recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
თაკაძი სივასანკარა პილაი, მალაიალი ნოველისტი
**მალაიალამური ლიტერატურა** — ინდოეთის კერალის შტატის დრავიდული მოდგმის ხალხის მალაიალების ლიტერატურა. მალაიალამური ენა ახლოს დგას ტამილურთან. პირველი კერალი მწერლების თხზულებები დაწერილია მხოლოდ ტამილურ და სანსკრიტულ ენაზე. საკუთრივ მალაიალამურ ენაზე კლასიკური ლიტერატურა შეიქმნა XV-XVI სს-ში. მას წინ უსწრებდა ხალხური პოეზია (მისი საწყისები XI საუკუნის დამდეგს ემთხვევა). ესაა პაჩა-მალაიალამის — ადრინდელი მალაიალამური სკოლის ნაწარმოებები (რელიგიური: "გველის სიმღერები, შრომის სიმღერები). ტამილურ სკოლას განეკუთვნება ტამილიზებულ მალაიალამურ ენაზე დაწერილი "რამას ცხოვრება" ("რამა ჩარიტამი") და ცენტრალური ტავანკურის პოეტების ანთოლოგია "კანაშანთა ლექსები"; სანსკრიტულ სკოლას კი — სანსკრიტიზებულ ენაზე შექმნილი ნაწარმოებები. ამ თხზულების სტილს მანიპრავალამს უწოდებენ (სიტყვასიტყვით თვალ-მარგალიტის ყელსაბამი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 379, თბ. 1983 წელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Information on Malayalam Literature at Department of Public Relations, Government of Kerala დაარქივებული 2003-02-17 საიტზე Wayback Machine.
* Puzha.com - The First Online Malayalam Literary Magazine
* A List of Malayalam Authors and their works დაარქივებული 2017-06-11 საიტზე Wayback Machine.
* A collection of literary works from the writer and journalist Manoj Bharathy
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |  |
|  |

 |
| **ანტიკლერიკული ჭადრაკი** |


**ანტიკლერიკული ჭადრაკი** (ლოს-ალამოსის ჭადრაკი) — ჭადრაკი 6×6 დაფაზე კუების გარეშე. გამოიყენებოდა კიბერნეტიკის განვითარების ადრეულ ეტაპზე კომპიუტერებისთვის ჭადრაკის თამაშის სასწავლებლად.

სახელი სიტყვათა თამაშშია:კუ ინგლისურად არის *bishop* (ეპისკოპოსი).

ანტიკლერიკული ჭადრაკი ჩვეულებრივისგან შემდეგით განსხვავდება:

* დაფაზე არ არის მხედრები (შესაბამისად პაიკი მხედრად ვერ იქცევა);
* პაიკები ორმაგ სვლას ვერ აკეთებენ (შესაბამისად, აღება გასასვლელში შეუძლებელია);
* არ არის როკი.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ჭადრაკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გივი სმირი** (აფხ. Гиви Шамел-иԥа Смыр; დ. 9 მაისი, 1945 — გ. 18 ნოემბერი, 2016) — აფხაზი მხატვარი და მოქანდაკე.

ბიოგრაფია
---------

ინტერესი მღვიმეების მიმართ პატარა ასაკშივე გაუჩნდა. 1961 წელს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სპელეოლოგიური ექსპედიცია ახალი ათონის მიდამოებში შეუდგა ლიტერატურაში მანამდე უცნობი კარსტული უფსკრულის შესწავლას, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობაში „უძირო ორმოს" სახელით იყო ცნობილი. „უძირო ორმოს" პირველ იერიშში მონაწილეობდნენ გეოგრაფები არსენ ოქროჯანაშვილი, ბორის გერგედავა, ზურაბ ტინტილოზოვი და ახალი ათონის მკვიდრი გივი სმირი. 1992-1993 წლებში მონაწილეობას იღებდა აფხაზეთის ომში სეპარატისტების მხარეს. იყო გუმისთის თავდაცვითი ხაზის 1-ლი ბატალიონის შტაბის უფროსი. მოგვიანებით მეთაურობდა მეოთხე მოტომსროლელთა ბატალიონს. 2001–2016 წლებში იყო ახალი ათონის მღვიმური კომპლექსის დირექტორი.

აფხაზეთის ომის შემდეგ, ახალი ათონის მღვიმის დარბაზ „სოხუმს" სახელი გადაარქვეს და უწოდეს „გივი სმირის" სახელობის დარბაზი. დაჯილდოებულია ლეონის ორდენით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Гиви Смыр: я обнаружил пещеру, когда мне было 16
2. ↑  *ზურაბ ტინტილოზოვი*, ახალი ათონის მღვიმე, თბილისი: „საბჭოთა საქართველო", 1975. — 3–39 გვ.
3. ↑  Газета "Республика Абхазия" | Главная. *gazeta-ra.info*..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-22. ციტირების თარიღი: 2023-05-18.
4. ↑  ახალი ათონის მღვიმის დახასიათება. dpashka.narod.ru.
5. ↑  Церемония прощания с Гиви Смыр прошла в Новом Афоне
**გუნდე** — ნასოფლარი საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, მდ. მტკვრის მარცხენა ნაპირის მაღალ მთიანეთში, ტბის პირას (41°27′24″ ჩ. გ. 43°11′49″ ა. გ.﻿ / ﻿41.45667° ჩ. გ. 43.19694° ა. გ.﻿ / 41.45667; 43.19694). მის მახლობლად დგას ერთნავიანი ეკლესია. ძეგლი საგრძნობლად დაზიანებულია. ეკლესიის თავისებურებას წარმოადგენს აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აფსიდა და დასავლეთით — ნართექსი. ძეგლის გართულებული სტრუქტურა უშუალოდ ერთნავიანი ეკლესიის ფუნქციის გაფართოებასთანაა დაკავშირებული. ეკლესია შიგნით და გარედან ნაგებია სწორ რიგებად ნაწყობი, საშუალო ზომის, უხეშად დამუშავებული ბაზალტის ქვებით, ხოლო ფასადის კუთხეებში სუფთად გათლილი მსხვილი ბლოკებია გამოყენებული. გადახურულია კამარით. კონსტრუქციული ელემენტები — სატრიუმფო და საბჯენი თაღები, პილასტრები და სხვ. სუფთად გათლილი ქვიშაქვის ბლოკებითაა ამოყვანილი. შესასვლელი ორია — სამხრეთისა და დასავლეთისა. ფასადები სადაა, მოურთველი, მხოლოდ სამხრეთის კარის არქიტრავს ამკობს წრეში ჩასმული ბოლოებგაფართოებული ე. წ. ბოლნური ტიპის ჯვრის გამოსახულება. ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი ძეგლს V საუკუნის II ნახევრით – VI საუკუნის I ნახევრით ათარიღებს, ირინე ელიზბარაშვილი — VIII-IX საუკუნეებით.

ნამოსახლარის განაპირას ეკლესიის მიმართულებით მდებარეობს ნახევრად მიწაში ჩასმული აკლდამა. აკლდამის შესასვლელი კარგად არის შემორჩენილი, შიგნიდან კი მიწით არის ნაწილობრივ ამოვსებული. კედლებში გამოყენებულია საკმაოდ დიდი ზომის თლილი ლოდები, ხოლო სახურავისთვის მცირე ზომის ქვის ფილები, რომლებიც საერთო ჯამში თაღს ქმნიან.

ლიტერატურა
----------

* Тодриа Т. Чубинашвили Н. Шашианис Самеба, Тб. 1988;
* ჯავახეთი. ისტორიულ-ხუროთმოძღვრული გზამკვლევი, თბ. 2000;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* გუნდეს ეკლესია //მირიჯანაშვილი ი. ჯავახეთის დარბაზული ეკლესიები.-თბ.2009.-გვ.57-66.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12087
* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17547
**მარია ტერეზა დე ბურბონი** (ესპ. María Teresa de Borbón; დ. 6 მარტი, 1779 — გ. 23 ნოემბერი, 1828) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ჩიჩონის გრაფ ლუისისა და მარია ტერეზა დე ვალაბრიგას უფროსი ქალიშვილი. ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ის შვილიშვილი. ჩიჩონის გრაფინია 1823-28 წლებში.

ბიოგრაფია და ტიტულები
---------------------

მარია ტერეზა დაიბადა 1779 წლის 6 მარტს ტოლედოში. იგი იყო ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ის უმცროსი ვაჟის, ჩიჩონის გრაფ ლუისისა და მისი მეუღლის, არაგონელი არისტოკრატის მარია ტერეზა დე ვალაბრიგას მეორე შვილი და პირველი ქალიშვილი.

დონა მარია ტერეზა კაროლინა დე ბურბონ ი ვალაბრიგა იყო: ბოადილასა დელ მონტეს პირველი მარკიზა, დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის დამაარსებელი, აგრეთვე ძმის, ლუის მარიას გარდაცვალების შემდეგ ჩიჩონის რიგით მეთხუთმეტე გრაფინია, ესპანეთის გრანდე და სუეკას პირველი ჰერცოგინია.

1797 წლის 2 ოქტომბერს, ესკორიალში დაქორწინდა პეასის პრინც დონ მანუელ დე გოდოი ი ალვარეს დე ფარიაზე, რომელთან ქორწინებითაც იგი პეასის პრინცესა, ალკუდიას ჰერცოგინია და კუედას ჰერცოგინია. მრავალწლიანი ქორწინებიდან მხოლოდ ერთი ქალიშვილი შეეძინა, სახელად კარლოტა, რომელიც სუეკას ჰერცოგინია გახდა.

1803 წელს ესპანეთში ფრანგების შემოჭრის გამო იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სამშობლო და ჯერ იტალიაში, შემდეგ კი საფრანგეთში გაქცეულიყო, სადაც 1828 წელს გარდაიცვალა 49 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* José Luis Vila-San-Juan: Los Borbones en España – Cunas, bodas y mortajas. Plaza & Janés, Barcelona 1998, ISBN 84-01-55011-4.
**მაგალი თოდუა** (დ. 19 იანვარი, 1927, სოფ. სალხინო — გ. 3 მაისი, 2016, თბილისი) — ქართველი მთარგმნელი, ენათმეცნიერი და აღმოსავლეთმცოდნე (ირანისტი), ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი, გელათის აკადემიის პირველი პრეზიდენტი, რუსთაველის პრემიის ლაურეატი (2013).

ბიოგრაფია
---------

საშუალო სკოლა დაამთავრა სოფელ სალხინოში, 1943 წელს. 1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. თარგმანების პირველი წიგნი „ტაჯიკური პოეზია" გამოსცა 1952 წელს. 1950-1961 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უფროსი ლაბორანტი და უფროსი მასწავლებელი; 1961-1966 წლებში აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1991-1995 წლებში ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სრექტორი; 2002-2008 წლებში „გელათის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის" დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.2008 წლიდან ჟურნალ „ქართველოლოგიის" დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.

1954 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე — „გოლესთანის მიბაძვანი სპარსულ ლიტერატურაში"; 1967 წელს —  სადოქტორო დისერტაციის თემაზე — „ქილილა და დამანას" საბასეული ვერსია.

1965-1988 წლებში ოთხ ტომად გამოსცა აღმოსავლური მწერლობის კრებული „არმაღანი", რომელიც 2016 წელს გადააკეთა ჟურნალად და დღემდე გამოიცემა.

მაგალი თოდუას ნათარგმნი აქვს ირანელ კლასიკოსთა ნაწარმოებები. ქართულად თარგმნა და გამოსცა რუდაქის, დაყიყის, ომარ ხაიამის, ფირდოუსის, ნიზამი განჯელის, საადის, ჯალალ ედ-დინ რუმის, ხაყანის, ათარის, ნასერ ხოსროვის და სხვა მრავალ პოეტის შემოქმედება.

2013 წელა ქართული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის მიენიჭა რუსთაველის პრემია.2008 წელს კი ირანის ისლამური რესპუბლიკის პრეზიდენტის მიერ დაწესებული პრემია, „მსოფლიოში საუკეთესო ირანისტი".

მაგალი თოდუა გარდაიცვალა 2016 წლის 3 მაისს თბილისში. დაკრძალულია თაბორის მონასტრის ეზოში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 79.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაგალი თოდუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მაგალი თოდუა[*მკვდარი ბმული*] — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  წყაროსათვის – ვით ირემსა. Mastsavlebeli.ge (25 მაისი 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 აგვისტო, 2020. ციტირების თარიღი: 19 აგვისტო, 2020.
2. ↑  „მსოფლიოში საუკეთესო ირანისტი". Ipress.ge (3 მაისი, 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 აგვისტო, 2020. ციტირების თარიღი: 19 აგვისტო, 2020.
3. ↑  განცხადება. საქართველოს კულტურისა და სპორტის სამინისტრო (3 მაისი, 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 აგვისტო, 2020. ციტირების თარიღი: 19 აგვისტო, 2020.
**გივი გიორგის ძე ჟორდანია** (დ. 29 დეკემბერი, 1911, თბილისი — გ. 2001) — ქართველი ისტორიკოსი.

დაამთავრა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტი.

1937 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას. მუშაობდა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწოფო მუზუმში. 1940 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1960-1960 წლებში განაგებდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ისტორიის კათდრას, 1969 წლიდან შუა საუკუნეების ისტორიის კათედრის გამგე იყო.

1979 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მარტვილობა მესიისა : ახალი მასალები ი. ჭავჭავაძის მკვლელობის შესახებ (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2005. - 485გვ.. - ISBN: 99940-38-62-1
* დაბრუნებული საუნჯე : ქართული სამუზეუმო და სამონასტრო განძეულობა (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1983. - 183გვ.
* კავკასიური მუზეუმის დაარსება : საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ისტორიის შესწავლისათვის (ავტორი). - თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1951. - 214გვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 255.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — გივი ჟორდანია — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**გნოლიძეების ციხე** – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის ცენტრში, გნოლიაანთ უბანში. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. 

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,5 მ, კედლის სისქე 1,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია - შემორჩენილია პირველი და ნაწილობრივ, მეორე სართული. შესასვლელი პირველ სართულზე, სამხრეთ-დასავლეთით იყო, ამჟამად დასავლეთითაა. პირველი სართული შიგნით სწორკუთხაა (4,8 X 4,4 მ), მის ჩრდილოეთ კედელში დატანებულია ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს თითო ცალმაგი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედელში თითო დიდი და პატარა ნიშია. დიდში ორმაგი სათოფურია, პატარაში - ცალმაგი. ამ სათოფურის თავზე პატარა სარკმელია. დასავლეთ კედელში სამი ნიშია ორმაგი სათოფურებით. სამხრეთ კედელში სამი სათოფური და მცირე სარკმელია. სართული გადახურულია აგურის ცილინდრული კამარით. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება აღმოსავლეთ კედელში დატანებული კიბით. სანახევროდ დანგრეულ მეორე სართულზე აქა-იქ შემორჩენილია სათოფურების კვალი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5. თბ. 1990.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ატენის ციხე
* გნოლიძეების ციხე
* გორის ციხე
* ვერეს ციხე
* კიკნათბერის ციხე
* მირმანოზ ერისთავის ციხე
* ტირძნისის ციხე
* ტყვიავის ციხე
* შინდისის ციხე
* ჩასარბენი ციხე
* წედისის ციხე
* ხუბაშვილების ციხე
 |

 |
**მარია ტერეზა დე ვალაბრიგა** (ესპ. María Teresa de Vallabriga; დ. 5 სექტემბერი, 1758 — გ. 26 თებერვალი, 1820) — ესპანელი არისტოკრატი. ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ის უმცროსი ვაჟის, ჩიჩონის გრაფ ლუის ესპანელის მეუღლე და მისი სამი შვილის დედა.

ბიოგრაფია
---------

მარია ტერეზა დაიბადა 1758 წლის 5 სექტემბერს სარაგოსაში. იგი იყო სოლივეტას სენიორ ხოსე იგნასიო დე ვალაბრიგასა და მისი მეუღლის, ხოსეფა დე როსას ქალიშვილი. როგორც გამოჩენილი არისტოკრატი, ბავშვობიდანვე მადრიდის სამეფო კარზე იზრდებოდა. მან დედა ძალიან ადრე დაკარგა, თუმცა მისგან დარჩა უზარმაზარი მემკვიდრეობა, რომელიც მისმა ბაბუამ, წარსულში გავლენიანმა ჰერცგოგმა დე როსამ დააგროვა. აღსანიშნავია, რომ მამამისი მის გათხოვებას შოტლანდიელ დიდგვაროვან ფრანცისკ დრუმონდზე აპრირებდა, რომელზე ქორწინების შემთხვევაშიც მარია ტერეზა დედოფლის ფრეილინა გახდებოდა. 

1776 წელს იგი ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ისა და დედოფალ ისაბელ ფარნეზეს უმცროს ვაჟს, ჩიჩონის გრაფ ლუისს, რომელთანაც 4 შვილი შეეძინა. ლუისი ქორწინებიდან სულ რამდენიმე წელიწადში, 1785 წელს გარდაიცვალა, თუმცა მარია ტერეზას დიდი ქონება და სოციალური სტატუსი დაუტოვა. 

შემდგომში, როდესაც ესპანეთში ნაპოლეონის ჯარები შეიჭრა, მეფე კარლის მმართველობა დაამხო და იქ თავისი ძმა გაამეფა, მარია ტერეზა აქტიურად თანამშრომლობდა დევნილ სამეფო ოჯახის წევრებთან. იგი რეგულარულად აწვდიდა საჭირო ინფორმაციას ესპანეთში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით, რაც შემდგომში ფერდინანდ VII-ს დაეხმარა 1813 წელს ბონაპარტეს ჩამოგდებასა და ტახტის დაბრუნებაში. 

მარია ტერეზა გარდაიცვალა 1820 წლის 26 თებერვალს, 60 წლის ასაკში.

შვილები
-------

1. ლუის მარია (1777-1823), კათოლიკე კარდინალი და ჩიჩონის გრაფი, გარდაიცვალა უცოლ-შვილო;
2. მკვდარშობილი ბავშვი (1778);
3. მარია ტერეზა (1779-1828), ჩიჩონის გრაფინია, ცოლად გაჰყვა პიასეს პრინც მანუელ გოდოის, რომელთანაც ერთი ქალიშვილი შეეძინა;
4. მარია ლუისა (1780-1846), ცოლად გაჰყვა სან ფერნანდოს ჰერცოგს;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დე ვალაბრიგა ი როსა, (ესპანურად)
* ტერეზა დე ვალაბრიგა ი როსა[*მკვდარი ბმული*], (ესპანურად)
**გროზნოული ცხვარი** — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია დაღესტანში, საშენ საბჭოთა მეურნეობაში „ჩერვლიონიე-ბურუნი" 1929–1950 წლებში ახალკავკასიური და მაზაევის ჯიშის წმინდამატყლიანი ნერბის შეჯვარებით ავსტრალიური მერინოსის ერკემალთან. თეთრი ფერის, მაგარი კონსტიტუციის ცხვრებია, ყელზე 2–3 ნაოჭი აქვთ, ერთი წინსაფარივითაა. ნერბები, როგორც წესი, ურქოებია. მათი სიმაღლე მინდაოში 59–62 სმ შეადგენს, ერკემლისა 63–66 სმ; ცოცხალი მასა 45–52 კგ და 80–95 კგ შესაბამისად. ნაყოფიერება 100 ნერბზე 130–140 ბატკანია. მატყლი მაღალი ტექნოლოგიური თვისებებისაა, გრძელი, ხშირი, რბილი, აბრეშუმისებრი ბზინვარებით. მატყლის სიგრძე 8–8,5 სმ-მდეა (უდიდესი — 13 სმ-მდე), სიმსხო 18–23 მკმ; 64–70-ე ხარისხის. ნერბის ნაპარსი 6–6,5 კგ-ს შეადგენს (უდიდესი — 12,5 კგ-მდე), ერკემლისა 14–15 კგ-ს (უდიდესი — 25 კგ-მდე); სუფთა მატყლის გამოსავალი 50% და მეტია. ცხიმოფლი თეთრი ან ღია კრემისფერია, კარგი ხარისხის. გროზნოული ცხვარი შეგუებულია მშრალი სტეპის გარემო პირობებს, კარგად იყენებს იშვიათი ბალახით დაფარულ საძოვრებს. გავრცელებულია კასპიისპირა დაბლობის, ყალმუხეთის აღმოსავლეთ და ასტრახანის ოლქის მშრალ რაიონებში. საუკეთესო ფარები დაღესტანსა და ყალმუხეთშია (რუსეთი). გროზნოული ჯიშის ერკემლები გამოიყენება სხვა წმინდამატყლიანი ცხვრების მატყლის ხარისხის გასაუმჯობესებლად.

ლიტერატურა
----------

* Овцеводство, под ред. П. А. Есаулова и Г. Р. Литовченко, М. 1963;
* *Новикова Н. А.* Грозненская порода // Большая советская энциклопедия, т. 7 — М. : Советская энциклопедия, 1972;
* Овцеводство / Под ред. Г. Р. Литовченко, П. А. Есаулова. М. 1972. Т. 2;
* *Семенов С. И.*, *Селькин И. И.* Овцы // Генетические ресурсы сельскохозяйственных животных в России и сопредельных странах. СПб. 1994;
* *Жиряков А. М.* ГРОЗНЕНСКАЯ ПОРОДА // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М. 2007. — стр. 31.

სქოლიო
------

1. ↑  სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მოვლა-შენახვა გვ. 66. *agriedu.ge*. ციტირების თარიღი: 25 აპრილი, 2020.
**გივი შალვას ძე კვანტალიანი** (დ. 27 სექტემბერი, 1933, თბილისი, — გ. 19 მარტი, 1999, იქვე) — მილიციის გენერალ-მაიორი (1984). 

დაამთავრა თბილისის ი. ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1958 წლიდან კომკავშირულ და პარტიულ სამუშაოებზე იყო. მსახურობდა თბილისის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსად (1980–1982), საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა მინისტრის მოად­გი­ლე (1982–1988), მოსკოვის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მილიციის უმაღლესი სკოლის უფროსის მო­ად­გი­ლე (1988–1990). არჩეული იყო საქართველოს სსრ IX და X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად (1975-1979, 1980-1984). პოსტსაბჭოთა პერიოდში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი სკოლის უფროსი (1990–1993), სა­ქართველოს საგანგებო სიტუაციებისა და სამოქალაქო თავდაცვის დეპარტამენტის თავმჯდომარის მო­ად­გილე (1997–1999). დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (2003, გარდაცვალების შემდეგ).

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 642.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გივი კვანტალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კვანტალიანი გივი შალვას ძე. საქართველოს პარლამენტი.
გროსადმირალის სამკლავური
**გროსადმირალი** (გერმ. Großadmiral) იყო გერმანიის სამხედრო-საზღვაო ძალების უმაღლესი სამსახურეობრივი ჩინი 1905-1945 წ.წ. იგი შეესაბამებოდა ვერმახტის და „ლუფტვაფეს" გენერალ-ფელდმარშლის წოდებას. 

1905 წლის 28 ივნისს „გროსადმირალის" წოდება პირველად მიენიჭა ადმირალ ჰანს ფონ კიოსტერს (1844-1928). დღეს გერმანიის ფლოტში გროსადმირალის წოდება აღარ იხმარება.

საიმპერიო სამხედრო ფლოტის გროსადმირალები
----------------------------------------

ალფრედ ფონ ტირპიცი გროსადმირალის ფორმაში
საიმპერიო სამხედრო ფლოტის (გერმ. Kaiserliche Marine) გროსადმირალები

* ჰანს ფონ კესტერი (1844-1928) - *Hans von Köster*
* პრუსიის პრინცი ალბერტ ვილჰელმ ჰაინრიხი (1862-1929) - *Albert Wilhelm Heinrich, Prinz von Preußen*
* ალფრედ ფონ ტირპიცი (1849-1930) - *Alfred von Tirpitz*
* ჰენინგ ფონ ჰოლცენდორფი (1853-1919) - *Henning von Holtzendorff*

მესამე რაიხის სამხედრო ფლოტის გროსადმირალები
--------------------------------------------

მესამე რაიხის სამხედრო ფლოტის (გერმ. Kriegsmarine) გროსადმირალები

* 1939 წლის 1 აპრილი - ერიხ რედერი (1876-1960) -  *Erich Raeder*
* 1943 წლის 30 იანვარი - კარლ დენიცი (1891-1980) - *Karl Dönitz*
**გივი მაღულარია** (დ. 20 მაისი, 1926, თბილისი — გ. 20 აპრილი, 1995) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1926 წლის 20 მაისს, თბილისში. 1944 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის მეორე საშუალო სკოლა. 1945-1948 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1948 წელს სტალინური პოლოტიკის კრიტიკის გამო დააპატიმრეს და ჯეზკაზგანში გადაასახლეს. 1956 წელს, რეაბილიტირებულ იქნა და სამშობლოში დაბრუნდა. იმავე წელს სწავლა განაგრძო მშობლიურ უნივერსიტეტში, რომელიც 1959 წელს დაამთავრა.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა სამეცნიერო კვლევით დაწესებულებებში მთარგმნელად, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის კათედრაზე, შემდგომ პრორექტორის თანაშემწედ სამეცნიერო დარგში, ჟურნალ „ხელოვნების" თეატრის განყოფილების გამგედ.

