recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ლიბერიამ** მიიღო მონაწილეობა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ბრაზილიაში, რიო დე ჟანეიროში. ოლიმპიადა ჩატარდა 5-21 აგვისტოს, ქვეყანას ჰყავდა 2 წარმომადგენელი 1 სპორტის სახეობაში, ესენი იყვნენ: ემანუელ მატადი და მარიამ კრომაჰი. ნაკრები ოლიმპიადაზე უმედლოდ დარჩა. გუნდის მედროშე ოლიმპიადაზე იყო ემანუელ მატადი. ნაკრებისათვის ეს იყო რიგით მე-12 ოლიმპიადა. ნაკრების დებიუტი ოლიმპიადაზე 1956 წელს შედგა, ამის შემდეგ 1968 და 1992 წლებში ქვეყანამ ვერ მოიპოვა ოლიმპიური ლიცენზიები, ხოლო 1976 წელს კი ლიბერია აფრიკულ ქვეყანათა ბოიკოტს შეუერთდა.

მძლეოსნობა
----------

ერთადერთი სახეობა რომელშიც ლიბერიამ ლიცენზია მოიპოვა არის მძლეოსნობა, აქ ლიბერიამ ორი ლიცენზია მოიპოვა, ლიბერიელმა სპორტსმენებმა იასპარეზეს ქალთა 400 და მამაკაცთა 100,200 მეტრიან კატეგორიებში. ლიბერიამ დააკმაყოფილა სტანდარტები რომლის მიხედვითაც ერთ კატეგორიაში ქვეყანას მაქსიმუმ 3 სპორტსმენის წარდგენა შეუძლია თუ ის ლიცენზიას მოიპოვებს.

| სპორტსმენი | სახეობა | შესარჩევი | 1/4 | 1/2 | ფინალი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| შედეგი | პოზიცია | შედეგი | პოზიცია | შედეგი | პოზიცია | შედეგი | პოზიცია |
| ემანუელ მატადი | კაცთა 100მ | დაისვენა | 10.31 | 6 | ვერ გავიდა |
| კაცთა 200მ | 20.49 | 5 | არ არის ამ სახეობაში | ვერ გავიდა |
| მარიამ კრომაჰი | ქალთა 400მ | 52.79 | 5 | არ არის ამ სახეობაში | ვერ გავიდა |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* ყველაზე პატარა დელეგაციები რიოს ოლიმპიადაზე (დაარქივებულია ორიგინალიდან)
* წმინდა პაულის პრესა
* საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი — მედროშეები
**კალიქსტო გარსია** (ესპ. Calixto García e Iñiguez) (დ. 4 აგვისტო, 1839, ოლგინი, კუბა — გ. 11 დეკემბერი, 1898, ნიუ-იორკი, აშშ) — კუბელი გენერალი, ერთ-ერთი გამოჩენილი მოღვაწე ესპანეთისგან კუბის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. ათწლიანი ომის, პატარა ომის, კუბის დამოუკიდებლობისათვის ომის და ესპანეთ-ამერიკის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

გარსია დაიბადა ქალაქ ოლგინში, კუბელი კრეოლების ოჯახში. ის ოყო კალიქსტო გარსია დე ლუნა ი ისკიერდოს (ესპ. Calixto Garcia de Luna e Izquierdo) შვილიშვილი, რომელიც იბრძოდა კარაბობოს ბრძოლაში ვენესუელაში. გარსია იყო მაღალი, ძლიერი და განათლებული ადამიანი და როგორც შეეფერებოდა იმ დროისთვის მაღალი რანგის პიროვნებებს, გარდა იმისა, რომ დაქორწინებული იყო, მას ჰყავდა მრავალი საყვარელი და მათგან უკანონო შვილები. მის შვილებიდან უმრავლესობა და მათ შორის კარლოს გარსია და კალიქსტო ენამორადო  იბრძოდა მის არმიაში.

გარსია (მარცხნივ) ამერიკელ ბრიგადის გენერალ უილიამ ლადლოუსთან ერთად (ინგლ. William Ludlow) ამერიკული არმიის კუბაში შესვლის დროს
1868 წლის ოქტომბერში გარსია შეუერთდა კუბის განმათავისუფლებელ არმიას და მეთაურობდა სამხედრო ოპერაციებს ორიენტეს პროვინციაში. 1874 წლის სექტემბერში ტყვედ ჩავარდა. გარსია გაგზავნეს ესპანეთში, იქიდან ის გაემგზავრა პარიზში და შემდეგ ნიუ იორკში, სადაც სხვა რევოლუციონერებთან ერთად ჩამოაყალიბა კუბის რევოლუციური კომიტეტი, რომლის მიზანი იყო აჯანყების მომზადება. 1880 წელს «ზანხონის შეთანხმების» შემდეგ დაბრუნდა კუბაში და პატარა ომის დროს შეუერთდა ანტონიო მასეოს, ომის დასრულების შემდეგ ის კვლავ გააგზავნეს ესპანეთში. გარსიამ მოახერხა ესპანეთიდან გაქცევა და 1896 წელს ჩავიდა ორიენტეს პროვინციაში. კუბის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს გარსია იყო განმათავისუფლებელი არმიის მეთაურის მოადგილე და ამ რანგში მოიპოვა რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვება.

ესპანეთ-ამერიკის ომის დროს გარსია დაეხმარა ამერიკელებს კუბაში შესვლაში. გარსიას ჯარმა გუანტანამოსთან ამერიკელ საზღვაო ქვეითებს აღმოუჩინა ეფექტიანი მხარდაჭერა. თუმცა გარსიამ აღმოუჩინა ამერიკელებს დახმარება მათ საბრძოლო მოქმედებებში, ამერიკელებმა ის არშეუშვეს სანტიაგო-დე-კუბაში, მას შემდეგ რაც ესპანელები ჩაბარდნენ.

ესპანეთ-ამერიკის ომის დასრულების და ამერიკელების მიერ კუბის ოკუპაციის შემდეგ, გარსია 1898 წლის დეკემბერში გაემგზავრა აშშ-ში განმათავისუფლებელი არმიის ბედის გასარკვევად. კალიქსტო გარსია გარდაიცვალა პლევმონიით 59 წლის ასაკში, ის დროებით დაასაფლავეს შეერთებულ შტატებში არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე. მოგვიანებით გარსიას ნეშტი სამხედრო გემით *USS Nashville (PG-7)* ჩამოასვენეს კუბაში.

ლიტერატურა
----------

* Castellano Garcia, Gerardo 1927. Tierras y Glorias de Oriente (Calixto Garcia Iñiguez) Editorial Hermes Havana
* Escalante Beaton, Anibal 1946 Calixto Garcia Su Campaña en el 95. Arrow Press Havana.

სქოლიო
------

1. ↑  Generals of the Cuban Army of Liberation
2. ↑  Enamorado
3. ↑  [*მკვდარი ბმული*]
ლი ლაური - *იტცამნა* (1939). კონგრესის ბიბლიოთეკა, ჯონ ადამსის შენობა. ვაშინგტონი
**იტცამნა** — უზენაესი ღვთაება მაიას მითოლოგიაში. ზეცის მბრძანებელი, დღისა და ღამის მმართველი. ხშირად ასოცირდებოდა ოთხ ღმერთთან, სახელად იტცამნსნი, რომელნიც, მაიას სხვა ღვთაებათა მსგავსად, განლაგებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (შესაბამისი ფერები - აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი). იტცამნა ასევე ხშირად ასოცირდებოდა უზენაეს ღვთაება - ჰუნაბ კუ-სთან, მზის ღვთაება - კინიჩ აჰაუ-სთან, მთვარის ქალღმერთი - იშჩელი ასევე იყო მისი ერთ-ერთი განსახიერება. იტცამნა იყო მედიცინის მფარველი ღმერთი, რომელმაც კაცობრიობას მისცა დამწერლობა და კალენდარი.

ლიტერატურა
----------

* Ferdinand Anders, *Das Pantheon der Maya*.
* Lawrence Bardawil, *The Principal Bird Deity in Maya Art: An Iconographical Study of Form and Meaning* (1976). www.mesoweb.com/pari/publications/RT03/PrincipalBirdDeity.pdf
* Karen Bassie-Sweet, *Maya Sacred Geography and the Creator Deities*. Norman 2008.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას მითოლოგია |
| --- |
|  |
| 
* აჰ პუჩი
* ბაკაბები
* გუკუმაცი
* ეკ ჩუა
* ეკაჰაო
* იტცამნა
* იქსბალანქი
* იშჩელი
* კიზინი
* კინიჩ აჰაუ
* კუკულკანი
* ჩააქი
* ციტ ბოლონ ტუმი
* ჰუნ ჰუნაჰპუ
* ჰურაკანი
 |

 |
საერთო ენციკლოპედიის რვატომეული
**იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის საერთო ენციკლოპედია** (ხორ. Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda) — მთავარი ენციკლოპედია, გამოცემული რვა ტომად იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის მიერ ზაგრებში 1977 წლიდან 1982 წლამდე. ეს უკვე მესამე გამოცემაა, წინა ორი გამოცემა *Enciklopedija leksikografskog zavoda*-ის სახელით გამოვიდა. (ინგლ. Encyclopedia of the Lexicographical Institute). პირველი გამოცემა ათ ტომად გამოვიდა 1955-64 წლებში, მეორე გამოცემა კი ექვს ტომად დაიბეჭდა 1966-დან 1969 წლამდე.

