recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქათამი** — ქათმისნაირთა რიგის *შინაური* ფრინველი. წარმოშობილია გარეული ბანკივური ქათმისაგან. სასოფლო-სამეურნეო ფრინველთა შორის შინაური ქათამი ყველაზე გავრცელებულია. მას ამრავლებენ ხორცისა და კვერცხისათვის, გარდა ამისა, იყენებენ ბუმბულსა და გერმას. ძირითადი პროდუქციის მიხედვით ქათმის ჯიშები იყოფა მეკვერცხულად, მეკვერცხულ-მეხორცულად, სახორცე-მეკვერცხულად და სახორცედ. ამ მიმართულებების ჯიშებს აქვთ კონსტიტუციური და ექსტერიერული თავისებურებანი. 

მიახლოებით 4 დღის წიწილა
* *მეკვერცხული ქათამი* პატარაა, სწრაფად იზრდება, სქესობრივად ადრე მწიფდება.
* *სახორცე-მეკვერცხული ქათამი* უფრო დიდია, კარგად აქვს განვითარებული კუნთები, გვიან მწიფდება.

მეკვერცხულ ქათამს განვითარებული აქვს ფოთლისებრი ბიბილო, რომელიც მეორე-მესამე კბილანის შემდეგ გვერდზეა გადმოზნექილი, ნისკარტი ოდნავ მოღუნულია. 

შინაური ქათმების ნისკარტის ფერი თითქმის ერთნაირია, ბუმბულისა - სხვადასხვა. 

* მეკვერცხული ჯიშის ქათმის მასაა დედლის 1,8-2,2 კგ, მამლისა - 2,7-3,0 კგ;
* მეკვერცხულ-მეხორხულისა (შესაბამისად) 2,2-2,8 და 3,2-3,8 კგ;
* სახორცე-მეკვერცხულისა - 2,5-3,0 და 3,5-4,0 კგ;
* მეხორცულისა - 3,0-3,5 და 3,5-4,5.

ქათამი რეპროდუქციისთვის 5-6 თვეში მწიფდება. მეკვერცხული ჯიშების კვერცხმდებლობა წელიწადში 200-220 კვერცხია, სარეკორდო 365. კვერცხის მასა 55-65 გრამი. ქათმის კვერცხმდებლობა დაახლოებით 10 წლამდე გრძელდება.

ლიტერატურა
----------

* *ანთაძე ნ.* მეფრინველეობა, თბ. 1966
* *ანთაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 443.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეფრინველეობა

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქათამი***
**ქაბუს ბინ საიდ ალ საიდი** (არაბ. قابوس بن سعيد آل سعيد; დ. 18 ნოემბერი 1940 — გ. 10 იანვარი, 2020, მასკატი) — ომანის სულთანი 1970 წლის 23 ივლისიდან გარდაცვალებამდე, 2020 წლის 10 იანვრამდე. 

ომანი აბსოლუტური მონარქიაა ქვეყანაში მოქმედი 1996 წელს მიღებული კონსტიტუციის მიხედვით. 1970 წლიდან მისი უდიდებულესობა სულთანი ქაბუსი, სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურია, სწორედ მის ხელშია მთელი ძალაუფლება. სულთანი ქვეყნის თავდაცვის, ფინანსთა და საგარეო საქმეთა მინისტრია და სათავეში უდგას ქვეყნის ცენტრალურ ბანკს. განსხვავებით სხვა არაბული მონარქიული ქვეყნებისაგან, სადაც ქვეყნის ხელისუფლება გადანაწილებულია სამეფო ოჯახის წევრებს შორის, ომანში ხელისუფლება კონცენტრირებულია სულთნის ხელში. 

ქაბუსი მეფობს 1970 წლის 23 ივლისიდან, მამამისის ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ. იგი ალ-ბუსაიდთა დინასტიის მე-14 წარმომადგენელი და დამოუკიდებელი ომანის პირველი მონარქია. ქაბუსი დაიბადა 1940 წლის 18 ნოემბერს ქალაქ სალადაში, ომანის სიდიდით მეორე ქალაქში. ის თავისი მშობლების ერთადერთი ვაჟია. მან დაწყებითი და საშუალო განათლება ომანსა და ინდოეთში მიიღო, ხოლო 16 წლის ასაკში სწავლის გაგრძელების მიზნით გაემგზავრა გაერთიანებულ სამეფოში, სადაც მიიღო უმაღლესი სამხედრო განათლება სენდჰასის სამეფო აკადემიაში. მოგვიანებით მსახურობდა ბრიტანეთის ჯარში. სამხედრო განათლების მიღების შემდეგ სწავლა გააგრძელა ინგლისში. მოგვიანებით, მოგზაურობდა მსოფლიოს გარშემო. ომანში დაბრუნების შემდეგ კარგად დაეუფლა ისლამისა და სამშობლოს ისტორიას. 

ტახტზე ასვლამდე 6 წლის განმავლობაში, ქაბუსი შინაპატიმრობაში იმყოფებოდა სალალაჰის სამეფო რეზიდენციაში. 1970 წელს სამხედროების დახმარებით დაამხო მამამისის ხელისუფლება — ის ტახტიდან გადადგა. ქაბუსს ხელისუფლების აღებაში მხარს უჭერდა ბრიტანეთი. ტახტზე ასვლისთანავე, იგი გადმოვიდა ქვეყნის დედაქალაქ მასკატში, შეცვალა ქვეყნის სახელწოდება და უწოდა ომანის სასულთნო. მმართველობის პირველსავე წლებში ქაბუსი ისეთი პრობლემის წინაშე დადგა, როგორიც იყო სამხრეთ იემენიდან კომუნისტების შემოტევა. მათ მოგერიებაში მას დიდი დახმარება გაუწია დიდმა ბრიტანეთმა. 

ქაბუსის ტახტზე ასვლის შემდეგ ბევრი რამ შეიცვალა ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ ცხოვრებაში. გაუმჯობესდა ქვეყნის განათლებისა და ჯანდაცვის სისტემა, განვითარდა მომსახურების სფეროს დარგები და ა.შ. მნიშვნელოვნად გაიზარდა მისი საერთაშორისო ავტორიტეტი, გაუმჯობესდა ურთიერთობა მეზობელ და მუსლიმანურ ქვეყნებთან. ომანს მეგობრული ურთიერთობა აქვს აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთთან. სულთნის დაბადების დღე — 18 ნოემბერი, ქვეყანაში აღინიშნება, როგორც ეროვნული დღესასწაული. 

განსხვავებით მისი მეზობლებისაგან, ქაბუსს არ დაუსახელებია თავისი მემკვიდრე — ტახტის ვაკანსიის შემთხვევაში, ქვეყნის კონსტიტუციის მე-6 მუხლის შესაბამისად, მემკვიდრეს ასახელებს მმართველი ოჯახის საბჭო. 

ქაბუსი აბადიტი მუსლიმანი იყო. ის 1975 წელს დაქორწინდა თავის ახლო ნათესავზე, ქამილზე, მაგრამ ეს ქორწინება ბედნიერი არ აღმოჩნდა და ისინი მალევე დაშორდნენ ერთმანეთს. სულთანს ამ ქორწინებიდან მემკვიდრე არ ჰყავს. ის მეორედაც დაქორწინდა, თუმცა ვრცელდებოდა ინფორმაცია მისი ჰომოსექსუალურობისაკენ გადახრის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია, მსოფლიოს მონარქები, თბ. 2008
**აილაგა-აბიყუს ეკლესია** — ეკლესია სოფელ ბამბორაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

გუდაუთიდან 10 კმ. მანძილზე, ზღვის მიმართულებით, მდებარეობს ადრე შუა საუკუნეების ქართული ქრისტიანული ტაძარი, რომელიც ცნობილია აილაგა-აბიყუს ადგილობრივი სახელით. ტაძარი წარმოადგენს ერთდარბაზიან ნაგებობას, რომლის კედლები თითქმის მთლიანად, მთელ სიმაღლეზე არის შემონახული ხუთწახნაგოვანი აფსიდით. ტაძრის შიგნით ცუდად შენახულ შელესილობის ფენაზე შეინიშნება ფრესკის ნაკვალევიც. სამხრეთის შესავლელთან კედელზე ამოკვეთილია ჯვრის გამოსახულება. სამხრეთიდან მიდგმული აქვს წაგრძელებული ტიპის დარბაზი, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში მოთავსებულია ნახევარწრიული ფორმის საკურთხეველი. აილაგა-აბიყუს (აფხაზურად „დახლართულ კოშკს ნიშნავს") ეს სახელი მას მოგვიანებით უწოდეს. თავდაპირველი სახელწოდება ჩვენთვის უცნობია.

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აილაგა-აბიყუს ეკლესია

სქოლიო
------

1. ↑  აფხაზეთის ისტორიული ძეგლები (აილაგა–აბიყუ) (12 სექტემბერი, 2013). ციტირების თარიღი: 20 იანვარი, 2018.
ფიშინგის მაგალითი.
**ფიშინგი** (ინგლ. phishing : fishing - თევზაობა + phreaching - სატელეფონო თაღლითობა) — ინტერნეტ-თაღლითობის და კიბერ დანაშაულებრივი ფორმა, ელ-ფოსტის ან სხვაგვარი შეტყობინებების გაგზავნა ცნობილი რეალური ორგანიზაციის სახელით ან ლოგოთი (მაგალითად: ბანკი, Hotmail, eBay, Mail.ru, Facebook). ფიშინგის სუბიექტის მიზანია, აიძულოს მიმღები (ობიექტი), გამოავლინოს პირადი დაცული ინფორმაცია შემდგომი ქურდობის მიზნით.

