recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს მიმოზა.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: აპრილი 15, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**მერი ჯეინ მაკლეოდ ბეთუნი** (ინგლ. Mary Jane McLeod Bethune, დ. 10 ივლისი, 1875, მაისვილი, სამხრეთ კაროლინა, აშშ — 18 მაისი, 1955, დეიტონა ბიჩი, ფლორიდა, აშშ) — ამერიკელი მასწავლებელი, საზოგადო მოღვაწე, აქტივისტი,
შეერთებული შტატებში მცხოვრები შავკანიანი მოქალაქეების უფლებების დამცველი და ფილანტროპი.

ბიოგრაფია
---------

მერი მაკლეოდი დაიბადა 1875 წელს სამხრეთ კაროლინაში. ის იყო მე-15 17 შვილიდან ყოფილი მონების სემ და პეტსი მაკლეოდების ოჯახში[2][3][4].მერი ბავშვობიდან ეხმარებოდა მშობლებს მუშაობაში[5]. 1895 წელს დაამთავრა კოლეჯი. მოგვიანებით მაკლეოდი მისიონერობაზე ოცნებობდა, მაგრამ არცერთ ეკლესიას არ სურდა მისი დაფინანსება.[5] 1898 წელს მერი დაქორწინდა Albertus L. Bethune-ზე. მუშაობდა მასწავლებლად სამხრეთის პატარა სკოლებში[2].

1904 წელს ბეთუნის ქორწინება დასრულდა. ის და მისი ვაჟი ფლორიდაში გადავიდნენ საცხოვრებლად. აქ დეიტონ-ბიჩზე მან გახსნა საკუთარი სკოლა და ინსტიტუტი ფერადკანიანი გოგონებისთვის[2].1929 წელს სკოლა გაერთიანდა მამაკაცთა კოლეჯთან და გახდა ფერადკანიანთა უნივერსიტეტი Bethune-Cookman University[en][2].ბეთუნი უნივერსიტეტის დირექტორად მუშაობდა 1942 წლამდე, და ასევე უნივერსიტეტის დირექტორი იყო 1946-1947 წლებში. მისი ხელმძღვანელობით დაწესებულებამ მიიღო სრული აკრედიტაცია და გაიზარდა 1000 ადამიანამდე[2].

ბეთუნი იყო აფროამერიკელების უფლებების აქტივისტი და გენდერული თანასწორობის მომხრე.1935 წელს იგი აირჩიეს ფერადკანიან ქალთა ეროვნული საბჭოს პრეზიდენტად, რომელსაც 1949 წლამდე იკავებდა.ბეთუნის საზოგადოებრივი სამსახური თვალსაჩინო გახდა ეროვნულ დონეზე. 1936 წელს პრეზიდენტმა ფრანკლინ დელანო რუზველტმა იგი აირჩია კონსულტანტად ფერადკანიანთა საკითხებში.მერი მაკლეიდი 1940 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მსახურობდა ფერადკანიანთა წინსვლის ეროვნული ასოციაციის (NAACP) ვიცე-პრეზიდენტად.[2]ბეთუნი ასევე წერდა სტატიებს წამყვან ფერადკანიანთა გაზეთებში Chicago Defender და Pittsburgh Courier[5].

ბეთუნი 1955 წელს გარდაიცვალა მიოკარდიუმის ინფარქტით. 1974 წელს მას ძეგლი დაუდგეს ვაშინგტონში, ხოლო 1985 წელს მის ხსოვნის საპატივსაცემოდ შეერთებულ შტატებში გამოუშვეს საფოსტო მარკა[5].

ჯილდოები
--------

ბეთუნმა მიიღო მრავალი ჯილდო ცხოვრების მანძილზე გაწეული საქმიანობისთვის, მათ შორის:

ღირსების ეროვნული ორდერი (1949);
ქალთა ეროვნულ დიდების დარბაზის წევრი (1973);[6]

სქოლიო
------
**კომოეს ეროვნული პარკი** (ფრანგ. Parc national de la Comoé) — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ კოტ-დ'ივუარში, 1983 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მდებარეობს ზანზანის ოლქში. მის დასავლეთით მდებარეობს ქალაქი კონგი და მდინარე კომოე, აღმოსავლეთით ქალაქი ბუნა. დასავლეთით აგრეთვე ესაზღვრება მდინარე შავი ვოლტა, რომელზეც გადის სახელმწიფო საზღვარი კოტ-დ'ივუარსა და ბურკინა-ფასოს შორის. პარკის იუნესკოს ძეგლთა სიაში შესვლის მიზეზი იყო მდინარე კომოეს გარშემო გავრცელებული მცენარეთა მრავალფეროვნება, რომელიც მოიცავს უძველესი ნოტიო ტროპიკული ტყეების ნარჩენებს. იმის გამო, რომ ეს ეროზირებული რეგიონი ორ დიდ მდინარეს შორის მდებარეობს, მიწა ნესტიანია და ბალახიანი, რაც ხელსაყრელია უფრო მეტი ბიომრავალფეროვნებისთვის, ვიდრე ეს მეზობელი რეგიონებშია. 2003 წლიდან, იუნესკომ პარკი საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა, რისი მიზეზიც უკანონო ნადირობა, ტერიტორიის საქონლის საძოვრად გამოყენება და უგულისყურო მენეჯმენტია.

მდინარე კომოეს დაბლობი სეზონურად იფარება ბალახით, რის გამოც ის მრავალ ცხოველს იზიდავს. აქ ასევე გავრცელებულია აფრიკული ნიანგის სამივე სახეობა — ნილოსის ნიანგი, პატარა დინგიანი ნიანგი (*Mecistpos cataphractus*) და ჯუჯა ნიანგი (*Osteolaemus tetraspis*). ტერიტორიაზე სეზონურად თავს იყრიან გადამფრენი ფრინველები.

2017 წელს ამოიღეს საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* WCMCNatural Site Data Sheet დაარქივებული 2007-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* UNESCO Fact Sheet
* APES Mapper დაარქივებული 2010-07-16 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოტ-დ'ივუარში კოტ-დ’ივუარის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ნიმბას მთის ნაკრძალი გვინეასთან ერთად  ·  ტაის ეროვნული პარკი  ·  კომოეს ეროვნული პარკი  ·  გრანდ-ბასამი  ·  სუდანური სტილის მეჩეთები
 | 
 |

 |



1. ↑  The World Heritage site of Comoé National Park in Côte d’Ivoire no longer in danger
მღვიმის შესასვლელი
**ფინგალის მღვიმე** (ინგლ. Fingal's Cave) — ზღვის მღვიმე შოტლანდიის კუთვნილ შიდა ჰებრიდის კუნძულების დაუსახლებელ კუნძულ სტაფაზე. მიეკუთვნება ეროვნულ ბუნების ნაკრძალს. კედლები შედგება ბაზალტის ექვსკუთხა სვეტებისგან და სტრუქტურით რითაც ჩრდილოეთ ირლანდიაში მდებარე გიგანტების გზას წააგავს. ორივე შემთხვევაში, გაგრილებულმა ცხელმა ლავამ ექვსკუთხედების ფორმა მიიღო. წარმოქმნილ სვეტებზე შემდეგში ეროზიამ მოახდინა გავლენა.

მისი ზომა და ბუნებრივი თაღის ფორმის სახურავი, ასევე ექოს ტალღებით გამოწვეული შემაძრწუნებელი ხმები, მღვიმეს ბუნებრივი ეკლესიის ატმოსფეროს სძენს. შოტლანდიურ ენაზე მღვიმეს *An Uaimh Bhinn* ჰქვია, რაც „მელოდიურ მღვიმეს" ნიშნავს.

ინგლისურენოვანი მსოფლიოს ყურადღება მღვიმემ XVIII საუკუნის ნატურალისტის — სერ ჯოსეფ ბანკსის წყალობით მიიპყრო, 1772 წელს. „ფინგალის მღვიმე" XVIII საუკუნის შოტლანდიელი პოეტისა და ისტორიკოსის — ჯეიმზ მაკფერსონის ეპიკური პოემის ეპონიმური გმირის მიხედვით ეწოდა. ეს ნაწარმოები მაკფერსონის ოსიანურ პოემათა ციკლს მიეკუთვნება, რომლებიც ძველ შოტლანდიურ პოემებს ეყრდნობა. ირლანდიურ მითოლოგიაში, გმირი ფინგალი ფინ მაკ კუმალის სახელითაა ცნობილი და ვარაუდობენ, რომ მაკვერსონმა სახელი „ფინგალი" ნაწარმოებში შეცდომით გადაიტანა.