ტომები
------

ენციკლოპედიის მესამე გამოცემა რვატომეულია:

| ტომი | სათაურთა ინტერვალი | გამოცემისწელი | გვერდებისრაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | A – Bzu | 1977 | 748 |
| 2 | C – Fob | 1977 | 749 |
| 3 | Foc – Iw | 1977 | 719 |
| 4 | Iz – Kzy | 1978 | 703 |
| 5 | L – Nigh | 1979 | 750 |
| 6 | Nih – Ras | 1980 | 766 |
| 7 | Raš – Szy | 1981 | 780 |
| 8 | Š – Žva | 1982 | 791 |

მესამე გამოცემას დაუმატეს ჩასწორებული სარედაქციო ტომი (*Dopunski svezak*); დაიბეჭდა 1988 წელს:

| ტომი | სათაურთა ინტერვალი | გამოცემისწელი | გვერდებისრაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- |
| 9 | A – Ž | 1988 | 752 |

ლიტერატურა
----------

* იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის საერთო ენციკლოპედია, მეორე ტომი (ზაგრები, 1977), სტატია ენციკლოპედია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით
2010 წელი
**ინგვარ კამპრადი** (შვედ. Feodor Ingvar Kamprad, დ. 30 მარტი, 1926, შვედეთი — გ. 27 იანვარი, 2018) — შვედი ბიზნესმენი. მან პატარა ასაკშივე დაიწყო ვაჭრობა, რომლის მიმართ სწრაფვა გადმოეცა ბაბუისაგან, რომელსაც ჰქონდა საკუთარი კომპანია და დაკავებული იყო ვაჭრობით (როგორც ცნობილია დიდი ვალების გამო ინგვარის ბაბუამ თავი მოიკლა).

ისტორია
-------

ბავშვობაში დაკავებული იყო სხვადასხვა პროდუქციის გაყიდვით. ვაჭრობის პირველი გამოცდილება მან მიიღო ასანთის გაყიდვით, რომელთაც 5 წლის ასაკში ყიდდა ქუჩაში. შემდეგ იგი ვაჭრობდა თავის დაჭერილი თევზით, საშობაო ბარათებით, საახალწლო აქსესუარებით და ასე შემდეგ. 

მას არ მიუღია უმაღლესი განათლება, არ უსწავლია ბიზნესი და არ უკითხავს ამ თემაზე წიგნები. მაგრამ მიუხედავად ამისა კომპანია იკეა (IKEA) შეიქმნა ინგვარის პირადი გამოცდილების და დაკვირვებების საფუძველზე.

1943 წელს შეიქმნა პირველი და მთავარი კომპანია იკეა (IKEA), რომელმაც თავისი საქმიანობა დაიწყო ავტოკალმებით ვაჭრობით. ავეჯით ვაჭრობა კომპანიმ დაიწყო მხოლოდ შექმნიდან ხუთი წლის შემდეგ. ფინანსების ნაკლებობის და ინგვარის პატარა ასაკის გამო კომპანია იკეა დარეგისტრირდა მისი მამის სახელზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Profile at Bloomberg Billionaires Index
* Ingvar Kamprad: IKEA Founder and One of the World's Richest People დაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine.  (About.com Entrepreneurs)

ლიტერატურა
----------

* Ingvar Kamprad, Bertil Torekull: *Das Geheimnis von IKEA.* Offizielle Biografie. S & L MedienContor, Hamburg 1998, ISBN 3-931962-99-7.
* *Mr. Ikea – Der Mann, der die Welt möblieren wollte!* Film (52 Minuten), Buena Vista Home Entertainment.
* Johan Stenebo: *Die Wahrheit über IKEA. Ein Manager packt aus.* Campus-Verlag, Frankfurt/ New York 2010, ISBN 978-3-593-39246-2.
* Frode Grytten: *Ein ehrliches Angebot.* Roman. Nagel & Kimche, Zürich 2012, ISBN 978-3-312-00536-9.
* Rüdiger Jungbluth: *Ingvar Kamprad. Alter Schwede, neue Milde*. In: *Die Zeit.* 8. November 2012.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტატიშვილი**. |

**იოსებ გრიგოლის ძე ტატიშვილი** (დ. 25 დეკემბერი, 1886, თბილისი — გ. 21 ივლისი, 1952, იქვე) — ქართველი მწერალი და ენათმეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო. შემდეგ დაამთავრა თბილისის ქართული გიმნაზია, ხოლო 1915 წელს — მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

თავისი პირველი მოთხრობა „წვიმაში", ი. ტატიშვილმა დაბეჭდა 1908 წელს გაზეთ დროებაში. აქედან მოყოლებული, მას კალამი არ გაუგდია. მწერლის საუკეთესო ნაწარმოებებია: „დედაკაცის ბედი", „იაღლუჯა", „მტერთა სასძლო", „ქალის გული", „ძველი გმირი". ზოგი მოთხრობა თარგმნილია უკრაინულად.

ი. ტატიშვილს აქვს მრავალი ტარგმანი რუსულიდან და სომხურიდან. აღსანიშნავია რომ იგი იყო ქართული ენის შესანიშნავი მცოდნე და თავისი წვლილი შეიტანა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის" რვატომეულის მომზადებაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **სოფიო ლევანის ასული მაკროპულო** (დ. 4 აპრილი, 1888, დაბა ალავერდი, ახლანდელი სომხეთი — გ. 21 იანვარი, 1963, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 329, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ტატიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იოსებ ხუცესი** — ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 7 ოქტომბერი, ახალი სტილით - 20 ოქტომბერი. წმინდა იოსებ ხუცესის შესახებ ძალიან მწირი ცნობები მოგვეპოვება. ვიცით, რომ ის იყო მოხევე და იქვე მსახურობდა მღვდლად.

მოხევეები — „კაცნი მბრძოლნი, ძლიერნი, ახოვანნი, ჰაეროვანნი", ყოველთვის გამოირჩეოდნენ სარწმუნოებრივი შემართებით, იქაური ეკლესია-მონასტრები გვაცვიფრებენ თავიანთი სილამაზითა და მოუწვდომლობით. იქ თითქოს საგანგებოდ აშენებდნენ ეკლესიებს ისეთ ადგილებში, სადაც მისვლაც კი უკვე აღმსარებლობას უტოლდებოდა.

ხევის მშვენებასა და სიმბოლოს წარმოადგენს „მარადის ყინულით შევერცხლილი" მყინვარი, რომლის კალთებზე არის აშენებული სამების მონასტერი, „შუენიერ ნაშენი შუენიერს ადგილას", სადაც ერთ დროს წმიდა ნინოს ჯვარი ინახებოდა.

მყინვარზე, ყინულებში, კაცთაგან მიუვალ ადგილას გამოკვეთილი ყოფილა გამოქვებული, რომელსაც ბეთლემს უწოდებდნენ. გამოქვებულში შესვლა მხოლოდ იქიდან ჩამოშვებული ჯაჭვის საშუალებით შეიძლებოდა. „ქართლის ცხოვრების" მიხედვით, იქ მრავალი საკვირველება ინახებოდა: „იტყუინ უფლისა აკვანსა მუნ და აბრაამის კარავსა მდგომსა უსუეტოდ, უსაბლოდ და სხვათა საკვირველთა".

მეფე გიორგი XII-ის უფროსი ძის დავით ბატონიშვილის (1776-1819 წწ.) ცნობით, იოსებ მოხევე 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „„იყო ფრიად სიწმიდის მოყვარე და მემარხულე, რომელ ყოველგან განითქვა სათნოება ამისი. ესე ნებითა ღმრთისაჲთა აღვიდა მყინვარსა მთასა შინა, კაცთაგან შეუვალსა, და იხილა მუნ კარავი და აკვანი აბრაამ მამათავრისა, რომელ ჯერეთცა არავინ აღსრულ არს მთასა მას და მოართო მეფეს ირაკლის ნაჭერი კარვისა მის. და ესეცა მიიწია საზომსა სასწაულთმოქმედებისასა და ესრეთ უფლისად დაიძინა"." |
|  |  |

აღესრულა 1763 წელს.

