recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი** (რუს. Храм Воскресения Словущего) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვის ისტორიულ ცენტრში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალურ ადმინისტრაციულ ოლქში პრესნენის რაიონში. ეკლესიის წინამძღვარია ნიკოლაი ბალაშოვი. ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელზე, სამხრეთის ეგვტერი - ელისე წინასწარმეტყველის, ხოლო ჩრდილოეთისა - ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძრის შესახებ პირველი წყაროები თარიღდება 1548 წლით. თავდაპირველი აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი წარმოდგენილია მოსკოვის პეტროვისეულ გეგმაზე, რომელიც შექმნილია 1596-1598 წლებში.

1629 წელს მოსკოვის დიდი ხანძრის დროს ტაძარი და მისი მიმდებარე ტერიტორია მთლიანად დაიწვა. მაგრამ მოსახლეობამ პრაქტიკულად ფერფლიდან აღადგინა ტაძარი და ააგო ახლა უკვე ქვისაგან. 

1620 წლიდან ეკლესიის მახლობლად მდებარეობს ელია წინასწარმეტყველის სახელობის ტაძარი, რომელიც ააგეს მეფე მიხეილ I რომანოვისა და მისი მამის პატრიარქ ფილარეტის შეხვედრის საპატივცემულოდ, რომელიც დაბრუნდა პოლონელების ტყვეობიდან. 1636 წელს ანიშნული ტაძარი ქვის ნაგებობით შეცვალეს და იდგა XIX საუკუნის შუა წლებამდე. ტაძრის გაუქმების შემდეგ მისი საკურთხეველი გააიტანეს აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარში.

თითქმის ორი საუკუნე ტაძარი ცვლილებების გარეშე არსებობდა. 1816-1820 წლებში კი ეკლესიას მიაშენეს სატრაპეზო და სამრეკლო.

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ტაძრის ფანჯრები გააფართოვეს რუსული სტილის მიხედვით. 1897 წელს არქიტექტორ ალექსანდრე მაისნერის პროექტის მიხედვით სამრეკლოს ზედა ნაწილი შეცვალეს ახლით, რომელსაც ფსევდოკლასიკური სახე მისცეს. აღნიშნული ცვლილების შემდეგ სამრეკლო ეკლესიაზე ბევრად დიდი გახდა. ამის შემდეგ შენობას უკვე თანამედროვე სახე აქვს.

1930-იან წლებში, უღმერთობის ეპოქაში, ტაძარი არ დახურულა (ახლოს მცხოვრები ცნობილი მსახიობების არაერთჯერადი თხოვნის წყალობით), მაგრამ სამრეკლო დაანგრიეს. 1963-1964, 1979 და 1982-1986 წლებში ეკლესიას სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაუტარდა.

1972 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე, 2003 წლამდე, ეკლესიაში რეგულარულად ატარებდა მსახურებას ვოლოკოლამის ეპარქიის მიტროპოლიტი პიტირიმი (ნაჩაევი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма Воскресения Словущего на Успенском Вражке
* Храм Воскресения Словущего на Успенском Вражке на *temples.ru*
* Храм Воскресения Словущего на Успенском Вражке на *russian-church.ru*
**აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა** (ინგლ. **East African Community**, **EAC**) — მთავრობათშორისი ორგანიზაცია, რომელიც ხუთ აღმოსავლეთ აფრიკის ქვეყანას ბურუნდის, კენიას, რუანდას, ტანზანიასა და უგანდას მოიცავს. თანამეგობრობა თავდაპირველად დაარსდა 1967 წელს, დაიშალა 1977 წელს და ოფიციალურად აღდგა 2000 წლის 7 ივლისს. 2008 წელს სამხრეთ აფრიკის განვითარების თანამეგობრობასა (SADC) და აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის საერთო ბაზართან (COMESA) მოლაპარაკებების შემდეგ აღმ. აფრიკის თანამეგობრობა დათანხმდა ამ სამი ორგანიზაციის წევრ ქვეყნებთან თავისუფალი სავაჭრო ზონის შექმნას. შესაბამისად, ეს ორგანიზაცია აფრიკის ეკონომიკური თანამეგობრობის ერთ-ერთი პილასტრია.

აღმ. აფრიკის თანამეგობრობა ერთ-ერთი წინაპირობაა აღმოსავლეთ აფრიკის ფედერაციის შექმნისთვის, რაც ხუთი წევრის ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებას ითვალისწინებს. 2010 წელს აათ-ში ძალაში შევიდა საერთო ბაზარი საქონლის, მუშახელისა და კაპიტალის მოძრაობაზე რეგიონის ფარგლებში. ეს ნაბიჯი 2012 წლისთვის საერთო ვალუტის, ხოლო 2015 წლისთვის სრული პოლიტიკური ფედერაციის შექმნას ითვალისწინებს.

წევრები
-------

* კენიის დროშაკენია (2001)
* უგანდის დროშაუგანდა (2001)
* ტანზანიის დროშატანზანია (2001)
* ბურუნდის დროშაბურუნდი (2007)
* რუანდის დროშარუანდა (2007)

აღმოსავლეთ აფრიკის რეგიონი 1,8 მილიონ კვ. კმ. ფართობს მოიცავს 132 მილიონი მცხოვრებით (2009 წლის ივლისის მონაცემებით) და მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსები გააჩნია. დამოუკიდებლობის მიღწევის შემდეგ ტანზანიას შედარებით მშვიდობიანი ისტორია ჰქონდა, განსხავებით თანამეგობრობის დანარჩენი წევრებისგან. ამჟამად აღმოსავლეთ აფრიკა მიისწრაფვის სტაბილურობისა და განვითარების შენარჩუნებისკენ, მიუხედავად მეზობელ ქვეყნებში (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, სომალი და სამხრეთი სუდანი) მიმდინარე კონფლიქტებისა. აღმოსავლეთ აფრიკის ყველაზე გავრცელებული ენებია სუაჰილი, ინგლისური, კირუნდი და კინიარუანდა, თუმცა ფრანგულიც ასევე მიღებული ენაა ბურუნდისა და რუანდაში.

სქოლიო
------

1. ↑  აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა – ფაქტები. Eac.int.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-19. ციტირების თარიღი: 2010-07-01.
2. ↑  „FACTBOX-East African common market begins". *Reuters*. 1 ივლისი 2010. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-18. ციტირების თარიღი: 1 ივლისი 2010. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  East African Community Facts and Figures – 2009
**აუსფალსკის კარიბჭე** (რუს. Аусфальские ворота; გერმ. Ausfalstor) — კალინინგრადის შვიდი კარიბჭიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს გვარდიის პროსპექტისა და მთის ქუჩის კვეთის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში, 1200 გვარდიელის ძეგლის სიახლოვეს. 

კალინინგრადის კარიბჭეებს შორის ეს ყველაზე კარგი ხარისხითაა აგებული.

ისტორია
-------

პირველი კარიბჭე თანამედროვე კარიბჭის ადგილზე ააგეს XVII საუკუნის 20-იან წლებში, ქალაქის გარშემო თავდაცვითი კედლის მშენებლობის დროს. მოგვიანებით, 1866 წელს, კარიბჭე ხელახლა ააშენეს აგურის გოთიკის სტილში. XIX საუკუნეში აგებული აუსფალსკის ჭიშკარი გამოიყენებოდა მხოლოდ ფეხით მოსიარულეებისათვის და დანიშნულების მიხედვით ქალაქის კარიბჭეებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო. ახალი აუსფალსკის კარიბჭე დააპროექტა არქიტექტორმა ლუდვიგ ფონ ასტერმა.

თავდაპირველად კარიბჭე ჩაყოლებული იყო კედელში და პრაქტიკულად მდებარეობდა ზღვის დონის დაბლა. ისევე როგორც ქალაქის სხვა კარიბჭეები 1910 წელს აუსფალსკის კარიბჭეც გაყიდა ქალაქის სამხედრო უწყებამ. 

ომის პერიოდში აუსფალსკის კარიბჭე გადააკეთეს სამხედრო ნაწლების მართვის პუნქტად. კარიბჭის ფართო ინტერიერი ცალკეულ მონაკვეთებად დაყეს ბეტონის კედლებით. ოთახები ერთმანეთს უკავშირდებოდა ჰერმეტული კარით.

ომის შემდეგ კარიბჭე გამოიყენებოდა, როგორც საწყობი, მოგვიანებით როგორც ბომბსაწინააღმდეგო თავშესაფარი, მოგვიანებით კი კანალიზაციის კოლექტორი დაამონტაჟეს. 

1993 წელს კარიბჭის ზედა ნაწილში ააშენეს წმინდა გიორგის სამლოცველო, რომლებიც ეძღვნებოდა საბჭოთა ჯარისკაცებს, რომლებიც დაიღუპნენ კენიგსბერგის შტურმის პერიოდში. 

2007 წლის გაზაფხულზე აუსფალსკისა და რკინიგზის კარიბჭეები გადაეცათ კალინინგრადის საოლქო ისტორიულ-სამხატვრო მუზეუმს. იგეგმება კარიბჭის რესტავრაცია და მასში სამუზეუმო ექსპოზიციის განთავსება. 1200 გვარდიელის ძეგლისა და გამარჯვების პარკთან ერთად კარიბჭე უნდა გახდეს სამხედრო-ისტორიული კომპლექსის ნაწილი.

არქიტექტურა
-----------

აუსფალსკის კარიბჭეს ჰქონდა მხოლოდ ერთი გასასვლელი, რომელსაც შიდა მხრიდან ჰქონდა კიბე და ვიწრო ხიდი. შესასვლელის კუთხეებში განთავსებული იყო კაზემატები. გასასვლელი გადახურული იყო თაღით. 

ქალაქის მხრიდან კარიბჭის ფასადზე არაფერია ცნობილი, იგი მიწითაა ამოვსებული, ხოლო ფოტოები და ნახატები არ შემორჩენილა.

ლიტერატურა
----------

* Авенир Овсянов. В казематах королевского форта. Калининград, «Янтарный сказ», 1999. Стр 95-96, 105—106.
* Балдур Кёстер «Кёнигсберг. Сегодняшний Калининград. Архитектура немецкого времени». Перевод с немецкого (текст). Данные оригинального немецкого издания: Baldur Köster , Husum Druck; 2000, ISBN 3-88042-923-5
* Юрий Ржевцев. Их Альма-матер — бывшая биржа труда // газета «Удачный выбор» (Калининград), номер за 23 апреля — 2 мая 2003 г.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარიბჭის ფოტოები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კალინინგრადის კარიბჭეები |
| --- |
|  |
| 
* აუსფალსკის კარიბჭე
* ბრანდებურგის კარიბჭე
* ზაკჰაიმის კარიბჭე
* რკინიგზის კარიბჭე
* როსგარტენის კარიბჭე
* სამეფო კარიბჭე
* ფრიდლანდის კარიბჭე
 |

 |
**აურიპიგმენტი** (ლათ. auripigmentum – ოქროსფერი საღებავი) — მინერალი. ქიმიური შედგენილობა As2S3, შეიცავს As 60,91%-სა და S 39,09%-ს. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. კრისტალები პრიზმული აქვს, აგრეგატები — ფურცლოვანი, მარცვლოვანი, თირკმლისებრი და სხვა. აურიპიგმენტი ოქროსფერია, უფრო იშვიათად ნარინჯისფერ-ყვითელი, ზოგჯერ მორუხო. ელვარება — ცხიმოვანი, ტკეჩადობის სიბრტყეზე — სადაფისებრი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 1,5–2; სიმკვრივე 3490 კგ/მ³. გვხვდება დაბალტემპერაუტიან ჰიდროთერმულ საბადოებში რეალგართან, ანტიმონიტთან და სხვა პარაგენეზისში, აგრეთვე ცხელი მინერალური წყლების გამონალექებსა და მოქმედი ვულკანების სუბლიმატებში. დარიშხანის მადნის ერთ-ერთი მთავარი მინერალია. იყენებენ ლითონური დარიშხანის და დარიშხანის სამჟანგის მისაღებად.საქართველოში მოიპოვება ლუხუნის დარიშხანის საბადოში.

კრისტარული სტრუქტურა
--------------------

* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აურიპიგმენტი***

* Webexhibits "Pigments Through the Ages: Orpiment" დაარქივებული 2010-01-30 საიტზე Wayback Machine.
* Babylonian Talmud Tractate Chullin see Rashi 'haZarnich'
* Orpiment, Colourlex
ჯორჯ სოროსი მალაიზიაში
**შავი ოთხშაბათი**, *ფუნტის კრიზისი* — ჯორჯ სოროსის სპეკულაცია გირვანქა სტერლინგის წინააღმდეგ 1992 წლის სექტემბერში.

ფინანსური ოპერაცია
------------------

ჯორჯ სოროსი და სხვა ინვესტორები აცხადებდნენ, რომ გირვანქა სტერლინგის კურსი შეუსაბამოდ მაღალია და გაერთიანებულმა სამეფომ ან უნდა დაწიოს კურსი, ან დატოვოს ევროპის სავალუტო სისტემა. 1992 წლის შუა ხანებიდან სოროსი ყიდულობდა გირვანქა სტერლინგებს მცირე პარტიებით, რათა არ გამოეწვია ეჭვი ბაზარზე. ამის შემდეგ სოროსმა იყიდა 15 მლრდ გერმანული მარკა მიმდინარე კურსით 2.8180. ბაზარზე მოთხოვნასა და მიწოდებაზე ბალანსის მკვეთრი ცვლილების გამო გირვანქა სტერლინგის კურსი დაეცა. თავდაპირველად გაერთიანებული სამეფოს ცენტრალური ბანკი შეეცადა, დაეცვა გირვანქა სტერლინგი და შესაბამისი განაკვეთი 10%-დან რამდენიმე საათში 12% და 15%-მდე აწია. თუმცა ვერც ამ მცდელობამ, და ვერც ევროპული ბანკების სავალუტო ინტერვენციებმა გირვანქა სტერლინგის ვარდნა ვერ შეაჩერეს. 

1992 წლის 16 სექტემბერს 19 საათზე გაერთიანებული სამეფოს ფინანსთა მინისტრმა ნორმან ლეიმონტმა განცხადება გააკეთა ევროპის სავალუტო სისტემიდან გასვლის შესახებ. მომდევნო 5 კვირის განმავლობაში სტერლინგი 15%-ით დაეცა გერმანულ მარკასთან და 25%-ით აშშ დოლართან მიმართებაში. სოროსმა გაუფასურებული სტერლინგები 15 მლრდ გერმანულ მარკად შეიძინა. გაზრდილმა მოთხოვნამ კვლავ აწია გირვანქა სტერლინგის კურსი. 

სხვადასხვა შეფასებებით სოროსმა ამ სპეკულაციით 1-1.5 მილიარდამდე აშშ დოლარი და „ინგლისის ბანკის გამტეხის" სახელი მოიგო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიდან ვიღებთ ენერგიას – *პოლ ფუტი*.

სქოლიო
------

1. ↑  გირვანქა სტერლინგის ჩავარდნა
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-07-17. ციტირების თარიღი: 2009-07-02.
**ფრომის ტბა** (ინგლ. Lake Frome) — დიდი გაუდინარი ტბა ავსტრალიაში, სამხრეთ ავსტრალიაში. გაწოლილია ბრტყელ ღრმულში, ფლინდერსის ქედის აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს წყალმარჩხსა და შრობად ტბას, რომელიც წელიწადის დიდ დროს მარილის ქერქითაა დაფარული. ზედაპირის ფართობი 2596 კმ². სიგრძე დაახლოებით 100 კმ, ხოლო სიგანე 40 კმ. მაქსიმალური სიღრმე 0,5 მ. ტბის დიდი ნაწილი მსოფლიო ოკეანის დონეზე დაბლა მდებარეობს. ზოგჯერ შრობადი კრიკებიდან ივსება მარილიანი წყლით, ზოგჯერ უშუალოდ წყლით მდინარე სტშელეცკი-კრიკიდან. ტბის რაიონში ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 149-216 მმ უდრის. დასავლეთით ფრომის ტბა ებჯინება ვულკათუნა-გამონის ქედის ეროვნული პარკის ტერიტორიას, ჩრდილოეთით მდინარე სოლტ-კრიკით დაკავშირებულია კალაბონის ტბასთან, აღმოსავლეთით ესაზღვრება სტშელეცკის უდაბნოს, ხოლო სამხრეთით ფრომ-დაუნსის მეურნეობას. ტბის სიახლოვესაა ურანის ორი დიდი საბადო. ტბას სახელი ეწოდა 1843 წელს ბრიტანელი ოფიცერისა და სამხრეთი ავსტრალიის გენერალური მიწისმზომელის ედვარდ ჩარლზ ფრომის პატივსაცემად. 1991 წელს ფრომის ტბა გამოაცხადეს რეგიონულ ნაკრძალად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრომის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Lake Frome, South Australia
2. ↑  Компания «Curnamona Energy» займётся добычей урана в Южной Австралии
3. ↑  Regional reserves
**ქათმისებრი ბატი** (ლათ. Cereopsis novaehollandiae) — ფრინველი ბატისნაირთა რიგის იხვისებრთა ოჯახისა. დიდი ზომის ბატია. მისი სხეულის სიგრძეა 75-100 სმ, წონა 3,2-6,8 კგ. ფერად ნაცრისფერია ღია ლაქებით. თავი პატარაა, კისერი შედარებით მოკლე. მისი ნისკარტი ყვითელი, მოკლე და მაღალია, დაბოლოვებაზე შავი, ჰგავს ქათმისას. აქვს გრძელი წითელი ფეხები; მოკლე, შავ თითებს შორის გადაჭიმულია აპკი. გავრცელებულია სამხრეთ ავსტრალიასა და ტასმანიის სანაპიროზე. ქათმისებრი ბატი ძირითადად ფეხით გადაადგილდება, ძალიან სწრაფად დარბის და ამიტომ ამ საშუალებს ანიჭებს უპირატესობას. ცურავს საკმაოდ ცუდად და ფრენს მძიმედ. წყალთან მხოლოდ ბარტყების გამოჩეკისასაა დაკავშირებული, სხვა დროს თავს არიდებს მას. ბუდობის დროს იკრიბებიან გუნდებად, მაგრამ შემდეგ ცალკევდებიან წყვილებად. შეწყვილებას წინ უძღვის ბატების ცეკვა. სხვა ბატებისაგან განსხვავებით მათი ბუდე დახვეწილია, დაფარულია ბუმბულით. დედალი დებს 4-6 თეთრ-ყვითელ კაშკაშა არც ისე დიდ კვერცხს. ინკუბაცია 5 კვირა გრძელდება, ბარტყებს პირველივე დღიდან შეუძლიათ მშობლებს გაყვეს უკან. გამრავლების პერიოდში მამალი მეტად აგრესიულია, რათა დაიცვას დედალი და ბარტყები. იკვებებიან ძირითადად ბალახით, უმთავრესად მცენარისმჭამელია, როგორც სხვა ბატები. მოიცავს ორ ქვესახეობას: Cereopsis novaehollandiae novaehollandiae და Cereopsis novaehollandiae grisea.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* BirdLife Species Factsheet დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* Holotype of *Cereopsis novaehollandiae* in the collection of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa

სქოლიო
------

1. ↑  Anseriformes // World Birds Taxonomic List: Genera and species with citations. Version 9.027 (2011.10.19).
**ოღუზის რაიონი** (აზერბაიჯანული. Oğuz rayonu) — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის ჩრდილოეთით. ცენტრი ქალაქი ოღუზი.

გეოგრაფია
---------

ოღუზის ტერიტორია მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. რეგიონის ყველაზე მაღალი წერტილი არის მალკამუდის მთა (3879 მეტრი). ჩრდილოეთით, რეგიონს ესაზღვრება რუსეთის ფედერაცია (დაღესტანი), აღმოსავლეთით გაბალას რეგიონი, დასავლეთით კი შეკის რაიონი, სამხრეთით ოღუზს - აგდაშის რეგიონთან აქვს საზღვარი.

ისტორია
-------

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, სოფლები კარიმლისა და გარაბალდირის მახლობლად, აღმოჩენილია ანტიკური ადამიანის ნაშთები. აქ ასევე აღმოაჩინეს სხვადასხვა იარაღები, ქვის ფიგურები და საყოფაცხოვრებო ნივთები. 1948 წელს, არქეოლოგი სალეჰ გაზიევმა სოფელ ვარდანში (ახლანდელი კარიმილი), არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, მან აღმოაჩინა უძველესი ხალხის საცხოვრებელი ადგილი და მათი სასაფლაო. 1956-1959 წლებში, გათხრების შედეგად, არქეოლოგმა გამოავლინა, რომ პრიმიტიული ხალხი აქ კოლექტიურად ცხოვრობდა ნეოლითისა და ენეოლითის ხანაში.

ჩვენი ეპოქის დასაწყისში, რეგიონის ტერიტორია იყო კავკასიის ალბანეთის ნაწილი, IX - XVI საუკუნეებში - შირვანშაჰების სახელმწიფოები, ხოლო XVIII საუკუნის შუა ხანებში - XIX საუკუნის დასაწყისში - შეიკის სახანო. XVIII საუკუნის შუა ხანებში შეიკის სახანო დაიყო 8 პროვინციად, რომელთა შორის პადარი და ხაჩმაზი იმყოფებოდნენ დღევანდელი ოგუზის რეგიონის ტერიტორიაზე.

აზერბაიჯანელმა მწერალმა და ისტორიკოსმა აბასგულუ აღა ბაკიხანოვმა, რომელიც მე -18-მე -19 საუკუნეებში ცხოვრობდა, თავის ისტორიულ ნაშრომში "გულისტანი-ირეემი" ახსენა ხაჩმას პროვინცია და რაიონის სოფელი ტარკესი.

ამჟამინდელი ოღუზის რეგიონი ჩამოყალიბდა სსრკ-ს ბრძანებულებით 1930 წლის 8 აგვისტოს ვარტარშსკის სახელწოდებით. სოფელი ვარტანშენი, რომელიც საოლქო ცენტრად იქცა, ვარტანშენი სოფლის თემის ცხრა სოფელში შედის.

1991 წლის თებერვალში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პირველ სხდომაზე, რაიონის სახელი დაერქვა ოღუზ.

2010 წელს სოფელ კარიმლის ტერიტორიაზე მშენებლობის დროს აღმოაჩინეს ჭაობიანი ველი, სადაც ნაპოვნი იქნა ადამიანის ჩონჩხი და ხარის ოქროს ნიღაბი, ასევე სამეფო ატრიბუტები და ოქროს სამკაულები.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

რეგიონში 39 არქეოლოგიური და სკულპტურული ძეგლია, რომელთაგან 32 რეგისტრირებულია. შეყვანილი იქნა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ და მოხვდა იმ უძრავი ისტორიულ-კულტურული ძეგლის ჩამონათვალში, რომელიც დამტკიცებულია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს განკარგულებით.

ამ ძეგლებიდან 17 (რომელთაგან 15 არქეოლოგიურია, 2 - სკულპტურული) ეროვნული მნიშვნელობისაა, ხოლო 15 (რომელთაგან 13 სკულპტურა, 2 მათგანი არქეოლოგიურია) ადგილობრივი მნიშვნელობისაა.

რაიონის ტერიტორიაზე არის XIV საუკუნის მუჰასის კოშკი და XVIII საუკუნის სურხაიხანის ციხის ნანგრევებია განთავსებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანი დაარქივებული 2018-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* ოღუზი
ნიუ-იორკის მარათონი 2007 წელს.
**ნიუ-იორკის მარათონი** (ინგლ. The New York City Marathon; სრულად ING New York City Marathon, სპონსორის მითითებით) — მნიშვნელოვანი ყოველწლიური მარათონი (42,195 კმ), რომლის კურსი ქალაქ ნიუ-იორკის ხუთივე საგრაფოს მოიცავს. 2006 წელს 37.850 ფინიშამდე მისული მორბენალით, ეს უდიდესი მარათონია მსოფლიოში. ბოსტონისა და ჩიკაგოს მარათონების გვერდით, ის აშშ-ის დიდ დისტანციაზე სირბილში ყოველწლიურ შეჯიბრთაგან ყველაზე პრესტიჟულია.

რბოლას ორგანიზებას უწევს კლუბი NYRR (New York Road Runners) და ის 1970 წლიდან ყოველწლიურად იმართება. მარათონი ნოემბრის პირველ კვირადღეს იმართება და მასში პროფესიონალი თუ მოყვარული ათლეტები იღებენ მონაწილეობას მთელი მსოფლიოდან. შეჯიბრის დიდი პოპულარობის გამო, მონაწილეთა რაოდენობა შეზღუდულია 37.000-ით, რომლებსაც ლატარიის სისტემით ირჩევენ და უპირატესობას წინა მონაწილეებს ანიჭებენ. NYRR-ის წევრებს შეუძლიათ მონაწილეობა ლატარიის გარეშე მიიღონ კვალიფიკაციის გავლის მიხედვით ან კლუბის წევრების ოფიციალური ნომინაციით. ოფიციალურად ცნობილ მორბენალთა კლუბებს ორი გარანტირებული ადგილი აქვთ საკუთარ წევრთათვის, რომლებიც ლატარიით ვერ მოხვდნენ მონაწილეთა სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**ნიტროგლიცერინი** (ლათ. Nitroglycerinum, ინგლ. Nitroglycerin) — თხევადი ზეთოვანი ნივთიერება, აზოტმჟავას და გოგირდმჟავას ნაერთი გლიცერინთან; იყენებენ როგორც ფეთქებად ნივთიერებას, აგრეთვე (უმცირესი დოზებით) როგორც სამკურნალო პრეპარატს - სისხლძარღვების გასაფართოებლად.

იგი ერთ-ერთი ძველი და მოქმედი მედიკამენტია გულის დაავადების მქონე პაციენტებისათვის, რომელიც დაინერგა 1867 წელს სტენოკარდიის მკურნალობისათვის. მას შემდეგ მნიშვნელოვნად შეიცვალა პრეპარატები და დოზირების ფორმები. მისი გამოყენება ხდებოდა როგორც მწვავე სტენოკარდიული შეტევის კუპირებისათვის, ასევე სტენოკარდიული შეტევის პრევენციის მიზნით და ჰიპერტონული კრიზის დროს.

