recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ნანდას იმპერია
**ნანდას იმპერია** — სახელმწიფო ინდოეთში (მაგადჰა) რომელსაც მართავდა წინა — შიშუნაგის დინასტის მეფე მაჰანანდინას უკანონო ვაჟის დინასტია.

ისტორია
-------

პირველი მეფე, მაჰაპადმა ნანდა გარდაიცვალა 88 წლის ასაკში. ხოლო მთელი მისი დინასტია ქვეყანას მართავდა დაახლოებით 100 წელიწადი. ნანდას დინასტია შეცვალა მაურიების დინასტიამ. 
მაჰაპადმა ნანდა იყო ქშატრიების მოწინააღმდეგე და გამანადგურებელი. მან გაიმარჯვა მრავალრიცხოვან მეფეებზე და გააფართოვა თავისი სამეფოს ტერიტორია დეკანის სამხრეთამდე. უკანასკნელი მეფე იყო დჰანა ნანდა, რომელსაც მოუხდა ბრძოლა ალექსანდრე მაკედონელის წინააღმდეგ. მაურიების ომზე ნანდას წინააღმდეგ მოგვითხრობს პლუტარქე.

ნანდები იყვნენ დაბალი სოციალური წარმოშობის. ერთი წაყაროს მოწმობით მეფე მაჰაპადმა იყო შუდრა, მეორეს ცნობით — დალაქისა და კურტიზანის შვილი. ნანდა იყო პირველი დინასტია ინდოეთში, რომელიც არ ეკუთვნოდა ქშატრიების კასტას. 

ნანდას დინასტია იყო პირველ ინდოელ მეფეთა გვარი, რომლებმაც შექმნეს იმპერია. მათ მიიღეს მაგადჰას დიდი სამეფო და მოისურვეს მისი გაფართოება შემდგომ. მათ შექმნეს არმია 20 000 ცხენოსნის, 200 000 ქვეითის, 2 000 მეეტლის და 3 000 სპილოსგან. მაგრამ მათ ვერ შეძლეს ამ არმიის გამოყენება ალექსანდრე მაკედონელის წინააღმდეგ, რაგდან ბერძნებმა დჰანა ნანდას მმართველობისას აიღეს პენჯაბი.

ნანდას იმპერიას ჰქონდა კარგად ორგანიზებული ადმინისტრაცია, საგადასახადო სისტემა. იმ პერიოდისათვის მოწინავე ინფრასტრუქტურა. აგებდნენ არხებს, რწყავდნენ მიწას. 

იმპერიის განადგურება ძვ.წ. 321 წელს მოახერხა მეფე ჩანდრაგუპტა მაურიამ, რომელმაც სათავე დაუდო მაურიების დინასტიას.

ნანდას მეფეთა სია
-----------------

* მაჰაპადმა ნანდა დაახლოებით ძვ.წ. 424 წლიდან — ?
* პანდჰუკა
* პანგჰუპატი
* ბჰუტაპალა
* რაშტრაპალა
* გოვიშანაკა
* დაშასიდკჰაკა
* ვაივარტა
* დჰანა (არგამესი?) — დაახლოებით ძვ.წ. 321 წელი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდოეთის ისტორია
**მალჩევსკო-პოლნენსკაიის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Никольская церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია მილეროვის რიონის სოფელ მალჩევსკო-პოლნენსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესია არის რუსეთის ფედრაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, მილეროვის რაიონი, სოფელი მალჩევსკო-პოლნენსკაია, სკლიაროვის ქუჩა.

ისტორია
-------

სლობოდაში ხის პირველი ეკლესია ააშენეს XVIII საუკუნის დასასრულს, რომელიც უკვე 1803 წელს დაიწვა. 1822 წელს მამასახლის პეტრე და მიხეილ მალჩევსკების ფინანსებით ააშენეს ახალი ეკლესია. ახალი ქვის ერთსაკურთხევლიანი ეკლესია სლობოდაში ააგეს 1902 წელს. 1907 წელს გააფართოვეს კუთხის ეგვტერები. 

ეკლესია გადაურჩა ოქტომბრის რევოლუციასა და რუსეთის სამოქალაქო ომს. 1938 წელს ეკლესია დახურეს, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კვლავ აღსდგა ღვთისმსახურება. ეკლესიაში მსახურება გაგრძელდა 1960 წლამდე. ხრუშჩოვის მმართველობის პერიოდში ეკლესია დაიხურა და 1966 წელს დაანგრიეს. დიდი ხნის განმავლობაში ეკლესიის ნანგრევებიღა იყო შემორჩენილი.

ეკლესიის შენობა გადაეცა კალინინის სახელობის ეკლესიას. საეკლესიო ჭურჭლის უმეტესი ნაწილი გადაიტანეს სოფელ ჩერტკოვოს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სამლოცველო სახლში. ეკლესიის შენობას გამოიყენებდნენ კოლმეურნეობის ხორბლის საწყობად. 2011 წელს დაიწყო თანხების შეგროვება ეკლესიის აღსადგენად, რომელიც დაიწყეს გუმბათის აგებით. 2017 წლის მონაცემებით აღდგენითი სამუშაოები ჯერ კიდევ არ დასრულებულა. გრძელდება თანხების შეგროვება რემონტისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Историческая справка по Миллеровскому району დაარქივებული 2017-07-04 საიტზე Wayback Machine.
* Благочинный приходов Миллеровского округа осмотрел разрушенный храм Святителя Николая Чудотворца в слободе Мальчевско-Полненская დაარქივებული 2017-03-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Николаевская церковь (Мальчевско-Полненская)
2. ↑  ПЕРЕЧЕНЬ ВЫЯВЛЕННЫХ ОБЪЕКТОВ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ (ПАМЯТНИКОВ ИСТОРИИ, АРХИТЕКТУРЫ, МОНУМЕНТАЛЬНОГО ИСКУССТВА)[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  СТРОИМ ХРАМ ВСЕМ МИРОМ
4. ↑  Поможем церкви.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-20. ციტირების თარიღი: 2017-04-20.
ნამდვილი a რიცხვის აბსოლუტური მნიშვნელობა(მოდული) ეწოდება თვით ამ რიცხვს, თუ იგი არაუარყოფითია, მის მოპირადპირე რიცხვს, თუ იგი უარყოფითია და |a| სიმბოლოთი აღინიშნება, ე.ი.  

|a| = { a, თუ a≥0; -a თუ a<0}  

მაგალითად, |12|=12; |-3|=3; |0|=0  

გეომეტრიეულად ნამდვილი რიცხვის მოდული წარმოადგენს მანძილს რიცხვითი წრფის სათავიდან ამ რიცხვის შესაბამის წერტილამდე  

ნამდვილი რიცხვის მოდულიდან უშუალოდ გამომდინარეობს, რომ |-a|=|a|; -|a| ≤ a ≤|a|  

 ორი რიცხვის ჯამის მოდული არ აღემატება ამ რიცხვების ჯამს, ე.ი.  

|a+b| ≤ |a|+|b|  

განსახილია ორი შემთხვევა:  

1. თუ a+b ≥ 0, მაშინ |a+b| = a+b ≤ |a| + |b|  

2. თუ a + b < 0, მაშინ |a + b| = -(a + b) = (-a) + (-b) ≤ |-a|  

თუ a და b ნამდვილი რიცხვებია, მაშინ:  

||a| - |b|| ≤ |a - b|  

ცხადია,  

a = (a - b) = b  

აქედან,  

|a| ≤ |a – b| + |b|  

ანუ,  

|a| - |b| ≤ |a - b|  

a-სა და b-ს ადგილების შეცვლით მიიღება უტოლობა  

|b| - |a| ≤ |b - a|  

აქედან გამომდინარე არსებობს ორი უტოლაბა |a| - |b| ≤ |a - b| და |b| - |a| ≤ |b - a|, მაშინ აქედან გამომდინარეობს რომ  

||a| - |b|| ≤ |a - b|  

ორი რიცხვის ნამრავლის მოდული უდრის ამ რიცხვების ნამრავლს, ე.ი.  

|a \* b| = |a| \* |b|  

ა. თუ a ≥ 0 და b ≥ 0, მაშინ |a \* b| = a \* b = |a| \* |b|  

ბ. თუ a ≥ 0 და b < 0, მაშინ |a \* b| = -(a \* b) = a \* (-b) = |a| \* |b|  

გ. თუ a < 0 და b ≥ 0, მაშინ |a \* b| = -(a \* b) = (-a) \* b = |a| \* |b|   

დ. თუ a < 0 და b< 0, მაშინ |a \* b|=(a \* b) = (-a) \* (-b) = |a|\*|b|  

 ანალოგიური გზით მტკიცდება შემდეგი  

a და b რიცხვების (b ≠0) ფარდობის მოდული ამ რიცხვების მოდულების ფარდობის ტოლია, ე.ი.  

|a/b| = (|a|)/(|b|)
**მალხაზ (მელქისედეკ) ანდრონიკაშვილი** (გ. დაახლოებით 1822) — ქართლ-კახეთისა და იმერეთის სამეფოების პოლიტიკური მოღვაწე, იულონ ბატონიშვილის ეშიკაღასბაში (ცერემონიალისა და კარის დაცვის უფროსი).

