recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **ამინდი** |
|   |
| წელიწადის დროები |
| **ზომიერი**
გაზაფხული · ზაფხული
შემოდგომა · ზამთარი |
| **ტროპიკული**
მშრალი სეზონი
ტენიანი სეზონი |
| შტორმი |
| ჭექა-ქუხილი · ტორნადო
ტროპიკული ციკლონი (ქარიშხალი)
ექსტრატროპიკული ციკლონი
ზამთრის ქარიშხალი · ქარბუქი
ყინულოვანი შტორმი |
| ნალექები |
| ნისლი · წვრილი წვიმა · წვიმა
ყინულის წვიმა · ფხვიერი ყინული
სეტყვა · თოვლი · ნალექი |
| თემები |
| მეტეოროლოგია
ამინდის პროგნოზი
კლიმატი · ჰაერის დაბინძურება |
| **ამინდის პორტალი** |
|  ხ • გ • რ  |

**ტროპიკული ციკლონი** — მეტეოროლოგიაში შტორმის სისტემა დახურული ცირკულაციით დაბალი წნევის ცენტრის ირგვლივ, რომელსაც ორთქლიანი ჰაერის მასების ამაღლებითა და კონდენსაციით გამოთავისუფლებული სიმხურვალე იწვევს.

მათი სიძლიერისა და მდებარეობის მიხედვით არსებობს რამდენიმე ტერმინი, რომლითაც ტროპიკული ციკლონები მოიხსენიება, მათ შორის: ტროპიკული დეპრესია, ტროპიკული შტორმი, ქარიშხალი და ტაიფუნი.

ციკლონი კატრინა, სამხრეთ ატლანტის ტროპიკული ციკლონი საერთაშორისო კოსმოსური სადგურიდან, 26 მარტი, 2004.
ტროპიკულ ციკლონებს შეუძლია ექსტრემალურად ძლიერი ქარების, ტორნადოებისა და ტორენციული წვიმების (მეწყერისა და მყისიერი წყალდიდობის შემქმენლი) წარმოქმნა, რაც ყველაზე მძიმედ სანაპირო რაიონებში აისახება. მიუხედავად იმისა, რომ ტროპიკული ციკლონების ეფექტი მოსახლეობაზე შეიძლება კატასტროფული იყოს, მათ ასევე გვალვიან პირობებში დედამიწისთვის საჭირო ნესტი მოაქვს უზარმაზარი რაოდენობით. ციკლონებს სიმხურვალე გააქვს ტროპიკებიდან, რაც გლობალური ატმოსფერული ცირკულაციის მნიშვნელოვანი მექანიზმია, რომელიც დედამიწის ტროპოსფეროს წონასწორობის შენარჩუნების საშუალებას იძლევა.

ტროპიკულ ციკლონ ატმოსფეროს ზედა ფენებში ამავალი ორთქლის კონდენსაციით გამოთავისფულებული ენერგია ჰქმნის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ციკლონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტროპიკული ციკლონი***

* US National ქარიშხლების ცენტრი
* იაპონიის მეტეოროლოგიური სააგენტო
* ინდოეთის მეტეოროლოგიური დეპარტამენტი
* Météo-France – საფრანგეთი
* ფიჯის მეტეოროლოგიის ცენტრი
**ეტიგოს ვაკე**, **ნიიგატის ვაკე** (იაპონ. 越後平野) — ალუვიური ვაკე იაპონიაში, ნიიგატის პრეფექტურაში. მდებარეობს კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

თითისტარისებრია. გადაჭიმულია იაპონიის ზღვის გასწვრივ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ დაახლოებით 100 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 10–25 კმ-ზე. ფართობი 2070 კმ². ჩრდილოეთისაკენ და სამხრეთისაკენ შევიწროებულია, ხოლო ცენტრისაკენ გაფართოებული.

აგებულია მდინარე სინანოსა და აგანოს ალუვიონითა და ზღვიური დანალექებით. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 1500–2000 მმ. ზამთარში მძლავრი თოვლის საბურველია. არის ნავთობისა და ბუნებრივი აირის საბადო. გვხვდება ბრინჯის, ბოსტნეული და ბაღჩეული კულტურების ნათესები. ვაკის ფარგლებში 1964 წელს მოხდა კატასტროფული მიწისძვრა. მჭიდროდ დასახლებული რეგიონია. ქალაქებიდან მნიშვნელოვანია ნიიგატა და ნაგაოკა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Echigo Plain | Encyclopedia Nipponica www.kotobank.jp
2. ↑  M 7.6 - 24 km NW of Murakami, Japan www.earthquake.usgs.gov
3. ↑  Niigata Plain | Encyclopedia Nipponica www.kotobank.jp

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh85040690
* VIAF: 315127611
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 315127611

 |
**ტროლჰეტანი** (შვედ. Trollhättan) — ქალაქი დასავლეთ შვედეთში, ვესტრა-გეტალანდის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს შვედეთის სიდიდით მეორე ქალაქის — გეტებორგისგან 75 კმ-ით ჩრდილოეთით. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 46 457 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
-------

ტროლჰეტანი მდინარე გეტა-ელვთან, ტროლჰეტანის ჩანჩქერთან დააარსეს. ლიტერატურაში ის პირველად 1413 წელს მოიხსენიება. საუკუნეთა განმავლობაში, ჩანჩქერი მდინარის გადამკვეთ გემთათვის დაბრკოლებას წარმოადგენდა, სანამ XIX საუკუნეში არხების სისტემას ააშენებდნენ. იგი შემდეგში რამდენიმეჯერ განახლდა, მათ შორის ბოლოს 1916 წელს.

XIX საუკუნის ბოლოს, ჩანჩქერზე ჰიდროენერგიის გამომუშავება დაიწყეს. შვედურმა ენერგოკომპანია Vattenfall-მა („ჩანჩქერი") თავის სახელი ტროლჰეტანის ჩანჩქერისგან მიიღო. დღეისათვის, ქალაქში ჰიდროენერგიის ორი სადგური ფუნქციონირებს. ჰოდროენერგიამ ქალაქში ნამდვილი ინდუსტრიული რევოლუცია მოახდინა.

ტროლჰეტანმა ქალაქის სტატუსი 1916 წელს მიიღო, როდესაც მისი მოსახლეობა 15 000 ადამიანს ითვლიდა.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-01-31 საიტზე Wayback Machine.
* ტროლჰეტანი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
ტროპიკული სარტყლები და ქვე-ტიპები.
  Af-ეკვატორული კლიმატური სარტყელი.
  Am—ტროპიკული მუსონური კლიმატი.
  Aw—ტროპიკული სავანის კლიმატი.
**ტროპიკული სარტყლები** — ორი გეოგრაფიული სარტყელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში, სუბტროპიკულსა და სუბეკვატორულ სარტყლებს შორის. ტროპიკული სარტყლებისთვის დამახასიათებელია კონტინენტებზე უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი, ხოლო ოკეანეში — წყლის მაღალი ტემპერატურა და მარილიანობა. ტიპურია ჰაერის ანტიციკლონური ციკრულაცია. დაბალი შეფარდებითი ტენიანობა, მცირე მოღრუბლულობა. ამის შედეგია მზის ჯამური რადიაციის მაღალი სიდიდეები 580—920 კჯ/სმ² (140—220 კკალ/სმ² —მაქსიმალური დედამიწისათვის) და ამავე დროს შედარებით დაბალი რადიაციული ბალანსი 250 —290 კჯ/სმ² (60—70 კკალ/სმ²) წელიწადში, აგრეთვე საშუალო დღეღამური და თვიური ტემპერატურების დიდი ამპლიტუდები. ვაკეზე ყველაზე თბილი თვეების საშუალო ტემპერატურებია 30—35°C, ცივისა — არანაკლებ 10°C. ნალექები 50—200 მმ წელიწადში.

ტროპიკული სარტყლებში კონტინენტზე 4 სექტორს გამოყოფენ: 

* აღმოსავლეთი ოკეანისპირა — ნოტიო, ჭარბობს ტყის ლანდშაფტი:
* აღმოსავლეთი გარდამავალი — ნათელი ტყისა და ბუჩქნარის ლანდშაფტები;
* შიგაკონტინენტური და დასავლეთ ოკეანისპირა — სადაც გაბატონებულია უდაბნო და ნახევარუდაბნო.

