recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰოფსიეკუდლი** (ისლ. Hofsjökull — „ტაძრის მყინვარი") — მყინვარი ისლანდიაში. ფართობი 923 კმ², მოცულობა 208 კმ³. მყინვარის უმაღლესი წერტილი განლაგებულია ზღვის დონიდან 1765 მ სიმაღლეზე. ვატნაიეკუდლისა და ლაუნგიეკუდლის შემდეგ ფართობით კუნძულზე მესამე მყინვარია, გარდა ამისა, წარმოადგენს ისლანდიის უდიდეს აქტიურ ვულკანს. მდებარეობს კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, ისლანდიის პლატოს დასავლეთ ნაწილსა და კედლინგარფედლის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მყინვარული გუმბათი სწორი ოვალური ფორმისაა, რომლის დიამეტრია თითქმის 40 კმ და ფარავს ფარისებრი ტიპის ვულკანს, რომელიც განლაგებულია ისლანდიის რიფტული ზონის პირაპირ; აქვს კალდერა, რომლის ზომებია დაახლოებით 7 x 11 კმ, აგრეთვე გააჩნია რიგი სხვა ვულკანური გამოსავლები. ფუმაროლური აქტივობა კონცენტრირებულია კომპლექსის შუა ნაწილში და ყველაზე უფრო ძლიერია კუნძულზე. მყინვარიდან სათავეს ღებულობენ მდინარეები: თიოურსაუ, ბლანდა, ჰვიტაუ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის მყინვარები

სქოლიო
------

1. ↑  Temporal Variability of Ice Flow on Hofsjökull, Iceland, observed by ERS SAR Interferometry.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-02. ციტირების თარიღი: 2012-04-02.
2. ↑  National Land Survey of Iceland — Geographical information.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-02. ციტირების თარიღი: 2012-04-02.
3. ↑  Hofsjökull Summary. Global Volcanism Program.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-02. ციტირების თარიღი: 2012-04-02.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ისლანდიის მყინვარები |
| --- |
|  |
| 
* დრაუნგაიეკუდლი
* ეიაფიადლაიეკუდლი
* ეირიკსიეკუდლი
* ვატნაიეკუდლი
* თოურისიეკუდლი
* თრაუნდარიეკუდლი
* ლაუნგიეკუდლი
* მირდალსიეკუდლი
* სნაიფედლსიეკუდლი
* ტინდფიადლაიეკუდლი
* ტორვაიეკუდლი
* ტუნგნაფედლსიეკუდლი
* ჰოფსიეკუდლი
 |  |

 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **მელბურნ ინმენი** |
|  |
| საერთო ინფორმაცია |
| **დაბ. თარიღი:** | 15 ივლისი 1878 |
| **გარდ. თარიღი:** | 11 აგვისტპ 1951 |
| **მოქალაქეობა:** | ინგლისის დროშა ინგლისი |

**მელბურნ ინმენი** (ინგლ. Melbourne Inman; დ. 15 ივლისი, 1878 — გ. 11 აგვისტო, 1951) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი და ინგლისური ბილიარდის მოთამაშე.

ბიოგრაფია და კარიერა
--------------------

მელბურნ ინმენი დაიბადა 1878 წელს. მისი ნათესავები (მამა, ორი ძმა და სამი ბიძა) კარგად თამაშობდნენ ინგლისურ ბილიარდს და 100-ქულიან სერიებს აკეთებდნენ. თვითონ მელბურნი იყო ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი, პოპულარული და ცნობილი მობილიარდე XIX საუკუნის მიწურულსა და XX საუკუნის დასაწყისში. ის ამ თამაშში მსოფლიო ჩემპიონი გახდა 1908, 1909, 1911—1914 და 1919 წლებში, ხოლო 1910—1911 წლებში იყო ტურნირის ფინალისტი. 1926 წლის ნოემბერში ინმენმა ითამაშა სნუკერის პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის გამხსნელ მატჩში.

მელბურნ ინმენი ცნობილი იყო თავისი ნელი, ტაქტიკური თამაშით. მიუხედავად ამისა, თავის დროს ის ყველაზე წარმატებულად შოულობდა ფულს თავის საქმიანობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია ecademy-ზე[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ინგლისური ბილიარდის პროფესიონალური მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებულები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-06. ციტირების თარიღი: 2013-05-07.
2. ↑  ღონისძიებების კალენდარი ბილიარდისა და სნუკერის ისტორიაში.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-16. ციტირების თარიღი: 2013-05-07.
ინდუქტიურობის კოჭა.
**ჰენრი** (აღნიშვნა: **ჰ**, **H**) — ინდუქციურობის საზომი (წარმოებული) ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. მას სახელი ეწოდა ჯოზეფ ჰენრის (1797 - 1878) პატივსაცემად, რომელმაც მაიკლ ფარადეის პარალელურად აღმოაჩინა ელექტრომაგნიტური ინდუქციის მოვლენა.

განმარტება
----------

თუ დენის ცვლილების დრო რაიმე კონტურში არის 1 ამპერი წამში და ამის შედეგად წარმოქმნილი ელექტრომამოძრავებელი ძალა არის 1 ვოლტი, მაშინ ამ გამტარის ინდუქტიურობა არის 1 ჰენრი. 

{\displaystyle {\mbox{H}}={\dfrac {{\mbox{m}}^{2}\cdot {\mbox{kg}}}{{\mbox{s}}^{2}\cdot {\mbox{A}}^{2}}}={\dfrac {\mbox{Wb}}{\mbox{A}}}={\dfrac {{\mbox{V}}\cdot {\mbox{s}}}{\mbox{A}}}={\dfrac {{\mbox{J/C}}\cdot {\mbox{s}}}{\mbox{C/s}}}={\dfrac {{\mbox{J}}\cdot {\mbox{s}}^{2}}{{\mbox{C}}^{2}}}={\dfrac {{\mbox{m}}^{2}\cdot {\mbox{kg}}}{{\mbox{C}}^{2}}}=\Omega \cdot s}
ამ განტოლებაში გამოყენებული ერეთეულები
  
A = ამპერი
  
V = ვოლტი
  
C = კულონი
  
J = ჯოული
  
Wb = ვებერი
  
kg = კილოგრამი
  
m = მეტრი
  
s = წამი
  
Ω = ომი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდუქტიურობა
* ვებერი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The International System of Units (SI)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სი ერთეულები |
| --- |
|  |
| ძირითადი ერთეულები | 
* ამპერი
* კანდელა
* კელვინი
* კილოგრამი
* მეტრი
* მოლი
* წამი
 |  |
|  |
| წარმოებული ერთეულები | 
* ბეკერელი
* ვატი
* ვებერი
* ვოლტი
* ჰენრი
* ჰერცი
* ცელსიუსი
* გრეი
* ჯოული
* ზივერტი
* კატალი
* კულონი
* ლუქსი
* ლუმენი
* ნიუტონი
* ომი
* პასკალი
* რადიანი
* სიმენსი
* სტერადიანი
* ტესლა
* ფარადა
 |
|  |
| გამოიყენება ასევე სი სისტემასთან ერთად | 
* ანგსტრემი
* ასტრონომიული ერთეული
* ჰექტარი
* გრადუსი (მინუტი, სეკუნდი)
* დალტონი
* ბელი
* ლიტრი
* ნეპერი
* დღე-ღამე (საათი, წუთი)
* ტონა
* ელექტრონვოლტი
 |
|  |
| იხ. აგრეთვე | 
* სი თავსართები
* ერთეულთა გარდაქმნა
* სი ძირითად ერთეულთა განსაზღვრებების ცვლილება (2019)
* მეტრული სისტემის ისტორია
 |

 |
**მელანი ტიერი** (ფრანგ. Mélanie Thierry; დ. 17 ივლისი 1981, სენ-ჟერმენ-ან-ლე, საფრანგეთი) — ფრანგი მსახიობი.