ბიოგრაფია
---------

სახელი გაითქვა ლეკების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ცოლად ჰყავდა არჩილ იმერთა ბატონიშვილისა და ერეკლე II-ის ქალის - ელენეს ასული მაია (მარიამი), სოლომონ II-ის და. მათხოჯის ბრძოლაში (1789) დაამარცხა სოლომონ II-ის მოწინააღმდეგე დავით გიორგის ძე. სოლომონმა საცხოვრებლად იმერეთში მიიწვია და სვერის მიდამოებში უბოძა მამული 800 კომლი გლეხითურთ. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების (1801) შემდეგ ანდრონიკაშვილს მიმოწერა და კავშირი ჰქონდა ირანში მყოფ ალექსანდრე ბატონიშვილთან. 1810 იმერეთის აჯანყების დროს ებრძოდა რუსეთის ჯარს. იმერეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოლომონ ლიონიძესთან ერთად გადავიდა ახალციხეში. აქედან სოლომონ II-ის დავალებით ჯერ ოსმალეთში გაემგზავრა დახმარების სათხოვნელად, შემდეგ კი ირანში. 1815 ჩავიდა ეჩმიაძინში და სომეხთა კათალიკოსის შუამდგომლობით საქართველოს მთავარმართებლისაგან პატიება და სამშობლოში დაბრუნების ნებართვა მიიღო. გარდაცვალებამდე კახეთში ცხოვრობდა.

ლიტერატურა
----------

* *ტუხაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 451.
**ნანიანის მთვარანგელოზის ეკელსია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნანიანის სასაფლაოზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს.

ეკლესია გეგმით სწრკუთხაა (12,5 x 6,4 მეტრზე), ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით. კარ-სარკმელები გამოყვანილია აგურით.

1995-2000 წლებში სოფლის მოსახლეობის კერძო შეკვეთით შეილესა და შეთეთრდა ინტერიერი. დაიდგა მარმარილოს კედელი. იატაკი მოიგო ქვის ფილებით, ეკლესიის ირგვლივ გაკეთდა სარინელი. 

შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი მშვილდისებრი თაღითაა გადახურული, აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს ორ-ორი თაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის შუაში სწორკუთხა ტრაპეზი დგას. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკზე ერთი საფეხურით მაღალია. ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი გრძივ კედლებზე არსებულ ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. ერთსართულიან პილასტრებზეა დაყრდნობილი დასვლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი.

სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში, ერთმანეთის სიმეტრიულად, თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.

ეკლესიის ოთხივე კუთხეში და გრძივი ფასადების შუაში, მარტივი პილასტრებია გამოყვანილი. დასავლეთ ფასადის ფრონტონში კედლის სიბრტყეში ჩაძირული ტოლმკლავა ჯვარია გამოსახული, ხოლო კეხზე აღმართულია კვადრატული აგურით ნაგები, ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი სარკმელი. რომლის პირამიდულ სახურავზე რკინის ტოლმკავა ჯვარია აღმართული.

ლავგარდანი გამოყვანილია აგურის ორმაგი ჰორიზონტალური წყობით. სახურავი კრამიტისაა.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 196.
**ჰიდრომეტრია** (ბერძ. hydros — წყალი და Metron — ზომა) — ხმელეთის ჰიდროლოგიის დარგი, რომელშიც შემუშავებულია ხმელეთის წყლებისა და ზღვების ჰიდროლოგიური რეჟიმის ელემენტების გაზომვისა და დაკვირვების მეთოდიკა, აგრეთვე გაზომვის შედეგების დამუშავების, მათი შეკრების, შენახვისა და პუბლიკაციის წესები. წყლის შესახებ არსებული უძველესი მეცნიერებაა. ჩვეულებრივ პრაქტიკაში დამკვიდრებულ გაგებაში ჰიდრომეტრია შეიცავს მხოლოდ გაზომვისა და დაკვირვების მეთოდებს ხმელეთის ჰიდროლოგიაში, რომელიც გამოიყენება მდინარეთა რეჟიმის, ტბების, წყალსაცავებისა და ჭაობების შესასწავლად. ოკეანეებისა და ზღვების ჰიდრომეტრია ატარებს პრაქტიკული ოკეანოგრაფიის სახელწოდებას და მიეკუთვნება ოკეანოლოგიას.

ჰიდრომეტრიის კვლევის სფეროში შედის სიღრმეების, დონეების, ფსკერისა და ნაკადის თავისუფალი ზედაპირის, რელიეფის, წნევებისა და დაწნევების, სიჩქარეთა და სითხის დინების მიმართულებების, სიჩქარეების და წნევების პულსაციების, ტალღის ელემენტების, ჰიდრავლიკური ქანობების, სითხის მოცულობითი, წონითი და მასითი ხარჯების, ნაკადის სიმღვრივის, ნატანისა და პულპის ხარჯების, ნაკადის თერმული და ყინულოვანი რეჟიმების მახასიათებელი ელემენტების განსაზღვრა.

ჰიდრომეტრიული ინფორმაციის წყაროს ჰიდროლოგიურ სადგურებსა და პოსტებზე არსებული სტაციონარული დაკვირვებები შეადგენს, კვლევის საექსპედიციო, სპეციალური, დისტანციური და სხვა მეთოდები.

ძირითადი ჰიდრომეტრიული სამუშაოების შემადგენლობაში შედის: 1) დაკვირვების პუნქტების მოწყობა; 2) სიღრმეების შესწავლა და ფსკერის რელიეფის გაზომვა; 3) წყლის დონის რყევის დაკვირვება; 4) წყლის ტემპერატურაზე, წყლის ობიექტების გაყინვასა და ყინულძვრაზე, ყინულსაფრის მდგომარეობაზე დაკვირვება; 5) დინების სიჩქარისა და მიმართულების გაზომვა; 6) წყლის ჩამონადენისა და ნატანის განსაზღვრა; 7) ნატანის მექანიკური შედგენილობისა და ფსკერული დანალექების გაზომვა; 8) მდინარეთა კალაპოტის დეფორმაციაზე, ტბებისა და წყალსაცავების ნაპირების დინამიკაზე დაკვირვება; 9) წყლის ქიმიურ შედგენილობასა და ხარისხზე დაკვირვება.

ჰიდრომეტრიას ფართოდ გამოიყენებენ ფიზიკური მოვლენების შესწავლისას (განსაკუთრებით ექსპერიმენტულ ჰიდროაერომექანიკაში); წარმოებასა და მშენებლობის პროექტირების და აგრეთვე მდინარეებისა და ზღვების ჰიდროტექნიკური კონსტრუქციებისა და ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის დროს და ა.შ. ჰიდრომეტრია შეიძლება განვიხილოთ ბუნებაში წყლის შესწავლისა და სხვადასხვა ტექნოლოგიურ პროცესებში, მანქანებსა და აპარატებში სითხეების გამოყენების თვალსაზრისითაც.

