**ბაგოს რეგიონი** (ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး; ყოფილი **პეგუს დივიზია** და **ბაგოს განყოფილება**) — მიანმარის ადმინისტრაციული რეგიონი, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მაგვეის რეგიონი და მანდალაის რეგიონი ; კაინის შტატი, მონის შტატი და მარტაბანის ყურე აღმოსავლეთით; იანგონის რეგიონი სამხრეთით და აიეირვადის რეგიონი და რახინის შტატი დასავლეთით. 

იგი მდებარეობს 46 ° 45'ჩრდ და 19 ° 20'აღმ და 94 ° 35'ჩრდ და 97 ° 10'აღმ შორის. რეგიონის მოსახლეობა 4 867 373 ადამიანს შეადგენს (2014).

ისტორია
-------

ლეგენდის მიხედვით, მონის ორმა პრინცმა თჰატონიდან დაარსდა ქალაქ ბაგო ახალი წელთაღრიცხვით 573 წელს. მათ უზარმაზარ ტბაში მდებარე კუნძულზე ბატები დაინახეს. მათი რწმენის შესაბამისად პრინცებმა ტბის ნაპირზე ქალაქი სახელწოდებით ჰანთავადი დააარსეს.

ისტორიაში ყველაზე ადრე ეს ქალაქი არაბმა გეოგრაფმა იბნ ხუდადბინმა ახალი წელთაღრიცხვით 850 წელს მოიხსენია. იმ დროს, მონის დედაქალაქი გადავიდა თატონში. ეს ტერიტორია პაგანიდან აიმართებოდა1056 წელს. 1287 წელს მონღოლების მიერ პაგანის დაშლის შემდეგ მონმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

1369–1539 წლებში ჰანთავადი იყო ჰანტავადის სამეფოს დედაქალაქი, რომელიც მოიცავდა მიანმარის მთლიანად სამხრეთ ნაწილს. ეს ტერიტორია ბირმული კონტროლის ქვეშ მოექცა 1539 წელს, როდესაც იგი ტაუნგუს სამეფოს მეფემ ტაბინშვეჰტიმ დაიპყრო. როგორც მთავარი საზღვაო პორტი, ქალაქს ხშირად სტუმრობდნენ ევროპელები, რომლებიც კომენტარს აკეთებდნენ მის სიდიადეზე. ბირმის დედაქალაქი ავაში 1634 წელს გადაიტანეს.1740 წელს მონები აჯანყდნენ და მცირე ხნით აღიდგინეს დამოუკიდებლობა, მაგრამ ბირმის მეფემ ალაუნგპაიამ მთლიანად გაანადგურა ქალაქი (დამოუკიდებენ მონთან ერთად) 1757 წელს.

ბირმული მეფე ბოდავაპაიამ (1782–1819) ხელმეორედ ააშენა ბაგო, მაგრამ იმ დროისთვის მდინარემ მიმართულება შეიცვალა და ქალაქი ზღვის ნაპირს დააშორა. მეორე ანგლო-ბირმული ომის შემდეგ, 1852 წელს ინგლისელებმა ბაგოს ანექსია მოახდინეს. 1862 წელს, ბრიტანული ბირმას პროვინციის ჩამოყალიბებისთანავე, დედაქალაქი იანგონში გადავიდა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ბაგოს რაიონს 39 400 კვადრატული კილომეტრი უჭირავს და ოთხ რაიონად იყოფა, ესენია: ბაგო, პიაი, თარავადი და ტაუნგოო. ბაგო, დედაქალაქი, მოსახლეობის მიხედვით მიანმარში სიდიდით მეოთხე ქალაქია. რეგიონის სხვა დიდ ქალაქებში შედის ტაუნგოო და პიაი .

დემოგრაფია
----------

2014 წლის ბირმას აღწერის თანახმად, ბაგოს რეგიონის მოსახლეობა 4,863,455 ადამიანია, რომელშიც წარმოდგენილია ბამარები, კარენები, მონები, ჩინები, რახინები, შანები, სამხრეთ აზიელები და ჩინელები. მოსახლეობის უმეტესობა ბუდისტია. რეგიონში ყველაზე გავრცელებული ენა ბირმული ენაა.

### რელიგია

2014 წლის მონაცემებით ბაგოს რეგიონის მოსახლეობის 93.5% ბუდისტია, 2.9% - ქრისტიანი, 2% ინდუიზმის მიმდევარი,1,2% მუსლიმი, მოსახლეობის დანარჩენი ნაწილი კი ადგილობრივი რელიგიების მიმდევარია.

ეკონომიკა
---------

რეგიონის ეკონომიკა მკაცრად არის დამოკიდებული მერქნით ვაჭრობაზე. ტაუნგუ, ბაგოს რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს, სადაც გავრცელებულია ტექისა და სხვა სახის ხეები. კიდევ ერთი ბუნებრივი რესურსია ნავთობი. ძირითადი მოსავალი არის ბრინჯი, რომელსაც უკავია ხელმისაწვდომი სამეურნეო მიწის ორი მესამედი. სხვა ძირითადი კულტურების მოიცავს კაკლის, შაქრის, მიწისთხილის, შირბახტის, მზესუმზირის, ლობიოს, ბამბის, თამბაქოსა და რეზინის ინდუსტრიებს. ინდუსტრიაში შედის თევზაობა, მარილის მოპოვება, კერამიკა, შაქარი, ქაღალდი, დისტილირები და მონოსიდიუმის გლუტამატი .

