გრაფინია **სიდონია რუბიდო ერდოდი** ( ხორ. Sidonija Erdődy Rubido (დ. 7 თებერვალი , 1819 — გ. 17 თებერვალი , 1884 ) — ხორვატი საოპერო მომღერალი ( სოპრანო ). ილირიული მოძრაობის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

სიდონია დაიბადა 1819 წლის 7 თებერვალს ზაგრების რაზვორის სახელობის მამულში. იგი იყო გრაფ დრაგუტინ ერდოდისა და მისი ფრანგი მეუღლის ჰენრიეტ გარბუვალ დე შამარის ქალიშვილი. მეორე დღეს ახალშობილი ზაგრების წმინდა მარკოზის ეკლესიაში მონათლა მრევლის მღვდელმა პეტარ ჰორვატიჩმა. ნათლიები იყვნენ ალექსანდრე ერდოდი და ამალია გარბუვალ დე შამარი.

 ერდოდის საოჯახო ქონება რაზვორში
გოგონას ჰყავდა ორი ძმა სტეპანი და იური და და ალექსანდრინა. ოჯახი ქალაქის ზედა ნაწილში ცხოვრობდა. ისინი ასევე ფლობდნენ ქონებას ვარაჟდინში. სიდონიამ ბავშვობა გაატარა კუმროვეცთან ახლოს მდებარე როზვორში. მან იცოდა გერმანული, ფრანგული და ლათინური. სწავლობდა სოფელ გორნია-რიეკას დაწყებით სკოლაში. პირველი მუსიკის გაკვეთილები მიიღო ზაგრების გერმანული თეატრის მომღერლის და ალტისტის ნანეტ კარლიცკისა და მისი მეუღლის, ზაგრების ოპერის პირველი მევიოლინის ფერდინანდ კარლიცკისგან. მას შემდეგ, რაც 1834 წელს ბერლინის სახელმწიფო ოპერის პრიმადონა ჯენესი ჩავიდა ქალაქში, სიდონიას მშობლები დაინტერესდნენ მისი აზრით ქალიშვილის ვოკალური შესაძლებლობების შესახებ. მას იმდენად მოეწონა გოგონას სიმღერა, რომ გადაწყვიტა ერდოდის მამულში დარჩენილიყო, რათა ახალგაზრდა მომღერლისთვის ხელოვნების საფუძვლები ესწავლებინა. 

ადრეულ ასაკში სიდონია შეუერთდა ილირიულ მოძრაობას. მთელი ოჯახიდან მხოლოდ ის და მისი ძმა სტეპანი უჭერდნენ მხარს ილირიელებს. ოჯახის სხვა წევრები მაგიარის მომხრეები იყვნენ. 1833 წელს ლუდევიტ გაიმ მამას მიმართა თხოვნით, რომ მისი ქალიშვილისთვის ნება დაერთო გამოსულიყო ფილარმონიის მუსიკის საზოგადოების კონცერტზე. დრაგუტინმა ნებართვა მისცა და სიდონიამ სპექტაკლზე გაის მიერ დაწერილი პატრიოტული სიმღერა "Josh Hrvatska ni propala" იმღერა. იმ დროისთვის ხორვატულ ენას ოფიციალურ ღონისძიებებზე არ იყენებდნენ. გოგონამ დიდი წარმატება მოიპოვა და ხორვატიის ეროვნული აღორძინების მუსიკალური ვარსკვლავი გახდა. 

იგი განაგრძობდა მოღვაწეობას საქველმოქმედო მიზნებისთვის. 1838 წელს, ილირიელთა დიდ ეროვნულ კონცერტზე მან შეასრულა არია ვინჩენცო ბელინის ოპერიდან "ნორმა".

1839-1841 წლებში დედასთან ერთად ცხოვრობდა ვენაში. მან უარი თქვა ვენის სახელმწიფო ოპერაში მომღერლის შემოთავაზებულ პოზიციაზე. შემდეგ ზაგრებში დაბრუნდა, სადაც პერიოდულად გამოდიოდა კონცერტებზე.