სქოლიო
------

1. ↑  Ми­хай­лов В. Н. Доб­ро­воль­ский А. Д. Доб­ро­лю­бов С. А. Гид­ро­ло­гия. М. 2005.
2. ↑  ნოე უკლება, ჰიდრომეტრია, თბილისი : თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1972.
3. 1 2  რობერტ დიაკონიძე, ჰიდრომეტრია, თბილისი : ტექნიკური უნივერსიტეტი, 2018.
4. 1 2  Гидрометрия | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-23. ციტირების თარიღი: 2021-06-23.
წყლის ბრუნვა ჰიდროსფეროში
**ჰიდროსფერო** (ძვ. ბერძნ. – Yδωρ – წყალი და σφαῖρα – სფერო) — დედამიწის წყლის გარსი, რომელიც წყვეტილად არის განლაგებული ატმოსფეროსა და დედამიწის ქერქს შორის; წარმოადგენს ოკეანეების, ზღვებისა და ხმელეთის ზედაპირული წყლების ერთობლიობას. ფართო 
გაგებით, მოიცავს აგრეთვე მიწისქვეშა წყლებს, არქტიკისა და ანტარქტიკის ყინულსა და თოვლს, აგრეთვე ატმოსფეროში და ცოცხალ ორგანიზმებში მყოფ წყალს. ჰიდროსფეროს საშუალო ქიმიური შედგენილობა უახლოვდება ზღვის წყლის საშუალო ქიმიურ შედგენილობას. ჰიდროსფეროს წყალი მუდმივად ურთიერთქმედებს ატმოსფეროსთან, დედამიწის ქერქთან და ბიოსფეროსთან. 

ჩვენი პლანეტის წყლის 98%-ზე მეტი ოკეანეებსა და ზღვებშია. ხმელეთის წყლებზე მოდის 2%-ზე ნაკლები. მ შ. ჰიდროსფეროს დაახლოებით 2% მტკნარი წყალია. დანარჩენი წყალი მლაშეა. მტკნარი წყლების 2%-ს ჯერჯერობით კაცობრიობა იყენებს ყველა საჭიროებისათვის — მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობასა და ყოფაცხოვრებაში.

წყლის გარსს მეტად დიდი მნიშვნელობა აქვს დედამიწის ჰავისათვის. ცნობილია, რომ წყალი ნელა თბება. იმისათვის რომ, ერთი კუბური მეტრი წყალი 1°-ით გათბეს, საჭიროა 3000-ჯერ მეტი სითბო, ვიდრე ამავე მოცულობის ჰაერის გასათბობად. ამავე დროს წყალი ნელა ცივდება. ამრიგად, ზაფხულის განმავლობაში გამთბარი ოკეანეებისა და ზღვების წყალი ზამთარში ათბობს ჩვენი პლანეტის ჰაერს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლითოსფერო
* ატმოსფერო
* ბიოსფერო

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 656.
* Kelbert A, Schultz A, Egbert G Global electromagnetic induction constraints on transition-zone water content variations (ინგლ.) // Nature. — 2009. — В. 460. — С. 1003-1006.
**მარიელი** (ესპ. Mariel) — მუნიციპალიტეტი და ქალაქი კუბაში, არტემისის პროვინციაში, ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე. დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს დასავლეთით დაახლოებით 40 კილომეტრში. 

მოქცეულია მარიელის უბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. უბის აღმოსავლეთ ნაწილში არის პორტი, აგრეთვე ცემენტის ქარხნები და ელექტროსადგურები, რაც იწვევს გარემომცველი ტერიტორიების ძლიერ დაბინძურებას. უბის დასავლეთ ნაწილში წარმოდგენილი იყო წყალქვეშა ნავების ბაზა, რომელიც შემდგომ თავისუფალი ვაჭრობის ზონად გადაიქცა. ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის მარიელის პორტი უახლოესი ნავსადგურია. 

1980 წელს მარიელიდან 125.000 კუბელი გადაასახლეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ოკეანეში მგზავრობისას გადასახლებულთა გარკვეული ნაწილი დაიღუპა. 2004 წლის მდგომარეობით მარიელის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენდა 42.504 ადამიანს.

269 კმ² ფართობზე მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე შეადგენს 158,0 ადამიანს კმ²-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის მუნიციპალიტეტები
* კუბის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Atenas.cu.  (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-07. (ესპანური)
2. ↑  Statoids.  (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-07.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არტემისის მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
ალკისარი · **არტემისა** · ბაუტა · ბაია-ონდა  · გუანახაი  · გუირა-დე-მელენა  · კაიმიტო · კანდელარია  · მარიელი · სან-ანტონიო-დე-ლოს-ბანიოსი · სან-კრისტობალი | არტემისის პროვინცია |

 |
**ლჰასა** (**ლასა**) (ტიბეტ. ལྷ་ས་; ჩინ. 拉萨) — ტიბეტის ისტორიული დედაქალაქი, ამჟამად არის ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შემადგენლობაში მყოფი ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 

ქალაქი გაშენებულია ჯიჩუს (მდინარე ბრაჰმაპუტრის შენაკადი) ხეობაში, ტიბეტის მთიანეთში, ზღვის დონიდან 3650 მეტრ სიმაღლეზე. 2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 373 000 ადამიანს. ლჰასის მიდამოები ტიბეტის მთიანეთის მთავარი სასოფლო-სამეურნეო რაიონია.

ლჰასის დაარსებას მიაწერენ ტიბეტის პირველი სახელმწიფოს დამაარსებელს სრონძანგამბოს, რომელმაც დედაქალაქი იარლუნგის ხეობიდან აქ გადმოიტანა. XV-XVII საუკუნეებში ლჰასა ტიბეტის საერო და სასულიერო ცენტრი გახდა, რაც დაკავშირებული იყო დალაი-ლამის ხელისუფლების დამკვიდრებასთან. ქალაქის კონცენტრულ გეგმას საფუძვლად უდევს წრიული გზები. პირველი შიგა გზა მიემართება ჯოკანგის მონასტრისკენ (641-450) მეორე (პაკორი) გარს უვლის მონასტრის ირგვლივ განლაგებულ სავაჭრო ცენტრს, მესამე (ლინკორი) — ძველ ქალაქს. რადიალურად განლაგებული ქუჩები განაშენიანებულია ალიზის 1-2 სართულიანი ბანიანი სახლებით. ლჰასის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილშია სასახლე-სიმაგრე პოტალა, რომელიც ცნობილია VII საუკუნიდან, ხოლო თანამედროვე სახე მას XVI-XVIII საუკუნეებში მიეცა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 319.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* People's Government of Lhasa Official Website (ჩინური)
* Lhasa @ China Tibet Information Center დაარქივებული 2005-10-23 საიტზე Wayback Machine.
* Lhasa Nights art exhibition
* Grand temple of Buddha at Lhasa in 1902
**ლუნა ბერგერ ლეოპოლდი** (ინგლ. Luna Leopold; დ. 8 ოქტომბერი, 1915, ალბუკერკე, ნიუ-მექსიკო — გ. 23 თებერვალი, 2006, ბერკლი, კალიფორნია) — წამყვანი ამერიკელი გეომორფოლოგი და ჰიდროლოგი. აშშ-ის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის (1967), ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიისა (1971) და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების (1972) წევრი. ამერიკის გეოლოგიური საზოგადოების პრეზიდენტი (1972). ცნობილი ეკოლოგის ალდო ლეოპოლდის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

ლუნა ლეოპოლდი დაიბადა 1915 წლის 8 ოქტომბერს, ქალაქ ალბუკერკეში, აშშ-ში. 1936 წელს უისკონსინის უნივერსიტეტში მიენიჭა ბაკალავრის წოდება სამშენებლო ინჟინერიის დარგში, 1944 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტში მაგისტრის წოდება ფიზიკა-მეტეოროლოგიის დარგში, ხოლო 1950 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი გეოლოგიის დარგში. 

