recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ლალი ჯიმშერის ასული გულისაშვილი** (დ. 10 აპრილი, 1955, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 28 იანვარი, 2022, თბილისი, საქართველო) — ქართველი პოეტი, პედაგოგი, მეცნიერი ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

ლალი გულისაშვილი დაიბადა 1955 წლის 10 აპრილს, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ სოფელ გიორგიწმინდაში.

მამა — ჯიმშერ გულისაშვილი, ისტორიისა და გერმანული ენის მასწავლებელი, გომბორის სკოლის დირექტორი; დედა — ნინა მანაგაძე, დაწყებითი კლასების მასწავლებელი.

1972 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა და იმავე წელს ჩააბარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომლის დამთვრებისთანავე მუშაობა დაიწყო შოთა რუსთაველის ლიტერატურის ინსტიტუტში. ამასთან მუშაობდა თბილისის მე-6 გიმნაზიის (გერმანული სკოლის) ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად, ბოლოს ამ სკოლის დირექტორიც იყო.

ლალი გულისაშვილის სადისერტაციო თემა იყო „მეოცე საუკუნის ათიანი წლების ლიტერატურული კრიტიკა", რომელიც დაიცვა 1983 წელს და გახდა ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ლალი გულისაშვილის მელოდიურ, სადა და ნატიფ ლექსებზე ბევრი სიმღერაა დაწერილი, მათ შორის, თითქმის ყველა სიმღერა ნანა ჯანელიძის კინოფილმისათვის „იავნანა" (1994) სწორედ მის ლექსებზე შეიქმნა.

გარდაიცვალა 2022 წლის 28 იანვარს, 66 წლის ასაკში.

წიგნები
-------

* ცად მივყვები ნისლს (ლექსები), თბილისი, „ნოდარ დუმბაძის გამომცემლობა და ლიტერატურლი სააგენტო", 116 გვ. 2020 - ISBN 978-9941-9719-5-2
* შვილს (ლექსები), გამომცემლობა „სიესტა", 2018
* საგაზაფხულო ლოცვა (ლექსები), თბილისი, მერანი, 1989. - 87 გვ.
* დაბრუნება ძველ სახლში (ლექსები), თბილისი, მერანი, 1985. - 55 გვ.

ჯილდოები
--------

საქართველოს ღირსების მედალისაქართველოს ღირსების მედალი
* ღირსების მედალი, საქართველოს პრეზიდენტის ბრაძნებულება №573, 1996 წლის 31 აგვისტო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლალი გულისაშვილი
* „ამ ფილმისთვის თითქმის ყველა სიმღერა ჩემს ლექსებზე დაიწერა"…
* Gulisašvili, Lali

სქოლიო
------

1. ↑  იავნანა (ფილმი).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-29. ციტირების თარიღი: 2022-01-29.
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №573
**კუშჩის წმინდა გიორგის ეკლესია** — VI-VII საუკუნეების ეკლესია ქვემო ქართლში.

მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუშჩის განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით. ეკლესია წმინდა გიორგის სახელობისაა და წარმოადგენს მცირე ზომის ერთნავიან ნაგებობას. ნავით სამხრეთით მთელ სიგრძეზე გასდევს სტოა, რომელიც ორი ღი ტაღით უკავშირდება გარე სივრცეს. მრგვალ მასიურ ბოძზე დაყრდნობილი თაღები ნალისებრი მოხაზულობისაა. დამახასიათებელია წვრილი თაღებით შედგენილი ლავგარდანი და ორნამენტული დეტალები, რომელთა პარალელები VI-VII საუკუნეების ძეგლებში მოიპოვება. კედლები ტლანქად დამუშავებული ქვისაა, მხოლოდ კუთხეების, თაღებისა და სარკმელებისთვის ნახმარია კარგად გათლილი კვადრები.

ლიტერატურაა
-----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 91.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5616

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
წალკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| 
აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია  · ბერთას მამათა მონასტერი  · კუშჩის წმინდა გიორგის ეკლესია  · ქციის მონასტერი  · შეპიაკი
 |

 |
**ჯულია გარნერი** (ინგლ. Julia Garner; დ. 1 თებერვალი, 1994) — ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია რუთ ლენგმორის როლით Netflix-ის კრიმინალურ დრამატულ ტელესერიალში, „ოზარკი", რისთვისაც მიიღო უმაღლესი შეფასებები კრიტიკოსებისაგან და გადაეცა პრაიმტაიმის ემი ჯილდო დრამატულ ტელესერიალში შესრულებული მეორეხარისხოვანი ქალის როლისთვის.

გარნერს სხვა სერიალებშიც აქვს მონაწილეობა მიღებული, მათ შორისაა: „FX"-ს დრამატული სერიალი „ამერიკელები" (2015-დღემდე), ნეთფლიქსის შავი კომედიური-დრამატული მინი სერიალი „მანიაკი" (2018), და „ბრავოს" კრიმინალური სერიალი „მატყუარა ჯონი" (2018-2019).

გარნერი გადაღებულია შემდეგ ფილმებში: „მართა, მარსი, მეი, მარლენი" (2011), „მარტოსულობის უპირატესობანი" (2012), „ცოდვების ქალაქი 2" (2014). მთავარი როლები ითამაშა რამდენიმე ფილმში, მათ შორისაა: „ელექტრონული ბავშვები" (2012), „ჩვენ ვართ ის რაც ვართ" (2013), „ბებია" (2015), „წითელი პამიდორი" (2017) და „ასისტენტი" (2019).

სქოლიო
------

1. ↑  Shattuck, Kathryn (March 1, 2013). „Already a Cinema Veteran at 19". *The New York Times*.
ჰანს გაიგერი
**ჰანს გაიგერი** (გერმ. Hans Geiger; დ. 30 სექტემბერი, 1882, ნოიშტადტი — გ. 24 სექტემბერი, 1945, პოტსდამი) — გერმანელი ფიზიკოსი. სწავლობდა ერლანგენის, მიუნხენის და მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1907–1912 წლებში ასწავლიდა მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1925 წლიდან კილის, 1929 წლიდან ტიუბინგენის, 1936 წლიდან ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1908 წელს განსაზღვრა ელექტრონის მუხტი. ამავე წელს ერნესტ რეზერფორდთან ერთად გამოიგონა ცალკეული დამუხტული მიკრონაწილაკების მთვლელი. შემდეგში ეს ხელსაწყო გააუმჯობესეს გაიგერმა და გერმანელმა ფიზიკოსმა ვ. მიულერმა. მას გაიგერ-მიულერის მთვლელი ეწოდა. 1911–1912 წლებში ინგლისში ჯონ მიშელ ნეტოლთან ერთად დაადგინა α-ნაწილაკების ენერგიაზე დაშლის კონსტანტის დამოკიდებულების ემპირიული ფორმულა. ვალტერ ბოთესთნ ერთად დაამტკიცა ენერგიისა და მოძრაობის რაოდენობის შენახვის კანონების მართებულობა ელემენტარულ ნაწილაკთა დაჯახების ცალკეული აქტებისათვის. ინგლისელ ფიზიკოს მარდესთან ერთად გამოიკვლია α-ნაწილაკების გაბნევა ლითონის თხელ ფირფიტებში. ამ გამოკვლევით გაიგერმა ექსპერიმენტულად დაასაბუთა რეზერფორდის ფორმულა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 630.
**კოფერმენტები** — [ლათ. co (cum) — ერთად და ფერმენტები], არაცილოვანი ბუნების ორგანული ნაერთები, რომლებიც ფერმენტულ რეაქციებში გვხვდება, ცალკეული ატომებისა ან ატომების ჯგუფის აქცეპტორებად. კოფერმენტის ცილოვან ნაწილთან - აპოფერმენტთან - დაკავშირებულია არამტკიცე ბმით და ადვილად წყდება მჟავებისა და ტუტეების მოქმედებით, რასაც მოყვება არააქტიური კომპონენტების წარმოქმნა. კატალიზურ პროცესებში კოფერმენტები შეუქცევად ქიმიურ გარდაქმნებს არ განიცდის და შეუძლია მრავალჯერ მიიღოს მონაწილეობა ფერმენტულ რეაქციებში. კოფერმენტის უმრავლესობა ვიტამინების ნაწარმია ან შეიცავს მათ კომპონენტების სახით. ცხოველურ და მცენარეულ ქსოვილებში, ყველაზე ფართოდ გავრცელებული კოფერმენტია ნიკოტინანიდადენინდინუკლეოტიდი, ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდფოსტატი, კოფერმენტი A, ნუკლეოზიდდიფოსფატები.

კოფერმენტი A
------------

კოენზიმი A, KoA აცეტილირების (აცილირების) კოფერმენტი. მონაწილეობს აცელიტის ჯგუფების გადატანის რეაქციებში. KoA-ს მოლეკულა შედგება ადენილის მჟავას ნარჩენისაგან, რომელიც პიროფოსფატის ჯგუფით დაკავშირებულია პანტოთენის მჟავას (B ჯგუსიც ვიტამინია) ნარჩენებთან. ეს უკანასკნელი კი, თავის მხრივ პეპტიდური ბმებით შეერთებულია ß-მერკაპტოეთანოლანითან.

