recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აღსართან I** *გაგიკის ძე* — კახეთ-ჰერეთის მეფე (1058 — 1084). ებრძოდა გაერთიანებული საქართველოს მეფეს ბაგრატ IV-ს და ცდილობდა კახეთ-ჰერეთის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას. ამ მიზნით აღსართან I 1068 წელს ეახლა თურქ-სელჩუკთა სულთანს ალფ-არსლანს, აღუთქვა ხარაჯა და მისი დახმარებით დაიბრუნა ბაგრატ IV-ის მიერ წართმეული მიწა-წყალი. 1073 წელს აღსართან I მიემხრო გიორგი II-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ ივანე ბაღვაშს, ხოლო ივანეს მეორედ განდგომისას გიორგი II-ის მოკავშირე გახდა. 1074 წელს აღსართან I საქართველოს მეფეს ეხმარებოდა თურქ-სელჩუკთა სულთნის მელიქ-შაჰის შემოსევის ჟამს. მალე მელიქ-შაჰმა კახეთ-ჰერეთის სამეფო გიორგი II-ის სამფლობელოდ ცნო. 80-იან წლებში გიორგი II თურქ-სელჩუკთა ლაშქრით კახეთ-ჰერეთის დასაპყრობად გაემართა. აღსართან I-მა დახმარებისათვის იმავე მელიქ-შაჰს მიმართა, ეახლა მას და მიიღო ისლამი. სულთანმა კახეთ-ჰერეთი ამჯერად ისევ აღსართან I-ს დაუმტკიცა. ამით აღსართან I-მა შეძლო მცირე ხნით კიდევ შეენარჩუნებინა კახეთ-ჰერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობა.

ლიტერატურა
----------

* *თ. პაპუაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 62-63.

|
|  |
|
| წინამორბედი:გაგიკი | **კახეთის ქორეპისკოპოსი**1058 - 1084 | შემდეგი:კვირიკე IV |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის ქორეპისკოპოსები და მეფეები |
| --- |
|  |
| 
გრიგოლი **·** ვაჩე **·** სამოელი **·** გაბრიელი **·** ფადლა I **·** კვირიკე I **·** ფადლა II **·** კვირიკე II **·** დავითი **·** კვირიკე III  **·** გაგიკი  **·** აღსართან I  **·**  კვირიკე IV  **·**  აღსართან II |

 |
**პარაგუარი** (ესპ. Paraguarí) — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, პარაგუარის დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს ასუნსიონიდან 66 კმ-ის დაშორებით. 2002 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 22 154 ადამიანს შეადგენდა. დაარსდა 1775 წელს. 1960 წლის 18 აგვისტოს მიენიჭა რაიონის სტატუსი. 

პარაგუარის „ეროვნული დამოუკიდებლობის აკვანს უწოდებენ", რადგან ამ ქალაქში, 1811 წლის 11 იანვარს, პარაგუარის ბრძოლაში დაამარცხეს არგენტინის არმია. 

ქალაქს ჩრდილოეთით ალტოს-კორდილიერის მთები ესაზღვრება, სამხრეთით კი ფართო სავანა. 

საშუალო წლიური ტემპერატურა 21°C-ია, მაქსიმალურ ნიშნულს 39°C-ს ის ზაფხულში აღწევს, ზამთარში კი 2°C-მდე ეცემა. 

ეკონომიკის მთავარი დარგის სოფლის მეურნეობა და მეცხოველეობა. ასუნსიონთან საკმაოდ კარგადაა დაკავშირებული გზებით, ამიტომ ის დედაქალაქის ერთ-ერთ მთავარ მომმარაგებელს წარმოადგენს. მნიშვნელოვანია მისი როლი როგორც ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ცენტრისა.

გალერეა
-------

* პარაგუარის ბაზარიპარაგუარის ბაზარი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარაგვაის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Secretaria Nacional de Turismo დაარქივებული 2015-05-20 საიტზე Wayback Machine.
* Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos
* Departamento de Paraguarí დაარქივებული 2007-12-20 საიტზე Wayback Machine.
* ABC Color, Así es nuestro país დაარქივებული 2006-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* Asociación Biblioteca Virtual del Paraguay დაარქივებული 2012-03-30 საიტზე Wayback Machine.
**არხისპირა** (ლათ. Oenánthe) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. მოიცავს რამდენიმე სახეობას, რომელიც ძლიერ ნეიროტოქსინებს შეიცავს და რამდენიმე ისეთ სახეობას, რომელიც სუნელის სახით გამოიყენება. წყლის ან ჭაობის მცენარეებია. ღერო ხშირად წყალშია მოქცეული, რომელსაც ხშირად აქვს გაბერილი კვანძთშორისები. ფესვი ამობერილებით ან ბოლქვიანია. ფოთლები 1–3-ჯერაა თათისებრ დანაკვთული, ზოგჯერ, წყალქვეშ განვითარებული ფოთლები უფრო მეტადაა დანაკვთული. რთული ქოლგები თეთრ ყვავილებიანია, შეკრებილია კენწრულ ან უბის ყვავილედებად. შესაძლებელია საბურველის არსებობაც. ჯამი მწარე ჯამის ფოთლებისგან შედგება, მსხმოიარობის დროს ჩვეულებრივ არ სცვივა. ნაყოფი ცილინდრისებური, უკუკონუსისებურ-კვერცხისებრი ფორმისა ან მრგვალია, ბოლოში შევიწროებული ან მიჭყლეტილი.

იავური არხისპირა აზიის ხალხებს სამზარეულოში გამოიყენება, როგორც ბოსტნეული და სუნელი სხვადასხვა საკვებში. შესაძლებელია მისი ცოცხლად და დამზადებული სახით გამოყენება, ზოგჯერ აკონსერვებენ. ძველ ჩინეთში ითვლებოდა დელიკატესად. იაპონიაში VIII საუკუნის შუა ხანებიდანაა ცნობილი. 1975 წლიდან მოყავთ აშშ-ის ონტარიოს შტატში. გამოყვანილია რამდენიმე ჯიში მისაღები ფოთლის ფორმებითა და ყუნწის შეფერილობით. მდიდარია A ვიტამინით, კალციუმითა და რკინით, აგრეთვე შეიცავს აშკარა რაოდენობის რიბოფლავინს.

გამოიყენება როგორც ფუნგიციდური და ბაქტერიციდული ნივთიერება.

სახეობათა უდიდესი ნაწილი ცნობილია ძველი სამყაროს (ევრაზია, ჩრდილოეთი აფრიკა) სხვადასხვა რეგიონებიდან, *Oenanthe sarmentosa* ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთ მხარეში აღმოცენდა, *Oenanthe pringle* — მექსიკაში.

ლიტერატურა
----------

* EOenanthe // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с.
* Омежник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

სქოლიო
------

1. ↑  არხისპირა. *ბოტანიკური ლექსიკონი*. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ციტირების თარიღი: 25 თებერვალი, 2019.
2. ↑  *Hanelt, P.* Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops. — Berlin, 2001. — P. 1297—1298. — ISBN 3-540-41017-1.
3. ↑  *Simoons, F. J.* Food in China, a Cultural and Historical Inquiry. — Boca Raton, 1990. — P. 167. — 559 p. — ISBN 0-8493-8804-X.
4. ↑  *Abrams, L.*; Ferris, R.S. An Illustrated Flora of the Pacific States. — 1951. — Vol. III. — P. 238. — 874 p. — ISBN 0-8047-0005-2.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შილდის ეკლესია**. |

**შილდის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ შილდის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, ნასოფლარ ვეძისხევის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. შეიცავს ორ ქრონოლოგიურად განსხვავებულ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველად აქ მდგარა ნახევარწრიულ-აფსიდიანი, დარბაზული ეკლესია, რომელიც დანგრევის შემდგომ მნიშვნელოვანი სახეცვლილებით განუახლებიათ - გაუუქმებიათ აფსიდი, შიდა სივრცე, აღმოსავლეთიდან სწორი კუთხით შემოუზღუდავთ და დარბაზი შიგნიდან ცილინდრული კამარით გადაუხურავთ. შენობის ძველი და მოგვიანებით განახლებული ნაწილები ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც უსწორმასწორო და უხეშია.

შენობა დაზიანებულია: მთლიანად ჩანგრეულია კამარა, კედლების ზედა ნაწილები. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან მშვილდისებრი კარითაა 
გადახურული, შიგნიდან - სწორკუთხა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. როგორც ჩანს, კიდევ ერთი სარკმელი ეკლესიას 
სამხრეთიდანაც ჰქონდა, თუმცა ამ ადგილას კედელი განგრეულია და მისი კვალი არ ჩანს. ეკლესიის აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ დასავლეთ კედლებზე შემორჩენილი კვალის მიხედვით კამარას წესიერი ნახევარწრის ფორმა არ ჰქონდა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 453.
**შიველუჩი** (რუს. Шивелуч) — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კამჩატკაზე. სიმაღლე 3283 მ. აგებულია ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. დროდადრო აფრქვევს გავარვარებულ აირ-ფერფლის ღრუბლისა და ცხელი ქვის ნაკადს. კალთები 750 მ-მდე შემოსილია ქონდარა ფიჭვის რაყებით, ზევით ზოგან მდელო ზოგან კი ლავისა და ფერფლის შიშველი ზედაპირია. 

