recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მამაწმინდის ეკლესია** – ეკლესია თურქეთში, ართვინის ვილაიეთში, ისტორიულ კლარჯეთში, ქალაქ ბორჩხადან სამხრეთ–აღმოსავლეთით 10 კმ–ში, ისტორიულ სოფელ ებრიკაში (თურქ. იბრიქლი). სოფლის ერთ-ერთ უბანს, ეკლესიის გავლენით, მამაწმინდა ეწოდება.

მამაწმინდის ეკლესია მიეკუთვნება კუპელჰალეს ტიპს. გუმბათი ეყრდნობა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებიდან გამოწეულ მართკუთხა შვერილებს. აფსიდი ეკლესიას არ გააჩნია - საკურთხეველი მართკუთხაა და გადახურულია ცილინდრული კამარით. არ არის არც დამატებითი სათავსები. გადასვლა გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე აფრების მეშვეობით ხორციელდება. გუმბათის ყელი შიგნიდანაც და გარედანაც მრგვალია, სრულიად გლუვი. მასში ოთხი სარკმელია. შენობის ქვედა კორპუსის ოთხივე კედლის ცენტრში გაჭრილია თითო სარკმელი. შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. ვრცელი კარიბჭე (შიდა ფართობით ლამის ეკლესიის ტოლი) კარის წინ მოგვიანებით უნდა იყოს მიშენებული - ის ფარავს ეკლესიის დასავლეთ სარკმელს. კედლები გარედან მოპირკეთებულია ასე თუ ისე წესიერად თლილი ფოროვანი შირიმის ქვით, შიგნით - ნატეხი ქვით. ინტერიერი მთლიანად შელესილი და მოხატული ყოფილა. დღეს ეკლესია მძიმე მდგომარეობაშია: ტაძრის სახურავზე ამოსულია ხეები, კედლები სანახევროდ სუროთია დაფარული; სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი ჩამოწოლილი მიწითაა დაფარული; ეკლესია გადათხრილია ოქროსმაძიებელთა მიერ; მხატვრობა ბევრგან ჩამოშლილია, ალაგ-ალაგ - განზრახ დაზიანებული, შემორჩენილი ფრესკები სასწრაფო გამაგრებას საჭიროებს.

მამაწმინდის ეკლესიის არქიტექტურული გადაწყვეტა ცხადად გვიჩვენებს არქიტექტურული შემოქმედების დაქვეითებას. პრიმიტიული გეგმა, საერთო პროპორციები, გუმბათის მაღალი, გლუვი, ცილინდრული ყელი და სამშენებლო ტექნიკის თავისებურებანი საფუძველს გვაძლევს ის XVI საუკუნით დავათარიღოთ. იმავე ხანებშია შესრულებული ეკლესიის მოხატულობაც, რომელიც სტილისტურად უკვაშირდება ე.წ. „ხალხურ ნაკადს". მასში, ქრისტოლოგიურთან ერთად, დიდი ადგილი უკავია ძველი აღთქმის სცენებსაც.

მამაწმინდის ეკლესია თურქეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დაყოფით ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.

ლიტერატურა
----------

* ხოშტარია დ. „კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები", გამომცემლობა „არტანუჯი", თბ. 2005
* კუდავა ბ. მამაწმინდის ეკლესიის საქტიტორო წარწერა (ახალი მასალა კლარჯეთის ეპიგრაფიკიდან), საქართველოს სიძველენი, 19, თბ. 2016, გვ. 144-163

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტაო-კლარჯეთი დაარქივებული 2008-09-12 საიტზე Wayback Machine.
ლიქენებით დაფარული ხე
**ლიქენები** (ლათ. Lichenes), *მღიერები*, *ქარაგოზები* — ორგანიზმები, რომლებიც შედგება სოკოსა და წყალმცენარეებისაგან. ბოტანიკოსების ნაწილი ლიქენებს მცენარეთა დამოუკიდებელ ჯგუფად მიიჩნევს. მეცნიერებას ლიქენების შესახებ ლიქენოლოგია ეწოდება. ლიქენები აერთიანებენ 400-ზე მეტი გვარის 26 ათასამდე სახეობას.

არჩევენ ქაფისებრ (ანუ ქექისებრ), ფოთლისებრ (ანუ ფირფიტისებრ) და ბუჩქისებრ ლიქენებს. არსებობს მათ შორის გარდამავალი ფორმებიც.

ანატომიური აგებულებით ლიქენები ორნაირია: ჰომეომერული (წყალმცენარეები მეტნაკლებად თანაბრადაა განაწილებული თალუსში) და პეტერომერული (წყალმცენარეები თალუსში ერთ სღეს ქმნიან). ლიქენები მრავლდებიან სქესობრივად, უსქესოდ და ვეგეტატიურად. სქესობრივი პროცესის შედეგად ლიქენის სოკოს სპორები წარმოიშობიან ჩანთებში (ჩანთიანი ლიქენები — ლათ. Ascolichenes) ან, ძალზე იშვიათად, ბაზიდიუმებზე (ბაზიდიუმიანი ლიქენები — ლათ. Basidiolichenes). ჩანთები ვითარდება პერითეციუმებში ან აპოთეციუმებში. უსქესო გამრავლების დროს წარმოიშობიან კონიდიემები და პიკნოსპორები. სოკოს გაღივებული სპორა ხვდება შესაბამის წყალმცენარეს და მასთან ერთად ქმნის ლიქენების ახალ თალუსს. ვეგეტატიური გამრავლება ხდება თალუსის ნაგლეჯებით ან სორედიუმებითა და იზოდიუმებით. ლიქენების მუდმივი კომპონენტი — წყალმცენარეები მრავლდებიან დაყოფით, მწვანე წყალმცენარეები — ხშირად ავტოსპორების წარმოქმნით.

წყლის რეჟიმის მიხედვით ლიქენები მიეკუთვნება პოიკილოჰიდრულ მცენარეებს. წყალს და მასში გახსნილ საკვებ ნივთიერებებს თალუსის მთელი ზედაპირი ითვისებს. ლიქენები შედარებით ადვილად იტანენ ხანგრძლივ და ძლიერ გამოშრობას. გამოშრობისას ფოტოსინთეზი სუსტდება ან წყდება. ლიქენები ნელა იზრდება, მათი წლიური ნაზარდი 0,01-100 მმ აღწევს. ლიქენები სახლდებიან მცენარეულობის გავრცელების უკიდურეს საზღვრამდე, უმთავრესად კარგად განათებულ ადგილებზე, სხვადასხვა სუბსტრატზე — მთის ქანებზე, მერქნიან მცენარეებზე, ნიადაგზე, ტყავზე, ძვალზე, მინაზე, რკინაზე, ქსოვილზე და სხვა. ლიქენებში სოკოსა და წყალმცენარის ურთიერთობის შესახებ ბოლო დრომდე ყველაზე მეტად გავრცელებული იყო სიმბიოზის მცდარი კონცეფცია, რომლის მიხედვითაც პარტნიორები ეხმარებიან ერთმანეთს: სოკო „ამარაგებს" წყალმცენარეს წყლით და არაორგანული მარილებით, ხოლო წყალმცენარეები — სოკოს მზა ორგანული ნივთიერებებით. სინამდვილეში ლიქენებში სოკოს და წყალმცენარის ურთიერთობა დაფუძნებულია პარაზიტიზმზე. ლიქენები პოლიფილეტური წარმოშობისაა. ნამარხებიდან ყველაზე ადრეულ ლიქენებს ზედა ცარცული პერიოდს მიაკუთვნებენ.

ლიქენები ხშირად მცენარეულობის პიონერებია, სახლდებიან უნაყოფო ადგილებზე; მათი დაღუპვის შედეგად რჩება ორგანული ნივთიერებები, რომელზეც სხვა მცენარეებს შეუძლიათ დასახლება. ჩრდილოეთში ბუჩქისებრი ლიქენები ირმის საკვებია. ზოგიერთი ლიქენები სამკურნალოდ გამოიყენება (სისხლის წნევის ამწევი, პერისტალტიკის გამაძლიერებელი, ანტიბიოტიკებისა და ვიტამინების შემცველი), ზოგს სამღებრო საქმესა და პარფიუმერიაშიც ხმარობენ, ზოგიერთისაგან ლაკმუსს ამზადებენ.

ლიტერატურა
----------

* *ინაშვილი ც.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 269.
**ოფელია ვინტერი** (ფრანგ. Ophélie Winter; დ. 20 თებერვალი 1974, ბულონ-ბიიანკური, ო-დე-სენა, საფრანგეთი) — ფრანგი მომღერალი, მსახიობი და ტელეწამყვანი.

მამამისი დავიდ ალექსანდრ ვინტერი გასული საუკუნის ცნობილი მომღერალია, ხოლო დედამისი ყოფილი მოდელი, ამჟამად ოფელიას აგენტია. ჰყავს ძმა, რომელიც აგრეთვე მსახიობი და ტელეწამყვანია. როდესაც ოფელია ორი წლისა იყო მისი მშობლები ერთმანეთს გაშორდნენ და იგი მამამისთან ერთად აშშ-ში წავიდა საცხოვრებლად, სადაც დაეფლა ქორეოგრაფიას, ვოკალს, მუსიკასა და სამსახიობო ოსტატობას.

