recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
იასე რაჭველი
**იასე რაჭველი** (ნამდვილი სახელი **იოსებ მეხუზლა** დ. 1860, ბაილეთი — გ. 1919, ლაგოდეხი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ბაილეთში. დაამთავრა სოფლის ერთკლასიანი სასწავლებელი. სოფლის სკოლის მასწავლებელმა ბესარიონ ჭიჭინაძემ რვა წლის იასე, მშობლების, მაქსიმეს და ანას თანხმობით წაიყვანა რაჭაში და ორკლასიან სასწავლებელში შეიყვანა. იასემ სკოლა რაჭაში დაამთავრა, დარჩა იქ და შეუერთდა არალეგალურ ორგანიზაციას. ორგანიზაცია ჟანდარმერიამ დახურა. იასე გურიაში გადავიდა და იქ განაგრძო არალეგალური საქმიანობა. ეწეოდა ეთნოგრაფიულ მუშაობას, დააარსა ამხანაგობა „გეორგია". პოლიციისგან თავი რომ დაეღწია, წავიდა ემიგრაციაში ოსმალეთის იმპერიაში. შეისწავლა თურქული და ბერძNული ენები და აქვეყნებდა წერილებს ქართველებისთვის. იმოგზაურა იტალიაში, საფრანგეთში და სხვაგან. აგროვებდა ეთნოგრაფიულ მასალებს. რაჭველის ფსევდონომით აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ გაზეთებში „დროებაში", „ივერიაში", „კვალში". ავტორია რომანების, მოთხობების და პოემებისა: „მეექვსე ნომერი", „რაშია ბედნიერება", „ფერი ფერსა, მადლი ღმერთსა", „მარიანა", „უმანკო მსხვერპლი" „მართალი კაცი" და სხვა. 1904 წელს დაბრუნდა საქართველოში და თბილისის თვითმმართველობასთან დადო კონტრაქტი გზების ქვებით მოპირკეთებაზე. თავდაპირველად ქვები საზღვარგარეთიდან შემოჰქონდა, შემდგომ კი იღებდა სოფელ კურსებიდან გელათთან. 1907 წელს კონცესიით აიღო მუხრანის ხიდის რკინის კონსტრუქციის მშენებლობა, თუმცა ვალდებულება ვერ შეასრულა. ამის შემდეგ ლაგოდეხში გადავიდა, დაიწყო ხელნაწერი ჟურნალის „ჰერეთის" გამოცემა. გარდაიცვალა 1919 წელს. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელ ბაილეთში, მოგვარის, ფირალ ნიკოლოზ მეხუზლას გვერდით.

ლიტერატურა
----------

*შ. ზაქარიძე*, „მწერლის გახსენება" // ლენინის დროშა // N100 გვ. 4 — 1980 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იასე რაჭველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
იტალიის გაერთიანების პროცესი
**იტალიის გაერთიანება** ან **რისორჯიმენტო** (იტალ. *il Risorgimento*) — პოლიტიკური და სოციალური მოძრაობა, რომლის შედეგადაც მეცხრამეტე საუკუნეში იტალიის ნახევარკუნძულის სხვადასხვა სახელმწიფოები გაერთიანდნენ და ერთი სახელმწიფო - იტალია შექმნეს. ამ მოძრაობის დაწყების და დამთავრების ზუსტი თარიღების შესახებ კონსენსუსი არ არსებობს. თუმცა ბევრი მეცნიერი ეთანხმება იმ მოსაზრებას, რომ იტალიის გაერთიანების პროცესი 1815 წელს დაიწყო მაშინ როდესაც ვენის კონგრესი დაიწყო, ნაპოლეონური მმართველობა კი დასრულდა. პროცესის დაბოლოების თარიღად 1861 ან 1871 წლები მიიჩნევა.

იტალიის გაერთიანების რუკები
---------------------------

* იტალიის რუკა 1000 წელს
* იტალიის რუკა 1494 წელს
* იტალიის რუკა 1796 წელს
* იტალიის რუკა 1810 წელს
* იტალიის რუკა 1859 წელს
* იტალიის რუკა 1860 წელს
* იტალიის სამეფოს რუკა 1861 წელს
* იტალიის სამეფოს რუკა 1870 წელს
* იტალიის სამეფოს რუკა 1919 წელს
* იტალიის იმპერია 1940 წელს
* იტალია 1942 წელს
* იტალიის რუკა 1942 წლის ზაფხულში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იტალიის გაერთიანება***

* რისორჯიმენტო : გაერთიანების დრო დაარქივებული 2002-06-03 საიტზე Wayback Machine.
* რისორჯიმენტოს ქალები
* გარიბალდი და რისორჯიმენტო
* იტალიის გაერთიანება
სტრუქტურული ფორმულა
**აბუსალათინის ზეთი** (ლათ. Оleum Ricini) — გლიცერინისა და ცხიმოვანი მჟავების რთული ეთერი, მოყვითალო, მწებავი, უსიამოვნო გემოსი და სუსტი სუნის უშრობი ზეთი. მიიღება აბუსალათინის მარცვლებისგან. უწყლო სპირტს ეთერსა და ქლოროფორმს ერევა ნებისმიერი შეფარდებით. გაცივებისას (-16 გრადუსი) სქელდება და იქცევა ლაბისებრ მასად. დნობის ტემპერატურა 313 °C, სიმკვრივე 961 გ/სმ3. , გასაპვნის რიცხვი 176 - 186, იოდის რიცხვი 82 - 88. იყენებენ საპოხად, აგრეთვე საპნის, ოლიფისა, და სხვ. დასამზადებლად. გოგირდმჟავით დამუშავებულ ა. ზეთს (ე. წ. ალიზარინის ზეთი) ა.ზ-ს მედიცინაში ხმარობენ საფაღარათო საშუალებად.

| სხავდასხვა ცხიმოვანი მჟავების საშუალო შემცველობა აბუსალათინის ლობიოში |
| --- |
| მჟავის სახელი | საშუალო პროცენტულობა |
| რიცინოლეინმჟავა | 85–95 |
| ოლეინმჟავა | 2–6 |
| ლინოლეინმჟავა | 1–5 |
| α-ლინოლეინმჟავა | 0.5–1   |
| სტეარინმჟავა | 0.5–1   |
| პალმიტინმჟავა | 0.5–1   |
| დიჰიდროქსისტეარინმჟავა | 0.3–0.5 |
| სხვები | 0.2– 0.5 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 47.

სქოლი
-----

1. ↑  Thomas, Alfred (2005). "Fats and Fatty Oils", *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry*. Weinheim:  Wiley-VCH. DOI:10.1002/14356007.a10\_173. ISBN 978-3527306732.
2. ↑   (2003) *Aldrich Handbook of Fine Chemicals and Laboratory Equipment*.  Sigma-Aldrich.
**იტალიის პოლიტიკური სისტემა** ემყარება პარლამენტარიზმს, დემოკრატიულ რესპუბლიკას და მრავალპარტიულ სისტემას. აღმასრულებელ ხელისუფლებას კოლექტიურად ახორციელებს მინისტრთა საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობს პრემიერ-მინისტრი. საკანონმდებლო ხელისუფლება განაწილებულია პარლამენტსა და მინისტრთა საბჭოს შორის. სასამართლო დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებებისაგან. იტალია დემოკრატიული რესპუბლიკაა 1946 წლის 2 ივნისიდან, როდესაც საყოველთაო რეფერენდუმის საფუძველზე გაუქმდა მონარქია. კონსტიტუცია მიღებულ იქნა 1948 წლის 1 იანვარს.

ქვეყნის ამჟამინდელი პრეზიდენტია სერჯო მატარელა, პრემიერ-მინისტრი — მატეო რენცი.

მთავრობა
--------

1948 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე შეიქმნა პარლამენტი, აღმასრულებელი შტო (მინისტრთა საბჭო) და დამოუკიდებელი სასამართლო შტო. სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მდგომარეობა გამოყოფილია ყველა შტოსგან. 

ქვეყნის პრეზიდენტი სერჯო მატარელა (2015 წლის 3 თებერვლიდან).
### სახელმწიფოს მეთაური

სახელმწიფოს მეთაური, იტალიის რესპუბლიკის პრეზიდენტი წარმოადგენს ერის ერთიანობის სიმბოლოს და გააჩნია ბევრი ისეთი მოვალეობა, რომელიც წინათ იტალიის მეფეს ევალა. პრეზიდენტი განასახიერებს დამაკავშირებელ წერტილს ხელისუფლების სამ შტოს შორის: ის აირჩევა კანონმდებლების მიერ, ის ნიშნავს აღმასრულებელ ხელისუფლებას და ის მეთაურობს სასამართლო სისტემას. პრეზიდენტი ასევე შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალიცაა.

