recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მემორიალური მუზეუმი 1977 წლის 6 ნოემბერს გაიხსნა. წითელი ლენტი აზერბაიჯანის კომპარტიის ცკ-ს პირველმა მდივანმა ჰეიდარ ალიევმა გაჭრა.

აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ სამუზეუმო ფონდი ნარიმანოვის შესახებ დოკუმნტებით გამდიდრდა, რომლებიც ადრე მიუწვდომელი იყო. მუზეუმში დაცული ერთეულების რაოდენობა 400-დან 5200-მდე გაიზარდა. მუზეუმის კოლექცია ისეთმა ექსპონატებმა შეავსეს, როგორებიცაა ნარიმანოვის ქარვის კრიალოსანი და ყარაყუმის ფაფახი, მაგიდის ძველი საათები.

აღწერილობა
----------

შენობა რომელშიც მუზეუმია განთავსებული
მუზეუმი განთავსებულია იმ შენობაში, რომელიც ოდესღაც მეწარმე ბაბაევს ეკუთვნოდა და არქიტექტორ ისმაილოვის პროექტით იქნა აგებული 1905 წელს. თავდაპირველად სახლი ორსართულიანი იყო, შემდეგ მესამე სართული დაშენდა. ნარიმანოვი აქ თავის ოჯახთან ერთად 1913 წლიდან 1918 წლამდე ცხოვრობდა.

სასადილოში ექსპონირებულია ნარიმანოვის დაბადების მოწმობა, გორის სემინარიის დამთვარების მოწმობა, მასალები, რომლებიც მოწმობენ ნარიმანოვის პედაგოგიური საქმინაობის შესახებ თბილისი გუბერნიის ბორჩალოს მაზრის სოფელ ყიზილ-აჯლოში. ამასთან ერთად ოთახში გამოფენილია ნარიმანოვისა და მისი ოჯახის ფოტოები. აქვეა თბილისში მდებარე იმ სახლის მაკეტი, რომელშიც ნარიმანოვი დაიბადა. „შეითანბაზარის" მახლობლად მდებარე ამ სახლმა, რომელშიც აზერბაიჯანლები ცხოვრობდნენ, ჩვენამდე ვერ მოაწია.

საძინებელი
----------

ნარიმანოვის საძინებელში გამოფენილია ვაჟიშვილ ნაჯაფთან ერთად გადაღებული ფოტოები, რომელიც დიდი სამამულო ომის პერიოდში ვოლნოვახის დაცვისას დაიღუპა. ასევე ამ ოთახში ექსპონირებულია ტარი, რომელიც ნარიმანოვს ეკუთვნოდა და რომელზეც დაკვრა მას უყვარდა.

სადოქტორო კაბინეტი
------------------

მეოთხე ოთახი ნარიმანოვის სამუშაო კაბინეტს წარმოადგენს. ყველა ნივთი, მათ შორის სამედიცინო დანიშნულების, ნარიმანოვის კუთვნილებაა. ნარიმანოვი ავადმყოფებს ამ ოთახის გარდა იღებდა შენობაში სადაც ამჟამად აზერბაიჯანის მედიცინის მუზეუმია განთავსებული. აქვე განტავსებული ნარიმანოვის შრომები მედიცინაში. სამუშაო მაგიდის თავზე ნარიმანოვის დიპლომია მოთავსებული, როგორც ნოვოსიბირსკის უნივერსიტეტის დამთავრების საბუთი.

მუზეუმი ინარჩუნებს მჭიდრო კავშირებს პროფილურ მუზეუმებთან აზერბაიჯანში, რუსეთში, საქართველოსა და უზბეკეთში. რიგ ადგილებში მუზეუმმა თავისი ფილიალები, სასკოლო მუზეუმები და ნარიმანოვის სახელობის კუთხეები გახსნა. ასევე მუზემში ტარდება თემატური ღონისძიებები. მათ რიცხვშ ტრადიციული ყოველწლიური შეხვედრა 14 აპრილს, ნარიმანოვის დაბადების დრის აღსანიშნავად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Об открытии Мемориального музея Н. Нариманова. Официальный сайт Дома-музея Нариманова в Баку (2013).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თუმანიშვილი**. |

**ავთანდილ ბირთველის ძე თუმანიშვილი** (დ. 1795 — გ. უცნობია) — ქართველი მწერალი. მოღვაწეობდა რუსეთში, დაახლოებული იყო იქ მყოფ ქართველ ბატონიშვილებთან (იყო დავით ბატონიშვილის მდივანი), რომელთა დავალებითაც დაწერა ქ. გორის ისტორია. მათივე დაკვეთით რუსულიდან გადმოთარგმნა „ღეოღრაფია და ბუნებითი ისტორია ასურეთისა" (ხელნაწერი H-2171). წერდა სატირულ ლექსებს, რომლებიც დაცულია ხელნაწერების სახით (H-2130). 1819 წელს პეტერბურგში მოულოდნელად დააპატიმრეს მექრთამეობის ბრალდებით; სავარაუდოდ, თუმანიშვილის დაპატიმრება უკავშირდებოდა კავშირს ამბოხებულებთან საქართველოში. 1820 წლის 10 მარტიდან პატიმართა სიიდან ამოშლილია. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* *ბუანიკაშვილი გ.*, ავთანდილ თუმანოვი და მისი წიგნი „აღწერილობა საქართველოს ქალაქის გორისა", „ლიტერატურული საქართველო", 1939, № 28;
* *რუხაძე ტ.*, ძველი ქართული ლირიკის ისტორიიდან, თბ. 1954
* *რატიანი, პ.*, ცოცხლად დამარხული ტალანტი : ავთანდილ თუმანიშვილი / ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინ-ტი. - თბ. : მეცნიერება, 1982.
* *მიქაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 9.
შიმპანზე ზის საბეჭდი მანქანასთან
**უსასრულო მაიმუნების თეორემა** — თეორია, რომელიც აცხადებს რომ თუ მაიმუნი უსასრულოდ განაგრძობს საბეჭდი მანქანის ღილაკებზე დაჭერას, ის აუცილებლად დაწერს ნებისმიერ ტექსტს, მათ შორის ისეთებსაც, როგორიცაა უილიამ შექსპირის სრული ნაწარმოებები. რეალურად, მაიმუნი აუცილებლად აკრებს ყველა შესაძლო სასრულ ტექსტს უსასრულო რაოდენობით. თუმცა , ალბათობა იმისა, რომ მაიმუნები დაწერენ ერთ სრულ ნამუშევარს, მაგალითად შექსპირის „ჰამლეტს", ძალიან დაბალია (მაგრამ ტექნიკურად არ არის ნულოვანი).

ამ კონტექსტში „აუცილებლად" არის მათემატიკური ტერმინი ზუსტი მნიშვნელობით და „მაიმუნი" არ არის ნამდვილი მაიმუნი, მაგრამ მეტაფორაა აბსტრაქტული მოწყობილობისა, რომელიც წარმოქმნის ასოებისა და სიმბოლოების დაუსრულებელ შემთხვევით მიმდევრობას. „მაიმუნის მეტაფორის" გამოყენების ერთ-ერთი ადრეული შემთხვევაა ფრანგი მათემატიკოსი ემილ ბორელი 1913 წელს, მაგრამ პირველი მაგალითი შეიძლება უფრო ადრეულიც ყოფილიყო.

თეორემის ვარიანტებში შედისუსასრულოდ მრავალი საბეჭდი მანქანა, ხოლო სამიზნე ტექსტი იცვლება მთელ ბიბლიოთეკასა და ერთ წინადადებას შორის. ამ იდეის ისტორია ხორხე ლუის ბორხესმა მოიძია არისტოტელეს მიერ „თაობის და კორუფცის შესაახებ" და ციცერონის „*De Natura Deorum*" (ღმერთების ბუნების შესახებ), ბლეზ პასკალისა და ჯონათან სვიფტის საშუალებით, თანამედროვე განცხადებებით მათი სიმურიანი და საბეჭდი მანქანებით. მე −20 საუკუნის დასაწყისში ბორელმა და არტურ ედინგტონმა გამოიყენეს ეს თეორემა სტატისტიკური მექანიკის საფუძვლებში ნაჩვენები დროის ნიშნების საილუსტრაციოდ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰილბერტის გრანდ სასტუმროს პარადოქსი
* ბოლცმანის ტვინი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bridge, Adam.  (August 1998) Ask Dr. Math.
* The Parable of the Monkeys. – a bibliography with quotations
* Planck Monkeys. – on populating the cosmos with monkey particles
* Kane, Matt. PixelMonkeys.org. – Artist Matt Kane’s application of the *Infinite Monkey Theorem* on pixels to create images.
* RFC 2795. – April Fools' Day RFC on the implementation of the *Infinite Monkey Theorem*.