რეგიონს აქვს მცირე მეცხოველეობის და მეთევზეობის სექტორი და მცირე სამრეწველო სექტორი. 2005 წელს მას 4 მილიონზე მეტი მცირე მეურნეობა ჰქონდა აღრიცხული: თითქმის 3,000 აკრი (1,200 ჰა) თევზისა და კრევეტის ფერმები; და 3000-მდე კერძო ქარხანა და 100-მდე სახელმწიფო ქარხანა.

ბაგოს რეგიონის მთავარ ტურისტულ ადგილამდე მისვლა შესაძლებელია იანგონიდან ერთდღიანი მოგზაურობით.

Განათლება
---------

ბაგოს უნივერსიტეტი, ბაგო

კომპიუტერული უნივერსიტეტი, პიაი

კომპიუტერული უნივერსიტეტი, ტაუნგო

პიაის საგანმანათლებლო კოლეჯი

პიაის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი

პიის უნივერსიტეტი

ტაუნგოოს საგანმანათლებლო კოლეჯი

ტაუნგუს უნივერსიტეტი

ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი, ტაუნგო

პაკუს ღვთაებრივი სკოლა

მიანმარში საგანმანათლებლო შესაძლებლობები ძალზე შეზღუდულია იანგონისა და მანდალაის მთავარი ქალაქების გარეთ. 2005 წელს ბაგოს რეგიონს ჰქონდა 578 დაწყებითი სკოლა, 119 საბაზო სკოლა და 132 საშუალო სკოლა. 

ქვემოთ მოცემულია 2002–2003 სასწავლო წლის საჯარო სკოლის სისტემის რეზიუმე. 

| AY 2002–2003 წწ | დაწყებითი | Შუა | მაღალი |
| --- | --- | --- | --- |
| სკოლები | 3972 | 227 | 95 |
| Მასწავლებლები | 17 400 | 6600 | 2000 |
| სტუდენტებს | 544 000 | 194000 | 71000 |

ჯანმრთელობა
-----------

მიანმარში ჯანდაცვის ზოგადი მდგომარეობა ცუდია. სამხედრო მთავრობა ხარჯავს ქვეყნის მშპ – ს 0,5% –დან 3% –მდე ჯანმრთელობის დაცვაზე, რაც მუდმივად წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე დაბალ მაჩვენებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ ჯანდაცვა ნომინალურად უფასოა, სინამდვილეში, პაციენტებს სამედიცინო და მკურნალობის საფასურის გადახდა უწევთ, თუნდაც საზოგადოებრივ კლინიკებსა და საავადმყოფოებში. საჯარო საავადმყოფოებს მრავალი ძირითადი საშუალება და მოწყობილობა არ აქვთ. უფრო მეტიც, ჯანგონისა და მანდალაის გარეთ ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურა ძალიან ცუდია. რაც მეტად უცნაურია, 2005 წელს ხუთი მილიონიან რეგიონს მხოლოდ 399 ექიმი ემსახურებოდა. 

| 2002–2003 წწ | # საავადმყოფოები | # საწოლები |
| --- | --- | --- |
| სპეციალიზებული საავადმყოფოები | 0 | 0 |
| ზოგადი საავადმყოფოები სპეციალური მომსახურებით | 2 | 400 |
| ზოგადი საავადმყოფოები | 28 | 958 |
| ჯანმრთელობის კლინიკები | 46 | 736 |
| **სულ** | **76** | **2094** |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაგოს რაიონის მთავრობის ოფიციალური ვებ – გვერდი
* "Bago Region (East), Myanmar" რუკა, 2011 წლის 21 მარტი, მიანმარის ინფორმაციის მართვის განყოფილება (MIMU)
* "Bago Region (West), Myanmar" რუკა, 2011 წლის 21 მარტი, მიანმარის ინფორმაციის მართვის განყოფილება (MIMU)

სქოლიო
------

1. ↑  *Census Report*. The 2014 Myanmar Population and Housing Census. **2**. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population. May 2015. p. 17.
2. ↑  Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C*. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. pp. 12–15.
3. ↑  "Members of Bago Division (West) USDA implementing development tasks in rural areas" დაარქივებული 2020-11-29 საიტზე Wayback Machine.. The New Light of Myanmar. 12 May 2005. ArchivedArchived from the original on 22 August 2007.
4. ↑  Education statistics by level and by State and Division. Myanmar Central Statistical Organization.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 September 2011. ციტირების თარიღი: 9 April 2009.
5. ↑  "PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States". 2007-01-17. Archived from the original on 2011-04-27.
6. ↑  Yasmin Anwar (2007-06-28) "Burma junta faulted for rampant diseases". UC Berkeley News.
7. ↑  Hospitals and Dispensaries by State and Division. Myanmar Central Statistical Organization.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 April 2011. ციტირების თარიღი: 11 April 2009.