recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰაჯი გულულარის სასახლე** (აზერ. Hacı Quluların mülkü) — ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ შუშაში. აშენდა 1849 წელს მეორე გილდიის ვაჭრის გულუ მაჰამადალი-ოღლუს ბრძანებით.

დღესდღეობით შემორჩენილია სასახლის კედლების ზოგიერთი ნაწილი.

ისტორია
-------

შენობა აშენდა „ჩუხურ მეჰელეში" (უბანში) მეორე გილდიის ვაჭრის გულუ მაჰამადალი-ოღლუს (აზერ. Qulu Məhəmmədəli oğlu) დაკვეთით. მშენებლობა 1849 წელს დაიწყო. ჰაჯი გულუ, რომელიც ოდესღაც ჯაფარგულ-ხან მუჰამედგასან-ოღლუ სარიჯალი-ჯავანშირს (აზერ. Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən ağa oğlu Sarıcalı-Cavanşirə) ემსახურებოდა, ვაჭრობით იყო დაკავებული. შედეგად, დროთა განმავლობაში, იგი გახდა შუშის ერთ-ერთი უმდიდრესი ვაჭარი.

სასახლეს ჰქონდა 46 ოთახი და ორი დიდი სასტუმრო ოთახი. რუსი მხატვრის ვასილი ვერეშჩაგინის (რუს. Верещагин, Василий Васильевич), რომელიც 1865 წელს ეწვია შუშას, ნახატზე ასახაულია ამ სასახლის ერთ-ერთ დარბაზი. 1992 წელს, სომხების მიერ შუშას ოკუპაციის დროს ჰაჯი გულუს სასახლე დაბომბეს, შედეგად მისი კედლები დაინგრა. ამჟამად შემორჩენილია კედლების ზოგიერთი ნაწილი.

გალერეა
-------

### სასახლე 2021 წელს

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  Salamzadeh 1964, p. 172. sfn error: no target: CITEREFSalamzadeh1964 (help)
2. 1 2 3  Hacıqulların malikanəsi az. virtualkarabakh.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 21, 2021. ციტირების თარიღი: December 20, 2021.
3. 1 2  Əsirlikdə olan Azərbaycan abidələri az. armenianvandalism.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — October 19, 2016. ციტირების თარიღი: December 20, 2021.
4. ↑  Зульфугар Ибрагимов. Все, что разрушили или присвоили армянские вандалы в Шуше ru. day.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 21, 2020. ციტირების თარიღი: December 20, 2021.
**მეჩეთი ჰაჯი ბანი** (აზერ. Hacı Bani məscidi) — XVI საუკუნის მეჩეთი, მდებარე ქალაქ ბაქოს ისტორიულ ნაწილში, იჩერი-შეჰერის ციხე-სიმაგრეში.

ისტორია და არქიტექტურა
----------------------

მეჩეთი მდებარეობს შირვანშაჰების სასახლეს კომპლექსში, ქუჩის დაქანების მიმართულებით. კიტაბზე დაწერილი არაბული წარწერის თანახმად, მეჩეთი XVI საუკუნეში აშენდა არქიტექტორ ჰაჯი ბანის მიერ. მეჩეთის ცენტრალური გეგმა გუმბათოვანია. შესასვლელის პირისპირ მდებარეობს რამდენიმეიარუსიანი მსხვილი სტალაქტიტური მიხრაბი. სხვა კიტაბე გვაუწყებს მეჩეთის შეკეთების თარიღს - 1320 წელს ხიჯრის წელთაღრიცხვით, რაც 1902/03 წელს შეესაბამება.

XX საუკუნის დასაწყისში რეკონსტრუქციის შედეგად მნიშვნელოვანი სამუშაოები იქნა ჩატარებული. დაემატა ვესტიბიული და ქალთა საცავი (შაბისტანი). დარბაზი ორმხრივ განათებულია დამატებული წყვილი ნახევრადწრის ფორმის სარკმელის საშუალებით. არქიტექტურის ისტორიკოს შამილ ფატულაევის სიტყვებით, იმისდა მიუხედავად, რომ რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა ევროპული ტრადიციების გათვალისწინებით, ინტერიერისა და ექსტერიერის სტილი და ეროვნული არქიტექტურის ტრადიციული მოტივები შენარჩუნებულ იქნა.

კუბისტური სტილის საფუძველზე ქვისგან შექმნილი კონუსური ფორმის გუმბათი აბშერონის ტიპური გუმბათების მსგავსია. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის მიერ ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ გამოცემული განკარგულების თანახმად, მეჩეთი ჰაჯი ბანი გახდა «ისტორიისა და ეროვნული კულტურის ნაციონალური მნიშვნელობის ძეგლი».

* მეჩეთის კედელზე კიტაბემეჩეთის კედელზე კიტაბე

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Fətullayev-Fiqarov 2013. sfn error: no target: CITEREFFətullayev-Fiqarov2013 (help)
2. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı დაარქივებული 2021-09-21 საიტზე Wayback Machine.  (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках)(აზერბაიჯანული)
**ჯირკიანის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კისისხევიდან ათიოდე კილომეტრზე. მდინარე კისისხევის ხეობაში, ტყეში ძეგლი არქიტექტორული კომპოზიციით სამეკლესიან ბაზილიკის ტიპს მიეკუთვნება, გარშემოსასვლელით სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. თარიღდება VI-VIII საუკუნეების მიჯნით.

ნაგებია რიყის ქვით, კონკრეტულ ნაწილებში გამოყენებულია კარგად გათვლილი, შირიმის კვადრები ძლიერ დაზიანებულია. მთავარი კელესიის კედლები კამარის ქუსლის დონემდეა შემორჩენილი, ხოლო ინტერიერი, დაახლოებით 1,5 მეტრ სიმაღლეზე, ჩახერგილია მთლიანად დანგრეულია გარშემოსასვლელის სამხრეთ ფრთა, ჩაქცეულია გარშემოსასვლელის დას ფრთის კამარა. კედლებს, როგორც შიგნიდან ისევე გარედანაც, საირე ქვაბი, ალაგ-ალაგ, ჩამოცვენილი აქვს, გარედან მნიშვნელოვნადაა აწეული მიწის დონზე. მთავარ ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. მათ შორის ერთი სამხრეთ კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია გაჭრილია მეორე დასავლეთ კედლის შუაში. ორივე შესასვლელი დასრულებულია ტიმპანით, რითიც შიგინდან და გარედან, ნალისებრთაღოვან არეშია ჩასმული. გარეთა არე ნალისეობითაა გამოყვანილი და უჩვეულოდ მცირე სიღმისაა.

აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდა. აფისდის კუთხეები შირიმის, სუფთად ნათალი ქვებითაა ნაწყობი და დასრულებულია ჩეულებრივი პროფილის შირამისავე იმპსტებით. იმოსტებზე დაყრდნობილი იყო სარტიუმფო თაღი, რისგანაც მხოლოდ ქუსლების წყობის თითო-ოროლა ქვაღაა დარჩენილი. აფისიდს ღერძზე გაჭრილია
შიგიდან თარაზულად, ხოლო გარედან ნახევარწრიული თაღით გადახურული, მაღალი სარკმელი. იგი შიგიდან რიყის ქვითაა გამოყვანილი, გარედან კი შირიმით. აფიდის ჩრდილოეთ გვერდში მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშაა საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ერთი სარკმელი სამხრეთ კედლის შუა ნაწილშიცაა იგი, ყველა ნიშნების საფუზველზეა, შიგიდან თარაზულად იყო გადახურული.

საკურთხევლის ჩრდილოეთით მცირე ზომის, უაფსიდო სათავსია რასაც მთავარი ეკლესის ჩრდილოთ კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში მოწყობილი, ბრტყლად გადახურული კამარით უკავშირდება. სათავსის აღმოსავლეთ კედელში დაბალი, შიგნიდან სწორკუთხა, ხოლო გარედან თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მეორე სარმკელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ეს უკანსკნელ პარალელურწირთლებიანია, შიგიდან და გარედან სწორკუთხაა. სათავსი გადახურულია ნახევარცილინდრული ფორმის, სხმული კამარით.

გაშემოსასვლელის სამხრეთ ფრთიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილიღაა დარჩენილი დაბალი, სწორკუთხა სარკმლის ნაშნებით გარშემოსასვლელი დასავლეთის ფრთა სიგანით სამხრეთის ფრთის ტოლია. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს მთავარი ეკლესიის შესასვლელის მოპირდაპირედ. ჩრდილოეთიდან იგი კედლითაა შემოზღუდული, რითიც მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის ხაზზეა. ორივე ფრტა გადახურული იყო კამარიტ. კამარის დასაყრდნობად მთავარი ეკლესიის შესაბამის კედლებზე მოწყობილია მცირე საფეხური, რითიც კედლების ზედა მაწილის შეთხელებითაა გამოყვანილი. გარედან აღმოსავლეთ ფასადს სამნავიანი ბაზილიკის აბრისი აქვს. შუა ნავი ორქანობიანია სახურავით იყო გადახურული, გვერდითები კი ცილქანობიანით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 276-277.
**ჯონი აფაქიძე** (დ. 11 ივნისი, 1960) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი 2017 წლის 21 ივლისამდე.

ბიოგრაფია
---------

ჯონი აფაქიძე დაიბადა 1960 წლის 11 ივნისს. 1977 წელს დაამთავრა ზუგდიდის რაიონის საშუალო სკოლა, ხოლო 1983 წელს - ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატია 1989 წლიდან, დოცენტი - 1993, დოქტორი - 2002, პროფესორი 2004, ხოლო სრული პროფესორი - 2006 წლიდან.

იგი იყო გერმანიის სასწავლო - აკადემიური გაცვლების სამსახურის სტიპენდიატი (1993), გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის სტიპენდიატი (1996), გერმანიის ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის ფონდის ოთხგზის სტიპენდიატი (1998-1999, 2003, 2006, 2010). სამეცნიერო - პედაგოგიურ და კვლევით სამუშაოებს აწარმოებდა ბერლინის თავისუფალ და ტიუბინგენის უნივესიტეტებში, ასევე გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტში. ოთხი წლის მანძილზე მონაწილეობდა ტროას საერთაშორისო არქეოლოგიურ გათხრებში. არის საქართველოს ჰუმბოლდტის კლუბის გენერალური მდივანი, გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის წევრ - კორესპონდენტი, ევროპის არქეოლოგთა ასოციაციის წევრი. 2005 წელს თბილისში თორმეტი ქვეყნის ჰუმბოლდტელთა მონაწილეობით ჩაატარა სიმპოუზიუმი თემაზე: „სამხრეთ კავკასია ევროპული ინტეგრაციის გზაზე", ხოლო 2007 წელს - შავი ზღვის აუზის ქვეყნებისა და გერმანიის ჰუმბოლდტელ - არქეოლოგებთან ერთად სიმპოზიუმი თემაზე: „შავი ზღვის აუზი ძვ.წ 5000-500 წწ. კომუნიკაცია კავკასიასა და კარპატებს შორის".

კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: 

* 1) კავკასიის ბრინჯაოსა და ადრერკინის ხანის კულტურები;
* 2) ქრონოლოგია არქეოლოგიაში;
* 3) კოლხეთის არქეოლოგია;
* 4) ტროას არქეოლოგია, ისტორია და კულტურა;

2007 წლის სექტემბრიდან 2009 წლის მაისამდე ჯონი აფაქიძე სოხუმის უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებელია, 2009 წლის მაისიდან 2017 წლის 21 ივლისამდე იყო სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი.
გამოქვეყნებული აქვს 80-მდე ნაშრომი, მათ შორის დიდი ნაწილი დაბეჭდილია საყოველთაოდ აღიარებულ მაღალრეიტინგულ საერთაშორისო გამოცემებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონი აფაქიძე - ბიოგრაფიული ცნობა
აფანასევოს კულტურის გავრცელების არეალი.
**აფანასევოს კულტურა** — სამხრეთ ციმბირში, დღემდე აღმოჩენილ არქეოლოგიურ კულტურათა შორის უძველესი. მიეკუთვნება ენეოლითის ხანას, ძვ. წ. 3500-2500. გავრცელებული იყო მინუსინსის ბასეინსა და ალთაის მთიანეთში. 

აფანასევოს კულტურა ცნობილია მისი სასაფლაოებით. აღმოჩენილია დაახლოებით 10 დასახლება და 15 სასაფლაო. ადამიანების ნარჩენები მიეკუთვნებიან კავკასიურ რასას. აღმოჩენილია როგორც ერთეული ასევე ჯგუფური საფლავები, მიცვალებულები ძირითადად ზურგზე მწოლიარე მდგომარეობაშია დაკრძალული. საფლავების ფორმა არის მართკუთხედი, იშვიათად მრგვალი და ისინი შემოსაზღვრულია ქვის ფილებით.

ლიტერატურა
----------

* H. P. Francfort, *The Archeology of Protohistoric Central Asia and the Problems of Identifying Indo-European and Uralic-Speaking populations* (review დაარქივებული 2007-03-12 საიტზე Wayback Machine. ) in : Persée 2003: Archéologie de l'Asie intérieure de l'âge du bronze à l'âge du fer
* Kozshin, P, "O psaliach is afanasievskih mogil", *Sovetskaya Archeologiya* 4, 189–93 (1970)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Mallory 1997, p. 4–6
**დრევიცკის სახლი** (რუს. Дом Древицкого) — ძველი ორთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1840 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 23.

არქიტექტურა
-----------

ორსართულიანი სახლი აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. ორივე სართულის ფასადზე ექვსი ფანჯარაა. ჭერს ამშვენებს გამოძერწილი ფიგურები.

ისტორია
-------

დრევიცკის სახლი აშენდა 1840 წელს. სახლს წლების განმავლობაში სხვადასხვა მფლობელები ჰყავდა: 1873 წელს კოლეჯის რეგისტრატორი ს. სერებრიაკოვი, 1880 - კოლეჟსკი ასესორი იაკოვენკო, 1890 წელს თურქი ვაჭარი - ნ. სამარ-ოღლი, 1898 წელს - ნ. მუმულოვი. 1906-1912 წელს რუსეთის სატრანსპორტო კომპანიის მმართველობის ქვეშაა, 1912 -1925 წლებში კი სასახლე ეკუთვნოდა დრევიცკის მემკვიდრეებს.

1925 წელს სახლი დაყოფილი იყო კომუნალურ ოთახებად. ჩამოსახლებული მოსახლეობა 1980 წლამდე ცხოვრობდა ავარიულ სახლში. 1991 წელს დრევიცკის სახლი გადაეცა ტაგანროგის თევზგადამამუშავებელ ქარხანას. ადგილობრივები ამ სახლს „საგრაფო ნამსხვრეებს" ეძახდნენ. 2002 წელს, მარტში გადაწყდა სახლის დანგრევა და მის ადგილას ახალი სახლის აშენება.

საბოლოოდ დრევიცკის სახლი დაინგრა 2002 წელს.

ძველი სახლის ადგილას 2005-2007 წლებში აშენდა ოთხსართულიანი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელსაც ასევე ცუდი ინფრასტრუქტურა ჰქონდა, იმის გამო რომ სამინისტროს არ ჰქონდა გაცემული თანხმობა მის რეკონსტრუქციაზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Киричек М.С.* Древицкого дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 329. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  Энциклопедия Таганрога. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2003. — С. 509. — ISBN 5-7509-0662-0.
3. 1 2  *Собств. инф.* Самовольная реконструкция объектов культурного наследия наказуема! დაარქივებული 2014-03-30 საიტზე Wayback Machine.  // www.prokuror-rostov.ru. — 2007. — 23 ноября.
**ხვეწის წმნიდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ გომნის სიახლოვეს, მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე. 

ტაძარი სამეკლესიან ბაზილიკას წარმოადგენს, ნართექსით გაერთიანებული, რომლის ცენტრალური ეკლესიის ზომებია დაახლ. 10 მ×4 მ. სარკმლები დაბალია და განიერი, აფსიდა ორი საფეხურითაა ამაღლებული. მონასტრის კედლებზე შეინიშნება შელესილობის კვალი, სამონასტრო კომპლექსს ირგვლივ გალავანი აქვს გარშემორტყმული. ტაძარი ნაგებია უხეშად ნატეხი მსხვილი ქვით. შენობის კუთხეები ამოყვანილია კარგად გათლილი დიდი ლამაზი ბლოკებით. სამშენებლო ტექნიკით ხვეწის საყდარი დიდად უახლოვდება დვირის მთავარანგელოზის ეკლესიას (იხ.ქვემოთ). მოგვიანო ხანაში აქ ჩაუდგამთ განივი ტიხარი, რომელიც სანახევროდ დანგრეულია. ამ რეკონსტრუქციას XV-XVI საუკუნეებით ათარიღებენ. სამწუხაროდ, ტაძარმა ჩვენამდე ნანაგრევების სახით მოაღწია. ტაძარს, მისი ხუროთმოძღვრული მონაცემების გათვალისწინებით, X საუკუნის შუა ხანებით ათარიღებენ.

ლიტერატურა
----------

* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014 გვ. 53-54
* ბერძენიშვილი დ. ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ. 1985
* რჩეულიშვილი ლ. ძველი ნასოფლარები ბორჯომ-ბაკურიანის მიდამოებში, თბ. 1994
* ხოშტარია დ. IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, თბ. 1987
* ხოშტარია დ. ჩითახევის სამონასტრო ეკლესია, თბ. 1983
* ხოშტარია დ. კვირიკეწმინდის ადგილმდებარეობის საკითხისათვის, თბ. 1985
**მუსლიმ მაგომაევი** (აზერ. Müslüm Maqomayev; დ. 18 სექტემბერი, 1885, გროზნო — გ. 28 ივლისი, 1937, ნალჩიკი) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. იგი არის იგივე სახელის მქონე შვილიშვილის, აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერლის, მუსლიმ მგომაევის ბაბუა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

მუსლიმ მაგომაევი დაიბადა 1885 წლის 18 სექტემბერს, გროზნოში, აბდულმუსლიმ მაგომაევის, მჭედლის ოჯახში; იმავე დღეს დაიბადა კიდევ ერთი ცნობილი აზერბაიჯანული კომპოზიტორი უზიეირ ჰაჯიბევი. 1900 წელს გორის პედაგოგიურ სემინარიაში (დღევანდელი საქართველო) ჩასვლამდე, გროზნოში მდებარე დაწყებით სკოლაში სწავლობდა. სემინარიაში მაგომაევს მუსიკისა და დირიჟორობისკენ ლტოლვის შეგრძნება დაეუფლა. მან აქ მომავალი კოლეგა, უზეირ ჰაჯიბევი გაიცნო. ამასთან, მაგომეევმა აღმოაჩინა, რომ მუსიკალური კარიერა ფინანსურად არ იყო მომგებიანი და გადაწყვიტა, ყურადღება სწავლაზე გაემახვილებინა. 1905 წელს მან მიიღო ტიფლისის მასწავლებელთა კოლეჯის მასწავლებლის სერტიფიკატი და დაინიშნა პედაგოგად სოფელ ბეკოვიჩში (ახლანდელი ყიზლიარი, ჩრდილოეთ ოსეთი – ალანია). 1906 წელს იგი ნებაყოფლობით სამუშაოდ ლანკარანში (დღევანდელი აზერბაიჯანი) გადავიდა. 1911 წელს მიიღო ლიცენზია, რომლის საშუალებითაც შეეძლო საშუალო სკოლაში მასწავლებლობა და ამიტომ იგი ბაქოს გარეუბანში, საბუნჩუში გადავიდა.

კარიერა
-------

1916 წელს მაგომაევმა დაწერა თავისი პირველი ოპერა სახელწოდებით *შაჰ ისმაიელი*, რომელიც ემყარება ერთგვაროვან აზერბაიჯანულ ხალხურ ეპოსს. სხვა ადრეული აზერბაიჯანული ოპერებისგან განსხვავებით, შაჰ ისმაილი ნაკლებად იყო კონცენტრირებული ეთნიკურ მუსიკალურ კომპონენტზე და განასახიერებდა ევროპულ ოპერის სტილებს. მაგომაევის ძირითადი ნაშრომია *ნარგიზი*. 1935 წელს დაწერილი ეს წარმატებული პროპაგანდისტული ოპერა ასახავს აზერბაიჯანელ კომუნისტების მოკლევადიანობას აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ ბრძოლაში. საერთო ჯამში, მაგომაევი იყო 15 მუსიკალური კომპოზიციის ავტორი (ძირითადად რაფსოდიები). 1927 წელს, ჰაჯიბევთან ერთად, მან გამოაქვეყნა *აზერბაიჯანული ხალხური სიმღერების კრებული*; წიგნი, სადაც 300 – ზე მეტი ხალხური მუსიკის ჩანაწერი იყო აღბეჭდილი. 1935 წელს მუსლუმ მაგომაევი აირჩიეს აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული მოღვაწედ.

პირადი ცხოვრება
---------------

1905 წელს მაგომაევი დაქორწინდა ბეიდიგულ ჯამალ თერეგულოვაზე (რომლის უმცროსი და მალიეკა მოგვიანებით დაქორწინდა უზეირ ჰაჯიბევზე, რამაც ორი კოპოზიტორი ნათესავები გახადა); მათ 2 ვაჟი ჰყავდათ. მუსლიმ მაგომაევი გარდაიცვალა 1937 წელს, ტუბერკულოზით, ნალჩიკის მონახულებისას (ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკა, რუსეთი); დაკრძალულია ბაქოში.

სქოლიო
------

1. ↑  IMSLP — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523660'></a>
2. ↑  Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>
3. ↑  (რუსული) Магомаев Абдул Муслим Магометович დაარქივებული 2016-01-18 საიტზე Wayback Machine.  — article from GSE
4. 1 2 3  (რუსული) Muslim Magomayev by Uzeyir Hajibeyov. *Bakinski Rabochi* newspaper. 28 July 1938. Retrieved 1 January 2007 დაარქივებული October 11, 2007, საიტზე Wayback Machine.
5. ↑  (რუსული) Childhood Motives by Muslim Magomayev (Magomayev's grandson). *Magomaev.ru*. Retrieved 1 January 2007
**ცროლის ანგელოზის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანხადუს განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, მთის ფერდობზე. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საკოდე და სადროშე. დარბაზი ფიქლით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის შენობაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. შიგნით, ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. შუაში კერაა. კედლებში ნიშებია დატანებული. ორფერდა, საფეხუროვანი გადახურვა ამჟამად ჩანგრეულია. საქვაბე და საკოდე ერთ შენობაშია მოქცეული. ნაგებია ფიქლით. საქვაბეში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედლის გაყოლებაზე ქვის სკამებია მოწყობილი. სათავსის შუაში კერაა. ჩრდილო კედელთან ფიქლით ნაშენი ბოძია. აღმოსავლეთით პატარა სარკმელია გაჭრილი. საქვაბეს დასავლეთიდან მცირე ზომის საკოდე აკრავს, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შესასვლელის წინ საკოდის კარია. კარის გვერდით - ეგრეთ წოდებული სახელოსნო, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. ნაგებობა ორფერდა სახურავითაა გადახურული. სადროშე ფიქლით ნაშენი, ოთხკუთხა ფორმის კოშკისებრი ყრუ ნაგებობაა და ორსაფეხურიანი სახურავითაა გადახურული. სამხრეთის მხარეს, ერთიმეორის ზემოთ, ორი პატარა ნიში აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 318.
**ცრუმორიელები** (ლათ. Pseudoscorpiones) — ფეხსახსრიანთა რიგი ობობასნაირების კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 1–10 მმ აღწევს. თავმკერდი დაფარულია ქიტინოვანი ფარით. მის წინა ბოლოზე მოთავსებულია თვალები (1–2 წყვილი) და პირის ორგანოები — წყვილი ქელიცერი და წყვილი ყბაფეხი, რომელიც ბოლოვდება ძლიერ განვითარებული მარწუხით, ამით ისინი მორიელებს წააგვანან და ამიტომაც ეწოდებათ ასეთი სახელი. ქელიცერებზე იხსნება ქსელის ჯირკვლების სადინარები. მუცელი ფართოა. ზოგი ცრუმორიელის მარწუხში შხამიანი ჯირკვალია. ცალსქესიანები არიან. რიგში 2000-მდე სახეობაა, რომლებიც ფართოდ არიან გავრცელებული (განსაკუთრებით ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში). ბინადრობენ ხავსში, ჩამოცვენილი ფოთლების, ქვისა და ქერქის ქვეშ, ადამიანის ბინაში (ხშირად წიგნსაცავში), ცხოველების სადგომში. იკვებებიან წვრილი მწერებით. სუნთქავენ ტრაქეით. განაყოფიერება ხდება სპერმატოფორების საშუალებით. დედალი კვერცხებს ავითარებს გამოსაყვან კამერებში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4   ცრუმორიელები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 243.
2. 1 2 3 4   Ложные скорпионы // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 750.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვაშინგტონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ჰენრი სტივენზ ვაშინგტონი** (ინგლ. Henry Stephens Washington; დ. 15 იანვარი, 1867 — გ. 7 იანვარი, 1934) — ამერიკელი პეტროგრაფი და გეოქიმიკოსი. დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი (1886). გამოკვლევებს ატარებდა საბერძნეთში, მცირე აზიაში, იტალიაში, ესპანეთში, ბრაზილიასა და აშშ-ში. 1912 წლიდან მუშაობდა კარნეგის ინსტიტუტის გეოფიზიკურ ლაბორატორიაში. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა ქანების ქიმიური ანალიზის მეთოდების დამუშავების, აგრეთვე ამონთხეული ქანების ქიმიური ანალიზის შეჯამების საკითხებს. ვაშინგტონი ქანების ქიმიური კლასიფიკაციის ერთ-ერთი ავტორია. ფრანკ უიგლსუორთ კლარკთან ერთად შეისწავლა ქიმიური ელემენტების გავრცელება დედამიწის ქერქში. მოგვცა დედამიწის გეოქიმიურ ზონებად დაყოფის ერთ-ერთი სქემა. ვულკანოლოგიაში წამოაყენა ჰიპოთეზა ვულკანური არხების აირებით გალღობის შესახებ და აღნიშნა, რომ გამოყოფილი ლავის შედგენილობა დამოკიდებულია ვულკანის მდებარეობაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  National academy of sciences. Henry Stephens Washington. A Biographical Memoir by Charles Milton
2. ↑  Генри Стивенс Вашингтон | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-06-24. ციტირების თარიღი: 2021-06-24.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* CiNii: DA08683075
* GND: 117146323
* ISNI: 0000 0000 8411 2587
* LCCN: no98128577
* NTA: 262414341
* SNAC: w6pz5vg6
* SUDOC: 092124755
* VIAF: 114057370
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 114057370

 |
**მიხეილ (მიშა) ანდღულაძე** (დ. 18 მარტი, 1982, თბილისი) — ქართველი კომიკოსი, ტელემსახიობი, სცენარისტი და ავტორი.

დაამთავრა თბილისის 160-ე საშუალო სკოლა. შემდეგ სწავლა განაგრძო სამედიცინო კოლეჯში. 1991–1993 წლებში სამხატვრო სკოლაში ფერწერას, ქანდაკებას, გრაფიკასა და ხელოვნების ისტორიას სწავლობდა. 2004 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო უნივერსიტეტი.

იყო ორგანიზატორი და აქტიური მონაწილე „Jimi Hendrix-tribute"- „Misha Andguladze & Band"-ის სახელით (2010–2016).

საბავშვო გასართობი ცენტრის, „კომედი ცენტრი", ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 2000–2006 წლებში მუშაობდა რადიო „105"-ში, 2017–2018 წლებში ― „კომედი რადიოში". 2003–2021 წლებში იყო ტელეკომპანია „რუსთავი 2"-ის გასართობი გადაცემების („შაბათის შოუ", „კომედი შოუ", „ქლაბ შოუ") ტელემსახიობი და სცენარისტი. 2021 წლიდან მუშაობს ტელეკომპანია „ფორმულაში". 2023 წლიდან არის კომპანია CCorporation-ის და TVC-ის თანადამფუძნებელი.

ფილმოგრაფია
-----------

* 2012: „პოკერი სიყვარულის წესებით" რეჟ. დავიდ ბაბახანიანი (სომხეთი);
* 2013: „MR. ძიძა" (მამა, ძიძა) რეჟ. ირაკლი ცქიტიშვილი

გახმოვანება
-----------

* 2014–2017: „ქერის უბანი" (ანიმაციური სერიალი)

ბიბლიოგრაფია
------------

* „ნადგომი წყალი". თბილისი: ინტელექტი. 2021. ISBN 978-9941-31-287-8.
ცრუდიმიტრი II - XIX საუკუნის მხატვრის ფანტაზია
**ცრუდიმიტრი II** (გ. 21 დეკემბერი, 1610, კალუგა) — ავანტიურისტი, თავს ასაღებდა ივანე IV-ის შვილად, რომელიც ვითომ სასწაულით გადარჩა 1606 წელს. ცრუდიმიტრი II-ის პიროვნება უცნობია. 1607 წელს რუსეთში შემოჭრილმა პოლონელთა რაზმებმა, რომლებსაც ვითომ ცრუდიმიტრი II სარდლობდა, მოსკოვამდე მიაღწიეს და სოფელ ტუშინოში დაბანაკდნენ. ბოიართა ნაწილი ჩადგა ცრუდიმიტრი II-ის სამსახურში, მას მხარი დაუჭირეს კაზაკების ნაწილმაც. მარინა მნიშეკმა, ცრუდიმიტრი I-ის ცოლმა, ცრუდიმიტრი II თავის ქმრად აღიარა. პოლონელთა რაზმები თავს ესხმოდნენ და ძარცვავდნენ ქვეყნის ცენტრალური რაიონების მოსახლეობას. აღშფოთებული ხალხის მასები, რომლებმაც ცრუდიმიტრი II-ს „ტუშინოელი ავაზაკი" შეარქვეს, აღდგნენ მის წინააღმდეგ. ვასილი შუისკის ბოიარულ მთავრობას ხალხის მოძრაობის გაძლიერების ეშინოდა და ცრუდიმიტრი II-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად შვედეთი დაიხმარა, რომელიც პოლონეთთან ომობდა და ეს გახდა აშკარა საბაბი ინტერვენციის დაწყებისა (1609 წლის ზაფხული). ცრუდიმიტრი II ინტერვენტებს აღარ სჭირდებოდათ და პოლონელთა რაზმებმა დატოვეს ტუშინოს ბანაკი, რომელიც 1610 წლის გაზაფხულზე დაიშალა. ცრუდიმიტრი II მარინა მნიშეკთან ერთად კალუგაში გაიქცა, სადაც მოკლა ერთ-ერთმა ნოღაელმა პირადმა მცველმა.

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 243.
**განჯის სახელმწიფო ფილარმონია** (აზერ. Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyası) — საკონცერტო კომპლექსი განჯაში. განჯის ფილარმონიის შენობა აშენდა არქიტექტორ რამის ჰუსეინოვის პროექტის მიხედვით და მდებარეობს ჯავად-ხანის და ჰასან ბეი ზარდაბის ქუჩების კვეთაზე. განჯის ფილარმონია დაფუძნებულ იქნა უზეირ ჰაჯიბეკოვის მიერ 1935-1936 წლებში. 1949 წელს განჯის სახელმწიფო ფილარმონიამ შეწყვიტა თავისი საქმიანობა, მაგრამ 1990 წელს კვლავ განაახლა.

ისტორია
-------

განჯის ფილარმონია დაფუძნდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ინიციატივით 1935-1936 წწ. დიდი სამამულო ომის მსვლელობის დროს ფიქრეთ ამიროვი დაბრუნდა განჯის ფილარმონიაში. 1946-1949 წლებში ფილარმონიას ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი მაგომედ ბურიალიევი. 1949 წელს განჯის სახელმწიფო ფილარმონიამ შეწყვიტა თავისი საქმიანობა.

1959 წელს კომპოზიტორ ხალი ჯაფაროვის მიერ განჯაში დაიწყო ფუქნციონირება ცეკვისა და მუსიკის ანსამბლმა. 1969 წელს შირინ რზაევმა შექმნა პირველი სიმფონიური ორკესტრი განჯაში. მოგვიანებით სახალხო არტისტის, ფიქრეთ ვერდიევის ხელმძღვანელობით, განჯაში დაიწყო ფუნქციონირება ცეკვისა და სიმღერის ანსამბლმა „გიოი-გიოლმა". შემდგომ ჰეიდარ ალიევის ინიციატივით და დახმარებით ანსამბლმა „გიოი-გიოლმა" მიიღო სახელმწიფო ანსამბლის სტატუსი. ასევე ამ პერიოდში თავისი მოღვაწეობა დაიწყო განჯის კამერულმა ორკესტრმა. 1990 წელს აღდგა განჯის სახელმწიფო ფილარმონიის საქმიანობა.

არქიტექტურა
-----------

განჯის სახელმწიფო ფილარმონია აშენდა ნიზამის რაიონში, ჯავადხანისა და ხასან-ბუხტა ზარდაბის ქუჩების კვეთაზე, სადაც ადრე განლაგებული იყო ბაქოს კინოთეატრი. ექვს სართულიანი შენობა აშენებულია კლასიციზმის სტილში.

განჯის სახელმწიფო ფილარმონიაში ასევე არის 1200 კაციანი საკონცერტო დარბაზი, საკონფერენციო დარბაზი 300 კაცზე და 1 VIP-დარბაზი. უზეირ ჰაჯიბეკოვის, ფიქრეთ ამიროვის, ყარა ყარაევის, ნიაზისა და არიფ მელიკოვის სკულპტურები განლაგებულია ამ შენობის მესამე სართულზე. ღია ცისქვეშ აშენებულია ორსართულიანი გალერეა ორი ღია დარბაზით, საკონცერტო კოშკით, 500 ადგილიანი ავტოსადგომით და საერთო 2000 კვ.მ. ფართობით.

მოღვაწეობა
----------

ფიქრეთ ამიროვის სახელობის განჯის სახელმწიფო ფილარმონია იმყოფება აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაქვემდებარებაში. 1996-2016 წლებში განჯის სახელმწიფო ფილარმონიის დირექტორი იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, სახელმწიფო ცეკვისა და სიმღერის ანსამბლის „გიოი-გიოლის" სამხატვრო ხელმძღვანელი — შაჰნაზ ჰაზიმოვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Mədəniyyət. Gəncə şəhər İcra Hakimiyyəti. ციტირების თარიღი: 11.11.2017.
2. ↑  „Gəncə filarmoniyasının xanım direktoru ətrafında qalmaqal". musavat.com. Müsavat qəzeti. 18.02.2017. ციტირების თარიღი: 11.11.2017. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=` და `|date=`-ში (დახმარება)
|  |
| --- |
| **ჰენჰენეტი  იეროგლიფებში** |
|  |

**ჰენჰენეტი** — ძველი ეგვიპტის დედოფალი, XI დინასტიის ფარაონის მენტუჰოტეპ II-ის მეუღლე. მისი სამარხი და პატარა დეკორაციული სამლოცველო აღმოაჩინეს დეირ-ელ-ბაჰრში, მისი ქმრის სატძრო კომპლექსში, მთავარი ნაგებობის უკანა მხარეს, სხვა ხუთი ქალბატონის - აშაიეტის, სადეჰის, კემსიტის, კავიტის და მაიეტის სამარხების გასწვრივ. მათი უმრავლესობა ჰასორის ქურუმები იყვნენ, ანუ შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ ქალღმერთის კულტის ნაწილები. ასევე შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ დიდებული მეფის ქალიშვილები. 

მისი მუმიის აღმოჩენის შემდეგ დადასტურდა, რომ იგი მშობიარობის დროს დაღუპულა. მუმია ამჟამად დაცულიაა ეგვიპტის მუზეუმში, კაიროში, ხოლო სარკოფაგი ნიუ-იორკში. 

მისი ტიტულები იყო: „მეფის საყვარელი ცოლი", „მეფის ორნამენტი" და „ჰასორის ქურუმები".

ლიტერატურა
----------

* Dodson, Aidan, Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson 2004. ISBN 0-500-05128-3
* Grajetzki, Wolfram. Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary. London: Golden House Publications 2005. ISBN 0-9547218-9-6
მეიოზური გაყოფა
**მეიოზი** — პროცესი, რომლის შედეგად დიპლოიდური ევკარიოტული უჯრედი იყოფა ისე, რომ ჰაპლოიდურ უჯრედებს, გამეტებს წარმოქმნის. მეიოზი მნიშვნელოვანია სქესობრივი გამრავლებისათვის. ვინაიდან პროკარიოტებს სქესი და სქესობრივი გამრავლება არ აქვთ, მათ არც მეიოზის უნარი გააჩნიათ.

დიპლოიდური უჯრედი ქრომოსომების ორ ჰომოლოგიურ ნაკრებს შეიცავს. მეიოზის დროს ხდება ყველა ქრომოსომის რეპლიკაცია, რასაც თან სდევს უჯრედის ორი თანმიმდევრული გაყოფა. შედეგად წარმოიქმნება ოთხი უჯრედი და ყოველ მათგანს ქრომოსომების ერთი ნაკრები ერგება მხოლოდ.

პროფაზა პირველი შედგება ხუთი სტადიისგან:

ლეპტონემა — ხდება დნმის კონდენსაცია, ქრომოსომები იხვევა სპირალურად.

ზიგონემა — ჰომოლოგიური ქრომოსომების კონიუგაცია, რომლებიც წარმოქმნიან სტრუქტურას სახელად ტეტრადები ან ბივალენტები.

პახინემა — ყველაზე გრძელვადიანი პერიოდი, ამ დროს ხდება კროსინგოვერი. ჰომოლოგიური ქრომოსომების ზოგი ნაწილი მკვრივად უკავშირდება ერთმანეთს და წარმოქმნის ქიაზმებს, სადაც ხდება კროსინგოვერი.

დიპლონემა — ხდება ქრომოსომების ნაწილობრივი დეკონდენსაცია, ამასთანავე გენომის ნაწილი შეიძლება მუშაობდეს მიმდინარეობდეს ტრანსკრიფციისა და ტრანსლაციის პროცესები. ზოგიერთი ცხოველების ოვოციტების ქრომოსომები ამ სტადიაზე იღებენ სპეციფიურ ფორმას.

დიაკინეზი — დნმ კვლავ მაქსიმალურად კონდენსირდება, იშლება ბირთვის მემბრანა, ცენტრიოლები პოლუსებისკენ მიემართებიან. ჰომოლოგიური ქრომოსომები რჩება ერთმანეთს შეერთებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* განაყოფიერება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მეიოზი***

* A simple, step-by-step description of meiosis
* Meiosis Flash Animation დაარქივებული 2010-08-23 საიტზე Wayback Machine.
* Animations from the U. of Arizona Biology Dept.
* Meiosis at Kimball's Biology Pages დაარქივებული 2014-03-08 საიტზე Wayback Machine.
* Khan Academy, video lecture დაარქივებული 2011-09-25 საიტზე Wayback Machine.
* CCO დაარქივებული 2019-02-15 საიტზე Wayback Machine.
**ჯირხვის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯირხვაში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ეკლესია აგებულია XIX საუკუნეში. 

ეკლესია აგებულია სამი წმინდანის — ბასილი დიდის, გრიგოლ ღვთისმეტყველისა და იოანე ოქროპირის სახელზე 1888 წელს კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღმდგენელ საზოგადოების მიერ. ეკლესია დგას ბორცვზე. იგი დიდი ზომისაა, შვერილაბსიდიანი, დარბაზული. დასავლეთიდან მიშენებულია სამსართულიანი სამრეკლო. ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთი სარკმლის ადგილზე არქიტრავული შესასვლელია გაჭრილი; ჩრდილოეთი სარკმელი ამოშენებულია. ჩრდილოეთის და სამხრეთის ფასადები გამაგრებულია კონტრფორსებით. სამხრეთ ფასადზე თაღოვანი შესასვლელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთი ფასადი სამხრეთ ფასადის ანალოგიურია, იმ სხვაობით, რომ აქ ღიობებია ამოშენებული. სამრეკლოს პირველი სართული ჩრდილოეთიდან, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან თაღებით იხსნება. მეორე სართული დასავლეთიდან სარკმლის ღიობით ნათდება. მესამე სართული ოთხივე მხრიდან თაღებით იხსნება. ეკლესია განახლებულია 1916 წელს. 

ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ეკლესიის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია.

ლიტერატურა
----------

* *Воронов Ю. Н.* В мире архитектурных памятников Абхазии, М. 1978
* *გამახარია ჯ.* აფხაზეთი და მართლმადიდებლობა, თბ. 2005

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯირხვის ეკლესია
მიხეილ დონაური
**მიხეილ ივანეს ძე დონაური** (რუს. Михаил Иванович Донауров; დ. 1757, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 21 ოქტომბერი, 1817, სანქტ-პეტერბურგი) — წარმოშობით ქართველი რუსი სახელმწიფო მოღვაწე, სენატორი, გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
---------

მიხეილ დონაური დაიბადა 1757 წელს, სანქტ-პეტერბურგში. იგი იყო მეფე ვახტანგ VI-თან ერთად რუსეთში გადასახლებული კახელი აზნაურის, ივანე გერასიმეს ძე დონაურის, ვაჟი.

1765 წელს მიიღეს სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებარა აკადემიასთან ახალად დაარსებულ მცირეწლოვან ბავშვთა აკადემიურ გიმნაზიაში. მისი დამთავრების შემდეგ, 1975 წელს განაწილებით მოხვდა რუსეთის იმპერიის საგარეო საქმეთა კოლეგიაში. მუშაობდა სტოკჰოლმში, რუსეთის საელჩოში კანცელარიის რიგით თანამშრომლად. 1782 წელს, შვედეთიდან დაბრუნების შემდეგ, მსახურობდა თარჯიმნად კაპიტან-პორუჩიკის ჩინით.

მიხეილ დონაური 1783 წელს დანიშნეს ვიბორგის გენერალ-გუბერნატორის, პრინც ფტიდრიხ ვიურტემბერგის, მდივნად. 1787 წლიდან იმპერატორ ეკატერინე II-ის კარზე ასრულებდა ტახტის მემკვიდრის პავლე პეტრეს ძის მდივნისა და ბიბლიოთეკარის მოვალეობას. პავლე I-ის სურვილის თანახმად გადაიყვანეს სამხედრო სამსახურში, გატჩინის არმიაში, სადაც მიანიჭეს პოლკოვნიკის წოდება. 1796 წლის ნოემბერში, პავლე I-ის გამეფებასთან დაკავშირებით, მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი.

1797 წლის 28 იანვრიდან ხელმძღვანელობდა მისი უმაღლესობის კაბინეტს. 1798 წლის 18 მარტს მიენიჭა საიდუმლო მრჩევლის, 1799 წელს კი ნამდვილი საიდუმლო მრჩევლის წოდება. ამავე წლის 14 იანვარს გახდა სენატორი.
1799 წლის 30 მარტს პავლე I-მა მიხეილ დონაურს დაუმტკიცა გერბი წარწერით "მხოლოდ შენ" (Tibi soli) და მიანიჭა რუსეთის აზნაურობა.

