recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, კლდეზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკნუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,9x5,6 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია, კერძოდ ჩამოშლილია კამარა, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. მსგავსი პილასტრებია საკურთხევლის აღმოსავლეთ კუთხებშიც. პილასტრებს საკურთხევლის ცილინდრული კამარის საბჟენი თაღები ეყრდნობოდა (შემორჩენილია ჩრდილოეთის ორივე პილასტრის საბჯენი თაღის ქუსლებთან ერთად და კამარის ჩრდილოეთის ქუსლის ნაწილი). აღმოსავლეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, სხვადასხვა ზომის თითო ნიშია. აქვე, კედელთან, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ქვედა ნაწილებში თითო ყრუ თაღია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის შუაში შეკიდებული პილასტრი და მასზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღის ქუსლია შემორჩენილი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდილო) ნაწილში სარკმლის კვალი ჩანს. ეკლესიის კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ორი ქვა ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის თავზეა შემორჩენილი. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას ეკვრის რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული პატარა ეზო (დაახლოებით 17x8,7 მეტრი), რომელიც ტეხილი მოხაზულობის გალავნითაა (სიმაღლე 2,8 მეტრი) შემოფარგლული. გალავნის აღმოსავლეთ კედლის შუაში მცირე ზომის სწორკუთხა კარია. კარის ერთ მხარეს ნიშია, მეორე მარეს — სათოფური. ერთი სათოფური და ერთი ნიში გალავნის ჩრდილოეთ კედელშიცაა. ეზოში, ეკლესიის წინ, პატარა შემაღლებაზე მოწყობილ ქვის ბაძისზე დგას ჯვრისგამოსახულებიანი მოზრდილი ქვა, რომელსაც აგილმდებარეობა მკვიდრნი მამაწმიდის ხატს უწოდებენ. აქვე სიპით გადახურულ ორმოში ინახება ხატის განძი: ვერცხლისა და სპილენძის ჯვრები. წარწერიანი და უწარწერო თასები (ერთი არაბულწარწერიანი) და სხვა. წარწერები შემომწირველთა ვინაობას გვამცნობს.

დღეობა (მამაწმინდობა) იმართება ივნისში: ხატთან მიჰყავთ ბავშვები (ხიზანი) და ლოცულობენ. ხატის მახლობლად შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევები. კოშკს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის თავზე გამოსახულია რამდენიმე ჯვარი. ფასადზე მხედრული წარწერის ნაშთია. ამავე კედელშია გაჭრილი ორი სათოფურიც. ჯვრის გამოსახულებები და წარწერიანი ქვა ჩრდილოეთის ფასადზეცაა.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 477-478.
**ტუჩოსანნი** (ლათ. Labiatae ანუ Lamiaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახები, ნახევრად ბუჩქები, უფრო იშვიათად — ლიანები ან პატარა ხეები. ღერო მეტწილად ოთხწახნაგოვანია, ფოთლები — მარტივი და უთანაფოთლო. ყვავილები ორსქესიანი და ზიგომორფულია, შეკრებილია ყვავილედებად, იშვიათად მარტოულია; გვირგვინი შეზრდილფურცლებიანია, ორტუჩა, ზოგჯერ ზუჩები სუსტადაა გამოხატული. ნაყოფი მომწიფებისას ერთთესლიან კაკლუჭად იშლება. 

ფართოდ გავრცელებული ოჯახია, განსაკუთრებით მრავლადაა ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ქვეყნებში. ოჯახი აერთიანებს 200-ზე მეტი გვარის 3500 სახეობას. საქართველოში 37 გვარის 160 სახეობაა. ეთერზეთოვანი მცენარეებია, იყენებენ პარფიუმერიაში (ლავანდი, როზმარინი), მედიცინაში (შავბალახა, პიტნა, სამკურნალო სალბი, ბეგქონდარა და სხვა), სუნელ-სანელებლად (მაიორანი, რეჰანი, ქონდარი და სხვა). ცხიმოვანი ტექნიკური ზეთების მისაღებად მოჰყავთ პერილა და ლალემანცია. დეკორატიის მიზნით — სალბი, კოლეუსი და სხვა. ტუჩოსანთა შორის ბევრი კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

ლიტერატურა
----------

* *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 82.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიესტა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

გუსტავ კურბე, ’ჰამაკი’**სიესტა** (ესპ. Siesta) — სადილის შემდგომი დასვენება, რომელიც რამდენიმე ქვეყანაში ერთგვარ ტრადიციას წარმოადგენს. ძირითადად, ეს არის ის პერიოდი, როდესაც ადამიანი სადილის შემდეგ ისვენებს და აღადგენს საკუთარ ძალებს. 

სიტყვის „siesta" და ზმნის „sestear" წარმოშობა ლათინურ „hora sexta"-შია („მეექვსე საათი", ანუ შუადღე). ეს იყო დაახლოებით 12-15 საათს შორის დრო, როდესაც სამუშაოს დროს შესვენებას ჰქონდა ადგილი. 

სიესტის ტრადიციად ქცევის მაგალითებია შემდეგი ადგილები: ესპანეთი, ალბანეთი, ბანგლადეში, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბრაზილია, ჩინეთი, კვიპროსი, საბერძნეთი, ინდოეთი, ირანი, ერაყი, ისრაელი, იტალია (სამხ.), მალტა, მავრიტანია, მონტენეგრო, ჩრდილოეთი აფრიკა, პაკისტანი, ფილიპინები, სერბეთი, ტაივანი, ვიეტნამი, სალვადორი და დომინიკელთა რესპუბლიკა.

ლიტერატურა
----------

* Ebert, D. K.P. Ebmeier, T. Rechlin, and W.P. Kaschka, «Biological Rhythms and Behavior», Advances in Biological Psychiatry. ISSN 0378-7354
**სიეტლის საერთაშორისო კინოფესტივალი** (ინგლ. Seattle International Film Festival, შემოკლებით **SIFF**) — კინოფესტივალი, რომელიც ყოველწლიურად ტარდება 1976 წლიდან სიეტლში, ვაშინგტონის შტატში, აშშ-ში. SIFF ითვლება ერთ-ერთ წამყვან კინოფესტივალად ჩრდილოეთ ამერიკაში, რომლის აუდიტორია წლიდან წლამდე იზრდება; 2006 წელს ფესტივალს ესწრებოდა 160,000 მაყურებელი. ფესტივალი მიმდინარეობს 24 დღის განმავლობაში მაისსა და ივნისში და მოიცავს ფილმების მრავალფეროვან არჩევანს, მათ შორის დამოუკიდებელ, უცხოურ და დოკუმენტურ ფილმებს.

2006 წელს ფესტივალზე წარმოდგენილი იყო 300-ზე მეტი ფილმი. 2008 წელს ეს ციფრი შედარებით შემცირდა, ხოლო 2010 წელს ფესტივალზე წარმოადგინეს 400-ზე მეტი მხატვრული ფილმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სიეტლის საერთაშორისო კინოფესტივალი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* სიეტლის საერთაშორისო კინოფესტივალიTwitter-ზე
* ფესტივალის ოფიციალური გვერდი Flickr-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  SIFF to Create New Home for Great Films at Seattle Center (28 ნოემბერი, 2006).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-02-12. ციტირების თარიღი: 2018-07-08.
2. ↑  Venues.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-13.
**სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი** (აზერ. Seyid Yəhya Bakuvi) — შუასაუკუნეების მეცნიერი, მოაზროვნე, ფილოსოფოსი და ღვთისმეტყველი, ასტროლოგი.

ბიოგრაფია
---------

სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი დაიბადა 1410 წელს (იუნესკოს საიტზე გამოქვეყნებული ინფომაციით — XIV საუკუნის 90-ან წლებში) შემახაში (შირვანში) მდიდარ ოჯახში. ახალგაზრდობაში იგი გატაცებული იყო სუფიზმით, იყო ტარიკათის შირვანის ტოტის უფროსის ცნობილი შეიხ სადრ ად დინ ალ ჰალვათის მიმდევარი. შეიხის გარდაცვალების შემდეგ იგი ეჩხუბა მის მოწაფე პირი ზადეს შეიხის ადგილის დაკავებასთან დაკავშირებით და გადავიდა საცხოვრებლად ბაქოში. ბაქოში იგი დასახლდა შირვანშაჰ ჰალილ ულა I -ს კარზე, სადაც სარგებლობდა დიდი პატივისცემით როგორც პოპულარული ფილოსოფოსი, მეცნიერი და კარის ასტროლოგი. მალე მისი მიმდევრების რიცხვმა (მათ შორის ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებშიც) გადააჭარბა ათი ათასს. აზერბაიჯანის საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი გარდაიცვალა ბაქოში 1462 წელს, იუნესკოს საიტის მიხედვით —1463.

სქოლიო
------

1. 1 2  Бакуви. Азербайджанская советская энциклопедия. 1974.
2. ↑  Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower. Официальный сайт ЮНЕСКО. (2000).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-22.
3. 1 2  Celebration of anniversaries in 2013. Azerbaijan. 550th anniversary of the death of Seyid Yahya Bakuvi (Shirvani), philosopher and poet (ca. 1390s-1463).
**სარღანი**, *ზღვის ქარიყლაპია* (ლათ. Belone belone) — თევზი სარღანისებრთა ოჯახისა. სხეული გრძელი, დაბალი და გვერდებიდან ძლიერ შეწეულია, დაფარულია წვრილი ქერცლით. ყბები წვრილი და „ნისკარტად" წაგრძელებულია, განსაკუთრებით გრძელია ქვედა ყბა; ზედა ყბა ახალგაზრდებს ძალიან მოკლე აქვს, ასაკის მატებასთან ერთად კი ძლიერ გრძელდება და ქვედაზე ოდნავ მოკლე ხდება. ზურგისა და ანალური მოკლე ფარფლები შესამჩნევად უკანა, თითქის კუდთანაა განლაგებული; კუდის ფარფლი ორკაპაა. თითქმის თვით მუცელზე გასდევს კარგად შესამჩნევი გვერდითი ხაზი. ანალურ ფარფლში 17–23 დატოტვილი სხივია. პირველ სალაყუჩე რკალზე 27–40 ლაყუჩის ფოთოლაკია. ზრდასრულებს ჩვეულებრივ აქვთ სახნისზე განლაგებული კბილები. ზურგი მუქი, მოცისფრო-მწვანეა, გვერდები — მოვერცხლისფრო. სიგრძე 30–57 სმ-ს შეადგენს (უდიდესი — 93 სმ), მასა 1300 გრამია.

ზღვის ჯოგური თევზია. დღისით, როგორც წესი, წყლის ღრმა ფენებში იმყოფება, ხოლო წყნარ ბნელ ღამეებში წყლის ზედაპირზეც ამოდის. შიშის ან მსხვერპლზე დევნის დროს ზოგჯერ წყლიდან იჭრება და დიდ ნახტომს ასრულებს. უპირატესად იკვებება წვრილი თევზებით, ზოგჯერ უხერხემლოებითაც. სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის მეხუთე-მეექვსე წელს აღწევს. ტოფობს ყოველწლიურად. ტოფობის პერიოდი ხანგრძლივია, იწყება აპრილში და ოქტომბრამდე გრძელდება. ქვირითს ყრის მცენარეულობით დაფარულ ფსკერზე, 12–18 მეტრის სიღრმეში. ნაყოფიერება 1100–35500 ცალ ქვირითს შეადგენს. თითოეული დიამეტრით 3–3,5 მმ-ია და 60–80 მკედითაა შეიარაღებული, რომელთა დახმარებითაც კარგად ეჭიდება წყალმცენარეებს.

გავრცელებულია გავრცელებულია ზომიერად თბილ წყლებში — ევროპის დასავლეთ და სამხრეთ და ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროებზე (მწვანე კონცხიდან ისლანდიამდე და ნორვეგიამდე), ხმელთაშუა და შავ ზღვებში, იშვიათად აღწევს კოლის ნახევარკუნძულის ნაპირებს და თეთრ ზღვას. შავ ზღვაში გვხვდება მთელ სანაპიროზე (საქართველოში, თურქეთში, რუმინეთში, ბულგარეთში). აზოვის ზღვაში უმეტესად მის დასავლეთ ნაწილში და ტაგანროგის ყურეშია გავრცელებული.

გააჩნია სარეწაო მნიშვნელობა. ხმელთაშუა ზღვაში რეწვის ობიექტია, შავ-აზოვის ზღვებში მეორეხარისხოვან სარეწაო თევზად ითვლება.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Васильева Е. Д.* Рыбы Чёрного моря : Определитель морских, солоноватоводных, эвригалинных и проходных видов с цветными иллюстрациями, собранными С. В. Богородским. — М.: ВНИРО, 2007. — стр. 67–68, 238 c. 200 экз. ISBN 978-5-85382-347-1.
2. 1 2 3 4 5  *ნინუა ნ.*, *ჯაფოშვილი ბ.*, *ბოჭორიშვილი ვ.*, საქართველოს თევზები, თბ.: ემ-პი-ჯი, 2014. — გვ. 98, ISBN 978-9-94193-023-2.
**„სივილ ჯორჯია"** — საინფორმაციო ვებ-გვერდი საქართველოში, რომელიც 2001 წელს დაფუძნდა, როგორც საქართველოს გაეროს ასოციაციის პროექტი. გვერდის მთავარი რედაქტორია ოთარ კობახიძე. „Civil.ge" 2001 წლიდან დღემდე საქართველოს ცხოვრების შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას ინახავს.

დამფინანსებლები
---------------

საქართველოს გაეროს ასოციაცია – სივილ ჯორჯიას მშობელი ორგანიზაციაა და კვლავაც ფარავს საოპერაციო ხარჯების დიდ ნაწილს.
დემოკრატიის ეროვნული ფონდი (NED) ამერიკის შეერთებულ შტატების კერძო, არამომგებიანი ფონდია, რომელიც მსოფლიოს გარშემო დემოკრატიული ინსტიტუტების ზრდასა და განვითარებას ემსახურება. ყოველწლიურად, NED 1,600-ზე მეტ გრანტს გასცემს არასამთავრობო ორგანიზაციებისათვის 90-ზე მეტ ქვეყანაში. ეს ფონდი სივილ ჯორჯიას გამოცემას 2018 წლის ოქტომბრიდან უჭერს მხარს.

ფრიდრიხ ებერტის ფონდი (FES) გერმანიის უძველესი პოლიტიკური ფონდია, რომელიც 1925 წელს მისი დაარსებიდან სოციალ-დემოკრატიულ ტრადიციას ემსახურება. ფონდი ფრიდრიხ ებერტის, გერმანიის დემოკრატიულად არჩეული პირველი პრეზიდენტის სახელს ატარებს და მასვე უმადლის თავის ჩამოყალიბებას. თავისუფლება, სამართლიანობა და სოლიდარობა – ესაა ფონდის საკვანძო ღირებულებები. ებერტის ფონდი სივილ.გე-ზე მხარს უჭერს საქართველოს პირველი რესპუბლიკისადმი მიძღვნილ ქვე-პროექტს.

### წარსული დონორები

შესაძლებლობების მშენებლობისა და ადრეული რეაგირების მექანიზმი (COBERM), ევროკავშირის დაფინანსებით ხორციელდება გაეროს განვითარების პროგრამის საქართველოს ოფისის მიერ. მათი დაფინასება სივილ ჯორჯიას საშუალებას აძლევს გააფართოვოს კონფლიქტური რეგიონებიდან ახალი ამბების მიმოხილვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი.
**სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი** (აზერ. Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi) — ბაქოში XV საუკუნის მეორე ნახევარში აშენებული მავზოლეუმი. განლაგებულია შირვანშაჰთა საშუალო სასახლის კომპლექსის ცენტრში. ხალხში ცნობილია როგორც „დერვიშის" მავზოლეუმი. მას უწოდებენ ასე იმის გამო, რომ აქ დაკრძალულია ფილოსოფოსი, მოაზროვნე და კარის ასტროლოგი სეიდ იაჰია ბაკუვი.

მავზოლეუმი მომცრო ზომისაა. მას გააჩნია რვაკუთხა პრისმისებური ფორმის ქვის გუმბათი. ეს ფორმა არ არის დამახასიათებელი არც ბაქოსთვის და არც აბშერონისათვის. ასეთი ფორმები გვხდება ბაქოს გარეთ, ძირითადად შემახას რაიონში. მავზოლეუმი დაყოფილია ორ ნაწილად: მიწისზედა და მიწისქვეშაზე. მავზოლეუმის ზედა ნაწილი განკუთვნილია სარიტუალო პროცედურებისათვის, ქვედა ნაწილში კი არის განლაგებული აკლდამა. სამხრეთ, აღმოსავლეთ და დასავლეთ მხარეებში მას გააჩნია სამი შებექეს სტილის ფანჯარა-გისოსები. აკლდამაში ასევე არის ერთი ასეთივე ფანჯარა. მთლიანად მავზოლეუმი მოპირკეთებულია რიგი ქვებისგან. გუმბათზე შენარჩუნებულია მოპირკეთებული და მოხატული ორნამენტები. მავზოლეუმის სამშენებლო ხსნარში შერეული იყო შალის ძაფები, რამაც განაპირობა მისი მდგრადობა. ბათქაშში არის ამონაღებები (3 მილიმეტრის სისქის) , რომელნიც შემდგომ ამოვსებულნი არიან ფერადი მასით. 
მავზოლეუმი მიშენებული იყო ძველ მეჩეთზე, რომელსაც ქეი-კუდაბა ეწოდებოდა. ზუსტად ამ მეჩეთში, მუშაობდა, ლოცულობდა და ასწავლიდა სეიდ იაჰია ბაკუვი. ეს მეჩეთი აშენებული იქნა შირვანშაჰ ქეი - კუდაბას მმართველობის დროს XIV საუკუნეში და ამიტომაც ეწოდა მისი სახელი. 1918 წელს მეჩეთი დაიწვა. დღედღეობით შენარჩუნდა მხოლოდ საძირკველი.
სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი მიეკუთვნება ჩრდილო აზერბაიჯანის მემორიალური მშენებლობების საუკეთესო ნიმუშებს.

