recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბულბულა ქვიშხეთელი** — ქართველი სახელოვანი ქალი. მისი დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღი უცნობია, ასევე უცნობია მისი გვარი.

ბიოგრაფია
---------

ქვიშხეთიდან 2-3 კილომეტრის დაშორებით, მტკვრის ხეობაში ატყორცნილია მაღალი მთა, მასზე აგებულია დიდი ციხე-კოშკი, შიგნით ჩაყრილია ვებერთელა ქვევრები, საფიქრებელია, წლის მარაგისათვის. გადმოცემით ეს ციხე-კოშკი აშენებული უნდა იყოს მეთექსვმეტე საუკუნეში. ხალხი ლეკთა თვდასხმისაგან თავის დასაცავად ამ კოშკში იხიზნებოდა. სოფლიდან კოშკამდე მივყავართ ერთ გზას, რომელსაც ხალხი „ლეკის გზას" უწოდებს. ციხის ხელში ჩაგდების მიზნით ეს გზა ლეკებს გაუკეთებიათ. ერთხელ ლეკთა დიდი ბრბო დაესხა სოფელს. მტრის წინააღმდეგ ბრძოლის მეთაურობა გლეხის ქალმა ბულბულამ იკისრა. მან სასწრაფოდ შეადგინა დამცველი რაზმი, მცირე ხნით მოიგერია ლეკთა იერიში და ხალხი დიდძალი სანოვაგით ციხე-კოშკი დააბინავა. ციხე-კოშკს ჰქონდა საიდუმლო გვირაბი, საიდანაც კოშკში სასმელი წყალი შემოჰქონდათ. ბულბულა თავისი რაზმით ციხის ქონგურებიდან უთვალთვალებდა მოახლოვებულ ლეკებს. მტერი ყველანაირ ღონეს ხმარობდა, მაგრამ ციხეში მაინც ვერ შედიოდა. ეძებდა საიდუმლო გზას, წყალსადენს, მაგრამ ამაოდ. იმედგაცრუებულ ლეკებს წყლის სათავე არ აღმოეჩინათ, ბოლოს დაიჭირეს სახედარი , რომელიც იქვე ტყის პირას ძოვდა, მოაწყურეს და ციხე-კოშკის გარშემო რამდენიმეჯერ შემოატარეს იმ იმედით, რომ თუ სადმე ნიადაგში წყალია, სახედარი შეიგრძნობს და გაჩერდებაო. ასეც მოხდა. ნიადაგი გათხარეს, ამოყარეს წლის მილები. ციხეში შეხიზნულთ უწყლოდ გაუჭირდათ ყოფნა და იძულებული გახდნენ წყლის სათავის აღსადგენად ვინმე გაეგზავნათ. სათავის აღდგენა რაზმის მეთაურმა ბულბულამ იკისრა, სასწრაფოდ გამოვიდა ციხე-კოშკიდან და მალულად გასწია წყლის სათავისაკენ. ჩასაფრებულმა ლეკებმა ქალი შეიპყრეს, ციხეში შესასვლელი გზის სწავლება მოსთხოვეს და სიცოცხლის შენარცუნება აღუთქვეს. ბულბულამ მოძალადეებს ციხე-კოშკამდე მისასვლელი შორი გზა ასწავლა. მტერი დაადგა ბულბულას ნასწავლებ გრძელ გზას, ქალი კი სასწრაფოდ მივიდა წლის სათავესთან, გაასწორა მილები და ციხისაკენ მოკლე გზით გაიქცა. გაქცეული ქალი ლეკებმა შენიშნეს, თავგანწირულ დედაკაცს გზა გადაუჭრეს, ბულბულა ლეკთა ბრბოს გაუძალიანდა და ნაკუწნაკუწად აქციეს. მტერმა აიღო ციხე-სიმაგრე, ხალხი შეიპყრო და ტყვედ წაიყვანა. გავიდა ხანი. ხალხმა გმირი ქალის პატივსაცემად ციხე-კოშკსა და სოფელს ბულბულა შეარქვა.

ლიტერატურა
----------

* დავით ქორიძე, „სახელოვანი ქართველი ქალები", თბ. 1965.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მანავის დედა ღვთისმშობლის ეკლესია**. |

**მანავის დედა ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, ნასოფლარ თარაქის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. წყობაში გამოყენებულია სრულიად დაუმუშავებელი ლოდები. წყობა ირეგულარულია. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარი. ეკლესიის შიგნით და კედლებზე ამოსულია ხეები. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა.

აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, აგურით ნაწყობი, დადაბლებული პროპორციების მქონე, შიგნით და გარეთ შეისრული თაღით დახურული სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. სარკმლის ორივე მხარეს აფსიდის ბოლოებთან ახლოს თითო ნიშაა მოწყობილი, რომელთა გადახურვა ერთმანეთზე მიყრდნობილი ორი თხელი ქვითაა გამოყვანიი. მსგავსი ნიშაა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, იგი სიმაღლით 1 მეტრამდეა და იატაკის დონიდან იწყება.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 126-127.
ბაჰამის კუნძულების რაიონები
**ბაჰამის კუნძულების** ძირითად, უმსხვილეს ადმინისტრაციულ დანაყოფს წარმოადგენს რაიონები. ყველგან, გარდა კუნძულ ნიუ-პროვიდენსისა, რაიონები ქმნის ქვეყნის ადგილობრივ თვითმმართველობათა სისტემას; ნიუ-პროვიდენსი პირდაპირ ცენტრალური მთავრობის მიერ იმართება. 1996 წელს ქვეყნის პარლამენტმა მიიღო „ადგილობრივი მმართველობის აქტი", რომლის საფუძველზეც შეიქმნა სხვადასხვა ადგილობრივი ადმინისტრაციული ქვედანაყოფები. ამ აქტის საერთო მიზანია არჩეულ სხვადასხვა ტიპის მმართველებს გაუადვილდეთ თავიანთი რაიონების მართვა ცენტრალური ხელისუფლებისგან ხელის შეშლის გარეშე. საერთო ჯამში, შექმნილია 38 რაიონი, რომელთა მმართველების არეჩევნები იმართება ყოველ ხუთ წელში ერთხელ. სხვადასხვა რაიონებში სულ არის საბჭოს ას ათი წევრი და ორას ოთხმოცდაერთი ქალაქის კომიტეტის წევრი.[1]

თითოეული საბჭოსა თუ ქალაქის კომიტეტის წევრი პასუხისმგებელია საჯარო სახსრების პატიოსნად გამოყენებაზე, რომელიც მიმართული უნდა იყოს ამომრჩევლების შენარჩუნებისა და მოზიდვისკენ.

ბაჰამის კუნძულების რაიონები, გარდა ნიუ-პროვიდენსისა, შემდეგია:

1. აკლინსი
2. ბერის კუნძულები
3. ბიმინი
4. ბლეკ-პოინტი, ეკსუმა
5. კეტი
6. ცენტრალური აბაკო
7. ცენტრალური ანდროსი
8. ცენტრალური ელიუთერა
9. ფრიპორტი
10. კრუკედ-აილენდი
11. აღმოსავლეთი დიდი ბაჰამა
12. ეკსუმა
13. გრანდ-კი, აბაკო
14. ჰარბორ-აილენდი, ელიუთერა
15. ჰოუპ-ტაუნი, აბაკო
16. ინგაუა
17. ლონგ-აილენდი
18. მანგროვ-კი, ანდროსი
19. მაიაგუანა
20. მურს-აილენდი
21. ჩრდილოეთი აბაკო
22. ჩრდილოეთ ანდროსი
23. ჩრდილოეთი ელიუთერა
24. რეგიდ-აილენდი
25. რამ-კი
26. სან-სალვადორი
27. სამხრეთი აბაკო
28. სამხრეთი ანდროსი
29. სამხრეთი ელიუთერა
30. სპენიშ-უელსი, ელიუთერა
31. დასავლეთი დიდი ბაჰამა
32. გრინ-ტარტლ-კი (არაა ნაჩვენები რუკაზე)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bahamas.gov.bs

სქოლიო
------

1. ↑  Family Island District Councillors & Town Committee Members
მაზურკა; 1845
მაზურკას რიტმი.
**მაზურკა** (პოლ. mazurek) — პოლონური სახალხო ცეკვა. მე–19 საუკუნეში მეტწილად ფრედერიკ შოპენის დამსახურებით სამეჯლისო ცეკვა გახდა. მუსიკალური ზომა 3/4 ან 3/8.

სახელწოდება მომდინარეობს პოლონეთის ოლქის მაზოვიის მაცხოვრებლების სახელწოდებიდან (მაზურები).

პოლონეთის ეროვნული ჰიმნი წარმოადგენს მაზურკას.

მე–19 საუკუნის შემდეგ მრავალმა კომპოზიტორმა განავრცო მაზურკა და თავისი წვლილი შეიტანა მის პოპულარიზაციაში. ფრედერიკ შოპენმა შექმნა 50–მდე მაზურკა ფორტეპიანოსთვის, პეტრე ჩაიკოვსკიმ – 6 ფორტეპიანოსთვის, და ერთი კი თავისი ბალეტისთვის *გედების ტბა*, ალექსანდრე ბოროდინმა – 2 თავისი *მცირე სიუიტისტვის*, მიხელ გლინკამ – 2, ასევე ალექსანდრე სკრიაბინმა. საფრანგეთში მაზურკებს შექმნეს კლოდ დებიუსიმ და მორის რაველმა

მაზურკა ფიგურირებს ლევ ტოლსტოის რომანში ანა კარენინა, ივანე ტურგენევის რომანში მამები და შვილები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეზი
* ვალსი

ლიტერატურა
----------

* Stephen Downes. "Mazurka" Grove Music Online. Oxford Music Online. 17 Nov 2009.
* Milewski, Barbara. "Chopin's Mazurkas and the Myth of the Folk." 19th-Century Music 23.2 (1999): 113–35.
* Rosen, Charles. The Romantic Generation. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1995.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* history, description, costumes, music, sources
* Mazurka within traditional dances of the County of Nice (France)
* The Russian Mazurka დაარქივებული 2007-02-03 საიტზე Wayback Machine.
* The Mazurka Project

სქოლიო
------

1. ↑  Blatter, Alfred (2007). *Revisiting music theory: a guide to the practice*, p.28. ISBN 0-415-97440-2.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სლავური ცეკვები |
| --- |
|  |
| 
* კამარინული
* გოპაკი
* ბულბა
* ლიავონიხა
* კრიჟაჩოკი
* პოლკა
* მაზურკა
* პოლონეზი
 |

 |
ბაჰამის კუნძულების პარლამენტი დედაქალაქ ნასაუში.
**ბაჰამის კუნძულები** საპარლამენტო კონსტიტუციური მონარქიაა, რომლის მეთაურია მეფე ჩარლზ III ტიტულით ბაჰამის მეფე. პოლიტიკური და სამართლებრივი ტრადიციები მჭიდროდ მიჰყვება გაერთიანებული სამეფოსა და უესტმინსტერის სისტემებს. ორი ძირითადი პარტიაა თავისუფალი ნაციონალური მოძრაობა და პროგრესულ ლიბერალური პარტია.

სამუშაო ადგილების დაახლოებით ნახევარს აწარმოებს ტურიზმი, მაგრამ ვიზიტორთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა მას შემდეგ, რაც 2008 წლის ბოლო კვარტალში გლობალურმა ეკონომიკამ დაღმასვლა დაიწყო. ასევე შემცირდა საბანკო სექტორი და ფინანსური სერვისი.

ბაჰამის კუნძულები ერთა თანამეგობრობის წევრია, როგორც თანამეგობრობის სამეფო, სახელმწიფოს მეთაურს წარმოადგენს მისი უდიდებულესობა მეფე ჩარლზ III (წარმოდგენილია გენერალ-გუბერნატორით).

საკანონმდებლო ხელისუფლებას ახორციელებს ორპალატიანი პარლამენტი, რომელიც შედგება 38 წევრიანი ასამბლეის სახლისაგან, რომლის წევრებსაც ირჩევენ რაიონები და 16 წევრიანი სენატისაგან, რომლის წევრებსაც ნიშნავს გენერალ-გუბერნატორი, მათ შორის, ცხრას პრემიერ-მინისტრის რჩევით, ოთხს მისი უდიდებულესობის ლოიალური ოპოზიციის ლიდერის რჩევით, დარჩენლის სამს კი ასევე პრემიერ-მინისტრის რჩევით ოპოზიციის ლიდერთან კონსულტაციების შემდეგ. ყველა ძირითად საკანონმდებლო ფუნქციას ასრულებს ასამბლეის სახლი. უესტმინსტერის სისტემის თანამხად, ხუთწლიანი ვადის მანძილზე ნებისმიერ დროს, პრემიერ-მინისტრს შეუძლია დაშალოს პარლამენტი და დანიშნოს საყოველთაო არჩევნები.

მთავრობისა და ასამბლეის სახლში უმრავლესობის მქონე პარტიის მეთაურია პრემიერ–მინისტრი. აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს მინისტრთა კაბინეტი, რომელსაც არჩევს პრემიერ–მინისტრი და ამტკიცებს ასამბლეის სახლი. მოქმედი გენერალ–გუბრენატორია მისი ბრწყინვალება სერ არტურ ფოულკსი, რომელიც წარმოადგენს წმინდა მიხეილისა და წმინდა გიორგის ორდენს. ამჟამინდელი პრემიერ–მინისტრია მისი უპატივცემულესობა, მისი უდიდებულესობის საპატიო პირადი კონსული პერი კრისტი.

ბაჰამის კუნძულებზე დიდი ხანია ფუნქციონირებს ორპარტიული სისტემა, სადაც დომინირებს ცენტრისტულ–მემარცხენე პროგრესულ–ლიბერალური პარტია და ცენტრისტულ–მემარჯვენე თავისუფალი ნაციონალური მოძრაობა. რამდენიმე უმნიშვნელო პარტიას საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების შანსი არასოდეს ჰქონია. მათ შორისაა ბაჰამის კუნძულების დემოკრატიული მოძრაობა, კოალიცია დემოკრატიული მოძრაობისთვის, ბაჰამის ნაციონალისტური პარტია და ნაციონალურ-დემოკრატიული ალიანსი.

კონსტიტუციურ უფლებებს შორისაა სიტყვის, პრესის, მრწამსის, მიმოსვლისა და საზოგადოებრივი გაერთიანების თავისუფლება. მიუხედავად იმისა, რომ ბაჰამის კუნძულები გეოგრაფიულად კარიბის ზღვის აუზში არ მდებარეობს, იგი კარიბის საზოგადოების წევრია. სასამართლო დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებებისაგან. იურისპუდენცია ეფუძნება ინგლისურ სამართალს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მთავრობის ოფიციალური საიტი
* ბაჰამის კუნძულების პოლიტიკა
ლანსანა კონტე**ლანსანა კონტე** (Lansana Conté, დ. 1934 — გ. 22 დეკემბერი, 2008, კონაკრი, გვინეა) — გვინეის პოლიტიკოსი, სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი. გვინეის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1984 წლის 5 აპრილიდან 2008 წლის 22 დეკემბრამდე.

დაიბადა 1934 წელს სოფელ მუსაიაში, საფრანგეთის გვინეის პროვინცია დუბრეკში სუსუს ტომის ოჯახში. ყურანის შესწავლის შემდეგ დუბრეკის დაწყებით სკოლაში შევიდა. 14 წლის ასაკში კონკურსით სამხედრო-ტექნიკურ სასწავლებელში ჩაირიცხა. შემდგომში სწავლობს ჯერ ბერჟერვილის (კოტ-დ’ივუარი) და შემდეგ სენ-ლუის (სენეგალი) სამხედრო სკოლებში. პირველი სამხედრო დიპლომი 1957 წელს მიიღო. 1955 წლის 1 ივლისს საფრანგეთის არმიაში ჩაირიცხა. იბრძოდა ალჟირში (1957 წლიდან) და სერჟანტის წოდება მიიღო. 1958 წელს გვინეის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ საფრანგეთის არმიიდან საკუთარი სურვილით დაითხოვეს და სამშობლოში დაბრუნდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2010-01-06 საიტზე Wayback Machine.
* 
* 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვინეის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* აჰმედ სეკუ ტურე
* ლუის ბეავოგი
* ლანსანა კონტე
* მუსა დადის კამარა
* სეკუბა კონატე
* ალფა კონდე
* მამადი დუმბუია
 |

 |
**მამხუტის ქვედა ეკლესია** — არქიტექტურული კომპლექსი, ძეგლი ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამხუტში (ყოფილი სარაჩლო), სოფლის მოშორებით, ზღვის დონიდან 688 მეტრ სიმაღლეზე. ეკლესია აგებულია VI-VII საუკუნეებში. 

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, შვერილ აფსიდიანი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქვა და დუღაბი. სამშენებლო წყობა თარაზულია. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. შენობა დგას ორსაფეხურიან მაღალ ცოკოლზე. სარკმლები შემულია თავსართებით; სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილში მდებარე კარი — სწორკუთხა ანუ არქიტრავულია. შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანია. სამხრეთი კედლისა და საკურთხევლის სარკმლები თაღოვანია; შენობის ფასადი სრულდება კარნიზით (იგივე ლავგარდანი). აფსიდი ნალისებურია; აფსიდი ერთი ან ორი საფეხურით ამაღლებულია. ეკლესიის შიდა გადახურვა თაღოვან-კამაროვანი და ცილინდრულია. აფსიდის სრულდება თაღოვანი კონქით. დარბაზის გადახურვა კამაროვანი შეისრულია. იატაკი — მიწისაა. ძეგლი საკმაოდ დაზიანებულია, მინიჭებული აქვს დაზიანების პირველი კატეგორია.

ეკლესია რესტავრირებულია. აღსანიშნავია, ინტერიერის მაღალი, აზიდული, კლასიკური პროპორციები; კედლის პერანგის ლამაზი, მოხდენილი წყობა; აფსიდის, სარკმლის თაღისა და კონქის თაღის ნალისებური მოყვანილობა. ეკლესიას კბილანა ლავგარდანი შემოუყვება.

მამხუტის ქვედა ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7301
* მამხუტი (სარაჩლო)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მანა-პულსი** — ველური ბუნების ნაკრძალი ჩრდილოეთ ზიმბაბვეში, გაფორმებულია ეროვნულ პარკად. რეგიონი მდებარეობს მდინარე ზამბეზის ქვედაწელში, სადაც მდინარის დაბლობი ყოველ წვიმიან სეზონზე ტბების არეალად იქცევა. როდესაც ტბები თანდათან უკან იხევს და შრება, რეგიონი წყლის საძებრად გამოსულ მრავალ ცხოველს იზიდავს, რის შედეაგდაც ის აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სპორტული ნადირობის ტერიტორიად იქცევა. 

შონას ენაზე *მანა* ოთხს ნიშნავს, რაც წარმოსდგება იმ ოთხი დროებითი ტბორისგან, რომელიც მდინარე ზამბეზის შუაწელზე წარმოიქმნება. 2 500 კმ² ფართობის მქონე ეს ტერიტორია, რომელიც მოიცავს მდინარის ნაპირებს, კუნძულებს, ქვიშიან ტბორებს, მაგნოლიის, გარეული ლეღვისა და ბაობაბის ტყეებს, სამხრეთ აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად განვითარებულ ეროვნულ პარკს წარმოადგენს. ოთხმოციანი წლების დასაწყისში, ამტერიტორიაზე გადაწყვეტილი იყო ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა, რომელიც მოშლიდა დატბორვებს, მაგრამ იმის გამო, რომ 1984 წელს პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა, გეგმა აღარ განხორციელდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Map of Mana Pools
* Scubaworld Zimbabwe and Other Adventures Mana Pools Image Gallery დაარქივებული 2011-10-07 საიტზე Wayback Machine.
* More on Mana Pools

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ზიმბაბვეში ზიმბაბვეს დროშა |
| --- |
|  |
| 
მანა-პულსის ეროვნული პარკი  · დიდი ზიმბაბვე  · ხამი  · ვიქტორია ზამბიასთაბ ერთად  · მატობოს ეროვნული პარკი |  |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზიმბაბვეს ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 
* ჩიზარირა
* გონარეჟუ
* ჰვანგე
* კაზუმა პანი
* მანა-პულსი
* მატობო
* მატუსადონა
* ჩანჩქერი ვიქტორია
* ზამბეზი
 |

 |
**მაზარი** — შუა აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში: მუსლიმანი მმართველების ან წმინდანების მავზოლეუმი, აკლდამა. ეს არის მთავარი პილიგრიმობის ობიექტი, მუსლიმთათვის.

ტერმინი ზიიარა აღნიშნავს, მოციქულების, წმინდანების, შიიტ იმამთა და სხვა წმინდანთა საფლავებისა და რელიკვიების მოლოცვას. თავდაპირველად ისლამი მკაცრად უარყოფდა ყოველგვარ თაყვანისცემის ადგილს შავი ქვის გარდა, რადგანაც მას კერპთაყვანისმცემლობად თვლიდა. თუმცა შემდგომ, უკვე ადრეულ ისლამში პატივს მიაგებდნენ ღვთისმისავ ადამიანებს, ასევე ჭეშმარიტ მორწმუნეებსაც რომელთაც ვალი ეწოდებათ.

სუნიტმა ალიმებმა, რომლებიც ისლამის სიწმინდის დამცველებად გამოვიდნენ ზიარა სიახლედ გამოაცხადეს, ამის მიზეზი კი იყო ის, რომ ეს უკანასკნელი არ არის მოხსენიებული ყურანსა და ასევე არც სუნაში. ასევე ჰადისთა კანონიკურ კრებულში გარდა ამ ყველაფრისა მკარად არის გაკიცხული მიცვალებულთა დატირება, საფლავის მონახულებაც კი. სწორედ ამ დროს გარს უვლიან მოციქულთა საფლავებს და სწირავენ მსხვერპლს, ასევე რთავენ საფლავს ხის ტოტებითა და ფერად-ფერადი ნაწრებით. ასევე კითხულობენ ყურანს და მოიხსენიებენ ალაჰს, სწორედ ამ დროს რიტუალი სრულდება სიმღერისა და დოლის ცემით.

წმინდანთა შორის მამაკაცებთან ერთად თაყვანს სცემდნენ ღვთისმოსავ ქალებსაც, მაგრამ ისლამში წმინდანი ქალები გაცილებით ნაკლებიც იყო, ვიდრე უშუალოდ მამაკაცები. ასევე ჩამოყალიბდა მუჰამადის კულტი, რომელსა მიეწერება არაერთი სასწაული და ზებუნებრივი ძლიერება. გარდა მუჰამადისა, ხალხურ რწმება წარმოდგენებში სხვა კულტებიც შეიქმნა. 

აღსანიშნავია, ასე ისიც, რომ თეოლოგები შეეცადნენ წმინდანთა კულტისათვის ისეთი ფორმა მიეცათ, რაც საერთოდ არ იქნებოდა ყურანისა და ისლამის მოძღვრების საწინააღმდეგო.

წმინდანთა საფლავებზე ჩვეულებრივ იყო ასევე მავზოლეუმები, მეჩეთები და ასევე დევრიშთა სადგომებიც, რომელთა მაღალი შემოსავალი ჰქონდათ პილიგრიმებისგან.

უნდა აღინიშნოს, რომ ჯერ კიდევ X საუკუნემდე მოციქულის საფლავი არ წარმოადგენდა მოლოცვის ობიექტს. თუმცა სწორედ X საუკუნის ბოლოდან უკვე სწრაფად განვითარდა წმინდანთა კულტი, რაშიც საკმაოდ დიდი როლი შეასრულა სუფიზმა და სუფიურმა საძმომ. ძირითადად მსგავსი პილიგრიმობა, მოციქულთა საფლავის მოლოცვა ხდება განსვენებულთა დაბადების დღეს. ზიარას დროს კითხულობენ ყურანის ზოგიერთ სურას, განსაკუთრებით კი ფათიჰას. 

IX საუკუნის ბოლოს დაფიქსირებულია მავზოლეუმების და მეჩეთების მშენებლობა ასჰაბთა და ასევე ცნობილ მუსლიმ მეცნიერთა საფლავებზე. 

აღსანიშნავია ასევე, მუსლიმს, რომელსაც არ შეუძლია იმამთა საფლავების მოსალოცად წასვლა, უნდა წავიდეს უდაბურ ადგილს, ან ავიდეს მაღალი სახლის სახურავზე, ამის შემდგომ მიბრუნდეს სახით მექისაკენ და წარმოთქვას სპეციალური მისალმება ზიარა ნამა.

* მონიშნული სიის ელემენტი

ლიტერატურა
----------

* ნანი გელოვანი, გიორგი სანიკიძე - ისლამი. გვ 115-118. თბ.2009
**მამხუტის ზედა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამხუტში (ყოფილი სარაჩლო), სოფლის განაპირას, ზღვის დონიდან 707 მეტრზე. ეკლესია აგებულია VI საუკუნეში. 

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, რომელსაც აქვს ერთნავიანი მინაშენი ჩრდილოეთის კედელზე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი ქვა, რომელიც დუღაბითაა ნაშენი, ხოლო სამშენებლო წყობა თარაზულია. ეკლესიის ფასადზე გამოხატულია ცხოველების რელიეფური გამოსახულებები. შენობა გადახურულია კრამიტით. ფასადების მორთულობა რელიეფურია. ტაძარი დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. სარკმლის თავსართებზე და ლავგარდანზე (იგივე კარნიზი) გამოსახულია გეომეტრიული ორნამენტები. კარნიზი აგურისგანაა გამოყვანლი და ერთსაფეხურიანია. სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში მდებარე კარი სწორკუთხა ანუ არქიტრავულია. ტაძრის ძირითადი დარბაზსა და ასევე ჩრდილოეთის მინაშენის სარკმლები თაღოვანია. დარბაზის აღმოსავლეთში მდებარე საკურთხეველი ნახევრაწრიული ნალსებური აფსიდითაა გადახურული. საკურთხეველში მდებარე ნიშა სწორკუთხაა.

ეკლესიის შიდა გადახურვა ცილინდრულია. აფსიდი სრულდება კონქით. ეკლესიის კედელს გრძივი თაღები დაუყვება. პილასტრები სრულდება ორნამენტირებული სვეტისთავებით. ეკლესია რესტავრირებულია. აღმოსავლეთი სარკმლის თავზე წვრილი ორნამენტირებული წარბია, რომლის თავზეც ბოლნური ჯვარია გამოკვეთილი. ეკლესია ამჟამად ძალზედ დაზიანებულია.

მამხუტის ზედა ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამხუტი (სარაჩლო)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მანავის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სასაფლაოზე, ქაშვეთის ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ორმოცდაათიოდე მეტრზე. არქიტექტურული ნიშნებით, სავარაუდოდ, XVIII საუკუნეს განეკუთნება. 2007 წელს სოფლის ერთ-ერთ მაცხოვრებელს ეკლესიის აღდგენა თვითნებურად დაუწყია, მაგრამ აღარ დაუსრულებია. შენობის განახლებულ ნაწილებში ძველი კედლების შემორჩენილი ნაშთებია ჩართული, თუმცა განახლებული ნაწილების შენების ხარისხი იმდენად დაბალია და შენობაც ისეა დამახინჯებული რომ მას ეკლესიის სახე მთლიანად დაკარგული აქვს. დღეს შენობა სახურავის გარეშეა დარჩენილი.

ეკლესია დარბაზულია (6,3x4,5 მ). ნაგები იყო ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და კირის მოყვითალო დუღაბით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით კუთხეებმომრგვალებული საკურთხეველია, რომლის გვერდითი კედლები ეკლესიის გრძივ კედლებთან ერთ სიბრტყეშია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე გაჭრილია დაბალი, გარეთკენ ოდნავ შევიწროებული სარკმელი, რომელსაც ქვიშაქვის ფილა ხურავს, თითო მსგავსი ქვაა გამოყენებული წირთხლებშიც, მსგავსად იყო ნაგები დასავლეთ სარკმელიც, რომლისგანაც მხოლოდ ჩრდილო წირთხლია შემორჩენილი. მეორე სამხრეთ წირთხლი რომელიც კედელთან ერთადაა განახლებული აგურის ნატეხების უსახური წყობითაა ამოყვანილი. სარკმლის გადახურვისათვის კი ვაზის შესამაგრებელი რკინა-ბეტონის სარებია გამოყენებული. იმავე მასალითაა გადახურული შესასველიც. დასავლეთ კედლის ჩრდილო ბოლოსთან მცირე ზომის, ოთხუთხა ნიშია.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 134.
**ბრუცასებრნი** (ლათ. Spalacidae) — ძუძუმწოვართა ოჯახი მღრღნელთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 35 სმ, კუდი მოკლეა. გარეთა ყური და თვალები რუდიმენტირებულია (თვალის კაკალი კანის ქვეშაა დამალული — აქედან სახელწოდება). ბეწვი ხშირი და რბილია; შეფერილობა — რუხ-ჩალისფერიდან მურამდე. შეგუებულები არიან მიწისქვეშა ცხოვრების ნირს (თხრიან მიწისქვეშა გზების რთულ სისტემას). სახლობენ ევროპის, წინა აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის სტეპის, ტყესტეპის, ნახევარუდაბნოსა და მთა-მდელოს ლანდშაფტებში; მთებში — ზღვის დონიდან 2500 მეტრამდე. საქართველოში, კერძოდ წალკასა და ახალქალაქის პლატოზე გვხვდება თეთრკბილა ბრუცა (Spalax leucodon). აერთიანებს 6–7 გვარის 36–37 სახეობას. ყველაზე ცნობილია ჩვეულებრივი ბრუცა (Spalax microphtalmus). იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით; ზამთრისთვის საკვებს იმარაგებენ. წელიწადში 1–2-ჯერ ყრიან 1–3 ნაშიერს. ზოგჯერ ზიანი მოაქვთ, ღრნიან ტყის ნარგავების ნერგებს, ანადგურებენ ძირხვენებს, ამოჰყრიან მიწის გროვებს და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ბრუცასებრნი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ. III გამოც. მოსკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია", 1969.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 542.
2. ↑  Spalacidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
3. ↑  ბრუცასებრნი (TSN 970144). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
4. ↑  Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие» Кн. 2 = The New Encyclopedia of Mammals / под ред. Д. Макдональда. — М.: Омега, 2007. — С. 444. — 3000 экз. — ISBN 978-5-465-01346-8.
**ლურჯი სუფრა** — ქართული ტრადიციული სუფრის ერთ-ერთი ნიმუში, რომელიც უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული. მზადდებოდა თბილისის, გორის, თელავის საჩითავ სახელოსნოებში. ლურჯი სუფრის მხატვრული მოტივები მრავალფეროვანი იყო. მხატვრული ორნამენტის ისეთ ტრადიციულ ელემენტებში, როგორიცაა ასტრალური და მცენარეული მოტივები, ზოომორფული და ანთროპომორფული სახეები, თავისებურადაა ასახული ქართველი ხალხის უძველეს მსოფლმხედველობასთან დაკავშირებული წარმოდგენები. ლურჯი სუფრის საყოფაცხოვრებო მოტივებიდან აღსანიშნავია სუფრის ატრიბუტები: დანა, ჩანგალი, კოვზი, აგრეთვე ქართული კაბასა და ჩოხა-ახალუხში გამოწყობილი მოცეკვავე მამაკაცთა და მანდილოსანთა გამოსახულებანი. ლურჯი სუფრას ფართოდ ხმარობდნენ გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქართული საზოგადოების ყველა ფენაში. XVII საუკუნის I ნახევარში რუსული წყაროების მიხედვით, აღმოსავლეთ საქართველოს სამეფო კარზე მიღებული ეტიკეტით ლურჯი სუფრა დარბაზობის დროს კარისკაცთა პურობისათვის ყოფილა განკუთვნილი. XIX საუკუნეში ლურჯი სუფრა ფართოდ იყო გავრცელებული თბილისის მოსახლეობაში, განსაკუთრებით მოქალაქეთა ყოფაში სხვადასხვა დღეობასთან დაკავშირებულ პურობასა და საქორწინო წვეულებებში. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში (მთიულეთში) ახლო წარსულამდე იყო შემონახული ვიწროგანიანი და გრძელი ლურჯი სუფრები, რომლებიც სათემო დღეობებზე საწესო პურობისთვის იყო განკუთვნილი. XVIII–XIX საუკუნეებში ლურჯი სუფრების საყურადღებო კოლექცია დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.

2017 წლის 2 ივნისიდან ლურჯი სუფრის დამზადების ტრადიციულ ტექნოლოგიასა და კულტურას მინიჭებული აქვს საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დაჩითვა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 314-315.
* *ბრაილაშვილი ნ.* ლურჯი სუფრები (ალბომი), თბ. 1964;
* *Полиевктов М. А.* Материалы по истории грузино-русских взаимоотношений. 1615–1640, Тб. 1937;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საკრალური ლურჯი სუფრა, რადიო თავისუფლება.
* ლურჯი სუფრა, ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს გენერალური დირექტორის ბრძანება № 2/60
ბრაბანტული ცხენი
**ბრაბანტული ცხენი**, *ბრაბანსონი* (ისტორიული ოლქის ბრაბანტის სახელისაგან) — ბელგიური მსხვილი ტვირთმზიდი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია ადგილობრივი მუშა ცხენის გაუმჯობესებით. თანამედროვე ბრაბანტული ცხენს აქვს გრელი ტანი, განიერი და ღრმა ყურგი, გავაყე მკვეთრი ღარი, დიდქეჩეჩოებიანი, მოკლე და მსხვილი ფეხები, ნაკლებად მკვრივი ჩლიქები. ფერად თაფლა, ქურანა, წაბლა, თრთვილაა, იშვიათად ლურჯა. აჯილღის განაყომები (სმ): სიმაღლე მინდაოში 160-167, ტანის ირიბი სიგრძე 175-176, გულმკერდის ირგვლივი 215-220, ნების ირგელივი 26-28; ფაშატისა შესაბამისად: 160-163, 174-175, 205-210, 24-26. აჯილღის საშუალო ცოცხალი მასა 900 კგ, ზოგჯერ 1200 კგ-მდე; ფაშატისა — 700 კგ. მოითხოვს ჭარბ კვებას, მალმწიფადია — 2 წლისას უკვე იყენებენ სამეურნეო სამუშაოზე. ბრაბანტული ცხენი გავრცელებულია ბელგიაში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, დანიაში, ჩეხეთში, უნგრეთში, ბულგარეთში, იტალიაში, აშშ-სა და სხვა ქვეყნებში. ყოფილ სსრკ ბრაბანტული ცხენის მეშვეობით გამოყვანილია საბჭოური ტვირთმზიდი ცხენი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 497.
**მაიაპანი** — მაიას ცივილიზაციის ქალაქი თანამედროვე მექსიკაში, იუკატანის შტატში, ჩიჩენ-იცადან 100 კმ-ით დასავლეთით. მაიაპანი იყო მაიას ცივილიზაციის დედაქალაქი, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი იუკატანის ნახევარკუნძულზე, ჩვ. წ. 1220-1440 წლებში.

დღეისათვის, მაიაპანი დიდი არქეოლოგიური კომპლექსია, მოიცავს 4 კვადრატულ კილომეტერს და შეიცავს დაახლოებით 4 000 სტრუქტურას. ქალაქი შემოსაზღვრულია თავდაცვითი მნიშვნელობის მქონე გალავნით, რომელსაც რამდენიმე ჭიშკარი გააჩნია. ქალაქის საცერემონიო ცენტრი მდებარეობდა მის დასავლეთ ნაწილში. აქ მრავლადაა წარმოდგენილი პირამიდა-ტაძრები და კოლონადები. ქალაქის მთავარი ტაძარი ცნობილია როგორც კუკულკანი. იგი წარმოადგენს საფეხურებიან პირამიდას, ზუსტად ისეთივეს, როგორიცაა ჩიჩენ-იცა. 

საკმაოდ ფართოა ქალაქის საცხოვრებელი ზონა. საცხოვრებელ სახლებს გააჩნიათ შიდა ეზოები. 

არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ქალაქის საცერემონიო ცენტრი ოკუპაციის შემდეგ დამწვარა, აღმოჩენილია ხანძრისგან დაზიანებული სახურავები. 

მაიაპანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაიაპანი***

* მაიაპანი *Maya History*-ზე დაარქივებული 2011-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* Grinnell College - *Mayapan Project* დაარქივებული 2005-05-24 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას ქალაქები |
| --- |
|  |
| ბელიზი | 
ალტუნ-ჰა  · კარაკოლი  · კახალ-პეჩი  · კუელიო  · ლამანაი  · ლუბაანტუნი  · ნიმ-ლი-პუნიტი  · შუანატუნიჩი |  |
|  |
| გვატემალა | 
* აგუატეკა
* გუმარკახი
* დოს-პილასი
* იშიმჩე
* იშკუნი
* იაშხა
* კამინალხუიუ
* კანკუენი
* ლა-კორონა
* მაჩაკილა
* მიშკო-ვიეხო
* ნააჩტუნი
* ნაკბე
* ნარანხო
* პიედრას-ნეგრასი
* საკულეუ
* სან-ბარტოლო
* სეიბალი
* სივალი
* ტაიასალი
* ტაკალიკ-აბახი
* ტიკალი
* ტოპოშტე
* უაშაკტუნი
* ელ-ბაული
* ელ-მირადორი
* ელ-პერუ
 |
|  |
| მექსიკა | 
* აკანმული
* აკანსეხი
* ბალამკუ
* ბეკანი
* ბონამპაკი
* იაშჩილანი
* კაბახი
* კაკაშტლა
* კალაკმული
* კობა
* კომალკალკო
* კოხუნლიჩი
* ლაბნა
* მაიაპანი
* მანი
* ნოკუჩიჩი
* ოშკინტოკი
* პალენკე
* რიო-ბეკი
* საიილი
* საკპეტენი
* სანტა-როსა-შტამპაკი
* ტანკახი
* ტონინა
* ტულუმი
* უშმალი
* ხაინა
* ციბილჩალტუნი
* ჩაკჩობენი
* ჩიკანა
* ჩინკულტიკი
* ჩიჩენ-იცა
* ჩუნჩუკმილი
* შკიპჩე
* შპუხილი
* ეკ-ბალამი
* ეცნა
 |
|  |
| სალვადორი | 
* სან-ანდრესი
* ტასუმალი
* ხოია-დე-სერენი
 |
|  |
| ჰონდურასი | 
* კოპანი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გობეჯიშვილი**. |

**გერმანე გობეჯიშვილი** (დ. 17 იანვარი, 1911, ონის რაიონი, სოფელი ღები — გ. 10 ოქტომბერი, 1973) — ქართველი არქეოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

1945 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში; 1960–1973 წლებში იყო ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური განყოფილების გამგე; 1936–1965 წლებში მისი ხელმძღვანელობით გათხარეს და შეისწავლეს ზემო რაჭის არქეოლოგიური ძეგლები; 1945–1948 წლებში ცხინვალში გათხარა სამოსახლო–საკულტო ძეგლი ნაცარგორა; 1956–1971 წლებში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა თეთრიწყაროში; მის მიერ გამოვლენილ არქეოლოგიურ გათხრებს დიდი მნიშვნელობა აქვს მტკვარ–არაქსის კულტურის გენეზისისა და კავკასიის ისტორიის მონაკვეთის კვლევისათვის; ბედენზე ჩატარებულმა გათხრებმა ახლებურად დასვა ე.წ. თრიალეთის კულტურის წარმოშობა-გავრცელების საკითხი. იყო ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბედენის გორა-სამარხების კულტურა (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1980. - 145გვ.
* თეთრი წყაროს ნასოფლარი : IV-III ათასწლეული ჩვ. წ. (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1978. - 118გვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 54.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გერმანე გობეჯიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**განგის გავიალი** (ლათ. Gavialis gangeticus) — ქვეწარმავალი გავიალისებრთა ოჯახისა. მდედრის სხეულის სიგრძე 2.6–4.5 მ, ხოლო მამრის 3–6 მ აღწევს. წონა საშუალოდ 160 კგ. ზრდასრულ მამრს დინგის ბოლოზე აქვს მკვეთრი წანაზარდი, რომელიც თიხის ქოთანს მოგვაგონებს, რომელიც ცნობილია გჰარას სახელწოდებით, საიდანაც წარმოსდგა სახეობის სახელწოდებაც, — გჰარიალი/გარიალი. წაგრძელებული დინგისა და 110 ბასრი და შემჭიდროებული კბილის წყალობით განგის გავიალი კარგად იჭერს თევზს. გვხვდება ჩრდილოეთ ინდოეთისა და ნეპალის მდინარეებში. ცოცხალ ადამიანს თავს არ ესხმის, მაგრამ ჭამს მდინარე განგში დაკრძალვის ცემერონის შედეგად წყალში გაშვებული ადამიანის გვამს. განგის გავიალს წააგავს გავიალისებრი ნიანგი (ლათ. Tomistoma schlegelii). 1920 წლის აგვისტოში მდინარე გჰაგჰრაში, ქალაქ ფაიზაბადში, მოკლეს 6.55 მ სიგრძის განგის გავიალი.

სქოლიო
------

1. ↑  ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი
2. ↑  Gavial | Encyclopedia Britannica | Britannica
3. ↑   Pitman, C. R. S. (1925). "The length attained by and the habits of the Gharial (G. gangeticus)". Journal of the Bombay Natural History Society. 30 (3): 703.
**განგრენა** (ლათ. Gangraena) — სხეულის რომელიმე ნაწილის ან ორგანოს კვდომა (ნეკროზი). ვითარდება ქსოვილების ჟანგბადით მომარაგების შეწყვეტის ან მკვეთრი დაქვეითების დროს, გვხვდება უმეტესად გულიდან დაშორებულ უბნებში (მაგალითად, კიდურების თითები) ან ისეთ კერებში, სადაც დარღვეულია ადგილობრივი სისხლის მიმოქცევა.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

განგრენის გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს გარეგანი და შინაგანი. 

| გარეგანი მიზეზები | შინაგანი მიზეზები |
| --- | --- |
| მექანიკური | ფიზიკური | ქიმიური | სხვა | ქსოვილთა კვების დარღვევასთან დაკავშირებული პროცესები |
| * ტრავმა
* ნაწოლი
* დაჟეჟილობა
 | * დამწვრობა
* მოყინვა
 | * ძლიერი მჟავების მოქმედება
* ტუტეების მოქმედება
* ფოსფორის მოქმედება
* დარიშხანის მოქმედება
 | * მაიონიზებელი დასხივება
* გველის ნაკბენი (კონკრეტულად შხამი ციტოტოქსინი)
 | * არტერიის ემბოლია
* არტერიის შევიწროება სპაზმის  ან ანატომიური ცვლილებების (მაგ. ათეროსკლეროზი) შედეგად.
 |

ტიპები
------

განარჩევენ მშრალ, სველ და აიროვან განგრენას.

### მშრალი

მშრალი განგრენის დროს ქსოვილი თანდათანობით კარგავს სითხეს, იჭმუხნება, მკვრივდება და პატარავდება. დანეკროზებული უბანი მურა ფერს იღებს ან შავდება. ამ პროცესს მუმიფიკაციასაც უწოდებენ. სისხლით მომარაგების უეცარ შეწყვეტას თან სდევს ძლიერი ტკივილი, კიდური ფერმკრთალდება და ცივდება, პულსი და კანის მგრძნობელობა ნელ-ნელა ქრება, დაზიანებული ადგილის ფუნქცია ირღვევა. კვდომა პერიფერიიდან ცენტრისაკენ ვრცელდება, მკვდარი და საღი ქსოვილის მიჯნაზე ვითარდება დემარკაციული ხაზი. მშრალი განგრენა ძირითადად კიდურებზე, ცხვირის წვერზე და ყურის ბიბილოზე ჩნდება (უმეტესად მოყინვისა და ქიმიური დამწვრობის შედეგად). შინაგანი ორგანოების ასეპტიკური ნეკროზის დროს მკვდარი უბანი ნელ-ნელა შეიწოვება და მის ადგილს ნაწიბუროვანი ქსოვილი იკავებს ან ვითარდება ცისტა. თუ ქსოვილებში ლპობითი ინფექცია შეიჭრა, მშრალი განგრენა შეიძლება სველ განგრენად გადაიქცეს. 

### სველი

სველი განგრენის დროს ქსოვილები ფუვდება და დიდდება, დანეკროზებული უბანი ჭუჭყიანი მწვანე ფერის მასად იქცევა, რასაც სიდამპლის სუნი ასდის, კანი მგრძნობელობას კარგავს, სხეულის ტემპერატურა მაღალია. თუ ორგანიზმი დაუძლურებულია და მოსაზღვრე საღი ქსოვილების ადგილის რეაქცია სუსტია, პროცესი შორს ვრცელდება, სისხლში ლპობითი რღვევის პროდუქტების მოხვედრა კი სეფსისს იწვევს (უმეტესად შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებში). იშვიათად, კეთილთვისებიანი მიმდინარეობის დროს, სველი განგრენა შეიძლება მშრალ განგრენად გადაიქცეს.

მკურნალობა და პროფილაქტიკა
--------------------------

განგრენის მიზეზის თავიდან აცილება, სისხლის გადასხმა, ანტიბიოტიკების მიღება, ზოგჯერ საჭირო ხდება ქირურგიული ჩარევა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 676.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„განგრენა"** ვიკისაწყობში.
* განგრენა - Med.ge დაარქივებული 2017-04-04 საიტზე Wayback Machine.
* განგრენა www.medgeo.net

სქოლიო
------

1. ↑  გველის ნაკბენი[*მკვდარი ბმული*] higia.ge
**ლორან–დეზირე კაბილა** (ფრანგ. Laurent-Désiré Kabila; დ. 27 ნოემბერი, 1939, ქალაქი ლიკასი, ბელგიის კონგო — გ. 16 იანვარი, 2001, კინშასა, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1997-2001 წწ. ამბოხების მეთაური, რომელსაც შედეგად მოჰყვა მობუტუს რეჟიმის დამხობა. განათლება მიიღო საფრანგეთში. იყო პატრის ლუმუმბას კომაპანიონი და პირადად იცნობდა ერნესტო ჩე გევარას (რომელიც ლათინოამერიკელ თანამებრძოლებთან ერთად ხელმძღვანელობდა კონგოელების რევოლუციურ მოძრაობას ადგილზე).

1996 წელს რუანდელი ტუტსის ტომის დახმარებით დაიწყო ამბოხება მობუტუ სესე სეკოს დიქტატურის წინააღმდეგ.

გარდაიცვალა 2001 წლის 16 იანვარს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის დროს მიღებული ჭრილობით. შემდეგი პრეზიდენტი გახდა მისი 29 წლის შვილი ჟოზეფ კაბილა, რომლის მმართველობის დროსაც შეინიშნება სტაბილიზაცია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kabila Legacy by Human Rights Watch
* Retracing Che Guevara's Congo Footsteps by *BBC News*, November 25, 2004

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| კონგოს რესპუბლიკა (1960–1971) | 
ჟოზეფ კასავუბუ |  |
|  |
| ზაირი(1971–1997) | 
მობუტუ სესე სეკო |
|  |
| კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა(1997–დღემდე) | 
ლორან-დეზირე კაბილა **·** ჟოზეფ კაბილა **·** ფელიქს ჩისეკედი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**გიორგი გოცირიძე**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **გიორგი გოცირიძე**. |

**გიორგი გიორგის ძე გოცირიძე** (დ. 14 ნოემბერი, 1910, თბილისი — გ. 1 მაისი, 1977, მოსკოვი; დაკრძალულია ტროეკუროვის სასაფლაოზე) — ქართველი არქიტექტორი, საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1950, 1951); გვარდიის პოდპოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი (23 ოქტომბერი, 1943).

დაამთავრა თბილისის საინჟინრო–სამშენებლო ინსტიტუტი 1934 წელს და მოსკოვის კომუნალური მეურნეობის აკადემია 1938 წელს. მუშაობდა მოსკოვში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა საბჭოთა არმიის რიგებში სტალინგრადთან, მდ. დონთან. მეთაურობდა საინჟინრო ბატალიონს. დნეპრის გადალახვის დროს გამოჩენილი მამაცობისთვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირი წოდება. 1945 წელს თადარიგში გავიდა გვარდიის პოდპოლკოვნიკის წოდებით. ომის შემდეგ ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მოსკოვში. 1968 წლიდან იყო მოსკოვის ოლქის მთავარი არქიტექტორი. ძირითადი ნამუშევრებია: ცენტრალური აეროჰიდროდინამიკის ინსტიტუტი კომპლექსი, აკად. ა. ტუპოლევის ექსპერიმენტული ბაზა (1951, 1953), მოსკოვის ოლქის რაიონული დაგეგმარების პროექტი (1973), მოსკოვის საგარეუბნო ზონის დაგეგმარების პროექტი (1976).

ლიტერატურა
----------

* *ჩინჩილაკაშვილი, ტ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 129.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი გოცირიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი (ბუხუტი) ვიქტორის ძე დარახველიძე** (დ. 15 ივლისი, 1914, სოფ. ლეხიდრისთავი, ახლანდ. წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 25 ნოემბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი და პედაგოგი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1962).

1940 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. ცეკვა დაიწყო 1937 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თვითმოქმედ ქორეოგრაფიულ ანსამბლში. შემდეგ ცეკვავდა აღმოსავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიულ გუნდში (1937-1938), თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში და საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში (1937–1941, 1946–1949; 1940-1941 — წამყვანი სოლისტი). მის მიერ მაღალი ოსტატობით, დარბაისლური მანერით შესრულებულ ცეკვებს შორის განსაკუთრებით გამოირჩეოდა „ქართული", „ხევსურული ფარიკაობა". ქორეოგრაფობა დაიწყო 1939 წლიდან. 1951 წელს მიიწვიეს საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სტუდენტთა ქორეოგრაფიული ანსამბლის ხელმძღვანელად. 1957 წლიდან აყალიბებდა სხვადასხვა ქორეოგრაფიულ ანსამბლს. ცეკვებს დგამდა დრამატულ თეატრებსა და საოპერო წარმოდგენებში, კინოფილმებში. 1977 წელს წარმატებით გააფორმა ო. თაქთაქიშვილის „მთვარის მოტაცების" საცეკვაო სცენები მოსკოვის დიდ თეატრში. 1976–1982 წლებში იყო საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის მთავარი ქორეოგრაფი. ანსამბლთან ერთად საგასტროლოდ დადიოდა საბჭოთა კავშირის ქალაქებსა და საზღვარგარეთის ქვეყნებში. იყო ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VI, VII, VIII და X მსოფლიო ფესტივალების (მოსკოვი, 1957; ვენა, 1959; ჰელსინკი, 1962; ბერლინი, 1973) ლაურეატი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 318.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი დარახველიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი (გია) ბონდოს ძე გუგუშვილი** (დ. 16 აგვისტო, 1952, თბილისი) — ქართველი მხატვარი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (თსსა) 1977 წელს (პროფ. კ. მახარაძის სახელოსნო). 1983–1989 წლებში ასწავლიდა თბილისის მხატვრის სახლთან არსებულ ს. ქობულაძის სახელობის ნატიფი ხელოვნების სტუდიაში. 1987–1996 წლებში იყო საქართველოს მხატვართა კავშირის გამგეობის მდივანი, 2004-2006 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პრორექტორი, 2006-2009 წლებში — თსსა სრული პროფესორი, სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტის დეკანი, 2014 წლიდან — თსსა რექტორი.

გუგუშვილის ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია: სერია „ორი ფლეიტა", „ჩიტებზე მონადირე" (ორივე 1984, მხატვრის საკუთრება), „მუსიკოსი" (1985), „უცნობი", „დასაწყისი" (ორივე 1986, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), „დაგვიანებული მგზავრის სიზმარი" (1987, კერძო კოლექცია, მოსკოვი), „პური" (1988), „პასტორალი" (1991), „დიალოგი" (1992), „თავისუფალი კაცი" (1997) და სხვ.; ნამუშევრების სერიისათვის „დავით გარეჯა", „ღვთისმშობელი", „ნოსტალგია" — მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1994). აქტიურად მონაწილეობს საქართველოსა და საზღვარგარეთ გამართულ პერსონალურ თუ ჯგუფურ გამოფენებში. 1988 წელს ოსაკაში (იაპონია) საერთაშ. გამოფენაზე დაჯილდოვდა ოქროს მედლით. 2007 წელს გამარჯვება მოიპოვა დუბაის საერთაშორისო სიმპოზიუმზე.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 174.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გუგუშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
პარიზის ოპერა გარნიეს ბალკონი და ლოჟები
**ლოჟა** — რამდენიმე მაყურებლისთვის განკუთვნილი დასაჯდომი ადგილი მაყურებელთა დარბაზში, რომლისგანაც ტიხრით ან ბარიერით არის გამოყოფილი;

ისტორია
-------

ისტორიულად ლოჟა ცალკე ოთახს წარმოადგენდა დამოუკიდებელი კარით, სადაც ტოვებდნენ ტანსაცმელს და შეეძლოთ ანტრაქტის გატარება. წინათ ამგვარ ადგილს ანლოჟას უწოდებდნენ. ლოჟები განლაგებული იყო როგორც პარტერის დონეზე (უკან და გვერდებზე, ე. წ. ბენუარის ლოჟები), ასევე შედარებით მაღალ იარუსებზე (პირველს, რომელიც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, ბელეტაჟი ეწოდებოდა). არაერთ თეატრში არსებობდა პრივილეგირებული ლოჟები — სამეფო (საპრეზიდენტო, საგუბერნატორო, სადირექტორო (რომელიც, ჩვეულებრივ, თეატრის დირექციის განკარგულებაში იმყოფებოდა). სხვაგვარ ლოჟებს კი ხშირად მდიდარი ან ცნობილი დამფასებლები ქირაობდნენ მთელი სეზონით. ლოჟების საერთო რაოდენობა საკმაოდ დიდიც შეიძლებოდა, ყოფილიყო: მილანის ლასკალაში, მაგალითად, 194 ლოჟაა. 

ლოჟების უპირატესობა არა მხოლოდ იმაში მდგომარეობდა, რომ ცალკე კარი ჰქონდა, არამედ იმაშიც, რომ თეატრალური ან მუსიკალური წარმოდგენის ყურება თავისუფლად შეიძლებოდა შეუმჩნევლად. 

### ლიტერატურა

* უცხო სიტყვათა ლექსიკონი, გვ. 458, 2007 წ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორდაძე**. |

**გიორგი სერაფიონის ძე გორდაძე** (დ. 2 აპრილი [ძვ. სტ. 20 მარტი], 1911, სოფ. კუხი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 აგვისტო, 1976, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი, კვანტური ქიმიის ფუძემდებელი საქართველოში. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1961).

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთავრა თსუ. 1934 წელს მუშაობა დაიწყო იქვე. 1935-1937 წლებში იყო თსუ-ის თეორიული ფიზიკის კათედრის გამგე, 1936-1937 წლებში — თსუ-ის ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი.1947-1954 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტში, პარალელურად — თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში (1948-1955), 1954-1976 წლებში — საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში; გორდაძემ ჩაატარა უმარტივესი სამატომიანი მოლეკულების კვანტური გამოკვლევა და სხვ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქიმიური ვალენტობის კვანტურ- მექანიკური თეორიის თანამედროვე მდგომარეობისათვის, ტფ. 1936;
* ზოგადი ფიზიკა, თბ. 1960.

ლიტერატურა
----------

* Читая Г. Чимакадзе Г. Гордадзе Георгий Серапионович, «საქართველოს პოლიტექნიკური ინ-ტის სამეცნ. შრომები», 1978, # 9 – მყარი ტანის ფიზიკა (ახლავს გორდაძის შრომების ბიბლიოგრაფია).
* *პარკაძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 105.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გორდაძე (ფიზიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გერმანული წარმოშობის ამერიკელები ძალიან ხშირია აშშ-ში; ღია ლურჯისფრად აღნიშნულია ოკრუგები, რომლებშიც 2000 წლის აღწერის შედეგების მიხედვით დომინირებს გერმანული წარმოშობის მოსახლეობა
**გერმანელი ამერიკელები** (ინგლ.  German Americans, გერმ.  Deutschamerikaner) — ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეები, რომლებიც გერმანელ ემიგრანტთა ჯგუფებს მიეკუთვნებიან, თვითონ ან თავიანთი წინაპრები წარმოშობით არიან გერმანიიდან, ან ცხოვრობდნენ გერმანელებით დასახლებულ მიწებზე ევროპაში.

2010 წელს აშშ-ში ჩატარებულ სახალხო აღწერაში 47 911 129-მა ადამიანმა, ანუ ამერიკის მოსახლეობის 17,1%-მა აღნიშნა რომ ის გერმანელია, ან ჰყავს გერმანელი წინაპრები.

ისტორია
-------

გერმანელმა ემიგრანტებმა ამერიკის ტერიტორიაზე დასახლება XVII საუკუნის მიწურულს დაიწყეს. თავდაპირველად გერმანული დასახლებები წარმოიშვა პენსილვანიის შტატში, რომლის მოსახლეობის 2/3 1775 წელს გერმანულენოვანი იყო. პენსილვანიაში ჩამოყალიბდა გერმანული ენის ერთ-ერთი ფორმა ე.წ. პენსილვანიური გერმანული (Pennsylvania Dutch), რომელზეც დღესაც ლაპარაკობენ ამერიკაში მცხოვრები გერმანელების ნაწილი.

1848 წელსა და პირველ მსოფლიო ომს შორის დაახლოებით 6 000 000-მა გერმანელმა მიაშურა ამერიკას. ემიგრაციის მთავარი მიზეზი ეკონომიური სიდუხჭირე იყო.

გერმანელი ემიგრანტების დისკრიმინაციას ამერიკაში არ ჰქონია ადგილი. მათი ინტეგრაცია ამერიკულ საზოგადოებაში ადვილად ხდებოდა. გერმანელებს დიდი გავლენა ჰქონდათ განსაკუთრებით ფინანსურ, პოლიტიკურ და კულტურულ სფეროებზე.

მას შემდეგ, რაც გერმანიაში ჰიტლერის მეთაურობით ნაციონალურ-სოციალისტური რეჟიმი დამყარდა, კიდევ ასი ათასობით გერმანელმა დატოვა სამშობლო და ამერიკაში ემიგრანტად იქცა.

დღესდღეობითაც საკმაოდ ბევრი გერმანელი მიდის ყოველ წლიურად ამერიკის შეერთებულ შტატებში საცხოვრებლად.

დემოგრაფია
----------

შტატების მიხედვით რაოდენობრივად ყველაზე მეტი გერმანელი ამერიკელი ცხოვრობს კალიფორნიაში, ტექსასსა და პენსილვანიაში.

**პროცენტულად** (მოცემულია ამერიკის 10 შტატი, რომლებშიც პროცენტულად ყველაზე მეტი გერმანელი ამერიკელი ცხოვრობს):

ჩრდილოეთი დაკოტა - 46,9%

სამხრეთი დაკოტა - 44,5%

უისკონსინი - 43,9%

ნებრასკა - 42,7%

მინესოტა - 38,4%

აიოვა - 35,7%

მონტანა - 27%

ოჰაიო - 26,5%

უაიომინგი - 25,9%

კანზასი - 25,8%

ამერიკის შეერთებული შტატების ქალაქების გერმანული სახელები
---------------------------------------------------------

ამერიკაში არსებული უამრავი დასახლება ატარებს გერმანულ სახელებს,მათ შორის: ჰამბურგი (ნიუ-იორკი), შტუტგარტი (არკანზასი), აუგსბურგი (არკანზასი), ბისმარკი (ჩრდილოეთი დაკოტა), ფლენსბურგი (მინესოტა), ფრანკფორტი (კენტუკი), დრეზდენი (ოჰაიო), ახალი ბერლინი (უისკონსინი), კილი (უისკონსინი), ახალი ჰოლშტაინი (უისკონსინი), ჰანოვერი (პენსილვანია), ბერლინი (ნიუ-ჰემფშირი), ჰანოვერი (ნიუ ჰემფშირი), კარლსრუე (ჩრდილოეთი დაკოტა), ახალი ულმი (მინესოტა), ახალი ტრიერი (მინესოტა), ბრემენი (ჯორჯია), ვაიმარი (ტექსასი) და ა.შ.
**მაიდუგური** (ინგლ. Maiduguri) — ქალაქი ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ბორნოს შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
-------

ქალაქი დაარსდა 1907 წელს, როგორც დიდი ბრიტანეთის ხელისუფლების სამხედრო და ადმინისტრაციული ფორპოსტი ნიგერიის ჩრდილოეთში. შემდგომში იგი გახდა ბორნოს სულთნის რეზიდენცია, ძველი დედაქალაქების — კუკავას და დიკვას მაგივრად. 1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან დაწყებული ქალაქი არაერთხელ იყო ეთნიკურ და რელიგიურ ნიადაგზე წარმოშობილი სისხლიანი ძალადობის აქტების მოწმე. სხვადასხვა რელიგიური ჯგუფების მასობრივი შეჯახებები აღინიშნა 1982 და 2001 წლებში.

2006 წლის თებერვალში ქალაქში ადგილი ჰქონდა მუსულმანური მოსახლეობის მასობრივ მღელვარებებს, რომელიც გამოიწვია ერთ-ერთ დანიურ გაზეთში წინასწარმეტყველ მაჰმადის კარიკატურების გამოქვეყნებამ. მღელვარება გადაიზარდა ქრისტიანული საცხოვრებელი კვარტლების განადგურებაში. მოკლული იქნა 15 ადამიანი, დაიწვა 12 ეკლესია. 2013 წლის 14 მაისს ნიგერიის პრეზიდენტმა გუდლაკ ჯონათანმა ისლამური დაჯგუფების — ბოკო ჰარამის მოღვაწეობის გამო მაიდუგურის რაიონში და ქვეყნის ჩრდილოეთის მთელ რიგ სხვა რაიონებში შემოიღო საგანგებო მდგომარეობა. დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში ქალაქში შედარებით წყნარი სიტუაცია იდგა, მაგრამ 2014 წლის 4 ივნისს ქალაქის შემოგარენში, მაიდუნგის უნივერსიტეტის სიახლოვეს არსებულ სოფელ ბარდერში ბოკო ჰარამის ბოევიკები თავს დაესხნენ ადგილობრივ მოსახლეობას და მოკლეს დაახლოებით 45 ადამიანი.

გეოგრაფია და კლიმატი
--------------------

ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, მდინარე ნგადის ნაპირზე, დაახლოებით 100 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით ჩადის ტბიდან. ქალაქში ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი, ქალაქის მუზეუმი. 1964 წლიდან მაიდუგურთან გაყვანილია ტრანსნიგერიული სარკინიგზო ხაზი, რომელიც ქალაქს აკავშირებს გვინეის ყურის (პორტ-ჰარკორტამდე) სანაპიროსთან. არსებობს საერთაშორისო აეროპორტი.

მაიდუგურის კლიმატი ხასიათდება, როგორც ცხელი ნახევრადარიდული. რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა (47 °C) აღინიშნა 1983 წლის 28 მაისს, ხოლო რეკორდულად დაბალი (5 °C) — 1979 წლის 26 დეკემბერს.

მოსახლეობა
----------

2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 197 497 ადამიანს. მათი უმრავლესობა მიეკუთვნება ჰაუსას ხალხს, მაიდუგურში ასევე ცხოვრობენ კანურის ტომის ხალხი და ბაგარები. უნივერსიტეტში ასწავლიან ინგლისურ ენაზე. ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული რელიგიაა ისლამი, ასევე ცხოვრობს ქრისტიანული უმცირესობა. ქალაქი მაიდუგური ჩრდილოეთ ნიგერიის ტრადიციული სავაჭრო ცენტრია. მაიდუგურში ცხოვრების დონე უფრო მაღალია, ვიდრე საშუალოდ ნიგერიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Eclipse triggers Nigeria riot. Barnaby Phillips, BBC. Wednesday, 10 January 2001.
2. ↑  Nigerian Toll Put at 452 In Religious Riots. REUTERS, New York Times. November 1, 1982.
3. ↑  Al Jazeera: Fifteen killed in Nigerian cartoon riots. ციტირების თარიღი: 2007-04-06.
4. ↑  ReliefWeb: Nigeria's northeast state imposes curfew after religious crisis. ციტირების თარიღი: 2007-04-06.
5. ↑  Nigeria: State of Emergency Declared (14 May 2013). ციტირების თარიღი: 6 June 2013.
6. ↑  NigeriaFirst.org: Revamping the Nigerian Railway.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-12-16. ციტირების თარიღი: 2007-04-06.

|  |  |
| --- | --- |
| ნიგერია | *ეს სტატია ნიგერიისა და ნიგერიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლიპარიტი** (იტალ. Lipari; — ტირენიის ზღვაში, სიცილიის ჩრდილოეთით არსებული ლიპარის კუნძულების სახელის მიხედვით, სადაც პირველად აღმოაჩინეს) — კაინოტიპური ეფუზიური ქანი. ლეიკოგრანიტის ვულკანური ანალოგი. ქიმიური შედგენილობით შეესაბამება გრანიტს. ჩვეულებრივ ძალიან მდიდარია მინით, ხშირად აქვს პორფირისებური ჩანაწინწკლები. საზღვარგარეთ ამავე გაგებით იხმარება ტერმინი რიოლითი. ლიპარიტი გვხვდება ლავური ნაკადების, ვულკანური გუმბათების, ფერფლის დანაგროვებისა და იგნიმბრიტების სახით. ახასიათებს პორფირული სტრუქტურა. გავრცელებულია მსოფლიოს ყველა ვულკანურ მხარეში. ლიპარიტი იხმარება გზების მოსაკირწყლავად და სამშენებლო საქმეში. აგრეთვე გამოიყენება ღორღის წარმოებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიპარიტი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ლიპარიტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაგმური ქანების შედგენილობა |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ტიპი** | **ულტრაფუძე<45% SiO2** | **მელანოკრატული45–52% SiO2** | **შუალედური52–63% SiO2** | **შუალედურ-ფელზიტური63–69% SiO2** | **ფელზიტი>69% SiO2** |
|  |
| 
**ვულკანური ქანები:****ჰიპაბისალური ქანები:****სიღრმული ქანები:**
 | 
კომატიტი, პიკრიტიკიმბერლიტი, ლამპროიტიპერიდოტიტი
 | 
ბაზალტიდიაბაზი (დოლერიტი)გაბრო
 | 
ანდეზიტიდიორიტი
 | 
დაციტიგრანოდიორიტი
 | 
ლიპარიტიაპლიტი-პეგმატიტიგრანიტი
 |

 |

 |