recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ელისი** ან **ელია** (ბერძ. Ήλις ან Ήλεία, Elis) — ნომი საბერძნეთში, დასავლეთ საბერძნეთის პერიფერიაში. ელისის ნომის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქალაქი ოლიმპია, სადაც ტარდებოდა ოლიმპიური თამაშები.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი პირგოსი.

გეოგრაფია
---------

ელისის ჩრდილოეთი წერტილი არის 38 ° 06'N, დასავლეთი 22 ° 12'E, სამხრეთი 37 ° 18'N, და აღმოსავლეთი 21 ° 54'E. ელისის ნომის ნაწილია ორი პატარა ნახევარკუნძული.

ყველაზე გრძელი მდინარეა ალფეოსი. სხვა მდინარეები ერიმანთოსი, პინეიოსი და ნედა. ალფეოსი, პინეიოსი და ნედა ერთვის იონიის ზღვას ელისის ნომის ტერიტორიაზე.

პერიფერიული ერთეულის აღმოსავლეთი ნაწილი ტყითა დაფარული, სამხრეთში ძირითადად ფიჭვით. მთათა სისტემა მოიცავს: მოვრი (400 მ), დივრი (დაახლოებით 1500 მ), მინთე (დაახლოებით 1100 მ), და სხვა.
ნიადაგის დაახლოებით ერთი მესამედი ნაყოფიერია, დანარჩენი მთიანია და გამოუსადეგარია სოფლის მეურნეობის კულტურებისთვის.ჭაობები დაშრობილი იქნა სასოფლო სამეურნეო დანიშნულებისათვის, ჭაობების მხოლოდ 10 კმ ² შემონახული და არის დაცული.

### კლიმატი

ელისის ნომში არის ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი, ცხელი, მზიანი ზაფხულით. ტემპერატურა 40 °C-ზე მაღლა არ დაფიქსირებულა. მაღალმთიანი რაიონები ზამთარში თოვლითაა დაფარული. ელისი უფრო ტენიანი, ვიდრე აღმოსავლეთი პელოპონესი.

მუნიციპალიტეტები
----------------

პერიფერიული ერთეული აქაია იყოფა 7 მუნიციპალიტეტად.


|  |
| --- |
| ოლიმპია (1) |
| ანდრავიდა-კილინი (2) |
| ანდრიცაინას-კრესტენონი (2) |
| ელისი (2) |
| პინეიოსი (2) |
| პირგოსი (2) |
| ზაქარო (2) |

ისტორია
-------

ანტიკურ დროში ელისი იყო დამოუკიდებელი სახელმწიფო, რომლის ცენტრი იყო ქალაქი ელისი და წმინდა ადგილი — ქალაქი ოლიმპია, სადაც ანტიკური ოლიმპიური თამაშები ტარდებოდა ძვ. წ. 776-დან 394 წლამდე. ძვ.წ. 146 წლიდან ელისი აქაიას პროვინციის ნაწილი იყო რომის იმპერიის ფარგლებში. რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ ელისი გადავიდა ბიზანტიის იმპერიის მმართველობის ქვეშ.

მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ, ჯვაროსნებმა დასავლეთ ევროპიდან შექმნეს აქაიას სამთავრო, რომელშიც შედიოდა ელისი. სამთავრო არსებობას აგრძელებდა 1204-წლიდან 1460 წლამდე, როდესაც ის დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიამ.

ოსმალეთის იმპერია მართავდა საბერძნეთის დიდ ნაწილს 1821 წლის საბერძნეთის რევოლუციამდე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დიდი ზარალი მიადგა ელისს, დაზიანდა სახლები, ადამიანები დარჩნენ უსახლკაროდ, და ამის შემდეგ საბერძნეთის სამოქალაქო ომმა კიდევ უფრო დიდი ნგრევა და ეკონომიკური ვარდნა მოუტანა რეგიონს და მთლიან ქვეყანას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის ნომები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**გარეული ორკუზიანი აქლემი**, *გარეული ბაქტრიანი* (ლათ. Camelus ferus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი აქლემისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2,25–3,45 მეტრი, მასა 300–690 კილოგრამი. აღმოაჩინა ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ 1877 წელს; დღეს გვხვდება მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთსა და სამხრეთ-დასავლეთ მონღოლეთში (გობის უდაბნო). ბინადრობს ბუჩქნარიან და ღორღიან ადგილებში. შინაურ ორკუზიან აქლემთან შედარებით მსუბუქი აგებულებისაა, აქვს გრძელი კიდურები და ცვალებადი შეფერილობა, კუზიც უფრო მცირე ზომისაა. სიცხესა და სიცივეს კარგად უძლებს, თუმცა სარწყულებლის ნაკლებობას ვერ იტანს, რამაც მნიშვნელოვნად შეამცირა მისი გავრცელების არეალი და რიცხოვნობა. იკვებება უდაბნოს მცენარეულობით. ცხოვრობენ 4–6 სულისაგან შედგარ ჯგუფებად, იშვიათად 15-სულიან ჯოგებად. ახასიათებს შორეული მომთაბარეობები. მეტად აქტიურია დილით და საღამოს. მარტში შობს ერთ ნაშიერს. ადრე ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან ნადირობის ობიექტი იყო. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში როგორც გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობა. ველურ ბუნებაში დარჩენილია 950-მდე ინდივიდი. რაოდენობის შემცირების მიზეზებია: ნადირობა, ჰაბიტატის დაკარგვა და შინაურ ცხოველებთან კონკურენცია საკვების გამო.

ლიტერატურა
----------

* *Щипанов Н. А.* БАКТРИАН // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 681.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Bactrian Camel. Edge of Existence. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი, 2020.
2. 1 2  Bactrian Camel. IUCN. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი, 2024.
3. ↑  Wild Bactrian Camels Critically Endangered, Group Says. National Geographic (3 დეკემბერი, 2002).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-02-24. ციტირების თარიღი: 24 თებერვალი, 2020.
**გარეული იხვი** (ლათ. Anas platyrhynchos) — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. შინაური იხვის წინაპარი.

მისი სხეულის სიგრძეა 50–56 სმ, მასა — 1–1,5 კგ. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი; დედალი ფერად მოყავისფროა, შეჯვარების სეზონზე მამალს მწვანე თავი, თეთრი საყელო, მურა-რუხი ზურგი, შავი კუდის ზედა ნაწილი, შოკოლადისებრ-ყავისფერი მკერდი და მორუხო მუცელი აქვს; ფთებს გასდევს კაშკაშა ფერის (თეთრი, შავი და ლურჯი) ზოლები. მამალს კუდზე საჭის აპრეხილი ბუმბული აქვს. თითებს შორის აპკი აქვს გადაკრული, რაც ცურვაში ეხმარება. მამლის ნისკარტი ყვითელია.

ფართოდ გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში (სამხრეთით — მექსიკამდე, ხოლო აღმოსავლეთით — გრენლანდიამდე); ინტროდუცირებულია აფრიკაში, ახალ ზელანდიაში, სამხეთ-აღმოსავლეთ ავსტრალიაში. საქართველოში მობუდარი იხვია, ბინადრობს მცირე რაოდენობით, ზამთრობისას ბევრია. ძირითადად ბინადრობს ტყისა და ტყესტეპის ზონაში, წყალსატევებთან (მტკნარშიც და მარილიანშიც) ახლოს; გვხვდება ქალაქის პარკებისა და წყალსატევების მიდამოებშიც.

გამრავლებას 2 წლის ასაკიდან იწყებს. დედალი დებს 7–16 ცალ თეთრ, მომწვანო-ჩალისფერი ელფერის მქონე კვერცხს. ინკუბაცია 28 დღე-ღამე გრძელდება. დედალთა რიცხვის შემცირების შემთხვევაში, მამრები სხვა სახეობის იხვებს ეჯვარებიან. ცოცხლობენ 7–10 წელი.

იკვებება მცენარეებით, უხერხემლოებით; დასახლებულ ადგილებში — ადამიანის მიერ მიცემული საკვებითაც, განსაკუთრებით პურით. საკვებს მოიპოვებს წყალშიც და ხმელეთზეც. წყალში საკვების ძიებისას შეუძლია ჩაყვინთვა, რა დროსაც მთელი ტანით ამოყირავდებიან ხოლმე.

ნადირობის ობიექტია, იყენებენ მის ხორცს. საქართველოს კანონმდებლობით, მასზე ნადირობა 10 სექტემბრიდან 10 ნოემბრამდე ნებადართულია მხოლოდ ახალქალაქის, ნინოწმინდის, წალკისა და დმანისის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებზე, დღიური ლიმიტი — 5 ცალი; ხოლო 1 ნოემბრიდან 1 მარტამდე ყველგან, გარდა ახალქალაქის, ნინოწმინდის, წალკისა და დმანისის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებისა, დღიური ლიმიტი — 6 ცალი.

