**ლუციუს ელიუს ავრელიუს კომოდუს ანტონინუსი** (ლათ. Lucius Aelius Aurelius Commodus Antoninus; დ. 31 აგვისტო, 161, ლანუვიუმი — გ. 31 დეკემბერი, 192, რომი) — რომის იმპერატორი 180 წლიდან საკუთარ მკვლელობამდე. მარკუს ავრელიუსის ვაჟი და თანამმართველი (177 წლიდან), ანტონინების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი.

კომოდუსის მმართველობიდან იწყება რომის იმპერიის დასუსტების ხანა. კომოდუსმა ანტონინუსების დინასტიის ღირსეულ წარმომადგენელთა მიერ აგებული ქვეყანა ნანგრევებად აქცია. იგი ოდნავადაც ვერ აკმაყოფილებდა იმპერატორის წინაშე მდგარ მოთხოვნებს და, გონივრული ქმედებების ნაცვლად, ყურადღებას ამახვილებდა ნაკლებად მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ პრობლემებზე.

კომოდუსი იმპერატორი გახდა მარკომანებთან ომის დროს. მის ძირითად მიზანს წარმოადგენდა საომარი ოპერაციის სწრაფად დამთავრება და რომში დაბრუნება, ამიტომ საზავო მოლაპარაკებების დროს კლავდებთან და მარკომანებთან სერიოზულ დათმობაზე წავიდა.

176 წელს მარკუს ავრელიუსმა კომოდუსი თანამმართველად დანიშნა. მამის გარდაცვალების დროს იგი 19 წლის იყო, თანამედროვეები იცნობდნენ როგორც არასერიოზულ ახალგაზრდას.

კომოდუსი წყაროებში მეტად უარყოფითი ფერებით არის დახასიათებული: თავაშვებული, მოდუნებული, ქარაფშუტა. თანამედროვეთა მოწმობით, იგი რომის იმპერატორებიდან ყველაზე ლამაზი და ზარმაცი იყო. მარკომანების ომიდან რომში დაბრუნებული, გადეშვა ნეტარების აუზში, საქვეყნო საქმეები გადააბარა თავის ფავორიტებს, რომლებიც თავიანთი შეხედულებებით წარმართავდნენ რთულ და მარტივ საკითხებს. საერთოდ გაწყვიტა კავშირი ანტონინუსების დინასტიის სახელმწიფოებრივ პოლიტიკასთან და მიზანდ ისახავდა საკუთარი პიროვნების განდიდებას. ქვეშევრდომებისგან მოთხოვდა მონურ მორჩილებას და ღვთაებრივ თაყვანისცემას, თავს უწოდებდა ახალ ჰერაკლეს, საერთოდ ანტონინუსების დინასტიაში ჰერაკლეს კულტი განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობდა, მაგრამ კომოდუსისთვის ჰერაკლე ეს იყო განუსაზღვრელი უფლებამოსლიებით აღჭურვილი მონარქის სახება. რომის იმპერია დაიფარა ჰერაკლეს ქანდაკებებით. რომში შეიქმნა ახალი ღმერთისმსახურების ქურუმთა კოლეგია. 

კომოდუსის თვითნებურ ბატონობას რომში თავიდანვე მტრულად შეხვდნენ. 183 წლით თარიღდება იმპერატორის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულება, რომელშიც მონაწილეობდნენ მისი მეუღლე და და. შეთქმულების მონაწილეები უმკაცრესად დაისაჯნენ, რასაც მოჰყვა ფართო მასშტაბის რეპრესიები. არისტოკრატიაზე გამწყრალმა იმპერატორმა ორიენტაცია არმიასა და რომის ბრბოზე აიღო. გაუზარდა ხელფასები პრეტორიანელებს. იმპერატორის პოლიტიკას მოჰყვა კატასტროფული შედეგი, არმიაში დაეცა დისციპლინა. 185 წელს არმიაში დაიწყო ბუნტი. კომოდუსი იძულებული გახდა, აჯანყებული ჯარისკაცებითვის გადაეცა თავისი დანაშაულებრივი რეჟიმის დასაყრდენი, პრეტორიანლეთა გვარდიის პრეფექტი პერენესი. მის ნაცვლად პრეფექტად დაინიშნა ლიბერტინი კლეანდრე, რომელიც საერთო სიძულვილით სარგებლობდა გამომძალველობისა და ძალადობის გამო. 