KoA მონაწილეობს მრავალ ბიოქიმიურ რეაქციაში, როგორიცაა ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვა და სინთეზი, ლიპიდების ბიოსინთეზი, ნახშირწყლების დაშლის პროდუქტების ჟანგვითი გარდაქმნა და ა.შ. ყველა შემთხვევაში KoA მოქმედებს როგორც შუალედი ნაერთი, რომელიც მჟავურ ნარჩენებს იერთებს და სხვა ნივთიერებებზე გადააქვს. ორგანული მჟავების *აქტიური* ფორმებია KoA-ს სულფჰიდრილურ ჯგუფთან მაკროერგული აცეტილთიოეთერული კავშირით მიერთებული აცილური ნარჩენები. KoA მიიღებს სინთეზურადაც.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. V, თბ. 1984, გვ. 702
**ჰანს ფონ სექტი** (გერმ. Hans von Seeckt დ. 1866 — გ. 1936) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-პოლკოვნიკი, პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

1885 წელს დაამთავრა გიმანაზია და დაიწყო სამხედრო სამსახური გრენადერთა გვარდიულ პოლკში. 1896 წელს დაასრულა სამხედრო აკადემია. 1897 წელს დაინიშნა მესამე საარმიო კორპუსის შტაბში. პირველი მსოფლიო ომის წინ ეკავა ამავე შტაბის უფროსის თანამდებობა. ომის დაწყებისთანავე იბრძოდა გენერალ ფონ კლაკის პირველ არმიაში დასავლეთის ფრონტზე. 1915 წლის მარტში დაინიშნა აღმოსავლეთის ფრონტზე მე-11 არმიის შტაბის უფროსად. წარმატებით იბრძოდა სერბეთის ფრონტზე, სადაც მისი ხელმძღვანელობით განადგურებულ იქნა სერბეთის არმია. 1916 წლის ივნისში დაინიშნა ავსტრიის მე-7 არმიის შტაბის უფროსად. 1917 წლის დეკემბერში დაინიშნა კონსტანტინოპოლში ოსმალეთის იმპერიის შეიარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსად. ამ თანამდებობას იკავებდა ომის დასრულებამდე. 1918 წლის 4 ნოემბერს, ოსმალეთის დამარცხების შემდეგ, დაბრუნდა გერმანიაში. 1919 წლის თებერვლიდან იყო პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე გერმანიის დელეგაციის წევრი. 1919 წლის ბოლოს დაინიშნა გერმანიის ჯარების უფროსად. 1920 წელს დაინიშნა ვაიმარის რესპუბლიკის სახმელეთო ჯარების სარდლად და უდიდესი სამუშაო ჩაატარა ამ ძალების აღმშენებლობის და ორგანიზაციის საქმეში. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით დამყარდა საიდუმლო სამხედრო კავშირები საბჭოთა რუსეთთან და საბჭოთა კავშირთან, რაც გამოიხატებოდა ერთობლივ წვრთნებში და სამხედრო ტექნოლოგიური სიახლეების ერთობლივ დამუშავებაში. 1926 წლიდან გავიდა თადარიგში. გარდაიცვალა 1936 წელს.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰანს ფონ სექტი***

* Craig, Gordon. *The Politics of the Prussian Army 1640-1945*. Oxford University Press, 1964.
* *The American Heritage Picture History of World War II Volume One*. New York: American Heritage Publishing Company, 1966
* Seaton, Albert: *The German Army 1933-45*. ISBN 0-297-78032-8.
* Corum, James S.: *The Roots of Blitzkrieg. Hans von Seeckt and the German Military Reform.* 3. Auflage, Lawrence (Kansas) 1992, ISBN 0-7006-0541-X.
ლიუისჰემილიუისჰემი
**ლიუისჰემი** (ინგლ. London Borough of Lewisham) — შიდა ლონდონის უბანი. დაარსდა 1966 წელს ყოფილი ლონდონის საგრაფოს ორი უბნის — ლიუისჰემისა და დეპტფორდის შეერთების შედეგად.

ლიუისჰემში მდებარეობს ევროპის ყველაზე დიდი პოლიციის განყოფილება. 1698 წელს რუსეთის ცარი პეტრე I გემთმშენებლობას სწავლობდა დეპტფორდში.

ლიუისჰემის ფართობია 35,15 კმ², მოსახლეობა — 303 536 კაცი.

უბნები
------

ლიუისჰემის გერბი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * ბელ გრინი
* ბელინგჰემი
* ბლექჰითი
* ბროქლი
* ქეტფორდი
* დეპტფორდი
* სენტ ჯონსი
* საუთენდი
 | * დაუნჰემი
* ფორესტ ჰილი
* გროუვ პარკი
* ჰითერ გრინი
* ონორ ოუკი
* ონორ ოუკ პარკი
* საიდენჰემი
 | * ნიუ ქროს გეიტი
* ლეიდიველი
* ლიი
* ლიუისჰემი
* ლოუერ საიდენჰემი
* ნიუ ქროსი
* აფერ საიდენჰემი
 |  |

ცნობილი პიროვნებები
-------------------

* ნატაშა ბედინგფილდი — მომღერალი
* ჯუდ ლოუ — მსახიობი
* ჰენრი უილიამსონი — მწერალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლუიშემი***

* Lewisham London Borough Council
**კუკოლნიკის სახლი** (რუს. Дом Кукольника) — სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. შემონახულია XXI საუკუნემდე. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 74.

ისტორია
-------

1857 წელს ტაგანროგში, ხის სახლში, რომელიც აგებული იყო ქვის საფუძველზე, ცხოვრობდა კუკოლნიკების ოჯახი: ნესტორ ვასილის ძე და მისი ცოლი ამალია ივანოვა. 1861 წელს მათ ააგეს ქვის ორსართულიანი სახლი, რომელიც შემონახულია ჩვენს დრომდე. 1860-იანი წლებიდან სახლი ითვლებოდა მათ კუთვნილებად. ნესტორ კუკოლნიკი ამს ახლში ცხოვრობდა 1859-1868 წლებში. ტაგანროგის ისტორიაში ნესტორი საკმაოდ ცნობილი პიროვნება იყო: იგი მუშაობდა ხარკივი-ტაგანროგის რკინიგზის პროექტზე. ამის შემდეგ იგი გაგრძელდა კავკასიისაკენ და ეწოდა ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზა. იგი იყო მუსიკალური საზოგადოების დამაარსებელი. 1865 წელს აირჩიეს საკრებულოს წევრად. გარდა აქტიური საზოგადოებრივი მოღვაწეობისა, ეწეოდა აქტიური შემოქმედებით მოღვაწეობასაც. იგი წერდა რომანსებს, რომლებზეც მიხაილ გლინკა ქმნიდა მუსიკას. მისი ერთ-ერთი რომანსი შეასრულა თევდორე შალიაპინმა. ნესტორ კუკოლკინის ნათლია იყო იმპერატორი ალექსანდერე I.

კუკოლნიკის სახლის ზედა სართულები იჯარით იყო გაცემული. ამავე სახლში ცხოვრობდა კოსტანტინ რაბოტინი, რომელიც დაკავებული იყო ნოტარიუსის საქმიანობით. 

1898-1915 წლებში სახლი ეკუთვნოდა აზოვ-დონის კომერციულ ბანკს. 1920 წელს შენობაში განთავსდა ფინანსური განყოფილება და სახალხო განათლების განყოფილება. სახალხო განათლების განყოფილება მოიცავდა ოთხ ქვეგანყოფილებას: სკოლამდელი, სასკოლო, სკოლისშემდეგი და მუსიკალურ-თეაატრალური განყოფილებები. 1947 წელს შენობის პირველ სართულზე გაიხსნა საქალაქო არქივი, ხოლო იქვე გაიხსნა შემნახველი ბანკი, ცენტრალური სტატისტიკის სამმართველო და ლენინის რაიონის ფინანსური განყოფილება (ფინგანი). 

1992 წლიდან დაცულია, როგორც კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. XXI საუკუნეში ნესტორ კუკოლნიკის სახლზე დაკიდეს მემორიალური დაფა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Дом 74.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-15. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
2. 1 2 3 4  Кукольника Дом//Энциклопедия Таганрога
3. ↑  Гражданин Таганрога//Донской временник.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-15. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
4. 1 2 3  Кукольник Нестор Васильевич
**კრიშნან საშიკირანი** - ((ტამილ.  கிருஷ்ணன் சசிகிரண்; ინგლ. Krishnan Sasikiran) დ.7 იანვარი, 1981, ჩენაი, ინდოეთი) - ინდოელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (2000), აზიის ჩემპიონი. 2013 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატის მატჩში ვიშვანათან ანანდის ასისტენტი .

