recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რმა-ის პ.ლ.კაპიცას სახელობის ფიზიკური პრობლემების ინსტიტუტი** (რუს. **Институ́т физи́ческих пробле́м им. П. Л. Капицы РАН — ИФП**) — უნიკალური პროექტი, რომელიც 1934 წელს შეიქმნა პეტრე კაპიცას კვლევების ინგლისიდან საბჭოთა კავშირში გადმოსატანად. 

 რმა-ის პ.ლ.კაპიცას სახელობის ფიზიკური პრობლემების ინსტიტუტი
რმა-ის სხვა ინსტიტუტებისაგან გამოირჩეოდა მცირე საშტატო განაკვეთით — პირველ წლებში შტატში 10-ზე ნაკლები მეცნიერ-თანამშრომელი იყო. XXI საუკუნის დასაწყისში მათი რიცხვი 50-მდე გაიზარდა. ამავდროულად, დიდია მსოფლიო მეცნიერებაში მისი პერსონალის წვლილი. ინსტიტუტის კედლებში ჩატარდა მრავალი ინოვაციური ექსპერიმენტი და აღმოჩენა დაბალი ტემპერატურის ფიზიკისა და პლაზმური ფიზიკის სფეროში (მუშაობა თერმობირთვულ რეაქციებზე). ინსტიტუტის სამი თანამშრომელი (პეტრე კაპიცა, ლევ ლანდაუ და ალექსეი აბრიკოსოვი)   დაჯილდოვდა ნობელის პრემიით ფიზიკის დარგში. ინსტიტუტის ტერიტორიაზე ფუნქციონირება ფიზიკის დარგის ჟურნალების ორი რედაქცია: „ექსპერიმენტული და თეორიული ფიზიკის ჟურნალი" და „წერილები ექსპერიმენტული და თეორიული ფიზიკის ჟურნალს". 

დაარსების დღიდან 1946 წლამდე ინსტიტუტის თემატიკას წარმოადგენდა კვლევები დაბალი ტემპერატურის ფიზიკაში.

1945 წელს ინსტიტუტს მიენიჭა შრომის წითელი დროშის ორდენი.

1946 წლიდან 1955 წლამდე (როცა პეტრე კაპიცა არ იყო დირექტორი) ინსტიტუტში ჩატარდა მუშაობა ატომურ ფიზიკაში, მათ შორის რიცხვითი გამოთვლები ჯგუფის მიერ (ხელმძღვანელი ლ. დ. ლანდაუ) წყალბადის ბომბისთვის აუცილებელი „ფენები", რომელშიც სსრკ უსწრებდა შეერთებულ შტატებს, სადაც ასეთი გამოთვლები გადაიდო გამოთვლითი ტექნოლოგიების განვითარებამდე. კაპიცას აგარაკის პატარა ლაბორატორიას ხუმრობით „ფიზიკური პრობლემების ქოხი" უწოდეს.

1955 წლიდან პ. ლ. კაპიცას გარდაცვალებამდე, ინსტიტუტის მთავარი თემატიკა პლაზმის ფიზიკა გახდა. ინსტიტუტის ტერიტორიაზე აშენდა „ფიზიკის ლაბორატორია", რომელშიც შეიქმნა „პლაზმური ხვრელების" წარმოქმნის დანადგარები. მათი დემონტაჟი მოხდა 2004 წელს ინსტიტუტის შენობის კაპიტალურ რემონტთან დაკავშირებით.

2005 წელს ინსტიტუტმა შეიძინა რუსეთში ყველაზე დიდი, უწყვეტად მომუშავე კრეოგენული გამხსნელი მანქანა.

ინსტიტუტის დირექტორები
----------------------

* 1934-1946 და 1955-1984 — აკადემიკოსი პეტრე კაპიცა
* 1946-1955 — აკადემიკოსი ანატოლი ალექსანდროვი
* 1984-1990 — აკადემიკოსი ვიქტორ-ანდრია ბოროვიკ-რომანოვი
* 1990-2017 — აკადემიკოსი ალექსანდრე ანდრეევი
* 2017 წლიდან — აკადემიკოსი ვლადიმერ დმიტრიევი

სქოლიო
------



1. ↑  ინსტიტუტის ვებ-გვერდი
2. ↑
3. ↑
4. ↑
ხალხთა მეგობრობის ორდენი
**ხალხთა მეგობრობის ორდენი** (რუს. Орден Дружбы народов) — სსრკ-ის შექმნის 50-ე წლისთავთან დაკავშირებით სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მიერ 1972 წლის 17 დეკემბერს დაწესებული ორდენი. ამ ორდენით აჯილდოებენ სსრკ-ის მოქალაქეებს, მოკავშირე და ავტონომიური რესპუბლიკებს, მხარეებს, ოლქებს, ავტონომიურ ოკრუგებს, სამხედრო ნაწილებსა და შენაერთებს სოციალიატური ერებისა და ხალხების მეგობრობისა და ძმური თანამშრომლობის განმტკიცებაში უდიდესი დამსახურებისათვის, სსრკ-ის და მოკავშირე რესპუბლიკის ეკონომიკის, სოციალური-პოლიტიკის და კულტურის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილისათვის. ორდენის ნიშანი დამზადებულია ვერცხლისაგან. შუაში გამოსახულია სახელმწიფო გერბი წარწერით „ხალხთა მეგობრობა" (რუსულ ენაზე). ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს შრომის წითელი დროშის ორდენის შემდეგ.

საქართველოს სსრ
---------------

ხალხთა მეგობრობის ორდენით დაჯილდოებული კოლექტივებია:

* 1975 — საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია.
* 1978 — ბათუმის საზღვაო პორტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 420.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. საქართველოს სსრ, თბ. 1981. — გვ. 347.
**ციმბირული აბრეშუმხვევია** (ლათ. Dendrolimus superans) — პეპელა პარკხვევიასებრთა ოჯახისა. წიწვოვან მცენარეთა საშიში მავნებელი. ფართოდაა გავრცელებული რუსეთის ტაიგის ზონაში. ზიანს აყენებს ნაძვს, ლარიქსს, სოჭს, კედრისებრ ფიჭვებს და სხვ. ფრთების შლილი 40–80 მმ-ია. შეფერილია ღია ყავისფრიდან მუქ რუხამდე. მუხლუხების სიგრძე 55–70 მმ-ია, იზამთრებენ ტყის ნაფენში, გაზაფხულზე იკვებებიან წიწვებითა და ახალგაზრდა გირჩებით. პეპლების მასიური ფრენა ივლისის შუა ხანებიდან იწყება, დედალი კვერცხს წიწვებზე დებს. ნაყოფიერება 200–300-დან 800 კვერცხამდეა. არეალის სამხრეთ ნაწილში გენერაცია ერთლიანია, დანარჩენ ადგილებში ერთი თაობის განვითარება 2 (იშვიათად 3) წელი მიმდინარეობს. ზაფხულში ცხელი და მშრალი ამინდები აჩქარებს მის განვითარებას, გამრავლების აფეთქებები მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს სატყეო მეურნეობას. მასთან საბრძოლველად მუხლუხის განვითარების პერიოდში მავნებლის კერებს ავიაციით ან სახმელეთო გზით ამუშავებენ ინსექტიციდებით.

სქოლიო
------

1. ↑  *Кручина С. Н.* Сибирский шелкопряд // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М. 2015. — стр. 134.
**ფუტკარა** (ლათ. Digitalis) — მცენარეთა გვარი შავწამალასებრთა ოჯახისა. ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად ბუჩქები ან ნახევრად ბუჩქები. 

გვარში 35-მდე სახეობაა. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში, უმთავრესად ხმელთაშუაზღვისპირეთში. საქართველოში იზრდება 4 სახეობა. 

გვხვდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში, ქვიან ადგილებზე და ჩამონაზვავებზე დაბლობიდან ალპურ სარტყლამდე. გვარის ყველა სახეობა შხამანია, შეიცავს გლიკოზიდებს. გულის დაავადებათა სამკურნალოდ ხმარობენ მცენარის ყველა ნაწილს, განსაკუთრებით ფოთლებს. 

ზოგი მნიშვნელოვანი სამკურნალო მცენარეა: ფუტკარა (ლათ. Digitalis ferruginea) მრავალწლოვანი მცენარეა. საქართველოში სუბალპური ტყის ზონაშია გავრცელებული. პირველ წელს კიდემთლიანი, ბუსუსიანი, მოგრძო ფოთლები როზეტად უვითარდება, მეორე წელს — დაღარულ ბუსუსებიან ღეროზე ჟანგისფერლაქებიანი მჯდომარე ფოთლები აქვს. მტევან ყვავილედს ჟანგისფერ-ყვითელი ყვავილები ქმნის. ძოწი ანუ წითელი ფუტკარა (ლათ. Digitalis purpurea) ჩვენში მხოლოდ კულტურაშია გავრცელებული (მისი სამშობლოა შუა ევროპა). 