სქოლიო
------

1. ↑  Émile Borel (1913). „Mécanique Statistique et Irréversibilité". *J. Phys. (Paris)*. Series 5. **3**: 189–196. ციტირების თარიღი: 2019-03-23. (The journal appears to not be archived back to 1913)
**წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია** (აზერ. Müqəddəs Vəftizçi Yuhənna kilsəsi ; {{lang-arm| Սուրբ Հովհաննսես Մկրտիչ եկեղեցի) — შუშაში მდებარე ეკლესია, რომელიც პოპულარულია მწვანე ეკლესიის სახელით.
ეკლესია აშენდა 1818 წელს, სხვა წყაროების მიხედვით 1847 წელს. არაოფიციალურად იყო ცნობილი როგორც მწვანე ეკლესია თავდაპირველი გუმბათის მწვანე ფერის გამო. ნახევარწრიული გუმბათი მოგვიანებით შეიცვალა წვეტიანი გუმბათით. არსებობს მოსაზრებები, რომ ეკლესია ადრე რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია იყო.

2020 წელს, ყარაბაღის მეორე ომის შედეგად, სომხურ სამოციქულო ეკლესიასთან არსებულმა მწვანე ეკლესიამ შეწყვიტა საქმიანობა. 2021 წელს სომხურმა წყაროებმა თანამგზავრული სურათების საფუძველზე განაცხადეს, რომ ეკლესია აზერბაიჯანელებმა დაანგრიეს. აზერბაიჯანული წყაროები აცხადებენ, რომ ეს სიმართლეს არ შეესაბამება და ომის დროს დაზიანებული ეკლესიის შენობა ამჟამად რესტავრაციას ექვემდებარება.

სურათები
--------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Şahen Mkrtçyan, *Dağlıq Qarabağın tarixi-memarlıq abidələri*, İrəvan, "Hayastan", 1988–360 səh.
2. ↑  Albert Voskanyan. Şuşanın Yaşıl kilsəsi დაარქივებული 2022-02-03 საიტზე Wayback Machine.
3. ↑  Şuşanın xristian məbədləri – Müqəddəs İoan kilsəsi (2021-02-11). ციტირების თარიღი: 2022-02-03
4. ↑  Fresh Satellite Images Show Azerbaijan’s Destruction Of Shushi’s Kanach Zham Church. (2021-03-17). ციტირების თარიღი: 2021-03-27
5. ↑  Azeris destroy Armenian church in Karabakh's Shushi (2021-03-17). ციტირების თარიღი: 2021-03-27
6. ↑  Շուշիի պատմական հուշարձանները. ციტირების თარიღი: 2021-03-27
**ფაიზულა ხოჯაევი** (უზბეკ. Fayzulla Ubaydulloyevich Xo‘jayev დ. 1896 — გ. 13 მარტი, 1938) — უზბეკი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რევოლუციონერი

ბიოგრაფია
---------

1917 წელს იყო ტაშკენტში გამომავალ გაზეთ „უჩკუნის" რედაქტორი. 1920 წლიდან ალიანსში შედის ბოლშევიკებთან, ხდება რკპ(ბ) პარტიის წევრი და ბუხარის რევკომის თავმჯდომარე. 1920-24 წლებში იყო ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე. 1922 წლიდან იყო საკავშირო კომუნისტური პარტიის შუა აზიის ბიუროს წევრი. 1925 წლიდან ხდება უზბეკეთის სსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე და ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1937 წელს უზბეკეთის სსრ კომპარტიის მე-7 ყრილობაზე გადააყენეს ყველა სახელმწიფო და პარტიული თანამდებობიდან და გარიცხეს პარტიიდან. იმავე წლის 9 ივლისს დააპატიმრეს და მოსკოვის მესამე პროცესზე გაასამართლეს ტროცკისტული ჯგუფის წევრობის, შეთქმულების მოწყობის და გერმანიის, იაპონიის, აშშ-სა და პოლონეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით. მასთან ერთად გაასამართლეს ნიკოლაი ბუხარინი, ალექსეი რიკოვი, ჰენრიხ იაგოდა, ნიკოლაი კრესტინსკი. დახვრიტეს 1938 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფაიზულა ხოჯაევი***

* World Statesmen – Uzbekistan
* Archontology – Fayzulla Khodzhayev
„**ოთხი კვარტეტი**" (ინგლ. Four Quartets) — ბრიტანელი პოეტის, მწერლის, დრამატურგის და კრიტიკოსის ტომას სტერნზ ელიოტის ოთხი ლექსის კრებული. „ოთხ კვარტეტს" მრავალი თანამედროვე ინტელექტუალი თუ კულტურის მოღვაწე განიხილავს, როგორც XX საუკუნის ყველაზე ფილოსოფიურ ნაშრომს.

„ოთხ კვარტეტში" განხილულია ისეთ უკიდურესობათა ურთიერთკავშირი, როგორც სიცოცხლე დროში და კონტინუუმში; მონობა და თავისუფლება; მწუხარება და ბედნიერება; დროებითობა და მარადისობა და ა. შ.

მიუხედავად ელიოტის ტრადიციული ქრისტიანული მსოფლმხედველობისა, „ოთხი კვარტეტის" ინსპირაციაზე მნიშვნელოვნად იმოქმედეს ძველინდურმა მოძღვრებებმა. მრავლისმომცველი ვედური მოძღვრება აღმოსავლურ ფილოსოფიაში ყველაზე უფრო ფართედ და თვალსაჩინოდ განიხილავს მრავალ ფილოსოფიურ პრობლემას და მათ ურთიერთშეფარდებას.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Time present and Time past
Are both perhaps present in Time future,
And Time future contained in Time past.
...all Time is eternally present. |  | აწმყო და წარსული,
ორივე ალბათ მოცემულია მომავალში,
მომავლის შემცველი - წარსულია.
... ყველა დრო მარად აწმყოა. |

„ოთხი კვარტეტის" პირველი ოთხი სტრიქონი წარმოაჩენს ელიოტისეულ დროის გაგებას, მის სულიერ მნიშვნელობას და რთულ ფილოსოფიურ ბუნებას, რომელსაც პოეტი განსჭვრეტს სტრიქონში: „...დრო მარად აწმყოა". ამ ფრაზაში მოიაზრება დროის როგორც ფარდობითი, ისე აბსოლუტური თვისებები; მასში ერთიანდება განსხვავებული ფორმები — წარსული, რომელიც მარად გვშორდება, მომავალი, რომელიც მარად იბადება, და აწმყო, რომელიც მარად ახლდება ცალკეულ მომენტებში. აერთიანებს რა დროს და მარადისობას, ელიოტი ყურადღებას ამახვილებს მათ ახლო ურთიერთკავშირზე. მაგრამ, აერთიანებს რა წარსულს, აწმყოს და მომავალს, ელიოტი გვიხატავს მარადიულ აწმყოს - ფართობით და აბსოლუტურ რეალობას.

„ოთხ კვარტეტში" გამოთქმულია უკვდავების შესაძლებლობა — დროის მარადისობასთან ლოგიკური გაერთიანება. თუ ევროპული აკადემიური მოაზროვნისთვის უკვდავება ტრანსცენდენტური მოვლენაა, ან მხოლოდ პოეტური მეტაფორა — შთამაგონებელი, თუმც არარეალური — ელიოტის შემოქმედებაში ის უბრალო მეტაფორაზე გაცილებით დიდ მნიშვნელობას იძენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Four Quartets Online დაარქივებული 2009-02-25 საიტზე Wayback Machine.
* ტ. ს. ელიოტის აუდიო ჩანაწერი დაარქივებული 2009-05-26 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნესვი** — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარის ლათ. Cucumis-ის გვარი გოგრისებრთა ოჯახისა. აქვს მომრგვალო-დაკურთხული ღერო, გრძელყუნწიანი და მსხვილი ფოთოლი, ცალსქესიანი, ზოგჯერ ორსქესიანი ყვავილი. ნაყოფი მრავალთესლიანი გოგრულაა, რომელსაც სხვადასხვა ფორმა აქვს. 

ნესვის სამშობლოდ ითვლება შუა და მცირე აზია. ცნობილი სახეობებია *გველისმაგვარი*, *დეკორატიული* (აღმოსავლეთ საქართველოში დასტამბო) და *ჩინური*. კულტურაში გავრცელებულია უფრო *ჩვეულებრივი* ანუ *სუფსის ნესვი* ( ლათ. Cucumis melo). სითბოს მოყვარული მცენარეა, უძლებს გვალვას. კარგად ხარობს 25-30 °C ტემპერატურაზე. 

ნაყოფი ძვირფასი საკვები და დიეტური პროდუქტია. დიდი რაოდენობით შეიცავს შაქარს (16-18%-ზე მეტს), C ვიტამინს (60 მგ-მდე), კაროტინს, პექტინოვან ნივთიერებას და მინერალურ მარილებს. იყენებენ ნედლად, აგრეთვე შემჭკნარსა და გამხმარს. მისგან ამზადებენ ხილფაფას, მურაბას, ცუკატს, მარმელადსა და სხვას. შუა აზიის სარწყავ პირობებში ნესვის მოსავალი 1 ჰა-ზე 300-400 ც, ურწყავ რაიონებში — 200 ც-მდე აღწევს. საქართველოში გავრცელებულია უფრო ადგილობრივი ჯიშები: მეგრული ადგილობრივი, მუხიანური ადგილობრივი, აგრეთვე „მშვენება", „კოლხოზნიცა 749/753".

