recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ედუარ მანე: „*თეოდორ დიურეს პორტრეტი*"; 1868
**თეოდორ დიურე** (ფრანგ. Théodore Duret; დ. 20 იანვარი, 1838, სენტი — გ. 16 იანვარი, 1927, პარიზი) — ფრანგი ჟურნალისტი, მწერალი და ხელოვნების კრიტიკოსი. ის იყო იმპრესიონიზმის ერთ-ერთი პირველი დამცველი. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია *„Critique d'Avant Garde"* (პარიზი, 1885 წელი), რომელიც დაიწერა იმპრესიონისტული მოძრაობის მხარდასაჭერად. ასევე მუშაობდა მრჩევლად და გაყიდვების აგენტად ამერიკელ კოლექციონერ ლუიზიან ჰევმეიერთან.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თეოდორ დიურე***

* შიგემი ინაგა: *Théodore Duret (1838–1927)*. Paris 1988
* ჟან სელზი: *Lexikon des Impressionismus* Cologne 1977 ISBN 3-7701-0860-4
* ჯონ რიუნალდი: *Die Geschichte des Impressionismus* Cologne 1979 ISBN 3-7701-5561-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *The Havemeyer Family Papers relating to Art Collecting*
* დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Critique d'Avant Garde at Archive.org
2. ↑   Finding aid for *The Havemeyer Family Papers relating to Art Collecting*.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბობოხიძე**. |

**კალისტრატე (კალე) ფირანის ძე ბობოხიძე** (დ. 16 აგვისტო, 1904, მათხოჯი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 აპრილი, 1982, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. შემდეგ მუშაობდა ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად სხვადასხვა საგანმანათლებლო სასწავლებელში. სამწერლობო ასპარეზზე გამოვიდა 20-იან წლებში და იქედან მოყოლებული იყო პროლეტარულ მეცნიერთა ასოციაციის ერთ-ერთი აქტიური წევრი. პოეტის ლექსები ხშირად ქვეყნდებოდა ქართულ პერიოდიკაში. მისი მრავალი ნაწარმოები თარგმინილია სსრკ ხალხთა მრავალ ენებზე, ბევრი თარგმანი დაიბეჭდა უცხოეთშიც. იგი ორმოცზე მეტი პოეტური კრებულის ავტორია, ამავე დროს ნაყოფიერად მუშაობდა მხატვრული თარგმანის დარგშიც. მან მშობლიურ ენაზე აამეტყველა  ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის, ტარას შევჩენკოს, ავეტიქ ისააკიანის, ვლადიმერ მაიაკოვსკის, ტიხონოვის, იან კუპალას, ბაჟანის შემოქმედების ნიმუშები, დიდი ღვაწლი დასდო რესპუბლიკაში საგამომცემლო საქმის განვითარებას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 87, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კალისტრატე ბობოხიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კვიპროსის დემოგრაფიული რუკა:  
 ყვითელი - კვიპროსელი ბერძნები,   
 იისფერი - კვიპროსელი თურქები,   
 წითელი - დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ბაზები
**კვიპროსელი თურქები** (თურქ. Kıbrıs Türkleri) — კვიპროსის ეთნიკურად თურქი მოსახლეობა. შეადგენს ქვეყნის მოსახლეობის 20 %-ს. ამ ტერმინით აღინიშნება აბორიგენი კვიპროსელი თურქები და არა თურქეთიდან 1974 წლის შემდეგ ემიგრირებული მოსახლეობა. მათი უმრავლესობა ცხოვრობს კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

კვიპროსის ეთნიკური და კულტურული შემადგენლობა მნიშვნელოვნად შეიცვალა 1971 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო კუნძული. ოსმალებმა კუნძლზე თვიანთი რელიგია და კულტურა მიიტანეს. სულთან სელიმის ბრძანებით კუნძლზე გადასახლდა მცირე აზიის სანაპიროზე მცხოვრები 5 720 თურქი. მათი უმეტესობა ფერმერი იყო. გარდა ამისა, კვიპროსზე ბევრი სამხედრო მოსამსახურეც ჩავიდა, 12 000 ჯარისკაცი, 4 000 მხედარი და 20 000 ყოფილი სამხედრო და მათი ოჯახების წევრები. 

თურქი-კვიპროსელების პირველი მნიშვნელოვანი ნაკადი კუნძულზე მოვიდა დიდი ბრიტანეთის მმართველობის პერიოდში (1881-1960 წწ.). დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ გადაწყდა, რომ ახალი მთავრობის შემადგენლობაში შევიდოდა 70 % ბერძენი, ხოლო 30 % თურქი, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელნი, მოსახლეობის მხოლოდ 18 %-ს შეადგენდნენ. 1974 წელს, კვიპროსში თურქების შეჭრის შემდეგ, ქვეყანა ორ ნაწილად გაიყო. თურქების ძირითად საცხოვრებლად ქვეყნის ჩრდილოეთი ნაწილი იქცა, ხოლო ბერძნებისთვის — სამხრეთი.

ამჟამად კვიპროსელი თურქების უდიდესი ნაწილი ცხოვრობს ჩრდილოეთ კვიპროსში (179 000), ასევე დიდ ბრიტანეთში (150 000), თურქეთში (50,000), ავსტრალიაში (25 000), გერმანიაში (10 000), კანადაში (5 000), აშშ-ში (5 000), დაახლოებით 2 500 კვიპროსელი თურქი ცხოვრობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კვიპროსელი ბერძნები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კვიპროსელი თურქების ისტორია (ინგლისური)
* კვიპროსელი თურქების ისტორია დიდ ბრიტანეთში დაარქივებული 2007-05-17 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* კვიპროსელი თურქების ასოციაცია დაარქივებული 2008-02-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Kyriacos kousoulides. CIA Factbook.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-02. ციტირების თარიღი: 2015-04-19.
2. ↑  Association of Turkish Cypriots Abroad. ATCA news: National census held on 01/05/06 records a population of 264,172.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-11. ციტირების თარიღი: 2008-07-09.
3. ↑  BBC Your Voice; Turkish today by Viv Edwards
4. ↑  Embassy of the Republic of Turkey in London
5. ↑  Yesterday & Today — Turkish Cypriots Of Australia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-02-16. ციტირების თარიღი: 2015-04-19.
6. ↑  Turkish Cypriots seek recognition
7. ↑  Cypriot Americans
**კონსტანტინე ივანეს ძე მუხრანბატონი** (დ. 24 დეკემბერი, 1838 ― გ. 2 მაისი, 1903) — ქართველი მემამულე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საზოგადო მოღვაწე.

კონსტანტინე მუხრანბატონი
დაიბადა ივანე მუხრანბატონისა და ნინო ლევან V-ის ასულ დადიანის ოჯახში. მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853-1856), აგრეთვე ბრძოლებში დაღესტნის დასამორჩილებლად. რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 ომში მეთაურობდა პოლკს. ომის შემდეგ სამხედრო სამსახურს თავი დაანება და ხელი მოჰკიდა მეურნეობას, რომელიც კაპიტალისტური გზით ვითარდებოდა. რამდენიმეჯერ იყო არჩეული თბილისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა წინამძღოლად (მარშალი). 1895 წელს იმპერატორმა უბოძა სამეფო სახლის ეგერმაისტერობა და რამდენიმე ხანს პეტერბურგში ცხოვრობდა. მატერიალურად ეხმარებოდა ქართულ ეროვნულ დაწესებულებებს, ჰყავდა ბევრი სტიპენდიატი გიმნაზიებსა და უნივერსიტეტებში. დიდი თანხა გაიღო ქართული გიმნაზიის შენობის (შემდგომში უნივერსიტეტი) ასაგებად.

დაქორწინებული იყო ელისაბედ ნიკოლოზის ასულ ფალავანდიშვილზე. შვილები არ დარჩენიათ.

ლიტერატურა
----------

* *გვრიტიშვილი დ.* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ. 1955;
* *ბენდიანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 231.
* "მუხრანბატონთა გენეალოგიური ტაბულა" (იური ჩიქოვანი, სოსო ბიჭიკაშვილი, დავით ნინიძე) - კრებული "არტანუჯი" N 5 - 1996 წ. - გვ.28-36

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

კონსტანტინე მუხრანბატონი – საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**არალი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **არალი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**არალის ზღვა**, ასევე **არალის ტბა** (ყაზახ. Арал теңізі; უზბეკ. Orol dengizi; რუს. Аральскοе мοре) — მლაშე ტბა ცენტრალურ აზიაში, ყაზახეთისა და უზბეკეთის საზღვარზე. ამჟამად ტბის დიდი ნაწილი დამშრალია;ბაბა დარჩენილია მხოლოდ მისი ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილების მცირე ნარჩენები, რომლებიც ერთმანეთს ამ დროისთვის წყლით არ უკავშირდება. არალის ტბის დაშრობა იმითაა გამოწვეული, რომ ტბაში ჩამდინარე ცენტრალური აზიის ორი უდიდესი მდინარე სირდარია და ამუდარია 1960-იანი წლებიდან გამოიყენება ყაზახეთსა და უზბეკეთში ბამბის მინდვრების სარწყავად, რის შედეგადაც მდინარეების წყალი ტბამდე პრაქტიკულად ვეღარ აღწევს. 1960-იანი წლებიდან დაწყებული ტბის დაშრობის პროცესი დღემდე ადამიანის მიერ გამოწვეულ ერთ-ერთ უდიდეს ეკოლოგიურ კატასტროფად მიიჩნევა. დაშრობამდე ტბის ფართობი დაახლოებით 68 000 კმ²-ს შეადგენდა და ამ მონაცემით იგი მეოთხე ტბა იყო მსოფლიოში; სიდიდის გამო ეწოდა არალის ტბას „ზღვა".

არალის ზღვა 1960 წლის მდგომარეობით.
წყლის სწრაფ დაშრობას ხელს უწყობს ის გარემოებაც, რომ წლის განმავლობაში ნალექის რაოდენობა აქ ძალიან მცირეა, მხოლოდ 100 მმ. აორთქლებული წყალი მიღებულზე 12-ჯერ მეტია. აორთქლებამ გამოიწვია ზღვაში მარილიანობის მომატება, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია ფლორისა და ფაუნის მრავალი ჯიშის განადგურება. თევზის გაქრობის შედეგად შეწყდა მანამდე ტბაზე გავრცელებული მეთევზეობა. დამშრალ ტერიტორიაზე რჩება მარილის სქელი ფენები. დაშრობის შედეგად 1989 წელს ტბა ორად გაიყო: ჩრდილოეთის და სამხრეთის არალის ზღვებად. 2003 წელს ზღვის ზედაპირის ფართობი პირვანდელი ფართობის მეოთხედს შეადგენდა, ხოლო წყალი პირვანდელის 10%-ს.

არალის ზღვის წყლის დონის კლება

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არალის ზღვის ფონდი
* არალის ზღვის კრიზისი დაარქივებული 2017-05-12 საიტზე Wayback Machine.
* არალის ზღვის რეაბილიტაციის პროექტიდაარქივებული 2012-02-13 საიტზე Wayback Machine.
* Water-related vision for the Aral Sea basin for the year 2025
ინდოეთის ოკეანეინდოეთის ოკეანე
**ინდოეთის ოკეანე** — სიდიდით მესამე ოკეანე მსოფლიოში, რომელიც დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით 20%-ს ფარავს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სამხრეთ აზიას (ინდოეთის სუბკონტინენტს); დასავლეთით არაბეთის ნახევარკუნძულსა და აღმოსავლეთ აფრიკას; აღმოსავლეთით ინდონეზიის კუნძულებსა და ავსტრალიას; სამხრეთით კი სამხრეთის ოკეანეს. ატლანტის ოკეანისგან 20° აღმოსავლეთის მერიდიანი ჰყოფს, რომელიც აგულას კონცხიდან სამხრეთით მიემართება, ხოლო წყნარი ოკეანისგან 147° აღმოსავლეთის მერიდიანი. ინდოეთის ოკეანის ყველაზე ჩრდილოეთი წერტილი სპარსეთის ყურეში დაახ. 30° ჩრდილოეთის განედზე იმყოფება.

ინდოეთის ოკეანე თითქმის 10.000 კმ-ია სიგანეში აფრიკის სამხრეთ წერტილსა და ავსტრალიას შორის; მისი ფართობია 73.556.000 კმ², წითელი ზღვისა და სპარსეთის ყურის ჩათვლით. ოკეანის მოცულობა გამოთვლით 292,131,000 კმ³ უნდა იყოს. კუნძულები ძირითადად გარშემო მდებარე კონტინენტების სიახლოვესაა. ოკეანის კუნძული-ქვეყნებია: მადაგასკარი (მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე კუნძული), კომორის კუნძულები, სეიშელის კუნძულები, მალდივის კუნძულები, მავრიკი და შრი-ლანკა. ინდონეზია ოკეანეს ესაზღვრება. ოკეანის როგორც სატრანზიტო გზის მნიშვნელობამ ის მრავალი კონფლიქტის მომსწრე გახადა. მისი სიდიდის გამო ვერცერთმა ქვეყანამ მასზე ერთპიროვნული კონტროლი ვერ მოახდინა მე-19 საუკუნემდე, როდესაც დიდი ბრიტანეთი გახდა თითქმის მთელი მოსაზღვრე მიწების განმგებელი. ინდოეთის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში ბევრი აისბერგი დაცურავს. განსაკუთრებით დიდი აისბერგები ს. გ. 40°-მდეც აღწევენ, რაც მოქმედებს წყლის ტემპერატურაზე და მარილიანობაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინდოეთის ოკეანე***

* The Indian Ocean and the Superpowers. Routledge. 1986. ISBN 0-7099-4241-9, 9780709942412
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer დაარქივებული 2011-12-24 საიტზე Wayback Machine.
* The Indian Ocean in World History: Educational Website, Interactive resource from the Sultan Qaboos Cultural Center
* The Regional Tuna Tagging Project-Indian Ocean with details of the importance of Tuna in the Indian Ocean.. დაარქივებული 2017-09-11 საიტზე Wayback Machine.
* Detailed maps of the Indian Ocean დაარქივებული 2011-11-12 საიტზე Wayback Machine.
* The Indian Ocean Trade: A Classroom Simulation დაარქივებული 2011-09-25 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| დედამიწის სფერო | *ეს სტატია გეოგრაფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოკეანეები |
| --- |
|  |
| 
* ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე
* ატლანტის ოკეანე
* ინდოეთის ოკეანე
* წყნარი ოკეანე
* სამხრეთის ოკეანე

 |

 |
**საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი** (რუს. Президиум Верховного Совета Грузинской ССР) — საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მუდმივმოქმედი და მის წინაშე ანგარიშვალდებული კოლეგიური ორგანო, რომელიც საქართველოს სსრ-ის კონსტიტუციით გათვალისწინებულ ფარგლებში ახორციელებდა საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოს ფუნქციებს უმაღლესი საბჭოს სესიათა შუა პერიოდში.

კომპეტენცია
-----------

უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის კომპეტენციას განსაზღვრავდა რესპუბლიკის კონსტიტუცია (მმ. 113-18). მას ირჩევდა საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭო (პირველ სესიაზე) დეპუტატებისაგან თავჯდომარის, მისი 3 მოადგილის (2 — ავტონომიური რესპუბლიკებისაგან), მდივნისა და 14 წევრის შემადგენლობით. მის კომპეტენციაში იყო საბჭოების არჩევნების დანიშვნა, უმაღლესი საბჭოს სესიების მოწვევა, საქართველოს სსრ-ის კონსტიტუციის დაცვის კონტროლი და მასთან ავტონომიური რესპუბლიკების კონსტიტუციების შესაბამისობის უზრუნველოყოფა, რესპუბლიკის კანონების განმარტება, ადგილობრივი საბჭოების საქმიანობის ხელმძღვანელობა, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული წყობის საკითხები, საქართველოს სსრ-ის ავტონომიური რესპუბლიკების მთავრობათა კანონშეუსაბამო დადგენილება-განკარგულებების გაუქმება, რესპუბლიკის საპატიო წოდებების დაწესება მინიჭება, საქართველოს სსრ-ის მოქალაქეობის მინიჭება, შეწყალება, რესპუბლიკის საგარეო-პოლიტიკური საქმიანობის საკითხები და სხვა. უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს, უმაღლესი საბჭოს მორიგ სხდომაზე დასამტკიცებლად შემდგომი წარდგენის პირობები, შეჰქონდა ცვლილებები საქართველოს სსრ-ის მოქმედ საკანონმდებლო აქტივებში, სამინისტროებისა და სახელმწიფო კომიტეტების ნუსხასა და მთავრობის შემადგენლობაში, ამტკიცებდა ავტონომიური რესპუბლიკების საზღვრების შეცვლას, ქმნიდა ახალ რაიონებსა და რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქებს. უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი გამოსცემდა ბრძანებულებებს და იღებდა დადგენილებებს.

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 145.
**ჩვეულებრივი ზარნაშო** ან **ზარნაშო** (ლათ. Bubo bubo) — ფრინველი ბუსებრთა ოჯახისა.

არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ზომის ბუ. სხეულის სიგრძე 75 სმ-მდეა, მასა 4,2 კგ-მდე, ფრთის შლილი 188 სმ-მდე. დედლები მამლებზე დიდი ზომისანი არიან. ზომა და შეფერილობა გეოგრაფიულად იცვლება (გამოყოფენ 15-ზე მეტ ქვესახეობას). ფონი ჟანგმიწოვან-მურადან (ჩრდილოეთი ევროპა) ან რუხ-კრემისფერიდან (დასავლეთი ციმბირი) ქვიშისფრამდეა (ირანი); მუქი ნახატები სხვადასხვა ინტენსივობით ახლავს თან. ახასიათებს ფართო გრძივი ლაქები მკერდზე და წვრილი განივი წინწკლები მუცელზე. თვალის ფერი ყვითელ-ნარინჯისფრიდან წითლამდეა. ძახილი მძლავრი, ჩვეულებრივ დაბალი ორმარცვლიანი გრიალია, ზოგჯერ ხარხარი, ტირილი, გუგუნი, მწივანა ყვირილიც.

გავრცელებულია ევრაზიაში ტყეების ჩრდილოეთი საზღვრიდან ახლო აღმოსავლეთის უდაბნოებამდე, ტიბეტის მთის სტეპებამდე (ზღვის დონიდან 5000 მეტრ სიმაღლემდე) და ჩინეთის ტროპიკულ სამხრეთ ნაწილამდე; ადამიანთა მიერ დევნისა და საცხოვრებელი ლანდშაფტების რღვევის გამო მრავალ რაიონში გაქრა. წყვილი მთელი წლის მანძლზე ერთ ტერიტორიაზე რჩება, სეზონურად იშვიათად მომთაბარეობს.

იკვებება მღრღნელებით, ზღარბებით, ბაყაყებით, თევზებით, ბატებით, სოღოებით, კურდღლებით, ჩლიქოსანთა ნაშიერებით.

ბუდობენ ნიშებში, მცირე გამოქვაბულებში, იშვიათად ფუღუროებსა და მტაცებელ ფრინველთა ბუდეებში. დედალი 2–5 კვერცხს დებს; ინკუბაცია 33–35 დღე გრძელდება. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-ზე მეტ წელს შეადგენს. შეტანილია მრავალი ევროპული ქვეყნის წითელ წიგნში.

ლიტერატურა
----------

* *Коблик Е. А.* ФИЛИН დაარქივებული 2020-06-22 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 33. Москва, 2017, стр. 340

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 486.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 88, 115, 188.
**ბუფალო ბილი** (ინგლ. Buffalo Bill; ['bʌfələʊ bil]; ნამდვ. სახელი **უილიამ ფრედერიკ კოუდი** ინგლ. William Frederick Cody; დ. 26 თებერვალი, 1846 — გ. 10 იანვარი, 1917) — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის პოლკოვნიკი, მზვერავი, დილიჟანსის გამცილებელი, ბიზონებზე მონადირე (აქედან მომდინარეობს მისი მეტსახელიც).

ბიოგრაფია
---------

ბუფალო ბილი დაიბადა 1846 წლის 26 თებერვალს. ბუფალო ბილს სახელი მოუხვეჭა მის მიერ გამართულმა პოპულარულმა წარმოდგენებმა „ველური დასავლეთი" („Wild West"). იქ თამაშდებოდა თეატრალიზებული სცენები — ინდიელების თავდასხმა თეთრ მოსახლეობაზე, დილიჟანსის გაძარცვა, ბიზონებზე ნადირობა და მრავალი სხვა. მაყურებლისათვის ეს სამსაათიანი წარმოდგენები იყო სრულიად ახალი ხილი. ამ მშვენივრად დადგმულ სპექტაკლებში, რომელიც მიჩნეულია ამერიკული შოუ-ბიზნესის საწყისად, კოვბოები და ინდიელები აჩვენებდნენ ბრძოლისა და ძარცვის სცენებს, ატარებდნენ შეჯიბრს ჯირითში, ლერიეტის ხმარებასა და მიზანში სროლაში. წარმოდგენა იმდენად დამაჯერებლად იყო დადგმული, რომ მაყურებლისათვის ბუფალო ბილის „ველური დასავლეთი" რეალურ „ველურ დასავლეთად" აღიქმებოდა. 

ამ შოუში მონაწილეობის მისაღებად ბუფალო ბილმა მრავალი ნამდვილი კოვბოი და ინდიელი მოიპყრო (რომელთა შორის იყო ლეგენდარული ბელადი მჯდომარე ხარი). ველური დასავლეთის წარმოდგენებით ბუფალო ბილმა მთელი ამერიკა შემოიარა, ხოლო 1880-1900-იან წლებში ევროპაშიც იმოგზაურა.

ბუფალო ბილის შოუში მონაწილეობდნენ გურული მოჯირითეებიც. პირველად ისინი შოუს შეუერთდნენ 1892 წელს, ინგლისში, ხოლო 1893 წელს კი ისინი აშშ-ში ჩავიდნენ. გურულები „რუსი კაზაკების" სახელით 30 წელზე მეტ ხანს გამოდიოდნენ ბუფალო ბილისა და სხვა ცირკებისა და შოუების არენებზე, მათ საყოველთაო აღიარება მოიპოვეს და დიდი გავლენა იქონიეს კოვბოებზე. ქართველი ცხენოსნების გამოსვლა „ველური დასავლეთიის" შოუს მთავარ წარმოდგენად ითვლებოდა. გურულებს სხვადასხვა მიზეზთა გამო ეძახდნენ კაზაკებს, უმთავრესი ის იყო, რომ საქართველო მაშინ რუსეთის იმპერიაში შედიოდა და აქედან გამომდინარე ყოველი მისი მოქალაქე რუსად მოიაზრებოდა. „ველური დასავლეთის" განთქმული მკვლევარი და ისტორიკოსი დი ბრაუნი წერდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ცხენზე ჯირითი როდეოში შემოიტანეს თავზეხელაღებულმა კაზაკებმა... კაზაკების თავბრუდამხვევი ტრიუკებით დაინტერესებულმა კოვბოებმა ეს გაითავისეს და შემდგომ თავისებური ვარიანტი წარმოადგინეს ამერიკულ როდეოში. ის ასევე ყურადღებას ამახვილებს კაზაკების გავლენაზე როდეოს მონაწილეთა ჩაცმულობაზეც: „ნაირფეროვანი კოსტუმები შოუს განუყოფელი ნაწილი იყო და შესაძლებელია, რომ როდეოსთვის დამახასიათებელი უცნაური ჩაცმულობა კაზაკი მოჯირითეების გავლენის შედეგი იყოს." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* ირაკლი მახარაძე, „ველური დასავლეთის მხედრები" — „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა", თბილისი, 2011;
* Irakli Makharadze, „Georgian Trick Riders in American Wild West Shows, 1890s-1920s" — McFarland Publishers.
ლაბრგვილი ( ეროვნული სპორტის სახეობა)
-------------------------------------

```
    **ლაბრგვილი** ( ლაბრგვილ) - სვანეთში გავრცელებული ჭიდაობის სახეობა. როგორც სხვა კუთხეებში, აქაც უმეტესწილად ორთაბრძოლები სხვადასხვა დღესასწაულებზე იმართებოდა. სვანეთში მამაკაცები  თავისუფალ დროსაც ეჭიდებოდნენ ერთმანეთს. ჭიდაობის ამ სახეობისთვის დამახასიათებელი ჩაცმულობა იყო სვანური შალის ხალათი, რომელზეც აუცილებლად შემოჭერილი იყო ქამარი. ქამარში ხელის ჩავლება დაშვებული იყო. ლაბრგვილისთვის დამახასიათებელი იყო ქართული ჭიდაობის სხვადასხვა ელემენტები : გარეკაური, შუაკაური, მოგვერდი და სხვ. ძლიერი მოჭიდავეები ნაკლებად იყენებდნენ ფეხს. ეს იმითაც იყო გამოწვეული, რომ ფეხის გამოყენებისას მოჭიდავე შეიძლებოდა თავისივე ილეთს წამოგებოდა. სვანური ჭიდაობის ამ სახეობაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა სისწრაფეს. მოულოდნელობის თავიდან ასაცილებლად მოჭიდავეები ერთმანეთს ესალმებოდნენ. აქ ქართული ხასიათიც ვლინდება -  ჩუმად მიპარვა და მოტყუებით გამარჯვება მიუღებელი იყო. წაქცეულად ითვლებოდა ბეჭზე დაცემული მოწინააღმდეგე, თუმცა ერთხელ წაქცევა საკმარისი არ იყო, წაქცეულს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა ჭიდაობის გაგრძელება, ჭიდაობის გაგრძელებაზე უარის თქმა სირცხვილად ითვლებოდა. ჩოქზე დაცემა სამჯერ წაქცევად ითვლებოდა. თუ ჭიდაობა დიდხანს გაგრძელდებოდა, მაშინ ხალხი მოჭიდავეებს გააშველებდა. სვანეთში ჭიდაობა ზამთარშიც იმართებოდა მიცვალებულთა მოხსენიების დღეს. 
```

ლიტერატურა
----------

  

* *ელაშვილი. ვ.* „ქართული ჭიდაობა" — თბილისი, 1975; გვ. 22
* თოფჩიშვილი რ, ,,საქართველოს ეთნოგრაფია / ეთნოლოგია ", თბილისი, გამომცემლობა ,,უნივერსალი", 2010, გვ.641
**ავა გარდნერი** (ინგლ. Ava Lavinia Gardner , დ. 24 დეკემბერი, 1922, ბროგდენი, — გ. 25 იანვარი, 1990, ვესტმისტერი) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც შეყვანილია „American Film Institute"-ის ყველა დროის საუკეთესო ვარსკვლავების სიაში.

პირადი ცხოვრება
---------------

გარდნერი იყო 18 წლის, როდესაც კინოსტუდია „MGM"-თან კონტრაქტს მოაწერა ხელი. კონტრაქტის თანახმად დამწყებ მსახიობს კვირაში 50 დოლარს გადაუხდიდნენ. სტუდია „MGM"-ის ერთმა ახალგაზრდა კლერკმა გარდნერი შემთხვევით აღმოაჩინა, როცა ნიუ-იორკელი ფოტოგრაფის — ლარი ტერის სახელოსნოს ჩაუარა და ვიტრინაში გამოფენილი ულამაზესი უცნობი გოგონას ფოტო შენიშნა.

1950 წელს ოცდაექვსი წლის ავა გარდნერი და ოცდაცამეტი წლის ფრენკ სინატრა ერთმანეთს პირველად შეხვდნენ. ამ დროისთვის გარდნერი უკვე ცნობილი კინოვარსკვლავი იყო და მას „მსოფლიოს ყველაზე ლამაზ მტაცებელს" ეძახდნენ. გარდნერი მეორე ქმართან, სახელგანთქმულ კლარნეტისტ არტი შოუსთან ერთად უკვე აღარ ცხოვრობდა, თუმცა ოფიციალურად გაყრილები არ იყვნენ. გარდნერმა ფრენკ სინატრა გაიცნო ფილმის „ჯენტლმენები ქერებს ამჯობინებენ" პრემიერაზე. სინატრამ პირველი დანახვისთანავე მოხიბლა გარდნერი. სინატრა ჰოლივუდში მექალთანედ ითვლებოდა. რეპორტიორები ფეხდაფეხ დაჰყვებოდნენ შეყვარებულებს და ფოტო-კამერების ჩხაკა-ჩხუკით ნერვებს უშლიდნენ. მათ შორის ყველაზე თავხედებს სინატრა კბილების ჩამტვრევითად კი დაემუქრა. აგვისტოს ბოლოს მექსიკიდან დაბრუნებულმა სინატრამ გამოაცხადა თავისი გადაწყვეტილების შესახებ – გაეყაროს ცოლს და დაქორწინდეს საყვარელ ქალზე – ოფიციალურად გამოაცხადებს. 7 ნოემბერს ფილადელფიაში გარდნერი და სინატრა დაქორწინდნენ.

ფილმოგრაფია
-----------

ავა გარდნერი და გრეგორი პეკი

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1941 | ფ |  *გამხდარი კაცის აჩრდილი*  | *Shadow of the Thin Man* | გამვლელი |
| 1946 | ფ |  *მკვლელები*  | *The Killers* | კიტი კოლინსი |
| 1947 | ფ |  *სინგაპური*  | *Singapore* | ლინდა გრეჰემი |
| 1952 | ფ |  *კილიმანჯაროს თოვლიანი მთა*  | *The Snows of Kilimanjaro* | სინტია გრინი |
| 1953 | ფ |  *მრგვალი მაგიდის რაინდები*  | *Knights of the Round Table* | ჯინერვა |
| 1953 | ფ |  *მოგამბო*  | *Mogambo*  | კელი |
| 1954 | ფ |  *ფეხშიშველი გრაფინია*  | *The Barefoot Contessa* | მარია ვარგასი |
| 1958 | ფ |  *შიშველი მახა*  | *The Naked Maja*  | ჰერცოგინია ალბა |
| 1964 | ფ |  *იგუანას ღამე*  | *The Night of the Iguana* | მაქსინ ფოლკი |
| 1974 | ფ |  *მიწისძვრა*  | *Earthquake*  | რემი როისი |
| 1976 | ფ |  *კასანდრას უღელტეხილი*  | *The Cassandra Crossing*  | ნიკოლ დრესლერი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ავა გარდნერი***

* 

* ავა გარდნერი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* ავა გარდნერი საიტზე Discogs
* Ava Gardner TCM-ის კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში
* Ava Gardner Museum
* 

* ავა გარდნერი. Find a Grave. ციტირების თარიღი: June 12, 2013.
კაპუეირა ანუ საომარი ცეკვა. იოჰან რუგენდასი, 1835
**კაპოეირა, კაპუეირა** (პორტ. Capoeira [kapu'e(i)ra]) — აფრო-ბრაზილიური საბრძოლო ხელოვნება (ასევე ცეკვის, მუსიკისა და პოპ-კულტურის შემადგენელი ნაწილი) თავდაპირველად ჩამოყალიბდა კოლონიურ პერიოდში ბრაზილიაში აფრიკელ მონათა მიერ. ტექნიკა გამოირჩევა მატყუარა სწრაფი მოძრაობებით, ძლიერი აკრობატული კომპონენტებით და ზოგიერთ ვერსიებში, როგორც წესი, მუსიკის თანხლებით სრულდება.

კაპუეირას ორი მთავარი ერთმანეთისგან გამორჩეული სტილი არსებობს. ერთს ჰქვია **ანგოლა**, დამახასიათებელი ნელი, დაბალი თამაშით კაპუეირას რიტუალისა და ტრადიციების ზედმიწევნით შესრულებით. მეორე სტილია **რეჟიონალ**, გამორჩეული განუწყვეტელი აკრობატული თამაშით, სადაც ტექნიკასა და სტრატეგიას ექცევა მთავარი ყურადღება. ორივე სტილს ახასიათებს სწრაფი ვარდნითი მოძრაობები და მიწაზე გართხმული მოჩვენებითი სიმშვიდე მყისიერი წამოვარდნით, ფეხისცემითა და თავისკვრით.

კაპუეირა რეჟიონალის წარმოდგენა ამსტერდამის ქუჩაში სიტყვა კაპუეირას წარმომავლობა გაურკვეველია. ერთი ვერსიით ის შესაძლოა მიუთითებდეს ტყის ან ჯუნგლის დაწვით ან გაკაფვით მიღებულ არემარეზე. აფრო-ბრაზილიელი მეცნიერი კარლოს ეუჟენიე მიიჩნევს რომ სახელწოდება მიუთითებს დიდ მრგვალ კალათაზე სახელით კაპა, რომლითაც ქალაქელი მონები თავზე გასაყიდ საქონელს დაატარებდნენ (აქედან კაპუეირა კალათის დამტარებელი ადამიანია). ალტერნატიულად, კონგოელი მეცნიერი კია ბუნსეკი ფუ-კიაუ ვარაუდობს, რომ კაპუიერა კიკონგოს ენის სიტყვის კიპურას დამახინჯებული ფორმაა, რაც ცანცარს, მოუსვენრობას, ყოყლოჩინობას ნიშნავს. მისი აზრით ტერმინი აღწერს მამლის საბრძოლო მოძრაობებს.

ბოლო დროს, ხელოვნებას პოპულარიზაციას უწევს კაპუეირას ტექნიკის სხვადასხვა კომპიუტერულ თამაშებსა და კინოფილმებში შესრულება. კაპუეირას მუსიკა თანამედროვე პოპ მუსიკის შემადგენელი ნაწილიც გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაპოეირას ფორუმი დაარქივებული 2006-02-23 საიტზე Wayback Machine.
* ჟურნალის "პლანეტ-კაპოირა" საიტი დაარქივებული 2006-02-07 საიტზე Wayback Machine.
* Capoeira video clips from Capoeira Science დაარქივებული 2017-09-02 საიტზე Wayback Machine.
* Worldwide Capoeira Comunity
* Capoeira movement
ღვინის ეროვნული სააგენტო
**ღვინის ეროვნული სააგენტო** — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია „ვაზისა და ღვინის შესახებ" საქართველოს კანონის საფუძველზე. ღვინის ეროვნული სააგენტო თავის საქმიანობას ახორციელებს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან მუდმივი კონტაქტისა და საქართველოს შესაბამის სახელმწიფო და მეღვინეობის სფეროში მოქმედ კერძო კომპანიებთან თანამშრომლობის რეჟიმში. 

2014 წელს სააგენტომ  დაიწყო ქართული ვაზისა და ღვინის კულტურის კვლევისა და პოპულარიზაციის პროგრამის განხორციელება, რაც საქართველოს ღვინის კულტურის უძველეს კერად დადასტურებას, მევენახეობა-მეღვინეობის უწყვეტი ისტორიის რეკონსტრუქციასა და ქართული ღვინის პოპულარიზაციას ისახავს მიზნად. ქართული ღვინის პოპულარიზაციისა და ცნობადობის გაზრდის მიზნით, სააგენტოს ხელშეწყობითა და მხარდაჭერით ქართული ღვინის მწარმოებელი კომპანიები მონაწილეობას იღებენ ღვინის საერთაშორისო გამოფენებში, კონფერენციებში, კონკურსებსა და დეგუსტაციებში. 

სააგენტო ორგანიზებას უწევს საქართველოში საერთაშორისო მასშტაბის კონფერენციების, ღვინისა და მედია ტურების მოწყობას ღვინის მწერლების, ჟურნალისტების, სომელიეებისა და პროფესიონალებისათვის, ქართული ღვინის დღეების გამართვას, საიმიჯო და სარეკლამო სტატიების განთავსებას მიზნობრივი აუდიტორიისთვის, სოციალური მედიის გამოყენებას, რაოდენობრივ-ხარისხობრივი კვლევების ჩატარებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2015-02-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-09. ციტირების თარიღი: 2015-03-12.
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-09. ციტირების თარიღი: 2015-03-12.
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-03-12.
4. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-09. ციტირების თარიღი: 2015-03-12.
**თავადი ალექსანდრე ბაგრატიონ-მუხრანელი** (დ. 1853 – გ. 1918) — ქართველი დიდგვაროვანი,მუხრანბატონების სახლის უფროსი (რიგითობით), ბაგრატიონთა ყოფილი სამეფო დინასტიის მუხრანული შტოს წარმომადგენელი და ერეკლე II-ის შთამომავალი (ქალის ხაზით). იმპერიული რუსეთის სამსახურში მყოფი გენერალი და იმპერატორ ნიკოლოზ II- ის უახლოესი წრის წევრი. ალექსანდრე მოკლეს ბოლშევიკებმა რევოლუციის შემდგომი არეულობისას.

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე დაიბადა თავად ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელისა და თავადის ქალ ქეთევან არგუტინსკი-დოლგორუკოვის ოჯახში, სოფელ მჭადიჯვარში, საქართველოში. განათლება მიიღო ნიკოლაევსკის საკავალერიო სკოლაში, 1874 წელს შევიდა რუსეთის სამხედრო სამსახურში და მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878). 1893 წელს პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა და 1902 წლამდე მსახურობდა კავკასიის სამხედრო ოლქში, სანამ ნიჟნი ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკის მეთაურად დაინიშნებოდა.

1903 წელს თავადი ალექსანდრე თავისი ბიძაშვილის, კონსტანტინეს გარდაცვალების შემდეგ მუხრანის სათავადოს უფროსი გახდა (რიგითობით). მომავალ წელს იგი გენერალ-მაიორად დანიშნეს და ლეიბ-გვარდიის საკავალერიო პოლკი ჩააბარეს. 1905 წელს გახდა მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის სვიტის წევრი. იყო რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სათათბიროს წევრი.1917 წელს გენერალ-ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა. ბოლშევიკების მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდების შემდეგ, მან სცადა საქართველოში დაბრუნება, მაგრამ ტყვედ ჩაუვარდა წითელ გვარდიას ჩრდილოეთ კავკასიაში და დაიღუპა იმპერიის არმიის ოფიცრების მასობრივი მკვლელობის დროს პიატიგორსკში 1918 წლის ოქტომბერში.

ალექსანდრე ბაგრატიონ–მუხრანელს ცოლად ჰყავდა მარია გოლოვაჩოვა, ვიცე-ადმირალ დიმიტრი გოლოვაჩოვისა და ჰოლანდიელი ლეონიდა ჰესენის ქალიშვილი. მათ შეეძინათ ქალ–ვაჟი: ნინო (1882—1972) და გიორგი  (1884—1957). მისი შვილიშვილი - ირაკლი იყო ბაგრატიონთა სამეფო სახლის მეთაური ევროპაში. მეორე შვილიშვილი ლეონიდა კი რუსეთის დიდი მთავრის ვლადიმერ კირილოვიჩის ცოლი და მარია ვლადმიროვნას დედა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ბაგრატიონ-მუხრანელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ნათია უტიაშვილი; მანანა ხომერიკი. რატომ მოკლეს რუსეთში მხეცურად ალექსანდრე ბაგრატიონ-მუხრანბატონი.
გოჯი-რიუს წარწერა
**გოჯუ-რიუ** (იაპ. 剛柔流; „ძლიერი და რბილი სტილი") — ერთ-ერთი უმთავრესი ოკინავური კარატეს სტილია, რომელიც მოიცავს ძლიერი და რბილი ტექნიკის შერწყმას. ძლიერი და რბილი პრინციპი სათავეს იღებს ცნობილი საბრძოლო ხელოვნების წიგნიდან სახელწოდებით ბუბიში (ჩინურად: ვუ ბეი ჯი), რომელიც პოპულარობით სარგებლობდა ოკინაველ ოსტატებს შორის IX-XX საუკუნეებში. **გო** რაც ძლიერს ნიშნავს მოიცავს დახურული ხელის ტექნიკას ან პირდაპირ გამართულ სწორხაზოვან თავდასხმას, **ჯიუ** - რბილი, მოიცავს ღია ხელის ტექნიკას და ცირკულარულ წრიულ მოქმედებას. გოჯუ-რიუს სასწავლო პროცესში შედის როგორც სწორხაზოვანი მოქმებება ასევე ცირკულარული ილეთები როგორიცაა ბლოკები, მოწინააღმდეგის გაკონტროლება, მიწოლა, გადაგორება, დაგდება და ა.შ. 

დიდი ყურადღება ეთმობა სწორ სუნთქვას ყველა კატაში განსაკუთრებით კი სანჩინ-კატაში, რომელიც ამ სტილის ორი საბაზო კატიდან ერთია. მეორე კატა ტენშო ასწავლის ამ სისტემის რბილ-ჯუ სტილს. გოჯუ-რიუ იყენებს ადამიანის შინაგან ენერგეტიკას ახლო მანძილიდან ბრძოლის წარმოებისთვის და ამიტომ მისი გამოყენება განსაკუთრებით ეფექტურია ვიწრო და ჩეკეტილ სივრცეებში როგორიცა ტრანსპორტი, ლიფტი ან ხალხმრავალი ადგილები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История окинавского Годзю-рю დაარქივებული 2009-04-15 საიტზე Wayback Machine.
* Традиционного окинавского Годзю-рю карате-до на территории Украины დაარქივებული 2019-04-13 საიტზე Wayback Machine.
**ალეკო შუღლაძე** (დ. 1965) — ქართველი მწერალი, კინორეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
---------

### განათლება

დაიბადა თბილისში. 1987 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. პარალელურად სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტზე, კინორეჟისორის სპეციალობით, რომელიც 1989 წელს დაამთავრა.

### კინოკარიერა

1989-1993 წლებში მუშაობდა საქართველოს კინოსტუდიაში. 1994-1997 წლებში იყო მარგო კორაბლიოვას პერფორმანსის თეატრის არტისტი. 1998-2001 წლებში კინორეჟისორად მუშაობდა „კავკასიურ სახლში", რა დროის მანძილზეც გადაიღო ათამდე დოკუმენტური ფილმი ძალადობის წინააღმდეგ. 2001-2003 წლებში რეჟისორად და სცენარისტად მუშაობდა არასამთავრობო ორგანიზაციაში „სტუდიომობილი - აქცენტი მოძრაობაზე".

### სამწერლო კარიერა

წერა 1989 წელს დაიწყო. 2001 წელს მისმა მოთხრობამ „პასუხები ერთ-ერთი მცირეტირაჟიანი ჟურნალისთვის" მერიის სპეციალური პრიზი მოიგო. 2002 წელს გამოსცა პირველი რომანი „სამსარა". მას მოჰყვა მოთხრობათა კრებულები: „გაქცევის მცდელობა" (2001) და „წიგნების კაცი" (2015). 2016 წელს ავტორმა გამოაქვეყნა რომანი „გადამალვა", რომლისთვისაც მიიღო პრემია საბა საუკეთესო რომანის კატეგორიაში.

ბიბლიოგრაფია
------------

### მოთხრობათა კრებულები

* „გაქცევის მცდელობა" (2001)
* „წიგნების კაცი" (2015)

### რომანები

* „სამსარა" (2002)
* „გადამალვა" (2016)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალეკო შუღლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  პრემია საბას გამარჯვებულები და ნომინანტები 2016.
**გრიგოლ სარდიონის ძე გვიშიანი** (დ. 1 ოქტომბერი, 1911, სოფ. ილორი, ახლანდ. სამტრედია, — გ. 11 ოქტომბერი, 1979, თბილისი) — ქართველი ფარმაკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), პროფესორი (1946), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1964).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1931). 1943–1946 წლებში განაგებდა თბილისის სტომატოლოგიური ინსტიტუტის ფარმაკოლოგიის კათედრას. 1962–1973 იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პრორექტორი, 1973–1979 — ფარმაკოლოგიის კათედრის გამგე. გვიშიანის შრომებში განხილულია სამკურნალო მცენარეებისაგან მიღებული პრეპარატებისა და ქიმიური სინთეზის პროდუქტების ფარმაკოლოგია, აგრეთვე გულსისხლძარღვთა სისტემის ზოგიერთი პათოლოგიის ექსპერიმენტული ფარმაკოთერაპიის საკითხები და სხვ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ფსიქოფარმაკოლოგიური ნივთიერებები და მათი კლინიკური გამოყენების პერსპექტივები, თბ. 1965.
* Материалы по экспериментальному обоснованию лекарственной терапии атеросклероза, Тб. 1961.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 612.
**ელენე აბაზაძე-ჟივიძე** (დ. 8 ივლისი, 1899, თბილისი — გ. 16 ივნისი, 1981) — ქართველი მომღერალი და მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1976).

ბიოგრაფია
---------

1917 წელს დაამთავრა თბილისის მე-3 გიმნაზია, შემდეგ სწავლა განაგრძო კონსერვატორიაში, პროფესორ ზელიონის კლასში.

1918 წელს გადავიდა გიორგი ჯაბადარის სტუდიაში, მონაწილეობდა ქართულ კლუბთან არსებულ მუსიკალურ წრეში, რომელიც დგამდა მუსკომედიებს. ოპერეტა „ვამპუკაში" შეასრულა ვამპუკას პარტია. მონაწილეობდა სასწავლებელში გამართულ საღამოებში(მხატვრული კითხვა, წარმოდგენები, სიმღერები), აგრეთვე გორის სცენის მოყვარულთა წარმოდგენებში და ქართველ მსახიობთა (ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, ვასო აბაშიძე, შალვა დადიანი და სხვ.) საგასტროლო წარმოდგენებში. 1919-1920 წლებში შედგა მისი დებიუტი ქართველ მსახიობთა ამხანაგობის დასში. შალვა დადიანის რეჟისორობით ოპერის თეატრში შეასრულა ფერიების დედოფლის როლი (ი. გედევანიშვილის „სინათლე", II ნაწილი) და ჩაირიცხა დასში პროფესიონალ მსახიობად. ელენე აბაზაძე-ჟივიძე იყო ოზურგეთის (1920-1922), ბაქოს (1922-1923), სოხუმის (1923-1924, 1950-1951), თბილისის ქართველ მსახიობთა ამხანაგობის (1924-1925), ზესტაფონის (1925-1926), ზუგდიდის (1927-1928), მუსკომედიის (1937-1938), მცხეთის (1940-1950) თეატრების წამყვანი მსახიობი. 1929-1949 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის მსახიობი, პარალელურად მუშაობდა დუშეთის დრამწრეში (1932-1934). მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ქეთევანი(დ. ერისთავის „სამშობლო"), კატინა, ლიზა, ხანუმა(ა. ცაგარელის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ", „ხანუმა"), კრუჩინინა (ა. ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი"), თამარი (ნ. შიუკაშვილის „მეგობრობა"), ლია (ე. ჩირიკოვის „ებრაელები"), რუქაია (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი"), ოლ-ოლი (ლ. ანდრეევის „დღენი ჩვენი ცხოვრებისა"), დედა (მ. მრევლიშვილის „ხარატაანთ კერა"), ფატი (შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან") და სხვა.

ჯილდოები
--------

* 1976 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

ლიტერატურა
----------

* საიუბილეო თარიღები: თეატრი, მუსიკა, კინო, თბ. 1989, გვ. 56
* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი: 1801-1952 ტ. I, თბ. 2018, გვ. 20
* საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის გაზეთი „დურუჯი" თბ. 2017, № 5 (113) 31 მაისი, გვ. 8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე აბაზაძე-ჟივიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1976. №6. გვ. 331.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Vache07.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 27, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ჯიგრაშენის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯიგრაშენში.

აღწერა
------

დგას მდინარე ფარავნის მარჯვენა ნაპირზე, ქარაფის თავზე. დარბაზული ნაგებობაა, ნათალი ქვით ნაშენია. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედელში ერთი, სამხრეთის კედელში კი ორი ფანჯარაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, მისი კონქი კაპიტელებიან მხრებზე გადასულ თაღს ეყრდნობოდა. დარბაზის კამარა გრძივ კედლებში გაკეთებულ კაპიტელიან პილასტრებზე გადასულ თაღს ეყრდნობოდა. ამჟამად აღდგენის შედეგად არც პილასტრებია და არც საბჯენი თაღი. საკურთხეველი ამაღლებულია. ტაძარს დასავლეთ კიდეში, სახურავზე დადგმული აქვს სამრეკლო ფანჩატური.
**ფლორა (ფეოდოსია) შედანია** (დ. 4 სექტემბერი, 1910, სოფელი მერხეული, გულრიფშის რაიონი — გ. თებერვალი, 2005) — ქართველი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976). ცნობილი ქართველი რეჟისორისა და მსახიობის მიხეილ ჩუბინიძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

1939 წელს დაამთავრა მარჯანიშვილის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია, 1940 წელს კი რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

იყო სოხუმის კ. გამსახურდიას სახელობის სახელმწიფო ქართული დრამატული თეატრის მსახიობი. შესრულებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის როლები: ტატიანა (გორკის „მდაბიონი"), ხასინტა (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო"), ვარდო („სურამის ციხე", ჭონქაძის მიხედვით), ვიოლა (შექსპირის „მეთორმეტე ღამე"), გაიანე (სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი"), ლუიზა (შილერის „ვერაგობა და სიყვარული"), მარტინა (მოლიერის „ძალად ექიმი"), ბორდოხანი („დიდოსტატის მარჯვენა" გამსახურდიას მიხედვით), დამლაგებელი (ჩხაიძის „მიღების დღე") და სხვა. გადაღებულია ფილმებში: „ქვიშანი დარჩებიან" (1976), „დათა თუთაშხია" (თამარი, 1978), „ზღაპარი" (1980), „უძინართა მზე" (თამარ კლდიაშვილი, 1992), „ოქროს ობობა" (ბაბულია, 1992),

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი
* 1976: საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1998: ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფლორა შედანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ფლორა შედანია — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ფლორა შედანია — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1976. №6. გვ. 328.
**მათხოჯის წმინდა ნინოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ მათხოჯში.

აღწერა
------

მათხოჯის წმინდა ნინოს ეკლესია დარბაზული, შვერილაფსიდიანი ტაძარია, დასავლეთის სამრეკლოთი. ეკლესია ნაშენია თლილი კვადრებით, ღობის თარაზულობა დაცულია. სამრეკლოს პირველი სართული კარიბჭის ფუნქციას ასრულებს. დასავლეთ კედელში თაღოვანი კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით კი კარიბჭე ეკლესიას ფართო თაღით უკავშირდება. ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში თაღოვანი სარკმლებია გაჭრილი. სამრეკლოს მეორე და მესამე სართულებზე ასვლა ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთ კედელთან მიდგმული ქვის კიბით შეიძლება. მეორე სართული კვადრატული გეგმის მქონე ოთახია, ბრტყელი გადახურვით. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, კედლების ზედა ნაწილი მომრგვალებულია. მესამე სართული თაღებით გახსნილი წახნაგოვანი ფანჩატურია, რომელსაც შებრტყელებული გადახურვა აქვს. სამრეკლოს მეორე სართულის ჩრდილო და სამხრეთ ფასადზე, სარკმლის მაღლა რელიეფური ჯვრებია ჩასმული. ეკლესიის აფსიდა შვერილია, იგი იმეორებს საკურთხევლის შიდა ნახევარწრიულ ფორმას. სარკმლები თაღოვანია, შიდა კედლები ფლეთილი ქვითაა აყვანილი. ფასადზე, აფსიდის ჩრდილო ნაწილის წყობაში, ჩუქურთმიანი ქვაა ჩატანებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9695
**ლიბერთი ბანკი**, ყოფილი „სახალხო ბანკი", ყოფილი „აგრომრეწვბანკი" — კერძო ბანკი საქართველოში. საქართველოს მასშტაბით ბანკს ფილიალების უდიდესი ქსელი აქვს.

2009 წლის სექტემბერში ბანკის აქციათა 91,2 % შეიძინა კომპანიამ Liberty Investments Holding B.V. — ერთობლივი საწარმო შექმნილი საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და საქართველოს ბანკის ყოფილი ხელმძღვანელი ლადო გურგენიძისა და რუმინელი მეწარმე დინუ პატრიციუს მიერ.

2017 წელს „ლიბერთი ბანკში" აქციათა საკონტროლი პაკეტის მფლობელი შეიცვალა. აქციათა 74.64%-იანი წილი ნიდერლანდების სამეფოში დაარსებულმა კომპანიამ „European Financial Group B.V."-მ შეიძინა. გარიგების შედეგად ბანკის ბენეფიციარი მესაკუთრეები გახდნენ ირაკლი რუხაძე (აშშ-ის მოქალაქე), ბენ მარსონი (გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქე) და იგორ ალექსეევი (აშშ-ის მოქალაქე). 

2023 წელს ,,ლიბერთი" ბანკმა გააფორმა ,,ORBI Group"\_თან ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც აქციათა 20,3% გადავიდა მათ დაქვემდებარებაში.

სქოლიო
------

1. ↑  ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და რუმინელი მილიარდერი სახალხო ბანკს ყიდულობენ დაარქივებული 2011-06-07 საიტზე Wayback Machine.. სივილ ჯორჯია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
| ეკონომიკა | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
***Halicephalobus mephisto*** — გაეტან ბორგონისა და ტალის ონსტოტის მიერ 2011 წელს აღმოჩენილი ნემატოდების სახეობა. 
აღნიშნული ნემატოდი გამოავლინეს „ბეატრიქსისა" და „დრიფონტეინის" შახტებში (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა), ოქროს მოპოვების დროს ერთ-ერთ მადანში, 0.9 კმ, 1.3 კმ და 3.6 კმ სიღრმეებზე. ჭიების სიგრძე შეადგენს 0,52—0,56 მმ-ს.

ჭიები ბინადრობდნენ მცირეოდენ შეგუბებულ წყლებში, რომლის ტემპერატურა დაახლოებით 48°C შეადგენდა. 
ტალის ონსტოტმა აღნიშნა, რომ ძლიერ შეშფოთდა, როდესაც დაინახა ამ ჭიების მოძრაობა და განმარტა, რომ ისინი გამოიყურებოდნენ მოშავოდ, მომცროდ და მარდად. 
ნემატოდების ამ სახეობის აღმოჩენა მნიშვნელოვანია იმით, რომ 2011 წლამდე არც ერთი სხვა მრავალუჯრედიანი ორგანიზმი დედამიწის ზედაპირიდან არ ყოფილა შემჩნეული ამხელა სიღრმეზე (2 კილომეტრზე და მეტი).

Halicephalobus mephisto მაღალი ტემპერატურის მიმართ მყარია, გამრავლება უსქესო აქვთ, იკვებება მიწისქვეშა ბაქტერიებით. 
რადიონახშირბადის ანალიზის შედეგად მიწისქვეშა წყლების ასაკი, რომელშიაც აღნიშნული ჭიები ცხოვრობდნენ, შეადგენდა 3-დან 12 ათას წელს.

Halicephalobus mephisto-ს სიცოცხლისადმი ჰქონდათ მიდრეკილება ასევე ისეთ წყალში, სადაც ნახშირბადის ექსტრემალური დონე დაბალი იყო.

ნემატოდების ამ სახეობამ სახელწოდება მიიღო მეფისტოფელიდან გამომდინარე, რომელიც თქმულებაში ცნობილია როგორც ბოროტმექმედი სული, ე.ი. ბნელეთში მობინადრე.

ცნობილ სამეცნიერო ჟურნალში Nature - Halicephalobus mephisto შეყვანილ იქნა როგორც დედამიწაზე ყველაზე ღრმად მობინადრე მრავალუჯრედიანი ორგანიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნემატოდები
* მრავალუჯრედიანი ორგანიზმები

სქოლიო
------

1. ↑  დიდ სირღმეებზე მიაკვლიეს მრავალუჯრედიან ორგანიზმებს. ukrinform (2011.06.07).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-11. ციტირების თარიღი: 2011-06-09.
2. 1 2 3 4  Borgonie J. García-Moyano, A.; Litthauer, D.; Bert, W.; Bester, A.; van Heerden, E.; Möller, C.; Erasmus, M.; Onstott, T. C.. Nematoda from the terrestrial deep subsurface of South Africa. nature.com. ციტირების თარიღი: 2011-06-09.
3. ↑  ჯოჯოხეთის ჭიები რომლებიც მიწისქვეშა წყლებში იმალებიან. News Line (2011-06-07).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-31. ციტირების თარიღი: 2011-06-09.
4. ↑  აღმოჩენილია ჭიების სახეობა, რომლებიც დედამიწის ზედაპირიდან რამდენიმე კილომეტრზე ბინადორბენ. Эхо Москвы (09.06.2011). ციტირების თარიღი: 2011-06-10.
5. 1 2 3  Carpenter, Jennifer.  (2011-06-02) Deepest living land animal found. *BBC*. ციტირების თარიღი: 2011-06-03.
6. ↑  Marc Kaufman.  (June 1, 2011) ‘Worms from hell’ unearth possibilities for extraterrestrial life. The Washington Post.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-24. ციტირების თარიღი: 2011-06-09.
**სერგო მაზმიშვილი** (დ. 1934 — გ. 2006) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, მეტალურგი, ტქნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1957 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი. 1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტი.

მუშაობა დაიწყო პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში „შავი ლითონების მეტალურგიის" კათედრაზე ასისტენტად. მისი მეცნიერული და პედაგოგიური მოღვაწეობა მთლიანად პოლიტექნიკურ ინსტიტუტს უკავშირდება. 1961-1969 წლებში რაზმის მომზადებისა და გადამუშვების პრობლემური ლაბორატორიის მთავარი ინჟინერი. 1969-1972 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი და „შავი ლითონების მეტალურგიის" კათედრის დოცენტი. 1972-1974 წლებში აღნიშნული ლაბორატორიის სექტორის გამგე. 1977 წლიდან გარდაცვალებამდე — ლაბორატორიის ხელმძღვანელი და კათედრის პროფესორი. გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მას ეკუთვნის ფუნდამენტური გამოკვლევები სამხრეთ საქართველოში არსებული მანგანუმის საბადოს ირგვლივ.

ჯილდოები
--------

* ღირსების ორდენი
* ღირსების მედალი
* გიორგი ნიკოლაძის სახელობის მედალი

ლიტერატურა
----------

* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები: კრებული/შემდგ.: მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე [და სხვ.]. თბ. 2012, გვ. 103

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგო მაზმიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი



1. ↑
**სიგარა** (ფრანგ. cigare ესპ. cigarro) — ცილინდრული (ან მასთან ახლოს) ფორმის ნაგლინი თამბაქოს ფოთოლი, რომლის მოწევაც შესაძლებელია.

სიგარამ პოპულარობის მოპოვება ჯერ კიდევ მე-16 საუკუნეში დაიწყო ესპანელ კონკისტადორებს შორის; ასი წლის შემდეგ ის გაჩნდა ევროპაში და 1817 წელს კუბის თამბაქოზე ესპანეთის მონოპოლიის გაუქმების შემდეგ, სიგარა გავრცელდა მთელ მსოფლიოში.

დღეს სიგარების ყველაზე ცნობილი ბრენდები მზადდება კუბაში, ასევე დომინიკის რესპუბლიკაში, ჰონდურასში, ნიკარაგუასა და კარიბის ზღვის სხვა ქვეყნებში.

ეტიმოლოგია
----------

სახელი *cigarro* მომდინარეობს ესპანური სიტყვიდან *cigarro*, რომელიც, სავარაუდოდ, მომდინარეობს სიტყვიდან *sik’ar* (ან sic’ar), რომელიც მაიას იუკატეკანურ ენაზე აღნიშნავს თამბაქოს მოწევის პროცესს.

ისტორია
-------

ნაგლინი ფოთლების მოწევა ევროპაში ინდიელებისგან კრისტოფერე კოლუმბის ექსპედიციების შედეგად მოვიდა. 1492 წლის ოქტომბერში ევროპელებმა, რომლებმაც სამხრეთ ამერიკაში ჩასხდნენ, შენიშნეს, რომ ადგილობრივები რიტუალური ცერემონიების დროს ინჰალაციისთვის იყენებდნენ «cohiba» მცენარის ფოთლებზე შემოხვეულ ცეცხლმოკიდებულ სიმინდის ფოთლებს, რომლებიც აწარმოებენ არომატულ კვამლს. მოგვიანებით ეს სიტყვა გამოიყენეს კუბაში ცნობილი ბრენდის სიგარების დასასახელებლად.

პირველი ევროპელი, ვინც თამბაქოს მოწევა სცადა, იყო კოლუმბის კომპანიონი, კაპიტანი როდრიგო დე ხერესი, რომელიც მოგვიანებით იმდენად გახდა თამბაქოზე დამოკიდებული, რომ ესპანეთში დაბრუნების შემდეგ, „მოწევის უნარის" საჯარო დემონსტრირების შემდეგ, ის დააპატიმრეს. ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ ეშმაკმა შეიპყრო იგი.

თუმცა ის, რასაც ინდიელები ეწეოდნენ, მხოლოდ ნაწილობრივ მოგვაგონებდა თანამედროვე სიგარას. მხოლოდ მე-17 საუკუნეში, ესპანელ კონკისტადორებს შორის, თანდათან გაჩნდა იდეა თამბაქოს ფოთლებიდან შეხვეული სიგარის შესახებ. პირველი სიგარის ქარხანა კუბაში 1541 წელს გამოჩნდა. მაგრამ პირველად სიგარები ევროპაში მხოლოდ 1717 წელს გამოჩნდნენ, სადაც მანამდე თამბაქოს ყნოსავდნენ ან ეწეოდნენ მხოლოდ ყალიონით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიგარა
* How to Roll Cigars: Chopped Filler Double Binder Method
* How To Roll Cigars, from Binder Prep to Triple Cap
* Rolling A Robusto
* Conan Visits A Cuban Cigar Factory | CONAN on TBS
მარტო ეს ცხოველი არ არის. ძალიან ბევრ ცხოველს აქვთ გამაფრთხილებელი ნისანი

ბაყაყის გამაფრთხილებელი შეფერილობა
**გამაფრთხილებელი შეფერილობა** — მკვეთრი, თვალში საცემი შეფერვა, რაც ახასიათებს ზოგ ცხოველს და საჭმელად მის უვარგისობაზე მიანიშნებს. გამაფრთხილებელი შეფერილობა იცავს მას მხოლოდ ისეთი ცხოველებისგან, რომლებსაც კარგად განვითარებული მხედველობის წყალობით შეუძლიათ ფერების გარჩევა და რთული რეფლექსური მოქმედების მეოხებით გამომუშავებული აქვთ პირობითი რეფლექსი ამა თუ იმ ფერზე. გამაფრთხილებელი შეფერილობა ჩვეულებრივ ახასიათებთ ცხოველებს, რომლებსაც აქვთ მსუსხავი უჯრედები (მრავალი აქტინია), შხამიანი ჯირკვლები და ეკლები (ზოგიერთი თევზი და მწერი), ძვლოვანი ჯავშანი, შხამიანი „ხორცი" ან შხამიანი ლორწო (სალამანდრა, გომბეშო, ვასაკა, ზოგი შხამიანი გველი, ხვლიკი), ან არასასიამოვნო სუნის სითხეს გამოყოფენ (მრავალფეხიანები, ხოჭოები, სწორფრთიანები, ბაღლინჯოები, პეპლები, სხვადასხვა მყრალა). ამიტომ მტაცებლებს სწრაფად უმუშავდებათ პირობითი რეფლექსი ასეთი ცხოველების გამაფრთხილებელ შეფერილობაზე. ასეთი ცხოველები მოძრაობენ ნელა და მტაცებლის თავდასხმის დროს ისეთ პოზას იღებენ, რომ ადვილად შესამჩნევნი გახდნენ. ზოგჯერ გამაფრთხილებელ შეფერილობას ახლავას მფარველობითი შეფერილობა ან „მუქარის პოზები", გამაფრთხილებელი ბგერები და სუნი. გამაფრთხილებელი შეფერილობა ხელს უწყობს სახეობის შენარჩუნებას არსებობისათვის ბრძოლაში. იგი გამომუშავდა ორგანიზმების ევოლუციურ პროცესში ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 649.
ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი
**ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი** — ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალი, დაარსდა 1971 წელს სოფელ ბარდნალაში. პოეტის დამ მედეა ასათიანმა და მეუღლემ ანა ვაჩნაძემ უსასყიდლოდ გადასცეს მუზეუმს პოეტის მამისეული სახლი. 

დაახლოებით 170 წლის ქართულ ოდა-სახლს, რომელიც წაბლის ხის ბოძებსა და დოშაყებზე დგას, გარს უვლის რიკულებიანი ღია აივანი. სახლის პირველ სართულზე მოწყობილია დიდი ოთახი („პალატი") ბუხრითა და მარნით, სადაც დევს მამაპაპეული ხორგა, ჩაჭილა, ხაპი, ხის გობები, სპილენძის კარდალები, თიხის დოქები. ეზოში დგას „სახლის წინ ნაგრიგალარი, გაფითრებული ჭადარი", იქვე ახლოს მოსჩქეფს „გაცივებული ბინული". ეზოში შემორჩენილია ლეჩხუმური ჯიშის ხეხილი: თურაშაული, აბილაური, ყინულა, შავი ქლიავი, ცოლიკაურის ჯიშის ყურძენი; ვენახშია პოეტის მამის – მექი ასათიანის საფლავი. პოეტის საწოლ ოთახში (რომელიც გადაჰყურებს ცხენისწყალს, ფანჯრიდან კი ჩანს ხვამლის მთა) დგას საწოლი ლადოსეული ბალიშითა და გადასაფარებლით, დგას ძველისძველი მაგიდა, რომელსაც საწერ მაგიდად იყენებდა ყმაწვილი პოეტი; აქვეა მარმარილოს სამელნე, კალმისტარი, კუთხეში მოთავსებულია ლერწმის თარო ლადოსეული წიგნებით და ის ცისფერი სარწყული, რომელსაც უძღვნა ლექსი („სარწყული") და სხვ.

სახლ-მუზეუმში პირველი ექსპოზიცია 1971 წელს ნ. აგიაშვილის კონსულტაციით მოამზადეს მ. ასათიანმა და ა. ვაჩნაძემ. 1984 წელს სახლ-მუზეუმს ჩაუტარდა რესტავრაცია და მიეცა ის პირვანდელი სახე, რომელიც სახლს პოეტის სიცოცხლეში ჰქონდა. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია. სახლ-მუზეუმის ფონდში 400-მდე ექსპონატია. 1985 წლიდან სახლ-მუზეუმში ტარდებოდა სახალხო დღესასწაული „ლადოობა" (მაისის ბოლო კვირა); იგი ცაგერში დაწყებული სახალხო დღესასწაულის „ცაგერობის" (ყოველწლიურად აღინიშნებოდა 1985 წლიდან) გაგრძელება იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ონის მუნიციპალიტეტი | 
ონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
 |
|  |
| ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი | 
ამბროლაურის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი  ·  ფუსტელთა სკოლა-მუზეუმი
 |
|  |
| ლენტეხის მუნიციპალიტეტი | 
ლენტეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
 |
|  |
| ცაგერის მუნიციპალიტეტი | 
ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  ·  ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი  ·  სევერიან ისიანის სახლ-მუზეუმი  ·  არჩილ გელოვანის სახლ-მუზეუმი
 |

 |