კონტინენტების ტროპიკული სარტყლებში აღმოსავლეთიდან დასავლეთით მცირდება ჩამონადენის ფენა (100 მმ-დან რამდენიმე მმ-მდე) და მდინარეთა წყლიანობა; შიგაკონტინეტურ და დასავლეთ ოკეანისპირა სექტორებში ჩამონადენი ეპიზოდურია. აღმოსავლეთ ნაწილებში გაბატონებულია ქიმიური გამოფიტვა და ეროზიული პროცესები, დასავლეთში კი — ფიზიკური გამოფიტვა და დეფლაცია. დასავლეთისაკენ თანმიმდევრულად ცვლიან ერთმანეთს გაესწრებული ლატერიტული, ცვალებადად ნოტიო ტყის წითელი ნიადაგები, ნათელი ტყისა და სავანის ყავისფერ-წითელი და წითელ-მურა ნიადაგები; შიგაკონტინენტურ სექტორებში დასავლეთითაც უდაბნოს პრიმიტიული ნიადაგებია. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ იცვლება მცენარეული ფორმაციებიც: შერეული (ფოთოლმცვივანი-მარადმწვანე) ტყე, მუსონური (ფოთოლმცვივანი) ტყე, ნათელი ტყე ან სავანა, მშრალი ტყე და ქსეროფილური ბუჩქნარი, ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს მყენარეულობა. ამავე მიმართულებით შესაბამისად იცვლება და მცირდება ცხოველთა სამყაროც. ტროპიკული სარტყლებში მკაფიოდაა გამოხატული სიმაღლებრივი სარტყლურობის სპექტრები.

ოკეანის აკვატორიაში ტროპიკული სარტყლებისთვის დამახასიათებელია მაღალი რადიაციული ბალანსი — 418 კჯ/სმ² (100 კკალ/სმ²) წელიწადში, ინტენსიური აორთქლება, წყლის მაღალი მარილიანობა (37%-მდე), პლანქტონის სიმცირე (25 მგ/მ³). 35—40 მ სიღრმემდე 18,5—23°C ტემპერატურის წყალში ვითარდება მარჯნის რიფები.

ტროპიკული სარტყლების ტერიტორია ძირითადად სუსტადაა დასახლებული და ათვისებული. უკეთაა ათვისებული აღმოსავლეთ ოკეანისპირა სექტორი, განსაკუთრებით აზიაში, სადაც სარწყავი და ტერასული მიწათმოქმედება და საპლანტაციო მეურნეობაა, წარმოებს ტყის დამუშავება და ბუნებრივი ლანდშაფტები თითქმის მთლიანად შეცვლილია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტროპიკები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 58.
**თვლის სისტემა**, ნუმერაცია — რიცხვების სახელწოდებისა და აღნიშვნის ხერხების ერთობლიობა. კონკრეტულ თვლის სისტემაში რიცხვის ჩასაწერად გამოიყენება სასრული ანბანი, რომელიც ციფრებისგან ან რაიმე სიმბოლოებისგან შედგება, ამასთან ყოველ ციფრს ან სიმბოლოს გარკვეული რაოდენობრივი ეკვივალენტი შეესაბამება. არსებობს თვლის პოზიციური და არაპოზიციური სისტემები.

პოზიციური სისტემა
-----------------

პოზიციურ სისტემაში ყოველი ციფრის წონა დამოკიდებულია მის პოზიციაზე იმ ციფრთა მიმდევრობაში, რომლებითაც კონკრეტული რიცხვი ჩაიწერება. ყოველ პოზიციურ სისტემას ახასიათებს მისი ბაზისი ანუ ფუძე. ესაა სიმბოლოების ის რაოდენობა რომელიც გამოიყენება რიცხვების ჩასაწერად. ფუძე შეიძლება იყოს ნებისმიერი ნატურალური რიცხვი ერთის ზემოთ.

პირველი პოზიციური სისტემა შეიქმნა ბაბილონში დაახლოებით 2500-2000 წლებში ჩვენს წელთაღრიცხვამდე. ამ სისტემის ფუძე იყო 60, ანუ მასში 60 ციფრი იყო, სამოცობითი სისტემა ასევე გამოიყენება საათის მექანიზმში. ჩვენში გავრცელებული ათობითი სისტემა ევროპაში ინდოეთიდან შემოვიდა, სადაც ის VI საუკუნემდე შეიქმნა. მასში 10 ციფრი გამოიყენება 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ამასთან რიცხვი იწერებოდა მარჯვნიდან მარცხნივ. ამ სისტემაში ინფორმაციას შეიცავს არა მხოლოდ ციფრი არამედ მისი პოზიციაც რიცხვის ჩანაწერში. უკიდურესი მარჯვენა ციფრი აღნიშნავს ერთეულების რაოდენობას, შემდეგი - ათეულების და ა.შ. ციფრის პოზიციას მისი თანრიგი ეწოდება და ყოველ მომდევნო თანრიგის წონა წინაზე 10-ჯერ მეტია.

არაპოზიციური სისტემა
--------------------

არაპოზიციურ სისტემაში ციფრის წონა (რაოდენობრივი ეკვივალენტი) არაა დამოკიდებული მის პოზიციაზე (ადგილზე) რიცხვის ჩანაწერში. არაპოზიციური სისტემის მაგალითია რომაული სისტემა, რომელშიც სხვადასხვა მთელი რიცხვების ჩასაწერად გამოიყენება სიმბოლოები: I-1, V-5, X-10, L-50, C-100, D-500, M-1000 და ა.შ. ამ სისტემაში რიცხვი XXXIII (33) X ციფრის წონა ყოველ პოზიციაზე ერთნაირია და 10-ის ტოლია. არაპოზიციური სისტემები გამოიყენებოდა სხვა ქვეყნებშიც, მათ შორის საქართველოშიც, სადაც ციფრების შესატყვისი იყო ანბანის ასოები.

რიცხვთა წარმოდგენა პოზიციურ სისტემებში
--------------------------------------

ნებისმიერი მთელი x რიცხვი პოზიციურ სისტემაში ფუძით p>1 წარმოიდგინება როგორც p რიცხვის ხარისხების წრფივი კომბინაცია.
მაგალითად, რიცხვი 357 ათობით სისტემაში წარმოიდგინება ასე:
357 ათობითში = 3\*10 კვადრატზე + 5\*10 პირველ ხარისხზე + 7\*10 ნულოვან ხარისხზე
ხოლო იგივე რიცხვი ცხრაობითში წარმოიდგინება ასე:
357 ათობითში= 4\*9 კვადრატზე +3\*9 პირველ ხარისხში + 6\*9 ნულოვან ხარისხზე=436 ცხრაობითში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თვლის სისტემები ხანის აკადემიის საიტზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფადლონი**. |

**ფადლონ იბნ შავური**, *ფადლ იბნ შავური* — შედადიანთა სახელმწიფოს მმართველი 1067—1073 წწ. შედადიანთა სახელმწიფო მის დროს კრიზისს განიცდიდა. ალფ-არსლანის მიერ არანის დაპყრობის შემდეგ თურქ-სელჩუკთა მორჩილების აღიარებით და მათი მხარდაჭერით ფადლონმა გარკვეულ წარმატებას მიაღწია ამიერკავკასიაში. კერძოდ, საქართველოს დალაშქვრის შემდეგ ალფ-არსლანმა მას გადასცა „სასაზღვრო მხარის" ციხეები. ეს იყო ხანმოკლე, მაგრამ ყველაზე დიდი წარმატება, რომელსაც მიაღწიეს შედადიანებმა საქართველოსთან ბრძოლაში. ფადლონმა 1068 წლის ივლისში 33 ათასი მეომრით საქართველოში ილაშქრა; ბაგრატ IV-სთან ბრძოლაში სასტიკად დამარცხდა, ტყვედ ჩავარდა და იძულებული იყო ციხეებიც უკან დაებრუნებინა. ალფ-არსლანის ჩარევით ფადლონმა ციხე გაგის სანაცვლოდ ტყვეობიდან თავი დაიხსნა, მაგრამ სახელმწიფოში შიგა არეულობა ვერ აღკვეთა და შვილმა ტახტიდან ჩამოაგდო.

ლიტერატურა
----------

* *თოფურია პ.*, აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის პოლიტიკური ერთეულები XI—XII საუკუნეებში, თბ. 1975;
* *Минорский В*. История Ширвана и Дербенда Х—ХИ веков, М. 1963
* *თოფურია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 207.
**ვერხნი-უფალეი** (რუს. Верхний Уфалей) — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. ვერხნი-უფალეის საქალაქო ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 28 267 კაცს.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს მდინარე უფალეიკაზე. ჩელიაბინსკიდან 178 კმ-ში. ოლქის ჩრდილოეთ ნაწილში, სვერდლოვსკის ოლქის საზღვართან. უფალეის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთში. ქალაქის მახლობლად მდებარეობს ტბები არაკული და იტკული.

ისტორია
-------

ქალაქი დაარსდა 1761 წელს, როგორც რკინის ჩამომსხმელი ქარხნის მუშების დასახლება. 1774 წელს ქარხნის მუშებამა მონაწილეობა მიიღეს ემელიან პუგაჩოვის აჯანყებაში, ბრძოლების პერიოდში ქარხანა გადაწვეს. ქარხანამ პროდუქციის გამოშვება დაიწყო 1776 წელს, ხოლო სრული დატვირთვით 1791 წლიდან. 