ფიშინგის დროს მომხმარებელს მისდის მოწვევა საიტზე, სადაც მას ეკითხებიან დაცულ ინფორმაციას — პაროლებს, საკრედიტო ბარათის, სოციალური უსაფრთხოების ან საბანკო ანგარიშის ნომრებს. ეს საიტი, ჩვეულებრივ, ჰგავს ცნობილი ორგანიზაციის გვერდს და ინფორმაციის შეგროვების შემდეგ შეიძლება მოხდეს მომხმარებლის გადამისამართება რეალურ საიტზე. მაგალითისთვის, შესაძლებელია ასეთი ყალბი წერილი იტყობინებოდეს, რომ ანგარიში შეჩერებული იქნება, თუ არ მოხდა მისი პაროლის ან საკრედიტო ბარათის ინფორმაცის განახლება მოცემულ საიტზე.

ფიშინგის სახეები
----------------

ფიშინგი სოციალურ ქსელებში ერთ-ერთი და ყველაზე შედეგიანი გზაა, მაგალითად, მავნებელი და ზიანის მომტანი გვერდებზე დაწკაპუნება რომელიც არის ფიშერი იწვევს მსხვერპლის დავირუსებას, პირველი შემთხვევა სოციალურ ქსელებში დაფიქსირდა Facebook გავრცელება, როდესაც მსხვერპლს სთხოვდა პირადი მონაცემების შეყვანას რათა მომხმარებელმა გაიაროს ავტორიზაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* CERT.GOV.GE სსიპ მონაცემთა გაცვლის სააგენტო, კომპიუტერულ ინციდენტებზე სწრაფი რეაგირების ჯგუფი დაარქივებული 2015-11-26 საიტზე Wayback Machine.
* სსიპ მონაცემთა გაცვლის სააგენტო დაარქივებული 2015-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* ანტი-ფიშინგზე მუშაობის ჯგუფი
**გულიევი, აგაბალა ჰაჯიგულუ ოღლი** (აზერ. Ağabala Hacıqulu oğlu Quliyev, დაბ. 1862, კეშლია) — ბაქოელი მეცენატი და ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
---------

აგაბალა გულიევი დაიბადა 1862 წელს ღარიბ ბაქოურ ოჯახში, კეშლიას დასახლებაში. ადრეული ასაკიდან ქუთაბების გაყიდვით შოულობდა ფულს და ამით ეხმარებოდა მამას ოჯახის უზრუნველყოფაში. ცოტა უფრო მოგვიანებით, მოწიფულ ასაკში ფქვილითა და მარცვლეულით დაიწყო ვაჭრობა და ცოტა ხნის შემდეგ წისქვილი ააშენა. მოგვიანებით მას "წისქვილის მეფე" შეარქვეს.

იგი გახდა 1905 წელს ორგანიზებული მუსულმანური საქველმოქმედო საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი. მან ასევე დააარსა საზოგადოება ბაქო-ბათუმის ნავთობსადენის მშენებლობისათვის.

იგი იყო ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაგებობის მფლობელი, სადაც ახლა აზერბაიჯანის არქიტექტორთა კავშირია განთავსებული. შენობა აშენდა 1899 წელს. შენობის არქიტექტორია ე. ი. სკიბინსკი. სასახლის ინტერიერი შექმნა მხატვარმა დუროვმა.

სქოლიო
------

1. ↑  Ayxan Salmanov. Bir zamanlar bazarda qutab satan milyonçu-xeyriyyəçi Ağabala Quliyev | Azengu.org. ციტირების თარიღი: 2019-11-14.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  1news. Необычные здания Баку: Красота, скрытая внутри… - ФОТО. 1news.az. ციტირების თარიღი: 2019-11-14.
**აგათინოსი** (ბერძ. Αγαθινος, ლათ. Agathinus) იყო გამოჩენილი ძველი ბერძენი ექიმი, დამაარსებელი ახალი სამედიცინო მიმდინარეობისა, რომელსაც მან უწოდა სახელი „ეპისინთეტიკოსები". 

იგი დაიბადა სპარტაში და ალბათ ცხოვრობდა ჩვენი წელთაღრიცხვით პირველ საუკუნეში, რადგანაც იგი იყო ათენეუს კილიკიელის მოსწავლე და არქიგენესის მასწავლებელი. გადმოცემით, აგათინოსი ერთხელ უძილობისგან დელირიუმში ჩავარდა, რომლისგანაც იგი თავისმა მოსწავლემ, არქიგენესმა გამოიყვანა შემდეგი მეთოდით: თავი შეუფუთა თბილი ზეთის საფენების დიდი რაოდენობით. 

აგათინოსი ხშირად ციტირდება გალენთან, რომელიც მას პნევმატიკოსების სკოლის წარმომადგენლად მოიხსენიებს.  აგათინოსის შრომები არ შემონახულა. მისი მიმდინარეობის ზუსტი შეხედულებები უცნობია და, როგორც ჩანს, ემსგავსებოდა ეკლექტიკოსების სკოლის შეხედულებებს.

ლიტერატურა
----------

* წინამდებარე სტატიაში ჩართულია ტექსტი საჯარო დომენში ამჟამად დაცული პუბლიკაციისაგან: Smith, William, ed. (1867). "article name needed". Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.
* Kudlien, Fridolf (1970). "Agathinus, Claudius". Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Charles Scribner's Sons. pp. 74–75. ISBN 0-684-10114-9.

სქოლიო
------

1. ↑  Galen, *Definit. Med.* c. 14. vol. xix. p. 353; Suda, 'Αρχιγενης; Eudocia, *Violarium*
2. ↑  Aëtius, *tetr. i.* serm. iii. 172, p. 156.
3. ↑  Galen, *De Dignosc. Puls.* i. 3. vol. viii. p. 787.
**მწერიჭამია ხელფრთიანები** (ლათ. Microchiroptera) — ძუძუმწოვრების ქვერიგი ხელფრთიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 14 სმ აღწევს.აქვთ ყურსარქველები, წვრილი თვალები, სუსტად განვითარებული მხედველობა, ძალზე კარგი სმენა, ექოლოკაციის უნარი. გავრცელებულნი არიან ყველგან, პოლარულ ოლქებს გარდა. განსაკუთრებით ბევრია სუბტროპიკებსა და ტროპიკებში. აერთიანებს 16 ოჯახს, 138 გვარის 650 სახეობას. საქართველოში — 22. ბინადრობენ ხის ფუღუროებში, მღვიმეებში, კლდის ნაპრალებში, სამეურნეო და საცხოვრებელ ნაგებობებში. ზოგიერთი მათგანი ადამიანის თანამგზავრია. სახლდებიან კოლონიებად. მათი ზამთრის ძილქუში 7-8 თვე გრძელდება. შობენ 1-2 ნაშიერს, რომლებიც 20-40 დღის შემდეგ დამოუკიდებლად ნადირობენ. ცოცხლობენ 20 წლამდე. უმრავლესობა იკვებება მწერებით, ზოგი ტროპიკული ფორმა მცენარის ნაყოფით, ნექტრით და ყვავილის მტვერით, თბილსისხლიანი ცხოველების სისხლით, პატარ-პატარა ხერხემლიანებით. ძალზე სასარგებლო ცხოველებია; ანადგურებენ სოფლისა და სატყეო მეურნეობის მავნებლებს. ზოგი სახეობა ხელს უწყობს მცენარეთა დამტვერვას და ავრცელებს სხვადასხვა ტროპიკული მცენარის თესლს. ზოგს ადამიანის ინფექციური დაავადების გამომწვევი გადააქვს.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 263.
**ფცის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფცის ცენტრში, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარცხენა ნაპირზე. ერთი ხელნაწერი საბუთის ცნობით, კოშკი აგებულია 1799-1800 წლებში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 0,2 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით, ზოგან გამოყენებულია აგური. შემორჩენილია სამი სართული. ერთადერთი შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველი სართული (დამხმარე სათავსი) შიგნით წრიულია (დიამეტრი 5,6 მეტრი) და გადახურულია კონუსური მაკარით. კედლებში დატანებულია კიბე, ნახევარწრიული ბუხარი, სამი სწორკუთხა ნიში და სამი სარკმელი. მეორე სართული საცხოვრებელი და სათავდაცვოა. იგი რვაგვერდაა და გადახურულია რომბებით მორთული შეკრული კამარით, რომლის ძირში ორი სარკმელია. კედლებში, კარისა და ბუხრის გარდა, დატანებულია სათოფურები, ოთხ წახნაგში და ნიშებია ორმაგი სათოფურებით. მესამე სართულიც წრიულია, გადახურვა ხის ჰქონდა. კედლებში ბუხარი და პატარა სწორკუთხა ნიშნებია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებით. ჩრდილოეთ ფასადზე, კარის თავზე გამოსახულია ჯვარი.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 403.
**ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყება** — მთიელთა გამოსვლა ფეოდალიზაციისა და გაქრისტიანების წინააღმდეგ XIII საუკუნის 10-იან (სავარაუდოდ 1212 წ.) წლებში. XIII საუკუნის დასაწყისისათვის მთიელები ჯერ კიდევ არ იყვნენ მასობრივად ჩაბმული ფეოდალურ ურთიერთობაში. მთის მოსახლეობის შეზღუდული ეკონომიკური საშუალებები ბარის მოსახლეობის მიმართ ანტაგონიზმს წარმოშობდა. ამის შედეგი იყო მთიელთა თავდასხმები ბარის მოსახლეობაზე. მთიელთადმი მტრულად იყვნენ განწყობილი, ერთი მხრივ, ფეოდალური ზედაფენა, რომელიც მთიელთა ფეოდალურ უღელში შებმას ესწრაფოდა, მეორე მხრივ – ბარის მწარმოებელი მოსახლეობა, რომელიც მთიელთა თავდასხმის ობიექტი იყო. საქართველოს ფეოდალური მონარქია ერთდროულად ისწრაფოდა მთიელთა ფეოდალიზაციისა და გაქრისტიანებისაკენ. ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყებაც სწორედ ამ პროცესის საწინააღმდეგო რეაქცია იყო. მთიელთა აჯანყებაში დიდძალი ხალხი მონაწილეობდა.