აღწერა
------

ეს არის სეიდ იაჰია ბაკუვის, ცნობილი აზერბაიჯანელი სწავლულის, სარკოფაგი. იგი იყო შირვანშაჰ ხალილ-ულა I-ის სამეფო კარის მეცნიერი. მავზოლეუმი ორ ნაწილად იყოფა: ზედა და მიწისქვეშა პუნქტებად. მავზოლეუმის ზედა ნაწილი რელიგიური რიტუალებისთვის გამოიყენებოდა, ხოლო სწავლულის სამარხი მდებარეობდა მავზოლეუმის ქვედა ნაწილში.

არქიტექტურა
-----------

მავზოლეუმი იყო ქვით ნაგები, ჰქონდა რვაკუთხედის ფორმა და გადახურული იყო რვაკუთხა გუმბათით. მსგავსი სტილი აფშერონის ნახევარკუნძულისა და ბაქოსთვის საკმაოდ უჩვეულო იყო. ამ ტიპის არქიტექტურულ ნიმუშებს წავაწყდებით ბაქოს გარე მიდემოებში — ძირითადად შემახის მახლობლად.

რესტავრაცია
-----------

2003 წლის ივნისიდან ამავე წლის ოქტომბრამდე იუნესკოს ჩარევით მიმდინარეობდა სარესტავრაციო სამუშაოები. შიდა და გარე საფარი ქვით დაიფარა, დამონტაჟდა ახალი, ხის კარი, აღადგინეს ორნამენტებიც. საფლავის ქვედა სართულზე, სადაც ბაკუვის სამარხი იყო განთავსებული, სარკოფაგი მოპირკეთდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შირვანშაჰების სასახლე

ბმულები
-------

სქოლიო
------

1. ↑  „ИНФОРМАЦИЯ ОБ ИСТОРИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКАХ КУЛЬТУРЫ ГОРОДА БАКУ". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-12-08.
2. ↑  „Баку - столица Азербайджана".
3. ↑  თარგი:Книга დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-19. ციტირების თარიღი: 2022-10-13.
სამ განზომილებიანი სივრცე დეკარტის კოორდინატთა სისტემით
**სივრცე** — სამგანზომილებიანი უსაზღვრო არე რომელშიც მდებარეობენ სხეულები და მოვლენები, რომლებსაც აქვთ ერთმანეთის მიმართ გარკვეული მდებარეობა. ფიზიკური სივრცე ხშირად განიხილება როგორც სამგანზომილებიანი, თუმცა თანამედროვე ფიზიკაში სივრცეს ხშირად დროსთან ერთად განიხილავენ, როგორც ოთხგანზომილებიანი სივრცე-დროის ნაწილს. მათემატიკაში განსახილველი ამოცანის მიხედვით სივრცეს შეიძლება ჰქონდეს მებისმიერი განზომილება და განსხვავებული სტრუქტურა. სამყაროს შემეცნებისთვის სივრცის ცნება უმნიშვნელოვანესი საბაზისო ცნებაა, თუმცა დღემდე მიმდინარეობს კამათი ფილოსოფოსებს შორის სივრცის რაობის შესახებ — არის ის ობიექტი, კავშირი ობიექტებს შორის თუ კონცეპტუალური ბაზისის ნაწილი. 

მე-17 საუკუნეში კლასიკური მექანიკის განვითარებასთან ერთად წამოიჭრა ბევრი ფილოსოფიური კითხვა. ისააკ ნიუტონის ხედვით სივრცე არის აბსოლუტური, იმ გაგებით, რომ იგი არის პერმანენტულად და დამოუკიდებლად განვრცობილი მასში სხეულების არსებობის მიუხედავად. გოტფრიდ ლაიბნიცი კი მიიჩნევდა, რომ სივრცე არის სხვადასხვა სხეულებს შორის ურთიერთგანლაგების ერთობლიობა, რომელიც ხასიათდება მათ შორის მანძილითა და ურთიერთგანლაგებით. მე-18 საუკუნეში იმანუელ კანტმა აღწერა სივრცე და დრო როგორც გარემო, რომელშიდაც ადამიანები ახდენენ მათი გამოცდილების სტრუქტურირებას.

IXX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში მათემატიკაში განვითარდა არაევკლიდური გეომეტრია, რომელშიც სივრცე შეიძლება იყოს *გამრუდებული* (*ბრტყელის* ევკლიდური სივრცის საპირისპიროდ). ალბერტ აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით რეალური სივრცე გრავიტაციული ველის გავლენით მრუდდება. ფარდობითობის ზოგადი თეორიის ტესტებმა მართლაც დაადასტურა, რომ არაევკლიდური სივრცე წარმოადგენს უკეთეს მოდელს მექანიკისა და ოპტიკის არსებული კანონების ასახსნელად.

**ეკონომიკური სივრცე** — არის სუბიექტების, ობიექტების, პროცესების და სისტემის ადგილმდებარეობის და მასზე მოქმედი ყველა გარემოების განმსაზღვრელი ერთობლივი მაჩვენებელი, ანუ სრული პროცესუალური, მიკრო და მაკროკლიმატური ერთობლიობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფარდობითობის ზოგადი თეორია
* კოსმოლოგია

სქოლიო
------

1. ↑  Britannica Online Encyclopedia: Space
2. ↑  French and Ebison, Classical Mechanics, p. 1
3. ↑  Carnap, R. An introduction to the Philosophy of Science
4. ↑  თემურ მაისურაძე, უპირატესობის მართვა, თბილისი 2016, გვ 53.
**სამოქალაქო აუდიტი**, ასევე **სოციალური აუდიტი** — სამოქალაქო ჩართულობის ნარისახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს ხელისუფლების (მთავრობის) მმართველობის ხარისხსა და ანგარიშვალდებულებაზე. სამოქალაქო აუდიტი მნიშვნელოვნად განსხვავდება აუდიტისა და სამოქალაქო ჩართულობის სხვა ფორმებისგან, რომლებიც მიზნად ისახავენ მმართველობაში მოქალაქეების ჩართულობას და საკუთარი მიზნების მისაღწევად იყენებენ გამოხატვის ისეთ ფორმებს, როგორიცაა დემონსტრაციები, ადვოკატირება და ლობირება.

სამოქალაქო აუდიტის მთავარი ამოცანა არის მთავრობის მმართველობის ხარისხის მონიტორინგი, კონტროლი, ანალიტიკა და შეფასება, რითაც მიიღწევა საჯარო პირების გადაწყვეტილებების მიღების ანგარიშვალდებულეა. ხელისუფლების მმართველობის ხარისხის შეფასებისას სამოქალაქო აუდიტი შეიძლება განიხილებოდეს როგორც მთავრობის კონტროლის მექანიზმი: მოქალაქეები აიძულებენ ხელისუფლებას იმოქმედოს გამჭვირვალედ, პასუხისმგებლიანად და ეფექტიანად.

სამოქალაქო აუდიტს სხვადასხვა სამიზნე ამოცანები გააჩნია. სმაოქალაქო აუიტი შეიძლება ფოკუსირდეს ცუდი მმართველობის პრაქტიკასა და კორუფციულ გარიგეგებზე, ასევე საჯარო პირების მიერ არამართლზომიერი ფინანსური რესურსების ფლობა-გამოყენებაზე. სამოქალაქო აუდიტს ასევე გააჩნია შესაძლებლობა, წიანსწარ გააფრთხილოს მთავრობა მის მიერ შემუშავებული ფოლისის სუსტი და ძლიერი წერტილების შესახე და შეატყობინოს ადგილობრივ თემს, თუ რა გავლენა ექნება მთავრობის ქმედებებს მის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.

სამოქალაქო აუდიტის ფარგლებში არსებულ აქტივობებს შეუძლია ასევე გაზომოს ურთიერთდამოკიდებულება პოლიტიკოსისა თუ მთავრობის დაპირებებსა და რეალურ შედეგებს შორის.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ანდერსონი, ლენა (2020), *What is Social Audit?*, ევროპულ-ქართული ინსტიტუტი, მალმეს უნივერსიტეტი, შვედეთის ინსტიტუტი,
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხუნდაძე**. |

**ტროფიმე ირაკლის ძე ხუნდაძე** (დ. 24 ივლისი, 1889, სოფ. კალაგონი — გ. 16 ნოემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1950), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

1909 წელს დაამთავრა ქუთაისის ქართული გიმნაზია და შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1912 წელს რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისთვის უნივერსიტეტიდან გარიცხეს. 1915 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტი და დაბრუნდა ქუთაისში. 1919 წელს გადავიდა თბილისში და დაიწყო პედაგოგიური მუშაობა გიმნაზიაში, შემდეგ ჰუმანიტარულ ტექნიკუმში. 1930 წლიდან მუშაობდა უმაღლეს სკოლაში. 1945-157 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტში. მისი კვლევის საგანი იყო XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისის საზოგადოების აზროვნების და სახელმწიფო განათლების ისტორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 515-516.
**ტრუნოვის სახლი** (რუს. Особняк Трунова) — ძველი ერთსართულიანი სახლი დონის როტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლო - XX საუკუნის დასაწყისში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. 