1923 წელს ვერხნი-უფალეი დაბად გამოცხადდა, 1928 წლიდა მუშათა დასახლების სტატუსი მიიღო, ხოლო 1940 წლის 26 აპრილიდან ქალაქია. 1944 წლიდან საოლქო დაქვემდებარების ქალაქია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქ ვერხნი-უფალეის ადმინისტრაციის საიტი დაარქივებული 2019-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* ვერხნი-უფალეი ენციკლოპედიაში „Мой город"
* ვერხნი-უფალეის გერბის ისტორია
**ვასო ბართლომეს ძე პატარაია** (დ. 19 მარტი, 1895, ბანძა, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 13 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი მწერალი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
---------

მშობლიურ სოფელში დაამთავრა ორკლასიანი სასწავლებელი. გაემგზავრა რუსეთში და სწავლა განაგრძო დონის ოლქის ქალაქ ალექსანდროვსკ-გრუშევსკის სასულიერო სემინარიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ სამშობლოში დაბრუნდა და მასწავლებლობა დაიწყო.

1918 წელს ჩაირიცხა ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე. პირველი იუმორისტული ლექსი, ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში დაბეჭდა გაზეთ „ტრიბუნაში". აქედან მოყოლებული ვ. პატარაიას სატირული ნაწარმოებები, სკეჩები, ვოლდევილები სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. პარალელურად სწავლობდა ა. ფაღავას დრამატულ სტუდიაში და ატიურ თეატრალურ მოღვაწეობასაც ეწეოდა. იყო ოპერის თეატრის რეჟისორი (დადგა ოპერები: „ჯამბაზები", „აიდა", „ტრუბადური"), სიმფონიური ორკესტრის დირექტორი, სანდრო ინანიშვილთან ერთად ჩამოაყალიბა ბათუმის ოპერისა და ბალეტის თეატრი და წლების მანძილზე ედგა მას სათავეში. 1939 წლიდან ხელმძღვანელობდა ქართულ ესტრადას, სადაც სრულად გამოვლინდა მისი, არა მარტო შემოქმედებითი, არამედ ორგანიზატორული ნიჭიც. როგორც მწერლამა და დრამატურგმა შექმნა საინტერესო იუმორისტული ნაშრომები, სკეჩები, ფელეტონები. შემდეგ ერთ ხანს განაგებდა კ. მარჯანიშვილის ტეატრის სალიტერატურო ნაწილს.

დიდი წარმატებით სარგებლობდა ვ. პატარაიას პიესა „უჩა უჩარდია", რომელშიც აისახა ახალი ქართული სოფლის ცხოვრება. პიესა დაიდგა რუსთაველის თეატრში და რესპუბლიკის სხვა თეატრების სცენებზე. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად მარჯანიშვილის თეატრში დრამატურგის პიესას „სანაპიროზე". ვ. პატარაიას ეკუთვნის აგრეთვე კომედიები: „მელა და მისი კუდი", „ჭორი", „ქალიშვილი ზღვის პირას", „ის მეძახის", „ხუმრობას ნუ ეხუმრებით" და სხვა.

ვასო პატარაიას მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება, დაჯილდოებული იყო ორდენებითა და მედლებით. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 298, თბ. 1994
**ეუა** (ინგლ. ʻEua) — ტონგის სამეფოს კუნძული წყნარ ოკეანეში, 18 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუნძულ ტონგატაპუდან. ხმელეთის საერთო ფართობია — 87,44 კმ², მოსახლეობა 5016 ადამიანი (2011 წელი), რაც შეადგენს ტონგის სამეფოს მთელი მოსახლეობის 4,86 %-ს. ადმინისტრაციულად კუნძული შედის ეუას ოლქში.

გეოგრაფია
---------

ხედი კოსმოსიდან (კუნძული ტონგატაპუ ზევით და კუნძული ეუა ქვევით).
ეუას კუნძულის რუკა
ტონგის არქიპელაგის სხვა კუნძულებისგან განსხვავებით კუნძულ ეუას აქვს მთიანი რელიეფი და ვულკანური წარმოშობა. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან აღწევს 383 მეტრ სიმაღლეს. ეუას სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 19 კმ-ს, სიგანე — 7,5 კმ-ს. ეუა დაფარულია ტროპიკული ტყეებით, ხოლო ნიადაგი გამოირჩევა მაღალი ნაყოფიერებით, რაც დადებითად აისახება სოფლის მეურნეობის განვითარებაზე.

ისტორია
-------

კუნძული 1643 წლის იანვარში აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა მოგზაურმა აბელ ტასმანმა, რომელმაც მას სახელად დაარქვა *მიდელბურგ-ეილანდტი* (ნიდერლ. Middelburg Eylandt). 1773 წლის ოქტომბერში ეუაზე გადავიდა ინგლისელი მოგზაური ჯეიმზ კუკი.

მოსახლეობა
----------

გეოგრაფიულად ეუას კუნძული ტონგატაპუს კუნძულების ნაწილია, ადმინისტრაციულად — იყოფა ორ რაიონად: *ეუა-მოტუ'ა* და *ეუა-ფო'ოუ*. 2011 წელს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 5016 ადამიანი. სულ ეუას კუნძულზე 13 სოფელია. ყველაზე დიდი სოფლებია — '*ოჰონუა*, *ჰა'ატუ'ა*, *ანგაჰა* და *პანგაი*. ეუას ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — 'ოჰონუა. 1860 წელს ეუას კუნძულზე გადმოასახლეს კუნძულ ატას მოსახლეობა, ხოლო 1946 წელს — ნიუაფოოუს კუნძულის მოსახლეობა ვულკანის ძლიერი ამოფრქვევის გამო.

სქოლიო
------

1. ↑  Geohive: Tonga
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ადაპტაცია (მრავალმნიშვნელოვნება)**. |

**თვალის ადაპტაცია** — სხვადასხვა განათებასთან თვალის შეგუების უნარი. განარჩევენ ადაპტაციას სიბნელისადმი — დღის სინათლიდან ღამის სინათლეზე ან დიდი განათებიდან მცირე განათებაზე გადასვლისას, და ადაპტაციას სინათლისადმი — მცირე განათებიდან დიდ განათებაზე გადასვლის დროს. უმცირესი განათება, რომელიც სინათლის შეგრძნებას იწვევს (გაღიზიანების ზღურბლი), განსაზღვრავს სინათლისადმი თვალის მგრძნობიარობას. რაც უფრო დაბალია გაღიზიანების ზღურბლი, მით უფრო მაღალია სინათლისადმი თვალის მგრძნობიარობა და პირიქით. სიბნელისადმი ადაპტაცია საკმაოდ ხანგრძლივად მიმდინარეობს. იგი სწრაფად მატულობს პირველი 15 წუთის განმავლობაში, 30-ე წუთზე აღწევს მაქსიმუმს და პრაქტიკულად მთავრდება ერთ საათში, სინათლისადმი კი კლებულობს პირველ წამებში და მთავრდება 5-7 წუთში. სიბნელისადმი ადაპტაცია დაქვეითებულია თვალის ზოგიერთი დაავადების (გლაუკომა, ბადურას პიგმენტური გადაგვარება), ცენტრალური ნერვული სისტემისა და სხვათა დაავადებათა დროს. სიბნელისადმი ადაპტაციას განსაზღვრავენ ადაპტომეტრით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 84.
**ფაეტონისებრნი** (ლათ. Phaethontidae ან Phaetonidae) — ფრინველთა ოჯახი ფაეტონისნაირთა რიგისა. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით იგი შედის ვარხვისნაირთა რიგში. მოიცავს ერთ გვარს (ფაეტონი) და 3 სახეობას. გავრცელებულია წყნარი, ატლანტისა და ინდოეთის ოკეანეების სუბტროპიკულ და ტროპიკულ სარტყლებში. მათი სხეულის სიგრძე 30—45 სმ, საჭის ბუმბულისა — 16 სმ აღწევს. აქვთ გრძელი, ვიწრო ფრთები, მოკლე ფეხები (მიწაზე ცუდად დადიან). ფერად თეთრ-მოვარდისფრო-მონარინჯისფროა, შავი ლაქები აყრია ან გარდიგარდმო ზოლები დასდევს; ბუდობენ კოლონიებად კუნძულებზე. დებენ 1 კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 41—45 დღე-ღამე. იკვებებიან თევზებით, კალმარებითა და კიბოსნაირებით. ბუდობის პერიოდის გარდა ნონადობენ ღია ოკეანეებში.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 207.

სქოლიო
------

1. ↑  Haaramo, Mikko.  (2007)*Pelecaniformes – Tropicbirds, pelicans, frigate birds, boobies, anhingas and cormorants*. ციტირების თარიღი: 30 December 2017.
2. ↑  *Taxonomic lists- Aves*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 January 2016. ციტირების თარიღი: 30 December 2015.
**იადგარი** (სპარს. ხსოვნა, სახსოვარი) — ქართული ლიტურგიკული კრებული, რომელშიც თავმოყრილი ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაში დაწესებულ სხვადასხვა საეკლესიო დღესასწაულთა და ხსენებათა საგალობლები. 

კრებული იწყება შობით და თანამიმდევრულად მთელი წლის დღესასწაულთა საგალობლებს შეიცავს; კალენდარული თანამიმდევრობა დარღვეულია მარტსა და აპრილს შორის, რადგან აქ ჩართულია დიდმარხვისა და ზატიკის მოძრავი დღესასწაულების საგალობლები. იადგარი ადრეულ შუა საუკუნეებში უნდა იყოს შექმნილი. ის ბიზანტიური და ქართული ჰიმნოგრაფიის განვითარების საწყისებთან დგას და თავისი დროის უნივერსალურ საგალობელ კრებულს წარმოადგენს. მის ჩამოყალიბებას საფუძვლად დაედო „ქართული (იერუსალიმური) ლექციონარი" (V-VII სს.). 

უძველესი ტიპის ქართული იადგარის ტექსტები, რომლებიც VII-VIII საუკუნეებში უნდა იყოს თარგმნილი, დაწერილია ე. წ. „წყობილი სიტყვით". საგალობლის რიტმიკა დამყარებულია არა ტროპარებს შორის არსებულ სილაბურ თანაფარბაზე, არამედ შინაარსობრივად შეკრულ ტაეპთა „რიცხვედობაზე". IX-X საუკუნეების მიჯნაზე შეიქმნა იადგარის ახალი ტიპი, რომლის საგალობლები გამართულია „საგალობელი მარცვლედის" საზომით. ყოველ გალობას თან ახლავს თავისი მუსიკალური-რიტმული მოდელი — ძლისპირი. ქართული იადგარმა განვითარების დიდი გზა განვლო მოკლე რედაქციიდან უაღრესად მდიდარი რეპერტუარით წარმოდგენილ „საწელიწდო იადგარამდე„ (X ს.). იადგარის ჩვენამდე მოღწეული თითქმის ყველა ნუსხა X საუკუნით თარიღდება. მათ შემოგვინახეს თარგმნილი და ორიგინალური საგალობლების უმდიდრესი რეპერტუარი და ამავე დროს უძველესი სანოტო სისტემით ჩაწერილი გალობათა მელოდიები. მიქაელ მოდრეკილის მიერ შედგენილ „იადგარში" (978-988) ყველაზე სრულყოფილად არის წარმოდგენილი ქართველ ჰიმნოგრაფთა შემოქმედება.

ქართული იადგარებს მნიშვნელობა აქვს ქართული და ბიზანტიური ჰიმნოგრაფიის ისტორიული თვალსაზრისით, რადგან იადგარის ბერძნული პირველსახე ჩვენამდე მოღწეული არ არის. ქართული იადგარები „ქართულ (იერუსალიმურ) ლექციონართან" ერთად წარმოგვიდგენს ჰიმნოგრაფიის განვითარების თვალსაჩინო სურათს XI საუკუნის დამდეგამდე.

„იადგარი" დიპლომატიკური ტერმინიცაა და ზოგჯერ შეწირულების სიგელის მნიშვნელობით იხმარება.

ლიტერატურა
----------

* *ინგოროყვა პ.*, თხზულებათა კრებული, ტ. 3, თბ. 1965;
* *კეკელიძი კ.*, უცნობი რედაქცია ქართული ჰიმნოგრაფიული თუენისა, მის წგნ.: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 8, თბ. 1962;
* *მისივე*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* ძლისპირნი და ღმრთისმშობლისანი, ე. მეტრეველის გამოც. თბ. 1971;
* *Кекелидзе К.*, Литургические грузинские памятники в отецественных книгохранилищах и их научного значение, Тфл. 1908;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 37.
**ფავნელები** — ქართლის დიდ აზნაურთა საგვარეულო IX—X საუკუნეებში. გვარის სახელწოდება მომდინარეობს სოფელ ფავნისიდან (ახლანდელი კასპის ახალქალაქის ტერიტორია). 

ფავნელების მამულები მდებარეობდა თეძმის ხეობაში. საგვარეულო პირველად იხსენიება დღემდე მოღწეულ უძველესი ქართული დოკუმენტში „ნასყიდობის დაწერილი ფავნელისა მღვიმის მონასტრისადმი" (IX—X სს.), რომელიც შემორჩენილია XIII საუკუნის პირის სახით. ის ჯერჯერობით პირველი ქართული წერილობითი დოკუმენტია დღემდე შემონახულ დოკუმენტებს შორის და პირველი წერილობითი წყაროა საგვარეულოს შესახებ. მისი ცნობით, ფავნელებს მონაწილეობა მიუღიათ ქართველების მიერ ბარდავის დალაშქვრაში. ბრძოლაში ფავნელის ერთი ვაჟი დაღუპულა, მეორე ტყვედ ჩავარდნილა, მესამე სახლში გარდაცვლილა. გარდაცვლილთა სულის დასაურვებლად და ტყვედ ჩავარდნილთა გამოსახსნელად ფავნელს მღვიმის მონასტრისათვის მიუყიდია 4 სოფელი თეძმის ხეობაში: ცხევერეთი, კოტმანი, გავაზელნი და გველდესი. ამის შემდეგ ფავნელთა საგვარეულო იშვიათად ჩანს წყაროებში. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში იხსენიება დავით VI ნარინის თანამეცხედრის თამარ ამანელისძის ასულის მწირველი — ილარიონ ფავნელი. XIV—XV საუკუნეების რამდენიმე დოკუმენტი ცნობებს გვაწვდის ფავნელთა დანათესავებაზე თმოგველებთან. ფავნელთაგან ნაწილის სოფლების XIII საუკუნეში ჯერ კიდევ მღვიმეს ეკუთვნოდა, შემდეგ სამეფო-სახასო გახდა, მერე კი სხვა საგვარეულოთა ხელში გადავიდა. ფავნელების საფეოდალოს ჯერ თორელ-ჯავახიშვილები, შემდეგ კი — სააკაძე-თარხნიშვილები დაეპატრონენ. 

მეცნიერთა ნაწილი ვარაუდობს, რომ ფავნელებს უკავშირდება ტბელებისა და სურამელების საგვარეულოები. ზოგიერთი მოსაზრებით, ფავნელთა შთამომავლებად ჩანან ასევე XVII-XVIII საუკუნეებში მოხსენიებული ფავნელიშვილები (var: ფავლენიშვილები), რომელთა ერთი შტო აზნაურთა, ხოლო მეორე — თავადთა წოდებას შეადგენდა. ისინი ფლობდნენ მამულებს როგორც თეძმის, ასევე ლიახვის ხეობაში (ერედვი, ნიქოზი). ვახუშტი ბატონიშვილისა და XVIII საუკუნის ზოგიერთი დოკუმენტის ცნობებმა საფუძველი დაუდო ტრადიციას ფავნელიშვილთა მხარგრძელთა გვარიდან წარმომავლობაზე და მათი სანაინიდან ფავნისში, ხოლო ფავნისიდან ერედვში გადმოსახლების შესახებ (ეს მცდარი ტრადიცია დამოწმებულია ვახუშტი ბატონიშვილთან და XVIII საუკუნის ზოგიერთ დოკუმენტში).

წყარო
-----

* ანტონ I-ის წიგნი ფავლენისშვილებისადმი, წგნ.: ქართული სამართლის ზეგლები, ი. დოლიძის გამოც. ტ. 3, თბ. 1970;
* *ვახუშტი,* აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება. ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 4, თბ. 1973;
* სიგელი გიორგი მეფისა მღვიმისადმი, წგნ.: ქართული ისტორიული საბუთების კორპუსი, ტ. 1, თბ. 1984; დაწერილი გრიგოლ სურამელისა მღვიმისადმი, იქვე;
* დაწერილი ფავლენისა მღვიმისადმი, იქვე

ლიტერატურა
----------

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 207-208.
**ტყვარჩელის სახელმწიფო რაიონული ელექტროსადგური** — საქართველოს ელექტროენერგეტიკული მრეწველობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თბოელექტროსადგური ტყვარჩელში (თბილისიდან 450 კმ). მშენებლობა დაიწყო 1933 წელს. პირველი სამრეწველო დენი გამოიმუშავა 1938 წელს. ელექტროენერგიით ამარაგებდა იმ დროისათვის უმსხვილეს საწარმოებს — ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანასა და ენგურის ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატს. 1938 წელს თბოსადგურის დადგმული სიმძლავრე უდრიდა 24 ათ. კვტ. 1945 წელს № 3, 4, 5 ქვაბებისა და №2 ტურბინის საექსპლუატაციოდ გადაცემის შემდეგ. დადგმულმა სიმძლავრემ 49 ათ. კვტ. მიაღწია. 1956—1958 წლებში ელექტროსადგური გააფართოვეს, რის შედეგად მისი სიმძლავრე 125 ათ. კვტ-მდე გაიზარდა. 1977—1978 წლებში საექსპლუატაციოდ გადაეცა 110 ათ. კვტ. სიმძლავრის ტურბინა. 1979—1983 წლებში ჩატარდა საწარმოს სრული რეკონსტრუქცია; ამის შედეგად მნიშვნელოვნად გაიზარდა ელექტროსადგურის დადგმული სიმძლავრეც. 1938—1980 წლებში გამოიმუშავა 18 მლრდ. კვტ. სთ-ზე მეტი ელექტროენერგია და 1328 ათ. გკალ სითბო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 86.
ზღვის დინებების რუკა (1911)
ზღვის დინებები
**ზღვის დინებები** (**ოკეანის დინებები**) — წინსვლითი მოძრაობა ზღვებსა და ოკეანეებში. ოკეანის ზედაპირზე ისინი ფართო ზოლად ვრცელდება. ზღვის დინებებს იწვევს ზღვის ზედაპირზე მოძრავ ჰაერსა და წყალს შორის არსებული ხახუნის ძალა, წყალში წარმოქმნილი წნევის გრადიენტები და მთვარისა და მზის მიერ გამოწვეული მოქცევის ძალები. 

დინების მიმართულებაზე გავლენას ახდენს დედამიწის ბრუნვის ძალა, რის გამოც დინებები ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში გადაიხრებიან მარჯვნივ, სამხრეთ ნახევრარსფეროში — მარცხნივ. 

ზღვებისა და ოკეანეების წყლის ზედაპირული შრის მოძრაობის ძირითადი სახეა ქარისმიერი დინება. აღსანიშნავია აგრეთვე ჩამონადენისმიერი დინება და კომპენსაციური დინება. განლაგების მიხედვით განარჩევენ: ზედაპირულ, სიღრმით, ფსკერულ და სხვ. დინებებს; ფიზიკურ-ქიმიური მაჩვენებლებით კი — თბილ, ცივ, მლაშე და გამტკნარებულ დინებებს. 

დინება შეიძლება იყოს აგრეთვე მუდმივი, დროებითი და პერიოდული (მოქცევა-მიქცევით გამოწვეული). ყველაზე მკაფიოდ გამოხატული ზღვის დინებები მრავალი ფაქტორის ზემოქმედების შედეგია. მაგალითად: გოლფსტრიმი ერთდოულად ქარისმიერი, ჩამონადენისმიერი და კომპენსაციური დინებაცაა. 

პირველი მითითებები ზღვის დინებების შესახებ გვხვდება ძველი ბერძენი მეცნიერების შრომებში. არისტოტელე მეტად გასაგებად საუბრობდა ქერჩის, ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებში არსებულ ზღვის დინებებზე. მისი მოწაფე თეოფრასტე მოიხსენიებს იგივე დინებებს გიბრალტარის სრუტეში.

შუა საუკუნეებში (XI, XII, XIII სს.) ნორვეგიელებმა გახსნეს საზღვაო გზა, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპიდან გადიოდა ისლანდიაში, შემდეგ გრენლანდიაში და აქედან ჩრდილოეთ ამერიკაში. ამ ზღვაოსნობაში ნორმანდიელები გაეცნენ ზღვის დინებებს, რაც ჩანს იმ სახელწოდებიდან, რომლებსაც ისინი აკუთვნებდნენ გზაში შემხვედრ ადგილებს, მაგალითად: დინების ყურე (Straumfords), დინების კონცხი (Straumnass) და სხვ. 

არაბები, რომლებიც დიდი ძალისხმევით დაცურავდნენ ინდოეთის ოკეანეში, კარგად იცნობდნენ მუსონურ დინებებს. არაბები თავიანთი ნაოსნობით აღწევდნენ აფრიკის სამხრეთ სანაპიროებს; ისინი აქ ეცნობიან მოზამბიკის სრუტეში არსებულ დინებებს.

XV საუკუნის შუა წლებში პორტუგალიელები და ისლანდიელები უეჭველ ცნობებს ფლობდნენ ოკეანური დინებების შესახებ. მსოფლიოში არსებობს მრავალი ოკეანური დინება, რომელთაგან აღსანიშნავია გოლფსტრიმი, კუროსიო და ა.შ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზღვის დინებები – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 549.
* Шокальский, Ю. М. Океанография, 2 изд. Л. 1959.
**ტყვიავის გორასამარხები** — ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევრის დასაწყისის არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ ტყვიავთან (გორის მუნიციპალიტეტი). 1938-1974 წლებში გათხარეს (ხელმძღვანელი ს. მაკალათია) ერთმანეთის მახლობლად მდებარე გორასამარხი (დიამეტრი 15—20 მ, სიმაღლე 0,60—1 მ). კონსტრუქციულად გორასამარხები ერთმანეთის მსგავსია, სამივე ორმოიანია. პირველში 42 სამარხი აღმოჩნდა. სამარხები ორმოში სხვადასხვა სიღრმეზე იყო მოთავსებული. მიცვალებულები სხვადასხვანაირად ესვენენ (მოკრუნჩხული, ფეხებმოხრილი, გვერდზე მწოლარე, გულაღმა და სხვა). სამარხების უმრავლესობა უინვენტარო იყო. მხოლოდ 3 სამარხში იდო შავი თიხის ბადისებრი ჭურჭელი, ერთ-ერთში იპოვეს კაჟის ისრისპირი, საჭრისი და დანისპირი, ჩონჩხთან — ბრინჯაოს ბრტყელი ბეჭედი. მეორე გორასამარხში 1 მიცვალებული იყო დაკრძალული. აქ აღმოჩნდა ქვის ლახტისთავი, ბრინჯაოს სადგისი, დანისპირი და თიხის ჭურჭელი. მესამე გორასამარხში 2 მიცვალებული ესვენა, ერთ-ერთის თავის ქალას ქვეშ 3 სასაფეთქლე რგოლი იდო. რიყის ქვებში იპოვეს შავი ბადია. გორასამარხებში მოპოვებული მასალა გარკვეულ მსგავსებას ავლენს თრიალეთის უადრეს გორასამარხებთან.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 87.
* „საქართველოს არქეოლოგია", თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 74.
* *მაკალათია ს.*, ტყვიავის ყორღანული სამარხების არქეოლოგიური გათხრები, თბ. 1943
კომპიუტერულ მეცნიერებაში, **უდიდესი ქვემიმდევრობის ამოცანა** გულისხმობს მიმდევრობის მოსაზღვრე ელემენტებისგან შედგენილ ქვესიმრავლეებს შორის უდიდესი ჯამის მქონე ქვესიმრავლის პოვნას. ფორმალურად, ვიპოვოთ ისეთი {\displaystyle i} და {\displaystyle j} ინდექსები, რომ {\displaystyle 1\leq i\leq j\leq n}, და ჯამი: 

{\displaystyle \sum \_{x=i}^{j}A[x]}
რაც შეიძლება დიდია. 

მაგალითად, ამ მოცემული სიმრავლისთვის {\displaystyle [-2,1,-3,4,-1,2,1,-5,4]} უდიდესი ჯამის მქონე ქვემიმდევრობაა {\displaystyle [4,-1,2,1]} ჯამით {\displaystyle 6}.

ამოცანა ტრივიალურია როდესაც: 

1. მასივი შეიცავს ყველა არა-უარყოფით რიცხვს. მაქსიმალური ქვემიმდევრობა მთლიანად მიმდევრობაა.
2. მასივი შეიცავს ყველა არა-დადებით რიცხვს, მაშინ მაქსიმალური ქვემიმდევრობაა რიცხვი უმცირესი მოდულით.

ამოცანა რამდენიმე განსხვავებული ალგორითმით იხსნება, თუმცა მათ შორის ყველაზე ეფექტურია კადეინის ალგორითმი, რომელიც ამოცანას {\displaystyle O(n)}-დროში ხსნის.

კადეინის ალგორითმი C++-ზე
-------------------------

```
    //შევქმნათ ცვლადი, რომელიც შეინახავს ქვემიმდევრობის უდიდეს ჯამს
    // და ცვლადი რომელიც შეინახავს ჯამს
    int best = INT\_MIN, sum = 0;
    //გადავარჩიოთ მასივის ყველა ელემენტი
    for (int i = 0; i < n; i++) {
        // ჯამი გაიზრდება, თუ i-ური ელემენტის მიმატებით ის გაიზრდება
        // თუ არა, ის i-ური ელემენტის ტოლი გახდება
        sum = max(array[i],sum+array[i]);
        // შედეგი გაიზრდება, თუ sum-ში მოცემულ მომენტში უდიდესი ჯამია
        best = max(best,sum);
    }
    cout << best << "\n";

```

ლიტერატურა
----------

* *Antti Laaksonen*, Competitive Programmer's Handbook, p22.
**ზღვის კაჭკაჭი** (ლათ. Haematopus ostralegus) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 39–45 სმ, მასა 400–820 გრამი. აქვს მკვრივი აგებულება. ნისკარტი სწორი, გრძელი, გვერდებიდან შებრტყელებული და წითელია. ფეხები შედარებით მოკლე, სამი გასქელებული თითით, ვარდისფერი. თვალები წითელია. ბუმბულის შეფერილობა შავ-თეთრია, როგორც კაჭკაჭისა (აქედან სახელწოდება). ზურგი, თავი, კისერი და კუდის წვერი შავია, თუ ტანის ქვედა ნაწილი, კუდის ძირი, მისი მფარავი ბუმბულები და ზოლები ფრთებზე თეთრი. ზამთრის შეფერილობაში თავის ქვედა ნაწილი შემოვლებულია თეთრი ზოლით. დედალ-მამალი ერთმანეთს ჰგავს; ახალგაზრდებში შავი ფერი ჩანაცვლებულია მუქი მურათი, ნისკარტის წვერი მუქია.