ლიტერატურა
----------

* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2004 წ.
**ივანე (ვანო) გიორგის ძე ურჯუმელაშვილი** (დ. 16 ივნისი, 1920, გორი — გ. 8 ივლისი, 1984, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

გორში დაამთავრა საშუალო სკოლა და აქვე განაგრძო სწავლა გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, მაგრამ 1941 წელს გაწვეულ იქნა მეორე მსოფლიო ომში. 1945 წელს გადაყვანილ იქნა შორეულ აღმოსავლეთში და ჯერ იაპონელებს ებრძოდა და საბოლოოდ კი, კორეაში მოხვდა. საბოლოოდ ინსტიტუტი დაამთავრა 1949 წელს. 1952 წელს „ლიტერატურულ გაზეთში" გამოქვეყნდა პირველი მოთხრობა „დღეები კორეაში". იმავე წელს გამოვიდა მწერლის პირველი წიგნი „მორანბონი". შემდგომ გამოქვეყნდა მოთხრობების კრებულები: „სუვოროველები" (1954, 1968), „გზააბნეული" (1956), „დედაშვილობა" (1983), „უცნობი ჯარისკაცი", „თანატოლები", „არაბულა", „სამხრეთის ვარსკვლავი" (1963, 1971), „ერთ ზაფხულს", „ჭიამაია" (1966), „ფერისცვალება" (1971, 1981), „მოსკოვი ქვეყნად ერთია" (1975), „ჯვარცმა" და სხვა. ცხინვალის სახელმწიფო და თბილისის მუსკომედიის თეატრებში წლების მანძილზე წარმატებით იდგმებოდა მისი პიესები „ვახშამზე" და „მძახალი". მანვე თარგმნა გიორგი მარკოვის დიდტანიანი რომანი „ციმბირი" და სხვა რუსი ავტორების თხზულებანი. თავად მისი ნაწარმოებები თარგმნა რუსულ. სომხურ, აზერბაიჯანულ, ოსურ, კორეულ, რუმინულ ენებზე.

დაჯილდოვებული იყო წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 182-183.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 333, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ურჯუმელაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ივანე (იაშა) სოლომონის ძე ყანჩელი** (დ. 21 მაისი, 1878, ტფილისის გუბერნია, — გ. 1920, ქ. ახალქალაქი) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი (1917).

სამხედრო სამსახური დაიწყო რუსეთის იმპერიის არმიაში 1898 წელს. დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი. წლების განმავლობაში მსახურობდა გრენადერთა მე-14 ქართული პოლკში. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918). 1917 წლის სექტემბრიდან ნოემბრამდე პოლკოვნიკი ყანჩელი მეთაურობდა გენერალ კოტლიარევსკის სახელობის გრენადერთა მე-14 ქართულ პოლკს. დამოუკიდებელი საქართველოს ჯარში იყო მე-11 ათასეულის უფროსი. 1920 წლის იანვარში ტრაგიკულად დაიღუპა ახალქალაქში. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III (1907) და II (ხმლებით, 1916), წმ. ანას IV (წარწერით „მამაცობისთვის", 1916) და II (ხმლებით, 1916), წმ. ვლადიმერის IV (ხმლებითა და ბაფთით, 1917) ხარისხის ორდენებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ყანჩელი — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
* Канчели\_Иван\_Соломонович. «Офицеры русской императорской армии»
ბეთჰოვენის მე-9 სიმფონიის პირველი შესრულება საქართველოში. დირიჟორი - ივანე ფალიაშვილი (1927 წ. 4 აპრილი)
**ივანე პეტრეს ძე ფალიაშვილი** (დ. 1 ოქტომბერი, 1868, ქუთაისი ― გ. 7 მარტი, 1934, თბილისი) —  ქართველი დირიჟორი, პიანისტი, ორგანისტი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1924). 

ერთხანს ორგანისტად მუშაობდა თბილისის ქართველ კათოლიკეთა ეკლესიაში. 1888 წლიდან თავის ძმასთან, ზაქარია ფალიაშვილთან ერთად მღეროდა ვლადიმერ აღნიაშვილის ეთნოგრაფიულ გუნდში. სადირიჟირო მოღვაწეობა დაიწყო ქართული თეატრის საოპერო დასში. 1892 წელს მიწვეულ იქნა თბილისის „სამუსიკო წრის" დირიჟორად (აქ მის სპექტაკლებში მონაწილეობდა თედორე შალიაპინი). 1893-1922 მუშაობდა აგრეთვე უკრაიინისა და რუსეთის საოპერო თეატრებში და ანტრეპრიზებში დირიჟორად ქორმაისტერად.

1922-1934 წლებში მუშაობდა თბილისის საოპერო თეატრის მთავარ დირიჟორად. იყო „ახალგაზრდა ქართვერლ მუსიკოსთა საზოგადოების" სიმფონიური ორკესტრის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1923-1928). ფალიაშვილის რეპერტუარში შედიოდა ქართველ, რუს და უცხოელ კომპოზიტორთა 80-ზე მეტი ოპერა. დირიჟორობდა სიმფონიურ კონცერტებს. მისი დირიჟორობით თბილისში პირველად აჟღერდა  ბეთჰოვენის IX სიმფონია. ფალიაშვილის შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი ოსტატობით, ემოციურობით.

ლიტერატურა
----------

* *კვირიკაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 215.
**ივანე ჩერქეზიშვილი** (დ. 1884 — გ. უცნობია) — ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერი, უმაღლესი განათლებით ვექილი.

ბიოგრაფია
---------

1917 წლის თებერვალ-მარტის რევოლუციის შემდეგ ერთხანს აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს პოლიტიკურ მოვლენებში. 1917 წლის აგვისტოში აირჩიეს „ქართველი ერის ინტერპარტიული ბიუროს" (იგივე ინტერპარტიული საბჭო) წევრად და პრეზიდიუმის წევრობის კანდიდატად. შედიოდა ეროვნული ყრილობის რეგლამენტის შემმუშავებელი კომისიის შემადგენლობაში, რომელშიც ოთხი პარტიის თითო წარმომადგენელი იყო. 1917 წლის 4 ნოემბერს აირჩიეს ამიერკავკასიის „სხვა ერების საბჭოებთან" მოსალაპარაკებლად შერჩეული კომისიის წევრად. 1917 წლის 17 ნოემბერს, რამდენიმე დღით ადრე საქართველოს პირველი ეროვნული ყრილობის გახსნამდე, წაიკითხა კომისიის მიერ შემუშავებული ყრილობის რეგლამენტი (დღის წესრიგი). 1917 წლის 22 ნოემბრის შემდეგ იყო ეროვნული ყრილობის მიერ არჩეული ეროვნული საბჭოს წევრი ესერთა პარტიიდან. მან ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის 6 ივნისის სხდომაზე ეროვნულმა საბჭომ შექმნა საკონსტიტუციო კომისია, რომლის თავდაპირველ შემადგენლობაში შედიოდა ივანე ჩერქეზიშვილი. 1918 წლის 15 ნოემბერს, საზღვარგარეთ წასვლის გამო, მისი ადგილი ეროვნულ საბჭოში დაიკავა მარიამ ჩხეიძემ. აღვნიშნავთ, რომ საქართველოს ეროვნული ინტერპარტიული საბჭოს დოკუმენტებსა და მასალებში ზოგ შემთხვევაში ერთმანეთშია არეული ივანე ჩერქეზიშვილისა და ვარლამ ჩერქეზიშვილის სახელები. ალბათ ამ გარემოებამ გამოიწვია ის, რომ ქართულ ისტორიოგრაფიაში ზოგი ავტორი ინტერპარტიული და ეროვნული საბჭოს წევრად შეცდომით ვარლამ ჩერქეზიშვილს მიიჩნევს. ეს უკანასკნელი, ინტერპარტიული საბჭოს სხდომებზე მონაწილეობდა, როგორც სპეციალურად მიწვეული პირი.

ლიტერატურა
----------

* 

* *შველიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 496.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сталинские списки из Грузии
* ჩერქეზიშვილი ივანე ლევანის ძე (1884)
რუნიული წარწერა სადაც მოიხსენიება ინგვარი
**ინგვარ მოგზაური** (ძვ. სკანდ. Yngvarr víðförli; შვედ. Ingvar Vittfarne) — შვედი ვიკინგი, რომელიც ხელმძღვანელობდა საქართველოში მებრძოლ ექსპედიციას.

ინგვარ მოგზაურის საგა აღწერს 1041 წელს ვიკინგების უკანასკნელი ლაშქრობას კასპიის ზღვაზე. ექსპედიცია სავარაუდოდ მიზნად ისახავდა ძველი სავაჭრო გზების ხელახლა გახსნას მას შემდეგ, რაც ვოლგის ბულგარელებმა და ხაზარებმა ამ გზაზე დაბრკოლებები შექმნეს. ინგვარ მოგზაურმა ეს ექსპედიცია შვედეთიდან წამოიწყო და მდინარე ვოლგის ქვევით სარაცენების მიწაზე გადავიდა. იქ ყოფნისას ვიკინგებმა, როგორც ჩანს, მონაწილეობა მიიღეს 1042 წელს საქართველოში გამართულ სასირეთის ბრძოლაში.