რესპუბლიკის პრეზიდენტს ირჩევს პარლამენტის გაერთიანებული სესია, თითოეული რეგიონის სამ წარმომადგენელთან ერთად (გარდა ვალე-დ-აოსტისა, რომელსაც მხოლოდ ერთი წარმომადგენელი ჰყავს). მის არჩევას ესაჭიროება ფართო უმრავლესობა, რაც შეადგენს ნახევრის 2/3-ს პლუს ერთ ხმას. ორად ორი პრეზიდენტი, რომლებიც პირველივე კენჭისყრაზე იქნენ არჩეულნი, იყვნენ ფრანჩესკო კოსიგა და კარლო აძელიო ჩამპი. ბატონი ჩამპი 2006 წლის 10 მაისიდან ჯორჯო ნაპოლიტანომ შეცვალა. მიუხედავად იმისა, რომ კანონით აკრძალული არაა, არც ერთი პრეზიდენტი არასდროს ზედიზედ ორჯერ არ არჩეულა.

როგორც წესი, პრეზიდენტი ცდილობს პოლიტიკური დებატების მიღმა დარჩეს და იყოს ინსტიტუციური გარანტი პოლიტიკურ პროცესში ჩართული ყველა ფიგურისათვის. პრეზიდენტს ასევე შეუძლია დაუყოვნებლივ გააუქმოს ანტიკონსტიტუციური აქტები, როგორც იტალიის კონსტიტუციის მცველმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის პრეზიდენტი
* იტალიის პრემიერ-მინისტრი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Il sito della Corte costituzionale დაარქივებული 2011-06-07 საიტზე Wayback Machine.
* Il sito del presidente della Repubblica
* Il sito del Parlamento Italiano
* Il sito del Governo Italiano
* Il sito del Consiglio superiore della magistratura დაარქივებული 2009-08-31 საიტზე Wayback Machine.
* Progetto aperto per la tracciatura delle attività dei politici italiani
**ინშალა**, ასევე **ინშალლაჰ**, ასევე **ინშა ალა** ან **ინშა ალაჰ** (არაბ. إِنْ شَاءَ ٱللَّٰهُ [ინ შა'ა 'ლ–ლაჰ]) — არაბული ფრაზა, რომელსაც მუსლიმები წარმოთქვამენ იმედის გამოსახატავად, რომ ესა თუ ის ხსენებული მოვლენა მომავალში მოხდება. მისი უახლოესი ქართული ვარიანტია „ღვთის ნებით", "თუ ღმერთი ინებებს", თუმცა არაბულ ფორმას მეტად ხაზგასმულად გააჩნია რელიგიური დატვირთვა.

ეს სიტყვა მსოფლიოს სხვა ერებშიც გავრცელდა და ხშირად გამოიყენება რაიმეს გაკეთების სურვილის გამოსახატავად, რაც შესაძლოა ფაქტობრივად არ მოხდეს. შენიღბულად ის ასევე გამოხატავს მავანის ყოყმანს, თუ ის ვალდებულია რაიმეს დათანხმდეს, თუმცა საპირისპიროს ამჯობინებს.

ესპანური ფრაზა ojalá que და პორტუგალიური oxalá („ვიმედოვნებ") მომდინარეობს ფრაზიდან law šá lláh („ღვთის ნებით"). ეს ერთ-ერთია იმ მრავალ სიტყვათაგან, რომელიც არაბულიდანაა ნასესხები სამხრეთ ესპანეთის VIII-დან XV საუკუნემდე მუსლიმთა ბატონობაში ყოფნის გავლენით.

სქოლიო
------

1. ↑  Clift, Rebecca; Helani, Fadi (June 2010). „*Inshallah*: Religious invocations in Arabic topic transition". *Language in Society*. **39** (3): 357–382. doi:10.1017/S0047404510000199.
2. ↑  John L. Esposito, ed. (2014). „Insha Allah". *The Oxford Dictionary of Islam*. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195125580.001.0001. ISBN 9780195125580.
3. ↑  Anthony Shadid (11 January 2010). „Allah – The Word". *The New York Times*.
4. ↑  Ismail, Aymann.  (2020-09-30) The One-Word Mystery of the Presidential Debate That Roused Muslims (and Right-Wing Bloggers) en. ციტირების თარიღი: 2020-09-30
5. ↑  Diccionario de la lengua española (em espanhol) Real Academia Española. Pesquisa em 12/12/18
**აბულაშვილი** — ქართული გვარი. გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი აბულა.
აბულა მკერვალთუფროსი მოიხსენიება 1635 წელს. აბულაშვილი მოიხსენიება სოფელ ენაგეთში. საქართველოში 1095 აბულაშვილი ცხოვრობს. 540 კაცი და 555 ქალი. სიღნაღში 353, თბილისში 316, ახმეტაში 111. ასევე აბულაშვილები ცხოვრობენ ისტოეიულ ჰერეთის (აზერბაიჯნის რესპუბლიკა, საინგილო) რაიონ კახში (ძველი სახელწოდება კაკი) 2 ოჯახი, ამავე რაიონის სოფელ ქოთოქლოში 11 ოჯახი. 
საინგილოს მეორე რაიონ ზაქათალაშიც იყვნენ აბულაშვილები, მაგრამ საინგილოს აზერბაიჯნისთვის გადაცემის შემდეგ, აზერბაიჯნის რესპუბლიკის ხელისუფლებამ საბჭოთა კავშირის დროს და უფრო გვიან მუსავატების მთავრობის მმართველობისას ზაქათალის ქართული გვარები შეცვალეს და ამ რეპრესიებს შეეწირნენ აბულაშვილებიც, სწორედ ეს ხალხია მოხსენიებული ინგილოებად, ანუ შეცვლილი აქვთ ქართული გვარ-სახელები და რელიგია მართმადიდებლობის ნაცვლად ისლამი მიაღებინეს. [*წყარო არ არის მითითებული 1081 დღე*]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული გვარები. აბულაშვილები დაარქივებული 2015-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* იუსტიციის სახლის მონაცემები დაარქივებული 2013-03-02 საიტზე Wayback Machine.
**ალტანის რენკლოდი**, *გრაფ ალტანი* — ქლიავის (რენკლოდის) ევროპული ჯიში. გამოყვანილია ბოჰემიაში გრაფ ალტანის მამულში, მიღებულია მწვანე რენკლოდის ნათესებიდან. საშუალო-ზომიერი ზრდის ხეა, მომრგვალო ვარჯით. ფოთოლი მსხვილია, ოვალური ფორმის. ყვავილობს აპრილის მეორე დეკადაში (გორის პირობებში), საუკეთესო დამამტვერიანებელ ჯიშებად უნდა ჩაითვალოს მწვანე რენკოლდი და იტალიური უნგრულა. ხასიათდება მაღალმოსავლიანობით. იკრიფება აგვისტოს მე-2 დეკადაში, კარგად იტანს ტრანსპორტირებას. ჭარბტენიან რეგიონებში ხშირად ზიანდება მონილიოზით. ნაყოფი მსხვილია (3,6🞩4,2🞩4,4 სმ; მასა 36 გრამი), ფერად მოწითალო, მრგვალი ფორმისა, ბრტყელი ფუძით. კანი სქელია, ხშირად ბადისებრად დასერილი, ძირითადი ფერი ღია მომწვანო–ყვითელია, რომელიც ემჩნევა მხოლოდ შემოუსვლელ ნაყოფს და დაჩრდილულ ადგილებზე ყომრალ–წითელი შეფერვა ფარავს ნაყოფის თითქმის მთელ ზედაპირს. კანზე აშკარად ემჩნევა მოჟანგისფრო წერტილები და ხალები. სრულ სიმწიფეში მუქი წითელი ხდება, დაფარულია ნაფიფქით. რბილობი მუქი ყვითელი, მკვრივი, წვნიანი, არომატული, ხასიათდება კარგი საგემოვნო თვისებებით, კურკა (მასით ნაყოფის წონის 4%) რბილობს ნახევრად სცილდება. გამოიყენება როგორც სასუფრედ, ასევე კომპოტების დასამზადებლად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა", 1941.
2. ↑  ქლიავის პერსპექტიული ჯიშები საქართველოსთვის. *agronews.ge* (5 ივნისი, 2017). ციტირების თარიღი: 14 აპრილი, 2020.
3. ↑  მაღლაკელიძე, ელენე; ბობოქაშვილი, ზვიად (2015) *ქლიავის ბაღის გაშენება*. თბილისი:  სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. ციტირების თარიღი: 15 აპრილი, 2020.  დაარქივებული 2021-08-03 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქლიავი (*Prunus domestica*) |
| --- |
|  |
| ჯიშები და ქვესახეობები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რენკლოდები | 
* ალტანის რენკლოდი
* მწვანე რენკლოდი
* ონტარიო
 |
|  |
| უნგრულები | 
* ანა შპეტი
* აჟანის უნგრულა
* დიდი ჰერცოგი
* იტალიური უნგრულა
* სტენლი
* შავქლიავა
* შინაური უნგრულა
 |
|  |
| კვერცხისებრი ქლიავები | 
* ვაშინგტონი
* პრეზიდენტი
* ჯეფერსონი
 |
|  |
| ჩინურ-იაპონური ქლიავები | 
* ანჯელენო
* ბერბენკი
* ბლეკ ამბერი
* ფრიარი
 |
|  |
| მირაბელი | 
* მირაბელების დედოფალი
* ნანსის მირაბელი
* ყვითელი მირაბელი
 |
|  |
| სხვა | 
* ადრეულა
* ალიბუხარი
* ატმისებური
* ეკატერინე
* ემპრესი
* ისპოლინური
* კირკე
* პედრიგონი ჭრელი
* **ღოღნოშო**
 |

