recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბაგრამი** (დარი. بگرام Bagrām, ასევე ბეგრამი) — ისტორიული ქალაქი ავღანეთში. განლაგებულია ქაბულის ჩრდილოეთით 60 კილომეტრში, ბაგრამის ოლქში, ფარვანის პროვინცია.

ისტორია
-------

აღნიშნულ ტერიტორიაზე ანტიკური ხანიდან არსებობდა ქუშანთა ქალაქი ქაფისი, რომელიც ღორბანდისა და ფანჯშერის ხეობების კვეთაზე, თანამედროვე ჩარიქართან ახლოს მდებარეობდა. ამ ისტორიული ქალაქის გეოგრაფიულმა განლაგებამ იგი აქცია საკვანძო გადასავლელად აბრეშუმის გზაზე. ქალაქი არსებობდა ძველი წელთაღრიცხვით II საუკუნიდან ახალი წელთაღრიცხვით IV საუკუნის შუა ხანებამდე. ძვ. წ. 500-იანი წლების შუა ხანებში სპარსეთის აქემენიანთა დინასტიის კიროს II დიდმა საკების წინააღმდეგ ლაშრობისას ქალაქი გაანადგურა. განადგურებული ქალაქი მალევე აღადგინა კიროსის მემკვიდრემ, დარიოს I-მა. ძვ. წ. 320-იან წლებში ალექსანდრე დიდმა დაიკავა ქალაქი და დააარსა ციხე-ქალაქი „კავკასიის ალექსანდრია". ახალი ქალაქი აშენდა ჰიპოდამის გეგმის მიხედვით, რომელიც იყო ბერძნული ქალაქგეგმარების დამახასიათებელი ნიშანთვისება — აგურის კედლები კუთხეებში გაძლიერებული კოშკებით. მთავარი ქუჩა ესაზღვრებოდა სავაჭრო და სახელოსნო ობიექტებს. მაკედონელის გარდაცვალების შემდეგ ძვ. წ. 323 წელს ქალაქი გადაეცა ალექსანდრეს მხედართმთავარ სელევკეს, რომელმაც ძვ. წ. 305 წელს ქალაქი ინდოეთის მაურიელებს მიჰყიდა. მას შემდეგ რაც მაურიელები დაამხო სუნგას დინასტიამ ძვ. წ. 185 წელს, ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს ლაშქარი დემეტროს I ბაქტრიელის მეთაურობით შეიჭრა და დაიკავა ჩრდილოდასავლეთი ინდოეთი (თანამედროვე პაკისტანი).

1936 წლიდან გათხრებს აწარმოებდნენ ფრანგი არქეოლოგები ჟ. აკენი, შემდეგ რ. გირშმანი. ქალაქი აშენებული იყო რეგულარული გეგმით და გარს ერტყა კოშკებიანი გალავანი. გაითხარა მთავარი ქუჩა, სასახლე და საცხოვრებელი სახლები. აღმოჩნდა ადგილობრივი და შემოტანილი (ინდოეთიდან, რომიდან, ჩინეთიდან) თიხის, მინისა და ბრინჯაოს მხატვრული ნაკეთობანი. სასახლეში ნაპოვნ სპილოს ძვლის ფირფიტებზე ამოკვეთილია მოცეკვავე ქალების ფიგურები.

თანამედროვეობა
--------------

ბაგრამის ავიაბაზა. ხედი ავიაბაზის ავიასამეთვალყურეო კოშკიდან
ბაგრამში მდებარეობს სტრატეგიული მნიშვნელობის ბაგრამის ავიაბაზა, რომლიდანაც ხორციელდება აშშ-ის საჰაერო მოქმედებები ავღანეთში. 3000 მეტრიანი ასაფრენ-დასაფრენი ზოლი აშენდა 1976 წელს და იგი იყო საბჭოთა საჰაერო ძალების უმსხვილესი ბაზა 1979-1989 წლებში ავღანური კამპანიის დროს. ბაგრამის აეროდრომის ტერიტორიაზე განთავსებულია სამი მსხვილი ანგარი, საკონტროლო კოშკი და უამრავი სხვა ნაგებობა. ავიაბაზაში ერთდროიულად შეიძლება განთავსდეს 110-მდე საფრენი აპარატი. 2015 წლის მდგომარეობით ბაგრამის ავიაბაზაზე ბაზირებს აშშ-ის საჰაერო ძალების 455-ე საექსპედიციო ფრთა.
ბაგრამში ასევე მდებარეობს ფარვანის საპყრობილე. ეს იყო უკანასკნელი საპატიმრო დაწესებულება ავღანეთში, რომელიც იმყოფებოდა შეერთებული შტატების მთავრობის განკარგულებაში. ფარვანის საპყრობილე დაუბრუნდა ავღანურ მთავრობას 2013 წლის 25 მარტს. საპყრობილე ყურადღების ცენტრში არაერთხელ მოხვდა პატიმრებზე ძალადობის ბრალდებით, მათ შორის შეშფოთებას პატიმრებთან მოპყრობის გამო გამოხატავდა უფლებადამცველი ორგანიზაცია Amnesty International.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 127.
იოანე პავლე II-მ უფრო მეტი ადამიანის ბეატიფიკაცია მოახდინა, ვიდრე მისმა წინამორბედებმა ერთად უკანასკნელი 400 წლის განმავლობაში, ხოლო მისი ბეატიფიკაცია გარდაცვალებიდან ექვსი წლის შემდეგ შედგა, 2011 წელს.
**ბეატიფიკაცია**, **ნეტარად შერაცხვა** (ლათ. beatificatio) — აქტი, რომლითაც პაპი ნებას რთავს, რომ „ღმრთის მსახური" საჯაროდ იქნეს პატივდებული ნეტარის წოდებით. ნეტარად შერაცხვა ოფიციალურად სრულდება კანონიკური პროცესის შემდეგ, რომელიც პიროვნების სათნოებათა გმირულობასა და მის მიერ მოხდენილ სასწაულთა უტყუარობას ადასტურებს. ყველა შემთხვევაში, საუბარია კულტზე, რომელიც შემოფარგლულია განსაზღვრული ტერიტორიით ან სამოწესეო საკრებულოთი.

ლიტერატურა
----------

* Beccari, Camillo.  (1907) Beatification and Canonization. *Catholic Encyclopedia*. Robert Appleton Company.
* De Meester, A. J.C.D. *Juris Canonici et Juris Canonico-Civilis Compendium* Nova Editio, Tomus Tertius, Pars Secunda (Brugis: Desclée de Brouwer et Sii, 1928)
* Saunders, Rev. William (2003). "The Process of Becoming a Saint". Reprinted from *Arlington Catholic Herald*. Via Catholic Education Resource Center. catholiceducation.org.
* Vatican website, with new procedures

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნეტარად შერაცხვა — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
ბათიმეტრიული გრაფიკა
**ბათიმეტრიული რუკა** — იზობათების მეშვეობით წყალქვეშა რელიეფის ამსახველი გეოგრაფიული რუკა. იზობათებს, ჩვეულებრივ, სიღრმეების ნიშნულიც ემატება. წყალქვეშა რელიეფის გამოსახატავად სიღრმის საფეხურები განსხვავებულია ფერებით. ბათიმეტრიული რუკა საფუძვლად უდევს წყალსატევების ფიზიკურ-გეოგრაფიულ შესწავლას და სპეციალური დანიშნულების კარტოგრაფირებას. გამოიყენება ნავიგაციისათვის, სასარგებლო წიაღისეულების ძებნა-ძიებისა და თევზის რეწვის დაგეგმისათვის. ბათიმეტრიული მეთოდი პირველად გამოიყენა ჰოლანდიელმა მეცნიერმა პ. ანსელინმა ქალაქ როტერდამის გეგმაზე მდინარე მაასის სიღრმეთა აღსანიშნავად (1697). ბათიმეტრიული კარტოგრაფიის შემდგომი განვითარება დაკავშირებული იყო ექოლოტის საშუალებით წყალქვეშა რელიეფის მასობრივ კვლევა-ძიებასა და გეომორფოლოგიური ინტერპოლაციის მეთოდების გაუმჯობესებასთან. 

მონაკოს ოკეანოგრაფიული ინსტიტუტი ხანგამოშვებით ბეჭდავს გაახლებული მონაცემებით შევსებულ ოკეანეების გენერალურ ბათიმეტრიულ რუკებს. ბათიმეტრიული რუკები აგრეთვე შესაძლოა გარდაიქმნას ბათიმეტრიულ პროფილად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბათიმეტრიული რუკა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Леонтьев Н. Ф. Географические основы картографирования подводного рельефа на гипсометрических картах, М. 1961;
* Удинцев Г. Б. Новые карты рельефа дна Тихого океана, «Океанология», 1963, т. 3, № 1;
* Буданова Л. Я. [и др.], К вопросу о методике составления батиметрических карт, «Труды Института океанологии АН СССР», 1960, т. 44.
**ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ბელორუსიის სსრ*** (ბელარ. Белару́ская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка, *Беларуская ССР*) — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი მინსკი.