შვედეთში აღმართული 27 რუნა ეძღვნება ინგვარის შორეულ ლაშქრობას. ინგვარის ძმის რუნა მიუთითებს იმაზე, რომ იგი ოქროს საძიებლად წავიდა აღმოსავლეთში, მაგრამ გარდაიცვალა სარაციებნის მიწაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სასირეთის ბრძოლა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Svante Fischer (1999). *Ingvarsstenarna i tid och rum*
* Carl L. Thunberg (2010). *Ingvarståget och dess monument*
* The Ingvar Runestones on Google Maps (after Carl L. Thunberg 2010)
* ვიკინგების უკანასკნელი ლაშქრობა"

სქოლიო
------

1. ↑  
Logan, Donald F. (1992). *The Vikings in History* 2nd ed. p. 202. Routledge. ISBN 0-415-08396-6
**ლეონარდ საიმონ ნიმოი** (დ. 26 მარტი, 1931 — გ. 27 თებერვალი, 2015) — ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი, ფოტოგრაფი, მწერალი, მომღერალი და სიმღერების ავტორი. ყველაზე მეტად ცნობილია *ვარსკვლავური გზის* სერიალებსა და მხატვრულ ფილმებში განსახიერებული მისტერ სპოკის როლით.

ნიმოის კარიერა ახალგაზრდობისას დაიწყო, როდესაც იგი დამწყებ მსახიობებს ჰოლივუდში ასწავლიდა და 1950-იან წლებში ეკრანზე ჩნდებოდა. მთავარი როლი ითამაშა ფილმში *Kid Monk Baroni*. სპოკამდე, 1952 წლის სერიალში *სტრატოსფეროს ზომბები* განასახიერა ნარაბი, მარსიანელი უცხოპლანეტელი.

1964 წლის დეკემბერში პირველად გამოჩნდა *ვარსკვლავური გზის* გაუქმებულ საპილოტო ეპიზოდში „გალია" და სპოკის როლს ასრულებდა 1969 წლამდე, რასაც მოჰყვა ამ პერსონაჟის რვა სრულმეტრაჟიან ფილმსა და დამატებით სერიალებში განსახიერება. პერსონაჟს თანამედროვე კულტურაზე მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა. სპოკის როლმა ნიმოის ემის სამი ნომინაცია მოუპოვა, ხოლო *TV Guide*-მა სპოკი ყველა დროის 50 უდიდეს სატელევიზიო პერსონაჟს შორის დაასახელა. *ვარსკვლავური გზის* ორიგინალური სერიალების შემდეგ ნიმოი თამაშობდა *შეუსრულებელი მისიის* ორ სეზონში, იყო დოკუმენტური სერიალის *ძიებაში* წამყვანი, კითხულობდა ტექსტს *ცივილიზაცია IV*-ში და რამდენიმეჯერ წარმატებულად გამოვიდა სასცენო დადგმებში. დროდადრო ჩნდებოდა სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის სერიალ *ზღვარში*.

ნიმოის მიერ შექმნილ სპოკს მიეძღვნა ორი ავტობიოგრაფია - „მე არ ვარ სპოკი" (1975) და „მე ვარ სპოკი" (1995). 2015 წლის 1 ივნისს ასტეროიდს, რომელიც 1988 წელს აღმოაჩინეს, მიენიჭა სახელი „4864 ნიმოი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლეონარდ ნიმოის ფოტოგრაფია
* 

* ლეონარდ ნიმოი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლეონარდ ნიმოი საიტზე Curlie
* 

* ლეონარდ ნიმოი — Find a Grave-ზე

სქოლიო
------

1. 1 2  Heffernan, Virginia (February 27, 2015). „Leonard Nimoy, Spock of ‘Star Trek,’ Dies at 83". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: February 27, 2015.
2. ↑  „Nimoy glad to be back with 'Fringe'". New York: News World Communications. United Press International. May 12, 2012. ციტირების თარიღი: November 1, 2013.
3. ↑  Leonard Nimoy: Biography. CBS Interactive. ციტირების თარიღი: February 3, 2009.
4. ↑  Jensen, K. Thor.  (November 20, 2008) Spock. IGN Entertainment, Inc..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — სექტემბერი 13, 2008. ციტირების თარიღი: February 3, 2009.
5. ↑  Nimoy (1975), pp. 1–6
6. ↑  Nimoy (1995), pp. 2–17
7. ↑  "Leonard Nimoy, Honored: Asteroid 4864 Nimoy Named After Actor Who Played ‘Star Trek’s’ Spock", *Inquisitr*, June 6, 2015
**ივანე სპირიდონის ძე ჯაბადარი** (დ. 28 დეკემბერი [ძვ. სტ. 16 დეკემბერი], 1852, საგარეჯო — გ. 8 მაისი [ძვ. სტ. 25 აპრილი], 1913, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
---------

1872–1873 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1874 წელს საზღვარგარეთ (ჟენევა, პარიზი) გაემგზავრა. გატაცებული იყო მიხეილ ბაკუნინის იდეებით. მალე რუსეთში დაბრუნდა და პროპაგანდას ეწეოდა მოსკოვში მყოფ მუშათა შორის. იყო ერთ-ერთი ორგანიზატორი „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციონერთა ორგანიზაციისა" და მისი წესდების ავტორი. 1875 წლის აპრილში დააპატიმრეს და ე. წ. „ორმოცდაათის პროცესის" მონაწილეებთან ერთად 5 წლით კატორღა მიუსაჯეს. 1887 წლის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და საადვოკატო საქმიანობას ეწეოდა. 1889 წელს პეტერბურგში ჟურნალში — „სევერნი ვესტნიკი" - „ნ. დ-ს" ფსევდონიმით დაბეჭდა წერილი, რომელშიც ფალსიფიცირებული იყო საქართველოს მრავალსაუკონოვანი ისტორია, ლიტერატურა და კულტურა. 1905 წლის მარტში თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა კრებაზე მიხეილ მაჩაბელთან და ექიმ გაბაშვილთან ერთად (ქართულ პრესაში ირონიით „სამებად" მოიხსენიებდნენ) მხარი არ დაუჭირა საქართველოს ავტონომიის მოთხოვნას. ქართველი საზოგადოების მოწინავე ნაწილმა ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველასა და სხვათა მეთაურობით გამოააშკარავა ჯაბადარის ნიჰილიზმი და მისი წერილის სრული უსაფუძვლობა.

ლიტერატურა
----------

* *შველიძე ზ.*, რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში. თბ. 1960

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 523.
**იამანთაუ** (ბაშკ. Ямантау, რუს. гора Ямантау) — მთა რუსეთში, ბაშკირეთში. მდებარეობს ურალის მთებში. ბაშკირულად მისი სახელი ნიშნავს — „ბოროტი მთა" (Яман тау). მისი სიმაღლეა 1640 მეტრი და ის სამხრეთი ურალის უმაღლესი მწვერვალია. ამერიკის შეერთებული შტატები მიიჩნევს, რომ იქ განლაგებულია საიდუმლო ატომური ან კომუნიკაციების სამხედრო ბაზა. მთასთან ახლოს მდებარეობს სამხედრო ქალაქი მეჟგორიე. 

საბჭოთა კავშირის დაცემის შემდეგ, 1990-იან წლებში, მთის ტერიტორიაზე ამერიკის სატელიტმა დიდი გათხრები დააფიქსირა. მოწყობილობის თავზე აშენდა ორი გარნიზონი (შესაძლოა მესამეც) და 1995 წელს მეჟგორიე დახურულ ქალაქად გამოცხადდა. ქალაქში დაახლოებით 30,000 ადამიანი ცხოვრობს. ამერიკამ რუსეთს მთავრობისგან მთასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვებზე რამდენიმე განსხვავებული პასუხი მიიღო. ამბობდნენ, რომ ეს იყო: მაღარო, საკვების მარაგის შესანახი და ატომური ომის შემთხვევაში ბუნკერი ლიდერებისთვის. მთაში განთავსებულ მოწყობილობას დიდი ზომის სარკინიგზო ხაზი ემსახურება.

რესურსებ ინტერნეტში
-------------------

* The Return of the Doomsday Machine?

სქოლიო
------

1. 1 2  Blair, Bruce G (May 25, 2003). „We Keep Building Nukes For All the Wrong Reasons" (PDF). *The Washington Post*. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 4 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 28 February 2009. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|coauthors=` (დახმარება)
2. ↑  „Yamantau, Beloretsk-15, Beloretsk-16, Alkino-2", *Weapons of Mass Destruction*, Global Security, .
3. 1 2  Gordon, Michael R. (April 16, 1996). „Despite Cold War's End, Russia Keeps Building a Secret Complex". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 28 February 2009. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|coauthors=` (დახმარება)
**ლიფი** (ირლ. An Life, ინგლ. Liffey) — მდინარე ირლანდიაში, მიედინება დუბლინის ცენტრის გავლით. ძირითადი შესართავები — დოდერი, პოდლი და კამაკი. მდინარე ჩაედინება დუბლინის ყურეში, ირლანდიის ზღვაში.

გეოგრაფია
---------

მდინარე ლიფი სათავეს იღებს კიპურისა და ტონდაფის მთებს შორის, უიკლოუს საგრაფოში, და მიედინება, დაახლოებით, 125 კილომეტრზე, ირლანდიის ზღვაში ჩასვლამდე, უიკლოუს, კილდერისა და დუბლინის საგრაფოებს შორის.