ნიტროგლიცერინის ზეგავლენით ხდება პერიფერიული სისხლძარღვების (არტერიების და ვენების), ასევე კორონარული სისხლძარღვების გაფართოება. უმჯობესდება გულის კუნთისთვის სისხლის მიწოდება და მისი ჟანგბადით უზრუნველყოფა, რაც საბოლოოდ აუმჯობესებს გულის მუშაობას. ნიტროგლიცერინი განსაკუთრებულ ეფექტს ახდენს დატვირთვის და ფიზიკური აქტივობის დროს, აუმჯობესებს რა ფიზიკური დატვირთვის ამტანობას.

სტენოკარდიული შეტევა იწყება მაშინ, როდესაც წარმოიქმნება შეუთავსებლობა ჟანგბადის მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის, ე. ი. როდესაც დატვირთვის დროს ადგილი აქვს სისხლის მიმოქცევის გაძლიერებას, რასაც ვერ უმკლავდება კორონარები.

სტენოკარდიული შეტევა შესაძლებელია განვითარდეს:

* კიბეებზე ან აღმართზე ასვლის დროს;
* სირბილის, ცურვის ან ჩოგბურთის თამაშის დროს;
* სიცივეში სახლიდან გასვლისას;
* ფიზიკური მუშაობის დროს.

ნიტროგლიცერინი ეხმარება ადამიანს ტკივილის მოხსნაში. მიღება შესაძლებელია პრევენციის მიზნით, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას და ამარტივებს გულის მუშაობას.

როდის უნდა მივიღოთ ნიტროგლიცერინი? მხოლოდ მწვავე სტენოკარდიული შეტევის დროს.

ნიტროგლიცერინი შედგება ხანმოკლე მოქმედების გლიცერონიტრატისგან. იგი შესაძლებელია მიღებული იქნას სხვადასხვა ფორმით: მაგ: კაფსულების სახით, რომელსაც პაციენტი ენის ქვეშ იდებს ან ნიტროსპრეის სახით. პირის ლორწოვან გარსზე მოხვედრის შემდეგ ნიტროგლიცერინი სწრაფად შეიწოვება და მისი ეფექტი ერთ წუთში ვლინდება. მისი მოქმედება გრძელდება ნახევარი საათი.

სტენოკარდიული შეტევების პრევენციის მიზნით ხდება ნიტროშემცველების მიღება ტაბლეტების ან ემპლასტროს ფორმით.

გვერდითი მოვლენები
------------------

პრეპარატის მიღების დროს შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს არტერიული წნევის დაქვეითებას. წნევის დაქვეითების პრევენციის მიზნით დაბალი წნევის მატარებელი პაციენტებისთვის ნიტროგლიცერინის მიღებამდე რეკომენდირებულია დაწოლა. ნიტროგლიცერინმა შეიძლება გამოიწვიოს თავის ტკივილიც სისხლძარღვების გაფართოების შედეგად.

ზოგიერთი პაციენტს აქვს შიში, რომ ორგანიზმი მიეჩვევა ნიტროგლიცერინს და მედიკამენტი აღარ იმოქმედებს. ეს არასწორია. ნიტროგლიცერინის ხანმოკლე მიღებისას, იქნება ეს კაფსულის თუ სპრეის სახით, მიჩვევის საფრთხე არ არსებობს. მხოლოდ ხანგრძლივი მოქმედების ნიტროშემცველი მედიკამენტების მიღების დროს არსებობს მიჩვევის საშიშროება. მიჩვევის თავიდან ასაცილებლად რეკომედირებულია პაციენტმა გააკეთოს 12 საათიანი შუალედი მიღებებს შორის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დენთი
* ალფრედ ნობელი
* დინამიტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რა უნდა ვიცოდეთ ნიტროგლიცერინის შესახებ
* ნიტროგლიცერინი
* ნიტროგლიცერინი
* ნიტროგლიცერინი დაარქივებული 2017-10-30 საიტზე Wayback Machine.
* ალფრედ ნობელი და ნიტროგლიცერინი
მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვებულებმა სსრკ-მა, აშშ-მა, დიდმა ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა დააარსეს საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალი, რომელსაც უნდა გაესამართლებინა დამარცხებული სახელმწიფოს გერმანიის უმაღლესი პოლიტიკური და სამხედრო პირები.

ტრიბუნალმა ბინა დაიდო გერმანიის ქ. ნიურნბერგში.

ნიურნბერგის პროცესი დაიწყო 1945 წლის 20 ნოემბერს და დასრულდა 1946 წლის 1 ოქტომბერს ტრიბუნალის წინაშე წარდგნენ შემდეგი პირები:

* ჰერმან გერინგი
* იოახიმ ფონ რიბენტროპი
* რუდოლფ ჰესი
* რობერტ ლაი
* ვილჰელმ კაიტელი
* ერნსტ კალტენბრუნერი
* ალფრედ როზენბერგი
* ჰანს ფრანკი
* ვილჰელმ ფრიკი
* იულიუს შტრაიხერი
* ვალთერ ფუნკი
* ჰიალმარ შახტი
* გუსტავ კრუპ ფონ ბოლენ უნდ გალბახი
* კარლ დენიცი
* ერიხ რედერი
* ბალდურ ფონ შირახი
* ფრიც ზაუკელი
* ალფრედ იოდლი
* ფრანც ფონ პაპენი
* არტურ ზაის-ინკვარტი
* ალბერტ შპეერი
* კონსტანტინ ფონ ნოირატი
* ჰანს ფრიჩე
* მარტინ ბორმანი
* იოახიმ ფონ რიბენტროპი

1946 წლის 9-10 ოქტომბერს გერმანიის საკონტროლო საბჭომ განიხილა გასამართლებულთა თხოვნა შეწყალების თაობაზე და უარყო ისინი. სასამართლომ სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა გერინგს, რიბენტროპს, კეიტელს, როზენბერგს, კალტენბრუნერს, ფრიკს, ფრანკს, შტრაიხერს, ზაუკელს, იოდლს, ზაის-ინკვარტს და ბორმანს (დაუსწრებლად).

სამუდამო პატიმრობა მიესაჯათ ჰესს, ფუნკს, და რედერს.

12-12 წლით თავისუფლება აღუკვეთეს შირახს და შპეერს.

15 წლით პატიმრობა მიუსაჯეს ნოირატს.

გროს-ადმირალ დენიცს სასამართლომ 10 წლით აღუკვეთა თავისუფლება.

ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ტრიბუნალმა სისხლის სამართლის საქმე შეწყვიტა ცნობილი მაგნატის კრუპის წინააღმდეგ.

სასამართლოს დარბაზიდან გათავისუფლდნენ შახტი, პაპენი და ფრიჩე.

სასიკვდილო განაჩენის (ჩამოხრჩობა) შესრულება დაიწყო 1946 წლის 16 ოქტომბერს, დაახლოებით ღამის პირველ საათზე და პროცესმა საათნახევრამდე გასტანა. მანამდე, 1945 წლის 25 ოქტომბერს რ. ლეიმ საკუთარ საკანში თავი ჩამოიხრჩო. ვიდრე სასიკვდილო განაჩენები შესრულდებოდა 1946 წლის 15 ოქტომბერს, სამი საათით ადრე , გერინგმა საკანში სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. ტრიბუნალმა დანაშაულებრივად გამოაცხადა: ნაციონალისტურ-სოციალისტური პარტიის ხელმძღვანელობა, გესტაპო (საიდუმლო პოლიცია), სდ (Geheime Staatspolizei), სს (SS, Schutzstaffein) და სა (Sturmabteilungen).
**ყვითელი აბლაბუდა სოკო** (ლათ. *Cortinarius armeniacus*) — სოკოს სახეობა აბლაბუდიანი სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

პირობითად საჭმელი სოკოა. ზოგიერთი წყარო არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს. იზრდება წიწვოვან (უპირატესად ნაძვნარში) და შერეულ ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც *Agaricus armeniacus*. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1838 წელს.

**სამეცნიერო სინონიმები**:

* Agaricus armeniacus Schaeff. 1774basionym
* Agaricus castaneus Batsch, 1783, nom. superfl.
* Hydrocybe armeniaca (Schaeff.) Wünsche, 1877

აღწერა
------

ქუდის დიამეტრი — 3-8 სმ-მდე, ნორჩობაში ამოზნექილი, შემდეგ ბრტყელი, ბორცვაკით ცენტრში ან ბორცვაკის გარეშე, ჰიგროფანული. ზედაპირი ოდნავ მბზინავი, წვიმიან ამინდში წებოვანი, მოყვითალო-მურა ან მოწითალო-მურა, გაშრობის შემდეგ ჟანგმიწისფერ-ყვითელი. ნორჩობაში ზოგჯერ მოთეთროა.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, შეზრდილია კბილით, ნორჩობაში მოყვითალო- ან მომურო-ჟანგმიწისფერი, სიმწიფეში ჟანგისფერ-ყავისფერი.