ბელორუსიის სსრ დაარსდა 1919 წლის 1 იანვარს, სსრკ-ის შემადგენლობაშია მისი დაარსებისთანავე. მდებარეობდა საბჭოთა კავშირის ევროპული ნაწილის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა რსფსრ, ლატვიის სსრ, ლიტვის სსრ და უკრაინის სსრ, ასევე პოლონეთი. ფართობი 207,6 ათ. კმ². მოსახლეობა 10 150 ათ. კაცი (1989). დედაქალაქი - ქ. მინსკი.

იყოფოდა 6 ოლქად (ბრესტის ოლქი, გომელის ოლქი, გროდნოს ოლქი, ვიტებსკის ოლქი, მინსკის ოლქი და მოგილევის ოლქი) და 117 რაიონად. რესპუბლიკაში იყო 81 ქალაქი და 123 დაბა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი |
| --- |
|  |
| 
* აზერბაიჯანის სსრ
* ბელორუსიის სსრ
* ესტონეთის სსრ
* თურქმენეთის სსრ
* ლატვიის სსრ
* ლიტვის სსრ
* მოლდავეთის სსრ
* რუსეთის სფსრ
* საქართველოს სსრ
* სომხეთის სსრ
* ტაჯიკეთის სსრ
* უზბეკეთის სსრ
* უკრაინის სსრ
* ყაზახეთის სსრ
* ყირგიზეთის სსრ

* ამიერკავკასიის სფსრ (1922–1936)
* კარელია-ფინეთის სსრ (1940–1956)
 |  |

 |
ომაიანების ერთ-ერთი პირველი ვერცხლის დირჰემი
ომაიანების ხალიფატის გვიანდელი ვერცხლის დირჰემი
**დირჰემი**, იგივე დირჰამი (არაბ. درهم) — ძველი არაბული ვერცხლის მონეტა. ტერმინი მომდინარეობს ბერძნულიდან (იხ. დრაქმა); იჭრებოდა 698-699 წლებიდან; მისი წონა VII საუკუნის ბოლოსათვის 2,97 გრ. დირჰემის შუბლზე ქუფური შრიფტით წარწერილი იყო რელიგიური ფორმულა და ცნობები ზარაფხანისა და მოჭრის დროის შესახებ; ზურგზე — ყურანის სურები. ამგვარი დირჰემი იჭრებოდა არაბთა სახალიფოს ყველა ზარაფხანაში, ჰიჯრის 85 (704-705 წწ.). დირჰემი თბილისის ზარაფხანაშიც მოიჭრა. VIII საუკუნიდან არაბულმა (ქუფურმა) დირჰემმა მტკიცედ მოიკიდა ფეხი აღმოსავლეთ საქართველოს სამონეტო სისტემაში; ის მრავლადაა აღმოჩენილი არქეოლოგიური გათხრებისას. ძველ ქართულ წყაროებში ვერცხლის ფულის, ანუ არაბული დირჰემის, აღსანიშნავად იხმარებოდა ტერმინი **დრამა**.

ფულადი ერთეულები
----------------

ის წარმოადგენს შემდეგი ვალუტების ერთეულებს:

* მაროკოული დირჰემი
* არაბთა გაერთიანებული საამიროების დირჰამი
* 1/100 ერაყული დინარი
* 1/1000 ლიბიური დინარი
* 1/100 კატარის რიალი
* 1/10 იორდანული დინარი
* 1/100 ტაჯიკური სომონი.

ლიტერატურა
----------

* *ი. ჯალაღანია*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. III, თბ. 1978. — გვ. 568-569.
**გორის სავიკარიო** (რუს. Горийское викариатство) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი სავიკარიო 1811-1917 წლებში.

ისტორია
-------

შეიქმნა 1811 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ, 1812 წლის 30 იანვარს, რუსეთის სინოდის განკარგულებით. იგი შედიოდა მცხეთისა და ქართლის ეპარქიის შემადგენლობაში, რომელთა მმართველი საქართველოს ეგზარქოსი იყო. გორის ეპისკოპოსი საქართველოს ეგზარქოსის ვიკარ-ეპისკოპოსად ითვლებოდა. რუსეთის სინოდის გადაწყვეტილებით გორის ვიკარ-ეპისკოპოსად დაინიშნა დოსითეოსი (ფიცხელაური), რომელიც 1811-1814 წლებში პეტერბურგში იმყოფებოდა და საქართველოს საეგზარქოსოს გარდაქმნის პროექტზე მუშაობდა; რუსეთის სინოდის მითითებით დოსითეოსმა შეიმუშავა საქართველოს 121 საეკლესიო მოწყობის ახალი დებულება, რომელიც 1814 წლის 30 აგვისტოს რუსეთის იმპერატორმა დაამტკიცა. დოსითეოსს მთავარეპისკოპოსის წოდება მიენიჭა და დაინიშნა ახალდაარსებული „ოსეთის სასულიერო კომისიის" ხელმძღვანელად.

გორის ვიკარ-ეპისკოპოსები ძირითადად ცხოვრობდნენ თბილისში და ეგზარქოსს ეხმარებოდნენ ეპარქიის მართვაში. გორის სავიკარიოს ტერიტორიაზე არსებობდა გორის სასულიერო სასწავლებელი, რომლის კურსდამთავრებულები სწავლას თბილისის სასულიერო სემინარიაში აგრძელებდნენ. გორის ვიკარ-ეპისკოპოსები იყვნენ: 

* დოსითეოსი (ფიცხელაური) (1812-1814);
* გერვასი (მაჭავარიანი) (1814-1817);
* სტეფანე (ჯორჯაძე) (1818-1839);
* ნიკიფორე (ჯორჯაძე) (1844-1851);
* იოანე (ავალიანი) (1852-1858);
* გაბრიელი (ქიქოძე) (1859-1860);
* გერმანე (პაპიტაშვილი) (1862-1869).
* *ვაკანტური* (1869 წლის 30 მაისიდან - 1898 წლის 20 მარტამდე);
* ალექსანდრე (ოქროპირიძე) (1881-1886);
* ლეონიდე (ოქრიპირიძე) (1898-1900);
* კირიონ (საძაგლიშვილი) (1900-1902);
* ბენიამინ (ბორნუკოვი) (1902-1905);
* ეფთვიმე (ელიაშვილი) (1905-1906);
* პეტრე (კონჭოშვილი) (1907-1909);
* ანტონი (გიორგაძე) (1912-1917).

საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გამოცხადების შემდეგ გორის სავიკარიო გაუქმდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბუბულაშვილი ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 118.
* Кирион (Садзагелов), Краткий очерк истории Грузинской Церкви и Экзархата за XIX ст. Тфл. 1901.
**ბალტოროს მყინვარი** — ერთ-ერთი უდიდესი მყინვარი დედამიწაზე პოლარული ტერიტორიების გარეთ. მდებარეობს პაკისტანში. მისი სიგრძე შეადგენს 62 კმ-ს. ფართობი კი — 750 კმ²-ს. ფირნის ველის ხაზის საზღვარი გადის 5100 მ-ზე. იგი მდებარეობს ცენტრალურ ყარაყორუმში, ბალტორო-მუზტაგისა (ჩრდილოეთით) და მაშერბრუმის (სამხრეთით) ქედებს შორის. იგი წარმოადგენს მთავარ მისასვლელ გზას ყარაყორუმის თითქმის ყველა უმაღლეს მწვერვალამდე.

ბალტოროს მყინვარის სიგრძე 62 კმ. იანგარიშება მის შენაკადთან ერთად, რომელსაც ეწოდება სამხრეთი გაშერბრუმი. ის სათავეს იღებს 7200 მ სიმაღლის პლატოზე, გაშერბრუმ III (7946 მ.) და გაშერბრუმ IV (7932 მ.) მწვერვალებს შორის. გაშერბრუმ IV-ის დასავლეთით, ბალტოროს მყინვარს, დაახლოებით 4600-4650 მ სიმაღლეზე, უერთდება მსხვილი შენაკადი გოდვინ ოსტენი (Godwin-Austen Glacier). მათი შეერთების შედეგად წარმოქმნილ ფართო და სწორ სივრცეს უწოდებენ კონკორდიას (Concordia). კონკორდიას ქვემოთ მყინვარი მიედინება თითქმის მკაცრად დასავლეთით და მთავრდება 3400 მ სიმაღლეზე. ის სათავეს აძლევს მდინარე შიგარს, რომელიც წარმოადგენს მდინარე ინდის შენაკადს.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბალტოროს მყინვარი სამიტპოსტზე
* ბალტოროს მყინვარი მაუნთინმედნესზე დაარქივებული 2010-09-27 საიტზე Wayback Machine.
აქციის მონაწილეები ლიტვის სსრ-ში
აქციის მონაწილეები
**ბალტიის გზა** (ესტ. Balti kett, ლატვ. Baltijas ceļš, ლიეტ. Baltijos kelias) — მშვიდობიანი აქცია სსრკ-ის ბალტიისპირეთის რესპუბლიკებში. გაიმართა 1989 წლის 23 აგვისტოს. 

ლიეტუვის, ლატვიისა და ესტონეთის მოსახლეობამ შექმნა 600 კმ-ის სიგრძის ცოცხალი ჯაჭვი (მონაწილეობდა 2 მლნ.-მდე ადამიანი, რომელიც იმ პერიოდის ბალტიისპირეთის მოსახლეობის 25 % შეადგენდა), რის შედეგადაც პრაქტიკულად ერთმანეთს დაუკავშირდა რესპუბლიკების დედაქალაქები რიგა, ვილნიუსი და ტალინი. აქცია გაიმართა მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის 50-ე წლისთავზე და მისი მიზანი იყო მსოფლიო საზოგადოების ყურადღება მიეპყროთ ისტორიული მოვლენისადმი, რომელმაც შეცვალა ბალტიის ქვეყნების ბედი. პაქტის საიდუმლო მუხლების მიხედვით სსრკ-მ და გერმანიამ გაინაწილეს გავლენის სფეროები ევროპაში: ლატვია, ესტონეთი, ფინეთი, აღმოსავლეთი პოლონეთი და ბესარაბია მოექცა სსრკ-ის, ხოლო ლიეტუვა და დასავლეთი პოლონეთი — გერმანიის გავლენის სფეროში.

აქციამ კარგად წამოაჩინა დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი ძალებისადმი მოსახლეობის მზარდი ნდობა. აქციის ორგანიზატორები იყვნენ: ესტონეთის სახალხო ფრონტი, ლატვის სახალხო ფრონტი და საიუდისი ლიეტუვაში. „ბალტიის გზამ" დაანახა მსოფლიო საზოგადოებას ბალტიისპირელი ხალხის სსრკ-დან გასვლის მისწრაფება. საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებას არ გადაუდგამს არანაირი რეალური ნაბიჯი რესპუბლიკებს შორის ურთიერთობის განმტკიცებისათვის. დემონსტრაციიდან 6 თვის შემდეგ ლიეტუვამ პირვლმა გამოაცხადა სსრკ-დან გასვლის შესახებ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბალტიის გზა***

* Full-text of joint Baltic declaration to the world
* Footage of the Baltic Way დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.  with soundtrack of the trilingual Baltic independence song *Baltics are Waking Up*
* Footage of the Baltic Way with soundtrack of the Lithuanian independence song *Pabudome ir kelkimės*
* Documentary *Baltijos kelias* by the Lithuanian Television
* Photo album დაარქივებული 2005-11-08 საიტზე Wayback Machine. , a virtual gallery hosted by the Government of Lithuania
* Stamps of the Baltic States Mail Offices, commemorating the Baltic Way დაარქივებული 2005-08-24 საიტზე Wayback Machine.
**ბადაანის ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის განაპირას, კონცხისებურ მაღალ ტერასაზე. განეკუთვნება ძვ.წ. III ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1977–1985 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის აკც-ის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა გ.მირცხულავა.

ნამოსახლარი დასავლეთის და ჩრდილოეთის მხრიდან ორი ღრმა თხრილით ყოფილა გამაგრებული. დასახლების ზრდის შედეგად თავდაცვით თხრილებს ფუნქცია დაუკარგავთ და რამდენიმე შენობა შევსებულ თხრილზეა ნაშენი. გამოვლენილი და შესწავლილია 6 ოდნავ წაგრძელებული ოთხკუთხა შენობის ნაშთი. შენობათა ფართობია 12–15 კვადრატული მეტრი. შენობები ხის კარკასზე წნულით არის ნაგები. შელესილია სქელი ბათქაშით. შენობებში ორ-ორი მრგვალი კერა აღმოჩნდა. სამ შენობაში ორივე კერა თიხისა, მეორე კი — ქვებით შედგენილი. იატაკი თიხატკეპნილი და გადალესილი ყოფილა. შენობები ძლიერი ხანძრით ჩანს განადგურებული. ნამოსახლარის შესწავლული ფართობი დაახლოებით 900 კვადრატული მეტრია, მაგრამ დაზვერვითი თხრილებით ჩანს, რომ სოფელს თითქმის ხუთჯერ მეტი ფართობი ეკავა. ნამოსახლარზე 7 ორმოა გათხრილი. ორმოები უმეტესწილად დიდი ზომისაა, მსხლისებრი მოყვანილობის, პირმოყრილი, ფართო, ბრტყელძირიანი. პირის დიამეტრია 1–1,5 მეტრი, ძირისა — 2–2,5 მეტრი, სიღრმე — 1–1,5 მეტრი. ორი მათგანის თავზე ქვაყრილი იყო გმართული. ორმოები შევსებულია ნაცარ–ნახშირიანი ფენით და კერამიკით. დადასტურდა 5–6 სანტიმეტრის სისქის თიხალესილი შრეები (25–30 სანტიმეტრის დაშორებით). ერთ-ერთი ორმოს ძირში აღმოჩნდა გატეხილი სასმისის ნახევარი, მისი მეორე ნახევარი კი ზემოთ, მეხუთე ფენაში იდო. როგორც ჩანს, რაღაც სარიტუალო წესის შესრულებისას ორმოც ივსებოდა. ორმოებში კერამიკის გარდა აღმოჩნდა კაჟისა და ობსიდიანის ისრისპირები, ნამგლის ჩასართები, ბრინჯაოს ყუამილიანი და ყუადაქანებული ორი ცული, ბრინჯაოს სატეხი, მინიატურული ურმის თიხის მოდელი. ნამოსახლარზე იყო თანადროული ორი კენოტაფური სამარხი, რომელსაც ძლიერი ცეცხლის კვალი ეტყობოდა. ერთში 15 ჭურჭელი იდო, მეორეში — 28. კულტურული ფენის პალეოეთნობოტანიკური კვლევის შედეგად დადგინდა კულტურული მრავალმწკრივა კილიანი ქერი. რბილი ხორბლის ნაშთები აღმოჩენილია აგრეთვე შენობის ბათქაშში. სავარაუდოა, რომ ორმოში ხორბალი და ქერი გაულეწავი იყო (თავთავების სახით). მცენარეებიდან აღმოჩნდა ცაცხვი, იდანი, ტირიფი, კაკალი, მუხა, რცხილა. მრავალრიცხოვანია ფაუნისტური მასალა. შინაურ ცხოველებთაგან ჩანს მსხვილფეხა საქონელი: ღორი, ცხვარი, თხა, ძაღლი; გარეულ ცხოველებთაგან — ღორი, ირემი, დათვი, გამოქვაბულის ლომი. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

ლიტერატურა
----------

* *მირცხულავა გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 368.
**დავით ვასილეს ძე ჯაბიძე** (დ. 23 თებერვალი, 1916. სოფელი ჩხარი, თერჯოლის რაიონი — გ. 15 დეკემბერი, 1982) — საბჭოთა კავშირის გმირი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და აეროკლუბი. 1938 წელს საბჭოთა არმიაში დაიწყო მსახურობა, ხოლო 1940 წელს — დაამთავრა სტალინგრადის სამხედრო საავიაციო სასწავლებელი.

ბიოგრაფია
---------

დავით ჯაბიძე 1941 წლის ივლისიდან მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1941 წლის 23 ივლისს მან თავისი თვითმფრინავით პირდაპირ მიიტანა იერეიში ბომბდამშენ Ju.88-ზე.

1946 წლის 15 მაისს, სსრკ-ს წინაშე დამსახურებების გამო დ. ჯაბიძეს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება.

1947 წლის ივლისამდე იგი მსახურობდა სამხედრო საჰაერო ძალელბში. 1955 წელს მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი და ასპირანტურა. სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ მუშაობდა უნივერსიტეტში.

დავით ჯაბიძე გარდაიცვალა 1982 წლის 15 დეკემბერს. არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო" თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981
**ბეწენწურების ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეწენწურების განაპირას, ჩრდილოეთით. განეკუთვნება XIII-XlV საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (9 x 6,2 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. კედლები შიგნით და გარედან მოპირკეთებულია შირიმის სუფთად გათლილი ფილებით. მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ფორმისა და ზომისაა, რის გამოც წყობის რიგების სწორხაზოვნება ნაწილობრივაა დაცული. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამონგრეული კამარა და კონქი. ჩამოშლილია საპირე ქვებისა და ლავგარდნის დიდი ნაწილი. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი გარედან შირიმის მოზრდილი ქვით თარაზულადაა გადახურული, ხოლო შიგნიდან თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზის გრძივ კედლებს მხრების გარეშე შეერთვის. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია, სარკმლის ორივე მხარეს — თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში. თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. საკურთხევლის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე. ქვიშაქვით ნაწყობი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. გრძივ კედლებზე გამოყოფილია თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრი, რომელსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. მოგვიანებით კამარისა და კონქის დანგრეული ნაწილები რიყის ქვით აღუდგენიათ. ამავე პერიოდს მიეკუთვნება აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილი შირიმის პროფილირებული ლავგარდნის (თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილვი) ნაწილი, რომელიც თავდაპირველ, მსგავსი პროფილის ქვიშაქვის ლავგარდანზეა დაშენებული. ფასადები სადაა. ეკლესიის ორივე შესასვლელი ორი სადა ლილვისგან შედგენილ თაღოვან ჩარჩოშია მოქცეული, არქიტრავზე კი თითო ტოლმკლავა რელიეფური ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთ ფასადის სამხრეთ ნახევრის ქვედა ნაწილში, წყობის ერთ-ერთ მოზრდილ ქვაზე, გამოკვეთილია ადამიანის სტილიზებური რელიეფური გამოსახულება. ეკლესიის მცირეფართობიანი ეზო შემოზღუდული ყოფილა მრუდხაზოვანი გალავნით, რომლისგანაც ამჟამად მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი. ეკლესიასთან ახლოს, ეზოს დასავლეთ ნაწილში, კამარაჩაქცეული აკლდამაა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 370.
|  |
| --- |
| **ბასტეტი  იეროგლიფებში** |
|  |

**ბასტეტი, ბუბასტა, ბუბასტიდა (Bubastis)** — ოსირისის და ისიდას ასული, ძველ ეგვიპტელთა კატისთავიანი ქალღმერთი, ახალი ან სავსე მთვარის განსახიერება, მოგვიანებით გაიგივებული ბერძენთა არტემიდასთან და რომაელთა დიანასთან, ვითარცა მთვარის ქალღმერთებთან. შემთხვევით როდია მისი ატრიბუტი კატა, ღამის ცხოველი, ღამით მხედველი. ქვემო ეგვიპტეში, ნილოსის დელტის ერთ კუნძულზე ჰქონდა თავისი სახელობის ქალაქი და დიდებული ტაძარი (არქეოლოგიურ გათხრებში აღმოაჩინეს კატების სამარხი), სადაც ყოველწლიურად მილიონამდე კაცი და ქალი მიდიოდა სადღესასწაულოდ და მსხვერპლის შესაწირავად (შენდებოდა ჰიქსოსთა ჯამიდან). მისი წყალობით, კატა ეგვიპტელებს დიდ პატივში ჰყავდათ, ამ ცხოველის მოკვლა აკრძალული იყო. 

სიყვარულისა და მხიარულების ქალღმერთი. ადრეული დინასტიების ეპოქაში, კატების მოშიანურებამდე, გამოსახავდნენ ლომის სახით.

ბასტეტის კულტის ცენტრს წარმოადგენდა — ქალაქი ბუბასტისი (ძვ.წ.X-VIIIს.ს.), რომლის აყვავებაც უკავშირდება XXII დინასტიას (ბუბასტიდები). ბასტეტის ატრიბუტია — სისტრი (მუსიკალური საკრავი). ხშირად ქალღმერთს გამოსახავდნენ კატისთავიანი ქალის სახით, ფეხებთან მოკალათებული 4 კნუტით, რომელსაც სისტრი ეკავა ხელში და ითვლებოდა ნაყოფიერების ქალღმერთად. ბასტეტის შვილი იყო - მააჰესი.

ლიტერატურა
----------

* აკაკი გელოვანი – მითოლოგიური ლექსიკონი, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, თბილისი, 1983

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2006-05-07 საიტზე Wayback Machine.
* 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
მზა ბასტურმის დაჭრა
**ბასტურმა** (აზერ. Basdırma, სომხ. Չորմիս, თურქ. Pastırma) — გამომშრალი ძროხის ხორცის ფილე. ეს კერძი დამახასიათებელია იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც მდებარეობენ ყოფილი ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიაზე.

მომზადება
---------

ახალ ფილეს ამარილებენ, ზედმეტი სითხის გამოსადევნად და დასაჭრელად მოსახერხებელი ფორმის მისაცემად სიმძიმის ქვეშ დებენ (დამარილებულს). შემდეგ დებენ ნივრიან, წითელი და შავი წიწაკის დაფქული თესლების, და ასევე სამყურას ნარევში, რომელსაც თხელი ცომის მსგავსი კონსისტენცია აქვს. მიღებული ნაჭრები გამოსაშრობად იკიდება.

არ შეგეშალოთ პასტურმაში — შებოლილ მარინირებულ ხორცში.

გალერეა
-------

* ბასტურმა
* თურქული ბასტურმა
* სომხური ბასტურმა

ლიტერატურა
----------

* Alan Davidson (food writer), *The Oxford Companion to Food*. Oxford University Press, Oxford 1999. ISBN 0-19-211579-0.
* Maria Kaneva-Johnson, *The Melting Pot. Balkan Food and Cookery*, Prospect Books, 1995. ISBN 0-907325-57-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ბასტურმა***

  


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**საქართველოსა და ეკვადორის რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები** დამყარდა 1998 წლის 28 იანვარს.

საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩები ეკვადორის რესპუბლიკაში:
---------------------------------------------------------------------

* ოთარ ბერძენიშვილი (რეზიდენციით ქ. ბრაზილია) — 2012 წლის 15 მარტიდან 2014 წლის 26 მარტამდე;
* გელა სეხნიაშვილი (რეზიდენციით ქ. ბუენოს-აირესი) — 2014 წლის 23 ოქტომბრიდან 2017 წლის 1 ივნისამდე;
* ირაკლი ყურაშვილი (რეზიდენციით ქ. ბუენოს-აირესი) — 2018 წლის 7 მაისიდან დღემდე.

ეკვადორის რესპუბლიკის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩები საქართველოში:
---------------------------------------------------------------------

* აგუსტო საა კორიერე (რეზიდენციით ქ. ანკარა) — 2013–2015;
* რობერტო ბეტანკური რუალესი (რეზიდენციით ქ. ანკარა) — 2016 წლის 29 ნოემბრიდან დღემდე.

ურთიერთობა
----------

ორმხრივი პოლიტიკური დიალოგის გაღრმავებასთან ერთად, ეკვადორსა და საქართველოს შორის მიმდინარეობს თანამშრომლობა ეკონომიკის, სოფლის მეურნეობის, გარემოს დაცვის, კულტურისა და განათლების სფეროებში. 2011 და 2012 წლებში, ნაცვალგების პრინციპის საფუძველზე, თავდაპირველად გაიმართა ეკვადორის კულტურის დღეები საქართველოში, ხოლო შემდეგ — საქართველოს კულტურის დღეები ეკვადორში. მხარეები თანამშრომლობენ საერთაშორისო ორგანიზაციების ფარგლებში. რეგულარულად ხორციელდება მაღალი და უმაღლესი დონის ორმხრივი შეხვედრები სხვადასხვა ფორუმების ფარგლებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურთიერთობები საქართველოსა და ეკვადორის რესპუბლიკას შორის დაარქივებული 2020-11-09 საიტზე Wayback Machine.
გვიან რომაული ბეჭდები
**ბეჭედი** — თითზე წამოსაცმელი სამკაული, ძვლის, ქვის, მინისა და სხვადასხვა ლითონისაგან გაკეთებული. ძველ აღმოსავლეთისა და ანტიკურ ქვეყნებში გავრცელებული იყო ე.წ. საბეჭდავი ბეჭედი შუაში ამოკვეთილი წარწერით ან გამოსახულებით; ასეთი ბეჭდის ანაბეჭდი მისი მფლობელის ხელმოწერას ცვლიდა. ბეჭედში ხშირად ჩასმული იყო გემა ან კამეა.

ბეჭედი საქართველოში
-------------------

საქართველოში ლითონის ბეჭედი ბრინჯაოს ხანიდანაა ცნობილი და განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელდა ანტიკური პერიოდიდან. ამ ხანის სამარხებში ნაპოვნია ფერადი თვლებით, ხშირად გემებითა და კამეებით შემკული ბეჭდები. გემიანი ბეჭედი საბეჭდავადაც გამოიყენებოდა. ანტიკურ და ფეოდალურ ხანაში თვლიანი ბეჭედი მეფე-ერისთავთა ერთ-ერთ ინსიგნიას წარმოადგენდა. ასეთი ბეჭდის თვალზე ამოჭრილი იყო მისი მფლობელის სახელი, ინიციალები ან ჰერალდიკური ნიშანი და მას ოფიციალურ საბუთებსა და დოკუმენტებზე ბეჭდის დასასმელად იყენებდნენ.
საქართველოს ეთნოგრაფიულ სინამდვილეში ოქრო-ვერცხლისა და სხვა ლითონის ბეჭდები შემორჩა როგორც სამკაულად („სამკაო ბეჭედი"), ისე ცოლქმრობის სიმტკიცის გამომხატველ სიმბოლოდ (საქართველოს მთაში გავრცელებული იყო უპირატესად ადგილობრივ ნაკეთები ვერცხლის უთვლო ბეჭდები, მეტწილად მოსევადებულ-მოვარყებული) ზოგან თვლიან ბეჭდებს (უმთავრესად სარდიონისას) მაგიურ დანიშნულებასაც მიაწერდნენ და „ავი თვალისაგან" დასაცავად იკეთებდნენ.

საბეჭდავი ბეჭედი
----------------

ლითონის, ხის ან რეზინის საბეჭდავი (მეტწილად ბრტყელი რგოლის ფორმისა), რომელიც იხმარება მასზე პირუკუღმა ამობურცული წარწერისა თუ გამოსახულების აღსაბეჭდად ქაღალდზე, ლუქზე ან ცვილზე. ბეჭდის დანიშნულებაა საბუთის ნამდვილობის დადასტურება და ამა თუ იმ საგნის (მაგალითად კონვერტის) ხელუხლებლობის უზრუნველყოფა. 

ძველ ბეჭდებს სწავლობს სფრაგისტიკა. ბეჭდები ჰქონდათ მეფეებს, მღვდელთმთავრებს, მოხელეებსა და კერძო პირებს. საქართველოში სამეფო კარზე ჰქონდათ დიდი სასიგელე სახელმწიფო ბეჭედი; ამის გარდა, სახელმწიფო მცირე ბეჭედიც არსებობდა. XV საუკუნემდე ხმარობდნენ შეკიდულ ბეჭედს (ანაბეჭდი წონრით იყო შეკიდული საბუთზე). ბეჭდები განსხვავდება ერთმანეთისგან ლეგენდის (წარწერის) მიხედვით. ზოგიერთ ბეჭედზე მფლობელის მხოლოდ სახელია მოხსენიებული, ზოგზე კი მისი ტიტულიც. ამის გარდა, ზედ ამოკვეთილია ვრცელი ლეგენდებიც, ზოგი ლექსადაა გამოთზმული (მაგ. ერეკლე II-ის მეუღლის ბეჭედზე: „ვინ არს მიზეზი არსთა მკობისა, მან მცა წიაღი დედოფლობისა. დარეჯან"). ერთსა და იმავე პირს შეიძლება რამდენიმე ბეჭედი ჰქონოდა (მაგალითად ერეკლე II-ს 8 ბეჭედი ჰქონდა).

ლიტერატურა
----------

* *ო. სოსელია, ი. სურგულაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 350-351.
**დავით ზაქარიას ძე ჭავჭავაძე** (დ. 12 სექტემბერი, 1878 — გ. 1921 შემდეგ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი.

ჭავჭავაძეთა წინანდლის შტოს წარმომადგენელი. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი. რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამსახურში იყო 1897 წლიდან. 1900 წელს დაამთავრა ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი პირველი თანრიგით და ჩაირიცხა ნიჟეგოროდის 44-ე (1907 წლიდან — მე-17) დრაგუნთა პოლკში (კორნეტი, 1899; პორუჩიკი, 1903; როტმისტრი, 1911). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905; დაიჭრა დალინის უღელტეხილზე 1904 წელს) და პირველ მსოფლიო ომში (1914-1918; დაიჭრა 1914 წელს). 1916 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, იმავე წელს — პოლკოვნიკის წოდება. 1916 წელს იყო ქართული ცხენოსანი პოლკის ჩამოყალიბების ინიციატორი და მეთაური. ამ შენაერთით მონაწილეობდა გენერალ ნიკოლოზ ბარათოვის ექსპედიციაში სპარსეთში. 

1917 წელს პოლკოვნიკი ჭავჭავაძე დაბრუნდა საქართველოში. დამოუკიდებლობის წლებში (1918-1921) ჰქონდა გენერლის წოდება. საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის პერიოდში, 1921 წლის თებერვალში პოლკოვნიკ ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან ერთად გაიგზავნა დასავლეთ საქართველოში საკავალერიო ნაწილების ჩამოსაყალიბებლად. მოხერხდა ორი ესკადრონის შექმნა, თუმცა ამ დროისთვის ქართულ შეიარაღებულ ძალებს აღმოსავლეთი საქართველო უკვე დატოვებული ჰქონდათ.

დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV (1904) და II (ხმლებით, 1905), წმ. სტანისლავის III (ხმლებითა და ბაბთით, 1905) და II (ხმლებით, 1905), წმ. ვლადიმირის IV (ხმლებითა და ბაბთით, 1905) და III (ხმლებით, 1917), წმ. გიორგის IV (1915) ხარისხის ორდენებით, გიორგის იარაღით (1916).

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 525.
**ქ.დმანისის მეორე საჯარო სკოლა** — რუსულენოვანი საჯარო სკოლა ქალაქ დმანისში. დაარსდა 1932 წელს ეთნიკურად რუსების (*დუხობორების*) მიერ.

ისტორია
-------

1839 წელს გამოვიდა რუსეთის იმპერიის მთავრობის განკარგულება რუსი სექტანტების კავკასიაში გადმოსახლების შესახებ. ვინც წინაგამართულ სასამართლოზე უარს იტყოდა და არ დაბრუნდებოდა მართლმადიდებლობას, ვალდებული იყო საცხოვრებლად წასულიყო კავკასიაში. ამ სასჯელით 1841-1845 წლებში ჯავახეთში ჩამოსახლდა 497 ოჯახი, მათგან 1844 წელს ერთი ნაწილი ქალაქ დმანისსა და დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაკეში დასახლდა.

დმანისის რუსულენოვანი სკოლა დმანისის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი პირველი სკოლაა. 1990-იან წლებამდე სკოლა რჩებოდა დმანისის პირველ საჯარო სკოლად, ხოლო 1990-იან წლებში იგი გადაკეთდა ქართულენოვან სკოლად. ამის შემდეგ რუსულენოვანი სკოლა განთავსდა დმანისის ყოფილ აზერბაიჯანულენოვან სკოლის შენობაში და მიეცა მეორე საჯარო სკოლის სტატუსი. 2010 წელს სკოლას კაპიტალური რემონტი ჩაუტარდა ჰეიდარ ალიევის ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით. აღსანიშნავია ისიც, რომ სკოლის მოსწავლეთა უმრავლესობა ეთნიკურად აზერბაიჯანელია.

წლების განმავლობაში ამ სკოლის მოსწავლეები იყვნენ: აზერბაიჯანის მთავარი პროკურორი ზაქირ კარალოვი, დმანისის მუნიციპალიტეტის მაჟორიტარი დეპუტატი კახაბერ ოქრიაშვილი და დმანისის საკრებულოს ყოფილი თავმჯდომარე ლერი ბერუაშვილი, რომელიც აგრეთვე ამავე სკოლის დირექტორი იყო 2007-2014 წლებში.

გალერეა
-------

* მეორე სართული.კორიდორიმეორე სართული.კორიდორი
* მეორე სართული.კორიდორიმეორე სართული.კორიდორი
* მეორე სართული.კორიდორიმეორე სართული.კორიდორი
* პირველი სართული,შიდა ეზო შადრევნითპირველი სართული,შიდა ეზო შადრევნით
* პირველი სართული,შიდა ეზოპირველი სართული,შიდა ეზო
* სკოლის კიბე,მეორე სართულისკოლის კიბე,მეორე სართული

სქოლიო
------

1. ↑  www.esida.ge
2. ↑  catalog.edu.ge/index.php?module=school\_info&page=detals&school\_id=2328
**დრენთე** (ნიდერლ. Drenthe) — პროვინცია ნიდერლანდებში, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დედაქალაქია ასენი. სამხრეთით ესაზღვრება ოვერეისელი, დასავლეთით — ფრისლანდია, ჩრდილოეთით — გრონინგენი, აღმოსავლეთით კი გერმანია.

პროვინციის ფართობი 2 642 კმ-ია, მოსახლეობა 489 918 ადამიანი (2010). რელიეფში სჭარბობს ვაკეები.

ისტორია
-------

ნიდერლანდების სხვა ნაწილებისგან განსხვავებით, შუა საუკუნეების პერიოდამდე დრენთე მეჩხერად დასახლებული სასოფლო არეალი იყო.

ადამიანთა დასახლება დრენთეს ტერიტორიაზე პრეისტორიული ხანიდან იწყება. 150 000 წლის წინანდელი აღმოჩენილი არტეფაქტები უძველესია მთელ ნიდერლანდებში. ბრინჯაოს ხანამდე ეს ტერიტორია ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ყოფილა ნიდერლანდების ტერიტორიაზე. ამის ყველაზე ხელშესახები გამოვლინებებია ძვ. წ. 3500 წელს აშენებული დოლმენები.

წერილობით წყაროებში დრენთე პირველად 820 წელს იხსენიება. 1024-1025 წლის არქივებში მოხსენიებულია დრენთეს საგრაფო, როდესაც იმპერატორმა ჰაინრიხ II-მ ის უტრეხტის ეპისკოპოსს გადასცა.

1528 წელს უტრეხტის საეპისკოპოსომ ის იმპერატორ კარლ V ჰაბსბურგს დაუთმო, რომელმაც ტერიტორია ჰაბსბურგების ნიდერლანდში გააერთიანა. 1581 წელს დრენტე ახლადჩამოყალიბებულ გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკას შეუერთდა.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებიდან სულ მალე, ნიდერლანდების მთავრობამ ქალაქ ჰოჰგალენის მახლობლად, გერმანიიდან დევნილ ებრაელთა შესაფარებლად ბანაკი ააშენა.

ეკონომიკა
---------

დასამქების მნიშვნელოვანი სექტორია სოფლის მეურნეობა, თუმცა ქალაქებში განვითარებულია მრეწველობაც. საგრძნობლად იზრდება ტურიზმის ინდუსტრია.

ზედმეტსახელად დრენთეს „ველოსიპედთა პროვინციასაც" უწოდებენ. გაყვანიალია ასობით კილომეტრის სიგრძის ველოტრასები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების პროვინციები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Drentse Fietsvierdaagse

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნიდერლანდების პროვინციები |
| --- |
|  |
| პროვინციები | 
გელდერლანდი **·** გრონინგენი **·** დრენთე **·** ზელანდია **·** ლიმბურგი **·** ოვერეისელი **·** ჩრდილოეთი ჰოლანდია **·** ჩრდილოეთი ბრაბანტი **·** უტრეხტი **·** ფლევოლანდი **·** ფრისლანდია **·** სამხრეთი ჰოლანდია |
|  |
| ფედერაციის სუბიექტები | 
არუბა  **·**  სინტ-მარტენი **·**  კიურასაო  **·** ბონეირი, სინტ-ესტატიუსი და საბა |

 |
დრეიკის სრუტე და საზღვარი რომელიც დადგინდა 1984 წლის ჩილესა და არგენტინას შორის დადებული მშვიდობისა და მეგობრობის ხელშეკრულბით.
დრეიკის სრუტის სიღრმე, სიმლაშე, ტემპერატურა და  

კოორდინატები: 58°34′49″ ს. გ. 62°54′34″ დ. გ.﻿ / ﻿58.58028° ს. გ. 62.90944° დ. გ.﻿ / -58.58028; -62.90944

  

**დრეიკის სრუტე** ან **ჰოკეს ზღვა** (ესპ. Mar de Hoces) — სრუტე სამხრეთ ამერიკასა (ჰორნის კონცხთან, ჩილე) და სამხრეთ შეტლანდის კუნძულებს (ანტარქტიკა) შორის. ის აკავშირებს ატლანტის ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს (სკოშის ზღვა) და წყნარი ოკეანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს. გრძელდება სამხრეთის ოკეანეში. სრუტეს სახელი XVI საუკუნეში ინგლისელი კეპერის ფრენსის დრეიკის პატივსაცემად ეწოდა. 1578 წლის სექტემბერში, მაგელანის სრუტის გავლის შემდეგ დრეიკის გადარჩენილი გემი მოხვდა შორეულ სამხრეთში, სადაც შემთხვევით აღმოაჩინეს ეს გასასვლელი ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს შორის.

ნახევარი საუკუნით ადრე, 1525 წელს, ძლიერმა ქარმა ესპანელი ნავიგატორის ფრანცისკო დე ჰოკეს გუნდს მაგელანის გზიდან სამხრეთისკენ გადაახვევინა, მათ დაინახეს მიწის დასასრული და ივარაუდეს, რომ იქ შეიძლება გასასვლელი ყოფილიყო.  ამის გამო ზოგიერთი ესპანელი და ლათინურ ამერიკელი ისტორიკოსი მას ჰოკეს ზღვას (ესპ. **Mar de Hoces**) უწოდებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Oyarzun, Javier, *Expediciones españolas al Estrecho de Magallanes y Tierra de Fuego*, 1976, Madrid: Ediciones Cultura Hispánica ISBN 84-7232-130-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Drake Passage***

* ეროვნული ოკეანოგრაფიის ცენტრი დაარქივებული 2010-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* სრუტის გავლის ისტორია დაარქივებული 2013-10-07 საიტზე Wayback Machine.
* სრუტის სურათები ნასასგან დაარქივებული 2007-12-11 საიტზე Wayback Machine.
* მაღალი გარჩევადობის ფოტოები ამერიკის საზღვაო ძალებისგან დაარქივებული 2004-10-23 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4802484-3
* SUDOC: 15559804X
* VIAF: 316598157
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316598157

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ჩილეს დროშა | *ეს სტატია ჩილეს და ჩილელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**დაბაძველი** — ნასოფლარი საქართველოში, ისტორიულ თორში (ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი). 41°45′59″ ჩ. გ. 43°20′44″ ა. გ.﻿ / ﻿41.766444° ჩ. გ. 43.345611° ა. გ.﻿ / 41.766444; 43.345611

მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა შენაკადის ჭობისხევის სათავეებში, კახისისა და წეროს ტბების ახლოს გაშლილ ველზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე (დაბაძველის პლატო), ზღვის დონიდან 1752 მ სიმაღლეზე. ნასოფლარი ორია — პატარა და დიდი დაბაძველი. დიდ დაბაძველში შემორჩენილია მოზრდილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევია. შენობა ნაგები ყოფილა დიდი ლოდების ჰორიზონტალური წყობით. საკურთხეველი უფრო მცირე, თანაბარი ზომის კვადრებით უშენებიათ. წყობა აქაც რეგულარულია. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. შიგნით შემორჩენილია ერთსაფეხურიანი პილასტრი პროფილირებული კაპიტელით. ეკლესია განვითარებული შუა საუკუნეების ხანისა უნდა იყოს. ირგვლივ გალავნის ნაშთია, მის გადაღმა — მოზრდილი ნასახლარები. გვიანდელი შუა საუკუნეების მატერიალური ნაშთები ნასოფლარში არ ჩანს. ეს ნასოფლარი არ იხსენიება არც XVI საუკუნის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში", არც სხვა წყაროებსა და საბუთებში. უცნობია იგი ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) სოფლების სიებისა და რუკების მიხედვითაც. საფიქრებელია, რომ მონღოლთა ბატონობის დროიდან სოფელი გადაშენებულა. კახისის ტბის სახელწოდება შესაძლოა კახა თორელს უკავშირდებოდეს.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**დაბლაგომის არქეოლოგიური ძეგლები** — არქეოლოგიური ძეგლები სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბლაგომში. აღმოჩენილი მასალა მოწმობს, რომ დაბლაგომი ანტიკური ხანის კოლხეთის სამეფოს ქალაქური ტიპის მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრი იყო. განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო კერამიკული წარმოება.

1929 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა ძვ. წ. IV საუკუნის ე. წ. დაბლაგომის განძი — ვერცხლის ფიალა, რომელშიც კოლხური მონეტები და ელექტრუმის წყვილი საყურე ეწყო. გათხრები ჩატარდა 1936 წელს (ნიკო ბერძენიშვილი, ბორის კუფტინი, ნინო ხოშტარია). არქეოლოგიური ძიებანი განახლდა 1970 წლიდან (ვერა თოლორდავა). დაბლაგომში ნაციხვარისა და ნასაკირევის ბორცვებზე, გათხრილია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასახლარი, ანტიკური ხანის სამაროვანი და ნასახლართა ნაშთები. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკა ხელით ნაძერწი, არათანაბრად გამომწვარი და ზედაპირგაპრიალებულია. ჭურჭელი უმეტესად დიდი ზომისაა (ყურებიანი ან შვერილებიანი პითოსები და ქოთნები), ზოგს ძირზე ჭილოფის ანაბეჭდი ეტყობა, გვხვდება დისკოსებრი ხუფები, აღმოჩენილია აგრეთვე ქვის ხელსაფქვავები, კაჟის ფოთლისებრი შუბისპირი, კაჟისა და ობსიდიანის ანატკეცები.

მსგავსი მასალა აღმოჩენილია როგორც დასავლეთ (ოჩამჩირე, დიხა გუძუბა), ისე აღმოსავლეთ საქართველოში (კიკეთი, დიდუბე, ოზნი). ანტიკური ხანის სამოსახლო წარმოდგენილია ხის წნულის ანაბეჭდიანი ბათქაშების ფენებით. დადასტურებულია ცხოვრების 2 პერიოდი: ადრინდელი ანტიკური (ძვ. წ. VI–IV სს.) და ადრინდელი ელინისტური (ძვ. წ. IV–III სს.). ადრინდელი ანტიკური ხანის ფენაში აღმოჩნდა კვეთილი და ნაკაწრი დეკორით შემკული კოლხური კერამიკის ფრაგმენტები (სასმისები, დოქები, ჯამები, ქვევრები და სხვ.). ადრინდ. ელინისტური პერიოდისაა დაბლაგომში აღმოჩენილი ქვევრსამარხები. სამარხად იყენებდნენ ჩვეულებრივ სამეურნეო დანიშნულების კოლხურ ქვევრებს, რომლებიც მიწაში მეტწილად პირქვე იყო ჩადგმული. თუმცა გვხვდება ჰორიზონტალურად ჩადებული ქვევრსამარხებიც. ქვევრს გადახერხავდნენ ან გადატეხდნენ და ჩაასვენებდნენ ხელფეხმოკეცილ მიცვალებულს მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე. სამარხეული მასალა საკმაოდ ღარიბულია (თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის სამკაული, ვერცხლის მონეტები — კოლხური თეთრი), რაც გვიჩვენებს, რომ ქვევრსამარხებში კრძალავდნენ საზოგადოების რიგით წევრებს. 1972 წელს ნაციხვარის ბორცვზე აღმოჩნდა ძვ. წ. III ს. I ნახევრის წარჩინებული პირის მდიდრული სამარხი — სინოპური კრამიტით გადახურული სწორკუთხა ხის ნაგებობა, რომელიც კლდეში ამოკვეთილ ორმოში იდგა. მასში აღმოჩნდა ოქროს სამკაული, ოქროსა და ვერცხლის ჭურჭელი, რკინის იარაღი, სხვადასხვა მასალისგან დამზადებული მძივები და საკიდები, უამრავი ადგილობრივი და შემოტანილი თიხის ჭურჭელი (3 კოლხური, 2 სინოპური ამფორა).

ლიტერატურა
----------

* *თოლორდავა ვ. ფხაკაძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 225-228.
**დონალდ ფრანციშეკ ტუსკი** (პოლ. Donald Franciszek Tusk, კაშუბ. Donald Franciszek Tusk; დ. 22 აპრილი 1957, გდანსკი, პოლონეთი) — პოლონეთის პოლიტიკური მოღვაწე, 2007 წლის 16 ნოემბრიდან 2014 წლის 22 სექტემბრამდე პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი, თანამდებობა დაიკავა მას შემდეგ როდესაც მისმა პარტიამ გაიმარჯვა 2007 წლის ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში. 2014 წლის 30 აგვისტოს აირჩიეს ევროპული საბჭოს პრეზიდენტად და თანამდებობა ამავე წლის 1 დეკემბრიდან დაიკავა.

ბიოგრაფია
---------

დონალდ ტუსკი ეთნიკურად კაშუბია (ძველი პომორიელების შთამომავლები, ცხოვრობენ ჩრდილო-აღმოსავლეთ პოლონეთში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე). დაიბადა ხელოსნის ოჯახში. 1976 წელს დაამთავრა ნიკოლაი კოპერნიკის სახელობის ლიცეუმი გდანსკში, ხოლო 1980 წელს გდანსკის უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

დაქორწინებულია მალგოჟატა ტუსკიზე და ჰყავთ ორი შვილი.

კარიერა
-------

დონალდ ტუსკი იყო სტუდენტთა დამოუკიდებელი კავშირისა და სოლიდარობის საუნივერსიტეტო კომიტეტის ორგანიზატორი. თავის მეგობარ მაცეი პლაჟინსკისთან (პოლონეთის სეიმის მომავალი მარშალი 1997-2001 წწ.) ერთად ორგანიზება გაუკეთა რამდენიმე გაფიცვას, მათ შორის 1988 წლის მაის-აგვისტოს გაფიცვებს.

1989 წელს გდანსკელ ლიბერალებთან ერთად შევიდა ლიბერალურ-დემოკრატიული კონგრესის პარტიის რიგებში. 1991 წლიდან აღნიშნული პარტიის რიგებიდან სეიმის წევრი გახდა. 1994 წელს გაერთიანდა ლიბერალურ-დემოკრატიული კონგრესის პარტია და დემოკრატიული კავშირი. მათ ბაზაზე ჩამოყალიბდა თავისუფლების უნია, რომლის თავმჯდომარის მოადგილეც გახდა დონალდ ტუსკი.

1997-2001 წლებში სენატის ვიცე-მარშალია, ხოლო 2001-2005 წლებში სეიმის ვიცე-მარშალი.

2001 წელს სამოქალაქო პლატფორმის ლიბერალურ-კონსერვატიული იდეოლოგიის პარტიის, ერთ-ერთი დამაარსებელია. 2003 წლიდან ხელმძღვანელობს აღნიშნულ პარტიას. 2005 წელს სათავეში ჩაუდგა პარტიის საარჩევნო სიას და მიიღო ხმების 36,33 %.

2005 წელს მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში და მერე ტურში მიიღო 45,96 %, ლეხ კაჩინსკისთან დამარცხდა.

2007 წლის 21 ოქტომბერს გაიმარჯვა ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში. 16 ნოემბერს დაინიშნა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად. ასევე წარმატებული აღმოჩნდა პარტიისთვის 2011 წლის საპარლამენტო არჩევნებიც.

2014 წლის 30 აგვისტოს აირჩიეს ევროპული საბჭოს პრეზიდენტად, თანამდებობა დაიკავა 2014 წლის 1 დეკემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დონალდ ტუსკი***

* (პოლონური) Prime Minister | Council of Ministers | The Chancellery of the Prime Minister

სქოლიო
------

1. ↑  Дональд Туск избран новым президентом Европейского совета. gazeta.ru (2014-08-30). ციტირების თარიღი: 2014-08-30.
2. ↑  Italy's Mogherini and Poland's Tusk get top EU jobs. bbc.com (2014-08-30). ციტირების თარიღი: 2014-08-30.
3. ↑  Szczerbiak, Agata.  (2014-08-30) Donald Tusk w Brukseli – czym będzie się zajmował?. polityka.pl. ციტირების თარიღი: 2014-08-30.
**დონალდ I** მაკ ალპინი (ინგლ. Donald I MacAlpin, გალ.: Domnall mac Ailpín) (დ. დაახ. 812 — გ. 862) — შოტლანდიის მეფე 858-862 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დონალდი ძმის კენეთ I-ის შემდეგ ავიდა ტახტზე. მისი ზეობის წლებში შეიქმნა ე.წ. „აედის კანონები" (ინგლ. Laws of Aedh), რომელიც „ტანისტრის ტრადიციას" ემყარებოდა. ტრადიციის მიხედვით მეფის მემკვიდრე კლანიდას უნდა არცეულიყო და იგი უხუცესი და ტახტისტვის ღირსეული უნდა ყოფილიყო. დონალდ I მემკვიდრე მისი ძმისშვილი კონსტანტინ I გახდა. ეს ტრადიცია შოტლანდიაში შენარჩუნებულ იქნა მალკოლმ II-ის მეფობამდე.

დონალდ I-ის სიკვდილის შესახებ ორი ვერსია არსებობს. ერთის მიხედვით იგი ბრძოლაში დაიღუპა სოფელ სკონთან (პერთშირი), მეორე ვერსიის მიხედვით კი მშვიდად განისვენა თავის სასახლეში კინ ბელახოირში. მას ერთი ვაჟი დარჩა — გირიკი (გრეგორი), რომელიც ეოხაიდთან ერთად მეფობდა 878—889 წლებში. დონალდ I დასაფლავებულია იონაში.

ლიტერატურა
----------

* Monarchs of Scotland, by Stewart Ross, Lochar Publishing, Moffat UK; ISBN 0-948403-22-5

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შოტლანდიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* კენეთ I
* დონალდ I
* კონსტანტინ I
* ედი
* ეოხეიდი
* გირიკი
* დონალდ II
* კონსტანტინ II
* მალკოლმ I
* ინდულფი
* დუბი
* კულენი
* კენეთ II
* ალმაიბი
* კონსტანტინ III
* კენეთ III
* მალკოლმ II
* დუნკან I
* მაკბეთი
* ლულახი
* მალკოლმ III
* დონალდ III
* დუნკან II
* დონალდ III
* ედგარი
* ალექსანდრე I
* დეივიდ I
* მალკოლმ IV
* უილიამ I
* ალექსანდრე II
* ალექსანდრე III
* მარგარეტი
* ჯონ I
* რობერტ I
* დეივიდ II
* რობერტ II
* რობერტ III
* ჯეიმზ I
* ჯეიმზ II
* ჯეიმზ III
* ჯეიმზ IV
* ჯეიმზ V
* მარიამ I
* ჯეიმზ VI
* ჩარლზ I
* ჩარლზ II
* ჯეიმზ VII
* მერი II
* უილიამ II
* ანა
 |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1023170841
* VIAF: 316739278
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316739278

 |
**ბეჰრუზ (შამილ) შირალიბეგ ოღლი ქანგარლი** (აზერ. Bəhruz (Şamil) Şirəlibəy oğlu Kəngərli; დ. 22 იანვარი, 1892, ნახიჩევანი — გ. 7 თებერვალი, 1922, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, გრაფიკოსი და ფერმწერი. აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი სახვითი ხელოვნების პროფესიონალი და აზერბაიჯანული ფერწერის დაზგური რეალიზმის პიონერი.

ბეჰრუზ ქანგარლი დაიბადა 1892 წლის 10 (22) იანვარს, ნახიჩევანში. 1910 წელს იგი გაემგზავრა ტიფლისში და ჯალილ მამედყულიზადეს დახმარებით ჩაირიცხა ტიფლისის ხელოვნების წამახალისებელი საზოგადოების სამხატვრო სკოლაში. 1916 წელს სამხატვრო სკოლის დამთავრების შემდეგ ქანგარლი დაბრუნდა ნახიჩევანში. ქანგარლიმ დაგვიტოვა თავისი თანამედროვეების უამრავი პორტრეტები („მოხუცი", „ქართველი"). „დევნილების" მხატვრული ციკლი განსხვავდება თავისი რეალიზმითა და ფსიგოლოგიზმით („დევნილი ხანუმი", „დევნილი ბიჭი", „დევნილი ქალი", „უსახლკარო ოჯახი").

შვიდწლიანი მოღვაწეობის შედეგად ბეჰრუზ ქანგარლიმ დაგვიტოვა 2000-ზე მეტი ნახატი. 2007 წლის 22 მაისს ქალაქ ნახიჩევანში შეიქმნა ბეჰრუზ ქანგარლის სახლ-მუზეუმი და დაიდგა ძეგლი მის საფლავზე.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*
**დღე-ღამე** (შემოკლებით — *დღ-ღ*) — დედამიწის ღერძული ბრუნვის პერიოდი; დროის ერთ-ერთი ძირითადი საზომი ერთეული. გამოიყოფა ვარსკვლავიერი დღე-ღამე — გაზაფხულის ბუნიობის წერტილის მიმართ დედამიწის ბრუნვის პერიოდი და მზისიერი დღე-ღამე. ვარსკვლავიერი დღე-ღამის დასაწყისად ითვლება გაზაფხულის ბუნიობის წერტილის ზედა კულმინაციის მომენტი (კულმინაცია ცის სხეულისა), ხოლო ხანგრძლივობად — ამ წერტილის ორ თანამიმდევრულ ზედა კულმინაციას შორის დროის შუალედი. იმის მიხედვით, ჭეშმარიტი გაზაფხულის ბუნიობის წერტილს იხილავენ, თუ საშუალოს (პირველ შემთხვევაში ითვალისწინებს პრეცესიისა და ნუტაციის გავლენას, მეორეში — მხოლოდ პრეცესიისას), განასხვავებენ ჭეშმარიტ და საშუალო ვარსკვლავიერ დღე-ღამეს. პირველი მათგანის ხანგრძლივობა ცვალებადია. ასევე განასხვავებენ ჭეშმარიტ მზისიერ დღე-ღამეს (ჭეშმარიტი მზის ორ თანამიმდევრულ ზედა კულმინაციას შორის დროის შუალედი), რომლის დასაწყისად ითვლება ჭეშმარიტი მზის დისკოს ცენტრის ქვედა კულმინაციის მომენტი — ჭეშმარიტი შუაღამე, და საშუალო მზისიერ დღე-რამეს (საშუალო მზის ანალოგიურ კულმინაციათა შორის დროის შუალედი; მის დასაწყისად ითვლება საშუალო მზის ქვედა კულმინაციის მომენტი — საშუალო შუაღამე). ვარსკვლავიერი და საშუალო მზისიერი დღე-ღამე იყოფა საათებად (24 სთ), წუთებად (1440 წთ) და წამებად (86400 წმ). ვარსკვლავიერი დღე-ღამის ერთეული (დღე-ღამე, წუთი ან წამი) საშუალო მზისიერი დღე-ღამის 0,9972696 ერთულს უდრის. ჭეშმარიტი და საშუალო მზისიერი დღე-ღამეების ხანგრძლიობათა სხვაობა წლის განმავლობაში იცვლება პირველი მათგანის ცვალებადობის გამო (იხილეთ საშუალო მზისიერი დრო). ეს ხანგრძლიობანი ერთმანეთთან დაკავშირებულია დროის სწორებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 663.
**ბათის რეგიონი** (ფრანგ. Batha, არაბ. منطقة البطحة) — ჩადის რეგიონი. სახელი დაერქვა რეგიონში დიდი მდინარე ბათის გამო, რომელიც მიედინება რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ატი. რეგიონის მეორე დიდი ქალაქია უმ-ჰაჯერი.

გეოგრაფია
---------

ბათის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ცენტრში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება ბორკუს რეგიონს, აღმოსავლეთით — უადი-ფირას და უადაის რეგიონებს, დასავლეთით — ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონს, სამხრეთით — ჰაჯერ-ლამისის და გერის რეგიონებს. მისი ფართობი შეადგენს 88 000 კმ²-ს.

ბუნებრივ-კლიმატური მდგომარეობით რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში.

მოსახლეობა
----------

1993 წელს ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 288 074 ადამიანს, მათ შორის 44 064 ადამიანი იყო მომთაბარე. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 527 031 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 5,99 ად./კმ². მთელი მოსახლეობის მესამედს შეადგენენ ჩადის არაბები, დანარჩენები — ნეგროიდული ხალხი: ბილალა (18 %), კუკა (16 %), მასალიტი და მესმეჯე (6-6 %).

რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობის დიდი უმრავლესობა — მუსლიმებია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ბათის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — აღმოსავლეთი ბათა (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), დასავლეთი ბათა (4 ქვეპრეფექტურა) და ფიტრი (2 ქვეპრეფექტურა).

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-02.
2. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-02.
3. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009)
4. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩადის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი ენედი **·** აღმოსავლეთი ლოგონი **·** აღმოსავლეთი მაიო-კები **·** ბათა **·** ბაჰრ-ელ-გაზელი **·** ბორკუ **·** გერა **·** დასავლეთი ენედი **·** დასავლეთი ლოგონი **·** დასავლეთი მაიო-კები **·** კანემი **·** ლაკი **·** მანდული **·** ნჯამენა **·** სალამატი **·** სილა **·** ტანჯილე **·** ტიბესტი **·** უადაი **·** უადი-ფირა **·** შარი-ბაგირმი **·** შუა შარი **·** ჰაჯერ-ლამისი **·**  |  |

 |
შოუ ბათუმის დელფინარიუმში
**ბათუმის დელფინარიუმი** — დელფინარიუმი საქართველოში, ქალაქ ბათუმში. გაიხსნა 1975 წელს. იგი იყო პირველი სადემონსტრაციო დელფინარიუმი ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე და მსოფლიოს უდიდეს დელფინარიუმებს განეკუთვნებოდა. 1990-იანი წლების დასაწყისში ქვეყანაში შექმნილი რთული პოლიტიკურ-ეკონომიკური ვითარების გამო ობიექტმა ფუნქციონირება შეწყვიტა. 20 წლიანი პაუზის შემდეგ, 2011 წლის 6 მაისს ქალაქის მერიის ინიციატივითა და საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" ძალისხმევით კვლავ გაიხსნა სრულიად ახალი ბათუმის დელფინარიუმი. იგი შპს „შავი ზღვის ფლორისა და ფაუნის შემსწავლელი სამეცნიერო — კვლევითი ცენტრის" ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია. პროექტირება და მონტაჟი ეკუთვნის ფირმებს TJP Engineering-ს და RCK-ს. ობიექტი შედგება ფეხფარფლიანთა და მცირე ვეშაპისნაირთა საცხოვრებელი ავზებისაგან. დელფინარიუმის ამფითეატრი შედგება 4 სექტორისაგან და გათვლილია 795 მაყურებელზე. ინფრასტრუქტურაში შედის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მომსახურება პანდუსითა და ლიფტებით.

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  ბათუმის დელფინარიუმი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-17. ციტირების თარიღი: 2016-01-21.
2. ↑  ბათუმის დელფინარიუმი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-02-19. ციტირების თარიღი: 2016-01-21.