მღვიმეს ზღვის მხრიდან ფართო თაღის ფორმის შესასვლელი გააჩნია. მისი მონახულება კრუიზით რამდენიმე ადგილობრივ კომპანიას აქვს ჩართული თავიანთ ტურებში, აპრილიდან სექტემბრამდე. მღვიმის მონახულება ასევე შესაძლებელია კუნძულიდან, სახმელეთო გზით, ზღვიდან ოდნავ ამოზიდული იმ საფეხმავლო ბილიკის გავლით, რომელსაც გადატეხილი სვეტები წარმოქმნიან. შიგნითა მხრდიან, მღვიმის შესასვლელი ახლომდებარე კუნძულ იონას მოხაზულობას წააგავს.

მღვიმის ზომები
--------------

* სიღრმე — 69 მ; სიმაღლე — 20 მ (Wood-Nuttall Encyclopaedia, 1907)
* სიღრმე — 45 მ; სიმაღლე — 22 მ (National Public Radio)
* სიღრმე — 85 მ; სიმაღლე — 23 მ (Show Caves of the World)

გალერეა
-------

* მღვიმის შესასვლელი 2004 წელსმღვიმის შესასვლელი 2004 წელს
* ბაზალტის სვეტები მღვიმის შიდა მხარესბაზალტის სვეტები მღვიმის შიდა მხარეს
* მღვიმის შესასვლელის ხედი შიგნიდანმღვიმის შესასვლელის ხედი შიგნიდან

სქოლიო
------

1. ↑  National Trust for Scotland: Fingal's Cave.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-06-19. ციტირების თარიღი: 2012-06-19.
2. ↑  Formation of basalt columns / pseudocrystals.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-11. ციტირების თარიღი: 2012-06-19.
3. 1 2 3  Staffa (Fingal's Cave) and the Treshnish Islands The Internet Guide to Scotland
4. 1 2 3  Show Caves of the World
5. ↑  Caves and Caving in the UK.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-06. ციტირების თარიღი: 2012-06-19.
6. ↑  Notes to the first edition.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-16. ციტირების თარიღი: 2012-06-19.
7. ↑  Wood-Nuttall Encyclopaedia, 1907
8. ↑  National Public Radio

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფინგალის მღვიმე***
**მალხაზ თავართქილაძე** (დ. 13 ივნისი, 1950, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, მომღერალი (ბარიტონი). საქართველოს სახალხო არტისტი (1988). ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

1974 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

1974–1983 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტში", 1983–1998 წლებში კი ცეკავშირის საწარმოო გაერთიანება „საქკოოპდიზაინ რეკლამის" დირექტორად. მისი პროექტით აშენდა არაერთი შენობა-ნაგებობა. ბავშვთა პანსიონატი დაბა ლესელიძეში (1978), ბავშვთა დასასვენებელი სახლი ქობულეთში (1980)–ორივე არქიტექტორ ლ. ლორთქიფანიძესთან ერთად. სასტუმრო „დიდველი" ბაკურიანში (2004); სწრაფი კვების კაფე „ნიკალა" თბილისში (2002–2010) და სხვა. 

მონაწილეობდა საქართველოს პოლიტექნკური ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრში (ხელმძღვ. ს. ტუღუში) და ვაჟთა კაპელაში (ხელმძღვ. ი. კუბლაშვილი), ხოლო 1971 წლიდან ტრიოში (მ. თავართქილაძე, დ. აბესაძე, თ. სეფერთელაძე), რომელსაც 1973 წლიდან ეწოდა „ცისფერი ტრიო". მან არაერთი სიმღერა გადაამუშავა ანსამბლისთვის. გასტროლებით შემოვლილი აქვს მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა, მათ შორის აშშ, კანადა, ინგლისი, მექსიკა, იაპონია და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1981 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1988 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 2002 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მალხაზ თავართქილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ლეგენდარულ ანსამბლ „ცისფერი ტრიოს" ისტორიული ტრიუმფი დაარქივებული 2023-02-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1988. №12 გვ. 16
104 კლავიშიანი ქართული კლავიატურა QWERTY განლაგებით. ფუნქციონალური კლავიშები გამოყოფილია ნარინჯისფრად.
**ფუნქციონალური კლავიშები** (ინგლ. *Function keys*) არის კლავიშები კომპიუტერულ ან ტერმინალურ კლავიატურაზე, რომელიც დაპროგრამებულია ოპერაციული სისტემის ბრძანებების გამოძახებაზე ან რიგი მოქმედებების შესრულებაზე სხვადასხვა პროგრამებსა და თამაშებში.  

ფუნქციონალური კლავიშები შეიძლება აღნიშნული იყოს პიქტოგრამით ან F-ნუმერაციით.

დანიშნულება სხვადასხვა სისტემებსა და პროგრამებში
------------------------------------------------

### Microsoft Windows

მას შემდეგ, რაც შემუშავდა IBM Common User Access, კლავიშა  `F1`, ყველაზე ადრეული პროგრამა Windows-იდან მოყოლებული დღემდე, თანდათან იქცა დახმარების ან ცნობების გამოსაძახებელ უნივერსალურ კლავიშად. კლავიშა  `F3` სტანდარტულად გამოიყენება ძებნის ფუნქციის გამოძახებისთვის.  

 `⇧ Shift`+ `F3` კლავიშების კომბინაცია ხშირად გამოიყენება ძებნისთვის უკუ მიმართულებით.  

 `F5` ასრულებს განახლების ფუნქციას უმეტეს ბრაუზერებში.  

კომბინაცია  `Alt`+ `F4` გამოიყენება აპლიკაციების დსახურად, ხოლო  `Ctrl`+ `F4` გამოიყენება დოკუმენტის ან პროგრამის ნაწილის დასახურად (მაგ. ჩანართების დასახურად).  

კომბინაცია  `F5`+ `Fn` გამოიყენება კომპიუტერის ეკრანის განათებულობის შესამცირებლად, ხოლო  `F6`+ `Fn` პირიქით.  

 `F10` იძახებს სრულ მენიუს,  `⇧ Shift`+ `F10` იძახებს კონტექსტურ მენიუს.  

 `F2` პროგრამებში Windows Explorer, Microsoft Visual Studio და რიგ სხვა პროგრამაში გამოიყენება ფაილის სახელის გადარქმევისთვის.  

 `F7` გამოიყენება ორთოგრაფიის შესამოწმებლად.  

კლავიშების  `Alt`+ `F8` კომბინაცია იხმარება მაკროსის დიალოგის გამოსაძახებლად.  

Microsoft Word-ში კობინაცია  `⇧ Shift`+ `F1` აჩვენებს ფორმატირებას.  

 `F5` `F6`  

 `Win Key`+ `L` ბლოკავს ოპერაციულ სისტემას Windows

### Mac OS

Mac OS-ში Mac OS 9-ის ჩათვლით, ფუნქციონალური კლავშების მომართვა შეუძლია თვითონ მომხმარებელს, ფუნქციონალური კლავიშების მართვის პანელიდან პროგრამების ან AppleScript-ის გასაშვებად. Mac OS X-ში კლავიშებს  `F9`,  `F10`,  `F11` (Exposé-ისთვის),  `F12` (Dashboard-ისთვის),  `F14`,  `F15` (კონტრასტის შესამცირებლად/გასაზრდელად). Apple-ის ახალ ლეპტოპებში სტანდარტულად ყველა ფუნქციონალურ კლავიშს მინიჭებული აქვს მთავარი ქმედებები, მაგალითად, ხმის რეგულირება, სიკაშკაშის რეგულირება და სხვა.

| IBM/Windows კლავიატურა (ქართული კლავიატურა ლათინური სიმბოლოების საფუძველზე) |
| --- |
| 
Esc
F1
F2
F3
F4
F5
F6
F7
F8
F9
F10
F11
F12
~'
!1 
@2
#3 
$4
%5
^6 
&7
\*8
(9
)0
-\_
+\
←
Tab↹
        ქ
ჭ    წ
      ე
ღ   რ
თ   ტ
ჱ   ყ
ჲ   უ
ჳ   ი
ჴ   ო
ჵ   პ
{[
}]

