recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2** მიიღეს 1946 წლის 30 იანვარს. რეზოლუციის მიხედვით მოუწოდეს ირანსა და სსრკ-ს მშვიდობიანად გადაეწყვიტათ მათ შორის არსებული კრიზისი. უშიშროების საბჭომ მოუწოდა ქვეყნებს მიემართათ მოლაპარაკებებისათვის ნებისმიერ დროს.

რეზოლუცია მიიღეს ერთხმად.

წინაპირობა
----------

კონფლიქტის საფუძველი გახდა ირანის მიერ 1942 წელს დადებული შეთანხმება, რომლის მიხედვით ბრიტანულ და საბჭოთა ჯარებს შეეძლოთ ირანში დისლოცირება გერმანელთა თავდასხმისგან ირანული ნავთობის საბადოების დაცვის მოტივით. ამერიკის შეერთებული შტატების ჯარი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ ასევე შევიდა ქვეყანაში. 1942 წლის ხელშეკრულების პირობის მიხედვით, უცხო ქვეყნის ყველა ჯარისკაცს უნდა დაეტოვებინა ირანი ომის დასრულებიდან ექვსი თვის მანძილზე. შეთანხმების მიუხედავად გაერთიანებულმა სამეფომ, შეერთებულმა შტატებმა და საბჭოთა კავშირმა ირანის ნავთობის საბადოების ექსპლუატაცია დაიწყეს.

ჰარი ტრუმენის პრეზიდენტად არჩევას ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ უფრო ხისტი პოლიტიკის გატარება მოჰყვა. მოსკოვმა ირანში ამბოხებულების მხარდაჭერა და მათი დახმარებით ირანის მთავრობის ჩამოგდების მცდელობა დაიწყო, რათა ამ გზით რეგიონში გავლენა შეენარჩუნებინა. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სარჩელით მიმართა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას, რაც კრიზისის დაწყების მომენტად ითვლება.

შედეგი
------

უცხო ქვეყნის ჯარების საბოლოო გაყვანის თარიღად 1946 წლის 2 მარტი გამოცხადდა, თუმცა საბჭოთა ძალები ქვეყანაში ამ თარიღის შემდეგაც რჩებოდნენ. საბოლოოდ, საბჭოთა არმიამ ირანი 1946 წლის 25 მარტს დატოვა, მას შემდეგ, რაც ირანმა და საბჭოთა კავშირმა შეთანხმებას მიაღწიეს. ირანმა საბჭოთა კავშირს, ძალების გაყვანის სანაცვლოდ, ნავთობის საბადოების ექსპლუატაციის უფლება დართო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეჰაბადის რესპუბლიკა
* აზერბაიჯანის სახალხო რესპუბლიკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Text of Resolution at UN.org

სქოლიო
------

1. ↑  Soviets announce withdrawal from Iran.
2. ↑  Anglo-Soviet-Iranian Treaty of 1942. ციტირების თარიღი: 2022-05-22

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
1946 წელს მიღებული გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები |
| --- |
|  |
| 
* 1
* 2
* 3
* 4
* 5
* 6
* 7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* 15 →
 |

 |
**რევაზ კაპანაძე** (დ. 22 აპრილი, 1924, ჭიათურა) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, მედიკო–ბიოლოგიური აკადემიის აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1948–1951 წლებში იყო თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი–პათოლოგანატომი. 1952–1953 წლებში თბილისის პირველი კლინიკური ტუბერკულოზის საავადმყოფოს პათოლოგანატომიური განყოფილების გამგე. 1953–1957 წლებში მ. წინამძღვრიშვილის სახელობის კლინიკური და ექსპერიმენტული კარდიოლოგიის ინსტიტუტის პათოლოგანატომიური განყოფილების უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1957–1960 წლებში უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1960–1968 წლებში განყოფილების გამგე. ავტორია 182 სამეცნიერო ნაშრომის, გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 16 საკანდიდატო და 6 სადოქტორო დისერტაცია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გულისა და მისი საინერვაციო მექანიზმების სტრუქტურული ცვლილებები უეცარი კარდიოლოგიური სიკვდილის დროს", დაიცვა 1957 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მიოკარდიუმის ჰისტოქიმიური ცვლილებები მწვავე დაღლილობისა და აორტის სტენოზის დროს ექსპერიმენტში", დაიცვა 1966 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1981 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* 1964 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ბიბლიოგრაფია
------------

* ზოგადი პათოლოგიური ანატომია, თბილისი, 2006, გვ. 104
* სქესის გავლენა ინტაქტური თირკმლის მორფოლოგიურ სურათზე სხვადასხვა ასაკობრივ პერიოდში, თბილისი, კვარი, 1995, გვ. 64

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 140

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ კაპანაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1364** მიიღეს ერთხმად 2001 წლის 31 ივლისს. საქართველოს შესახებ გაეროს ყველა რეზოლუციის დამტკიცების შემდეგ, კერძოდ 1339 (2001), საბჭომ გადაავადა საქართველოში გაეროს დამკვირვებელთა მისიის (UNOMIG) მანდატი 2002 წლის 31 იანვრამდე.

რეზოლუციის პრეამბულაში, საბჭომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მიუღებელია ორ მხარეს შორის პროგრესის არარსებობა საკვანძო საკითხებზე. აღსანიშნავია, რომ მოლაპარაკებები გაწყდა გალისა და გულრიფშის რაიონებში მომხდარი მკვლელობებისა და მძევლების ინციდენტების გამო, ხოლო 2001 წელს პრიმორსკში მომხდარი ინციდენტის გამო.

უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კონფლიქტის ზონაში არსებული სიტუაციის გაუარესების, ძალადობის, მძევლად აყვანის, კრიმინალის ზრდისა და უკანონო შეიარაღებული ჯგუფების არსებობის გამო, რაც საფრთხეს უქმნიდა სამშვიდობო პროცესს. ორივე მხარეს, განსაკუთრებით აფხაზურ მხარეს, მოუწოდეს დაასრულონ დისკუსიის ჩიხში შეყვანა და გააგრძელონ კონფლიქტის ძირითად საკითხებზე მოლაპარაკება. საბჭომ, ასევე დაჟინებით მოითხოვა, რომ მხარეებმა ერთად იმუშაონ ამგვარი ინციდენტების გასარკვევად, უზრუნველყონ მძევლების გათავისუფლება და დამნაშავეთა დასჯა.

რეზოლუციამ, კიდევ ერთხელ დაადასტურა კონფლიქტის შედეგად დემოგრაფიული ცვლილებების მიუღებლობა და დაადასტურა ყველა ლტოლვილის დაბრუნების უფლება. 1994 წლის ცეცხლის შეწყვეტისა და ძალთა დაშორების შესახებ ხელშეკრულების დარღვევა დაგმეს, განსაკუთრებით სამხედრო სწავლება, რომელიც ჩატარდა 2000 წლის ნოემბერში მძიმე შეიარაღების გამოყენებით, როგორც საქართველოს, ისე აფხაზეთის მიერ. შეშფოთება გამოითქვა გაეროს დამკვირვებელთა მისიის, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის სამშვიდობო ძალებისა და სხვა პერსონალის გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვაზე და საბჭომ შეახსენა მხარეებს, რომ მათ პასუხისმგებლობა ეკისრება პერსონალის უსაფრთხოებაზე.

საბოლოოდ, გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს დაევალა საბჭოს რეგულარული ინფორმირება მოვლენების შესახებ და სამი თვის შემდეგ მოხსენების მომზადება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გაეროს მისია საქართველოში
* გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ
* აფხაზეთის ომი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეზოლუციის ტექსტი undocs.org-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  „Security Council extends UNOMIG mandate until 31 January 2002". United Nations. 31 July 2001.
2. ↑  Fischer, Horst (2004). *Yearbook of International Humanitarian Law:, Volume 4; Volume 2001*.  Cambridge University Press,   გვ. 306. ISBN 978-90-6704-169-0.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
2001 წელს მიღებული გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები |
| --- |
|  |
| 
* ← 1335
* 1336
* 1337
* 1338
* 1339
* 1340
* 1341
* 1342
* 1343
* 1344
* 1345
* 1346
* 1347
* 1348
* 1349
* 1350
* 1351
* 1352
* 1353
* 1354
* 1355
* 1356
* 1357
* 1358
* 1359
* 1360
* 1361
* 1362
* 1363
* 1364
* 1365
* 1366
* 1367
* 1368
* 1369
* 1370
* 1371
* 1372
* 1373
* 1374
* 1375
* 1376
* 1377
* 1378
* 1379
* 1380
* 1381
* 1382
* 1383
* 1384
* 1385
* 1386 →
 |