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ქლიავი (გვარი), ხილი, კურკოვანი კულტურები, ბოტანიკის პორტალი |

 |
**ალტერნატიული მედიცინა** მოიცავს მკურნალობის ისეთ მეთოდებსა და მიდგომებს, რომლებსაც თანამედროვე დასავლური სამყარო და მედიცინა არ აღიარებს და არ მიიჩნევს აკადემიურად და კლასიკურად. ალტერნატიული მედიცინის სახეობებია: აკუპუნქტურა, იოგა, მედიტაცია, ნატუროპათია, ტრადიციული მედიცინა (ჩინური, ტიბეტური და სხვა), ქიროპრაქტიკა, ჰერბალიზმი (ბალახეულობით მკურნალობა), ჰიპნოზი, ჰომეოპათია. ხშირად ალტერნატიულ მედიცინაში აერთიანებენ საკვები დანამატების გამოყენების პრაქტიკას მკურნალობისათვის. ამასთან დაკავშრებით გვხვდება ტერმინი «დამატებითი და ალტერნატიული მედიცინა» ანუ დამ (ინგლ. CAD). 

ალტერნატიულ მედიცინის სახეობად მოიხსენიებენ ფაგოთერაპიასაც ანუ ბაქტერიოფაგებით მკურნალობას, რომელიც ზემოთ ჩამოთვლილ მეთოდებთან შედარებით ყველაზე ნაკლებადაა ცნობილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალტერნატიული მედიცინა"** ვიკისაწყობში.
* ალტერნატიული მედიცინა საიტზე Curlie
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX536230
* BNF: cb11965061h (data)
* GND: 4112639-7
* LCCN: sh85134721
* NARA: 10675024
* NDL: 01066751
* NKC: ph114029
* SUDOC: 027655008

 |
მდინარე კააბონი
**ალტა-ვერაპასი** — დეპარტამენტი გვატემალაში, ქვეყნის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში. დედაქალაქია კობანი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ელ-პეტენის, აღმოსავლეთით — ისაბალის, სამხრეთით — საკაპის, ელ-პროგრესოსა და ბახა-ვერაპასის, დასავლეთით კი ელ-კიჩეს დეპარტამენტები. 

დეპარტამენტის მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ჩესეკი, სან-პედრო-კარჩა და სან-კრისტობალ-ვერაპასი.

ისტორია
-------

კოლუმბამდელ ეპოქაში, ეს ტერიტორია მაიას ცივილიზაციას მიეკუთვნებოდა. როდესაც 1520-იან წლებში მოსულმა ესპანელიმა კონკისტადორებმა გვატემალის ცენტრალური და სამხრეთი მაღლობები დაიპყრეს, მაგრამ ამ რეგიონიდან ადგილობრივთა მძვინვარე წინააღმდეგობის შედეგად უკუიქცნენ. ესპანელმა მისიონერებმა ადგილობრივებს სთხოვეს მათთვის უფლება მიეცათ ეს მიწა მშვიდობით მოექციათ ქრისტიანობაზე, რაც მათ წარმატებით განახორციელეს კიდეც და ამ არეალს „ვერაპასი" უწოდეს, რაც „ნამდვილ მშვიდობას" ნიშნავს, რადგან ეს მიწა ქრისტიანობასა და ესპანეთის მეფის კონტროლქვეშ უომრად მოექცა. XIX საუკუნეში ეს არეალი ყავის მწარმოებელ მნიშვნელოვან რეგიონად იქცა. 

მექსიკის ნარკო-ომის შედეგად, 2010 წლის დეკემბერში ლოს-სეტასის ნარკო-კარტელის წევრებმა დეპარტამენტის უდიდესი ნაწილი და მრავალი ქალაქი დაიკავეს. 19 დეკემბერს, გვატემალის მთავრობამ საგანგენო მდგომარეობა გამოაცხადა.

  

ალტა-ვერაპასის დეპარტამენტი 17 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გვატემალის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Interactive map of the department
* Radio and Alta Verapaz, Guatemala - article by Don Moore

სქოლიო
------

1. ↑  Wire Staff, the CNN (December 20, 2010). „Guatemalan government declares siege to fend off drug gang". *Cable News Network*. ციტირების თარიღი: 20 December 2010.
2. ↑  AP, Google (December 19, 2010). „Guatemalan military seizes drug-plagued province". *The Associated Press*. ციტირების თარიღი: 20 December 2010.[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვატემალის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 
ალტა-ვერაპასი · ბახა-ვერაპასი · გვატემალა · ელ-პროგერსო · ესკუინტლა · ისაბალი · კეცალტენანგო · კიჩე · პეტენი · რეტალულეუ · საკაპა · საკატეპეკესი  · სან-მარკოსი · სანტა-როსა  · სოლოლა  · სუჩიტეპეკესი · ტოტონიკაპანი · უეუეტენანგო · ჩიმალტენანგო · ჩიკიმულა · ხალაპა · ხუტიაპა | გვატემალის გერბი |

 |
**ალბანეთის სამთავროები** (1371—1479) — პერიოდი ХIV-ХV სს. ალბანეთის ისტორიაში, როცა დაიწყო ეთნიკურ ალბანელებში სახელმწიფოებრიობის მკვეთრი აქტივიზაცია. ამ პერიოდში თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიაზე, ეპირსა და კოსოვოს ნაწილში ჩამოყალიბდა ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი რამდენიმე პატარა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. აქამდე, 1191—1255 წწ. კონსტანტინეპოლის დაცემის შემდეგ ჩრდილოეთ ალბანეთსი წარმოიქმნა არბერის სამთავრო, მაგრამ ის თავიდან შეიყვანეს კვლავ აღორძინებული ბიზანტიის იმპერიაში, ხოლო მოგვიანებით დაიპყრო სერბეთის სამეფომ. ალბანელთა სახელმწიფოებრივი გაძლიერება მეორედ დაიწყო სერბეთის სამეფოს დაცემის შემდეგ 1371 წლიდან თუმცა ჯერ კიდევ 1350-ანი წლებიდან ის აკონტროლებდა თითქმის მთელი ალბანეთის მიწებს. ბერძენი პალეოლოგოსები უკვე დიდი ხნის დასუსტებული იყვნენ თურქთა მიერ, ხოლო ვენეციელთა და ჯვაროსანთა ხელისუფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ზღვისპირეთის ტერიტორიებზე. 1444 წელს ალბანეთის სამთავროებენ დგამენ გაერთიანებისაკენ პირველ ნაბიჯებს. ასე წარმოიქმნა ლეჟის ლიგა, რომლის მიზანი იმ პერიოდში იყო ალბანეთის მიწების მიმართ (მაშინ ქრისტიანული მიწები) ოსმალთა დამპყრობლური გეგმებისათვის ხელის შეშლა. 1479 წელს ლიგის წინააღმდეგობა გატყდა. მთელი ალბანეთი შევიდა ოსმალთა იმპერიაში.

ალბანეთის სამთავროთა სია
------------------------

| # | სამთავრო | დროშა | პერიოდი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | **არბერია** |  | **1190-1255** |
| 2 | **ანგელოკასტრონისა და ლეპანტოს დესპოტატი** |  | **1358-1374** |
| 3 | **ვალონის სამთავრო** |  | **1332-1417** |
| 4 | **არტის დესპოტატი** |  | **1358-1416** |
| 5 | **გიპოკასტრის სამთავრო** |  | **1386-1434** |
| 6 | **ლეჟის ლიგა** |  | **1444-1479** |
| 7 | **მუზაკის სამთავრო** |  | **1335-1444** |
| 8 | **კასტრიოტის სამთავრო** |  | **1389-1444** |
| 9 | **დუკაჯინის სამთავრო** |  | **1387-1444** |
| 10 | **ალბანეთის სამთავრო** |  | **1368-1444** |
| 11 | **არიანიტის სამთავრო** |  | **1432-1444** |
**ალიო ქობალია** (დ. 1927, სოფელი ლექობალე, ჩხოროწყუს რაიონი, — გ. ზუგდიდი, 2006) — ქართველი ფილოლოგი, პოეტი. დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1952-1992 წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა აფხაზეთში, ოჩამჩირის რაიონული გაზეთის რედაქციაში. არის ავტორი სოხუმში გამოცემული რამდენიმე პოეტური კრებულისა და რიგი გამოუქვეყნებელი ნაშრომისა ტოპონიმური, ონომასტიკური, ეტიმოლოგიური, ფრაზეოლოგიური ლექსიკოგრაფიის და ეთნოგრაფიის სფეროში. 

ალიო ქობალია არის 13 პოეტური კრებულის ავტორი („თეთრი ბილიკი", „ნისლი ჭალაში", „ველის ყვავილი", „წყნარი თოვლი", „ნაღვლიანი დღე", „ცისფერი კვამლი" და სხვა). რამდენიმე წლის წინ გერმანიაში გამოვიდა ალიო ქობალიას 1600 გვერდიანი ლექსიკოგრაფიული ნაშრომი „მეგრულ-ქართული ლექსიკონი" ორ ტომად, რომლის გამომცემელიც არის შტუტგარტის უნივერსიტეტის პროფესორი, ქართველოლოგი ვოლფგანგ ფოიერშტაინი. ლექსიკონში შევიდა 97000 ლექსიკური ერთეული და სიტყვა-სტატია. გამოსაცემად არის გამზადებული ალიო ქობალიას ტოპონიმური, ონომასტიკური, ეტიმოლოგიური, ფრაზეოლოგიური ლერსიკონები და ეთნოგრაფიული ნაშრომები. მას ეკუთვნის სხვადასხვა ისტორიოგრაფიული, მითოლოგიური, კოსმოგონიური გამოკვლევები, პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები, ასევე ნაშრომები ქართველური ენების შედარებითი ლექსიკოგრაფიის დარგში.

ქართულის გარდა, ლექსებს წერდა მეგრულ ენაზეც.

გარდაიცვალა 2006 წელს ქალაქ ზუგდიდში, დევნილობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალიო ქობალია – მეგრული ლექსიკონი[*მკვდარი ბმული*]
* ალიო ქობალიას მეგრული ლექსები მეგრულ ვიკიწყაროში
**აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი** მდებარეობს საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მის დასავლეთით 11 კმ–ში მდებარე სოფელ სათოვლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, აბულეთის ბორცვზე, მდინარე ხეკორძულას მარჯვენა შენაკადის, ე.წ. ზარიძეების წყლის სათავესთან, ადგილ ნაბაღრებში. 

კომპლექსის შემადგენლობაში შედის წმინდა გიორგის დიდი და მცირე ეკლესიები, სვეტი, ქვაყუთები, ორმოსამარხები, სათავსები და სხვადასხვა შენობათა ნაშთები. 

წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია თარიღდება XI საუკუნით. 1977-1981 წლებში ჩატარდა არქეოლოგიოური გათხრები, ბორცვის თხემზე და მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდზე აღმოჩენილ იქნა 2 სათავსი, თორმეტი ქვაყუთი და ორი ორმოსამარხი. ისინი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველი ნახევრით, ადრინდელი, განვითარებული და გვიან ფეოდალური ხანით.

აბულეთის სამონასტრო კომპლექსი მცხეთა–თბილისის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 306.
* *სათოვლე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. VIII, თბ. 1984. — გვ. 649.
**იასავის კუნძულები** (ინგლ. Yasawa Islands) — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან დასავლეთის ოლქის მბის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

იასავის კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, დაახლოებით 40 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით კუნძულ ვიტი-ლევუდან. არქიპელაგი შედგება დაახლოებით 20 კუნძულისაგან. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 135 კმ²-ს. კუნძულები წაგრძელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთი მიმართულებით დაახლოებით 80 კმ-ზე. გეოლოგიური თვალსაზრისით კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა. კუნძულების ზედაპირი მთიანია; ოთხ კუნძულზე მთების სიმაღლე აჭარბებს 600 მეტრს.

არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულებია: — იასავა, ნავიტი, ვაია, ვაია ლაიტაი, ნატულა, ტავევა და იაკეტა.

კლიმატი კუნძულებზე ტროპიკულია. ხშირად ხდება გვალვები.

ისტორია
-------

იასავის კუნძულების ადამიანებით დასახლება სავარაუდოდ მოხდა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე დაახლოებით 700 წელს, ფიჯის სხვა, უფრო დიდი კუნძულების დასახლებიდან რამდენიმე ასეული წლის შემდეგ.

კუნძულების პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი ზღვაოსანი უილიამ ბლაი, რომელმაც არქიპელაგი აღმოაჩინა 1789 წელს, ცნობილ გემ «ბაუნტიზე» აჯანყებიდან უახლოეს ხანში. 1794 წელს კუნძულებს ესტუმრა კაპიტანი ბარბერი. მიუხედავად ამისა არქიპელაგის ზუსტი რუკები არ არსებობდა 1840 წლამდე, სანამ ის არ შეისწავლა ამერიკულმა ექსპედიციამ ჩარლზ უილკსის მეთაურობით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Yasawa Islands. Lonely Planet.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-10.
2. ↑  Yasawa Islands Vacation Fiji Guide. Yasawa Islands Fiji Islands Travel and Island Guide.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-10.
3. ↑  *Ethan E. Cochrane.* Human cultural diversity in prehistoric Fiji // Archaeology International.
**კერენი** (ტიგრ. ከረን, ინგლ. Keren) — სიდიდით მესამე ქალაქი ერიტრეაში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ასმერას ჩრდილო-დასავლეთით. მოსახლეობა — დაახლოებით 82 198 ადამიანი (2012 წელი). ქალაქი მდებარეობს ერიტრეის ანსების პროვინციაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია.

ეს ქალაქის მთავარი სავაჭრო ცენტრია. ქალაქში არსებობს მთელი რიგი შენობები არტ-დეკოს სტილში, რომლითაც ასმერა განთქმულია კონტინენტზე.

ისტორია
-------

ქალაქი ჩამოყალიბდა ასმერისკენ მიმავალი ერიტრეის რკინიგზის ხაზზე, რომელიც დღეისათვის დემონტირებულია (თუმცა იგეგმება მისი აღდგენა).

ქალაქის შემოგარენში მიმდინარეობდა მეორე მსოფლიო ომის და ერიტრეის დამოუკიდებლობისათვის ომის ბრძოლები. კერენში 1941 წელს მოხდა იტალიისა და დიდი ბრიტანეთის ჯარებს შორის მთავარი — კერენის ბრძოლა.

ქალაქის ადმინისტრაციული დაყოფა
------------------------------

ქალაქი დაყოფილია 4 ადმინისტრაციულ რაიონად:

* ელაბერედი (*Elabered*)
* ჰაგაზი (*Hagaz*)
* ჰალჰალი (*Halhal*)
* მელბასო (*Melbaso*)

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* XIX საუკუნის ეგვიპტური ციხესიმაგრე ტიგუში (Tigu).
* სენტ-მარიამ დეარიტის სამლოცველო ბაობაბის ხეში.
* 1930-იანი წლების ყოფილი რკინიგზის სადგური.
* ბრიტანული და იტალიური სამხედრო სასაფლაო.
* ადგილობრივი ბაზარი.
* შორიახლოს მდებარე VI საუკუნის დებრა სინას მონასტერი ცნობილია თავისი მღვიმეში შეჭრილი სენაკებით.

დამეგობრებული ქალაქები
----------------------

* ნორვეგიის დროშანორვეგია ტრონჰეიმი.


|  |  |
| --- | --- |
| ერიტრეა | *ეს სტატია ერიტრეისა და ერიტრეელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ისფარ რზაევ-სარაბსკი** (აზერ. İsfar Aydın oğlu Rzayev-Sarabski; დ. 2 ნოემბერი, 1989 წელი, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პიანისტი და კომპოზიტორი. მან 2009 წელს გაიმარჯვა მონტრეს ჯაზ-ფესტივალის სოლო პიანისტთა კონკურსში, გახდა აზერბაიჯანის საპატიო არტისტი (2010 წელი) და არის ზირვას სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2010). ის არის აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლის, მსახიობის და ისლამურ სამყაროში ოპერის ერთ-ერთი დამაარსებლის ჰუსეინგულუ სარაბსკის შვილიშვილი.

მუსიკალური კარიერა
------------------

ისფარ სარაბსკმა დაამთავრა ბაქოს მუსიკალური აკადემია და ამჟამად სწავლობს ბერკლის მუსიკალურ კოლეჯში. სარაბსკის შესრულებული აქვს სხვადასხვა კომპოზიციები მსოფლიოში ყველაზე პრესტიჟულ საკონცერტო დარბაზებში, მათ შორის როლიალ ალბერტ-ჰოლი, ელიზაბეტ-ჰოლი, მაილს დევისის დარბაზი, ვიბრატო ჯაზ კლუბი, ჯაზ კლუბი რონი სკოტი, ზინკო ჯაზ კლუბი, კონცერტაუსი, ასფალტ ჯაზ კლუბი, ლომბარდიის ჯაზ კლუბი, პორგი და ბესის ჯაზ კლუბი, ჩიტის თვალის ჯაზის კლუბი და აპოლოს თეატრი. მან დაუკრა ფესტივალებზე შვეიცარიაში, ნორვეგიაში, საფრანგეთში, რუსეთში და საქართველოში, ასევე იუნესკოს შტაბ-ბინაში ,,ჯაზის საერთაშორისო დღისთვის" მიძღვნილ კონცერტზე ჰერბი ჰენკოკთან ერთად და ,,ჯაზის საერთაშორისო დღის ყველა ვარსკვლავის გლობალურ კონცერტზე".

2011 წელს ისფარმა ჩამოაყალიბა ისფარ სარაბსკის ტრიო მოსკოველ მუსიკოსებთან ალექსანდრე მაშინთან (დასარტყამი ინსტრუმენტები) და მაკარ ნოვიკოვთან (ბასი) ერთად. ტრიომ დაუკრა მრავალ ფესტივალსა და საკონცერტო დარბაზში ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. სარაბსკი ასევე უკრავდა სამეფო ფილარმონიულ ორკესტრთან, ოლეგ ლუნდსტრემის ორკესტრთან და ისეთ მუსიკოსებთან ერთად, როგორებიცაა იგორ ბუტმანი, რუდი პერესი, მინო სინელუ, ტერი ლაინ კერინგტონი, ბენ უილიამსი, მარკ გილიანა, ალან ჰემპტონი, პეტ სენატორი, გრეგ სვილერი, ერიკ კლასი, კრისტიან ვებერი, სამუელ რორერი, მალკოლმ კრეზი, ჯეიმზ მადდრენი, დაფერ იუსეფი. ის იყო ACT ლეიბლის მიერ ორგანიზებული პროექტის ,,Drei Pianisten - სამი პიანისტის" ნაწილი.

ისფარ სარაბსკის მიერ შექმნილ კომპოზიციებს მოიცავს: *პლანეტა, ნოვრუზი, ჯი-მენი, თაობა, ზღვარი, დეჟავუ, მელანქოლიური საღამო, ბოლო შანსი, პრელუდია, აგენტი, აღორძინება, აღმოსავლეთ ბაზარი, ახლა მე აქ ვარ, ტრანზიტი, ბუტა, იავნანა, კოჭლობით. უცნობი, კობრას ცეკვა, ვაგიფ მუსტაფაზადეს ხსოვნას და სხვა*.

2009 წლის 18 ივლისს ისფარი გახდა ფორტეპიანოს სოლო ჯილდოს მფლობელი შვეიცარიაში მონტროს 43 -ე ჯაზ ფესტივალზე.

2017 წლიდან დაწყებული ჯაზის პარალელურად, ელექტრონული მუსიკა გახდა კომპოზიტორისთვის ახალი და პოპულარული მიმართულება, მისთვის ეს აისახებოდა პირად განწყობასა და პირად აზრებზე. მისი ადრეული ნამუშევრები მოიცავს: *ფესვი, პლანეტა, Le Vent Nous Portera, თეთრი ნიშანი, ნოემბერი.*

2019 წლის აგვისტოში ისფარ სარაბსკიმ ხელი მოაწერა კონტრაქტს Warner Music Group Germany-თან ორი ალბომის გამოშვებაზე. მისი სადებიუტო ჯაზ ალბომი ,,პლანეტა" გამოვა 2021 წლის 30 აპრილს და ხელმისაწვდომი იქნება ციფრულ, CD და 2 x Vinyl LP ფორმატებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ისფარ სარაბსკი Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Interview in Visions magazine, Summer 2009 edition, Volume 4.2
2. ↑  Montreux Jazz Festival.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-08. ციტირების თარიღი: 2021-10-22.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტარსაიძე**. |

**ალექსანდრე გიორგის ძე ტარსაიძე** (დ. 22 ივნისი, 1901, თბილისი, — გ. 25 თებერვალი, 1978, ნიუ-იორკი, დაკრძალულია იქვე, ნოვო-დიდეევოს მართლმადიდებლური მონასტრის ეზოში) — ქართველი მწერალი და ისტორიკოსი, ემიგრანტი. ექიმ გიორგი ტარსაიძის შვილი.

დაიბადა თბილისში. სამხედრო განათლების მისაღებად პეტერბურგში გაგზავნეს. იყო საზღვაო კორპუსის კადეტი. რუსეთის 1917 წლის რევოლუციის და საზღვაო კორპუსის დახურვის (1918) შემდეგ თბილისში დაბრუნდა. მუშაობდა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა სამხედრო წარმომადგენლის, ამერიკელი პოლკოვნიკის უილიამ ჰასკელის ოფისში. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა. ერთხანს სტამბოლში ამერიკული დახმარების ადმინისტრაციის შტაბში მუშაობდა, 1923 წელს კი აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა სხვადასხვა კერძო კომპანიაში, მათ შორის გიორგი მაჩაბლის პარფიუმერულ ფირმაში. II მსოფლიო ომის (1939-1941) წლებში აშშ-ის არმიის სამხედრო დაზვერვასთან თანამშრომლობდა. ომის შემდეგ დაუბრუნდა ბიზნესს და მუშაობდა სხვადასხვა კომპანიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის აგენტად, მონაწილეობდა სახელოვნებო აუქციონებში. ამავდროულად, ეწეოდა სამწერლობო საქმიანობას, აქვეყნებდა სტატიებს ჟურნალ „ლაიფში". მისი ძირითადი შრომები შეეხება XX საუკუნის დასაწყისის რუსეთის სამხედრო და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს. ტარსაიძის არქივი ინახება სტენფორდის უნივერსიტეტის ჰუვერის ინსტიტუტში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Морской корпус за четверть века, 1901-1925 (The Naval Corps for a Quarter of the Century, 1901-1925; NYC, 1944);
* Czars and Presidents. The Story of a Forgotten Friendship (NYC, 1958);
* Четыре мифа о Первой мировой (Four Myths about the First World War; NYC, 1969);
* Katia: Wife before God (NYC, 1977).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოში ნაკლებად ცნობილი ქართველი ემიგრანტი ალექსანდრე ტარსაიძე. intermedia.ge. 2017.
ნახ. 1. იზოსტატიკური მოდელები ჯ. ერისა (1) და ფ. პრატის თანახმად (2).
**იზოსტაზია**, **იზოსტატიკური წონასწორობა** (ბერძ.  isostásios — თანაბარი წონისა) — დედამიწის ქერქის გაწონასწორება მის ქვეშ მდებარე მყარსა და უფრო მძიმე სუბსტრატზე ისე, თითქოს ის არქიმედეს კანონის თანახმად ტივტივებდეს. იზოსტაზიის გამო დედამიწის ქერქი მით უფრო ღრმად არის ჩაძირული სუბსტრატში, რაც უფრო სქელი და მკვრივია (მძიმეა) ქერქი. ამიტომ მთებს, ჩვეულებრივ, აქვს „ფესვები" (ქერქის შვერილები სუბსტრატში). იზოსტაზია, როგორც წესი, ხორციელდება არა დედამიწის ქერქის ნებისმიერ მცირე მონაკვეთზე, არამედ რეგიონულად, საკმაოდ მოზრდილ (100-200 კმ სიგანის) ბლოკებზე. იზოსტაზია გამოვლინდება შვეულის გადახრაზე დაკვირვებით, სეისმური მეთოდებით დედამიწის ქერქის სისქის გაზომვითა და უმთავრესად სიმძიმის ძალის ანომალიების განსაზღვრით. 

დაკვირვება გვიჩნენებს, რომ დედამიწის ქერქი თითქმის ყველგან მიახლოებულია სრულ იზოსტაზიასთან და მნიშვნელოვან გადახრას მხოლოდ ინტენსიურ ტექტონიკურ მოძრაობათა არეებში ვხვდებით. ასე, მაგალითად, მეტად დიდი უარყოფითი იზოსტატიკური ანომალიებია ოკეანური ღარების გასწვრივ. იზოსტაზია სწრაფად მყარდება. მაგალითად, უკანასკნელი გამყინვარების დროს ბალტიისა და კანადის ფარები დაძირული იყო ყინულის სიმძიმით (თანამედროვე გეოლოგიურ ეპოქაში ანალოგიურ მდგომარეობაშია ანტარქტიდა და გრენლანდია), ყინულის მოდნობის კვალდაკვალ მიმდინარეობს ამ რეგიონების აზევება წელიწადში რამდენიმე მმ სიჩქარით (ბალტიის ფარის არეში აზევების თანამედროვე სიჩქარეა 11 მმ წელიწადში). დედამიწის ქერქის მისწრაფება წონასწორობისაკენ დიდ როლს თამაშობს გეოტექტონიკაში, იგი ზღუდავს ტექტონიკურ მოძრაობებს, რომლებიც არღვევენ იზოსტაზიას.

ტერმინი „იზოსტაზია" შემოიღო ამერიკელმა გეოლოგმა კლარენს დატონმა 1889 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იზოსტაზია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* იზოსტაზია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ბალავაძე ბ. გრავიმეტრიის კურსი, თბ. 1973;
* Артемьев М. Е. Изостазия, "Земля и Вселенная", 1970, № 3.
ალექსანდრე ათანასეს ძე სპენდიარიანი
**ალექსანდრე ათანასეს ძე სპენდიარიანი** *სპენდიაროვი*, (დ. 1 ნოემბერი [ძვ. სტ. 20 ოქტომბერი], 1871, კახოვკა —გ. 7 მაისი, 1928, ერევანი) — სომეხი კომპოზიტორი, დირიჟორი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე. სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი (1926). სომხური მუსიკის კლასიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1895 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. კომპოზიციის თეორიას სწავლობდა მოსკოვში ნიკოლოზ კლენოვსკისთან (1892-1894) და პეტერბურგში ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვთან (1896-1900). სპენდიარიანის შემოქმედება ჩამოყალიბდა ეუსული და სომხური კულტურის გავლენით. როგორც კომპოზიტორი ამკვიდრებდა რეალისტურ ხელოვნებას, განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდა პროგრამული მუსიკისადმი. რევოლუციამდელი პერიოდის ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია სიმფონიური სურათი „სამი პალმა" (1905). 1917 ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ სპენდიარიანი აქტიურად მონაწილეობდა საბჭოთა კულტურის შექმნაში. ხელმძღვანელობდა თვითმოქმედ გუნდებს, ორკესტრებს. 1924 წლიდან ცხოვრობდა ერევანში. აქტიურად მონაწილეობდა მრავალი სამუსიკო დაწესებულების, მათ შორისკონსერვატორიის მუშაობაში; სამუსიკო გამომცემლობისა და სიმფონიური ორკესტრის ჩამოყალიბებაში. ამ პერიოდის ნაწარმოებთაგან აღსანიშნავია „ერევნული ეტიუდები" ორკესტრისათვის (1925). სპენდიარიანის მთავარი ნაწარმოებებია: ჰეროიკულ-პატრიოტული ოპერა „ალმასტი" (1930, მოსკოვი), 2 საორკესტრო სიუიტა „ყირიმული ესკიზები" (1903, 1912), ავტორია სხვადასხვა ჟანრის რიგი ნაწარმოებებისა, სპენდიარიანის სახელი მიენიჭა ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრს. ერევანში გახსნილია სპენდიარიანის სახლ-მუზეუმი.

ლიტერატურა
----------

* *Спендиарова М.* Спендиаров, М. 1964;
* *Тигранов Г.*, А. А. Спендиаров , 2. изд. М. 1971;
* *Шавердян А.* А. А: Спендиаров , М.-Л. 1939;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 510.
**ითხვისის არქეოლოგიური ძეგლები** — არქეოლოგიური ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ითხვისთან, ადგილ ჩილათაზე. 

გათხრები ჩატარდა 1962–1963 წლებში (ხელმძღვანელი რ. აბრამი­­შვილი). ნამოსახლარის უძველესი ფენა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისაა. მასში აღმოჩნდა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა. გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ფენებში (ძვ. წ. II–I ­ათასწლეული) ნაპოვნია დიდი რაოდენობით შავად გამომწვარი კოლხური კერამიკა, ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, ბრინჯაოს ნივთების ჩამოსასხმელი ყალიბები, წიდა და ა. შ. ადრინდელი ანტიკური ხანის კულტურულ ფენებში ად­გილობრივ მასალასთან ერთად აღმოჩნდა უცხოური ნივთებიც (­ბერძნული შავლაქიანი კერამიკა, აღმოსავლეთ სა­ქართვე­ლოდან შემოტანილი მოხატული ჭურჭელი და სხვ.). გა­ით­ხა­რა 12 სამარხი, რომელთაგან სიმდიდრით გამოირჩევა ძვ. წ. IV საუკუნის ერთ-ერთი სამარხი. ხის სარკოფაგში დაკრძალული იყო წარჩინებული ქალი მოახლითურთ, რომელსაც ჩატა­ნებული ჰქონდა მრა­ვა­ლი ნივთი. ძვ. წ. V საუკუნის მდიდრულ სამარხში სხვა ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ძვ. წ. V საუკუნის II მეოთხედის ანტიკური შავფიგურებიანი კილიკი და შავლაქიანი ჯამი. ჯამზე და ერთ ადგილობრივ თი­ხის დოქზე ­ბერძნული ასოებით ამოკაწრულია მფლობელის სა­ხე­ლი – „მეტოს". ეს წარწერა ­ბერძნული დამწერლობის გამოყენების უძველესი მაგალითია სა­ქარ­თვე­ლო­ში. ჩილათის სამოსახლომ ადრინდელ ფეოდალურ ხანამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 225.
* *გაგოშიძე ი.* ითხვისის სამარხი, „ს. ჯანაშიას სახ. სა­ქარ­თვე­ლოს სა­ხელმწ. მუზეუმის მოამბე", 1967, ტ. 25 B
**ამბაკო სოლომონის ძე ჭელიძე** (დ. 20 ივლისი, 1878, ბაჯი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 დეკემბერი, 1940, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე. 

ამბაკო ჭელიძე 1895 წლიდან მუშაობდა გაზეთ „ივერიის" რედაქციაში. ირანში მონაწილეობდა ირან-საბჭოთა კავშირის ბანკის დაარსებაში (1923-29 წლებში). 1927 წელს იმოგზაურა ფერეიდანში. ერთ-ერთმა პირველმა აღადგინა კავშირი ფერეიდნელ ქართველებთან; სწავლობდა მათ ენას, ისტორიას, ყოფას; იყო თბილისის ქართველ მუსლიმანთა დამხმარე კულტურული საზოგადოების წევრი.

ამბაკო ჭელიძემ მწერლობა მოთხრობების წერით დაიწყო. აღადგინა სპარსულიდან ქართულად თარგმნის დიდი ხნის მივიწყებული ტრადიცია. მისი თარგმანები გაერთიანებულია კრებულებში: „სპარსელი ლირიკოსები" (1935), „ირანელი ლირიკოსები" (1936), „მოლა ნასრედინის ანეკდოტები" (1940), ომარ ხაიამის „რობაიათი" (1946). თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დავალებით სრულად თარგმნა ნიზამის პოემები „ლეილი და მაჯნუნი", „ხოსროვი და შირინი" (1964), „საიდუმლოებათა სალარო"; საადის „ბუსთანი" (1955), „გოლესთანი" (1948). ავტორია წიგნებისა „ფერეიდნელი ქართველები" (1935) და „ექვსი წელი სპარსეთში" (1964).

ლიტერატურა
----------

* *შონია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 389.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამბაკო ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ამბაკო ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* პირველი ქართველები ფერეიდანში. ზურაბ შარაშენიძის "ფერეიდნელი გურჯების" მიხედვით დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.. *Fereidani.Ge*
* ამბაკო ჭელიძის "ფერეიდნელი ქართველები". მალხაზ ხარბედია, „რადიო თავისუფლება", 21.10.2012.
კონსტანტინე მაკოვსკი «კოცნის ადათი».   
 
**ამბორის წესი** — სტუმართა მისალმების ძველრუსული წესი.

ისტორია
-------

XVI საუკუნეში ქალები რუსეთში საკმაოდ ჩაკეტილად ცხოვრობდნენ. ისინი ურთიერთობდნენ მხოლოდ ახლო ნათესავებთან, ხოლო ეკლესიაში დადიოდნენ მხოლოდ დიდი დღესასწაულების დროს. ქუჩებში ისინი დახურული ეკიპაჟებით გადაადგილდებოდნენ. 

ამბორის წესი წარმოიშვა რუსეთში XVII საუკუნეში. ქეიფის შემდეგ სტუმრებთან გამოდიოდა სახლის პატრონის ცოლი ან ქალიშვილი, ყველას აძლევდა ჭიქა სასმელს, ხოლო სტუმარი საპასუხოდ მას ლოყაზე კოცნიდა. გაბრიელ უსპენსკის აზრით ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეს წეს-ჩვეულება უცხოელებისგან გადმოიღო.

აღწერა
------

ბარონმა მაიერბერგმა, რომელიც ცხოვრობდა მოსკოვში 1661 წელს, დატოვა ამ წესის აღწერილობა. სახლის პატრონის ქალიშვილი ან ცოლი მხლებელ ქალებთან ერთად გამოდის სხვა ოთახში და იცვამს რუსულ ეროვნულ ტანსაცმელს. შემდეგ იგი იღებს ჭიქას და ტუჩებით ეხება, ამის მერე კი ყველა სტუმარი რიგ-რიგობით სვამს სასმელს. შემდეგ, როდესაც ყველა სტუმარი დალევს დედასახლისი დგება ფეჩთან ან კუთხეში და ყველა სტუმარი მას კოცნის.

ლიტერატურა
----------

* *Успенский Г.П.* Опыт повествования о древностях русских. — Харьков: 1818. — С. 101—105.
**ირაკლი ჩხიკვიშვილი** (დ. 1920, ჩოხატაური — გ. 1986) — ქართველი მეცნიერი, ჟურნალისტი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1950). საქართველოს სსრ დამსახურებული ჟურნალისტი (1959).

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი, ხოლო 1946 წელს მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლა.

1949-1953 წლებში არჩეული იყო საქართველოს კპ აჭარის საოლქო კომიტეტის მდივნად. 1953-1964 წლებში მუშაობდა გაზეთ „ზარია ვოსტოკას" რედაქტორად, შემდეგ გადავიდა მოსკოვში, სადაც 1964-1974 წლებში სკკპ ცკ-ის აპარატში ეკავა მთელი რიგი საპასუხისმგებლო თანამდებობები. 1974-1984 წლებში — სსრკ გამომცემლობების, პოლიგრაფიისა და წიგნის ვაჭრობის საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. იყო საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირის პირველი თავმჯდომარე, სსრკ ჟურნალისტთა კავშირის გამგეობის მდივანი. ეწეოდა საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. იყო სსრკ-ესპანეთის, სსრკ-დანიის მეგობრობის საზოგადოებათა ვიცე-პრეზიდენტი; მსოფლიო ლიტერატურის 200-ტომიანი ბიბლიოთეკის გამოცემაში მონაწილეობისათვის მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1978).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ჩხიკვიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ირაკლი ჩხიკვიშვილის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* ირაკლი ჩხიკვიშვილის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
არმილიარული სფერო, ანტონიო სანტუჩი. გალილეოს მუზეუმი, ფლორენცია
**ანტონიო სანტუჩი** (იტალ. Antonio Santucci; დ. უცნობია — გ. 1613) — იტალიელი ასტრონომი და კოსმოგრაფი. 

დაიბადა პომარანჩეში (იტალია). სანტუჩი კითხულობდა მათემატიკის ლექციებს პიზის უნივერსიტეტში 1599-1612 წლებში. ის იყო დიდი ჰერცოგის ფერდინანდ I-ისა (1549-1609) და მოგვიანებით, კოზიმო II მედიჩის ასტრონომი და კოსმოგრაფი. 

სანტუჩი დიდი ყურადღებით იკვლევდა კომეტებს. თავის წიგნში "Trattato delle comete", რომელიც 1611 წელს გამოსცა, ის ეწინააღმდეგებოდა იმ დროს არსებულ სამეცნიერო მოსაზრებას, რომ კომეტა არ იყო ატმოსფერული ფენომენი. მომდევნო წელს (1612) მან გამოსცა ახალი ნაშრომი "Breve discorso sopra il trattato galileiano sulle galleggianti", რომლის ხელნაწერი დღესდღეობით ფლორენციის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება.

ცნობილია სანტუჩის არმილიარული სფეროები. ერთ-ერთი, რომელიც 1582 წელს დაამზადა ესპანეთის მეფე ფილიპ II-სთვის, ინახება ესკორიალში, მადრიდში. 1588-1593 წლებში შექმნილი არმილიარული სფერო, რომელიც განკუთვნილი იყო უფიცის გალერეის მათემატიკის დარბაზისთვის, დღესდღეობით გალილეოს მუზეუმში ინახება, ფლორენციაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონიო სანტუჩი (ინგლისური)
**ისქანდერ სოჰრაბის ძე აზნაუროვი** (აზერ. İsgəndər Söhrab oğlu Aznaurov; დ. 16 აგვისტო, 1956, ბუხარა, უზბეკეთის სსრ, სსრკ — გ. 18 აპრილი, 1993, გადაბეი, აზერბაიჯანი), ასევე ცნობილია მეტსახელით **არტილერისტი ისქანდერი** — წარმოშობით მუსლიმი მესხი და აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული წლები

ისქანდერ აზნაუროვი 1956 წლის 16 აგვისტოს, უზბეკეთის ბუხარას ოლქის სოფელ ყალა-აზიაში, მუსლიმი მესხების ოჯახში დაიბადა. 1973 წელს საშუალო სკოლის დამთავრების და უკრაინის ქალაქ ჩერკესკში სამხედრო მოვალეობა მოხდის შემდეგ, 1978 წელს ტაშკენტის საირიგაციო ინსტიტუტში ჩააბარა, რომელიც 1983 წელს დაასრულა. გარკვეული დროის მანძილზე მუშაობდა ტაშკენტის ოლქის ახანყარანის რაიონში.

1989 წელს, ფერღანის ხეობაში მომხდარი სისხლიანი მოვლენების შემდეგ, აზნაუროვი როგორც მუსლიმი მესხი იძულებული გახდა დაეტოვა ქვეყანა. 1990 წელს, აზნაუროვი ოჯახთან ერთად აზერბაიჯანის შამქორის რაიონის სოფელ ქიურში დასახლდა. აქ ის მოწყობილობათა დამზადების ქარხანაში მუშაობდა.

დაოჯახებული იყო და ჰყავს სამი შვილი.

### ყარაბაღის ომი

სომხეთის მიერ სამხედრო მოქმდებების დაწყებისას, რომელიც შემდეგში ყარაბაღის ომში გადაიზარდა, 1992 წლის გაზაფხულზე აზნაუროვი მოხალისედ შეუერთდა აზერბაიჯანის შეიარაღებულ ძალებს. ომის დროს, შინიხში მდებარე ციხიდან აქტიურად ცეცხლის ხსნიდა სომხების პოზიციების მიმართულებით, შედეგად ერთ დღეს სომხების 4 საარტილერიო დანადგარი გაანადგურა, ასევე გაანადგურა რამდენიმე სამხედრო საწყობიც. 1993 წლის გაზაფხულზე შეტევაზე გადასული სომხების პოზიციები სრულად გაანადგურა, რისთვისაც სომხებმა მისი მოკვლისთვის ფულადი ჯილდო დააწესეს.

მოგვიანებით, აზნაუროვი ერთ-ერთი სამხედრო ნაწილის საარტილერიო მეთაურის თანამშემწედ დაინიშნა. ბაშქენდის გათავისუფლებისას, სომხების საგრძნობი ცოცხალი ძალა სრულად გაანადგურა.

### სიკვდილი

აზნაუროვი 1993 წლის 18 აპრილს, გადაბეის „იორუქდაშში" მიმდინარე სამხედრო მოქმედებების დროს დაიღუპა. დაკრძალულია ბაქოს გმირთა ხეივანში.

ჯილდოები
--------

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 1995 წლის 15 იანვრის 262 ბრძანების თანახმად, ისქანდერ აზნაუროვს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება.

* 1995 — აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი.
* 1998 — აზერბაიჯანის დროშა „ოქროს ვარსკვალივის" მედალი.

ლიტერატურა
----------

* *Vüqar Əsgərov*, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları, 2, ბაქო: Dərələyəz-M, 2010.

სქოლიო
------

1. ↑  Milli Qəhrəman "İsgəndər qalası"nda yad olunub. ANS TV.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 აგვისტო 2015. ციტირების თარიღი: 31 December 2015.
2. ↑  3 qız atası Milli Qəhrəman - Topçu İsgəndər.... modern.az. ციტირების თარიღი: 31 December 2015.
3. ↑  Aznaurovdan - Milli Qəhrəmanlığa. publika.az. ციტირების თარიღი: 31 December 2015.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ალბანეთის სამთავრო**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ალბანეთის სამთავრო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ალბანეთის სამთავრო** (ალბ. Principata e Shqipnis`) — 1914-1925 წწ. პერიორდი ალბანეთის ისტორიაში როდესაც ქვეყანას მართავდა ალბანეთის თავადი ვილგელმ ვიდი. სათავადო გაუქმდა 1925 წელს და გამოცხადდა რესპუბლიკა.

