|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რამიშვილი**. |

**ისიდორე რამიშვილი**  (დ. 7 ივნისი, 1859, ქვემო სურები — გ. 3 იანვარი, 1937, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, პედაგოგი, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი, დამფუძნებელი კრების წევრი, ოც წელიწადზე მეტ ხნის განმავლობაში იყო მასწავლებელი იმპერიის სხვადასხვა დასახლებაში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გურიაში, გლეხის ოჯახში. ოჯახს არ ჰქონდა საშუალება, რომ მისთვის განათლება მიეცა, ამიტომ 10 წლამდე საოჯახო მეურნეობაში მუშაობდა. 1871 წელს ნათესავმა მღვდელმა კეკელიძემ ჩარიცხა ოზურგეთის ორკლასიან სასულიერო სასწავლებელში. სკოლაში გამჟღავნდა, რომ ის მღვდლის შვილი არ იყო და სასწავლებლიდან გარიცხეს. რამიშვილს სწავლის იმდენად დიდი სურვილი ჰქონდა, რომ გაიპარა სახლიდან, ჩავიდა ოზურგეთში, ფეხებში ჩაუვარდა სკოლის ზედამხედველ დეკანოზ ქიქოძეს და სთხოვა დაებრუნებინათ სკოლაში, რაც შეუსრულეს და 1878 წელს დაასრულა სწავლა. სკოლაში რამიშვილი დაუახლოვდა რევოლუცინერ სილიბისტრო ჯიბლაძესა და მომავალ მემარცხენე ბელეტრისტ ეგნატე ნინოშვილს. 1878–1885 წლებში ჯიბლაძესთნ ერთად სწავლა გააგრძელა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. გახდა მემარცხენე ხალხოსნური იდეების მიმდევარი. გოლა ჩიტაძესთან ერთად, მონაწილეობას იღებდა „ქარგალთა კავშირის" მეცადინეობებსა და სემინარიის შიგნით წარმოებულ რევოლუციურ საქმიანობაში. მან დააფინანსა თავდასხმა სემინარიის რექტორ ჩუდეცკიზე, რომელიც სასწავლებლიდან გარიცხულმა მოსწავლემ, იოსებ ლაღიაშვილმა ხანჯლით მოკლა.

1886–1887 წლებში იყო მასწავლებელი წინამძღვრიანთკარის კერძო სკოლაში. ხალხოსნურმა იდეებმა გადააწყვეტინა, დაბრუნებულიყო სოფლად და გლეხთა განათლებაზე ეზრუნა. მისი ინიციატივით სურებში მოეწყო სკოლა და 1887–1893 წლებში ასწავლიდა ამავე სკოლაში. 1891 წელს თაოსნობდა გურიის სახალხო ბიბლიოთეკის გახსნას. 1892 წლის 25 დეკემბერს ისიდორე რამიშვილი დაესწრო ქართველ მესამე დასელთა პირველ კონფერენციას ყვირილაში. 1893 წელს მუშაობდა სენაკის სათავადაზნაურო სკოლაში. მისი სემინარიელი მარქსისტი ამხანაგები ცდილობდნენ ჩამოეცილებინათ ის ხალხოსნობისთვის და ჩაერთოთ თავიანთ მუშაობაში, მაგრამ უშედეგოდ. 

სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში რამიშვილი ჩაერთო მხოლოდ 1897 წლიდან, მას შემდეგ, რაც გადაიყვანეს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი სკოლის გამგედ ბათუმში. ბათუმის სკოლაში რამიშვილი 1897-1903 წლებში ასწავლიდა. ამავდროულად გახდა ადგილობრივი მუშათა მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, რსდმპ ბათუმის კომიტეტის წევრი, ბათუმის ბაზრის ცენტრში გახსნა ბიბლიოთეკა. საგანმანათლებლო რევოლუციური წრეების ორგანიზატორი. 1901 წელს მეთაურობდა ბათუმის როტშილდის ქარხნის მასობრივ გაფიცვას. 1903 წელს მისცეს პასუხისგებაში, მაგრამ მოახერხა მიმალვა. 1905 წლის 14 აგვისტოს დააპატიმრეს თბილისში, ტრაქტირ „მოსკოვში", კახეთის მოედანზე, დაკავებისას ჩამოართვეს არალეგალური ლიტერატურა და მოათავსეს მეტეხის ციხეში. 1905 წლის 21 ოქტომბერს გაათავისუფლეს. 1905 წლის დეკემბერში აქტიურად მონაწილეობდა თბილისშირევოლუციურ მოძრაობაში, იყო ერთ-ერთი ლიდერი და ორატორი. მისი ხელმძღვანელობით თბილისის სოციალ-დემოკრატიულმა კომიტეტმა მეფისნაცვლის ადმინისტრაციის თანხმობით მიიღო იარაღი თბილისში სომეხ-თათართა შეტაკების აღსაკვეთად. რევოლუციის დამარცხების შემდეგ კვლავ არალეგალურ მდგომარეობაში გადავიდა.

1906 წლის აპრილში მონაწილეობდა რსდმპ სტოკჰოლმის ყრილობაზე, როგორც თბილისის ორგანიზაციის დელეგატი. იყო რუსეთის იმპერიის I მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატი ქუთაისის გუბერნიიდან, სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციის ერთ-ერთი ლიდერი და პირველი ქართველი დეპუტატი, რომელიც დუმის ტრიბუნაზე სიტყვით გამოვიდა. სათათბიროს დაშლის შემდეგ, 1906 წლის 10 ივლისს ხელი მოაწერა „ვიბორგის მოწოდებას", რის გამოც გაასამართლეს სხვა ხელმომწერებთან ერთად და სამი თვით პატიმრობა მიუსაჯეს, მაგრამ მიმალვა მოახერხა და შემდგომ პერიოდში მუშაობდა ბაქოს ორგანიზაციებში. 1907-08 წლებში იყო რსდმპ-ს ლონდონის ყრილობის დელეგატი ბაქოდან. პეტერბურგში დაბრუნების შემდეგ დააპატიმრეს. გაასამართლეს ვიბორგის მოწოდების ხელმოწერისა და შლისელბურგის ციხეში მეფის საწინააღმდეგო სიტყვის წარმოთქმის ბრალდებით. სასამართლომ წინასწარი პატიმრობის ვადა მოხდილად ჩაუთვალა და გაათავისუფლა. დაბრუნდა გურიაში, მაგრამ მალევე გადავიდა თბილისში და მონაწილეობდა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის კონფერენციის მომზადებაში. 1908 წლის 28იავარს დააპატიმრეს თბილისში. 1908-1913 წლებში გადასახლებული იყო ასტრახანის გუბერნიაში, კრასნი იარში და ქალაქ ასტრახანში, ხოლო 1913–1917 წლებში — სამარის გუბერნიაში. 

1917 თებერვლის რევოლუციამ სამარაში მოუსწრო და იქვე დაიწყო ადგილობრივ რევოლუციურ ორგანიზაციებში მუშაობა. მალე გადაიყვანეს პეტროგრადის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს აღმასკომში, შემდეგ კი მიავლინეს ბაქოში, 1917–1918 წლებში იყო აზერბაიჯანის შრომის მინისტრი. 1918-1919 წლებში იყო  საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი. ხელი მოაწერა დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის აპრილში გენერალ მაზნიაშვილს ეხმარებოდა გურიაში შეჭრილი ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლაში (ხელმძღვანელობდა გურიის სოფლებში პარტიზანული რაზმების შექმნას), შემდეგ კი იყო საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელი აფხაზეთში. 1919 წლის თებერვლიდან არჩეული იყო თბილისის ქალაქის საბჭოს ხმოსნად.

1922 წელს, საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1921 წლის 13 ივლისს ნაძალადევის კლუბში გამართულ მიტინგზე გამოვიდა სტალინის საპასუხო სიტყვით, რის გამოც დაიჭირეს და მოათავსეს მეტეხის N2 „გამასწორებელ სახლში". 1922 წლის 16 დეკემბერს სხვა 52 პოლიტპატიმართან ერთად გააგზავნეს მოსკოვში რსფსრ-ს საკონცენტრაციო ბანაკებში გასანაწილებლად. 1923 წლის 12 იანვარს მიუსაჯეს არხანგელსკის საკონცენტრაციო ბანაკში 3 წლიანი პატიმრობა, თუმცა განაჩენი შეუცვალეს და ქალაქ კაშინში გადაასახლეს. 1926 წლის 15 იანვარს გაათავისუფლეს, თუმცა 3 წლის განმავლობაში შეუზღუდეს რუსეთის დიდ ქალაქებსა და კავკასიაში ცხოვრება. გათავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა ასტრახანში, სადაც 1930 წლის 10 დეკემბერს კვლავ დააპატიმრეს და 1931 წლის 17 მაისს ტაშკენტში გადაასახლეს. 1931 წლის 10 დეკემბერს გადაასახლეს ტაჯიკეთში, ქალაქ ხოჯენტში, საიდანაც 1933 წლის 31 იანვარს კვლავ ტაშკენტში გაგზავნეს. გაათავისუფლეს 1933 წლის 11 მაისს. 1934 წლის 11 მაისს პოლიტიკური წითელი ჯვრის შუამდგომლობით ისიდორე რამიშვილს მისცეს საქართველოს სსრ-ში დასახლების უფლება, თუმცა დევნა-შევიწროების გამო იძულებული გახდა ჯერ ცხინვალში, შემდეგ კი ვლადიკავკაზში გადასულიყო, სადაც დააპატიმრეს 1937 წელს. 14 ნოემბერს, თბილისში, მიუსაჯეს დახვრეტა. რეაბილიტირებულია 1989 წელს ასტრახანის სასამართლოს მიერ.

ლიტერატურა
----------

* *ისიდორე რამიშვილი*, „მოგონებები" — თბილისი, „არტანუჯი", ISBN 9789941421624
* *ხვადაგიანი ი.*, „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919", თბილისი: საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია, 2016, ISBN ISBN 978-9941-0-9318-0 Invalid ISBN.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ისიდორე რამიშვილი***

* ისიდორე რამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გვერდი facebook-ზე
* ისიდორე რამიშვილის სიტყვა რუსეთის იმპერიის დუმაში

სქოლიო
------

1. ↑  Боиович М. М. «Члены Государственной Думы» (портреты и биографии) первый созыв, М. 1906, ст. 465

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები  |
| --- |
|  |
| საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია | 
ჰაიდარ აბაშიძე · კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი · გიორგი ანჯაფარიძე · რაჟდენ არსენიძე · რუბენ აუშტროვი · სვიმონ ახმეტელაშვილი · ვლადიმერ ახმეტელი · ილია ბადრიძე · ვასილ ბაკურაძე · პავლე ბერიშვილი · ერიკ ბერნშტეინი · პავლე ბიული · გიორგი გაგლოევი · ევგენი გეგეჭკორი · პეტრე გელეიშვილი · თავაზ-ყადირ გვარამაძე · კონსტანტინე გვარჯალაძე · ივანე გომართელი · დიმიტრი გონაშვილი · ზაქარია გურული · ვასილ გურჯუა · მოსე დავარაშვილი · ალექსანდრე დგებუაძე · ნიკოლოზ ელიავა · იოსებ ელიგულაშვილი · არზაყან ემუხვარი · გიორგი ერაძე · სოლომონ ვადაჭკორია · მკრტიჩ ვარდოიანცი · დიმიტრი ზახაროვი · ვიქტორ თევზაია · სარდიონ თევზაძე · დიომიდე თოფურიძე · იოსებ ირემაშვილი · კონსტანტინე კანდელაკი · ნიკოლოზ კაციაშვილი · იოსებ კვარაცხელია · თედორე კიკვაძე · ლავროსი კიღურაძე · მიხეილ კოვალიოვი · ალექსანდრე ლომთათიძე · ფილიპე ლორია · ანდრეი ლოსკუტოვი · ჰუსეინ მამედოვი · იოსებ მაჭავარიანი · გერასიმე მახარაძე · ვლასა მგელაძე · ოსმან მიქელაძე · გიორგი მურვანიძე · ელისაბედ ნაკაშიძე-ბოლქვაძე · ლევან ნათაძე · ვასილ ნოდია · დავით ონიაშვილი · ნოე ჟორდანია · ლეონტი ჟღენტი · ისიდორე რამიშვილი · ნოე რამიშვილი · მელიტონ რუსია · ლევან რუხაძე · კონსტანტინე საბახტარაშვილი · იოსებ სალაყაია · ანანია სალუქვაძე · ერმალოზ სირბილაძე · ანა (ოლა) სოლოღაშვილი · სიმონ სურგულაძე · ივანე ტატიშვილი · ელეონორა ტერ-ფარსეგოვა · მინადორა ორჯონიკიძე · გრიგოლ ურატაძე · კონსტანტინე ფანიევი · ალექსანდრე ფარნიევი · გიორგი ფაღავა · იოანის ფაშალიდისი · ნიკოლოზ ქუმსიაშვილი · რუბენ ყიფიანი · დავით შარაშიძე · ქრისტინე შარაშიძე · ყადირ შერვაშიძე · გერასიმე შევჩუკი · ვარლამ შერვაშიძე · ალექსანდრე ჩიქავა · რაფიელ ჩიხლაძე · დავით ჩხეიძე · ნიკოლოზ ჩხეიძე · აკაკი ჩხენკელი · ბენიამინ ჩხიკვიშვილი · ვასილ ცაბაძე · გრიგოლ ცინცაბაძე · გიორგი ცინცაძე · ნოე ცინცაძე · გაბრიელ ცისკარიშვილი · ბარნაბა ძველაია · ირაკლი წერეთელი · პავლე წულაია · ვასილ წულაძე · ივანე ჭავჭანიძე · ანდრია ჭიაბრიშვილი · ნოე ხომერიკი · კონსტანტინე ჯაფარიძე · სერგი ჯაფარიძე · ვლადიმერ ჯიბლაძე · სილიბისტრო ჯიბლაძე · ვალერიან ჯუღელი
 | 
 |
|  |
| საქართველოს დამოუკიდებელი სოციალ-დემოკრატიული  პარტია "სხივი" | 
გრიგოლ გიორგაძე · ნიკიფორე იმნაიშვილი · ერმალოზ კალაძე · ილია კოპალეიშვილი · კირილე ნინიძე · პავლე საყვარელიძე · აპოლონ სულაქველიძე · ილია ფირცხალაიშვილი · თეიმურაზ ჭელიძე · მუხრან ხოჭოლავა
 |
|  |
| საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტია | 
შალვა ალექსი-მესხიშვილი · იოსებ ბარათაშვილი · იოსებ გედევანიშვილი · სამსონ დადიანი · გიორგი ლასხიშვილი · სიმონ მდივანი · შალვა ნუცუბიძე · გრიგოლ რცხილაძე · სამსონ ფირცხალავა · თევდორე ღლონტი
 |
|  |
| საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია | 
ნიკო ნიკოლაძე · სპირიდონ კედია · გერონტი ქიქოძე1 · გიორგი გვაზავა · ექვთიმე თაყაიშვილი · იოსებ მაჭავარიანი · ალექსანდრე ასათიანი · პეტრე სურგულაძე ·  შალვა ამირეჯიბი · რაფიელ ივანიცკი
 |
|  |
| საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტია | 
ივანე გობეჩია · იოსებ გობეჩია · ივანე ლორთქიფანიძე · გრიგოლ ნათაძე · ილია ნუცუბიძე · ლეო შენგელაია
 |
|  |
| სომეხთა რევოლუციონური პარტია „დაშნაკციუთუნი" | 
ტიგრან ავეტისიანი · დავით დავითხანიანი · ზორი ზორიანცი · გარეგინ ტერ-სტეფანიანი
 |
|  |
| საქართველოს მიწის მესაკუთრეთა ეროვნული პარტია | 
გრიგოლ ვეშაპელი · შალვა ქარუმიძე
 |
|  |
| 
1 1919 წლის მაისიდან დამოუკიდებელი დეპუტატი   |

 |