recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მაკ-მერდოს შელფური მყინვარი** — შელფური მყინვარი ანტარქტიდაში. წარმოადგენს როსის შელფური მყინვარის ნაწილს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მაკ-მერდოს ზუნდი, როსის კუნძული, ხოლო სამხრეთით მინა-ბლაფი. არსებული კვლევებით, მაკ-მერდოს შელფური მყინვარი როსის შელფური მყინარისგან სრულიად განსხვავდება და საკუთარ სახელწოდებას იმსახურებს.

1962–63 წლებში მაკ-მერდოს შელფური მყინვარი გამოიკვლია არტურ ჰაინემ, რომელმაც შემოგვთავაზა როსის კუნძულით, ბრაუნის ნახევარკუნძულით, შავი კუნძულითა და თეთრი კუნძულით შემოზღუდული ტერიტორიის ცალკე გამოყოფა. ანტარქტიდულ სახელწოდებათა საკონსულტაციო კომიტეტმა გაავრცელა არეალი სამხრეთით მინა-ბლაფამდე.

1965–66 წლებში ზედაპირქვეშა ტემპერატურის, სიმჭიდროვისა და ელექტროწინაღობადობის გასაზომად ყინულში სამი ხვრელი გაბურღეს; ამას გარდა, შეგროვდა ფირნის ნიმუშები.

2010 წლის მარტში შელფური მყინვარის ქვედა ნაწილში აღმოაჩინეს ცოცხალი Lysianassidae.

სქოლიო
------

1. 1 2  Fred G. Alberts. Geographic Names of the Antarctic. Second Edition, 1995
2. ↑  New Zealand Journal of Geology and Geophysics
3. ↑  NASA discovers life hidden 600 feet below Antarctic ice

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh2009009227
* VIAF: 315166266
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 315166266

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მალაქია**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მალაქია**. |

**მალაქია II გურიელი,** გურიის მთავარი 1684-1685 და 1689, ქაიხოსრო I გურიელის ძე.

1658 წელს იყო შემოქმედელი მიტროპოლიტიი. მისი მამის, ქაიხოსრო I გურიელის მკვლელობის შემდეგ მალაქია ძმასთან, გიორგისთან ერთად ახალციხის ფაშას შეეკედლა.

გურიის მთავრად დასვა იმერეთის მეფე ალექსანდრე IV-მ. 1685 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო ძმისწულმა - ქაიხოსრო II გურიელმა. მალაქია II გურიელი ახალციხის ფაშასთან გაიქცა. ფაშამ იგი გურიაში დააბრუნა, ხოლო ქაიხოსრო II-ს ფიცი დაადებინა, რომ მალაქია II გურიელს არაფერს ავნებდა, მაგრამ ქაიხოსრომ ფიცი გატეხა და მალაქია II გურიელი დააბრმავა. ახალციხის ფაშამ ქაიხოსრო შავშეთის ბეგს მოაკვლევინა, ხოლო მალაქია II გურიელი 1689 წელს კვლავ დასვა სამთავრო ტახტზე. დაბრმავებულმა მალაქიამ სამთავროს მართვა ვეღარ შეძლო და გურიის ფეოდალებმა იმავე წელს მთავრად მისი ძმისწული მამია III გურიელი მიიწვიეს. ახალმა მთავარმა მალაქია II გურიელი ხელახლა აღკვეცა მონაზვნად და შემოქმედის ეპისკოპოსად დანიშნა. 1703 წლისთვის მალაქია კვლავ ეპისკოპოსი იყო. მამია გურიელმა შემდეგ მალაქია შემოქმედის ეპისკოპობიდანაც გადააყენა და მიტროპოლიტად მღვდელმთავარი იოანე დასვა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხარტიშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 384-385.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 გურიელები |
| --- |
|  |
| გურიის ერისთავები | 
* სიმონ I გურიელი
* გიორგი II დადიანი
* კახაბერ I გურიელი
* ბეშქენ გურიელი
* გიორგი გურიელი
* მამია გურიელი
 |
|  |
| გურიის მთავრები | 
* კახაბერ II გურიელი
* გიორგი I გურიელი
* მამია I გურიელი
* როსტომ გურიელი
* გიორგი II გურიელი
* ვახტანგ I გურიელი
* მამია II გურიელი
* სიმონ II გურიელი
* მალაქია II
* ვახტანგ II გურიელი
* ქაიხოსრო I გურიელი
* დემეტრე გურიელი
* გიორგი III გურიელი
* მალაქია II გურიელი
* ქაიხოსრო II გურიელი
* მამია III გურიელი
* გიორგი IV გურიელი
* ლევან გურიელი
* ქაიხოსრო III გურიელი
* მამია IV გურიელი
* გიორგი V გურიელი
* სიმონ III გურიელი
* ვახტანგ III გურიელი
* ქაიხოსრო
* მამია V გურიელი
* დავით გურიელი / სოფიო
 |

 |
**იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირი** (სერბოხორვატულად Fudbalski savez Jugoslavije, სლოვენ. Nogometna zveza Jugoslavije, მაკედ. Фудбалски Сојуз на Југославија) — ფეხბურთის ხელმძღვანელი ორგანიზაცია იუგოსლავიაში, რომელიც დამოუკიდებლად და სრულად წარმართავდა საფეხბურთო საქმიანობას და რომლის იურისდიქციაც ვრცელდებოდა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირი იყო ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანიზაცია, რომელიც წარმოადგენდა იუგოსლავურ ფეხბურთს, როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ. გაუქმდა 1992 წელს.

ისტორია
-------

იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირი დაარსდა 1919 წლის 14 აპრილს ზაგრებში ხორვატიის საფეხბურთო კავშირის ბაზაზე. 1923 წელს გაიმართა იუგოსლავიის ჩემპიონატის პირველი გათამაშება, რომლის გამარჯვებული გახდა ხორვატული „გრაჯანსკი".

1923 წლის 20 მაისს იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირი გახდა ფიფა-ს წევრი. 1930 წლის 16 მარტს ორგანიზაციის სათაო ოფისი ზაგრებიდან ბელგრადში გადაიტანეს. 

1941 წლის 6 აპრილს იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირმა არსებობა შეწყვიტა იუგოსლავიაზე ღერძის ქვეყნების თავდასხმის გამო. იგი აღადგინეს 1945 წლის 18 მარტს. 

1954 წელს იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირი გახდა უეფა-ს წევრი, როგორც მისი ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

ოფიციალურად იუგოსლავიის საფეხბურთო კავშირმა არსებობა შეწყვიტა 1992 წელს.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უეფა-ს წევრი ყველა ფეხბურთის ასოციაცია |
| --- |
|  |
| მოქმედი | 
* ავსტრია
* აზერბაიჯანი
* ალბანეთი
* ანდორა
* ბელარუსი
* ბელგია
* ბოსნია და ჰერცეგოვინა
* ბულგარეთი
* გერმანია
* გიბრალტარი
* დანია
* ესპანეთი
* ესტონეთი
* თურქეთი
* ინგლისი
* ირლანდია
* ისლანდია
* ისრაელი
* იტალია
* კვიპროსი
* ლატვია
* ლიტვა
* ლიხტენშტაინი
* ლუქსემბურგი
* მაკედონია
* მალტა
* მოლდოვა
* ნიდერლანდები
* ნორვეგია
* პოლონეთი
* პორტუგალია
* რუმინეთი
* რუსეთი
* საბერძნეთი
* სან-მარინო
* საფრანგეთი
* საქართველო
* სერბეთი
* სლოვაკეთი
* სლოვენია
* სომხეთი
* უელსი
* უკრაინა
* უნგრეთი
* ფარერის კუნძულები
* ფინეთი
* ყაზახეთი
* შვედეთი
* შვეიცარია
* შოტლანდია
* ჩერნოგორია
* ჩეხეთი
* ჩრდ. ირლანდია
* ხორვატია
 |
|  |
| ყოფილი | 
* გდრ
* ზაარლანდი
* სერბეთი და ჩერნოგორია
* იუგოსლავია
* სსრკ
 |

 |
|  |
| --- |
| **ისიტნოფრეტი  იეროგლიფებში** |
|  |

რამსეს II-ის სამეფო ოჯახი, ზედა რეგისტრში მეორეა ისიტნფრეტი.
**ისიტნოფრეტი** — ფარაონ რამსეს II-ის მეორე (ნეფერტარის შემდეგ) „მთავარი მეუღლე". ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დედოფალი. გახდა ფარაონის მთავარი მეუღლე ნეფერტარის სიკვდილის შემდეგ 24-ე წელს რამსესის მმართველობიდან.

ბიოგრაფია
---------

მისი წარმომავლობის შესახებ არაფერია ცნობილი. მის ქალიშვილს ბენტ-ანატს ჰქონდა სირიული სახელი, შესაძლოა ეს ხსნის მის წარმომავლობას. ისიტნოფრეტი გამოსახულია რამსეს II-თან ერთად კედელზე ასუანში, სადაც მოხსენიებულია მისი სახელი.

ცნობილია დედოფალ ისიტნოფრეტის 4 შვილი: უფროსი ქალიშვილი ბენტ-ანატი, პრინცი რამსესი, რამსეს II-ის ყველაზე ცნობილი ვაჟი ხაემუასი და მერნეპტაჰი, რომელმაც მამის და უფროსი ძმების სიკვდილის შემდეგ მიიღო ტახტი.

ტიტულები
--------

* მემკვიდრე პრინცესა
* მეფის დედა
* ორი მიწის მბრძანებელი
* მეფის ცოლი
* მეფის მთავარი მეუღლე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რამსეს II-ის ოჯახი დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**ისიდორე ოდიშვილი** (დ. 1902, სიონი — გ. 1955, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, იურისტი, მოსამართლე, მწერალი. ცნობილია, როგორც ილია ჭავჭავაძის მკვლელის — გიგლა ბერბიჭაშვილის საქმეზე, სასამართლო კოლეგიის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული ცხოვრება და განათლება

ისიდორე ოდიშვილი დაიბადა 1902 წელს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიონში. 1918 წელს აქტიურ მონაწილეობას იღებდა დუშეთის აჯანყებაში, ალექსი გეგეჭკორის მეთაურობის ქვეშ. აჯანყების ჩახშობისას ტყვედ იქნა აყვანილი. 18 წლის იყო, როდესაც მამა დაუხვრიტეს.

1927-1931 წლებში სწავლობდა „სტალინის სახელობის კომუნისტურ უმაღლეს სასწავლებელში", ქ. მოსკოვში. ასევე, 1943-1944 წლებში დაამთავრა სრულიად საკავშირო დაუსწრებელი იურიდიული ინსტიტუტი.

### მოღვაწეობა

ი. ოდიშვილი გ.ბერბიჭაშვილის სასამართლო პროცესზე, 1942 წელი
ილია ჭავჭავაძის მკვლელის განაჩენის წაკითხვისას, 1942 წელი
1939 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი (უზენაესი) სასამართლოს წევრად. 1941 წლიდან მუშაობდა უმაღლესი (უზენაესი) სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის თავმჯდომარედ. 1943 წლიდან იყო უმაღლესი (უზენაესი) სასამართლოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. 1942 წლის 5 იანვარს, როგორც სხდომის თავმჯდომარემ, გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა გიგლა ბერბიჭაშვილის მიმართ, რომელსაც ბრალი ედებოდა ცნობილი ქართველი საზოგადო მოღვაწის ილია ჭავჭავაძის მკვლელობაში. 1953 წელს მისი ავტორობით გამოიცა წიგნი -— წიწამურის ტრაგედია, რომელშიც განხილულია ილია ჭავჭავაძის მკვლელობის დეტალები.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა -
2. ↑  საქართველოს პარლამენტის ილია ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბობლიოთეკა, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ილიას კაბინეტი, „ილიას ფონდი» 2007, ავტ/გორგაძე ილია, მიქაბერიძე მაია, ლომჯარია თინა, ბარნაბიშვილი ნანა -
3. ↑  „ვინ მოკლა ილია?", ახლადმოძიებული საარქივო მასალები, ნაწილი I, გამომცემლობა „მერიდიანი" — *\_akhladmodziebuli\_saarkivo\_masalebi\_natsili\_I*
4. ↑  თენგიზ სიმაშვილი, ჟურნალი „ცისკარი" #9, 2012 -
**ირენ პაპასი** (ბერძ. Ειρήνη Παππά; ირინი პაპა; დ. 3 სექტემბერი, 1926 — გ. 14 სექტემბერი, 2022) — ბერძენი მსახიობი და მომღერალი; ორმოცდაათწლიანი კარიერის განმავლობაში გადაღებულია სამოცდაათამდე კინოფილმში.

დაიბადა როგორც ირინი ლელეკუ (Ειρήνη Λελέκου) ჩილიომოდიში, კორინთთან ახლოს (საბერძნეთი). საბერძნეთში უკვე საყოველთაოდ პოპულარული იყო, როდესაც საერთაშორისო ასპარეზზე გავიდა განთქმული ფილმებით „ნავარონის კუნძულის ტყვიამფქვრევები" და „ბერძენი ზორბა", ასევე კრიტიკოსთა მიერ ნაქებ კინოფილმებში „Z" და „ელექტრა". მისი ერთ-ერთი ბოლო გამოჩენა კინოფილმში იყო „კაპიტანი კორელის მანდოლინო". მოგვიანებით მოღვაწეობდა პორტუგალიაში.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *Songs Of Theodorakis* (1968)

სინგლები
* „Per Te" (1969)

თანამშრომლობა
* *Odes* (ვანგელისთან, 1979)

მონაწილეობა
* Aphrodite's Child - *666* (1972)
* გრეგორი მარკოპულოსი - *"Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" Του Διονυσίου Σολωμού* (1977)
* ვანგელისი - *Rapsodies* (1986)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ირენ პაპასი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კანუნ ნამე** — სამართლის წიგნი ოსმალეთის იმპერიაში. სელიმ I-ის სულთნობის პერიოდში (1512-1520 წლებში) ოსმალეთის იმპერიაში უკვე შარიათის მკაცრი კანონმდებლობა მოქმედებდა. სწორედ მისი მოღვაწეობია პერიოდში შეიქმნა სულთან სელიმ I-ის "კანუნ-ნამე", ანუ სამართლის წიგნი. სელიმ I, ისტორიაში შესულია, როგორც იავუზის სახელით, რაც ნიშნავს მრისხანეს.

ისტორია
-------

სულთან სელიმ I-ის (1512-1520) კანუნ-ნამეს შესახებ XX საუკუნემდე არაფერი იყო ცნობილი, სწორედ ნაკლებად იყო ცნობილი ამ სულტნის საკანონმდებლო საქმიანობის შესახებაც. XX საუკუნეში თურქული ხელნაწერების შესწავლისას მიკვლეულ იქნა ორი ერთნაირად დასათაურებული ხელნაწერისადმი, რომელიც ასე იკითხებოდა: "სულტან სელიმის კანონთა წიგნი, ღმერთმა ნათელში
ამყოფოს მისი სული". მაგალითად ამ სამართლის წიგნის ერთი ხელნაწერი იყო შიფრით B1882, გადაწერის თარიღით 1564 წელი, რომელიც ახლოსაა ამ კანონთა წიგნის თავდაპირველ შედგენის თარიღთან. მეორე ხელნაწერი, შიფრით A250, არ იყო დათარიღებული. ამ ხელნაწერის მიხედვით ნათელი ხდება კანუნ-ნამეს შემდგენლის სახელი, რომელიც არის ნიშანჯი ჯელალ-ზადე (1567 წელი).

ქოჯა-ნიშანჯი ჯელალ-ზადე მუსტაფა ჩელები გახლდათ (1567 წლები). ის იყო XVI საუკუნის ოსმალეთის იმპერიის გამოჩენილი ისტორიკოსი და კანონმდებელი. მან თავისი მოღვაწეობა, სწორედ სულთან სელიმ I-ის კარზე დაიწყო. ის ორჯერ იყო ნიშანჯის 6 თანამდებობაზე სულტან სულეიმან კანუნის (1520-1566) დროს (1534-1557 წლებში და 1566-1567წლებში). აქედან გამომდინარე უდავოა და ეჭვს არ იწვევს, რომ მას მართლაც შეეძლო ეთავა სელიმ I-ის "კანუნ-ნამე"-ს შედგენა. სელიმ I-ის სულთნობის პერიოდზე მან ცალკე ისტორიული ნაშრომიც დაწერა, სახელად "წიგნი სელიმზე". სელიმ I-ის "კანუნ-ნამე"-ს შედგენის შემდეგ ქოჯა-ნიშანჯი ჯელალ-ზადემ გააგრძელა საკანონმდებლო საქმიანობა და დაასრულა სულეიმან კანუნის (1520-1566) "კანუნ-ნამე"-თი.

სელიმ I–ის კანონთა წიგნის შედგენის პარალელურად, ასევე მიმდინარეობდა ეტაპობრივად ოსმალთა კანონთა ნორმების დამკვიდრება იმპერიის პროვინციებში: კაისერი, რუმი, დიარბექირი და სხვა. ეს პერიოდი დაახლოებით დათარიღებულია 1516-1518 წლებში. სელიმ I-ის "კანუნ-ნამე"-ში საუბარია სასოფლო-სამეურნეო და სამოქალაქო გადასახადებზე, აღწერილია სხვადასხვა სახის საბაზრო გადასახადები პროდუქციის მიხედვით. აღსანიშნავია, რომ სელიმის "კანუნ-ნამე" ნაწილობრივ არის მისი მამის, ბაიაზიდ II-ის (1481-1512 წლებში) საკანონმდებლო საქმიანობის გაგრძელება.

