recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დაგეგმვა** — ცალკეულ პირთა, ადამიანთა ჯგუფის, საწარმოთა, დაწესებულებათა, სახელმწიფო ხელისუფლების მომავალი საქმიანობის თეორიული მოდელის შემუშავება გარკვეული პერიოდისათვის, რომელიც გულისხმობს საქმიანობის მიზნებისა (მოსალოდნელი შედეგისა) და მათი მიღწევის საშუალებათა წინასწარ განსაზღვრას, ურთიერთდაკავშირებას. დაგეგმვა ადამიანთა მიზანდასახული, გაცნობიერებული საქმიანობაა.

დაგეგმვის ელემენტები ცალკეული ადამიანებისა და მათი ჯგუფების საქმიანობაში დასაბამიდან არსებობდა. უძველესი ხანის რომაელი პოეტი ოვიდიუს ნაზონი მოიხსენიებს გეგმას, როგორც მიზანს და ნაპოვნ სამოქმედო გზას. დაგეგმვა საზოგადოების ცხოვრების ყველა სფეროში – სამეურნეო (ეკონომიკურ), პოლიტიკურ, სამხედრო, მეცნიერულ, კულტურულ და სხვ. – გვხვდება. მათგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეკონომიკური საქმიანობის დაგეგმვა. უძველესია მიკროეკონომიკური, ანუ ცალკეულ საწარმოთა საქმიანობის დაგეგმვა. იგი განსაკუთრებით მსხვილი მრეწველობის განვითარების კვალდაკვალ ვრცელდებოდა. ამჟამად საწარმოები ადგენენ ბიზნესგეგმებს, რომლებიც განსაზღვრავს საწარმოს (ფირმის, ორგანიზაციის) მომავალი საქმიანობის ეკონომიკურ პარამეტრებს. 

ეკონომიკური განვითარების უფრო მაღალ საფეხურზე წარმოიშვა მაკროეკონომიკური, ანუ ეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით. იგი შეიძლება ორი სახის იყოს: სპეციალური და კომპლექსური – ერთიანი მთელი ქვეყნისათვის. სპეციალური მაკროეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით ცალკეული დარგის გეგმების, ან სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის პრობლემის გადაწყვეტის სხვადასხვა სახის პროგრამის შემუშავებას გულისხმობს. ამგვარ გეგმებს, უწინარესად, მიეკუთვნება სახელმწიფო ბიუჯეტი – შემდგომი წლის ან წლების შემოსავლებისა და ხარჯების გეგმა. კომპლექსური, ერთიანი მაკროეკონომიკური დაგეგმვა კი ქვეყნის მასშტაბით ეკონომიკური და სოციალური სფეროს განვითარების ყოვლისმომცველი პარამეტრების შემუშავებას ნიშნავს. მისი ფორმებია: დირექტიული და ინდიკატიური. დაგეგმვა შეიძლება ეროვნულ ჩარჩოებსაც სცილდებოდეს მაშინ, როცა ის საერთაშორისო მასშტაბით საქმიანობის ორიენტირთა და საშუალებათა განმსაზღვრელ ფუნქციას ასრულებს. ასეთ გეგმებს შეიძლება მივაკუთვნოთ, მაგ. საერთაშორისო კორპორაციების, საფინანსო და საკრედიტო ორგანიზაციების პროექტები და სხვა. დროის ხანგრძლივობის მიხედვით, გამოიყოფა მოკლე- (ერთ წლამდე), საშუალო- (ხუთ წლამდე) და გრძელვადიანი (ხუთ წელზე მეტი) გეგმები, დანიშნულების მიხედვით კი – ოპერატიული (მიმდინარე პერიოდის, ცალკეულ ღონისძიებათა განხორციელების) და სტრატეგიული (მსხვილმასშტაბიანი, ხანგრძლივი მოქმედების).

ლიტერატურა
----------

* *მალაშხია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 245-247.
**გრან-პრის გათამაშება ჭადრაკში ქალთა შორის** — ტურნირების სერია უძლიერეს მოჭადრაკე ქალთა შორის. გათამაშება დაიწყო 2009 წლიდან.

გრან-პრის ფარგლებში ტარდება ექვსი ტურნირი (თითოეულში 12 მოჭადრაკის მონაწილეობით). მოჭადრაკე ვალდებულია მონაწილეობა მიიღოს 4 მათგანში. ჩათვლაში შედის სამი საუკეთესო შედეგი.

მოჭადრაკეებს ქულები ეწერებათ დაკავებული ადგილების მიხედვით. ქულების ცხრილი შემდეგნაირად გამოიყურება:   

I ადგილი — 160 ქულა,  

II — 130,   

III — 120,   

IV — 90   

V — 80,   

VI — 70,   

VII — 60,   

VIII — 50,   

IX — 40,   

X — 30,   

XI — 20,   

XII — 10.   

ექვსი ტურნირის ჩატარების შემდეგ პირველ ადგილზე გასული მოჭადრაკე საჩემპიონო მატჩს გამართავს მსოფლიოს მომქმედ ჩემპიონთან.

| # | წელი | I ტურნირი | II ტურნირი | III ტურნირი | IV ტურნირი | V ტურნირი | VI ტურნირი | შედეგი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2009 - 2011 | სტამბოლი | ნანკინი | ნალჩიკი | ჯერმუკი | ულან-ბატორი | დოხა | საბოლოო შედეგები |
| 2 | 2013 - 2014 | ჟენევა | დილიჟანი | ტაშკენტი | ხანტი-მანსიისკი | თბილისი | ერდენეტი | საბოლოო შედეგები |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2020-11-25 საიტზე Wayback Machine.
**გოდერძი** — ნასოფლარი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს მდინარე ქვაბლიანის მარჯვენა შენაკადის, მდინარე ძინძისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. სოფელი სამ უბნად იყოფოდა. შუა უბნის შემაღლებაზე შემორჩენილია ჯამე, ნასოფლარის ზედა ნაწილში – დარანი, დაბალი, ვიწრო შესასვლელით. მას მოსდევს ერთ მთლიან ქვაში გაჭრილი გასასვლელი, რომელიც ქვის კარით იხურება (კარის სიმაღლე 80 სმ და ქუსლზე ტრიალებს). ორი ერთმანეთში გამავალი დარბაზი თანაბარი ფართისაა (8 მ × 2 მ). პირველი დარბაზის მარჯვენა ბოლოში პატარა (2მ × 3მ) სათავსია, მისი გაგრძელება ჩამოქცეულია. სათავსი უთანაბრო სიმაღლისაა (ყველაზე მაღალი – 1,7 მ ). იქვე ახლოს სხვა დარნის ნაკვალევია. მისი შესასვლელი აღარ ჩანს. ნასოფლარის ჩრდილოეთით, დაახლ. 1,5 კმ-ზე, ტყიან ბორცვზე, ერთნავიანი ეკლესიის ბუდეა (5 მ × 10 მ), რომელიც ნათალი და ჩუქურთმიანი ქვებითაა ამოვსებული. ეკლესიის საკურთხევლის წინ, სამხრეთით, არის მომაღლო გათლილი ბაზისი (სიმაღლე – 130 სმ, სიგანე – 60 სმ და 40 სმ), რომელშიც ჯვრის ჩასასმელი ოთხკუთხა ფოსოა ამოჭრილი. პილასტრები ორსაფეხურიანი ყოფილა, სვეტისთავები პროფილირებული და ორღარიანია. შესასვლელი სამხრეთიდან უნდა ყოფილიყო. იქვე გდია წნული ჩუქურთმით შემკული არქიტრავის ნახევარწრიული ლოდი, რომელიც XII–XIII საუკუნეების უნდა იყოს. ნაეკლესიარის სამხრეთით გალავნის ნაშთია, მის შიგნით – კიდევ ერთი სადგომის ბუდე. სოფლიდან ეკლესიისკენ მიმავალი ტყით დაფარული ნაგზაური ჩანს. ქვაყრილებით შექმნილი ორღობე 3,5 მ სიგანისაა, ე. ი. საურმეა.

