recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ავადჰარა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ავადჰარა** — სამკურნალო მინერალური წყალი აფხაზეთში (მდინარე ავადჰარის ხეობა). ქ. გაგრიდან 90 კმ, ზღვის დონიდან 1650 მ, „ ავადჰარის" წყაროები მცირე დებიტიანია (0,02-0,05 ლ/წმ) და დაბალი ტემპერატურა აქვს (7-9 °C). შეიცავს ნახშირმჟავა აირს (1,8 გ/ლ-მდე); განეკუთვნება ჰიდროკარბონატულ ნატრიუმ-კალციუმიან წყლებს. მინერალიზაცია — 2,4 გ/ლ. ბურღვის შედეგად ღრმა ჰორიზონტებიდან ამოყვანილია დიდი რაოდენობის მაღალმინერალიზებული (17,7 გ/ლ) სოდიანი წყალი. „ავადჰარის" ტიპის წყლის ჯამური დებიტია 7 ლ/წმ (600 000 ლ/დღ.-ლ). ამოდის ლიასური ასაკის ფიქლებში ტექტონიკური ნაპრალებიდან, ერევა ვულკანური კერებიდან ამომავალ ნახშირმჟავა აირს და აგრესიული ხდება. ასეთ წყალსა და ქანებს შორის მიმდინარე რთული ფიზიკურ-ქიმიური პროცესების შედეგად წყალი მდიდრდება სოდითა და სხვა ნივთიერებებით. „ავადჰარა" იხმარება კუჭ-ნაწლავის, ღვიძლის, შარდსადენი გზების, ნივთიერებათა ცვლისა და გულსისხლძარღვთა სისტემის დაავადებათა სამკურნალოდ.

ლიტერატურა
----------

* *ჩიჩუა ტ. ჯალიაშვილი ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 58.
**ალ-მაიდე** (არაბ. ٱلمائدة; „მაგიდა" ან „მაგიდის გაშლა") — ყურანის მეხუთე სურა (თავი). მასში 120 აია შედის.

რაც შეეხება გამოცხადების ვადებსა და კონტექსტუალურ ფონს (ასბაბ ალ-ნუზულ), ეს არის „მედინური სურა", რაც ნიშნავს, რომ იგი მექის ნაცვლად, მედინაში შეიქმნა.

თავის თემები მოიცავს აკრძალულ ცხოველებს, იესოს (ისა) და მოსეს (მუსა) მისიებს. 90-ე აია კრძალავს „სიმთვრალეს" (ალკოჰოლს):

**يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ**   
(უთხრა: „ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! ალკოჰოლური სასმელი, აზარტული თამაშები , კერპები და ისრებით მკითხაობა ეშმაკისეული სისაძაგლენია. განერიდეთ ამას , ეგების ნეტარნი იქმნეთ თქვენ!") (5:90)   

მე-8 აია შეიცავს ნაწყვეტს: „და არ გაიძულოთ ზოგიერთ ადამიანთა მიმართ სიძულვილმა, რომ სამართლიანად არ იქცეოდეთ. იყავით სამართლიანნი, ის უფრო ახლოა ღვთისმოშიშობასთან; ".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალ-მაიდე

სქოლიო
------

1. ↑   მუსტაფა ხატაბი, „წმინდა ყურანი"

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყურანის თავები |
| --- |
|  |
| სურები | 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15
* 16
* 17
* 18
* 19
* 20
* 21
* 22
* 23
* 24
* 25
* 26
* 27
* 28
* 29
* 30
* 31
* 32
* 33
* 34
* 35
* 36
* 37
* 38
* 39
* 40
* 41
* 42
* 43
* 44
* 45
* 46
* 47
* 48
* 49
* 50
* 51
* 52
* 53
* 54
* 55
* 56
* 57
* 58
* 59
* 60
* 61
* 62
* 63
* 64
* 65
* 66
* 67
* 68
* 69
* 70
* 71
* 72
* 73
* 74
* 75
* 76
* 77
* 78
* 79
* 80
* 81
* 82
* 83
* 84
* 85
* 86
* 87
* 88
* 89
* 90
* 91
* 92
* 93
* 94
* 95
* 96
* 97
* 98
* 99
* 100
* 101
* 102
* 103
* 104
* 105
* 106
* 107
* 108
* 109
* 110
* 111
* 112
* 113
* 114
 |  |

 |
**ბედისწერის მთა**, ანუ **ამონ ამართი**, იგივე **ოროდრუინი** ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ვულკანური მთა მორდორში.

ისტორია
-------

როდესაც საურონი მორდორში დასახლდა, ყველაზე მეტად ოროდრუინი მოეწონა. მის ცეცხლს იყენებდა სხვადასხვა სამჭედლო სამუშაოში და ჯადოსნობისას. ასეთი სამუშაოს ყველაზე ცნობილი შედეგია ერთი ბეჭედი.

მთა ამოიფრქვა მეორე ეპოქის 3429 წელს, რაც ნიშნავდა, რომ საურონი გონდორის აღებას აპირებდა. მან შეიძინა სახელი „ამონ ამართი" (Amon Amarth, ბედისწერის მთა).

მესამე ეპოქის 2954 წელს მან კვლავ გაიღვიძა და ითილიენის უკანასკნელი მაცხოვრებლები გადავიდნენ ანდუინზე. ამ დროიდან მოყოლებული მთა ხშირად აფრქვევდა ცეცხლს.

ბეჭდის საძმო ამოცანას წარმოადგენდა ბეჭდის განადგურება ამ მთაში. საურონის დამარცხების შემდეგ იგი დაინგრა.

ეტიმოლოგია
----------

*ბედისწერის მთა* არის ვესტრონზე სახელწოდების „Amon Amarth" თარგმანი (ასე მას, პირველ რიგში, გონდორში იცნობდნენ).

სქოლიო
------

1. ↑  ტოლკინი, ჯ.რ.რ. (1955), *მეფის დაბრუნება*, *ბეჭდების მბრძანებელი*, ბოსტონი: Houghton Mifflin (გამოქვეყნების თარიღი: 1987), "კორმალენის მინდორი", ISBN 0-395-08256-0

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მთები ჯ. რ. რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმიდან |
| --- |
|  |
| 
* ნისლიანი მთები
	+ კარადრასი
* რკინის გორები
* მარტოსული მთა
* ბედისწერის მთა
* თეთრი მთები
 |

 |
**ბედისმწერლიშვილები**, ქართველი კალიგრაფები. მოღვაწეობდნენ XVII საუკუნის II ნახევარში. **იასე** (ზოგჯერ ბაღდაშვილად ან ბაჲღდიშვილად წოდებული), **ფარემუზი** და **ნათანაილი**. მღვდელმა - იასემ და მისმა ძმამ ფარემუზმა 1664 გადაწერეს კურთხევანი (ეს წიგნი და სხვა ქვემოთ მოხსენიებული ხელნაწერები დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, H-1742); ნაწერია მტკიცე, თანაბარი, კუთხოვანი ნუსხურით, 1667 მათვე გადაწერეს მარხვანი (A-663). 1669 იესემ გადაწერა სასულიერო თხზულებათა კრებული (A-179), 1673 კი - ე. წ. ქვეშის სახარება (A-517), რომლის ტექსტიც მორთულია მცენარეული ორნამენტიანი ჩარჩოებით. წიგნს თავში დართული აქვს 15 მინიატიურა. იასესვე გადაუწერია ოთხთავი (S-1247). ნათანაილი, ალბათ უმცროსი ძმა იყო. 1672 გადაწერილი წიგნის (ჟამნი, H-1755) ანდერძში იგი თავისთავს "ახლად მოსწავლეს" უწოდებს. წიგნს დართული აქვს მინიატურული სახარების სცენებით, მხატვარი უცნობია. ნათაინაილს 1691 გადაუწერია დავითნი (H-16). ხელნაწერი მორთულია თავსამკაულით და ნაწერიც მაღალმხატვრულ დონეზეა შესრულებული. მისივე გადაწერილია ბიბლია (H-1207), რომელიც მსხვილი, სქელხაზოვანი, კუთხოვანი ნუსხურით არის შესრულებული.

ლიტერატურა
----------

* ბერიძე ვ. ძველი ქართველი ოსტატები, თბ. 1967;
* ქსე, ტ. 2, გვ. 266, თბ. 1977
**„ბედი ქართლისა"**, **„რევიუ დე კარტველოლოჟი"** („Bedi Kartlisa. Revue de Kartvélologie") — ქართველოლოგიური სამეცნიერო ჟურნალი. დაარსდა 1948 წელს პარიზში. 1958 წლამდე გამოდიოდა ქართულ ენაზე. ამ წლიდან სტატიები იბეჭდებოდა ფრანგულ, გერმანულ და ინგლისურ ენებზე. ყოველწლიურად გამოდიოდა ჟურნალის ერთი ან ორი გაერთიანებული ტომი (1983 წელს გამოვიდა ბოლო, - 41-ე ტომი). 1985 წელს ჟურნალის გამოცემა განახლდა ახალი ფორმატითა და სახელწოდებით (*„Revue des Études Géorgiennes et Caucasiennes"*). მისი რედაქტორი იყო აკადემიკოსი ჟ. დიუმეზილი. 

ჟურნალი გამოდიოდა საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევის ეროვნული ცენტრის დახმარებით. „ბედი ქართლისამ" თავის გარშემო შემოიკრიბა უცხოეთში მოღვაწე ქართველოლოგები; „ბედი ქართლისაში" იბეჭდებოდა აგრეთვე ქართველი, აზერბაიჯანელი და ჩრდილოეთკავკასიელი საბჭოთა მეცნიერების სტატიები. ჟურნალი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა უცხოეთში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში. დამაარსებელი ნ. სალია (ქურციკაშვილი), დირექტორ-რედაქტორი — პროფ. კალისტრატე სალია, მდივანი — გ. გოგოლაშვილი. ჟურნალის სამეცნიერო საბჭოში, რომლის თავმჯდომარე იყო კ. სალია, შედიოდნენ: იულიუს ასფალგი (მიუნხენი), ჟორჟ დიუმეზილი (პარიზი), რენე ლაფონი (ბორდო), დეივიდ ლენგი (ლონდონი), ირენე მელიქოვი (სტრასბურგი), შარლ მერსიე (პარიზი), იოზეფ მოლიტორი (ბამბერგი), ბერნარ უტიე (საბლე-სიურ-სართი), კატრინ პარი (პარიზი),  გერტრუდ პეჩი (იენა),  კარლ ჰორსტ შმიდტი (ბონი),  მიხაელ ვან ესბროკი (ბრიუსელი),  ჰანს ფოგტი (ოსლო),  მიხეილ წერეთელი (მიუნხენი).

ლიტერატურა
----------

* *ტაბაღუა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 266.
* *ტაბაღუა ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 390.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალის კოლექცია ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტზე
იდრისის მიერ შექმნილი რუკა
**ალ-იდრისი** (არაბ. أبو عبد الله محمد بن محمد بن عبد الله بن إدريس الإدريسي‎; სრული სახელი და გვარი: აბუ აბდ ალ-ლაჰ მუჰამად ალ-იდრისი; დ. 1100, სეუტა, მაროკო — გ. 1165, იქვე) — არაბი გეოგრაფი და მოგზაური. სწავლობდა კორდობაში. 

დაახლოებით 1138 წელს დასახლდა პალერმოში, სადაც ცხოვრობდა სიცილიის მეფე როჟერ II-ის (მეფობდა 1130-1154) 
კარზე. მისი დავალებით შექმნა მსოფლიოს იმ დროისათვის ცნობილი ნაწილის რუკა (ქაღალდზე და ვერცხლის ბრტყელ მრგვალ ფირფიტაზე) და შრომა „გასართობი სხვადასხვა მხარეში მოგზაურობას დანატრებულისათვის" (ზოგჯერ როჟერის წიგნსაც უწოდებენ). 

იდრისი დედამიწას ყოფს 7 კლიმატად (ყოველ კლიმატში 10 ნაწილია) და იძლევა მათ აღწერასა და რუკას. წიგნი შეიცავს საინტერესო
მასალებს ევროპისა და აფრიკის, აღმოსავლეთ სლავების, თურქმენებისა და ასევე ამიერკავკასიისა და კერძოდ საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის შესახებ. იდრისის ცნობით, მთელ წინა აზიაში იყო განთქმული თბილისური ენდრო, „ბაბ ალ-აბვაბიდან თბილისამდე ხარობდა მთელ დედამიწაზე საუკეთესო ენდრო, რომელსაც აგროვებდნენ და აქედან გაჰქონდათ გურგანში, საიდანაც მას ინდოეთშიც მიეზიდებოდნენ" (ენდროს იყენებდნენ ქსოვილების შესაღებად).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 79.
* *გ. ჯაფარიძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* Крачковский И. Ю. Избр. соч. т. 4, М. — Л. 1957, с. 281-299.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ალ-იაკუბი**, *აბუ ლ-აბას აჰმად იბნ იაკუბი* (გ. დაახლ. 897) — არაბი ისტორიკოსი და გეოგრაფი. იმოგზაურა სომხეთში, ინდოეთში, პალესტინასა და ეგვიპტეში. ცნობილია მისი ორი თხზულება: 1. გეოგრაფიული „ქითაბ ალ-ბულდანი" („ქვეყნების წიგნი"), რომელშიაც სხვა ქვეყნებთან ერთად აღწერილია ამიერკავკასია, ჩამოთვლილია მისი მხარეები, მითითებულია მათ შორის მანძილი; 2. ისტორიული „თარიხი" („ისტორია"). მასში აღნუსხულია არაბთა ლაშქრობანი ამიერკავკასიაში და სომხეთ-საქართველოს დაპყრობა; აჯანყებები არაბთა წინააღმდეგ სომხეთში, ქართლსა და კახეთში; თბილისის ამირას განდგომა სახალიფოსაგან და ბუღა თურქის ლაშქრობა საქართველოში (853). ალ-იაკუბის ცნობით არაბმა სარდალმა ხალიდ-იბნ იაზიდმა „ხელში ჩაიგდო წანარების ჯოგები და შემდეგ მოუწოდა ზავისკენ; შეუთანხმდა 3000 ფაშატსა და 20000 ცხვარზე".

ლიტერატურა
----------

* Крачковский И. Ю. Избр. соч. т. 4, М. – Л. 1957;
* Сведения арабских писателей о Кавказе, Армении и Азербайджане, пер. и прим. Н. А. Караулова, «Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа» 1903, в. 32.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 41.
* *გ. სილაგაძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
აჰმად შაჰ მასუდის მავზოლეუმი
**აჰმად შაჰ მასუდი** (დარი. احمد شاه مسعود — *Ahmad Šāh-e Mas'ūd*, ტაჯ. Аҳмадшоҳи Масъуд, Ahmadshohi Mas’ud; დ. 1 სექტემბერი, 1953 — გ. 10 სექტემბერი, 2001) — ავღანელი საველე მეთაური, ავღანეთის თავდაცვის მინისტრი (1992–1996). ეროვნებით ტაჯიკი. ცნობილია ასევე **ფანჯშირის ლომი**ს სახელწოდებით.

დაიბადა ქაბულის ჩრდილოეთით ფანჯშირის ხეობაში მდებარე სოფელში. 1970 წელს აიღო ფსევდონიმი *მასუდი*, რაც არაბულად ნიშნავს „ბედნიერს". 1973 წელს ჩაირიცხა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, მშენებლობისა და არქიტექტურის ფაკულტეტზე, მაგრამ 1973 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში და ცხოვრობდა პაკისტანში, სადაც შეუერთდა ისლამურ ოპოზიციას.

არის ავღანეთის ომის გმირი. 1992 წელს დუსტუმმა და მასუდმა აიღეს ქაბული და დაამხეს ნაჯიბულას რეჟიმი. 1992 წელს, პროსაბჭოური ხელისუფლების დამხობის შემდეგ ავღანეთის ჩრდილო-ცენტრალურ ტერიტორიაზე, ფარვანის, ბაღლანის, თახარის და ბადახშანის პროვინციების ტერიტორიაზე გამოაცხადა ტაჯიკებით დასახლებული დამოუკიდებელი სახელმწიფო მასუდისტანის დაარსება, დედაქალაქით თალიკანი. ახალგამოცხადებულ სახელმწიფოს ჰქონდა თავისი ფული, ჰყავდა საკუთარი მთავრობა და შეიარაღებული ძალები 60 ათ. ადამიანის შემადგენლობით. 1996 წელს მასუდისტანი შევიდა ჩრდილოეთის ალიანსის შემადგენლობაში.

2001 წლის 9 სექტემბერს აჰმად შაჰ მასუდი თვითმკვლელმა ტერორისტმა სასიკვდილოდ დაჭრა ინტერვიუს მიცემის მომენტში. გარდაიცვალა მეორე დღეს მიყენებული ჭრილობებისაგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ахмад Шах Масуд დაარქივებული 2006-08-23 საიტზე Wayback Machine.
* Шестой лев Пандшера დაარქივებული 2009-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* Афганистан после Масуда დაარქივებული 2006-10-05 საიტზე Wayback Machine.
**ბაქოს პორტის რეზიდენცია** — მაღლივი საცხოვრებელი კორპუსები ბაქოში.

პროექტი
-------

მაღალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსები „ბაქოს პორტის რეზიდენცია" აღმართულია საოფისე შენობების ბაქოს პორტის კოშკების გვერდით ბაქოში, ნეფთიანიკოვის გამზირზე, სამგზავრო საზღვაო პორტთან. კომპლექსი მოიცავს სამ მაღლივ კორპუსს, რომლებიც საერთო პოდიუმზე მდებარეობს.

პროექტი მოიცავს საცხოვრებელ ბინებს, გიმნაზიას და ჯანმრთელობის ცენტრს, მრავალმხრივ შეხვედრების ოთახებს, ასევე 2000 მანქანისთვის განკუთვნილ მრავალდონიან პარკინგს. ობიექტი მდებარეობს ქალაქის ბიზნეს რაიონების, კულტურული და დასასვენებელი ობიექტების მახლობლად .

აპარტამენტები შერწყმულია ღია ტერასებთან, რომლებიც განლაგებულია ერთი მეორის ზემოთ, რაც შენობის ფასადს კასპიის ზღვის სანაპიროზე ჩამომავალი ნაბიჯების სახეს აძლევს.

პროექტის თანახმად, საცხოვრებელი ეზო განთავსდება სავაჭრო პოდიუმის სახურავზე, რომელიც უხვად არის გამწვანებული ხეებით და გაზონით.

აღნიშნული შენობის მეზობლად აშენდება პროექტის ნახევარმთვარის განვითარების პროექტის შენობები. ბაქოს პორტის რეზიდენციის შენობები 32 სართულიანია და თითოეულში 7 ლიფტია. ბაქოს პორტის რეზიდენციები 130 მეტრი სიმაღლისაა.

ობიექტები და მომსახურება მოიცავს 24 – საათიან კონსიერჟს და დაცვას, სპორტდარბაზისა და სპა კომპლექსს, ასევე ბაქოს პორტის რეზიდენციაში განთავსებულია რამდენიმე მრავალფუნქციური საკონფერენციო ოთახი. 

სამ საცხოვრებელ კოშკში განთავსებულია 800 ძვირადღირებული ბინა, რომლებიც აშენებულია უმაღლესი საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. ეს განსაცვიფრებლად მიმზიდველი და მშვენივრად განლაგებული საცხოვრებელი ფართი მოიცავს არა მარტო პარკირების ფართო რაოდენობას და კლუბის ადგილობრივ მცხოვრებლებს, არამედ სტუმრების მისაღებად ატრიუმს, რომელიც შექმნილია მსოფლიოში ცნობილი ინტერიერის დიზაინერის, დევიდ კოლინსის მიერ.

ყველა ბინა გეგმის მიღებისთანავე გაიყიდა, რის შედეგადაც პორტ ბაქოს რეზიდენცია აზერბაიჯანში ყველაზე წარმატებული პროექტია.

2014 წლის 25 სექტემბერს, პორტ ბაქოს მოლმა, ქალაქის უდიდესმა სავაჭრო ცენტრმა კარი გახსნა სტუმრებისთვის. ბევრი ახალი ბრენდი შემოდის სამსართულიან კომპლექსში, რომელთა ფართობია 32,000 კვ.მ. 

სწორედ აქ შეგიძლიათ იპოვოთ ყველაზე პოპულარული და სანატრელი ბრენდები და ისიამოვნოთ დამქირავებლის კაფეტერიისა და რესტორნების გასტრონომიული სიამოვნებით. ეს არის მომსახურების ახალი დონე, ექსკლუზიური არა მხოლოდ ბაქოსთვის, არამედ მთელი კავკასიის მასშტაბით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Pasha Constructions
* Port Baku
* ბაქოს პორტის რეზიდენცია
* დაარქივებული 2020-02-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Pasha Construction
2. ↑  Port Baku
| 

|  |
| --- |
|  |
| U-995 - VIIC ტიპის წყალქვეშა ნავი |

 |
| **მოქმედების პერიოდი** | 1936—1970 |
| **სიჩქარე (წყალზედა/წყალქვეშა)** | 17,7 - 8 კვანძი. |
| **მაქსიმალური სიღრმე** | 320 მ. |
| **ეკიპაჟი** | 52 ადამიანი |
| **შეიარაღება** | 11 - 14 ტორპედოსაზენიტო კომ.88 მმ. ქვემეხი |
| **წყალწყვა (წყალზედა/წყალქვეშა)** | 769 ტ. - 871 ტ. |
| **სიგრძე** | 67,1 მ. |
| **სიგანე** | 5,85 — 6,2 მ. |
| **ძალოვანი აგრეგატი** | 1 700 — 2 400 კ.ვტ |

VII ტიპის წყალქვეშა ნავები წარმოადგენდა ნაცისტური გერმანიის ფლოტის საყრდენ ძალას. კრიგსმარინეს შეიარაღებაში შედიოდა დაახ. 700 ერთეული. ამ ტიპის ნავების უმრავლესობა წარმოებული იყო კომპანია AG Weser-ის მიერ. ომის განმავლობაში, VII ტიპის წყალქვეშა ნავებმა განიცადეს სერიოზული მოდიფიკაცია: დაემატა ტორპედოები და რადარსაწინააღმდეგო სისტემები; გაიზარდა დიზელის ძრავების სიმძლავრე და ა.შ. გემბანზე დამონტაჟებული იყო 88 მმ. კალ. სწრაფმსროლელი ქვემეხი 220 ჭურვით. წყალქვეშა ნავებისთვის ყველაზე დიდ ხიფათს წარმოადგენდა საჰაერო თავდასხმები. მოკავშირეთა თვითმფრინავებზე ადრეული გაფრთხილების რადარების გამოჩენის შემდეგ კატასტროფულად გაიზარდა წყალქვეშა ფლოტის დანაკარგები. ნაცისტურმა გერმანიამ მიმართა რამდენიმე ხერხს: წყალქვეშა ნავებზე გაუმჯობესდა იზოლაცია და დამონტაჟდა მძლავრი საზენიტო დანადგარი FLAK. 

* სტატისტიკური მონაცემებით, ომში ყველაზე დიდი პროცენტული დანაკარგი ჰქონდა გერმანულს წყალქვეშა ფლოტს: დაიღუპა პირადი შემადგენლობის დაახ. 75% (28 000 მეზღვაური).

  

VIIB *U-47* (მოდელი)
*U-47* (მოდელი)

მოდიფიკაციები
-------------

VII ტიპის წყალქვეშა ნავების ძირითადი მოდიფიკაციები:  

VIIA, VIIB, VIIC, VIIC/41, VIIC/42 VII U-flak, VIID და VIIF

სპეციფიკაციები
--------------

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* U-Boot-Museum Laboe დაარქივებული 2015-05-10 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* www.uboat.net (ინგლისური)
**Valve Hammer Editor**, ადრე ცნობილი როგორც **Worldcraft**, შემოკლებით **Hammer**) — დონეების რედაქტორი, შემნილი Valve Software-ის მიერ Source და GoldSrc ძრავებთნ სამუშაოდ. Worldcraft-ის ძველ ვერსიებს აქვთ id Software-ის Quake engine-სა და id Tech 2-ის მხარდაწერა. 4-მდე ვერსიებს ჰქონდათ აგრეთვე GoldSrc-ს (Source-ის წინამორბედის) მხარდაჭერა. ახლანდელ ვერსიას აქვს მხოლოდ Source-ის მხარდაჭერა. ის უფასოდ ხელმისაწვდომია ნებისმიერი ადამიანისთვის, რომელსაც ნაყიდი აქვს Source-ის ძრავზე მომუშავე თამაში, როგორც Source SDK-ს ნაწილი.

რედაქტორი შეიმუშავა პროგრამისტმა ბენ მორისმა „Quake 1"-ის დონეების შესაქმნელად, რის შემდეგაც მორისმა პროგრამა უფასოდ ატვირთა ინტერნეტში. 1.0 ვერსიიდან მოყოლებული Worldcraft იქცა კომერციულ პროგრამად, რომელიც ვრცელდებოდა კომპანია ACD Systems-ის მიერ. მოგვიანებით მასზე უფლებები მოიპოვა Valve Software-მა. სწორედ ამ პროგრამის მეშვეობით 1998 წელს აიგო ვიდეო თამაშ „Half-Life"-ის დონეები.[1][2]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Jackhammer — Volatile Development Kit

სქოლიო
------

1. ↑  GoldSource. Valve Developer Community.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-15. ციტირების თარიღი: 20 ივლისი, 2010.
2. ↑  Статьи. Последние часы Half-Life. Часть вторая. Миллионеры из Microsoft. Half-Life Inside.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-15. ციტირების თარიღი: 20 июля 2010.
მაგალითი
**V-Ray** — დამატებითი პროგრამა, რომელიც გამოიყენება საბოლოო ვიზუალიზაციისათვის ზოგიერთი პროგრამისათვის სამგანზომილებიან კომპიუტერულ გრაფიკაში.

ამ პროგრამის შემქმნელები არიან ვლადიმირ კოილაზოვი და პეტრე მიტევი Chaos Software კომპანიიდან რომელიც 1997 წელს ბულგარეთში, სოფიაში დაფუძნდა.

ეს პროგრამა იყენებს ისეთ მძლავრ ტექნოლოგიას როგორიცაა გლობალური განათება, ფოტონური რუკა, განათების რუკა და პირდაპირი გზით გამოთვლილი გლობალური განათება. სწორედ ამ ტექნოლოგიების გამოყენებამ აქცია V-Ray მეტად პოპულარულ პროგრამად რომელსაც უფრო ხშირად იყენებენ ვიდრე სტანდარტულ ვიზუალიზატორებს რომელიც თან მოჰყვებიან ხოლმე სამგანზომილებიანი გრაფიკის პროგრამებს. V-Ray მეშვეობით მიღებული გამოსახულება უფრო რეალური და ბუნებრივია ხოლმე, ასევე განათების ეფექტებიც უფრო უკეთესია, თუმცა ვიზუალიზაციასაც უფრო მეტი დრო და რესურსი მიაქვს ხოლმე.

V-Ray ფართოდ გამოიყენება კინოფილმების და ვიდეოთამაშების, ასევე მაღალი ხარისხის არქიტექტურული ნამუშევრების ვიზუალიზაციისათვის.

შეთავსებადობა
-------------

V-Ray მიესადაგება ისეთ პროგრამებს როგორიცაა: Sketchup, Autodesk 3ds Max, Maya, Rhino, TrueSpace და Maxon Cinema 4d, როგორც 32-ბიტიან, ასევე 64-ბიტიან პლატფორმაზე.

V-Ray და Autodesk 3ds Max
-------------------------

V-Ray ძალიან ფართოდ გამოიყენება განსაკუთრებით პროგრამაში Autodesk 3ds Max სადაც მას არსებითად შეცვლილი აქვს Autodesk 3ds Max სტანდარტული ვიზუალიზატორი და აგრეთვე მასში არსებული დამატებითი ვიზუალიზატორი mental ray. V-Ray ვერსიები როგორც წესი დროდადრო იცვლებიან რომ Autodesk 3ds Max-ის ახალ ვერსიებთან შეთავსებადნი დარჩნენ.

V-Ray მოგვიანებით შეთავსებადად იქცა კომპანია Autodesk სხვა პროდუქტთან-Autodesk VIZ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* V-Ray გაკვეთილები
* V-Ray შესახებ დაარქივებული 2007-12-28 საიტზე Wayback Machine.
* V-Ray ფრანგულად(+160 გვერდი, +300 ფოტოსურათი) დაარქივებული 2008-11-11 საიტზე Wayback Machine.
**აჰასფერი**, გუსტავ დორე.
**აჰასფერის სინდრომი** (იგივე **აღასფერის სინდრომი**) ახასიათებს ტოქსიკომანიასა და ნარკომანიას. სინდრომი არ წარმოადგენს ორგანოპათოლოგიას და მასში თავმოყრილია მენტალური აშლილობის ნიშნები: პაციენტი გამუდმებით მიმართავს სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებას, დადის საავადმყოფოდან საავადმყოფოში, ექიმიდან ექიმთან, თხზავს ანამნეზის დრამატულ სურათებს, ხშირად მიმართავს თვითდაზიანებას, ოღონდაც დაარწმუნოს მკურნალი მისი ჰოსპიტალიზაციის აუცილებლობაში და დაიკაყოფილოს ამა თუ იმ მედიკამენტის მიღების მოთხოვნილება, თუნდაც ქირურგიული ოპერაცია გაუკეთონ.

სინდრომის ეპონიმია აჰასფერი (ლათ. *Ahasverus*), შუასაუკუნეების ქრისტიანული ლეგენდის პერსონაჟი. ლეგენდა მოგვითხრობს აჰასფერზე, რომელსაც ღმერთმა მიუსაჯა მარადიული ლტოლვილობა, რადგან მან არ მისცა იესო ქრისტეს დასვენების საშუალება ჯვარცმის წინ.

აჰასფერის სინდრომი - Ahasuerus' Syndrome - პირველად აღწერა ექიმმა პაულ ვინგეითმა (Paul Wingate) 1951 წ.

აჰასფერის სინდრომის სხვა ვარიანტებია: ბარონ მიუნჰაუზენის სინდრომი, მიუნჰაუზენის რეაქცია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

თვითდაზიანება ახასიათებს სხვა სინდრომებსაც

* ვან გოგის სინდრომი

ლიტერატურა
----------

* გ.ბახტაძე; ა.გიგაური; გ.ბახტაძე; თერაპიული ლექსიკონი - "საქართველო", თბილისი 1991
* Paul Wingate, J.Lancet, 1951 I:412-413


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**ავოგადროს კანონი** — იდეალური აირების ერთ-ერთი ძირითადი კანონი, რომლის თანახმად, ერთი და იმავე ტემპერატურისა და წნევის პირობებში ერთი და იმავე მოცულობის სხვადასხვა აირი მოლეკულების ერთნაირ რიცხვს შეიცავს. აღმოაჩინა 1811 წელს ამედეო ავოგადრომ. ავოგადროს კანონიდან გამომდინარეობს: 

1. ნებისმიერი იდეალური აირის 1 კმოლი ერთნაირი წნევისა და ტემპერატურის პირობებში იკავებს ერთსა და იმავე მოცულობას, რომელიც 22.4136 მ3 ტოლია, თუ წნევა უდრის 101 325 ნ/მ2 (760 მმ *ვწყ* *სვ*), ტემპერატურა კი 0°C; 

2. ორი იდეალური აირის {\displaystyle \rho \_{2}} და {\displaystyle \rho \_{1}} სიმკვრივე ერთი და იმავე წნევისა და ტემპერატურის პირობებში პროპორციულია ({\displaystyle v\_{2}} და {\displaystyle v\_{1}} კუთრი მოცულობა კი შესაბამისად უკუპროპორციულია) მათი მოლეკულური {\displaystyle M\_{2}} და {\displaystyle M\_{1}} მასისა: 

{\displaystyle {\frac {\rho \_{2}}{\rho \_{1}}}={\frac {v\_{1}}{v\_{2}}}={\frac {M\_{2}}{M\_{1}}}}.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 130.
**ბაქოს ეშმაკის ბორბალი** (აზერ. "Seytan çarxı" attraksionu) — 60 მეტრის სიმაღლის ეშმაკის ბორბალი, მდებარე აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ზღვისპირა ეროვნული პარკის ახალ ბულვარულ ნაწილში, გაჭიმულია სახელმწიფო დროშის მოედნამდე.

ისტორია
-------

მშენებლობა დაიწყო 2013 წლის სექტემბერში ჰოლანდიური ფირმის Dutch Wheels პროექტის მიხედვით. მანამდე კი, სადამკვირვებლო ბორბალი, რომლის სიმაღლე მხოლოდ 30 მეტრი იყო, უკვე ფუნქციონირებდა ბაქოში. მოლოდინი იყო, რომ ეშმაკის ბორბალი იქნებოდა მიღებული ექსპლუატაციაში 2013 წლის ნოემბერ-დეკემბერში. დაგვიანების მიზეზი გაახმოვანა მინისტრთა კაბინეტთან არსებული ზღვისპირა ბულვარის მმართველობის უფროსის მოადგილემ ნაზიმ მეჯიდოვმა, მისი განცხადებით ბორბალს ესაჭიროებოდა მრავალი შესამოწმება. 2014 წლის თებერვალში ჰოლანდიურმა კომპანიამ, რომელიც სპეციალიზირებულია ეშმაკის ბორბალის გამოცდით მიიღო ექსპლუატაციაში გარკვეული ტესტების ჩატარების შემდეგ.

საბოლოოდ, 2014 წლის 10 მარტს, სადამკვირვებლო ბორბალი გაიხსნა. გახსნის ცერემონიას ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და მისი მეუღლე მეჰრიბან ალიევა.

2014 წლის 12 მარტს, 11 საათზე ეშმაკის ბორბალი გაიხსნა როგორც ადგილობრივი მაცხოვრებლებისათვის, ასევე დედაქალაქის სტუმრებისათვის.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ильхам Алиев принял участие в церемонии открытия современного аттракциона-панорамы в новой бульварной части Приморского национального парка
2. 1 2  Новое «чёртово колесо» диаметром 60 м на территории нового Бакинского бульвара будет сдано в эксплуатацию в ноябре.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-17. ციტირების თარიღი: 2018-02-24.
3. 1 2  Почему задерживается открытие "чертова колеса" в Баку?
4. ↑  Панорама Баку с нового «Чертового колеса»
**აბანტი**, აბასი (ძვ.-ბერძნ. Ἄβας -αντος) — ბერძნული მითოლოგია ბერძნულ მითოლოგიაში შეიძლება აღნიშნავდეს:

პიროვნებები
-----------

### აბანტი, ლინკევსის ძე

 მთავარი სტატია: აბანტი.
### აბანტი, მელამპუსის ძე

მისან მელამპოდის (მელამპუსის) შვილი, ლისიმაქეს მამა, ტალაოსის სიმამრი.

### აბანტი, ევრიდამანტის ძე

ტროელი გმირი, მისან ევრიდამანტის ძე, მოკლა დიომედემ.

### აბანტი, ეტრუსკთა ბელადი

ეტრუსკთა ბელადი, ენეასის მოკავშირე.

### აბანტი, ტროელი

ტროელი, მოკლა სთენელოსმა.

### აბანტი, პერსევსის მეგობარი

პერსევსის მეგობარი.

### აბანტი, კენტავრი

კენტავრი, იქსიონის და ნეფელეს ("ღრუბლის") შვილი.

### აბანტი, იგივე იობატესი

იგივე იობატესი.

სხვა
----

### აბანტი (მდინარე)

აბანტი — მდინარე მცირე აზიაში.

### აბანტი (მთა)

აბანტი - მთა ერითეაზე, გერიონის კუნძულზე, საიდანაც ჰერაკლემ ევრისთევსს ხარები ჩამოუყვანა (მეათე გმირობა).

სქოლიო
------

1. ↑  აპოლოდორე 1,9,13
2. ↑  ილიადა 5, 148
3. ↑  მეტამორფოზები (ოვიდიუსი) 5, 126
4. ↑  მეტამორფოზები (ოვიდიუსი) 12, 306
5. ↑  პლუტარქე
6. ↑  აპოლოდორე 2, 5, 10
**აქილევსი და კუ** — ძველბერძენი ფილოსოფოსის, ზენონ ელეელის, ერთ-ერთი აპორია.

შემცველობა
----------

ფეხმარდი აქილევსი ვერასდროს დაეწევა აუჩქარებელ კუს, თუკი მოძრაობის დასაწყისში კუ აქილევსზე წინაა.

> 
> დავუშვათ, აქილევსი კუზე ათჯერ უფრო სწრაფად დარბის და მისგან ათასი ნაბიჯით უკანაა. იმ დროის განმავლობაში, რა დროშიც აქილევსი გაივლის ამ მანძილს, კუ იმავე მიმართულებით გაცოცდება ასი ნაბიჯის სიგრძეზე. როდესაც აქილევსი გაირბენს ას ნაბიჯს, კუ გაცოცდება კიდევ ათი ნაბიჯით და ასე შემდეგ. პროცესი გაგრძელდება უსასრულოდ და აქილევსი ვერასდროს დაეწევა კუს.
> 
> 
> 

დიოგენე ლაერტელი ამ ცნობილი აპორიის ავტორად მიიჩნევდა პარმენიდეს, ზენონის მასწავლებელს. კუ, როგორც პერსონაჟი, ჩასმულია მოგვიანებით კომენტატორის მიერ. არისტოტელეს „ფიზიკაში" მოყვანილი აპორიის ტექსტში ფეხმარდი აქილევსი სხვა მორბენალს მისდევს.

აპორიის გადაჭრა
---------------

პარადოქსის ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა: მცდარი წარმოდგენა დროისა და მანძილის უსასრულო დაყოფადობის შესახებ.

სქოლიო
------

1. ↑  *Маковельский А. О.*, Досократики. В 3 томах. Глава 15-я, Минск: Харвест, 1999. — გვ. 784 (Классическая философская мысль)..
**აბას III** (სპარს. **شاه عباس سوم**, დ. იანვარი, 1732 — გ. თებერვალი, 1740) — სეფიანების დინასტიის ბოლო, მეთერთმეტე წარმომადგენელი, ირანის ნომინალური შაჰი 1732-1736 წლებში, შაჰ-თამაზ II-ისა და შაჰფური ბეგუმის ვაჟი.

იგი ახლადდაბადებული იყო, როდესაც 1732 წელს, ნადირ ხანმა (მომავალში ნადირ-შაჰმა), მამამისი ტახტიდან გადააყენა და მისი სამწლიანი მმართველობა დაასრულა, ხოლო ჩვილი აბასი ირანის შაჰად გამოაცხადა. რა თქმა უნდა, აბასი იყო ირანის ნომინალური მმართველი, სინამდვილეში ირანს ნადირ-ხანი მართავდა.

4 წლის შემდეგ, ნადირ-ხანმა აბასიც გადააგდო ტახტიდან და ტახტზე თავად ავიდა ნადირ-შაჰის სახელით. ამით დასრულდა სეფიანების თითქმის ორ საუკუნენახევრიანი მმართველობა. ნადირ შაჰი ტყვეობაში ამყოფებდა თამაზსა და მის მცირეწლოვან შვილს. 1740 წელს, როდესაც ნადირ-შაჰი ლაშქრობაში იმყოფებოდა, მისმა ვაჟმა შეიტყო, რომ იგი გარდაიცვალა და იმისთვის, რომ ტახტის შემცილებელი არავინ ჰყოლოდა, ყოფილი შაჰების: თამაზ II-ისა და აბასის სიკვდილით დასჯის ბრძანება გასცა.

ლიტერატურა
----------

* Michael Axworthy *Sword of Persia: Nader Shah: From Tribal Warlord to Conquering Tyrant* (IB Tauris, 2006)
* L. Lockhart, *Nadir Shah*, London, 1938
* R.M. Savory, *Encyclopaedia Iranica*

სქოლიო
------

1. ↑  The Royal Ark

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 სეფიანები  |
| --- |
|  |
| 
* ისმაილ I (1501–1524)
* თამაზ I (1524–1576)
* ისმაილ II (1576–1577)
* მუჰამად ხუდაბანდა (1577–1587)
* აბას I (1587–1629)
* სეფი I (1629–1642)
* აბას II (1642–1666)
* სულეიმან I (1666–1694)
* ჰუსეინი (1694–1722)
* თამაზ II (1722–1732)
* აბას III (1732–1736)
 |

 |
**აბას აბდულა** (ნამდვილი სახელი და გვარი — აბას აბდულას ძე აჯალოვი აზერ. Abbas Abdulla) (12 მაისი, 1940 წ. ბოლნისის რ/ნი, სოფ. ქიაფანაქჩი, საქართველოს სსრ — 4 სექტემებრი, 2019) — აზერბაიჯანელი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, კრიტიკოსი. აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. აზერბაიჯანის სსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1984).

ბიოგრაფია
---------

აბას აბდულლამ 1963 წელს დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964–1965 წწ. სტაჟირება გაირა უკრაინის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ტ. გ. შევჩენკოს სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში.

1987 წლიდან ლიტერატურულ ჟურნალ „ულდუზ"-ის (ვარსკვლავი) მთავარი რედაქტორი იყო. ავტორია კრებულებისა — „მშობლიური ზღურბლი" (1970), „შავ-თეთრი სამყარო" (1980), „პირისახით გათენებამდე" (1984), „მარადისობაში მიმავალი ქარავანი" (1987). ამ კრებულებიდან მეორე და მესამე შესულია ლექსების ციკლში „უკრაინული მოხატულობა".
მონოგრაფიაში „აზერბაიჯანულ-უკრაინული ლიტერატურული კავშირები" (1982) იკვლევდა ორი ქვეყნის ლიტერატურულ ურთიერთობებს 1840 წლიდან 1940 წლამდე. გამოაქვეყნა კვლევა აზერბაიჯანულ შევჩენკიანაზე და რევოლუციამდე ბაქოში არსებულ გაერთიანებაზე „პროსვიტა" („განმანათლებლობა").

პოეტურ შემოქმედებასთან ერთად სახელი გაითქვა, როგორც ლიტერატურის კრიტიკოსმა და მთარგმნელმა. მან უკრაინულიდან თარგმნა მწერლების: ტ.შევჩენკოს, ლ.უკრაინკას, ი.დრაჩას, ლ.შაპოვალოვას და სხვათა ნაწარმოებები.

აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნა ტარას შევჩენკოს პოემა „კავკასია" (1973).

რამდენიმე სტატია მიუძღვნა ტარას შევჩენკოს მემკვიდრეობის შესწავლასა და მისი თხზულებების პოპულარიზაციას აზერბაიჯანში.

როგორც მთარგმნელი და შემდგენელი მონაწილეობდა თანამედროვე უკრაინული პოეზიის ორი ანთოლოგიის — „დროშა და მზე" (1978), „ხიდები", ტ. შევჩენკოს ლექსების კრებულის — „ჩემი ფიქრები, ჩემი ფიქრები" და უკრაინული პროზის კრებულის „ოქროს თავთავის" (ყველა 1979 წ.) შექმნაში. მისი თარგმანით გამოვიდა ი. კოტლიარევსკის „ნატალკა პოლტავკა", ლესია უკრაინკას კრებული „რუსალკა" (ქალთევზა), მ. რილსკის „ჟაჟდა" (წყურვილი), ი. დრაჩას „გულის პროტუბერანცები" და „ლექსები და პოემები".

აბას აბდულას ზოგიერთი ნაწარმოები მ. მიროჩნიჩენკომ, პ. მოვჩანმა, დ. პავლიჩკომ, პ. პერებეინოსმა და სხვებმა უკრაინულ ენაზე თარგმნეს.

1984 წელს დაჯილდოვდა მაქსიმ რილსკის სახელობის უკრაინის რესპუბლიკის ლიტერატურული პრემიით.

გარდაიცვალა 2019 წლის 4 სექტემებერს.

სქოლიო
------

1. ↑  „Умер поэт Аббас Абдулла – ФОТО" (რუსული). 2019-09-05. ციტირების თარიღი: 2022-03-15.
2. ↑  Скончался поэт Аббас Абдулла (Обновлено). KASPIY.AZ. ციტირების თარიღი: 2019-09-05.
**ბაჰლაუნდები** — სამცხის წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო VIII-IX საუკუნეებში. წყაროებში იხსენიება ამ გვარის სამი თაობა: იოვანე, მისი ძე ბეშქენი და ბეშქენის ძე მირიანი. მირიან ბაჰლაუნდი დაქორწინდა სამცხის დიდებული აზნაურის გიორგი ჩორჩანელის დაზე ლატავრზე. გიორგი ჩორჩანელის უშვილოდ დარჩენის შემდეგ მისი მამული ჩორჩანი და მემკვიდრეობა ერგო ლატავრის შვილებს. ლატავრსა და მირიან ბაჰლაუნდს ჰყავდათ სამი ძე სულა, ბეშქენი და ლაკლაკი და ერთი ასული. მათ სათავე დაუდეს შემდეგ საგვარეულოებს: ჩორჩანელები, ჯაყელები, ლაკლაკიძეები, ციხისჯვარელები და ხურსიძეები. არის მოსაზრება, რომ ბაჰლაუნდების ერთი შტო დამკვიდრდა ქართლში და მათი შთამომავლები არიან თავადი ფალავანდიშვილები.

მირიან ბაჰლაუნდისა და მისი შვილების შესახებ ცნობა დაცულია ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში." ნაწარმოები ქართულ ისტორიოგრაფიაში ზუსტად დათარიღებული არ არის. ერთ-ერთი გავრცელებული მოსაზრებით, სერაპიონ ზარზმელი, გიორგი ჩორჩანელი და მისი სიძე მირიან ბაჰლაუნდი VII საუკუნის I ნახევრის მოღვაწეები უნდა ყოფილიყვნენ.

ჩორჩანელები
-----------

 მთავარი სტატია: ჩორჩანელები.
უფროსი ვაჟი სულა გახდა ჩორჩანელთა ახალი საგვარეულოს ფუძემდებელი. ამიერიდან მისი შთამომავლები იწოდებოდნენ ჩორჩანელებად. მათი საგვრეულო მონასტერი იყო ზარზმა. X საუკუნეში ზარზმის ეგვტერი ააგო ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ მოწყობილი ლაშქრობის მონაწილე ივანე სულას ძემ. ივანე სულას ძის შვილიშვილები იყვნენ XI საუკუნეში მოღვაწე ძმები გიორგი ჩორჩანელი და ფარსმან თმოგველი. შემდგომში ჩორჩანელების მამულს დაეპატრონა მათივე განშტოება ხურსიძენი.

ჯაყელები
--------

 მთავარი სტატია: ჯაყელები.
მირიან ბაჰლაუნდის შუათანა ძე ბეშქენი იყო ჯაყელების საგვარეულოს დამფუძნებელი. მისმა შთამომავლობამ მეფისგან მიღო ჯაყისწყლის, ფოცხოვისა და ურავლის ხეობები. პირველად ჯაყელად წყაროებში ნახსენებია თუხარისის ერისთავი ბეშქენი. ბეშქენის ძის, მურვანის, ვაჟი იყო 1118 წელს ჯავახეთში თურქების მიერ მოკლული ბეშქენ II.. 1178 წელს მემნა ჯაყელმა მხარი დაუჭირა გიორგი III-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ დემნა უფლისწულსა და ორბელებს. XII საუკუნის 80-იან წლებში სამცხის ერისთავი და სპასალარი ბოცო ჯაყელი მიემხრო ტახტის მაძიებელ გიორგი რუსს, რისთვისაც მას თამარ მეფემ ჩამოართვა სამცხის ერისთავ-სპასალარობა და ჯაყის ციხე და გადასცა ივანე-ყვარყვარე ციხისჯვარელს. ასე წარმოიქმნა ახალი ჯაყელების, ანუ ციხისჯვარელ-ჯაყელების ფეოდალური საგვარეულო. ძველი ჯაყელები კი ამიერიდან ბოცოსძეებად იწოდებოდნენ.

ციხისჯვარელები
--------------

 მთავარი სტატია: ციხისჯვარელები.
ციხისჯვარელების ფუძემდებელი იყო XI საუკუნის შუა წლების მოღვაწე, სულა კალმახის ერისთავი. გვარის სახელწოდება წარმოსდგა სამცხეში მდებარე ციხე ციხისჯვარიდან, რომელიც სულას უწყალობა საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-მ ლიპარიტ ბაღვაშის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს ერთგული სამსახურისათვის. სულას საგვარეულოს მეორე შტომ მამულად დაიმკვიდრა საერისთავო კალმახი და კალმახელთა სახელწოდება მიიღო.

ლაკლაკისძენი
------------

მირიან ბაჰლაუნდის მესამე ძე ლაკლაკმა სათავე დაუდო ლაკლაის საგვარეულოს. არსებობს მოსაზრება, რომ ლაკლაკის შთამომავალი იყო ქართლის კათოლიკოსი არსენ I.

ლიტერატურა
----------

* *შოშიაშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 385.
* *ბახტაძე, მ.* „მირიან ბაჰლაუნდის შთამომავლები", საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები IX ტ. გვ. 10-17 — თბილისი, „უნივერსალი", 2008
**აქსაის სამების ეკლესია** (რუს. Троицкая церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ აქსაიში, აქსაის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

XVIII საუკუნემდე დონის კაზაკებს არ ჰქონდათ ადგილობრივი ეკლესია. ისინი ლოცულობდნენ ეგვტერებში და სამლოცველო სახლებში. აქსაიში პირველი იყო სამების ეკლესია იგი გადაიტანეს 1764 წელს სტანიცა რატნენსკოიდან. მას იქ ეწოდებოდა მოციქულ ელიას სახელი. ეკლესიაში ასევე იყო მოწმე ფროლას და ლავრას საკურთხეველი. აქსაიში გადატანის შემდეგ ეკლესიამ მიიღო სამების სახელწოდება. ეკლესია აკურთხეს 1768 წლის 6 ნოემბერს. 

აქსაიში მამა ვასილმა დაიწყო ქვის ეკლესიის მშენებლობა. ეკლესია ააშენეს ხის ეკლესიის ზემოთ. ეკლესია შენდებოდა მრევლის სახსრებით, ასევე ვასილ ივანეს ძე მანკოვის შემოწირულობით. გარდაცვალების შემდეგ ვასილ მანკოვი დაკრძალეს აკლდამაში ეკლესიის მახლობლად. 

ეკლესიას ჰქონდა კიდევ ორი საკურთხეველი, ჩრდილოეთისა წმინდა გიორგის სახელობისა, ხოლო სამხრეთისა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობისა. მოგვიანებით კიდევ ააშენეს ორი საკურთხეველი სატრაპეზოს ნაწილში. ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის სახელობისა (1848) და დიდმოწამე ბარბარეს სახელობისა (1890). მრავალსართულიანი, ბაროკოს სტილში შესრულებული კანკელი დაამზადეს სანქტ-პეტერბურგში არქიტექტორ ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელის პროექტის მიხედვით. 

სამების ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა დაახლოებით 10 წელი 1783 წლიდან 1792 წლამდე. ეკლესია აკურთხეს 1792 წლის 15 მაისს. 

სამების ეკლესია აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. 1873-1875 წლებში მიმდინარეობდა კაპიტალური რემონტი. 

ეკლესია დახურეს 1930-იან წებში და 1935 წელს დაანგრიეს.

ლიტერატურა
----------

* Крылов А. Краткое жизнеописание священника Аксайской Троицкой церкви Василия Петрова (+1790). Новочеркасск. 1884, с. 13-15.
* Крылов А. Аксайская икона Божией Матери Одигитрии. Новочеркасск. 1890, с. 6-8.
* Пивоваров А. Воспоминание об Августейшем посещении земли войска Донского Его Императорским Высочеством Государем Наследником Цесаревичем, Атаманом всех казачьих войск, в 1850 году. СПб. 1850, с. 4.
* Гладченко «Троицкая Церковь — утраченная достопримечательность Аксая» // Победа; 2005г № 142-145

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Троицы Живоначальной в Аксае
აბას I
**აბას I** (არაბ. عباس الأول, თურქ. I. Abbas Hilmi Paşa; დ. 1813, ჯიდა, ახლანდ. საუდის არაბეთი, — გ. 13 ივლისი, 1854, ბანჰა, ეგვიპტე) — ეგვიპტის მმართველი (ვალი) 1848-1854 წლებში, მუჰამედ ალი-ფაშას შვილიშვილი.

ეგვიპტის სათავეში მოვიდა 1848 წელს პაპის, მუჰამედ ალის ხელისუფლებიდან ჩამოშორებისა და ბიძამისის, იბრაჰიმ-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ. მისი მმართველობის დროს გაუქმდა წინამორბედის მიერ დაწყებული რეფორმები, რომელიც ქვეყნის მოდერნიზაციას ისახავდა მიზნად. ეჭვით უყურებდა უცხოელებთან ურთიერთობებს, თუმცა ბრიტანელებს უფლება მისცა გაეყვანათ რკინიგზა ალექსანდრიასა და კაიროს შორის 1851 წელს. სანაცვლოდ, ბრიტანელი დიპლომატები მას ეხმარებოდნენ ოსმალეთის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან სადავო საკითხების გადაწყვეტაში. სულთნის მთავრობასთან უთანხმოების მიუხედავად, ყირიმის ომის დროს აბასმა ჯარი მიაშველა ოსმალეთს რუსეთის წინააღმდეგ. აბასი ეწეოდა კარჩაკეტილ ცხოვრებას, გატაცებული იყო არაბული ცხენების მოშენებით. მოკლეს მსახურებმა საკუთარ სასახლეში 1854 წელს. აბასის შემდეგ ეგვიპტის მმართველი ბიძამისი, მუჰამედ-ალის მეოთხე ვაჟი — საიდ-ფაშა გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბას I, ეგვიპტის მეფისნაცვალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აქორი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**აქორის ეკლესია** ანუ **ბღაორი** (სომხ. Բգավոր եկեղեցի *ბგავორ ჲეკეღეც'ი*) — დარბაზული ეკლესია სომხეთში, ლორეს პროვინციაში, სოფელ აქორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ში, მთა ლალვარის ფერდობზე. გარშემორტყმულია კლდეებითა და ხეობებით. არც ისტორიულ წერილობით წყაროებსა და არც ეპიგრაფიკაში არ მოიპოვება ინფორმაცია ტაძრის აგების თარიღზე. მის არქიტექტურას რეგიონის სხვა ძეგლებთან (ახტალა, ქობაირი და სხვა) ბევრი საერთო ნიშანი აქვს, რის გამოც მასაც იმავე პერიოდით, XIII საუკუნით ათარიღებენ. ქართული წარწერა არ გააჩნია, მაგრამ მისი ხუროთმოძღვრული შემკულობა ნათლად მეტყველებს იმაზე, რომ ის ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიაა.

გაფორმება XII-XIV სსაუკუნეების სხვა ქართული ტაძრების შემკობილობის მსგავსია, რაც მხარგრძელთა მმართველობის პერიოდში ქართველთა და სომეხთა შორის კულტურული და სავაჭრო ურთიერთობების გამტკიცების შედეგი უნდა იყოს. ეკლესია ნახევრად დანგრეულია და არ აქვს შემონახული გადახურვა. იგი სამნავიანი კამაროვანი დარბაზია. საკურთხევლის ორივე მხარეს არის ორი ორ-სართულიანი გვერდითი კაპელა. მართკუთხა ფორმის სამლოცველო დარბაზი სამ ნავად (ნეფად) იყოფა. შუა ნავი გვერდითებზე ზომაში ორჯერ დიდია. ეკლესიას აქვს სამი შესასვლელი - სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან (ამჟამად დახურული). კარები და სარკმლები გაფორმებულია ჩახვეული ჩუქურთმა-ორნამენტებით. მთავარი საკურთხეველი ნათდება სამი ვიწო ფანჯრიდან შემომავალი სინათლით. ფასადის ზედაპირი და ინტერიერის ზოგიერთი ნაწილი გლუვად თლილი ბაზალტით არის ნაკეთები, შიგნიდან ტაძრის კედლები კი უხეშად დამუშავებული ქვითაა დაფარული. 

აქორის აღდგენა-რესტავრაციისათვის, სომხეთის 2012 წლის ბიუჯეტიდან გამოიყო თანხები.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართული ტაძრები სომხეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აქორი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები
* (ინგლისური) Bgavor Church, Akori, Armenia | World Building Directory | Buildings

სქოლიო
------

1. 1 2  List of Monuments in Georgia
2. ↑  სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები - კატალოგი
3. ↑  ჟურნალი „თბილისელები". ციტირების თარიღი: 2011-04-11.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აქორის ეკლესია***

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ეკლესია-მონასტრები სომხეთის ტერიტორიაზე |
| --- |
|  |
| ლორე | 
ახტალა (ღვთისმშობელი · თორმეტი მოციქული · სამება)  • ქობაირი  • ძელი ჭეშმარიტი  • ხუჯაბი • კირანცი  • აქორი  • სედვი  • ოსკიპარი  • თეჟარუიქი  • შაჰნაზირი  • კოში |  |

 |
**აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის თბილისის განყოფილება** (1986 წლამდე - ლაბორატორია) - აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის ასტუქტურული ქვედანაყოფი თბილისში. დაარსდა 1967 წელს. მისი დანიშნულებაა შეასრულოს ობსერვატორიის ფუნქციონირებისა და იქ ახალი ტექნიკის გამოყენებისათვის აუცილებელი ოპერატიულ-მექანიკური, საკონსტრუქტორო, გამოთვლითი და სხვა სამუშაოები, რომელთა შესრულება თვით ობსერვატორიაში, მთა ნაყოფილზე, მოუხერხებელია. დააჩქაროს ობსერვატორიაში მიღებულ დაკვირვებათა დამუშავება და შედეგების დასასტამბავად მომზადება. თსუ ასტრონომიულ კათედრასთან თანამშრომლობით ხელი შეუწყოს ასტრონომთა მაღალკვალიფიციური კადრების მომზადებას. გააადვილოს ობსერვატორიის აუცილებელი შემოქმედებით-ორგანიზაციული კონტაქტი ფიზიკურ, მათემატიკურ, მართვის სისტემების ინსტიტუტებთან და სხვა ორგანიზაციებთან.

განყოფილებას აქვს მზის სისტემის ფიზიკური კვლევის ლაბორატორია, ასტრონომიული ხელსაწყოთმშენებლობის ქველაბორატორია ოპტიკურ-მექანიკური სახელოსნო. აქვეა თეორიული ასტროფიზიკური განყოფილებაც.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 16.
**აბასთუმნის დედათა მონასტერი** — მონასტერი ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიაში. კურორტ აბასთუმნის ვიწრო ხეობის ზემო წელზე, მდინარე ოცხის ორსავ ნაპირზე.

რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე III რომანოვის ვაჟის, უფლისწულ გიორგის სასახლეთა კომპლექსის მშენებლობა 1890-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო. რომანოვების სამეფო ოჯახის კომპლექსი ინგლისურ ყაიდზე გაშენებულ პარკში განთავსებულ სამ შენობას და რამდენიმე დამხმარე ნაგებობას შეიცავდა. გიორგისეულ სასახლედ იცნობს ამ ნაგებობას აბასთუმანიც. აქ ესვენა უფლისწულის ნეშთი 1899 წლის 28 ივნისს მისი ტრაგიკული დაღუპვის შემდეგ. ბიბლიოგრაფიული წყაროებიც მეტ ცნობას სწორედ ამ ნაგებობაზე გვაწვდის. ეს სასახლეა ასახული XIX საუკუნის მიწურულსა და XX საუკუნის დასაწყისის თბილისისა და პეტერბურგის არქივებში შემონახულ ფოტოებზეც.

ყოფილი სასახლის ერთსართულიანი ნაგებობა ორნაწილედად შეიძლება წარმოვადგინოთ. მთავარი ნაწილი გეგმით დატეხილ სწორკუთხედს შემოხაზავდა, რომლის შუაშიც კვადრატული მოყვანილობის შუა ოთახი — დარბაზი იყო მოთავსებული. დარბაზის ირგვლივ იყო განლაგებული საძილე და სხვა მოსასვენებელი სადგომები. ნაგებობის არამთავარი ნაწილი წაგრძელებული ფლიგელი იყო, რომელიც გრძივად მიუყვებოდა კლდოვანი მთის დაფერდებულ ნაწილს და იგი ჯერ კიდევ სანატორიუმ *მესხეთის* აქ ყყოფნისას განადგურდა.

სასახლის ტერიტორიაზე მხატვრულ-არქიტექტურული ღირებულებებით გამოირჩევა ქვის აუზი და წყარო. წყარო სასახლის პარკის დასავლეთიდან მომზღუდავი შვეული კლდის ძირშია აშენებული. იგი საგანგებო მნიშვნელობის არის არქიტექტურული თვალსაზრისით. წყაროს პროექტი გიორგი რომანოვის დაკვეთით XIX საუკუნის მეორე ნახევრის თბილისში მოღვაწე ცნობილი არქიტექტორს ოტო იაკობ სიმონსონს შეუდგენია. აღწერილი წყარო XIX საუკუნის 90-იანი წლების მიწურულში, უფლისწულის დაღუპვამდე, 1898 წელს დაპროექტდა. სასახლის ბაღში მდებარე ქვის აუზი კი სასახლის აშენების თანადროულია.

ლიტერატურა
----------

* ახალციხის და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, თბ. 2013, გვ. 392-402
გერმანელთა განსახლების სქემა საქართველოში
**საქართველოს გერმანელთა ასოციაცია „აინუნგი"** (გერმ. Assoziation der Deutschen Georgiens „Einung", „აინუნგი" ნიშნავს ერთობას) — საქართველოში მცხოვრებ გერმანელთა და გერმანული წარმომავლობის მქონე ხალხის გაერთიანება, რომელიც 1991 წლის აგვისტოში დაარსდა. აინუნგის მიზანს საქართველოში გერმანული კულტურის აღორძინება და ნაციონალური, კულტურული და რელიგიური ტრადიციების მოვლა-შენარჩუნება წარმოადგენს. ასოციაციის ცენტრია „შეხვედრების სახლი", რომელშიც გერმანელთა სათვისტომოს წევრები იკრიბებიან.

სამშობლოდან გადმოსახლებული გერმანელები საქართველოში XVIII საუკუნიდან ცხოვრობენ; XVIII-XIX საუკუნეებში მათ თბილისისა და სოხუმის მახლობლად რამდენიმე გერმანული დასახლება, ე. წ. „კოლონიები" დააარსეს. მათი უმრავლესობა საბჭოთა კავშირის პერიოდში საქართველოდან ყაზახეთსა და ციმბირში გაასახლეს; ასოციაცია აინუნგი სწორედ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ საქართველოში დაბრუნებულმა გერმანელებმა დააარსეს 1991 წელს.

საქართველოს დამოუკიდებლობის პირველ წლებში აინუნგი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა გერმანული სათვისტომოს მოხუცი წევრების მოვლაში. ასოციაციის ხელშეწყობით თბილისში აშენდა შერიგების ლუთერანული ეკლესია, სადაც საქართველოს ევანგელურ-ლუთერანული სათვისტომოს გერმანულენოვანი ღვთისმსახურება ტარდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერმანელთა ასოციაცია „აინუნგის" ოფიციალური საიტი (ქართული ენა) (გერმანული)
ვერცხლისწყლიანი ბარომეტრები
**ბარომეტრი** (ძვ. ბერძნ. βάρος — „სიმძიმე" და  μετρέω — „ვზომამ") — ატმოსფერული წნევის საზომი მოწყობილობა. ვერცხლისწყლის ბარომეტრი 1644 წელს იტალიელმა ევანჯელისტა ტორიჩელიმ შექმნა. თუმცა, არსებობს ვარაუდები, რომ იტალიელმა მათემატიკოსმა და ასტრონომმა გასპარო ბერტიმ შემთხვევით შექმნა წყლის ბარომეტრი, დაახლოებით 1640-1643 წლებში. 1631 წელს ფრანგმა მეცნიერმა და ფილოსოფოსმა რენე დეკარტმა წარმოადგინა ატმოსფერული წნევის საზომი მოწყობილობის პროექტი, თუმცა არ არსებობს რამე დადასტურება იმისა, რომ ამ პერიოდში მოქმედი ბარომეტრი არსებობდა.

სითხიან ბარომეტრებში წნევა განიზომება მილში არსებული სითხის სიმაღლით. ვერცხლისწყლიანი ბარომეტრები სხვა ბარომეტრებზე უფრო ზუსტია და მეტეოსადგურების მიერ გამოიყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბარომეტრი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  The Invention of the Barometer. Islandnet.com. ციტირების თარიღი: 2010-02-04.
2. ↑  History of the Barometer. Barometerfair.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-25. ციტირების თარიღი: 2010-02-04.
3. ↑  Evangelista Torricelli, The Invention of the Barometer. Juliantrubin.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 February 2010. ციტირების თარიღი: 2010-02-04.
4. ↑  Drake, Stillman (1970). „Berti, Gasparo". *Dictionary of Scientific Biography*. **2**. New York: Charles Scribner's Sons. pp. 83–84. ISBN 0-684-10114-9.
**აინურ სოფიევა** (აზერ. Sofiyeva Aynur Məmmədiyyə qızı; დ. 19 ივლისი, 1970) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

ცხოვრება
--------

აინურ სოფიევა დაიბადა ქალაქ კახში. 1977 წელს ჩაირიცხა კახის პირველი საშუალო სკოლის მეორე კლასში, რომელიც ოქროს მედლით 1986 წელს დაამთავრა.

1986 წელს ჩაირიცხა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. 1991 წელს დაამთავრა უმაღლესი განათლება წარჩინებით. 1997-2001 წლებში, მან ასევე მოიპოვა სამართალმცოდნის ხარისხი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

1998-დან 2000 წლამდე მუშაობდა აზერბაიჯანის მოსახლეობის შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში უფროსი და შემდეგ უფროსი იურისტის მრჩეველად. იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისის თავმჯდომარის მოადგილე. 1974 წელს დაკავდა ჭადრაკით. 6 წლის ასაკში გახდა რაიონის ჩემპიონი, 14 წლის ასაკში გოგონათა შორის და 15 წლის ასაკში ქალთა შორის აირჩიეს აზერბაიჯანის ჩემპიონად, ხოლო 16 წლის ასაკში გახდა სსრკ-ის ჩემპიონი. 20 წლის ასაკში გახდა სტუდენტთა შორის მსოფლიოს ჩემპიონი (2 ოქროს მედალი), იმავე წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. 1993 წელს მან მოიპოვა ვერცხლის მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე და მოიგო მრავალი საერთაშორისო ტურნირი. 1990 წელს გახდა აზერბაიჯანის პირველი საერთაშორისო გროისმესტერი და პირველი საერთაშორისო გროისმესტერი ისლამურ სამყაროში. 2002 წლიდან 2007 წლამდე აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი იყო.

2007 წლის მარტიდან არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

ოჯახი
-----

აინურ სოფიევა დაქორწინებულია ფეხბურთელ იუნის ჰუსეინოვზე და ორი შვილი ჰყავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FIDE Chess Profile
* Ainur Sofieva. Chess-DB.com დაარქივებული 2016-03-10 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Ainur Sofieva. Chessgames.com (ინგლისური)
* Ainur Sofieva. 365Chess.com (ინგლისური)
* Sofieva, Ainur. OlimpBase.org (ინგლისური)
* "FACE-vizit"in qonağı: AYNUR SOFİYEVA
* Trend News müsahibə
* Səda - "Azərbaycan ailəsi 2016" filmlər festivalının açılış mərasimi keçirilib (29.03.2016)
ალდეჰიდის ზოგადი ფორმულა
**ალდეჰიდი** — ორგანული ნივთიერება, რომლის მოლეკულაში ნახშირწყალბადის რადიკალთან დაკავშირებულია -CHO ფუნქციური ჯგუფი. მისი ზოგადი ფორმულაა R-CHO (იხ. სურათი). ალდეჰიდების ჰომოლოგიური რიგის პირველი წევრი (ფორმალდეჰიდი) მძაფრი სუნის მქონე აირია, მომდევნო (აცეტალდეჰიდი) კი–აქროლადი სითხე. სითხეა შემდგომი რამდენიმე წევრიც, ხოლო უმაღლესი ალდეჰიდები მყარი ნივთიერებებია და ყვავილების სუნი აქვთ.. ალდეჰიდების პირველი წევრები წყალში კარგად იხსნება, შემდგომი წევრების ხსნადობა თანდათან მცირდება.. ალდეჰიდების გამოსაცნობი რეაქტივია ვერცხლის ოქსიდის ამიაკიანი ხსნარი. თუ ვერცხლის ოქსიდის ამიაკიან ხსნარს დავამატებთ ცოტაოდენ ალდეჰიდის ხსნარს და შევათბოთ, ალდეჰიდი აღადგენს ვერცხლს, რომელიც დაეფინება სინჯარის კედელს ვერცხლის სარკის სახით:

CH3—COH+Ag2O → CH3—COOH+2Ag

გამოყენება
----------

სოფლის მეურნეობაში (თესლის შესაწამლად), ვეტერინარიაში და მრეწველობაში დიდი გამოყენება აქვს ფორმალდეჰიდს (ჭიანჭველალდეჰიდი), რომლის ფორმულაა H - CHO. მის მოლეკულაში ნახშირწყალბადის მაგიერ მხოლოდ წყალბადის ატომია. ფორმალდეჰიდი უფერო აირადი ნივთიერებაა, აქვს მძაფრი სუნი, წყალში კარგად იხსნება. მის 40 %–იან წყალხსნარს (ცნობილი როგორც ფორმალინი) აქვს ცილის შედედების (დენატურაციის) უნარი, ამიტომაც გამოიყენება ტყავის დასამუშავებლად. ფორმალინისგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება ზოგიერთი დაავადების სამკურნალოდ.

ძმრის ალდეჰიდი გამოიყენება სინთეზური ძმარმჟავას და ე.წ. «მშრალი სპირტის» წარმოებაში.

მიღება
------

მიიღება პირველადი სპირტების დაჟანგვით, ერთფუძიანი ორგანული მჟავებისა და მათი ქლორანჰიდრირების აღდგენით, ჭიანჭველამჟავასა და სხვა რომელიმე კარბონმჟავას კალციუმის შერეული მარილის გამოხდით:
RCOOCaOOCH→RCHO + CaCO3 და ასე შემდეგ. აცეტილენზე წყლის მოქმედებით აცეტალდეჰიდის მიღებას, ვერცხლისწყლის მარილების თანაობისას, სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს: HC≡CH+H2O→CH3CHO (იხ. კუჩეროვის რეაქცია).

ქიმიური თვისებები
-----------------

ალდეჰიდი ადვილად შედის მიერთების, პოლიმერიზაციის, ჩანაცვლებისა და კონდენსაციის რეაქციებში, რაც კარბონილის ჯგუფის π ბმის პოლარიზაციით აიხსნება. ალდეჰიდს ფართოდ იყენებენ *ფენოლ*ალდეჰიდური ფისების წარმოებაში, პარფიუმერულ და კვების მრეწველობაში სურნელოვან ნივთიერებად (ვანილინი, ციტრალი და სხვ.) და პრაქტიკული მნიშვნელობის მქონე ზოგიერთი ნაერთის (ძმარმჟავას, ეთილაცეტატის, უროტროპინისა და სხვ.) სინთეზისთვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 285-286.
* ქიმიის სახელმძხვანელო:9 კლასი; თბილისი, 2003.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  საყმაწვილო ენციკლოპედია: ქიმია; გვ. 159; დილა, თბილისი, 2006.
2. ↑  ტყავი ცილისგან შედგება, ფორმალინის ხსნარით ცილა მაგრდება და აღარ ლპება
3. 1 2  ქიმიის სახელმძხვანელო:9 კლასი; თბილისი, 2003.
4. 1 2  ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტომი 1, გვერდი 285-286, თბილისი, 1975 წელი.