მისამართი: დონის როსტოვი, ტემერნიკის ქუჩა № 13.

ისტორია
-------

1880-იან წლებში მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც ამჟამად მდებარეობს დონის როსტოვის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა, ტრუნოვის სახლი, თავდაპირველად იყო სხვა მისამართზე - ტემერნიკის ქუჩა 33. ამ მიწის ნაკვეთის მფლობელი იყო ერემია აივაზოვი, რომელიც დონის ნახიჩევანში დაკავებული იყო ღვინის გაყიდვით. 1888 წლიდან უძრავი ქონება გადავიდა მეშჩან გიორგი ტრუნოვის ხელში. ისტორიული მონაცემების მიხედვით XIX საუკუნის ბოლო - XX საუკუნის დასაწყისში სახლი მდებარეობდა უკვე ტემერნიკის ქუჩა ნომერ 37-ში. დაახლოებით ამ პერიოდში ააგეს სახლიც. 1907 წელს უძრავი ქონება გახდა ივან ტრუნოვის, გიორგი ტრუნოვის ძმის საკუთრება. 

1914 წლის დასაწყისში ტრუნოვების სახლის მფლობელი გახდა ევდოკია რუდუხინა, რომელმაც სახლი შეიძნა 5 000 რუბლად. ევდოკია რუდუხინა იყო დონის ოლქის ჩერკასკის ოკრუგის სტანიცა აქსაის კაზაკის ცოლი. შენობის ფართობი იყო 32,25 საჟენი. 1920-იან წლებში მოხდა სახლის მუნიციპალიზაცია. მფლობელები იძულებულები იყვნენ გადასულიყვნენ მოკოვის ქუჩაზე, სადაც მათ იჯარით აიღეს სახლი. მიუხედავად არაერთი თხოვნისა სახლის დაბრუნების შესახებ, მფლობელებმა უარი მიიღეს. 

XXI საუკუნეში ტურნოვის ყოფილ სახლში განათავსეს ადვოკატთა კაბინეტი.

სქოლიო
------

1. ↑  Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону
2. ↑  Дом на Темерницкой: драма выселенной хозяйки.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-28. ციტირების თარიღი: 2017-03-12.
**სამოის არქიპელაგი** (ინგლ. Samoan Islands) — არქიპელაგი პოლინეზიაში (წყნარი ოკეანის სამხრეთი ნაწილი). ფართობი — 3030 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — დაახლოებით 250 ათასი (2010 წელი).

გეოგრაფია
---------

კუნძულები არქიპელაგის შემადგენლობაში:

* სავაი
* უპოლუ
* ტუტუილა
* ოფუ-ოლოსეგა
* ტაუ
* აუნუუ

არქიპელაგზე მდებარეობენ:

* სამოას დამოუკიდებელი სახელმწიფო, ძველად *დასავლეთ სამოა* (დედაქალაქი— აპია);
* დამოკიდებული ტერიტორია ამერიკის სამოა, ან *აღმოსავლეთი სამოა* (ადმინისტრაციული ცენტრი — პაგო-პაგო).

არქიპელაგზე კლიმატი — ტროპიკული ნოტიოა ზამთარში 24 °С-დან ზაფხულში 32 °C-მდე. არქიპელაგზე ბევრი ენდემური მცენარე და ცხოველია.

ისტორია
-------

სამოის არქიპელაგზე, ისევე როგორც ფიჯის და ტონგას კუნძულებზე, როგორც მეცნიერები ვარაუდობენ დასახლება დაიწყო ჩვენი წელთაღრიცხვის V საუკუნეში ლაპიტას კულტურის წარმომადგენელთა მიგრაციის დროს ბისმარკის არქიპელაგიდან, რომელიც მდებარეობს დასავლეთ მელანეზიაში. სამოის არქიპელაგი იყო პოლინეზიური კულტურის ჩამოყალიბების ერთ-ერთი ცენტრი. სამოადან ხდებოდა წყნარი ოკეანის ცენტრალური ნაწილის კუნძულების და ატოლების ათვისება.

არქიპელაგის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ნიდერლანდელი მოგზაური იაკობ როგევენი, რომელიც არქიპელაგზე გადავიდა 1722 წელს. შემდგომში, 1768 წელს, არქიპელაგი მოინახულა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა და მას უწოდა *მეზღვაურების კუნძულები*.

XIX საუკუნის ბოლოს არქიპელაგის კონტროლისათვის ერთმანეთს მეტოქეობას უწევდნენ გერმანიის იმპერია, ბრიტანეთის იმპერია და აშშ. 1899 წლის ბერლინის შეთანხმების საფუძველზე არქიპელაგზე დამყარდა პროტექტორატი. სამოის კუნძულები გაიყო ორ ნაწილად (გაყოფის ხაზი გავიდა 171° დ. გ.-ზე): აღმოსავლეთი ჯგუფი, დღეისათვის ცნობილი სახელით «*ამერიკის სამოა*», გახდა აშშ-ის ტერიტორია; დასავლეთის კუნძულებმა მიიღეს სახელი «*გერმანიის სამოა*», ხოლო ბრიტანეთის იმპერიამ უარი თქვა პრეტენზიებზე ფიჯის და ზოგიერთი სხვა მელანეზიის ტერიტორიების დაბრუნების სანაცვლოდ.

პირველი მსოფლიო ომის ბოლოდან 1962 წლამდე დასავლეთი სამოა იმყოფებოდა ახალი ზელანდიის მმართველობის ქვეშ, თავდაპირველად ერთა ლიგის მანდატით, ხოლო მოგვიანებით — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის. 1961 წელს გაიმართა რეფერენდუმი, რომლის დროსაც დასავლეთ სამოის მოსახლეობამ მხარი დაუჭირა დამოუკიდებლობას. 1962 წლის 1 იანვარს დასავლეთი სამოა გახდა პირველი წყნარი ოკეანის კუნძულოვანი სახელმწიფო, რომელმაც მიიღო დამოუკიდებლობა. 1997 წლის ივლისიდან ეს სახელმწიფო უბრალოდ იწოდება, როგორც «სამოა». მიუხედავად იმისა, რომ დასავლეთი და აღმოსავლეთი (ამერიკის) სამოის მოსახლეობა ეკუთვნის ერთ ერს და აქვთ ერთი ენა, მათ შორის არსებობს კულტურული სხვაობა, რომელიც დაკავშირებულია ბოლო ასწლეულის ისტორიასთან. აღმოსავლეთ სამოის მოსახლეობა იხრება აშშ-სკენ და ამერიკული ცხოვრების წესისკენ, მაშინ როდესაც დასავლეთ სამოის მოსახლეობა — ახალი ზელანდიისკენ.

სქოლიო
------

1. ↑  პოლინეზიელი ზღვაოსნები. (ინგლისური)
2. ↑  [სამოის კოლონიზაცია. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-28. ციტირების თარიღი: 2014-12-07. სამოის კოლონიზაცია. (ინგლისური)]
ორგანიზაციის ლოგო
**საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაცია** (ინგლ. International Air Transport Association ან IATA) - არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომლის წევრებია მსოფლიოს ყველა რეგიონის წამყვანი საავიაციო საწარმოები. დაარსდა 1945 წელს. მიზნები - უსაფრთხო, რეგულარული და ეკონომიური საჰაერო ტრანსპორტის განვითარებისა და საავიაციო კომერციული საქმიანობის ხელშეწყობა და ამასთან დაკავშირებული პრობლემების შესწავლა. უმაღლესი ორგანოა ყოველწლიური საერთო კრება, რომელიც ირჩევს ასოციაციის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდენტსა და წევრებს, განიხილავს გასული წლის ანგარიშებს და ამტკიცებს მომდევნო წლის ბიუჯეტს. აღმასკომი ნიშნავს გენერალურ დირექტორს და, იატას საქმიანობის სხვადასხვა საკითხებზე ქმნის კომიტეტებს, რომლებსაც შემდეგ ამტკიცებს საერთო კრება. იატა წელიწადში ორჯერ ატარებს გადაყვანა-გადაზიდვების შესახებ რეგიონულ კონფერენციებს. იატას მიერ დედამიწა დაყოფილია სამ არედ: 1 - ამერიკის ქვეყნები; 2 - ევროპა და აფრიკა; 3 - აზია (ახლო აღმოსავლეთის გარდა), ავსტრალია და ოკეანეთი. იატა შეიმუშავებს ტარიფების გამოყენების დონისა და წესების რეკომენდაციებს, გადაყვანა-გადაზიდვების საერთო პირობებს, მათ შორის - მგზავრთა მომსახურების სტანდარტებს, ატარებს ავიახაზების ექსპლუატაციის ეკონომიკური და ტექნიკური გამოცდილების განზოგადებისა და გავრცელების სამუშაოს, გადაზიდვის საბუთებისა და კომერციული შეთანხმებების ჩათვლით განრიგების შეთანხმებას. ეკონომიკურ და ფინანსურ საკითხებზე მისი მიღებული გადაწყვეტილებები სარეკომენდაციოა. იატას ფარგლებში მოქმედებს კლირინგის პალატა (ლონდონში), წევრ-ავიასაწარმოთა შორის ურთიერთანგარიშსწორებისთვის, და კონტროლის ბიურო (ნიუ-იორკში) - ასოციაციის წესდების, საერთო კრებისა და რეგიონული კონფერენციების გადაწყვეტილებათა შესრულებაზე კონტროლისთვის. იატას შტაბ-ბინა განთავსებულია მონრეალში (კანადა).

