recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აუიან-ტეპუი** (ესპ. Auyantepui) — ტეპუი ბოლივარის შტატში, ვენესუელაში. მდებარეობს გვიანის ზეგანზე. სიმაღლე 2450 მ. ზედაპირის ფართობი 666.9 კმ², ხოლო ფერდობის მიახლოებითი ფართობი 715 კმ². წარმოადგენს გვიანის ზეგნის ერთ-ერთ უდიდეს და ხშირად მონახულებად ტეპუის. აუიან-ტეპუის უსწორმასწორო გულის ფორმის მქონე პლატო ძლიერაა დაქანებული; ჩრდილო-დასავლეთით მისი სიმაღლეა დაახლოებით 1600 მ, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მაქსიმალურ სიმაღლეზეა. ჩრდილოეთიდან გაჭრილია ვეებერთელა ხეობით, რომელიც ცნობილია ეშმაკის კანიონის სახელწოდებით. პლატოს დასავლეთი ვრცელი ნაწილი ნაწილობრივ ტყიანია, ხოლო აღმოსავლეთი მეტწილად კლდიანი. მთის ფარგლებშია მრავალი ვრცელი მღვიმური სისტემა. აუიან-ტეპუიდან ეშვება მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერი — ანხელი, რომლის სიმაღლე 979 მ-ია. მთა მას შემდეგ გახდა ფართოდ ცნობილი, რაც 1933 წელს მფრინავმა ჯიმი ეინჯელმა შემთხვევით აღმოაჩინა ანხელის ჩანჩქერი. აუიან-ტეპუი პემონურ ენაზე ნიშნავს „ეშმაკის სახლს".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტეპუი

სქოლიო
------

1. ↑   Huber, O. Geographical and physical features. In: P.E. Berry, B.K. Holst & K. Yatskievych (eds.). St. Louis. 1995, pp. 1–61.
2. ↑  Piccini, L. Karst in siliceous rocks: karst landforms and caves in the Auyán-tepui massif (Est. Bolivar, Venezuela). International Journal of Speleology 1995, 24(1–4): 41–54.
3. ↑  Angel, K. (2001) [revised 2009, 2010]. "The Truth about Jimmie Angel and Angel Falls". Alexander von Humboldt International Conference 2001, Humboldt State University, Arcata, California.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 315165067
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 315165067

 |
**ატუა** (სამოური ენა — Atua) — სამოას ყველაზე ძველი ადმინისტრაციული ოლქი — თავის დროზე ის მოიცავდა უპოლუს და სავაის, მაგრამ დღეისათვის მოიცავს მხოლოდ კუნძულ უპოლუს აღმოსავლეთის ნახევრის დიდ ნაწილს. ოლქის ფართობია — 413 კმ². ოლქის მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს — 21 928 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ლუფილუფი.

ოლქის უზენაესი ბელადი ატარებს *ტუი ატუას* ტიტულს და მას ირჩევს ცხრათა სახლი (*ფალეივა*) სოფელ ლუფილუფიში. ამასთან ითვალისწინება სოფელ სოლოსოლოს და კუნძულ ალეიპატას ორი *მატუას* (ბელადი) — *ტაფუას* და *ფუატაგას* უხუცესთა აზრები. ტაფუა — *ალეიპატა-იტუპა-ი-ლალოს* (ქვემო ალეიპატა) ბელადია, ხოლო ფუატაგა — *ალეიპატა-იტუპა-ი-ლუგას* (ზემო ალეიპატა) ბელადი.

ტუი ატუა ირჩევა ორიდან ერთი ატუანელი სამეფო კლანის — *სალევალასის* და *საფენუნუვაოს* წარმომადგენელიდან. ამ კლანების ნათესაური კავშირი იწყება პირველი *ტატაიფიდან* — *სალამასინას* დედოფლიდან.

ტუი ატუას ტიტული — ერთ-ერთი ყველაზე ძველია სამოაში, რომლის წარმოშობა იწყება *ტაგალოალაგის* მეფეებისგან.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის აღწერა (2011 წელი) City Population
**არიფ მირ ჯალალ ოღლუ ფაშაევი** (აზერ. Arif Mir Cəlal oglu Paşayev; დ. 15 თებერვალი 1934, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, აკადემიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1991).

ბიოგრაფია
---------

არიფ ფაშაევი დაიბადა 1934 წლის 15 თებერვალს ბაქოში. დაამთავრა ოდესის ელექტროტექნიკისა და კავშირების ინსტიტუტის რადიოფიზიკის ფაკულტეტი. 1959 წლიდან დაიწყო მუშაობა აზერბაიჯანის საბჭოთა რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1960–1964 წლებში იყო მოსკოვის „გირედმეტ"-ის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1971 წლიდან 1996 წლამდე არიფ ფაშაევი ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის „ცდომილებების გარეშე ფიზიკური კონტროლის" ლაბორატორიას. 1989 წელს არჩეულ იქნა წევრ-კორესონდენტად, ხოლო 2001 წელს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედ წევრად.

არიფ მირ ჯალალ ოღლუ ფაშაევი — აზერბაიჯანის ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი, მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ მუშაკია. 1996 წლიდან დღემდე არის ავიაციის ეროვნული ინსტიტუტის რექტორი. აზერბაიჯანის დამსახურებული მეცნიერმუსაკი, აზერბაიჯანის საინჟინრო აკადემიის პრეზიდენტი, საერთაშორისო საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი, საერთაშორისო სატრანსპორტო აკადემიის აკადემიკოსი, საერთაშორისო ეკოენერგიის აკადემიის აკადემიკოსი, საერთაშორისო ინფორმატიკის აკადემია. აკადემიკოს იუსიფ მამედალიევის სახელობის პრემია. 2009 წელს დაჯილდოებულია „შიარაფის" ორდენით აზერბაიჯანის მეცნიერებაში შეტანილი ღვაწლისთვის.

2014 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ოფიციალური საიტის შეტყობინებით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა დააჯიკლდოვა არიფ ფაშაევი „ისტიგალის" ორდენით. შეტყობინებაში მითითებული იყო, რომ იგი დაჯილდოვდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებაში შეტანილი ღვაწლისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Ариф Мир Джалал оглу Пашаев награждён орденом «Шараф»[*მკვდარი ბმული*]
**არიფ მელიქაღა-ოღლუ აღამალოვი** (აზერ. Arif Məlikağa oğlu Ağamalov; დ. 30 მაისი, 1928 — გ. 2006) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი (1992).

ბიოგრაფია
---------

არიფ აღამალოვი დაიბადა 1928 წლის 30 მაისს. დაამთავრა ა. აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სასწავლებელი ბაქოში და მოსკოვის გამოყენებითი და დეკორატიული ხელოვნების ინსტიტუტი. 60-იანიდან 90-იან წლებამდე აღამალოვი ძირითადად მონუმენტურ ჟანრში მუშაობდა, ბაქოს ფარგლებში ბევრი ნაუშევარი შექმნა. მხატვრის ძირითად ნაწარმოებებს წარმოადგენს მოზაიკური პანელები, რომლებიც ბაქოში მეტროს სადგურ „ნეფტჩილიარს" ამშვენებს; ყოფილი სასტუმრო შენობა „აპშერონის" ცენტრალური შესასვლელის მოსაპირკეთებლად გამოყენებული მოზაიკური ფრიზები ოქროსფერ-ცისფერ ტონებში, შესრულებული შენობის წინა პლანის ზედა ნაწილში.

არიფ აღამალოვი ათ წელზე მეტი ხანი მეთაურობდა აზერბაიჯანის სამხატვრო ფონდს, შემდეგ თითქმის ათი წლის განმავლობაში ფონდის მთავარი მხატვარი და ბაქოს მთავარი მხატვარი იყო. არიფ აღამალოვი გარდაიცვალა 2006 წელს.

სქოლიო
------

1. 1 2  Агамалов Ариф Мелик-Ага оглы. artru.info.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-06. ციტირების თარიღი: 2015-10-06.
2. 1 2  Bannaeva N. Человек, украшавший город Азербайджанские известия 2007
**არდევან ვალერიანის ძე ახვლედიანი** (დ. 27 ნოემბერი [ძვ. სტ. 14 ნოემბერი], 1897, ცაგერი — გ. 15 თებერვალი, 1942, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1936), პროფესორი (1939)

ბიოგრაფია
---------

1924 წლიდან, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობდა სვანეთში, სადაც შეისწავლა ენდემური ჩიყვი. გამოიკვლია საქართველოში ამ დაავადების გავრცელების მიყეყები. შეისწავლა სოფ. მუაშის მინერალური წყლების სამკურნალო თვისებები, რამაც განაპირობა მუაშის კურორტად აღიარება. 1939–1942 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრის პროფესორი. შეადგინა მეანობის პირველი სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე.

ლიტერატურა
----------

* ახვლედიანი არდევან ვალერიანის ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 297.
* *საყვარელიძე ს.* უბნის ყოფილი ექიმი პროფესორი არდევან ახვლედინი, «კრებული უბნის ექიმის დასახმარებლად», 1960, № 1—2;

* *შენგელია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 104.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არდევან ახვლედიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**არტაჰის ბრძოლა** — ბრძოლა ანტიოქიის სამთავროსა და თურქ-სელჩუკთა შორის. გაიმართა 1105 წელს, ქალაქ არტაჰთან (ანტიოქიის მახლობლად). ჯვაროსნების მეთაური იყო ტანკრედი, ხოლო თურქებს მეთაურობდა ფახრ ალ-მულკ რიდვანი. ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, ჯვაროსნები ალეპოს დაემუქრნენ.

წინაპირობა
----------

1104 წელს ჰარანის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, მდინარე ორონტესის აღმოსავლეთით მდებარე ციხეები და ქალაქები ჯვაროსანთა მიერ მიტოვებული იქნა. ახალი ძალების მოსაბილიზებლად ბოემონდ I ევროპაში გაემგზავრა და ანტიოქიის რეგენტად ტანკრედი დანიშნა. ახალმა ლიდერმა დაიწყო დაკარგული ციხეების და გამაგრებული ქალაქების დაბრუნება.

ბრძოლა
------

ტანკრედი მეთაურობდა არტაჰის ალყას, ანტიოქიიდან 25 მილი (40 კმ). ალყის ხელის შესაშლელად რიდვანი დაიძრა ალეპოდან. ბრძოლაში ჯვაროსნებმა გაიმარჯვეს „მოჩვენებითი უკან დახევით". ბრძოლის შესახებ ბევრი რამ უცნობია. ამ გამარჯვების შემდეგ, ტანკრედმა გააფართოვა დაპყრობები ორონტესის აღმოსავლეთით.

ლიტერატურა
----------

* Smail, R. C. *Crusading Warfare 1097-1193.* New York: Barnes & Noble Books, (1956) 1995.ISBN 1-56619-769-4

სქოლიო
------

1. ↑  Smail, p 28
2. ↑  Smail, p 78-79

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნული სახელმწიფოების ბრძოლები |
| --- |
|  |
| 1099-1147 | 
* მელიტენი
* მერსივანი
* რამლა
* რამლა
* ტრიპოლი
* ჰარანი
* რამლა
* არტაჰი
* სიდონი
* შაიზარი
* ალ-სანაბრა
* სარმინი
* სარმადა
* ჰაბი
* იაფა და ტვიროსი
* იბნა
* აზაზი
* მარჯ ალ-საფარი
* ბა'რინი
* შაიზარი
* ედესა
* ბოსრა
 |  |
|  |
| 1147-1189 | 
* ინაბი
* აინტაბი
* ასკალონი
* ჰულეს ტბა
* ალ-ბუქაია
* ჰარიმი
* ალ-ბაბინი
* მონჟისარი
* მარჯ აიუნი
* იაჯობის ფონი
* ბელვუარი
* კრესონი
* ალ-ფული
* კერაკი
* ჰატინი
* იერუსალიმი
* ტვიროსი
 |
|  |
| 1229-1248 | 
* იერუსალიმი
* ლა ფორბი
 |

 |
**არტემ კვაჭანტირაძე** (დ. ოქროსქედი, 1879 — გ. 1919) — ქართველი კომპოზიტორი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ოქროსქედში 1879 წელს. სწავლობდა ხარკოვის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1909 მიემგზავრება და სწავლას აგრძელებს ვარშავის კონსერვატორიაში. სამშობლოში დაბრუნებული მუშაობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. ავტორია პირველი ქართული ვალსისა „გურულების სიზამარი", რომელიც ნასაკირალის ბრძოლას მიეძღვნა. ვალსი დაიბეჭდა 1906 წელს მოსკოვში გროსეს მუსიკალური ლიტერატურის ლითოგრაფიაში. იოსებ ოცხელის შემწეობით იქვე დაიბეჭდა კვაჭანტირაძის მეორე ვალსი „დარდი საქართველოში", რომელიც წიწამურში ილია ჭავჭავაძის მკვლელობას ეხება. ეს ვალსი პირველად შესრულებული იქნა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში ილიას მკვლელობის წლისთავზე. 
კვაჭანტირაძე გარდა ამ ორი ნაწარმოებისა სხვებიც ჰქონია დაწერილი, მათ შორის ოპერა, თუმცა ისინი შემორჩენილი არ არის. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.

ლიტერატურა
----------

* *ვ. სიდამონიძე*, პედაგოგ-კომპოზიტორი არტემ კვაჭანტირაძე: 1879-1919 // თეატრალური მოამბე. N12, გვ.82-85 — 1977
**ახოს აღება**, *ახოს ატეხვა* — მიწათმოქმედების ერთ-ერთი უძველესი და ფართოდ გავრცელებული სისტემა. სახნავ-სათესად იყენებდნენ ტყის გაკაფვისა და ჯირკების გადაწვით გამოთავისუფლებულ ნიადაგებს. მათი გამოფიტვის შემდეგ ითვისებდნენ ახალ ფართობებს (საბას განმარტებით, ახო არის „საყანური გაკაფული", ეს მნიშვნელობა სიტყვას ქართული ეთნოგრაფიულ სინამდვილეშიც ჰქონდა შემონახული). ძველ მიწათმოქმედი ტყის მოახოებისათვის ძირითადად ცეცხლს იყენებდა. ეს ტრადიცია საქართველოში გვიანობამდე შემორჩა. ახოს ასაღებას არჩევდნენ მზიან ადგილს, ამასთან ამჯობინებდნენ ფოთლოვანი ხეების ნადგომს. გაზაფხულზე ხეებს მიწიდან 15-20 სმ სიმაღლეზე ცულით ან სპეციალური ხის „საყვერით" ქერქს შემოაჭრიდნენ, რის შედეგად ხე ზეზეურად ხმებოდა. ხე-ტყის ნაწილს შეშად იყენებდნენ, ნაწილს — საშენ მასალად, უვარგისს კი ადგილზევე წვავდნენ. „ახალი ნატეხის" დასამუშავებლად ხმარობდნენ წერაქვს, ცულწერაქვს, ქაჩს, ორთოხს და სხვას. პირველი ორი-სამი წლის მანძილზე სახვნელ იარაღს არ იყენებდნენ, რადგან ნაკვეთში დარჩენილი ხის ფესფები სახვნელის მუშაობას აბრკოლებდა.

საახოედ ტყის გაკაფვას ხევსურეთში „ტყის დანაყვა" ეწოდებოდა. საახოო სისტემასთან მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქერის მოყვანა. სხვა დანარჩენი მარცვლეული „ახალ ნატეხ" ნიადაგში ვერ ხარობდა. ორი-სამი წლის შემდეგ ნაკვეთზე სხვა მარცვლეულსაც თესავდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯალაბაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 108.
**აჭარაბეთი** — 1998 წელს დაარსებული ქართული ონლაინ გემბლინგ კომპანია და დღემდე ქვეყნის წამყვანი გემბლინგ ვებგვერდი. ლინკდინის ინფორმაციაზე დაყრდნობით, 2017 წლისთვის აჭარაბეთში 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული. 

2017 წელს აჭარაბეთი სომხურ ბაზარზეც შევიდა ვებსაიტით „adjarabet.am."

აჭარაბეთი მომხმარებელს სთავაზობს სპორტ ბეთინგს, კაზინოს თამაშებს, პოკერს და ისეთ სამაგიდო თამაშებს, როგორებიცაა დომინო, ნარდი და სხვა. აჭარაბეთმა ქართულ ბაზარზე პირველმა შემოიტანა სპორტ ბეთინგის პოპულარული ფუნქცია Cash Out. ასევე, შექმნა ინოვაციური და უნიკალური ფუნქცია სპორტ ბეთინგში - Non Stop. 

2016 წელს WSOP-თან თანამშრომლობის შედეგად აჭარაბეთმა თბილისში WSOP Circuit Georgia ჩაატარა. რეგიონში ერთ-ერთი უდიდესი ლაივ პოკერის ღონისძიება 3-6 მარტს, თბილისის სპორტის სასახლეში გაიმართა. 2017 წელს WSOP Circuit Events-თან დადებული სამწლიანი კონტრაქტის მიხედვით აჭარაბეთი გახდა მათი წარმომადგენელი რეგიონში. შეთანხმების თანახმად აჭარაბეთს აქვს შესაძლებლობა პოკერის ასეულობით ქართველი მოთამაშე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში ჩატარებულ WSOP Circuit-ის ღონისძიებებზე გაგზავნოს. 

2013 წელს მუსიკალურ ფესტივალ „ელექტრონავტებზე" აჭარაბეთი წლის სპონსორად დასახელდა.

2017 წელს აჭარაბეთი საერთაშორისო გემბლინგ კომპანიების პრესტიჟული დაჯილდოების SBC Awards-ის ფინალისტებს შორის მოხვდა კატეგორიაში „სპორტბეთინგის ამომავალი ვარსკვლავი".

2019 წლის თებერვალში, ირლანდიურმა კომპანია Paddy Power Betfair-მა აჭარაბეთის 51% შეიძინა და საკონტროლო პაკეტის მფლობელი გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  WSOP Circuit Georgia Event
2. ↑  ელექტრონავტები 2013.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-11-07. ციტირების თარიღი: 2017-11-01.
3. ↑  SBC Awards 2017
4. ↑  Paddy Power-მა აჭარაბეთის 51% შეიძინა
**ახალი ზელანდიის მიწების ომები** (ინგლ. New Zealand Land Wars, მაორი. Nga Pakanga Nu Nui O Aotearoa, ასევე ცნობილია როგორც **ახალი ზელანდიის ომები** (ინგლ. New Zealand Wars) და **მაორებთან ომი** (ინგლ. Māori Wars) — შეიარაღებული კონფლიქტების სერია ახალ ზელანდიაში. მიმდინარეობდა 1845-1872 წლებში, ერთი მხრივ მაორებსა და მეორე მხრივ, ბრიტანეთის არმიასა და ევროპელ ახალმოსახლეებს შორის. 1840 წლის ბრიტანელებთან დადებული ვაიტანგის ხელშეკრულების შედეგად მაორებმა მოიპოვეს უფლებები მიწებზე, მიუხედავად ამისა, ევროპელი ახალმოსახლეები არ ასრულებდნენ ხელშეკრულების არცერთ პუნქტს. ხშირად ითვისებდნენ მიწებს ან ყიდულობდნენ დიდი ფასდაკლებით. მაორებმა დაიწყეს სამშობლოს დაცვა იარაღით ხელში. პირველი შეიარაღებული კონფლიქტი გახდა 1843 წლის ქალაქ ნელსონის ინციდენტი, რომლის შედეგად დაიღუპა 22 ადამიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New Zealand Wars
* The New Zealand Land Wars

სქოლიო
------

1. ↑  End of the New Zealand Wars. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. ციტირების თარიღი: 16 April 2013.
**ახალი ზელანდიის ოლქი**, ხმელეთის ერთ-ერთი ზოოგეოგრაფიული ოლქი. ზოგჯერ მას ავსტრალიის ოლქში აერთიანებენ. უკავია ახალი ზელანდიის ორივე კუნძული, აგრეთვე კუნძულები ჩატემი, ნორფოლკი, მაკუორი, ოკლენდი, კერმადეკი და სხვა. ოლქის ფაუნა ღარიბია, კუნძულებრივი ტიპისაა. ძუძუმწოვრებიდან აქ მხოლოდ ენდემური მაორიული ვირთაგვა (Mus maorim) და ორი სახეობის ღამურა გვხვდება. ფრინველებს შორის ენდემურია კივისნაირნი, რომლებიც რამდენიმე სახეობათაა წარმოდგენილი. აღსანიშნავია აგრეთვე გუია, პოე, იისფერი პორფირიონი, თუთიყუშები კაკაპო, რომელსაც ფრენის უნარი თითქმის დაკარგული აქვს, და ნესტორი. XIX საუკუნის დასაწყისამდე ახალი ზელანდიის ოლქში ბინადრობდა მეტად საინტერესო ფრინველი მოა. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება ჰატერია, რომელიც გარეგნულად მოზრდილ ხვლიკს ჰგავს. ამფიბიებიდან ენდემურია ლიოპელმა (უკუდო ამფიბიებს შორის განვითარების ყველაზე დაბალ საფეხურზე დგას), მტკნარი წყლის თევზებიდან აღსანიშნავია გალაქსიები. დიდი რაოდენობითაა ნაირგვარი მწერები. აკლიმატიზებულია ცხოველთა მრავალი სახეობა (ირემი, მელა, ბოცვერი, შოშია, ბეღურა, კალმახი და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 89, თბ. 1977
ბაგრატის ტაძარი რესტავრაციის შემდეგ
**ბაგრატის ტაძრის წარწერები** — ბაგრატის ტაძრის აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებზე ამოკვეთილი ქართული ასომთავრული წარწერები. მთავარი სამშენებლო წარწერა, რომელშიც ბაგრატ აფხაზთა და ქართველთა მეფე და კურაპალატი და დედამისი — გუარანდუხტ დედოფალი იხსენიებიან, ამოკვეთილია ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლებს ზემოდან შემოვლებული ჩუქურთმიანი თაღედის ქვედა ბრტყელ წახნაგზე. ტექსტის მონაცემებით (ბაგრატ III-ის ტიტულატურა) იგი 1001-08-ით თარიღდება. ჩრდილო კედელზე, აღმოსავლეთ მკლავის ჩრდილო სარკმლის ქვემოთ ჩასმულ დიდი ზომის ქვის ფილაზე, სარკმლის ღიობის ორივე მხარეს ამოკვეთილია ორი წარწერა: შედარებით ვრცელი, 6-სტრიქონიანი, მარცხენა წარწერა შინაარსით მემორიალურია და შეიცავს ბაგრატ III-ის განდიდების ტექსტს: „ქ. ჵ. მეუფეო, მფლობელთა ყოველთა სუფევათაო, უმეტესად ადიდე ძლიერი ბაგრატ კურაპალატი. აფხაზთა და ქართველთა მეფეჱ, თანა: მამით, დედით, დედოფლით და ძით მათით, ამენ". ტექსტის მონაცემებით (ბაგრატ III-ის ტიტულატურა, მისი დედისა და მამის ცოცხლად მოხსენიება) ეს წარწერაც, აღმოსავლეთ ფასადის წარწერის მსგავსად, 1001-08-ით თარიღდება. მარჯვნივ ამოკვეთილი წარწერის ტექსტი ასეთია: „ქ. ოდეს განმტკიცნა იატაკი, ქორონიკონი იყო 223", ესე იგი 1003. ეს წარწერა ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად გადმოსცემს თარიღს არაბული ციფრებით (მანამდე და შემდეგაც კარგა ხანს ისინი ასონიშნებით გადმოიცემოდა).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართული წარწერები

წყარო
-----

* დასავლეთ საქართველოს წარწერები, შემდგენელი: ვალერი სილოგავა; ნაკვეთი 1, თბ. 1980;
* ქართული წარწერების კორპუსი (IX-XIII სს.), შემდგენელი: ნ. შოშიაშვილი, ნაკვეთი 1, თბ. 1980.

ლიტერატურა
----------

* *სილოგავა ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 322.
**ედგარ სავისაარი** (ესტ. Edgar Savisaar; დ. 31 მაისი, 1950, ჰარიუმაა, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1990-1992 წლებში. ტალინის მერი 2007 წლიდან 2015 წლამდე. 

დაიბადა ციხეში, სადაც დედამისი მარია იხდიდა 5-წლიან სასჯელს. მისი მშობლები დააპატიმრეს 1949 წელს. მათი დანაშაული იყო კოლექტივისათვის გადასაცემი საკუთარი ცხენის გაყიდვა. მამას მიუსაჯეს 15 წელი, ხოლო დედა 1950 წელს პატარა შვილთან ერთად დაუბრუნდა მშობლიურ სოფელს პილვამააში. 

სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტში. 1973 წელს მიიღო ისტორიკოსის დიპლომი. 1990 წელს დაინიშნა ესტონეთის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარედ. ხოლო 1991 წლის 20 აგვისტოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გახდა ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი. თანამდებობიდან გადადგა 1992 წელს. 1992-1995 წლებში იყო რიიგიკოგუს ვიცე-სპიკერი. 2001-2004 წლებში ტალინის მერია. 2005-2007 წლებში კი ეკონომიკის მინისტრი. 2007 წლიდან 2015 წლამდე იყო ტალინის მერია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ედგარ სავისაარი***

* CityMayors profile
* 16. December 2010, err.ee, Tallinn Mayor an 'Agent of Russian Influence,' Alleges Leaked Intelligence

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| 
* კონსტანტინ პიატსი
* ოტო შტრანდმანი
* იან ტინისონი
* ადო ბირკი
* ანტს პიიპი
* იუჰან კუკი
* ფრიდრიხ აკელი
* იური იააკსონი
* იან ტეემანტი
* აუგუსტ რეი
* კაარელ ეენპალუ
* იური ულუოტსი
* ოტო ტიეფი
* ედგარ სავისაარი
* ტიიტ ვიაჰი
* მარტ ლაარი
* ანდრეს ტარანდი
* მარტ სიიმანი
* სიიმ კალასი
* იუჰან პარტსი
* ანდრუს ანსიპი
* ტაავი რიივასი
* იური რატასი
* კაია კალასი
 |

 |
**გიორგი ლობჟანიძე** (დ. 15 მარტი, 1928, ღები, ონის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი, „საქნავთობის" სამეცნიერიო-ტექნიკური საზოგადოების თავმჯდომარე, დიდი სამამულო ომის ვეტერანი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

1954 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი სპეციალობით „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების ბურღვა".

1947-1948 წლებში მუშაობდა სოფელი ღების კოლმეურნეობაში. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ გაანაწილეს შუა აზიის ნავთობგაერთიანების „ფერგანის ნავთობძიების ტრესტში", სადაც მუშაობდა მბურღავად, ბურღვის ოსტატად და ბურღვის საწარმოო-ტექნიკური სამსახურის უფროსად. მიღებული აქვს სხვადასხვა ჯილდო. მოხსენიებულია შუა აზიის ნავთობგაერთიანების საპატიო წიგნში. 1959 წელს დაბრუნდა საქართველოში. 1963 წელს ჩაირიცხა ასპირანტურაში. 1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა უფროსი მეცნიერ-მუშაკის თანამდებობა. 1969 წელს ტრესტ „საქნავთობის" მიწვევით გადაიყვანეს ტექნიკური განყოფილების უფროსად, შემდეგ „საქნავთობის" წარმოების მართვის განყოფილების უფროსად, წარმოების მართვისა და მონიტორინგის განყოფილების უფროსად. პარალელურად მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. „საქნავთობში" მუშაობის პერიოდში აქტიურად მონაწილეობდა ნავთობის საბადოების ძებნა-ძიების საქმეში. არის სამგორი-პატარძეულის საბადოს ერთ-ერთი აღმომჩენი, რისთვისაც თანაგუნდელებთან ერთად, 1985 წელს მიენიჭა „სამგორის საბადოს პირველაღმომჩენის" საპატიო წოდება.

ჯილდოები
--------

* მედალი „დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლისთავთან დაკავშირებით",
* მედალი „დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 50 წლისთავთან დაკავშირებით",
* მედალი „1941-1945 წლებში დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისთვის",
* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი,
* საქართველოს დამსახურებული მენავთობე,
* საქართველოს ნავთობისა და გაზის მრეწველობის საპატიო მუშაკი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები=Georgian Power Engineers: ენციკლოპედია, თბ. 2016, გვ. 194

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი ლობჟანიძე (ინჟინერი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ანისის ნანგრევები
**ბაგრატუნები**, ბაგრატიდები — ძველი სომხური არისტოკრატიული საგვარეულო, სამეფო დინასტია 885-1045 წლებში. უძველესი ცნობები მათ შესახებ ძვ. წ. I საუკუნეს განეკუთვნება. სომეხი არშაკუნიანების კარზე ბაგრატუნებს ასპეტისა და გვირგვინის დამდგმელის მემკვიდრეობითი თანამდებობა ეკავათ. 

არაბების დროს VIII-IX საუკუნეებში ისინი თანდათანობით დაეუფლნენ სომხეთის უმეტეს ნაწილს. ბაგრატუნების სამფლობელოს გული იყო შირაკი. ბაგრატუნებმა სომხეთის „მთავართა მთავრობა" მოიპოვეს და სათავეში ჩაუდგნენ განმათავისუფლებელ ბრძოლას არაბების წინააღმდეგ. 886 წელს აშოტ I ბაგრატუნი გამოცხადდა მეფედ. ბაგრატუნები იბრძოდნენ ქვეყნის დამოუკიდებლობისა და გაერთიანებისათვის, მათ განავრცეს სომხეთის საზღვრები. 961 წელს სამეფოს სატახტო ქალაქი ანისში გადაიტანეს და ამიერიდან მათი სამფლობელო ანისის სამეფოდ იწოდებოდა. სამეფო დინასტიამ ძალაუფლების ზენიტს მიაღწია X საუკუნის II ნახევარში და XI საუკუნის დასაწყისში, აშოტ III, სმბატ II და გაგიკ I დროს. 1045 წელს სომხეთი ბიზანტიამ დაიპყრო. უკანასკნელი ბაგრატუნი მეფე გაგიკ II ბიზანტიაში დააკავეს (1045), რის შემდეგ სამეფო დინასტიის არსებობა შეწყდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაგრატუნების გენეალოგია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 132-133.
**გიორგი კოღუაშვილი** (დ. 26 აპრილი, 1969, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ბარსელონას ოლიმპიადის (1992), ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (90 კგ), ხუთგზის მსოფლიოს ჩემპიონი: 1993 (სტოკჰოლმი, შვედეთი; 90 კგ), 1994 (ტამპერე, ფინეთი; 90 კგ), 1997 (ვროცლავი, პოლონეთი; 97 კგ), 1998 (ევლე, შვედეთი; 97 კგ), 1999 (ათენი, საბერძნეთი; 97 კგ).

ოთხგზის ევროპის ჩემპიონი: 1994 (ათენი, საბერძნეთი; 90 კგ), 1995 (ბეზანსონი, საფრანგეთი; 90 კგ), 1996 (ბუდაპეშტი, უნგრეთი; 90 კგ), 2002 (სეინიაიოკი, ფინეთი; 96 კგ). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1995 (პრაღა, ჩეხეთი; 90 კგ), მსოფლიოს ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (1989, 90 კგ), ევროპის ვიცე-ჩემპიონი (2000, მოსკოვი, რუსეთი; 97 კგ), ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1988, 90 კგ), ევროპის ჩემპიონი (1987, 88 კგ; ჭაბუკები), მსოფლიო თასის მფლობელი (1991, 1992), მსოფლიო თასის გათამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი (2003), ბალტიის ზღვის ქვეყნების თასის მფლობელი (1993, 90 კგ), გერმანიის დიდი პრიზის ვიცე-ჩემპიონი (1992, 90 კგ; 1993, 90 კგ), სსრკ ჩემპიონი ჭაბუკთა შორის (1985), სსრკ ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (1987).

იგი 1993 წლიდან ასპარეზობდა რუსეთის სახელით.

სხვა ოლიმპიური მიღწევები:
* 1996 წელს, ატლანტის ოლიმპიადაზე დაიკავა XIII ადგილი.
* 2000 წელს, სიდნეის ოლიმპიადაზე დაიკავა XII ადგილი.
* 2004 წელს, ათენის ოლიმპიადაზე დაიკავა VI ადგილი.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა |  ბარსელონა, ესპანეთი | ზაფხულის XXV ოლიმპიური თამაშები | -90 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი კოღუაშვილი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
**გიორგი ლოლუა** (დ. 19 ივნისი, 1919, სოფ. ზემო ქვალონი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 დეკემბერი, 1990) — ქართველი ინჟინერი და პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

გიორგი ლოლუა 1919 წლის 19 ივნისს დაიბადა სამეგრელოში, სოფელ ზემო ქვალონში, ალექსანდრე ლოლუასა და მინადორა ფანცულაიას ოჯახში. 1920 წელს მამა გარდაეცვალა და დედამ გაზარდა. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის N1 სკოლა, 1941 წელს კი — საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგეტიკული ფაკულტეტი ინჟინერ–ელექტრიკოსის სპეციალობით.

II მსოფლიო ომში 1941 წელს გიორგი ლოლუა მოხალისედ წავიდა, იბრძოდა ლენინგრადის ფრონტზე, მალე ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობიდან ემიგრანტმა ქათველებმა იხსნეს და ქართულ ბატალიონში ჩაწერეს. 1944 ნაწილი, რომელშიც გიორგი ლოლუა ირიცხებოდა, გერმანელებმა ჩრდილოეთ იტალიაში გადაიყვანეს, თუმცა ბრძოლებში მონაწილეობა არ მიუღია, ომის შემდეგ საბჭოთა მხარემ ყოფილი ტყვეებისა და ლეგიონერების გადაცემა მოითხოვა. ინტერნირებულებს საფრანგეთის, გერმანიის, ავსტრიისა და იტალიის საოკუპაციო ბანაკებში უყრიდნენ თავს, იქიდან კი ისინი ხშირად პირდაპირ ციმბირში ხვდებოდნენ. გიორგი ლოლუა იტალიაში დარჩა და მიუხედავად დიდი ეკონომიკური სიდუხჭირისა მილანელ ქალიშვილზე დაქორწინა, რომელთანაც ომის წლებში ჰქონდა მიმოწერა. 1947 წელს საბჭოთა კავშირის მხარის მოთხოვნით საფრანგეთისა და იტალიის სოციალუსტურმა მთავრობებმა „კოლაბორაციონიზმის" ბრალდებით დააპატიმრეს გერმანიის მხარეს მებრძოლი ქართველები. 1950 წელს იტალიაში კუნძულა ლიპარის ბანაკში ტყვედ იყო და შველას ითხოვდა 11 ქართველი, რომელთა შორისაც იყო გიორგი ლოლუა. 1951 საერთაშორისო ორგანიზაციის შუამდგომლობით და მიუნხენის კოლონიის თავმჯდომარის ალექსანდრე კორძიას აქტიურობით ქართველი ტყვეები გაანთავისუფლეს და ნეაპოლთან სატრანზიტო ბანაკ ბანიოლაში გადაიყვანეს, საიდანაც ემიგრანტებმა გამოიხსნეს, ერთხანს პარიზში ჩაიყვანეს და შემდეგ ამერიკაში გადაგზავნეს.

გიორგი ლულუა კანადაში, ქალაქ ჰამილტონში დ ასახლდა და 33 წლის მანძილზე უდიდეს მეტალურგიულ ქარანაში ერთ–ერთი საამქროს მთავარ ინჟინრად მუშაობდა, სადიანაც დიდი პატივითა და ჯილდოებით გააცილეს პენსიაში.

ლექსების წერა გიორგი ლოლუამ საქართველოში დაიწყო. მისი ლექსების ხელნაწერი კრებული 1940 წლით თარიღდება. 1941–1942 წლებში მისი რამდენიმე ლექსი გაზეთებში „კომუნისტსა" და „თბილისში" დაიბეჭდა. ასევე რამდენიმე ლექსი ომის წლებში ემიგრანტულ გაზეთებში „ქართველი ერი" და „საქართველო" დაიბეჭდა. ომის შემდეგ კი ერთი ლექსი გამოქვეყნდა ჟურნალ „ბედი ქართლისაში". „მამულში" გამოქვეყნებულმა მისმა ორმა ლექსმა გრიგოლ რობაქიძის ყურადღება და მაღალი შეფასება დაიმსახურა. 1939–1990 წლებში დაწერილი ლექსების ხელნაწერი კრებული გიორგი ლოლუამ გურამ შარაძეს გამოუგზავნა.

გიორგი ლოლუამ თავის ერთი ლექსი ინგლისურად თარგმნა და ადგილობრივ გაზეთში გამოქვეყნა. წერდა მოთხრობებსაც, თუმცა მათი ერთ წიგნად გამოცემა ვერ მოასწრო. უკვე უკურნებელი სენით დაავადებული გიორგი ლოლუა მეუღლეს, რომელმაც ქართული არ იცოდა, სთხოვდა, მასთან ქართულად ელაპარაკა. 1990 წლის 21 დეკემბერს გიოგი ლოლუა გარდაიცვალა.

გიორგი ლოლუას სამი შვილი — სანდრო, ლეილა და სანდრა კანადაში ცხოვრობენ.

ლიტერატურა
----------

* რუსუდან დაუშვილი, ქართული ემიგრაცია ამერიკაში, თბ. 2014.
* რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი, ქართველები უცხოეთში, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ლოლუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი კურტანიძე** (დ. 25 თებერვალი, 1929, სოფ. ღორეშა, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მეკოპე, კომუნისტური შრომის ბრიგადის ბრიგადირი. სოციალისტური შრომის გმირი (1974), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1981). საქართველოს სსრ VII–XI მოწვევებისა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სსრკ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

შრომითი საქმიანობა კურტანიძემ დაიწყო დიდი სამამულო ომის დროს. მან დროებით მიატოვა სწავლა საშუალო სკოლაში, რომელიც 1950 წელს დაასრულა. შემდეგ გაიწვიეს საბჭოთა არმიის რიგებში. 1954 წლიდან მუშაობდა თბილისის ფოლადთუჯსასხმელ ქარხანა „ცენტროლიტში" ჯერ მეკოპედ (მეყალიბე), ხოლო 1966 — მეკოპეთა ბრიგადირის ბრიგადირად. იყო საქართველოს კომპარტიის XXII–XXV ყრილობებისა და სკკპ XXV ყრილობის დელეგატი. საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი და უმაღლესი საბჭოს ცენტრალური სარევიზიო კომისიის თავმჯდომარე.

დაჯილდოებულია ოქტომბრის რევოლუციის, „საპატიო ნიშნისა" და ლენინის ორდენი ორდენებით, საქართველოს სახელმწიფო პრემიით (1977).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 86.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი კურტანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გიორგი კურტანიძის ბიოგრაფია (VII მოწვევა)
* გიორგი კურტანიძის ბიოგრაფია (XI მოწვევა)
* გიორგი კურტანიძის ბიოგრაფია (სსრკ X მოწვევა)
**დიდი ჩხირაულის წმინდა გიორგის ეკლესია**  — არქიტექტურული ძეგლი იმერეთის მხარეში ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ჩხირაულში. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში

წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. გადახურვა ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით. ეკლესიაში შესასვლელი კარი დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიას ორ-ორი სარკმელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელზეა დატანილი, ხოლო თითო-თითო სარკმელი დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ეკლესია ნაგებია აგურისა და ქვის გამოყენებით. ქვიშაქვისა და ბაზალტის გათლილი კვადრებია გამოყენებული კუთხეების ამოსაყვანად, სარკმლისა და კარის მოჩარჩოებისთვის. ეკლესია შიგნიდანაც და გარედანაც შელესილია. სარკმლები შიდა მხრიდან უფრო უფრო განიერია და თანდათანობით ვიწროვდება. იატაკზე ქვის ფილებია მოგებული. ეკლესიის გადახურვის კამარა სამ წყვილ პილასტრზეა დაყრდნობილი. ამბიონი ერთი საფეხურით მაღლაა აწეული. მოგვიანებით ხის კონსტრუქციითაა ამოყვანილი კანკელი. საკურთხევლის ცენტრალურ ნაწილში ტრაპეზის ქვაა განთავსებული. საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედლისკენ 2 ნიშია ერთმანეთის გვერდიგვერდ დატანილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16846
**გურამ თამლიანის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტ სოფელ წვირმში. ამირან თამლიანის საკუთრებაში არსებული კოშკი და მის მიმდებარედ არსებული კომპაქტური განაშენიანება მიტოვებულ და უფუნქციოდ დარჩენილ ნაგებობათა რიგს წარმოადგენს. 

მოვაკებულ რელიეფზე, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით, ერთმანეთის გვერდით აღმართული შენობები სხვადასხვა დროსაა აგებული. კომპლექსის შუა საუკუნეებრივ არქიტექტურულ ქსოვილს, უმთავრესად, გვირგვინით გაფორმებული კოშკი ქმნის; დანარჩენი ნაგებობები შედარებით გვიანდელია, გარდა კოშკის დასავლეთით მდგარი დარბაზ-მაჩუბისა. განაშენიანების ყოველი ნაგებობა, განსხვავებული ქრონოლოგიის მიუხედავად, ნაშენია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. გურამ თამლიანის საცხოვრებელი სახლი კომპლექსის აღმოსავლეთით მდებარეობს. 

ის გვიანის პერიოდის საცხოვრბელი სახლი, რომელიც ნაგებია ნატეხი ქვით და ფიქალით კირ-დუღაბზე, გადახურვისთვის გამოყენებულია თუნუქი. სახლის სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები ქუჩისკენ არ მოქცეული, ჩრდილოეთი კი კომპლექსის ეზოსკენ. სამხრეთით მეორე სართულზე ხის შუშაბანდია მოწყობილი, პირველ სართულზე მოზრდილი ზომის კარ-სარკმელია გაჭრილი. ასევე აღმოსავლეთ ფასადზეც ვხედავთ მოზრდილი ზომის კარ-სარკმლებს, სამწუხაროდ კედელი საკმაოდ დაზიანებულია მეორე სართულის ნაწილი დაძრულია და დღესდღეობით ხის ძელებით არის გამაგრებული.

ჩრდილოეთ ფასადზე მინაშენია, რომელიც სამურნეოდ და საბოსლედ გამოიყენებოდა. დასავლეთი ფასადი მთლიანად ყრუა, თუ არ ჩავთვლით პირველ სართულზე გაჭრილ მცირე ზომის მართკუთხა ფორმის სარკმლეს. სამწუხაროდ ინტერიერის ნახვა ვერ მოხერხდა. ამირან თამლიანის სახლის კომპლექსი მაღალი ურბანული ღირებულების მატარებელი ძეგლია, რომლის დაცვა-შენარჩუნება სოფელ წვირმის უნიკალური ხუროთმოძღვრული მემკვიდრეობისათვის მეტად მნიშვნელოვანია და თითოეული ობიექტი, რომელიც კომპლექსში შედის მეტად მნიშვნელოვანია განაშენიანების განვითარების აღსაქმელად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 36128
**ასტროდინამიკა** — ცის მექანიკის თანამედროვე დარგი, რომელიც შეისწავლის ხელოვნური კოსმოსური სხეულების (დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების, კოსმოსური ხომალდების, ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურების და სხვ.) მოძრაობას. ასტროდინამიკა წარმოიშვა კოსმონავტიკის განვითარებასთან ერთად. ზოგჯერ მას კოსმოდინამიკას ან კოსმოსური ფრენის მექანიკასაც უწოდებენ.

კლასიკური ცის მექანიკა ბუნებრივი სხეულების მოძრაობისას სწავლობს უმთავრესად მათი ურთიერთმიზიდულობის ნიუტონისეული ძალების გათვალისწინებით. ასტროდინამიკა კი ხელოვნური კოსმოსური სხეულების მოძრაობის შესწავლისას მხედველობაში იღებს სხვა ძალებსაც. მაგალითად, ამ სხეულებზე მოთავსებული ძრავების რეაქტიულ წევას, ატმოსფეროს წინაღობას, მზის სხივების წნევის ძალას და სხვ.

ასტროდინამიკის ამოცანები, რომლებიც ეხება გრავიტაციულ ველში ცვლადმასიანი მრავალი კოსმოსური სხეულის მოძრაობის საკითხებს, გამოკვლეულია ნ. მაღნარაძის შრომებში. მან განაზოგადა და გამოიყენა მუდმივმასიანი 3 სხეულის შეზღუდული ამოცანის ამოხსნის სტეფენსენისეული მეთოდი. ფარდობითობის თეორიის ეფექტების, რეაქტიული ძალების და ატმოსფეროს წინაღობის გათვალისწინებით ნ. მაღნარაძემ შეისწავლა ნიუტონისეულ და პოსტნიუტონისეულ ველებში ბუნებრივი და ხელოვნური კოსმოსური სხეულების მოძრაობის განტოლებები რეგულარულ და არარეგულარულ (წყვილადი შეჯახება) შემთხვევებში. ეს მეთოდი მოხერხებულია ამ ამოცანების ამოხსნისათვის თანამედროვე კომპიუტერული მეთოდებით. მანვე გამოიკვლია ასტროდინამიკის ზოგიერთი შებრუნებული ამოცანა რაკეტისა და კომეტის ცვლადი მასების განსაზღვრის შესახებ, როდესაც ცნობილია მათი ტრაექტორიების ნაწილი დროის მცირე შუალედისათვის.

ასტროდინამიკის ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ამოცანა გამოიკვლია რ. კილაძემ.

ლიტერატურა
----------

* *მაღნარაძე ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 236.
* მაღნარაძე ნ. ნიუტონისეულ გრავიტაციულ ველში ცვლადმასიანი კოსმოსური სხეულების რეგულარული ძრაობის თეორიის შებრუნებული ამოცანის გამოკვლევა, «აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის ბიულეტენი», 1986, № 61;
* მაღნარაძე ნ. Об ограниченной задаче трех тел, когда притягиваемое тело имеет переменную массу, იქვე, 1959, № 24;
* Белецкий В. В. Движение искусственного спутника относительно М. 1965;
* Белецкий В. В. Очерки о движении космических тел, М. 1972;
* Дубошин Г. Н. Охоцимский Д. Е. Некоторые проблемы астродинамики и небесной механики, «Космические исследования», 1963, т. 1, в. 2;
* Кинг-Хилли Д. теория орбит искусственных спутников в атмосфере, пер. с англ. М. 1966;
* Левантовсеий В. И. Небесная баллистика, М. 1965; Проблемы движения искусственных небесных тел, М. 1963.
**დიდი წივწივა** (ლათ. Parus major) — ფრინველი წივწივასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 14 სმ-მდე, მასა 20 გრამამდე. გამოყოფენ 30-მდე გეოგრაფიულ რასას (ქვესახეობას), რომლებიც ერთმანეთისაგან შეფერილობით განსხვავდებიან; რიგი სახეობებისათვის დამახასიათებელია მკვეთრი ყვითელი მკერდი და მუცელი და მწვანე ზურგი, ზოგიერთს ქვედა მხარე თეთრი აქვს, ზურგი კი მოცისფრო-რუხი; ზოგჯერ მათ ცალ-ცალკე სახეობებად განიხილავენ. ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიაში (ჩრდილოეთი რაიონების გარდა) და ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში. ბინადრობს ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ბაღებში, პარკეპში, მდინარისპირა ბარდებში და სხვ.; მთაში ადის ტყის ზედა საზღვრამდე. ადგილის გეოგრაფიული განედიდან გამომდინარე ეწევა მკვიდრი, მომთაბარე ან გადამფრენი ფრინველის ცხოვრების წესს; ზამთარში მრავალრიცხოვანია დასახლებულ პუნქტებში. უპირატესად იკვებება მწერებითა (დიდი სარგებლობა მოაქვს სოფლის და სატყეო მეურნეობის მავნებელთა განადგურებით) და თესლებით. ბუდეს აწყობს ფუღუროებში, ნაპრალებში, ხის გადაწეული ქერქის უკან და სხვ.; მასალად იყენებს მწვანე ხავსს, ხმელი ბალახის ღეროებსა და ფოთლებს, შიგ აფენს ბეწვს, ღინღლსა და ბუმბულს. აქტიურად იყენებს ხელოვნურ საბუდრებსაც. დედალი აშენებს ბუდს, სადაც დებს 8–12 (14-მდე) კვერცხს; კრუხობს მხოლოდ იგი, მამალი კი მას კვებავს. ხშირად წყვილი წელიწადში ორ თაობას იძლევა.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 72, 172, 211.
2. ↑  *Иваницкий В. В.* Большая синица // Большая российская энциклопедия. — М.. — стр. 746–747.
**გურამ კონსტანტინეს ძე გრიგოლია** (დ. 13 მარტი, 1932, თბილისი, — გ. 25 ივნისი, 2020) — ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1994).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი 1955 წელს. 1956-1977 წლებში მუშაობდა იქვე, 1977-1982 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიურო კვლევის ცენტრში, 1984 წლიდან თსუ-ს ლექტორი, ამავე უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრის პროფესორი (1992-2006), ჰუმანიტარული მეცნიერების ფაკულტეტის არქეოლოგიის მიმართულების სრული პროფესორი (2007 წლიდან). მისი გამოკვლევები ძირითადად ეძღვნება პირველყოფილი საზოგადოების ისტორიისა და ანტიკური ხანის საისტორიო გეოგრაფიულ პრობლემებს; სადაზვერვო მუშაობის შედეგად გამოავლინა მრავალი სხვადასხვა ხასიათისა და პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლი; მისი მონაწილეობით გაითხარა — ბრილის სამაროვანი (1952-1953), ხოვლეგორა (1955-1957), წოფი I (1957-1958), წონისა და ჯრუჭულის (1958-1963), ქვაჭარისა და სვანთა სავანის (1958-1965) მღვიმეები; ენგურის ხეობის ძეგლები (1963-1971); ხორშის ნეოლითური ნამოსახლარი (1966-1981).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ეგრის-ლაზიკის სამეფოს საისტორიო გეოგრაფიის პრობლემები (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1994. - 153გვ.
* ცენტრალური კოლხეთის ნეოლითი პალური (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1977. - 129გვ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯორბენაძე ბ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 155.
**ბაშკირეთის რესპუბლიკის გერბი** — ბაშკირეთის რესპუბლიკის ეროვნული სიმბოლო, მიღებულია ოფიციალურად ბაშკირეთის პარლამენტის მიერ 1999 წლის 6 ივლისს. რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო ჰერალდიკური რეესტრის ჩამონათვალში უკავია 164-ე ადგილი.

აღწერილობა
----------

ბაშკირეთის რესპუბლიკის გერბზე წრეში ჩახატულია სალავატ იულაევის ძეგლი, რომელიც გამოსახულია ამომავალი მზისა და მისი სხივების ფონზე. წრეს შიდა მხრიდან გარს აკრავს ეროვნული ორნამენტი. ძეგლის ქვემოთ გამოსახულია აყვავებული კურაია, ხალხთა სიმამაცის სიმბოლო. გერბის ქვედა ნაწილი ბოლოვდება ეროვნული დროშის ფერებში გაწყობილი ლენტით, რომლის თეთრ ნაწილზე აწერია „Башҡортостан". სალავატ იულაევის ძეგლი და ორნამენტი ოქროსფერია, კურაია — მწვანე, ამომავალი მზე — ღია ოქროსფერი, სხივები — ყვითელი, ძეგლსა და ორნამენტს შორის დარჩენილი ფონი — თეთრი, შიდა და გარე წრე — მუქი ოქროსფერი. 

მიუხედავად იმისა, რომ სალავატ იულაევი არის ბაშკირელი ხალხის ეროვნული გმირი, გერბზე გამოსახული პირი არ ასოცირდება კონკრეტულად მის პიროვნებასთან. მისი ძეგლი არის სიმბოლო ჯიგიტი-მეომრისა, რომელიც იბრძვის თავისუფლებისა და სამართლიანობისათვის. იგი ასოცირდება მეგობრობასთან და ბაშკირი ხალხის ერთიანობასთან. 

გერბის ავტორია ფაზლეტდინ ისლახოვი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაშკირეთის დროშა
* ბაშკირეთის ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Закон Республики Башкортостан о государственной символике Республики Башкортостан (1999 г.)

სქოლიო
------

1. ↑  Государственный геральдический регистр Российской Федерации (по состоянию на 1 января 2005 года)
CP System-ის ნაბეჭდი პლატა
**არკადული სისტემა** ან **არკადული პლატფორმა** — სპეციალიზებული კომპიუტერული სისტემა ან ნაბეჭდი პლატა, რომლის მოვალეობაა ვიდეო თამაშების გაშვება. ხშირ შემთხვევაში, არკადული სისტემა შედგება როგორც ძირითადი სისტემური, აგრეთვე რამდენიმე მეორეხარისხოვანი დამხმარე პლატისგან.[1]

ადრეული არკადული თამაშების ნაბეჭდი პლატები არ გამოიყენებდა მიკროპროცესორებს და იგებოდა როგორც სასრული მანქანები. პლატებზე განთავსებული იყო ლოგიკური ვენტილები, რომლებიც თავისთავში მოიცავდნენ თამაშის თითოეულ ელემენტს.[2] მომდევნო თაობის არკადული პლატფორმები უკვე გამოიყენებდნენ მიკროპროცესორებს, გარდა ამისა თამაშის პროგრამული კოდი განუყოფლად იყო დაკავშირებული პლატფორმასთან: ნაბეჭდ პლატებზე თავსდებოდა ქარხნულად დამზადებული მუდმივი მეხსიერების ჩიპი კოდით, რომლის შეცვლაც შეუძლებელი იყო. 

მწარმოებლებმა მოგვიანებით გააცალკევეს კოდი და პლატფორმების აპარატული უზრუნველყოფა, რამაც მომხმარებელს საშუალება მისცა შეეცვალა თამაში არკადული ავტომატზე, როგორც ეს სათამაშო კონსოლის შემთხვევაში ხდება (კარტრიჯის შეცვლა). ასეთი ტიპის პირველ სტანდარტიზებულ პლატფორმად იქცა DECO Cassette System, გამოცემული კომპანია Data East-ის მიერ 1980 წელს. პროგრამული და აპარატული უზრუნველყოფის ერთამანეთისგან განცალკევებით მოგებული დარჩნენ როგორც მწარმოებლები, ისევე მომხმარებლებიც: პირველ შემთხვევაში, შემცირდა პლატოფრმების გამოშვების სიხშირე და ხარჯებმაც იკლო, მეორე შემთხვევაში, მომხმარებლებს, ნაკლები საფასურის სანაცვლოდ, საშუალება მეიცა არკადულ ავტომატში თამაშების კომპლექტი ეცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Computer Space Instruction. ციტირების თარიღი: 2 სექტემბერი, 2018.
2. ↑  Al Alcorn Interview.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 ოქტომბერი, 2010.
**ასპარეზი** (სპარს. ასბრიზ — ცხენის სარბიელი), მოქმედების არე. ბრძოლის, სპორტული თუ საერთოდ ყოველგვარი შეჯიბრის ადგილი. 

ასპარეზი ერქვა მოედანს ფეოდალური თბილისის გარეუბანში, ახლანდელი დღევანდელი გ. ლეონიძის ბაღისა და მისი შემოგარენის ტერიტორიაზე. ასპარეზი XVIII საუკუნეში ქალაქის ჩრდილოეთი საზღვარი იყო. მოედნის ფართობი დაახლოებით 135,6 ათას მ2-ს შეადგენდა. აქ იმართებოდა სპორტული თამაშობანი, შეჯიბრებები (ჯირითი, ყაბახი, ბურთაობა) და სამხედრო ვარჯიში. მოგვიანებით ასპარეზს „ყაბახსაც" უწოდებდნენ. 1820 წლიდან მოედნის ერთ ნაწილში დაიწყო მშენებლობა. დარჩენილ ნაწილს ალექსანდრეს მოედანი უწოდეს, აქ შემდეგ მეფისნაცვლის ა. ბარიატინსკის ბრძანებით ბაღი გაშენდა.

ლიტერატურა
----------

* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 639.
* *კვირკველია, თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1985.
* *ბერიძე ვ.* მე-18 საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1;
* *Иоселиани П. И.* Описание древностей города Тифлиса, Тфл. 1866;
**ასპარუხი** (ბულგ. Аспарух, ასევე *ისპერიხი, ესპერიხი, ისპორი, ესპორი, ესპერერიხი, ასპარ-ხრუკი*) (დ. დაახლ. 640 — გ. 700) — ბულგარეთის ხანი. მიეკუთვნება დულოს დინასტიას. დუნაიზე ბულგარული სამეფოს დამაარსებელი. დიდი ბულგარეთის ხანის კუბრატის მესამე შვილი. 

მან აწარმოა შავიზღვისპირეთში დაპყრობები. 679 წელს დობრუჯის დაპყრობის შემდეგ დააარსა პირველი ბულგარული სამეფო. სლავებსა და ბულგარელებს შორის დაიდო შეთანხმება, რომ დაეხმარებოდნენ ერთმანეთს სამხედრო ძალით ბიზანტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე IV-მ 681 წელს ბულგარელების სამეფო აღიარა. ამ აღიარებას დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა, ბულგარეთის სამეფომ მეზობელი ქვეყნების პატივისცემა დაიმსახურა.

689 წელს ასპარუხმა გააუქმა სამშვიდობო ხელშეკრულება ბიზანტიასთან და მისი არმია დაამარცხა თრაკიაში. ეს გახდა იუსტინიანე II-ის მაკედონიაში ლაშქრობის მიზეზი. მისი მიზანი იყო გადაესახლებინა ადგილობრივი სლავები მცირე აზიაში. თავდაპირველად მან წარმატებებს მიაღწია სლავებთან და ბულგარელებთან ბრძოლაში. მივიდა თესალონიკში და სლავების დიდი ნაწილი აჰყარა საცხოვრებელი ადგილებიდან, მაგრამ უკანა გზაზე, მთებში, მას ბრძოლა მოუხდა ასპარუხის ძალებთან. ბულგარელებით ალყაშემორტყმულმა იუსტინიანემ ძლივს შეძლო გაქცევა, უამრავი ადამიანი დაიჭრა და დაიღუპა. 

ასპარუხ-ხანი ბულგარეთის ხანების სახელობითი სიის მიხედვით ქვეყანას 61 წელი მართავდა, თუმცა ეს ცნობა ნაკლებად სარწმუნოა. მისი ბიოგრაფიის შესახებ სარწმუნო ცნობებს შეიცავს თეოფანე აღმსარებლისა და კონსტანტინოპოლის პატრიარქ ნიკიფორეს ქრონიკები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკიფორე, Краткая история со времени после царствования Маврикия
* თეოფანე აღმსარებელი, Жизнеописания византийских царей

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბულგარეთის მმართველები |
| --- |
|  |
| დიდი ბულგარეთი (632-668) | 
* კუბრატი
* ბატბაიანი
 |
|  |
| ბულგარეთის პირველი იმპერია(681-977) | 
* ასპარუხი
* ტერველი
* კორმესი
* სევარი
* კორმისოში
* ვინეხი
* ტელეცი
* საბინი
* უმორი
* ტოქტუ
* პაგანი
* ტელერგი
* კარდამი
* კრუმი
* ომურტაგი
* მალამირი
* პრესიანი
* ბორის I
* ვლადიმირ რასატე
* სიმეონ I
* პეტრე ბულგარელი
* ბორის II
 |
|  |
| დასავლეთ ბულგარეთის სამეფო(977-1018) | 
* რომანი
* სამუილი
* გავრილ რადომირი
* ივან ვლადისლავი
* პრესიან II
 |
|  |
| ბულგარეთის მეორე იმპერია (1186-1396) | 
* პეტრე IV
* ივან ასენ I
* ივანკო¹
* კალოიანი
* ბორილი
* სტრეზი¹
* ალექსი სლავი
* ივან ასენ II
* კოლომან I ასენი
* მიხაილ I ასენი
* კოლომან II ასენი
* მიცო ასენი
* კონსტანტინ I ტიხი
* ივაილო
* ივან ასენ III
* გეორგი I ტერტერი
* სმილეცი
* ჩაკა
* თოდორ სვიატოსლავ ტერტერი
* გეორგი II ტერტერი
* მიხაილ III შიშმანი
* ივან სტეფანი
* იოან-ალექსანდრე
* იოან-შიშმანი
* ივან სარციმირი
* კონსტანტინ II ასენი
 |
|  |
| მესამე ბულგარული სამეფო (1878-1946) | 
* ალექსანდრე
* ფერდინანდი
* ბორის III
* სიმეონ II
 |
|  |
| 
¹ უზურპატორები, არ აღიარებენ ოფიციალურ მეფეებად. |

 |
**ასპაზია** (დ. 16 მარტი,1865 — გ. 5 ნოემბერი,1943) — ლატვიელი პოეტი და დრამატურგი

ბიოგრაფია
---------

ასპაზია დაიბადა მდიდარ ოჯახში 1865 წელს.გაიზარდა ელგავაში, სადაც სწავლობდა და აქტიურად იყო ჩართული ახალგაზრდულ ორგანიზაციებში. გიმნაზიაში სწავლის დამთავრებამდე ერთი წლით ადრე სწავლა მიატოვა და ცოლად გაჰყვა ვილჰელმ მაქს ვალტერს. მოგვიანებით დაინტერესდა ლიტერატურით, ძირითადად გერმანელი ავტორებით. მისი ნამუშევარი პირველად 1887 წელს გამოქვეყნდა. 1891 წელს მეუღლეს დაშორდა და 1893 წლამდე იაუნსვირლაუკაში მასწავლებლად მუშაობდა.1893 წელს რიგაში დასახდა და ჟურნალისტად დაიწყო მუშაობა. 1894 წელს დაიდგა მისი პირველი პიესები.

ამ პერიოდში ის შეხვდა რაინისს, რომელიც იყო გაზეთის რედაქტორი, პოეტი, იურისტი და ახალი დინების ლიდერი. მისი გავლენით ასპაზია მალე შეუერთდა მოძრაობას. წყვილი 1897 წელს დაქორწინდა და ახალი დინების დაშლის შემდეგ პანევეჟისში გადავიდნენ. ამავე წელს გამოსცა პირველი კრებული. პოლიტიკური საქმიანობის გამო რაინისი გადაასახლეს 1897–1903 წლებში და ასპაზიაც მასთან ერთად გაემგზავრა. ამ პერიოდში ერთად თარგმნეს გოეთეს უამრავი ნაშრომი. ლატვიაში დაბრუნების შემდეგ ლაინისი ისევ ჩაერთო პოლიტიკაში და სოციალისტური მოძრაობის წევრი გახდა.

1905 წელს რუსეთში რევოლუცია დაიწყო. პროტესტს რიგაში გამოეხმაურნენ და 1905 წლის 13 იანვარს
უამრავი დემონსტრანტი დაიღუპა. ასპაზიამ და რაინისმა ნაწარმოებები შექმნეს, რომელთა მთავარი თემა რუსეთის იმპერიისგან გამოცალკევება იყო. პასუხად ცარმა რევოლუციონერების დაჭერის და დახვრეტის ბრძანება გასცა. ასპაზიამ და რაინისმა შვეიცარიაში გაქცევა გადაწყვიტეს. ისინი 1905 წლიდან 1920 წლამდე შვეიცარიულ სოფელში, კასტაგნოლაში ცხოვრობდნენ.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ლატვიაში დაბრუნდნენ. ასპაზია შეუერთდა ფემინისტურ და მუშათა მოძრაობებს. 1929 წელს რაინისის გარდაცვალების შემდეგ ასპაზია განმარტოებით ცხოვრობდა რიგასთან ახლოს, სადაც 1943 წელს გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  დიდი რუსული ენციკლოპედია — Москва: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #121291448 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑
4. ↑
5. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-13. ციტირების თარიღი: 2017-05-12.
ბახუსი და არიადნე
**არიადნე** — მინოსური ქალღმერთი, კრეტის მეფის მინოსის და პასიფაეს ასული. მას ნახვისთანავე შეუყვარდა ახალგაზრდა გმირი თესევსი, ათენის მეფის, ეგეოსის ძე, კრეტაზე ჩასული იმ მიზნით, რომ ან ეხსნა ათენი მძიმე ხარკისაგან ან თვითონაც სხვა ჭაბუკებთან ერთად დაღუპულიყო, მინოტავრთან შებმული. როდესაც თესევსი ლაბირინთში შედიოდა, თავისით თუ დედალოსის რჩევით არიადნემ დახმარება აღუთქვა იმ პირობით, რომ შეირთავდა და ათენში წაიყვანდა. თესევსი დაეთანხმა. არიადნემ ფარულად გადასცა ძაფის გორგალი და ხმალი. თესევსმა ძაფის ბოლო მისასვლელში დაამაგრა, გაჰყვა, ლაბირინთის შუაგულში მინოტავრს თავს დაესხა, მოკლა და ძაფს უკან გამოჰყვა, ღამით გაიტაცა არიადნე, თან წაიყვანა ათენელი ახალგაზრდები (7-7 გოგო-ბიჭი) და ათენისაკენ გაემართა (აპოლოდ. ეპ. 1, 7-9). სხვა ვერსიით, მინოსმა გამართა ასპარეზობა, თესევსმა გაიმარჯვა და მაშინ მოეწონა არიადნეს (ფილოქორე, ატიკის ისტ.; პლუტ. თეს). ასეა თუ ისე, თესევსმა მოკლა მინოტავრი და გაიტაცა არიადნე, მაგრამ ღმერთების ნებით კუნძულ დიაზე (ნაქსოსზე) მოუხდა ღამის გათევა და იქ მძინარე ქალი მიატოვა, რადგან სიზმრად დიონისე გამოეცხადა და გააფრთხილა, ჩემი დანიშნულიაო. ასე გახდა მინოსის ტურფა ასული დიონისეს ცოლი და ქურუმი, შემდეგ იქცა ბუნებისა და მცენარეთა ღვთაებად. მისი კულტი განსაკუთრებით ნაქსოსზე გავრცელდა, სადაც ქალღმერთის თანაბრად სცემდნენ თაყვანს. ჰეფესტომ საქორწილო საჩუქრად გაუჭედა ოქროს სხივოსანი გვირგვინი, რაც ქალის გარდაცვალების შემდეგ ჩრდილოეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედად იქცა, თვითონ კი ოლიმპოს მწვერვალზე აიყვანეს. სხვა ვერსიით, ინდოეთიდან მომავალმა დიონისემ პირველად ნახა მძინარე არიადნე, შეიყვარა და ცოლად შეირთო ან მისივე თხოვნით მოკლა ამ კუნძულზე არტემიდემ.

ლიტერატურა
----------

* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 71, „საბჭოთა საქართველო", თბ. 1983

სქოლიო
------

1. ↑  Эпименид, фр.19 Якоби = Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 5; Диодор Сицилийский. Историческая библиотека VI, фр.4; Овидий. Метаморфозы VIII 178—181
2. ↑  Арат. Явления 71-73; Каллимах. Прядь Береники, ст.24; Диодор Сицилийский. Историческая библиотека IV 61, 5

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |