recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქვის ხიდი** (რუს. Каменный мост) — საფეხმავლო, საავტომობილო და ტრამვაის ხიდი ტომსკში, მდინარე უშაიკაზე. ხიდის სიგრძეა 42,2 მეტრი. ააგეს 1916 წელს არქიტექტორ კონსტანტინ ლიგინის პროექტის მიხედვით. ხიდი არის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

ზოგადი ინფორმაცია
-----------------

რკინაბეტონის ფილებისაგან ხიდი ააგეს ინჟინრებმა ცეზარ ლიუბინსკიმ და ედუარდ ვეკერმა ძველი ხის დუმის ხიდის ადგილზე, რომელიც აგებული იყო ჯერ კიდევ 1819 წელს მომავალი დეკაბრისტის გავრილ ბატენკოვის პროექტის მიხედვით, რომელიც თითქმის საუკუნის განმავლობაში საკმაოდ მოძველდა. ქვის ხიდი კონსტანტინ ლიგინის უკანასკნელი ნამუშევარი აღმონდა, მისი აგების შემდეგ იგი მხოლოდ პედაგოგიური საქმიანობით დაკავდა ტომსკის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. პირველად ხიდი გაიხსნა 1915 წლის 2 დეკემბერს, მაგრამ 1916 წლის გაზაფხულის წყალდიდობამ მნიშვნელოვნად დააზარალა. ხიდი კვლავ გაარემონტეს და საბოლოოდ გაიხსნა 1916 წლის 20 ოქტომბერს. 

ხიდის სიგრძეა 42,2 მეტრი, ხოლო სიგანე — 24,4 მეტრი. ხიდის ოთხივე კუთხეს ამშვენებს როსტრალური კოლონა, რომელთა შორის განთავსებულია ოთხი განათების ბოძი. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს ხიდზე გაიყვანეს რკინიგზის ხაზი ТЭЦ-1, რისთვისაც საჭირო გახდა ხიდის გამაგრებითი სამუშაოები. 1949 წელს ხიდზე ტრამვაის ხაზი გაიყვანეს, რის გამოც არკინიგზო ხაზი გადაიტანეს. 

ქვის ხიდი არის ტომსკის ერთადერთი ტრამვაის ხიდი. 1984-1989 წლებში მიმდინარეობდა ხიდის სარესტავრაციო სამუშაოები. 2007 წელს კი წარიმართა კაპიტალური რეკონსტრუქცია. აყარეს სქელი ასფალტის მოძველებული ფენა, გაამაგრეს ხიდის საყრდენები და მდინარე უშაიკის სანაპიროები ამ რაიონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Каменный мост через р. Ушайку (историческая справка)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭახათი**. |

**ჭახათი**, პალეოლითური ხანის ნამოსახლარი დასავლეთ საქართველოში, ქ. ქუთაისის მიდამოებში მდ. წყალწითელის ხეობის მარჯვენა ნაპირზე. მღვიმის სიღრმეა 7 მ, სიგანე — 9 მ, სიმაღლე თაღოვან ჭერამდე — დაახლოებით 4 მ.

ნამოსახლარი აღმოაჩინეს 1954 წ. გათხარეს 1960-62 წწ. (ხელმძღვანელი ნ.ზ. ბერძენიშვილი). დადგენილია 5 ლითოლოგიური ფენა (სისქე 1,75 მ). გვიანდელი მუსტიეს ხანის არქეოლოგიური მასალა გამოვლინდა II კულტურულ ფენაში (IV-V ლითოლოგიური ფენები). მასში მოპოვებულია ლევალუაზურ ანატკეც-ლამელებზე ნაკეთები წვეტანები, სახოკები, დაკბილული იარაღი. I კულტურულ ფენაში (I, II, III ლითოლოგიური ფენები) აღმოჩენილია ადრეული მეზოლითის დროის კაჟის ქვისგან ნაკეთები სხვადასხვა ტიპის საფხეკები, საჭრისები, გრავეტის ტიპის დანები, გეომეტრიული მოყვანილობის იარაღი, ძვლის სადგისი და სხვ. მოპოვებულია განათხარი ხარის, გარეული ღორის, მღვიმური დათვის, კავკასიური ჯიხვის, მგლის, წყლის თახვის, მაჩვის და მელას ძვლების ნაშთები.

ლიტერატურული
------------

* *თუშაბრამიშვილი, დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 387.
**უფლისციხის სადა ოთახი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ჩრდილო საზღვარზე. თარიღდება ელინისტური ხანით. სადა ოთახი მიეკუთვნება კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადად ნაგებობებს. შედგება ორი ნაწილისგან: ღია, კამაროვანი დარბაზისა (6x5,8 მეტრი; სიმაღლე 6 მეტრი) და მის უკან მდებარე დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისაგან (5x5 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი). ნაგებობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. დაზიანებულია: დანგრეულია ფასადი, დარბაზის კამარის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ოთახის სამხრეთ კედელი. დარბაზის გადარჩენილი ნაწილები დაბზარული და გამოფიტულია შენობა მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: კლდის კედლებში უხეშად ამოუკვეთიათ თაროები და თახჩები, იატაკში — სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ბუდეები, სხვადასხვა დროს ჩაუშენებიათ ქვის კედლებიც. XVl-XVll საუკუნეების ნაგებობა საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. რეკონსტრუქციის დროს სადა ოთახის ღია დარბაზი ორ სართულად გაუყვიათ, რისთვისაც დარბაზის განივ კედლებში ამოუკვეთიათ ხის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები. ქვევით, კლდიდან გამოწეული საფასადო კედლებით გაუმართავთ ოთახი, მეორე სართულზე კი — ლოჯია და აივანი. ნაგებობისათვის დამახასიათებელია ფორმების გეომეტრიული სიზუსზე, კლდის ზედაპირის ფაქიზი დამუშავება, სისადავე. გარედან იგი მხოლოდ დარბაზის ღია კამარითაა გამოვლენილი, მისი მოცულობა კი კლდის მასივშია შეტანილი. კამაროვანი დარბაზი დამხრობილია სამხრეთისკენ. დგას ეზოს პირას. ეზო საერთოა სადა ოთახის მომიჯნავე წითელი ოთახისა და მათ პირდაპირ მდებარე ამჟამად დანგრეული კომპლექსისთვის. ეზო ჩაღრმავებულია, შემოსაზღვრულია კლდის კედლებით, რომელსაც გასდევს ფაქიზად დამუშავებული, დასაჯდომად განკუთვნილი ცოკოლი. ეზოში შესვლა შეიძლებოდა მთავარი ქუჩიდან, მოკლე კლდეკარის გავლით. ნაგებობის კომპლექსში დაცულია უფლისციხის კომპლექსისთვის ერთ-ერთი მეტად მნიშვნელოვანი დეტალი — ფასადის დასავლეთ მხარეს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი ყვითელი ქვის პროფილირებული ბაზისი (იგი დევს თავდაპირველ ადგილას — ცოკოლში, მისთვის განკუთვნილ კუთხეში), რაც გვაფიქრებინებს, რომ ღია დარბაზების ფასადები მოპირკეთებული ყოფილა ყვითელი ქვით და მორთული მონუმენტური, არქიტექტურული ფორმებით.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 105.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**ქემოსინთეზი** ეწოდება ისეთ პროცესს, რომლის დროსაც ავტოტროფული ორგანიზმები, კერძოდ კი, ბაქტერიები არაორგანულიდან ორგანული ნივთიერების წარმოსაქმნელად მინერალურ ნივთიერებათა დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილ ენერგიას იყენებენ. 
ქემოსინთეზის უნარი გააჩნია:

* რკინაბაქტერიებს.
* გოგირდბაქტერიებს.
* აზოტფიქსაციის ბაქტერიებს.
* ნიტრიფიკაციის ბაქტერიებს.

რკინაბაქტერიები არაორგანული და ორგანული ნივთიერებების სინტეზისათვის რკინის ნაერთების დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილ ენერგიას იყენებენ, გოგირდბაქტერიები კი გოგირდის ნაერთების დაჟანგვისას გამოყოფილ ენერგიას.
აზოტფიქსაციისა და ნიტრიფიკაციის ბაქტერიებს დიდი მნიშვნელობა აქვს აზოტოვანი მარილებით ნიადაგის გამდიდრებაში. მათ უნდა შესწევთ ჰაერიდან შეითვისონ მცენარეებისათვის მიუწვდომელი აზოტი და გარდაქმნან აზოტოვან მარილებად, რომელიც მცენარეის ზრდა-განვითარებისათვის აუცლებელია. ზოგიერთი ასეთი ბაქტერია პარკოსან მცენარეთა ფესვების უჯრედებში არსებობს, სადაც წარმოქმნის კოჟრებს, ამიტომ მათ კოჟრის ბაქტერიები ეწოდებათ.