გოდერძი მნიშვნელოვანი სოფელი უნდა ყოფილიყო განვითარებულ შუა საუკუნეებში. მისი სახელი ეწოდება სამცხიდან აჭარაში მიმავალი გზის უღელტეხილსაც. დასახლებული ადგილი გოდერძის დასახელებით გვხვდება ბასილი ზარზმელის თხზულებაშიც (დაახლ. 916-926 წლები). 1595 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" მიხედვით, სოფელი გოდერძი შედიოდა ახალციხის ლივის ქვაბლიანის ნაჰიეში. აქ ცხოვრობდა ცხრა კომლი ქრისტიანი ქართველი. შემდეგში სოფლის მოსახლეობა გამაჰმადიანდა. 1944 წელს გოდერძის მაცხოვრებლები შუა აზიაში გადაასახლეს; ამის შემდეგ იგი ნასოფლარია.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 73.
**დათვისის წისქვილი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დათვისის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მდინარე დათვისისხევის შუაწელზე. ახლაც მოქმედია. აგებულია ნატეხი ქვით. წისქვილი გეგმით კვადრატულია, შედგება ორი „ზედაქვესაგან". „მაღლა ზედაქვე" წისქვილის სამყოფელია. „ქვედა ზედაქვე" კი „საღვარე". სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზეა გამართული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი ოთხკუთხაა. წისქვილის სამყოფელში ხის ორ ძელს შორის უძრავადაა გაჭედილი ქვედა წისქვილი. ზედა წისქვილი მბრუნავია. მის თავზე სამარცვლეა.

სამარცვლის ქვედა ნაწილში მარცვლის სადენია, რომელსაც სარეკელა ეკვრის. კრიჭასა და სამარცველზე გაჭიმულია გადაგრეხილი ბაწარი, მისი საშუალებით აწესრიგებენ მარცვლის რაოდენობას წისქვილის ყელში ჩაყრისას. ზედა წისქვილის ირგვლივ მოწყობილია რკალისებრი ძელებისგან შედგენილი „სანაგარემო". მის წინა მხარეს დატოვებულია ფქვილის გადმოსაყრელი, რომლის ქვეშაც ფქვილის დასაგროვებელი ხის ყუთი დგას.

„საღვარის" ფრთებიანი ბორბალი ზედა წისქვილს აბრუნებს. ბორბლის ფეხი დაყრდნობილია რკინის ოთხკუთხა საფენზე, რომელიც გრძელ ფიცრის კიდეშია ჩასმული. ამ ფიცრის მეორე კიდეში ზედა წისქვილის ამწევ-დამწევი დგარია ჩამაგრებული. ზედა წისქვილის დაწევისას მარცვალი წმინდად იფქვება. წყალი წისქვილთან მიყვანილია ხევიდან ყორითა და ბელტებით ნაგები სადინარით. სადინარის ბოლოში ღარის თავია დამაგრებული. ღარის თავში ჩადგმულია წყლის მისაშვებ-გადასაგდები ხის მოკლესახელურიანი ნიჩბისმაგვარი ფიცარი.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 245.
**გევჰერი ქადინ ეფენდი** (თურქ. *Gevheri Kadınefendi*; დ. 8 ივლისი, 1856 — გ. 6 სექტემბერი ,1884) — ოსმალეთის სულთნის, აბდულაზიზის მეხუთე ცოლი. შეჰზადე მეჰმედ სეიფედინ ეფენდის და ესმა სულთნის დედა.

ბიოგრაფია
---------

გევჰერი ქადინ ეფენდი დაიბადა 1856 წელს აბხაზი ბეის, სალიჰ ბეი სვათნბა და მისი ცოლის, პრინცესა შაზიე ცამბას ოჯახში. გევჰერის ნამდვილი სახელი ემინე სვათნბა იყო. ადრეულ ასაკში მიიყვანეს სასახლეში, სადაც ფერთევნიალ ვალიდე სულთნის ხელშეწყობით მიიყო განათლება. ემინეს ასევე ჰყავდა და სახელად ფატმა ჰანიმი.

სასახლეში მსახურობისას ემინე აბუდულაზიზმა გაიცნო და 1872 წელს დოლმაბაჰჩეს სასახლეში მასზე იქორწინა. აბდულაზიზმა მეუღლეს საქორწინო საჩუქრად ბეჭედი აჩუქა. გევჰერი სამკაულებს არ იკეთებდა, რადგან ის ამის გარეშე იყო მშვენიერი და ელეგანტური. ქორწინებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1873 წელს მას შეეძინა შეჰზადე მეჰმედ სეიფედინ ეფენდი, ხოლო 1874 წელს ესმა სულთანი. გევჰერი ძალიან ერთგული და ქველმოწმედი ქალი იყო: ეხმარებოდა ობლებს და ღარიბებს, აშენებდა მეჩეთებს და სკოლებს.

გევჰერი ქადინ ეფენდი გარდაიცვალა 1884 წლის 6 სექტემბერს ორთაქოის სასახლეში და დაკრძალულია იენის მეჩეთში, სტამბოლში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოსმალეთის იმპერია
* ოსმანები

სქოლიო
------

1. ↑  Turkey: The Imperial House of Osman. web.archive.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 მაისი 2006. ციტირების თარიღი: 18 February 2014.
2. ↑  Consorts Of Ottoman Sultans (in Turkish). Ottoman Web Page. ციტირების თარიღი: 2010-12-17.
3. ↑   (2004) *Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları*.  L & M. ISBN 978-9-756-49131-7.
4. ↑  Genealogy of the Ottoman Royal Family.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-02. ციტირების თარიღი: 2014-09-02.
5. ↑  Christopher Buyers. The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas. 4dw.net.
**გურამ სოსელია** (დ. 4 აგვისტო, 1935, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია.

1958-1963 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქტყემრეწველპროექტში" საგზაო ტოპოგრაფიული განყოფილების ინჟინრად. 1963-1972 წლებში იყო მანქანათმცოდნეობის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1972-2007 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად და უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1965-1973 წლებში პარალელურად, შეთავსებით კითხულობდა ლექციებს თბილისის პოლიტექნიკურ ტექნიკუმში „მასალათა გამძლეობის" კურსის პროგრამით. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი 1977 წელს. 1974-1999 წლებში შეთავსებით ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თვითმფრინავმშენებლობის ფაკულტეტზე (შემდგომ საავიაციო ინსტიტუტი), მიჰყავდა საგანი „საფრენი აპარატების სიმტკიცე და საიმედობა", პედაგოგ-დოცენტის სტატუსით. 1982-2006 წლებში იყო სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს წევრი. გამოქვეყნებული აქვს 23 სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც ეხებოდა კომპოზიტური მასალების მექანიკური მახასიათებლების კვლევას სტატიკური და დინამიკური ზემოქმედებისას, სტატისტიკურ ასპექტში, რაც გულისხმობს სიმტკიცისა და ხანგამძლეობის ფუნქციათა კვლევას. 1971-1987 წლებში ხელმძღვანელობდა სახელშეკრულებო თემებს, საავიაციო მრეწველობაში კონსტრუქციული კომპოზიტური მასალების დანერგვასთან დაკავშირებით, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტსა და მოსკოვის საავიაციო მასალებისა და მანაქანათმშენებლობის ინსტიტუტებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე. 1989-1991 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საქველმოქმედო სამშენებლო რაზმ „აკადემიის" კოორდინატორი, რომელმაც დიდი დახმარება გაუწია აჭარის სტიქიით დაზარალებულ და საჩხერის რაიონის მიწისძვრით დაზარალებულ მოსახლეობას. ასევე იყო საქველმოქმედო საზოგადოება „სამცხე-ჯავახეთის" თავმჯდომარის მოადგილე, აგრეთვე საზოგადოება „მემორიალის" გამგეობის წევრი და თავმჯდომარე (1992-2018 წლები). მრავალწლიანი სამეცნიერო-პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 233-234