ლიტერატურა
----------

* დავით გეფერიძე, საერთაშორისო საჰაერო სამართალი, თბ.2009, გამომცემლობა „მერიდიანი", გვ. 154-165

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაციის ოფიციალური საიტი
ძირითადი ავიახაზების სია 2009 წლისთვის 
**სამოქალაქო ავიაცია** — ავიაცია, რომელიც გამოყენების მიზნის მიხედვით იყოფა სატრანსპორტო და საერთო დანიშნულების ავიაციად. სამოქალაქო ავიაცია,რომელიც გამოიყენება საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვების განსახორციელებლად, მიეკუთვნება სატრანსპორტო ავიაციას. სამოქალაქო ავიაცია, რომელიც არ გამოიყენება სატრანსპორტო ავიაციის მიზნებისათვის, მიეკუთვნება საერთო დანიშნულების ავიაციას.სამოქალაქო ავიაცია, რომელიც ჩვენს დროში გახდა არა მარტო შიდა, არამედ საერთაშორისო მიმოსვლის მნიშვნელოვანი საშუალებაც, ქვეყნებსა და ხალხებს შორის პოლიტიკური, ეკონომიკური, კულტურული და სხვა კავშირების განმტკიცებაში არსებით როლს ასრულებს. სამოქალაქო ავიაციის საშუალებით ჩამოყალიბდა საერთაშორისო საჰაერო მომოსვლის მსოფლიო ქსელი, რომელიც სახელმწიფოთა შორის მშვიდობიანი ურთიერთობის განუყოფელ ელემენტად იქცა. ამიტომ საერთაშორისო საჰაერო მიმოსვლის შემდგომი განვითარებისათვის ხელშეწყობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული თანამედროვეობის მნიშვნელოვან ამოცანასთან — საერთაშორისო მშვიდობის დაცვასა და განმტკიცებასთან. სამოქალაქო ავიაცია გვევლინება როგორც საერთაშორისო საჰაერო ტრანსპორტი. ამ საქმიანობის შედეგად, სახელმწიფოთა შორის მათი ტერიტორიის თავზე რეგულარული და არარეგულარული საერთაშორისო ფრენების ორგანიზაციის გამო, აღმოცენდება სპეციფიკური სახელმწიფოთაშორისი საავიაციო ურთიერთობები. ასეთი ფრენების შესრულება რეგულირდება სპეციალური აერსანავიგაციო წესებით, რომლებიც ქმნის საერთაშორისო ფრენების რეჟიმს.

ლიტერატურა
----------

* დავით გეფერიძე, **საერთაშორისო საჰაერო სამართალი**, თბ.2009 ,გამომცემლობა „მერიდიანი")
**სამოქალაქო თავდაცვა**, მშვიდობიანობისა და ომის დროს მტრის შესაძლო თავდასხმისაგან მოსახლეობის დაცვისა და სახალხო მეურნეობის შეუფერხებელი მუშაობის უზრუნველსაყოფად დასახულ თავდაცვის ღონისძიებათა სისტემა. მოსახლეობისა და სახალხო მეურნეობის დაცვის ღონისძიებები ხორციელდება ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის დროს 1914—1918 წლებში. ბირთვული იარაღისა და რაკეტების გაჩენა — განვითარების შედეგად 1950-60-იან წლებში სამოქალაქო თავდაცვა შეიქმნა თითქმის ყველა უდიდეს სახელმწიფოში.

სამოქალაქო თავდაცვას საერთო ხელმძღვანელობას უწევდნენ მთავრობები, ხოლო ადგილებზე — ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები. სამოქალაქო თავდაცვას უშუალოდ ხელმძღვანელობისათვის შექმნილია მართვის სპეციალური ორგანოები და ხდება საჭირო ძალების და საშუაელებათა მომზდება. თანამედროვე პირობებში სამოქალაქო თავდაცვა გულისხმობს მოსახლეობის ევაკუაციას იმ ქალაქებიდან, რომლებზედაც მოსალოდნელია მასობრივი მოსპობის იარაღით თავდასხმა. ევაკუციისათვის წინასწარაა შერჩეული რაიონები და აგებულია თავშესაფრები. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოსახლეობის უზრუნველყოფას დაცვის ინდივიდუალური საშუალებებით (აირწინაღები, რესპირატორები, სამედიცინო პრეპარატები), რაც შესაძლებელს ხდის შეამციროს რადიოაქტიური თუ სხვა სახის მოწამვლის საშიშროება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 22.
ტრიესტის ყურის ხესი კოსმოსიდან
საერთაშორისპ საზღვრები
**ტრიესტის ყურე** (იტალ. Golfo di Trieste; სლოვენ. Tržaški zaliv, ხორვატ. Tršćanski zaljev) — წყალმარჩხი უბე ადრიატიკის ზღვაში, ხმელთაშუა ზღვის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. წარმოადგენს ვენეციის ყურის ნაწილს და იყოფა იტალიას, სლოვენიასა და ხორვატიას შორის. სამხრეთიდან ეღობება ისტრიის ნახევარკუნძული, რომელიც უდიდესია ადრიატიკის ზღვაში და სლოვენიასა და ხორვატიას შორის იყოფა. 

ყურე შემოსაზღვრულია წარმოსახვითი ხაზით, რომელიც პუნტა ტალიამენტოსა (იტალიის სანაპიროზე) და სავუდრიას (ხორვატიის სანაპიროზე) აერთებს. ფართობი დაახლოებით 550 კმ²-ია, საშუალო სიღრმე 16 მ, მაქსიმალური — 37 მ. ყურეში არაა კუნძულები, გარდა რამდენიმე პატარა ბრტყელი კუნძულისა, რომლებიც ლაგუნა-დი-გრადოში შესასვლელს კეტავენ. მისი აღმოსავლეთი სანაპირო, ტრიესტთან და სლოვენიის ლიტორალის რეგიონთან, უსწორმასწორო რელიეფით გამოირჩევა.

ზღვის დინება ყურეში საათის ისრის საწინააღმდეგოდ მიემართება და 0,8 კვანძის სიჩქარით მოძრაობს. მიქცევა-მოქცევა ერთ-ერთი უდიდესია მთელი ადრიატიკის ზღვის მასშტაბით, მაგრამ არასდროს აჭარბებს 60 სმ-ს. მარილიანობის საშუალო დონეა 37-38‰. 

ყურის გამორჩეული მახასიათებლებია:

* პანცანოს უბე (იტალია)
* მუჯიის უბე (იტალია)
* კოპერის უბე (სლოვენია)
* პირანის ყურე, რომელზეც სუვერენიტეტის გავრცელება 1991 წლიდან ხორვატიასა და სლოვენიას შორის დავის საგანია.

სლოვენიის მთლიანი სანაპირო ზოლი ტრიესტის ყურეზე მდებარეობს და მისი სიგრძე 46,6 კმ-ია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრიესტის ყურე
* Welcome to Trieste

სქოლიო
------

1. ↑  The World Factbook by CIA დაარქივებული 2020-04-24 საიტზე Wayback Machine.  (retrieved 2008-02-12)
* 

**სამოილოვიჩის მუზეუმი** (რუს. Музей Самойловича) — პოლარული სივრცის საბჭოთა მკვლევარის, პროფესორ (1928), გეოგრაფიის მეცნიერებათ დოქტორის (1934) რუდოლფ სამოილოვიჩის მემორიალური მუზეუმი. მუზეუმი გაიხსნა 1981 წლის 11-12 სექტემბერს. ამჟამად მუზეუმი არის ერთადერთი ქვეყანაში, რომელიც ეძღვნება არქტიკისა და ანტარქტიკის მკვლევარს. 

მუზეუმის მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, ქალაქი აზოვი, ლენინგრადის ქ. № 46ю

ისტორია
-------

პოლარეთის საბჭოთ მკვლევარის, გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ რუდოლფ სამოილოვიჩის მუზეუმი გაიხსნა 1981 წლის 12 სექტემბერს. იგი ერთადერთია ქვეყანაში, რომელიც ეძღვნება არქტიკისა და ანტარქტიკის მკვლევარს.

მუზეუმში, მკვლევარის 130 წლისთავთან დაკავშირებით გაიხსნა მულტიმედიური ექსპოზიცია. 