ცნობილია შესრულებული როლით ფილმში „ბაბილონი ახალი წელთაღრიცხვით" (2008). სამოდელო კარიერა ადრეულ ასაკში დაიწყო. მონაწილეობას იღებდა ფრანგულ ფილმებში. 17 წლის ასაკში პატარა როლი მიიღო ჯუზეპე ტორნატორეს ფილმში „ლეგენდა პიანისტზე" (1998). ჰოლივუდში მისი დებიუტი შედგა ფანტასტიკურ ფილმში „ბაბილონი ახალი წელთაღრიცხვით", სადაც შეასრულა „ავრორას" როლი. ტენესი უილიამსის პიესაში „თოჯინაში" შესრულებული როლისთვის ნომინირებული იყო მოლიერის პრემიაზე 2009 წელს. 2010 წელს მიიღო სეზარის პრემია კატეგორიაში ყველაზე იმედისმომცემი მსახიობი შესრულებული როლისთვის ფილმში „ერთი გზისთვის". 2010 წელს გახდა სუნამოების სარეკლამო კომპანიის „Belle d’Opium"-ის სახე. 2002 წლიდან ფაქტობრივ ქორწინებაში იმყოფება რაფაელ აროშთან. ჰყავს ორი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მელანი ტიერი***

* 

* მელანი ტიერი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb14232728g (data)
* GND: 141273402
* ISNI: 0000 0000 7840 0320
* LCCN: no2003084120
* MusicBrainz: 81daa71c-42c4-4bea-b1fe-301f767f9361
* NKC: xx0182096
* NLP: A19011659
* SUDOC: 070302766
* VIAF: 7600033
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 7600033

 |
**მარიამ გარიყული** (ნამდვილი სახელი *მარიამ ლუკას ასული თათეიშვილი-რატიანისა*) (დ. 20 მარტი, 1883, პატარა გუბი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 9 თებერვალი, 1960, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

შემოქმედებითი მოღვაწეობა თეატრში დაიწყო. მსახიობობდა ავჭალის სახალხო თეატრსა და ქუთაისის თეატრში. მისი ლიტერატურული დებიუტი შედგა ბობოქარ 1905 წელს, როცა დაიბეჭდა მოთხრობა „ცხოვრების მსხვერპლი" და იმთავითვე დაიმკვიდრა რეალისტი მწერლის სახელი. მან გაბედულად აიმაღლა ხმა სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ.

მ. გარიყულის შემოქმედებაში განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მაღალ მხატვრულ დონეზე შესრულებული რომანები. განსაკუთრებით აღსანიშნავი მისი ორი რომანი „ანარეკლი" და „გარღვეული მიჯნა". დიდ სამამულო ომს მიუძღვნა მწერალმა მოთხრობა „ახალი განთიადი", სადაც დედობრივი სინაზით გადმოგვცა სამშობლოს დამცველი მეომრების გმირული თავგადასავალი.

მ. გარიყული ავტორია აგრეთვე მრავალი შესანიშნავი საბავშვო მოთხრობისა, რომლებზედაც თაობები აღიზარდა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მოთხრობების ციკლი „მამაცი ცქვიტა".

სიცოცხლის ბოლო წლებში მწერალმა დაწერა მოგონებათა წიგნი „განვლილი გზა", სადაც მოთხრობილია შემოქმედის საინტერესო ცხოვრებაზე, გაცოცხლებულია ჩვენი უახლესი წარსული და გამოჩენილი მოღვაწეები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ე. „საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921), ენციკლოპედია-ლექსიკონი", უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 176, თბ. 2018 წელი;
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 98, თბ. 1994.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ თათეშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მარიამ ქრისტეფორეს ასული უგრელიძე** (დ. 26 იანვარი, 1885, დიღომი (სოფელი) — გ. 20 მაისი, 1960, დიდუბის პანთეონი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1904 წლიდან საწვლობდა პეტერბურგის ქალთა უმაღლეს სამედიცინო კურსებზე. 1909 წელს დაამთავრა მონპელიეს უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1914 წელს ლოზანას (შვეიცარია) უნივერსიტეტი.

1905 წლის იანვრის რევოლუციის დროს იგი ქუჩებში დახმარებას უწევდა დაჭრილ მუშებს. რევოლუციური აღტკინება სტუდენტთა გარკვეულ ნაწილსაც გადაედო. იგი დაუკავშირდა სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციას. მეფის აგენტებს ეს შეუმჩნეველი არ დარჩენიათ და 1906 წელს დააპატიმრეს. მას ბრალად ედებოდა სამხედრო ნაწილებში რევოლუციური პროკლამაციების გავრცელება. 2 წელიწადს ამყოფეს ციხეში, შემდეგ ემიგრაციაში. 1918 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. მუშაობა დაიწყო სამხედრო ჰოსპიტალში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ ქალაქის პირველ საავადმყოფოს ბავშვთა განყოფილებაში. 1921 წლის მარტში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედიატრიის კათედრა დაარსდა, რომლის ფუძემდებელი პროფესორი სიმონ გოგიტიძე გახლდათ, ძირითად საქმიანობას კი კათედრაზე მარიამ უგრელიძე ასრულებდა. 1930 წელსი მას მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიენიჭა და სამკურნალო ფაკულტეტის ბავშვთა სნეულებათა კათედრის გამგედ დაინიშნა. მომდევნო ოცდაათი წლის განმავლობაში ინტენსიურ საექიმო, პედაგოგიურ, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მუშაობას ეწეოდა ბავშვთა ჯანდაცვის კუთხით. მას სამოცდაათზე მეტი მეცნიერული ნაშრომი აქვს შესრულებული. მათი უმრავლესობა თარგმნილია სხვადასხვა ენაზე და წაკითხულია საერთაშორისო კონსილიუმებსა და კონფერენციებზე. მისი ნაშრომები ეხება ბავშვთა ასაკის როგორც ფიზიოლოგიის, ისე პათოლოგიის, თერაპიისა და ჰიგიენის მნიშვნელოვან პრობლემებს. იგი ბევრს მუშაობდა მედიცინის ისტორიის საკითხებზეც საქართველოში. ფასდაუდებელია მისი ნაშრომები ბავშვის ფიზიკური განვითარების, ბავშვის კვების, რაქიტის, დისტროფიის, რევმატიზმის, ტუბერკულოზისა და აეროთერაპიის შესახებ. პედიატრი, პირველი ქართველი პროფესორი ქალი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჩვილ ბავშვთა ფაღარათობის წამლობა, საქბიომედგამი და სტ.1938. გვ. 19
* ახალშობილთა პერიფერიული ლიმფატიური ჯირყვლების მდგომარეობის შესახებ, ტფილისი, 1927. გვ. 442

ლიტერატურა
----------

* მამულიშვილთა სავანე, თბ. 1994, გვ.330

რესურესბი ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ უგრელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლეონარდო ბრუნის პორტრეტი
**ლეონარდო ბრუნი** (იტალ. Leonardo Bruni; დ. 1369 — გ. 9 მარტი, 1444) — იტალიელი ჰუმანისტი და ისტორიკოსი. დაიბადა არეცოში, რის გამოც არეტინო შეარქვეს. XIV საუკუნის 80–იან წლებში ბრუნი ფლორენციაში გადმოსახლდა, სადაც მან შესანიშნავი განათლება მიიღო. მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშეს ფრანჩესკო პეტრარკამ, კალუჩო სალუტატიმ და სხვა.

1405–1415 წლებში ბრუნი მდივნად მუშაობდა პაპის კურიაში. 1415 წლიდან იგი კვლავ ფლორენციაში დაბრუნდა, რომელიც არასოდეს დაუტოვებია. იმავე წელს მან ფლორენციის რესპუბლიკის მოქალაქეობა მიიღო, ხოლო 1427 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე რესპუბლიკის კანცლერის თანამდებობა ეკავა.

ლეონარდო ბრუნიმ მრავალმხრივი შემოქმედებითი მემკვიდრეობა დატოვა. მან ბერძნულიდან ლათინურ ენაზე თარგმნა პლატონის, არისტოტელეს, პლუტარქეს, ქსენოფონტესა და სხვათა შრომები. მისი მნიშვნელოვანი ნაშრომია „ფლორენციელი ხალხის ისტორია", რომელიც კომუნის შეკვეთით დაწერა და 1439 წელს დაასრულა. მის კალამსვე ეკუთვნის შრომები: „ქალაქ ფლორენციის ქება", „სამხედრო საქმის შესახებ", „სწორი თარგმანის შესახებ" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ჯაჭვაძე, ეთერ. „ლეონარდო ბრუნი არეტინო", შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები, III ტ. თბ. 2001, გვ.44–53.
**ლეონი** — ნიკარაგუის ერთ-ერთი ქალაქი; სიდიდით მეორე დედაქალაქ მანაგუას შემდეგ. ესპანელების დაარსებული ქალაქი სახელწოდებით **სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალეროს-დე-ლეონ**. იგი ნიკარაგუის უძველესი ქალაქია და მეტოქეობას უწევს ქალაქ გრენადას ისტორიული სახლებისა და ეკლესიების სიჭარბით. 2005 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 175 000 კაცს აღწევს, რომელთა შორის არ იგულისხმება სტუდენტთა ის რაოდენობა, რომელიც ქალაქში ჩამოდის სწავლის დაწყების დროს. ლეონი, საუნივერსიტეტო ქალაქი, არის ლეონის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ლეონი მდებარეობს მდინარე რიო-ჩიკიტოს ნაპირებზე მანაგუადან 50 მილის დაშორებით ჩრდილოდასავლეთით. მისგან 11 მილის მოშორებით წყნარი ოკეანის სანაპიროა. დედაქალაქთან სიახლოვის გამო, ლეონი ქვეყნის მნიშვნელოვანი კულტურული (1813 წელს დაარსებული უნივერსიტეტის წყალობით), ინდუსტრიული, აგროკულტურული (შაქრის ლერწამი, მიწის თხილი, მეცხოველეობა) და კომერციული ცენტრია.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* გერმანიის დროშაგერმანია, ჰამბურგი
* გაერთიანებული სამეფოს დროშაგაერთიანებული სამეფო, ოქსფორდი
* აშშ-ის დროშააშშ, გეთისბურგი
* აშშ-ის დროშააშშ, ნიეუ-ჰავენი
* ნიდერლანდების დროშანიდერლანდები, უტრეხტი
* შვედეთის დროშაშვედეთი, ლუნდი
* ესპანეთის დროშაესპანეთი, ალიკანტე
მანი
**მანი (მანესი)** (დ. დაახ. 216— გ. 276) — ირანელი წინასწარმეტყველი და მანიქეიზმის დამაარსებელი.

