ეს კედლის მხატვრობა, რომელიც აღმოჩენილია ქალაქ პომპეიში, არის რომაული პერიოდის პომპეის მოსახლეობის შესახებ არსებული პირველადი წყარო. (პაკიუს პროკულოს პორტრეტი)
ისტორიის, როგორც აკადემიური დისციპლინის შესწავლისას, **პირველადი წყარო** (იგივე **ორიგინალური წყარო**) არის არტეფაქტი, დოკუმენტი, დღიური, ხელნაწერი, ავტობიოგრაფია, ჩანაწერი, ან ინფორმაციის ნებისმიერი სხვა წყარო, რომელიც შეიქმნა შესწავლებისას. იგი წარმოადგენს თემის შესახებ ინფორმაციის თავდაპირველ, ორიგინალურ წყაროს. მსგავსი განმარტებები შეიძლება გამოყენებულ იქნას საბიბლიოთეკო მეცნიერებებში (ბიბლიოთეკათმცოდნეობა) და მეცნიერების სხვა სფეროებში, თუმცა განსხვავებულ სფეროებს შეიძლება განსხვავებული განსხვავებები ჰქონდეთ. ჟურნალისტიკაში პირველადი წყარო შეიძლება იყოს ადამიანი, რომელსაც აქვს პირდაპირი ცოდნა სიტუაციის ან ამ პირის მიერ დაწერილი დოკუმენტი.

პირველადი წყაროები გამოირჩევიან მეორადი წყაროებისგან, რომლებიც წარმოადგენენ პირველადი წყაროების გამეორებას, კომენტარს, ან ზედნაშენს. ზოგადად, ფაქტები, რომლებიც მოგვიანებით დაიბეჭდება საჭირო შემთხვევებისას და შესაძლო სიზუსტით, მეორადი წყაროა. მაგალითად, პირველად წყარო შეიძლება წარმოადგენდეს, აგრეთვე, მეორად წყაროს, იმის მიხედვით, თუ როგორ გამოიყენება იგი. მაგალითად, მემუარები წარმოადგენს ძირითად (ანუ პირველად) წყაროს მისი ავტორის შესახებ, ან მისი მეგობრების შესახებ, მაგრამ იგივე მემუარები იქნება მეორადი წყარო, თუ იგი გამოყენებული იყო კულტურის შესასწავლად, რომელშიც მისი ავტორი ცხოვრობდა. „პირველადი" და „მეორადი" ამ შემთხვევაში უნდა იყოს გაგებული მონათესავე თვალსაზრისით, კონკრეტული ისტორიული კონტექსტის მიხედვით - თუ რა არის შესწავლილი წყაროები. :118–246

წყაროთა კლასიფიკაციის მნიშვნელობა
---------------------------------

### ისტორია

სამეცნიერო ლიტერატურაში, კლასიფიკაციის მნიშვნელოვანი მიზანია ისტორიული წყაროების დამოუკიდებლობისა და საიმედოობის განსაზღვრა. ისეთი კონტექსტი, როგორიცაა ისტორიული წერილი, თითქმის ყოველთვის რეკომენდებულია მისი გამოყენება, როგორც პირველადი წყაროსი და „თუ ისინი არ არის ხელმისაწვდომი, მაშინ დიდი სიფრთხილეა საჭირო. ასეთ დროს ავტორი შეიძლება გადავიდეს მეორადი წყაროების გამოყენებაზე. შრიდარანი მიიჩნევს, რომ პირველად წყაროებს უშუალო აქვთ წარსულთან და რომ „ისინი თვითონ საუბრობენ" იმ გზებით, რომლითაც ვერ მოხერხდება მეორადი წყაროების ფილტრაციის მეშვეობით.

### სხვა სფეროები

სამეცნიერო ლიტერატურაში წყაროების კლასიფიკაციის მიზანია წყაროების დამოუკიდებლობისა და საიმედოობის განსაზღვრა. მიუხედავად იმისა, რომ *პირველადი და მეორადი წყაროები* წარმოიშვა ისტორიოგრაფიაში   როგორც ისტორიული იდეების კვალი ისტორიაში, მათ უკვე იყენებენ სხვა სფეროებშიც. მაგალითად, ეს იდეები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამეცნიერო თეორიების, ლიტერატურული ელემენტების და სხვა სახის ინფორმაციის ისტორიის დასადგენად, რომელიც გადაეცემა ერთი ავტორისგან მეორეში.

სამეცნიერო ლიტერატურაში მეცნიერისათვის პირველადი წყაროა ახალი მონაცემების, შედეგების და თეორიების გამოსაცემად ორიგინალური საფუძველი. პოლიტიკურ ისტორიაში ძირითადი წყაროებია ისეთი დოკუმენტები, როგორებიცაა ოფიციალური ანგარიშები, გამოსვლები, პამფლეტები, პლაკატები ან მონაწილეთა წერილები, ოფიციალური არჩევნების შედეგების და თვითმხილველთა ანგარიშები. იდეების ან ინტელექტუალური ისტორიის ისტორიაში მთავარი ანუ პირველადი წყაროებია: წიგნები, ესეები და წერილები; ეს ინტელექტუალები შეიძლება იყვნენ ისტორიკოსები, რომელთა წიგნები და ესეები პირველადი წყაროებია, მაგრამ თავიანთ აქტუალურ სამოღვაწეო სფეროებში ისინი მხოლოდ მეორად წყაროს წარმოადგენს. რელიგიურ ისტორიაში პირველადი წყაროებია რელიგიური ტექსტები და რელიგიური ცერემონიებისა და რიტუალების აღწერილობანი.

კულტურის ისტორიის შესწავლა შეიძლება მოიცავდეს გამოგონილ წყაროებს, როგორიცაა რომანები ან პიესები. უფრო ფართო კუთხით პირველადი წყაროები ასევე მოიცავს ხელოვნების ნიმუშებს ფოტოების, გაზეთების, მონეტების, ნახატების ან შენობა-ნაგებობების სახით. ისტორიკოსები პირველად წყაროებად თვლიან, ასევე არქეოლოგიურ ნიმუშებს და ზეპირ ანგარიშებს, ინტერვიუებს. წერილობითი წყაროები შეიძლება დაიყოს სამ კატეგორიად.

* **ნარატიული წყაროები** ან **ლიტერატურული წყაროები, რომელიც თხრობას შეიცავს** სიუჟეტში ან წერილში. ისინი არ შემოიფარგლება მხოლოდ გამოგონილი წყაროებით (რომლებიც შეიძლება თანამედროვე წყაროების ინფორმაციის წყარო იყოს), მაგრამ მოიცავს დღიურებს, ფილმებს, ბიოგრაფიებს, წამყვან ფილოსოფიურ ნაწარმოებებსა და სამეცნიერო ნაშრომებს.
* **დიპლომატიურ წყაროებში** შედის ქარტიები და სხვა იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც, როგორც წესი, მიჰყვებიან დადგენილ ფორმატს.
* **სოციალური დოკუმენტები** - არის ორგანიზაციების მიერ შექმნილი ჩანაწერები, როგორიცაა დაბადების მოწმობა, საგადასახადო ჩანაწერების რეგისტრაცია და სხვა.

ისტორიოგრაფიაში, როდესაც ისტორიის შესწავლა ექვემდებარება ისტორიულ შემოწმებას, მეორადი წყარო შიძლება გახდეს ძირითადი ანუ პირველადი წყარო. ისტორიკოსის ბიოგრაფიისთვის, ისტორიკოსების პუბლიკაციები ძირითადი წყაროებია. დოკუმენტური ფილმები შეიძლება ჩაითვალოს მეორად წყაროდ ან პირველად წყაროდ, იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის კინორეჟისორი პირველად წყაროებს.

ლაფაიეტის კოლეჯის ბიბლიოთეკა, გთავაზობთ კვლევის ზოგიერთ სფეროში პირველადი წყაროების მოკლე მიმოხილვას: 

>  „ძირითადი წყაროების განმარტება განსხვავდება აკადემიური დისციპლინისა და კონტექსტის მიხედვით, რომელიც გამოიყენება. </br>
> 
> 
> * ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში ძირითადი წყარო შეიძლება განისაზღვროს, როგორც ის, რაც შეიქმნა ან იმ პერიოდის განმავლობაში სწავლობდა ან შემდგომში პირები, რომლებიც ასახავდნენ იმ დროს მოვლენების ჩართულობას.
> * სოციალურ მეცნიერებაში პირველადი წყაროების განსაზღვრა გაფართოვდება იმ ციფრული მონაცემების შედგენაში, რომლებიც შეიკრიბნენ ადამიანების, მოვლენებისა და გარემოს შორის ურთიერთობების ანალიზისთვის.
> * საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში პირველადი წყარო შეიძლება განისაზღვროს, როგორც ორიგინალური დასკვნების ან იდეების დასკვნა. ეს წყაროები ხშირად გვხვდება კვლევითი სტატიების ფორმით მეთოდებისა და შედეგების სექციებთან."
> 
> 
>

პირველადი წყაროების მოძიება
---------------------------

მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი პირველადი წყარო დაცულია კერძო კოლექციებში ან კერძო პირთა ხელში, სხვები განთავსებულია არქივებში, ბიბლიოთეკებში, მუზეუმებში, ისტორიულ საზოგადოებებში და სპეციალურ კოლექციებში. ისინი შეიძლება იყოს საჯარო ან კერძო ხასიათის. ზოგი მათგანი უნივერსიტეტებსა და კოლეჯებთან არის დაკავშირებული, ზოგი კი სამთავრობო უწყებებთან. ერთ სფეროსთან დაკავშირებული მასალები შეიძლება გავრცელდეს სხვადასხვა დაწესებულების. მასალა შეიძლება იყოს შორეული დოკუმენტის თავდაპირველი წყაროდან. მაგალითად, კალიფორნიაში ჰანთინგტონის ბიბლიოთეკა მოიცავს დიდი ბრიტანეთის მრავალ დოკუმენტს.

აშშ-ში, ძირითადი წყაროების ციფრული ასლები რამდენიმე ადგილიდან შეიძლება ამოიღონ. კონგრესის ბიბლიოთეკა რამდენიმე ციფრულ კოლექციას ინარჩუნებს, სადაც შეიძლება მათი მოძიება. ზოგიერთის მისამართია ამერიკული მეხსიერება და ქრონიკა ამერიკა. ეროვნულ არქივმა და რექორდს ადმინისტრაციამ ასევე ციფრული კოლექციები ციფრული საავტომობილო გზებით შეადგინა. ციფრული ბიბლიოთეკის ამერიკა ეძებს ბევრ ბიბლიოთეკაში, არქივებში და მუზეუმებში გაციფრებული ძირითადი წყაროებიდან. ინტერნეტ არქივსაც აქვს ძირითადი წყაროები მრავალი ფორმატით.

დიდ ბრიტანეთის, ეროვნული არქივი უზრუნველყოფს საკუთარი კატალოგის კონსოლიდირებულ ძიებას და არქივების ინდექსის ხელმისაწვდომობის შესახებ ჩამოთვლილ სხვა არქივებს. ხელმისაწვდომი დოკუმენტების უმეტესობა ეხება ინგლისსა და უელსს. პირველადი წყაროების ზოგიერთი ციფრული ასლი ხელმისაწვდომია შოტლანდიის ეროვნული არქივიდან. ბევრი ქვეყნის მთავარი კოლექციები შედის ძირითადი არქივის ხელმისაწვდომობაში, ხოლო სხვებს საკუთარი ინტერნეტ-კატალოგები აქვთ. ბევრი ქვეყნის ბიურო უზრუნველყოფს დოკუმენტების ციფრულ ასლებს.

სხვა რეგიონებში, ევროპენა-კოლექციაში შესულია ციფრული მასალები მთელი ევროპის ციფრული მასალების ბიბლიოთეკებიდან და ფლიკერიდან. ტროვე მოიცავს პირველადი წყაროების დიდძალ მასალას ავსტრალიიდან.

პირველადი წყაროების ძირითადი ნაწილი არ არის ციფრული და ის შეიძლება მოიძებნოს ისეთი კატალოგების დახმარებით, როგორიცაა მსოფლიო კატალოგი კონგრესის ბიბლიოთეკის კატალოგი , ეროვნული არქივის კატალოგი და ა.შ.

პირველადი წყაროების გამოყენება
------------------------------

ისტორია, როგორც აკადემიური დისციპლინა ეფუძნება სამეცნიერო საზოგადოების, კვალიფიციურ სპეციალისტთა მიერ შეფასებულ პირველად წყაროებს, რომლებიც თავიანთ ანგარიშებს აქვეყნებენ საკუთარ წიგნებში, სტატიებსა და დოკუმენტებში. არტურ მარვიკი ამბობს: „ძირითადი წყაროები აბსოლუტურად ფუნდამენტური ისტორიაა." იდეალურმა ისტორიკოსმა უნდა გამოიყენოს ყველა ხელმისაწვდომი წყარო, რომელიც შეიქმნა იმ დროისთვის. პრაქტიკაში ზოგიერთი წყარო განადგურდა, ზოგი არ არის ხელმისაწვდომი კვლევისთვის. შესაძლებელია მოვლენის ერთადერთი თვითმხილველი აღმოჩნდეს მხოლოდ თვითმხილველის მემუარები, ავტობიოგრაფიები ან ზეპირი ინტერვიუები. ზოგჯერ ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც დაკავშირებულია მოვლენისა და პიროვნების შესახებ წარსულში, დაწერილია ათწლეულების ან რამდენიმე საუკუნის შემდეგ. ხელნაწერები, რომლებიც კლასიკური ტექსტური წყაროებია, შეიძლება იყოს დოკუმენტების ასლები ან დოკუმენტის ასლების ფრაგმენტები. ეს არის საერთო პრობლემა კლასიკურ კვლევებში, სადაც ხანდახან მხოლოდ წიგნისა და წერილის მოკლე ნაწილია გადარჩენილი. პირველადი წყაროების პოტენციური სირთულეების შედეგია ისიც, რომ ისტორიას, ჩვეულებრივ, სასწავლებლებში მეორადი წყაროების გამოყენებით სწავლობს.

ისტორიკოსები სწავლობენ თანამედროვე პერიოდს აკადემიური სტატიის გამოქვეყნების განზრახვასთან ერთად, უპირატესობას ანიჭებენ ხელმისაწვდომ პირველად წყაროებს და მოიძიიებენ ახალ (სხვა სიტყვებით, დავიწყებულ ან დაკარგულ). პირველად წყაროებს. უახლეს ისტორიაში ყველაზე თანამედროვე ისტორია იწყება საარქივო მასალების და სპეციალური კოლექციების გამოყენების შესახებ სასარგებლო წყაროების ძიების მიზნით. ისტორიაზე მუშაობა სავარაუდოდ სერიოზულად არ ჩაითვალება, თუ იგი მხოლოდ მეორად წყაროებზეა დაფუძნებული.

პირველადი წყაროებს - განსაკუთრებით ისეთებს, რომლებიც XX საუკუნემდეა შექმნილი - შეიძლება უხილავი პრობლემები ჰქონდეთ. „პირველადი წყაროები ფაქტობრივად, არის ფრაგმენტული, ორაზროვანი და ძალიან რთული ანალიზისა და ინტერპრეტაციისათვის." ნაცნობი სიტყვების მოძველებულ მნიშვნელობებსა და და სოციალურ კონტექსტს შორის იმალება ხაფანგები, რომლებიც ისტორიულ კვლევებში სიახლეებს ელოდებიან. ამ მიზეზით, პირველადი ტექსტების ინტერპრეტაციას, როგორც წესი, ჩვეულებრივ ასწავლიან თანამედროვე კოლეჯებსა და შესაბამის სამაგისტრო პროგრამებში, თუმცა შესაძლებელია თვითსწავლა ან არაფორმალური სწავლება.

პირველადი წყაროებს შეიძლება დავუსვათ შემდეგი კითხვები:

* რას წარმოადგენს წყარო?
* რომელი აუდიტორიისათვის არის განკუთვნილი?
* რა არის წყაროს მიზანი?
* რა ვარაუდები აქვს ავტორი?
* როგორია ავტორის დასკვნების საფუძვლები?
* ავტორს ეთანხმება ან არ ეთანხმება სუბიექტის სხვა ავტორებს?
* აქვს თუ არა შინაარსი ეთანხმებით იმას, რასაც იცი, ან გაიგე ეს საკითხი?
* სად იყო წყარო? (სისტემური კომპენსაციის საკითხები)

კლასიფიკაციის წყაროები
----------------------

ძნელია ზუსტად განსაზღვრო წყარო პირველადია თუ მეორადი, რადგან ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა კონტექტით გამოიყენება იგი. გარდა ამისა, „პირველად" და „მეორად" წყაროებს შორის განსხვავება სუბიექტური და შინაარსობრივია, ისე, რომ ზუსტი განმარტებები რთულია. წიგნის მიმოხილვაც კი, როდესაც რეცენზია შეიცავს ავტორის აზრს, შეიძლება გახდეს პირველადი წყარო.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Benjamin, Jules R (2004). *A Student's Guide to History*. Boston:  Bedford/St. Martin's. ISBN 0-312-40356-9.
* Craver, Kathleen W (1999). *Using Internet Primary Sources to Teach Critical Thinking Skills in History*. Westwood, CT:  Greenwood Press. ISBN 0-313-30749-0.
* Wood Gray (1991) [1964]. *Historian's Handbook: A Key to the Study and Writing of History*. 2nd ed. Waveland Press; 1991. ISBN 978-0-88133-626-9.
* Marius, Richard; Page, Melvin Eugene (2005) *A short guide to writing about history*. New York:  Pearson Longman. ISBN 978-0-321-22716-4.
* Sebastian Olden-Jørgensen (2005). *Til kilderne!: introduktion til historisk kildekritik* (in Danish). [*To the sources: Introduction to historical source criticism*]. København: Gads Forlag. ISBN 978-87-12-03778-1.

გარე ბმულები
------------



1. ↑  Journalism: Primary Sources. Pepperdine University. ციტირების თარიღი: January 17, 2018.
2. ↑  "პირველადი, საშუალო და მესამეული წყაროები ". უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკები, მერილენდის უნივერსიტეტი.
3. ↑  პირველადი და მეორადი წყაროები. Ithaca კოლეჯის ბიბლიოთეკა.
4. 1 2  ოსკარ ჰენდლინი და არტურ მეიერ შულზინგერი, *ჰარვარდის გზამკვლევი ამერიკის ისტორიაში* (1954)
5. 1 2 3  Kragh, Helge *An Introduction to the Historiography of Science*.
6. ↑  Cipolla, Carlo M. (1992). *Between Two Cultures:An Introduction to Economic History*.  W. W. Norton & Co.   გვ. 27. ISBN 978-0-393-30816-7.
7. ↑  Sreedharan, E. (2004). *A Textbook of Historiography, 500 B.C. to A.D. 2000*.  Orient Longman,   გვ. 302. ISBN 81-250-2657-6. „[I]t is through the primary sources that the past indisputably imposes its reality on the historian. That this imposition is basic in any understanding of the past is clear from the rules that documents should not be altered, or that any material damaging to a historian's argument or purpose should not be left out or suppressed. These rules mean that the sources or the texts of the past have an integrity and that they do indeed 'speak for themselves', and that they are necessary constraints through which past reality imposes itself on the historian."
8. ↑  Primary Sources - Religion.
9. ↑  Howell, Martha C.; Prevenier, Walter. (2001) *From reliable sources : an introduction to historical method*. Ithaca, N.Y.:  Cornell University Press,   გვ. 20–22. ISBN 0-8014-8560-6.
10. ↑  Cripps, Thomas (1995). „Historical Truth: An Interview with Ken Burns". *American Historical Review*. The American Historical Review, Vol. 100, No. 3. **100** (3): 741–764. doi:10.2307/2168603. JSTOR 2168603.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)
11. 1 2  Marwick, Arthur. "Primary Sources: Handle with Care". In Sources and Methods for Family and Community Historians: A Handbook edited by Michael Drake and Ruth Finnegan. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-46580-X
12. ↑  „Historians and Their Information Sources". ციტირების თარიღი: 3 January 2017. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება) თარგი:Open access
13. ↑  „Future Historians: Their Quest for Information". დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
14. ↑  Book reviews. Princeton. ციტირების თარიღი: 22 September 2011.
15. ↑  Book reviews. Virginia Polytechnic Institute and State University.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 სექტემბერი 2011. ციტირების თარიღი: 22 September 2011.