რ. სამოილოვიჩის სახელი დგას ისეთი მკვლევარების გვერდით, როგორიცა რუალ ამუნდსენი, ფრიტიოფ ნანსენი, სკოტი, რუსანოვი და სხვა. სამოილოვიჩმა დიდი წვლილი შეიტანა არქტიკის გამოკვლევაში. 1938 წელს სამოილოვიჩი რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. 1939 წლის 4 მარტს კი დახვრიტეს. 

გეოგრაფიის მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი, ლენინის ორდენისა და შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერი, სსრკ-ის გეოგრაფიული საზოგადოებისა და საერთაშორისო საზოგადოების „აერო-არქტიკის" ხელმძღვანელი, აშშ-ის, შვედეთისა და ავსტრიის გეოგრაფიული საზოგადოებების საპატიო წევრი რუდოლფ სამოილოვიჩი დაიბადა და აღიზარდა ქალაქ აზოვში. იგი იყო არქტიკაში 20-მდე სამეცნიერო-კვლევითი ექსპედიციის ორგანიზატორი. 

ამჟამად მკვლევარის მუზეუმი განთავსებულია ერთსართულიან აგურის შენობაში, რომელიც სამოილოვიჩის მამის კუთვნილება იყო. ამ სახლში ცხოვრობდა მისი ოჯახი. აქვე დაასრულა ოთხკლასიანი ვაჟთა გიმნაზია და შემდეგ სწავლა გააგრძელა მარიუპოლის ალექსანდრეს გიმნაზიაში. გიმნაზიის დასრულების შემდეგ სწავლობდა გერმანიის ქალაქ ფრაიბურგის აკადემიაში.

მუზეუმის გამოფენა წარმოდგენილია აზოვის ვაჟთა გომნაზიის მოსწავლის ოთახის სახით. კედლებზე ჩამოკიდებულია ფოტოები და პირადი ნივთები. გამოფენაშია წარმოდგენილი ასევე საწერი მაგიდა და სკამი, საწერი მოწყობილობა, გიმნაზიის დროინდელი წიგნები. მუზეუმის დარბაზში დგას მკვლევარის ბიუსტი, რომლის ავტორიცაა მოქანდაკე ი. შიცბურგი.

ლიტერატურა
----------

* Каневский З. М. Рудольф Самойлович: превратности судьбы // Наука в СССР. — 1990. — № 2 (март-апрель)..
* Самойлович Р. Л. Путь к полюсу. — Л.: Изд-во Всесоюзного Арктического института, 1933.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мемориальный комплекс Р. Л. Самойловича
* Боранова Г. Н. Мемориальный музей Р. Л. Самойловича.

სქოლიო
------

1. ↑  Музей Р. Л. Самойловича.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-13. ციტირების თარიღი: 2017-06-21.
**სახელმწიფო მინისტრი** (ფრანგ. Ministre d'État), *უპორტფელო მინისტრი* — მთავრობის წევრი, ცალკეულ დროებით საკითხთა მოსაგვარებლად დანიშნული პირი მთავრობის შემადგენლობაში.

ისტორია
-------

სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობა გავრცელებულია საფრანგეთში, მიუხედავად იმისა, რომ ის არაა მოხსენიებული საფრანგეთის 1958 წლის კონსტიტუციაში. მმართველობის ფრანგული მოდელის გავრცელებასთან ერთად სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობა გავრცელდა სხვა ქვეყნებშიც, სადაც შერეული, ნახევრადსაპრეზიდენტო მმართველობაა.

სახელმწიფო მინისტრი, როგორც წესი, ითვლება მთავრობის წევრად. ხშირად ის ინიშნება პრეზიდენტის მიერ, რათა პრეზიდენტმა გაზარდოს საკუთარ მხარდამჭერთა რიცხვი მთავრობის შემადგენლობაში. სახელმწიფო მინისტრების თანამდებობები შემოიღება სახელმწიფოსათვის მნიშვნელოვანი, მაგრამ დროებითი ამოცანების გადასაჭრელად. სახელმწიფო მინისტრი არ მართავს სამინისტროს, მას მხოლოდ მცირერიცხოვანი აპარატი გააჩნია. ამიტომაც სახელმწიფო მინისტრებს „უპორტფელო მინისტრებს" უწოდებენ.

სახელმწიფო მინისტრები საქართველოში
----------------------------------

1995-2004 წლებში არსებობდა ამ სახელმწოდების თანამდებობა საქართველოში, მაგრამ არსებითად, ის არ წარმოადგენდა სახელმწიფო მინისტრს კლასიკური გაგებით, არამედ ეს იყო პრეზიდენტის კანცელარიის უფროსი.

სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობა საქართველოში დაწესდა 2004 წელს. საქართველოს მთავრობის შემადგენლობის ხშირ ცვლასთან ერთად იცვლებოდა სახელმწიფო მინისტრების თანამდებობები და დასახელებები. ამჟამად მოქმედი სახელმწიფო მინისტრებია:

* ალექსი პეტრიაშვილი — სახელმწიფო მინისტრი ევროპულ და ევროატლანტიკურ სტრუქტურებში ინტეგრაციის საკითხებში;
* პაატა ზაქარეიშვილი — სახელმწიფო მინისტრი შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში;
* გელა დუმბაძე — სახელმწიფო მინისტრი დიასპორის საკითხებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს მთავრობის საიტი დაარქივებული 2007-10-25 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სათათბირო.** |

**სახელმწიფო დუმა** (რუს. Госуда́рственная ду́ма) — რუსეთის ფედერაციის ფედერალური კრების ქვედა პალატა; ზედა პალატას წარმოადგენს რუსეთის ფედერალური საბჭო. დუმის შენობა მდებარეობს მოსკოვის ცენტრში, მანეჟის მოედნიდან რამდენიმე მეტრში. მის წევრებს დეპუტატებს უწოდებენ. სახელმწიფო დუმამ ჩაანაცვლა რუსეთის უმაღლესი კრება, მას შემდეგ, რაც 1993 წლის საკონსტიტუციო კრიზისის გამო, ბორის ელცინმა ახალი კონსტიტუცია შეიმუშავა, რომელიც საყოველთაო რეფერენდუმით დამტკიცდა.

ისტორია
-------

სახელმწიფო დუმა ჩამოყალიბდა 1906 წელს და ის რუსეთის პირველი არჩეული პარლამენტი იყო. მეფე ნიკოლოზ II-ის პირველი ორი მცდელობა, ის აქტიური გაეხადა, წარუმატებელი აღმოჩნდა. ამის შემდეგ, ყოველი დუმა შეკრებიდან რამდენიმე თვეში იშლებოდა. 1907 წლის საარჩევნო რეფორმის შემდეგ, ამავე წლის ნოემბერში, აირჩიეს მესამე დუმა, რომელიც ძირითადად ზედა კლასის წევრებისგან შედგებოდა, რადიკალური შეხედულებების ადამიანები კი დუმაში ვეღარ მოხვდნენ. 1905 წლის რევოლუციის შემდეგ დაარსებული დუმა რუსეთის ავტოკრატიულ სისტემაში მნიშვნელოვანი ცვლილებების მაუწყებელი იყო. გარდა ამისა, შემდეგში დუმამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა რუსეთის ისტორიაში, რადგან ის თებერვლის რევოლუციის ერთ-ერთი ხელშემწყობი ფაქტორი აღმოჩნდა, რომელმაც რუსეთში ავტოკრატიას ბოლო მოუღო.

1993 წლის დეკემბერში, ელცინის მხარდამჭერმა პარტიებმა არჩევნებში დუმის 175 ადგილი მოიპოვეს, მოწინააღმდეგე მემარცხენე ბლოკმა კი 125 ადგილი.

1990-იანი წლების მეორე ნახევარში, დუმა რეგიონული ლიდერებისა და ბიზნესმენების მხრიდან ლობირების საგანი გახდა, რადგან ისინი საგადასახადო ცვლილებებსა და საკანონმდებლო მფარველობას ელოდნენ. 

2000-იანი წლების დასაწყისში, 1999 წლის საპარლამენტო არჩევნებიდან მოყოლებული, სახელმწიფო დუმის წარმმართველი ძალები იყვნენ პრეზიდენტის მხარდამჭერი პარტია „ერთობა" და რუსეთის კომუნისტური პარტია.

უფლებამოსილებები
----------------

რუსეთის კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფო დუმას გააჩნია სპეციალური უფლებამოსილებები:

* თანხმობა რუსეთის პრემიერ-მინისტრის დანიშვნაზე;
* რუსეთის მთავრობის მუშაობის შედეგების ყოველწლიური მოსმენა;
* რუსეთის მთავრობისთვის ნდობის გამოცხადება;
* რუსეთის ცენტრალური ბანკის თავმჯდომარის დანიშვნა და გათავისუფლება;
* ბუღალტერთა პალატის თავმჯდომარისა და აუდიტორთა რაოდენობის ნახევრის დანიშვნა და გათავისუფლება;
* რუსეთის სახალხო დამცველის დანიშვნა და გათავისუფლება;
* ამნისტიის გამოცხადება;
* რუსეთის პრეზიდენტისთვის იმპიჩმენტის გამოცხადება (მოითხოვს წევრთა ორ-მესამედს).