1843 წელს იგი ცოლად გაჰყვა თავის თაყვანისმცემელ ანტონ რუბიდოს, რომელიც მსახურობდა მრჩევლად. რუბიდოს ოჯახი წარმოშობით კასტილიიდან იყო. ხორვატული შტო გამოეყო XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. ქორწილი მარია ბისტრიტას ეკლესიაში გაიმართა. წყვილს ორი ვაჟი შეეძინა. ქორწინება ბედნიერი აღმოჩნდა. ოჯახი ზაგრებში საკუთარ მამულში ცხოვრობდა.

1840-იანი წლების შუა ხანებში სიდონია რუბიდო ილირიელების მიერ ჩატარებულ კონცერტებზე ხშირად ასრულებდა რჩეულ არიებს მომავალი ოპერიდან "სიყვარული და ბოროტება." 1846 წლის 28 მარტს მან შეასრულა *ლუბიცას* როლი ოპერის Love and Malice პრემიერაზე, რომელიც იყო პირველი ხორვატული ოპერა. ამის შემდეგ მან იმავე წელს კიდევ 7- ჯერ თუ 8-ჯერ იმღერა. ყველა ერთხმად აღნიშნავდა მისი ხმის სიმაღლეს და სიძლიერეს. წარმატება იყო უზარმაზარი, იგი გახდა ხორვატიული ოპერის პირველი პრიმადონა.

სიდონია რუბიდო განაგრძობდა ილირიული მოძრაობის ფინანსურ მხარდაჭერას, რის გამოც კინაღამ ვალებში ჩავარდა.

შემდგომში მან შეწყვიტა საზოგადოებრივი საქმიანობა ვენიდან ზეწოლის გამო. დასთან ალექსანდრინასთან ერთად აფინანსებდა დაწესებულებას უსახლკარო ბავშვებისთვის.

1861 წლიდან 1865 წლამდე ხორვატიის მუსიკალური ინსტიტუტი მომღერლის პატრონაჟის ქვეშ იმყოფებოდა.

1863 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ იგი გადავიდა გორნა რიეკის ციხესიმაგრეში, რომელიც 1858 წელს შეიძინა. იქ ცხოვრობდა შვილ რადოსლავთან ერთად, მართავდა ოჯახს და ეხმარებოდა ახლომდებარე სოფლების გლეხებს. მხარს უჭერდა სოფლის სკოლებს, გაიღო თანხა სამრევლო ეკლესიის და ციხის სამლოცველოს აღდგენისთვის და რეგულარულად ესწრებოდა წირვას. 

სიდონია რუბიდო გარდაიცვალა 1884 წლის 17 თებერვალს. იგი ოთხი დღის შემდეგ დაკრძალეს საოჯახო საძვალეში, გორნა რიეკას სამრევლო ეკლესიის გვერდით. საფლავის ქვა დღემდე შემორჩენილია.

მისი ვაჟი, დედისგან განსხვავებით, იყო კუენა ჰედერვარის პოლიტიკის მხარდამჭერი, რომელიც ახორციელებდა იმპერიის ფარგლებში სლავური ქვეყნების მკაცრ მაგიარიზაციას. 1898 წელს რადოსლავმა ციხე მიჰყიდა სიგიზმუნდ მიცევსკის.

დღესდღეობით გორნა-რიეკას მუნიციპალიტეტი ყოველწლიურად აწყობს „სიდონიას დღეს."

ლიტერატურა
----------

* Ivan Peklic. Sidonija Rubido Erdody: Prva Hrvatska Primadona. 2001
* Nadica Jagarčec. Sidonija Rubido Erdody :(1819-1884). 2010 ხორ.

სქოლიო
------

1. ↑  Sidonija Rubido Erdödy - križevci.hr
2. ↑  Osnovna škola Sidonije Rubido-Erdödy Gornja Rijeka დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine.  ხორ.
3. ↑  Sidonija Rubido Erdödy - križevci.hr