recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სლავები და მათი მეზობლები
**დრევლიანები** — აღმოსავლეთ სლავთა ტომობრივი გაერთიანება VI-X საუკუნეებში. ეჭირა მარჯვენა ნაპირის უკრაინის ტერიტორია მდინარეების ტეტერევის, უჟის, უბორტის, სტვიგის აუზებში. დრევლიანებს აღმოსავლეთით ესაზღვრებოდა პოლიანთა, დასავლეთით ვოლინელებისა და ბუგელების, ჩრდილოეთით - დრეგოვიჩების ქვეყანა. არქეოლოგიური ძეგლებიდან გვხვდება მრავალი მიწათმოქმედ ტომთა ნამოსახლარი, სამარხი და გორასამარხი, ნაქალაქარი და სხვ. მთავარი ქალაქი იყო ისკოროსტენი მდინარე უჟზე. ახ. წ. I ათასწლეულის ბოლოს განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა. მატიანის მიხედვით, დრევლიანებს საკუთარი სამთავრო ჰქონიათ. 883 წელს კიევის მთავარმა ოლეგმა დრევლიანები დახარკა. 907 წელს დრევლიანები კიევის ჯართან ერთად ლაშქრობდნენ ბიზანტიის წინააღმდეგ. 945 წელს დრევლიანებმა მოკლეს კიევის მთავარი იგორი, რომლის ქვრივი ოლგა სასტიკად გაუსწორდა დრევლიანებს, გაანადგურა წარჩინებულები და ცეცხლს მისცა მათი ქალაქები. დრევლიანების მიწა კიევის სუფლისწულო გახდა (ცენტრი ქალაქი ვრუჩი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 634.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Происхождение племени древлян
* Карта расселения народов Европы в IX веке.УНПК Орловский Государственный Технический Университет დაარქივებული 2012-11-30 საიტზე Wayback Machine.
**ვისოცკი** (რუს. Высоцк) (1917 წლამდე — ტრონგზუნდი, 1917-1948 წლებში — ურასი) — საპორტო ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ვიბორგის რაიონში ფინეთის ყურის სანაპიროზე. ქალაქი წარმოადგენს ოქტომბრის სარკინიგზო ხაზის ერთ-ერთ სადგურს.

მას შემდეგ, რაც 1710 წელს ჩრდილოეთის ომის მიმდინარეობის დროს ვიბორგის ყურის ყველაზე ვიწრო ადგილი, ქალაქი ვიბორგი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები შვედებისგან დაიბრუნეს რუსებმა, სწორედ აქედან მომდინარეობდა ქალაქის ძველი სახელწოდებაც (შვედ. trång — ვიწრო, *sund* — „სრუტე"), პეტრე I-ის ბრძანებით ამ ტერიტორიებზე ააშენეს საფორტიფიკაციო ნაგებობები.

1917-1940 წლებში ქალაქი ფინეთის შემადგენლობაში იყო და ერქვა **ურასი** (ფინ. Uuras. 1948 წელს ქალაქს სახელი შეეცვალა საბჭოთა კავშირის გმირის კუზმა ვისოცკის პატივსაცემად.

ვისოცკი ერთ-ერთი ყველაზე პატარა დასახლებაა, რომელსაც ქალაქის სტატუსი აქვს (2010 წლის მონაცემებით ქალაქში 1244 ადამიანი ცხოვრობდა), ამაზე პატარა დასახლება არის ქალაქი ჩეკალინი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ქალაქის შესახებ, ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"
* ინფორმაცია ვისოცკის შესახებ, საიტზე „ქვეყნის გმირები"

სქოლიო
------

1. ↑  *Кожевников В. Г.*, Административно-территориальное деление Ленинградской области, СПб, 1997. — გვ. 19.
2. ↑   Высоцкий Кузьма Дмитриевич.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**ილგაზის მთები** (თურქ. Ilgaz Dağları) — ქედი ჩრდილო-დასავლეთ ანატოლიაში, თურქეთში.

გეოგრაფია
---------

შავი ზღვის რეგიონის დასავლეთ სანაპიროზე არსებობს სამი ქედის სისტემა, რომლებიც შავი ზღვის სანაპიროს პარალელურად გადის. ილგაზის მთები წარმოადგენს სანაპირო ზოლის მეორე დიაპაზონის აღმოსავლეთ ნაწილს, რომლის საშუალო მანძილია 100 კმ. მთის ჩრდილოეთის ფერდობები კასთამონუს პროვინციაშია, ხოლო სამხრეთი ფერდობები ჩანქირის პროვინციაში. მთათა სისტემის სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთით 150 კილომეტრს, ხოლო სიგანე დაახლოებით 30 კმ-ის შეადგენს. ამ 41°06′ ჩ. გ. 33°52′ ა. გ.﻿ / ﻿41.100° ჩ. გ. 33.867° ა. გ.﻿ / 41.100; 33.867 კოორდინატებზე მდებარეობს მთის პიკი, რომელიც ცნობილია როგორც ჰაჯეთეფე და რომლის სიმაღლე 2 587 მეტრს შეადგენს. სახელმწიფო მაგისტრალი D-765 , რომელიც შავი ზღვის სანაპიროს ცენტრალურ ანატოლიასთან აკავშირებს, მდებარეობს პიკიდან 10 კილომეტრით დასავლეთით. გზატკეცილზე უმაღლესი უღელტეხილის სიმაღლე 1 850 მეტრს შეადგენს.

ეროვნული პარკი
--------------

 მთავარი სტატია: ილგაზის მთის ეროვნული პარკი.
ილგაზის მთის ეროვნული პარკი (თურქ. Ilgaz Dağı Milli Parkı) 1976 წლის 2 ივნისს გაიხსნა, რომელიც ადვილად მისაწვდომია D-765 
მაგისტრალიდან. პარკის ფართობი 732 ჰა შეადგენს. პარკის უმაღლეს წერტილებზე არსებობს უამრავი სასტუმრო, რომელიც ემსახურება მოთხილამურეებს, რომლებსაც შეუძლიათ გამოიყენონ 1 500 მ სიგრძის საბაგირო სათხილამურო ტრასაზე მოსახვედრათ. ანკარიდან პარკი 200 კილომეტრითაა დაშორებული, რაც უახლოეს ზამთრის კურორტს წარმოადგენს დედაქალაქის მოსახლეობისთვის. ზაფხულობით, სტუმრებს შეუძლიათ დაკავდნენ თევზაობით ეროვნულ პარკში არსებული ბალდრანის ხეობაში.

ეკოლოგია
--------

ილგაზის მთები, განსაკუთრებით ჩრდილო ფერდობები, დაფარულია ხშირი ტყით. ტყეების პოპულარული სახელი ილგაზის მთების ირგვლივ არის „ხეების ზღვა" (თურქ. ağaç denizi). ტყეში მცხოვრები გარეული ცხოველებია: წითელი ირემი, გარეული ღორი, ყავისფერი დათვი, ნაცრისფერი მგელი, ევროპული ტურა და წითელი მელა. 1996 წელს, ილგაზის მთის ეკოლოგიაში აღმოაჩინეს ახალი მწერების სახეობა და 2010 წელს იგი დაასახელეს, როგორც *Merodon Ilgazense*.

მუსიკაში
--------

პოპულარულ სიმღერა „ილგაზ", რომელიც აჰმეთ სამიმ ბილგენს, ხოლო სიტყვები კომპოზიტორ ჯემილ თურქმანს ეკუთვნის, ილგაზის მთაზეა დაწერილი.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ილგაზის მთები***

სქოლიო
------

1. ↑  რუკა დაარქივებული 2012-05-03 საიტზე Wayback Machine.  — გზების მთავარი სამმართველოს საიტი
2. ↑  Ilgaz Dağı Milli Parkı
3. ↑  Newspaper article (თურქული)
**ეკატერინეს დიდი სასახლე** (რუს. Большой Екатерининский дворец) — ყოფილი საიმპერატორო სასახლე, სამი რუსი მონარქის ეკატერინე I-ის ელისაბედ I-ისა და ეკატერინე II-ის საზაფხულო რეზიდენცია. სასახლე მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგისდან 26 კმ-ში, ქალაქ პუშკინში. 

რეზიდენციას დასაბამი 1717 წელს დაედო, როდესაც ეკატერინე I-მა გერმანელი არქიტექტორი იოჰან-ფრიდრიხ ბრაუნშტაინი დაიქირავა საკუთარი სიამოვნებისთვის ზაფხულის რეზიდენციის ასაგებად. 1743 წელს იმპერატრიცა ანამ მიხაილ ზემცოვსა და ანდრეი კვასოვს შეუკვეთა ეკატერინეს სასახლის გაფართოება. თუმცა იმპერატრიცა ელისაბედმა დედამისის რეზიდენცია ძველმოდურად მიიჩნია და 1756 წლის მაისში კარის არქიტექტორ ბართოლომეო რასტრელის სთხოვა ძველი შენობის დანგრევა და მისი ახლით, უფრო გრანდიოზულით შეცვლა როკოკოს სტილში. მშენებლობა ოთხ წელს გაგრძელდა და 1756 წლის 30 ივლისს არქიტექტორმა იმპერატრიცასა და მის კარს წარუდგინა ახალი 325 მეტრი სიგრძის სასახლე.