რუსეთის დუმას შეუძლია დეკრეტების გამოცემა.

მიმდინარე შემადგენლობა
----------------------

| ფრაქცია | ლიდერი | დეპუტატთა რაოდენობა | ხმები არჩევნებზე |
| --- | --- | --- | --- |
| ერთიანი რუსეთი | ვლადიმერ პუტინი | 238 | 49.5% |
| რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტია | გენადი ზიუგანოვი | 92 | 19.2% |
| სამართლიანი რუსეთი | სერგეი მირონოვი | 64 | 13.2% |
| რუსეთის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია | ვლადიმერ ჟირინოვსკი | 56 | 11.7% |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (რუსული) ოფიციალური საიტი
**ფანშეტი** — სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, სიონის თემში. მდებარეობს მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1790 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 4 კილომეტრი. XVIII საუკუნეში ფანშეტი იყო ხევის ოთხი სამოურავოდან ერთ-ერთის ცენტრი.

ისტორია
-------

ფანშეტი, სოფელი, ისტორიული ძეგლი მდებარეობს მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, დაბა სტეფანწმინდიდან 4 კილომეტრზე. იგი ხევის ერთ-ერთი ძველი დასახლებაა. თანამედროვე სოფლის ჩრდილოეთით შემორჩენილია ნასოფლარი, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა ძველ ფანშეტს უწოდებს, წმინდა ადგილად თვლის და იქ დღეობებს მართავს. ფანშეტს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდა თერგის ხეობის მარცხენა სანაპიროს დაცვაში. სოფლის ეკონომიკურ ცხივრებაში გარკვეული წვლილი შეჰქონდა ქვის კარიერს, რომელიც მდებარეობს ფანშეტ-გერგეტის საძოვრების საზღვარზე. ადგილ დოხტელურებში. აქ შემორჩენილია ნასახლარები და საქონლის სადგომი ბაკის ნაშთები. გადმოცემით, ამ ადგილას ცხოვრობდნენ წმინდა სამების ეკლესიის ამშენებელი კალატოზები, რომლებიც აქედან „სამებამდე" გაყვანილი სამარხილე („სახარმარხილე") გზით, მარხილში შებმული ხარებით ეზიდებოდნენ ქვას ეკლესიის ასაშენებლად. თანამედროვე სოფლის შედარებით ძველი დასახლება ორი საგვარეულო კოშკის (ჩონიაშვილებისა და სამქანაშვილების) ირგვლივ იყო გაშენებული. სოფელში ცხოვრობენ საბაურებიც, მათაც ჰქონდათ საგვარეულო კოშკი. სოფლის ჩრდილოეთით, ყაზბეგის გზაზე, ადგილ ახადეში, შვეულ კლდეში გამოკვეთილია ეგრეთ წოდებული „ცოდვილთ ქოხები", სადაც იზამთრებდნენ ბეთლემის სავანის ბერები. ფანშეტის შემოგარენში, „ჩხეტის მთაზე", იყო ფანშეტისა და მეზობელი სოფლების მოსახლეობათა სახიზარი. შემორჩენილია თავშესაფართა ნაშთები, ხელსაფქვავის ნატეხი და ხელით სატყორცნი მრგვალი ქვები. XX საუკუნიდან სოფელი ბარში ჩამოსახლდა.

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 54 კაცი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 151 | 63 | 88 |
| 2002 |  58 | 34 | 24 |
| 2014 |  54 | 28 | 26 |

გალერეა
-------

* 
*

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 218.
* *კახაძე კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 478.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 27 ივლისი 2016.
2. ↑  სერგი მაკალათია, „ხევი", ტფილისი, სახელმწიფო სასწავლო-პედაგოგიური გამომცემლობა, 1934 წ. გვ. 18.
3. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| დაბა | 
**სტეფანწმინდა** | ყაზბეგის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
აბანო · ალმასიანი · არშა · აჩხოტი · ახალციხე · გარბანი · გველეთი · გორისციხე · გუდაური · ვარდისუბანი · კარკუჩა · კობი · სიონი · სნო · ტყარშეტი · ფანშეტი · ფხელშე · ქვემო ოქროყანა · ქოსელი · ქუმლისციხე · ყანობი · ცდო · ხურთისი · ჯუთა |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოშაძე**. |

**სოლომონ ესტატეს ძე გოშაძე** (დ. 28 აპრილი [ძვ. სტ. 16 აპრილი], 1880, თელავი — გ. 24 აპრილი [ძვ. სტ. 11 აპრილი], 1908, იქვე) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თელავის სამოქალაქო სასწავლებელში, შემდეგ – ბაქოს სპეციალურ საშუალო სკოლაში. მისი პირველი ლექსი 1897 დაიბეჭდა „კვალში" (#47). გ. ევდოშვილის სკოლის მიმდევარი პოეტი იყო. მან 1905–1907 წლების რევოლუციის პერიოდში მიიქცია ყურადღება სამოქალაქო და პოლიტიკური ხასიათის ლექსებით, რომლებსაც აქვეყნებდა ფსევდონიმებით: „სოლ-გ-ძე" და „ს. განწირული". წერდა პიესებსაც. მისი პიესა „კიდევ ბნელა" (1901), ცენზურამ აკრძალა. რევოლუციური საქმიანობისათვის გოშაძე დაპატიმრებული იყო. 1900-იან წლებში ჩამოაყალიბა დრამატული დასი, რომელიც კახეთის რეგიონში სპექტაკლებს დგამდა. გოშაძე მართავდა ლიტერატურულ საღამოებს, ხოლო შემოსავალს საქველმოქმედო საქმეს ახმარდა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ლექსები, ი. გრიშაშვილის რედ. ტფ. 1927.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი გ. ნამცვრევი, «მეგზური», 1975, #3.
* *ჯავახიშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 127.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უქიმერიონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

უქიმერიონის ციხე
**უქიმერიონი** — ისტორიული ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, ეგრისის სამეფოს მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ნაგებობა. წყაროებში პირველად VI საუკუნეში იხსენიება. არის მოსაზრება, რომ მდებარეობდა ცხენისწყლის ხეობის გასწვრივ მაგისტრალზე, რომელიც მუხურისს ლეჩხუმსა და სვანეთთან აკავშირებდა (ვარაუდობენ, რომ მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირზე შემორჩენილი ციხესიმაგრის ნანგრევები უქიმერიონისაა). სხვა მოსაზრებით, უქიმერიონი ქუთაისში გორაზე დღემდე შემორჩენილი ძველი ციხესიმაგრეა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა მოიპოვა უქიმერიონმა VI საუკუნეში ირან-ბიზანტიის ომის დროს; ბიზანტიის ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ცნობით, უქიმერიონისა და ქუთაისის ციხეების მფლობელი მტკიცე კონტროლს უწევდა ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილს, ლეჩხუმსა და სვანეთს.

წყარო
-----

* *პროკოპი კესარიელი,* De bello gothico, წგნ.: გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ.2, თბ. 1965

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 193.
ძველი ეგვიპტელი ფარაონი
**ფარაონი** — ძველი ეგვიპტელი მეფეების ტიტული. ფარაონები უდიდეს როლს ასრულებდნენ ეგვიპტელთა ცხოვრებაში. ისინი ერთდროულად ქვეყნის მმართველებიც იყვნენ და უმაღლესი ქურუმებიც. ფარაონი იყო განკაცებული ღმერთი დედამიწაზე და ღმერთი სიკვდილის შემდეგ. თვით ტერმინი „ფარაონი" ორი სიტყვის შერწყმაა: „პერ-აა", რაც „დიდ სახლს" ნიშნავდა. ფარაონს ქარაგმულად იხსენიებდნენ, რათა მისი სახელი ტაბუდადებული ყოფილიყო. ამ სახელის ხმამაღლა წარმოთქმა არ შეიძლებოდა.

გადმოცემის თანახმად, პირველი ფარაონი თვით ღმერთი „რა" იყო. შემდეგ მოდიოდნენ სხვა ღმერთები. მოგვიანებით ტახტზე ოსირისისა და ისიდის ვაჟი ჰოროსი ასულა. ჰოროსი ეგვიპტის ყოველი დინასტიის ფარაონის პირველსახე და პორტრეტია. თითოეული ფარაონი რას და ხორის შთამომავლად ითვლებოდა და მისი ე.წ ტიტულატურა ხუთი სახელისგან შედგებოდა: ხორის, ოქროს ხორის, ორი ქალღმერთის (ზემო და ქვემო ეგვიპტის მეუფე+სახელი) და რას ვაჟის სახელებისგან. ფარაონი სხვადასხვა ვითარებაში სხვადასხვა სახელებით მოიხსენიებოდა. „პერ-აა"-ს თავიდან ფარაონის სახლს ეძახდნენ, დაახლოებით შუა სამეფოს დასასრულიდან კი თავად ფარაონსაც ასე მოიხსენიებდნენ.

