„**ვერტიკალი**" - საბჭოთა მხატვრული ფილმი ალპინიზმის თემაზე, რეჟისორების სტანისლავ გოვორუხინისა და ბორის დუროვის სადიპლომო ნამუშევარი. ფილმის პრემიერა შედგა 1967 წლის ივლისში.

სიუჟეტი
-------

მთამსვლელთა ჯგუფი გამოცდილი ვიტალი ლომოვის ხელმძღვანელობით, ყოფილი ფრონტელი ჯარისკაცი, მიემგზავრება სვანეთში *ორ-ტაუს* მთის დასაპყრობად . გზად შედიან სოფელში, სადაც მოხუცი ბესარიონი - ლომოვის მეგობარი და მთაში დაღუპული მთამსვლელი ილიკოს მამა ცხოვრობს.

ქვემო მთაზე ჩასვლისთანავე იქმნება საბაზო ბანაკი, სადაც რჩებიან რადიოოპერატორი ვოლოდია და ექიმი ლარისა, ხოლო ოთხი მთამსვლელი მიდის მწვერვალზე. მეორე დღეს ვოლოდია იღებს შეტყობინებას ციკლონის მოახლოების შესახებ და ბრძანებას აძლევს ჯგუფს, გადაუხვიონ დაგეგმილ მარშრუტს. მთამსვლელი გენადი, რომელმაც მიიღო რადიოგრამა, არჩევანის წინაშე დგას - შეასრულოს ბრძანება და ჩავიდეს მთიდან, დატოვოს მწვერვალი დაუპყრობელი, ან გარისკოს და აიღოს მწვერვალი (ამით გენადი დაიმსახურებს ლარისას პატივისცემას, რომელიც აშკარად მოსწონს). ის გადაწყვეტს თანამგზავრების მიღებული ინფორმაცია დაუმალოს. მთამსვლელები იპყრობენ მწვერვალს, მაგრამ ჩამოსვლისას თოვლი და ჭექა-ქუხილი მოუსწრებს. ერთ-ერთი ალპინისტი დაშავდა ელვისგან, გენადის კი ხელები აქვს მოყინული.

რთული მოგზაურობა ელით მთამსვლელებს საბაზო ბანაკში დაბრუნებისას. ჯგუფი ორ წყვილად იყოფა - გენადი და ლომოვი ჩადიან დაბლა, რიტას და დაჭრილი ალექსანდრეს ტოვებენ თოვლის გამოქვაბულში საკვების მცირე მარაგით. ბანაკისკენ მიმავალ გზაზე გენადი თოვლის სიბრმავეს ატყდება. ის და ლომოვი შემთხვევით წააწყდებიან თოვლით დაფარულ კარავს. კარავში ახერხებენ პრიმუსის ღუმელის აანთებას და ცოტას გახურებას. ლომოვი აღმოაჩენს ჩანაწერს, საიდანაც ირკვევა, რომ მისი ავტორი ილიკოა, რომელმაც ასვლისას ფეხი მოიტეხა და სიცივისგან გარდაიცვალა. როდესაც პრიმუსი გავიდა, გენადიმ აღიარა თავის კომპანიონთან, რომ მან იცოდა ციკლონის მოახლოების შესახებ, მაგრამ დაუმალა ინფორმაცია ამხანაგებს. ლომოვი ამას უემოციოდ იღებს და მარტო ჩადის ქვემოთ. ის ახერხებს საბაზო ბანაკში მისვლას და დახმარების მოტანას, ყველა გმირი გადარჩა.

როლებში
-------

თითქმის ყველა მთავარი გმირის - მთამსვლელის სახელები (ვიტალი ლომოვის გარდა) შეესაბამება მათი როლების შემსრულებელ მსახიობთა სახელებს.

ვლადიმერ ვისოცკი - ვალოდია, რადისტი

ლარისა ლუჟინა - ლარისა, ექიმი

გენადი ვოროპაევი - გენადი, ალპინისტი

გიორგი კულბუში - ვიტალი ლომოვი

მარგარიტა კოშელევა - რიტა, ალპინისტი

ალექსანდრე ფადეევი - ალექსანდრე ნიკიტინი, ალპინისტი

ბუხუტი ზაქარიაძე - ბესარიონი, დაღუპული ალპინისტის - ილიკოს მამა

ლეონიდ ელისაევი - რადისტი, გერმანელი

* ფილმის შექმნაში მონაწილეობა მიიღეს მთამსვლელებმა, სსრ კავშირის სპორტის ოსტატებმა: მ. ანუფრიკოვმა, ლ.ელისეევმა, დ.კახიანმა, შ. მარგიანმა, ლ.ნევედომსკაიამ, ე. პერსიანოვმა, გ.პროკოშინმა, ს.იაკიმოვმა, ე. ბაღდასაროვმა, დ.ჩერეშკინმა, მ.შურდუმოვმა და სხვებმა.
* ლიდია დოდინკინა (ნევედომსკაია) დუბლირებას უწევდა ლარისა ლუჟინას.

სცენარი
-------

სერგეი ტარასოვის მოგონებების მიხედვით, სცენარი ეფუძნებოდა მისი ძმის ვლადიმერ კოპალინის ისტორიას, რომელიც 1965 წელს ავიდა ლენინის პიკზე: „მე მქონდა ამბავი არა ხალხის მთებზე ცოცვის შესახებ, არამედ უცნობი ჯარისკაცის შესახებ, ასე რომ. ლაპარაკი, რომელმაც მთაში ურთულესი საქმე დაასრულა, რათა დაემტკიცებინა, რომ ის არ არის დამნაშავე წინა ასვლის დროს მომხდარ ტრაგედიაში". გადაღებული მასალა ტარასოვს არ აღაფრთოვანებდა, მაგრამ ვისოცკისთან შეხვედრის შემდეგ სცენარისტმა გადაწყვიტა, რომ მისი ბალადებით ფილმში „არსიც და სიცხადეც" გამოჩნდებოდა.

სცენარის სამუშაო სახელწოდებაა „შეპყრობილნი". ალექსანდრე კუზნეცოვის მოგონებების მიხედვით, მას ფილმის გადაღების დროს უნდა დაესრულებინა სცენარი .

გადაღება
--------

ფილმი გადაღებულია იალბუზის რეგიონში 1966 წლის 21 ივლისიდან 28 დეკემბრამდე შავ-თეთრ ფირზე. იმისთვის, რომ მსახიობებს მთამსვლელების კარგად თამაში შეძლებოდათ, მათ უტარებდნენ სპეციალურ სწავლებას: ეუფლებოდნენ ყინულის ცულს, ცხოვრობდნენ კარვებში, სწავლობდნენ თოკით გადაბმულ, ჯგუფურ სიარულს, ადიოდნენ 3000 მეტრამდე სიმაღლეზე და ჩააბარეს მთამსვლელობის ყველა ნორმატივი. გადაღების დასრულების შემდეგ მსახიობებმა მიიღეს „სსრკ მთამსვლელის" სამკერდე ნიშნები.

მუსიკა და სიმღერები
-------------------

ფილმში გაჟღერდა ვ. ვისოცკის შემდეგი საავტორი სიმღერები:

* „სიმღერა მეგობარზე" („თუ მეგობარი მოულოდნელად აღმოჩნდა...") - დაიწერა ღამით ფილმის კონსულტანტის ლეონიდ ელისეევის ისტორიის შთაბეჭდილების ქვეშ 1955 წელს მთავარი კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე ასვლის შესახებ. ერთ-ერთი მთამსვლელის მოუხერხებლობის გამო მასთან ერთად დაეცა კიდევ ოთხი, მიიღეს სხვადასხვა სახის დაზიანებები, ერთი კი დაზღვევის გარეშე დარჩა ყინულის ფერდობის შუაგულში; ელისეევი ბოლო ძალით ავიდა 70 მ და რადიოთი გამოიძახა მაშველები .
* „ყველა ადამიანს აქვს თავისი წყენა... ";
* „საომარი სიმღერა" („მზის ჩასვლა ბრწყინავდა, როგორც ნისკარტი..."). სხვა სახელია „ალპური მსროლელთა ბალადა";
* „მწვერვალი" („ეს არ არის შენთვის დაბლობი...") - გადამღები ჯგუფი წავიდა მთამსვლელების გადასარჩენად, რომლებიც ავიდნენ თავისუფალი ესპანეთის მწვერვალზე და ამხანაგთან ერთად სამი დღე იდგნენ 30 სანტიმეტრიან კარნიზზე. რომელიც დაიღუპა ლოდის ჩამოვარდნის შედეგად  ;
* „დამშვიდობება მთებთან" („ქალაქების აურზაურში და მანქანების ნაკადებში...") - გამოჩნდა, როდესაც ფილმის დამუშავებული ვერსიის ნახვის შემდეგ გადამღები ჯგუფმა გადაწყვიტა, რომ ფილმის დასასრულს აკლდა სისრულე, გარკვეული ემოციური კომპონენტი  .

სიმღერა „Climber "("მე გკითხე: „რატომ ადიხარ მთაზე?") არ იყო ფილმში შესული და არც ის სცენა, რომელშიც ის უნდა გამოეყენებინათ. ითვლება, რომ სიმღერა ეძღვნება რიტა კოშელევას .

ოთხი სიმღერა ფილმიდან ("მშვიდობით მთებს", "მეგობრის სიმღერა", "სამიტი" და "ომის სიმღერა") გამოვიდა 1967 წლის ოქტომბერში. მოქნილ გრამოფონზე "სიმღერები ფილმიდან ვერტიკალური" (კომპანია Melodiya ). სიმღერები იქ იბეჭდებოდა ჩანაწერის ყდაზე .

### დამატებითი ფაქტები

* ნაწყვეტი ფილმიდან „სიმღერები მეგობარზე" საუნდტრეკიდან („მხატვრული სტვენა") გამოყენებული იყო ანიმაციური სერიალის 1 და 10 ნომერში „აბა, დამაცადე."
* სიმღერის ფონოგრამა „ყველა კაცს თავისი წყენა..." ფილმის ერთადერთი საავტორო შესრულებაა  .
* ვლადიმერ ვისოცკიმ მის პარტნიორს ფილმში - ლარისა ლუჟინას მიუძღვნა სიმღერა „ის იყო პარიზში", რომელიც 1966 წლის აგვისტოში, გადაღებების პერიოდში დაწერა.
* გამოსვლიდან პირველ 12 თვეში ფილმი „ვერტიკალი" 13 მილიონმა მაყურებელმა ნახა.(წყარო: „ინფორმაცია მაყურებელთა რაოდენობის შესახებ, ვინც უყურა ფილმებს 12 თვის განმავლობაში 1968 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით (ფილმები გამოსულია 1967 წლის მე-3 კვარტალში)." მ.: გამომცემლობა კინემატოგრაფიისა და კინოდისტრიბუციის სამმართველო, 1969 წ.).

სქოლიო
------

* 




1. ↑  *Ор-Тау* — вымышленная вершина. Из разговора Геннадия с врачом Ларисой следует, что группа Ломова впервые в истории осуществила восхождение на неё («Но там ещё никто не был»,— говорит Лариса. — «На этот раз ей придётся покориться», — отвечает Геннадий), что выглядит неубедительно, учитывая, что все значимые вершины Кавказа были покорены ещё в XIX веке (например, *Эльбрус* — в 1874 г. *Дыхтау* — в 1888 г. *Коштантау* — в 1889 г. *Казбек* — в 1868 г. *Шхара* — в 1888 г. и т. д.)
2. 1 2
3. ↑  Скобелев А. В.. Нет, ребята, всё не так! // Журнальный зал: НЛО. — 2008. — № 94.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-26. ციტირების თარიღი: 2015-09-25.