ელისაბედის სიცოცხლის პერიოდში სასახლემ სახელი გაითქვა მისი ურცხვი ფუფუნებით. 100 კგ-ზე მეტი ოქრო იქნა გამოყენებული შენობის ფასადის ჩუქურთმების მოსავარაყებლად, სახურავზე კი უამრავი ქანდაკება დაიდგა. ერთ დროს ჭორიც გავრცელდა, რომ სახურავი მთლიანად ოქროსი იყო. სასახლის წინ ბაღი გაშენდა. მთელ კომპლექსს გარს ეტრყმის დელიკატური ჭედური რკინის გალავანი.

მიუხედავად იმისა, რომ სასახლეს ეკატერინე დიდს უკავშირებენ, ეს უკანასკნელი სასახლის "ათქვეფილი კრემისებრ" არქიტექტურას ძველმოდურად მიიჩნევდა. ტახტზე ასვლისას პარკის რამდენიმე ქანდაკება ოქროთი დაიფარა, იმპერატრიცა ელისაბედის უკანასკნელი სურვლის აღსასრულებლად, თუმცა დაკავშირებული ხარჯების სიდიდის შეტყობისთანავე ახალმა მონარქმა სამუშაოები მყისვე შეაწყვეტინა. ეკატერინეს განუკიცხავს მისი წინამორბედის უყაირათო ექსტრავაგანტულობა: "მილიონ ექვსასი ათასი მანეთის თანხა დაიხარჯა მშენებლობაზე. ამის დამამტკიცებელი ხარჯთაღრიცხვა არსებობს; მაგრამ გარდა ამისა იმპერატრიცა ფულს ხარჯავდა საკუთარი ჯიბიდან ისე, რომ არ კი ითვლიდა".

ლიტერატურა
----------

* Петров А. Н. Пушкин. Дворцы и парки, [2 изд.], Л. 1969;
* Мосякин А. Г. Жемчужное ожерелье Санкт-Петербурга. Дворцы, восставшие из пепла. Санкт-Петербург, «Паритет», 2014. — 432 с. илл. — ISBN 978-5-93437-405-2
* Мосякин А. Г. Прусское проклятие. Тайна Янтарной комнаты. Санкт-Петербург, «Пальмира», 2018. –– 479 с. : илл. (Серия «Исчезнувшие сокровища») –– ISBN 978-5-521-00932-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Екатерининский дворец (Большой)
* Екатерининский дворец დაარქივებული 2015-06-17 საიტზე Wayback Machine.
* Екатерининский дворец
* Историческая справка сайта Виртуальный Пушкин
* Историческая справка сайта ГМЗ Царское Село დაარქივებული 2015-06-17 საიტზე Wayback Machine.
* Интересные факты и фото Екатерининского дворца на сервере Pushkin.ru
* Аудиогид по Екатерининскому дворцу
**იოტა...** (ინგლ. yotta- < ძვ. ბერძნ. ὀκτώ — „რვა"; აღნიშვნა: **Y**) — ფიზიკური სიდიდის ერთეულის სახელწოდების თავსართი ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. წარმოადგენს თავსართს იმ ჯერადი ერთეულების სახელწოდებათა შესაქმნელად, რომლებიც ოდენობით შეესაბამება 1024 (1 000 000 000 000 000 000 000 000, სეპტილიონი) ამოსავალ ერთეულს.

წარმოშობილია ბერძნულიდან — ὀκτώ (რვა), რადგან 10008 ექვივალენტურია.

1991 წელს ზომა-წონის მეცხრამეტე გენერალურ კონფერენციაზე ოფიციალურად იქნა მიღებული ჯერადი ერთეულის თავსართად.

### მაგალითები

* დედამიწის მასა — 5973,6 იოტაგრამი.
* მზის საერთო სიმძლავრე — 383 იოტავატი.

სქოლიო
------

1. ↑  19th meeting of the CGPM

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სი თავსართები |
| --- |
|  |
| ჯერადი | 
* დეკა- (**101**)
* ჰექტო- (**102**)
* კილო- (**103**)
* გიგა- (**106**)
* გიგა- (**109**)
* ტერა- (**1012**)
* პეტა- (**1015**)
* ექსა- (**1018**)
* ზეტა- (**1021**)
* იოტა- (**1024**)
* რონა- (**1027**)
* ქვეტა- (**1030**)
 |
|  |
| წილადი | 
* დეცი- (**10−1**)
* სანტი- (**10−2**)
* მილი- (**10−3**)
* მიკრო- (**10−6**)
* ნანო- (**10−9**)
* პიკო- (**10−12**)
* ფემტო- (**10−15**)
* ატო- (**10−18**)
* ზეპტო- (**10−21**)
* იოქტო- (**10−24**)
* რონტო- (**10−27**)
* ქვექტო- (**10−30**)
 |

 |
**ეკატერინეს სასახლის აღდგომის ეკლესია** (რუს. Церковь Воскресения Христова) — კარის მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ პუშკინში, მდებარეობს ეკატერინეს სასახლის ტერიტორიაზე. აგებულია 1746-1756 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

მას შემდეგ რაც სარსკის მიწა გადაეცა ეკატერინეს, მის სასახლეში ჩამოაყალიბა ეკლესია წმინდა ეკატერინეს სახელზე. ეს იყო პირველი ეკლესია ცარსკოე-სელოში. 

სასახლის მარჯვენა ფლიგელში, პირველ სართულზე, იმპერატორმა ელისაბედ პეტრეს ასულმა 1740-იან წლებში აკურთხებინა მცირე, ოთახის, ეკლესია. ეკლესია გააუქმეს 1761 წლის შემდეგ. 1796 წელს ეკატერინე II-მ ბრძანა ოთახის ეკლესიის მოწყობა სასახლესა და ცივ აბანოს შორის. ეკლესია ააგეს 1797 წელს, მაგრამ ალექსანდრე I-ის ბრძანებით დაშალეს.

1746 წლის ზაფხულში პეტრე III-მ და მისმა ცოლმა ეკატერინე ალექსის ასულმა საზეიმოდ ჩაუყარეს საფუძველი ეკლესიის მშენებლობას. ტაძრის კურთხევა მოხდა 1756 წლის 10 აგვისტოს. კურთხევის აღასანიშნად ქვემეხებიდან 51-ჯერ გაისროლეს.

1820 წლის ხანძრის გამო ეკლესია დაიწვა, განადგურდა ინტერიერის დიდი ნაწილი. ტაძრის რესტავრაცია წარიმართა არქიტექტორ ვ. პ. სტასოვის ხელმძღვანელობით. აღდგენილი ტაძარი ხელახლა აკურთხეს 1822 წლის 14 აპრილს. 

1863 წლის 28 ივნისს ტაძარი კვლავ ხანძარმა გაანადგურა. ხანძარმა გაანადგურა სტასოვისეული გუმბათი. განახლებული ტაძარი აკურთხეს 1864 წლის 8 ნოემბერს. ტაძარში ღვთისმახურება შეწყდა 1917 წელს, თუმცა ოფიციალურად ტაძრის ლიკვიდაცია მოხდა 1922 წლის 22 მაისს. 

1957 წელს დაიწყო ტაძრის რესტავრაცია. 1963 წელს აღადგინეს გუმბათი, თუმცა ტაძარი დღევანდელ დღემდე სრულად არ არის რესტავრირებული.

ლიტერატურა
----------

* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей: Краткий исторический справочник. — 2-е изд. испр. и доп.. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 11—13, 19—20, 21, 76—83. — ISBN 5-9900655-3-1.
* Яковкин И. История Села Царского. — СПб. 1829. — Т. I. — С. 47—48.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковный флигель Екатерининского дворца. Церковь Воскресения Христова დაარქივებული 2013-12-13 საიტზე Wayback Machine.
ავტოპორტრეტი; 1525-1530 წწ.
**დომენიკო ბეკაფუმი** (იტალ. Domenico di Giacomo di Pace Beccafumi, 1486, მონტაპერტი, სიენა – 18 მაისი, 1551, სიენა) — სიენის სკოლის იტალიელი მხატვარ-მანერისტი, სკულპტორი.

ბიოგრაფია
---------

ლორენცო ბეკაფუმის მამულში მომუშავე გლეხის ჯაკომო დი პაჩეს ვაჟი. ვაჟის ნიჭი მემამულემ მალევე შენიშნა და პატარა დომენიკო სიენელ ოსტატ მეკეროსთან გაგზავნა სასწავლებლად (აქედან მოდის მხატვრის ფსევდონიმიც – მეკერინო ან ილ-მეკერინო, მეკეროს ნაშიერი). 1509 წელს რომში ხანმოკლე მოგზაურობის შემდეგ დომენიკოს სიენა აღარც დაუტოვებია.

სტილი
-----

როგორც მხატვარმა ფლორენციული სკოლის გავლენა განიცადა, მაგრამ განსაზღვრული პროვინციული სტილი მაინც შეინარჩუნა. სიუჟეტის აგებისას ბეკაფუმის ახასიათებს ექსცენტრულობა, სინათლის ფანტასტიკურ ეფექტთა ძიება და პერსპექტიული ცდები.

მემკვიდრეობა
------------

სიენის მუზეუმების გარდა, ბეკაფუმის ნამუშევრები რომის, ფლორენციის, პარიზის, ლონდონის, მადრიდის, ლოს-ანჯელესის, ნიუ-ორლეანისა და სხვა. პინაკოთეკებში ინახება. ერთ-ერთი ტილო წმინდა ეკატერინეს მისტიკური ქორწინება (დაახ. 1521) ერმიტაჟში ინახება. 

XVI საუკუნის მეორე ათწლეულის ბეკაფუმის საუკეთესო ნამუშევართა შორის შესანიშნავი ქარვის ხატი — „წმინდა ეკატერინე ალექსანდრიელის მეცადინეობაა". 

მისი სკულპტურებიდან ცნობილია ბრინჯაოს რვა ანგელოზი სიენის ტაძარში.

ლიტერატურა
----------

* ბეკაფუმი, დომენიკო // ეფრონისა და ბროჰაუზის ენციკლოპედიური ლექსიკონი: 86 ტომად (82 ტ. და 4 დამ.) — СПб. 1890—1907.
* L'opera completa del Beccafumi. Milano: Rizzoli, 1977
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თავისუფალი საქართველო**. |

**„თავისუფალი საქართველო"** — ქართული ჟურნალი, გამოდიოდა ჟენევაში 1913-1914 წლებში, გამოიცა 1913 წელს № 1–2, ხოლო 1914 წელს ასევე 1-2 ნომერი (სულ 4 ნომერი). ჟურნალში დაბეჭდილია სტატიები: „დამოუკიდებელი საქართველო და ქართული დემოკრატია", „ქართველი ერი და ეროვნული ერთობა", „ქართველი ერის სულიერი შემოქმედება და ბრძოლა მისი წინსვლისათვის", „ქართველი ერი და მოაზროვნე ქართველობა" და სხვა. ყველა დაბეჭდილი სტატია ანონიმურია. ჟურნალის რედაქტორ–გამომცემლები იყვნენ პეტრე სურგულაძე, ლეო კერესელიძე და გიორგი კერესელიძე. მათ გარდა, მისი ძირითადი ავტორები იყვნენ მიხეილ წერეთელი, გიორგი მაჩაბელი, ნესტორ მაღალაშვილი და სხვანი. ჟურნალს გამოსცემდა „ქართველ სეპარატისტთა ჟენევის ჯგუფი".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 567.
* *ჯანელიძე ო.*, „ნარკვევები საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ისტორიიდან", თბილისი: „მეცნიერებება", 2002. — გვ. 149-159, ISBN 99928-962-0-5.
* გ. შარაძე. ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ. I, თბ. 2001, გვ. 61–113
დრანეთის ტაძარი
**დრანეთის წმინდა კვირიკესა და ივლიტას ტაძარი** — მდებარეობს საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, მისგან დასავლეთით 9 კმ-ში მდებარე სოფელ ალექსეევკას სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ-ში მდებარე ნასოფლარ დრანეთში, ტორნეს ხევის მარჯვენა ნაპირზე.

ეკლესიის სახელობა დაკარგული იყო და სამეცნიერო ლიტერატურაში ის იწოდებოდა, როგორც დრანეთის, ან ალექსეევკა-დრანეთის ეკლესია. არქეოლოგიურ სამუშაოებისას გაირკვა, რომ ტაძარი წმინდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობაზეა აგებული.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2010 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა არქეოლოგიური და სარესტავრაციო-საპროექტო სამუშაოები (ხელმძღვანელი: ნინო ნოზაძე).

2010 წლის ზაფხულში ეკლესიაში XIII საუკუნის ვერცხლის ორნამენტებიანი კანდელი აღმოაჩინეს.

ლიტერატურა
----------

* გ. ლაღიაშვილი, გ. პატაშური, ჟურნალი „ძველი ხელოვნება დღეს", 1, 2010 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დრანეთის წმინდა კვირიკესა და ივლიტას ტაძარი***

* ალექსეევკა-დრანეთის ეკლესია, (წმინდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობის ტაძარი) (X-XI სს) დაარქივებული 2012-01-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
2. ↑  სოფელ ალექსეევკაში XIII საუკუნის კანდელია აღმოჩენილი
3. ↑  ალექსეევკა-დრიანეთის ეკლესიაში მეცამეტე საუკუნის კანდელი აღმოაჩინეს[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| 
აძიკვი · გოხნარის ეკლესია · გუდარეხის მონასტერი · დრანეთის ტაძარი · მანგლისის სიონი · პირღებულის მონასტერი · სამშვილდის სიონი · ფიტარეთის მონასტერი · ღოუბნის ორმოცნი
 |

 |
თავისუფალი ჭიდაობა
**თავისუფალი ჭიდაობა** — ორთაბრძოლის სახეობა, რომელიც სხვადასხვა სახის ილეთებს იყენებს (მოჭიდება, დაგდება, გადატრიალება, ფეხის დასმა, მოცელვა და სხვა.) და რომელშიც ყოველი მონაწილე ცდილობს მოწინააღმდეგე ბეჭზე დააგდოს და მოიგოს. თავისუფალი ჭიდაობის თანამედროვე ფორმა ინგლისსა და აშშ-ში ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის პირველ ნახევარში.

ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში თავისუფალი ჭიდაობა 1904 წელს ჩართეს, ქალებისთვის კი მხოლოდ 2004 წელს. მსოფლიო ჩემპიონატები ამ სახის სპორტში 1951 წლიდან ტარდება, ევროპის ჩემპიონატები – 1928 წლიდან. შესულია ჭიდაობის საერთაშორისო ფედერაციაში (120 ქვეყანა).

ცნობილი ქართველი სპორტსმენები
-----------------------------

თავისუფალ ჭიდაობაში ცნობილი ქართველი სპორტსმენები არიან ლევან თედიაშვილი, არსენ მეკოკიშვილი, დავით ციმაკურიძე, ვახტანგ ბალავაძე, მირიან ცალქალამანიძე, გიორგი სხირტლაძე, შოთა ლომიძე, გურამ საღარაძე, ვლადიმერ რუბაშვილი, ზარბეგ ბერიაშვილი, ელდარ კურტანიძე, რევაზ მინდორაშვილი, გიორგი გოგშელიძე, ოთარ თუშიშვილი, ვლადიმერ ხინჩეგაშვილი, დათო მარსაგიშვილი, გენო პეტრიაშვილი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა

ლიტერატურა
----------

* *ალიხანოვი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 568.
* თავისუფალი ჭიდაობა, თბილისი, 1970
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წერეთელი**. |

**ელისაბედ გიორგის ასული წერეთელი** (დ. 1857 — გ. 4 იანვარი, 1942, თბილისი) — ქართველი მეცენატი ქალი. იყო სალომე ერისთავის ასული წერეთელის (გ. 4 იანვარი, 1900, დაბა საჩხერე, დაკრძ. ჯრუჭის მონასტერში) რძალი.

ბიოგრაფია
---------

1909 წელს ელისაბედ წერეთლის ინიციატივით საჩხერეში გაიხსნა ქალთა ორწლიანი სასწავლებელი. საჩხერეში მისი თაოსნობით აშენდა ეკლესია, სადაც მისი როგორც ქტიტორის ფრესკა არსებობს საჩხერის წმინდა ნინოს სახელობის საკათედრო ტაძარში.

ელისაბედის სახელს უკავშირდება საჩხერეში პირველი ბიბლიოთეკა-სამკითხველო, კლუბი, თეატრალური საზოგადოების ჩამოყალიბება, საავადმყოფო, მდინარე ყვირილაზე ხის ხიდის მშენებლობა, ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა და რკინიგზის სადგურის შენობა.

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ქონება ჩამოართვეს, თვითონ კი თბილისში ცხოვრობდა. 1942 წლის 4 იანვარს, 85 წლის ასაკში, საავადმყოფოში გარდაიცვალა, იქიდანვე გამოასვენეს და დაკრძალეს ვერის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* გაზეთი „ივერია", 1900, 4 იანვარი
**დრასტამატ კანაიანი** (სომხ. Դրաստամատ Կանայեան, ცნობილი ფსევდონიმით „გენერალი დრო"; დ. 31 მაისი, 1884 — გ. 8 მარტი, 1956) — სომეხი გენერალი, პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, დაშნაკცუთიუნის წევრი. ფაშისტური გერმანიის სომხური ლეგიონის სამხედრო ხელმძღვანელი, რომელიც მონაწილეობას იღებდა ჩრდილოეთ კავკასიის ოპერაციაში.