ზღვის კაჭკაჭი ბუდობს ევროპის, მცირე და შუა აზიის, დასავლეთი ციმბირის, კამჩატკის, პრიმორიეს, კორეისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვების სანაპიროებზე და მდინარეთა ხეობებში. უპირატესობას ანიჭებს ქვიშიან და კენჭიან ცელებზე ცხოვრებას. ზამთარში დასავლეთ ევროპის ფრინველთა ნაწილი მომთაბარეობს, თუმცა ზღვის კაჭკაჭების უმრავლესობა იზამთრებს ხმელთაშუა ზღვის და ინდოეთის ოკეანის (აზიური ნაწილის) სანაპიროებზე.

იკვებება უმთავრესად ორსაგდულიანი მოლუსკებით, რომელთა ნიჟარებს ხსნის საგდულების შემკუმშველი კუნთების გადაჭრით; აგრეთვე ჭამს წვიმის ჭიებს (გრუნტიდან ამოჰყავს), კიბოსნაირებსა და მწერებს. წყვილების ნაწილი რამდენიმე სეზონის განმავლობაში ინარჩუნებს ერთგულებას. დედალი დებს 2–4 კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 24–27 დღე. აგრესიული ფრინველებია და ბუდესა და შთამომავლობას მტაცებელი ფრინველებისაგან იცავენ. სხვა წინტალებისგან განსხვავებით, ბარტყები საკვებს მშობლებისაგან იღებენ; 28–32 დღის ასაკში იძენენ ფრენის უნარს.

სქოლიო
------

1. ↑  oystercatcher — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2 3  *Томкович П. С.* Кулик-сорока // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 298.
**უდაბნოს შავი მიწის გორასამარხების ველი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, უდაბნოს მთების ძირში, უდაბნოს ყოფილი მეცხვარეობის საბჭოთა მეურნეობის ტერიტორიაზე. ე.წ. შავი მიწის ველზე. განეკუთვება ძვ.წ II ათასწლეულის შუა ხანებს. 

სამაროვანზე 1982-1984 წლებში კახეთის არქეოლიგიური ექსპედიციის უდაბნოს რაზმმა (ხელმძღვანელი დ. ევავაძე) აღმოაჩინა 18 გორასამარხი, რომელთა ყრილები ძლიერ იყო დაზიანუბილი მიწის სამუშაოების დროს. გაითხარა ხუთი ქვაყრილიანი და ქვამიწაყრილიანი გორასამრხი (დიამტერი 8 მეტრიდან 16 მეტრამდე; სიმაღლე - 30-იდან 80 სანტიმეტრამდე). ყრილის ცენტრაულრი ნაწილის ქვეშ ძველი ველის დონიდან 1-1,30 მეტრი სიღრმეზე, გამართული იყო ქვიშაქვის ერთი ან რამდენიმე ფილით გადახურული, ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით დამხობილი სამრხი ორმო. რამდენიმე სამარხში მიცვალებულის დაკრძალვის წესის დადგენა ვერ მოხერხდა. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა თავის ქალა და ადამიანის მიმოფანტული ძველბი, რომელთა ნაწილი ჭურჭელზე ეწყო, ნაწილი კი - ჭურჭლის ქვეშ. დანარჩენ სამარხებში მიცვალებული ესვენა მარჯვენა გვერდზე, ძლიერ მოხრილი კიდურებით, თავით ჩრდილო-დასავლეთით ან დასავლეთით. 

სამარხებში აღმოჩნდა, როგორც ხელით ნაძერწი, ისე ჩარხზე დამზადებული თიხის ჭურჭელი: ქოთნები, ქვაბქოთნები, ქილები და ჯამები. ჭურჭლის დიდი ნაწილი ფრაგმენტულად არის წარმოდგენილი. დამზადებულია მსხვილ მარცვლიანი ქვიშანარევი, ან კარგად განლექილი თიხით. ზოგჯერ კეცს ურევია თეთრი ან ოფსიდიანის მინარები. გამომწვარია შავად, მუქყავისფრად, ლეგა ნაცრისფრად, მოწაბლიაფროდ ან მოვარდიაფროდ - შავი ლაქებით. ჭურჭელი შემკულია სხვადასხვანაირი ორნამენტით: სავარხლის კბილის შტამპით შესრულებული. თავშექცევით დატანილი სამკუთხედების ორი რიგით, კიდეებით ერთმანეთზე მიერთებული, წვეროთი ქვემოთ მიმართული, ამოღარული ხაზით შევსებული სამკუთხედებით. ორი პარალელური, ამოღარული ხაზით, რომელთა შორის ირიბი ნაჭდევებია დატანილი, ორი პარალელური, წერტილოვანი ხაზით, რომელიც იწყება ჭურჭლის ყელთან და სპირალისებრად ეშვება ჭურჭლის ფსკერისაკენ. ამოღარულ დატეხილ ხაზებს შორის შტამპით დატანილი ორფა, ტეხილი ხაზითა და ჰორიზონტალურად განლაგებული, კაუჭისმაგვარი ორნამენტის ერთი რიგით. 

ერთ-ერთ სამარხში გამოვლინდა ცხვრის ძველები. სამაროვანზე მოპოვებულია ბრინჯაოს მხოლოდ ერთი ნივთი - სატევარი, რომელსაც ყუნწზე ნახვრეტი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *რუსიშვილი რ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 315-316.
**ფლამინგოსებრნი** (ლათ. Phoenicopteridae) — ფრინველთა ოჯახი ფლამინგოსნაირთა რიგისა. ძველი კლასიფიკაციით გაერთიანებული იყო *ფლამინგოს* ქვერიგში (ლათ. Phoenicopteri). მათი სიგრძე 90—120 სმ, მასა 2.5—4,5 კგ აღწევს. გავრცელებული არიან სამხრეთ–დასავლეთ ევროპაში, სამხრეთ–დასავლეთ აზიაში, აფრიკასა და ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკაში. აქვთ მასიური ნისკარტი, რომლის კიდეებზე რქოვანი ფირფიტებია საკვების მოპოვების დროს წყლის გასაწურად, გრძელი კისერი და ფეხები. ფერად თეთრთია, მოვარდისფრო, ფრთებზე თითქმის მოწითალო იერით, მომქნევი ბუმბული შავია. ოჯახში 3 თანამედროვე გვარი და 6 სახეობაა, მოიცავს რამდენიმე ამომწყდარ გვარსა და სახეობასაც. ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე, კასპიის ზღვის ჩრდილო–აღმოსავლეთ სანაპიროზე და ცენტრალური ყაზახეთის მლაშე ტბებზე გავრცელებულია ჩვეულებრივი (ვარდისფერი) ფლამინგო (ლათ. Phoenicopterus roseus); ამ სახეობის საქართველოში შემოფრენა 2016 და 2019 წლებში დაფიქსირდა, ჯავახეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ბუდობს კოლონიურად, ბუდეს იკეთებს დაჭაოებებულ მლაშობებზე. დებს 1—2 (არაუმეტეს 3) კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 30—32 დღე–ღამე. მართვეებს მშობლები 2 კვირას ამონათხევით კვებავენ, შემდეგ დამოუკიდებლად იკვებებიან.

გვარები
-------

* Phoenicopterus — ფლამინგო (3 თანამედროვე და 4 ამომწყდარი სახეობა)
* Phoeniconaias — მცირე ფლამინგო (1 სახეობა)
* Phoenicoparrus — ანდური ფლამინგო (2 სახეობა)
* † Elornis (3 ამომწყდარი სახეობა)
* † Leakeyornis (1 ამომწყდარი სახეობა)
* † Harrisonavis (1 ამომწყდარი სახეობა)
* † Phoeniconotius (1 ამომწყდარი სახეობა)
* † Juncitarsus (2 ამომწყდარი სახეობა)

ლიტერატურა
----------

* *რ. ჟორდანია*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 342.

სქოლიო
------

1. ↑  ფლამინგოსებრნი (TSN 174974). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
2. ↑  ჯავახეთის ეროვნულ პარკში ფლამინგო იპოვეს. *imedinews.ge* (27 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 28 სექტემბერი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
ფლატირონი (2004)
შენობა 1902 წელს
**ფულერის შენობა**, ანუ უფრო ცნობილი როგორც **ფლატირონ ბილდინგი** (სიტყვასიტყვით - *შენობა-უთო*) იყო ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი შენობა ნიუ-იორკში მისი მშენებლობის დასრულების დროს 1902 წელს. შენობის პროექტი ეკუთვნის ჩიკაგოელ დენიელ ბარნჰემს და შესრულებულია ბოზ-არტ სტილში სამკუთხა ბლოკ-კუნძულზე 23-ე ქუჩის, მე-5 ავენიუსა და ბროდვეის შორის, მედისონ სქვერის კუთხეში. კლასიკური ბერძნული კოლონადის სტილის თანახმად მისი კირქვისა და მოჭიქული ტერა-კოტის ფასადი ჰორიზონტალურად დაყოფილია სამ ნაწილად.

ადგილობრივებმა შენობისადმი ინტერესი სწრაფად გამოამჟღავნეს და ნიძლავს დებდნენ იმაზე თუ რა პერიმეტრზე გაიფანტებოდა შენობის ნანგრევები იმ შემთხვევაში თუ ნიუ-იორკის განუყრელი ქარი მის წაქცევას მოახერხებდა, დაარქვეს რა მას „ფლატირონი" (ინგლ. ბრტყელი უთო) იმ დროინდელ უთოსთან მსგავსების გამო. მომრგვალებული წვეტის ბოლოში შენობის სიგანე მხოლოდ 2 მეტრია. 22 სართულიანი შენობა 87 მეტრის სიმაღლისაა და მას მანჰეტენზე ყველაზე ძველ დღემდე შემორჩენილ ცათამბჯენად მიიჩნევენ, თუმცა ფაქტობრივად შედარებით ძველი პარკ-როუ ბილდინგი (1899) რამდენიმე სართულით მაღალია.

შენობის აეროდინამიულმა სტრუქტურამ ორპირი ქარის ეფექტი წარმოშვა მის გარშემო მდებარე ქუჩებზე. ამბობენ, რომ შენობის ადრეულ დღეებში, როცა ქალბატონის შიშველი წვივის დანახვა დიდ აჟჲოტაჟს იწვევდა, უსაქმურები დაეწყობოდნენ ხოლმე შენობის ტროტუართან თვალწარმტაცი სანახაობის მოლოდინში. პოლიციის თანამშრომლები დროდადრო გამოივლიდნენ სეირის მომლოდინეთა გასაფანტავად მათი 23-ე ქუჩის სათვალთვალო პოზიციებიდან; სწორედ ამის გამო ამ ადგილს ტროტუარზე „23 სკიდუ" (23 skidoo) დაექვა.

ამჟამად ფლატირონი პოპულარული ადგილია ტურისტთა ფოტოგრაფირებისთვის, ეროვნული ისტორიული ღირსშესანიშნაობა და ასევე ფუნქციონალური საოფისე შენობაა, რომელშიც რამდენიმე გამომცემლობა მდებარეობს გაერთიანუბული "ჰოლცბრინკ პაბლიშერზ" სახელით. აღდგენითი სამოუშაოების გამო ფლატირონის წვეტიანი კუთხე 2005 წლის დეკემბრიდან ხარაჩოებზე აკრული შავი ტილოთია დაფარული.

წარმტაცი შენობის ზეგავლენით მანჰეტენის მიმდებარე უბანს „ფლატირონ დისტრიქტი" ჰქვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოტოების გალერეა
* ნიუ-იორკის არქიტექტურა - ფლატირონ ბილდინგი
2007 წელს.
**ვიტეზსლავ ვავრა** (ჩეხ. Vítězslav Vávra, დ. 16 მაისი, 1953, პრაღა) — ჩეხი მომღერალი და მუსიკოსი.

პოპულარული იყო 1980-იან წლებში, პერიოდში, როდესაც გამოვიდა მისი ჰიტები. ხშირად უწოდებენ „მომღერალ დოლს", რადგან მისი სიმღერების უმეტესობა შესრულებულია დასარტყმელი საკრავების თანხლებით. სულ გამოუშვა 4 გრამფირფიტა და 4 CD. 2010 წელს კენჭს იყრიდა ჩეხეთის საპარლამენტო არჩევნებში.

პირადი ცხოვრება
---------------

მისი მეუღლე იყო მომღერალი ვერა შპინაროვა (1984–2000). მისი შვილია ყოფილი ნეონაცისტი და სამეცნიერო ფანტასტიკური ნაწარმოების ავტორი ფილიპ ვავრა.

ყველაზე ცნობილი ჰიტები
----------------------

* „Holky z gymplu" — გოგონები გიმნაზიიდან
* „Citronová holka" — ლიმონის გოგო
* „Dívka z heřmánkové návsi" — გოგო გვირილის მდელოდან
* „Dívka Gloria" — გოგო გლორია
* „Už dávno se mi líbíš" — უკვე დიდი ხანია მომწონხარ
* „Dívky z diskoték" — გოგოები დისკოთეკიდან

ლიტერატურა
----------

* Vítězslav Vávra: Jsem pamětník?, vydalo BVD v roce 2007, ISBN 80-903754-6-4
როსინია — რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთი უდიდესი ფაველა
**ფაველა** (პორტ. favela) — ბრაზილიის ქალაქების უღარიბესი რაიონები (უბნები). ამ უბნებში არ არის განვითარებული ინფრასტრუქტურა, კანალიზაცია, და მაღალია კრიმინალის დონე. უმრავლესობას აქვს ელექტროენერგია, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ეს არალეგალურად არის გადმოყვანილი საქალაქო ქსელიდან. ფაველები შენდება სხვადასხვა ნაპოვნი მასალისგან, აგურით დაწყებული და ნაგვით დამთავრებული. სახლები ფაველებში ერთმანეთთან ძალიან ახლოს ან ერთმანეთზეა ნაგები. მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი ყველაზე ცნობილი ფაველა რიო-დე-ჟანეიროსა და სან-პაოლოს ირგვლივაა, ფაველები არსებობს თითქმის ყველა დიდი თუ საშუალო ზომის ბრაზილიურ ქალაქში. 2010 წლის მონაცემებით, რიოში ყოველი მეხუთე კარიოკა (რიოს მცხოვრები) ფაველაში ცხოვრობს.

სახელი მომდინარეობს მცენარის სახეობიდან, რომელსაც ეკლიანი ფოთლები აქვს და ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში იზრდება. ლტოლვილები და ყოფილი მეომრები, რომლებიც ბაიაში კანუდოსის სამოქალაქო ომში მონაწილეობდნენ (1895-1896) რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთ გორაკზე დასახლდნენ (სახ. მორო-და-პროვიდენსია) უპატრონო მიწაზე, ვინაიდან მთავრობამ მათთვის ბინების გამოყოფა ვერ უზრუნველყო. ყოფილმა ჯარისკაცებმა მათ ახალ დასახლებას "მორო-და-ფაველა" დაარქვეს, იმ მცენარის სახელზე, რომელიც აჯანყებულთა წინააღმდეგ ბრძოლაში მათი განთქმული გამარჯვების ადგილას იზრდებოდა.

წლების განმავლობაში ამ უბანში მრავალი გათავისუფლებული შავკანიანი მონა დასახლდა, შეცვალეს რა ლტოლვილები როგორც ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი. ამავე პერიოდში ღარიბ შავკანიანებს ქალაქის შიდა უბნებიდან დევნიდნენ და ისინიც იძულებულ იყვნენ ფაველებში დასახლებულიყვნენ. ფაველები მოხერხებული იყო მათთვის, ვინაიდან ეს უბნები მათი სამუშაოდან შორს არ იყო და ასევე უხიფათო თავშესაფარს წარმოადგენდა მდევნელთაგან.

სქოლიო
------

1. ↑  Bewaffneter Friede.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-22. ციტირების თარიღი: 2015-02-09.

როსინიას ფაველას პანორამული ხედი
**ფადეი ტაჭატის ძე სარქისიანი** (სომხ. Ֆադեյ Սարգսյան; დ. 18 სექტემბერი, 1923, ერევანი — გ. 11 იანვარი, 2010) — სომეხი სახელმწიფო მოღვაწე, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1975). სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1977), საინჟინრო ჯარების გენერალ-მაიორი. სსკპ წევრი 1945 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

1946 წელს დაამთავრა ს. ბუდიონის სახელობის ლენინგრადის კავშირგაბმულობის სამხედრო აკადემია. 1946-1963 წლებში მუშაობდა სსრკ თავდაცვის სამინისტროში სხვადასხვა ხელმძღვანელ სამუშაოზე. 1963-1977 წლებში მათემათიკის მანქანების ერევნის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტის მთავარი ინჟინერი, შემდეგ დირექტორი. 1977 წლის იანვრიდან სომხეთის სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1971, 1981), უკრაინის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1979). სსრკ VI-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სკკპ ცკ-ის სარევიზიო კომისიის წევრი 1981 წლიდან.დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 110.
**ვიქტორ ბორისის ძე სოჩავა** (რუს. Сочава, Виктор Борисович; დ. 20 ივნისი [ ძვ. სტ. 7 ივნისი], 1905, პარგოლოვო, — გ. 29 დეკემბერი 1978, ლენინგრადი) — რუსი გეობოტანიკოსი და გეოგრაფი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968). ციმბირის გეოგრაფიული სკოლის შემქმნელი. იყო მეცნიერების ბრწყინვალე პროპაგანდისტი და მეცნიერების ცნობილი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1924 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1931-1936 წლებში და 1943-1964 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტში; 1935-1938 წლებში — არქტიკის ინსტიტუტში; 1938-1958 წლებში — ასწავლიდა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1944 წლიდან პროფესორი); 1939-1950 წლებში — ლენინგრადის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

1959 წლიდან იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ციმბირის განყოფილების ციმბირისა და შორეული აღმოსავლეთის გეოგრაფიის ინსტიტუტის (ირკუტსკი) დირექტორი. 

გეოგრაფიაში სოჩავას მოღვაწეობის ძირითადი სფერო იყო ლანდშაფტმცოდნეობა. თეორიული და ექსპერიმენტული დამუშავებას მოყვა გეოსისტემებზე მოძღვრების შექმნა და მისი დამუშავება. მისი მთავარი შრომები მიეძღვნა ლანდშაფტებისა და მცენარეულობის კლასიფიკაციას, ბუნებრივ დარაიონებას, გეოსისტემებს, ტაიგის შესწავლისა და ათვისების პრობლემებს. სოჩავამ დაამუშავა გეობოტანიკის კარტირებისა და რუკათა კლასიფიკაციის მთავარი თეორიული დებულებანი. დიდ ყურადღებას უთმობდა გეორაფიული პროგნოზირების შესწავლის საქმეს.

1926-1938 წლებში მის მიერ ჩაატარებული მრავალრიცხოვანი სამეცნიერო ექსპედიციები მოიცავდა ურალს, ჩუკოტკას, პრიმორიეს და ა.შ. ვიქტორ სოჩავას სამეცნიერო შრომები გამოქვეყნებულია სხვადასხვა ენებზე.

დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.

თხზულებები
----------

* Растительность лесной зоны, в кн.: Животный мир СССР, т. 4, М. — Л. 1953;
* Теоретические положения топологии степных геосистем, в кн.; Топология степных геосистем, Л. 1970;
* Классификация растительности как иерархия динамических систем, в кн.: Геоботаническое картографирование, 1972, Л. 1972;
* Геотопология как раздел учения о геосистемах, в кн.: Топологические аспекты учения о геосистемах, Новосиб. 1974.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 485.
* Виктор Борисович Сочава (жизненный путь, научное творчество). — Новосибирск: Издательство СО РАН, 2001.
**ეფრემოვო-სტეფანოვკის სტეფანე პირველმოწამის ეკლესია** (რუს. Церковь Стефана Архидиакона) — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ტარასოვის რაიონის სლობოდა ეფრემოვო-სტეფანოვკაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესია აგებული იყო 1773-1774 წლებში.

ისტორია
-------

პირველი ხის ეკლესია სლობოდაში ააშენეს 1774 წელს, დონის კაზაკთა ატამანის სტეფან ეფრემოვის ძალოსხმევით. ეკლესიას გაააჩნდა ერთი საკურთხეველი არქიდიაკონ სტეფანეს სახელზე ნაკურთხი. მოგვიანებით იგი დაშალეს და გადააგზავნეს ხუტორ ბოკოვში. ამასთან ერთად მის ადგილზე 1864 წელს კაზაკთა მამასახლისის ალექსანდრე ეფრემოვის სახსრებით ააგეს ქვის ეკლესია. ტაძარს ჰქონდა ხის თაღები, გადახურული იყო თუნუქის ფირფიტებით, ჰქონდა სამრეკლო და ქვის ღობე. ახალ ეკლესიას გააჩნდა სამი საკურთხეველი: მთავარი — არქიდიაკონ სტეფანეს სახელზე, მეორე — ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის, ხოლო მესამე — ღვთისმშობლის სახელზე. 

ეკლესიას ეკუთვნოდა საყარაულო სათავსო და სათავსო სკოლისათვის ერთი ოთახით. ორივე შენობა ასევე ქვის იყო და გადახურული თუნუქის ფირფიტებით. ეკლესიაში დადიოდნენ გარშემო დასახლების მაცხოვრებლები, ეს დასახლებები იყო: კალუშკინა, სლობოდა კურნაკოვო, სლობოდა კრივოროჟე, სლობოდა პოზდევოი და სლობოდა ბოლშინსკი. 1894 წლის 26 ივნისს სტეფანე პირველმოწამის ეკლესიას მიაწერესდასახლება ლიუტოვის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია (აგებული 1886 წელს), რომელიც მდებარეობდა 20 ვერსის დაშორებით.

რუსეთის სამოქალაქო ომის შემდეგ, 1924 წელს, ეკლესია დახურეს. 1935 წელს მოხსნეს ზარი, ნაგებობას იყენებდნენ ხორბლის საწყობად, მოგვიანებით კი — კლუბად. დროთა განმავლობაში ეკლესია მიატოვე და დავიწყებას მიეცა. 2010-იან წლებში ადგილობრივი მცირე მრევლის ძალებით დაიწყო ეკლესიის აღდგენის პროცესი. 

ეფრემოვო-სტეფანოვკის სტეფანე პირველმოწამის ეკლესიის წინამძღვარია მიხეილი (ვიშნევსკი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Слободы Ефремовой-Степановки Архидьяконовская церковь
* Периферия. Ефремовские легенды
* Историческое и религиозное развитие слободы Ефремово-Степановка

სქოლიო
------

1. ↑  Михаил Владимирович Вишневский, иерей.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-12. ციტირების თარიღი: 2017-04-09.
ე. ხელაძე
**ექვთიმე ივანეს ძე ხელაძე** (დ. 1846, სოფ. მამათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 დეკემბერი, 1905, თბილისი) — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი.

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ოზურგეთსა და ქუთაისში მიიღო. 1866 წლიდან ამწყობად მუშაობდა თბილისში, „ცისკრის" რედაქტორის ივანე კერესელიძის, 1870 წლიდან — სტეფანე მელიქიშვილის და ამხანაგობის სტამბაში, რომელშიც იწყობოდა გაზეთი „დროება". 1872 წელს ხელაძემ კერესელიძისგან შეძენილი ინვენტარით ახალი, საკუთარი სტამბა გახსნა თბილისის „იარმუკის" ტერიტორიაზე. სხვადასხვა დროს ხელაძის სტამბაში გამოიცემოდა: „ივერია", „კვალი", „წყარო", „ჯეჯილი", „ცისკარი". აქვე დაიბეჭდა კათოლიკოს ანტონ I-ის „მზამეტყველება" და „ქართული გრამატიკა", დავით გურამიშვილის „დავითიანი", ბარბარე ჯორჯაძის "სრულ სამზარეულო", ილიას, აკაკის, იაკობ გოგებაშვილის და სხვა მწერლების ნაშრომები. ექვთიმე ხელაძე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საზოგადოების გამოცემათა შემოქმედი. სტამბაში რედაქტორობდა პეტრე უმიკაშვილი. ასოთამწყობებად სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ ვლასა მგელაძე და ლადო კეცხოველი. სტამბამ დიდი როლი ითამაშა ქართული წიგნის გამრავლების საქმეში. 1902 წელს თბილისში ქართულმა საზოგადოებამ ხელაძის სტამბის 30 წლის იუბილე იზეიმა. 

რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ხელაძის სტამბა კაზაკებმა დაარბიეს, ხოლო თავად გამომცემელი შენობის კარებთან მოკლეს. 2017 წელს ხელაძის სახელი მიენიჭა მანამდე უსახელო ქუჩას თბილისში, საბურთალოს რაიონში.

ლიტერატურა
----------

* ექვთიმე ივანეს ძის ხელაძის სტამბის 30 წლის არსებობის დღესასწაულის გამო : მილოცვის წერილები და დეპეშები იუბილარის სურათით / მიმოხილვა ზ. ჭიჭინაძისა. / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ. 1902;
* ნიკოლოზ ბესარიონის ძე ღოღობერიძე და ქართული სტამბა 1627-1913 წ. : აღწერილი ზ. ჭიჭინაძის მიერ / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ. 1916;
* ქართული წიგნის ამაგდარნი / ლ. ნანიტაშვილი. - თბ. 1985.

სქოლიო
------

1. ↑  ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულება №155, „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე". 15 მაისი, 2017.
**ზაქარია თევდორეს ძე ყიფშიძე** (დ. 22 მარტი, 1873 — გ. 1943) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1920).

დაამთავრა მოსკოვის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი. იყო პოდპორუჩიკი (1894), პორუჩიკი (1898), შტაბს-კაპიტანი (1902), კაპიტანი (1906). დაამთავრა საინტენდანტო კურსები პირველი თანრიგით. პოდპოლკოვნიკი (1911). კავკასიის მსროლელთა I ბრიგადის ინტენდანტი. ამავე პოზიციაზე იყო I მსოფლიო ომის დროს. 1915 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება (წარჩინებისთვის). დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III (1906) და II, წმ. ანას III (1909) და II (1916), წმ. ვლადიმერის IV (1915) და III (1917) ხარისხის ორდენებით. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. გენერალი (1920). იყო გენერალური შტაბის ადმინისტრაციული განყოფილების უფროსი. 1921 წელს გადადგა სამხედრო სამსახურიდან. ცხოვრობდა თბილისში. დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე, მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 471.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 44, ISBN 978-9941-0-7386-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ზაქარია ყიფშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* ზაქარია ყიფშიძე — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
* Кипшидзе Захарий. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».