| ნაპოლეონის ომები |
| --- |
| მესამე კოალიცია – მეოთხე კოალიცია – რუსეთ-ოსმალეთის ომი – კანონერების ომი – ინგლის-რუსეთის ომი – რუსეთ-შვედეთის ომი – პირინეის ომი – მეხუთე კოალიცია – 1812 წლის ომი – საფრანგეთ-რუსეთის ომი – მეექვსე კოალიცია – ასი დღე |

**საფრანგეთ-რუსეთის ომი** მიმდინარეობდა 1812 წელს, 24 ივნისიდან იმავე წლის 14 დეკემბრამდე. იგი წამოიწყო საფრანგეთის იმპერიამ ნაპოლეონ ბონაპარტის მეთაურობით. რუსეთში ლაშქრობა ნაპოლეონის სრული კრახით დასრულდა, რასაც შემდგომში მისი ტახტიდან ჩამოგდება მოჰყვა.

წინარეისტორია
-------------

### პოლიტიკური ვითარება ომის წინ

იმპერატორი ალექსანდრე I
1807 წელს ნაპოლეონმა, რუსეთის არმიის ორგზის დამარცხების შემდეგ, რუსეთის იმპერიასთან დადო ტილზიტის ზავი, რომლის ძალითაც რუსეთმა აღიარა ნაპოლეონის დაპყრობანი, თავად კი შვედეთისა და თურქეთის წინააღმდეგ თავისუფალი მოქმედების უფლება მიიღო. ამის გათვალისწინებით რუსეთმა შვედეთს ფინეთი ჩამოაჭრა. თუმცა მალევე იძულებული გახდა ტილზიტის ზავის თანახმად ნაპოლეონის მიერ 1806 წლის 21 ნოემბერს შემოღებულ კონტინენტურ ბლოკადაში მიეღო მონაწილეობა, რომლის მიხედვითაც ინგლისთან ურთიერთობა აეკრძალა.

ნაპოლეონის კონტინენტურმა ბლოკადამ კრახი განიცადა, რადგან საფრანგეთის იმპერიაში შემავალი სახელმწიფოები, მისი მოკავშირეები და ასევე რუსეთიც არღვევდნენ კონტინენტური ბლოკადის წესებს და მალულად ვაჭრობდნენ ინგლისთან. ნაპოლეონი დარწმუნდა, რომ კონტინენტური ბლოკადა თავის მიზანს ვერ აღწევდა. მან მთელი ძალების რუსეთის წინააღმდეგ მიმართვა გადაწყვიტა. რუსეთის დაქვემდებარების შემთხვევაში მას გზა ეხსნებოდა ინგლისის უმთავრესი კოლონიის - ინდოეთისაკენ. ამავე დროს რუსეთის აგრესიული გიგანტური იმპერიის არსებობა ნაპოლეონის დაპყრობით გეგმებთან შეუთავსებელი იყო.

### მოწინააღმდეგეებების შეიარაღებული ძალები

ევროპის რუკა 1812 წელს
ნაპოლეონმა რუსეთში სალაშქროდ გამოიყვანა 450 000 - მდე ჯარისკაცი. მათგან ნახევარი ფრანგი იყო. დანარჩენებში კი შედიოდნენ იტალიელები, პოლონელები, გერმანელები, ნიდერლანდელები, ასევე ესპანელები.

იმპერატორი ნაპოლეონ ბონაპარტი
რუსეთისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იმას, რომ ესპანელი პარტიზანები დიდი წინააღმდეგობას უწევდნენ ესპანეთში ჩაყენებულ 200 000 ფრანგ ჯარისკაცს და ნაპოლეონს არ შეეძლო ესპანეთში მყოფი ფრანგული ჯარის რაოდენობის შემცირება. გარდა ამისა, ინგლისი დიდ დახმარებას უწევდა რუსეთის იმპერიას ფინანსურად და მატერიალურად, თუმცა მას არ შეეძლო საომარ მოქმედებებში რუსეთის დახმარება, რადგან მისი არმია ესპანეთის ომში იყო ჩართული, ხოლო მისი სამეფო ფლოტი ვერ შეძლებდა რუსეთის დახმარებას სახმელეთო ბრძოლებში.

ნაპოლეონს გააჩნდა შემდეგი უპირატესობანი: რუსეთში მოლაშქრეების გარდა, ნაპოლეონს ცენტრალური ევროპის გარნიზონებში ჩაყენებული ჰყავდა 90 00 - მდე ჯარისკაცი, ჰყავდა ასევე საფრანგეთის ეროვნული გვარდიის 100 00 - მდე ჯარისკაცი. საჭიროების შემთხვევაში მათ შეეძლოთ დახმარება აღმოეჩინათ რუსეთში მყოფი ჯარისათვის.

1812 წლისათვის რუსეთს დიდი არმია ჰყავდა, მაგრამ არ შეეძლო მათი სწრაფი მობილიზაცია ცუდ გზებზე ფართო ტერიტორიაზე. ნაპოლეონის არმიის სახმელეთო დარტყმა თავის თავზე აიღო რუსეთის დასავლეთის საზღვარზე განლაგებულმა ჯარმა, რომელშიც 155 000 - მდე ჯარისკაცი შედიოდა. გარდა ამისა, უკრაინის სამხრეთ დასავლეთით განლაგებული იყო 45 000 - იანი არმია ტორმასოვის მეთაურობით. თურქეთთან ომის შემთხვევაში მოლდავეთში იდგა ჩიჩაგოვის 55 000 - იანი არმია, ხოლო ფინეთში 19 000 - იანი არმია შვედეთთან ომის შემთხვევაში. რიგაში იდგა რუსეთის 18 000 - იანი არმია. თითოეულ არმიას შეეძლო დახმარება აღმოეჩინა დასავლეთ საზღვარზე განლაგებული ჯარისათვის, რომელთაც ბარკლაი დე-ტოლი და ბაგრატიონი მეთაურობდა.

ნაპოლეონის წინააღმდეგ ბრძოლებში მონაწილეობდნენ რუსეთის იმპერიაში შემავალი დაპყრობილი ხალხებიც.

საომარი მოქმედებები (ივნისი - სექტემბერი)
-----------------------------------------

ნაპოლეონის არმიის გადასვლა მდინარე ნემანზე
1812 წლის 24 ივნისს დილის 6 საათზე ფრანგული არმიის ავანგარდმა მდინარე ნემანი გადაკვეთა და რუსეთის იმპერიის კუთვნილ კოვნოს მიადგა (ამჟამინდელი კანასი). ნემანი ფრანგთა 200 000 ჯარისკაცმა გადაკვეთა. 29 - 30 ივნისს კოვნოს სამხრეთით პრინც ბოჰარნეს მეთაურობით ფრანგთა არმიის შემდეგი ჯგუფი შევიდა (79 000 ჯარისკაცი). ამ მოვლენების პარალელურად უფრო სამხრეთით გროდნოსთან (ბელორუსია) ნემანი საფრანგეთის არმიის 4 კორპუსმა გადაკვეთა, იმპერატორის უმცროსი ძმის ჟერომ ბონაპარტეს საერთო მეთაურობით. კოვნოს ჩრდილოეთის ტილზიტთან ნემანი ფრანგთა მე-10 კორპუსმა გადაკვეთა მარშალ მაკდონალდის მეთაურობით. ცენტრალური მიმართულების სამხრეთით, ვარშავასთან მდინარე ბუგი გადაკვეთა ცალკეულმა ავსტრიულმა კორპუსმა (30 - 33 ათასი ჯარისკაცი).

რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა ომის დაწყების შესახებ 24 ივნისის საღამოს შეიტყო ქალაქ ვილნიუსში, ხოლო უკვე 28 ივნისს ფრანგები ვილნიუსს მიადგნენ. მხოლოდ 16 ივლისს, მას შემდეგ რაც ნაპოლეონმა მოაწესრიგა სახელმწიფო საქმეები ოკუპირებულ ლიტვაში, დატოვა ქალაქი.

### ნემანადან სმოლენსკამდე (ივლისი - აგვისტო)

#### ჩრდილოეთის მიმართულება

რუსეთის იმპერიის ჩრდილოეთით ნაპოლეონმა მარშალ მაკდონალდის მეათე კორპუსი გაგზავნა, რომელიც 32 000 პრუსიელებისა და გერმანელებისაგან შედგებოდა. მისი მიზანი რიგის აღება იყო, შემდეგ კი იგი მარშალ უდინოს მეორე კორპუსს უნდა შეერთებოდა და დარტყმა მიეტანათ პეტერბურგზე.

მაკდონალდის კორპუსში ასევე შედიოდა 20 ათასიანი პრუსიული კორპუსი იოჰან დევიდ ლუდვიგ იორკის ხელმძღვანელობით.

#### მოსკოვის მიმართულება

#### სამხრეთის მიმართულება

### სმოლენსკიდან ბოროდინომდე (აგვისტო - სექტემბერი)

### მოსკოვის აღება (14 სექტემბერი)

საომარი მოქმედებები (ოქტომბერი - დეკემბერი)
-------------------------------------------

### მოსკოვიდან მალოიაროსლავცამდე (ოქტომბერი)

### მალოიაროსლავციდან ბერეზინამდე (ოქტომბერი - ნოემბერი)

### ბერეზინიდან ნემანამდე (ნოემბერი - დეკემბერი

### ჩრდილოეთის მიმართულება (ოქტომბერი - დეკემბერი)

### სამხრეთის მიმართულება (ოქტომბერი - დეკემბერი)

ომის შედეგები
-------------

სქოლიო
------

1. ↑  Bogdanovich, "History of Patriotic War 1812", Spt. 1859–1860, Appendix, pp. 492–503.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნაპოლეონის ბრძოლები  |
| --- |
|  |
| 
**მესამე კოალიცია** · **მეოთხე კოალიცია** · **ნახევარკუნძულის ომი** · **მეხუთე კოალიცია** · **რუსეთში შეჭრა** · **მეექვსე კოალიცია** · **მეშვიდე კოალიცია** |
|  |
| 1805 | 
დაიმონდ-როკი · ფინისტერი · ვერტინგერი · გიუნცბურგი · ალბეკე · ელხინგენი · ულმი · ვერონა · ტრაფალგარი · კალდიერო · ორტეგალი · ამშტეტენი · დურენშტეინი · შენგრაბენი · აუსტერლიცი
 |
|  |
| 1806 | 
გაეტა · კამპო-ტენესე · მაიდა · შლაიცი · ზაალფელდი · იენა-აუერშტედტი · ერფურტი · ჰალე · მაგდებურგი · პრენცლაუ · პასევალკი · შჩეცინი · ვარენ-ნოსენტინი · ლიუბეკი · დიდი პოლონური აჯანყება · ჰამელნი · ჩარნოვო · გოლიმინი · პულტუსკი
 |
|  |
| 1807 | 
მოჰრუნგენი · შტრალზუნდი · პროისიშ-აილაუ · ოსტროლეკა · კოლბერგი · დანციგი · მილეტო · გუტშტადტი · ჰეილსბერგი · ფრიდლანდი
 |
|  |
| 1808 | 
დოს დე მაიო · ბრუჩი · როსილი-სკუადრონი · კაბესონი · სარაგოსა · ვალენსია · მედინა-დე-რიოსეკო · ბაილენი · როლისა · ვიმეირო · პანკორბო · ვალმასედა · ბურგოსი · ესპინოსა · ტუდელა · სომოსიერა · სარაგოსა · სააგუნი · ბენავენტე
 |
|  |
| 1809 | 
კასტელიონი · უკლესი · კორუნა · ვალსი · ტიროლელების აჯანყება · ვილიაფრანკა · იევენესი · სიუდად-რეალი · პორტო · მედელინი · ბერგისელი · საჩილე · ტოიგენ-ჰაუსენი · რაშინი · აბენსბერგი · ლანდშუტი · ეკმიული · რეგენსბურგი · ნოიმარქტ-სანქტ-ვაიტი · დალმაციის კამპანია · ებენსბერგი · ხერონა · პიავი · გრიჟო · პორტო · ვერგლი · ტარვისი · ასპერნ-ესლინგი · ალკანიისი · სანქტ-მაიკლი · შტრალსუნდი · რააბი · მარია · გრაცი · ვაგრამი · კორნოიბურგი · შტოკერაუ · გეფრეეზი · ჰოლაბრუნი · შენგრაბენი · ცნაიმი · ტალავერა · ჰოლანდიის ექსპედიცია · ელპერი · ალმონაციდი · ტამამესი · ოკანია · ალბა-დე-ტორმესი
 |
|  |
| 1810 | 
კადისი  · ასტორგა · სიუდად-როდრიგო · ბარკილია · კოა · ალმეიდა · ბუსაკო
 |
|  |
| 1811 | 
ხებორა · პომბალი · რედინა · კასალ-ნოვო · კამპო-მაიორი · საბუგალი · ალმეიდა · ფუენტეს-დე-ონიორო · ტარაგონა · ალბუერა · უსაგრი · საგუნტუმი · აროიო-დოს-მოლინოსი · ვალენსია
 |
|  |
| 1812 | 
სიუდად-როდრიგო · ბადახოსი · ვილიაგარსია · ალმარასი · მაგილია · მირი · სალამანკა · გარსია-ერნანდესი · სალტანოვკა · ოსტროვნო · ვიტებსკი · კლიასტიცი · მახადაონდა · სმოლენსკი · პოლოცკი · ვალუტინო · ბოროდინო · ბურგოსი · ტარუტინო · პოლოცკი · ვენტა-დელ-პოსო · მალოიაროსლავეცი · ჩაშნიკი · ვიაზმა · სმოლიანი · კრასნოე · ბერეზინა
 |
|  |
| 1813 | 
კასტალია · ლიუცენი · ბაუცენი · ტარაგონა · ლუკაუ · ვიტორია · სან-სებასტიანი · პირენე · სორაურენი · გროსბერენი · კაცბახი · დრეზდენი · კულმი · სან-მარსიალი · დენევიცი · გერდე · ბიდასოა · ლაიფციგი · ჰანაუ · ნიველი · ბორნჰევედი · ზეეშტედი
 |
|  |
| 1814 | 
ბრიენი · ლა-როთიერე · მინსიო · შამპობერი · მონმირალი · შატო-ტიერი · ვოშანი · გარი · მორმანი · მონტრო · ორტე · ბარ-სიურ-ობე · ლაონი · რეიმსი · კრაონე · არსი-სიურ-ობე · ფერ-შამპენუაზე · სენტ-დიზი · მონმარტრი · პარიზი · ტულუზა · ბაიონი
 |
|  |
| 1815 | 
პანარო  · ოჩიობელო · კარპი · კაზალია · რონკო · ჩეზენატიკო · პესარო · სკაპეცანო · ტოლენტინო · ანკონა · კასტელ-დი-სანგრო · სან-ჯერმანო · გაეტა · კატრ-ბრა · ლინი · ვატერლოო · ვავრი · როკესერვი · ლა-სუფელი · როკუენკუ · ისი
 |

 |