რბილობი — მოთეთრო, სქელი, მკვრივი, ახასიათებს ბოლოკის სუსტი სუნი. გაჭრისას ფერს არ იცვლის.

ფეხის სიგრძე — 6-13 სმ-მდე აღწევს, სისქე — 0,8-1,5 სმ-მდე, ცილინდრული ან ძირში გაფართოებული, თეთრი ზოლებით, ზედაპირი აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი.

სპორების ფხვნილი — ჟანგისფერ-ყავისფერი. სპორები — 7,5-9×5-6 მკმ, ელიფსისებური, არათანაბარი მეჭეჭებიანი ზედაპირით. გააჩნია ჰეილოცისტიდები.

კვებითი ღირებულება
------------------

პირობითად საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, 15-20 წუთიანი ხარშვის შემდეგ. ზოგიერთი წყარო არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს.

გამოუცდელმა მესოკოვემ თავი უნდა შეიკავოს მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც იგი მეტად წააგავს მისივე გვარის ბევრ შხამიან წარმომადგენელს.

ეკოლოგია და გავრცელება
----------------------

იზრდება ნიადაგზე, წიწვოვან (უპირატესად ნაძვნარში) და შერეულ ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე.

ფართოდაა გავრცელებული ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ბორეალურ სარტყლებში. 

**სეზონი** — აგვისტოდან ნოემბრამდე.

გალერეა
-------

* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* *Нездойминого Э. Л.*, Семейство паутинниковые / отв. ред. М. А. Бондарцева, СПб.: Наука, 1996. — გვ. 126 (Определитель грибов России: Порядок агариковые. Вып. 1).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ყვითელი აბლაბუდა სოკო"** ვიკისაწყობში.
* ყვითელი აბლაბუდა სოკო MycoBank-ზე (ინგლისური)
* ყვითელი აბლაბუდა სოკო Index Fungorum-ზე (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Discover Life Maps. ციტირების თარიღი: 2015-04-08.
2. ↑  Index Fungorum. ციტირების თარიღი: 2015-04-10.
3. ↑  Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
4. ↑  *ნახუცრიშვილი ივ.*, საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. *არჩ. ღიბრაძე*, თბ.: „ბუნება პრინტი" და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 183, ISBN 99940-856-1-1.
5. ↑  Паутинник абрикосово-жёлтый. Wikigribs.ru. ციტირების თარიღი: 2 ნოემბერი, 2021.
6. ↑   Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
**ყვითელფეხა ჭოვილო** (ლათ. Tringa flavipes) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. წააგავს დიდ ჭოვილოს. მისი სხეულის სიგრძეა 23–25 სმ, ნისკარტისა — 3–4 სმ. ზრდასრულებს ყვითელი ფეხები აქვთ, სიგრძით 5–7 სმ. ფრთის შლილი 58–64 სმ შეადგენს, იწონის 60-დან 100 გ-მდე. დედალ-მამალი ერთნაირად არიან შეფერილი. თავი ღია რუხი ან მოთეთროა წვრილი, მუქი ლაქებით. სხეული ზევიდან მორუხო-ყავისფერია, ქვევიდან — თეთრი. კისერი და მკერდი მუქ ყავისფერ ზოლებიანია, კუდი — თეთრი. ნეოარქტიკული სახეობაა. ბინადრობს ალასკისა და კვებეკის ტაიგის ტყეებში ტბორებთან ახლოს. ბუდეს მიწაზე იკეთებს, ჩვეულებრივ ღია, მშრალ ადგილებში. გადამფრენია, ზამთარში მიგრირებს აშშ-ის სანაპიროებზე მექსიკის ყურეში და სამხრეთ ამერიკაში. უმთავრესად იკვებება მწერებით, რომელსაც მიწის და წყლის ქვეშ იჭერს, აგრეთვე მცირე ზომის თევზებითა და თესლებით. საკვების ძიების დროს დარბის და სწრაფი მოძრაობებით იჭერს ნადავლს. ზოგჯერ წყალზეც დარბის. გამრავლების პერიოდში მონოგამური წყვილები ახასიათებს. ბუდეს წარმოადგენს ბალახებში კარგად შენიღბული ორმო. დედალი ჩვეულებრივ დებს 4 კვერცხს, ისინი ფერად რუხი ან ღია ზეთისხილისფერია ყავისფერი ლაქებით. ინკუბაცია 22–23 დღე-ღამე გრძელდება. ორივე მშობელი იღებს მონაწილეობას კრუხობაში და ბარტყების გამოკვებაში. 22–23 დღის ბარტყები უკვე დამოუკიდებლები არიან. სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევენ.

ლიტერატურა
----------

* Richard Sale: A Complete Guide to Arctic Wildlife, Verlag Christopher Helm, London 2006, ISBN 0-7136-7039-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: ყვითელფეხა ჭოვილო დაარქივებული 2022-01-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   Sale, p. 214
**ყვითელი შროშანი** (ლათ. Hemerocallis) — მცენარეთა გვარი ასფოდელოსებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20 სახეობა, გავრცელებული არიან ევრაზიის ზომიერი ჰავის ზონაში. მოკლეფესურიანი ბალახოვანი ან სტოლონწარმომქმნელი (ხშირად გამსხვილებული მომმარაგებელი ფესვებით) მრავალწლოვანი მცენარეებია. ფოთლები ხაზური ან ხმლისებრია, ჩვეულებრივ მჭიდრო ფესვისპირა როზეტში. ყვავილები დიდი ზომისაა, ძაბრისებრი, უბრალო ან ბუთხუზა; ფერად წითელი, ყვითელი, ნარინჯისფერი ან წითელ-ყავისფერი; შეკრებილი არიან 10–40 ცალისაგან შემდგარ თავაკისებრ ან საგველისებრ ყვავილედში, უფოთლო საყვავილე ღეროს წვერზე (60–120 სმ სიმაღლის). ყვავილები იშლება მხოლოდ მზიან ამინდში, თითოეული ყვავის მხოლოდ ერთი დღე. ჩრდილის ამტანი, ზამთარგამძლე მცენარეებია, ნიადაგის შემადგენლობაზე მომთხოვნები არ არიან. დეკორატიული მცენარეების სახით ღია გრუნტში ზრდიან ყვითელი (*H. fulva*), ლიმნისფერ-ყვითელი (*H. citrina*) და სხვა შროშანების მრავალ ჯიშსა და ფორმას; იყენებენ ჯგუფურ ნარგავებში, მიქსბორდერებსა და თაიგულებში. ამრავლებენ ბუჩქის გაყოფით.

სქოლიო
------

1. ↑  daylily — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *Головкин Б. Н.* ЛИЛЕЙНИК // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 470.
აილა ერდურანი, ალიე ბერგერის სახელოსნოში
**აილა ერდურანი** (თურქ. Ayla Erduran; დ. 22 სექტემბერი, 1934, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მევიოლინე. კარლ ბერგერის სტუდენტი, რომელიც 10 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა კონცერტზე. 1946–1951 წლებში, სწავლობდა პარიზის საერთაშორისო კონსერვატორიაში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ ბენედეტი და ბენვენუტი. სწავლის დასრულების შემდეგ, იგი შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც 1955 წლამდე დარჩა და სწავლობდა ივან გალამიანსა და ზინო ფრანჩესკატისთან.

1957–1958 წლებში, ერდურანი მოსკოვის კონსერვატორიაში, დავით ოისტრიხთან სწავლობდა.

მისი კარიერა, როგორც ვიოლინოს პედაგოგის, 1973 წელს, შვეიცარიაში, ლოზანის კონსერვატორიაში დაიწყო და 1990 წლამდე გაგრძელდა.

ერდურანმა, 1971 წელს სახელმწიფო არტისტის ტიტული მოიპოვა. ასევე მიიღო ოქროს მედალი ანკარაში დაფუძნებული „სევდა ჯენაპის და მუსიკის ფონდი"-სგან (SCAMV). 1957 წელს, ჰენრიკ ვინიავსკის მევიოლინეთა კონკურსში მეხუთე ადგილი დაიკავა, 1964 წელს კი „ჰარიეტ კოენი-ოლგა ვერინეი"-ს ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 1970 წელს ნიდერლანდებში, ბეთჰოვენის ჯილდო მოიპოვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Gurkan, Yasemin. A lifetime devoted to the violin:Ayla Erduran. hurriyetdailynews.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-14. ციტირების თარიღი: 14 February 2017.
2. ↑  Ayla Erduran. turkish culture foundation. ციტირების თარიღი: 14 February 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 133333353
* ISNI: 0000 0000 7876 8205
* LCCN: no2004039262
* MusicBrainz: c7b5f217-44fd-4edf-a6fe-66bfb258db59
* NKC: xx0158500
* NLP: A28291396
* VIAF: 29240441
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 29240441

 |
კრაისლერ ნიუ-იორკერი, 1965
კრაისლერ ნიუ-იორკერი, 1970
**ნიუ-იორკერი** კრაისლერის ერთ-ერთი წამყვანი მოდელი იყო 1939–1996 წლებში. მხოლოდ კრაისლერ იმპერიალი იდგა ფასისა და ზომის რანგით უფრო მაღლა ნიუ-იორკერზე.

1951–1971 წლებში ნიუ-იორკერს კრაისლერის ბიგ-ბლოკ ფაიაპაუა V8 ძრავი, ხოლო მოგვიანებით კი 400 დ3 (6.6 ლ) B ძრავი ჰქონდა.

კრაისლერის იმპერიალის მოდელის 1975 წელს წარმოებიდან მოხსნის შემდეგ მას სახელი გადაერქვა "კრაისლერ ნიუ-იორკერ ბრუგამი" და წარმოებაში 1978 წლამდე დარჩა.

1979 წელს R პლატფორმაზე გადასვლის შემდეგ კრაისლერი უშვებს ნიუ-იორკერის სუბ-მოდელს სახელით „მე-5 ავენიუ". 1982 წელს ნიუ-იორკერი და მისი სუბ-მოდელი გადადის ლებარონის M-ძარაზე.

1983 წელს, ნიუ-იორკერი გადადის წინა წამყვან კრაისლერ E პლატფორმაზე, რაც დასაწყისი გახდა K-მანქანათა წლებისა. 1988 წელს ნიუ-იორკერი გადადის წინა-წამყვან C პლატფორმაზე, თუმცა ნიუ-იორკერ ტურბო E-ძარაზე რჩება. ნიუ-იორკერ ტურბო ბოლო ნიუ-იორკერია რომელსაც ტურბოჩარჯერი ჰქონდა. მე-5 ავენიუ გაგრძელდა M-ძარაზე, შეუერთდა რა ნიუ-იორკერს ისევ 1990 წელს.

ნიუ-იორკერის ბოლო თაობა წარმოებაში დარჩა წინა-წამყვანი ხიდით და 1994 წელს LH სერია გახდა. ნიუ-იორკერის გამოშვების ბოლო წელი იყო 1996, როდესაც მისი ლუქს კლასის ვერსია LHS გამოვიდა, დამატებითი ქრომირებით, ტყავის სავარძლებითა და რბილი სუსპენზიით.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ავტომობილსა ან მის მწარმოებელზე ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნიულაკიტა** (ინგლ. Niulakita) — ტუვალუს კუნძულების ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. იგი მდებარეობს 270 კმ-ით სამხრეთში ფუნაფუტიდან. შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში.

გეოგრაფია
---------

კუნძულს აქვს ოვალური ფორმა. სიგრძე — დაახლოებით 1 კმ. ხმელეთის ფართობია — 0,42 კმ².

ისტორია
-------

ნიულაკიტას პირველი ევროპელი აღმომჩენი 1595 წელს გახდა ესპანელი ზღვაოსანი ალვარო მენდანია დე ნეირა და მას სახელად დაარქვა *La Solitaria*. ხელმეორედ ნიულაკიტა მხოლოდ 1821 წელს აღმოაჩინა ამერიკელმა ჯორჯ ბარეტმა (ინგლ. George Barrett). XIX საუკუნეში კუნძულზე მოიპოვებდნენ გუანოს. 1944 წელს ბრიტანეთის იმპერიის მთავრობამ მიჰყიდა ნიულაკიტა ავსტრალიის კომპანიას. ამავე დროს კუნძულზე გადმოასახლეს ოჯახთა გარკვეული რაოდენობა ნიუტაოს კუნძულიდან, რომლებიც ნიულაკიტაზე დაკავებული იყვნენ ქოქოსის პალმის გაშენებით. დღეისათვის კუნძული ტუვალუს ნაწილია.

მოსახლეობა
----------

2002 წლის აღწერის მონაცემებით ნიულაკიტას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა სულ 35 ადამიანს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ნიულაკიტას კუნძული შედის ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეულის — ნიუტაოს კუნძულოვან საბჭოში, რომელშიც 2002 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 698 ადამიანს.

| კუნძული | ფართობი,(კმ²) | მოსახლეობა,(ად. 2002 წელი) | კოორდინატები |
| --- | --- | --- | --- |
| ნიუტაო | 2,53 | 663 | 06°06′30″ ს. გ. 177°20′09″ ა. გ.﻿ / ﻿6.10833° ს. გ. 177.33583° ა. გ.﻿ / -6.10833; 177.33583 |
| ნიულაკიტა | 0,42 | 35 | 10°45′ ს. გ. 179°30′ ა. გ.﻿ / ﻿10.750° ს. გ. 179.500° ა. გ.﻿ / -10.750; 179.500 |

სქოლიო
------

1. ↑  *UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site*. ტუვალუს კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-07. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
2. ↑  Islands of Tuvalu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-27. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
ქსილენის სამი შესაძლო იზომერი: *o*-ქსილენი, *m*-ქსილენი, და *p*-ქსილენი
**ქსილენი** (ბერძ. ξύλο — „ხე") ან **დიმეთლბენზოლი** — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (CH3)2C6H4. არსებობს სამი იზომერის სახით, რადგან ორი მეთილის ჯგუფის განთავსება ბენზოლის ბირთვზე სამგვარად არის შესაძლებელი. სამივე მათგანი არის უფერო, ცეცხლსაშიში სითხე და ზოგიერთი მათგანი ფართოდ გამოიყენება მრეწველობაში. მათი ნარევი მოიხსენიება როგორც ქსილენი ან, უფრო სწორად, ქსილენები. 

ყოველწლიურად იწარმოება რამდენიმე მილიონი ტონა ქსილენი. 2011 წელს სინგაპურში დაიწყო მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ქსილენის ქარხნის მშენებლობა.

სქოლიო
------

1. ↑  Fabri, Jörg; Graeser, Ulrich; Simo, Thomas A. (2000) "Xylenes", *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry*. DOI:10.1002/14356007.a28\_433. ISBN 978-3527306732.
2. ↑  Tremblay, Jean-François (2011). „Making Aromatics in Singapore". *Chemical & Engineering News Archive*. **89** (38): 18–19. doi:10.1021/cen-v089n038.p018.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ქსელური ტრაფიკი** ან **მონაცემთა ტრაფიკი** — მონაცემთა რაოდენობა, რომელიც მოძრაობს ქსელში დროის მოცემულ მომენტში. კომპიუტერულ ქსელებში ქსელური მონაცემები, ხშირ შემთხვევაში, ინკაფსულირებულია ქსელურ პაკეტებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ქსელში ჩატვირთვას. ქსელური ტრაფიკი არის ქსელური ტრაფიკის გაზომვის, მართვისა და სიმულაცისისათვის ძირითადი კომპონენტი.

* ქსელური ტრაფიკის გაზომვა — კონკრეტულ ქსელში ტრაფიკის მოცულობის და ტიპის განსაზღვრა;
* ქსელური ტრაფიკის მართვა — ქსელური ტრაფიკის გაზომვა, პრიორიტეტიზაცია, კონტროლი ან შემცირება;
* ქსელური ტრაფიკის სიმულაცია — კავშირგაბმულობის ქსელის ეფექტურობის და წარმადობის გაზომვა;
* ტრაფიკის წარმოების მოდელი — კომპიუტერული კავშირგაბმულობის ქსელებში ტრაფიკის ნაკადების ან მონაცემთა წყაროების სტოქასტიკური მოდელი.

ქსელური ტრაფიკის სწორი ანალიზი არგებს ორგანიზაციის ქსელურ უსაფრთხოებას — ქსელში მოძრავი უჩვეულო რაოდენობის ტრაფიკი შესაძლებელი იყოს შეტევის მანიშნებელი. ქსელური ტრაფიკის ანგარიშები მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევიან მსგავსი შეტევებისგან თავდაცვისათვის.

ტრაფიკის მოცულობა არის სრული რესურსის ან დაწესებულების მიერ შესრულებული სამუშაოს საზომი, რომელიც ხშირად 24 საათის მასშტაბში განიხილება, და იზომება ერლანგ-საათის ერთეულში. ერლანგი არის საშუალო ინტენსიურობის ნამრავლი დროის პერიოდზე, რომელშიც მიმდინარეობდა დაკვირვება.