სამეფო ხელისუფლებამ აჯანყებულ მთიელთა წინააღმდეგ მთის სხვა ხალხები (დვალები, მოხევეები, ჭართალელები, ერწოთიანელები, ცხრაზმელები, ხადელები და ცხავატელები) წარგზავნა ივანე მხარგრძელის სარდლობით, ამით სამეფო ხელისუფლება ხაზს უსვამდა იმ გარემოებას, რომ მის წინააღმდეგ მთელი მთა არ აჯანყებულა, რომ მთიელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი სამეფო ხელისუფლების ერთგული იყო.

დამსჯელი ექსპედიციის ხელმძღვანელობამ შეიმუშავა აჯანყებულებთან ბრძოლის კონკრეტული გეგმა. ივანე მხარგრძელმა მთიელთა რაზმები ხადის მთით გადაიყვანა „მთასა ფხოველთასა და დიდოთასა". სამეფო ლაშქრის ერთ მხარეს მოექცა ძურძუკეთი, მეორე მხარეს კი – ფხოვეთი და დიდოეთი. როგორც ჩანს სამეფო ხელისუფლება არც ძურძუკეთს ენდობოდა და ამიტომ გამოაცალკევა აჯანყებული მხარეებისაგან. ძურძუკთა მეფეები ძღვენით ეახლნენ ივანე მხარგრძელს და თავისი ლაშქრით მხარში ამოუდგნენ სამეფო სპას. ამის შემდეგ საქართველოს ლაშქარმა ძურძუკებთან ერთად შეუტია აჯანყებულებს. ურიცხვი ფხოველი და დიდოელი ამოუწყვეტიათ. 3 თვე (ივნისი, ივლისი, აგვისტო) უმკლავდებოდნენ აჯანყებულები ივანე მხარგრძელის ლაშქარს. ბოლოს ზავი ითხოვეს და ერთგულების პირობა დადეს. ივანე მხარგრძელმა საზავო პირობები მიიღო და მძევლები წამოასხა. ამ გამარჯვებისათვის სამეფო ხელისუფლებამ ივანე „უაღრესსა პატივსა აიყვანა".

საბჭოთა ისტორიოგრაფიის შეფასებით, ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყების დამარცხებას სხვადასხვა არსებითი ხასიათის მიზეზი ჰქონდა. აჯანყებულებს არ გააჩნდათ განსაზღვრული სამოქმედო გეგმა. მთიელთა ეს გამოსვლა ვერ გასცილდა ფეოდალური ექსპლუატაციის წინააღმდეგ მიმართული გლეხთა სტიქიური აჯანყების ფარგლებს. ფხოველებმა და დიდოელებმა ვერ მოახერხეს აჯანყებაში მთის მთელი მოსახლეობის ჩაბმა. პირიქით, მთის დანარჩენი მოსახლეობა მათ წინააღმდეგ გამოვიდა. თავისთავად ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყება ფეოდალური კლასისათვის მკაცრი გაფრთხილება და დამაფიქრებელი გაკვეთილი იყო. ფხოველთა და დიდოელთა აჯანყებას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ფეოდალური საქართველოს ისტორიაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 439.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგროსატყეო მელიორაცია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**აგროსატყეო მელიორაცია** — მეტყევეობის ღონისძიებათა სისტემა, რომელიც მიმართულია, უხვი და მყარი მოსავლის მიღებისათვის არახელსაყრელი ბუნებრივი პირობების (გვალვის, ხორშაკის, წყლისმიერი და ქარისმიერი ეროზიის და სხვა) წინააღმდეგ.

აგროსატყეო მელიორაცია ხორციელდება კომპლექსურად ორგანიზაციულ-სამეურნეო, აგროტექნიკურ, ჰიდროტექნიკურ და სხვა ღონისძიებებთან ერთად. აგროსატყეო მელიორაციის ძირითადი ღონისძიებებია მინდვრად, მთის ფერდობებზე, ხევისა და ხრამების ნაპირებზე, ქვიშობ ან სხვა ნიადაგებზე დამცავი ტყის გაშენება, გუბურების მოწყობა, დატერასება, ნიადაგდაცვითი თესლბრუნვა და სპეციალური აგროტექნიკა.

საქართველოში დამცავი ტყეების გაშენება XIX საუკუნის 70-იან წლებში დაიწყო. 1917 წელს დამცავი ტყეები 130 ათას ჰა-ს შეადგენდა, ხოლო 40-იანი წლების დასაწყისში 500 ათას ჰა-ს მიაღწია. მეორე მსოფლიო ომის დროს მრავალი ნარგავი განადგურდა, მაგრამ 1948-1952 წლებში საქმის ახალი აღმავლობა დაიწყო და 1967 წელს დამცავი ტყეების ფართობმა 2 მლნ ჰა-ს გადააჭარბა. 1969 წელს გაშენებული იყო 5932 ჰა სახელმწიფო დამცავი ზოლი, 7700 ჰა ხევების, ხრამებისა და ეროზიის საწინააღმდეგო დამცავი ზოლი.

რუსეთში დამცავი ტყეების გაშენება XVIII საუკუნიდან დაიწყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 73.
**აგროქიმიური სამსახური** — სოფლის მეურნეობის აგროქიმიური მომსახურების ორგანიზაცია. აგროქიმიური სამსახურის ამოცანაა მინერალური სასქუებისა და სხვა ქიმიური საშუალებების ეფექტიანი გამოყენების მეცნიერულად დასაბუთებული რეკომენდაციების შემუშავება, ნიადაგის აგროქიმიური კარტოგრამების შედგენა, მინერალურ სასუქებზე მეურნეობის მოთხოვნილების დადგენა; ნიადაგის, სასუქისა და საკვების ხარისხის ანალიზი, მეურნეობაში სასუქების გამოყენებაზე კონტროლი, აგროქიმიური ცოდნის პროპაგანდა.

სსრკ-ში აგროქიმიურ სამსახურს საფუძველი ჩაეყარა 1931 წელს მტს-ებთან არსებული აგროქიმიური ლაბორატორიების სახით. 1958 წელს მტს-ების რეორგანიზაციის შემდეგ აგროქიმიურ სამსახურს ეწევიან სოფლის მეურნეობის რაიონულ ინსპექციებთან არსებული აგროქიმიური ლაბორატორიები. 1964 წელს სსრკ-ში შეიქმნა ერთიანი აგროქიმიური სამსახური, რომელშიც შედის ზონალური აგროქიმიური ლაბორატორიები. 1970 წელს თბილისში დაარსდა სსრკ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს აგროქიმიური სამსახურის ცენტრალური ინსტიტუტის თბილისის ფილიალი, რომელიც მომსახურებას უწევდა ამიერკავკასიის რესპუბლიკებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 75.
**აივენჰო** (ინგლ. Ivanhoe) — XIX საუკუნის შოტლანდიელი მწერლის, უოლტერ სკოტის ყველაზე ცნობილი რომანი. პირველად გამოიცა 1820 წელს. რომანი მოგვითხრობს XII საუკუნის მეორე ნახევრის ინგლისზე, ნორმან დამპყრობელთა მიერ შევიწროებულ საქსონელებზე.

ინგლისის ისტორიის ამ მნიშვნელოვან ნაწილთან ერთად, სკოტი მოგვითხრობს რომანის გმირების საოცარ თავგადასავლებზე. მეფე რიჩარდ ლომგულზე, რომელიც საკუთარ თავს მალავს და "შავი რაინდის" სახელით ებრძვის მტრებს. მათ შორის საკუთარ ძმას, ჯონსაც, რომელსაც სურს, რომ ინგლისის ტახტი დაიკავოს. რომანის მთავარი გმირი კი რიჩარდის ერთგული მსახური უილფრედ აივენჰოა. რომანში ასევე, ერთ-ერთ გმირად გვევლინება ლეგენდარული ყაჩაღი რობინ ჰუდი, თავის მეგობრებთან ერთად.

