recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მამის სახელისგან წარმოებული ისლანდიური სახელები
**ისლანდიური სახელი** შედგება: სახელისგან, მამის სახელისგან (პატრონიმი) და ზოგჯერ გვარის კრებულისგან.

მახასიათებლები
--------------

ტრადიციული ისლანდიური სახელის მახასიათებელია (საკუთარ სახელთან ერთად) პატრონიმის გამოყენება და ძალიან იშვიათად გვარის გამოყენება. ისლანდიელების უმრავლესობას (აგრეთვე უცხოელებს, რომლებმაც მიიღეს ისლანდიის მოქალაქეობა) აქვთ მხოლოდ სახელი და პატრონიმი. ადამიანის მიმართვის ან ხსენების დროს გამოიყენება მხოლოდ სახელი, იმისდა მიუხედავად მიმართავენ თუ არა საუბრისას მოცემულ ადამიანს „თქვენობით" ან „შენობით". პატრონიმი თავის მხრივ წარმოადგენს რთულ კონსტრუქციას, შედგება მამის სახელისგან ნათესაობით ბრუნვაში და სიტყვისგან „შვილი" (ისლ. son) — კაცებისათვის — ან „ქალიშვილი" (ისლ. dóttir) — ქალებისათვის. მაგალითად: ლეიფურ ერიქსონი (ისლ. Leifur Eiriksson), სნორი სტურლუსონი (ისლ. Snorri Sturluson) და ჰალბერა სორდარსდოტირი (ისლ. Hallbera Þórðardóttir).

ზოგჯერ პატრონიმის ნაცვლად გამოიყენება მატრონიმი — დედის სახელისაგან წარმოებული ფსევდონომი, ან ორივე ერთად, მაგალითად: დაგურ ბერგტურსონ ეგერტსონი.

გვარები
-------

გვარები ისლანდიელების ძალიან ცოტა რაოდენობას აქვს. ქორწინების დროს მეუღლეების სახელები არ იცვლება, თუ ცოლი არ გადადის მეუღლის გვარზე - იმ იშვიათ შემთხვევაში თუ მას აქვს გვარი.

საინტერესო ფაქტები
------------------

მომღერალ ბიორკს არ აქვს გვარი, მისი სრული სახელია ბიორკ გუდმუნდსდოტირი, რაც ნიშნავს გუდმუნდის ქალიშვილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ისლანდიური გვარებზე (ისლანდიის იუსტიციის სამინისტრო).
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტუღუში**. |

ვიცე-პოლკოვნიკი ალექსანდრე ტუღუში
**ალექსანდრე ტუღუში** (დ. 15 მაისი, 1976, ოზურგეთი) — ქართველი სამხედრო ოფიცერი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების პოლკოვნიკი, რუსეთი-საქართველოსა და ავღანეთის ომების მონაწილე.

საქართველოს შეიარაღებულ ძალებშია 1997 წლიდან. მონაწილეობდა საქართველოს მიერ საერთაშორისო სამხედრო ოპერაციებში გაგზავნილ ყველა მისიაში. იბრძოდა 2008 წელს ცხინვალის რეგიონში რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ. 2009 და 2011 წლებში ავღანეთში მეთაურობდა საქართველოს არმიის 31-ე ბატალიონს. 2011 წლის დეკემბერში მძიმედ დაიჭრა ნაღმზე აფეთქების დროს. დაკარგა ორივე ქვედა კიდური. გადიოდა ხანგრძლივი მკურნალობისა და რეაბილიტაციის კურსს გერმანიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც მოინახულეს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა, ამერიკის პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ, თავდაცვის მდივანმა ლეონ პანეტამ და სხვა მაღალჩინოსნებმა. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის პირველი ხარისხის ორდენით (2012), წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენით (2013) და სხვა სახელმწიფო და საბრძოლო ჯილდოებით. რეაბილიტაციის შემდეგ განაგრძო სამსახური საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებულ შტაბში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კობა ლიკლიკაძე, ქართველი ოფიცერი, რომელსაც მსოფლიოს სამხედრო ელიტა იცნობს. რადიო „თავისუფლება" RFE/RL, 22.04.2012.
* ოზურგეთელი ალექსანდრე ტუღუში ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით დააჯილდოეს[*მკვდარი ბმული*]. გაზეთი „ალიონი", 05.02.2012.
**ალექსანდრე საბაშვილი** (დ. 26 თებერვალი, 1917, ბათუმი — გ. 1971) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის წევრი. დიდი სამამულო ომის (1941–1945) მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე საბაშვილი დაიბადა ბათუმში. 1941 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი თბილისში.

მსახურობდა არქიტექტორად საბჭოთა კავშირის საავიაციო მრეწველობის სამინისტროს სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტში (მოსკოვი, 1946), „საქკომუნპროექტში" (1947, შემდგომში — „საქქალაქმშენსახპროექტი"); 1954 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო დირექტორი.

ნამუშევრები
-----------

საცხოვრებელი სახლები ფილისა და ტუშინოში (1946, ვ. საუკესთან ერთად), ადმინისტრაციული ცენტრები თერჯოლაში, ტყიბულსა და ზუგდიდში (1948), ი. სტალინის ძეგლი გურჯაანში (1949); თბილისში: მწერალ კონსტანტინე გამსახურდიას საცხოვრებელი სახლი „კოლხური კოშკი" (1948), საცხოვრებელი სახლი ზ. ფალიაშვილის ქუჩაზე (1949; გ. გრესელთან ერთად), სპორტული კომპლექსი (1949; ვ. ბერიძესთან ერთად), საცხოვრებელი სახლი ვ. ბარნოვის ქუჩაზე (1956; შ. დავითაშვილთან და ნ. მესხთან ერთად), „საქქალაქმშენსახპროექტის" ადმინისტრაციული შენობა (1962; ს. რევიშვილთან, დ. ჩოფიკაშვილთან და სხვებთან ერთად), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კომპლექსი (1970; შ. კაჭკაჭიშვილთან, ლ. მეძმარიაშვილთან და სხვებთან ერთად) და სხვა.

ჯილდოები
--------

* 1961 — საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
* საპატიო ნიშნის ორდენი
* საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 762, თბ. 2002 წელი.
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, გვ. 494, თბ. 2017.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე საბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ავანას დინასტია** მართავდა ელამურ ქალაქ ავანში ძვ. წ. XXVI - XXIII საუკუნეებში.

* მესალიმი

და კიდევ ორი მეფე - ძვ. წ. XXVI საუკუნე
* პელი - დაახ. ძვ. წ. 2500
* ტატა
* უკუტახიში
* ხიშური
* შუშუნტარანა
* ნაპილხუში
* კიკუსივეტემპტი
* ლუხიშანი - დაახ. ძვ. წ. 2300
* ხიშეპრატენი
* ხელუ - დაახ. ძვ. წ. 2250
* ხიტა - დაახ ძვ. წ. 2220
* კუტიკ-ინშუშინაკი - დაახ. ძვ. წ. 2190

ძვ. წ. XXVII საუკუნის ბოლოს, XXVI საუკუნის პირველ ნახევარში ავნას მეფეები მმართველობდნენ ჩრდილო შუამდინარეთში. დაახ. ძვ. წ. 2500 წელს კიში მმართველებმა მოახერხეს ელამელთაგან გათავისუფლება. ამ დროს ავანაში ახალი დინასტია გაბატონდა, რომლის პირველი წარმომადგენელიც სავარაუდოდ პელი იყო. თუმცა ამ პერიოდის ისტორია თითქმის სრულიად უცნობია. ავანის დინასტიის მერვე მეფე, ლუხიშანი, დაამარცხა აქადის მეფემ სარგონმა, თუმცა ტახტის შენარჩუნება მან მოახერხა. ხოლო მისი შემცვლელის, ხიშეპრატენის დროს ელამიტები აუჯანყდნენ დამპყრობლებს. აქადის ახალ მეფეს რიმუშს ისევ უნდა დაემორჩილებინა ელამი. აქადელებმა ელამელები ორ ბრძოლაში დაამარცხეს და გაძარცვეს ელამი. მეორე ბრძოლა მოხდა მდინარე კაბნიტთან დაბლობზე სუზებსა და ავანს შორის. მხოლოდ კუტიკ-ინშუშინაკის დროს, როდესაც აქადის იმპერია დაიქცა კუტიების შემოსევებისგან, ელამმა დაიბრუნა დამოუკიდებლობა.

