**ბალანგა** (ოფიციალურად **ქალაქი ბალანგა**; ტაგ: *Lungsod ng Balanga*; კაპ: *Lakanbalen ning Balanga*) — მეოთხე კლასის ქალაქი და ბატაანის პროვინციის დედაქალაქი ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 96 061 ადამიანს.

ისტორია
-------

ქალაქის სახელწოდება წარმოდგება კაპამპანგანური სიტყვიდან *balañga*, რაც თიხის ქოთანს ნიშნავს (ტაგალურ ენაზე *ბანგა*), რაც ქალაქში წარმოებულ სამეთუნეო ჭურჭელთან იყო დაკავშირებული.

ბატაანის დედაქაალქი ბალანგა თავდაპირველად აბუკაის სოფელი იყო. 1714 წლის 21 აპრილს პროვინციული წესდების თანახმად დომინიკელთა ორდენის მისია გაიგზავნა, ხოლო 1739 წლის 18 აპრილს ბალანგაში კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსის მოადგილე გაიგზავნა. 1754 წელს ბატაანი დამოუკიდებელ პროვინციად გამოცხადდა.

2000 წლის 30 დეკემბერს 8984-ე რესპუბლიკური აქტის შესაბამისად ბალანგა ქალაქად გამოცხადდა.

გეოგრაფია
---------

ბალანგა უმეტესწილად სოფლის-მეურნეობისა და საცხოვრებელი მიწებისგან შედგება. სწრაფად იზრდება კომერციული სექტორიც. ქალაქის ფართობია 11 163 ჰექტარი, რაც ბატაანის პროვინციის საერთო ფართობის 8.13%-ია. ქალაქს სამხრეთიდან პილარის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთიდან — აბუკაის მუნიციპალიტეტი, დასავლეთიდან — მორონგის მუნიციპალიტეტი, ხოლო აღმოსავლეთიდან — მანილის ყურე ესაზღვრება.

### ბარანგაები

ბალანგა პოლიტიკურად 25 ბარანგაიდ იყოფა, რომლებიც 5 ჯგუფად ნაწილდება: პერიფერიულ ბარანგაებს კუპანგი, ჩრდილოეთი კუპანგი, დასავლეთი კუპანგი, სიბაკანი და ტუიო მიეკუთვნება; სანაპირო ბარანგაებია პუერტო-რივას იბაბა, პუერტო-რივას-იტაასი და ტორტუგასი; დაბლობ ბარანგაებს ცენტრალური ბარანგაი, ტენეხერო, კამაჩო, ბაგონგ-სილანგი, პუერტო-რივას-ლოტე მიეკუთვნება; მაღლობ ბარანგაებს — დანგკოლი, კაბოგ-კაბოგი, ტანატო, მუნტინგ-ბატანგასი, ხოლო საქალაქო ბარანგაებს პობლასიონი, კატანინგი, ბაგუმბაიანი, ტალისაი, მალაბია, სან-ხოზე, იბაიო და დონია-ფრანსისკა.

დემოგრაფია
----------

ბალანგის მთავარი მოედანი
2015 წლის მონაცემებით ბალანგის მოსახლეობა 96 061 ადამიანს შეადგენს. ქალაქის მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი ერთ კვადრატულ კილომეტრზე 860 ადამიანია (2 200 ადამიანი ყოველ კვადრატულ მილზე).

ადგილობრივი მმართვლეობა
-----------------------

ფილიპინების ადგილობრივი მმართველობის შესაბამისად მუნიციპალური მთავრობის ოფისი მერიაშია განთავსებული. 1521-1898 წლებში აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურის ფუნქციას გუბერნატორები ასრულებდნენ. ამერიკული მმართველობის პერიოდში (1898-1946) ადგილობრივ მთავრობის წარმომადგენლები მერები და ადგილობრივი მოხელეები იყვნენ. ამჟამად ბალანგის მერი ფრენსის ს. გარსიაა, ხოლო ვიცე-მერი ვიანკა ლიტა ვ. გონსონი. ქალაქის საბჭოში 10 წევრია.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

ქალაქის ტურისტული დანიშნულების ადგილებს შორის აღსანიშნავია: ბალანგის ჭარბტენიანი ტერიტორიების პარკი, ბალანგის მავარი მოედანი, ბატაანის კაპიტოლიუმი, ბატაანი ნახევარკუნძულის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ბატაანის მეორე მსოფლიო ომის მუზეუმი, ბალანგის საკათედრო ტაძარი და სხვ. ტორტუგასის ბარანგაიში 4-7 დეკემბერს იბონგ დაიოს ფესტივალი იმართება.

* ბალანგის ხედი სამატის მთიდანბალანგის ხედი სამატის მთიდან
* ბალანგის მერიის ფასადიბალანგის მერიის ფასადი
* ბალანგის საკათედრო ტაძარიბალანგის საკათედრო ტაძარი

ჯანდაცვა
--------

ისააკ კატალინას სამედიცინო ცენტრი
ბალანგაში რამდენიმე საავადმყოფო მდებარეობს, მათ შორის: ბატაანის ექიმთა საავადმყოფო, ბატაანის გენერალური საავადმყოფო, ბატაანის ქალთა საავადმყოფო, ისააკ კატალინას სამედიცინო ცენტრი, იოსებ დამწინდველის საავადმყოფო და სხვ.

განათლება
---------

ბალანგა ბატაანის პროვინციის საგანმანათლებლო ცენტრია. ქალაქში ერთი სახელმწიფო უნივერსიტეტი და რამდენიმე კერძო კოლეჯი მდებარეობს, სადაც საბუღალტრო, ბიზნეს ადმინისტრირების, კომპიუტერული მეცნირებისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების, დაწყებითი და საშუალო განათლების, ინჟინერიისა და ჯანდაცვის მიმართულებები ფუნქციონირებს. 

ბატაანის ნახევარკუნძულის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ერთადერთი სახელმწიფო უნივერსიტეტია ბალანგაში. უნივერსიტეტს ორი კამპუსი აქვს: მთავარი კამპუსი, რომელიც კაპიტოლიუმთან მდებარეობს, ხოლო ბალანგის ქალაქის კამპუსი საქმიან რაიონშია განთავსებული.

ბატაანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსი
ბალანგის უძველესი კერძო საგანმანათლებლო ინსტიტუტი ტომას დელ როსარიოს კოლეჯია, რომელიც სან-ხოსეს ბარანგაიში მდებარეობს. სხვა კერძო კოლეჯებს შორისაა: ისტვუდსის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების პროფესიული კოლეჯი, ბატაანის გმირთა მემორიალური კოლეჯი, იოსებ დამწინდველის კოლეჯი და სხვ. 

ქალაქში მდებარეობს პროვინციის მასშტაბით უდიდესი საშუალო სკოლა, ბატაანის ეროვნული უმაღლესი სკოლა.

ცნობილი ადამიანები
------------------

ბალანგელი ცნობილი ადამიანებია არიან: ხულიან ბანსონი — ფილიპინელი ბიოქიმიკოი, ფილიპინების ეროვნული მეცნიერი; ალბერტ გარსია — ბატაანის გუბერნატორი და ბატაანის მეორე რაიონის ყოფილი წარმომადგენელი, ბალანგის ყოფილი მერი; ხოსე ენრიკე ს. გარსია III — ბატაანის მეორე რაიონის ამჟამინდელი წარმომადგენელი, ბალანგის ყოფილი მერი; ლუს მაგსაისაი — ფილიპინების პრეზიდენტის, რამონ მაგსაისაის მეუღლე და ფილლიპინების მე-17 პირველი ლედი; ელისე ჯოსონი — ფილიპინელი მსახიობი და მოდელი და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Balanga, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბალანგა (ბატაანი)***

* Balanga Profile at PhilAtlas.com
* 

* ოფიციალური საიტი
* Balanga City General Information დაარქივებული 2007-12-23 საიტზე Wayback Machine.
* Philippine Census Information

