**ხარფუხი** (ყოფ. *სეიდაბადი*) — თბილისის ერთ-ერთი ძველი უბანი ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე, თაბორის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, აბანოთუბანსა და ორთაჭალას შორის. შემორჩენილია ქალაქის ზღუდის ნაშთი — ე. წ. განჯისკარი, რომლის მიდამოებში 1948—1949 წლებში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა აქ IX—XIII საუკუნეებში მეთუნეთა უბნის არსებობა. თეიმურაზ ბაგრატიონი თბილისის აღწერისას ამბობს, რომ ტფილისი უწინარეს ვახტანგ გორგასლანისა იყო მცირეს სოფლებად დაყოფილი: ე.ი. – … სოფელი აბანოების ხევს გაღმა ყოფილა, სეიდაბადის ბაღები რომ არის იქ, ტფილს წყლებს ახლო. და იმ სოფელს ტფილისი რქმევია. და იქაც მცირედნი ქართველები მდგარან". ვახუშტი და თეიმურაზ ბაგრატიონები ძველი თბილისის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილის – ტფილისის მეორე გვიან გაჩენილ, სახელად სეიდაბადს ასახელებენ.

ისტორია
-------

სახელი სეიდაბადი ეწოდა XVII საუკუნის 30-იან წლებში აქ დასახლებული სპარსული ტომის სეიდების მიხედვით, რომლებიც აქ შაჰ-აბას I-ის მემკვიდრე შაჰ-სეფიმ დაასახლა. (სეიდ-აბად, ე. ი. სეიდების დასახლება). ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით: „ხოლო აწ უწოდებენ ოთხთავ ქალაქთა აწ ტფილისს და განაყოფით: კალას-ტფილისსა, ტფილისს-სეიდაბადს, და ისნს-ავლაბარს, და გარეთუბანი არს ტფილისისა. მსახლობელნი არიან ციხესა და სეიდაბადს სპარსნი მოჰმადიანნი", „აქ დასხნა შასეფიმ სეიდნი, მის გამო სპარსნი უწოდებენ სეიდაბადს...". პლატონ იოსელიანი თავის სიძველეთა აღწერაში ვაღნიშნავს: „... ამ დროს კი დასახლებაში — სეიდაბადი ჩაგვესმის სეიდნეი, დამახინჯებული სახელწოდება ძველი სიდონისა, თავისი კლდოვანი მიდამოთი და ქრისტიანული განწყობით ანტილიბანონის ძველი ხალხისა ჩვენებური სეიდაბადის გარემოს რომ ჰგავს." სეიდაბადი ძირითადად სასოფლო-სამეურნე რეგიონი იყო. აქ გადიოდა მნიშვნელოვანი საქარავნო გზა, ე. წ. განჯის გზა, რომელიც თბილისის აღმოსავლეთ ამიერკავკასიასა და მახლობელ აღმოსავლეთთან აკავშირებდა. 

XVIII და XIX საუკუნეების მიჯნაზე ეწოდა ხარფუხი. ხარფუხი სომხური ტოპონიმია და გაჩნდა თაბორის მთის ძირში, გორხანის ახლოს თათრების სასაფლაოზე მდგარი საკულტო დანიშნულების მქონე ქვის გამო, რომელზეც ხატი იყო მისვენებული. ხარფუხი სომხურ ენაზე ხველას, სურდოს, გაციებას ნიშნავს. თბილისელ ქრისტიანულ მცხოვრებლებს სურდოშეყრილი და ყივანახველიანი ბავშვები მიჰყავდათ იმ ქვასთან. შესაწირად მიჰქონდათ ქსოვილისგან შეკერილი თოჯინა, რომელსაც მხარზე პატარა ხურჯინი ჰქონდა გადაკიდებული. ხურჯინში შაქრის ნატეხები ელაგა. ამ გასამრჯელოთი ცდილობდნენ წმინდა ხატის გულის მოგებას. სოფელში დასახლდნენ ლეკების მიერ დარბეულ სოფელ წალასყურიდან გადმოხიზნული გლეხები. 1811 წელს სოფელი ხარფუხი თბილისის მაზრას მიაწერეს. 1819 წელს სამოქალაქო გუბერნატორმა ხოვენმა ოფიციალურად სთხოვა მთავარმართებელ ალექსი ერმოლოვს ხარფუხის თბილისთან შემოერთება. იგი ერმოლოვს ატყობინებდა, რომ ხარფუხში თავშესაფარს პოულობდნენ ბოროტმოქმედნი, სხვადასხვა ჯურის უპასპორტო საეჭვო ხალხი და საქონლით დატვირთული კონტრაბანდისტები. საზღვარგარეთიდან გადმოსულ კონტრაბანდისტებს თვით ხოვენი გადააწყდა. ერმოლოვის 1819 წლის 15 მარტის ბრძანებით, ხარფუხი ოფიციალურად თბილისის ნაწილად იქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სეიდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხარფუხის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 440.
* *ბერიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 269.
* *კვირკველია თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 96, თბილისი: „საბჭოთა საქართველო", 1985.
* ბერიძე, თ.; სირბილაძე, შ. (1977) *ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია*. თბილისი.
* *ბერძნიშვილი მ.* თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ. 1965;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხარფუხი (სეიდაბადი) — წარმოშობა