მდინარეზე აგებულია სამი ჰიდროელექტროსადგური, აგრეთვე რამდენიმე კერძო ჰიდრომოწყობილობა.

გამოყენება
----------

ვიკინგების დროიდან დღემდე მდინარე გამოიყენება, როგორც სატრანსპორტო არტერია. ცნობილი სატვირთო ხომალდები „Lady Patricia" და „Miranda Guinness" 1990-იანი წლების დასაწყისიდან გამოიყენებოდა ლუდ „გინესის" გადმოსატანად „St. James’s Gate Brewery"-ს ქარხნიდან. ამჟამად ერთადერთი რეგულარული მოძრაობა მდინარეზე ხორციელდება მხოლოდ ტურისტული წყლის ტრამვაით, რომელიც დუბლინის ცენტრზე გადის.

ხიდები მდინარეზე დუბლინში: ჯეიმზ ჯოისის ხიდი, ოკონელის ხიდი, სამუელ ბეკეტას ხიდი, ფრანკ შერვინის ხიდი, შონ ჰიუსტონის ხიდი, პოლპენის ხიდი.

პანორამული ხედი მდინარე ლიფზე

|  |  |
| --- | --- |
| ირლანდიის დროშა | *ეს სტატია ირლანდიისა და ირლანდიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ირლანდიის მდინარეები |
| --- |
|  |
| ჩრდილოეთით მდინარი | 
* *ბანი*
* *ბუში*
* *ფოილი*
* *რო*
 |  |
|  |
| ირლანდიის ზღვისკენ მდინარი | 
* ავოკა
* ბოინი
* კამაკი
* *კასლტაუნი*
* დოდერი
* ფეინი
* *ლაგანი*
* ლიფი
* ნანიკენი
* ნიური
* პოდლი
* *კუოილი*
* სანტი
* სლენი
* ტოლკა
 |
|  |
| კელტების ზღვისკენ მდინარი | 
* ბანდონი
* ბლეკუოტერი
* ლი
* მაჰონი
* სამი და (ბაროუ
* ნორი
* შური)
 |
|  |
| ატლანტის ოკეანისკენ მდინარი | 
* გარავოგი
* კლერი
* კორიბი
* *ერნი*
* ესკე
* ფილი
* ფერგუსი
* მოი
* რობი
* შენონი
* სუილი
 |
|  |
| 
*კურსივით* გამოყოფილი მდინარეები ძირითადად ჩრდილოეთ ირლანდიაში მდებარეობს; დანარჩენები ირლანდიის რესპუბლიკაში. |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სურგულაძე**. |

**ივანე სურგულაძე** (დ. 1 ოქტომბერი, 1903, ჭანიეთი — გ. 10 ოქტომბერი, 1983) — ქართველი იურისტი, მეცნიერი, სამართლის ისტორიის მკვლევარი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1903 წელს ლიხაურის თემის სოფელ ჭანიეთში. მისი მშობლები იყვნენ იულონ სურგულაძე და ატატო ლომჯარია. სწავლობდა ქაქუთის დაწყებით სკოლაში. 1928 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაასრულა სოციალ-ეკონომიკური ფაკულტეტი, ხოლო ასპირანტურა გაიარა ლენინგრადის იურიდიულ ინსტიტუტში. 1937-40 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის ინსტიტუტის ფილიალში ლექტორად. 1940 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1947 წელს - სადოქტორო დისერტაცია. 1942 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიის კათედრაზე, 1947 წლიდან იყო ამავე კათედრის გამგე, კითხულობდა ქართული სამართლის ისტორიისა და საქართველოს პოლიტიკურ მოძღვრებათა ისტორიის სასწავლო კურსებს.

სწავლობდა ქართული სამართლის ისტორიას, ძველი ქართული სახელმწიფოების სტრუქტურას, სამოხელეო წყობილებას და მის თავისებურებებს. იკვლევდა ქართულ ისტორიულ კანონმდებლობას, სასამართლო ორგანიზაციასა და პროცესს. ავტორია 200-მდე ნაშრომისა, მათ შორის 20-მდე მონოგრაფიისა. გამოსცა „ხელმწიფის კარის გარიგება", დასტურლამალი" (1970), იოანე ბაგრატიონის „სჯულისდება". გამოუქვეყნებელი დარჩა შორის შვიდ ტომეული ქართული სამართლის ისტორიის შვიდტომეული. 1963 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბრძოლა მავნე ჩვეულებათა და ტრადიციათა წინააღმდეგ (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1980. - 65გვ.
* სახელმწიფოსა და სამართლის საკითხები "ვეფხისტყაოსნის" მიხედვით (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნივერსიტეტი, 1977. - 261გვ.
* ნარკვევები საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიიდან (ავტორი). - თბილისი, ცოდნა, 1963. - 278გვ.
* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის"(თბ. 1952),

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 610.
* *ლომჯარია, ს.*, „სოფელო ჩემო", თბილისი: „მერიდიანი", 2012. — გვ. 230-232, ISBN 978-9941-10-560-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 

s:სურგულაძე ივანე
 | ივანე ივანე სურგულაძე ვიკიწყაროებში |

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლაიფციგი** (გერმ. Leipzig) — ქალაქი გერმანიაში, საქსონიის უდიდესი ქალაქი, სამრეწველო,სავაჭრო და კულტურული ცენტრი, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი. ცნობილია თავისი უნივერსიტეტითა და ბაზრით. ქალაქია 1165 წლიდან. გაშენებულია ვაისე-ელსტერის ნაპირზე, მდინარე პლაისეს შესართავთან.

ისტორია
-------

ლაიფციგი პირველად იხსენიება 1015 წელს. 1165 წელს მიიღო ქალაქის უფლებები. XIII-XIV საუკუნეებში მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ცენტრად და საქსონიის ერთ-ერთ მთავარ ქალაქად გადაიქცა. უკვე XIII საუკუნის 60-იანი წლებიდან მოიპოვეს დიდი მნიშვნელობა ლაიფციგის ბაზრობებმა. 1409 წელს დაარსდა ლაიფციგის უნივერსიტეტი. XV საუკუნის დამლევიდან ვითარდება წიგნის ბეჭდვა. ლაიფციგის მიდამოებში გაიმართა ბრძოლები ბრაიტენფელდთან (1631, 1642), ლიუტცენთან (1632) და ლაიფციგის ბრძოლა (1813).

ეკონომიკა
---------

ლაიფციგში განვითარებულია მანქანათსაშენი, პოლიგრაფიული და ბეწვეულის მრეწველობა. ლაიფციგი არის საგამომცემლო საქმის ცენტრი. დიდი ტრადიცია აქვს გამომცემლობებს „ბროკჰაუზს", „ბიბლიოგრაფიშეს ინსტიტუტს", „ფერლაგ ენციკლოპედს" და სხვა. ლაიფციგი საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრია.

განათლება და კულტურა
--------------------

ლაიფციგში არის მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ინსტიტუტები და სასწავლო დაწესებულებები, მათ შორის ლაიფციგის უნივესიტეტი, საქსონიის მეცნიერებათა აკადემია, ბიბლიოტეკები, მუზეუმები, ოპერის თეატრი, დრამატული თეატრი. 1955 წლიდან ლაიფციგში ყოველწლიურად ტარდება დოკუმენტური მოკლემეტრაჟიანი ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალები.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

ლაიფციგის არქიტექტურული ძეგლებია: რომანულ-გოტიკური ნიკოლაიკირხე (XIII-XVI სს, ინტერიერი გადაკეთებულია 1784-97), გოტიკური თომასკირხე (XIII-XV სს), რენესანსული ძველი რატუშა (დაწყებულია 1556. არქიტექტორი პ. ლოტერი), ბაროკოს სტილის ძველი ბირჟა (1678, არქიტექტორი პ. რიხტერი), XVI-XVIII საუკუნეების საცხოვფებელი სახლები.

XIX საუკუნეში აშენდა ეკლექტიკური შენობები: საიმპერიო სასამართლო და სახვითი ხელოვნების მუზეუმი (1888-95 არქიტექტორი ლ. ჰოფმანი); XX საუკუნეში სამრეწველო შენობები, ვაგზალი, დიდი დარბაზი ბაზრობისთვის (1927-30, არქიტექტორი პ. რიხტერი), ოპერის თეატრი (1956-60), და სხვ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 111.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაიფციგის ოფიციალური საიტი(გერმანული)
* ლაიფციგის ამინდი[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
**ისიდორა სალოსი** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 მაისი, ახალი სტილით - 23 მაისი.

ცხოვრება
--------

ღირსი ისიდორა სალოსი მოღვაწეობდა ეგვიპტეში, ტავერნის მონასტერში. ქალწულმა ისიდორამ სალოსობის ღვაწლი იტვირთა, სულელივით იქცეოდა და დებთან ერთად საზრდელს არ იღებდა. ბევრი სიძულვილით ექცეოდა წმინდა ისიდორას, მაგრამ ის საოცარი მორჩილებით და სიმდაბლით იტანდა ყველაფერს და უფალს მადლობას სწირავდა.

ერთხელ მეუდაბნოე ბერს, ღირს პიტირიმს უფლის ანგელოზი გამოეცხადა და უთხრა: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „„წადი ტავერნის მონასტერში. იქ იხილავ დას, რომელიც ჩვარს ატარებს თავზე. ის ყველას სიყვარულით ემსახურება და მორჩილად ითმენს მათ ზიზღს. გული და გონება მისი მარად ღმერთთანაა, შენ კი მარტოობაში მყოფობ და ფიქრით მთელ სამყაროში მიმოიქცევი"." |
|  |  |

ბერი ტავერის მონასტერში წავიდა, მაგრამ შეკრებილ დათა შორის ვერ იპოვა ღვთაებრივ ხილვაში მითითებული მოღვაწე. როცა ისიდორა მიჰგვარეს, სალოსი მუხლებზე დაემხო მის წინაშე და კურთხევა სთხოვა. ღირსმა პიტირიმმა თვითონ დაუჩოქა და უთხრა: „ჯერ შენ მაკურთხე, წმიდაო დედაო!" გაოცებული დების შეკითხვებზე ღირსმა მამამ უპასუხა: „ისიდორა უპირატესია ღვთის წინაშე!" დებმა სინანულით სთხოვეს პატიება ღირს ისიდორას. მოულოდნელი დიდებით შეწუხებული წმინდანი მალულად წავიდა სავანიდან. მისი შემდგომი ცხოვრება უცნობია. ვარაუდობენ, რომ ღირსი დედა გარდაიცვალა არაუადრეს 365 წლისა.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
**იოანის აბრამიდისი** (ბერძ. Ιωαννης Αβραμιδης; დ. 23 სექტემბერი, 1922, ბათუმი — გ. 16 იანვარი, 2016, ვენა) — საქართველოში დაბადებული ბერძენი მოქანდაკე. 

დაიბადა 1922 წელს ბათუმში ტრაპიზონიდან დევნილი ბერძენის ოჯახში. საბერძნეთში ცხოვრობდა 1939 წლიდან, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დასასრულისათვის საცხოვრებლად გადავიდა ავსტრიაში. ჯერ სწავლობდა ბათუმში, ხოლო ავსტრიაში გადასახლების შემდეგ ვენაში მისი მასწავლებელი იყო ფრიც ვორტუბა. 1950-იანი წლებიდან აბრამიდისი ავსტრიის ცნობილი მოქანდაკეა, 1965 წელს ვენის აკადემიის პედაგოგია, მოგვიანებით პედაგოგობს ჰამბურგშიც. 1962 წელს მისი ნამუშევრები წარადგინეს ვენეციის ბიენალეზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Συνέντευξη στην εφημερίδα Το Βήμα

სქოლიო
------

1. ↑  derStandard.at Kultur Bildende Kunst vom 16. Januar 2016: *Bildhauer Joannis Avramidis verstorben*
2. ↑  Kröller-Müller, Rijksmuseum (1992). *Sculpture in the Rijksmuseum Kröller-Müller: catalogue of the collection*.  Joh. Enschedé Amsterdam BV,   გვ. 50. ციტირების თარიღი: 24 September 2011.
**კანტის მუზეუმი** (რუს. Музей Канта) — მუზეუმი ქალაქ კალინინგრადში, განთავსებულია კალინინგრადის საკათედრო ტაძარში. ეძღვნება გერმანელი ფილოსოფოსის იმანუელ კანტის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას.

ისტორია
-------

ფილოსოფოსი იმანუელ კანტი დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა კენიგსბეგში. მისი ცხოვრება ქალაქის სხვადასხვა ადგილებთანაა დაკავშირებული. კანტი სწავლობდა სკოლაში, რომელიც მდებარეობდა წმინდა გიორგის ჰოსპიტალთან, შემდეგ სწავლობდა ფრიდრიხ-კოლეგიუმში, რომლის შენობაც არ შემონახულა. 1766 წელს კანტი მუშაობდა ბუნების კაბინეტ-მუზეუმის ფონდების მცველად, სამეფო ციხესიმაგრეში მიიღო ბიბლიოთეკარის დამხმარის სტატუსი. სწავლობდა ადგილობრივ უნივერსიტეტში. სწავლის პროცესში ცხოვრობდა სახლში ზატლეგრასეზე (ამჟამად პეტროვის ქუჩა). 1754-1766 წლებში ცხოვრობდა მაგისტერის შესახვევში კუნძულ კნაიპჰოფზე. შემდეგ 1775 წლამდე - ლიობენიხტის რატუშაში. 1783 წლისათვის იყიდა თავისი სახლი პრინცესინ-შტრასეს ქუჩაზე. 

მეორე მსოფლიო ომის შედეგად იმანუელ კანტის მოღვაწეობატან დაკავშირებული რამდენიმე შენობა ნანგრევად იქცა. იმანუელ კანტი გარდაიცვალა 1804 წლის 12 თებერვალს, დაკრძალეს საკათედრო ტაძრის ჩრდილო-აღმოსავლეთის კედელთან. 1809 წელს საფლავზე დადგეს მეცნიერის ბიუსტი. გარდა ამისა კენიგსბერგში აღმართეს კანტის ძეგლი. დიდი სამამულო ომის შემდეგ ეს ძეგლი გაქრა. XX საუკუნის 90-იან წლებში აღნიშნული ქანდაკება აღადგინეს.

1970-იან წლებში კალინინგრადის უნივერსიტეტის (ამჟამად იმანუელ კანტის სახელობის ბალტიის ფედერალური უნივერსიტეტი) ფილოსოფიისა და სამეცნიერო კომუნიზმის კათედრაზე წარმოიშვა იდეა კანტის მუზეუმის შექმნის შესახებ. პროფესორ დ. გრინიშინის ინიციატივით მიიღეს გადაწყვეტილება შექმნილიყო კანტის კაბინეტ-მუზეუმი. მუზეუმის შექმნაში მონაწილეობას იღებდნენ დოცენტი ა. ტროეპოლსკი, მწერლები ს. სნეგოვი, ა. ივანოვი, ადგილობრივი მაცხოვრებლები ა. ნოვიკი, ვ. ბუბლიკი და სხვები. 

1995 წელს უნივერსიტეტის შენობაში გაიხსნა მუზეუმი. მასში განთავსებული იყო დოკუმენტები, წიგნები, ქანდაკებები, რომლებიც დაკავშირებული იყო იმანუელ კანტთან. 1990-იან წლებში საკათედრო ტაძრის აღდგენის შემდეგ ზედა სართულზე გახსნეს მუზეუმი. მუზეუმი ეძღვნება სხვადასხვა თემებს: ქალაქ-კუნძულ კნაიპჰოფის ისტორია, საკათედრო ტაძრის ისტორია. მუზეუმის რამდენიმე ოთახი ეძღვნება იმანუელ კანტს, სადაც გადაიტანეს ექსპონატები უნივერსიტეტიდან.

ექსპოზიცია
----------

ემანუელ კანტის ექსპოზიცია განთავსებულია რამდენიმე დარბაზში, ტაძრის მესამე და მეოთხე სართულზე. მუზეუმის სტენდები მოგვითხრობენ მის ოჯახზე, ფილოსოფოსის ახალგაზრდობაზე, მეცნიერებაში მის პირველ ნაბიჯებზე.

შვიდწლიან ომში რუსეთის გამარჯვების შემდეგ იმანუელ კანტი მცირე ხნით რუსეთის იმპერიის მოქალაქე იყო. მუზეუის დარბაზში დაცულია კანტის თხოვნა იმპერატორ ეკატერინე II-ის სახელზე, რომლის მიხედვითაც ითხოვდა, რომ იგი დანიშნულიყო უნივერსიტეტის ლოგიკისა და მეტაფიზიკის კათედრის ხელმძღვანელად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Музей Канта XXI века и Философский парк на острове Кнайпхоф დაარქივებული 2018-05-11 საიტზე Wayback Machine.
* Калининград Кафедральный собор остров Канта, могила Канта и памятник Альбрехту
* Кафедральный собор Кенигсберга в Калининграде
* Музей Иммануила Канта
**კანტის ძეგლი** (რუს. Памятник Канту; გერმ. Kant-Denkmal) — გერმანელი ფილოსოფოსის იმანუელ კანტის ძეგლი, მის მშობლიურ ქალაქ კენიგსბეგში (ამჟამად კალინინგრადი).

ორიგინალური ძეგლი
-----------------

იმანუელ კანტის ბრინჯაოს ქანდაკება შეიქმნა ბერლინში მოქანდაკე ქრისტიან დანიელ რაუხის პროექტის მიხედვით 1857 წელს, მაგრამ კენიგსბერგში ძეგლის გახსნა ფინანსური სიძნელეების გამო მოგვიანებით გაიმართა, რადგან ქალაქის მოსახლეობის მიერ შეგროვილი თანხა არასაკმარისი აღმოჩნდა. თანხები შეაგროვეს კარლ როზენკრანცის წყალობით, რომელიც არის წიგნის „კენიგსბერგი და თანამედროვე ქალაქთმშენებლობა" ავტორი. ამ წიგნის ჰონორარი მან შესწირა ძეგლის დადგმას. 

1864 წელს ძეგლი აღმართეს ქუჩა პრინცესიენშტრასეზე (ამჟამად აღარ არსებობს, შედის ამჟამინდელი ლენინის პროსპექტის რაიონში, სასტუმრო „კალინინგრადთან" ახლოს). ძეგლის გახსნა შედგა ფილოსოფისი გარდაცვალებიდან 60 წლის თავზე. 1884 წელს ძეგლი გადაიტანეს პარადეპლატცზე კენიგსბერგის უნივერსიტეტის შენობის წინ (ამჟამად სკვერი ბალტიის ფედერალური უნივერსიტეტის წინ). 

ძეგლი უკვალოდ გაქრა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, მაგრამ მისი კვარცხლბეკი შემონახულია და ომის შემდეგ იგი გამოიყენეს ერნსტ ტელმანის ძეგლისათვის, რომელიც დაამონტაჟეს ტელმანის ქუჩაზე.

ძეგლის აღდგენა
--------------

ძეგლის აღდგენა მოხდა 1992 წელს, ამ საქმეში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გერმანელი ჟურნალისტის, წარმოშობით აღმოსავლეთ პრუსიელი გრაფინია მარიონ დენჰოფის ინიციატივამ. ძეგლი აღადგინა მოქანდაკე ჰარალდ ჰააკემ შემონახული მოდელის მიხედვით და გახსნა შედგა 1992 წლის 27 ივნისს უნივერსიტეტის შენობის წინ სკვერში, იმ ადგილის ახლოს, სადაც 1884 წელს იდგა ძეგლის ორიგინალური ვერსია.

ლიტერატურა
----------

* Коллектив авторов. Глава 4. Искусство и культура // Кёнигсберг - Калининград: иллюстрированный энциклопедический справочник / Под общей редакцией А. С. Пржездомского. — Калининград: Янтарный сказ, 2005. — С. 165-166, 179. — 800 с. — ISBN 5-7406-0840-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятник Иммануилу Канту на Викимапии
გზატკეცილი ბიქსბი-ბრიჯთან
**კალიფორნიის შტატის გზატკეცილი 1** (ინგლ. California State Route 1, ან SR 1, ხშირად Highway 1) საშტატო სატრანსპორტო მაგისტრალი, რომელიც აშშ-ის კალიფორნიის წყნარი ოკეანის სანაპიროს მიჰყვება. განთქმულია ულამაზესი პანორამული ხედებით, რის გამოც ის აშშ-ის "National Scenic Byway" რეესტრშია შეყვანილი.

SR 1 იწყება ინტერსტეიტ 5 გზატკეცილთან ორენჯ კაუნტიში, შემდეგ ლოს-ანჯელესის დასავლეთ კიდეს მიჰყვება და ზღვისპირა ქალაქებს სანტა-მონიკასა და მალიბუს ჭრის. გზატკეცილი ჩრდილოეთისკენ გრძელდება, შიგადაშიგ US 101-ს (მთავარი მაგისტრალი) უერთდება და ამ მაგისტრალის პანორამულ ალტერნატივას წარმოადგენს რამდენიმე მონაკვეთში. SR 1 აკავშირებს ვენტურას, სან-ლუის-ობისპოს, სან-სიმეონს (სადაც ჰერსტის ციხე-კოშკი მდებარეობს), მონტერეისა და სანტა-კრუზს.

ამის შემდეგ SR 1 აგლომერაციულ არეში შედის, ჭრის ქალაქ სან-ფრანცისკოს ზღვარს, გადადის გოლდენ გეიტ ბრიჯზე და გრძელდება მარინ-კაუნტიში. გზატკეცილით შესაძლებელია პოინტ-რეის ეროვნულ სანაპიროზე და ფორტ-ბრაგზე მოხვედრა, სანამ ის ლეგიტთან ისევ US 101-ს შეუერთდება.

SR 1-ის რამდენიმე ნაწილს ალტერნატიულად ასევე ჰქვია "წყნარი ოკეანის სანაპირო გზატკეცილი", "კაბრილოს გზატკეცილი" ან "შორლაინ-ჰაივეი".


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თერმორეზისტორი** ან **თერმისტორი** — რეაზისტორი, რომლის წინაღობაც ტემპერატურის მიხედვით იცვლება. ფორეზისტორისგან განსხვავებით, რომლის წინაღობაც სინათლის მატებასთან იკლებს, თერმორეზისტორებს ორ ჯგუფად ყოფენ: NTC ანუ უარყოფითი K ტემპერატურული კოეფიციენტის მქონე თერმორეზისტორი და PTC დადებითი k ტემპერატურული კოეფიციენტის მქონე თერმორეზისტორი. ტემპერატურა გამოითვლება სტეინჰარტ-ჰარტის განტოლების მეშვეობით:
{\displaystyle {1 \over T}=A+B\ln(R)+C[\ln(R)]^{3}} NTC თერმისტორის შემთხვევაში ტემპერატურის ზრდასთან ერთად წინაღობა იკლებს. NTC ტიპის რეზისტორებში ტემპერატურის ზრდას უარყოფითი გავლენა აქვს წინაღობაზე, რაც წინაღობის დაკლებით აისახება, ხოლო PTC თერმორეზისტორის შემთხვევაში პირიქით, ტემპერატურის ზრდასთან ერთად წინაღობა იზრდება, სხვაგვარად, PTC ტიპის რეზისტორებში ტემპერატურის ზრდას დადებითი გავლენა აქვს წინაღობაზე. ელექტრონიკაში არსებობს თერმორეზისტორის დამზადების რამდენიმე ხერხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Temperature Sensor - The Thermistor დაარქივებული 2004-10-18 საიტზე Wayback Machine.
**ილარიონ (ილია) დავითის ძე გოცირიძე** (დ. 15 იანვარი, 1897, სოფ. ხოტევი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 22 მარტი, 1968, მოსკოვი; დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე) — ქართველი მშენებელი ინჟინერი, მოღვაწეობდა რუსეთში. ინჟინერ ვიქტორ გოცირიძის უფროსი ძმა.

დაამთავრა მოსკოვის საინჟინრო–სატრანსპორტო ინსტიტუტი 1929 წელს. 1929-1933 წლებში მუშაობდა შუა აზიისა და შორეული აღმოსავლეთის რკინიგზების, შემდეგ მოსკოვის მეტროპოლიტენის მშენებლობაზე. 1939 წლიდან იყო მოსკოვის მეტრომშენის უფროსი, 1941-1953 — საბჭოთა კავშირის მიმოსვლის გზათა სახალხო კომისრის მოადგილე, 1954-1962 წლებში — სსრკ სატრანსპორტო მშენებლობის მინისტრის მოადგილე. მისი ხელმძღვანელობით ააშენეს სადგურები „კრასნიე ვოროტა" (რუს. Красные ворота) და „პლოშად მაიაკოვსკოგო" (Площадь Маяковского); დიდი ღვაწლი მიუძღვის თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობის დაწყების საქმეში. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის, სტალინური პრემია (1947).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 130.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ილარიონ გოცირიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ილარიონ კვარაცხელია** (დ. 21 ოქტომბერი, 1907, ნაკიფუ — გ. 17 ივნისი, 1993) — ქართველი გეოგრაფი, მათემატიკოსი და მეცნიერი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

მუშაობა დაიწყო ქალაქ თბილისში მათემატიკის მასწავლებლად. 1931-1934 წლებში ლენინგრადის მთავარ გეოფიზიკის ობსერვატორიაში ასპირანტურის კურსი გაიარა. 1934 წელს დაინიშნა თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორიის აეროლოგიური განყოფილების გამგედ, მისი ხელმძღვანელობით და უშუალო მონაწილეობით დაიწყო ატმოსფეროს მაღალი ფენების რადიოზონდირება. მის სახელთან არის დაკავშირებული ამიერკავკასიის ატმოსფეროს მაღალი ფენების მეცნიერული გამოკვლევების დაწყება და ეროვნული კადრების მომზადება. 1941-1945 წლებში მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობდა, სადაც სამხედრო ქვეგანაყოფებს უზრუნველყოფდა მეტეოროლოგიური ინფორმაციით და ამინდის პროგნოზით. 1945 წლიდან მუშაობას განაგრძობს თბილისის გეოფიზიკურ ობსერვატორიაში. მის საკანდიდატო ნაშრომში მოცემულია თავისუფალ ატმოსფეროში ტემპერატურის განაწილების თავისებურება თბილისის აეროლოგიური მასალების საფუძველზე. მის სადოქტორო ნაშრომში შესწავლილია მეტეოროლოგიური ელემენტების განაწილების თავისებურებანი სიმაღლის მიხედვით ამიერკავკასიაში და მათზე რთული ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების გავლენა. 1953 წელს შეიქმნა თბილისის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომლის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორია. იგი დაინიშნა დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო დარგში. არის 60-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. მათში მოცემულია სითბოსა და სიცივის ტალღების გავრცელების გზები ამიერკავკასიაში. აეროსინოპტიკური მასალის საფუძველზე დადგენილია ჩრდილოეთიდან კავკასიაში ცივი და თბილი ჰაერის მასების გადმოსვლის შესაძლებლობა, დასავლეთ საქართველოში ფიონების წარმოქმნის ორიგინალური თეორია, აგრეთვე ნაკადური დინებების წარმოქმნის აეროსინოპტიკური პირობები და ტროპოპაუზის სტრუქტურული თავისებურება.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტემპერატურული ველის თავისებურება თბილისში და მისი ურთიერთკავშირი აღმოსავლეთ საქართველოს მაღალმთიანი მეტეოროლოგიური სადგურების მონაცემებთან", დაიცვა 1948 წელს. 

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ამიერკავკასიის აეროლოგიური გამოკვლევა", დაიცვა 1965 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Аэрологические исследования в Закавказье, Ленинград. Тбилиси, Закавк. н.-и. гидрометеорол. ин-т. 1964, с. 245

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 147

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილარიონ კვარაცხელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მეთოვლიასებრნი** (ლათ. Sterninae) — ფრინველთა ქვეოჯახი თოლიასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20-დან 55 სანტიმეტრამდე. ფრთები გრძელი და ვიწროა. კუდი ამოკვეთილი. ნისკარტი მახვილი, ნამდვილი თოლიებისაგან განსხვავებით, ბოლოში კაუჭის გარეშე. ფრენენ სწრაფად და მსუბუქად. კარგად ცურავენ. ფართოდ არიან გავრცელებულნი. აერთიანებს 12-მდე გვარს. ბინადრობენ წყალსატევთა (ზღვების, მცირე ზომის მდინარეების, ტბების) ნაპირებზე. ჩვეულებრივ კოლონიებად ბუდობენ მეჩეჩებზე, თევზიყლაპიები (Chlidonias) — მცენარეულობამოდებულ ტბებზე, ზოგიერთი ტროპიკული მეთოვლია (Anous და Gygis) — ხეებსა და ბუჩქებზე. დედალი დებს 1–4 კვერცხს. ინკუბაცია 14–22 დღე-ღამე გრძელდება. უმთავრესად იკვებებიან წყლის უხერხემლოებითა და მცირე ზომის თევზებით; ზოგიერთი სახეობა — ხვლიკებით, კალიებით.

ლიტერატურა
----------

* Птицы Советского Союза, под ред. *Г. П. Дементьева* и *Н. А. Гладкова*, т. 3, М. 1951;
* Крачки // Большая Советская Энциклопедия. / под ред. А. М. Прохорова. 3-е изд. том 13. М. «Советская энциклопедия», 1973.
**ლა-ჩორერა** (ესპ. La Chorrera) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ცენტრალურ პანამაში, დედაქალაქ პანამიდან 30 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით. წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ უდიდეს ქალაქს.

ლა-ჩორერა ცნობილია თავისი საერთაშორისო ბაზრობით. აქვე იწარმოება ქვეყნის ხე-მასალის დაახლოებით 2 %.

გეოგრაფია და კლიმატი
--------------------

ქალაქის კლიმატი ცხელი ტროპიკულია. მაისიდან ნოემბრამდე იცის თავსხმა ტროპიკული წვიმები, რაც ხელს უწყობს ვრცელი საძოვრების არსებობას და შესაბამისად, მეცხოველეობის განვითარებას. ნაყოფიერ მიწაზე მოდის მრავალი კულტურა.

მდებარეობა
----------

ლა-ჩორერა მდებარეობს პანამერიკულ გზატკეცილზე, კაპირისა და არაიხანის რაიონებს შორის, წყნარი ოკეანის სანაპიროდან დაახლოებით 7 კილომეტრში.

ეტიმოლოგია
----------

დაზუსტებით არაა ცნობილი თუ საიდან მომდინარეობს სახელწოდება „ლა-ჩორერა", მაგრამ სავარაუდოდ ის უკავშირდება რაიონში არსებულ მრავალ ჩანჩქერს, რომელთა შორისაცაა: ელ-ჩორო-დე-ლა-ჩორერა, ელ-ჩორო-ტრინიდადი, ელ-ჩორო-დე-კანოა-კებრადა და ა. შ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პანამის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) presidencia.gob.pa
* «La Chorrera celebra 152 aniversario de fundación» დაარქივებული 2009-08-30 საიტზე Wayback Machine.
იან ფრანს ვან დუვენი, *კურფიურსტ იოჰან ვილჰელმის პორტრეტი (1700)*
იოჰან ვილჰელმის ქანდაკება კელნში 
**იოჰან ვილჰელმ ფონ პფალცი** (გერმ. Johann Wilhelm von der Pfalz; დ. 19 აპრილი, 1658, დიუსელდორფი — გ. 8 ივნისი, 1716, დიუსელდორფი) — პფალცის პფალცგრაფ-კურფიურსტი და პფალც-ნოიბურგის პფალცგრაფ-ჰერცოგი 1690 წლიდან, იულიხისა და ბერგის ჰერცოგი (**იოჰან-ვილჰელმ II**-ის სახელით) 1679 წლიდან. იოჰანი იყო ვიტელსბახების საგვარეულოს უმცროსი, ნოიბურგის ხაზის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

იოჰან ვილჰელმის მშობლები იყვნენ ფილიპ-ვილჰელმ ფონ პფალცი და ელიზაბეთ ამალია ჰესენ-დარმშტადტელი. აღზარდეს იეზუიტებმა.

1690 წლის 2 სექტემბერს იოჰან ვილჰელმმა მემკვიდრეობით მიიღო მამამისის კურფიურსტის ტახტი. იულიხისა და ბერგის სამფლობელოები კი მამამისმა მას ათი წლის შემდეგ გადასცა.

პფალცური მემკვიდრეობისათვის ომის დროს მისი დედაქალაქი ჰაიდელბერგი დაინგრა, იოჰან ვილჰელმის რეზიდენცია გახდა დიუსელდორფის ციხე-სიმაგრე (დიუსელდორფი იყო ბერგის საჰერცოგოს ცენტრი). ომის დასრულების შემდეგ, 1697 წელს, ფრანგული შენაერთების მიერ დაკავებული პფალცის ტერიტორია იოჰან ვილჰელმს დაუბრუნდა.

ესპანური მემკვიდრეობისათვის ომის დროს მან ასევე დაიბრუნა კურპფალცის რამდენიმე ტერიტორია — ზემო პფალცი და კამის საგრაფო.

როგორც კათოლიკე, იოჰან ვილჰელმი მცირედ პოპულარული იყო პფალცში, სადაც ბევრი პროტესტანტი ცხოვრობდა, ამიტომ ის ძირითად დროს ჩრდილოურ პროვინციებში, იულიხსა და ბერგში ატარებდა (ძირითადად დიუსელდორფში). იქ მან ააგო ბენსბერგისა და შვეტცინგენის დიადი სასახლეები.

იოჰან ვილჰელმმა ააყვავა ხელოვნება, ის ითვლება დიუსელდორფის სამხატვრო გალერეის დამაარსებლად. კურფიურსტის სასახლის მხატვარი იყო იან ფრანს ვან დუვენი. 1708 წლის 29 სექტემბერს კურფიურსტმა განაახლა წმინდა ჰუბერტის ორდენის მოქმედება.

იოჰან ვილჰელმი დაკრძალულია დიუსელდორფის წმინდა ანდრიას ტაძარში. იოჰანის გარდაცვალების შემდეგ კურფიურსტი გახდა მისი უმცროსი ძმა კარლ ფილიპი.

ოჯახი
-----

კურფიურსტი იოჰან ვილჰელმი პირველად დაქორწინებული იყო (1678 წლის 25 ოქტომბერი) ერცჰერცოგინია მარია ანა იოზეფაზე, იმპერატორ ფერდინანდ III-ის ქალიშვილზე. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადა ორი ვაჟი, თუმცა ისინი შობისთანავე გარდაიცვალნენ.

მეორე ქორწინებისას, რომელიც 1691 წლის 5 ივნისს შედგა, მისი მეუღლე გახდა პრინცესა ანა მარია ლუიზა მედიჩი, ტოსკანის დიდი ჰერცოგის, კოზიმო III მედიჩის ქალიშვილი. კურფიურსტ იოჰანს ამ ქორიწინებიდან შვილები არ შესძენია.

ლიტერატურა
----------

* Leo Mülfarth: *Johann Wilhelm von der Pfalz-Neuburg und die jülich-bergischen Landstände 1679—1716*, Köln 1963.
* Otto Wirtz: *Jan Wellem* — Geliebter Verschwender. Erfurt 2004, ISBN 3-89702-665-1