ლიტერატურა
----------

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 17, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.

სქოლიო
------

1. 1 2  *კუტუბიძე მ. მებუკე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 289.
2. ↑  mallard — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
3. ↑  *ჟორდანია რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 559–560.
4. ↑  Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. — Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2001. — С. 62—63. — 608 с. — ISBN 5-7525-0825-8. (რუსული)
5. ↑  Scott D. A. Rose P. M. Atlas of Anatidae populations in Africa and Western Eurasia. — Wetlands International, 1996. — P. 131—134. — 336 p. — ISBN 1-900442-09-4. (ინგლისური)
6. ↑  *ვ. ბურჯანაძე*, მონადირის ცნობარი, გვ. 27, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1969.
7. ↑  სანადირო სახეობები, ნადირობის დღიური ლიმიტები და ვადები. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო (13 აგვისტო, 2015). ციტირების თარიღი: 7 თებერვალი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
**ელისაბედ (ლიზიკო) ქავთარაძე** (დ. 22 ივლისი, 1905, თბილისი, — გ. 1988, იქვე) — ქართველი მწერალი, საბჭოთა პერიოდის დისიდენტი.

დაიბადა ცნობილი სოციალისტ-ფედერალისტის და თბილისის არქივის გამგის ქაიხოსრო ქავთარაძის ოჯახში. 1922 წელს ჩააბარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და გაწევრიანდა ახალგაზრდა მარქსისტთა ორგანიზაციაში, რომელიც უკვე იატაკქვეშეთში იყო გადასული. 1928 წელს დააპატიმრეს სოხუმში ანტი-საბჭოთა საქმიანობის ბრალდებით; ჯერ მეტეხის ციხეში ჩასვეს, 1929 წელს კი რუსეთში, ტომსკის ოლქში გადაასახლეს. თბილისში 1936 წელს დაბრუნდა, მაგრამ 1940 წელს კვლავ დააპატიმრეს და ყაზახეთში გადაასახლეს. გადასახლებაში სულ 28 წელი გაატარა. 1956 წელს სამშობლოში დაბრუნდა და რეაბილიტაცია მიიღო. 1987 წელს აირჩიეს „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების" გამგეობის წევრად. ავტორია თხზულებებისა: „არა ცოდნითა ერთითა", „ყბაახვეული ქალი", „ნაადრევი ოცნება", „რატომ ჩვენს დაუკითხავად", „ბებოს ბარათი", „უმისამართო ბარათი" და სხვ.

წყაროები
--------

* ელისაბედ (ლიზიკო) ქავთარაძე დაარქივებული 2011-11-27 საიტზე Wayback Machine.. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია
* არა ცოდნითა ერთითა[*მკვდარი ბმული*]. «ლიტერატურული საქართველო», 2002-08-23
**ზემო ყანდაურის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. ეკლესიის სამხრეთ კედელში, გარედან, ჩასმულია ბაზალტის ქვა, რომელზეც ამოკვეთილია ორენოვანი (ქართული და სომხური) სამშენებლო წარწერა. წარწერის მიხედვით ეკლესია აგებულია 1884 წელს, სიმონ პეტრუსოვის „ფულითა და გამრჯობითა". თუმცა, შენობის კედლებში სხვა, ბევრად უფრო ძველი ფენაცაა შესამჩნევი, რომელიც, როგორც საშენი მასალის რაობით, ისე წყობის ხასიათითაც გამოირჩევა და ხუროთმოძღვრული ნიშნებით გვიანდელ შუა საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ჩანს, რომ ეკლესია 1884 წელს კი არ აუგიათ, არამედ აღუდგენიათ, თუმცა, ამ ფაქტის აღნიშვნის ნაცვლად, წარწერაში, ეკლესიის აგების შესახებაა საუბარი. 

ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედელი შუაში, მთელ სიმაღლეზე, გახეთქილია. ეკლესიის შიგნით მცენარეულობა და მოზრდილი ხეა მოსული. 

ეკლესია დარბაზულია. შენობის თავდაპირველი ნაწილი რიყის თანაბარი ზომის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. წყობაში, აქა-იქ, რიყის ნატეხი ქვები და ლოდებიცაა ჩართული. კუთხეები ოდნავ მოზრდილი ქვებითაა ამოყვანილი. რიგების სწორხაზოვნება ძირითადად დაცულია. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, რიყის ქვასთან ერთად, აგურიცაა გამოყენებული. სარკმლები და არქიტექტურული ელემენტები კი მთლიანად აგურისაა. 

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნითკენ ოდნავ ფართოვდება. იგი გადახურული იყო აგურით ნაწყობი, ბრტყელი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელი და გეგმით ნახევაწრიული ორი ნიშაა. სარკმელი ჩვეულებისამებრ, აფისიდ ღერძზეა. ნიშები კი აფსიდის ბოლოებთანაა განლაგებული. ჩრდილოეთ ნიშანი წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილი თაროა. სამხრეთ ნიშა კი ძირიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის მხართან ახლოს, შემორჩენილია სარკმლის ქვედდა ნაწილი. იგი, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება და დახრილი რაფა აქვს. 

ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის მარჯვნივ, აგურით გამოყვანილი ვიწრო, მაღალი, ოთხკუთხა ნიშა, რომელიც ლოდითაა გადახურული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 103-104.
**ბიბი-ჰეიბათის მეჩეთი** (აზერ. Bibiheybət məscidi) — შიიტური მეჩეთი ბაქოში, მდებარეობს ბაქოს ყურეს სანაპიროზე, აზერბაიჯანში. თავდაპირველად აგებულია XIII ს-ში შირვანშაჰ აბუ-ლ-ფათხ ფარუხზადის მიერ, რომელმაც იარსება 1936 წლამდე ვიდრე ბოლშევიკები დაანგრევდნენ. ამჟამინდელი შენობა, განახლებული მეჩეთი, აგებულია 1990-იან წლებში.

ბიბი-ჰეიბათის კომპლექსი, რომელშიც მეჩეთის გარდა განსასვენებელები და საფლავები შედიან (მათ შორის უკეიმი ხანუმის საფლავი, წინასწარმეტყველ მუჰამედის შთამომავალი), როგორც განადგურებამდე, ისე ამჟამადაც წარმოადგენს აღმოსავლეთის მუსლიმების სასულიერო ცენტრს და აზერბაიჯანის ისლამური ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ ღისშესანიშნავ ძეგლს. მეჩეთი თავის დროზე მოინახულეს აბბასკული-აღა ბაკიხანოვმა, ალექსანდრე დიუმამ და ხურშიდბანუ ნატავანმა.

ადგილობრივები ძველად „ფატიმას მეჩეთს" ეძახდნენ. ამავე სახელით აღწერს ალექსანდრე დიუმა მეჩეთს, რომელიც მე-19 საუკუნის 40-იან წლებში მოინახულა.

სქოლიო
------

1. ↑  *ბრეტანიცკი ლ.ს.*, აზერბაიჯანის ხუროთმოძღვრება XII-XV სს და მისი ადგილი ახლო აღმოსავლეთის არქიტექტურაში («Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока»). ბაქო, 1966. — გვ. 556.

|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბოიომის ჩანჩქერი** (ინგლ. Boyoma Falls, 1983 წლამდე ეწოდებოდა **სტენლის ჩანჩქერი**) — შვიდი ჩანჩქერი ძირითადად მდინარე კონგოზე, რომლებიც ერთმანეთისაგან გაყოფილია ლუბრმათი. მდებარეობს ცენტრალურ კონგოში. ჩანჩქერები გადაჭიმულია დაახლოებით 100 კილომეტრზე ქალაქებს — უბუნდუსა და კისანგანის შორის. საერთო ვარდნა შეადგენს დაახლოებით 60 მეტრს. სიგანე 730 მეტრს აღწევს. წყლის ხარჯი შეადგენს დაახლოებით 17 000 მ³/წმ, და ამ მაჩვენებლებით ჩანჩქერები შედიან გინესის რეკორდების წიგნში. მსოფლიოს ერთი-ერთი უდიდესი წყალვარდნილია. ჩანჩქერი ვრცელდება აგრეთვე მდინარე კონგოზე. ბოიომის ჩანჩქერის ირგვლივ გადის რკინიგზის ხაზი, რომელიც აერთებს უბუნდუსა და კისანგანის მდინარის პორტებს. 1983 წლამდე მისი პირველაღმომჩენის — ჰენრი მორტონ სტენლის პატივსაცემად ერქვა სტენლის ჩანჩქერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბოიომის ჩანჩქერი***

* ბოიომის ჩანჩქერი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ბოიომის ჩანჩქერი — დიდი ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑   Greatest waterfall flow // Guinness World Records 2015.
**ბრიტანული ინსტიტუტი ანკარაში** (ინგლ. British Institute at Ankara, BIAA), აქამდე ცნობილი როგორც **ბრიტანული არქეოლოგიის ინსტიტუტი ანკარაში** (ინგლ. British Institute of Archaeology at Ankara) — კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც მხარს უჭერს, ხელს უწყობს და აქვეყნებს კვლევებს თურქეთისა და შავი ზღვის რეგიონის ჰუმანიტარულ და საზოგადოებრივ მეცნიერებებზე. ინსტიტუტი დაარსდა 1947 წელს და ლეგალურად აღირიცხება 1956 წლიდან, მას შემდეგ, რაც თურქეთის რესპუბლიკასა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის ხელი მოეწერა კულტურულ შეთანხმებას. ინსტიტუტი გაერთიანებული სამეფოს საქველმოქმედო ორგანიზაცია და ბრიტანული აკადემიის საზღვარგარეთული ინსტიტუტების ნაწილია. ინსტიტუტის ოფისი მდებარეობს ანკარაში, სადაც განთავსებულია ბიბლიოთეკა, კვლევითი ობიექტები და საცხოვრებელი მოწვეული მკლევარებისთვის. მას ასევე აქვს ლონდონის ოფისი. 

ამჟამად ინსტიტუტის დირექტორია არქეოლოგი ლუთგარდ ვანდეპუტი. 

არქეოლოგიისა და თურქეთის ისტორიის კვლევითი მონოგრაფიების გამოქვეყნების დაფინანსების გარდა, ინსტიტუტი რეგულარულად გამოსცემს ჟურნალებს: *Anatolian Studies* და *Heritage Turkey*.

თურქეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით, გაერთიანებული სამეფოს ყველა მკვლევარს, ვისაც თურქეთში არქეოლოგიური კვლევის ჩატარება სურს, ნებართვის მისაღებად განაცხადი ბრიტანული ინსტიტუტის მეშვეობით უნდა წარადგინოს.

სქოლიო
------

1. ↑  About the BIAA. BIAA (1947-11-22).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-08. ციტირების თარიღი: 2016-11-24.
2. ↑  Charity overview. Charity Commission. ციტირების თარიღი: 2016-11-24.
3. ↑  Roger Mathews, ed. *Ancient Anatolia, Fifty Years Work By the British Institute of Archeology at Ankara*, 1998.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
**ვიოლეტა ბერმუდესი** (ესპ. Violeta Bermúdez; დ. 12 აგვისტო, 1961, ლიმა, პერუ) — პერუელი იურისტი, მწერალი და დიპლომატი. პერუს პრემიერ-მინისტრი 2020 წლის 18 ნოემბრიდან. მანამდე იგი მუშაობდა აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში და პრეზიდენტ ალეხანდრო ტოლედოს და პრემიერ-მინისტრის ბეატრის მერინოს კაბინეტებში.

კარიერა
-------

1997-2002 წლებში მუშაობდა ადამიანის უფლებების კოორდინატორად აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში. 2002 წლის 24 იანვარს, ალეხანდრო ტოლედოს პრეზიდენტობის დროს დანიშნეს ქალთა და სოციალურად დაუცველი მოსახლეობის მინისტრის მოადგილედ.

2003 წლის ივლისიდან დეკემბრამდე იგი იყო პრემიერ-მინისტრ ბეატრის მერინოს მრჩეველთა კაბინეტის უფროსი.

2020 წლის 18 ნოემბერს პერუს დროებითმა პრეზიდენტმა ფრანსისკო საგასტიმ დანიშნა პრემიერ-მინისტრად. იგი ამ თანამდებობაზე მეხუთე ქალია პერუს ისტორიაში, ბეატრის მერინოს, როსარიო ფერნანდესის, ანა ხარასა და მერსედეს არაოსის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Violeta Bermúdez, una defensora de las mujeres en la PCM at La Republica

სქოლიო
------

1. ↑  Peru President picks new Cabinet to ease protests, market fears. Reuters. ციტირების თარიღი: 18 November 2020.
2. 1 2  VIOLETA BERMÚDEZ. Vital Voices.org. ციტირების თარიღი: 19 November 2020.
3. ↑  Violeta Bermúdez, la abogada que liderará la PCM del gobierno de transición [Perfil] Spanish. RPP.pe. ციტირების თარიღი: 19 November 2020.
4. ↑  ¿Quién es Violeta Bermúdez? Spanish. El Comercio. ციტირების თარიღი: 19 November 2020.
5. ↑  Quién es Violeta Bermúdez Valdivia, la nueva presidenta de la PCM Spanish. Pica News. ციტირების თარიღი: 19 November 2020.
იან სომერჰალდერი - ბუნ კარლაილის როლის შემსრულებელი
**ბუნ კარლაილი** (ინგლ. Boone Carlyle) არის სერიალ დაკარგულების ერთ-ერთი მოქმედი პირი მის როლს ასრულებს იან სომერჰალდერი.

ბიოგრაფია
---------

მის როლს ასრულებს იან სომერჰალდერი .ბუნი ისევე როგორც სხვა 47 მგზარი გადაურჩა დაღუპვას და აღმოჩნდა იდუმალებით მოცულ კუნძულზევე. ბუნი დაიბადა 1981 წლის ოქტომბერში. 6 წლის ასაკში უვლიდა ძიძა სახელად ტერეზა, რადგან დედამისი თითქმის მოუცლელი იყო. ბუნი ძალიან ცელქი ბავშვი იყო და სულ კიბეზე დაარბენინებდა ტერეზას. ერთხელ ტერეზას (მაშინ ბუნი 6 წლის იყო) ფეხი დაუცდა კიბეზე დაგორდა და კისერი მოიტეხა. როცა ბუნი იყო 10 წლის, დედამისი, საბრინა კარლაილი ცოლად გაჰყვა ადამ რუტერფორდს. ადამს ბუნის მამინაცვალს ჰყავდა 8 წლის ქალიშვილი შენონი ბუნს შეუყვარდა თავისი მამინაცვლის შვილი ბუნი და შენონი ისხდნენ სიდნეი-ლოს-ანჯელესის რეისზე ბუნი ისევე როგორც სხვა 47 მგზარი გადაურჩა დაღუპვას და აღმოჩნდა იდუმალებით მოცულ კუნძულზე. კუნძულზემან გაიცნო და დაუახლოვდა ჯონ ლოკს კუნძულზე მოხვედრის 44-ე დღეს მან და ლოკმა მცირე ზომის თვითმფრინავი დაინახეს ლოკმა უთხრა რომ უნდა ზემოთ ასულიყო და სიგნალი გადაეცა თვითმფრინავი ჩამოვარდა და ბუნიც დაიღუპა ამ დროს ბუნი 22 წლის იყო (მე-20 სერიაში) ეს იყო პირველი მსხვერპლი მთავარ მოქმედ პირთა შორის
**გაიუს ფაბრიციუს ლუსცინუსი** (ლათ. Gaius Fabricius Luscinus) "ცალთვალა" რომის კონსული და მხედართმთავარი.

გაიუსი პირველი გამოჩენილი ადამიანი იყო თავისი გვარიდან. იგი განთქმული იყო თავისი უკიდურესი პატიოსნებით. მის სიტყვას ძალიან დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რომაელებისთვის, მიუხედავად ამისა იგი ძალიან ღარიბი იყო.

ძვ. წ. 284 წელს იგი ელჩად იყო ტარენტიუმში, მაგნა გრეკასთან კონფლიქტის მოსაგვარებლად. ძვ. წ. 282 იგი პირველად აირჩიეს კონსულად გაიუს ემილიუსი პაპირიუსთან ერთად.

ჰერაკლიუმის ბრძოლაში რომაელების პიროსთან დამარცხების შემდეგ იგი გაგზავნილი იყო პიროსთან ტყვეების შესახებ მოლაპარაკებების საწარმოებლად. პიროსმა სცადა ჯერ ფულით ეცდუნებინა ფაბრიციუსი, მან შესთავაზა გაიუსს დიდძალი ოქრო მეგობრობის ნიშნად, მაგრამ ცივი უარი მიიღო. მეორე დღეს მან გადაწყვიტა რომაელის გაკვირვება სპილოთი, ისე რომ მოლაპარაკებებისას სპილო ფარდის უკან უნდა დაემალათ და მოულოდნელად გამოეჩინათ. როდესაც ფაბრიციუსმა უეცრად დაინახა სპილო, მან არ გამოხატა გაკვირვება. პიროსი აღფრთოვანდა ფაბრიციუსით და გაუშვა ტყვეები ოჯახების მოსანახულებლად და სატურნალიების აღსანიშნავად. შემდეგ კი სენატმა თვითონ მოსთხოვა ტყვეებს პიროსთან დაბრუნება.

ძვ. წ. 278 წელს რომაელთა მხედართმთავარი გახდა ფაბრიციუსი, რომელიც კონსულად იქნა არჩეული. მას ბანაკში მისწერა პიროსის ექიმმა წერილი, რომელშიც სთავაზობდა დიდი ანაზღაურების საფასურად პიროსის მოწამვლას. ფაბრიციუსმა კიდევ ერთხელ გამოავლინა თავისი პატიოსნება, მან პიროსს გაუგზავნა წერილი, რომელშიც გააფრთხილა ექიმის ვერაგობის შესახებ, თან კი ექიმის წერილი დაურთო, თავისი საქციელი კი მან გაამართლა პატიოსან ბრძოლაში ვერაგობის გარეშე გამარჯვების სურვილით.

პიროსმა დასაჯა ექიმი, რომაელებს კი მადლობის ნიშნად ტყვეები დაუბრუნა და კიდევ სცადა სამშვიდობო მოლაპარაკებების დაწყება, მაგრამ რომაელებმა ისევ იგივე პასუხი გასცეს, რომ სანამ პიროსი იტალიას არ დატოვებს, ისინი მშვიდობაზე არ დათანხვდებიან. ტყვეები კი უკან გააგზავნეს.

ჩაშლილი მოლაპარაკებების შემდეგ გაიუს ფაბრიციუსი პუბლიუს დეციუს მუსთან ერთად მონაწილეობდა ასკულუმთან ბრძოლაში, რომლის შემდეგაც პიროსი იძულებული გახდა დროებით დაეტოვებინა იტალია.

პიროსის გარდა ამ წელს იგი წარმატებით ებრძოდა სამნიტებს, და დაამარცხა ტარენტიუმის ჯარი.

ძვ. წ. 275 წელს იგი ცენზორი გახდა.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ნაგებობას** ეხება. *მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გალავნის შესახებ* იხილეთ **გალავანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)**. |

კრაკ-დე-შევალიეს გალავანი, სირიაში
**გალავანი** — ძველი ქალაქის, ციხის, არქიტექტურული კომპლექსის (სასახლის, მონასტრის და ა. შ.) ირგვლივ შემოვლებული ქვის ან აგურის კედელი, რომელსაც თავდაცვითი მნიშვნელობა ჰქონდა. გალავნის სისტემაში ჩართული იყო სხვადასხვა სახის საფორტიფიკაციო ელემენტები — საბრძოლო კოშკები, ქონგურები, სალოდეები (დუროები), შესასვლელი კარიბჭეები. გალავანში, ჩვეულებრივ, იმ ადგილებში ეწყობოდა, სადაც ქალაქს საქარავნო თუ სხვა გზები ადგებოდა. მაგ. თბილისის გალავანში იყო განჯის, კოჯრის, დიღმის კარები, შესაბამის დასახლებულ პუნქტებში მიმავალი გზებისაკენ მიმართული. 

აგრეთვე სათავდაცვო ნაგებობის ტიპი XVIII საუკუნის ქართლ-კახეთში, ჩვეულებრივ, გეგმით კვადრატული ან სწორკუთხა, კედელშემოვლებული ეზო, რომელსაც ჰქონდა ფართო ჭიშკარი და კოშკები (სხვა ნაგებობებიდან ზოგ გალავანში გვხვდება აგრეთვე მცირე ეკლესია). მტრის შემოსევის დროს გალავანში თავს აფარებდა სოფლის ან კუთხის მთელი მოსახლეობა საქონლიანად.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 632, თბ. 1977
**ვირა ჩორნი-მეშკოვა** (უკრ. Віра Чорний-Мешкова; დ. 25 აპრილი, 1963, ვოევოდინა) − უკრაინული წარმოშობის მაკედონელი მწერალი და მთარგმნელი, ჩრდილოეთ მაკედონიაში უკრაინული დიასპორის აქტივისტი.

ბიოგრაფია
---------

ვირა ჩორნი-მეშკოვა 1963 წლის 25 აპრილს დაიბადა ვოევოდინაში. დაამთავრა სკოპიეს წმინდა კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი და კიევის მიხაილ დრაგომანოვის სახელობის ეროვნული პედაგოგიური უნივერსიტეტის უკრაინული ფილოლოგიის ინსტიტუტი. მუშაობს საკანდიდატო დისერტაციაზე. 2002 წლიდან ჩრდილოეთ მაკედონიაში უკრაინის საელჩოში თარჯიმნად და კულტურული და ჰუმანიტარული ურთიერთთანამშრომლობის ოფიცრად მუშაობს.

წევრობა
-------

2003 წლიდან ვირა ჩორნი-მეშკოვა არის ჩრდილოეთ მაკედონიაში უკრაინელთა ლესია უკრაინკას თემის მდივანი. 2006 წლიდან 25 დეკემბერს არის უკრაინის მწერალთა ეროვნული კავშირის წევრი, ხოლო 2007 წლის 19 ოქტომბრიდან ― მაკედონიის მწერალთა კავშირის წევრი.

ჯილდოები
--------

* ერებისა და მიგრაციის უკრაინის სახელმწიფო კომიტეტის დიპლომი (2005)
* ჩრდილოეთ მაკედონიაში უკრაინის საელჩოს დიპლომი (2007)
* უკრაინის მწერალთა ეროვნული კავშირის საპატიო ჯილდო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Македонська письменниця Віра Чорний-Мешкова — українка з діда-прадіда / Сергій Дзюба
* ЧОРНИЙ-МЕШКОВА ВІРА | Електронна бібліотека «УКРАЇНІКА»

სქოლიო
------

1. ↑  Віра Чорний-Мешкова: «Серед українців багато письменників заслуговують на „Золотий вінок"»[*მკვდარი ბმული*] Розмову вела Тетяна Синьоок / «Літературна Україна» 11 жовтня 2012 року № 39 (5468)
გაიუსი
**გაიუსი** (დ. დაახლ ქრ. შობის 117/138 გ. დაახლ 180/192 წ.წ) — ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო რომაელი იურისტი. გაიუსის ბიოგრაფიული ცნობები და ნამდვილი სახელი უცნობია, როგორც მისი ნამდვილი სახელი. მის კალამს ეკუთვნის: კერძო სამართლის კლასიკური სახელმძღვანელო „Institutiones" პროვინციალე (32 წიგნად ანტონიუს პიუსის მართველობის დროს) და გამოკვლევა Ad Q. Mucium, რომლების ციტირებულია იუსტინიანეს დიგესტებში. საინტერესოა გაიუსის „ინსტიტუციების" — "Institutionum iuris civilis commentarii" ბედი: შუა საუკუნეებში მათი დიდი ნაწილი დაიკარგა; XIX საუკუნემდე ამ ნაშრომთა
მხოლოდ ფრაგმენტებმა მოაღწია; სხვა ნაშრომებში კი ინსტიტუციების შესახებ შემონახულია ცნობები ან მათი გადამუშავებული ვარიანტია. 
კერძოდ, გაიუსის შესახებ ცნობებს გვაწვდის ბოეციუსი, ხოლო გაიუსის ეპისტოლე ალარიხის ბრევირიაშია შესული. 1816 წელს ვერონის ბიბლიოთეკაში გერმანელმა 
ისტორიკოსმა ბერტოლდ გეორგ ნიბურმა წმ. იერონიმეს წერილებთან ერთად პალიმფსესტში გაიუსის სრული ხელნაწერი აღმოაჩინა. შემდეგ მანუსკრიპტის ატრიბუტი ცნობილმა გერმანელმა ცივილისტმა, სამართლის ისტორიული სკოლის ფუძემდებელმა ფრიდრიჰ კარლ ფონ სავინიმ ითავა. რესტავრაციის პროცესში სხვადასხვა ცდას ჩატარების შედეგად, ინსტიტუციების ხელნაწერი მნიშვნელოვნად დაზიანდა, რამაც ხელი შეუშალა ინსტიტუციების გამოცემას, 1934 წელს, ძველეგვიპტურ პაპირუსებში აღმოჩენილი ინსტიტუციების, ახალი ნაწყვეტების მეშვეობით მოხერხდა ტექსტში არსებულ ხარვეზთა აღმოფხვრა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაიუსი, რომის სამართლის საფუძვლები დაარქივებული 2016-03-10 საიტზე Wayback Machine.
**ეშერის დოლმენები** — ადრებრინჯაოს ხანის დოლმენების ჯგუფი. მდებარეობს სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ეშერაში, კიურდერეს დასახლებაში. 

პირველი დოლმენის ზომებია 2,1 X 2,93 X 3,68 მ. აღმოჩენილია ბრინჯაოს სფერული ღილები, კასრისებური მძივები, სფერული ფორმის საკინძი, სპირალური სამაჯურის ფრაგმენტი და მოწითალო და მოშავო ფერის ჭურჭლის ნატეხები. 

მეორე დოლმენი გაძარცულია. მისი ზომები: 2,5 X 2,55 X 2,02 მ. ინვენტარიდან შემორჩენილია ბრინჯაოს შუბისპირი. 

მესამე დოლმენის ინვენტარი: ბრინჯაოს ცული, ანკესი, შუბისპირები, მძივები, მოწითალო კეცის ჭურჭელი. 

მეოთხე დოლმენში გამოვლინდა სპილენძის ცული, ფირფიტები, კასრისებური და მრგვალი მძივები, საკიდი, სპირალური საყურეები, სფერული ღილები, მოწითალო ფერის ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

მეხუთე დოლმენში აღმოჩნდა: ბრინჯაოს შუბისპირი, სარტყელი, ბიკონუსური მძივები, საკიდები, თიხის ჭურჭელი. 

მეექვსე დოლმენის ინვენტარში შედის ბრინჯაოს შუბისპირი, კაჟის ისრისპირები, თიხის კვირისტავი, თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. დოლმენი თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლო პერიოდით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აფხაზეთის დოლმენები
* კრომლეხი

ლიტერატურა
----------

* ჯაფარიძე ო. დოლმენური კულტურა საქართველოში, თსუ შრომები, ტ. 77, თბ. 1959

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლერი ჯიბლაძე, დასავლეთ საქართველოს ადრე და შუა ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურები დაარქივებული 2020-03-20 საიტზე Wayback Machine. , საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია.
**გალავნის ციხე-გალავანი** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გალავნის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, აგებულია XVIII საუკუნეში. კომპლექსში შედის ციხე-გალავანი და ეკლესია.

ციხე-გალავანი გეგმით სწორკუთხაა (60 X 45 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია გალავნის აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ მონაკვეთი 3-4 მ სიმაღლეზე და სამხრეთ-აღმოსავლეთით კოშკის ნაწილი. გალავნის კედელში გაჭრილია სათოფურები, მოწყობილია საბრძოლო ბილიკები. კოშკი ცილინდრულია (კედლენის სისქე 0,75-1 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და შესასვლელი პირველ სართულზეა, ეზოს მხარეს. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია ხის კოჭების ბუდეები). 

გალავნის აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში ჩაშენებული დარბაზული ეკლესია (11,4X5,6 მ) ნაგებია რიყის ქვით. გარედან ეკლესიის კედლების ქვედა რიგები და კუთხეები მოყვითალო თლილი ქვით კვადრებითაა ამოყვანილი. სარკმლის თაღები აგურისაა. ეკლესია დაზიანებულია: ჩაქცეულია სახურავი, დანგრეულია დასავლეთის კედელი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველი დარბაზისგან არ არის გამოყოფილი. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებში სამ-სამი დიდი თაღოვანი სარკმელია, ახლო აღმოსავლეთისაში - ერთი. საკურთხევლის მხარეს, გრძივ კედლებში თითო თაღოვანი ნიშია. ეკლესიის ფასადებზე შემორჩენილია ქვიშაქვის თაროსებრი წრეთარგიანი ლავგარდნის ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* *ძიძიგური ლ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 272.
**გოსპელი** (ინგლ. Gospel music) — სასულიერო ქრისტიანული მუსიკის ჟანრი, რომელიც აშშ-ში განვითარდა XX საუკუნის პირველ მესამედში. გამოირჩევა შავკანიანთა და თეთრკანიანთა გოსპელი. მათ ერთმანეთთან აკავშირებს ის ფაქტი, რომ ორივე აშშ-ის სამხრეთ შტატების მეთოდისტური ეკლესიის წრეებში დაიბადა.

თეთრკანიანთა გოსპელი, როგორც რელიგიური მუსიკის ჟანრი, განვითარდა XIX საუკუნის ბოლოს ხალხური მელოდიების ქრისტიანულ ჰიმნებთან შერევით. დროთა განმავლობაში გოსპელმა მუსიკალურ ინდუსტრიაში საკუთარი ადგილი მოიპოვა. გოსპელის ერთ-ერთ პირველ წარმატებულ შემსრულებელთა შორის იყო კოლექტივი „Carter Family", რომელთა გრამფირფიტები 1920-30-იან წლებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა.

შავკანიანთა გოსპელის ჟანრი 1930-იან წლებში განვითარდა აფროამერიკელთა ეკლესიური წრეებში და სპირიჩუელსის ტრადიციას აგრძელებდა. თუმცა ამ უკანასკნელისგან ის საკონცერტო შესრულებითა და საცეკვაო რიტმების გამოყენებით გამოირჩეოდა. მასში მეტი სპონტანური რეპლიკები და იმპროვიზაცია იყო. ამ ჟანრის დედოფლად საყოველთაოდ აღიარებულია მაჰალია ჯექსონი.

პოპულარულ მუსიკაში გოსპელს ასრულებდნენ რეი ჩარლზი, ელვის პრესლი, ლიტლ რიჩარდი და ჯონი კეში.

სქოლიო
------

1. ↑  „From Charles Mackintosh's waterproof to Dolly the sheep: 43 innovations Scotland has given the world". The independent. January 3, 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გურამ ებანოიძე** (დ. 18 სექტემბერი, 1934, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი სამთო-საწარმოთა მშენებლობის სპეციელობით.

1958-1960 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტში" ინჟინრად. 1960-1964 წლებსი სამშენებლო ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის" მექანიზებულ სამუშაოთა სამმართველოში, „ენგურჰესის" მშენებლობაზე სამუშაოთა მწარმოებლად. 1964-1976 წლებში საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს ტრესტ „საქკომუნრემმშენში" საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსად. 1976-1977 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტის" პროექტის მთავარი ინჟინერი, საწარმოო-საგეგმო განყოფილების უფროსი. 1977-1983 წლებში საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის საქმეთა მმართველობის ინჟინერი. 1983-1990 წლებში მუშაობდა საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ადგილობრივი კურორტების სამმართველოში უფროსის მოადგილედ მშენებლობის დარგში. 1990-1995 წლებში ასოციაცია „იბერიაში" სამშენებლო ფირმის დირექტორად. 1995-2000 წლებში კონცერნ „აი-სი-ტი ინტერნეიშნლ გრუპ"-ის საქართველოს წარმომადგენლობაში უფროსის მოადგილედ მშენებლობის დარგში. მისი მონაწილეობით და ხელმძღვანელობით შესრულებულია არაერთი მნიშვნელოვანი ობიექტის მშენებლობა, მათ შორის: საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის (ამჟამად სახელმწიფო კანცელარია) ადმინისტრაციული შენობა, თბილისის „დინამოს" საწვრთნელი ბაზის კომპლექსი დიღომში, ქალაქი თბილისის, ქუთაისის, თელავის სასტუმროების შენობები, წყალსადენ-კანალიზაციის მაგისტრალური ქსელები იმერეთისა და კახეთის რეგიონებში და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 209

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ ებანოიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბუნების კარი** — იაკობ გოგებაშვილის მიერ შედგენილი პირველი საკლასო საკითხავი წიგნი ქართულ ენაზე. მისივე „ქართული ანბანის" (შემდგომში „დედა ენის") გაგრძელება. გამოვიდა 1868 წლის ნოემბერში. „ბუნების კარი" ელემენტარულ-ენციკლოპედიური ხასიათის საკითხავი წიგნია, სასარგებლო ცოდნას იძლევა ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ. მასალა პედაგოგიურ-მეთოდური თანმიმდევრობითაა დალაგებული და დაწერილია გასაგები ენით. შედგება რამდენიმე თავისაგან („წინა სტატიები", „მცენარეები", „ფრინველები", „ოთხფეხნი", „ადამიანზედ", „წელიწადის დრონი", „ბუნების მოსლენანი", „გეოგრაფიული სტატიები", „საქართველოს მოკლე გეოგრაფია", „კერძოობითი განხილვა", „ლექსები"), დართული აქვს ამიერკავკასიის რუკა (ბოლო ვარიანტია 1912-ისა). „ბუნების კარი" შედგენილია კონსტანტინე უშინსკის „ბავშვთა სამყაროსა" და იან ამოს კომენსკის „Orbis sensualium pictus-ის" ანალოგიით და იმავე პრინციპების საფუძველზე. ამ ეროვნულმა სახელმძღვანელომ თავის დროზე უდიდესი როლი შეასრულა ქართული ენისა და კულტურის დაცვისა და განვითარების საქმეში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 570.
**ვეზირიშვილები** — ქართული თავადური საგვარეულო (გვარადქცეული თანამდებობა). თუ იოანე ბატონიშვილს დავუჯერებთ, ისინი სპარსული წარმოშობის იყვნენ, რომელთაც თავადობა დაუმტიკცდათ ჯერ კიდევ 1634 წ. ისინი აგრეთვე იყვნენ ნაზირები და ბეგები. მათი წინაპარი ნადირი იყო მეფე თეიმურაზ II ვეზირი. ამ თანამდებობის სახელიდან მომდინარეობს გვარი "ვეზირიშვილი" მისი შთამომავლების მიერ მიღებული გვარი. თავად ვეზირიშვილების საგვარეულო გვხვდება ქართლის თავადთა სიაში, რომელიც თან დართულია გეორგიევსკის ტრაქტატს. 

ნადირის შვილიშვილი გიორგი ვეზირიშვილი, ერეკლე II დროს, იკავდება ნაიბ-ნასაღჩიბაშის თანამდებობას. როდესაც ეს თანამდებობა ეკავა, მას ჰქონდა სასამართლო დავა თავისი ოსიაურის მამულების საზღვრებთან დაკავშირებით აზნაურ დათუა გვერდწითელთან. ამ დროს ის დაჭრა მისმა მოწინააღმდეგემ; როგორც სამეფო სიგელი გვაუწყებს (10 მაისი 1793 წლის მდივანბეგის ნამდვილი გადაწყვეტილება), „გიორგის საკუთარ სახლში თავი გაუტყდა და სისხლი დაიღვარა პირდაპირ ხალიჩაზე ისე, რომ თიქთმის ჩვენც შეგვეშხეფა". საქმის გარჩევის დროს, მეფემ ვეზირიშვილს დაუმტკიცა ანაზღაურება, მესამე ხარისხის დანიშნულ თავადს, ე.ი. მისი კუთვნილება თავადთა ფენას შორის. მათ ჰქონდათ თავისი საგვარეულო სასახლე. რუსეთის იმპერიის უღელქვეშ მათ 1828 წლის 17 ოქტომბრის სახელმწიფო საბჭოს უმაღლესი გადაწყვეტილებით, გიორგის შვილები — გიორგის, დავითსა და ივანეს რუსეთის იმპერიის თავადთა წოდება დაუმტკიცა. გვარი რუსიფიცირებული იყო, როგორც ვეზიროვი ან ვიზიროვი (რუს. Везиров/Визиров). 

|  |  |
| --- | --- |
| 

commons:Category:Vezirishvili
 | ვეზირიშვილები ვიკისაწყობში |

ლიტერატურა
----------

* Князья Визировы (Везировы, Везиришвили)// *Думин С. В. А.А. Шумков. Чиковани Ю. К.*. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 137–138.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ბიჭიკაშვილი, იოსებ; ჩიქოვანი, იური. თავად ვეზირიშვილების საგვარეულოს ისტორიული ნარკვევები/გენალოგიური ნუსხები. საქართველოს ეროვნული არქივი. ციტირების თარიღი: 4 ივნისი, 2023
აფრიანი ხომალდი
**გემი** — წყალზე გადააგილების ძირითადი საშუალება.

ისტორია
-------

რომაული ტრირემი, მოზაიკა კართაგენიდან. ბარდოს ეროვნული მუზეუმი, ტუნისი
### ანტიკური გემები

გემის ისტორია ვითარდებოდა ადამიანების ავანტურისტულ თავგადასავლებთან ერთად. პირველი აღმოჩენილი ნავები დაახლოებით 10 000 წლით, ნეოლითის ხანით თარიღდება. იმ ხანის ნავები ძირითადად ნადირობისთვის და თევზაობისთვის გამოიყენებოდა. არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილი უძველესი ნავები ძირითადად ერთი მასიური ხისგან ქვის იარაღებითაა გაკეთბული.

### შუა საუკუნეების გემები

XVI საუკუნის იაპონური ატაკებუნე
რენესანსის ეპოქამდე ნავიგაცია იყო შედარებით პრიმიტიული. თუმცა, ტექნოლოგიების ნაკლეობა ხელს არ უშლიდა ზოგიერთ ცივილიზაციას ყოფილიყვნენ საზღვაო გიგანტები. მაგალითად გენუასა და ვენეციის საზღვაო რესპუბლიკებ. ვიკინგებმა თავიანთი კნორებით ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოჩენა შეძლეს.

### თანამედროვე გემები

*კოლომბო ექსპრესი*, მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი საკონტეინერო გემი 
2007 წელს მსოფლიო მასშტაბით იყო 34,882 1000 ტონაზე მეტი წყალწყვის კომერციული გემი, ჯამში 1.04 მილიარდი ტონა. რაც 2006 წლის მონაცემთან შედარებით 8%-თაა გაზრდილი. ტონაჟობის მიხედვით ამ გემებიდან 39% ტანკერია, 26% დიდი მოცულობის მატარებლები, 17% საკონტეინერო გემები და 15% სხვა ტიპის.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გემი***

* *ბარათაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 41.

სქოლიო
------

1. ↑  UNCTAD 2007, p. *x* and p. 32.
ზენდიდის ციხე-სიმაგრე
**ზენდიდის ციხე** — საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზენდიდში, ბეჟანიძეების საგვარეულო ციხე-სამაგრეთ არის მიჩნეული. მდებარეობს მაღალ გორაზე. მისი აშენების ზუსტი თარიღი უცნობია. მჭიდრო ეკონომიკური და სავაჭრო ურთიერთობისათვის აჭარისწყლისა და ჭოროხის აუზს დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. VII-IX საუკუნეებში ბათუმ-არტანუჯის სავაჭრო ეკონომიკური კავშირის მთავარი ძარღვი ქედაში გადიოდა, როგორც ვახუშტი ბაგრატიონი ამბობს „მცირე ქალაქის მსგავსად დაბა ქედაში" ცხოვრობდა აჭარის ბეგი. გამომდინარე აქედან ქედას სათანადო დაცვა ესაჭიროებოდა. ეს დაცვა კი, წარმოდგენილი იყო ზენდიდის ციხის სახით. აჭარის ხეობაში სხვა საფორტიპიკაციული ნაგებობების, სახელდობრ კი ბეგოშვილების, ცივასულას, საღორეთის, მთის უბანის, ჩხუტუნეთის სხვა ციხეებთან ერთად, არა მარტო ქედის დაცვა ევალებოდა არამედ ხეობაში გასავალ ცენტრალურ სავაჭრო სტრატეგიული გზების. ძეგლმა ჩვენამდე მოაღწია ძლიერ დანგრეული სახით. მისი საერთო სიგრძე 50მ შეადგენს. კედლის სისქე 110-130 სმ-ია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზენდიდის ციხე დაარქივებული 2020-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* ზენდიდის ციხისა და მისი მფლობელი ბეჟანიძეების გვარის ისტორიისათვის
**ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობა და აკლდამა.

კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, დგას კომპლექსის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ზურგით სამხრეთისკენ. ნაგებია დიდი ქვის ლოდებითა და კირის ხსნარით. მწკრივების სწორხაზოვნება დაცულია. შემორჩენილია 11,5 მეტრი სიმაღლის დაბზარული კედლები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა II სართულის დონეზე, მიწიდან 3,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი სწორკუთხაა. კარის წინ კიბის ბაქნის ორი კონსოლია შემორჩენილი. I სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. ინტერიერში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის საბჯენი ქვები. ერთადერთი სარკმელი III სართულის ჩრდილოეთ კედელშია.
კოშკის ჩრდილოეთით, 2-3 მეტრზე, შემორჩენილია ორსართულიანი სწორკუთხა შენობის I სართულის კედლები, რომლებიც ნაგებია ქვის ლოდებით, უდუღაბოდ. აღმოსავლეთით კარის ფრაგმენტი ჩანს, ხოლო კარის პირდაპირ, სათავსოს შუაში - ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა ბურჯის ძირი. კედლებს სართულშუა გადახურვის საყრდენი თარო გასდევს. ამ სათავსოს ჩრდილოეთით გეგმით სწორკუთხა გვიანდელი ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა.

ორსართულიანი ნაგებობის ჩრდილოეთით 14 მეტრზე ორი ორმოა. აღმოსავლეთისა მრგვალია, ამოვსებულია მიწით, დასავლეთისა - სწორკუთხა და ამოყვანილია ქვის ლოდებით. ეს ორმო 1,7 მეტრი სიმაღლის სწორკუთხა კარით უკავშირდება ქვით ნაგებ, კვადრატული გეგმის აკლდამას, რომელსაც დიდი ბრტყელი ქვის ფილებით ნაწყობი ორსაფეხურიანი გადახურვა აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *ვაჩეიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 254-255.
**გემილე** ან **გემების კუნძული** (თურქ. Gemiler Adası) — კუნძული თურქეთში, მდებარეობს ქალაქ ფეთჰიეს სანაპიროსთან ახლოს. კუნძულზე არსებობს რამდენიმე ეკლესიის ნანგრევები, რომლებიც IV და VI საუკუნეებით თარიღდებიან, ასევე მათთან დაკავშირებული სხვა ნაგებობებიც. არქეოლოგების აზრით, კუნძული წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის თავდაპირველი განსვენების ადგილი იყო.

ისტორია
-------

IV და VI საუკუნეების ხუთი ეკლესიის ნანგრევები, რომელიც ბიზანტიის ეპოქას მიეკუთვნება, ასევე 350 მეტრიანი საკონფენსიო გასასვლელი, დღემდე რჩება კუნძულზე. ამავე პერიოდის სხვა ნანგრევები მოიცავს დაახლოებით ორმოც სხვა საეკლესიო ნაგებობებს და ორმოცდაათ ქრისტიანთა სამარხს. ერთ-ერთი ეკლესია უშუალოდ კლდეზეა ამოკვეთილი და კუნძულის ყველაზე მაღალ წერტილზეა განლაგებული, რომელიც მდებარეობს საკონფენსიო გზის დასავლეთით. შესაძლებელია, რომ კუნძული ქრისტიანული მომლოცველების მიერ, წმინდა მიწებთან გზაზე დასასვენებლად იყენებდნენ.

თანამედროვე არქეოლოგების აზრით, კუნძული შეიძლება იყოს წმინდა ნიკოლოზის თავდაპირველი განსვენების ადგილი. კუნძულის ტრადიციული თურქული სახელია *Gemiler Adası*, რაც ნიშნავს „გემების კუნძულს", რომელიც შეიძლება მიგვითითოს წმ. ნიკოლოზის როლს, როგორც მეზღვაურების მფარველად. კუნძულს შუა საუკუნეებში მეზღვაურებმა წმ. ნიკოლოზის კუნძულად მოიხსენიებდნენ. არქეოლოგთა აზრით, წმ. ნიკოლოზი კლდოვან ეკლესიაში, მისი 326 წელს გარდაცვალების შემდეგ დაკრძალეს. მისი ნეშთი 650 წლამდე რჩებოდა იქ, სანამ კუნძული მიტოვებულ იქნა, რადგან მას არაბული ფლოტი ემუქრებოდა. წმ. ნიკოლოზის ნეშთი კი ქალაქ მირაში გადაიტანეს, რომელიც კუნძულიდან 40 კმ-თი აღმოსავლეთით მდებარეობს.

ეკონომიკა
---------

კუნძული ამჟამად პოპულარულია თურქ გულეტებს (მაგალითად ოლუ დენიზი) შორის, ამიტომ კუნძულს ბევრი ტურისტი სტუმრობს, ისევე როგორც ბევრი პატარა კერძო ნავის მეპატრონეც, რადგან ნახევარმმთვარიანი ფორმის ბუხტა შეიძლება გამოყენებული იყოს, როგორც უსაფრთხო ანგარი. ბიზანტიური ნანგრევები ზღვიდან ჩანს. პატარა საკურორტო რესტორანი კუძულზე, ზაფხულობით მეზღვაურებს ემსახურება. მფლობელები არ ცხოვრობენ კუნძულზე, ისინი უკან ჩამოდიან მატერიკზე, როდესაც არ არის ნავები ბუხტაში. კუნძულის ისტორიული ნანგრევების სტუმრობის ფასი 8 ლირას შეადგენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გემილე***

* სარეკლამო რგოლი კუნძულზე

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Keys, David (17 December 1993). „Santa's tomb is found off Turkey: Academics claim to have found where St Nicholas was buried. David Keys reports". *The Independent*. ციტირების თარიღი: 19 December 2011.
2. ↑  Eskenazi, Gerald (28 June 1998). „The Boating Report; Cruising Along the Turkish Coast, Comfortably". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 19 December 2011.
3. ↑  Neville, Pam (21 August 2008). „Viewing history from the shoreline". *nzherald.co.nz*. ციტირების თარიღი: 19 December 2011.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგელია**. |

**გიორგი (კომანდო) ილიას ძე გოგელია** (დ. 6 სექტემბერი, 1878, ოზურგეთი — გ. 21 დეკემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი, ანარქისტი.

ბიოგრაფია
---------

1895 წელს დაამთავრა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ ქუთაისის საულიერო სემინარია. 1897 წელს გაემგზავრა საფრანგეთში, შევიდა ქ. ნანსის აგრონომიულ სასწავლებელში, შემდეგ ლოზანაში (შვეიცარია) დაამთავრა აგრონომიული ფაკულტეტი. სწავლას მოწყურებულიახალგაზრდა არც ამას სჯერდება და ჯენევის უმაღლეს სასწავლებელში ისმენს ლექციების კურსს ქიმიაში. უცხოეთში იგი დიდი რევოლუიცური წრეების მონაწილეა და პოპულარობით სარგებლობს ახალგაზრდებს შორის, აარსებს რუსი ანარქისტების ორგანიზებულ ჯგუფს. თავის მეუღლესთან ერთად, ჟენევაში რედაქტორობას ანარქისტების პარტიულ ორგანოს „Хлеб и воля", რომელშიც აქტიურად თანამშრომლობდნენ ცნობილი ანარქისტები პეტრე კროპოტკინი, ვარლამ ჩერქეზიშვილი და ლუიჯი ბერტონი. რუსეთის პირველი რევოლუციის დროიდან კ. გოგელია ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ფიგურაა ანარქისტებს შორის და ქედან მოყოლებული, თებერვლის რევოლუციამდე რედაქტორობს სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებს, მონაწილეობს მიტინგებსა და დისკუსიებში, კითხულობს ლექციებს. 1905 წლის რევოლუციის დროს ჩამოდის სამშობლოში, სოხუმსა და თბილისში ეწევა რევოლუციურ პროპაგანდას, რედაქტორობს „ნობათს" და „მუშას". მაგრამ მალე მთავრობისაგან დევნილი ისევ ევროპას აფარებს თავს — ჯერ შვეიცარიაშია, შემდეგ საფრანგეთში. კ. გოგელია ინგლისში უკავშირდება პ. კროპოტკინსა და ვ. ჩერქეზიშვილს, აქვეყნებს შრომებს; მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია „როგორ და რისგან განვითარდა რევოლუციონერული სინდიკალიზმი?", პ. კროპოტკინის წინასიტყვაობით. აქვე უნდა ითქვას ის, რომ კროპოტკინი და მისი ქართველი მიმდევრების შეხედულებები გაარიტიკა ი. სტალინმა თავის თხზულებაში „ანარქიზმი თუ სოციალიზმი?".

1921 წელს კომანდო გოგელია მძიმე ავადმყოფი ჩამოდის საქართველოში. ცხოვრობს ჯერ ქუთაისში, შემდეგ ქობულეთში, სიცოცხლე დაასრულა ფსიქიატრულ საავადმყოფოში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე",გვ. 106, თბ. 1994
* *შველიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 59-60.

სქოლიო
------

1. ↑  Выпускники Озургетского духовного училища
**ზემუ** (ინგლ. Zemu Glacier) — აღმოსავლეთ ჰიმალაების უმსხვილესი მყინვარი, რომელიც განლაგებულია ინდოეთში, სინგალილის ქედის აღმოსავლეთ ფერდობზე. გაწოლილია მწვერვალ კანჩენჯანგის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მყინვარის სიგრძეა 25 კმ, ხოლო ფართობი 116,8 კმ². მყინვარი იწყება კანჩენჯანგის მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 5000 მ-ზე ზევით. მოძრაობს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მარცხნიდან იერთენს მყინვარ ტვინსს, ხოლო მარჯვნიდან სიმვუს მყინვარს. რამდენიმე კილომეტრის გავლის შემდეგ უხვეს აღმოსავლეთისაკენ და მარცხნიდან იერთებს მყინვარ ტენტ-პიკს. მარჯვენა შენაკადის სინიოლჩუს შეერთების შემდეგ, ზემუ მთავრდება სინგალილის ქედიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 15 კმ-ში. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ზემუ, რომელიც წარმოადგენს მდინარე ტისის მარჯვენა შენაკადს (ბრაჰმაპუტრას აუზი). მყინვარის ზემო მონაკვეთი მდებარეობს კანჩენჯანგის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Войтковский К.Ф. Основы гляциологии. М.: Наука, 1999. — 256 с.
2. ↑  Press release on Sikkim glaciers.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-21. ციტირების თარიღი: 2011-04-22.
3. ↑  Khangchendzonga National Park
**ბოკოვსკაიის იოანე ნათლისმცემლის შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Иоанна Предтечи) — მართლმადიდებლური ეკლესია ბოკოვსკის რაიონის სტანიცა ბოკოვსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. 

მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ბოკოვსკის რაიონი, სტანიცა ბოკოვსკაია.

ისტორია
-------

1866 წელს ხუტორ ბოკოვსკაიის მაცხოვრებლებმა სლობოდა ეფრემოვო-სტეფანოვკაში შეიძინეს ხის ეკლესიის კონსტრუქცია. გადაიტანეს და დაამონტაჟეს ხუტორის ტერიტორიაზე.

აწყობილ ხის ეკლესიას, რომელსაც არ ჰქონდა სამრეკლო, გარს შემავლეს ქვის მესერი. 1868-1869 წლებში სახურავი და გუმბათი შეცვალეს თუნუქის ფირფიტებით, ააშენეს სამრეკლოც. ეკლესიის ირგვლივ XX საუკუნის დასაწყისში ჩამოყალიბდა სატაძრო კომპლექსი, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა: ოროთახიანი საყარაულო, აგურის ოთხოტახიანი საკვირაო-სამრევლო სკოლა, აგურის ფარდული, კეთილმოწყობილი ჭა. იქვე ააშენეს სახლი სასულიერო პირებისთვის. ეკლესიას ემსახურებოდა სამი მღვდელი, ერთი დიაკვანი და სამი მეფსალმუნე.

1920 წელს ეკლესიას დაეცა მეხი, ეკლესიაში ხანძარი გაჩნდა, შენობა დაინგრა. შემდეგი წლების განმავლობაში ხუტორში ეკლესია არ ჰქონიათ. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეკლესიისათვის შეიძინეს სახლი, რომლის მოწყობის შემდეგ მასში არევლინებოდა ღვთისმსახურება. 1989 წელს გადაკეთეს ეკლესიად და მას დაადგეს გუმბათი. 2000 წელს ეკლეიის მახობლად ააშენეს სამრეკლო.

ტაძარში პატივს მიაგებენ წმინდა ხატებს, რომლებიც მოიტანეს მომლოცველებმა ათონის მონასტერში პილიგრიმობის პერიოდში. ეკლესიაში ინახება ივერიის ღვთისმშობლის ხატი. 

2010 წელს ეკლესია გაარემონტეს და მოაოქროვეს გუმბათი. ეკლესიის წინამძღვარი 2010 წლიდან არის ალექსანდრე (ლევჩიკი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Боковская. Церковь Рождества Иоанна Предтечи.
* Приход Иоанна-Предтечи, ст. Боковская
* Боковская
* В храме Иоанна Предтечи станицы Боковской совершен молебен для казаков Верхнедонского округа.[*მკვდარი ბმული*]
**ელენე სალუქვაძე** (დ. 25 თებერვალი, 1959, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1982 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი გეოგრაფია-ბიოლოგიის სპეციალობით. 1986 წელს გაიარა ასპირანტურის კურსი ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, სპეციალობა — „ფიზიკური გეოგრაფია, ლანდშაფტების გეოფიზიკა და გეოქიმია".

1986-1993 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1993 წელს ლანდშაფტმცოდნეობის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1993-2006 წლებში ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, სამეცნიერო სემინარის სწავლული მდივანი; 2006-2012 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, სამეცნიერო საბჭოს სწავლული მდივანი; 2012 წლიდან ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1993-1994 წლებში თბილისის 6-ე გიმნაზიის გეოგრაფიის მასწავლებელი; 1998-2006 წლებში თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის გეოგრაფიის კათედრის დოცენტი; 1999-2003 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის გეოგრაფიის კათედრის დოცენტი; 2007-2011 წლებში ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი; 2014 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოცალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის მოწვეული ლექტორი. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები. გეოგრაფიის დოქტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1993 წელს „მსხვილი სამრეწველო ცენტრების საგარეუბნო ზონების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური ანალიზი რაციონალური ბუნებათსარგებლობის მიზნით (ქალაქების თბილისისა და რუსთავის მაგალითზე)".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* ალ ჯავახიშვილის სახელობის საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოება, სამეცნიერო საბჭოს წევრი

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქალაქო აგლომერაციების ლანდშაფტური დაგეგმარების მეთოდოლოგია: (თბილის-რუსთავის მაგალითზე) (თანაავტორი), თბ. დანი, 2017, გვ. 286 — ISBN: 9789941099380
* თიანეთის მუნიციპალიტეტის აგროკლიმატური პოტენციალი (თანაავტორი), თბ. ივანე ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწ. უნ-ტი, ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინ-ტი, 2016, გვ. 116 — ISBN: 9789941090356
* ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი (თანაავტორი), თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2014, გვ. 447 — ISBN: 9789941133169
* თბილისის და მისი შემოგარენის ბუნებრივი გარემოს ტრანსფორმაცია (თანაავტორი), თბ. პოლიგრაფი, 2008, გვ. 158

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 226;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე სალუქვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**გიორგი ივანეს ძე გიორგაძე** (დ. 12 მაისი, 1927, თბილისი — გ. 2002, იქვე) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის მექანიზაციის ფაკულტეტი 1950 წელს.

1963–1971 წლებში მუშაობდა კ. ამირაჯიბის სახელობის საქართველოს მექანიზაციის და ელექტრიფიკაციის სამეცნიერო–კვლევით ინსტიტუტთან არსებულ ჩაის კრეფის მექანიზაციის ლაბორატორიაში უფროსის მოადგილედ; 1977–1997 წლებში სხვადასხვა სამეცნიერო–კვლევით ორგანიზაციაში პროექტის მთავარ კონსტრუქტორად; 2000 წლიდან იყო კ. ამირაჯიბის სახელობის საქართველოს მექანიზაციის და ელექტრიფიკაციის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; ინჟინერ–მექანიკოსი; მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

1967 წელს (სხვებთან ერთად) მიიღო ლენინური პრემია, ჩაის საკრეფი მანქანის, „საქართველოს" შექმნისა და მისი წარმოებაში დანერგვისათვის. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1999).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გელოვანი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 13.
**ბულბულის ციხე** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბულბულისციხის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. მდებარეობს ქვიშხეთიდან იმერეთში მიმავალ გზაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. აგებულია რიყის ქვით. ძლიერ დაზიანებულია, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული გოდოლის ნაშთი. დასავლეთ ნაწილში და სამხრეთის სათოფურებიანი კედელი (სიმაღლე 5 მეტრი, სიგრძე 35 მეტრი; კედლის სისქე ზედა ნაწილში 1,2 მეტრია, ქვედაში - 2 მეტრი). ციხესიმაგრე მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელ გზაზე.

ლიტერატურა
----------

* გოგიბერიძე ვ. ბულბულისციხე, ძეგლის მეგობარი, 1975 წ.
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, თბ. 1990 წ.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ.II, თბ. 1977 წ.
* გვასალია ჯ. ფრონის ხეობის ისტორიულ გეოგრაფიულო საკითხები, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, VII, თბ. 1989 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12211

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხაშურის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები და კოშკები |
| --- |
|  |
| 
* ბულბულის ციხე
* დიდი ყელეთის კოშკი
* იტრიის კოშკი
* მცხეთიჯვრის ციხე
* ოსიაურის ციხე
* სურამის ციხე
* ქვიშხეთის კოშკი
* ცხრამუხის კოშკი
* ხაშურის კოშკი
 |

 |