**მაუჟიცეს ხიდი** (პოლ. Most spawany w Maurzycach) — წამწეებით შექმნილი ხიდი ცენტრალურ პოლონეთში, მდინარე სლუდვიაზე (ბზურას შენაკადი). ეს პირველი შედუღებული ხიდია პოლონეთში და მეორე ასეთი ხიდი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ხიდი მდებარეობს ლოძის მუნიციპალიტეტში, სოვიჩთან ახლოს, სოფელ მაუჟიცეს მიმდებარედ.

ისტორია
-------

### დიზაინი

ხიდი შეიქმნა 1927 წელს შტეფან ბრაიას, შედუღებაში ერთ-ერთი პიონერის მიერ. ლვოვის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის პროფესორმა ბრიანამ ჩაატარა ფართო თეორიული კვლევები შედუღებული ფოლადის სახსრების შესაძლო გამოყენების შესახებ, აგრეთვე ოქსი-საწვავის შედუღებისა და ელექტრული რკალის შედუღების სხვადასხვა ასპექტებზე. ორივე პროცედურა ცნობილია მინიმუმ მე-19 საუკუნის ბოლოდან, მაგრამ ისინი ძირითადად გამოიყენებოდა ნაგებობებისა და გემების მშენებლოისას. რადგან კვლევებით დადასტურდა, რომ შედუღებული სახსრები საკმარისად მყარი იყო და დიდ ზეწოლას უძლებდა, 1920-იანი წლების შუა ხანებში ბრაიანამ გადაწყვიტა შედუღებული ხიდი შეექმნა. აშენების შემდეგ ხიდი პირველი შედუღებული ხიდი გახდა პოლონეთში, მსოფლიოში კი - მეორე. მსგავსი, მაგრამ უფრო პატარა შედუღებული ხიდი რამდენიმე თვით ადრე შეიქმნა თურთლ-კრიქსში, პენსილვანიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში Westinghouse Electric- ისა და Manufacturing- ის მიერ.

რკალიანი შედუღების მაშინდელი ახალი ტექნიკა წონის მნიშვნელოვან შეზღუდვებს იძლედა. მისი საერთო წონა 56 ტონაა, ხოლო მოქლონილი ვერსია 70 ტონაზე მეტი იქნებოდა. მშენებლობის მეთოდის გარდა, თავად კონსტრუქცია არის ჩვეულებრივი საყრდენიანი ხიდი, რომელსაც აქვს ორი ძირითადი საყრდენი სხივი, სწორი ქვედა აკორდი და პარაბოლური ზედა აკორდი. საგზაო მოძრაობის ორი ზოლის გარდა, ხიდი მოიცავს ფეხით მოსიარულეთა ორ ბილიკს.

### კონსტრუქცია

ვინაიდან ასეთი სტრუქტურის მშენებლობა უკიდურესად სარისკოდ იყო მიჩნეული, მთავარ კონტრაქტორად, ფაბრიკატორად და მშენებლად აირჩიეს კომპანია K. Rudzki i S-ka. ეს კომპანია, რომლის სათავო ოფისი ვარშავაში მდებარეობდა იმ პერიოდში ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე გამოცდილ ხიდების მშენებელ კომპანიებს შორის იყო. კომპანია, რომელიც დაარსდა 1853 წელს, მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე -20 საუკუნის დასაწყისში ერთადერთი ფირმა იყო მთელს რუსეთის იმპერიაში, რომელიც აშენებდა რთულ ხიდებს შორეულ ადგილებში. იმ პერიოდში რუსეთში აშენებული ხიდების თითქმის 20% აშენდა კონსტანტინე რუდსკისა და მისი ინჟინრების მიერ. მე-20 საუკუნის პირველ ორ ათწლეულში, კომპანიამ ააშენა 5000 მეტრი ფოლადის გზის ხიდი და 24 000 მეტრი სხვადასხვა სარკინიგზო ხიდი 37 სხვადასხვა სარკინიგზო კომპანიისთვის. რუცკის მიერ აშენებულ ფოლადის ხიდებს შორის იყო ვარშავის პონიატოვსკის ხიდი და 1916 წლის ხაბაროვსკის ხიდი (ათწლეულების მანძილზე ყველაზე გრძელი ხიდი ევრაზიაში). 

ელემენტები დამზადებულია მიშკის მაზოვიცკის K. Rudzki i S-ka-ს ქარხნის მიერ და შემდეგ ისინი ადგილზე შეადუღეს. ხიდის მშენებლობა დასრულდა 1928 წლის დეკემბერში და ჩვეულებრივი საგზაო მოძრაობისთვის გაიხსნა შემდეგი წლის აგვისტოში. მიუხედავად იმისა, რომ შედუღება გაცილებით ძვირი იყო, ხიდის მშენებლობა ჩვეულებრივ ტექნოლოგიებზე გაცილებით იაფი დაჯდა.

ხიდის ქვედა ნაწილის ხედი
### თანამედროვე ისტორია

იმ დროისთვის რევოლუციური, მაუჟიცეს ხიდის მშენებლობის დასრულებამ ხიდების ისტორიაში ახალი ეტაპის დაწყება გამოიწვია. მშენებლობა აღწერილი იყო ევროპულ და ამერიკულ საინჟინრო პრესაში, ასევე მთელი მსოფლიოს ინჟინრები სტუმრობნენ ხიდს მოსანახულებლად. შესაბამისად, პოლონეთი იყო პირველი ქვეყანა მსოფლიოში, რომელმაც დაარეგულირა შედუღებული ხიდების მშენებლობა.

1970-იანი წლების ბოლომდე ხიდი გამოიყენებოდა ეროვნული გზა 2-ის ნაწილად, ევროპული მარშრუტის E8-ის პოლონურ მონაკვეთზე. მოგვიანებით მიხვდნენ, რომ ასეთი ტიპის გზისთვის ხიდი საკმაოდ ვიწრო იყო. 1977 წელს ხიდდან 20 კილომეტრით ჩრდილოეთით ახალი ხიდი ააშენეს, ძველი კი დახურეს.

ხიდი შეიტანეს პოლონეთში კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტების ჩამონათვალში 1968 წლის 22 ნოემბერს, როგორც *ნულოვანი კლასის ძეგლებში*. მოგვიანებით ობიექტის სტატუსი შეიცვალა და მას *უძრავი ისტორიული ძეგლის* სტატუსი მიენიჭა.

ხიდი განახლდა 2009 წელს. ხიდის ჟანგისგან გაწმენდა და ვერცხლისფრად შეღებვა, ასევე გზის საფარის გრანიტით შეცვლა 800 000 ზლოტი დაჯდა.

ლიტერატურა
----------

* Pescatore, Jean-Pierre; Borgeot, Jean-Henri (2010) "Chapter 10: Welding Steel Structures", *Metallurgy and mechanics of welding: processes and industrial application*.  John Wiley & Sons. ISBN 9780470393895.
* Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (2013) *Handbook of International Bridge Engineering*.  CRC Press. ISBN 978-1-4398-1029-3.
* Wojdyga, Piotr (2009). „Mosty firmy K. Rudzki i S-ka" [Bridges of K. Rudzki and Co.]. *Rocznik Mińsko Mazowiecki*. **2009** (17): 63–74. ISSN 1232-633X. დაარქივებულია ორიგინალიდან (pdf) — 3 დეკემბერი 2013. ციტირების თარიღი: 7 November 2013.
* mb (ოქტომბერი 2009). Agnieszka Kuźma-Filipek (ed.). „Historia warta zapamiętania" [History worth remembering] (PDF). *Panorama*. **04** (17): 10–11. დაარქივებულია ორიგინალიდან (pdf) — 10 ივნისი 2015. ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი 2013. მითითებულია ერთზე მეტი `|archiveurl=` და `|archive-url=` (დახმარება); მითითებულია ერთზე მეტი `|archivedate=` და `|archive-date=` (დახმარება)
* General Directorate for National Roads and Highways.  (2008)Remonty zabytkowego mostu na rz.Słudwi w m.Maurzyce (pdf). *Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia*. GDDKiA. ციტირების თარიღი: 11 November 2013.
* szu; ls (14 December 2011). „Tablicę ku czci prof. Bryły odsłonięto na moście w Maurzycach" [A memorial tablet to professor Bryła unveiled at the bridge in Maurzyce]. Warsaw. Polish Press Agency. ციტირების თარიღი: 11 November 2013 – წარმოდგენილია dzieje.pl-ის მიერ.
* Narodowy Instytut Dziedzictwa (corporate author).  (30 September 2013) Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 września 2013 r. – woj. łódzkie (pdf). Narodowy Instytut Dziedzictwa.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 ნოემბერი 2013. ციტირების თარიღი: 11 November 2013.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Chen & Duan, pp. 600–601.
2. 1 2  Pescatore & Borgeot, p. 359.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Wojdyga, p. 70.
4. ↑  Wojdyga, pp. 63–67.
5. 1 2 3 4 5  mb, pp. 10–11.
6. 1 2 3  PAP, p. 1.
7. 1 2  GDDKiA, pp. 5–6.
8. 1 2  NID, p. 32.