recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***ტრიპიტაკა*** (Sanskrit: [trɪˈpɪʈɐkɐ]) ა ***ტიპიტაკა*** (Pali: [tɪˈpɪʈɐkɐ]) — ბუდისტური წერილების ტრადიციული ტერმინი

თჰერავადას ბერებმა ის პალმის ფოთლებზე ჩაწერეს. ტექსტი პალიზე (ძველ ინდურ სალაპარაკო ენაზე) დაიწერა, ამიტომ მას ხშირად პალის კანონის სახელითაც მოიხსენიებენ.

ეტიმოლოგია
----------

ტრიპიტაკა (სანსკრიტულად: त्रिपिटक), სიტყვასიტყვით ნიშნავს სამ კალათას. ეს არის ტრი (त्रि), რაც ნიშნავს სამს, პიტაკა (पिटक), რაც ნიშნავს კალათას.

სახელი შეესაბამება ტექსტის დაყოფის ნაწილებს:

* ვინაია-პიტაკა(დისციპლინა) — შესულია მითითებები ბერებისა და მონაზვნებისთვის, მონასტრული ცხოვრების მომაწესრიგებელი ნორმები და სხვა.
* სუტა-პიტაკა (მოძღვრება) — გადმოგვცემს ბუდისტურ მოძღვრებას.
* აბჰიდჰამა-პიტაკა (მეტაფიზიკა) ამ მოძღვრების ფილოსოფიურ დამუშავებას წარმოადგენს

ისტორია
-------

სიდჰართა გაუტამას იგივე ბუდას, ქრისტეს მსგავსად არაფერი დაუწერია რამაც მისი მოძღვრების ირგვლივ დავა გამოიწვია. ჭეშმარიტების დასადგენად კრებებს იწვევდნენ, რომელთა შორისაც უმთავრესია ძვ. წ. 250 წ. პაშალიპუტრაში მეფე აშოკას დროს ჩატარებული კრება, რომლის დადგენილების ძალით ბუდიზმი, რომელიც მანამდე იდევნებოდა, სახელმწიფო რელიგია გახდა. ამ დროისათვის მოხდა ბუდას მოძღვრების წერილეობითი ფიქსაცია ტიპიტაკას მიხედვით, ბუდისტური რელი­გიის დამფუძნებელი იყო ჩრდილო-ინდური სახელმწიფოს მეფის შვილი. იგი მიეკუთვნებოდა ჰიმალაის მთების ძირში მცხოვრებ შაკიას ტომს. მეფისწულს ეძახდნენ სიდჰარტჰას, მოგვიანებით კი ცნობილი გახდა როგორც გაუტამა და შაკიამუნი. თუმცა, გადმოცემანი სხვადასხვა სახელითაც მოიხსენიებს: ტაჰტაგატა, ბჰაგავატა, ჯინა და ა.შ

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-09. ციტირების თარიღი: 2020-08-29.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
აელ ნოიჰაუზერი 2010 წელს
**ადელ ნოიჰაუზერი** (დ. 17 იანვარი, 1959, ათენი) — ავსტრიელი მსახიობი. კარიერა დაიწყო როგორც თეატრის მსახიობმა. მოგვიანებით მუშაობდა ტელევიზიასა და კინოში. არის ავსტრიის კინოაკადემიის წევრი.

პირადი ცხოვრება
---------------

მისი ოჯახი საბერძნეთიდან ვენაში გადავიდა საცხოვრებლად, როცა ის ოთხი წლის იყო. გაიზარდა ვენაშივე. როცა დედამისმა დატოვა ოჯახი ადელის ნახევარძმასთან ერთად, ნოიჰაუზერი და მისი ძმა დარჩნენ თავიანთ ბერძენ მამასთან, გეორგთან. მოგვიანებით ძმამაც დატოვა ოჯახი, ის კი მარტო დარჩა მამამისთან.[1] ათი წლის ასაკში, მან გადაიჭრა ვენები, ხოლო ოცდაერთი წლის ასაკამდე მან რამდენჯერმე სცადა თვითმკვლელობა. ქმართან განშორების შემდეგ, ნოიჰაუზერი გადავიდა ვენაში. ჰყავდა ერთი შვილი, რომელიც სწავლობდა ჯაზ გიტარაზე დაკვრას გრაცში.[2]

ნოიჰაუზერის ბებია და პაპა წარმოშობით ქვემო ავსტრიის რეგიონიდან, ვალდფირტელიდან იყვნენ, პროფესიით აკადემიკოსი მხატვრები. მის ძმა, პიტერი გაჰყვა მის კვალს.

კარიერა
-------

ნოიჰაუზერს 6 წლის ასაკიდან უნდოდა მსახიობობა. 1976–1978 წლებში სწავლობდა თეატრალურ სკოლა Schauspielschule Krauss-ში. დაახლ. ოცი წლის ასაკში[2] გერმანიაში გადავიდა და მუშაობდა მიუნხენის,[2] ესენის, რეგენსბურგის, მაინცის თეატრებში,[3] დროდადრო ვენაშიც.[2]

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ადელ ნოიჰაუზერი***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადელ ნოიჰაუზერი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *Mein Vater 89 Jahre – und ein Weltenbummler!*
2. 1 2 3 4  *Adele Neuhauser. – Kommissarin an der Wand*, interview about her role *Tatort: Ausgelöscht*. Frank Rauscher, Teleschau media service (May 29, 2011). ციტირების თარიღი: June 14, 2011.
3. ↑  Geller, Juliane. Adele Neuhauser. prisma Verlags GmbH & Co. KG. ციტირების თარიღი: October 1, 2013.
**ტაგანროგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ტაძარი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

1777 წელს აზოვის ფლოტის მხედართმთავარმა და ტაგანროგის პორტის კონტრ-ადმირალმა თეოდორ კლოკაცევმა განცხადებით მიმართა მთავარეპისკოპოს ევგენის, რომ სურდა ტაგანროგის „საზღვაო კვარტალში" ტაძრის აგება ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე.

1778 წელს ტაძარი უკვე აკურთხეს, მალევე იგი გახდა საკათედრო ტაძარი, სანამ ააგებდნენ მიძინების ტაძარს. ეკლესიის პირველ წინამძღვრად დანიშნეს მღვდელი ვორონეჟის ეპარქიიდან ისიდორ ლიახნიცკი. ტაძარი ააგეს მეზღვაურებმა და მისი მრევლიც ძირითადად მეთევზეები იყვნენ. 

1844 წელს ააშენეს ხის სამრეკლო. 1865 წელს ეკლესიის მამასახლისმა განცხადებით მიმართა ქალაქის მმართველობას უსასყიდლოდ გამოეყო მიწის ნაკვეთი სახლის ასაშენებლად, სადაც განთავსდებოდა სკოლა და სასულიერო პირების ოთახები.

1845 წელს ეკლესიას მიაშენეს სამიარუსიანი აგურის სამრეკლო წმინდა დიდმოწამე პარასკევას სახელზე, რომელსაც მოგვიანებით მიაშენეს სატრაპეზო. სამრეკლოც და სატრაპეზოც აგებულია ამპირის სტილში. 

ყირიმის ომის დროს 1855 წლის 22 მაისს ქალაქი ტაგანროგი დაიბომბა, რისი მტკიცებულებაც დარჩა ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს ეკლესიის ხის ნაწილი მთლიანად დაიწვა. 1957 წელს სამრეკლოს ზედა იარუსი ააფეთქეს. 1990 წელს აღდგა სახელმწიფოს ფინანსებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Информация на сайте Таганрогского благочиния დაარქივებული 2008-10-18 საიტზე Wayback Machine.
* Никольский храм на *sobory.ru*
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნარვის ბრძოლა**. |