იგი ფართოდ გახდა ცნობილი ფლუვიალური გეომორფოლოგიის დარგში მოღვაწეობითა და თანაავტორობით შექმნილი კლასიკური წიგნით „ფლუვიალური პროცესები გეომორფოლოგიაში" (1995). ლეოპოლდმა გეოლოგიურ, გეოგრაფიულ, კლიმატურ, ტრადიციულ ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ ფაქტორებზე დაყრდნობით წამოაყენა ახალი ფილოსოფია წყლის მენეჯმენტის შესახებ. მისი აზრით, წყლის რესურსების მენეჯმენტი არ შეიძლება წარმატებული იყოს, მანამ სანამ იგი გულუბრყვილოდ იქნება აღქმული ეკონომიკური და პოლიტიკური თვალსაზრისით. 

1937–40 წლებში ქალაქ ნიუ-მექსიკოში ინჟინრად მუშაობდა ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამსახურში, ხოლო 1940 წელს სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, სადაც 1946 წლამდე დარჩა. 

1946–50 წლებში ჰავაიში პაინეპლის კვლევით ინსტიტუტში მთავარ მეტეოროლოგად მუშაობდა, ხოლო 1950–72 წლებში ამერიკის გეოლოგიურ სამსახურში ჰიდროტექნიკოსად (1950–56), მთავარ ჰიდროლოგად (1956–66) და უფროს მკვლევარ ჰიდროლოგად (1966–72).

1972 წლიდან კალიფორნიის უნივერსიტეტის გეოლოგიისა და გეოფიზიკის დეპარტამენტისა და ლანდშაფტური არქიტექტურის დეპარტამენტის პროფესორია. 

მიღებული აქვს კალუმის გეოგრაფიული მედალი, სამეცნიერო ეროვნული მედალი, რობერტ ჰორტონის მედალი, პენროუზის მედალი, ბენჯამინ ფრანკლინის ჯილდო და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Franklin Institute: Luna B. Leopold
* Ian Campbell Award goes to Luna Leopold

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #10778985X // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90067756
* BNE: XX998590
* BNF: cb13478896q (data)
* GND: 10778985X
* ISNI: 0000 0001 2117 4163
* LCCN: n50049889
* LNB: 000132399
* NARA: 10582777
* NDL: 00447410
* NKC: jx20050615014
* NTA: 072012935
* SNAC: w6ft8qmx
* SUDOC: 035276762
* Trove: 903326
* VIAF: 160855
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 160855

 |
**ლუცკის ხელშეკრულება** — საიდუმლო ხელშეკრულება მოლდოვეთის მმართველის, დიმიტრი კანტემირსა და რუსეთის მეფის პეტრე I-ს შორის, რომლის თანახმადაც მოლდოვეთმა შეინარჩუნა ავტონომია და გადავიდა რუსეთის ხელმძღვანელობის ქვეშ. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1711 წლის 13 აპრილს ლუცკში.

კანტემირს სურვილი ჰქონდა გადაერჩინა თავისი ქვეყანა ოსმალეთის ბატონობისაგან. ის ვალდებული იყო ეცნობებინა პეტრესათვის თურქეთის საქმიანობის შესახებ. ხელშეკრულება შედგებოდა 17 პუნქტისაგან და მთავარი დებულებები მიტროპოლიტ გედეონის მიერ 1686 წელს ხელმოწერილი ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მეორდებოდა. მოლდოვეთის ხელისუფლებას უნდა ეღიარებინა მოსკოვის გავლენა, შეენარჩუნებინა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსი. შეუნარჩუნდა პრივილეგიები მოლდოვეთის ბოიარებს. სამეფო ტახტი გადავიდა კანტემირების დინასტიის ხელში. მოლდოვეთს უნდა დაბრუნებოდა ოსმალების მიერ წართმეული მიწა და განთავისუფლებულიყო ხარკისგან. ქვეყანა უნდა გათავისუფლებულიყო თურქების ზეგავლენისგან. ხელშეკრულებამ გამოქვეყნებისთანავე მოიპოვა მოსახლეობის უმრავლესობის მხარდაჭერა, მაგრამ ზოგიერთი თავადი ოსმალეთთან დაპირისპირების წინააღმდეგი იყო. ხელშეკრულება ხელსაყრელი იყო მოლდოვეთისთვის. ამ ყველაფრის განხორციელების შემთხვევაში თურქეთის გავლენა შემცირდებოდა მოლდოვეთზე, ხოლო რუსეთის გავლენა უფრო გაიზრდებოდა.

პრუტის ლაშქრობის შემდეგ დადებული ხელშეკრულების შემდეგ ლუცკის ხელშეკრულებამ ძალა დაკარგა. მოლდოვეთი დარჩა თურქების ვასალი და დიმიტრი კანტემირი გაიქცა რუსეთში.

ლიტერატურა
----------

* Густерин П. В. Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир. — М.: Восточная книга, 2008
* Молчанов Н. Н. Дипломатия Петра Великого. — М.: Международные отношения, 1990
* Мохов Н. А. Молдавия эпохи феодализма. — Кишинёв: Картя Молдовеняскэ, 1964

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთის ომის  ხელშეკრულებები  |
| --- |
|  |
| 
* რავა (1698)
* დრეზდენი (1699)
* პრეობრაჟენსკი (1699)
* ტრავენდალი (1700)
* ბირჟაი (1701)
* ნარვა (1704)
* ვარშავა (1705)
* ალტრანშტედტი (1706)
* ალტრანშტედტი (1707)
* შვედური შეთანხმება (1709)
* დრეზდენი (1709)
* კოპენჰაგენი (1709)
* ტორუნი (1709)
* ჰანოვერი (1710)
* ესტონეთისა და ლივონიის კაპიტულაცია (1710)
* ლუცკი (1711)
* პრუტი (1711)
* ადრიანოპოლი (1713)
* შვედტი (1713)
* შტეტინი (1715)
* ბერლინი (1715)
* გრეიფსვალდი (1715)
* ამსტერდამი (1717)
* სტოკჰოლმი (1719-1720)
* საუკუნო ზავი (1720)
* ფრედერიკსბორგი (1720)
* ნიშტადტი (1721)
 |

 |
**მოსკოვის ყველა წმინდანის ტაძარი** (რუს. Храм Всех Святых) — ნოვო-ალექსეევის სტავროპიგიალური მამათა მონასტრის მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XIX საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის კრასნოე-სელოს რაიონში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1887-1891 წლებში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ყველა წმინდანის სახელზე. ეგვტერები ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

მოსკოვის ყველა წმინდანის ტაძარი ააგეს კრასნოე-სელოში 1853 წელს, ერთ-ერთ უძველეს მოსკოვისპირა სოფელში, რომელიც ჯერ კიდევ XII-XIII საუკუნეებში არსებობდა. პირველი ისტორიული წყარო რომელშიც კრასნოე-სელო მოიხსენიება მიეკუთვნება 1480 წელს. 1837 წელს მოსკოვის ცენტრიდან გარეუბანში ალექსეევის მონასტერი. 1887-1891 წლებში ახალ სასაფლაოზე ააშენეს ყველა წმინდანის ტაძარი, რომლის ეგვტერიც იყო ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე ნაკურთხი. 

XX საუკუნის დასაწყისში ნოვო-ალექსეევკის მონასტერში ოთხი ტაძარი არსებობდა: ჯვართამაღლების, ალექსი ღვთისკაცის, ყველაწმინდისა და მიქაელ მთავარანგელოზის. ამათგან საბჭოთა პერიოდს გადაურჩა მხოლოდ ორი: ყველაწმინდისა და ალექსი ღვთისკაცის.

ყველა წმინდანის სახელობის ტაძარს გამოიყენებდნენ როგორც არქივს. ალექსი ღვთისკაცის ეკლესია გადააკეთეს პიონერთა სახლად, ხოლო ყოფილი სასაფლაოს ადგილზე მოაწყვეს პიონერთა პარკი. 

1991 წელს ყველა წმინდანის ტაძარი დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. ამავე წელს ტაძარში დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები. 1990 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა სალავური გიმნაზია (სკოლა № 1305).

ამჟამად ტაძართან მოქმედებს თავშესაფარი კარის ეკლესიით (გაიხსნა 1994 წელს), საკვირაო სკოლა (1991 წლიდან), საეკლესიო-სამრევლო სკოლა (1995 წლიდან), ხატწერის სახელოსნო (1995 წლიდან), საქველმოქმედო ფონდი „ართოსი" (2002 წლიდან).

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма Всех Святых в Красном селе
* Храм Всех Святых на сайте Богоявленского благочиния დაარქივებული 2010-04-12 საიტზე Wayback Machine.
* Храм Всех Святых на *russian-church.ru*
* Храм Всех Святых на *sobory.ru*
* История Красного села на *krasnoeselo.msk.ru*
* Обнаружен склеп с останками князя Голицына *Седмица. Ru*
**მარგო ბენასერაფი** (ესპ. Margot Benacerraf; დ. 14 აგვისტო, 1926, კარაკასი, ვენესუელა) — ვენესუელელი რეჟისორი.

ბიოგრაფია
---------

მარგო ბენასერაფი დაიბადა ვენესუელის დედაქალაქ კარაკასში. გადაღებული აქვს ორი ცნობილი კინოფილმი: „რევერონი" და „არაია". პირველი ფილმი ეხება ვენესუელელი მხატვრის არმანდო რევერონის ცხოვრებას. მეორე ფილმი დოკუმენტური ხასიათისაა, რომელშიც გაშუქებულია ვენესუელაში მცხოვრები საზოგადოების სოციალური მდგომარეობა. ამ უკანასკნელმა საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. მარგო ბენასერაფი არის ვენესუელის კინემატოგრაფიის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. 1966 წელს მან დააფუძნა ფილმების ეროვნული არქივი, რომელსაც სამი წელი ხელმძღვანელობდა. მისი ფილმი „არაია" შეყვანილი იყო კანის კინოფესტივალზე 1959 წელს. მარგო ბენასერაფს მინიჭებული აქვს ფილმების ეროვნული პრემია (1995), ანდრეს ბელოს ორდენი (ორჯერ), ლიბერტადორის ორდენი, სიმონ ბოლივარის ორდენი და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მარგო ბენასერაფი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ინტერვიუ მარგო ბენასერაფთან
**მოსკოვის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია** (რუს. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ტაგანის რაიონში. აგებულია 1696 წელს. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულის სახელზე. ეგვტერები ყაზანის ღვთისმშობლის ხატისა და იოანე დამასკელის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

კვართის ეკლესია მდებარეობს მდინარე იაუზის მაღალ ნაპირზე, რომელსაც ადრე ლიშჩიკოვის მთა ერქვა. არსებობს მოსაზრება, რომ ამ ადგილზე დასახლება გაჩნდა ჯერ კიდევ X საუკუნეში. 

XV-XVI საუკუნეების მიჯნაზე ლიშჩიკოვის მთაზე დაარსდა კვართის მონასტერი. 1504 წელს ივანე III-მ კვართის მონასტერი გადასცა თავის შვილს ვასილი III-ს. 

1688 წელს ეკლესია მთლიანად დაიწვა.

ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობის გადაწყვეტილება მიიღეს არა ძველ ადგილზე, არამედ შემაღლებულ ადგილზე. ტაძრის შენობა მოსკოვის ბაროკოს სტილში ააგეს 1696 წელს. მისი ეგვტერი აკურთხეს იოანე დამასკელის სახელზე. ამჟამად მისი სახელობის ეგვტერი ერთადერთია მოსკოვში. 

1773 წელს მაიორ ილია ლიხარევის ფინანსებით ტაძარს მიაშენეს ეგვტერი ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 1803-1805 წლლებში ააგეს სამრეკლო და გააფართოვეს სატრაპეზო. 

კვართის ეკლესია ძლიერ დაზარალდა 1812 წლის მოსკოვის ხანძრის დროს. 1914 წელს იგი აღადგინეს. 1895 წელს ეკლესია ნაწილობრივ გადააკეთეს არქიტექტორ ნიკოლაი როზოვის პროექტის მიხედვით. 

მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა პერიოდში კვართის ეკლესია არ დახურულა, შენობიდან დაიტაცეს ძვირფასეულობა. 1930-იან წლებში მეზობელი დახურული ეკლესიებიდან აქ გადაიტანეს ძვირფასი ხატები. საინტერესო ისტორიაა დაკავშირებული მის დახურვასთან. ტაძრის დახურვა გადაწყვიტეს 1941 წლის 22 ივნისს, სწორედ ამ დღეს დაიწყო დიდი სამამულო ომი. ომის დროს ამ ტაძარში გროვდებოდა არმიისათვის შემოწირულობა. კვართის ეკლესიამ მიიღო კიდეც მადლობის წერილი, რომელსაც ხელს აწერდა თვით იოსებ სტალინი. 

1999 წლის 3 აგვისტოს მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქ ალექსი II-ის ლოცვა-კურთხევით ტაძარში გადაასვენეს რომან მედვედი.

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храм Покрова Пресвятой Богородицы на Лыщиковой горе
* История Покровского храма на *pravoslavie.ru*
* История Покровского храма *ЖУРНАЛ МОСКОВСКОЙ ПАТРИАРХИИ*[*მკვდარი ბმული*]
* Покровский храм на *patriarchia.ru* დაარქივებული 2016-10-16 საიტზე Wayback Machine.
* История Таганского холма *Русское Воскресение* დაარქივებული 2021-01-24 საიტზე Wayback Machine.
* Покровский храм на *russian-church.ru*
* Покровский храм на *sobory.ru*

სქოლიო
------

1. ↑  Памятники архитектуры Москвы. Земляной город. — М.: Искусство, 1989. — С. 290.
2. ↑  История Таганского холма *Русское Воскресение*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-24. ციტირების თარიღი: 2018-04-11.
3. ↑  История Покровского храма на *pravoslavie.ru*
4. ↑  История Покровского храма *ЖУРНАЛ МОСКОВСКОЙ ПАТРИАРХИИ*[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  Прогулки по Москве — Николоямская улица.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-23. ციტირების თარიღი: 2018-04-11.
**მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი** (რუს. Храм Рождества Христова) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთი ადმინისტრაციული ოლქის იუჟნოე-ბუტოვოს რაიონში. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ხის ტაძარი, სოფელ ჩერნოვოში არსებობდა ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში. ქვის ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 1709 წლიდან 1722 წლამვე. XIX საუკუნის შუა წლებში კი ტაძრის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ 1930-იან წლებში ეკლესია დახურა და ღვთისმასხაურება შეწყდა, მაგრამ ტაძრის შენობა დიდი სამამულო ომის პერიოვშიც კი ხელიხლებელი იდგა. 

1974 წელს მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი შეიტანეს არქიტექტურის ძეგლების სიაში და მოექცა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, თუმცა ტაძარი მაინც გაძარცვული რჩებოდა, ეკლესია ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ არ არსებობდა სართულშორისი იატაკებიც კი. 1990-იან დასაწყისში ტაძარი გუმბათისა და გადახურვის გარეშე იყო. 

მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა 1989 წელს. თანამედროვე ტაძრის ცხოვრება აღსდგა 1994 წელს. პირველი ლოცვა აღევლინა ავარიული ეკლესიის ახლოს. კაჩალოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძრის, წინამძღვარმა, ანატოლი კოჟამ აღდგენით სამუშაოებზე თავისი მრევლის წარმომადგენლები გამოაგზავნა დასახმარებლად. 

ძეგლთა დაცვის საზოგადოების კომისიამ გამოიტანა ტექნიკური გადაწყვეტილება: ტაძარში ღვთისმსახურება შესაძლებელი იყო. ძალიან მალე მოსკოვის საპატრიარქოსგანაც მიიღეს ღვთისმსახურების აღდგენის შესახებ განკარგულება. 

1994 წლის ზაფხულიდან დაიწყო პერიოდული ღვთისმსახურება. დროებითი ამბიონი თავად მოაწყვეს. მოსახლეობა აგროვებდა სამშენებლო მასალებს. 

1995 წლის 29 ივლისს აღდგენილი ტაძარი აკურთხეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ц. Рождества Христова в селе Черневе // Чтения в Императорском Обществе Истории и Древностей Российских при Московском Университете. 1892 год. Книга первая. — М. 1892. — С. 139—140
* *Инна Буторина* Возрождение храма Рождества Христова в Черневе. Летопись по документам, преданиям, рассказам // «Воскресная школа». 2001. — № 48
* Храм Рождества Христова в Черневе : в прошлом и настоящем : летопись по док. преданиям, рассказам / [авт.-сост.: И. К. Буторина]. — Москва : Бутово, 2006 (М. : Щербинская типография). — 39 с. — ISBN 5-9243-0115-X
***მამის მკვლელი*** — 1923 წლის ქართული ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ამო ბეკ-ნაზაროვის მიერ, ალექსანდრე ყაზბეგის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ნუნუს და იაგოს ერთმანეთი უყვართ, მაგრამ ცოლიანი ჩაფარი გირგოლა ქალის ხელში ჩაგდებას ცდილობს. გირგოლა იაგოს დააბეზღებს, უმიზეზოდ დააჭერინებს, ნუნუს იძულებით მიათხოვებს თავის გონებაჩლუნგ ძმას, ქალს დაიმარტოხელებს და გააუპატიურებს. ნუნუ მდინარეში გადავარდება, მაგრამ იაგოს მეგობრები გადაარჩენენ, ციხიდან გაქცეულ იაგოს და მის მეგობრებს გირგოლა დუქანში მიუხტება და ჩაფრებს ჩაახოცინებს. ის ნუნუს მოხუც მამასაც მოკლავს და დანაშაულს ქალს გადააბრალებს. ნუნუს სამარცხვინო ბოძზე გააკრავენ, შემდეგ კი გადაასახლებენ, გატანჯული ქალი კატორღაში დაიღუპება.

როლებში
-------

* ვასილ არაბიძე — ონისე
* ბეჟანოვა — მარია
* ნატო ვაჩნაძე — ნუნუ
* ვანო სარაჯიშვილი — იაგო
* კოტე ანდრონიკაშვილი — კობა
* აკაკი ვასაძე — გირგოლა
* ნიკო გვარაძე — ნინია
* ზაქარია ბერიშვილი — გლახო
* ჩუტა ერისთავი-ჟღენტი — ნუნუს დედა
* პავლე ესიკოვსკი — კაზაკი
* ვალერიან გუნია — ნიკალა

გადაღება
--------

ამო ბეკ-ნაზაროვმა თავად დაწერა სცენარი და მოთხრობის შინაარსს დაამატა რამდენიმე ეპიზოდი, რომლებშიც ხაზი გაუსვა რუსეთის იმპერიაში ხალხთა ჩაგვრას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მამის მკვლელი (რომანი) - ალექსანდრე ყაზბეგის რომანი.

ლიტერატურა
----------

* *ირაკლი მახარაძე*, „დიადი მუნჯი" — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, თბილისი, 2014 ISBN 978-9941-23-104-9
**მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი** (რუს. Храм Покрова Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის იზმაილოვოს რაიონში. აგებულია 1671-1679 წლებში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ღვთისმშობლის კვართის ტაძრის ადგილზე ჯერ კიდევ XV-XVI საუკუნეებში იდგა ხის ტაძარი. სავარაუდოდ, იგი დაიწვა ყირიმის ხანის დევლეთ I გირეის თავდასხმის დროს. ახალი ხის ტაძარი ააგო ბოიარინმა ნიკიტა რომანოვმა 1610-იანი წლების დასასრულს და 1620-იანი წლების დასაწყისში.

ქვისგან აგებული ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია შენდებოდა სამეფო მამულში, იზმაილოვოში მეფეების ალექსი მიხეილის ძისა და თევდორე ალექსის ძის მეფობის პერიოდში. ტაძარი ააშენეს კოსტრომელმა ხელოსნებმა, ძმებმა მედვედევებმა. ტაძრის კურთხევა შედგა 1679 წელს პატრიარქ იოაკიმეს ხელმძღვანელობითა და მეფე თედორე III-ის მონაწილეობით. სამნავიანი ნაგებობა აგებული იყო აგურისაგან. ცენტრალური გუმბათის დიამეტრი 8,5 მეტრი იყო.

1812 წლის ფრანგთა თავდასხმის შემდეგ ტაძარი ძლიერ დაზარალდა. ამავე წელს ტაძართან ააგეს სათნოების სახლი სამამულო ომის ინვალიდებისათვის. 1840 წელს გაარემონტეს კანკელი. 1854-1922 წლებში იზმაილოვოს ტაძარში ინახებოდა იერუსალიმის ხატი. 

საბჭოთა პერიოდში, 1918 წელს, ტაძარი დახურეს სათნოების სახლთან ერთად. 1928 წლიდან ტაძრის შენობაში განათავსეს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის არქივი, რამდენიმე ძვირფასი ხატი დაიკარგა. შემდეგ ეკლესიის შენობაში განთავსეს ხილის საწყობი, კანკელის კონსტრუქცია განადგურდა, შედარებით დიდ ხატებს იყენებდნენ ხილის დასაწყობად. 1970-1980 წლებში ტაძარში განთავსებული იყო „ინფორმელექტროს" საწყობი, შემდეგ კი ინტერიერის რესტავრაციია მოხდა და მას გამოიყენებდნენ, როგორც საკონცერტო დარბაზს. 

ტაძარი კვლავ ამოქმედდა 1990-იან წლებში და დააბრუნეს საბჭოთა პერიოდს გადარჩენილი ხატები. 2001-2002 წლებში დააყენეს ახალი კანკელი. ტაძრის წინამძღვარია ვლადიმირ (ბუშუევი).

გალერეა
-------

  

* კვართის ტაძარიკვართის ტაძარი
* კვართის ტაძარიკვართის ტაძარი
* კვართის ტაძარიკვართის ტაძარი

ლიტერატურა
----------

* Памятники архитектуры Москвы, состоящие под государственной охраной. — Москва, 1980.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма Покрова Пресвятой Богородицы в Измайлове
* История храма на *hramy.ru*
* Покровский храм на *russian-church.ru*
* Покровский храм на *sobory.ru*

სქოლიო
------

1. ↑  Топычканов А. В. Некрополь села Измайлова. Документы и надгробия // Русское средневековое надгробие, XIII–XVII века: материалы к своду. — М.: Наука, 2006. — С. 175-179. — ISBN 5-02-010355-1.
2. ↑  Топычканов А. В. Трехшатровая церковь Покрова в Измайлове — малоизвестный памятник деревянного зодчества рубежа 1610–1620-х годов // Образ христианского храма: Сборник статей по древнерусскому искусству в честь юбилея А.Л. Баталова. — М.: Арткитчен, 2015. — С. 465–476. — ISBN 978-5-905993-09-1.
**მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დანილოვის რაიონში.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ეკლესიის მისამართია: მოსკოვი, აღმოსავლეთის ქუჩა, 6.

ისტორია
-------

1370 წელს ამჟამინდელი ეკლესიის ადგილზე როსტოვის მთავარეპისკოპოსმა თევდორე სიმონოვსკიმ დააარსა სიმონოვის მონასტერი, რომელშიც ააგეს ხის ეკლესია, მაგრამ უკვე 1379 წელს მონასტერი გადაიტანეს სხვა ადგილზე. 1509-1510 წლებში ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ქვის ერთგუმბათიანი ეკლესია. ამჟამად ეკლესია ბურჯების გარეშეა, თავდაპირველად სავარაუდოა, რომ ოთხბურჯიანი იყო. არსებობს ლეგენდა, რომ ტაძარი ააგო ალევიზ ნოვიმ, თუმცა ისტორიული წყაროები ამის შესახებ არაფერს ამობენ. 

XVIII საუკუნეში ეკლესიის მახლობლად აღმოაჩინეს კულიკოვოს ბრძოლის გმირების საფლავები. 1785-1787 წლებში ხის ნაგებობებს მიაშენეს ქვის სატრაპეზო და სამრეკლო. 1849-1855 წლებში არქიტექტორ ნარცის ზბოჟენსკის პროექტის მიხედვით იგი გადაკეთეს. სატრაპეზოს მიაშენეს ორი ეგვტერი: წმინდა ნიკოლოზისა და წმინდა სერგის სახელზე. 

1928 წელს ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა. 1932 წელს სამრეკლო დაანგრიეს, კულიკოვოს გმირების თუჯის საფლავი კი გადაადნეს. მოგვიანებით ქარხანა „დინამოს" გაფართოების შემდეგ ეკლესიაში შესვლა შეუძლებელი გახდა. შენობას გამოიყენებდნენ დამხმარე სათავსოდ, რამაც იგი დანგრევის პირას მიიყვანა. ქარხანამ 1987 წელს გაათავისუფლა ეკლესია და იგი გადასცა ისტორიულ მუზეუმს. 

1989 წელს ეკლესია დაუბრუნდა მორწმუნეებს. ტაძარი ხელახლა აკურთხეს 1989 წლის 16 სექტემბერს. 2006 წელს სამრეკლოც აღადგინეს.

ლიტერატურა
----------

* Остроумов И. Храм Рождества Пресвятой Богородицы на Старом Симонове. М. 1912.
* Паламарчук П. Г. Сорок Сороков. М. 1995. С. 111—117.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный Сайт დაარქივებული 2018-03-27 საიტზე Wayback Machine.
* Церковь Рождества Пресвятой Богородицы в Старом Симонове на сайте Храмы России
* Patriarchia.ru Церковь Рождества Богородицы может быть включена в список Всемирного наследия ЮНЕСКО
* Старосимоновская воскресная школа დაარქივებული 2018-04-04 საიტზე Wayback Machine.
**მამის მაცხოვრის ტაძარი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მამიდან ერთი კილომეტრის დაშორებით ტყეში. ტაძარი თარიღდება X-XI საუკუნეებით. ტაძარი კარგად თლილი, საშუალო ზომის შირიმის ქვის ოქროსფერი კვადრებითაა ნაგები. წყობა სუფთაა, რიგების ჰორიზონტალურობა დაცულია. 

მამის მაცხოვრის ტაძარი დარბაზული ეკელსიაა არც ისე ღრმა სამნაწილედი საკურთხევლით, მომცრო აფსიდის შუბლითა და ბემით. ამჟამად ეკლესიაში მოხვედრა შესაძლებელია ერთადერთი, დასავლეთ ფასადში გაჭრილი კარით. ეკლესია აფსიდის ცენტრში, სამხრეთისა და დასავლეთის კედლებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. ეკლესიას მარტივი თარო-კარნიზი აგვირგვინებს, რომელსაც უშუალოდ ორფერდა სახურავი ხურავს. 

ჩრდილოეთ ფასადის გარდა, რომელიც პირდაპირ ვიწრო გასასვლელით ემიჯნება მთის ფერდს, ტაძრის დანარჩენი ფასადები დეკორატიული თარნარებითაა გაფორმებული. ამასთანავე დასავლეთითა და აღმოსავლეთით, ფასადების საერთო კომპოზიცია მსგავსია, ხოლო სამხრეთისა — განსხვავებული. ოთხივე ფასადზე ბათქაშია შემორჩენილი.

მამის ეკლესიის ინტერიერში მთავარ დომინანტს წარმოადგენს მრავალსაფეხუროვანი პილასტრები, რომელსაც საბჯენი თაღი და გრძივი კედლების თაღები ეყრდნობა და რომელიც დიდწილად განსაზღვრავს შიდა სივრცის საერთო ორგანიზებას. კამარის დანაწევრებული საბჯენი თაღი სამსაფეხუროვანია. 

მამის მაცხოვრის ტაძარს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

ლიტერატურა
----------

* ყენია მ. მამის (თეკალის) მაცხოვრის ეკლესია ქვემო სვანეთში, ჟურნ. საქართველოს სიძველენი, თბ. 2014, N 17, გვ. 218-224

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი** (რუს. Храм Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ედინოვერული ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ტაგანსკის რაიონში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე, ხოლო ეგვტერი კი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ტაძარს აქვს არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძრის დაარსების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის. დოკუმენტური წყაროები მიგვითითეს, რომ იგი 1672 წელს ჯერ კიდევ ხისგან აგებული ტაძარია. ქვის ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1699 წელს. ტაძრის მშენებლობის დასასრულად მიიჩნევა 1702 წელი, მაგრამ ზოგიერთი მკვლევარი ამ თარიღს სადაოდ მიიჩნევს. 1718 წელს პირველად მოიხსენიება მთავარი საკურთხეველი, რომელიც ნაკურთხია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 

1930-იანი წლების დასაწყისში საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა. სამრეკლო ააფეთქეს, ტაძრის შენობა მკვეთრად გადააკეთეს. ტაძრის დანგრევა გაგრძელდა 1937 წლამდე, შენობას დაადგეს მეორე სართული და მასში განათვასეს ფაბრიკა „Кардолента"-ი საერთო საცხოვრებელი. 1965 წელს დაიწყო ტაძრის დანგრევის მცდელობის მეორე ეტაპი, რათა გაეთავისუფლებინათ ადგილი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად, საზოგადოების პროტესტის წყალობით ტაძრის ნგრევის პროცესი შეჩერდა. 1966 წელს შენობის ნარჩენების შესწავლის შემდეგ გადაწყდა მისი აღდგენა, სამუშაოები დაიწყო იმავე წელს და გაგრძელდა 1969 წლამდე. ხარაჩოები 1983 წლამდე იყო აღმართული.

ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა 1992 წელს, პირველი ღვთისმსახურება აღესრულა 1994 წელს, ხოლო რეგულარულად მიმდინარეობს 1996 წლიდან.

1994 წლიდან ტაძრის წინამძღვარია იღუმენი პეტრე (ვასილევი).

ლიტერატურა
----------

* Паламарчук П. Г. Москва в границах 1917 года // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астрель, 2004. — Т. 3. — С. 275-276. — 696 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-X.
* П.Н. Шармин Церковь Николая Чудотворца на Студенце // Москва. Энциклопедический справочник : Москва. — Большая Российская Энциклопедия, 1992.

სქოლიო
------

1. ↑  Памятники архитектуры Москвы, состоящие под государственной охраной. — Москва, 1980. — С. 25.
**მოსკოვის ქართული სტამბა** — მოსკოვის ჯვართამაღლების მონასტრის ქართული სტამბა, რომელიც დააარსა მიტროპოლიტმა ათანასე თბილელმა 1762 წელს. სტამბაში ძირითადად ქართული საეკლესიო-საღვთისმსახურო წიგნები იბეჭდებოდა. 1763 წელს აქ დაისტამბა „დაუჯდომელი", 1764 წელს — „დავითნი", 1765 წელს — „სამოციქულო", 1766 წელს — „სახარება გამოკრებული", 1767 წელს — „პარაკლისი", 1768 წელს — „დავითნი", „ლოცვანი" და „ჟამნი". ეს წიგნები გამოირჩევა მაღალმხატვრული ტექნიკური გაფორმებით; ფერადი საღებავებით ნაბეჭდი დეკორატიული თავი ასოები, ორ-, სამოთოლა ყვავილებიან ჩარჩოებში ჩასმული გვერდები, ბიბლიურ პირთა ესტამპები და სხვა მოსკოვის ქართული სტამბაში დაბეჭდილი წიგნების მაღალ საგამომცემლო კულტურაზე მეტყველებს. ათანასე თბილელის გარდა აქ მოღვაწეობდნენ ცნობილი ქართველი მწიგნობრები აბრამ ურიაყოფილი, დიმიტრი ციციშვილი და სხვები. სტამბამ XVIII საუკუნის 70-იან წლებამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* *გუგუშვილი პ.* ქართული წიგნი, 1629-1929, თბ. 1929;
* *კარიჭაშვილი დ.* ქართული წიგნის ბეჭდვის ისტორია (XVII-XVIII სს.), თბ. 1929;
* *ჭიჭინაძე ზ.* ქართული სტამბა 1627-1916, თბ. 1916;

* *კასრაძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 144.
**მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XV საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის ოტრადნოეს რაიონში, ყოფილ სოფელ ვლადიკინოში (1653 წლამდე ერქვა ველიამინოვო).