Caps Lock
   ა
შ   ს
   დ
   ფ
   გ
   ჰ
ჟ   ჯ
   კ
  ლ
:   ;
"   ’{
|   \
Enter↲
Shift⇧
><
ძ   ზ
   ხ
ჩ   ც
[   ვ
]   ბ
§   ნ
№   ,
<,
>.
?/
Shift⇧
Ctrl
Win(Cmd)
Alt

Alt
Win(Cmd)
Menu(Cmp)
Ctrl
PrtScrSysRq
ScrollLock
PauseBreak
Insert
Home
PageUp
Delete
End
PageDown
↑
←
↓
→
NumLock
/
\*
-
7
8↑
9
+
4←
5
6→
1
2↓
3
Enter
0Ins
.Del
 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Keyboard shortcuts for Windows
* OS X keyboard shortcuts

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფუნქციონალური კლავიშები***


|  |  |
| --- | --- |
| კომპიუტერი | *ეს სტატია კომპიუტერების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ეს სტატია შეფასებულია, როგორც წასაშლელი.** 
მიზეზი შემდეგია: *წყაროს გარეშე, არაენციკლოპედიური*

---

თუ წინააღმდეგი ხართ, გთხოვთ განმარტოთ მიზეზი სტატიის განხილვის გვერდზე. **არ მოხსნათ ეს მითითება გვერდებიდან, რომლებიც თქვენი შექმნილია.** ამოღების ნაცვლად მის ქვეშ ჩასვით:

```
{{მოიცადეთ}}
```

---

და შემდეგ განმარტეთ, თუ რატომ თვლით, რომ ეს სტატია არ უნდა წაიშალოს მის განხილვის გვერდზე. ეს გააფრთხილებს ადმინისტრატორებს, რომ დრო დაგითმონ მითითებული პრობლემის გადასაჭრელად.

---

*ადმინისტრატორებს: შეამოწმეთ ბმულები, ისტორია (ბოლო), და ჟურნალი, სანამ წაშლიდეთ.* |

რა არის თერმული ენერგია?
რატომ აქვს სიკვდილის ველზე ჰაერსა და ქვიშას ასეთი სიმხურვალე? მიზეზი ნაწილაკების სწრაფად მოძრაობაა. ნებისმიერ მოძრავ სხეულს გააჩნია კინეტიკური ენერგია; რაც უფრო სწრაფად მოძრაობს სხეული, მით მეტია კინეტიკური ენერგია. სხეულის (ნივთიერების) შემადგენელი ნაწილაკების ჯამურ კინეტიკურ ენერგიას, თერმული ენერგია ეწოდება; არც ჰაერი და ქვიშაა გამონაკლისი, ისევე როგორც მთელ მატერიას, მათაც გააჩნიათ თერმული ენერგია. თერმული ენერგია გააჩნია ცივ სხეულებსაც. რა არის ამის მიზეზი?

მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის დებულებების თანახმად ნივთიერება შედგება უმცირესი ნაწილაკებისაგან - ატომებისა და მოლეკულებისაგან; ეს ნაწილაკები გამუდმებით ქაოსურად მოძრაობენ და ამ მოძრაობისას ეჯახებიან ერთმანეთს. ცხადია, რომ თერმული, კინეტიკური ენერგიის არსებობის მიზეზიც ნაწილაკების მუდმივი მოძრაობაა.

ტემპერატურა და მასა
თერმული ენერგია და ტემპერატურა მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან. ორივე მათგანი "ირეკლავს" ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების კინეტიკურ ენერგიას. თუ ტემპერატურას განვსაზღვრავთ როგორც ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების საშუალო კინეტიკურ ენერგიას, მაშინ თერმული ენერგია არის ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების კინეტიკური ენერგიების ჯამი.

ტემპერატურა არის ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს სითბურ წონასწორობაში მყოფ სხეულთა სისტემის შინაგან მდგომარეობას.

შეგვიძლია თუ არა ვთქვათ, რომ დაბალი ტემპერატურის მქონე სხეულებს ნაკლები თერმული ენერგია აქვთ, ვიდრე მაღალი ტემპერატურისას? არა, სულაც არა. მეორე მიზეზი, რომელიც გავლენას ახდენს თერმულ ენერგიაზე, არის მასა. 

ტემპერატურის გათვალისწინებით წვნიანის ნაწილაკებს მეტი საშუალო კინეტიკური ენერგია აქვთ, ვიდრე ჯაკუზის წყლის ნაწილაკებს. თუმცა, ცხადია, რომ ქვაბში სითხის მასა გაცილებით ნაკლებია, ვიდრე მეორე ფოტოზე. შესაბამისად, ჯაკუზში გაცილებით მეტი რაოდენობის ნაწილაკები მოძრაობენ, რაც იწვევს ამ უკანასკნელის კინეტიკური ენერგიის გაზრდას; საბოლოო ჯამში კი თერმული ენერგია მეორე ფოტოზე გაცილებით მეტია, ვიდრე პირველზე.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Surprizi.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: აპრილი 16, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**S/2018 J 2** — პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრი. აღმოაჩინა სკოტ ს. შეპარდმა 2018 წლის 12 მაისს, 4.0 მეტრიანი ტელესკოპის გამოყენებით, ჩილეში, სერრო ტოლოლოს ობსერვატორიაში. ეს გამოაცხადა მცირე პლანეტების ცენტრმა ოთხი წლის შემდეგ, 2022 წლის 20 დეკემბერს, მას შემდეგ, რაც დაკვირვებები შეგროვდა საკმარისად ხანგრძლივი დროის მანძილზე, რათა დაადასტუროს თანამგზავრის ორბიტა. სატელიტი 2003 წლის 27 მარტს იქნა ნაპოვნი წინასწარი დაკვირვების დროს.[1]

S/2018 J 2 არის ჰიმალიის ჯგუფის ნაწილი, იუპიტერის პროგრადული არარეგულარული მთვარეების მჭიდრო გროვა, რომელიც მიჰყვება ჰიმალიის მსგავს ორბიტას ნახევრად მთავარ ღერძებზე 11–12 მილიონი კმ (6,8–7,5 მილიონი მილი) შორის და მიდრეკილებით 26–– შორის. 31°.[3] სავარაუდო დიამეტრით 3 კმ (1,9 მილი) აბსოლუტური სიდიდისთვის 16,5, ის ჰიმალიის ჯგუფის ყველაზე პატარა ცნობილ წევრთა შორისაა.[3]

ლიტერატურა
----------

* MPEC 2022-Y68 : S/2018 J 2. *Minor Planet Electronic Circulars*. Minor Planet Center (20 December 2022). ციტირების თარიღი: 20 December 2022.
* Sheppard, Scott S.. Moons of Jupiter. *Earth & Planets Laboratory*. Carnegie Institution for Science. ციტირების თარიღი: 20 December 2022.
* Planetary Satellite Discovery Circumstances. *JPL Solar System Dynamics*. NASA. ციტირების თარიღი: 20 December 2022.

სქოლიო
------

is a small outer natural satellite of Jupiter discovered by Scott S. Sheppard on 12 May 2018, using the 4.0-meter Víctor M. Blanco Telescope at Cerro Tololo Observatory, Chile. It was announced by the Minor Planet Center four years later on 20 December 2022, after observations were collected over a long enough time span to confirm the satellite's orbit. The satellite has been found in precovery observations as early as 27 March 2003.[1]

S/2018 J 2 is part of the Himalia group, a tight cluster of prograde irregular moons of Jupiter that follow similar orbits to Himalia at semi-major axes between 11–12 million km (6.8–7.5 million mi) and inclinations between 26–31°.[3] With an estimated diameter of 3 km (1.9 mi) for an absolute magnitude of 16.5, it is among the smallest known members of the Himalia group.[3]
**ანვარ ჰასანოვი** (დ. 17 აგვისტო, 1950, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მსახიობი, რეჟისორი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2018), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ინდივიდუალური პენსიონერი (2023 წლიდან).