აივენჰო არის ერთ-ერთი მცირერიცხოვან საქსონელ დიდებულთაგან. იგი არის სედრიკ საქსონელის ვაჟი, თუმცა მამისადმი დაუმორჩილებლობისა და ჯვაროსნულ ლაშქრობაში მეფესთან დარჩენის გამო, უილფრედი უარყოფილია მამის მიერ. მხოლოდ ნაწარმოების ბოლოს ხდება მათი შერიგება.

უოლტერ სკოტი თავის რომანში აგრეთვე ეხება ებრაელების ცუდ მდგომარეობას იმდროინდელ ინგლისში. ნაწარმოების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გმირია ებრაელი ისააკ იორკელი თავის ულამაზეს ქალიშვილ, რებეკასთან ერთად. იგი მევახშეა, რომელსაც იყენებენ, როცა ფული სჭირდებათ, მაგრამ შემდგომ უპატივცემულოდ ექცევიან თავისი ეროვნების გამო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აივენჰ ონლაინ ვერსია დაარქივებული 2004-10-12 საიტზე Wayback Machine.
* სრული ტექსტი დაარქივებული 2008-12-04 საიტზე Wayback Machine.
* „აივენჰო" — Project Gutenberg-ზე
**უ წეთიენი** ასევე ცნობილია, როგორც **ვუ ხუ** (ჩინ. 武则天; დ. 17 თებერვალი 624, სიჩუანი — გ. 16 დეკემბერი 705, ლოიანგი) — ჩინეთის იმპერატორი ქალი.

ბიოგრაფია
---------

13 წლის ასაკში უ წეთიენი ჩინეთის თანგის დინასტიის პირველი იმპერატორის — ტაი ცუნგის უმცროსი ხარჭა გახდა. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, 649 წელს მან იმპერატორის მემკვიდრის, კაო წუნგის ყურადღების მიპყრობა მოახერხა და მალე მისი საყვარელი ცოლიც გახდა. მერე ქმრის საყვარლებსა და სხვა ცოლებს, მათ შორის — იმპერატოის მეუღლეს მოუსწრაფა სიცოცხლე და 655 წელს თავად დაიკავა მისი ადგილი.

ვუ ხუმ იმთავითვე მოახერხა მთავრობაზე საკუთარი კონტროლის დაწესება და თავიდან მოიცილა ყველა, ვინც მისი და იმპერატორის კავშირს სისხლის აღრევად მიიჩნევდა. არაერთი მაღალჩინოსანი, მათ შორის იმპერატორის ბიძაც, ან სიკვდილით დასაჯეს, ან გადაასახლეს. 660 წელს იმპერატორს მძიმე სენმა დარია ხელი და მთელი ძალაუფლება დედოფლის ხელში აღმოჩნდა. იგი ნიშნავდა და ათავისუფლებდა მინისტრებს, ირჩევდა სარდლებს, რომლებმაც მისი ბრძანებით, 660-დან 668 წლების პერიოდში კორეა დაიპყრეს.

683 წელს კაო წუნგის გარდაცვალების შემდეგ, მისი მემკვიდრე ვუ ხუს ვაჟი — ჩუნ ცუნგი გახდა. ერთ თვეში უ წეთიენმა ის ტახტიდან გადმოაგდო და ქვეყნიდან გააძევა, ხოლო გვირგვინი მეორე ვაჟს — ჯუი ცუნგს დაადგა თავზე, თუმცა ქვეყანას, როგორც რეგენტი, თავად მართავდა. ჩუნ ცუნგის მხარდამჭერთა მიერ მოწყობილი ამბოხება დამარცხდა.

690 წელს ვუ ჰუმ სამეფო ტახტის უზურპირება მოახდინა და 15 წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას. ის დიდად წყალობდა სამეფო კარის ორ გარყვნილ მსახურს — ძმებ ჩანებს, რომლებიც აგდებულად ექცეოდნენ მინისტრებსა და გენერლებს. 705 წელს მომხდარი გადატრიალების შემდეგ, ჩანები სიკვდილით დასაჯეს, უ წეთიენი კი აიძულეს, ძალაუფლება თავისი ვაჟისთვის — ჩუნ ცუნგისთვის გადაეცა. 80 წლის ასაკში ის სახელმწიფო საქმეებს ჩამოშორდა და საზაფხულო სასახლეში დაბინავდა, სადაც მალევე გარდაიცვალა

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, თბილისი, „კლიო", 2011

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალი, რომელმაც დაიპყრო ჩინეთი
**ფრიდრიხ ბაიერნი** (გერმ. Friedrich Bayern; დ. 8 ოქტომბერი, 1817, ავსტრია — გ. 20 თებერვალი, 1886 თბილისი) — ავსტრიელი ნატურალისტი და არქეოლოგი, კავკასიის მუზეუმის ფონდების ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

1849 წლიდან მოღვაწეობდა კავკასიაში. 1855 წელს დასახლდა თბილისში და დიდუბეში გახსნა „ნატურალისტ ბაიერნის მუზეუმი". 1859-1863 წლებში იყო კავკასიის მუზეუმის საბუნებისმეტყველო განყოფილების კურატორი, გეოლოგი და ბოტანიკოსი. მასალის შეგროვების მიზნით მოიარა სომხეთი, დაღესტანი და თითქმის მთელი საქართველო. მისი შეკრებილი მასალის მიხედვით აღწერეს მეცნიერებისათვის მანამდე უცნობ მცენარეთა რამდენიმე სახეობა. ზოგიერთს ბაიერნის სახელი ეწოდა. 1868 წელს ბაიერნმა თავისი კოლექცია (32686 ექსპონატი) გადასცა ახლად გახსნილ კავკასიის მუზეუმს. 

ბაიერნი არქეოლოგიით დაინტერესდა 1859 წელს, როდესაც არარატის ფერდობზე, იგდირთან აღმოაჩინეს ურარტულ-ლურსმული წარწერები. სიცოცხლის ბოლო 20 წელი მან არქეოლოგიურ კვლევას მოახმარა: აფხაზეთში აღმოაჩინა დოლმენები, გათხარა ადრინდელი შუა საუკუნეების სამაროვნები შავი ზღვის პირას, სართიჭალასთან და დუშეთთან. არქეოლოგიური ძიება ჩაატარა ყაზბეგში, ურბნისსა და ნიჩბისში. 1872 წელს დაიწყო სამთავროს სამაროვნის გათხრა, სადაც გამოავლინა გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური ადრინდელი ფეოდალური ხნის სამარხები და აგრეთვე, მინის საწარმოს ნაშთი. გათხრების ანგარიშებს აქვეყნებდა რუსულად (თბილისში), გერმანულად (ბერლინსა და ვენაში) და ფრანგულად (ლიონში). ბაიერნის გათხრებით მსოფლიო მეცნიერება პირველად გაეცნო საქართველოს არქეოლოგიურ სიძველეებს.

ლიტერატურა
----------

* Весьма краткие некрологи: в газете «Кавказ», 1886 г. № 52 и в «Zeitschrift für Ethnologie» (Berlin, 1885 г.).

სქოლიო
------

1. 1 2
კუნძულის მდებარეობა
ნორდერნაის აერო ფოტო
**ნორდერნაი** (გერმ. Norderney) — გერმანიის კუთვნილი კუნძული ჩრდილოეთის ზღვაში, აღმოსავლეთ ფრიზის კუნძულების შემადგენლობაში. ამავე დროს, ის წარმოადგენს ქვემო საქსონიის მხარეში შემავალ აურიხის მუნიციპალიტეტს.

კუნძულის სიგრძე 14 კმ-ია, სიგანე 2,5 კმ, მთლიანი ფართობი — 26,3 კმ² და ამ მხრივ გერმანიის მეათე უდიდესი კუნძულია. მოსახლეობა 6 200 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სტატუსი 1946 წელს მიენიჭა. კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილზე გადაჭიმულია 14 კმ სიგრძის ქვიშიანი პლაჟი.

ნორდერნაის სიახლოვეს, 800 მეტრით აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული ბალტრუმი; დასავლეთით, 3 კმ-ში კი კუნძული იუსტი.

კუნძულის მთლიანი აღმოსავლეთ ნაწილი მიეკუთვნება ქვემო საქსონიის ვატოვის ზღვის ეროვნულ პარკს. ეროვნული პარკის სტატუსი გავლენას ახდენს კუნძულზე ყველა სახის გადაზიდვებზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნორდერნაი***

* ოფიციალური საიტი (გერმანული)
* Further information დაარქივებული 2019-02-05 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
**ნინა რიჩი** (იტალ. Nina Ricci), დაბადების სახელი **მარია ადელაიდა ნეი** (ფრანგ. Maria Adélaide Nielli); დ. 14 იანვარი, 1883, ტურინი, იტალია — გ. 30 ნოემბერი, 1970, საფრანგეთი) — წარმოშობით იტალიელი ფრანგი მოდის დიზაინერი, ფრანგული სამოდელო სახლის, Nina Ricci-ის დამფუძნებელი.