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 თბილისის უბნები |
| --- |
|  |
| გლდანის რაიონი | 
* ავჭალა
* გლდანი
* სოფელი გლდანი
* გლდანულა
* ზაჰესი
* მუხიანი

 |
|  |
| დიდუბის რაიონი | 
* დიდუბე
* დიღომი

 |
|  |
| ვაკის რაიონი | 
* აგარაკი
* ახალდაბა
* ბაგები
* ბეთანია
* ვაკე
* თხინვალა
* კვესეთი
* ნუცუბიძის ფერდობი
* წყნეთი

 |
|  |
| ისნის რაიონი | 
* ავლაბარი (გარეთავლაბარი
* დიდი სირაჩხანა
* მეტეხი
* რიყე
* ხოჯავანქი)
* ელია
* ვაზისუბანი
* ისანი
* მერვე ლეგიონი
* მეტრომშენი
* ნავთლუღი

 |
|  |
| კრწანისის რაიონი | 
* აბანოთუბანი
* კალა (ანჩისხატის უბანი
* ბეთლემი
* ზემო უბანი
* ლეღვთახევი
* რასტაბაზარი
* პატარა სირაჩხანა
* ფეთხაინი
* ქვემო უბანი)
* კრწანისი
* ორთაჭალა
* ფონიჭალა
* ხარფუხი

 |
|  |
| მთაწმინდის რაიონი | 
* გარეთუბანი (ვანქი)
* ვერა (ახალი ჰოლანდია
* გაბანაანთხევი
* ვარდიგორა
* ვარდისუბანი
* ზემელი
* სატივე
* სემიონოვკა
* ფიქრის გორა)
* კალოუბანი
* კიკეთი
* კოჯორი
* ოქროყანა
* სოლოლაკი
* ტაბახმელა
* შინდისი
* წავკისი

 |
|  |
| ნაძალადევის რაიონი | 
* ავშნიანი
* ზღვისუბანი
* ლოტკინი
* ნაძალადევი
* სანზონა
* ღრმაღელე

 |
|  |
| საბურთალოს რაიონი | 
* დიდგორი
* დიდი დიღომი
* ვაშლიჯვარი
* ზურგოვანა
* თელოვანი
* პატარა დიღომი
* საბურთალო (დელისი
* ვეძისი)
* სოფელი დიღომი
* ქოშიგორა
* ძველი ვეძისი

 |
|  |
| სამგორის რაიონი | 
* ალექსეევკა
* აეროპორტი
* აფრიკა
* ვარკეთილი
* ვარკეთილის მეურნეობა
* დამპალო
* დიდი ლილო
* ზეემკა
* ლილოს დასახლება
* მესამე მასივი
* ნასაგური
* ორხევი
* პატარა ლილო
* სამგორი
* წინუბანი

 |
|  |
| ჩუღურეთის რაიონი | 
* არსენალი
* კუკია
* სვანეთისუბანი
* ჩუღურეთი (ვარანცოვი
* ოქროსუბანი
* პლეხანოვი)

 |

 |