კამჩატკის მოქმედი ვულკანებიდან შიველუჩი ყველაზე სამხრეთით მდებარე ვულკანია. ძირითადი ვულკანის დიამეტრია 45-50 კმ, ხოლო საერთო ფართობი შეადგენს არა ნაკლებ 1300 კმ²-ს. შემადგენლობაში შედის სტრატოვულკანი: ძველი შიველუჩი (შეიცავს ანდეზიტებსა და ბაზალტებს), უძველესი ღრმული — კალდერა (დიამეტრით 9 კმ) და აქტიური კრატერი — ახალგაზრდა შიველუჩი. ვულკანის ასაკი განისაზღვრება 60-70 ათ. წლით.

ცნობილი ამოფრქვევები დაფიქსირდა: 1790, 1854, 1879-1883, 1896-1898, 1905, 1927-1929, 1944-1950, 1964, 1980-1981, 1993-1995, 2001-2003 და სხვა. 2004-2005 წწ. მომხდარმა ამოფრქვევამ ვულკანის სიმაღლე 115 მეტრით შეამცირა. 

შიველუჩის ერთ-ერთი უძლიერესი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1964 წლის 12 ნოემბერს. ამოსულმა ფერფლმა სიმაღლეში 15 კმ-ს მიაღწია. ძლიერი შეშხეფება დაფიქსირდა 2008 წლის 14 სექტემბერს, როდესაც ჩამოინგრა ვულკანის გუმბათის გარკვეული ნაწილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Shiveluch Volcano live webcam დაარქივებული 2008-02-21 საიტზე Wayback Machine.
* Google Maps satellite image

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 744.
**პარვუსი** (უნგრ. Párvusz; ნამდვილის სახელი **ნორბერტ კიში**, დ. 1 მარტი, 1981) — უნგრელი გრაფიკოსი და პიროგრაფი.

სტილი და ნამუშევრები
--------------------

პარვუსს ნახატები ნორვეგიაში
სწავლობდა ბუდაპეშტში და სეგედში. პარვუსის ნამუშევრები ძირითადად დახატულია ტუშით. ზოგჯერ მხატვარი იყენებს აკვარელს, თუმცა აქაც ძირითადი ფერი შავი და თეთრია.

მის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა მოახდინეს უნგრელმა მხატვარმა ენდრე სასმა და ნიდერლანდელმა მორის ეშერმა. 2004 წელს მხატვარმა საკუთარი სტილი დახვეწა. 2005 წელს ლაპლანდიაში წავიდა. უნგრეთში დაბრუნების შემდეგ ხატვას საამის სიმბოლოებით იწყებს. ამ პერიოდის საუკეთესო ნახატია „საამი მონა ლიზა", რომელიც ნორვეგიაში გაიყიდა. 2007 წელს მისი შვიდი სურათი იქნა გამოფენილი ნორვეგიის გალერეაში, ტრომსოში. 2009 მხატვარმა ხელოვნების ახალი გზა აღმოაჩინდა და პიროგრაფიით, ხეზე ამოწვით, დაკავდა.

კლასიკური მხატვრობის გარდა, ის ასევე მუშაობს კომიქსებზე. 2009 წელს მან შექმნა რამდენიმე კომიკური ფიგურა, ერთ-ერთი მათგანი იყო *Cestgin the capricorn*. ის დამზადებულ იქნა რეტორომანულენოვანი ჟურნალისათვის *Punts*. პირველი ორი გამოცემა 2010 წლის იანვარსა და თებერვალში გამოქვეყნდა.

ნამუშევრები
-----------

* საამი მონა ლიზასაამი მონა ლიზა
* ანატომია ოთხ ნაწილადანატომია ოთხ ნაწილად
* მარტა მუხას სტილშიმარტა მუხას სტილში
* მორის ეშერი თავის სტილშიმორის ეშერი თავის სტილში
* ხე - ფესვიხე - ფესვი
* ჯვარი ნომერი 1ჯვარი ნომერი 1
* ჯვარი ნომერი 2ჯვარი ნომერი 2
* კელტური ჯვარიკელტური ჯვარი
* აინო კალევალადანაინო კალევალადან
* „კიში"„კიში"
* მზის ჩასვლა ჰელსინკიში, ზეთით ფერწერა. 82 სმ x 62 სმმზის ჩასვლა ჰელსინკიში, ზეთით ფერწერა. 82 სმ x 62 სმ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პარვუსი***

* ოფიციალური საიტი
* Infonuorra: *Ungarer vil bli same*[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Parvusz.fw.hu
2. 1 2 3 4  RedBubble.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-08-18. ციტირების თარიღი: 2010-03-24.
3. ↑  Vergitsis, Elias. 76 Ways to Say Amen.
4. ↑  Infonuorra.no[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  Arppa - Working partners[*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  Cestgin il capricorn - e l'apocalipsa
7. ↑  Cestgin il capricorn - en freestyle
**პარაშუტის კოშკი ბაქოში** (აზერბ. Paraşüt Qülləsi) — ბაქოს ზღვისპირა ბულვარზე 75 მეტრი სიმაღლის კონსტრუქცია, ნავთობგადამამუშავებელი დანადგარის სახით გაკეთებული. იგი 1936 წელს გაიხსნა. ეს არის აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს ერთ-ერთი ღირშესანიშნაობა .

ისტორია
-------

XX საუკუნის 30-იან წლებში საბჭოთა კავშირის ბევრ ქალაქში ფუნქციონირებდა პარაშუტის კოშკები, რომლებიც დამონტაჟდა დასასვენებელ პარკებსა და მასობრივი დღესასწაულების სხვა ადგილებში. შემდეგ, ბაქოს საკრებულოს ინიციატივით, ბაქოს მუშაკის მანქანათმშენებელ ქარხანაში გაკეთდა პარაშუტის კოშკი, 75 მეტრის სიმაღლის, რომელიც დამონტაჟდა პრიმორსკის ბულვარზე. ქარხნის საპროექტო ბიუროს სპეციალისტები კოშკის დიზაინერები გახდნენ. იმ დღეებში ყველგან შეუძლებელი იყო ასეთი რთული მეტალის კონსტრუქციის შემუშავება და ბაქო გამოირჩეოდა ლითონის კონსტრუქციების წარმოების მძლავრი ტექნიკური ბაზით.

1936 წლის 28 აპრილს, აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დაარსებიდან მე-16 წლისთავზე, კოშკი საზეიმოდ გაიხსა, გახსნით ღონისძიებას ესწრებოდნენ ცნობილი პირები და აზერბაიჯანის მთავრობის წარმომადგენლები.

ყველას, ექსტრემალური სპორტის მოყვარულებს, შეეძლოთ პარაშუტის კოშკის გამოყენება. მასში ასევე ჩატარდა პარაშუტით გადასვლა ახალგაზრდობის საწყისი სამხედრო მომზადებისთვის. კოშკზე ოთხი ნიშანი იყო, 10, 20, 25 და 60 მეტრის სიმაღლეზე. ყველაზე დაბალი ნიშანი ნაკლებად უსაფრთხო იყო, მაგრამ ყველას არ შეეძლო დაშვება უმაღლესი მწვერვალიდან.

კოშკიდან გადახტომა ძალიან უსაფრთხო იყო, ვინაიდან პარაშუტს ჰქონდა მუდმივი საბურთალო, რომელიც არ იცვლებოდა და არ იკეცებოდა. საფრთხე არ ემუქრებოდა პარაშუტის გახსნას. თავად პარაშუტი რკინის ჰოპზე იყო მიმაგრებული და ქმნიდა ლამპარის სახეს, რომელზეც ჩამოკიდებული იყო ღილები, უსაფრთხოების ღვედებით.

ყველას შეეძლო ხტომა და არც სპეციალური მოწყობილობა იყო საჭირო გადასასვლელად. აღკაზმულობის სამაჯურები შემოხვეული უნდა ჰქონოდათ თეძოებსა და ზურგზე, რომ ძლიერი და უსაფრთხო აღკაზმულობა შექმილიყო. კოშკის ცენტრში იდგა კაბელი, რომელიც გასწვდა სამაჯურების სისტემას და მთელ სიმაღლეზე ეკიდა წონა. თუ დიდი წონის ადამიანი ხტებოდა, მაშინ პარაშუტი მუხრუჭად მუშაობდა, ვინაიდან კანოპმა იღებდა სრულად თავისი წონის დატვირთვას.

დიდი ხნის განმავლობაში პარაშუტის კოშკს სპეციალურად ხტუნაობისთვის იყენებდნენ, მაგრამ გასული საუკუნის 60-იან წლებში მოხდა ტრაგედია, რის შედეგადაც ადამიანი გარდაიცვალა, შემდეგ კოშკი დაიხურა. ამის შემდეგ, სტრუქტურა გამოიყენეს როგორც ელექტრონული დაფის საყრდენი, რომელიც აჩვენებს თარიღს, დროს, ჰაერის ტემპერატურას, ასევე ქარის სიძლიერეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარაშუტის კოშკი ბაქოში დაარქივებული 2020-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* პარაშუტის კოშკი

1. ↑  «Вокруг Света»: Баку желает вам счастья[*მკვდარი ბმული*]თარგი:Недоступная ссылка
2. ↑  Парашютная вышка в Баку — достопримечательность или лишняя деталь?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-29. ციტირების თარიღი: 2020-10-25.
**შარმიანის ცეცხლისჯვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შარმიანის განაპირას, ფერდობზე. თარიღდება X საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან თანადროული, ორსართულიანი მინაშენი ეკვრის. ორივე ნაგებობა აგებულია მუქი ღვინისფერი თლილი ქვის კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენის გადახურვა, ლავგარდანი და მინაშენის სართულშუა გადახურვა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან. მინაშენის მეორე სართულიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა, სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ერთადერთი, შიგნით ბრტყლად გადახურული და გარედან თაღოვანი სარკმელია, რომელსაც საფეხუროვანი ძირი აქვს. სარკმლის მარჯვნივ მარტივი ჯვარია ჩაკვეთილი. სარკმლის ქვემოთ დგას სწორკუთხა ტრაპეზი, რომლის ორივე მხარეს ორსაფეხურიანი თაროა.

სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი ნიშია. ჩრდილოეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე 2.5 მეტრ სიმაღლეზე შემორჩენილია თაღის საყრდენი თითო კონსოლი. მინაშენი სიდიდით თითქმის ეკლესიის ტოლია და მას გადაბმული წყობით უკავშირდება. I სართულის შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილსია გაჭრილი. კარი სწორკუთხაა, გადახურულია თხელი არქიტრავის ქვით. კარის წინ კიბის ფრაგმენტებია შემორცენილი. სამხრეთით და აღმოსავლეთით თითო დაბალი სარკმელია. სართულშუა გადახურვა ჩაშლილია. სართულშუა გადახურვის საყრდენი ქვის თარო ინტერიერის მთელ პერიმეტრზეა შემორჩენილი. II სართულის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა კარია. შენობის ჩრდილოეთ კედელი გარედან მიწაყრილითაა დაფარული.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 332-333.
Древнезападноскандинавские диалекты
  Древневосточноскандинавские диалекты
  Древнегутнийский язык
  другие германские языки
**ძველისლანდიური ენა** (ისლ. fornnorræna, ნორვ. norrønt språk) — გერმანული ენების დასავლეთსკანდინავიური ქვეჯგუფის ენა, რომელიც გამოიყენებოდა XIV საუკუნის შუამდე თანამედროვე ნორვეგიიდან წამოსული ვიკინგების მიერ, რომლებიც ისლანდიაში დასახლდნენ. თავდაპირველად არ განსხვავდებოდა ძველნორვეგიული ენისგან, იწოდებოდა ასევე „norrœnt mál-ად", რაც ნიშნავს „ჩრდილოეთის მეტყველებას". დროთა განმავლობაში ორივე ენა მნიშვნელოვნად შეიცვალა. შედის ძველსკანდინავიური ენების ჯგუფში.

ვიკინგების ეპოქის დამთავრებამდე (დაახლოებით 1050 წელი) სხვაობა სკანდინავიურ დიალექტებს შორის მცირე იყო, თუმცა ძველაღმოსავლეთსკანდინავიურსა და ძველდასავლეთსკანდინავიურს შორის განსხვავება, როგორც ჩანს, ჯერ კიდევ VII საუკუნეში წარმოიშვა.[1]

ლიტერატურა
----------

* Gordon, Eric V. and A.R. Taylor. Introduction to Old Norse. Second. ed. Oxford: Clarendon Press, 1981.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი, რომელიც ეძღვნება ძველისლანდიურ ენას

სქოლიო
------

1. ↑  Faarlund, J. T. (1994) *Old and Middle Scandinavian* // Koenig, E. & van der Auwera, J. (eds') *The Germanic Languages*. London, New York: Routledge, pp.38—71
**ძიან ბო-ძანი** (ჩინ. 翦伯赞; დ. 1898 — გ. 18 დეკემბერი, 1968) — ჩინელი ისტორიკოსი. 1955 წელს აირჩიეს ჩინეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. ავტორია მრავალრიცხოვანი ნაშრომებისა არქეოლოგიაში, ჩინეთის ძველ და შუა საუკუნეების ისტორიაში. 1946 წელს გამოსცა „ჩინეთის ისტორიის ნარკვევები" (ტ. 1–2), რომელიც მოიცავს პერიოდს პალეოლითიდან ახ. წ. III საუკუნემდე. 1959–1962 წლებში გამოუშვა მეთოდოლოგიური სტატიების სერიები, რომლებიც იცავდნენ ისტორიზმის პრინციპებს და ეროვნული ისტორიის სწავლაში გაუბრალოებას, დოგმატიზმსა და სქემატიზმს აკრიტიკებდა. „კულტურული რევოლუციის" ხანაში, 60-იანი წლების მეორე ნახევარში, ჩინური პრესის მწვავე კრიტიკის ობიექტი გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძიან ბო-ძანი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 1479731351232
* CiNii: DA0716005X
* GND: 114497923
* ISNI: 0000 0000 8016 0952
* LCCN: n80119558
* NDL: 00748194
* NKC: xx0213670
* NLA: 36601795
* NLK: KAC200809474
* NSK: 000767339
* NTA: 140311610
* RERO: 02-A000094303
* SUDOC: 078136415
* Trove: 1318983
* VIAF: 60387354
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 60387354

 |
„შავი პარასკევი" ამერიკის ერთ-ერთ მაღაზიაში
**შავი პარასკევი** — მადლიერების დღის მეორე დღე აშშ-ში. დღე, რომელიც ხშირად მიიჩნევა საშობაო ვაჭრობის დასაწყისად. აშშ-ში მრავალი მაღაზია ამ დღეს აწყობს მასშტაბურ ფასდაკლებებს და აქციებს სხვადასხვა პროდუქციაზე. ზოგიერთ შტატში ითვლება დასვენების დღედ. მთელი წლის განმავლობაში, ვაჭრობის მხრივ, ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული დღე ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ამ დღეს ფასდაკლებების მოწყობის ტრადიცია ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში იღებს სათავეს, თუმცა ტერმინი „შავი პარასკევი" 1966 წლიდან დამკვიდრდა. ტერმინის სამშობლოა ფილადელფიის შტატი და თავდაპირველად გამოიყენეს გზებზე დიდი საცობების აღსანიშნავად, მადლიერების დღის მეორე დღეს. „შავი პარასკევი" ხვდება 23-იდან 29 ნოემბრამდე შუალედში.

სქოლიო
------

1. ↑  International Council of Shopping Centers. "Holiday Watch: Media Guide 2006 Holiday Facts and Figure".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-29. ციტირების თარიღი: 2013-11-27.
2. ↑  The Origins of "Black Friday"
3. ↑  1966 "Black Friday" (day after Thanksgiving).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-13. ციტირების თარიღი: 2013-11-27.
ძიაგუვენი
**ძიაგუვენი** (ჩინ. 甲骨文; ფინინი jiǎgǔwén) — არქაული იეროგლიფების სამკითხაო წარწერები.

ჩინური დამწერლობის წარმოშობის თარიღის შესახებ მეცნიერები სხვადასხვა აზრისანი არიან, თუმცა შანის დინასტიის პერიოდის ცხოველთა ძვლებსა და კუს ბაკნებზე შემორჩენილი უძველესი სამკითხაო წარწერები უკვე ჩამოყალიბებული დამწერლობის ნიმუშებად ითვლებიან. იმ დროს მეფეები თავიანთ ყველა მნიშვნელოვან მოვლენას მკითხაობის ცერემონიის შემდეგ იწყებდნენ. მკითხავები სპეციალური დანებით ცხოველთა ძვლებზე და კუს ბაკნებზე ამოკაწრავდნენ ტექსტს-შეკითხვებს ღმერთისადმი, შემდეგ მათ ცეცხლში ყრიდნენ და მათზე გაჩენილი ბზარების რაოდენობის მიხედვით „ამოიცნობდნენ" ხოლმე ღვთის ნებას. „სამკითხაო წარწერები" დაწერილია ვერტიკალურად, ზემოდან ქვემოთ; თითოეული იეროგლიფისთვის კი დამახასიათებელია მსგავსება მის მიერ გამოხატულ საგანთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძიაგუვენი***

* More on Oracle Bone Script, at BeyondCalligraphy.com


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ენის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პოლესიეს დაბლობი** — დაბლობი აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების დნეპრის, პრიპიატისა და დესნის აუზში; შედის ბელარუსის, რუსეთის, უკრაინისა და პოლონეთის შემადგენლობაში. საერთო ფართობი დაახლოებით 270 ათ. კმ². რელიეფში განვითარებულია სუსტტალღოვანი დახრილი დაჭაობებული ვაკეები, რომლებიც აგებულია ტბიური და მყინვარული ნალექებით, ისინი ერთმანეთისაგან გამოყოფილია ცალკეული მაღლობებით (სლოვეჩნო-ოვრუჩის ჭიუხი, სიმაღლე 316 მეტრამდე). პოლესიეს დაბლობი წარმოიქმნა უახლესი ტექტონიკური დაძირვის შედეგად. ჰავა ზომიერი კონტინენტური, რბილი ზამთრითა და თბილი (ზოგჯერ ცხელი) ზაფხულით. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა −4-დან −8 °С-მდე, ივლისისა 17-დან 19 °С. წელიწადში მოდის 550–600 მმ-მდე ნალექი. გრუნტში წყლის დონე მაღალია. ბევრი ტბა (სვიტიაზის, ჩერვონოე, ვიგონოვსკოე და სხვ.) და ჭაობია (პინსკის და სხვ.), ძირითადად ბარის ტიპის. მდინარეთა ხშირი სისტემა გამოირჩევა სუსტად ამოჭრილი კალაპოტებით, რაც ხელს უწყობს ჭალაში მდინარეული ნატანის დაგროვებას, რომელიც ბუნებრივ ჯებირს წარმოქმნის; ნაპირებიდან გადმოსვლის დროს უერთდებიან ტბებსა და ჭაობებს და ძლიერ ტბორავენ დაბლობს. დამახასიათებელია პოლესიესა და ოპოლიეს ლანდშაფტის ტიპები. პოლესიეს დაბლობი მდებარეობს შერეული (ძირითადად ფიჭვი, რომელშეც შერეულია მუხა, მთრთოლავი ვერხვი, ნაძვი, რცხილა, დაჭაობებულ ადგილებში — მურყანი, არყის ხე, იფანი, ვერხვი) და ფართოფოთლოვანი ტყეები, რომლებიც მთლიანი ფართობის ⅓ ფარავავს. ტერიტორიის ¼ უკავია მდელოებს — ჭაობის, მშრალ და ბარისას. ჭარბობს კორდ-ეწერიან, ტორფიან-ჭაობიანი და მდელოს ნიადაგები. არის ნავთობის, მურა ნახშირის, ტორფისა და კალიუმის მარილების საბადოები. 1960–1980-იან წლებში მიწის ამოშრობის მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩატარდა. ათვისებულია მნიშვნელოვანი ფართობები, სადაც მოჰყავთ ჭვავი, ქერი, ხორბალი, სელი, კარტოფილი, ბოსტნეული კულტურები, საკვები ბალახი. ლანდშაფტურ-ჰიდროლოგიური ბუნებრივი კომპლექსების დასაცავად შექმნილია ნაკრძალები: უკრაინაში — პოლესიეს, შაცკის ბიოსფერული; ბელარუსში — პრიპიატის, პოლესიეს რადიაციულ-ეკოლოგიური (ჩერნობილის ავარიისაგან ყველაზე მეტად დაზარალებულ ტერიტორიაზე), ბელოვეჟის ტევრის ეროვნული პარკი (ნაწილობრივ პოლონეთში); პოლონეთში — პოლესიეს ეროვნული პარკი და სხვ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 125.
2. 1 2 3 4 5   ПОЛЕССКАЯ НИЗМЕННОСТЬ // Большая российская энциклопедия. т. 26. — М. 2014. — стр. 641.
**ანთოკის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ანთოკში ეკუთვნის გოცირიძეებს. სახლის მესაკუთრის გადმოცემით, იგი აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში რაჭველი ხელოსნების მიერ. 

სახლის ხუროთმოძღვრულ-კომპოზიციური გადაწყვეტა ასიმეტრიულია. იგი შედგება სხვადასხვა სიდიდის ორი ნაწილისგან. რომელთა შორის ერთი, გაცილებით უფრო მოზრდილი (გარეთა ზომები — 7,7×5,8), ერთსართულიანია. ხოლო მეორე (გარეთა ზომები — 5×5) ორსართულიანი სახლის ორსართულიანი ნაწილის ქვედა სართული კვადრატული გეგმის, რიყის ქვით ნაშენისადგომი. რომლის ზურგი ფერდობშია შეჭრილი) უფრო ადრინდელია. როგორც ჩანს სახლის აგებამდე. ამ ადგილზე რაღაც შენობა იდგა. რომელშიც მშენებლობისას ახალი შენობის კორპუსში ჩართეს. სახლის ერთსართულიანი ნაწილი და ორსართულიანი ნაწილის მეორე სართული ერთი პერიოდისაა. თითოეული მათგანი თითო ოთახისგან შედგება. ისინი სხვადასხვა დონეზე არის განლაგებული (დონეთა შორის სხვაობა დაახლოებით 1.3 მეტრია) და ეზოს მხარეს. ფასადის მთელ სიგრძეზე ხის, გადახურული აივანი გასდევთ. აივნები ერთმანეთთან კიბით არიან დაკავშირებული. კიბე აივნისავე ფარგლებშია—ერთსართულიანი ნაწილის დასვლეთ ბოლოში. ეზოდან ხის შვიდსაფეხურიანი კიბით ჯერ ერთსართულიანი ნაწილის აივანზე ვხვდებით‚ აქედან კი‚ ორსართულიანი ნაწილის აივანზე. ოთახებში შესვლა მხოლოდ აივნიდანაა შესაძლებელი. თავდაპირველად ორსართულიანი ნაწილის მეორე სართულზე ოთახის გარდა‚ მოწყობილი ყოფილა დერეფანი (სიგ. დაახლ. 2 მ) რომელიც სახლის უკანა მხარეს არსებულ ეზოში გადიოდა. მოგვიანებით‚ დერეფნის ორივე ბოლოში კედელი ჩაუშენებიათ და იგი სამზარეულოდ გადაუკეთებიათ. სამზარეულოში‚ ისევე როგორც ოთახში, აივნიდან ვხვდებით, აივანზე კარის გარდა‚ სამზარეულოს ერთი ვიწრო სარკმელიც გამოდის. საკედლე მასალად გამოყენებულია მუხის‚ თლილი ფიცრები (სისქე დაახლოებით 10 სმ. სიგრძე 30-40 სმ.). შენობის კუთხეები გამოყვანილია ჭდობით და 20-25 სანტიმეტრი სიგრძის ნაშვერები დატოვებული. სახლის ერთ სართულიანი ნაწილის სამი კედელი ხისაა და დაყრდნობილია რიყის ქვით ნაშენ ცოკოლზე (სიმაღლე — დაახლ. 1 მეტრი) მეოთხე, უკანა კედელი კი, კვადრატული აგურით და რიყის ქვით არის ნაგები. გარედან კედლის ზედაპირი დანაწევრებულია ორრიგად დაწყობილი. აგურის ჰორიზონტალური შრეებით, რომელთა შორის დარჩენილია არე, შევსებულია ცერად დაწყობილი რიყის ქვით. სწორხაზოვანი რიგებით კედლის ბოლოები მთლიანად აგუტისაა შიგნით კედელი, რომელიც ძირითადად, აგურითაა ნაწყობი კედლის შუაში მთელ სიმაღლეზე, საფეხურით შეღრმავებული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 75-77.
*Lux Radio Theater*-ის სარეკლამო ნამუშევარი, ჯოან კროუფორდის გამოსახულებით.
**ანთოლოგიური სერიალი** — რადიო- ან სატელევიზიო სერიალი, ფილმების სერია, რომელიც წარმოადგენს სხვადასხვა ისტორიებს, პერსონაჟებს და განსხვავებულ გარემოებებს თითოეულ სერიაში, სეზონში, სეგმენტში ან მონაკვეთში. ჩვეულებრივ, თითოეულ სერიაში სხვადასხვა სამსახიობო დასია წარმოდგენილი, მაგრამ რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში, მაგალითად *Four Star Playhouse*-ში, მუშაობდა მსახიობების მუდმივი დასი, რომლებიც ყოველ კვირას განსხვავებულ დრამას აჩვენებდნენ. ზოგიერთი ანთოლოგიური სერიალი, მაგალითად *Studio One*, რომელიც დაიწყო რადიოში, შემდეგ გაფართოვდა და ტელევიზიით იქნა ნაჩვენები. ქართველი მაყურებლებისთვის, საკმაოდ ცნობილი უცხოური ანთოლოგიური სერიალია „ამერიკული საშინელებათა ისტორია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეროვნული აუდიო თეატრი: "ჰაერის ინერვაცია: თანამედროვე ამერიკული რადიო დრამის მოკლე ისტორია" სარა მონტეგა, 1999 წლის 8 ივნისი)
* კლასიკური სატელევიზიო არქივი

სქოლიო
------

1. ↑  „Anthology series changing television". 23 October 2015. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
2. ↑  Full Cast & Crew. ციტირების თარიღი: 19 April 2019
**ანთროპოგენური ლანდშაფტი** — ლანდშაფტთა ჰეტეროგენური ჯგუფი, რომელთა თვისობრიობა და ფუნქციონირება განპირობებულია ადამიანის როგორც გონიერი (მიზანდასახული), ისე არაგონიერი სამეურნეო ზემოქმედებით ბუნებრივ გარემოზე. ანთროპოგენური ლანდშაფტი თუმცა ინარჩუნებს ბუნებრივ ნიშან-თვისებებს და მეტ-ნაკლებად ემორჩილება ზოგად კანონზომიერებებს ატარებს ანთროპოგენურ ხასიათს კულტურული მცენარეულობის, სახეშეცვლილი ნიადაგის, შეცვლილი რეჟიმის მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლების და სხვა სახით.

ანთროპოგენური ლანდშაფტი — ტერიტორიული სისტემაა, რომელშიც ურთიერთდამოკიდებულია ბუნებრივი და ანთროპოგენურ-ტექნოგენური ელემენტები. ანთროპოგენური ლანდშაფტის თავისებურებას წარმოადგენს ბუნებრივი თვითორგანიზაციისა და ადამიანთა მხრიდან მართვის პროცესების რთული შეხამება.

არჩევენ ანთროპოგენური ლანდშაფტის რამდენიმე ჯგუფს: სოციალურ-ეკონომიკური დანიშნულების მიხედვით — სასოფლო-სამეურნეო სატყეო-სამეურნეო, სამრეწველო (საინჟინრო-ტექნოგენური), საქალაქო (ურბანიზებული), რეკრეაციული, სანაკრძალო, გარემოსდაცვითი (მაგ. წყალდაცვითი) და სხვა. ცვლილების ხარისხის მიხედვით — სუსტად სახეშეცვლილი, სახეშეცვლილი და ძლიერ სახეშეცვლილი. ცვლილების შედეგების მიხედვით — კულტურული, აკულტურული და დეგრადირებული.

ტერმინ „ანთროპოგენური ლანდშაფტის" ჩამოყალიბება და მისი განმარტება დაკავშირებულია იმასთან, რომ მსოფლიოში დიდწილად ბუნებრივი ლანდშაფტები სახეცვლილია ადამიანის მიერ. ლანდშაფტი მხოლოდ ანტარქტიდაშია პრაქტიკულად ხელუხლებელი. ანთროპოგენურ ლანდშაფტს მიეკუთვნება დედამიწის ლანდშაფტების დაახლოებით 60 %, რომელიც სამეცნიერო შესწავლის, გარემოს დაცვისა და რაციონალური ბუნებათსარგებლობის საგანია.

ტერმინი „ანთროპოგენური ლანდშაფტი" შემოგვთავაზა რუსმა მეცნიერმა ალექსანდრე გოჟევმა 1930 წელს. ანთროპოგენური ლანდშაფტმცოდნეობის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა თედორე მილკოვმა (1973). აღსანიშნავია, რომ ყველა მეცნიერი არ აღიარებს ამ ტერმინს. მაგალითად, რუსი გეოგრაფი ანატოლი ისაჩენკო თვლიდა, რომ მასში ხდება „სამეცნიერო გაგების — «ლანდშაფტის» აღრევა ადამიანის შრომის პროდუქტებთან" და რომ, უფრო მართებულია ლაპარაკი „თანამედროვე ლანდშაფტებზე" (1976). ზოგიერთი ავტორი (მაგალითად, ალექსანდრე რიაბიჩკოვი, ემა რომანოვა და სხვა) გვთავაზობენ საუბარს არა ანთროპოგენურ ლანდშაფტებზე, არამედ ბუნებრივი ლანდშაფტების ანთროპოგენურ მოდიფიკაციებზე.

საქართველოში, ანთროპოგენური ლანდშაფტმცოდნეობის განვითარებაში განსაკუთრებით დიდი წვლილი შეიტანა დავით უკლებამ.

სქოლიო
------

1. 1 2  ავტ. კოლექტივი (2014). *ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. თბილისი,   გვ. 29.
2. 1 2 3  Антропогенный ландшафт | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-23. ციტირების თარიღი: 2021-03-23.
3. ↑  Миль­ков Ф. Н. Че­ло­век и ланд­шаф­ты. Очер­ки ан­тро­по­ген­но­го ланд­шаф­то­ве­де­ния. М. 1973
4. ↑  Иса­чен­ко А. Г. При­клад­ное ланд­шаф­то­ве­де­ние. Л. 1976
5. ↑  Уклеба Д. Б. Антропогенные ландшафты Грузии, Тб. 1983
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქაიხოსრო**. |

**ქაიხოსრო II** *ჯაყელი* (დ. 1522 — გ. 1573) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი, ყვარყვარე III-ის ძე. 

ათაბაგად დასვეს თურქებმა სოხოისტის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, როდესაც ისინი სამცხე-საათაბაგოს დიდ ნაწილს დაეუფლნენ. ქართლისა და იმერეთის მეფეები ათაბაგის ხელისუფლებას არ ცნობდნენ. ქაიხოსრო II ცდილობდა სპარსეთ-ოსმალეთთან ურთიერთობა გამოეყენებინა ჩამოჭრილი ტერიტორიები (ჯავახეთი, ჭანეთი, აჭარა) დასაბრუნებლად. ამ დროს ჯავახეთი ქართლის სამეფოს ჰქონდა მიერთებული. ქაიხოსრო II-მ ირანის შაჰს სთხოვა დახმარებოდა ჯავახეთის შემოერთებაში. 1547, სპარსეთ-ოსმალეთის ომის განახლებისთანავე, შაჰ-თამაზი ჯავახეთში შეიჭრა და დაარბია. 1549 კი თურქებმა 25 ციხე დაიპყრეს. ქართლის მეფე ლუარსაბ I ებრძოდა მათ და სულ უფრო მეტ ტერიტორიებს ათავისუფლებდა. 1551 ქაიხოსრო II-მ კვლავ სთხოვა დახმარება შაჰ-თამაზს. შაჰმა ქვეყანა აიკლო და ეკლესია-მონასტრები გაძარცვა. 1555 ამასიის ზავით ოსმალებმა და სპარსელებმა სამცხე-საათაბაგო შუაზე გაიყვეს. ქაიხოსრო II ირანისათვის მიკუთვნებულ ნაწილში დარჩა. შემდეგ, როდესაც ოსმალებმა დაპყრობილი ტერიტორიების ათვისება დაიწყეს, ქაიხოსრო II შაჰ-თამაზს ეწვია ყაზვინში და დახმარების მოლოდინში იქვე გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 443-444.

|
|  |
|
| წინამორბედი:ყვარყვარე III | **სამცხის ათაბაგი**1545 - 1573 | შემდეგი:ყვარყვარე IV |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამცხის ათაბაგები |
| --- |
|  |
| სამცხის მთავრები | 
* სარგის I
* ბექა I
* სარგის II
* ყვარყვარე I
* ბექა II
* შალვა
* აღბუღა I
* ივანე II
* აღბუღა II
* ყვარყვარე II
* ქაიხოსრო I  ·
* მზეჭაბუკი
* მანუჩარ I
* ყვარყვარე III
* ქაიხოსრო II
* ყვარყვარე IV
* მანუჩარ II
* მანუჩარ III
 |  |

 |
**ქაიხოსრო პაპუნას ძე წერეთელი** ( გ. 28 ივლისი, 1828) — იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, XVIII საუკუნის 90-იანი წლებისა და XIX საუკუნის I მეოთხედის „ზემო ქვეყნის", „ზემო მხარის", ანუ ზემო იმერეთის უკანასკნელი სარდალი. 

სოლომონ II-ის პოლიტიკის მიმდევარი. 1810 რუსი მოხელეების მიერ დაპატიმრებული სოლომონ II წერეთლის ინიციატივით თბილისიდან ახალციხის საფაშოში გააპარეს. იმერეთის აჯანყების დამარცხების შემდეგ თვით წერეთელიც ემიგრაციაში გაჰყვა მეფეს. კონსტანტინეპოლში მან საფრანგეთის საქმეთა რწმუნებულს გადასცა სოლომონ II-ის წერილი ნაპოლეონისადმი, რომლითაც მეფე მას მფარველობას სთხოვდა. ეს ცდა უშედეგოდ დამტავრდა. 1816 წერეთელი სამშობლოში დაბრუნდა და მალე რუსეთის მთავრობას შეურიგდა. აქტიური მონაწილეობა მიიღო ცარიზმის კოლონიური რეჟიმის წინააღმდეგ მოწყობილ 1819–1820 იმერეთის აჯანყების ჩაქრობაში. ერთგული სამსახურისათვის 1821 იმპერატორმა პოლკოვნიკობა უბოძა.

ლიტერატურა
----------

* *სოსელია ო.* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ. 1981;
* *Махарадзе Н. Б.* Восстание в Имеретии 1819-1820 гг. «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვუს», 1942, ნაკვ. 3;

* *სოსელია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 309.
**ქათმისნაირნი** (ლათ. Galliformes) — ფრინველთა რიგი. აერთიანებს სხვადასხვა ზომის (12—235 სმ სიგრძისა და 45 გრამიდან — 22 კგ-მდე მასის) ფორმებს, რომლებიც მთელ მსოფლიოში (გარდა ანტარქტიკისა) ბინადრობენ. აქვთ მაგარი, მოკლე ნისკარტი, მიწის გასაქექად მომარჯვებული ღონიერი ფეხები, მომრგვალო ფრთები — მომარჯვებული სწრაფი აფრენისა და ხანმოკლე ფრენისათვის. კარგად გამოხატული ჩიჩახვი, ნაღვლის ბუშტი, მჭიდრო შებუმბლვა, 10 პირველი წყების მომქნევი ბუმბული. ყურთუკი ვითარდება მხოლოდ პტერილიებზე, ბუმბულს აქვს დამატებითი ღეროები (გამონაკლისი ჰოაცინი). ზოგს თავზე აქვს კანის შიშველი უბნები, ღიად შეფერილი ან ხორცოვანი დანატები: წარბები, საყურეები, ბიბილო და სხვა. უმრავლესობას ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზი.

რიგი მოიცავს 5 ოჯახის, 78 გვარში გაერთიანებულ 291 სახეობას. რიგში 2 ქვერიგია: ჰოაციენები (1 სახეობა) და საკუთრივ ქათმისნაირნი მობინადრე ან ნომადური ფორმები, მხოლოდ მწყერია სეზონებისდა მიხედვით მიმოფრენი. უმთავრესად ნიადაგური ფორმებია, მხოლოდ ჰოაცინი და გოკოა ნამდვილი მეხეური. ქათმისნაირთა უმრავლესობის ბუდობის პერიოდს წინ უძღვის სატიხტიხე პერიოდი: ბევრი პოლიგამია. ბუდობენ მიწაზე. დებს 2—20 და მეტ კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 14—30 დღე-ღამე. მხოლოდ დიდფეხა (ნაგვის) ქათმები არ კრუხობენ, ისინი კვერცხს ქვიშაში ან ლპობად ფოთლებში ფლავენ. აქ ორგანული ნივთიერებების ლპობა ზრდის ტემპერატურას და ხელს უწყობს კვერცხების ინკუბაციას. წიწილოვანი ფრინველები არიან. მართვები იკვებებიან ცხოველური საკვებით (მწერები, ჭიები), ზრდასრულნი კი - მცენარეულით (თესლი, მწვანე ნაწილები). ჰოაცინის გარდა ყველა ქათმისნაირნი სანადირო ობიექტია, ამიტომ მათი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. ზოგს (ხოხობი, გნოლი, კაკაბი) უკვე ხელოვნურად ამრავლებენ სანადირო მეურნეობაში. ზოგი (ბანკივური ქათამი, ინდაური, ციცარი) მოშინაურებულია და დასაბამი მისცა მრავალრიცხოვან შინაურ ჯიშება.

საქართველოში ქათმისნაირთაგან გვხვდება კავკასიური როჭო, დურაჯი, გნოლი, კასპიური შურთხი, კავკასიური შურთხი, ხოხობი, კაკაბი, მწყერი, რომელთაგან პირველი 4 შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

ოჯახები
-------

* დიდფეხა ქათმები (*Megapodiidae*)
* კრაქსისებრნი (*Cracidae*)
* ნისკარტკბილიანები (*Odontophoridae*)
* ხოხბისებრნი (*Phasianidae*)
* ციცრისებრნი (*Numididae*)

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 443.

სქოლიო
------

1. ↑  ქათმისნაირნი (TSN 175693). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
2. ↑  Megapodiidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
**ბოლივიის ომი დამოუკიდებლობისათვის** — ბოლივიის ადგილობრივი მოსახლეობის - (ინდიელების) და ბოლივიის ხალხის შეიარაღებული ბრძოლა ესპანეთის კოლონიური ბატონობის წინააღმდეგ, რომელიც დაიწყო 1809 წელს და 1825 წელს დამთავრდა ბოლივიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის აღიარებით. ეს ომი დამოუკიდებლობისათვის იყო ერთ-ერთი იმ მრავალთაგან, რომელსაც ადგილი ჰქონდა მე-XIX საუკუნის ლათინურ ამერიკაში.

მიზეზები
--------

ომის დაწყების მიზეზი იყო ლათინური ამერიკის ადგილობრივი ხალხის სურვილი გამხდარიყვნენ დამოუკიდებლები ესპანეთისაგან და მონობის გაუქმება. ამავე დროს მნიშვნელოვანი იყო კრეოლების მიწათმფლობელი დიდებულების პატრიოტული განწყობა, რომლებიც მოვაჭრე ბურჟუაზიასთან ერთად ცდილობდნენ ესპანეთის ტახტის მიერ დაწესებული გადასახადების თავიდან არიდებასა და თავისუფალი ვაჭრობის მიღწევას, რაც გამოიწვევდა მათ გამდიდრებას. აჯანყებულებს შთააგონებდა ლათინური ამერიკის სხვა დაბყრობილ ქვეყნებში სიმონ ბოლივარის წარმატებული ბრძოლები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Acta de Independencia, 6 de agosto de 1825
* მოხსენება ბოლივიის კონსტიტუციის პროექტზე. ლიმა, 1826 წ.
ხოსე სან-მარტინი აცხადებს პერუს დამოუკიდებლობას
**პერუს ომი დამოუკიდებლობისათვის** (ესპ. Guerra de Independencia del Perú) — ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის შემადგენელი ნაწილი. მიმდინარეობდა პერუს ვიცე-სამეფოსა და ზემო პერუს ტერიტორიაზე (თანამედროვე პერუ, ბოლივია, ნაწილობრივ ჩილე და არგენტინა).

დამოუკიდებლობის მოპოვება
------------------------

1820 წლის სექტემბერში სან-მარტინის ჯარები შევიდნენ პერუში და 1821 წლის ივლისისათვის გაათავისუფლეს ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ქვეყნის დამოუკიდებლობა გამოცხადდა ლიმაში 1821 წლის 28 ივლისს და სან-მარტინი გახდა ახალი სახელმწიფოს "პროტექტორი". თუმცა საომარი მოქმედებები გრძელდებოდა. 1824 წლის 6 აგვისტოს სიმონ ბოლივარმა ესპანელები ხუნინთან დაამარცხა, ხოლო 9 დეკემბერს აიაკუჩოს დაბლობზე ესპნელები გაანადგურა კოლუმბიის არმიამ ანტონიო ხოსე სუკრეს მეთაურობით, რითაც დასრულდა კიდეც პერუს ბრძოლა დამოუკიდებლობისათვის.

ომის შედეგები
-------------

დამოუკიდებლობისათვის ომის შემდეგ მალევე ხელისუფლების სათავეში მოექცნენ კაუდილიოები და დამოუკიდებლობის პირველი 75 წლის მანძილზე ხელისუფლების სათავეში ძირითადად სამხედროები იდგნენ. 1815 წელს ზემო პერუს ეწოდა ბოლივია. 1837 წელს შეიქმნა პერუ-ბოლივიის კონფედერაცია, რომელიც 2 წელიწადში დაიშალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ომი დამოუკიდებლობისათვის ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) პერუს დამოუკიდებლობის აქტი დაარქივებული 2006-07-21 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Ayacucho República Aristocrática photo gallery დაარქივებული 2008-02-29 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| პერუს დროშა | *ეს სტატია პერუსა და პერუელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შავი მურყანი**, *ჩვეულებრივი მურყანი*, *თხმელა* (ლათ. Alnus glutinosa) — მცენარე არყისებრთა ოჯახისა. 30–38 მეტრამდე სიმაღლის ხეა. აქვს მუქი რუხი ფერის დამსკდარი ქერქი. ფოთლები სუსტად შებუსვილი ან შიშველია, ფოთლის ფირფიტა 7–12 სმ სიგრძის და 4–8 სმ სიგანის, ფართოოვალური ან უკუკვერცხის ფორმის, წვერში მომრგვალოა, ქვედა მხარე ძარღვების გაყოლებით — მოყვითალო ბუსუსებით დაფარული. ფოთლის ყუნწი 1,5–3 სმ სიგრძის და თხლად შებუსვილია. ყვავის მარტ-აპრილში, ნაყოფმსხმოიარობს აგვისტო-ოქტომბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, ევროპაში, მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ ირანში. საქართველოში ყველა რეგიონში გვხვდება, ჯავახეთის გარდა. იზრდება დაბლობებში, მთაში ზღვის დონიდან 1800 მეტრს აღწევს და ტერასების გაყოლებით შერეულფოთლოვან ტყეებში გვხვდება. დაბლობისა და მთისწინების უხვტენიან რაიონებში — ჭაობიან, ალუვიურ, ეწერ ნიადაგზე ქმნის ტყეებს, მურყნარს. სინათლის, ტენისა და ნაწილობრივ სითბოს მოყვარულია. იზრდება სწრაფად. რბილი, ღია მოწითალო, მყიფე მერქანი აქვს. იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში.

გალერეა
-------

* Alnus glutinosa subsp. barbata, საქართველოში გავრცელებული ქვესახეობა*Alnus glutinosa* subsp. *barbata*, საქართველოში გავრცელებული ქვესახეობა
* ფოთლებიფოთლები
* ყვავილედები: მდედრობითი და მამრობითიყვავილედები: მდედრობითი და მამრობითი

სქოლიო
------

1. 1 2  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 78.
2. 1 2  *გაგნიძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 202.
ფრიდრიხ II დიდი, რომლის სახელს უკავშირდება მეტსახელ „ფრიცის" წარმოშობა.
**ფრიცი** (გერმ. Fritz), *მრავლ.* **ფრიცები** — სახელ ფრიდრიხის კნინობითი ფორმა და ზედმეტსახელი, რომლითაც ხშირად გერმანელებს მოიხსენიებენ. ზედმეტსახელის წარმოშობა უკავშირდება ფრიდრიხ II დიდის სახელს, რომლის ზედმეტსახელი იყო „ბებერი ფრიცი" (გერმ. „Der Alte Fritz"). მეორე მსოფლიო ომის დროს მოკავშირეები „ფრიცებს" ვერმახტის ჯარისკაცებს ეძახდნენ (გერმანელები კი ბრიტანელებს — ტომებს, ხოლო რუსეთის — ივანებს). საბჭოთა პროპაგანდა მეტსახელს ნეგატიურ კონოტაციაში იყენებდა.

სქოლიო
------

1. ↑  1918: Fritz - Australian soldiers' relations with Germans. Australian War Memorial.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 March 2009. ციტირების თარიღი: 3 June 2018.
2. ↑  *Т. Ф. Ефремова* Фрицы // Толковый словарь Ефремовой. — 2000.
3. ↑  
*Вальтер X. Мокиенко В. М.* Большой словарь русских прозвищ. — Olma Media Group, 2007. — стр. 567, 701 c. ISBN 9785373004350.
**ფრონისპირეთი**, *ფრონისპირეთის ქვერაიონი* — შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ქვერაიონი. წარმოადგენს კოლხეთის ოლქში მოქცეული ძირულის კრისტალური მასივის განაპირა აღმოსავლურ ნაწილს. აღმოსავლეთიდან შემოფარგლულია ლიახვის მარჯვენა სანაპიროთი, სამხრეთით — დოღლაურისა და ტირიფონის ვაკეების ჩრდილოეთ კიდეებით. ძველი კრისტალური ქანები აქ ზოგან უშუალოდ ზედაპირზე გამოდის, ზოგან კი დაფარულია ცარცული და მესამეული ნალექებით. ფრონისპირეთის ზედაპირი მაქსიმალურ აბსოლუტურ სიმაღლეს ჩრდილო-დასავლეთით აღწევს, ლიხის ქედის თხემურ ზოლში (ზღვის დონიდან 1300–1400 მ). უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე მთები ლოხონი და პერანგა თითქმის 2000 მეტრამდეა. სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ რელიეფი დაბლდება 700–900 მეტრმდე. რელიეფის ეს ერთობლივი დახრა მკაფიოდაა არეკლილი მდინარეთა ეროზიული ხეობების სამხრეთ-აღმოსავლური მიმართულებით. ხეობები და მათი გამყოფი წაბრტყელებული სერ-ბექობები განსაზღვრავენ შიდა ქართლის ამ ქვერაიონის რელიეფის ძირითად თავისებურებას. მდინარე ფრონეს ხეობის ზემო ნაწილების გარდიგარდმო მდებარეობს ყორნისის ქვაბული, რომელიც წარმოქმნილია მესამეულ ნალექებში გამომუშავებული ეროზიული ღრმულების შეერთებითა. ზედა ცარცულ კირქვებზე (სოფლების ნულის, ბრილის, თიღვას მიდამოებში) განვითარებულია კარსტული ფორმები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფრონე

სქოლიო
------

1. ↑  *გვასალია ჯ.*, ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება", 1989. — გვ. 3, ISBN 5-520-00154-5.
2. ↑  რუისის ქარის ელექტროსადგური. *mepa.gov.ge* (29 მარტი, 2020). ციტირების თარიღი: 17 აპრილი, 2021
**ოჰრიდის ისტორიული არქივი** (მაკედ. Историски архив) — არქივი ქალაქ ოჰრიდში. დაარსდა 1951 წელს, ხოლო 1991 წელს გარდაიქმნა მაკედონიის რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივის განყოფილებად. ოჰრიდის განყოფილების დაქვემდებარებაში შედის: ოჰრიდის, დებარცის, სტრუგის, ვევჩანის, კიჩევოს, დრუგოვოს, ოსლომეის, ვრანეშტიცის, ზაიასის, დებარისა და ცენტარ-ჟუპის თემებს. სპეციალურად არქივისთვის განკუთვნილი ახალი შენობა 1979 წელს აშენდა და განთავსებულია ნიკოლა კარევის ქუჩაზე.

განყოფილების მუშაობა
--------------------

განყოფილებას გააჩნია 598 ფონდი და 17 კოლექცია. საარქივო მასალების უმრავლესობა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდს განეკუთვნება, ხოლო დანარჩენი ნაწილი დაკავშირებულია საარქივო ფონდებთან და XIX საუკუნისა და XX საუკუნის დასაწყისის ცალკეულ დოკუმენტებთან. საარქივო ფონდები და კოლექციები შეიცავს მნიშვნელოვან მონაცემებს მის დაქვემდებარებაში მყოფი თემების პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური ისტორიის შესახებ.

მნიშვნელოვანი ფონდები
---------------------

ძალიან მნიშვნელოვანია XIV - XX საუკუნეების საეკლესიო სლავური ხელნაწერები, აგრეთვე აღმოსავლური ხელნაწერი და ნებეჭდი წიგნები.
ამ განყოფილებაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

* Општинските управи (1918-1941 და 1941-1944);
* Народноослободителните одбори (1944-1945) и одборите на општините (1945-1990);
* Бановинска хидробиолошка станица (1934-1941), Рибоводна станица (1941-1944), Хидробиолошка станица (1944-) сите со седиште во Охрид;
* Гимназиите и основните училишта од 1913-1945;
* Општествено-политички организации, друштва и здруженија;
* Верски фондови на Источно-православната црква и Исламската верска заедница.

გრუპჩევების, იოვანოსკების, კოცარევებისა და სხვების საოჯახო არქივები.

პირადი ფონდებიდან აღსანიშნავია ოჰრიდელი მწერლის ბორის ბოიაჯისკის, გრიგორ პრლიჩევისა და ოჰრიდელი მღვდლის ფოტი მასინის მასალები.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-03. ციტირების თარიღი: 2017-11-24.
ფრუშკა-გორა
**ფრუშკა-გორა** — სერი, იზოლირებული ჭიუხი სერბეთის ავტონომიური ოლქის ვოევოდინისა და ხორვატიის ტერიტორიაზე. უმაღლესი წერტილებია: ცრვენი-ჩოტი — 539 მ, სტრაჟილოვო — 321 მ, ირიშკი-ვენაცი — 451 მ, ველიკი-გრადაცი — 471 მ.

პლიოცენის პერიოდში ჭიუხი იყო პანონიის ზღვის კუნძული. 

1960 წელს აქ დაარსდა ამავე სახელწოდების ეროვნული პარკი, რომელიც 22 ჰა-ზეა გადაჭიმული და დაცულია უნიკალური ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტი.

ფრუშკა-გორა სერბი ხალხის ისტორიული სასულიერო ცენტრია, აქ ადრე მდებარეობდა 30, 1941 წლისათვის კი - 17 მონასტერი. 

ფრუშკა-გორის ფართოფოთლოვან ტყეში გვხვდება ირემი და შველი. ფრინველებიდან ბინადრობს თეთრი და შავი ყარყატი, ბეგობის არწივი, ბარი, ძერა და სხვა.

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრუშკა-გორა***

* National Park Fruška Gora დაარქივებული 2010-08-27 საიტზე Wayback Machine.
* Tourist Guide trough Fruška Gora
* The monasteries of Fruška Gora დაარქივებული 2009-07-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ფრუშკა-გორა[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Фрушка-Гора\\www.serbia-tours.ru
3. ↑  სტატია ვოევოდინა დსე-დან[*მკვდარი ბმული*]
**ღრომის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომის მიდამოებში, მთაზე. განვითარებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდში შემორჩენილია მოხატულობა.

ჩრდილოეთი კედელი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებზე გადაყვანილია კედლის თაღები. შემორჩენილია კამარის საბრჯენი თაღის ქვედა ნაწილი, რომელიც კრონშტეინებს ეყრდნობა. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლები არ იკითხება.

ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები ჰქონდა. სამხრეთი მინაშენი სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული აბსიდით. მინაშენის აბსიდი, ეკლესიის აბსიდის ანალოგიურია. ცენტრში იკითხება სარკმლის კვალი. მინაშენის დასავლეთი კედელი უფრო გრძელია ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელთან შედარებით. იგი ეკლესიას უკავშირდება ფართო, თაღოვანი გასასვლელით.

ჩრდილოეთი მინაშენის მხოლოდ საძირკვლის მცირე ფრაგმენტები ჩანს.

ეკლესიას ეტყობა მრავალი გადაკეთების კვალი. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 204-205
თამბაქოს პლანტაცია
**პინარ-დელ-რიო** (ესპ. Pinar del Río) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, პინარ-დელ-რიოს პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ჰავანიდან 156 კმ-ით დასავლეთით, ზღვის დონიდან 60 მეტრზე. მის ტერიტორიას კვეთს რიო-გუამა. 2004 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 190 532 ადამიანს.

ისტორია
-------

ქალაქი 1669 წელს დაარსდა და ნუევა-ფილიპინა ერქვა. იმის გამო, რომ რიო-გუამის მიმდებარე ტერიტორია ფიჭვის ტყეებით იყო დაფარული, ამიტომ ქალაქს სახელი გადაარქვეს და პინარ-დელ-რიო უწოდეს (pine — ფიჭვი). ძველად ამ ტერიტორიაზე ადგილობრივი გუანაჰატაბეიესის ტომები სახლობდა, რომლებიც დღეს მოსპობილია. ქალაქი სწრაფად იზრდებოდა, რაც კუბური თამბაქოს პოპულარობით იყო გამოწვეული. კუბის რევოლუციის შემდეგ მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა ქალაქის ინფრასტრუქტურა. დღეისათვის პინარ-დელ-რიო კუბის ერთ-ერთ ყველაზე აყვავებულ ქალაქად მიიჩნევა. 

1896 წელს ქალაქი გენერალმა ანტონიო მასეომ დაიკავა. სწორედ ეს გახდა კუბის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში აშშ-ის ჩართვისა. კუბის კრიზისისას, რეგიონი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა, რადგან სწორედ აქ იქნა დამონტაჟებული საბჭოურ ქობინათა უმრავლესობა.

ეკონომიკა
---------

ქალაქი მთავარი მეთამბაქოეობის რეგიონში მდებარეობს, შესაბამისად წამყვანია სიგარების წარმოება.

დემოგრაფია
----------

2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 190 532 ადამიანს შეადგენდა. 708 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 269,1 ადამიანი კმ²-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის მუნიციპალიტეტები
* კუბის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) Pinar del Río.cu დაარქივებული 2006-02-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Atenas.cu.  (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-06. (ესპანური)
2. ↑  Statoids.  (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-06.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პინარ-დელ-რიოს მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
 კონსოლასიონ-დელ-სური · გუანე  · ლა-პალმა · ლოს-პალასიოსი  · მინას-დე-მატაამბრე · **პინარ-დელ-რიო**  · სანდინო  · სან-ხუან-ი-მარტინესი · სან-ლუისი · ვინიალესი | გუანტანამოს პროვინცია |

 |
**პინდო** (გალ. Monte Pindo) — მთა ესპანეთში, გალისიაში. |ზღვის დონიდან სიმაღლე შეადგენს 627 მეტრს. მდებარეობს ატლანტიკის ოკეანის სანაპიროზე, კარნოტის მუნიციპალიტეტისა და ლა-კორუნიის პროვინციის სიახლოვეს.

სახელი
------

ის მიიჩნევა გალიისის ისტორიის უმნიშვნელოვანეს მთად. მასთან დაკავშირებულია უამრავი თქმულება, მხატვრულად მას კელტების ოლიმპოსაც უწოდებენ.

ირლანდიურ და შოტლანდიურ კელტურ ენებში „binn" ნიშნავს მთის წვერს/პიკს, ხოლო „dubh" აღნიშნავს შავს მუქს. დამწერლობის გავრცელების შემდეგ ასოების ხმოვანობა შეიცვალ, ირლანდიურში „b" ჟღერს როგორც /v/, ხოლო შოტლანდიურში როგორც - /p/. „dubh" - ორივე შემთხვევაში იკითხება როგორც - /du/. შედეგად პიდო სავარაუდიოდ შემორჩენილია ძველკელტური ენიდან, სადაც მუქი შეფერილობის გამო მინი სახელი იქნებოდა - *შავი მთა*.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პინდო***

* www.montepindo.gal
* Mount Pindo

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-13. ციტირების თარიღი: 2015-06-15.
კუნძული მერკური
**პინგვინის კუნძულები** (აფრ. *Pikkewyn-eilande*, გერმ. *Pinguininseln*) — მიმოფანტულ კუნძულთა და კლდეთა ისტორული ჯგუფი ატლანტის ოკეანეში; გადაჭიმულია 355 კმ-ზე, ნამიბიის სანაპიროსთან. ნამიბიის ხელისუფლება მათ ოფიციალურად მიაკუთვნებს სანაპირო კუნძულთა ტიპს. სახელი მომდინარეობს აფრიკული პინგვინისგან, რომელიც ნამიბიისა და სამხრეთ აფრიკის სანაპირო რეგიონებში ბინადრობს.

გეოგრაფია
---------

კუნძულები მიმოფანტულია გრძელ სანაპირო რეგიონში. მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე კუნძული მცირე გროვას ან ჯგუფს ქმნის, მაგალითად ლუბერიცის უბეში მდებარე კუნძულები, პინგვინის კუნძულები არ მიეკუთვნება ბუნებრივ არქიპელაგს ან კუნძულთა ჯაჭვს. 

უდიდესი კუნძულის ფართობი 0,9 კმ²-ია, ყველა მათგანის საერთო ფართობი კი ჯამში 2,35 კმ²-ია.

ისტორია
-------

სტრატეგიულ ადგილას მდებარე დაუსახლებელი კუნძულები განსაკუთრებით მდიდარი გუანოთი (ფრინველთა ექსკრემენტის დანალექები) და ალმასებით, რის გამოც, XVII საუკუნეში მათ ხშირად სტუმრობდნენ ევროპელი ვაჭრები. 1861-1867 წლებში ისინი ბრიტანეთის მიერ იყო ანექსირებული, 1873 წელს კი კაპის კოლონიის მიერ. 

1990 წელს სამხრეთ-დასავლეთმა აფრიკამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა და ნამიბია ეწოდა. პინგვინის კუნძულები კვლავ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სუვერენიტეტის ქვეშ რჩებოდა, შექმნილი იყო ექსკლუზიური ეკონომიკური ზონა. შემდგომი მოლაპარაკებების შედეგად, 1994 წლის 28 თებერვალს, პინგვინის კუნძულები და ქალაქი უოლფიშ-ბეი ნამიბიის იურისდიქციაში გადავიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Namibian Islands' Marine Protected Area : WWF South Africa Report Series – 2008/Marine/003 (PDF). Nacoma.org.na.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 2015-11-22.
2. ↑  Klaus Dierks. Namibia's Walvis Bay Issue - Origin and Rise of a Colonial Dispute. Klausdierks.com. ციტირების თარიღი: 2015-11-22.