ალბანეთის დამოუკიდებლობა 1913 წლის 21 თებერვალს ლონდონის ხელშეკრულებით საერთაშორისოდ აღიარებული იქნა. სათავადო დაარსდა 1914 წლის 21 თებერვალს. მანამდე ალბანეთი 1478 წლიდან შედიოდა ოსმალეთის შემადგენლობაში. დიდმა სახელმწიფოებმა ალბანეთის თავადად რუმინეთის დედოფლის ელიზავეტას ძმისწული ვილგელმ ვიდი შეარჩიეს. ვილგელმი საერთაშორისოდ აღიარებული იყო როგორც თავადი, თუმცა ალბანეთში მას მბრეტს (მეფე) უწოდებდნენ. 

ვილგელმი ალბანეთში 1914 წლის 7 მარტს ჩავიდა. 3 სექტემბერს ცენტრალურ ალბანეთში დაწყებული პრო-ისლამურად განწყობილი გლეხების აჯანყების გამო ვილგელმს მოუწია ქვეყნის დატოვება, თუმცა მას ალბანეთის გვირგვინზე უარი არასოდეს უთქვამს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალბანეთის სამეფო

ლიტერატურა
----------

* Austin, Robert Clegg (2012). *Founding a Balkan State: Albania's Experiment With Democracy, 1920-1925*. Toronto:  University of Toronto Press. ISBN 9781442644359.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალბანეთის სამთავრო***

* Albania: Principality, 1914
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ციციშვილი**. |

**ირაკლი ციციშვილი** (დ. 12 სექტემბერი, 1922, თბილისი — გ. 19 იანვარი, 2013, თბილისი) — ქართველი ექიმი-პედიატრი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999), ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1922 წელს თბილისში, არტილერიის ოფიცრის ოჯახში; რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 წლების ომის გმირის, გენერალ-მაიორ მიხეილ ციციშვილის შვილიშვილი. 1937 წელს დაუპატიმრეს და დაუხვრიტეს მამა დავით ციციშვილი, ბიძა ილია ციციშვილი, დეიდა და სიძე. ამავე წელს მეგობრებთან ერთად დააარსა ორგანიზაცია, რომლის მიზანიც საქართველოს საბჭოთა კავშირისგან გამოყოფა იყო. დააპატიმრეს 1938 წელს და იმავე წელს გაათავისუფლეს. 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის ფაკულტეტი. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრაზე. 1992–1994 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე, 1960–1962 წლებში — პედიატრიის სამეცნიერო ინსტიტუტის დირექტორი. პარალელურად მუშაობდა ჯანდაცვის სამინისტროს მე–4 სამმართველოს კონსულტანტად. 2008 წლიდან იყო საქართველოს პედიატრიული აკადემიის პრეზიდენტი. გამოქვეყნებული ჰქონდა 100–ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და 2 მონოგრაფია. დაჯილდოებული იყო ღირსებისა (1997) და ბრწყინვალების საპრეზიდენტო (2012) ორდენებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ციციშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ზეპირი ისტორია №1 - ირაკლი ციციშვილი დაარქივებული 2011-11-18 საიტზე Wayback Machine.. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია.
2. ↑  პედიატრი ირაკლი ციციშვილი დღეს გარდაიცვალა დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.. GeoNews.Ge. 19 იანვარი, 2013.
**ირაკლი შამათავა** (დ. 14 ნოემბერი, 1987, გალი) — ქართველი მწერალი და იურისტი. სამართლის დოქტორი (2022). აფხაზეთის ლიტერატორთა და შემოქმედთა გაერთიანების, საავტორო უფლებათა ასოციაციის, საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციისა და საქართველოს მწერალთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი. კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის დოქტორი და მოწვეული ლექტორი, ასოცირებული პროფესორი

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1987 წლის 14 ნოემბერს გალში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა. 2011 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სამართლის ბაკალავრიატი, ხოლო 2016 წელს კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის მაგისტრატურა. 2012-2013 წლებში იყო ამავე უნივერსიტეტის სტუდენტური თვითმმართველობის პრეზიდენტი. 2019-2020 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლაში.

შემოქმედება
-----------

გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობები და ნოველები, რომლებიც იბეჭდება ისეთ პერიოდულ გამოცემებში როგორიცაა „ცისკარი", „ჩვენი მწერლობა", „ლიტერატურული პალიტრა", „ქართული მწერლობა", „ქართული სიტყვა". ავტორი თარგმნილია აფხაზურ, ინგლისურ, რუსულ, სომხურ, ყაზახურ და აზერბაიჯანულ ენებზე.

მოთხრობები „ბავშვობადაკარგული თაობა" (2017) და „ჩემი სახელია ჰიროშიმა" (2018) დაიბეჭდა საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის სამინისტროს პროექტის ცოცხალი წიგნების ინგლისურენოვან ანთოლოგიაში. 2012 წელს რუსულად თარგმნილი მოთხრობა „კაენი და სახარება" შესულია მსოფლიო ხალხთა პროზაულ კრებულში. ნოველა „პილატე" აზერბაიჯანულად დაიბეჭდა ქართული პროზის ანთოლოგიაში (2018). გერმანიაში, თანამედროვე მწერლების ლიტერატურულ ალმანახში 2016 წელს დაიბეჭდა მისი მოთხრობა „ცხოვრება, როგორც სინამდვილეშია".

ავტორი და ხელმძღვანელია გამოცემის „ვილაპარაკოთ – 33 ამბავი აფხაზეთზე", რომელიც აერთიანებს თანამედროვე ქართული მწერლობის პროზაულ ტექსტებს აფხაზეთის ომის თემატიკაზე (2020 წ.) და ილუსტრირებული ფოტოალბომის „თბილისი – ძველი და ახალი" (2017 წ.)

ჯილდოები და პრემიები
--------------------

* 2020 — გიორგი შარვაშიძის სახელმწიფო პრემია ქართულ-აფხაზური კრებულისთვის გამშვები პუნქტი, АНАШЬҬРАТӘ ҬЫҦ. (მთარგმნელი ირმა ოსია).
* 2016 — წმ. ილია მართლის (ჭავჭავაძის) გაზეთ ივერიის სახელობის პროზა-პოეზიის პრემია.
* 2016 — პრემია ქალაქ ფოთის კულტურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის
* 2012 — გურამ რჩეულიშვილის სახელობის პრემია მინიატურისათვის „ბავშვობადაკარგული თაობა"
* 2012 — დავით აღმაშენებლის სახელობის პრემია რომანისათვის „დემნა უფლისწული"
* 2010 — ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმისა და ქ. თბილისის მერიის მიერ ორგანიზებული ლიტერატურული კონკურსი „მცირე პროზა", II პრემია მოთხრობისათვის „კაენი და სახარება"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი შამათავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ირაკლი შამათავას წიგნების სია
* ირაკლი შამათავა — მწერალი, იურისტი

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  ირაკლი შამათავა — გამომცემლობა ინტელექტი
**ანა სელია დე არმას კასო** (ესპანური წარმოთქმა: [ˈana ˈselja de ˈarmas ˈkaso]; დ. 30 აპრილი, 1988) — კუბელი-ესპანელი მსახიობი. კარიერა დაიწყო მშობლიურ კუბაში. 2006 წელს შეასრულა მთავარი როლი რომანტიკულ დრამაში „Una rosa de Francia" (2006). 18 წლის ასაკში საცხოვრებლად გადავიდა მადრიდში სადაც 6 სეზონის განმავლობაში, 2007-2010 წლებში, მონაწილეობდა პოპულარულ თინეიჯერულ დრამაში '„El Internado".

მას შემდეგ რაც დე არმასი საცხოვრებლად ლოს-ანჯელესში გადავიდა, დაიწყო ინგლისურენოვანი როლების თამაში. 2016 წელს მონაწილეობა მიიღო ეროტიულ თრილერში „Knock Knock" (2015) და კრიმინალურ კომედიაში „War Dogs" (2016). აგრეთვე ითამაშა ფილმში „Hands of Stone" (2016). პოპულარობა მოუტანა ჰოლოგრაფიულ სამეცნიერო ფანტასტიკა „Blade Runner 2049"-ში (2017) თამაშმა. მან ითამაშა ექთანი მართა კარბერას როლი ფილმში „Knives Out" (2019). დე არმასი ნომინირებული იყო ჯილდოზე ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მიუზიკლსა ან კომედიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ანა დე არმასი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Nicolaou, Elena (12 March 2020). „The Most Interesting Thing About Ana de Armas Isn't Ben Affleck". *O, The Oprah Magazine*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28 November 2020. *ციტატა*: „De Armas was born on April 30, 1988..."