recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ასკარ ადილ ოღლუ რასულოვი** (აზერ. Əsgər Adil oğlu Rəsulov) (დ. 3 მარტი, 1954, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსი.

ბიოგრაფია
---------

ასკარ ადილ ოღლუ რასულოვი დაიბადა 1954 წლის 3 მარტს ქალაქ ნახიჩევანში. 1960-1970 წლებში სწავლობდა ნახიჩევანის აქბარ აღაევის სახელობის სკოლა-ინტერნატში. 1971 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე, ხოლო 1971-1976 წლებში სწავლობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის თურქულ განყოფილებაში. მან წარჩინებით დაამთავრა უნივერსიტეტი. ბსუ-ში 1980 წლიდან მუშაობს. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორია.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა თარჯიმნად თურქეთის რესპუბლიკაში სსრკ საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების კომიტეტში. ბაქოს სახელმწოფო უნივერსიტეტში აგრძელებს სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას.

1983 წელს ასკარ რასულოვმა მიიღო ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი თემაზე „ესეების ჟანრი თურქულ ლიტერატურაში".

2005 წელს წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ფილოლოგიაში თემაზე „მხატვრული ჟურნალისტური ჟანრების გაჩენა და განვითარების გზები თურქულ ლიტერატურაში".

2012 წლის ნოემბერში რასულოვი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით დაინიშნა ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილედ, ხოლო 2018 წლის 31 ივლისს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებითა ზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული არქივის დეპარტამენტის უფროსად.

მონაწილეობდა მრავალ საერთაშორისო სემინარში, სიმპოზიუმსა და კონფერენციაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MİLLİ ARXİV İDARƏSİNİN RƏİSİ**
**არაუკა** (ესპ. *Departamento de Arauca*) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს აუზის კოლუმბიაში მდებარე ნაწილის უკიდურეს ჩრდილოეთში, ვენესუელის საზღვართან. სამხრეთით ესაზღვრება მდინარე კასანარე და მეტა, რომლებიც მას კასანარესა და ვიჩადის დეპარტამენტებისგან გამოჰყოფს. დასავლეთით ესაზღვრება ბოიაკის დეპარტამენტი. არაუკის ტერიტორიაზე მდებარეობს კანიო-ლიმონის ნავთობის საბადო, რომელიც კოლომბიის ნავთობის მარაგის 30 %-ს შეიცავს. დედაქალაქია არაუკა. არაუკის დეპარტამენტი 2011 წლის მონაცემებით, კოლუმბიის შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ერთ-ერთ ყველაზე მეტად დაზარალაბულ რეგიონად მიიჩნევა.

ისტორია
-------

არაუკის ტერიტორიაზე პირველი დამპყრობლები 1539 წელს გამოჩნდნენ. XVIII საუკუნეში გააქტიურდა იეზუიტთა მისიონერული საქმიანობა. 1810 წელს არაუკა ახლად შექმნილი კასანარეს პროვინციის ნაწილი გახდა, 1819 წელს კუნდინამარკის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შევიდა. საბოლოოდ, კონსტიტუციით დეპარტამენტის სტატუსი არაუკას 1991 წლის 5 ივლისს მიენიჭა.

გეოგრაფია
---------

დეპარტამენტის ფართობი 23 818 კმ²-ია და ძირითადად ვაკეებისაგან შედგება.

ეკონომიკა
---------

არაუკის ეკონომიკა ნავთობის ინდუსტრიას ეფუძნება. რეგიონის ნიადაგი ხელსაყრელია კაკაოს, ბანანის, კასავას, ბრინჯის, ხორბლისა და ხილის მოსაყვანად. დეპარტამენტის ეკონომიკისთვის ასევე მნიშვნელოვანია მესაქონლეობა.

მუნიციპალიტეტები
----------------

არაუკის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტების რუკა
არაუკა შედგება შვიდი მუნიციპალიტეტისგან:

* არაუკა
* არაუკიტა
* კრავო-ნორტე
* ფორტული
* პუერტო-რონდონი
* სარავენა
* ტამე

გალერეა
-------

* კოკუი-გიაკანის ქედიკოკუი-გიაკანის ქედი
* ტოპოგრაფიული რუკატოპოგრაფიული რუკა
* პოლიტიკური რუკაპოლიტიკური რუკა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არაუკა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Arauca music;
* News and photos of Arauca;
* Documentary 52': Le Sang de la terre დაარქივებული 2006-06-02 საიტზე Wayback Machine.  a video;

სქოლიო
------

1. ↑  DANE.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოლუმბიის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 

* ამასონასი
* ანტიოკია
* არაუკა
* ატლანტიკო
* ბოლივარი
* ბოიაკა
* გუავიარე
* გუაინია
* ვალიე-დელ-კაუკა
* ვაუპესი
* ვიჩადა
* კალდასი
* კაკეტა
* კასანარე
* კაუკა
* კინდიო
* კორდობა
* კუნდინამარკა
* ლა-გუახირა
* მაგდალენა
* მეტა
* ნარინიო
* ნორტე-დე-სანტანდერი
* პუტუმაიო
* რისარალდა
* სან-ანდრეს-ი-პროვიდენსია
* სანტანდერი
* სესარი
* სუკრე
* ტოლიმა
* უილა
* ჩოკო
 |  |

 |
**არაბული ქვეყნების ლიგა**| გერბი |
| რუკა |

**არაბული ლიგა** (არაბ. **الجامعة العربية**), ოფიციალური სახელი **არაბული ქვეყნების ლიგა** (არაბ. **جامعة الدول العربية**) — საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც 22 არაბულ ქვეყანას და პარტნიორ სახელმწიფოებს აერთიანებს. ორგანიზაცია შექმნილია 1945 წლის 22 მარტს. უმაღლესი ორგანო — ლიგის საბჭო მდებარეობს კაიროში (ეგვიპტე).

ისტორია
-------

შექმნისთანავე, 1945 წელს მშვიდობის და ორგანიზაციის შექმნის ხელშეკრულებას შვიდმა ქვეყანამ მოაწერა ხელი: ეგვიპტე, ერაყი, ლიბანი, საუდის არაბეთი, სირია, ტრანსიორდანია (დღევანდელი იორდანია) და იემენი. შემდეგში კი ლიგას შეურთდნენ: ლიბია (1953), სუდანი (1956), მაროკო და ტუნისი (1958), ქუვეითი (1961), ალჟირი (1962), ბაჰრეინი, კატარი, ომანი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები (1971), მავრიტანია (1973), სომალი (1974), ჯიბუტი (1977), კომორის კუნძულები (1993). 1976 წელს ლიგაში მიიღეს პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაცია, 1988 წლიდან წარმოადგენს პალესტინის სახელმწიფო.

გენერალური მდივნები
-------------------

* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, აბდულ რაჰმან ჰასან აზამი 1945 – 1952
* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, აბდულ ხალექ ჰასაუნა 1952 – 1972
* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, მაჰმუდ რიადი 1972 – 1979
* ტუნისის დროშატუნისი, ჩედლი ქლიბი 1979 – 1990
* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, აჰმედ ისმათ აბდელ მაგიდი 1991 – 2001
* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, ამრ მუსა 2001 – 2011
* ეგვიპტის დროშაეგვიპტე, ნაბილ ელარაბი 2011–დან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არაბული ქვეყნების ლიგა***

* არაბული ლიგა დაარქივებული 2011-01-10 საიტზე Wayback Machine.
* Arab Gateway დაარქივებული 2004-10-16 საიტზე Wayback Machine.
* World Statesmen
* Winthrop University დაარქივებული 2008-07-25 საიტზე Wayback Machine.
* Jewish Virtual Library
* Looklex Encyclopedia დაარქივებული 2009-02-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  არაბულ ლიგას ახალი თავმჯდომარე ჰყავს
**არაფარდი პარკხვევია**, *არაფარდი აბრეშუმხვევია* (ლათ. Lymantria dispar) — პეპელა ერებუსისებრთა ოჯახისა. ხეხილისა და ტყის ჯიშების მავნებელი. დედლების ფრთები მოყვითალო-თეთრია, შლილი 65–75 მმ შეადგენს; მამლებისა — მურა-რუხი, შლილი 45 მმ-მდეა. დედალ-მამალი ერთმანეთისაგან განირჩევა სიდიდით, ფერით და ულვაშების ფორმით, რისთვისაც არაფარდი (არაერთნაირი) შეარქვეს. მუხლუხი სიგრძეში 80 მმ-მდეა, შეფერილია მუქად, ტანზე არსებული მეჭეჭებიდან ამოსულია თმის კონები; ამ მეჭეჭების პირველი 5 წყვილი ლურჯია, დანარჩენი — წითელი. არაფარდი პარკხვევიას აზიური რასა კარანტინის ობიექტია.