ტრაფიკის მოცულობა = ტრაფიკის ინტენსიურობა × დრო
ტრაფიკის მოცულობა 1 ერლანგ-საათი შეიძლება გამოწვეული იყოს ორი წრედის უწყვეტი დაკავებულობით ერთი საათის მანძილზე, ან 2 საათის მანძილზე ერთი სანახევროდ დაკავებული წრედის მიერ. კავშირგაბმულობის ოპერატორებისათვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ტრაფიკის მოცულობის ცოდნა, ვინაიდან ეს პირდაპირ განსაზღვრავს მათ შემოსავალს.
**ამაღლების მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ამაღლებაში. 
ვახუშტი ბატონიშვილი მასზე წერს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სალომინაოს ხევსა და როკითს ზეით მოერთვის რიონს, სამხრიდამ, ამაღლების ხევი. გამოსდის ფერსათს. ამას ზეით არს მონასტერი ამაღლებას, დიდი, არს შუენიერს ადგილს, და აწ ხუცის ამარად." |
|  |  |

დიდი ზომის დარბაზულ ეკლესიას ეტყობა გვიანდელი გადაკეთებების კვალი. ძველი წყობა ამოყვანილია კარგად თლილი ქვიშაქვის კვადრებით, ახალი წყობა კი მთლიანად აგურისაა. გადაკეთების დროს, რამდენიმე ლილვიანი ქვა, შესაძლოა კარის ამყოლი წირთხლების ფრაგმენტები უმისამართოდაა ჩაყოლებული დასავლეთ ფასადში. გვიანდელი გადაკეთების შედეგია აგრეთვე, საკურთხევლის გვერდებზე მოწყობილი სწორკუთხა სათავსები. აბსიდი კოლოფაა, მის ცენტრში გაჭრილია მაღალი თაღოვანი სარკმელი. ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი აქვს. იგი ფასადის ნახევარს იკავებს. მასში თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთ კედელშია დატანებული. მინაშენი გადახურულია შეისრული კამარით. ეკლესიის ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. კედლებზე აქა-იქ შემორჩენილია ნალესების ფრაგმენტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10259
**ამაღლების ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი); პაოლო იაშვილის ქუჩიდან მარო მაყაშვილის აღმართამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. ამაღლების ქუჩა („ვოზნესენსკაია") დაერქვა კოჯრის გზატკეცილთან მდებარე ამაღლების ეკლესიის გამო, რომელიც აიგო ისტორიკოს პლატონ იოსელიანის თაოსნობითა და თბილისის მოქალაქეთა მიერ შეგროვებული ფულით. ამ დასახელებით დატანილია ქალაქის 1867 წლის გეგმაზე. 1923 წელს იოსებ დავითაშვილის სახელი დაარქვეს, 90-იან წლებში კვლავ ამაღლების ქუჩა ეწოდა. შემორჩენილია ძველი თბილისური (XIX საუკუნემდე) საცხოვრებელი სახლის ნაწილი. ქუჩაზე XIX საუკუნის II ნახევრის და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები და ამაღლების ახალი ეკლესიაა (2001). აქვს 1 გასასვლელი, 1 შესახვევი (ყოფილი ელამის შესახვევი, მრუდე შესახვევი), 3 ჩიხი (II ჩიხი — ყოფილი მრუდე ჩიხი, III ჩიხი — ყოფილი სწორი ჩიხი).

ამაღლების გასასვლელი
--------------------

**ამაღლების გასასვლელი**, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი); ამაღლების ქუჩიდან კოჯრის ქუჩამდე. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 17, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ფრანსუა I დე ბურბონი** (ფრანგ. François Ier de Bourbon; დ. 1470 — გ. 30 ოქტომბერი, 1495) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. გრაფ ჟან VIII-ის ვაჟი და ვენდომის გრაფი.

ბიოგრაფია და შვილები
--------------------

ფრანსუა დაიბადა 1470 წელს საფრანგეთში. იგი იყო ვენდომის გრაფ ჟან VIII-ისა და იზაბელ დე ბუვოს ვაჟი. მამის გარდაცვალების შემდეგ, შვიდი წლის ფრანსუა ვენდომის გრაფი ხდება. სრულწოვანებამდე, მის მაგივრად ადმინისტრაციულ მოვალეობებს ბიძამისი ასრულებდა. 

ფრანსუა იყო საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-ისა და მისი რეგენტის, ანა ვალუას უერთგულესი ქვეშევრდომი. 

1487 წელს ფრანსუამ ცოლად შეირთო სუასონის გრაფ პიერ II-ისა და მარგერიტა სავოიელის უფროსი ქალიშვილი, რომონის გრაფ ჟაკ სავოიელის ქვრივი მარი ლუქსემბურგელი. მას მზითვში მოჰყვა უამრავი საოცარი სასახლე და ადგილ-მამული, რომელთა შორისაც იყო სენ-პოლის, სუასონისა და პიკარდიის საგრაფოები და ასევე კონდეს სასახლე. სწორედ ამ კონდეს სასახლიდან წამოვიდა ბურბონთა განშტოება — კონდეები, რომელიც ფრანსუას შვილიშვილმა დააარსა. 

ფრანსუასა და მარის სულ ექვსი შვილი ჰყავდათ:

1. შარლ IV (1489-1537), ვენდომის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ფრანსუაზ ალანსონელი, რომელთანაც შეეძინა ნავარის მეფე ანტუან დე ბურბონი;
2. ჟაკი (1490-1491), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
3. ფრანსუა (1491-1545), ესტუტენვილის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
4. ლუი (1493-1557), სენის არქიეპისკოპოსი;
5. ანტუანეტი (1493-1575), ცოლად გაჰყვა გიზის ჰერცოგ კლოდ დე გიზს, რომელთანაც შეეძინა შოტლანდიის დედოფალი მარი დე გიზი;
6. ლუიზი (1495-1575), ფონტერვუდის აბატისა;

გარდა ამისა, ფრანსუას ჰყავდა ერთი უკანონო ვაჟი:

1. ჟაკ დე ბურბონი, ვენდომის ბასტარდი;

ფრანსუა დაიღუპა 1495 წლის 30 ოქტომბერს, 25 წლის ასაკში, ჩრდილო იტალიურ ქალაქ ვერჩილში, ბრძოლისას.

ლიტერატურა
----------

* Busby, Keith; Freeman, M.J.; Houppermans, Sjef; Pelckmans, Paul, eds. (1993). Les Manuscrits de Chrétien de Troyes. Vol. 2. Rodopi.
* Potter, David (1993). War and Government in the French Provinces, Picardy 1470-1560. Cambridge University Press.
* Ward, A.W.; Prothero, G.W.; Leathes, Stanley, eds. (1911). The Cambridge Modern History. Cambridge University Press.
**ნიტრონიუმის იონი**, ხანდახან **ნიტრილის იონი** (დასახელება არასწორია იმის გამო, რომ ის არ წარმოადგენს რადიკალს), NO2+, წარმოადგენს საკმაოდ აქტიურ კათიონს, რომელიც იქმნება პარამაგნიტური აზოტის დიოქსიდი (მოლეკულადან) ელექტრონის მოშორებით ან აზოტმჟავის პროტონირებით.

ის საკმარისად სტაბილურია იმისათვის, რომ იარსებოს ნორმალურ პირობებში, მაგრამ აქტიურად გამოიყენება როგორც ელექტროფილი ნიტრირებისა და სხვა რეაქციებში. იონი იქმნება *in situ* სპეციალურად ამ მიზნისათვის ერთმანეთში კონცენტრირებული გოგირდმჟავასა და კონცენტრირებული აზოტმჟავას შერევით. რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგნაირად:

H2SO4 + HNO3 → HSO4− + NO2+ + H2O
ისტორიულად ნიტრონიუმის იონის საპოვნად რამანის სპექტროსკოპია გამოიყენებოდა, რადგან მისი სიმეტრიული ჭრა აქტიურია რამანის მიმართ, მაგრამ არა ინფრაწითელის მიმართ. (ნიტრონიუმის იონი ისეთივე წრფივია, როგორც მაგალითად ნახშირბადის დიოქსიდის. ემთხვევა ასევე მათი ვიბრაციული სპექტრებიც). ნიტრონიუმის იონი ასევე არსებობს მყარი ფორმით. დიაზოტის პენტოქსიდი,N2O5, წარმოადგენს იონურ მყარ ნივთიერებას, შედგენილს ნიტრონიუმისა და ნიტრატის იონებისაგან. მაგრამ მისი თხევადი და გაზის მდგომარეობა მოლეკულარულია და არ შეიცავს ნიტრონიუმის იონს.

შეიძლება გამოიყოს ნიტრონიუმის რამდენიმე მარილი, რომლების ანიონებსაც სუსტი ნუკლეოფილურობა ახასიათებთ. მათ რიცხვშია ნიტრონიუმის პერქლორატი (NO2+ClO4-) ნიტრონიუმის ტეტრაფტორბორატი (NO2+BF4-), ნიტრონიუმის ჰექსაფთორფოსფატი (NO2+PF6-), ნიტრონიუმის ჰექსაფთორარსენატი (NO2+AsF6-) და ნიტრონიუმის ჰექსაფთორსტიბატი (NO2+SbF6-). აღნიშნული ნივთიერებები ძალიან ჰიგროსკოპულია.

ნიტრონიუმის იონი იზოელექტრიკია, როგორც ნახშირბადის დიოქსიდი და აზოტის ქვეოქსიდი და როგორც ისევე, როგორც სხვა მოლეკულებს, რომლებსაც გააჩნიათ წრფივი ჭრა ONO ბმის 180° კუთხით, გააჩნია მსგავსი ვიბრაციული სპექტრები. მანიტრირებელ ხსნარებში ნიტრონიუმის იონის გამოსავლენად რამანის აქტიური სიმეტრიული ჭრა გამოიყენება.

მსგავსი ნაერთები
----------------

შენაერთები ნიტრილის ფთორიდი, NO2F, and ნიტრილის ქლორიდი, NOCl არ წარმოადგენენ ნიტრონიუმის მარილებს. ისინი მოლეკულური ნაერთებია, რასაც მათი დაბალი დუღილის ტემპერატურა (−72 °C და −6 °C შესაბამისად) ამტკიცებს. ასევე ამაზე მიუთითებს N-X ბმის სიგრძე (N-F 135 pm, N-Cl 184 pm).

ნიტრილისათვის 1 ელექტრონის დამატება წარმოშობს ნეიტრალურ ნიტრილის რადიკალს, ·NO2. ეს შენაერთი საკმაოდ მდგრადია და ცნობილია აზოტის დიოქსიდის სახელით.

უარყოფითად დამუხტული იონია NO2-, რომელიც ნიტრიტის იონს წარმოადგენს.

სქოლიო
------

1. ↑  Kenneth Schofield (1980). *Aromatic nitration*.  CUP Archive,   გვ. 88. ISBN 0-521-23362-3.
2. ↑  F. A. Cotton and G.Wilkinson, Advanced Inorganic Chemistry, 5th edition (1988), Wiley, p.333
**არდა** (ბულგ. Арда, თურქ. Arda, ბერძნ. Άρδας, Árdas) — მდინარე ბულგარეთის სამხრეთ და საბერძნეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. შესართავი თურქეთშია. მდინარე მარიცას მარჯვენა შენაკადი. 
სათავე აქვს როდოპის მთებში. სიგრძე 290 კმ, აუზის ფართობი 5,795 კმ². დიდი ჩამონადენი თებერვალ მარტშია. 
არდას ბულგარეთის მონაკვეთზე გაშენებულია სამი ჰიდროელექტროსადგური და საირიგაციო დამბები. სანაოსნოა ქვემო დინებაში. გამოიყოფა კარჯალის, სტუდენ კლადენეცისა და ივაილოვგრადის კაშხლები. 

არდის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები რუდოზემი, კირჯალი (ბულგარეთი). 

2005 წლის 18 თებერვალსა და 1 და 7 მარტს დაფიქსირდა სამი მნიშვნელოვანი წყალდიდობა, რომელმაც ადგილობრივი რეგიონი ლაგუნად გადააქცია. წყლის ქვეშ მოექცა შენობების, საცხოვრებელი სახლების, გზებისა და სხვ. ობიექტების დიდი ნაწილი. 

არდას პიკს სახელი ეწოდა (სამხრეთ შეტლანდის კუნძულები) მდინარე არდას მიხედვით.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არდა***

* Descriptif hydrographique de l'Arda sur le site *Bluelin* დაარქივებული 2004-11-14 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 558.
გეირანგერფიორდი
**ნორვეგიის** მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობებია ფიორდები, რომლებიც სანაპირო ზოლს ქსელავენ და მთები, ისევე როგორც ქვეყნის შიდა ნაწილის ხელუხლებელი ბუნება, ქალაქები და სხვა პატარა დასახლებები. 

2008 წლის მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმზე ნორვეგიას *მოგზაურობისა და ტურიზმის კონკურენტუნარიანობის* ინდექსის მაჩვენებლით მე-17 ადგილი მიაკუთვნეს.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

ნორვეგიის მთავარი ღირსშესანიშნაობები წარმოდგენილია არქტიკული წრის სხვადასხვა ლანდშაფტში. ქვეყანა განთქმულია ფიორდებით, მთებით, სათხილამურო კურორტებით, ტბებითა და ტყეებით. მთავარი ტურისტული ქალაქებია ოსლო, ბერგენი, სტავანგერი, ტრონჰეიმი და ტრომსე. ბუნების უდიდესი ნაწილი ხელუხლებელია, რის გამოც ის მრავალ ფეხით მოხეტიალეს იზიდავს. ყოველწლიურად, ასობით ათას უცხოელ ტურისტს იზიდავს დასავლეთ და ჩრდილოეთ ნორვეგიის ფიორდები, მთები, ჩანჩქერები. ქალაქებში წარმოდგენილია კულტურული ტურიზმისათვის მიმზიდველი ობიექტები. 

ნორვეგიის კულტურა ჩამოყალიბდა მეჩხერი მოსახლეობის, მკაცრი კლიმატისა და ევროპისგან შედარებითი იზოლაციის გავლენით. შესაბამისად, ევროპის სხვა ქვეყნებისგან ის ბევრი მახასიათებლით განსხვავდება. ქვეყანა ფლობს ცოტა ციხესიმაგრეებსა და სასახლეები, მცირე სასოფლო-სამეურნეო არეალებს, მაგრამ იძლევა დიდ მანძილზე მოგზაურობის საშუალებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნორვეგია, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

სქოლიო
------

1. ↑  World Economic Forum’s Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability. World Economic Forum (2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-07. ციტირების თარიღი: 2008-03-06.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტურიზმი ევროპაში |
| --- |
|  |
| სუვერენული სახელმწიფოები | 
ალბანეთი · ავსტრია · აზერბაიჯანი · ბელარუსი · ბელგია · ბოსნია და ჰერცეგოვინა · ბულგარეთი · გერმანია · გაერთიანებული სამეფო · (ინგლისი · უელსი · ჩრდილოეთ ირლანდია · შოტლანდია · ) დანია · ესტონეთი · ესპანეთი · ვატიკანი · თურქეთი · ირლანდია · ისლანდია · იტალია · ლატვია · ლიეტუვა · ლიხტენშტაინი · მალტა · მოლდოვა · მონაკო · მონტენეგრო · ნიდერლანდები · ნორვეგია · პოლონეთი · პორტუგალია · რუმინეთი · რუსეთი · სან-მარინო · საფრანგეთი · საქართველო · სერბეთი · სლოვაკეთი · სლოვენია · სომხეთი · უკრაინა · ფინეთი · ყაზახეთი · შვედეთი · შვეიცარია · ჩეხეთი · ჩრდილოეთი მაკედონია · ხორვატია |
|  |
| არაღიარებული ქვეყნები | 
აფხაზეთი · დნესტრისპირეთი · კოსოვო · მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა · სამხრეთ ოსეთი · ჩრდილოეთი კვიპროსი |
|  |
| დამოკიდებული და სხვა ტერიტორიები | 
ალანდის კუნძულები · გიბრალტარი · ფარერის კუნძულები |

 |
არგიშთიხინილის ნანგრევები.
**არგიშთიხინილი** — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ურარტული ცენტრი სამხრეთ ამიერკავკასიაში, მდებარეობდა მდინარე არაქსის მარცხენა ნაპირზე. ახლანდელი სომხეთის არმავირიდან სამხრეთ-დასავლეთით 15 კმ-ზე. ქალაქი დააარსა ურარტუს მეფე არგიშთი I-მა დაახლოებით ძვ. წ. VIII საუკუნის 70-იან წლებში დაპყრობილ აზაის ქვეყნის ტერიტორიაზე. ცნობა დაცულია არგიშთი I-ის მატიანეში. არგიშთიხინილის მიდამოებში აღმოჩენილი ურარტული ლურსმული წარწერები მოგვითხრობენ, რომ ურარტუს მეფეებს დაუპყრიათ არარატის ველი, აუგიათ ციხესიმაგრე, სასახლეები და ტაძრები, გაუყვანიათ არხები, გაუშენებიათ ბაღ-ვენახები. არგიშთიხინილი ურარტელთა მნიშვნელოვანი სამეურნეო ცენტრი უნდა ყოფილიყო. ამჟამად არგიშთიხინილის ტერიტორიაზე მიმდინარეობს არქეოლოგიური გათხრები. აღმოჩენილია ბრინჯაოს, რკინისა და თიხის ნივთბი. ძვ. წ. IV საუკუნეში არგიშთიხინილის ადგილზე აშენდა ქალაქი არმავირი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 556-557.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ურარტუს ქალაქები |
| --- |
|  |
| 
არგიშთიხინილი  · არზაშქუ  · ბასტამი  · ერებუნი · თეიშებაინი  · თეისება  · კელაშინი  · მუსასირი  · რუსახინილი  · ტუშფა  · ჰაიკაბერდი |

 |