გივი მაღულარიამ ლიტერატურული მოღვაწეობა 1966 წლიდან დაიწყო, როდესაც მისი პირველი წერილი „ჰაინრიხ ბიოლი" ჟურნალ „ცისკარში" გამოქვეყნდა. აქედან მოყოლებული მისი მოთხრობები, ესეები, წერილები სისტემატურად იბეჭდებოდა პრესაში და გამოდიოდა ცალკე წიგნებად. ავტორი ემოციური ექსპრესიითა და ღრმა ფსიქოლოგიზმით იკვლევდა საქართველოს წარსულსა და თანამედროვეობას.

აღსანიშნავია გივი მაღულარიას ვრცელი მოთხრობა „მეამბოხენი" და „უკუქცევა"; აგრეთვე გამოკვლევები ძველ ეგვიპტურ მითებზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე, მარსელ პრუსტსა თუ დოსტოევსკიზე. 1992 წელს მოთხრობისათვის „ბედი არ გინდა!?" მას საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია მიენიჭა.

გივი მაღულარია გარადაიცვალა 1995 წლის 20 აპრილს თბილისში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „უკუქცევა" (რომანი) - თბილისი, მერანი, 1996. - 255გვ.
* „ვიღას შეაფაროს მიწამ თავი" (მოთხრობები) - თბილისი, ნაკადული, 1988. - 153გვ.
* „ლიტერატურული პორტრეტები" - თბილისი, მერანი, 1982. - 213გვ.
* „დაღამება ამა სოფლისა" (მოთხრობები) - თბილისი, ნაკადული, 1982. - 160გვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 507.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გივი მაღულარია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გივი მაღულარია. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2018.
**გროზნოს მიქაელ მთავარანგელოზის ტაძარი** (რუს. Храм Михаила Архангела) — მართლმადიდებლური ტაძარი გროზნოში. აგებულია XIX საუკუნეში. 

მთავარანგელოზის ეკლესიის ანსამბლი წარმოადგენს არქიტექტურის ძეგლს და იმყოფება სახელმწფოს დაცვის ქვეშ ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს 1988 წლის 25 ნოემბრის № 413 დადგენილების შესაბამისად. ჩეჩნეთის პირველი ომის დაწყებამდე ჩეჩნეთ-ინგუშეთში ორი მოქმედი მართლმადიდებელი ტაძრიდან ერთ-ერთი.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მახაჩყალის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძარი დააარსეს თერგის კაზაკებმა XIX საუკუნის დასასრულს. ტაძრის მშენებლობა დაიწყეს 1868 წელს და დაასრულეს 1890 წელს. ტაძრის კურთხევა კი მოხდა 1892 წელს. შენობა ააგეს ბუნებრივი ქვით საზგადოებრივი შემოწირულობის თანხებით. 

2004 წელს ტაძრის შენობა ნაწილობრივ აღადგინეს რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროს ფინანსებით. მოგვიანებით რუსეთის მშენებლობის ფონდიდან გამოიყო ფინანსები ტაძრის მშენებლობისათვის. მშენბელობა მიმდინარეობდა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტ ალი ალხანოვისა და პრემიერ-მინისტრ რ. ა. კადიროვის დაფინანსებითა და ორგანიზებით. 

რეკონსტრუქციის შემდეგ ტაძარი აკურთხეს 2009 წლის 26 აპრილს. ცერემონიალში მონაწილეობდა ფედერაცის საბჭოს ვიცე-სპიკერი ალექსანდრე ტორშინი. 

2018 წლის 19 მაისს ერთ-ერთი ღამისთევის რიტუალის დროს ტაძარზე მოხდა თავდასხმა. დაიღუპა ერთი მაცხოვრებელი და ორი პოლიციელი. ტერორისტების ლიკვიდაციის ოპერაციას თავად რამზან კადიროვი ხელმძღვანელობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Михаила Архангела в Грозном — краткая информация
* В Грозном освящают православный храм Михаила Архангела
* В Грозном освящен отреставрированный храм Архангела Михаила
* «Храм Михаила Архангела в Грозном восстанет из пепла» — беседа с со старостой храма и нач. строительства[*მკვდარი ბმული*]
* Когда умереть — счастье. Фильм о настоятеле храма священнике Анатолии Чистоусове
ბულგარეთი სიმეონ დიდის (893-927) დროს
**დიდი ბულგარეთი** (ბულგ. Велика България) — ბულგარეთის პოლიტიკური კონცეფცია, ჩამოყალიბდა 1878 წლის ბერლინის ხელშეკრულების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ბულგარეთის ისტორიული საზღვრების დაცვის საფუძველზე, უნდა მომხდარიყო ბულგარელებით დასახლებული ყველა ტერიტორიის გაერთიანება ერთ სახელმწიფოდ. 
ირედენტისტულმა იდეებმა ბულგარეთში პოპულარობა მოიპოვა 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომისა და სან-სტეფანოს ზავის ხელმოწერის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი ბულგარეთის გეოპოლიტიკა დაარქივებული 2010-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* ბულგარეთ-იუგოსლავიის ურთიერთობა 1955–1980 წწ.
* დაარქივებული 2011-06-09 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ირედენტიზმი ბალკანეთში |
| --- |
|  |
| 
ალბანეთის დროშა ალბანეთი • ბულგარეთის დროშა ბულგარეთი • საბერძნეთის დროშა საბერძნეთი • იტალიის დროშა იტალია • მაკედონიის დროშა მაკედონია • რუმინეთის დროშა რუმინეთი • სერბეთის დროშა სერბეთი • ხორვატიის დროშა ხორვატია • იუგოსლავიის დროშა იუგოსლავია |

 |
ლიტვის სახელმწიფოს წარმომადგენლობის მემორიალური დაფა, კოტე მარჯანიშვილის 45-ში
**ლიტვის სახელმწიფოს წარმომადგენლობა და საკონსულო საქართველოში** — ლიტვის სახელმწიფოს ოფიციალური წარმომადგენლობა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში 1918-1921 წლებში. მდებარეობდა თბილისში, ამჟამინდელი კოტე მარჯანიშვილის ქუჩაზე, N 45-ში. 

დაფუძნდა 1918 წლის 30 აგვისტოს, როგორც ლიტვის სახელმწიფოს დროებითი წარმომადგენლობა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. მას ხელმძღვანელობდა პრანას დაილიდე. საქართველოს ხელისუფლება პატივისცემით ეკიდებოდა ლიტვის დროებით წარმომადგენლობას და მას შეძლებისდაგვარად ეხმარებოდა. ლიტვის რესპუბლიკის კონსულად საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში დაინიშნა პ. დაილიდე. 1921 წლის იანვრის მიწურულს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დე-იურედ აღიარება დასავლეთ ევროპის წამყვან სახელმწიფოთა მხრიდან 6 თებერვალს ოფიციალურად მიულოცა ჩვენი ქვეყნის მთავრობას ლიტვის კონსულმა პ. დაილიდემ, რომელიც მთავრობის სასახლეში ნოე ჟორდანიას ეწვია.

საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციისა და იძულებითი გასაბჭოების შემდეგ, ლიტვის სახელმწიფოს წარმომადგენლობამ თბილისში საქმიანობა მცირე ხანს კიდევ განაგრძო. ლიტვის მთავრობამ თბილისში გამოგზავნა თავისი სრულუფლებიანი სავაჭრო წარმომადგენელი.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 245.
**მაასდეინენის ეროვნული პარკი** (ნიდერლ. Nationaal Park De Maasduinen) — ეროვნული პარკი ნიდერლანდებში, ლიმბურგის პროვინციაში. შეიქმნა 1996 წელს. ფართობი 45 კმ². ძირითად ლანდშაფტს ქმნის ტყიანი და ჭაობიანი ტერიტორია. პარკი მდებარეობს მდინარე მაასსა და გერმანიის სახელმწიფო საზღვარს შორის. 1998 წლამდე ეროვნულ პარკს ეწოდებოდა *ჰამერტი*. პარკის ამჟამინდელი სახელწოდება მომდინარეობს პარაბოლისებრი დიუნებისაგან (ნიდერლ. Duin), რომლებიც უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდით თარიღდებიან. ტყის გაშენების შემდეგ დიუნების ფართობმა იკლო. 1980 წელს პარკის ტერიტორიაზე მიმდიონარეობდა ქვიშისა და ხრეშის მოპოვება.

ფლორას წარმოქმნის: მუხა, არყი, ფიჭვი, მურყანი, წიფელი; იშვიათად გვხვდება ლურჯი ნაღველა და ცვილიანა. ორნითოფაუნას ქმნის: რუხი წერო, უფეხურა, მარჯანი, ჭაობის ბოლობეჭედა, შავი კოდალა და ჩვეულებრივი ალკუნი. ქვეწარმავლებიდან მნიშვნელოვანია: სპილენძა, ხვლიკებისა და გომბეშოების რამდენიმე სახეობა, ბოხმეჭა. ამას გარდა, პარკში არის ნემსიყლაპიების 26 და ქერცლფრთიანების 33 სახეობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაასდეინენის ეროვნული პარკი დაარქივებული 2014-02-19 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნიდერლანდების ეროვნული პარკების სია |
| --- |
|  |
| 
* ალდე-ფეანენი
* ბისბოსხი
* გროტე-პელი
* დრენტსხე-ა
* დრენტს-ფრისე-ვოლდი
* დეინენ-ვან-ტექსელი
* დვინგელდერველდი
* ვერიბენ-ვიდენი
* ველიუვეზომი
* ზომ-კალმთოუტსე-ჰეიდე
* ზეიდ-კენემერლანდი
* ლაიუვერსმერი
* ლონსე-ენ-დრიუნენსე-დეინენი
* მაასდეინენი
* მეინვეგი
* ოსტერსხელდე
* სალანდსე-ჰეველრიუგი
* სხირმონიკოგი
* უტრეხტსე-ჰეველრიუგი
* ჰოგე-ველიუვე
 |
|  |
| 
მეტი ინფორმაცია ეროვნული პარკების შესახებ |

 |
**ძველი ციხესიმაგრე** — ციხესიმაგრე გროდნოში.

ისტორია
-------

პირველი თავდაცვითი ნაგებობა აშენდა რუსი მთავრების მიერ IX საუკუნეში. XIII საუკუნეში გროდნო (გოროდნა) ლიტვის დიდი სამთავროს ნაწილი გახდა შემდეგი ათასწლეულის დასაწყისიდან, გახდა სამიზნე ჯვაროსნების მრავალრიცხოვანი თავდასხმების. 1391 წელს ციხესიმაგრე გახდა ვიტოვტის ერთ-ერთ ძირითად რეზიდენციად, რომელიც 1398 წელს ხის ციხესიმაგრის ნაცვლად ააშენა ქვის გოთური ციხესიმაგრე ხუთი კოშკით. ეს შენობა შენახულია დღემდე.

დაახლოებით ამავე დროს, ციხესიმაგრეს ტერიტორიაზე აშენდა ე.წ. ქვედა ეკლესია. არქეოლოგების ვარაუდით, იგი აგებული იყო იგივე ტექნოლოგიით, როგორც ბორისოგლებსკის ეკლესიაა აშენებული, ასევე იგივე არქიტექტორებით. მშენებლობის სპეციფიკა გამოიხატებოდა იმაში, რომ უზარმაზარი ლოდები იყო გაყოფილი ნახევრად და აგურთან ერთად დატანილი იყო კედელზე, ციხის გარე ნაწილზე. ეს ეხმარებოდა სამშენებლო მასალების დაზოგვაში, ასევე კედლის შემდგომ გაძლიერებაში. ქვედა ეკლესიის ფუნდამენტი და კედლების ნარჩენები დღესდღეობით ღიაა მნახველებისთვის.

1445 წელს ლიტვის დიდმა მთავარმა კაზიმირ IV-მ მიიღო აქ პოლონეთის ელჩი, რომელმაც შესთავაზა მას გვირგვინი, ხოლო 1492 წელს ის გარდაიცვალა ამ ციხესიმაგრეში. ხშირად აქ ჩერდებოდა სტეფანე ბატორი, რომელიც რეალურად გროდნო გადააქცია თავისი სამეფოს დედაქალაქად. დაახლოებით 1580 წელს მეფის ინიციატივით, ციხესიმაგრე გადაკეთდა რენესანსის სტილში, იტალიელი არქიტექტორის სკოტოს მიერ.

1655 წელს ციხესიმაგრე მთლიანად გაანადგურდა რუსეთის ჯარების მიერ რუსეთ-პოლონეთის 1654-1667 წლების ომის დროს. ციხესიმაგრე თავიდან ააშენა ლიტვის კანცლერმა და გროდნოს ხელმძღვანელმა ქშიშტოპ ზიგმუნდ პაკმა. 1678 წლიდან, ციხესიმაგრეში იმართებოდა ყოველი მესამე ჟეჩ პოსპოლიტას სეიმის სხდომა. XVIII საუკუნის დასაწყისში, ჩრდილოეთის ომის დროს შვედებმა გადაწვეს და მას შემდეგ აღარ დაბრუნებია თავისი ღირებულება.

XVIII საუკუნის შუაში აშენდა გროდნოს ახალი ციხესიმაგრე და ძველმა შეწყვიტა თავისი ფუნქციის შესრულება. ჟეჩ პოსპოლიტას დანაწილების და გროდნოს რუსეთის იმპერიის მიერ შეერთების შემდეგ, XIX საუკუნეში იგი აღადგენილ იქნა, როგორც სამეფო ყაზარმები.

დღეს ციხესიმაგრეში განთავსებულია გროდნოს ისტორიულ და არქეოლოგიური მუზეუმის მთავარი ექსპოზიცია. შემოშავებულია ციხესიმაგრის რეკონსტრუქციის პროექტი, რომლის შედეგად ის მიიღებს სტეფანე ბატორის დროინდელ ფორმას, მუშაობა დაიწყო 2015 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Старый Замок в Гродно. История и фото Старого замка. belarus.svobodno.su. ციტირების თარიღი: 2016-01-28.
გიორგი ჭოღოშვილი
**გიორგი სევერიანის ძე ჭოღოშვილი** (დ. 21 დეკემბერი, 1914, ჭიათურა — გ. 1998, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი და პედაგოგი. საქართველოში ტოპოლოგიასა და ალგებრაში სამეცნიერო კვლევათა ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1945), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960), პროფესორი (1946).

1931-1932 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, 1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ნაყოფიერ სამეცნიერო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა (1946-1998) და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში (1940-1998). მისი მეუღლე იყო ენათმეცნიერი მზია ანდრონიკაშვილი, მათი შვილი — მხატვარი ლევან ჭოღოშვილი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* რუსულ-ქართული მათემატიკური ლექსიკონი. 40 ათასი ტერმინი. (თანაავტორი) თბილისი. 2010
* ქართულ-ინგლისურ-იტალიურ-ფრანგულ-გერმანულ-რუსული მათემატიკური ლექსიკონი. თბილისი. 1997

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 405.
* *მამალაძე, ნ.* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი გვ. 157-158 - თბილისი, 2016.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ჭოღოშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გროზნოს მერიის შენობა
**გროზნოს მერიის შენობა** — აშენდა ქალაქი გროზნოს ცენტრში XX საუკუნის დასაწყისში.

ისტორია
-------

თავდაპირველი გროზნოს მერიის შენობა ხის იყო და ერთსართულიანი. რევოლუციამდელ პერიოდში მასში კეთილშობილთა კრება იყო განთავსებული. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, შენობაში განთავსდა პიონერების და სკოლის მოსწავლეების სასახლე. იმ დროს აღნიშნულ სასახლეში ბავშვთა წვეულებები და სხვადასხვა კულტურულ-საგანმანათლებლო ღონისძიებები იმართებოდა. ერთხელ საახალწლო ზეიმის დროს, შენობაში ხანძარი გაჩნდა. ხანძრის შემდგომ შენობა ქვისგან გადაკეთდა. განსხვავებით ხის შენობისგან, ქვის შენობა ორსართულიანი იყო. შენობაში სხვადასხვა წრეები მუშაობდნენ. 1946-1949 წლებში აქ ასევე განთავსდა თოჯინების თეატრი. 1953 წელს შენობა გარემონტდა არქიტექტორ ხაიტის პროექტის მიხედვით. 1970-იანი წლების ბოლოს პროექტის მიხედვით აღნიშნულ შენობას მესამე სართულიც დაემატა [1].

აქ, სახალხო კრების ყოფილ შენობაში, 1917 წელს გაიმართა მშრომელთა, ჯარისკაცთა და კაზაკთა დეპუტატების საბჭოს სხდომებიც.

1969 წელს პიონერთა სასახლის შენობის მახლობლად მდებარე პარკში გაიხსნა ახალგაზრდა ტრენერის, ვოლოდია მორდოვინოვის ძეგლი [2].

1978 წელს პიონერთა სასახლეში დამონტაჟდა კიდევ ერთი მემორიალური დაფა, შემდეგი წარწერით: „აქ, 1918 წლის 23–დან 29 მაისამდე ჩატარდა ტერეკის ხალხთა III ყრილობა."

საგანგებო სიტუაციების კომიტეტის შემდეგ შენობა გადაეცა მერიასა და ქალაქის კრებას. 1993 წელს, დამოუკიდებელი იჩქერიის ფორმირების პროცესში, რესპუბლიკაში მომწიფდა პოლიტიკური განხეთქილება პრეზიდენტ ჯოხარ დუდაევსა და ოპოზიციას შორის. ოპოზიციამ დაიწყო რუსეთთან ურთიერთობის რეფერენდუმის მომზადება. რეფერენდუმი 5 ივნისს დაინიშნა. დუდაევმა არ დაუშვა რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზება. 

5 ივნისის ღამეს, პრეზიდენტის სპეცრაზმმა შამილ ბასაევის მეთაურობით აიღო ქალაქის კრების შენობა, სადაც იმ პერიოდში მიმდინარეობდა საკონსტიტუციო სასამართლოს და რესპუბლიკის პარლამენტის მუშაობა. თავდასხმის დროს 30 ადამიანი გარდაიცვალა (სხვა შეფასებით - ორმოცდაათამდე ადამიანი).

შენობა ძლიერ დაზიანდა ჩეჩნეთის პირველი და მეორე ომების დროს. თუმცა, მეორე ომის საომარი მოქმედებების დასრულებიდან მალე იგი მთლიანად აღდგა.

გროზნოს მერიის ახალი შენობის გახსნის ცერემონიალში მონაწილეობდნენ ჩეჩნეთის პრეზიდენტი რამზან კადიროვი, ასევე რესპუბლიკური მთავრობის, სასულიერო პირებისა და შემოქმედებითი ინტელიგენციის წარმომადგენლები.

ლიტერატურა
----------

* Пономарёва И. З. Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Городской Дворец пионеров и школьников. ციტირების თარიღი: 2020-05-20.
* Николай Гродненский.  (2004) Неоконченная война. История вооруженного конфликта в Чечне. *Refdb.ru*. ციტირების თარიღი: 2019-01-01.
* Кавказский архив. 20 лет назад. Июнь 1993. *grozniy.bezformata.com* (2013-8-24). ციტირების თარიღი: 2019-01-01.

სქოლიო
------

1. ↑  Дворец пионеров. sfn error: no target: CITEREFДворец\_пионеров (help)
2. ↑  Пономарёва 1987. sfn error: no target: CITEREFПономарёва1987 (help)
**მარსელის ტარო** (ფრანგ. Tarot de Marseille) — ტაროს კარტის განსაკუთრებული ისტორიული დიზაინის განზოგადოებული სახელწოდება. პირველად ეს სახელწოდება ბერჭდვით წყაროში პაპიუსმა მოიხსენია წიგნში „ბოშური ტარო" (1889). თუმცა მას შემდეგ კიდევ დიდი დროის განმავლობაში ევროპელი ოკულტისტები ამ დიზაინს „იტალიურს" უწოდებდნენ, ვინაიდან მასში იტალიური ნიშნები ფიგურირებს და, სავარაუდოდ, ის იტალიიდან არის წარმოშობით. საფრანგეთში ამ კარტებს ბეჭდავდნენ XVII საუკუნიდან არა მხოლოდ მარსელში, არამედ სხვა ქალაქებშიც. საბოლოოდ ეს ტერმინი „მარსელის ტარო" პოლ მარტომ დაამკვიდრა. 1930 წელს მან გამოსცა დასტა „უძველესი მარსელის ტარო", რომელიც ნიკოლა კონვერის ვარიანტს ეფუძნებოდა და ამჟამად ფართოდ არის ცნობილი მთელი მსოფლიოსთვის ფირმის გრიმო (Grimaud/France Cartes) რეპროდუქციებით. 1949 წელს მარტომ გამოაქვეყნა წიგნი „მარსელის ტარო", რომელშიც დეტალურად აქვს აღწერილი ყველა 78 კარტის სიმბოლური მნიშვნელობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარსელის ტაროს ისტორია


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბანქოს თამაშის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გოგა შავერზაშვილი** (დ. 4 აგვისტო, 1950, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1975–1980 წლებში იყო ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი(პედაგოგ–პრაქტიკანტი). 1973 წლიდან თბილისის „ნიჭიერთა ათწლედის" პედაგოგი(ფორტეპიანო). 1992 წლიდან ე. მიქელაძის სახელობის მუსიკალური კოლეჯის პედაგოგი(კომპოზიცია). 2006 წლიდან ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი(კომპოზიცია), 1995 წლიდან ასოცირებული პროფესორი. თხზულებები: „პოემა–ელეგია" სიმებიანი ორკესტრისათვის(1990), სიმფონია(2010), „პოემა" სიმებიანი ორკესტრისათვის(2015). ინსტრუმენტული კონცერტები: საფორტეპიანო N1(1984, სამ ნაწილიანი), სავიოლინო N1, N2(1991, 1993), საფორტეპიანო N2(1992), ფანტაზია ფორტეპიანოს, ვიოლინოს, ვიოლონჩელოსა და ორკესტრისათვის(2015, პირველი შესრულება). კამერულ–ინსტრუმენტული ნაწარმოებები: სიმებიანი კვარტეტ N1, N2(1993, 2012), სავიოლინო სონატა(1983), 6 საფორტეპიანო სონატა(1987–2001), „ტრანსკრიფციები მ. ბალანჩივაძის თემებზე"(2013), საფორტეპიანო ტოკატა(2014), საფორტეპიანო პიესები და საფორტეპიანო იმპროვიზაციები ჯაზურ და კლასიკურ თემებზე. 2 პიესა სოლო ალტისათვის(1980), „განწყობილებანი" ფლეიტის, კლარნეტისა და ფორტეპიანოსათვის(1993), „ჯაზ–ხორუმი" ვიოლინოსა და ფორტეპიანოსათვის(2015). კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები: „4 სიმღერა ქართულ ხალხურ ლექსებზე" დაბალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის(1982), ვოკალური ციკლი „ციურნი ხმები" მაღალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის ი. ჭავჭავაძის ლექსებზე(1993), რომანსი „საყურე" დაბალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის ნ. ბარათაშვილის ლექსზე(2011), საბავშვო სიმღერები. საგუნდო ნაწარმოებები: 3 გუნდი შერეული გინდისათვის a cappella ვაჟა–ფშაველას ლექსებზე(1984), 3 გუნდი a cappella „გალობანი გიორგისნი" ქალთა გუნდისათვის(2011). გასტროლები: რუსეთი, უნგრეთი, საფრანგეთი, დანია, ინგლისი, გერმანია; კომპოზიტორ ალექსანდრე შავერზასვილისა და მუსიკისმცოდნე ა. ქავთარაძის ვაჟიშვილი; პიანისტი, კონცერტმაისტერი, ჯაზმენი–იმპროვიზატორი.

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობა, წევრი
* საქართველოს კომპოზიტორთა კავშრი, წევრი

ჯილდოები
--------

* 2014 — საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს კონკურსი, ლაურეატი

ნაწარმოებისთვის : საფორტეპიანო ტოკატა

* 2012 — საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა

ნაწარმოებისთვის : „ნოველეტ"ი კლარნეტისა და გიტარისთვის

* 2012 — საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს კონკურსი, ლაურეატი

ნაწარმოებებისთვის : „პასტორალი" ფლეიტის, ვიოლინოს, ჩელოსა და ორი გიტარისთვის

* 2010 — საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს კონკურსი, ლაურეატი

ნაწარმოებებისთვის : სიმებიანი კვარტეტი N2, რომანსი დაბალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის

* 2004 — საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის პრემია, „წლის საუკეთესო კომპოზიტორი"

საფორტეპიანო ტრიოსთვის N1

* 1985 — ახალგაზრდა კომპოზიტორების საკავშირო კონკურსი, ლაურეატი (მოსკოვი)

საფორტეპიანო კონცერტისთვის N1

* 1972 — ამიერკავკასიის მუსიკოს-შემსრულებელთა კონკურსი, ლაურეატი (ბაქო)

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბ. 2015, გვ. 511

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გოგა შავერზაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლაფაიეტი გასცემს სროლის ბრძანებას
**ხოცვა-ჟლეტა მარსის ველზე** (ფრანგ. Fusillade du Champ-de-Mars) — საფრანგეთის რევოლუციის დროს მომხდარი მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა. გაიმართა 1791 წლის 17 ივლისს, როდესაც უიარაღო დემონსტრანტები მონარქიის ლიკვიდაციის პეტიციისადმი მხარდაჭერას გამოხატავდნენ.

რევოლუციის საწყის ეტაპზე ფრანგული არისტოკრატიის უდიდესი ნაწილი საზღვარგარეთ გაიქცა. 1791 წლის 20 ივნისს მეფე ლუი XVI-მაც სცადა გაქცევა, მაგრამ უშედეგოდ. ყოველივე ამის შემდეგ, მოსახლეობაში მონარქიამ ავტორიტეტი დაკარგა. ხალხში და რადიკალურად განწყობილ პოლიტიკურ წრეებში სულ უფრო ხმამაღლა გაისმოდა მონარქიის დამხობისა და რესპუბლიკის დამყარების მომხრეთა ხმები. ანტიმონარქიულ მოძრაობას მიმდევრები გაუჩდნენ როგორც დედაქალაქში, ასევე პროვინციებში. მოვლენათა ეპიცენტრი მარსის ველი იყო. დემონსტრანტები მოითხოვდნენ მეფის გადადგომას. 

ხელისუფლების ყველა ორგანომ დამფუძნებელი კრებისაგან მიიღო ბრძანება უზრუნველეყოთ საზოგადოებრივი უსაფრთხოება. კრების ბრძანებით მარსის ველზე შეიჭრა ეროვნული გვარდიის ძალები. მიუხედავად იმისა, რომ დემონსტრაცია მშვიდად მიმდინარეობდა პარიზის მერმა ჟან ბაიიმ დემონსტრაციის ძალით დაშლის ბრძანება გასცა. 

მარკიზ დე ლაფაიეტი, ეროვნული გვარდიის ხელმძღვანელი, ცდილობდა დაეშალა დემონსტრანტები საზოგადოებრივი სიმშვიდის შენარჩუნებით, მაგრამ დღის მეორე ნახევარში დემონსტრანტების რაოდენობა უფრო გაიზარდა. დემონსტრაცია უფრო რადიკალური გახდა. ლაფაიეტი კვლავ მშვიდობიანად დაშლას შეეცადა, მაგრამ ქვები დაუშინეს. რამდენიმე გამაფრთხილებელი გასროლის შემდეგ, ეროვნულმა გვარდიამ ბრბოს ცეცხლი გაუხსნა. დაახლოებით 50 ადამიანი დაიღუპა და ასობით დაიჭრა.

მშვიდობიანი აქციის დაშლას მოჰყვა სადამსჯელო ოპერაციები. 18 ივლისს დამფუძნებელმა კრებამ გამოსცა ბრძანება „მეამბოხეების" მკაცრად დასჯის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* David Andress, Massacre at the Champ De Mars: Popular Dissent and Political Culture in the French Revolution, The Boydell Press, coll. « Royal Historical Society Studies in History New Serie »,‎ 2000 (ISBN 9780861932474)
* Éric Hazan, Une histoire de la Révolution française, La Fabrique,‎ 2012 (ISBN 978-2-35872-038-0)
* Albert Mathiez, Le Club des Cordeliers pendant la crise de Varennes et le massacre du Champ de Mars, Paris, Librairie ancienne Honoré Champion,‎ 1910, Pdf (lire en ligne)
* Timothy Tackett, Le roi s’enfuit. Varennes et l’origine de la Terreur, La Découverte,‎ 2004 (ISBN 2707142387)
* Annie Duprat, « Une campagne de presse en 1791 : la folie de Louis XVI », Le Temps des Médias, no 7,‎ février 2006, p. 10-19 (DOI 10.3917/tdm.007.0010, lire en ligne)
* Aurélie Neusy, « Opinions et réflexions sur la loi martiale dans la presse et les pamphlets (1789‑1792) », Annales historiques de la Révolution française, no 360,‎ avril-juin 2010, p. 27-48

სქოლიო
------

1. ↑  Woodward, W. E. (1938). *Lafayette*. New York:  Farrar & Rinehart.
2. ↑  Andress, David (2004). *The French Revolution and the People*. London, UK:  Hambledon and London,   გვ. 151. ISBN 978-1-85285-295-5.
**მარტაზისხევის არქეოლოგიური ძეგლები** — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები, რომლებიც აღმოჩენილია მარტაზისხევში, სადგურ მცხეთიდან 4 კმ დაშორებით, არმაზისხევის დასავლეთით 2 კმ-ზე. ხეობა 2 სახელითაა ცნობილი: სანგრისხევი და მარტაზისხევი (მათ შორის უძველესი სახელწოდებაა მარტაზისხევი). 

1902 წელს ექვთიმე თაყაიშვილმა გათხარა ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხები. 1945 წელს იქვე აღმოჩნდა (ხელმძღვანელი გ. ლომთათიძე) VI-VII საუკუნეების მრავალრიცხოვანი ინვენტარის შემცველი 2 სამარხი. 1963 წელს გათხარეს (ხელმძღვანელი ნ. უგრელიძე) ადრინდელი ფეოდალური ხანის ნასახლართა ნაშთები (საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობანი, ქვევრები, თონეები) და გვიანდელი ანტიკური ხანის სამარხები. 1967-1969 წლებში მარტაზისხევის მარცხენა ნაპირას, ხევის შესართავთან 300 მ-ზე მდებარე პატარა ბორცვზე გათხარეს (ნ. უგრელიძე) სამაროვანი. 47 ქვისსამარხი ადრინდელი ფეოდალურ ხანას განეკუთვნება. დაკრძალვის წესისა და ინვენტარის მიხედვით გამოყვეს 2 ქრონოლოგიური ჯგუფის სამარხები: IV-V საუკუნეებისა და VI-VII საუკუნეებისა. 2 სამარხი კი ელინისტური (ძვ. წ. III-II სს.) ხანისაა.

ლიტერატურა
----------

* *უგრელიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 456.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დუმბაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**დავით ვარდენის ძე დუმბაძე** (დ. 1897, შემოქმედი — გ. 14 თებერვალი, 1970, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს დაამთავრა ქართული გიმნაზია და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. აჭარაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, იგი ბათუმშია და მუშაობს პარტიის საოლქო კომიტეტში. 1922 წლიდან გადმოდის თბილისში და შვიდი წლის მანძილზე გაზეთ „კომუნისტის" რედაქციის პასუხისმგებელი მდივანია. შემდეგ ხელმძღვანელობდა გაზეთ „საბჭოთა აჭარას", იყო აჭარის სახკომსაბჭოსთან არსებული ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს უფროსი.

სხვადასხვა დროს დ. დუმბაძე „იზვესტიისა" და „კომუნისტის" წარმომადგენელია აჭარაში; ხოლო 1949-1955 წლებში „იზვესტიის" საკუთარი კორესპოდენტია საქართველოში. ბოლოს იყო გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველოს" დირექტორის მოადგილე და მთავარი რედატორი. იგი ავტორია რამდენიმე წიგნისა ქართულ და რუსულ ენებზე. მასვე ეკუთვნის რუსი და უცხოელი მწერლების ნაწარმოებების მხატვრული თარგმანები.

დავით დუმბაძეს, როგორც ღვაწლმოსილ მუშაკს, მწერალთა კავშირის წევრს მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკის წოდება, დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 129, თბ. 1994
**გლარუსი** — კანტონი აღმოსავლეთ შვეიცარიაში. დედაქალაქია გლარუსი. მოსახლეობა ალემანური გერმანულის დიალექტის სახესხვაობაზე საუბრობს. 81% ქრისტიანია, ძირითადად პროტესტანტები და კათოლიკეები. 2010 წლის მონაცემებით, მთლიანი მოსახლეობა 38 608 ადამიანს შეადგენს.

კანტონის ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული რელიგიასთან. მდინარე ლინტის ხეობის მოსახლეობა ქრისტიანობაზე II საუკუნეში ირლანდიელმა ბერმა წმინდა ფრიდოლინმა მოაქცია, რომელიც ამჟამინდელ გერბზეა გამოსახული. ბაზელის სიახლოვეს მან ზეკინგენის სააბატო დააარსა. IX საუკუნეში, გლარუსის მთელი ტერიტორია სააბატოს კუთვნილებაში იყო. 1288 წლისთვის, ჰაბსბურგებმა თანდათან გამოთქვეს პრეტენზიები ამ ტერიტორიაზე. 1352 წელს კანტონი შვეიცარიის კონფედერაციაში შევიდა. 1388 წლის 9 აპრილს, შვეიცარიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს ავსტრიასთან, ქალაქ ნეფლესთან, შვეიცარიელებმა სასტიკად დაამარცხეს ავსტრიის ძალები.

გლარუსის კანტონისთვის დამახასიათებელია მდინარე ლინტისა და სერნტფალის ღრმა ხეობები. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი მთიანია. უმაღლესი წერტილია გლარნის ალპებში მდებარე ტედის მთა.

კანტონის გეოგრაფიამ XVII საუკუნეში ხელი შეუწყო ფიქლების მოპოვებითი სამუშაოების დაწყებას. გარსშემორტყმული მთები ინდუსტრიალიზაციისათვის ასევე ძლიერ ხელსაყრელი იყო. XVIII საუკუნეში მნიშვნელოვანი იყო ბამბის დართვა, რაც ტრადიციულ შალის დართვას ავსებდა. ინდუსტრიალიზაციამ ჰიდროელექტროსადგურები მოიტანა, მოგვიანებით კი დანადგარების წარმოება, მეტალურგია და ქაღალდის საწარმოები.

სამრეწველო უპირატესობებმა ვერ განდევნა მეცხოველეობა. მთიან არეალებში აშენებენ მსხვილფეხა რქოსან საქონელს.

გალერეა
-------

* ლინტალი და გლარნის ალპებილინტალი და გლარნის ალპები
* ჰიდროელექტროსადგური კლენტალერზეს ტბაზეჰიდროელექტროსადგური კლენტალერზეს ტბაზე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური სტატისტიკა
* ოფიციალური საიტი (გერმანული)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 შვეიცარიის კანტონები |
| --- |
|  |
| 
აარგაუ **·** აპენცელ-აუსეროდენი **·**  აპენცელ-ინეროდენი  **·**  ბაზელ-შტადტი **·**  ბაზელ-ლანდი  **·**  ბერნი  **·**  გლარუსი **·** გრაუბიუნდენი **·**  ვალე **·**  ვო  **·** ზოლოთურნი **·** იურა **·** ლუცერნი **·** ნევშატელი **·** ნიდვალდენი **·** ობვალდენი **·** ჟენევა **·** სანქტ-გალენი **·** ტიჩინო **·** თურგაუ **·** ური **·** ფრიბური **·** შაფჰაუზენი **·** შვიცი **·** ცუგი **·** ციურიხი |

 |
**დიუნეკილენეს ბრძოლა** — საზღვაო ბრძოლა,რომელიც მოხდა 1716 წლის 8 ივლისს ჩრდილოეთის დიდი ომის დროს,მაშინ როცა დანიურ-ნორვეგიულმა ძალებმა ტორდენშელდის მეთაურობით დაატყვევეს დიუნეკილე-ფიორდში (სტრომსდატის ჩრდილოეთით, შვეიცარიის დასავლეთ სანაპიროზე) და აგემეს ისეთი დამარცხება,რომელიც შვეიცარიულ ძალებს შეესაბამებოდა. ტორდენშელდის ჯარში 80 პროცენტი მეზღვაურების და 90 პროცენტი მეომრების იყვნენ ნორვეგიელები. შვეიცარიულ რაზმს გემებით გადაყავდათ ჯარი გოტებორგიდან ფრედრიკსტადში.

დანიურ-ნორვეგიულმა ფლოტმა დაამარცხა შვედები, რომელთა საბრძოლო გემები განაწილებული იყო თავდაცვით პოზიციებზე, ამავდროულად მათ გაანადგურეს მცირე ზომის ფორტი, რომელიც შეიარაღებული იყო ექვსი 12-ფუნტიანი იარაღით. მას შემდეგ რაც ყველაზე დიდმა შვეიცარიულმა გემმა Stenbock-მა აღმართა დროშა, მსუბუქი გემები ეკიპაჟმა სანაპიროზე დატოვა. მოახლოებულმა შვეიცარიულმა ჯარმა ტორდენშელდს საშუალება მისცა უკან დახეულიყო რამდენიმე შვეიცარიულ გემთან ერთად, დანარჩენი გემები კი დაწვეს. დანიურ-ნორვეგიულმა რაზმმა ბრძოლის დროს დაკარგა 76 ადამიანი, მათ შორის იყვნენ როგორ მოკლულები, ასევე დაჭრილები.

ლიტერატურა
----------

* Adamson, Hans Christian Thunderbolt;: The spectacular career of Peter Wessel, Norway's greatest sea hero (Chilton Co. Book Division. 1959)
* Andersson, R.C. Naval Wars in the Baltic 1522-1850 ( Francis Edwards Ltd. 1969) ISBN 978-0-902476-00-4
* Bergersen, Olav "Tordenskiolds Brev" (Universitetsforlaget, Trondheim 1963)
* Bjerg, Hans Christian Tordenskiold: Glimt af Wessel (Borgan. 1990) ISBN 978-87-7466-181-8
* Christiansen, Per Jeg vil synge om en helt: et biografisk skrift i anledning 300-arsjubileet for Peter Wessel Tordenskiolds fødsel (Ringve museum. 1990) ISBN 978-82-990305-5-7
* Kavli, Guthorm I Tordenskjolds Kjølvann (Schibsted. 1990) ISBN 82-516-1352-3
**დიდების მონუმენტი** (რუს. Монумент Славы) — ძეგლი რუსეთის ქალაქ სამარაში. მდებარეობს ლენინის რაიონში, დიდების მოედანზე. წარმოადგენს სამარის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოს.

ისტორია
-------

კუიბიშევში (სამარის იმდროინდელი სახელწოდება) დიდების მონუმენტის აგება 1968—1971 წლებში მიმდინარეობდა და 1971 წლის 5 ნოემბერს ის საზეიმოდ გაიხსნა. ძეგლი ეძღვნება დიდი სამამულო ომის დროს კუიბიშების ავიამრეწველობის მუშების უდიდეს დამსახურებას. პროექტის ავტორები იყვნენ მოქანდაკე პაველ ბონდარენკო (კოლექტივის ხელმძღვანელი), მოსკოველი არქიტექტორი ა. სამსონოვი და მოქანდაკე ოლეგ კირიუხინი. ძეგლის დასადგმელად საჭირო ფინანსების შეგროვება მთელი ქალაქის მასშტაბით მიმდინარეობდა. კუიბიშევის ქარხნებისა და ფაბრიკების თითოეულმა მუშამ 1 მანეთი შესწირა მშენებლობას. ძეგლის მშენებლობისათვის შერჩეული ადგილი კუიბიშევის საქალაქო აღმასრულებელმა კომიტეტმა გამოყო.

უხვადლეგირებული ფოლადისგან დამზადებული დიდებული მონუმენტი, წარმოადგენს 40-მეტრიან კვარცხლბეკზე მდგომ, სახით მდინარე ვოლკისაკენ მიმართულ მუშის 13-მეტრიან ქანდაკებას. მაღლა აღმართულ ხელებში მუშას დიდი დახრილი ფირფიტები უჭირავს, რომელიც კუიბიშევში გამოშვებული სამხედრო თვითმფრინავების ფრებს ასახიერებს. მუშის ფიგურა მშრომელს გამოსახავს, ხოლო კვარცხლბეკი ცისკენ მიმავალ ნათელ სხივს. ძეგლის ახლოს დგას ამავე ავტორების მიერშექმნილი მემორიალური კომპლექსი „დამწუხრებული დედა" და მარადიული ცეცხლი. ვოლგის სანაპიროდან და ვოლგის გამზირიდან დიდების მონუმენტამდე კიბე მიუყვებოდა.

ოფიციალურთან ერთად ძეგლმა ხალხში არაოფიციალური სახელიც მიიღო, მაგალითად, რომან „ოქროს ხბოს" პერსონაჟის საპატივმცემლოდ „პანიკოვსკი ბატით" და „ფრთები". ხანდახან ეს 
ძეგლი გაგარინის ძეგლში ეშლებათ.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* Ленинский район. История района. Администрация городского округа Самары.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-29. ციტირების თარიღი: 2015-01-20.
* Монумент Славы. Самарская губерния. История и культура. ციტირების თარიღი: 2015-01-20.
* *Антон Черепок, Виталий Политов* Как выглядит лицо рабочего с Монумента славы анфас. и Инфографика о монументе. «Другой город», 2016