 |
**ჯიჯეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიჯეთის სამხრეთ-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი (3,9 x 3,9 მეტრი) ოთხსართულიანია, ნაგებია რიყის ქვით. სამხრეთ და ჩრდილო კედლების დიდი ნაწილი და სართულშუა ხის გადახურვები ჩამოშლილია. l სართული თითქმის მთლიანადაა ამოვსებული ნაშალი ქვებით. კოშკში შესასვლელი ll სართულის სამხრეთ კედელშია, მიწის დონიდან 3 მეტრ სიმაღლეზე. შესასვლელის გადახურვა ჩამოშლილია. lll სართულზე, დასავლეთ კედლის ჩრდილო ნაწილში და lV სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში თითო პატარა ნიშია. lV სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, ზემოთ, პატარა კვადრატული სარკმელია. შიგნით თითოეულ სართულზე კედლის წყობიდან, ერთიმეორის ზემოთ განლაგებული, რამდენიმე ქვაა გამოშვერილი, რომლებიც სართულების დამაკავშირებელი კიბის მოვალეობას ასრულებდა. კოშკს შემორტმული ჰქონია წრიული გალავანი, რომელიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია. მის აღმოსავლეთ ნაწილში შესასვლელის კვალი ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 425.
**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1339** მიიღეს ერთხმად 2001 წლის 31 იანვარს. საქართველოს შესახებ გაეროს ყველა რეზოლუციის დამტკიცების შემდეგ, კერძოდ 1311 (2000), საბჭომ გადაავადა საქართველოში გაეროს დამკვირვებელთა მისიის (UNOMIG) მანდატი 2001 წლის 31 ივლისამდე.

რეზოლუციის პრეამბულაში, საბჭომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მიუღებელია ორ მხარეს შორის პროგრესის არარსებობა საკვანძო საკითხებზე. სიტუაცია რეგიონში მშვიდია, თუმცა კონფლიქტის ზონაში ვითარება არასტაბილური რჩება, ხოლო დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) სამშვიდობო ძალებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს რეგიონში სტაბილურობის დამკვიდრებაში.

უშიშროების საბჭომ მხარი დაუჭირა გენერალური მდივნის, კოფი ანანისა და მისი სპეციალური წარმომადგენლის, ასევე სხვების ძალისხმევას, სიტუაციის სტაბილიზაციის ხელშეწყობაში. სპეციალურ წარმომადგენელს უნდა წარედგინა წინადადება თბილისსა და სოხუმს შორის კონსტიტუციური კომპეტენციების განაწილების შესახებ, აგრეთვე ხაზგასმით აღინიშნა ეკონომიკური რეაბილიტაციის შესახებ წინადადებების პროექტის მომზადება და გალის რაიონში ლტოლვილების დაბრუნება. ასევე, აფხაზურ მხარეს მოუწოდეს მონაწილეობა მიიღოს მოლაპარაკებებში და უკრაინას დაევალა მხარეებს შორის 2001 წლის მარტში მესამე შეხვედრის გამართვა.

რეზოლუციამ, კიდევ ერთხელ დაადასტურა კონფლიქტის შედეგად დემოგრაფიული ცვლილებების მიუღებლობა და დაადასტურა ყველა ლტოლვილის დაბრუნების უფლება. 1994 წლის ცეცხლის შეწყვეტისა და ძალთა დაშორების შესახებ ხელშეკრულების დარღვევა დაგმეს, განსაკუთრებით სამხედრო სწავლება, რომელიც ჩატარდა 2000 წლის ნოემბერში მძიმე შეიარაღების გამოყენებით, რაც გენერალური მდივნის მოხსენებაში აღინიშნა. ამავდროულად, შეიარაღებული ჯგუფების მიერ დანაშაულებრივი ქმედებებისა და აქტივობის გააქტიურებაც დაგმეს, რადგან მას დესტაბილიზაციის ეფექტი ჰქონდა. 2000 წელს გაეროს დამკვირვებელთა მისიის წევრების გატაცება დაგმეს და ორივე მხარის კიდევ ერთხელ შეახსენეს UNOMIG-ის და დსთ-ს სამშვიდობო ძალების უსაფრთხოებისა და გადაადგილების თავისუფლების უზრუნველსაყოფა.

საბოლოოდ, გენერალურ მდივანს დაევალა საბჭოს რეგულარული ინფორმირება მოვლენების შესახებ და სამი თვის შემდეგ მოხსენების მომზადება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გაეროს მისია საქართველოში
* გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ
* აფხაზეთის ომი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეზოლუციის ტექსტი undocs.org-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  „Security Council extends UNOMIG mandate until 31 July". United Nations. 31 January 2001.
2. ↑  Leckie, Scott (2007). *Housing, land, and property restitution rights of refugees and displaced persons: laws, cases, and materials*.  Cambridge University Press,   გვ. 81. ISBN 978-0-521-85875-5.
3. ↑  Annan, Kofi.  (18 January 2001) Report of the Secretary-General concerning the situation in Abkhazia, Georgia. United Nations.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
2001 წელს მიღებული გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები |
| --- |
|  |
| 
* ← 1335
* 1336
* 1337
* 1338
* 1339
* 1340
* 1341
* 1342
* 1343
* 1344
* 1345
* 1346
* 1347
* 1348
* 1349
* 1350
* 1351
* 1352
* 1353
* 1354
* 1355
* 1356
* 1357
* 1358
* 1359
* 1360
* 1361
* 1362
* 1363
* 1364
* 1365
* 1366
* 1367
* 1368
* 1369
* 1370
* 1371
* 1372
* 1373
* 1374
* 1375
* 1376
* 1377
* 1378
* 1379
* 1380
* 1381
* 1382
* 1383
* 1384
* 1385
* 1386 →
 |

 |
**ჯიქური** — ქართველი სახელმწიფო მოღვაწე XIII საუკუნის 40-50-იანი წლებში, მესტუმრე (მანდატურთუხუცესის ხელქვეითი), მეფის ერთგული მოხელე. შეძლო ქვეყანაში წესრიგის დამყარება. როდესაც დავით VII ულუ ბათო-ყაენის ურდოში დაიბარეს, სახელმწიფოს გამგებლობა მან მწიგნობართუხუცესს კი არ დაუტოვა, არამედ  დედოფალ ჯიგდა-ხათუნს და მესტუმრე ჯიქურს, რაც ქართული სახელმწიფო სამართლის უხეში დარღვევა იყო. ეს ფაქტი მონღოლთა შორის მიღებული წესის გავლენით უნდა აიხსნას. ჯიგდა-ხათუნის გარდაცვალების შემდეგ მეფის ახალ მეუღლეს გვანცასა და ჯიქურს შორის მტრული ურთიერთობა დამყარდა, რითაც ისარგებლეს მესტუმრის მოწინააღმდეგეებმა (მისი აღზევებით უკმაყოფილო ძირძველმა ფეოდალებმა). ჯიქურს დასწამეს საიდუმლო ურთიერთობა ილხანთან. დავით ულუმ ააკლებინა ჯიქურის სახლი, თავად ჯიქური ისნის ციხეში დაამწყვდევინა და საქმის გამოუძიებლად სიკვდილით დასაჯა (ისნის ციხიდან მტკვარში გადააგდებინა). მისი გვამი ქალაქის ღატაკებმა და ქვრივ-ობლებმა დამარხეს.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 568.

სქოლიო
------

1. ↑  „ასწლოვანი ისტორია" დაარქივებული 2012-04-01 საიტზე Wayback Machine. , ჟამთააღმწერელი - გვ. 582-583.
**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1427** მიიღეს ერთხმად 2002 წლის 29 ივლისს, მას შემდეგ, რაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, აფხაზეთისა და საქართველოს შესახებ მიღებული ყველა რეზოლუცია, კერძოდ, გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1393 (2001), საბჭომ გადაავადა გაეროს დამკვირვებელთა მისიის მანდატი საქართველოში, 2003 წლის 31 იანვრამდე.

რეზოლუცია
---------

### დაკვირვება

რეზოლუციის პრეამბულაში, საბჭომ ხაზი გაუსვა, რომ მიუღებელია მხარეებს შორის მოლაპარაკებებში პროგრესის არარსებობა. საბჭომ დაგმო გაეროს დამკვირვებელთა მისიის შვეულმფრენის ჩამოგდება 2001 წლის ოქტომბერში, რის შედეგადაც ცხრა ადამიანი დაიღუპა, ასევე სინანულით აღნიშნა ისიც, რომ დამნაშავეები თავდასხმაში ვერ იპოვეს. საბჭომ მიესალმა დსთ-ს სამშვიდობო ძალების მანდატის გადავადებას რეგიონში.

