**ლიუბა ველიჩი** ( *Veličkova* ; ბულგ. Люба Величкова დ. 10 ივლისი, 1913 — გ. 1 სექტემბერი, 1996) — საოპერო სოპრანო. იგი დაიბადა სლავიანოვოში, ბულგარეთში. სწავლობდა სოფიასა და ვენაში. მღეროდა ავსტრიისა და გერმანიის საოპერო თეატრებში 1930-იანი წლების ბოლოს და 1940-იანი წლების დასაწყისში და შუა რიცხვებში. 1946 წელს იგი გახდა ავსტრიის მოქალაქე.

ველიჩი ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა რიხარდ შტრაუსის სალომეს მთავარი როლით, რომლის შესრულებაშიც მას კომპოზიტორი ხელმძღვანელობდა. მისი საერთაშორისო კარიერა ხანმოკლე იყო: საერთაშორისო წარმატების დაწყება გადაიდო მეორე მსოფლიო ომის გამო და დასასრული დააჩქარა ვოკალურმა პრობლემებმა. იგი გაფრინდა 1947 წელს ლონდონში და გზა გააგრძელა ნიუ-იორკში 1949 წლიდან, მაგრამ მისი საშემსრულებლო დღეები დასრულდა 1950-იანი წლების შუა ხანებში. მომღერის ზოგიერთი ცოცხალი ჩანაწერი გადარჩა მაუწყებლობებიდან, თუმცა მათი რაოდენობა მცირეა.

1950-იანი წლების შუა პერიოდიდან ველიჩი მღეროდა პერსონაჟების როლებს ოპერებში და თამაშობდა სასცენო პიესებში. გარდაიცვალა ვენაში, 83 წლის ასაკში.

ცხოვრება და კარიერა
-------------------

### ადრეული წლები

ველიჩი დაიბადა სლავიანოვოში, ბულგარეთში და გაიზარდა მისი ოჯახის ფერმაში ორ დასთან ერთად.  მისი ინტერესი მუსიკისადმი ბავშვობიდან დაიწყო;  როდესაც ის რვა წლის იყო, მისმა დამ აჩუქა ვიოლინო და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ფიქრობდა, რომ გამხდარიყო პროფესიონალი მევიოლინე.   შუმენში საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მან შეისწავლა ფილოსოფია სოფიის უნივერსიტეტში და მიიღო დოქტორის ხარისხი.  სოფიაში მღეროდა გუნდებში, სწავლობდა მუსიკას გიორგი ზლატევ-ჩერკინთან.  ბულგარეთის მთავრობის დაფინანსებით იგი გადავიდა ვენაში, რათა ესწავლა სახელმწიფო აკადემიის სიმღერის პროფესორ თეო ლიერჰამერთან.  

 ველიჩი 1930-იანი წლების დასაწყისში
ველიჩის საოპერო დებიუტი შედგა სოფიაში 1936 წელს.  მისი პირველი მთავარი როლი იყო ნედა *ჯამბაზებში*, გრაცის ოპერაში იმავე წელს. მომდევნო სამი წლის განმავლობაში, იმღერა სოპრანოს როლების უჩვეულოდ ფართო სპექტრი, სხვადასხვა კომპოზიტორების ოპერებში მოცარტიდან ვაგნერამდე, ჰამპერდინკამდე, პუჩინამდე და რიხარდ შტრაუსამდე. 

მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე იყო ჰამბურგის (1941–1943), მიუნხენისა და ბერლინის (1943–1946) საოპერო ჯგუფების წევრი.  ბერლინში ყოფნისას მან შეასრულა კომპოზიტორ რიხარდ შტრაუსის ოპერაში ერთ-ერთი როლი. შტრაუსმა შეამჩნია ლიუბა, რომელმაც მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა; შტრაუსმა დაგეგმა მისთვის მთავარი როლი *სალომეს* ახალ სპექტაკლში 1944 წელს, მისი ოთხმოცი წლის დაბადების დღის აღსანიშნავად. ის დაეხმარა მომღერალს მისი ნაწილის მომზადებაში.   სპექტაკლამდე ექვსი კვირით ადრე მუშაობდნენ ნაწარმოებზე; შტრაუსი ყოველდღე ესწრებოდა რეპეტიციებს. 

ველიჩმა ავსტრიის მოქალაქეობა მიიღო 1946 წელს  იგი გახდა მომღერალთა ჯგუფის მთავარი წევრი, რომელიც ოპერის მენეჯერმა ფრანც სალმჰოფერმა შეკრიბა, როდესაც ის ომის ბოლოს ვენის სახელმწიფო ოპერის აღდგენას ცდილობდა. ვენაში მან კიდევ უფრო გააფართოვა თავისი რეპერტუარი, დაამატა როლები ფრანგულ, გერმანულ, იტალიურ და რუსულ ოპერებში. სალომეს გარდა მას სხვა როლები ჰქონდა.

### საერთაშორისო კარიერა

1947 წელს სალმჰოფერმა საოპერო ჯგუფი ლონდონში წაიყვანა კოვენტ გარდენის ოპერის მიწვევით.  ველიჩი არ იყო სრულებით უცნობი ბრიტანელი მაყურებლისთვის, ის მოისმინეს და კარგად მიიღეს ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონიის და ვერდის რეკვიემის სპექტაკლებში ჯონ ბარბიროლის ხელმძღვანელობით, მაგრამ მისი მიღება ოპერის თეატრში მნიშვნელოვანი სიახლე იყო.  კოვენტ გარდენში დონა ანას და სალომეს როლში მან სენსაცია მოახდინა და დაჩრდილა მისი თანამემამულე კომპანიის წევრი მარია სებოტარი, რომელთანაც ორივე როლს იზიარებდა.  *მუსიკისა და მუსიკოსების გროუვის ლექსიკონის* თანახმად, მან „გააოცა ლონდონის მაყურებელი სპექტაკლებში თავისი სიძლიერით, ვოკალური სიწმინდით და დამაჯერებელი ძალით". ლონდონში ყოფნისას ველიჩმა მონაწილეობა მიიღო შტრაუსის *ელექტრას* ორ სპექტაკლში, რომელსაც დირიჟორობდა სერ ტომას ბიჩემი კომპოზიტორის თანდასწრებით. 

დევიდ ვებსტერმა, სამეფო ოპერის თეატრის დირექტორმა, აღიარა ველიჩის ნიჭი, რომლის შემდეგაც იგი გამოჩნდა 1948-1953 წლებში *აიდაში*, *ლა ბოჰემში*, *სალომეში*, *ტოსკასა* და *ყვავი დედოფალში*.   ლონდონში, ისევე როგორც ვენაში, მაშინ ჩვეულებისამებრ, ოპერებს ადგილობრივ ენაზე ასრულებდნენ და ველიჩს, ისევე როგორც სხვა გერმანელ მომღერლებს, რომლებიც კოვენტ გარდენში გამოდიოდნენ, თავისი როლები ინგლისურად უნდა ესწავლა.  როდესაც ველიჩმა 1948 წელს ედინბურგის ფესტივალზე გლინდბურნის ფესტივალის ოპერისთვის დონა ანა იმღერა, კრიტიკოსმა ფრენკ ჰოუზმა დაწერა, რომ ის იყო ვეფხვი, რომელსაც შეეძლო ეჭამა დონ ჯოვანიც და დონ ოტავიოც „და მაინც მოუწოდებდა მეტის მოთხოვნით".  იმავე წელს მან იმღერა ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონიაში ვენის ფილარმონიასთან ერთად ვილჰელმ ფურტვანგლერის დირიჟორობით სამეფო ალბერტ-ჰოლში.  1949 წელს ედინბურგში გლინდბურნისთვის მან იმღერა ამელია *ბალ-მასკარად*ში. 

 ველიჩი როზალინდის როლში *Die Fledermaus-*ში
1949 წელს ველიჩის დებიუტი შედგა მეტროპოლიტენის ოპერის სცენაზე *სალომეში*, ნიუ-იორკი. *Variety-მ* შეაქო ველიჩის სიმღერა და მსახიობობა. 

ველიჩის საერთაშორისო კარიერა ძირითადად ორიენტირებული იყო ვენაზე, ლონდონსა და ნიუ-იორკზე, თუმცა იგი დარჩა გრაცის ერთგული და იქ სტუმრად ხშირად მიდიოდა. იგი ორჯერ იყო მიწვეული მილანის ლა სკალაში, მაგრამ მისი ვალდებულებები ისედაც ძალიან ბევრი იყო იმისთვის, რომ დათანხმებულიყო. 

### შემდგომ წლებში

1953 წლისთვის ველიჩს ხმის იოგებზე კვანძები განუვითარდა, რაც საჭიროებდა ქირურგიულ ჩარევას. ჯანმრთელობის პრობლემებმა მკვეთრად გააუარესა მისი შესრულების უნარი. 

ველიჩი ორჯერ იყო დაქორწინებული და ორჯერვე განქორწინდა; მას შვილები არ ჰყავდა. იგი გარდაიცვალა ვენაში ინსულტის რამდენჯერმე გამეორების შემდეგ, 83 წლის ასაკში

ლიტერატურა
----------

* Culshaw, John (1967). *Ring Resounding*. London:  Secker & Warburg. ISBN 978-0-436-11800-5.
* Fellers, Frederick (2010). *The Metropolitan Opera on Record*. Ann Arbor, Michigan:  Scarecrow Press. ISBN 978-1-4616-6417-8.
* Morgan, Kenneth (2010). *Fritz Reiner, Maestro and Martinet*. Baltimore:  University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-09194-0.
* Schwarzkopf, Elisabeth (1982). *On and Off the Record: A Memoir of Walter Legge*. London:  Faber and Faber. ISBN 978-0-571-14912-4.
* Steane, John (1993). *The Grand Tradition: Seventy Years of Singing on Record*, 2nd, London:  Duckworth. ISBN 978-0-7156-0661-2.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Tubman, Howard. "New Prima Donna", *The New York Times*, 13 February 1949, p. X7
2. 1 2 3  Harewood, Lord, and Harold Rosenthal. "Ljuba Welitsch", *Opera*, volume 4 (1953), pp. 72–77
3. 1 2  O'Connor, Patrick. "A Salome coached by Strauss", *The Guardian*, 3 September 1996, p. 18
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Ljuba Welitsch", *The Times*, 2 September 1996, p. 23
5. ↑  Wechsler, Bert. "Ljuba Welitsch", *Music Journal*, Winter 1985, pp. 5–8
6. 1 2 3  Coleman, Emily. "Ljuba Welitsch", *Opera News*, November 1996, p. 60
7. ↑  "Broadcast Opera", *The Times*, 27 October 1947, p. 8
8. ↑  "Ljuba Welitsch" დაარქივებული 2018-08-31 საიტზე Wayback Machine. , Royal Opera House performance database, retrieved 30 August 2018
9. ↑  *La bohème*[*მკვდარი ბმული*] and *La bohème* დაარქივებული 2018-08-31 საიტზე Wayback Machine. , Royal Opera House performance database, retrieved 30 August 2018
10. ↑  "Glyndebourne Opera at Edinburgh", *The Times*, 27 August 1948, p. 7
11. ↑  "Vienna Philharmonic Orchestra", *The Times*, 7 October 1948, p. 6
12. ↑  "*Un ballo in maschera*, 22 August 1949", Glyndebourne performance archive, retrieved 30 August 2018
13. ↑  "Met's Sensational New Soprano", *Variety*, 9 February 1949, p. 60
14. ↑  Ashley, Tim. "To die for", *The Guardian*, 3 May 2002, p. B23