ბიოგრაფია
---------

დრასტამატ კანაიანის საფლავი (აპარანი)
დაიბადა 1883 წლის 31 მაისს ერევნის გუბერნიის ქალაქ იგდირში (თანამედროვე თურქეთი). 1902 წელს დაასრულა სწავლა ერევნის რუსულ გიმნაზიაში და მოეწყო პიატიგორსკის სამხედრო სასწავლებელში. 1903 წელს გახდა დაშნაკცუთიუნის წევრი და ჩაერთო სომხეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1905 წლის 11 მაისს ააფეთქა ბაქოს გუბერნატორი მიხეილ ნაკაშიძე და მასთან მყოფი გ. თაყაიშვილი, რომლებიც სომხებისა და აზერბაიჯანელების შერიგებას ცდილობდნენ მათ შორის ბაქოში მომხდარი ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ.

პირველი მსოფლიო ომში, კავკასიის ფრონტის ბრძოლებში ხელმძღვანელობდა რუსეთის იმპერიის არმიის, სომეხ მოხალისეთა მე-2 შენაერთს. მონაწილეობა მიიღო ვანის ბრძოლაში (1915). 1917 წლის ბოლოს დაინიშნა სომხური კორპუსის კომისრად. მონაწილეობდა 1918 წლის სომხეთ-თურქეთის ომში. 1918 წლის დეკემბერში ხელმძღვანელობდა სომხეთის დაშნაკური მთავრობის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ წამოწყებულ ომს. 1920 წლის ნოემბერში დაინიშნა სომხეთის რესპუბლიკის სამხედრო მინისტრად. რუსეთის სფსრ-სა და სომხეთის რესპუბლიკას შორის 1920 წლის 2 დეკემბერს დადებული შეთანხმების შემდეგ, რომლის ძალითაც სომხეთი საბჭოთა რესპუბლიკად გამოცხადდა, „დრომ" 1921 წლის თებერვალში მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ დაწყებულ აჯანყებაში, რომლის ჩახშობის შემდეგაც ემიგრაციაში წავიდა. ცხოვრობდა რუმინეთში, შემდეგ – ლიბანში.

მეორე მსოფლიო ომში ხელმძღვანელობდა ფაშისტური გერმანიის სომხურ ლეგიონს, რომელიც საბჭოთა არმიის სომეხი ტყვეებითა და ევროპელი სომხებით იყო დაკომპლექტებული.

ომის შემდეგ ცხოვრობდა ლიბანში. გარდაიცვალა ბოსტონში (აშშ). 2000 წლის 28 მაისს მისი ნეშტი გადმოასვენეს ქალაქ აპარანში.

სქოლიო
------

1. ↑  (ინგლისური) This Land Was Your Land, This Land Was My Land, ჯეიმზ რასელი.
2. ↑  საქართველო-სომხეთის ომი. / გაზ. „კვირის პალიტრა", 15–21 დეკემბერი, 2010, №46 (850).
3. ↑  (ინგლისური) Armenian involvement in planning sabotage in Baku in World War II დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine. .

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის თავდაცვის მინისტრები |
| --- |
|  |
| დემოკრატიული რესპუბლიკა(1918–1920) | 
დრასტამატ კანაიანი · რუბენ ტერ მინასიანი | სომხეთის დროშა |
|  |
| რესპუბლიკა (1991-დან) | 
ვაზგენ სარქისიანი · ვაზგენ მანუკიანი · სერჟ სარქისიანი · ვაზგენ სარქისიანი · ვაღარშაკ არუთინიანი · სერჟ სარქისიანი · მიქაელ არუთინიანი  · სეირან ოჰანიანი |

 |
**თავისუფალი ტრიბუნა** — საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის „მეორე არხის" გადაცემა. პირდაპირ ეთერში გადის ყოველდღე, შაბათ-კვირის გარდა, 19:00 საათზე. გადაცემა პოლიტიკური შინაარსისაა და პირდაპირი ეთერი ეთმობა მხოლოდ იმ 22 პოლიტიკურ სუბიექტს, რომელთაც საქართველოს პარლამენტთან და საზოგადოებრივ მაუწყებელთან ერთად განახლებულ მემორანდუმს მოაწერეს ხელი.

გადაცემის მიზანია უკეთ წარმოაჩინოს ამა თუ იმ პოლიტიკური პარტიისა და გაერთიანების ინიციატივები, ხედვა და დამოკიდებულება ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ კულტურული მოვლენების მიმართ.

გადაცემის წამყვანი დისკუსიას მართავს როგორც პარტიის წარმომადგენელებთან, ასევე მოწვეულ სტუმრებთან.

„თავისუფალი ტრიბუნა" მაყურებელს საშუალებას აძლევს პირდაპირ ეთერში ჩაერთოს და მისთვის საინტერესო და აქტუალურ საკითხებზე კითხვები დასვას, როგორც ტელეფონით, ასევე სოციალური ქსელების საშუალებით.

ისტორია
-------

საქართველოს საზოგადოებრივ მაუწყებელს, საქართველოს პარლამენტსა და პოლიტიკურ პარტიებს შორის 2010 წლის 22 თებერვალს გაფორმდა მემორანდუმი, რომლის თანახმადაც, კვალიფიციურ პოლიტიკურ პარტიებს, ყოველდღე (შაბათ-კვირის გარდა), 22-დან 23 საათამდე „მეორე არხის" პირდაპირ ეთერში დაეთმო ერთი საათი. მემორანდუმზე ხელი მოაწერა 21-მა პოლიტიკურმა პარტიამ და მოძრაობამ. პირველი გადაცემა 2010 წლის 25 თებერვალს გავიდა ეთერში.

2012 წლის 17 აპრილიდან პოლიტიკური პარტიების მოთხოვნით და ამერიკის ეროვნულ-დემოკრატიულ ინსტიტუტთან (NDI) შეთანხმებით, საზოგადოებრივი მაუწყებლის „მეორე არხზე" საეთერო დრო გაეზარდა გადაცემა „თავისუფალ ტრიბუნას" და ყოველდღე დაემატა კიდევ ერთი საათი. შესაბამისად, მემორანდუმზე ხელმომწერ კვალიფიციურ პოლიტიკურ სუბიექტებს პირდაპირ ეთერში თვეში ერთი საათის ნაცვლად ეთმობოდათ ორი სრული საათი (19-20 საათამდე) და (22-23 საათამდე) ყოველდღე, შაბათ-კვირის გარდა.

2012 წლის 3 სექტემბრიდან „თავისუფალი ტრიბუნა" გადავიდა წინასაარჩევნო რეჟიმზე. დროებით შეიცვალა მოქმედი მემორანდუმით გათვალისწინებული ურთიერთშეთანხმების პირობები და შესაბამისად, პოლიტიკური სუბიექტების სიაც.

3-დან 28 სექტემბრის ჩათვლით შეიქმნა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილე (რეგისტრირებული) საარჩევნო სუბიექტების ახალი საეთერო გრაფიკი, რომლის მიხედვითაც გაიზარდა გადაცემის ქრონომეტრაჟი და 3 სექტემბრიდან საბოლოო შედეგების გამოცხადებამდე პოლიტიკური სუბიექტები „თავისუფალ ტრიბუნას" იყენებდნენ ყოველდღე 14, 16, 19 და 22 საათზე (შაბათ-კვირის გარდა).

2013 წლის 20 მაისიდან „თავისუფალი ტრიბუნა" განახლებული სტუდიიდან გადის ეთერში, ყოველდღე, შაბათ-კვირის გარდა, 19-დან 20 საათამდე. ახალი წამყვანია ელენა ტრეხლებოვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გადაცემა „მეორე არხის" საიტზე დაარქივებული 2013-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* ოფიციალური საიტი Facebook-ზე
* არხი Youtube-ზე
დოლოჭოპის ბაზილიკის ნანგრევები.
**დოლოჭოპის ბაზილიკა**, *დურუჯისპირა ბაზილიკა*, — არქიტექტურული ძეგლი კახეთში, ქალაქ ყვარლის ტერიტორიის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეში, მდინარე დურუჯის მარჯვენა სანაპიროზე. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. აღმოჩნდა 2010 წელს სადაზვრევო არქეოლოგიური სამუშაოების შედეგად. ნაგებობა წარმოადგენდა 44 მ. სიგრძისა და 29 მ. სიგანის, 5 წყვილი ჯვრისებრი გეგმის სვეტებით სამ ნავად დაყოფილ ბაზილიკური ტიპის ტაძარს. არქეოლოგიური გათხრები 2012 წელს დაიწყო.

ისტორია
-------

დოლოჭოპის ბაზილიკის შესახებ არანაირი წერილობითი ცნობები არ არის შემონახული. 2012 წლის ივლის-სექტემბერში განხორციელებული არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ ნაგებობა ქართული ქრისტიანული ბაზილიკური ხუროთმოძღვრების განვითარების პირველ ეტაპს განეკუთვნება და სავარაუდოდ აგებულია V საუკუნის პირველ ნახევარში. არქეოლოგიურ მასალებზე დაყრდნობით მისი ნგრევა უნდა მომხდარიყო VIII-IX საუკუნეებში. შესაძლებელია ეს ფაქტი მურვან იბნ მუჰამადის (მურვან-ყრუ) გამანადგურებელ ლაშქრობას დაუკავშირდეს.