ცხოვრების წლები
---------------

დაიბადა 216 წელს პართიელი არშაკიდებისა და სამეფო ტახტზე მათი შემცვლელი სასანიდების სატახტო ქალაქ ქტეზიფონში. ამ ქალაქის რელიგიურ თემთა შორის ერთ–ერთი მრავალრიცხოვანი და გავლენიანი იყო პალესტინიდან გადმოხვეწილ იუდეველთა სექტა, რომელსაც სხვა სარწმუნოებათა აღმსარებელნიც უერთდებოდნენ ხოლმე. ამ უკანასკნელთა შორის იყო მანის მამაც პატიციუსი, რომელიც სექტის უმკაცრესი მოთხოვნით იძულებული შეიქნა ხელი აეღო ოჯახზე და ცალკე დასახლებულიყო სექტის დანარჩენ წევრთან ერთად. მოგვიანებით, მამამ იქვე მიიყვანა ოთხი წლის მანიც, რათა ახალი სარწმუნოების საწყისები გაეცნო და მის გულმხურვალე მიმდევრად ექცია იგი. მაგრამ 12 წლის მანი ხანდახან უჩეულო აღტკინება იპყრობდა და ის არა მარტო ნათლად ხედავდა, კიდევ ესაუბრებოდა მის მიერ ორეულად თუ ტყუპისცალად წოდებულ ღვთაებრივ მაცნეს, რომელიც იდუმალი ხმით ჩასჩურჩულებდა ყმაწვილს: მოვა დრო და შენ მიატოვებ იუდეველთა სექტას, რადგანაც სულ სხვა მისიისთვის ხარ მოხმობილი. შენ უნდა იხსნა ადამიანთა ტანჯული მოდგმა. ჯერჯერობით კი აქ უნდა დარჩე ცოდნისა და გამოცდილების მისაღებად.

ლეგენდის თანახმად, 24 წლის მანის კვლავ მოევლინა ღვთის მოციქული და ხმამაღლა ამცნო: ახლა კი დროა ხალხში გახვიდე შენი ჭეშმარიტების საქადაგებლადო. მანი დაემორჩილა ღვთაებრივი ხმის კარნახს და შეუდგა თავისი საღმრთო ვალის აღსრულებას.მანი თავმდაბლობით არ გამოირჩეოდა. ის ამტკიცებდა, რომ რელიგიების ყველა დამაარსებელი, ვინც მასზე ადრე მოევლინა ქვეყანას, მხოლოდ თავის ხალხს უქადაგებდა ჭეშმარიტებას: ბუდა ინდოელების მოძღვარი იყო, ზარათუშტრა–ირანელების, ქრისტე–იუდეველების, თვითონ კი მთელი კაცობრიობისთვის აპირებდა ცოდვისგან განწმენდის და სულის ხსნის გზას. 

ახალმა რელიგიამ მოიცვა პართია და სოგდიანა, ირანი და რომი, ჩინეთი და ინდოეთი. ამ წარმატებამ დიდი პოპულარობა მოუხვეჭა მანის და მის მიმდევრებს, რომლებიც ნამდვილ ჯადოქრებად და სასწაულთმოქმედებად მიაჩნდა ხალხს. ამიტომაც ხანგრძლივი მისიონერული მოღვაწეობის შემდეგ სამშობლოში დაბრუნებულ მანის მტრულად შეხვდნენ ზოროასტრიზმის ქურუმები. შაჰინშაჰმა ბაჰრამ I–მა თავის უზენაეს ქურუმს უბრძანა საჯარო პაექრობაში გამოეწვია მანი, რათა მისი ერეტიკული მოძღვრების სიყალბე დაემტკიცებინა ხალხისთვის. მანიქეველთა თავკაცის ბრწყინვალე ორატორული ნიჭით დამფრთხალმა ქურუმმა თავი აარიდა პაექრობას და მანის მოსთხოვა თავისი ერთ–ერთი სასწაული ეჩვენებინა ცნობისმოყვარე ბრბოს წინაშე: თუ გამლღვალ ტყვიას დალევ, ეს სავსებით საკმარისი იქნება შენი რწმენის გასამართლებლადო. მანიმ ცივად უარყო ქურუმის მოთხოვნა: ჩემს რწმენას სასწაულებით გამართლება არ სჭირდებაო. მაშინ, მეფის ბრძანებით, დილეგში ჩააგდეს და 276 წელს სიკვდილით დასაჯეს (ზოგიერთი ვერსიით, ცოცხლად გააძრეს ტყავი).

ლიტერატურა
----------

*ბაჩანა ბრეგვაძე*, *თხზულებები და თარგმანები*, წ. 1, თბ. ნეკერი, 2006, გვ. 548
**ჰორმონული პრეპარატები** — წამლები, რომლებიც შეიცავენ ჰორმონებს ან მათ სინთეზურ ანალოგებს და რომლებსაც იყენებენ ჰორმონოთერაპიისათვის. განარჩევენ ჰორმონულ პრეპარატებს, რომლებიც შეიცავენ ნატურალურ ჰორმონებს (მზადდება საქონლის ახალი და ახალგაყინული ჯირკვლების, აგრეთვე ადამიანისა და ცხოველების სისხლისა და შარდისაგან), სინთეზურ ჰორმონულ პრეპარატებს და მათ ანალოგებს, რომლებიც ბუნებრივი ჰორმონებისაგან ქიმიური შენებით განსხვავდებიან, მაგრამ ისეთივე ფიზიოლოგიური მოქმედება აქვთ.

ჰიპოფიზის (თუთია-ფოსფატი, ქორიონული გონადოტროპინი, შრატისმიერი გონადროტოპინი, პროლაქტინი, პიტუიტრინი და სხვა.) და სინთეზურ (ოქსიტოცინი, ვაზოპრესინი) ჰორმონულ პრეპარატებს იყენებენ ჰიპოფიზის, თირკმელზედა ჯირკვლების, სასქესო ჯირკვლების უკმარისობის, კოლაგენოზების, ალერგიული და თვალის ზოგიერთი დაავადების დროს; ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონულ პრეპარატს — თირეოიდინს — ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის უკმარისობის, სიმსუქნის, ნევროზის დროს; ფარისებრახლო ჯირკვლების ჰორმონული პრეპარატს — პარათირეოდინს — ტეტანიის, სპაზმოფილიის, ალერგიული დაავადებების სამკურნალოდ; კუჭქვეშა ჯირკვლის ჰორმონულ პრეპარატს — ინსულინს და მის წარმოებულებს იყენებენ სისხლში შაქრის შემცველობის დასაქვეითებლად (შაქრიანი დიაბეტის დროს), იმავე მიზნით იხმარება აგრეთვე ინსულინის სინთეზური შემცვლელები — ბუტამიდი, ციკლამიდი, ქლორპრომაზინი; ლიპოკაინი იხმარება ღვიძლის დაავადებების, ათეროსკლეროზის და სხვათა დროს; თირკმელზედა ჯირკვლების ჰორმონული პრეპარატები — კორტიზონი, ჰიდროკორტიზონი, დეზოქსიკორტიკოსტერონი და კორტიზონის სინთეზური ანალოგები — პრედნიზოლონი, პრედნიზონი, დექსამეტაზონი, სინალარი და სხვა. იხმარება რევმატიზმის, ინფექციური პოლიართრიტის, ბრონქული ასთმის, ინფექციური მონონუკლეოზის, ნეიროდერმიტების, ეგზემის და კანის სხვადასხვა დააავდებების, ადისონის სნეულების, თირკმელზედა ჯირკვლების მწვავე ჰორმონული უკმარისობის, ჰემოლიზური ანემიის, გლომერულონეფრიტის, მწვავე პანკრეატიტის და სხვათა დროს; ქალის სასქესო ორგანოების ესტროგენულ (ფილიკულინი ანუ ესტრონი, ესტრადიოლ-დიპროპიონატი, სინესტროლი, დიმესტროლი, სიგეტინი და სხვა) ჰორმონულ პრეპაატებს იყენებენ საკვერცხეების ფუნქციური უკმარისობის, სამშობიარო მოქმედების სისუსტის, ლაქტაციის შეწყვეტის, მამაკაცებში წინამდებარე ჯირკვლის კიბოს დროს; გესტაგენურს (პროგესტერონი, ოქსიპროგესტერონ-კაპრონატი, პრეგნინი) — ყვიტელი სხეულის უკმარისობასთან დაკავშირებული დარღვევების შემთხვევაში; მამაკაცის სასქესო ჰორმონების ჰორმონულ პრეპარატს — ანდროგენულ პრეპარატებს (ტესტოსტერონ-პროპიონატი, ტესტოსტერონ-ენანტატი, მეთილტესტოსტერონი) აქვთ ჰორმონ ტესტოსტერონის (გამოიმუშავებს მამაკაცის სასქესო ჯირკვლები) ბიოლოგიური და სამკურნალო თვისებები; იყენებენ მამაკაცის სასქესო ჯირკვლების ფუნქციის უკმარისობის, მამაკაცებისა და ქალების კლიმაქტერიული, სისხლძრღვოვანი, ნერვული დარღვევების, აკრომეგალიისა და სხვათა დროს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 689.
Mk VI მოდელი
**მელოტრონი** — ელექტრო-მექანიკური პოლიფონიური, ფირის გამეორებაზე დაფუძნებული კლავიშებიანი ინსტრუმენტი. იგი შემუშავდა ბირმინგემში (ინგლისი), 1963 წელს. მელოტრონი მომდინარეობს მსგავსი ინსტრუმენტისგან, ჩემბერლენისგან, თუმცა იძლევა მასობრივად ხარისხიანად წარმოების საშუალებას. ინსტრუმენტი მუშაობს მაგნიტური ფირის მის თავში გატარების მეშვეობით. შესაძლებელია ფირის რამდენიმე ნაწილის დაკვრა, რათა მუსიკოსმა მიიღოს სხვადასხვა ხმა.

