recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**პიტი**  ანუ **რანგიაირია** (ინგლ. Pitt Island) — მეორე უდიდესი კუნძული ჩატემის არქიპელაგის შემადგენლობაში, რომელიც ახალ ზელანდიას ეკუთვნის.

კუნძულის ფართობი 62 კმ²-ია. მდებარეობს ახალი ზელანდიის მთავარი კუნძულიდან 800 კმ-ით აღმოსავლეთით, ჩატემის კუნძულიდან 20 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რომლისგანაც პიტის სრუტითაა გამოყოფილი. კუნძული საკმაოდ გორაკ-ბორცვიანია, უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 241 მეტრზეა აღმართული (მთა ვაიჰერე). 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 38 ადამიანს შეადგენს.

პიტის კუნძული პირველი დასახლებული ადგილია დედამიწაზე, სადაც პირველად დგება ახალი წელი.

ევროპელებმა კუნძული 1791 წელს აღმოაჩინეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Moriori Education Resources Online დაარქივებული 2008-06-02 საიტზე Wayback Machine.
* Official Moriori Website[*მკვდარი ბმული*] With Information on Pitt Island Moriori

სქოლიო
------

1. ↑  First Sunrise of the New Millennium. Astronomical Applications Department, U.S. Naval Observatory.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2004-06-26.
**ჩაკალტაია** (აიმ. *ცივი გზა*) — მთა ბოლივიაში. მდებარეობს ანდების შემადგენელი ნაწილის, კორდილიერა-რეალის მთათა სისტემაში, ზღვის დონიდან 5421 მეტრ სიმაღლეზე. ჩაკალტაია გამოირჩეოდა 18 000 წლის ასაკის მყინვარებით, რომლებიც მთლიანად გაქრა 2009 წელს.[1][2][3] მყინვარი ერთ-ერთი უმაღლესი იყო მთელს სამხრეთ ამერიკაში და გადაჭიმული იყო 30 კმ-ზე, ლა-პასიდან უაინა-პოტოსის მთამდე. დღემდე დავის საგნად რჩება საკითხი, თუ რამ გამოიწვია მყინვარის გაქრობა - გლობალურმა დათბობამ თუ ადგილობრივი კლიმატის ცვლილებამ.[4]

სათხილამურო კურორტი
-------------------

ჩაკალტაიას მყინვარი ბოლივიის სათხილამურო კურორტს წარმოადგენდა. ამავე დროს, ის უმაღლესი სათხილამურო არეალი იყო მსოფლიოში, რომელსაც საბაგირო ემსახურებოდა. ის ჯერ კიდევ 1939 წელს გაიხსნა. მთა პოპულარულ ადგილს წარმოადგენდა მოყვარული მთამსვლელებისათვის, ვინაიდან ზემოთაღნიშნული გზა მწვერვალამდე 200 მეტრით დაბლა მთავრდებოდა.

ობსერვატორია
------------

მთაზე მდებარეობს ასტროფიზიკური ობსერვატორია, რომელიც ძირითადად გამა-გამოსხივების კვლევებს ემსახურება.[5] ის აქტიურად თანამშრომლობს მსოფლიოს სხვადასხვა ინსტიტუტებთან.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Wamsteker, W; Albrecht, Rudolf; Haubold, Hans J (2004). Developing basic space science world-wide: a decade of UN/ESA workshops. Dordrecht
**შალაურის სვეტიცხოვლი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ შალაურის სამხრეთით, სამიოდე კილომეტრზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით.

შენობის გეგმის გარეგან სწორკუთხედში (9x6,75 მ) ჩაწერილია გვერდიგვერდ განლაგებული ორი ნავი. მათ შორის ერთ, სამხრეთით მდებარე, რომელიც უფრო განიერი და მაღალია, ერთიანია. ჩრდილოეთით მდებარე კი, განივი კედლით, ორ არათანაბარ სადგომადაა გაყოფილი. აღმოსავლეთ სადგომი განცალკევებულია, დასავლეთისა კი, ორი, განიერი, თაღოვანი მალით, სამხრეთ ნავთანაა დაკავშირებული.

ეკლესია, ძირითადად, ლოდებითაა ნაგები. წყობაში მცირე ზომის, რიყის ქვა და ნატეხი ქვებიცაა გამოყენებული. გარეთა კუთხეები მოზრდილი, მეტ-ნაკლებად შერჩეული ქვებითაა გამოყვანილი, რომელთა წყობა ირეგულარულია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. ორივე მთავარი ნავის კედლებში. დასავლეთით და სამხრეთით, არის გაჭრილი. დასავლეთ შესასვლელი თავდაპირველია, გადახურულია თარაზულად. ამჟამად მსგავსადაა გადახურული სამხრეთ შესასვლელიც. მთავარი ნავი აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი.

ჩრდილოეთ ნავის აღმოსავლეთ სადგომი გეგმით თითქმის კვადრატულია, გადახურულია ცილინდრული კამარით. აღმოსავლეთ კედლის შუაში დაბალი, პარალელურწირთხლებიანი, სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ქვემოთ დგას კედელზე მიყრდნობილი, ოთხკუთხა ტრაპეზი. სადგომი დასავლეთ კედელში სწორკუთხა კარია, რომელიც დასავლეთ სადგომში გადის. დასავლეთ სადგომი, აღმოსავლეთ სადგომთან შედარებით, ორჯერ უფრო გრძელია და მთავარ ნავს ორი, ნახევარწრიული თაღით უკავშირდება, რომლებიც კვადრატული გეგმის ბურჯს ეყრდნობიან. ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე ნაგებობების კვალი შეიმჩნევა.

1990 წელს, ინსტიტუტ „საქართველოს რესტავრაციის" მიერ, ძეგლზე ჩატარდა სარესტავრაციო სამუშაოები: შემორჩენილი, ფაქტობრივი მასალის საფუძველზე მთლიანად აღადგინეს ჩედილოეთ ნავი, მოაწყეს ბეტონის თაროსებრი ლავგარდანი და ნავი ღარისებრი კრამიტით გადახურეს; აღადგინეს ნავების დამაკავშირებელი თაღედის დასავლეთ მალი, არასრულად აღადგინეს მთავარი ნავის კედლები. სამხრეთ კედლის შუა ნაწილში მოაწყვეს ოთხკუთხა შესასვლელი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 369.
* 

**პორტ-კატონის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია** (რუს. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი აზოვის რაიონის სოფელ პორტ-კატონში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. აგებულია 1900-1937 წლებში. 

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, აზოვის რაიონი, სოფელი პორტ-კატონი, ცენტრალური ქუჩა № 10.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის შუა წლებში, როსტოვის ოლქის აზოვის რაიონის სოფელ პორტ-კატონში ააგეს ეკლესია მოციქულთასწორის კონსტანტინესა და ელენეს სახელზე. დროთა განმავლობაში ეკლესია დაძველდა და იგი შეცვალეს XX საუკუნის დასაწყისში.

1938 წელს პორტ-კატონის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია დახურეს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, გერმანელთა მიერ სოფლის ოკუპაციის პერიოდში, 1942 წელს პორტ-კატონის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია კვლავ გახსნეს. ომის შემდეგ 1945 წელს სოფლის მორწმუნეებს გადასცეს სამლოცველო სახლი, აგებული 1913 წელს და პატარა ნაგებობა, რომელშიც ომამდე მუშაობდა კავშირგაბმულობის განყოფილება. 1962 წლის დასაწყისში სოფელ პორტ-კატონის სამლოცველო სახლი ჩამოართვეს მრევლს. 1962 წლის მარტში როსტოვის ოლქის აღმასკომმა მიიღო საბოლოო გადაწყვეტილება სამლოცველო სახლის ლიკვიდაციის შესახებ. 

ღვთისმშობლის კვართის მრევლი სოფელში კვლავ დარეგისტრირდა 1995 წელს და რეგისტრაციის გასვლის შემდეგ კვლავ დარეგისტრირდა 2006 წელს. 

ამჟამად ეკლესიას უჭირავს თევზმრეწვის ყოფილი შენობა. ეს შენობა მრევლს გადაეცა უფასოდ.

ეკლესიის წინამძრVრები იყვნენ ნიკოლოზ კარტიშენკო (1995-2004 წწ.), ნიკოლოზ კრავჩენკო (2004-2005 წწ.), როსტისლავ საღინაშვილი (2005-2007 წწ.), ხოლო 2013 წლიდან წინამძღვარია მღვდელმონაზონი ვასილი ლაპკო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Порт-Катон. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы.
* История прихода
* Храм Покрова Пресвятой Богородицы п. Порт-Катон
მეტროსადგური
**პორტ დე ჰალი** (ფრანგ. Porte de Hal) ან **ჰალეპორტი** (ნიდერლ. Hallepoort) — მეტროსადგური და მიწისქვეშა ტრამვაი ბრიუსელში. სადგური განთავსებულია ქალაქის კარიბჭე ჰალესთან, სახელწოდებაც აქედან მოდის.

ჰალეპორტი ფაქტობრივად ორი სადგურისგან შედგება, რომლებიც განსხვავებულ დონეზე მდებარეობენ: მეტროსადგური (ხაზი 2) და მიწისქვეშა ტრამვაის სადგური (მარშრუტები 3, 23, 55). მეტროსადგური უფრო ქვემოთ არის განთავსებული, ვიდრე მიწისქვეშა ტრამვაის გაჩერება.

მეტროსადგური 1988 წლის 2 ოქტომბერს გაიხსნა, მიწისქვეშა ტრამვაის სადგური კი — 1992 წლის 3 დეკემბერს. ორივე სადგურს გვერდითი პლატფორმები აქვს.

მიწისქვეშა ტრამვაის სადგური Le Passage inconnu ნამუშევრებით არის შემკული, რაც ბელგიური გრაფიკული რომანების (კომიქსების) Cités obscures მოტივებზეა შექმნილი. Le Passage inconnu წარმოადგენს სადგურის კედლიდან „გამავალი" მოძველებული ტრამვაის მაკეტს.

მომავალში მიწისქვეშა ტრამვაის ხაზი შეიძლება სრულფასოვან მეტროდ გადაკეთდეს.

55 მარშრუტის ტრამვაი სადგურზე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პორტ დე ჰალი"** ვიკისაწყობში.
**არაბეთის ფილა** — მეორე თანრიგის ტექტონიკური ფილა ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. მის ფარგლებშია ქუვეითი, ბაჰრეინი, კატარი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ომანი, იემენი, საუდის არაბეთი, სირია, იორდანია და ერაყი. არაბეთის, აფრიკისა და ინდოეთის ფილები გეოლოგიურ ისტორიაში ჩრდილოეთური მიმართულებით მოძრაობენ და ევრაზიის ფილას ეჯახებიან, რაც გამოვლინებულია ფილის ნატეხების კოლაჟისა და ქედების სახით.

დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება აფრიკის ფილა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ინდოეთის ფილა, აღმოსავლეთით ევრაზიის ფილა, ჩრდილოეთით ანატოლიის ფილა.

არაბეთის ფილა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განფენილია 2600 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 3000 კმ-ზე. სიმჭიდროვე 40 კმ, ფართობი 5,000,000 კმ². ზედა ქერქს გააჩნია ნეოპროტეროზოული ასაკის (1000–540Ma) კრისტალური კამბრიულისწინა საფუძველი, რომელიც ცნობილია არაბეთის ფარის სახელწოდებით. მისი ლითოლოგია წარმოდგენილია კრისტალური ფიქლებით, ამფიბოლიტებით, გნაისებით, მეტაბაზალტებით, გრაუვაკებითა და ანდეზიტებით. ფარის ზემდებარედ განლაგებულია ფანეროზოული დანალექები და კაინოზოური ტრაპები. ეს ვულკანურ-დანალექი კომპლექსი ატარებს არაბეთის ბაქნის სახელწოდებას. დანალექი ქანები ძირითადად გვხვდება კარბონატული და სილიციკლასტური დანალექების სახით.

BP-ის 2013 წლის მსოფლიო ენერგეტიკის სტატისტიკური მიმოხილვის თანახმად, არაბეთის ფილა შეიცავს ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მსოფლიო მარაგის შესაბამისად, 48% და 43%-ს, რაც ტექტონიკასთანაა შეპირობებული. დამახასიათებელია მაღალი სეისმური აქტივობა და ვულკანიზმი.

სქოლიო
------

1. ↑  Konert G, Afifi AM, Al-Hajri S, de Groot K, Al Naim, A.A. Droste H.J. (2001). Paleozoic stratigraphy and hydrocarbon habitat of the arabian plate. AAPG Memoir, vol. 74, pp.483–515
2. ↑  Tectonics of the Arabian Plate, Tectonics of a Thousand-and-One Nights The Gateway to Astronaut Photography of Earth. NASA
3. ↑  Movements of the Arabian Plate. Saudi Geological Survey sgs.gov.sa
4. 1 2  Stern R.J and Johnson P. (2010). Continental lithosphere of the arabian plate; a geologic, petrologic, and geophysical synthesis. Earth-Sci Rev 101(1-2):29–67.
5. ↑  Learn About the History and Principles of Plate Tectonics www.thoughtco.com
6. ↑  BP Statistical Review of World Energy June 2013 www.bp.com
7. ↑  Talebian M and Jackson J. (2004). A reappraisal of earthquake focal mechanisms and active shortening in the zagros mountains of iran. Geophysical Journal International 156(3):506–26.
ლურჯად - კონსერვატორები, წითლად - ლიბერალები, თეთრად - დამოუკიდებელი
**რეფორმის ომი მექსიკაში** (ესპ. *Guerra de Reforma*) — ერთ-ერთი ეპიზოდი იმ ბრძოლებისა, რომელიც მიმდინარეობდა მე-19 საუკუნის მექსიკის ორ ძირითად პოლიტიკურ ძალას – ლიბერალებსა და კონსერვატორებს შორის. ლიბერალებს უნდოდათ ფედერალური მთავრობა, კათოლიკური ეკლესიის ძალაუფლების შეზღუდვა და ქვეყანაში სამხედრო გავლენის გაზრდა. კონსერვატორებს კი ცენტრალური მთავრობა, მონარქით სათავეში. 

ყველაფერი იმით დამთავრდა, რომ კონსერვატორები მიემხრნენ მექსიკაში შემოჭრილ ფრანგებს, რომელთა დახმარებითაც შეიქმნა მექსიკის მეორე იმპერია იმპერატორ მაქსიმილიან I-ით სათავეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) ILCE: RedEscolar - Portal Educativo დაარქივებული 2011-03-19 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Poemas de Riva Palacio
* (ესპანური) UNAM: Université nationale autonome du Mexique დაარქივებული 2011-09-29 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მექსიკისა და მექსიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შაკშუკა** — ერთ-ერთი გამორჩეული და პოპულარული კერძი ისრაელში (ტაფამწვარი პომიდვრით, მწვანე წიწაკითა და ხახვით), რომლის თითო ულუფას ინდივიდუალურად, თუჯის ტაფებზე ამზადებენ. ეს კერძი ისრაელში ჩრდილო აფრიკის ქვეყნების ემიგრანტებმა ჩამოიტანეს თავიანთი რეგიონიდან. თამამად შეგიძლიათ დილა ამ სრულყოფილი, საკმაოდ მსუყე კერძით დაიწყოთ. მას ტრადიციულად მიირთმევენ საუზმეზე თბილი პიტა პურით ან ჩალასთან ერთად.

ის წარმოადგენს კვერცხის კერძს, რომელიც ფორთოხლის, ჩილის წიწაკისა და ნივრის სოუსით არის გაჟღენთილი ჩვეულებრივ სანელებლებთან ერთად, ციმციმში, პაპრიკაში, კაენის წიწაკასა და ნიგოზთან ერთად არი შეზავებული. 

მიუხედავად იმისა, რომ კერძი თავდაპირეველად ჯერ კიდევ არსებობდა ხმელთაშუა და შუა აღმოსავლეთის რეგიონებში, მისი უახლესი კვერცხისა და ბოსტნეულის ფორმები წარმოიშვა ჩრდილოეთ აფრიკის მაღრიბის რეგიონში.

ეტიმოლოგია
----------

აღნიშნული პოპულარული კერძის სიტყვა "Shakshouka" (არაბულად: شَكْشُوكَةٌ) არის არაბული ჟარგონი (კონკრეტულად ტუნისის არაბული) და ნიშნავს "ნაზავს". აღნიშნული სიტყვა გამომდინარეობს არაბული ზმნიდან شَكَّ. კერძის სახელწოდება მაღრიბის არაბულ დიალექტში ნასესხებია ბერბერების ტომისგან.

ისტორია
-------

შაკშუკას მთავარი ინგრედიენტი პომიდვრის დაფუძნებული ღეროები გავრცელებული იყო მთელ იემენში, ოსმალეთის იმპერიაში, ეგვიპტეში, სირიაში, ბალკანეთსა და მაღრიბის რეგიონში. ამ ღერებს მაღრიბში შახშუკას ეძახდნენ. თავდაპირველად ოსმალეთის კერძი şakşuka იყო მოხარშული ბოსტნეულის კერძი, ხორცით ან ღვიძლით. პომიდორი და ჩილის წიწაკა ცხელი/ტკბილი შეზავდა კერძში, მოგვიანებით. 

დღეისათვის კერძის ზუსტი წარმოშობა სადავოა, ამ მხრივ არაერთი მოსაზრება არსებობს. ასე მაგალითად, ებრაული ქრონიკის თანახმად, ზოგიერთ ისტორიკოსს მიაჩნია, რომ კერძი გავრცელდა ესპანეთსა და უფრო შუა აღმოსავლეთში თურქეთიდან. ზოგი კი ფიქრობს, რომ იგი წარმოშობითა მაროკოდან არის. არსებობს ამ კერძის წარმოშობის მესამე თეორიაც რომლის თანახმადაც, ის არის იემენიდან წამოსული, სადაც მას ემსახურება ჟუგი, ცხელი მწვანე პასტა. თუმცა აღსანიშნავია, რომ მიუხედავად იმისა კერძი ლევანტის მშობლიური არ არის, ის ისრაელში ტუნისელმა ებრაელებმა მოიტანეს.

ამ კერძის ათობით ვარიაცი არსებობს, რომელიც დღეს პოპულარულია ხალხში. კვერცხის გარეშე შაკუშუკის საფუძველს მბათუა ეწოდება. არსებობს მრავალი სახეობა, მათ შორის: მრავალფეროვანი ყველით, ბოსტნეულით, ძეხვეულით და ა.შ. თურქეთში ყველაზე გავრცელებული ვარიანტია კერძის ბადრიჯნით, წიწაკით, ხახვით, ნიორითა და პომიდორით შეზავებული სუნელებში. გარდა ამ ტიპის შაკშუკასი თურქეთში ვხვდებით ამ კერძის სხვადასხვა ვარიაციებს შეზავებულს ზეითუნის ზეთში. 

აღნიშნული კერძის მთავარ ინგრედიენტებს წარმოადგენს: ხახვი, პომიდორი, წიწაკა, ზეთი, კვერცხი, მარილი, შავი წიწაკა, პაპრიკა, ქინძის სუნელი და ოხრახუში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შაკშუკა
* რეცეპტი
**შიშმარიოვის აგარაკი** (რუს. Дача Шишмарёва) — ხის აგარაკი ქალაქ სანქტ-პეტერბურგის პრიმორსკის რაიონში. შენობა მდებარეობს მისამართზე პრიმორსკის პროსპექტი 87, მდინარე დიდი ნევკის სანაპიროზე, მეტროსადგურ სტარაია-დერევნიას ახლოს. სააგარაკო ნაგებობა მიმდებარე მწვანე ზოლთან ერთად დაცულია, როგორც არქიტექტურის ფედერალური ძეგლი. 

აგარაკის შენობა წარმოადგენს დღემდე შემონახულ კლასიციზმის ეპოქის ხის არქიტექტურის ნიმუშს. შენობის მთავარი ფასადის ცენტრი შემკულია ოთხსვეტოვანი კორინთული პორტიკით. მის წინ განლაგებულია მცირე ბაღი.

ისტორია
-------

აგარაკი აგებულია 1824-1825 წლებში არქიტექტორ აბრაამ მელნიკოვის პროქტის მიხედვით. იგი ეკუთვნოდა შტაბ-კაპიტან ათანასე შიშმარიოვს, რომელიც შიშმარიოვების თავადთა საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. ამ მსხვილი სახლის მფლობელის სახელისაგან წარმოიქმნა შიშმარიოვის შესახვევის სახელი, რომელიც მდებარეობს პრიმორსკის პროსპექტსა და სკოლის ქუჩას შორის. 

შიშმარიოვის აგარაკში მუდმივად იკრიბებოდნენ განათლებული ინტელიგენციის წარმომადგენლები: მხატვრები, მსახიობები, მუსიკოსები. ზოგჯერ აგარაკს სტუმრობდა ბალერინა ეკატერინა ტელეშევა, მხატვარი ორესტ კიპრენსკი (მისთვის სპეციალურად ააშენეს სპეციალური საზაფხულო სახელოსნო) და კარლ ბრიულოვი. აგარაკის ტერიტორიაზე ბრიულოვმა დახატა ცნობილი ნახატი „დები შიშმარიოვები", რომელიც ამჟამად ინახება რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმში. მასზე გამოსახულია სახლის პატრონის ქალიშვილები ალექსანდრა და ოლღა.

დიდი სამამულო ომის პერიოდში აგარაკი სერიოზულად დაზიანდა. იგი გაარემონტეს 1959-1962 წლებში. 2012 წელს დაიწყო შენობის ახალი სარესტავრაციო სამუშაოები. 

2017 წლის მონაცემებით შიშმარიოვების აგარაკის შენობაში განთავსებულია „სანქტ-პეტერბურგის საბავშვო სამხატვრო სკოლა № 17". 1986 წელს აგარაკი გადაეცა კულტურის კომიტეტს. საბავშვო სამხატვრო სკოლის გახსნა შედგა ქალაქის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით.

რუსეთის მთავრობის 2001 წლის 10 ივლისის დადგენილებით შიშმარიოვის აგარაკი, ასევე მიმდებარე ბაღი და გალავანი შეიტანეს სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ძეგლების სიაში.

ლიტერატურა
----------

* Первушина Е. В. Петербургские женщины XIX века. — СПб: Центрполиграф, 2013. — 810 с. — ISBN 978-5-227-04406-8
* Потехина Т. В. На земле Яковлевых (Петербургские родовые гнезда как очаги русской культуры) // Четвертые открытые слушания «Института Петербурга»: Ежегодная конф. по пробл. петербурговедения, 1—2 февр. 1997 г. / Сост. Л. К. Ермолаева, И. М. Сергеева. СПб. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* На даче штабс-капитана Шишмарева бывали Кипренский и Брюллов
* Архитектура Санкт-Петербурга. Дача А. Ф. Шишмарева
* Прогулки по Приморскому району

სქოლიო
------

1. ↑  На Приморском проспекте реставрируют деревянную дачу Шишмарева — Канонер
2. ↑  История. Сайт «Детской Художественной Школы № 17».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-11-14. ციტირების თარიღი: 2018-11-30.
ნახევარკუნძლის თანამგზავრული ფოტო

**პარაგუანის ნახევარკუნძული** (ესპ. Península de Paraguaná) — ნახევარკუნძული ვენესუელაში, მდებარეობს ფალკონის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილში, შეჭრილია კარიბის ზღვაში. ფართობი შეადგენს 3 405 კმ²-ს. მისგან 27 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს კუნძული არუბა, ოდნავ მოშორებით კი ბონერი და კურასაო. შტატის დარჩენილ ნაწილთან ნახევარკუნძული შეერთებულია მედანოსის ბუნებრივი ყელით. პარაგუანის მთავარი ქალაქია პუნტო-ფიხო, სადაც განლაგებულია ორი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა. 

იმის გამო, რომ ნახევარკუნძული თითქმის მთლიანად წყლითაა შემოსაზღვრული, ხშირად მას კუნძულად მოიხსენიებენ და ქარქვეშა ანტილების შემადგენელ ნაწილად მიიჩნევენ. 

ნახევარკუნძული ერთ-ერთი ვენესუელის ერთ-ერთი ყველაზე მშრალი რეგიონია, 340,2 მმ საშუალო წლიური ნალექებით, რაც მაქსიმუმს ნოემბერში აღწევს (83,5 მმ). საშუალო ტემპერატურა 28 - 34 °C- შორის მერყეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პარაგუანის ნახევარკუნძული***

* პარაგუანის ნახევარკუნძულის ფოტოები.
* გეოლოგიური მიმოხილვა
**პიმენ პალესტინელი** (გ. 602) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 აგვისტო, ახალი სტილით — 9 სექტემბერი.

ცხოვრება
--------

ღირსი პიმენ პალესტინელი VI საუკუნეში ცხოვრობდა რუბის უდაბნოში. მის შესახებ მოგვითხრობენ ნეტარი მამები სოფრონი და იოანე „ლიმონარის" ასსამოცდამეშვიდე თავში. ერთხელ, ზამთარში, ღირს პიმენთან ბერი აღათონიკე მივიდა სულიერი დამოძღვრის სათხოვნელად და ღამე მეზობელ მღვიმეში გაათია. დილით მან წმინდანს უთხრა, ღამის სუსხში საშინლად გავიტანჯეო, რაზეც პიმენმა მიუგო: სიცივე არც მიგრძვნია, რადგან ლომი მოვიდა, გვერდით მომიწვა და გამათბოო. „მაგრამ, - დაამატა მოსაგრემ, - უწყოდე, რომ მე მხეცები დამფლეთენ, იმიტომ, რომ როცა ერში ვცხოვრობდი და ცხვრებს ვმწყემსავდი, ჩემმა ნაგაზებმა მახლობლად მიმავალი ერთი კაცი დაფლითეს. მე შემეძლო მისი გადარჩენა, მაგრამ ეს არ გავაკეთე. სწორედ მაშინ მეუწყა, რომ ამგვარივე სიკვდილით მოვკვდებოდი". ასეც მოხდა: სამი წლის შემდეგ პიმენ პალესტინელი მხეცებმა დაგლიჯეს. ეს მოხდა 602 წელს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღირსი პიმენ პალესტინელი
**პიტეე** (შვედ. Piteälven) — მდინარე ჩრდილოეთ შვედეთში, ნორბოტენის რეგიონში. იგი ერთ-ერთია ნორლანდის იმ ოთხ უმთავრეს მდინარეს შორის, რომლებიც ხელშეუვალნი არიან ჰიდროელექტროსადგურებისგან. 

სათავეს იღებს აღმოსავლეთ შვედეთში, იოკმოკის მუნიციპალიტეტში მდებარე ფართო ტბებიდან და მიემართება აღმოსავლეთ სანაპიროსკენ, სადაც პიტეოს მუნიციპალიტეტში ერწყმის ბოტნიის ყურეს. მისი სიგრძე 400 კმ-ია, აუზის ფართობი 11 200 კმ².

მდინარეზე მდებარე უდიდესი ჩანჩქერია სტორფორსენი, რომელიც ნორბოტენის მნახველთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ადგილია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (შვედური) შვედეთის მდინარეები სიგრძის მიხედვით
* (შვედური) ინფორმაცია შვედეთის მდინარეების ჩამონადენზე დაარქივებული 2007-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* (შვედური) შვედეთის მდინარეები აუზის ფართობის მიხედვით დაარქივებული 2007-03-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „Piteälven". *Nationalencyklopedin* (Swedish). ციტირების თარიღი: 14 July 2010.
2. ↑  Län och huvudavrinningsområden i Sverige Swedish. SMHI.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28 სექტემბერი 2018. ციტირების თარიღი: 14 July 2010.

  

მდინარე პიტეე
**პიტეო** (შვედ. Piteå) — ქალაქი შვედეთში, ნორბოტენის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 23 240 ადამიანს შეადგენს. მდებარეობს მდინარე პიტეს შესართავთან, ბოტნიის ყურის სანაპიროსთან. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1621 წელს.

ისტორია
-------

1666 წელს ქალაქი ხანარმა გაანადგურა, მაგრამ მოგვიანებით კვლავ აღადგინეს. ერთადერთი შენობა, რომელიც ხანძარს გადაურჩა, ქალაქის ეკლესია იყო, იგი ასევე უვნებელი გადარჩა 1721 წლის ხანძრისას.

ცენტრალურ მოედანზე მდებარეობს რატუშა, რომელიც XVII საუკუნის იერსახეს ინარჩუნებს.

მოსახლეობამ ზრდა XIX საუკუნის დამდეგს დაიწყო და ამავე საუკუნის 70-იანი წლებიდან XX საუკუნის 20-იან წლებამდე 2 500 ადამიანი შეადგინა. მოსახლეობის ზრდის დამაჩქარებელი ფაქტორი გახდა 1911 წელს რკინიგზის გაყვანა და მრეწველობის განვითარება.

პიტეოში ტრადიციულად განვითარებულია ხე-ტყის მრეწველობა. ფუნქციონირებს ქაღალდისა და ხე-ტყის გადამამუშავებელი საწარმოები.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ისრაელის დროშაისრაელი, ნაჰარია
* რუსეთის დროშარუსეთი, კანდალაკშა
* ისლანდიის დროშაისლანდია, გრინდავიკი
* საფრანგეთის დროშასაფრანგეთი, სენ-ბართელმი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* (შვედური) Piteå

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
სასაფლაოზე აღმართული მონუმენტი
**ბრაზილიელ სამხედროთა სასაფლაო** — სამხედრო სასაფლაო იტალიაში, ტოსკანის რეგიონის ქალაქ პისტოიაში. აქ დაკრძალული იყო 463 ბრაზილიელი ჯარისკაცი, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომში დაიღუპნენ, ძირითადად ფორნოვოს ბრძოლაში, 1945 წელს.

ისტორია
-------

1944 წელს, საექსპედიციო ძალების 25 000 ჯარისკაცით ბრაზილია მეორე მსოფლიო ომში ჩაერთო ღერძის სახელმწიფოების წინააღმდეგ, იტალიის მდინარე სერკიოს ხეობაში. 

ფინალური იერიშით, ბრაზილიელებმა ტურინს მიაღწიეს და 2 მაისს ფრანგულ ძალებს შეუერთდნენ.

### სამარხი

1960 წლამდე ცხედრები პისტოაში რჩებოდა. 1960 წელს სასაფლაო დაიხურა და ნეშტები ოფიციალურად გადაასვენეს ბრაზილიაში, ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში, ფლამენგოს ეროვნულ მონუმენტში. 

გადასვენების შემდეგ, სამარხში აღმოჩენილ იქნა კიდევ ერთი ბრაზილიელის ნეშტი. ბრაზილიის მთავრობამ მისი, როგორც უცნობი ჯარისკაცის იქ დატოვება გადაწყვიტა.

1967 წელს, პისტოის სასაფლაო კვლავ გაიხსნა. აღიმართა ოსკარ ნიმეიერის სკოლის წარმომადგენლის — ოლავუ რედიგ დე კამპუშის მიერ შექმნილი მონუმენტი. სასაფლაოს მოგვიანებით ბრაზილიის ორი პრეზიდენტი ეწვია.

ლიტერატურა
----------

* Walter Bellisi, *Arrivano i nostri : il Brasile nella seconda guerra mondiale, la presa di Monte Castello e la battaglia di Montese*, Formigine (MO) : Golinelli, 1995
* Fabio Gualandi, *Monumenti dedicati al soldato brasiliano pela Forca Expedicionaria Brasileira (F.E.B.) na campanha da Italia*, Vergato, Tip. Ferri, 2005

სქოლიო
------

1. ↑  Pistoia, San Rocco. Omaggio al Milite Ignoto del Brasile, morto in Italia, con altri 462 caduti, 1944-1945..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-26. ციტირების თარიღი: 2012-10-15.
2. ↑  *Histórico: Monumento Nacional aos Mortos da II Guerra Mundial*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-23. ციტირების თარიღი: 2012-10-15.
პისეკის კარიბჭე
**პისეკის კარიბჭე** (ჩეხ. Písecká brána), რომელსაც ასევე უწოდებენ **ბრუსკას კარიბჭეს** (ჩეხ. Bruská brána) არის ჩეხეთის რესპუბლიკის დედაქალაქ პრაღის *ბაროკოს სტილის ყ*ოფილი ქალაქის კარიბჭე. თავდაპირველად საფორტიფიკაციო კომპლექსს აგრეთვე ეკუთვნოდა მარიანეს კედელი (ჩეხ. Mariánské hradby), რომელიც კ ბრუსცეს ქუჩაზე, ჰრადჩანის უბანში,ჰრადჩანსკას მეტროსადგურიდან არც თუ ისე შორს მდებარეობს. პისეკის კარიბჭის მახლობლად გვხვდება პრაღის სხვა ღირსშესანიშნაობები სამეფო საზაფხულო სასახლე და ვილა ბილეკი. დღესდღეობით პისეკის კარიბჭე არის ქალაქ პრაღის ჩრდილოეთით შემონახული ერთადერთი კარიბჭე და ქალაქში არსებული ოთხი საფორთეფიკაციო ნაგებობიდან ერთ-ერთი. (ტაბორის, ლეოპოლდის და ჩოტეკის (აგურის) კარიბჭეები ვიშეჰრადის ციხის ნაწილია).
კარიბჭის სახელს არაფერი აქვს საერთო ჩეხეთის ქალაქ პისეკთან სამხრეთ ბოჰემიაში, მაგრამ ის მომდინარეობს წინა შუა საუკუნეებში აქ არსებული კარიბჭის სახელწოდებიდან, რომელიც რამდენიმე ასეული მეტრის მოშორებით იდგა, დღევანდელ ვალდშტეინსკის ქუჩაზე. ეს გარეუბანი ძველ კარიბჭესთან ერთად მთლიანად დაანგრიეს 1620-იან წლებში, რათა ადგილი გაენთავისუფლებინათ მაშინ ახლად აშენებული ვალენშტაინის სასახლისთვის. ალტერნატიული სახელწოდება მომდინარეობს ნაკადული ბრუსნიცეს (ბრუსკას) სახელწოდებიდან, რომელიც მდინარე ვლტავას პატარა შენაკადია, ის პრაღის ციხის ჩრდილოეთით მიედინება.

 კარიბჭის შიდა მხარე განსხვავებული ხედითაა წარმოდგენილი
კარიბჭე მდებარეობდა წმინდა გიორგისა და წმინდა ლუდმილას ბასტიონებს შორის. პისეკის კარიბჭე ბაროკოს სტილის ერთ-ერთი უკანასკნელი საფორთეფიკაციო ნაგებობაა, რომელიც 1721 წელს არქიტექტორ ჯოვანი ბატისტა ალიპრანდის მიერ ფრანტიშეკ ვოგოტის დიზაინის მიხედვით აშენდა. პისეკის კარიბჭე პრაღაში ჩრდილოეთიდან შემომავალ გზებს კეტავდა. ის იყო ვლტავის მარცხენა სანაპიროზე მაშინ ბდებარე ქალაქის სამი კარიბჭედან ერთ-ერთი. (მეორე იყო დასავლეთით მიმავალი საიმპერატორო კარიბჭე (ჩეხ. Říšská brána) მდებარეობს დღევანდელ *დლაბაჩოვის* ქუჩაზე და მესამე კი სამხრეთით მდებარე უიეზდის კარიბჭე (ჩეხ. Újezdská brána) დღევანდელ *უიეზდის* ქუჩაზე). 

1741 წელს ავსტრიული მემკვიდრეობისთვის ომის დროს, პისეკის კარიბჭე არასათანადოდ და სუსტად იყო დაცული, რის გამოც კარლ VII ალბრეხტის, ბავარიის ელექტორატის ჯარები და ბოჰემიის ტახტის პრეტენდენტი ერთად, სწორედ პისეკის კარიბჭის მხირდან შევიდნენ პრაღაში. 

1866 წლის ავსტრო-პრუსიის ომის შემდეგ გადაწყდა, რომ კარიბჭეებით გამაგრებული ქალაქები საჭირო აღარ იყო და პრაღის საფორტიფიკაციო ქსელი თანდათანობით დაიშალა. მარიანეს კედლები გადარჩა მე-20 საუკუნის დასასრულამდე, რისგანაც დღეს სულ რამდენიმე ნაწილია შემორჩენილი, მათ შორის პისეკის კარიბჭე. აქ აშენებული ახალი შემოვლით გზის წყალობით გაზრდილი მოძრაობა აღარ წარმოადგენდა კარიბჭისათვის საფრთხეს, რის გამოც ის დღემდე მყარად დგას. 2000-2002 წლებში პისეკის კარიბჭე რესტავრაციას ჩაუტარდა და გადაკეთდა კაფედ და გალერეად ; იქვე იმართება საქორწილო ცერემონიები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website of the gate თარგი:In lang
**პატარძეულის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულის სამხრეთ განაპირას, ჯიღაურიანთ უბანში. სავარაუდოდ, თარიღდება XlX საუკუნით. 

ეკლესია ადრე ამ ადგილას არსებული ციხე-გალავნის აღმოსავლეთ კედელზე ისეა მიდგმული, რომ იგი ეკლესიის დასავლეთ კედლის მოვალეობასაც ასრულებს. 1990-იან წლებში აქ მამათა მონასტერი დაარსდა. აღდგა ეკლესიის გვერდით მდგარი ციხე-გალავნის ერთ-ერთი ცილინდრული კოშკი და გალავნის ნაწილი. ადრე არსებული გალავნის მთელ პერიმეტრზე აიგო სამონასტრო დანიშნულების რამდენიმე ახლანდელი ნაგებობა და გარემონტდა ეკლესია: მოიხსნა ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმული სამრეკლო, დაიდგა კანკელი, ეკლესია შიგნით გაჯით, ხოლო გარედან ცემენტით და ქვიშის ხსნარით შეილესა. ეკლესია დარბაზულია (10,8x6,6 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. კარ-სარკმლების მოსაპირკეთებლად, სუფთად დამუშავებული ქვიშაქვაა გამოყენებული. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან (ამჟამად ამოშენებულია) და ჩრდილოეთიდან ორივე კარი სწორკუთხაა. იატაკი დიდი ზომის, გათლილი ქვითაა მოგებული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, გაჭრილია განიერი, გარეთკენ შევიწროებული სარკმელი, რომლის სამხრეთით ერთი შეირსულთაღოვანი ნიშია, ხოლო ჩრდილოეთით — ერთი ოთხკუთხა და ერთი შეისრულთაღოვანი ნიში. მათ შორის სწორკუთხა ნიშის ზემოთ, მცირე ზომის ნიშია მოწყობილი, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული გადახურვა აქვს. ერთი პატარა ნიში აფსიდის სარკმლის ქვემოთაცაა. 

საკურთხეველი, დარბაზის იატაკის მიმართ, საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. საკურთხევლის სარკმლის მსგავსი თითო სარკმელი დარბაზის გრძივ კედლებშიცაა გაჭრილი. ოდნავ მომცრო, ერთი სარკმელი დასავლეთ კედლის ზედა ნახევარშია. იგი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან კი — ოთხკუთხა. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც საბჯენი თაღი ეყრდნობა. თაღის ქუსლებთან მაღალი, თაროსებრი იმპოსტებია გამოყოფილი. დასავლეთ კედლის ორივე პილასტრი იატაკიდან დაახლოებით 2,5 მეტრის სიმაღლეზე იწყება. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, ხოლო დარბაზი — შეისრული კამარით. შეისრული ფორმისაა კონქის თაღიც და საბჯენი თაღებიც. ჩრდილო ფასადზე, კარის არქიტრავის თავზე, ნახევარწრიული ფორმის, შეღრმავებული არეა, რომლის ზემოთ წყობაში ჩასმულ, ოთხკუთხა ქვაზე, მხედრული დამწერლობით შესრულებული, ძლიერ დაზიანებული წარწერითაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთ ფრონტონზე, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი, ჯვრის გამოსახულებაა, რომელიც მაღალ, საფეხუროვან კვარლცხბეკზეა აღმართული. კედლები დასრულებულია ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად დალაგებული აგურებით შედგენილი რიგების მონაცვლეობითაა გამოყვანილი. შენობა გადახურულია თუნუქის სახურავით. ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ ფასადების წინ საფლავის ქვებია.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 189.
**„პატარძლის კლდე"** (აზერ. Gəlin qayası) — ოპერა, რომელიც 1972 წელს დაწერა აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა შაფიგა ახუნდოვამ ისკენდერ ჯოშგუნის ლიბრეტოზე, ამავე სახელწოდების რომანზე დაყრდნობით. ეს არის პირველი ოპერა აღმოსავლეთში, რომელიც დაწერილია ქალის მიერ.

თავდაპირველად, შაფიგა ახუნდოვამ დაწერა მუსიკა რადიოს პიესისთვის "პატარძლის კლდე". სიმღერა "გულის მელოდიები" განსაკუთრებით პოპულარული იყო ამ მუსიკაში. მოთხრობის ავტორი, სულეიმან რაგმოვი, შემოგვთავაზა კომპოზიტორმა ოპერის დაწერა. ასე შეიქმნა ოპერა „პატარძლების კლდე". ახუნდოვას ამ ოპერაში, რომელმაც განაგრძო მუღამის ოპერის ტრადიცია, იყენებდნენ მუღამს. 1972 წელს ოპერა დაიდგა ბაქოში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე. უზეირ ჰაჯიბეოვისა და მუსულმან მაგომეევის ოპერების შემდეგ, ოპერა "პატარძლის კლდე" გახდა პირველი ოპერა, რომელიც გაჯერებული იყო მუგამის ოპერების ზეპირი ტრადიციებით..

სქოლიო
------

1. ↑  Şərqdə ilk opera bəstələyən qadın- Şəfiqə Axundova vəfat edib. // BBC. 26.07.2013
2. ↑  "Gəlin qayası" operasında muğamdan istifadə[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  Ağakişi Kazımov[*მკვდარი ბმული*] // Adam.az
**პისკო** – ქალაქი პერუში, მდებარეობს იკას რეგიონში და წარმოადგენს პისკოს პროვინციის დედაქალაქს. ქალაქი ზღვის დონიდან 9 მეტრზეა განლაგებული. თავიდან პისკო იყო სოფელი, რომელიც 1640 წელს შეიქმნა, ამავე სახელწოდების მქონე დასახლებასთან ახლოს. პისკო კეჩუას ენაზე "ჩიტს" ნიშნავს. პისკოს აყვავება მის ახლოს მდებარე ვენახებით არის განპირობებული და ასევე არსებობს პერუული ყურძნის ლიქიორი, პისკო.

პისკოს ჩვეულებრივ სტუმრობენ რათა მოინახულონ პარაკასის ეროვნული ნაკრძალი, სადაც მოქცეულია უამრავი ზღვის ცხოველი და ჩიტი. ნაკრძალში არის ასევე ბალესტასის კუნძულები, სადაც შეზღუდულია ხალხის რაოდენობა, მაგრამ შეგიძლიათ ნავის პატარა ექსპედიციითაც მიუახლოვდეთ. ჩინჩას კუნძულებიც ახლოსვე მდებარეობს. კუნძულებზე არის უამრავი ფრინველი: პელიკანები, პინგვინები და ბევრი სხვა ადგილობრივი ჯიშის ზღვის ჩიტები. აქ არის ასევე ზღვის ლომები, კუები, დელფინები და ვეშაპები.

მეორე ღირსშესანიშნაობა პისკოში "ელ კანდელაბროა", გიგანტური ზომის ნახატი ქვიშაში, რომლის შექმნის შესახებ არსებობს სხვადასხვა თეორია, მაგრამ მეცნიერები ჯერაც ვერ შეთანხმებულან.

* ელ-კანდელაბრო, ბალესტასის კუნძულებიელ-კანდელაბრო, ბალესტასის კუნძულები
* პელიკანები, ბალესტასის კუნძულებიპელიკანები, ბალესტასის კუნძულები
* ზღვის ლომი, ბალესტასის კუნძულებიზღვის ლომი, ბალესტასის კუნძულები

პისკო ერთ–ერთი უძველესი ცივილიზაციაა პერუში და ცნობილია პარაკასის კულტურის სახელით. მისი შესანიშნავი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო (იგულისხმება გზაჯვარედინები ანდებისკენ) ესპანელები პისკოს დედაქალაქის სტატუსის მინიჭებას უპირებდნენ, მაგრამ საბოლოოდ არჩევანი ლიმაზე შეაჩერეს. 

ქალაქს 116,865 მოსახლე ჰყავს.

2007 წლის მიწისძვრა
-------------------

2007 წლის 15 აგვისტოს, ოთხშაბათს, ქალაქი ძალიან ახლოს იყო 8.0–მაგნიტუდის მიწისძვრის ეპიცენტრთან, რომელიც სამხრეთ ცენტრალურ პერუს დაატყდა თავს. მედია იუწყებოდა რომ ქალაქის 80% დაინგრა, პისკოში მდებარე სენ კლემენტის ტაძრის ჩათვლით, რომელშიც უამრავი ადამიანი იყო მოგროვილი მიწისძვრის დროს. 100–ზე მეტი მიცვალებული გამოასვენეს სენ კლემენტის ტაძრიდან. პლაზა და არმასის ტაძარიც მიწისძვრის დროს დაინგრა და ამან თითქმის 150 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New York Times–ის სტატია 2007 წლის მიწისძვრაზე
* პარაკასის ნაციონალური ნაკრძალი დაარქივებული 2005-07-20 საიტზე Wayback Machine.
პინა კოლადას ინგრედიენტები
პინა კოლადა არის ტკბილი კოქტეილი, რომელიც მზადდება: რომისგან, ქოქოსის რძისა და ანანასის წვენისაგან. მას მიირთმევენ ყინულთან ერთად დაბლენდერებულს, ან უბრალოდ ყინულიანს. კოქტეილის ჭიქის მოსართავად ძირითადად იყენებენ ანანასს ან დაშაქრულ ალუბალს. ზოგიერთ შემთხვევაში კი ორივეს. 

კოქტეილის სახელი ესპანურიდან მომდინარეობს და იგი ითარგმნება როგორც: *piña, "ანანასი", colada "დაწურული".* სახელი დაკავშირებულია კოქტეილის სამი ინგრედიენტიდან ერთ-ერთთან: ახლად დაწურულ ანანასის წვენთან. პინა კოლადას სამშობლო პუერტო-რიკოა.

ისტორია
-------

პინა კოლადას შექმნის შესახებ არსებულ ისტორიებში, უძველესი ამბავი მე-19 საუკუნის პუერტო-რიკოელ მეკობრეზე, რობერტო კოფრესიზე მოგვითხრობს. მან თავის ეკიპაჟს საბრძოლო სულის ასამაღლებლად დაალევინა სასმელი, რომელიც დღესდღეობით პინა კოლადას სახელითაა ცნობილი. სასმელი ქოქოსის, ანანასისა და თეთრი რომის ნაზავი გახლდათ. იგი 1825 წელს გარდაიცვალა და პინა კოლადას რეცეპტიც დაიკარგა. ისტორიკოსი ჰაიდი რიჩარდი ამ ისტორიის სისწორეს ეჭვქვეშ აყენებს. 

სასტუმრო ჰილტონის ადმინისტრაცია კი ამტკიცებს, რომ კოქტეილი პუერტო-რიკოში არსებულ ჰილტონის სასტუმროში შეიქმნა 1954 წელს. ამ დროს სასტუმროში ბარმენად მუშაობდა რამონ მარერო. ისტორიის მიხედვით, მან შექმნა პინა კოლადას რეცეპტი, რადგან მისი აზრით ეს გემო ზუსტად გამოხატავდა პუერტო-რიკოულ ბუნებას.

პინა კოლადას მორთულობა
სხვა ვერსიების მიხედვით შესაძლებელია რომ კოქტეილი 1963 წელს შექმნილიყო, ბარმენის დონ რამონ პორტას მინგოტის მიერ.

1978 წელს, პინა კოლადა პუერტო-რიკოს ოფიციალური სასმელი გახდა.

აღსანიშნავია, რომ კოქტეილში რამდენიმე წვეთ ლაიმის წვენსაც ამატებდნენ. მჟავე არომატი ტკბილ კოქტეილს უფრო პიკანტურ გემოს აძლევდა.

10 ივლისს აშშ-ში პინა კოლადას დღეს აღნიშნავენ. 

კოქტეილი მსოფლიოს ყურადღების ცენტრში მაშინ მოექცა, როდესაც რუპერტ ჰოლმსმა, კომპოზიტორმა და მომღერალმა, პინა კოლადას სიმღერა შექმნა. სიმღერა მალევე გახდა პოპულარული მსოფლიოს მასშტაბით.

მომზადება
---------

პინა კოლადას ორიგინალი რეცეპტი ასეთია: 85 მლ ქოქოსის რძე, 170 მლ ანანასის წვენი, 43 მლ თეთრი რომი ერევა ერთმანეთს და ითქვიფება ყინულთან ერთად. ისხმება წინასწარ გაცივებულ ჭიქაში, რომელიც ირთვება ანანასით ან ალუბლით, ან ორივეთი.

პუერტო-რიკოს დედაქალში, სან ხუანში კოქტეილს შემდეგი ხერხით აკეთებენ:

**ინგრედიენტები:**

1 უნცია ნაღები

6 უნცია ახლად დაწურული ანანასის წვენი

1 უნცია ქოქოსის რძე

კოქტეილის მომზადების პროცესი
2 უნცია რომი (ნებისმიერი სახის)

4 უნცია დამტვრეული ყინული

#### მეთოდი:

ბლენდერში ითქვიფება ინგრედიენტები და შემდეგ ემატება ყინული, ყინულიანი მასა ითქვიფება 15 წამის განმავლობაში. შემდეგ ისხმება 12 უნციან ჭურჭელში. რა თქმა უნდა, ამ მეთოდის მიხედვითაც, კოქტეილის ჭიქის მორთვა მისი მომზადების ბოლო საფეხურია.

ვარიაციები
----------

* "ამარეტო კოლადა" ისეთი პინა კოლადაა, რომელშიც რომს, იტალიური ლიქიორი, ამარეტო ანაცვლებს.
* "პინიტა კოლადა" არის უალკოჰოლო პინა კოლადა.
* "ჩი ჩი" გახლავთ პინა კოლადა, რომლის ინგრედიენტებშიც რომს არაყი ცვლის.
* "კივი კოლადა"-ში ანანასის წვენს კივი და მისი წვენი ანაცვლებს.
* "სკოტსმენ კოლადა"-ში კი პინა კოლადას უალკოჰოლო ინგრედიენტებს სკოჩი ემატება.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-12-02. ციტირების თარიღი: 2020-09-28.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
შუ

|  |
| --- |
| **შუ  იეროგლიფებში** |
|  |

**შუ** (ეგვ. „სიცარიელე", იგივეა, რაც ბერძნული - ეოსი, აპოლონი) — მზით გასხივოსნებული სივრცის ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში, ქალღღმერთ ნეფთისის ძმა, ტეფნუტის ქმარი, მზის ღმერთ რას (რეს) ან ატუმის ძე.

დახასიათება
-----------

ატუმ-რამ (გაიგივებული შემქმნელი ღმერთების ერთსახეობა) ეს და-ძმა შექმნა უშუალოდ თავისი თავიდან, ქალის გარეშე, როგორც ზევსმა ათენა. შემდეგ შუმ ეგვიპტურ კოსმოგონიაში შეასრულა ძალზე დიდი საქმე, რაც სხვა დროსა და რეგიონში სრულქმნა პოლინეზიელთა ღმერთმა ტანე-მახუტამ (იხ. პოლინეზიური მითოლოგია): პირველმა გაყო დედ-მამა, ცა და მიწა. მხრებით აზიდა ცის თაღი, ხელ-ფეხით მიწას (დედას) დაებჯინა და გააჩერა. ცა იყო ნუტი, მიწა - გები (კები). ცათა მეუფე ხელებით აკავებდა ციურ ძროხას, რომელზედაც მეფობის დასარულს მზის ღმერთი რა დაჯდა. შუ განსახიერებაა შუქის, უფრო შუადღის მზისა, მტერთა შემმუსვრელია სხივთა შუბით. რას შემდეგ შუ მიიჩნეოდა ცისა და მიწის, ზღვათა და ქვესკნელის ჩინებულ ღმერთად, რომელიც მრავალათასწლოვანი მეუფების შემდეგ ცად ამაღლდა.

ხელოვნებაში
-----------

გამოსახულებებში დამჯდარი კაცი, ხელები მაღლა აუწევია, ცის თაღს აკავებს ან ლომისთავიანი კაცია ან მთლიანად ლომი, ომის ღმერთ ანხურის თანხლებით დგას ან ლომებს მოჰყავთ ეტლით, რასაც ტახის სახე აქვს. სარკოფაგზე ცას ეჭიდება, რომ ასწიოს დედამიწიდან. ქანდაკებებზეც იგივე მოტივია, ცას შესდგომია, როგორც შემდეგ ბერძენთა ატლანტი. ტინისში ბერძენ თოთთან და ხონსთან ერთად სცემდნენ თაყვანს. ასევე ნილოსის დელტასთან. შუს ორეულია ომის ღმერთ ანხური ("ცის შემკავებელი"). შუ ცხრა ჰელიოპოლისელ ღმერთთა პანთეონის წევრია. ღმერთების დინასტიის ჟამს ეგვიპტესაც განაგებდა. საერთოდ, ჰაერის, შუქისა და სუნთქვის ღმერთიცაა, ე.ი. სიცოცხლის წყარო. შეერია სხვა ღმერთებს (ჰოროსს, ხონსს).

ლიტერატურა
----------

* Hans Bonnet: *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte*, Berlin 2000, ISBN 3-937872-08-6, S. 685-689 → Shu
* Adolf Erman: *Die Aegyptische Religion*, Verlag Georg Reimer, Berlin 1909
* Wolfgang Helck: *Kleines Lexikon der Ägyptologie*, 1999 ISBN 3-447-04027-0, S. 269f. → Shu

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
**შუა ალეჩის მყინვარი** (გერმ. Mittelaletschgletscher) — ხეობის ტიპის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ კალთაზე, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. 1973 წლისათვის მყინვარის სიგრძე 5,4 კმ-ს აღწევდა, ფართობი 8,31 კმ²-ს.[1] იწყება მწვერვალ ალეჩჰორნის აღმოსავლეთ კალთაზე და დრაიეკჰორნის სამხრეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3700 მ სიმაღლეზე, საკმაოდ ფართო ფირნის ველიდან (დახრის კუთხე 36°). შემდეგ სვლას აგრძელებს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით გისჰორნსა და ოლმენჰორნს შორის არსებულ ხეობაში. გისჰორნის სიახლოვეს იკვებება ფირნული ველით. მყინვარის ენა მდებარეობს ზღვის დონიდან 2350 მ სიმაღლეზე. ენიდან გამომავალ მდნარ წყალს შთანთქავს დიდი ალეჩის მყინვარი. შუა ალეჩის მყინვარი დიდი ხნის მანძილზე იყო დიდი ალეჩის მყინვარის ტოტი. გლობალური დათბობისა და შედეგად ალპების მყინვარების უკან დახევის გამო 1970-იანი წლების დასაწყისში იგი მოწყდა ალეჩის მყინვარს. 2001 წლის დეკემბერში შუა ალეჩის მყინვარი იუნესკომ ალეჩის მყინვართან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა (იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის მყინვარების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მყინვარების მონიტორინგი (გერმანული)
* იუნგფრაუ-ალეჩის რეგიონი (გერმანული)

სქოლიო
------

1. ↑  Mittelaletschgletscher, Naters (VS).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-20. ციტირების თარიღი: 2012-04-20.
**ბიო-სავარის კანონი** — ფიზიკური კანონი პირდაპირი ელექტრული დენით წარმოქმნილი მაგნიტური ველის ინდუქციური ვექტორის დასადგენად. შეიქმნა ექსპერიმენტულად ბიოსა და სავარის მიერ, ხოლო ზოგადად ჩამოყალიბებულ იქნა ლაპლასის მიერ.

ვექტორული ველი **B** დამოკიდებულია ელექტრული დენის სიდიდეზე, მიმართულებაზე, სიგრძეზე და ასევე ფუნდამენტურ ფიზიკურ მუდმივაზე, რომელსაც მაგნიტური მუდმივა ეწოდება.

ფორმულირება
-----------

ბიო-სავარის კანონი გამოიყენება სტაციონატული დენის მიერ გენერირებული მაგნიტური ველის გამოსათვლელად. SI სისტემაში ამ კანონს აქვს სახე

{\displaystyle \mathbf {B} =\int {\frac {\mu \_{0}}{4\pi }}{\frac {Id\mathbf {l} \times \mathbf {\hat {r}} }{|r|^{2}}},}
ან, ექვივალენტურად,

{\displaystyle \mathbf {B} =\int {\frac {\mu \_{0}}{4\pi }}{\frac {Id\mathbf {l} \times \mathbf {r} }{|r|^{3}}},}
სადაც

***I*** არის დენი,
*d***l** არის ვექტორი, რომლის მიმართულება ემთხვევა დენის ლოკალურ მიმართულებას.
**B** არის მაგნიტური ველის ინდუქცია
*μ*0 არის მაგნიტური მუდმივა,
{\displaystyle \scriptstyle {\hat {\mathbf {r} }}} არის წანაცვლების ერთეულოვანი ვექტორი, რომელიც მიმართულია დენის ელემენტიდან იმ წერტილისკენ, სადაც ხდება დენის მნიშვნელობის გამოთვლა, და
{\displaystyle \scriptstyle {\mathbf {r} =r{\hat {\mathbf {r} }}}} არის წანაცვლების ვექტორი.

იხიილეთ აგრეთვე
---------------

* მაქსველის განტოლებები
* კულონის კანონი

სქოლიო
------

1. ↑  Jackson, John David (1999). *Classical Electrodynamics*, 3rd ed. New York:  Wiley,   გვ. Chapter 5. ISBN 0-471-30932-X.
**ბინტურონგი** (ლათ. Arctictis binturong) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ვივერისებრთა ოჯახისა. მონოტიპური გვარის (ლათ. Arctictis) წარმომადგენელი. ადრე მას აერთიანებდნენ ენოტისებრთა ოჯახში (ლათ. Procyonidae), მაგრამ მისი ფორმით იგი უფრო ვივერისებრნს ჰგავს. ტურისტებში იგი ცნობილია როგორც „კატისებრი დათვი", რადგან ფორმებით კატას წააგავს, ხოლო მიწაზე გადაადგილების მანერით — დათვს. ბეწვი მშრალია და გრძელი, განსაკუთრებით კუდზე. მისი სხეულის სიგრძეა 61-96 სმ, მასა 9-14 კგ, ზოგიერთ შემთხვევაში 20 კგ-მდე. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ინდოეთიდან ინდონეზიის კუნძულებამდე, მათ შორის სუმატრა, იავა, კალიმანტანი, პალავანი. ბინადრობს მჭიდრო ტროპიკულ ტყეებში. აქტიურია ღამით, ცხოვრობს ძირითადად ხეებზე. ძირითადად იკვებება ხილით, აგრეთვე მწერებით, მცირე ფრინველებითა და ლეშით. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. მაკეობა გრძელდება 90 დღე. შობს 1-6 (საშუალოდ 2-3) ნაშიერს. ისინი 6-7 კვირის მანძილზე იკვებებიან რძით. ტყვეობაში ცოცხლობს 25 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* Бинтуронг // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 406.
**პაოლა რუფო დი კალაბრია** (იტალ. Paola Ruffo di Calabria; დ. 11 სექტემბერი, 1937, ლუკა, იტალია) — იტალიელი არისტოკრატი. ბელგიის დედოფალი 1993-2013 წლებში როგორც მეფე ალბერტ II-ის მეუღლე. ბელგიის მეფე ფილიპეს დედა.

ბიოგრაფია
---------

პრინცესა პაოლა რუფო დი კალაბრია დაიბადა 1937 წლის 11 სექტემბერს ლუკაში, იტალიაში. იგი არის ადგილობრივი მთავრის, ფულკო რუფო დი კალაბრიისა და მისი მეუღლის, პრინცესა ლუიზა გაცელი დეი კონტი დი როზანას ნაბოლარა ქალიშვილი. მისი ოჯახი სამხრეთელ იტალიელ არისტოკრატთა კლასს მიეკუთვნება, რომელთაც სავარაუდოდ ნორმანული ფესვები აქვთ. მისი წინაპრებიდან ყველაზე ცნობილია პიეტრო რუფო დი კალაბრია, რომელსაც საღვთო რომის იმპერატორ ფრიდრიხ II-ის (1194-1250) კარზე მაღალი თანამდებობა ეკავა, რის შემდეგაც გახდნენ რუფოები ნეაპოლის სამეფოს ერთ-ერთი წამყვანი საგვარეულო.

პაოლამ მთელი თავისი ახალგაზრდობა რომში გაატარა. აქ მან ჰუმანისტური საშუალო სკოლა დაამთავრა, რის შემდეგაც გაიცნო ბელგიის პრინცი ალბერტი, ბელგიის მეფე ბოდუენის ძმა, მეფე ლეოპოლდ III-ისა და დედოფალ ასტრიდ შვედის ვაჟი. წყვილს ერთმანეთი მალევე შეუყვარდა, ქორწინება კი მას შემდეგ კიდევ უფრო გაადვილდა, რაც გაირკვა, რომ პაოლას მამის ბებიის დედა ბელგიელი იყო. მათი ქორწინება 1959 წლის 2 ივლისს შედგა. იგი მშობლიური იტალიურის გარდა საკმაოდ მაღალ დონეზე ფლობს ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებს. ბელგიაში ქორწინების გამო მან მალევე ისწავლა ნიდერლანდური ენაც, თუმცა, ამის მიუხედავად იგი ხალხის კრიტიკას მაინც ვერ გაექცა.

1993 წლის 9 აგვისტოს მისი მაზლის, მეფე ბოდუენის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი ალბერტ II-მ დაიკავა, რის შემდეგაც პაოლა ბელგიის დედოფალი გახდა. გარდა თავისი წოდებრივ-წარმომადგენლობითი მოვალეობების შესრულებისა, დედოფალი პაოლა დაინტერესებული იყო ქვეყნის კულტურულ-სოციალური ასპექტებითაც. აღსანიშნავია, რომ მას ძალიან უყვარს ცურვა და ციგურაობა.

2013 წლის 21 ივლისს მისი მეუღლე, ალბერტ II თავიანთი ვაჟის, მეფე ფილიპეს სასარგებლოდ გადადგა ტახტიდან, რის შემდეგაც პაოლას ბელგიის დედა-დედოფლის წოდება მიენიჭა, რომელსაც დღემდე ატარებს.

შვილები
-------

პაოლასა და ალბერტს სულ სამი შვილი შეეძინათ:

1. ფილიპე (დ. 15 აპრილი, 1960), ბელგიის მეფე 2013 წლიდან დღემდე. ცოლად შეირთო დედოფალი მატილდა, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა;
2. ასტრიდი (დ. 5 ივნისი, 1962), ცოლად გაჰყვა ავსტრია-ესტეს ერცჰერცოგ ლორენცს, რომელთანაც შეეძინა ხუთი შვილი;
3. ლორენი (დ. 19 ოქტომბერი,1963), ცოლად შეირთო კლერ ლუიზ კუმბსი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;

ლიტერატურა
----------

* Montgomery-Massingberd, Hugh (editor). Burke's Guide to the Royal Family, Burke's Peerage, London, 1973, p. 226. ISBN 0-220-66222-3
* Willis, Daniel, The Descendants of Louis XIII, Clearfield Co. Inc. Baltimore, Maryland, 1999, p. 100. ISBN 0-8063-4942-5.
* Enache, Nicolas. La Descendance de Marie-Therese de Habsburg. ICC, Paris, 1996. pp. 54, 58. French.
* Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser XVI. "Ruffo". C.A. Starke Verlag, 2001, pp. 522–529. ISBN 3-7980-0824-8.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბელგიის დედოფლები |
| --- |
|  |
| 
* ლუიზა მარია ორლეანელი *(1832–1850)*
* მარია ჰენრიეტა ავსტრიელი *(1865–1902)*
* ელიზაბეთ ბავარიელი *(1909–1934)*
* ასტრიდ შვედი *(1934–1935)*
* ფაბიოლა დე მორა ი არაგონი *(1960–1993)*
* პაოლა რუფო დი კალაბრია *(1993–2013)*
* მატილდა დ’უდეკემ დ’აკო *(2013-დღემდე)*
 |

 |
კუნძულ პანტელერიას პანორამა
კუნძულ პანტელერიას მდებარეობა
**პანტელერია** (სიცილ. Pantiddirìa), ანტიკური სახელი **კოსირა** — კუნძული იტალიაში, მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვაში, სიცილიის სრუტეში. კუნძულიდან 100 კილომეტრში (62 მილი) დასავლეთით მდებარეობს სიცილია, ხოლო 70 კილომეტრში (43 მილი) აღმოსავლეთით არის ტუნისის სანაპირო ზოლი. ადმინისტრაციულად კუნძული პანტელერია შედის სიცილიის პროვინციის ტრაპანიის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

კუნძული ვულკანური წარმოშობისაა, ფართობი 83 კმ². უმაღლესი წერტილი არის მთა გრანდე, რომელიც მდებარეობს ზღვის დონიდან 836 მეტრ სიმაღლეზე. პანტელერიაზე საკმაოდ ბევრი ნაწყოფიერი მიწაა, თუმცა აქ სუფთა წყლის ნაკლებობაა. კუნძულის მთავარი ქალაქი არის **პანტელერია**, ეს დასახლება მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთით.

ისტორია
-------

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აქ აღმოჩენილია მრავალი ნივთი რომელიც 35 ათასი წლით თარიღდება. რომაელებმა ეს კუნძული დაიკავეს ძვ. წ. 255 წელს. მომდევნო წელს რომმა ეს კუნძული დაკარგა, მაგრამ ძვ. წ. 217 წელს აქ კვლავ რომაელთა გავლენა აღდგა. აქ არსებულმა დასახელბულმა პუნქტმა იმპერიისგან მიიღო საქალაქო უფლებები. 

700 წელს კუნძული დაიპყრეს არაბებმა, აქედან განხორცეილდა არაბების შეტევა სიცილიაზე. 1311 წელს არაგონის ფლოტმა, როემლსაც ლუის-დე რეკისენი მთაურობდა აქ მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა, 1553 წელს ეს ტერიტორია მცირე ხნით თურქების მმრათველობის ქვეშ აღმოჩნდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* pantelleria.co.uk
**აჰაგარი**, **აჰაგარის მთიანეთი** (არაბ. جبال هقار) — მთის მასივი ცენტრალურ საჰარაში, ალჟირში. შედგება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმული ბრტყელმწვერვალებიანი საფეხურებისებრი ქედებისაგან, რომელთა საშუალო სიმაღლეა 800 მ და ბაზალტური პლატოებისაგან, რომელთა საშუალო სიმაღლეა 2000 მ და რომელზედაც აღმართულია ვულკანური კონუსები, რომელთა შორის გამოიყოფა მწვერვალი თაჰათი (2918 მ). აჰაგარი საფუძველში აგებულია კემბრიუმამდელი ქანებით, კერძოდ გრანიტებით, გნაისებითა და ფიქლებით, რომლებთანაც დაკავშირებულია ურანის, პლატინის, ალმასის, ნიკელისა და სხვა სასარგებლო წიაღისეულების ბუდობები. ჩრდილოეთიდან და სამხრეთისაკენ მთიანეთი შემოსაზღვრულია პალეოზოური ასაკის ქვიშაქვებიანი კუესტებით (ტასილი). კლიმატი მთა-უდაბნოს ტიპისაა, მწვერვალებზე ზამთარში იცის თოვლი. ნალექები 100 მმ-ზე ნაკლები წელიწადში. მუდმივი ზედაპირული ჩამონადენი მხოლოდ უადების ზემოთებშია, სადაც არის მეტად ხშირი ბალახოვანი საფარველი, გვხვდება ცალკეული ხეები და კორომები, მათ შორის კვიპაროზი, მირტი, პალმები, აკაცია. აჰაგარში ბინადრობს მუფლონი, გეპარდი, ლომი. ძირითადად მომთაბარე მოსახლეობა მეტწილად მისდევს მესაქონლეობას. 1500 მ სიმაღლემდე იშვიათ ოაზისებში განვითარებულია მიწათმოქმედება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აჰაგარი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალჟირის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 
* აჰაგარი
* ბელეზმა
* შრეა
* ჯურჯურა
* ელ-კალა
* გურაია
* ტასილინ-აჯერი
* ტაზა
* ტენიეტ-ელ-ჰადი
* ტლემსენი
 |

 |