მიხაილ დონაური გახდა ინტრიგების მსხვერპლი და 1799 წლის 16 დეკემბერს ყველა დაკავებული თანამდებობიდან დაითხოვეს. სამსახურში აღადგინა ალექსანდრე I-მა 1801 წლის 20 აპრილს და დანიშნა სენატორად სენატის III დეპარტამენტში. 1802 წლიდან ის იყო კეთილშობილ ქალთა აღმზრდელობითი საზოგადოებისა და სანქტ-პეტერბურგის წმ. ეკატერინეს ორდენის სასწავლებლის საბჭოების წევრი.

მიხაილ დონაური გარდაიცვალა სანქტ-პეტერბურგში, 1817 წლის 21 ოქტომბერს. დაკრძალეს ვოლკოვოს მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე.

### ოჯახი

პეტრე დონაური
ივანე დონაური
1795 წლის 8 აპრილს მიხეილ დონაურმა ცოლად შეირთო მარია ვერიგინა, გენერლის ქალიშვილი. მათ რვა შვილი შეეძინათ - ერთი ასული და შვიდი ვაჟი. ვაჟებიდან პეტრე იყო სახელმწიფო კონტროლიორის მოადგილე, სენატორი, სანქტ-პეტერბურგის სამოქალაქო გუბერნატორი, ხოლო, ივანე - იაროსლავის ვიცე გუბერნატორი.

ჯილდოები
--------

* წმინდა ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ორდენი (22 იანვარი, 1786)
* წმინდა ანას 1-ლი ხარისხის ორდენი (12 ნოემბერი, 1796)
* წმინდა ლაექსანდრე ნეველის ორდენი (5 აპრილი, 1797)
* წმინდა იოანე იერუსალიმელის დიდი ჯვრის ორდენი (16 თებერვალი, 1803)

ლიტერატურა
----------

* ქართველები მსოფლიო ისტორიაში: ტომი 13. – თბ. 2021. – გვ.78.
* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2. – თბ. 2012. – გვ.480.
* Кульбака Н. История дворянского рода Донауровых. – М. 2013. сс. 17-33.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მიხეილ დონაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* მიხეილ დონაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Донауров, Михаил Иванович
**ჰიტოპადეშა** (სიტყვასიტყვით „სასარგებლო დარიგებანი") — სანსკრიტზე დაწერილი იგავ-არაკების კრებული. შედგენილია „პანჩატანტრის" საფუძველზე, მაგრამ მასში ბევრი ისეთი იგავ-არაკი გვხვდება, რაც „პანჩატანტრაში" არ არის, ანდა, თუ არის, საფუძვლიანადაა გადამუშავებული. ამდენად, ჰიტოპადეშა სავსებით დამოუკიდებელი ნაწარმოებია. შეიქმნა დაახლოებით XIII საუკუნეში. ავტორობას მიაწერენ ნარაიანას. ნაწარმოები ჩარჩოვანია, აგებულია ოთხ სიუჟეტურ ქარგაზე (მეგობართა შეძენა, მეგობართა განშორება, ომი, ზავის დადება), რომელშიც ჩართულია იგავ-არაკები. მოქმედ პირებად გამოყვანილნი არიან ცხოველები და ფრინველები. ჰიტოპადეშა გამოირჩევა ენის სისადავით. უხვადაა ჩართული ლექსები, ანდაზები, რჩევა-დარიგებანი. ჰიტოპადეშა დიდაქტიკური ჟანრის ნაწარმოებია. მასში მოთხრობილ არაკთა ერთი ნაწილი მეტ-ნაკლებად გადამუშავებული სახით გვხვდება სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისაში", რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ იგავ-არაკთა სიუჟეტები მოარული იყო აღმოსავლურ ლიტერატურაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 673-674.
**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განაღმვის სააგენტო** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi; ANAMA) — საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც მოქმედებს ოკუპაციისგან გათავისუფლებული აზერბაიჯანის ტერიტორიების განაღმვის სფეროში.

სააგენტოს შესახებ
-----------------

ნაღმების მოქმედების პროგრამის აღმასრულებელი ორგანო, რომელიც წარმოადგენს აზერბაიჯანის მთავრობისა და გაეროს განვითარების პროგრამის ერთობლივ პროექტს, რომელიც ხელმოწერილია 1999 წლის 2 აპრილს. ნაღმების გაწმენდის ეროვნული სააგენტო (ANAMA) შეიქმნა 1998 წლის 18 ივლისს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის No854 ბრძანებულების შესაბამისად დაზარალებული ტერიტორიების რეკონსტრუქციისა და რეაბილიტაციის სახელმწიფო კომისიის დაქვემდებარებაში. სააგენტო მოქმედებს ეროვნული სტრატეგიული გეგმისა და ნაღმების გაწმენდის ეროვნული სააგენტოს პრინციპების შესაბამისად.

ტერიტორიების ნაღმებისგან გაწმენდის ეროვნული სააგენტოს დაარსების დღიდან 2017 წლისთვის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიის 40 000 ჰექტარზე მეტი გაწმენდილია. ნაპოვნია და გაიწმინდა 796 754 ნაღმი და აუფეთქებელი იარაღი (UXO).

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიების მაღაროებისგან გაწმენდის ეროვნული სააგენტოს ხელმძღვანელია ნაზიმ ისმაილოვი.

პროექტის მთავარი მიზანია განაღმვის ეროვნული შესაძლებლობების ჩამოყალიბება და ქვეყანაში განაღმვისა და ამოფრქვევის გაწმენდის ყველა საქმიანობის დაგეგმვა, კოორდინაცია და მართვა.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნაღმების ტერიტორიების გაწმენდის ეროვნული სააგენტოს შტაბ-ბინა მდებარეობს ბაქოში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *Ümumi məlumat*
2. 1 2  Директор АНАМА об очистке Джоджуг Мерджанлы от мин
**მთავრობა** — ერთიანი სტრუქტურა, რომელსაც აქვს ძალა იძულების ან ნების წესით განახორციელოს საკუთარი უფლებამოსილება, მიიღოს კანონები.

ჩვეულებრივ მთავრობა აღნიშნავს სამოქალაქო ხელისუფლებას, რომელიც შეიძლება იყოს ადგილობრივი, ეროვნული ან საერთაშორისო. ასევე არსებობს საწარმოო, აკადემიური და რელიგიური ხელისუფლება. ასეთ სტრუქტურულ ერთეულებს შეიძლება ეწოდებოდეთ დირექტორთა საბჭო, მმართველები, გუბერნატორები, ან უბრალოდ ადმინისტრაცია, უხუცესტა საბჭო. ხელისუფლებათა მნიშვნელობა და შედგენილობა იცვლება ადგილისა და დანიშნულების მიხედვით

ორგანიზაციის სტრუქტურის, აგებულების მიხედვით, რთულდება მთავრობის კომპლექსურობაც და იზრდება იერარქიული საფეხურები. ამგვარად, პატარა და მოზრდილ ქალაქებს ჰყავთ რამდენიმე მმართველი, მულტინაციონალურ კომპანიებს მთელი ჯაჭვი იერარქიისა.

მმართველობის ფორმებს შორის განირჩევა სახელმწიფო და კერძო ადმინისტრაცია.

მმართველობის კონცეფცია ჩამოყალიბდა ჯერ კიდევ პირველყოფილ თემური წყობილების დროს, როდესაც ადამიანდები ერთიანდებოდნენ ტომებად საერთო მიზნების მისაღწევად.

სახელმწიფო მთავრობის მაგალითები
-------------------------------

**ლურჯი** ფერით მონიშნულია ქვეყნები წარმომადგენლობითი დემოკრატიით, რუკა შედგენილია Freedom House-ის 2010 წლის კვლევის მხედვით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლიტიკური ეკონომია
* პოლიტიკა
* სახელმწიფო

ლიტერატურა
----------

* Kjaer, Anne Mette (2004). *Governance*.  Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-7456-2979-7.
* (2005) *Foundations of Comparative Politics*.  Cambridge University Press. ISBN 0-521-53620-0.
* Sharma, Urmila & Sharma, S.K. (2000). "Forms of Government", *Principles and Theory of Political Science*.  Atlantic Publishers & Distributors. ISBN 978-81-7156-938-0.
* Boix, Carles (2003). *Democracy and Redistribution*. New York:  Cambridge University Press.
* Bunce, Valerie. 2003. "Rethinking Recent Democratization: Lessons from the Postcommunist Experience." World Politics 55(2):167-192.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მთავრობა, საქმოქალაქო განათლების ლექსიკონი, სპებ.
* The Phrontistery Word List: Types of Government and Leadership
* What Are the Different Types of Governments? დაარქივებული 2013-03-23 საიტზე Wayback Machine.
* Types of Governments from Historical Atlas of the 20th Century
* Other classifications examples from Historical Atlas of the 20th Century
* 
* Regime Types დაარქივებული 2012-04-26 საიტზე Wayback Machine.
* CBBC Newsround : types of government

სქოლიო
------

1. ↑  Freedom in the World (PDF).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 თებერვალი 2011. ციტირების თარიღი: 13 December 2011.
ძეხვეული
**ძეხვეული** — მექანიკურად და ფიზიკურ ქიმიურად დამუშავებული ხორცის პროდუქტები, რომლებსაც დამატებული აქვს ზოგიერთი სხვა პროდუქტი.

მექანიკური დამუშავებისას ხორცს აცლიან საჭმლად უვარგის, ნაკლებყუათიან ნაწილებს და აქუცმაცებენ. ფიზიკურ-ქიმიური დამუშავებისას ამარილებენ, ამწიფებენ, მოწვავენ, ხარშავენ, შებოლავენ. ძეხვეული არის მოხარშული, ნახევრად შებოლილი, შებოლილ-მოხარშული, შებოლილი ან სუბპროდუქტებისაგან დამზადებული. ძეხვეულობას მიაკუთვნებენ აგრეთვე სხვა შებოლილ პროდუქტებს. ძეხვეულის ნედლეულად იყენებენ უცხიმო ძროხის ხორცს, ღორის ხორცს, იშვიათად ცხვრისა და ფრინველის ხორცს. ამზადებენ აგრეთვე ცხენის ხორცის ძეხვეულს. ფარშს სრულფასოვანი ცილებით ამდიდრებენ საკვები სისხლის პლაზმის, რძის, ცილის, კვერცხის დამატებით. ძეხვეულის გემოს გასაუმჯობესებლად უმატებენ შაქარს, საკაზმ-სანელებელს, სუნელ-სანელებელს.

ძეხვეულის დასამზადებლად ძროხის ხორცს აცლიან ძვლებს, მყესებს, ხრტილს, ცხიმს, ჭრიან და ამარილებენ. დამარილებულ ხორცისაგან აკეთებენ ფარშს, უმატებენ ღორის ცმელსა და სხვა კომპონენტებს, ფარშით შევსებულ გარსს ხეს შემოაკრავენ და ფარშის დასაწევად რამდენიმე ხნით ჩამოჰკიდებენ. მოხარშულსა და ნახევრად შებოლილ ძეხვეულს ფარშის დაწევის შემდეგ მოწვავენ, ხარშავენ და აცივებენ. ნახევრად შებოლილ ძეხვეულს არ ხარშავენ, დაწევის შემდეგ მხოლოდ შებოლავენ და გააშრობენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 269.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ძეხვეული"** ვიკისაწყობში.
**მირზა მამედზადე** (აზერ. Mirzə Cabbar Mirzə Abbas oğlu Məmmədzadə; 20 იანვარი, 1882, ერeვანი- 3 იანვარი, 1938, ბაქო) – აზერბაიჯანელი პროფესორი, პედაგოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი ( 1937 ).

სიცოცხლე
--------

მირზა ჯაბარ მამადზადე დაიბადა 1882 წლის 20 იანვარს ქალაქ ერევანში, მასწავლებლის მირზა აბასის ოჯახში. განათლება ჯერ სახლში მიიღო, შემდეგ კი ერევნის სამასწავლებლო სემინარიაში სწავლობდა. სემინარიაში მას ასწავლიდა ახუნდ მამედბაგირი გაზიზადე, რომელმაც თავისი როლი ითამაშა 1898 წელს ერევანში პირველი რუსულ-თათრული სკოლის გახსნაში. 1902 წელს სწავლის დამთავრების შემდეგ მირზა ჯაბარმა ჩააბარა ერევნის მასწავლებელთა სემინარიაში და მიიღო მასწავლებლის სერთიფიკატი. 1902 წლის სექტემბრიდან მუშაობდა მასწავლებლად სოფელ ნეხრამის სკოლაში. 1903 წლიდან მასწავლებლობა დაიწყო გამარლის სკოლაში, 1904 წლიდან კი იმანშალის სკოლაში. 1905 წლიდან 1906 წლის 1 სექტემბრამდე იყო გამარლის სკოლის ზედამხედველი.
1918 წელს დაშნაკების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მირზა ჯაბარ მამადზადე ერევნის გიმნაზიისა და პედაგოგიური სემინარიის დახურვის გამო ოჯახთან ერთად ნახიჩევანში გადავიდა საცხოვრებლად. აქ ის ასწავლის რუსულს, თურქულს და აზერბაიჯანულს დაწყებით და საშუალო სკოლებში. გარდა ამისა, მონაწილეობს ნახიჩევანის დაცვაში დაშნაკებისგან.

1920 წელს, ბოლშევიკების მიერ სომხეთის ოკუპაციის შემდეგ, მირზა ჯაბარი დაბრუნდა ერევანში. იმავე წლის ბოლოს ის ოჯახთან ერთად ერევნიდან ბაქოში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც განაგრძო მასწავლებლობა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, აზერბაიჯანის პედაგოგიურ და კოოპერატიულ ინსტიტუტებში. პოეზიის წერის გარდა, ის დაკავებული იყო ლინგვისტიკით.
1937 წლის ოქტომბერში ის და მისი ოჯახის წევრები დააპატიმრეს. დაადანაშაულეს და დახვრიტეს 1938 წლის 3 იანვარს საგამოძიებო საქმეზე No12493. მისი ცოლი და ქალიშვილი გადაასახლეს. იგი რეაბილიტირებულ იქნა 1957 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Tarverdiyeva (1992). *Məslək dostları*. Bakı:  Azərnəşr,   გვ. 3.
2. ↑  Cəlal Allahverdiyev.  (09.04.2022) İctimai-pedaqoji fikir tarixinin görkəmli nümayəndəsi az. 525-ci qəzet.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 03.11.2022. ციტირების თარიღი: 03.11.2022.
3. ↑  Ziyəddin Məhərrəmov (2010). *İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik (1800-1920-ci illərdə ədəbi-mədəni mühit)*. Bakı:  Nurlan nəşriyyatı,   გვ. 87.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **პოლიტიკური მოღვაწეს** ეხება. *იუნუს აღა ბოლქვაძე შესახებ* იხილეთ **იუნუს-აღა ბოლქვაძე**. |

**იუნუს აღა ბოლქვაძე** — აღა, სოფელ დიდაჭარის მამასახლისი, 1929 წლის ზემო აჭარის გლეხთა აჯანყების მონაწილე, საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
---------

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, მისი გაუაზრებელი პოლიტიკისა და მკაცრი რეჟიმის წინააღმდეგ აჭარის მთის მკვიდრთა შეიარაღებულ აჯანყებას 1929 წელს ალისულთან აღა ბოლქვაძე-არფემინოღლი მეთაურობდა. აჯანყების ჩასახშობად შინაგანი ჯარის თანხლებით, ხულოში ჩამოვიდა ლავრენტი ბერია. აჯანყებულებმა სოფელ სხალთაში გადაინაცვლეს. მათთან მოსალაპარაკებლად ბერიამ მუნიციპალიტეტში დიდი ავტორიტეტის მქონე ძმები იუნუს-აღა ბოლქვაძე და აღალი-აღა ბოლქვაძე-ყადიოღლი გაგზავნა, თუმცა უშედეგოდ, აჯანყებულებმა თან გაიყოლეს იუნუს-აღა და აღალი-აღა ბოლქვაძეები და დროებით თურქეთს შეაფარეს თავი, მთავრობამ სისხლში ჩაახშო ამბოხი. აჯანყებულები სიტუაციის დამშვიდების შემდეგ უკან დაბრუნდნენ (თავად ალისულთან ბოლქვაძე კი 1979 წელს გარდაიცვალა სტამბოლში და იქვეა დაკრძალული). მთავრობამ აჯანყებულების მხარდაჭერა არ აპატია და მოგვიანებით სამივე ძმა აღალი-აღა ბოლქვაძე (სოლოვკის კუნძულებზე), ინუს-აღა ბოლქვაძე (შუა აზიაში) და დურსუნ-აღა ბოლქვაძე დაპატიმრეს და გადაასახლეს.

1916 წელს გაზეთ ,,საქართველოში" აპოლონ წულაძე იხსენებს იუნუს აღასთან შეხვედრის დეტალებს და ახასიათებს მას: ,,ჩემი მეგობარი ახალგაზრდა გახლავს, დიდ აჭარის მამასახლისი (სამმართველო ხულოშია) იუნუს აღა ბოლქვაძე. მაისში მე ის უკვე არჩეული, მაგრამ დაუმტკიცებელი დავტოვე. მე მას ხუთი წელიწადია ვიცნობ, გურიის ხშირი სტუმარი და სიძეა, ქართველ ქრისტიანების დიდი მეგობარი. მამასახლისობას ჩვენის რჩევით დათანხმდა და დაგვპირდა, რასაც მირჩევთ დავიჯერებთო. მისდა სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ ჯერჯერობით ყოჩაღადაც იქცევა: სკოლების გახსნას, გზების გაკეთებას, გაზეთების გავრცელებას და ასეთ კულტურულ საქმეებს ხელს უწყობს (როგორც გადმომცეს)".

იუნუს-აღა გადაასახლეს შუა აზიაში. 1943 წელს ის გაათავისუფლეს, როგორც მოხუცი, თუმცა ვეღარ შეძლო სამშობლოში დაბრუნება და იქვე გარდაიცვალა იმავე წელს. [*საჭიროებს წყაროს მითითებას*]

ლიტერატურა
----------

* ენვერ ბოლქვაძე, ბოლქვაძეების (ყადიოღლების) გვარის გენეალოგია, ბათუმი, 1998
* გაზეთი "საქართველო" N197. 04/09/1916.
მაჭახელას ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი
**ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი**, *მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი* — მდებარეობს ზედა ჩხუტუნეთში. 

გაიხსნა 1984 წლის 9 ივნისს. მუზეუმის გახსნის ინიციატორი და დამაარსებელია სოფელ ზედა ჩხუტუნეთის მკვიდრი ზურაბ ნაგერვაძე, რომელიც მუზეუმს ხელმძღვანელობდა დაარსების დღიდან გარდაცვალებამდე (1995 წ .), ხოლო 1995 წლიდან მუზეუმს ხელმძღვანელობს მისი ვაჟი მალხაზ ნაგერვაძე. 

მუზეუმი განთავსებულია ყოფილი მეჩეთის შენობაში. იგი სამსართულიანია. პირველი სართული არის ქვით ნაშენები, ხოლო მეორე და მესამე სართული ხით. თვით ეს შენობა თავისი ხუროთმოძღვრული ორნამენტებით სამუზეუმოა. მუზეუმი მისი დაარსებიდან დღემდე დაათვალიერა დაახლოებით 23000-მა დამთვალიერებელმა. 

2007 წლიდან მუზეუმი გადავიდა ხელვაჩაურის კულტურის ცენტრის დაქვემდებარებაში და შეეცვალა სახელწოდება. ამჟამად იწოდება ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი***

* მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი[*მკვდარი ბმული*]
* ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები |
| --- |
|  |
| ეკლესიები | 
ავგიის ნაეკლესიარი · ახალშენის ფერისცვალების ეკლესია · ბათუმის სამების დედათა მონასტერი · ბათუმის კარის ღვთისმშობლის ეკლესია · სარფის მამათა მონასტერი · სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია · ქილისე · სარფის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონუმენტი | ხელვაჩაურის გერბი |
|  |
| ციხესიმაგრეები | 
გვარას ციხე · ჩხუტუნეთის ციხე · ყოროლისთავის ციხე |
|  |
| ხიდები | 
მახოს ხიდი · ცხემლარას ხიდი · ქოქოლეთის ხიდი · ორთაბათუმის ხიდი · ჩხერის ხიდი · ზვარიას ხიდი · მირვეთის ხიდი |
|  |
| მუზეუმები | 
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი · სარფის მუზეუმი |

 |
ფარა
**ჰისარული ცხვარი** — სახორცე-საქონე მიმართულების უხეშმატყლიანი დუმიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ტაჯიკეთში ხალხური სელექციის გზით. ერკემლის სიმაღლე მინდაოში შეადგენს 80–85 სმ-ს, ნერბისა — 75–80 სმ-ს. ცოცხალი მასა ერკემლისა 130–140 სმ-ია, უდიდესი 190 კგ-მდე, ნერბისა — 80–90 კგ, უდიდესი 150 კგ-მდე; მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ზომის ცხვარია. მაგარი კონსტიტუციისაა, მკერდი ფართო და ღრმაა, წინ აქვს გამოწეული მკერდის ძვალი. თავი მასიურია, ცხვირკუზიანი; ყურები გრძელი და ჩამოწეულია; უმეტესად ქოლიკი ცხვარია (ურქო). აქვს დიდი დუმა (18–20 კგ), სადაც ცხიმი გროვდება. ფერად მურაა. ადვილად იტანს ერთი მთის საძოვრიდან მეორეზე გადარეკვას 400–500 კმ-ზე. გამოირჩევა მალმწიფადობით. 6 თვის ბატკნის მასა 60 კგ-სა და მეტს აღწევს ნაკლავის გამოსავალი 58–60%-ს შეადგენს. მატყლი უხეშია, ბევრია გამხმარი და მკვდარი თმა. იყენებენ ქეჩა-ნაბადისა და უხეში ქსოვილის მისაღებად. ერკემლის ნაპარსი 1,3–1,6 კგ-ია, ნერბისა 1,0–1,4 კგ. ნაყოფიერება 115–120%-ია. ამტანი ცხვარია, შეგუებულია ზამთარ-ზაფხულ საძოვარზე ყოფნას. მოშენებულია ტაჯიკეთსა და უზბეკეთში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 671.
* Любавский А. В. Гиссарские овцы, М. 1949;
* Лебедев И. Г. Гиссарские овцы и пути их совершенствования, [Душ.], 1952;
* Иванов М. Ф. Полн. собр. соч. т. 4, М. 1964;
* *ოკულიჩევი გ.*, ჰისარული ცხვარი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ. III გამოც. მოსკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია", 1969;
* Фарсыханов С. И. Гиссарская порода овец. Душ. 1981;
* Семенов С. И. Селькин И. И. Овцы // Генетические ресурсы сельскохозяйственных животных в России и сопредельных странах. СПб. 1994.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Жиряков А. М.* ГИССАРСКАЯ ПОРОДА // Большая российская энциклопедия. т. 7. — М. 2007. — стр. 185-186.
**ჰიპერინფლაცია** არის ტერმინი, რომელიც აღწერს ეკონომიკაში ფასების სწრაფ, გადაჭარბებულ და უკონტროლო ზრდას. ინფლაცია ზომავს საქონლისა და მომსახურების ფასების ზრდის ტემპს, ჰიპერინფლაცია კი სწრაფად მზარდი ინფლაციაა, რომელიც, როგორც წესი, თვეში 50%-ზე მეტს აღწევს. მიუხედავად იმისა, რომ ჰიპერინფლაცია იშვიათი მოვლენაა განვითარებული ეკონომიკებისთვის, ის მაინც ყოფილა  ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა ჩინეთი, გერმანია, რუსეთი, უნგრეთი და საქართველო. ჰიპერინფლაციამ შეიძლება გამოიწვიოს ფასების მატება ძირითად პროდუქტებზე: საკვები, საწვავი და ა.შ. რადგან მოთხოვნა აჭარბებს მიწოდებას. მაგალითად, წარმოიდგინეთ, რომ ყოველთვის ერთსა და იმავე პროდუტებს ყიდულობთ სასურსათო მაღაზიაში. თუ ეკონომიკა განიცდის ინფლაციის მზარდ მაჩვენებელს, 5%-ს დღეში, თქვენი სასურსათო გადასახადი შეიძლება გაიზარდოს კვირაში $500-დან $675-მდე, მომდევნო კვირაში $911-მდე და ა.შ.

ჰიპერინფლაცია შეიძლება რამდენიმე სხვადასხვა ასპექტმა გამოიწვიოს, თუმცა ყველაზე უფრო ხშირად გამომწვევი მიზეზი ფულის ჭარბი მასის მიწოდებაა ეკონომიკისთვის. ისეთ ვითარებაში, რომელიც  იძლევა ფულის მიწოდების გაზრდის უფლებას, როგორიცაა რეცესია ან დეპრესია, ცენტრალურ ბანკებს შეუძლიათ, გაზარდონ მიმოქცევაში არსებული ფულის რაოდენობა. ამ ქმედების მიზანია, რომ ბანკებმა მეტი სესხი გასცენ და მომხმარებლებმა, ბიზნესებმა მეტი სესხი აიღონ და დახარჯონ.

თუმცა, თუ ფულის მიწოდების ზრდა არ იქნება მხარდაჭერილი ეკონომიკური ზრდით, ამან შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერინფლაცია. თუ მშპ - ეკონომიკის წარმოების საზომი - არ იზრდება, ბიზნესი ზრდის ფასებს, რათა გაზარდოს მოგება და დარჩეს კონკურენტუარიანი.

იმიტომ, რომ  მომხმარებლებს მეტი ფული აქვთ, ისინი იხდიან მაღალ ფასებს და კვებავენ ინფლაციას. თუ ეკონომიკური გამომუშავება(output) აგრძელებს  კლებას, და ინფლაცია კვლავ იზრდება, კომპანიები ზრდიან ფასებს, მომხმარებლები იხდიან მეტს, და ცენტრალური ბანკი მეტ ფულს ბეჭდავს. ასეთ შემთხვევებში ჩნდება ინფლაციის მზარდი მაჩვენებლების ციკლი, რომელიც  იწვევს ჰიპერინფლაციას.