ბიოგრაფია
---------

ანვარ ჰასანოვი დაიბადა 1950 წლის 17 აგვისტოს ბაქოში. ანვარი, რომელიც მე-7 კლასამდე სწავლობდა 190-ე სკოლაში, შემდეგ გადავიდა მუშათა ახალგაზრდულ სკოლაში. ამის მიზეზი ის იყო, რომ 1965 წელს ჩააბარა ადილ ისკენდეროვის მიერ გახსნილ კინომსახიობთა კურსზე ჯაფარ ჯაბარლის სახელობის კინოსტუდიაში „აზერბაიჯანფილმი". 1969 წელს დაამთავრა კინომსახიობის კურსი. 1969-1973 წლებში სწავლობდა მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის კინოსა და დრამის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1965 წლიდან მუშაობს კინოსტუდიაში „აზერბაიჯანფილმი".
ანვარ ჰასაოვმა კინოში მსახიობობა პატარა ასაკიდან დაიწყო. მან მეუღლესთან, მსახიობ მომუნატ გურბანოვასთან ერთად ითამაშა ფილმებში „დარვიში აფეთქებს პარიზს" და „უნაგირები ცხენებს". რეჟისორის რანგში გადაიღო დოკუმენტური ფილმი ხოჯალიზე, ასევე ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევზე.
2000 წლის 18 დეკემბერს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება, ხოლო 2018 წლის 1-ლ აგვისტოს აზერბაიჯანული კინოხელოვნების განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის. 2023 წლის 6 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი სტიპენდია აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის.

სქოლიო
------

1. 1 2  Məhərrəmova T. "Yenə əvvəlki günlərin qayıtmasını istəyirəm": Ənvər Həsənov, aktyor-rejissor: "Ümidsiz yaşamağın mənası yoxdur"//Kaspi.- 2008.- 23 may.- S. 12.
2. ↑  Aktyorun yubileyi: "Azərbaycanfilm" Ənvər Həsənovun 65 illiyini qeyd etdi //Ekspress.- 2015.- 20 avqust.- S.13.
3. ↑  "Kinoaktyor studiyasının fəaliyyəti (1966–1974)". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 169.
4. ↑  Azərbaycan Respublikasının kino xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-08-11. ციტირების თარიღი: 2014-03-29
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამირეჯიბი**. |

**ეკატერინე (ცაცა) გიორგის ასული ამირეჯიბი** (დ. 6 მარტი[ ძვ. სტ. 22 თებერვალი] , 1889, სოფ. ხურვალეთი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 ნოემბერი, 1975, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1950).

ბიოგრაფია
---------

სწავლა დაიწყო თბილისის ეპარქიულ სასწავლებელში. 1906 წლიდან მუშაობდა სახალხო თეატრში (ავჭალის აუდიტორია). 1911 წელს დაამთავრა მოსკოვის ს. ხალიუტინას თეატრალური სტუდია და შემდეგ 1943 წლამდე მსახიობად მუშაობდა საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში. 1932 წლიდან სახკინმრეწვის (ახლანდელი კინოსტუდია „ქართული ფილმის") მსახიობია. ამირეჯიბი ასრულებდა დრამატულ და ტრაგიკულ როლებს: ქეთევანი (რაფიელ ერისთავის „სამშობლო"), თამარი (კოტე მესხის „შოთა რუსთაველი"), ზეინაბი (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი"), ქეთევანი (ალექსანდრე ყაზბეგის „ქეთევან წამებული"), ფატი (შალვა დადიანის „ნაპერწკლიდან"), კრუჩინინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი"), ლედი მაკბეტი (უილიამ შექსპირის „მაკბეტი"). როლები კინოში: კნეინა („ნახვამდის", 1934), დედა („არშაულა", 1935), მარიკა - ზურიკოს დედა („არსენა", 1937), ალიმბეკის და (ფატიმა, (1958) და სხვა. ამასთან ერთად იგი მხატვრული კითხვის ერთ-ერთი პიონერი იყო საქართველოში. სამსახიობო კარიერის პარალელურად ცაცა ამირეჯიბი, მთელი ოცი წლის მანძილზე დაუცრომელად იღწვოდა რადიოშიც. ამასთანავე იგი წლების მანძილზე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, სხვადასხვა სტუდიებში ასწავლიდა მხატვრულ მეტყველებას. დაჯილდოვებული იყო მთავრობის ჯილდოებით და საპატიო სიგელებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1940 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1950 — საქართველოს სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 398.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 44, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცაცა ამირეჯიბი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ცაცა ამირეჯიბი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ცაცა ამირეჯიბი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები 1940. N1-3. გვ. 27
**ელის ბაკაი**(დ. 25 ივნისი, 1987) — ყოფილი ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობდა ნახევარმცველად და თავდამსხმელად.

ბაკაიმ კარიერა KF Kristali-ის ახალგაზრდულ კლუბში დაიწყო, შემდეგ კი ტირანას პარტიზანში გადავიდა. 2002 წელს მან დაიწყო პროფესონალურლი კარიერა პარტიზანში და იქ თამაშობდა 2009 წლამდე, სანამ იგი ტირანას დინამოში გადავიდოდა, ეგრედ წოდებულ მეტოქეებთან. ამ კლუბში იგი ორი წლის მანძილზე თამაშობდა, შემდეგ კი იგი გაცდა ალბანეთის საზღვრებს და გააფორმა კონტრაქტი რუმინულ კლუბ დინამო ბუკურესტთან. მათთან ერთად ბაკაიმ ერთი სეზონის განმავლობაში ითამაშა და იგი უკრაინაში წავიდა. აქ მან კონტრაქტი გააფორმა ოდესის ჩორნომორეცთან. 2014 წლის უკრაინის რევოლუციით გამოწვეული სამოქალაქო არეულობის გამო, ბაკაი დაბრუნდა ალბანეთში და გააფორმა კონტრაქტი KF Tirana-სთან, რომელიც მისი კარიერის დაწყებიდან მესამე კლუბი იყო.

2008 წლიდან, იგი გახდა ალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელი, ბაკაის ალბანეთის ქვეყნის ნაკრებში 25-ზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული. მისი დებიუტი 2008 წელს შედგა და ოთხი წლის შემდეგ ეროვნულ ნაკრებში პირველი გოლი გაიტანა.

საკლუბო კარიერა
---------------

### ადრეული კარიერა

ბაკაი დაიბადა ტირანაში, მან დაიწყო თავისი კარიერა რვა წლის ასაკში და მისი პირველი კლუბი KF Kristali იყო, რომელსაც იგი 1996 წლის მაისში, შეუერთდა მიუხედავად იმისა, რომ კლუბში იგი ექვს თვეზე ნაკლები თამაშობდა, მან მაინც მოახერხა ახალგაზრდული ლიგის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელება.

მომდევნო ექვსი თვის განმავლობაში ელისს პირადად ავარჯიშებდა ყოფილი ალბანელი ფეხბურთელი და დინამო ტირანას მოთამაშე ანდრეა მარკო. 1997 წლის ივნისში იგი საფეხბურთო კლუბ ტირანას პარტიზანს შეუერთდა, იმ დროისთვის ამ კლუბს გაზმენდ კრაია ხელმძღვანელობდა. ბაკაიმ იდეალურად ასპარეზობდა კლუბის რიგებში, მან გააოცა კლუბი, მათ შორის კლუბის პრეზიდენტი ალბერტ ჯანი, რომელმაც 2002 წლის იანვარში ბაკაი კლუბის ძირითად გუნდში გადაიყვანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელის ბაკაი***

* ელის ბაკაი – უეფას ჩანაწერი (ინგლისური)
* ელის ბაკაი — ფიფას ჩანაწერი*[დაარქივებული]*
* ელის ბაკაი — National-Football-Teams.com
* Elis Bakaj career statistics at Soccerbase

