recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მელიქის უბანი** — უბანი ძველ თბილისში.

ქალაქის მელიქს კალაში რამდენიმე სახლი ჰქონდა. ერთ-ერთი ასეთი სახლი ერთ დროს ნორაშენის სიახლოვეს იდგა და ამ უბანს მისი სახელი ერქვა. აშხარგების ძველი უბანი XVIII საუკუნის 20-იან წლებში თათრის მოედანთანაც არსებობდა. შემდგომში კი მელიქის უბანი ფეითხანის გვერდზე განლაგებულ კვარტალს ეწოდებოდა, სადაც მელიქის ძირითადი საცხოვრებელი იყო. ამ ადგილს კლდისუბნის ის ნაწილი ეკავა, რომელიც დღეს შემოფარგლულია ფეითხანის კიბით და ყოფილი ენგელსის ქუჩის მონაკვეთით. ყოფილი ენგელსის ქუჩის ნაწილს დადიანის ქუჩასა და პურის მოედანს შორის ძველად ბებუთას, ხოლო XIX საუკუნეში - ბებუთოვის ქუჩა ეწოდებოდა. ბებუთოვთა საგვარეულომ დროთა განმავლობაში გაიფართოვა ადგილ-მამული და ბაღებიც გააშენა სოლოლაკის ფერდობზე, სარწყავი მილგაყვანილობით.

გიორგი XII-ის ადგილსამყოფელად, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის შემდგომ პერიოდში, ისტორიული წყაროები სხვადასხვა ადგილს ასახელებენ და მათ შორის — კლდისუბანში განლაგებულ მელიქის სახლსაც.

ლიტერატურა
----------

* *თ. კვირკველია*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ. 1985, გვ. 59
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ევე**. |

**ევე** — ხალხთა ჯგუფი დასავლეთ აფრიკაში (განის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, ტოგოსა და ბენინის სამხრეთი, ნიგერიის სამხრეთ-დასავლეთი). მის შემადგენლობაში შედის: დასავლეთი ევე, ან საკუთრივ ევე; აღმოსავლეთი ევე, ან ფონი; ცენტრალური ევე — აჯა (1,7 მლნ. ადამიანი ბენინის სამხრეთ-დასავლეთში და 650 ათ. ადამიანი ტოგოს სამხრეთ აღმოსავლეთში); უაჩი (1 მლნ.-ზე მეტი ადამიანი ტოგოს მარიტაიმის რეგიონის აღმოსავლეთში და 40 ათ. ადამიანი ბენინის სამხრეთში — მონოს დეპარტამენტში); გენი, ან გე, გებე, გუინი, მინა, პოპო (0,5 მლნ. ადამიანი ტოგოს სამხრეთში — ლომეს აღმოსავლეთით და 80 ათ.-ზე მეტი ადამიანი სამხრეთ-დასავლეთში; იყოფიან შემდეგ ჯგუფებად: გლიჯიმ, ანეხო, აგოი, ტოფი, გბესი და კპესი). რაოდენობა — დაახლ. 16 მილიონი ადამიანი (2017, შეფასება). აგრეთვე ცხოვრობენ ბურკინა-ფასოში, ლიბერიაში, კოტ-დ’ივუარში, გაბონში და სხვ. 100 ათასზე მეტი ევე გადასახლებულია საფრანგეთსა და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში, აგრეთვე აშშ-სა და კანადაში. ლაპარაკობენ გბე ენებზე. XVII–XIX საუკუნეებში ტრანსატლანტიკური მონებით ვაჭრობის შედეგად ევეს შთამომავლები შევიდნენ ბრაზილიელებისა და კარიბის ზღვის აუზის რიგი კრეოლური ეთნოსების შემადგენლობაში.

სქოლიო
------

1. ↑  *Попов В. А.* Эве // Большая российская энциклопедия. т. 35. — М. 2017. — стр. 201–202.
**დენიზა გოზალიშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1919, თბილისი — გ. 29 იანვარი, 1998) — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი, სპორტსმენი, მთასვლელი.

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი ხელოვნებათმცოდნეობის სპეციალობით.

1941-1947 წლებში მუშაობდა საქართველოს ისტორიის მუზეუმში მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. 1951 წელს მეთოდისტად განათლების სამინისტროს ბავშვთა საექსკურსიო-ტურისტულ სადგურში. 1953 წლიდან თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეში პედაგოგ-მეთოდისტია. 1963-1990 წლებში არჩეულ იქნა საქართველოს მთამსვლელთა ფედერაციის პასუხისმგებელ მდივნად. 1966 წელს მიიწვიეს ალექსანდრე ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპიურ კლუბში სასწავლო ნაწილის უფროსად. შეთავსებით გააგრძელა მუშაობა პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკურ სასახლეში. მთამსვლელობა და ტურიზმი ჯერ კიდევ სტუდენტობის დროს, 1940 წელს დაიწყო. 1941 წელს საბჭოთა კავშირში პირველი ზამთრის სათხილამურო ასვლის ხელმძღვანელის მოადგილეა, პირველი მთამსვლური ასვლების მონაწილე ჭაუხების მასივში, მწვერვალ „ვაჟა-ფშველაზე", ზამთარში მყინვარწვერზე, ორწვერზე, მაილზე და სხვა. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩატარდა მრავალდღიანი ტურისტული ლაშქრობები კავკასიონის რიგ უღელტეხილებზე (მამისონი, ზეკარი, ბურსაჭირი და სხვა), ასვლები ყუროზე, ტერსკოლის პიკზე, იალბუზის ფერდობზე. 1969 წელს ხელმძღვანელობდა ბავშვთა საექსკურსიო-ტურისტული სადგურის მიერ ჩატარებულ რესპუბლიკურ ალპინიადას თრუსოს ხეობაში, 1971 წელს კი მეცნიერ მთამსვლელ ქალთა ზამთრის ასვლას მწვერვალ არაგაწზე ქართული ფეხსაბიჯებით (თხილამურებით), რომელიც მიზნად ისახავდა აგრეთვე სახალხო მეურნეობაში (დიდთოვლიანობაში) მათ გამოყენებას. მისი ხელმძღვანელობით წლების განმავლობაში ტარდებოდა პოპულარული საერთაშორისო ფოტო-კინო კონკურსი „მთები და ადამიანები", ბავშვთა ნახატების კონკურსი „ჩემი მთები". მისი ინიციატივით და ხელმძღვანელობით პირველად საბჭოთა კავშირში შეიქმნა მთამსვლელთა მუზეუმი თბილისში და ყაზბეგში. გამოქვეყნებული აქვს რიგი ნაშრომები ქართულ ენციკლოპედიაში, საკავშირო და ქართულ პრესაში. იყო საკავშირო კატეგორიის მსაჯი კლდეზე ცოცვაში (1979), მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* 1981 — საქართველოს ფიზიკური კულტურისა და სპორტი დამსახურებული მუშაკი
* 1981 — საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი

ბიბლიოგრაფია
------------

* იალბუზი, თბ. საბჭ. საქართველო, 1987, გვ. 15
* მთის მგოსანი: იგორ კაზალიკაშვილის შემოქმედება, თბ. საბჭ. საქართველო, 1983, გვ. 30
* მთის ბილიკებით: ტურისტული ლაშქრობანი საქართველოს მთიანეთში, თბ. ნაკადული, 1980, გვ. 174
* მცხეთა: საკვირაო ტურისტული გასვლების მეგზური, თბ. საქ. ტურიზმის რესპ. საბჭო, 1966, გვ. 32
* ჯოკია: ეძღვნება გამოჩენილ მთამსვლელს დიმიტრი (ჯოკია) სერაპიონის ძე გუგავას, თბ. ატლანტი, გვ. 64

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 87

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დენიზა გოზალიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ევა შპილრეინის სახლი** (რუს. Особняк Евы Шпильрейн) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 83). აგებულია 1897 წელს. ნაგებობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

სახლი ააშენეს 1897 წელს. სახლში ცხოვრობდა შპილრეინის ცოლი სამ ქალიშვილთან ერთად. შენობა ეკუთვნოდა კბილის ექიმ ევა შპილრეინს (1863-1922 წწ.). აქვე მდებარებდა სტომატოლოგიური კლინიკაც. ამ სახლში გაატარა ბავშვობა და ახალგაზრდობა საბინა შპილრეინმა, რომელიც შემდგომში ცნობილი ფსიქოანალიტიკოსი გახდა.

1914 წლის მონაცემებით ევა შპილრეინის სახლში განთავსებული იყო ბელგიის საკონსულო, ხოლო ერთი ნაწილი არენდით ჰქონდა თურქეთის კონსულს. სხვა ბინები ნაქირავები ჰქონდათ იურისტებს, ინჟინრებსა და ბიზნესმენებს.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. ევა შპილრეინი გოგონებთან ერთად საზღვარგარეთ წავიდა ემიგრაციაში. მისი ქმარი დარჩა პატარა ოთახში კიბის ქვეშ, სადაც ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაწილობრივ დაზიანდა ნაგებობის სახურავი. ომის დამთავრებისთანავე, ძალიან მალე მოახდინეს სახლის რესტავრაცია და კვლავ დაასახლეს.

არქიტექტურა
-----------

საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურასა და ფასადის გაფორმებაში ჭარბობს ბაროკოს, რენესანსისა და კლასიციზმის ელემენტები.

მემორიალური დაფა
----------------

2002 წელს შენობის ფასადზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ სახლში ცხოვრობდა კ. იუნგისა და ზ. ფროიდის ცნობილი მოსწავლე საბინა შპილერინი 1885-1942 წწ.." |
|  |  |

მემორიალური დაფა დაამზადა როსტოველმა მოქანდაკემ ბ. კონდაკოვმა.

სქოლიო
------

1. ↑  რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 6100035000
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
3. 1 2  Галина Пилипенко: Кира Найтли станет ростовчанкой. spielrein.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-28. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
4. ↑  Постановление мэра г.Ростова н/д от 16.10.2002 n 2163 о наименованиях улиц, установке мемориальных досок. russia.bestpravo.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-20. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
**დულაბის სასაფლაო** — სასაფლაოების ისტორიული კომპლექსი თეირანის აღმოსავლეთ გარეუბანში, ირანში. ქვეყნის ერთ-ერთი უმთავრესი ქრისტიანული სასაფლაო. შედგება ხუთი სექტორისაგან, ესენია:

* სომხური სამოციქულო ეკლესიის
* აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური (რუსები, ქართველები და ბერძნები)
* რომის კათოლიკური
* სომხური კათოლიკური
* ასირიელების (აღმოსავლეთის ასურული, ქალდეური კათოლიკური, პროტესტანტები)

ქართული სეგმენტი
----------------

### მინადორა ხოშტარიას აკლდამა

ააგო 1924 წელს საზოგადო მოღვაწემ და ნავთობ მაგნატმა აკაკი ხოშტარიამ მისი გარდაცვლილი მეუღლის, მინადორა თურქია-ხოშტარიას საფლავზე. ის ქართული საეკლესიო არქიტექტურის ტრადიციებს ემორჩილება და ამ სახის ერთადერთი ძეგლია ირანში.

2017 წელს რუსთაველის სამეცნიერო ფონდმა გასცა გრანტი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროექტზე, რომელმაც ფოტო მასალა, აკლდამის და ყველა ქართული საფლავის ანაზომები შეაგროვა და ძეგლის გადარჩენისათვის სხვადასხვა ღონისძიებები გაატარა. 2019 წელს იწყება მისი სარეაბილიტაციო სამუშაოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* DoulabCatholicCemetery დაარქივებული 2014-05-17 საიტზე Wayback Machine.  (კათოლიკური სასაფლაოს ვებ-საიტი)
* ქართული ნაწილის კვლევის პროექტის ვებ-საიტი[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-09. ციტირების თარიღი: 2019-07-09.
2. ↑
3. ↑
**მირზა (რევაზ) გედეონის ძე გელოვანი** (დ. 2 მარტი, 1917, ნაქალაქარი, ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი ― გ. ივლისი, 1944, ვიტებსკის ოლქი, ბელორუსიის სსრ) — ქართველი პოეტი, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1975, სიკვდილის შემდეგ).

ბიოგრაფია
---------

მირზა გელოვანი დაიბადა 1917 წლის 2 მარტს სოფელ ნაქალაქარში (ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი). 1936-1939 წლებში ცხოვრობდა თბილისში, თავისუფალ მსმენელად დადიოდა უნივერსიტეტში. მუშაობდა გამომცემლობა „ფედერაციაში", „საბჭოთა აფხაზეთის" რედაქციაში. მისი ლექსები 1935 წლიდან იბეჭდებოდა ჟურნალში „ჩვენი თაობა" და სხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1939 წელს წითელ არმიაში გაიწვიეს. მირზა გელოვანი იმ ახალგაზრდა პოეტთა თაობას ეკუთვნოდა, რომელმაც თვითმყოფადი, ხალასი და ალალ-მართალი ლექსებით თავისებური ხიბლი შემატეს თბილისის ლიტერატურულ ცხოვრებას. მირზა გელოვანმა შექმნა თავისთავადი პოეტური სამყარო. მისი ლექსები (განსაკუთრებით სამიჯნურო) გამოირჩევა ნათელი სახეებით, ლაკონიზმით, ემოციურობითა და ექსპრესიულობით. აღიარება მოუტანეს ლექსებმა: „თუშის ქალი წყაროზე", „ცხრაკარა", „შავლეგო", „მელოდე", „მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე", „იჯექი წყნარად", „მთვარე", „შემოღამება საბადურზე", „მახსოვს", „ხრეშად დაცვივდა სიტყვები"; ასევე აღსანიშნავია ბალადა „აონი", პოემა „შავნაბადა" და სხვა. მირზა გელოვანმა სულ სამიოდე წელი იტრიალა დედაქალაქის ლიტერატურულ წრეებში, ხოლო შემდეგ, ომში წასული პოეტი, დროდადრო სამშობლოში აგზავნიდა ნაჩქარევად დაწერილ ლექსებსა და წერილებს, რომლებშიც თბილისის მონატრება ჩანდა: 

„წუხელ ვებრძოდი ცეცხლს და ურაგანს

და საშინელი ბრძოლების ნისლში

მე მომეჩვენა, სადღაც, ჩემს უკან

აელვებული იდგა თბილისი". 

გამოცემულია მისი ლექსების კრებულები: „ლექსები" (1954), „შავნაბადა" (1956), „ცხრაკარა" (1960), „უბის წიგნაკიდან" (1964), „თეთრი მიწა" (1972), „ფრონტული ლექსები" (1975). 

მირზა გელოვანს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საქართველოს კომკავშირის პრემია (1973). თბილისში, ვაჟა-ფშაველას პროსპექტზე, არის მირზა გელოვანის სახელობის ბიბლიოთეკა. თელეთში, თბილისის მახლობლად, დგას მისი ძეგლი.

მირზა გელოვანი გარდაიცვალა ომის მიწურულს, 1944 წლის ივლისში, როდესაც უკანგაქცეულ მტერს დადევნებული დასავლეთ დვინის სამდინარო დაბრკოლებაზე გადადიოდა. დაკრძალულია ბელარუსში, ვიტებსკის ოლქის ბერენკოვიჩის რაიონის სოფელ სანიკის საძმო სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* *აგიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 39.
* *აგიაშვილი ნ.* ჭაბუკები დარჩნენ მარად, თბილისი, 1971

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მირზა გელოვანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ლექსები და პოემები — Poetry.ge

სქოლიო
------

1. ↑  *Swartz A.* Open Library — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. ↑  www.poetryfoundation.org<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110765386'></a>
**მერაბ მერაბიშვილი** (დ. 6 ივლისი, 1931, თბილისი — გ. 11 იანვარი, 2022) — ქართველი მეცნიერი, მოქანდაკე, მხატვარი, პედაგოგი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2002), საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1980). საბჭოთა კავშირის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (1988-2022), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1996-2022), საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი.

1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია ქანდაკების განხრით. 1961 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიის პედაგოგია, 1970 წლიდან დოცენტი, 1978 წლიდან პროფესორი; 1991-2005 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიის ხატვის კათედრის გამგე, 2005 წლიდან მთავარი მრჩეველი. მისი ნამუშევრებია: ალექსანდრე გრიბოედოვის ძეგლი თბილისში (1961, ბრინჯაო, ზომა 5მ.40სმ. (პოსტამენტის გარეშე). საკავშირო კონკურსი I პრემია), ერეკლე II ცხენოსანი ძეგლი თელავში (1972, ბრინჯაო, ზომა 8.5მ. (პოსტამენტის გარეშე). რესპუბლიკური კონკურსი I პრემია), დიმიტროვის ძეგლი მოსკოვში კონსტანტინე მერაბიშვილთან ერთად (1973 ბრინჯაო, ზომა 6მ. (პოსტამენტის გარეშე). საკავშირო კონკურსი I პრემია), გენერალ პეტრე ბაგრატიონის ცხენოსანი ძეგლი თბილისში (1984, ზომა 6მ. (პოსტამენტის გარეშე)), შოთა რუსთაველის ძეგლი ბუდაპეშტში, კონსტანტინე მერაბიშვილთან ერთად, ბრინჯაო, (2011), გენერალ პ. ბაგრატიონის ცხენოსანი ძეგლი მოსკოვში (1999, ბრინჯაო, ზომა 6მ. (პოსტამენტის გარეშე)), აკადემიკოს ნიკოლოზ ბოგოლიუბოვის ძეგლი ქალაქ დუბნაში (2001 ბრინჯაო, ზომა 3 მ. (პოსტამენტთან ერთად)), პოეტ ილო მოსაშვილის ძეგლი თბილისში (ბრინჯაო, ზომა 3 მ. (პოსტამენტთან ერთად)).

ჯილდოები
--------

* 2001: ღირსების ორდენი
* დიმიტროვის ოქროს მედალი (ბულგარეთი)
* რუსეთის სამხატვრო აკადემიის ოქროს მედალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერაბ მერაბიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  კულტურის სამინისტრო მერაბ მერაბიშვილის გარდაცვალების გამო მწუხარებას გამოთქვამს
**დილარამ ხანუმი** (სპარს.:دلارام خانم‎‎; დ. დაახლ. 1595 — გ. 1647) — სეფიანთა ირანის შაჰის, სეფი I-ის დედა, შაჰ-აბას I-ის ვაჟის, მუჰამედ ბაყერ მირზას ერთ-ერთი ცოლი, წარმოშობით ქართველი.

ბიოგრაფია
---------

1610 წელს მოხვდა სეფიანთა შაჰის ჰარამხანაში. აბას I-მა ის საკუთარ ვაჟსა და მემკვიდრეს, მუჰამედ ბაყერს მიათხოვა. 1611 წელს მან გააჩინა მომავალი შაჰი, აბულ-ნასერ საამ მირზა. 

1615 წელს შაჰმა ღალატის ბრალდებით სიკვდილით დასაჯა მუჰამედ ბაყერი. დილარამ ხანუმი ხორასანიდან ისპაჰანის სასახლეში გადაიყვანეს. მისი ვაჟი კი ჰარამხანაში გამოკეტეს. შაჰ-აბასმა თავისი ვაჟის უდანაშაულობის გარკვევის შემდეგ თავის მემკვიდრედ სწორედ მისი უფროსი შვილიშვილი, საამ მირზა დაასახელა. 1629 წელს შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, საამ მირზა **სეფი I**-ის სახელით ავიდა ირანის ტახტზე. 

დილარამ ხანუმის გავლენა დღითიდღე იზრდებოდა. პროფესორ, დევიდ მუროუს მიხედვით, 1632-1633 წლებში სეფიანთა დინასტიის უფლისწულებისა და პოლიტიკური მოღვაწეების სიკვდილით დასჯაში დიდი წვლილი სწორედ მას მიუძღოდა. შაჰ-აბასის გავლენიანი მამიდის, ზეინებ ბეგუმის თავიდან მოშორების შემდეგ დილარამ ხანუმი გახდა ისპაჰანის სასახლის ჰარამხანის მმართველი. სარგებლობდა თავისი ვაჟის ინერტულობით და სახელმწიფო საქმეებს განაგებდა. 1633 წელს მისი გავლენით შაჰ-სეფიმ დიდ ვეზირად დანიშნა მუჰამად სარუ თაქი.

1642 წელს სეფი I გარდაიცვალა. ტახტი მემკვიდრეობით დილარამის შვილიშვილს, აბას II-ს ერგო. ძალაუფლება სწორედ დილარამ ხანუმის, მისი რძლის, ქართველი ანა ხანუმისა და დიდ ვეზირ მუჰამად სარუ თაქის ხელში აღმოჩნდა. იმავე წელს დილარამის ბრძანებით 10 წლის აბასი სასწავლებლად ყაზვინში გაგზავნეს, ხოლო მის დანარჩენ შვილიშვილებს იმპერიის სტაბილურობის მიზნით თვალები დათხარეს და ჰარამხანაში გამოკეტეს. 

1645 წელს ისპაჰანში აჯანყებამ იფეთქა, რომლის დროსაც ამბოხებულებმა მოკლეს ვეზირი სარუ თაქი. იმპერია დიდმა არეულობამ მოიცვა. გამორჩეულ ქალაქებში თითოეულ ამბოხს ფართომასშტაბური აჯანყებები მოსდევდა. 1647 წელს დილარამ ხანუმი გარდაიცვალა. გარდაცვალების მიზეზად სახელდება მოწამვლა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ იმავე წელს გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა ანა ხანუმი და მმართველობის სადავეები 15 წლის შაჰ-აბას II-ის ხელში აღმოჩნდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სეფი I
* აბას II
* სეფიანთა იმპერია

წყარო
-----

* Blow, David (2009). Shah Abbas: The Ruthless King Who became an Iranian Legend. London, UK: I. B. Tauris & Co. Ltd. p. 20. ISBN 978-1845119898.
დეივიდ ჰოუველ პიტრეიესი
გენერალი **დეივიდ ჰოუველ პიტრეიესი** (ინგლ. David Howell Petraeus, გამოითქმის /pɨˈtreɪ.əs/; დ. 7 ნოემბერი, 1952) — საერთაშორისო უშიშროების დახმარების ძალებისა და ავღანეთში აშშ-ის სამხედრო ძალების მეთაური. მის სხვა ოთხვარსკვლავიან დავალებათა შორის იყო აშშ-ის ცენტრალ-კომანდის (USCENTRCOM) მე-10 მეთაურობა 2008-2010 წლებში და ერაყის მრავალეროვნული ჯარების (MNF-I) გენერალ-მეთაურობა 2007-2008 წლებში. MNF-I-ის მეთაურის როლში პიტრეიესი ერაყში მთელ კოალიციის ჯარებს განაგებდა. მიმდინარე პოსტზე 2010 წლის 4 ივლისიდან მსახურობს.

პიტრეიესს მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხი აქვს აშშ-ის სამხედრო აკადემიიდან, რომელიც 1974 წელს დაამთავრა, როგორც წარჩინებულმა კადეტმა (კლასის საუკეთესო 5%-ში). 1983 წელს აშშ-ის არმიის მეთაურთა და გენერალური შტაბის კოლეჯის კურსდამთავრებულმა გენერალი ჯორჯ მარშალის პრემია მიიღო. მას შემდეგ 1985 წელს ჯერ საზოგადო საქმეთა მაგისტრის, შემდეგ კი (1987 წ.) ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო პრინსტონის უნივერსიტეტის ვუდროუ უილსონის საზოგადო და საერთაშორისო ურთიერთობათა სკოლაში. მოგვიანებით აშშ-ის სამხედრო აკადემიაში საერთაშორისო ურთიერთობების პროფესორის ასისტენტად მუშაობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"
* ლენტაპედია

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დეივიდ პიტრეიესი***


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ელდარ ბადალიანი** (დ. 12 აგვისტო, 1953, თბილისი — გ. 21 ნოემბერი, 2022) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1980 წლიდან მუშაობს ქირურგიის ინსტიტუტში უმცროს, უფროს მეცნიერ–თანამშრომლად, კონსერვატიული კარდიოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელად. ავტორია 25 სამეცნიერო ნაშრომის. 

1986 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „Аритмия и их прогностическое значение у больных ибс оперированных".

1991 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „Значение центральной гемодинамики для выявления скоростной сердечной недостаточности у больных ибс".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 27

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელდარ ბადალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ფრანკთა მეფე მეროვეუსი
**მეროვეუსი**, *მეროვინგი* (ლათ. Meroveus ან Merovius, ფრანგ. Mérovée, გერმ. Merowech; დ. 411 — გ. 458) — სალიკელ ფრანკთა ნახევრადლეგენდარული მეფე და მეროვინგების დინასტიის დამაარსებელი. იგი, სავარაუდოდ, V საუკუნის პირველ ნახევარში მოღვაწეობდა. სახელი უნდა წარმოდგებოდეს იმ დროს გავრცელებული ძველგერმანული სახელისგან „მაროვიჰი", რომელიც პირდაპირი თარგმანით „სახელოვან ბრძოლას" ნიშნავს. სწორედ მის პატივსაცემად იწოდება ფრანკთა პირველი სამეფო დინასტია მეროვინგების დინასტიად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Merowech von Frankenkoenig. Genealogie Mittelalter: Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-12. ციტირების თარიღი: 2012-01-16.
* Генеалогическое древо Меровингов на «Хроносе»
* Военно-политическая хронология франков в рамках римской истории (III—VII вв.) დაარქივებული 2008-02-12 საიტზე Wayback Machine.
პორტი მელილა
მელილია
**მელილია** (ესპ. Melilla) — ესპანეთის ავტონომიური ქალაქი და პორტი ჩრდილოეთ აფრიკაში. გარშემორტყმულია მაროკოთი. ფართობი 12,3 კვ. კმ. სადავოა მაროკოსთან. მოიცავს აგრეთვე კუნძულებს: პენიონ დე ველესი, ალუსემასი და ჩაფარინასი. ის მიიჩნეოდა მალაგას პროვინციად 1995 წლის 14 მარტამდე, ანუ მანამდე სანამ ავტონომიად გამოცხადდებოდა.

2008 წლის აღწერით, მოსახლეობა შეადგენდა 73 460 ადამიანს, სადაც შედიოდნენ ქრისტიანები, მუსლიმები (უმეტესად ბერბერები) და ცოტაც ებრაელები. ესპანური არის გავრცელებული ენა, თუმცა იყო ბერბერული ენის აღიარების მოთხოვნაც.

ისტორია
-------

მელილია თავდაპირველად ფინიკიელთა და შემდგომ პუნიკების კოლონია იყო სახელად–რუსადირი. 1497 წელს დაიკავა დონ პედრო დე ესტოპინანმა, მედინა სიდონიას საჰერცოგოს მეთაურმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სეუტა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მელილია***

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ესპანეთისა და ესპანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესპანეთის ადმინისტრაციული ერთეულები |
| --- |
|  |
| ავტონომიური გაერთიანება | 
* ანდალუსია
* არაგონი
* ასტურია
* ბალეარის კუნძულები
* ბასკეთი
* გალისია
* ესტრემადურა
* ვალენსია
* კანარის კუნძულები
* კანტაბრია
* კასტილია და ლეონი
* კასტილია-ლა მანჩა
* კატალონია
* ლა-რიოხა
* მადრიდი
* მურსია
* ნავარა
 |  |
|  |
| ავტონომიური ქალაქები | 
* მელილია
* სეუტა
 |
|  |
| სუვერენული ტერიტორიები | 
* ჩაფარინასი
* პენიონ-დე-ალუსემასი
* პენიონ-დე-ველეს-დე-ლა-გომერა
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნები და ტერიტორიები |
| --- |
|  |
| სუვერენული სახელმწიფოები | 
  ალჟირი **·**   ეგვიპტე **·**   ლიბია **·**   მაროკო **·**   სუდანი **·**   ტუნისი  |
|  |
| ტერიტორიები | 

|  |  |
| --- | --- |
| მაროკო | 
დასავლეთი საჰარა1 |
|  |
| ესპანეთი | 
სეუტა2, მელილია2 |

 |

 |
**ედუარდ პფალცელი** (გერმ. Eduard von der Pfalz; დ. 5 ოქტომბერი, 1625, ჰააგა, ნიდერლანდები — გ. 13 მარტი, 1663, პარიზი, საფრანგეთი) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. პფალცის კურფიურსტ ფრიდრიხ V-ისა და ელიზაბეთ სტიუარტის ძე. სიმერნის პფალცგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

ედუარდი დაიბადა 1625 წლის 5 ოქტომბერს ჰააგაში. იგი იყო პფალცის კურფიურსტისა და ბოჰემიის დამხობილი მეფის, ფრიდრიხ V-ისა და მისი ცოლის, შოტლანდიის, ინგლისისა და ირლანდიის პრინცესა ელიზაბეთ სტიუარტის შუათანა ძე. იგი მშობლებმა დევნილობის პერიოდში გააჩინეს, რამეთუ ჰაბსბურგებმა მათ ორივე სამფლობელო წაართვეს და იძულებულნი გახდნენ ნიდერლანდებისთვის შეეფარებინათ თავი. იგი კალვინისტური რწმენით იზრდებოდა ჰააგის სამეფო კარზე. 

1632 წელს, როდესაც ედუარდი შვიდი წლის იყო, მამამისი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ იგი დედასთან და და-ძმებთან ერთად ტოვებს ნიდერლანდებს და ლონდონში ბიძის, მეფე ჩარლზ I-ის კარზე გადადის საცხოვრებლად, მისი მფარველობის ქვეშ. 1642 წელს ინგლისში სამოქალაქო ომი იწყება, რის გამოც ედუარდმა დატოვა ლონდონი და საფრანგეთში, მცირეწლოვანი მეფის, ლუი XIV-ის კარზე გადასახლდა. აქ იგი მალევე კათოლიკე გახდა და 1645 წლის 24 აპრილს ცოლად ირთავს იტალიური წარმოშობის ფრანგ პრინცესა ანა გონძაგას, მანტუის ჰერცოგ კარლო I-ისა და კატრინ დე ლორენ-გიზ-მაინის ასულს, რომელიც მასზე ცხრა წლით იყო უფროსი. 

ვინაიდან ედუარდს თავად დომენი არ ჰქონია, ქორწინების შემდეგ ფინანსურად მთლიანად ცოლზე გახდა დამოკიდებული, რომელსაც მამამისმა ნევერის საჰერცოგო დაუტოვა. ეს ფაქტი ცოლ-ქმარს შორის ხშირად ხდებოდა დავის საგანი, მაგრამ 1648 წელს დადებული ვესტფალიის ზავით ჰაბსბურგებმა ედუარდის ოჯახს სამფლობელოები დაუბრუნეს, რის შემდეგაც მისი ძმა, კარლ I ლუდვიგი პფალცის კურფიურსტი ხდება, ედუარდს კი სიმერნის პფალცგრაფობა ენიჭება. 

მიუხედავად იმისა, რომ ედუარდი ღიად კათოლიკე იყო, მისი პროტესტანტული ფესვების გამო ფრანგები მაინც ეჭვის თვალით უყურებდნენ. ასევე უნდობლად უყურებდნენ მის ქალიშვილებსაც, რომლებიც მან დაბადებისთანავე მონათლა კათოლიკეებად. 

ედუარდი და ანა პარიზში, თავიანთ რეზიდენციაში ცხოვრობდნენ, სადაც პფალცის პრინცისა და პრინცესის სახელით იყვნენ ცნობილები. მიუხედავად ორივე მათგანის არაფრანგული წარმომავლობისა, მათი ფესვები საშუალებას აძლევდათ, რომ პარიზში ფუფუნებაში ეცხოვრათ და ასეც იქცეოდნენ. აღსანიშნავია, რომ კათოლიკობის მიღების შემდეგ ედუარდი მისმა მთელმა ოჯახმა უარყო, მაგრამ 1649 წლიდან მან დედასთან ურთიერთობის აღდგენა მოახერხა. 

იგი გარდაიცვალა 1663 წლის 13 მარტს პარიზში, 37 წლის ასაკში. მისი ქვრივი, ანა გონძაგა, მეორე აღარ გათხოვილა.

შვილები
-------

ედუარდს ცოლთან სულ სამი გოგონა შეეძინა:

1. ლუიზა მარია (1647-1679), ცოლად გაჰყვა სალმის მთავარ კარლ თეოდორს;
2. ანა ჰენრიეტა (1648-1723), ცოლად გაჰყვა კონდეს პრინც ანრი ჟიულს, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა;
3. ბენედიქტა ჰენრიეტა (1652-1730), ცოლად გაჰყვა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგ იოჰან ფრიდრიხს, რომელთანაც შეეძინა ორი გოგონა: მოდენის ჰერცოგინია შარლოტა ფელისიტა და საღვთო რომის იმპერატრიცა ვილჰელმინა ამალია;

ლიტერატურა
----------

* Spanheim, Ézéchiel (1973). Emile Bourgeois (ed.). Relation de la Cour de France. le Temps retrouvé (in French). Paris: Mercure de France. pp. 113–114.
* Montgomery-Massingberd, Hugh (editor). Burke's Guide to the Royal Family, Burke's Peerage, London, 1973, p. 207. ISBN 0220662223
**დენის მონასტირსკი** (დ. 12 ივნისი, 1980, ხმელნიცკი — გ. 18 იანვარი, 2023, ბროვარი) — უკრაინელი იურისტი და პოლიტიკოსი. პარტია „ხალხის მსახურის" წევრი. 2019-2021 წლებში იყო უკრაინის უმაღლესი რადის წევრი. 2021 წლის 16 ივლისიდან გარდაცვალებამდე უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი.

დაამთავრა უკრაინის უშიშროების სამსახურის აკადემია. ათ წელზე მეტხანს ეწეოდა დიპლომატიურ საქმიანობას, შემდეგ სამი წლის განმავლობაში იყო გენერალური პროკურორის მოადგილე (საერთაშორისო თანამშრომლობაზე პასუხისმგებელი). დაკავებული იყო უკრაინის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ წარმოებული საერთაშორისო სასამართლო პროცესებით (რუსეთის აგრესიის შედეგად მიყენებული ზარალის შესახებ, ე.წ. „სკვითების ოქროს" დაბრუნება და სხვ.). 2021 წლის ზაფხულში შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა არსენი ავაკოვი. ითვლებოდა პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის ტიპურ და დამახასიათებელ კადრად: იყო ახალგაზრდა, სამართლის დარგში კომპეტენტური, თუმცა არ ყოფილა უკრაინის რეფორმამდელი სამართალდამცავი სისტემის ნაწილი და არ ჰქონდა პოლიტიკური გამოცდილება. ის იყო პირველი, ვინც პრეზიდენტს 2022 წლის 24 თებერვალს ქვეყანაში რუსეთის ჯარების მასობრივი შეჭრის შესახებ აცნობა.

დაიღუპა ავიაკატასტროფაში. ვერტმფრენი, რომელშიც დენის მონასტირსკი, თავის გუნდთან ერთად იმყოფებოდა, კიევიდან ერთ-ერთი „ცხელი წერტილისკენ" მიფრინავდა, რა დროსაც ბროვარის თავზე კატასტროფა განიცადა და საბავშვო ბაღის შენობას დაეცა. დაიღუპა ეკიპაჟის ყველა წევრი და რამდენიმე მშვიდობიანი მოქალაქე, მ.შ. ბავშვები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Agropolit.com

სქოლიო
------

1. 1 2  „Силовик новой формации. Что означает для Украины гибель главы МВД Дениса Монастырского". *BBC News Русская служба* (რუსული). 18 იანვარი, 2023. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**ედუარდ ცირამუა** (დ. 31 დეკემბერი, 1933, თბილისი — გ. 23 ნოემბერი, 2010) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი, ბუღალტერ-ეკონომისტის სპეციალობით, შემდეგ მოსკოვის მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა.

შრომითი საქმიანობა დაიწყო 1956 წელს. იყო მუშა, აღმრიცხველი, ბუღალტერი, მთავარი ბუღალტერი, ცენტრალურ სტატისტიკურ სამმართველოში ფინანსებისა და ფასების სტატისტიკის განყოფილების უფროსი, ფინანსთა სამინისტროში რესპუბლიკის აღრიცხვისა და ანგარიშგების სამსახურის უფროსი, ხე-ტყისა და ხის დამამუშავებელი სამინისტროს საფინანსო სამსახურის უფროსი, სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტროში საგეგმო-საფინანსო და საბუღალტრო აღრიცხვის სამსახურის უფროსი. 1972 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, 1980 წლიდან მოწვეულ ლექტორად, 1991-1998 წლებში დოცენტის თანამდებობაზე, ხოლო 1998 წლიდან პროფესორის თანამდებობაზე. პარალელურად 1990-2006 წლებში იყო ფინანსების სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის აღრიცხვისა და აუდიტის განყოფილების გამგე. გამოქვეყნებული აქვს 77-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 13 მონოგრაფიული და სასწავლო წიგნი, 19 ცალკეული სამეცნიერო ნაშრომი, 22 საჟურნალო სამეცნიერო სტატია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* აუდიტი : თეორია, მეთოდიკა, ტექნიკა : სახელმძღვ. სტუდ. (ავტორი). - თბილისი, შ.პ.ს. „დარბეგი", 2009. - 355გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ედუარდ ცირამუა — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**მაილინდა ბრეგუ** (ალბ. Majlinda Bregu; დ. 19 მაისი, 1974, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანელი პოლიტიკოსი, ევროპული ინტეგრაციის მინისტრი 2007 წლიდან 2013 წლამდე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1974 წლის 19 მაისს ტირანაში. 1996 წელს დაასრულა ტირანის უნივერსიტეტის სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. 2003 წლიდან იგი ეწევა ოჯახში ძალადობის პრობლემის სამეცნიერო შესწავლას და გენდერული თანასწორობის პოლიტიკის პრაქტიკულ განხორციელებას. არის ავტორი წიგნებისა, რომელიც ეძღვნება ქალთა მდგომარეობას ალბანეთში. 2005 წელს მაილინდა ბრეგუმ დაიცვა დისერტაცია სოციოლოგიაში იტალიის ურბინის უნივერსიტეტში. სტიპენდიის საშუალებით სწავლობდა ოსლოში, მონრეალში და ოდერის ფრანკფურტში.

2004 წლის აპრილში აირჩიეს ალბანეთის დემოკრატიული პარტიის ეროვნულ საბჭოში. 2005 წლის არჩევნების შედეგად გახდა პარლამენტის წევრი. 2007 წელს დანიშნეს სალი ბერიშას მთავრობის პრეს-სპიკერად. 

გათხოვილია, ჰყავს ორი შვილი. ფლობს ინგლისურ, იტალიურ და ესპანურ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kuvendi i Shqiperisë

სქოლიო
------

1. 1 2  Majlinda Bregu. Balkans.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 December 2011. ციტირების თარიღი: 8 September 2012.
მაიკოპის კულტურის გავრცელების არეალი
**მაიკოპის კულტურა** — ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევრის არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გავრცელებული იყო ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანეთში. სახელი ეწოდა 1897 წ. შესწავლილი მაიკოპის ყურღანის მიხედვით. მაიკოპის კულტურა წარმოდგენილია მრავალრიცხოვანი გორასამარხებით, ზოგჯერ გამაგრებული ნამოსახლარებით. მაიკოპის კულტურის გვიანდელ საფეხურზე გაჩნდა ქვის აკლდამები (მ. შ. დოლმენებიც). ქვის ცულების, დანისა და ნამგლის ჩასართების, ისრისპირების გვერდით გვხვდება სპილენძის ცულები, თოხები, დანები, სატეხები, სატევრები, შუბისპირები. აღმოჩენილი მასალა მიგვანიშნებს, რომ მაიკოპის კულტურის მქონე ტომებს კავშირი ჰქონდათ აღმოსავლეთთან. მაიკოპის კულტურის კერამიკა ნაწილობრივ მორგვზეა დამზადებული, ჭარბობს წითლად გამომწვარი, გაპრიალებული, ზოგჯერ მოხატული ჭურჭელი. ჩანს, რომ მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას, საზოგადოებრივი წყობა იყო პირველყოფილურ-თემური. მაიკოპის კულტურის მდიდარი სამარხეული მასალა მოწმობს, რომ ქონებრივ უთანასწორობას ღრმად ჰქონდა ფესვები გადგმული.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 362.
**დეიზმი** (ლათ. deus — „ღმერთი") — რელიგიურ-ფილოსოფიური მოძღვრება. დეიზმი აღიარებს ღვთის, როგორც სამყაროს პირველმიზეზის არსებობას, მაგრამ (თეიზმის საწინააღმდეგოდ) უარყოფს პერსონიფიცირებულ ღმერთს, გამოცხადებას და ღვთის განგებას და საერთოდ, ყოველგვარ ღვთისმეტყველურ, დოგმატურ მოძღვრებებს. დეისტების უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ სამყაროს შექმნის შემდეგ ღმერთი არ ერევა მოვლენათა მსვლელობაში; სხვა დეისტები თვლიან, რომ ღმერთი მაინც ახდენს გავლენას მოვლენებზე, თუმცა ბოლომდე არ მართავს მათ. დეიზმის შიგნით მრავალი მიმართულებაა და მისი საზღვრების ზუსტად დადგენა შეუძლებელია, რადგან თვითონ დეიზმის კონცეპცია არ სთავაზობს მკაცრს კანონებს. ამავდროულად დეიზმი მიიჩნევს, რომ გონება, ლოგიკა და ბუნებაზე დაკვირვება ღვთისა და მისი ნების შეცნობის ერთადერთი გზაა. დეიზმი დიდად აფასებს ადამიანის გონებასა და თავისუფლებას. დეიზმი ცდილობს მეცნიერებისა და ღვთის არსებობის იდეის ჰარმონიაში მოყვანას და არა ღვთისა და მეცნიერების დაპირისპირებას.

დეიზმმა დიდი მნიშვნელობა XVII და XVIII საუკუნეებში, განმანათლებლობის ეპოქაში მოიპოვა, განსაკუთრებით ბრიტანეთში, საფრანგეთში, გერმანიასა და აშშ-ში. იგი პოპულარული იყო, ინტელექტუალებში რომლებიც აღზრდილნი იყვნენ, როგორც ქრისტიანები და სწამდათ ერთი ღვთის, მაგრამ არ ემხრობოდნენ ორგანიზებულ რელიგიას და არ სწამდათ ზებუნებრივი მოვლენები, ისეთები როგორებიცაა სასწაული, წმინდა წერილების შეუცდომლობა ან სამება.

*დეიზმი* მოდის ლათინური სიტყვა *deus*-იდან, რომელიც ლათინურად ღმერთს ნიშნავს. დეისტურ იდეებს გავლენა ჰქონდათ ამერიკული და ფრანგული რევოლუციის რამდენიმე თვალსაჩინო ლიდერზე.
ამჟამად არსებობს დეიზმის მათავარი ორი ფორმა: კლასიკური და თანამედროვე დეიზმი.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ზ.*, „რელიგია" // „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 19-21, ISBN 978-9941-0-0902-0.
* *English Deism: Its Roots and Its Fruits* by John Orr (1934)
* *European Thought in the Eighteenth Century* by Paul Hazard (1946, English translation 1954)
* *A History of English Thought in the Eighteenth Century* by Sir Leslie Stephen, 2 volumes (1876, 3rd ed. 1902)
* *A History of Freethought: Ancient and modern, to the period of the French revolution* by John Mackinnon Robertson (1915

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Deist Alliance დაარქივებული 2021-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* A Critical Examination at Deism
* Center for Reasoned Spirituality დაარქივებული 2018-11-08 საიტზე Wayback Machine.
* The Origins of English Rationalism
* Deism დაარქივებული 2008-10-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Thomsett, Michael C. (2011). *Heresy in the Roman Catholic Church: A History*.  McFarland,   გვ. 222. ISBN 978-0-7864-8539-0. ციტირების თარიღი: 2013-05-16.
2. ↑  Wilson, Ellen Judy; Reill, Peter Hanns (2004). *Deism*. Infobase Publishing. pp. 146–148. ISBN 978-0-8160-5335-3. ციტირების თარიღი: 2013-05-16.
3. ↑  Hardwick, J. Modern Deism. J. Hardwick.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-08. ციტირების თარიღი: 2010.
**მაიმუნები** (Anthropoidea) — ძუძუმწოვრების ქვერიგი პრიმატების რიგისა; აერთიანებს უმაღლესი ძუძუმწოვრების და ადამიანის ოჯახსაც. ბალნიანი საფარველი კარგადაა განვითარებული. სხეულის ზოგიერთ უბანზე ბალანი შეიძლება ძლიერ იყოს დაგრძელებული, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ფაფარი, ულვაშები, წვერი, ფუნჯები (ყურებსა და კუდზე). უმრავლესობას სახე და ყურები ტიტველი აქვს. რიგ სახეობებს (პავიანებსა და სხვებს) აქვთ ძლიერ განვითარებული საჯდომი კორძები, რომლებიც მეტწილად მკვეთრი წითელია. მრავალი სახეობის მაიმუნებს (როზალია, ანთარი, მანდრილი, გვერეცა და სხვა) კაშკაშა შეფერილობა აქვს. ქალას ზომები (ტვინის ქალას და სახის ქალას ურთიერთშეფარდება) განსხვავებულია მაიმუნების ჯგიფების მიხედვით. ზოგს ქალაზე აქვს მაღალი ტროპები, რომლებსაც ემაგრება მძლავრი საღეჭი კუნთები. მაიმუნებს კარგად აქვთ განვითარებული მიმიკური კუნთებიც. კბილების რაოდენობა განსხვავებულია. კუჭი ჩვეულებრივ მარტივია, მხოლოდ თხელტანიანი მაიმუნების კუჭია რთული (ძირითადად მცენარეულობით კვებასთან დაკავშირებით). მარტივია მათი საშვილოსნოც. ბრმა ნაწლავი ყველას აქვს, ზოლო ჭიაყელა ნაწლავი - მხოლოდ ადამიანის მსგავს მაიმუნებს. მაიმუნებს დიდი თავის ტვინი აქვთ. განსაკუთრებით გამოირჩევა წინა ტვინი. გრძნობის ორგანოებიდან კარგად აქვთ განვითარებული მხედველობა და სმენა. თათები სატაცია. ორივე წყვილ კიდურზე ცერი უპირისპირდება დანარჩენ თითებს. თითებზე აქვთ ფრჩხილები. გამონაკლისს წარმოადგენენ მოთამაშე მაიმუნები, რომლებსაც ნამდვილი ფრჩხილი მხოლოდ ცერზე აქვთ. მაიმუნებს მკერდზე აქვთ ერთი წყვილი ძუძუ. მაომუნების უმრავლესობა მეხეურ ცხოვრებასაა შეგუებული. მაგოტი, პავიანები და სხვა მხოლოდ მიქაზე ბინადრობენ. უმრავლესობა ხროვებად ცხოვრობს, იკვებებიან მცენარეთა ნაყოფით, ფოთლებით,ნორჩი ყლორტებით, მწერებით, ჭიებით, ლოკოკინებით, ფრინველების კვერცხითა და მართვებით, ჭამენ აგრეთვე პატარ-პატარა ფრინველებსა და ძუძუმწოვრებს. მაიმუნების მაკეობის ხანგრძლივობა განსხვავებულია: უმდაბლესი მაიმუნების მაკეობა გრძელდება 4-5 თვემდე, გიბონებისა - 7 თვემდე, ადამიანის მსგავსი მაიმუნებისა - 275 დღემდე. ჩვეულებრივ შობენ თითო ნაშიერს. მოთამაშე მაიმუნები ხშირად შობენ 2-3 ნაშიერს. მაიმუნების უმრავლესობა სქესობრივად მწიფდება 3-5 წლისა, ადამიანის მსგავსი მაიმუნები - 7-10 წლისა. პატარა მაიმუნები 20-25 წლამდე ცოცხლობენ, დიდები - 40 წელს და მეტსაც. ტყვეობის (ზოოპარკის) პირობებში მაიმუნები ასე ხანგრძლივად იშვიათად ძლებენ. მაიმუნები ცნობილია პლეისტოცენიდან. მაიმუნების სისტემატიკის შესახებ მეცნიერთა შორის აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. მაიმუნების ქვერიგში გაერთიანებულია 5 ოჯახი: მოთამაშე მაიმუნისებრნი, რომელთაგან აღსანიშნავია საგუინი, როზალია; კაპუცინისებრნი, რომელთაგან საყურადღებოა, რომელთაგან საყურადღებოა კაპუცინი, კოატა, ღრიალა მაიმუნები და სხვები. ორივე ოჯახის წარმომადგენლები გავრცელებული არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ანთრისებრნი ბინადრობენ აფრიკაში, აზიასა და გიბრალტარზე, მათ შორის აღსანიშნავია ანთრები, პავიანები, მაკაკები. ადამიანის მსგავსი მაიმუნების ოჯახშია გიბონები, შიმპანზე, გორილა და ორანგუტანი; გავრცელებული არიან ტროპიკულ აზიაში. ამავე ქვერიგს ეკუთვნის ადამიანების ოჯახი.

ლიტერატურა
----------

* *Соколов В. Е.* Систематика млекопитающих, М. 1973;
* *ჯანაშვილი ა.*, ქსე, ტ. 6, გვ. 363, თბ. 1983
**დეცებალუსი** (ლათ. Decebalus; დ. I საუკუნე — გ. 106) — დაკიის მეფე 87-106 წლებში. არსებობს მოსაზრება, რომ დეცებალუსი არის არა საკუთარი სახელი, არამედ ტიტული. 

86 წელს დაიპყრო მეზია. რომის იმპერატორმა დომიციანემ 87 წელს ტავისი არმია გააგზავნა დაკიაში. დეცებალუსმა იმპერატორის არმია დაამარცხა. 88 წელს რომის იმპერიის ახალი რაზმები დაიძრნენ დაკიისკენ. გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა ტრანსილვანიაში. დეცებალუსთან რომის იმპერატორმა დადო საზავო ხელშეკრულება, რომელიც საკმაოდ დამამცირებელი იყო რომაელთათვის. 

101-102 და 105-106 წლებში ებრძოდა ტრაიანეს. პირველი ლაშქრობის შემდეგ დეცებალუსმა საკმაოდ არასასარგებლო ვითარებაში ითხოვა ზავი. დეცებალუსს მოუწია დაკიაში არსებული თავდაცვითი ნაგებობების დანგრევა. მისი საგარეო პოლიტიკაც რომის დაქვემდებარებაში გადავიდა. 105 წელს მეორედ შეიჭრა ტრაიანე დაკიაში. მიზეზად დეცებალუსის მხრიდან არსებული ხელშეკრულების დარღვევა გამოიყენა. დეცებალუსი მათთან ბრძოლაში დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდნის შიშით თავი მოიკლა. წარმატებული ლაშქრობის შემდეგ ტრაიანემ რომში სვეტი აღმართა. 

  

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დეცებალუსი***
დელის სასულთნო დროის სხვადასხვა მონაკვეთში
დელის სასულთნოში მოჭრილი მონეტები
**დელის სასულთნო** — XIII საუკუნეში წარმოქმნილი ინდური მუსულმანური სახელმწიფო. სახელმწიფოს სახელი მისი ცენტრის, დელის მიხედვით დაერქვა. დელის სასულთნო ინდოეთის ისტორიაში პირველი დიდი სახელმწიფო იყო, რომელსაც უცხო, მაჰმადიანური ხელისუფლება მართავდა. მაჰმადიანი დიდებულები თავიანთი პოზიციების განსამტკიცებლად დაპყრობილ ტერიტორიაზე ყველანაირად ხელს უწყობდნენ ისლამის გავრცელებას. ისინი სამხედრო და სამოქალაქო თანამდებობის დასაკავებლად უპირატესობას მუსულმანებს ანიჭებდნენ. გარდა ამისა, უწესებდნენ შეღავათებს გადასახადებში და სხვა. 

დელის სასულთნოში ისლამის, როგორც სახელმწიფო რელიგიის განმტკიცებამ, ახალი ტიპის შენობა-ნაგებობების, მეჩეთების, მინარეთების, მავზოლეუმების გაჩენა განაპირობა. ამასთანავე, დაქვეითდა ქანდაკება და ფერწერა, რადგან ისლამი კრძალავს ცოცხალი არსებების გამოსახვას.

XIII საუკუნის ბოლოს და XIV საუკუნის დასაწყისში ინდოეთის დიდი ნაწილი დელის სასულთნოს დაემორჩილა. მაგრამ სასულთნოს გაფართოებას არამყარი ხასიათი ჰქონდა, რადგან დიდებულთა ცალკეულ ჯგუფეფს შორის განუწყვეტელი ბრძოლა მიმდინარეობდა პირველობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Srivastava, Ashirvadi Lal (1929). *The Sultanate Of Delhi 711-1526 A D*.  Shiva Lal Agarwala & Company.
* Khan, Mohd. Adul Wali (1974). *Gold And Silver Coins Of Sultans Of Delhi*.  Government of Andhra Pradesh.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დელის სასულთნო***

* Delhi Sultanate Dynasty დაარქივებული 2020-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* List of rulers of Delhi დაარქივებული 2007-06-29 საიტზე Wayback Machine.
**ევკლიდეს პარალელურობის აქსიომა ან მეხუთე პოსტულატი** — კლასიკური პლანიმეტრიის ერთ-ერთი აქსიომა. პირველად მოყვანილია ევკლიდეს „საწყისებში":


|  |  |
| --- | --- |
|  (ბერძნული) „Καὶ ἐὰν εἰς δύο εὐθείας εὐθεῖα ἐμπίπτουσα τὰς ἐντὸς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ μέρη γωνίας δύο ὀρθῶν ἐλάσσονας ποιῇ, ἐκβαλλομένας τὰς δύο εὐθείας ἐπ' ἄπειρον συμπίπτειν, ἐφ' ἃ μέρη εἰσὶν αἱ τῶν δύο ὀρθῶν ἐλάσσονες.
" |  (ქართული) „თუ მონაკვეთი, რომელსაც კვეთს ორი წრფე, ადგენს შიგა ცალმხრივმდებარე კუთხეებს, ისე, რომ მათი ჯამი 180 გრადუსზე ნაკლებია, მაშინ მათი უსასრულოდ გაგრძელებისას ისინი გადაიკვეთებიან.
" |
| (ევკლიდე, *ΣTOIXEIA EΥKΛEI∆OΥ*
) |

წრფეების გადაკვეთა (ანიმაცია)
კლეინისა და პუანკერის მოდელები დამაჯერებლად ამტკიცებს, რომ მეხუთე პოსტულატი არ ეწინააღმდეგება გეომეტრიის დანარჩენ აქსიომებს. აქედან გამომდინარეობს, რომ მეხუთე პოსტულატი დამოუკიდებელია სხვა აქსიომებისგან და მისი დამტკიცება შეუძლებელია.

მეხუთე პოსტულატის სხვა დანარჩენებისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. თუ აქსიომების სიიდან მეხუთე პოსტულატს გამოვრიცხავთ, მაშინ მიღებული სისტემა აღწერს ე.წ. აბსოლუტურ გეომეტრიას. „საწყისების" პირველი 28 თეორემა მტკიცდება მეხუთე პოსტულატის გარეშე, ამიტომაც მიეკუთვნება აბსოლუტურ გეომეტრიას.

უძველესი დროიდან მათემატიკოსები ცდილობდნენ „გაეუმჯობესებინათ ევკლიდე" - ან გამოერიცხათ მეხუთე პოსტულატი საწყისი დებულებებიდან, ანუ დაემტკიცებინათ ის, სხვა პოსტულატებსა და აქსიომებზე დაყრდნობით, ან ჩაენაცვლებინათ სხვა, უფრო ნათელი პოსტულატით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ევკლიდეს პარალელურობის აქსიომა***

* ალექსანდრ ალექსანდროვნი. Тупость и гений. „კვანტი", №№ 11, 12 (1982).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-18. ციტირების თარიღი: 9 ოქტომბერი, 2009.
* არაევკლიდური გეომეტრიის წარმოქმნა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-18. ციტირების თარიღი: 9 ოქტომბერი, 2009.
* ევკლიდეს მეხუთე პოსტულატი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-20. ციტირების თარიღი: 9 ოქტომბერი, 2009.

სქოლიო
------

1. ↑  ევკლიდეს საწყისები დაარქივებული 2008-04-06 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
მაკვისი კორსიკაში
**მაკვისი**, *მაკია* ( ფრანგ. maquis, კორსიკული macchia) — ხმელთაშუაზღვისპირეთის მცენარეულობა, რომელიც შედგება სუბტროპიკული მარადმწვანე ქსეროფილური ბუჩქებისა და დაბალი ხეებისაგან. ზღვისპირა ზოლის სამხრეთ რაიონებში.

მაკვისი გავრცელებულია ზღვის დონიდან 800 მ-მდე, ჩრდილოეთ რაიონებში კი 400 მ-მდე, ჭარბობს ხეშეშფოთლოვანი ან ფოთლებრედუცირებული, ხშირად ეკლიანი მცენარეები (ხემარწყვა, დანამასტაკი, ძახველი, წყავმაზა, ესპანური კურდღლისცოცხა, საკმელა, ხისებრი მანანა, წითელნაყოფა ღვია, ეთერზეთოვანი ლავანდი, როზმარინი და სხვა); აღმოსავლეთისკენ მაკვისში შერეულია ფოთოლმცვივანი მცენარეები: ტერებინთო, მაკედონიური მუხა და სხვა. 

მაკვისი მეტწილად ვითარდება მარადმწვანე მუხნარებისა და სხვა ტყეების გაჩეხვის შედეგად. ამიტომ მასში შერეულია ხოლმე ამ ტყეების შემქმნელი ქვამუხა, კორპის მუხა, ზეთის ხე და სხვა. მაკვისში ხშირია ლიანები- ეკალღიჭი, სატაცური და სხვა, აგრეთვე ბოლქვიანი და ერთწლოვანი ბალახები. მაკვისის ფრაგმენტები დასავლეთ საქართველოშიც არის ალაგ-ალაგ მთისწინეთზე. ასეთია, მაგ. საკმელას მაკვისი, ხემარწყვას მაკვისი, ხისებრი მანანა კი იარუსის სახით, ზოგან შეფარებულია მუხნარებში. მაკვისის ფრაგმენტები სამხრეთ ყირიმშიც არის. მაკვისის ანალოგებია ჩაპარალი (ცენტრალურ ამერიკაში), ესპინალი და მატორალი (ჩილეში), სკრაბი (ცენტრალურ ავსტრალიაში), ფინბოში (სამხრეთ-დასავლეთ ავსტრალიაში და სამხრეთ აფრიკაში).

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 374.
**ვალერიან (ვალიკო) დავითის ძე ძაგნიძე** (დ. 31 იანვარი, 1912, ბაქო — გ. 5 თებერვალი, 1967, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი. წევრი მუსიკალური დუეტისა ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.

ბიოგრაფია
---------

1937 წელს წარჩინებით დაამთავრა კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრალური სტუდია და დაიწყო მუშაობა მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, სადაც შეხვდა შალვა ჩხიკვაძეს, 1938 წელს შეიქმნა დუეტი ძაგნიძე და ჩხიკვაძე. თავდაპირველად ცნობილი მუსიკალური ნაწარმოებების მუსიკებზე ფელეტონებს ჰქმნიდნენ და ასრულებდნენ, რითაც მეტად გაითქვეს სახელი.

დაქორწინებული იყო რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტზე, მომღერალსა და მსახიობ  გოგუცა კუპრაშვილზე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაჭრილი ჯარისკაცების გართობისთვის იქმნებოდა არტისტული ბრიგადები, დუეტმაც ვალიკოს მეუღლესთან, მომღერალსა და მსახიობ გოგუცა კუპრაშვილთან ერთად შექმნა კოლექტივი, რომელმაც 600-მდე კონცერტი გამართა. ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის საესტრადო ვოკალურმა დუეტმა და მათმა ხელოვნებამ დიდად შეუწყო ხელი ჩვენში ამ ჟანრის განვითარებას. ვალიკო იყო ქართული საესტრადო მუსიკის ერთ-ერთი ნოვატორი, შექმნა 100-ზე მეტი სიმღერა, რომლებიც დღესაც დიდი პოპულარობით სარგებლობენ.

1945 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო მარჯანიშვილის თეატრში, პარალელურად მოღვაწეობდა კინოში და ესტრადაზე. შალვა ჩხიკვაძესთან ერთად, როგორც მუსიკალურ დუეტს მიღებული აქვს მონაწილეობა ფილმებში: „საბუდარელი ჭაბუკი" და „ბედნიერი შეხვედრა".

გარდაიცვალა 1967 წელს, დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1949: „ბედნიერი შეხვედრა" (პაჭუტია) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1961: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* საქართველოს სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 401, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვალიკო ძაგნიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვალიკო ძაგნიძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**მაკიდერეს ხიდი**, *ჰაირათის ხიდი* — ხიდი თურქეთში, მაკისწყალზე. მასზე მოგვიანებით ზემოდან დაუშენებიათ ბეტონის ხიდი. ხიდი საკმაოდ კარგადაა შენახული. თავის დროზე იგი ინახულეს და მოკლე დახასიათება მოგვცეს ინგლისელმა მეცნირებმა ბრაიერმა და ვინფილდმა. ისინი მას ადრეულ ნაგებობად თვლიან. ხიდის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. თაღი მოგრძო და მცირე ზომის კარგად დამუშავებული ქვების ურთიერთმონაცვლე წყობებითაა გამართული. თაღს ზემოდან მიუყვება ოდნავ გარეთ გაწეული რკალი. ხიდის ბურჯები ორივე მხრივ კლდოვან ზედაპირზე ხელოვნურად შიგნით შეჭრილ თაროებს ებჯინება. ორივე მხრივ სანაპირო ზოლსა და კეხს შორისი სივრცე შევსილია ქვაყრილით, ხოლო მათი გვერდითი კედლები ამოყვანილია გარეზედაპირჩამოსწორებული მცირე ზომის კვადრებით დუღაბზე. ხიდის ზომების აღება ვერ ხერხდება. ნაგებობა საკმაოდ ადრეულია, სავარაუდოდ ადრეშუასაუკუნეების ბოლო პერიოდის.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2014, გვ. 80 ISBN 978-9941-0-6458-6.
**ედუარდ ფალიანი** (დ. 1 იანვარი, 1943, მესტიის რაიონი — გ. 13 სექტემბერი, 2016) — ქართველი პედაგოგი, პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი.

მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნიერსიტეტში არსებულ ვაჟას კაბინეტში და უნივერსიტეტის გამომცემლობაში, სადაც ეწეოდა მთარგმნელობით და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. მოგვიანებით ხელი მიჰყო საგაზეთო სარედაქციო საქმიანობას და აქტიურად მოღვაწეობდა „ლემში", „ლელოში", უნივერსიტეტის სტამბასა და გამომცემლობაში. მისი რედაქტირებით არაერთი სამედიცინო და სამხედრო ლიტერატურა და ენციკლოპედია ითარგმნა და გამოიცა. ჟურნალისტიკური და რედაქტორული მოღვაწეობის გარდა ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მუშაობას. წლების განმავლობაში კიროვის რაიონის პიონერთა და მოსწავლეთა სახლში ხელმძღვანელობდა ლიტერატურულ წრეს. თბილისის 75-ე საშუალო სკოლაში ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას. მისი პოეტური შემოქმედების მხოლოდ მცირე ნაწილია გამოცემული.

ბიბლიოგრაფია
------------

* აჰა იწყება...: ლექსები, თბილისი, საქართველო, 1991, გვ. 140
* ლურჯი წვიმების ჟამი : ლექსები, ქუთაისი, საბჭ. საქართველო, 1985, გვ. 54

ლიტერატურა
----------

* ქართველი პოეტები : ენციკლოპედია, თბ. 2021, გვ. 303

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ედუარდ ფალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელეფთერ ღვალაძე** (დ. 1879, სოფელი მორძგვეთი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 1955, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი, გამოჩენილი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსის, პროფესორ ვარლამ ღვალაძის (1893-1944) უფროსი ძმა.

დაიბადა ზემო იმერეთის სოფელ მორძგვეთში, სადაც მსახურობდა მამამისი, დეკანოზი ზაქარია ღვალაძე. წარმოშობით ელეფთერ ღვალაძე იყო სოფელ სვერიდან (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი).

1900 წელს დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სემინარია და იმავე წლიდან ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ჭიათურასა და თბილისში. იგი იყო ჭიათურის სამოქალაქო სასწავლებლის ინსპექტორი (ამ სასწავლებელში ასწავლიდნენ ცნობილი პედაგოგები და საზოგადო მოღვაწეები ივანე (ვანო) გომელაური, ნიკო ჯაყელი, ანტონ ჟორჟოლიანი და სხვ.). ელ. ღვალაძე არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრად და ამ საზოგადოების ჭიათურის განყოფილების მდივნად. მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ილია ჭავჭავაძესთან, იაკობ გოგებაშვილთან, აკაკი წერეთელთან, ვასილ წერეთელთან, კიტა აბაშიძესთან, გიორგი ზდანოვიჩთან (მაიაშვილი) და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან. 1907 წელს ხელმძღვანელობდა ჭიათურის პედაგოგთა დელეგაციას ილია ჭავჭავაძის დაკრძალვაზე.

1920–იანი წლების დამლევიდან მოღვაწეობდა თბილისში. არჩეული იყო საქართველოს პედაგოგიური საზოგადოების წევრად.
მიქა წინასწარმეტყველი**წმინდა მიქა წინასწარმეტყველი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 5 იანვარი, ახალი სტილით — 18 იანვარი. წინასწარმეტყველი მიქეა იუდეაში ცხოვრობდა ელია წინასწარმეტყველის დროს. მიქეამ ამხილა მეფე აქაბი და მას ასურელებთან ბრძოლაში დაღუპვა უწინასწარმეტყველა, რისთვისაც საპყრობილეში ჩააგდეს. აქაბის სიკვდილის შემდეგ წმინდანი გაათავისუფლეს. მიქეამ წინასწარ განჭვრიტა, რომ მაცხოვარი ბეთლემში იშვებოდა. იგი მოწამეობრივად აღესრულა ქრისტეს შობამდე IX საუკუნეში.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიბლიის წინასწარმეტყველები |
| --- |
|  |
| დიდი წინასწარმეტყველები | 
ეზეკიელი, იერემია, ესაია, დანიელი |  |
|  |
| მცირე წინასწარმეტყველები | 
აბაკუმი, აბდია, ანგია, ამოსი, ზაქარია, იოველი, იონა, მალაქია, მიქეა, ნაუმი, ოსე, სოფონია. |
|  |
| სხვადასხვა | 
მოსე, არონი, დავითი, სოლომონი, ელისე, ნათანი, გედეონი, ელია |

 |
**მირზა აღალი ალიევი** (აზერ. Mirzə Ağaəli Mirzə Əziz oğlu Əliev; 1878 - 1941) — პოეტი, ჟურნალისტი, პედაგოგი, ქველმოქმედი, მუზეუმოლოგი. ლენქორანში პირველი ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმის დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
---------

მირზა აღალი ალიევი დაიბადა ლენქორანში 1878 წელს. მამამისი მირზა აზიზი მასწავლებელი იყო. იგი სწავლობდა ცნობილ პედაგოგთან მირზა ისმაილ გასირთან და შესანიშნავად ისწავლა სპარსული ენა. იგი უშუალოდ მონაწილეობდა ლენქორანის პირველი სკოლების ორგანიზებაში, ხოლო 1931 წელს პედაგოგთა II ყრილობაზე აირჩიეს წარმომადგენლად. საგანმანათლებლო საქმიანობით მირზა აღალი ალიევი ასევე აღიარებული იყო თავისი დროის ნიჭიერ პოეტად და ჟურნალისტად. ის იყო ჯალილ მამედყულიზადეს მეგობარი და საბჭოთა კავშირის გმირის, სატანკო ჯარების გენერალ-მაიორის, ჰაზი ასლანოვის მასწავლებელი. მირზა აღაალი ალიევი გარდაიცვალა ლენქორანში 1941 წლის იანვარში, 63 წლის ასაკში.

მირზა აღაალი ალიევი მხატვრული შემოქმედებითაც იყო დაკავებული. იგი ლიტერატურული საზოგადოების „ფევჯულ-ფუსახას" წევრი იყო. მისი სატირული ლექსები იბეჭდებოდა სხვადასხვა გაზეთებში, მათ შორის ინდოეთშიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **Dahinin dostu, generalın müəllimi**