ეგვიპტელებს სწამდათ, რომ ფარაონები დედოფლისა და რას ჰიეროგამიური კავშირის შედეგად ჩნდებოდნენ. ფარაონს მრავალი ცოლი ჰყავდა, მაგრად მთავარი ერთი იყო და ქვეყნის დედოფლის ტიტულსაც ის ატარებდა. მხოლოდ ფარაონისა და დედოფლის საკრალური კავშირის შედეგად დაბადებული ბავშვი შეიძლება გამხდარიყო ეგვიპტის ფარაონი. ეგვიპტეს ფარაონი ქალებიც მართავდნენ (ნიტოკრისი — VI დინასტია; ნეფრუსებეკი — XII დინასტია, ძვ. წ. 1789-1785; ჰატშეფსუტი — XVIII დინასტია, ძვ. წ. 1490-1468). ყველა ეგვიპტურ ტაძარში ქებას უძღვნიდნენ ფარაონს, როგორც ღმერთს. თვით ფარაონიც ღმერთს უგალობდა. იგი ღმერთკაცად ითვლებოდა და სჯეროდათ, რომ ფარაონსა და ღმერთს შორის ურღვევი კავშირი არსებობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეგვიპტის მმართველები დაარქივებული 2009-03-26 საიტზე Wayback Machine.  - Archaeowiki.org
* ეგვიპტის მეფეთა გენეალოგია დაარქივებული 2009-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* ეგვიპტის ფარაონები
* Digital ეგვიპტე უნივერსიტეტებისთვის
* ფარაონების მუმიები დაარქივებული 2009-04-28 საიტზე Wayback Machine.  at James M. Deem's *Mummy Tombs* site.
* ფარაონების კორონაცია დაარქივებული 2009-03-18 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ძველი ეგვიპტის თემები |
| --- |
|  |
| 
All the Giza pyramids | 

არქიტექტურა **·** 
ხელოვნება **·** 
დაკრძალვის ადათი ·
ქრონოლოგია ·
სამზარეულო **·** 
დინასტიები **·** 
გეოგრაფია **·** 
ისტორია **·** 
ლიტერატურა **·** 
მათემატიკა **·** 
მედიცინა **·** 
რელიგია **·** 
ფარაონები **·** 
ხალხი **·** 
ენა **·** 
მდებარეობა **·** 
ტექნოლოგია **·** 
დამწერლობა **·** 
იეროგლიფები
ეგვიპტოლოგია **·** 
ეგვიპტოლოგისტები **·** 
ეგვიპტის მუზეუმი **·** 
ძველი ეგვიპტის პორტალი
 |

 |
***სახელოვნო ცენტრი*** — ორგანიზაცია საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. დაარსდა 1919 წელს. მისი დაარსების ინიციატორი და განმახორციელებელი იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე, პოეტი კოტე მაყაშვილი.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მრავალ მიზეზთა გამო, ჩვენს ხელოვნებას ჯერ კიდევ არ შეუძლია საკუთარი ძალ-ღონით მართოს თავისი სვე. მას სჭირია განსაკუთრებული შეკავშირება, ძალების შეთანხმება და სახელმწიფოებრივ ორგანოთა სათანადო დახმარება — მთავრობის თანაგრძნობა და მფარველობა. მხოლოდ ამ გზით შეიძლება ჩვენი ხელოვნების მტკიცე ნიადაგზე დამყარება და განვითარება. ამ მიზნით უკვე შედგა „ხელოვანთა ცენტრი"... შეიმუშავა სათანადო წესდება და ახლო მომავალში გადადგამს პრაქტიკულ ნაბიჯებს" |
|  | (წერდა „სახალხო საქმე") |

სახელოვნო ცენტრში შევიდა, როგორც მწერალთა კავშირის ორგანიზაციის, ასევე სამუსიკო საზოგადოების, მხატვართა საზოგადოების და მსახიობთა კავშირის 3-3 წარმომადგენელი. ცენტრში შესვლა შეეძლო ყველა ორგანიზაციას, რომელიც ქართული კულტურისა და ხელოვნების განვითარების საქმეს ემსახურებოდა. ცენტრს უფლება ჰქონდა: 

1. გაეწია შუამდგომლობა მთავრობისა და სახელმწიფო დაწესებულებების წინაშე როგორც ცენტრში შემევალი ორგანიზაციების, ასევე თავად ცენტრისთვის;
2. მოეწვია ხელოვანთა ყრილობები (კონფერენციები) საერთო საკითხების გამოსარკვევად, დროგამოშვებით მოეწყო ხელოვანთა გაერთიანებული გამოსვლა, დაეარსებინა კლუბები, მოეწყო ექსკურსიები და ა. შ.

ცენტრში 12 წარმომადგენელი შედიოდა. მწერალთა კავშირიდან: კოტე მაყაშვილი (ცენტრის თავმჯდომარე), გრიგოლ რობაქიძე (თავმჯდომარის ამხანაგი), აკაკი პაპავა. მხატვართა საზოგადოებიდან: იაკობ ნიკოლაძე, დავით კაკაბაძე, ლადო გუდიაშვილი. სამუსიკო საზოგადოებიდან: ე. მაჩაბელი (ხაზინადარი), ვლ. აბაშიძე, დ. არაყიშვილი. მსახიობთა კავშირიდან: შალვა დადიანი (ცენტრის მდივანი), ფრონისპირელი, ალ. იმედაშვილი.

1919 წლის 10 ივნისს, ცენტრის 4 წევრი (კ. მაყაშვილი, დ. არაყიშვილი, შ. დადიანი და ი. ნიკოლაძე) წარუდგნენ მთავრობის თავმჯდომარეს — ნ. ჟორდანიას და ესაუბრნენ ცენტრის მომავალ გეგმებზე. ჟორდანიამ ცენტრის დაარსება მოიწონა და მას დამხარება აღუთქვა მომავალ მუშაობაში.

ლიტერატურა
----------

* *გაზ. „სახალხო საქმე"*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 394.
„**ფარაონის სიგარები**" (ფრანგ. „Les Cigares du pharaon") — „ტენტენის თავგადასავლების" სერიის მეოთხე ტომი. ამ ნაწილში ტენტენი და მისი ძაღლი მილუ მოხვდებიან ეგვიპტეში, სადაც ჟურნალისტი პოულობს ფარაონის სამარხს, რომელშიც აგრეთვე აღმოაჩენს ეგვიპტოლოგები და სიგარების ყუთს. საიდუმლოს ამოხსნა მას მოახვედრებს არაბეთსა და ინდოეთში. ამ ნაწილში პირველად ჩნდება ორი დეტექტივი, დიუპონი და დიუპონი, ისევე, როგორც რასტაპოპულოსი. 

„ფარაონის სიგარები" ქვეყნდებოდა 1932–1934 წლებში, სახელწოდებით „ტენტენი აღმოსავლეთში" (ფრანგ. Tintin en Orient). 1934 წელს გამოვიდა ცალკე შავ-თეთრი ალბომის სახით. ფერადი ვერსია გამოვიდა 1955 წელს. მისი სიუჟეტი უკავშირდება სერიის შემდეგ ტომს, „ლურჯი ლოტოსი".

„ფარაონის სიგარები" გიორგი ეკიზაშვილის თარგმანით ქართულმა გამომცემლობა „აგორამ" 2009 წელს გამოსცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ტენტენის ოფიციალურ საიტზე
* ინფორმაცია საიტზე Tintinologist.org

სქოლიო
------

1. ↑  *ფარაონის სიგარები*, *ბიბლუსი*
2. ↑  *ფარაონის სიგარების* მიმოხილვა მოლი ბლუმის ბლოგში (ქართ.).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-14. ციტირების თარიღი: 2017-12-01.
**საქართველოს საელჩო ჩინეთში** — საქართველოსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 9 ივნისს დამყარდა. საქართველოს პარლამენტმა 2004 წლის 21 დეკემბერს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის თანამდებობაზე მიხეილ უკლება დაამტკიცა. 2004 წლის 30 დეკემბერს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში საქართველოს დროებითმა რწმუნებულმა არჩილ სოხაძემ ჩინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს ლი ზიუ-შანს გადასცა დროებითი რწმუნებათა სიგელი, რის საფუძველზეც ოფიციალურად დადასტურდა საქართველოს საელჩოს გახსნა ჩინეთში.

მიხეილ უკლება, რომელიც მანამდე საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილედ მუშაობდა, ჩინეთში საქართველოს პირველი ელჩია.

ელჩები
------

* მიხეილ უკლება — 2005-2008 წწ
* ზაზა ბეგაშვილი — 2008 წლის მარტი - დეკემბერი
* კარლო (კახა) სიხარულიძე — 2009-2011 წწ
* მამუკა გამყრელიძე — 2011-2013
* დავით აფციაური — 2014-2018 წწ.
* არჩილ კალანდია — 2018 წლიდან

მისამართი
---------

Kings Garden Villa, Block G 38, Xiao Yun Road 18, Chaoyang District, Beijing, 100016, China

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს საელჩო ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში