recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თამაზ პაიჭაძე** (დ. 18 მაისი, 1942, თბილისი — გ. 2014) — ქართველი ინჟინერი.

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო მშენებლობის ფაკულტეტი საავტომობილო გზებისა და აეროდრომების მშენებლობის სპეციალობით.

1965-1972 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ საავტომობილო გზების მთავარ სამმართველოში ინჟინრად, ამავე სამმართველოს კასპის საგზაო-საექსპლუატაციო სამმართველოში — მთავარ ინჟინრად; 1972-1977 წლებში იყო საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს კეთილმოწყობის სამმართველოს მთავარი ინჟინერი; 1977-1989 წლებში მუშაობდა ამავე სამინისტროს სასტუმრო მეურნეობის სამმართველოს უფროსად; 

1990 წლიდან ხელმძღვანელობდა შპს „პაიჭს"; მისი მუშაობის პერიოდში დიდი ყურადღება ექცეოდა საქართველოს სასტუმრო მეურნეობის სამმართველოს ინფრასტრუქტურის განვითარებას; ქალაქებში: გაგრაში, ბათუმში, ბორჯომში, რუსთავში, სამტრედიაში, ლაგოდეხსა და ონში ახალი სასტუმროები აშენდა; მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 475

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ პაიჭაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თინათინ ჩიჩუა** (დ. 1925, თბილისი — გ. 28 აპრილი, 2013) — ქართველი არქიტექტორი. მუშაობდა არქიტექტურის ისტორიის და თეორიის დარგში. არქიტექტურის დოქტორი (2001), პროფესორი (1996).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშვიდობო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით 1948 წელს. მუშაობას 1952 წლიდან და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა (1957 წლიდან) ამავე ფაკულტეტზე. მისი კვლევის ძირითადი თემა იყო ძველი თბილისის საქალაქთმშენებლო ტრადიციები და მათი თანამედროვე მნიშვნელობა, აგრეთვე არქიტექტორულ-ისტორიული და თანამედროვე ქართული არქიტექტურული პრობლემები. კვლევის შედეგად მან პირველმა აღმოაჩინა ვახუშტი ბატონიშვილისეული თბილისი ტერიტორიის განაშენიანების უძველესი გეგმის შეთავსებულობა თანამედროვე განაშენიანებასთან, რის შედეგადაც გამოვლინდა და დაფიქსირდა ძველი და ახალი თბილისის საქალაქთმშენებლო სტრუქტურის იდენტურობა, ეს საფუძვლად დაედო შემდგომ კვლევებს თბილისის ქალაქთმშენებლობის საკითხებზე. წაკითხული აქვს მოხსენებები ქალაქების დაგეგმარებისა და არქიტექტურისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციაზე თბილისში (1989 წელს) და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქებში. ავტორია წიგნისა „მცხეთის ჯვარი" (თბ. 2000).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 935–936, თბ. 2002.

სქოლიო
------

1. ↑  თინათინ ჩიჩუა. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 14 თებერვალი, 2019.
**ვესტიბულური ნევრიტი** იგივე **ვესტიბულური ნეორონიტი** (vestibular neuronitis) — ვესტიბულარული აპარატის დაავადება. სმენის ნერვის (კოქლეოვესტიბულური) ვესტიბულური ნაწილის მწვავე დაზიანება. შესაძლოა განვითარდეს ზედა სასუნთქი გზების ინფექციური დაავადებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ. ვლინდება ძლიერი თავბრუსხვევით, ნისტაგმით, ვესტიბულური ატაქსიით, განმეორებადი ღებინებით. 

ვესტიბულური აპარატი შიგნითა ყურში არსებული ორგანოა, რომელიც სხეულის მოძრაობის აღქმას, აგრეთვე მდებარეობის და წონასწორობის შენარჩუნებას ემსახურება. როდესაც ამ ორგანოს ფუნქცია ირღვევა, მაშინ წარმოიშობა სხეულის სივრცეში მოძრაობის ან თავბრუსხვევის შეგრძნება. ეს ორგანო შეიძლება სხვადასხვა მიზეზით დაზიანდეს. 

დაავადება ხანმოკლეა (რამდენიმე კვირა შეიძლება გაგრძელდეს) და უმრავლეს შემთხვევაში გართულების გარეშე მიმდინარეობს.

მკურნალობა
----------

პირველ დღეებში იყენებენ პრეპარატებს, რომლებიც ამცირებენ ვესტიბულური აპარატის აგზნებადობას, გამოიყენება ღებინების საწინააღმდეგო და სედატიური საშუალებები შემდგომში მკურნალობის საფუძველია – ვესტიბულური ვარჯიში.
**თავადი ბეღლისანგელოზის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახაბოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მაღალი კლდის თავზე. ხატის კომპლექსში შედის ბეღელი, საქვაბე და საზარე. ბეღელი ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარის გვერდით მცირე ზომის თახჩაა დატანებული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. შენობა გადახურულია ორფერდა, ოთხსაფეხურიანი სახურავით. საქვაბე გეგმით ოთხკუთხაა და ბეღელზე დასავლეთიდანაა მიშენებული. ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელთან კერაა. სათავსის შუაში გადახურვის გასამაგრებლად ორი ბოძია აღმართული. გადახურვა ბრტყელია, ბანური. საზარე საქვაბიდან დასავლეთით, ათიოდე მეტრზეა, შემაღლებულ ადგილას. ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი კოშკისებრი ყრუ ნაგებობაა. ზედა ნაწილში გამოყვანილია თაღი, რომელშიც ზარი კიდია. სახურავი ორფერდაა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 355.
**თაფლიწოვიასებრნი** (ლათ. Meliphagidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 10–32 სმ. ენის ბოლოზე განსაკუთრებული ჯაგრისი აქვთ, რომელიც ყვავილიდან ნექტრის ამოწოვის დროს ეხმარება (აქედან სახელწოდება). სხეულის აგებულებითა და ზნე-ჩვეულებებით წააგვანან ყარანას, წივწივას, სინეგოგას, ჩხიკვსა და ჭკას. შეფერილობა ძირითადად მკრთალია, მურა ან მომწვანო. ოჯახი აერთიანებს 168–187 სახეობას. გავრცელებული არიან ავსტრალიაზე, ახალ ზელანდიაში, ახალ გვინეაზე, მელანეზიის, მიკრონეზიისა და პოლინეზიის, აგრეთვე, ჰავაის კუნძულებზე; 1 სახეობა სამხრეთ აფრიკაშიც გვხვდება. უპირატესად მეხეური და ბუჩქნარის ფრინველებია. ბუდეს ხეზე აკეთებენ, ზოგჯერ მაღალ კოლბოხებზე; დედალი დებს 1–4 კვერცხს. ძირითადად იკვებებიან ნექტრით, ყვავილის მტვრით, მწერებით, იშვიათად კენკრითა და მცირე ზომის ნაყოფებით. გააჩნიათ დიდი მნიშვნელობა, როგორც მცენარეთა მამტვერებლებს. რამდენიმე სახეობა ზიანს აყენებს ბაღებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თაფლიწოვიასებრნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Meliphagidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  თაფლიწოვიასებრნი (TSN 178808). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
3. ↑  Honeyeaters. *World Bird List Version 6.1*. International Ornithologists' Union. ციტირების თარიღი: 28 January 2016.
4. ↑   Медососы // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 15 — М. 1974.
**თასმისებური ჭიები**, *ლენტისებური ჭიები* (Cestoidea) — უხერხემლო ცხოველთა კლასი ბრტყელი ჭიების ტიპისა. სქესმწიფე თასმისებური ჭიები ხერხემლიან ცხოველთა და ადამიანთა პარაზიტებია. ცნობილია თასმისებური ჭიების 3000-მდე სახეობა. სხეული ბრტყელი აქვთ, რამდენიმე მმ-იდან 20 მ-მდე სიგრძისა. შედგება 2-იდან რამდენიმე ათასამდე ნაწევრისაგან (პროგლოტიდისაგან). სხეულის წინა ბოლოზე აქვთ თავი,თავზე — კაუჭებით გარშემოვლებული მისაწოვრები და 1 ან 4 ხორთუმი. საჭმლის მომნელებელი, სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არა აქვთ. თასმისებური ჭიები ჰერმაფროდიტებია — თითოეულ ნაწევარში განვითარებულია როგორც სათესლეები, ისე საკვერცხეები, სადაც უამრავი კვერცხია. მრავლდებიან თვითგანაყოფიერების ან ჯვარედინი განაყოფიერების გზით. განვითარების ციკლი მეტად რთულია და მიმდინარეობს ერთი ან ორი შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით. დეფანიტური მასპინძლის სხეულში თასმისებური ჭიები სქესობრივ სიმწეფეს აღწევს. განაყოფიერებული კვერცხები დეფინიტური მასპინძლის ექსკრემენტთან ერთად გარეთ გამოიყოფა. კვერცხში ვითარდება ლარვა-ონკოსფერა, რომელსაც 3 წყვილი კაუჭი აქვს და იგი შემდეგ 1 ან 2 შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმში განაგრძობს განვითარებას. ონკოსფერა კვერცხიდან გამოდის და აღწევს მასპინძლის სხეულის ღრუს ან რომელიმე ორგანოს, სადაც გარდაიქმნება ცისტიცერკად, ფანად, ცენურად, ექინოკოკად ან სხვა ტიპის მეორე ლარვად. ესენი უსქესოდ მრავლდებიან, ივითარებენ სკოლექსს (ზოგ შემთხვევაში მრავალს) და შუამავალ მასპინძელთან ერთად ძირითად (დეფინიტურ) მასპინძელში ხვდებიან. აქ ისინი ემაგრებიან ნაწლავის კედელს და სქესმწიფე ჭიებად გარდაიქმნებიან. თასმისებური ჭიები ადამიანს აავადებენ ჰიმენოლეპიდოზით, ტენიიდოზით, ექინოკოკოზით, დიფილობოთრიოზით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 590-591.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭყონია**. |

**ილია მირიანის ძე ჭყონია** (დ. 16 ივნისი, 1860, ოზურგეთი — გ. 9 ოქტომბერი, 1927, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია.მუშაობდა ოზურგეთის მომრიგებელი მოსამართლის მდივნად. 1877 წელიდან თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკასთან, აქვეყნებდა ლექსებს, მოთხრობებს, ნარკვევებს. 1880 წელს გამოსცა „სამწერლო თაიგული". 1895-1898 წლებში მისი რედაქტორობით გამოდიოდა გაზეთი „მეურნე" (იქვე დააარსა ქართული სტამბა სადაც მრავალი წიგნი იბეჭდებოდა). 1886 წელს მისივე რედაქტორობით გამოვიდა ვახტანგ მეექვსის მიერ სპარსულიდან თარგმნილი „ქილილა და დამანა". მან ქართულ ენაზე აამეტყველა პუშკინის, ლერმონტოვის, კრილოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის ნაწარმოებები. 1907 წელს „სიმართლის გზა"; 1910 წელს შეადგინა და პეტერბურგში გამოსცა „სიტყვის კონა", რომელიც წინასიტყვაობა დაურთო ნიკო მარმა. 1913 წელს გამოსცა თხზულებათა კრებული.

ქართულ ენაზე თარგმნა პუშკინის, ლერმონტოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *შუღლიაშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 409.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 413, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია ჭყონია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თურღაის ოლქი** (ყაზახ. Торғай облысы, რუს. Тургайская область) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ყაზახეთის სსრ-სა (1970—1988, 1990–1991) და ყაზახეთის რესპუბლიკაში (1991–1997). შეიქმნა 1970 წლის 23 ნოემბერს. მდებარეობდა რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარეების იშიმისა და თურღაის აუზში. ფართობი 111,9 ათასი კმ². მოსახლეობა 298 ათასი კაცი (1983), ქალაქად ცხოვრობდა 31% (1979). ცენტრი — ქ. არკალიკი. ოლქის უმეტესი ნაწილი თურღაის პლატოს და თურღაის ხეობას ეკავა (უმაღლესი წერტილი 478 მ). დიდი მდინარეა იშიმი. ოლქის ეკონომიკაში წამყვანი დარგები იყო მიწათმოქმედება და სახორცე-სამატყლე მეცხოველეობა. მრეწვველობის ძირითადი დარგები იყო: სამთამადნო (ბოქსიტებისა და ცეცხლგამძლე თიხების მოპოვება და პირველადი გადამუშავება), საშენ მასალათა წარმოება, კვების (საფქვავი, ერბო-კარაქის, ხორცის) და მსუბუქი (შალის პირველადი გადამუშავება) მრეწველობა, განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა — თესავდნენ მარცვლეულს (ხორბალი, ფეტვი, ქერი და სხვ.), მისდევდნენ მეცხოველეობას (მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი და თხა, ღორი, აქლემი, ცხენი, ფრინველი). განვითარებული იყო ნადირობა. ოლქი 1973 წელს დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით.

თავდაპირველად გაუქმდა ყაზახეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს 1988 წლის 2 ივნისის დადგენილებით. აღდგა ყაზახეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მიერ 1990 წლის 17 აგვისტოს. 1997 წლის 22 აპრილს, ყაზახეთის პრეზიდენტის ბრძანებთ, ოლქი გაუქმდა და მისი ტერიტორია გაიყო კოსტანაისა და აყმოლის ოლქებს შორის.

სქოლიო
------

1. ↑   Атлас СССР / Отв. ред. Е. В. Большакова. — М.: ГУГК, 1984.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 28.
3. ↑  *Сафонов Д. А.* ТУРГАЙСКАЯ ОБЛАСТЬ // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 526-527.
**თურღაის პლატო**, *თურღაის მაგიდა მხარე* — პლატოსებური ამაღლება ყაზახეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სამხრეთ ურალის და მუღოჯარის მთებს (დასავლეთი) და ყაზახეთის წვრილგორაკებს (აღმოსავლეთი) შორის. მერიდიანულადაა გადაჭიმული 630 კმ-ზე, სიგანე დაახლოებით 300 კმ-ია, სიმაღლე 200–300 მეტრამდე მერყეობს. პლატოს ღერძულ ნაწილს გასდევს თურღაის ხეობა.

ტექტონიკურად ეპიჰერციულ ბაქანს წარმოადგენს. ზედაპირი აგებულია პალეოგენური ზღვიური და ნეოგენური კონტინენტური ნალექებით. პლატოს ჩრდილოეთი ნაწილი სუსტადაა დანაწევრებული, სამხრეთი ნაწილი ღარტაფებით, ხრამებითა და ხევებით მაგიდა მთებადა არის დანაწევრებული. ხევების ძირზე მლაშე ტბებია.

ჰავა მშრალი და მკვეთრად კონტინენტურია. იცის ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. ჩრდილოეთი ნაწილი სტეპის ზონაშია, სადაც სამხრეთის შავმიწები და მუქი წაბლა ნიადაგებია განვითარებული; სამხრეთი ნაწილი ნახევარუდაბნოს ზონაშია მოქცეული. თურღაის პლატოს საზღვრებში არის მაგნეტიტური რკინის მადნის, მურა რკინაქვის, ბოქსიტებისა და სხვა წიაღისეულის დიდი საბადოები.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 28.
ჭაობის კვიპაროზი
**თურღაის ფლორა** — კომპლექსი პალეოგენური ზომიერად თბილი ფართოფოთლოვანი ფოთოლმცვივანი მცენარეებისა, რომლებიც გავრცელებული იყო ჩრდილოეთ აზიაში, ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში. სახელწოდება წარმოდგება თურღაის ღარტაფისაგან (ყაზახეთი), სადაც 1929 წელს საბჭოთა პალეობოტანიკოსმა აფრიკან კრიშტოფოვიჩმა ოლიგოცენურ ნალექებში აღწერა ამ ფლორისათვის ყველაზე უფრო დამახასიათებელი მცენარეული კომპლექსის ნაშთები: ჭაობის კვიპაროზი, მეტასექვოია, ალვის ხე, წაბლი, წიფელი, თელა, არყის ხე, მურყანი, ძელქვა, კომპტონია, თხილი, კაკლის ხე, ნეკერჩხალი, კორპის ხე და სხვ. თურღაის ფლორა თანდათან გავრცელდა აზიიდან ევროპაში და გააფართოვა თავისი არეალი იმ დროისათვის ევროპაში გაბატონებული პოლტავური ფლორის ხარჯზე, მიოცენ-პლიოცენში ჩაანაცვლა იგი, თუმცა ამ ფლორის ზოგიერთი ელემენტი მაინც შეინარჩუნა. თურღაის ფლორის ცალკეული წარმომადგენელი (წიფელი, წაბლი, ნეკერჩხალი და სხვ.) დღემდე შემორჩა, როგორც ევროპის, ისევე კავკასიის ფლორას. მისი თანამედროვე ანალოგია ჩრდილოეთ ჩინეთის, იაპონიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთი სანაპიროს ფართოფოთლოვანი ტყეების ფლორა.

სქოლიო
------

1. ↑  *ჩოჩიევა კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 28.
**თურქული სამზარეულო** — მიეკუთვნება ერთ-ერთ უმდიდრეს და მრავალფეროვან სამზარეულოს მსოფლიოში. ოტომანთა იმპერიის სამზარეულომ საუკუნეების განმავლობაში წარმატებით შეითვისა აზიური, ევროპული, კავკასიური, ბალკანური და მედიტერანული სამზარეულოების საუკეთესო ტრადიციები.

აღნიშნული სამზარეულოს ძირითადი პროდუქტებია: ხორცი (უმეტესად ცხვრის), ბრინჯი, ზეითუნის ზეთი, ზეთისხილი, ბადრიჯანი, წიწაკა, ხახვი, პამიდორი, ოსპი, იოგურტი, თეთრი ყველი (ე.წ. ბეიაზ პეინირი) და სხვ. 

თურქული სამზარეულოდან ხორციანი კერძებიდან ყველაზე პოპულარულია ქაბაბი (კებაბ), რომლის უამრავი სახეობა არსებობს, მაგალითად ადანა კებაბი, ისლიმ კებაბი, დონერ კებაბი, შიშ კებაბი და ა.შ. ხორცს, ხშირ შემთხვევაში, ბოსტნეულთან ერთად ამზადებენ. თურქეთში ამზადებენ ფარშის გულსართიან ბადრიჯანს ან წიწაკას, კარტოფილსა და წიწაკასთან ერთად მოშუშული ფარშის ბურთულები (კოფტე) და ა.შ. თურქებში დიდი პოპულარობით სარგებლობს წვნიანები (ჩორბა), განსაკუთრებით კი წითელი ოსპის წვნიანი, იოგურტის წვნიანი და სხვ.

თურქეთს გარს ოთხი ზღვა აკრავს, ამიტომ ქვეყანაში უხვადაა თევზი და ზღვის პროდუქტი. 

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია თურქული ტკბილეული: ბაქლავა, კადაიფი, ჰალვა, რაჰათლუკუმი, სუთლაჩი და სხვ. დესერტების მომზადებისას გამოიყენება სხვადასხვა ხმელი ხილი და თხილეული: ლეღვის, გარგარის, ფინიკის ჩირი, ქიშმიში, თხილი, კაკალი, ფსტა, ნუში, არაქისი, ქეშიუ და ა.შ.

თურქული ყოფა წარმოუდგენელია ჩაისა და ყავის გარეშე. თურქეთში ძირითადად უგემრიელეს, არომატულ ჩაის სპეციალური, წელში გამოყვანილი მომცრო ჭიქებით სვამენ. სურნელოვან ყავას კი სპილენძის ჯეზვეში ადუღებენ. ტრადიციული თურქული სასმელია აირანი, რომელიც იოგურტისგან მზადდება და შესანიშნავად კლავს წყურვილს. 

ალკოჰოლური სასმელებიდან ძალზე პოპულარულია რაკი - ანისულის არომატიანი არაყი, რომელსაც წყალში გაზავებულს ან გაუზავებელს მიირთმევენ.

თურქული სამზარეულოს კერძების მრავალფეროვნება და კერძების იდეალურად შეხამებული გემოები სანელებლების დამსახურებაცაა. თურქულ სამზარეულოში აქტიურად გამოიყენება ძირა, წიწაკა, ქონდარი, პიტნა, თუთუბო (სუმახი), მიხაკი, დარიჩინი, ზაფრანა, რეჰანი და სხვ.

პური და ცომეული კერძები ითვლება თურქული სამზარეულოს დედაბოძად, ისინი განუყოფელი ნაწილია ყველა ტრაპეზის. ეკმეკი (ekmek)– ჩვეულებრივი თეთრი პური, პიდე (pide)– ლავაში, სიმიტი (simit)–მრგვალი კვერები კუნჟუტის მარცვლებით. მანტი (manti)– გამომცხვარი ქადის მაგვარი სატენით და უთვალავი სახეობა ცომეულის, რომელსაც ეძახიან ბორეკს (borek).

თურქული ეროვნული სამზარეულოს ყველაზე ცნობილი კერძი ალბათ ფლავია. ყველაზე ხშირად მას ამზადებენ ბრინჯისგან, თუმცა ზოგან ბრინჯის მაგივრობას ხორბლის ბურღული ბულგური წევს, ან განსაკუთრებული სახის ვერმიშელი სეჰრიე. თურქების თვალსაზრისით, ფლავის ხარისხის მთავარი განმსაზღვრელი დეტალია ბრინჯი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თურქული სამზარეულო
* თურქეთი
**იანვარი - 2015** მიმდინარე წლის პირველი თვე. დაიწყო ხუთშაბათს და დამთავრდა 31 დღის შემდეგ, შაბათს.

პორტალი:ახალი ამბები
--------------------

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 1

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 2

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 3

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 4

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 5

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 6

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 7

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 8

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 9

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 10


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| მიმდინარე მოვლენები 11 იანვარი, 2015 (2015-01-11) (კვირა) | რ | ი | კ | ხ | გ |

 |
| * გარდაიცვალა შვედი მსახიობი ანიტა ეკბერგი (წყარო)
 |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| მიმდინარე მოვლენები 12 იანვარი, 2015 (2015-01-12) (ორშაბათი) | რ | ი | კ | ხ | გ |

 |
| * ოქროს გლობუსის დაჯილდოების 72-ე ცერემონია გაიმართა, სადაც ყველაზე მეტი ჯილდო ფილმმა „სიყრმემ" მიიღო. (ჟურნალი „ტაბულა")
 |

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 13

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 14

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 15

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 16

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 17

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 18

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 19

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 20

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 21

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 22

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 23

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 24


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| მიმდინარე მოვლენები 25 იანვარი, 2015 (2015-01-25) (კვირა) | რ | ი | კ | ხ | გ |

 |
| * საბერძნეთის საპარლამენტო არჩევნებში გაიმარჯვა პარტია „სირიზამ", რომელმაც ხმათა 35.5% (სხვა მონაცემებით - 39.5%) აიღო. მომდევნო ადგილზე გავიდა მმართველი პარტია „ახალი დემოკრატია" 23-27%-ით. (ჟურნალი „ტაბულა")
 |

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 26

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 27

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 28

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 29

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 30

პორტალი:ახალი ამბები/2015 იანვარი 31
**იანგონი** (ცნობილია, აგრეთვე, როგორც **რანგუნი**) — მიანმარის ყოფილი დედაქალაქი. ქვეყნის უდიდესი ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 5,998,000 ადამიანი. დიდი და გაფანტული ქალაქია. ქალაქის ცენტრში დგას კოლონიალური ინგლისური სახლები. გაშენებულია მდინარე იანგონის ნაპირზე, ანდამანის ზღვიდან 30-40 მ სიმაღლეზე, ჰავა ტროპიკული მუსონურია. 

იანგონი (თავდაპირველად ოკალა, შემდეგ დაგონი) გაჩნდა როგორც დასახლება ბუდისტური სალოცავის გარშემო. 1755 წელს მონებზე გამარჯვების შემდეგ ბირმის მმართველმა ალაუნპაიამ დაგონის ადგილზე დააარსა ქალაქი რანგუნი — ბირმის სამეფოს მთავარი ნავსადგური. 1852 წელს იანგონი პეგუსთან ერთად ინგლისელმა კოლონიზატორებმა მიიტაცეს. 1862 წელს იყო ბირმაში ინგლისური სამფლობელოების ადმინისტრაციული ცენტრი, 1886-1947 წლებში — ინგლისური კოლონია ბირმის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1948 წლის 4 იანვარს იანგონში გამოცხადდა ბირმის დამოუკიდებლობა. იანგონსა და მის გარეუბნებში თავმოყრილია ქვეყნის სამრეწველო წარმოების მნიშვნელოვანი ნაწილი. იანგონი ქვეყნის მთავარი სავაჭრო-სატრანსპორტო და საბანკო-საფინანსო ცენტრია. არის ნავთობგადასამუშავებელი ქარხანა. ნავსადგური მისადგომია საოკეანო გემებისათვის. იანგონი სარკინიგზო, საავტომობილო და შიგა წყლის გზების დიდი კვანძია. არის იანგონის საერთაშორისო აეროპორტი. მდინარე იანგონის მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ განაშენიანებულია ქალაქის საქმიანი და საცხოვრებელი რაიონები. 

XX საუკუნეში სამეფო და ინიის ტბების ირგვლივ შეიქმნა მთავრობის რეზიდენციის, უნივერსიტეტის, საცხოვრებელი სახლების გამწვანებული კვარტალები. უძველესი ნაგებობაა შუედაგოუნის კომპლექსი. ბირმის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ განაშენიანდა საცხოვრებელი კვარტალები, აშენდა ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 1930 წელს ქალაქში მოხდა მიწისძვრა და ცუნამი. 

1948-2006 წლებში იყო მიანმარის (ბირმის) დედაქალაქი. XX საუკუნის ბოლოს ქალაქის ეკონომიკამ ვარდნა განიცადა მეტწილად, მიანმარის მთავრობის მიერ გატარებული იზოლაციური პოლიტიკის გამო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იანგონი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2014-02-27 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* იანგონი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**იანიქ-თეფე** — მრავალფენიანი ნამოსახლარი გორა. მდებარეობს ურმიის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროდან 30 კმ-ში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში, სოფელ ტაზეჰ-კანდის ახლოს, ირანი. ნამოსახლარის ფართობია დაახლოებით 81 ათასი მ². იგი აღმოაჩინა ჩარლი ბარნიემ. არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1960, 1961 და 1962 წლებში.

იანიქ-თეფე დასახლებული იყო ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანში. ამის შემდეგ იგი ხელახლა აითვისეს ძვ. წ. I ათასწლეულში. ენეოლითის ფენა წრმოდგენილია ოთხკუთხა ალიზის ნაგებობებით და დამახასიათებელი მოწითალო კერამიკით. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანაში მკვიდრდება მრგვალი ნაგებობები და მუქი კერამიკა. 

ჩ. ბარნეის იანიქ-თეფეში წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების შემდეგ მეცნიერების ყურადღება მტკვარ-არაქსის კულტურაზე გამახვილდა. ნამოსახლარი კანიქ-თეფე ჰაფტავან-თეფესთან, გოითეფესთან და ჰასანლუსთან ერთად წარმოადგენს იმ მნიშვნელოვან მრავალფენიან ძეგლს ირანში, სადაც კავკასიური წარმომავლობის ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსის კულტურის ფენები არის წარმოდგენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ჭაბაშვილი ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 164.
**ვორონცოვის მღვიმე** (რუს. Воронцовская пещера) — მღვიმე რუსეთში, კრასნოდარის მხარეში. მდებარეობს ვორონცოვის ქედზე, მდინარე კუდეფსთის ზემო დინებაში, ქალაქ სოჭის ხოსტინის რაიონში. მღვიმე შედის ვორონცოვის მღვიმეთა სისტემის შემადგენლობაში. მღვიმის სახელი მომდინარეობს ახლოს მდებარე ამავე სახელწოდების სოფლის სახელიდან.

აღწერა
------

ვორონცოვის მღვიმე გამომუშავებულია ზედაცარცულ შრეებრივ კირქვებში, თუმცა რიგ მონაკვეთში შეჭრილია ქვეფენილ არაკარსტვად დანალექებში. აქვს 10-ზე მეტი შესასვლელი, მდებარეობს მდინარე კუდეფსთის ხეობის გვერდებზე, ზღვის დონიდან 419-720 მეტრზე. 

ინტენსიური დანაპრალების ზონებში განვითარებულია ჩამონაზვავის ტიპის კამერები. ეს დარბაზებია: სიჩუმის, დათვის, ოვალური, პრომეთეს გროტის და სხვა. ამ დარბაზების ჭერი და იატაკები დანაწევრებულია ნაპრალებით. დიდ დარბაზში მიწისქვეშა მდინარეებში დევს 50 მ³ მოცულობის კირქვული ლოდები. ჩამონაზვავ დარბაზებს ცვლის დარბაზები, რომლებიც მოფარდაგებულია ნაღვენთი წარმონაქმნებით: სტალაქტიტებით, სტალაგმიტებითა და კოლონებით. ზოგიერთი სტალაქტიტის სიგრძე რამდენიმე მეტრია. 

მღვიმის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი დარბაზია საესტრადო (ან ჭაღოვანი) დარბაზი. მისი სიგანეა 8-9 მეტრი, სიგრძე კი — 20 მ. მასში მდებარეობს უცნაური ფორმის სტალაგმიტები, სტალაქტიტები და სხვა კარსტული წარმონაქმნები. 

პრომეთეს მღვიმე ყველაზე გრძელი დარბაზია ვორონცოვის მღვიმეში, მისი სიგრძე აღწევს 120 მეტრს. 

მღვიმეში აღმოჩენილია ძველი ადამიანის საცხოვრებელი, ხოლო დათვის დარბაზის რაიონში და კერიის დარბაზის ჩიხებში აღმოჩენილი მღვიმის დათვის ძვლები. მღვიმის ახლო ნაწილში ცნობილია გვიანი პალეოლითის, გვიანი ნეოლითისა და ენეოლითის მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური აღმოჩენები.

ოფიციალური ექსკურსიები მღვიმის ტერიტორიაზე დაიწყო 2000 წლიდან. ამჟამად მღვიმეში დაგებულია საექსკურსიო ბილიკები.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* План Воронцовской пещеры
**იაკობ ხვედელიანი** (დ. 1906, სოფ. ქრისტესი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 1978) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი. 1946–1978 წლებში საქართველოს სსრ II–VII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

1936 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1929–1931 წლებში ქ. ნიჟნე-დნეპროვსკის კარლ ლიბკნეხტის სახელობის ქარხანა, ტექნიკოს-მექანიკოსი; 1931 წლიდან — ქ. თბილისის ორთქმავალ-ვაგონშემკეთებელი ქარხანა; 1937 წლიდან მუშაობდა ოსტატად თბილისის კიროვის სახელობის დაზგათსამშენებელი ქარხანაში, ხოლო 1943 წლიდან — მთავარ ინჟინერად. 1944 წლიდან — ამავე ქარხნის დირექტორი; 1948–1978 წლებში 30 წლის განმავლობაში თბილისის გიორგი დიმიტროვის სახელობის N 31 საავიაციო ქარხნის დირექტორი. მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის და არაერთი გამოგონების ავტორი. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა და ჩიხი.

ჯილდოები
--------

* 1960 — საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი
* 1966 — სოციალისტური შრომის გმირი
* 1967 — დამსახურებული რაციონალიზატორი

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 495, ISBN 99928-20-32-2.
* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები, თბ. 2012, გვ. 168-169

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაკობ ხვედელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იაკობ ხვედელიანის ბიოგრაფია (II მოწვევა)
* იაკობ ხვედელიანის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
* იაკობ ხვედელიანის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* იაკობ ხვედელიანის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
* იაკობ ხვედელიანის ბიოგრაფია (VII მოწვევა)
კვანტური ბიოლოგია სამეცნიერო დისციპლინების ინტეგრირებული დარგია და მისი ამოცანაა კვანტური მექანიკისა და თეორიული ქიმიის გამოყენება ბიოლოგიური ობიექტების მუშაობის მექანიზმების შესწავლისთვის. მრავალი ბიოლოგიური პროცესი მოიცავს ენერგიის კვანტური მექანიკის ბუნების გარდაქმნებს ქიმიური ტრანსფორმაციებისათვის გამოყენებად ფორმებში. ასეთი პროცესებია: ქიმიური რექაციები, სინათლის შთანთქმა, შეშფოთებული ელექტრონის მდგომარეობის ფორმირება, ენერგიის გადაცემა, ელექტრონებისა და პროტონების (წყალბადის იონების) გადაცემა ისეთ ქიმიურ პროცესებში როგორებიცაა ფოტოსინთეზი, ყნოსვა და უჯრედული სუნთქვა. კვანტურ ბიოლოგიაში გამოიყენება გამოთვლები კვანტური მექანიკის ეფექტების გათვალისწინებით ბიოლოგიური ურთიერთქმედებების მოდელირებისათვის. კვანტური ბიოლოგიის ამოცანაა რთული ბიოლოგიური პროცესების ახსნა მათი დაყვანით ფუნდამენტურ ფიზიკამდე, რაც მოიცავს მთელ რიგ სირთულეებს კვლევაში და ამიტომ შესაძლოა იყოს სპეკულაციური. ამ დარგის შესწავლა არ გულისხმობს ფიზიკის ახალი პრინციპების აღმოჩენას. 

კვანტური ბიოლოგია მეცნიერების ახალი დარგია, კვლევების უმეტესობა თეორიულია და კითხვებზე პასუხის გასაცემად საჭიროებს შემდგომ ექსპერიმენტებს. მიუხედავად იმისა რომ ამ დარგის მიმართ ფართო ინტერესი მხოლოდ ახლახან გაჩნდა, მან მნიშვნელოვანი კონცეპტულაიზაცია განიცადა მე-20 საუკუნეში ფიზიკოსების მიერ. კვანტური ფიზიკის პიონერებმა თავიდანვე გაამახვილეს ყურადღება ბიოლოგიაში კვანტური მექანიკის გამოყენების შესაძლებლობაზე. ერვინ შრედინგერმა თავის წიგნში: „რა არის სიცოცხლე?" განიხილა კვანტური მექანიკის პერსპექტივები ბიოლოგიაში. შრედინგერმა შემოიტანა „აპერიოდული კრისტალის" იდეა, რომელიც შეიცავდა გენეტიკურ ინფორმაციას კოვალენტური ქიმიური ბმების კონფიგურაციაში. მან ასევე გამოთქვა ვარაუდი, რომ მუტაციები გამოწვეულია „კვანტური ნახტომებით". სხვა პიონერებმა, როგორებიც იყვნენ: ნილს ბორი, პასკუალ იორდანი და მაქს დელბრუკი კომპლემენტარულობის კვანტურ იდეას განიხილავდნენ როგორც სიცოცხლის შემსწავლელი მეცნიერებების ფუნდამენტს. 1963 წელს პერ-ულოვ ლუვდინმა გამოაქვეყნა სტატია: „პროტონების ტუნელირება როგორც დნმ-ს მუტაციის სხვა მექანიზმი". თავის ნაშრომში, მან განაცხადა ახალი დისციპლინის „კვანტური ბიოლოგიის" შესახებ .

სქოლიო
------

1. ↑  Quantum Biology. University of Illinois at Urbana-Champaign, Theoretical and Computational Biophysics Group.
2. ↑  Quantum Biology: Powerful Computer Models Reveal Key Biological Mechanism*Science Daily* Retrieved Oct 14, 2007
3. ↑  Al-Khalili, Jim, How quantum biology might explain life's biggest questions, retrieved 2018-12-07
4. ↑  Margulis, Lynn; Sagan, Dorion (1995). What Is Life?. Berkeley: University of California Press. p. 1.
5. ↑  Joaquim, Leyla; Freira, Olival; El-Hani, Charbel (September 2015). "Quantum Explorers: Bohr, Jordan, and Delbruck Venturing into Biology". Physics in Perspective. 17 (3): 236–250. Bibcode:2015PhP....17..236J. doi:10.1007/s00016-015-0167-7.
6. ↑  Lowdin, P.O. (1965) Quantum genetics and the aperiodic solid. Some aspects on the Biological problems of heredity, mutations, aging and tumours in view of the quantum theory of the DNA molecule. Advances in Quantum Chemistry. Volume 2. pp. 213-360. Academic Press
წმინდა იაკობ სპარსი
**იაკობ სპარსი** (გ. 421) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 ნოემბერი, ახალი სტილით - 10 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
---------

წმინდა დიდმოწამე იაკობ სპარსი სპარსეთის ქალაქ ბეთ-ლაპეტში მცხოვრები მდიდარი და დიდებული ქრისტიანული ოჯახიდან იყო და ცოლადაც მართლმორწმუნე ქალი ჰყავდა. მეუღლეები შვილებს კეთილმსახურებით ზრდიდნენ და ლოცვისა და წმინდა წერილის სიყვარულს უნერგავდნენ. იაკობს სპარსეთის სამეფო კარზე მაღალი თანამდებობა ეკავა. ერთხელ, ლაშქრობის დროს, იგი მოიხიბლა მეფის გულმოწყალებით, ვერ გაბედა საჯაროდ ეღიარებინა თავისი სარწმუნოება და უსჯულო ხელისუფალთან ერთად კერპებს მსხვერპლი შესწირა. იაკობის ცოლმა და დედამ ეს რომ შეიტყვეს, ძლიერ დამწუხრდნენ, მამხილებელი წერილით მიმართეს მას და სინანულისკენ მოუწოდეს. წერილი რომ წაიკითხა, იაკობი ხმამაღლა ატირდა და ღმერთს პატიება შესთხოვა. წმინდანის თანამებრძოლებმა გაიგონეს, როგორ ლოცულობდა იგი ქრისტეს მიმართ და მეფესთან დაასმინეს. სულიწმიდით განმტკიცებულმა იაკობმა დაკითხვაზე მხნედ აღიარა ქრისტე. ამჯერად მეფის ვერანაირმა მუქარამ და შეგონებამ ვერ გადადრიკა იგი ჭეშმარიტი სარწმუნოებისაგან. მაშინ რისხვით აღსავსე თვითმპყრობელმა ბრძანა, ნეტარისთვის წამებით ამოეხადათ სული. იაკობს თითო-თითოდ მოჰკვეთეს ჯერ ხელისა და ფეხის თითები, შემდეგ კი ხელ-ფეხი. წმინდანი დაუდუმებლად ლოცულობდა და მადლობას სწირავდა ღმერთს იმისთვის, რომ ჩადენილი ცოდვის ტანჯვით გამოსყიდვის საშუალება მიეცა. ბოლოს ნეტარ მოწამეს თავი მოჰკვეთეს, ეს მოხდა 421 წელს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდმოწამე იაკობ სპარსი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბარათაშვილი**. |

**იესე ოსეს ძე ბარათაშვილი** *(ოსეშვილი)* (დ. 10 ოქტომბერი, 1728 — გ. 11 აგვისტო, 1786) —  ქართველი მწერალი,  ქართლ-კახეთის სამეფოს მდივანბეგი. 

ბარათაშვილის მამა — დეკანოზი ოსე (გვარად მიქაძე) სიონის ეკლესიის მღვდელი იყო. 1750-იდან ისე თეიმურაზ II-ის მეუღლის — ანახანუმის მდივანია, შემდეგ - მოლარეთუხუცესი. 1758 ამ თანამდებობიდან გადააყენეს და დატოვეს კალიგრაფ-მდივნად. 1762 ერეკლე II-მ სამეფო მდივნის თანამდებობა უბოძა, ხოლო 1764 წლის 25 ივნისს - თავადობა და ბარათაშვილის გვარი. შემდეგ მოღალატე თავადებთან კავშირი დასწამეს და 1776 მდივნობიდან გადააყენეს, წაართვეს თავადობა, მამული, ყმები და ტფილელის ყმად აქციეს. 1777 დარეჯან დედოფლის მხარდაჭერით ისევ მდივანბეგად დანიშნეს. ახალციხეში მიმავალი ბარათაშვილი გზაში ლეკებმა მოკლეს.

ბარათაშვილს ეკუთვნის ისტორიულ-ლიტერატურული ძეგლი „ცხოვრება-ანდერძი". ნაშრომი მნიშვნელოვანი წყაროა XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიისათვის. ბარათაშვილი ტიპური წარმომადგენელია მეფის სამსახურში დაწინაურებული მემამულისა, რომლის იდეალია მეფის ძლიერი ცენტრალიზებული ხელისუფლება. ბარათაშვილის ლიტერატურული თხზულებებიდან ცნობილია  ომონიმური რითმებით გაწყობილი „ლექსნი სამიჯნურონი" (ხელნაწერი Q - 318). ანტონ კათალიკოსის ცნობით, ბარათაშვილს ლექსად აღუწერია  ქეთევან დედოფლის ცხოვრება. ამ თხზულებას ჩვენამდე არ მოუღწევია. ვარაუდობენ, რომ მასვე ეკუთვნის ლექსთა კრებული „ნარგიზოვანი".

ლიტერატურა
----------

* *იოანე ბატონიშვილი*, მცირე უწყება ქართველთა მწერალთათვის, ტფ. 1913;
* *იოსელიანი ა.*, მე-18 საუკუნის ქართული კომედიური დიალოგი, «ლიტერატურა და ხელოვნება», 1945, 22 სექტ.
* *იოსელიანი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 198.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იესე ბარათაშვილის ცხოვრება-ანდერძი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟორდანია**. |

**თევდორე (თედო) დავითის ძე ჟორდანია** (დ. 20 აპრილი, 1854, სოფ. მოქვი, ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 ოქტომბერი, 1916, კასპი) — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი, ფილოლოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. მალე დაობლდა, მაგრამ ახლობლების მეოხებით მაინც მოახერხა განათლების მიღება. სწავლობდა მოქვის სასოფლო სკოლაში, ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაამთავრა1875 წელს. 1879 წელს შევიდა მოსკოვის სასულიერო აკადემიაში, სადაც მიიქცია იმ დროის წამყვანი რუსი ისტორიკოსის ვასილი კლიუჩევსკის ყურადღება, რომელმაც ურჩია მოსკოვში დარჩენა; მაგრამ დაასრულა თუ არა აკადემია თედომ სამშობლოში დაბრუნება არჩია და აქ მასწავლებლობა დაიწყო. პარალელურად ეწეოდა მეცნიერულ მოღვაწეობასაც. დაუახლოვდა რა ილია ჭავჭავაძისა და დიმიტრი ბაქრაძის ირგვლივ მყოფ მეცნიერებს, ხელი მოჰკიდა საქართველოს სიძველეების მიკვლევა-დაუნჯებას და შესწავლას. მან დიდი ენერგია და ცოდნა შეალია ქართულ წყაროებზე მუშაობას. მას დიდი ღვაწლი მიუძღვის პირველწყაროთა გამოვლენასა და კრიტიკულ შესწავლაში. მან შემოიტანა სამეცნიერო მიმოქცევაში XIV საუკუნის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანე „ძეგლი ერისთავთა". დიდი მუშაობა გასწია „ქართლის ცხოვრების" შედგენილობისა და ავტორების ვინაობის დასადგენად. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართვეელოს ისტორიისა და მწერლობისა". ამ მონუმენტურ ნაშრომში შესულია მის მიერ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში მრავალგზის მოგზაურობის დროს შეკრებილი დიდძალი მასალა ქრონოლოგიური პრინციპით დალაგებული, კომენტარებითა და კრიტიკული შენიშვნებით.

თედო ჟორდანია აქტიური საზოგადოებრივი მოღვაწეობითაც გამოირჩეოდა. იყო საეკლესიო-საარქეოლოგიო საბჭოს, საეკლესიო სიძველეთა დაცვის მზრუნველი კომიტეტის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი და საქართველოს საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჟორდანია თ. ქართლ-კახეთის მონასტრების და ეკლესიების ისტორიული საბუთები, ტფ. 1903

ლიტერატურა
----------

* *ხანთაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 255.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 303, თბ. 1994
* *ცაიშვილი ს.*, თ. ჟორდანია // სახალხო განათლების ქართველი მოღვაწეები და სახალხო მასწავლებლები, ტ 1, თბილისი, 1953
* *ძოწენიძე ლ.*, ჟორდანია და ძველი ქართული მწერლობა // ძველი ქართული მწერლობის საკითხები, ტ. 1. თბილისი, 1962

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თევდორე ჟორდანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* თევდორე ჟორდანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* განმანათლებლობა საქართველოში
**თევზისმჭამელი ღამურასებრნი** ან **კურდღლისტუჩიანები** (ლათ. Noctilionidae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი ხელფრთიანების რიგისა. მოიცავს 2 სახეობას. საშუალო ზომის ღამურები არიან. დიდი თევზისმჭამელი ღამურის სიგრძე 6,5–13,2 სმ-ს, ხოლო წონა 60-78 გ-ს აღწევს. თმის საფარველი მოკლეა. ახასიათებთ სქესობრივი დიმორფიზმი: მამლები ფერად მოწითალო ან ღია წითურები არიან, ხოლო დედლები — მონაცრისფრო-წითლები. გავრცელებულნი არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ნადირობენ ჯგუფებად, რომელშიც 5–15 წევრია გაერთიანებული. იკვებებიან მწერებით, თევზებით, ბაყაყებითა და კიბოსნაირებით. წყალში ყვინთავენ 20–50 სმ სიღრმეზე და ექოლოკაციის დახმარებით იჭერენ არც ისე დიდი ზომის (10 სმ-მდე სიგრძის) თევზებს. შეჯვარების პერიოდი სექტემბრიდან იანვრამდე მიმდინარეობს. მაკეობა 2 თვემდე გრძელდება. ველურ ბუნებაში 10–12 წლამდე ცოცხლობენ. თევზისმჭამელ ღამურებზე ნადირობენ გველები, ენოტები, კაკომიცლები, მცირე კატისებრნი და მტაცებელი ფრინველები.

კლასიფიკაცია
------------

* Noctilio — თევზისმჭამელი ღამურა, ან კურდღლისტუჩიანი
	+ Noctilio leporinus — დიდი თევზისმჭამელი ღამურა, ან დიდი კურდღლისტუჩიანი
	+ Noctilio albiventris — მცირე თევზისმჭამელი ღამურა, ან მცირე კურდღლისტუჩიანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თევზისმჭამელი ღამურასებრნი საიტზე Мир животных
* თევზისმჭამელი ღამურასებრნი Animal Diversity Web-ზე
* გავრცელების არეალები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თევდორე**. |

**თევდორე** — დავით აღმაშენებლის კარის მხატვარი. მოღვაწეობდა XI საუკუნის დასასრულს და XII საუკუნის I ნახევარში. მას მოუხატავს ზემო სვანეთის 4 ეკლესია. მ. შ. ყველაზე ადრინდელია სოფ. იფრარის მთავარანგელოზთა დარბაზული ეკლესიის მხატვრობა. სხვა სვანურ ძეგლებთან შედარებით ეკლესია უხვადაა განათებული. მოხატულობა ძირითადად კარგად არის შემონახული. კანკელის ფრესკულ წარწერაში ნათქვამია, რომ ეკლესია მოხატა თევდორე მეფის მხატვარმა 1096 წელს. მიუხედავად იმისა, რომ იფრარის მხატვრობა დეკორატიულ-ხაზობრივი სტილით არის შესრულებული, ოსტატი მაინც ცდილობს კიდევფიგურთა სამოსლის მომრგვალებული ხაზებით, იფრარის მოხატულობა მკაცრი და მონუმენტურია. თევდორე თავის პირველსავე ნამუშევარში ეპოქის მოწინავე, პროგრესულ მხატვრად გვევლინება. ასევე კანკელის ფრესკული წარწერით დასტურდება, რომ თევდორეს მოუხატავს აგრეთვე წმ. კვირიკესა და ივლიტეს სახ. დარბაზული ეკლესია (სვანურად ლაგურკა, სოფ. კალა). შ. ამირანაშვილი მხატვრობას 1112-ით ათარიღებს. იფრართან შედარებით ლაგურკის მოხატულობაში უფრო ძლიერადაა განვითარებული ემოციური მხარე. თევდორეს მოხატული მესამე ეკლესია სოფ. ნაკიფარშია. წარწერის თანახმად, მხატვრობა 1130 წელს ეკუთვნის. ფრესკები ძირითადად კარგად არის შენახული. მოხატულობის მონუმენტური განწყობილება, კოლორიტი და ხატვის მანერა (ფერადოვანი ლაქების განაწილება) წინა ორ მხატვრობას ჰგავს, თუმცა სხვაობაც შეიმჩნევა. ნაკიფარის ფრესკებში ოსტატი უარს ამბობს დამატებით ფერადოვან აქცენტებზე, გაურბის ფირუზისფერს. ნაკიფარის მხატვრობა ქრონოლოგიურად იფრარისა და ლაგურკის მხატვრობის შემდეგდროინდელია. აქ კარგად ჩანს მხატვრის ევოლუცია - უფრო ძლიერადაა განვითარებული ფიგურათა ემოციური მხარე, დრამატიზმი. ნაკიფარის მხატვრობა თავისი სტილით ახლოსაა ბეთანიისა და ყინწვისის მხატვრობასთან.

არის მოსაზრება (თ. ვირსალაძე), რომ სოფ. წვირმის (ნაკიფარიდან 2 კმ-ზე) მაცხოვრის ეკლესიის მხატვრობაც თევდორეს ეკუთვნის. მხატვრობის მანერა, კოლორიტი, თემის იკონოგრაფიული გადაწყვეტა მართლაც თევდორეს მხატვრობასთან სიახლოვეზე მიუთითებს. თევდორეს მიერ შესრულებული კომპოზიციების ფიგურათა მოძრაობა მსუბუქი და თავისუფალია. თევდორეს მხატვრობაში უარყოფილია სახეთა გადმოცემის ტრადიციული სტატიკურ-ფრონტალური მანერა, რომელიც ადრინდელი ეპოქისათვის იყო დამახასიათებელი. ფიგურათა სამოსლის მოხაზულობა ნაოჭების რთული და დეტალური დამუშავება სწორად გადმოგვცემს ადამიანის ტანის აგებულებას. თევდორე თავისი ეპოქის ქართული მონუმენტური მხატვრობის ბრწყინვალე წარმომადგენელია.

ლიტერატურა
----------

* *ამირანაშვილი შ.* ქართული ხელოვნების ისტორია, თბ. 1971;
* *ბერიძე ვ.* ძველი ქართველი ოსტატები, თბ. 1967;
* *Аладашвили Н. Алибегашвили Г. Вольская А.* Росписи художника Тевдоре в Верхней Сванетии, Тб. 1966;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 632.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟღენტი**. |

**ვლადიმერ ყაფლანის ძე ჟღენტი** (დ. 20 ნოემბერი, 1891, ფიჩხისჯვარი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 25 ივლისი, 1972, თბილისი) — ქართველი პათოლოგ-ანატომი, პათოლოგიური ანატომიის ფუძემდებელი საქართველოში, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1925), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1950).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1891 წელს ოზურგეთის მაზრის სოფელ ფიჩხისჯვარში. დაამთავრა ნოვოროსიის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1914 წელს.

1922–1972 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პათანატომიის კათედრის გამგე. დააარსა პათოლოგ-ანატომიის კათედრები ზოოვეტსა (1932–1946) და თბილისის ექიმთა დახელოვნების (1935–1947) ინსტიტუტებში, ასევე სასამართლო მედიცინის კათედრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1925), რომელსაც თავადვე განაგებდა. 1932–1959 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, 1945 წლიდან – პრორექტორი. 

ჟღენტი შეისწავლიდა ინფექციურ სნეულებებს, ონკოლოგიის, კარდიოანგიოპათოლოგიის, გერონტოლოგიის, ასევე საქართველოში უმაღლესი სამედიცინო განათლებისა და საქართველოს მედიცინის ისტორიის საკითხებს. მან ქართულ ენაზე შეადგინა პათოლოგიური ანატომიის პირველი სახელმძღვანელოები, მანვე დააარსა საქართველოს პათოლოგ ანატომთა სამეცნიერო საზოგადოება, რომელსაც ჟღენტის გარდაცვალების შემდეგ მისი სახელი მიენიჭა. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მიოკარდის ინფარქტი : კლინიკა, პროფილაქტიკა, მკურნალობა. თერაპევტთა, კარდიოლოგთა და უფროსი კურსის სტუდენტებისათვის - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1965.
* ინფექციურ სნეულებათა პათოლოგიური ანატომია : სახელმძღვ. სამედ. ინ-ტის სტუდენტთა და ექიმთათვის - თბილისი, ცოდნა, 1961.
* პათოლოგანატომიური სექციის ტექნიკა - თბილისი, ცოდნა, 1959.
* ზოგადი პათოლოგიური ანატომია - თბილისი, საქმედგამი, 1956.

ლიტერატურა
----------

* *ტატიშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 263.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.* „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 309, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ ჟღენტი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვლადიმერ ჟღენტი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მე18 ს-ის ტიბეტური თანგკა
**თანგკა** ან **თანკა** (ტიბ. ཐང་ཀ་ თანგ კა; ნეპ. पौभा) — ტიბეტური აბრეშუმის ნახატი ნაქარგებით, ხშირად გამოსახულია ბუდდჰათა, ცნობილი სცენები და მანდალების გამოსახულებები. თანგკა არ არის ზეთის ან აკრილის ნახატების მსგავსად ბრტყელი. საერთოდ, თანგკები დიდი ხანი ძლებს და ინარჩუნებს ელვარებას, თუმცა მისი ფაქიზი ბუნების გამო, უნდა ინახებოდეს მშრალ ადგილას, რომ ნესტმა აბრეშუმი არ დააზიანოს. ხშირად თანგკას გრაგნილ-ნახატებსაც უწოდებენ.

თავიდან, თანგკები მოგზაური ბერების გამო გახდა პოპულარული, რადგან გრაგნილი-ნახატები ადვილად იხვეოდა და მონასტრიდან მონასტერში წასაღებად ადვილი იყო. თანგკები ასრულებდნენ მნიშვნელოვან როლს ბუდდჰების, გავლენიანი ლამების, სხვა ღვთაებებისა და ბოდჰისატვათა ცხოვრების ამსახველ სასწავლო იარაღად. 

თანგკას რამდენიმე დანიშნულება აქვს: სასწავლო იარაღი ბუდდჰათა ცხოვრების, ცნობილ ლამათა ისტორიებისა და სხვადასხვა, ღვთაებებთან დაკავშირებული, მითების.
რელიგიური გამოსახულებები, რომლებიც გაკუთვნილია დეკორაციისათვის სხვადასხვა რიტუალებისა და ლოცვის დროს; და, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანი - ის გამოიყენება მედიტაციისას, გასხივოსნების მისაღწევად. 

ჩინურმა მხატვრობამ დიდი გავლენა მოახდინა ზოგადად ტიბეტურ მხატვრობაზე. XIV დან XV საუკუნემდე ტიბეტურმა მხატვრობამ ბევრი ელემენტი გადმოიღო ჩინურიდან.

ისტორია
-------

თანგკა არის ნეპალური ხელოვნების სახეობა, რომელიც ტიბეტში ჩაიტანა ნეპალის პრინცესა ბჰრიკუტიმ, მეფე ლიჩჩავის ქალიშვილმა და ტიბეტის მმართველის სრონ ცან გამპოს ცოლმა.

ტიპები
------

ტექნიკისა და მასალების მიხედვით თანგკა შეიძლება რამდენიმე ჯგუფად დაიყოს. ძირითადად გამოირჩევა ორი სახისა: რომლებიც იბეჭდება (ტიბ. ბრის ტან) და რომლებიც მზადდება აბრეშუმისგან ან იქარგება.

თანგკებს, უფრო ზუსტად, ამ კატეგორიებად ყოფენ:

* ფერებში დახატული (ტიბ. ცონ ტანგ)
* გო ტანგი
* შავფონიანი (ტიბ. ნაგტაგ)
* ტორსის ნაბეჭდი
* ამოქარგული (ტიბ. წიმ ტანგ)
* ოქროსფონიანი
* წითელფონიანი

საშუალო ზომის თანგკა 50-70 სანტიმეტრის სიდიდისაა, მაგრამ არსებობს ფესტივალებისა და სხვა დანიშნულებისთვის განკუთვნილი თანგკები, რომლებიც ხშირად მთელ კედელზეა გამოსახული, ან სახლის რამდენიმე სართულისხელაცაა.

პროცესი
-------

გალერეა
-------

* მონღოლური თანგკა, ცენტრშიშაკიამუნი, აქეთ-იქით - ავალოკიტეშვარა და მანჯუშრი
* ბჰუტანური თანგკა
* ვაჯრაიოგინი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბჰავაჩაკრა
* მანდალა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დჰარმაპალას თანგკების ცენტრის (კატმანდუ, ნეპალი) თანგკების 4500ზე მეტი გვერდი.
**ივ მონტანი** (ფრანგ. Yves Montand, ნამდვილი სახელი **ივო ლივი**; დ. 13 ოქტომბერი, 1921 — გ. 9 ნოემბერი, 1991) — იტალიური წარმოშობის ფრანგი მსახიობი და მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა იტალიის ქალაქ მონსუმანო ალტოში. დაბადებიდან რამდენიმე თვეში მონტანის ოჯახი იტალიიდან საფრანგეთში გადადის საცხოვრებლად. მონტანი მარსელში გაიზარდა, სადაც ახალგაზრდობაში მისი დის სადალაქოში მუშაობდა, მოგვიანებით კი დოკერად, ქალაქის პორტში. შოუ-ბიზნესში კარიერა მიუზიკ-ჰოლის მომღერლად დაიწყო. 1944 წელს ედიტ პიაფმა აღმოაჩინა პარიზში და საკუთარ დასშო აიყვანა, და მისი მენტორი და საყვარელი იყო.

მონტანს საერთაშორისო აღიარება მრავალრიცხოვან ფილმებში გადაღებულმა როლებმა მოუტანა. 1951 წელს ცოლად ირთავს მსახიობ სიმონა სინიორეს, რის შემდეგაც ისინი ერთობლივად მონაწილეობენ რამდენიმე ფილმში მთელი კარიერის განმავლობაში. ქორწინება საკმაოდ ჰარმონიული იყო და სიმონის გარდაცვალებამდე გრძელდებოდა (1985), მიუხედავად მონტანის გახმაურებული სასიყვარულო ურთიერთობებისა, მათ შორის მერილინ მონროსთან, რომელთ ერთადაც მონტანს მონროს ერთ-ერთ ბოლო ფილმში, „სიყვარულით გატაცებული", აქვს როლი შესრულებული.

1986 წელს, იმ დროს როდესაც მისი პოპულარობა მნიშვნელოვნდა დაცემული იყო, 65 წლის მონტანი ასრულებს მის ერთ-ერთ საუკეთესო როლებს ორ-ნაწილიან ფილმში: „ჟან დე ფლორეტი", ჟერარ დეპარდიესთან ერთად და „მანონი წყაროდან", ემანუელა ბეართან. ფილმმა მსოფლიო კრიტიკოსთა უმაღლესი შეფასება მიიღო და მონტანის პოპულარობა მნიშვნელოვნად გაზარდა.

მისი ერთადერთი შვილი, ვალენტინ მონტანი, მისი თანაშემწის კეროლ ამიელის ვაჟი, 1988 წელს დაიბადა. ცხოვრების ბოლო წლებში პროვანსში ცხოვრობდა. დაკრძალულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, პარიზში, საფრანგეთი.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1953 | ფ |  *შიშის საფასური*  | *Le Salaire de la Peur* | მარიო |
| 1960 | ფ |  *სიყვარულით გატაცებული*  | *Let's Make Love* | კლემენ დუმასი |
| 1961 | ფ |  *გიყვართ ბრამსი?*  |  *Aimez-vous Brahms?* | როჟე |
| 1969 | ფ |  *ძეტა*  | *Z* | გრიგორის ლამბრაკისი |
| 1986 | ფ |  *ჟან დე ფლორეტი*  | *Jean de Florette* | სეზარ სუბერანი |
| 1986 | ფ |  *მანონი წყაროდან*  | *Manon des sources* | სეზარ სუბერანი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ივ მონტანი***

* ივ მონტანი კინოფილმების არქივში

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90855028
* BNE: XX1153280
* BNF: cb120573736 (data)
* CANTIC: a12310438
* CiNii: DA01604150
* GND: 11858359X
* ISNI: 0000 0003 6864 0314
* LCCN: n82052946
* LNB: 000186883
* MusicBrainz: edd6a7c3-d174-4e5b-9134-0f0cc6e2b0a5
* NDL: 00450356
* NKC: mzk2003183376
* NLA: 36085069
* NLI: 000153858
* NLK: KAC200606623
* NLP: A20346098
* NTA: 069613613
* RERO: 02-A003604960
* The SBN id RAVV061104 is not valid.
* SELIBR: 252458
* SNAC: w6tr6rxb
* SUDOC: 027271838
* Trove: 1209341
* VIAF: 36938929
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 36938929

 |
**ისაბელა მაიორკელი** (ესპ. Isabel de Mallorca; დ. 1337 — გ. 1406) — მაიორკის ტახტის პრეტენდენტი 1375-1379 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ისაბელა მაიორკელი ბელონიდების შთამომავალი დაიბადა 1337 წელს, იგი იყო ხაიმე III მაიორკელისა და კონსტანცია არაგონელის მეორე შვილი. ისაბელა იყო ტიტულოვანი დედოფალი მაიორკისა, მონპელიეს მფლობელი და ახაიის პრინცესა. 

1349 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ისაბელა ტყვედ ჩაუვარდა პედრო IV არაგონელს, თავის დედინაცვალ ვიოლანტე დე ვილიარაგუტთან და უმცროს ძმასთან ერთად. ტყვეები ჯერ გამოამწყვდიეს ხატივას ციხესიმაგრეში, ხოლო შემდეგ ქალები გადაიყვანეს ვალენსიაში კლარისოკის მონასტერში. ისაბელას დედინაცვალი ტყვეობიდან გაათავისუფლეს 1352 წელს, რის შემდეგაც ცოლად გაყვა ოტო ბრაუნშვეიგ-გრუბენგაგელს. ისაბელამ ტყვეობას თავი დააღწია 1358 წელს იმ პირობით, რომ იგი უარს იტყოდა მაიორკის სამეფოს ტახტის დაკავებაზე და პირინეის სამეფოზე. 

ისაბელას დედინაცვალმა ვიოლანტე დე ვილიარაგუტმა 1358 წლის 4 სექტემბერს მონპელიეში ქორწილი გადაუხადა ისაბელას და მონფერატის მარკიზს ჯოვანი II პალეოლოგოსს. 1372 წელს ისაბელა დაქვრივდა, რის შემდეგაც ცხოვრობდა ძმასთან ერთად, რომლის სიკვდილის შემდეგაც წამოაყენეს რუსილიონის და სერდანის გრაფინიად, ამავე დროს მაიორკის დედოფლად, მაგრამ მისმა ბიძამ პედრო IV არაგონელმა მას ხელი შეუშალა ტახტის დაკავებაზე.

1375 ან 1376 წელს ისაბელა საიდუმლოდ დაქორწინდა გერმანელ უფლისწულ კონრადის ბარონზე, ფონ რაიშახ ცუ იუნგნაუზე. რამდენიმე წლის შემდეგ ცოლ-ქმარი დაშორდა.

მეორე ქმართან განშორების შემდეგ ისაბელა საცხოვრებლად გადავიდა პარიზში, სადაც 1379 წელს გაიარჟის ციხესიმაგრის და ყოველწლიურ რენტაზე გაცვლის სანაცვლოდ ლუდოვიკო ანჟუელს გადასცა ყველა თავისი უფლება მაიორკის მეფობაზე, ახაიის თავადობაზე, რუსილიონისა და სერდანის საგრაფოებზე.

ისაბელა გარდაიცვალა გაიარჟის ციხესიმაგრეში საფრანგეთის სამხრეთში 1406 წელს.

ლიტერატურა
----------

* Martinez Ferrando, J.Ernest. La tràgica història dels reis de Mallorca. Jaume I, Jaume II, Sanç, Jaume III, Jaume IV. Aedos, Biblioteca Biogràfica Catalana. Barcelona, 1960

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაიორკის სამეფო სახლის გენეალოგიური ხე დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
ბლოხის სფერო კუბიტის განსახიერებაა, რაც კვანტური კომპიუტერის ფუნდამენტური ნაწილია.
**კვანტური კომპიუტერი** — ჰიპოთეტური გამომთვლელი მოწყობილობა, რომელიც კვანტური ალგორითმების შესრულების გზით მუშაობისას იყენებს კვანტურ-მექანიკურ ეფექტებს, როგორიცაა კვანტური პარალელიზმი.

მიუხედავად იმისა, რომ კვანტური გამოთვლები ჯერ კიდევ ჩანასახის სტადიაშია, დღემდე ჩატარებულ ექსპერიმენტებში კვანტური გამოთვლების ოპერაციები შესრულდა ძალიან მცირე რაოდენობის კუბიტზე (კვანტური ბინარული ერთეულები). გაცხოველებული პრაქტიკული და თეორიული კვლევა ამ სფეროში ამჟამადაც მიმდინარეობს და მრავალი ეროვნული მთავრობა ხელს უწყობს კვანტური გამოთვლების კვლევებს კვანტური კომპიუტერების დამუშავებაში სამოქალაქო და ეროვნული უსაფრთხოების მიზნებისთვის (მაგ. კრიპტოანალიზისთვის).

თუ მსხვილმასშტაბიანი კვანტური კომპიუტერების აწყობა შესაძლებელი გახდა, ისინი შეძლებენ გარკვეული პრობლემების გადაჭრას გაცილებით სწრაფად, ვიდრე ნებისმიერი სხვა კლასიკური კომპიუტერი (მაგ. შორის ალგორითმი). კვანტური კომპიუტერები განსხვავდება სხვა კომპიუტერებისგან, როგორიცაა დნმ კომპიუტერები და ტრადიციული კომიუტერები ტრანზისტორებზე).