recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მატიანე ქართლისა** — XI საუკუნის ქართველი ანონიმური ავტორის თხზულება, რომელშიც გადმოცემულია VIII—XI საუკუნეების საქართველოს ისტორია. შესულია „ქართლის ცხოვრებაში". „მატიანე ქართლისა" პირობით უწოდა ივანე ჯავახიშვილმა. თხზულება დაწერილი უნდა იყოს 1072—1073. შედგება 2 მთავარი ნაწილისაგან (საქართველოს ისტორია VIII საუკუნის დასასრულიდან X საუკუნის დასასრულამდე, ბაგრატ III-ის გამეფებამდე, და ერთიანი საქართველოს ისტორია გიორგი II-ის მეფობის პირველი წლების ჩათვლით, 1072 წლამდე). პირველი ნაწილი ძალიან მოკლეა, მეორე — შედარებით ვრცელია. ავტორის კონცეფციის თანახმად, VIII საუკუნე საქართველო ერთიანი ქვეყანა იყო, მის სათავეში იდგა მეფე არჩილი, რომლის სიკვდილის შემდეგ მისმა მემკვიდრეებმა ვერ შეინარჩუნეს ერთიანობა და ქვეყანა დაიშალა... 

ნაწარმოების მთავარი იდეაა ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის და გარეშე მტრის წინააღმდეგ. ავტორს გამოუყენებია ქართული და უცხოური წყაროები. იგი კარგად იცნობდა საქართველოს მეზობელი ქვეყნების ისტორიას, მათ ზრახვებს საქართველოს მიმართ და თანამედროვე მახლობელი აღმოსავლეთის საერთაშორისო ვითარებას. ნაწარმოები გამსჭვალულია პატრიოტული სულისკვეთებით, დაწერილია სადა ენით, დახვეწილი სტილით. ცნობები ძირითადად სანდოა. ავტორი ცდილობს ისტორიული მოვლენები მათი მიზეზ-შედეგობრივი თანამიმდევრობით ახსნას. დათარიღება მოცემულია ქართული ქორონიკონით. თხზულება თარგმნილია ძვ. სომხურ ენაზე (XII ს.), ფრანგულად, რუსულად.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა (V — XVIII სს.), თხზულებანი, ტ. 6, თბ. 1977
* *ლორთქიფანიძე მ*. ქსე, ტ. 6, გვ. 494, თბ. 1983
მეტეოზონდი
**მეტეოზონდი** — უპილოტო აეროსტატი, რომელიც განკუთვნილია ატმოსფეროს გამოსაკვლევად. შედგება რეზინის ან პლასტიკური ჭურვისგან, რომელიც გავსებულია წყალბადით ან ჰელიუმით, და მასზე ჩამოკიდებული აპარატურის კონტეინერით.

მოწყობილობები ჰაერის წნევის, ტენიანობის, ტემპერატურისა და სხვა მაჩვენებლების გამოკვლევის საშუალებას იძლევა. ბურთის გადაადგილების გაზომვებით შეიძლება სხვადასხვა სიმაღლეზე ჰაერის სისწრაფის გაგება. ინფორმაცია, როგორც წესი, გადაიცემა რადიოთი („რადიოზონდი"). რადიოს შემოღებამდე მეტეოზონდებზე ამაგრებდნენ მეტეოროგრაფებს, რომლებიც შემდეგ მიწაზე უნდა დაებრუნებინათ. თუ ბურთს უშვებენ მხოლოდ ჰაერის სისწრაფის გასაგებად, მაშინ მას უწოდებენ „პილოტ-ბურთს".

სიმაღლის მეტეოზონდებს შეუძლიათ მიაღწიონ 30-40 კმ სიმაღლეს. აეროსტატების სიმაღლის რეკორდი შეადგენს 51 820 მ-ს (1972 წ. აშშ[1]). ხშირად მეტეოზონდები ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი ჰგონიათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მეტეოზონდი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Altitude of the Highest Unmanned Balloon Flight
მეტამორფული რეაქციის სქემატური წარმოდგენა. მინერალების აბრევიატურები : აქტ - აქტინოლიტი; ქლ - ქლორი; ეპ - ეპიდოტი; გრ - გრანატი; რქ - რქატყუარა; პლაგ - პლაგიოკლაზი. ორი მინერალი არ მონაწილეობს რეაქციაში, თუმცა კვარცსა და ორთოკლაზს იგივე თვისებები გააჩნიათ. ეს რეაქცია ხდება ბუნებაში, როდესაც კლდე ამფიბოლური სახიდან გარდაიქმნება ფიქლამდე. 
**მეტამორფიზმი** (ბერძნ. metamorphoómai – გარდავიქმნები, ვიცვლები) — დედამიწის ქერქსა და მანტიაში ფიზიკურ-ქიმიური პირობების შეცვლით გამოწვეული საწყისი ქანების სტრუქტურული, ტექსტურული, მინერალური, ზოგჯერ, ქიმიური გარდაქმნა. ტერმინი შემოირო ჩარლზ ლაიელმა 1833 წელს.

მეტამორფიზმი მიმდინარეობს ქანების მყარ ან პლასტიკურ მდგომარეობაში ყოფნის დროს. მეტამორფიზმს არ მიეკუთვნება დედამიწის ქერქის ზედაპირთან ქანის გამკვრივება, გამოფიტვა და ნალექების დიაგენეზისი. გამონაკლისს წარმოადგენს ექსტრუზიების კონტაქტით გამოწვეული მეტამორფიზმი, რომელიც ქერქის ზედაპირზე მიმდინარეობს.

მეტამორფიზმი, როგორც წესი, დაკავშირებულია ტექტონიკურ დისლოკაციებთან (დანაოჭება, სიღრმეული რღვევები), ზოგჯერ დედამიწის ქერქში შემოჭრილ მაგმურ სხეულებთან. დისლოკაციები აღწევს დედამიწის ღრმა ზონებს და ხელს უწყობს ფლუიდების აღმავალი ნაკადების წარმოქმნას, დედამიწის ქერქის ტემპერატურის აწევასა და მეტამორფიზმის განვითარებას.

მეტამორფიზმის მთავარი ფაქტორებია ტემპერატურა, ჰიდროსტატიკური (ლითოსტატიკური) წნევა, ხსნარებისა და ფლუიდების შედგენილობა და ქიმიური აქტიურობა. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე საწყისი ქანების შედგენილობასა და აღნაგობას. მაღალი ტემპერატურა და წნევა ხელს უწყობს ქანის პლასტიკურად გარდაქმნას და განაპირობებს მეტამორფული რეაქციების მიმდინარეობას. ცალმხრივ მიმართული წნევა (სტრესი), რომელიც ტექტონიკური მოძრაობათა შედეგია, უშუალოდ არ მონაწილეობს მეტამორფიზმში, იგი მხოლოდ ცვლის ქანის ტექსტურას, ზრდის ქანში ფლუიდების გამტარუნარიანობას და აადვილებს მეტამორფული რეაქციების მიმდინარეობას.

მეტამორფიზმის ერთ-ერთი არსებითი ფაქტორია გეოლოგიური დრო (შვეიცარიის ალპებში მეტამორფიზმი დაახლოებით 30 მილიონი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა). ისეთი სახის მეტამორფიზმს, როდესაც საწყის ქანში მხოლოდ აქროლადი კომპონენტების (H2O, CO2, O2) რაოდენობა იცვლება, პირობითად **იზოქიმიურს** უწოდებენ, თუ ქანის სხვა კომპონენტების (K2O, Na2O, CaO და სხვ.) რაოდენობაც იცვლება — **ალოქიმიურს**, ხოლო როდესაც ქანის ქიმიური შემადგენლობის ინტენსიური ცვლა ხდება - **მეტასომატიზმს**. განარჩევენ რეგიონულ მეტამორფიზმს, როდესაც ვრცელ ფართოფბზე მიმდინარე პროცესი ქანების დიდ მასებს მოიცავს, და ლოკალურად მიმდინარე კონტაქტურ მეტამორფიზმს, როდესაც პროცესი დაკავშირებულია მაგმური ქანების კონტაქტთან.

ქანების მეტამორფიზმს, რომელიც ტემპერატურის მატების პირობებში მიმდინარეობს პროგრესული ეწოდება; საპირისპირო პროცესს, რომელიც მიმდინარეობს ტემპერატურის კლების ფონზე - რეგრესული, განმეორებით რეგრესულ მეტამორფიზმს - დიაფთორეზი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტამორფული ქანები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 608.
**მახუნცეთის ხიდი** — ქვისთაღოვანი ხიდი მდინარე აჭარისწყალზე, ქედის მუნიციპალიტეტში სოფ. მახუნცეთის ტერიტორიაზე.

ხიდის აღწერა
------------

ხიდის სიგრძე 24 მ. მარცხენა მისასვლელის სიგრძეა 1,75 მ, ხოლო მარჯვენასი 2 მ. შესაბამისად მისასვლელების სიგანეებია 3,24 მ და 3,70 მ. ხიდის სიგანე ცვალებადია. იგი მერყეობს 2 მ-დან 2,5 მ-მდე. ხიდი ყველაზე ვიწროა შუაწელში — 2 მ. მალი 20-25 მ. სიმაღლე თაღისა წყლის დონიდან 6 მეტრია. თაღის სიგანე თავბანდში 0,70 მ, ხოლო ქუსლში — 1,60 მ. ბურჯებად გამოყენებულია ბუნებრივი კლდე, რომელთა სიმაღლე სხვადასხვაა. კლდე ალაგ-ალაგ ამოშენებულია ქვებით.

ხიდის ასაგებად გამოყენებულია თლილი ქვა.

ფოსოები მუხანცეთის ხიდს არ აქვს. მალის სიდიდის გამო ხარაჩოების აგება აქ აუცილებელი იქნებოდა. ეს გარემოება გვაფიქრებინებს რომ, ხიდის მშენებლობის დროს მდინარეში ჩასობილი უნდა ყოფილიყო დროებითი ხიმინჯები, რომელზედაც ეწობოდა ხარაჩოები. 

მახუნცეთის ხიდს არ ეტყობა ის დახვეწილი ტექნიკა და სამუშაოს სიფაქიზე, რაც კარგად შეინიშნება დანდალოს ხიდზე. მახუნცეთის ხიდს არ ჰქონია არც ლავგარდანი და არც მოაჯირი.

ხიდს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები", თბ. 1962, გვ. 38

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11706

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მედალი „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სისტემაში უმწიკვლო სამსახურისათვის"** — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უწყებრივი მედალი. დამტკიცებულია 2008 წლის 16 აპრილს, თავდაცვის მინისტრის, დავით კეზერაშვილის მიერ. სისტემის სამხედრო მოსამსახურეებს მედლით აჯილდოვებს საქართველოს თავდაცვის მინისტრი. გაიცემა I, II და III ხარისხის. I ხარისხის მედალი დამზადებულია ოქროს შეფერილობის, II ხარისხისა — ვერცხლისს შეფერილობის, III ხარისხისა კი — ბრინჯაოს შეფერილობის ლითონისაგან. ჯილდოვდებიან თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეები შესაბამისად 15, 10 და 5 წლის უმწიკვლო სამსახურისათვის, როდესაც მათ მიმართ, განვლილი სამსახურის პერიოდში წახალისებების რაოდენობა აღემატება დისციპლინური გადაცდომების რაოდენობას და დაჯილდოების პერიოდში მასზე არ მოქმედებს რაიმე სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა.

მედლის ავერსზე ვარსკვლავში მოთავსებულია საქართველოს სახელმწიფო დროშის სამხედრო ვერსიის რელიეფური გამოსახულება წრეში (ფიგურას ეწოდება „ჯვარი გორგასლიან-დავითიანი"); რევერსზე რელიეფური წარწერაა — „უმწიკვლო სამსახურისათვის. საქართველო".


| მედლის ლენტები (თამასები) |
| --- |
| **I ხარისხი** | **II ხარისხი** | **IIII ხარისხი** |
|  |  |  |
|

სქოლიო
------

1. 1 2  საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უწყებრივი მედლების დამტკიცების შესახებ. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (16 აპრილი, 2008). ციტირების თარიღი: 23 თებერვალი, 2021
2. ↑  უწყებრივი მედლები. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. *mod.gov.ge*. ციტირების თარიღი: 23 თებერვალი, 2021
**მარი** (ინგლ. Lake Murray) — ყველაზე უფრო დიდი ტბა პაპუა-ახალ გვინეაში და მთელ ავსტრალაზიაში. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთი პროვინციაში, დაბლობის ტერიტორიაზე (მაქსიმალური სიღრმე — 10 მეტრი), მდინარეების სტრიკლენდის და ფლაის შეერთებიდან ჩრდილოეთით. ტბის საერთო ფართობი შეადგენს 647 კმ²-ს, მაგრამ წვიმების სეზონის დროს იგი შეიძლება მნიშვნელოვნად გაფართოვდეს. მარის ტბის წყლები ჩაედინება მდინარე სტრიკლენდში მდინარე ჰერბერტის გავლით. მაგრამ ძლიერი წვიმების დროს ისეც ხდება, რომ მდინარე სტრიკლენდის წყლები ჩაედინება ტბაში და არა პირიქით.

მშრალი სეზონის დროს, რომელიც გრძელდება აპრილიდან ნოემბრის ჩათვლით, ტბაზე წარმოიქმნება ლამი, ხოლო გვალვის დროს მარის ტბა შეიძლება მთლიანად დაშრეს. ტბა მდებარეობს ტროპიკული მუსონური კლიმატის ზონაში. წვიმების სეზონი გრძელდება დეკემბრიდან მარტის ან აპრილის ჩათვლით. რეგიონში ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 2300 მმ-ს. მარის ტბა მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივი პაპუასების ტომების ცხოვრებაში, რადგანაც მათ უზრუნველყოფს მტკნარი წყლით და საკვებით.

ტბა 1913 წელს აღმოაჩინა ექსპედიციამ მასი ბეიკერის (ინგლ. Massey Baker) ხელმძღვანელობით, რომელმაც მას სახელი დაარქვა ავსტრალიის პაპუას ტერიტორიის ლეიტენანტ-გუბერნატორის ჰუბერტ მარის პატივსაცემად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Osborne, Patrick L.. Papua New Guinea. RAMSAR.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2010-04-03.
2. 1 2  *Papua New Guinea. Dept. of Environment and Conservation, International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN Environmental Assessment Service*, The Fly River catchment, Papua New Guinea: a regional enviromental assessment, IUCN, 1995. — P. 10, 86 p. ISBN 2831702364.
3. ↑  Ok-Fly Social Monitoring Project - Baseline Documentation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2010-04-03.
4. ↑   Pacific linguistics, Issues 23-29, Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1970. — P. 3.
*ოდისევსი და პენელოპე*, ფრანჩესკო პრიმატიჩო (1563)
**პენელოპე** (ბერძ. *Πηνελόπη*), ჰომეროსის პოემის „ოდისეის" ერთ-ერთი გმირი, ოდისევსის ცოლი, რომელიც ქმარს 20 წელი ერთგულად ელოდებოდა. აბეზარი საქმროები რომ მოეშორებინა და დრო მოეგო, პირობა დადო, მამამთილის ლაერტეს სუდარას რომ მოვქსოვ, საქმროს მერე ავირჩევო. მაგრამ დღისით მოქსოვილს ღამით არღვევდა, სანამ საქმროებმა ეშმაკობა არ გაუგეს. მაშინ პენელოპემ გამოაცხადა, იმას გავყვები, ვინც ოდისევსის მშვილდით შეჯიბრში გაიმარჯვებსო (იმედი ჰქონდა, რომ ვერავინ შეძლებდა ამ მშვილდის მოზიდვას). ამასობაში ოდისევსიც ფარულად დაბრუნდა შინ და საქმროები ამოჟლიტა. პენელოპე ცოლქმრული ერთგულების განსახიერებაა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 16.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პენელოპე***

* *Odyssey* in English on the Perseus Project
* Penelope Unravelling Her Web - a painting of Penelope by Joseph Wright of Derby (from the Getty Museum)
* 'Penelope and the Suitors', a painting by John William Waterhouse; explore other paintings depicting Penelope დაარქივებული 2012-03-25 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
სხვადასხვა ზომის მენზურა
**მენზურა** (ლათ. mensura — „საზომი") — ლაბორატორიული მინის მზომი ჭურჭელი მოცულობის შკალით. მენზურები ძირითადად მინისაგან მზადდება, თუმცა შეიძლება სპეციფიურ პირობებში გამოვიყენოთ პოლიმერული მენზურებიც (მაგალითად, HF-თან მუშაობისას). 

მენზურები მზადდება ქიმიურად მდგრადი მინისაგან, ამიტომ მათი გაცხელება და ძალიან ცხელი სითხის ჩასხმა არ შეიძლება. მენზურები ტევადობის მიხედვით შეიძლება იყოს 10 მლ-დან 2 ლმდე. როგორც წესი, ლაბორატორიაში ხშირად გამოიყენება 10, 25, 50, 100, 250, 500 მლ-იანი მენზურები. მენზურას შეიძლება ჰქონდეს საკუთარი მინისავე დასადგამი ან დამატებითი პლასტმასისაგან დამზადებული სადგამი.

მენზურაზე შკალა დატანილია მინის მიხედვით ან თერმული საღებავით, რომელიც შეესაბამება სტანდარტულ ან ნორმალურ პირობებს.

მენზურებს იყენებენ სითხეების მოცულობის დასადგენად, ხსნარების მომზადებისას, ქიმიურ ექსპერიმენტში რეაგენტის ან გამხსნელის დამატებისას, არეომეტრით სითხის სიმკვრივის განსაზღვრისას და ა.შ. თუ ადვილად აქროლად და არასასიამოვნო სუნის მქონე ნაერთების მოცულობას ვზომავთ, მაშინ რეკომენდირებულია საცობიანი მენზურების გამოყენება. 

ანალიტიკური მიზნებისათვის სითხის მოცულობის აზომვისათვის მენზურის გამოყენება არაა რეკომენდირებული.

ლიტერატურა
----------

* ელიზბარაშვილი ე. „ქიმიური ექსპერიმენტის ტექნიკა", თბ. 2012, გვ. 14-15


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ქიმიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლაბორატორიული ჭურჭელი და დანადგარები |
| --- |
|  |
| ძირითადი ჭურჭელი | 
სინჯარა · სადუღი სინჯარა · ქიმიური ჭიქა |
|  |
| კოლბები | 
კონუსური კოლბა · მზომი კოლბა · მრგვალძირა კოლბა · ფლორენსის კოლბა · კელდალის კოლბა · მსხლისებრი კოლბა · რეტორტა · შლენკის კოლბა · შტრაუსის კოლბა · კლაიზენის კოლბა |
|  |
| ძაბრი, ანალიზი და დაყოფა | 
ძაბრი · გრძელმილა ძაბრი · ბუნზენის კოლბა · გამყოფი ძაბრი · საწვეთი ძაბრი · ქრომატოგრაფიული სვეტი · თილეს სინჯარა |
|  |
| მაცივრები | 
ლიბიხის მაცივარი · გრაჰამის მაცივარი · ფრიდრიხის მაცივარი · დეფლეგმატორი |
|  |
| მზომი ხელსაწყოები | 
მენზურა · მორის პიპეტი · პიპეტი · ბიურეტი · გაზის ნემსი |
|  |
| დანადგარები | 
შტატივი, მაგნიტური სარეველა, მექანიკური სარეველა, სანჯრევი აპარატი, კოლბის გამახურებელი, სასწორი, კიპის აპარატი, როტაციული ამაორთქლებელი, სოქსლეტის ექსტრაქტორი |
|  |
| უსაფრთხოება | 
დამცავი სათვალე |
|  |
| შემრევები | 
მინის წკირი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სალუქვაძე**. |

**მიხეილ ალექსანდრეს ძე სალუქვაძე** (დ. 10 ივლისი, 1930 — გ. 3 მაისი, 2008) — ქართველი კინომატოგრაფისტი, კინოდოკუმენტალისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1930 წელს ქ. ბათუმში. 1954 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება, ჟურნალისტის სპეციალობით. 1958 წლიდან ეწეოდა კინოდრამატურგისა და კინორეჟისორის შემოქმედებით საქმიანობას.

1989–2000 და 2002–2005 წლებში იყო საქართველოს სამეცნიერო–პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდია „მემატიანეს" დირექტორი და საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარე, კინოსტუდიის სამხატვრო ხელმძღვანელი. მის კალამს ეკუთვნის 80–ზე მეტი მოკლემეტრაჟიანი და სრულმეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმის სცენარი, მათ შორის: „სათაფლია", „თბილისის ჩირაღდნები", „გულშემატკივრები", „ფეხბურთის ოლიმპზე", „სპორტსმენები", „კლდის ვეფხვი", „რუსთაველი და მისი ეპოქა", „საქართველო არის ესე", „საქართველო: ლეგენდები და სინამდვილე", „ქართული ქორწილი", „ილხინე ქართველთ მხარეო", „ნაშრომი განძად დაშთების", „შენ ხარ ვენახი", „ჩვენი ნონა", „ბასკთა ქვეყანაში", „ირაკლი აბაშიძე" და მრავალი სხვა.

მიხეილ სალუქვაძის რეჟისორობით შექმნილია და გადაღებულია მთელი ციკლი დოკუმენტური ფილმებისა: „რეისი", „გალაკტიონი–80", „დავით გურამიშვილი", „გზები ძმობისა", „მეათე თბილისობა", „ისევ გასტროლებზე", „დებორა-სიკეთის დესპანი", „არქიტექტორთა I საერთაშორისო ბიენალე" და სხვ. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მისი ავტორობით შექმნილი სრულმეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი „დღე და საუკუნე". ქ. თბილისის 23-ე საშუალო სკოლის ერთ–ერთი პირველი კლასის გადაღებისას დაბადებულმა იდეამ, ყოველწლიურად იმავე კლასზე თითო მოკლემეტრაჟიანი ფილმის შექმნასთან დაკავშირებით, საბოლოოდ სრულმეტრაჟიანი ფილმის სახით, მოსწავლეთა ცხოვრების 11-წლიანი უნიკალური ქრონიკა შემოგვინახა.

მიხეილ სალუქვაძის ფილმები არაერთხელ გახდნენ სხვადასხვა დონის ეროვნული, საკავშირო თუ საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატები.
**მენლი II გირეი** (ყირიმ. II Meñli Geray, منكلى كراى; დ. 1678 — გ. 1740, ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1724–1730 და 1737–1740 წლებში, სელიმ I გირეის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

მენლი გირეი თავისი ძმის, გაზი III-ის მმართველობისას ნურედინად, ხოლო 1707–1708 და 1713–1715 წლებში მეორე ძმის, ყაფლანის კალგად იყო დანიშნული. ყირიმის ხელისუფლებაში მას შემდეგ მოვიდა, რაც მისი ძმა საადეთ IV გირეი დიდებულების მოთხოვნით ტახტიდან გადადგა. მენლის ტახტზე ასვლის შემდეგ მოუწია ძალაუფლების განმტკიცების მიზნით თავადაზნაურობის დამშვიდება. პირველივე შესაძლებლობისთანავე მან ქვეყნიდან აჯანყებისკენ მიდრეკილი დიდებულები გაგზავნა სპარსეთში ოსმალთა ლაშქრობაში და სცადა დარჩენილების ხელში ჩაგდება, მაგრამ მათმა დიდმა ნაწილმა მოახერხა ყირიმიდან თავის დაღწევა. ოსმალეთის სარდლებმა მენლი II-ის თხოვნით გაანადგურეს სპარსეთში ჩასული მეამბოხე ყირიმელების ჯგუფი. მენგლი II-მ ასევე შეძლო ბუჯაკის ნოღაელებზე კონტროლის დამყარება. 1728 წელს გააუქმა გარკვეული გადასახადები და სახანოში არსებული დიდი არეულობა შეაჩერა.

1730 წელს სტამბოლში მოხდა გადატრიალება, რომლის დროსაც აჰმედ III მისმა ძმისშვილმა მაჰმუდ I-მა ტახტიდან ჩამოაგდო. იგივე დღე დაადგა ყირიმსაც. მენლი გირეი სულთნის მსგავსად მისმა მოწინააღმდეგეებმა გადააყენეს სწორედ მაჰმუდ I-ის ბრძანებით.

მენლი გირეი 1737 წელს მეორედ დაინიშნა ყირიმის ხანად, უდიდესი კრიზისის დროს, რაც გამოიწვია 1736 წელს რუსეთის იმპერიის გამანადგურებელმა შემოსევამ. მენლიმ მოაწესრიგა თავდაცვის საკითხი და რუსების წინააღმდეგ აგრესიული პოლიტიკა წამოიწყო. გამუდმებით აწუხებდა მათ თავისი თავდასხმებით და დიდ ზიანს აყენებდა აზოვის ზღვის პირას.

გარდაიცვალა ბახჩისარაიში, 1740 წელს, 62 წლის ასაკში. მის შემდეგ ყირიმის ტახტზე ოსმალებმა დაამტკიცეს მისი უმცროსი ძმა, სელამეთ II გირეი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
----------

* Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003
* К. Рыжов. Справочник. Все монархи мира: Мусульманский Восток. XV—XX вв.[*მკვდარი ბმული*]

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ყირიმის ხანები  |
| --- |
|  |
| XV საუკუნე | 
* ჰაჯი I გირეი
* ნურ-დევლეთ გირეი
* მენლი I გირეი
* ჰაიდერ გირეი
 | Map of the Crimean Khanate |
|  |
| XVI საუკუნე | 
* მეჰმედ I გირეი
* გაზი I გირეი
* საადეთ I გირეი
* ისლამ I გირეი
* საჰიბ I გირეი
* დევლეთ I გირეი
* მეჰმედ II გირეი
* საადეთ II გირეი
* ისლამ II გირეი
* გაზი II გირეი
* ფეთიჰ I გირეი
 |
|  |
| XVII საუკუნე | 
* თოხთამიშ გირეი
* სელამეთ I გირეი
* ჯანიბექ გირეი
* მეჰმედ III გირეი
* ინაიეთ გირეი
* ბაჰადირ I გირეი
* მეჰმედ IV გირეი
* ისლამ III გირეი
* ადილ გირეი
* სელიმ I გირეი
* მურად გირეი
* ჰაჯი II გირეი
* საადეთ III გირეი
* საფა გირეი
* დევლეთ II გირეი
 |
|  |
| XVIII საუკუნე | 
* გაზი III გირეი
* ყაფლან I გირეი
* დევლეთ III გირეი
* საადეთ IV გირეი
* მენლი II გირეი
* ფეთიჰ II გირეი
* სელამეთ II გირეი
* სელიმ II გირეი
* არსლან გირეი
* ჰალიმ გირეი
* ყირიმ გირეი
* სელიმ III გირეი
* მაქსუდ გირეი
* დევლეთ IV გირეი
* ყაფლან II გირეი
* საჰიბ II გირეი
* შაჰინ გირეი
* ბაჰადირ II გირეი
 |

 |
**მერი ნაზარის ასული ნაკაშიძე** (დ. 14 აპრილი  [ ძვ. სტ. 1 აპრილი] 1914, სიღნაღი — გ. 27 ივლისი 1986, თბილისი) — ქართველი მომღერალი (ლირიკულ–კოლორატურული სოპრანო). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955).

1936 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფ. ი. ბახუტაშვილი-შულგინას კლასი). 1935–1960 წლებში თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. ფაქიზი, ლამაზი ხმისა და შესანიშნავი სცენური გარეგნობის მქონე მსახიობმა შექმნა მრავალი საინტერესო ვოკალურ-სცენური სახე, რომელთაგან ნატიფი ლირიზმითა და პოეტურობით გამოირჩევა: მარო (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი"), ქეთო (ვიქტორ დოლიძის „ქეთო და კოტე"), ცირა (მელიტონ ბალანჩივაძის „დარეჯან ცბიერი"), მზია, ბულბული (აკაკი ანდრიაშვილის „კაკო ყაჩაღი", „ჩხიკვთა ქორწილი"), ლატავრა (ზ. ფალიაშვილის „ლატავრა"), ლაკმე (დელიბის „ლაკმე"), ვიოლეტა, ჯილდა (ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა", „რიგოლეტო"), მარფა (ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვის „მეფის საცოლე"), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი") და სხვა. ეწეოდა ნაყოფიერ საკონცერტო მოღვაწობას, გასტროლებს მართავდა სსრკ ქალაქებში, იყო პოლონეთში, გდრ-ში. დიდი ოსტატობოთ ასრულებდა ე. ბრუსილოვსკის „ორ მერცხალს", შტრაუსის „ვალსს" (ვენის ტყის ზღაპარი), უკრაინულ ხალხურ სიმღერას „სოლოვეიკოს" და სხვა. ვოკალისტთა რესპუბლიკური (1951) და საკავშირო (1957) კონკურსების ლაურეატი. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 302.
მინიტი 16 წლის ასაკში, მოდელი კარავაჯოს ნახატის — „ბიჭი ხილის კალათისთვის".
**მარიო მინიტი** (დ. 8 დეკემბერი, 1577 — გ. 22 ნოემბერი, 1640) — იტალიელი მხატვარი, მოღვაწეობდა სიცილიაში 1606 წლის შემდეგ.

დაიბადა სირაკუზაში, სიცილიაში,რომში1593 წელს ჩავიდა, სადაც ბაროკოს მხატვრის მიქელანჯელო მერისი და კარავაჯოს მეგობარი, კოლაბორაციონისტი და მოდელი გახდა (1571-1610).[1] მისი პოპულარობა დღეს ძირითადად გამოიხატება მის იდენტიფიკაციაში, ან შემოთავაზებულ იდენტიფიკაციაში, როგორც კარავაჯოს ადრეული ნამუშევრების მოდელი, როგორებიცაა „ბიჭი ხილის კალათით", „მკითხავი", „მუსიკოსები", „ბიჭი ხვლიკის ნაკბენით" (სავარაუდო), „ბახუსი", „მებარბითე", „წმინდა მათეს ძახილი" და „წმინდა მათეს წამება".

იგი, როგორც მოდელი, აღარ ჩანს 1600 წლიდან, როდესაც გადმოცემის მიხედვით იგი დაქორწინდა, მაგრამ შესაძლოა კარავაჯოსთან და რამდენიმე სხვა ადამიანთან ერთად 1606 წელს მოხვდა ქუჩის ჩხუბში, რამაც რანუჩიო ტომასონის სიკვდილი გამოიწვია კარავაჯოს ხელებში — მისი ბიოგრაფი აღნიშნავს, რომ იგი სილიციაში დაედევნა მკვლელს, სადაც ან პატიება ითხოვა (რომელიც საბოლოოდ მიენიჭა), ამის შემდეგ ცნობილია, რომ მან შეიფარა კარავაჯო სანამ სიცილაში რჩებოდა 1608-1609 წლებში, როდესაც მისთვის მნიშვნელოვან შეკვეთას — „წმინდა ლუსის დაკრძალვას" ღებულობდა. სიცილიაში მან დააარსა წარმატებული სახელოსნო, სადაც აწარმოებდა რელიგურ შეკვეთებს. საბოლოოდ, იგი პატივსაცემი ადგილობრივი ბიზნესმენი გახდა მისი ნამუშევრების ბუნების გამო, სადაც ნახატები ერთობლივი ძალისხმევით იყო წარმოებული მოსწავლეებისა და თანაშემწეების დახმარებით. ხშირად რთულია იმის განსაზღვრა, თუ კონკრეტულად რომელი ნამუშევარი, ან ნამუშევრის ნაწილია, მინიტის საკუთარი ხელითაა შესრულებული. ნათელია, რომ სიცილაში იგი იმ გაკვეთილებს ატარებდა, რომლებსაც კარავაჯოსგან სწვლობდა, კერძოდ, დრამატული შუქ-ჩრდილების გამოყენება და ინტენსიური სცენების გამოხატვით, მაგრამ მისი ნამუშევრები (ან მისი სახელოსნოს ნამუშევრები) გაკრიტიკებული იყო  „უსასრულოდ რეციკლირებული მოტივებისა" და „მლიქვნელური რელიგიური სიუეტების" გამო.[2] მიუხედავად ამისა, მას დიდი სიმპათია აქვს დამსახურებული სიცილიაში და შესაძლებელია ვისაუბროთ „მინიტის სკოლაზე" ამ კუნძულის ხელოვნების ისტორიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  ჰიბარდ, ჰოვარდი (1985). *კარავაჯო*. ოქსფორდი:  Westview Press,   გვ. 8. ISBN 9780064301282.
2. ↑  რობი, პიტერ (2001). *M: კაცი, რომელიც გახდა კარავაჯო*.  Macmillan,   გვ. 495. ISBN 0-312-27474-2. ციტირების თარიღი: 9 ოქტომბერი 2010.
პავონი
ბორობუდურის, პავონისა და მენდუტის ერთ სწორ ხაზზე მდებარეობა
**პავონი** (როგორც ადგილობრივები უწოდებენ **კანდი პავონი**) — ბუდისტური ტაძარი ინდონეზიაში, კუნძულ იავის ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს ორ სხვა ბუდისტურ ტაძარს — ბორობუდურსა (1,75 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით) და მენდუტს (1,15 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით) შორის და მიიჩნევა, რომ მათთან ერთად VIII-IX საუკუნეებში საილენდრას დინასტიის დროს აშენდა. როგორც მისი დეტალებიდან და ბარელიეფებიდან ჩანს, პავონი ბორობუდურზე ოდნავ ძველი უნდა იყოს. 

სამივე ტაძარი ერთ სწორ ხაზზეა განლაგებული, რაც მათს ერთმანეთთან სიმბლოურ კავშირზე მიუთითებს. 

„მენდუტსა და ბორობუდრუს შორის აღმართულია პავონის ტაძარი, იავური სატაძრო არქიტექტურის საგანძური. მეტად სავარაუდოა, რომ იგი გონების განწმენდას ემსახურებოდა მანამ, სანამ ძალაუფლებას ბორობუდური აიღებდა."

პავონი 1900 წელს
ამ ბუდისტური ტაძრის თავდაპირველი სახელწოდება უცნობია. იავურ ენაზე, პავონი „სამზარეულოს" ნიშნავს, რაც სიტყვა ავუს (awu - მტვერი) ძირიდან მომდინარეობს. ეს სიტყვა ასევე იმის ვარაუდის საშუალებას იძლევა, რომ ეს ტაძარი მეფეთა სამარხად ააგეს. პავონი, სიტყვისგან *პერ-ავუ-ან* (Per-awu-an − ადგილი, სადაც მტვერია) — ტაძარი, სადაც ინახება მეფეთა კრემაციის შედეგად დარჩენილი მტვერი. 

ჩვენს დროში, სავსემთვარეობისას მაისსა ან ივნისში, ინდონეზიელი ბუდისტები ასრულებენ ვესაკის ყოველწლიურ რიტუალს, რა დროსაც ისინი მენდუტიდან პავონის გავლით, ფეხით მიემართებიან ბორობუდურისკენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მენდუტი
* ბორობუდური
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

სქოლიო
------

1. ↑  J. L. Moens (1951). „Barabudur, Mendut en Pawon en hun onderlinge samenhang (*Barabudur, Mendut and Pawon and their mutual relationship*)" (PDF). *Tijdschrift voor de Indische Taai-, Land- en Volkenkunde*. Het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen: 326–386. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2007-08-10. ციტირების თარიღი: 2012-02-01. *ციტატა*: „trans. by Mark Long"
2. ↑  Yazir Marzuki, Toeti Heraty (1982). "Borobudur", pp. 6, Penerbit Djambatan. Jakarta. ISBN 979428078X.
3. ↑  Soetarno, Drs. R. second edition (2002). "Aneka Candi Kuno di Indonesia" (Ancient Temples in Indonesia), pp. 103. Dahara Prize. Semarang. ISBN 9795010980.
4. ↑  The Meaning of Procession. *Waisak*. Walubi (Buddhist Council of Indonesia).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-10. ციტირების თარიღი: 2006-12-13.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდონეზიაში ინდონეზიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ბორობუდურის ტაძრები: ბორობუდური, მენდუტი, პავონი  • კომოდოს ეროვნული პარკი  • პრამბანანი • უჯუნგ-კულონის ეროვნული პარკი  • სანგირანი  • ლორენცის ეროვნული პარკი  • სუმატრის ტროპიკული ტყეები: გუნუნგ-ლიოსერის ეროვნული პარკი, კერინსი-სებლატის ეროვნული პარკი და ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნული პარკი  • ბალის კულტურული ლანდშაფტი: სუბაკის საირიგაციო სისტემა • ომბილინის ქვანახშირის საბადო |  |

 |
მიხეილ მურვანიშვილის საფლავი
**მიხეილ მურვანიშვილი** (დ. 18 მაისი, 1875, სურამი, ხაშურის მუნიციპალიტეტი – გ. 24 დეკემბერი, 1959) — ქართველი მეტყევე.

ბიოგრაფია
---------

1893 წელს დაამთავრა ახალციხის სატყეო სასწავლებელი. იმავე წელს დაინიშნა მარტყოფის სატყეოს უფროსის თანაშემწედ. 

* 1907 წლიდან სამუშაოდ გადაჰყავთ ბაკურიანის სატყეო მეურნეობაში.
* 1910 წლიდან წაღვერის სატყეოს უფროსია.
* 1918 წელს კი დააარსა სურამის სატყეო მეურნეობა.

1921-1922 წწ. მან პირველმა დააარსა თესლის საშრობი ქარხანა. დაამზადა წიწვოვანთა ჯიშების თესლი, რომელიც იგზავნებოდა რუსეთში, სომხეთში და აზერბაიჯანში.

1935 წლიდან მურვანიშვილი სურამის სატყეო მეურნეობის დირექტორია, მისი დამსახურებით სურამის გარშემო 130 ჰა-ზე გააშენეს ფიჭვნარი.

ოჯახი
-----

ჰყავდა 6 შვილი, 2 ვაჟი და 4 გოგო. მისი ერთ-ერთი შვილიშვილის ცნობილი ოფთალმოლოგის ციალა შურღაიას შვილია ცნობილი ქართველი ფეხბურთელი დავით ყიფიანი.

გარდაიცვალა 1959 წელს. დაკრძალულია სურამში გვერდისუბნის სასაფლაოზე. მისი სახელი ეწოდება სურამის ერთ-ერთ ქუჩას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სურამის მეორე საჯარო სკოლის მიერ გადაღებული ფილმი "ფიჭვნარი დარაჯებად"
* 

* მიხეილ მურვანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ ივანეს ძე პაპაჯანოვი** (სომხ. Միքայել Հովհաննեսի Պապաջանյան; დ. 7 სექტემბერი, 1869 — გ. 1930) — პოლიტიკური მოღვაწე. დაშნაკი.

ბიოგრაფია
---------

თბილისის პირველი გიმნაზიის კურსდამთავრებული. სწავლობდა ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტზე.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
რუსეთის მე-4 მოწვევის დუმის დეპუტატი ბაქოს, ელისავედპოლსკისა და ერევნის გუბერნიიდან. 1912 წლიდან პარტია „დაშნაკცუთუნი"-ს წევრი.

მუშაობდა თბილისის საოლქო სასამართლოში. საადვოკატო პრაქტიკას ეწეოდა ერევანში, ალექსანდროპლსა და თბილისში. 1899 წლიდან ცხოვრობდა ბაქოში.

1912 წლიდან რუსეთის მე-4 მოწვევის სახელმწიფო დუმის დეპუტატია და კონსტიტუციურ-დემოკრატიული ფრაქციის წევრი.

მონაწილეობა მიიღო 1917 წლის თებერვლის რევოლუციაში; 1917 წლის 27 თბერვლიდან გახდა სახელმწიფო დუმის დროებითი კომიტეტის წევრი, (ВКГД); ხოლო 9 აპრილიდან დაინიშნა ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომიტეტის კომისრად.

1917 წლის 12 ოქტომბერს უარი თქვა ამიერკავკასიის განსაკუთრებული კომისრის თანამდებობაზე.

ლიტერატურა
----------

Государственная дума Российской империи: 1906-1917. Б.Ю. Иванов, А.А. Комзолова, И.С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაპაჯანოვი მიხეილ ივანეს ძე
**მიხეილ ივანეს ძე ჟაროვი** (დ. 27 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 14 ოქტომბერი], 1900, მოსკოვი — გ. 16 დეკემბერი, 1981, მოსკოვი) —საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი და რეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1949). სოციალისტური შრომის გმირი(1974), სკკპ წევრი 1950-იდან. 1919 წელს დაამთავრა მუშათა ორგანიზაციების სამხატვრო-საგანმანათლებლო კავშირის თეატრთან არსებული სტუდია. სხვადასხვა დროს იყო მოძრავი საფრონტო თეატრის, მეიერხოლდის სახ. საცდელ-ჰეროიკული თეატრის, მოსკოვის კამერული თეატრის და სხვა თეატრების მსახიობი. 1938-იდან მოღვაწეობს მოსკოვის მცირე თეატრში. თავდაპირველად წარმატებით ასრულებდა კომიკურ როლებს. მისი თამაში გამოირჩეოდა ხალხური, ხალისიანი იუმორით, მომხიბვლელობით. შემდგომ წლებში ასევე წარმატებით გამოდიოდა სახასიათო და დრამატულ როლებში. კომედიური სიმსუბუქე ამ როლებში შერწყმულია ფსიქოლოგიურ სიღრმესთან. თეატრში ითამაშა: პროხორი (გორკის "ვასა ჟელეზნოვა"), ლებედევი ( ჩეხოვის "ივანოვი"), დიკი (ოსტროვსკის "ჭექა-ქუხილი") და სხვა. ჟაროვი საბჭოთა  კინოს გამოჩენილი მსახიობია. როლებში:ჟიგანი ("ცხოვრების საგზური", 1931), ზაიცევი ("სამი ამხანაგი", 1935), სმირნოვი ("დათვი", 1938), მენშიკოვი ("პეტრე I", 1937-1939), დიაკი გავრილა ("ბოგდან ხმელნიცკი", 1941), ანისკინი ("სოფლის დეტექტივი", 1969) და სხვა. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1941, 1942, 1947). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 244.
**მიხეილ მეფისაშვილი** (დ. უცნობია, ახალციხე — გ. 1902) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, ართვინის ოლქის გამგებელი, გენერალი.

განათლება
---------

მიხეილ მეფისაშვილი დაიბადა ახალციხეში, რაბათში. მეფისაშვილების გვარიდან ბევრი გამოჩენილი პირი მოღვაწეობდა იმ დროს სხვადასხვა ასპარეზზე: იაკობ მეფისაშვილი - შესანიშნავი მკურნალი და განათლებული პიროვნება, პეტრე მეფისაშვილი - მოღვაწეობდა ბათუმში, იკვლევდა საქართველოში კათოლიკობის ისტორიის საკითხებს, კონსტანცია მეფისაშვილი — ეწეოდა საგანმანათლებლო მოღვაწეობა რაბათში, როზა მეფისაშვილი ხელოვანი, მასწავლებელი.

მიხეილ მეფისაშვილს კარგი განათლება ჰქონდა მიღებული, შესანიშნავად იცოდა თურქული, სომხური, რუსული ენები, მეტად უყვარდა და ჩინებულად იცოდა ქართული მწიგნობრობა და ისტორია, საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული საზღვრები, განსაკუთრებით კი ოსმალოს საქართველოს ვითარება.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ისეთი მცოდნე, ისეთი შემძლე კაცი მეტად იშვიათია ჩვენს ცხოვრებაში. მასთანვე იგი იყო მეტად მოსული კაცი. წარმოსადეგი ვაჟკაცი, ტანის შედარებით მას ვერავის შევადარებთ, ისეთი „დევივით გმირი" იყო და ყველა ამაებს ზედ ურთობდა მისი ქართული ტანსაცმელი, ამის მნახველს ცხადად გაახსენდებოდა ჩვენი ძველი დროის დევ-გმირნი,... მიხეილ მეფისაშვილის ნახვით ქართველ კაცს გაახსენდებოდა ძველი ხანა საქართველოს ცხოვრებისა, ანუ მთელი აღმოსავლეთის ქვეყნები და მასთან მეტადრე მეფობა ქართველთა და იმ დროს ქართველი გმირების ხანა, მისი ცხოვრების აღწერას მთელი წიგნი მოუნდება, იგი იშვიათი თვისებების პირი იყო, აღმატებული ღირსება ჰქონდა და მას საქართველოში ყველა კარგად იცნობდა." |
|  |  |

მოღვაწეობა
----------

1877 წ. გენერალმა ლორის-მელიქოვმა მიხეილ მეფისაშვილი გააგზავნა აჭარის გამგებელ შერიფ ბეგ ხიმშიაშვილთან დიპლომატიური მისიით. მოლაპარაკება საკმაოდ დაძაბულ სიტუაციაში მიმდინარეობდა, იგი მთელი ნიჭისა და ნებისყოფის დაძაბვით ცდილობდა, რომ საქართველოს ერთი გოჯი მიწაც არ დაეკარგა, ეს მოლაპარაკება წარმატებით დამთავრდა და აჭარა თითქმის უომრად დაუბრუნდა საქართველოს.

სხვათა შორის ამ მნიშვნელოვანი საკითხის შესახებ მოწერ-მოწერა მიხეილ მეფისაშვილსა და ლორის-მელიქოვს შორის ქართულად წარმოებდა, მაგრამ როგორც ალ. ფრონელი აღნიშნავდა: „ლორის-მელიქოვის წერილები სამუდამოდ დაღუპულა ისტორიისათვის, უბედური შემთხვევის წყალობით ეს წერილები დაიკარგა".

დიპლომატიური მოლაპარაკების წარმატებით დამთავრების შემდეგ მეფისაშვილი დაინიშნა ართვინის ოლქის გამგებლად. აქ მას ჩინებულად მიჰყავდა თავისი მმართველობა, განსაკუთრებით მოსარჩლე იყო თურქეთის უღლის ქვეშ გამწარებულ ქართველებისა.

მიხეილ მეფისაშვილს მჭიდრო კავშირი ჰქონდა აჭარის ბეგებთან, იცნობდა ყველა მათ ოჯახის წევრს, მის აზრს ქართველებისა და საერთოდ საქართველოს შესახებ დიდი გავლენა ჰქონდა მათზე. დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა მთელ საქართველოში, შავშეთ-ერუშეთის, ფოცხოვის, ქვაბლიანის, ართვინის მხარეში.

გარდაცვალება
------------

მიხეილ მეფისაშვილი გარდაიცვალა 1902 წელს. ჟურნალ ივერიაში გამოქვეყნდა ალ. ფრონელის წერილი „მიხეილ მეფისაშვილის გარდაცვალების გამო". დაკრძალულია ივლიტას ეკლესიასთან ქართველ კათოლიკეთა სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* მესხიშვილი ც. მიხეილ მეფისაშვილი, გაზ. „შავლეგო" N1 (1), 2001, გვ. 12-13
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **რომანს** ეხება. *ამავე სახელწოდების ფილმის შესახებ* იხილეთ **მაცი ხვიტია (ფილმი)**. |

**მაცი ხვიტია** —  ანტონ ფურცელაძის ისტორიული რომანი. ზუგდიდში სასამართლოს გამომძიებლად მუშაობის შემდეგ თბილისში დაბრუნებულმა ანტონ ფურცელაძემ 1869-1870 წლებში დაწერა რომანი „მაცი ხვიტია".

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
სახალხო დღესასწაულზე მაცი ხვიტიას მოხდენილი ჯირითით მოხიბლული დედოფალი გურანდუხტი მას თავის ამალაში სამსახურს შესთავაზებს. მაცი უარს იტყვის და იმავე ღამეს დედოფლის ბრძანებით თურქეთში გასაყიდად მოტაცებულ გოგონებს, მათ შორის თავის სატრფოს, ეკას გაათავისუფლებს. ტყვეებით ვაჭრობის წინააღმდეგ მებრძოლი მაცი გურანდუხტის რისხვას არაერთხელ დაიმსახურებს. იგი თავისი რაზმით თურქეთისკენ მიმავალ ტყვეებით სავსე გემს თავს დაესხმის და ტყვეებს გაათავისუფლებს, შემდეგ კი ეკასთან ერთად გეზს თავისუფალი სვანეთისკენ აიღებს, სადაც საფრთხე აღარ დაემუქრებათ. გურანდუხტის მდევრები გაქცეულებს წამოეწევიან და დახოცავენ.

პერსონაჟები
-----------

* **მაცი ხვიტია** — აბრაგი
* **ეკა** - მაცის სატრფო
* **კოჭოია**
* **ომარ მარღანია**
* **ძგვიბი**
* **ვალოდია**

ეკრანიზაცია
-----------

ანტონ ფურცელაძის რომანის მიხედვით გადაღებულია ქართული მხატვრული ფილმი „მაცი ხვიტია" რეჟისორ გიორგი შენგელაიას მიერ. მთავარ როლს ასრულებენ მსახიობები: ალეკო გაბეჩავა, მანანა აბაზაძე, დოდო აბაშიძე და სხვები.

ლიტერატურა
----------

* *ელერდაშვილი ა.*, უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ.: ფანტაზია, 2006.
ჩარლი ჩაპლინი მაწანწალის როლში
**მაწანწალა** (ინგლ. The Tramp) — ჩარლი ჩაპლინის ყველაზე წარმატებული და სამახსოვრო საეკრანო პერსონაჟი.

პერსონაჟის დებიუტი შედგა Keystone-ის კომედიურ ფილმში *საბავშვო ავტორბოლა ვენეციაში*, 1914 წლის 17 თებერვალს. ჩაპლინი, თავისი ახალი პერსონაჟით, მალევე გახდა Keystone-ის რეჟისორის, მაკ სენეტის დასის საუკეთესო მსახიობი. ამის შემდეგ, ჩაპლინმა გააგრძელა მაწანწალის როლის შესრულება ათობით მოკლემეტრაჟიან და რამდენიმე სრულმეტრიჟიან ფილმებში.

მაწანწალა ძალიან იყო მიახლოებული მუნჯი ფილმების ერას და ითვლებოდა საერთაშორისო პერსონაჟად; 1920-იანი წლების ბოლოს, როდესაც ხმოვანი ერა დაიწყო ფილმებში, ჩაპლინმა უარყო, რომ მისი პერსონაჟი დაიწყებდა საუბარს. 1931 წლის ფილმ *დიდი ქალაქის ჩირაღდნებში* არ გვხვდება დიალოგი. ჩაპლინის პერსონაჟი ინარჩუნებდა მუნჯობას *ახალი დროების* თითქმის ბოლომდე, იქამდე, სანამ პირველად მისი ხმა გაისმა.

*ახალი დროების* შემდეგ ფილმ *დიდ დიქტატორში*, ჩაპლინი თამაშობს როგორც დიქტატორის, ასევე ებრაელი პარიკმახერის როლს. მიუხედავად იმისა, რომ ჩაპლინმა კატეგორიულად განაცხადა, რომ პარიკმახერი არის იყო პერსონაჟი მაწანწალა, იგი მაინც ატარებდა მაწანწალის ულვაშსა და ქუდს. გარდა რამდენიმე მუნჯი სცენისა, დალაქი ლაპარაკობს მთელი ფილმის განმავლობაში (ჩაპლინი იყენებს საკუთარ ბრიტანულ აქცენტს).


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კინოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მეხური** — ქართული ჰიმნოგრაფიული ტერმინი, აღნიშნავს ახალი წესით დაწერილ (ან თარგმნილ) და მელოდიასთან შეწყობილ საგალობლებს. მეხურის ხმარება დადასტურებულია X-XI საუკუნეების ქართულ ხელნაწერებში „მეხურნი ძლისპირნი", „დასდებელნი აღდომისანი მეხურნი", „გალობანი მეხურნი" (მიქაელ მოდრეკილის „იადგარი"). „მეხურნი ღმრთისმშობლისანი" (გიორგი მთაწმიდლის ივნისის თვის „თვენის" ანდერძი), „ მეხური იადგარი" (მელქისედეკ კათალიკოსის სიგელი).

მკვლევართა ერთი ჯგუფი (მ. ჯანაშვილი, ნ. მარი, გ. ჟორდანია, ვ. გვახარია) მეხურს ეთნიკურ, ხოლო მეორე ჯგუფი (პ. კარბელაშვილი, კ. კეკელიძე, ჟ. ტიბო, ლ. ჯღამაია, ო. ჩიჯავაძე, ე. მეტრეველი) - მუსიკალურ ტერმინად მიიჩნევდა. ბოლო დროს გამოვლენილმა ახალმა წყაროებმა (გიორგი მთაწმიდელის ივნისის და სექტემბრის თვეთა „თვენის" ანდერძები) დაადასტურეს, რომ მეხური მუსიკალური ტერმინია და დაკავშირებულია მეორე ტერმინთან მეხელი. ეს ტერმინები ქართული ჰიმნოგრაფიის გარკვეულ ეტაპზე ძველი ტიპის „წყობილი სიტყვით" დაწერილი საგალობლები შეიცვალა ახალი ტიპის „საგალობელთა მარცვლედით" ანუ რიტმული პროზით დაწერილი საგალობლებით. 

ბიზანტიურ ჰიმნოგრაფიაში რიტმული პროზის ანუ ბიზანტიური სასულიერო ლექსის გავრცელება დაკავშირებული იყო იოანე დამასკელის მიერ ჩატარებულ რეფორმასთან და გულისხმობდა გალობაში ძლისპირ-ტროპართა რიტმულ-მელოდიური შესატყვისობის დაცვას და მელოდიის ფიქსაციას ტექსტებზე, რაც X საუკუნის დამდეგიდან განხორციელდა ნევმების (ნიშნების) მეშვეობით. ქართულ ჰიმნოგრაფიაში, რომელიც კვალდაკვალ მისდევდა ბიზანტიურ ჰიმნოგრაფიის განვითარებას, აგრეთვე დაიწყო ახალი საზომით დაწერილი ბერძნული საგალობლების თარგმნა, ძველი თარგმნების გადამუშავება და ამავე საზომებით ორიგინალური საგალობლების წერა. მელოდიათა ფიქსაციისათვის შემუშავდა ორიგინალური ნევმური სისტემა, რომელიც გრაფიკულად განსხვავდება ყველა არსებული სისტემისაგან. ეს სამუშაო თხოულობდა ბიზანტიურ სასულიერო ლექსისა და მუსიკის თეორიის კარგ ცოდნას, გიორგი მთაწმიდელის სიტყვებით, „დასდებლის მეცნიერების" ცოდნას.

კორნელი კეკელიძის ვარაუდით, მეხური წარმოებული უნდა იყოს ბერძნული — echos-დან, რაც ხმას ნიშნავს.

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* *მეტრეველი ე.* „მეხელისა" და „მეხურის" გაგებისათვის, კრ.: შოთა რუსთაველი, ისტორიულ-ფილოლოგიური ძიებანი, თბ. 1966, თბ. 1966;
* *ჯღამაია ც.* „მეხურისა" და „მეხელის" შესახებ, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივი მეცნიერული განყოფილების მოამბე", 1962, № 3;
* *მეტრეველი ე.* ქსე, ტ. 6, გვ. 654-655, თბ. 1983
**მაჭიკი**, მცოხნელი ძუძუმწოვარი ცხოველების რთული კუჭის ბოლო (მე-4) განყოფილება. მაჭიკი შიგნიდან ამოფენილია ერთშრიანი მომნელებელი ეპითელიუმით, რომლის უჯრედები გამოყოფენ კუჭის წვენს, რომელიც შეიცავს პეფსინს. ახალშობილი ცხოველების მაჭიკის წვენიდან მზადდება კვეთი, რომელსაც ხაჭოსა და ყველის დასამსაზედლად იყენებენ.

მაჭიკის ანთება
--------------

მაჭიკის ანთება (ლათ. Abomasitis Catarrhalis) — ხასიათდება მისი ლორწოვანი გარსისა და სხვა შრეების მწვავე და ქრონიკული ანთებით, ავადდებიან უმთავრესად ძუძუმწოვარა ხბორები.

გამომწვევი მიზეზი
-----------------

გამომწვევი მიზეზია ხბორების კვებისა და შენახვის სანიტარულ-ჰიგიენური წესების დარღვევა, როდესაც რძით კვებიდან მცენარეულ კვებაზე სწრაფად გადაჰყავთ, ან ხბორებს ასმევენ ჭუჭყიან, ცივ, დამჟავებულ რძესა და შრატს. არ არიან უზრუნველყოფილნი წყლით და იძულებული არიან დალიონ წუნწუხი.

კლინიკური ნიშნები
-----------------

მაჭიკის ანთების დამახასიათებელ ნიშნად ითვლება მადის გაუარესება, ზოგადი მოწყენილობა, მოდუნება, ხშირი მთქნარება, კვნესა, პერიოდულად წარმოიშობა ფაშვის მეტეორიზმი, მისი შეკუმშვები არარითმულია და იშვითი (5 წუთში 2-5 ჯერ) მოსვენების პაუზები გაგრძელებულია 2 წუთამდე, მარჯვნივ მაჭიკის არეში პერკუსია იწვევს მტკივნეულ რეაქციას. მაჭიკში ხმიანობა ძლიერდება, სუსტდება. ნაწლავების პერისტალტიკა შესუსტებულია, დეფეკაცია იშვიათია, განავალი მაგრდება, დაფარულია ლორწოს ფენით.

კონიუქტივა შეწითლებულია, სკლერა კი ოდნავ გაყვითლებულია, პირის ლორწოვანი გარსი შეწითლებულია. ენის დვრილები მკვეთრადაა გაწითლებული, სხეულის ტემპერატურა, პულსი და სუნთქვა უმეტეს შემთხვევაში ნორმის ფარგლებშია.

მკურნალობა
----------

მკურნალობა უნდა იქნეს მიმართული გამომწვევი მიზეზების მოცილებაზე. ფაშვის ამორეცხვის, საფაღარათო მარილებისა და ზეთების მიცემის შემდეგ უნიშნავენ დიეტურ კვებას, რაციონში შეაქვთ კარგი სიმინდის სილოსი, შაქრის ჭარხალი, სტაფილო, მდელოს რბილი თივა ან მწვანე ბალახი. უნიშნავენ აგრეთვე მარილმჟავას პეფსინით და ხელოვნურ კარლსბადის მარილს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**მაჭარწყლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყალში. 

ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი აქვს სამხრეთი მხრიდან. სწორედ აღნიშნული შესასვლელის არქიტრავის ქვაზე ამოკაწრული ასომთავრული წარწერის რამდენიმე გრაფემა — „ნიკლზ" საკმარის არგუმენტად ჩათვალა სერგი მაკალათიამ, რომ აღნიშნული ტაძარი წმიდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესიად მიეჩნია. თუმცა დევი ბერძენიშვილმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ აქ მოხსენიებული ნიკოლოზი შეიძლება საერო პირი იყოს. 

ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა. იგი ძალიან დაზიანებულია, კერძოდ, კამარა ჩაქცეული აქვს, თითქმის მთლიანად დანგრეულია აღმოსავლეთ ფასადი. ეკლესია აგებულია რუხი ფერის უხეშად გათლილი საშუალო ზომის ქვებით. ალაგ-ალაგ ჩატანებულია წითელი ფერის ქვები. ეს განსაკუთრებით შეინიშნება ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, რაც მნახველზე დიდ შთაბეჭდილებას ახდენს. ეკლესიას გალავნის შიგნით შიგნით სასაფლაოა. ტაძრის ინტერიერში დასავლეთ ფასადზე მომწვანო ფერის ქვაზე ამოკაწრულია XI საუკუნის მხედრული წარწერა, რომელიც დღემდე უცნობი იყო ქართული ისტორიოგრაფიისათვის. წარწერიანი ქვა ამობრუნებულია. როგორც ჩანს შემდეგ სამშენებლ მასალად გამოიყენეს. წარწერა სავედრებელი ხასიათისაა და შემდეგი სახით იკითხება: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ(რისტ)ე შეიწყალე იოანე ცოდვილი.." |
|  |  |

 ამის შემდეგ მოდის რამდენიმე გრაფემა, რომელიც კირით არის დაფარული.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. გიორგიძე მ. ჩაჩხუნაშვილი ც. ჭანიშვილი გ. არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი „გუჯარეთი", თბ. 1987
* მაკალათია ს. ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ. 1957
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 2014, გვ. 98-99
**მიწისქვეშა სტამბა** — სერიალის *ტიფლისი* მესამე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 6 დეკემბერს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
"ტიფლისის" ავტორები ცდილობენ დაანგრიონ საზოგადოების სტერეოტიპული დამოკიდებულება ძველი ქალაქის ცხოვრების მიმართ. აქ არ არიან ყარაჩოღელები, კინტოები, ბაზრის მოვაჭრეები და ხელოსნები, თავისი ჟივილ-ხივილითა და ხმამაღალი შეძახილებით, როგორც მიხეილ ჭიაურელის ცნობილ ფილმში "რაც გინახავს ვეღარ ნახავ". ეს ევროპული ყაიდის ძველი ქალაქია, სადაც იტალიური ოპერა, თეატრი, სალონური ტიპის წვეულებები, საროსკიპოები მოსახლეობის ძირითად გასართობ, თავშეყრის ადგილად ქცეულა. სწორედ აქ ხდება დანაშაულების მთელი კასკადი და ეს უფრო მეტად იპყრობს ყურადღებას. დეტექტიური სიუჟეტური ხაზის გვერდით უფრო მკვეთრად იკვეთება ამ გარემოში ადამიანის პიროვნული არჩევანის საკითხი. აქამდე თითქოს და მიღებული ადამიანებით ვაჭრობისადმი გაჩენილი ნეგატიური დამოკიდებულება, ღია პროტესტი, მისგან გათავისუფლების სურვილი უკვე მეტყველებს ახალი საზოგადეობის ტიპის ჩამოყალიბების მცდელობაზე. ორბელიანები ცდილობენ პრესის გააქტიურებით შეცვალონ გარემო, გაავრცელონ პროგრესული იდეები. სერიალში წინა პლანზე გამოდის რიგი პრობლემები. მაგალითად ოჯახური ძალადობის და ქალთა ემანსიპაციის თემა, ეს უკანასკნელი თითქოსდა უჩვეულოდ პროგრესულად ჟღერს XIX საუკუნის თავადაზნაურთა შეკრებაზე, შეიძლება ითქვას უფრო თანამედროვე შეფერილობით გაიჟღერებს, რაც ძველი და ახალი დამოკიდებულებების შედარების საშუალებას იძლევა. ამ საკითხის ამგვარად აქცენტირება საშუალებას გვაძლევს უფრო ახლობელი გახდეს XIX საუკუნის ტიფლისი თანამედროვე მაყურებლისთვის. დანაშაულის კვლევის პროცესში ფილმის ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟები გამომძიებლები კიტა და სისო თვითონვე ხედავენ პოლიციის უუნარობასა და პრობლემებზე თვალის დახუჭვის ტენდენციას. ,,ქრთამი ჯოჯოხეთს ანათებს" და პოლიციაც თავისუფლად უშვებს მკვლელებს ქალაქში. სწორედ ეს მომენტი აიძულებს მათ თანაუგრძნონ ყაჩაღებს. თავისუფლება მისცენ ქმედებაში. "ტიფლისის" ვიზუალური ესთეტტიფლისი: მე–3 სერიაიკა არ იკეტება დღეს ქართული სერიალებისთვის დამახასიათებელ ესტეტიკაში, არ შემოიფარგლება მხოლოდ პავილიონებში მოქმედების განვითარებით, არამედ აქტიურად იყენებს ბუნებრივ ნატურას რითაც ის უფრო მეტად ჩამოჰგავს კინოს. ჩაბნელებული ინტერიერები იდუმალის შეგრძნებას ამწვავებს და ახალი ისტორიის ნახვის სურვილს უღვიძებს მაყურებელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* The Underground Press — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* მიწისქვეშა სტამბა
**მიხეილ (მიხა) ცხაკაია** (დ. 4 მაისი, 1865, ხუნწი, სენაკის მაზრა — გ. 19 მარტი, 1950, მოსკოვი, რუსეთის სფსრ) — ქართველი საბჭოთა რევოლუციონერი და პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1886-1897 წლებში რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ლესიჭინეში, თბილისში, ბათუმსა და ქუთაისში. 1892-1893 წლებში იყო მესამე დასის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1898-1900 წლებში ცხოვრობდა და მოღვწეობდა ეკატრინოსლავში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა ადგილობრივი რსდმპ ადგილობრივი კომიტეტის შექმნასა და საქმიანობაში. 1900-1902 წლებში იყო დაპატიმრებული. 1903-1905 წლებში იყო რსდმპ კავკასიის კომიტეტის წევრი. მუშაობდა თბილისში, ბაქოში, ბათუმში, ქუთაისსა და ჭიათურაში. იყო რსდმპ III ყრილობის დელეგატი 1905 წელს, სადაც გამოვიდა სიტყვით საქართველოში გლეხთა მოძრაობის შესახებ. 1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა პეტერბურგში მუშათა დეპუტატების საბჭოების მუშაობაში, ნოემბერში კი იყო ბაქოს საბჭოს ერთ-ერთი მონაწილე. 1906-1907 წლებში მონაწილეობდა თბილისის პროფკავშირების ცენტრის მუშაობაში. 1907 წელს იყო რსდმპ V ყრილობის და II ინტერნაციონალის VII კონგრესის დელეგატი. 1907-1917 წლებში იყო ემიგრაციაში ჟენევაში.

1917 წლის აპრილში ლენინთან ერთად დაბრუნდა რუსეთში, მონაწილეობდა რსმდპ VII კონფერენციაში, ფილიპე მახარაძესთან ერთად ხელმძღვანელობდა გაზეთ „ბრძოლას". 1917 წლის მაისიდან იყო ბოლშევიკების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი კავკასიაში. 1919 წლის ივნისში საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ დააპატიმრა. 1920 წლიდან შევიდა საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის შემადგენლობაში. 1921-1922 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ს წარმომადგენელი რსფსრ-ში. 1923-1930 წლებში იყო ამიერკავკასიის სფსრ-ის ცაკის პრეზიდიუმის ერთ-ერთი თავმჯდომარე, 1923-1924 და 1929-1930 წლებში იყო საქართველოს სსრ ცაკის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.

დაკრძალულია თბილისში. მის საპატივცემულოდ სახელი ცხაკაია ჰქონდა მინიჭებული 1935-1989 წლებში ქალაქს სენაკს და სენაკის მუნიციპალიტეტს.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 247.
* *ბერიძე ს*. მიხა ცხაკაია, ბიოგრაფიული ნარკვევი, თბილისი, 1959

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Цхакая Михаил Григорьевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
**მიხაილ (მიქაელ) ავაქიანი** (სომხ. Միքայել Ավագյան; დ. 19 აპრილი, 1957, ბუღაშენი, საქართველოს სსრ — გ. 6 მარტი, 1994, ჰორადიზი, აზერბაიჯანი) — სომეხი მებრძოლი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

მიხაილ ავაქიანი დაიბადა საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბუღაშენში. სოფლის 8-წლიანი სკოლის დამთავრების შემდეგ, სწავლა სომხეთში, ქალაქ რაზდანის ტექნიკურ სასწავლებელში გააგრძელა. სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდის შემდეგ, ჩააბარა სვერდლოვსკის შინაგან საქმეთა სასწავლებელში, ხოლო შემდეგ აფხაზეთში დაიწყო მუშაობა შინაგან საქმეთა ორგანოებში. მოგვინებით გადასახლდა სოფელ აღბულაგში, სადაც დაქორწინდა კიდეც.

როდესაც ომი დაიწყო მთიან ყარაბაღში, მონაწილეობდა სამხედრო მოქმედებებში ჰორადიზში, ხოჯალში, ჰადრუთსა და ფიზულში. ცნობილი იყო მეტსახელით „კობრა", რადგან იცოდა აზერბაიჯანული, რაც მას სადაზვერვო საქმიანობაში ეხმარებოდა. მიხაილ ავაქიანი სასიკვდილოდ დაჭრა სნაიპერმა ჰორადიზის ხიდთთან ბრძოლაში და გარდაიცვალა საავადმყოფოსკენ მიმავალ გზაზე 1994 წლის 6 მარტს 36 წლის ასაკში.

მიხაილ ავაქიანის ძეგლი სოფელ ბუღაშენში მისი გარდაცვალებიდან მალევე, 1994 წელს დაიდგა. 2019 წლის 20 იანვარს შედგა რესტავრირებული ძეგლისა და მისი სახელობის საბავშვო მოედნის საზეიმო გახსნა, თუმცა ამას საზოგადოებაში არაერთგვაროვანი რეაქცია მოჰყვა. 20 იანვარს ძეგლის გახსნის ცერემონიალს ადგილობრივებთან ერთად დაესწრნენ: საქართველოს პარლამენტის წევრები — ენზელ მკოიანი და სამველ მანუკიანი, სომხეთის ელჩი საქართველოში რუბენ სადოიანი, ახალქალაქის საკრებულოს თავმჯდომარე და ახალქალაქის მერი იურიკ უნანიანი. აღსანიშნავია, რომ ბიუსტი ავაქიანის ნათესავმა საკუთარი ფინანსებით აღადგინა.

2019 წლის 8 თებერვალს ყარაბაღის ომის მონაწილის ძეგლის აღების მოთხოვნით პარლამენტის ყოფილ შენობასთან აქცია გაიმართა; თბილისის პარალელურად, ეთნიკურად სომეხი ახალგაზრდების საპროტესტო აქცია გაიმართა ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბუღაშენშიც, მიხეილ ავაქიანის ძეგლის მიმდებარე ტერიტორიაზე.

მიხაილ ავაქიანს დარჩა მეუღლე მანუშაკ ავაქიანი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Бюст Михаилу Авагяну в Джавахети: Баку требует разъяснений
2. 1 2  ყარაბაღის ომის მონაწილის ძეგლის აღების მოთხოვნით პარლამენტთან აქცია გაიმართა
3. ↑  „ამ თემაზე აჟიოტაჟის ატეხვა ზედმეტია" – საგარეო ახალქალაქში აღმართულ ძეგლზე
4. ↑  Ազատամարտիկ Միքայել Ավագյանը չի մասնակցել վրաց-աբխազական բախումներին. մերկացվել է ադրբեջանական հերթական սուտը.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-01. ციტირების თარიღი: 2019-02-13.