შვედების გამარჯვება ნარვასთან, გუსტავ ცედესტრომი -1910
**ნარვის ბრძოლა** — პირველი დიდი ბრძოლა პეტრე I-ის არმიასა და შვედეთის მეფე კარლ XII-ის არმიას შორის ჩრდილოეთის ომის დროს. გაიმართა 1700 წლის 30 ნოემბერს ქალაქ ნარვასთან. 1700 წლის 16 სექტემბერს რუსეთის ჯარებმა ალყა შემოარტყეს ნარვასა და ივანგოროდს. 30 სექტემბრისთვის პეტრე I-მა ნარვასთან თავი მოუყარა თავის არმიას. ალყამ შედეგი არ გამოიღო. კარლ XII-მ პერნოვთან (პიარნუ) საკუთარი არმია გადმოსხა, ნარვისაკენ დაიძრა და 30 ნოემბერს მოულოდნელი დარტყმით რუსების ცენტრი გაარღვია. რუსეთის ცუდად გაწრთვნილმა პოლკებმა მდინარე ნარვის გადასასვლელებისაკენ დაიხიეს, ხოლო აზნაურთა ცხენოსანი ჯარი უწესრიგოდ გადაეშვა მდინარეში და ცურვით უშველა თავს. მტერს მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მხოლოდ პრეობრაჟენსკოესა და სემიონოვსკოეს პოლკებმა. იმის გამო, რომ რუსეთის ბანაკში არ იყო ერთიანი სარდლობა, ჩრდილოეთი და სამხრეთი ჯგუფები ერთმანეთისაგან იზოლირებულები აღმოჩნდნენ, რუსეთის არმიამ მტერს ორგანიზებული წინააღმდეგობა ვერ გუწია და რუსმა გენერლებმა ხელი მოაწერეს კაპიტულაციას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 320.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნარვის ბრძოლა (1700)***
**ფინეთის სამაუწყებლო კომპანია** (ფინ. Yleisradio, შვედ. Rundradion), შემოკლებით **Yle** — ფინეთის ეროვნული საზოგადოებრივი სამაუწყებლო კომპანია; დაარსდა 1926 წელს. YLE არის საზოგადოებრივი მაუწყებელი, რომელიც ბევრი თავისებურებით თავის ბრიტანულ ანალოგს, BBC–ს ემსგავსება. კომპანიაში დასაქმებულია დაახლოებით 3 200 ადანიანი. მისი აქციების 99.98 % წილს ფინეთის სახელმწიფო ფლობს.

დღესდღეობით, კომპანიაში ერთიანდება 4 ეროვნული სატელევიზიო არხი, 13 რადიოარხი და 25 რეგიონული რადიოსადგური. იქიდან გამომდინარე, რომ ფინეთი ოფიციალურად მრავალენოვანი სახელმწიფოა და მისი მოსახლეობის 5,5% შვედურად საუბრობს, Yle ასევე აწარმოებს რადიო და სატელევიზიო გადაცემას შვედურად, რომელსაც *შვედური Yle* ჰქვია (Svenska Yle). უცხოენოვანი ფილმები და შოუები კომპანიის არხებზე ძირითადად სუბტიტრებით გადის. დუბლირება მხოლოდ საბავშვო ანიმაციურ ფილმებზე გამოიყენება.

Yle ერთ–ერთი იყო იმ 23 სამაუწყებლო ორგანიზაციიდან, რომლებმაც 1950 წელს ევროპის მაუწყებელთა კავშირი დააარსეს. 2007 წელს მან უმასპინძლა ევროვიზიის სიმღერის კონკურსს ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკიში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Yle***

* კომპანიის ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ტელევიზიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტყის მემინდვრია** (ლათ. Clethrionomys) — ძუძუმწოვართა გვარი ზაზუნასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 77–13 სმ, კუდისა — 2,5–6 სმ. ყურები საშუალო ზომის და მომრგვალებულია; კუდი დაფარულია თმით. წინა კიდურებზე პირველი თითი ძლიერ დამოკლებულია. ზურგი მორუხოა წითური ტონებით ან ღია წითური; მუცელი რუხი ან თეთრი; ზამთრის ბეწვი ბევრად ხშირი და ღიაა. ლოყის კბილებს აქვთ ფესვები, რომლებიც ასაკთან ერთად იზრდება.

ცნობილია 9–12 სახეობა. გავრცელებული არიან ევრაზიაში (სამხრეთით თურქეთამდე, ჩრდილოეთ მონღოლეთამდე, კორეამდე), სახალინზე, კურილისა და იაპონიის კუნძულებზე, ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში. ბინადრობენ ტყის სხვადასხვა ლანდშაფტში, ჩრდილოეთში შედიან ბუჩქნარიან ტუნდრაში; მთებში ადიან ზღვის დონიდან 3000 მეტრამდე.

აქტიურები არიან დღე-ღამის განმავლობაში. იკვებებიან ხეებისა და ბუჩქების ფესვებითა და კვირტებით, ნაყოფით, თესლებით, ჭამენ ხავსს, ლიქენებს, სოკოებს, სხვადასხვა უხერხემლოებს. თხრიან უბრალო არაღრმა სოროებს. ბუდეს იწყობენ ზედაპირზე არსებულ თავშესაფრებში, იშვიათად მიწის ქვეშ. სახლის თაგვების არყოფნის შემთხვევაში შეუძლიათ ადამიანის საცხოვრებელში და სამეურნეო ნაგებობებში ცხოვრებაც (ქარცი მემინდვრია, *C. glareolus*; წითელი მემინდვრია, *C. rutilus*).

ხელსაყრელ წლებში ტყის მემინდვრიების გამრავლება იწყება თოვლის დნობის შემდეგ და გვიან შემოდგომამდე გრძელდება. დედალი წელიწადში 4 თაობას იძლევა, თითოეული დაყრის დროს შობს 5–6 (11-მდე) ნაშიერს. მაკეობა გრძელდება 20 დღემდე; სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის პირველ წელს აღწევენ, ბუნებაში ცოცხლობენ 2 წელზე ნაკლებს. რიგ სახეობებს ახასიათებს რიცხოვნობის მრავალწლიანი რყევები გამოხატული პიკებითა და დეპრესიებით.

სოროების ქსელის წარმოქმნითა და შენარჩუნებით, რასაც სხვა მცირე ზომის ცხოველებიც იყენებენ, მემინდვრიები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ტყის ეკოსისტემებში; წარმოადგენენ ბეწვის მხრივ საინტერესო მტაცებელი ცხოველების ძირითად საკვებს. ადგილ-ადგილ ზიანის მოტანა შეუძლიათ ტყის სანერგეებისა და ახალგაზრდა ბაღებისათვის. არიან ადამიანის რიგი საშიში ინფექციური დაავადებების (ტკიპის ენცეფალიტი, პარტახტიანი ტიფის ცხელება, ლეპტოსპიროზი და სხვ.) მატარებლები.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *Щипанов Н. А.* Лесные полёвки // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 322.
**აბლიაქიმ აჯი-არიფ-ოღლუ ილმიი** (ფსევდ. **არიფზადე**, **ალათაილი**; დ. 1887, სოფ. ესქი-ელი, ახლანდ. ვიშნევე, სევასტოპოლი — გ. 1947, მეჯიდია ან 1962, ბუქარესტი) — ყირიმელი თათარი მწერალი. სწავლობდა სტამბოლის მედრესეში. სტუდენტური ახალგაზრდობის ამხანაგობის აქტიური მონაწილის სახით ჩართული იყო თურქეთის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1914 წელს დაბრუნდა ყირიმში, ხელმძღვანელობდა თავდაირის მედრესეს. 1916 წელს იყო გაზეთ „თერჯიმანის" (ქართ. „მთარგმნელი", „თარჯმანი") მთავარი რედაქტორი. 1917 წლიდან გამოსცემდა გაზეთ „ყირიმ ოჯაღის" („ყირიმის კოცონი"). ამავდროულად ასან საბრი აივაზოვთან და ჯ. აბლაევთან ერთად აირჩიეს ყირიმელი თათრების ყურულთაის პრეზიდიუმში. მედრესე „ზინჯარლიში" ასწავლიდა გეოგრაფიას. 20-იანი წლების დასაწყისში მუშაობდა ყირიმის ერთ-ერთ ბავშვთა სახლში. 1928 წელს დააპატიმრეს, ნაციონალიზმის ბრალდებით 5-წლიანი თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. შეწყალების შემდეგ მუშაობდა უკრაინაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს რუმინეთში წავიდა. იკვლევდა ყირიმის ისტორიას. თურქულ ენაზე თარგმნა ყირიმელი უფლისწულის ალიმ გირეის ნაწარმოები „ხანების ვარდის ბუჩქი" („Гульбуны ханан") და გამოსცა იგი მრავალრიცხოვანი კომენტარებით (სტამბოლი, 1909). 1913 წელს გაზეთ „თერჯიმანში" გამოაქვეყნა რიგი სტატიები ეთნონაციონალური განათლების რეფორმირების შესახებ, სადაც საზოგადოების წინაშე წარსდგა როგორც მწერალიც, მოთხრობით „შვილო, ჩუბარ" (1 ნოემბერი, 1914; ცალკე წიგნად — სიმფეროპოლი, 2004). მოთხრობებმა მოსწავლეთა ცხოვრებიდან „მოგონებები შიმშილის შესახებ: სუნდუსის დღიურიდან" (გაზეთი „ილერი", 1926–1929) და „მეფუტკრე ბექირი" (სიმფეროპოლი, 1928; 2004) მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ყირიმული თათრული ლიტერატურის განვითარებაში. გამოცემულია ნაწარმოებების კრებული „ესერლერ თოფლამი" (სიმფეროპოლი, 2004).

