recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ემილ ზინსუ** (ფრანგ. Émile Derlin Henri Zinsou; დ. 23 მარტი 1918, ვიდა — გ. 28 ივლისი 2016, კოტონუ) — ბენინელი პოლიტიკოსი, ბენინის პრეზიდენტი 1968 წლის 17 ივლისიდან 1969 წლის 10 დეკემბრამდე.

დაიბადა 1918 წელს პორტუგალიის კოლონიურ ქალაქ ვიდაში. 1955–1958 წლებში იყო საფრანგეთის პარლამენტის ზედა პალატის წევრი. 1960 წელს დაგომეის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ მუშაობდა დიპლომატიურ სფეროში. ასევე იყო ჯანმრთელობის დაცვის (1962–1963) და საგარეო საქმეთა (1965–1967) მინისტრად ქვეყნის სხვადასხვა ხელისუფლების პერიოდში.

1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან ბენინში სამხედრო გადატრიალებების სერია დაიწყო. ერთ სამხედრო ხელისუფლებას მეორე ცვლიდა. ზოგჯერ სამხედროები სამოქალაქო პირს იწვევდნენ პრეზიდენტის თანამდებობაზე, რომელსაც დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა მოსახლეობაში. 1968 წელს მას შემდეგ რაც ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ მოაგრვა საკმარისი ხმები , სამხედროებმა პრეზიდენტად გამოაცხადეს ემილ ზინსუ. მისი დახმარებით დაბრუნდა სამშობლოში ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი იუბერ მაგა. 1969 წელს ქვეყანაში კვლავ სამხედრო გადატრიალება მოხდა, ემილ ზინსუ გაათავისუფლეს თანამდებობიდან და დააპატიმრეს. ციხიდან გაათავისუფლა პრეზიდენტმა პოლ-ემილ დე სუზამ.

ძალიან მალე ქვეყანაში დამყარდა მატიე კერეკუს მარქსისტული, ერთპარტიული სისტემა. ემილ ზინსუ გადავიდა ოპოზიციაში. მოუწია ემიგრაციაში წასვლა. დიდი ხანი ცხოვრობდა საფრანგეთში. 1977 წელს მონაწილეობდა მარქსისტების წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რომელიც არ განხორციელდა. XX საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოდან ქვეყანაში დემოკრატიული ძვრები დაიწყო. 1990 წლის ამრტში შეიქმნა საკონსულტაციო საბჭო, რომელშიც გაერთიანდნენ ყოფილი ხქვეყნის მმართველები, მათ შორის ემილ ზინსუც. ასევე აგრძელებდა თანამშრომლობას საერთაშორისო ორგანიზაციებთან. 2000 წელს ლომეში ხელი მოაწერა აფრიკის კავშირის შექმნის ხელშეკრულებას.

გარდაიცვალა 2016 წლის 28 ივლისს ბენინის არაოფიციალურ დედაქალაქ კოტონუში.

ლიტერატურა
----------

* Houngnikpo, Mathurin; Decalo, Samuel (2013) *Historical Dictionary of Benin*.  Rowman & Littlefield. ISBN 0810871718.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* French senate: Émile Derlin Zinsou

სქოლიო
------

1. ↑  «Африканские эпизоды советского флота - Бенин».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-13. ციტირების თარიღი: 2013-02-09.
2. ↑  Chales Yansunnu, «Mathieu Kérékou refuse l’école des anciens présidents» დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. , *Fraternite* (sonangnon.net), 15 June 2007 (ფრანგული).
3. ↑  Former President of Benin, Emile Zinsou, dead.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბენინის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იუბერ მაგა
* კრისტოფ სოგლო
* სურუ-მიგან აპიტი
* ჯასტინ აჰომადეგბე-ტომეტინი
* ტაირუ კონასუ
* კრისტოფ სოგლო
* ალფონს ამადუ ალი
* ემილ ზინსუ
* პოლ-ემილ დე სუზა
* იუბერ მაგა
* ჯასტინ აჰომადეგბე-ტომეტინი
* მატიე კერეკუ
* ნისეფორ სოგლო
* მატიე კერეკუ
* იაიი ბონი
* პატრის ტალონი
 |

 |
**ემზარ ბედინეიშვილი** (დ. 16 აგვისტო, 1975, თბილისი) — ქართველი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. ევროპის ჩემპიონი (2000) და ოთხგზის მესამე პრიზიორი (1999, 2004, 2007, 2008). სამგზის ოლიმპიადის მონაწილე (2000, 2004, 2008). შეიარაღებული ძალების თამაშების მეორე პრიზიორი (1999) ბალავაძის ტურნირის ხუთ გზის გამარჯვებული. საქართველოს და საბერძნეთის შვიდ გზის ჩემპიონი. ხმელთაშუა ზღვების თამაშების ჩემპიონი (2008) ბუნდესლიგის ორ გზის ჩემპიონი (2005) შიფერშტადის სახელით და 2010 წელს აალენის სახელით. 2002 წლიდან ასპარეზობს საბერძნეთის სახელით. 2012 წლიდან საქარათველო ეროვნული ნაკრების მწვრთნელი თავისუფალ ჭიდაობაში.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| თავისუფალი ჭიდაობა | მინსკი, ბელარუსი | ევროპის ჩემპიონატი 1999 | -69 კგ | 03 ﻿3rd |
| თავისუფალი ჭიდაობა | ბუდაპეშტი, უნგრეთი | ევროპის ჩემპიონატი 2000 | -69 კგ | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ემზარ ბედინეიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ემზარ ბედინეიშვილი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
**დროებითვალდებული გლეხები** — კატეგორია ყოფილი საბატონო გლეხებისა, რომლებიც 1861 წლის 19 თებერვლის დებულებით გათავისუფლდნენ ბატონყმობისაგან, მაგრამ ჯერ არ ჰქონდათ მიწის გამოსყიდვის უფლება. დროებითვალდებული გლეხები მემამულის მიწით სარგებლობისათვის იხდიდნენ ფეოდალური გადასახადებს (ღალას ან ბეგარას). გამოსყიდვის ვადა არ იყო დადგენილი, მემამულეს მათ მიმართ დიდი უფლებები რჩებოდა. 1870 წლისთვის გამოსყიდვას შეუდგა დროებითვალდებული გლეხების 66,59%. 1881 წლის 1 იანვრისთვის 10169725 სარევიზიო სულიდან 1552403 დროებითვალდებული გლეხი იყო. 1881 წლის 28 დეკემბერს გამოვიდა კანონი მიწის აუცილებელი გამოსყიდვის შესახებ.

დროებითვალდებული გლეხების კატეგორია საქართველოში შეიქმნა 11864-1871 წლების რეფორმების შედეგად. დროებითვალდებულებაში მოექცა დაახლოებით 64 ათასი კომლი გლეხი. აღმოსავლეთ საქართველოში დროებითვალდებული გლეხები კომლზე საშუალოდ 3,7 ჰა მიწას ფლობდნენ, დასავლეთ საქართველოში - 2 ჰა. XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე მთელი შემოსავლის 25%-ს გლეხი მემამულეს აძლევდა.

გამოსასყიდი ფასი მეტად მაღალი იყო,რაც აფერხებდა დროებითვალდებული გლეხების მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადასვლის პროცესს. რეფორმიდან 1904 წლამდე მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადავიდა 39 ათასი კომლი გლეხი, რომელთაც 165 ათასი ჰექტარი მიწის გამოსყიდვა 9 მლნ. მანეთი დაუჯდათ. 1910 წლისთვის დროებითვალდებულ მდგომარეობაში რჩებოდა 32 ათ. კომლი გლეხი. 1912 წლის 20 დეკემბერს გამოიცა კანონი დროებითვალდებულების გაუქმების შესახებ, გლეხებს მიწა უნდა გამოესყიდათ. გამოსასყიდი თანხა სახელმწიფო ხაზინამ მემამულეებს გადაუხადა და იგი სესხად გლეხობას დააწერა. ეს უკანასკნელნი, მართალია, გათავისუფლდნენ მემამულეებისათვის მისაცემი ღალა-კულუხისაგან, მაგრამ, სამაგიეროდ, ხაზინის მოვალეები გახდნენ, სესხისა და მისი სარგებლის დასაფარავად გლეხებს წოველწლიურად უნდა გაეღოთ გარკვეული თანხა, რომელიც ძველ ვალდებულებაზე არანაკლებ მძიმ ე იყო მათ ბიუჯეტისთვის. გამოსასყიდი გადასახადისაგან გლეხობა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ გაათავისუფლა.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი ს.*, დროებითვალდებულ გლეხთა განთავისუფლება საქართველოში, «ცხოვრება და მეცნიერება», 1914, № 1;
* *ანთელავა ი.*, გუჩუა ვ. საქართველოში სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (რეფორმის შემდეგდროინდელი ხანა). ნარკვევები, თ. 1967;
* *ბენდიანიშვილი ა.*, აგრარული ურთიერთობანი საქართველოში 1890-1917 წწ. თბ. 1965;
* *Гугушвили П. Б.* (составитель), Сельское хозяйство и аграрные отношения. Источники и материалы, т. 4, Тб. 1955

* *ბენდიაშვილი ა*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 641.
**ინდურთა** — ნასოფლარი თუშეთის ალაზნის ხეობაში, სოფელ ომალოდან დაახლოებით 20 კილომეტრზე. ნასოფლარი ინდურთა განლაგებულია მაღალიკლდოვანი მთის ბოლოში, მდინარე თუშეთის ალაზნის მარცხენა ნაპირას.

ნასოფლარში სამ ათეულზე მეტი ნაგებობაა, რომელთა უმრავლესობა ნანგრევებადაა ქცეული, ნაწილს კი შემორჩენილი აქცს პირვანდელი სახე. თითოეულის კედლის სიმაღლე დაახლოებით 1-1,3 მეტრს აღწევს. ნასოფლარის მახლობლად მდებარეობს მდინარე წოვათისწყალი, რომლის მარცხენა შენაკადის ხეობაში სამაროვანია. ნასოფლარის თავზე, დგას სამი ციხე-სახლი, სამივე ფიქლის მშრალი წყობითაა ნაშენი, ისინი ერთმანეთთან ახლოს მდებარეობენ.

აქედან ორი შედარებით ნაკლები დანაკარგებითაა მიღწეული, ხოლო მესამე ორსართულნახევრის სიმაღლეზე დგას. პირველი ციხე-სახლი ხუთსართულიანია, იგი ზემოთკენ შევიწროებულია. ძლიერ არის დაზიანებული: სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია, მე-5 სართულის კედლების დიდი ნაწილი მონგრეულია. მე-2 ციხე-სახლი დგას ნასოფლარის აღმოსავლეთ ნაწილში. იგი განეკუთვნება XVII-XVIII საუკუნეებს, სამსართულიანია, მე-2 სართულის კედლები შიგნით მიწაშერეული ნაკელითაა შელესილი. ჩანგრეულია სახურავი და სართულშუა გადახურვა დაზიანებულია, დაზიანებულია მე-3 სართულის ჩრდილოეთ კედლის დიდი ნაწილი. შენობა კედლითაა გაყოფილი ორ არათანაბარ ნაწილად. დასავლეთ სათავსო თითქმის ორჯერ დიდია, ვიდრე აღმოსავლეთის. სამაროვანი მდებარეობს კლდოვანი ბორცვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფერდობებზე. იგი განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

სამაროვანზე არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის თუშეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, რომლის ხელმძღვანელი იყო რ. დოლაბერიძე. სამაროვანის ზოგიერთ საფლავს, თავსა და ბოლოში, თითო ფიქალი ჰქონდა ჩადგმული, ზოგიერთს კი ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები კედელი ჰქონდა ჩაშენებული. ერთ-ერთ სამარხში იპოვეს ბრინჯაოს რგოლი და შალის ქსოვილის ფრაგმენტი, დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია.

ნასოფლარ ინდურთას 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ძეგლები დაარქივებული 2016-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* ინდურთა

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს მთავრობის დადგენილება №364, 2018 წლის 10 ივლისი, ქ. თბილისი, კულტურული მემკვიდრეობის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის განსაზღვრის შესახებ
**დრის მაუდის ფაბრიკა** — მაუდის საწარმო თბილისში XIX საუკუნის შუა წლებში. 1838 წელს რუსეთის იმპერატორმა დაამტკიცა კავკასიის ცალკე კორპუსის საჭიროებისათვის მაუდის ფაბრიკის აგების პროქტი. ფაბრიკას სამხრეთ უწყებისთვის ყოველწლიურად უნდა გაემზადებინა მისთვის საჭირო მაუდის ნახევარი, ე. ი. 90 000 არშინი (64 000 მ) მაუდი. მანამდე მაუდი თბილისში ვორონეჟიდან შემოჰქონდათ. მიუხედავად ამ წამოწყებისა, ამიერკავკასიაში მანუფაცტურული მრეწველობის განვითარება ვერ მოხერხდა.

1852 წელს მაშინდელი თბილისის ვერის გარეუბანში, დრის სახელით ცნობილ ადგილზე, მდინარე ვერის ნაპირას (შემდეგ იქ იყო ა. ენფიანჯიანცის თამბაქოს ფაბრიკა, მოგვიანებით კი აბრეშუმის საფეიქრო ფაბრიკა). პრუსიელმა ვაჭარმა კ. მაინცერმა ხაზინიდან მიღებული სესხით ააგო კომბინირებული საწარმო, სადაც ჯარის ნაწილებისა და ჰოსპიტლებისათვის ადგილობრივი მატყლისგან უხეშ მაუდს აწარმოებდნენ. აქვე მზადდებოდა საუკეთესო მატყლი საექსპორტოდ. ფაბრიკისათვის საჭირო დაზგა-ხელსაწყოები მოსკოვიდან ჩამოიტანეს. ჩამოიყვანეს უმთავრესად მრთველები და ფეიქრები. კავკასიის მეფისნაცვლის მ. ვორონცოვის შუამდგომლობით, რუსულმა ხელისუფლებამ ფაბრიკასთან დადო ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ფაბრიკას კავკასიის სამხრეთ უწყებისთვის 10 წლის განმავლობაში ყოველწლიურად უნდა მიეწოდებინა 90000 არშინი მწვანე, რუხი და შავი მაუდი. ადგილობრივი ფაბრიკის მაუდი რუსეთის სამხრეთ უწყებას უფრო იაფი უჯდებოდა. დრის მაუდის ფაბრიკა ხელს უწყობდა საქართველოში მეცხვარეობის განვითარებას, მაგრამ სხვა კოლონიური ქვეყნების საფეიქრო მრეწველობის საწარმოთა მსგავსად, დიდხანს ვერც ამ ფაბრიკამ იარსება. რუსეთის იმპერიის ფინანსთა სამინისტრომ გადაწყვიტა, რომ კავკასიის სამხრეთ უწყების შეკვეთები რუსეთის ცენტრალური რაიონების საწარმოებისთვის მიეცათ. ამის შედეგად 1858 წელს ფაბრიკამ გამოუშვა მხოლოდ 4000 მანეთის საქონელი. 1860 წელს დრის მაუდოს ფაბრიკა დაიხურა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 429
ფიზიკაში **ელექტრული ველი** — ელექტრომაგნიტური ველის ერთ-ერთი შემადგენელი — მატერიის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც არსებობს დამუხტული სხეულების მახლობლად. ელექტრული ველი ასევე წარმოიქმნება დროში ცვლადი მაგნიტური ველის მიერ. ელექტრული ველი უხილავია, მაგრამ მისი დამზერა შესაძლებელია მისი მოქმედებით დამუხტულ სხეულებზე.

ელექტრული ველის რაოდენობრივი აღწერისთვის განსაზღვრავენ ელექტრული ველის დაძაბულობას. სივრცის მოცემულ წერტილში მისი მნიშვნელობა ტოლია ამ წერტილში მოთავსებულ საცდელ მუხტზე მოქმედი {\displaystyle {\vec {F}}} ძალის ფარდობისა ამ მუხტის {\displaystyle q} სიდიდეზე:

{\displaystyle {\vec {E}}={\frac {\vec {F}}{q}}}.
კლასიკურ ფიზიკაში მაქსველის განტოლებები აღწერს ელექტრული ველის, მაგნიტური ველის, მუხტებისა და დენების ბმულ ევოლუციას.

ლორენცის ძალა აღწერს თუ რა ძალით მოქმედებს ელექტრომაგნიტური ველი რაიმე მუხტზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ელექტროდინამიკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Electric field in "Electricity and Magnetism", R Nave
* 'Gauss's Law' - Chapter 24 of Frank Wolfs's lectures
* 'The Electric Field' - Chapter 23 of Frank Wolfs's lectures
* Fields დაარქივებული 2010-05-27 საიტზე Wayback Machine.
**ვან დონ ჟან ჰალენი**, *ალენი* ესპ. Juan Van Halen y Sartí (დ. 16 თებერვალი, 1790, კუნძილი ლეონი — გ. 8 ნოემბერი, 1864, კადიქსი) — ესპანეთის გენერალი (წარმოშობით ბელგიელი). 

ახალგაზრდობაში მსახურობდა ესპანეთის ფლოტში, შემდეგ ჟოზეფ ბონაპარტის ჯარში იყო. 1819  რუსეთში გადასახლდა, მაიორის ჩინით მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის  დრაგუნთა პოლკში, რომელიც  კავკასიაში იდგა. 1820 ესპანეთში დაბრუნდა და კონსტიტუციის დამცველებს მიემხრო. მონაწილეობდა  ბელგიის 1830 რევოლუციაში და ბრაბანტის გუბერნატორად დანიშნეს. ბელგიაში ყოფნისას ჰალენმა გამოაქვეყნა თავისი მემუარები, რომელიც II ტომი თითქმის მთლიანად ეძღვნება რუსეთსა და კავკასიას (ჰალენი  თბილისში ჩამოვიდა 1819 წლის  სექტემბერში  საქართველოს სამხედრო გზით. 1819–1820 წლების ზამთარი ძირითადად თბილისში გაატარა). ჰალენი ზოგადად მიმოიხილავს კავკასიისა და საქართველოს ადმინისტრაციულ წყობილებას. დაწვრილებით აღწერს  კაზაკების,  ჩაჩნების,  ქართველებისა და  ლეკების ყოფას, ეხება კათოლიკე მისიონერების მოღვაწეობას საქართველოში. საინტერესო ცნობებს იძლევა ალექსანრე ბატონიშვილზე,  ა. ერმოლოვის  ირანში ელჩობაზე (1817); ცოცხლად აქვს აღწერილი ე. წ. "ერმოლოვის თბილისი" და ერმოლოვის პოლიტიკა, მოჰყავს გრეთვე ცნობები  იმერეთის 1820 აჯანყების შესახებ და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ყიფიანი ც.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 595.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ფიზიკაში **ელექტრული ინდუქცია** (**ელექტრული წანაცვლება**, როგორც წესი აღინიშნება **D** სიმბოლოთი) — ვექტორული სიდიდე, რომელიც ტოლია ელექტრული ველის დაძაბულობის ვექტორისა და პოლარიზაციის ვექტორის ჯამისა

SI სისტემაში

{\displaystyle \mathbf {D} =\epsilon \_{0}\mathbf {E} +\mathbf {P} }.
გაუსის ერთეულთა სისტემაში

{\displaystyle \mathbf {D} =\mathbf {E} +4\pi \mathbf {P} }.
SI სისტემაში ელექტრული ინდუქციის ერთეული არის კულონი მ²-ზე (L-2TI).

ძირითადი განტოლებები
--------------------

გაუსის ერთეულთა სისტემაში ინდუქციის ვექტორის ძირითად განტოლებებს აქვს სახე (მაქსველის განტოლებების მეორე წყვილი) 

{\displaystyle \mathrm {div} \,\mathbf {D} =4\pi \rho }
{\displaystyle \mathrm {rot} \,\mathbf {H} ={4\pi \over c}\mathbf {j} +{1 \over c}{\frac {\partial \mathbf {D} }{\partial t}}}
სადაც {\displaystyle \rho } არის *თავისუფალი* მუხტის სიმკვრივე, ხოლო {\displaystyle \mathbf {j} } არის *თავისუფალი* მუხტების დენის სიმკვრივე. ასეთი სახით განსაზღვრული {\displaystyle \mathbf {D} } ველის შემოღება საშუალებას იძლევა გამოირიცხოს მაქსველის განტოლებებიდან უცნობი მოლეკულური დენები და პოლარიზაციული მუხტები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ელექტრული ველის დაძაბულობა
* მაქსველის განტოლებები
**ენსენადა** (ესპ. Ensenada) — ზღვისპირა ქალაქი მექსიკაში, ქვემო კალიფორნიის შტატის მესამე უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს კალიფორნიის ნახევარკუნძულზე, აშშ-ის ქალაქ სან-დიეგოდან 125 კმ-ით სამხრეთით.

კალიფორნიების ერთ-ერთი პირველი დასახლება თანდათან აეროკოსმოსურ ცენტრად, საკრუიზო გემების დესტინაციად და მეღვინეობის ცენტრად იქცა. როგორც ამბობენ, ევროპული ვაზი პირველად 1703 წელს სან-იგნასიოს იეზუიტთა მისიამ გააშენა.

წყნარ ოკეანეზე მდებარე ენსენადის ნავსადგური მნიშვნელოვანი კომერციული, მეთევზეობისა და ტურისტული ცენტრია. ქალაქში მდებარეობს საზღვაო ბაზა, სამხედრო ბაზა და სამხედრო აეროპორტი.

ქალაქი ენსენადის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული და კომერციული ცენტრია. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 279 765 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქს შიდა მხრიდან აკრავს პატარა ქედი. კლიმატი მთელი წლის მანძილზე რბილია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მექსიკის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* Ensenada Online Information დაარქივებული 2017-10-02 საიტზე Wayback Machine.
* Port Authority of Ensenada
* To Be In Ensenada Tourist Information დაარქივებული 2012-07-24 საიტზე Wayback Machine.
ვან კანტო 2008 წელს
**ვან კანტო** (Van Canto) — ა კაპელა მეტალ-ჯგუფი გერმანიიდან, რომელიც დაარსდა 2006 წელს. ასრულებს ე.წ. პაუერ მეტალის ჟანრის მუსიკას. ჯგუფის თავისებურება ისაა, რომ ისინი კომპოზიციებს ასრულებენ პირით და არა ინსტრუმენტებით გარდა დრამისა. ყველა პარტია სრულდება ცოცხლად, მაგრამ ხანდახან (მაგალითად, სოლოსთვის) გამოიყენება სპაციალური ეფექტები. მათ შორის შეიძლება გამოიყოს Wah-wah და Delay. ეფექტების მეშვეობით იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ნამდვილი გიტარა ჟღერს

ჯგუფს გააჩნია ქავერ-ვერსიები ისეთი ჯგუფების, როგორიცაა მეტალიკა, Iron Maiden, Blind Guardian, Nightwish (Wishmaster), Deep Purple, Manowar, და Grave Digger.

ჯგუფის წევრები
--------------

* დენის შუნკე (ვოკალისტი)
* ინგა შარფი (ვოკალისტი)
* შტეფან შმიდტი (ვოკალისტი)
* როს ტომპსონი (ვოკალისტი)
* ინგო შტერცინგერი (ვოკალისტი)
* ბასტიან ემიგი (დრამერი)

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *A Storm to Come* (2006)
* *Hero* (2008)
* *Tribe of Force* (2010)
* *Break the Silence* (2011)
* *Dawn of the Brave* (2014)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**ვალერიან მიხეილის ძე ბილანიშვილი**, *ვალერი მიხეილის ძე ბილანოვი*, (დ. 1869, სოფ. პატარძეული, ახლანდ. საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 თებერვალი, 1938, მინუსინსკი, კრასნოიარსკის მხარე, რსფსრ) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი.

თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. პროფესიით მუშა. 1896 წლიდან იყო სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი, შემდეგ მიემხრო მენშევიკების ფრაქციას. 1900-1901 წლებში დაპატიმრებული იყო რევოლუციური საქმიანობისთვის. 1903 წელს არალეგალურ სტამბაში ბეჭდავდა პროკლამაციებს, რის გამოც, 1903 წლის 7 მაისს ვოლოგდის გუბერნიაში გადაასახლეს. 1905 წელს კვლავ რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისში, მუშაობდა სოციალ-დემოკრატთა არალეგალურ სტამბაში. 1905 წლის შემოდგომაზე იყო სომეხ-თათრების შეტაკების აცილების მიზნით, სოციალ-დემოკრატების ორივე ფრთის (მენშევიკები და ბოლშევიკები) წარმომადგენლებით დაკომპლექტებული შეიარაღებული რაზმის წევრი. 1918-1921 წლებში პარტიულ და ადმინისტრაციულ სამუშაოებზე იყო. გასაბჭოების შემდეგ მონაწილეობდა გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დროს ხელმძღვანელობდა გამოსვლების მომზადებას გარეკახეთში. 1924 წელს დააპატიმრეს. 1925 წელს სასამართლომ მიუსაჯა 3 წლით პატიმრობა, რომელიც შეეცვალა სასჯელისგან გათავისუფლებით. „კონტრრევოლუციური საქმიანობის" ბრალდებით დაპატიმრებული იყო 1926, 1929 და 1933 წლებში. გადაასახლეს მინუსინსკში, სადაც 1937 წლის ნოემბერში კვლავ დააპატიმრეს და 1938 წლის თებერვალში დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1956 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.2018.-გვ.397;
* 1924 წლის აჯანყების მონაწილეთა სასამართლო პროცესი. დოკუმენტები და მასალები (1925 წლის ივლისი-აგვისტო). გამოსაცემად მოამზადა და შესავალი წერილი დაურთო ლევან ჯიქიამ. გამომცემლობა „უნივერსალი", თბილისი, 2012;
* Книга памяти жертв политических репрессий Красноярского края. Том 1 (А-Б). Красноярск, 2004. - ISBN 5-98399-013-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვალერიან ბილანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Книга памяти жертв политических репрессий Красноярского края. Том 1 (А-Б).
**ვანათის ხატი და ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დევეენაანთხევის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, რომელსაც სამხრეთიდან, მთელ სიგრძეზე, მინაშენი ეკვრის. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია. გადახურვა ჩამონგრეულია, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, ჩამოშლილია გარეთა კუთხეების ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან. მინაშენის მხრიდან კარი თაღოვანია, ხოლო შიგნით — სწორკუთხა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ღიობი შირიმის ქვითაა გამოყვანილი. სარკმლის სამხრეთით სწორკუთხა ნიშია. ერთი თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. მინაშენი აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდში ერთი სწორკუთხა სარკმელი და ერთი კვადრატული ნიშია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან მთლიანად ჩამოშლილია, დანგრეულია აფსიდის სამხრეთ გვერდის მნიშვნელოვანი ნაწილიც.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 378.
**ვალერი ჩკალოვის ძეგლი** (რუს. Памятник Валерию Чкалову) — ნიჟნი-ნოვგოროდის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა, აღმართულია ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის გეორგიევსკის კოშკის სიახლოვეს და ეძღვნება ცნობილ საბჭოთა მფრინავს, ჩრდილოეთის პოლუსის გავლით სსრკ-დან აშშ-ში შეუჩერებლად ჩატარებული ფრენის ავტორს ვალერი ჩკალოვს. ძეგლიდან მდინარე ვოლგის მიმართულებით ჩადის კიბე, რომელსაც ასევე ჩკალოვის სახელი ეწოდება.

ისტორია
-------

თანამედროვე ძეგლის ადგილზე XVII საუკუნის დასაწყისში დააარსეს უფლის ცხოვლმყოფელი ჯვრის შემოყვანების სახელობის დედათა მონასტერი, რომელმაც მოგვიანებით მიიღო ჯვართამაღლების მონასტრის სახელი და 1815 წელს გადაიტანეს მონასტრის დღევანდელი მდებარეობის ადგილზე — ლიადოვის მოედანზე. მონასტერი არასახარბიელო მდგომარეობაში შემორჩენილი იყო 1840 წლამდე, ამ პერიოდსათვის ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის გარშემო ყველა ნაგებობა დაანგრიეს და კედლის გარშემო მოაწყვეს დასვენების ზონა.

ლეგენდარული მფრინავის ძეგლი გაისნა 1940 წლის 15 დეკემბერს, მისი გარდაცვალებიდან ორ წლისთავზე. ქანდაკების ავტორი არის ჩკალოვის მეგობარი ისააკ მენდელევიჩი. მენდელივიჩმა ამ ნამუშევრისათვის სტალინური პრემია მიიღო. ძეგლის არქიტექტორები არიან ივან ტარანოვი და ვიქტორ ანდრეევი.

აღწერა
------

ძეგლის კვარცხლბეკზე გამოსახულია ჩრდილოეთი პოლუსის კონტურული რუკა, რომელზეც მითითებულია გმირული ეკიპაჟის ჩკალოვ-ბაიდუკოვ-ბელიაკოვის მარშრუტი შორეულ აღმოსავლეთში და ჩრდილოეთი პოლუსის გავლით აშშ-ში. კვარცხლბეკი მოპირკეთებულია ლაბრადორიტით. 

კვარცხლბეკზე ამოტვიფრულია მფრინავის ცხოვრების წლები და წარწერა: „ჩვენი დროის უდიდეს მფრინავს ვალერი ჩკალოვს". ამ სიტყვების ქვემოთ ეწერა „სტალინის შევარდენი", რომელიც წაშალეს პიროვნების კულტის წინააღმდეგ ბრძოლის პერიოდში.

სქოლიო
------

1. ↑  Памятник Валерию Чкалову. ციტირების თარიღი: 2018-03-26.
2. ↑  loginov\_lip.  (2015-12-14) Памятник Валерию Чкалову в Нижнем Новгороде на Волжской набережной. ციტირების თარიღი: 2018-03-26.
**ინდური კობრა** (ლათ. Naja naja) ანუ *სათვალიანი გველი* — შხამიანი გველი ასპიტისებრთა ოჯახისა.

აღნაგობა
--------

სხეულის სიგრძე აღწევს 160-180 სანტიმეტრს. მომრგვალი თავი გადადის მკვრივ სხეულში. თვალები არცთუ ისე დიდია, მორგვალო ფორმის გუგებით. თავი ზემოდან დაფარულია მსხვილი ფარებით. ზედა ყბის წინა ნაწილზე მდებარეობს 2 წვრილი საშხამე ეშვი, რომელთაც მოსდევს კიდევ 1-3 პატარა კბილი. სხეული დაფარულია გლუვი ქერცლებით და საბოლოოდ გადადის წვრილ, გრძელ კუდში.

### შეფერილობა

გველის შეფერილობა სხვადასხვაგვარია: მოყვითალო ნაცრისფერიდან - შავამდე. მუცელი ღია-ნაცრისფერი ან მოყვითალოა. ახალგაზრდებს სხეულზე კარგად ემჩნევათ მუქი, ფართო, განივი ზოლები, რაც ზრდასთან ერთად ქრება. კისრის უკანა ნაწილზე დამახასიათებელია ღია ფერის ნახატი, რომელიც კარგად ჩანს დაცვითი პოზის დროს. ნახატის ფორმა სხვადასხვაგვარია, არსებობს როგორც სათვალის ფორმისა, ისე მრგვალი. იგი გველს იცავს მტრის თავდასხმისაგან მაშინ, როდესაც მტერი ზურგიდან ეპარება მას. ინდური კობრას ზოგიერთ ქვესახეობას ნახატი სრულებით არ გააჩნია. სათვალიანი გველი ზომით უფრო დიდია, ვიდრე შუააზიური კობრა.

გავრცელების არეალი
------------------

ინდური კობრა გავრცელებულია ინდოეთში, შრი-ლანკაზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ჩინეთში, ტაივანში, ზონდისა და ფილიპინების კუნძულებზე.

ცხოვრების წესი
--------------

სათვალიანი გველი ძირითადად სახლობს მცენარის ფესვებში, ორმოებში... ხშირად ადამიანის საცხოვრებლის მახლობლად. საფრთხის დროს სხეულის მესამედს მიწიდან აღმართავს, თავს იჭერს ჰორიზონტალურად - მტრის მიმართულებით და აფართოებს კისერს. გველს გაფართოებულ კისერზე გასდევს 8 წყვილი კისრის ნეკნი, რაც იწევს კისრის გასქელებას. ზურგის მხარეს კი იკვეთება ნახატი. შეწყვილება ხდება იანვარ-თებერვალში. მაისში მდედრი დებს 10-20 კვერცხს (ყოფილა შემთხვევა, როდესაც მდედრმა დადო 45 ც.). წყვილები ერთად არიან კვერცხების გამოჩეკვამდე. ბუდეს იცავს მდედრი, ზოგჯერ მამრიც. გამოჩეკვას სჭირდება 70-80 დღე-ღამე.

ინდურ კობრას უამრავი მტერი ჰყავს, უპირველეს ყოვლისა კი მანგუსტი.

რელიგიასა და მითოლოგიაში
------------------------

სათვალიან გველს ინდოეთში განსაკუთრებულად ეპყრობიან. ეს გველი ფიგურირებს უამრავ ლეგენდასა თუ თქმულებაში. ზოგჯერ მას შხამიან კბილებს აცლიან წარმოდგენის წინ, თუმცაღა მათ ადგილას მალე ახლები ეზრდება.

"მაფურთხებელი" ქვესახეობა
-------------------------

სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ზონდისა და ფილიპინების კუნძულებზე გვხვდება ინდური კობრას ე.წ. "მაფურთხებელი" ქვესახეობა, რომელსაც შეუძლია შხამის 2 მ-ზე გადაფურთხება. ამ გველის შხამიან აპარატს გააჩნია ორიგინალური აღნაგობა, ვინაიდან საშხამე ხვრელი მდებარეობს არა ეშვის წვერთან, არამედ მის გარე ზედაპირზე. სხეულის კუნთების მკვეთრი და ძლიერი შეკუმშვით გველი მოწინააღმდეგეს პირდაპირ თვალებში აფურთხებს შხამს, რაც იწვევს თვალის ძლიერ ანთებას და სიბრმავესაც კი იმ შემთხვევაში, თუ არ მოხდება მისი სათანადოდ და სწრაფად გამობანა.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ელბა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**ელბა** (ჩეხ. Labe; გერმ. Elbe) — მდინარე ჩეხეთსა და გერმანიაში. დასავლეთ ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. სიგრძე 1165 კმ, აუზის ფართობი 148 ათ. კვ.კმ.

სათავე აქვს ჩეხეთში, კრკონოშეს მთების სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 1400 მ სიმაღლეზე. ქალაქ პარდუბიცემდე მიედინება ჭორომიან კალაპოტში, აჩენს 70 მ-მდე სიმაღლის ელბის ჩანჩქერს.

ქვემოთ ხეობა განიერდება, ქალაქ მელნიკთან უერთდება მდინარე ვლტავა, შემდეგ კი მდინარე ოგრჟე. ჩეხეთის რესპუბლიკაში მდინარე 405 კმ მანძილზე მიედინება და აქ მას ლაბას ეძახიან. ქალაქ მაისენს ქვემოთ ელბა ჩრდილოეთ გერმანიის დაბლობზე გადის. მაგდებურგის რაიონში მისი სიგანეა 250 მ, ჰამბურგთან — 500 მ.

ელბა ერთვის ჩრდილოეთის ზღვას, სადაც 2,5 კმ-იდან 15 კმ-მდე სიგანის ესტუარს ქმნის. მთავარი შენაკადებია: მარჯვ. — იიზერა, შვარცე-ელსტერი, ჰაფელი, ელდე; მარცხ. — ორლიცე, ვლტავა, ოგრჟე, მულდე, ზაალე, ალანდი.

გაზაფხულზე იცის წყალდიდობა (1-3 თვე, მაქსიმუმი აპრილში), ზაფხულში - წყალმცირობა. საშუალო წლიური ხარჯი ქვემოთში ქალაქ გეესტჰახტთან 700 მ³/წმ, უდიდესი 4070 მ³/წმ, უმცირესი 145 მ³/წმ. მთიან ნაწილში იყინება 1,5-2 თვით, ქვემოთში 2-3 კვირით. თბილ ზამთარში არ იყინება. ზღვის მოქცევის გავლენა ელბაზე 160 კმ-ზე ვრცელდება.

ელბა მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო მაგისტრალია. სანაოსნოა შესართავიდან ქალაქ კოლინამდე (ჩეხეთი), 947 კმ. ელბა არხებით არის შეერთებული მდინარეების ვეზერის, ემსის, რაინისა და ოდერის აუზებთან. ქალაქ მაგდებურგს ქვემოთ ელბამდე მიყვანილია სანაოსნო არხები.

ელბის ნაპირებზეა გაშენებული დიდი ქალაქები და ნავსადგურები: ჰამბურგი, დრეზდენი, მაგდებურგი (გერმანია), უსტი (ჩეხეთი).

ისტორია
-------

მეორე მსოფლიო ომის დროს 1945 წლის აპრილის დასასრულსა და მაისის დასაწყისში ელბის ორივე ნაპირზე მოხდა ფაშისტური გერმანიის შეიარაღებული ძალების ძირითადი დაჯგუფებების ნარჩენების ლიკვიდაცია და კაპიტულაცია.

ელბაზე შეხვდნენ ეთმანეთს საბჭოთა და მოკავშირეთა (აშშ და ინგლისი) ჯარები.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ancient library Albis river in Germania Magna
* Source of Albis river in Asciburgis (Riesengebirge Giants mountains
* information and pictures of the spring of Labe in Giant Mountains (Krkonoše, Riesengebirge)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 84-85.
ენრიკო კარუზო
*Lucia di Lammermoor* (1908).
**ენრიკო კარუზო** (Enrico Caruso; დ. 25 თებერვალი, 1873 — გ. 2 აგვისტო, 1921) — მსოფლიო ოპერის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ტენორი. კარუზო იყო ასევე ყველაზე პოპულარული მომღერალი ნებისმიერ ჟანრში მეოცე საუკუნის პირველ ოც წელიწადში და ფირზე ჩაწერილი მუსიკის ერთ-ერთი პიონერი. მისმა საყოველთაოდ ცნობილმა ჩანაწერებმა, ასევე მისმა განუმეორებელმა ხმამ, გამორჩეული დიაპაზონით, სიძლიერითა და სილამაზით, იგი საკუთარი დროის ყველაზე განთქმული ვარსკვლავი გახადა.

კარიერის განმავლობაში მან თითქმის 260 ჩანაწერი გააკეთა და მილიონობით დოლარი შეიძინა გრამფირფიტების გაყიდვიდან. მიუხედავად იმისა, რომ კარუზოს მსოფლიოს მრავალ დიდ ოპერის თეატრში ჰქონდა შესრულებული, მათ შორის ლა სკალა მილანში, კოვენტ გარდენი ლონდონში, ყველაზე უკეთ მას იცნობენ როგორც ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერის წამყვან მამაკაც მომღერალს ჩვიდმეტი წლის განმავლობაში. დირიჟორი არტურო ტოსკანინის შეფასებით, რომელიც კარუზოსთან რამდენიმე ოპერას დირიჟორობდა „მეტში", ის უდიდესი ხელოვანი იყო, რომელთანაც კი ოდესმე უმუშავია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Caruso, Dorothy : Enrico Caruso His Life And Death (1945) complete text
* Caruso, Enrico and Luisa Tetrazzini: Caruso and Tetrazzini on the Art of Singing (1909), complete text at Project Gutenberg
* "Caruso and the San Francisco Earthquake" San Francisco Museum
* Discography of Enrico Caruso on Victor Records from the Encyclopedic Discography of Victor Recordings (EDVR)
* 

* Enrico Caruso — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* The Enrico Caruso Museum of America დაარქივებული 2014-12-17 საიტზე Wayback Machine.
* The Enrico Caruso Page
* Enrico Caruso – Sound Clips and Narration დაარქივებული 2014-11-29 საიტზე Wayback Machine.  at History of the Tenor
* Key, Pierre V.R.: Enrico Caruso; a biography (1922) complete text
* Recordings of Caruso Part 1, Part 2 Audio files at Internet Archive
* Video of Caruso at 1908 opening of Teatro Colon in Buenos Aires
* Enrico Caruso at Find A Grave
**ვარო (ბარბარე) ხოჯაშვილი-ჯაფარიძე** (დ. 1886 — გ. 1952) — პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ბოლშევიკი.

ბიოგრაფია
---------

ვარო ხოჯაშვილი დაიბადა 1886 წელს. 1902 წელს მისთხოვდა ბოლშევიკ პროკოფი ჯაფარიძეს და გახდა რსდმპ (ბ) წევრი. ჰქონდა პედაგოგიური განათლება. 1904 წლიდან ჯაფარიძეები დასახლდნენ ბაქოში, სადაც ვარო პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბაქოს კერძო გიმნაზიაში. ჰყავდათ 2 ქალიშვილი — რევოლუცია (ლუცია) და ელენე [1][2].

1918 წელს ბაქოს კომუნის დამხობის და ქმრის დახვრეტის შემდგომ დააპატიმრეს. 1 წლის შემდეგ, სერგო ორჯონიკიძის აქტიური მონაწილეობის შედეგად, გათავისუფლდა და ჯერ მოსკოვში გადავიდა, სადაც შვილები ელოდნენ, შემდეგ კი — მათთან ერთად დაბრუნდა საქართველოში, სადაც აზერბაიჯანის მისიაში მუშაობდა [1].

საქართველოს გასაბჭოების შემდგომ განაგრძო პარტიული ხაზით მუშაობა. იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობებს: იყო მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სასწავლო დაწესებულებათა მთავარ სამმართველოში განყოფილების გამგე, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის, ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის და საკონტროლო კომისიის წევრი.

ცხოვრების ბოლო წლებში ცხოვრობდა მოსკოვში. გარდაიცვალა იქვე. დასაფლავებულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე [3] მასთან ერთად დასაფლავებულები არიან:

* ლუცია ჯაფარიძე (1906-1988) — პ. ჯაფარიძისა და ვ. ხოჯაშვილის უფროსი ქალიშვილი. ისტორიკოსი, პარტიული და საზოგადო მოღვაწე. რეპრესირებული 1936-1945 წლებში, "ტროცკიზმის" ბრალდებით, შემდგომ — რეაბილიტირებული[4].
* ელენა ჯაფარიძე (1907-1996) — პ. ჯაფარიძისა და ვ. ხოჯაშვილის უმცროსი ქალიშვილი. ენერგეტიკოსი [1].
* თამარ ხოჯაშვილი-კრასოვსკაია (1901–1985), ვ. ხოჯაშვილის ბიძაშვილი. ეკონომისტი. რეპრესირებული, შემდგომ — რეაბილიტირებული.

ლიტერატურა
----------


1. 1 2 3
2. ↑  *Бибинейшвили Б.* Ахча-Куймская трагедия. (Вожди Бакинской коммуны). — Заккнига, 1931.
3. ↑
4. ↑
**ვარლამ ადამის ძე ხუროძე,** (ფსევდონიმი *მალაქიაშვილი*) (დ. 13 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1883, მათხოჯი, ხონის რაიონი ― გ. 10 ივნისი, 1939, თბილისი) —  ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, პედაგოგი. სკკპ წევრი 1905-იდან.

ბიოგრაფია
---------

1913 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1903, პირველი მოთხრობა „დედის მსხვერპლი" — 1904. ხუროძის მოთხრობები, პიესები, რომანები, ლექსები, პედაგოგიური და კრიტიკული-პუბლიცისტური წერილები 10-იანი წლებიდან სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ პრესაში. იყო ე. წ. დემოკრატიული მწერლობის მიმდევარი. მისს რომანებში „შოთა ბროლიძე" (1911), „სამნი" (1926), „დათოვლილი გვიტგვინი", მოთხრობებში „ორი საფლავი" (1905), „კეკელოს თავგადასავალი", „ობლები" (ორივე 1912) და სხვ. 

წარმოსახულია რევოლუციამდელი გლეხობის გაჭირვებული ცხოვრება, რევოლუციური-განმათავისუფლებელი ბრძოლა, დახატულია თავდადებულ რევოლუციონერთა სახეები.

ლიტერატურა
----------

* *მირიანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 518.
ამერიკის მაცხოვრებლები ევროპელების მოსვლამდე.
სქემის განმარტებები: ტომების კუთვნილება.
1. ალეუტები
2. კოლოში
3, 4. ინუიტები (ესკიმოსები, ქალი და მამაკაცი)
5. კოვიჩინები (ვანკუვერის რაიონი)
6. კროუ
7. შავფეხებიანები
8. ოჯიბვე
9, 10. პაიუტები (ქალი და მამაკაცი)
11. შოშონები
12. სიუ
13. პაუნი
14. მანდანები
15. აპაჩები
16. პუებლო
17. აცტეკები (მექსიკა)
18. მაიპურე
19. კამბება
20, 21. ბოტოკუდები (ქალი და მამაკაცი)
22, 23. ტუკუნა (ქალი და მამაკაცი)
24. მირანია
25. პერუანელი სერო-დე-პასკოდან
26. ჩილიელი-კრეოლი ჩილოეს რაიონიდან
27. კეჩუა
28. აბიპონები
29. მოხო (ბოლივია)
30. ტეუელჩე (არგენტინა)
31. პატაგონელი
32. არაუკანელი
33. ცეცხლმიწიანები.
ჩრდილოეთ ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის ენობრივი რუკა
**ინდიელები** — ამერიკის წითელკანიანი აბორიგენი ტომები (ესკიმოსებისა და ალეუტების გარდა); ყველაზე მრავალრიცხოვანი ხალხებია — კეჩუა, აიმარა, აცტეკები, მაია, გუარანი, არაუკანები და სხვ. ევროპული კოლონიზაციის გამო მრავალი ტომი განადგურებულ იქნა სრულად ან ნაწილობრივ, ან გასახლებული სხვა ტერიტორიებზე. აშშ-სა და კანადაში ისინი ძირითადად რეზერვაციებში ცხოვრობენ, ბოლივიასა და გვატემალაში მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენს.

ინდიელები-საერთო სახელწოდება ამერიკის აბორიგენი მოსახლეობისა (ალეუტების და ესკიმოსების გარდა). სახელწოდება წარმოიშვა პირველი ევროპელი ზღვით მოგზაურების (ქრისტეფორე კოლუმბის და სხვების)მცდარი წარმოდგენიდან, რომლებსაც ეგონათ, რომ ატლანტის ოკეანეში მდებარე ინდოეთის მიწა აღმოაჩინეს. ანთროპოლოგიურად ინდიელები ამერიკანოიდულ რასას მიეკუთვნებიან. დაახლოებით, ამერიკაში ინდიელთა საერთო რაოდენობა 30 მლნ-ზე მეტია (1960-ანი წლების შეფასებით). 21-ე საუკუნის დასაწყისში მათმა საერთო რაოდენობამ 60 მლნ-ს გადააჭარბა, ხოლო ე.წ „დეტრიბალიზებული" (ინდიელები, რომლებმაც ტომური ნიშნები დაკარგეს) ინდიელების აღწერის ჩათვლით, დაახლოებით 75 მლნ-ს აჭარბებს. ამჟამად ინდიელების სახელწოდება ათასამდე სხვადასხვა ხალხს აერთიანებს, XV ს-ის ბოლოს კი ასეთი ხალხების რაოდენობა დაახლოებით 2200 იყო.

* **ენა**: ლაპარაკობენ თავის ენებზე, დიდ ნაწილი ასევე ესპანურად (ლათინურ ამერიკაში) და ინგლისურად (ჩრდ. ამერიკაში).
* **მორწმუნეები**: კათოლიკეები, პროტესტანტები, არიან აგრეთვე სინკრეტული კულტებისა და ტრადიციული რწმენების მიმდევრები.

ინდიელები იყოფიან ე.წ. ამერინდიურ ეთნოლინგვისტურ ოჯახებად: ალგონკინურ-მოსური, ანდო-ეკვატორული, აცტეკურ-ტანური, ჟე-პანო-კარიბული, ხოკა-სიუ, მაკრო-ოტომანგუა, მაკრო-ჩიბჩა, ნა-დენე, პენუტური, ტარასკული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინდიელები***

* The Peopling of the American Continents
* North America დაარქივებული 2010-12-15 საიტზე Wayback Machine.
* South America დაარქივებული 2010-12-15 საიტზე Wayback Machine.
* America's Stone Age explorers
* A history of Native people of Canada - The Canadian Museum of Civilization
* მესოამერიკა რუსი პიონერების თვალით


|  |  |
| --- | --- |
| ფლამენკოს მოცეკვავე | *ეს სტატია მსოფლიოს ხალხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ცივილიზაციის გავრცელების არეალი. **ინდის** ან **ჰარაპის ცივილიზაცია** — კაცობრიობის ერთ-ერთი უძველესი ცივილიზაცია, ძველეგვიპტურსა და შუმერულ ცივილიზაციებთან ერთად. ამ სამიდან იკავებდა ყველაზე დიდ ფართს. ვითარდებოდა ინდის ხეობაში არიელების მოსვლამდე, ძვ. წ. III ათასწლეულში. ცივილიზაციის ძირითადი ცენტრები — ჰარაპა, ლოთჰალა და მოჰენჯო-დარო.

წინარეისტორია
-------------

ძვ. წ. VII ათასწლეულში ინდის ხეობაში და სარასვატში ვითარდება წინამიწათმოქმედი კულტურა, რომელსაც ეძახიან მეგარის კულტურას. ამ დროს ადამიანმა აღმოაჩინა ეფექტიანი საშუალებები ეფექტიანად მიეღო საკვები რესურსები. სწორედ ამან შესაძლებელი გახადა ადამიანის განვითარებაში სხვა დონეზე გადასვლა. ამ დონეს კულტურულ-ისტორიული კომპლექსი ეწოდა.

ცივილიზაცია
-----------

ქურუმის სტატუეტი მოჰენჯო-დაროში
მოჰენჯო-დაროში და სხვა ტერიტორიში აღმოჩენილია ირიგაციული მიწამოქმედების საწყისები. ასევე მოჰენჯო-დაროში აღმოჩენილია ყველაზე ცნობილი საპირფარეშო და კანალიზაცია. ინდის ხეობის დამწერლობა დღესაც გაუშიფრავია, ამიტომაც მმართველების სახელები და მმართველობის ფორმა უცნობია.

დაისი
-----

ინდის ცივილიზაციის დაისი მოხდა ძვ. წ. XVIII–XVII საუკუნეებში. ამ დროს დრავიდური მოსახლეობა გადადის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და კარგავს განვითარების დონე. სავარაუდოდ, ცივილიზაციას ბოლო დარტყმა მიაყენეს არიელებმა, რომლებიც ინდის ხეობაში შეიჭრნენ, ეს შეტევა აღწერილია „რიგვედაშიც". 

მოჰენჯო-დაროს ნაქალაქევი.
პირველი ცნობები პრეარიული ცივილიზაციის არსებობის შესახებ XIX საუკუნეში გამოაქვეყნა ალექსანდრე კანინგემმა.
საბოლოოდ ამ ცივილიზაციის არსებობა დატკიცდა 1921-1922 წლებში ჯონ მარშალის ექსპედიციის მიერ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მარგიანული ცივილიზაცია — არსებობდა ინდის ცივილიზაციასთან ერთად დღევანდელი ავღანეთის და თურქმენეთის ტერიტორიაზე.

* 
* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* Альбедиль М.Ф. Забытая цивилизация в долине Инда. М. 1991.
* История древнего Востока, т. 1. М.1986.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინდის ცივილიზაცია***
**ენრიკო გაბიძაშვილი** (დ. 30 იანვარი, 1931, თბილისი — გ. 18 დეკემბერი, 2021) — ქართველი მეცნიერი, ფილოლოგი.

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 

1960 წლიდან მუშაობდა კორნელი კეკელიძის სახ. საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (ყოფ. ხელნაწერთა ინსტიტუტში): 1960–1970 წლებში იყო ხელნაწერთა ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1970–1986 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1986-1996 წლებში გახდა წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1996–2001 წლებში იყო კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის მეცნიერული ინფორმაციისა და ბიბლიოგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 2002–2005 წლებში გახდა მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი, 2006–2009 წლებში — მეცნიერ-კონსულტანტი, 2010–2015 წლებში იყო მთავარი სპეციალისტი, 2015–2021 წლებში იყო კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო ბიბლიოგრაფიის, ტერმინოლოგიისა და ინფორმაციის განყოფილების ხელმძღვანელი.

მიღებული აქვს საქართველოს ეკლესიის პატრიარქის ილია II-ის მადლობის სიგელი ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის 60 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. კორნელი კეკელიძის მედლით ხელნაწერის დღესთან დაკავშირებით დაჯილდოვდა კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის დირექტორის ბრძანებულებით.

სადისერტაციო თემა იყო „არსენ იყალთოელის როლი XI-XII საუკუნეებში ქართული ფილოლოგიური აზრის განვითარებაში", რომელიც დაიცვა 1980 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენრიკო გაბიძაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი (1926)
**ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი** (დ. 21 მარტი, 1909, თბილისი — გ. 30 ოქტომბერი, 1977, მადრიდი) —ქართველი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს შთამომავალი, ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, ბაგრატიონთა სამეფო სახლის მეთაური ევროპაში.

ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918–1921) ოკუპაციიისთანავე, 1921 წელს, მცირეწლოვანი ბაგრატიონ-მუხრანელი მშობლებთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა. უმაღლესი განათლება მიიღო გერმანიაში. 1930-იანი წლების შუა ხანებიდან ცხოვრობდა იტალიაში. 1940 წელს რომში დაქორწინდა იტალიელი გრაფის ჰუგო პასკუინის ასულზე — მარია ანტუანეტზე, რომლისგანაც 1944 წლის დამდეგს შეეძინა შვილი გიორგი (ხორხე), ევროპაში ბაგრატიონთა სამეფო სახლის ყოფილი მეთაური (გ. 2008). მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1944 წლის დამლევს, ბაგრატიონ-მუხრანელი საცხოვრებლად ესპანეთში გადავიდა, სადაც 1946 წელს ესპანეთის ბურბონთა სამეფო სახლის წევრი — ინფანტა მარია-მერსედეს გავიერა შეირთო, რომელიც ესპანეთის მეფის  ალფონსო XIII-ის დის — მარია ტერეზა ბურბონის ქალიშვილი იყო. მათ ეყოლათ ქალ-ვაჟი — მარიამი (დ. 1947) და ბაგრატი (დ. 1949). ინფანტას გარდაცვალების შემდეგ (1961) ბაგრატიონ-მუხრანელი დაქორწინდა მარია პასკუალზე.

ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი იყო თვალსაჩინო საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. 1939 წელს მან დააარსა დღეს ევროპაში ფართოდ ცნობილი რაინდული ორდენი „მაცხოვრის კვართის ორდენი", რომლის პირველი დიდოსტატი (Grand Master) თავად იყო (შემდგომ ორდენს ხელმძღვანელობდა გიორგი (ხორხე) ბაგრატიონ-მუხრანელი). ამასთან, იგი იყო „იერუსალიმის წმ. იოანეს ორდენის" რაინდი.

1942 წელს ი. ბაგრატიონ-მუხრანელის თაოსნობით გერმანიაში დაარსდა ქართული პატრიოტული პოლიტიკური ორგანიზაცია „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი", რომლის უზენაესი მიზანი იყო საქართველოს დახსნა საბჭოთა იმპერიის მარწუხებიდან და ქვეყანაში კონსტიტუციური მონარქიის შემოღება.

ლიტერატურა
----------

* *შარაძე გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 319.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორდელაძე**. |

**ირაკლი ერმალოს ძე გორდელაძე** (დ. 23 ივლისი, 1921, თბილისი — გ. 29 აგვისტო, 1998, იქვე) — ქართველი გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1967).

ბიოგრაფია
---------

1958 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. მისი პედაგოგები იყვნენ ს. ქობულაძე, ს. ნადარეიშვილი, კ. სანაძე. 1969 წელს აქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1958 წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. გორდელაძე ძირითადად ქმნიდა პლაკატებს, რომელთაგან აღსანიშნავია ისტორიულ და პოლიტიკურ თემებზე შექმნილი: „თბილისის 1500 წელი" (1957), „საშიში ბუდე" (1964), „ქალთა საერთაშორისო დღე" (1975), „ფრთხილად, დედამიწაა!" (1982) და სხვ. საყურადღებოა ასევე თეატრის სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის შექმნილი აფიშები: „რიჩარდ III" (1957, სხვა ავტორებთან ერთად), „მამლუქი" (1958), „მაია წყნეთელი" (1962). გ. ნაყოფიერად მუშაობდა წიგნის ილუსტრატორად.

ლიტერატურა
----------

* *მასხარაშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 108.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი გორდელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ეთერ ასტემიროვა** (დ. 1943, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, სოფელი განახლება) — ქართველი პოლიტიკოსი, იყო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

1976 წელს დაამთავრა ლენინგრადის ჰიდრომეტეოროლოგიური ინსტიტუტი ხმელეთის ჰიდროლოგიის სპეციალობით და მიენიჭა ინჟინერ-ჰიდროლოგის კვალიფიკაცია. 1961 წელს დაიწყო მუშაობა საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიურ სამმართველოში ტექნიკოს-ჰიდროლოგად. სადაც მუშაობდა 1967 წლამდე. 1967-1970 წლებში მუშაობდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის მელიორაციის სამინისტროში ჯერ ტექნიკოსად, შემდეგ ინჟინრად, უფროს ინჟინრად. 1977-1978 წლებში მუშაობდა კალუგაში სამშენებლო-კვლევით ინსტიტუტში ინჟინრად. 1978-1985 წლებში მუშაობდა კარელიის ჩრდილო-დასავლეთის ჰიდრომეტეოროლოგიისა და გარემოს კონტროლის სახელმწიფო კომიტეტში უფროს ინჟინრად. 1985 წელს გადაყვანილ იქნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ჰიდრომეტეოროლოგიურ ცენტრში განყოფილების უფროსად. პარალელურად იგი კითხულობდა ლექციების კურსს ზოგად ჰიდროლოგიაში აფხაზეთის უნივერსიტეტში, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში. 1991 წელს არჩეულ იქნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად და საპროცედურო საკითხების, დეპუტატთა უფლებამოსილებისა და ეთიკის მუდმივმოქმედი კომისიის თავმჯდომარედ. 1992-1995 წლებში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნებათაშორისო ურთიერთობების კომიტეტის თავმჯდომარე. 1995-2000 წლებში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ეროვნებათაშორისო ურთიერთობების კომიტეტის თავმჯდომარე. 2003 წლის 23 დეკემბერს დაინიშნა საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეთერ ასტემიროვა დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანჯაფარიძე**. |

**ირაკლი ერმილეს ძე ანჯაფარიძე** (დ. 1 იანვარი 1915, სოფელი აბედათი, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი, — გ. 15 იანვარი 1990, თბილისი) — ქართველი ნიადაგთმცოდნე. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1986).

ბიოგრაფია
---------

1935 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1945–49 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მემინდვრეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 1953–59 წლებში — ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ნიადაგთმცოდნეობის კათედრის გამგე. 1959 წლიდან სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში (ახლანდელი საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი). შეისწავლა საქართველოს ყავისფერი და დამლაშებული ნიადაგები. აგროქიმიური თვალსაზრისით გამოიკვლია საქართველოს უმთავრესი ნიადაგური ტიპები. პირველად დაამუშავა (ივანე სარიშვილთან ერთად) საქართველოს ნიადაგის აგროქიმიური კარტოგრამები. შეადგინა (გაბრიელ ტალახაძესთან ერთად) საქართველოს ნიადაგის ატლასი და ნიადაგთწარმომქმნელი ქანების რუკა. 

მასვე ეკუთვნის „მელიორაციული ნიადაგთმცოდნეობის" სახელმძღვანელო უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტთათვის და 4 მონოგრაფიული ნაშრომი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 174.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნიადაგის ეროზია და მასთან ბრძოლა (თანაავტორი). თბილისი, 1987;
* მელიორაციული ნიადაგთმცოდნეობა (ავტორი). თბილისი, „განათლება", 1977;
* საქართველოს ყავისფერი ნიადაგები (ავტორი). თბილისი, „საბჭ. საქართველო", 1972.
**ელადის მართლმადიდებელი ეკლესია** (ბერძ. Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος) — ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური, სამოციქულო ეკლესია. უკავია პირველი ადგილი მართლმადიდებელი ეკლესიის დიფტიქში. აქვს სახელმწიფო რელიგიის სტატუსი. მისი უფლებები ვრცელდება საბერძნეთის ბალკანეთის ომამდელ (1912–1913) საზღვრებში, საბერძნეთის დანარჩენი ტერიტორია ეკუთვნის კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელ ეკლესიას. მიუხედავად ამისა, მისი ეპარქიების უმეტესი ნაწილი *დე ფაქტო* შედის საბერძნეთის ეკლესიის ადმინისტრაციაში. ეს შეთანხმება ათენის და კონსტანტინოპოლის ეკლესიებს შორის მიღებულია პრაქტიკული მიზეზების გამო.

ურთიერთობა სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის
-----------------------------------------

საბერძნეთის კონსტიტუცია *მართლმადიდებელ ეკლესიას* ანიჭებს სახელმწიფო რელიგიისს სტატუსს და აყენებს სხვა რელიგიებთან მიმართებაში უპირატეს მდგომარეობაში. ეს აძლევს საშუალებას ეკლესიას იქონიოს მიწები და საკუთრება, ასევე ეკლესიის მსახურებს სახელმწიფო უხდის ხელფასს, დაახლოებით იმ ოდენობით, როგორც მასწავლებლებს. მისი სტატუსის წყალობით ეკლესიის კანონიკური სამართალი აღიარებული სახელმწიფოს მიერ. ეს რეგულირდება *საბერძნეთის ეკლესიის კონსტიტუციით*, რომლის კანონად მიღებასაც პარლამენტმა მხარი დაუჭირა. საეკლესიო ქორწინება და ნათლობა აღიარებულია ოფიციალურ დოკუმენტებად. სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის ურთიერთობას არეგულირებს განათლების, ცხოვრების მანძილზე სწავლების და რელიგიურ საქმეთა სამინისტრო.

ისტორია
-------

საბერძნეთი წარმოადგენდა ადრეული ქრისტიანობის ცენტრს. საპატრიარქოების ჩამოყალიბების შემდეგ ის დაექვემდებარა კონსტანტინოპოლის პატრიარქს. მეფე ოტოს პოლიტიკური გადაწყვეტილებით, საბერძნეთის ეკლესიამ ავტოკეფალია 1833 წელს გამოაცხადა. აღიარება მან მხოლოდ 1850 წელს მიიღო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები
* საბერძნეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელადის მართლმადიდებელი ეკლესია***

* ელადის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი
* Скурат К. Е. *Элладская Православная Церковь*

სქოლიო
------

1. ↑  CNEWA - Church of Greece

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მართლმადიდებელი ეკლესიები |
| --- |
|  |
| ავტოკეფალური | 
ალბანეთის • ალექსანდრიის • ამერიკის • ანტიოქიის • ბულგარეთის • ელადის • იერუსალიმის • კვიპროსის • კონსტანტინოპოლის • პოლონეთის • რუმინეთის • რუსეთის• საქართველოს • სერბეთის • უკრაინის • ჩეხეთისა და სლოვაკეთის |  |
|  |
| ავტონომიური | 
ესტონეთის • იაპონიის • სინაის • ფინეთის |
|  |
| თვითმართველიეკლესიები კს-ში | 
დასავლეთ ევროპის • უკრაინული ეკლესია კანადაში • **სხვა**: • ბესარაბიის • მაკედონიის |

 |
**სამხრეთის აკაკი** (ლათ. Celtis australis) — მცენარე კანაფისებრთა ოჯახისა. 7-22 მ სიმაღლის ფოთოლმცვენი მცენარეა. ტოტებზე მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ასიმეტრიულია, კვერცხისებრ მრგვალი, ბოლოში წაწვეტილი და დაკბილული. ფოთლის ზედა მხარე მქისე, მუქი მწვანეა, ქვემოდან შებუსვილი, ძართვებამოწეული. ყვავილები ორსქესიანიადა ფოთლების იღლიებშია განლაგებული. მოწითალო-ყვითელი შეფერილობის 1 სმ-მდე სიმსხოს კურკოვანი ნაყოფი, მოტკბო გემოს მქონე რბილოებით, საჭმელად ვარგისია.

სამხრეთის აკაკი გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ აზიასა და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში. საქართველოში ძირითადად გვხვდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში, ხრიოკ და მშრალ მეჩხერ ტყეებში. 

იგი ნელამზარდი მცენარეა და განსაკუთრებით გამოირჩევა იშვიათი გვალვაგამძლეობით. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

გალერეა
-------

* აკაკი სამხრეთული Celtis australisაკაკი სამხრეთული Celtis australis
* აკაკი სამხრეთული Celtis australisაკაკი სამხრეთული Celtis australis
* Celtis australis *Celtis australis*

ლიტერატურა
----------

* შ.ხიდაშელი, ვ.პაპუნაშვილი, საქართველოს ტყის სამკურნალო მცენარეები, ბათუმი 1980, გვ.10
* Die große Pflanzen- Enzyklopädie , Bd.2. gv. 247

სქოლიო
------

1. ↑  სამხრეთის აკაკი - ბოტანიკური ლექსიკონი