ბიოგრაფია
---------

კრიშნან საშიკირანი 1981 წლის 7 იანვარს, ინდოეთში ქალაქ ჩენაიში (იმ დროისთვის მადრასში) დაიბადა. 1999 წელს ინდოეთის ჩემპიონი გახდა, აზიის ახალგაზრდული ჩემპიონატი მოიგო და საერთაშორისო ოსტატის წოდებაც მიიღო. 2000 წელს ერების თანამეგობრობის ჩემპიონატზე ოქრო აიღო, რითაც დიდოსტატის ნორმა სრულად შეასრულა. 2001 წელს ჰასტინგსის პრესტიჟული ტურნირი მოიგო. 2002, 2003 და მოგვიანებით 2013-ში ინდოეთის ჩემპიონი გახდა. 
2003-ში აზიის მეოთხე ჩემპიონატზე იმარჯვა და მოგვიანებით კოპენჰაგენში Politiken Cup მოიგო. 2005 წელს Sigeman & Co Chess Tournament-ზე იან ტიმანთან ერთად პირველი ადგილი გაიყო, ტურნირს კი მალმემ და კოპენჰაგენმა უმასპინძლეს. .

2006 წელს მოსკოვში, „აეროფლოტ ოფენზე" პირველზე გავიდა, ბაადურ ჯობავასთან, ვიქტორ ბოლოგანთან და შაჰრიარ მამედიაროვთან ერთად, თუმც ტაი-ბრეიკში მესამეობას დასჯერდა, პირველზე კი ქართველი გავიდა. 
იმავე წელს დოჰაში აზიის თამაშებზე, ჭადრაკის სექციაში ინდოეთის ნაკრების შემადგენლობაში ოქროს მედალი აიღო. ამ წარმატებისთვის ტამილნადუს შტატის მთავრობამ ფულადი ჯილდო გამოუყო 27 ათასი დოლარის ექვივალენტით. 2007 წლის იანვარში ფიდეს რეიტინგში 2700 რეიტინგით 21-ე ადგილზე იყო და გახდა მეორე ინდოელი მოჭადრაკე რომელმაც 2700-იანი ზღვარი გადალახა. 
2008 წლის დეკემბერში პამლონას XVI კატეგორიის საერთაშორისო ტურნირი მოიგო. 2009-ში კი ანტვერპენის ტურნირზე მეორე-მესამე ადგილები გაიყო ეტიენ ბაკროსთან ერთად.

2011 წლის მაისში, მეშჰედში სასიკირიანი ბლიცში აზიის ჩემპიონი გახდა. პირველზე მასთან ერთად 9 შესაძლებლობიდან 7 ქულით კიდევ ორი მოჭადრაკე უესლი სო და ბუ ქსიანგი გავიდა, მაგრამ ინდოელმა ტაი-ბრეიკში დაამარცხა ორივე. ოქტომბერში კორსიკაში მე-15 Corsican Circuit-ის ტურნირზე კლასიკურ ჭადრაკში პირველ ადგილს დაეუფლა, სწრაფში კი ნახევარფინალში მომავალ გამარჯვებულ ანადთან დამარცხდა. 
2014 წელს ტრომსოში საჭარაკო ოლმპიადაზე ინდოეთის ნაკრების შემადგენლობაში მესამე დაფაზე გამოვიდა და ნაკრებს ბრინჯაო მოაგებინა, საკუთარ დაფაზე კი 10 პარტიიდან 7,5 ქულა აიღო და ინდივიდუალური ვერცხლს დაეუფლა. 

2007 წელი

მიმოწერითი ჭადრაკი
------------------

კრიშნან საშიკირანი ასევე წარმატებით თამაშობს მიმოწერით ჭადრაკს. 2015 წელს ამ სახეობაში საერთაშორიოსო ოსტატის წოდებაც მიიღო, ხოლო 2016-ში უფროსი საერთაშორიოსო ოსტატის. ორივე ტიტულის ნორმა კი ორ ტურნირზე შეასრულა, მარიამ ვინჩევის მემორიალზე და Palciauskas Invitational-ზე.

პირადი ცხოვრება
---------------

საშიკირანმა ჩენაიში, ნანგაინალურის თანამედროვე საშუალო სკოლა დაამთავრა.
ჰყავს მეუღლე რადჰინა და გოგონა

ჯილდოები
--------

2002 წელს არჯუნის პრემის მიიღო, რომელიც სპორტსმენებს მაღალი სპორტული მიღწევებისთვის გადაეცემათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑ . FRL november 2021.
2. ↑ . Susan Ninan (8 November 2013). "Anand reveals his seconds but Carlsen plays coy". The Times of India. Retrieved 27 January 2016.
3. ↑ . Sasikiran and Timman win, Landa shines.
4. ↑ . Asian Individual Open Blitz Chess Championship 2011.
5. ↑ . Their proudest moment in Chess Olympiad history.
6. ↑ . SIM Sasikiran, Krishnan (2543).
**ჭიანჭველთგორის კვირიკეს საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის აღმოსავლეთით, 9-10 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება Vlll-lX საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (8x6 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შენობა დაზიანებულია: სამხრეთის ფასადის შუა მონაკვეთის პერანგი ჩამოშლილია, მორღვეულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეების ქვედა ნაწილები, კედლებზე გაჩენილია ბზარები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. ჩრდილოეთის სწორკუთხა კარი ამჟამად ამოქოლილია. სწორკუთხა დარბაზი ერთი წყვილი ძლიერ შვერილი ერთსაფეხურიანი პილასტრით გაყოფილია ორ ტოლ ნაწილად. მათგან აღმოსავლეთისა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. მის ქვემოთ ოთხკუთხა ტრაპეზია. დასავლეთ სარკმელი ოდნავ დაბალია და ფორმით აღმოსავლეთ სარკმლის მსგავსია. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილო კედლებსა და ჩრდილო კარის ამოშენებულ ნაწილში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ერთი ნიში დასავლეთ კედელშია. ტრაპეზთან ახლოს (დასავლეთით) ქვით ნაშენი და შელესილი 20 სანტიმეტრი სიმაღლის ორსაფეხურიანი მართკუთხა ნაგებობაა, რომელსაც ცენტრში ღრმა ფოსო აქვს (შესაძლებელია შიგ ხის ჯვარი იყო ჩადგმული). ნაგებობას ჩრდილოეთიდან ეკვრის ასეთივე ფორმის ნაგებობა, რომლის ერთი გვერდი პილასტრზეა მიბჯენილი. ინტერიერში, ისევე როგორც ფასადებზე, შელესილობის კვალია შემორჩენილი. დასავლეთის ფასადის სარკმლის თავზე, ნალესობაზე, ხელის სამი მტევანია აღბეჭდილი. ერთი ასეთივე ანაბეჭდი ინტერიერშია, ამავე სარკმლის თავზე. შენობის ერთსაფეხურიანი ლავგარდანი თხელი და მოგრძო ქვებითაა ნაწყობი. ლავგარდანს განივ ფასადებზე ჰორიზონტალური შემონაკეცები ჰქონია (ლავგარდანი სრული სახით მხოლოდ აღმოსავლეთის ფასადზეა შემორჩენილი). ამავე ფასადის ფრონტონი დასრულებულია დუღაბით გამოყვანილი კეხით, რომელიც სახურავს თავდაპირველად მთელ სიგრძეზე გასდევდა. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი და ბრტყელი კრამიტით. ზოგ ბრტყელ კრამიტს ტოლმკლავა ჯვარი ამშვენებს. ეკლესიიდან ჩრდილო-დასავლეთით, ოთხიოდე მეტრის მანძილზე, დგას სანახევროდ შემორჩენილი დარბაზული (4x3 მეტრი) ეკლესია, რომელიც, სავარაუდოდ, X საუკუნით თარიღდება. ეკლესია ნაშენია ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია.

ლიტერატურა
----------

* *ვაჩეიშვილი ნ. ჩხაიძე მ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 416.
ჯონ ნოქსი
ჯონ ნოქსი
**ჯონ ნოქსი** (ინგლ. John Knox; დაახ. დ. 1513 — გ. 24 ნოემბერი, 1572) — XVI საუკუნის შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პრესვიტერიანულ ეკლესიას.

განათლება წმინდა ანდრიას უნივერსიტეტში მიიღო და ნოტარიუს-მღვდლად მუშაობდა. ადრეული საეკლესიო რეფორმატორების (მათ შორის ჯორჯ უიშარტის) გავლენით, შეუერთდა მოძრაობას, რომლის მიზანი შოტლანდიის ეკლესიის რეფორმა იყო. 1546 წელს კარდინალი ბიტონის მკვლელობის მოვლენებში მონაწილეობის ბრალდებით ფრანგებმა ტყვედ აიყვანეს მომდევნო წელს, 1549 წელს კი გათავისუფლების შემდეგ ინგლისში გაიხიზნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90735407
* BNE: XX4940339
* BNF: cb122774946 (data)
* CANTIC: a11213838
* GND: 118723871
* HDS: 011234
* ISNI: 0000 0001 1880 1517
* LCCN: n79066759
* NDL: 00620945
* NKC: skuk0003454
* NLA: 35186755
* NLI: 000420807
* NLK: KAC199615174
* NLP: A12230935
* NTA: 070619948
* SELIBR: 342893
* SNAC: w6fj2dqh
* SUDOC: 03158991X
* Trove: 856804
* VIAF: 100199622
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 100199622

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჭიათურის შავი ქვის მომპვებელი საზოგადოება** — ჭიათურაში მანგანუმის (შავი ქვის) მოპოვებას იწყებს 1879 წლიდან, რომლის ინიციატორიც ქართველი მწერალი აკაკი წერეთელი იყო.

ისტორია
-------

ჭიათურის საბადოს ტერიტორია თავდაპირველად 10 სოფელს მოიცავდა. უტრანსპორტობისა და უგზოობის გამო, მოპოვებული მადანი დანიშნულების ადგილამდე ხშირად ვერ აღწევდა. მიუხედავად ამისა, ქართველ მწერალთა ნაწილმა 1894 წელს გაიყვანა ჭიათურა-შორაპნის რკინიგზის ვიწრო ლიანდაგი.

პირველმა მსოფლიო ომმა, დარდანელის სრუტის ჩაკეტვის გამო, ძლიერ შეუშალა მწარმოებლებს ხელი მანგანუმის საზღვარგარეთ გატანაში. 1918 წლისათვის, მწარმოებლების უმეტესი ნაწილი ერთ სააქციო საზოგადოებაში გაერთიანდა. მათი კაპიტალი 30 მილიონ ოქროს მანეთს შეადგენდა და აერთიანებდა 165 საწარმოს. ჭიათურაში არსებული 22 ფირმიდან, 6 წარმოადგენდა ქართველთა საკუთრებას, მათ შორის იყო ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება. მრეწველთა საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, ქართული მანგანუმი უმსხვილესი საწარმო გახდა. 

1919 წელს ჭიათურის მანგანუმის ექსპორტზე მონოპოლია გამოცხადდა. ექსპორტის უფლება მიენიჭა საზოგადოება „ჩემოს". 1919 წელს გაიტანეს 2,6 მილიონნი ტონა მანგანუმი, ხოლო 1920 წელს — 12 მილიონი ტონა. შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა საქველმოქმედო სამიანობას, აფინანსებდა სტუდენტების საზღვარგარეთ სწავლას. 1918 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საბჭომ გადაწყვეტილება მიიღო და წიგნსაცავი და ლაბორატორია აჩუქა ახლად დაარსებულ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს.

გასაბჭოების შემდეგ, საბჭოთა ხელისუფლება აქტიურად ჩაერია ჭიათურის მანგანუმის მოპოვებაში. 1925 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოებამ და ორგანიზაცია „ჩემო"-მაც არსებობა შეწყვიტა. საბჭოთა ხელისუფლებამ, მანგანუმის მოპოვების უფლება 20 წლით გადასცა ამერიკულ კომპანია „ჰარიმანს", თუმცა, ეს თანამშრომლობა მხოლოდ სამი წელი გაგრძელდა.

ლიტერატურა
----------

* *ნოდარ ჩხაიძე*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 527.
* ა. გავაშელი, ჭიათურის მარგანეცის მრეწველობის ისტორიიდან, თბ. 1967;
* ლ. ბიწაძე, ჟამი შენებად, ქუთ. 2005.
მინგეჩაურის წყალსაცავი, აზერბაიჯანი
**ჰიდროელექტროსადგურები აზერბაიჯანში** — წარმოადგენს ერთ-ერთ ელექტროენერგიის წყაროს აზერბაიჯანისთვის.
აზერბაიჯანში მდინარეების ელექტროენერგიის წარმოების პოტენციალი შეფასებულია 40 მილიარდ კილოვატად საათში, ხოლო შესაძლო პოტენციალი შეადგენს 16 მილიარდ კილოვატს საათში. მცირე მასშტაბის ჰესებს გააჩნია განვითარების მნიშვნელოვანი პოტენციალი აზერბაიჯანში. კერძოდ, მდინარე მტკვარზე, არაქსზე და სხვა მდინარეებზე განლაგებულებს, რომლებიც ჩაედინებიან კასპიის ზღვაში. ამჟამად, ჰიდროენერგეტიკა, სადაც დომინირებს ფართომასშტაბიანი კაშხლები, აზერბაიჯანის ელექტროენერგიის 11.4% უზრუნველყოფს. .

ჰიდროელექტრული პოტენციალი
-------------------------

წყალი არის მთავარი განახლებადი რესურსი, რომელიც აზერბაიჯანში ენერგიის მომარაგებას უწყობს ხელს და 2010 წელს ელექტროენერგიის წარმოების 18%-ს შეადგენდა. აზერბაიჯანს აქვს დაახლოებით 1000 მგვტ სიმძლავრის მოქმედი ჰიდროენერგეტიკა და კიდევ დამატებით 62 მგვტ სიმძლავრე. უმსხვილესი ჰიდროელექტროსადგური არის მინგეჩაური, მას აქვს 402 მეგავატი სიმძლავრე და მდებარეობს მდინარე მტკვარზე. გარდა ამისა, დღეისათვის აზერბაიჯანში კიდევ სამი ჰიდროელექტროსადგურია სიმძლავრით 100 მგვტ-ზე მეტი, ყველა მათგანი მდებარეობს მდინარე მტკვარზე. ჰესების მშენებლობა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს წყალდიდობის კონტროლის საკითხებში, ელექტროენერგიის წარმოებასა და ახალი სარწყავი სისტემების შექმნაში. უახლოეს მომავალში დაგეგმილია 61 მცირე ჰესის მშენებლობა. მცირე ჰესები ხშირად განლაგებულია დასახლებებში. 2013 წლის ბოლოსთვის გეგმაში იყო, რომ მთავრობას დაეფინანსებინა 20 მცირე ჰესის მშენებლობა, ამ გეგმიდან ორი პროექტი უკვე დაიწყო.

ასევე არსებობს პროექტები სარწყავ არხებზეც. გაეროს განვითარების პროგრამამ (UNDP) ხელი შეუწყო ჰიდროენერგიის განვითარებას აზერბაიჯანში, 2007–2012 წლების პროგრამის ფარგლებში, რომელსაც ჰქონდა ნორვეგიის მიერ გაცემული 1,5 მილიონი დოლარის ბიუჯეტი.

ისტორია
-------

მინგეჩაურის წყალსაცავის, სამხრეთ კავკასიაში ყველაზე დიდი ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა დაიწყო 1945 წელს, პირველი ჰიდრო აგრეგატი ექსპლუატაციაში შევიდა 1953 წელს. 1955 წელს სადგურმა სრული სიმძლავრით დაიწყო მუშაობა. საბჭოთა პერიოდის განმავლობაში აზერბაიჯანმა 1970–80-იან წლებში კიდევ რამდენიმე მასშტაბური პროექტი დაიწყო. იმისათვის, რომ ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ელექტროენერგიის მოთხოვნის გარკვეული ნაწილი შიდა რესურსებით უზრუნველყოფილი ყოფილიყო, არაქსის 22 მგვტ სიმძლავრის მქონე ჰიდროელექტროსადგური აშენდა მდინარე არაქსზე 1971 წელს.

1980-იან წლებში ექსპლუატაციაში შევიდა 370 მგვტ ელექტროენერგიის მქონე შამქორის ჰესი. იენიკენდის წყალსაცავის და ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა დაიწყო 1984 წელს. ასე უზარმაზარი რაოდენობა ელექტროენერგია იქნა წარმოებული აზერბაიჯანის შიდა საზღვრებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* http://www.azerenerji.gov.az

სქოლიო
------

1. ↑  HYDROPOWER IN AZERBAIJAN.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-11-20. ციტირების თარიღი: 2019-10-13.
2. ↑  Overview on Renewable Energy Technology.
3. ↑  In-Depth Review of the Energy Efficiency Policy of Azerbaijan. Hydropower.
4. ↑  Energy. Power generation.
5. ↑  İQTİSADİYYAT. Energetika.
6. ↑  ENERJİNİN İSTEHSALI.
**ჭიაკოკონობა** — უძველესი ქართული რიტუალი — ცეცხლით განწმენდის დღეობა. დამყარებულია უძველეს წარმოდგენაზე ცეცხლის, როგორც ავი სულების საწინააღმდეგო და ყოველგვარი უწმინდურებისაგან განმწმენდ ძალაზე. ჭიაკოკონობა სხვადასხვა ხალხში წელიწადის სხვადასხვა დღეს აღინიშნებოდა: ყველიერის ორშაბათს, დიდმარხვის პირველი ან უკანასკნელი კვირის შაბათს, ივანობას და ა.შ. საქართველოში ჭიაკოკონობა დიდ ხუთშაბათს ან დიდი ხუთშაბათის წინასაღამოს იცოდნენ. ეზოში კოცონს გააჩაღებდნენ, ახალგაზრდები ცეცხლის გარშემო დარბოდნენ, ცეკვავდნენ, ზედ ახტებოდნენ და გაიძახოდნენ „არული კუდიანებსაო". გადმოცემის თანახმად, კოცონზე გადახტომის დროს ადამიანი ავი სულებისგან იწმინდება. ჭიაკოკონას ანთება და მასზე გადახტომა ძირითადად იმის საწინდარი იყო, რომ კუდიანები ვერავის ავნებდნენ და დილაც მშვიდობიანად გათენდებოდა. კუდიანების, ავი სულების დასაფრთხობად და განსადევნად ისროდნენ თოფებს. ხალხის წარმოდგენით კუდიანები ამ ან მომდევნო ღამეს გარკვეულ ადგილას იკრიბებოდნენ და ზეიმს მართავდნენ. მსგავსი ჩვეულება გავრცელებული იყო საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში. ხევსურეთში ჭიაკოკონობას „კუდიან წუხრას" უწოდებდნენ, რაც აშკარად მიუთითებს ამ დღეობის უშუალო კავშირზე ბოროტ ძალებთან. მას გურიაში „ფაკლობას" ეძახდნენ, ქართლსა და იმერეთში ჭიაკოკონობას. მესხეთ-ჯავახეთში ჭიაკოკონობა წითელ პარასკევს იცოდნენ. სამეგრელოში ჭიაკოკონა 15/28 აგვისტოს, ღამე იმართებოდა. „ჭიაკოკონა"/ჭიაკოკოლა სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ჩალით დანთებულ დიდ ცეცხლს ნიშნავს.

ლიტერატურა
----------

* ბარდაველიძე ვ. ქართველთა უძველესი სარწმუნოების ისტორიიდან (ღვთაება ბარბარ-ბაბარ), თბ. 1941.

სქოლიო
------

1. ↑  ჭიაკოკონობა — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
2. 1 2  *მინდაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 396.
3. 1 2  „არული კუდიანებსა" — დღეს ჭიაკოკონობაა
4. ↑  ჭიაკოკონობა – რა ვიცით ამ "წარმოდგენის" შესახებ?

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართულ ხალხურ დღეობათა კალენდარი |
| --- |
|  |
| გურია | 
ბარბარობა  · ბოსლობა  · კალანდა  · ლამპრობა  · ფაკლობა |
|  |
| სვანეთი | 
ბარბარობა  · იონობა  · ლამპრობა  · მჭადობა  · ფეტვისკვერობა  · შობა  · ჭანტილობა  · ორთაშუობა  · შუშხვამი  · დაკვლის დღე  · ახალწელიწადი  · კვიმატები |
|  |
| შიდა ქართლი | 
ბარბარობა  · შობა (ქრისტეს კორკოტობა)  · ახალი წელი  · ნათლისღება  · ნინოობა  · სახლთანგელოზობა  · ჩიტიფაფობა  · ბერიკაობა-ყეენობა  · დამწვრის უქმე  · ხარება  · ბზობა  · ჭიაკოკონობა  · ჭონა  · აღდგომა  · ღვთისმშობლობა  · გარეგნობა  · ოქონობა  · სამებობა  · კვირაცხოვლობა  · კვართობა  · კალოუბნობა  · გიორგობა  · გორიჯვრობა  · კავთობა  · ჯვარპატიოსნობა  · ძელიცხოვლობა  · ახალჯვრობა  · ყინწვისობა  · ნიკოლოზობა  · ამაღლება  · სულთმოფენობა  · უსანეთობა  · ლომისობა  · პეტრე-პავლობა  · სამხთოობა  · ივანობა  · კვირიკობა  · ელიაობა  · ფერისცვალება  · მარიამობა  · რკონისობა  · საღოლაშენობა  · ზღუდრობა გერისთობა  · არბოობა  · ატოცობა  · ერთაწმინდობა  · მთაწმინდობა  · გორათობა |

 |
**ლუკა ბისტროვი** (რუს. Лука Вонифатьевич Быстров; დ. 11 ოქტომბერი, 1887, პოპოვკა, რუსეთის იმპერია — გ. 23 აგვისტო, 1916) — რუსი სასულიერო მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

ლუკა ბისტროვი 1887 წლის 11 ოქტომბერს სოფელ პოპოვკაში დაიბადა. მისი პაპა სოფლის მღვდელი იყო. პაპა შვილიშვილს წერა-კითხვას საეკლესიო წიგნებით ასწავლიდა და შემდეგ ლუკა შვიდი წლის ასაკიდან უკითხავდა მრევლს ეკლესიის კლიროსში.

მალევე მისი მამა, რომელიც ასევე ღვთისმსახური იყო ოჯახთან ერთად დონის ოლქის შორეულ რაიონში გადასახლდა. იქ ლუკა არითმეტიკასა და წერა-კითხვას კაზაკი ოფიცერისაგან სწავლობდა. სასიმღერო მონაცემების გამო, ლუკა 15 წლის ასაკიდან ტაძრის ერთ-ერთ კლიროსში გუნდის მთავარი მომღერალი იყო. ორი წლის შემდეგ ლუკა ბისტროვი დონის მეორე ოლქის სტანიცა ნიჟნე-ჩირსკში დამკვიდრდა. სადაც მწერლობით დაკავდა და მასწავლებლის თანამდებობის დასაკავებლად გამოცდების ჩასაბარებლად ემზადებოდა. 1908 წელს გამოცდების წარმატებით ჩაბარების შემდეგ ლუკა ბისტროვმა სახალხო მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. თავისი ბრაზიანი საქციელის გამო ის კონსტანტინოვკის ციხეში მოხვდა.

ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ მან მასწავლებლობა მიატოვა და თვითგანათლებით დაკავდა, ნოვოჩერკასკში სწავლობდა ორწლიან კურსებზე, აიღო ატესტატი და საეკლესიო-საგანმანათლებლო და ლიტერატურული საქმიანობით დაკავდა.

ლუკა ბისტროვი 1916 წლის 23 აგვისტოს ფრონტზე დაიღუპა.

შემოქმედება
-----------

ლუკა ბისტროვის ნაწარმოებები 1908 წლიდან ქვეყნდებოდა. თავისი ნაწარმოებების სიუჟეტებს ის სტანიცა ნიჟნე-ჩირსკის სიცოცხლით სავსე ცხოვრებიდან ირებდა. თავის მოთხრობებსა და ნარკვევებში ის კაზაკთა ცხოვრების კოლორიტს აღწერდა. მისი ნაწარმოებები იბეჭდებოდა რუსულ ჟურნალ-გაზეთებში - „Церковь", „Церковное пение" და სხვა.

სტატიებში „Доля горькая", „На борьбу с пьянством", „Миссионерский подлог", „Владыка", „Самообман", „Хоровое пение", „К уставщикам и певцам", „Повесть старого леса" ის თანამედროვე ცხოვრების სულიერი და კულტურული საკითხების წამოწევას ცდილობდა.

ბისტროვის ცნობილი ნარკვევებია: „Психология отступничества", „Вольтер о нетерпимости", „К вопросу о певческих книгах". ლუკა ბისტროვის წიგნები და თხზულებები გამოიცემოდა რევოლუციამდელ მოსკოვში, პეტერბურგსა და კიევში.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* Быстров Лука Вонифатьевич
* Валерий Волков: «Старообрядческая апологетика представляет собой нечто похожее на систему Менделеева...»
* Быстров Лука Вонифатьевич, духовный писатель
**ღვთისმშობლის ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, იდგა ქალაქისპირა სოფელ კუკიაში, მტკვრის სიახლოვეს. ვახუშტის მიერ შედგენილ 1735 წლის თბილისის თბილისის გეგმაზე მტკვრის მარცხენა მხარეს, სოფელ ჩუღურეთის შემდეგ, №64-ით დატანილია დასახლებული პუნქტი „ახალი სოფელი" (სოფელი კუკიის ადრინდელი სახელი), სადაც დგას ბაზილიკის ტიპის ჯვარდადგმული ნაგებობა. გეგმის ექსპლიკაციაში ვახუშტი არას გვამცნობს ძეგლის სახელწოდების შესახებ. 1837 წელს შედგენილ თბილისის სიძველეთა ნუსხაში წერია: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მტკვრის მხარს, კუკიად წოდებულსა შენობასა შინა, არის ეკკლესია მცირე ყოვლადწმინდისა ღვთისმშობლისა სახელითა, ქვით-კირით აღშენებული, უგუნბათო და დაბურვილი აგურით, მუნებურთა მრევლისაგან. აღშენებული წელსა 1807-სა." |
|  |  |

 მოყვანილ ციტატაში 1807 წელი უნდა მიუთითებდეს ეკლესიის ხელმეორედ აგების, ანდა მისი განახლების თარიღზე. 1884, 1887 და 1898 წლების თბილისის გეგმებზე კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია დატანილია როგორც წმინდა ნიკოლოზის საყდარი, 1903-1904 წლების თბილისის გეგმაზე № 246-ით კი ისევ ღვთისმშობლის სახელითაა. ეკლესია აიღეს XX საუკუნის 20-იან წლებში, ყოფილი მ. ვორონცოვის მოედნის გაფართოებასთან დაკავშირებით. ეკლესიის ადგილას ამჟამად დგას ექვსსართულიანი საცხოვრებელი სახლი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 904
ლუიჯი ბოკერინი უკრავს ვიოლონჩელზე, უცნობი მხატვარი
**ლუიჯი ბოკერინი** (იტალ. Luigi Boccherini; 19 თებერვალი 1743, ლუკა — 28 მაისი 1805, მადრიდი) — იტალიელი ვიოლონჩელისტი და კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
---------

ცამეტი წლისას მშობლიურ ქალაქ ლუკაში გამოდიოდა კონცერტებზე, როგორც ვიოლონჩელისტი. მოგვიანებით უკრავდა ლუკას თეატრის ორკესტრში. თავისი ხელოვნების საჩვენებლად იმოგზაურა ევროპის ქვეყნებში. იყო ვენაში, პარიზში. ამავე დროს დაიწყო თავისი კომპოზიტორული მოღვაწეობა.

1769 წელს ბოკერინი მოხვდა მადრიდში. 1787 წელს პრუსიის მეფის ფრიდრიხ ვილჰელმ II-სგან მიიღო შეკვეთა დაეწერა ნაწარმოებები. მეფისადმი მიძღვნილი ნაწარმოებისათვის გახდა მეფის კარის კომპოზიტორი.

შემოქმედება
-----------

ბოკერინის აქვს დიდი შემოქმედება. მათ შორის რამდენიმე ორატორია, კანტატა, მესა და ოპერა. მთავარ ადგილს მის შემოქმედებაში იკავებს ინსტრუმენტალური მუსიკა (450-მდე ნაწარმოები).

ბოკერინის ნაწარმოებებმა იმოქმედა ვენის კლასიკოსებზე, მათ შორის მოცარტზე.

მთავარი ნაწარმოებები
--------------------

* 20 სიმფონია
* 7 კონცერტი
* 100-ზე მეტი ნაწარმოები სიმებიანი კვარტეტისათვის
* 125 სიმებიანი კვინტეტი
* 60 სიმებიანი ტრიო
* 60-მდე კამერული ნაწარმოები სხვადასხვა ინსტრუმენტებისათვის
* ორატორიები, კანტატები, მესები



|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კვერნაულის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვერნაულაში ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე მოლამურისხევის მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია მოზრდილი ზომის, ერთმანეთთან მჭიდროდ მიწყობილი ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩამოშილილია სახურავის ორივე კალთა, კედლების გარეთა პერანგი და კუთხეების მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელები სამხრეთ კედლის დასავლეთ კედელში და დასავლეთ კედლის ღერძზეა. ორივე კარი გარედან გადახურულია დიდი ზომის ქვიშაქვით ხოლო შიგნით თაღოვანია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. ნიშები კედლის სისქეში მოწყობილ, გეგმით ირეგულარული ფორმის სამალავებითაა დაკავშირებული. აფსიდის თაღი შეისრულ ფორმისაა. შეისრული ფორმისაა კამარის საბჯენი თაღიც. ეკლესიის ფასადები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით რომლის ნაწილები სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელს შემორჩა.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 388.
**კვერცხისებრი ყვითელი**, *დამ ბერი* — ქლიავის ჯიში. მისი წარმოშობა გამოურკვეველია. ცნობილია მხოლოდ, რომ კვერცხისებრი ყვითელი ინგლისში კულტურაში იყო შემოტანილი ჯერ კიდევ XVII საუკუნეში. ძველი კულტურის გამო კვერცხისებრი ყვითელის ფარგლებში ცნობილია რამდენიმე ფორმა, როგორც საგვიანო, ისე ადრეულა და სხვა. საქართველოს რაიონებში ეს ჯიში დიდიხანია რაც შემოტანილია, მაგრამ ფართოდ არ არის გავრცელებული. გვხვდება ცალკე მდგომი ხეების სახით ქლიავის ნარგავებში.

ამ ჯიშის დადებით მხარეებს შეადგენს: მსხვილი ლამაზი ნაყოფი, უხვი მოსავლიანობა, გვიანი ყვავილობა. ნაყოფი იხმარება უმთავრესად საკონსერვო საქმეში, საკომპოტედ და ხილფაფის დასამზადებლად. უარყოფით მხარედ უნდა ჩაითვალოს ძლიერი დაზიანება სიდამპლით (*Monilia cinerea Pers*), რომელიც ხშირად ტოტებსაც აზიანებს, და დიდი მოთხოვნილება გარემო პირობებისადმი.

ხე ძლიერი ზრდისაა, ინვითარებს მომრგვალო ვარჯს; დატოტვა თხელი ახასიათებს. ფოთოლი ოვალური ფორმისაა, სქელი; ფირფიტის ზედაპირი ოდნავ შებუსვილია, ქვედაპირი ძლიერ შებუსვილია. ყვავილობს გვიან. მწიფდება აგვისტოს ბოლო რიცხვებში. ნაყოფი ძალიან მსხვილია (5,3🞩4,1 სმ), საშუალო მასა 54 გრამს უდრის. ნაყოფის ფორმა კვერცხისებრია. კანი ყვითელია, მრგვალი კანქვეშა მსხვილი თეთრი წერტილებით. რბილობი ღია ყვითელი ფერისაა თეთრი ძარღვებით, ნაზი, წვნიანი, კარგად გამოხატული სიმჟავით. კურკა ნახევრად ან მთლიანად თავისუფალია.

ლიტერატურა
----------

* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა", 1941.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქლიავი (*Prunus domestica*) |
| --- |
|  |
| ჯიშები და ქვესახეობები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რენკლოდები | 
* ალტანის რენკლოდი
* მწვანე რენკლოდი
* ონტარიო
 |
|  |
| უნგრულები | 
* ანა შპეტი
* აჟანის უნგრულა
* დიდი ჰერცოგი
* იტალიური უნგრულა
* სტენლი
* შავქლიავა
* შინაური უნგრულა
 |
|  |
| კვერცხისებრი ქლიავები | 
* ვაშინგტონი
* პრეზიდენტი
* ჯეფერსონი
 |
|  |
| ჩინურ-იაპონური ქლიავები | 
* ანჯელენო
* ბერბენკი
* ბლეკ ამბერი
* ფრიარი
 |
|  |
| მირაბელი | 
* მირაბელების დედოფალი
* ნანსის მირაბელი
* ყვითელი მირაბელი
 |
|  |
| სხვა | 
* ადრეულა
* ალიბუხარი
* ატმისებური
* ეკატერინე
* ემპრესი
* ისპოლინური
* კირკე
* პედრიგონი ჭრელი
* **ღოღნოშო**
 |

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ქლიავი (გვარი), ხილი, კურკოვანი კულტურები, ბოტანიკის პორტალი |

 |
**კვერნაულის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვერნაულას ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე მოლამურისხევის მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. კოშკში შესასვლელი I სართულის დონეზეა, მიწის ზედაპირიდან 2,8 მეტრ სიმაღლეზე. კარი გარედან ტიმპანითაა დასრულებული, ხოლო შიგნით სწორკუთხაა. შიგნით, შესასვლელის თავზე, პატარა, თითქმის კვადრატული ფორმის ნიშია. მსგავსი თითო ნიშია დასავლეთი კედლის შუა ნაწილში და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით კუთხესთან. სართულის იატაკში სამეურნეო დანიშნულების ოთხი კვადრატული ორმოა. სართულის გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული. აღმოსავლეთ კედლის შუაში შემორჩენილია ხის კოჭის ნაშთი. II სართულის სამხრეთ კედელში ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებში - პატარა კვადრატული ნიშები. სართულის კამაროვანი გადახურვა აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს ეყრდნობა. სამარის სამხრეთ გვერდის აღმოსავლეთ კიდეში, III სართულზე ასასვლელი ხვრელია. III სართულის სამხრეთ კედლის შუაში ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. დანარჩენი კედლების შემორჩენილი ნაწილები ყრუა. სართულის გადახურვა ჩამოშლილია.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 388.
ლუქსემბურგის დაყოფის რუკა.
1659-1839 წლებში **ლუქსემბურგის დაყოფა** სამჯერ მოხდა. ამ სამი დაყოფის შედეგად ლუქსემბურგის ტერიტორია 10,700 კმ²-დან 2,586 კმ²-მდე შემცირდა. წართმეული ტერიტორიები დღეს ბელგიის, საფრანგეთის და გერმანიის შემადგენლობაში შედის.

სამივე მეზობელ ქვეყანას ჰქონდა ლუქსემბურგის ანექსიის მცდელობა ასევე საპირისპიროდ იყო მოძრაობა ისტორიულად დაკარგული ტერიტორიების დასაბრუნებლად თუმცა არცერთი დასრულდა წარმატებით.