ავანას შემდეგ მეფეებზე ცნობები არ არსებობს. შესაძლოა კუტიების შემოსევების შედეგად ელამიც დაიშალა. ქვეყანა თავიდან გაერთიანდა 100 წლის შემდეგ სიმაშკების მეთაურობით.

ლიტერატურა
----------

* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6
**ალექსანდრე სკრიაბინი** (რუს. Алекса́ндр Никола́евич Скря́бин; დ. 6 იანვარი 1872 [ძვ. სტ. 25 დეკემბერი, 1871], მოსკოვი — გ. 27 აპრილი [ძვ. სტ. 14 აპრილი], 1915, იქვე) — რუსი კომპოზიტორი და პიანისტი. 1884 წლიდან სწავლობდა ნიკოლაი ზვერევის კლასში, სადაც ასევე იყო რახმანინოვი, 1888-1892 წლებში კი მოსკოვის კონსერვატორიაში. აქ მისი მასწავლებლები იყვნენ: არენსკი, ტანეევი და საფონოვი. მიუხედავად იმისა, რომ სკრიაბინი ადვილად ვერ აწვდენდა ხელს ოქტავაზე, ის საოცარ პიანისტად ჩამოყალიბდა და საერთაშორისო საკონცერტო კარიერაც დაიწყო 1894 წელს. სკრიაბინმა კონსერვატორიის წლებში დაიწყო მუსიკის შეთხზვა. მის ადრეულ ნაწარმოებებში შოპენის გავლენა იგრძნობა. ესენია: ნოქტიურნები, მაზურკები, პრელუდიები და ეტიუდები ფორტეპიანოსათვის. XIX საუკუნის ბოლოს კომპოზიტორმა დაიწყო საორკესტრო ნაწარმოებების შექმნა. ამ დროს მას უკვე ჰქონდა სოლიდური კომპოზიტორის რეპუტაცია და 1898 წელს მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორიც გახდა. 1903 წელს სკრიაბინმა მიატოვა მეუღლე და ოთხი შვილი და თავის ახალგაზრდა თაყვანისმცემელ ქალთან ერთად ევროპაში გაემგზავრა. დასავლეთ ევროპაში ყოფნისას, რაც ექვსი წელი გაგრძელდა, სკრიაბინმა დაიწყო საკუთარი ორიგინალური სტილის განვითარება, ეძებდა ახალ ჰარმონიულ სტრუქტურებსა და ჟღერადობას.

სკრიაბინს შეთხზული აქვს ათი საფორტეპიანო სონატა (მათ შორის სონატა #2 - „სონატა-ფანტაზია", სონატა #7 - „თეთრი მესა", სონატა #9 - „შავი მესა") , პრელუდიები, მაზურკები, ეტიუდები, ვალსები, სიმფონიები, სიმფონიური პოემები (მათ შორის „ექსტაზის პოემა", „პრომეთე"), საფორტეპიანო კონცერტი და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე სკრიაბინი (ინგლისური)



1. ↑
**ალექსანდრე სპენდიარიოვის სახლი-მუზეუმი** — კულტურული ორგანიზაცია, რომელიც მდებარეობს ერევანში, ქ. ნალბანდიანი, 21. მუზეუმში დაცულია დროებითი გამოფენები. მუზეუმის სივრცეში ხშირად იმართება კონცერტები, ლექციები, სემინარები და ფილმების ჩვენებები.

აღნიშნული მუზეუმი შეიქმნა სომხეთის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1963 წლის 21 ნოემბრის 49/491 ბრძანებით. ერთი წლით ადრე, კომპოზიტორის მარინა სპენდიარიოვას ასულმა სთხოვა სომხეთის სსრ მთავრობას, რომ მამამისის ბინაში მუზეუმი შექმნილიყო. მემორიალი ბინა კომპოზიტორს ახალქალაქში, ნალბანდიანის ქუჩაზე, ახლო შენობაში მიეცა 1926 წელს, არქიტექტორის ალექსანდრე ტამანიანის სახლის პროექტის პროექტის ავტორის შეთავაზებით. ამჟამად სახლი შედის ერევნის კულტურული და ისტორიული ძეგლების სიაში, რესპუბლიკური მნიშვნელობის მქონე ძეგლების კატალოგში

მუზეუმში ექსპოზიცია გაიხსნა 1967 წლის 25 ნოემბერს. მუზეუმს ხელმძღვანელობდა ვლადილენ ბალიანი.

მუზეუმში წარმოდგენილია დოკუმენტები, ფოტომასალა, მუსიკალური ინსტრუმენტები (მათ შორის კომპოზიტორის მიერ შექმნილი მუსიკალური ინსტრუმენტი "სპენდიიროფონი"), გამოჩენილი სომეხი კომპოზიტორის ალექსანდრე სპენდიარიოვის (1871-1928 წლები) შექმნილი პერსონალური ნივთები.

კოლექცია 1345 ერთეულია. საფუძველს ქმნის კომპოზიტორის ქალიშვილის მარინა სპენდიარიოვას, მიერ შეწირული ნივთები და ასევე კომპოზიტორის არქივი, ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმის შემოწირულობა. 

კომპოზიტორმა წოვაკ ჰამბარდუმიანმა უდიდესი წვლილი შეიტანა სახლ-მუზეუმის კულტურულ ბიოგრაფიაში, ხოლო მისი მმართველობის პერიოდში (1972-1988) მუზეუმი მხატვრების საყვარელ თავშეყრის ადგილად იქცა. მისი ინიციატივის შედეგად შეიქმნა ხალხური ინსტრუმენტების მშვენიერი კოლექცია, რომელიც 90-იან წლებში გადავიდა სომხეთის ეთნოგრაფიის მუზეუმში.

ქალიშვილის მოგონებებისა და კომპოზიტორის გარდაცვალების დღეს გადაღებული ფოტოს მიხედვით, კომპოზიტორის ოფისი ხელახლა გაკეთდა. მოეწყო ორი ოთახი - ცხოვრების გზა (მასალები მოგვითხრობს კომპოზიტორის ცხოვრების პერიოდებზე ყირიმში, მოსკოვში, სანქტ-პეტერბურგსა და სომხეთში და დახასიათებული სპენდიაროვი არა მხოლოდ როგორც კომპოზიტორი, დირიჟორი, მასწავლებელი, არამედ აქტიური საზოგადო მოღვაწე; კრეატიული გზა (კონცერტის აფიშები და პროგრამები, მუსიკალური ხელნაწერები და კომპოზიტორის ნამუშევრების პირველი გამოცემები შეგროვებული. შეგიძლიათ გაეცნოთ კომპოზიტორის მრავალ ჟანრს ნამუშევრებს თანამედროვე ტექნოლოგიის გამოყენებით, შეგიძლიათ სცადოთ თავი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორის როლში. ინტერაქტიული თამაშის ვირტუალური დირიჟორის გამოყენებით). ყოველწლიურად, კომპოზიტორის დაბადების დღეს, მისი საფლავის მახლობლად, სამახსოვრო ღონისძიებებს მართავს მუზეუმი ხელოვნების მოყვარულებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე სპენდიარიოვის სახლი-მუზეუმი
* Հիմնանորոգումից հետո վերաբացվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանը
**ივანე ფელიქსის ძე თხორჟევსკი** (რუს. Иван Феликсович Тхоржевский; დ. 1843, სევასტოპოლი, — გ. 3 აპრილი, 1910, თბილისი) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი. მეუღლესთან, ალექსანდრა ალექსანდრეს ასულ პალმთან (დ. 30 დეკემბერი, 1855, ოდესა, — გ. თებერვალი, 1933, ლენინგრადი) ერთად ხშირად აქვეყნებდა ლექსებს საერთო ფსევდონიმით „ივან-და-მარია" (Иван-да-Марья). 

XIX ს. 70-იანი წლების დასასრულს ცოლ-ქმარი თბილისში ჩამოვიდა და აქაურ ლიტერატურულ-საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩაება. მათი ნაწარმოებები იბეჭდებოდა ადგილობრივ რუსულენოვან იუმორისტულ ჟურნალ „ფალანგაში" (1880–1881). ამ ჟურნალის აკრძალვისთანავე, 1881 წლის დეკემბრიდან, თხორჟევსკიმ თბილისელი ინტელიგენციის დახმარებით გამოსცა მხატვრულ-იუმორისტული ჟურნალი „გუსლი" (1881–1882), რომელშიც იბეჭდებოდა მისი, აგრეთვე დავით ერისთავის, დ. მინაევის, ალექსი პლეშჩეევის, ალექსანდრა პალმის და სხვათა ნაწარმოებები. თხორჟევსკის დიდ დახმარებას უწევდნენ ნიკო ნიკოლაძე და სხვა ქართვ. მოღვაწეები.

1901 წელს თხორჟევსკის რედაქტორობით გამოიცა ჟურნალი „არგონავტი". 1892-1893 წლებში თბილისში გამოიცა „ივან-და-მარიას" მიერ ნათარგმნი ფრანგი პოეტის, პიერ-ჟან დე ბერანჟეს ლექსების კრებული, 1897 წელს კი — კრებული „ქართული პოეზიის ნიმუშები", რომელშიც შევიდა თხორჟევსკის მიერ თარგმნილი გრიგოლ ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ილია ჭავჭავაძის, რაფიელ ერისთავის და სხვათა ნაწარმოებები. ეს იყო ქართველი მწერლების ნაწარმოებთა ერთ-ერთი პირველი კრებული რუსულ ენაზე.

ლიტერატურა
----------

* *შადური ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018.
* Макарова Г. Кто такие «Иван-да-Марья?», ჟურნ. «Вопросы и ответы», 1969, №10;
* Письма русских литературно-общественных деятелей к Н. Я. Николадзе, ред. и вводная ст. В. С. Шадури, Тб. 1949.
**კარლსონი** (შვედ. Karlsson på taket — *კარლსონი, რომელიც სახურავზე ცხოვრობს* ან *სახურავის ბინადარი კარლსონი*) — ლიტერატურული პერსონაჟი, რომელიც შეიქმნა შვედი მწერლის, ასტრიდ ლინდგრენის მიერ. 

კარლსონი ცხოვრობს შვედეთში, პატარა სახლში, რომელიც მრავალსართულიანი კორპუსის სახურავზეა აშენებული. კარლსონი საუკეთესო მეგობარია შვიდი წლის **სვანტე**, სვანტესონების უმცროსი ვაჟი, რომელსაც უბრალოდ *ბიჭუნას* ეძახიან.

არსებობს მოსაზრება, რომ ლინდგრენმა პერსონაჟი შექმნა მისტერ ო'მეილის მიხედვით, რომელიც კროკეტ ჯონსონის 1942 წლის კომიქსში გამოჩნდა. 

აღწერილია ტრილოგიაში:

* ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი (1955)
* სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ მოფრინდა (1962)
* სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ ოინბაზობს (1968)

ადაპტაციები
-----------

პერსონაჟები ბორის სტეპანცევის მიერ ილუსტრირებულ საფოსტო მარკაზე, 2012.
არსებობს კარლსონის თავგადასავლების რამდენიმე ეკრანიზაცია. შვედური მხატვრული ფილმი „მსოფლიოს საუკეთესო კარლსონი", გამოვიდა 1974 წელს. 2002 წელს გამოვიდა შვედური სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმიც. არსებობს შვედეთის/ფრგ-ს ერთობლივი ანიმაციური სერიალიც. 

საბჭოთა პერიოდში გამოვიდა ბორის სტეპანცევის ორი მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი („ბიჭუნა და კარლსონი", „კარლსონი დაბრუნდა"). კარლსონს ახმოვანებს ვასილი ლივანოვი, ხოლო ფრეკენ ჰილდურ ბოკს - ფაინა რანევსკაია. 

1971 მოსკოვის სატირის თეატრმა დადგა სპექტაკლი წიგნების მიხედვით, რომელშიც კარლსონის როლს განასახიერებდა სპარტაკ მიშულინი. გამოვიდა ტელესპექტაკლიც. როგორც სასცენო, ასევე ტელევერსიაში პერსონაჟის როლს ასრულებდა მიშულინი. ფრეკენ ბოკის როლში ორივე ვერსიაში იყო ტატიანა პელცერი.

კრიტიკა
-------

კარლსონის პიროვნული თვისებები წარსულში იმ პედაგოგთა და მშობელთა კრიტიკას იმსახურებდა, რომლებსაც სწამდათ, რომ ასეთი ქცევა გავლენას იქონიებდა ბავშვებზეც. კერძოდ, აკრიტიკებდნენ იმ ფაქტს, რომ კარლსონი არ სცემს პატივს უფროს პიროვნებებს, არ ენდობა და ეშინია ბავშვთა მომვლელების.

სქოლიო
------

1. ↑  Astrid Lindgren hade förebild i USA, *Dagens Nyheter*, 15 januari 2012.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ასტრიდ ლინდგრენის ნამუშევრები |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* *ლიონებერგელი ემილი*
* *მადიკენი*
* *ყაჩაღის ასული რონია*
* *ბიულერბიუელი ბავშვები*
* *მიო, ჩემო მიო*
* *ძმები ლომგულები*
* *ყველაზე საყვარელი და*
* *გულადი კაისა*
 |
|  |
| სერიები | 

|  |  |
| --- | --- |
| პეპი გრძელიწინდა | 
* *პეპი გრძელიწინდა* (1945)
 |
|  |
| კალე ბლუმკვისტი | 
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი* (1946)
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი რისკზე მიდის* (1951)
* *კალე ბლუმკვისტი და რასმუსი* / *მაწანწალა რასმუსი* (1953)
 |
|  |
| კარლსონი | 
* *ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი* (1955)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ მოფრინდა* (1962)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ ოინბაზობს* (1968)
 |

 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოლიაძე**. |

**ივანე გოლიაძე** (დ. 2 მაისი, 1875, სოფ. გომი, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 თებერვალი, 1963, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ცირკის მსახიობი, ეკვილიბრისტი, აკრობატი, ჯამბაზი, კლოუნი, ქართული საცირკო კოლექტივის ერთ–ერთი დამაარსებელი. პირველმა დაიწყო ველოსიპედით მავთულზე სიარული. რვა წლის ასაკიდან ცირკის მანეჟზე გამოდიოდა 1943 წლამდე. 1943–1952 წლებში იყო საოჯახო საცირკო დასის მხატვრული ხელმძღვანელი. 1952 წელს საბოლოოდ დატოვა ცირკი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. ეკვილიბრისტები და აკრობატები იყვნენ ასევე ივანე გოლიაძის მეუღლე — დარია, ვაჟი — ნიკოლოზი (საქართველოს სახალხო არტისტი, 1980), მანეჟზე გავიდა 1913 წლიდან, ქალიშვილი — ვერონიკა. ცირკის მანეჟზე გამოდიოდნენ აგრეთვე ნიკოლოზის მეუღლე ადა, მისი ძმისშვილი სოფიო, ნიკოლოზის შვილები: სვეტლანა (საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი, 1968), რაფაელა და თამარი. საგასტროლოდ იყვნენ ჩინეთში, ირანში, რუმინეთში, ბულგარეთში, იუგოსლავიაში და სხვ. მეორე მსოფლიო ომის დროს გოლიაძეებმა 1000-მდე კონცერტი გამართეს.

ლიტერატურა
----------

* *გვენცაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 85.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე გოლიაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იოზეფ ტისო** (სლოვაკ. Jozef Tiso; დ. 13 ოქტომბერი 1887, ბიტჩა — გ. 18 აპრილი 1947, ბრატისლავა) — სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკის პრეზიდენტი, თეოლოგი.

დაიბადა ქალაქ ბიტჩაში, სწავლობდა ჟილინის გიმნაზიაში, შემდეგ ნიტრის სემინარიაში, საიდანაც როგორც წარჩინებული მოსწავლე ვენის უნივერსიტეტში გააგზავნეს, რომელიც დაამთავრა 1910 წელს. ამის შემდეგ ერთხანს მსახურობდა მღვდლად, ხოლო პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო ავსტრია-უნგრეთის არმიის კაპელანი.

1918 წლიდან სლოვაკეთის სახალხო პარტიის წევრია, რომელიც ითხოვდა ავტონომიას ჩეხოსლოვაკიის ფარგლებში. 1925 წლიდან ჩეხოსლოვაკიის პარლამენტის წევრი, ხოლო 1927-1929 წლებში ჯანმრთელობის დაცვისა და სპორტის მინისტრია. 1938 წლიდან სახალხო პარტიის ლიდერია.

1939 წლის თებერვალში გერმანელმა პოლიტიკოსებმა დაიწყეს სლოვაკი პოლიტიკოსების დარწმუნება, რომ გამოეცხადებინათ დამოუკიდებლობა. 9 მარტს ჩეხოსლოვაკიის არმიამ დაიკავა სლოვაკეთის ტერიტორია და ტისო ჩამოაშორეს ხელისუფლებას. 13 მარტს ტისო მიიღო ჰიტლერმა და ფაქტობრივად იგი აღიარა მესამე რაიხის ქვეშევრდომი სლოვაკეთის პრეზიდენტად. 14 მარტს სლოვაკეთის პარლამენტმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ტისო გახდა პრემიერ-მინისტრი, ხოლო 26 ოქტომბრიდან — პრეზიდენტი.

იგი ანტისემიტურად იყო განწყობილი და 1942 წლის 15 მაისს ხელი მოაწერა კანონს ებრაელების დეპორტაციის შესახებ. 1945 წელს ტისო ბავარიაში გაიქცა, სადაც დააპატიმრეს და დააბრუნეს ჩეხოსლოვაკიაში. გაასამართლეს სამშობლოს ღალატის მუხლით და განაჩენი შეასრულეს 1947 წლის 18 აპრილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Tiso plaque controversy დაარქივებული 2009-04-15 საიტზე Wayback Machine.
* Slovak Jews fear campaign to make fascism respectable დაარქივებული 2019-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* Jozef Tiso - Slovak statehood at the bitter price of allegiance to Nazi Germany დაარქივებული 2008-01-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Йозеф Тисо

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სლოვაკეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* იოზეფ ტისო
 |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* მიხაილ კოვაჩი
* რუდოლფ შუსტერი
* ივან გაშპაროვიჩი
* ანდრეი კისკა
* ზუზანა ჩაპუტოვა
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ივანე**. |

**ივანე დიაკონი**, XI საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი. ჩვენს დრომდე მოაღწია მისმა ნამუშევარმა -  მარტვილის საწინამძღვრო ჯვარმა. მხატვრის ვინაობას გვამცნობს ჯვრის უკანა მხარეს გარე კონტურის შემოყოლებით მოთავსებული წარწერა.ჯვრის ზომაა 56x36 სმ. ფორმით ისეთივეა, როგორც სხვა ქართული საწინამძღვრო ჯვრები - ტარზე წამოცმული, უფრო გრძელი ქვემო მკლავითა და თანაბარი ზემო სამი მკლავით; მკლავების ბოლოები ფართოვდება და ყოველ კიდეში ფოთლოვანი ყუნწები აქვს გამობმული. წინა პირზე, შუაგულში, გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტე, ანგელოზების ფიგურები წელზემოთ, ჯვრის განივ მკლავებზე - იოანე და მარიანი, ზემო მკლავზე - ყოვლისმპყრობელი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა, ბასილი დიდისა და გრიგოლის ფიგურები წელზემოთ, ქვემოთ მკლავზე - წვეროსანი წმინდანის მთლიანი ფიგურა. ჯვრის უკანა მხარე დაფარულია ვირტუოზულად შესრულებული მცენარეული ორნამენტით. ივანე დიაკონი ქართული ოქრომქანდაკებლობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფეხურის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი ნამუშევარი სკულპტურული ჭედურობის თვალსაჩინო ნიმუშია.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 89, თბ. 1980
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გუგუნავა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ივანე (ჩითან) გუგუნავა** (დ. 24 მარტი, 1860, ლიტვინოვო — გ. 8 თებერვალი, 1919, მოსკოვი) — ქართველი მხატვარი, ფერმწერი, პეიზაჟისტი, პორტრეტისტი.

ბიოგრაფია
---------

მისი მამა, გიორგი ჩითანის ძე გუგუნავა იყო საიმპერატორო არმიის ოფიცერი, გრენადერების პოლკის პრაპორშჩიკი, დედა კი — სოფიო ნიკოლოზის ასული ანდრეევსკაია — წარმოშობით ლიტველი იყო. 1865 წელს გიორგი გუგუნავა არმიიდან დაითხოვეს თავისუფალი შეხედულებების გამო. ოჯახი საქართველოში გადავიდა საცხოვრებლად და ძიმითში, წინაპრების ოჯახში დასახლდა. გიორგი გუგუნავამ სასიყვარულო ურთიერთობა გააბა თავადის ქალ მაკა შალიკაშვილთან, რაც განქორწინებით დასრულდა. 1872 წელს სოფიო და ივანე რუსეთში გადავიდნენ. 12 წლის შეიყვანეს პეტერბურგის სამხედრო სასწავლებელში, შემდეგ კი უგამოცდოდ ჩარიცხეს პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1875-1880 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში. 1876 და 1877 წლებში სასწავლებელში მოწყობილ გამოფენაზე გუგუნავამ წარადგინა საქართველოს ბუნების ამსახველი პეიზაჟები და ეტიუდები. 1881–1886 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში სტუდენტობის პირველ წელს მიიღო ვერცხლის მედალი ნატურიდან შესრულებული ეტიუდისთვის. 1888 წელს მიიღო კლასგარეშე (თავისუფალი) მხატვრის წოდება. 1886-1887 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალთან „მსოფლიო ილუსტრაცია". 1891 წლამდე ცხოვრობდა პეტერბურგში. 1892 წელს გადავიდა მოსკოვში. იყო მოსკოვის მხატვართა ამხანაგობის წევრი, ასწავლიდა მე-5 ვაჟთა გიმნაზიაში. 1897–1901 წლებში მამის გარდაცვალების გამო ცოლ-შვილთან ერთად დაბრუნდა საქართველოში. 1901 წლიდან სიკვდილის ბოლომდე ცხოვრობდა მოსკოვში. მონაწილეობდა მოსკოვის მხატვართა ამხანაგობის (1901-1913, 1910, 1916, 1918), მხატვართა ახალი საზოგადოების (1910), მხატვრული დაჯგუფება „სრედას" (1918) და სხვა გამოფენებში, 1911 წელს მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო გამოფენაზე რომში.

დახატული აქვს საქართველოს ბუნების ამსახველი 100–ზე მეტი სურათი; მისი ძირითადი ნამუშევრებია: „შემოდგომის დილა" (1886), „ოკაზე" (1888), „წმიდა ეგორის დღეობა" (1890), „გურული ოდა" (1893, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), „ჩონგურზე დამკვრელი ქართველი ქალი" (1893, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), „სალომეს პორტრეტი" (1893, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), „პატარა სიმონ ჯახუტაშვილი" (1892–1893, ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი), „შემოღამება ბახვისწყალზე" (საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი); „პატარა მაკას პორტრეტი" (ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი);

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 172.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 289.
* *ფირალიშვილი ო.* „ივანე გუგუნავა, მივიწყებული მხატვრის კვალდაკვალ" — „ლიტერატურა და ხელოვნება", 1964 წ.
* ჟურნალი „საბჭოთა ხელოვნება" N5, 6 — 1956 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალინგსოსი** (შვედ. Alingsås) — ქალაქი შვედეთში, ვესტრა-გეტლანდის ლენში, თავისივე სახელწოდების კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს მდინარე სევეონზე. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 24 482 ადამიანს შეადგენს.

დაარსდა კალმარის ომების დამთავრების შემდეგ და ქალაქის სტატუსი 1619 წელს მიიღო. XVIII საუკუნის 20-იან წლებში ალინგსოსი ცნობილი ხდება ტექსტილის მსხვილი მანუფაქტურული წარმოებით, რომელიც შვედმა მეწარმე იუნასომ ალსტრემერომმა დააარსა.

ქალაქის ეკონომიკა ძველად ძირითადად ტექსტილის, ტანსაცმლისა და ზოგიერთი სახის საინჟინრო მანქანების წარმოებას ეყრდნობოდა, მაგრამ ეკონომიკა ახლა დივერსიფიცირებულია და მნიშვნელოვანი როლი მომსახურებისა და ვაჭრობის სექტორს უკავია.

ქალაქში გამოდის ლიბერალური გაზეთი „ალინგსოს ტიდნინგი" (*Alingsås Tidning*), რომელიც 1865 წელს დაარსდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური
**კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური** (გერმ. Karlsplatz Stadtbahn Station) — ვენის შტადტბანის ყოფილი სადგური. კარლსპლაცზე არსებული მიწისზედა შენობები არის არტ-ნუვოს კარგი ნიმუში. ის არის ვენის სეცესიონის სახელით ცნობილი კულტურიული მოძრაობის შედეგი. შენობების არქიტექტურა ეკუთვნით ოტო ვაგნერს[1] და იოზეფ მარია ოლბრიხს. სხვა სადგურებისგან განსხვავებით, ისინი გაკეთებულია რკინის ჩარჩოთი და მარმარილოთია მოპირკეთებული. ეს შენობები იმ პერიოდის ყველაზე თანამედროვე ნაგებობებს წარმოადგენდნენ[2] არქიტექტურის კრიტიკოსი და და პოეტი ფრიდრიხ ახლიაიტნელი მატ შემდეგ ნაირად ახასიათებს: „...ამ ორის სადგურის შენობებში ვაგნერმა მიაღწია უმაღლეს მწვერვალს: პოეტურობასა და ფუნქციონალურობაში, კონსტრუქციასა და დეკორაციაში, სადაც მძიმე რაციონალურობა კონკურენციაში შედის თითქმის სეპარატისტულ დეკორაციაში."

სადგური 1899 წელს *Akademiestraße*-ს სახელით გაიხსნა. როდესაც 1981-ში შტადტბანი გადაკეთდა U-Bahn-ად, დაიგეგმა ამ სადგურების დაშლა, თუმცა საზოგადოებბის მოთხოვნის გამო შენობების შენარჩუნება გადაწყდა. ორივე შენობა დაიშალა, აღდგა და U-Bahn-ის ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ ისევ აეწყო ორი მეტრით მაღლა ვიდრე თავიდან იდგნენ. ერთი შენობა ვენის მუზეუმის საგამოფენო სივრცედ გამოიყენება, ხოლო მეორე კაფედ.

ლიტერატურა
----------

* **^** \* *"Architecture in Austria in the 20th and 21st Centuries".* Ed. Gudrun Hausegger. Basel, SW: Birkhäuser Verlag, 2006. ISBN 3-7643-7694-5
* **^** \* Borsi, Franco, and Ezio Godoli. *"Vienna 1900 Architecture and Design".* New York, NY: Rizzoli International Publications, Inc. 1986. ISBN 0-8478-0616-2
* **^** \* Arnanson, Harvard H. *"History of Modern Art".* Ed. Daniel Wheeler. 3rd ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, Inc. 1986. ISBN 0-13-390360-5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Mary Ann Sullivan. Subway Pavilion, Karlsplatz.
2. ↑   (2000) *Vienna Museum Guide*.  Pichler Verlag. ISBN 3-85058-177-2.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვეფხვაძე**. |

**ივანე ალექსის ძე ვეფხვაძე** (დ. 25 იანვარი, 1888, თბილისი — გ. 13 იანვარი, 1971, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სახალხო მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქალაქო სასწავლებელი და ხელი მოჰკიდა მხატვრობას. აკადემიური განათლება გვიან მიიღო. გიგო გაბაშვილის დახმარებით 1927 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. შემოქმედების დაწყებით პერიოდში გატაცებული იყო ძველი თბილისის პეიზაჟებით, რომელშიც აშკარად იგრძნობოდა ნატურალიზმის ნიშნები.

ივანე ვეფხვაძის პირველი ნამუშევრები გამოჩნდა ქართველ მხატვართა საზოგადოების მიერ მოწყობილ გამოფენაზე. აქედან მოყოლებული იგი რესპუბლიკური გამოფენების მუდმივი მონაწილეა. მას დიდი დამსახურება მიუძღვის ჩვენში პორტრეტული და ისტორიულ-რევოლუციური ჟანრის განვითარებაში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია „გენერალ-პოლკოვნიკი კ. ლესელიძე", „სვანეთის მთებში", „სამგორის მშენებლობაზე" და სხვა. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ელისაბედ გიორგის ასული დემუროვა** (დ. 22 ივნისი, 1896, თბილისი — გ. 11 დეკემბერი, 1988, იქვე).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 386-387.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 151, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ვეფხვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იტაჩი უჩიჰა** (იაპონ. うちは イタチ) — ნარუტოს სერიის პერსონაჟი, სასკე უჩიჰას ძმა, რომელმაც ტობის (უჩიჰა ობიტოს) დახმარებით პრაქტიკულად გაანადგურა უჩიჰას კლანი და ცოცხალი დატოვა მხოლოდ მისი უმცროსი ძმა. საბოლოოდ ირკვევა, რომ მან ეს გააკეთა კონოჰას უხუცესების ბრძანებით, ქვეყანაში ომის აცილების მიზნით. ფლობს ცეცხლის სტიქიას და უნიკალურ გენძიუცუს: ცუკუიომი, კოტოამაცუკამი. მუშაობს ჰოშიგაკი კისამესთან ერთად. მოკლულია სასკეს მიერ, რის შემდეგაც მისი ძალის ნაწილი გადაეცა სასკეს.

ბიოგრაფია
---------

სასკესთან ბრძოლაში იტაჩი მოკვდა უცნობი ავადმყოფობით, რომლითაც ის ბოლო რამდენიმე წელი იყო დაავადებული. თავისი სიცოცხლის ბოლო წამებში მან ყველა თავისი ძიუცუ გადასცა სასკეს თვალებს, რათა იგი დაეცვა ტობისთან შეხვედრისას. ბრძოლამდე მან მოინახულა ნარუტო და გადასცა მას თავისი ძალის ნაწილი, რადგან იმ შემთხვევაში, თუ სასკე გადაწყვეტდა კონოჰის განადგურებას ნარუტოს შეძლებოდა მისი შეჩერება.

როგორც მადარა (ტობი) ამბობს, იტაჩი იყო კარგი პიროვნება, რომელსაც სურდა გადაერჩინა არა მარტო თავისი ძმა, არამედ მთელი სამყაროც. იტაჩიმ ოთხი წლის ასაკში გადაიტანა შინობის მესამე მსოფლიო ომი და დასახლების უსაფრთხოება მისთვის ყველაზე მთავარი იყო. იტაჩის ნამდვილი ისტორია იცოდა მხოლოდ ოთხმა ადამიანმა, ესენი იყვნენ: მესამე ჰოკაგე და მისი მრჩევლები - ჰომურა, კოჰარუ და დანზო. იტაჩის სურდა, რომ სიმართლე მის შესახებ ყოფილიყო დაფარული. რაც მოხდა იმ ღამეს, გაკეთებული იყო კონოჰის მმართველების ბრძანებით. იმ ღამეს იტაჩი გამოემშვიდობა წარსულ ცხოვრებას. კონოჰის ბრძანებით იტაჩი ჯაშუშობდა უჩიჰას კლანში და შეატყობინა ჰოკაგეს იმ გადატრიალების შესახებ, რომელსაც ამზადებდა უჩიჰას კლანი. ეს გადატრიალება წამოიწყებდა ახალ ომს და იტაჩი წავიდა კლანის განადგურებაზე, რათა დაეცვა კონოჰა, მაგრამ ვერ შეძლო, მოეკლა თავისი უმცროსი ძმა - სასკე. მას მერე, რაც მესამე ჰოკაგეს სთხოვა, დაეცვა სასკე დანზოსგან, დატოვა სოფელი. იტაჩიმ იმ საღამოსვე იცოდა, რომ საკუთარი ძმის ხელით მოკვდებოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია Naruto Wikia-ში


|  |  |
| --- | --- |
| ნარუტო | *ეს სტატია ნარუტოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ივანე დავითაია** (დ. 20 მაისი, 1935, მარტვილი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960–1962 წლებში იყო ჭიათურის მარგანტრესტის მედიკო–სანიტარული სამსახურის ექიმი–ქირურგი. 1963–1965 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ტოპ. ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის კათედრის ასპირანტი. 1966–1970 წლებში რკინიგზის თბილისის საავადმყოფო–პოლიკლინიკური გაერთიანების ქირურგი, პარალელურად ქალაქის №4 საავადმყოფოს ქირურგი–ორდინატორი, 1970–1972 წლებში გეგეჭკორის რაიონის ქირურგ. 1973–1980 წლებში მეცნიერებათა აკადემიის ალ. ნათიშვილის სახელობის ექსპერიმენტული მორფოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომელი. 1980 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის ასისტენტი და დოცენტი. ავტორია 42 სამეცნიერო ნაშრომის, ერთი მონოგრაფიის, ერთი გამოგონების და სამი მეთოდური წერილის. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ადამიანის გულის გვირგვინოვანი არტერიების კალაპოტის მორფომეტრიული თავისებურებანი დაბერების პროცესში."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 86

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე დავითაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იდრის დები იტნო** (ფრანგ. Idriss Déby Itno; დ. 26 იანვარი, 1952, ფადა, ჩადი — გ. 20 აპრილი, 2021) — ჩადის სახელმწიფო, სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 1990-2021 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

იდრის დები დაიბადა 1952 წელს, მიეკუთვნება ზაგავის ეთნიკურ ჯგუფს.

სამხედრო გადატრიალება
---------------------

1989 წელს ქვეყანაში სამხედრო გადატრიალების მცდელობა იყო, რომელსაც მეთაურობდა შინაგან საქმეთა მინისტრი ბრაჰიმ იტნო და მისი სამხედრო მრჩევლები: ჰასან ჯამუსი და იდრის დები. იტნო დააპატიმრეს, ჯამუსი მოკლეს, ხოლო იდრის დები ქვეყნიდან გაიქცა და მომდევნო წელს იერიში წამოიწყო ჰაბრეს ხელისუფლების წინააღმდეგ.

1990 წლის ბოლოს, იდრის დების ხელმძღვანელობით მოქმედმა ჩადის ეროვნული ხსნის მოძრაობის შეიარაღებულმა ძალებმა აღმოსავლეთ ჩადში მდებარე ქალაქი აბეშე დაიკავეს. 1 დეკემბერს ჰისენ ჰაბრე ჯერ კამერუნში გაიქცა, შემდეგ კი სენეგალში გადავიდა. ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა იდრის დები, რომელიც მომდევნო წლებში 4-ჯერ იქნა არჩეული აღნიშნულ თანამდებობაზე.

გარდაიცვალა 2021 წლის 20 აპრილს ქვეყნის ჩრდილოეთში, აჯანყებულების წინააღმდეგ გამართული საბრძოლო მოქმედებების დროს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იდრის დების ბიოგრაფია, ენციკლოპედია ბრიტანიკა.
* იდრის დების ბიოგრაფია cidob.org-ზე დაარქივებული 2011-12-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ჩადის პრეზიდენტი, იდრის დები იტნო გარდაიცვალა. imedinews.ge (2021-04-20).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-20. ციტირების თარიღი: 2021-04-20
2. ↑  Переизбранный на шестой срок президент Чада умер от боевых ранений. ТАСС (2021-04-20). ციტირების თარიღი: 2021-04-20
**კარლსრუე** (გერმ. Karlsruhe) — ქალაქი გერმანიაში, მდინარე რაინის მახლობლად (უკავშირდება არხით), ბადენ-ვიურტემბერგის მხარეში. 285,812 ათ. მცხოვრები (2006). დიდი სატრანსპორტო კვანძი, სამდინარო ნავსადგური. გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის საწვავის განმანაწილებელი ცენტრი (ნავთობი კარლსრუეში მიდის მარსელიდან წყლის გზითა და ნავთობსადენით). ნავთობსახდელი ქარხანა, სატრანსპორტო და ელექტრო მანქანათმშენებლობა, ლითონდასამუშავებელი, ქიმიური, პოლიგრაფიული, კვების მრეწველობა. კარლსრუედან 10 კმ-ზე არის ატომური კვლევის ცენტრი (ლეოპოლდსჰაფენი). უნივერსიტეტი, სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო აკადემია, ბადენის მხარის მუზეუმი (სიძველეთა კოლექცია), სამხატვრო მუზეუმი.

ქალაქი გაშენებულია რადიალურ-წრიული გეგმით. ბაროკოს სტილის სასახლიდან (1752-82, არქიტექტორი ლ. ფ. დე ლა გეპიერი, ფ. ა. კესლაუ) ჩრდილოეთისკენ მარაოსებრ იშლება საპარკო ხეივნები, ხოლო სამხრეთისკენ - ქალაქის ქუჩები. XIX საუკუნის I მესამედში არქიტექტორმა ფ. ვაინბრენერმა კარლსრუეში ააგო კლასიცისტური შენობები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Map of Karlsruhe
* List of English websites დაარქივებული 2014-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* City wiki of Karlsruhe (English and German)
* Karlsruhe Nuclide Chart


|  |  |
| --- | --- |
| გერმანიის დროშა | *ეს სტატია გერმანიისა და გერმანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თუმანიშვილი**. |

**ივანე ალფონსის ძე თუმანიშვილი** (დ. 1884, გორი — გ. 17 სექტემბერი, 1937) — ქართველი თავადაზნაური, იურისტი და დიპლომატი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა კათოლიკეთა ოჯახში. მამა — ალფონს თუმანიშვილი, დედა — ვერონიკა ზუბალაშვილი, (თბილისის სტეფანე ზუბალაშვილის სახელობის ბავშთა საავადმყოფოს ე.წ. „არამიანცი" დამაარსებელთა შთამომავალი).

იურიდიული განათლება პარიზში, სორბონას უნივერსიტეტში მიიღო. XX საუკუნის 20-იან წლებში მუშაობდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატის დიპლომატიური განყოფილების გამგედ. უკანასკნელ წლებში ცხოვრობდა აჭარის რეგიონის სოფელ მახუნცეთში, სადაც მუშაობდა აჭარისწყლის ჰესის სამმართველოში. ჰყავდა მეუღლე მართა ვაჩნაძე და ქალიშვილი ვერონიკა. (შემდგომში თბილისის ცენტრალური სამუსიკო სკოლის „ნიჭიერთა ათწლედის" დამსახურებული პედაგოგი). 1937 წლის 26 თებერვალს ე.წ. ფაშისტური აგიტაციის ბრალდების საფუძველზე დაპატიმრებულ იქნა ქალაქ ბათუმში, ხოლო 1937 წლის 17 სექტემბერს მიესაჯა სასჯეილის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა. განაჩენი იმავე დღეს შესრულდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამხედრო კოლეგიის მიერ. განაჩენი ხელმოწერილია სტალინის, მოლოტოვის, კაგანოვიჩის მიერ. ივანე თუმანიშვილის საფლავის ადგილსამყოფელი უცნობია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თუმანიშვილი ივანე ალფონსის ძე
შეფერადებული მიკრო სურათი რომელიც აჩვენებს მალარიის სპორების მიდგუტში შეჭრას
**ინფექციური დაავადებები** — გადამდები დაავადებები. ორგანიზმში მაავადებელი აგენტის შეჭრით გამოწვეული დაავადებები. რომელთა საერთო ძირითადი ნიშანი ის არის, რომ დაავადება ავადმყოფის ან ინფექციამატარებლისაგან შეიძლება გადაედოს ჯანმრთელ ადამიანს. ინფექციური დაავადებები იმით განსხვავდება არაინფექციური დაავადებებისაგან, რომ ინფექციული დაავადებათა დროს როგორც ორგანიზმს, ისე მაავადებელ აგენტს აქვს გარკვეული ბიოლოგიური აქტივობა. პათოგენური მიკროორგანიზმის მოქმედების შედეგად ვითარდება რთული პროცესი, რომლის თავისებურებებს განსაზღვრავს დაავადების გამომწვევი და ორგანიზმის ფიზიოლოგიური მდგომარეობა. ინფექციის წყარო შეიძლება იყოს ავადმყოფი, გამოჯანმრთელებული ადამიანი (რომელიც რამდენიმე კვირის მანძილზე კიდევ გამოყოფს დაავადების გამომწვევებს, მაგ. დიფთერიის, კუჭნაწლავის ინფექციის და სხვა დროს) და ინფექციის მატარებელი. ინფექციური დაავადებათა დროს პათოლოგიური პროცესი ჩვეულებრივ კანონზომიერად ვითარდება და გამოიყოფა შემდეგი ეტაპები: 

1. დასნებოვნების მომენტი, ე. ი. დაავადების გამომწვევის შეჭრა ორგანიზმში;
2. ფარული (ლატენტური) ანუ ინკუბაციური პერიოდი - დასნებოვნების მომენტიდან დაავადების პირველი სიმპტომების გამოვლენამდე;
3. წინამორბედების (პროდრომული) პერიოდი, რომელსაც თან ახლავს საერთო სისუსტე, უგუნებობა, თავის ტკივილი, ტემპერატურის უმნიშვნელო მომატება და სხვა;
4. დაავადების განვითარების პერიოდი - დაავადების დამახასიათებელი ნიშნების გამოვლენა;
5. დაავადების სრული სურათის ჩამოყალიბების პერიოდი;
6. დაავადების ჩამთავრების პერიოდი, როდესაც თანდათანობით (ლიზისი) ან უეცრად (კრიზისი) ეცემა სხეულის ტემპერატურა და ქრება კლინიკური ნიშნები;
7. გამოჯანსაღების (რეკონვალესცენციის) პერიოდი. ინფექციური დაავადებათა გადატანის შემთხვევაში უმეტეს შემთხვევაში ვითარდება იმუნიტეტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 183.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კერესელიძე**. |

**ივანე ივანეს ძე კერესელიძე** (დ. 10 ნოემბერი, 1829, თბილისი — გ. 21 დეკემბერი, 1892, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პოეტი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ივანე ივანეს ძე კერესელიძე დაიბადა თბილისში, 1829 წლის 10 ნოემბერს. 1850 წელს დაამთავრა თბილისის I გიმნაზია, სადაც დაიწყო ლექსების წერა, გაეცნო ბეჭდვის საქმეს, მონაწილეობდა დრამატული დასის საქმიანობაში. 1851 წელს სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა მიიწვია ზუგდიდში შვილების აღმზრდელ–მასწავლებლად და გულუხვადაც დაასაჩუქრა; ეს ქონება კერესელიძემ ქართული კულტურის სასარგებლოდ გამოიყენა. თბილისში დაბრუნებულმა კერესელიძემ დაიწყო ბრძოლა თეატრის გადასარჩენად, მაგრამ ამაოდ — 1856 წელს თეატრმა არსებობა შეწყვიტა.

ლიტერატურული ჟურნალის დაარსებაზე კერესელიძე გიმნაზიაში სწავლის დროიდან ოცნებობდა, ხოლო 1853–იდან სათავეში ჩაუდგა ფართო მოსამზადებელ საზოგადოებრივ მოძრაობას. რამდენიმე წლის დაჟინებული ცდის შედეგად შეძლო მოეპოვებინა ჟურნალის გამოცემის ნებართვა, რომელიც ოფიციალურად გიორგი ერისთავის „ცისკრის" განახლებული გამოცემა უნდა ყოფილიყო, ფაქტობრივად კი სრულიად განსხვავებული ახალი ტიპის ჟურნალი გამოვიდა, რომლის უცვლელი რედაქტორ–გამომცემელი 18 წლის განმავლობაში (1857–75) თავად იყო.

კერესელიძე უაღრესად ნაყოფიერი მწერალი იყო, რადგან იძულებული იყო ძალიან ბევრი ეწერა თავისი ჟურნალის შესავსებად. ზოგიერთი მისი ლექსი პატრიოტულ–სოციალური ლირიკის შესანიშნავი ნიმუშია, მაგ.: „შემიყვარდა ეგ ხმა ტკბილი", „ჩემო თვალის სინათლევ", რომლებიც პოპულარულ სიმღერებად იქცა, მან ერთგვარი წვლილი შეიტანა აგრეთვე დრამატურგიისა და პროზის განვითარებაში, ხოლო როგორც პუბლიცისტი, იგი ფელეტონის მამამთავრად ითვლება საქართველოში (მაგ. „სალაყბო ფორცლები", „მგზავრის წიგნები" და სხვა). კერესელიძე მიზნად ისახავდა ბატონყმობის იდეურ–ზნეობრივი საფუძვლების გაკიცხვას, ცდილობდა მკითხველისათვის დაენახვებინა გლეხთა ადამიანური ღირსებანი. ჟურნალ „ცისკრის" დამატებიდან გამოყო დამოუკიდებელი ჟურნალი „გუთნის დედა" (1873), უშვებდა გაზეთ „ცისკარს" (1887), 70–იანი წლებიდან კერესელიძის მატერიალური მდგომარეობა გაუარესდა. ჟურნალი „ცისკარი" დროის მაჯისცემას ჩამორჩა, იგი ცხარე პოლემიკის სარბიელი გახდა. კერესელიძეს ჟურნალის შესანარჩუნებლად განუწყვეტლად უხდებოდა ჩადგომა ძველ და ახალ თაობებს შორის, რითაც ბევრი პირადი მტერი გაიჩინა. მისი მძიმე მოღვაწეობის ზნეობრივი საფუძველი იყო ღრმა პატრიოტული და მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის გრძნობა.

თბილისში, კერძოდ კი ვაკეში, არის ივანე კერესელიძის სახელობის ქუჩა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ხომერიკი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 475.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 213, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ივანე კერესელიძე***

* 

* ივანე კერესელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ივანე კერესელიძე — ცხოვრება, მოღვაწეობა
**ივანე იაკოვლევი** რუს. Яковлев, Иван Яковлевич(დ. 25 აპრილი, 1848, კოშკი-ნოვოტიმბაევო, ბუინის მაზრა, ციმბირის გუბერნია, — გ. 23 ოქტომბერი, 1930, მოსკოვი) — ჩუვაში განმანათლებელი, მართლმადიდებელი მისიონერი, პედაგოგი, სახალხო სკოლების ორგანიზატორი. 

დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. მიუხედავად უსახსრობისა, დიდი ნიჭის წყალობით მან შეძლო ჯერ გიმნაზიის, შემდეგ კი ყაზანის უნივერსიტეტის დამთავრება. ჯერ კიდევ გიმნაზიაში სწავლისას მშობლიური სოფლებიდან გამოიძახა ოთხი ჩუვაში მოზარდი და თავის ხარჯზე ასწავლა მათ. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ივანე იაკოვლევი დაინიშნა ყაზანის სასწავლო ოლქის ჩუვაშური სკოლების ინსპექტორად, პარალელურად კი მის მიერვე სიმბირსკში დაარსებული ჩუვაშური სამასწავლებლო სკოლის ინსპექტორად. ამ სკოლის ძირითად ბირთვს სწორედ ის ოთხი ახალგაზრდა შეადგენდა, რომლებსაც ივანე იაკოვლეკმა საკუთარ ხარჯზე ასწავლა. ივანე იაკოვლეკმა შექმნა ჩუვაშური დამწერლობა ჩუვაშური ლიტერატურული ენა, გამოსცა ჩუვაშური ანბანი და შეიმუშავა ჩუვასურ სკოლაში მშობლიური და რუსული ენების სწავლების მეთოდიკა. გარდა ამისა, ის ეწეოდა დიდ მთარგმნელობით მოღვაწეობას, რითაც ჩუვაშ ხალხს აცნობდა რუსული ლიტერატურისა და მეცნიერების კლასიკოსებს. დიდ წარმატებას მიაღწია იაკოვლეკმა როგორც პედაგოგიკისა და ლოგიკის მასწავლებელმა. მთავარ ყურადრებას ის უთმობდა მოსწავლეთა შეიარაღებას სწორი, ლოგიკური მსჯელობის ხელმძღვანელობით, ამ საქმეში მას მხარს უჭერდა პირადი მეგობარი, სიმბირსკის გუბერნიის სახალხო სკოლის დირექტორი ი.ნ. ულიანოვი.

ლიტერატურა
----------

* პედაგოგიკის ისტორია თბ, 1988.
ASCII კოდით ჩაწერილი სიტყვა : ვიკიპედია.
**ინფორმაციის** პირველადი მნიშვნელობა არის რაიმე ცნობა, შეტყობინება (informatio ლათინურად ნიშნავს „განმარტებას, გადმოცემას"), რომელიც ადამიანის მიერ გადაიცემა სიტყვიერი, წერილობითი ან სხვა საშუალებით (პირობითი სიგნალები, ტექნიკური საშუალებები და სხვა). 

ინფორმაცია ფართო მნიშვნელობის მქონე ცნებაა, რომელიც კონტექსტის შესაბამისად შეიძლება ნიშნავდეს:

* მიღებულ ცოდნას რაიმე განსაზღვრული ფაქტის ან მოვლენის შესახებ (ახალი ამბავი: პოლიტიკური, კრიმინალური, საყოფაცხოვრებო);
* საუბრით, სწავლით ან კვლევით შეძენილ ცოდნას;
* ცნობის გადაცემის მოქმედებას ან ფაქტს;
* სპეციალური (მაგ. საიდუმლო) ცნობების შეგროვება-გადაცემას;
* მონაცემის მნიშვნელობას ანუ გადაცემული ცნობის შინაარსს.

XX საუკუნის შუა წლებიდან ის სამეცნიერო ტერმინი გახდა, რომელიც გულისხმობს ცნობების გაცვლას ადამიანებს შორის, ადამიანსა და ავტომატს შორის, ავტომატებს შორის, ასევე სიგნალების გაცვლას მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროში, თვისებების გადაცემას უჯრედიდან უჯრედისათვის, ორგანიზმიდან ორგანიზმისათვის. ინფორმაცია კიბერნეტიკის ერთ-ერთი ძირითადი ცნებაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აბსტრაქცია
* კიბერნეტიკა
* ინფორმაციის თეორია

ლიტერატურა
----------

* Alan Liu (2004). The Laws of Cool: Knowledge Work and the Culture of Information, University of Chicago Press
* Bekenstein, Jacob D. (2003, August). Information in the holographic universe. *Scientific American*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინფორმაცია***

* Semantic Conceptions of Information
**ივანე ბესარიონის ძე კაჭარავა** (დ. 5 სექტემბერი [ძვ. სტ. 24 აგვისტო], 1894, საჭილაო, — გ. 4 მაისი 1977, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955). გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1944). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

ბიოგრაფია
---------

1914 წელს დაამთავრა ფოთის გიმნაზია. 1914-1917 წლებში სწავლობდა კიევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე საბუნებისმეტყველო განხრით, მაგრამ მძიმე სოციალურ-პოლიტიკური პირობებისა და მატერიალური ხელმოკლეობის გამო აქ მხოლოდ სამ წელიწადს დაჰყო, შემდგომი სამი წლის მანძილზე აბაშის გიმნაზიაში მათემატიკას ასწავლიდა. 1921 წელს გააგრძელა შეწყვეტილი სწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ისევ საბუნებისმეტყველო განხრით. პარალელურად კი საქართველოს მუზეუმში პრეპარატორად მუშაობდა. 

1924 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი. ალექსანდრე ჯანელიძის რეკომენდაციით უნივერსიტეტში დატოვეს ახლად ორგანიზებულ გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის კათედრაზე პროფესორობისათვის მოსამზადებლად. 1925 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ალექსანდრე ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში. 1969 წლიდან ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის პალეოგენური ნალექების პალეონტოლოგიისა და სტრატიგრაფიის განყოფილებას. 

ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. კაჭარავას შრომები ძირითადად შეეხება პალეოგენური ნალექების სტრატიგრაფიას და მათში განამარხებულ ფაუნას. პირველი სამეცნიერო ნაშრომი 1926 წელს გამოაქვეყნა, რომელიც სამეგრელოს გეოლოგიურ აგებულებას მიეძღვნა. შემდგომ წლებში იკვლევდა დასავლეთ საქართველოს ნეოგენურ ნალექებს. მან დაადგინა ჩოკრაკული და კარაგანული სართულების ნალექები სამეგრელოსა და რაჭაში. აღსანიშნავია მისი მონოგრაფია „რაჭა-ლეჩხუმის აუზი და მოსაზღვრე რაიონები პალეოგენის დროს", რომელიც 1944 წელს გამოქვეყნდა. ეს იყო მისი სადოქტოროდ წარდგენილი ნაშრომი. ავტორია 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა. 

საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, „საპატიო ნიშნის" ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

თხზულება
--------

* რაჭა-ლეჩხუმის აუზი და მოსაზღვრე რაიონები პალეოგენის დროს, «გეოლოგიური ინსტიტუტის შრომები. გეოლოგიური სერია», 1944, ტ. 2.

ლიტერატურა
----------

* *ჭელიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 445.
* ჭელიძე გ. აკად. ი. კაჭარავას დაბადების 80 წლისთავის გამო, «მეცნიერება და ტექნიკა», 1974, № 11.
**ივანე ვაშაყმაძე** (დ. 1901, ახალსაყდარი, — გ. 29 ივნისი, 1937) — ქართველი ფილოსოფოსი, ბოლშევიკი რევოლუციონერი. 1930-31 წლებში იყო საქართველოს პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ახალსაყდარში. დაამთავრა ჯერ სოფლის ორკლასიანი, შემდეგ ოზურგეთის დაწყებითი სასწავლებელი და ჰუმანიტარული ტექნიკუმი. 1917 წლიდან იყო ბოლშევიკური პარტიის წევრი. 1919 წელს ხელმძღვანელ როლს ასრულებდა გურიის კომკავშირის ორგანიზაციის დაარსებაში.

საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ვაშაყმაძე პარტიულ-კომკავშირულ მუშაობას ეწეოდა: იყო დუშეთისა და ახალსენაკის კომკავშირის სამაზრო კომიტეტების მდივანი. 1923 წელს მოსკოვში გაგზავნეს სწავლის გასაგრძელებლად. 1926 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, კომუნისტური აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა. მუშაობდა იმავე ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომლად და ისტორიული მატერიალიზმის სექციის სწავლულ მდივნად. პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა მოსკოვის უმაღლეს სასწავლებლებში, კითხულობდა დიალექტიკური და ისტორიული მატერიალიზმის კურსს.

1930 წელს ვაშაყმაძე დანიშნეს საქართველოს პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორად. ამ თანამდებობაზე ის 1931 წლის სექტემბრამდე იმყოფებოდა. სხვადასხვა დროს იგი მუშაობდა საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისრის მოადგილედ, კიროვის სახელობის ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტის დირექტორად; 1934 წელს აირჩიეს საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის პრეზიდიუმის წევრად. მისი რედაქტორობით ქართულ ენაზე დასტამბულია მარქსის, ენგელსისა და ლენინის შრომები; არაერთი გამოკვლევა აქვს გამოქვეყნებული დიალექტიკური და ისტორიული მატერიალიზმის საკითხებზე. იყო ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

დახვრიტეს 1937 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 200.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თსუ-ის რექტორები |
| --- |
|  |
| 
* პეტრე მელიქიშვილი (1918-1919)
* ივანე ჯავახიშვილი (1919-1926)
* თევდორე ღლონტი (1926-1928)
* მალაქია ტოროშელიძე (1928-1930)
* ივანე ვაშაყმაძე (1930-1931)
* ალექსანდრე ერქომაიშვილი (1931-1932)
* ლევან აღნიაშვილი (1933-1935)
* კარლო ორაგველიძე (1935-1937)
* გიორგი კიკნაძე (1937-1938)
* დავით ყიფშიძე (1938-1942)
* ალექსანდრე ჯანელიძე (1942-1945)
* ნიკო კეცხოველი (1945-1953)
* ილია ვეკუა (1953)
* ერმილე ბურჭულაძე (1953-1954)
* ვიქტორ კუპრაძე (1954-1958)
* გიორგი ძოწენიძე (1958-1959)
* ევგენი ხარაძე (1959-1966)
* ილია ვეკუა (1966-1972)
* დავით ჩხიკვიშვილი (1972-1980)
* ვაჟა ოკუჯავა (1980-1985)
* ნოდარ ამაღლობელი (1985-1991)
* თამაზ გამყრელიძე (1991)
* ოთარ ჯაფარიძე (1991)
* როინ მეტრეველი (1991-2004)
* რუსუდან ლორთქიფანიძე (2004-2006)
* გიორგი ხუბუა (2006-2010)
* ალექსანდრე კვიტაშვილი (2010-2013)
* ვლადიმერ პაპავა (2013-2016)
* გიორგი შარვაშიძე (2016–2022)
* ჯაბა სამუშია (2022-დან)
 |

 |
**ინფორმატორი** (ინგლ. The Informer) − ჯონ ფორდის 1935 წლის მხატვრული ფილმი. დაფუძნებულია ირლანდეიელი მწერლის, ლიამ ო'ფლერტის ამავე სახელწდების რომანზე. ფილმი მოიწონეს როგორც კრიტიკოსებმა, ასევე მაყურებლებმა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მოქმედება ვითარდება ერთი ღამის განმავლობაში დუბლინში, 1922 წელს. მთავარი გმირია ჯაიპო, რომელიც აჯანყებას დაასმენს.

გადაღება
--------

ჯონ ფორდი ხუთი წლის მანძილზე ცდილობდა გადაღების უფლების მოპოვებას. მან ფილმში ირლანდელი მსახიობები გადაიღო, ხოლო მთავარი როლის შემსრულებლად ამერიკელი ვიქტორ მაკლალენი მიიწვია.

ჯილდოები
--------

**ოსკარი**

1. საუკეთესო რეჟისორი: ჯონ ფორდი
2. საუკეთესო მსახიობი კაცი: ვიქტორ მაკლალენი
3. საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი: დადლი ნიკოლსი
4. საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: მაქს შტაინერი

გარდა მიღებული ჯილდოებისა, ფილმი ასევე ნომინირებული იყო საუკეთესო სურათისა და საუკეთესო მონტაჟის კატეგორიებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინფორმატორი (1935 წლის ფილმი)***

* 

* „The Informer" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)