სქოლიო
------

1. ↑  Керімов, І. А.. Ільмій Аблякім. *Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]* (2011). ციტირების თარიღი: 25 მარტი, 2023
„ფანტომასის" პირველი გამოცემის გარეკანის ილუსტრაცია, უცნობი მხატვარი, 1911.
***ფანტომასი*** (ფრანგ. Fantômas) — გამოგონილი პერსონაჟი, შექმნილი ფრანგი მწერლების, მარსელ ალენის (1885–1969) და პიერ სუვესტრის (1874–1914) მიერ.

ფანტომასი, ერთ-ერთი პოპულარული პერსონაჟი ფრანგულ დეტექტივებში, შეიქმნა 1911 წელს და გამოჩნდა 32 ოფიციალურ ტომეულში, რომელიც დაიწერა სუვესტრისა და ალენის მიერ. ამას მოჰყვა სუვესტრის გარდაცვალების შემდეგ მხოლოდ ალენის მიერ დაწერილი 11 ტომი. პერსონაჟი იქცა მრავალი ფილმის, სატელევიზიო სერიალისა თუ კომიქსის გმირად.

ადაპტაციები
-----------

### ფილმები

#### ანდრე უნებელის ეკრანიზაციები

 მთავარი სტატია: ფანტომასი (1964 წლის ფილმი), ფანტომასი აბობოქრდა და ფანტომასი სკოტლანდ იარდის წინააღმდეგ.
მიუხედავად იმისა, რომ ფანტომასის სხვადასხვა ეკრანიზაცია არსებობს, განსაკუთრებით პოპულარულია სამი ფრანგული კომედიური ჟანრის ფილმი, რომელთა რეჟისორია ანდრე უნებელი. მათი სიუჟეტები რომანებს არ ეფუძნება, მაგრამ მოიცავს ისტორიებს, რომელთა მოქმედ გმირებს აქვთ იგივე სახელები, რაც რომანებში. ფანტომასი ამ ფილმებში ნაჩვენებია, როგორც უსახური ადამიანი, ხოლო მოქმედებები გაჯერებულია კომედიური სიტუაციებით და ჯეიმზ ბონდისეული სპეციალური ტექნიკის გამოყენებით, როგორიც არის მფრინავი მანქანა. კომედიურ ტონს ფილმებს უნარჩუნებს ლუი დე ფიუნესის მონაწილეობა, კომისარ ჟუვის როლში. ფილმებში აგრეთვე მონაწილეობს ჟან მარე, როგორც ჟურნალისტ ფანდორის, ასევე თავად ფანტომასის როლში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ფანტომასი***

* ნაშრომები ფანტომასის შესახებ საიტზე Project Gutenberg
* კომიქსების შესახებ
**აგადესი** (ფრანგ. Agadez) — ქალაქი ჩრდილოეთ ნიგერში, საჰარის უდაბნოში. აგადესის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 110 497 ადამიანს. წარმოადგენს ურანის ტრანსპორტირების ძირითად ცენტრს, რომელიც მოიპოვება რეგიონში. ქალაქში მოქმედებს 1995 წელს მოკლული ტუარეგების ლიდერის მანო დაიაკას სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქში ფუნქციონირებს აქლემების ბაზარი.

2013 წელს ქალაქის ისტორიული ცენტრი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
-------

დიდი მეჩეთი.
ქალაქი დაარსდა XIII საუკუნეში. მისმა ხელსაყრელმა მდებარეობამ (უმთავრესი სავაჭრო მარშრუტი) განაპირობა მისი სწრაფი განვითარება. დროთა განმავლობაში გახდა ტუარეგების მთავარი ქალაქი. 1449 წლიდან აგადესი სასულთნოს ცენტრია. დაახლოებით 1500 წელს ქალაქი დაიპყრო სონგაის იმპერიამ. ამ პერიოდში ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 30 000 კაცს და ქალაქი წარმოადგენდა აღმოსავლეთ აფრიკის სავაჭრო გზის ერთ-ერთ უმთავრეს პუნქტს. მაროკოელთა შემოჭრამ მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენა ქალაქს, რის შედეგადაც ქალაქის მოსახლეობა შემცირდა სამჯერ.

დაახლოებით 1900 წელს ქალაქი დაიკავეს ფრანგებმა, რომელთა წინააღმდეგ 1916 წელს დაიწყო ამბოხი კაოცენ მოჰამედის ხელმძღვანელობით. XX საუკუნის დასასრულს აგადესი ტუარეგების წინააღმდეგობის ცენტრი გახდა.

### 2007 წლის აჯანყება

2007 წელს დაწყებული ტუარეგების მეორე აჯანყება შეეხო ქალაქ აგადესსაც, რომელიც ამ ხალხის მთავარი ქალაქია. საბრძოლო მოქმედებებთან დაკავშირებით მნიშვნელოვნად შემცირდა ტურისტების ნაკადი აშშ-დან და ევროპიდან.

მთელი რეგიონი, ქალაქ აგადესთან ერთად, გამოცხადდა განსაკუთრებული მდგომარეობის ზონად და დაიხურა ჟურნალისტებისათვის და საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციებისათვის. გზები ქალაქში დაინაღმა.

2009 წელს მხარეებს შორის დამყარდა სამშვიდობო შეთანხმება და საბრძოლო მოქმედებებიც შეწყდა, მაგრამ რეგიონის და მათ შორის ქალაქ აგადესის ინფრასტრუქტურამ მნიშვნელოვანი ზიანი განიცადა.

კლიმატი
-------

აგადესი მდებარეობს საჰარის უდაბნოში და მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცხელი ქალაქია. აპრილიდან სექტემბრის ჩათვლით ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაქსიმუმი დგას +40 °C ნიშნულზე, ზამთარში ცოტა უფრო გრილა.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

ქალაქის ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს: დიდი მეჩეთი, კაოცენის სასახლე, რომელშიც ამჟამად ფუნქციონირებს საავადმყოფო და სულთნის სასახლე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 51.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Audio interview with Agadez resident about life in Agadez. Great place დაარქივებული 2006-06-22 საიტზე Wayback Machine.
* Site covering Northern Niger. Photo Gallery by Michel Batlle "portraits de femmes touarègues"
* interactive Map of the Agadez region.
* Site covering Agadez and Touareg culture.

სქოლიო
------

1. ↑  Niger: Regions, Major Cities & Urban Centers — Statistics & Maps on City Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 April 2014.
2. ↑  Qatar and Fiji get their first World Heritage sites as World Heritage Committee makes six additions to UNESCO List

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიგერში ნიგერის დროშა |
| --- |
|  |
| 
აირისა და ტენერეს ბუნების ნაკრძალი  • W-ს ეროვნული პარკი  • აგადესის ისტორიული ცენტრი |  |

 |
**მნა** — ნასოფლარი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრუსოს ხეობაში, მდინარე მნაისიდონის (თერგის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 2200 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 29 კილომეტრი.

ისტორია
-------

მნაში ადამიანის ცხოვრების კვალი დადასტურებულია XVI საუკუნიდან. მნის ეკლესიის საძირკველში აღმოჩენილია XV-XVI საუკუნეებში მოჭრილი ბილონური მონეტების განძი (926 მონეტა). განძი ჩაფლულია XVI საუკუნის I ნახევარში. XVIII საუკუნეში მნა იყო ხევის ოთხი სამოურავოდან ერთ-ერთის ცენტრი. XXI საუკუნეში სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

უძველესი დროიდანვე აქ ქართველები სახლობდნენ. შუა საუკუნეებში სამეფო სოფლად ითვლებოდა. ამ დროისთვის იგი მნის ხეობის, ეგრეთ წოდებული „მნის ქვეყნის" გარკვეულ ცენტრს წარმოადგენდა. ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, „მნის ქვეყანა" ხალხმრავალი, ეკონომიკურად დაწინაურებული, სამხედრო-პოლიტიკური თვალსაზრისით კარგად ორგანიზებული ერთობა იყო. ადრინდელ შუა საუკუნეებში და შემდეგაც, XII-XIV საუკუნეებში, მნა მოიცავდა დიდ ტერიტორიას და სცილდებოდა საკუთრივ სოფლის მნიშვნელობას. XIV საუკუნეში ქსნის ერისთავები შეეცადნენ საკუთარი გავლენა გაევრცელებინათ მნის ხეობაზე. „ძეგლი ერისთავთას" მიხედვით, მნის ხეობაში ციხესიმაგრეთა მთელი სისტემა არსებობდა. განსაკუთრებით გამაგრებული იყო მნის დიდი ციხესიმაგრე. აქ გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა ხეობის მოსახლეობასა და ქსნის ერისთავ გირშელ III-ს (1348-1400) შორის. მეციხოვნეები „იყუნეს მარჯუედ მბრძოლნი, მხნენი და გოლიათნი და აბჯარსრულნი და იყო სიმრავლე ისარისაი, ვითარცა წვიმა ხშირი". ციხეში გამაგრებულმა მნელებმა შეუთვალეს გირშელს: „არა მეშინის შენგან და ვერც რის შემძლებელ ხარ ვნებად ჩუენდა". ერისთავმა უმძიმესი ბრძოლის შემდეგ შეძლო მნის ციხის აღება. მან სხვა სოფლები და სიმაგრეებიც დაარბია, რამაც შეაფერხა „მნის ქვეყნის" შემდგომი განვითარება. XV-XVII საუკუნეებში მნა კვლავ ქართლის სამეფო კუთვნილება იყო. XVII-XVIII საუკუნეებში არაგვის ერისთავებმა დროებით მოახერხეს მნაზე თავისი უფლებების გავრცელება. XVIII საუკუნის II ნახევარში ქართლ-კახეთის მეფეებს მნაში ჰყავდათ მოურავი, რომელიც განაგებდა მთელ „მნის სამოურავოს". ამ დროს მოხდა ოსური მოსახლეობის მოძალება სოფელში და მთელ ხეობაში.

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 122 | 67 | 55 |
| 2002 |  0 | 0 | 0 |
| 2014 |  0 | 0 | 0 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მნის განძი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 52.
* *კახაძე კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 465-466.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 27 ივლისი 2016.
2. ↑  სერგი მაკალათია, „ხევი", ტფილისი, სახელმწიფო სასწავლო-პედაგოგიური გამომცემლობა, 1934 წ. გვ. 21.
3. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II
**მლაშობურა** (ლათ. Salsola) — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი ბალახები, ჯუჯა ბუჩქბალახები და ბუჩქებია, იშვიათად დაბალი ხეები. 

150-მდე სახეობა გავრცელებულია ევრაზიასა და აფრიკაში (ამერიკასა და ავსტრალიაში შეტანილია). კავკასიაში გვხვდება 26 (მათ შორის 5 ენდემური), საქართველოში — 6. იზრდება ძირითადად დაბლობებში, მთის ქვემო ნაწილობრივ შუა სარტყელში, ჩვეულებრივ თიხიან, ქვიშიან, დამლაშებულ და აგრეთვე ქვიან ნიადაგებზე, კონტინენტურ მშრალი და ცხელი ჰავის პირობებში, თითო-ოროლა სახეობა - ზღვის სანაპიროს ქვიშაზე. 

მლაშობურას სახეობები უმეტესად სუკულენტური ჰალოფიტები ან ქსეროფიტებია. ორიოდე უდაბნოსა და ნახევრად უდაბნოს მცენარეულ საფარში ავშანთან ერთად ქმნის დაჯგუფებებს. მაგ. აღმოსავლეთ საქართველოში (ქვემო ქართლის ვაკეებზე, ივრის ზეგანზე და სხვა ადგილებზე) ბევრგან დომინანტია ყარღანი, რომელიც ქმნის ყარღანიანსა და ავშნიან-ყარღანიანს. 

მლაშობურას ზოგიერთი სახეობა ზამთრის საძოვრების კარგი საკვები მცენარეა. ზოგი გამოიყენება ალკალოიდების, პოტაშის, სოდის, საღებავი და სხვა ნივთიერეების მისაღებად. მერქნიანი სახეობები გამოსადეგია უდაბნოში მოძრავი ქვიშის გასამაგრებლად. ასევე მშრალი და დამლაშებული ადგილების გასამწვანებლად. 

ზოგჯერ სახელწოდება „მლაშობურა" იხმარება კრებითი მნიშვნელობით — ამავე ოჯახის სხვა გვარის (მაგ. ჩოღანოს, დურღენის, ხვარხვარას და სხვა გვარები) სუკულენტური ჰალოფიტების აღსანიშნავად.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 51.
**მლეფაატი** — არქეოლოგიური ბორცვი, ყორღანი ზემო მესოპოტამიაში, რომელიც დასახლებული იყო წინა-კერამიკული ნეოლითი A-ს პერიოდში.

კვლევის ისტორია
---------------

ადგილი პირველად გათხარა რობერტ ბრეიდვუდმა 1954 წელს, რომელიც აქ ეძებდა ადრეული პრეისტორიის ნაკვალევს და 1948 წლიდან თხრიდა ნაყოფიერი ნახევარმთვარის მიმდებარე ბორცვიან ტერიტორიებს. იმ დროისათვის ადგილი უკვე დაზიანებული იყო მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სამხედრო ობიექტის მშენებლობის გამო. 1984 წელს მოსულის სიძველეთა დეპარტამენტის მიერ ჩატარდა სამაშველო გათხრები მატი ბაბა ალტუნის ხელმძღვანელობით, რადგან ამ ადგილს საფრთხე ემუქრებოდა გზის მშენებლობის სახით. გათხრების კიდევ ორი სეზონი ჩატარდა 1989 და 1990 წლებში, ამჯერად სტეფან კაროლ კოზლოვსკის ხელმძღვანელობით. მლეფაატი არის ადრეული ნეოლითური ძეგლების მცირე ნაწილი, რომელიც გათხრილია ჩრდილოეთ ერაყში და ასევე მოიცავს ქერმეზ-დერესა და ნემრიკი 9-ს.

გარემო პირობები
---------------

მლეფაატი მდებარეობს ზემო მესოპოტამიაში, მდინარე ხაზირის ახლოს, ერაყში, ზღვის დონიდან 314 მეტრზე. ეს არის პატარა ბორცვი, დაახლოებით 90 მ. დიამეტრით და 2 მ. სიმაღლემდე. მლეფაატის გარემო ძლიერ დეგრადირებულია და ხასიათდება ტენიანი სტეპის პირობებით. პოტენციურად, ტერიტორიას ახასიათებს სავანას ტიპის მცენარეულობა. მუხის ტყე შესაძლოა უფრო ახლოს ყოფილიყო ძეგლთან, ვიდრე დღეს არის. მლეფაატში ყოველწლიური ნალექი საკმარისია ზამთრის კულტივირებისთვის და არ საჭიროებს დამატებით მორწყვას.

ათვისების ისტორია
-----------------

მლეფაატი იყო 0,7 ჰა ფართობის მქონე დასახლება, რომელიც განეკუთვნება წინა-კერამიკული ნეოლითი A-ს პერიოდს. უფრო კონკრეტულად, მას მიაკუთვნებენ ტავრი-ზაგროსის კულტურის მრგვალი დასახლების ტიპს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Savard, Manon; Nesbitt, M.; Gale, Rowena (2003). „Archaeobotanical evidence for early Neolithic diet and subsistence at M'lefaat (Iraq)". *Paléorient* (ფრანგული). **29** (1): 93–106. doi:10.3406/paleo.2003.4756. ISSN 0153-9345.
2. 1 2  Kozlowski, Stefan Karol (2006). "The hunter-gatherer "villages" of the PPNA/EPPNB", *Domesticating space : construction, community, and cosmology in the late prehistoric Near East*, E. B. Banning, Michael Chazan (English), Berlin:  Ex Oriente,   გვ. 43-51. ISBN 978-3-9807578-3-6. OCLC 184820314.
3. ↑  Kozłowski, Stefan Karol; Kuzma, Kazimierz; Szymczak, Karol. La reprise des fouilles à M'lefaat (saison 1989/1990). ციტირების თარიღი: 2022-01-06
4. ↑  Savard, Manon; Nesbitt, Mark; Jones, Martin K. (2006). „The role of wild grasses in subsistence and sedentism: new evidence from the northern Fertile Crescent". *World Archaeology* (ინგლისური). **38** (2): 179–196. doi:10.1080/00438240600689016. ISSN 0043-8243.
***მკვდარი ზონა*** (ინგლ. The Dead Zone) — ამერიკული ფანტასტიკური ჟანრის ტელესერიალი ენტონი მაიკლ ჰოლის მონაწილეობით. სერიალი გვიყვება ჯონი სმითის, ყოფილი მასწავლებლის ისტორიას, რომელსაც კომაში 6 წლიანი ყოფნის შემდეგ განუვითარდა ზეშესაძლებლობები - ადამიანთან შეხების შემდეგ მას შეუძლია მასზე ბევრი რამის გაგება. სერიალი დაფუძნებულია მწერალ სტივენ კინგის 1979 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე. *მკვდარი ზონა* პირველად ნაჩვენები იყო 2002 წელს და პროდიუსირებული იქნა კომპანიების Lions Gate Television და CBS Paramount Television მიერ. სერიალის მეექვსე სეზონი, რომელსაც უწოდეს "სეზონი, რომელსაც ყველაფერს შეცვლის", წარმოდგენილი იქნა 2007 წლის 17 ივნისს.

სერიალის პირველი ხუთი სეზონი გადაღებული იქნა ვანკუვერში, კანადაში. მეექვსე სეზონისათვის, გადამღებმა ჯგუფმა გადაინაცვლა მონრეალში.

მოკლე შინაარსი
--------------

 მთავარი სტატია: მკვდარი ზონა (ეპიზოდების სია).
ჯონი სმითი მასწავლებელია, რომელიც ცხოვრობს პატარა ქალაქში.იგი მოხვდება ავტოავარიაში, რომლის შედეგად კომაში აღმოჩნდება 6 წლით.ამ პერიოდის განმავლობაში, მისი საცოლე, სარა, გაჰყვება ადგილობრივი პოლიციის შერიფს, უოლტ ბანერმანს და გააჩენს შვილს, რომელიც სინამდვილეში ჯონისგან ჰყავს.კომის შემდეგ ჯონი იღვიძებს და საკუთარ თავში აღმოაჩენს საოცარ თვისებას - ადამიანებთან და საგნებთან შეხებისას მას შეუძლია მათზე ინფორმაციის გაგება, მათ წარსულსა და მომავალში ჩახედვა.

სარას, უოლტისა და თერაპევტის ბრიუსის დახმარებით ჯონი ავითარებს ამ შესაძლებლობებს და ეხმარება პოლიციას სხვადასხვა საქმის გამოძიებაში.მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ადამიანი თავდაპირველად არ ენდობა ჯონის, უოლტის კურირებით მათი უმრავლესობა იცვლის დამოკიდებულებას მის მიმართ. თუმცა ჯონის კიდევ ერთი დაბრკოლება ელის - სიუჟეტში ჩნდება გრეგ სტილსონი, რომელთანაც დაკავშირებული ჯონის ყველაზე კოშმარული ხედვა - გლობალური კატასტროფა.

მსახიობები და როლები
--------------------

### მთავარ როლებში

* ენტონი მაიკლ ჰოლი — ჯონი სმითი (ყველა სეზონი)
* ნიკოლ დებოერ — სარა ბრეკნელ ბანერმანი (ყველა სეზონი)
* კონორ პრაისი - ჯონი "ჯეიჯეი" ბანერმანი (სეზონი 6-)
* ჯონ ლ. ადამსი — ბრიუს ლიუისი (ყველა სეზონი)

### სხვადასხვა დროს მონაწილეობენ

* დევიდ ოგდენ სტირსი — ჯინ პარდი (სეზონი 1-6)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „მკვდარი ზონა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ალ-მუთაზი** (არაბ. المعتز; დ. 847 — გ. ივლისი/აგვისტო 869) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა ბაღდადში 866-869 წლებში, „სამარის ანარქიის" დროს. ტახტზე ავიდა თურქების მხარდაჭერით 19 წლის ასაკში, რის მიხედვითაც იგი ყველაზე ახალგაზრდა აბასიან ხალიფად ითვლება. მის ირგვლივ არსებობდა მრავალი ურთიერთდაპირისპირებული პოლიტიკური ძალა, რაც ხელსაყრელ ნიადაგს ქმნიდა არეულობისათვის. ალ-მუთაზის მმართველობა გამოირჩევა სისასტიკითა და ტერორით. მან სიკვდილით დასაჯა წინამორბედი ხალიფა ალ-მუსთაინი მიცემული უსაფრთხოების გარანტიის მიუხედავად, ასევე საკუთარი ძმა ალ-მუეიიადი, რომელიც მის შემდეგ ტახტის ყველაზე რეალურ მემკვიდრედ ითვლებოდა, მეორე ძმა აბუ აჰმედი კი დააპატიმრა, ხოლო როდესაც თურქებმა მისი გათავისუფლება სცადეს მოაკვლევინა, მოგვიანებით კი ეს ბუნებრივ სიკვდილად გამოაცხადა.

შემოსავლები უაზროდ იფლანგებოდა, ჯარისკაცები კი ანაზღაურებას ფაქტობრივად არ იღებდნენ, რამაც მოსახლეობაში უკმაყოფილება გამოიწვია. 869 წელს ალ-მუთაზი დაამხეს და მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* William Muir: The Caliphate, its rise, decline and fall

სქოლიო
------

1. ↑  History of the Arabs by Philip K Hitti

|
|  |
|
| წინამორბედი:ალ-მუსთაინი | **აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა**866-869 | შემდეგი:ალ-მუჰთადი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აბასიანი ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
* ალ-მანსური
* ალ-მაჰდი
* ალ-ჰადი
* ჰარუნ არ-რაშიდი
* ალ-ამინი
* ალ-მამუნი
* ალ-მუთასიმი
* ალ-ვასიკი
* ალ-მუთავაქილი
* ალ-მუნთასირი
* ალ-მუსთაინი
* ალ-მუთაზი
* ალ-მუჰთადი
* ალ-მუთამიდი
* ალ-მუთადიდი
* ალ-მუქთაფი
* ალ-მუკთადირი
* ალ-კაჰირი
* არ-რადი
* ალ-მუთაქი
* ალ-მუსთაქფი
* ალ-მუტი
* ატ-ტაი
* ალ-კადირი
* ალ-კაიმი
* ალ-მუკთადი
* ალ-მუსთაზჰირი
* ალ-მუსთარშიდი
* არ-რაშიდი
* ალ-მუკთაფი
* ალ-მუსთანჯიდი
* ალ-მუსთადი
* ალ-ნასირი
* აზ-ზაჰირი
* ალ-მუსთანსირი
* ალ-მუსთასიმი
 |

 |
**ალ-მუიზი**  (სრული სახელი — **აბუ ტამინ მაად ალ-მუიზ ლი-დინილაჰი** , არაბ. ‎‎ معد المعز لدين الله‎‎ დ. 26 სექტემბერი, 932 — გ. 21 დეკემბერი, 975) — ფატიმიდების სახალიფოს მე-4 ხალიფა 953-975 წლებში, ალ-მანსურ ბილაჰის ვაჟი. 

ალ-მუიზი გონიერი მმართველი იყო. ის დაპყრობილ ტერიტორიებზე აჯანყებების თავიდან აცილების მიზნით მოსახლეობისთვის დამაკმაყოფილებელ რეფორმებს ატარებდა. გამოირჩეოდა რჯულშემწყნარებლობით. განსაკუთრებულად ეპყრობოდა ქრისტიან კოპტებს, რადგან მისი სახალიფოს მოსახლეობის დიდ ნაწილს შეადგენდნენ. ალ-მუიზი ასევე დიდ ყურადღებას აქცევდა ხელოვნებისა და კულტურის განვითარებას, პირადად მფარველობდა მხატვრებს, მწერლებსა და სწავლულებს. 

მისი მმართველობის პერიოდში ფატიმიდებმა მრავალ სამხედრო წარმატებას მიაღწიეს. 960-იან წლებში ბიზანტიის იმპერიას წაართვეს კუნძული სიცილია, 967 წელს საბოლოოდ დაიმორჩილეს ეგვიპტე და მნიშვნელოვანი სავაჭრო მაგისტრალები ჩაიგდეს ხელში. 973 წელს ხალიფამ დედაქალაქი მანსურიიდან მის მიერ დაარსებულ კაიროში, იგივე ალ-ქაჰირაში გადაიტანა, რის შემდეგაც ეგვიპტე გახდა სახალიფოს ცენტრი. ალ-მუიზმა ამის შემდეგ სირია-პალესტინის ხელში ჩაგდება განიზრახა. წარმატებული ბრძოლების შემდეგ, 975 წელს დამასკოს ასაღებად ბერბერთა არმიას სათავეში ჩაუდგა, თუმცა ლაშქრობის საწყის ეტაპზე გარდაიცვალა.  ჯარის მთავარსარდლობა და ფატიმიდთა ხალიფობა კი მისმა ვაჟმა ალ-აზიზ ბილაჰმა იკისრა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფატიმიდები

ლიტერატურა
----------

* Halm, Heinz (1996). *The Empire of the Mahdi: The Rise of the Fatimids*, transl. by Michael Bonner, Handbook of Oriental Studies, Leiden:  BRILL. ISBN 9004100563.
* Рыжов К. В. Фатимиды // Все монархи мира. Мусульманский Восток. VII—XV вв. — М. : Вече, 2004.

სქოლიო
------

1. ↑  Bosworth, C. E. (Autumn 1981). "A Mediaeval Islamic Prototype of the Fountain Pen?". Journal of Semitic Studies. XXVI (i).
2. ↑  Phillip, Thomas; Haarmann, Ulrich, eds. (1999). The Mamluks in Egyptian politics and society. Cambridge studies in Islamic civilization. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59115-7.

|
|  |
|
| წინამორბედი:ალ-მანსურ ბილაჰი | **ფატიმიდი ხალიფა**953-975 | შემდეგი:ალ-აზიზ ბილაჰი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფატიმიდი ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* ალ-მაჰდი აბდულა
* ალ-ქაიმი
* ალ-მანსურ ბილაჰი
* ალ-მუიზი
* ალ-აზიზ ბილაჰი
* ალ-ჰაკიმი
* ალი აზ-ზაჰირი
* ალ-მუსთანსირ ბილაჰი
* ალ-მუსთალი
* ალ-ამირი
* ალ-ჰაფიზი
* აზ-ზაფირი
* ალ-ფაიზი
* ალ-ადიდი
 |

 |
**უაკატიპუ** (ინგლ. Lake Wakatipu) — ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე. მდებარეობს ოტაგოს რეგიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, საუთლანდის რეგიონის საზღვართან. 

80 კმ სიგრიძით, იგი ახალი ზელანდიის უგრძესი ტბაა, ხოლო 291 კმ² ფართობით მესამე უდიდესი. ამავე დროს, უაკატიპუ ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ტბაა ახალ ზელანდიაში, მისი ფსკერი ზღვის დონეზე 100 მეტრით დაბლა მდებარეობს, სიღრმე კი 378-420 მეტრია და ამ მხრივ მესამეა ქვეყანაში, მსოფლიოში კი 32-ე. ტბა მდებარეობს ზღვის დონიდან 310 მეტრზე, სამხრეთ ალპების სამხრეთ დაბოლოებასთან. მისი ტოპოგრაფია ასო „N"-ს წააგავს, ხშირად ადარებენ ძაღლის ფეხსაც. ჩრდილოეთ კიდესთან ჩაედინება მდინარე დართი. 

ტბიდან გაედინება მდინარე კავარაუ, ქალაქ კუინზტაუნიდან 8 კმ-ით აღმოსავლეთით.

გალერეა
-------

* 
* უოლტერის პიკის სიახლოვესუოლტერის პიკის სიახლოვეს
* ხედი კუინზტაუნიდანხედი კუინზტაუნიდან
* ჩრდილოეთ კიდეჩრდილოეთ კიდე
* ზამთარშიზამთარში

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lake Wakatipu დაარქივებული 2009-04-14 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   (2005) *The Easy to See 2005 Calendar*. New Zealand:  Kingsgrove Calendars,   გვ. 4. ISBN 0-9-625-0469.
2. ↑  List of lakes by depth. eNotes. ციტირების თარიღი: 17 September 2011.
**უსანეთის ეკლესია**— არქიტექტურული ძეგლი, დგას ქალაქ ყვარლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 3-4 კილომეტრზე, სოფელი ახალსოფლისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს, მთის ერთ-ერთი განშტოების კეხზე. თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია რომელსაც დასავლეთიდან, თითქმის მთელ სიგანეზე, ორსართულიანი სამრეკვლო ეკვრის. ეკლესია ნატეხი ქვით ტლანქადაა ნაგები. კედლების ზედაპირი შიგნიდან და გარედან გასწორებულია ბათქაშის სქელი ფენით, რომლითაც საპირე ქვების მნიშვნელოვანი ნაწილია დაფარული. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, სამრეკლოს პირველი სართულიდან, კარი გარედან ოდნავ დადაბლებული ნახევარწრის ფორმის თაღითაა გადახურული, შიგნიდან - ხის ძელებით - თარაზულად. ეკლესიის დარბაზი გეგმით თითქმის კვადრატულია და შესამჩნევად მაღალი სიმაღლე კამარის წვერამდე - 6 მ. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც დარბაზისგან გამიჯნული ყოფილა ქვის კანკელით შემორჩენილია ნაწილი აფსიდის ღერძზე მზირე ზომის სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც თხელი ქვებით გამოყვანილი, თარაზული გადახურვა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე კუბური ფორმის ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში პატარა, სწორკუთხა ნიშაა, სამხრეთ გვერდში კი - სამალავი. იგი გეგმით მრუდხაზოვანია და აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული სამალავის აღმოსავლეთ ბოლოში მოწყობილია მცირე ზომის ხვრელი, რომელიც აღმოსავლეთ ფასადზე გადის. აფსიდი გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის, სხმული კამარით სავარაუდოდ იგი გვიანდელია. კამარა აფსიდის გვერდს კუთხით შეერთვის, ისე, რომ მათი გადაკვეთის საზღვარი, მთელ სიგრძეზე, მკაფიოდ გამოიყოფა და უსწორმასწორო ხაზს ქმნის. აფსიდის ხაზი ნახევარწრიულია, გამოყვანილია აგურით, მსგავსი ფორმისაა დარბაზის კამარაც. ინტერიერი ძუნწადაა განათებული; საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს კიდევ ერთი, სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი სარკმელიც აშუქებს, რომელიც ასევე თარაზულადაა გადახურული. სამრეკლო გეგმით თითქმის კვადრატულია და ეკლესიაზე ირიბადაა მიდგმული, ნაგებია ნატეხი ქვით. პირველი სართული მცირე კამაროვანი ოთახია. შესასვლელი მას ჩრდილოეთიდან აქვს. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი ხის ძელებით თარაზულადაა გადახურული. სართულის დასავლეთ კედელში, კამარის ქუსლის დონეზე, მცირე სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც გარედან შირიმის ერთ ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს, თაღის ზემოთ რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა. სართული გადახურულია ტლანქად ნაწყობი, შეკრული კამარით, კამარის წვეროს წყობაში ჩასმული რამდენიმე კრამიტით გამოყვანილია ტოლმკლავა ჯვარი. სართულის კედლებზე მოხატულობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. სამრეკლოს მეორე სართული რვაწახნაგოვანია.პირველ სართულთან შედარებით იგი უხეშადაა ნაგები და ფერითაც განსხვავებულია. სართულის თითოეულ წახნაგში თითო მაღალი, შეისრულთაღოვანი ღობია, სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით, გარედან კი რვაწახნაგა, პირამიდული ფორმის სახურავით. ეკლესიისა და სამრეკლოს კედლები დასრულებულია კუთხით წინწამოწეული და ჩვეულებრივად ნაწყობი აგურის რიგების მონაცვლეობით შედგენილი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 344-345.
ლემნისკატა, ∞, სხვადასხვა შრიფტით.
 **უსასრულობა**  (ხშირად გამოისახება ∞ სიმბოლოთი) — ცნება სხვადასხვა სფეროში, განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება მათემატიკაში და ფიზიკაში, და აღნიშნავს მახასიათებელს საზღვრისა ან/და დაბოლოების გარეშე. კაცობრიობამ ისტორიის განმავლობაში შექმნა უსასრულობის მრავალი იდეა. სიტყვა წარმოიშობა ლათინური *infinitas*-გან, რაც ნიშნავს „შემოუსაზღვრელობა"-ს.
მათემატიკაში „უსასრულობა" ხშირად გამოიყენება როგორც რიცხვი (ანუ ის გამოიყენება რაიმეს დასათვლელად ან გასაზომად, მაგ. „საგანთა უსასრულო რაოდენობა") მაგრამ ის არ არის ისეთივე სახის რიცხვი, როგორიცაა მაგალითად ნამდვილი რიცხვი. უსასრულოდ მცირეთა შემცველ რიცხვთა სისტემებში უსასრულოდ მცირეს შებრუნებული რიცხვი არის უსასრულობა, ანუ რიცხვი, რომელიც მეტია ნებისმიერ ნამდვილ რიცხვზე. მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში უსასრულობასთან და უსასრულო სიმრავლეებთან დაკავშირებულ ცნებათა ფორმალიზაცია მოახდინა გეორგ კანტორმა. მის მიერ ჩამოყალიბებულ თეორიში გვხვდება სხვადასხვა ზომის (კარდინალობის უსასრულო სიმრავლეები. ასე მაგალითად, მთელ რიცხვთა სიმრავლე უსასრულოა, მაგრამ თვლადი, მაშინ როდესაც ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლე არის უსასრულო, მაგრამ არათვლადი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 183.
**აკო (აკაკი) ახალაია** (დ. 14 იანვარი, 1989, თბილისი) — ქართველი მარკეტერი, ბიზნესკონსულტანტი. ინტერნეტჟურნალ Marketer.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.

ბიოგრაფია
---------

### განათლება

აკო (აკაკი) ახალაია დაიბადა 1989 წლის 14 იანვარს, თბილისში. სკოლა დაამთავრა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ქალაქ ნიუტონში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ სწავლობდა ქართულ-ამერიკულ უნივერსიტეტში ბიზნეს სამართლის მიმართულებით, 2011 წელს, ლონდონში, კინგსტონის უნივერსიტეტში მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი.