17 წლის ასაკაში ქალაქ პარიზში დაბინავდა დედამისთან და ძმასთან ერთად. 3 წლის განმავლობაში იყო სააგენტო „შანზ-ელიზეს" მოდელი. 2000 წელს მონაწილეობა მიიღო ფილმში „მეექვსე ელემენტი", 2001 წელს როლი მიიღო ფილმში „საყვარელი პატარა", ხოლო 2003 წელს ითამაშა ფილმში „ცუდი ხასიათი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოფელია ვინტერი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ოფელია ვინტერი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ოფელია ვინტერი საიტზე MySpace

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX1792627
* BNF: cb13966262x (data)
* GND: 135010519
* ISNI: 0000 0001 1867 495X
* LCCN: no2019108648
* MusicBrainz: c4163ff6-1616-409e-ad70-614b6b8119b6
* RERO: 02-A005685764
* SUDOC: 250639637
* VIAF: 76507510
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 76507510

 |
**პათოფიზიოლოგია** (*პათოლოგიური ფიზიოლოგია*) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის დაავადებული ორგანიზმის ცხოველმოქმედებას, მასში მიმდინარე სასიცოცხლო პროცესებს, ავადმყოფობის აღმოცენების, მიმდინარეობის, გამოსავლის მექანიზმებს და ზოგად კანონზომიერებებს. პათოფიზიოლოგია ძირითადად ფუნქციაში მომხდარ ცვლილებებს შეისწავლის. პათოფიზიოლოგიას დაავადებული ორგანიზმის ფიზიოლოგიასაც უწოდებენ. ის მედიცინის ინტელექტუალური ბაზაა. მოიცავს ფილოსოფიურ პრობლემებსაც. სწავლობს არა მარტო ავადმყოფობათა განვითარების მექანიზმებს, არამედ დამაზიანებელი ფაქტორებისაგან დაცვის მექანიზმებსაც.

პათოფიზიოლოგიის კვლევის ობიექტი პათოლოგიური პროცესი და დაავადებაა, მიზანი კი, მათი განვითარების ძირეული კანონზომიერებების დადგენით, მკურნალობისა და ლიკვიდაციის გზების შემუშავებაა. პათოფიზიოლოგია საშუალებას გვაძლევს მეცნიერულად მივუდგეთ დაავადებათა ეტიოლოგიისა და პათოგენეზის საფუძვლებს, ის ერთგვარი ხიდია თეორიულ და კლინიკურ მედიცინას შორის.
პათოფიზიოლოგია გვეხმარება სამედიცინო აზროვნების ფორმირებაში. ექსპერიმენტულ და ასევე სხვა სახის სამედიცინო კვლევებზე დაყრდნობით, კლინიკას აძლევს დიაგნოსტიკის, პროფილაქტიკის და მკურნალობის ახალ რეკომენდაციებს. პათოფიზიოლოგია ექიმის მომზადების სისტემის, უმაღლესი სამედიცინო სკოლის ერთ–ერთი ფუნდამენტური დისციპლინაა.

პათოფიზიოლოგიის კურსი ძირითადად სამი ნაწილისაგან შედგება: 

* 1. ზოგადი ნაწილი (რომელიც თავის მხრივ ორ კომპონენტს მოიცავს: *ა.* ზოგადი ნოზოლოგია და *ბ.* ტიპობრივი პათოლოგიური პროცესები),
* 2. ცალკეული ორგანოების და სისტემების ფუნქციათა მოშლის ზოგადი კანონზომიერებები.
* 3. კლინიკური პათოფიზიოლოგია.

პათოფიზიოლოგიის შესწავლის ერთ–ერთი ძირითადი მეთოდი არის ცდა, რაც საექსპერიმენტო ცხოველებზე ავადმყოფობის მოდელირებას გულისხმობს. ავადმყოფობის განვითარების მექანიზმების ასახსნელად, გამოიყენება სამედიცინო და ბიოლოგიური კვლევის სხვა მეთოდებიც, თანამედროვე გამოთვლითი ტექნიკის გამოყენებით შესაძლებელია პათოლოგიური პროცესების ფიზიკური და მათემატიკური მოდელირება. კლინიკური პათოფიზიოლოგია კი, ავადმყოფზე დაკვირვებითა და თანამედროვე კვლევების ჩატარების შედეგად მიღებულ მონაცემებს ეყრდნობა.

პათოფიზიოლოგიის ისტორია მე-XVI საუკუნიდან იღებს სათავეს და მე-XVIII საუკუნეში უკვე იხმარება ტერმინი „პათოლოგიური ფიზიოლოგია". 1996 წლიდან კი მიღებულია ეწოდოს „პათოფიზიოლოგია". 1960 წელს დაარსდა საქართველოს პათოფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება. საქართველოში პათოფიზიოლოგიის ფუძემდებელია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი ვ.ვორონინი, ის 1922 წლიდან 1955 წლამდე ხელმძღვანელობდა პათოფიზიოლოგიის კათედრას (ამჯერად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათოფიზიოლოგიის დეპარტამენტი), რომელიც 1920 წელს, თსუ–ის სამკურნალო ფაკულტეტზე დაარსდა. 1955 წლიდან 1976 წლამდე კათედრას ხელმძღვანელობდა პროფესორი ირინა ზაალიშვილი, 1976 წლიდან 1990 წლამდე პროფესორი თეიმურაზ ნათაძე,1990 წლიდან 2016 წლამდე პროფესორი ვახტანგ ყიფიანი, 2016 წლიდან დეპარტამენტის ხელმძღვანელია პროფესორი თეიმურაზ პეტრიაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* *ნათაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 637.
* *ვ. ყიფიანი*, პათოფიზიოლოგიის სახელმძღვანელოს პირველი ნაწილი (ზოგადი პათოფიზიოლოგია), თბ. 2009.
* *Воронин В. В.*, Руководство патологической физиологии, ч. 1-2, Тб. 1947-48.
* *ი.ზაალიშვილი*, პათოლოგიური ფიზიოლოგია,სახელმძღვანელო, თბ. 1981.
ოფიცერთა სახლი
დიდი დარბაზი
**ოფიცერთა სახლი** — თბილისის არტისტული წრისათვის („კრუუჟოკი") (რუსთაველის გამზირი N16) 1916 წელს აიგო არქიტექტორ დავიდ ჩისლიევის პროექტით. შენობა ევროპული ნეოკლასიციზმის ნიმუშია.

შენობა გრძივად მიჰყვება გამზირს, ბესიკის ქუჩის კუთხესთან კი მომრგვალებულია. პირველი სართული რუსტირებულია და ფართო სწორკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული. ვარდისფერი ქვით მოპირკეთებულ გამზირისპირა ფასადზე სამკუთხა ფრონტონით დაგვირგვინებული ფართო რიზალიტი გამოიყოფა. ფასადს რუხი ქვის გიგანტური სადა პილასტრები ანაწევრებს. ქვის გიგანტური პილასტრებით არის გამოყოფილი ნაგებობის მომრგვალებული კუთხეც, რომლის აივნების შემკულობა (დორიული სვეტები II სართულზე; მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძის შესრულებული კარიატიდები III სართულზე) და მძლავრი ანტაბლემენტი არსებითია შენობის მხატვრული ხასიათისთვის.

1918 წლიდან ნაგებობის სარდაფში გამართული იყო კეფე „არგონავტთა ნავი", რომელიც მხატვრებმა კირილ ზდანევიჩმა, ლადო გუდიაშვილმა და ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქოვმა მოხატეს.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია: გალარეა TMS, საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „ერისიონი" და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0.
**მეზოჰიპუსი** (ლათ. Mesohippus) — ამომწყდარი ცხენების გვარი. მისი მრავალრიცხოვანი ნაშთები ნაპოვნია ჩრდილოეთ ამერიკის ოლიგოცენურ ნალექებში. გავრცელებული იყო ადრეულ და შუა ოლიგოცენში. ნამარხი სახით ძირითადად ცნობილია სამხრეთ დაკოტის (აშშ) ბედლენდებიდან. ზომით მგლისოდენა იყო. წარმოადგენს პირველ სამთითა ცხენს, ყველა თითი მიწას ეხებოდა. ძირითადი კბილები დაბალგვირგვინიანი ჰქონდა. ცხოვრობდა ტყეებში; იკვებებოდა რბილი მცენარეულობით. ჯერ კიდევ მწიწკნავი ფორმა იყო, მისი კბილები არ იყო ძოვისათვის შესაფერისი, ეს უნარი უფრო გვიანდელმა ცხენებმა მიიღეს. ცხენების ევოლუციის შემდგომ ეტაპზე წარმოიშვა უფრო დიდი ფორმა, მიოჰიპუსი, რომელიც უპირატესად გვიან ოლიგოცენს განეკუთვნება (28,4–23 მლნ წლის წინ).

მეზოჰიპუსი განიხილება ცხენების ევოლუციის ოლიგოცენურ ეტაპად. რიგი წყაროების თანახმად, მისგან წარმოიშვა ორი ფილოგენეტიკური ხაზი: მეტად კონსერვატიული ანქითერიუმი (*Anchitherium*), რომელიც ევრაზიაში გადავიდა და მიოცენში ფართოდ გავრცელდა, და მეტად პროგრესული ხაზი, რომელმაც განვითარება ჩრდილოეთ ამერიკაში განაგრძო და სათავე დაუდო პარაჰიპუსის (*Parahippus*) და მერიკჰიპუსის (*Merychippus*) გვარებს.