სხვადასხვა დროს ინსტრუმენტს იყენებდა მრავალი შემსრულებელი, რომელთა შორის იყვნენ The Beatles, ჯენესისი და King Crimson.

მიუხედავად იმისა, რომ ინსტრუმენტის წარმოება შეწყდა 1986 წელს, მან 1990-იანებში პოპულარობა კვლავ დაიბრუნა და აღდგა მელოტრონის ორიგინალური მწარმოებელიც, Streetly Electronics. 2007 წელს მან გამოუშვა M4000, მოდელის M400 დიზაინით და ადრეული მოდელების ხმების ბიბლიოთეკით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მელოტრონი***

* Mellotron.com – აშშ მწარმოებლები
* Mellotronics.com დაარქივებული 2020-12-29 საიტზე Wayback Machine.  – Streetly Electronics, ბრიტანული მწარმოებელი
* Planet Mellotron – მელოტრონით ჩაწერილი ალბომების სია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დავითაშვილი**. |

**მარიამ (მერი) პეტრეს ასული დავითაშვილი** (დ. 14 ნოემბერი [ძვ. სტ. 1 ნოემბერი], 1907, სოფ. მელაანი, ახლანდელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 აგვისტო, 1975, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1960).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ბაქოს ქალთა გიმნაზიაში, ხოლო 1920 წლიდან მისი ოჯახი ხაშურში გადავიდა საცხოვრებლად და აქედან იწყება მომავალი მსახიობის თეატრით გატაცება. ადგილობრივ დრამატულ წრეში მან შეასრულა თელის როლი უზეირ ჰაჯიბეკოვის მუსიკალურ კომედიაში „არშინ მალ-ალან".

1920 წელს შევიდა აკაკი ფაღავას დრამატულ სტუდიაში, რომელიც დაამთავრა 1926 წელს. 1927 წლიდან დიდი წარმატებით დამოდის თბილისის მუშათა თეატრში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ კოტე მარჯანიშვილის მიწვევით გადადის ქუთაის-ბათუმის თეატრში. აქ მსახიობმა შექმნა ისეთი დაუვიწყარი სახეები, როგორიცაა: ხორეშანი ილია ჭავჭავაძის („კაცია ადამიანი?!"), ანა პავლოვნა ა. სამსონიას („ბაგრატიონი"), პეპელა გიორგი მდივნის („ვარდო"), ნანინი ალექსანდრე დიუმა-შვილის („მარგარიტა გოტიე"), კარმინია უილიამ შექსპირის („ანტონიოს და კლეოპატრა"), ძიძი ნაზიმ ჰიქმეთის („ლეგენდა სიყვარულზე"), ნიმფა მარიკა ბარათაშვილის („ჩემი ყვავილეთი") და სხვა. დაუვიწყარია მერი დავითაშვილის მიერ შექმნილი სახეები ქართულ კინოშიც: თიმსალ-მაკო („ბაში-აჩუკი"), მარიამი („ნინო"), თებრო („თეთრი ქალიშვილი") და განსაკუთრებით ქაბატო („ქეთო და კოტე").

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1948: „ქეთო და კოტე" (ქაბატო) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, შალვა გედევანიშვილი
* 1956: „ბაში-აჩუკი" (თიმსალ-მაკო) რეჟ. ლეო ესაკია
* 1957: „ქალის ტვირთი" რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
* 1957: „ოთარაანთ ქვრივი" რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1959: „ნინო" (მარო) რეჟ. ლეო ესაკია
* 1962: „თეთრი ქალიშვილი" (თებრო) რეჟ. ლეილა გორდელაძე
* 1965: „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ" (მართა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი

ნათამაშები როლები
-----------------

### რუსთაველის თეატრი

### მარჯანიშვილის თეატრი

ლიტერატურა
----------

* *ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 120, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მარიამ დავითაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ჯაჰანგირ ბეგ ქაზიმბეგოვი** (აზერ. Cahangir bəy Kazımbəyov; დ. 15 მარტი, 1894 — გ. 17 იანვარი, 1955) — აზერბაიჯანის არმიის პოლკოვნიკი, განჯის აჯანყების (1920) ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1894 წლის (სხვა წყაროებში 1885) 15 მარტს განჯაში. გიმნაზია დაამთავრა მშობლიურ ქალაქში. 1902 წელს სამხედრო სამსახური დაიწყო. სამი წლის შემდეგ მიიღო პირველი ჩინი — ხორუნჟი. არის პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. მეფის არმიაში თავისი სამხედრო კარიერა 1917 წელს დაასრულა პოდპოლკოვნიკის ჩინით.

1919 წლის იანვარში შევიდა ადრ-ის არმიაში. სამხედრო მინისტრის არტილერიის გენერალ მეჰმანდაროვის 14 იანვრის ბრძანებით, დაინიშნა 1-ლი ქვეითი დივიზიის მე-3 ქვეითი განჯის პოლკის მეთაურის განკარუგელებაში. სამხედრო უწყების 3 ივლისის № 276 ბრძანებით დაინიშნა მე-3 ქვეითი განჯის პოლკის მეთაურად.

სამხედრო განყოფილების 1920 წლის 24 მარტის № 167 ბრძანებით პოდპოლკოვნიკი ჯაჰანგირ ბეგი პოლკოვნიკის ჩინში იქნა გადაყვანილი.

არის განჯის აჯანყების ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რომელიც საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ იყო მიმართული. მას შემდეგ, რაც აჯანყებულებმა ქალაქზე კონტროლი აიღეს, ქაზიმბეგოვი დაინიშნა განჯის გარნიზონის უფროსად. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, მცირედი რაზმით დაიხია საქართველოში. აქედან ის ემიგრაციაში წავიდა თურქეთში. 1923 წელს ჩავიდა პოლონეთში და იმავე წელს გახდა პოლონეთის არმიის ოფიცერ-კონტრაქტორი. გაიარა პოლონეთის შეიარაღებული ძალების მსმენელთა კურსი, მეთაურობდა ბატალიონს და პოლკს.

მეორე მსოფლიო ომის წლებში ის გახდა აზერბაიჯანული ემიგრანტული მოძრაობის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე. სწორედ მას გამოეცხადა ნდობა გაეხსნა 1943 წელს ბერლინში გამართული აზერბაიჯანელთა ეროვნული ყრილობა. 

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რაღაც პერიოდი იტალიაში ცხოვრობდა, შემდეგ თურქეთში დამკვიდრდა. გარდაიცვალა 1955 წელს ბერლინში, საიდუმლოებით მოცულ გარემოებაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Gruzini, Azerowie i inni przedstawiciele narodów Kaukazu w Wojsku Polskim w okresie międzywojennym
2. ↑  Государственный архив Азербайджанской Республики, ф. 2898, оп. 2, д.5, л. 9
3. ↑  Государственный архив Азербайджанской Республики, ф. 2898, оп. 2, д.3, л. 202
4. ↑  *Мехман Сулейманов.* Армия Азербайджана (1918—1920). — Баку, 1998, с. 445
**ჯაყისმანის მონასტერი** — ისტორიულ სამცხეში, ქალაქ ვალედან ოციოდე კმ-ის მოშორებით სამხრეთის მიმართულებით, საქართველო-თურქეთის სასაზღვრო ზონაში. ძეგლთან მიღწევა საკონტროლო პუნქტის გავლით არის შესაძლებელი. უახლოესი დასახლებული პუნქტი 9 კმ-ის მოშორებით სოფელი წყალთბილაა. სამანქანო გზა პრაქტიკულად არ არსებობს. მონასტერი დაახლოებით ორი წელია რაც მოქმედია და მასში, წინამძღვრის გარდა, რვა მორჩილი ცხოვრობს. მთავარი ტაძარი აღდგომის სახელობისაა.

ძეგლის აღწერა
-------------

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა და განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. იგი თავისი მხატვრული ღირებულებით სამცხე-ჯავახეთის მხარის დარბაზულ ეკლესიებს შორის გამოირჩევა. მისი სამშენებლო ტექნიკის მაღალი დონე, კედლის წყობა, ფაქიზად თლილი ქვებით მოპირკეთება როგორც ინტერიერში, ასევე ექსტერიერში, თაღების, პილასტრების, კაპიტელების ნატიფი ფორმები ამ ძეგლს X-XI საუკუნეების ქართული - განსაკუთრებით, ჯავახეთისა და ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვრების ნიმუშებთან აახლოებს.

ჯაყისმანის სამონასტრო კომპლექსი შემდეგი ნაგებობებისგან შედგება: მთავარი დარბაზული ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთიდან ორი მცირე სამლოცველო (მათგან ერთი, შესაძლოა, პასტოფორიის ფუნქციას ასრულებდა) აკრავს, ხოლო დასავლეთიდან - ნართექსის ნაშთები. კომპლექსში შემავალი ნაგებობები ფერდობზე, ძველი ნასოფლარის ტერიტორიაზე ხელოვნურად მოსწორებულ ბაქანზეა განლაგებული. ფერდობი ფოცხოვის ხეობას გადაყურებს.

მონასტრის ახლოს, ფოცხოვის ხეობაში, თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხე - ჯაყის ციხე, რომელიც ჯაყელთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. სავარაუდოდ, ჯაყისმანი ჯაყისუბნის ტოპონიმიდან მოდის და დამახასიათებელია ტერიტორიისთვის, რომელიც ისტორიულად ჯაყის სახელს ატარებდა და მსხვილი ფეოდალების, ჯაყელების, სამფლობელოს ნაწილს წარმოადგენდა.

საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მონასტერს 2006 წელს მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გალერეა
-------

* ჯაყისმანის მონასტრილაშა ხაჩიძის ფოტოჯაყისმანის მონასტრი  
ლაშა ხაჩიძის ფოტო
* ჯაყისმანის მონასტრილაშა ხაჩიძის ფოტოჯაყისმანის მონასტრი  
ლაშა ხაჩიძის ფოტო
* ჯაყისმანის მონასტრილაშა ხაჩიძის ფოტოჯაყისმანის მონასტრი  
ლაშა ხაჩიძის ფოტო

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯაყის ციხე

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში, თბ.1992
* თოთიბაძე ვ. ჯაყისმანის (ჯაყისუბნის) სამონასტრო კომპლექსი, ძეგლის მეგობარი. 1984, N 67.
* სილაგაძე ნ. ჯაყისმანის მონასტერი, თბ. 2011

სქოლიო
------

1. 1 2  ნიკოლოზ ვაჩეიშვილი ჯაყისმანის სამონასტრო კომპლექსს მოინახულებს
2. 1 2  საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო
3. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მარიამ ივანეს ასული ივანიშვილი-დემურია** (დ. 21 მარტი, 1860, გორი — გ. 21 იანვარი, 1910, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, დრამატურგი და მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

მარიამ ივანიშვილი დაიბადა 1860 წლის 21 მარტს, ქალაქ გორში. დაასრულა თბილისის საბებიო ინსტიტუტის კურსი, რის შემდეგაც მუშაობდა თბილისში, ოზურგეთში, საჩხერეში და სხვა რაიონებში. 1893 წელს ახალგაზრდა იურისტ, ვასილ დემურიაზე დაქორწინდა და საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა. 15 წლის განმავლობაში იყო თბილისის სახალხო სახლების, თეატრების, ბიბლიოთეკებისა და სხვა კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებათა მუშაობის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი. დიდხანს განაგებდა ნაძალადევის სახალხო ბიბლიოთეკას.

უმცირესი შემოწირულობებით, ილია წინამძღვრიშვილისა და „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების" მხარდაჭერით მარიამ დემურიამ ყველაზე ხელმოკლე ადამიანებისთვის დააარსა „ავჭალის აუდიტორია", სადაც კლასიკური და თანამედროვე ლიტერატურის მიხედვით იდგმებოდა წარმოდგენები ქართულ ენაზე, იმართებოდა წიგნების, სტატიების, დოკუმენტების საჯარო კითხვა. 

1904 წელს მარიამმა დააარსა საგანმანათლებლო საბავშვო ჟურნალი „ნაკადული", რომლის პირველი ნომერი ნოემბერში გამოვიდა და რომელიც ლიტერატურისა და ხელოვნების საკითხებს აშუქებდა. დემურია ოფიციალურად ამ ჟურნალს 1906–1910 წლებში რედაქტორობდა.

მარიამ დემურია 1910 წლის 21 იანვარს, 49 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ დემურია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მარიამ დემურია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მარიამ ივანიშვილი-დემურია. ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი.
**ლეონდინგი** (გერმ. Leonding) — ქალაქი ავსტრიაში, ლინცის სამხრეთ-დასავლეთით, ზემო ავსტრიის ფედერალურ მხარეში. 2011 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 25 295 ადამიანს შეადგენდა. ჩრდილოეთით გაედინაბა მდინარე დუნაი.

ლეონდინგი ლინცთან საკმაოდ ახლოს მდებარეობს. იშლება ალპების ულამაზესი ხედი, რაც საცხოვრებლად მაღალ სოციალურ კლასს იზიდავს. ლინცის სიახლოვისა და კარგი სატრანსპორტო კავშირების წყალობით, ქალაქი ასევე იზიდავს მსხვილ კომპანიებს.

1898 — 1905 წლებში, ლეონდინგში ცხოვრობდა ადოლფ ჰიტლერი, სადაც ის ჯერ ადგილობრივ დაწყებით სკოლაში სწავლობდა, შემდეგში კი ლინცის სიახლოვეს, გრამატიკის სკოლაში. ლეონდინგშია მისი მშობლების — ალოისისა და კლარას საფლავები. აქვეა დაკრძალული მისი ძმა — ედმუნდი. 1938 წელს ჰიტლერმა მშობლების საფლავები მოინახულა. მამამისი, 1903 წელს გარდაიცვალა ლეონდინგის ერთ-ერთ ბარში, როდესაც ჭიქა ღვინოს შეექცეოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავსტრიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Einwohnerzahl 1.1.2018 nach Gemeinden mit Status, Gebietsstand 1.1.2018 — Statistics Austria.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q358870'></a>
2. ↑
**ჰოტელინგის წესი** — არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების ოპტიმალური გამოყენების წესი, რომელიც დადგენილია ჰაროლდ ჰოტელინგის მიერ 1931 წელს.[1] ეს წესი დღემდე რჩება განმსაზღვრელად წიაღისეულის მოპოვების ოპტიმალურობის დადგენაში. მისი არსი მდგომარეობს შემდეგში: იმისათვის, რომ მოპოვება იყოს ოპტიმალური, მიწაში დარჩენილი ერთეული რესურსის ნეტო-ფასი (გასაყიდ ფასს მინუს მოპოვების დანახარჯები) დროთა განმავლობაში უნდა გაიზარდოს იმ ტემპით, რა ტემპითაც გაიზრდება სარგებლის განაკვეთი. უფრო ზუსტად, ნეტო-ფასის ზრდის ტემპი არ უნდა აღემატებოდეს სარგებლის განაკვეთისას. რესურსის მფლობელი დგას არჩევანის წინაშე: ამოიღოს ერთეული რესურსი და მოახდინოს მისი გაყიდვით მიღებული თანხის ინვესტირება მიმდინარე სარგებლის განაკვეთით, თუ დატოვოს იგი მიწაში.

ჰოტელინგის წესს ალტერნატიული ფორმულირებაც აქვს: ერთეული რესურსის დისკონტირებული ღირებულება უნდა იყოს უცვლელი იმის მიუხედავად, თუ როდის იქნება ეს რესურსი ამოღებული მიწიდან.

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი როზეტა*, თანამედროვე ეკონომიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 465

სქოლიო
------

1. ↑  The economics of Exautible Resources. The Journal of Political Economy. Vol.39 , pp. 137-175
**ლამარა ჟამიერაშვილი** (დ. 23 მაისი, 1932, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.