### კარიერა

2011 წელს აკო ახალაიამ დააფუძნა პირველი ქართული ინტერნეტ ჟურნალი ბიზნესზე Marketer.ge. არის Harvard Business Review-ს ქართული გამომცემლობის თანადამფუძნებელი, კრეატიული ფესტივალი Cannes Lions-ის საქართველოს წარმომადგენლობის თანადამფუძნებელი. 2013 წელს დააფუძნა ყოველწლიური ბიზნეს ღონისძიება Spotlight. 2015 წლიდან იგი არჩეულია საქართველოს საკომუნიკაციო სააგენტოების ასოციაციის პრეზიდენტად (ACAG). 2019 წლიდან არის მარკეტერის პოდკასტის ავტორი და წამყვანი, გადაცემა გადის ისეთ არხებზე როგორიცაა Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts. 

2015 წლიდან არის ფორვარდ აკადეემიის დამფუძნებელი, რომელიც მოიცავს დავით გოგიჩაიშვილის კურსებს ადამიანების მენეჯმენტზე და ბიზნესსაკონსულტაციო პროექტებს.

ჰყავს მეუღლე სოფო მუსერიძე და ორი შვილი გურამ და მათე ახალაიები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Marketer.ge\_ის გენერალური დირექტორი/დამფუძნებელი დაარქივებული 2023-01-30 საიტზე Wayback Machine.
* აკო ახალაია - მარკეტინგი დაარქივებული 2020-09-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  აკო ახალაია - მარკეტინგი ღვინისა და კულინარიულ ბიზნესში.. tourismacademy.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-22. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
2. ↑  Akaki Akhalaia (in partnership with marketer.ge). ewmi-access.org. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
3. ↑  Marketer.ge\_ის გენერალური დირექტორი/დამფუძნებელი. wtgawards.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-01-30. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
4. ↑  Spotlight 2019 – Bringing the Creative Industry Closer to Customers. cbw.ge. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
5. ↑  აკო ახალაია - საქართველოს საკომუნიკაციო სააგენტოების ასოციაცია. acag.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-30. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
6. ↑  აკო ახალაია - პირველი არხი. acag.ge. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.
7. ↑  სტარტაპ გარემო საქართველოში Spotlight 2017. lot.ge. ციტირების თარიღი: 29 ოქტომბერი, 2020.[*მკვდარი ბმული*]
**მშრალხევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელი მშრალხევში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე მშრალხევის მარცხენა ნაპირზე, სამანქანე გზის პირას. 

ეკლესია აშენებულია რიყის ქვისა და ქვიშაქვის შერეული წყობით კირის დუღაბზე. ეკლესია ახალი აღდგენილია რის დროსაც შემაკავშირებელ ხსნარად ცემენტიცაა გამოყენებული. გადახურვა ორფერდაა და გადახურულია კრამიტით. ეკლესიას სამხრეთით მინაშენიც ქონდა , რომლის კელდების ფრაგმენტებია დღეისათვის შემორჩენილი. კარის სწორკუთხა ღიობიც სწორედ სამხრეთ ფასადზეა გაჭრილი. ამავა ფასადზე ეკლესიის აღდგენამდე მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელიც გააჩნდა, რომელიც რესტავრაციის დროს კედლის საპირე წყობის ამოყვანისას დაიფარა, მისი დანახვა შესაძლებელია მხოლოდ ინტერიერის მხრიდან. ჩრდილოეთ კედელი ყრუა, ღიობების გარეშ. ხოლო დასავლეთ და აღმოსავლეთ ფასადზე თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ოთხივე ფასადზე ძალიან კარგად არის შესამჩნევი კედლების ძველი წყობა და კირის დუღაბის ნალესობის ფენები. ინტერიერში იატაკი ქვის ფილებითაა მოგებული. სამხრეთ დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს დაბალი ხარისხი შემოუყვება. ინტერიერის მხირდან სარკმლის ღიობები სწორკუთხაა როგორც დასავლეთ ასევე აღმოსავლეთ კედელზე. ნახევარწრიული აფსიდი მცირედით შემაღლებულია დანარჩენი სივრციდან. აფსიდი საკურთხევლის მცირედ გამოზიდული მკლავებისგან გამოიყოფა დანარჩენი სივრცისგან. აფსიდის კედელზეც ხარისხი შემოუყვება. აფსიდის ორივე მხარეს მცირე ზომის ნიშებია დატანილი. სარკმლის ქვეშ სწორკუთხა შედარით მოზრდილი ზომის ნიშია, რომელიც სამკვეთლოს ფუნქციასაც ასრულებს. კამარა ნახევარწრიული. საკურთხევლისა და დანარჩენი სივრცის გამყოფ ნაწილში ჩრდილოეთ კედელზე 1 მეტრის სიმაღლის ოთხკუთხა სვეტის ფორმის კედელია ამოყვანილი, სავარაუდოდ სავარაუდოთ უნდა წარმოადგენდეს კანკელის ნაწილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 18611
**უვეა** (ფრანგ. Ouvéa) — ატოლი ლუაიოტეს კუნძულების ჯგუფში წყნარ ოკეანეში. შედის ახალი კალედონიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად შედის ლუაიოტეს პროვინციის უვეას კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

ატოლის ხედი კოსმოსიდან.
უვეა წარმოადგენს ნახევარმთვარის ფორმის ატოლს. ატოლის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 50 კმ-ს, სიგანე — 7 კმ-ს. ატოლი მდებარეობს ახალი კალედონიის მთავარი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. უვეა შედგება ორი დიდი, ერთმანეთთან ყელით შეერთებული კირქვიანი კუნძულისაგან და ორი მომცრო კუნძულისაგან, რომლებიც მათგან სამხრეთითაა განლაგებული. უვეას ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 132,1 კმ²-ს.

ატოლის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს ლაგუნა, რომლის დასავლეთ ნაწილში 35 კმ სიგრძეზე მდებარეობს 21 მომცრო კუნძულების (ანუ მოტუს) ჯაჭვი, რომლებსაც სახელად ჰქვია პლეადები (ფრანგ. Pléiades).

უვეაზე წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 24 °C-ს. ყველაზე ცივი სეზონი გრძელდება აპრილიდან სექტემბრის ჩათვლით.

მოსახლეობა
----------

2009 წელს ატოლ უვეას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 3392 ადამიანს, რომელთა დიდ ნაწილს შეადგენენ მელანეზიელები. ატოლის დასახლება მოხდა მელანეზიელების და პოლინეზიელების მიგრაციის შედეგად, ამასთან პოლინეზიელების გავლენა უვეას ატოლზე უფრო შესამჩნევი იყო, ვიდრე მის მეზობელ მარეს და ლიფუს კუნძულებზე. მაგალითად, XVIII საუკუნეში ატოლზე დასახლდნენ უვეას (უოლისის და ფუტუნას კუნძულები) კუნძულიდან წამოსულები, რომლებიც თავიანთ კუნძულს ასევე ეძახდნენ უვეას.

ადმინისტრაციულად ატოლი უვეა იყოფა სამ რაიონად: სენ-ჟოზეფი (*Saint-Joseph*), ფაიაუე (*Fayaoué*) და მული (*Mouli*). ორი ტერიტორია, ტაკეჯი (*Takedji*) და გოსანა (*Gossanah*), თვითმართვადია: მათ მართავს ცალკეული ბელადები. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ფაიაუე.

ატოლ უვეაზე ადგილობრივი ენაა: იააის ენა (კანაკების ენა) და ფაგა-უვეა (პოლინეზიური ენა).

ეკონომიკა
---------

მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა — თევზჭერა, კოპრის წარმოება.

სქოლიო
------

1. 1 2  Oceandots.com. კუნძული უვეა. (ინგლისური)
2. 1 2 3  ინფორმაცია კუნძულ უვეაზე ლუაიოტეს კუნძულების ტურისტულ საიტზე. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-05-05. ციტირების თარიღი: 2014-11-23.
3. 1 2  [ახალი კალედონიის რეგიონები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-11-08. ციტირების თარიღი: 2014-11-23. ახალი კალედონიის რეგიონები. (ინგლისური)]
4. ↑  [Jane's New Caledonia Home Page. ლუაიოტეს კუნძულები. კუნძული უვეა. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-24. ციტირების თარიღი: 2014-11-23. Jane's New Caledonia Home Page. ლუაიოტეს კუნძულები. კუნძული უვეა. (ინგლისური)]
**აბიტურიუმი** (ლათ. abituriens — წამსვლელი) — გერმანული გიმნაზიის ზედა საფეხურის დასრულება. 

აბიტურის გამოცდამ უნდა აჩვენოს, თუ რამდენად შესძლო მოსწავლემ სკოლაში განვლილი საგნების წარმატებით ათვისება, რომელთა საფუძველზე მიღებული ცოდნა და უნარ-ჩვევები წარმოადგენს აუცილებელ წინაპირობას უმაღლეს სასწავლებლებში მეცნიერებათა და ხელოვნებათა დასაუფლებლად. 

აბიტურიუმს გერმანულად ეწოდება [das Abitur] „აბიტურ", ასევე მისი მოკლე გავრცელებული ფორმაა [das Abi] „აბი". 

გერმანულენოვანი სივრცის სხვა ქვეყნებსა და მხარეებში (ავსტრია, ლიხტენშტაინი, გერმანულენოვანი შვეიცარია, სამხრეთი ტიროლი) სიმწიფის ატესტატს აგრეთვე მატურას, ან „მატურიტეტის გამოცდას" უწოდებენ.

ისტორია
-------

XVIII საუკუნის ევროპაში უნივერსიტეტები თავად ადგენდნენ სტუდენტთა მიღების წესებს. თავდაპირველად პრუსიაში 1788 წელს ე. წ. "აბიტურის რეგლამენტი"-ს მეშვეობით გახდა შესაძლებელი უმაღლეს სასწავლებელში შესვლის საყოველთაო წესების დადგენა; პრუსიის მაშინდელმა კულტურის მინისტრმა, კარლ აბრაამ ფონ ცედლიცმა (Karl Abraham von Zedlitz) ეკლესიის დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად მოახერხა სახელმწიფოს მასშტაბით შეემუშავებინა და დაენერგა საერთო საგანმანათლებლო სტანდარტი. 

საერთო საგანმანათლებლო წესის შემოღება უკავშირება იოჰან ჰაინრიხ ლუდვიგ მაიეროტოს (Johann Heinrich Ludwig Meierotto) სახელს, მან ჰირშფელდის ლიცეუმში 1776 წელს პირველმა შემოიღო სკოლის დასრულებასთან დაკავშირებული განსაკუთრებული გამოცდა, რომელზედაც მოსწავლეები უნდა შეემოწმებინათ იმაში, თუ რამდენად იყვნენ ისინი მომზადებული უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის გასაგრძელებლად. სწორედ აქედან მომდინარეობს სახელი „სიმწიფის ატესტატი". „სიმწიფის ატესტატი", ანუ „აბიტურიუმი", ანუ „მატურა".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 29.
* (გერმანული) Wolter, Andrä, Das Abitur: Eine bildungssoziologische Untersuchung zur Entstehung und Funktion der Reifeprüfung, Oldenburg: Holzberg, 1987
* (გერმანული) Arbeitsgruppe Bildungsbericht am Max-Planck-Institut für Bildungsforschung (Kai S. Cortina u. a.): Das Bildungswesen in der BRD. Strukturen und Entwicklungen im Überblick. Reinbek: rororo 2003
აბო თბილელის ეკლესია
**აბო თბილელი** (ძვ. ქართ. *ჰაბო ტფილელი*; დ. დაახლ. 756 — გ. 6 იანვარი, 786) — ქრისტიანობისათვის წამებული არაბი, ნერსე ქართლის ერისმთავრის მსახური, ნელსაცხებელთა ოსტატი, წმინდანი [ხსენების დღე — 8(21) იანვარი].

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

წმინდანი ბაღდადიდან ქართლში ჩამოჰყვა ნერსეს. აბო გაკვირვებული იყო ქართველთა ზნეობით; იგი სწავლობდა ქართულ ენას, დადიოდა ეკლესიაში, ესაუბრებოდა სამღვდელოებას, ლოცულობდა მათთან ერთად და მარხულობდა. შემდეგ ქართლიდან დევნილ ერისთავს თან გაჰყვა ხაზარეთში, სადაც ქრისტიანობა მიიღო.

აბო თან გაჰყვა არაბთა რისხვას განრიდებულ ერისმთავარს აფხაზეთში. იგი მადლობდა ღმერთს, რომ იხილა ადგილი, სადაც ყველა ქრისტიანი იყო და ერთი პირითა და ერთი გულით ადიდებდა შემოქმედს. შემდგომმა პოლიტიკურმა მოვლენებმა ნერსეს საშუალება მისცა ისევ ქართლს დაბრუნებოდა. აფხაზთა მეფემ სთხოვა აბოს დარჩენილიყო აფხაზეთში: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მეშინის მე შენთჳს, ნუუკუე კუალად განგდრიკონ შენ სარწმუნოებისაგან ქრისტჱსისა ნებსით, გინა უნებლიეთ და ესოდენი შრომაჲ შენი წარწყმიდო", - უთხრა მან აბოს. -„განმიტევე მე, რაჲთა ეუწყოს განცხადებულად ქრისტიანობაჲ ჩემი ქრისტეს მოძულეთა მათ. – უპასუხა ნეტარმა." |
|  |  |

სამი წელი მოღვაწეობდა აბო თბილისში და ქადაგებდა ქრისტიანობას. ძველმა თანამემამულეებმა დაასმინეს იგი, შეიპყრეს და სატუსაღოში ჩააგდეს, მაგრამ სტეფანოზ ერისთავის თხოვნით მალე გაათავისუფლეს. სულ მალე თბილისში ახალი ამირა დასვეს. ქრისტიანებმა გაიგეს, რომ ამირა შეპყრობას უპირებდა ნეტარ აბოს, გააფრთხილეს და ურჩიეს დამალულიყო, მან კი გახარებულმა ასე უპასუხა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მე არა ხოლო ტანჯვად განმზადებულ ვარ ქრისტესთვის, არამედ სიკუდიდცა." |
|  |  |

ამირას მსახურებმა შეიპყრეს ნეტარი აბო და მსაჯულს წარუდგინეს. არაბებმა მოსთხოვეს მაჰმადიანობას დაჰბრუნებოდა. აბომ უარი განაცხადა. განრისხებული მსაჯულის ბრძანებით აბოს ხელ-ფეხზე ბორკილი დაადეს და საპყრობილეში ჩასვეს შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს. აბო დაწვეს, ხოლო ძვლები, რომელთა დაწვაც ვერ შეძლეს, ცხვრის ტყავში გამოკერეს და მტკვარში ჩააგდეს. 

ქართულმა ეკლესიამ აბო წმინდანად შერაცხა. მიჩნეული იყო ქ. თბილისის მფარველად. აბო თბილელის მოწამეობა აღწერა VIII საუკუნის მწერალმა იოანე საბანისძემ თხზულებაში „აბო თბილელის წამება".

ხსენების დღე
------------

მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმინდა აბო თბილელის ხსენების დღეა — 8(21) იანვარი.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 30.
* *ბოგვერაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 30.
* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.orthodoxy.ge // წმიდა მოწამე აბო თბილელი (ისმაიტელყოფილი) – თბილისში წამებული (+786) [8 (21) იანვარი]
* აბო თბილელი დაარქივებული 2014-01-02 საიტზე Wayback Machine.
* წმიდა აბო თბილელის ცხოვრება და მოწამეობა
**ფიჩხოვანის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ფიჩხოვანის ჩრდილო-დასავლეთით 2 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (9,5 X 5,4 მ), რომელსაც დასავლეთიდან ორსართულიანი სამრეკლო აქვს მიდგმული. შენობა ნაგებია საშუალო და საკმაოდ მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. კედლები გარედან მობათქაშებული ყოფილა. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: სახურავზე აყრილია საფარი და ზედ მცენარეებია ამოსული; აღმოსავლეთ ფასადზე ჩამოშლილია საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი, აქა-იქ ჩამოშლილია ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდან, სამრეკლოს პირველი სართულიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით, ფართო მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან კანკელითაა გამიჯნული, რომელშიც მოწყობილია სამი თაღი. დარბაზის სამივე კედელში თითო სწორკუთხა სარკმელია. გრძივი კედლების შუაში თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებზეც ნახევარწრიული საბჯენი თაღია გადაყვანილი. ნახევარწრიული ფორმისაა აბსიდის თაღიც და კამარაც. ეკლესიის კედლები დასრულებულია ქვის ფილებით ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. სამრეკლო გეგმით კვადრატულია (4,5 X 4,5 მ), მისი პირველი სართული, რომელიც ეკლესიის კარიბჭის ფუნქციას ასრულებს, სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით ფართო თაღებითაა გახსნილი. სართული გადახურულია ნახევარსფერული კამარით. მეორე სართული ნახევარსფერული კამარით გადახურული რვაწახნაგა ფანჩატურია, თითოეულ წახნაგში თითო ვიწრო და მაღალი შეისრული თაღია. ფანჩატურზე ასასვლელად, სამხრეთ ფასადზე ნატეხი ქვით ნაშენი კიბეა მიშენებული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 143.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |