recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იფხის რელიეფები** — კულტულური მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, სვანეთში, მესტიის მუნიციპლაიტეტის სოფელ იფხში. იფხის ეკლესიის აღმოასვლეთი ფასადზე, კეხში მოცემულია რელიეფური კომპოზიცია. კომპოზიციის ცენტრში წარმოდგენილია ჯიხვის თავის გამოსახულება, გვერდით დათვი უნდა იყოს გამოსახული, რომლის თავი დაზიანებულია (მომტვრეული აქვს ყურები, დაზიანებულია ცხვირის ნაწილი და ა.შ.) მეორე მხარეს წარმოდგენილი უნდა იყოს ვერძის ფიგურა, რომელიც ახლა მოტეხილია და ჩაყოლებულია ეკლესიაში, საკუთხევლისწინა ჯვრის კვარლხბეკში. ჯიხვის გამოსახულებას შორის ორი, სრულად ბრტყელი რელიფით გამოსახული ხელის მტევანია მოცემული, რომლებიც ცენტრისკენ მიმართულნი არიან წარმოდგენილი, ისინი თითქო ცენტრისკენ მიუთითებენ. კომპოზიციის ზევით, ცენტრში ასრულებს სამი ერთმანეთზე გადასული წრის გამოსახულება, რომელიც ფონზე ჩაჭრილი ხაზებითაა გამოყვანილი. კომპოზიცია რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება, მაგრამ საბოლოოდ ერთიანდება ცენტრში მოთავსებული ჯიხვის მეშვეობით. გვერდით განთავდებული სკულტპურული გამოსახულებანი: დათვის თავი, ხელის მტევნები აწონასწორებენ მთლიან კომპოზიციას, ხოლო ზევით "დასმული" წრეები ერთგვარად ასრულებენ კიდეც მთელს კომპოზიციას და მსუბუქ აქცენტს სვამს მასზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

1.
**ძმები ასლანიდების თამბაქოს ფაბრიკის შენობა** (რუს. Здание табачной фабрики братьев Асланиди) — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. მდებარეობს წითელარმიელთა ქუჩისა და ბუდიონოვსკის პროსპექტის კუთხეში. თავდაპირველად შენობა ეკავა ძმები ასლანიდების თამბაქოს ფაბრიკას. ამჟამად ეს შენობა ქალაქის № 8 საავადმყოფოს ერთ-ერთი კორპუსია. ძმები ასლანიდების თამბაქოს ფაბრიკის შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

მისამართი: დონის როსტოვი, წითელარმიელთა ქუჩა, № 19.

ისტორია
-------

1874 წელს ივანე და აქილევს ასლანიდებმა დააარსეს თამბაქოს ფაბრიკა. მან დაიკავა სკობელევსკის ქუჩისა და ტაგანროგის პროსპექტის (ამჟამად, შესაბამისად წითელარმიელტა ქუჩა და ბუდიონოვსკის პროსპექტი) კუთხე. 1913 წელს ასლანიების თამბაქოს ფაბრიკა შეიძინა სააქციონერო საზოგადოებამ „В. И. Асмолов и К°". 1920 წელს შენობაში განთავსდა თვალის სნეულებათა კლინიკა. 1950-იანი წლების დასაწყისში შენობა გარემონტეს და გადაეცა ქალაქის საავადმყოფოს. 

1962 წელს ფაბრიკის ყოფილი შენობის კედელზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ სახლში 1920 წლიდან 1954 წლამდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა გამოჩენილი სწავლულ-ოფთალმოლოგი, პროფესორი კონსტანტინე ორლოვი" |
|  |  |

 როსტოვის საოლქო ადმინისტრაციის მეთაურის 1998 წლის 9 ოქტომბრის № 411 დადგენილების მიხედვით დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსის შენობა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ მოექცა, როგორც რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

არქიტექტურა
-----------

ორსართულიან აგურის შენობას აქვს П ასოს მსგავსი კონფიგურაციის გეგმა. მისი ფასადები გადის წითელარმიელთა ქუჩაზე და ბუდიონოვსკის პროსპექტზე. პირველი სრთული რუსტირებულია. პირველი სართულის ფანჯრის ღიობები დეკორირებულია თამასებით და ციხესიმაგრის ქვებით. ხოლო მეორე სართულზე თამასებითა და სანდრიკებით. შენობას აქვს კორიდორული დაგეგმარების სისტემა ორმხრივად განლაგებული ოთახებით.

ლიტერატურა
----------

* Гегузин И. Страницы ростовской летописи. — Ростов-на-Дону, 1983. — С. 92—94.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Шулепова Э. А. Материалы свода памятников истории и культуры РСФСР. Ростовская область.. — М.: Изд-во НИИ культуры, 1990. — С. 31.
2. 1 2  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
3. ↑  Владимир Сергеевич Сидоров. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. ციტირების თარიღი: 2013-09-16.
**წალიკა** (ლათ. Polygonum hydropiper, სინონ. Persicaria hydropiper) — ბალახოვანი მცენარე მატიტელას გვარისა. ქართლ-კახეთში მას წყლის ინასა და ცხენის ინას ეძახიან, გურიაში – ულტამს, მესხეთში – დათვის ჩაღანდარს, იმერეთსა და რაჭაში – სალდას.

აღწერა
------

წალიკას ღერო და ფოთლები
წალიკას 35 — 70 სმ-მდე სიმაღლის დაღარული, ქვემო მუხლებით ფესვგამდგარი, მარტივი, ზოგჯერ დატოტვილი ღერო აქვს. მისი ქვედა ფოთოლი ყუნწიანია, ზედა — თითქმის მჯდომარე, ფირფიტის ზედა მხარე ხშირად ლაქიანია. მტევნები გრძელია და წვრილყუნწიანი, მეჩხერ საგველად არის შეკრებილი. ყვავილსაფარი მწვანე ან წითელია, წერტილოვანი ყვითელი ჯირკვლებით მოფენილი. წალიკას აქვს ექვსი მტვრიანა. ყვავილები შეკრებილია თხელ თავთავისებრ ყვავილედებად, რომლებიც თანდათან გადადიან შეფოთლილ ღეროში. ყვავილობს ივნისის ბოლოდან სექტემბრამდე. მისი ნაყოფი ოვალური ფორმის ბრტყელი მარცვალია, მოთავსებულია ყვავილსაფარში. იგი ცალ მხარეს გამობურცულია ან სამწახნაგოვანია, აქვს მუქი რუხი ფერი. მცენარის ახალ ფოთოლს აქვს წიწაკასავით ცხარე გემო, რაც შრობის მერე იკარგება.

გავრცელების არეალი
------------------

წალიკა იზრდება მთელ საქართველოში მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე, ჭაობიან ადგილებში, ტენიან მდელოებზე, ხშირად როგორც სარეველა მცენარე. ის ტოლერანტულია ნაწილობრივ დაჩრდილული ადგილებისა და ნაკლებად ნაყოფიერი ნადაგების მიმართ. წალიკა მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული მცენარეა, ის გვხვდება ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, აზიის, ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში.

გამოყენება
----------

წალიკაში აღმოჩენილია გლიკოზიდი პოლიგოგიპერინი, დიდი რაოდენობით ვიტამინი K, რომელსაც აქვს სისხლის შედედების უნარი შინაგანი სისხლის დენის დროს. ნაპოვნია აგრეთვე ფლავონური გლიკოზიდი რუტინი (რუტინს აქვს ვიტამინ P-ს თვისებები) და სათრიმლავი ნივთიერებები. წალიკას პრეპარატებს იყენებენ საშვილოსნოდან სისხლის დენის, მტკივნეული მენსტრუაციის დროს. მისი ექსტრაქტების გამოყენება შეიძლება აგრეთვე სისხლის ამოხველების, შარდის ბუშტიდან, კუჭიდან და ჰემოროიდალური სისხლის დენის დროს. მცენარეს კრეფენ ხელით, ზაფხულის ბოლოს, ყვავილობის პერიოდში, ხოლო დიდი რაოდენობით დამზადების დროს ხმარობენ ნამგალს. ნედლეულს ჭრიან მიწიდან 10-20 სმ-ის სიმაღლეზე. აშრობენ სწრაფად. შრობის დროს თხელ ფენად აწყობენ და ხშირად აბრუნებენ, ვინაიდან ხანგრძლივი დროით შრობის შემთხვევაში მცენარე შავდება. ნედლეულის შენახვის ვადა 2 წელია.

ლიტერატურა
----------

* *მ. გურგენიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 287.

სქოლიო
------

1. ↑  Water pepper: *Persicaria hydropiper*. NatureGate. ციტირების თარიღი: 2013-12-30.
2. ↑  სამკურნალო მცენარე უძველესი დროიდან: *წალიკა*. აგროკავკასია. ციტირების თარიღი: 2022-02-10.
**იფიგენია** – *(ბერძნ.)* აგამემნონისა და კლიტემნესტრას ასული (სხვა ვერსიით, თესევსისა და ელენეს ასული, რომელიც აღზარდა კლიტემნესტრამ).

როდესაც ბერძენთა ლაშქარი ტროასკენ მიემართებოდა, აგამემნონმა მოკლა არტემისის ირემი. განრისხებული ქალღმერთი ავლისში შეკრებილ ბერძნებს გამგზავრების ნებას არ რთავდა, აგამემნონმა თავისი ქალიშვილის, იფიგენიას მსხვერპლად შეწირვა აღუთქვა ღვთაებას (არსებობს განსხვავებული ვერსიაც, თითქოს ეს აღთქმა აგამემნონს იფიგენიას დაბადებამდე დაედო და არ შეესრულებინა). მეფემ თავისი ასული ავლისში იხმო სახელოვან აქილევსზედაქორწინების საბაბით. გახარებული იფიგენია დედასთან ერთად ეწვია ზღვისპირა ქალაქს, მაგრამ გაცუდდა მისი სიხარული. საქორწინო ზეიმის ნაცვლად მისთვის სამსხვერპლო კოცონს ამზადებდნენ აქაველები. როდესაც იფიგენიას ამცნეს სიმართლე, არ შემდრკალა. ის დამორჩილდა საერთო ნებას. მაგრამ არტემისმა შეიბრალა ქალწული და აბრიალებულ კოცონზე იგი ირმით შეცვალა. იფიგენიას კი ტავრისში მდებარე თავისი ტაძრის ქურუმობა უბოძა. ეს ადგილი მცირეაზიის სანაპიროზე მდებარეობდა და იქური ადათის თანახმად, იფიგენიას მოვალეობა იყო ტაძრის მიწად აღმოჩენილი ყოველი უცხოელის მსხვერპლად შეწირვა არტემისის საკურთხეველთან. ერთხელაც, ტავრისს მოადგნენ იფიგენიას ძმა ორესტესი და მისი მეგობარი პილადესი. მათ ორაკულის ბრძანებისამებრ ატიკაში უნდა ჩაეტანათ არტემის ტავრისელის გამოსახულება. აქ მათ იგივე ბედი ელოდათ, რაც სხვა უცხოელთ, მაგრამ იფიგენიამ იცნო ძმა, რომელმაც იგი ღვთაების ქანდაკებითურთ თან წაიყვანა საბერძნეთში.

იფიგენიას კულტი მჭიდროდ არის დაკავშირებული არტემისთან. ამ ღვთაებას ზოგჯერ არტემის-იფიგენიასაც უწოდებდნენ. გვიანი მითები გვამცნობენ, რომ არტემისმა იფიგენიას უკვდავება მიანიჭა და კუნძულ ლევკასზე დაასახლა, სადაც იგი ბოლოს და ბოლოს დაქორწინდა აქილევსზე, თუმცა სახელი შეიცვალა. აქ მას ორსილოქეა შეერქვა. ბერძნული მითოსის სისტემატიზატორის, ჰესიოდეს თანახმად კი იფიგენია გარდაცვალების შემდეგ აღსდგა ჰეკატეს სახით. როგორც ჩანს, იფიგენია იყო ადგილობრივი ღვთაება, რომელსაც აიგივებდნენ არტემისთან ან ჰეკატესთან. ჰომეროსთან იფიგენიას სახელია იფიანასა.

იფიგენიას მითოსზეა აგებული ევრიპიდეს ტრაგედიები „იფიგენია ავლისში" და „იფიგენია ტავრისში". არც რომაულ ლიტერატურას დაუტოვებია იგი უყურადღებოდ (ლუკრეციუსი, ოვიდიუსი) და არც მომდევნო ეპოქების სიტყვაკაზმულ მწერლობასა (გოეთე, ჰაუპტმანი) თუ ფერწერას (კაულბახი, ტიეპოლო, სეროვი და სხვა).**იფიგენია** – *(ბერძნ.)* აგამემნონისა და კლიტემნესტრას ასული (სხვა ვერსიით, თესევსისა და ელენეს ასული, რომელიც აღზარდა კლიტემნესტრამ).

რესურსები ინტერნენტში
---------------------
**კაშიმა** (იაპონ. 鹿嶋市 *კაშიმა-ში*?) — ქალაქი იაპონიაში, იბარაკის პრეფექტურაში. 2018 წლის აპრილისთვის ქალაქის მოსახლეობა 67 650 კაცს შეადგენდა, სიმჭიდროვე კი 631კაცი/კმ²-ს. მისი ფართობი 106.02კმ²-ია. კაშიმას საფეხბურთო სტადიონი გამოყენებული იქნა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის დროს. აქ მდებარეობს შინტოს ტაძარი, რომელიც მრავალი იაპონური ფარიკაობის ხელოვნების (კენძიუცუს) წარმოშობის ადგილად მიიჩნევა. ის აღმოსავლეთში მდებარე ტაძართა შორის ერთ-ერთი უძველესია.

გეოგრაფია
---------

კაშიმა მდებარეობს იბარაკის პრეფექტურის სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში. მას აღმოსავლეთით ესაზღვრება წყნარი ოკეანე, ხოლო დასავლეთით — ტბა კასუმიგაურა.

ისტორია
-------

კაშიმა განვითარადა ნარას პერიოდში. მეიძის რესტავრაციის შემდეგ დაარსდა ქალაქი კაშიმა. 1954 წელს მან შეიერთა მიმდებარე სოფლები: ტაკამაცუ, ტოიოსუ, ტოისატო და ნამინო. 1995 წლის 1 სექტემბერს შეურთდა სოფელ ონოს.

ეკონომიკა
---------

კაშიმა არის კაშიმას ინდუსტრიული ზონის ცენტრალური ქალაქი. იქ დაახლოებით 1500 ქარხანაა, ძირითადად ფოლადისა და ნავთობის გადამამუშავებელი. იაპონიის ხელისუფლებამ ეს ზონა 1963 წელს შექმნა და მისი განვითარება 1973-ში დაამთავრა.

განათლება
---------

კაშიმას აქვს 12 დაწყებითი, 6 საშუალო და 4 უმაღლესი სკოლა.

სპორტი
------

„კაშიმა ანტლერს" არის ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი.

ადგილობრივი ღირსშესანიშნაობები
------------------------------

* კაშიმას სამლოცველო (ტაძარი)

Kashima სალოცავი

გამოჩენილი ადამიანიები
----------------------

* რიუტა სასაკი – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
* ჰიტოში სოგაჰატა – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
* იუიჩი ნემოტო – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
* იასუტაკა ნომოტო – პროფესიული ფეხბურთის მოთამაშე
* ჯური ტაკაჰაში – მომღერალი

გალერეა
-------

* კაშიმას პორტიკაშიმას პორტი
* კაშიმას საფეხბურთო სტადიონიკაშიმას საფეხბურთო სტადიონი
* ტორიის კარიბჭე კაშიმას სამლოცვლეოს შესასვლელთანტორიის კარიბჭე კაშიმას სამლოცვლეოს შესასვლელთან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***კაშიმა***
* ოფიციალური საიტი (იაპონური)
**ჩეხედანას (ჩეხედენას) ეკლესია** — ეკლესია ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხრაფონაში.

ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. ის 1609 წელს ააშენა მამია II გურიელმა თავისი მცირეწლოვანი შვილის, მანუჩარის სულის საოხად. ამასთანავე შესწირა ჯვარ-ხატები, წიგნები, ოქროს ომფორი, ბისონი და ერთი ხელი იარაღი. ტაძარი იერუსალიმის პატრიარქმა თეოფანემ აკურთხა. ჩეხედანას ეკლესია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის მეტოქად დადგინეს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ გურიაში ჩასულ იერუსალიმის პატრიარქს წირვა აქ უნდა აღესრულებინა. ის ბაილეთის და მამათის ეკლესიებთან ერთად იერუსალიმის საპატრიარქოს კუთვნილება იყო. ჩეხედანას ტაძრის სამსახური აზნაურ ბოლქვაძეებს ევალებოდათ. 1761 წელს მამია IV გურიელმა ჩეხედანას მსახური ბოლქვაძეები გადასახადებისგან გაათავისუფლა.

მთლიანად დანგრეული ეკლესია ძველის საძირკველზე ხელახლა ააშენეს XX საუკუნის 90-იან წლებში (დასრულდა 1999 წელს). ეკლესიასთან ფუნქციონირებს მამათა მონასტერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 14108
* საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი – ჩეხედანას საყდარი (ქობულეთის რ-ნი)

ლიტერატურა
----------

* ქართველიშვილი, თ. (2006). *გურიის საეპისკოპოსოები*. თბილისი:  „არტანუჯი". ISBN 99940-11-89-8.
კორასონ აკინო
**კორასონ აკინო** (ქალიშვილობის გვარი — კოხუანგკო; დ. 25 იანვარი, 1933, პამპანგის პროვინცია — გ. 1 აგვისტო, 2009) — ფილიპინებისა და აზიის პირველი ქალი პრეზიდენტი (25 თებერვალი, 1986 — 30 ივნისი, 1992). ფილიპინელი ოპოზიციონერი პოლიტიკოსის ბენინგო აკინოს (1932–1983) მეუღლე. წარმოშობით ჩინელი.

განათლება
---------

პირველადი განათლება მიიღო ფილიპინების ერთ-ერთ კათოლიკურ სკოლაში, რის შემდეგაც სწავლა გააგრძელა ნიუ-იორკის მაუნტ-სენტ-ვინსენტის კოლეჯში, სადაც შეისწავლა იურიდიული მეცნიერება. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ კი მიიღო ფილოლოგიური განათლება მანილის უნივერსიტეტში.

კარიერა
-------

ფერდინანდ მარკოსის დიქტატორული რეჟიმის მიერ მეუღლის მკვლელობის შემდეგ (1983) აქტიურად ჩაება პოლიტიკაში, თუმცა ბავშვობიდანვე პოლიტიკოსების ოჯახში იზრდებოდა (პაპა ფილიპინელი სენატორი იყო, ხოლო მამა — კონგრესმენი). 1986 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც მოქმედმა რეჟიმმა გაყალბების ფონზე ჩაატარა, დაიკავა მეორე ადგილი და წამოიწყო სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მოძრაობა, რასაც მოჰყვა სახელმწიფო გადატრიალება და დიქტატორ ფერდინანდ მარკოსის რეჟიმის დამხობა (25 თებერვალი, 1986). ჰყავს 5 შვილი და 7 შვილიშვილი.

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა 2009 წლის 1 აგვისტოს 76 წლის ასაკში გულის შეტევის შედეგად, მაკატის სამედიცინო ცენტრში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქალი პრეზიდენტების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კორასონ აკინოს ოფიციალური საიტი
* Time Woman of the Year: Corazon "Cory" Aquino დაარქივებული 2013-08-19 საიტზე Wayback Machine.
* President Cory's historic speech before the U.S. Congress
* Malacañang Museum Official Biography დაარქივებული 2009-01-23 საიტზე Wayback Machine.
* Prayers - prayforcory.com დაარქივებული 2014-12-18 საიტზე Wayback Machine.
* NYTimes obituary
* President Aquino in Time Magazine's Year ender დაარქივებული 2009-12-22 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ფილიპინების პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
ემილიო აგინალდო | Seal of The President |
|  |
| თანამეგობრობა | 
მანუელ კესონი · სერხიო ოსმენია · მანუელ როხასი |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
ხოსე ლაურელი |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
მანუელ როხასი · ელპიდიო კირინო · რამონ მაგსაისაი · კარლოს გარსია · დიოსდადო მაკაპაგალი · ფერდინანდ მარკოსი |
|  |
| მეოთხე რესპუბლიკა | 
ფერდინანდ მარკოსი · კორასონ აკინო |
|  |
| მეხუთე რესპუბლიკა | 
კორასონ აკინო · ფიდელ რამოსი · ჯოზეფ ესტრადა · გლორია მაკაპაგალ-აროიო · ბენინიო აკინო · როდრიგო დუტერტე · ბონგბონგ მარკოსი |

 |
**ჯეიმზ გუთრი ჰარბორდი** (ინგლ. James Harbord; დ. 21 მარტი, 1866, ილინოისი — გ. 20 აგვისტო, 1947, ნიუ-იორკი) — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის ოფიცერი, გენერალ-ლეიტენანტი. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ევროპაში ამერიკული ჯარების შტაბის უფროსი. 

ჯეიმზ ჰარბორდმა განათლება კანზასის სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში მიიღო. 1889 წლიდან მსახურობდა აშშ-ს არმიაში. მონაწილეობა მიიღო 1889 წლის კუბის ოკუპაციაში და ესპანურ-ამერიკულ ომში. 1901 წელს მიენიჭა კაპიტნის წოდება. მონაწილეობდა ამერიკა-ფილიპინების ომში. 1917 წლიდან ხელმძღვანელობდა ევროპის დასავლეთ ფრონტზე, საფრანგეთში განთავსებულ ამერიკული არმიის ნაწილებს. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისას იკავებდა ევროპაში ამერიკის ჯარების შტაბის უფროსის პოსტს. 

1919 წელს განიხილებოდა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა უმაღლესი კომისრის პოსტზე, თუმცა, საბოლოოდ ამ პოსტზე შეკვეცილი უფლებამოსილებით (მხოლოდ სომხეთზე) დაინიშნა ამერიკელი პოლკოვნიკი ჰასკელი. 

1919 წელს, პრეზიდენტმა ვუდრო ვილსონმა გენერალი ჰარბორდი დანიშნა „სომხეთში ამერიკული სამხედრო მისიის" ხელმძღვანელად. გენერალს დაევალა სომხეთში და, ზოგადად, ამიერკავკასიაში არსებული პოლიტიკური, სამხედრო და ეკონომიკური მდგომარეობის შესწავლა, შესაძლებლობის შემთხვევაში, სომხეთზე ამერიკის მანდატის აღებისა და მანდატის აღსრულებისათვის საჭირო სავარაუდო დანახარჯების გათვლა. გენერლის მისია უშუალოდ სომხეთზე ვრცელდებოდა, თუმცა მას ევალებოდა შეესწავლა საქართველოსა და აზერბაიჯანის რეალობაც. 

2 ოქტომბერს, ჰარბორდი თბილისში ჩამოვიდა, შეხვდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის წარმომადგენლებს. შემდგომში იმოგზაურა ბაქოში. მართალია, შეხვედრებისას ჰარბორდი ორივე ქვეყანაში ზარ-ზეიმითა და წვეულებებით მიიღეს, მაგრამ ამერიკელმა გენერალმა თავის ანგარიშებში საქართველოსა და აზერბაიჯანის მთავრობის შესახებ ნეგატიური განწყობები არ დამალა. ჰარბორდმა ანგარიშებში აღწერა ამიერკავკასიის ქვეყანათა შორის არსებული დაპირისპირებები და განსხვავებული მისწრაფებები. მისი აზრით, კავკასიაზე მანდატი, კონსტანტინოპოლთან და ანატოლიასთან ერთად, ერთ სახელმწიფოს უნდა აეღო, სხვაგვარად რეგიონის მართვა შეუძლებელი იყო. 

1922 წელს, ჰარფორდმა არმია დატოვა და გახდა ამერიკის რადიო კორპორაციის პრეზიდენტი. 1942 წელს, მიენიჭა გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. დაკრძალულია არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 546.
**ციხისძირის ეკლესიების კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისძირის აღმოსავლეთით, იმ მთის ჩრდილო-დასავლეთ ფერდობზე, რომელზედაც ქსნის ციხეა აღმართული. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. კომპლექსში შედის ორი ეკლესია, ორივე ნაგებია რიყის ქვით, აქა-იქ ქვიშაქვის მოზრდილი ლოდები და ბრტყელი აგურიცაა ჩართული.

აღმოსავლეთის ეკლესია დარბაზულია (5,4X4,5 მეტრი). ეკლესია დაზიანებულია - ჩამონგრეულია სახურავის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე, დეფორმირებულია სარკმელი, ინტერიერში ჩამოცვენილია შელესილობა. ეკლესიას დასავლეთით თაღოვანი შესასველი აქვს. ყოველ კედელში თითო სარკმელია. აღმოსავლეთით ნახევარელიფსური მოყვანილობის აფსიდია, რომელიც იატაკის საერთო დონიდან 0,4 მეტრითაა ამაღლებული. აფსიდის ორივე მხარეს, კედელში ნახევარწრიული კამარებით გადახურული, ძლიერ ვიწრო სადიაკვნე და სამკვეთლოა. მათ დაბალი თაღოვანი შესასვლელები და აღმოსავლეთით თითო სარკმელი აქვთ. დარბაზი, კამარა და კონქი დაბეტონებულია კირხსნარით. სატრიუმფო თაღი ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესიას დასით გალავნით შემოზღუდული ეზო (8 X 10 მეტრი) აკრავს.

დასავლეთის ეკლესიაც დარბაზულია (7,2X5,1 მეტრი). მისი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მას არქიტრავით გადახურული მაღალი ზღურბლი აქვს. აღმოსავლეთით სწორკუთხა, შეისრულკამარიანი საკურთხეველია, რომელიც დარბაზის იატაკიდან 0,4 მეტრითაა ამაღლებული, ასევე საკურთხეველში სარკმელია გაჭრილი. სატრიუმფო თაღი ერთსაფეხურიან მასიურ პილასტრებს ეყრდნობა. დარბაზი თითქმის კვადრატულია და გადახურულია აგურით ამოყვანილი ელიფსური გუმბათით, ჩრდილოეთით ერთი სარკმელია.

ამ ეკლესიასაც დასავლეთით გალავნიანი ეზო (7,6X6,8 მეტრი) აკრავს. შესასვლელი გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ყოფილა გაჭრილი. სტილისტური ნიშნებით ორივე ეკლესია გვიანდელი ფეოდალური ხანით თარიღდება, ეკლესიები სომხურია.

ლიტერატურა
----------

* *სანიკიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 326.
**კეფა** (ლათ. occiput cranii) — ანატომიური ტერმინი, რომელიც გამოხატავს თავის ქალის უკანა ნაწილს. კეფის ტრავმამ შესაძლოა ბაზილარული ქალის მოტეხილობა გამოიწვიოს. კეფის ამოცნობა მნიშვნელოვანია ადამიანის ნაყოფის პერიოდში დაკვირვებისას. 

კეფის ძვლის ძირითადი ნაწილი სოლისებრი ძვლის სხეულს უკავშირდება სოლისებრ – კეფის სინქონდროზით. ასაკის მატებასთან ერთად ხრტილი განიცდის გაძვალებას და საბოლოოდ ორივე ძვალი ერწყმის ერთმანეთს. ძირითადი ნაწილის ზედა, ქალას ღრუსკენა ზედაპირი სადა და ჩაზნექილია. სოლისებრი ძვლის სხეულთან ერთად იგი ქმნის თავქვეს, რომელიც მიმართულია დიდი ხვრელისაკენ (მასზე ძევს მოგრძო ტვინი, ხიდი და ტვინის ძირითადი არტერია თავისი ტოტებით). ძირითადი ნაწილის ქვედა ზედაპირი ხორკლიანია, შუა ადგილას აღინიშნება კარგად გამოხატული ხახის ბორცვი და ხორკლიანი ხაზები. კეფის ძვლის ლატერალური ნაწილებისა და ძირითადი ნაწილის უსწორმასწორი კიდეები უკავშირდება საფეთქლის ძვლის კლდოვანი ნაწილის უკანა კიდეს. მათ შორის იქმნება კლდოვანი კეფის ნაპრალი, რომელიც ამოვსებულია ხრტილით, ე. წ. კლდოვან-კეფის სინქონდროზით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამიანის ნორმალური ანატომია. თავის ქალას ჩონჩხი. კეფის ძვალი დაარქივებული 2016-04-19 საიტზე Wayback Machine.  www.medgeo.net
* ტკივილი კეფის მიდამოში www.mkurnali.ge

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადამიანის პერიფერიული ანატომია |
| --- |
|  |
| თავი | 
* ყური
* სახე
	+ ლოყა
	+ ნიკაპი
	+ თვალი
	+ პირი
	+ ცხვირი
	+ შუბლი
* მანდიბულები
* კეფა
* სკალპი
 |
|  |
| კისერი | 
* ადამის ვაშლი
* ყელი
 |
|  |
| ტორსი | 
* მუცელი
	+ წელი
	+ ჭიპი
* ზურგი
* გულმკერდი
	+ მკერდი
* მენჯი
	+ სასქესო ორგანოები
 |
|  |
| კიდურები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ხელი | 
* მხარი
* იღლია
* იდაყვი
* წინამხარი
* მკლავი
* თითი
	+ ცერი
	+ საჩვენებელი
	+ შუა
	+ არა
	+ ნეკი
 |
|  |
| ფეხი | 
* დუნდულები
* ბარძაყი
* მუხლი
* ტერფი
	+ ქუსლი
	+ კოჭი
	+ თაღი
* თითი
 |

 |

 |
კანადის დროშა
**კანადის ეროვნული დროშა** *(ინგლ. National Flag of Canada)*, აგრეთვე ცნობილი როგორც **ნეკერჩხლის ფოთოლი** *(ინგლ. Maple Leaf)* და **ერთფოთლიანი** *(ფრანგ. l'Unifolié)* — დროშა, რომელიც 1965 წელს მიღებულ იქნა როგორც კანადის პირველი სახელმწიფო დროშა.

1890-იანი წლების შემდეგ კანადაში აროფიციალურად გამოიყენებოდა კანადის წითელი ალამი, რომელზეც დიდი ბრიტანეთის დროშა და კანადის გერბი იყო გამოსახული. დებატები საკუთარი დროშის მიღებასთან და ახალი დროშის დიზაინთან დაკავშირებით კანადის პრემიერ-მინისტრ ლესტერ პირსონის მიერ სახელმწიფო დროშის დამდგენი კომიტეტის შექმნასთან ერთად დაიწყო. არჩევანი შეჩერდა ჯორჯ სტენლის და ჯონ მეტესონის მიერ შექმნილ ნეკერჩხლის ფოთლიან დიზაინზე, რომელსაც კანადის სამეფო სამხედრო კოლეჯის დროშა ედო დაფუძვლად.

ახალი დროშა 1965 წლის 15 თებერვალს მიიღეს; 15 თებერვალს კანადაში ეროვნული დროშის დღე აღინიშნება.

დიზაინი
-------

დროშის პროპორციებია 1:2. დროშის შუაში თეთრი კვადრატია, რომელსაც მარჯვნიდან და მარცხნიდან წითელი მართკუთხედები აქვს. მართკუთხედთა ზომები ერთნაირია და თეთრი კვადრატის ნახევარს უდრის. თეთრ კვადრატში ჩახატულია წითელი ფერის ნეკერჩხლის ფოთოლი, რომელიც კანადის ეროვნულ სიმბოლოს წარმოადგენს 1700-იანი წლების შემდეგ. დროშაზე გამოსახულ ფოთოლს თერთმეტი წვეტი აქვს. ფოთლის ასეთი დიზაინი იმით არის გამოწვეული, რომ ქარიანი ამინდის დროს დროშის რხევისას ეს ვარიანტი ყველაზე კარგად ჩანს.

გალერეა
-------

* დიდი ბრიტანეთი დროშა (1606–1800)დიდი ბრიტანეთი დროშა (1606–1800)
* გაერთიანებული სამეფოს დროშა (1801–დღებდე)გაერთიანებული სამეფოს დროშა (1801–დღებდე)
* კანადის წითელი ალამი, რომელიც კანადის დე ფაქტო დროშას წარმოადგენდა 1965 წლამდეკანადის წითელი ალამი, რომელიც კანადის *დე ფაქტო* დროშას წარმოადგენდა 1965 წლამდე
* დროშის ერთ-ერთი პირველი ვერსიადროშის ერთ-ერთი პირველი ვერსია
* კანადის სამეფო სამხედრო კოლეჯის დროშაკანადის სამეფო სამხედრო კოლეჯის დროშა
* დროშის პირველადი ვერსია, რომელიც 1964 წელს მიიღესდროშის პირველადი ვერსია, რომელიც 1964 წელს მიიღეს
* ამჟამინდელი დროშა, 1965-დღემდეამჟამინდელი დროშა, 1965-დღემდე
**ჩეჩილია ბარტოლი** (იტალ. Cecilia Bartoli; დ. 4 ივნისი 1966, რომი, იტალია) — იტალიელი ოპერის მომღერალი (კოლორატული მეცო-სოპრანო).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა პროფესიონალი მომღერლების ოჯახში. პირველად აუდიტორიის წინაშე 9 წლის ასაკში წარდგა ოპერა ტოსკაში. სწავლობდა რომის კონსერვატორიაში — Accademia Nazionale di Santa Cecilia, ისწავლა ტრამბონზე დაკვრაც, ასე რომ მის ერთადერთ ვოკალის პედაგოგად დედამისი დარჩა. ბარტოლთან დიდება ოპერის მომღერლისთვის უჩვეულოდ დაიწყო: 1986 წელს იგი გამოვიდა სატელევიზიო შოუ Fantastico-ში, სადაც შეასრუალა დუეტი ჯოაკინო როსინის ოპერიდან „სევილიელი დალაქი" (ლეო ნუჩისთან ერთად) და სპეციალისტების აღფრთოვანებული შეფასება მიიღო, შოუს მაყურებელმა რიკარდო მუტიმ მიიწვია მოსასმენად ლა სკალაში.

ოც წელზე მეტია თანამშრომლობს ხმისჩამწერ სტუდია Decca Records-სთან, ამ დროის განმავლობაში თექვსმეტზე მეტი სოლო ალბომი გამოუშვა. პირველ წლებში ჩანაწერები ძირითადად მოცარტისა და როსინის ნაწარმოებებიდან იყო. 1999 წლიდან ყოველი ალბომი თანამედროვე მსმენლისთვის ფაქტობრივად ხსნის XVII—XIX საუკუნეების იშვიათად შესრულებად კომპოზიტორებს: ვივალდი, ჰენდელი, ალესანდრო სკარლატი, კალდარა, ნიკოლა პორპორა, გლუკი, სალიერი, გარსია, მალიბრანი და სხვა.

იღებდა მონაწილეობას ჰენდელის, ჰაიდნის, როსინის, ბელინის და პუჩინის ოპერის ჩაწერებში.

2007-2009 წლებში ლეგენდარული მეცო-სოპრანო მარია მალიბრატნის 200 წლის იუბილესთან დაკავშირებით საკონცერტო სერიებში გამოვიდა.
2008 წელს შეასრულა მთავარი პარტია ჟაკ ფრანსუა ალევის ოპერა „კლარაში".

2009 წელს ჩეჩილია ბარტოლი დაუბრუნდა ბაროკოს რეპერტუარს, ალბომის გამოშვებით „Sacrificium" (მსხვერპლშეწირვა), მიძღვნილი იყო კასტრატოებსთვის და მათთვის დაწერილი მუსიკაც. 2009 წლიდან აწყობდა კონცერტებს ამ ალბომის მოტივებზე, ასევე კონცერტებს მიძღვინლი ჰენდელისთვის, სადაც მასთან ერთად მონაწილეობდნენ ორკესტრი Il Giardino Armonico ჯოვანი ანტონინის ხელმძღვანელობით და ბაზელის კამერული ორკესტრი. 2010 წლის ბოლოს ჰენდელისთვის მიძღვნილ კონცერტების სერიებიაში ბარტოლმა შეასრულა დუეტი კონტრტენორ ფრანკო ფაჯოლისთან ერთად.

2010 წლის 29 ივნისს დორტმუნდში ბარტოლმა პირველად შეასრულა ნორმას პარტია, იმავე სახელწოდების ვინჩენცო ბელინის ოპერიდან. დირიჟორობდა ჰანგელბროკი, სხვა სოლისტებს შორის იყვნენ ჯონ ოსბორნი (ტენორი), მიკელე პერტუზი (ბარიტონი) და რებეკა ოლვერა (სოპრანო).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჩეჩილია ბარტოლი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Mezzo-soprano Cecilia Bartoli wins $123K Sonning Music Prize — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5008982'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2  *Philharmonie de Paris* <a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3378907'></a>
6. ↑  Google Arts & Culture — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q369089'></a>
7. 1 2 3
8. ↑
9. ↑  ჩეჩილია ბარტონი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-08-01. ციტირების თარიღი: 2015-07-30.
10. ↑  მომღერლის შესახებ
კანადის ტოპოგრაფიული რუკა
კანადას ტერიტორიის თვალსაზრისით მსოფლიოში მეორე ადგილი უკავია რუსეთის შემდეგ, ხოლო ჩრდილოეთ ამერიკაში პირველი. კანადას მთელი კონტინენტის 41 % უკავია. 

ქვეყანა გამოირჩევა თავისი მრავალფეროვანი ბუნებით. ქვეყანა გაშენებულია მსოფლიოს სამი ოკეანის სამაპიროზე. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება ჩრდილო ყინულოვანი ოკეანე, აღმოსავლეთიდან ატლანტის ოკეანე, ხოლო დასავლეთიდან წყნარი ოკეანე. ფიზიკურ-გეოგრაფიულ თვალსაზრისით ქვეყნის ტერიტორიაზე გამოიყოფა 5 მთავარი რეგიონი: აპალაჩები და აკიდია (კანადის სამხრეთ აღმოსავლეთით და მდ. წმინდა ლავრენტის სამხრეთი რაიონი), კანადის ფარი, შიდა დაბლობი, დიდი ვაკეები (ქვეყნის ცენტრალური რაიონი) და კორდილიერები დასავლეთით. ქვეყანა მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით. მათი დიდი ნაწილი ქვეყნის ჩრდილოეთითაა, უმკაცრეს კლიმატურ პირობებში ჩრდილოურ არქტიკულ ტერიტორიაზე. კანადა ჰიდროგრაფიული ქსელით უმდიდრესი ქვეყანაა, ქვეყანას მტკნარი წყლის ერთ-ერთი უდიდესი მარაგი გააჩნია. კანადა მდიდარია ფლორით და ფაუნით, უდიდესი ყურადღება ექცევა ბუნების დაცვას. ქვეყნის სამხრეთით, ურბანიზებულ რაიონებში სერიოზული ეკოლოგიური პრობლემებია, სერიოზულადაა დაბინძურებული ატლანტის ოკეანის სანაპიროები.

კანადაში მრავლადაა დიდი მთები. ისინი ძირითადად ქვეყნის დასავლეთ ნაწილშია მოქცეული. კანადის ყველაზე დიდი მწვერვალია ლოგანი, 5610 მეტრი სიმაღლით. ქვეყანაში ასევე მრავლადაა ვულკანები, ისინი ძირითადად ტექტონიკურ ტერიტორიაზე, ქვეყნის დასავლეთით წყნარი ოკეანის სანაპიროსთან მდებარეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კანადის გეოგრაფია***

* კანადის გეოგრაფია - The Canadian Atlas Online
**ცხოვრების ხე**, მსოფლიო ხე — მსოფლიო წესრიგის სიმბოლური სახე ძველი ქვეყნების ხალხთა მითოლოგიაში. იგი განასახიერებდა სამყაროს მთლიანობას, ქვეყნიერების ნაწილთა ურთიერთკავშირს, რომელიც ორგანიზებული, სივრცობრივი სტრუქტურის სახით იყო წარმოდგენილი. სამყაროს მთლიანობა განხილული იყო როგორც ერთმანეთის საპირისპირო ნიშანთა მქონე ელემენტების ერთობლიობა (მაგ: ზესკნელი — ქვესკნელი), რითაც განსხვავდებოდა პირველადი სუბსტანციისაგან, უფორმო ქაოსისაგან. ხე, როგორც სამყაროს სიმბოლო, აღმოცენდა და მრავალფეროვანი ვერსიით გავრცელდა ძველი მიწათმოქმედი და მესაქონლე ხალხის მითოსში.

თავდაპირველი სახით
------------------

უძველესი შეხედულებების თანახმად, ცხოვრების ხე დგას სამყაროს ცენტრში და თავისი ვერცკულით გაივლის კოსმოსის სამ სარტყელს: ფესვები მოქცეულია ქვესკნელში, ტანი სკნელზე (მიწის პირზე) დგას, ხოლო წვერი ზეცაშია. ამ ელემენტების უძველესი სიმბოლიკა ცხოველური სახისა იყო. თუ ცხოვრების ხის წვერსა და ტანს გამოხატავდნენ ფრინველისა და ცხოველის სახით (ხშირად ადამიანის სახითაც), ფესვებს ანუ ქვესკნელს განასახიერებდა თევზი, ქვეწარმავალი და ა.შ. მოგვიანებით წარმოიქმნა უფრო განზოგადოებული სიმბოლური მწკრივი, რომელიც ცხოვრების ხეს წარმოადგენდა დროში განფენილად (წარსული, აწმყო, მომავალი) ან სამყაროს ელემენტთა კავშირის სახით (წყალი, მიწა, ცეცხლი) და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 255, თბ. 1987 წელი
**კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტი** — დაარსდა თბილისში 1917 წლის 1 ივლისს. ეს იყო პირველი ინსტიტუტი რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაში. დაარსების ინიციატორი და ოფიციალური ხელმძღვანელი იყო აკადემიკოსი ნიკო მარი. ინსტიტუტის ძირითად მიზანს შეადგენდა კავკასიის მოსახლეობისა და მისი მონათესავე ხალხთა ენებისა და ისტორიის შესწავლა, კავკასიისმცოდნეობასთან დაკავშირებული სამეცნიერო დისციპლინების განვითარება, ყოფილ კავკასიის სამეფისნაცვლოს ფარგლებში არსებული მატერიალური და სულიერი კულტურის ძეგლების რეგისტრაცია-დაცვა.

1931 წელს ინსტიტუტს დაემატა საბუნებისმეტყველო მეცნიერების განყოფილება და ეწოდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტი, რომლის ბაზაზეც 1932 წელს შეიქმნა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალი. 1933 წელს ამიერკავკასიის ფილიალის ბაზაზე ჩამოყალიბდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალის საქართველოს განყოფილება. 1935 წელს მოხდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფილიალის რეორგანიზაცია: ჩამოყალიბდა 3 დამოუკიდებელი ფილიალი —აზერბაიჯანის, საქართველოს და სომხეთის. 1941 წლის თებერვალში საქართველოს ფილიალის ბაზაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია — ამჟამად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია.

1936 წელს კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტს ეწოდა აკადემიკოს ნიკო მარის სახელობის ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიის, მატერიალური კულტურის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტი, 1936 წლის ივლისიდან კი აკადემიკოს ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი („ენიმკი").

ინსტიტუტი აწყობდა სამეცნიერო ექსპედიციებს, ლექცია-მოხსენებებს. მჭიდრო კონტაქტი ჯქონდა ამიერკავკასიის და ჩრდილოეთ კავკასიის სამეცნიერო წრეებთან. ჰქონდა აგრეთვე პერიოდული ორგანო — „კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოლოგიური ინსტიტუტის მოამბე".

ენიმკი 1941 წელს გაიყო ორ ინსტიტუტად: „ისტორიის ინსტიტუტი" და „აკად. ნ. მარის ენის ინსტიტუტად".

ლიტერატურა
----------

* *თოფურიძე ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 306.
* *ჯანაშია ს.* მოკლე ანგარიში ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის და მისი სამეცნიერო საბჭოს მუშაობისა 1936-1944 წწ. «ენიმკის მოამბე», 1944, ტ. 14;
* *Джорбенадзе С. М.* Учреждениз АН СССР и Тбилисский университет. (Документы и факты), Тб. 1974;
კონტრაქტების სახლის ფასადი.
**კონტრაქტების სახლი** (უკრ.: Контрактовий будинок) სავაჭრო სახლია კიევის პოდილის უბანში, უკრაინა. ქალაქის მმართველობა კონტრაქტებს ამ შენობაში აწერდა ხელს, რის გამოც მას ეს სახელი შერჩა. შენობა კონტრაკტოვას მოედანზე მდებარეობს, რომელიც პოდილის მთავარი სავაჭრო ცენტრი იყო ერთ დროს. შენობა კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნიმუშად ითვლება ქალაქში.

1811 წელს დიდმა ხანძარმა პოდილის ნაწილი გაანადგურა. ამ უბანში პირველი კონტრაქტების სახლიც დაიწვა. მისი შემცვლელი ნაგებობა 1815-17 წლებში აიგო კლასიკურ სტილში ინგლისელი არქიტექტორი ვ. გესტის პროექტით, რომელსაც არქიტექტორი ალექსანდრე მალენსკი ხელმძღვანელობდა.

კონტრაქტის სახლი ერთი მთლიანი ანსამბლის ნაწილი უნდა გამხდარიყო, რომელიც მოიცავდა საფოსტო დაწესებულებას, მაგისტრატის რეზიდენციას და ამ შენობას. თუმცა საბოლოოდ მხოლოდ ეს სახლი აშენდა. შენობის ფრონტალური და დასავლეთის ფასადები დორიული სვეტებითაა მორთული, აღმოსავლური კი - იონიურით, რომელიც პორტიკოზეა აღმართული. ფრონტალურ ფასადს სამკუთხა ფრონტონი ამშვენებს.

შენობას ორი სართული აქვს. მეორე სართული საკონცერტო დარბაზის ფუნქციას ასრულებს და კოლონადის მწკრივი აქვს დატანებული. შენობის ინტერიერს განსაკუთრებული დეკორაციები არ აქვს, გარდა ზედა სართულის ოთახებისა, რომლებიც მელენსკის მითითებით მორთეს. თუმცა შენობის აგების დღიდან მისი ინტერიერის გეგმა უკვე შეცვლილია.

სახელწოდების მიუხედავად ეს შენობა ხშირად გამოიყენებოდა საზეიმო დღესასწაულებებისა და კონცერტებისთვის. თავის დროზე აქ მრავალი განთქმული პიროვნება მოსულა, მათ შორის ალექსანდრე პუშკინი, ნიკოლაი გოგოლი, ონორე დე ბალზაკი, ტარას შევჩენკო, ადამ მიცკევიჩი და დენის დავიდოვი.
**ძიუნკო ტაბეი** (იაპონ. 田部井 淳子; დ. 22 სექტემბერი, 1939 — გ. 20 ოქტომბერი, 2016) — იაპონელი ალპინისტი. 

1975 წლის 16 მაისს, იგი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც ევერესტის მწვერვალს მიაღწია.

ბიოგრაფია
---------

ძიუნკო ტაბეი სიოვას უნივერსიტეტში სწავლობდა, ინგლისური ლიტერატურის ფაკულტეტზე. 1969 წელს, მან, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, სადაც იგი ალპინისტთა კლუბის წევრი იყო, „ქალბატონ ალპინისტთა კლუბი: იაპონია (LCC)" დააარსა. მან დალაშქრა ფუძიამა და მატერჰორნი შვეიცარიის ალპებში. 1972 წლისთვის, ძიუნკო იაპონელ მთამსვლელთა შორის ერთ-ერთი საუკეთესო იყო.

ევერესტის ექსპედიცია
--------------------

„იაპონელი ქალების ევერესტის ექსპედიცია (JWEE)" 15 ალპინისტისგან შედგებოდა. ასობით მსურველთა შორის, 15 ალპინისტი შეირჩა, მათ შორის — ძიუნკო ტაბეი. ექსპედიცია 1969 წელს შეიქმნა და „ქალბატონ ალპინისტთა კლუბი: იაპონია (LCC)"-ის ნაწილი იყო. მას ეიკო ჰისანო ხელმძღვანელობდა. 1970 წლის 19 მაისს, ტაბეის და ჰიროკო ჰირაკავას მიერ ანაპურნა III-ის წარმატებულად დაპყრობის შემდეგ, LCC-მ ევერესტის დაპყრობა გადაწყვიტა. 

ხანგრძლივი მომზადებისა და წვრთნის შემდეგ, 1975 წლის გაზაფხულზე ექსპედიცია კატმანდუში გაემგზავრა. ექსპედიციის წევრები იგივე მარშრუტით მოძრაობდნენ, რითაც ედმუნდ ჰილარი და თენცინგ ნორგეი. მაისის დასაწყისში, ისინი ზღვის დონიდან 6 300 მ-ზე დაბანაკდნენ, სადაც მათი ბანაკი ზვავმა დაფარა. ზვავის ჩამოწოლიდან 12 დღის შემდეგ, 1975 წლის 16 მაისს, ძიუნკო ტაბეი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც ევერესტის მწვერვალს მიაღწია და დაიპყრო.

ბოლო აქტივობები
---------------

1992 წლის 28 ივნისს, ტაბეიმ დაასრულა ჯაიას დალაშქვრა, რომ გამხდარიყო პირველი ქალი, რომელმაც შვიდი მწვერვალი დაიპყრო. მას ჰქონდა მიზანი, რომ მსოფლიოს ყველა ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალი დაელაშქრა. იგი აგრძელებს მუშაობას ეკოლოგიური პრობლემების აღმოფხვრაზე. ძიუნკო ტაბეი ამჟამად „Himalayan Adventure Trust of Japan"-ის დირექტორია. HATJ არის ორგანიზაცია, რომელიც მუშაობს გლობალურ დონეზე, მთის გარემოების შესანარჩუნებლად.

2012 წელს, ტაბეის სიმსივნე დაუდგინდა, თუმცა, იგი კვლავ განაგრძობდა ალპინისტურ აქტივობებში მონაწილეობას. 2016 წლის 20 ოქტომბერს, ძიუნკო ტაბეი საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Seven Summits profile დაარქივებული 2016-07-10 საიტზე Wayback Machine.
* 2013: Portrait Painting of Junko Tabei

სქოლიო
------

1. ↑  Official website- profile.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 ივლისი 2011. ციტირების თარიღი: 22 September 2010.
2. 1 2  Robert Horn (29 April 1996). „No Mountain Too High For Her : Junko Tabei defied Japanese views of women to become an expert climber". *Sports Illustrated*. Retrieved 29 December 2015
3. ↑  JWEE 1975+40 official website "Women’s Quest for Everest" დაარქივებული 2016-10-28 საიტზე Wayback Machine.
4. ↑  The Himalayan Journal Vol.30 "JAPANESE WOMEN'S ANNAPURNA III EXPEDITION, 1970"
5. ↑   (1997) *The American Alpine Journal*.  The Mountaineers Books,   გვ. 125. ISBN 0930410556.
6. ↑  Otake, Tomoko, "Junko Tabei : The first woman atop the world", *Japan Times*, 27 May 2012, p. 7
7. ↑
* 

**კაზანსკაიის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი** (რუს. Историко-краеведческий музей) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ვერხნედონის რაიონის სტანიცა კაზანსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 2007 წელს, მდებარეობს მდინარე დონის ნაპირზე. 

მუზეუმის მისამართი: 347210, როსტოვის ოლქი, ვერხნედონის რაიონი, სტანიცა კაზანსკაია, პიონერის ქუჩა № 1.

ისტორია
-------

ვერხნოდონის რაიონის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი დაარსდა 2007 წელს. მუზეუმის ჩამოყალიბების მიზანი იყო როსტოვის ოლქის ვერხნოდონის რაიონის ტრადიციებისა და ადათ-წესების გადარჩენისა და შენახვის აუცილებლობა. მისი მუშაობის პერიოდში მუზეუმი გახდა ახალგაზრდების პატრიოტული აღზრდის ცენტრი. 

მუზეუმის ფონდში დაცულია 1 600 ექსპონატი, მათ შორის 1 087 შედის ძირითად ფონდში. მუზეუმის ექსპოზიცია „კაზაკების ოთახის" ექსპონატებს შორისაა: იარაღი, ტანსაცმელი, ძველი ავეჯი, აკვანი, საკერავი მანქანა, სართავი ჯარა, ჭურჭელი, სტანიცის, ხუტორისა და მათი მაცხოვრებლების ძველი ფოტოები.

ექსპოზიციაში „ფუნდუკი" წარმოდენილია კაზაკთა საგუშაგოს ფრაგმენტები - კოშკურები, ბასტიონები და საგანგაშო კოშკები, კერია, ცხენსაბმელი და ჭა. გამოფენაზე წარმოდგენილია ქვის ნივთები დოლაბები, როდინები, კალოს ქვები, ვარცლები. სამეურნეო საგნებიდან მუზეუმში წარმოდგენილია უამრავი შრომის იარაღი, საცხოვრებელი სახლები და ინსტრუმენტები, რომელსაც წლების განმავლობაში გამოიყენებდნენ დონელი კაზაკები. არქეოლოგიის დარბაზში შესაძლებელია სხვადასხვა ეპოქის ძეგლების ხილვა, ქვის ხანიდან შუა საუკუნეებამდე. მათ შორისაა პირველყოფილი ადამიანის შრომის იარაღები, სამკაულები, კერამკული ჭურჭელი, ცხენების აღჭურვილობა. ყველაფერი აღმოჩენილია თანამედროვე ვერხნედონის რაიონის ტერიტორიაზე. 

დარბაზში „დიდი სამამულო ომი" წარმოდგენილია დიდი სამამულო ომის მონაწილეთა ფოტოები, ომიდან გამოგზავნილი წერილები, პირადი ნივთები, სამხედრო ნადავლი. 

2013 წელს გაიხსნა ექსპოზიცია „კავშირი დროსა და თაობებს შორის". ექსპოზიცია აღწერს რაიონის მოსახლეობის ცხოვრებას XX საუკუნის 50-70-იან წლებში, საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში. აქ წარმოდგენილია საბჭოთა პერიოდის ნივთები, ფოტოები, პლაკატები, ამ პერიოდში გამოშვებული ავეჯი, ტანსაცმელი, საბავშვო სათამაშოები, წიგნები, მხატვრული ფაიფური და სხვ.

მუზეუმის შენობასთან ახლოს მდებარეობს ძველი კაზაკების ციხესიმაგრე სათვალთვალო კოშკით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Историко-краеведческий музей Верхнедонского района[*მკვდარი ბმული*]
* Историко-краеведческий музей
* 7 достопримечательностей Верхнедонского района დაარქივებული 2017-01-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Фильм о музее
**კავკასიის სასწავლო ოლქი** — 1846 წელს დაარსებული სამხედრო ოლქი, სათავეში ედგა მზრუნველი. კავკასიის სასწავლო ოლქი პირველად შედგებოდა 4 გუბერნიისაგან: თბილისის, ქუთაისის, სტავროპოლისა და შავისღვისპირეთის. 1860 წელს მეფისნაცვალმა ბარიატინსკიმ კავკასიის სასწავლო ოლქი გააუქმა და სკოლების მმართველობა გუბერნიებს გადასცა. ეს ღონისძიება მიზანშეწონილი არ გამოდგა და 1864 წელს დააარსეს კავკასიის სასწავლო დაწესებულებების ინსპექცია, ხოლო 1868 წელს აღადგინეს კავკასიის სასწავლო ოლქი და 6 გუბერნია დააწესეს: თბილისის, ქუთაისის, ბაქოს, ერევნის, სტავროპოლის და ყუბანის, ელიზავეტოპოლის (განჯის) გუბერნიის სკოლები ემორჩილებოდა თბილისის სასწავლებელთა მმართველობას. 1872 წელს კავკასიის სასწავლებელთა მართვის ახალი დებულებით, კავკასიის სასწავლო ოლქის კონტროლს დაექვემდებარა არა მარტო ოფიციალური, არამედ საზოგადოებრივი და კერძო სკოლებიც. შეიქმნა სამზრუნველო საბჭო, დაწესდა 2 ინსპექტორის შტატი, დამატებით შეიქმნა ელიზავეტოპოლის გუბერნიის სკოლების დირექცია. ადგილობრივი სასწავლო სისტემა მთლიანად გაუთანაბრდა რუსეთის იმპერიაში მოქმედ სისტემას. ყველა სასწავლო ოლქი, მათ შორის კავკასიის სასწავლო ოლქი, გაუქმდა 1918 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *პაპავა ნ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 309, თბ. 1980
ბავშვი და ძიძა, მერი კასატი
**ძიძა** — ადამიანი, რომელსაც, ტრადიციულად, მსახურის სტატუსი ჰქონდა დიდ ოჯახში, რომელიც თითქმის მე-20 საუკუნის ბოლომდე ყოველთვის ქალი უნდა ყოფილიყო. დღეს, ამ როლს რამდენიმე მამაკაციც ეჭიდება, მაგრამ იმ ქვეყნებში, სადაც მამრობითი სქესის ძიძების გარკვეული რაოდენობაა, მათ ძიძისგან განსხვავებული სახელებით მოიხსენიებენ, როგორიცაა, მაგალითად, «ბავშვის ზედამხედველი» ან «ბიძა» (კაცი + ძიძა). როგორც არ უნდა იყოს, ძიძის როლი მიეკუთვნება ბავშვის ადრეული განათლების სექტორს.

მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში, დიდ ოჯახში ძიძა თავის საქმეს უძღვებოდა, რომელზეც ერთი მოახლე მაინც იყო მიმაგრებული. ბავშვის აღზრდაში მათი მნიშვნელობის გამო, ისინი მეტი პრივილეგიით სარგებლობენ, ვიდრე ახალბედა მოახლეები. ძიძები წლობით რჩებოდნენ ერთსა და იმავე არისტოკრატების ოჯახში და თაობებს ზრდიდნენ.

დღეს, იმის მიუხედავად, რომ ოჯახების უმეტესობას ბავშვისთვის აყავს ან მოიხმარს პროფესიულ მუშახელს, ძიძებზე, რომლებიც სრული გრაფიკით იმუშავებენ (კლასიკური გაგებით), საშუალოზე ოდნავ ზედა და ზედა ფენის ოჯახებს თუ მიუწვდებათ ხელი. ძიძას შემდეგი სამუშაოების შესრულება ევალება:

* ბავშვზე ზრუნვა ოჯახთან წინსწარ მოლაპარაკებულ საათებში
* ბავშვების ფიზიკური, სოციალური, ემოციური, შემოქმედებითი და ინტელექტუალური განვითარების მხარდაჭერა
* ბავშვების საშიშროებისგან დაცვა და მათთვის უსაფრთხო გარემოს უზრუნველყოფა
* მადისაღმძვრელი და დაბალანსებული საკვების მომზადება
* ბავშვის მშობლებთან კარგი ურთიერთობის შენარჩუნება, და ბავშვის განვითარების და ჩივილების შესახებ მათი ინფორმირება
* სისუფთავის შენარჩუნება სახლის იმ ადგილებში, რომელიც უშუალოდ ბავშვებთანაა დაკავშირებული

ძიძა, როგორც წესი, 20-დან 30-წლამდე ქალია. ზოგიერთი უფრო ახალგაზრა. შედარებით ღარიბ ქვეყნებში, ძიძებად თინეიჯერი გოგონებიც მუშაობენ. ძიძებს ძირითადად დაბალი შემოსავლები აქვს. ზოგჯერ დამსაქმებელი ძიძას/ძიძებს ფორმის ტარებას თხოვს. ამ პრაქტიკას უფრო ადრე, მე-20 საუკუნეში მიმართავდნენ, მაგრამ 1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, ძიძებს ნებისმირი ტანსაცმლის ტარება შეუძლიათ, რომელშიც ისინი მუშაობის დროს თავს კომფორტულად გრძნობენ.

ძიძისგან განსხვავებით, გუვერნანტი უფრო ბავშვების სწავლა-განათლებას აქცევს ყურადღებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძიძა***
**კავკასიის საექიმო საზოგადოება** ჩამოყალიბდა 1864 წლის აპრილში მოწინავე ქართველ და რუს ექიმთა (ივანე სობოლშჩიკოვი, გიორგი დავრიშვილი, ივანე მინკევიჩი, ი. დეპნერი, ზაქარია ზუბალაშვილი, ს. ბასტაბაშვილი, ი. პრიბილი, ე. გომბალტი, ი. ჩიგიანი, ი. სააკაშვილი და სხვა) თაოსნობით. კავკასიის საექიმო საზოგადოების ყურადღების ცენტრში იყო საქართველოსა და კავკსიის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური რესურსების, სამხარეო პათოლოგიის, მოსახლეობის ანთროპოლოგიის, ეთნოგრაფიის და ხალხური მედიცინის შესწავლა. კავკასიის საექიმო საზოგადოება ოქმებისა და შრომათა კრებულების სახით აქვეყნებდა საზოგადოების სხდომებზე მოსმენილ მოხსენებებს. საზოგადოების საპატიო წევრები იყვნენ რუდოლფ ვირხოვი, ნიკოლოზ პიროგოვი, ივანე თარხნიშვილი, რომლებიც ხშირად აქვეყნებდნენ წერილებს მის კრებულებში. კავკასიის საექიმო საზოგადოება ორჯერ დააჯილდოვეს მედლებით მოსკოვისა და ვენის საერთაშორისო გამოფენებზე. საზოგადოებამ 1928 წლამდე იარსება და მოაწყო ექიმთა 2 ყრილობა (1893, 1901).

ლიტერატურა
----------

* *შენგელია მ.* ქართული მედიცინის ისტორია, თბ. 1970;
* *შენგელია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 309.
ქართული გამოცემის გარეკანი, 2015
**„ჭიანჭველები"** (ფრანგ. Les Fourmis) — ცნობილი ფრანგი მწერლის, ბერნარ ვერბერის ტრილოგიის პირველი წიგნი (მომდევნო წიგნებია „ჭიანჭველების დღე" და „ჭიანჭველების რევოლუცია"). აერთიანებს სამეცნიერო ფანტასტიკას, მისტიკას, ბიოლოგიას, სოციოლოგიას და ფილოსოფიას. ნაწარმოები ითვლება ბესტსელერად. გაყიდულია 2 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და თარგმნილია 30-ზე მეტ ენაზე. გამოქვეყნდა 1991 წელს. ქართულად თარგმნა და გამოსცა გამომცემლობამ „წიგნები ბათუმში" 2015 წელს.

სიუჟეტი
-------

რომანი აგებულია ადამიანის და ჭიანჭველების ცივილიზაციის მთავარ საკვანძო, არსებით მომენტებზე. ეს ორი ცივილიზაცია ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად არსებობს. მათი თანაკვეთა მხოლოდ რომანის დასასრულს ხდება. 

მოქმედება მიმდინარეობს პარიზში, სადაც მთავარ გმირს, ჯონათან უელსს, ექსცენტრული ბიძისგან, პროფესორ ედმონდ უელსისგან მემკვიდრეობით ერგება ბინა. რომელიც მიუხედავად იმისა რომ ნახევრადსარდაფშია, ამავდროულად საკმაოდ დიდია და პარიზის ერთ-ერთ ელიტურ კვარტალში მდებარეობს. ბინას გააჩნია საიდუმლო სარდაფი, რომელშიც ბიძამ ძმისშვილს ანდერძით კატეგორიულად აუკრძალა ჩასვლა, თუმცა ეს უკანასკნელი ცხადია არ ემორჩილება, აღებს კარს და ჩადის ძალიან ღრმა, წყვდიადით მოცულ გვირაბში.

მეორე სიუჟეტურ ღერძს წარმოადგენს ბელ-ო-კანი, ჭიანჭველათა ცივილიზაციის ფედერაციის დედაქალაქი, სადაც მთავარი გმირი, #327-ე მამრი გრძნობს რომ მათი ცხოვრება სათანადოდ არ მიმდინარეობს, რაღაც ისე არ არის როგორც უნდა იყოს და რაღაც საიდუმლო იმალება მათგან. საიდუმლოს ძიებაში გადაეყრება #56-ე მდედრს, დედოფალ ბელ-ო-კიუნის ქალიშვილს, მომავალ დედოფალ შლი-პუ-ნის და მასთან ერთდ იწყებს საიდუმლოს ძიებას.
საიდუმლო კი რომანის ბოლოს იხსნება, როგორც პირდაპირი კომუნიკაცია ადამიანებს და ჭიანჭველებს შორის.

პერსონაჟები
-----------

### ადამიანები

* **ედმონდ უელსი** - პროფესორი, მეცნიერ-მირმეკოლოგი, მწერალი,
* **ჯონათან უელსი** - პროფესორ უელსის ძმისშვილი. პროფესიით მლესავი,
* **ლუსი უელსი** - ჯონათან უელსის მეუღლე,
* **ოგიუსტა უელსი** - ედმონდ უელსის დედა და ჯონათან უელსის ბებია,
* **ნიკოლა უელსი** - ჯონათან და ლუსი უელსების ვაჟი.

### ჭიანჭველები

* **ბელ-ო-კიუნი** - დედოფალი. ქალაქ ბელ-ო-კანის მმართველი და ბელ-ო-კანის ფედერაციაში შემავალი 64 ქალაქის დედა-დედოფალი,
* **#327** - მამრი. პირველად იგი ეჭვდება საიდუმლოს არსებობაში,
* **#56. მოგვიანებით შლი-პუ-ნი** - მდედრი. ქალაქ შლი-პუ-კანის დამაარსებელი. ბელ-ო-კანის ფედერაციის მომავალი დედა-დედოფალი,
* **#4000** - უსქესო მოხუცი მეომარი,
* **#103683** - უსქესო მეომარი ბელ-ო-კანიდან,
* **#801** - მამრი. შლი-პუ-ნის ვაჟი. ჩანერგილი ჯაშუში ბელ-ო-კანში.

ჭიანჭველების ქალაქები
---------------------

* **ბელ-ო-კანი** მთავარი ქალაქი. წითურა ჭიანჭველების ფედერაციის დედაქალაქი,
* **ლა-შოლა-კანი** ფედერაციის ყველაზე დასავლეთით მდებარე ქალაქი,
* **ზუბი-ზუბი-კანი** ფედერაციის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქი,
* **შლი-პუ-კანი** ფედერაციის ყველაზე ახალგაზრდა, ზეტექნოლოგიური ქალაქი,
* **ში-გაე-პუ** წითური ჭიანჭველების მტერ ჯუჯა ჭიანჭველების ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთით,
* **გაეი-იოლო** დროებითი სამხედრო ავანპოსტი.
ინსტიტუტის შენობა
**კავკასიის ინსტიტუტი** (სომხ.Կովկասի ինստիտուտ, ინგლ.Caucasus Institute) — არის საექსპერტო და ანალიტიკური ცენტრი, რომელიც მდებარეობს ერევანში. ეს არის ერთ-ერთი წამყვანი ანალიტიკური და საგანმანათლებლო ცენტრი სომხეთში და შუალოდ რეგიონში. ინსტიტუტი ატარებს პოლიტიკურ მეცნიერებათა, სოციალურ და მედიის კვლევებს, როგორც სამხრეთ და ჩრდილოეთ კავკასიაში. ინსტიტუტის სამეცნიერო საქმიანობის სფერო ასევე მოიცავს რეგიონულ კვლევას უფრო ფართო კონტექსტში .

ინსტიტუტი მდებარეობს ერევნის ცენტრში, დაარსდა 2002 წელს, როგორც კავკასიის მედიის ინსტიტუტი, შემდეგ კი 2008 წელს, ეწოდა კავკასიის ინსტიტუტი.

ინსტიტუტის ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია საზოგადოების ფართო ჩართულობის ხელშეწყობა პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღებაში. ამ მიზნის მისაღწევად, ინსტიტუტი ახორციელებს სამეცნიერო კვლევებს, შეიმუშავებს და ეხმარება პოლიტიკის რეკომენდაციებს და ხელს უწყობს პლურალიზმისა და საზოგადოებრივი დისკურსის გაცნობიერებას. 

ინსტიტუტის სამეცნიერო საქმიანობა მოიცავს დებატებს, კვლევით სამუშაოებს, კონსულტაციებსა და პუბლიკაციებს. დებატები ტარდება საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვან საკითხებზე. კვლევა ავსებს ინფორმაციულ ხარვეზს, აცნობიერებს რეგიონს და მისი განვითარების პერსპექტივებს. მთელ კავკასიასა და ყოფილ საბჭოთა კავშირში გავრცელებული პუბლიკაციები ახალ პერსპექტივას გვთავაზობს რეგიონის პრობლემების შესახებ.

ინსტიტუტი არის როგორც ნეიტრალური და არაპოლიტიზირებული პლატფორმა რეგიონის პოლიტიკური და სოციალური განვითარების მწვავე საკითხებზე დისკუსიისთვის.

ინსტიტუტი დაარსდა შვეიცარიის განვითარებისა და თანამშრომლობის სააგენტოს დაფინანსებით. ძირითადი ტრენინგის პროგრამა 2002 წლის ოქტომბერში დაიწყო თორმეტ ასისტენტ ჟურნალისტთან სამი ქვეყნის - სომხეთის, მოლდოვისა და რუსეთის (ჩეჩნეთის რესპუბლიკა) წარმომადგენლებთამ ერთად. სტუდენტებმა გაიარეს კურსები და სტაჟირება ადგილობრივ მედიაში, ატარებდნენ ტრენინგებსა და პრაქტიკებს.

მიუხედავად იმისა, რომ ინსტიტუტი ერევანში იყო დაარსებული, მან რეგიონალური მასშტაბით დაიწყო მუშაობა მულტიკულტურული მიდგომის გამოყენებით. მრავალი სტაჟიორი ჩაერიცხა ინსტიტუტში სხვადასხვა ქვეყნიდან, მათ შორის აშშ-დან, ნიდერლანდებიდან, გერმანიიდან და შვეიცარიიდან, ასევე სტუდენტები სომხეთიდან, საქართველოდან, ბელორუსიიდან, ყირგიზეთიდან, მოლდოვადან, იორდანიიდან, რუსეთის სამხრეთით (ჩეჩნეთი, დაღესტანი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი, ყაბარდო-ბალყარეთი და ჩრდილოეთ ოსეთი). 

2008 წელს ინსტიტუტის ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა დაერქმინა ინსტიტუტისთვის „კავკასიის ინსტიტუტი", რათა მის საქმიანობაში შესულიყო სხვადასხვა პროგრამები, მათ შორის თანამედროვე პოლიტიკის შესწავლა, კავკასიის რეგიონების კვლევები, ადვოკატირება და კონსულტაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт

სქოლიო
------

1. ↑  Официальный сайт / О Нас[*მკვდარი ბმული*]თარგი:Недоступная ссылка
**წყალიკრეფია** (ლათ. Aquilegia) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. ფოთლები სამმაგრთულია. ყვავილები სწორი, დიამეტრით 2–5 სმ, მრავალნაირი ფერის, ხშირად მარტოული, თავდახრილი; გვირგვინის ფურცლები წაგრძელებულია ღრუ სწორ ან მოღუნულ დეზებად. ნაყოფი მრავალფოთლურაა. ცნობილია 70-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერად თბილ და ტროპიკულ ოლქებში. საქართველოში გვხვდება სამი სახეობა, რომელთაგან ორი ენდემურია: კოლხური წყალიკრეფია (*A. colchica*) — იმერეთში, გეგის წყალიკრეფია (*A. gegica*) — აფხაზეთში; მესამე სახეობა — *Aquilegia olympica* გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდებიან ქვედა და შუა სარტყლის ტყეებში, ღია ფერდობებსა და კირქვიანებზე, სუბალპურ მდელოებსა და მაღალბალახეულობაში, ზოგჯერ ალპურ სარტყელშიც, მყინვარებთან ახლოს, ზღვის დონიდან 3500 მეტრამდე. ყველა სახეობა დეკორატიულია; ცნობილია ჯიშები გრძელი სწორი დეზებით, მრავალნაირად შეფერილები, ხშირად ორყვავილიანები, ბუთხუზა ან ძალიან დიდი (დიამეტრით 8 სმ-მდე) ყვავილებით. ყველა წყალიკრეფია კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

სქოლიო
------

1. ↑  aquilegia — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2  *Крупкина Л. И.* Водосбор // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 505.
3. 1 2  *გურგენიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 355.
4. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 658.