ლამაზი წითელი ყვავილები აქვს, დეკორატიულია. წამწამოვან ფუტკარას (ლათ. digitalis ciliata) მჯდომარე ლანცეტა ფოთლები და მოთეთრო ყვავილები აქვს. საქართველოში კავკასიონზე გვხვდება.

ადგილობრივი სახელწოდებები
-------------------------

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში **ფუტკარას** სხვადასხვა სახელებით მოიხსენიებენ:

* ხევსურეთი — **ტყის სარო**
* ფშავი — **სასუტკა, სასუტელა**
* მთიულეთი — **თაფლანა, ძაღლის-ენა**
* ქვემო იმერეთი — **ჯიღამშვილდა**
* აჭარა — **მაწვიმარა, საშხაფუნა**

ლიტერატურა
----------

* *წუწუნავა ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 432.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფუტკარა — Digitalis (ინგლისური)
* ფუტკარა — Digitalis (ინგლისური)
* ფუტკარა — Digitalis (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ფუტკარა / *მაყაშვილი, ა. ბოტანიკური ლექსიკონი: მცენარეთა სახელწოდებანი*
2. ↑  სასუტელა / *უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა*
ციმბირის ფედერალური ოკრუგი
       რუსეთის ციმბირი გეოგრაფიულად
       რუსეთის აზიური ნაწილი
**ციმბირი** (რუს. Сибирь) — ვრცელი გეოგრაფიული რეგიონი ევრაზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. გადაჭიმულია ურალიდან წყნარი ოკეანის გასწვრივ აღმართულ ქედებამდე და ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ნაპირიდან ცენტრალური აზიის საზღვრამდე. ფართობი დაახლოებით 10 მლნ. კმ². შეადგენს რუსეთის ფედერაციის 73,56 %-ს. ციმბირის მთავარი ბუნებრივი ერთეულებია დასავლეთ ციმბირის ვაკე, შუა ციმბირის ზეგანი, სამხრეთ და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ციმბირის მთები. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ციმბირის მთებს ეკვრის ვერხოიანსკის ქედისა და კოლიმის მთიანეთის უზარმაზარი რკალი, რომლის შიგნით მოქცეულია ქედები, ზეგნები და ვრცელი დაბლობები. ციმბირი მდებარეობს ზომიერი და ცივი ჰავის სარტყლებში. ტერიტორიის დიდ ნაწილზე ჰავა მკაცრია, მკვეთრად კონტინენტური. ნალექების 80% მოდის წლის თბილ დროს. გაბატონებულია მარადი მზრალობა (ფართობი 6 მლნ. კმ²-ზე მეტი). ჩრდილოეთში ყინულის ფენის სისქე 200-500 მ აღწევს (მდინარე მარხის აუზში 1500 მ-მდე). ციმბირის მდინარეთა უმრავლესობა ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის აუზს ეკუთვნის. მდინარეებს იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად, სანაოსნოდ. ტბებიდან აღსანიშნავია ბაიკალი, ტაიმირი, ჩანი, ტელეცკოე. მდინარეებსა და ტბებში სამრეწველო თევზებია.

ციმბირის აბორიგენი მოსახლეობა ცხოვრობს ტაიგისა და ტუნდრის უზარმაზარ ტერიტორიაზე. ყველაზე დიდი ქალაქებია: ნოვოსიბირსკი, ომსკი, კრასნოიარსკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ციმბირი"** ვიკისაწყობში.
* ციმბირი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2013-05-11 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
* ციმბირი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**ქისტაურის წმინდა ნინოს ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქისტაურში. თელავი-ახმეტის საავტომობილო გზის პირას. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. 

ეკლესია დარბაზულია (10,5 X 7,5 მ) უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი ორი აქვს , დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. დარბაზის გრძივ კედლებზე სამი წყვილი პილასტრია. ეკლესია გადახურულია ღარიანი კრამიტით. 

ეკლესიას დასავლეთის მხრიდან მოგვიანებით მიდგმული აქვს ორსართულიანი სამრეკლო, რომლის ზედა სართული ქვედაზე ვიწროა. სამრეკლოს ორივე სართული გახსნილია ნახევარწრიული თაღებით. პირველი სართული გადახურულია გაბრტყელებული კამარით, მეორე კი თუნუქის სახურავით.

2009 წლის 27 იანვრიდან ეკლესია მოქმედია. ამავე დღიდან, ეკლესიის მოძღვარია დეკანოზი გიორგი (პაპუნაშვილი). 

წმინდა ნინოს ეკლესიას ქისტაურში „ნინოწმინდის" სახელით მოიხსენიებენ. კომუნისტურ პერიოდში წისქვილად იყო გადაკეთებული. სწორედ ამ პერიოდში დაზიანდა გარე ფასადიც, რომელიც ბეტონით შეულესავთ. ბევრი არაფერია ცნობილი XIX საუკუნეში მისი მშენებლობის შესახებ. როგორც ირკვევა, ქისტაურის თავადების — ერისთავების საძვალე ეკლესია ყოფილა. უშალოდ ეკლესიაში დღესაც შემორჩენილია ერთი საფლავი, ქვაზე იკითხება წარწერები ქართულ და რუსულ ენებზე. ერისთავთა რამდენიმე საფლავია ეზოშიც, რომლებზეც აღმართულია სამახსოვრო ქვები, იკითხება განსვენებულთა ვინაობა და წლები. 

2007-2008 წლებში, ადგილობრივი ბიზნესმენის შალვა ერისთავის ფინანსური მხარდაჭერით ეკლესიას ჩაუტარდა აღდგენითი სამუშაოები. აღმოსავლეთიდან სამრეკლოზე დაშენდა გუმბათი, სახურავი გადაიხურა კრამიტით, შეილესა შიდა ინტერიერი, ამოშენდა საკურთხეველი, გაფართოვდა ეზოც, რომლის დიდი ნაწილი ეკლესიას ირგვლივ არსებული საცხოვრებელი სახლების მფლობელებმა შესწირეს, შემოერტყა ქვით ნაგები გალავანი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2. თბ. 2004.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ღლონტი**. |

**შალვა იოსების ძე ღლონტი** (დ. 15 ოქტომბერი, 1912, ლანჩხუთი — გ. 2 ნოემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი მეცნიერ-რუსთველოლოგი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება ლანჩხუთში მიიღო და ადრევე დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა. ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად მუშაობდა ყაზბეგის რაიონის სოფელ სიონის სკოლაში, მაჩხაანის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში, შემდეგ მოღვაწეობდა სიღნაღის რაიონულ გაზეთში. პარალელურად სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, დაამთავრა საქართველოს პედაგოგიურ მეცნიერებათა კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურა და 1947 წლიდან ლექციებს კითხულობს სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ხოლო 1962 წლიდან შ. რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ მუშაკია, ამავე დროს „ვეფხისტყაოსნის" აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისიის წევრია.

შალვა ღლონტი, როგორც კვალიფიციური რუსთველოლოგი, 1967 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციების კურსს „ვეფხისტყაოსნის" პოეტიკის საკითხებზე. ფართოდაა ცნობილი მისი სამეცნიერო შრომები და მონოგრაფიები: „ვეფხისტყაოსნის მხატვრული ენის სპეციფიკურობის პრობლემა", „ქართველი მწერლების მხატვრული ოსტატობის თავისებურებანი", „ვეფხისტყაოსნის" ფრაზეოლოგიური ლექსიკონი და სხვა. ამის გარდა შალვა ღლონტი იყო მიმდინარე ლიტერატურული პროცესების აქტიური მონაწილე — მისი საინტერესო კრიტიკული წერილები და რეცენზიები მკითხველის ცხოველ ინტერესს იწვევდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 351, თბ. 1994
**ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Цимлянский районный краеведческий музей) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ციმლიანსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 1998 წელს, ხოლო გაიხსნა 1982 წლის 5 მაისს.

მუზეუმის მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი ციმლიანსკი, ჩეხოვის ქუჩა № 15.

ისტორია
-------

ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი დაარსდა 1998 წლის 16 თებერვალს. თავისი შექმნის საწყის პერიოდში, მუზეუმმა მასალები შეაგროვა ციმლიანის რაიონის სამხედრო და შრომის დიდების შესახებ. ამჟამად, ფონდების დაკომპლექტების დროს, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა არქეოლოგიურ ძეგლებს და იმ ექსპონატებს, რომელზეც ილუსტრირებულია სტანიცა ციმლიანსკის ისტორია, ადგილობრივი ადამიანების ცხოვრებისა და ყოფის ამსახველი კადრები. 

მთელი სამუზეუმო ექსპონატები ერთიანდება ექვს კოლექციაში: „არქეოლოგია", „მატერიალური წყაროები" (რომლებშიც შედის მეტალის, ხის, მინის, კერამიკის, ქსოვილების, ქვის, პლასტმასის, ზოოლოგიური და ბიოლოგიური მასალები, ანთროპოლოგიური კოლლექცია), „ფერწერული წყაროები" (ფერწერა, გრაფიკა, ხატები, სკულპტურა), „ნუმიზმატიკა" (მონეტები, ორდენები, მედლები, ჟეტონები, ნიშნები, პლაკატები, მარკები, ქაღალდის ფულები, განძები), „იარაღი" (ცივი და ცეცხლსასროლი), „წერილობითი წყაროები" (ხელნაწერი და ბეჭდვითი დოკუმენტები, იშვიათი წიგნები, ფოტოგრაფია, ღია ბარათები).

2017 წლის დასაწყისის მონაცემებით სამუზეუმო ფონდი მოიცავს 5 437 სამუზეუმო ექსპონატს, რომელიც ასახავს სტანიცა ციმლიანსკისა და მისი რაიონის ისტორიულ წარსულს, ქალაქ ციმლიანსკის ისტორიას, ციმლიანსკის ჰიდროელექტროსადგურის ისტორიას, ევრაზიის სტეპის ევოლუციას. ყოველწლიურად მუზეუმი იღებს 9 000 დამთვალიერებელს. ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ყოველწლიურად იმართება აქცია „ღამე მუზეუმში", ასევე მუზეუმში რეგულარულად იმართება სხვადასხვა სახის გამოფენები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт музея
* ЦРКМ

სქოლიო
------

1. ↑  Постановление Главы Администрации Цимлянского района № 79 от 1998 года
2. ↑  МБУК «Цимлянский районный краеведческий музей»[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  Цимлянский районный краеведческий музей
4. ↑  Цимлянский краеведческий музей.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-08. ციტირების თარიღი: 2020-12-29.
5. ↑  Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее
6. ↑  Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее[*მკვდარი ბმული*]
7. ↑  Выставка в Цимлянске[*მკვდარი ბმული*]
8. ↑  В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея[*მკვდარი ბმული*]
9. ↑  В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея
ჯიროლამო რიარიო
**ჯიროლამო რიარიო** (იტალ.: Girolamo Riario) (\* 1443, სავონა; † 1488, ფორლი) - იყო იმოლისა და ფორლის ბატონი.

ჯიროლამოს მამა პაოლო რიარიო სავონელი არისტოკრატი იყო, ხოლო დედა ბიანკა დელა როვერე რომის პაპის სიქსტ IV-ის და. არაოფიციალური მონაცემებით ჯიროლამო თვითონ პაპ სიქსტ IV-ის ვაჟი უნდა ყოფილიყო.

1478 წელს გიროლამო რიარიომ მონაწილეობა მიიღო პაცების შეთქმულებაში. ფლორენციაში უნდა დამხობილიყო მედიჩების ძალაუფლება, მოეკლათ ლორენცო და ჯულიანო I მედიჩები და ქალაქის რეგენტები ფრანცესკო დე პაცი და ჯიროლამო რიარიო უნდა გამხდარიყვნენ. შეთქმულება მარცხით დამთავრდა, მათ მხოლოდ ჯულიანო I-ის მოკვლა შეძლეს, ხოლო ლორენცომ ფლორენციელები თავის მხარეზე გადაიბირა და პაცების საგვარეულო თითქმის მთლიანად ამოწყვიტა. გადარცენილები ქალაქიდან სამუდამოდ იქნენ გაზევებულნი. 

1473 წელს სიქსტ IV მილანის ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცასაგან შეიძინა ქალაქი იმოლა და ჯიროლამოს უბოძა. სიქსტ IV-ის შუამავლობით ჯიროლამო რიარიომ 1472 წელს იქორწინა კატერინა სფორცაზე, მილანის ჰერცოგის უკანონო შვილზე და 1480 წელს ქალაქი ფორლი გადაეცა სამფლობელოდ. 

1484 წელს იმოლაში სახალხო აჯანყებამ იფეთქა და ჯიროლამო ქალაქიდან იქნა გაძევებული, ხოლო მომდევნო 1488 წლის აჯანყებას მისი სიცოცხლეც კი ემსხვერპლა.
**ლუიჯია (ჯინა) ლოლობრიჯიდა** (იტალ. Gina Lollobrigida; 4 ივლისი, 1927, სუბიაკო — გ. 16 იანვარი, 2023, რომი, იტალია) — იტალიელი მსახიობი, ფოტოჟურნალისტი და მოქანდაკე. 1950-იან და 1960-იან წლებში იყო ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მსახიობი. მიიჩნევა 1950-იან წლების სექს-სიმბოლოდ. ჯინა ლოლობრიჯიდა ოქროს გლობუსის ჯილდოზე ნომინირებული იყო სამჯერ, საიდანაც მოიგო ერთი.

ჯინა ლოლობრიჯიდას დებიუტი 1946 წელს შედგა ფილმში „შავი არწივი"; პოპულარობა მოიპოვა „მის იტალიის" (1947) სილამაზის კონკურსის შემდეგ. ჟერარ ფილიპთან ერთად ითამაშა კრისტიან ჟაკის სათავგადასავლო კომედიაში „ფანფან-ტიტა". 1950-იანი წლების დასაწყისში მონაწილეობდა „ვარდისფერი ნეორეალიზმის" ფილმებში, მ.შ. კომედიებში, რომლებმაც მსახიობს მსოფლიო აღიარება მოუტანა (ლუიჯი კომენჩინის „პური, სიყვარული და ფანტაზია" და „პური, სიყვარული და ეჭვიანობა", სადაც ლოლობრიჯიდას პარტნიორი იყო ვიტორიო დე სიკა). შემდგომში მონაწილეობდა უპირატესად გასართობი ხასიათის იტალიურ, ევროპულ და ამერიკულ ფილმებში („სოლომონი და საბაელთა დედოფალი", „საიმპერიო ვენერა" და სხვ.). 1970-იან წლებში, აქტიური საშემსრულებლო მოღვაწეობის დასრულების შემდეგ, ლოლობრიჯიდამ დადგა დოკუმენტური ფილმი კუბის შესახებ „ფიდელის პორტრეტი" (1975), დაკავდა სამხატვრო ფოტოგრაფიით. სხვა ფილმებს შორისაა: „ფრთხილად, ბანდიტები!", „ღამის ლამაზმანები", „პროვინციელი", „რომაელი", „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი", „ყოველ სექტემბერს", „მშვენიერი ნოემბერი", „მეფე, ქალი, ვალეტი". 1980-იანი წლებიდან დაკავებული იყო ქანდაკებით.

კინოხელოვნებაში შეტანილი წვლილისა და შემოქმედებისათვის მიღებული ჰქონდა დასავლეთ ბერლინის (1986), კარლოვი-ვარის (1995) და მოსკოვის (1997) საერთაშორისო კინოფესტივალების პრემიები. დაჯილდოვებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით (1995).

ლოლობრიჯიდა 2023 წლის 16 იანვარს, რომში, 95 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯინა ლოლობრიჯიდა"** ვიკისაწყობში.
* ჯინა ლოლობრიჯიდა — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Gina Lollobrigida- Biography. movies.yahoo.com

სქოლიო
------

1. 1 2  *Босенко В. И.* Лоллобриджида Джина // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 766.
2. ↑  „È morta Gina Lollobrigida, aveva 95 anni - Speciali". *ANSA.it* (იტალიური). 16 იანვარი, 2023. ციტირების თარიღი: 19 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  „Morta Gina Lollobrigida, la "bersagliera" del cinema italiano". *la Repubblica* (იტალიური). 16 იანვარი, 2023. ციტირების თარიღი: 19 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**შალვა რატია** (დ. 1906 — გ. 22 იანვარი, 1958, თბილისი) — ისტორიკოსი, სსრკ კულტურის სამინისტროს ძეგლთა დაცვის განყოფილების უფროსი, სსრკ ცენტრალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო სახელოსნოს სამეცნიერო-კვლევითი სექტორის ხელმძღვანელი.

