recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
კოორდინატები: 41°42′38″ ჩ. გ. 44°44′33″ ა. გ.﻿ / ﻿41.710750° ჩ. გ. 44.742694° ა. გ.﻿ / 41.710750; 44.742694

თბილისში რუსეთის საელჩოს ყოფილი შენობა ჭავჭავაძის გამზირზე, ამჟამად შვეიცარიის საელჩოსთან არსებული რუსეთის ინტერესების სექცია.
**შვეიცარიის საელჩოსთან არსებული რუსეთის ფედერაციის ინტერესების სექცია** — რუსეთის დიპლომატიური მისია საქართველოში, რომელიც მდებარეობს ჭავჭავაძის გამზირზე, თბილისში. 
2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომის გამო, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს 2008 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით რუსეთთან დიპლომატიური ურთიერთობები შეწყდა. რუსეთის ფედერაციის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი საქართველოში ვიაჩესლავ კოვალენკო მოსკოვში 2008 წლის 30 სექტემბერს ჩავიდა. 2009 წლის 5 მარტს შვეიცარიის საელჩოსთან საქართველოში და შვეიცარიის საელჩოსთან რუსეთში ოფიციალურად გაიხსნა რუსეთის ფედერაციის ინტერესების სექცია და საქართველოს ინტერესების სექცია შესაბამისად.

რუსეთის ფედერაციის ინტერესების სექცია
-------------------------------------

* შვეიცარიის საელჩო წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის ინტერესების სექციას საქართველოში.
* სექციის უფროსი: ანდრეი ვასილის ძე სმაგა (რუს. Андрей Васильевич Смага)
* მისამართი: თბილისი, 0162, ჭავჭავძის გამზირი, 51
* ტელეფონი: +995(32) 291-24-06, 291-26-45
* ფაქსი: +995(32) 291-27-38

საკონსულო განყოფილება
---------------------

* განყოფილების გამგე: ევგენი ალექსეის ძე შულცევი (რუს. Евгений Алексеевич Шульцев)
* მისამართი: თბილისი, 0162, ჭავჭავაძის გამზირი, 51
* ტელეფონი: +995(32) 291-27-82 (მორ.), 291-23-10
* ფაქსი: +995(32) 291-30-85

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)
* რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Georgia breaks relations with Russia (ინგლისური)
* ურთიერთობები საქართველოსა და შვეიცარიის კონფედერაციას შორის დაარქივებული 2013-03-30 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველო რუსეთთან დიპლომატიურ ურთიერთობებს წყვეტს.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2012-11-09.
2. ↑  Секция интересов в Тбилиси (при Посольстве Швейцарии)(რუსული)
**ხარისძირა** (ლათ. Helleborus) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ხარისძირასებრთა ოჯახისა. გვარი აერთიანებს ოცზე მეტ სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, უმთავრესად, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, აღმოსავლეთით მათი არეალი მოდის მცირე აზიამდე. 

საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: კავკასიური ხარისძირა (ლათ. Helleborus caucasicus), რომელსაც მოთეთრო-მომწვანო ყვავილები აქვს, იზრდება ტყეში, ტყისპირებზე და გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში და აფხაზური ხარისძირა (Helleborus abchasicus), რომლის ყვავილი ვარდისფერ-მეწამული, ზოგჯერ მოიისფროა. იზრდება კირქვებზე მთის შუა სარტყელში აფხაზეთსა და იმერეთში. ადრემოყვავილე დეკორატიული მცენარეებია.

აღწერა და გავრცელება
--------------------

ხარისძირას გვარი ნატიურია ევროპის უმეტესი ნაწილისათვის, დაწყებული ბრიტანეთის დასავლეთი სანაპიროდან, დამთავრებული თურქეთის ჩრდილოეთი სანაპიროებითა და კავკასიით. სახეობათა ყველაზე დიდი კონცენტრაცია გვხვდება ბალკანეთში. 

საინტერესოა ხარისძირაზე გენეტიკოსების მიერ გამოყვანილი ჯიშები. მათ შორის, აღსანიშნავია ორმაგი ხარისძირა.

ლიტერატურა
----------

* *გურგენიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 437.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2005-05-14 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2008-12-11 საიტზე Wayback Machine.
* 
* დაარქივებული 2008-10-06 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2010-04-22 საიტზე Wayback Machine.
*

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-11. ციტირების თარიღი: 2013-07-16.
**პეროჟავრი სივნიელი** - საქართველოს ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღე (სალომე უჯარმელთან ერთად) – ძველი სტილით 15 იანვარი, ახალი სტილით - 28 იანვარი. ქართველთა განმანათლებლის, წმინდა ნინოს (ხს. ძვ. სტილით 14 იანვარს და 19 ივნისს; ახ. სტილით 27 იანვარს და 1 ივნისს) ერთ-ერთი უახლოესი თანაშემწე. პეროჟავრი ქართლის ერისთავის დედა იყო. 
წმიდა ნინო დაბა ბოდში დასნეულდა. ავადმყოფთან სასწრაფოდ შეიკრიბნენ სამეფო ოჯახის წევრები და ქართლის სამეფოს დიდებულები, რომელთა შორის იყვნენ სალომე უჯარმელი და პეროჟავრი სივნიელიც. დედოფლებს "დამოსდიოდეს ნაკადულნი ცრემლთანი თუალთაგან მათთა განშოვრებისათჳს მოძღურისა, მოღუ[ა]წისა და სნეულთა მკურნალისა ჴელოვნისა". მათ სასიკვდილო სარეცელს მიჯაჭვულ წმიდანს ჰკითხეს: "ვინაჲ ანუ ვითარ მოშუერ შენ ქუეყანასა ჩუენსა მაცხოვრად ჩუენდა, ანუ სადა-მე იყო აღზრდაჲ შენი, დედოფალო? მაუწყე ჩუენ საქმე შენი! რაჲსა იტყჳ ტყუეობასა, ტყუეთა მჴსნელო, სანატრელო!".

წმიდა სალომე უჯარმელმა და პეროჟავრი სივნიელმა ჩაიწერეს ქართველთა განმანათლებლის, წმიდა მოციქულთასწორი ნინოს ცხოვრება. მათ ხსნებას საქართველოს სამოციქულო ეკლესია აღნიშნავს ძვ. სტილით 15 იანვარს, ახ. სიტილით 28 იანვარს,  წმიდა ნინოს ხსენების მომდევნო დღეს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, თბილისი, 2001 წ. გვ. 65-66
* ლ. პატარიძე, პეროჟავრ სივნიელის ვინაობისათვის, ქართული წყაროთმცოდნეობა XII, თბ. 2010, გვ. 139–143

სქოლიო
------

1. ↑  "მოქცევაჲ ქართლისაჲ", შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც. თბ. 1979;
2. ↑  ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, ილ. აბულაძის რედ. წგნ. 1, თბ. 1963.
**ჩაიკოვსკის სახლი** (რუს. Дом Чайковского) — სახლი ქალაქ ტაგანროგის ცენტრში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 1870-იანი წლების არქიტექტურის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 56.

ისტორია
-------

შენობის პროექტი შეიქმნა 1871 წელს დონის ძალების პოდპოლკოვნიკის დიმიტრი კალინოვსკის დაკვეთით. პროექტის ავტორი იყო არქიტექტორი მიხეილ პეტროვი. არსებობს ვერსია, რომ სახლი დაუსრულებელი სახით გადაეცა ვაჭარ სარანდინოს, რომელმაც მისცა მას დასრულებული სახე. 1880-1890 წლებში სახლი ეკუთვნოდა სარანდინოს ქვრიივს. 1883-1894 წლებში სახლი იჯარით ჰქონდა აღებული რუსეთის ნაოსნობისა და ვაჭრობის კომპანიას თავისი აგენტის იპოლიტე ჩაიკოვსკისათვის. ძმასთან სტუმრად ჩადიოდა კომპოზიტორი პეტრე ჩაიკოვსკი და რჩებოდა მასთან (1886, 1888, 1890). 1898-1906 წლებში სახლის მფლობელი იყო ი. ტარხოვა, ხოლო 1915 წლიდან გენერალ-მაიორ კ. რეტივის ცოლი.

1920 წლიდან 1966 წლამდე აქ განთავსებული იყო ბავშვთა საავადმყოფო № 1. 1974 წლიდან დღემდე შენობაში მდებარეობს ჩეხოვის სახელობის ქალაქის ცენტრალური ბიბლიოთეკა, კამერალური მუსიკის დარბაზი, პ. ჩაიკოვსკის ოთახი-მუზეუმი.

შენობის ამჟამინდელი სახე განსხვავდება ადრინდელისაგან. 1927 წლის ყირიმის მიწისძვრის შედეგად დაზიანდა შენობის მარცხენა ფასადი, მოგვიანებით ეს მხარე მთლიანად დაინგრა. რესტავრაციის დროს (1974-1976 წწ.) კოშკის თავზე დაამაგრეს ფლუგერი (ავტორი ი. იაკოვენკო), რომელსაც იახტის ფორმა აქვს. სახლი შედის ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა სიაში.

უკანასკნელი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 2009-2010 წლებში ჩეხოვის 150 წლისთავთან დაკავშირებული ღონისძიებების ფარგლებში. ფლუგერი იახტის გამოსახულებით, რომელიც 1976 წელს დაამონტაჟეს, მოხსნეს.

არქიტექტურა
-----------

ჩაიკოვსკის სახლი აგებულია წითელი აგურით. შენობას თავზე ადგას კოშკი დაკბილული კარნიზით. შეისრული ფანჯრები შენობას შუა საუკუნეების იერ-სახეს აძლევს (მოდერნი, ნეოგოთიკა)

ცნობილი მობინადრეები
--------------------

* იპოლიტე ჩაიკოვსკი (1843-1927) — რუსი გენერალ-მაიორი.
* პეტრე ჩაიკოვსკი (1840-1893) — რუსი კომპოზიტორი, დირიჟორი, პედაგოგი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Бельведер Дома Чайковских. Виртуальная панорама დაარქივებული 2017-03-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Киричек М. С.* Чайковского дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 776. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  *Собств. корр.* Дом Чайковского открыт в Таганроге после реставрации // Интерфакс. — 2010. — 11 мая.
**ხარიტონ ივანეს ძე ვარდოშვილი (ნიკოლაიშვილი)** (დ. 7 ოქტომბერი, 1895, უჩხუბი — გ. 15 ოქტომბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი პოეტი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა სოფლის ორკლასიანი სასწავლებელი და მუშაობა დაიწყო ფოთში გაზეთების გამავრცელებლად. 1914 წელს გამოაქვეყნა პირველი ლექსი გაზეთ „ახალ აზრში". 1916 წლიდან მუშაობდა ქუთაისის გაზეთ „სამშობლოში". 1918 წელს შევიდა თბილისის უნივერსიტეტში სიტყვიერების ფაკულტეტზე თავისუფალ მსმენელად, პარალელურად თანამშრომლობდა პრესაში „თეატრი და ცხოვრება", „განათლება", „ჯეჯილი", „კვალი" და სხვა. 1921 წლიდან მუშაობდა გაზეთ „კომუნისტის" რედაქციაში. 1924 წელს გამოაქვეყნა ლექსების პირველი კრებული. სულ გამოცემული აქვს 10 პოეტური კრებული. 1959 წელს გამოვიდა მისი თხზულებების რჩეული. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

შემოქმედება
-----------

ვარდოშვილის ადრინდელი შემოქმედება დეკადენტური იყო. მისი მნიშვნელოვანი ლექსებია „სიკვდილის ამბორი" (1918), „სათხოვარი სულისადმი", „მუხრანის ხიდი" „დინ-დან-დარიდან" (1919), „ხალისის დასაფლავება ტფილისში" (1920), „საუბარი უბედურ ლანდთან" (1922). 1930-იანი წლებიდან მის ლექსებში გაძლიერდა სოციალისტური რეალიზმის თემატიკა: „ახალი კოლხეთი" (1928), „შოთა რუსთაველს" (1937), „ქართლის ზეცა" (1939), „ფაზისს" (1940). აქვს დიდი სამამულო ომისადმი მიძღვნილი ლექსები „გასტელოს ხსნოვას" (1941), „წითელარმიელი" (1942), „სტალინგრადს" (1943).

თარგმნილი აქვს გოეთეს, შილერის, ჰაინეს რჩეული ლექსები და ბალადები. მან ქართულად თარგმნა პუშკინი, ფრანკო, მიცკევიჩი, პოლონსკი, ესენინი, ტიხონოვი, ისააკიანი, ბრიუსოვი და მრავალი სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 300-301.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.* „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 141, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხარიტონ ვარდოშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შივა

**შივა** (სანსკ. शिव śiva „კეთილი") — ინდუისტური სამების (ტრიმურტი) გამანადგურებელი ღვთაება შემოქმედი ბრაჰმას და მფარველი ვიშნუს გვერდით.

თუ ბრაჰმას ფუქნცია უხსოვარ დროში მსოფლიოს შექმნა იყო, ხოლო ვიშნუს მისია ყოველ საუკუნეში იმაში მდგომარეობს, რომ მან თავის მრავალრიცხოვან ატარებად მანიფესტირებულმა ღვთაებრივი კანონი (დჰარმა) აღადგინოს, *შივას* ბედისწერამ ამდაგვარი ერთმნიშვნელოვანი როლი არ დააკისრა. იგი ინდუიზმის ყველაზე საინტერესო და მრავალფეროვანი მოვლენაა.

*შივა* არა მხოლოდ სიცოცხლის და სიკეთის წყაროა, ჰიმალაების მთებში მედიტაციაში მჯდომი ასკეტური იოგი, იგი კოსმოსური ცეკვის დიადი მეფეცაა (ნატარაჯა). მთელი მსოფლიო მისი ექსტაზის ცეცხლში ნადგურდება და ხელახლა შივას მიერვე ნაყოფიერდება.

შივას კულტი წინააღმდეგობრივია, მასში აღქმულია როგორც ერთის მხრივ დამანგრეველი, მეორეს მხრივ კი მაცოცხლებელი და შემოქმედი. შივაში ვხვდებით კეთილისა და ბოროტი საწყისის სინთეზს. შივას მეუღლეა კალი, დურგას მრისხანე განსახიერება

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლინგამი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* shaivam.org

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტატიები **ინდუიზმის** თემაზე |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ბრაჰმა
* განეშა
* დურგა
* ვიშნუ
* ინდრა
* კალი
* კრიშნა
* ლაკშმი
* მურუგანი
* პარვატი
* რამა
* სარასვატი
* სურია
* შივა
* ჯაგანნათა
* ჰანუმანი
 |  |
|  |
| წმინდა წერილები | 
* ათარვავედა
* აიურვედა
* არანიაკა
* ართაშასტრა
* ბრაჰმასუტრა
* ბჰაგავატაპურანა
* ბჰაგავადგიტა
* დევიბჰაგავატა
* ვედები
* ვედანგა
* იაჯურვედა
* კამასუტრა
* მანუსმრიტი
* მაჰაბჰარატა
* რამაიანა
* რიგვედა
* სამავედა
* სამჰიტა
* უპანიშადა
* პურანა
* სმრიტი
* შრუტი
 |
|  |
| ცნებები | 
* ართა
* აუმ
* აჰიმსა
* აშრამა
* ატმანი
* ავატარა
* ბჰაჯანა
* ბჰაკტი
* ბრაჰმანი
* გაიატრი
* გუნა
* გურუ
* დჰარმა
* ვარნა
* იანტრა
* იუგა
* კამა
* კარმა
* კირტანა
* ლინგამი
* მალა
* მანტრა
* მაია
* მოკშა
* მუდრა
* პრასადამი
* პარამაჰამსა
* პრაკრიტი
* პურუშა
* რაჯასი
* სადჰუ
* სამადჰი
* სამსარა
* სამსკარა
* სატვა
* სატსანგა
* სატი
* სვამი
* სვასტიკა
* ტამასი
* ტრიმურტი
* ტულსი
* შაქტი
* წმინდა ძროხა
 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჩაის საწმენდი მანქანა** — სტაციონალური მანქანა (ჩა-300), რომელსაც იყენებენ მანქანით მოკრეფილი მწვანე ჩაის ფოთლის გასაწმენდად არასტანდარტული დუყებისა და სხვა მინარევებისაგან. მისი ძირითადი კვანძებია ჩარჩო, მიმწოდი, ძირითადი გამომტანი დისკურა და ლენტური ტრანსპორტიორები, ჰაერსატარიანი ვენტილატორი და უჯრედებიანი დოლები. მიმწოდი ტრანსპორტიორი არის უსასრულო ლენტი, რომელზეც დამაგრებულია ალუმინის კუთხედები, ჩამტვირთავი ბუნკერი და რეზინისფრთებიანი ტარაბუა. ძირითადი ტრანსპორტიორი, რომელიც ჩაის ფოთოლს ჰაერსატარის ქვეშ გადააადგილებს, წარმოადგენს სწორკუთხა უჯრედებიან უსასრულო მავთულის ლენტს, რომელიც ორი ლითონის დოლზეა გადაჭიმული. გამომტანი დისკური ტრანსპორტიორი მოთავსებულია ჰაერსატარის ზედა ნაწილში და მას მინარევები გამოაქვს. ოთხი 70x70x60 მმ და სამი 40x40x42 მმ უჯრედებიანი დოლი ჩაის მწვანე ფოთლის მასას წმენდს მსხვილი მცირედ გაუხეშებული და უხეში დუყებისაგან.