ლიტერატურა
----------

* *კვაჭაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 395.
**მღვიმევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მღვიმევში.

დარბაზული ტიპის ეკლესია აგებულია უხეშად ნათალი ქვით დუღაბზე. ტაძარს ჰქონოდა შვერილი აფსიდი. ჩამოქცეული კედლებიდან ყველაზე უკეთ შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედელი, რომელზეც გაჭრილია ერთი კარი და ორი სარკმელი. თაღოვანი ფორმის კარ-სარკმელთა საპირეები გაფორმებულია ლილვებით. კუთხის წიბოები ამოყვანილია სუფთად გათლილი კვადრებით. ადგილ-ადგილ შეინიშნება მარტივად პროფილირებული ლავგარდანი. ჩრდილოეთ კედელი შიდა მხრიდან დანაწევრებულია პილასტრებითა და მათზე გადაყვანილი თაღებით. ასევე შემორჩენილია სამკვეთლოს ნაწილი, რომელშიც ქვედა მხარეს ერთმანეთის გვერდზე გაჭრილია ორი სხვადასხვა ზომის ნიშა. დასავლეთ კედელში ჩრდილოეთით იკითხება ერთი სარკმელი, ასეთივე იყო სამხრეთ ნაწილშიც. ეკლესიას აქვს ძეგლის შემდეგი მახასიათებლები: სიძველე, არქიტექტურული დეტალები (კარ-სარკმელთა მოყვანილობა, ლილვები, პილასტრები და მათზე გადაყვანილი თაღები).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 24289
**ალექსეი შეინის ძეგლი** (რუს. Памятник А.М. Шеину) — რუსი სახელმწიფო მოღვაწის, გენერლის, ბოიარინის (1695 წლიდან) და პირველი რუსი გენერალისიმუსის (1696) — ალექსეი შეინისადმი მიძღვნილი მონუმენტი. მდებარეობს როსტოვის ოლქის ქალაქ აზოვში, რუსეთი.

ალექსეი შეინი მონაწილეობდა 1687-1689 წლების ყირიმის ლაშქრობებში და პეტრე I დიდის ბრძანებით, ჩაახშო სტრელეცის აჯანყება. აზოვის მეთაურის თანამდებობაზე ყოფნის განმავლობაში მოგებული ბრძოლებისთვის, მას უმაღლესი სამხედრო წოდება მიენიჭა. 

მონუმენტი გაიხსნა 2009 წლის 12 ივნისს. პროექტის ავტორები იყვნენ რუსეთის დამსახურებული მხატვარი მ. ლუშნიკოვი და რუსეთის მხატვართა კავშირი წევრ-კორესპონდენტი ვ. პ. მოკროუსოვი.

მისამართი: აზოვის ისტორიული ცენტრი, მოსკოვის ქუჩა, № 23

აღწერა
------

ალექსეი შეინის, პირველი რუსი გენერალისიმუსის, ბრინჯაოს ძეგლი, აზოვის ისტორიულ ცენტრში, კვარცხლბეკზე აღიმართა. გენერალს, ერთ ხელში ხმალი აქვს მოთავსებული, ხოლო ფეხით — ციხესიმაგრის ქვას ეყრდნობა. მონუმენტის სიმაღლე კვარცხლბეკთან ერთად, დაახლოებით, 5 მეტრია. სკულპტურაზე გამოსახულია წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ალექსეი შეინი — რუსეთის პირველი გენერალისიმუსი (1652-1700)." |
|  |  |

პეტრე I დიდის ძეგლთან, აზოვის ციხესიმაგრესთან და ადგილობრივ ისტორიულ მუზეუმთან ერთად, შეინის მონუმენტი რუსეთისა და აზოვის ისტორიისადმი მიძღვნილ არქიტექტურულ კომპლექსს ქმნის.

ისტორია
-------

1695-1696 წლებში პეტრე I დიდმა წამოიწყო აზოვის ლაშქრობები ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1696 წლის ლაშქრობაში რუსეთის არმიას სარდლობდა ა. შეინი. ბრძოლების შედეგად რუსეთის არმიას ჩაბარდა აზოვის ციხესიმაგრე. მეორე ლაშქრობაში მიღწეული წარმატების გამო ალექსეი შეინს მიანიჭეს გენერალისიმუსის უმაღლესი სამხედრო წოდება. აზოვის არება იყო რუსეთის იმპერიის ერთ-ერთი პირველი წარმატებით დასრულებული სამხედრო მოქმედება XVII საუკუნეში ოსმალეთთან ბრძოლის პერიოდში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ПАМЯТНИКИ ИСТОРИИ И АРХИТЕКТУРЫ.
* Памятник А.С. Шеину
* Памятник первому русскому генералиссимусу, соратнику Петра Великого, боярину Алексею Семеновичу Шеину დაარქივებული 2017-02-03 საიტზე Wayback Machine.
* Памятник Шеину

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Памятник А.С. Шеину описание и фото. Россия - Юг: Азов. ციტირების თარიღი: 2017-02-02
2. ↑  User, Super. Памятники города Азова en-gb. ციტირების თარიღი: 2017-02-02
3. ↑  Памятник первому русскому генералиссимусу, соратнику Петра Великого, боярину Алексею Семеновичу Шеину (г. Азов).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-03. ციტირების თარიღი: 2017-02-02
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალექსანდრე წულუკიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ალექსანდრე პეტრეს ძე წულუკიძე** (დ. 22 იანვარი, 1888, სოფ. კვახჭირი, ახლანდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 იანვარი, 1967, თბილისი) — ქართველი ქირურგი-უროლოგი, მეცნიერული უროლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1925), პროფესორი (1930), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941), ლენინის, წითელი ვარსკვლავის და შრომის წითელი დროშის ორდენების მფლობელი, სსრკ-ის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1946), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955).

ბიოგრაფია
---------

1913 წელს დაამთავრა ხარკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (უკრაინა) სამედიცინო ფაკულტეტი. 1916 წლიდან მუშაობს თბილისის ლაზარეთის ორდინატორად. ამავე წლიდან მუშაობდა გრიგოლ მუხაძესთან. 1922–1924 წლებში მივლინებით იმყოფებოდა პარიზის, ბერლინის და ვენის უროლოგიურ კლინიკებში. 1925 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1927 წელს ჩაუდგა სათავეში ახლად გახსნილ თბილისის # 1 კლინიკური საავადმყოფოს უროლოგიურ განყოფილებას. ამავე წელს მიენიჭა დოცენტის წოდება. 1930 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება.

1930–1959 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კათედრებს. ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის ქირურგიის და შემდეგ უროლოგიის კათედრას. ასევე იყო საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო განყოფილების თავმჯდომარე. 1949–1953 წლიდან იქნა არჩეული თბილისის ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის დირექტორად.

1953–1965 წელს იყო მის მიერ დაარსებული უროლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი (1967-იდან ინსტიტუტს მისი სახელი მიენიჭა). მეორე მსოფლიო ომის (1941–1945) წლებში მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინოსტროს მთავარ ქირურგად. იყო უროლოგთა საკავშირო საზოგადოების საპატიო წევრი და სხვა. შეისწავლიდა შარდკენჭოვან დაავადებას, უროლოგიის, კურორტოლოგიის, ბაქტერიოლოგიის, მედიცინის ისტორიის საკითხებს. შეიმუშავა რამდენიმე ოპერაციის (ორიგინალური) ტექნიკა. ქართულ ენაზე შეადგინა უროლოგიის პირველი სახელმძღვანელოები. 

არის 150-მდე სამეცნიერო ნაშრომის და 20-ზე მეტი მონოგრაფიის ავტორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 348.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე წულუკიძე (ექიმი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  ალექსანდრე წულუკიძე. საქართველოს ექიმები — ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 3 აპრილი, 2019.
**ფირს ეფიმის ძე შიშიგინი** (რუს. Шишигин, Фирс Ефимович; დ. 30 აგვისტო [ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1908, სოფ. ბოროკ-გოროდოკი, არხანგელსკის ოლქი — გ. 29 მაისი, 1985, იაროსლავი) — საბჭოთა თეატრალური რეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1964), სკკპ წევრი 1940-დან.

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასცენო ხელოვნების ტექნიკუმი. 1933–1946 წლებში იყო უსურიისკის, ვლადივასტოკის თეატრების სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1946–1947 წლებში სტავროპოლის თეატრის მთავარი რეჟისორი; 1947-1950 წლებში მუშაობდა მოსკოვის დრამისა და კომედიის თეატრში; 1950-1956 წლებში ვოლგოგრადის, 1956-1960 წლებში ვორონეჟის თეატრების მთავარი რეჟისორი იყო. 1960-დან იაროსლავის თ. ვოლკოვის სახელმწიფო თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი რეჟისორი. 