### გადაწყვეტილებები

უშიშროების საბჭომ მიესალმა სიტუაციის მოსაგვარებლად პოლიტიკური ძალისხმევას, კერძოდ, „უფლებამოსილებათა ძირითადი პრინციპების განაწილებას თბილისსა და სოხუმს შორის", რომელიც ხელი უნდა შეეწყო მოლაპარაკებებში. საბჭომ სინანული გამოთქვა, რომ აფხაზეთი უარს ამბობს დოკუმენტის დეტალების განხილვაზე, აგრეთვე მოუწოდა ორივე მხარეს გადალახონ თავიანთი ორმხრივი უნდობლობა. დაგმეს 1994 წლის შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტისა და ძალთა დაშორიშორების შესახებ, ყველა დარღვევა. საბჭომ, ასევე მიესალმა კოდორის ხეობაში დაძაბულობის კლებას და ორივე მხარის მიერ, 2002 წლის 2 აპრილს, პროტოკოლის ხელმოწერას.

რეზოლუცია მოუწოდებს ორივე მხარეს დაიწყონ სამშვიდობო პროცესი, მიაღწიონ პროგრესს ლტოლვილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლებში დაბრუნების საკითხზე და კიდევ ერთხელ დაადასტურა, კონფლიქტის შედეგად, დემოგრაფიული ცვლილებების დაუშვებლობა. საბჭომ, აფხაზეთის მხარეს მოუწოდა, ნება დაერთო ადგილობრივ მოსახლეობას, ქართულ ენაზე სწავლა.

საბჭომ კიდევ ერთხელ მოუწოდა ორივე მხარეს, მიიღონ ზომები და დააკავონ პასუხისმგებელი პირები, გაეროს მისიის შვეულმფრენის ჩამოგდებაში. ბოლოს, საბჭომ გენერალურ მდივანს, კოფი ანანს დაავალა, საბჭოს რეგულარულად ინფორმაცია მიაწოდოს განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეზოლუციის ტექსტი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აფხაზეთის ომი
* გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აფხაზეთის შესახებ

სქოლიო
------

1. ↑  „Security Council extends mandate of UN Mission in Georgia until 31 January 2003". United Nations. 29 July 2002.
2. ↑  Europa Publications Limited (2004). *Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004, Volume 2004*.  Routledge,   გვ. 208. ISBN 978-1-85743-187-2.
3. ↑  „Security Council extends UN peacekeeping operation in Georgia through January 2003". United Nations News Centre. 29 July 2002.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
2002 წელს მიღებული გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები |
| --- |
|  |
| 
* ← 1387
* 1388
* 1389
* 1390
* 1391
* 1392
* 1393
* 1394
* 1395
* 1396
* 1397
* 1398
* 1399
* 1400
* 1401
* 1402
* 1403
* 1404
* 1405
* 1406
* 1407
* 1408
* 1409
* 1410
* 1411
* 1412
* 1413
* 1414
* 1415
* 1416
* 1417
* 1418
* 1419
* 1420
* 1421
* 1422
* 1423
* 1424
* 1425
* 1426
* 1427
* 1428
* 1429
* 1430
* 1431
* 1432
* 1433
* 1434
* 1435
* 1436
* 1437
* 1438
* 1439
* 1440
* 1441
* 1442
* 1443
* 1444
* 1445
* 1446
* 1447
* 1448
* 1449
* 1450
* 1451
* 1452
* 1453
* 1454 →
 |

 |
**ჯემალ ცერცვაძე** (დ. 7 მაისი, 1939, საქართველოს სსრ, სსრკ; — გ. 28 იანვარი, 2019) — ქართველი ხელბურთელი თამაშობდა თბილისის ბურევესტნიკსა (1958–1975) და სსრკ ნაკრებში (1959–1972). სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1962–1964), სამგზის მეორე (1965, 1966, 1967) და მესამე (1963) პრიზიორი. ზედიზედ ათჯერ მოიპოვა სსრკ ჩემპიონატების საუკეთესო ბომბარდირის სახელი (1962–1971), მსოფლიო ფესტივალის ჩემპიონი (1968), მონაწილეობდა სამ მსოფლიო ჩემპიონატში (1964, 1967, 1970), აქედან ორში (1964, 1967) ჩემპიონატის ყველაზე ტექნიკურ მოთამაშედ აღიარეს, სამჯერ იყო შეყვანილი მსოფლიოს სიმბოლურ ნაკრებში. სსრკ ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა 78 მატჩი, გაიტანა 276 გოლი. 

ფენომენალური ტექნიკის, თავბრუდამხვევი ფინტებისა და მეტოქეთათვის ამოუცნობი ტყორცნების გამო შვედეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე (1967) „ხელბურთის პელედ" მონათლეს. ყოფილ სსრკ სივრცეში პირველმა დააარსა ოლიმპიური რეზერვების ხელბურთის სპეციალიზებული სკოლა (1980), რომელიც მის სახელს ატარებს.

გარდაიცვალა 2019 წლის 28 იანვარს, 79 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული სპორტის სტატისტიკა

სქოლიო
------

1. ↑  გარდაიცვალა მსოფლიო ხელბურთის ლეგენდა ჯემალ ცერცვაძე 1tv.ge
გრიგოლ ალშიბაია.
**გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ალშიბაია** (დ. 1881 — გ. 1957) — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, პოლიტიკური მოღვაწე, ექიმი, დიპლომატი, ეროვნულ-დემოკრატული პარტიის წევრი, 1920-1921 წლებში იყო საბჭოთა აზერბაიჯანში საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენელი, 1921 წლიდან გრიგოლ ალშიბაია პოლიტიკური ემიგრნტია.

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ ალშიბაია წერილებს ბეჭდავდა ემიგრაციულ გაზეთში „დამოუკიდებელი საქართველო" (გადმოდიოდა პარიზში 1926 წლის ინვრიდან - 1939 წლის ივლისამდე: ვარშავში კავკასიურ ოფისს ხელმძღვანელობდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის ჯარის მიერ ვარშავის დაკავების შემდეგ აქ დაარსებული კავკასიის კომიტეტის ხელმძღვანელი გახდა. 1943 წლის შემოდგომაზე მის ნაცვლად სამხედრო და ტყვეთა საკითხების მოსაგვარებლად საკაშირო შტაბი დაარსდა, რომლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელიც გრიგოლ ალშიბაია იყო. შტაბის ორგანიზებით, 1944 წლის 26 მაისს საქართველოს დამოუკიდებლობის აღსანიშნავად დღესასწაული ჩატარდა. ზეიმი ქართველი კოლონიის თავმჯდომარემ - ტიტე მარგველაშვილმა გახსნა. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ გრიგოლ ალშიბაია ოჯახით საცხოვრებლად აშშ-ში გადავიდა.

ლიტერატურა
----------

* *სარალიძე ლელა*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 20.
* სცსა, ფ 1864, აღწ 2, საქ 262, ჟურ. „ბედი ქართლისა" პარ. 1957, № 24-25;
* რ. დაუშვილი 8 ეპიზოდი ქართულ-გერმანული ურთიერთობების ისტორიიდან, თბ. 2014 ;
* ნიკოლოზ მათიკაშვილი იუნკრები და სხვები, გ. ლეონიძის სახ. ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი, შემადგენელ-რედაქტორი ლალი ცომაია. თბ. 2016
* რ. დაუშვილი, ქართული ემიგრაცია ამერიკაში, თბ. 2014

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევგენი გეგეჭკორი და გრიგოლ ალშიბაია (ფოტო)
**ბრაზილიის გზების სისტემა** (პორტ. *Sistema Nacional de Viação*) – მსოფლიოში სიდიდით მეოთხე სისტემა. 2010 წლის მონაცემებით, სისტემა შეიცავს 2 მილიონ კილომეტრზე მეტი სიგრძის გზას, რომლისგან დაახლოებით 200 000 მოკირწყლულია. 

ისევე როგორც ამერიკის შეერთბულ შტატებში, კანადასა და ევროპის უმეტეს ქვეყნებში, გზატკეცილებზე სიჩქარის ლიმიტი 120 კმ/სთ-ია, ხოლო დასახლებულ უბნებში 80 კმ/სთ.

წლიურად, დაახლოებით 1.2 მილიარდი ადამიანი მგზავრობს ბრაზილიის გზებზე. (დაახლოებით 120 მილიონი თვითმფრინავით).

ნუმერაცია
---------

 SP-160 ან პორტ. Rodovia dos Imigrantes
ბრაზილიის რეგიონული მნიშვნელობის გზების ნუმერაცია ხდება შემდეგი სისტემით YY-XXX, სადაც YY არის შტატის აბრევიატურა და XXX არის ნომერი (მაგ. SP-280; სადაც SP ნიშნავს სან-პაულუს).

ბრაზილიის ეროვნული გზები ინომრება შემდეგნაირად BR-XXX. ნაციონალური გზები არის ეკონომიკისთვის მნიშვნელოვანი გზატკეცილები, რომლებიც გადიან რამდენიმე შტატზე ან რომლებიც ბრაზილიას აკავშირებენ სხვა ქვეყნებთან. მათი ნუმერაცია ხდება შემდეგნაირად:

* 000-099 - ნიშნავს, რომ გზა მიდის ბრაზილიიდან. გარდა ქვემოთ მოყვანილი შემთხვევებისა.
* 100-199 - ნიშნავს, რომ გზა მიდის სამხრეთიდან-ჩრდილოეთით.
* 200-299 - ნიშნავს, რომ გზა მიდის დასავლეთიდან-აღმოსავლეთით.
* 300-399 - ნიშნავს, რომ გზა მიდის დიაგონალურად. კენტი რიცხვები ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან - სამხრეთ-დასავლეთით, ხოლო ლუწები ჩრდილო-დასავლეთიდან - სამხრეთ-აღმოსავლეთით.
* 400-499 - ნიშნავს, რომ გზა უკავშირდება ორ მნიშვნელოვან გზატკეცილს.

ხშირად, ბრაზილიის გზებს მინიჭებული აქვთ სახელები (მაგ. ცნობილი პიროვნებების), თუმცა ამავე დროს ინარჩუნებენ სტანდარტულ ნუმერაციასაც YY/BR-XXX (მაგ: როდოვია კასტელო ბრანკო ასევე არის SP-280.)

ბრაზილიის მთავარი გზატკეცილები
------------------------------

 **BR-010; BR-040; BR-050; BR-101; BR-116; BR-174; BR-230; BR-232; BR-277; BR-319; BR-381.**

ხიდი რიო-ნეტეროი, ოფიციალურად ფედერალური BR-101 გზატკეცილის ნაწილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* São Paulo Detran (პორტუგალიური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჩუმლაყის წამებულის ეკლესია** — წმინდა გიორგის ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ჩუმლაყში. ძეგლი სოფლის დასავლეთით 2 კილომეტრზე, სასაფლაოზე დგას. განეკუთვნება XVIII საუკუნის ბოლოს XIX საუკუნის დასაწყისს.

ეკლესია დარბაზულია (14,8 x 8,4). ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალებით, ორ რიგად აგურის ნაწყობი ჰორიზონტალური შრეებია ჩართული, გარეთა კუთხეებში მოზრდილი შედარებით დაკუთხული ქვებია გამოყენებული. შიგნით კონტრასტული ნაწილები და სარკმელთა ღიობები გამოყვანილია აგურით.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან და სამხრეთიდან, ორივგე კარი გადახურულია ხის ძელებით თარაზულად, გარედან კარის ანაყოლებში საფლავის ქვებიცაა გამოყენებული. სამხრეთ კარი აგურით ნაწყობი, წინ წამოზიდული ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული, რომელიც კარის თავზე შეღრმავებულ ტიმპანს ქმნის. შიგნით კარი თაღოვანია. ეკლესიის ვრცელი დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია, ნახევარწრიული ღრმა აფსიდით რომელშიც ფართო თარაზულად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. აფსიდში ხუთი სწორკუთხა ნიშაა. მათგან ორი სარკმლის სამხრეთითაა, სამი ჩღდილოეთით, ჩრდილოეთით მდებარეთაგან შუა, დანარჩენი ორს ზომით მნიშვნელოვნად აღემატება, თითო სწორკუთხა ნიშა, გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილშიცაა. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის ნახევარწლირული თაღის ქუსლებთან, ბაზალტის ქვის პროფილირებული იპოსტებია გამოყენებული. საკუთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკზე ერთი საკურთხევლით მაღალია. ამბიონი ნახევარწრიულია.

დარბაზის გრძივი კელდები ორსაფეხურიანია პილასტრების ორი წყვილით დაყოფილია სამ-სამ თანაბარ ნაწილად. პილასტრების წინა საფეხურზე კამარის საბჯენი თაღებია დაყრდობილი, გვერდით საფეხურზე კი კედლის მიმდებარე თაღები, ყველა თაღი ნახევარწრიულია და ეყრდნობა აბზალტის მთლიანი ქვის იმპოსტებს, რომლებსაც კონქის თაღის იმპოსტების ანალოგიური პროფილი აქვს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო მსგავსი სარკმელია გაჭრილი გრძივი კელდიების აღმოსავლეთ თაღებში, ერთი კი დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. დარბაზის დასავლეთ კედელი საფლავია. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, დასავლეთი კამარა ეყრდნობა კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს. თაღი კუთხის პილასტრებს. გრძივი კედლები ფოლადის სამ-სამი ღეროთია დაკავშირებული, გარდა ამისა გარედან გრძივ კელდებზე მიდგმულია კონუსისებრი კონტრფორსები. აღმოსავლეთ ფასადზე აგურის წყობით გამოყვანილია ორსაფეხურიან პოსტამენტზე დაყრდნობილი სამი ჯვარი, მათგან ორი სარკმლის გვერდებზეა. ერთი სარკმლის ზემოთ, მსგავსი მარა გაცილებით პატარა ჯვარია გამოსახული დასავლეთ ფრონტის წვერში. დასავლეთ ფრონტის წვერში დადგმული ყოფილა პატარა სამრეკვლო.

1997 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა: აღდგენილი იქნა გარეთა კედლების მონგრეული ნაწილები და მოეწყო აგურის სამ საფეხურიანი ლავგარდანი, ჰორიზონტალური შემონაკეცებით ფრონტის ძირებთან. შიგნითა კედლების ქვედა ნაწილი შეილესა გაჯით, იატაკი მოიგო კერამიკის ფილებით და დაიდგა მარმარილოს კანკელი, მას ორი თაღოვანი კარი და ორი თაღოვანი ღიობი აქვს. კანკელზე ქვის ჯვარია აღმართული. მოშალეს დასავლეთ ფრონტის წვერზე დადგმული აგურის სამრეკვლოს შემორჩენილი ნაწილი და ეკლესია კრამიტით გადახურეს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 228-229.
**ბრაზილიის მეორე რესპუბლიკა** (პორტ. Segunda República Brasileira) — პერიოდი ბრაზილიის ისტორიაში, რომელიც გრძელდებოდა 1945-1964 წწ. ანუ ჟეტულიუ ვარგასის ახალი სახელმწიფოს დამხობიდან, 1964 წლის სამხედრო გადატრიალების შედეგად დამყარებულ სამხედრო დიქტატურამდე. აღინიშნებოდა პოლიტიკური არასტაბილურობით.

1945 წელს ჟეტულიო ვარგასის უსისხლოდ დამხობის შემდეგ მისი გავლენა კვლავ ძალაშია მეორე რესპუბლიკის არსებობის პირველ ათწლეულში. ამ პერიოდის განმავლობაში ქვეყანაში სამი პოლიტიკური პარტია დომინირებს, რომელთაგან ორი – ლეიბორისტული და სოციალ-დემოკრატიული პარტიები – პროვარგასულია, ხოლო მესამე – ეროვნულ-დემოკრატიული კავშირი ანტივარგასულ პოზიციაზე დგას.

ისტორია
-------

ვარგასის დამხობის შემდეგ დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებს ბრაზილიის უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე ჟოზე ლინარესი, რომელსაც 1946 წლის 31 იანვარს სამხედრო ეურიკუ გასპარ დუტრა ჩაენაცვლა, ესტადო-ნოვოს სამხედრო მინისტრი. ჟეტულიუ ვარგასი მხარს უჭერდა მის პოლიტიკას. ამან განაპირობა ის, რომ ვარგასი გადატრიალების შემდეგ ქვეყნიდან არ გაქცეულა. პირიქით 1946 წელს იგი აირჩიეს სენატორად რიუ-გრანდი-დუ-სულის შტატიდან, თუმცა სენატის სხდომებში აქტიურ მონაწილეობას არ იღებდა. 1951 წელს კი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად თავად ჟეტულიუ ვარგასი იკავებს მეორე რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობას. 1954 წელს ვარგასმა თავი მოიკლა, რასაც მოყვა მოკლე ვადით მმართველი პრეზიდენტების მთელი სერია.

1964 წლის სამხედრო გადატრიალებამ ბოლო მოუღო, როგორც მოკლე ვადით მმართველ პრეზიდენტებს, ასევე მეორე რესპუბლიკას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) (პორტუგალიური) Brazilink History დაარქივებული 2005-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) ბრაზილია 1913 წლის "კათოლიკურ ენციკლოპედიაში"
* (ინგლისური) ბრაზილიის ისტორია 1500 წლიდან დღემდე დაარქივებული 2011-05-14 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) Timeline Brazilian History დაარქივებული 2006-02-10 საიტზე Wayback Machine.
* (პორტუგალიური) MeusEstudos.com: ბრაზილიის ისტორია


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ბზიფის ტაძრის ნანგრევები, 2006 წელი
**ბზიფის ტაძარი** — ქართული ტაძარი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოფელი ბზიფი.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
-----------------------------

ბზიფის ციხის ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანი „ჩაწერილი ჯვრის" ტიპისაა, სამი შვერილი აფსიდით და თარიღდება IX საუკუნის II ნახევრით. მისი კედლები მოპირკეთებულია თლილი ქვით, კარ-სარკმლები თავსართებითაა შემკული. ტაძრის აღმოსავლეთით ჩანს კიდევ ერთი, უფრო ძველი ტაძრის ნაშთები.

ბზიფის ციხე ორი ნაწილისაგან შედგება. ციხის ზედა ნაწილში მდებარეობდა ტაძარი, ქვედა ნაწილის ეზოში გადიოდა ძველი გზა. ციხე კეტავდა ბზიფის ხეობას და გადასასვლელს მდინარეზე. ციხის გალავანს, რომელიც აგებულია კარგად დამუშავებული კირქვის კვადრებით, დატანებული აქვს ოთხკუთხა და ნახევრად წრიული კოშკები, კონტრფორსები და კარიბჭე.

ამჟამინელი მდგომარეობა
----------------------

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია.
გვაქვს ინფორმაცია, რომ ეკლესიაც და ციხეც, მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია. ეკლესია თითქმის ნანგრევებადაა ქცეული და სასწრაფოდ საჭიროებს კონსერვაციას.

ბზიფის ტაძარს მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში,თბ.2015
**სანქტ-პეტერბურგის წმინდა ეკატერინეს ლუთერანული ეკლესია** (რუს. Лютеранская церковь Святой Екатерины) — ლუთერანული ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში, ვასილევსკის კუნძულზე. ეკლესია აგებულია 1768-1771 წლებში. ეკლესია არის რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ისტორია
-------

ევანგელისტურ-ლუთერანული საზოგადოება ჩამოყალიბდა 1728 წელს. თავდაპირველად მორწმუნეები იკრიბებოდნენ ქვის სახლში ვასილევსკის კუნძულზე. მოგვიანებით ამ ნაგებობის ფუნდამენტზე ააგეს ეკლესია, რომელიც 1744 წლის 29 სექტემბერს აკურთხეს პეტრე მოციქულის სახელზე. 

თანამედროვე ნაგებობის მშენებლობა დაიწყეს 1768 წლის 22 ივნისს. ეკლესიის არქიტექტორი იყო იური ფელტენი. ეკლესია აკურთხეს 1771 წლის 26 იანვარს. კაპიტალური რემონტი მიმდინარეობდა 1852-1859 წლებში არქიტექტორ ვლადიმირ ლანგვაგენის მონაწილეობით. ეკლესია გადააკეთეს 1902-1903 წლებში, მათ შორის გაადიდეს 200 ადგილით არქიტექტორ ლ. მარშნერის ხელმძღვანელობით. 

1917 წლისათის სამრევლოს შემადგენლობაში შედიოდა: თავშესაფარი ქვრივებისათვის, საბავშვო სახლი, სასწავლებელი ყმაწვილთათვის, ქალთა გიმნაზია, დაწყებითი სკოლა ბიჭებისა და გოგონებისათვის. 1930-იან წლებში თემი ხელისუფლებამ დაშალა. 

1990 წელს იჯარის ფორმით ეკლესია დაუბრუნდა მორწმუნეებს, 1995 წელს გუმბათზე აღმართეს ჯვარი, ხოლო 1999 წელს დაამონტაჟეს ორღანი. 1991-1996 წლებში თემი შედიოდა რუსეთის ერთიან ევანგელისტურ-ლუთერანული ეკლესიის შემადგენლობაში, ხოლო შემდეგ გადავიდა ევანგელისტურ-ლუთერანული ეკლესიების კავშირის დაქვემდებარებაში.

არქიტექტურა
-----------

ეკლესიის შენობა დამახასიათებელია იური ფელტენის შემოქმედებისათვის, რომელიც პეტერბურგში ქმნიდა ანალოგიურ შენობებს. 

შენობის სამხრეთ ნაწილში შენობას ადგას მცირე ზომის გუმბათი, რომელიც წარმატებითაა ჩართული მთავარ ფასადში. მთავარი ფასადი ოთხკოლონიანი დორული სვეტებით ტიპიურია ადრეული კლასიციზმის არქიტექტურისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Е. Е. Князева, Г. Ф. Соколова «Лютеранские церкви и приходы России XVIII—XX вв.», Санкт-Петербург, «Литера», 2001, ISBN 5-89319-048-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт Евангелическо-Лютеранской общины Святой Екатерины დაარქივებული 2018-05-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Никитенко Г. Ю. Соболь В. Д. Дома и люди Васильевского острова. — М.-СПб: Центрполиграф, МиМ-Дельта, 2007. — С. 52. — 735 с. — ISBN 978-5-9524-2609-2.
2. ↑  Лютеранская церковь святой Екатерины (Большой пр. ВО, 1)
3. ↑  АНТОН ТИХОМИРОВ, пастор, доктор теологии, настоятель общины.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-15. ციტირების თარიღი: 2018-05-24.
**ბოდორნის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოდორნაში, მდებარეობს საქართველოს სამხრეთი გზის პირას, საკარმიდამო ნაკვეთში. ძეგლი მრავალფენიანია, თარიღდება ძვ. წ. IV ათასწლეულის დასაწყისი-IV საუკუნის II ნახევრით. 1973 და 1977-1978 წლებში გათხრები ჩაატარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ძეგლი დაზიანებულია გზის რეკონსტრუქციისა და მიწის დამუშავების დროს.

ქვედა ფენაში, მიწის ზედაპირიდან 1,3 მ სიღრმეზე, აღმოჩნდა ქილისებრი, ქოთნისებრი და ბადიის მსგავსი თიხის ჭურჭლის ნატეხები; ობსიდიანის ლამელა და ანატკეცები, ქვის ხელსაფქავის ფრაგმენტი და ცხოველთა ძვლები, დამახასიათებელი ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურისათვის.

აქვე აღმოჩნდა მტკვარ-არაქსის კულტურის პერიოდის თიხის ჭურჭლის ძირ-გვერდის და პირის ნატეხები. გამოვლენილია აგრეთვე რიყის ქვისგან შემდგარი წრიული მოყვანილობის ქვაყრილის ნაშთი, რომელიც შესაძლოა ყორღანის ნაწილიც იყოს.

ადრინდელი ფენები ჩაჭრილი იყო სამარხებით. გვიანდელი ანტიკური ხანის სამარხები წარმოდგენილია ბავშვის და მოზრდილის ორმოსამარხებით, რომლებშიც მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ, მოკრუნჩხული და გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ. აღმოჩნდა მინის სანელსაცხებლე, ბრინჯაოს ღილის და რგოლის ფრაგმენტები, ვერცხლის და ოქროს საყურე. სხვადასხვა მასალისგან დამზადებული მძივები, რომლებიც თარიღდება III საუკუნის მიწურულით და IV საუკუნის I მესამედით.

ადრინდელი შუა საუკუნეების სამარხი წარმოდგენილია კატაკომბით, რომელშიც აღმოჩნდა ერთი ჩონჩხი ზურგზე გაშოტილი, თავით სამხრეთისკენ. აღმოჩენილია რკინის მოხრილი დანა და ხოსრო I-ის ვერცხლის სასანური მონეტა. არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგირ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *ჩიქოვანი გ.ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 229.
**ხიზაბავრის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობს სოფ. ხიზაბავრის „შუა უბანში", სოფლის წყაროს სიახლოვეს ხელოვნურად შექმნილ ტერასაზე. 

ეკლესია ერთნავიანია, რომელიც ნაგებია ადგილობრივი მუქი ნაცრისფერი ბაზალტის კარგად გათლილი მოზრდილი კვადრებით. დარბაზის სივრცე პილასტრებითა და საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. შესასვლელი ერთია, სამხრეთიდან. თითო სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებშია გაჭრილი. ოსტატი კედლის აგებისას, როგორც შიდა მხარეს, ისე ფასადზე წყობის ჰორიზონტალურ რიგებს საგულდაგულოდ იცავს. კონქი და ცილინდრული კამარა გამოყვანილია ასევე გათლილი ბაზალტის ფილებით. იატაკი მთლიანად მოგებულია ქვის ფილებით, საკურთხეველი აწეულია ერთი საფეხურით. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამყოფილია მარტივი ხის კანკელით, სადაც აღსავლის კარის გვერდებზე მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის ფერწერული ხატებია ჩასმული.

თვალშისაცემია მარალი ოსტატობით გათლილი ქვის სადა ფასადები, რომელთა ერთადერთი მორთულობა საკურთხევლის სარკმლის ზემოთ ერთი ღარით ამოკვეთილი ჯვარია. ამავე ფასადზე წარწერას, კრებულში „ჯავახეთი", ავტორები ასე კითხულობენ და განმარტავენ: „ქრისტე შეიწყალე... მამა სულითა და გიორგი შეიწყალე", რომელიც პალეოგრაფიულად XI საუკუნეს მიეკუთვნება. ეს ის დროა, როდესაც რიგით სასაფლაო ეკლესიასაც ოსტატები აგებდნენ.

ტაძრის ფასადები დასრულებულია თაროსებრი, მოკლე ფასადებზე „გადანაკეციანი", კარნიზებით. სახურავი შემოსილია ბაზალტის ლორფინით (სამხრეთის ფერდზე ლორფინი ლილვიანია და ჩრდილოეთისაზე სადაა ლილვის გარეშე) მიუხედავად ფასადებისა და კარნიზის არაერთგზის შეკეთებისა, XI საუკუნის ტაძარმა ჩვენამდე თითქმის უცვლელი სახით მოაღწია.

ეკლესიის გარშემო ძველი საფლავებია. ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთით კედელში ჩატანებულია ქვის ლოდი წარწერით, რომელიც სრულიად არ იკითხება და საუბარია საროელთა მიერ (...ჩვენ საროელმან...) რაღაცის აღმართვაზე, ტექსტი ნაწერია მხედრულნარევი ხუცურიტ. სოფ. სარო ხიზაბავრის მეზობლადაა). 

ტაძართან ახლოს წყაროა ბაზალტის ერთიან ქვაში გამოკვეთილი წყლის ღია ავზების კასკადით. წყარო და მის წინ მოედანი გარშემორტყმულია მრავალწლიანი ხეებით.

ლიტერატურა
----------

* გ. მარსაგიშვილი, „ხიზაბავრის წმინდა გიორგის ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 472-473

სქოლიო
------
**ჟიულ ანრი პუანკარე** (ფრანგ. Jules Henri Poincaré; დ. 29 აპრილი, 1854, ნანსი, საფრანგეთი — გ. 17 ივლისი, 1912, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ასტრონომი, ინჟინერი და ფილოსოფოსი. პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1887), საფრანგეთის აკადემიის წევრი (1908) და გარდა ამისა მსოიფლიოს 30 სხვადასხვა ქვეყნის აკადემიის წევრი, მათ შორის პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საგარეო წევრ-კორესპონდენტი (1895).

ისტორიკოსები ანრი პუანკარეს მიაკუთვნებენ ყველა დროის უდიდეს მათემატიკოსთა რიცხვს. ის ითვლება უკანასკნელ უნივერსალურ მათემატიკოსად, მეცნიერად. მას შეეძლო თავისი დროის ყველა მათემატიკური შედეგების განსაზღვრა. მის კალამს მიეკუთვნება 500-ზე მეტი სტატია და წიგნი. არ იქნება გაზვიადებული იმის თქმა, რომ მას შეეძლო თანამედროვე მათემატიკის გამდიდრება, „სუფთა" ან „გამოყენებითი", უნიკალური მეთოდებითა და შედეგებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 225.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჟიულ ანრი პუანკარე"** ვიკისაწყობში.
* ჟიულ ანრი პუანკარე — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"
* ჟიულ ანრი პუანკარე — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ჟიულ ანრი პუანკარე — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* ჟიულ ანრი პუანკარე — მათემატიკური გენეალოგია
* ჟიულ ანრი პუანკარე — მათემატიკური გენეალოგია
**ბოლნისის ტუფი** — ვულკანური ქანი. კვარცპორფირული შედგენილობის ტუფლავა ან ლავა. ყვითელ ფონზე სხვადასხვა ტონის ყავისფერი კლაკნილი ზოლები, რომელსაც რკინის ჰიდროჟანგი აჩენს, ორიგინალურ იერს და სილამაზეს სძენს მას. ბოლნისის ტუფის ფიზიკურ-მექანიკური თვისებები: მოცულობითი წონა — 1,975-2,28, დროებითი წინაღობა გაჭყლეტაზე მშრალ მდგომარეობაში — 403-1229 კგ/სმ2, წყალშთანთქმა — 3,5-10,35%, ყინვაგამძლეობა — ნორმალური, კარგი დეკორატიული თვისებების გამო ბოლნისის ტუფს ფართოდ იყენებენ მონუმენტურ ნაგებობათა მშენებლობაში (ყოფილი თბილისის მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის ფილიალის შენობა, საქართველოს მთავრობის სახლი, თბილისის სიონის ტაძარი და სხვა). ბოლნისის ტუფის საბადო თბილისიდან 60 კმ-ზე მდებარეობს ბოლნისის რაიონის სოფლების ხატისოფლის, სარაჩლოს, ფახრალოს, შიხალის, ქვეშის, ზედა გულავერის მიდამოებში. პროდუქტიული ფენა წარმოადგენს ზედაცარცული ასაკის ვულკანოგენური წყების ერთ-ერთ ჰორიზონტს. საბადოს ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ამუშავებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ნადარეიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 454.
**„სალიპარტიანო"** — ფეოდალური სამფლობელო ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროში. მოიცავს თანამედროვე მარტვილის მუნიციპალიტეტის დიდ ნაწილს. სალიპარტიანო თავდაპირველად ლიპარტიანთა ფეოდალურ გვარეულობის სამფლობელო იყო. გვარსახელი ლიპარტიანი ლიპარიტიდან მოდის. მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით, ეს ლიპარიტი უნდა ყოფილიყო ბაღუაშთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომლისგანაც მოდიოდა ლიპარტიანთა გვარეულობა IX საუკუნიდან. 

სხვა მოსაზრებით, ლიპარიანტთა გვარეულობას ლიპარიტ I-მა დადიანმა ჩაუყარა საფუძველი. დაახლოებით XVI საუკუნიდან სალიპარტიანო ოდიშის მთავრებმა მიიტაცეს და საუფლისწულო მამულად აქციეს. XVII საუკუნის დასაწყისში ლიპარტიანობა ოდიშის სამთავროს უმაღლესი მოხელის ტიტული გახდა, ხოლო სალიპარტიანო ეწოდა სამფლობელოს, რომელსაც ეს მოხელე ფლობდა. პირველ მოხელე ლიპარტიანად ლევან II დადიანის ბიძა გიორგი დადიანი გვევლინება. გიორგის სიკვდილის შემდეგ ლიპარტიანობას და სალიპარტიანოს ფლობდნენ მისი ძე ვამეყი, შემდეგში ვამეყის ძე გიორგი.

1673 წელს ლევან III დადიანმა ეს სახელი კაცია ჩიქოვანს უბოძა. კაციას სიკვდილის შემდეგ ლიპარტიანი გახდა მისი ძე გიორგი. 1714—1728 წლებში ლიპარტიანი იყო ბეჟან დადიანის ძმა შამადავლე, 1732-1754 — გიორგი დადიანი. 1799 წელს გრიგოლ დადიანმა სალიპარტიანო თავის მეტოქე ძმას — მანუჩარ II დადიანს — გადასცა. ოდიშის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში შესვლის შემდეგ, 1805 წლის იანვარში, გრიგოლისა და მანუჩარის დედამ ანამ სალიპარტიანოს მანუჩარისათვის დატოვება სთხოვა მთავარმმართველს ციციანოვს, მაგრამ უარი მიიღო. სალიპარტიანო ოდიშის მთავრის სახასო მამულად გამოცხადდა, შემდეგ კი სამოურავოდ გადაეცათ თავად დგებუაძეებს.

ლიტერატურა
----------

* *ბერაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 693.
* *ჯღარკავა შ.* სალიპარტიანოს ისტორიიდან, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, მაცნე № 6, თბ. 1970, გვ. 75-85
ჟიულ რიმე
**ჟიულ რიმე** (ფრანგ. Jules Rimet; დ. 14 ოქტომბერი, 1873 — გ. 16 ოქტომბერი, 1956) — პარიზული საფეხბურთო კლუბ „რედ სტარის" დამფუძნებელი და პრეზიდენტი, შემდეგ საფრანგეთის ფედერაციის პრეზიდენტი 1919-1946 წლებში, ფიფა-ს მესამე პრეზიდენტი 1921-1954 წლებში. იგი ყველაზე დიდხანს მართავდა ფიფას.

ჟიულ რიმეს დიდი წვლილი მიუძღვის ევროპის კონტინენტზე ფეხბურთის განვითარებაში. ოლიმპიურ თამაშებზე საფეხბურთო ტურნირების წარმატებამ მასში და მის თანამოაზრეებში ჩამოაყალიბა ფეხბურთში მსოფლიო ჩემპიონატის ჩატარების იდეა. იგი იყო სულისჩამდგმელი ფეხბურთში მსოფლიო ჩემპიონატის ჩატარებისა და ამ ჩემპიონატის გარდამავალ თასს, რომელიც 1970 წელს ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების საკუთრება გახდა სამუდამოდ, რიმეს თასსაც უწოდებდნენ.

ბიოგრაფია
---------

ადრეულ წლებში რიმე ეწეოდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას და ქრისტიანული მოძრაობის აქტიური წევრი იყო. 1898 წელს მან დააარსა ქრისტიანულ რესპუბლიკური მიმდინარეობის გაზეთი „La Revue". მისი აქტიურობით შეიქმნა პარიზული საფეხბურთო კლუბი „რედ სტარი". იყო ამ კლუბის პრეზიდენტი და ამავდროულად შევიდა ფეხბურთის ასოციაციაში. 1904 წელს იგი ფიფა-ს შემქმნელთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მონაწილე იყო. სულ რაღაც ერთი წლის შემდეგ საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია გამოვიდა ფიფა-ს რიგებიდან და აუკრძალა თავის საფეხბურთო გუნდებს მონაწილეობა მიეღოთ საერთაშორისო ტურნირებში. ამის შემდეგ ჟიულ რიმემ თავის კლუბთან ერთად დატოვა საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია და გადავიდა საფეხბურთო ასოციაციათა ლიგაში.
1914 წელს ჟიულ რიმე პირველ მსოფლიო ომში წავიდა. იგი ომიდან ბრუნდება ქვეითი ჯარის ლეიტენანტის ჩინით და საბრძოლო წითელი ჯვრით. 1919 წლის 11 აპრილს იგი აირჩიეს ხელახლად დაარსებული საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტად, 1921 წელს კი ფიფა-ს პრეზიდენტად.

1956 წელს იგი წარდგენილი იქნა ნობელის პრემიაზე მშვიდობის დარგში, სპორტის პოპულარიზაციაში შეტანილი წვლილისა და ომის საწინააღმდეგო პროპაგანდისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფიფა-ს პრეზიდენტები დაარქივებული 2015-04-07 საიტზე Wayback Machine.. ფიფა-ს ოფიციალური საიტი.
* ჟიულ რიმე Find a Grave-ზე.

სქოლიო
------

1. ↑  (ინგლისური) Jules Rimet: The man who kicked off the World Cup დაარქივებული 2018-02-09 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფიფა-ს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
რობერ გერენი (1904-1906) • დანიელ ბარლი ვულფოლი (1906-1918) • ჟიულ რიმე (1921-1954) • რუდოლფ უილიამ სელდრეიერსი (1954-1955) • ართურ დრიური (1955-1961) • სტენლი როუზი (1961-1974) • ჟოაო აველანჟი (1974-1998) • ზეპ ბლატერი (1998-2015) • ისა ჰაიატუ (მ.შ.) (2015-2016) • ჯანი ინფანტინო (2016-დან) |

 |
**სალთუკიდები** ან **სალთუქიდები** (თურქ. Saltuklu Beyliği) — დინასტია, რომელიც დღევანდელი ერზურუმის ტერიტორიაზე, 1071 წელს, მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ ანატოლიის ერთ-ერთ ბეილიქს განაგებდა. ბეილიქი თურქმანული წარმოშობის ემირ სალთუკმა შექმნა, რომელიც თურქ-სელჩუკების ლიდერის, ალფ-არსლანის მხედართმთავარი იყო. ბეილიქი ხშირად საქართველოს სამეფოს წინააღმდეგ ყარსის რეგიონის დასაპყრობად იბრძოდა. ბეილიქის ცენტრი, ქალაქი ერზურუმი 1077-1079 წლებში ბიზანტიის იმპერიას ჰქონდა დაპყრობილი, 1184 წელს კი საქართველოს სამეფოს ლაშქარმა, გიორგი III-ის მეთაურობით ალყა შეამოარტყა მას. თავისი ძლიერების პერიოდში, ბეილიქი დღევადნელი ერზურუმისა და ბაიბურთის მთლიან ტერიტორიას, ერზინჯანის აღმოსავლეთ მხარეს, ყარსის დიდ ნაწილს და ასევე, აღრისა და მუშის ჩრდილოეთ მხარეს მოიცავდა.

სქოლიო
------

1. ↑  The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual, Clifford Edmund Bosworth, Edinburgh University Press, p.215, Online

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ანატოლიის ბეილიქები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| დაარსდა მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ | 
* ჩაკა ბეგი
* შაჰარმენები
* ართუქიდები
* დანიშმენდები
* დილმაჩიდები
* ინალიდები
* მენგუჯეკიდები
* სალთუკიდები
* ჩუბუკოღულარები
 |
|  |
| დაარსდა ქოსე-დაღის ბრძოლის შემდეგ | 
* აფშარი
* აჰი
* ალაია
* აიდინიდები
* ჯანიქი (ხალიბია)
* ჯანდარიდები
* ჩობანიდები
* დულკადირი
* ერეტნა
* ერზინჯანი
* ეშრეფიდები
* გერმიანიდები
* ჰამადიდები
* კადი ბურჰან ად-დინი
* კარამანიდები
* კარასიდები
* ინანჩოღულარები
* მენთეშე
* ოსმალეთი
* პერვანე
* რამაზანიდები
* საჰიბ ათაიდი
* სარუხანიდები
* თეკე
* დობრუჯა
 |

 |

 |
**ხარისშუბლა** (ლათ. Senecio rhombifolius) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა რთულყვავილოვანთა ოჯახიდან. აქვს გრძელი, მიწაში ჰორიზონტალურად გაწოლილი ფესვები. ღერო სწორმდგომი, მრგვალი შემოწერილობის, წვრილად დაღარული. 

ფართო (25-30 სმ-მდე) ფოთლები ღეროზე მორიგეობითაა განწყობილი, ყუნწის ფუძესთან გულის ფორმა აქვს და კიდეები ოდნავ გადაფენილია გვერდებისაკენ. ფოთლის ფირფიტის კიდეები ბოლოში წაწვეტიანებულია და ხერხისებურადაა დაკბილული. წვრილი, მჭახე ყვითელი ფერის ყვავილები ფარისებრ ყვავილედათაა შეკრული და სასიამოვნო სურნელს გამოსცემს, ყვავილობს ივლის-სექტემბერში. 

ხარისშუბლა კავკასიისა და თურქეთის ენდემია. საქართველოში ვხვდებით აჭარის, რაჭის და სვანეთის სუბალპურ და ალპურ ზოლში ზღვის დონიდან 2500 მ. სიმაღლემდე. სასარგებლო მცენარეა, შეიცავს ალკალოიდებს, მათ შორის პლატიფილინს და სარაცინს. მისგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება სპაზმოლიტურ საშუალებად გულ-სისხლძარღვთა დასასუნთქი გზების სამკურნალოდ.

ლიტერატურა
----------

* შ.ხიდაშელი, ვ.პაპუნიძე, საქართველოს ტყის სამკურნალო მცენარეები, ბათუმი, 1980, გვ. 231

სქოლიო
------

1. ↑  ხარისშუბლა - ბოტანიკური ლექსიკონი
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 437.
|  |
|  გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკა |
| მშენებლობა: | 
1628 |
| მთავარი მახასიათებლები  |
| კლასი/ტიპი: | ოსტ-ინდური გემი |
| სიმაღლე: | 55 მეტრი |
| სიმძლავრე: | 1,200 |
| სიჩქარე: | 5 კმ/სთ |

**ბატავია** — ავსტრალიის ნაპირებთან ჩაძირული ჰოლანდიური სავაჭრო კომპანიის კუთვნილი ერთ-ერთი პირველი გემი. ის ავსტრალიასა და ინდონეზიას შორის რიფზე შეჯდა. ამ მხარის სახიფათო ზღვებში 1600-დან 1800 წლამდე ასობით მსგავსი გემი შთანთქა ზღვამ. ოსტინდოეთის მეზღვაურებს პირველად მთელი წელი დასჭირდათ ევროპიდან ინდოეთამდე ჩასაღწევად. 1613 წელს ჰოლანდიელმა კაპიტანმა ჰენდრიკ ბროუერმა ინდოეთის ოკეანის სამხრეთში პირველმა გაიკვალა ახალი გზა.

„ბატავიის" დაღუპვის შესახებ ბევრი რამაა ცნობილი, რადგან კაპიტანი გადარჩა. მან დეტალურად აღწერა, თუ როგორ შეეჯახა გემი კლდეს და შემდგომ რა მოხდა. რამდენიმე ოფიცერთან ერთად მან პატარა ნავით დატოვა ხომალდი, ეკიპაჟი, კუნძულებს შეფარებული 268 მგზავრი და დახმარების საძებრად გაცურა. 

ჩაძირულ „ბატავიას" 1963 წელს მიაკვლიეს. „ბატავიის" ჩაძირვის ადგილზე რამდენიმე საგანი იქნა აღმოჩენილი. მათ შორის: ვერცხლის სამაგიდე სერვიზი ინდოეთის იმპერატორ ჯეჰანგირისთვის და ჰოლანდიურ ფორტ ბატავიისათვის. გარდა ამისა, აღმოჩნდა 4 ასტროლაბი და გლობუსის ნაწილი, რომელიც 1600 წელს ევროპელთათვის ცნობილ მსოფლიოს გამოსახავდა.

წყარო
-----

* 100 ფაქტი რომელიც უნდა იცოდე: საზღვაო კატასტროფები, გვ. 26

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 14020362
* BNE: XX236889
* BNF: cb121403604 (data)
* GND: 4254219-4
* LCCN: n91128651
* NKC: mzk2005304583
* NLI: 002136861
* NLR: 000365831
* NTA: 109143841
* SNAC: w6x97g6f
* SUDOC: 029867851
* VIAF: 72149066352165600574
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 72149066352165600574

 |
**საუდის გაზელი** (ლათ. Gazella saudiya) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ნამდვილი ანტილოპების ქვეოჯახისა. დღეისათვის გადაშენებული სახეობაა, რომელიც გავრცელებული იყო არაბეთის ნახევარკუნძულზე. გადაშენების მიზეზი გახდა ადამიანთა მხრიდან მასზე ნადირობა. გადაშენებულად გამოცხადდა 2008 წელს, მაგრამ სავარაუდოდ, ეს უფრო ადრე მოხდა.

ბინადრობდა აკაციით მდიდარ ხრეშიან და ქვიშიან ველებზე ჩრდილოეთ და დასავლეთ არაბეთის ნახევარკუნძულზე, ქუვეითიდან იემენამდე. აღრიცხვათა უმრავლესობა დასავლეთ საუდის არაბეთიდან მოდის. ცხოვრობდა მარტო ან ჯგუფებად, რომელშიც 20-ზე მეტი წევრი იყო გაერთიანებული.

საუდის გაზელს ადრე განიხილავდნენ, როგორც დორკასის ქვესახეობას, რის გამოც მის გადაშენებას ნაკლები ყურადღება მიექცა კონსერვატორებისაგან. უკანასკნელმა კვლევებმა დაამტკიცა, რომ იგი ცალკე სახეობაა. გარდა გენეტიკური განსხვავებებისა, საუდის გაზელს შედარებით მოკლე ფეხები ჰქონდა და ფერითაც ღია იყო.

სახეობა ყოველთვის იშვიათი იყო და გადაჭარბებული ნადირობის გამო ნელ-ნელა მცირდებოდა; იგი რამდენიმე წლის განმავლობაში არ შეუმჩნევიათ ველურ ბუნებაში და ამიტომ, 1980 წელს ველურ ბუნებაში გადაშენებულად გამოაცხადეს. ანალიზებმა აჩვენა, რომ ტყვეობაში მყოფ საუდის გაზელებად მიჩნეულ ინდივიდთა შორის ან საერთოდ სხვა სახეობები, ანდა ჰიბრიდები იყო. იყო მცდელობები, რომ მოეძიათ სუფთა საუდის გაზელები ველურ ბუნებაში, თუმცა ამას შედეგი არ გამოუღია და 2008 წელს ოფიციალურად გამოცხადდა გადაშენებულ სახეობად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  IUCN SSC Antelope Specialist Group (2008). "Gazella saudiya". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2008. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 5 January 2009.
2. ↑  The Extinction Website - Species Info - Saudi Gazelle
3. ↑  Hammond, Robert L. Macasero, William, Flores, Benito, Mohammed, Osama B. Wacher, Tim & Bruford, Michael W. (2001). Phylogenetic Reanalysis of the Saudi Gazelle and Its Implications for Conservation. Conservation Biology 15 (4), 1123-1133.
**ბატაკი** — მარცვლოვანი დამწერლობა, რომელიც გავრცელებულია კუნძულ სუმატრაზე და გამოიყენება ბატაკების ტომის სხვადასხვა ენების ჩასაწერად. ენათესავება "ბალავასა" და "კავი" დამწერლობებს. იწერება მარცხნიდან მარჯვნივ. არსებობს ბატაკი დამწერლობის რამდენიმე ვარიანტი: კარო, სიმალუნგუნი, პაკპაკი, ტობა და მანდაილინგი.

ბატაკი შეიცავს ნიშნებს, რომლებიც გადმოსცემენ თანხმოვნისა და ხმოვნის ორბგერიან კომბინაციებს. გარდა ამისა, ინდური წარმოშობის სხვა დამწერლობების მსგავსად, ბატაკსაც გააჩნია დამახასიათებელი /a/ ხმოვანი, რომელიც გამოიყენება, როგორც ხმოვნის ნიშანი, ანუ "ვირამა". არსებობს განსაკუთრებული წესები ხმოვნის პოზიციისათვის სიტყვაში, როდესაც სიტყვა თანხმოვანზე ბოლოვდება. 

ბატაკის თანხმოვნები და ერთადერთი ხმოვანი – ა.ბატაკის თანხმოვნები და ერთადერთი ხმოვანი – ა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Batak alphabet
* Proposal for encoding the Batak script in the UCS დაარქივებული 2022-01-19 საიტზე Wayback Machine.  (PDF-Datei; 970 kB)
* Transtoba2 - Transliterations-Software (Latein zu Toba Batak), GNU GPL  (von Uli Kozok und Leander Seige)
**ბატაისკის ცენტრალური ბიბლიოთეკა** (რუს. Батайская центральная библиотека) — ცენტრალური ბიბლიოთეკა როსტოვის ოლქის ქალაქ ბატაისკში.

მისამართი: 346880, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ბატაისკი, კიროვის ქუჩა № 32/1.

ისტორია
-------

ბატაისკის ბიბლიოთეკის ისტორია სათავეს შორეულ წარსულში იღებს. 1898 წელს სოფელ ბატაისკში მუშაობდა სამკითხველო, ხოლო რევოლუციის შემდეგ კი ორი სამკითხველო ოთახი.

პირველი რაიონული ბიბლიოთეკა კი გაიხსნა 1930 წლის 1 ივლისს. ამ პერიოდისათვის წიგნადი ფონდი შეადგენდა 5000 ეგზემპლარს. ბიბლიოთეკა საკმაოდ დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ქალაქის მოსახლეობას შორის. ბიბლიოთეკაში ტარდებოდა წიგნების განხილვა, საუბარი მკითხველებთან, გააფორმეს წიგნების საგამოფენო კუთხეები.

1938 წელს ბატაისკს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი და შესაბამისად ბიბლიოთეკაც გახდა საქალაქო. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ბიბლიოთეკა სერიოზულად დაზიანდა. ბატაისკის გათავისუფლების შემდეგ 1943 წელს ქალაქის მაცხოვრებლებმა ბიბლიოთეკა კვლავ აღადგინეს. მათ ბიბლიოთეკაში მიჰქონდათ საკუთარი წიგნები. 1945 წლიდან ბიბლიოთეკაში მუშაობდა სამი თანამშრომელი.

მწერალ მაქსიმ გორკის სახელი მიენიჭა 1958 წელს, 1960 წლიდან კი იგი გახდა ცენტრალური საქალაქო ბიბლიოთეკა.

1980 წლიდან მას დაექვემდებარა ქალაქის ყველა ბიბლიოთეკა. ჩამოყალიბდა ბატაისკის ცენტრალიზებული საბიბლიოთეკო სისტემა. 1986 წელს ბიბლიოთეკისათვის ააგეს ახალი შენობა კიროვის ქუჩა ნომერ 32-ში. ამჟამად ბიბლიოთეკა ქალაქში უმსხვილესი ბიბლიოთეკაა, მასში დაცულია 92 000 წიგნი, პერიოდული გამოცემა, აუდიო და ვიდეო კასეტები და სხვ.

ცენტრალური ბიბლიოთეკა წარმოადგენს ქალაქის საინფორმაციო, კულტურულ და დასვენების ცენტრს. ბიბლიოთეკის მკითხველთა რაოდენობა შეადგენს 35 537 კაცს. წელიწადში გასცემენ 687 650 წიგნს.

ლიტერატურა
----------

* Сведения о библиотечном строительстве. Госархив Ростовской области. ф. п. 2443. оп. 2. д. 5193.
* Сведения о работающих районных библиотеках Ростовской области на 1 июня 1943 года. Госархив Ростовской области. ф. р. 4045 оп. 1. д. 80.
* Сведения о состоянии библиотечной работы. Госархив Ростовской области. ф. р. 3737 оп. 2. д. 261.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* г. Батайск. Центральная библиотека
* Центральная библиотека им. Горького
* г. Батайск. Центральная библиотека