1961 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

1964 წელს დაიწყო პროფესიული საქმიანობა. მუშაობდა საქართველოს არქიტექტორთა კავშირში, თბილისის ზონალურ ს/კ, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტირების ინსტიტუტში („თბილზნიიეპი"), საპროექტო-შემოქმედებითი ჯგუფის ხელმძღვანელად. მისი ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმის ტიპის პანსიონატების 10 000-ადგილიანი კომპლექსი (1975), 3 000-ადგილიანი პანსიონატი და სპორტული ცენტრი გელენჯიკში (1985), თორმეტსართულიანი საცხოვრებელი სახლები კემეროვოში (1993), ხუთ-რვასართულიანი ორენბურგში (1995) და თექვსმეტსართულიანი ვორონეჟში (1999), ნოვოროსიისკის საზღვაო აკადემიის სასწავლო-სამეცნიერო კორპუსი (1995), 500-ადგილიანი სასტუმრო „გაგრიფში", 300-ადგილიანი ტურბაზა და 700-ადგილიანი კულტურის სახლი ბაკურიანში, 72-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი დიპლომატებისათვის (1996), 300-ადგილიანი სასტუმრო თბილისში (1997). არის ცალკეულ შემოქმედებით კონკურსებზე პრემირებული პროექტების ავტორი. მსოფლიოს არქიტექტორ ქალთა პარიზის საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი. მონაწილეობდა მოსკოვისა (1961) და პარიზის (1972) საერთაშორისო გამოფენებში, ბუქარესტის არქიტექტორ ქალთა მსოფლიო კონგრესში (1972).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლამარა ჟამიერაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მეტროპოლიტენ ლაიფ ინშურანს კომპანი ტაუერი** (Metropolitan Life Insurance Company Tower, ასევე Met Life Tower) 2005 წლამდე სადაზღვევო კომპანია მეტროპოლიტენ ლაიფის შტაბ-ბინა მედისონ ავენიუზე, ნიუ-იორკი, მსოფლიოს უმაღლესი შენობა იყო 1909-1913 წლებში, რის შემდეგაც ეს ტიტული ვულუორზ ბილდინგს გადასცა. 

თავდაპირველ 11-სართულიან შენობას, რომელსაც მთელი კვარტალი ეჭირა, ტაუერი მოგვიანებით დააშენეს. ტაუერის პროექტის შთაგონებად ვენეციაში სან მარკოს კამპანილე გახდა. კომპანიამ ნაპოლეონ ლებრუნ ენდ სანს დააპროექტა 213 მ-ის შენობა 52 სართულით, რაც მისი ძველი მსოფლიოს კოლეგაზე ორჯერ უფრო მაღალი იყო. მშენებლობა კომპანია ჰედენმა განახორციელა.

ტაუერს ოთხი საათი აქვს, კოშკის ოთხივე მხარეს. ყოველი საათი 8 მ-ია დიამეტრში, ხოლო მისი ყოველი ციფრი 1,2 მ. საათის ისრები თითო ნახევარ ტონას იწონის. თავდაპირველად ტაუერის ფასადი ტაკაჰოს მარმარილოთი მოაპირკეთეს, თუმცა 1964 წელს აღდგენისას მარმარილო უბრალო კირქვით გამოცვალეს, რამაც ასევე შეცვალა ძველი რენესანსის აღორძინების დეტალები უფრო სწორხაზოვანი, თანამედროვე იერით. შენობის ადრეული ორნამენტები თითქმის მთლიანად შემოაცალეს.

2002 წელს დასრულებული სამ წლიანი რეკონსტრუქციით შენობის ფასადში თანამედროვე კომპიუტერიზებული ფერადი განათების სისტემა ჩამონტაჟდა, ემპაია სტეიტ ბილდინგის მსგავსად, რომელიც ფერს იცვლის სეზონისა თუ დღესასწაულის შესაბამისად. 

2005 წლის მარტში სლ გრინ რიალტი ტრასტმა ტაუერი შეისყიდა და მას საცხოვრებელ ბინებად გადაკეთებას უპირებს, თუმცა ძირითადი შენობა ოფისებისთვის დარჩება.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მეტყველების ფუნქციათა პირველი შრეობრივი მოდელი 1918 წელს გერმანელმა ფსიქოლოგმა და ენათმეცნიერმა, კარლ ბიულერმა წარმოადგინა. მოგვიანებით, 1953 წელს აღნიშნული მოდელი იერარქიული სახით განავითარა და მეოთხე ფუნქცია დაამატა ავსტრიელმა ფილოსოფოსმა კარლ პოპერმა. პოპერისეული ვარიანტი შემდეგი სახისაა:

1. ექსპრესიული ანუ სიმპტომატიური ფუნქცია;

2. მასტიმულირებელი ანუ ინფორმაციული ფუნქცია;

3. დესკრიფციული ფუნქცია;

4. არგუმენტატიური ფუნქცია;

განსხვავებული სქემა წარმოადგინა იაკობსონმა, რომელიც ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციის ელემენტებს (ადრესატი, რეფერენტი, წარმომთქმელი, არხი, გამონათქვამი, კოდი):

1. კონატიური ფუნქცია: გამონათქვამი ცდილობს ადრესატის რეაქციის გამოწვევას ("გაჩუმდი!");

2. რეფერენციული ფუნქცია: გამონათქვამი შეეხება საუბრის საგანს, აღწერს სამყაროს, გარემოს, გარემოებებს და ა.შ. ("წვიმს");

3. ექსპრესიული ფუნქცია: გამონათქვამი შეეხება მთქმელს ("მოწყენილი ვარ"); 

4. ფატური ფუნქცია: გამონათქვამი შეეხება საკომუნიკაციო არხს. ("ალო");

5. პოეტური ფუნქცია: გამონათქვამი თავად გამონათქვამსვე შეეხება და თავისსავე ფორმაზე თამაშობს (სიტყვათა განლაგება, ევფონია და ა.შ).

6. მეტალინგვისტური ფუნქცია: გამონათქვამი აღწერს ხმარებულ კოდს ("სიტყვა *სიტყვა* არის საზოგადო სახელი") 

  

დეტალურად იხ. იაკობსონის სქემა

ერთ გამონათქვამს შესაძლოა რამდენიმე ფუნქცია ჰქონდეს.
**მეტივიშვილების სახლი** — კულტურული მეკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის რეგიონში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ სამწვერისში. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ქვითა და აგურით. ფორმით მართკუთხედია ჩრდ-სამხრეთის ღერძზე დამხრობილი. სახლი ეზოსკენ - ჩრდილოეთისკენაა პირით შექცეული, ამ მხრიდან აქვს სახლს ორივე სართულზე ღია აივანი. პირველი სართული ქვითაა ნაგები და მოიცავს ორ არათანაბარი ზომის დარბაზს, რომელშიც ჭერი საყრდენ სვეტებსა და თაღოვან ღიობებს უჭირავს. პირველ სართულზე მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან არის. კარი ალაყაფისებურია. ამავე მხრიდან პირველი სართულის აივანი აგურით ნაგები ოთხი მძლავრი ბურჯითაა ეზოსგან გამოყოფილი და იატაკად სოხანე აქვს. ამ ბურჯებს მეორე სართულის აივანი ეყრდნობა. მცირე კარი აქვს პირველ სართულს სამხრეთის კედელშიც. დანარჩენ კედლებში სარკმლებია გაჭრილი. მეორე სართულის ყველა კედელი დანაწევრებულია სარკმლებითა და კართა ღიობებით, რომლებიც ლეკალური აგურითაა გამოყვანილი და თაღოვანი ფორმისაა. ღიობების ზედა ნაწილი აგურითვეა ამოშენებული ტიმპანისებურად, ხოლო ქვემოთ აგურის წყობის დადაბლებით მართკუთხედების ორნამენტებია მოცემული. ოთახები ერთმანეთში გამავალი კარებითაა დაკავშირებული. ერთი ოთახის კედელში ამ ეპოქისთვის მახასიათებელი ბუხარია ჩაშენებული. სახლი სახენაცვალია, თუმცა მაინც აქვს შერჩენილი ძველი და მოხდენილი იერი. სახლი მე19 საუკუნეში აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქებისთვის მახასიათებელი (თბილისი, თელავი, სიღნაღი) ქალაქური საცხოვრისის ერთადერთი ნიმუშია ბოლნისში, რითიც ის განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

1.
**მეფე ჯორჯის კუნძული** (ინგლ. King George Island) — მდებარეობს ავსტრალიის ტასმანიის შტატში. ის შედის დახრილი კუნძულების ჯგუფში და მდებარეობს კუნძულ ტასმანიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს ტყიან ნახევარკუნძულთან ახლოს. ერთ დროს კუნძული დასახლებული იყო და მის აღმოსავლეთ ნაწილში ორი შენობის ნანგრევია შემორჩენილი.

ხანდახან ამ კუნძულს შეცდომით აიგივებენ ანტარქტიკაში მდებარე მეფე ჯორჯის კუნძულთან ან ჯორჯის კუნძულთან რომელიც ფოლკლენდის კუნძულების ჯგუფის წევრია.

ფლორა და ფაუნა
--------------

კუნძულის ბუნებრივი საფარის უმეტესობა განადგურებულია სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოების გამო, ამის მიუხედავად იქ მაინცაა შემორჩენილი ალოკაზუარინასა და ევკალიპტის მცირე ტერიტორიები. კუნძულზე ასევე გავრცელებულია კურდღლები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)
* მეფე ჯორჯის კუნძული (მრავალმნიშვნელოვანი)

სქოლიო
------

1. 1 2  Brothers *et al* (2001), p.606.

წყარო
=====

* Brothers, Nigel; Pemberton, David; Pryor, Helen; & Halley, Vanessa. (2001). *Tasmania’s Offshore Islands: seabirds and other natural features*. Tasmanian Museum and Art Gallery: Hobart. ISBN 0-7246-4816-X
**კოტლინი** (რუს. Котлин, ფინ. Retusaari, შვედ. Reitskär) — კუნძული ფინეთის ყურეში, სანქტ-პეტერბურგის ცენტრიდან დასავლეთით, 30 კილომეტრში. კუნძული ქალაქთან დაკავშირებულია სანქტ-პეტერბურგის წყალდიდობისგან დამცავ ნაგებობაზე გამავალი ავტომაგისტრალით. კოტლინზე მდებარეობს ქალაქ კრონშტადტის ნაწილი.

კუნძულის გვერდით გადის ორი სანაოსნო ფარვატერი, ფინეთის ყურიდან ნევის უბეში. პირობითად მათ ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფარვატერებს უწოდებენ.

კოტლინი ვარიაგებიდან ბერძნებამდე და ვარიაგებიდან არაბებამდე არსებული დიდი სავაჭრო გზების ნაწილს წარმოადგენდა. უფრო გვიანდელ დროში კი კუნძულზე უცხოელი ვაჭრები ჩერდებოდნენ, რომლებიც ნოვგოროდელ ლოცმანებს ელოდებოდნენ, რათა უსაფრთხოდ მისულიყვნენ ილმენის ტბამდე.

არსებობს ლეგენდა, რომლის თანახმადაც კუნძულზე რუსების გადმოსვლის შემდეგ, შვედებმა ნაჩქარევად მიატოვეს კუძნული, ხოლო კოცონზე კი კარდალა დატოვეს. სწორედ ეს კარდალაა გამოსახული კრონშტადტის გერბზე. სიტყვა „კოტიოლიდან" (котёл) მომდინარეობს სახელწოდება კოტლინი (Котлин). სინამდვილეში კი კუნძულს ეს სახელი, მის აღმოსავლეთ მხარეს არსებული ფინეთის ყურის ყელის ქვაბთათ მსგავსების გამო დაარქვეს.

სანქტ-პეტერბურგის შვედებისგან დასაცავად კუნძულზე აშენდა საფოტიფიკაციო ნაგებობა — კრონშლოტი. 1723 წელს კოტლინზე დაიწყო ციხესიმაგრის მშენებლობა, რომელსაც კრონშტადტი ეწოდა. ამ ციხესიმაგრეს პეტრე დიდი სანქტ-პეტერბურგის ნაწილად თვლიდა. 

XX საუკუნის 20-იან და 30-იან წლებში კუნძულზე ლენინგრადის ვეტერინარულ-ზოოტექნიკური ინსტიტუტი სხვადასხვა სამუშაოებს ატარებდა სამხედრო ბიოლოგიის სფეროში, მაგალითისთვის: ჭირის ბაქტერიების შესწავლა-გამოყენება მიმდინარეობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოტლინი დაარქივებული 2012-05-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Наука и жизнь, № 1-2 2012 г. «Ногою твёрдой стать при море»
2. ↑  *Федоров Л.А.*, Советское биологическое оружие: история, экология, политика. МСоЭС, Москва. — გვ. 302, ISBN 5-88587-243-0.
**მარიამ ასლამაზიანი** (დ. 20 ოქტომბერი, 1907 — გ. 16 ივლისი, 2006) — საბჭოთა კავშირის მხატვარი. აგრეთვე ცნობილი როგორც სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1965) და საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი (1990).

ბიოგრაფია
---------

მარიამ ასლამაზიანი დაიბადა ყარსის ოლქში. საშუალო განათლება მიიღო ალექსანდროპოლში (გიუმრი), დაამთავრა ერევნის სახვითი ხელოვნებისა და სამრეწველო კოლეჯი და პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია. იგი ერანუი ასლამაზიანის და იყო. მათი ნამუშევრების დიდი კოლექცია ინახება დებ ასლამაზიანების მუზეუმში, გიუმრიში. ასლამაზიანი სტეფან აღაჯანიანის და პეტროვ ვოდკინის სტუდენტი იყო. მისი ნახატები ასახავს მის დრამატულ ცხოვრებას. მიუხედავად მისი ნამუშევრების გაკრიტიკებისა კრიტიკოსების მიერ, მისი დახვეწილი კერამიკული ფილები საყოველთაოდ აღიარებული შედევრებია.

მარიამ ასლამაზიანი გარდაიცვალა მოსკოვში და დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.

ცნობილი ნამუშევრები
-------------------

* გმირის დაბრუნება (1942)
* მე ვარ 70 წლის (1980)
* ხმაურიანი მეზობლები (1981)

ლიტერატურა
----------

* *Цырлин И. И.* Мариам Асламазян — М. 1962.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Асламазян Мариам Аршаковна[*მკვდარი ბმული*]
* Картины М. Асламазян
* Mariam Aslamazian in Great Soviet Encyclopedia
* RA Prime Minister Sends Message of Condolence on Occasion of Death of Mariam Aslamazian, July 26, 2006[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Resting in Peace: Yerevan’s Pantheon, By Rick Ney.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 2015-10-07.
**ლეონიდ სტადნიკი** (უკრ. Леонід Іванович Стадник; დ. 5 აგვისტო, 1970, პოდოლიანცი — გ. 24 აგვისტო, 2014, პოდოლიანცი) — უკრაინელი გიგანტი. მისი სიმაღლე აღწევდა 257 სმ-ს, ხოლო წონა 200 კგ-ს. 2003 წლამდე მუშაობდა ვეტ-ექიმად უკრაინის ერთ-ერთ სოფელში. ცხოვრობდა დედამისთან ერთად სოფელ პოდოლიანცში. სტადნიკი პირველი ჯგუფის ინვალიდი იყო, მან არაერთი ოპერაცია გადაიტანა თავის ტვინზე.

12 წლის ასაკში სტადნიკმა თავის ტვინზე ოპერაცია გაიკეთა, რის შემდეგ განუვითარდა ჰიპოფიზი, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია აკრომეგალია. სტადნიკი დიდი ხნის განმავლობაში გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნს უარს ეუბნებოდა სიმაღლეში გაზომვაზე, თუმცა 2007 წელს იგი დათანხმდა გამომცემლობას და სიმაღლეში გაიზომა. აღმოჩნდა, რომ ლეონიდ სტადნიკი 2007 წლისათვის პლანეტის ყველაზე მაღალი ადამიანია. მანამდე ეს ტიტული მონღოლ გიგანტს ბაო სიშუნს ეკუთვნოდა. 2008 წელს გინესის რეკორდების წიგნმა ყველაზე მაღალი ადამიანის ტიტული დაუბრუნა ბაო სიშუნს, რამეთუ სტადნიკმა უარი განაცხადა სიმაღლეში ხელახლა გაზომვაზე.

სტადნიკი აგრძელებდა სიმაღლეში მომატებას. უკანასკნელ წლებში გაიზარდა 2 სანტიმეტრით. მეტად უჭირდა გადაადგილება. უკრაინელმა ბიზნესმენებმა ლეონიდ სტადნიკს აჩუქეს სატელიტური ანტენა და კომპიუტერი. აღსანიშნავია, რომ სტადნიკი რამდენიმე წლის წინ უკრაინის იმდროინდელ პრეზიდენტს ვიქტორ იუშჩენკოს შეხვდა. 2008 წლის აპრილში იუშჩენკომ მას გადასცა ავტომობილი Chevrolet.

სტადნიკი გარდაიცვალა 44 წლის ასაკში. გარდაცვალების მიზეზი ტვინში სისხლის ჩაქცევა გახდა. ბოლო წლებში კარჩაკეტილ ცხოვრებას ეწეოდა, უარს ამბობდა ჟურნალისტებთან შეხვედრაზე და როგორც ამბობდა ყველაზე მეტად სურდა ეცხოვრა „როგორც ყველა ნორმალურ ადამიანს". ლეონიდ სტადნიკი მშობლიურ სოფელში დაკრძალეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლეონიდ სტადნიკი, ინფორმაცია, ფოტოსურათები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* ლეონიდ სტადნიკი (ინგლისური)
* ლეონიდ სტადნიკი (რუსული)
**ლითონთა აქტივობის ელექტროქიმიური მწკრივი (დაძაბულობის რიგი, სტანდარტული ელექტროდული პოტენციალების რიგი)** ეწოდება — ქიმიური აქტიურობის მიხედვით დალაგებულ მეტალთა მწკრივს. სადაც ლითონები თანმიმდევრობით დალაგებულია სტანდარტული ელექტროდული პოტენციალის ზრდის მიხედვით φ0, პასუხობს ლითონის Men+: Men+ + nē → Me კათიონის აღდგენის ნახევარრეაქციას


|  |
| --- |
| Li→Rb→K→Ba→Sr→Ca→Na→Mg→Al→Mn→Zn→Cr→Fe→Cd→Co→Ni→Sn→Pb→**H**→Sb→Bi→Cu→Hg→Ag→Pd→Pt→Au |

დაძაბულების რიგი ახასიათებს ლითონების შედარებით აქტივობას წყლის ხსნარებში ჟანგვა-აღდგენით რეაქციებში.

ისტორია
-------

ლითონების ქიმიური აქტივობის მიხედვით თანმიმდევრობითი ადგილმდებარეობის შესახებ ზოგადად უკვე ცნობილი იყო ალქიმიკოსებისათვის. ლითონების ურთიერთ გამოძევების პროცესებს ხსნარებიდან და ზედაპირული დალექვა (მაგალითად, ვერცხლისა და სპილენძის გამოძევება რკინით თავიანთი მარილების ხსანრებიდან) განიხილებოდა როგორც ელემენტების ტრანსმუტაციის გამოვლინება.

მოგვიანებითი ალქიმიკოსები მჭიდროდ მივიდნენ ხსნარებში ლითონების ურთიერთგამოძევების ქიმიური მხარის გაგებასთან. ანგელუს სალა ნამუშევარში «Anatomia Vitrioli» (1613) მივიდა დასკვნამდე, რომ ქიმიური რეაქციის პროდუქტები შედგებიან იგივე «კომპონენტებისაგან», რომლებისგანაც შედგებოდა თავდაპირველი ნივთიერებები. შედეგად რობერტ ბოილმა წამოაყენა ჰიპოთეზა მიზეზებზე, რომლითაც ხსნარიდან ერთი ლითონი აძევებს მეორეს კორპუსკულარული წარმოდგენების საფუძველზე.

1793 წელს ალესანდრო ვოლტამ, გალვანური ელემენტის კონსტრუირებისას, დაადგინა ცნობილი ლითონების შედარებითი აქტივობა: Zn, Pb, Sn, Fe, Cu, Ag, Au. გალვანური ელემენტის «ძალა» ხდებოდა უფრო მეტი, რაც უფრო ერთმანეთისგან შორს იდგნენ ამ რიგში («**ძაბვის მწკრივი**»). მაგრამ ვოლტა ამ მწკრივს არ უკავშირებდა ლითონების ქიმიურ თვისებებს.

ბმულები
-------

* *Petr Vanýsek*, Electrochemical Series // Handbook of Chemistry and Physics: 81th Edition, CRC Press LLC, 2000, ISBN 978-0849304811.
* ლითონების ელექტროქიმიური აქტივობა xumuk.ru-ზე

1. ↑  რაბინოვიჩი ვ. ლ. ალქიმია როგორც შუასაუკუნეების კულტურუკი ფენომენი — მ.: მეცნიერება, 1979
2. ↑  Пути познания / Головнер В.Н. Взгляд на мир глазами химика[*მკვდარი ბმული*]

ლიტერატურა
----------

* Корольков Д.В. Основы неорганической химии. — М.:Просвещение, 1982. — 271 с.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლითონების ელექტროქიმიური აქტივობის რიგი |
| --- |
|  |
| 
Eu, Sm, Li, Cs, Rb, K, Ra, Ba, Sr, Ca, Na, Ac, La, Ce, Pr, Nd, Pm, Gd, Tb, Mg, Y, Dy, Am, Ho, Er, Tm, Lu, Sc, Pu, Th, Np, U, Hf, Be, Al, Ti, Zr, Yb, Mn, V, Nb, Pa, Cr, Zn, Ga, Fe, Cd, In, Tl, Co, Ni, Te, Mo, Sn, Pb, H2, W, Sb, Bi, Ge, Re, Cu, Tc, Te, Rh, Po, Hg, Ag, Pd, Os, Ir, Pt, Au |

 |
**ლორენც-ფაქტორი** ან **ლორენცის ფაქტორი** არის თანამამრავლი, რომელიც გვხვდება ფარდობითობის სპეციალური თეორიის სხვადასხვა ფორმულებში. ლორენც-ფაქტორს როგორც წესი *γ*-თი აღნიშნავენ. ფაქტორს სახელი ეწოდა ჰოლანდიელი ფიზიკოსის ჰენდრიკ ლორენცის პატივსაცემად.

ლორენც-ფაქტორი განიმარტება შემდეგი განტოლებით:

{\displaystyle \gamma \equiv {\frac {c}{\sqrt {c^{2}-u^{2}}}}={\frac {1}{\sqrt {1-\beta ^{2}}}}={\frac {\mathrm {d} t}{\mathrm {d} \tau }}}
სადაც:

{\displaystyle \beta ={\frac {u}{c}}} არის სიჩქარე,სინათლის სიჩქარის ერთეულებში;
*u* არის სიჩქარე გაზომილი იგივე სისტემაში, რომელშიც *t* დრო;
*τ* არის საკუთარი, ანუ თანმდევი დრო;
*c* არის სინათლის სიჩქარე.

მიახლოებები
-----------

ლორენც-ფაქტორი შეიძლება წარმოდგენილი იქნას შემდეგი სახის ტეილორის მწკრივის სახით როგორც:

{\displaystyle \gamma (\beta )=1+{\frac {1}{2}}\beta ^{2}+{\frac {3}{8}}\beta ^{4}+{\frac {5}{16}}\beta ^{6}+{\frac {35}{128}}\beta ^{8}+...}
შედარებით მცირე სიჩქარეებზე სამართლიანია შემდეგი მიახლოება

γ ≈ 1 + 1/2 β2.
ეს ტოლობა სრულდება 1% სიზუსტით v < 0.4 c (v < 120,000 კმ/წმ), და 0.1% სიზუსტით v < 0.22 c (v < 66,000 კმ/წმ). 

ამ ფურმულების გამოყენებით შეიძლება იმის ჩვენება, რომ ფარდობითობის სპეციალური თეორია დადის კლასიკურ მექანიკაზე მცირე სიჩქარეებზე. მაგალითად, ფარდობითობის სპეციალური თეორიის მიხედვით სამართლიანია თანაფარდობები:

{\displaystyle {\vec {p}}=\gamma m{\vec {v}}}
{\displaystyle E=\gamma mc^{2}\,}
როცა γ ≈ 1 და γ ≈ 1 + 1/2 β2, ეს ტოლობები დადის კლასიკური (ნიუტონის) მექანიკის ფორმულებზე:

{\displaystyle {\vec {p}}=m{\vec {v}}}
{\displaystyle E=mc^{2}+{\frac {1}{2}}mv^{2}}
ლორენც-ფაქტორის ფორმულის შებრუნება გვაძლევს:

{\displaystyle \beta ={\sqrt {1-{\frac {1}{\gamma ^{2}}}}}}
დიდ სიჩქარეებზე გვაქვს ასეთი ასიმპტოტური გამოსახულება:

{\displaystyle \beta =1-{\frac {1}{2}}\gamma ^{-2}-{\frac {1}{8}}\gamma ^{-4}-{\frac {1}{16}}\gamma ^{-6}-{\frac {5}{128}}\gamma ^{-8}+...}

მნიშვნელობა
-----------

ლორენც-ფაქტორის დამოკიდებულება სიჩქარეზე.

| სიჩქარე | ლორენც-ფაქტორი | შებრუნებული სიდიდე |
| --- | --- | --- |
| {\displaystyle \beta =v/c} | {\displaystyle \gamma } | {\displaystyle 1/\gamma } |
| 0.000 | 1.000 | 1.000 |
| 0.100 | 1.005 | 0.995 |
| 0.200 | 1.021 | 0.980 |
| 0.300 | 1.048 | 0.954 |
| 0.400 | 1.091 | 0.917 |
| 0.500 | 1.155 | 0.866 |
| 0.600 | 1.250 | 0.800 |
| 0.700 | 1.400 | 0.714 |
| 0.800 | 1.667 | 0.600 |
| 0.866 | 2.000 | 0.500 |
| 0.900 | 2.294 | 0.436 |
| 0.990 | 7.089 | 0.141 |
| 0.999 | 22.366 | 0.045 |
|

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფარდობითობის სპეციალური თეორია
* ლორენცის გარდაქმნები

სქოლიო
------

1. ↑  One universe, by Neil deGrasse Tyson, Charles Tsun-Chu Liu, and Robert Irion.