არქიტექტურული ძეგლების შესწავლაზე მუშაობა დაიწყო 1932 წ. შუა აზიაში, სადაც მონაწილეობას იღებდა ახალი შენობების პროექტირებასა და მშენებლობებში. მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტში ასპირანტურაში სწავლის დროს, 1936-1940 წწ. თავისი საკანდიდატო დისერტაციის საკვლევ თემად აირჩია შუა აზიის ერთ-ერთი შესანიშნავი არქიტექტურული ძეგლი, ბიბი-ხანიმის მეჩეთი სამარყანდში.

მისი პროექტითა და ხელმძღვანელობით მოხერხდა მოსკოვის ნათლისღების მონასტრის რესტავრაცია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სარესტავრაციო სამუშაოების პრაქტიკა. მოსკოვი. 1950
* ბიბი-ხანიმის მეჩეთი სამარყანდში. მოსკოვი. 1950
* დაიცავით არქიტექტურული ძეგლები. 1952

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Шалва Ратия — об авторе
* К генеалогии последних опытов реставраторов Каракалпакстана

სქოლიო
------

1. ↑  Мечеть Биби-Ханым в Самарканде : Исследование и опыт реставрации / Шалва Ратия
2. ↑  Ратия, Шалва Евстафьевич - Мечеть Биби-Ханым в Самарканде
3. ↑  Охраняйте памятники архитектуры / Ш. Е. Ратия, К. П. Додина.
**ძეგვის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის ნაპირას, მჭიდროდ დასახლებულ უბანში. 

კოშკი წრიული ფორმისაა. ნაგებია რიყის ქვითა და ბრტყელი აგურით. სამსართულიანია. მთავარი შესასვლელი მეორე სართულზე აქვს. მთავარი კარი მასშტაბური და მოპირკეთებულია. მის წირთხლებად, ზღურბლად და არქიტრავულ გადახურვად გამოყენებულია საფლავის ქვები. მარჯვენა მხარეს ჩადგმულ ქვას კიდეზე მხედრულით შესრულებული წარწერაც აქვს. კოშკის ყველა სართულზე დატანებულია ვიწყო სათოფურები, რომლებიც იმავე დროს სარკმლის როლსაც ასრულებდა. სართულშორისი მაკავშირებელი კედელში ჩატანებული კიბეა. სართულშორის გადახურვა გვირგვინოვანია და აგურითაა ნაშენი. პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულების უნდა ყოფილიყო. კედლებში გაკეთებულია დაბალი თაღოვანი და მართკუთხა ფორმის ღრმა ნიშები. მეორე სართული საცხოვრებელი. კარის პირდაპირ გაკეთებულია თაღოვანი ბუხარი. მესამე სართული საბრძოლო ბანია, რომელსაც აუცილებლად უნდა ქონოდა ქონგურები, რომელიც ამჟამად აღარ არსებობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10624
**ქისტები** — საქართველოში მცხოვრები ჩეჩნები. ძირითადად ცხოვრობენ პანკისის ხეობაში (ახმეტის მუნიციპალიტეტი). ქისტები საკუთარ თავს „*ქისტიე" ან „*ვეჲ ნახ-ს" უწოდებენ. „ვეჲ ნახ" ითარგმნება, როგორც „ჩვენი ხალხი". ამ სახელით მოიხსენიებენ ჩეჩენი, ინგუში და ქისტი ხალხი საკუთარ თავს სხვა მთიელი კავკასიელებისგან განსასხვავებლად. სასაუბრო ენა ქისტებისათვის ჩეჩნური ენის ქისტური დიალექტია.

მჭიდრო ურთიერთობა ქართველურ და ვაინახურ ტომებს შორის ჯერ კიდევ ანტიკური პერიოდიდან იწყება. უძველეს ქართულ წყაროებში ვეინახები ნახჩებად, ღლიღვებად, ძურძუკებად და დურძუკებად მოიხსენიებიან. საუკუნეების მანძილზე ვეინახური ტომები ქართველი მეფეების მხარდამხარ იბრძოდნენ. განსაკუთრებული სიყვარული ქისტებს თამარ მეფისადმი ჰქონდათ. თამარის სახელს არქმევდნენ ხიდებსა და სხვა ნაგებობებს, ქალიშვილებს. ერთ ლამაზ ყვავილსაც თამარს უწოდებენ.

საქართველოში ვაინახების ჩამოსახლება პერიოდულად ხდებოდა, რაც საბოლოოდ მათი ასიმილაციით სრულდებოდა. ბოლო მასობრივი ჩამოსახლება საქართველოს ტერიტორიაზე XIX საუკუნის ოციან წლებში მოხდა. ქისტების ნაწილი საქართველოში ჩამოსახლების პერიოდში ქრისტიანი იყო, ნაწილი მუსლიმი, თუმცა ძირითადი ნაწილი ტრადიციულ რწმენა-წარმოდგენებს მისდევდა. თუმცა 2000-იანი წლების შემდეგ ქისტებში სრულად ისლამი გავრცელდა.

საქართველოში, მდინარე ალაზნის ვიწრო ხეობაში ერთმანეთთან ახლოს განლაგებულია ხეობის ზემოთ დასახლებულ ქისტების სოფლები. ისინი გადმოვიდნენ კავკასიონის ქედის ჩრდილო კალთებიდან და შეადგენენ ჩეჩნების განაყოფს. მათ უკავიათ მდ. ალაზნის გასწვრივ მდებარე სოფლები: დუისი, ჯოყოლო, ბირკიანი, ომალო, დუმასტური, ზემო ხალაწანი, შუა ხალაწანი, ქვემო ხალაწანი, წინუბანი, ძიბახევი, ასევე ქართვებთან ერთად ცხოვრობენ ქორეთში და ყვარელწყალში.

2014 წლის მოსახლეობის აღწერით საქართველოში ცხოვრობდა 5697 ქისტი.

ლიტერატურა
----------

* *ლ. მარგოშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 537.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქისტები[*მკვდარი ბმული*]
* ქისტური დიალექტი[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  georgia-ethnic-2014
**ხსეფარნუგი** — ქართლის (იბერიის) მეფე II საუკუნის 60-იან წლებში. მას მოიხსენიებს არმაზისხევის ნეკროპოლში აღმოჩენილი ხსეფარნუგის ეზოსმოძღვრის უდროოდ გარდაცვლილი მეუღლის სერაფიტის საფლავის ქვის წარწერა. მასში ნათქვამია, რომ იოდმანგანის (ეზოსმოძღვარი) მამა ფარსმან მეფის ეზოსმოძღვარი იყო. სერაფიტის მამა კი – ფარსმან მეფის პიტიახში. ე. ი. ხსეფარნუგის წინამორბედი ფარსმან II იყო.

წარწერაში ყველა პიროვნების მამის სახელია მოხსენიებული, გარდა ხსეფარნუგ მეფისა. ლეონტი მროველის მიხედვით ფარსმან II ქველი მოწამლულ იქნა. ამის გამო გ. მელიქიშვილი ფიქრობს, რომ შეიძლება ფარსმან II მართლაც შეთქმულების მსხვერპლი გახდა და ტახტი მისმა უშუალო მემკვიდრემ კი არ დაიკავა, არამედ ხსეფარნუგმა.

წარწერაში იოდმანგანი იწოდება „ძლევამოსილად და მრავალი გამარჯვების მომპოვებლად". ე. ი. ამ დროს იბერია წარმატებით აწარმოებდა საგარეო ომებს.

ხსეფარნუგი არც ლეონტი მროველთან და არც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს ფარნავაზიან წარმართ მეფეთა სიაში შესული არ არის.