რესტავრაცია
ჩონჩხი

სახეობები
---------

* *M. bairdi*
* *M. barbouri*
* *M. braquistylus*
* *M. equiceps*
* *M. hypostylus*
* *M. intermedius*
* *M. latidens*
* *M. longiceps*
* *M. metulophus*
* *M. montanensis*
* *M. obliquidens*
* *M. proteulophus*
* *M. westoni*

  

 მეზოჰიპუსი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| პრეკამბრ. | კამბრ. | ორდოვიც. | სილ. | დევონ. | კარბონული | პერმ. | ტრიას. | იურული | ცარცული | პალეოგ. | ნეო. | IV |
| ◄ | 570 | 500 | 440 | 410 | 360 | 285 | 251 | 199,6 | 145,5 | 65,5 | 23,03 | 2 |
|  ◄ მლნ. წლის წინ  |

▲▲▲▲▲

სქოლიო
------

1. 1 2 3   Мезогиппус // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 16 — М. 1974.
2. 1 2 3  Mesohippus. Encyclopædia Britannica. *britannica.com* (2012-05-20). ციტირების თარიღი: 20 სექტემბერი, 2020.
3. ↑  *Аверьянов А. О. Щипанов Н. А.* ЛОШАДИНЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М. 2011. — стр. 79.
**ოქროთვალა** (ლათ. Chrysops) — მწერების გვარი მაწუხელასებრთა ოჯახისა. ტანადი ბუზებია (სიგრძე 7–12 მმ). ფრთებზე ჩვეულებრივ მუქი კონტრასტული განივი ზოლები და ლაქებია, მუცელი კაშკაშა ყვითელ-შავი ნახატითაა, იშვიათად შავი. თვალები ოქროსფერ-მწვანეა (აქედან სახელი). ფართოდ არიან გავრცელებული. ცნობილია 250-ზე მეტი სახეობა. ყველაზე მეტად მრავალფეროვნებია ამერიკაში. მამალი იკვებება ნექტრით, დედალი — სისხლით (მსხვილი ჩლიქოსნებისა და ადამიანის), აგრეთვე მცენარეთა ტკბილი წვენით და ბუგრების გამონაყოფით. ყველაზე აქტიურები არიან ცხელ მზიან დღეებში. მატლები თითისტარისებრია, ფერად მოყვითალო-მომწვანო ან მომწვანო. ბინადრობენ გადატენიანებულ ნიადაგში გაუდინარი ან მცირედ გამდინარე წყალსატევების ნაპირებთან, რამდენიმე — თავთხელ წყლებში ხშირ წყალმცენარეებს შორის. იკვებებიან ხრწნადი ორგანული ნარჩენებით, ზოგიერთი მტაცებელია. გადააქვთ ტულარემიისა და ციმბირის წყლულის გამომწვევები. აფრიკაში ოქროთვალა ლაოაზის გამომწვევი ფილარიების პარაზიტული ჭიების სპეციფიკური გადამტანია.

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგინაშვილი ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, *კერესელიძე მ.* და სხვ. მოკლე ენტომოლოგიური ორენოვანი ნომენკლატურული ლექსიკონი : ლათინურ-ქართული, ქართულ-ლათინური, თბ.: „უნივერსალი", 2012. — გვ. 38.
2. ↑  *Фарафонова Г. В.* Златоглазики // Большая российская энциклопедия. т. 10. — М. 2008. — стр. 502.
ცხვარი პატაგონიაში, არგენტინა
ავსტრალიური მერინოსი
**მეცხვარეობა** — მეცხოველეობის დარგი, რომლის ამოცანაა ცხვრის მოშენება ძვირფასი ნედლეულისა (მატყლი, მაჟდაკი, ტყავი) და საკვები პროდუკტების (ხორცი, რძე, ქონი) მისაღებად. მატყლისაგან მზადდება მაღალხარისხოვანი ქსოვილი, ნოხი, ნადაბი, ქეჩა, ცხვრის ტყავისაგან — ქურქი და ბეწვეული, რძისაგან — მაღალი ხარისხის ყველი (თუშური, როქფორი, პიკარინო, ბრინზა და სხვა ნაწარმი).

მეცხვარეობას დასაბამი მიეცა წინა ისტორიულ პერიოდში, როდესაც ადამიანმა გამოიყენა მოშინაურებული ცხვრის პროდუქტები. შინაური ცხვრის წინაპარს (გარეულ ცხვარს) მატყლი არ აქვს. მსოფლიოში დღეისათვის გავრცელებულ 500-ზე მეტ ცხვრის ჯიშიდან მხოლოდ 43-ს არ აქვს მატყლი. უმატყლო ცხვრისაგან შერჩევის გზით მიიღეს უხეშმატყლიანი ცხვარი. ახალ წელთაღრიცხვაზე რამდენიმე საუკუნით ადრე მცირე აზიაში გამოიყვანეს წმინდა და ნახევრადწმინდა მატყლიანი ცხვარი; შუა აზიაში ხალხური სელექციით გამოიყვანეს ადრემწიფადი ცხვრის ერთგვაროვანგანმატყლიანი ჯიშები, რამაც საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე ნახევარწმინდამატყლიან სახორცე-სამატყლე მეცხვარეობას.

ძირითადი პროდუქტების მიხედვით არჩევენ წმინდამატყლიან, ნახევრადწმინდამატყლიან, ნახევრადუხეშმატყლიან და უხეშმატყლიან მიმართულებებს. მათში განასხვავებენ სახორცე-სამატყლე, სამატყლე-სამაჟდაკე, სამატყლე-სახორცე-სარძეო და სხვა მიმართულებებს.

საქართველოში მეცხვარეობა წელთაღრიცხვამდე იყო განვითარებული ძირითადად ზაფხულის ან ზამთრის საძოვრების ზონებში. ბუნებრივი სავარგულების რაციონალური გამოყენების შესაბამისად, ძველთაგანვე ჩამოყალიბდა 3 სისტემა: სამრეწველო-მომთაბარე, სამრეწველო-სტაციონარული და სამომხმარებლო-საკარმიდამო. პირველი გავრცელებულია თუშეთში, კახეთში, ხევსურეთში, მთიულეთში, ქართლში; მეორე — მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში; მესამე — ძირითადად დასავლეთ საქართველოში. ძველი ქართული ცხვრის შეჯვარებით ცაკელთან და დუმიან (ცხიმკუდიან) ჯიშებთან ხალხური სელექციის გზით შეიქმნა თუშური ცხვარი, რომელმაც გავლენა მოახდინა ამიერკავკასიისა და ჩრდილოეთ კავკასიის ცხვრის ჯიშებზე. დასავლეთ საქართველოში ხალხური სელექციის გზით შეიქმნა იმერული ცხვარი.

ლიტერატურა
----------

* *რჩეულიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 648.
**ოქროსფერი სპარუსი**, **დორადა** (ლათ. Sparus aurata) — თევზი სპარუსისებრთა ოჯახისა. ჩვეულებრივ მისი სიგრძე 35 სმ აღწევს, ზოგჯერ 70 სმ-ს, წონა დაახლოებით 7,36 კგ. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 11 წელი. სახელწოდება მომდინარეობს თვალებს შორის მდებარე დამახასიათებელი ოქროსფერი ზოლიდან. 

გვხვდება ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილსა და ხმელთაშუა ზღვაში, მათ შორის შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან. შავ ზღვაში იშვიათია. 1999 წლიდან მცირე ჯოგებისა და ერთეულების სახით რეგულარულად გვხვდება ყირიმის სანაპიროებთან. ახალგაზრდა თევზი ბინადრობს ნაპირების სიახლოვეს, მოზრდილი უპირატესობას ანიჭებს უფრო ღრმა წყლებს. გამრავლების პერიოდში გაბატონებულია 30 და 150 მ სიღრმეზე. იკვებება თევზით, კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, ზოგჯერ ზღვის წყალმცენარეებით. აკვაკულტურის პირობებში კვებავენ გრანულირებული საკვებით.

დამახასიათებელია ოვალური სხეული, გვერდებიდან შებრტყელებული ტანი და თავის მკვეთრი პროფილი, თვალების ზემოთ გააჩნია მკაფიო მახვილი შვერილი. აქვს დიდი დაკბილული ქერცლი, თავი აგრეთვე ქერცლითაა დაფარული. ლაყუჩის სარქველი ქაცვის გარეშეა, წინასარქველის კიდე გლუვია. ქვედა პირი პატარაა. ყბები მხოლოდ ცოტათია წინ გამოშვერილი, ზედა ყბა რამდენადმე გრძელია. ორივე ყბაზე წინ 4–6 მაგარი კბილი აქვს, მათ მოსდევთ ბასრი, დაკლაკნილი კბილები, რომლებსაც მოსდევთ ორი რიგი საღეჭი კბილი. გრძელი, ზურგის გაუნაწილებელი ფარფლი, წარმოდგენილია 11 მჩხვლეტავი და 13–14 რბილი სხივით. ანალურ ფარფლში 3 მჩხვლეტავი და 11–12 რბილი სხივია. მკერდის ფარფლშია 1 მჩხვლეტავი სხივი და 5 რბილი სხივი. შეფერილობა მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერია. ფარფლებს ვარდისფერი ელფერი დაჰკრავს. კუდის ფარფლი მუქი არშიით შუაშია, ხოლო ბოლოები თეთრია. ზურგის ფარფლის ბოლო სხივის საფუძველთან აქვს პატარა მოწითალო-მოყავისფრო ლაქები, რომლებიც ქრება თევზის სიკვდილის შემდეგ.