ისტორია
-------

ნინა დაიბადა ტურინში, 1883 წელს. მამა – ფეხსაცმლის მკერავი, ბიზნესის განვითარების მიზნით ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა მონტე-კარლოში. მაგრამ გადასვლიდან ცოტა ხანში იგი გარდაიცვალა ისე, რომ ვერ შეძლო ოჯახისთვის დაეტოვებინა საარსებო საშუალება. 1895 წელს 12 წლის უმამოდ დარჩენილი მარია იწყებს სვლას წარმატებული კარიერისკენ.

ბავშვობიდანვე გოგონა ოცნებობდა მოდური ტანსაცმლის კერვაზე. იგი მოეწყო მოსწავლედ სამკერვალო ფაბრიკაში. საკუთარი დიზაინით შექმნილმა შლაპებმა თავიდანვე დიდ წარმატება მოიპოვა მოდის მიმდევარ ქალბატონებში. 14 წლის ასაკში მარია (მომავალში ნინა რიჩი), თავის უფროს დასთან და დედასთან ერთად მუშაობდა გალანტერიის მაღაზიაში, საღამოს კი — სწავლობდა მკერავის ხელობას.

ცოტა ხანში იპოვა სამუშაო მოდის სახლში, სადაც ახალ მისულებს აძლევდნენ გაუთოვების, ღილების დაკერების და წვრილმანებზე სირბილის უფლებას. ამ რთული გზის გავლის შემდეგ მარიამ მოახერხა, გამხდარიყო ჯერ უმცროსი მოდისტი, შემდეგ საშუალო, და ბევრი წლების შემდგომ 18 წლის ასაკში – პირველი მოდისტი. 

გარკვეული პერიოდის შემდეგ მარიამ იქირავა მკერავები, რომლებსაც საკუთარი ესკიზებით აკერინებდა ტანსაცმელს. 1905 წელს მისი მოდელებით დაინტერესდნენ პარიზის მსხვილი სამოდელო სახლები და აძლევენ მას მსხვილ შეკვეთებს.

ერთხელ, ავტობუსის გაჩერებაზე გოგონა შემთხვევით შეხვდა ყვავილების გამყიდველს – ლუიჯი რიჩის. ეს ქორწინება არ აღმოჩნდა წარმატებული და ცოტა ხანში ნინა დაშორდა მეუღლეს და მარტო დარჩა. ამის შემდეგ განაგრძობდა დაუღალავად მუშაობას და კარიერულ წინსვლას. ქორწინებიდან დარჩა შვილი – რობერტი.

ნინა რიჩიმ 1932 წელს დააარსა კლასიკური ფრანგული სამოდელო სახლი Nina Ricci.

იგი გარდაიცვალა 1970 წლის 30 ნოემბერს (საფლავის ქვაზე მითითებულია 29 ნოემბერი), 87 წლის ასაკში, ხოლო მისი შვილი, რობერტ რიჩი გარდაიცვალა 1988 წელს, რის შემდეგაც კომპანიის ხელმძღვანელობა ითავა ოჯახის ნათესავმა ჟილ ფოშმა. 1998 წელს კომპანია გაიყიდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნინა რიჩი***

* 

* ნინა რიჩი — Find a Grave-ზე
* Interactive timeline of couture houses and couturier biographies. Victoria and Albert Museum.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ნემრუთ-დაღი.** |


**ნემრუთი**, **ნემრუთ-დაღი** (თურქ. Nemrut Dağı; სომხ. Սարակն; ქურთ. Çiyayê Nemrud) — მძინარე სტრატოვულკანი აღმოსავლეთ თურქეთში, ვანის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან. სიმაღლე 2948 მ. ვულკანის ყველაზე მძლავრი ამოფრქვევა მოხდა პლეისტოცენში, შემდეგ, მრავალრიცხოვანი მცირე ამოფრქვევები დაფიქსირდა ჰოლოცენში, რომელთაგან უკანასკნელს ადგილი ჰქონდა 1692 წელს. ვულკანის მწვერვალი წარმოადგენს მოზრდილ კალდერას, რომელშიც ტბა წარმოიქმნა. ნემრუთი პოლიგენური სტრატოვულკანია და განლაგებულია არაბეთისა და ევრაზიის ტექტონიკური ფილების შეჯახების ადგილას, რომლებიც განსაზღვრავენ რეგიონის სეისმურ და ვულკანურ აქტივობას.

ამ ფილების შეჯახება დაიწყო შუა ეოცენში და საბოლოოდ დახურა წყლის სივრცე, რომელმაც მეზოზოურში წარმოქმნა ძველი ოკეანე ტეთისი. ნემრუთი აღმოსავლეთ თურქეთის სამ ჩამქრალ ვუკანთან — არარატთან, თენდიურექთან და სიუფჰანთან ერთად მოქცეულია რთული ფორმის ნასხლეტის რაიონში, რომელიც გადის არაბეთისა და ევრაზიის ფილების საზღვარზე სომხეთის მთიანეთზე და წარმოადგენს ამ ვულკანთა შორის ყველაზე დასავლეთით მდებარე ვულკანს, რომელიც მათ შორის ერთადერთია აქტივობის თვალსაზრისით.

ნემრუთი, სავარუდოდ, წარმოიქმნა ადრეულ მეოთხეულ ეპოქაში, დაახლოებით 1 მილიონი წლის წინ. განსაკუთრებულ აქტივობას ავლენდა პლეისტოცენში, რეგულარული ამოფრქვევები ფიქსირდებოდა ჰოლოცენშიც. შუა პლეისტოცენში, დაახლოებით 250 ათასი წლის წინ, ნემრუთის დიდმა ამოფრქვევამ წარმოქმნა 60 კმ-იანი განფენილობის მქონე ლავური ნაკადი, რომელმაც ჩახერგა წყლის ჩამონადენი ვანის ქვბულიდან მუშის ქვაბულში, რომელიც მიეკუთვნება სიახლოვეს მდებარე მდინარე მურათის აუზს, რამაც განაპირობა ვანის ტბის წარმოშობა. ამავე პერიოდში ვულკანის კუნისისებრი მწვერვალი შიგნით ჩავარდნა, რომელმაც წარმოქმნა დიდი კალდერა ზომებით 8,3×7 კმ.

კალდერის შიგნით შემდგომში წარმოიქმნა მტკნარწყლიანი ტბა ნემრუთი, რომელსაც შემდეგ მომხდარი ამოფრქვევების ხარჯზე გამოეყო მცირე ტბა ილი. ამჟამად, ნემრუთის უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 2948 მ. ვულკანს აქვს ელიფსური ფორმა, მისი ზომები საფუძველთან 27х18 კმ აღწევს. ვულკანური მასალებით წარმოდგენილი ვულკანური ცენტრი მოიცავს 377,5 კმ³-ს. მისი კალდერა უდიდესია თურქეთში.

ვულკანი ნემრუთი (ნემრუთ-დაღი) ზოგჯერ ერევათ მთა ნემრუთ-დაღთან (ნემრუთი), რომელიც აგრეთვე თურქეთში მდებარეობს და ცნობილია კომაგენეს სამეფოს მეფის — ანტიოქე I-ის აკლდამისა და ტაძრის კომპლექსის ნაშთით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნემრუთი — ვულკანიზმის გლობალური პროგრამა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Shortening of continental lithosphere: the neotectonics of Eastern Anatolia — a young collision zone
2. 1 2  Journal of volcanology and geothermal research. — 1998. — Vol. 85, № 1-4. — P. 173–210
3. ↑  Journal of volcanology and geothermal research. — 1998. — Vol. 85, № 1-4. — P. 173–210
4. ↑  Crater lakes in Turkey.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-14. ციტირების თარიღი: 2012-10-14.
**ნემსიყლაპიები** (ლათ. Odonata) — მტაცებელი მწერების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 13 სმ-ს აღწევს. აქვთ მოძრავი თავი, დიდი თვალები, უხვად დაძარღვული, გამჭვირვალე 4 ფრთა, კოპულირებენ ფრენის დროს. კვერცხებს დებენ წყალში ან წყლის მცენარეების ქსოვილებში. მატლები ვითარდებიან წყალში, სუნთქავენ ლაყუჩებით. ახასიათებთ არასრული გარდაქმნა. ნემსიყლაპიების მატლს აქვს ძლიერ წაგრძელებული ქვედა ტუჩი, რომელიც მსხვერპლის დასაჭერ ორგანოს — ნიღაბს ქმნის. პირის აპარატი მღრღნელია. იკვებებიან წყლის მწერების მატლებით. რიგში 4500 სახეობაა. ჩვენში, უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოში, ნემსიყლაპიები საკმაოდ ფართოდ არიან გავრცელებული. დასავლეთ საქართველოში დაბლობებსა და ზეგნების ზონაში გვხვდება. უფრო მარა სახეობათა რაოდენობა გაცილებით ნაკლებია. ანადგურებენ კოღოებს, მუმლს და სხვა მავნე მწერებს, ავრცელებენ პროტოგონიმოზს — შინაური ფრინველის საშიშ დაავადებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 377.
* საქართველოს ცხოველთა სამყარო, ტ. 2, თბ. 1964;
* *ყურაშვილი ბ.* უხერხემლოთა ზოოლოგია, გამოც. მე-2, თბ. 1980;
ვონ კარლ მიულერი - გერმანელი ომის გმირი, Meyers Blitz-Lexikon-ის მიხედვით ნორდიული ქვერასის ტიპის ადამიანის მაგალითი.
**ნორდიული რასა** — კავკასოიდური რასის ქვერასათაგან ერთ-ერთი. ტერმინი გამოიყენებოდა ზოგიერთი ანთროპოლოგის მიერ მე-19 საუკუნდან მე-20 საუკუნის შუა ხანებამდე. ნორდიული ქვერასის წარმომადგენლებს მეცნიერები აღწერდნენ როგორც ღია ფერის თმის და თვალების, ღია კანის, მაღალი და ვიწრო ფორმის თავის ქალის მქონეებად. ისინი დომინანტები არიან ჩრდილოეთ ევროპაში. მათ ფსიქოლოგიურ თვისებებად მიიჩნეოდა სამართლიანობა, სიმართლის სიყვარული, გულუბრყვილობა, კონკურენტუნარიანობა ყველაფერში, თავდაცვის უნარიანობა და ინდივიდუალურობა.[1] ზოგიერთი ანთროპოლოგის აზრით, ნორდიული რასა წარმოიქმნა ხმელთაშუაზღვისპირული რასის დეპიგმენტაციის შედეგად ჩრდილოეთ ევროპის ცივ კლიმატთან ადაპტაციის მიზნით.

