**წინადადება** — სიტყვა, ან სიტყვათა ჯგუფი, რომელიც დასრულებულ აზრს გამოხატავს.

ქართული ენის მორფოლოგიური აგებულებიდან გამომდინარე, წინადადება განისაზღვრება როგორც შესიტყვება, რომელსაც უმთავრესად ქმნის უღლებადი სიტყვა ზმნა და მასთან დაკავშირებული სახელები.

* წინადადებას, წინადადების წევრებს და მათ ურთიერთკავშირს შეისწავლის სინტაქსი. სინტაქსი გრამატიკის ნაწილია, რომელიც შეისწავლის სიტყვათა შეკავშირების წესებს და არკვევს სიტყვა–ფორმის ფუნქციას წინადადებაში.

წინადადების წევრი - სრულმნიშვნელოვანი სიტყვა
--------------------------------------------

წინადადებაში შემავალ სრულმნიშვნელოვან სიტყვას **წინადადების წევრი** ჰქვია.

წინადადების წევრები
-------------------

ტრადიციული გრამატიკების (სინტაქსის) თანახმად, ქართულ ენაში წინადადების წევრებია:

* ქვემდებარე,
* შემასმენელი,
* პირდაპირი დამატება,
* ირიბი დამატება,
* უბრალო დამატება,
* განსაზღვრება,
* გარემოება.

### წინადადების მთავარი წევრები

ქართულში წინადადების მთავარი წევრებია:

* ქვემდებარე,
* შემასმენელი.
* პირდაპირი და ირიბი დამატებები.

### წინადადების არამთავარი წევრები

მეორეხარისხოვანი წევრებია;

* უბრალო დამატება,
* განსაზღვრება,
* გარემოება.

სინატაქსური რელაციები
---------------------

მთავარი და მეორეხარისხოვანი წევრები ერთმანეთთან სინტაქსურ წყვილებს (სინტაგმებს) ქმნიან. სინტაქსური ურთიერთობის ძირითადი სახეებია: **შეთანხმება**, **მართვა** და **მირთვა**.

### შეთანხმება

შეთანხმება ჰქვია სიტყვათა სინტაქსური ურთიერთობის ისეთ სახეს, როდესაც დაქვემდებარებული სიტყვა იმ ფორმას იღებს, რომელიც აქვს მთავარ (დომინანტ) სიტყვას (ახალი წიგნი, ახალმა წიგნმა...).

### მართვა

მართვა ეწოდება სინტაქსური ურთიერთობის ისეთ სახეს, რომლის დროსაც მთავარი სიტყვა დაქვემდებარებულისაგან იმ ფორმას მოითხოვს , რომელიც მას არ აქვს (საერთოდ ან მოცემულ შემთხვევაში). 

### მირთვა

მირთვა ეწოდება შეკავშირების ისეთ სახეს, როდესაც ძირითადი სიტყვა დამოკიდებულს მხოლოდ აზრობრივად, შინაარსობრივად იკავშირებს. ამგვარი შეკავშირება მაშინაა შესაძლებელი, თუ დაქვემდებარებული სიტყვა ფორმაუცვლელია.

წინადადების ტიპები
------------------

### მოდალობის მიხედვით

**მოდალობის**, ანუ შინაარსის მიხედვით წინადადება შეიძლება იყოს **თხრობითი**, **კითხვითი,** **ბრძანებითი,** **ძახილისა** და **კითხვა-ძახილის**.

#### თხრობითი წინადადება

თხრობითია წინადადება რომელიც მოგვითხრობს რაიმე ამბავზე.

#### კითხვითი წინადადება

კითხვითია წინადადება რომელიც კითხვას შეიცავს.

**ბრძანებითი წინადადება** 

ბრძანებითია წინადადება რომელიც მოითხოვს მთქმელის ნება–სურვილის შესრულებას.

#### ძახილის წინადადება

ძახილისაა წინადადება რომელიც ადამიანის გრძნობას გამოხატავს.

#### კითხვა-ძახილის წინადადება

კითხვა-ძახილისაა წინადადება, რომელის ადამიანის გრძნობას და კითხვას გამოხატავს.

### აგებულების მიხედვით

**აგებულების** მიხედვით წინადადება ქართულში სამი სახისაა: **მარტივი, შერწყმული და რთული**.

* **მარტივია წინადადება**, რომელშიც მხოლოდ თითო მთავარი წევრია წარმოდგენილი. შემადგენელ მთავარ წევრთა მიხედვით ქართულში მარტივი წინადადება შეიძლება იყოს ერთ, ორ, სამ და ოთხშემადგენლიანი.
* **შერწყმულია წინადადება**, რომელშიც რამდენიმე ერთგვარი წევრი მოიპოვება (მაგ.: რამდენიმე ქვემდებარე, რამდენიმე შემასმენელი, რამდენიმე დამატება და ა.შ.) და ისინი ერთსა და იმავე წევრს მიემართებიან.
* **რთულია წინადადება**, რომელიც წარმოქმნილია ორი, ან მეტი მარტივი თუ შერწყმული წინადადების შეერთებით. რთული წინადადება ორგვარია: *თანწყობილი და ქვეწყობილი.*
	+ **თანწყობილი წინადადება** შედგება სინტაქსურად თანასწორი წინადადებებისგან.
	+ **ქვეწყობილი წინადადება** შედგება სინტაქსურად არათანასწორი წინადადებებისგან, რომელთაგან ერთი მთავარია, მეორე – დამოკიდებული.

რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტთა შეერთება შეიძლება საკავშირებელი სიტყვების მეშვეობითაც და უკავშიროდაც. კავშირიანი შეერთების დროს გამოიყენება:

* (1.) მაქვემდებარებელი კავშირები,
* (2.) მიმართებითი ნაცვალსახელები,
* (3.) მიმართებითი ზმნიზედები.

ფუნქციის მიხედვით დამოკიდებულ წინადადებათა კლასიფიკაცია ხდება იმის გათვალისწინებით, თუ რა როლს ასრულებს ის მთავართან მიმართებით, ფუნქციურად მიემართება ის მთლიანად მთავარს (მთავრის მიმართ დამოკიდებული: პირობითი, შედეგობითი...) თუ მთავრის რომელიმე წევრს (ქვემდებარული, პირდაპირდამატებითი, ირიბდამატებითი, განსაზღვრებითი, ადგილის გარემოებითი).

ლიტერატურა
----------

* კვაჭაძე, ლეო: თანამედროვე ქართული ენის სინტაქსი. გამოც. მე-2. თბილისი, 1977.
* Bußmann, Hadumod: Lexikon der Sprachwissenschaft. Herausgegeben von Hadumod Bußmann. Dritte, aktualisierte und erweiterte Auflage. Stuttgart: Kröner 2002.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
წინადადება |
| --- |
|  |
| 
**წინადადების სახეები** |
|  |
| შინაარსის მიხედვით | 
* თხრობითი
* კითხვითი
* ბრძანებითი
* ძახილის
* კითხვით–ძახილის
 |  |
|  |
| აგებულების მიხედვით | 
* მარტივი
* შერწყმული
* რთული
 |
|  |
| 
**წინადადების წევრები** |
|  |
| მთავარი | 
* შემასმენელი
* ქვემდებარე
* პირდაპირი დამატება
* ირიბი დამატება
 |
|  |
| არამთავარი | 
* უბრალო დამატება
* განსაზღვრება
* გარემოება
 |

 |