ეკლესია
**არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეკლესია მდებარეობს მცხეთის რკინიგზის სადგურიდან 3 კილომეტრზე, მდინარე არმაზისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია XII საუკუნის მეორე ნახევარში. ეკლესიას დასავლეთით კარიბჭე ეკვრის, ჩრდილოეთით — მინაშენი. კარიბჭის ჩრდილოეთით საძვალეა.

ეკლესია, კარიბჭე და მინაშენი ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით, საძვალე — რიყისა და ნატეხი ქვით, აგური ნახმარია დეკორატიული მიზნით. წყობა ირეგულარულია.

ღვთისმშობლის ეკლესია დარბაზულია (14,2 X 8,2 მ), შესასვლელი დასავლეთიდანაა. შიდა სივრცე გაშლილია; განიერი საკურთხეველი და მის წინ ბემა კიდევ უფრო ზრდის სივრცეს. კამარის საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. განივ კედლებში თითო სარკმელია, ჩრდილოეთისაში — ორი.

ეკლესია აგებისთანავე მოუხატავთ. მოხატულობის ნაშთები შემორჩენილია საკურთხეველსა და დასავლეთის კედელზე. საკურთხევლის მხატვრობა მოწითალო-აგურისფერი ხაზით დაყოფილია სამ რეგისტრად. კონქის კომპოზიცია არ შემორჩენილა. შუა რეგისტრში გაირჩევა მოციქულთა დიდი ზომის წელზედა გამოსახულებები. ქვედა რეგისტრში გამოსახული არიან ეკლესიის მამანი. დარბაზის დასავლეთის კედლის სამხრეთ მხარეს ჩანს წმინდა მეომრის ფიგურა შუბითა და ფარით ხელში. საკურთხევლის სარკმელში დარჩენილი ყვითელი ოქროს, მწვანე, ცისფერი და ლურჯი საღებავებით შესრულებული მცენარეული ორნამენტის ნაშთები წარმოდგენას იძლევა მოხატულობის კოლორიტზე. მხატვრობა მონუმენტური ხასიათისაა, მისთვის დამახასიათებელია რბილი დენადი ნახატი, ფიგურათა დახვეწილი პროპორციები.

კარიბჭეს (3,6 X 5,19 მ) დასავლეთით ღია შესასვლელი აქვს, რომლის შეისრული თაღი აგურით ამოყვანილ ფიგურულ სვეტებს ეყრდნობა.

მინაშენი (10,8 X 3,2 მ) აფსიდიანია. კამარის აღმოსავლეთ ნაწილი უფრო მაღალია, ვიდრე დასავლეთისა; სამხრის მხარეს კამარა ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადთან ამოყვანილ ვიწრო (0,27 მ) კედელს ეყრდნობა. აფსიდის ღერძზე და დასავლეთ კედელში თითო სარკმელია, ჩრდილოეთ კედელში — ორი.

სამრეკლო
საძვალე (3,7 X 3,6 მ) გუმბათოვანია, ოდნავ წაგრძელებული ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. შესასვლელი დასავლეთითაა. აფსიდი ნახევარწრეზე ნაკლებია. შესასვლელის თავზე მოთავსებული იყო ფილა ათსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერით (დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში). წარწერა ეკლესიის თანადროულია. პალეოგრაფიული ანალიზითა და წარწერაში მოხსენიებული ისტორიული პირების მოხედვით იგი 1150-1178 წლებით დათარიღდა. ოთხივე ნაგებობა ცალცალკეა აგებული XII საუკუნის მეორე ნახევარში.

ეკლესიის დასავლეთით დგას სამრეკლო. აგებულია XVI-XVII საუკუნეებში. ნაშენია ნატეხი ქვითა და აგურით. ნაგებობა ორსართულიანია. ქვედა სართულის (მოგვიანებით დახურულ სათავსად გადაუკეთებიათ) კამარა შეისრულია. მეორე სართული - რვაწახნაგა ფანჩატური რვა ღია თაღით — გადახურულია კამარით. მოგვიანებით სამრეკლოსათვის სათავსი მიუშენებიათ.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 234.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მცხეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მცხეთა | 
* ანტიოქიის ტაძარი
* არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბარბარეთის ეკლესია
* გეთსამანია
* ოლღას მონასტერი
* კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია
* მგალობლიანთკარის ეკლესია
* მცხეთის ჯვრის მონასტერი
* მცხეთის სამების ეკლესია
* სამთავროს მონასტერი
* სვეტიცხოველი
* მცხეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მცხეთის წმინდა დემეტრეს ეკლესია
* კარსანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* კარსანის წმინდა ნინოს ეკლესია
 |
|  |
| აღდგომელაანთკარის თემი | 
* ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| გალავანის თემი | 
* არაშენდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* არაშენდის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზაქაროს კვირაცხოვლის ეკლესია
* შინდიანის ხატი
* ცაცხვიანის ხატი
* კოტორაანთკარის ეკლესია
* ნავდაარანთკარის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ნავდარაანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ბერების საყდარი
* ორთვალას ეკლესია
* კლდეზე მიკრული ეკლესია
* წინამძღვრიშვილების ეკლესია
* წინამძღვრიანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია
* წინამძღვრიანთკარის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
 |
|  |
| ლისის თემი | 
* ლისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ლისის წმინდა ესტატეს ეკლესია
* მაჩხანის ეკლესია
* მსხალდიდის ეკლესია
* ნახშირგორის ეკლესია
 |
|  |
| მისაქციელის თემი | 
* ახალუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მისაქციელის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ნატახტრის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
* ნატახტრის კვირაცხოვლის ეკლესია
 |
|  |
| მუხრანის თემი | 
* ციხისძირის ეკლესია
* ძველი ქანდის ეკლესია
* მაროდიშის ეკლესია
 |
|  |
| ნიჩბისის თემი | 
* ეკლესია უმზეური
* ვანთების ეკლესია
* სასხორის იოანე მახარებლის ეკლესია
* სასხორის მთავარანგელოზის ეკლესია
* უკუღმა ეკლესია
* სასხორის ღვთისმშობლის ეკლესია
* სასხორის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ქვემო ნიჩბისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქვემო ნიჩბისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
 |
|  |
| საგურამოს თემი | 
* ბზიანის კომპლექსი
* ზედაზნის მონასტერი
* აგურის საყდარი
* საგურამოს ეკლესია
* საგურამოს ღვთისმშობელი
* ქასური გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| ქსოვრისის თემი | 
* სუმბიანის ეკლესია
* თელოვნის ჯვარპატიოსნის ეკლესია
 |
|  |
| ცხვარიჭამიას თემი | 
* ბნელა საყდარი
* კევლიანის კვირაცხოველი
* კევლიანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* კევლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ცხვარიჭამიას დიდი საყდარი
* ცხვარიჭამიას პატარა საყდარი
* ცხვარიჭამიას წმინდა მარიამის ეკლესია
 |
|  |
| ძეგვის თემი | 
* აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი
* ბორას საყდარი
* ძეგვის დედაღვთისმშობლის ეკლესია
* ძეგვის ეკლესია
* ძეგვის ყველაწმინდა
* ძეგვის სამების დიდი ეკლესია
* ძეგვის სამების მცირე ეკლესია
* ძეგვის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ძეგვის წმინდა თევდორეს ეკლესია
 |
|  |
| წეროვანის თემი | 
* გოროვნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* კეხიჯვრის ეკლესია
* წეროვნის სამების ეკლესია
 |
|  |
| წილკნის თემი | 
* ერედის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ძალისის ეკლესია
* წილკნის ღვთისმშობლის ტაძრის კომპლექსი
 |
|  |
| ჯიღაურას თემი | 
* ბიწმენდის ეკლესია
* ბიწმენდის კვირაცხოველი
 |

 |