სამაროვანზე დაფიქსირებული არტეფაქტების მიხედვით, ირკვევა, რომ ბაზლილიის გარშემო არსებულ სოფელში ცხოვრება XIII საუკუნის შუა ხანებში, საქართველოში მონღოლი დამპყრობლების ერთ-ერთი პირველი ლაშქრობის შედეგად უნდა შეწყვეტილიყო.

დოლოჭოპის ბაზილიკას 2017 წლის 31 მარტს, საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყვარელში, დოლოჭოპის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრები იწყება. «ინტერპრესნიუსი». 22-07-2012
* ნოდარ ბახტაძე, დოლოჭოპის ბაზილიკაზე 2012 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური კვლევის ანგარიში
* დოლოჭოპის ბაზილიკა (დურუჯისპირა ბაზილიკა) V ს. I ნახ. დაარქივებული 2016-10-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს მთავრობის დადგენილების №173, 2017 წლის 31 მარტი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**კამბალასნაირნი** (ლათ. Pleuronectiformes) — თევზების რიგი. მათი სხეული გვერდებიდან გაბრტყელებულია, ამიტომ უმრავლესობა შედარებით განიერი და მოკლეა, სხეულის სიგრძე 5-470 სმ აღწევს. ზრდასრული კამბალასნაირნი ფსკერზე ცხოვრობდნენ და გვერდზე წვანან. ორივე თვალი ცალ მხარეზე აქვთ. სუბსტრატზე დაყრდნობილი მხარე ღია ფერისაა, მოპირდაპირე — პიგმენტირებული. რიგში 2 ქვერიგია: ფსეტოდისმაგვართა (Psettodoidei) ქვერიგიდან ცხნობილია 2 სახეობა აზიური ფსეტოდი (Psettodes erumei) გვხვდება ინდოეთის ოკეანეში, მეწამულ ზღვასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სანაპიროებზე. კამბალასმაგვართა (Pleuronestoidei) ქვერიგში 4 ოჯახია. რომბისებრთა (Bothidae) ოჯახიდან აღსანიშნავია კესლერის არნოგლოსი (Arnoglossus kessleri), გავრცელებულია ხმელთაშუა და შავ ზღვებში. კამბალასებრთა (Pleuronectidae) ოჯახიდან საყურადღებოა ჩვეულებრივი პალტუსი (Hippoglossus hippoglossus), გვხვდება წყნარი და ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილებში. ზღვის ენისებრთა (Soleidae) ოჯახიდან შავ ზღვაში ბინადრობს ჩვეულებრივი ზღვის ენა (Solea solea). ცინოგლოსებრთა (Cynoglossidae) ოჯახიდან აღსანიშნავია ორხაზიანი ცინოგლოსი (Cynoglossus billincatus).

კამბალასნაირნი ტიპობრივი ზღვის ფსკერის ბინადრები არიან. ზოგი სახეობა, მაგ. მდინარის, ვარსკვლავა და პოლარული კამბალები, შედის მდინარის შესართავში. კამბალასნაირთა ლარვას საცურავი ბუშტი აქვს, ცხოვრობს წყლის სიზრწეში და პლანქტონით იკვებება. ზრდასთან ერთად მისი ქალა ასიმეტრიული ხდება, საცურავი ბუშტი ქრება, სხეული ბრტყელდება და ლიფსიტა საცხოვრებლად ფსკერზე ეშვება.

კამბალასნაირთა უმრავლესობას სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. ყველაზე მეტი რაოდენობით მზადდებაპალტუსი. შავ ზღვაში, კერძოდ, საქართველოს სანაპირო ზონაში, რეწვის ობიექტია შავი ზღვის კამბალა ანუ ლაკანი.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 343.
**ელისაბედ (ლიზა) ყარამანის ასული დათეშიძე** (დ. 19 აგვისტო, 1890, ქუთაისი, — გ. 17 ივლისი, 1966, თბილისი, დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე) — ქართველი პედიატრი.

დაიბადა შეძლებული მეწარმის — ყარამან დათეშიძის ოჯახში. მისი ერთ-ერთი ძმა იყო ცნობილი მეცენატი რაჟდენ დათეშიძე. ლიზა დათეშიძე დაამთავრა ქუთაისის წმინდა ნინოს სახელობის გიმნაზია, შემდეგ ჟენევაში პედაგოგიური კურსები. ერთხანს ქუთაისში ფრანგული ენის პედაგოგად მუშაობდა, 1916 წელს კი ჩააბარა ლაიფციგის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. 1929 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი პედიატრის სპეციალობით. 1931 წელს ქუთაისში „დათეშიძის გორაზე" მზრუნველობამოკლებული ბავშვებისათვის დააარსა 25 ადგილიანი პირველი სანიმუშო სახლი, რომელზეც მზრუნველობა მოგვიანებით სახელმწიფომ აიღო. მსგავი სახლები მისი ინიციატივით დაარსდა სვანეთსა და ლეჩხუმშიც. პოპულარიზაციას უწევდა ბავშვების აეროთერაპიით მკურნალობის მეთოდს, შემოიღო ბავშვთა „მინდობით აღზრდის" მეთოდი. ბოლო წლებში მეთოდისტად მუშაობდა თბილისში დედათა და ბავშვთა დაცვის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბავშვის ბუნებრივი კვება და მისი უპირატესობა (ავტორი). - თბილისი, საქმედგამი, 1948. - 16გვ.

ლიტერატურა
----------

* ელისაბედ (ლიზა) დათეშიძე ცხოვრება და მოღვაწეობა / საქართველოს სამედიცინო კალენდარი, 2010 წელი / ჯ. ქორჩილავა.-თბ. 2010.-გვ.515.
* პატარების დიდი ქომაგი : პედიატრ ელისაბედ დათეშიძის გახსენება / ჯუმბერ ქორჩილავა // საქართველოს ქალი. - თბილისი, 1971. - N6. - გვ.10-14.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელისაბედ დათეშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კამბერლენდის პლატო** (ინგლ. Cumberland Plateau) — დანაწევრებული პლატო აშშ-ში, აპალაჩებში. წარმოადგენს აპალაჩის პლატოს სამხრეთ ნაწილს. ვრცელდება კენტუკის, ტენესის, ალაბამისა და ჯორჯიის შტატების ტერიტორიაზე. სამხრეთ-დასავლეთი მიმართულებით გადაჭიმულია 725 კმ-ზე. სიგანე მერყეობს 65–80 კმ ფარგლებში. დასავლეთით სიმაღლე 500 მ-მდეა, ხოლო აღმოსავლეთით 1200 მ-მდე. მდინარეების ტენესითა და კლინჩით წარეცხილი აღმოსავლეთი კიდე აპალაჩების დიდი ხეობის თავზე წარმოქმნის 300 მ სიმაღლის კამბერლენდის ესკარპს.

ტერმინები „ალიგეინის პლატო" და „კამბერლენდის პლატო" აღინიშნება როგორც აპალაჩების დასავლეთით მდებარე დანაწევრებული პლატო-ტერიტორიები. ტერმინები წარმოსდგა ისტორიული ხმარებიდან გამომდინარე და არა გეოლოგიური განსხვავებების გამო, შესაბამისად, მათ შორის მკვეთრი გამყოფი ხაზი არ არსებობს. ორი მთავარი მდინარე ატარებს პლატოების სახელწოდებას, ერთია მდინარე ალიგეინი, რომელიც ამავე სახელწოდების პლატოზე იღებს სათავეს, ხოლო მეორეა მდინარე კამბერლენდი.

კამბერლენდის პლატო ჩრდილოეთით გადადის ალიგეინის პლატოში, ხოლო სამხრეთით მექსიკისპირა დაბლობში. სამხრეთით მთავრდება ლუკაუტისა და სენდის მთებით, ხოლო აღმოსავლეთით უოლდენის ქედით. პლატოს უმაღლესი ნაწილია დაახლოებით 225 კმ სიგრძის ვიწრო და ხაზობრივი ქედი, რომელიც ქმნის მის აღმოსავლეთ კიდეს კენტუკის აღმოსავლეთ და ტენესის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში; სახელწოდება კამბერენდის მთები ზოგადად ამ ტერიტორიას თანხვდება.

ძირითადად დანაწევრებულია მდინარეების კამბერლენდისა და კენტუკის ზემო დინებებითა და მდინარე ტენესის შენაკადებით. აგებულია ქვიშაქვებითა და კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. არის ქვანახშირის საბადო. ფართოდაა გავრცელებული ფოთლოვანი ტყეები. უსწორმასწორო რელიეფის გამო დასახლებები იზოლირებულია. ადგილობრივი ეკონომიკა დაფუძნებულია სოფლის მეურნეობაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Appalachian Plateau Geologic Province, New Georgia Encyclopedia, The University of Georgia Press
2. 1 2 3  Cumberland Plateau | plateau, United States | Encyclopedia Britannica
3. 1 2  John T. Hack. Interpretation of Cumberland Escarpment and Highland Rim, South-Central Tennessee and Northeast Alabama, 1966
4. ↑  Cumberland River The American Cyclopædia. 1879
**დომბაი** — საკურორტო სოფელი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ტერიტორიაზე. სოფელი ყარაჩაევის რაიონის ნაწილია. მდებარეობს დაახლოებით 1600 მეტრის სიმაღლეზე, მთავარი კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ ძირში, მდინარეების ალიბეკისა და დომბეი-ულგენის შესართავთან. 2019 წლის მონაცემებით დომბაში ცხოვრობს 648 ადამიანი. ძირითადად ყარაჩაელები, ჩერქეზები და რუსები სახლობენ.

გზა უკავშირდება სოფელ თებერდას. ადმინისტრაციულ ცენტრამდე დაშორება დაახლოებით 120 კილომეტრია (გზის გავლით). მანძილი უახლოეს სარკინიგზო სადგურთან ქალაქ უტ-ძეგუტამდე კი დაახლოებით 100 კილომეტრია.

ისტორია
-------

სიტყვა "დომბაი" ყარაჩაული წარმოშობის სიტყვაა და ნიშნავს „ბისონს". ერთხელ, დომბეის ტყეებში, კავკასიური ბისონის მთელი ნახირი შემოსულა. სწორედ აქედან მომდინარეობს სოფლის ეს სახელი.

რეგიონში აღნიშNული სოფლის გაჩენა დაკავშირებულია ტურიზმის განვითარებასთან, რომლის დასაწყისიც 1920-იანი წლებით თარიღდება, თუმცა არსებობს იმის მტკიცებულებაც, რომ ზოგიერთი ტურისტული ჯგუფი ამ ადგილებში ჯერ კიდევ იმყოფებოდა 1911 წელს. 1921 წელს აქ გამოჩნდა პირველი ორგანიზებული ტურისტული ბაზა. კურორტის პოპულარიზაცია სულ უფრო და უფრო მატულობს 1925 წლიდან. მიმდინარეობს სისტემატური გამოკვლევა და აღწერა მიმდებარე მწვერვალებისა და გადასასვლელებისა.

სპორტული კომპლექსის მასშტაბური მშენებლობა დომბაიში პოლიანაში დაიწყო მას შემდეგ, რაც რუსეთის ფედერაციის მინისტრთა საბჭოს გადაწყვეტილებით მაღალმთიან რაიონში დასვენების, ტურიზმის, თხილამურებით სრიალის განვითარებას შეუწყობს ხელს. 1972-1976 წლებში რეგიონში უკვე არსებობდა რამდენიმე სასტუმრო. 1984 წელს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა რამდენიმე სასტუმროს. 1936-1961 წლებში შეიქმნა და განვითარდა ალპური ბანაკი, სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით. 

მდინარე ალიბეკის ზედა მიდამოებში მდებარეობს ალიბეკის საფეხმავლო ბანაკი - კავკასიაში ერთ-ერთი უძველესი, რომელსაც მიენიჭა ურბანული ტიპის დასახლების სტატუსი 1965 წელს .

სასტუმროებისა და ბანაკების ადგილების მშენებლობასთან ერთად, აშენდა საკაბელო გზები. 2004-2007 წლებში აშენდა ახალი საკაბელო მაგისტრალის სამი ხაზი - გონდოლას ერთი მონაკვეთი და ექვსი განყოფილების ორი მონაკვეთი, რომლებსაცც მოთხილამურეები გადაჰყავთ მუსა-აჩიტარას მთის მწვერვალზე (დაახლოებით 3200 მეტრზე).

სოფელში ეკონომიკური საქმიანობა ასოცირდება ტურისტულ მომსახურებასთან: არის უამრავი რესტორანი, კაფე და სასტუმრო. დომბეი ცნობილია, როგორც რუსეთში ზამთრის სპორტული ცენტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Offizielle Ortswebsite დაარქივებული 2018-01-10 საიტზე Wayback Machine.
**მღვდელმოწამე თეოდორე აჭარელი** (XVIII-XIX) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 1 მარტი (17 თებერვალი).

წმინდა თეოდორე აჭარელი ეკუთვნის საქართველოს უძველესი კუთხის აჭარის მკვიდრთა იმ მრავალათასიან წმინდა მოწამეთა დასს, რომელნიც ქრისტიანობისთვის ეწამნენ ოსმალთაგან.

წმინდა თეოდორე დაიბადა XVIII სს 70-80-იან წლებში. ეს ის პერიოდია, როდესაც ოსმალებმა უკვე თითქმის დაასრულეს საქართველოს ამ კუთხის ძალად გამუსულმანების პროცესი, თითქმის მთლიანად ამოხოცეს მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელთაც უარი თქვეს მაჰმადიანობის მიღებაზე და დაიწყეს იმ ოჯახების გადასახლება, რომლებიც მიუხედავად მუსლიმური სარწმუნოების გარეგნული აღიარებისა, მაინც საეჭვოდ ითვლებოდნენ დამპყრობლების თვალში. ზოგმა თვითონ დატოვა მშობლიური კუთხე და სულის გადარჩენის მიზნით უცხოობაში არჩია ცხოვრება. ერთ-ერთ ასეთ ოჯახში დაიბადა წმინდა თეოდორეც, ის თვალნათლივ ხედავდა ძალად გამუსლიმებული ქართველი მოსახლეობის ისლამის ტრადიციების იძულებით მორჩილებასა და მათ ფარულ ქრისტიანულ ცხოვრებას.

წმინდანის ცხოვრებიდან არ ჩანს, თუ რა მიზეზით აღმოჩნდა მათი ოჯახი ტრაპეზენტში, ან მათმა რამდენმა თაობამ იცხოვრა სამშობლოს გარეთ, ცნობილია, რომ წმინდა თეოდორემ უარი თქვა მუსულმანობაზე. მან მიიღო ქრისტიანული სარწმუნოება და რადგანაც ეს ძალიან საშიში იყო, წმინდა თეოდორემ თავი შეაფარა ქალაქ სმირნაში (იზმირი) არსებულ ერთ-ერთ მონასტერს, იქვე აღიკვეცა მონაზვნად და მისი ძმის შვილიც მოაქცია ქრისტიანობაზე. მალე წმინდა თეოდორე ამ მონასტრის პროიღუმენიც გამხდარა.

1822 წელს წმინდა თეოდორემ ათონზე ქართველთა მონასტერში წასვლა გადაწყვიტა. როგორც ცნობილია ამ დროისათვის ოსმალეთი ცდილობდა სისხლში ჩაეხშო ბერძენთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი გამოსვლები. ოსმალთა ჯარებით იყო გარშემორტყმული ათონის წმინდა მთაც. სწორედ მათ შეუპყრიათ ათონს მიმავალი ბერი და მრავალფერი ტანჯვისა და წამების შემდეგ მოუკლავთ, მოწამის გვამი უსჯულოებს ზღვაში გადაუგდიათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**დომელშის ლუდსახარში** (Dommelsche Bierbrouwerij), მდებარეობს ნიდერლანდების პროვინცია ჩრდ. ბრაბანტის საეკლესიო სოფელ დომელენში, სადაც 1744 წლიდან იწყება ლუდის წარმოება.

ისტორია
-------

 „დომელშის ლუდსახარშის" შენობა, აშენებულია 1744 წელს.
„დომელშის ლუდსახარშის" ისტორია აითვლება 1702 წლიდან, როცა ვინმე იან ფან დეივენტერმა ლუდის წარმოებას მოკიდა ხელი. მის შემდეგ ლუდის საწარმომ რამდენიმე მესაკუთრე გამოიცვალა. მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში ახალგაზრდა მეპატრონის ვილჰელმუს სნიდერის (Wilhelmus Cornelis Snieders) ხელში წარმოების მოცულობა მკვეთრად გაიზარდა. დომელენში გამოხდილმა ლუდმა მთელ რეგიონში გაითქვა სახელი. იმ დროს ლუდის ტრანსპორტირება ხდებოდა გრუნტის გზებზე უზარმაზარი კასრებით. 1930 წლიდან საწარმო ატარებს ახალ სახელს: „სააქციო საზოგადოება დომელშის ლუდსახარში" (N.V. Dommelsche Bierbrouwerij v/h W.C. Snieders), რომელიც ეკუთვნოდა სნიდერების ოჯახს. დიდი ხნის განმავლობაში ლუდსახარში იყო ნიდერლანდებში უძველესი საოჯახო ბიზნესი. 1968 წელს კომპანია შეისყიდა ბელგიურმა ლუდის კონცერნმა Brouwerij Artois-მა (შემდგომში - Interbrew). რასაც მოყვა ტრადიციული ძველი საფირმა მარკის „დომელშ"-ის შეცვლა „დომელს"-ით. ლუდმა ვერ გაუძლო ბაზრის კონკურენციას და ფაქტობრივად ნელ-ნელა გაქრა დახლებიდან. 1983 წლიდან წამოწყებულ იქნა ახალი სარეკლამო კომპანია, რათა ქვეყანაში კვლავ გაეხსენებინათ მივიწყებული ტრადიციული ლუდი.

„დომელშის" გარდა სოფელ დომელში აწარმოებენ ნიდერლანდურ ლუდს „Hertog Jan" და ბელგიურ „Jupiler", „Brahma" და „Leffe"-ს.

ლუდის მარკები
-------------

* Dommelsch Pilsener
* Dommelsch Oud Bruin

რესურსები ინტერტენეტში
----------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2015-03-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
**დომენი** (ლათ. dominium — საკუთრება) — შუა საუკუნეებში მეფის ან რომელიმე ფეოდალის სამფლობელოს ნაწილი, რომელზეც ისინი აწარმოებდნენ საკუთარ სასაქონლო მეურნეობას.

როგორც წესი, დომენი მოიცავდა სხვადასხვა დასახლებული პუნქტებს, საფორტიფიკაციო ნაგებობებს, სახნავ-სათეს მიწებს, საძოვრებს და ტყეებს. გამონაკლისი არ იყო სამფლობელოს ტერიტორიული დაქსაქსულობის შემთხვევები, როდესაც დომენის ცალკეული რაიონები იმყოფებოდნენ ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებში. საკუთარ დომენებს ფლობდნენ ჰერცოგები, გრაფები, ბარონები და სხვა ფეოდალები. მეფის დომენი ქვეყანაში შეიძლება არც კი ყოფილიყო ყველაზე დიდი ფეოდალური სამფლობელო.

დომინია
-------

დომინია — მიწის მნიშვნელოვანი ტერიტორია თავის ქალაქებით და სოფლებით, რომელიც ეკუთვნოდათ დიდ ფეოდალებს, ეკლესიას ან სახელმწიფოს. მსხვილ მაგნატურ დომინიის (მამულის) შემადგენლობაში შედიოდა ფოლვარკების მთელი სისტემა, რამდენიმე ფოლვარკი, ან საგრაფო. დომინიის მეურნეობის მართვა, თუ მესაკუთრე მას თვითონ არ აწარმოებდა და იჯარით იძლეოდა, იმყოფებოდა ნდობით აღჭურვილი მმართველი პირების ხელში (გუბერნატორები ან ეკონომები).
დრეზდენის ოპერა
გოტფრიდ ზემპერის მიერ აგებული პირველი შენობის ინტერიერი.
ფ. შმიდტის გრავიურა, 1841, თეატრის მუზეუმი, ლონდონი.
**დრეზდენის ოპერის თეატრი – ზემპერის ოპერა**, ოფიციალური სახელი **საქსონიის სახელმწიფო ოპერა დრეზდენში** (გერმ. Semperoper, ოფიციალური სახელი Sächsische Staatsoper Dresden) – მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ოპერის თეატრი, მდებარეობს დრეზდენში, გერმანია.

შენობა დრეზდენის ბაროკოს არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშად ითვლება; მდებარეობს თეატრის მოედანზე ცენტრალურ დრეზდენში მდ. ელბას სანაპიროზე. პორტალის თავზე პანტერებშებმული ქარიოტი დგას დიონისეს ქანდაკებით. შენობის ინტერიერზე იმ დროის განთქმული არქიტექტორი იოჰანეს შილინგი მუშაობდა. პორტალის მონუმენტებზე გამოსახულია უდიდესი ხელოვანები იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთე, ფრიდრიხ შილერი, უილიამ შექსპირი, სოფოკლე, მოლიერი და ევრიპიდე.

შენობა პირველად აიგო 1841 წელს არქიტექტორი გოტფრიდ ზემპერის პროექტით, ადრეული რენესანსის სტილში. ეს იყო გეგმაში მრგვალი ფორმის მქონე ნაგებობა, რომელიც იმჟამინდელი ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე ლამაზ ოპერად ითვლებოდა.

1869 წლის ხანძრის შედეგად შენობა ხელმეორედ იქნა ასაგები. მოქალაქეების მოთხოვნით რეკონსტრუქცია თავად გოტფრიდ ზემპერს უნდა განეხორციელებინა, მიუხედავად იმისა, რომ იმ პერიოდში არქიტექტორი დევნილი იყო 1849 წელს დრეზდენის აჯანყებაში მონაწილეობის გამო. მეორე ოპერის შენობა ზემპერის პროექტით მისმა შვილმა ააგო ნეორენესანსის სტილში 1878 წელს. მშენებლობის პერიოდში წარმოდგენები იმართებოდა გევერბეჰაუსზალში (დრეზდენის ფილარმონია), რომელიც 1870 წელს გაიხსნა.

ომამდელ პერიოდში შენობაში რიხარდ შტრაუსის მრავალი ნაწარმოების პრემიერა გაიმართა. მეორე მსოფლიო ომის ბოლო რამდენიმე კვირის პერიოდში დრეზდენის მოკავშირეთა მიერ დაბომბვისა და მის გამო გაჩენილ ხანძარში შენობა ისევ განადგურდა. ზუსტად 40 წლის შემდეგ, 1985 წლის 13 თებერვალს, ოპერის შენობის რეკონსტრუქცია დასრულდა მის ომამდელ მდგომარეობაში. პირველი საოპერო სეზონი გაიხსნა 1945 წელს დანგრევამდე შესრულებული ბოლო ოპერით: ვებერის "ფრაიშუტცი".

ამჟამად თითქმის ყველა საოპერო წარმოდგენა იმართება დრეზდენის სახელმწიფო ორკესტრის (Sächsische Staatskapelle Dresden) თანხლებით. წარმოდგენებზე, როგორც წესი, სრული ანშლაგია.


ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
 ***დრეზდენის ოპერის თეატრი***
**ირადა სულეიმან ქიზი აშუმოვა** (დ. 25 თებერვალი, 1958, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი სპორტსმენი, მიზანში მსროლელი. პირველი ქალი სპორტსმენი რომელმაც წარადგინა აზერბაიჯანი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

აშუმოვამ მონაწილეობა მიიღო 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 25 მეტრზე პისტოლეტით სროლაში. მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

1985 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე, 10 მ-ზე პნევმატური იარაღით სროლაში. პნევმატურ სროლაში გუნდურ ჩათვლაში მოიპოვა ოქროს მედალი. 1998 წელს ბარსელონაში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ოთხი წლის შემდეგ ფინეთის ქალაქ ლაჰტიში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. 1985 წელს 10 მეტრზე პნევმატური იარაღით სროლაში ვარნაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ოქროს მედალი. 1986 წელს მსოფლიო ჩემპიონატის ეტაპზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ოქროს მედალი. ამავე წელს 10 მეტრზე პნევმატორი იარაღით სროლაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1994 წელს მილანში გამართულ ეტაპზე 10 მეტრზე პნევმატური იარაღით სროლაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 25 მეტრზე სროლაში აგრეთვე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1996 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი 25 მეტრზე სროლაში. ამავე წელს მილანში გამართულ ეტაპზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი 25 მეტრზე პისტოლეტით სროლაში. 2003 წელს ამავე დისციპლინაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი ფორტ-ბენინგში გამართულ ეტაპზე. 2004 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მილანში გამართულ ეტაპზე, 25 მეტრზე იარაღით სროლაში.

2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე აგრეთვე იასპარეზა 10 მეტრზე პნევმატური პისტოლეტით სროლაში. ვერ მოახერხა მედლის მოპოვება ამ კატეგორიაში. ამავე წელს თურქეთის დედაქალაქ ანკარაში მსოფლიო სამხედრო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

1985 წელს საბჭოთა კავშირის რიგებში დაამყარა მსოფლიო რეკორდი ამ დისციპლინაში.

აშუმოვა მონაწილეობდა 2012 წლის ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

აშუმოვა არის აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტის მასწავლებელი ბაქოში. არის ოლიმპიური სოლიდარობის პროგრამის სტიპენდიანტი 2002 წლის ნოემბრიდან. დაქორწინებულია სპორტული სროლის მწვრთნელ ვლადიმერ ლუნევზე. მათი ვაჟი არის ახალგაზრდა მსროლელი რუსლან ლუნევი.

აშუმოვას მიღებული აქვს მედალი „პროგრესი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sports-Reference.com
* issf-sports.org

სქოლიო
------

1. ↑  First female competitors at the Olympics by country. *Olympedia*. ციტირების თარიღი: 8 June 2020
2. ↑  Irada Ashumova.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-24. ციტირების თარიღი: 2021-10-25.
**თეოდორ შტაინჰაილი** (დ. 26 ნოემბერი, 1870, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 11 თებერვალი, 1946) — საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, მეცენატი, არქეოლოგი, მუზეუმთმცოდნე, ბარონი. 8 წლიდან დროგამოშვებით ცხოვრობდა კიევსა და სოფელ ჰოროდოკში (ახლანდ. რივნეს ოლქის რივნეს რაიონი). სწავლობდა კიევისა და ვარშავის უნივერსიტეტების ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტებზე.

გატაცებული იყო არქეოლოგიითა და მხარეთმცოდნეობით. 1896 წლის 25 ნოემბერს სოფელ ჰოროდოკში დააარსა ვოლინში პირველი მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. ვოლინის გუბერნიის ტერიტორიაზე საკუთარი სახსრებით განახორციელა 53 ყორღანის არქეოლოგიური გათხრები. მათი შედეგები აისახა მუზეუმის სამ ანგარიშში, რომლებიც მიკოლა ბილიაშივსკიმ შეადგინა. 1914 წელს მუზეუმის ექსპონატები ევაკუირებულ იქნა ყუბანში, ძმის, ვ. შტაინჰაილის მამულში. მათი შემდგომი ბედი უცნობია.

დაკავებული იყო ქველმოქმედებითა და მეცენატობით. სოფელ ჰოროდოკში ააშენა და საკუთარი სახსრებით ინახავდა ორკლასიან სასწავლებელს, სამკითხველოს, წყლის წისქვილს, საავადმყოფოს, ფულს სწირავდა ეკლესიათა მშენებლობებზე. ყოველთვიურ პენსიას უხდიდა ავადმყოფებსა და ღარიბებს.

დაკავებული იყო საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწეობითაც. 1906 წელს აირჩიეს რუსეთის 1-ელი მოწვევის სახელმწიფო დუმის დეპუტატად ქალაქ კიევიდან. შედიოდა საკონსტიტუციო-დემოკრატიული ფრაქციისა და დუმის უკრაინული სათვისტომოს შემადგენლობაში. 1-ელი მოწვევის დაშლის შემდეგ ხელი მოაწერა დეპუტატების მიერ შედგენილ ვიბორგის მოწოდებას (1906 წლის 22(9) ივლისი). მიესაჯა 3-თვიანი თავისუფლების აღკვეთა და ჩამოერთა საარჩევნო უფლებები. 1908 წლიდან იყო უკრაინელი პროგრესისტების ამხანაგობის წევრი. სრულიად რუსეთის ქალაქების სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის კომიტეტის თავმჯდომარე (1915–1917). აქ სამუშაოდ მოიწვია უკრაინელი მოღვაწეები. 1917 წლის მარტში აირჩიეს კიევის საქალაქო დუმის აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარედ. შედიოდა უკრაინის პირველი ცენტრალური რადის შემადგენლობაში (7 მარტი – 7 აპრილი, 1917). მუშაობდა სრულიად უკრაინის ეროვნული კონგრესის პრეზიდიუმში (1917). სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის შექმნის შემდეგ დატოვა კადეტთა პარტია და ამ პირველს შეუერთდა. 1918 წლის 10 ივნისიდან 4 დეკემბრამდე იყო უკრაინის სახელმწიფოს ელჩი გერმანიაში.

პავლო სკოროპადსკის რეჟიმის დამარცხების შემდეგ პოლიტიკური ცხოვრებიდან წავიდა. 1939 წლამდე ცხოვრობდა თავის მამულში, სოფელ ჰოროდოკში, სადაც აგრძელებდა საქველმოქმედო საქმიანობას. 1939 წელს ოჯახთან ერთად გერმანიაში წავიდა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *Кузьмина І. В.*, Штейнгель Федір Рудольфович // Енциклопедія історії України, т. 10, К.: В-во «Наукова думка», 2013.
თეოდორიხ I ფაბრიციო კასტელოს (1560-1617) მიერ.
**თეოდორიხ I** (ლათ. Theodoricus, Theuderedus, Theodoris, Theodoras) (გ. 451) — ვესტგუთების მეფე. ქვეყანას მართავდა 419–451 წლებში. შვილი ან უფრო მეტად შესაძლებელია სიძე, ალარიხ I-ისა, გამომდინარე იქიდან, რომ მისი შვილი თეოდორიხ II ცნობილია, როგორც ალარიხის შვილიშვილი. ვალიას სიკვდილის შემდეგ თეოდორიხი მეფედ აირჩიეს გუთების საერთო კრებაზე. მას ისტორიკოსები ახასიათებენ როგორც, ფრთხილ და ჭკვიან მმარეთველს. ალბათ სწორედ ამაზე მიუთითებს მისი ხანგრძლივი მეფობაც. მისი მეფობის შემდეგ არ მოგვეპოვება ცნობები მეფეთა არჩევის შესახებ, სავარაუდოა, რომ მან ეს საქმეც მოაგვარა და მეფობა მემკვიდრეობითი გახადა, ამ ვარაუდს ამყარებს ის ფაქტი, რომ მის შემდეგ ზედიზედ მეფობდა მისი 3 შვილი.

ოჯახი
-----

თეოდორიხის მეუღლის სახელი არაა ცნობილი. ცნობილია ის რომ მათ ჰყავდათ 6 ბიჭი: 

* **თორისმონდი**
* **თეოდორიხ II**
* **ფრიდერიხი**
* **ევრიხი**
* **რეტემერი** (რიკიმერი)
* **ხიმნერითი**

გარდა ბიჭებისა ცნობილია ასევე, რომ თეოდორიხს ჰყავდა 2 გოგო:

* ხუნერიხი, რომელიც ცოლად გაჰყვა ვანდალების მეფეს გეიზერიხს.
* და მეორე **449** წელს გახდა სვებების მეფის რეხიარის ცოლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იორდანი. გუთების წარმომავლობა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ისიდორე სევილიელი. გუთების ისტორია. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ვესტგუთების მეფეთა ქრონიკა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა


|
|  |
|
| წინამორბედი:ვალია | **ვესტგუთების მეფე**419 - 451  | შემდეგი:თორისმონდი |
**დომბა** (ლათ. Bison bonasus) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. ხარის სხეული სიგრძე 3,5 მ აღწევს, სიმაღლე მინდაოში — 1,6 -1,9 მ, წონა 700-900 (იშვიათად 1200 კგ-მდე. ფური შედარებით პატარაა (წონა 400-600 კგ). კისერზე, თხემზე, ყელსა და მკერდზე გრძელი ბალანი აქვს. ფური სქესობრივად 3-4 წლის ასაკში მწიფდება, მოზვერი — უფრო ადრე. ფური ყოველწლიურად 1 ხბოს იგებს. დომბა იკვებება ბალახითა და ფოთლებით, ზამთარში — ხეებისა და ბუჩქების ყლორტებით, ტირიფის ქერქით და სხვა. ცხოვრობს ჯოგად. წარსულში ფართოდ იყო გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილო-დასაცლეთ კავკასიაში. XX საუკუნისთვის მხოლოდ რუსეთში შემორჩა 2 ქვესახეობა — ბელოვეჟიეს დომბა, ბინადრობდა ბელოვეჟიეს ტვერში და კავკასიური დომბა, ბინადრობდა ჩრდილო-დასავლეთის კავკასიის მთის ტყეებში (საქართველოში გვხვდებოდა ბზიფის ხეობიდან თერგის სათავემდე). ამ ადგილებში უკანასკნელი დომბები ამოწყვიტეს შესაბამისად 1919-1927 წლებში, მხოლოდ ზოგიერთი ქვეყნის ზოოპარკში გადარჩა 48 დომბა; ტყვეობაში კავკასიური დომბის ხარისა და ბელოვეჟიეს დომბის ფურებისაგან მიიღეს კავკასიურ-ბელოვეჟიური დომბა; დომბების გასამრავლებლად შეიქმნა საშენები მსოფლიოს 25 ქვეყანაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დომბა-ბიზონი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 612.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დომბა***
**ირავადი** — უდიდესი მდინარე მიანმარში. სიგრძე 2170 კმ, აუზის ფართობი 413,710 კმ². სათავე აქვს ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, ზღვის დონიდან 147 მ სიმაღლეზე. ზემოთში ხეობა ღრმა და ჭორომიანია, შუაწელსა და ქვემოთში ირავადი განიერ ტერასებიან ხეობაში მიედინება. იშლება ირავადის ვაკეზე. ერთვის ანდამანის ზღვას და აჩენს ვრცელ დაჭაობებულ დელტას, რომლის ფართობია 30 ათასი კმ². 

საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით, აქვს მუსონური რეჟიმი. აპრილ-სექტემბერში წყალუხვია, ზამთარში — წყალმცირე. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო დინებაში — 13-14 ათ. მ³/წმ, თავსხმა წვიმების დროს — 40 ათ. მ³/წმ აღემატება, რის გამოც წყლის დონე მატულობს 8-11 მ-ით, მდინარის სიგანე იზრდება 4-5-ჯერ. სანაოსნოა შესართავიდან 1440 კმ-მდე. მცირე გემები აღწევენ მიიჩინამდე, 1600 კმ-ს შესართავიდან. 

ირავადის ნაპირზეა ქალაქები: მანდალაი, პიი, ჰინტადა, დელტაში — ქალაქი იანგონი. შესართავიდან 300 კმ-ში განშტოვდება 9 მოზრდილ ტოტად. მიანმარის მოსახლეობის დაახლოებით 30 % ცხოვრობს ირავადის დელტაში, აქვეა თავმოყრილი ბრინჯის წარმოების 70 %. იყენებენ სარწყავად, ზემოთში ხე-ტყეს აცურებენ. ძირითადი შენაკადებია: შუელი, მიინგე (მარცხენა); ჩინდუინი (მარჯვენა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ირავადი"** ვიკისაწყობში.
* ირავადი — გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
* ირავადი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ირავადი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)