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ სოსელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი ელიაძე** (დ. 27 მარტი, 1952, რუსეთი) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

1976 წელს გიორგი ელიაძემ დაამთავრა ქ. ორჯონიკიძის უმაღლესი სამხედრო-საჯარისო სამეთაურო სამხედრო სასწავლებელი. 1976-1989 წლებში მსახურობდა ჯარების ცენტრალურ ჯგუფში — ოცმეთაურად, ბატალიონის შტაბის უფროსის მოადგილედ, ასეულის მეთაურად თურქესტანის სამხედრო ოლქში; შტაბის უფროსად-ბატალიონის მეთაურის მოადგილედ ორჯონიკიძის უმაღლეს სამხედრო-საჯარისო სამეთაური სამხედრო სასწავლებელში, ბატალიონის მეთაურად ჩრდილო-კავკასიის სამხედრო ოლქში; 1979–1989 წლებში 101-ე მოტომსროლელი პოლკის მე-7 მოტომსროლელი პოლკის ბატალიონის მეთაურად ავღანეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 1990 წელს გიორგი ელიაძემ დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია. მსახურობდა რუსეთის ფედერაციის სხვადასხვა სამხედრო ნაწილში: მეთაურობდა ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ოლქის მოტომსროლელ ბრიგადას, შემდეგ დივიზიას; 1993 წელს მიენიჭა რუსეთის ფედერაციის არმიის გენერალ-მაიორის წოდება. 1999 წელს იბრძოდა ჩეჩნეთში, 136-ე ცალკეული მოტომსროლელი ბრიგადის მეთაურად; რუსეთის პრეზიდენტის 2005 წლის 9 მარტის ბრძანებულებით დაინიშნა საარმიო კორპუსის მეთაურის მოადგილედ; 2007-2011 წლებში იყო შორეული აღმოსავლეთის მე-5 არმიის სარდლის მოადგილე. 2009 წელს დაინიშნა სამხედრო მრჩევლად სირიის ატაბთა რესპუბლიკაში. გიორგი ელიაძე დაჯილდოებულია რუსეთის ფედერაციის 2 ორდენით („წითელი ვარსკვლავის" და „მამაცობის") და 11 მედლით.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 644.
* გოგიტიძე, მამუკა. გიორგი ვასილის ძე ელიაძე // სამხედრო ფიცის ერთგულნი : ბიოგრაფიული ცნობარი) / მამუკა გოგიტიძე, გიორგი ბეჟიტაშვილი. თბ. 2015. გვ. 171

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი ელიაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დაუ ინდოეთის ოკეანეში, ზანზიბარის კუნძულებთნ ახლოს.
**დაუ** (არაბ. دبيّ‎) — ტრადიციული იალქნიანი გემი, რომელსაც აქვს ერთი ან ორი ანძა, სამკუთხა იალქანი და სპორტული — გრძელი და თხელი კორპუსი. მისი გამოყენების არეალი, ძირითადად, წითელი ზღვა და ინდოეთის ოკეანე იყო. ზოგი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ დაუ არაბებმა ან ინდოელებმა გამოიგონეს, თუმცა უმრავლესობა მეცნიერებისა ამას ჩინელებს მიაწერს.[1][2] დაუ არის სავაჭრო გემი, რომელიც გამოიყენებოდა უხვი ტვირთის — ხილის, მტკნარი წყლისა და სავაჭრო საქონელის გადასატანად, აღმოსავლეთ არაბეთის,[3] აღმოსავლეთ აფრიკის, იემენისა და სამხრეთ აზიის ზოგიერთი ქვეყნის (პაკისტანი, ინდოეთი, ბანგლადეში) სანაპიროების გასწვრივ. დიდი ზომის დაუებს დაახლოებით 30 კაციანი ეკიპაჟი ჰყავს, ხოლო შედარებით პატარებს — 12.

სქოლიო
------

1. ↑  Briggs, Philip. Dhows of the swahili coast. *Zanzibar Travel Guide*. ციტირების თარიღი: 6 September 2012.
2. ↑  The History & construction of the dhow. Nabataea. ციტირების თარიღი: 6 September 2012.
3. ↑  Arab Dhows of Eastern Arabia (1949).
**გიულიუსტანის მავზოლეუმი** (აზერ. Gülüstan) — მავზოლეუმი აზერბაიჯანში, ჯულფის რაიონის სოფელ გიულიუსტანში. მავზოლეუმი განლაგებულია მწვანე მდელოზე, უშუალოდ მდინარე არაქსის ნაპირზე.

მავზოლეუმი წარმოადგენს თორმეტწახნაგოვან კოშკს, რომელიც აღმართულია ძლიერ პოსტამენტზე. გეგმაში კოშკი ოთხკუთხედია, ორ-ორი ბრტყელი კუთხის ჩამოჭრით მეორე იარუსში იგი გადადის თორმეტკუთხედში. ძლიერად განვითარებული კარნიზი ასრულებს პოსტამენტს. კარნიზის თავს ხურავს გუმბათი. რთული ორნამენტები ფარავენ ზედა მოცულობის სივრცეს. გადახურვა არ შენარჩუნდა. კ.მ. მამედ-ზადეს სიტყვებით, ამ ნაგებობას აშკარად ეტყობა მუსულმანი ხუროთმოძღვრის აჯემი ნახჩივანელის ხელი.

სავარაუდოდ ეს ძეგლი მიეკუთვნება XII საუკუნის ბოლოს ან XIII საუკუნის დასაწყისს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გიულიუსტანის მავზოლეუმი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Бретаницкий Л. С. Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — С. 80. — 272 с.
2. ↑  Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983. — С. 36-37.
**გიორგი თავამაიშვილი** (დ. 21 თებერვალი, 1959, ბათუმი) — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების, კულტურისა და სპორტის მინისტრი 2012 წლიდან

### განათლება

1977-1982 წლებში შოთა რუსთაველის სახელობის ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი — ისტორია-ფილილოგიის ფაკულტეტი. სპეციალობა: ისტორიისა და საზოგადოებათმცოდნეობის მასწავლებელი.