კომოდუსის მმართველობისას არეული იყო საშინაო მდგომარეობა. იმპერიაში დათარეშობდნენ ყაჩაღთა დაჯგუფებები. 187 წელს ყოფილმა ჯარისკაცმა მატერნმა შეადგინა არმია გაქცეული მონებისა და დეზერტირებისგან. აჯანყებულები ესპანეთსაც მისწვდნენ. მატერნის ლოზუნგი იყო ყველა დაჩაგრულის დაცვა. ანგრევდნენ საპყრობილეებს და ათავისუფლებდნენ პატიმრებს. ფართო გამოხმაურების მიუხედავად, მოძრაობა დამარცხდა, მაგრამ მისმა მეთაურმა შეიმუშავა გაბედული გეგმა — თანამებრძოლთა ჯგუფთან ერთად შევიდა რომში, რათა მოეკლა კომოდუსი. შეთქმულება მარცხით დასრულდა, მაგრამ ახალ ტერორს დაუდო სათავე. 

კომოდუსის ინტერესების სფერო საოცრად შეზღუდული იყო. მისი უგუნურების დამადასტურებელი იყო ზომასგადასული სიყვარული გლადიატორული ბრძოლებისადმი. იმპერატორი აქტიურად იყო ჩართული ბრძოლებში, როგორც გლადიატორი. საამისოდ გლადიატორთა ყაზარმაშიც კი გადავიდა საცხოვრებლად. 

კომოდუსის სიგიჟეთა ატანა შეუძლებელი გახდა. დაიბადა ახალი შეთქმულების იდეა, რომელსაც მეთაურობდა პრეტორიანლეთა პრეფექტი ემილიუს ლეტა და იმპერატორის ერთ-ერთი საყვარელი. 193 წელს შეთქმულებმა გლადიატორის სამოსში მორთული კომოდუსი ყაზარმაში მოკლეს. კომოდუსის სიკვდილით დამთავრდა ანტონინუსების დინასტიის ისტორია.

კომოდუსს მმართველობის ბოლოს განდიდების მანია გაუმწვავდა (რომს სახელი შეუცვალა და კოლონია – კომოდიანა უწოდა, წელიწადის თვეებს თავისი სახელები დაარქვა, საკუთარი თავი იუპიტერის შვილად გამოაცხადა). რომის სენატმა კომოდუსი გარდაცვალების შემდეგ სამშობლოს მტრად გამოაცხადა.

ლიტერატურა
----------

* ქავთარია გ. რომის ისტორია, ტ. II, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი, 2020, გვ. 174-176.
* *Grosso F*. La lotta politica al tempo di Commodo. Torino, 1964;
* *Hekster O*. Commodus: an emperor at the crossroads. Amst. 2002;
* *Смышляев А. Л.* Коммод Луций Элий Аврелий Антонин // Большая российская энциклопедия. т. 14. — М. 2009. — стр. 651.


|  |  |
| --- | --- |
| ისტორია | *ეს სტატია რომის ისტორიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კომოდუსი***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დასავლეთისა და აღმოსავლეთ იმპერიების იმპერატორები |
| --- |
|  |
| პრინციპატიძვ. წ. 27 – 235 | 

ოქტავიანე ავგუსტუსი **·** ტიბერიუსი **·** კალიგულა **·** კლავდიუსი **·** ნერონი **·** გალბა **·** ოტონი **·** ვიტელიუსი **·** ვესპასიანე **·** ტიტუსი **·** დომიციანე **·** ნერვა **·** ტრაიანე **·** ადრიანე **·** ანტონინუს პიუსი **·** მარკუს ავრელიუსი *ლუციუს ვერუსთან ერთად* **·** კომოდუსი **·** პერტინაქსი **·** იულიანე **·** სეპტიმიუს სევერუსი **·** კარაკალა **·** გეტა **·** მაკრინუსი *დიადუმენიანთან ერთად* **·** ჰელიოგაბალუსი **·** ალექსანდრე სევერუსი
 |
|  |
| კრიზისი235–284 | 

მაქსიმინუსი **·** გორდიანე I *და* გორდიანე II **·** პუპიენუსი *და* ბალბინუსი **·** გორდიანე III **·** ფილიპე არაბი **·** 
დეციუსი *ჰერენიუს ეტრუსკუსთან ერთად* **·** ჰოსტილიანუსი **·** ტრებონიანე *ვოლუსიანუსთან ერთად* **·** ემილიანუსი **·** ვალერიანე **·** გალიენუსი **·** კლავდიუს II **·** კვინტილუსი **·** ავრელიანე **·** ტაციტუსი **·** ფლორიანუსი **·** პრობუსი **·** კარუსი **·** კარინუსი **·** ნუმერიანე

 |
|  |
| დომინატი284–395 | 

დიოკლეტიანე **·** მაქსიმიანუსი **·** კონსტანციუს I ქლორუსი **·** გალერიუსი **·** სევერუს II **·** მაქსენციუსი **·** მაქსიმინუს II **·** ლიცინიუსი *მარტინიანუსსა და ვალერიუს ვალენსთან ერთად* **·** კონსტანტინე I დიდი **·** კონსტანტინე II **·** კონსტანტი **·** კონსტანციუს II **·** იულიანე განდგომილი **·** იოვიანი **·** ვალენტინიანე I **·** ვალენტი **·** გრაციანე **·** ვალენტინიანე II **·** თეოდოსიუს I

 |
|  |
| დასავლეთის იმპერია395–476 | 

ჰონორიუსი **·** კონსტანტინე III **·** იოვინუსი **·** ვალენტინიანე III **·** პეტრონიუს მაქსიმე **·** ავიტუსი **·** მაიორიანი **·** ლიბიუს სევერუსი **·** ანთიმოზი **·** ოლიბრიუსი **·** გლიცერიუსი **·** იულიუს ნეპოტი **·** რომულუს ავგუსტულუსი

 |
|  |
| ბიზანტიის იმპერია395–1204 | 

არკადიუსი **·** თეოდოსიუს II **·** მარკიანე **·** ლეონ I **·** ლეონ II **·** ზენონი **·** ბასილისკოსი **·** ანასტასიოს I **·** იუსტინე I **·** იუსტინიანე I **·** იუსტინე II **·** ტიბერიუს II კონსტანტინე **·** მავრიკიოსი **·** ფოკა **·** ჰერაკლე **·** კონსტანტინე III **·** ჰერაკლონასი **·** კონსტანტი II **·** კონსტანტინე IV **·** იუსტინიანე II **·** ლეონტიოსი **·** ტიბერიუს III **·** ფილიპიკოსი **·** ანასტასიოს II **·** თეოდოსიოს III **·** ლეონ III ისავრიელი **·** კონსტანტინე V **·** არტაბასდოსი **·** ლეონ IV **·**  კონსტანტინე VI **·** ირინე ათენელი **·** ნიკიფორე I **·** სტაურაკიოსი **·** მიხეილ I **·** ლეონ V **·** მიხეილ II **·** თეოფილე **·** მიხეილ III **·** ბასილი I **·** ლეონ VI **·** ალექსანდრე **·** კონსტანტინე VII **·** რომანოზ I **·** რომანოზ II **·** ნიკიფორე II **·** იოანე I ციმისკე **·** ბასილი II ბულგართმმუსვრელი **·** კონსტანტინე VIII **·** ზოია **·** რომანოზ III **·** მიხეილ IV **·** მიხეილ V **·** კონსტანტინე IX **·** თეოდორა **·** მიხეილ VI **·** ისააკ I **·** კონსტანტინე X დუკა **·** მიხეილ VII **·** რომანოზ IV **·** ნიკიფორე III **·** ალექსი I **·** იოანე II **·** მანუელ I **·** ალექსი II **·** ანდრონიკე I **·** ისააკ II **·** ალექსი III **·** ალექსი IV **·** ალექსი V

 |
|  |
| ნიკეის იმპერია1204–1261 | 

კონსტანტინე ლასკარისი **·** თეოდორე I **·** იოანე III დუკა ვატაცე **·** თეოდორე II **·** იოანე IV

 |
|  |
| ბიზანტიის იმპერია1261–1453 | 

მიხეილ VIII პალეოლოგი **·** ანდრონიკე II **·** მიხეილ IX **·** 
ანდრონიკე III **·** იოანე V **·** იოანე VI **·** ანდრონიკე IV **·** იოანე VII **·** ანდრონიკე V **·** მანუელ II **·** იოანე VIII **·** კონსტანტინე XI

 |

 |