ლიტერატურა
----------

* მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი (2007). *საქართველოს მეფეები*. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, წიგნსაცავის განყოფილება, K 281.358/3, თბილისი:  გამომცემლობა „ნეკერი",   გვ. 27, 28. ISBN 99928-58-36-2.
* საქართველოს ისტორია, ტ. 1, თბ. 2008
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ. 1970, გვ. 534.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იბერიის მეფეები „მეფეთა ცხოვრების" მიხედვით |
| --- |
|  |
| ორმეფობამდე | 
* ფარნავაზ I
* საურმაგი
* მირვან I
* ფარნაჯომი
* არშაკ I
* არტაგი
* ფარნავაზ II
* მირვან II
* არშაკ II
* ადერკი
 |
|  |
| ორმეფობა | 
* ბარტომი და ქართამი
* ფარსმანი და კაოსი
* აზორკი და არმაზელი
* ამაზასპი და დეროკი
* ფარსმან ქველი და ფარსმან ავაზი
 |
|  |
| ორმეფობის შემდეგ | 
* ღადამი
* ღადანა
* ფარსმან III
* ამაზასპ II
* რევ I
* ვაჩე
* ბაკურ I
* მითრიდატე IV
* ასფაგური
* რევ II
* მირიან III
* ბაქარ I
* მირდატ III
* ვარაზ-ბაქარი
* თრდატი
* ფარსმან IV
* მითრიდატე VI
* არჩილ I
* მითრიდატე VII
* ვახტანგ I გორგასალი
* დაჩი
* ბაკურ IV
* ფარსმან V
* ფარსმან VI
* ბაკურ V
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყორღანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

სარმატული ყორღანი, ძვ. წ. IV საუკუნე.
**ყორღანი** (თურქ. kurgan, რუს. курга́н, პოლ. kurhan) — გორასამარხის, უმეტესად ხის ოთახი, რომელიც შემდგომ მიწის ბორცვით იფარებოდა. სიტყვა ნაწარმოებია თურქული კურგანიდან რომელიც ითარგმნება როგორც ნაყარი, ბორცვი. ყორღანი წარმოადგენს ქვების და მიწის მთას, რომელიც ერთ ან რამდენიმე საფლავზე აღიმართება. ეს სიტყვა გორასამარხის აღსანიშნავად ძირითადად საბჭოთა არქეოლოგიაში გამოიყენებოდა, საიდანაც დღემდე შემორჩა აღმოსავლეთ ევროპისა და შუა აზიის არქეოლოგიას. 

უძველესი აღმოჩენილი ყორღანები მდებარეობს კავკასიაში და თარიღდება ძვ. წ. IV საუკუნით, რომლებიც ასოცირდება პროტოინდოევროპელებთან. ყორღანებს ენეოლითის ხანიდან შუა საუკუნეებამდე აგებდნენ. ყორღანების კულტურა იყოფა რამდენიმე ქვე კულტურად: სკვითური, სარმატული, ჰუნების, ყივჩაყური. 

ყორღანი როგორც ტოპონიმი გვხვდება ბაიკალიდან შავ ზღვამდე.

ლიტერატურა
----------

* "In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth" by J. P. Mallory, ISBN 0-500-27616-1
* "The Kurgan Culture and the Indo-Europeanization of Europe: Selected Articles Form 1952 to 1993" von Marija Gimbutas u.a. ISBN 0-941694-56-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ყორღანი***

* Kurgan Culture დაარქივებული 2005-08-27 საიტზე Wayback Machine.
* excavated kurgans დაარქივებული 2005-01-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  "kurgan." Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Merriam-Webster, 2002.  (14 October 2006).
2. ↑  Kipfer 2000, p. 291. sfn error: no target: CITEREFKipfer2000 (help)
3. ↑  Mallory & Adams 1997, p. 339. sfn error: no target: CITEREFMalloryAdams1997 (help)
**ღადამესი** (არაბ. غدامس‎) — ოაზისის ქალაქი დასავლეთ ლიბიაში. მდებარეობს ტრიპოლიდან 549 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, ალჟირისა და ტუნისის საზღვართან. 

ოაზისის მოსახლეობა 7 000 ადამიანია და მას ძირითადად ბერბერები შეადგენენ. ქალაქის ძველი ნაწილი, რომელიც კედლითაა გარშემორტყმული, 1986 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. 

ღადამესის შესახებ პირველი ჩანაწერები რომაული ეპოქით თარიღდება, როდესაც ეს დასახლება *კიდამუსის* სახელით იყო ცნობილი. ძვ. წ. I საუკუნეში, იმპერატორ ავგუსტუსის მმართველობისას, კიდამუსი რომაელმა პროკონსულმა ლუციუს კორნელიუს ბალბუსმა დაიპყრო. იმპერატორ სეპტიმიუს სევერუსის დროს აქ დროებითი გარნიზონი შეიქმნა და დაახლოებით 202 წელს წელს ქალაქს სავარაუდოდ იმპერატორი ეწვია. III საუკუნის რომის კრიზისის დროს, იმპერიამ ამ არეალიდან უკან დაიხია. 

VI საუკუნეში, ბიზანტიელი მისიონერების წყალობით, ქალაქის მოსახლეობა ქრისტიანობაზე მოექცა და შეიქმნა საეპისკოპოსო. VII საუკუნეში ქალაქი არაბებმა დაიპყრეს და მოსახლეობა სწრაფად გადაიყვანეს ისლამზე. ამის შემდეგ, ღადამესი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა და წარმოადგენდა ტრანს-საჰარული სავაჭრო გზის ბაზას XIX საუკუნემდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Ghadamis, Libya", Falling Rain Genomics, Inc.
* ღადამესის მედინას ფოტოები

სქოლიო
------

1. ↑  Ghadames (Ghudamis), Cydamus: the Pearl of The Libyan Sahara:
2. ↑  Birley, Anthony R. *Septimius Severus: The African Emperor*. London: Routledge. (2000) [1971]. pg 147.

ძველი ქალაქის ხედი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბიაში ლიბიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კირენა  · ლეპტის-მაგნა  · საბრათა  · ძველი ქალაქი ღადამესი  · ტადრატ-აკაკუსი |  |

 |
| საბჭოთა კავშირისკომპარტია |
| --- |
|  |
| სსრკ |
| 
სია

* პარტიის ისტორია
* ოქტომბრის რევოლუცია
* ახალი ეკონომიკური პოლიტიკა
* სტალინიზმი
* ხრუშჩოვის დათბობა
* ბრეჟნევის მართველობა
* პერესტროიკა
* სსრკ-ის დაშლა

 |
| პარტიის ორგანიზაცია |
| 
სია

* კონგრესი
* ცენტრალური კომიტეტი
* პოლიტბიურო
* სამდივნო
* ორგბიურო
* კონტროლის კომიტეტი
* კონტროლის კომისია

 |
| ლიდერები |
| 
სია

* ლენინი (1917—1924)
* სტალინი (1924—1953)
* ხრუშჩოვი (1953—1964)
* ბრეჟნევი (1964—1982)
* არნდროპოვი (1982—1984)
* ჩერნენკო (1984—1985)
* გორბაჩოვი (1985—1991)

 |
| სხვა თემები |
| 
სია

* *პრავდა*
* კომკავშირი

 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**ხრუშჩოვის დათბობა** (რუს. хрущёвская о́ттепель) — პერიოდი 1950-იანი წლების ბოლოსა და 1960-იანების დასაწყისში, როდესაც საბჭოთა კავშირში რეპრესიები და ცენზურა საგრძნობლად შერბილდა. ტერმინი ეკუთვნის ილია ერენბურგს, რომელმაც ეს სიტყვა პირველად მის 1954 წლის რომანში „დათბობა" (რუს. „Оттепель") გამოიყენა. წიგნმა იმ პერიოდის საზოგადოებაში სენსაცია გამოიწვია.

დათბობის გენეზისი ხრუშჩოვის მიერ პარტიის საიდუმლო მე-20 სხდომაზე (1956 წლის თებერვალი) წარმოთქმული სიტყვა იყო „პერსონალურ კულტსა და მის შედეგებზე". ამ გამოსვლაში ხრუშჩოვმა დაგმო სტალინი და მის მიერ საბჭოთა კავშირში განხორციელებული რეპრესიები. სიტყვის დასრულებისა და 1956 წლის 5 მარტს მისი სახალხოდ გამოქვეყნების შემდეგ ქვეყანაში დაიწყო სტალინის დიდი წმენდის შედეგად გადასახლებულთა და მოკლულთა ოფიციალური რეაბილიტაციის ტალღა. ასევე შერბილდა ცენზურა სიტყვის თავისუფლებაზე.

ლიტერატურა
----------

* William Taubman, Khrushchev: The Man and His Era, London: Free Press, 2004


|  |  |
| --- | --- |
| ნამგალი და  ურო | *ეს სტატია სსრკ-ის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
| შენჯენის მეტროპოლიტენი |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა |  **ჩინეთი** |
| ქალაქი | შენჩჟენი |
| გახსნის თარიღი | 28 დეკემბერი 2004 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 22 км |
| სადგურთა რაოდენობა | 19 |
| ხაზთა რაოდენობა | 2 |
| მგზავრები დღეში |  |
| მგზავრები წელიწადში |  |
| ხაზების სქემა |
|  |

**შენჯენის მეტროპოლიტენი** (ჩინ. 深圳地铁) — მეტროპოლიტენი სისტემა ჩინეთის ქალაქ შენჯენში. გაიხსნა 2004 წლის 28 დეკემბერს. 2008 წლის მონაცემებით შედგება 2 ხაზზე არსებული 19 სადგურისგან. საერთო სიგრძეა 22 კმ. მართავს შენჯენის მეტროპოლიტენის კომპანია (Shenzhen Metro Company, SZMC).

ხაზები და სადგურები
-------------------

2 მოქმედ ხაზს გააჩნია შემდეგი ნომრები — 1 და 4. ხაზი 1-ის („შენჯუანი" — „ლოხუ") სიგრძე 16,6 კმ.-ია. შედგება 15 სადგურისგან და მიემართება დასავლეთიდან სამხრეთისაკენ. ხაზი 4-ის („შაონიანგდუნი" — „ჰუანგანი") სიგრძე 5,3 კმ.-ია. შედგება 5 სადგურისგან და მიემართება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ.

ისტორია
-------

შენჯენის მეტროპოლიტენის ორივე ხაზი გახსნა ერთდროულად 2004 წლის 28 დეკემბერს. 2007 წლის 20 ივნისს ხაზ 4-ს დაემატა 1 სადგური.

პერსპექტივები
-------------

2009 წლისათვის დაგეგმილია ხაზი 4-ის გაგრძელება ჩრ.-ით 16 კმ.-ზე. ასევე ხაზი 3-ის გახსნა, რომლის სიგრძეც შეადგენს - 32,7 კმ.-ს. 2010 წელს კი ხაზი 1 უნდა 14კმ.-ით უნდა დაგრძელდეს. ასევე, უნდა გაიხსნას ხაზი 2 (14,4კმ.) და რამდენიმე სხვა ხაზიც. დაახლოებით 20 წელში, ხაზთა საერთო სიგრძე უნდა შეადგენდეს - 360 კმ.-ს.

მოძრავი შემადგენლობა
--------------------

ძირითადად გამოყენებულია Movia 456-ისა და Bombardier-ის წარმოებული ვაგონები. ორივე ხაზზე გამოიყენება ექვსვაგონიანი შემადგენლობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* შენჩჟენის მეტროპოლიტენი საიტზე UrbanRail დაარქივებული 2011-05-26 საიტზე Wayback Machine.
**ყოფჩისკარის კომპლექსი** — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქალილოს ჩრდილოეთით, 1,5-2 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადის ყოფჩურის ხეობაში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1988 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). კომპლექსი შეიცავს ნანგრევებად ქცეულ სწორკუთხა კოშკს, პატარა დარბაზულ ეკლესიას და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთს. კომპლექსს გარს ეკრა ლოდებით მშრალად ნაწყობი გალავანი, რომლის კვალი აქა-იქღაა შემორჩენილი. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (5,5 x 3,8 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და დუღაბით. აქა-იქ გამოყენებულია შირიმის კვადრებიც. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი და ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ ნაწილი (სიმაღლე 0,6-0,8 მეტრი). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით გამოყოფილი არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე ნატეხი ქვით ნაგები ტრაპეზია (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) მიდგმული. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა შემაღლებული. ქვედა საფეხურს შუაში სწორკუთხა ამბიონი აქვს. დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია საკურთხევლისწინა ჯვრის კვადრატული ბაზისი. ჩრდილო კედელს მთელ სიგრძეზე დაბალი საფეხური გასდევს. ეკლესიის აღმოსავლეთით, 15 მეტრზე, გათხრილია კლდის ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები აკლდამა, რომელშიც აღმოჩნდა 25 ჩონჩხი. გამოვლინდა მინის მძივები, ბრინჯაოს ბეჭდები, საყურეები, სამაჯურები და ღილები, რკინის ისრისპირი. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რჩეულიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 323.
**შენადნობები** — სპილენძსა და კალას ბევრი გამოსადეგი თვისება აქვს - ერთ-ერთი ისაა რომ იოლად არ იჟანგება. თუმცა, ორივე მათგანი რბილია და სუსტი. სამაგიეროდ მათი შერევით მიღებული ლითონი ძალიან მყარი და მაგარია, თანაც არ იჟანგება. ის ლითონთა ერთ-ერთი ყველაზე გამოსადეგი ნაერთია, ანუ შენადნობი და მას ბრინჯაო ეწოდება.

ლითონთა უმრავლესობა სუფთა სახით საკმაოდ რბილი და სუსტია. მათი შენადნობი კი მყარი და მაგარი. დღესდღეობით გამოყენებული ლითონების უმრავლესობა შენადნობები ისეთი წვრილმანებით იწყება როგორიცაა მონეტები, დანა-ჩანგალი და სხვა, ეს ჩამონთვალი კი თვითმფრინავების ძრავებითა და კორპუსებით მთავრდება.

სწორი რეცეპტი
-------------

უკვე ათასობით წელია, რაც შენადნობები გამოიყენება. მეტალურგები, რომლებიც ლითონებზე მუშაობენ, სხვადასხვა თვისებების მქონე მრავალი სახის შენადნობებს აწარმოებენ. მეცნიერები შენადნობებისთვის ლითონებს დიდი სიფრთხილით აჩევენ, ანუ სწორ რეცეპტს იგონებენ.
ყველაზე გავრცელებული ლითონი - ფოლადი, შენადნობია. ის რკინის, მცირე რაოდენობით ნახშირბადისა და ზოგიერთი სხვა ლითონის ნაერთია. სწორედ ამის გამოა ის ასეთი მყარი. ჩვეულებრივი ფოლადის ცუდი თვისება ის არის, რომ იჟანგება. იმისთვის რომ ფოლადი არ დაიჟანგოს მეტალურგები მას ქრომსა და ნიკელს უმატებენ. ეს ლითონები არ იჟანგება და ფოლადსაც უჟანგავს ხდის. აწორედ ასე მიიღება უჟანგავი ფოლადი.
ყველაზე სრულყოფილი შენადნობები რეაქტიულ ძრავებში გვხვდება. მათ 100°C-ზე მაღალ ტემპერატურაზეც კი მყარი მდგომარეობა უნდა შეინარჩუნონ. ზოგიერთი ასეთი შენადნობი შეიძლება ათზე მეტ სხვადასხვა ლითონს შეიცავდეს, მათ შორის ტიტანს და ვოლფარმსაც. ისინი მხოლოდ ძალიან მაღალ ტემპერატურაზე დნება. შენადნობების ფასი ჯერ კიდევ უხსოვარ დროში გაიგეს. ბრინჯაო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 3000 წლის წინ დაამზადეს, თითბერს დაახლოებით ამდენივე ხანია იყენებენ.

მეხსიერების მქონე ლითონები ნიკელისა და ტიტანის შენადნობებია, რომლებსაც თავიანთი ფორმის "დამახსოვრება" შეუძლიათ. თუ მეხსიერების მქონე ლითონისგან დამზადებულ საგანს მოვღუნავთ ის თავის ფორმას დაიბრუნებს დაბალ ცეცხლზე გაცხელებით.

ლიტერატურა
----------

* ოქსფორდის ილუსტრირებული სამეცნიერო ენციკლოპედია
**ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, „მეწყერის" მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთით 2 კმ-ზე, მდ. ჭურთის ხეობაში მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს კოლოფა აბსიდი, ცენტრში გაჭრილი თაღოვანი სარკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველში, ჩრდილოეთით და ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა. ეკლესიის ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა პილასტრებს, რომელთაგან ჩრდილოეთისა სამსაფეხურიანია, ხოლო სამხრეთისა ორსაფეხურიანი. დასავლეთი საბრჯენი თაღი კი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელში, პილასტრის მიჯრით მცირე ზომის არქიტრავული ნიშაა. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიას სადა ფასადები აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ნაგებობიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას სამსართულიანი სამრეკლო. მისი პირველი სართული ყრუა და ამოვსებულია მიწით. მეორე სართული ოთხივე მხრიდან გახსნილია თაღებით, რომლებიც მასიურ, ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობიან. სვეტებში მოწყობილია მცირე ნიშები. მესამე სართული ჩამონგრეულია. სამრეკლოს სამშენებლო მასალა ფლეთილი ქვაა, რომელიც შემდეგ შეულესიათ. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. აყრილია ეკლესიის საბურავი, ამოსულია ხეები. კარი და სარკმლები დაზიანებულია, კედლები დაბზარული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 226-227
**„ყოჩები"** — საქართველოს უმაღლესი ლიგის სარაგბო კლუბი.