შიშნგის საუკეთესო დადგმებია: ფადეევის „განადგურება" (1933), სიმონოვის „ჭაბუკი ჩვენი ქალაქიდან" (1942), გორკის „მოხუცი" (1946), „ფსკერზე" (1952), დანგულოვის „ელჩის დღიური" (1970), ანკილოვის „ჯარისკაცის ქვრივი" (1972) და სხვები. 

დაჯილდოებულია: ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 10.
**ალექსანდრე შავერზაშვილი** (დ. 8 ივლისი, 1919, თბილისი — გ. 2003) — ქართველი კომპოზიტორი, პედაგოგი და ხელოვნებათმცოდნე.

ბიოგრაფია
---------

1944 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1947 წლიდან ასწავლიდა კომპოზიციას თბილისის ცენტრალურ მუსიკალურ ათწლედში, 1955 წლიდან თეორიულ საგნებს; 1952 წლიდან ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი; 1951 წლიდან ხელოვნებათმცოდნეობის კანდიდატი; შექმნილი აქვს: ოპერები „მარინე" (1954), „ოიდიპოს მეფე" (1964), „ახალი ნაპირებისაკენ", სამი საფორტეპიანო ტრიო (1952, 1968, 1979), საფორტეპიანო კვინტეტი, ორი სიმებიანი კვარტეტი, სონატა ვიოლონჩელოსათვის (1970), ორი საფორტეპიანო კონცერტი, ვოკალურ–სიმფონიური ციკლი „ხმა იდუმალი" (1977, ნ. ბარათაშვილის ლექსებზე), სამი სიმფონია(1945, 1962, 1976), სიმფონიური სურათი „მტკვარი" (1958), სიმფონიური პოემები — „ლენინელები" (1968), „მცირე მიწა" (1980), კანტატები, ოპერეტები, მცირე ფორმის ვოკალური და ინსტრუმენტული ნაწარმოებები; ხელოვნებათმცოდნეობის კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1951 წელს.

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია, წევრი (1946-19??)
* საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირი, წევრი

ჯილდოები
--------

* 1999 — ღირსების ორდენი
* 1982 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1979 — აფხაზეთის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1961 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* საპატიო ნიშნის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ.10. თბ. 1986, გვ. 670;
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 4/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2002, გვ.59

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე შავერზაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ფედერიკო I გონძაგა
**ფედერიკო I გონძაგა** (იტალ. Federico I Gonzaga; დ. 25 ივნისი, 1441 — გ. 14 ივლისი, 1484) — მანტუის მარკიზი 1478—1484 წლებში

ფედერიკო I მარკიზ ლუიჯი III გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე იყო. 1463 წლის 10 მაისს მან იქორწინა ბავარიის ჰერცოგ ალბრეხტ III-ის ქალიშვილზე მარგარტეზე, რომელთანაც შეეძინა 6 შვილი:

* კლარა (1464—1503)

∞ 1481 — ჟილბერ დე ბურბონი, ჰერცოგი დე მონპენსიე.
* ჯანფრანკო II (1466—1519) — მანტუის მარკიზი

∞ 1490 — იზაბელა დ’ესტე, ფერარას ჰერცოგ ერკოლე I-ის ქალიშვილი.
* სიგიზმონდო (1469—1525) — კარდინალი 1500 წლიდან.
* ელიზაბეტა (1471—1526)

∞ 1486 — გუიდობალდო და მონტეფელტრო, ურბინოს ჰერცოგი.
* მადალენა (???-1490)

∞ 1489 — ჯოვანი სფორცა, პეზაროს გრაფი.
* ჯოვანი (1474—1525)

∞ 1493 — ლაურა ბენტივოლიო (მათი შთამომავლები იყვნენ ვესკოვედის გრაფები და შემდგომში პრინცები)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გონძაგას დინასტია


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ფედერიკო სტრაგა** (იტალ. Federico Stragà; დ. 10 ივლისი, 1972, ბელგრადი, სერბეთი) — სერბეთში დაბადებული, იტალიელი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

ფედერიკომ პირველად სიმღერა 16 წლის ასაკში დაიწყო, ხოლო 18 წლისას მან ჯგუფი დააარსა "SPC" რომელიც ძალიან პოპულარული იყო იტალიაში. მხოლოდ 5 წელი გაძლო ამ ჯგუფმა, შემდეგ კი ფედერიკომ სოლო კარიერა დაიწყო.

1997 წელს მან სანრემოს ახალგაზრდულ ფესტივალზე მიიღო მონაწილეობა, სადაც სიმღერით „La notte di San Lorenzo" (სან ლორენცოს ღამე) გამოვიდა.
1998 წელს მან ისევე სანრემოს ფესტივალზე იმონაწილევა. იმავე წელს მან თავისი 1-ლი ალბომი „Federico Stragà" გამოუშვა, რაშიც BMG-ის ჯგუფი მიეხმარა.
2000 წელს ივნისში მან თავისი მე-2 ალბომი გამოუშვა „Click Here" სადაც მისი ერთ-ერთი ცნობილი სიმღერა ასტრონავტი შევიდა.

2002 წელს ივნისში მან „ზაფხულის დისკი" მოიგო სიმღერით „Il coccodrillo vegetariano" (ვეგეტერიანელი ნიანგი), რომელიც მისი მე-3 ალბომიდან „Giorni" (დღეები) იყო.

2003 წელს იგი სანრემოს ფესტივალზე ანა ტატანჯელოსთან ერთად დუეტში გამოვიდა, სადაც ულამაზესი და ჩემი აზრით იტალიური ესტრადის ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი და ლამაზი სიმღერა „Volere volare" (გაფრინდება) შეასრულეს, რომელიც დღემდე ჰიტია.

2008 წელს მან ალბომი გამოუშვა „Stragà canta Sinatra" (სტრაგა მღერის სინატრას) სადაც უმეტესად სინატრას სიმღერები იყო შესული ფედერიკოს შესრულებით. ამ ალბომში მან თავისი ერთი სიმღერაც „The Light"-იც შეიყვანა.

დისკოგრაფია
-----------

* *Federico Stragà* (1998)
* *Click here* (2000)
* *Giorni* (2002)
* *Stragà canta Sinatra* (2008)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**„ფირდოუსის დაკრძალვა"** (აზერ. Firdovsinin dəfni) — 1934 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის გაზანფარ ხალიკოვის ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში.

ნახატი შესრულებულია სპარსული პოეზიის კლასიკოსის ფერდოუსის დაბადების დღის 1000 წლის აღსანიშნავად შემდგარ გამოფენისათვის. ეს ნახატი, რომელიც შესრულებულია კლასიკური მინიატურის მანერაში, შეესაბამებოდა გამოფენის სხვა ნიმუშებს თავისი მხატვრული ფორმითაც და სტილიზაციითაც.

ნახატზე აღბეჭდილია ტრაღიკული სცენა. ერთი კარიბჭიდან ასვენებენ პოეტ ფიზულის ნეშთს, ხოლო მქალაქის მეორე კარიბჭეში შედის მდიდრული ქარავანი მეფური საჩუქრებით დატვირთული, რაც ალეგორიულად მიუთითებს პოეტის დაგვიანებულ აღიარებაზე. თქმულების მიხედვით, სულთან მაჰმუდმა ერთ-ერთი თავისი მსახურისგან მოისმინა ნაკვესი „შაჰნამედან". როდესაც მას მოახსენეს, რომ ეს არის ნაკვესი ცნობილი ფირდოუსის მიერ მისადმი მიძღვნილი პოემიდან „მეფეთა წიგნიდან" და რომელის ავტორიც ცხოვრობს გაჭირვებაში ტუსში, სულთან მაჰმუდმა გასცა განკარგულება დაუყოვნებლად გაეგზავნათ ტუსში ფირდოუსისთვის მდიდარი საჩუქრები. ფირდოუსი რამდენიმე დღით ადრე გარდაიცვალა. იმ დროს, როდესაც ერთი კარიბჭედან ასვენებდნენ ფირდოუსის, მეორე კარიბჭეში შემოდიოდა სულთან მაჰმუდის მიერ გამოგზავნილი მდიდრული ქარავანი.

სქოლიო
------

1. ↑  Халыков Газанфар Алекпер оглы Популярная художественная энциклопедия. 1986.
2. ↑  Н. Габибов. Национальное и интернациональное в изобразительном искусстве Азербайджана. Вопросы советского изобразительного искусства и архитектуры. Советский художник. 1976. 382. 21
სომხური ქადა
**ქადა** — წარმოადგენს საერთო ამიერკავკასიურ ეროვნულ საკონდიტრო ნაწარმს, რომელიც ფენოვანი ღვეზელია.
ეს სიტყვა პირველად სომეხი მქადაგებლისა და მეზღაპრის ვარდან აიგეკცის (XII-XIII საუკუნეები) ზღაპარში „ღორი და ქადა"-ში არის მოხსენიებული. სამწუხაროდ ამ სახელის ეტიმოლოგია დღემდე უცნობია. 

ქადა ძირითადად წარმოადგენს ჩაისთან და ყავასთან მისაყოლებელ დესერტს. არის გამომცხვარი, მზადდება ფქვილის, კარაქისა და შაქრისგან. ქადას შეიძლება ჰქონდეს შიგთავსი, როგორიცაა ნიგოზი, თხილი, ქიშმიში ან რაიმე ჯემი. ზოგიერთ ხალხში არის სხვადასხვა ვარიაცი მის შიგთავსში განთავსების, ასე მაგალითად ხშირად ათავსებენ მის გულში მონეტას, ხოლო ვინც მონეტას აღმოაჩენდა მისთვის ის წელი წარმატებული იქნებოდა.

სომხეთში ამ ტკბილეულს მიირთმევდნენ ყოველდღიურად. ასევე ქადა არის განუყოფელი ნაწილი სომხეთში სადღესასწაულო სუფრისა. 

ხშირად ქადა გვხვდება სხვადასხვა ფორმის, შესაძლებელია იგი იყოს მრგვალი, ოვალური ფორმის ან საერთოდ სამკუთხედ ფორმაში იყოს გამომცხვარი. ასე მაგალითად სევანის ტბის სამხრეთ კიდეზე, წოვინაში ქარდა მკვრივი და ტკბილია და სამკუთხედი ფორმისაა.

ქადა საკმაოდ პოპულარულ საკვებს წარმოადგენს სომხეთში, აზერბაიჯანში, თურქეთსა და საქართველოში. ასე მაგალითად თურქებისთვის ის არის ერთგვარი პური, რომელიც უნიკალურია აღმოსავლეთ ანატოლიის, აღმოსავლეთ შავი ზღვისა და სამხრეთ კავკასიისათვის. ეს განსხვავდება რეგიონის მიხედვით. თუმცა, იგი მეტწილად ბაიბურთის პროვინციასთანაა დაკავშირებული. ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისება, რომელიც ბაიბურთის ქადას სხვა პროვინციებისაგან ჰყოფს, არის ის ფაქტი, რომ ქოთანში მოთავსებული შიდა მასალა კარაქისა და ფქვილის შეწვით მოთავსებულია ბაიბურტის ნიადაგისგან დამზადებულ ტანდირში, რომელიც თავისებურ არომატს სძენს ქადას. 

ეს არის ტრადიციული საკონდიტრო ნამცხვარი, რომელსაც ხშირად განსაკუთრებითი დღესასწაულებს დროს ამზადებენ. ძირითადად ამზადებენ ფენოვანი ცომისგან. 

ქადის სახეობებიდან ცნობილია: ბაქოური, ერევნული, ყარაბახული და ნახიჩევანური ქადები, რომლებიც ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებულია როგორც შემადგენლობით ასევე ფორმითაც. სომხეთში კი ქადა რაიონების მიხედვითაც კი განსხვავებულია. 

საქართველოში კი ქადა წარმოადგენს სადღესასწაულო, სარიტუალო პურს ხევსურეთში. ფაქტობრივად ყველა დღესასწაულისა და სარიტუალო ქმედებისთვის აუცილებელი ატრიბუტი. სახატო, ანუ ჯვრის მამულების მოხვნის რიტუალისას დიასახლისი წვრილად დაჭრილ ხორცს, ყველს, ცოტაოდენ ქონს, ერთმანეთში აურევს, ჩადებს ცომში, მას ერთგვარ გულს გაუკეთებს და გამოაცხობს. დიდ ქადებს ჰქვიათ „სასანთლე", ხოლო პატარებს „საკვირაო".

ლიტერატურა
----------

* Похлёбкин В.В. Кята (гата) // Кулинарный словарь. — М.: Э, 2015. — С. 177—178. — 456 с.
* Похлёбкин В.В. Гата, кята (армянская кухня) // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 157—158. — 304 с.
* გ. გოცირიძე, კვების ხალხური კულტურა და სუფრის ტრადიციები საქართველოში. 2007. ალ. ოჩიაური, ქართ. ხალხ, დღეობები აღმ. საქ. მთიანეთში, 1991.
**ოთხმოცდაცამეტი წელი** (ფრანგ. Quatre-vingt-treize) — ვიქტორ ჰიუგოს ისტორიული რომანი. მასში გადმოცემულია საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროინდელი მოვლენები. იაკობინთა დიქტატურის პერიოდის საფრანგეთის ბრძოლა გარეშე მტერთან და ვანდეელ მეამბოხეებთან. რომანის მთავარი გმირის ლანტენაკის, სიმურდენისა და გოვენის დახასიათებით, მათი საქმიანობის ჩვენებით ჰიუგომ დახატა რევოლუციის დროინდელი საფრანგეთის ის ძალები, რომლებსაც სხვადასხვაგვარად ესმით სამშობლოს კეთილდღეობა, სხვადასხვანაირად იღვწიან საფრანგეთისთვის. ისინი სხვადასხვა პრინციპებს ემსახურებიან. ამისათვის მათ ერთმანეთთან დაპირისპირება და ბრძოლაც უხდებათ.

მარკიზ დე ლანტენაკი ვანდეას აჯანყებას ხელმძღვანელობს. მას უცხოელთა დახმარებით საფრანგეთში რევოლუციამდელი რეჟიმის აღდგენა სურს. რევოლუციონერები, სიმურდენი და გოვენი, კი მას უპირისპირდებიან, მისი შეპყრობა და სიკვდილით დასჯა სურთ, მაგრამ როდესაც ლანტენაკმა ცეცხლმოკიდებული კოშკიდან გამოიყვანა და სიკვდილს გადაარჩინა გლეხის სამი ბავშვი, გოვენმა მას დანაშაული მიუტევა და გაუშვა.

სიმურდენმა არ აპატია გოვენს ეს ლმობიერება და სამხედრო დისციპლინის ძალით იგი სიკვდილით დასაჯა. მაგრამ გოვენი სიმურდენის აღზრდილი, მისი საყვარელი მოწაფე იყო. სიმურდენმა ვერ აიტანა თავისი მკაცრი ქმედება და თავი მოიკლა.

ნაწარმოებში მკაფიოდ ჩანს ჰიუგოს ჰუმანიზმი. იგი რევოლუციის მოწინააღმდეგე ძალებს კიცხავს, მაგრამ მთავარი, მისი აზრით, მაინც ლმობიერება და მოყვასისადმი სიყვარულია.

ლიტერატურა
----------

* ნაირა მამუკელაშვილი, ახალი ისტორია (მეცხრე კლასის სახელმძღვანელო), თბ. 1998 წელი, გვ. 95
*დროზერა კაპენზისი* ჭამს დაჭერილ მსხვერპლს. სცენა რეალურ რეჟიმში გრძელდება დაახლოებით 4 საათს.
**მწერიჭამია მცენარეები** — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეები, რომლებიც მწერებს (იშვიათად სხვა პატარა ცხოველებს) დამატებით (უფრო აზოტოვან) საკვებად იყენებენ. გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე. ცნობილია 500-მდე სახეობა, რომელიც თავმოყრილია 6 სხვადასხვა ოჯახში. 

საქართველოში გვხვდება 4 გვარის (დროზერა, ალდროვანდა, ბუშტოსანა და ცხიმურა) 7 სახეობა. იზრდებიან მტკნარ წყალსაცავებში, დაჭაობებულ, აზოტოვანი შენაერთებით და ნაწილობრივ მინერალური მარილებით ღარიბ ნიადაგზე. აზოტის, აგრეთვე ფოსფორის, კალიუმისა და სხვა ნაკლებობას ინაზღაურებენ იმ მწერების ხარჯზე, რომლებსაც ისინი იჭერენ სპეციალური დამჭერი ორგანოებით — მეტამორფოზული ფოთლებით. ასეთი ფოთლის ზედაპირი დაფარულია საჭმლის მომნელებელი ფერმენტებისა (პეფსინის ტიპის) და ორგანული მჟავების (ჭიანჭველმჟავა, ბენზომჟავა და სხვა) გამომყოფი ჯირკვლებით. ფერმენტები ცხოველის ცილებს შლიან უფრო მარტივ შენაერთებად, რომლებსაც ადვილად ითვისებს მცენარე. მწერიჭამია მცენარეები ცხოველური საკვების გარეშეც ნორმალურად ვითარდებიან, თუმცა დამატებითი კვება უფრო აჩქარებს მათ ყვავილობას და ნაყოფმსხმოიარობას. მწერიჭამია მცენარეები (მაგ. დროზერა) მწერს იზიდავს და იჭერს ფოთლის წებოვანი სითხით, ზოგს კი (ნეპენტესი, ბუშტოსანა) საამისოდ აქვს დამჭერი აპარატი — თავისებური ქილა ან მახე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 263.
ადრშპახ-ტეპლიცეს კლდეები
**ადრშპახ-ტეპლიცეს კლდეები** (ჩეხ. *Adršpašsko-teplické skály*) — ქვიშაქვის ფორმაციათა უჩვეულო კრებული ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოჰემიაში. მოიცავს 17 კმ² ტერიტორიას. სახელი ეწოდა ორი მოსაზღვრე რაიონის — ადრშპახისა და ტეპლიცე-ნად-მეტუიისგან.

1933 წლიდან კლდეები დაცულია ბუნების ეროვნული ნაკრძალის სტატუსით, 1991 წლიდან კი მთლიან მიმდებარე რეგიონს დაცული ლანდშაფტის სტატუსი მიენიჭა. ტურისტებს კლდეებიის მონახულების შესაძლებლობა მრავალი ბილიკის საშუალებით აქვთ. იგი პოპულარული ღირსშესანიშნაობაა კლდეზე ცოცვის მოყვარულთა შორის. 

ბოლო პერიოდში არეალი საკმაოდ პოპულარული გახდა კლდეებთან დაკავშირებულ მაღალი რისკის სპორტის სახეობებს შორის.

ეს ტერიტორია გადამფრენ შავარდენთა ერთ-ერთი უდიდესი დროებითი გასაჩერებელი ადგილია ევროპაში; ეს ფრინველები ფედერალური კანონით არიანდ დაცულნი. ამ მიზეზით, ზოგიერთი მონაკვეთი მთამსვლელთათვის დახურულია.

გალერეა
-------

* პარკის შესასვლელი
* 
* 
* 
* 
* აერო-ფოტო
* აერო-ფოტო

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ადრშპახ-ტეპლიცეს კლდეები***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photo gallery დაარქივებული 2009-08-28 საიტზე Wayback Machine.
* Adršpach-Teplice Rocks - virtual show

სქოლიო
------

1. ↑  NY Times, "With Luck, a Rocky Landing", 11 July 2008.
ნევმირებული საგალობლები, X-XI სს.
**ნევმირებული საგალობლები**, X-XI სს. (საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდი #1446, ხელნაწერი #172, 2 ფ. ეტრატი; ფრაგმენტი; ზომა: 143x105; ნუსხური; მელანი – ყავისფერი; სათაური და საზედაო გრაფემები – სინგურით.) — ულამაზესი კალიგრაფიით გადაწერილი ეტრატის 2 პატარა ფურცელი ქართული სანოტო ნიშნების უნიკალურ სისტემას ინახავს. ამგვარი სანოტო სისტემა მხოლოდ რამდენიმე ძველ ქართულ ხელნაწერშია შემონახული (მიქაელ მოდრეკილის ჰიმნები, ნევმირებული ძლისპირი და სხვა). გადმოცემის მიხედვით, ამ ნოტების ამოცნობა ცალკეულ გვარებში შემონახული ზეპირი ტრადიციის საფუძველზე მეცხრამეტე საუკუნის ჩათვლით ხერხდებოდა. დღეისათვის, ეს ტრადიცია დაკარგულია და გაშიფვრის არაერთგზისი მცდელობის მიუხედავად, ამ ეტაპზე ამოკითხვა შეუძლებელია.

ლიტერატურა
----------

* „UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრი. საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცული ხელნაწერები". თბილისი, 2016. რედაქტორ-შემდგენელი ქეთევან ასათიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნევმირებული საგალობლები, X-XI საუკუნეები დაარქივებული 2016-05-26 საიტზე Wayback Machine.  - საქართველოს ეროვნული არქივი

 დაარქივებული 2016-05-14 საიტზე Wayback Machine.
**ნევრესტან რეჯების ასული შაშიკაშვილი** (დ. 24 აპრილი, 1901, სოფ. ქედქედი, ხელვაჩაურის რაიონი — გ. 9 აპრილი, 1976, თბილისი) — ქართველი ექიმი და ჯანმრთელობის დაცვის ორგანიზატორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება მიიღო ბათუმში და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, რომლის წარმატებით დამთავრების შემდეგ 1931-1938 წლებში მუშაობდა მშობლიური ქალაქის მთავარი საავადმყოფოს გინეკოლოგიური განყოფილების ორდინატორად. 1938 წელს გადაიყვანეს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯანმრთელობის კომისარიატში, ჯერ მინისტრის პირველ მოადგილედ, შემდეგ დააწინაურეს მინისტრად. 1948 წლიდან ნ. შაშიკაშვილი თბილისშია, ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს განყოფილების უფროსად. ამავე დროს იგი სამედიცინო ინსტიტუტის ჯანმრთელობის დაცვის ორგანიზაციის კათედრის ასისტენტია. შემდეგ აირჩიეს ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ჯანმრთელობის დაცვის ორგანიზაციის კათედრის დოცენტად, ხოლო მოგვიანებით პროფესორად და ამავე კათედრის გამგედ, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე იღწვოდა. შეთავსებით მუშაობდა ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო მეცნიერებისა და სასწავლო დაწესებულებათა მთავარი სამმართველოს უფროსად. 

ნევრესტან შაშიკაშვილმა ღრმად შეისწავლა და მეცნიერულად დაამუშავა საქართველოში ჯანდაცვის ორგანიზაციის საქმე და სამედიცინო მომსახურების ძირითადი ფორმები XIX საუკუნეში. მის კალამს ეკუთვნის 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის შვიდი მონოგრაფია. ღვაწლმოსილი სწავლულის ხელმძღვანელობით დამუშავებული და დაცულია რამდენიმე სადოქტორო და საკანდიდატო დისერტაცია. იგი დაჯილდოვებული იყო წითელი ვარსკვლავის, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 368, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნევრესტან შაშიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**აზრითი ექსპერიმენტი** ფიზიკაში, ფილოსოფიასა და ზოგიერთ სხვა სამეცნიერო დარგში — შემეცნებითი საქმიანობის სახე, რომელშიც ამა თუ იმ სამეცნიერო თეორიის საკვანძო სიტუაცია თამაშდება არა რეალურ ექსპერიმენტში, არამედ წარმოსახვითში. აზრითი ექსპერიმენტი ფიზიკაში ძირითადად მოგვაგონებს მათემატიკაში საპირისპიროს დაშვებით თეორემის დამტკიცების მეთოდს, როცა ზოგიერთი ფიზიკური მოდელისა თუ სქემის ზოგიერთი მდგომარეობა თავიდან უარყოფილია, შემდეგ კი მოდელის გარდაქმნის გზით ჩვენ ვაწყდებით წინააღმდეგობას რაიმე პრინციპთან, რომელიც, რასაკვირველია, ჭეშმარიტად მიიჩნევა. მაგალითად, სარკული ან რაიმე სხვა სახის გეომეტრიული სიმეტრიის სიტუაციაში არასაკმარისი საფუძვლის პრინციპთან, გალილეის ინვარიანტულობის პრინციპთან, მუდმივი ძრავის შეუძლებლობის პრინციპთან, მიზეზობრიობის პრინციპთან და ა.შ.

ტერმინი „აზრითი ექსპერიმენტი" (გერმ. Gedankenexperiment) შემოიღო გერმანელმა მეცნიერმა ერნსტ მახმა.

ლიტერატურა
----------

* Ахутин А.В. *История принципов физического эксперимента от античности до XVII в.* М: Наука, 1976.
* Библер В.С. *Мышление как творчество: Введение в логику мысленного диалога*. М.: Политиздат, 1975.
* Дюгем П. *Физическая теория. Её цель и строение*. Спб.: Образование, 1910.
* Макаревичюс К. *Место мысленного эксперимента в познании*. М. 1971.
**ქიოვ-ათა**, **ქოვ-ათა**, **ქოუ-ათა** (თურქმ. Köw-ata) — ბუნებრივი წარმოშობის მიწისქვეშა ტბა თურქმენეთში, ბაჰარდენის მღვიმეში, ქალაქ აშხაბადიდან 100 კმ-ში. გაწოლილია მღვიმის შესასვლელიდან 60 მ-ით დაბლა. ზედაპირის ფართობი 1050 მ², სიგრძე 75 მ, ხოლო სიგანე 14-იდან 23 მ-მდე. მაქსიმალური სიღრმე 14 მ. წყლის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 33-37,5°C აღწევს. ტბის სამკურნალო წყალი შეიცავს 38 ქიმიურ ელემენტს, რომელთა შორისაა: გოგირდი, იოდი, მაგნიუმი, კალიუმი, ნატრიუმი, სულფატები, ალუმინი, ბრომი, რკინა, სტიბიუმი. ტბაში ბანაობა სასიკეთოდ მოქმედებს ორგნიზმზე, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, გამოიყენება რევმატიზმის, გაციების, თირკმელებისა და კანის დაავადებების სამკურნალოდ, ამშვიდებს ნერვულ სისტემას. მღვიმეში ყოფნა რეკომენდებულია არაუმეტეს 45 წუთისა, ხოლო ტბაში არაუმეტეს 20 წუთისა. პირველი მეცნიერული ცნობები მღვიმისა და ტბის შესახებ გაჩნდა 1856 წელს, თუმცა ფართოდ გახდა ცნობილი 1896 წლის პუბლიკაციის შემდეგ. ფლორა და ფაუნა მეტად ღარიბია. მღვიმეში გვხვდება ღამურების მცირე კოლონიები, რომლებიც 6 სახეობას მიეკუთვნებიან. მცენარეულობიდან მღვიმეში გავრცელებულია მხოლოდ ლიქენების რამდენიმე სახეობა. გვხვდება აგრეთვე მხედველობას მოკლებული კიბოსნაირები. ბაჰარდენის მღვიმე და მათ შორის ქიოვ-ათა თურქმენეთის ერთ-ერთი ტურისტული ობიექტია. ქიოვ-ათა აგრეთვე ცნობილია როგორც ბაჰარდენის მიწისქვეშა ტბა და ბაჰარდენის ტბა. სახელწოდება თურქმენული ენიდან ითარგმნება როგორც „მღვიმეების მამა".

სქოლიო
------

1. 1 2  Подземное озеро «Ков-Ата».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-08. ციტირების თარიღი: 2019-08-08.
2. ↑  Пещеры: Межвузовский сборник научных трудов. Выпуск 18.
3. ↑  Ков-ата - Бахарлынское подземное озеро.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-04. ციტირების თარიღი: 2019-08-08.
4. ↑  Подземное озеро "Ков-Ата"
ნარკოკარტელების გავლენის სფეროების რუკა 2010 წლის მაისის მონაცემებით.
  ტიხუანის კარტელი
  ბელტრან ლეივას კარტელი
  სინალოის კარტელი
  ხუარესის კარტელი
  ლა-ფამილიის კარტელი
  გოლფოს კარტელი
  ლოს-სეტასი
  სადავო ტერიტორიები
**ნარკოომი მექსიკაში** — მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტი კონკურენტ ნარკო კარტელებს შორის, რომლებიც ებრძვიან ერთმანეთს რეგიონული კონტროლისთვის და ასევე მექსიკის სამთავრობო ძალებს და შეიარაღებულ სამოქალაქო ჯგუფებს. 2006 წლიდან, როდესაც მექსიკის სამხედრო ინტერვენცია დაიწყო, მთავრობის ძირითადი მიზანი იყო ნარკოტიკებთან დაკავშირებული ძალადობის ჩახშობა. გარდა ამისა, მექსიკის მთავრობამ განაცხადა, რომ მათი უპირველესი მიზანი ძლიერი ნარკო კარტელების დანაწევრება იყო, ვიდრე ნარკოტრაფიკის თავიდან აცილება, რისი გაკეთებაც აშშ-მ თავის თავზე აიღო.

მიუხედავად იმისა, რომ მექსიკის ნარკო კარტელები და ნარკოტრაფიკის ორგანიზაციები არსებობდა რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში, ისინი უფრო ძლიერი გახდნენ Cali Cartel-ის , Medellín Cartel-ის და Colombian-ის დაშლის შემდეგ 1990-იან წლებში. მექსიკის ნარკო კარტელები ახლა დომინირებს საბითუმო უკანონო ნარკოტიკების ბაზარზე და 2007 წელს აკონტროლებდა შეერთებულ შტატებში კოკაინის შესვლის 90%-ს. კარტელების ლიდერების დაპატიმრებებმა, განსაკუთრებით Tijuana Cartel-ის და Gulf cartel-ის, გამოიწვია ზრდადი ძალადობა, რადგანაც კარტელები იბრძვიან შეერთებული შტატების ტრეფიკინგის მარშრუტების კონტროლისთვის.

ანალიტიკოსების ვარაუდით, უკანონო ნარკოტიკების გაყიდვების მოგება მერყეობს $ 13,6 მილიარდიდან $ 49,4 მილიარდამდე ყოველწლიურად. 

ფელიპე კალდერონის ადმინისტრაციის ბოლოსთვის (2006-2012 წწ.) მექსიკის ნარკო ომში ოფიციალურად დაღუპულთა რაოდენობა არის მინიმუმ 60 000. დაუდასტურებელი გაანგარიშებით მითითებული მკვლელობების რაოდენობა 100 000 აღწევს, იმ ხალხის ჩათვლით, რომელებიც გაქრნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Guns in Mexico — Daily Gun Policy News Feed დაარქივებული 2010-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* Bowers, Charles. «The Mexican Kidnapping Industry» დაარქივებული 2015-02-23 საიტზე Wayback Machine.  An academic paper examining both the emergence of kidnapping as a drug war spillover, and statewide variance in Mexico’s kidnapping statutes.
* «Border Stories» profiles a newspaper reporter caught up in the drug war in Mexico (video) დაარქივებული 2009-05-12 საიტზე Wayback Machine.
* AP interactive map: Mexican Drug Cartels
* Map: Areas of cartels' influences[*მკვდარი ბმული*]
* The Mexican Zetas and Other Private Armies დაარქივებული 2009-11-27 საიტზე Wayback Machine.

1. ↑
2. ↑  Free Article for Non-Members. Stratfor (2010-05-17).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-05-20. ციტირების თარიღი: 2011-03-28.
**ფირუდინ შუშინსკი** (აზერ. Firudin Şuşinski, ნამდვილი სახელი: ფირუდინ მუჰამედ ოღლუ გასანოვი; 20 ოქტომბერი 1925, შუშა — 25 ოქტომბერი 1997, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მუსიკათმცოდნე და მკვლევარი, 400-ზე მეტი სტატიის და ნარკვევის ავტორი, აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ფირუდინ გასანოვი 1925 წლის 20 ოქტომბერს ქალაქ შუშაში დაიბადა. მამამისი მუჰამედ ბეკი, მუჰამედ ჯავარის გვარის, ხოლო დედა საიარხანუმი ჯავანშირების საგვარეულოს წარმომადგენლები იყვნენ. მუჰამედ ბეკი მეგობრობდა მწერალ, ფილოლოგ, მთარგმნელ და სახელმწიფო მოღვაწე ფირიდუნ - ბეკ ქოჩალინსკისთან, ამიტომაც ვაჟიშვილს მისი სახელი დაარქვა.
ფიურუდინ შუშინსკი მუსკალურ გარემოში იზრდებოდა, ბავშვობიდან ისმენდა ცნობილ კომპოზიტორთა, მუსიკოსთა, მუღამის შემსრულებელთა და თავისი დროის ვოკალისტთა შესრულებულ სიმღერებს, ყოველივე ამან მუსიკით მის გატაცებას შეუწყო ხელი, რაც შეუმჩნეველი არ დარჩენია მამას, რომელმაც იგი 1931 წელს ქალაქ შუშის მუსიკალურ სასწავლებელში შეიყვანა, სადაც სამი წელი დაჰყო ვიოლინოს კლასში. პარალალეურად წარჩინებით დაამთვარდა საშუალო სკოლა. შუშის პედაგოგიური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მასწავლებლად გაგზავნილ იქნა სოფელ მალიბელში, სადაც მხოლოდ ოთხი თვე გაატარა.

1942 წელს გაწვეულ იქნა ფრონტზე, დიდი სამამულო ომში. 65-ე გენერალ ბატოვის არმიის შემადგენლობაში, რომელიც კურსკის ბრძოლაში იღებდა მონაწილეობას. 9 მაისის გამარჯვებას იგი კიონიგსბერგში შეხვდა.

ომიდან დაბრუნების შემდეგ რამდენიმე ხანი ლიტერატურის მასწავლებლად მუშაობდა ქალაქ აღდამში. 1964 წელს უმაღლესი განათლების მისაღებად ბაქოში ჩავიდა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიულ ფაკულტეტზე ჩააბარა. მთიანი ყარაბაღის ისტორიის მთელი სერიოზულობით შესწავლის მიზნით ფირუდინ შუშინსკიმ დიდი დრო გაატარა არქივებში. 1948 სამედ ვურღუნმა შუშინსკის მასალების მომზადება დაავალა თემისათვის: „ვაგიფი ყარაბაღში". ეს სტატია შუშინსკის პირველი გამოქვეყნებული ნაშრომი იყო.
შუშინსკი ასევე დაინტერესებული იყო ნარიმან ნარიმანოვის ბიოგრაფიით, ამ უკანასკნელის იმდროინდელი მკაცრი კრიტიკის მიუხედავად. 

1968 წელს გამოქვეყნდა ფირუდინ შუშინსკის წიგნი „შუშა", რომელიც მისი მშობლიური ქალაქ შუშის ისტორიას და ცნობილ პიროვნებებს ეხებოდა. 70-იან წლებში შუშინსკი აზერბაიჯანელ სახალხო მუსიკოსების ბიოგრაფიებს იკვლევდა. ერთი მეორის მიყოლებით გამოდიოდა მისი წიგნები ჯაბარ ჯარიაგოღლის და სეიდა შუშინსკის შესახებ. 1979 წელს მოსკოვში გამოქვეყნდა მისი წიგნი „აზერბაიჯანის სახალხო მომღერლები და მუსიკოსები". ფირუდინ შუშინსკი 1997 წლის 25 ოქტომბერს გარდაიცვალა. საკუთარი ანდერძის თანახმად, დაკრძალულ იქნა „შაჰიდების სასაფლაოზე" ქალაქ ბარდაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Firudin Şuşinskinin Sadıqcan haqqında tədqiqatları işıq üzü gördü az. Xalq qəzeti (5 2008).
2. ↑  Çəmənli M..  (11 2013)Bu işıqlı dünyada… az. 525-ci qəzet.
3. ↑  Шушинский Ф. (1979). *Народные певцы и музыканты Азербайджана*.  Советский композитор,   გვ. 200.
**თბილისის ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი** — ინსტიტუტი საქართველოში. დაარსდა 1993 წელს. 1981 წელს ნარკოლოგიური დისპანსერის (შეიქმნა 1976 წელს) ბაზაზე ჩამოყალიბდა ნარკოლოგიური რესპუბლიკური საავადმყოფო, რომელიც ასეთი ტიპის პირველი დაწესებულება იყო სამხრეთ კავკასიაში. 1985 წელს მ. ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიქმნა ნარკოლოგიის სამედიცინო-ბიოლოგიურ პრობლემათა განყოფილება. 1993 წელს აღნიშნული განყოფილების და რესპუბლიკური ნარკოლოგიური საავადმყოფოს ბაზაზე შეიქმნა ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის და პრაქტიკული საქმიანობის მიმართულებებია: ნარკოლოგიურ დაავადებათა დიაგნოსტიკის, მკურნალობისა და პროფილაქტიკის რაციონალური მეთოდების შემუშავება; ნარკომანიით, ალკოჰოლიზმით დაავადებულთა და ნარკოლოგიური პროფილის სხვა ავადმყოფოთა სტაციონალური და ამბულატორიული მკურნალობა; ნარკოლოგიური სამსახურის საორგანიზაციო-მეთოდური ხელმძღვანელობა ქვეყანაში.

ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში არის 2 კლინიკური განყოფილება, პოლიკლინიკა და საექსპერტო განყოფილება, კლინიკურ-ბიოქიმიური და ქიმიურ-ტოქსიკოლოგიური განყოფილება; საორგანიზაციო, საინფორმაციო, პრევენციის განყოფილება და სამეცნიერო ნაწილი.
უკანასკნელი წლების განმავლობაში ინსტიტუტში გამოქვეყნებულია მრავალი სამეცნიერო შრომა.

ლიტერატუა
---------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 706, თბ. 2002 წელი.
ირმის ნახტომის სპირალური მკლავები
მშვილდოსნის მკლავი
**მშვილდოსნის მკლავი** — ჩვენი გალაქტიკა ირმის ნახტომის მცირე სპირალური მკლავი. ეს გიგანტური სტრუქტურები ხშირად მილიარდობით ვარსკვლავისა და ათასობით გაზის ღრუბლისგან შედგება. მშვილდოსნის მკლავი ჩვენი გალაქტიკის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა მკლავია, რადგან მასში კონცენტრირებულია H II რეგიონების, ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და გიგანტური მოლეკულური ღრუბლების დიდი რაოდენობა.

ირმის ნახტომი შემოსაზღვრული სპირალური გალაქტიკაა, შედგება ცენტრისა და მისგან გამავალი სპირალური მკლავებისაგან. სახელი ეწოდა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის სიახლოვის გამო, რადგან დედამიწიდან სწორედ ამ მიმართულებით ჩანს, გალაქტიკის ცენტრისაკენ. 

მშვილდოსნის მკლავი ორ ნაწილად იყოფა.

ხილვადი ობიექტები
-----------------

მშვილდოსნის მკლავში სამოყვარულო ტელესკოპით შესაძლებელია მესიეს ობიექტების გარკვეული ნაწილის დანახვა:

* ლაგუნას ნისლეული
* გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა
* არწივის ნისლეული
* ომეგას ნისლეული
* M18
* სამნაწილიანი ნისლეული
* M21
* მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი
* M26
* M55
* NGC 3372

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* დაარქივებული 2005-09-12 საიტზე Wayback Machine.
* Messier Objects in the Milky Way (SEDS)

სქოლიო
------

1. 1 2  Churchwell, Ed; Babler, Brian L.; Meade, Marlin A. (2009). „The Spitzer/GLIMPSE Surveys: A New View of the Milky Way" (pdf). *Publications of the Astronomical Society of the Pacific*. **121**: 213–230. Bibcode:2009PASP..121..213C. doi:10.1086/597811.
2. ↑  Steiman-Cameron, T. Y.; Wolfire, M.; Hollenbach, D. (2010). „Cobeand the Galactic Interstellar Medium: Geometry of the Spiral Arms from Fir Cooling Lines". *The Astrophysical Journal*. **722** (2): 1460. Bibcode:2010ApJ...722.1460S. doi:10.1088/0004-637X/722/2/1460.
ფირნის ველი (ავსტრია).
ფირნი
**ფირნი** (გერმ. Firn < ძვ. ზემო გერმ. firni — შარშანდელი, ძველი) — მარცვლოვანი ყინული, რომელიც წარმოიშობა თოვლის გადაკრისტალებისა და მისი დნობით წარმოქმნილი წყლის თოვლის ფენებში ჩაჟონვით და ჩაყინვით, წყლის ორთქლის გადაკრისტალებისა და სუბლიმაციის შედეგად. თოვლის ზედა ფენების სიმძიმით ფირნი თანდათან გარდაიქმნება ყინულად.

ფირნი წარმოიქმნება მთიან მხარეებში, თოვლის მიჯნის ზემოთ, და პოლარულ ქვეყნებში, სადაც ატმოსფერული ნალექები უმთავრესად თოვლის სახით მოდის და ზაფხულის განმავლობაში გადნობას ვერ ასწრებს. ფირნის სიმკვრივე 450-იდან 800 კგ/მ³-მდე მერყეობს. თოვლი ფირნად გადაიქცევა მზის რადიაციის, ლეღმის, წყლის ორთქლის გადაკრისტალებისა და სუბლიმაციის შედეგად. ფირნსა და ყინულს გააჩნიათ სხვადასხვა კრისტალური სტრუქტურა, მარცვლების ორიენტირი და ზომები.

განასხვავებენ ინფილტრაციულ ფირნს, რომელიც წარმოიქმნება თოვლში წყლის განმეორებითი გაყინვის შედეგად, რომელსაც თან სდევს ჩამოწოლა და გადაკრისტალება, რეჟელაციური ფირნი, რომელიც ყალიბდება დამრგვალების, კრებსითი გადაკრისტალებისა და ჩამოწოლის შედეგად და რეკრისტალიზაციური ფირნი, რომელიც თავის მხრივ, თოვლის მეტამორფიზმის შედეგად ყალიბდება თხევადი წყლის მონაწილეობის გარეშე. ინფილტრაციული ფირნი ჩვეულებრივ გვხვდება მთის მყინვარების ფირნულ აუზებში (20–30 მ-მდე), რეჟელაციური და რეკრისტალიზაციური ფირნი ყინულსაფრების ზედა ჰორიზონტებში.

სიდიდის მიხედვით გამოიყოფა წვრილმარცვლოვანი (მარცვლების დიამეტრი 1 მმ), საშუალომარცვლოვანი (მარცვლების დიამეტრი 1-3 მმ) და მსხვილმარცვლოვანი (მარცვლების დიამეტრი 3 მმ და მეტი) ფირნი.

ფირნი გროვდება ფირნის აუზში — მყინვარულ ცირკში და აწარმოებს მყინვარის კვებას. აღსანიშნავია, რომ ანტარქტიდაში ფირნის სისქე 100 მ-მდეა. ესკიმოსები ფირნისგან აშენებენ საცხოვრებლის უნიკალურ ტიპს — გუმბათისებრ ქოხს — იგლუს.

ლიტერატურა
----------

* Lliboutry L. Traité de glaciologie, v. 1–2, P. 1964–66.
* Калесник С. В. Очерки гляциологии, М. 1963.

სქოლიო
------

1. ↑  Firn | Encyclopedia Britannica
2. ↑  გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.
3. 1 2  Фирн | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-12-15. ციტირების თარიღი: 2021-01-27.
4. 1 2  География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: 2006.
5. ↑  На Обском море построили сотню иглу — смотрим на самые необычные.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-13. ციტირების თარიღი: 2021-01-27.