ნორდიზმი იყო რასობრივი თეორია, რომელსაც საფუძვლად უდევს მტკიცება ნორდული რასის უპირატესობის შესახებ კაცობრიობის სხვა რასებთან შედარებით. ყოველივე ეს პირველად მედისონ გრანტმა ჩამოაყალიბა თავის წიგნში სახელით „ევროპული ისტორიის რასობრივი საწყისი". იდეოლოგიამ პოპულარობა მოიპოვა ცენტრალური და ჩრდილოეთ ევროპის, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში. ნორდიზმი წარმოადგენდა გერნამული ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგიურ საწყისს. ნაცისტების რასობრივ იერარქიაში ნორდულ რასას უმაღლესი ადგილი ეკავა.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  ჰანს გიუნტერი, *The Racial Elements of European History*, ინგლისურად ნათარგმნია ჯორჯ კემპბელ ვილერის მიერ, Methuen & Co. LTD, ლონდონი, 1927, გვ. 3
2. ↑  გრეგორ ჯეიმზი (1960). "Nordicism Revisted". *Phylon*: 352-360
**წმინდა ღირსმოწამენი, ათონის ივერთა მონასტერში ლათინთაგან მოწყვეტილნი** — ქართველი წმინდანები, რომლებიც ლათინებმა ამოწყვიტეს XIII საუკუნეში ათონის ივერთა მონასტერში. ხსენების დღე 13 (ახ. სტ. 26) მაისი.

ქართველი ბერები ათონის მთაზე X საუკუნის ორმოცდაათიანი წლებიდან იწყებენ დასახლებას, XIII საუკუნეში კი იგი ჯვაროსანთა სათარეშო ასპარეზად იქცა.

პაპისტმა მხედრებმა 1259-1306 წლებში რამდენჯერმე მოაოხრეს იქაურობა. მართლმადიდებლური მრწამსის ერთგულებისთვის ამოწყვიტეს ზოგრაფის, ვათოპედის, პროტატის და სხვა სავანეთა ბერები. მათ რისხვას ვერც ივერთა მონასტერი გადაურჩა.

მხედრებმა ივერონელ ბერებს კათოლიკური სარწმუნოების მიღება და პაპის უზენაესობის აღიარება მოსთხოვეს, ბერებმა კი ეს მოთხოვნა უარყვეს. როგორც ათონური პატერიკი გვაუწყებს, პაპისტებმა ივერონელი ბერები ძალით გამოყარეს სავანიდან, მონასტრის გემზე დასხეს და ზღვაში ჩაძირეს, უფრო ახალგაზრდა და ჯან-ღონით სავსე ბერები კი, რომელთა უმეტესობაც ქართველი იყო, სამონასტრო ქონებასთან ერთად იტალიაში გაგზავნეს და იუდეველებს მიჰყიდეს მონებად.

ეს ამბავი ივერთა ლავრაში, ერთი ცნობით, 1259 წელს მომხდარა, სხვა წყაროების მოწმობით კი — სავარაუდოდ, 1276-1280 წლებში.

ლიტერატურა
----------

* წმინდანთა ცხოვრება, ტომი II, თბ. 2003, გვ. 149

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა ღირსმოწამენი, ათონის ივერთა მონასტერში ლათინთაგან მოწყვეტილნი (XIII)
წილადს, რომლის მნიშვნელია 10n , სადაც n ϵ N, **ათწილადი** ეწოდება.

ათწილადს საერთოდ მნიშვნელის გარეშე გამოსახავენ და გამოყოფენ მძიმით, იმდენი რიცხვით მარჯვნიდან მარცხნივ რამდენი ნულიცაა მნიშვნელში. ამ დროს ზოგჯერ წინ ნულების ჩამატებაც ხდება საჭირო. ათწილადის მნიშვნელობა არ იცვლება, მარცხნიდან მარჯვნივ ნულების მიწერით. ათწილადში, მძიმის მარჯვნივ მდგომ ციფრებს ათწილადი ნიშნები ეწოდება.

ათწილადების შეკრება გამოკლებისას, მოქმედება ხდება ჯერ მთელ რიცხვებზე, ხოლო შემდგომ ათწილად ნიშნებზე.

ათწილადების გამრავლებისას,ისინი ერთმანეთზე მრავლდება, როგორც მთელი რიცხვები (მძიმეებს ყურადღებას არ ექცევა) და მხოლოდ ამის შემდეგ, მიღებულ პასუხში მძიმე ინაცვლებს მარჯვნიდან მარცხნივ იმდენ რიცხვზე, რამდენი ათწილადი ნიშანიც იყო თანამამრავლებში.

ათწილადის მთელ რიცხვზე გაყოფისას ჯერ იყოფა მთელი რიცხვი(ამ დროს შესაძლოა ნულოვანი მნიშვნელობის მიგებაც ), ხოლო შემდეგ იწერება მძიმე, ნაშთი ეწერება პირველ ათწილად ნიშანს, მიღებული რიცხვი იყოფა გამყოფზე, რის შემდეგადაც მიიღება განაყოფის პირველი ათწილადი ნიშანი. ყოველი შემდეგი ათწილადის ნიშნის მიღების ოპერაცია ანალოგიურია.

ათწილადის, ათწილადზე გაყოფისას გამყოფის მძიმე გადადის მარჯვნივ, მანამ სანამ არ მიიღება მთელი რიცხვი. ამასთან გასაყოფის მძიმეც გადაიწევს მარცხნიდან მარჯვნივ იმდენი საფეხურით, რამდენითაც გამყოფში. ამის შემდგომ სრულდება ათწილადის მთელ რიცხვზე გაყოფის ოპერაცია.

ათწილადის წილადად ჩაწერის დროს მძიმე მარცხნიდან მარჯვნივ გადადის მანამ სანამ არ მიიღება მთელი რიცხვი. ეს რიცხვი იქნება მრიცხველი, ხოლო მნიშვნელად იწერება 1 და იმდენი ნული რამდენი ათწილადი ნიშანიც იყო პირველად ათწილადში.

ჩვეულებრივი წილადის ათწილადად გადაქცევისათვის საჭიროა მრიცხველი მნიშვნელზე გაყოფა. თუმცა ამ შემთხვევაში ათწილადი არაა ყოველთვის სასრული.

უსასრულო ათწილადს, რომლის ერთი ან რამდენიმე ციფრი მეორდება ერთი და იმავე მიმდევრობით, პერიოდული ათწილადი ეწოდება, ხოლო ციფრს ან ციფრთა ერთობლიობას, რომელიც მეორედება - პერიოდი.

უსასრულო პერიოდული ათწილადის ჩაწერისას ხშირად პერიოდს ფრჩხილებში სვამენ.

თუ პერიოდულ ათწილადში პერიოდი იწყება უშუალოდ მძიმის შემდგომ, მაშინ მას წმინდა პერიოდული ათწილადი ეწოდება, ხოლო წინააღმდეგ შემთხვევაში - შერეული პერიოდული.

ყოველი უსასრულო პერიოდული ათწილადის გადაქცევა ჩვეულებრივ წილადად შესაძლებელია. უსასრულო პერიოდული ათწილადის ჩვეულებრივ წილადად გადაქცევისას, პერიოდი იწერება მრიცხველად, ხოლო მნიშვნელად კი იმდენი 9-იანი რამდენი ათწილადი ნიშანიცაა პერიოდში.

შერეული პერიოდული ათწილადის წილადად გადაქცევისას, რიცხვს პერიოდის ბოლო ციფრამდე აკლდება რიცხვი პერიოდის პირველ ციფრამდე. მიღებული რიცხვი იწერება მრიცხველად, ხოლო მნიშვნელად იწერება იმდენი 9-იანი რამდენი ციფრიცაა პერიოდში და ემატება იმდენი ნული რამდენი ციფრიცაა პერიოდამდე.

* თუ უკვეცი წილადის მნიშვნელს არ გააჩნია 2-სა და 5-საგან განსხვავებული მარტივი მამრავლი, მაშინ წილადი გადაიქცევა სასრულ ათწილადად.
* თუ უკვეცი წილადის მარტივ მამრავლებად დაშლა არ შეიცავს 2-სა და 5-ს, მაშინ წილადი გადაიქცევა წმინდა პერიოდულ ათწილადად.
* თუ უკვეცი წილადის მნიშვნელის დაშლა სხვა მარტივ მამრავლებთან ერთად შეიცავს თანამამრავლად 2-სა და 5-ს, მაშინ წილადი გადაიქცევა შერეულ პერიოდულ ათწილადად.
**ათფეხა კიბოები** (ლათ. Decapoda) — რიგი უმაღლეს კიბოსნაირთა კლასისა. მათთვის დამახასიათებელია თავთან შეზრდილი მკერდის წინა 3 სეგმენტი, რომელთა კიდურებსაც მოძრაობითი ფუნქცია დაკარგული აქვს და ყბაფეხებად არის ქცეული. მათი საშუალებით ცხოველი საჭმელს პირის ხვრელისკენ მიმართავს. ათფეხა კიბოები მოძრაობენ მხოლოდ მკერდის უკანა 5 წყვილი კიდურებით (აქედან წარმოდგება რიგის სახელიც).

ათფეხა კიბოები სხვადასხვა ზომისა არიან: მაგ. ღრმა ზღვის გიგანტური კიბორჩხალას გაშლილი ფეხების წვეროებს შორის მანძილი 3 მ აღემატება. კამჩატკური კიბორჩხალას ჯავშანი 25 სმ-მდე სიგანისაა. ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა ათფეხა კიბოები ცალსქესიანები არიან. იკვებებიან ცხოველებით, მცენარეებითა და მძორით. 

მრავალი სახეობა ზოგიერთი პარაზიტული ჭიის შეამავალი მასპინძელია. ცნობილია ათფეხა კიბოების 8500-მდე სახეობა. უმრავლესობა ბინადრობს ზღვებსა და ოკეანეებში, ზოგი — მტკნარ წყალში, ზოგი ტროპიკული სახეობა კი — ხმელეთზე. ზღვის ათფეხა კიბოებით იკვებებიან ნაირგვარი სარეწაო თევზები და ფარფლფეხიანები. ათფეხა კიბოები მთელ მსოფლიოში არიან გავრცელებული. შავ ზღვაში გვხვდება მათი 36 სახეობა. საქართველოში არსებულ სახეობათაგან აღსანიშნავია ქუთაისური გვერდულა (Troglocaris kutaisiana — ნაპოვნია ქუთაისის მახლობელ მღვიმეებში) და კოლხური კიბი (Astacus colchicus — გვხვდება რიონის აუზში). ათფეხა კიბოებს სარეწაო მნიშვნელობა აქვს (მსოფლიოში წლიური რეწვა 1 მლნ.-მდე ტ-ს შეადგენს). მის ზოგ სახეობას ზიანი მოაქვს მეთევზეობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 230.
**ნორვეგიის მონარქი**, ანუ მეფე, ნორვეგიის სახელმწიფოს მეთაურია, სადაც კონსტიტუციურ მონარქიასთან ერთად მთავრობის საპარლმანეტო სისტემაა. ნორვეგიის მონარქიის ფესვებს ჰარალდ თმამშვენიერამდე მივყავართ. მანამდე ქვეყანა პატარ–პატარა სამეფოებად იყოფოდა, რომელთა გაერთიანების საფუძველზე ნორვეგიის სამეფო შეიქმნა. ნორვეგია დიდი ხნის მანძილზე დანიასთან და შვედეთთან უნიაში იმყოფებოდა.

ნორვეგიის მონარქი ამჟამად მეფე ჰარალდ V-ეა, რომელიც ტახტზე 1991 წლის 17 იანვარს ავიდა. მისი მემკვიდრეა კრონ–პრინცი ჰააკონი. კრონ–პრინცს უამრავი საზოგადოებრივი ფუნქცია აკისრია ისევე როგორც დედოფალ სონიას. ჰააკონი რეგენტის ვალდებულებასაც ითავსებს მეფის არყოფნაში. ჰააკონის გარდა, მეფის სახლეული კიდევ რამდენიმე წევრისგან შედგება: მეფის ქალიშვლი, შვილიშვილები და დედმამიშვილები. ნორვეგიის სამეფო ოჯახი გლუქსბურგების მთავართა შტოს წარმომადგენელია და წარმოშობით გერმანიიდან – შლეზვიგ–ჰოლშტეინიდან არის; იგივე წარმოშობა აქვთ დანიის მონარქსა და საბერძნეთის ყოფილ სამეფო ოჯახს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიდეო NRK–დან თანამედროვე მონარქიის ისტორიის შესახებ დაარქივებული 2009-05-02 საიტზე Wayback Machine.
ქალღმერთი ნეიტი ქვემო ეგვიპტის გვირგვინით
**ნეიტი** — საისის ომის ქალღმერთი, რომელიც ბერძნებმა ათენასთან გააიგივეს. გამოისახებოდა ანთროპომორფულად, ქვემო ეგვიპტის გვირგვინით. საისში იყო „ფუტკრის სახლი" (ფუტკარი ქვემო ეგვიპტის სიმბოლო იყო), რომელიც ოსირისს ეკუთვნოდა და მისი „ზედამხედველი" ნეიტი იყო. როგორც ჩანს, იგი უმნიშვნელოვანესი მებრძოლი ქალღმერთი იყო წინადინასტიურ ჩრდილოეგვიპტურ სამეფოში და ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალღმერთი — დინასტიური პერიოდის დასაწყისში. მისი სიმბოლო იყო ორი გადაჯვარედინებული ისარი, ხანდახან ფართან ერთად ან ორი გადაჯვარედინებული მშვილდი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ფარაონ ჰორ აჰას სამარხში აღმოჩენილ სპილოს ძვლის ფირფიტაზე არსებული დღეისათვის დაფიქსირებული სამლოცველოს უძველესი გამოსახულება სწორედ ნეიტის სამლოცველოს წარმოადგენს. საისში მას მოიხსენიებდნენ, როგორც „მას, ვინც გააჩინა რა მაშინ, როცა ჯერ არც ერთი ბავშვი არ იყო გაჩენილი". ახალი სამეფოს პერიოდიდან, ნეიტს ეძახდნენ „ყველაფრის დედასა და მამას". ესნას ტაძრის კედლებზე გამოსახული კოსმოგონიის (რომაული პერიოდი) თანახმად, ნეიტმა სამყარო შვიდი მაგიური სიტყვის წარმოთქმით შექმნა. როგორც პირველყოფილი წყლების პერსონიფიკაცია, ის, ასევე, ქვეწარმავლების დედად ითვლებოდა. ხშირად მოიხსენიებოდა, როგორც სობეკის დედა. ასევე, ითვლებოდა, რომ მისი ნერწყვისაგან გაჩნდა რას მუდმივი მტერი, გველის სახის დემონი აპოპი, თუმცა ნეიტი თავად ებრძოდა მას თავისი ისრებით.

ლიტერატურა
----------

* ხვედელიძე, მანანა (2013). *ძველი ეგვიპტის ენციკლოპედია*. თბილისი:  ქარჩხაძის გამომცემლობა. ISBN 978-99414-52-00-0.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
**ნელი ბარნაბიშვილი** (დ. 10 ივლისი, 1955, ლესოზავოცკი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სან. ჰიგიენური ფაკულტეტი.

1979–1984 წლებში იყო შავი ჭირის საწინააღმდეგო საქართველოს სადგურის ექიმი. 1984–1990 წლებში ამავე სადგურის ვირუსთა მუზეუმის გამგე. 1990–1992 წლებში აღნიშნული სადგურის უფროსის მოადგილე. 1992 წლიდან განსაკუთრებით საშიშ ინფექციათა საწინააღმდეგო ცენტრის ვირუსულ ინფექციათა ეპიდემიოლოგიის განყოფილების გამგე. 1995 წლიდან დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის განყოფილების გამგე. ავტორია 52 სამეცნიერო ნაშრომის ინფექციურ დაავადებათა ეპიდემიოლოგიისა და დიაგნოსტიკის საკითხებზე. თანაავტორებთან ერთად გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია ქართულ და რუსულ ენებზე.

1990 წელს დაიცვა მოსკოვში საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „რიფტის ცხელების სადიაგნოზო პრეპარატები და ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა".

ჯილდოები
--------

* 1988 - „მედალი ჯანმრთელობის დაცვის ფრიადოსანი"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 29

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნელი ბარნაბიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალკამენე** — სპარტის მეფე ძვ. წ. VIII საუკუნეში, აგიდების გვარის წარმომადგენელი, მეფე ტელეკლას შვილი,. რომელიც მეფობდა 37 წლის განმავლობაში, რასაც ადასტურებს „ევსევის ქრონიკები" (ძვ. წ. 814-777 წ.წ.), თუმცა სხვა წყაროები ადასტურებენ, რომ იგი მეფობდა 38 წელს და, რომ მისი მეფობის მეათე წელს ჩატარებულა პირველი ოლიმპიადა. სხვა მეცნიერები უფრო სკეპტიკურად განწყობილნი ბერძნული ტრადიციებისადმი, მისი მეფობის წლებს მიაკუთვნებენ ძვ. წ. VIII საუკუნის უკანასკნელ მესამედს.

მისი მეფობის პერიოდში სპარტანული ჯარის მიერ დანგრეულ იქნა, აჰეიცებით დასახლებული ქალაქი ჰელოსი, ასევე დაამარცხა ამ ქალაქის მაცხოვრებელთა დასხმარებლად მოსული არგოსების ჯარი. ასევე, ლაკიდემიანელებმა კუნძულ კრეტაზე გააგზავნეს სპარტელთა ჯარი, რათა იქ ჩაეხშოთ კრეტანელთა შორის გაჩაღებული ომი.

ალკამენი, მესენის ომის პირველ წელს (ძვ. წ. 743 წ.) სპარტანელებს ხელმძღვანელობდა, ამფეაზე ლაშქრობისას და ის მალე გარდაიცვალა. 

ორაკულმა ალკამენს და თეოპომპს უწინასწარმეტყველა, რომ „სიმდიდრის დაგროვებისადმი ლტოლვა ოდესმე სპარტას დაღუპავდა".

სქოლიო
------

1. ↑  *ჰეროდოტე*. „ისტორია". VII, 204.
2. ↑  *დიოდორე სიცილიელი*. „ისტორიული ბიბლიოთეკა". VII, 8 = ევსევიას ქრონიკა.
3. ↑  *პავსანია*. ელადის აღწერა. III 2, 7.
4. ↑  *პლუტარქე*. სპარტანელთა უძველესი ტრადიციები. 42.
ალკიბიადეს ბიუსტი
**ალკიბიადე** (დ. დაახლ. ძვ. წ. 450, ათენი ― გ. ძვ. წ. 404, ფრიგია) — ათენელი (ძველი ბერძენი) პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. მხედართმთავარი, პერიკლეს გაზრდილი, სოკრატეს მოწაფე. ომის შემდგომ ეტაპებზე (იგულისხმება: პელოპონესის ომი) ცენტრალურ ფიგურად პერიკლეს ნათესავი და სოკრატეს მოწაფე, ნიჭიერი ავანტიურისტი ალკიბიადე გვევლინება. მასთან უერთიერთობაში აშკარად გამოჩნდა დემოკრატიის სისუსტე. სახალხო კრება ვერ გაერკვა, ათენის დემოკრატიისთვის სპარტა უფრო სახიფათო იყო, თუ ალკიბიადე. იგი არაერთხელ დაინიშნა სარდლად, წარმატებებსაც მიაღწია, მაგრამ გაწვეულ იქნა უკან. ალკიბიადე იყო სიცილიაზე ექსპედიციის (ძვ. წ. 415 - ძვ. წ. 413) სულისჩამდგმელი. ომის მეჩვიდმეტე წელს ათენელებმა გადაწყვიტეს, დახმარებოდნენ იონიურ კოლონიას სიცილიაზე, რომელსაც სირაკუზელები ავიწროებდნენ. სირაკუზის დამარცხებით ათენს მთელ სიცილიაზე ბატონობის შესაძლებლობა ექნებოდა, რაც განუზომლად გაზრდიდა მის რესურსებს სპარტასთან დაპირისპირებაში. ექსპედიციისთვის მზადების ბოლო ეტაპზე ათენში უცნობებმა ჰერმები, ღვთაების ქანდაკებები შებღალეს. დანაშაული ალკიბიადეს დაბრალდა. მან ისურვა, სიცილიაზე გამგზავრებამდე ემართლებინა თავი, მაგრამ სასამართლო გადაიდო და ალკიბიადე მხოლოდ მას მერე გამოიწვიეს, რაც მან ჯარი სიცილიაზე გადასხა. მის ნაცვლად იქ ნიკიასი გაგზავნეს, ხოლო ალკიბიადემ ვერ გაბედა ათენში დაბრუნება, თავი სპარტას შეაფარა და ლაკედემონელებს სიცილიური ექსპედიციის ამბავიც გაუმხილა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალკიბიადე"** ვიკისაწყობში.
* ალკიბიადე — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
* ალკიბიადე (დაარქივებული)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კორნელიუს ნეპოსის თხზულება „გამოჩენილი ადამიანების შესახებ". |
| --- |
|  |
| „გამოჩენილი ადამიანების შესახებ" | 
* აგესილაე II
* ალკიბიადე
* არისტიდესი
* დატამესი
* დიონ სირაკუზელი
* ევმენესი
* ეპამინონდასი
* თემისტოკლე
* თრასიბულუსი
* იფიკრატესი
* კიმონი
* კონონი
* ლისანდერი
* მარკუს პორციუს კატონი
* მილტიადე
* პავსანიუსი
* პელოპიდა
* ტიმოთეუსი
* ტიმოლეონი
* ტიტუს პომპონიუს ატიკუსი
* ფოკიონი
* ჰაბრიუსი
* ჰამილკარ ბარკა
* ჰანიბალი
 |

 |
ვილა მედიჩეა დი კასტელოს ბაღების გეგმა
**ნიკოლო ტრიბოლო** (Niccolò di Raffaello di Niccolò dei Pericoli, მოკლედ "Il Tribolo"; დ. 1500 — გ. 7 სექტემბერი, 1550) — იტალიელი მანიერისტი ხელოვანი კოზიმო I მედიჩის სამსახურში მის მშობლიურ ფლორენციაში.

ტრიბოლომ თავდაპირველად შეგირდობა ხის მთლელთან დაიწყო, თუმცა მალევე, ჯერ კიდევ მოზარდობის ასაკში, ანდრეა სანსოვინომ საკუთარ თანაშემწედ აიყვანა. ჯიორჯიო ვაზარი საკუთარ "ვიტე"-ში აღნიშნავს ტრიბოლოს მიერ შექმნილ უამრავ ადრეულ ფიგურასა და შადრევანს, რომლებიც დღემდე არ შემორჩენილა. ისევე, როგორც მისი მემკვიდრე კარის ხელოვანი ბერნარდო ბუონტალენტი, ტრიბოლოს შემოქმედება გაცილებით უფრო დიად ხელოვანთა ჩრდილში მოექცა. მაგალითისთვის, XVII და XVIII საუკუნეებში ხელოვნების თაყვანისმცემლები ტრიბოლოს ზოგიერთ ნახაზსა და გეგმას სკულპტურული ანსამბლებისა და კედლის შადრევნებისთვის მიქელანჯელოს მიაკუთვნებდნენ, რაც ტრიბოლოს უსაზღვო ნიჭიერებასა და მის სტილზე მიქელანჯელოს გავლენაზე მიანიშნებდა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნიკოლოზ აბესაძე** (დ. 6 აპრილი, 1904 — გ. 1996) — ქართველი ინჟინერი, პედაგოგი, მკვლევარი, თანამდებობის პირი.

ბიოგრაფია
---------

1930 წლიდან მუშაობა დაიწყო ტრესტ „საქნავთობის" სისტემაში, სადაც გაიარა გზა რიგითი ინჟინრიდან ტრესტის მმართველამდე. ამ პერიოდში საქართველოში საფუძველი ეყრებოდა ნავთობის ძებნა-ძიებას. მის სახელთან არის დაკავშირებული საქართველოში ნავთობისა და გაზის საბადოების უდიდესი ნაწილი. აგრეთვე სხვადასხვა ნავთობსარეწების შექმნა, როგორიც იყო მირზაანის და დედოფილსწყაროს (წითელწყაროს) ნავთობსარეწები. იგი იყო პროფესიონალი მენავთობე. სწავლობდა და იკვლევდა ბურღვის რთულ პროცესებს და ახალ ტექნილოგიებს. თავის ცოდნას დაუღალავად გადასცემდა ახალგაზრდებს და ხელს უწყობდა მათ პროფესიონალებად ჩამოყალიბებაში. მის სახელთანაა დაკავშირებული ნავთობისა და გაზის პროდუქტიული ფენის გახსნის მეთოდები, საცავ კოლონაში ფილტრის ჩაშვებისა და დაცემენტების ხერხები. იგი ხელმძღვანელობდა ტრესტ „საქნავთობს". პარალელურად, 1953 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მუშაობას საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო გეოლოგიურ ფაკულტეტზე. მან პირველად დააყენა საკითხი საქართველოში სპეციალური საგნების წასაკითხად ბაქოელი სპეციალისტების მოწვევის შესახებ, რომლებიც მივლინებით ყოველი კვირა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში სპეციალურ საგნებს კითხულობდნენ. 1956 წლიდან იყო ბურღვის ტექნიკისა და ტექნოლოგიის კათედრის გამგე. 1957 წლიდან მიენიჭა დოცენტის წოდება. 1958 წელს პირველმა თარგმნა ქართულად ნ. კულიჩიხინის და ბ. ვოზდვიჟენსკის სახელმძღვანელო „საძიებო ბურღვა". 1965 წლიდან ძირითადად მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. იგი იყო 20 ნაშრომის, 3 მეთოდური მითითების და 4 სახელშეკრულებო კვლევითი სამუშაოს ავტორი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნავთობისა და აირის ჭაბურღილების ბურღვა: სახელმძღვანელო უმაღლ. ტექნ. სასწავლებლების სტუდენტებისათვის, თბ. განათლება, 1993, გვ. 480 ISBN 5505016812

ლიტერატურა
----------

* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები: კრებული, მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 23-24

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ აბესაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი