recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰუგო ჰუპერტი** (გერმ. Hugo Huppert; დ. 5 ივნისი, 1902, ბიალა-ბიელიცი, სილეზია — გ. 25 მარტი, 1982, ვენა) — ავსტრიელი პოეტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

1921 წლიდან ავსტრიის კომპარტიის წევრი. სწავლობდა სორბონის უნივერსიტეტში, მოსკოვის წითელი პროფესურის ინსტიტუტში, 1928-1932 წლებში მუშაობდა მოსკოვში, მარქს-ენგელს-ლენინის ინსტიტუტში, 1936 წლიდან ჟურნალ ინტერნაციონალური ლიტერატურის (გერმანული ფურცლები) მთავარი რედაქტორის მოადგილედ. 1939-1941 წლებში იყო მ. გორკის სახელობის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტში. 1944-1945 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიაში. 1963 წელს აირჩიეს გდრ-ის ხელოვნების აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. 1964 წელს მიენიჭა ჰ. ჰაინეს პრემია, 1967 წელს გდრ-ის ეროვნული პრემია, 1969 წელს ავსტრიის რესპუბლიკამ მიანიჭა პროფესორის წოდება და დააჯილდოვა მეცნიერებისა და ხელოვნების საპატიო ჯვრით. 

ჰუპერტის შემოქმედებაში საქართველო ერთ-ერთი წამყვანი თემაა. ჩვენში იგი პირველად ჩამოვიდა 1949 წელს და დაიწყო მზადება ვეფხისტყაოსნის სათარგმნელად, რომელიც დაასრულა 1954 წელს. წიგნი პირველად გამოვიდა 1955 წელს მისივე წინასიტყვაობით „რუსთაველი და მისი პოემა" (ილუსტრაციები ს. ქობულაძისა), მეორედ გამოიცა 1970 წელს (ილუსტრირებული ლ. ცუცქირიძის მიერ), მესამედ 1980 და მეოთხედ 1982 წლებში. საქართველოსადმია მიძღვნილი მისი ლირიკული კრებული ყარიბის ქართული არგანი. 1956 წლიდან ცხოვრობდა ვენაში. თანამშრომლობდა გდრ-ის ჟურნალებში, უმთავრესად „ველტბიუნეში", სადაც აქვეყნებდა საქართველოსადმი მიძღვნილ წერილებს — „რეპორტიორის თვალით დანახული რუსთაველი" (1956, №47), „ღირსპატივსაცემი თბილისი" (1959, №2), რომლებიც შევიდა ჰუპერტის პუბლიცისტურ წერილთა კრებულში „წუთები და მომენტები" (1978, გდრ). 1958 წლიდან ავსტრიის სხვადასხვა ქალაქებში კითხულობდა მოხსენებათა ციკლს საერთო სახელწოდებით „საქართველო — კალიფორნია შავი ზღვის პირას". 1966 წელს მონაწილეობდა რუსტაველის საიუბილეო ზეიმში, გამოვიდა სიტყვით, მისი ინტერვიუ დაიბეჭდა გაზეთ „კომუნისტში" (1966, 2 ოქტ.). ჰუპერტის სამწიგნიანი მემუარების მესამე წიგნში „ქიში ორეულს" (1979) შევიდა მოგონებები საქართველოზე. მის ბოლო რილიკულ კრებულში „ნიშნები ანუ სავსე მთვარე შეკვეთით" (1981) ჩართულია ლექსი „კავკასიაში, ირაკლი აბაშიძის მოტივების მიხედვით" (1979).

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით (1967).

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 696.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118554905 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
3. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
სტატას ცენტრი
შენობა ღამით
**რეი და მარია სტატას ცენტრი** (Ray and Maria Stata Center) -- პრიცკერის პრემიის ლაურეატი არქიტექტორი ფრენკ გერის პროექტის 40.000 მ² აკადემიური კომპლექსი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. შენობა გაიხსნა 2004 წლის 16 მარტს ყოფილი რადიაციის ლაბორატორიის ადგილას, კემბრიჯში, მასაჩუსეტსი.

პროექტი ძირითადად დააფინანსა რეი (მიტის 1957 წლის კურსდამთავრებული) და მარია სტატამ. სხვა დამფინანსებელთა შორის იყვნენ ბილ გეიტსი და ალექსანდრე დრეიფუსი (მიტი 1954). მეოთხე სართულის ზემოთ შენობა ორ განსხვავებულ ნაწილად იყოფა: გეიტსისა და დრეიფუსის ტაუერებად.

შენობაში განლაგებულია კომპიუტერული მეცნიერებისა და ხელოვნური გონის ლაბორატორია, ინფორმაციისა და გადაწყვეტილებების სისტემების ლაბორატორია, ასევე ლინგვისტიკისა და ფილოსოფიის კათედრები. აქვე აქვთ ოფისები ისეთ გამოჩენილ მეცნირერებს, როგორებიცაა ნოამ ხომსკი, როდნი ბრუკსი და რონ რივესტი.

აქვე ტარდება ზოგიერთი კურსის ლექციებიც, მათ შორის კომპიუტერული მეცნიერების საწყისების კურსი 6.001. შენობას ადგილობრივი ჩვეულების მიხედვით კოლოქვიალურად მოიხსენიებენ მისი ნომრით "Building 32", ტაუერებს კი მათი სახელების ინიციალებით "G Tower" და "D tower".

შენობის ფასადის სილამაზისა და არქიტექტურული გამოწვევის მიუხედავად, მას ხშირად აკრიტიკებენ ინტერიერის ფართის ყოველდღიური საქმიანობისთვის მოუხერხებლობისა და მისი მშენებლობის სიძვირის ($283,5 მილიონი) გამო, თუმცა არც გარეგნული შესახედაობა დარჩენილა გაუკრიტიკებელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტატას ცენტრის ვებ-გვერდი.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გრემის ნაქალაქარის ეკლესია**. |

პირველი ეკლესია
**გრემის ნაქალაქარის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას. თარიღდება XVI-XVII საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, რომელსაც გვერდებზე გვიანდელი მინაშენები ეკვრის. მათგან სამხრეთის სიგრძით ეკლესიის ტოლია, ხოლო ჩრდილოეთისა - ოდნავ მოკლე. სამივე ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია აგური. 
ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული და გარედან სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. კარის ზემოთ თაღოვანი შეღრმავებაა. ხოლო გვერდებზე - თითო სწორკუთხა ნიშა, რომლებშიც თითო ხაჩქარია ჩასმული. 
ეკლესიის დარბაზი მოკლეა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდში ორი სწორკუთხა ნიშაა. თითო სწორკუთხა ნიშა გვერდის კედლებშიცაა. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. 
სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. მინაშენი გადახურული ყოფილა შეისრული კამარით, რომლის დასავლეთ ნახევარი დანგრეულია. 
ჩრდილოეთ მინაშენის შესასვლელიც დასავლეთიდანაა. კარი შეისრულთაღოვანია, გამოყვანილია აგურით. მინაშენი შიგნიდანაც სწორკუთხაა. გადახურულია შეისრული კამარით, რომლის სამხრეთ ქუსლი ეკლესიის კედელზე მიშენებულ ორ თაღს ეყრდნობა. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ დგას კუბური ტრაპეზი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიშაა. 
სამხრეთ მინაშენის აღმოსავლეთ ფასადი მორთული იყო ორი ხაჩქარით, რომლებიც სარკმლის გვერდებზე მდებარე, მაღალ, სწორკუთკა ნიშებში იყო ჩასმული. ეკლესიისა და მინაშენების კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ორივე მინაშენი გადახურულია ცალფერდა სახურავით, რომლებიც ეკლესიის სახურავის შესაბამისი კალთების გაგრძელებაზეა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 364-365.
**გრემის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ჩრდილო-დასავლეთით, გ. ბარძიმაშვილის ვენახში. დათარიღებულია XVII საუკუნის პირველი ნახევრით.

კოშკი გეგმით კვადრატულია (4,6X4,6 მ). ნაგებია ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. ახლა დარჩენილია დაახლოებით ოთხი სართულის სიმაღლეზე. პირველი სართული ყრუკედლებიანია, ამოვსებულია მიწითა და ჩამონაშალი ქვებით. შესასვლელი მეორე სართულზე აღმოსავლეთ კედელშია. კარი თაღოვანია და ნაგებია კვადრატული აგურით, შესასვლელის გცერდებზე თითო სათოფურია. ერთი სათოფური კარის მოპირდაპირედ დასავლეთ კედელშია, ხოლო ორ-ორი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. მესამე სართულზე აგურით ნაშენები ბუხარია, რომლის მარჯვნივ მცირე ზომის სამკუთხა თაღით ნიშა და სათოფურია. დასავლეთ კედელში, მარცხნივ, შეწყვილებული სათოფურია, ხოლო მარჯვნივ - ცალმაგი. ასევე ორი ცალმაგი სათოფურია აღმოსავლეთ კედელში. მეოთხე სართულის ზედა ნაწილი მორღვეულია. სართულის დასავლეთ კედლის შუაში განიერი კარია, რომელიც გადიოდა შერეული ხის აივანზე. კოშკს ხის სართულსშუა გადახურვა ჰქონია.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარია ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 381.
**გრიგოლ (გუგული) ვარდენის ძე ბუხნიკაშვილი** (დ. 20 მაისი, 1897, სურამი, ახლანდელი ხაშურის რაიონი — გ. 30 აგვისტო, 1979, თბილისი) — ქართველი თეატრმცოდნე, კულტურის დარგის თვალსაჩინო ორგანიზატორი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1950).

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ ბუხნიკაშვილმა 1930 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური და 1949 წელს თეატრალური ინსტიტუტები. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო ხაშურის გიმნაზიის დასრულებისთანავე, 1914 წლიდან. 1911-1913 წლებში მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში, სურამსა და ხაშურში, ხოლო 1916-1920 წლებში თბილისის ნაძალადევის სახალხო თეატრის სპექტაკლებში. ავტორია კომედიებისა „შეშინებული ანთიმოზი", „კი მაგრამ". 1926-1927 წლებში იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის დირექტორი. 1928-1932 წლებში თბილისის სატირისა და სასოფლო მოძრავი თეატრების ხელმძღვანელი, 1932-1936 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიის რექტორი, 1936-1939 წლებში მეტეხის მუზეუმის დირექტორი, 1939 წლიდან იყო საქართველოს თეატრის მუზეუმის დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები, გამოკვლევები ქართული თეატრის ისტორიის საკითხებზე. მათგან განსაკუთრებით საყურადღებოა მისი მონოგრაფიული ნაშრომი „ქართული თეატრის მატიანე. 1850-1917" (ხელნაწერი დაცულია საქართველოს თეატრის მუზეუმში), რომელიც შეიცავს სრულ ანალიტიკურ ბიბლიოგრაფიას ოქტომბრის რევოლუციამდელი ქართული თეატრის და მისი ისტორიის შესახებ.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

თხზულებები
----------

* გრ. ბუხნიკაშვილი. კოტე მარჯანიშვილი, თბილისი, 1947.
* გრ. ბუხნიკაშვილი. ქართული თეატრი ასი წლის მანძილზე, თბილისი, 1950.
* გრ. ბუხნიკაშვილი. აკაკი ვასაძე, თბილისი, 1960.
* გრ. ბუხნიკაშვილი. თამარ ჭავჭავაძე, თბილისი, 1961.
* გრ. ბუხნიკაშვილი. ნიკო გოცირიძე, თბილისი, 1972.

ლიტერატურა
----------

* შ. ცუცქირიძე. ბუხნიკაშვილი გრიგოლ (გუგული) ვარდენის ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 513-514.
**გრემის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — ეკლესია საქართველოში, კახეთის მხარეში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გრემის სასაფლაოზე, გზის პირას. განეკუთვნება კუპელჰალეს სტილს. ნაგებია აგურითა და ქვით. 

ეკლესია კახეთში გვიანი შუა საუკუნეების უადრეს კუპელჰალედ წარმოგვიდგება (6,0 X 8,0 მ.). გეგმით გარე სწორკუთხედში მოთავსებული გუმბათის საყრდენი ერთი წყვილი შვერილით ორ ნაწილად გაყოფილ სივრცეს წარმოადგენს. ჯვრის განივი მკლავები მაღალი კამარით არის გადახურული, ხოლო დასავლეთი კუთხის უბეები ნაკლები სიმაღლის კამარებით ბოლოვდება. საკურთხეველი სამნაწილიანია. გუმბათქვეშა კონსტრუქციად აფრებია გამოყენებული. შიგნიდან ცილინდრული გუმბათის ყელი მაღალია: მისი სიმაღლე ქვედა კორპუსისას უტოლდება. გუმბათის საყრდენი შვერილებიცა და საკურთხევლის კუთხეებიც დაუსაფეხურებელია, სადა, სწორკუთხა მოხაზულობისაა, მხოლოდ გუმბათქვეშა კვადრატის მხარეს კუთხე მთელ სიმაღლეზეა "ჩაჭრილი". შიდა სივრცეში უპირატესობა სწორ ზედაპირებს ენიჭება: არც იმპოსტებია გამოყოფილი და არც სხვა დეტალები იკვეთება, მხოლოდ გუმბათის ყელის ძირში წრეს ერთი ლილვი „ხაზავს". თაღები და კამარები ოდნავ შეისრულ ფორმას ატარებს.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: დასავლეთისა, კედლის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილი და ჩრდილოეთსა – ასევე მკლავის ცენტრში მოთავსებული, შეისრულ-თაღოვანი დაბოლოვებით. სარკმლები თითო-თითოა ოთხივე მკლავში, აგრეთვე, პასტოფორიუმების აღმოსავლეთ კედელში, გუმბათის ყელში კი რვა სარკმელი გვაქვს; ყველა სარკმლის თაღი ნახევარწრიულია.

გრემის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ნეკრესის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 261-262.
* ბერიძე ვ. „ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება", თბ. 1974
* გენგიური ნ, კუპელჰალე, თბ. 2005
* ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრემის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დევდარიანი**. |

**გრიგოლ დევდარიანი** (დ. 8 ოქტომბერი, 1908 — გ. 25 მარტი, 1991) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1947), დოცენტი (1948). მიღებული აქვს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკის წოდება (1982).

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ დევდარიანმა 1927 წელს დაამთავრა პედაგოგიური ცხრაწლედი და სპეციალური კურსების გავლის შემდეგ მუშაობა დაიწყო სოფელ ხუნევის (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი) სკოლაში ისტორიისა და ბუნებისმეტყველების მასწავლებლად. 1930 წელს გადაიყვანეს ხარაგაულის ცხრაწლიან სასწავლებელში; 1930 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე გეოლოგიის სპეციალობაზე; 1933 წელს გადაიყვანეს მოსკოვის უნივერსიტეტში გეოგრაფიის ფაკულტეტზე ფიზიკური გეოგრაფიის განხრით; 1936 წელს დაამთავრა აღნიშნული სპეციალობა და მუშაობა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრაზე.

1938 წელს დაიწყო ლექციების კურსის კითხვა — ქვეყნის ნაწილების ფიზიკურ გეოგრაფიაში. შეთავსებით მუშაობდა ქუთაისის, ბათუმის, თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში; 1940 წელს გადაიყვანეს ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, იყო კათედრის გამგე, დეკანი; 1957–59 წლებში მუშაობდა თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ხოლო 1954 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის დოცენტი იყო.

პედაგოგიურ მუშაობასთან ერთად ეწეოდა სამეცნიერო კვლევასაც. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1947 წელს თემაზე: „სამეგრელოს ბორცვიანი ვაკის გეომორფოლოგია". მისი მეცნიერული ნაშრომები ეხება დასავლეთ საქართველოს გეომორფოლოგიის ცალკეულ საკითხებს — კარსტოლოგიას, ტერასებს და სხვა. გამოიკვლია ცენტრალური სამეგრელოს ბორცვიანი ვაკე, გურიის მთისწინეთი და საქართველოს მთათაშორისი ბარის სხვა ნაწილები.

გამოქვეყნებული აქვს 150-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. ისინი ძირითადად ეხება საქართველოს ცალკეული რეგიონების ბუნებრივ ლანდშაფტებსა და გეომორფოლოგიის საკითხებს. მიღებული აქვს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003
დაო
ინი და იანი
**დაოსიზმი** — რელიგიურ-ფილოსოფიური მიმდინარეობა ჩინეთში. თავდაპირველად, ძვ. წ. VI საუკუნეში, წარმოადგენდა მხოლოდ ფილოსოფიურ მიმდინარეობას. მის დამფუძნებლად ითვლება ნახევრად ლეგენდარული ბრძენი ლაო-ძი („მოხუცი მასწავლებელი"), რომელმაც დაწერა წიგნი „დაო დე ძინი".

ახ.წ. II საუკუნეში ეს მოძღვრება საფუძვლად დაედო რელიგიას, რომელმაც იგივე სახელი - დაოსიზმი მიიღო. მისი ძირითადი პრინციპებია დაო - ყოველი არსის დასაბამი კანონი, „საგანთა დედა", ქვეყნიერების მარადიული ცვლა, რაც არ ემორჩილება არც ღმერთებს, არც ადამიანურ ძალას. ამიტომ ადამიანი უნდა დაემორჩილოს, დანებდეს, არ იმოქმედოს, იყოს პასიური, აშენოს მცენარეები და ცხოველები, თაყვანი სცეს კულტს, რომლის მთავარი საზრუნავი დემონთა და ავსულთა განდევნაა, მკითხაობა. უზენაესი ღმერთია შინ-დი, ცის ღმერთი, იმპერატორთა („ცის შვილთა") მამა, შემდეგ მოდის ლაო ცზი და პან-გუ (სამყაროს შემოქმედი, ღვთაების რანგისა). ბოლო დროს თითქმის მთლიანად შეავიწროვა ბუდიზმმა, კონფუციანობამ და ქრისტიანობამ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია დაოსიზმზე დაარქივებული 2011-08-19 საიტზე Wayback Machine.
* დაოსისტური ასოციაცია
**სტატუს-კვო** (ლათ. status quo) — ლათინური ტერმინი, რომელიც ნიშნავს აწმყო, მიმდინარე არსთა, ურთიერთობათა, საგანთა მდგომარეობას. სტატუს-კვო შენარჩუნება ნიშნავს საქმეთა, საგანთა შენარჩუნებას ისე, როგორც ისინი ამჟამადაა. შედარებისთვის „სტატუს-კვო ანტე" ნიშნავს საგანთა მდგომარეობას ისე, როგორც იყო ადრე.

სტატუს-კვოს კონცეფცია მოდის დიპლომატიური ტერმინიდან „სტატუს-კვო ანტე ბელუმ" (*status quo ante bellum*), რაც ნიშნავს — „როგორც იყო ომამდე" — მიუთითებს მოწინააღმდეგის ჯარების გაყვანას და ძალთა ბალანსის ომამდელ მდგომარეობაში აღდგენას.

არგუმენტი სტატუს-კვო შენარჩუნებაზე ხშირად მოიაზრება დიდი, რადიკალური ცვლილებებისადმი წინააღმდეგობის კონტექსტში. ტერმინი ხშირად მიუთითებს მნიშვნელოვან საკითხთა, როგორიცაა საზოგადოებისა ან ერის მიმდინარე სოციალურ-კულტურული კლიმატის, სტატუსზე.

ტერმინს ხშირად იყენებენ პოლიტიკოსები. ხშირად არსებობს მიზანმიმართული გაურკვევლობის პოლიტიკა, როდესაც გარკვეული სიტუაციის ფორმალიზების ნაცვლად მიუთითებენ სტატუს-კვოზე. პოლიტიკური გაურკვევლობის მაგალითია ტაივანის პოლიტიკური სტატუსი. ამასთან დაკავშირებით კლარკ კერს უთქვამს: „სტატუს-კვო არის ერთადერთი გამოსავალი რომელზეც ვეტოს დადება შეუძლებელია", გულისხმობდა რა, რომ სტატუს-კვოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია; მის შესაცვლელად რაიმე ქმედებაა მისაღები.

ხშირად სპეციფიკური დაწესებულებები იქმნება რათა აქტიურად შენარჩუნდეს სტატუს-კვო. მაგ. გაეროს შექმნის მიზანი იყო შენარჩუნებულიყო მშვიდობიანი საერთაშორისო სტატუს-კვო, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დამყარდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლათინური ფრაზების სია
* ლათინური ენა

სქოლიო
------

1. ↑  wikt:status quo
2. ↑  სტატუს-კვო — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
გრენლანდიის ყინულის საფარის რუკა
**გრენლანდია** ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანესა და ატლანტის ოკეანეს შორის მდებარეობს, კანადის ჩრდილო-აღმოსავლეთითა და ისლანდიის ჩრდილო-დასავლეთით. გრენლანდიას სახმელეთო მეზობელი არ ჰყავს. სანაპირო ზოლის სიგრძე 44 087 კილომეტრია. მოსახლეობა ძალიან მცირეა და ძირითადად თავს იყრის სანაპიროს გასწვრივ გაშენებულ პატარა დასახლებებში. გრენლანდია მსოფლიოში სიდიდით მეორე ყინულის საფარს ფლობს. 

გრენლანდია დგას გრენლანდიის ფილაზე, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკის ფილის ქვეფილას წარმოადგენს. გრენლანდიის კრატონი დედამიწაზე არსებული ერთ-ერთი უძველესი კლდეებისგან შედგება. ისუის მწვანე ბაზალტის სარტყელი სამხრეთ-დასავლეთ გრენლანდიაში დედამიწაზე ცნობილი უძველესი კლდეებისგან შედგება, რომელთა ასაკიც 3,7 - 3,8 მილიარდი წლისაა.

მცენარეულობა მეჩხერია. ერთადერთი ტყიანი მონაკვეთი ნანორტალიკის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ფარველის კონცხის სიახლოვეს. 

კლიმატი არქტიკულიდან სუბარქტიკულში გარდამავალია, ცივი ზამთრითა და ცივი ზაფხულით. რელიეფი ძირითადად ბრტყელია, მაგრამ თანდათანობით იხრება ყინულებით, რომლებიც მთლიან მიწას ფარავენ გარდა ვიწრო, მთიანი, უნაყოფო კლდოვანი სანაპიროსი. უდაბლესი ადგილია ზღვა, უმაღლესი კი გუნბიერნის მთა — უმაღლესი წერტილი მთელს არქტიკაში (3,694 მ). კუნძულის უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილია მორის ჯესუპის კონცხი, რომელიც 1909 წელს ადმირალმა რობერტ პირიმ აღმოაჩინა. ბუნებრივ რესურსებს შორისაა თუთია, ტყვია, რკინა, ქვანახშირი, მოლიბდენი, ოქრო, პლატინა, ურანი და თევზი.

ფართობი
-------

* მთლიანი 2 175 600 კმ²
* ხმელეთი 2 175 600 კმ² (341 700 კმ² ყინულისგან თავისუფალი, 1 833 900 კმ² ყინულით დაფარული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გრენლანდიის გეოგრაფია***

* www.geus.dk დაარქივებული 2006-01-15 საიტზე Wayback Machine.  Geological map of Greenland from the Geological Survey of Denmark and Greenland ( GEUS).
* Times Atlas reviews Greenland map accuracy after climate change row

სქოლიო
------

1. ↑   Chisholm, Hugh, ed. (1911). „Baffin Bay and Baffin Land". *Encyclopædia Britannica* (11th ed.). Cambridge University Press. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|coauthors=` (დახმარება)
2. ↑  „BAFFIN BAY" (PDF). Indian and Northern Affairs Canada. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2011-06-13. ციტირების თარიღი: 2009-10-04. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
3. ↑  Appel, Peter W.U. Hugh R. Rollinson, and Jacques L.R. Touret. (2001) "Remnants of an Early Archaean (>3.75 Ga) sea-floor, hydrothermal system in the Isua Greenstone Belt." Precambrian Research, Vol. 112, Issues 1-2, 15 November, pp. 27–49.
დედოფალი სოფიას მუზეუმის ფასადი
**დედოფალი სოფიას ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი** (ესპ. Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía) — ესპანეთის მე-20 საუკუნის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმია (შემოკლ. **დედოფალი სოფიას მუზეუმი**). მუზეუმის ოფიციალური ინაუგურაცია 1992 წლის 10 სექტემბერს მოხდა და სახელი ესპანეთის დედოფფლის სოფიას პატივსაცემად დაერქვა. მდებარეობს მადრიდში, ე.წ. ხელოვნების სამკუთხედის სამხრეთ ბოლოში (მუზეო დელ პრადოსა და მუზეო თისენ-ბორნამისცასთან ერთად).

მუზეუმის მთავარ კოლექციათა შორისაა მე-20 საუკუნის უდიდეს ხელოვანთა პაბლო პიკასოსა და სალვადორ დალის ნამუშევრები. უდავოდ ყველაზე განთქმული ხელოვნების ნიმუში მუზეუმში არის პიკასოს "გერნიკა". რეინა სოფიაში ასევე ხუან გრის, ხოან მიროს, ხულიო გონზალესის, ედუარდო ჩილიდას, პაბლო პალზუელოს, ანტონი ტაპიეს, ლუციო მუნიოს და სხვა მრავალ განთქმულ მხატვართა თვალსაჩინო კოლექციებია. აქვეა თავისუფალი ბიბლიოთეკა 100.000-ზე მეტი წიგნით, 3.500 ხმისა და 1.000-ზე მეტი ვიდეო ჩანაწერებით. 2019 წელს მუზეუმს ესტუმრა 4,425,699 ადამიანი, რითაც იქცა მეცხრე ყველაზე მონახულებად ხელოვნების მუზეუმად მსოფლიოში.

მუზეუმის ცენტრალური შენობა მე-18 საუკუნეში საავადმყოფო იყო. ინტენსიური თანამედროვე რესტავრაციითა და დამატებებით ძველი შენობა მნიშვნელოვანწილად განახლდა 1980 წელს. 1988 წელს ახალი მუზეუმის ნაწილიც გახსნა და ამავე წელს იგი ეროვნულ მუზეუმად გამოცხადდა. ფრანგი არქიტექტორი ჟან ნუველის პროექტის 8000 კვ.მ. ექსპანსია, რომელიც 92 მილიონი ევრო დაჯდა, 2005 წლის ოქტომბერში გაიხსნა.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* *Martínez-Novillo*, Museo Español de Arte Contemporáneo, Ministerio de Cultura. Secretaría General Técnica, 1984, ISBN 84-7483-384-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დედოფალ სოფიას მუზეუმი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთ „The Art Newspaper"-ის ყოველწლიური კვლევა ხელოვნების მუზეუმების ნახვადობის შესახებ, გამოიცა 2020 წლის 9 აპრილს.
გრენლანდიის დროშა
**გრენლანდიის დროშა** შეასრულა ადგილობრივმა თუე კრისტიანსენმა. შედგება ორი თანაბარი ჰორიზონტალური, ზედა თეთრი და ქვედა წითელი ზოლისგან. ცენტრისგან ოდნავ მარცხნივ, განთავსებულია დიდი დისკო, რომლის ზედა ნახევარიც წითელია, ქვედა კი თეთრი. 

ადგილობრივ ენაზე დროშას *ერფალასორპუტს* (Erfalasorput) უწოდებენ, რაც „ჩვენს დროშას" ნიშნავს. საკუთარი დროშის შექმნის იდეა გრენლანდიაში პირველად 1973 წელს გაჩნდა, როდესაც ხუთმა გრენლანდიელმა წარმოადგინა მწვანე, თეთრ და ლურჯ ფერებში გადაწყვეტილი დროშა. 

1978 წელს დანიამ გრენლანდიას თვითმმართველობა მიანიჭა, რის შედეგადაც ის დანიის სამეფოში თანასწორუფლებიანი წევრი გახდა. ამის შემდეგ, ადგილობრივმა მმართველობამ დროშაზე კონკურსი გამოაცხადა; სულ შევიდა 555 ვარიანტი, საიდანაც 293 გრენლანდიელებს ეკუთვნოდათ. 

საბოლოოდ, 1985 წლის 21 ივნისს, თუე კრისტიანსენის მიერ შექმნილი თეთრ-წითელი დროშა დამტკიცდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გრენლანდიის დროშა***

* FOTW: Greenland - History of the *Erfalasorput*
* Other flag proposals

სქოლიო
------

1. ↑  „Greenland's flag". *Nordic Council*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-15. ციტირების თარიღი: 2012-05-08.
**სარკინიგზო მაგისტრალი** — რკინიგზის ის ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს მთავარ არტერიას ქვეყნის სარკინიგზო სისტემაში. როგორც წესი სარკინიგზო მაგისტრალზე იწყობა დანარჩენი მეორადი სარკინიგზო ხაზები, რომლებიც ერთიანობაში რკინიგზის ერთიან ქსელს ქმნიან. 

პირველი სარკინიგზო მაგისტრალი გაერთიანებულ სამეფოში ჯერ კიდევ 1825 წელს ამოქმედდა. დღეს ტრანსპორტირების ეს სახეობა მსოფლიოს 140-მდე ქვეყანაში მოქმედებს.

რკინიგზის მშენებლობის ტემპები თანდათან მცირდება სხვა სატრანსპორტო საშუალებებთან კონკურენციის შედეგად. თუმცა ის მაინც რჩება ტრანსპორტის ერთ-ერთ ყველაზე ენერგოეფექტურ საშუალებად, რადგან მატარებელს მძიმე ტვირთების სწრაფად გადატანა შეუძლია.

ამიერკავკასიის სარკინიგზო მაგისტრალი
------------------------------------

ორი კონტინენტის ერთმანეთთან დაკავშირების იდეა ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 30-იან წლებში გაჩნდა. ამიერკავკასიის სხვა ქვეყნებისაგან განსხვავებით, საქართველო პრივილეგირებულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. შავი და კასპიის ზღვების დამაკავშირებელი სარკინიგზო მაგისტრალის მშენებლობა 1865 წელს დაიწყო. პირველმა მატარებელმა, რომელიც დამზადებული იყო საფრანგეთში „ბონეფონდის" ქარხანაში (Ch. Bonnefond pres Paris), 1871 წელს გაიარა რკინიგზის მონაკვეთი ფოთი-ყვირილა, ხოლო 1872 წლის 10 ოქტომბერს თბილისიდან ფოთში პირველი მატარებელი ჩავიდა. რკინიგზის ხაზი თბილისი - ბაქო ექსპლუატაციაში 1883 წელს შევიდა. 1899 წელს გაიხსნა რკინიგზის ხაზი, რომელიც საქართველოს სომხეთთან აკავშირებდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაქო-თბილისი-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რკინიგზის ისტორია
**დიდრუვის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, დიდრუვის ხევის მარცხენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. განეკუთვნებოდა XII-XIII საუკუნეებს. 1974-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. 

ნამოსახლარი განლაგებული იყო ფართო ხელოვნურ ტერასაზე. შედგებოდა ოთხი საცხოვრებელი კომპლექსისგან, რომლებსაც ირგვლივ ქვითკირის ზღუდე ჰქონდა შემოვლებული. შენობები ნაგები იყო ნატეხი ქვით. თითოეულ კომპლექსში შედიოდა სამი ძირითადი სათავსი: საცხოვრებელი ოთახი, მარანი და ფილაქვისიატაკიანი გომური. საცხოვრებელი ოთახი და მარანი გამოდიოდა ქვედა სართულის ბანზე, რომელიც ეზოს მოვალეობას ასრულებდა. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა - მოჭიქული ჯამები, ჩალისფრად გამომწვარი სასმისები, წითელი და შავი საღებავით მოხატული თხელკეციანი სურები, წითელკეციანი სუფრის ჭურჭელი, ცხენის ნალები, რკინის ისრისპირები, მინის სამაჯურისა და სასმისების ნატეხები, XIII საუკუნის პირველი ნახევრის ვერცხლის ორი სელჯუკური მონეტა და სხვა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რჩეულიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 296.
**დედას ლევანა** (ნამდვილი სახელი და გვარი — *ლევან ივანეს ძე ასაბაშვილი*; დ. 15 დეკემბერი, 1859, სოფ. შილდა, ახლანდ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1934, იქვე) — ქართველი სახალხო მომღერალი. ქართლ-კახური სასიმღერო შემოქმედების უბადლო მცოდნე და შემსრულებელი. 

დაიბადა და ცხოვრობდა სოფ. შილდაში. ჰქონდა ფართო დიაპაზონის, ძლიერი, მოქნილი, მომხიბლავი ტენორი. დიდი ოსტატობით ასრულებდა კახური სიმღერების კლასიკურ ნიმუშებს: „ჩაკრულოს", გრძელ „მრავალჟამიერს", „ხეუროს", „გუშინ შვიდნი გურჯანელნის", „ჩონგუროს", მაყრულებს და სხვა. 1908 წელს კომპოზიტორმა ზაქარია ფალიაშვილმა იმოგზაურა კახეთში, კერძოდ სოფ. შილდაში, სადაც მოისმინა და ჩაიწერა დედას ლევანასა და მისი მეგობრების მიერ შესრულებული 15 სიმღერა. დედას ლევანათან მეგობრობდნენ ტიციან ტაბიძე, გიორგი ქუჩიშვილი, იოსებ მჭედლიშვილი. ამ უკანასკნელის ინიციატივითა და მეცადინეობით მოეწყო 1927 წელს მოეწყო დედას ლევანას საჯარო გამოსვლა შილდელ მომღერლებთან ერთად რუსთაველის თეატრის სცენაზე (პოეტ ი. მჭედლიშვილის ინიციატივით).

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 432.

* *ჩხიკვაძე გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 349.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯიჯეთის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიჯეთის დასავლეთით, 2,5-3 კილომეტრზე, ტყიანი მთის წვერზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია (12,2 x 7,4 მეტრი), ნაშენი ყოფილა სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის ნაწილი (სიმაღლე 1,6 მეტრი), რომლის სამხრეთ გვერდში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის დასავლეთით, თხუთმეტიოდე მეტრის მანძილზე, დგას გეგმით წრიული (დიამეტრი 7,4 მეტრი) კოშკი. მისი აღმოსავლეთ ნახევარი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი ნაწილის სიმაღლე 7 მეტრს აღწევს. კოშკი ნაგები ყოფილა სხვადასხვა ზომის მოგრძო (ძირითადად თხელი), ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. წყობაში რიგების სწორხაზოვნება ნაწილობრივაა დაცული. l სართული მთლიანად ჩამონაშალი ქვებითა და მიწითაა ამოვსებული. ll სართულზე ერთი სწორკუთხა სარკმელი და მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. მსგავსი სარკმელი lll სართულზეცაა. კოშკს ხის სართულშუა გადახურვა ჰქონია - შემორჩენილია კოჭების საყრდენი რამდენიმე ბუდე. ნაგებობების გარშემორტყმული ყოფილა მრუდხაზოვანი ფორმის (33 x 45 მეტრი), ამჟამად ფრაგმენტულად ქცეული გალავნით, რომელსაც დასავლეთიდან სწორკუთხა კოშკი (მთლიანად დანგრეულია) ეკვროდა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 425.
**საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში** (აზერ. Fəxri xiyaban) — სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს ბაქოს მთიან ნაწილში (პარლამენტის გამზირზე). იგი წარმოადგენს ხეივანს, სადაც დაკრძალულია აზერბაიჯანის კულტურის, მეცნიერების, ლიტერატურის, ხელოვნების გამოჩენილი მოღვაწეები, საბჭოთა კავშირის გმირები, პოლიტიკოსები, რევოლუციონერები, ასევე ისინი, ვინც ეკონომიკისა და სოფლის მეურნეობის სხვადასხვა დარგში გამოირჩეოდნენ და საპატიო წოდებებს იმსახურებდნენ.

ისტორია
-------

საპატიო სამარხი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1948 წლის 27 აგვისტოს ბრძანებით. ხეივნის მშენებლობა იმავე წელს დაიწყო. როგორც აზერბაიჯანის სსრ მთავრობის 1948 წლის 27 აგვისტოს განკარგულებაშია ნათქვამი, საპატიო ხეივნის მშენებლობა განხორციელდა ნავთობის მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლის, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ნავთობის ფონდის ხარჯზე. 

აქ დაკრძალულთა შორის არიან ბოლშევიკები, სსსკ-ს წევრები და პირები, რომლებმაც ასევე მონაწილეობა მიიღეს აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებაში, არიან ისეთებიც, რომლებიც აზერბაიჯანის საზღვარგარეთ დაიბადნენ, მაგრამ ცხოვრების უმეტესობა აქ გაატარეს. დაკრძალულთაგან ბევრი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა XIX-XX საუკუნეებში.

დადგენილებას დამატებული ჩამონათვალის თანახმად, ჯალილ მამედყულიზადეს, აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევი, ნაჯაფ ბეი ვეზიროვის, ჰასან ზარდაბი, ჰუსეინ არაბლინსკის, სულეიმან სანი ახუნდოვის, ალი ნაზმის, ჯაბარ გარიაღდიოღლუს, რუსტამ მუსტაფაზიევის საფლავები გადაიტანეს აზიმ ალ-აზიმში. სასფლაოზე მათ აღუმართეს ბიუსტები.

ამ დროისთვის 251 ადამიანი დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვების 1-ელ ჩიხში, ხოლო 500-ზე მეტი ადამიანი დაკრძალულია საპატიო სამარხების II ხეივანში. აქ დაკრძალულთა შორის არის აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჰეიდარ ალიევი, კომპოზიტორი ფიქრეთ ამიროვი, აზერბაიჯანული სატირული გრაფიკის ფუძემდებელი აზიმ აზიმზადე, რაშიდ ბეჰბუდოვი აზერბაიჯანელი მუსიკოსი და მსახიობი, ბულბული აზერბაიჯანელი მომღერალი, ვუგარ გაშიმოვი აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, რასულ რზა საბჭოთა აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის სსრკ-ის დამსახურებული ხელოვნების მოღვაწე, უზეირ ჰაჯიბეკოვი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, მუსლიმ მაგომაევი, ჰასან ზარდაბი განმანათლებელი და გამომცემელი, პირველი ბუნებისმეტყველი მეცნიერი ისლამურ სამყაროში , აბულფაზ ელჩიბეი აზერბაიჯანელი პოლიტიკური მოღვაწე და ყოფილი საბჭოთა დისიდენტი. აზერბაიჯანის პირველი არჩეული, არაკომუნისტი პრეზიდენტი და სხვანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FƏXRI XIYABAN

სქოლიო
------

1. ↑  H. Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. - səh. 193-198.
**სარმის მღვიმე** — სუბვერტიკალური ტიპის კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ა/რ-ში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონზე, არაბიკის მასივზე, ზღვის დონიდან 2150 მ-ზე. მსოფლიოს ერთ-ერთი უღრმესი კარსტული მღვიმე. სიღრმე 1830 მ. გამომუშავებულია კირქვებში, ადგილ-ადგილ თაბაშირში. წარმოადგენს დარბაზებისა და ჭების ერთობლიობას, რომლებიც გაერთიანებულია გვირაბებითა და საფეხურებით.

პირობითად დაყოფილია სამ დონეზე: ზედა, შუა და ქვედა. ზედა დონე იწყება მღვიმის შესასვლელიდან და გადაჭიმულია ჩემპიონის ჭის ქვემო წერტილამდე (სიღრმე 420 მ). მღვიმის შუა იარუსი იწყება ჩემპიონის ჭიდან და განლაგებულია დოლგის მღვიმის წაგრძელებულ დაკლაკნილ შესასვლელამდე (სიღრმე 900 მ). მღვიმის ქვედა ნაწილს ავსებენ მრავალრიცხოვანი საფეხურები და დარბაზები 900 მ სიღრმიდან გამოკვლეული ტერიტორიის ქვემო წერტილამდე (1830 მ).

სარმის მღვიმე აღმოაჩინა და პირველად შეისწავლა 1990 წელს ჩატარებული ექსპედიციის დროს ირკუტსკელმა სპელეოლოგმა სერგეი შიპიცინმა. თავდაპირველად მღვიმე გამოიყურებოდა როგორც კლდეში არსებული პატარა ხვრელი ჰაერის ძალიან ძლიერი წევით. მღვიმეს უწოდეს სარმა. სარმა — არის ძლიერი ქარი, რომელიც პერიოდულად უბერავს ბაიკალის ტბაზე. მისი სიჩქარე შეადგენს 40-50 მ/წმ-ში. მღვიმე იმთავითვე შეისწავლეს 250 მ სიღრმემდე. 1999 წელს კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა შეისწავლეს მღვიმის ახალი შტო, რომლის სიგრძე შეადგენს 100 მ-ს. 360 მ სიღრმეზე სპელეოლოგებმა აღმოაჩინეს ეხი, რომელსაც უწოდეს „ვიმპელი". 2000 წელს კრასნოიარსკელმა და ირკუტსკელმა სპელეოლოგებმა ერთობლივი ექსპედიციის დროს აღმოჩინეს დიდი ჭა ჩემპიონი, რომლის სიღრმე 250 მ აღწევს. მომდევნო წელს, იმავე შემადგენლობით ჩატარებული ექსპედიციის დროს მღვიმე შეიწავლეს 1540 მ სიღრმემდე. 2012 წლის აგვისტოში პაველ რუდკოს ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა სპელეოლოგიურმა ექსპედიციამ მიაღწია მღვიმის ახალ ნიშნულს — 1830 მ-ს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია

სქოლიო
------

1. ↑  სარმის მღვიმე — გეოგრაფიული ცნობები(რუსული)
2. 1 2  მღვიმე — გეოგრაფიული ცნობები[*მკვდარი ბმული*](რუსული)
3. ↑  Пещеры: Межвузовский сборник научных трудов. Выпуск 29-30, Пермь, 2004
**სიმონ არველაძე** (დ. 15 თებერვალი, 1921, ვანის მუნიციპალიტეტი,  ფერეთა, საქართველო — გ. 29 დეკემბერი, 2022) — ქართველი კრიტიკოსი, პოეტი, ფილოსოფოსი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

სიმონ არველაძე მეორე მსოფლიო ომგადახდილი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, რომელიც 1952 წელს დაამთავრა. შემდგომ 1952–1959 წლებში მუშაობდა მასწავლებლად ქუთაისში საშუალო სკოლაში, შემდგომ ლექტორად 1960–1965 წლებში ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1974 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 

სიმონ არველაძე ავტორია, როგორც ფილოსოფიური, აგრეთვე კრიტიკული პუბლიცისტური ნაწარმოებებისა. სხვადასხვა დროს მისი არაერთი წიგნი გამოიცა, მათ შორისაა: „პოეზია და თანამედროვეობა" (1966 წელი), „ომგადახდილი ვეფხისტყაოსანი" (1967 წელი), „იდეალი და შემოქმედების თავისუფლება" (1971 წელი), „კრიტიკული ნარკვევები" (1971 წელი), „შთაგონება და პოეზია" (1977 წელი), „შემოქმედებას სიმართლე უყვარს" (1981 წელი), „სიახლის გრძნობა" (1986 წელი) და სხვა. 1972 წელს - ფილოსოფიის მეცნიერებათა კანდიდატი, ხოლო 1974 წელს დოცენტი. სიმონ არველაძე არის II მსოფლიო ომის მონაწილე. 

საყვარელი მეუღლის ხსოვნას მიუძღვნა მწერალმა მოგონებათა წიგნი, რომელიც ასე დაასათაურა - „ჩვენ ერთად ვართ მაშინაც, როცა ერთად არა ვართ!".

სიმონ არველაძე ქუთაისისა და ვანის საპატიო მოქალაქე და საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკია. აქვს მიღებულია რაერთი მნიშვნელოვანი ჯილდო, მათ შორის: ვაჟა ფშაველასა და ილია II-ის სახელობის პრემიები და ღირსების ორდენი. 

2021 წლის 15 მარტს სიმონ არველაძეს 100 წლის იუბილე გადაუხადეს.

შემოქმედება
-----------

სიმონ არველაძეს პოეტური კალამი და პირველი ლექსები გასული საუკუნის 40-ან წლებში იოსებ გრიშაშვილმა შეუქო და აღსანიშნავია, რომ ხარფუხიდან გულითარი ბარათიც კი გამოუგზავნა: „უცილობლად გეტყობათ პოეტური ნიჭი და მჯერა, კიდევ და კიდევ ბევრს იმეცადინებთ ქართული ლიტერატურული ოჯახის ღირსეული წევრობისთვის...". საინტერესოა მისი ფილოსოფიური ნაშრომები, რაც დიდწილად არის იმის დამსახურება, რომ სიმონ არველაძემ გაიარა უნივერსიტეტში დიდი სკოლა, სადაც მოისმინა ლექციები დიმიტრი უზნაძის, კოტე ბაქრაძის, პეტრე შარიასა და ალექსანდრე ქუთელიასი.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* კავკასიის ხალხთა მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 2019 — ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია
* 1996 — ღირსების ორდენი
* ვანის საპატიო მოქალაქე
* ქუთაისის საპატიო მოქალაქე
* საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკი
* ხალხთა მეგობრობის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* შოშიტაშვილი ნ. „100 წელიწადი ანუ ერთი საუკუნე ცოტა როდია, მაგრამ...", ისტორიანი №2; 2021 წ. - გვ.75-78
* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.I.–თბ. 1997.–გვ.194;

რესურსები ინტენეტში
-------------------

* სიმონ არველაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* საუკუნის მემატიანე" სიმონ არველაძე 100 წლის გახდა
* მწერალ სიმონ არველაძეს ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია გადაეცემა
* ინტერვიუ სიმონ არველაძესთან
* სიმონ არველაძე „მალე მოვა"
დედოფალ მარიას დაწესებულებათა უწყების ემბლემა
**დედოფალ მარიას დაწესებულებათა უწყება** (რუს. Ведомство учреждений императрицы Марии) — რუსეთის იმპერიაში უწყება, რომელსაც ექვემდებარებოდა კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტები, ქალთა გიმნაზიები, ბავშვთა თავშესაფრები, უსინათლო და ყრუ-მუნჯ ბავშვთა სასწავლო დაწესებულებები, ზოგიერთი საავადმყოფო. ოფიციალურად სახელი ეწოდა 1854 წელს იმპერატორ პავლე I-ის ცოლის, დედოფალ მარია თეოდორეს ასულის მიხედვით, რომელსაც 1797 წლიდან ჩაბარებული ჰქონდა კეთილშობილ ქალთა სააღმზრდელო საზოგადოებაზე მზრუნველობა. XX საუკუნის დასაწყისისთვის ამ უწყების გამგებლობაში იყო: 70 ქალთა ინსტიტუტი და გიმნაზია, 176 ბავშვთა თავშესაფარი, 21 სასწავლებელი უსინათლო და ყრუ-მუნჯი ბავშვებისათვის, 21 უპოვართა თავშესაფარი, 40 საავადმყოფო, მრავალი უმაღლესი დაწყებითი სასწავლებელი და სხვ.; მაგრამ განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტებს. მაღალჩინოსან მოხელეთა ოჯახებს ამ დაწესებულებებში საგვარეულო ადგილები ჰქონდათ. სწავლაში წარჩინებული მოსწავლე ქალებისათვის დაწესებული იყო ოქროსა და ვერცხლის მედლები, ხოლო უმაღლესი ჯილდო იყო შავი ხავერდის დიდ ბანტზე მიმაგრებული, უმაღლესი სინჯის ოქროსაგან ჩამოსხმული რუსული ინიციალების МФ-ის (მარია თევდორეს ასული) მონოგრამა, რომელსაც დაჯილდოებული მარცხენა ბეჭზე იკეთებდა. თბილისში იყო დედოფალ მარიამის უწყების სასწავლებლები, მ. შ. კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტი, რომელსაც ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტი ერქვა. უწყებამ იარსება 1917 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* Собственная Его Императорского Величества канцелярия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**გიორგი ქანთარია** (დ. 27 აპრილი, 1997, ზუგდიდი) — ქართველი ფეხბურთელი, განჯის საფეხბურთო კლუბ „კაპაზის" მცველი.

კარიერა
-------

ფეხბურთის თამაში დაიწყო ზუგდიდის „ბაიას" საფეხბურთო სკოლაში. მისი პირველი მწვრთნელებიიყვნენ ოთარ ძალამიძე და მამუკა ჩაჩუა.

14 წლის ასაკში გადავიდა „დინამო თბილისის" აკადემიაში. საქართველოს 17 წლამდელთა ჩემპიონატის 2013-14 წლების სეზონში მისმა გუნდმა დაიკავა მეორე ადგილი. 2014–15 წლების სეზონში დაწინაურდა 19 წლამდელთა გუნდში და ქვეყნის ჩემპიონი გახდა. 2015 წელს დაბრუნდა „ზუგდიდში" და ძირითად გუნდში ითამაშა 19 მატჩი, 18 ძირითად შემადგენლობაში, შეუცვლელად. 2016 წლის გარდამავალ ჩემპიონატში ჩაატარა 5 მატჩი. სეზონის დასრულების შემდეგ „ზუგდიდი" უმაღლესი ლიგიდან დაქვეითდა, ქანთარიამ კლუბი თავისუფალი აგენტის სტატუსით დატოვა. 

2017 წლის მარტში სინჯებზე იმყოფებოდა გროდნოს „ნემანში". კონტრაქტის გაფორმებამდე გიორგიმ სამი ამხანაგური შეხვედრა ჩაატარა, სულ მინდორზე 213 წუთი დაჰყო. მარტშივე კლუბში ოფიციალურად ჩაირიცხა. ბელარუსის პრემიერლიგის 2017 წლის სეზონის პირველი 3 მატჩი შეუცვლელად ჩაატარა, მისმა გუნდმა 2 თამაში მოიგო, ხოლო 1 ფრედ დაასრულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Transfermarkt
* Soccerway
* ФК «Неман»

სქოლიო
------

1. ↑  „ზუგდიდიდან" „ნემანში" — გიორგი ქანთარია მეხუთე ქართველია ბელორუსის ჩემპიონატში // *sportall.ge*
**გიორგი (გუგა) დავითის ძე ნახუცრიშვილი** (დ. 20 მაისი, 1902, თბილისი — გ. 1992, იქვე) — ქართველი პროზაიკოსი და დრამატურგი. საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1955).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მწერალ დავით ნახუცრიშვილის ოჯახში. მშობლების და მათი გარემოცვის წყალობით, ადრევე ეზიარა ლიტერატურას — ნახუცრიშვილების ოჯახს ხშირად სტუმრობდნენ იმ დროის გამოჩენილი მწერლები და ხელოვანები. კვირაობით მამას ხშირად დაჰყავდა „ლიტერატურულ დილაზე". 

1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. წერა 20-იანი წლებიდან დაიწყო — მისი მოთხრობა „თაგუნას თავგადასავალი" გამოქვეყნდა საბავშვო ჟურნალ „ნაკადულში". 1933 წელს წიგნად გამოიცა მისი მოთხრობა „მამამ გამომგზავნა", ხოლო 1939 წელს დეტექტიური ჟანრის რომანი „მგელკაცა". 

შემდგომში მწერალი ძირითადად, დრამატურგიის ჟანრში მოღვაწეობდა, რითიც ფართოდ გაითქვა სახელი. მისი პიესები იდგმებოდა არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ მის საზღვრებს გარეთაც: იმდროინდელი სსრკ-ს რესპუბლიკებში, გდრ-ში, ბელგიაში, ფინეთსა და ჩეხოსლოვაკიაში. პირველი პიესა-ზღაპარი „ნაცარქექია", რომლის წერა ჯერ კიდევ დავით ნახუცრიშვილმა დაიწყო და გიორგი ნახუცრიშვილმა დაასრულა, 1936 წელს დაიდგა. ყველაზე დიდი წარმატება მწერალს პიესა „ჭინჭრაქამ" მოუტანა, რომელიც 1963 წელს, რუსთაველის თეატრში დადგა რეჟისორმა მიხეილ თუმანიშვილმა. 

გიორგი ნახუცრიშვილი მუშაობდა ცნობილი ლიტერატურული ნაწარმოებების ინსცენირებებზეც. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია უცხოურ ენებზე.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით.

გარდაიცვალა 1992 წელს.

ნაწარმოებები
------------

### პროზა

* თაგუნას თავგადასავალი (მოთხრობა)
* მამამ გამომგზავნა (მოთხრობა) (1933)
* სილვა ვასილიევი (1934)
* მგელკაცა (რომანი) (1934)

### პიესები

* ნაცარქექია (1936)
* კომბლე (1939)
* აჩაკუნე (1940)
* ბელადის სიჭაბუკე
* წიწამური (1956)
* ფიროსმანი (1960)
* ჭინჭრაქა (1962)
* შაითან ხიხო (1964)

### ინსცენირებები

* ალ. პუშკინი, „კაპიტნის ქალიშვილი";
* ალ. ყაზბეგი, „ციცია";
* ი. ჭავჭავაძე, „გლახის ნაამბობი";
* მ. ჯავახიშვილი, „არსენა მარაბდელი";
* ვ. ჰიუგო, „კაცი, რომელიც იცინის";
* ე. ლ. ვოინიჩი, „კრაზანა".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 354.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი ნახუცრიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჰემიანოფსია** (ბერძ. an — უარყოფითი ნაწილაკი და opis — მხედველობა) — მხედველობის არის ერთი ნახევრის გამოვარდნა, ნახევრად სიბრმავე. განარჩევენ ჰემიანოფსია, რომელსაც ახასიეთებს მხედვველობის არის გარეთა ან შიგნითა ნახევრების გამოვარდნა, და ცალმხრივს, როდესაც გამოვარდნილია მხედველობის არის ერთ-ერთი ნახევარი (მარჯვენა ან მარცხენა). ჰემიანოფსია ვითარდება ტვინში სისხლჩაქცევის, თავის ტვინის ტრავმის, ტვინის სიმსივნისა და სხვათა დროს. თუ ტვინის ქსოვილი მთლიანად დარღვეული არ არის, ჰემინოფსია შექცევადია. გამოვარდნილი მხედველობის არე ჩეულებრივ ვერ აღიქვამს მხედველობითი შეგრძნების ვერც ერთ სახეს; ზოგჯერ ადამიანი საგნის ფორმას ვერ არჩევს, მაგრამ შენარჩუნებული აქვს ფერის, სინათლისა და მოძრაობის აღქმა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 621.
* Rudolf Sachsenweger: *Neuroophthalmologie*. Thieme Verlag, Stuttgart; 3. Auflage, (Januar 1983) ISBN 978-3-13-531003-9 (გერმანული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰემიანოფსია - hemianopsia - ენციკლოპედია - მკურნალი.გე
**გიორგი ზაქარიას ძე ოდიშელიძე** (ფრანგ. Georges Odichélidzé; დ. 12 ნოემბერი [ახ. სტ. 25 ნოემბერი], 1899, ყვარელი — გ. 1970, პარიზი, დაკრძალულია შატუს სასაფლაოზე) — ქართველი იუნკერი, საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის ოფიცერი.

დაამთავრა თბილისის 1-ლი გიმნაზია (1917). 1918 წელს მსახურობდა ქართულ ცხენოსან ასეულში, შემდეგ თელავის მაზრის სამხედრო ბეგარის უფროსის სამმართველოში. 1919 წელს გახდა თბილისის სამხედრო სკოლის, იუნკერთა სასწავლებლის კურსანტი, 1921 წელს — სკოლის ქვეითი ასეულის ზემდეგი. მონაწილეობდა ჩოლოქის (1918 წლის აპრილი), კოჯორ-ტაბახმელას (1921 წლის თებერვალი) და ბათუმის (1921 წლის მარტი) ბრძოლებში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში იყო ჯერ სტამბოლში, შემდეგ — საფრანგეთში. იმავე წლის ბოლოს ოთხ ქართველ იუნკერთან (ნიკოლოზ თოხაძე, ივანე ვაჩნაძე, ალექსანდრე ჯინჭარაძე, ალექსანდრე კინწურაშვილი) შეირჩა სასწავლებლად საფრანგეთის სენ–მიქსენის სამხედრო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ უმაღლეს სატანკო სასწავლებელში სწავლობდა. 

1922 წლიდან მსახურობდა საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის რიგებში სირიასა და ალჟირში. 1935 წელს მიიღო კაპიტნის წოდება. II მსოფლიო ომის დასაწყისში, 1940 წლის აპრილში სამხრეთ საფრანგეთში, ბარკარესის სამხედრო ბანაკში დაავალეს ქართული შენაერთის (unité géorgienne) შექმნა. 1941-1943 წლებში მაიორის წოდებით ასრულებდა საფრანგეთის არმიის საჰაერო ჯარების კავშირგაბმულობის სამსახურის უფროსის მოვალეობას. 1943 წელს იბრძოდა ტუნისში, მონაწილეობდა საფრანგეთის განთავისუფლების ოპერაციებში. 1944 წელს გახდა პოლკოვნიკი (კოლონელი). 1945-1947 წლებში იყო საფრანგეთის რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს რადიოკომუნიკაციების სამსახურის ხელმძღვანელი. სამხედრო პენსიაზე გასვლის შემდეგ მუშაობდა სამოქალაქო სექტორში, აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს. მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა ჯილდო, მათ შორის საპატიო ლეგიონის ორდენი. ცოლად ჰყავდა (1938) გენერალ გიორგი კვინიტაძის ქალიშვილი თამარი; შვილები — ნოდარი, მერაბი და ეკატერინე.

ლიტერატურა
----------

* ოდიშელიძე გიორგი // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012. - გვ.153-154;
* Nicoladze, Françoise; Nicoladzé, Révaz. Des Géorgiens pour la France : itinéraires de résistance, 1939-1945. Paris : L'Harmattan, 2007. ISBN 978-2296036222.
* Mikaberidze, Alexander. "With Honor and Fidelity": Life and Career of Colonel Nicolas Tokhadze of the French Foreign Legion. Tbilisi, 2015. ISBN 978-1-312-89698-7.
**საირა** (ლათ. Cololabis saira) — ზღვის პელაგური თევზი მაკრელწერისებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 38 სმ-ს აღწევს, მასით — 200 გრამს. დინგი წაგრძელებულია; ქვედა ყბა ზედაზე გრძელია. ზურგის ფარფლის უკან 5–6 დამატებითი ფარფლია, ანალურის უკან — 5–7. შეფერილია ვერცხლისფრად, ზურგი მუქია. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, აზიისა და ამერიკის სანაპიროებს შორის; აზიის სანაპიროზე — ოკინავიდან აღმოსავლეთ კამჩატკამდე, აღმოსავლეთ ჩინეთისა და იაპონიის ზღვების ჩრდილოეთ ნაწილების ჩათვლით. აღწევს ოხოტის ზღვის სამხრეთ ნაწილშიც. ოკეანის ეპიპელაგიალის ქარავნული თევზია. გვხვდება 8–25°C ტემპერატურაზე. გაურბის ზღვის გამტკნარებულ მონაკვეთებს.

ტოფობს ოქტომბრიდან ივნისამდე (პიკი იანვარ – მარტშია). იაპონიის ზღვაში — მაისიდან ივლისამდე. ამ დროს წყლის ტემპერატურა 18–21°C-ია. ნაყოფიერება — 22 ათასი ცალი. ქვირითი ოვალური, წებოვანი და გამჭვირვალეა (1,74–2,23 მმ). ერთ თვეში ლიფსიტა 25–30 მმ-მდე იზრდება, ორ თვეში — 60 მმ-მდე. სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს. ცოცხლობს 6 წლამდე.

დაკონსერვებული საირა
ძირითადად იკვებება პელაგიური კიბოსნაირებით (ნიჩაბფეხიანები, კრილი, ღორტავასებრნი), ქვირითითა და ლიფსიტებით. საირის კვება დამოკიდებულია მისი მიგრაციის ზონაში არსებული პლანქტონის შემადგენლობაზე და იცვლება სეზონის მიხედვით. ასრულებს გრძელ სეზონურ მიგრაციებს. შემოდგომით — ტოფობისწინა მიგრაცია, სამხრეთით კუროშიოს დინების წყლებისკენ. გაზაფხულზე — სასუქებელი მიგრაცია, ჩრდილოეთით ოიასნოს დინების წყლებისკენ. ორივე მიგრაციისას კვეთს სუბარქტიკული ფრონტის ზონას.

ძვირფასი სარეწაო თევზია (რუსეთი, იაპონია, სამხრეთი კორეა, ტაივანი). აქვს ნაზი ხორცი; ხორცში ცხიმის შემცველობა 5,1-დან 27,8%-მდეა. ყველაზე ცხიმიანია სუქების პერიოდში. იაპონიაში უპირატესად ნედლად იყენებენ, რუსეთში — კონსერვის სახით.

სქოლიო
------

1. ↑  *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 665.
2. 1 2 3 4   Промысловые рыбы России : В двух томах / под ред. О. Ф. Гриценко, А. Н. Котляра и Б. Н. Котенёва. т. 1. — М.: изд-во ВНИРО, 2006. — стр. 439–440. ISBN 5-85382-229-2.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გელოვანი**. |

**ევგენია გელოვანი**, ნამდვილი გვარი *მინსკაია* (დ. 25 სექტემბერი, 1926, კიევი — გ. 2004) — ქართველი ბალერინა, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1961)

ბიოგრაფია
---------

1936–1945 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელში ; 1945–1966 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი ბალერინა; შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: ოდეტა–ოდილია, მაშა (პეტრე ჩაიკოვსკის „გედების ტბა", „მაკნატუნა"), ტაო–ხოა (რეინგოლდ გლიერის „წითელი ყაყაჩო"), ზარემა (ბორის ასაფიევის „ბახჩისარაის შადრევანი"), ჩელიტა (ლუდვიგ მინკუსის „დონ–კიხოტი"), ტანეჩკა (ი. მოროზოვის „ექიმი აიბოლიტი"), ლიზა (პ. ჰერტელის „ამაო სიფრთხილე"), თამარი (სულხან ცინცაძის „ცისფერი მთის საიდუმლოება"), მზეთუნახავი (გ. კალაძის „სინათლე"), ჯავარა, გალია გონჩარენკო (დავით თორაძის „გორდა", „მშვიდობისათვის") და სხვ. 1955 წელს გადაიღეს ფილმში „ქართული ბალეტის ოსტატები"

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 582.
* *ჩხეიძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 39.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევგენია გელოვანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები საქართველოში** — არაბთა სახალიფოს სარდლის ლაშქრობები; მიზნად ისახავდა საქართველოს დაპყრობას და არაბთა ბატონობის დამყარებას. ალ-ტაბარის (838-923 წწ.) ცნობით, ჰაბიბმა საქართველოში პირველად 643 წელს ილაშქრა, მაგრამ სასურველ შედეგს ვერ მიაღწია და უკუიქცა. ალ-ტაბარისა და სხვა არაბი მწერლების - ალ-ბალაზურის, იაკუბისა (გ. 897 წ.) და ალ-ფაკიჰის (გ. 885 წ.), აგრეთვე ისტორიკოსების მიქაელ სირიელისა (1126-1196 წწ.) და სტეფანოს ტარონეცის ცნობებით, 645 წელს ჰაბიბი ისევ მოვიდა საქართველოში დიდი ლაშქრით და დაეუფლა თბილისს სანახებითურთ, აგრეთვე გარდაბანს, კასპს, ქსანს, ხუნანს, ქსოვრისს, ბაზალეთს, ჯავახეთს, სამცხეს, შავშეთს, კახეთს, წანარეთსა და დიდოეთს. ე. ი. მთელ აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოს. დაპყრობილი ადგილების მოსახლეობა მან დაბეგრა ჯიზიით, ხარაჯით და უბოძა მათ უშიშროებისა და ვალდებულებების წიგნი „დაცვის სიგელი", რომელშიც განსაზღვრული იყო დაპყრობილისა და დამპყრობელის უფლება-მოვალეობანი (სხვა მოსაზრების მიხედვით დაცვის სიგელი გაფორმდა 654/655 წწ.)

VII საუკუნის II ნახევრის დასაწყისში ბიზანტიის წაქეზებითა და მისი უშუალო დახმარების იმედით ქართველები არაბებს განუდგნენ; რასაც მოჰყვა არაბთა მორიგი ლაშქრობა. ხალიფა უსმანის ბრძანებით, ჰაბიბმა თავისი ლაშქარი საქართველოსკენ დაძრა, 655 წელს დაიპყრო ქართლი და იგი კვლავ არაბებს დაუმორჩილა.

ლიტერატურა
----------

* *სილაგაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 583.
* ჯანაშია ს. არაბობა საქართველოში, შრომები, ტ. 2 თბ. 1952

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოსევები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები • პომპეუსის ლაშქრობა • სასანიანთა შემოსევები • (იბერიული ომი • ეგრისის დიდი ომი) • ხაზართა ლაშქრობები • ჰერაკლე კეისრის ლაშქრობები • ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები • ჯარაჰის შემოსევები • მურვან ყრუს შემოსევები • მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა • ბუღა თურქის შემოსევა • აბულ კასიმის ლაშქრობა • ალფ-არსლანის ლაშქრობები • დიდი თურქობა  • ჯალელედინის ლაშქრობები (გარნისის ბრძოლა; ბოლნისის ბრძოლა) • მონღოლების შემოსევები • აზატ მოსეს ლაშქრობა • თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში • თურქმანთა შემოსევები (ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები • უზუნ-ჰასანის ლაშქრობები • იაყუბ-ყაენის ლაშქრობები) • ისმაილ I-ის ლაშქრობები • თამაზ I-ის ლაშქრობები • ოსმალობა (მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა • ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში) • შაჰ აბასის ლაშქრობები • ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში (1703) • აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევა • რუსეთის შემოსევები (რუსეთ-საქართველოს ომი (1921) • რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)) |

 |