### სამუშაო გამოცდილება

1982-1987 წლებში აჭარია არ. ხელვაჩაურის რაიონის ურეხის საშუალო სკოლა. ისტორიისა და საზოგადოებათმცოდნეობის მასწავლებელი.
1987-2010 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბათუმის ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის არქეოლოგიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.
1991-1996 წლებში აჭარის არ უზენაესი საბჭო. უზენაესი საბჭოს დეპუტატი. განათლებისა და მეცნიერების ქვეკომისიის თავმჯდომარე.
1997-1999 წლებში 2010 წ. -დღემდე ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. არქეოლოგიის ლექტორი.
2006-2008 წლებში „ფონდი ღია საზოგადოება-საქართველო" პროგრამების ასისტენტი, კოორდინატორი
2006-2008 წლებში ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი - რექტორის მოადგილე სასწავლო-სამეცნიერო დარგში.
2008-2012 წლებში „სტუდენტთა საკონსულტაციო ცენტრი" (CIE). პროგრამის კოორდინატორი.
2008-2012 წლებში ბათუმის ნავიგაციის სასწავლო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. ხარისხის სამსახურის უფროსი.
2011 წ.-დღემდე ბათუმის შ. რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო ცენტრის ნიკო ბერძენიშვილის ჰუმანიტარულ–სოციალური მიმართულების ისტორიისა და არქეოლოგიის განყოფილების მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი
2005-2012 წლებში გამოცდების ეროვნული ცენტრი. ერთიანი ეროვნული გამოცდების ბათუმის საგამოცდო ცენტრის ხელმძღვანელი.
1982-2012 წლებში ბობოყვათის, ურეკის, პეტრა-ციხისძირის, გონიო-აფსაროსის, ხინოწმინდის არქეოლოგიური ექსპედიციების ხელმძღვანელი, საქართველო-დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელის მოადგილე.

### კვალიფიკაცია

1999 წლიდან — ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრი.

ლიტერატურა
----------

* გიორგი თავამაიშვილის ბიოგრაფია — სამინისტროს ოფიციალური საიტიდან
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურჯაანის სამარხი**. |

**გურჯაანის მეორე სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის აღმოსავლეთით 600 მეტრზე, გოძიანთეულად წოდებულ ადგილზე, განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. 

ძეგლი, რომელიც დაზიანებულია, აღმოაჩინეს 2010 წელს მიწის სამუშაოების დროს. სამარხი წარმოადგენს ქვის ოთხი ფილისგან შედგენილ ქვაყუთს, რომელიც დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. სამარხი კოლექტიურია, მასში სამი მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა. ერთ-ერთი მიცვალებული იწვა გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. ჩონჩხი ცუდად იყო დაცული. დანარჩენი ორი მიცვალებულის ძვლები ერთ-ერთ განივ კედელთან იყო მიხვეტილი. სამარხში აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის სამაჯურები, რკინის მშვილდსაკინძი და რკინის ბეჭდის ფრაგმენტი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 49.
**გრივერ ფარულავა** (დ. 5 ივლისი, 1936 — გ. 11 აგვისტო, 2020) — ქართველი მეცნიერი, პროფესორი, ძველი ქართული მწერლობის მკვლევარი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
---------------------

გრივერ ფარულავა წლების განმავლობაში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და კითხულობდა ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კურსს. 

იკვლევდა ქართული ქრისტიანული ხელოვნების, ესთეტიკისა და ლიტერატურის პრობლემებს, კითხულობდა სპეციალურ კურსებს ამ მიმართულებით. მკვლევართა და ძველი ქართული მწერლობით დაინტერესებული მკითხველისთვის ცნობილია მისი წიგნები: „*მხატვრული სახის ბუნებისათვის ძველ ქართულ პროზაში*", „*ჰაგიოგრაფია – ხელოვნება ხელოვნების შესახებ*" და სხვა.

გრივერ ფარულავა წლების განმავლობაში იყო თბილისის სასულიერო აკადემიის ძველი ქართული ენისა და ლიტერატურის კათედრის გამგე.

2018 წელს პრეზიდენტმა გრივერ ფარულავას ღირსების ორდენი გადასცა – „სახელმწიფო ენის შენარჩუნების, ენის, როგორც უწყვეტი სააზროვნო პროცესის ჩამოყალიბებისა და ეროვნული იდენტობის შენარჩუნების ხელშეწყობისთვის".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღია აუდიტორია — გრივერ ფარულავა, გრივერ ფარულავას ლექცია ტელეკომპანია „ერთსულოვნება"

სქოლიო
------

1. ↑  გარდაიცვალა პროფესორი, ძველი ქართული მწერლობის ცნობილი მკვლევარი გრივერ ფარულავა, 14:52, 11.08.2020
2. ↑  გრიბერ ფარულავა. Iverieli. ციტირების თარიღი: 15 აგვისტო, 2020.
3. ↑  სასულიერო აკადემია და სემინარია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-21. ციტირების თარიღი: 2015-02-21.
4. ↑  ცნობილი ფილოლოგი და მკვლევარი, გრივერ ფარულავა გარდაიცვალა, netgazeti
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დვალი**. |

**გიორგი (გია) დვალი** (დ. 30 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

გიორგი (გია) როლანდის ძე დვალი დაიბადა 1964 წლის 30 მაისს, თბილისში. დაამთავრა თბილისის 55-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1985 წელს დაიცვა დიპლომი ზურაბ ბერეჟიანის ხელმძღვანელობით. 1985-92 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1992-93 წლებში იყო თეორიული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრის (ICTP, ტრიესტი, იტალია), ხოლო 1993-95 წლებში — პიზის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტი, 1995-97 წლებში — ბირთვული კვლევის ევროპული ცენტრის (CERN) მკვლევარი, 1997-98 წლებში – ICTP-ს პროფესორი, 1998 წლიდან — ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის პროფესორი. დვალის კვლევის სფეროა ელემენტარული ნაწილაკების თეორია, კოსმოლოგია, კვანტური გრავიტაცია, ადრეული სამყაროს ევოლუცია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შედეგები, რომლებიც დვალმა მიიღო კოლეგებთან ერთად (ნ. არკანი-ჰამედი, ირანი, ს. დიმოპოულოსი, საბერძნეთი), ეხება სამყაროს ფარული განზომილებების თეორიას (1998). 

ამ თეორიის თანახმად, სუბმილიმეტრულ მანძილებზე საჭირო ხდება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონის შეცვლა, რადგან სხეულთა შორის მოქმედი მიზიდულობის ძალის დამოკიდებულება მათ შორის მანძილზე ხდება უფრო ძლიერი (და ფარული განზომილებების რაოდენობაზე დამოკიდებული), ვიდრე ნაწინასწარმეტყველებია ნიუტონის თეორიით. ამჟამად მიმდინარეობს ამ ჰიპოთეზის ექსპერიმენტული შემოწმება. 

დვალს მიღებული აქვს დ. და ლ. პაკარდების (1999), ა. სლოუნის (2000), ნიუ-იორკის მერის (2001) ჯილდოები მეცნიერებასა და ტექნოლოგიაში მიღწეული წარმატებისათვის. 2007 მიიღო ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის „ვერცხლის პროფესორის" წოდება, ხოლო 2008 წელს მიენიჭა ჰუმბოლდტის პრემია, რომელიც ნობელის პრემიის ანალოგიურია. მონაწილეობს დიდი ჰადრონული კოლაიდერის ექსპერიმენტში. იწინასწარმეტყველა, რომ ამ ექსპერიმენტში შესაძლებელია მიკროსკოპული შავი ხვრელების წარმოქმნა და გააანალიზა ამ მოვლენის შესაძლო დაკვირვებითი შედეგები. 2010 წლიდან არის მაქს პლანკის ინსტიტუტის (მიუნხენი, გერმანია) დირექტორი. დვალი ეწევა აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 

ავტორია 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა. მშობლიური ენის გარდა ფლობს: ინგლისურ, გერმანულ, რუსულ და იტალიურ ენებს. მეუღლე — თამუნა დვალი. ჰყავთ ქალ-ვაჟი — სოფო და დათო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია საქართველო, გიმნაზია — ენდრო[*მკვდარი ბმული*] თბ. 2012.
* გიორგი დვალი — ქართველები უცხოეთში
* გიორგი დვალის პორტალი მიუნხენის უნივერსიტეტში დაარქივებული 2017-07-21 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 390.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 311223172
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 311223172

 |

1. ↑
2. ↑
**გიორგი ჩოგოვაძე** (დ. 25 აპრილი, 1969, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (წყალში ხტომა), ევროპის ორგზის ჩემპიონი (1987, 1989), მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1991), ევროპის თასის ორგზის მფლობელი (1988, 1990), მსოფლიოს თასის გათამაშების მეორე პრიზიორი (1987), სსრკ რვაგზის ჩემპიონი კოშკიდან და სამგზის ჩემპიონი 3-მეტრიანი ტრამპლინიდან ხტომაში, სსრკ ხალხთა IX სპარტაკიადის ჩემპიონი. ზაფხულის XXIV ოლიმპიური და XXV ოლიმპიური თამაშების მონაწილე (1988, სეული – IV ადგილი; 1992, ბარსელონა – XIV ადგილი). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1988).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| დისციპლინა | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| საწყლოსნო სახეობები | პერთი, ავსტრალია | მსოფლიო ჩემპიონატი 1991 | 03 ﻿3rd |
| საწყლოსნო სახეობები | ბონი, გფრ | ევროპის ჩემპიონატი 1989 | 01 ﻿1st |
| საწყლოსნო სახეობები | სტრასბურგი, საფრანგეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1987 | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ჩოგოვაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გიორგი ჩოგოვაძე — ქართული სპორტი
**დასდებელი**, *დასადებელი* — საეკლესიო საგალობლის აღმნიშვნელი უძველესი ქართული ტერმინი. პირველად დასტურდება VII საუკუნის ნათარგმნ ძეგლში „იერუსალიმურ ლექციონარში", სადაც იგი განსხვავებული ლიტურგიული დანიშნულებისა და ფორმის საგალობელს აღნიშნავს. წარმოდგება სიტყვისაგან „დებაჲ" (დასადებელი, დასამატებელი). ვარაუდობენ, რომ დასდებელი თავდაპირველად ეწოდებოდა ფსალმუნის მისამღერად, რეფრენად შემოღებულ ფსალმუნურ მუხლს ან პოეტურ სტროფს. შემდეგ დასდებელის მნიშვნელობა განზოგადდა. IX-X საუკუნეების ჰიმნოგრაფიულ კრებულებში დასდებელნი (მრავლობითის ფორმით) ეწოდება ამა თუ იმ საეკლესიო დღესასწაულის წირვათა მთელ საგალობელ მასალას.

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* *მისივე*, Иерусалимский Кановарь ЖИИ века. Грузинская версия, Тфл. 1912;
* *Leeb H.*, Die Gesänge in Gemeindegottesdienst von Jerusalem, W. 1970;

* *ხევსურიანი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 394.

* *ხევსურიანი ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 333.
ტეპუი კუკენანი
სახელმწიფო საზღვარი ბრაზილია-ვენესუელას შორის
**გრან-საბანა** (ესპ. *დიდი სავანა*) — მნიშვნელოვანი ბუნებრივი ატრაქცია ვენესუელაში. მდებარეობს ბოლივარის შტატის სამხრეთ ნაწილში, ვენესუელა-ბრაზილიის საზღვარზე, კარაკასიდან 1 400 კმ-ის მოშორებით. არეალის კლიმატი ტროპიკული ტენიანია, საშუალო წლიური ტემპერატურით 28 °C, რომელიც ხშირად, ღამით 13 °C-მდე ეცემა. რეგიონის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქია სანტა-ელენა-დე-უაირენი, მუნიციპალური დედაქალაქი, რომელიც ბრაზილიის საზღვრიდან 5 კმ-ითაა დაცილებული. მისი მოსახლეობა 12 000 ადამიანია.

გრან-საბანა გაწოლილია პლატოზე, რომლის საშუალო სიმაღლეც ზღვის დონიდან 1 000 მეტრს შეადგენს და გამოირჩევა უზარმაზარი მაგიდა მთებით (ტეპუი), რომელიც დრამატულად გამოირჩევიან მიმდებარე ვაკეებისგან. ტეპუიებს შორის უმაღლესია რორაიმა (2 810 მ), რომელზეც გაივლის სახელმწიფო საზღვარი სამი ქვეყანას — ვენესუელას, ბრაზილიასა და გაიანას შორის. 

გრან-საბანა რამდენიმე ადგილობრივი ხალხითაა დასახლებული, რომელთა შორის უმრავლესობას პემონები შეადგენენ. რეგიონის ტერიტორიის ძირითად ნაწილს წარმოადგენს კანაიმის ეროვნული პარკი, რომელიც 1962 წლის 12 ივნისის დეკრეტით შეიქმნა. 1975 წელს კანაიმის ეროვნული პარკის თავდაპირველ 10 000 კმ² ფართობს კიდევ 30 000 კმ² დაემატა, რის შედეგადაც ის მსოფლიოში სიდიდით მე-6 ეროვნული პარკი გახდა. 

რეგიონის მთავარ ღირსშესანიშნაობებს მნახველთათვის წარმოადგენს ანხელი — მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერი, რორაიმას მთა, რომელმაც 1912 წელს ართურ კონან დოილს ნოველა „დაკარგული ქვეყნის" დაწერა შთააგონა, ასევე სხვა მრავალი მთა და ჩანჩქერი. 

არეალში გავრცელებულია მრავალი უნიკალური სახეობის მცენარე, რომელიც შეგუებულია მის სპეციფიკურ, ზოგჯერ სასტიკ გარემოს.

გალერეა
-------

* გრან-საბანის პეიზაჟი
* მდინარე იურუანი
* აუიანტეპუი
* რორაიმას მთა
* კლდოვანი ფორმაცია
* პტარი ტეპუი
* ტეპუი ტრამენი
* ტეპუი ვადაკა-პიაპო და ტეპუი ოურუანი
* ტეპუი სოროკოპანი
* მდინარე კებრადა-დელ-ხასკე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გრან-საბანა***

* დაარქივებული 2010-08-29 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2011-10-07 საიტზე Wayback Machine.
**გრან-საპოსოა** (ესპ. Gran Saposoa) — არქეოლოგიური ნანგრევების სერია პერუში, ამასონასის რეგიონის ანდურ ტყეებში. აღნიშნული სახელი ძეგლს ამერიკელმა მკვლევარმა ჯინ სავოიმ უწოდა. სავოის ვარაუდით, ესაა კომუმბამდელი ქალაქი კახამარკილია, რომელიც ჩაჩაპოიასის კულტურამ ააგო. ამ ჰიპოთეზას ეჭვქვეშ აყენებენ სხვა მეცნიერები, რადგან ისტორიულ დოკუმენტებში მკაფიოდაა დაფიქსირებული, რომ სახელი „კახამარკილია" თანამედროვე მაღალმთიან ქალაქ ბოლივარს ერქვა. სავოის ვარაუდით, ნანგრევები ასობით ქვის მრგვალი სტრუქტურისგან შედგება და დაახლოებით 80 კვადრატულ მილს მოიცავს (ქალაქ ბალტიმორის ზომა). მისივე ვარაუდით, დასახლებაში 20 000 ოკუპანტი ცხოვრობდა.. 