ეკლესია არის არქიტექტურის ფედერალური ძეგლი. თანამედროვე შენობა ააგეს 1850-იან წლებში, მაგრამ ქვის ტაძრის შენებლობა დაიწყო ჯერ კიდევ 1770 წელს. 

ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის შობის სახელზე. ეგვტერები კი მთავარანგელოზ მიქაელისა და მთავარანგელოზ გაბრიელის სახელზე.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ეკლესიის მისამართია: მოსკოვი, ალტუფიევის შოსე, 4.

ისტორია
-------

პირველი ეკლესია ღვთისმშობლის შობის სახელზე (რომელმაც შეცვალა მოძველებული წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია) ააგეს დაახლოებით 1627 წელს, როდესაც სოფლის მფლობელი იყო თავადი ივან ივანეს ძე შუისკი. 

165 წელს სოფელი გახდა პატრიარქის სამემკვიდრეო მამული და ეწოდა სოფელი ვლადიკინო. 1690 წლის 19 მაისს ვლადიკინოს სტუმრობდა მეფე პეტრე I დიდი და პატრიარქ ადრიანესთან ერთად ილოცა სოფლის ტაძარში ლიტურგიის დროს. 

პირველი ქვის ეკლესია ააგეს 1770 წელს. სამრეკლო ააგო მეზობელი სოფლის, პეტროვსკოეს მფლობელმა გრაფმა კირილ რაზუმოვსკიმ. 

1854-1858 წლებში ეკლესია სრულიად გადააკეთა არქიტექტორმა ალფრედ იაროშევსკიმ. 1859 წელს ახალი სამსაკურთხევლიანი (მთავარანგელოზ მიქაელისა და მთავარანგელოზ გაბრიელის ეგვტერებით) ეკლესია აკურთხეს. მთავარი საკურთხეველი ღვთისმშობლის შობის სახელზე აკურთხა მიტროპოლიტმა ფილარეტმა. 

საბჭოთა პერიოდში ეკლესია ღვთისმსახურებისათვის არ დახურულა. 

1970-იან წლებში შეიმუშავეს ტაძრის დანგრევის გეგმა, რათა აეშენებინათ ესტაკადა, მაგრამ მრევლმა შეძლო ტაძრის დაცვა.

2017 წლისათვის ეკლესიაში მსახურობდა: ეკლესიის წინამძღვარი სერგეი ტკაჩენკო, დიაკვანი ვლადიმირ ალექსანდროვი, დიაკვანი ილია კოსტიცინი, იერარქები ანდრეი კუდრინი და დიმიტრი ბონდარენკო.

ეკლესიაში დაცულ ხატებს შორის ყველაზე ძველია XVI-XVII საუკუნეების მიჯნის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ხატი. ასევე ინახება პატრიარქ ადრიანეს მიერ ნაჩუქარი XVII საუკუნის სახარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Храм Рождества Пресвятой Богородицы во Владыкине
* Церковь Рождества Пресвятой Богородицы во Владыкино
* Запись передачи: «Москва. Мифы и легенды (ТК Столица 2007-07-17): Храм Рождества Пресвятой Богородицы во Владыкине». დაარქივებული 2010-05-31 საიტზე Wayback Machine.
**ლუი გრანჟე** (ფრანგ. Louis Granger) — XVII საუკუნის ფრანგი მისიონერი, იეზუიტთა ორდენის წევრი. იგი 1614 წელს, ოდიშის მთავარ ლევან II დადიანის თხოვნით და სტამბოლში საფრანგეთის ელჩ აშილ არლე დე სანსის ხელშეწყობით, გამოემგზავრა სამეგრელოში კათოლიკობის გასავრცელებლად. მოგზაურობის ანგარიშში, რომელიც მან 1615 წელს მოქვიდან იეზუიტების ორდენის გენერალს კლავდიო აკვავივას გაუგზავნა, აღწერილია შავიზღვისპირეთის მოსახლეობის ეთნიკური და ენობრივი შემადგენლობა სტამბოლიდან გურიამდე, გურიისა და ოდიშის მთავრებთან შეხვედრები და ამ შეხვედრისას ადგილობრივ საერო და სასულიერო არისტოკრატიასთან წამოჭრილი სასაუბრო თემები (უპირატესად სარწმუნოების საკითხებზე). აღწერილია აგრეთვე შეხვედრა დასავლეთ საქართველოში მყოფ კახეთის მეფე თეიმურაზ I-თან (ავტორის მიხედვით, „თებრიზ-ხანი").

ლიტერატურა
----------

* თამარაშვილი მ. ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის: ნამდვილის საბუთების შემოტანითა და განმარტებით XIII საუკუნიდან ვიდრე XX საუკუნემდე / მღვდელი მიქელ თამარაშვილი. ტფილისი, 1902.
* Полиевктов М. А. Европейские путешественники XIII-XVIII вв. по Кавказу, Тифлис, 1935.
* Poggi V. Pregiudizio culturale e ricchezza dell'Oriente cristiano. *Orientalia Christiana Analecta*, Roma, 2000: 421-428.
* *ჟორდანია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
ლუმინოლი და ჰემოგლობინი, ქემილუმინესცენცია
**ლუმინესცენცია** — სითბურ გამოსხივებასთან შედარებით ჭარბი გასმოსხივება, რომელიც გრძელდება სინათლის რხევის პერიოდზე ბევრად უფრო მეტი დროის განმავლობაში. სითბური გამოსხივება ხილული სპექტრის არეში მხოლოდ მაშინ შეიმჩნევა, როდესაც ტემპერატურა რამდენიმე ასეული და ათასეული გრადუსია, ლუმინესცენცია კი არის ნებისმიერ ტემპერატურაზე. ამიტომ ლუმინესცენციას ხშირად ცივ ნათებასაც უწოდებენ. სინათლის სხვადასხვა ტიპის გაბნევისაგან ლუმინესცენცია განსხვავდება იმით, რომ სინათლის შთანთქმასა და გამოსხივებას შორის მიმდინარეობს პროცესები, რომელთა ხანგრძლივობა ბევრად აღემატება სინათლის ტალღის პერიოდს. 

ბიოლუმინესცენცია, მწერების ნათება
ლუმინესენციის ბუნებრივი მოვლენები — პოლარული ნათება, ზოგიერთი მწერის , მინერალის, ლპობადი ხის ნათება ცნობილია უხსოვარი დროიდან. ლუმინესცენციის სისტემის შესწავლა დაიწყო მხოლოდ XIX საუკუნის ბოლოს. მისი კლასიფიკაცია შეიძლება აგზნების ტიპის, ენერგიის გარდაქმნის მექანიზმისა და ნათების დროითი მახასიათებლების მიხედვით. აგზნების ტიპის მიხედვით შეიძლება გავარჩიოთ ფოტოლუმინესცენცია, რადიოლუმინესცენცია, ელექტროლუმინესცენცია, ტრიბოლუმინესცენცია, ქემილუმინესცენცია, კანდოლუმინესცენცია. გამოსხივების ხანგრძლივობის მიხედვით არჩევენ ფლუორესცენციას და ფოსფორესცენციას.
ელემენტარული პროცესების მექანიზმის შესაბამისად ლუმინესცენცია შეიძლება იყოს რეზონანსული, სპონტანური, იძულებითი და რეკომბინაციული.
ლუმინესცენციის ძირითადი ფიზიკური მახასიათებლებია აგზნების ტიპი, გამოსხივების სპექტრი, პოლარიზაცია, გამოსხივების გამოსავალი — შთანთქმული ენერგიის შეფარდება გამოსხივებულ ენერგიასთან.
ლუმინესცენციას ფართოდ იყენებენ პრაქტიკაში. მაგ. ლუმინესცენციურ ნათურებში, ელექტრონულ ხელსაწყოებში (ოსცილოგრაფი, ტელევიზორი, ლოკატორი) ეკრანების ნათებისათვის. ცნობილია აგრეთვე ლუმინესცენციური საღებავები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 310.