ისტორია
-------

სარაგბო კლუბი „ყოჩები", პირველი და უძველესი ქართული გუნდი 1959 წლის 15 ოქტომბერს დაარსდა. წარმოშობით სომეხმა, მარსელში აღზრდილმა ჟაკ ასპეკიანმა, სახელმწიფო პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში პირველი ვარჯიში სწორედ ამ დღეს ჩაატარა სარაგბო კლუბ „გეპეიში" , რომელიც, თავის მხრივ, „ყოჩების" წინამორბედია.

1961 წლიდან თბილისის პირველობას ჩაეყარა საფუძველი და პირველი სამი გათამაშება სპის (საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის) გამარჯვებით დასრულდა, 1966-ში „ყოჩებმა" მესამე ადგილი დაიკავა. 1978 წლიდან საქართველოს თასის გათამაშება დაიწყო, სადაც საკავშირო ჩემპიონატში მონაწილე ქართული კლუბებიც იღებდნენ მონაწილეობას და პირველ სამ ჯერზე (1978, 1979 და 1980 წლებში) თასი სპიმ მოიპოვა. 

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, პირველად ჩატარებულ (1990 წელს) საქართველოს ჩემპიონატში გუნდი შეცვლილი სახელით (საქართველოს ტექნიკური უნივერისტეტი) გამოვიდა, უფრო მოგვიანებით კლუბს „სტუ-ყოჩები", ბოლოს კი „ყოჩები" ეწოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2014-12-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  რუსული ენის გავლენით, ასე ეძახდნენ საბჭოეთში საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტს

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დიდი 10-ის მონაწილე გუნდები — 2015/16 წლების სეზონი |
| --- |
|  |
| 
* ლელო სარასენს თბილისი (გამარჯვებული)
* ლოკომოტივი
* ჯიქი
* ბათუმი
* ყოჩები
* აია
* აკადემია
* არმია
* არმაზი
* ხარები
 |

 |
* 

**ხსოვნის კედელი** (რუს. Стена Памяти) — მემორიალური კომპლექსი ქალაქ ბატაისკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
-------

თანამედროვე მემორიალური კომპლექსი ხსოვნის კედელი ქალაქ ბატაისკში, გაიხსნა 2006 წლის 9 მაისს. მემორიალი მდებარეობს ვ. ლენინის სახელობის პარკში. მემორიალი შეიქმნა იმ მოქალაქეების პატივსაცემად, ომლებიც სხვადასხვა დროსდაიღუპნენსამხედრო და ინტერნაციონალური მოვალეობის შესრულებისას.

XX საუკუნის 50-იან წლებში ქალაქში, კინოთეატრთან ახლოს მდებარეობდა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ბატაისკის გათავისუფლებისათვის დაღუპული ჯარისკაცების საძმო სასაფლაო, სადაც დასაფლავებული იყო ამ ომში დაღუპული 996 ჯარისკაცი. 1958 წელს სასაფლაოსთან დადგეს ძეგლი, რომელიც დღემდე არაა შემორჩენილი. ძეგლი შედგებოდა ორი ჯარისკაცის ფიგურისაგან, რომელიც მთელი ტანით იყო გამოსახული. ერთ-ერთ მეომარს მარჯვენა ხელში ავტომატი ეჭირა, იგი მარცხენა ხელით დაყრდნობილი იყო მეორე ჯარისკაცის მხარზე, რომელიც იყო დაჩოქილი. თაბაშირის ეს ძეგლი ორ მეტრზე მაღალი იყო. 

1967 წელს სასაფლაოსთან დადგეს ძეგლი, რომელიც ეძღვნებოდა სამოქალაქო ომის (1918-1925 წწ.) გმირებს. მეტალის დაფაზე ამოკვეთილი იყო ომში დაღუპული წითელარმიელი ჯარისკაცების სახელები. ამ ძეგლზე გამოსახული იყო ჯარისკაცი ხელში შაშხანით. ძეგლის სიმაღლე იყო დაახლოებით 3,5 მეტრი. 

1970-იან წლებში ბატაისკში ქალაქის სხვადასხვა საფლავებიდან გადმოასვენეს დაღუპული მეომრების ნაშთები. 1975 წელს აქ დადგეს მემორიალი სახელად „ხსოვნის კედელი". ბეტონის ნახევარწრიულ ბეტონის ფილებზე დაკიდეს მემორიალური დაფები, რომელზეც დააწერეს სხვადასხვა დროს ქალაქის გათავისუფლებისათვის დაღუპულ ჯარისკაცების სახელი და გვარები. 

1975 წლიდან მემორიალთან მუდმივად იდგა ბატაისკის სკოლის მოსწავლეთა საპატიო ყარაული. გარდაქმნის პერიოდში დავიწყებული ტრადიცია აღადგინეს 2005 წელს. 1975 წელს მემორიალთან აანთეს მუდმივი ცეცხლი.

2005 წელს მემორიალთან შეიქმნა დიდების ხეივანი, სადაც დააყენეს საბჭოთა კავშირის გმირების ი. ლუპირევის, ა. კოტოვას, ვ. ბოგდანენკოს, გ. ინოზემცევის, ნ. ლეონოვას, პ. პოლოვინკოს და რუსეთის გმირების ვ. პერშიკოვას და ვ. გრეჩანიკას ბიუსტები. ნახევარწრიული კედლის წინ დგას სკულპტურა, რომელზეც გამოსახულია ომის ვეტერანი ჯოხით და მის მახლობლად ფეხზე მდგომი ბიჭი, რომელსაც ხელში ვეტერანის სამხედრო ქუდი უჭირავს. 

ხსოვნის კედლის მემორიალის ავტორია, მოქანდაკე, რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული მხატვარი (2004 წ.) ანატოლი სკნარინი. დღეისათვის მემორიალი მოიცავს ძმათა სასაფლაოს მუდმივი ცეცხლით, დიდების ხეივანს და ხსოვნის კედელს. მემორიალთან საზეიმო დღეებში იმართება მოქალაქეთა მიტინგი, ძმათა სასაფლაოს კი ამკობენ ყვავილებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мемориал памяти жителей г. Батайска, погибших в годы Великой Отечественной войны. Площадь Ленина в г. Батайске Ростовской области
* Мемориал Стена памяти
* Мемориал "Стена Памяти"
ჩქერი
ჩქერი
**ჩქერი** — ნატანით ჩამოყალიბებული მდინარის კალაპოტის წყალმარჩხი მონაკვეთი. წარმოიქმნება წყლის ნაკადის მიერ კალაპოტის არათანაბარი წარეცხვის შედეგად მდინარის ფსკერზე ქვიშის გარდიგარდმო ზვინულის დაგროვების ადგილას. ქვიშის ზვინულის დამრეცი კალთა მდინარის აღმაა მიმართული, ციცაბო — დაღმა და ნაკადი სწრაფად ეშვება მასზე. ჩქერი, ვაკე მდინარეების მეზორელიეფის ტიპური ფორმაა. ხშირად განლაგებულია კლაკნილის გადახრის ადგილას.

ჩქერი ლუბრმასთან ერთად მდინარეებზე წარმოქმნის სისტემას — ლუბრმა-ჩქერი-ლუბრმა. ეს სისტემა ისევე როგორც რელიეფის სხვა კალაპოტური ფორმები, ნელ-ნელა გადაადგილდება კალაპოტის გასწვრივ; ამ პროცესს თან ახლავს შექცევადი (ნიშანცვლადი) კალაპოტური დეფორმაცია. ასეთი სისტემების გადაადგილების სიჩქარე ჩვეულებრივ არ აჭარბებს რამდენიმე ასეულ მეტრს წელიწადში. გადაადგილების მაქსიმალური სიჩქარე ჩქერებისთვის დამახასიათებელია კალაპოტის სწორხაზოვან მონაკვეთებზე. იგი მატულობს ნატანის სისხოს შემცირებასთან ერთად. ჩქერი აგებულების მიხედვით სულ სამი სახისაა.

სისტემა ლუბრმა-ჩქერი-ლუბრმას მეტად დამახასიათებელი ელემენტებია ზედა და ქვედა ლუბრმული ღარტაფი და ზედა და ქვედა (ან მარცხენა და მარჯვენა ნაპირის) ჩქერული გვერდული. დინებით ზედა ჩქერის წყალქვეშა კალთა უფრო დამრეცია, ქვედა ფერდი უფრო ციცაბო. ტიპური ჩქერი წარმოადგენს ალუვიონის გროვას. ჩვეულებრივ განლაგებულია ჯგუფებად.

