კორონადოს მოგზაურობის მარშრუტი
**ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო** (*Francisco Vázquez de Coronado y Luján* ; დაახ. 1510, სალამანკა — 1554 წლის 22 სექტემბერი, მეხიკო) — პირველი ევროპელი, რომელმაც ფეხი დადგა აშშ-ს სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიაზე და აღმოაჩინა კლდოვანი მთები და დიდი კანიონი.

ბიოგრაფია
---------

სალამანკის მკვიდრი კორონადი ახალ ესპანეთში ჩამოვიდა 1535 წელს. მაშინ ახალი ესპანეთის ვიცე-მეფე იყო ანტონიო დე მენდოსა. კორონადომ ინდიელების აჯანყებების ჩახშობით საკუთარ თავს რეკომენდაცია გაუწია და 1538 წელს მიიღო ახალი გალისიის (მექსიკის ჩრდილო-დასავლეთი) გუბერნატორის წოდება. 1539 წელს ჩრდილოეთის მიწების გამოსაკვლევად გაუშვა მარკოს დე ნისა, რომელმაც, როდესაც დაბრუნდა, ესპანელები დაარწმუნდა სიბოლას შვიდი ქალაქის (Ciudades de oro) ზღაპრული სიმდიდრის შესახებ. ეს განძი ნიუ-მექსიკოს ტერიტორიაზე მცხოვრები ზუნის ხალხის ქვეყანაში იყო. შესაძლოა, ამ ჭორებს საფუძვლად აცტეკების ლეგენდები უდევს.

„კორონადო ჩრდილოეთით მიდის", ფრედერიკ რემინგტონის სურათი (1861-1906).
კორონადო ჩრდილოეთის მიწების დაპყრობის სურვილით აენთო და შეაგრივა ექსპედიცია, რომელიც შედგებოდა 320 ესპანელისა (250 მხედარი და 70 ქვეითი ჯარისკაცი) და რამდენიმე ასეული ინდიელისგან. ექსპედიციაში ასევე შედიოდა ორი ხომალდი, რომლებსაც ერნანდო დე ალარკონა მეთაურობდა. ამ ექსპედიციით კორონადო მატერიკის დასავლეთ სანაპიროს გამოსაკვლევად წავიდა.

1540 წლის ივლისში კორონადომ მიაღწია ქალაქ სიბოლას. ტუზელები მას მტრულად შეხვდნენ და კონკისტადორმა ქალაქის აღება გადაწყვიტა. ტუზელები მიხვდნენ მის განზრახვას და ზუნის ჯარი ქალაქიდან ველზე გადმოვიდა. კორონადომ ინდიელები სასტიკ ბრძოლაში გაანადგურა და მათ ქალაქისკენ დაიხიეს. ესპანელები მათ დაედევდნენ და სიბოლაში შეიჭრნენ. თქმულებები ქალაქის წარმოუდგენელი სიმდიდრის შესახებ ზღაპარი აღმოჩნდა. „აქ ჩვენ ვნახეთ ის, რასაც იმ დროისთვის ოქროსა და ვერცხლზე მეტად აფასებდნენ: ბევრი სიმინდი, ლობიო და ქათამი, რომლებიც იყვნენ ახალ ესპანეთში მოყვანილებზე უფრო დიდები, უკეთესები და ყველაზე თეთრები, რაც კი ცხოვრებაში მინახავს", — იხსენებდა ფრანცისკო დე კორონადო.

ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო.
1540 წლის აგვისტოში ალარკონმა შესცურა კალიფორნიის ყურეში, სადაც აღმოაჩინა მდინარე კოლორადოს დასაწყისი. გარსია ლოპეს დე კარდენასას რაზმი მივიდა არიზონამდე, სადაც ევროპელებ შორის პირველმა იხილა დიდი კანიონი. მოგვიანებით, შემოდგომაზე კორონადოს რაზმები შეერთდა რიო-გრანდეში (თანამედროვე სანტა-ფეს სიახლოვეს) და იქვე გაჩერდა.

ტუზელების დამარცხების შემდეგ, გაზაფხულზე, ესპანელები გამოვიდნენ ტეხასურ კანიონ პალო-დუროდან. იქ მას გაჩერება მოუწია, რადგან კორონადო 30 მხედართან ერთად გაემგზავრა ჩრდილოეთით (კანზასში), თავისი განძით სახელგანთქმული კვივირას საძებნად. რამდენად შორს წავიდა ის ჩრდილოეთით, უცნობია: შესაძლოა, გადალახა არკანზასის მდინარე და მიაღწია მისურის. ოქროს ნაცვლად ესპანელებმა არაფრით გამორჩეული ინდიური სოფლები იხილეს.

1542 წელს განძის ძებნაში დახარჯული ხარჯებით გაკოტრებული კორონადო ახალ გალისიაში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ მას მოუწია უპასუხისმგებლობისა და ავანტიურიზმის გამო აუდიენციის წინაშე წარდგომა, მან სიკვდილის ბოლომდე შეინარჩუნა ადგილი მეხიკოს საბჭოში.

საინტერესო ფაქტები
------------------

*ვესტ-ინდოეთის პეიზაჟი*, დაახ. 1545 წ. კორონადოს ექსპედიციით შთაგონებით დახატული. იან მოსტარტი.
* კორონადოს სახელი ჰქვია მთას (ინგლ. Coronado Heights) არც თუ ისე შორს ქალაქ ლინდსბორგიდან (კანზასი) — ადგილი, სადაც ლეგენდის თანახმად, კორონადომ უარი თქვა ოქროს ძიების გაგრძელებაზე და მექსიკაში დაბრუნდა.
* ფილმი „ინდიანა ჯოუნსი და უკანასკნელი ჯვაროსნული ლაშქრობა" იწყება სცენით, სადაც ახალგაზრდა ინდიანა ცდილობს იუტაში დაეპატრონოს ჯვარს, რომელიც ოდესღაც კორონადოს ეკუთვნოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „მეცნიერება და ცხოვრება", 1973, № 2.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აცტეკები |
| --- |
|  |
| წინაისტორია | 
* აკოლჰუა
* ტოლტეკები
* ჩიჩიმეკები
 |
|  |
| ქალაქები და რეგიონები | 
* ასკაპოცალკო
* კოატლინჩანი
* ტენოჩტიტლანი
* ტლატელოლკო
* ტესკოკო
 |
|  |
| ტენოჩტიტლანის მმართველები | 
* ტენოჩი (? — 1376)
* აკამაპიჩტლი (1376—1395)
* ჰუიცილიჰუიტლი (1395—1417)
* ჩიმალპოპოკა (1417—1427)
* იცკოატლი (1427—1440)
* მონტესუმა I (1440—1469)
* აშაიაკატლი (1469—1481)
* ტისოკი (1481—1486)
* აჰუიცოტლი (1486—1502)
* მონტესუმა II (1502—1520)
* კუიტლაუაკი (1520)
* კუაუტემოკი (1520—1521)
 |
|  |
| მოწინააღმდეგეებიდა მეზობლები | 
* კუსკატლანი
* მისტეკები
* ოთომი
* საპოტეკები
* ტარასკები
* ტლაჰკალტეკები
* აკოლჰუა
 |
|  |
| ჯარი, იარაღი | 
* ჯარი
* იარაღები
* მთავარსარდლები
* ტაქტიკა
* ყვავილების ომი
* შუბმსროლელი
* მებრძოლი არწივები
* მებრძოლი იაგუარები
 |
|  |
| საზოგადოება, ოჯახი,ეკონომიკა | 
* უფლებები
* ეკონომიკა
* განათლება
* ოჯახი
* საზოგადოება
* გზები
* ირიგაცია
* არხები
* ვაჭრობა
* მიწათმოქმედება
* მესაქონლეობა
* კერამიკა
 |
|  |
| მითოლოგია და რელიგია | 
* აცტეკების მითოლოგია
* აცტეკების მსხვერპლთშეწირვა
* აცტლანი
* ტოლანი
* ისტაქსიუატლი
* მიკტლანი
* პოპოკატეპეტლი
* სენცონ ტოტოჩტინი
* ტონალპოუალი
* ტონატიუ
* სე-აკატლ-ტოპილცინი
* ჩიკომოსტოკი
* კეცალკოატლი
* კოატლიკუე
* მიჰკოატლი
* სიპაკტლი
* ტლალოკი
* უიცილოპოჩტლი
* ჩააქი
* ეჰეკატლი
* ომეტეოტლი
* მესოამერიკული ბურთის თამაში
* ტემპლო მაიორი
* გარდაცვლილთა დღე
 |
|  |
| ენა, ხელნაწერები, წყაროები | 
* აცტეკური დამწერლობა
* აცტეკური ენები
* ჩიჩიმეკების ისტორია
* Libellus de medicinalibus indorum herbis

|  |  |
| --- | --- |
| კოდექსები | 
* ბორჯიას კოდექსი
* ბოტურინის კოდექსი
* მალიაბეკიანოს კოდექსი
* მენდოსას კოდექსი
* ტელერიანო-რემენსისის კოდექსი
* მეცამეტე შეტყობინება
* აცკატიტლანის კოდექსი
* ბურბონული კოდექსი
* ვატიკანური კოდექსი A (3738)
* ფლორენციული კოდექსი
* ჩიმალპოპოკას კოდექსი
 |

 |
|  |
| მეცნიერებები, ფილოსოფია | 
* ფილოსოფია
* მათემატიკა
* ასტრონომია
* კალენდარი
* მზის ქვა
* ტონალპოუალი
* ჰიუპოუალი
* თვლის, ზომვისა და წონვის აცტეკური სისტემა
 |
|  |
| კულტურა, ხელოვნება,ლიტერატურა | 
* მუსიკა
* სიმღერები
* თეატრი
* პოეზია
* ლიტერატურა
* ქანდაკებები
* კოატლიკუეს ქანდაკება
* არქიტექტურა
* ფერწერა
* ქსოვა
 |
|  |
| სხვა (ყოფა, პიროვნება, სხვა) | 
* ალტეპეტლი
* აცტეკების სამზარეულო
* აცტეკების სამოსი
* ტლატოანი
* აცტეკების სამთა კავშირი
* ჩინამპები
* პულკე
* ჰოლოიცკუიტლი
 |
|  |
| კონკისტადორები | 
* პედრო დე ალვარადო
* ერნან კორტესი
* ხუან დე გრიხალვა
* ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო
* ხუან როდრიგეს კაბრილიო
* ხერონიმო დე აგილარი
* გონსალო დე სანდოვალი
 |
|  |
| მემატიანეები | 
* აკოსტა
* ბერნალ დიასი
* სააგუნი
* მოტოლინია
* გომარა
* იჰტლილჰოჩიტლი
* კიროგა
* პომარი
* ჩიმალპაინი
 |
|  |
| გუბერნატორები | 
* ანტონიო დე მენდოსა
* სებასტიან დე ფუენლეალი
 |
|  |
| მოვლენები | 
* აცტეკების იმპერიის დაპყრობა
* მწუხარების ღამე
* ტენოჩტიტლანის დაცემა
 |
|  |
| 
იხ.აგრეთვე: **კოლუმბამდელი ცივილიზაციები** | **მესოამერიკის ქრონოლოგია** |

 |