დედალი პეპელა კვერცხს დებს გროვებად (1500-მდე) შტამებზე, მსხვილ ტოტებზე და სხვა. წელიწადში ვითარდება ერთი თაობა. იზამთრებს კვერცხი, ნოემბერიდან-მარტამდე, თითქმის ჩამოყალიბებული მუხლუხებით, ნაყარის სახით, რომელიც ქეჩის ყვითელ-მურა ბალიშს გავს და განლაგებულია ხეების ტანსა და ტოტებზე. კვირტების გაშლასთან ერთად, აპრილის დასაწყისში, კვერცხიდან იჩეკება მუხლუხი, რომელიც იკვებება აქტიურად და ახასიათებს 6 ხნოვანება. გაზაფხულზე გამოსულ მცირე ზომის მუხლუხებს, რომლებსაც მთელ ტანზე გრძელი თმები აქვთ, შეუძლიათ ქარით გავრცელება. ვითარდებიან 35–50 დღის მანძილზე, რა დროსაც ჭამენ მცენარეთა ფოთლებს და მათგან ხშირად მხოლოდ ყუნწს და მთავარ ძარღვებს ტოვებენ; ჭუპრდებიან ვარჯში, დაჭუპრებას იწყებენ საშუალოდ ივნისის შუა რიცხვებიდან, რომელიც გრძელდება 2-3 კვირის განმავლობაში. პეპლები ფრენენ ივნისის ბოლო რიცხვებიდან აგვისტოს მეორე ნახევრამდე.

არაფარდი პარკხვევია გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. გვხვდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. აზიანებს 300-ზე მეტი სახეობის მცენარეს, ძირითადად ფოთლოვნებს, ნაკლებად წიწვოვნებს, როგორც ტყისას ისე ბაღ-პარკებისას.

ბრძოლის ღონისძიებანი: კვერცხების გროვის გაჟღენთა კრეოზოტით, ნავთით ან მაზუთით. მატლების მოსასპოპად ხეებზე კონტაქტური და ნაწლავის შხამების შეფრქვევა.

სქოლიო
------

1. ↑  *დიდმანიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 648.
2. 1 2 3 4  *Третьяков Н. Н.* Непарный шелкопряд // Большая российская энциклопедия. т. 22. — М. 2013. — стр. 469.
3. 1 2 3 4   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 544.
4. 1 2 3 4  *მანდარია ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, იმერეთში გავრცელებულ ქერცლფრთიანების ზეოჯახ აბრეშუმქსოვებისებრთა (LEPIDOPTERA, BOMBYCIDOIDEA) მავნე სახეობები // აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე, №2, 2013. — გვ. 159.
**არაბული ორიქსის რეზერვატი** — არის ცხოველების ნაკრძალი ომანის ცენტრალურ უდაბნოში და სანაპირო ფერდობზე. მის საზღვრებზე იშვიათი ფაუნაა, მათ შორის თავისუფალ არეალში არაბული ორიქსები, ის არის პირველი 1972 წლის მათი გადაშენების შემდეგ ველურ ბუნებაში, ასევე შემდგომი რეინტროდუქციისას 1982 წელს. 

გადაშენების პირას მყოფი ჰოუბარა სავათი, განსაკუთრებული ყანჩის სახეობა, მრავლდება ველურ ადგილებში ნაკრძალების ტერიტორიაზე. სხვა სახეობები სწორედ ამ ნაკრძალშია ნაპოვნი, მათ შორის უდიდესი გადაშენების პირას მყოფი სახეობა არაბული ქურციკებისა, ასევე ნუბიური ჯიხვი, არაბული მგელი, თაფლის მაჩვი და კარაკალი.

2007 წლის 28 ივნისს ეს რეზერვი გახდა პირველი ისტორიის განმავლობაში, რომელიც ამოირიცხა საფრთხის პირას მყოფი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან. იუნესკოს ციტირება მოახდინა ომანის გადაწყვეტილების, რომ შეემცირებინათ ტერიტორია 90 %-მდე და შეემცირებინათ თეთრ ანტილოპებზე ძალადობა 1996 წელს. იმ დროს მხოლოდ ოთხი შესაჯვარებელი წყვილი გადარჩა.

სქოლიო
------

1. ↑  Arabian Oryx Sanctuary. *unesco.org*. UNESCO. ციტირების თარიღი: 16 სექტემბერი, 2011.
2. ↑  Oman's Arabian Oryx Sanctuary : first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List. *unesco.org*. UNESCO. ციტირების თარიღი: 16 სექტემბერი, 2011.
**გორიჯვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი. დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ახალი კადოეთის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე, მთაზე. აგებულია XIX საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან ეკვრის თანადროული მინაშენი. ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენის კამაროვანი გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდან, მინაშენიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღოვანია, შიგნით სწორკუთხა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია ფართო და მაღალი, თაღოვანი სარკმელი, რომელსაც შიგნით სწორი ფიცრული გადახურვა აქვს. თითო ასეთი სარკმელი ეკლესიის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებშია. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი, ოთხკუთხა ნიშია. მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში გარედან თაღოვანი და შიგნით სწორკუთხა თითო სარკმელია. შემორჩენილია ეკლესიის კამარის ორივე ქუსლის წყობის ნაწილები.

ფასადები მთლიანად აგურითაა ნაწყობი. სარკმლის თავზე წყობის შეღრმავებით რომბი ყოფილა გამოსახული.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 221.
„ახალი კავალერიის სახლი" (რეაბილიტაციის შემდეგ, 2023 წ.)
**„ახალი კავალერიის სახლი"** — XIX საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ბორჯომში, მერაბ კოსტავას სახელობის პარკის ტერიტორიაზე (მ. კოსტავას ქ. №4). მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

შენობა აგებულია 1880 წელს ფსევდო-გოთურ სტილში ალბერტ ზალცმანის პროექტით. მიმდებარე პარკთან ერთად, ის წარმოადგენდა რუსეთის იმპერატორის, ნიკოლოზ II-ის საზაფხულო რეზიდენციას. შენობა აგებულია ბუნებრივი ქვით, აგურითა და ხით, ფასადები მოპირკეთებულია ქვის თლილი კვადრებით და აგურის საპირეებით, ფრონტონის, კარნიზებისა და აივნების დეკორაცია კი შემკულია ხის მოხარატებული ორნამენტებით. შენობა რამდენჯერმე აშენდა თავიდან — მის ერთ-ერთ მხარეს დამაგრებულია ძველი მიშენება არსებული ფასადის იმიტაციით. საბჭოთა პერიოდში შენობაში განთავსებული იყო პოლიკლინიკა, კანისა და ვენერიულ დაავადებათა დისპანსერი. 1990-იან წლებში უფუნქციოდ დარჩენილი და მიტოვებული ნაგებობა ნაწილობრივ დაინგრა. 2019 წელს მომზადდა „კავალერიის სახლის" რეაბილიტაციის და მასში დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმის მოწყობის პროექტი.

სქოლიო
------

1. ↑  ბორჯომის ყოფილი კავალერიის შენობის რესტავრაციისა და მუზეუმად ადაპტაციის საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადება, ფონდი „ხელოვნების საერთაშორისო ცენტრი".
2. ↑  ბორჯომში „ახალი კავალერიის კორპუსს" რესტავრაცია ჩაუტარდება, «ინტერპრესნიუსი». 15 მაისი 2019.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17671
გველფების და გიბელინების დაპირისპირების XIV საუკუნის გამოსახულება
**გველფები** (იტალ. guelfi, გერმ. Guelfen / Welfen) — პაპის მომხრე პოლიტიკური მოძრაობა XII—XVI საუკუნის იტალიაში, რომელიც იბრძოდა საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორთა და იტალიაში მათი მომხრეების „გიბელინების" - წინააღმდეგ (უპირატესად შედიოდნენ ვაჭრები და ხელოსნები).

**გიბელინები** (იტალ. ghibellini, გერმ. Ghibellinen / Waiblinger) — პოლიტიკური მოძრაობა XII—XIII საუკუნის იტალიაში, რომელიც მხარს უჭერდა გერმანიის იმპერატორებს და ებრძოდა პაპის პარტიას - გველფებს (შედგებოდა უპირატესად ფეოდალურ დიდგვარიანთა წარმომადგენლებისაგან).

კულტურა
-------

გველფებსა და გიბელინებს შორის ბრძოლამ ასხვა ჰპოვა ცნობილი ფლორენციელის დანტე ალიგიერის პოემაში „ღვთაებრივი კომედია" (1307-1321), რომელიც იყო ამ მოვლენების მონაწილე.

გველფების და გიბელინების ერთგული ძირითადი ქალაქები
--------------------------------------------------

| გიბელინების ერთგული ძირითადი ქალაქები | გველფების ერთგული ძირითადი ქალაქები | ქალაქები, რომლებიც მერყეობდნენ არჩევანში |
| --- | --- | --- |
|
| არეცოკრემონაფორლილოდიმოდენაოსიმოპიზაპისტოიასიენასპოლეტოტოდი | ბოლონიაბრეშაკრემაგენუამანტუაორვიეტოპერუჯა | ბერგამოფერარაფლორენციალუკამილანიპადუაპარმაპიაჩენცატრევისოვერონავიჩენცა |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიბელინები (ქართ.)
* გველფები (ქართ.)
**ამირან ილიას ძე ქარცივაძე** (დ. 21 იანვარი, 1920, თბილისი, — გ. 14 მაისი, 1989, იქვე) — ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1967).

დაიბადა პედაგოგების — ილია ქარცივაძის (რეპრესირებულია 1938 წელს) და ივლიტა ფურცელაძის (ანტონ ფურცელაძის ქალიშვილი) ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1948 წელს. 1954 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში (1972 წლიდან ატომური ფიზიკის სექტორის ხელმძღვანელია). 1966-1983 წლებში ხელმძღვანელობდა აგრეთვე საქართველოს სსრ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სეტყვასაწინააღმდეგო სამსახურს, 1984 წლიდან — საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიის და გარემოს კონტროლის სამმართველოს. 1982 წლიდან იყო თელავის რაიონის დეპუტატთა საბჭოს წევრი. 

ქარცივაძის შრომები ძირითადად ეხება ატომური ფიზიკის საკითხებს. მიღებული ჰქონდა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1969, სეტყვის საწინააღმდეგო რაკეტებისა და ჭურვების გამოყენებით სეტყვასთან ბრძოლის მეთოდებისა და საშუალებების დამუშავებისა და დანერგვისათვის) და სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემია (1985). დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის, ლენინის და შრომის წითელი დროშის ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 491.;
* Глонти Н.Я. Дарахвелидзе Л.К. Цинцадзе Т.Н. Амиран Ильич Карцивадзе. К 95-летию со дня рождения. მიხეილ ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტი, შრომები, ტ. LXVI; Институт геофизики им. М. З. Нодиа, Труды, т. LXVI; Mikheil Nodia Institute of Geophisics, Transactions, vol. LXVI; ISSN 1512-1135, თბილისი, 2016, გვ. 5-13.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან ქარცივაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
*Alexandri anabasis*, 1575
**ფლავიუს არიანე** (Arrianos Phlabios, Arrianus Flavius; დ. დაახლ. 95 – გ. 175) — ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი, დაიბადა ბითინიის ქ. ნიკომედიაში. ფილოსოფოს ეპიქტეტეს მოწაფე. კარგად იცნობდა ბერძნულ და რომაულ ლიტერატურას. 

ეკავა მაღალი სამხედრო თანამდებობები. 131–137 წლებში კაპადოკიის მმართველი იყო. ადმინისტრაციულ ფუნქციებთან ერთად დაკისრებული ჰქონდა იმპერიის საზღვრების დაცვაც. ამ მიზნით 131 ახლო ხანებში იმპერატორ ადრიანეს დავალებით მოიარა შავი ზღვის აღმოსავლეთი სანაპირო. თავისი საინსპექციო მოგზაურობის შედეგებზე არიანემ იმპერატორის გაუგზავნა ოფიციალური ანგარიში, რომელსაც იგი „ლათინურ წერილს" უწოდებს. შემდეგ მან ეს მოხსენება ლიტერატურულად გადაამუშავა და უწოდა „მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო" („Periplus Pontou Euxeinu"). „მოგზაურობის" I ნაწილში არიანე აღწერს შავი ზღვის სანაპიროს ტრაპეზუნტიდან დიოსკურიამდე, ჩამოთვლის აქ მოსახლე ტომებს (სანები, მაკრონები, ჰენიოხები, ზიდრიტები, ლაზები, სანიგები, აფშილები, აბაზგები), იხსენიებს აქაურ „მეფეებს" და ახასიათებს მათ დამოკიდებულებას რომთან. აქვე აღწერს სანაპიროზე არსებულ ციხესიმაგრეებს (აფსაროსი, ფაზისი, სებასტოპოლისი), ასახელებს მდინარეებსა და აღნიშნავს მათს შესართავებს შორის არსებულ მანძილებს. „მოგზაურობის" პირველი ნაწილი ძირითადად ემყარება არიანეს მიერ პირადად შეკრებილ მასალას. იგი ძვირფასი წყაროა II საუკუნის კოლხეთის სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის, პოლიტიკის ვითარების, რომთან დამოკიდებულების, მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობის, ისტორიის, გეოგრაფიის და სხვა საკითხების შესასწავლად. ნაკლები მეცნიერული ღირებულება აქვს — „მოგზაურობის" II და III ნაწილებს, რომლებიც დაწერილია წერილობითი წყაროებისა და ზეპირი გადმოცემების საფუძველზე. მათში აღწერილია შავი ზღვის სანაპირო ხაზი ბოსფორიდან ტრაპეზუნტამდე და სებასტოპოლისიდან ბიზანტიონამდე.

არიანე როგორც კაპადოკიის მმართველი, დიდ როლს ასრულებდა მეზობელ სამეფოებთან ურთიერთობის მოგვარებაში და ალანთა შემოსევებისაგან იმპერიის აღმოსავლეთი საზღვრების დაცვაში. საფიქრებელია, რომ მან მონაწილეობა მიიღო ალანთა საკითხებზე გამართულ მოლაპალაკებაში იბერიის მეფე ფარსმან II-თან და ამავე დროს დაათვალიერება კასპიის კარი (დარიალი) მისი გამაგრების მიზნით. ალანთაგან თავდაცვას ეხება აგრეთვე არიანეს თხზულებები :„ალანთა ისტორია" და „ტაქტიკა". მასვე ეკუთვნის ნაშრომები „ძაღლებით ნადირობისათვის", „ინდოეთი", „მოგონებანი ეპიქტეტეზე" და სხვა. არიანეს საუკეთესო შრომად ითვლება „ალექსანდრეს ანაბასისი" (I–XII წიგნი), რომელიც ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა ალექსანდრე მაკედონელის ლაშქრობათა ისტორიისათვის.

თხზულება
--------

* მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო, ნ. კეჭაყმაძის გამოცემა, თბ. 1961.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშია ს.*, საქართველო ადრინდელი ფეოდალიზაციის გზაზე. შრომები, ტ. 1, თბ. 1949;

* *ინაძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 565.
**არჩილ ფრანგიშვილი** (დ. 13 აპრილი, 1961, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1997). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1995), საერთაშორისო ინფორმატიზაციის აკადემიკოსი (1994), საერთაშორისო საინჟინრო აკადემის წევრი (1995), საინჟინრო აკადემიის წევრი (1996), ღირსების მედლისა (1996) და ორდენის (2003) კავალერი.

განათლება
---------

1983 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

კარიერა
-------

1990 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის იფორმატიკისა და მართვის სისტემების ინსტიტუტი დერექტორის მოადგილეა სამეცნიერო ნაწილში. მისი ძირითადი შრომები ეხება სპეციალიზეული მრავალპროცესული სისტემების პროექტირება თეორიასა და ტექნოლოგიას, ენერგეტიკული ობიექტების დინამიკურ და სტატიკურ რეჟიმებში მართვის თეორიას, მაკროეკონომიკური ანალიზის თანამედროვე თეორიას.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 876, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ფრანგიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გუანდრას ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გუდაუთის მუნიციპალიტეტ სოფელ ახალ ათონში. საერთო გათხრილ ფართობში დადასტურდა სამი კულტურული ფენა: ზედა -A სრულიად არეული, მიწის სამუშაოების გამო, Б განსაზღვრულია ადრებრინჯაოს ხანით, ხოლო Б-ენეოლითით. ამ ორ ფენას შორის სტერილური თხელი შრეა. მასალას შეადგენს ქვის ნაწარმი და კერამიკა. რიყის ქვის იარაღებიდან აღსანიშნავია ორი გვერდამოღარული ბადის საწაფი, ორმხრივდამუშავებული სატეხები და ცალპირლესილი სატეხები, "სოხუმისა" და "სოჭი-ადლერის" ტიპის თოხები, "პიკის" ტიპის უნივერსალური იარაღები, რომლებიც როგორც ჩანს, თოხებად ან სატეხებადაც გამოიყენებოდა. ბევრია სიგრძით გაპობილი რიყის ქვა გამოყენების კვალით. კაჟი ანატკეცებითაა წარმოდგენილია, თუმცა ავტორი გამოყოფს სახვრეტებს, საფხეკებს და ტრაპეციის ფორმის იარაღებსა. კერამიკა ხელით ნაძერწია, მოწითალო-მონაცრისფრო ან მურა-მოშავო. ცომს ურევია ქვიშა, კალციტი, კვარცი, შამოტი და გამომწვარია შედარებით სუსტად. კეცი თხელია, ფოროვანი, ზოგჯერ ანგობირებული, მოგლუვებული. ძირები ბრტყელია, პირი სწორი, ჩვეულებრივ დაძერწილქობიანი. ჭურჭლები ქილის ან ქოთნის ფორმისაა. მათ ახასიათებთ სწორი დათხელებული ან მომრგვალებული პირი. არის პირგადმოკეცილი ჭურჭლები და მომრგვალებულმუცლიანი ქოთნებიც. შედარებით მცირეა სწორკედლიანი ჭურჭელი. ფორმათა ნაირგვარობით ხასიათდება ჯამები: არის როგორც უყელო, ისე ყელჩაღარული, პირგადაშლილი, სწორკედლიანი; არის პირფართო, ქუსლიანი სასმისი; მაღალფეხიანი ლარნაკი; ბოკალისებური ჭურჭლები და რქიანი სადგრები. ყურებია როგორც ფართო, შუაში ღარით, ასევე მოგრძო ლენტისებური, კედელში ჩასამაგრებელი სპეციალური შვერილით. არის კოპისებური და უნაგირისებური დანაძერწებიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 24402
**ამირთა ამირა**, **ამირთამირა** — ქალაქის თავი ფეოდალურ საქართველოში. XII საუკუნის ბოლოდან, როდესაც ეს მოხელეობა დაწესდა, XV საუკუნამდე ასე ეწოდებოდა მხოლოდ თბილისის გამგებელს (გამონაკლისის სახით XIII საუკუნის დასაწყისში კარის, ახლანდელი ყარსის, ამირთამირობა მიიღო ივანე ახალციხელმა). ამირთა ამირა იყო მეჭურჭლეთუხუცესის „ქვეშე დაწესებული" მოხელე, მისი მოადგილე ანუ „ნაცვალი". სავარაუდოა, რომ მას ექვემდებარებოდნენ სხვა „ქალაქის ამირები" (ქუთაისის, დმანისის, რუსთავის, ჟინვანისა და სხვა). ამირთა ამირას ევალებოდა ქალაქის მოვლა-პატრონობა, მოქალაქეთა გასამართლება და „ქალაქის პირის სოფლებზე" (ქალაქის შემოგარენი) მზრუნველობა. XV საუკუნის შემდეგ, საქართველოს ერთიანი სამეფოს დაშლის პერიოდში, „ქალაქის ამირთამირები" ჩნდებიან საქართველოს სხვა ქალაქებშიც (ახალციხე, ქუთაისი). XVII საუკუნიდან ამირთა ამირას უკვე „ქალაქის მოურავი" ეწოდება, თბილისის უკანასკნელი ამირთა ამირა იყო დიდი მოურავი - გიორგი სააკაძე.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 398.
**აღაპი** (ბერძ. agapē — ძმური ტრაპეზი) — მიცვალებულის მოსახსენებელი პურისჭამა, განკუთვნილი ეკლესია-მონასტრის კრებულისათვის. საწყისს იღებს ადრინდელი ქრისტიანობიდან, როდესაც ეკლესიის წევრები საღამოობით სერობაზე იკრიბებოდნენ (სიმბოლურად ეს იყო „საიდუმლოს სერობის" მოგონება). ამ დროს ასრულებდნენ ზიარებას, არჩევდნენ საზოგადო და საეკლესიო საქმეებს. თავდაპირველად აღაპი ეკლესიის წევრთა თანასწორუფლებიანობასა და ძმობა-სიყვარულს გამოხატავდა. შემდეგ კი თანდათან დაკარგა დემოკრატიული ხასიათი და მდიდართა ღრეობად იქცა, IV საუკუნეში ადგილობრივი საეკლესიო კრებებმა ჩამოაშორეს აღაპს ზიარება, ხოლო კონსტანტინოპოლის მსოფლიო საეკლესიო კრებებმა (680 და 692) აკრძალეს აღაპის გამართვა ტაძარში და ამით საეკლესიო შინაარსი დაუკარგეს მას. აღაპი სრულიად მოისპო, აღმოსავლეთ მართლმადიდებელ ქრისტიანებში კი დიდხანს შემორჩა, როგორც წმინდანთა და გარდაცვლილ ნათესავთა მოსახსენებელი სერობა.

აღაპი საქართველოში ძველთაგანვე ეკლესიაში ან მონასტერში ეწყობოდა და თან ახლდა წირვა, ზოგჯერ კი — პანაშვიდიც. სააღაპო ტრაპებზე უნდა შეესვათ ღვინო მიცვალებულის ცოდვების შესანდობრად, ხოლო წირვისას მოუხსენიებინათ მისი სახელი. ზოგჯერ ეწყობოდა ე. წ. „კარგაღებული" აღაპი. ამ დროს უფასოდ უმასპინძლებოდნენ „გლახაკებს". აღაპი ეკლესია-მონასტრების გამდიდრების წყარო იყო. რამდენიმე მისი ხარჯების დასაფარავად ხდებოდა ყმების, მამულების, ფულის და სხვა შეწირვა.

აღაპის ნიადაგზე ფეოდალურ საქართველოში წარმოიშვა პირობითი მიწათმომფლობელობის განსაკუთრებული ფორმა ე. წ. „შეწირული", შეიქმნა ყმა-გლეხთა ცალკე ჯგუფი — „მეაღაპენი", რომლებიც ვალდებულნი იყვნენ ეკლესია-მონასტრებში აღაპის საჭიროებისათვის თავიანთი ჭირნახული მიეტანათ. დიდ ეკლესია-მონასტრებში შემუშვებული იყო აღაპის ადგილობრივი წესები. ადგენდნენ აგრეთვე დავთრებს, სადაც აღაპები კალენდრის რიგით შეჰქონდათ. საქართველოს მთიანეთში არსებობდა აღაპის მოწყობის ხალხური წესი.

აღაპის ჩასაწერად ჩვეულებრივად იყენებდნენ სვინაქსარს, სადაც აღნიშნავდნენ შემომწირველთა სახელებს, შემოწირულებას და მიცვალებულის მოხსენიების დღესა და წესს. ასეთ მინაწერებს შეიცავს იერუსალიმისა და გოლგოთის ქართული სვინაქსარები. რადგან აღაპები სვინაქსარზე წლებისა და საუკუნეების განმავლობაში იწერებოდა, ხელნაწერი ძველდებოდა, იხეოდა. მათი განახლებისა და თავმოყრის მიზნით აღაპების ტექსტებს ცალკე იწერდნენ. ამგვარი სააღაპე წიგნის ნიმუშია 1901 წელს გამოცემული „ათონის ივერიის მონასტრის 1074 წლის ხელნაწერი აღაპები".

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 47.
**ამირან მიხეილის ძე მორჩილაძე** (დ. 4 აპრილი, 1922, თბილისი, — გ. 1983, იქვე, დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე) — ქართველი თერაპევტი, საბჭოთა პერიოდის პოლიტიკური პატიმარი; საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი (1983).

თბილისის გერმანული სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. 1943 წელს სტუდენტ ჭაბუა ამირეჯიბთან და 18 სხვა პირთან ერთად საბჭოთა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა დააპატიმრა თბილისში მოქმედი „არალეგალური ანტისაბჭოთა მეამბოხე ნაციონალისტური ორგანიზაციის" საქმესთან დაკავშირებით. ჯგუფს ბრალად ედებოდა შეთქმულება „გერმანული იმპერიალიზმის" დახმარებით საბჭოთა ხელისუფლების დამხობის და „საქართველოს ეროვნული რესპუბლიკის" დამყარების მიზნით. 1944 წლის აპრილში მორჩილაძეს მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით. 1946-1953 წლებში სასჯელს კომის ავტონომიურ რესპუბლიკაში იხდიდა. გათავისუფლების შემდეგ იქვე მუშაობდა ქალაქ ინტის საავადმყოფოს მთავარ ექიმად. 1959 წელს რეაბილიტირებული იქნა და 1965 წელს საქართველოში დაბრუნდა. მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრაზე, შემდეგ — იმავე ინსტიტუტის საავადმყოფოს მთავარ ექიმად.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Эритропоэтическая активность сыворотки крови больных с диффузными поражениями печени : Дис... канд. мед. наук / Морчиладзе Амиран Михайлович; Науч. рук. Канделаки К. ; Тбил. гос. ин-т усоверш. врачей, II каф. терапии. - Тб. 1970. - 228с.

ლიტერატურა
----------

* ამირან მორჩილაძე (1922-1983) // საქართველოს სამედიცინო კალენდარი, 2010 წელი / ჯ. ქორჩილავა. - თბ. 2010. - გვ.207.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან მორჩილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ა. მორჩილაძის, ჭ. ამირეჯიბის და სხვ. განაჩენის ტექსტი, 1944. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, 1983, №5.
ბოლივიის სახელმწიფო გერბი
**ბოლივიის გერბი** — ბოლივიის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. დღევანდელი ფორმით მიღებულ იქნა 1963 წელს. მის ცენტრში მდებარეობს ოვალი, რომელიც შემოსაზღვრულია ბოლივიის დროშით, მუშკეტებით და დაფნის რტოებით. წვერში გამოსახულია ანდური კონდორი. 

ცენტრალური ოვალის ძირზე გამოსახულია ათი ვარსკვლავი, რომლებიც აღნიშნავენ ბოლივიის ცხრა დეპარტამენტს და ლიტორალის ყოფილ პროვინციას, რომელიც 1879 ჩილეს მიერ იქნა მითვისებული. ოვალის წვერზე წაწერილია „*ბოლივია*", ხოლო მის შიგნით გამოსახულია პოტოსის მთა,რომელსაც მზე ადგას თავზე. ასევე ალპაკა, ხე და ხორბლის ძნა. ეს კონტრასტი სრულად ასახავს ბოლივიის გეოგრაფიას, ხოლო ალპაკა ქვეყნის ეროვნული ცხოველია. 

გერბზე გამოსახული შაშხანები დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სიმბოლოა, დაფნის რტოები მშვიდობის, ხოლო კონდორი - ერისა და მისი თავისუფლების დაცვისთვის მზადყოფნის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოლივიის დროშა
* ბოლივიის ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბოლივიის გერბის ისტორია დაარქივებული 2009-03-21 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* ბოლივიის გერბის ისტორია (ინგლისური)
* დაარქივებული 2010-02-03 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)

 ხ • გ • რ**სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა ·
ბოლივია ·
ბრაზილია ·
გაიანა ·
ეკვადორი ·
ვენესუელა
კოლუმბია ·
პანამა\* ·
პარაგვაი ·
პერუ ·
სურინამი ·
ტრინიდადი და ტობაგო\* ·
ურუგვაი ·
ჩილე ·
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) ·
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) ·
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) ·
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) ·
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
\* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |
**ბავშვთა სახლი** (რუს. Детский домик) — პავილიონი, მდებარეობს ქალაქ პუშკინში, ალექსანდრეს პარკში. შენობა აშენდა 1830 წელს არქიტექტორ ვ. მ. გორნოსტაევის მიერ.

სახლი აშენდა იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის შვილებისთვის. აღნიშნულ სახლს ჰქონდა ერთი მისაღები და ოთხი პატარა ოთახი. იმპერატორის შვილებს ჰქონდათ თავიანთი ოთახები, ისინი მოწყობილი იყო საბავშვო ავეჯით. შენობას გვერდზე მიშენებული ჰქონდა პატარა ხის სამზარეულო. ამ სახლში მოხვედრა შესაძლებელი იყო ნავით, რადგან მდებარეობდა კუნზულზე.

იმპერატორის შვილები აქ აღნიშნავდნენ დღესასწაულებს, თავიანთ მეგობრებთან ერთად.

სახლის წინ იდგა აღმზრდელის ძეგლი, კერძოდ კარლ მერდერის, ხოლო შენობის მარჯვნივ კი პოეტ ვასილი ჟუკოვსკის ძეგლი, სწორედ ის ასწავლიდა ბავშვებს რუსულ ენასა და ლიტერატურას. 

თავის ჩანაწერებში ცნობილი თავადის ქალი ოლგა წერს: „მერდერი იყო წარმოსაჩენი პედაგოგი, ყურადღებიანი, პატიოსანი. ბავშვები მას ძალიან უყვარდა. ჟუკოვსკი კი იყო სრულიად განსხვავებული ადამიანი, ის იყო პოეტი, დიდი კაცი, საოცარი სულის მატარებელი". ბავშვები მერდერის მსგავსად მასაც უყვარდა. 

ამ დროისთვის ბავშვთა სახლი დახურულია. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ პედაგოგების ბიუსტები გაქრა. თუმცა იპოვეს ჟუკოვსკის ბიუსტი, რომელიც დღეს კამერონოვის გალერეაში ინახება, რაც შეეხება მერდერის ბიუსტს ის ჯერაც არაა ნაპოვნი.

ლიტერატურა
----------

* Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Александровский парк. Детский пруд и остров[*მკვდარი ბმული*]
**ბაზალეთის ბრძოლა 1626** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის მეფის თეიმურაზ I-ისა და გიორგი სააკაძის ლაშქარს შორის. სააკაძის მისწრაფებამ ქვეყნის გაერთიანებისა და თავადთა თვითნებობის ალაგმვისაკენ, ამ უკანასკნელთა უკმაყოფილება გამოიწვია. მათ შეძლეს მტრობა ჩამოეგდოთ გიორგი სააკაძესა და თეიმურაზ I-ს შორის, რომელსაც არ მოსწონდა დიდი მოურავის დამოუკიდებელი ურთიერთობა ოსმალეთის სულთანთან და დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. ქართლში მომხდარი განხეთქილების გამოყენება სცადა ირანის შაჰმა აბას I-მა და თეიმურაზ I-ს შერიგება შესთავაზა. ამ გარემოებამ კიდევ უფრო გაამწვავა ურთიერთობა თეიმურაზსა და სააკაძეს შორის. 1626 წლის ზაფხულის დამლევს თეიმურაზი კახეთში გადავიდა, მას თან გადაჰყვა ქართლის დიდ ფეოდალთა ერთი ნაწილი, მათ შორის სააკაძის ცოლისძმა ზურაბ არაგვის ერისთავი და იოთამ ამილახვარი. სააკაძის მხარეზე დარჩნენ ქართლის გამგებელი ქაიხოსრო მუხრანბატონი, სააკაძის სიძე იესე ქსნის ერისთავი და ქართლის სამეფო აზნაურების დიდი ნაწილი. ქართლის ფეოდალთა ერთი ჯგუფი, რომელიც სიმონ II-ს ერთგულობდა, ბრძოლაში არ მონაწილეობდა. სააკაძემ იმერეთის მეფე გიორგი III-ს შესთავაზა მისი ვაჟიშვილის ალექსანდრე III-ის ქართლში გამეფება. გამარჯვების შემთხვევაში ალექსანდრე ქართლ-კახეთის მეფე და იმერეთის ტახტის მემკვიდრე იქნებოდა. ეს საქართველოს გაერთიანების საფუძველს შექმნიდა. გიორგი III-მ წინადადება მიიღო და დამხმარე ჯარიც გამოუგზავნა. სააკაძეს ოსმალეთის სულთნის ნებართვით სამცხედანაც მოუვიდა დამხმარე ჯარი. ბრძოლა გვიან შემოდგომაზე, ბაზალეთის ტბასთან გაიმართა. ცუდ ამინდში შორი გზით მოსულ სააკაძის ჯარს არახელსაყრელ პირობებში მოუხდა ბრძოლა. სააკაძემ ერთხანს ბრძოლაში პირადი მონაწილეობა არ მიიღო. გიორგის ცხენზე დავით (დაუთ-ბეგი) გოგორიშვილი შეჯდა და მისი სახელით ბრძოლაში შეიჭრა. იგი ზურაბ ერისთავმა მოკლა. ხმა გავარდა, სააკაძე მოკლესო. გიორგი იძულებული გახდა ბრძოლაში ჩაბმულიყო. სასტიკ შეტაკებაში მრავალი დაიხოცა და დაიჭრა (დაჭრილებს შორის იყვნენ გ. სააკაძე, თეიმურაზ I და ზურაბ ერისთავი). ბრძოლა თეიმურაზ I-სა და ზურაბის გამარჯვებით დამთავრდა, რაც დიდ ფეოდალთა გამარჯვებას მოასწავებდა. 

ბაზალეთის ბრძოლაში საქართველოს გაერთიანების დიდი საქმე ჩაიშალა. სააკაძის დამარცხების მთავარი მიზეზი გამაერთიანებელ ძალთა სისუსტე იყო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 142, თბ. 1977
მთავარი სტატია: ბოლივია.
ბოლივიის ტოპოგრაფიული რუკა
**ბოლივია** — სახელმწიფო სამხრეთი ამერიკის ცენტრალურ ნაწილში. 

ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბრაზილია, სამხრეთ აღმოსავლეთიდან პარაგვაი, სამხრეთიდან არგენტინა, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთიდან და სამხრეთიდან ჩილე და პერუ. 

ბოლივიის ფართობი შეადგენს 1 098 580 კმ². მას უკავია 27-ე ადგილი მსოფლიოს ქვეყნებს შორის ფართობის მიხედვით ეთიოპიის შემდეგ. 

საზღვრის საერთო სიგრძეა 6743 კმ (მათ შორის: არგენტინასთან — 832 კმ, ბრაზილიასთან — 3400 კმ, ჩილესთან — 861 კმ, პარაგვაისთან— 750 კმ, პერუსთან — 900 კმ). 

ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალია — ვულკანი ნევადო-სახამა (6542მ), რომელიც მდებარეობს ორუროს დეპარტამენტში.

ბოლივიას 1879 წლიდან არ გააჩნია ზღვაზე გასასვლელი, ამ წელს მან ჩილეს სასარგებლოდ დაკარგა ზღვისპირა ოლქი ანტოფაგასტა წყნარი ოკეანის მეორე ომის შედეგად. მაგრამ ატლანტის ოკეანეში გასასვლელი გზა მაინც აქვს ესაა მდინარე პარაგვაი.

ბოლივიის ტერიტორია წარმოადგენს განსაკუთრებით მრავალფეროვან ეკოლოგიურ ზონას. დასავლეთით გადაჭიმულია ანდების მთები და ალტიპლანოს პლატო. ხოლო აღმოსავლეთის დაბლობი უკავია ამაზონის ტროპიკულ ტყეებს და გრან-ჩაკოს. ტბა ტიტიკაკა მდებარეობს ბოლივიისა და პერუს საზღვარზე, ხოლო ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში პოტოსის დეპარტამენტშია  მსოფლიოში ყველაზე დიდი მარილის ტბა სალარ-დე-უიუნი.

ბოლივიის უდიდესი ქალაქებია: ლა-პასი, ელ-ალტო, სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერა და კოჩაბამბა.

2009 წლის მაისში, ბოლივიაში, პერუსა და ჩილეში თავისი ვიზიტისას აშშ-ს ყოფილმა პრეზიდენტმა ჯიმი კარტერმა ამ ქვეყნის ლიდერებთან წამოაყენა წინადადება შეთანხმებულიყვნენ იმაზე რომ, ბოლივიას გადაეცეს გეოგრაფიული მისადგომი წყნარ ოკეანეში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოლივიის მდინარეების სია
* ბოლივიის ტბების სია
* ბოლივიის ვულკანების სია
* ბოლივიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2008-03-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Jimmy Carter propone acuerdo trilateral para solucionar mediterraneidad boliviana(ესპანური).

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბოლივიისა და ბოლივიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  · ბოლივია · ბრაზილია · გაიანა · ეკვადორი · ვენესუელა  · კოლუმბია · პანამა 1  · პარაგვაი · პერუ  · სურინამი · ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  · ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
**გენოფობია** ან **ცოიტოფობია** (ძვ. ბერძნ. γένος *genos* — სქესი;  φόβος — შიში) — სექსუალური სიახლოვის შიში. ეს სიტყვა ასევე ჩამოყალიბდა ბერძნული არსებითი სახელიდან **phobos** და ტერმინით **coitus**, რომელიც გულისხმობს კოპულაციის აქტს, რა დროსაც მამრობითი რეპროდუქციული ორგანო შეიყვანება ქალის რეპროდუქციულ ტრაქტში. გენოფობიის აღწერისას შეიძლება გამოყენებული იქნას ტერმინი ეროტოფობია, რომელიც გამომდინარეობს ბერძნული ღვთაების სახელიდან ეროსი, რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში არის სიყვარულის ღმერთი.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

შეიძლება არსებობდეს უამრავი მიზეზი, რასაც მოჰყვება ადამიანებში გენოფოფიის განვითარება, თუმცა ბევრ სხვა მიზეზთაგან მისი გამომწვევი ძირითადი მიზეზია სექსუალური ხასიათის ძალადობა ან გაუპატიურება, რაც მსხვერპლში იწვევს გენოფობიის განვითარებას და გამოიხატება სექსის მიმართ ფსიქიკური და ფიზიოლოგიური შიშით.

სიმპტომები
----------

გენოფობიის სიმპტომებია: პანიკის შეტევა, ტერორის და შიშის შეგრძნება, გულისცემის აჩქარება, ჰაერის უკმარისობა, კანკალი, შფოთვა, ოფლიანობა, ხშირი ტირილი და სხვებისათვის თავის არიდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფობიების სია
* გინოფობია

სქოლიო
------

1. ↑  Genophobia or the Fear of Sexual Intercourse
2. ↑  Genophobia, Coitophobia – Symptoms and Causes of Genophobia
**აფაგ შიხლი** (აზერ. Afaq Şıxlı; დ. 25 ივნისი, 1969, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი ექიმი, მწერალი, პუბლიცისტი, თარჯიმანი, საერთაშორისო მწერლებისა და პუბლიცისტების ასოციაციის, ევროაზიის მწერალთა გაერთიანების, რუსეთისა და აზერბაიჯანის მწერალთა გაერთიანების წევრი, რუსეთის პოეზიის აკადემიის და აზერბაიჯანის ჟურნალისტების გაერთიანების წევრი. 2015 წლის იანვრიდან აზერბაიჯანის მწერალთა გაერთიანების მოსკოვის ბიუროს ხელმძღვანელია.

ცხოვრება
--------

აფაგ შიხლი დაიბადა 1969 წლის 25 იანვარს, აზერბაიჯანის სსრ-ის დედაქალაქ ბაქოში, მეცნიერთა ოჯახში. წარმოშობით არის ყაზახის რაიონის სოფელ იქინჯი-შიხლიდან, შიხლინსკების საგვარეულოდან. 1984 წელს, 15 წლის ასაკში დაამთავრა №12 საშუალო სქოლა ოქროს მედალზე, შემდეგ კი ჩააბარა ნერიმანოვის სახელობის აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტის მეორე პროფილაქტიკის ფაკულტეტზე. 1990 წელს მეორე პროფილაქტიკის ფაკულტეტის წარჩინებით დაამთავრა და 2000 წლამდე 15 ნომრიანი TSH-ის მეხუთე განყოფილებაში ექიმ-თერაპევტათ მუშაობდა. 

დღეისათვის რუსეთში, ქალაქ მოსკოვში ცხოვრობს. 

2011 წლიდან საერთაშორისო მწერლებისა და პუბლიცისტების ასოციაციის, 2012 წლიდან ევრაზიის მწერალთა გაერთიანების, რუსეთის მწერალთა გაერთიანების და რუსეთის პოეზიის აკადემიის, 2013 წლიდან აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა გაერთიანების წევრია.

ბიბლიოგრაფია
------------

1. Qəlbimin dedikləri. Bakı: Araz, 2003. Redaktor: Mehdi Şixlinski.
2. Sevərsənmi. Bakı: Xəzər universiteti nəşriyyatı, 2005. Redaktor: Knyaz Aslan.
3. Məndən uzaqda. Bakı: Xəzər universiteti nəşriyyatı, 2008. Redaktor: Knyaz Aslan.
4. Səni düşünürəm. Bakı: Adiloğlu, 2011. Redaktor: Elman Tovuz.
5. Ömrümün beşinci fəsli. Bakı. 2013. Redaktor: Professor Məmməd İsmayıl.
6. Dostlarım, bana da bahar gönderin! Türkiyə. 2013.(Türkiyə türkcəsi). Uyğunlaşdıran və redaktor: İmdat Avşar.
7. Yeddidən biri. Bədii tərcümələr. Saratov. 2014. Redaktor: Professor Məmməd İsmayıl və şair Elman Tovuz.
8. Bədii tərcümələr. Bakı. 2014.
9. Sənə demədiklərim. Bakı. 2015.

სქოლიო
------

1. ↑  Afaq Şıxlı Rusiya Yazarlar Birliyinə daxil oldu
2. ↑  Afaq Şıxlı Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü seçildi.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-26. ციტირების თარიღი: 2020-04-05.
გამეტოგენეზი
**გამეტოგენეზი** — სასქესო უჯრედების ანუ გამეტების წარმოქმნის პროცესი. მრავალუჯრედიან ცხოველებში გამეტოგენეზი სპეციალურ ორგანოებში — გონადებში (საკვერცხე, სათესლე, ჰერმაფროდიტული სასქესო ჯირკვალი) ხდება.

სპერმატოგენეზი და გამეტოგენეზი
------------------------------

*სპერმატოგენეზი* (მამრობითი გამეტოგენეზი) და ოვოგენეზი (მდედრობითი გამეტოგენეზი) სამ ეტაპად მიმდინარეობს:

1. პირველადი სასქესო უჯრედები გამეტოგონიები (სპერმატოგონიები და ოვოგონიები), რომლებიც ქრომოსომათა დიპლოიდურ ჯგუფს შეიცავენ, მრავალგზის იყოფიან მიტოზურად.
2. გამეტოგონიები იზრდებიან, მწიფდებიან და გამეტოციტებად (სპერმატოციტებად ან ოვოციტებად) იქცევიან. ამავე პერიოდში ხდება მთავარი პროცესი — გამეტოციტები მეიოზურად იყოფიან და ამის შედეგად მიიღება ქრომოსომების განახევრებული (ჰაპლოიდური) რიცხვის შემცველი უჯრედები — სპერმატიდები ან ოვოტიდები.
3. ყალიბდება სპერმატოზოიდი და კვერცხუჯრედი. კვერცხუჯრედს უჩნდება გარსები, სპერმატოზოიდებს კი — შოლტები, რომელთა საშუალებითაც ისინი მოძრაობენ. ზოგი ცხოველის სპერმატოზოიდს სხვა სამოძრაო საშუალებები აქვს.

მცენარეებში
-----------

მცენარეებში გამეტოგენეზი ჰაპლოიდურ უჯრედში — სპორაში იწყება, უმაღლეს მცენარეებში — მიკრო- და მაკროსპორაში. სპორებიდან ვითარდება მცენარის სქესობრივი თაობა — ჰაპლოიდური გამეტოფიტი, რომლის სასქესო ორგანოებში ანთერიდიუმსა და არქეგონიუმში გამეტოგენეზი მიტოზის გზით ხორციელდება. გამონაკლისია შიშველთესლოვნები და ფარულთესლოვენები, რომელთა სპერმატოგენეზი უშუალოდ მიკროსპორაში — მტვრის მარცვალში ხდება. უმდაბლესი და უმაღლესი სპოროვანი მცენარეების ანთერიდიუმში გამეტოგენეზი არის უჯრედის მრავალგზის გაყოფა, რის შედეგადაც მრავალი სპერმიუმი წარმოიქმნება; არქეგონიუმში კი ეს ერთი, ორი ან რამდენიმე კვერცხუჯრედის წარმოქმნის პროცესია. შიშველთესლოვნებისა და ფარულტესლოვნების მამრობითი გამეტოგენეზის დროს მტვრის უჯრედის ბირთვი მიტოზურად იყოფა გენერაციულ და ვეგეტატიურ უჯრედებად, შემდეგ გენერაციული ბირთვი კიდევ იყოფა მიტოზურად და წარმოიქმნება ორი სპერმატოზოიდი. გაყოფა სამტვერე მილში, ბუტკოს სვეტში ჩაზრდის დროს ხდება; ამავე მცენარეების მდედრობითი გამეტოგენეზის დროს რვა ბირთვიან ჩანასახოვან პარკში მიტოზის გზით გამოცალკევდება ერთი კვერცხუჯრედი.

ამრიგად, ცხოველური გამეტოგენეზი გულისხმობს დიპლოიდური უჯრედების გარდაქმნას ჰაპლოიდურ გამეტებად, მცენარეული გამეტოგენეზი კი — გამეტების წარმოქმნას ჰაპლოიდუი უჯრედებისგან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 653.
**არჩილ ჯაფარიძე** (დ. 18 სექტემბერი, 1940, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1963-1975 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სისტემაში სამმართველოს მთავარ ინჟინრად, სამმართველოს უფროსად, სამხრეთ ოსეთის მოძრავ-მექანიზებული კოლონის უფროსად. 1975-1985 წლებში იყო საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტ „სპეცმშენის" მმართველი, ამავე სამინისტროს N1 სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასმეტალურგმშენის" მმართველი, მინისტრის მოადგილე. 1985-1987 წლებში თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილე. 1988 წლიდან წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის მშენებლობის ფონდის თავმჯდომარის მოადგილე. მივლინებით იმყოფებოდა საზღვარგარეთ ინდოეთსა და ირანში, მეტალურგიული კომბინატის მშენებლობაში ტექნიკური დახმარების გაწევის მიზნით. ხელმძღვანელობდა თბილისის N31 საავიაციო ქარხნის N6 კორპუსის, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო და ზოოვეტერინარული ინსტიტუტების, მეტალურგიული კომბინატის აგლომერაციული კომპლექსის (ინდოეთში), აგლომერაციული კომპლექსის (ირანში), რუსთავის ქიმიური ბოჭკოს კომბინატის რიგი ობიექტების, ჩამდინარე წყლების გამწმენდი ნაგებობების საქართველოს მასშტაბით და თბილისი-რუსთავისთვის ერთობლივად, ჩერნობილის ატომური სადგურის ავარიის შემდეგ საცხოვრებელი სახლების აღდგენით სამუშაოებს (უკრაინაში, როგორც საქართველოს წარმომადგენელი). აქტიურად იყო ჩართული სასტუმრო „მეტეხის" მშენებლობაში (თბილისში), კურატორობდა თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის ინფრასტრუქტურული ობიექტების მშენებლობას. წლების განმავლობაში იყო საქართველოს მშენებლობის საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის („სახმშენის") საექსპერტო კომისიის წევრი. მივლინებული იყო გერმანიასა და საფრანგეთში კვალიფიკაციის ასამაღლებლად. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები და საქართველოს პატრიარქის ილია II ჯილდო წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის მშენებლობაში აქტიური მონაწილეობისთვის.

ლირერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 723-741-742

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**აფაგ მელიქოვა სულეიმან კიზი** (აზერ. Afaq Süleyman qızı Məlikova დაბ. 18 იანვარი, 1947, ბაქო) — აზერბაიჯანელი სახალხო არტისტი, მოცეკვავე, ბალეტმეისტერი, აზერბაიჯანის სახელმწიფო საცეკვაო ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

აფაგ მელიქოვა 1947 წლის 18 იანვარს ბაქოში დაიბადა. განათლება მიიღო ბაქოს ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, სადაც ლეიდა ვეკილოვასაგან ღებულობდა გაკვეთილებს აზერბაიჯანის საახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტში.

კარიერა
-------

1963-1974 წლებში აფაგ მელიქოვა აზერბაიჯანის სახელმწიფო საცეკვაო ანსამბლის სოლისტი იყო. 1975 წელს აფაგ მელიქოვა გახდა ანსამბლის რეპეტიტორი. 1980 წელს დაინიშნა ბალეტმეისტერად, ხოლო 1982 წლიდან ის ხდება აზერბაიჯანის სახელმწიფო საცეკვაო ანსამბლის ხელმძღვანელი.
2017 წლის 16 მაისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას აფაგ მელიქოვას ორდენით «შარაფ» დაჯილდოების შესახებ.

სქოლიო
------

1. ↑  Афаг Меликовой – 67. Oxu.Az (2014-01-18). ციტირების თარიღი: 2020-02-17.
2. ↑  1news. Афаг Меликова награждена орденом «Шараф». 1news.az. ციტირების თარიღი: 2020-02-17.
**არმანდ დუგლას ჰამერი** (ინგლ. Armand Douglas Hammer; დ. 28 აგვისტო, 1986) — ამერიკელი მსახიობი. ამერიკელი ბიზნესმენის მაიკლ არმანდ ჰამერის შვილი და არმანდ ჰამერის შვილთაშვილი. სამსახიობო კარიერა რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში მონაწილეობით დაიწყო. მან პირველი მთავარი როლი, ბილი გრეჰემი, 2008 წლის ბიოგრაფიიულ ფილმში „ბილი: ადრინდელი წლები" ითამაშა. 2010 წელს გამოჩნდა დეივიდ ფინჩერის ბიოგრაფიულ დრამაში – „სოციალური ქსელი". 

2011 წელს კლაიდი ტოლსონის როლი ითამაშა ამერიკულ ბიოგრაფიულ დრამაში, „ჯ. ედგარი". 2013 წელს ლოუნ რეინჯერი განასახიერა ფილმში „მარტოხელა რეინჯერი". 2015 წელს გამოჩნდა ფილმში, „აგენტები U.N.C.L.E". ხოლო 2017 წელს მეორე ხარისხოვანი როლი ითამაშა რომანტიკულ დრამაში, „შენი სახელით მომმართე", ამ როლის შესრულებით მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში. 2018 წელს ფილმში „გენდერული თანასწორობა" ამერიკელი ადვოკატი მარტინ დეივიდ გინსბურგი განასახიერა. 2018 წელს ბროდვეის თეატრში მონაწილეობა მიიღო ამერიკულ პიესაში „Straight White Men". 

2020 წელს მსახიობი დაადანაშაულეს კანიბალიზმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არმი ჰამერი***

* არმი ჰამერი — IMBD-ზე
* არმი ჰამერის ბიოგრაფია დაარქივებული 2020-04-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Milton, Josh.  (January 15, 2020) Armie Hammer wanted to "barbecue and eat" his ex-partner’s rib, she has alleged, among other gruesome sexual fantasies and claims of emotional abuse.
2. ↑  მსახიობი არმი ჰამერი კანიბალიზმშია ეჭვმიტანილი (30 იანვარი, 2020).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-04. ციტირების თარიღი: 2021-01-30.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიონი**. |

არჩილის მონასტერი
**არჩილის მონასტერი**, **ერწოს სიონი** — სამონასტრო კომპლექსი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრის ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ-ზე, სიონისგორაზე. კომპლექსში შედის მიჯრით მდგარი ორი დარბაზული ეკლესია და ხუთსართულიანი კოშკი; აგრეთვე მარანი, საცხოვრებელი შენობისა და გალავნის ნაშთები. 

ნაგებობათაგან უადრესია დასავლეთით მდგარი VIII საუკუნის ეკლესია, რომლის შიგნით მდებარე სამარხი მიჩნეულია ქართლის ერისმთავრის არჩილ სტეფანოზის ძის (719-745 წწ.) საფლავად. მოგვიანებით, განვითარებულ შუა საუკუნეებში ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან აუგიათ მეორე ეკლესია ისე, რომ მისი სამხრეთი კედელი თავდაპირველი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის ხაზზე მდებარეობს და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხით ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეს ებჯინება. XVII-XVIII საუკუნეებში თავდაპირველი ეკლესიის წინ აუგიათ კოშკი, რომელიც მთლიანად ფარავს თავდაპირველი ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადს, ხოლო II ეკლესიის, სამხრეთის ფასადის ნახევარზე მეტს. ამავე პერიოდს უნდა მიეკუთვნებოდეს მარანი, საცხოვრებელი ნაგებობა და გალავანი.

სამონასტრო კომპლექსს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

გალერეა
-------

* ხედი ჩრდილო-დასავლეთიდანხედი ჩრდილო-დასავლეთიდან
* ძველი ეკლესია (VIII ს.)ძველი ეკლესია (VIII ს.)
* მეორე ეკლესიამეორე ეკლესია
* კოშკიკოშკი
* მარანიმარანი

ლიტერატურა
----------

* *თ. დვალი, ბ. ჯორბენაძე*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 394-395.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნადოკრა
* არჩილის მონასტრის ფოტოგალერეა

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
კლდოვანი ჭიშკარი, რომელმაც განიცადა ეროზია და გამოფიტვა
ქიმიური პროცესებით გამოწვეული კირქვის გამოფიტვა
**გამოფიტვა** — მინერალებისა და ქანების სახეცვლისა და დაშლის პროცესი დედამიწის ზედაპირზე მოქმედი ფიზიკური, ქიმიური და ორგანული აგენტების გავლენით. 

*ფიზიკური გამოფიტვა* — ხდება ტემპერატურის, ქანის ნაპრალებში წყლის გაყინვისა და დნობის, მცენარეთა და ცხოველთა ზემოქმედების (ფესვების ზრდა, მბურღავი ცხოველები და სხვ.), წყალში გახსნილი მარილების კრისტალიზაციისა და აორთქლების (ინსოლაციური გამოფიტვა უდაბნოში) შედეგად.
ამ აგენტების ზეგავლენით მიმდინარეობს ქანებისა და მინერალების დეზინტეგრაცია და ჩნდება სხვადასხვა ზომის ნამტვრევები. 

*ქიმიური გამოფიტვა* — ხდება წყლისა და ჰაერში არსებული ჟანგბადისა და ნახშირორჟანგის, ნიადაგში მყოფი ბაქტერიების გავლენით და ორგანული ნივთირებათა დაშლის შედეგად. წყალი ხსნის მინერალებს, ახდენს ჰიდრატაციასა და ჰიდროლიზს; ჟანგბადი ძლიერ დამჟანგავია, ხოლო ნახშირორჟანგი აძლიერებს წყლის ქიმიურ აქტივობას. 

ფიზიკური და ქიმიური გამოფიტვა მჭიდრო ურთიერთავშირშია. სხვადასხვა ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პირობებში ამა თუ იმ სახის გამოფიტვა მიმდინარეობს. 
მაგალითად, მაღალმთიანეთში და პოლარულ მხარეში – ფიზიკური გამოფიტვა; ზომიერ ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყლებში კი – ქიმიური გამოფიტვა ჭარბობს. ფიზიკური გამოფიტვა წინ უსწრებს ქიმიურ გამოფიტვას და აადვილებს მას. 

სივრცეს, სადაც გამოფიტვა მოქმედებს, გამოფიტვის ზონას უწოდებენ. გამოფიტვის შედეგად წარმოიქმნება *გამოფიტვის ქერქი*, რომელიც შეიცავს ქანებისა და მინერალების ნამსხვრევებისაგან შემდგარ ფაშარ და ფორიან მასალას. გამოფიტვა სტადიურად მიმდინარეობს, გამოფიტვის ქერქში ხშირად შეიმჩნევა ზონალურობა. გამოფიტვის ზონასთან ხშირადაა დაკავშირებული სასარგებლო წიაღისეულის საბადოები.

ქანებში გრუნტის წყლის დონეზე დაბლა მოქმედ პროცესს სიღრმულ გამოფიტვას უწოდებენ, დაადგენილიოა, რომ გამოფიტვა 1/2 კმ-ზე და უფრო ღრმადაც ვრცელდება. 
პროცესს, რომელიც გამოფიტვის ზონაში მიმდინარეობს, ალექსანდრე ფერსმანმა ჰიპერგენეზისი უწოდა, ხოლო გამოფიტვის ზონას ჰიპერგენეზის ზონა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყველაფერი გეოლოგიის შესახებ (რუსული)
* ეროზიის შესახებ (გერმანული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 663.
* Казанский Ю. П. Выветривание и его роль в осадконакоплении, М. 1969: Выветривание и литогенез, М. 1969.
**აფექტი** (ლათ. affectus) — უეცრად წარმოშობილი და სწრაფად წარმავალი ძლიერი სულიერი ემოცია (გრძნობა, განცდა), რომელიც ეუფლება პირს რაიმე გარემოების ზეგავლენით, ამცირებს შეგნებულ ნებელობით კონტროლს და წარმართავს მის ქცევას. 

იმისდა მიხედვით, თუ როგორი იყო ეს განცდა, რამდენად შესუსტდა ის შეგნებული ნებელობითი კონტროლი, რომელსაც ადამიანი თავის თავს უწევს, განასხვავებენ ფიზიოლოგიურ და პათოლოგიურ აფექტს. პათოლოგიური აფექტის მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს მთლიანად ეკარგება უნარი, გააც-ნობიეროს მის მიერ ჩადენილი ქმედების მნიშვნელობა, გაითვალისწინოს შედეგი, რომელიც ქმედებას შეიძლება მოჰყვეს და უხელმძღვანელოს მას. ასეთ მდგომარეობაში მყოფი პირი განიხილება, როგორც შეურაცხადი, რომელიც კანონის თანახმად, თავის ნამოქმედარზე პასუხს არ აგებს. პათოლოგიური აფექტისაგან განსხვავებით, ფიზიოლოგიური აფექტის მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს მხოლოდ და მხოლოდ შესუსტებული აქვს თვითკონტროლისა და ქმდების ხელმძღვანელობის უნარი, ამიტომ მისი სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა მსუბუქდება, მაგრამ არ გამოირიცხება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Personality and the Structure of Affective Responses
* Lynch, Brian. Affect and Script Theory - Silvan S. Tomkins.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 September 2008. ციტირების თარიღი: 2008-09-26.
* Circumplex Model of Affect
* Affect and Memory