პირველი დაყოფა
--------------

ლუქსემბურგის ტერიტორიის პირველი გაყოფა მოხდა 1659 წელს, როდესაც ლუქსემბურგის საჰერცოგო იმყოფებოდა ესპანეთთან პირად კავშირში. პირველი ფრანგულ-ესპანური ომის დროს საფრანგეთმა და ინგლისმა ესპანური ნიდერლანდის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი დაიპყრეს. პირენეს ზავით საფრანგეთს გადაეცა ლუქსემბურგის ციხე-სიმაგრეები: სტინეი, თონვილი, მონმედი და მათი შემოგარე ტერიტორიები.

საფრანგეთის მიერ, ლუქსემბურგისთვის წართმეული ტერიტორია წარმოადგენდა 1060 კმ²-ს.

მეორე დაყოფა
------------

1795 წელს, ფრანგული რევოლუციური ომების დროს, საფრანგეთმა ლუქსემბურგის ანექსია მოახდინა და ფორეს დეპარტამენტად გამოაცხადა. ნაპოლეონის დამარცხების შემდეგ, 1814 წლის პარიზის ხელშეკრულებით ლუქსემბურგი საფრანგეთისგან განთავისუფლდა, თუმცა მისი სტატუსი უნდა განსაზღვრულიყო იმავე წლის ვენის კონგრესზე. კონგრესზე გადაწყდა, რომ ლუქსემბურგის სტატუსი უნდა ყოფილიყო დიდი საჰერცოგო და ორანის დინასტია მიიღებდა ისტორიული ნიდერლანდების ტერიტორიებზე უფლებებს (მათ შორის ლუქსემბურგზეც), თუმცა პრუსიამ ბიტბურგი დასავლეთი საზღვრის გასაძლიერებლად მოითხოვა, რაზეც წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ.

ამ ცვლილებით ლუქსემბურგმა დაკარგა 2,280 კმ². პრუსიას გადაეცა შემდეგი ქალაქები: ნოიერბურგი, სენ-ვიტი, შლაიდენი და ვაკსვაილერი. მთლიანოვბაში ამ ტერიტორიების მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 50.000 ადამიანს. ეს ტერიტორიები დღეს შედის როგორც გერმანიის ასევე დანიის საზღვრებში, რადგან ეიპენ-მანმედი გერმანიამ ბელგიას 1919 წლის ვერსალის ხელშეკრულებით გადასცა.

მესამე დაყოფა
-------------

 მთავარი სტატია: ლონდონის ხელშეკრულება (1839).
ტერიტორიის ყველაზე დიდი დანაკარგი გამოიწვია ლონდონის ხელშეკრულება 1839 წლის ხელშეკრულებამ. ბელგიის რევოლუციის პერიოდში ლუქსემბურგელები შეუერთდნენ აჯანყებულებს და თითქმის მთლიან დიდ საჰერცოგოზე აიღეს კონტროლი. მოლაპარაკებების შედეგად ლუქსემბურგი ტერიტორია გაიყო ბელგიასა და ნიდერლანდს შორის, რის შედეგადაც ლუქსემბურგმა დაკარგა დასავლეთი ნაწილი. მათ შორის:არლონი, ობანჟი, ბასტონი, დიურბიუი, მარშ-ან-ფამენი, ნიუშატო და ვირტონი. ამ ტერიტორიისგან მოგვიანებით შეიქმნა ბელგიის პროვინცია ლუქსემბურგი. ტერიტორია რაც გადაეცა ბელგიას მთლიანობაში იყო 4,730 კმ.². იმ დროინდელი დიდ საჰერცოგოს 65%. იმ დორს ამ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა დაახლოებით 175,000 ადამიანი, რაც დღევანდელი ლუქსემბურგის მოსახლეობის ნახევარს შეადგენს.

ლიტერატურა
----------

* Calmes, Christian (1989). *The Making of a Nation From 1815 to the Present Day*. Luxembourg City:  Saint-Paul.
* Fyffe, Charles Alan (1895). *A History of Modern Europe, 1792-1878*, Popular. ციტირების თარიღი: 2006-07-20.

სქოლიო
------

1. 1 2  Gardini, Fausto. The Two Luxembourg. Luxembourg American Cultural Society.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-07-13. ციტირების თარიღი: 2006-07-20.
2. ↑  Calmes (1989), p. 316
**კვერცხების სროლა** — კვერცხის სროლის აქტი სახლებისთვის, მანქანებისთვის ან ადამიანებისთვის. კვერცხების სროლა ჩვეულებრივ განიხილება როგორც ვანდალიზმი და ბევრ ადგილას კრიმინალური დანაშაულია.

კვერცის სროლით შესაძლებელია ქონების დაზიანება. კვერცხით შეიძლება ფანჯრის ჩატეხვა ან სხვა მექანიკური დაზიანების გამოწვევა. გარდა ამისა კვერცხის ცილამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს მანქანის ან სახლის საღებავის საფარს.

ადამიანებისთვის კვერცხის სროლა გავრცელებულია როგორც პროტესტის გამოხატვის იაფი ფორმა. ცნობილი პიროვნებებს შორის რომლებსაც კვერცხი ესროლეს არის არნოლდ შვარცენეგერი.

კვერცხის სროლით პროტესტის გამოხატვა დაფიქსირებულია საქართველოშოც. humanright.ge-ს მიხედვით 2007 წლის 28 ოქტომბერს ზუგდიდში ნაცმოძრაობის წევრებმა კვერცხი ესროლეს და მარცხენა თვალი დაუზიანეს ოპოზიციის მიტინგის მონაწილე მზია გადელიას.[1]

ლიტერატურა
----------

* Stewart RM. Durnian JM. Briggs MC. "Here's egg in your eye": a prospective study of blunt ocular trauma resulting from thrown eggs. Emergency Medicine Journal. 23(10):756-8, 2006 Oct. სტატია კვერცხების სროლით გამოწვეული თვალის ტრავმების შესახებ.

სქოლიო
------

1. ↑  „კონსერვატორების" სენაკელი ლიდერი, მზია გადელია ხელისუფლებას დევნასა და შანტაჟში ადანაშაულებს
კოლონიამდელი აფრიკის სახელმწიფოების რუკა.
**ლუნდა** — XVI-XIX საუკუნეების სახელმწიფო თანამედროვე თანამედროვე ზამბიის, ანგოლისა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე.

გეიოგრაფია
----------

შუა საუკუნეების სახელმწიფო აფრიკის ცენტრალურ ნაწილში, ეკვატორის სამხრეთით. 1680 წლისათვის მისი ფართობი იყო 150 ათ. კმ². XIX საუკუნის ბოლოსათვის მისი ფართობი პრაქტიკულად გაორმაგდა და მიაღწია 345 ათ. კმ² და მოსახლეობის რაოდენობამ 2 მლნ-ს მიაღწია, მოსახლეობის ძირითადი ნაწილს ლუნდას ტომი შეადგენდა.

პოლიტიკური წყობა
----------------

ლუნდის სამეფოს პოლიტიკური წყობა იყო აბსოლუტური მონარქია, რომლის უზენაესი მმართველი იყო *მუატა-იამვო*. მას ადგილობრივი ტომები უხდიდნენ მარილს, სპილენძს, ცხოველთა ტყავს, მონებს, სპილოს ძვალს და სხვა. ასევე მას თან უნდა ხლებოდნენ ლაშქრობების დროს. მუატა-იამვოსთან ერთად უმაღლესი ხელისუფლება ეკუთვნოდა *ლულოკეშას*, გაუთხოვარ ქალს. მუატა და ლულოკეშა იყვნენ და-ძმა. მათი მმართველებად არჩევის შემდეგ აღიარებდნენ ერთმანეთის ძალაუფლებას.

ადგილებზე ხელისუფლება ხელთ ეპყრათ ტომის ბელადებსა და ადგილობრივი რელიგიის ქურუმებს. ასევე მართავდა რეგიონებს მუატა-იამვოს წარგზავნილებიც.

ისტორია
-------

სამეფოს დედაქალაქი იყო მუსუმბა, სადაც მუდმივად ცხოვრობდა 10 ათასამდე ადამიანი. ყოველი მუატას გარდაცვალების შემდეგ ახალი მმართველი აშენებდა ახალ რეზიდენციას. XVII საუკუნის დასაწყისიდან XIX საუკუნის დასასრულამდე ლუნდა რეგიონის უმთავრესი სახელმწიფო იყო. მისი მოკავშირე სახელმწიფო იყო ლუბა, რომლის პირველ მეფესაც ცოლად ჰყავდა ლუნდის მეფის შვილი. ყველაზე მეტად გაფართოების პერიოდში სამეფო გადაჭიმული იყო ტანგანიიკის ტბიდან ატლანტის ოკეანემდე.

1884 წლის ბერლინის კონფერენციის შედეგად ლუნდა გაიყო ორ ნაწილად: კონგოს თავისუფალი სახელმწიფო (აკონტროლებდნენ ბელგიელები) და ჩრდილოეთი როდეზია (აკონტროლებდნენ ბრიტანელები).

რელიგია
-------

რელიგიის თვალსაზრისით ლუნდის სამეფოს წარმომადგენლები იყვნენ ანიმისტები, რომლებიც თაყვანს სცემდნენ წინაპართა სულებს.

ლიტერატურა
----------

* Thornton, John (1998). *Africa and Africans in the Making of the Atlantic World, 1400-1800 (Second Edition)*. Cambridge:  Cambridge University Press,   გვ. 340 Pages. ISBN 0-521-62724-9.
სამარხში აღმოჩენილი ბრინჯაოს ხანის კოლხური ცულები.
**კოლხური ცული**, გვიანდელი ბრინჯაოსა და რკინის ხანის (ძვ. წ. XV-VI სს.) კოლხური კულტურის ერთ-ერთი ძირითადი განმსაზღვრული ბრინჯაოს იარაღი, რომელსაც ექვსწახნაგა ტანი და წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი აქვს. კოლხური ცულის ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია მოცემული აქვთ რ. ვირხოვს, ე. შანტრს, პრასკოვია უვაროვას, ფ. პანჩარს, ოთარ ჯაფარიძეს, ე. კრუპნოვს, დ. ქორიძეს და ბ. ტეხოვს. 

კოლხური ცული უნივერსალური იარაღი იყო. იყენებდნენ როგორც სამეურნეო ცხოვრებაში, ისე საომრად. გრაფიკული დეკორით შემკულ ცულებს საომარი და საკულტო დანიშნულება ჰქონდა. კოლხურმა ცულმა განვითარების ხანგრძლივი და რთული გზა განვლო. ძვ. წ. II-I ათასწლეულის მიჯნაზე იგი საბოლოოდ ჩამოყალიბდა და არსებითად არ შეცვლილა. კოლხური ცული გვხვდება სამარხებში (თლი, ყობანი, პალური, მუხურჩა, ყულანურხვა, ოჟორა), განძებში (ორდუ, ბიჭვინთა, ლიხნი, ოყურეში და სხვა). სულ 100-ზე მეტი განძია. ნაწილი შემთხვევითაა აღმოჩენილი. ყველაზე ადრეული კოლხური ცულის შემცველი განძებია ურეკის, პილენკოვოს, ბიჭვინთის, გაგრის ერგესი, მახუნცეთისა და სხვა. ძვ. წ. IX საუკუნის II ნახევრიდან ჩნდება გრაფიკული დეკორით შემკული საომარი საკულტო კოლხური ცულებიც. დეკორი პლასტიკურ ფორმასთან ორგანულადაა შერწყმული. სხვადასხვა ზომის წახნაგზე დეკორი სიმეტრიულადაა განაწილებული და ერთ მთლიან კომპოზიციად აღიქმება. გამოსახულია ირემი, ცხენი, ძაღლი, გველი, თევზი, ბაყაყი, ფრინველი, სვასტიკა, ჯვარი, ვარსკვლავი და სხვა. ყუის თავზე ზოგჯერ მოთავსებულია სკულპტურული გამოსახულება. კოლხური ცულის გრაფიკულ დეკორში ასახულია უძველესი ქართული რელიგიური და მითოლოგიური წარმოდგენები.

გრავირებული კოლხური ცულები (ძვ. წ. IX ს.) ბრინჯაოს სხვა ნივთებთან ერთად პირველად აღმოჩნდა 1869 წელს ყობანში (ჩრდილოეთი ოსეთი). აღმოჩენის ადგილის მიხედვით ეწოდა ყობანური ცული, ხოლო შესაბამის კულტურას - ყობანური კულტურა. შემდეგ წლებში დასავლეთ და აღმოსავლეთ ტერიტორიაზე მიკვლეულია კოლხური ცულის ყველა ფორმა (ძვ. წ. XV-VI სს.), მ. შ. ყობანში აღმოჩენილი ცულის ვარიანტიც. აღსანიშნავია, რომ კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბები მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზეა აღმოჩენილი (თაგილონის განძი, თელოვნის განძი), 30-იან წლებში მას კოლხური ცული უწოდეს. დაადგინეს (ბ. კუფტინი, ო, ჯაფარიძე, დ. ქორიძე, თ. მიქელაძე), რომ ამ ცულების სამშობლო კოლხეთია.

ლიტერატურა
----------

* *ფანცხავა ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 598.
* *მიქელაძე თ.* ძიებანი კოლხეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის უძველესი მოსახლეობის ისტორიიდან (ძვ. წ. II-I ათასწლეულები), თბ. 1974;
* *ქორიძე დ.* კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ. 1965;
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 133-134.
* *ჯაფარიძე ო.* კოლხური ცული, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1950, ტ. 16B;
* *Техов Б. В.* Очерки древней истории и археологии Юго-Осетии, Тб. 1971;
* *Куфтин Б. А.* К вопросу о древнейших копиях грузинской культуры на Кавказе по данным археологии, იქვე 1944, ტ. 12B;
**კოლხეთის დაბლობი** — დაბლობი საქართველოში. წარმოადგენს კოლხეთის ბარის დაბალ ნაწილს; მოიცავს აკუმულაციურ ვაკე-დაბლობსა და მიმდებარე სტრუქტურულ-ეროზიულ გორაკ-ბორცვებს ზღვის დონიდან 200 მ-მდე. პირველი აგებულია პლეისტოცენური და ჰოლოცენური თიხნარებით, ქვიშებითა და რიყნარით, მეორე — დისლოცირებული კაინოზოური ასაკის ნალექებით. კოლხეთის დაბლობი ოდნავ დახრილია შავი ზღვისაკენ და გადაკვეთილია მცირე სიღრმის ხეობებით. იგი სამკუთხედის ფორმისაა, ფუძით შავ ზღვას ებჯინება, ხოლო წვერი ქალაქ ზესტაფონთან აქვს. აჭარასა და აფხაზეთში კოლხეთის დაბლობი ვიწრო ზოლად ვრცელდება. კოლხეთის დაბლობზე ზღვიური ტენიანი სუბტროპიკულ ჰავაა. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 3,5–4-იდან 6–6,5°C-მდეა, აგვისტო 22–23°C. აბსოლუტური მინიმალური –8–10°C-მდეა, აბსოლუტური მაქსიმალური 37–38°C. იცის აღმოსავლეთის და დასავლეთის ქარები. დამახასიათებელია ფიონები და ბრიზები. აჭარის სანაპიროზე წელიწადში 2500 მმ ნალექი მოდის. აღმოსავლეთისკენ ნალექები მცირდება 1200 მმ-მდე.

კოლხეთის დაბლობის მთავარი მდინარეა რიონი და მისი შენაკადები: ყვირილა, ხანისწყალი, ცხენისწყალი, ტეხური და სხვა. კოლხეთის დაბლობს ეკუთვნის მდინარეების ენგურის, კოდორის, სუფსისა და ნატანების ქვემო დინებები. მდინარეები საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა. ბევრია ტბა. კოლხეთის დაბლობზე გავრცელებულია სუბტროპიკული ეწერი, ალუვიური, ჭაობიანი და ტორფიან-ჭაობიანი ნიადაგები. გორაკ-ბორცვებზე წითელმიწები და ყვითელმიწებია. დაბლობის ზღვისპირა ნაწილში ჭაობიანი ტყეებია, ჭარბობს მურყანი და ტირიფი. დაუჭაობებელ ნაწილში კოლხური ტყის ნარჩენებია, რომლის მთავარი ჯიშებია: მუხა, რცხილა, წიფელი, წაბლი, ლაფანი, ძელქვა. გავრცელებულია მარადმწვანე ბუჩქები და ლიანები.

კოლხეთის დაბლობზე ბინადრობს გარეული ღორი, კურდღელი, მელა, შველი, მგელი, კვერნა, წავი; ფრინველებიდან კოლხური ხოხობი, გარეული ბატი, გარეული იხვი, ტყის ქათამი და სხვა. კოლხეთის დაბლობზე არის კოლხიდის, აჯამეთის, სათაფლიის სახელმწიფო ნაკრძალები.

კოლხეთის დაბლობისათვის დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული ტიპის ლანდშაფტი, რომელშიც გამოიყოფა ლანდშაფტის ქვეტიპი: ნოტიო სუბტროპიკული ვაკე-დაბლობი და დაბალი სტრუქტურულ-ეროზიული გორაკ-ბორცვები ლიანებიანი კოლხური ტყის ნაშთებითა და სუბტროპიკული ეწერი და დაჭაობებული ნიადაგებით. თავის მხრივ, აღნიშნული ქვეტიპი ლანდშაფტის რამდენიმე სახეს აერთიანებს. კოლხეთის დაბლობის უდიდესი ნაწილი მჭიდროდ არის დასახლებული და მაქსიმალურად არის ათვისებული მეურნეობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *დევდარიანი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 595.
* *მარუაშვილი ლ.* საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 1-2, თბ. 1969-1970;
* *სანებლიძე მ. უკლება დ. ჯაყელი ქ.* საქართველოს ლანდშაფტური რუკა, თბ.-მ. 1970