ჩქერის მეტად წყალმარჩხ ნაწილს — სანაპირო მეჩეჩს — გვერდული ეწოდება. ჩქერის მეტად ღრმა მონაკვეთი მომიჯნავე ლუბრმულ ღარტაფებს შორის ჩქერის ვარცლის სახელწოდებითაა ცნობილი. მასზე გადის უდიდესი სიღრმეების ხაზი და სანაოსნო ფარვატერი. ჩქერზე ფარვატერის მეტად წყალმარჩხი ნაწილი ცნობილია ჩქერის თხემის სახელწოდებით.

მცირე სიღრმის მიუხედავად (განსაკუთრებით წყალმცირობისას) ჩქერი აფერხებს ნაოსნობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლუბრმა

სქოლიო
------

1. ↑  Leopold, L.; Wolman, M. G. (1957). River channel patterns: Braided, meandering, and straight. Washington, D.C.
2. ↑  Перекат | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-29. ციტირების თარიღი: 2021-02-21.
3. 1 2 3 4 5  | Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
4. ↑  Маккавеев Н.И. Русло реки и эрозия в ее бассейне. Москва: МГУ, 2003
**ქოჩალოს ბაზილიკა** — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ქალაქ ლაგოდეხის ჩრდილოეთით, მდინარე ნინოსხევის მარცხენა ნაპირზე, მთის ფერდზე. განეკუთვნება VI-VII საუკუნეებს.

ეკლესია ორნავიანი, უგუმბათო ნაგებობაა. აგებულია ნატეხი და რიყის ქვით დუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ცენტრალური ნავი აღმოსავლეთით ნახევარწიული ჩაწერილი აფსიდითაა დასრულებული, რომლის ღერძზე ერთი მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. საკურთხეველი ნავისგან ორმაგი მხრებითაა გამოყოფილი, რომლის შიდა შვერილზე კამარის საბჯენი თაღია გადაყვანილი. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს თითო მართკუთხა ნიშაა გაკეთებული. ტრაპეზი არ შემორჩა. ნავი დასრულებული იყო საბჯენის გარეშე გამართული ნახევარწრიული კამარით. გადახურვა ორფერდა ჰქონდა. გადახურული იყო კრამიტით. ნავის სამხრეთი კედელი ამჟამად ყრუა. ნავი ნახევარწრიული კამარითაა დასრულებული. ცალფერდა სახურავი კრამიტის იყო. ტაძარს სამხრეთიდან ქონია მინაშენი, რომლის მხოლოდ სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთი ნაწილი იკითხება ამჟამად. დანარჩენი დანგრეული და მცენარეული საფარითაა დაფარული.

1614-1617 წლებში კახეთში სპარსეთის შაჰის, აბას I-ის ლაშქრობების შემდეგ ლაგოდეხი გაუდაბურდა, რამაც ისტორიული მეხსიერების გაქრობაც განაპირობა. სავარაუდოდ, ქოჩალოს ეკლესია ამ პერიოდიდანაა განადგურებული და უმოქმედო.

ქოჩალოს ბაზილიკას, 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2019 წლის ივნისში ქოჩალოს ბაზილიკის გაწმენდითი სამუშაოების დროს უმნიშვნელოვანესი ქართული წარწერა გამოვლინდა. ასომთავრული ტექსტი X საუკუნის ბოლოსაა შესრულებული და ეკლესიისათვის მიწების შეწირვის შესახებ მოგვითხრობს. წარწერაში ჰერეთის მეფე ადარნასე და დედოფალი დინარია მოხსენებული. დღემდე მხოლოდ ნარატიული წყაროებით ცნობილი მეფე-დედოფალის მოხსენიების გარდა, უნიკალური აღმოჩენის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას წარწერაში აღნიშნული საქართველოს ისტორიისთვის ამ დრომდე უცნობი რამდენიმე მმართველის სახელი და ისტორიული ჰერეთის უცნობი ტოპონიმი განსაზღვრავს.

ლიტერატურა
----------

* *დიღმელაშვილი ქ. ყვავაძე დ.* ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული ძეგლები, თბ. 2021, გვ. 35-37 ISBN 978-9941-8-3699-2

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16319

სქოლიო
------

1. ↑  ქოჩალოს ორნავიანი ბაზილიკა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-01. ციტირების თარიღი: 2019-07-01.
2. 1 2  ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე, ქოჩალოს ეკლესიაში მეათე საუკუნის ქართული წარწერა აღმოაჩინეს
3. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ხალხური დღესასწაულები** — დღესასწაულთა ერთობლიობა თბილისში, რომლებიც მიუხედავად რელიგიური კუთვნილებისა, მთელი ქალაქის ყურადღებას იმსახურებდა. მასში მეტ-ნაკლებად აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები.

დღესასწაულებში, რელიგიურ სიუჟეტთან ერთად, აქცენტირებული იყო სხვადასხვა წარმომავლობის, მაგრამ თბილისისათვის დამახასიათებელი კულტურული ფასეულობები. მათ პოპულარობას ხელს უწყობდა სანახაობრივი მხარე, ასევე უძველესი სარწმუნოებრივ-მითოსური შრე, გასაგები და მისაღები ქალაქში მცხოვრები ყველა ეთნოსისათვის. თბილისში სხვადასხვა დროს შემოდიოდნენ, მკვიდრდებოდნენ და ქართველებთან ერთად ცხოვრობდნენ სპარსელები, არაბები, თურქები, ასურელები, ბერძნები, სომხები, რუსები და სხვ. ისინი კომპაქტურად სახლდებოდნენ და ქმნიდნენ უბნებს, მიკროკულტურულ გარემოს საკუთარი სამლოცველოებით, დღესასწაულებით, სასაფლაოებით და კულტურის სხვა რეალიებით. ქალაქში ხანგრძლივი თანაცხოვრების პირობებში ეს ეთნოკულტურული ერთეულები უახლოვდებოდნენ ერთმანეთს და, მიუხედავად გარკვეული იზოლაციისა, ქმიდნენ ქალაქის განუმერებელ კოლორიტს. 

სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები თბილისში ხშირად ერთვებოდნენ ერთმანეთის რიტუალებსა და დღესასწაულებში, ხოლო რაც შეეხება დაკრძალვას, მასში მონაწილეობდა განისაზღვრებოდა არა მარტო ეთნიკური ან სარწმუნოებრივი ნიშნით, არამედ მეზობლობით და თანამშრომლობით.

თბილისში ძველთაგანვე იმართებოდა ქართველების ბერიკაობა, რომლის სახელწოდებას მონღოლების დროიდან ყეენობაც დაემატა და დღეს ცნობილია ბერიკაობა-ყეენობის სახელით. ძალზე პოპულარული იყო მამადავითობა, როელიც მოსახლეობის სხვადასხვა ფენისა და სარწმუნოების წარმომადგენლეს იზიდავდა. მაჰმადიანები მართავდნენ შაჰსეი-ვასეის, ასევე იმართებოდა სპარსელების უძველესი დღესასწაული ნოვრუზი, მაჰმადიანები რამაზანის დასასრულს მართავდნენ ყურბან-ბაირამს, მსხვერპლშეწირვის დღესასწაულს. თბილისში სჯულით გათვალისწინებულ ყველა დღესასწაულს მართავდნენ ებრაელები, თუმცა ისინი სხვებზე მეტად იყვნენ იზოლირებული. აღსანიშნავია მათი საახალწლო დღესასწაული *როშეშანა*. განსაკუთრებით პოპულარული იყო *სუბსარქისი* სომხებში. 

გარდა ჩამოთვლილი დღესასწაულებისა, თბილისში აღინიშნებოდა მრავალი ოფიციალური საეკლესიო დღესასწაული, საუბნო თუ საოჯახო დღეები, როდესაც სტუმრობა და თანამონაწილეობა ჩველებრივი მოვლენა იყო. ამ გზით თბილისის მოსახლეობა გამოხატავდა როგორც ეთნიკურ და სარმუნოებრივ კუთვნილებას, ისე თავის დამოკიდებულებას მეზობელთა კულტურების მიმართ. შექმნილი სპეციფიკური გარემოს ძირითადი ნიშანი იყო კულტურულ-სარწმუნოებრივი მიმტევებლობა, რაც საფუძვლად დაედო თბილისელი მოქალაქი თავისებურ ზნეობრივ ტიპს. აღნიშნულ მოვლენათა ერთობლიობამ განაპირობა თბილისის უნიკალური კულტურული მოდელის ჩამოყალიბება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 984, თბ. 2002 წელი.