სელიმ I-ის კანუნთა კრებული შედგება რამდენიმე პუნქტისაგან. ერთ-ერთ მათგანში, რომელიც ეხება გადასახადს ქალის გათხოვებისას ნათქვამია, რომ ქალიშვილის გათხოვებისას მამა იხდიდა გადასახადს.

სელიმ I-ის "კანუნ-ნამე"-ს მიხედვით, ის ადამიანი, რომელიც გაბედავდა გოგოს ან ქალისადმი შეურაცხყოფის მიყენებას, სასტიკად ისჯებოდა.

სელიმ I-ის სულთნობის პერიოდში ოსმალეთის იმპერიაში გავრცელებული იყო შარიათის მკაცრი კანონმდებლობა, რომელიც სასტიკად ილაშქრებდა ადამიანთა წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ზღუდავდა ქალის უფლებებს, ართმევდა მას საზოგადოებრივ საქმიანობაში მონაწილეობის საშუალებას. თუმცა სულთანმა სელიმ I-მა თავის "კანუნ-ნამე"-ში დაგვანახა, რომ არ შეიძლება ქალს მთლიანად ჩამოერთვას უფლებები და იქცეს უუფლებო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Селим Iთარგი:Мёртвая ссылка — Монархи. Мусульманский Восток XV—XX, — М.: Вече, 2004. — 544 с.
* Вооруженные силы османской империи в XV—XVII вв.
მაისურის სამეფო
ტიპუ სულთანი
**მაისურის სამეფო** — ერთ-ერთი ინდური სახელმწიფო, რომლის ტერიტორია გადაჭიმული იყო ინდოსტანის ნახევარკუნძულის ბოლოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სამეფოს დედაქალაქი იყო ქალაქი სერინგაპატამი. სამეფო მეტნაკლებად ცნობილი გახდა ინგლისური კოლონიზაციის წინააღმდეგ წარმოებულ ოთხ ინგლის-მაისურის ომში გამოჩენილი მამაცობისთვის. ინდური სახელმწიფოებიდან უკანასკნელმა — მაისურის სამეფომ ორმოცწლიანი ომის შემდეგ დაკარგა დამოუკიდებლობა და შეუერთდა ოსტ-ინდოეთის კომპანიის მიერ დაპყრობილ მიწებს.

მაისურის ყველაზე ცნობილი მმართველები იყვნენ:

* ჰაიდარ ალი (1761—1782)
* ტიპუ სულთანი (1782—1799)

ისტორია
-------

მაისურის რაჯას სასახლე
ვოდეიარების ოჯახი მომდინარეობს კატიავარის სასახლიდან. ძმები — ვიჯაია რაჯა და კრიშნა რაჯა XIV საუკუნეში დასახლდნენ აშტარგამში, მაისურის ოლქში. ერთ-ერთი მათგანი დაქორწინდა ოლქის მმართველის, ჰადანარუს ქალიშვილზე და ამის წყალობით დაამყარა ძალაუფლება მოცემულ რეგიონში.

დასაწყისში ვოდეიარები იყვნენ ვიჯაიანაგარის იმპერიის ვასალები. ძმები — ვიჯაია და კრიშნა დასახლდნენ ჰადანას რეგიონის ორ ციხეში. XVI საუკუნეში ჰირია ბეტადა ჩამარაჯა III-მ ციხესიმაგრე პარაგარჰი გადასცა თავისი სამი ვაჟიშვილიდან ერთ-ერთს აპანე ტიმარაჯა II-ს, რომელმაც მას დაარქვა მაჰიშასურა. ეს სახელწოდება შემდგომში გარდაიქმნა სახელწოდება მაისურად. მომდევნო ორი საუკუნის მანძილზე ვოდეიარები თანდათანობით აფართოებდნენ თავიანთ სამფლობელოებს.

1755 წელს მცირეწლოვანი მაჰარაჯა მოექცა ჰაიდარ ალის კონტროლის ქვეშ, რომელიც თავდაპირველად იყო კაპიტანი და ომის გმირი, ხოლო შემდგომ მინისტრი და არაოფიციალური რეგენტი. ჰაიდარ ალიმ საფრანგეთის მხარდაჭერით მოახდინა ხელისუფლების უზურპაცია. ერთიმეორის მიყოლებით, სრულწლოვანების მიღწევამდე, (როდესაც მათ უკვე ხელში უნდა აეღოთ სრული ხელისუფლება) საეჭვო ვითარებაში იქნა მოკლული ზედიზედ ორი მცირეწლოვანი მაჰარაჯა. სამეფო ოჯახი ფაქტობრივად პატიმრობაში ცხოვრობდა და მხოლოდ ყოველწლიურ დასარას დღესასწაულზე გამოჩნდებოდა ხოლმე მოსახლეობის წინაშე. მალე სუვერენული ხელისუფლება მიიღო ჰაიდარ ალის ვაჟმა და მემკვიდრემ — ტიპუ სულთანმა. მან მიიღო სულთანისა და ფადიშაჰის ტიტულები და თვითნებურად ჩაანაცვლა პარასკევის ლოცვაში მოგოლი იმპერატორის სახელი საკუთარი სახელით. ჰაიდარ ალისა და ტიპუ სულთანის მმართველობა ითვლება მაისურის სამეფოს ძლიერების პიკად. ფრანგების დახმარებით მოდერნიზებული არმიით მათ მიაღწიეს მეზობელ სამთავროებთან ურთიერთობებში უპირატესობას.

1799 წელს ტიპუ სულთანმა ბრიტანელთაგან სერინგაპატამთან გამანადგურებელი მარცხი განიცადა. ბრიტანელებმა ტახტზე აღადგინეს ვოდეიარების დინასტია. ტახტზე ავიდა ვოდეიართა გვარის უკანასკნელი მაჰარაჯას 5 წლის ვაჟი — მუმადი კრიშნარაჯა ვოდეიარ III. სრულწლოვანების მიღწევამდე მისი რეგენტი იყო დევანი. 1810 წლიდან მუმადმა მიიღო სრული ხელისუფლება. 1831 წელს ის ბრიტანელთა მხრიდან ჩამოშორებულ იქნა ხელისუფლებას ცუდი მმართველობის მიზეზით. მისმა მემკვიდრემ ჩამარაჯა ვოდეიარმა რამდენიმე ათწლეული გაატარა ლონდონის სასამართლოებში ხეტიალში, რომლის შედეგად მათ დაუბრუნდათ ადმინისტრაციული კონტროლის უფლება. ამრიგად, მაისური გახდა პირველი ნახევრად დამოუკიდებელი ინდუსური სამეფო, რომელსაც ფაქტობრივად ბრიტანელები აკონტროლებდნენ, მაგრამ იურიდიულად ის არ შედიოდა ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში.
**მანანა ლევანის ასული აბაზაძე** (დ. 23 ივლისი, 1947, კალინინგრადი) — ქართველი კინომსახიობი, მოცეკვავე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1981), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1985).

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ფრანგული ენის განყოფილება. 1964–1987 ცეკვავდა საქართველოს ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში, იყო ანსამბლის სოლისტი. 1985 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება. ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი" (რეჟისორი თენგიზ აბულაძე, 1962, მერი). მონაწილეობს ფილმებში: „მაცი ხვიტია" (რეჟისორი გიორგი შენგელაია, 1966, ეკა), „უსახელო უფლისციხელი" (რეჟისორი კარლო ღლონტი, 1968).

2017 წლის 25 დეკემბერს, თბილისის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა მანანა აბაზაძის ვარსკვლავი.

დაქორწინებულია ექიმზე და მსახიობზე სერგო ორჯონიკიძეზე, ჰყავთ ორი ქალიშვილი.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1962: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი" (მერი) რეჟ. თენგიზ აბულაძე
* 1966: „მაცი ხვიტია" (ეკა) რეჟ. გიორგი შენგელაია
* 1968: „უსახელო უფლისციხელი" რეჟ. კარლო ღლონტი

ლიტერატურა
----------

* *ა. თათარაძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 10.
* *კერესელიძე მარინა*, „ქართული კინოს ენციკლოპედიური ლექსიკონი", თბ. 2010

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მანანა აბაზაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* მანანა აბაზაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თბილისის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ მანანა აბაზაძის ვარსკვლავი გაიხსნა — 1tv.Ge
**მანანა ბოკუჩავა** (დ. 30 მაისი, 1950, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1973–1996 წლებში იყო ფსიქიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი, უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1989 წლიდან დიპლომის შემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ასისტენტი. 1994 წლიდან – დოცენტი, 1995 წლიდან ამავე აკადემიის ფსიქიატრიის კურსის ხელმძღვანელი. 1997 წლიდან კლინიკური განყოფილების მეცნიერ–ხელმძღვანელი. ავტორია 25 სამეცნიერო ნაშრომის; არის კლინიკური განყოფილების სამეცნიერო ხემძღვანელი, კონსულტაციებს უწევს ავადმყოფებს.

1986 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მანიაკალური შეტევებით მიმდინარე შიზოფრენიის კლინიკური თავისებურებები."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000, გვ. 42

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა ბოკუჩავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თლიის სამაროვანი**, გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. XII—VII სს.) არქეოლოგური ძეგლი სოფელ თლიის ტერიტორიაზე (ჯავის მუნიციპალიტეტი). მცირე მასშტაბის არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1889 წელს (ხ. კანუკოვი), 1890 (ვ. დოლბეჟევი, ფ. ჰეგერი), 1891 (პ. უვაროვა). 1955 წლიდან მიმდინარეობს სისტემატური გათხრები (ბ. ტეხოვი). ორმოსამარხებსა და ქვის სამარხებში მიცვალებულები ჩასვენებული იყვნენ მარჯვენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ ბრინჯაოს ნაწარმი: იარაღი (ცულები, სატევრები, შუბისპირები), სამკაული (აბზინდები, ბალთები, მშვილდსაკინძები, საკისრე რკოლები, სამაჯურები, დუგმები, ღილები, მძივები და სხვა), ჭურჭელი (სიტულები, თასები, ტოლჩები); მცირე რაოდენობით რკინის ნივთები (აკინაკი, სატევარი, მოხრილი დანები, შუბისპირები, მშვილდ-საკინძები); სარდიონის, მინისა და პასტის მძივები; თიხის ჭურჭელი მცირე რაოდენობით. ნივთიერების მნიშვნელოვანი ნაწილი შემკულია ცხოველური (ირემი, ცხენი, ძაღლი, გველი, თევზი) და გეომეტრიული (სვასტიკა, „მალტური" ჯვარი, სხივიანი წრეები და სხვა.) ორნამენტით, ზოგი კი მოხატულია ურარტული და სკეთური ხელოვნებისათვის დამახასიათებელი სტილით. თლიის სამაროვანზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა დასავლეთ საქართველოსა და ყობანის სამაროვნის ნივთების მსგავსია. თლიის სამაროვანი კოლხური კულტურის გავლენის სფეროს განეკუთვნება.

მოსახლეობა, რომელსაც თლიის სამაროვანი ეკუთვნოდა, გვაროვნული წყობილების საფეხურზე მდგარა. აღმოჩენილი მასალის მიხედვით ჩანს, რომ სამაროვნის არსებობის ბოლო საუკუნეებში გაძლიერებულა გვაროვნული წყობილების დაშლის პროცესი. მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას, განვითარებული ყოფილა ბრინჯაოს მეტალურგია. რკინის ფართო წარმოებაზე გადასვლა მხოლოდ ძვ. წ. VII საუკუნეში დაიწყო. თლიის სამაროვნის მასალა დაცულია მოსკოვის ისტორიის მუზეუმში, სამხრეთ ოსეთის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში და ვენაში.

ლიტერატურა
----------

* *Техов Б. В.* Очерки древней истории и археологии Юго-Осетии, Тб. 1971;
* *ფანცხავა ლ.* ქსე. ტ. 4, გვ. 687, თბ. 1979
ინგერმანლანდია
**ინგერმანლანდია** (შვედ Ingermanland, ფინ Inkeri ან Inkerinmaa, ესტ Ingeri ან Ingerimaa; ინგრია, იჟორა, იჟორთა მიწა, ნევისპირეთი) — ეთნოკულტურული და ისტორიული რეგიონი, მდებარეონს ნევის ნაპირებზე, სრულდება ფინეთის ყურესთან, მდინარე ნარვა, ჩუდის ტბა დასავლეთით და ლადოგის ტბა ჩრდილო-აღმოსავლეთით ინგერმანლანდიის საზღვრებია. ფინური კარელიისგან გამიჯნულია მდინარე სესტრათი. 

1708 წელს ეს მიწები ინგერმანლანდიის ფართო გუბერნიაში შევიდა, 1710 წელს კი პეტერბურგის გუბერნიაში, 1927 წლიდან კი ლენინგრადის მხარეში (აქვე უნდა ითქვას, რომ მთელი ეს პერიოდი ინგრიის საზღვრები იცვლებოდა). ისტორიული ინგერმანლანდია მოიცავს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგს და ლენინგრადის მხარის რაიონებს: ვოლოსოვის, ვსევოლოჟსკის, გატჩინსკის, კინგისეპსკის, ლომონოსოვის, ტოსნენკის, ასევე კიროვის რაიონის დასავლეთს მდინარე ლავამდე.

რესურსები
---------

* ოტო, კურსი (1994). Ingria: ესტონეთსა და ფინეთს შორის ჩტეხილი ხიდი[*მკვდარი ბმული*]. *GeoJournal* 33.1, 107-113.
* ინგრული კულტურის საიტი, ჰელსინკი
* ინგერმანლანდია და სანქტ-პეტერბურგი
**მანანა მენაბდე** (დ. 1948, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მუსიკოსი, მომღერალი, მწერალი, მხატვარი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

მანანა მენაბდე დაიბადა 1948 წელს მომღერლების — დები იშხნელების ოჯახში, რომლებიც ქართული ქალაქური რომანსის დამაარსებლებად ითვლებიან. კარიერის დასაწყისში კონცერტებით მოგზაურობდა ორკესტრ „რეროსთან" ერთად. შემდეგ, მოსკოვში გაემგზავრა, სადაც რუსეთის თეატრალური ხელოვნების აკადემიაში სწავლობდა.

აკადემიის დამთავრების შემდეგ, ახალგაზრდა მომღერალი სოლო კონცერტებით გამოდიოდა მოსკოვში, სადაც მსმენელს ქართული, რუსული და ევროპული სიმღერების, რომანსების და ნაწარმოებების თავისებურ ინტერპრეტაციას სთავაზობდა. მისი მუსიკალური ნაწარმოებები პირველად ქართველი რეჟისორის, ლანა ღოღობერიძის ფილმში „დღეს ღამე უთენებია" აჟღერდა (ფილმმა 1982 წელს კანის კინოფესტივალზე მაყურებლის პრიზი დაიმსახურა), სადაც მანანა მენაბდე თვითონვე მღეროდა საკუთარ სიმღერებს და ერთ-ერთ მთავარ როლს ასრულებდა. სწორედ მაშინ ჩამოყალიბდა მისი შემოქმედების მთავარი კონცეფცია — ქართული ხალხური მუსიკალური საწყისების თანამედროვე მუსიკალური ენის საშუალებით გადმოცემა.

1991 წლიდან მანანა მენაბდე ბერლინში ცხოვრობს და მოღვაწეობს. მან საკუთარი თავი შემოქმედების არაერთ სფეროში გამოსცადა. მუსიკის გარდა, ის წერს პროზაულ და პოეტურ ნაწარმოებებს, ხატავს და კერამიკულ ნაკეთობებს ამზადებს. ის თანამშრომლობდა ქართულ ფოლკლორულ ჯაზ კოლექტივთან „შინ", რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული ქართულ მუსიკალურ ტრადიციებთან. ამას გარდა, მანანა მენაბდემ ნიკა მაჩაიძესა და გოგი ძოძუაშვილთან ერთად ჩაწერა ალბომი „Sami", რომელშიც მომღერლის რეპერტუარი თრიფ ჰოპის სტილის არანჟირებითაა წარმოდგენილი.

1983 წელს ბი-ბი-სის რადიო და რადიო „თავისუფლება" რეგულარულად გადასცემდა პროგრამებს მანანა მენაბდის შესახებ. 1986 წელს მან მთავარი როლი მიიღო მუსიკალურ საგმირო ეპოსში, ნანა ხატისკაცისა და თენგიზ მაღალაშვილის ფილმში „არსენას ლექსი", სადაც ის არსენას (ლადო ბურდული) დედის როლს ასახიერებს. 1991 წელს ნანა ხატისკაცი ისევ იღებს მომღერალს მხატვრულ ტელეფილმში „სიბრძნე სიცრუისა", რომელიც რეჟისორმა სულხან-საბა ორბელიანის იგავების მიხედვით გადაიღო.

2004 წელს პეტერბურგულმა გამომცემლობა „აზია+"-მა მანანა მენაბდის იგავების წიგნი „და დრო გადიოდა..." გამოსცა რუსულ ენაზე.

დისკოგრაფია
-----------

მანანა მენაბდეს გამოცემული აქვს ალბომები:

* 2004 — CD და MC „ბულატ ოკუჯავას სიმღერებს ასრულებს მანანა მენაბდე", სტუდია „АЗиЯ-плюс"
* 2002 — „Сны о Грузии", სტუდია „АЗиЯ-плюс"
* 2002 — CD და MC „SAMI", სტუდია „АЗиЯ-плюс"
* 2000 — MC „იმედის გვირილაო"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2020-10-20 საიტზე Wayback Machine.
კამალაშილა დაიბადა 740 წელს ინდოეთში. შანტარაკშიტას ერთ-ერთი პირველი მოწაფე, ნალანდას უნივერსიტეტის მე-12 აბატი. ის ცნობილი იყო მედიტაციაზე თავისი მოძღვრებით. გარდაიცვალა ტიბეტში 795 წელს.
**კამალაშილა** — ინდოელი ბუდისტი ფილოსოფოსი, წინასწარმეტყველი ტიბეტში, VIII სს, შანტარაკშიტას მემკვიდრე. 

კლასიკური ინდური მაჰაიანას თვალსაჩინო წარმომადგენლის, შანტარქშიტას მოძღვრებისა და თარგმანების შემდეგ ნათელი გახდა, რომ მის სწავლებებს — აჩარია-ბოდჰისატვას შესახებ და ჩინურ (და ზოგიერთ კორეულ) ჰეშანს შორის არსებობს სერიოზული და ზოგჯერ, შეურიგებელი წინააღმდეგობაც. კამალაშილას, როგორც შანტარაკშიტას მემკვიდრეს და ასევე, ჩინელ ბერებს ჰყავდა მრავალრიცხოვანი მიმდევარი ტიბეტური არისტოკრატიიდან — სასახლის დიდებულთა და სამეფო ოჯახის წევრთა შორის. აქედან გამომდინარე, საჭირო გახდა იმის გაგება, თუ ბუდიზმის რომელი ვერსიაა ჭეშმარიტი და უფრო თანმიმდევრული ბუდას სწავლებებთან.

ეს საკითხი მოაგვარეს ტრადიციულ ინდური მეთოდის დისპუტის ორგანიზებით. დისპუტზე ინდურ მხარეს წარმოადგენდა თავად კამალაშილა, ხოლო ჩინურს - ჰეშანი (აღნიშნული ტიტული ამ შემთხვევაში ტიბეტურ წყაროებში აღიქმება, როგორც სახელი) მაჰაიანა. დისპუტი (დისკუსია) შედგა სამიეს მონასტერში. მისი ზუსტი თარიღი უცნობია, სავარაუდოდ ასახელებენ 790 წელს. 

ტრადიციული ტიბეტური წყაროების მიხედვით, დისკუსია დასრულდა კამალაშილას სრული ტრიუმფით. მოწინააღმდეგე მხარემ დამარცხებას ვერ გაუძლო და ბევრმა მათგანმა თვითმკვლელობაც კი სცადა. ამ მოვლენის შემდეგ. მეფემ აკრძალა ჩინური ბუდიზმის ქადაგება და საბოლოოდ, ტიბეტი გადაიქცა კლასიკური ინდური ბუდიზმის მაგალითად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კამალაშილა. მედიტაციის ეტაპები. ონლაინ-ტექსტი
* ტიბეტური ბუდისტოლოგია
* კამალაშილა. ბჰავანაკრამა

ლიტერატურა
----------

* Hanson-Barber, A. W. (1985), "'No-Thought' in Pao-T'ang Ch'an and Early Ati-Yoga", Journal of the International Association of Buddhist Studies, 8 (2): 61–73
* Tucci, G. and Heissig, W. (1970). Die Religionen Tibets und der Mongolei. Stuttgart.
* Yamaguchi, Zuihō (1997), The Core Elements of Indian Buddhism Introduced into Tibet'. In: Jamie Hubbard and Paul L. Swanson (ed.), Pruning the Bodhi Tree: The Storm over Critical Buddhism, Honolulu: University of Hawai'i Press, ISBN 978-0-8248-1949-1
**ილგარ შაბანოღლუ ჯაფაროვი** (აზერ. İlqar Şaban oğlu Cəfərov; დაიბ. 28 ნოემბერს 1960, კიროვაბადში, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი ფოტოჟურნალისტი, აზერბაიჯანის საინფორმაციო სააგენტოს თანამშრომელი. ისეთი საერთაშორისო ფოკონკურსების გამარჯვებული, როგორებიცაა: RussianPress Photo-2007, CleanWorld Austrian-2008, „იუმორი სპორტში", „მოსკოვი - 2009" და სხვ. ჯაფაროვის ფოტოები შეტანილია წიგნებში და კატალოგებში, მის სათავალვშია რამდენიმე ფოტოგამოფენა საზღვარგარეთ. აზერბაჯანის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ილგარ ჯაფაროვი 1960 წლის 28 ნოემებერს ქალაქ კიროვაბადში (განჯა) დაიბადა, სადაც გაიზარდა. მისი მშობლები მებამბეობის სფეროს მცოდნენი იყვნენ. 10 წლის ჯაფაროვს პირველი ფოტოაპარატი „სემნა - 8" მამამ აჩუქა, რა დროიდანაც მან მის ირგვლივ ყველაფრის გადაღება დაიწყო. გამოცდილებას მაღაზიაში იძენდა, სადაც ფოტოების გასამჟღავნებელ ქიმურ პრეტპარატებს იღებდა. იქ ხშირად შედიოდნენ პროფესიონალი ფოტოგრაფები, რომლებსაც ჯაფაროვი გამოჰკითხავდა. მათმა რეკომენდაციებმა და დამოუკიდებელმა სწავლამ ჯაფაროვი ფოტოგრაფიის სფეროში შეიყვანა. არც ისე ხშირად სამუშაოსაც სთავაზობდნენ.

1983 წელს ჯაფაროვმა დაამთავრა აზერბაიჯანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. მალე ილგარ ჯაფაროვმა მოსკოვის სსრკ-ს ჟურნალისტთა კავშირის ფოტოცენტრთან არსებული ფოტოჟურნალისტიკის ფაკულტეტი დაამთავრა.

ჯაფაროვის პროფესიული კარიერა 25 წლის ასაკში დაიწყო. 30 წლის იყო როდესაც საბჭოთა საინფორმაციო სააგენტოს ბაქოს განყოფილების ფოტოკორესპონდენტად მუშაობდა. 1991 წლიდან ილგარ ჯაფაროვი აზერბაიჯანის სატელეგრაფო სააგენტოს ფოტოკორესპნდენტია.

აზერბაიჯანის სატელეგრაფო სააგენტოს ფოტოკორესპნდენტად მუშაობისას, 1992 წელს ილგარ ჯაფაროვმა ლტოლვილებისა და იძულებით გადაადგილებულთა გადაღება დაიწყო, რომლებიც ყარაბაღის ომის მსხვერლი გადნენ. თავისი საქმიანობიდან გამომდინარე ჯაფაროვი ხშირად დადიოდა კარვების ქალაქებსა და მოსაზღვრე რაიონებში. ჯაფაროვი განსაკუთრებულად გამოყოფს თავის მივლინებას შუშაში, ლაჩინში, ფიზულში, აღდამსა და ხოჯალში. იქ მან ბავშვები, მოხუცები, სამხედროები გადაიღო. მას ფოტოების მთელი სერია დაუგროვდა, რომელიც თავის გამოფენაზე „სულის ძახილი" წარმოადგინა. ილგარ ჯაფაროვმა ხოჯალის სისხლისღვრის მსხვერპლთა ფოტოები გადაიღო.

2007 წლიდან ილგარ ჯაფაროვი სხვადსხვა საერთაშორისო ფოკონკურსების პრიზიორი ხდება.

2010 წლის 26 თებერვალს ილგარ ჯაფაროვს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის დამსახურებული მოღვაწის წოდება მიენიჭა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Кязимова С. Интервью с Ильгаром Джафаровым.  (23 декабря 2009)«Когда начинаешь зарабатывать на любимом деле — это вдвойне приятно». Азербайджанские известия.
2. 1 2 3  Султанова Л..  (16 октября 2014)Старший фотокорреспондент АзерТАдж Ильгар Джафаров стал победителем VII Ташкентской международной фотобиеннале. АзерТАдж.
3. 1 2  Azərbaycan Prezidenti AzərTAc-ın bir qrup əməkdaşının "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilməsi və fəxri adların verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb az. AzərTAc (26.02.2010).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-02.
4. 1 2  Фотографии жертв Ходжалинской резни, сделанные Ильгаром Джафаровым.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2022-01-26.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**ინგა ირაკლის ასული გიორგაძე** (დ. 30 ნოემბერი, 1938, თბილისი) — ქართველი ვირუსოლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1981), პროფესორი (1996).

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1967–72 წლებში იყო თბილისის ვაქცინებისა და შრატების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი (ახლანდ. გ. ელიავას სახ. ბაქტეროფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტი) ვირუსოლოგიის ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი; 1972–2007 წლებში — იქვე, ვირუსოლოგიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი; 2007 წლიდან შპს ანალიტიკურ-სადიაგნოსტიკო ცენტრის – „დიაგნოზი-90"-ის ხელმძღვანელი. გიორგაძის შრომები ეხება ვირუსოლოგიის, იმუნოლოგიისა და მიკრობიოლოგიის აქტუალურ პრობლემებს, განსაკუთრებით ინტერფერონის სისტემის შესწავლის სხვადასხვა ასპექტებს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 14.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ინგა გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ისიქ-ქოლის ქვაბული** (ყირგ. Ысык-Көл ойдуңу) — ტიან-შანის ერთ-ერთი უდიდესი მთათაშორისი ქვაბული. მდებარეობს ყირგიზეთში. გადაჭიმულია სუბგანედურად 240 კმ-ზე, სიგანე 90 კმ. უდიდესი ნაწილი უკავია ისიქ-ქოლის ტბას. მოქცეულია ჩრდილოეთიდან ქუნგეი-ალათაუსა და სამხრეთიდან თერსქეი-ალათაუს ქედებს შორის. მთისძირა ვაკის რელიეფში მკვეთრადაა გამოხატული ძველი ტბიური ტერასები (სიმაღლე 40 მ-მდე); მთისწინეთში ტიპურია ადირები; 2000–2800 მ სიმაღლეზე გვხვდება განცალკევებული ქვაბულშიდა ამაღლებები (ყველაზე დიდებია ჩაარ-ჯონი, ჩონ-თოსმა, ბელბულაქი და სხვ.). ინტენსიურია სეისმურობა. აღმოსავლეთში ცნობილია ქვანახშირის საბადოები (ჯირგალანგი); სამხრეთ-აღმოსავლეთში — თერმული მინერალური წყაროები (100-ზე მეტი — ჯეთი-ოგუზი, აქ-სუუ და სხვ.), რომელთა საფუძველზე ტბის სანაპიროსა და მთებში (1600–2000 მ სიმაღლეზე) შექმნილია ბალნეოლოგიური კურორტები (ჩოლფონ-ათა, ჯეთი-ოგუზი, თამგა და სხვ.). დასავლეთ ნაწილში, სადაც გაბატონებულია მშრალი (წელიწადში 200 მმ-ზე ნაკლები ნალექები) კონტინენტური კლიმატი, დამახასიათებელია უდაბნოს და ნახევრად უდაბნოს ლანდშაფტები; აღმოსავლეთ ნაწილში, უფრო ტენიანში — ველისა; კალთებზე (2100–3000 მ სიმაღლეზე) — მდელო-ველისა, ადგილ-ადგილ დაჭაობებულ ლანდშაფტებს სიმაღლესთან ერთად ანაცვლებს მთა-ტყის ლანდშაფტები (ჭარბობს ტიან-შანის ნაძვი). ისიქ-ქოლის ქვაბულის ფარგლებში, სადაც შედის მთის ტბა, მრავალი ხეობა (30-ზე მეტი, მ.შ. ბოომის) და ჩანჩქერი, შექმნილია ისიქ-ქოლის ნაკრძალი. ცენტრალურ აზიაში დასვენებისა და ტურიზმის პოპულარული ადგილია. ყირგიზეთის მემარცვლეობისა და მესაქონლეობის ერთ-ერთი რაიონია.

სქოლიო
------

1. ↑   Иссык-Кульская котловин // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М. 2008. — стр. 96.
**მიგელ მიგსი** (Miguel Migs, ნამდ. სახელი მიგელ სტიუარდი, ასევე ცნობილია ფსევდონიმით *პეტალპუშერი*) — ჰაუს მუსიკის დიჯეი და პროდიუსერი კალიფირნიიდან.

ბიოგრაფია
---------

მიგსმა მუსიკალური კარიერა დაიწყო 18 წლიდან, როგორც წამყვანმა გიტარისტმა და ტექსტის ავტორმა სანტა კრუზულ ჯგუფ Zion Sounds-ში. ჯგუფი დაიშალა შუა 90-იანებში, თუმცა ითვლება რომ მის აფრო-იამაიკურ სტილს დიდი გავლენა მოუხდენია მიგსის პირად კარიერაზე. ჯგუფიდან წამოსვლის შემდეგ მიგსმა დაიწყო ელექტრონული მუსიკით ექსპერიმენტირება.

მიგელ მიგსს შექმნილი აქვს რემიქსები მრავალი წამყვანი მომღერლისა თუ მუსიკოსისთვის, როგორებიცაა ბრიტნი სპირსი, მეისი გრეი და ლაიონელ რიჩი. მიგსი მრავალ ჩამწერ სტუდიასთან თანამშრომლობს, თუმცა მთავარი მათ შორის Naked Music Recordings არის.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* 2002: *Colorful You*
* 2007: *Those Things*
* 2011: *Outside The Skyline*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიგელ მიგსის ბიო დაარქივებული 2005-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* Salted Music
* Transport Recordings
**ისინდი** (ძვ. *ჯირითი*), ძველი ქართული ცხენოსნური სპორტული თამაშობა. ტარდება 150-210 მ სიგრძისა და 40-50 მ სიგანის ოთხკუთხა სწორ მოედანზე. მონაწილეობს ცხენოსანთა თანაბარი რაოდენობის ორი გუნდი - თითოეულში არანაკლებ ექვსი მხედრისა (მოთამაშეთა რიცხვი შეიძლება ათამდე გაიზარდოს). ყოველი მხედარი შეიარაღებულია 120-150 სმ სიგრძის შუბით, რომელსაც ბოლოზე დამაგრებული აქვს დარტყმის დასასუსტებელი "ჩაჩი" (შუბსაც ისინდი ჰქვია). გუნდები დაეწყობიან მოედნის სასტარტო ხაზზე. დამწყები (კენჭისყრით) გუნდის პირველი "გამომწვევი" მსაჯის ნიშანზე მიიჭრება მოპირდაპირე გუნდთან, გადაკვეთს მის საჯარიმო ხაზს და ცდილობს თავისი ისინდი მოახვედროს მოწინააღმდეგეს (23 ქულა) ან მის ცხენს (1 ქულა). ტყორცნის შემდეგ იგი სწრაფად უბრუნდება თავის გუნდს და დგება ბოლოში. მეორე გუნდის პირველი მოთამაშე მსაჯის ნიშანზე ჭენებით გამოეკიდება მეტოქე გუნდის "გამომწვევს" საჯარიმო ხაზამდე და ცდილობს გაიმეოროს იგივე, შემდეგ კი სწრაფად გაბრუნდეს უკან, რომ მოწინააღმდეგე გუნდის მომდევნო მხედარმა ვერ მოარტყას ისინდი მას ან მის ცხენს. მოწინააღმდეგის ნატყორცნი ისნდის ჰაერში დაჭერისათვის მხედარი დამატებით 2 ქულას იღებს. იმარჯვებს გუნდი, რომელიც მეტ ქულას დააგროვებს (საჯარიმო ქულების გამოკლებით. საჯარიმო ქულა ინიშნება გვერდითი ხაზის დარღვევის, სასტარტო ნიშნის შემოუვლელობის, ისნდის ხელგაუშვებლად მხედრის ან ცხენის ჩხვლეტისა და სხვა დროს). ფრეს შემთხვევაში მსაჯს უფლება აქვს დაუმატოს დრო (არაუმეტეს 5 წუთისა). ისინდი განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული.

ლიტერატურა
----------

* Начкебия К. Г. Грузинские народные конные игры, Тб. 1964
* ელაშვილი ვ. ქსე, ტ. 5, გვ. 229, თბ. 1980
**კალინინგრადის წმინდა ადალბერტის კირხე** (რუს. Кирха Святого Адальберта; გერმ. St.Adalbertkirche) — ყოფილი კათოლიკური კირხე კალინინგრადში. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1902-1904 წლებში. აგებულია ადალბერტ პრაღელის სახელზე, არქიტექტორ ფრიდრიხ ჰაიტმანის მიერ.

ისტორია
-------

მშენებლობა დაიწყო 1902 წლის 16 ივლისს ქალაქის ახალ რაიონ ამალიენაუში. კირხე მდებარეობდა იმ ადგილზე სადაც ლავსკერის ხეივანი ქმნიდა მოსახვევს. აქვე მთავრდებოდა თავად ხეივანიც, რომელიც იწყებოდა დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხედან. ჰუფენი და ამალიენაუ აღიქმებოდა, როგორც ქალაქის დამოუკიდებელი ნაწილები. 1901 წელს ევანგელისტურმა საზოგადოებამ მიიღო დედოფალ ლუიზას სახელობის კირხე, ხოლო კათოლიკეებმა 1904 წელს შეიძინეს აღნიშნული კაპელა. 

კირხე ააშენა კენიგსბეგის უძრავი ქონებისა და მშენებლობის საზოგადოებამ. მშენებლობის ღირებულებამ შეადგინა 60 ათასი მარკა, შიდა აღჭურვილობა, საკურთხეველი და ზარი - კიდევ 40 ათასი მარკა. 

1904 წლის 14 ნოემბერს კირხე აკურთხეს. თავიდან ეს იყო მცირე კაპელა გოთიკურ სტილში ვიწრო კოშკით ჩრდილოეთიდან და მცირე კონტრფორსებით სამი მხრიდან. მომავალში იგეგმებოდა კირხეს გაფართოება 250 კაცის ტევადობამდე. აღმოსავლეთ მხარეს ფანჯრის ნიშებში გამოსახული იყო წმინდა ადალბერტ პრაღელი.

1921 წელს ეკლესიის სასაფლაოზე დაკრძალეს კირხეს არქიტექტორი ფრიდრიხ ჰაიტმანი. 

1932 წელს კაპელას მიაშენეს დამატებითი ნაგებობა ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან, ასევე მიაშენეს თანამედროვე კარიბჭე. მის კუთხეებში განთავსებული იყო დიდი მრგვალი ფანჯრები. ამავე წელს კაპელამ მიიღო წმინდა ადალბერტის კირხეს სტატუსი, რომელიც ითვლებოდა პრუსიის მფარველად. 

1939 წელს საკურთხეველი გადააკეთეს. 

1945 წლის აპრილში კენიგსბეგის შტურმის დროს კირხე დაზიანდა. ძირითადად დაზიანდა ახალი მინაშენები და კოშკის წვეტი. ომის შემდეგ შენობა გადაეცა ნ. პუშკოვის სახელობის ხმელეთის მაგნეტიზმის, იონოსფეროსა და რადიოტალღების გავრცელების ინსტიტუტს. შენობა შიგნიდან გადააკეთეს და ამოიყვანეს სამი სართული. 

ამჟამად შენობაში განთავსებულია ხმელეთის მაგნეტიზმის, იონოსფეროსა და რადიოტალღების გავრცელების ინსტიტუტის ადმინისტრაცია.

ლიტერატურა
----------

* В. И. Кулаков, А. П. Бахтин, А. П. Овсянов, Н. И. Чебуркин, «Памятники истории и культуры. Калининград», Москва, 2005, стр. 142 ISBN 5-902425-01-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kirchen und Sozialeinrichtungen in Königsberg (Кирхи и социально-бытовые учреждения Кёнигсберга (გერმანული)
* Балдур Кёстер «Здания Кёнигсберга»
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ილარიონი**. |

„**ილარიონ ქართველის ცხოვრება**" — IX საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწის ილარიონ ქართველის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ამსახველი ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება. დღემდე მოღწეულია მისი ხუთი რედაქცია: ვრცელი ათონური (ხელნაწერი თარიღდება 1074), მეტაფრასული (ხელნაწერთა უმრავლესობა XVIII საუკუნით თარიღდება), მოკლე (XIII-XIV, XVIII სს.), ძველი სვინაქსარული (XII ს-დან) და გვიანდელი სვინაქსარული (XVIII ს-დან) რედაქციები. მათი წარმომავლობისა და ურთიერთმიმართების შესახებ ორი ვარაუდია გამოთქმული: 

1. ვრცელი ათონური რედაქცია ექვთიმე მთაწმიდლის მიერ ბერძნულ ენაზე დაწერილი ხოტბა-ენკომიის თავისებურად გადმოკეთებას, ხოლო მეტაფრასული რედაქცია, რომლის ავტორად თეოფილე ხუცესმონაზონი არის მიჩნეული, ათონური რედაქციის გადამუშავებას უნდა წარმოადგენდეს (კ. კეკელიძე). მოკლე რედაქცია ამ ვარაუდის გამოთქმის დროს (1919-1920) არ ყოფილა გათვალისწინებული (ხელნაწერი აღმოჩნდა 1946).

2.„ილარიონ ქართველის ცხოვრება" ქართულ ენაზე დაიწერა (ბ. კილანავა, მ. დოლაქიძე); მისი ვრცელი ათონური და მეტაფრასული რედაქციები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად შეიქმნა, თუმცა წყარო — თხზულების მოკლე რედაქცია — საერთო აქვთ. იგივე რედაქცია უდევს საფუძვლად სვინაქსარულსა (ე. გაბიძაშვილი). ამ ვარაუდის თანახმად ექვთიმე მთაწმიდლისა და თეოფილე ხუცესმონაზონის ავტორობის საკითხი საბოლოოს გადაწყვეტილად ვერ ჩაითვლება.

„ილარიონ ქართველის ცხოვრებაში" აღწერილია ილარიონ ქართველის სამონასტრო მოღვაწეობა კახეთში, მისი მოგზაურობა პალესტინაში, რომში, კონსტანტინოპოლში, თესალონიკესა და ბითვინიის ოლიმპზე. თხზულება საყურადღებოა ქართული სამონასტრო კოლონიზაციის ისტორიის შესწავლის თვალსაზრისით. ეს ერთადერთი წყაროა, რომელიც გვაწვდის IX საუკუნეში ბითვინიის ოლომპზე ქართველთა მოღვაწეობისა და კონსტანტინოპოლის მახლობლად პრომანის (რომანის) ქართველთა მონასტრის დაარსების შესახებ. თხზულების მეტაფრასული რედაქცია გამოსცა მ. საბინინმა (1882). ვრცელი ათონური — მ. ჯანაშვილმა (1901), ძვ. სვინაქსარული — კ. კეკელიძემ (1919) და სხვა. რუსულად თარგმნეს ა. მურავიოვმა (1860) და მ. საბინინმა (1872), ლათინურად — პ. პეეტერსმა (1913).

ლიტერატურა
----------

* *დოლაქიძე მ.*, ილარიონ ქართველის ცხოვრების ძველი რედაქციები, თბ. 1974;
* *კეკელიძე კ.*, ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 4, თბ. 1987;
* *კილანავა ბ.*, "აბოს წამების" ატრიპუციისათვის, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», 1973, ტ. 69, №1;
* *დოლაქიძე მ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 106, თბ. 1980
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ილარიონი**. |

**ილარიონ თუალელი**, *ღირსი ილარიონ თუალელი*/*თვალოელი* (დ. დაახ. 970, სამხრეთი საქართველო — გ. 1041) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღეა 6 აგვისტო (ძველი სტილით 24 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

დაიბადა სამხრეთ საქართველოში 970 წლის ახლო ხანებში. ილარიონის შესახებ ცნობები ძალიან მწირადაა შემონახული. გიორგი მცირე წმიდა „გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებაში" აღნიშნავს რომ, 1020 წელს, როდესაც ათი წლის გიორგი ხახულის მონასტერში მიიყვანეს, იგი აღსაზრდელად ჩააბარეს იმ დროისათვის ხახულში მოღვაწე წმიდა ილარიონ თუალელს.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | უმაღლესი სათნოებითა და სულიერთა მოღვაწებათა შინა განთქმული. | "|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ვითარცა მთიები ბრწყინვიდა კრებულსა შორის მამათასა, რომლისა სათნოებათა და მოღუაწებათა წარმოთქუმაჲ შეუძლებელ არს. | "|

ღირსმა ილარიონმა აღზარდა ხახულის მონასტერში მიყვანილი ყრმა გიორგი მთაწმინდელი. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ვითარცა ღმრთისა მიერ მოცემული კეთილი შვილი, ეგრეთ შეიწყნარა და წესიერებისა მიმართ და სათნოებისა წურთად უწყის და ესრეთ წარემატებოდა ნებითა ღმრთისაჲთა, ვითარცა ნერგი კეთილი, დანერგული თანაწარსადინელსა ღმრთივ-სულიერთა სწავლათასა, დღითი-დღე აღორძნდებოდა. | "|

ილარიონისაგან ისწავლოა გიორგი მთაწმინდელმა 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ყოველივე საღმრთონი წერილნი ძუელისა და ახლისა სჯულისანი... და საგალობელნი იგი საწელიწადონი და შეწყობილებანი იგი გალობათანი. | "|

წმიდა ილარიონმა აღკვეცა მონაზვნად გიორგი მთაწმინდელი. „ქართლის ცხოვრება" ღირს ილარიონ თუალელს მოიხსენიებს როგორც სახელგანთქმულ მთარგმნელსა და მწიგნობარს. მიხეილ საბინინის ცნობით, ღირსი ილარიონი აღესრულა 1041 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე). „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2007 წ.
* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა ილარიონ თუალელი (XI) – orthodoxy.ge
კუნძულის მდებარეობა
**ლანგეოოგი** (გერმ. Langeoog) — გერმანიის კუთვნილი კუნძული ჩრდილოეთის ზღვაში, ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულების შემადგენლობაში. მდებარეობს კუნძულ ბალტრუმსა (დასავლეთით) და შპიკეროოგს (აღმოსავლეთით) შორის. მიეკუთვნება ქვემო საქსონიის მხარის ვიტმუნდის რაიონს. ქვემო გერმანულ დიალექტზე მისი სახელწოდება „გრძელ კუნძულს" ნიშნავს.

კუნძულის მოსახლეობა 1945 ადამიანს შეადგენს (2010), ფართობი — 19,67 კმ²-ს.

მოსახლეობა
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| წელი | მოსახლეობა |
| --- | --- |
| 1990 | 2001 |
| 1995 | 2108 |
| 2000 | 2041 |
| 2005 | 1991 |
| 2010 | 1953 |
|

 |

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* Памятник
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლანგეოოგი***

* ოფიციალური საიტი (გერმანული)
* Langeoog Island Ferry (გერმანული)
* Langeoog Online - Travel and Tourism Directory (გერმანული)
**კალიოპე** (ბერძ. Καλλιόπη „მშვენიერ ხმოსანი") — ეპიკური პოეზიის მუზა ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში. დიოდოროს სიცილიელის ეტიმოლოგიის მიხედვით, სახელი მიიღო მშვენიერი სიტყვის შეძახებით (კალენ ოპა).

ზევსისა და მნემოსინეს უფროსი ქალიშვილი (ერთ-ერთი 9 მუზათაგანი). ორფეოსისა და ლინოსის დედა აპოლონისაგან (ან ეაგრასაგან). ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით რესის დედა. ზოგჯერ მოხსენიებულია როგორც კორიბანტების დედა.

სურათი *მუზები ურანია და კალიოპეს* დეტალი, სიმონ ვოუეტი, სადაც მას უჭირავს *ოდისეა*

შენიშვნები
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კალიოპე***

1. ↑  მსოფლიო ხალხთა მითები. 1991-92. ტ.1. გვ.616
2. ↑  დიოდოროს სიცილიელი. ისტორიული ბიბლიოთეკა
3. ↑  ფსევდო-აპოლოდორი. მითოლოგიური ბიბლიოთეკა 13,1

|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
9 მუზა |
| --- |
|  |
| 
ევტერპე • ერატო • თალია • კალიოპე • კლიო • მელპომენე • პოლიჰიმნია • ტერფსიქორა • ურანია |

 |
**კალიპე კიზიკელი** (ძვ. ბერძნ. Κάλλιππος; დ. ძვ. წ. 370 — გ. ძვ. წ. 300) — ძველი ბერძენი ასტრონომი.

კალიპემ დახვეწა ევკტემონის მიერ აღმოჩენილი უთანასწორობა წეკიწადის დროებს შორის. კალიპეს გაანგარიშებით გაზაფხულის ბუნიობიდან ზაფხულის მზებუდობამდე გადიოდა 94 დღე-ღამე, ზაფხულის მზებუდობიდან შემოდგომის ბუნიობამდე — 92 დღე-ღამე, შემოდგომის ბუნიობიდან ზამთრის მზებუდობამდე — 89 დღე-ღამე, ზამთრის მზებუდობიდან გაზაფხულის ბუნიობამდე — 90 დღე-ღამე.

კალიპემ შეცვალა ძველბერძნული კალენდრის მეტონის ციკლი, შეამცირა რა მეტონის ოთხწლიანი მეტონის ციკლი ერთი დღით, რის შედეგადაც 76 წელიწადში საშუალოდ გამოუვიდა 365,25 დღე-ღამე. კალიპეს ციკლის საშუალო წლიური სიდიდე უდრიდა ძვ. წ. 46 წელს მიღებული იულიუსის კალენდრის საშუალო წლიურ მნიშვნელობას.

ლიტერატურა
----------

* Паннекук А. История астрономии. М.: Наука, 1966.
* Рожанский И. Д. История естествознания в эпоху эллинизма и Римской империи. М.: Наука, 1988.
* Neugebauer O. History of ancient mathematical astronomy, v. 1-3. Berlin: Springer, 1975.
* van der Waerden B. L. The Motion of Venus, Mercury and the Sun in Early Greek Astronomy. Archive for History of Exact Sciences, 26, 1982, p. 99-113.
* van der Waerden B. L. Greek astronomical calendars II. Callippos and his calendar. Archive for History of Exact Sciences, 29, 1984, p. 115—124.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 118974084
* SUDOC: 243193874
* VIAF: 27871339
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 27871339

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მირონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მირონი** (ბერძნ. Μύρων) — ძველი ბერძენი მოქანდაკე. ცხოვრობდა ძვ. წ. V საუკუნეში ატიკის და ბეოტიის საზღვარზე. პლინიუს უფროსის ბუნების ისტორიის მიხედვით მისი მასწავლებელი იყო აგელადა.

მირონის მოღვაწეობის პერიოდი წინ უსწრებდა, V საუკუნეში, ბერძნული კულტურის აყვავებას. ხელოვნების ძველი კრიტიკოსები მას ახასიათებდნენ, როგორც ანატომიის კარგ მცოდნეს, მაგრამ მიუხადავად ამისა მირონმა მაინც ვერ მოახერხა თავისი ქმნილებებისთვის სიცოცხლისა და გამომსახველობის შთაბერვა. მირონი წარმატებით ძერწავდა სხვადასხვა ღმერთებს, ნათელჰყოფდა ცნობილ გმირებსა და ცხოველებს, მას განსაკუთრებით ლამაზად გამოსდიოდა ძნელი პოზები, რომლებიც ძალზედ რეალისტურად გამოიყურებოდნენ.

ჩვენს დრომდე მოაღწია მირონის ყველაზე ცნობილმა სტატუამ „ბადროს მტყორცნელი". ის აღბეჭდავს ათლეტს, რომელიც აპირებს ბადროს ტყორცნას. ჩვენს დრომდე მირონის „ბადროს მტყორცნელის" მოღწეული რამდენიმე ასლისგან ერთ-ერთი განსაკუთრებით საყურადღებოა, რომელიც მარმარილოს ერთი მთლიანი მონაკვეთისგან არის შექმნილი და დღესდღეობით იგი ინახება იტალიის დედაქალაქ რომში, მასიმის სასახლეში. ასევე ცნობილია, რომ „ბადროს მტყორცნელის" ერთ ასლის თავის მდებარეობა არასწორია და იგი ინახება ბრიტანეთის მუზეუმში.

ძველი მწერლები ასევე ახსენებენ მირონის ერთ-ერთ „მარსის და ათენას" ქმნილებას. ეს სკულპტურათა ჯგუფიც ჩვენამდე, ასევე, რამდენიმე ასლის სახითაა შემონახული. ადამიანებთან ერთად, მირონი, ასევე წარმატებით გამოსახავდა სხვადასხვა ცხოველებს, რომელთაგანაც გამოსარჩევია „ძროხის" გამოსახულება. ძველი კულტურის თაყვანისმცემლებს ამ გამოსახულებისათვის მრავალი ეპიგრამა აქვთ მიძღვნილი. მირონის ქანდაკებების უმრავლესობა ქვისგან იყო შექმნილი, თუმცა გამონაკლისის სახით შეიძლება ბრინჯაოსაც შევხვდეთ.

ჩვენთვის ცნობილია, რომ მირონი ცხოვრობდა ძველბერძენი სკულპტორის ფიდიასის დროს, რომელიც თავისთავად, ბერძენი სკულპტორის პოლიკლიტე უფროსის პერიოდის, უდიდეს მხატვარს წარმოადგენდა. ეს ცნობილი გახდა ეგვიპტური პაპირუსიდან, სადაც აღწერილი იყო, რომ მირონმა გამოაქანდაკა ტიმანტის სკულპტურა, რომელიც ძვ. წ. 456 წელს გამართული ოლიმპიადის გამარჯვებული იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მირონი (მოქანდაკე)"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Pausanias (geographer) references (e.g. 6.8.4, etc.) seem to suggest that he habitually signed his works "Myron the Athenian": Eleutherae became an Athenian *demos* in 460 BC.
2. ↑  Pliny, *Natural History* 34.57, suggests that Myron was also in some sense self-taught: "*Hageladae et ipsum discipulum.*" The account of Myron directly follows Pliny's account of Polyclitus of Sicyon, also a pupil of Ageladas.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0000 9863 5127
* LCCN: n85116992
* NKC: jo20191050863
* SUDOC: 166592749
* ULAN: 500120889
* VIAF: 146218593
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 146218593

 |