პროპანდრიკული ჰერმაფროდიტია, ე.ი. ახალგაზრდა თევზი 1–2 წლის ასაკში (სიგრძით 20–30 სმ) მამალია, შემდეგ უფრო ზრდასრული თევზი გარდაიქმნება დედლად. ტოფობს ოქტომბრიდან დეკემბრის ჩათვლით.

ოქროსფერი სპარუსის აკვაკულტურით ჯერ კიდევ ძველი რომაელები იყვნენ დაინტერესებულები, რისთვისაც ზღვის წყლით აშენებდნენ სპეციალურ აუზებსა და ტბორებს. თევზის ხელოვნური მოშენება ათვისებული იყო იტალიაში 1981–82 წლებში. 1988–89 წლებიდან დაწყებული დორადას მასშტაბურმა მოშენებამ მიიღო ფართო გავრცელება საბერძნეთში (49 %, 2002 წ. FAO-ს მონაცემებით), თურქეთში (15 %), ესპანეთში (14 %), იტალიაში (6 %) და ხმელთაშუა ზღვის სხვა ქვეყნებში.

დორადას მოშენება ხორციელდება ლაგუნებში (ექსტენსიური და ნახევრადექსტენსიური მეთოდები), აუზებსა და მცურავი ოჩხებით (ინტენსიური მეთოდები). ზღვისპირა ხალხი დორადას მრავალი საუკუნეა რაც საკვებში იყენებს. მისი მომზადება შეიძლება აბსოლუტურად ნებისმიერი საშუალებით. ფასობს გემრიელი ხორცის გამო.

სქოლიო
------

1. 1 2  ნ. ნინუა, გ. ჯაფოშვილი, ვ. ბოჭორიშვილი, საქართველოს თევზები, თბილისი, 2013
2. 1 2  Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2010). „Sparus aurata" in FishBase. October 2010 version.
3. 1 2 3 4  Mitchell Tonks. Fish: The Complete Fish & Seafood Companion. 2009
4. 1 2  Васильева Е. Д. Рыбы Чёрного моря. М.: ВНИРО, 2007.
5. 1 2  Sparus aurata. Cultured Aquatic Species Information Programme
6. ↑  Gilt-head bream - Ideal for dinner
**ლიშინგა**, ძველად *ვილა-კაბრალი* (პორტ. Lichinga) — ქალაქი მოზამბიკში. ნიასის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ლიშინგის პლატოზე, რომლის სიმაღლეა 1360 მეტრი (მაქსიმალური სიმაღლე 1398 მეტრი). ქალაქიდან დასავლეთით 45 მეტრში მდებარეობს ტბა ნიასა.

ისტორია
-------

ქალაქი დაარსდა პორტუგალიელების მიერ 1931 წელს ვილა-კაბრალის სახელწოდებით. დასახლება სწრაფად ვითარდებოდა როგორც სასოფლო სამეურნეო და ადმინისტრაციული ცენტრი, 1962 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. განვითარებულია ტყის გაშენება, ძირითადად პლანტაციებზე მოშენებულია ფიჭვი. მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1975 წელს, ვილა-კაბრალს გადაერქვა ლიშინგა. 1975-1992 წლებში სამოქალაქო ომს შედეგად მოჰყვა მრავალრიცხოვანი მსხვერპლი და მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ეკონომიკას.

კლიმატი
-------

ქალაქის მაღალი მდებარეობის გამო, კლიმატი აქ ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია, *cwa/cwb* კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით. მეტნაკლებად გრილი მშრალი სეზონი გრძელდება მარტიდან სექტემბრამდე, საშუალო ტემპერატურა ივლისში — 15,5°C. ზაფხულის პერიოდში ოქტომბრიდან აპრილამდე ყველაზე თბილი თვეა ოქტომბერი, საშუალო ტემპერატურა — 22°C. ზაფხული — წვიმების პერიოდი, ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობაა 1171 მმ.

დემოგრაფია
----------

ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:

| 1970 | 1997 | 2007 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- |
| 36 715 | 89 043 | 142 253 | 162 100 |

ტრანსპორტი
----------

ლიშინგა კონტინენტის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან დაკავშირებულია სარკინიგზო ხაზით, რომელიც საპორტო ქალაქ ნაკალამდე მიდის. ქალაქიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ში მდებარეობს ლიშინგის აეროპორტი. აეროპორტს ემსახურება მოზამბიკური ავიაკომპანია LAM (პორტ. Linhas Aéreas de Moçambique).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოზამბიკის ქალაქები

სქოლიო
------

1. ↑  Lichinga, Mozambique Page.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-11. ციტირების თარიღი: 2011-06-16.
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-09. ციტირების თარიღი: 2013-03-05.
3. ↑  Lichinga. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-11. ციტირების თარიღი: 2011-06-16.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
* მაპუტუ
* მატოლა
* კაბუ-დელგადუ
* გაზა
* ინიამბანე
* მანიკა
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
* ზამბეზია
 | მოზამბიკის დროშა |

 |
**ოფიციანტების სახლი** (რუს. Официантский дом) — ერთ-ერთი ისტორიული შენობა პეტერგოფში, აშენდა 1851-1861 წლებში. სახლი წარმოადგენს, რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტს. ამჟამად შენობაში განთავსებულია პეტროდვორცოვის რაიონის ადმინისტრაცია. აღნიშნული შენობა მდებარეობს კალინინსკის ქუჩაზე, სახლი ნომერი 7.

ისტორია
-------

აღნიშნული სახლი აშენდა არქიტექტორ ნ. ლ. ბენუას მიერ 1851-1861 წლებში. შენობის აშენება გადაწყდა, იმიტომ რომ სურდათ ერთ შენობაში ყოფილიყვნენ კონცენტრირებული სამეფო სასახლის მოსამსახურენი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობაში განთავსდა საერთაშორისო სასტუმრო. დიდი სამამულო ომის დროს მიღებული სერიოზული დაზიანების შემდეგ სახლი აღდგა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სახლში განთავსებული იყო სახალხო დეპუტატთა რეგიონალური საბჭო. დღეს შენობაში განთავსებულია ქალაქის ადმინისტრაცია.

არქიტექტურა
-----------

სახლს აქვს ასო "П"-ს ფორმა. შენობის ბოლო სართულებზე განთავსებულია სათავსოები და ჯარისკაცებისთვის განკუთვნილი სამზარეულო. სახლის პირველ სართულზე იყო სამზარეულო, ხოლო მეორე სართულზე იყო მოსამსახურეებისთვის განკუთვნილი ოთახები. შენობის ინტერიერი გამოირჩევა ფართო დერეფნებით. შენობაში მაღალ დონეზეა განვითარებული ხანძარსაწინააღმდეგო სისტემა, შენობას აქვს რამდენიმე გასასვლელი და ცეცხლგამძლე ჭერი და კედლები. სახლს აქვს სარდაფები და მასში განთავსებულია სათავსოები და საოფისე ფართები. ოფიციანტების სახლის საერთო ფართობი 3 000 კვადრატულ მეტრზე მეტი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официантский дом - Гостиница "Интернационал" - Дом Советов - Администрация Петродворцового района. *citywalls.ru*. ციტირების თარიღი: 2018-06-28.

სქოლიო
------

1. ↑  Закон Санкт-Петербурга № 174-27 от 05.07.1999 «Об объявлении охраняемыми памятниками истории и культуры местного значения»
2. 1 2  Официантский дом - Гостиница "Интернационал" - Дом Советов - Администрация Петродворцового района. *citywalls.ru*. ციტირების თარიღი: 2018-06-28.
ლიცეუმის შენობა
**ლიცეუმი № 13** (რუს. Лицей № 13) — მუნიციპალური ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება დონის როსტოვში. სკოლის შენობა აგებულია 1892 წელს არქიტექტორ ნიკოლაი დურბახის პროექტის მიხედვით. თავდაპირველად შენობაში განთავსებული იყო დონის ნახიჩევანის ეკატერინეს ქალთა გიმნაზია. ლიცეუმის შენობას აქვს რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის ბოლოს დონის ნახიჩევანში დაარსდა ქალთა გიმნაზია. მას ეკატერინეს გიმნაზია უწოდეს ქალაქის დამაარსებლის ეკატერინე II-ის პატივსაცემად. გიმნაზიის შენობა ააგეს 1892 წელს არქიტეტორ ნიკოლაი დურბახის პროექტის მიხედვით. თავდაპირველად შენობა ორსართულიანი იყო.

ეკატერინეს ქალტა გიმნაზია იყო ქალაქის ელიტური სასწავლებელი აქ ასწავლიდნენ საღვთო კანონს, ფრანგულ ენას, რუსულ ენას, გეოგრაფიას, ისტორიას, ხელსაქმეს, ხატვა. გიმნაზიაში სწავლის ვადა იყო 8 წელი, 1910 წელს იგი გაზარდეს 9 წლამდე.

1921 წელს შენობაში გახსნეს ს. მარკოვის სახელობის პირველი რუსული პროფ. სასწავლებელი. 1930-იან წლებში ეს იყო კარლ მარქსის სახელობის სკოლა. 1943-1944 წლებში შენობაში განტავსებული იყო ჰოსპიტალი. 1947 წლამდე კი განთავსებული იყო სამხედრო დანაყოფი. მოგვიანებით შენობა გაარემონტეს და 1952 წელს გახსნეს სკოლა № 13.

არქიტექტურა
-----------

სამსართულიანი შენობა ნაგებია აგურით და აქვს მრავალფერდა სახურავი. მთავარ ფასადზე სამი მსხვილი რიზალიტია. ცენტრში მდებარეობს მთავარი შესასვლელი.

ცნობილი კურსდამთავრებულები
--------------------------

1902-1903 წლებში გიმნაზიაში სწავლობდა მწერალი მარიეტა შაგინიანი. ამის აღსანიშნავად 1986 წელს სკოლის ფასადზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ შენბაში 1902—1903 წწ. ქალთა გიმნაზიაში სწავლობდა მარიეტა შაგინიანი - მწერალი, სოციალისტური შრომის გმირი, ლენინის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1888—1982 წწ.)" |
|  |  |

 1904 წელს გიმნაზია წარმატებით დაასრულა საბინა შპილრეინ-შეფტელმა საბჭოთა ფსიქოანალიტიკოსმა და პედაგოგმა.

ლიტერატურა
----------

* Волошинова Л. Ф. Бульварная площадь. — Ростов-на-Дону: Донской издательский дом, 2001. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87-688-202-X.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 6100032000

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Шулепова Э. А. Материалы свода памятников истории и культуры РСФСР. Ростовская область.. — М.: Изд-во НИИ культуры, 1990. — С. 24.
2. 1 2   К. Жукова Последний звонок: цветы и напутствия депутатов // Вечерний Ростов. — 2012. — № 109.
3. ↑  Кукушин B. C. Эклектика // История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГО, 1995. — 275 с. — ISBN 5-88616-027-2.
4. 1 2 3  История лицея. Официальный сайт лицея № 13. ციტირების თარიღი: 2013-08-24.
,,ოქროს ხანა*. ავტ. პიეტრო და კორტონა (პიტის სასახლე, ფლორენცია, იტალია).*
**ოქროს ხანა** — ტერმინი მომდინარეობს ბერძნული მითოლოგიიდან, კონკრეტულად ჰესიოდეს *სამუშაონი და დღენიდან*, სადაც აღწერილია ადამიანთა რასის დაცემის ხუთი ეტაპი. ოქროს ხანა პირველი პერიოდი იყო, როდესაც ადამიანთა *ოქროს რასა* (ბერძ. χρύσεον γένος *chrýseon génos*) ცხოვრობდა. პირველ ეპოქაში მცხოვრები ადამიანების მმართველი იყო კრონოსი. პირველი ეპოქის დასასრულის შემდეგ იყო ვერცხლის, ბრნიჯაოს (ადამიანის ხანა), გმირული და ბოლოს მიმდინარე რკინის ხანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ესქატოლოგია
* ედემი
* სამოთხე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Age of Man
* Five Ages of Man in Greek Mythology დაარქივებული 2011-06-23 საიტზე Wayback Machine.
* What Makes a Scientific Golden Age?

სქოლიო
------

1. ↑  ჰესიოდე, „109", *სამუშაონი და დღენი*.
2. ↑   Robin Hard - The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose's "Handbook of Greek Mythology", p.69-70, Psychology Press, 2004 ISBN 0415186366, Accessed 2017-06-May
**ლიუპჩო იორდანოვსკი** (მაკედ. Љупчо Јордановски, დ. 13 თებერვალი, 1953, შტიპი, იუგოსლავია — გ. 7 ოქტომბერი, 2010, სკოპიე, მაკედონია) — მაკედონიის პოლიტიკური მოღვაწე, პარლამენტის ყოფილი თავმჯდომარე (2003-2006 წწ.), ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2004 წლის 26 თებერვლიდან 12 მაისამდე.

ბიოგრაფია და კარიერა
--------------------

დაამთავრა ზაგრების უნივერსიტეტის ელექტროტექნიკური ფაკულტეტი. 1985 წელს ლოს-ანჟელესის უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი. 2003 წლამდე სკოპიეს უნივერსიტეტის პროფესორია. 2002 წელს აირჩიეს მაკედონიის პარლამენტის წევრად, 2003–2006 წლებში პარლამენტის თავმჯდომარეა. 2004 წლის 26 თებერვალს პრეზიდენტ ბორის ტრაიკოვსკის ავიაკატასტროფაში დაღუპვის შემდეგ ახალი პრეზიდენტის არჩევამდე ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას. 2006 წლის ივლის-დეკემბერში იყო მაკედონიის ელჩი აშშ-ში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* ბიოგრაფია დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.  (მაკედონური)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთ მაკედონიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* კირო გლიგოროვი
* სტოიან ანდოვი
	+ მ/შ
* კირო გლიგოროვი
* სავო კლიმოვსკი
	+ მ/შ
* ბორის ტრაიკოვსკი
* ლიუპჩო იორდანოვსკი
	+ მ/შ
* ბრანკო ცრვენკოვსკი
* გეორგე ივანოვი
* სტევო პენდაროვსკი
 |

 |
**ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენ-გიზი**, პრინცესა დე კონტი (ფრანგ.: Louise-Marguerite de Lorraine-Guise, princesse de Conti) (\* 1588; † 30 აპრილი 1631, შატო დ’ო, ო, საფრანგეთი) იყო ფრანსუა დე ბურბონის, პრინც დე კონტის (\* 1558 – † 1614) მეუღლე.

ლუიზა-მარგარიტა იყო 1588 წელს მოკლული ანრი I დე ლორენის, ჰერცოგ დე გიზის, პრინც დე ჟუანვილის (\* 1550) და მისი მეუღლის კატრინ დე კლევე-ნევერის, გრაფინია დ’ოს (\* 1548 - † 1633) ასული. 1605 წლის 24 ივლისს შატო დე მოდონში მან იქორწინა პრინც დე კონტიზე. ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ საიდომლოდ ჯვარი დაიწერა მარშალ ფრანსუა დე ბასომპიერზე. 1631 წელს ბასომპიერი კარდინალ რიშელიეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის ბასტილიაში ჩასვეს, ხოლო ლუიზა-მარგარიტა იძულებული გახდა დაეტოვებინა პარიზი და თავის მამულში, ოში წასულიყო, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1631 წლის 30 აპრილს.

ნაშრომები
---------

მის კალამს ეკუთვნის 2 ტომიანი *"დიდი ალკანდრის სიყვარულის ისტორია"* ("Histoire des amours du grand Alcandre"). ლეიდენი 1663; მეორე გამოცემა, პარიზი 1786. წიგნი საფრანგეთის მეფის ანრი IV-ის სასიყვარულო ამბებს ეხება.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონტის პრინცესები |
| --- |
|  |
| 
* ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენი *(1605-1614)*
* ანა მარია მარტინოცი *(1654-1666)*
* მარი ანა დე ბურბონი *(1680-1685)*
* მარი ტერეზ დე ბურბონი *(1688-1709)*
* ლუიზ ელიზაბეტ დე ბურბონი *(1713-1727)*
* ლუიზ დიანა ორლეანელი *(1732-1736)*
* მარია ფორტუნატა დ’ესტე *(1776-1803)*
 |

 |
**მალარიის კოღო**, *ანოფელესი* (ლათ. Anopheles) — მწერების გვარი ორფრთიანთა რიგისა. მალარიის გამომწვევი პარაზიტების — პლაზმოდიუმების გადამტანია. დედალ მალარიის კოღოს აქვს მჩხვლეტავ-მწუწნავი ტიპის პირის აპარატი, მამალს — მხოლოდ მწუწნავი, ამიტომ სისხლის ამოწოვა მხოლოდ დედალ კოღოს შეუძლია, მამალი კი უმთავრესად მცენარეული წვენით იკვებება. დედალი კოღო თავს ესხმის ადამიანს და კბენის დროს პლაზმოდიუმები ავადმყოფიდან ჯანსაღზე გადააქვს. მალარიის კოღო წყალში დებს კვერცხებს. გამოჩეკილი მატლი რამდენიმეჯერ იცვლის კანს და წყალშივე ჭუპრდება. ზრდასრულ ფაზას დიაპაუზა ახასიათებს. მალარიის კოღოები ევრითერმული მწერებია, მათი მატლები ვითარდება ტემპერატურია ფართო მერყეობის პირობებში. მსოფლიოში ცნობილია მალარიის კოღოს 300-მდე სახეობა, საქართველოში გვხვდება 5 სახეობა. მათ შორის Anopheles maculipennis და Anopheles cuperpistus წარსულში პლაზმოდიუმის მთავარ გადამტანებად ითვლებოდნენ.

საქართველოში უფრო გავრცელებულია ჩვეულებრივი მალარიის კოღო (Anopheles maculipennis), რომელიც ისეთ ადგილებში გვხვდება, სადაც მისთვის ხელსაყრელი პირობებია დროებითი ან მუდმივი წყალსატევების სახით.

მალარიის კოღოს საწინააღმდეგო ღონისძიებებია დამდგარი წყლის, ჭაოებების ამოშრობა, ათვისება და სხვა ჰიდროტექნიკური ღონისძიოებების ჩატარება. ამ მხრივ კლასიკური მაგალითია კოლხეთის დაბლობის დიდი ნაწილის ამოშრობა და ათვისება. მალარიის კოღოს მატლების გასანადგირებლად გამოიყენეს აგრეთვე თევზი გამბუზია.

ლიტერატურა
----------

* *კალანდაძე ლ. კამალოვი ნ.* სამედიცინო პარაზიტოლოგია, თბ. 1960;
* *აბაშიძე ე.* ქსე, ტ. 6, გვ. 384, თბ. 1983
**მეთამბაქოეობა** — მემცენარეობის ერთ-ერთი დარგი, რომლის მიზანია თამბაქოს ნედლეულის წარმოება სამრეწველო დანიშნულებით. კულტურაში ფართოდ იყენებენ 2 სახეპბას — ნამდვილ თამბაქოს (Nicoriana tabacum) და წეკოს (Nicoriana rustica). თამბაქოს ფოთლებისაგან მზადდება მოსაწევი საპაპიროსე მასალა, სიგარები, სიგარეტები, საჩიბუხე თამბაქო; იყენებენ აგრეთვე ნიკოტინის პრეპარატებისა და ლიმონის მჟავას მისაღებად. ძველად ფართოდ იყო გავრცელებული თამბაქოს ფოთლების ღეჭვა, მისი ფხვნილის, ე. წ. ბურნუთის ყნოსვა და სხვა.

თამბაქოს ფოთოლი შეიცავს (5-ობით) ნიკოტინს — 1-3, ეთეროვან ზეთებს 1, ფისს 4-7, ნაცარს 18-მდე. ფისი და ეთეროვანი ზეთი თამბაქოს სასიამოვნო სურნელებას აძლევს. უმაღლესი ხარისხის საპაპიროსე ნედლეული შეიცავს 11-13% ნახშირწყლებს, 7% ცილებს. თამბაქოს თესლში 40%-მდე ზეთია.

თამბაქოს სამშობლოა ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა. რუსეთში გავრცელდა XVII საუკუნის დასაწყისში. პეტრე I-ის დროს უკრაინაში აუგიათ თამბაქოს ფაბრიკა. აქ უმთავრესად წეკო მოჰყავდათ. ყოფილ სსრკ-ში თამბაქოს კულტურის ძირითადი რაიონებია ყირიმისა და კავკასიის შავისღვისპირა ზოლი, ამიერკავკასიისა და შუა აზიის რესპუბლიკები. 

საქართველოში წეკო შემოიტანეს XVII საუკუნის დამლევს. მანამდე გავრცელებული იყო თრიაქის (ოპიუმის) წევა. ნამდვილი თამბაქო საქართველოში XIX საუკუნის I ნახევარში გავრცელდა. ეს იყო ამერიკული თამბაქოს ჯიშები. თამბაქოს საქართველოში თუთუნს (თურქულად) უწოდებდნენ. მისი წევა, ყნოსვა, ღეჭვა გავრცელებული იყო ხევსურეთში, სვანეთში, სამეგრელოში და საქართველოს სხვა კუთხეებში. აქ თამბაქოს ხმარობდნენ წამლადაც — ჭრილობიდან სისხლის დენის შესაწყვეტად, პირუტყვის ქეცის მოსარჩენად, თავის ტკივილის დასაყუჩებლად (ბურნუთი) და სხვა დროს. საქართველოში თამბაქოს ფართოდ გავრცელებასთან დაკავშირებით გაიშალა სამეცნიერო მუშაობა, დაარსდა თამბაქოს საცდელი პლანტაციები ლაგოდეხში (1890), ოზურგეთსა და სოხუმში (1907). თამბაქო მოჰყავთ ძირითადად აფხაზეთის, აჭარის, ლაგოდეხის, მარნეულის რაიონებში, სადაც დარაიონებულია აფხაზეთისა და ლაგოდეხის მეთამბაქოეობის საცდელ სადგურებში გამოყვანილი ჯიშები: ჰიბრიდი 155, სამსუნი 27, სამსუნი 224, ტრაპიზონი 265, ტრაპიზონი 230, ტრაპიზონი 245 და სხვა.

მეთამბაქოეობის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ივ. ბახტაძემ, პ. ჩიკოვმა, ა. ჩაჩამ. დ. ჯოჯუამ, მ. ჩაჩავასმ, ს. ფიფინოვმა, ს. კახაძემ, ა. ზაქარიაძემ და სხვებმა.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე ი.* თამბაქოს დარგვა, თბ. 1945;
* *მისივე,* მეთამბაქოეობა, თბ. 1937;
* *ჯაფარიძე ა. დგებუაძე ო.* მეთამბაქოეობა, თბ. 1973;
* *Чиков П. В.* Культура табака в Абхазии и Западной Грузии, Краснодар, 1940;

* *ბადრიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 547.
**პალმები** (Arecaceae ანუ Palmae) — ერთლებნიანი ხისებრი მარადმწვანე მცენარეების ოჯახი. ჩვეულებრივ დაუტოტავი, სვეტისებური ღერო აქვთ, რომლის სიმაღლე 60 მ, დიამეტრი 1 მ აღწევს. იშვიათად გვხვდება დატოტვილი (დუმ-პალმა) და კასრისებრ გამსხვილებულღეროვანიანი სახეობები. 

პალმების ღერო უმთავრესად გლუვია ან დაფარულია ფოთლების ყუნწების ნარჩენებით, რომელზეც ზოგჯერ ეკლებიცაა განვითარებული. ზოგიერთი პალმები წვრილი, ძალზე გრძელღეროიანი (300 მ-მდე) ლიანებია. პალმების ფრთისებრი ფოთლების სიგრძე შეიძლება აღემატებოდეს 15 მ-ს, ხოლო ყველაზე დიდი მარაოსებრი ფოთლების დიამეტრი — 5 მ-ს; ფოთლები ღეროს კენწეროში მორიგეობითაა განლაგებული. ყვავილობენ 5-12, ზოგჯერ 30-35 წლის ასაკში. 

ყვავილედი ტაროსებრი ან თავთავისებრი, ზოგჯერ მტევნისებრი ან საგველასებრია. ვითარდება ფოთლის იღლიებში, ზოგჯერ კენწეროზე. უკანასკნელ შემთხვევაში მცენარე მონოკარპულია და ყვევილობის შემდეგ მთლიანად იღუპება ან ზოგჯერ ღეროს ძირთან ივითარებს მრავალრიცხოვან ამონაყარს. ნაყოფი უხსნელია, წვნიანი ან მშრალი, მეტწილად კურკიანა ან კენკრა.

ოჯახში 240-მდე გვარი და 3400-მდე სახეობაა, რომლებიც ძირითადად გავრცელებულია ტროპიკებში, ნაწილობრივ სუბტროპიკებშიც. სამხრეთ ევროპაში ველურად იზრდება მხოლოდ 1 სახეობა — ქონდარა პალმა (Chamaerops humilis). პალმების ბუნებრივი არეალის ჩრდილოეთი საზღვარი ჩრდილოეთ განედის 38°, სამხრეთის — სამხრეთ განედის 42° აღწევს. გვხვდება სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებში: ტენიან ტროპიკებსა და სუბტროპიკულ ტყეებში. სავანებში, უდაბნოს ოაზისებში და სხვაგა. პალმები კულტივირებულია დეკორატიულ მცენარედ ღია გრუნტში, ორანჟერეებსა და ოთახებში. 

ყოფილ სსრკ-ში ამრავლებდნენ 20 სახეობაზე მეტს ყირიმის სამხრეთ სანაპიროსა და კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროზე, ძირითადად დასავლეთ საქართველოში; მცირედ — ზოგან აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაშიც. ჩვენს ბაღ-პარკებში ყველაზე ხშირია Butia capitata, Chamaerops humilis, Erythea armata, Phoenix canariensis, Phoenix dactylifera, Sabal palmetto, Trachycarpus fortunei. ამრავლებენ ძირითადად თესლით. 

სამშობლოში პალმებს ძალზე დიდი გამოყენება აქვს. ზოგიერთ ტროპიკულ რაიონში მათგან ამზადებენ საკვებ პროდუქტებს. ზეთისა და ქოქოსის პალმისაგან იღებენ საკვებ და ტექნიკურ ზეთს, ბევრი პალმები შაქრის, ღვინის, სპირტის, მცენარეული ცვილის წყაროა. პალმების ღერო ძვირფასი სამშენებლო მასალაა, ფოთლებს იყენებენ ქაღალდის მისაღებად, შენობების გადასახურავად, კალათების დასაწნავად და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *რატიანი ნ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 653-654, თბ. 1984
ლუი ჟუვე
**ლუი ჟუვე** (დ. 24 დეკემბერი, 1887, კროზონი — გ. 16 აგვისტო, 1951, პარიზი) — ფრანგი რეჟისორი, მსახიობი, პედაგოგი. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1911 წელს. 1913 წლიდან მუშაობდა თეატრ „ვიე კოლომბიეში", 1922-34 წლებში — „ელისეს მინდვრების კომედიაში" (1924 წლიდან თეატრის ხელმძღვანელი), ხოლო 1934 წლიდან გარდაცვალებამდე (1941-45 წლების გამოკლებით) — თეატრ „ათენეიში". ფრანგული თეატრის ისტორიაში ჟუვე შევიდა, როგორც კნოკის როლის (რომენის „კნოკი") უბადლო შემსრულებელი. წარმატებით ასრულებდა აგრეთვე დონ ჟუანის, ტარტიუფის (მოლიერის „დონ ჟუანი", „ტარტიუფი"), მერკურის ჰექტორის (ჟიროდუს „ამფიტრიონი 38", „ტროის ომი არ შედგება") და სხვა როლებს. განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა თანამედროვეობის ამსახველ დრამატურგიას. 1913 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში. იყო პარიზის კონსერვატულ-დრამატული კლასის პროფესორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 257.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლუი ჟუვე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX983303
* BNF: cb11909146m (data)
* GND: 118776460
* ISNI: 0000 0001 1333 573X
* LCCN: n82044934
* MusicBrainz: 188398fe-dc81-465a-b466-fe02ff492e3a
* NDL: 00523044
* NKC: xx0016163
* NLP: A16167144
* NTA: 074256025
* The SBN id CFIV098671 is not valid.
* SNAC: w6n0232m
* SUDOC: 026942070
* VIAF: 41841996
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 41841996

 |
**მირზაღა ალი-ოღლუ ალიევი** (აზერ. Mirzəağa Əli oğlu Əliyev) (დ. 1883, სოფ.გოვსანი — გ. 25 ოქტომბერი, 1954, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1949). სკკპ წევრი 1943 წლიდან. ორგზის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1943, 1948). აზერბაიჯანული თეატრის ფუძემდებლის ჯ. ზეინალოვის მოწაფე. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო ბაქოში (1906). 1920-იდან იყო ბაქოს აზიზბეკოვის სახელობის სახალხო თეატრის მსახიობი. აქტიურად მონაწილეობდა აზერბაიჯანის საბჭოთა თეატრის ჩამოყალიბებაში, იყო ბაქოს სატირულ-აგიტაციური თეატრის ერთ-ერთი ორგანიზატორი (1921—1924). განასახიერა ჰაჯიყარას, ვეზირის (მირზა ფათალი ახუნდოვის „ჰაჯი ყარა" და „ლენქორანის სახანოს ვეზირი"), სულთან-ბეის ( უზეირ ჰაჯიბეკოვის „არშინ მალ ალან"), ოდამდის (ჯაბარლის „ცეცხლის საცოლე"), მეშადი გულამ ჰუსეინის (იბრაჰიმოვის „მუჰაბეთი"), ნაჯაფ-ბეის (მამედხანლის „აღმოსავლეთის დილა"), ოსიპის (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი"), ლუკას ( მაქსიმ გორკის „ფსკერზე") და სხვა როლები. დაჯილდოებულია ორი ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 309.
აღმოსავლეთი ევროპა, პაჭანიკთა ძირითადი დასახლებები, 1015 წ.
**პაჭანიკები** (რუს. Печенег(и), თურქ. Peçenek(ler), უნგრ. Besenyő(k), ბერძ. Πατζινάκοι, Πετσενέγοι, Πατζινακίται, სერბ. Pečenjezi, ლათ. Pacinacae, Bisseni) — ტომთა კავშირი. ჩამოყალიბდა მომთაბარე თურქების, სერმატული და უნგრულ-ფინური ტომების შერწყმის შედეგად. ეთნიკურად ევროპეიდული და მონღოლოიდური ტიპების ნარევს წარმოადგენდნენ. ენა მიეკუთვნებოდა თურქულ ენათა ჯგუფს. VIII-IX საუკუნეებში სახლობდნენ მდინარე ვოლგასა და ურალს შორის. IX საუკუნეში გადაინაცვლეს დასავლეთით და დასახლდნენ უდიდეს ტერიტორიაზე ვოლგის ქვემო წელიდან დუნაის შესართავამდე. პაჭანიკების ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა იყო. X საუკუნეში ხშირად თარეშობდნენ რუსი მთავრების სამფლობელოებში, 1036 წელს იაროსლავ ბრძენმა ბოლო მოუღო მათ თარეშს. XIII-XIV საუკუნეებში პაჭანიკები გაითქვიფნენ ყივჩაღებთან, რუსებთან, ბიზანტიელებთან, უნგრელებთან და მონღოლებთან.

მოხსენიებული არიან ბიზანტიურ, არაბულ, რუსულ და დასავლეთევროპულ ჟამთააღწერებში.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პაჭანიკები***

* *ნ. ასათიანი*, ისტორია 11, გვ. 346 – "ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა", თბ. 2009.
**ლეიკლენდ-ტერიერი** (ინგლ. Lakeland Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XVIII საუკუნეში.

მუშა ლეიკლენდ-ტერიერები სწრაფები, ცხოველის მიმართ დაუნდობლები იყვნენ, ისინი თავის მსხვერპლს მისდევდნენ ქვის გრუმტზე და უშიშრად ერთვებოდნენ თავისზე დიდ ცხოველთან ბრძოლაში. ლეიკლენდი, შესაძლოა ძველ-ინგლისური შავ-ხორბლისფერი ტერიერის შთამომავალია, რომელმაც სათავე დაუდო ველშ-ტერიერს. ჯიშის ისტორიაში იყო უდიდესი პოპულარობის პერიოდები (ლეიკლენდმა მოიპოვა „აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის საუკეთესო საგამოფენო ძაღლის" ტიტული), მაგრამ ტერიერების უფრო „მოდურ" ჯიშებთან შედარებით მათი რაოდენობა დღესდღეობით მცირეა.

ლეიკლენდ-ტერიერი საკმაოდ ჯიუტი ძაღლია და მომთმენი პატრონი სჭირდება. აქვს უხეში ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, ჟღალი შავით, ჟღალი თეთრით. კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს, კარგი მოდარაჯეა, ძნელად იწვრთნება, ცუდად ეგუება სხვა ძაღლებს. აქვს ძალიან ძლიერი ყბები, რომელთაც ულვაშები ფარავს. კუდი თითქმის ვერტიკალურადაა განლაგებული. მუქ თვალებს გამჭოლი, უშიშარი გამოხედვა ახასიათებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლეიკლენდ-ტერიერი***

* ლეიკლენდ-ტერიერი (ინგლისური)
**მამედ ორუჯი** (დ. 8 მარტი, 1947) — აზერბაიჯანელი მწერალი, მთარგმნელი და დრამატურგი. სსრკ-ის მწერალთა კავშირის წევრი (1983).

ცხოვრება
--------

მამედ ორუჯი დაიბადა 1947 წლის 8 მარტს ვეედიბასარის რაიონის სოფელ დიდ ვეშიში (სომხური სსრ). 1951 წელს ამ სოფლის დიდი ნაწილი, მათ შორის მამედ ორუჯის ოჯახი, არსებული ხელისუფლების გადაწყვეტილებით გადაასახლეს ბეილაღანის რაიონის სოფელ შაჰსევანში აზერბაიჯანის სსრ. მამამედ ორუჯმა 1965 წელს დაამთავრა შაჰსევანის სოფლის საშუალო სკოლა და ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილებაში, ხოლო 1969 წელს დაამთავრა ეს საგანმანათლებლო დაწესებულება და დაიწყო თავისი კარიერა აზერბაიჯანის ახალგაზრდული გაზეთით და მალე გახდა ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილების ხელმძღვანელი. მსახურობდა ჯარში 1971-1972 წლებში. სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ მან კარიერა განაგრძო აზერბაიჯანის ტელევიზიისა და რადიოს მაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტში, სადაც მუშაობდა რედაქტორად, უფროს რედაქტორად და განყოფილების დირექტორად. მამედ ორუჯი, რომელიც 1980 წელს დაქირავებული იყო როგორც ლიტერატორის მოღვაწე აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირისთვის, დღემდე არის ამ პუბლიკაციის თანაავტორი და არის პუბლიცისტური განყოფილების ხელმძღვანელი. აზერბაიჯანმა გააგრძელა თანამშრომლობა სახელმწიფო ტელევიზიისა და რადიოს კომპანიასთან ინტერვალებით, თუმცა ინტერვალებით.

იგი 1970 წლიდან არის სსრკ-ის ჟურნალისტთა კავშირის წევრი, ხოლო 1983 წლიდან სსრკ-ის მწერალთა კავშირის წევრი.

შემოქმედება
-----------

მამად ორუჯის პირველი ლექსები გამოიცა გაზეთებში „იუქსელიშ" და „აზერბაიჯანის პიონერი" 1963-1965 წლებში. ზოგიერთი ესე და ესე, რომელიც მან სტუდენტად დაწერა და გამოაქვეყნა გაზეთ „აზერბაიჯანის ახალგაზრდობაში", შესულია წიგნში „ოჯახის ბედნიერება", რომელიც 1973 წელს გამოიცა „განჯლიკის" გამომცემლობაში. 1972 წელს, აზერბაიჯანის ახალგაზრდულ გაზეთში გამოქვეყნდა მისი პირველი მოთხრობა „უცნაური ხის მეხსიერება" და გამოაქვეყნა მოთხრობები „ქემალ მასწავლებლის სიმღერა" და „წითელი ლენტი" ჟურნალ „ვარსკვლავებში". სხვადასხვა წლებში გამოქვეყნება სხვადასხვა წიგნებსა და ჟურნალებში, მათ შორის გერმანულ წიგნებში „საყვარელო" შეაგროვა მოთხრობები, მოთხრობები და რომანები.

დამოუკიდებლობის წლების განმავლობაში გამოქვეყნებულია კიდევ სამი წიგნი: „თამაშის ჰაერი" (2012 "ახალგაზრდობა"), „ბუხარას ციხის საიდუმლო" (2016, „სამართლის გამოცემა"), „სამი რომანი" (2016 „ნარგიზი" გამომცემლობა). სამი რომანი მოიცავს წიგნს „გადაადგილებას", რომელიც გამოიცა 1990 წელს ქარავანში, ასევე რომანი „მოკლე ჩაკეტვა" და „შავი სარკე", რომელიც დაწერა აკადემიკოსმა ნიზამი ჯაფაროვმა.

არაერთი მოთხრობა ითარგმნა ინგლისურ, ფრანგულ, არაბულ, რუმინულ, ქართულ, უკრაინულ და სომხურ ენებზე. მ. ორუკის პიესა „შვიდი მთიდან" 1983 წელს, მინგეჩევირის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში „ტაბრიზის ვაშლი" 1985 წელს, ნახჩივანის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში „ნარდივანი", ლანკარანის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. 1988 წელს. იგი დაიდგა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტელევიზიაში.

ოჯახი
-----

დაქორწინებულია: ჰყავს სამი შვილი, ბიჭი და ორი გოგონა.

სქოლიო
------

1. ↑  В Лондоне вышла в свет «Антология современного азербайджанского рассказа» დაარქივებული 2018-12-04 საიტზე Wayback Machine.  — *Центром Перевода Азербайджана*, 22 მაისი, 2018
**მამამძუძეობა** (მამამძუძე — გამზრდელი) — სხვის ოჯახში შვილის გასაზრდელად გაბარების ჩვეულება. გავრცელებული იყო მსოფლიოს მრავალ ხალხში: ძველ კელტებში, არაბებში, კავკასიაში და სხვაგან. ვარაუდობენ, რომ მამამძუძეობის ინსტიტუტი შემონახული იყო პატრიარქალური გვარიდან ფეოდალური საზოგადოების ჩათვლით, სადაც ის კლასობრივ ხასიათს ატარებდა — წარჩინებულთა ოჯახები ჩვილ ვაჟებს აღსაზრდელად თავიანთ ვასალებსა და მსახურებს აბარებდნენ. ჩრდილოეთ კავკასიაში მამამძუძეობის ტრადიცია შემონახული იყო ათალიკობის სახელწოდებით. გავრცელებული იყო ყაბარდოელებში, ჩერქეზებსა და ოსებში. 7-8 წლამდე ბავშვს ზრდიდა ათალიკოს ცოლი — ძიძა-გამზრდელი (ამ მნიშვნელობით „დაბადების" ქართულ თარგმანში მოხსენებულია დედამძუძე), შემდეგ კი მის აღზრდაზე თვითონ მამამძუძე ზრუნავდა: ასწავლიდა ცხენზე ჯდომას, ჯირითს, იარაღის ხმარებას, თავაზიან სიტყვა-პასუხს, აჩვევდა მამაცობას და ა. შ. დაჭაბუკებულ აღსაზრდელს მამამძუძე ასაჩუქრებდა და საზეიმო ვითარებაში აბრუნებდა მამის სახლში, სადაც ამ შემთხვევის გამო წვეულება იმართებოდა. 

მამამძუძეობა ძველ საქართველოშიც ყოფილა გავრცელებული. იხსენიება V საუკუნის ქართულ ისტორიის წყაროებში („შუშანიკის წამება"). ჯუანშერის სიტყვით, ვახტანგ გორგასლის დროს „წესი იყო, რომ შვილნი მთავართანი წარჩინებულთა სახლსა აღზარდიან". ფეოდალური ურთიერთობის დაშლის შემდეგ მამამძუძეობა არსებითად მოიშალა, ვაჟიშვილის სხვის ოჯახში გაძიძავების ძველი ტრადიცია ზოგან გლეხობაში, განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მაინც შემორჩა; დადასტურებულია ზემო რაჭაში „სხვისიშვილობა", რომელიც ხელოვნური ნათესაობის თავისებურ ფორმასთან, „კერძმოკეთეობასთან" იყო დაკავშირებული. ამ ჩვეულების თანახმად, რაჭველი გლეხი ჩვილ ვაჟიშვილს აღსაზრდელად გააძიძავებდა ჩრდილო კავკასიის მეგობრის — კერძის ოჯახში. აღსაზრდელსა და აღმზრდელის ოჯახთა წევრებს შორის ამ ნიადაგზე მყარდებოდა ე. წ. ძუძუთი ნათესაობა, რაც მათ შორის საქორწილო ურთიერთობას კრძალავდა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 1, ტფ. 1928;
* *Косвен М. О.* Аталычество, «Советская этнография», 1935, № 2;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 394.
სტროცის სასახლის ფასადი
**პალაცო სტროცი** (იტალ. Palazzo Strozzi) - რენესანსის ეპოქის სასახლე (პალაცო) ფლორენციაში. შენობა ააგეს ფილიპო სტროცის შეკვეთით, სავარაუდოდ ჯულიანო და სანგალოს პროექტით, 1489-1539 წლებში. თავის ფორმით იგი წააგავს ადრეულ ფლორენცულ ქალაქური ტიპის სასახლეებს.

ფილიპო სტროცმა პალაცოს მშენებლობის დაწყების თარიღი დაადგინა, 1492 წლის 6 აგვისტო, მკაცრი შესაბამისობით ასტროლოგიურ პროგნოზთან. სტროცის ოჯახის არქიტექტორმა ბენედეტო და მაინომ , ნიმუშად გამოიყენა მედიჩის სასახლე, ცნობილი როგორც პალაცო მედიჩი-რიკარდო, რომლის ავტორიც იყო მიკელოცო.

ფილიპო სტროცი გარდაიცვალა სასახლის მშენებლობის დასრულებამდე.

გალერეა
-------

* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* Bullard Melissa M. *Filippo Strozzi and the Medici: Favor and Finance in Sixteenth-Century Florence and Rome* (Cambridge) 1980.
* Goldthwaite, Richard, *Private Wealth in Renaissance Florence: A Study of Four Families* (Princeton) 1968.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
 | 
* ბარჯელო
* ბაპტისტერია
* ბობოლის ბაღები
* დავითი
* ბრანკაჩის კაპელა
* ჯოტოს კამპანილა
* ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი
* ორსანმიქელე
* პალაცო მედიჩი
* პალაცო პიტი
* პალაცო სტროცი
* პალაცო ვეკიო
* პონტე ვეკიო
* სან-ლორენცოს ბაზილიკა
* სან-მარკო
* სან-მინიატო
* სანტა-კროჩე
* სანტა-მარია-დელ-ფიორე
* სანტა-მარია-ნოველა
* სანტო-სპირიტო
* უფიცი
 |

 |
**მიროლდა** (ფრანგ. Gouffre Mirolda) — კარსტული მღვიმე საფრანგეთში, ზემო სავოიის დეპარტამენტში. მდებარეობს სავოიის ალპებში, ზღვის დონიდან 1880 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია კირქვებში. მსოფლიოს ერთ-ერთი უღრმესი კარსტული მღვიმე. სიღრმე 1733 მ. სიგრძე დაახლოებით 13 000 მ. მომცრო ჭებთან ერთად წარმოქმნის სუსტად განტოტებულ გაწყლოვანებული გალერეებისა და მეანდრების სხვადასხვა დონის სისტემას. 1990 წლისათვის მღვიმის სიღრმე შეადგენდა 1221 მ-ს. 1998 წლის იანვარში დაფიქსირდა ახალი სიღრმე — 1610 მ, რითაც 8 მ-ით გადააჭარბა მეზობლად მდებარე ჟან-ბერნარის მღვიმეს და გახდა პლანეტის უღრმესი მღვიმე. 1998 წლის აგვისტოში მსოფლიოს უღრმესი მღვიმე გახდა ლამპრეხტსოფენი 1632 მ სიღრმით. 2001 წელს მიროლდა მე-3 ადგილზე გადაანაცვლა კრუბერის გამოქვაბულმა, რომლის სიღრმე იმ დროისათვის 1710 მ უდრიდა. 2003 წლის იანვარში სპელეოლოგების მიერ მღვიმის ფსკერზე არსებული რთული სიფონის დაძლევის შემდეგ, მიროლდა კვლავ გახდა მსოფლიოს უღრმესი მღვიმე 1733 მ-ით, თუმცა ერთი წლის შემდეგ პირველობა კვლავ დაუთმო კრუბერის გამოქვაბულს. მიროლდა საერთაშორისო ექსპედიციების ობიექტია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Great Caves of the World.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-05-12. ციტირების თარიღი: 2014-05-12.
2. ↑  მიროლდა — გეოგრაფიული ენციკლოპედია
3. ↑  L'évolution de la profondeur des 10 plus grandes cavites mondiales
4. ↑  Сообщение в спелеорассылке CML #4140