recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კრასნოე-სელოს ალექსანდრე ნეველის ეკლესია** (რუს. Церковь Александра Невского) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, კრასნოე-სელოში. ეკლესია აგებულია 1890 წელს, ფსევდორუსულ სტილში. 

ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ალექსანდრე ნეველის სახელზე. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. 2016 წლის 30 ოქტომბრიდან ეკლესიის წინამაძღვარია იგორ ანტონეცი.

ისტორია
-------

### პირველი ტაძარი

1865 წელს კრასნოე-სელოში ააგეს კრასნოსელსკის სამხედრო ჰოსპიტალის შენობების კორპუსი, რომელთანაც 1885 წელს გვარდიის ძალებისა და სანქტ-პეტერბურგის სამხედრო ოლქის სამხედრო მეთაურის, დიდი თავადის, ვლადიმირ ალექსანდრეს ძის ინიციატივითა და სამხედრო ინჟინრის ვლადიმირ კოლიანკოვსკის პროექტის მიხედვით ააგეს მცირე ხის ეკლესია ალექსანდრე ნეველის სახელზე. 

ტაძარი 1885 წლის 14 ოქტომბერს აკურთხა დიაკვანმა ალექსანდრე ჟელობოვსკიმ. 

ხუთი წლის შემდეგ ეკლესიის შენობა მოძველდა და მისი კაპიტალური რემონტის საკითხი დადგა. ამისათვის ხაზინიდან გამოიყო თანხის გარკვეული ნაწილი.

### თანამედროვე ტაძარი

მიუხედავად იმისა, რომ ტაძრის რემონტისათვის თანხა გამოიყო ხაზინიდან, გადაწყვიტეს აეშენებინათ ახალი ტაძარი. ძირითადი შემომწირველი იყო ვაჭარი ა. ფ. ჩერეპენიკოვი , საპატიო მოქალაქე პ. დავიდოვი, ვაჭარი ვ. ა. იუდაკოვი და სამხედრო ჰოსპიტალის ხელმძღვანელი პოლკოვნიკი ვ. ნ. სმელსკი. 

ახალი ხის ეკლესიის პროექტი ასევე შეიმუშავა ვ. ა. კოლიანკოვსკიმ. მშენებლობა დაიწყო 1890 წლის აპრილში.

ახლადაშენებული ტაძარი 1890 წლის 28 ივლისს საზეიმოდ აკურთხა ალექსანვრე ჟელობოვსკიმ დიაკვან ალექსი სტავროვსკის მონაწილეობით. კურთხევის ცერემონიალში მონაწილეობდა ვლადიმირ ალექსანდრეს ძე და მისი მეუღლე მარია პავლეს ასული. 

ჰოსპიტლის ტაძარი ეკუთვნოდა სამხედრო უწყებას 1917 წლამდე. ტაძრის მრევლი იყო კრასნოსელკსის ჰოსპიტლისა და კრასნოსელკსის გარნიზონის მაღალჩინოსნები, ასევე ახლოს მდებარე კოლომენსკისა და ფაბრიჩნოის სლობოდის მაცხოვრებლები.

1906 წელს ტაძარს მიაწერეს ავანგარდის ბანაკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია. 1927 წელს ეკლესიის მრევლმა მხარი დაუჭირა იოსებიანელობას.

ეკლესია დახურეს 1932 წლის 21 ნოემბერს, ერთ წლის შემდეგ ტაძარი გადაეცა სამხედრო ნაწილს დიდი სამამულო ომის პერიოდში კრასნოე-სელო იმყოფებოდა გერმანული ოკუპაციის ზონაში. ადგილობრივი მოსახლეობის თხოვნით გერმანელთა ხელმძღვანელობამ 1942 წელს ტაძარი აღადგინა. იგი ერთი წელი მოქმედებდა. 

ომის შემდეგ ალექსანდრე ნეველის ტაძარი ერთადერთი ტაძარი იყო კრასნოე-სელოში, რომელიც გადაურჩა დანგრევას. 1946 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ითხოვა ტაძრის ამოქმედება, რაზეც თანხმობა მიიღეს. 1947 წელს დაიწყო ტაძრის რემონტი და აკურთხეს ამავე წლის 2 ივლისს.

ლიტერატურა
----------

* Мещанинов М. Ю. Храмы Красного Села и его окрестностей // Санкт-Петербургские епархиальные ведомости. — СПб. 2002. — № 26—27.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Народный каталог православной архитектуры
* Сайт «Русские церкви»
* Сайт об истории Красного Села[*მკვდარი ბმული*]
**კოპაძეები** — ადრეფეოდალური პერიოდის ერთ-ერთი ქართული საგვარეულო. ჯაყელთა მარჯვენები და მედროშენი, დღეს დღეობით გავრცელებულია მესხეთში, იმერეთსა და ქართლში. წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენლები მესხი კოპაძეები იყვნენ, რომლებიც ფლობდნენ ვრცელ მამულებს და სტრატეგიულად მნიშვნელოვან კოპის ციხეს. მესხეთის შტოს კოპაძეები დღეს ძირითადად განსახლებულები არიან დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე, უმეტესად იმერეთში. სახელწოდება. შეიცავს საკუთარ სახელს „კოპა", შედარებითი ფორმაა „კოპალე". ისტორიულ დოკუმენტებში დაცულია „კოპაძეთა მოსახსენიებელნი". ამავე ძირისაა: კოპეიშვილი, კოპელაშვილი, კოპილაშვილი, კოპლატაძე.

ისტორია
-------

კოპაძეებში არსებობს ორი ძირითადი შტო: ქართლის კოპაძეები-სოფ არაშენდა და მისი მიდამოების აზნაურები და ძირძველი და ყველაზე დიდებული შტო მესხეთის კოპაძეები, რომლებიც XIII საუკუნიდან გამოდიან პოლიტიკურ ასპარეზზე.

ქართლის კოპაძეები ძირითადად აზნაურის ტიტულს ატარებდნენ, ისინი ქართლ-კახეთის მეფეების ქვეშემრდომები იყვნენ. ეს შტო პოლიტიკურ ასპარეზზე შედარებით გვიან გამოდის ვიდრე მესხი კოპაძეები.

მესხი კოპაძეები XII საუკინიდან XVI საუკუნის ბოლოდე იყვნენ აქტიური პოლიტიკური პროცესების მონაწილეები. მათ ჰქონდათ დიდი მამულები ტაოში. ფლობდნენ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან კოპის ციხეს. საკმაოდ დიდ ხანს ისინი იყვნენ სამცხის ათაბაგების ჯაყელების უახლოესი დასაყრდენები, ომში კი სამცხის არმიის მედროშეები „წინამავალნი". სამცხის საათაბაგოს ოსმალეთთან საბოლოოდ მიერთების და ადგილმამულთა სანჯაყებად გადაქცევის შემდეგ მესხი კოპაძეები სამფლობელოებიდან აიყარდნენ. მათი დიდი ნაწილი იმერეთში გადასახლდა ძირითადად დღევანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში. მას შემდეგ ისინი იმერეთის მეფის კარზე მსახურობდნენ.

რაც შეეხება ქართლელ კოპაძეებს მათი წარჩნებული ნაწილის ძირითადი სამფლობელოები წვრილ გლეხობას და სოფლებს წარმოადგენდა მესხი კოპაძეების შტოს დაკნინების შემდეგ გვარის წარმმართველ ძალად დღემდე რჩებიან ქართლის კოპაძეები.

დღეს საქართველოში ორი ათასზე მეტი კოპაძე ცხოვრობს, მათი უმრავლესობა აღმოსავლეთ საქართველოშია განსახლებული. მესხი კოპაძეების რიცხვი კი ხუთასამდე მერყეობს. ძირითადად განსახლებულები არიან: კასპის მუნიციპალიტეტში, ხაშურის მუნიციპალიტეტში, გორის მუნიციპალიტეტში, ქარელის მუნიციპალიტეტში, თბილისსა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოპაძეები — ამბიონი
* კოპაძეების გვარის წარმომადგენელთა რაოდენობა რეგიონების მიხედვით
**კრასნოდარის ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი** (რუს. Александро-Невский собор) — მართლმადიდებლური ეკლესია კრასნოდარში. დაანგრიეს 1932 წელს და აღადგინეს ჩვენს ეპოქაში, 2006 წელს. 

მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკატერინოდარის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ალექსანდრე ნეველის სამხედრო ტაძრის მშენებლობა დაიწყეს სამხედრო ფინანსებით 1853 წლის 1 აპრილს. ეკატერინოდარის ბაზრის მოედანზე. მშენებლობა, რომელზეც დაიხარჯა დაახლოებით 100 000 რუბლი, გაგრძელდა 19 წელი. ტაძარი აკურთხეს 1872 წელს. დიდი ხნით მშენებლობის გახანგრძლივება გამოიწვია სამშენებლო მასალის, ხოლო მოგვიანებით ფინანსების არქონამ. 

ალექსანდრე ნეველის სახელობის სამხედრო ტაძარი ააგეს რუსულ-ბიზანტიურ არქიტექტურულ სტილში, რომელიც გავრცელებული იყო XIX საუკუნის პირველი მესამედის რუსეთში. ტაძრის გეგმა, თუ არ ჩავთვლით აფსიდისა და საკურთხევლის მხარეს, წარმოადგენს სიმეტრიულბოლოებიან ჯვარს. აღმოსავლეთის კუთხის ორი მცირე გუმბათი სვეტოვანია, ხოლო დასავლეთის წყვილი - დეკორატიული, ასრულებს სამრეკლოს როლს. თითოეული მცირე გუმბათი შედგება ოტხკუთხა გუმბათის ყელისაგან და მოოქროვილი გუმბათი თავისაგან.

ალექსანდრე ნეველის ტაძარში შემონახულია ყუბანის კაზაკობის რელიქვიები, მათ შორის ყუბანის ყაზანთა პოლკის რეგალიები, აქ იმართებოდა ეკატერინოდარის კაზაკობის ყველა საზეიმო ცერემონიალი. ტაძართან მოქმედებდა ცნობილი ქორო, რომლის საფუძველზეც შემდეგში დაარსდა ყუბანის კაზაკთა ქორო. 

რუსეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში ტაძრის კედლებში დაასაფლავეს ყუბანის კაზათა ყოფილი ატამანი მიხაილ ბაბიჩი და ასევე თეთრგვარდიელთა მოძრაობის ცნობილი სახეები: გენერალ-მაიორი კონსტანტინ გეიდემანი, გენერალ-მაიორი მიხაილ დროზდოვსკი, პოლკოვნიკი ალექსი მოროზოვი. 

XX საუკუნის 20-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარს მოხსნა გუმბათი და მასში განათავსეს ათეიზმის მუზეუმი. 1932 წელს ქალაქის მუშათა, გლეხთა, კაზაკთა და წითელარმიელთა საბჭოს გადაწყვეტილებით ეკლესია ააფეთქეს. 

გადაწყვეტილება მისი აღდგენის შესახებ მიიღო კრასნოდარის მხარის გუბერნატორმა ალექსანდრე ტკაჩიოვმა 2003 წელს. ტაძრის საფუძვლის საზეიმო ჩაყრა გაიმართა ამავე წლის 17 დეკემბერს. სამხედრო ტაძარი ააშენეს ახალ ადგილზე, ეს ტერიტორია მდებარეობდა ციხესიმაგრის მოედნის ახლოს, სადაც ადრე განთავსებული იყო ხის აღდგომის ტაძარი, რომელიც სიძველისაგან დაინგრა 1879 წელს. 

ტაძრის მშენებლობის დაწყებიდან ორი წლის შემდეგ ტაძრის სამრეკლო და გუმბათი აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ. 2006 წლის 28 მაისს კალინინგრადისა და სმოლენსკის მიტროპოლიტმა კირილემ აკურთხა სრულიად დასრულებული ალექსანდრე ნეველის ტაძარი. სამხარეო ადმინისტრაციის მონაცემებით ტაძრის აღდგენაზე დაიხარჯა 180 მლნ რუბლზე მეტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Открытки с видами Собора Александра Невского в Екатеринодаре
**კორეული სამზარეულო** — ერთ-ერთი გამორჩეული აზიური სამზარეულო, რომელიც ძალიან ჰგავს ჩინურ სამზარეულოს. კორეელები ძირითადად გამოირჩევიან ზღვის პროდუქტებით, თევზეულობით, ბოსტნეულით, მარცვლეულით და ასევე ფრინველის ხორცით იკვებებიან. კორეულ სამზარეულოში რაც შეეხება საქონლის ხორცს, იგი იმდენად ძვირია, რომ ასეთი ფუფუნების უფლებას ბევრი კორეელი ვერ აძლევს თავს. კორეელები ასევე ძირითადად იყენებენ სოიოს, ბრინჯს, სხვადასხვა მარცვლეულსა და ბოსტნეულს. ზუსტად ბრინჯია მთავარი კორეული კერძი, რომელთანაც კორეელები სხვადასხვა კერძებს მიირთმევენ წელიწადის დროების მიხედვით. კორეული კერძები ცნობილია მარინადებითაც, ძალიან უყვართ ცხარე საჭმელებიც, ამიტომ მათი სამზარეულოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს ინგრედიენტს წარმოადგენს სწორედ წითელი წიწაკა. 

კორეული სამზარეულოს ერთ-ერთ გამორჩეულ კერძს და მთავარ სავიზიტო ბარათს წარმოადგენს კიმჩი, რომელიც პოპულარული კორეული კერძია და ბოსტნეულისაგან მზადდება. ჩვეულებრივ მზადდება ნაპას კომბოსტო, კორეული რადიშ, ან ზოგჯერ კიტრი. აქ არის 4 სახის ნედლეული, რომლებიც მთავარია: სანელებლები, სუნელები და სხვა დამატებითი მასალები. წითელი და შავი წიწაკა, დარიჩინი, ნიორი, ჯანჯაფილი, ხახვი და მდოგვი სანელებლებით.

კორეული სამზარეულო საუკუნეების განმავლობაში განვითარდა სოციალური და პოლიტიკური ცვლილებებით. კორეის და სამხრეთ მანჯურიის უძველესი სასოფლო-სამეურნეო და მომთაბარეური ტრადიციებიდან გამომდინარე, კორეული სამზარეულო განვითარდა ბუნებრივი გარემოს რთული და სხვადასხვა კულტურული ტენდენციების მეშვეობით. ინგრედიენტები და კერძები განსხვავდება პროვინციის მიხედვით. 

მარცვლეული იყო კორეული დიეტის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი. კორეაში სხვადასხვა სამეფოების ფუძემდებლური მითები მარცვლეულებზე ორიენტირებულია. ერთი ფუნდამენტური მითი ეხმიანება ჯუმონგს, რომელმაც მიიღო ქერის თესლი დედების მიერ გაგზავნილი ორი მტრედიდან გოგურიეოს სამეფოს დამყარების შემდეგ. 

ანტიკურ პერიოდში, კორეაში ხორცის უმეტესობა სავარაუდოდ ნადირობისა და თევზაობის გზით მიიღებოდა. უძველესი ჩანაწერები მიუთითებს, რომ პირუტყვის მოყვანა მცირე მასშტაბით დაიწყო მესამე სამეფო პერიოდის დროს. 

თევზი და მოლუსკები კორეის სამზარეულოს ძირითადი ნაწილია ნახევარკუნძულის მოსაზღვრე ოკეანეების გამო. XII საუკუნეში მოყვანილი მტკიცებულებები, რომ ჩვეულებრივი ადამიანი იყენებდა საჭმელად ძირითადად თევზსა და მოლუსკებს.

ქათამი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა კორეის ისტორიაში, როგორც ცილის შემცვლელი პროდუქტი, რასაც უამრავი მითიც კი მოწმობს. საქონლის ხორცს რაც შეეხება ყველაზე მეტად ფასობს, რადგან მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი მნიშვნელოვან კულტურულ როლს ასრულებს კორეელ ხალხში. დღეს საქონლის ხორცი მზადდება სხვადასხვა ვარიაციებით.

ტრადიციული ბრინჯის ნამცხვრები და კორეული საკონდიტრო ნაწარმი ჰანგვა, როგორც წესი საქორწილო დღესასწაულებისა და ფესტივალების დროს მიირთმევენ. ტკბილეულს ამზადებენ მოოქროვილი ბრინჯისგან, მოყვითალო წებოვანი ბრინჯისგან ან წებოვანი ბრინჯისგან მთლიანად, ფუნჯის გარეშე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official site of Korea National Tourism List of Korean Food დაარქივებული 2013-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* Food in Korea საიტზე Wayback Machine (archived April 6, 2009)  at the Korea Agro-Fisheries Trade Corporation
* Food in Korea
* List of articles about Korean cuisine at the Doosan Encyclopedia თარგი:Ko icon
* Categories of Korean cuisine at the Empas / EncyKorea თარგი:Ko icon
**კუდარო** — სხვადასხვა პერიოდის კულტურული ნაშთების შემცველი კარსტული წარმოშობის მღვიმეთა ჯგუფი (5 მღვიმე) ონის მუნიციპალიტეტის სოფ. ჩასავლის მახლობლად. მდ. ჯეჯორის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1580-1600 მ. აღმოაჩინეს 1955 წელს. კუდარო I და კუდარო III განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

კუდარო I
--------

კუდარო I დერეფნის (ტალანის) ტიპის გამჭოლი მღვიმეა, სადაც ფიქსირებულია აშელის, მუსტიეს, მეზოლითის, ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოსა და ფეოდალური ხანის ფენები. კუდარო I-ის მუსტიური ანატკეც-ლამელები, წვეტანები (მ. შ. ფოთლისებური და ნაწილობრივ ორმხრივ დამუშავებული) გამოირჩევა სიდიდით და წაგრძელებული პროპორციებით. ქვის გაპობაში უპირატესობა აქვს ლევალუაზურ, ლამელურ ტექნიკას. კუდარო I-ის მუსტიეური ფენები პირველყოფილ ადამიანთა მონადირე ჯგუფების დროებითი საცხოვრებელი ყოფილა. ზედა ჰორიზონტების აბსოლუტური თარიღია 44150±2400—1850.

კუდარო I-ის აშელის ფენაში მრავლად იყო სხვადასხვა მოყვანილობის ორმხრივ დამუშავებული დიდი, მასიური, ტლანქი ხელცულები და საჩეხი იარაღი. აქვეა ნაპოვნი ნუკლეუსები, ანატკეცები, მასიური სახოკები და სხვა. კუდარო I-ის მუსტიესა და აშელის ფენებში ნაპოვნია 85 სახეობის ძუძუმწოვრის, მღრღნელის, ფრინველის, თევზისა და სხვა 100 ათასამდე ძვალი. მაშინდელი ადამიანი ძირითადად ნადირობდა მღვიმის დათვზე (ნაპოვნია 200 ინდივიდის ნაშთი).

კუდარო III
----------

კუდარო III დერეფნის ტიპის კარსტული მღვიმეა (სიღრმე 43 მ, სიგანე 2-6 მ, სიმაღლე 3-5 მ), რომელშიც ფიქსირებულია 5 კულტურული ფენა: აშელის, მუსტიეს, მეზოლითისა და ენეოლითის. აშელის ფენაში - ორმხრივდამუშავებული ხელცული, ასეთივე წესით დამუშავებული იარაღის ფრაგმენტი, უხეში სახოკი და სხვა. მუსტიეურ ფენებში - წვეტანები (მ. შ. ნაწილობრივ ორმხრივდამუშავებული), დაკბილულ-ამოღარული იარაღი და სხვა. მეზოლითურ ფენაში ნაპოვნია ასიმეტრიული სამკუთხა მიკროიარაღები, ზურგდაბლაგვული მიკროლამელები და სხვა.

კუდარო III-ის აშელურ-მუსტიეურ ფენებში აღმოჩენილია მღვიმის და მურა დათვის, მღვიმის ლომის, ჯიქის, ფოცხვერის, მარტორქის, კეთილშობილი ირმის, შვლის, ჯიხვის, ბიზონისა და სხვათა ძვლები.

ლიტერატურა
----------

* *Верещагин Н. К.* Млекопитающие Кавказа, М.-Л. 1959;
* *Любин В. П.* Высокогорная пещерная стоянка Кударо I (Юго-Осетия), «Известия Всесоюзного географицеского общества», 1959, т. 91, в. 2;
* *მისივე,* Нижнепалеолитические памятники Юго-Осетии, «Материалы и исследования по археологии СССР», в. 79 - Палеолит и неолит СССР, т. 4, М.-Л. 1960;
* *Любин Б. П. Левковская Т. М.*, Пещера Кударо III (Юго-Осетия), იქვე, в. 185 - Палеолит и неолит СССР, т. 7, Л. 1972;
* *თუშაბრამიშვილი დ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 54-55, თბ. 1983
**რუსუდან გოლეთიანი** (დ. 8 სექტემბერი, 1980, სოხუმი,საქართველოს სსრ, სსრკ) - წარმოშობით ქართველი მოჭადრაკე 2001 წლიდან აშშ-ის სახელით გამოდის. 1999 წელს გახდა ქალთა შორის დიდოსტატი გახდა, ხოლო 2009 წელს საერთაშორისო ოსტატი. სამჯერ იყო სხვადასხვა ასაკობრივ კატეგორიაში გოგონათა შორის მსოფლიოს ჩემპიონი, 2003 წელს ქალთა შორის ამერიკის კონტინენტის და აშშ-ს ჩემპიონი გახდა.

ბიოგრაფია
---------

1990 წელს 9 წლისა სსრკს 12 წლამდელ გოგონათა ჩემპიონი გახდა და სსრკს სახელით მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე ფონდ-დუ-ლაკი-ში(ვისკონსინის შტატი, აშშ) იასპარეზა. 1994 წელს სეგედ-ში საქართველოს სახელით 14 წლამდელ გოგონათა შორის მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა, 1995 წელს გუარაპუავა-ში მსოფლიოზე 16 წლამდელ გოგონებში იპირველა, ხოლო 1997-ში ერევანში 18 წლამდელებში. 1998 წელს ევროპის 20 წლამდელ გოგონათა პირველობაზე ვერცხლს დასჯერდა.

ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატი
-------------------------

### 2000

1999 წელს, თბილისში ზონალურ ტურნირზე მეორე ადგილი დაიკავა და 2000 წელს ნიუ-დელში მსოფლიოს ჩემპიონატის საგზურიც მოიპოვა. ჩემპიონატი 64 ქალს შორის, ნოკაუტ-სისტემით ჩატარდა. რუსუდანი 37-ე ნომრად იყო განთესილი და პირველივე წრეში თანამემამულე ნანა იოსელიანთან დამარცხდა.

აშშ-ის მოქალაქეობა
------------------

გოლეთიანი აშშ-ში 2000 წლის მაისში წავიდა და 2001 წლიდან ამ ქვეყნის სახელით გამოდის.
2003 წელს სან-კრისტობალში ქალთა შორის ამერიკის კონტინენტის ჩემპიონი გახდა, 9 შესაძლებლობიდან 7,5 ქულა დააგროვა. 
2004 წელს ელისტაში ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე გამოვიდა. 64 მოჭადრაკეთა შორის რეიტინგით 46-ე იყო და პირველ ეტაპზე რუმინელ კორინა პეპტანთან დამარცხდა 0,5:1,5.
2005 წელს ამერიკის კონტინენტის ქალთა პირველობაზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა, ხოლო აშშ-ში ქალთა შორის ჩემპიონი გახდა. ფლეი-ოფში მან ტატევ აბრაჰამიანი დაამარცხა 2:0. რუსუდანმა ქვეყნის ჩემპიონატში კიდევ ორი მედალი მოიგო, 2006 წელს ვერცხლი და 2012 წელს ბრინჯაო.

აშშ ქალთა ნაკრები
-----------------

### ქალთა ოლიმპიადა

აშშ-ის ქალთა ნაკრების შემადგენლობაში სამ ოლიმპიადაზე გამოვიდა. 
2006-ში ტურინში მესამე დაფაზე იჯდა და ნაკრები მეოთხეზე გავიდა. რუსუდანი თავის დაფაზე შედეგებით მეექვსე იყო. 
2008 წელს დრეზდენში გოლეთიანი ისევ მესამე დაფაზე თამაშობდა და ნაკრებმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა, მან კი ამჯერად ინდივიდუალური ვერცხლის მედალი მიიღო. 
2012 წელს სტამბულში სათადარიგო დაფაზე იყო და ნაკრები მეათეზე გავიდა.

### მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი

2009 წელს ნინბოში აშშ-ის ქალთა ნაკრების შემადგენლობაში მესამე დაფაზე იყო და მერვე ადგილი დაიკავეს.

ფილმი
-----

გადაღებულია აშშ-ში 2010 წელს გამოსულ დოკუმენტურ ფილმში: The Queens of Chess : 2009 U.S. Women's Championship )

სქოლიო
------

1. ↑ . February 2021.
2. ↑ . GIRLS 16. FINAL STANDINGS.
3. ↑ . World Boys and Girls Under 16, 18 Championships.
4. ↑ . World Chess Championship (Women) 2000 FIDE Knockout Matches.
5. ↑  [ ]. The Queens of Chess : 2009 U.S. Women's Championship (2010).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბდუშელიშვილი**. |

**რუსუდან გრიგოლის ასული აბდუშელიშვილი** (დ. 10 სექტემბერი, 1927, თბილისი — გ. 12 მარტი, 1992, იქვე) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1960-1964 წლებში განაგებდა აკადემიკოს გ. მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის ექსპერიმენტალური ლევკოზის ლაბორატორიას; 1965-1980 წლებში ამავე ინსტიტუტის ლევკოზის ციტომორფულოგიის და ციტოგენეტიკის ლაბორატორიას; ხოლო 1980-1984 წლებში ლევკოზისა და ლევკოზისწინარე მდგომარეობათა ციტოპათოლოგიურ და ეპიდემიოლოგიურ ლაბორატორიას; 1985 წლიდან ამავე ინსტიტუტის ჰემატოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი; შეისწავლიდა ლევკოზისა (თეთრსისხლიანობის) და ლევკოზისწინარე მდგომარეობის ეტიოლოგიას, პათოგენეზსა და ეპიდემიოლოგიას; ლევკოზის განვითარების რისკ ფაქტორებს; აგრეთვე კლინიკურ–ციტომორფოლოგიური დიაგნოსტიკის, ადრეული გამოვლენისა და პროფილაქტიკის საკითხებს; ჰემატოლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970); პროფესორი (1985).

1987 წელს მიანიჭეს საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Цитоморфология клеток и патология митоза при остром лейкозе и предлейкозных состояниях (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1983. - 198გვ.
* 4. Предлейкозные состояния и некоторые вопросы эпидемиологии лейкозов : (რედაქტორი). - თბილისი, 1982. - 173გვ.
* Определение митотического режима клеток костного мозга в норме и при патологии кроветворной системы (თანაავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1977. - 15გვ.
* Острый лейкоз и некоторые вопросы предлейкозных состояний (ავტორი). - თბილისი, 1977. - 199გვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 27.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — რუსუდან აბდუშელიშვილი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**რამირო II არაგონელი** (ესპ. Ramiro II el Monje; დ. 1075 — გ. 16 აგვისტო 1157) — არაგონის მეფე 1134—1137 წლებში. სანჩო I-ის და ფელიცია დე რუსის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული წლები

ადრეულ ასაკაში რამირომ გადაწყვიტა სასულიერო პირი გამხდარიყო. ის წავიდა მონასტერში და თავდაპირველად სან-პონსე-დე-ტომერასის ბერი იყო, შემდეგ სან პედროს მონასტრის აბატი, მოგვიანებით კი როდა-ბარბასტროს ეპისკოპოსი.

მისმა ძმამ ალფონსო I-მა სიკვდილის წინ თავისი სამფლობელო ანდერძით დაუტოვა იონიტების და ტამპლიერთა რაინდთა ორდენს, მაგრამ არ ნავარის და არც არაგონის ელიტა არ ჩქარობდა შეესრულებინატ ეს განკარგულება. ნავარის მეფედ გარსიო რამირესი აირჩიეს, არაგონში ხაკების ყრილობაზე კი — რამირო. რომის პაპის წინასწარი ნებართვის შემდეგ რამირო ტახტზე ავიდა.

### მმართველობა

ხოსე კასადო დელ ალისალი. უესკის ზარები. პრადოს მუზეუმი
რამირო მართავდა არაგონის სამეფოს და სობრარბეს და რიბაგორსას საგრაფოებს. თავისი მმართველობის დასაწყისში, რამიროს მოუხდა არაგონელი დიდებულების სახით ოპოზიციასთან გამკლავება. 

როდესაც გაიგო, რომ დიდებულები ამზადებდენ შეთქმულებას, რამირომ სანტ-პონს დე ტომრესის მონასტრის აბატთან გააგზავნა მაცნე, რომელიც ადრე აბატთან მსახურობდა. როდესაც მაცნე აბატთან მივიდა, ის ვარდებს სხლავდა და მაღალ თავებს აჭრიდა. აბატმა მეფეს ურჩია, რომ მასაც იგივე გაეკეთებინა.

ამის შემდეგ რამირო II-მ დაიბარა ყველაზე ცნობილი დიდებულები იმ საბაბით, რომ უნდა ეჩვენებინა ის ზარი, რომლის ხმასაც მთელ სამეფოში გაიგებდნენ და ბრძანა თავი მოეკვეთათ აჯანყების 12 სავარაუდო მოთავისათვის. დანარჩენები შეშინდნენ და უარი თქვეს მეფის საწინააღმდეგოთ გამოსვლაზე. 

გარსია რამირესის აყვანის უშედეგო მცდელობის შემდეგ, რომის პაპის რჩევით რამირო II დაქორწინდა ქვრივ აგნესა აკტივანელზე (აგნესა დე პუატიეზე). ამ ქორწინებიდან მათ შეეძინათ ქალიშვილი. 1137 წელს რამირო II და რამონ ბერენგერმა, რომელიც ბარსელონის საგრაფოს ხელმძღვანელობდა, ხელი მოაწერეს საქორწინო ხელშეკრულებას რომლის თანახმადაც პრინცესა პეტრონილა ხდებოდა გრაფის საცოლე. ხოლო თვითონ რამირო კი ტახტიდან გადადგა და სან-პედროს მონასტერში დაბრუნდა, სადაც 1157 წლის 16 აგვისტოს გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* Пискорский В. К. Рамиро // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Альтамира-и-Кревеа Рафаэль. История Средневековой Испании / Перевод с испанского Е. А. Вадковской и О. М. Гармсен. — СПб.: «Евразия», 2003. — 608 с. — 1 500 экз. — ISBN 5-8071-0128-6.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არაგონის  მეფეები |
| --- |
|  |
| ხიმენესების დინასტია | 
* რამირო I
* სანჩო I
* პედრო I
* ალფონსო I
* რამირო II
* პეტრონილა არაგონელი
 |  |
|  |
| ბარსელონის დინასტია | 
* ალფონსო II
* პედრო II
* ხაიმე I
* პედრო III
* ალფონსო III
* ხაიმე II
* ალფონსო IV
* პედრო IV
* ხუან I
* მარტინი
 |
|  |
| ტრასტამარის დინასტია | 
* ფერდინანდ I
* ალფონსო V
* ხუან II
* ფერდინანდ II
* ხუანა I
 |
|  |
| ჰაბსბურგები | 
* ფილიპე I
* კარლოს I
* ფილიპე II
* ფილიპე III
* კარლ II
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 118866796
* ISNI: 0000 0000 3599 5504
* LCCN: n85272921
* VIAF: 48216742
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 48216742

 |
**რუსუდან ალასანია** (დ. 1941, სენაკი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი და 1967 წელს ამავე ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1967 წელს მუშობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის ქიმიის კათედრაზე. 1980 წელს ის ანალიზური ქიმიის კათედრის ბაზაზე შექმნილ გარემოს დაცვის კათედრაზე გადავიდა სამუშაოდ და სხვებთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა როგორც პედაგოგიურ, ისე კათედრის მიერ წარმოებულ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში, რომელთა შედეგებიც ქვეყნდებოდა საკავშირო და საზღვარგარეთის სამეცნიერო ჟურნალებში. არის 18 სამეცნიერო შრომის და 3 სახელმძღვანელოს ავტორი. მისი შრომები შესრულებულია კოორდინაციულ ქიმიაში და აქვს ანალიზურ ქიმიაში გამოყენების ფართო პერსპექტივა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სამრეწველო ტოქსიკოლოგია თბილისი, 2005 გვ. 139 ISBN: 99940-40-00-6
* ატმოსფეროს დაცვა თბილისი, 1982 გვ.64
* უნარჩენო ტექნოლოგიური პროცესების შექმნის საფუძვლები : დამხმარე სახელმძღვ. სპი-ს ყველა სპეც. სტუდენტებისათვის თბილისი, 1982 გვ.36

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები თბ. 2008 გვ. 6-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან ალასანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კორდილიერა-დე-მერიდა** (ესპ. Cordillera de Mérida) — ქედი ანდებში, ვენესუელის დასავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთ კორდილიერების ჩრდილო-აღმოსავლეთ შტოქედი. მასივებისა და ქედების ერთობლიობაა. ვრცელდება ტაჩირის, მერიდის, ბარინასის, ტრუხილიოს, პორტუგესისა და ლარას შტატების ტერიტორიებზე. 

სიგრძე დაახლოებით 400 კმ, სიმაღლე 4981 მ (ბოლივარის პიკი). აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური გრანიტებით, გნაისებით, ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით. ტაჩირის დეპრესია კორდილიერა-მერიდას გამოჰყოფს აღმოსავლეთ კორდილიერებისაგან, რომელიც აყალიბებს საზღვარს ვენესუელასა და კოლუმბიას შორის.
სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთები გადაკვეთილია მდინარე ორინოკოს შენაკადების ხეობებით. ჩრდილოეთ ქარპირა კალთები დაფარულია
მთის ჰილეით, მშრალი სამხრეთ კალთები და შიგა ხეობები — ქსეროფიტული ბუჩქნარითა და შერეული ტყით. 2800 მ 
ზევით მაღალი მთის სტეპი და პარამოსია, 4600 მ-ზე მაღლა — მუდმივი თოვლი. ქედზე 5 მყინვარია. 

ქედის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე მდებარეობს ქალაქი ბარკისიმეტო და მდინარე კოხედესის ზემო წელი. 
მასივის ცენტრში გაშენებულია ქალაქი მერიდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კორდილიერა-დე-მერიდა — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 663.
**რუსუდან ბულუსაშვილი** (დ. 8 მაისი, 1928, თბილისი — გ. 8 ივნისი, 2021, იქვე) — ქართველი ექიმი, მორფოლოგი, ჰისტოქიმიკოსი, ელექტრონული მიკროსკოპიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი საქართველოში, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

რუსუდან ბულუსაშვილი და ლუარსაბ შარაშიძე პოლონეთში, ჰისტოქიმიკოსთა მსოფლიო კონგრესზე
დაიბადა 1928 წლის 8 მაისს თბილისში. 1934-1945 წლებში სწავლობდა თბილისის I საშუალო სკოლაში; 1945-1951 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტზე. 1951 წელს ჩააბარა ასპირანტურაში.

1955–1960 წლებში იყო ქირურგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი და ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი 1960–1970 წლებში და ელექტრონული მიკროსკოპიის ლაბორატორიის გამგე 1970-1991 წლებში.

ავტორია 90 სამეცნიერო ნაშრომის და 2 მონოგრაფიისა, რომლებიც ეხება ქირურგიული და სიმსივნური ზრდის საკითხებს. მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის და ევროპის ქვეყნების სიმპოზიუმებსა და კონგრესებში მორფოლოგიასა და ჰიჰსტოქიმიაში.

1955 წელს თბილისსა და მოსკოვში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე — „ნერვული სისტემის როლი ინდუცირებული სიმსივნეების განვითარებაში." 1968 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე — „ინდუცირებული სიმსივნეების ჰისტოქიმიური თავისებურებანი."

ოჯახი
-----

მეუღლე — გამოჩენილი ქართველი მეცნიერი, პორფესორი ლუარსაბ შარაშიძე (დ. 1923 — გ. 1991).

შვილები — მანანა შარაშიძე, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორი და მაია შარაშიძე, მედიცინის დოქტორი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* უჯრედის ულტრასტრუქტურული ორგანიზაცია თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1987 გვ. 171
* ნერვული სისტემის სტრუქტურული ცვლილებები კანის ინდუცირებული კიბოს დროს, თბილისი, საქ. სსრ. მეცნ. აკად. გამ-ბა და სტ. 1961 გვ. 90

ლიტერატურა
----------

* *მამულაშვილი, თინათინ*, ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ.: ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი, 2000. — გვ. 48. 394 გვ. ISBN 9992852291.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„რუსუდან ბულუსაშვილი"** ვიკისაწყობში.
* რუსუდან ბულუსაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რუსტამ ორუჯოვი** (აზერ. Rüstəm Orucov; დ. 4 ოქტომბერი, 1991, უსტ-ილიმსკი, ირკუტსკის ოლქი) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი. იგი ასპარეზობდა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში კაცთა 73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. მეორე რაუნდში გიდეონ ვან ზულის დამარცხების შემდეგ, იგი მინსარ ისაევთან დამარცხდა. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მან -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ვერცხლის მედალი მოიგო.

ბიოგრაფია
---------

რუსტამ ორუჯოვი დაიბადა 1991 წლის 4 ოქტომბერს, იკუტსკის ოლქის რაიონ უსტ-ილიმსკში, რუსეთში. შვიდი წლის ასაკში დაიწყო ვარჯიში ძიუდოში. 16 წლამდე ცხოვრობდა ირკუტსკის ოლქში. ახალგაზრდობაში მონაწლებას იღებდა სხვადასხვა ახალგაზრდულ შეძიბრებებში. ბაქოში გადასვლის შემდეგ რუსტავ ორუჯოვიმ ვარჯიში ცნობილ საბრძოლო ხელოვნებათა კლუბში, ატილა-ში (Attila) დაიწყო. ახალგაზრდულ დონეზე მას მოგებული აქვს ევრაზიის ჩემპიონატი, მაგრამ კონტინენტური ჩემპიონატის მოგება ვერ მოახერხა. მოგვიანებით, ორუჯოვმა უფროს დონეში ასპარეზობა დაიწყო; იგი თავიდან -66 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. რუსტამ ორუჯოვმა პირველ წარმატებას -73 კილოგრამ კონით კატეგორიაში შეჯიბრების შემდეგ მიაღწია.

2011 წლის ივნისში, სლოვენიის ქალაქ ცელიეში ჩატარებულ ევროპის თასზე ორუჯოვმა მეორე ადგილი დაიკავა, ხოლო ამავე წლის ოქტომბერში გამართულ მსოფლიო თასზე (ბაქოში) მესამე ადგილი მოიპოვა. მსოფლიო თასზე მან პირველად იასპარეზა -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. 2012 წლის თებერვალში,დუსედოლფში ჩატარებულ „გრანდ პრიქსზე", ორუჯოვმა მეხუთე ადგილი დაიკავა. 2012 წლის მაისში ბაქოში ჩატარებული „გრან პრიქსი" მან პირველი ადგილით დაასრულა.

2012 წლის ლონდონში ჩატარებული ოლიმპიური თამაშების 1/16-ში ორუჯოვმა სამხრეთ აფრიკელი გიდეონ ვა-ზული დაამარცხა, თუმცა მოგვიანებით ამავე ტურნირის შემდგომ ჩემპიონთან, რუს მანსურ ისაევთან დამარცხდა.

2013 წელს რუსტამ ორუჯოვი აზერბაიჯანის სამხედრო სავალდებულო სამსახურიდან დაბრუნდა. დაბრუნებიდან მალევე მონაწილეობა მიიღო სამსუნში ჩატარებულ „გრან პრიქსზე", თუმცა საჭირო ვარჯიშების ვერშესრულების გამო ტურნირზე დამარცხდა. მაგრამ, 2013 წლის მაისში ორუჯოვი კვლავ ფორმაში ჩადგა და ბაქოში ჩატარებული ტურნირის („გრანდ სლემის") გამარჯვებული გახდა. 2014 წელს, სამსუნში ჩატარებული მორიგი „გრან პრიქსი" მან ვერცხლის მედლით დაასრულა.

2015 წელს, საქართველოში ჩატარებულ გრანდ პრიქსზე რუსტამ ორუჯოვმა ოქროს მედალი მოიპოვა. 2016 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rustam Orujov at the International Judo Federation
* Rustam Orujov at JudoInside.com
* 

* რუსტამ ორუჯოვი — Sports-reference.com (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Rustam Orujov. London 2012.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — August 4, 2012. ციტირების თარიღი: 2012-08-04.
2. ↑  Rustam Orujov.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 3, 2016. ციტირების თარიღი: September 3, 2016.
**კრასნი-სულინის წმინდა კვართის ეკლესია** (რუს. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია ქალაქ კრასნი-სულინში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. აგებულია 1914 წელს. იგი ერთადერთი შემორჩენილია იმ სამი ეკლესიიდან, რომელიც არსებობდა ქალაქის ტერიტორიაზე. არქიტექტურულად ნოვოჩერკასკის საკათედრო ტაძრის მცირე კოპიოა. 

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ქალაქი კრასნი-სულინი.

ისტორია
-------

წმინდა კვართის ეკლესია დაარსდა 1911 წელს, სულინოვსკო-კუნდრიუჩენსკის ხუტორში (დღევანდელი ყაზახეთის სოფელი). მისი არქიტექტორი უცნობია, თუმცა, ისტორიკოსებმა აღმოაჩინეს, რომ დონის როსტოვის ტერიტორიაზე, მრავალი ასეთი ეკლესია ცნობილი არქიტექტორის ― პეტრე სემიონოვის ძე სტუდენიკის პროექტების მიხედვითაა აგებული. მშენებლობა დაიწყო 1912 წელს და მიმდინარეობდა ატამანის და საპატიო მოქალაქის, ალექსანდრე ივანეს ძე პოლიაკოვის ზედამხედველობით. პირველი ეკლესია აღიმართა ხუტორის თემის ხარჯებით, ხოლო 2013 წელს, ხუტორის ადმინისტრაციამ 29 000 რუბლის ოდენობის თანხა გამოყო სამშენებლო სამუშაოების დასრულებისთვის და სამღვდელოებისთვის ყველა საჭირო აქსესუარის შესაძენად. 1914 წელს, მშენებლობა დასრულდა. 

1914 წლის 10 დეკემბერს, ეკლესია აკურთხა დონისა და ნოვოჩერკასკის მთავარეპისკოპოსმა ვლადიმირმა. 

წმინდა კვართის ეკლესია გადაურჩა ოქტომბრის რევოლუციას. მღვდელმსახურება ეკლესიაში მის დახურვამდე, 1935 წლამდე მიმდინარეობდა. იგი კვლავ გაიხსნა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, გერმანელთა ოკუპაციისას. წმინდა კვართის ტაძარში გაგზავნეს ბერძენი მღვდელი, რომელიც კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენელი იყო. ოკუპაციის მთავრობამ სცადა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაში კონფლიქტის წარმოქმნა და ამასთან დაკავშირებით, ცდილობდა ისეთი სასულიერო პირების შერჩევას, რომელთაც მოსკოვთან არანაირი კავშირი არ ჰქონდათ. ქალაქის გათავისუფლების შემდეგ, გარკვეული ხნის განმავლობაში, ეკლესიაში მსახურება არ ჩატარებულა, იგი მხოლოდ 1946 წლიდან აღდგა, ახალი მღვდლის დანიშვნის შემდეგ და მას შემდეგ აღარ შეწყვეტილა.

1992 წლის როსტოვის ოლქის მცირე საბჭოს 17 დეკემბრის № 325 გადაწყვეტილებით ეკლესიას მიენიჭა რუსეთის ფედერაციის ისტორიისა და კულტურის ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* Донские Епархиальные Ведомости от 11 декабря 1914 г.
* Кудрявцев В. В. «Страницы прошлого листая», стр. 20-21
* ГАРО. Ф.р-4173. Оп.6. Д. 52
**პლეონაზმი** — სტილისტური ხერხი, რომლის დროსაც აზრის გამოხატვა გაძლიერებულია ან დაზუსტებულია დამატებით ერთი ან რამდენიმე სიტყვით, რომელთა გრამატიკული საჭიროება არ არსებობს.

გამოხატვის ეს საშუალება ხშირია, როგორც მხატვრულ ასევე ფამილიარულ მეტყველებაში. ამ უკანასკნელში პლეონაზმის გამოყენებას უფრო ხშირად უნებლიე ხასიათი აქვს.

ეტიმოლოგია
----------

პლეონაზმი (ბერძ. πλεονασμός / pleonasmós) ბერძნული სიტყვაა და ნიშნავს „ზედმეტობას", „სიჭარბეს", „სიუხვეს".

პლეონაზმის ტიპები
-----------------

გაასხვავებენ სინტაქსურ და სემანტიკურ პლეონაზმს.

### სინტაქსური პლეონაზმი

სინტაქსურ პლეონაზმს ადგილი აქვს, როცა ფრაზაში გამოყენებულია გრამატიკული წყობისთვის ფაკულტატიური ფუნქციური სიტყვები. მაგ:

"I know you are coming."
"I know that you are coming."
მოცემულ ფრაზაში კავშირი that ფაკულტატიურია და გრამატიკული გამართულობისთვის მისი ხმარება არ არის აუცილებელი. ამ შემთხვევაში ორივე ფრაზა გამართულია, ხოლო სიტყვა that მიჩნეულია როგორც პლეონაზმი.

### სემანტიკური პლეონაზმი

სემანტიკური პლეონაზმი უფრო სტილისტიკას მიეკუთვნება, ვიდრე გრამატიკას. ამ მოვლენას ენათმეცნიერებაში ხშირად „მრავალსიტყვაობით" მოიხსენიებენ. სემანტიკური პლეონაზმი რამდენიმე ფორმით შეიძლება გამოვლინდეს:

სინონიმური გამეორება: ფრაზის ერთი შემადგენელი სიტყვის სემანტიკური მნიშვნელობა შედის მეორე სიტყვაში: „ზემოთ ასვლა", „უფასო საჩუქარი".

მრავალსიტყვაობა: ფრაზაში აზრის მხრივ უსარგებლო სიტყვების არსებობა: „მან თავისი ხელი გამომიწოდა"; „მზესუმზირის ზეთი ქოლესტერინის გარეშე" — ქოლესტერინის გარეშე აქ სრულიად ზედმეტია, რადგან, როგორც წესი, მცენარეული ცხიმი მას არ შეიცავს.

ხშირ შემთხვევაში სემანტიკურ პლეონაზმად მიჩნეული სიტყვის სტატუსი კონტექსტიდან გამომდინარეობს.

პლეონაზმები აბრევიატურებში
--------------------------

მრავალსიტყვაობა ხშირად უცხოენოვანი აბრევიატურების შემოსვლისას იჩენს თავს. ამ მოვლენას RAS-სინდრომის (Redundant Acronym Syndrome) სახელწოდებითაც მოიხსენიებენ:

* CD-დისკი
* VIP-პერსონა
* SMS შეტყობინება
* IT-ტექნოლოგია
* GPS - სისტემა
წმ. ბათლომეს ტაძარი პლზენში
**პლზენი** — ქალაქი ჩეხეთში, მდინარე ბეროუნკის (ვლტავის შენაკადი) შემადგენელი მდინარეების: მჟეს, რადბუზის, უჰლავის და უსლავის შესართავთან. დასავლეთ ჩეხიის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 163 ათასი მცხოვრები (2006). პლზენი დააარსა ჩეხიის მეფე ვაცლავ II-მ დაახლოებით 1292 წელს. XIV საუკუნეში პრივილეგირებული სამეფო ქალაქის სტატუსი მიიღო. XIV-XV საუკუნეებში ვაჭრობა-ხელოსნობის დიდი ცენტრია. 1419 წელს ჰუსიტების რევოლუციური ფრთის ერთ-ერთი ძირითადი ცენტრი იყო. 1420 წლის შემდეგ კათოლიკური რეაქციის, ხოლო XV-XVI საუკუნეებში ჰაბსბურგების დასაყრდენი გახდა. ძლიერ დაზარალდა ოცდაათწლიანი ომის (1618-48) დროს. XVII საუკუნის დამლევიდან ჩეხეთის ეროვნული კულტურის ერთ-ერთი ცენტრია. 1648 წელს პლზენში დაარსდა პირველი სტამბა, XIX საუკუნეში მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრი გახდა. 

პლზენი მძიმე მრეწველობის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრია (უნივერსალური მანქანათსაშენი საწარმოები, ყოფილი შკოდა). ელექტრომავლების, ენერგეტიკული, მეტალურგიული, ატომური მრეწველობის მოწყობილობათა წარმოება. სპეციფიკური ფოლადის გამოდნობა. კვების (მ.შ. ლუდის), ქაღალდის, კერამიკული, მინის, ტყავის მრეწველობა. ქალაქის მახლობლად ქვანახშირისა და რკინის მადნის საბადოებია.

ქალაქს შენარჩუნებული აქვს შუა საუკუნის იერი. არქიტექტურული ძეგლებია: წმ. ბართლომეს გოთიკური ეკლესია (XIV საუკუნის დასაწყისი-XV საუკუნე), შტერნბერგის კაპელითურთ (1510-29), გვიანდელი რენესანსისა და ბაროკოს სტილის სახლები, რენესანსის სტილის რატუშა (ახლა სურათების საქალაქო გალერეა, XVI საუკუნის შუა წლები), წმ. ანას ბაროკოს სტილის ეკლესია (1711), ეკლექტიკური სტილის თეატრი (1899-1902). 1940-იანი წლებიდან მიმდინარეობს ახალი რაიონების განაშენიანება. პლზენში არის სამედიცინო, მანქანათსაშენი, ელექტროტექნიკური, პედაგოგიური ინსტიტუტები. მუზეუმები. თეატრები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 109.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ევროპის კულტურული დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
* ათენი
	+ 1985
* ფლორენცია
	+ 1986
* ამსტერდამი
	+ 1987
* დასავლეთი ბერლინი
	+ 1988
* პარიზი
	+ 1989
* გლაზგო
	+ 1990
* დუბლინი
	+ 1991
* მადრიდი
	+ 1992
* ანტვერპენი
	+ 1993
* ლისაბონი
	+ 1994
* ლუქსემბურგი
	+ 1995
* კოპენჰაგენი
	+ 1996
* სალონიკი
* ლონდონი
	+ 1997
* სტოკჰოლმი
	+ 1998
* ვაიმარი
	+ 1999
* რეიკიავიკი
* ბერგენი
* ჰელსინკი
* ბრიუსელი
* პრაღა
* კრაკოვი
* სანტიაგო-დე-კომპოსტელა
* ავინიონი
* ბოლონია
	+ 2000
* როტერდამი
* პორტუ
	+ 2001
* ბრიუგე
* სალამანკა
	+ 2002
* გრაცი
	+ 2003
* გენუა
* ლილი
	+ 2004
* კორკი
	+ 2005
* პატრი
	+ 2006
* ლუქსემბურგი
* დიდი რეგიონი
* სიბიუ
	+ 2007
* ლივერპული
* სტავანგერი
	+ 2008
* ლინცი
* ვილნიუსი
	+ 2009
* ესენი
* სტამბოლი
* პეჩი
	+ 2010
* ტურკუ
* ტალინი
	+ 2011
* მარიბორი
* გიმარაინში
	+ 2012
* კოშიცე
* მარსელი
	+ 2013
* უმეო
* რიგა
	+ 2014
* მონსი
* პლზენი
	+ 2015
* სან-სებასტიანი
* ვროცლავი
	+ 2016
* ორჰუსი
* პაფოსი
	+ 2017
* ვალეტა
* ლეუვარდენი
	+ 2018
* პლოვდივი
* მატერა
	+ 2019
* რიეკა
* გოლუეი
	+ 2020-2021
* კაუნასი
* ეშ-სიურ-ალზეტი
* ნოვი-სადი
	+ 2022
* ვესპრემი
* ტიმიშოარა
* ელეფსინა
	+ 2023
* ტარტუ
* ბად-იშლი
* ბუდა
	+ 2024
* ნოვა-გორიცა
* გორიცია
* კემნიცი
	+ 2025
* ოულუ
* ტრენჩინი
	+ 2026
* ლიეპაია
	+ 2027
 |

 |
**რობესპიერის ძეგლი** (რუს. Памятник Робеспьеру) — ბოლშევიკების მიერ ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მოსკოვში დადგმული ერთ-ერთი პირველი ძეგლი. ქანდაკება დამზავებული იყო ბეტონისაგან მოქანდაკე ბეატრისა სანდომირსკაიას მიერ. ძეგლი იდგა ალექსანდრეს ბაღში ალექსანდრეს ბაღის ობელისკის ადგილზე. ძეგლი შეიქმნა რევოლუციის პირველ წლისთავისთვის 1918 წლის 3 ნოემბერს, ხოლო 6-7 ნოემბრის ღამეს დაიშალა ან ბეტონის უხარისხობის გამო, ან აფეთქების შედეგად.

აღწერა
------

ბეტონის ძეგლი იყო XVIII საუკუნის პოლიტიკური მოღვაწის რეალური გამოსახულება, შესაბამის ტანსაცმელში და პარიკში.

თვითმხილველის აზრით იგი ცოტა მაღალი იყო ვიდრე რეალური რობესპიერი.

ისტორია
-------

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლებამ მიიღო მონუმენტალური პროპაგანდის ლენინური გეგმა, რომლის საფუძველზეც გაანადგურეს ყველა ის ძეგლი, რომელიც მეფის ხელისუფლებასთან იყო კავშირში.

სახვითი ხელოვნების განყოფილებამ შეადგინა იმ პირების სია, რომლის ძეგლების შეიძლება დადგმულიყო. ამ სიაში შეიყვანეს არა მარტო რუსი რევოლუციონერები, არამედ უცხოელი პოეტები, ფილოსოფოსები, სწავლულები, მხატვრები, კომპოზიტორები და მსახიობები, სულ 69 პირი. 

რობესპიერი, როგორც საფრანგეთის რევოლუციის მნიშვნელოვანი ფიგურა, ბუნებრივია ამ სიაში მოხვდა. მისი დადგმა ალექსანდრეს ბაღში, მოხდა რომანოვების ობელისკის აღებისა და გადაკეთების პარალელურად.

რობესპიერის ძეგლის გახსნა მოხდა 1918 წლის 3 ნოემბერს. შემორჩენილია 18-წამიანი ვიდეო მასალა გახსნის შესახებ.

განადგურება
-----------

1918 წლის 7 ნოემბერს დილით ქანდაკება დანგრეული დახვდათ. ოფიციალური ვერსიით, რომელიც გაზეთმა „პრავდამ" გამოაქვეყნა 9 ნოემბერს, ძეგლის განადგურება მოხდა დამნაშავის ხელით, ანუ ძეგლი ააფეთქეს, მაგრამ იქვე მიუთითებენ, რომ კვარცხლბეკი გადარჩა. ერთ-ერთი არცთუ საფუძველს მოკლებული ვერსიის მიხედვით ბეტონი იყო დაბალი ხარისხის, ღამით მოყინა და ძეგლი ჩამოიქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდრეს ბაღი

სქოლიო
------

1. ↑  Ленинский план монументальной пропаганды… — Памятник Робеспьеру[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Прогулки по старой Москве. Тверская.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-27. ციტირების თარიღი: 2018-04-09.
**პლაცენტა** (ლათ. placenta — კვერი) — ძუძუმწოვრების, აგრეთვე ზოგიერთი ქორდიანის და უხერხემლოების რთული წარმონაქმნი, რომელიც აკავშირებს ნაყოფსა და დედის ორგნიზმს ორსულობისა ან მაკეობის დროს. პლაცენტით ნაყოფი დედის ორგანიზმიდან იღებს ჟანგბადს, საკვებსა და სხვა საჭირო ნივთიერებებს, მას კი გადასცემს ნახშირორჟანგს, დაშლის პროდუქტებსა და მისთ. თვით პლაცენტაში ხდება იმ ნივთიერებათა სინთეზი, რომლებიც აუცილებელია როგორც ნაყოფისათვის, ისე დედის ორგანიზმისათვის. პლაცენტა არეგულირებს ნივთიერებათა შეღწევას ნაყოფში; მაგრამ ნაყოფისა და დედის სისხლი არასოდეს ერევა.

პლაცენტას შეადგენს ნაყოფის გარსის (ქორიონი) უბანი და საშვილოსნოს კედლის გარსის (ენდომეტრიუმი) უბანი, რომელიც ჰორმონების გავლენით ძლიერაა შეცვლილი.

რაკი პლაცენტას ორი სხვადასხვა ორგანიზმის ნაწილები ქმნიან, მას ორგანო არ შეიძლება ეწოდოს.

ადამიანის პლაცენტა
------------------

ადამიანის პლაცენტა წარმოიქმნება ქორიონის — ხაოიანი და მასთან შეზრდილი საშვილოსნოს მოსავარდნი გარსებისაგან. დღესრული ნაყოფის პლაცენტა ბრტყელი მომრგვალო სხეული. პლაცენტა თითქოს ერთდროულად ასრულებს ფილტვების, ნაწლავების, ღვიძლის, თირკმლებისა და შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ფუნქციას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 105.
**საკინძი**, *ქინძისთავი* — ტანსაცმლის შესაკრავი ან სამკაული, ზოგჯერ რიტუალური დანიშნულების მქონე. საკინძს აქვს ღერო და ფიგურული თავი. ამზადებდნენ ძვლისაგან (ადრინდელი საკინძები) ან სხვადასხვა ლითონისაგან. ზოგჯერ ღერო და თავი სხვადასხვა ზოგჯერ ღერო და თავი სხვადასხვა მასალისაა.

საქართველოს ტერიტორიაზე უძველესი საკინძი აღმოჩნდა საგვარჯილეში (პალეოლითის ხანა). უძველესი საკინძები ტანსაცმლის შესაკრავად იყო განკუთვნილი. სპილენძის ადრეული საკინძები ძირითადად ძვლის საკინძების ფორმებს იმეორებს. ბრინჯაოს საკინძები მრავალფეროვანია და ზოგჯერ დიდი ზომისა. ადრინდელი, შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში სხვადასხვა ტიპის საკინძები იყო გავრცელებული, რომლებსაც ბრინჯაოსაგან (იშვიათად ოქროსა და ვერცხლისაგან), ამზადებდნენ. სხვადასხვა არქეოლოგიურ კულტურას საკინძების განსხვავებული ტიპი ახასიათებს. წინაანტიკური და ანტიკური ხანის საკინძებო უფრო მსუბუქია, რაც კოსტიუმის ცვლილებებთანაა დაკავშირებული.

გვიანდელ ანტიკურ ხანაში საკინძი (ხშირად რკინისა) თმისა და თავსაბურავის სამაგრ სამკაულად იქცა. IV-VIII საუკუნეებში დამახასიათებელია ბროწეულისებური ან სხვა ყვავილისმაგვარი მარჯნისთავიანი საკინძები, რომლებიც ნაყოფიერების სიმბოლოდაა მიჩნეული (გ. ლომთათიძე). მათში ქართული ჩიხტაკოპის პროტოტიპი შეიმჩნევა (ე. თაყაიშვილი). ფეოდალური ხანის ქვის რელიეფებსა და ფრესკებზე გამოსახულია საკინძები, რომლებითაც დამაგრებულია დიდგვაროვანთა წამოსასხამები (ნ. ჩოფიკაშვილი). შუა ფეოდალური ხანის არქეოლოგიურ მასალაში საკინძი იშვიათად გვხვდება.

XIX-XX საუკუნეებში ქართული ეთნოგრაფიის სინამდვილეში ცნობილია მანდილოსანთა თავსაბურავის შესამკობ-დასამაგრებელი წვრილი ღეროვანი საკინძები (შუბლის ქინძისთავი). XIX საუკუნის დასაწყისში ჩვენში ევროპული კოპსტიუმებთან ერთად ევროპული სამკაულ-საკინძებიც შემოვიდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამკაული

ლიტერატურა
----------

* *გოგაძე ე.* ქსე, ტ. 8, გვ. 673-674, თბ. 1984
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**კორეა**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **კორეა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**კორეა** (კორ. 한국 ან oკორ. 조선) — ნახევარკუნძული და რეგიონი აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც მოიცავს საკუთრივ კორეის ნახევარკუნძულს, კუნძულ ჯეჯუსა და რამდენიმე მცირე კუნძულს. რეგიონში ორი სუვერენული სახელმწიფო მდებარეობს - კორეის რესპუბლიკას (სამხრეთით) და კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკას (ჩრდილოეთით). რეგიონს ჩრდილო-დასავლეთით ჩინეთი (მანჯურია), ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით - რუსეთი (პრიმორიეს მხარე) ესაზღვრება. ჩრდილოეთის საზღვარი მიუყვება მდინარეებს ამროკი (იალუძიანგი) და ტუმანი (ტუმენი). დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან შემოსაზღვრულია ყვითელი და იაპონიის ზღვებით; სამხრეთით კი - კორეის სრუტით გამოყოფილია იაპონიისგან.

ეტიმოლოგია
----------

ქართულ და დასავლურ ენებში დამკვიდრებული სახელწოდება *კორეა* მომდინარეობს ძველკორეული სამეფოს, კოგურიოს, სახელწოდებიდან.

თანამედროვე ეპოქაში ჩრდილო კორეაში მიღებულია ქვეყნის დასახელება — *ჩოსონ* (კორ. 조선, 朝鮮), ხოლო სამხრეთში — *ჰანგუკ* (კორ. 한국, 韓國). მომავალი გაერთიანებული კორეისათვის ასევე სახელწოდება *კორიო* (კორ. 고려, 高麗) განიხილება.

ლიტერატურა
----------

* *მელაშვილი გიორგი*, **კორეა - წარმატების ისტორია** / *გაკვეთილები საქართველოსთვის*, თბილისი, 2021. ISBN 978-9941-8-3754-8.

სქოლიო
------

1. ↑  მელაშვილი, 2021, გვ. 23
2. ↑  მელაშვილი, 2021, გვ. 53
**კატაკალონ კეკავმენი** (ბერძ. Κατακαλὼν Κεκαυμένος) — XI საუკუნის ცნობილი მხედართმთავარი ბიზანტიის იმპერიაში.

კატაკალონ კეკავმენი დაიბადა კოლონეიაში, განთქმული კატაკალონების ოჯახში. იოან სკილიცის მიხედვით, ის არ იყო არისტოკრატიული წარმომავლობის. პირველ წარმატებას მან გიორგი მანიაკის მეთაურობით წარმართულ სიცილიის კამპანიაში მიაღწია. ის პროტოსპაფარიის ტიტულით, 1040 წელს, მესინის არაბთა შემოსევების წინააღმდეგ, არმენიაკონის თემის დანაყოფს მეთაურობდა.

1042 წელს, მიხეილ V-მ, კეკავმენი კონსტანტინოპოლში არსებული ამბოხის ჩასახშობად გაგზავნა, მომავალ წელს კი მან რუსების დამარბეველი რაზმის თავდასხმა აარიდა იმპერიული ქალაქს, ამის სანაცვლოდ მას დუნაის ქალაქების არხონტობა უბოძეს. კონსტანტინე IX მონომახის მმართველობის ქვეშ, მას კარიერის მკვეთრი ზრდა ჰქონდა. ის აღმოსავლეთში იბერიის დუკად დანიშნეს და ადგილობრივ მოსახლეობას სელჩუკების წინააღმდეგ არსებულ მცირე თავდასხმებში მეთაურობდა. 1040-იანი წლების დასასრულს ის "აღმოსავლეთის სტარტილატის" წოდებამდე დააწინაურეს. აღმოსავლეთში ის ყივჩაღების თავდასხმებს იგერიებდა, სადაც სერიოზული ჭრილობა მიიღო. 1055 წელს მას მაგისტროსობა და პრესტიჟული ანტიოქიის მმართველობა უბოძეს.

მიხეილ VI სტრატონიკე არ ენდობოდა ძლიერ გენერლებს და მათში საშიშროებას ხედავდა; მან კატაკალონის და ისააკ კომნენოსის მოთხოვნა პროედროსის წოდებამდე დაწინაურებისთვის, უარით გაისტუმრა. ამის საპასუხოდ, 1057 წლის ისააკ კომნენოსის აჯანყებაში, კატაკალონმა ისააკის მხარი დაიჭირა, რის სანაცბლოდაც მას კურაპალატის ტიტული მიენიჭა.

ლიტერატურა
----------

* Guilland, Rodolphe (1967). *Recherches sur les Institutions Byzantines, ტ.s I–II* (French). Berlin:  Akademie-Verlag.
* Holmes, Catherine (2005). *Basil II and the Governance of Empire (976–1025)*. Oxford:  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-927968-5.
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991). *Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Kazhdan 1991, p. 1113.
2. ↑  Guilland 1967, ტ. I, გვ. 452 და ტ. II, გვ. 108
3. ↑  Guilland 1967, ტ. I, გვ. 383–384, 387
4. ↑  Guilland 1967, ტ. I, გვ. 37, 130, 186, 452
**საკმარა** (რუს. Сакмара; ბაშკ. Һаҡмар (ინფ.)) — მდინარე რუსეთში. გაედინება ბაშკირეთისა (348 კმ) და ორენბურგის ოლქის (412 კმ) ტერიტორიაზე. ერთვის მდინარე ურალს მარჯვენა მხრიდან. სიგრძე 798 კმ, აუზის ფართობი 30 200 კმ². საერთო ვარდნა 570 მ. სათავე აქვს ურალთაუს ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 800 მ სიმაღლეზე. გაედინება ფართო მთის ხეობაში, გარს უვლის ზილაირის პლატოს, იჭრება ღრმა ხეობაში და დასავლეთისაკენ უხვევს. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება. წყალდიდობა აპრილიდან ივნისის დასაწყისამდეა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავიდან 55 კილომეტრზე 144 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილში. საკმარა საკმაოდ უხვწყლიანი მდინარეა. დამახასიათებელია სწრაფი დინება, ორენბურგის სიახლოვეს შედარებით წყნარი. მდინარეში წყალი ზაფხულშიც კი ცივია. სიგანე ადგილ-ადგილ 80 მეტრამდეა და მეტიც, ხოლო სიღრმე 5 მ-მდე. მდინარე ურალის წყლის ტემპერატურასთან შედარებით, ტემპერატურა საკმარაში 2°C-ით დაბალია. მდინარის აუზის ზილაირის პლატოს ფარგლებშია მოქცეულია, რომელიც აგებულია მაქსიუტოვის მეტამორფული კომპლექსის ქანებით; ნაწილობრივ მასზე კარსტია განვითარებული. აუზის ტყიანობა 75 %-ს შეადგენს. დიდი შენაკადებიდან აღსანიშნავია: ზილაირი, დიდი იქი და სალმიში. ქვემო დინებაში სანაოსნოა. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი კუვანდიკი, ხოლო შესართავის სიახლოვეს სოფელი საკმარა, მდინარე ურალზე ორენბურგი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საკმარა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* საკმარა — ბაშკირეთის ენციკლოპედია დაარქივებული 2016-04-07 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
**კიბოჭამია სელაპი** (ლათ. Lobodon carcinophagus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2,2–2,6 მეტრი, მასა 300 კილოგრამამდე, დედალი მამალს მცირედ აღემატება. სხეული და დინგი ზომიერად წაგრძელებულია. ზედა და ქვედა ყბის მრავალწვერიანი კბილები მჭიდროდაა მიჯრილი ერთმანეთზე, რაც წარმოქმნის ე. წ. „ცხაურას", რომელიც საკვების გაფილტვრის საშუალებას იძლევა. ყოველწლიური ბეწვის ცვენის შემდეგ (იანვარ-მარტში) მოზარდი კიბოჭამიების ბეწვი ზურგზე რუხ-ყავისფერია, გვერდებზე, მხრებსა და ფარფლებზე ლაქებითა და რგოლებით, მუცელზე — ღია რუხი; ზაფხულისთვის ბეწვი ფერს იცვლის და კრემისფერ-თეთრი ხდება. ასაკთან ერთად ბეწვი ფერმკრთალდება, მუცელსა და ზურგს შორის კონტრასტი ქრება. ცირკუმპოლარულადაა გავრცელებული ანტარქტიკის წყლებში; მიჰყვება პაკის ყინულის საზღვარს და მიგრირებს მის სეზონურ ცვლილებასთან ერთად. ჩვეულებრივ, იკვებება ღამე, უმთავრესად კრილით, იშვიათად თევზითა და ფსკერის კიბოსნაირებით, რომელთა მოსაპოვებლადაც შეუძლია 400 მეტრზე მეტ სიღრმეზე ჩაყვინთვა და წყალქვეშ 11 წუთამდე გაჩერება. ხმელეთზე სწრაფად გადაადგილდება (25 კმ/სთ სიჩქარემდე), შეუძლია წყლიდან მაღალ ხორგებზე ან კლდეებზე ახტომა. ყინულზე (იშვიათად სანაპიროზე) გროვდებიან 3 ათასზე მეტი სულისაგან შემდგარ ჯგუფებად. კიბოჭამია სელაპის ბუნებრივი მტერია ზღვის ლეოპარდი და ცელნამგალა ვეშაპი. სარეწაო მნიშვნელობა არ გააჩნია. მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვანი სელაპის სახეობაა.

ლიტერატურა
----------

* *Жариков К. А.* КРАБОЕД // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М. 2010. — стр. 554.