სქოლიო
------

1. ↑  2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>
2. ↑  City Profile – City of Balanga.
3. ↑  Philippines : Gov.Ph : About the Philippines. www.gov.ph.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-02-24. ციტირების თარიღი: 2009-03-28.
4. ↑  THE LOCAL GOVERNMENT CODE OF THE PHILIPPINES - CHAN ROBLES VIRTUAL LAW LIBRARY.
5. ↑  „Increase in number of migratory birds in Balanga recorded". *The Philippine Star*.
6. ↑  Archived copy.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-16. ციტირების თარიღი: 2020-11-26.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ბატაანის პროვინცია |
| --- |
|  |
| 
**ბალანგა** (დედაქალაქი) |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
* აბუკაი
* ბაგაკი
* დინალუპიანი
* ერმოსა
* ლიმაი
* მარიველესი
* მორონგი
* ორანი
* ორიონი
* პილარი
* სამალი
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ბალანგა
 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ცენტრალური ლუსონი (III რეგიონი) |
| --- |
|  |
| რეგიონული ცენტრი | 
* სან-ფერნანდო
 |  |
|  |
| პროვინციები | 
* აურორა
* ბატაანი
* ბულაკანი
* ნუევა-ესიხა
* პამპანგა
* სამბალესი
* ტარლაკი
 |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* ანხელესი
* ოლონგაპო
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ბალანგა
* კაბანატუანი
* გაპანი
* მაბალაკატი
* მალოლოსი
* მეიკაუაიანი
* მუნიოსი
* პალაიანი
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე
* სან-ხოსე-დელ-მონტე
* ტარლაკი
 |
|  |
| პროვინციული დედაქალაქები | 
* ბალანგა
* ბალერი
* იბა
* მალოლოსი
* პალაიანი
* სან-ფერნანდო
* ტარლაკი
 |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 

|  |  |
| --- | --- |
| აურორა | 
* ბალერი
* კასიგურანი
* დილასაგი
* დინალუნგანი
* დინგალანი
* დიპაკულაო
* მარია-აურორა
* სან-ლუისი
 |
|  |
| ბატაანი | 
* აბუკაი
* ბაგაკი
* დინალუპიანი
* ერმოსა
* ლიმაი
* მარიველესი
* მორონგი
* ორანი
* ორიონი
* პილარი
* სამალი
 |
|  |
| ბულაკანი | 
* ანგატი
* ბალაგტასი
* ბალიუაგი
* ბოკაუე
* ბულაკანი
* ბუსტოსი
* კალუმპიტი
* დონია-რემედიოს-ტრინიდადი
* გიგინტო
* აგონოი
* მარილაო
* ნორსაგარაი
* ობანდო
* პანდი
* პაომბონგი
* პლარიდელი
* პულილანი
* სან-ილდეფონსო
* სან-რაფაელი
* სანტა-მარია
 |
|  |
| ნუევა-ესიხა | 
* ალიაგა
* ბონგაბონი
* კაბიაო
* კარანგლანი
* კუიაპო
* გაბალდონი
* ხენერალ-მამერტო-ნატივიდადი
* ხენერალ-ტინიო
* გიმბა
* ხაენი
* ლაური
* ლიკაბი
* ლიანერა
* ლუპაო
* ნამპიკუანი
* პანტაბანგანი
* პენიარანდა
* კესონი
* რისალი
* სან-ანტონიო
* სან-ისიდრო
* სან-ლეონარდო
* სანტა-როსა
* სანტო-დომინგო
* ტალავერა
* ტალუგტუგი
* სარაგოსა
 |
|  |
| პამპანგა | 
* აპალიტი
* არაიატი
* ბაკოლორი
* კანდაბა
* ფლორიდაბლანკა
* გვაგვა
* ლუბაო
* მაკაბებე
* მაგალანგი
* მასანტოლი
* მესიკო
* მინალინი
* პორაკი
* სან-ლუისი
* სან-სიმონი
* სანტა-ანა
* სანტა-რიტა
* სანტო-ტომასი
* სასმუანი
 |
|  |
| სამბალესი | 
* ბოტოლანი
* კაბანგანი
* კანდელარია
* კასტილიეხოსი
* იბა
* მასინლოკი
* პალაუიგი
* სან-ანტონიო
* სან-ფელიპე
* სან-მარსელინო
* სან-ნარსისო
* სანტა-კრუსი
* სუბიკი
 |
|  |
| ტარლაკი | 
* ანაო
* ბამბანი
* კამილინგი
* კაპასი
* კონსეფსიონი
* ხერონა
* ლა-პასი
* მაიანტოკი
* მონკადა
* პანიკი
* პურა
* რამოსი
* სან-კლემენტე
* სან-ხოსე
* სან-მანუელი
* სანტა-იგნასია
* ვიქტორია
 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების ქალაქები |
| --- |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* ანხელესი
* ბაკოლოდი
* ბაგიო
* ბუტუანი
* კაგაიან-დე-ორო
* კალოოკანი
* სებუ
* დავაო
* გენერალ-სანტოსი
* ილიგანი
* ილოილო
* ლაპუ-ლაპუ
* ლას-პინიასი
* ლუსენა
* მაკატი
* მალაბონი
* მანდალუიონგი
* მანდაუე
* მანილა
* მარიკინა
* მუნტინლუპა
* ნავოტასი
* ოლონგაპო
* პარანიაკე
* პასაი
* პასიგი
* პუერტო-პრინსესა
* კესონ-სიტი
* სან-ხუანი
* ტაკლობანი
* ტაგიგი
* ვალენსუელა
* ზამბოანგა
 | Coat of arms of the Philippines |
|  |
| დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქები | 
* კოტაბატო
* დაგუპანი
* ნაგა
* ორმოკი
* სანტიაგო
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ალამინოსი
* ანტიპოლო
* ბაკოორი
* ბაგო
* ბაისი
* ბალანგა
* ბატაკი
* ბატანგასი
* ბაიავანი
* ბაიბაი
* ბაიუგანი
* ბინიანი
* ბისლიგი
* ბოგო
* ბორონგანი
* კაბადბარანი
* კაბანატუანი
* კაბუიაო
* კადისი
* კალამბა
* კალაპანი
* კალბაიოგი
* კანდონი
* კანლაონი
* კარკარი
* კატბალოგანი
* კაუაიანი
* კავიტე
* დანაო
* დაპიტანი
* დასმარინიასი
* დიგოსი
* დიპოლოგი
* დუმაგეტე
* ელ-სალვადორი
* ესკალანტე
* გაპანი
* გენერალ-ტრიასი
* გინგოოგი
* გუიჰულნგანი
* ჰიმამაილანი
* ილაგანი
* იმუსი
* ირიგა
* ისაბელა
* კაბანკალანი
* კიდაპავანი
* კორონადალი
* ლა-კარლოტა
* ლამიტანი
* ლაოაგი
* ლეგასპი
* ლიგაო
* ლიპა
* მაასინი
* მაბალაკატი
* მალაიბალაი
* მალოლოსი
* მარავი
* მასტაბე
* მატი
* მეიკაუაიანი
* მუნიოსი
* ნაგა
* ოროქუიეტა
* ოსამისი
* პაგადიანი
* პალაიანი
* პანაბო
* პასი
* როხასი
* საგაი
* სამალი
* სან-კარლოსი
* სან-კარლოსი
* სან-ფერნანდო
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე
* სან-ხოსე-დელ-მონტე
* სან-პაბლო
* სან-პედრო
* სანტა-როსა
* სანტო-ტომასი
* სიალი
* სიპალაი
* სორსოგონი
* სურიგაო
* ტაბაკო
* ტაბუკი
* ტაკურონგი
* ტაგაიტაი
* ტაგბილარანი
* ტაგუმი
* ტალისაი
* ტალისაი
* ტანაუანი
* ტანდაგი
* ტანგუბი
* ტანჯაი
* ტარლაკი
* ტაიაბასი
* ტოლედო
* ტრესე-მარტირესი
* ტუგეგარაო
* ურდანეტა
* ვალენსია
* ვიქტორიასი
* ვიგანი
 |

 |