გასაწმენდ ჩაის ფოთოლს ხელით ყრიან მიმწოდი ტრანსპორტიორის ბუნკერში. ამ ტრანსპორტიორს ჩაის ფოთოლი ძირითად ტრანსპორტიორზე გადააქვს. ვენტილატორით შექმნილი აღმავალი ჰაერის ნაკადი ჩაის მწვანე ფოთლებისაგან ცალ-ცალკე გამოჰყოფს ნაზ, მცირედ გაუხეშებულ და ხმელ ფოთლებს. მათ მიიწოვს გამოსატანი დისკური ტრანსპორტიორი და მესამე ფრაქციის ნარჩენების ყუთში გადაიტანს. ჩაის მწვანე ფოთლის დანარჩენი მასა ძირითადი ტრანსპორტიორიდან უჯრედიან დოლზე ხვდება. მინარევები, რომელთა ზომები დოლის უჯრედების ზომაზე დიდია, ნარჩენების მეორე ფრაქციის ყუთში მოიყრის თავს. დარჩენილი გაწმენდილი მასა, რომელიც დოლების უჯრედებიდან გადმოიყრება, ლენტური ტრანსპორტიორით პირველი ფრაქციის ყუთში იყრება.

მანქანას ამუშავებს ორი 1,0 კვტ და 1,7 კვტ სიმძლავრის ელექტროძრავა.

ლიტერატურა
----------

* *ჭელიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 74.
**პეროქსოაზოტოვანი მჟავა** ნივთიერებაა ფორმულით HNO3. ის ძალიან აქტიურია და წარმოადგენს აქტიური აზოტშემცველი ნივთიერებას. ის პეროქსინიტრიტის ((ONOO−) შესაბამის მჟავასწარ მოადგენს.მისი p*K*a ~6.8-ის ტოლია. *in vivo* (ცოცხალ ორგანიზმებში) მიიღება დიფუზიის კონტროლის მქონე რეაქციებში აზოტოვან ოქსიდსა(•NO) და სუპეროქსიდებს(O2−) შორის. მისი იზომერიზაციის დროს *k* = 1.2 s−1 მაქსიმუმ 5% ჰიდროქსილისა და აზოტის დიოქსიდის წარმოქმნა შეიძლება. იჟანგება დაბალგამოსავლიანი რეაქციებით ოქსიდებამდე და ნიტრატებამდე. პროცესი რთულია და შეიცავს რეაქციას ONOOH-ის *ცის* და *ტრანს* კონფიგურაციასა და არომატულ ნივთიერებებს შორის. პეროქსიაზოტოვან მჟავას ასევე მნიშვნელოვანი როლი აკისრია ატმოსფეროს ქიმიაში.

პეროქსიაზოტოვანი მჟავა აზოტმჟავის იზომერს წარმოადგენს.

ლიტერატურა
----------

1. ↑  N.Connelly and T. Damhus, IUPAC. *Nomenclature of Inorganic Chemistry*, RSC Publishing, Cambridge, 2005
2. ↑  Peroxynitrous Acid - Compound Summary. *PubChem Compound*. National Center for Biotechnology Information (16 September 2004). ციტირების თარიღი: 11 April 2012.
3. ↑  W. H. Koppenol, P. L. Bounds, T. Nauser, R. Kissner, H. Rüegger, "Peroxynitrous acid: controversy and consensus surrounding an enigmatic oxidant", *Dalton Trans.*, 2012, **41**, 13779–13787.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბამბუკი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ბამბუკისებრნი** (Bambusoideae) — მარცვლოვანთა ქვეოჯახი, რომელსაც ზოგჯერ ცალკე ოჯახადაც გამოყოფენ. უმრავლესობა მრავალწლოვანი ფესურიანი მცენარეა, აქვს უხვად დატოტვილი გამერქნებული ღერო. სიმაღლე ზოგჯერ 40 მ აღემატება. დიამეტრი 30 სმ-მდეა. ფოთოლი ხალთიანი და მოკლე ყუნწიანია. ყვავილებს ჩვეულებრივ 6 მტვრიანა აქვს. ყვავილობს ან ყოველ წელს, ან რამდენიმე ათეულ წელში ერთხელ. ყვავილობის შემდეგ ბევრი ბამბუკისებრნის მიწისზედა ნაწილი კვდება. 

სახეობათა უმრავლესობა (600) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და მალაია არქიპელაგის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებშია გავრცელებული. მცირე ნაწილი, რომელიც შეგუებულია ზომიერ ჰავას, ველურად იზრდება აღმოსავლეთ აზიაში. სახალინსა და კურილის კუნძულებზე გვხვდება რამდენიმე სახეობა. 

დაახლოებით 20 სახეობა კულტივირებულია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე - უფრო ბათუმის რაიონში, სადაც შემოიტანეს XIX საუკუნის II ნახევარში. 

სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს Pleioblastus-ის, Phyllostachys-ისა და ნაწილობრივ Arundinaria-ს სახეობებს, დანარჩენი კი მოშენებულია დეკორატიული მცენარედ. საქართველოში ბამბუკის სამრეწველო პლანტაციას 30 ჰა-ზე მეტი უკავია. ერთეული ნარგავები გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოშიც. ბამბუკისაგან აშენებენ ხიდებს, მსუბუქ სახლებს, ტივებს, ამზადებენ ავეჯს, ჭილოფებს, კალათებს, ქაღალდსა და სხვა. ხმარობენ წყალსადენ მილებად, ნორჩ ყლორტს იყენებენ საჭმელად, ზოგიერთი სახეობის გულგული შეიცავს ტკბილ წვენს, რომლისგანაც ბამბუკის შაქარს ამზადებენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 184.
**ბალხი**, *ვაზირაბადი* (დარი. بلخ, პუშტუ بلخ, *ბალხ*) — ქალაქი ავღანეთში, ამავე დასახელების პროვინციაში. მდებარეობს მდინარე ბალხის მარჯვენა ნაპირზე. 77 ათ. მცხოვრები (2006).

ისტორია
-------

დღევანდელ ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ისტორიული ქალაქი **ბაქტრა** (ბერძ. Βάκτρα) — ბაქტრიის დედაქალაქი. წარმოიქმნა ძვ. წ. I ათასწლეულის 1-ლ ნახევარში, როდესაც ბაქტრია აქემენიანთა იმპერიაში შედიოდა, შემდეგ კი — ალექსანდრე მაკედონელისაში. ძვ. წ. III–II საუკუნეში ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს დედაქალაქი იყო, მოგვიანებით — ქუშანის. გადმოცემით, ზოროასტრიზმის გავრცელების თავდაპირველი ცენტრი, უფრო გვიან — ბუდიზმის მსხვილი ცენტრი შუა აზიაში. ახ. წ. VIII საუკუნეში ქალაქი არაბებმა დაანგრიეს, შემდეგ აბასიდების დროს აღდგა და სამანიდების დროს მოიხვეჭა „ქალაქების დედის" სახელი, როგორც ისტორიული ოლქის — ხორასნის — ცენტრი. თამაშობდა საერთაშორისო ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრის როლს, აქ გადიოდა აღმოსავლეთიდან ესპანეთისკენ მიმავალი საქონელი, აქედან სანაოსნო გზებით უკავშირდებოდნენ ბულგარეთს, ნოვგოროდსა და ვიკინგთა მიწებს, ხოლო კავკასიის გავლით — შავიზღვისპირა ქალაქებს. XI–XII საუკუნეებში შედიოდა ღაზნევიდების, სელჩუკების, ღურიდების სახელმწიფოთა შემადგენლობაში. 1220 წელს ჩინგიზ-ყაენმა გაანადგურა. აღდგა XIV საუკუნეში. მონღოლთა შემოსევების შემდეგ ამუდარიის სამხრეთით მდებარე ოლქს მთავარი ქალაქის მიხედვით ბალხი ეწოდა. 1850 წელს ბალხი ავღანეთს შეუერთდა.

არქიტექტურა
-----------

XV–XVI საუკუნეებს განეკუთვნება რიგი არქიტექტურული ძეგლები: ბალა-ხისარის ციხესიმაგრის ნანგრევები, ქალაქის კედელი, მეჩეთები, მედრესე, აბანო; ხოჯა აბუ ნასრ სპარსის მეჩეთ-მავზოლეუმი.

ლიტერატურა
----------

* *Дьяконов М. М.* Сложение классового общества в Северной Бактрии // Советская археология. 1954. [Т.] 19;
* *Бартольд В. В.* Соч. М. 1963. Т. 1: Туркестан в эпоху монгольского нашествия;
* БАКТРА // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 680.

სქოლიო
------

1. ↑  Afghanistan — largest cities (per geographical entity) დაარქივებული 2011-06-22 საიტზე Wayback Machine.  // World Gazetteer
**ჟამნ-გულანი H-938** — საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H ფონდში H-938-ის სახელით ცნობილი დაცული ხელნაწერი.

ხელნაწერი შეიცავს 289 ფურცელს. მისი ზომებია 18X19 სმ. დაწერილია ქაღალდზე. ნაწერი შესრულებულია ნუსხურად. მას აქვს ნაკლული და დაზიანებული ფურცლები.განეკუთვნება XVII-XVIII სს. ჟამნ-გულანის შემადგენელი ნაწილები სხვადასხვა დროისაა და არათანამიმდევრულად არის აკინძული. ანდერძის თანახმად, წმინდა გრიგოლის მონასტრისთვის ხელნაწერი შეუწირავს წინამძღვარ იოსებ ლესელიძეს. ხელნაწერს ერთვის აღდგომის ქორონიკონი, რომლის არშიებზეც არის ისტორიული შინაარსის მინაწერები. მინაწერები სიმრავლით არ გამოირჩევა, მაგრამ მათი ძირითადი ნაწილი აფხაზეთში მომხდარ ამბებს ეხება და ამასთან, სხვა ამბებისგან განსხავებით აფხაზეთში მომხდარი ამბები პირველ პირშია მოთხრობილი, რაც გვაფიქრებინებს, რომ ხელნაწერი აფხაზეთში მდებარე ჩვენთვის უცნობ, წმ. გრიგოლის მონასტერს ეკუთვნოდა. კინკლოსური ცხრილის არშიები, რომელზეც ქორონიკონის მინიშნება იყო მითითებული წაჭრილია და ამიტომ კინკლოსური ცხრილი უთარიღოა. ჯ. ოდიშელმა საგანგებოდ შეისწავლა აღნიშნული ისტორიული ქრონიკა და სხვა ხელნაწერთა (A 1153, შ 252) ცხრილებთან შედარების გზით მოახერხა მისი დათარიღება. კინკლოსურ მინაწერებში XIX საუკუნის ამბებია მოთხრობილი: 

* ფგ-1815-აქა გელუანის ქალი აფხაზეთს დაჯდა დედოფლად,
* ფე-1817-აქა იოვანე მღდელი, კეჭაღმაძე მოვიდა აფხაზეთს,
* ფზ-1819-აქა თათარი აკუს მოვიდა.

ჯ. ოდიშელის განმარტებით, აქ საუბარია 1818 წელს, ტამიშში, აფხაზეთის დასაპყრობად ოსმალთა ჯარით მოსული ასლან-ბეგ შარვაშიძის ლაშქრობაზე.

ლიტერატურა
----------

* მცირე ქრონიკები (კინკლოსების ისტორიული მინაწერწები), ტექსტები გამოსცა, შესავალი წერილი და კომენტარები დაურთო ჯ. ოდიშელმა. თბ. 1968. გვ. 135.
**აღმოსავლელები** ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ადამიანები, რომლებიც ცხოვრობდნენ შუახმელეთის აღმოსავლეთით. ძირითადად იბრძოდნენ მორგოთის და საურონის მხარე, თუმცა საკუთარი მმართველებიც ჰყავდათ.

მესამე ეპოქა
------------

### მეურმეები

**მეურმეები** — ხალხი აღმოსავლეთში, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა სამხრეთ სამეფოს. მათი სახელი მომდინარეობდა ურმებიდან და ეტლებისგან, რომლებიც საომრად გამოიყენებოდა. ისინი თავს ესხმოდნენ როვანიონის ტერიტორიებს და გონდორსაც მიადგნენ. მესამე ეპოქის 1856 წელს ნარმაკილ II ერთ-ერთი ბრძოლისას დაიკარგა და დროთა მანძილზე გონდორის ნაწილი, ანდუინის მხარეს, დაკარგული იქნა. ნარმაკილის ძე კალიმეჰტარის მიერ მესამე ეპოქის 1899 წელს ტერიტორია წართმეული იქნა, როდესაც მანდაგორლადის დაბლობზე მეურმეებს შეუტია.

### ბალხოთები

**ბალხოთები** — აღმოსავლელთა კლანი, რომელიც დოლ გულდურს ემორჩილებოდა. ისინი ცხოვრობდნენ როვანიონში, ბნელტევრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მათი ბელადები ემეგობრებოდნენ გონდორს, თუმცა მესამე ეპოქის 2510 წელს ბალხოთები იბრძოდნენ ორკთა მხარეს.

### ვარიაგები

**ვარიაგები** — ნაკლებად ცნობილი ხალხი. ცხოვრობდა ხანდის ტერიტორიაზე.

ვარიაგები მომდინარეობდნენ რუნიდან და ჰარადიდან, თუმცა რომელიმე ერთს არ მიეკუთვნებოდნენ. ემორჩილებოდნენ საურონს. მათი მებრძოლეები გამოჩნდნენ პელენორის მინდვრების ბრძოლაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* აღმოსავლელები — საიტზე Tolkien Gateway

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის ლეგენდარიუმი |
| --- |
|  |
| 
* ბიბლიოგრაფია
 |
|  |
| ნაწარმოებები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ძირითადი | 
* *სილმარილიონი*
* *ჰობიტი*
* *ბეჭდების მბრძანებელი*
	+ *ბეჭდის საძმო*
	+ *ორი ციხე-კოშკი*
	+ *მეფის დაბრუნება*
 |
|  |
| დამატებითი | 
* *ტომ ბომბადილის თავგადასავლები*
* *გზა წინ და წინ მიდის*
 |
|  |
| სიკვდილის შემდგომი | 
* *დაუსრულებელი მოთხრობები*
* *ჯ. რ. რ. ტოლკინის წერილები*
* *შუახმელეთის ისტორია* (12 ტომი)
* *ბილბოს უკანასკნელი სიმღერა*
* *ჰურინის შვილები*
* *ჰობიტის ისტორია*
* *ამბავი ბერენის და ლუთიენისა*
 |

 |
|  |
| სამყარო | 

|  |  |
| --- | --- |
| პერსონაჟები | 
* ხალხები
	+ სია
* ჯუჯები
* ელფები
* ჰობიტები
	+ ოჯახები
* ნუმენორელები
* ორკები
* არნორის მეფეები
	+ ისილდურის საგვარეულო
	+ ჩრდილოელი მზვერავები
	+ არვედუი
	+ არაგორნი
	+ ელდარიონი
* ველის მეფეები
* გონდორის მეფეები
	+ ანარიონის საგვარეულო
	+ ეარნილ II
* როჰანის მეფეები
	+ ეომერი
	+ თეოდენი
* ნუმენორის მმართველები
* სამეფოები
 |
|  |
| ობიექტები | 
* ძალაუფლების ბეჭდები
	+ ერთი ბეჭედი
	+ სამი ბეჭედი
* პალანტირები
* სილმარილები
* მითრილი
* იარაღები და ჯავშნები
	+ ნესტარი
 |
|  |
| კონცეფციები | 
* კოსმოლოგია
* არდის ისტორია
* ქრონოლოგია
* ცხოველები
* მცენარეები
* საკვები და სასმელი
* ომები და ბრძოლები
* მდინარეები
	+ ანდუინი
* გზები
* ენები
* მაგია
* ჰობიტების დღე
 |

 |
|  |
| სხვა ნაწარმოებები | 
* *შუახმელეთის ატლასი*
* *შუახმელეთის სრული მეგზური*
* *შუახმელეთის მეგზური*
* *ფროდოს მოგზაურობები*
* *ბეჭდების მბრძანებელი: მკითხველის თანამგზავრი*
 |

 |
აღმოსავლეთი შელდა
**აღმოსავლეთი შელდა** (ნიდერლ. Oosterschelde) — მდინარე შელდის ყოფილი ესტუარი. ამჟამად არხი. მდებარეობს ნიდერლანდების სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზელანდიის პროვინციაში. აერთიანებს თოლენსა (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) და ნორდ-ბეველანდს (სამხრეთ-დასავლეთით) შორის მდებარე არხს, სხვაუვენს, დიუიველანდსა და ზიუიდ-ბეველანდს. რომის იმპერიის დროს აღმოსავლეთი შელდა იყო მდინარე შელდის მთავარი შესართავი. ტერიტორია ათვისებულია ბატებისა და სხვა გადამფრენი ფრინველების გამოსაზამთრებლად. აგრეთვე იჭერენ ორკარედიან ნიჟარებს, ხამანწკებსა და კრევეტებს. 1953 წლის ძლიერი წყალდიდობის შემდეგ, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება აღმოსავლეთი შელდის შემოზღვუდვასთან დაკავშირებით. 1967 წელს დაიწყეს 3 ხელოვნური კუნძულის აგება. მოგვიანებით აშენდა ოსტერსხელდეკერინგის კონსტურქცია (1976-1986), რის შედეგადაც მოხდა აღმოსავლეთი შელდის დაცვა შტორმული ტალღებისაგან. ოსტერსხელდეკერინგი — წყალდიდობის საწინააღმდეგო დამცავი კონსტრუქცია და შტორმული ტალღების ხელოვნური ბარიერია. შედგება 65 სვეტისაგან, თითოეული მათგანი 18 ათ. ტ. იწონის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღმოსავლეთი შელდა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**აღმოსავლეთის პაქტი** — ჰიტლერული აგრესიის წინააღმდეგ, ურთიერთდახმარების ხელშეკრულების პროექტი სსრკ-ს, ჩეხოსლოვაკიას, პოლონეთს, ლატვიას, ლიტვას, ესტონეთს, საფრანგეთსა და ფინეთს შორის.

„აღმოსავლეთის პაქტის" იდეა წამოაყენა საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ლუი ბარტუმ. მას აქტიურად მხარი დაუჭირა საბჭოთა მთავრობამ. 1934 წლის მაის-ივნისში სსრკ და საფრანგეთი შეთანხმდნენ, რომ საფრანგეთს ეკისრა „აღმოსავლეთის პაქტის", ხოლო სსრკ-ს - ლოკარნოს ხელშეკრულებათა გარანტია. 1934 წლის 14 ივნისს სსრკ-მა მიმართა დაინტერესებულ სახელმწიფოებს შეერთებოდნენ „აღმოსავლეთის პაქტს". შეერთების სურვილი გამოთქვეს ჩეხოსლოვაკიამ, ლატვიამ, ესტონეთმა და ლიტვამ. ფინეთმა თავი შეიკავა. ამასთანავე ესტონეთმა და ლატვიამ მოითხოვეს, რომ გერმანია და პოლონეთიც შეერთებოდნენ „აღმოსავლეთის პაქტს". პაქტის იდეა ფორმალურად მოიწონა ინგლისმაც, მაგრამ მისთვის მხარდაჭერის პირობად გამოაცხადა გერმანიის შეყვანა ურთიერთდახმარების რეგიონალურ ხელშეკრულებასა და სსრკ-საფრანგეთის შესაბამის ხელშეკრულებაში, რათა გერმანიაზეც გავრცელებულიყო საფრანგეთ-სსრკ-ის გარანტიები. სსრკ და საფრანგეთი დათანხმდნენ, მაგრამ ჰიტლერულმა გერმანიამ და პოლონეთის მთავრობამ უარი განაცხადეს მიეღოთ მონაწილეობა „აღმოსავლეთის პაქტში". ჟ. ლ. ბარტუს მოკვლის შემდეგ, საფრანგეთის ახალი საგარეო მინისტრი პიერ ლავალი და საფრანგეთის მთავრობის ზოგი სხვა მოღვაწე ინგლისელ და ამერიკელ მმართველ წრეებთან ერთად არსებითად საბოტაჟს უწევდნენ სსრკ-საფრანგეთის დაახლოებისა და კოლექტიურობის უშიშროების განმტკიცების საქმეს, გამოდიოდნენ ჰიტლერული აგრესიის წამქეზებლად. ამის გამო „აღმოსავლეთის პაქტის" პროექტი აღარ განხორციელდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 54.
რიშატის სტრუქტურის თანამგზავრული ფოტო, (2000 წლის ოქტომბერი)
ტოპოგრაფიული რეკონსტრუქცია. თანამგზავრული ფოტოსურათი
**რიშატის სტრუქტურა** (ცნობილი ასევე როგორც „**საჰარის თვალი**") — რგოლისებრი გეოლოგიური წარმონაქმნი, რომელიც განლაგებულია მავრიტანიაში, საჰარაში. გაწოლილია ქალაქ უადანიდან 20 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტაუდენის სინეკლიზის ქვეშ. ვრცელდება ზღვის დონიდან 400-460 მ სიმაღლეზე. სტრუქტურის დიამეტრი შეადგენს 50 კმ-ს. რიშატის სტრუქტურაში ნაპოვნია დოლერიტის ინტრუზია.

რიშატის სტრუქურის გენეზისად მიჩნეულია პერიოდი გვიანდელ პროტეროზოურსა და ორდოვიციულს შორის. სტრუქტურის უძველესი რგოლების ასაკი 0,5-0,6 მლრდ. წლისაა.

უწინ მიაჩნდათ, რომ სტრუქტურა წარმოადგენდა დარტყმითი კრატერის შედეგს, თუმცა აღნიშნული ჰიპოთეზა არ შეესაბამება ფსკერის ბრტყელ ფორმას, ასევე აქ დარტყმითი კრატერის მოქმედების შედეგად წარმნოქმნილი ქანები არ მოიპოვება. სტრუქტურის წარმოქმნა ვულკანური ამოფრქვევის ზეგავლენით ასევე არ მიიჩნევა დამაჯერებლად, ერუფციის შედეგად გუმბათისა და ვულკანური ქანების არარსებობის გამო. 

დღეისათვის მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ სტრუქტურის დანალექი ქანები ეროზიის (დედამიწის ქერქის მონაკვეთის აზევების) მოქმედების შედეგია.

დიდი ხნის განმავლობაში რიშატის სტრუქტურა ორბიტაზე წარმოადგენდა კოსმონავტთა მთავარ ორიენტირს, რამეთუ საერთო სივრცეში ქმნიდა საუკეთესო ხილვად ობიექტს, რომელიც მკვეთრად გამოიყოფოდა უდაბური სივრცეებისაგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რიშატის სტრუქტურა***

* რიშატის სტრუქტურა (ინგლისური)
* რიშატის სტრუქტურა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  (რუსული) Кац Я. Г. Полетаев А. И. Сулиди-Кондратьев Е. Д. პლანეტის იერსახის რგოლისებრი სტრუქტურები. — М.: Знание, 1989.
2. ↑  NASA. Earth's Richat Structure. Astronomy Picture of the Day. ციტირების თარიღი: 19.09.2009.
3. ↑  *Alan Robert Woolley* Alkaline Rocks and Carbonatites of the World. Part 3: Africa. — London: The Geological Society, 2001. — ISBN 1862390835
4. ↑  Dave Schumaker. Richat Structure in Mauritania. The Geology News Blog.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10.03.2012. ციტირების თარიღი: 19.09.2009.
რიყის ქვა
**რიყის ქვა** — მომცრო მომრგვალო ფორმის კაჭარი; ლოდის სახესხვაობა. წარმოადგენს უხეშადდამუშავებულ ქვის მასალას. გამოიყენება ქვაფენილების დასაგებად და გვერდობების გასამაგრებლად, აგრეთვე სარკინიგზო ხაზის ბალასტირებისათვის და სხვ. გვევლინება როგორც საწყისი მასალა ღორღის მისაღებად. რიყის ქვა როგორც სამშენებლო მასალა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. ფართოდ გამოიყენება მშენებლობაში. რიყის ქვას გზების დასაგებას იყენებდნენ ძველ ეგვიპტესა და ბაბილონში. რომაელებმა გააუმჯობესეს რიყის ქვებით დაგებული გზების ტექნოლოგია; ასეთ დაგებულ გზებს ქვაფენილი ეწოდება. 

აღსანიშნავია, რომ 2011 წელს გურჯაანში, ეგრეთ წოდებულ გოძიანთეულის ტერიტორიაზე იპოვეს რიყის ქვისაგან გაკეთებული ადამიანის თავის ქანდაკება, რომელიც სავარაუდოდ, ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ხანაში შეიქმნა. რიყის ქვისაგან გაკეთებული მსგავსი ქანდაკება აქამდე მხოლოდ ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე იყო აღმოჩენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რიყის ქვა – ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  გურჯაანში რიყის ქვის კენჭისგან გაკეთებული ადამიანის თავის ქანდაკება იპოვეს.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-11-09. ციტირების თარიღი: 2012-10-21.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გველესიანი**. |

რ. გველესიანი. კახელი კაცი დოქით. 1883.
**რომანოზ ნიკოლოზის ძე გველესიანი** (დ. 1859, სოფ. შალაური, ახლანდ. თელავის მუნიციპალიტეტი, — გ. 30 ნოემბერი, 1884, დაკრძალულია ავლაბრის წმ. პეტრე-პავლეს სასაფლაოზე) — ქართველი ფერმწერი და გრაფიკოსი.

დაიბადა კახეთში, აზნაურის ოჯახში. მისი უფროსი ძმა იყო მომავალი გენერალი ალექსანდრე გველესიანი. დაამთავრა თბილისის გრენადერთა მე-15 პოლკთან არსებული სამხედრო სკოლა 1875 წელს. მუშაობდა კავკასიის მეფისნაცვლის მთავარი სამმართველოს სამშენებლო-საგზაო კომიტეტის ტექნიკურ კანცელარიაში 1881 წლამდე. 1879-1881 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში, 1881–1884 წლებში — პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ განზრახული ჰქონდა იტალიაში გამგზავრება, მაგრამ ვერ შეძლო ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო (მძიმედ ავად იყო ტუბერკულოზით). გარდაიცვალა 25 წლის ასაკში.

მოღვაწეობის ხანმოკლე პერიოდის მანძილზე გველესიანმა შექმნა სახასიათო პორტრეტები („კახელი დოქით, „გ. გაბაშვილის პორტრეტი", „თანაკურსელის პორტრეტი", „ქართველი მანდილოსანი", „კ. მაღალაშვილის პორტრეტი", „მხატვარ ალ. ბერიძის პორტრეტი" და სხვ.), ასევე კახეთისა და თბილისის ხედები („ალავერდის ხიდი", „დახურული ბაზარი", „მოედანი" და სხვ.). ყველა ნამუშევარი დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 607.;
* თერგდალეულთა ეპოქის უცნობი პეიზაჟისტი (რომანოზ გველესიანის გრაფიკული ჩანახატები) / ნინო ჭინჭარაული // „საქართველოს სიძველენი". - №15, - 2011;
* რომანოზ გველესიანი მხატვარი / ნინო ჭინჭარაული // „ძველი ხელოვნება დღეს" / საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო; საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო. - თბილისი, 2014. - ISSN 1987-6351. - №5. - გვ.88-101.
**წმინდა რომანოზ დიაკონი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 18 ნოემბერი, ახალი სტილით — 1 დეკემბერი. იგი კესარიის პალესტინის ტაძრის ხუცესი იყო. როდესაც იმპერატორებმა დიოკლეტიანემ და მაქსიმიანემ (284-305) ქრისტიანთა დევნა დაიწყეს, იგი ანტიოქიაში გადასახლდა და ქრისტიანებს რწმენაში განამტკიცებდა.

ერთხელ ანტიოქიის მმართველმა, ასკლიპიადმა ქრისტიანული ტაძრის დანგრევა გადაწყვიტა. წმინდა რომანოზმა მორწმუნეებს სიწმიდის დასაცავად მოუწოდა: „თუ საყდარს დავიცავთ, ამსოფლადვე, მებრძოლ ეკლესიაში გავიხარებთ, ხოლო თუ დავიღუპებით მისი დაცვისას - ზეციურ, მედღესასწაულე ეკლესიაში ვიზეიმებთ!" მმართველმა ხალხის სიმტკიცე რომ იხილა, თავისი ბოროტი განზრახვის შესრულება ვერ გაბედა.

გავიდა რამდენიმე ხანი. მთელი ოლქიდან უამრავმა ხალხმა მოიყარა თავი ანტიოქიაში, წარმართულ დღესასწაულზე. წმინდა რომანოზი ბრბოსთან ერთად ზეიმზე მიმავალ ასკლიპიადს შეხვდა და მოუწოდა, დაეგდოთ კერპების მსახურება და ქრისტეს შედგომოდნენ. ამისთვის ნეტარი ხუცესი შეიპყრეს და საწამებლად შეაგდეს. წმინდა მოწამე უსიტყვოდ იტანდა სატანჯველებს, როდესაც მტარვალმა ქრისტიანობას ფანატიზმი უწოდა, ნეტარმა ღვთის განგებით ასკლიპიადს იქვე მდგარ ყრმა ბარულზე მიუთითა და უთხრა: „ეს ბავშვი შენზე, მხცოვან უგნურზე ბრძენია: იგი მცირეწლოვანია, მაგრამ ჭეშმარიტი ღმერთი იცის, შენ კი ღმერთს არ იცნობ". ასეთი მოულოდნელი გაკილვით გაოცებულმა მმართველმა ყრმას თავისთან მოუხმო და ჰკითხა: „მეგობარო, შენ რომელ ღმერთს სცემ თაყვანს?" - „იესო ქრისტეს", - უპასუხა ნეტარმა. რისთვისაც მას საშინელი სატანჯველი არგუნეს.

წმინდა რომანოზს ცეცხლში დაწვა მიუსაჯეს, მაგრამ უეცრად ძლიერმა წვიმამ კოცონი ჩააქრო. უფლის რჩეულმა გალობა დაიწყო ქრისტეს სადიდებლად. მმართველმა ბრძანა, ენა მოეჭრათ მისთვის, მაგრამ ენამოკვეთილი ნეტარი მაინც ხმამაღლა აქებდა ზეცათა მეუფეს. ბოლოს მტარვალის განკარგულებით წმინდანი ჩამოახრჩვეს (303 წელი).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**ოჰან დურიანი** (სომხ. Օհան Դուրյան, დ. 8 სექტემბერი, 1922, იერუსალიმი — გ. 6 იანვარი, 2011, ერევანი) — სომეხი დირიჟორი და კომპოზიტორი. სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1967 წ.).

ბიოგრაფია
---------

ოჰან დურიანი დაიბადა იერუსალიმში, 1922 წლის 8 სექტემბერს, იგი იერუსალიმის კონსერვატორიაში სადირიჟორო ხელოვნებასა და კომპოზიციას შეისწავლიდა, ვ.პფეფერისა და ი.გრინტალის კლასებში. 1945 წელს კონსერვატორიის დამთავრების თანავე ოჰან დურიანი ევროპაში სამოგზაუროდ წავიდა. იგი თავის სადირიჟირო ცოდნას რ.დეზორმერთან და ჟ. მარტინონთან პარიზში ყოფნის პერიოდში სრულყოფდა. 1957 წელს, საერთაშორისო ტელე და რადიო სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ახალგაზრდობის მეექვსე მსოფლიო ფესიტივალში. იმავე წელს დაბრუნდა ერევანში.

1960-1965 წლებში დურიანი იყო სომხეთის ფილარმონიის, ხოლო 1971 წელს სომხეთის ოპერისა და ბალეტის მთავარი დირექტორი. 1967 წელს მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა სომხეთის ტელე და რადიო სიმფონიური ორკესტრი. ოჰან დურიანი ასრულებდა მრავალი სომეხი კომპოზიტორის სიმფონიურ მუსიკას:

* ალექსანდრე სპენდიარიანი (სუიტებს)
* არამ ხაჩატურიანი (მე-2 სიმფონია)
* ედუარდ მირზოიანი
* ედგარ ოგანესიანი
* კონსტანტინ ორბელიანი

1965-1969 წლებში ოჰან დურიანი მოღვაწეობდა ლაიფციგის საოპერო თეატრში დირიჟორად, სადაც დადგა ოპერები „დონ კარლოსი" და „თავადი იგორი". კომპოზიტორი დირიჟორობდა სიმფონიურ კონცერტებს ბერლინში, დრეზდენში, ლაიფციგში.
2001 წელს კულტურის მინისტრმა ოჰან დურიანი გაათავისუფლა სომხეთის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორის თანამდებობიდან. გათავისუფლებით შეურაწყოფილმა დატოვა სომხეთი და მოსკოვის სიმფონიურ ორკესტრს ჩაუდგა სათავეში, მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა.

შემოქმედება
-----------

ოჰან დურიანი იყო პირველი პროპაგანდისტი და ინტერპრუტატორი საბჭოთა სომხეთის კომპოზიტორების მრავალი სიმფონიური ნაწარმოებისა.
დურიანის ნაწარმოები „ოდა სამშობლოს"(1945) შექმნილია გუნდისათვის, სოლისტებისა და ორკესტრისთვის. ორატორია კომიტასის თემაზე (1955) შექმნილია გუნდისათვის სოლისტებისათვის კამერული ორკესტრისა და ორღანისთის. სიმფონიეტა (1955) შექმნილი სიმებიანი ორკესტრისთვის, ფორტეპიანოსთის და ფლეიტასათვის. 4 პასტორალი (1952-1953) — კამერული ორკესტრისთვის. 2 სუიტა სიმფონიური ორკესტრისთვის (1962,1971) — ერთი მთლიანი დასახელებით „კომიტასიანა".

საინტერესო ფაქტები
------------------

* 2007 წელს გადაღებულ იქნა დოკუმენტური ფილმი „ღრმა გრძნობების პროფესია. ოჰან დურიანი "სტას ნამინის თანაავტორობით .

გარდაცვალება
------------

ოჰან დურიანი, გარდაიცვალა ერევანში, 2011 წლის 6 იანვარს, 88 წლის ასაკში. კომპოზიტორი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოჰან დურიანი პარლამენტში
* ოჰან დურიანის ბიოგრაფია დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* Ohan Duryan composer "L'Arménienne" YouTube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  asbarez
2. ↑  Дирижёр Оган Дурян решил покинуть Армению.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-09. ციტირების თარიღი: 2010-09-05.
3. ↑  Оган Дурян: «Отныне Армения для меня ничего не значит».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-09. ციტირების თარიღი: 2010-09-05.
4. ↑  Зара Геворкян. Профессия глубоких чувств. Оган Дурян. Голос Армении.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-09. ციტირების თარიღი: 2010-09-10.
**ოხტის კაშხალი**  (რუს. Охтинская плотина) — ძველი ჰიდროტექნიკური ნაგებობა სანქტ-პეტერბურგში, მდებარეობს მდინარე ოხტაზე, შესართავიდან 9 კილომეტრში, კომუნის ქუჩის დასაწყისში. იგი პრაქტიკულად არის ოხტის წყალსაცავის საკეტი და წყალსაგდები. 2005 წლიდან 2016 წლამდე ავტოტრანსპორტის მოძრაობა კაშხალზე აკრძალული იყო მის ავარიულ მდგომარეობასთან დაკავშირებით. კაშხალზე ამჟამად დავს ავტობუსი № 168 ლადოგის ვაგზლიდან და № 164 სანქტ-პეტერბურგის ისტორიულ რაიონ ვესიოლი-პასელიოკიდან.

ისტორია
-------

1715 წელს დენთის ქარხანასთან ააგეს პირველი ხის კაშხალი, რომლის დანიშნულებაც იყო წყლის მიწოდება ოხტის ქარხანაში. ქარხანა ააშენეს პეტრე I-ის განკარგულებით. უკვე XVIII საუკუნეში ქარხანა უმსხვილესი რუსული სახაზინო მანუფაქტურა გახდა. კაშხლის დახმარებით მიღებული ენერგია მთლიანად ხმარდებოდა წარმოებას. 

1824-1828 წლებში კაშხლის პირველი კაპიტალური რემონტი მიმდინარეობდა ინჟინერ პ. პ. ბეზინის ხელმძღვანელობით. ხის კაშხალი თუჯის კაშხლად გადააკეთეს. 

1864-1868 წლებში კაშხალი გადააკეთეს ინჟნერ კ. ფ. გუსმანის ხელმძღვანელობით. რეკონსტრუქცის დროს ფართოდ გამოიყენეს ბეტონი.

დიდი სამამულო ომის დროს კაშახალი დაზიანდა. დაინგრა მისი ცენტრალური საგდული. 1965 წელს კაშხალი გადააკეთეს, გაამაგრეს და გააფართოეს. 2005 წელს აკრძალეს მასზე საავტომობილო მოძრაობა ავარიული მდგომარეობის გამო. 2016 წლის 29 აპრილს გარემონტებული კაშხალი გახსნეს ავტოტრანსპორტისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Охтинская плотина დაარქივებული 2019-01-21 საიტზე Wayback Machine.
* Охтинская плотина
**შამახის კარიბჭე** (აზერბ. Qoşa Qala qapıları) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მდებარე ნაგებობა. ბაქოს ციხის გალავნის ორმაგი გადასასვლელი კარიბჭე. ბოიუკ გალას და კიჩიკ გალას ქუჩები ციხესიმაგრიდან კარიბჭემდე იკვრება, გარედან კი აზიზ ალიევის და ისტიგლალაიატის ქუჩებია.

ისტორია
-------

ბაქოს ციხის კედლები უძველესი წარმოშობისაა. შემთხვევით ნაპოვნია 1954 წელს კედლის ჩრდილოეთ მონაკვეთის ერთ-ერთ კოშკში ჩამონგრევის შედეგად, დიდი ქვის ფილა, რომელიც თარიღდება XII საუკუნით, მასზე დატანილია არაბულ ენაზე სამსტრიქონიანი წარწერა, შესრულებულია ქუფური დამწერლობით (ეს არის უძველესი კალიგრაფიული ფორმა, რომელიც განვითარდა სინაიტური დამწერლობისაგან). აღნიშნული არაბულ ენაზე შესრულებული სამსტრიქონიანი წარწერა გვაწვდის უნიკალურ ინფორმაციას შირვანშაჰ მანუჩაჰრ III- ის მიერ ქალაქის კედლის მშენებლობის შესახებ (1120-1160 წლები) XII საუკუნის პირველ ნახევარში.

წარწერის შედეგად დგინდება ასევე კარიბჭის სახელი, რომელიც ქალაქი შემახაა, კარიბჭის უძველესი გზა მიუახლოვდა სწორედ ამ კარიბჭეს. 

XIX საუკუნის მოგზაურთა ილუსტრაციებისა და ფოტოებზე დაყრდნობით, ციხე ორმაგი კედლისგან შედგებოდა. პირველი კედელი ააშენა შირვანშაჰ მანუჩაჰრ III, ხოლო მეორე კედელი აშენდა შირვანშაჰ ახსითან I-ის დროს .

1806 წლის 8 თებერვალს რუსეთის მთავარსარდალი, თავადი პავლე ციციანოვი, რომელიც მიდიოდა ბაქოს რუსული ჯარების მშვიდობიანი ჩაბარების მოსალაპარაკებლად, სწორედ ღალატით მოკლეს ქალაქის კედლის ქვეშ შემახას კარიბჭესთან. 1846 წელს პრინცი ციციანოვის მკვლელობის ადგილი, ჭიშკრიდან 100 ნაბიჯში, აღინიშნა საბჭოთა კავშირის დროს დაკარგული ძეგლი-ობელისკით.

პავლე ციციანოვის ობელისკი
XIX საუკუნის დასაწყისში ციხე-სიმაგრის კედლების შიდა გარშემოწერილობაზე დაიგო ქუჩა (ახლანდელი მალაია კრეპოსტნაია, ან კიჩიკ გალა). XIX საუკუნის 80-იან წლებში ქალაქის კეთილმოწყობის მიზნით დაანგრიეს კედლების მეორე რიგი, რომლებმაც დროთა განმავლობაში სრულიად დაკარგეს თავიანთი თავდაცვითი მნიშვნელობა. 

1870 წელს მიიღეს ნებართვა ციხის კედლების გარე იარუსის დანგრევაზე. 1886 წელს ეს საკითხი დუმას სხდომაზე კიდევ ერთხელ დაისვა და შედეგად, გარე კედლები დაანგრიეს და ზულფიგარ ხანის მიერ დანგრეული გარე ციხესიმაგრის კედლებიდან აშენებული კარიბჭეები კედლების პირველი იარუსის შემახის კარიბჭის გვერდით მოათავსეს. დღეს კი ამ ჭიშკრებს ხალხი „შეწყვილებულ ციხე-კარიბჭეს" („Gosha gala gapysy") უწოდებს.

ლიტერატურა
----------

* Бретаницкий Л. С. Баку: архитектурно-художественные памятники. — М.: Искусство, 1970. — 245 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შამახის კარიბჭე
* კარიბჭე
* კარიბჭის ისტორია[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფანცხავა**. |

**რომანოზ სპირიდონის ძე ფანცხავა** (დ. 14 ოქტომბერი, 1861, სოფ. ხომული, ახლანდელი წყალტუბოს რაიონი — გ. 2 მაისი,  1928, თბილისი) —  ქართველი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი. ლიტერატურული ფსევდონიმი — ხომლელი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა  ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1883 გარიცხეს ე. წ. „მგლის ბილეთით". 1885 შევიდა  ნოვოროსიის  უნივერსიტეტში (ოდესა) ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე თავისუფალ მსმენელად. რევოლუციურ წრეებში მაშაობისათვის 1887 მიუსაჯეს 15 წელი პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ყოფნა. 1889 დაბრუნდა სამშობლოში ჩაება საზოგადოებრივ-ჟურნალისტურ საქმიანობაში. ფანცხავას პირველი წერილი 1882 დაიბეჭდა ქუთაისის გაზეთ „შრომაში". 1888 შემოდგომიდან მუშაობდა ყოველკვირეულ გაზეთ „თეატრში", 1893–1898 იყო გაზეთ „კვალის" კრიტიკის განყოფილების გამგე და აქვეყნებდა კრიტიკულ-პუბლიცისტურ ნაწერებს. შემდეგ თანამშრომლობდა  აკაკი წერეთლის „კრებულში". 1890 იყო ქართული წიგნების მბეჭდავი ამხანაგობის დაარსების ერთ-ერთი მეთავე. 1891 მუშაობა დაიწყო ე. წ. საფილოქსერო კომიტეტში, შემდეგ კი შავი ქვის მრეწველთა საბჭოში. ლიტერატურულ საქმიანობას 1909 დაუბრუნდა, თანამშრომლობდა ქუთაისის პრესაში („შინაური საქმეების", „განთიადის", „ცხოვრების", "თავისუფლების" რედაქციები). 1922-იდან თანამშრომლობდა საბჭოთა ჟურნალ-გაზეთებში. პუბლიცისტურ წერილებსა და კრიტიკულ მიმოხილვებში ფანცხავა საზოგადოებრივი-ლიტერატურული ცხოვრების აქტუალურ საკითხებს განიხილავდა დემოკრატიული-პროგრესული თვალთახედვით. მნიშვნელოვანია მისი კრიტიკული მიმოხილვანი  იოსებ დავითაშვილის,  მელანიას (ნიკოლოზ ნათიძის),  ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ავქსენტი ცაგარელის, დუტუ მეგრელის და სხვების შესახებ. აღსანიშნავია ფანცხავას წვლილი რუსთველოგიური კვლევის ისტორიაში. მას ეკუთვნის წერილები  კარლ მარქსისა და  ფრიდრიხ ენგელსის მოღვაწეობაზე, აგრეთვე  ბესარიონ ბელინსკისადა  გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგის კრიტიკული აზროვნების მიმოხილვანი. აღსანიშნავია ფანცხავას წერილების სერია, რომელშიც იგი ახასიათებს თავისი დროის ქართველ მწერლებს ( ე. გაბაშვილს,  ნიკო ლომოურს,  ვაჟა-ფშაველას,  ია ეკალაძეს,  მ. ყიფიანს,  სტ. ჭრელაშვილს,  გ. წერეთელს და სხვ.), აგრეთვე მემუარული ჩანაწერები - "ცხოვრების მოედანი" (ჟურნალებში "რევოლუციის მატიანე", "ქართული მწერლობა", გაზეთი "ლომისი").

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ხუციშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 219.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 418, თბ. 1994
ინსტალაციური ხელოვნება პიტერ აიზენმანის მიერ კასტელვეკიოს მუზეუმის ეზოში: "დაკარგული საფეხურების ბაღი", ვერონა, იტალია
**პიტერ აიზენმანი** (Peter Eisenman) (\*11 აგვისტო, 1932, ნუარკი, ნიუ-ჯერსი) — ამერიკის არქიტექტურაში დეკონსტრუქტივიზმის ერთ-ერთი მოწინავე მიმდევარი-პრაქტიკოსი. მის ფრაგმენტულ ფორმებს მიაკუთვნებენ ეკლექტიკურ არქიტექტორთა ჯგუფს, რომელთაც დეკონსტრუქტივისტებს უწოდებენ. მიუხედავად იმისა, რომ თავად აიზენმანი ამგვარ ყადაღას უარყოფს, საზოგადოების თვალში მას საკმაოდ საკამათო ფიგურის სახელი აქვს. არქიტექტურის მისეული თეორიები ამ დისციპლინის ემანსიპაციასა და ავტონომიას ემხრობა, ხოლო მის ნამუშევრებში ის ცდილობს გაათავისუფლოს ფორმა ყოველგვარი მნიშვნელობისგან, რაც ბევრისთვის საკმაოდ გაუგებარია. აიზენმანის არქიტექტურაზე უდიდესი გავლენა ფილოსოფოს ჟაკ დერიდას ნაშრომებმა იქონია. საზოგადოებაში მას ხშირად პეპელა-ჰალსტუხით ხედავენ.

აიზენმანმა ბაკალავრის ხარისხი კორნელის უნივერსიტეტის არქიტექტურის განხრით მიიღო, არქიტექტურის მაგისტრის ხარისხი კი კოლუმბიის უნივერსიტეტიდან. ის ასევე ფლობს ხელოვნებათა მაგისტრისა და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხს კემბრიჯის უნივერსიტეტიდან.

აიზენმანი პირველად ცნობილი გახდა როგორც ნიუ-იორკის ხუთეულის წევრი (აიზენმანი, ჩარლზ გუათმი, ჯონ ჰეიდუკი, რიჩარდ მაიერი და მაიკლ გრავსი), რომელთა ნამუშევარი მომა-ში იქნა გამოფენილი 1969 წელს. ამ არქიტექტორთა ქმნილებები იმ დროისთვის განიხილებოდა როგორც ლე კორბუზიეს იდეათა სახეცვლილება. შემდგომში ხუთმა არქიტექტორმა ცალ-ცალკე საკუთარი თავისთავადი სტილი და იდეოლოგია შექმნა, სადაც აიზენმანი უფრო დეკონსტრუქტივიზმის მიმდევრობისკენ გადაიხარა.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პისისტრატე** (ბერძ. Πεισίστρατος; დ. დაახლ. ძვ. წ. 600 — გ. ძვ. წ. 527) — ათენის ტირანი ძვ. წ. 560–527 წლებში (ხანგამოშვებით), ე.წ. უფროსი ტირანიის ერთ-ერთი ყველაზე გამოკვეთილი წარმომადგენელი. არისტოკრატიული საგვარეულო, რომელსაც მიეკუთვნებოდა პისისტრატე, წარმოშობილი იყო პილოსიდან ათენში ჩასული ნელეიდების სამეფო საგვარეულოდან. პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა სოლონის რეფორმების შემდეგ. იცავდა დიაკრიების (გლეხობა, დემოსის ვაჭარ-ხელოსარნთა ფენა) ინტერესებს. დაახლ. 565 წელს ათენის ჯარს მეთაურობდა მეგარის წინააღმდეგ წარმატებული სამხედრო მოქმედებების დროს. თავის პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებთან (მეგაკლე ალკმეონიდების გვარიდან, ლიკურგე ეტეობუტადების გვარიდან) ბრძოლოლისას ეყრდნობოდა დიაკრიების რეგიონულ დაჯგუფებას (ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ატიკაში მცხოვრებნი). 560 წელს ცოტა ხნით მიიტაცა ხელისუფლება. დაახლ. 556 წელს კავშირი შეკრა მეგაკლესთან (მისი ქალიშვილი მოიყვანა ცოლად) და საზეიმოდ დაბრუნდა ქალაქში. შემდეგ ისევ გააძევეს. 546 წელს საბოლოოდ განიმტკიცა ხელისუფლება ათენში.

პისისტრატემ დაიახლოვა ათენის არისტოკრატიის ლოიალური წარმომადგენლები; მოწინააღმდეგეებს ქონება (უპირველეს ყოვლისა მიწები) ჩამოართვა და მომხრეებსა და მცირე მიწათმფლობელებს დაუნაწილა. მრავალი დიდგვაროვანი დევნილობაში აღმოჩნდა. პისისტრატეს დროს განმტკიცდა მცირე და საშუალო მიწათმფლობელთა ფენა, გლეხებზე გაიცემოდა შეღავათიანი სესხები. სახელმწიფო დახმარება დაუნიშნა ომის ინვალიდებს, სამუშაოთი უზრუნველყოფდა ღარიბ მოქალაქეებს. მის დროს შეიქმნა დაქირავებულთა ჯარი. პისისტრატემ ათენში ძირითადად შეინარჩუნა სოლონის კანონმდებლობა. წაახალისა ხელოსნობისა და ვაჭრობის განვითარება, მშენებლობა (ლიკეიონი, პითეიონი, დააარსა ბიბლიოთეკა, ააგო ახალი ბაზარი, წყალგაყვანილობა — ენეაკრუნოსი, რომელიც XVIII საუკუნემდე მოქმედებდა, ათენას ტაძარი აკროპოლისში — ჰეკატომპედონი, შენობები მისტერიების ჩასატარებლად ელევსინაში, დაიწყო ოლიმპიელი ზევსის ტაძრის მშენებლობა, გაგრძელდა პიროსის ნავსაყუდელის მშენებლობა). მფარველობდა მეცნიერებასა და ხელოვნებას. მისი მითითებით მუშაობდნენ ჰომეროსის ტექსტის მოძიებასა და დადგენაზე. დაწესდა დიდი დიონისიები, დიდმა პანათენეებმა შეიძინეს განსაკუთრებული მნიშვნელობა და ზეიმურობა. რეჟიმის მატერიალურ საფუძველს შეადგენდა პისისტრატეს მიერ შემოღებული 10%-იანი გადასახადი მოსავლიდან. სავარაუდოდ, მმართველობის ბოლო წლებში დაიწყო ათენური მონეტების მოჭრა (ტეტრადრაქმა); ეს უკავშირდებოდა ლავრიონის მაღაროების მუშაობის გაფართოებას და პანგეონის ოქროსა და ვერცხლის მაღაროების დაპყრობას.

საგარეო პოლიტიკაში მხარს უჭერდა მეგობრულ ურთიერთობებს არგოსთან, თესალიასთან, თებესთან, სპარტასთან, კუნძულ ნაქსოსთან. მფარველობდა აპოლონის ტაძარს კუნძულ დელოსზე. ისწრაფვოდა რიგი საყრდენი პუნქტების შექმნისკენ, რათა ეკონტროლებინა მარცვლეულის შემოტანა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთიდან საბერძნეთში (სიგეიონი, თრაკიის ქერსონესი). პისისტრატეს სიკვდილის შემდეგ ხელისუფლება მემკვიდრეობით მიიღეს მისმა ვაჟებმა ჰიპიამ და ჰიპარქემ. პისისტრატეს მიერ ათენში დამყარებული ტირანია გაგრძელდა ძვ. წ. 510 წლამდე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5   პისისტრატე // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 87.
2. 1 2 3 4 5 6  *Стрелков А. В.* Писистрат // Большая российская энциклопедия. т. 26. — М. 2014. — стр. 272.
3. 1 2   Писистрат // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 19 — М. 1975.
**პატერდეილ-ტერიერი** (ინგლ. Patterdale Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XVIII საუკუნეში.

დიდი ბრიტანეთის საზღვრებს გარეთ თითქმის უცნობი პატერდეილ-ტერიერი უფრო ხშირად იორქშირის საგრაფოში გვხვდება. ამ ტერიერებს აშენებენ არა გარეგნული მონაცემების გამო, არამედ როგორც შესანიშნავ ვირთხის მჭერს, კურდღელზე და მელაზე მონადირეს. ძველ დროში ინგლისის ჩრდილოეთით მეძაღლეების კლუბის მიერ დადგენილი სტანდარტებით ძაღლების გამრავლებამ ძალიან შეამცირა ტერიერების მრავალფეროვნება, მაგრამ ქვეყნის ზოგიერთი მიყრუებული კუთხეების მცხოვრებლები ისევ ისე აგრძელებდნენ ძაღლების „უღიარებელი" ჯიშების გამრავლებას. მათ რიცხვს მიეკუთვნება პატერდეილ-ტერიერიც.

ამ დამოუკიდებელი ხასიათის მქონე ძლიერ, ამტან ძაღლს ამრავლებენ ვირთხების დასახოცად და სანადიროდ. პატერდეილის ძარღვებში ბულტერიერის სისხლიცაა, ამიტომ ის ძალიან ბრაზიანია სხვა ძაღლებთან მუშაობისას, თუმცა ის ძალიან უშიშარია და დაუფიქრებლად ესხმის თავს მიწის ქვეშ ნებისმიერ ცხოველს. პატერდეილ-ტერიერს აქვს ძლიერი, პროპორციული სხეული, ძლიერი ფეხები, სამკუთხა ყურები. მისი ბალანი მოკლე და უხეშია, შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი, მავი ხორბლისფრით, ყავისფერი, შავი. მუქ თვალებს გამომცდელი მზერა ახასიათებთ. კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს, ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ცუდად ეწყობა ბავშვებს და სხვა ძაღლებს, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პატერდეილ-ტერიერი***

* პატერდეილ-ტერიერი (ინგლისური)