ლიტერატურა
----------

* გ.თუმანიშვილი, ი.ლაზრიშვილი, ნ. მითაგვარია, ი .ქორქია, გ. ღვალაძე, ს .ცაგარელი; "ბიოლოგია" სახელმძღვანელო მე-7 კლასელთათვის. თბილისი. 1998. გვ 62.
**ღვინა** — საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში, განსაკუთრებით ქ. თბილისის მიდამოებში, მშრალ ფერდობებსა და ბუჩქნარებში, მარტში ან აპრილში ხშირად შეხვდებით ერთ ბოლქვიან მცენარეს, რომელსაც ღვინას უწოდებენ. ასე ყვავილის შეფერილობის გამო ეძახიან. მისი ერთადერთი ყვავილი, რომელიც ღეროზე ზარივითაა დაკიდებული, ღვინისფერია, გარედან მცირეოდენი მტრედისფერიც დაჰკრავს. ყვავილი თუ მოვწყვიტეთ და გადავშალეთ, დავინახავთ, რომ გვირგვინის მსგავსი ყვავილსაფარი 6 ფოთლისგანაა შემდგარი. თითოეული მათგანი ძირთან (შიგნიდან) ჩაზნექილია. ეს ჩაზნექილი ადგილი სანექტრეა, რომელშიც ყვავილი ტკბილ წვენს ( ნექტარს) გამოყოფს.

*Fritillaria meleagris*
ღვინას ბოლქვი თეთრი ფერისაა, ორი სქელი ქერქლისგან შედგება. ბოლქვიდან ამოდის 10-30 სმ. სიმაღლის ღერო, რომელზედაც მორიგეობით განლაგებულია 2-5, მეტწილად კი 3 ან 4 ფოთოლი. ღვინას ქვედა ფოთოლი უფრო დიდი ზომისაა, მოყვანილობით ფართო - ლანცეტა ან ოვალური, ზედა ფოთლები უფრო ვიწროა. 

მთლიანი მცენარე სანთლისებრი ნაფიფქითაა მოფენილი, ნაფიფქი ადვილად სცილდება.
დაყვავილების შემდეგ ღვინას ყვავილის ადგილზე უნვითარდება სამბუდიანი, მობრტყო თესლებით გავსებული ნაყოფი.
ღვინა შროშანისებრთა ოჯახს განეკუთვნება, იგი ადვილად მრგვალდება. მასობრივად აყვავებული ღვინა მეტად ლამაზი სანახავია.

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს მცენარეთა სამყარო", თბ. 2009
**წყნარი ოკეანის მეორე ომი** (ესპ. Guerra del Pacífico) ან **გვარჯილის ომი** (ესპ. Guerra de Salitres) - ჩილეს ომი პერუსა და ბოლივიის წინააღმდეგ. ომის დაწყების მიზეზი გახდა ატაკამის უდაბნოში მდებარე პერუსა და ბოლივიის გვარჯილის საბადოები, რის გამოც მიიღო მეორე სახელწოდება – *გვარჯილის ომი*.

წინაპირობები
------------

XIX საუკუნის მეორე ნახევარი ჩილეში აღინიშნა ეკონომიკური კრიზისით. კრიზისის პირობებში, ეკონომიკის ერთადერთი შემოსავლიანი დარგი აღმოჩნდა გვარჯილის წარმოება, მაგრამ გვარჯილის საბადოები, რომლებსაც ჩილელები ამუშავებდნენ, განლაგებული იყო ბოლივიის (ანტოფაგასტა) და პერუს (ტარაპაკა) ტერიტორიებზე, რაც ხშირად იწვევდა ჩილელთა და პერუ-ბოლივიის მთავრობების შეტაკებებს. 1879 წელს ბოლივიამ დაიწყო ჩილელ მრეწველთა შევიწროება.

ომის მსვლელობა
--------------

1879 წლის 14 თებერვალს 500 ჩილელმა ჯარისკაცმა, სწორედ იმ დროს როცა დანიშნული იყო აუქციონზე ჩილეს კომპანიების გაყიდვა, გენერალ ემილიო სოტომაიორის ხელმძღვანელობით დაიკავა ქ. ანტოფაგასტა, რაც ნიშნავდა ომის დაწყებას ჩილესა და ბოლივია-პერუს შორის. ამ ომში დიდი ბრიტანეთის მხარდაჭერამ განაპირობა ჩილეს არმიის წარმატება. პერუს არმია განაგრძობდა წინააღმდეგობის გაწევას 1881 წლის იანვრამდე, ვიდრე ჩილეს არმიამ ლიმა არ დაიკავა.

დასასრული
---------

1883 წელს ლიმის მახლობლად, ანკონაში ხელმოწერილ იქნა ზავი ჩილესა და პერუს შორის, რომლის მიხედვითაც ჩილეს გადაეცა პერუს პროვინცია ტარაპაკა სამუდამოდ, ტაკნა და არიკა კი 10 წლით. 1929 წელს ხანგრძლივი კონფლიქტი მოგვარდა, ტაკნა დაუბრუნდა პერუს, ხოლო არიკა გადაეცა ჩილეს.

1884 წელს ვალპარაისოში დაიდო საზავო ხელშეკრულება ჩილესა და ბოლივიას შორის, რომლის ძალით ბოლივიამ დაკარგა პროვინცია ანტოფაგასტა და, ამრიგად ზღვაზე გასასვლელიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს ისტორია
* ტარაპაკა
* ანტოფაგასტა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წყნარი ოკეანის მეორე ომი***

* ჩილეს საზღვრების ისტორია
* წყნარი ოკეანის მეორე ომის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  19,000 in San Juan, 4,000 in Lima, 1,000 in El Callao (Pierola letter to Julio Tenaud) 4,000 in Arequipa, Col. Jose de la Torre Jorge Basadre. *History of Republic of Peru*
**ერდოიანი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში, ნაქალაქრის შუა უბნის აღმოსავლეთ ფერდობზე, აგურით ნაგებ ეკლესიასთან. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნაგებობა დაზიანებულია, დანგრეულია დერეფნის კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, აკლია ამაღლებული საფეხურის სამხრეთ მონაკვეთი.

კლდეში ამოკვეთილი ეკლესიის გეგმა არაწესიერი ფორმისაა. შედგება მცირე ზომის მოგრძო ოთახისა და მცირე დერეფნისაგნ. კლდის კედლები უხეშად არის დამუშავებული. ოთახს შესასვლელი დერეფნიდან აქვს. შესასვლელის წინ გულდასმით დამუშავებული მსხლის მოყვანილობის ჩაღრმავებული ადგილია. იატაკში გაჭრილია ვიწრო ღარი, რომელიც აღმოსავლეთ კედელში ამოკვეთილ მრგვალ ხვრელამდის გრძელდება. დერეფანი ოთახს აღმოსავლეთით გაჭრილი კარით უკავ შირდება. კარების ჩრდილოეთით, კედელში, გაჭრილია მრგვალი საკვამური. კედლებში ამოკვეთილია მცირე თანხჩებიც, იატაკში გვიანდელი ფეოდალური ხანის სასულიანი თონე და სხვადასხვა დანიშნულების მცირე ორმოები. ოთახის დასავლეთ მონაკვეთში გადაკეთებულია რთული კონტურის კარგად დამუშავებული ბაქანი, რომელიც იატაკიდან 0,2 მეტრითაა ამაღლებული. ბაქანზე რამდენიმე მცირე ორმოა ამოჭრილი. გადახურულია არაწესიერი ფორმის კამარით, რომელიც იატაკიდანვე იწყება. გადახურვის ცენტრში ამოკვეთილია გულდასმით დამუშავებული ერდო, რომელიც შიგნიდან წრიულია, ბანის მხარეს სამყურა ფორმის.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 97.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**ჯეისონ კლარკი** (ინგლ. Jason Clarke; დ. 17 ივლისი, 1969) — ავსტრალიელი მსახიობი. დაიბადა და გაიზარდა ქალაქ უინტონში. სხვადასხვა დროს მონაწილეობა მიიღო ავსტრალიურ სერიალებში: „მკვლელის ზარი", „ველური მხარე", „სახლი და მანძილი", „ბლუ ჰილერები", „ყველა წმინდანი", „სამყაროს ზღვარზე", „თეთრი ლურჯი საყელო", „სტინგერები". შეასრულა ტომი კეფის როლი სერიალში „საძმო". გამოჩნდა ფილმებში: „ადამიანური კონტრაქტი", „სასიკვდილო რბოლა", „საზოგადოების მტრები", „გალია კურდღლებისთვის". მნიშვნელოვანი იყო რედ ჰამილტონის როლი ფილმში „საზოგადოების მტრები". 2011 წელს მისი მონაწილეობით გამოვიდა ფილმი „მინდვრები". აგრეთვე ითამაშა დეტექტივ ჯარეკის როლი Fox-ის სერიალში „კანონის უზენაესობა". აღსანიშნავია აგრეთვე დენის როლი ფილმში „მიზანი ნომერი ერთი". 2012 წელს მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „უკანონო". 2013 წელს გამოჩნდა ფილმში „დიდი გეტსბი", სადაც ჯორჯ უილსონის როლი შეასრულა. 2014 წელს ითამაშა ფილმში „მაიმუნების პლანეტა: რევოლუცია". მომდევნო წლებში მონაწილეობდა რამდენიმე ფილმში, მათ შორისაა: „ტერმინატორი წარმოშობა" (2015), „ევერესტი" (2015), „მადბაუნდი" (2017), „ჩაპაკვიდიკი" (2017) და „პირველი ადამიანი მთვარეზე (2018).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯეისონ კლარკი"** ვიკისაწყობში.
* ჯეისონ კლარკი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Jason Clarke biography. *tribute.ca*.
2. ↑  Entertainment. *GQ*.
3. ↑  David Hochman.  (2 მაისი, 2011) Jason Clarke: Chicago's Finest. *TVGuide.com*.
4. ↑  Cohen, Jess (2018-01-28). „Surprise! Mudbound's Jason Clarke Married and Expecting Baby Boy With Cécile Breccia". *E! News* (ინგლისური).
**უფლისწული და მათხოვარი** (ინგლ. The Prince and the Pauper) — ამერიკელი მწერლის, მარკ ტვენის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ისტორიული ჟანრის რომანი. გამოიცა 1881 წელს. რომანი მოგვითხრობს მე-16 საუკუნის ინგლისში მიმდინარე მოვლენებს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
სიუჟეტი იწყება 1537 წელს, ინგლისის მეფის, ჰენრი VIII-ის ვაჟის, ედუარდისა და მაწანწალა თომასის დაბადებით. ორივე მათგანი ზუსტად ერთ წელს, ზუსტად ერთ დღეს დაიბადა, მაგრამ მათი დაბადებით გამოწვეული სიხარული რადიკალურად განსხვავდება ერთმანეთისაგან. შემდგომში, მარკ ტვენი გვესაუბრენა მათ შორის არსებული არაჩვეულებრივი მსგავსების შესახებ.

თომი მუდმივად ოცნებობს, რომ იყოს მეფე. 1547 წელს, ის შემთხვევით მოხვდება მეფის სასახლესთან, სადაც მას კარისკაცი აგდებს, მაგრამ პრინცი ედუარდი იცავს მას და შეჰყავს თავის ოთახში. თომი უამბობს პრინცს თავისი ცხოვრების შესახებ. ედუარდს გაუჩნდება სურვილი, რომ ჩაიცვას თომის ტანსაცმელი და ქუჩაში გავიდეს. როცა ისინი ტანსაცმელებს გაცვლიან, აღმოაჩენენ არაჩვეულებრივ მსგავსებას მათ შორის. ედუარდი გამოდის სასახლიდან, სადაც კარისკაცი მას აგდებულად ექცევა, რადგან ჰგონია რომ ის მაწანწალა თომია.

ამასობაში, თომი რადიკალურად იცვლება. ის ნანობს თავის გადაწყვეტილებას და იწყებს მტკიცებას, რომ არ არის უფლისწული. სასახლეში მაცხოვრებლებს კი არ სჯერათ მისი, რადგან ის არაფრით განსხვავდება უფლისწულისაგან. მათ ის დაავადებული ჰგონიათ. ჰენრი VIII იღუპება და ტახტი თომს რჩება. ხოლო ნამდვილი უფლისწული თომის მამამ სახლში წაიყვანა, არ მოუსმინა რა მის მტკიცებას, რომ უფლისწულია.

იწყება თომისთვის აუტანელი ცხოვრება. მან არ იცის სასახლეში მოქცევის წესები, არ იცის როგორ უნდა მიირთვას საჭმელი და ა.შ. ეს ყველაფერი ყველაში ეჭვს აჩენს, მაგრამ ვერავინ იჯერებს, რომ შესაძლოა, ვინმე ასე ჰგავდეს ნამდვილ მომავალ მეფეს.

1547 წლის 20 თებერვალს მეფის კორონაციაა დაგეგმილი. ამ დღეს, თომი განსაკუთრებულად განერვიულებია და ნატრობს, რომ ედუარდი დაბრუნდეს და დაიკავოს მისი კუთვნილი ტახტი. ასეც მოხდება: ედუარდი ზუსტად კორონაციის დღეს დაარწმუნებს სამეფო კარს, რომ ის არის ნამდვილი მეფე და თავის ადგილს დაიბრუნებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უფლისწული და მათხოვარი[*მკვდარი ბმული*]
**ქემლათ იოსელიანის კოშკი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ლახირში. აგებულია შუა საუკუნეებში

ქემლათ იოსელიანის კოშკი და დარბაზ-მაჩუბი სოფელ ლახირის მჭიდროდ განაშენიანებულ ნაწილში მდებარეობს ერთ-ერთ საყურადღებო არქიტექტურულ კომპლექსს ქმნის. სამხრეთით მკვეთრად დაქანებულ რელიეფზე აღმართული კოშკი და მის სამხრეთ-დასავლეთ ფასადზე მიშენებული და მჭიდროდ მიჯრილი საცხოვრებელი სახლები ზურგის ყრუდ ამოყვანილი კედლებით სოფლის გზაზე გამოდის, ხოლო კარ-სარკმლის ღიობებით გარემოზე ორიენტირებული სამხრეთის მხარე ეზოს გადაჰყურებს. კომპლექსის ნაგებობები ამჟამად მიტოვებული და უფუნქციოდ დარჩენილია; კოშკის მიმდებარე ნაგებობები სანახევროდ დანგრეულია. კომპლექსის ბირთვს წარმოადგენს ხუთსართულიანი კოშკი, რომელიც უმეტეს სვანურ კოშკთა მსგავსად, ნაგებია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. სიმაღლის ზრდასთან ერთად მკვეთრად შევიწროვებული კედლები ორქანობა თუნუქის საბურავითა და ბოლო სართულის შემამკობელი გვირგვინით სრულდება. საბურავი განახლებული და აღდგენილი ჩანს; ხოლო სამ-სამად შეწყვილებული სალოდე ღიობებით შექმნილი დაკბილულთაღიანი გვირგვინი ატმოსფერული ნალექების უშუალო ზემოქმედებით დაზიანებულია — ჩამორეცხილია ნალესობის ფენა. ეს უკანასკნელი ნაწილობრივ შენარჩუნებულია კოშკის დანარჩენ კედლებზე; მოშიშვლებული საპირე წყობაზე არ ვლინდება დაზიანებები. 

ქემლათ იოსელიანის კოშკის კომპლექსი ძალიან მაღალი ურბანული და მხატვრული ღირებულების მატარებელი ძეგლია, რომლის ავთენტურობის დაცვა-შენარჩუნება რეგიონის უნიკალური ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობის კონტექსტში მეტად მნიშვნელოვანია.

ქემლათ იოსელიანის კოშკს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 19686

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ჯონ რიჩარდ „ჯეკ" გრინველი** (დ. 2 იანვარი, 1884, ქრუკი, ინგლისი — გ. 20 ნოემბერი, 1942, ბოგოტა, კოლუმბია) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. საფეხბურთო კარიერა დაიწყო 1901 წელს „ქრუკ თაუნში", ასევე თამაშობდა „ბარსელონაში". მწვრთნელის რანგში მოღვაწეობდა შემდეგ გუნდებში: „ბარსელონა", „ვალენსია", „ესპანიოლი", ხიხონის „სპორტინგი", „მალიორკა", „კასტელონი", „უნივერსიტარიო", „სანტა ფე" და პერუს ეროვნული ნაკრები.

კარიერის დასაწყისი
------------------

ჯეკ გრინველი დაიბადა მაღაროელთა ქალაქ ქრუკში 1884 წლის 2 იანვარს. მამამისი, როგორც ქალაქის მამაკაცთა უმრავლესობა, მუშაობდა ქვანახშირის მომპოვებელ მაღაროში. ჯეკი ახალგაზრდულ ასაკში მამასთან ერთად თავადაც იღებდა მონაწილეობას ქვანახშირის მოპოვებაში. პირველი საფეხბურთო კონტრაქტი მან 17 წლის ასაკში გააფორმა ადგილობრივ „ქრუკ თაუნთან". გრინველმა ამ გუნდში 11 სეზონი დაჰყო. 1909 წელს სერ თომას ლიპტონის სახელობის საერთაშორისო თასზე მისმა გუნდმა წარმატებით იასპარეზა და პირველი ადგილი დაიკავა. ჯეკ გრინველის კარგი თამაში არ გამოპარვია ჟოან გამპერს, რომელიც კატალონიის „ბარსელონას" პრეზიდენტი იყო. მან გრინველი საკუთარ გუნდში 1912 წელს მიიწვია.

ბარსელონა
---------

ჯეკ გრინველის დებიუტი ესპანურ გუნდში შედგა 1912 წლის 29 სექტემბერს „ესპანიასთან" მოგებულ შეხვედრაში ანგარიშით 4-2. სადებიუტო გოლი კი დეკემბერში „ისპანია ვალენსიასთან" გაიტანა(9-0). 1913–1914 წლების სეზონში გრინველმა 31 მატჩი ჩაატარა და 4 გოლი გაიტანა. მომდევნო სეზონში კი — 17 მატჩი და 3 გოლი. 1915–1916 წლების სეზონში ინგლისელი მოედანზე იშვიათად გადიოდა, რის გამოც მოთამაშის კარიერა დაასრულა და სამწვრთნელო დაიწყო. 

მისი პირველი კლუბი სწორედ „ბარსელონა" იყო, სადაც თანამემამულე ჯონ ბეროუს ნაცვლად დაინიშნა 1917 წელს. მთავარი მწვრთნელის რანგში მისი დებიუტი შედგა 7 ივლისს „ევროპასთან". მატჩი ჯეკ გრინველის გუნდის გამარჯვებით დასრულდა (3–1). „ბარსელონასთან" ერთად მან შეძლო 2 სამეფო თასისა და 5 კატალონიის ჩემპიონატის მოგება. მან გუნდი 1923 წელს დატოვა, თუმცა 1931 წელს დაბრუნდა და 2 წელი დაჰყო მთავარი მწვრთნელი პოსტზე.

ბარსელონას შემდეგ
-----------------

„ბარსელონას" დატოვების შემდეგ მან იმუშავა „ესპანიოლში", „ვალენსიასა" და ხიხონის „სპორტინგში". ჯამში მან 1 სამეფო თასის, 1 კატალონიის ჩემპიონატისა და 1 ვალენსიის ჩემპიონატის მოგება შეძლო.

სამხრეთ ამერიკა
---------------

1938 წელს ჯეკ გრინველმა გადაწყვიტა ევროპის დატოვება და სამხრეთ ამერიკას მიაშურა, სადაც უნივერსიტარიოსა (1939–1940) და სანტა ფეში (1942) იმუშავა. ასევე წვრთნიდა პერუს ეროვნულ ნაკრებს (1939–1940).

გარდაცვალება
------------

1942 წლის 18 ნოემბერს სანტა ფემ დერბიში დეპორტივო 10–3 გაანადგურა. ეს მატჩი ჯეკ გრიველისთვის უკანასკნელი აღმოჩნდა. 2 დღეში, დილის სავარჯიშო სესიის დასრულების შემდეგ ინგლისელი მწვრთნელი 58 წლის ასაკში გულის შეტევით გარდაიცვალა. დაკრძალულია ბოგოტაში, კოლუმბიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* thesefootballtimes.co
* www.fcbarcelona.com დაარქივებული 2014-11-11 საიტზე Wayback Machine.
**ფრედერისია** (დან. Fredericia) — ქალაქი დანიაში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ფრედერისიის მუნიციპალიტეტში. ქალაქი 1650 წელს დანიის მეფე ფრედერიკ III-მ დააარსა და სახელიც სწორედ მის პატივსაცემად ეწოდა. 

2012 წლის მონაცემებით, საკუთრივ ქალაქის მოსახლეობა 39 797 ადამიანს შეადგენს, მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 50 193-ს.

ისტორია
-------

ოცდაათწლიანმა ომმა დაუცველ იუტლანდიას გამანადგურებელი შედეგები მოუტანა, რის შემდეგაც მეფე კრისტიან IV-მ გააანალიზა, რომ საჭირო იყო მძლავრი ციხესიმაგრის აგება და გადაწყვიტა, რომ ეს პროექტი შეერწყა თავის გეგმასთან, რომლის მიხედვითაც იუტლანდიაში ის დიდი ქალაქის აშენებას გეგმავდა. 

თავდაცვითი ნაგებობა მან თანამედროვე ფრედერისიის სიახლოვეს ააგო, მოსახერხებელ ადგილას, რომელიც მტრის შემოტევებს კარგად მოიგერიებდა. თუმცა, იმის გამო, რომ ეს ნაგებობები უბადლო არ იყო, იუტლანდიაში შვედი ფელდმარშალი ლენარტ ტორტენსონი შემოიჭრა, რომელმაც თავდაცვითი ნაგებობები ადვილად გაარღვია. ფორტიფიკაციების გეგმა საბოლოოდ ფრედერიკ III-მ დაასრულა.

1650 წლის 15 ოქტომბერს, მეფემ ხელი მოაწერა დოკუმენტს დასახლებისთვის ქალაქის პრივილეგიების მინიჭების შესახებ და სწორედ ამის შემდეგ, ახალი ციხესიმაგრის მშენებლობა დაიწყო. 1651 წელს ქალაქს ფრედერიკსოდი ეწოდა, 1664 წლის 22 აპრილს კი ამჟამინდელი სახელი — ფრედერისია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დანიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Dansk Center for Byhistorie - Fredericia
* DR Undervisning: Fredericia og Treårskrigen დაარქივებული 2011-10-31 საიტზე Wayback Machine.
* Kirker i Fredericia დაარქივებული 2011-10-10 საიტზე Wayback Machine.  hos *danmarkskirker.natmus.dk (Danmarks Kirker, Nationalmuseet)*

სქოლიო
------

1. ↑  BEF44: Population 1st January, by urban areas database from Statistics Denmark
**ჯეკ რასელ ტერიერი** (ინგლ. Jack Russell Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

ჯეკ რასელი ძალიან პოპულარულია დიდ ბრიტანეთში. იგი შეიქმნა ვირთხების განადგურების მიზნით და დღესაც არ დაუკარგავს მონადირის ინსტინქტი. დაუდგრომელი, ხალისიანი ჯეკ რასელი ენერგიის, ნერვების და კუნთების ერთობლიობაა. სოფლებში და პატარა ქალაქებში პოპულარული ეს ტერიერი კბენს და აგრესიას ავლენს ნებისმიერი მოძრავი ობიექტის მიმართ (ადამიანის ჩათვლით). მაგრამ ჯეკ რასელების უმრავლესობას ძალიან უყვარს თამაში და ძალიან ალერსიანი და კეთილგანწყობილია როგორც პატრონის, ასევე უცნობი ადამიანების მიმართ.

ჯეკ რასელ ტერიერის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი ყავისფრით, თეთრი შავით, სამფერი (შავი, თეთრი, ყავისფერი), მისი ბალანი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს, სხეულის სიგრძე სიმაღლესთან შედარებით დიდია, ტუჩები და ცხვირი შავია. ჯეკ რასელ ტერიერი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელია მისი გაწვრთნა. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯეკ რასელ ტერიერი***

* ჯეკ რასელ ტერიერი დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ჩეთამის ბიბლიოთეკა** (ინგლ. Chetham's Library) მანჩესტერში, ინგლისი, დაარსდა 1653 წელს და ინგლისურენოვან მსოფლიოში უძველესი საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკის ტიტული აქვს.

ბიბლიოთეკა ჰამფრი ჩეთამის (1580-1653) შემოწირული ფონდებით დაარსდა, რომელმაც თანხა „ჰოსპიტალის" მიმდინარე ხარჯების დასაფარავად და ორმოცამდე ხელმოკლე ყმაწვილის განათლებისთვის გაიღო. „ჰოსპიტალში" ასევე ბიბლიოთეკაც იყო მკვლევართათვის. ჩეთამის ჰოსპიტალი 1969 წელს ჩეთამის სამუსიკო სკოლად გარდაიქმნა. მასში არსებული ბიბლიოთეკა კი განუწყვეტლივ ფუნქციონირებს 1653 წლიდან და უფასოა მკითხველთა და დამთვალიერებელთათვის.

ჩეთამის ბიბლიოთეკაში 100 ათასზე მეტი გამოცემა თუ ნაბეჭდი წიგნია, რომელთაგან 60.000 1851 წლამდე არის გამოცემული. მათ შორისაა XVI და XVII საუკუნეების ნაბეჭდი ნამუშევრების, პერიოდული გამოცემებისა და ჟურნალების განსაკუთრებით მდიდარი კოლექცია.

ეს ბიბლიოთეკა კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის შეხვედრის ადგილი იყო, როდესაც მარქსი მანჩესტერში ჩამოდიოდა. ბიბლიოთეკის თაროებზე შეიძლება ეკონომიკის წიგნების ნახვა, რომლებსაც მარქსი კითხულობდა.


|  |  |
| --- | --- |
| განათლება | *ეს სტატია განათლების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**„ხმაური და მძვინვარება"** (ინგლ. The Sound and the Fury) — ამერიკელი ნობელიანტი მწერლის უილიამ ფოლკნერის რიგით მეოთხე რომანი. პირველად გამოიცა 1929 წელს. „ხმაური და მძვინვარება" იოკნაპატოფას ციკლის რომანია.

ნაწარმოების სათაური აღებულია შექსპირის „მაკბეტის" მონოლოგიდან (აქტი მეხუთე, მოქმედება მეხუთე).

შინაარსი და სტრუქტურა
---------------------

მოქმედება ავტორის მიერ შეთხზულ იოკნაპატოფას შტატში ხდება. მთავარი გმირები - კომპსონების ოჯახის წევრები საკუთარი რეპუტაციის აღდგენაზე ზრუნავენ. რომანი 4 ნაწილად იყოფა. პირველი ნაწილი (1928 წლის 7 აპრილი) მოთხრობილია 33 წლის ბენჯამენ „ბენჯი" კომპსონის მიერ, რომელსაც მენტალური პრობლემები აქვს. მეორე ნაწილში (1910 წლის 2 ივნისი) ცენტრალური ფიგურაა ბენჯის უფროსი ძმა ქვენტინ კომპსონი, რომელიც სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს. მესამე ნაწილში (1928 წლის 6 აპრილი) ქვენტინის უმცროსი ძმის თვალთახედვაა წარმოდგენილი. მეოთხე ნაწილში (1928 წლის 8 აპრილი) უცხო პირი მოუთხრობს მკითხველს. 

ფოლკნერი მიმართავს XX საუკუნის მოდერნისტული მწერლობისთვის დამახასიათებელ მეთოდს, რომელსაც ცნობიერების ნაკადს უწოდებენ. ცნობიერების ნაკადში აზრები, შეგრძნებები, მოგონებები, უეცარი ასოციაციები გამუდმებით ეჯახება ერთმანეთს. ხშირად საჭირო ხდება მიბრუნება და მხედველობიდან გამორჩენილი დეტალების აკრეფა, შეკრება, შესაბამის ადგილას ჩასმა, რითაც ამა თუ იმ ეპიზოდის, ფრაზის, პერსონაჟის ქმედების, ჟესტის მნიშვნელობა განუზომლად, თვალსა და ხელს შუა იზრდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხმაური და მძვინვარება
**ქენქაანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში. აგებულია
გვიანი შუა საუკუნეებში. 

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთით კუთხეში ტრაპეზის ქვები დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით წყვილის წორკუთხანიშაა. კონქი შეისრულია. სატრიუმფო თაღი იმ პოსტებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის მცირე ნაწილი. ეკლესიის კამარა შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. იატაკი მიწაყრილია. კედლები, გარედანაც და შიგნითაც შელესილ-შეთეთრებულია. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. კარნიზი მარტივ პროფილიანია. შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 178
**ფიტოფთორა** (ლათ. Phytophthora) — მიკროსკოპული ცრუსოკოების გვარი ოომიცეტების კლასისა. ცნობილია 70-მდე სახეობა. უმაღლესი მცენარეების ფართოდ გავრცელებული პარაზიტული ორგანიზმებია. იწვევენ **ფიტოფთოროზს**. მიცელიუმი ჰაუსტორიუმის დახმარებით უჯრედთშორისიდან აღწევს მასპინძლის უჯრედების შიგნით; შეუძლია უჯრედის კედლის გარღვევაც, რაც მასპინძელი მცენარის ქსოვილების სწრაფ კვდომას იწვევს და ფოთლებზე მურა ლაქების სახით ვლინდება. ვრცელდება ზოოსპორებით, ზოოსპორანგიუმებით (კონიდიუმები), წყლითა და ქარით; მიცელიუმი ინახება გორგლებში, ზოოსპორები — მცენარეულ ნარჩენებში, ნიადაგში, თესლში. დაზიანებული ფოთლის ქვედა მხრიდან ლაქის მოსაზღვრედ შესამჩნევია მოთეთრო ნაფიფქი — პარაზიტის სპორების წარმოქმნის პროცესი, სადაც თავმოყრილია სპორანგიოფორების კონები ზოოსპორანგიუმებთან ან კონიდიუმებთან ერთად, რომლებიც ფოთლის ბაგეებიდანაა გამოყოფილი. წვიმიან ამინდში და უხვი ნამისა და ნისლის დროს დაავადება იღებს მასობრივ ხასიათს — ეპიფიტოტიას. ყველაზე მეტად მნიშვნელოვანი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ე.წ. კარტოფილის სოკოს (*P. infestans*), რომელიც აზიანებს კარტოფილს, პომიდორსა და სხვა ძაღლყურძენასებრ მცენარეებს. ვითარდება ფოთლებსა და გორგლებზე, რომელთა შენახვის პროცესში ჩნდება სველი სიდამპლე. ევროპაში კარტოფილთან ერთად შემოტანილია სამხრეთ ამერიკიდან, 1830-იან წლებში. 1845 წელს გამოიწვია ამ კულტურის პირველი ეპიფიტოტია. 1840-იან წლებში კარტოფილის ფიტოფთოროზის ეპიფიტოტიის გამო ირლანდიაში შიმშილისგან დაიხოცა დაახლოებით 1 მილიონი ადამიანი, 2 მილიონამდე კი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო (იხ. ირლანდიის დიდი შიმშილობა). *P. erythroseptica* იწვევს კარტოფილის გორგლების ვარდისფერ სიდამპლეს, აგრეთვე ფოთლების ნეკროზს. მარწყვის ფესვის სიდამპლე (*P. fragaria*) ზოგან საკარანტინო ობიექტია. *P. cimmanomi* სამხრეთული მერქნიანი ჯიშების ფესვის სიდამპლის გამომწვევია. *P. cambivora* სამხრეთ ევროპაში იწვევს წაბლის ე.წ. „მელნის დაავადებას"; *P. ramorum* — მრავალი დეკორატიული ბუჩქისა და ხის ხმობას. ფიტოფთორით აგრეთვე ზიანდება თხილი, კორპის მუხა, ქინაქინის ხე და რიგი სხვა ტროპიკული და სუბტროპიკული მცენარე.

დაცვის ღონისძიებები: აგროტექნიკოსის მიერ რეკომენდებული კარანტინის დაცვა, თესლბრუნვა, კულტურის სივრცითი იზოლაცია, ფიტოფთოროზისადმი გამძლე ჯიშების გამოყენება, სათესი მასალისა და მცენარის დამუშავება ფუნგიციდებით.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Гарибова Л. В.* Фитофтора // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 411.
**„ფუტურისტ-ლეფელები"** — XX საუკუნის 20-იანი წლების ქართველ მწერალთა დაჯგუფება, რომელიც ჩამოყალიბდა იტალიური და რუსული ფუტურიზმისა და რუსული ლეფის გავლენით. მათი პირველი საღამო გაიმართა 1922 წელს, ამავე წელს გამოქვეყნდა მანიფესტი „საქართველო—ფენიქსი". „ფუტურისტ-ლეფელების" გამოცემები იყო ალმანახები „H2 SO4" (1924), „ლიტერატურა და სხვა" (1924 —1925), გაზეთი „დროული" (1925 —1926), ჟურნალი „მემარცხენეობა" (1927 —1928) ჯგუფში გაერთიანებული იყვნენ პოეტები და მწერლები: ბ. აბულაძე, შალვა ალხაზიშვუილი,  აკაკი ბელიაშვილი, დავით გაჩეჩილაძე, პავლე ნოზაძე, ბესარიონ ჟღენტი, ჟ. ღოღობერიძე, ნიკოლოზ ჩაჩავა,  სიმონ ჩიქოვანი, აგრეთვე კუბიზმით გატაცებული მხატვრები:  ირაკლი გამრეკელი, ბ. გორდეზიანი, მ. გოცირიძე და სხვები. „ფუტურისტ-ლეფელები" ცდილობდნენ ისეთივე გადატრიალება მოეხდინათ მწერლობაში, როგორც ოქტომბრის რევოლუციამ მოახდინა სოციალურ სფეროში. წინამორბედ ფუტურისტთა კვალობაზე ისინი უკიდურეს ნიჰილიზმს ამჟღავნებდნენ კლასიკური მწერლობისადმი. მათი ცდა შეექმნათ ახალი დროის შესაბამისი ლიტერატურული სკოლა, რომელიც გაითვალისწუინებდა იტალიურ და რუსულ ფუტურიზმს, ლეფის, ნაწილობრივ-კონსტრუქტივიზმის გამოცდილებას და ძირფესვიანად გარდაქმნიდა ქართულ ლექსს, განუხორციელებელი აღმოჩნდა. „ფუტურისტ-ლეფელების" გატაცებამ „ზაუმური ენით" და „ორკესტრული ლექსალობით" მაინც დადებითი როლი ითამაშა ქართული პოეზიის ფორმალური სრულყოფის საქმეში, რასაც ადასტურებს ამ ჯგუფის ყველაზე თვალსაჩინო პოეტის სიმონ ჩიქოვანის ადრინდელი შემოქმედება. 20-იანი წლების დამლევს ჯგუფი თვითლიკვიდაციის გზას დაადგა.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 434.
**ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობი**, **ტაიმირის დაბლობი** (რუს. Северо-Сибирская низменность) — დაბლობი რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარესა და იაკუტიაში. გაწოლილია მდინარეების ლენისა და ოლენიოკის ქვემო დინებებს შორის. გადაჭიმულია 1400 კილომეტრზე, სიგანე დაახლოებით 600 კილომეტრამდე. განიერ და ძლიერ დაჭაობებულ დაბლობზე აღმართულია 200–300 მეტრი სიმაღლის ბრტყელთხემიანი სერები. ბევრია თერმოკარსტული ტბა. უმთავრესად აგებულია ზღვიური და მყინვარული ნალექებით, რომლებსაც ქვეშ უდევს ქვიშაქვები და თიხაფიქლები. განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. ჰავა სუბარქტიკული კონტინენტურია. იცის ცივი და ხანგრძლივი ზამთარი და ხანმოკლე გრილი ზაფხული. ნალექები 300 მმ წელიწადში. ჩრდილოეთ ნაწილში სჭარბობს ლიქენებიანი ტუნდრა, სამხრეთ ნაწილში — ბუჩქოვანი, სამხრეთ კიდეზე — ტყეტუნდრა. დასავლეთ ნაწილში ციმბირის ლარიქსის მეჩხერი ტყეებია, აღმოსავლეთ ნაწილში — დაურის ლარიქსისა. ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე არის ქვანახშირის, ნავთობისა და აირის საბადოები.

სქოლიო
------

1. 1 2  Северо-Сибирская низменность | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-05. ციტირების თარიღი: 2020-07-05.
**ქერმანი** (სპარს. کرمان) — ქალაქი ირანში. წარმოადგენს ქერმანის ოსტანის ადმინისტრაციულ ცენტრს და არის ამ ოსტანის სავაჭრო და სატრანსპორტო ცენტრი. დასახლებული პუნქტიდან 1076 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი თეირანი. ქერმანი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1,755 მეტრ სიმაღლეზე. 2006 წლის აღწერის მიხედვით აქ ცხოვრობდა 636.242 კაცი. 

ქალაქი გარშემორტყმულია მთებით, რომლის ჩრდილოეთითაც არის ქერმანის უდაბნო.

ისტორია
-------

ქერმანი დაარსდა თავდაცვის მიზნით, არდაშირ I-ის მმართველობის პერიოდში III საუკუნეში. 642 წელს ქერმენის სიახლოვეს მოხდა ბრძოლა, რის შემდეგაც ეს ტერიტორია მუსლიმანთა მმართველობის ქვეშე მოექცა. მერვე საუკუნისთვის უკვე ქერმანში საკმაოდ განვითარებული იყო ვაჭრობა. მეათე საუკუნისთვის ქალაქ ქერმანს ბუიდების დინასტია განაგებდა. 

1271 წელს ამ დასახლებას ესტუმრა მარკო პოლო, რის შემდეგაც ის ცენტრალური აზიისკენ გაემართა. ამ ტერიტორიაზე უკვე მოგვიანებით აქტიურად ხორციელდებოდა ხალიჩების წარმოება, რომელიც შემდგომ ექსპორტზე გადიოდა. 1794 წელს ეს დასახლება შედიოდა ზენდების მმართველობის ქვეშ, სწორედ ამ წელს ქერმანს, აღა-მაჰმად-ხანმა ალყა შემოარტყა, რამდენიმე თვის შემდეგ მან ამ დასახლების აღება შეძლო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kerman Disaster Management Center  დაარქივებული 2012-09-25 საიტზე Wayback Machine.
* Edareh Kar Kerman დაარქივებული 2018-03-17 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ირანის დროშა | *ეს სტატია ირანისა და ირანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ხნუმი
**ხნუმი** (ეგვ. კნეფი, „შემქმნელი, შემაერთებელი") — დიდი შემოქმედი, დემიურგი, ყოჩის სახიანი ღმერთი, ცისა და მიწის, ზესკნელ-ქვესკნელის, ნაყოფიერების, წყალთა და მთათა მბრძანებელი ეგვიპტურ მითოლოგიაში, უპირველესი და უზენაესი, არსთა მამამთავარი, დაზგაზე თიხისაგან ადამიანის შემქმნელი და ნილოსის ამდიდებელი. საკულტო ცენტრები ჰქონდა ლუქსორში, კუნძულ ელეფანტინზე (სპილოს კუნძულზე), ნუბიაში. მეფურად მოსილ ძლიერ მამაკაცს ყოჩის (ვერძის) თავი და ზედაც ლირის მოყვანილობის გვირგვინი ედგა, სამეფო ფრთით დამშვენებული, ცალ ხელში ჯვარი ეჭირა, მეორეში გრძელი კვერთხი (ძვ. წ. 2400 წ). ესაა პირველი ღმერთი, რომელმაც საერთოდ თიხისაგან გამოძერწა ადამიანი და ღმერთებიც კი, შავეთშიც მკურნალობს ადამიანებს და დემიურგად აღიარებდნენ ბერძნებიც (ქნოუბის, ხნუბის სახით). ზოგჯერ ყოჩის ლომისთავიანი გველის სახეც ჰქონდა. მოგვიანებით მზესაც დაუკავშირეს (ამონ-რას), ჰელიოპოლისში ოსირისთან გაითქვიფა, ნილოსზე კი სამების წევრია (ხნუმი, სათი და ანუკეტი). ამრიგად ხნუმს ძალაც, სიძველეც და ფუნქციებიც მეტი აქვს, ვიდრე სხვა რომელიმე ღმერთს, მაგრამ უფრო პოპულარული მაინც არიან ოსირისი, ისიდა, რა

ლიტერატურა
----------

* აკაკი გელოვანი – მითოლოგიური ლექსიკონი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, თბილისი, 1983


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
**ჩრდილოეთი ინილჩექი** (ყირგ. Түндүк Эңилчек) — ხეობის ტიპის დატოტვილი მყინვარი ცენტრალურ აზიაში, ტიან-შანში, ყირგიზეთში. მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი და ტიან-შანის ერთ-ერთი უმსხვილესი მყინვარია. სიგრძე 38,2 კმ, ფართობი 181,2 კმ². ფირნის ხაზი გადის 4750 მ სიმაღლეზე.

მდებარეობს მდინარე ინილჩექის სათავეებში. წარსულში ერთვოდა მყინვარ სამხრეთ ინილჩექს. დღეისათვის ამ ორ მყინვარს შორის კავშირი დამყარებულია მკვდარი ყინულის მასივით, რომელიც საფუძვლად უდევს მერცბახერის ტბის ფსკერს.

მყინვარის ენის ბოლო მდებარეობს ზღვის დონიდან 3400 მ სიმაღლეზე. ფირნის ხაზი გადის 7000 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ბოლოსა და სამხრეთი ინილჩექის ქვედა ნაწილს შორის მდებარეობს მერცბახერის ტბა და ზემო ტბა. 1996 წელს ჩრდილოეთი ინილჩექის მოძრაობის შედეგად თითქმის მთლიანად განადგურდა ზემო ტბა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამხრეთი ინილჩექი

სქოლიო
------

1. ↑  Войтковский К.Ф. Основы гляциологии. М.: Наука, 1999. — 256 с.
2. ↑  Описание района: Подкова хребтов ледника Южный...
3. ↑  Энгильчек | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-10. ციტირების თარიღი: 2020-06-06.
ქუდუნა
**ქუდუნა** (ლათ. Drába) — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ერთ-, ორ-, ან მრავალწლოვანი ბალახებია. ზოგჯერ მკვრივ ბალიშისებრ ან ფაშარ კორდებს ქმნიან. პატარა თეთრი ან ყვითელი, მტევნისებრ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები აქვთ. ნაყოფი ჭოტაკია. 

გვარში 300-მდე სახეობაა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ სარტყელში. კავკასიაში 20-მდე სახეობა გვხვდება, საქართველოში — 16. ქუდუნას სახეობები იზრდება კლდეებზე, მორენებსა და ჩამონაზვავებზე, ქვიან ფერდობებსა და კირქვიან კლდეებზე, მთის შუა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე. საქართველოში გავრცელებული სახეობებიდან 4 საქართველოს ენდემია (ლათ. Draba Mingrelica, Draba Ossetica, Draba Imeretica, Draba Meckhetica. ხოლო 4 კავკასიისა ლათ. Draba Bryoides, Draba Sabra, Draba Suprenivalis, Draba Subsecunda). ზოგიერთი სახეობა დეკორატიულია.

ლიტერატურა
----------

* *მცხვეთაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 567.

სახეობები
---------

გვარში 300-მდე სახეობაა, აქედან ყველაზე გავრცელებულია:

* Draba albertina
* Draba aretioides
* Draba asterophora
* Draba aureola
* Draba bhutanica
* Draba breweri
* Draba cacuminum
* Draba californica
* Draba carnosula
* Draba corrugata
* Draba cruciata
* Draba cuneifo
* Draba densifa
* Draba ecuadoriana
* Draba extensa
* Draba hookeri
* Draba howellii
* Draba incrassata
* Draba lactea
* Draba monoensis
* Draba muralis
* Draba nemorosa
* Draba obovata
* Draba pterosperma
* Draba sharsmithii
* Draba sibirica
* Draba sierrae
* Draba splendens
* Draba spruceana
* Draba steyermarkii
* Draba stylosa
* Draba subumbellata
* Draba verna
* Draba violacea
**ფიდან ჰაჯი აღა ქიზი ჰაჯიევა/ნეილორი** (აზერ. Fidan Hacı Ağa qızı Hacıyeva/Neylor; დ. 7 სექტემბერი, 1976, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, მეცო-სოპრანო, აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი.

ცხოვრება
--------

ფიდნ ჰაჯიაგა ფიზი ჰაჯიევა დაიბადა 1976 წლის 7 სექტემბერს, ბაქოში (აზერბაიჯანში). 1984 წელს ჩაირიცხა ბულბულის საშუალო მუსიკალური სკოლის ფორტეპიანოს კლასში. 1994 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი ჩაირიცხა ბაქოს მუსიკალური აკადემიის (შემდგომში ეწოდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელი), ვოკალის ფაკულტეტზე; აქ იგი პროფესორ ჰუსეინ ალიევის სტუდენტი გახდა. 1998 წელს მან ვოკალური ხელოვნების მასტერკლასები მიიღო რუსეთის ფედერაციის მსოფლიოში ცნობილი სახალხო შემსრულებლის, ირინა არხიპოვასგან.

2003 წელს, ინგლისში, ფიდან ჰაჯიევი ფილიპ ნეილორზე დაქორწინდა; მათ ჰყავთ ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი.

კარიერა
-------

1996 წლიდან ფიდან ჰაჯიევა წამყვანი ვოკალისტია აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრში, ასრულებს ეროვნულ და კლასიკურ წამყვან საოპერო როლებს.

იგი ჟორჟ ბიზეს ოპერა *კარმენში* კარმენის როლის შესრულებით, გახდა მისი ყველაზე ახალგაზრდა შემსრულებლის ტიტულის მფლობელი. წამყვანი როლი აქვს შესრულებული ვერდის შემდეგ ოპერებში: ამნერისი აიდაში, აზუჩენა ტუბადურში, მადალენა რიგელიტოში და ფლორა ლა ტრავიატაში.

2015 წელს, სახელწოდებით *Bir bahar akhshami*, კონცერტი გამართა ჰეიდარ ალიევ სარაიში, ბაქოში.

2015 წელს, ფიდან ჰაჯიევამ პირველად შეასრულა აზერბაიჯანელი გამოურჩეული კომპოზიტორის, უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერეტა *Arshin Mal Alan*-ში წამყვანი (გულჩოხრას) როლი.

2016 წელს ფიდანმა საკუთარი ოცნება, საკუთარი მუსიკალური ცენტრის გახსნა, რეალობად აქცია.

2016 წლის 15 სექტემბერს, ფიდან ჰაჯიევამ და ასალგარ ალიევმა წარმოადგინეს დუეტი *Veli and Telli*. მანამდე, ამავე წლის ზაფხულში, დუეტმა შექმნა კლიპი, რომელშიც ისინი სამ ენაზე მღეროდნენ: აზერბაიჯანული, რუსული და ინგლისური.

ჯილდოები
--------

2006 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის მიერ ფიდანს მიენიჭა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი"-ს ტიტული; ამავედროულად მიენიჭა პრეზიდენტის სტიპენდიაც.

პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის ბრძანებით, 2015 წლის მარტში ფიდან ჰაჯიევას მიენიჭა ტიტული „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი" კულტურის სფეროში ნაყოფიერი საქმიანობისთვის; ტიტული მან ქალთა საერთაშორისო დღეს, 8 მარტს მიიღო.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  Fidan Hajiyeva. ციტირების თარიღი: 23 May 2019.
2. ↑  Fidan Hajiyeva awarded with the title of „People's Artist" - FULL LIST (5 March 2015). ციტირების თარიღი: 23 May 2019.
**ყრმა ბარული** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 18 ნოემბერი, ახალი სტილით - 1 დეკემბერი. მას რომანოზ დიაკონთან ერთად მოიხსენიებს მართლმადიდებელი ეკლესია. როდესაც რომანოზი საპყრობილეში ჩააგდეს მან ანტიოქიის მმართველს ასკლიპიადს იქვე მდგომ ბარულზე მიუთითა და უთხრა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „– „ეს ბავშვი შენზე, მხცოვან უგნურზე ბრძენია: იგი მცირეწლოვანია, მაგრამ ჭეშმარიტი ღმერთი იცის, შენ კი ღმერთს არ იცნობ". ასეთი მოულოდნელი გაკილვით გაოცებულმა მმართველმა ყრმას თავისთან მოუხმო და ჰკითხა: –„მეგობარო, შენ რომელ ღმერთს სცემ თაყვანს?" - „იესო ქრისტეს", - უპასუხა ნეტარმა. - „რითი სჯობს თქვენი ქრისტე ჩვენს ღმერთებს?" - კვლავ ჰკითხა ასკლიპიადმა. - „იმით, რომ ის ჭეშმარიტი ღმერთია, ჩვენ ყველანი მან შეგვქმნა და გამოგვისყიდა", - მიუგო ყრმამ." |
|  |  |

გაბრაზებულმა მტარვალმა ბავშვის გაროზგვა ბრძანა. წმინდა ბარული მოთმინებით იტანდა დაუნდობელ გვემას. თითქმის სისხლისგან დაცლილმა წმინდა ყრმამ ცოტაოდენი წყალი ითხოვა. მაშინ ხალხს ყრმა მოწამის დედა გამოეყო და შვილს შეაგონა, ყველაფერი დაეთმინა ქრისტესთვის. ბოლოს ასკლიპიადმა განკარგულება გასცა, ბავშვისთვის თავი მოეკვეთათ. დედამ შვილი თვითონ წაიყვანა სიკვდილით დასჯის ადგილისკენ, ეხვეოდა მას, კოცნიდა, თან ამშვიდებდა და განამტკიცებდა, რომ აღმართული მახვილის არ შეშინებოდა:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ „ჩემო უტკბესო, სიკვდილის ნუ გეშინია; შენ არ მოკვდები, დაუსრულებლად იცოცხლებ - როცა მახვილს დაგცემენ, ანგელოზები მიგიღებენ და სამოთხის სანახებში, მარადიული ნეტარების სამკვიდრებელში აგიტაცებენ. იქ ქრისტე მოგეხვევა, ყველა წმინდანის მეგობარი გახდები და მეც მალე მოვალ შენთან, ძალიან მალე"," |
|  |  |

 - ამ სიტყვებით მიიყვანა ახოვანმა ქალმა წმინდა ბარული საჯალათო კუნძთან. ყრმა მოწამე ისე აღესრულა, რომ კვნესაც არ აღმოხდენია. დედამ ქრისტესთვის აღსრულებული შვილის წმინდა ნეშტი ცრემლებით დაალტო და მიწას მიაბარა.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**ფიდან ექრემ ყიზი კასიმოვა** (აზერ. Fidan Əkrəm qızı Qasımova; დ. 17 ივნისი, 1947, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერალი ქალი (სოპრანო), სსრკ სახალხო არტისტი ქალი (1988).

ბიოგრაფია
---------

ფიდან ექრემ ყიზი კასიმოვა დაიბადა ბაქოში.

1966 წელს ბულბულის სახელობის სპეციალური მუსიკალური სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩააბარა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელობის ბაქოს კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1971 წელს ორი ფაკულტეტის განხრით — სიმებიანი (ვიოლინო, პროფესორ ს. განიევის კლასი) და ვოკალი (დოცენტ ი. ლვოვიჩის კლასი). 1974 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორიის ასპირანტურა.

დიპლომის დაცვის შემდეგ დაბრუნდა ბაქოში და გახდა მ. ახუნდოვის აზერბაიჯანის თეატრის ოპერისა და ბალეტის სოლისტი.

მონაწილეობას იღებდა უამრავ საერთაშორისო სავოკალო კონკურსებში (ჟენევა, II პრემია, 1973 წელი; ვერჩელი, I პრემია, 1977 წელი; თბილისი, I პრემია, 1977 წელი; ტაშკენტი, III პრემია, 1977 წელი; ათენი, I პრემია და გრან-პრი, 1981 წელი; მოსკოვი, II პრემია, 1982 წელი).

1982 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1993 წლიდან ხელმძღვანელობს კათედრას ბაქოს კონსერვატორიაში (პროფესორი 1990 წლიდან) 1992 წლიდან 1998 წლამდე ასწავლიდა სტამბოლის კონსერვატორიის კათედრაზე.

ატარებდა მასტერ-კლასებს მსოფლიოში (აშშ, გერმანია, დიდი ბრიტანეთი, შვედეთი, ნორვეგია, შვეიცარია, ავსტრია, მექსიკა, საფრანგეთი, დანია, კუბა, თურქეთი და სხვა).

ფიდანისა და მისი დის ხურამან კასიმოვების ინიციატივით ბაქოში 1997 წელს ტარდება ახალგაზრდა საოპერო შემსრულებელთა კონკურსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფიდანი და ხურმან კასიმოვი დაარქივებული 2010-07-14 საიტზე Wayback Machine.
**ჯაფარ ჯაბარლის სახლ-მუზეუმი** (აზერ. Cəfər Cabbarlının ev-muzeyi) — სახლ-მუზეუმი, რომელშიც ცხოვრობდა აზერბაიჯანელი დრამატურგი ჯაფარ ჯაბარლი. მუზეუმი შედის კულტურის სამინისტროს სისტემაში.

მუზეუმი გაიხსნა 1982 წლის 20 მარტს მწერლის 80 წლისთავთან დაკავშირებით. მუზეუმის სახელით გამოშვებული იქნა დისკი „თავისუფალი ჩიტი", რომელიც შედგებოდა მწერლის მიერ დაწერილი სიმღერებისგან. იმავდროულად ჯაბარ ჯაბარლის 100 წლისთავთან დაკავშირებით დაფუძნდა განსაკუთრებული პრემია „ჯაბარლი", რომელიც რამდენიმე ესტრადის არტისტს გადაეცა. კულტურულ ცენტრში ინახება 8 000 ექსპონატი.

ოთახებში, სადაც განლაგებულია ექსპონატები, ასევე წარმოდგენილია დოკუმენტები და ფოტოსურათები, რომლებიც განასახიერებენ მწერლის ცხოვრების სასცენო მაკეტებს, პირად ნივთებს და სხვა. ასევე გამოჩენილი პიროვნებების მიერ ნაჩუქარი ნივთები და სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ეძღვნება ჯაბარ ჯაბარლის. ამჟამათ მუზეუმს ხელმძღვანელობს გიამარ სეიფედინგიზი.

სქოლიო
------

1. ↑  Впервые опубликованы переводы Дж.Джаббарлы
ენტონი ჰოპკინზი ჰანიბალ ლეკტერის როლში
**ჰანიბალ ლექტერი** (ინგლ. Hannibal Lecter) — გამოგონილი პერსონაჟი ტომას ჰარისის მიერ, რომელიც გამოჩნდა მის ნოველების სერიებში. ლექტერი პირველად გამოჩნდა თრილერ „წითელ დრაკონში" როგორც შესანიშნავი ფსიქიატრი და კანიბალიზმის მიმდევარი სერიული მკვლელი.

პირველი ფილმი „ხალხზე მონადირე" იყო დაფუძნებული ნოველა წითელ დრაკონზე. ფილმში ლექტერის როლი ითამაშა ბრაიან კოქსმა. 2002 წელს, ფილმის მეორე ადაპტაცია, რომელსაც ნოველის თავდაპირველი სახელი – „წითელი დრაკონი" ერქვა, ლექტერის როლი ითამაშა ენტონი ჰოპკინზმა, რომელსაც მანამდე ეს როლი ნათამაშები ჰქონდა „კრავთა დუმილსა" და „ჰანიბალში". 1991 წელს, ჰოპკინზმა მოიგო კინოაკადემიის ჯილდო მისი შესრულებისათვის, მიუხედავად იმისა, რომ იგი მხოლოდ 16 წუთით გამოჩნდა ეკრანზე. 2003 წელს, ჰანიბალ ლექტერი (ჰოპკინზის განსახიერებით) ამერიკის კინოინსტიტუტმა დაასახელა ყველაზე სამახსოვრო ბოროტმოქმედად ფილმების ისტორიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰანიბალ ლექტერი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ჩოგი** — ტრადიციული თუშური მდნარი ყველი, როგორც წესი, მზადდება ზაფხულში, ივლისსა და აგვისტოში, ცხვრის მოუხდელი, ნედლი, მაღალცხიმიანი რძისგან.

აგვისტოს თვეში თუშური ცხვარი წველას იკლებს, რძე კი მეტი ცხიმიანობით გამოირჩევა ამ ახალმოწველილ რძეს, ასხამენ კასრში და ათბობენ 36-37 °C ტემპერატურაზე, შემდეგ კი ამატებენ კვეთს, უკვე შედედებული მასიდან ამოიყვანენ ყველის თავს, რომელიც დაიწურება შრატისაგან, მაგრამ, გუდის ყველისაგან განსხვავებით, იდება არა გუდაში არამედ ხის კასრში, რის ძირშიც ჩაწყობილია არყის ხის ნაჭრები, რათა ყველიდან ბოლომდე გამოიწუროს შრატი, კასრს ეფარება სარქველი და იდგმება ბნელ ადგილას დაახლოებით 1 კვირა, ამის შემდგომ კასრი აიხდება. ამოაქვთ უკვე შეობებული ყველი და აწყობენ მზეზე გასაშრობად.

შემშრალი ყველი ხელახლა ეწყობა უკვე გასუფთავებულ კასრში ოღონდ ზემოთა თავები ჩადის ძირში, ხოლო ქვემოთა - ზემოთ, კასრს ეფარება სარქველი და იდგმება ისევ ბნელ ადგილას დაახლოებით 1 კვირით, ეს დამოკიდებულია გარე ტემპერატურაზე, რაც ყველის დამწიფების სიჩქარეზე ახდენს გავლენას. ამის შემდგომ უკვე დამწიფებულ ყველს ეყრება მარილი, 10 კგ-ზე 2 კგ, და იზილება ხელით მანამ, სანამ ყველის მასას ხელი აღარ აიკრავს. უკვე გადაზელილი ჩოგი ჩაიდება გუდაში გაივლის მინიმუმ 20 დღიან მომწიფების პერიოდს და მზადაა სარეალიზაციოდ.

ჩოგი გამოირჩევა განსაკუთრებული პიკანტური არომატითა და გემოთი, ახასიათებს კარაქის მაგვარი კონსისტენცია და მოყვითალო ფერი. ტენიანობა არაუმეტეს 60 %, ცხიმიანობა მშრალ ნივთიერებაში არანაკლებ 50 %, მარილის შემცველობა — 2-4 %, ინახება 12 თვეზე მეტხანს +12 °C ტემპერატურამდე.

ყველის მაღალი ხარისხი განპირობებულია ალპური საძოვრების ნაირბალახოვანი მცენარეული საფარით. მთის საძოვრები ზღვის დონიდან 1500-3000 მეტრ სიმაღლეზეა. სუბალპური და ალპური საძოვრები გამოირჩევა ნაირბალახოვანი შემადგენლობით. ბალახნარებიდან გავრცელებულია დიყი, თავყვითელა, აღმოსავლური ხბოშუბლა, შროშანა, მაღალი კოინდარი, თივაქასრა, სამყურა, კავკასიური კეწეწურა, შვრიელა და სხვა. აღნიშნული ბალახნარი გამოირჩევა კარგი ყუათიანობით და ყველს აძლევს განუმეორებელ გემოსა და არომატს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტენილი, ჩოგი, კალტი... რვა ათასი წლის ისტორია და ჭაჭაში დამალული ყველი — Sputnik-Georgia.com
* ჩოგი, პროდუქტის აღწერა — Guda.ge
**ჩობანი** (დაახ. 1262 — ნოემბერი,1327) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს გავლენიანი ემირი და დიდი ხნის განმავლობაში არაოფიციალური მმართველი. ჩობანოიდების დინასტიის დამფუძნებელი.

ჩობანი ქეღათუ ყაენის ერთ-ერთი აქტიური მხარდამჭერი იყო. 1295 წელს, ბაიდუ ყაენის მიერ ქეღათუს მკვლელობისა და ილხანატის ხელში ჩაგდების შემდეგ, ჩობანი აქტიურად ეხმარებოდა ყაზან ყაენს მმართველობის მოპოვებაში. სირიაში მამლუქთა წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში, რომელსაც ყუთლუ შაჰი მეთაურობდა, ჩობანს მნიშვნელოვანი სამხედრო მეთაურის პოზიცია ეკავა. ილხანატის ლაშქარმა ამ ბრძოლებში წარმატება ვერ მოიპოვა, 1303 წელს მარჯ ალ-საფარის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ ყუთლუ შაჰსა და ჩობანს ყაზანის მრისხანება დაატყდათ თავს, თუმცა მათ არმიაში პოზიციები შეინარჩუნეს.

1304 წელს ყაზან ყაენის გარდაცვალების შემდეგ ჰულაგუიანთა ილხანის ტახტი მისმა ძმამ ოლჯაითუ ყაენმა დაიკავა. ოლჯაითუს კარზე ჩობანი კიდევ უფრო დაწინაურდა და ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად იქცა. 1306 წელს ჩობანმა ცოლად ოლჯაითუს ქალიშვილი დულანდი ხათუნი შეირთო. 1307 წელს გილანის სამხედრო კამპანიის დროს, ყუთლუ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, ჩობანმა ულუსის ემირის პოსტი დაიკავა. 1316-1327 წლებში ოლჯაითუ ყაენის გარდაცვალების შემდეგ, აბუ საიდის სრულწლოვანებამდე თავის ვაჟიშვილებთან ერთად მართავდა ილხანატს.

ლიტერატურა
----------

* Melville С.. Čobān. *Encyclopædia Iranica*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-30. ციტირების თარიღი: 2012-12-11.