სქოლიო
------

1. ↑  „Football : Elis Bakaj". Football Database. ციტირების თარიღი: 8 February 2016.
2. ↑  „Albania – E. Bakaj – Profile with news, career statistics and history". Soccerway. ციტირების თარიღი: 26 August 2015.
3. ↑  „Dinamo, Bakaj, blerja e shtrenjtë e kampionëve" [Dinamo, Bakaj, expensive purchase of the champions] (Albanian). Arkiva Shqiptare e Lajmeve. 8 January 2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 ივნისი 2016. ციტირების თარიღი: 10 June 2016.
4. ↑  Элис Бакай стал «моряком» uk. ციტირების თარიღი: 2023-06-14
5. ↑  „Zyrtare, Elis Bakaj firmos për Tiranën" [Official, Elis Bakaj signs for Tirana] (Albanian). The Albanian. 19 July 2014. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 February 2016. ციტირების თარიღი: 25 August 2014.
6. 1 2  Elis Bakaj Bio Albanian. Bakaj19.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 მარტი 2012. ციტირების თარიღი: 3 September 2011
ისლამური კალენდარი, მეფე ხალიდის აეროპორტის შტამპზე.
**ჰიჯრი** (არაბ. هِجْرَة – გადასახლება, გადახვეწა, ემიგრაცია) — მუსლიმურ ქვეყნებში გავრცელებული კალენდრის სახელწოდება. ხალიფა უმარ I-ის დროს (634-644) ჰიჯრი გამოცხადდა მუსლიმური წელთაღრიცხვის დასაწყისად (მუსლიმური ერა). ცნობილია მთვარისა და მზის ჰიჯრის კალენდრები. მთვარის კალენდარი გავრცელებულია ახლო და შუა აღმოსავლეთის უმეტეს მუსულმანურ ქვეყნებში, მზისა – ირანში, ავღანეთში, თურქეთში. ჰიჯრის მთვარის კალენდრის პირველი დღეა 622 წლის 16 ივლისი (მუსლიმური ტრადიციის მიხედვით, მაჰმადისა და მისი მიმდევრების (მუჰაჯირების) მექიდან მედინაში გადასახლების თარიღი), მზის კალენდრისა – 20-21 მარტი (გაზაფხულის ბუნიობის დრო). მუსლიმურ მთვარის წელიწადში 354 დღეა, თვეში – 29-30 დღე. ჰიჯრის კალენდრის დღეები 11-12-ით ნაკლებია საყოველთაოდ გავრცელებულ გრიგორიანული კალენდრის დღეებზე და ამიტომ ყოველ 33 წელიწადში ვიღებთ ერთი წლის განსხვავებას. ჰიჯრის წლების გადაყვანა გრიგორიანულზე და პირუკუ შესაძლებელია სპეციალური ფორმულებით ან ტაბულების საშუალებით.

ლიტერატურა
----------

* *Цыбульский В.* Современные календари стран Ближнего и Среднего Востока. Снихронические таблицы и пояснения, М. 1964;
* *სიხარულიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 676.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ჰიჯრა
 | ჰიჯრა ვიქსიკონში |
| 

commons:Category:Islamic calendars
 | ჰიჯრა ვიკისაწყობში |
**თემურ კობახიძე** (დ. 2 მაისი, 1955, თბილისი — გ. 12 იანვარი, 2006) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

1979–1980 წლებში მუშაობდა თბილისის №2 კლინიკურ საავადმყოფოში. 1980-1983 წლებში იყო საგარეჯოს რაი–საავადმყოფოში ექიმ–ქირურგი. 1983–1985 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის №3 კათედრის ორდინატორი. 1985–1998 წლებში თბილისის №4 კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგი. 1985–1988 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამკურნალო პროფ. დახმარების სამმართველოს წამყვანი სპეციალისტი. 1997–1998 წლებში იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო დახმარების ხარისხის კონტროლის ინსპექციის ცენტრის დირექტორი. 1998 წლის აპრილიდან საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს კომპლექსურ–საექსპერტო ანალიტიკური ცენტრის დირექტორი. ავტორია 15 სამეცნიერო ნაშრომის. 

1995 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მუცლის ღრუს მაგნეტიტის სუსპენზიით ინტროოპერაციული დამუშავცების გავლენა გავრცელებული პერიტონიტით დაავადებულ ავადმყოფთა ღვიძლის ფუნქციურ მდგომარეობაზე."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ. 2000 გვ. 158

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თემურ კობახიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნოდარ კოდუა** (დ. 23 ივლისი, 1938, ხუთა) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკური მშენებლობის სპეციალობით და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია ხოლო 1967 წელს ასპირანტურა. 

1961-1964 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „ჰიდროპროექტში" ინჟინერ-დამპროექტებლად. 1964-1970 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდრავლიკისა და ჰიდროტექნიკური ნაგებობების კათედრის ასისტენტი. 1970-1988 წლებში საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტ ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას პედაგოგ-დოცენტის წოდებით. 1988-2016 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში.იყო სამშენებლო ფაკულტეტის პროფესორი. 1999-2009 წლებში იყო ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა და ჰიდროენერგეტიკული მშენებლობის მენეჯმენტის კათედრის გამგე. 1989 წელს მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტში, მიწვევით, კითხულობდა ლექციებს. 2002 წელს იყო საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისიის წევრი. 2004-2005 წლებში თბილისის მერიასთან არსებული ენერგეტიკული სამსახურის უფროსი სპეციალისტი. მისი მონაწილეობითა და თანაავტორობით დაპროექტებულია, საქართველოს ენერგეტიკის სფეროს არაერთი მნიშვნელოვანი ობიექტი. მათ შორის: რუსთავის ჰესი მტკვარზე, ასპინძის რაიონში, სიმძლავრის ხადორის ჰესი ახმეტის რაიონში. იყო „სანალია-ჩიხურის" ჰიდროელექტროსადგურების ექსპლუატაციაში მიმღები კომისიის ხელმძღვანელი, ასევე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჰიდროენერგეტიკული რესურსების ათვისების პროექტის ავტორი. 2006-2009 წლებში იყო საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს მიერ გამოცხადებული ტენდერის გამარჯვებული, ასევე საქართველოს ელექტროენერგეტიკულ სისტემაში მომუშავე ცხრა ჰესის რეაბილიტაციის პროექტის ავტორი. გამოქვეყნებული აქვს 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. 1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მოენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 1988 წელს ლენინგრადის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და მოენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ კოდუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჩრდილოეთ ზღვის და ნორვეგიის ტრანშეის რუკა
**ნორვეგიის ტრანშეა** ან **ნორვეგიის არხი** (ნორვ. Norskerenna; დან. Norskerenden) — ნორვეგიის სამხრეთ სანაპიროსთან, ზღვის ფსკერზე მდებარე წაგრძელებული ფორმის ღრმული. იგი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან (სოგნ-ოგ-ფიურანედან) სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ (ოსლოფიორდამდე). ტრანშეა არის 50-95 კილომეტრის სიგანის და 700 მეტრამდე სიღრმის. რუგალანის სანაპიროსთან მისი სიღრმე 250-300 მეტრია, ხოლო მაქსიმუმს 700 მეტრს აღწევს არენდალთან.

წარმოიქმნა ყინულოვანი დინებების შედეგად გამოწვეული ეროზიით. იგი არ არის სუბდუქციური ოკეანური ტრანშეა, სადაც ერთი ტექტონიკური ფილა მეორის ზეწოლით იწევს ქვევით. ნორვეგიის ტრანშეა წარმოქმნა დინებით გამოწვეული ეროზიით, გვიანდელი მესამეულ პერიოდის ერაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Sejrup,H.P. Larsen,E. Haflidason,H. Berstad,I.M.; Berit O. Hjelstuen,B.O. Jonsdottir,H.E. King,E.L. Jon Landvik,J. Longva,L. NygÅrd,A. Ottesen,D. Raunholm,S. Rise,L. & Stalsberg,K. 2003. Configuration, history and impact of the Norwegian Channel Ice Stream. Boreas, 32, 18-36.
2. ↑  Judd, Alan; Martin Hovland (2007). *Seabed Fluid Flow: The Impact of Geology, Biology And the Marine Environment* (Digitized by Google Books online), Bath, UK:  Cambridge University Press,   გვ. 10. ISBN 0521819504, 9780521819503 Invalid ISBN. ციტირების თარიღი: 2009-01-10.

|  |  |
| --- | --- |
| ნორვეგია | *ეს სტატია ნორვეგიისა და ნორვეგიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ვრედეფორტის კრატერი** — დაჯახების შედეგად წარმოქმნილი უდიდესი კრატერი დედამიწაზე. მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, ფრი-სტეიტის პროვინციაში. სახელი მიიღო ქალაქ ვრედეფორტისგან, რომელიც მისი ცენტრის სიახლობეს მდებარეობს. 2005 წელს, გეოლოგიური ღირებულების საფუძველზე, იუნესკომ ვრედეფორტის გუმბათი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ასტეროიდი, რომელიც ვრედეფორტს დაეცა, შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უდიდესი, რომელიც კი ოდესმე დედამიწას დასცემია. მისი დიამეტრი 5–10 კმ ყოფილა.

კრატერის დიამეტრი 250–300 კმ-ია, რაც უფრო დიდია, ვიდრე სუდბარის აუზი (200 კმ). შედეგად, ვრედეფორტი დედამიწაზე შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი უდიდესი სტრუქტურაა. მაგრამ თუ აღმოჩნდება, რომ ანტარქტიდაზე არსებული უილკესის მიწის კრატერიც დაჯახების შედეგადაა წარმოქმნილი, ვრედეფორტი მას დაუთმობს პირველობას, რადგან მისი დიამეტრი 500 კმ-ია. ვრედეფორტის კრატერის ასაკი 2,023 ± 4 მლნ წელია. მისი წარმომქმნელი ასტეროიდი დედამიწას პალეოპროტეროზოურ ერაში დაეჯახა. ვრედეფორტი დედამიწის მეორე უძველესი კრატერია რუსეთში მდებარე სუავიარვის კრატერის შემდეგ, რომელიც 300 მლნ. წლით უფრო ძველია.

თავდაპირველად მიიჩნეოდა, რომ კრატერის ცენტრში მდებარე გუმბათი ჩამოყალიბებული იყო ვულკანური აქტივობების შედეგად, მაგრამ 1990-იან წლებში, მდინარე ვაალის სიხალოვეს დამსხვრეული კონუსების აღმოჩენის შედეგად გამოირკვა, რომ ეს იყო დედამიწასთან უზარმაზარი შეჯახების შედეგად წარმოქმნილი არეალი.

ვრედეფორტის კრატერი ერთ-ერთია დედამიწაზე არსებული დაჯახების შედეგად წარმოქმნილი სულ რამდენიმე კრატერიდან, მაშინ, როდესაც ისინი მრავლადაა მზის სისტემაში. მათ შორის საუკეთესოდაა ცნობილი იუპიტერის თანამგზავრზე, კალისტოზე არსებული ვალჰალას კრატერი. ამ მხრივ გამორჩეულია მთვარეც, რომელზეც რამდენიმე ასეთი კრატერი მდებარეობს. დედამიწაზე არსებული ასეთი კრატერები მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული ისეთი გეოლოგიური პროცესების შედეგად, როგორებიცაა ეროზია და ფილების ტექტონიკური მოძრაობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვრედეფორტის კრატერი***

* Impact Cratering Research Group- University of the Witwatersrand დაარქივებული 2011-03-19 საიტზე Wayback Machine.
* Earth Impact Database
* Deep Impact - The Vredefort Dome
* Satellite image of Vredefort crater from Google Maps
* Impact Cratering: an overview of Mineralogical and Geochemical aspects - University of Vienna დაარქივებული 2011-07-06 საიტზე Wayback Machine.
* google earth 3d .KMZ of 25 largest craters (requires google earth)

სქოლიო
------

1. ↑  Deep Impact - The Vredefort Dome. Hartebeesthoek Radio Astronomy Observatory (2006-08-01). ციტირების თარიღი: 2007-09-19.
2. ↑  The Vredefort Dome: Centre of the World's Largest Meteorite Impact Structure!.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-04-08. ციტირების თარიღი: September 2010.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კაცობრიობის აკვანი   • ისიმანგალისოს პარკი  • კუნძული რობენი  • დრაკონის მთები  • მაპუნგუბვეს სამეფოს კულტურული ლანდშაფტი  • კაპის ფლორისტული რეგიონი  • ვრედეფორტის კრატერი  • რიჩტერსველდის კულტურული და ბოტანიკური ლანდშაფტი  • ǂხომანის კულტურული ლანდშაფტი
 | 
 |

 |
**ილია ზურაბის ძე გოპაძე** (დ. 20 იანვარი [ძვ. სტ. 8 იანვარი], 1853, ქუთაისი — გ. 29 მარტი, 1932, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი, სამხედრო ექიმი. მედიცინის დოქტორი (1886). სამედიცინო სამსახურის გენერალ-მაიორი (1917).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა რუსეთის არმიის მაიორის ზურაბ ივანეს ძე გოპაძის (გ. 1889) ოჯახში. 1878 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია. 1888 წელს ბერლინში იმაღლებდა კვალიფიკაციას მასაჟისა და სამკურნალო ტანვარჯიშის დარგში. 1888–1894 წლებში მუშაობდა პეტერბურგის ჰოსპიტალურ თერაპიულ კლინიკაში. 

1894–1909 წლებში იყო აბასთუმნის სამხედრო ჰოსპიტლის მთავარი ექიმი, 1898 წლიდან — აბასთუმნის მინერალური წყლების დირექტორი. აბასთუმნის, როგორც ტუბერკულოზის სამკურნალო დაწესებულების, დამაარსებელი, რუსეთის საიმპერატორო ტახტის მემკვიდრის, ნიკოლოზ II-ის უმცროსი ძმის, ტუბერკულოზით დაავადებული დიდი მთავრის — გიორგი ალექსანდრეს ძის პირადი ექიმი (ლაიბ მედიკოსი 1904 წლამდე). ნამდვილი სახელმწიფო მრჩეველი (1913), საიდუმლო მრჩეველი (1917); მე-2 საარმიო კავკასიური კორპუსის ექიმი (1913), შემდეგ — კავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო-სანიტარული ინსპექტორი. 1917 წელს თადარიგში გავიდა.

1921 წლიდან იყო კურორტ აბასთუმნის კონსულტანტი. აქტიურად მონაწილეობდა კურორტის კეთილმოწყობასა და მშენებლობაში. შეისწავლა მისი კლიმატური და ბალნეოლოგიური ფაქტორების როლი ტუბერკულოზისა და სხვა დაავადებათა მკურნალობაში. იყო კავკასიაში ტუბერკულოზის წინააღმდეგ მებრძოლი საზოგადოების გამგეობისა და ქართველ ექიმთა და ბუნებისმეტყველთა საზოგადოების წევრი, საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების სამეცნიერო ტერმინოლოგიის საექიმო წრის პირველი თავმჯდომარე.

მიღებული ჰქონდა წმ. ანდრიას, წმ. ანას და წმ. სტანისლავის სხვადასხვა ხარისხის ორდენები.

თხზულებები
----------

* Влияние массажа на азотистый обмен и усвоение азотистых веществ, СПб. 1886 (дисс.);
* Абастуман как климатическая станция и бальнеологический курорт, Тфл. 1930.

ლიტერატურა
----------

* წულუკიძე ა. მეცხრამეტე საუკუნის ქართველი ექიმები, თბ. 1961
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 98.
**ორურო** — ქალაქი ბოლივიაში, ორუროს დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს ლა-პასსა და სუკრეს შორის, ზღვის დონიდან 3710 მეტრზე. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 250 000 ადამიანს შეადგენს. 

ქალაქი დაარსდა 1606 წლის 1 ნოემბერს, როგორც ვერცხლის მოპოვებითი ცენტრი. ვერცხლის მარაგების ამოწურვისთანავე, ქალაქი მიტოვებულ იქნა. მეცხრამეტე საუკუნუს ბოლოს, ორურო ხელახლა აღადგინეს, ამჯერად როგორც კალის მოპოვებითი ცენტრი. ამ დროისათვის, ის კალის მოპოვებისა და წარმოების მსოფლიო მნიშვნელობის ცენტრს წარმოადგენდა, მაგრამ მისი მარაგის ამოწურვისთანავე, ქალაქმა კვლავ დაღმასვლა დაიწყო. 

ამჟამად, ქალაქი გამოირჩევა ტურისტებს შორის საკმაოდ პოპულარული ორუროს კარნავალით, რომელიც სამხრეთ ამერიკის უდიდეს ფოლკლორულ ღონისძიებას წარმოადგენს. 

ქალაქს სახელი ეწოდა ადგილობრივი ტომის, ურუ-ურუსგან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოლივიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Oruro's full information about hotels, history, carnival, tourism, pictures, videos, and news. mioruro.com დაარქივებული 2020-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* Weather in Oruro დაარქივებული 2017-04-24 საიტზე Wayback Machine.
* Carnaval de Oruro დაარქივებული 2011-05-15 საიტზე Wayback Machine.
* Oruro's Carnival
* Oruro დაარქივებული 2010-01-03 საიტზე Wayback Machine.
**პიავე** (ლათ. Plavis) — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში. სათავეს იღებს ალპებში და მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 220 კმ-ზე, სანამ შეერწყმება ადრიატიკის ზღვას ქალაქ ვენეციის სიახლოვეს.

1809 წლეს, ნაპოლეონის ომების მიმდინარეობისას, მის ნაპირებთან გაიმართა ბრძოლა ფრანგებსა და ავსტრიულ-იტალიურ ძალებს შორის. 

1918 წელს კი, პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობისას, მდინარე პიავეს ბრძოლა — ავსტრო-უნგრული ძალების უკანასკნელი მთავარი შეტევა იტალიაზე, რომელიც ავსტრო-უნგრელების მხრიდან 200 000 მეომრის დაკარგვით დასრულდა. პიავეს ბრძოლა გადამწყვეტი იყო პირველი მსოფლიო ომის იტალიის ხაზზე. სწორედ ამიტომ, იტალიაში მდინარეს *Fiume Sacro alla Patria*-ს უწოდებენ (სამშობლოს წმინდა მდინარე) და მისი სახელი მოხსენიებულია პატრიოტულ სიმღერაში *"La leggenda del Piave"*.

მდინარე პიავე ვენეციის დაბლობზე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის მდინარეები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Museo degli zattieri del Piave a Codissago
* Bibliografia a cura del comitato difesa del Piave
* Centro Internazionale Civiltà dell'Acqua დაარქივებული 2011-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* Sito del periodico "Il Piave"
* Sito del magistrato alle acque დაარქივებული 2006-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* Sito con galleria fotografica del Piave in provincia di Belluno დაარქივებული 2011-10-09 საიტზე Wayback Machine.
* Ricostruzione degli argini del Piave alla fine della Prima Guerra Mondiale დაარქივებული 2008-08-20 საიტზე Wayback Machine.
* Francesco Frasca, *La battaglia del Piave nella napoleonica campagna del 1809*, in "Informazioni della Difesa", Roma: Stato Maggiore della Difesa, n°2/2002, pp. 48-53
**ილიუხინის სახელობის უფსკრული** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კირქვულ მასივზე, მდინარე ჟოეკვარის ტროგული ხეობის ზემო წელში. მორფომეტრიული მონაცემებით შედის საქართველოს 1000 მ-ზე ღრმა კარსტული უფსკრულების პირველ ათეულში.

მღვიმის ზედა ნაწილი გამომუშავებულია ზედაიურულ კირქვებში. სიგრძე 8953 მ, საპროექტო სიგრძე 5890 მ, სიღრმე 1286 მ, საერთო მოცულობა 34000 მ³. უფსკრული ერთმანეთისაგან საკმაოდ დაშორებული ორი ჩასასვლელით („პეროვსკაია" და „ვოლჩია") იწყება, 220 მ სიღრმეზე ოთხად იტოტება, შემდეგ სამი მათგანი ნაზვავით იხშობა, ხოლო ძირითადი მაგისტრალი 1240 მ-ზე სიფონური ტბით მთავრდება. უფსკრულის შორეულ ნაწილში არის დარბაზი, რომლის სიგრძეა 250 მ, სიგანე 80 მ, სიმაღლე 270 მ. ცალკეულ დარ­ბაზ­ში ჭარბადაა ­მძლავრი კალციტოვანი ქერქის ნამტვრევები. „პეროვსკაიას" შესასვლელის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2369 მ, ხოლო „ვოლჩიას" შესასვლელის სიმაღლე დაახლოებით 2350 მ.

აქვს ნივალურ-წვიმის ინფილტრაციული კვება; სიღრმესთან ერთად მატულობს კონდენსაციური წყლების სიდიდეც. პირველი მუდმივი ნაკადი ჩნდება 180 მ-ის სიღრმეზე, რომელიც 287 მ-ზე გაუვალ ნაპრალში იკარგება. მეორე ნაკადი ზედაპირიდან 300 მ-ისა და 540 მ-ის სიღრმეზე გამოდის, იერთებს რამდენიმე წვრილ შენაკადს, იკარგება ნაპრალში და ხელახლა ჩნდება 590 მ-ზე. 720 მ-ზე იგი ერთვის შედარებით დიდ ნაკადს. შემდგომ ნაკადი იერთებს 3 შენაკადს. 800 მ-ზე ნაკადს ერთვის ახალი შენაკადი. 975 მ-ზე ნაკადი გადის ნახევარსიფონში, ხოლო 980 მ-ზე ფართო სიფონში. შემდეგ მიემართება უფსკრულის გაურკვეველ ნაწილში და 1230 მ-ზე კვლავ ჩნდება სიღრუის ცნობილ ნაწილში ვიწრო ნაპრალიდან. 860 და 735 მ-ზე გვხვდება ტბები. უფსკრულში უხვადაა სიფონური მონაკვეთები, რომელთაგან ზოგიერთი შეუსწავლელია.

უფსკრულში ჰაერის ტემპერატურა სიღრმესთან ერთად იცვლება 0–1 °C-დან (ზედაპირთან) 3–4 °C-მდე (ფსკერულ ნაწილში). წყლის ტემპერატურა გრიფონში 720 მ სიღრმეზე 2 °C-ია, წყლის ტემპერატურა 1240 სიღრმეზე 3,6 °C.

უფსკრულში ჭარბობს ჩამონაზვავ-გრავიტაციული დანალექები. გვხვდება აგრეთვე სეისმო-გრავიტაციული დანალექებიც. 1984 წლის ექსპერიმენტით დადასტურდა უფსკრულში გამდინარე ნაკადის კავშირი კარსტულ მდინარე რეპრუასთან.

„პეროვსკაიას" ჩასასვლელი მი­კვლეულია სა­ქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სპელეოლოგიური საბჭოს (ხელმძღვანელი თამაზ კიკნაძე) და მოსკოვის საქალაქო სპელეოსექციის (ხელმძღვანელი ვლადიმერ ილიუხინი) გაერთიანებული ექსპედიციის მიერ 1980 წელს. 1982 წელს აღმოაჩინეს მეორე შესასვლელი — „ვოლჩია", ხოლო ვლადიმერ ილიუხინის (1934–1982) ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, მთელ სისტემას ილიუხინის სახელობის უფსკრული ეწოდა.

სქოლიო
------

1. 1 2  კუკური წიქარიშვილი. საქართველოს კარსტული მღვიმეები, თბ. 2013, გვ. 52
2. 1 2 3  ზ. ტატაშიძე, კ. წიქარიშვილი, ჯ. ჯიშკარიანი. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 2009
3. 1 2 3 4  Кадастр пещер СССР, ВИНИТИ, 1986 г. с. 117–119.
**სევანი**, *გოქჩა*, *გოგჩა* [თურქ. „ლურჯი წყალი"] (სომხ. Սևանա լիճ), ქართულ წყაროებში **გელაქუნი** — ტბა სომხეთში. უდიდესია კავკასიაში. ფართობი — 1200 კმ². საშუალო სიღრმე — 28,5 მ, მაქსიმალური — 83 მეტრი. 

მდებარეობს ამიერკავკასიის ვულკანურ მთიანეთში, დაახლოებით 1900 მ სიმაღლეზე. ტბას ჩრდილო-დასავლეთით ეკვრის ბამბაკის ქედი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით შაჰდაღის ქედი, დასავლეთითა და სამხრეთით გეღამისა და ვარდენისის ქედები. სევანის ტბას უკავია მთათაშორისი ტექტონიკური ქვაბულის ცენტრალური ნაწილი. ორი მოპირისპირე კონცხით იყოფა მცირე სევანად (ჩრდილო-დასავლეთი) და დიდ სევანად (სამხრეთ-აღმოსავლეთი). მცირე სევანში მდებარე კლდოვან კუნძულზე, რომელიც ტბის დონის დაწევის შემდეგ ნახევარკუნძულადაა გადაქცეული, მდებარეობს IX საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი — სევანის მონასტერი. სევანის ტბაში ჩადის 28 პატარა მდინარე. გამოდის მდინარე რაზდანი. 

ტბის მთავარი მასაზრდოებელია ზედაპირული ჩამონადენი (727 მლნ. მ³ წელიწადში). წყლის ტემპერატურა ზედაპირზე ივლის-აგვისტოში 17-19 °C, იანვარ-თებერვალში — 1,5-1,8 °C. ძლიერ ყინვიან ზამთარში ტბა მთლიანად იყინება. მდიდარია თევზით. ტბის წყალი და მდინარე რაზდანი გამოყენებულია სევანის ჰიდროელექტროსადგურის კასკადისათვის. გაყვანილია არფა-სევანის გვირები, რითაც მდინარე არფის წყალი შედის სევანში. სევანის ტბის ნაპირზეა სევანი, ბუნებრივი ეროვნული პარკი.

ქართულ წყაროებში მეტწილად ცნობილია როგორც გელაქუნის ტბა, გელაქუნის ზღვა ასევე გოგჩა. მოიხსენიება მხატვრულ ლიტერატურაშიც, მაგ.ალექსანდრე ჭავჭავაძის ლექსში „გოგჩა".

გალერეა
-------

* ხედი მონასტერიდანხედი მონასტერიდან
* სევანის ნახევარკუნძულის სანაპიროსევანის ნახევარკუნძულის სანაპირო
* სევანავანქის მონასტერისევანავანქის მონასტერი
* სევანის ნახევარკუნძულისევანის ნახევარკუნძული

ტბის სანაპიროს პანორამა ქალაქ სევანთან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.sevan.am დაარქივებული 2007-05-05 საიტზე Wayback Machine.  ყველაფერი სევანის ტბაზე
* Lake Sevan - Armeniapedia-ს სტატია ინფორმაცია და ფოტოები

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 265.
2. ↑   ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 73.
3. ↑  გელაქუნი. *უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად] / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - [თბ.]*. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა (2006). ციტირების თარიღი: 2016-05-03.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის დაცული ტერიტორიები |
| --- |
|  |
| ეროვნული პარკი | 
* დილიჯანის ეროვნული პარკი
* სევანის ეროვნული პარკი

 |
|  |
| ნაკრძალები | 
* ერებუნის სახელმწიფო ნაკრძალი
* ხოსროვის სახელმწიფო ნაკრძალი
* შიკაჰოღის სახელმწიფო ნაკრძალი

 |
|  |
| რამსარის ძეგლები | 
* არფილჭის წყალსაცავი
* სევანის ტბა

 |
|  |
| ბოტანიკური ბაღები | 
* სევანის ბოტანიკური ბაღი
* სტეფანავანის დენდროპარკი
* ვანაძორის ბოტანიკური ბაღი
* ერევნის ბოტანიკური ბაღი

 |
|  |
| იუნესკოს ძეგლები | 
* ეჩმიაძინის მონასტერი
* გეღარდის მონასტერი
* ახპატის მონასტერი
* გაიანეს ეკლესია
* რიფსიმეს ეკლესია
* სანაჰინის მონასტერი
* შოღაკათის ეკლესია
* მდინარე აზატის ზემო დინება
* ზვართნოცი

 |
|  |
| სხვა | 
* გორავანის ქვიშის ნაკრძალი

 |

 |
**პოლ კადენი** (ინგლ. Paul Cadden დ. 1964) — შოტლანდიელი ჰიპერრეალისტი მხატვარი.

ადრეული წლები
-------------

კადენი 1964 წელს დაიბადა გლაზგოში, მხატვრობა ექვსი წლის ასაკში დაიწყო. ჰიპერრეალიზმთან დამატებით, მას „3D" ილუსტრატორადაც აქვს ნამუშევარი.

შემოქმედება
-----------

კადენი ყოველ წელს დაახლოებით 7 ნამუშევარს ქმნის და თითოეულზე საშუალოდ სამიდან ექვს კვირამდე დროს ხარჯავს. მისი ნამუშევრები ძირითადად „A1" ან „A0" ფორმატშია და უმეტესწილად მხოლოდ ფანქრის გამოყენებით არიან შექმნილნი, თუმცა ხანდახან ცარცსაც იყენებს. მისი ძირითადი თემა ჩვეულებრივ ხალხია, თუმცა ქუჩის სცენებს, ავტომობილებს და ცხენებსაც მოიცავს. მისი ნამუშევრებიდან თითოეული £5000-ზე მეტ ფასად იყიდება, ისინი გამოფენილნი იყვნენ ლონდონში, ნიუ იორკსა და ატლანტაში.

კადენი მის შთაგონებად ფრაზა „*ნორმალურის გამძაფრებას*" ციტირებს და 2012 წელს განაცხადა, რომ ის ესწრაფვის ისეთი ნახატების შექმნას, რომელნიც უბრალო „*ადამიანური სცენების და ყოველდღიური ყოფის*" ემოციურ დატვირთვას გადმოსცემენ. მისი ნამუშევრების შესახებ ის ამბობს, რომ „*მართალია სურათები და ნახატები, რომლებსაც მე ვქმნი დაფუძნებულნი არიან ფოტოსურათებზე, ვიდეოების კადრებზე და ა.შ. იდეა ფოტოგრაფიის საზღვრებს გარეთ გასვლაში მდგომარეობს*".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ინტერვიუ კადენთან დაარქივებული 2016-11-06 საიტზე Wayback Machine. , *Don't Panic Magazine*, 15 აპრილი 2012

სქოლიო
------

1. 1 2  Paul Cadden's Hyperrealism. *koikoikoi* (1 June 2012). ციტირების თარიღი: 17 June 2012.
2. 1 2  Atkins, Nigel.  (15 March 2012) UnHBelievable: Hyper-real pencil drawings look just like photos. *Daily Mirror*. ციტირების თარიღი: 17 June 2012.
3. 1 2 3  Mcqueeney, Kerry.  (15 March 2012) No, they're not photographs! The astonishing pictures drawn by PENCIL. *Daily Mail*. ციტირების თარიღი: 17 June 2012.
4. ↑  Greenhough, Chris.  (26 April 2012) Not Actually Photographs: Paul Cadden's Incredible Pencil Drawings. *The Inquisitr*. ციტირების თარიღი: 17 June 2012.
5. ↑  Hyperreal Paintings by Paul Cadden. *Juxtapoz* (17 June 2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ივნისი 2012. ციტირების თარიღი: 17 June 2012.
**გოითეფე** — მრავალფენიანი ნამოსახლარი გორა რეზაიეს (ურმიის) ტბის დასავლეთ ნაპირზე, ქ. რეზაიეს მახლობლად. 

გორის ფართობია 540მ × 450მ. 1948 გათხარა ინგლისელმა არქეოლოგმა ტ. ბარტონ ბრაუნმა. გამოვლინდა სხვადასხვა პერიოდის 8 კულტურული ფენა. სავარაუდოა უფრო ადრეული ფენების არსებობაც. ქვედა ორი ფენა ენეოლითის ხანისაა. ქვევიდან მეორე (M) ფენაში აღმოჩნდა სწორკუთხა ნაგებობათა ნაშთები, ნამჯანარევი თიხისაგან ნაძერწი ანგობირებული და უმეტესად ყავისფრად მოხატული კერამიკა, ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურებისათვის დამახასიათებელი ქვის, ძვლის ნაწარმი და სპილენძის 3 ნივთი. 

კავკასიისმცოდნეობისათვის ყველაზე საინტერესოა მომდევნო (K) ფენა, რომელშიც არის როგორც ოთხკუთხა, ისე მრგვალი ნაგებობები. ეს ფენა მთლიანად შეიცავს ამიერკავკასიის ადრინდელი ბრინჯაოს ანუ მტკვარ-არაქსის კულტურის მასალას. გოითეფე ერთ-ერთი პირველი ძეგლია, სადაც ეს კულტურული მასალა სტრატიგრაფიულ დაფენებაში აღმოჩნდა სხვა პერიოდის მასალასთან ერთად. ამ ფენის ზემოდან ბრინჯაოს ხანის რამდენიმე ფენაა. ზედა (A) ფენა გვიანდ. ბრინჯაოს — ადრინდ. რკინის ხანისაა (დაახლ. ძვ. წ. 1200).

ლიტერატურა
----------

* Brown T. B. Excavations in Azerbaijan. 1948, L.[1951].
* *კიღურაძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 80.