გრან-საპოსოის ნანგრევები სავოიმ და მისმა გუნდმა 1999 წელს აღწერეს, აღმოჩენის შესახებ უმალ ამცნეს ფართო საზოგადოებას. სავოი მკაცრად გააკრიტიკეს დანიელმა, გერმანელმა და ამერიკელმა სწავლულებმა, რომლებიც ძეგლს უკვე კარგად იცნობდნენ და მისი გარკვეული ნაწილები დადასტურებულიც ჰქონდათ. 2005 წლის სექტემბერში, ჯინის ვაჟმა სინ სავოიმ Associated Press-ში გამოაქვეყნა სტატია, სადაც იუწყებოდა, რომ ბოლო დაბრუნებისას ძეგლი გუნდს გაძარცვული დახვდა. წერილი არა მარტო პერუს მთავრობას აკრიტიკებდა ძეგლის არასატანადო დაცვის გამო, არამედ სავოის და მის გუნდსაც, რომლებმაც ძეგლის ადგილმდებარეობა გაამხილეს და თავის მხრივ სათანადო დაცვა ვერ უზრუნველყვეს. არქეოლოგიური ნანგრევების დაცვის საკითხი პერუში დღემდე გადაუჭრელი რჩება, იმ დროს, როდესაც მძარცველები და შავი ბაზრის ვაჭრები საკმაოდ დიდ ფინანსებს შოულობენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* AP article on looting at Gran Saposoa

სქოლიო
------

1. ↑  Ancient city found in remote Peru jungle — Technology & science — Science — msnbc.com

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა
 |  |

 |
**დადიანეთის სამების ეკლესია** - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

უბან წინადადიანეთის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია კარგად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ნაგებობას სამხრეთით მინაშენი აქვს. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდითაა დასრულებული, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით სწორკუთხა, გარეთ კი თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე დარბაზთან შედარებით, ერთი საფეხურით მაღალია. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთის არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. იატაკი მიწაყრილია.

ეკლესიის სამხრეთ მინაშენს კამაროვანი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთ კედელში სარკმლის ადგილას გაჭრეს არქიტრავული კარი. შესასვლელის წინ თაღოვანი კარიბჭეა. სამხრეთი შესასვლელი ამოქოლილია.

ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. ძეგლის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 46
**გურკელი** — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, აგარის თემში.

მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთით, მდინარე წინუბნისწყლის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1020 მ, ახალციხიდან 24 კმ. სოფლიდან 2 კმ-ზე, წინუბნისწყლის მარცხნივ არის მინერალური წყარო. XIII საუკუნეში გურკელი გურკლელების ფეოდალური სახლის საგვარეულო მამული იყო.

ისტორია
-------

გურკელის განაპირა ქედი ჩრდილოეთი მხრიდან გორანამოსახლარია, სადაც აღმოჩენილია წინაფეოდალური ხანის შავი და წითელი კერამიკა. გორის თხემი (50 მ × 25 მ ) ნაციხარს უკავია. ჩრდილოეთით, თხემის ბოლოს, მრგვალი კოშკისა თუ გალავნის გადაქცეული კედელია, სამხრეთით კი შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის (5 მ × 6 მ ) ნანგრევი. გათლილი ლოდების წყობა რეგულარულია, ნაგებია ჰორიზონტალურად სიმაღლეზე დაყენებული ქვებითა და კირხსნარით. კედლის სისქე 2 მ. გალავნის შიგნით ნაგებობათა ბუდეები ჩანს, შესაძლოა აქ ეკლესიაც იყო.

გურკლისხევზე გადიოდა ერთ-ერთი გზა იმერეთისკენ, რომელიც ციხისჯვრის გავლით ხანისწყლის ხეობაში მიემართებოდა. გურკელის ციხისა და ხევის მფლობელნი XIII საუკუნეში იყვნენ გურკლელების საგვარეულოს წარმომადგენლები. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" მიხედვით, 1595 წელს სოფელი ახალციხის ლივის აწყურის ნაჰიეში შედიოდა და ცხრა კომლი ქრისტიანი (ღვინია მებოსტნის შვილი და მისი ორ ძმა, გოჩა ელიაძის ძე და მისი შვილი ბადური, მატია ასიმის ძე და მისი ძმა ართაშეზ, აზარგულ და მისი ძმა) ცხოვრობდა. მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, მუხუდო, ოსპი, სელის თესლი, კაკალი, ხილი. ჰქონდათ ბოსტნები; ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი; ჰქონიათ ერთი თვალი წისქვილი სრული წლით; იხდიდნენ წლიურ გადასახადს – 5000 ახჩას.

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 155 ადამიანი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 150 | 71 | 79 |
| 2014 |  155 | 76 | 79 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 315.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. ბერძენიშვილი დ..

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.
2. ↑  მოსახლეობის 2002 წლის აღწერა. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (2002 წელი). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქები | 
ახალციხე, ვალე | ახალციხის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
აბათხევი · აგარა · ანდა · ანდრიაწმინდა · ანი · აწყური · ბოგა · გიორგიწმინდა · გურკელი · დიდი პამაჯი · ელიაწმინდა · ზემო სხვილისი · ზიკილია · თისელი · ივლიტა · კლდე · მინაძე · მიქელწმინდა · მუგარეთი · მუსხი · ნაოხრები · ორალი · პატარა პამაჯი · საყუნეთი · საძელი · სვირი · სხვილისი · ტატანისი · ტყემლანა · ურაველი · ფერსა · ღრელი · ყულალისი · წინუბანი · წინუბანი · წირა · წნისი · წყალთბილა · წყორძა · წყრუთი · ჭაჭარაქი · ჭვინთა · ხაკი · ხეოთი · ჯულღა |

 |
**დადიანეთის წმინდა გიორგის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. 

კომპლექსი მოიცავს დიდ ტერიტორიას და შედგება შემდეგი ნაგებობებისგან: ეკლესია, სამრეკლო, სასახლის ნანგრევი, სენაკები და გალავანი.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის, უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. საფასადო წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი, მაღალი სარკმელი - საფეხურებით. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, რომელიც შედგება შეწყვილებული თაღედისაგან, რომლებიც მრგვალ სვეტებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებში იძირება. მხრებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები.

ეკლესიის გრძივი კედლები პილასტრებით ორ არათანაბარ მონაკვეთად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების მარტივპროფილიან კაპიტელებს ეყრდნობა. დასავლეთის თაღი კრონშტეინებს ებჯინება. გრძივი კედლები დანაწევრებულია შეისრული თაღედით. დარბაზს სამივე მხარეს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის შეისრულთაღიანი, ხოლო სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით.

ჩრდილოეთი შესასვლელი არქიტრავულია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ფრესკების დიდი ნაწილი ჩამორეცხილია.

ჩრდილოეთიდან ეკლესიას გეგმით, ორი სათავსისაგან შემდგარი სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლებიც ერთმანეთს არქიტრავული შესასვლელით უკავშირდება. მინაშენს აღმოსავლეთით და დასავლეთით სწორკუთხა სარკმლები აქვს. ნაოთხალი კარი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიას სადა ფასადები აქვს, კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი, რომელიც ამჟამად მრავალ ადგილასაა ჩამოცვენილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთით 10 მეტრში, ორი სართულის დონეზე შემორჩენილია სასახლის ნანგრევი; ნაგებობა დიდი დარბაზისაგან შედგება. პირველი სართულის ოთხივე კედელში მოწყობილია ნიშები. მოჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად თლილი ქვა.

ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 5 მეტრში დგას მაღალი სამრეკლო, მისი პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია თავისივე ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულიდან შემორჩენილია ორი მასიური ოთხკუთხა სვეტი.

ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაგებობის ნანგრევია, რომელსაც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული მოხაზულობა აქვს. შესაძლოა ნაგებობა ეკლესია ყოფილიყო.

კომპლექსს გარშემო მაღალი გალავანი შემოუყვება. გალავანს შესასვლელი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში აქვს. აქედან დასავლეთის კედელს თავისი კარიბჭე ჰქონდა. კარიბჭიდან მცირე ნაწილია გადარჩენილი.

კომპლექსის ღერძი ვითარდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 43-45
**გურჯაანის იოანე მახარებლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანის ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

2008 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (არქიტექტურული რესტავრატორი იყო ნ. მინდორაშვილი). აღდგა შესავლელის წირთხლები და გადახურვა, გარეთა კედლების დანგრეული ნაწილები, მოეწყო აგურის ხერხულა, ოთხსაფეხურიანი ლავგარდანი, შენობა გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ეკლესია დარბაზულია (5.3 x 3.6 მეტრზე). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია ვიწრო ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით ერთი განიერი ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო სამხრეთით კი ორი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. დასავლეთ კედელში, შესასვლელის თავზე, ოთხკუთხა სარკმელია (გარედან ქვედა ნახევარი აღდგენილია) გაჭრილი.

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 64.
**პოლ გუსტავ დორე** (ფრანგ. Paul Gustave Doré; 6 იანვარი 1832, სტრასბურგი — 23 იანვარი 1883, პარიზი) — ფრანგი გრაფიკოსი, მოქანდაკე და ფერმწერი. დორე ძირითადად ხის გრავიურებზე მუშაობდა.

ცხოვრება და ხელოვნება
---------------------

გუსტავ დორე ხიდების მშენებლის, პიერ-ლუი-ქრისტეფორე დორეს ოჯახში დაიბადა, სტრასბურგში. მისი მხატვრული ნიჭი პატარაობიდანვე იწვევდა გარშემომყოფი ადამიანების გაოცებას, 10 წლის ასაკში შექმნა ილუსტრაციები დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიისთვის", ხოლო 15 წლის ასაკში პირველად გამოქვეყდა მისი ილუსტრირებული ნაწარმოები. გარკვეული დროის შემდეგ, 1841 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად ბურში გადადის. ამ გადასვლამ დორეს სამხატვრო მოღვაწეობაზე ძალიან დიდი გავლენა იქონია. 1847 წელს დორე დედასთან ერთად ხელახლა ამჯერად პარიზში გადადის, სადაც გუსტავი შარლემანის ლიცეუმში ირიცხება. შემდეგ ახალგაზრდა მხატვარი ჰერაკლეს გმირობების საკუთარი სერიებით, მიმართავს „ჟურნალ პურ რირ"-ის მთავარ რედაქტორს და სამუშაოზე ირიცხება, სადაც ხელფასად 5000 ფრანკს იღებს. იმავე წლის ბოლოს გამოქვეყნდა ლითოგრაფიის ალბომი „ჰერაკლეს გმირობები", გამოცემაში მიეთითა, რომ ამ ლითოგრაფიის ავტორი იყო 15 წლის თვითნასწავლი მხატვარი, რომელმაც ისინი კლასიკური შტუდიის გარეშე შეასრულა.

ცნობილია, რომ მხატვარი თავის სამუშაო დღეს სამ ნაწიალდ ყოფდა: დილა ეთმობოდა გრაფიკას, შუადღე — ფერწერას, საღამო — ისევ გრაფიკას.
დორემ მაინც ვერ შეძლო სამხატვრო განათლების მიღება, თუმცა დიდ დროს ატარებდა ლუვრში და ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, სადაც ნახატებსა და გრავიურებს შეისწავლიდა.

ნამუშევრების გალერეა
--------------------

* „ანდრომედა"„ანდრომედა"
* „ცეროდენა"„ცეროდენა"
* „წითელქუდა"„წითელქუდა"
* „წითელქუდა"„წითელქუდა"
* „ბარონი მიუნხჰაუზენი"„ბარონი მიუნხჰაუზენი"
* „საღვთო კომედია"„საღვთო კომედია"
* „საღვთო კომედია (ჯოჯოხეთი)"„საღვთო კომედია (ჯოჯოხეთი)"
* „საღვთო კომედია"„საღვთო კომედია"
* „დაკარგული სამოთხე"„დაკარგული სამოთხე"
* „წარღვნა"„წარღვნა"
* „ამოცანა" (ლათ. aenigma)„ამოცანა" (ლათ. aenigma)
* „გარგანტუა და პანტაგრუელი"„გარგანტუა და პანტაგრუელი"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გუსტავ დორე***

* გუსტავ დორე — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"
* Gustave Doré Digital Collection of Illustrations დაარქივებული 2015-04-29 საიტზე Wayback Machine.  from the University at Buffalo Libraries
* Doré's grave site at პერ-ლაშეზის სასაფლაო
* German FTP with Doré illustrations დაარქივებული 2016-02-01 საიტზე Wayback Machine.
* Great Bible Tarot - deck based on biblical Gustave Dore illustrations დაარქივებული 2014-08-14 საიტზე Wayback Machine.
* Dor2 Bible Gallery

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**დოქტორი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **დოქტორი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ვასარის კოლეჯის პრეზიდენტი დოქტორის ტრადიციულ სამოსში.
**დოქტორი** აკადემიური ხარისხი, რომელიც მომდინარეობს ლათინური სიტყვა *Doctor*-იდან. სიტყვა მომდინარეობს ლათინური სიტყვა *docēre*-დან, რაც *სწავლებას* ნიშნავს. ევროპაში სამეცნიერო ხარისხი XII საუკუნიდან გამოიყენება. პირველი უნივერსიტეტები, რომლებმაც დოქტორის ხარისხი გასცეს, იყო ბოლონიისა და პარიზის უნივერსიტეტები. თანამედროვე საუნივერსიტეტო ცხოვრებაში *დოქტორის* ხარისხი ენიჭებათ დოქტორანტურის დასრულების შემდეგ (მაგ. ფილოსოფიის დოქტორი).

უმაღლესი განათლების შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, დოქტორი არის მფლობელი იმ აკადემიური ხარისხისა, რომელიც პირს დოქტორანტურის საგანმანათლებლო პროგრამით გათვალისწინებული კომპონენტების შესრულებისა და დისერტაციის დაცვის შედეგად ენიჭება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დოქტორი (მრავალმნიშვნელოვანი)
* მეცნიერებათა დოქტორი
* ფილოსოფიის დოქტორი

სქოლიო
------

1. ↑  William Whitaker. William Whitaker's Words – Doctor. University of Notre Dame. ციტირების თარიღი: 21 April 2011
2. ↑  საქართველოს კანონი უმაღლესი განათლების შესახებ
**გრიგოლ წულუკიძე** (დ. 17 აპრილი, 1889, ქუთაისი, საქართველო — გ. 22 დეკემბერი, 1950) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, სამთო სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ წულუკიძემ დაამთავრა ავსტრიის ქალაქ ლეობენის უმაღლესი სამთო სასწავლებელი 1911 წელს და ქალაქ ეკატერინოსლავის (ახლადნელი დნეპროპეტროვსკი) სამთო ინსტიტუტი 1914 წელს.

1914-1918 წლებში მუშაობდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე ჩრდილოეთ კავკასიის ნავთობის სარეწებზე. 1918-1922 წლებში ტყიბულის მაღაროებში. 1923-1928 წლებში გრიგოლ წულუკიძე იყო საქართველოს სახალხო მეურნეობის უმაღლესი საბჭოს სამთო კომიტეტის თავმჯდომარე, ამავე პერიოდში კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე, ხოლო 1928 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 

გრიგოლ წულუკიძე 1930-1950 წლებში იყო მადნეულ საბადოთა დამუშავების კათედრის გამგე. იგი აგრეთვე ითვლება საქართველოში სამთოელთა სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებლად. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მანვე მეცნიერულად დაასაბუთა ტყიბულის შახტებში ნამუშევარი სივრცის ჰიდრავლიკური ამოვსების პერსპექტიულობაც. 

მეცნიერის მონაწილეობით შეიქმნა ქიმიის, გამოყენებითი მინერალოგიის, გეოლოგიის, ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტები. 1959 წლიდან მის სახელს ატარებს სამთო მექანიკის ინსტიტუტი.

გრიგოლ წულუკიძის შრომები ეხება მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდებს და აგრეთვე ამ მეთოდების დამშავების კლასიფიკაციას. არის არაერთი ორიგინალური სახელმძღვანელოს ავტორი, მანვე ჩაუყარა საფუძველი ქართულ სამთო ტექნოლოგიურ ტერმინოლოგიას.

მეცნიერს მიღებული აქვს არაერთი მნიშვნელოვანი, სახელმწიფო ჯილდო. გრიგოლ წულუკიძე გარდაიცვალა 1950 წლის 22 დეკემბერს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1944-)

ჯილდოები
--------

* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* ლენინის ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდები (ავტორი) // ნაწ. 3. ტ. 2. - თბილისი, ტექნიკა და შრომა, 1948. - 267გვ.
* მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდები (ავტორი) // ტ. 1. ნაწ. 3. - თბილისი, ტექნიკა და შრომა, 1946. - 401გვ.
* მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდები (ავტორი) // ტ. 2. ნაწ. 2: გამოღება. დამუშავების მეთოდები.. - თბილისი, ტექნიკა და შრომა, 1943. - 158გვ.
* მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდები (ავტორი) // ტ. 1. ნაწ. 1. - თბილისი, ტექნიკა და შრომა, 1941. - 129გვ.
* ქვანახშირის გამოღების მექანიზაცია (ავტორი). - ტფილისი, ტეხნიკა და შრომა, 1932. - 430გვ.
* სამთო სამუშაოები (ავტორი). - ტფილისი, სახელგამის გა-მა, 1931. - 292გვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987, გვ. 348
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 969

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გრიგოლ წულუკიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გრიგოლ წულუკიძე დაარქივებული 2021-09-18 საიტზე Wayback Machine.
Dr Pepper ლითონის ქილაში
**Dr Pepper** (ინგლ. Dr. Pepper) — ამერიკული გაზიანი სასმელი, რომელიც XIX საუკუნის 80-იან წლებში ტეხასის შტატში შეიქმნა, ფარმაცევტ ჩარლზ ალდერტონის მიერ. საწყის ეტაპზე სასმელი მხოლოდ აშშ-ში იყიდებოდა, თუმცა დღესდღეობით იგი იყიდება ევროპისა და აზიის მრავალ ქვეყანაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის კონტინენტებზე არსებულ ქვეყნებში, ავსტრალიაში. არსებობს Dr. Pepper-ის დიეტური ვერსიაც. 2000-იანი წლებიდან კი სასმელს დაემატა სხვადასხვა არომატებიც.

ისტორია
-------

როდესაც ჩარლზ ალდერტონმა Dr. Pepper შექმნა, მან სასმელი პირველად იმ აფთიაქის მეპატრონეს (მორისონი) გაასინჯა, რომელშიც მუშაობდა. მეპატრონეს ძალიან მოეწონა და მისი გაყიდვა დაიწყო. სწორედ მისი შერჩეულია გამაგრილებელი სასმელის ეს სახელიც.

ისევე როგორც კოკა-კოლას რეცეპტი, Dr. Pepper-ის რეცეპტიც გასაიდუმლოებულია და მისი ორი ნახევარი შენახულია ორი სხვადასხვა ბანკის სეიფში. არსებობდა მოსაზრება, რომ სასმელის ერთ-ერთი საიდუმლო ინგრედიენტი შავი ქლიავის წვენია, თუმცა ოფიციალურმა Dr. Pepper-ის წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ ეს ჭორი სიმართლეს არ შეესაბამებოდა. 

ფიქრობენ, რომ სახელის შერჩევისას სიტყვა "დოქტორ" იმიტომ აარჩია მორისონმა, რომ ხალხში გაეღვივებინა მოსაზრება Dr. Pepper-ის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოობასთან დაკავშირებით (ინგ. Doctor - ექიმი). თუმცა მორისონის სანაცნობოში მართლაც არსებობდა ორი ექიმი, რომელთა გვარები პეპერი იყო. ვარაუდობენ, რომ ერთ-ერთი შეიძლებოდა გამხდარიყო სახელის ინსპირაცია.

დოქტორ პეპერი და Coca Cola შექმნიდანვე კონკურენტები იყვნენ. Dr. Pepper-მა რამდენჯერმე უჩივლა Coca Cola-ს სასამართლოში. ერთ-ერთი საჩივარის მიზეზი ის გახლდათ, რომ Coca Cola-მ თავის ერთ-ერთ სასმელს "პეპო" დაარქვა, რაც ჰგავდა Dr. Pepper-ის სახელს და ეს საქციელი სავაჭრო ნიშნის პლაგიატიზმს უტოლდებოდა.

არომატები
---------

Dr. Pepper ალუბლისა და ვანილის არომატით ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული არომატია. ამ არომატის მქონე სასმელი აშშ-ს განსაზღვრულ ტერიტორიაზე იყიდება. მოკლე ვადით იგი კანადაშიც იყო ხელმისაწვდომი.

ერთ-ერთი არომატის სახელია Dr. Pepper „ნამდვილი შაქრით". როგორც სახელშივე ჩანს, მის შემადგენლობაში ნამდვილი შაქარია და არა სიმინდისგან დამზადებული ტკბილი სიროფი (ფრუქტოზა). მეოცე საუკუნის 80-იან წლებში ამერიკულმა გაზიანი სასმელების მწარმოებლებმა შეწყვიტეს ნამდვილი შაქრის გამოყენება საკუთარი პროდუქტის წარმოებისას. მიზეზი შაქრის ფასის მკვეთი ზრდა გახლდათ. Dr. Pepper ნამდვილი შაქრით სასმელის შექმნიდან 125 წლის თავზე გამოუშვეს. ქილაზე კი 60-იანი წლების სლოგანი და სურათი იყო გამოსახული.

Dr. Pepper კენკრისა და ნაღების არომატით არანაკლებ პოპულარული არომატია. აღსანიშნავია, რომ მისი დიეტური ვერსიაც არსებობს.

Dr. Pepper გოგონა
-----------------

დონა ლორენი
1963 წელს მომღერალი დონა ლორენი Dr. Pepper-ის სახე გახდა.  იგი საკმაოდ ეფექტურად უკეთებდა რეკლამას პროდუქტს. რადიოს, ტელევიზიისა თუ ბილბორდების საშუალებით. 1968 წლამდე იგი კომპანიის წარმომადგენელი გახლდათ. ამ დროის განმავლობაში გაიზარდა როგორც მისი (პიროვნული), ასევე სასმელის პოპულარობაც. იგი ფილმებშიც გადაიღეს, სადაც იგი მარკეტინგულ მისიას ასრულებდა Dr. Pepper-ის პოპულარიზაციისა და რეკლამირებისთვის. 

1961-81 წლებში კი კომპანიამ სილამაზის კონკურსი „მის თინეიჯერი ამერიკა" დააფინანსა.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-05. ციტირების თარიღი: 2020-09-12.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