recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰემოტოქსინები (Hemotoxins, haemotoxins** ან **hematotoxins)** — ტოქსინები, რომლებიც ანადგურებენ სისხლის წითელ უჯრედებს, ანუ იწვევენ ჰემოლიზს, წყვეტენ სისხლის შედედების პროცესს და/ან იწვევენ ორგანოს განადგურებას და ქსოვილების საერთო დაზიანებას. ტერმინი ჰემოტოქსინი გარკვეული თვალსაზრისით არასწორია, რადგან ტოქსინები, რომლებიც ზიანს აყენებენ სისხლს ასევე აზიანებენ სხვა ქსოვილებსაც. ჰემოტოქსინის მიერ დაზიანება ხშირ შემთხვევაში ძლიერ მტკივნეულია და შეუძლია სამუდამოდ ზიანის მიყენება, ზოგ შემთხვევაში კი სიკვდილის გამოწვევაც. დაზარალებული კიდურის დაკარგვაც ასევე შესაძლებელია სწორი მკურნალობის მიუხედავადაც კი.

ჰემოტოქსინის შხამი ხშირად გამოიყენება შხამიანი ცხოველების მიერ, განსაკუთრებით კი გველგესლების და ჩხრიალა გველების. ცხოველების შხამები შეიცავენ ფერმენტებს და სხვა ცილებს, რომლებიც არიან ჰემოტოქსიკური ან ნეიროტოქსიკური ან იშვიათ შემთხვევაში ორივე (მაგალითად მოჰავური ჩხრიალა გველი, იაპონური მამუში). ზოგიერთ ცხოველში ჰემოტოქსინი მტაცებელს გარდა მსხვერპლის სიკვდილისა, ეხმარება ასევე მისი მონელების პროცესში. შხამი ანადგურებს ცილას ნაკბენის ადგილას, რაც ხდის მსხვერპლს უფრო ადვილს მოსანელებლად. აღსანიშნავია, რომ ჰემოტოქსინის მიერ გამოწვეული ორგანიზმის სიკვდილის პროცესი უფრო ნელა ვითარდება ვიდრე ნეიროტოქსინით. გველებს, რომლებიც კბენენ მსხვერპლს შეუძლიათ გაჰყვნენ მის კვალს, რომელიც გარბის თავის გადარჩენის მიზნით. ჩვეულებრივ, ძუძუმწოვარი ცხოველი წყვეტს გაქცევას არა სიკვდილის გამო, არამედ შოკის გამო, რომელსაც იწვევს შხამიანი ნაკბენი.
წინა ჰიპოფიზის ჯირკვლის მიკროანატომია, რომელზეც ნაჩვენებია ქრომოფობები, ბაზოფილები და აციდოფილები.
**წინა ჰიპოფიზის ბაზოფილი -** წარმოადგენს წინა ჰიპოფიზის უჯრედის ტიპს, რომელიც აწარმოებს ჰორმონებს.

მას უწოდებენ ბაზოფილს, ვინაიდან ის არის ბაზოფილური (ადვილად იკავშირებს ფუძეებს) და ჩვეულებრივ იღებება შედარებით მკვეთრ ლურჯ ან მეწამულ ფერად.

აღნიშნული ბაზოფილების შემდგომი კლასიფიკაცია ხდება მათ მიერ წარმოქმნილი ჰორმონების მიხედვით. (როგორც წესი, შეუძლებელია ამ ტიპის უჯრედების განსხვავება შეღებვის სტანდარტული ტექნიკის გამოყენებით.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **უჯრედი** | **პროდუცირებული ჰორმონი** | **ჰიპოთალამური რეგულაცია** |
| კორტიკოტროპები | ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონი | კორტიკოტროპინ-რილიზინგ ჰორმონი |
| გონადოტროპები | ფოლიკულომასტიმულირებელი, მალუთეინიზირებელი
და ადამიანის ქორიონული გონადოტროპინი\* | გონადოტროპინ-რილიზინგ ჰორმონი |
| თიროტროპები | თიროიდ-მასტიმულირებელი ჰორმონი | თიროიდ-რილიზინგ ჰორმონი |

\*წარმოიქმნება მხოლოდ ორსულობისას განვითარებადი ემბრიონის მიერ.

სქოლიო
------

1. ↑  თარგი:BUHistology
**ანრები** (ლათ. ferrum - *რკინა და შენადნობი*) — მეტალურგიული წარმოების ნახევარპროდუქტები - რკინის შენადნობები სილიციუმთან, მანგანუმთან, ქრომთან, მოლიბდენთან, ვანადიუმთან და სხვა ელემენტებთან, რომელსაც იყენებენ ფოლადის წარმოებაში თხევადი ლითონის განჟანგვისა და ლეგირებისთვის, მავნე მინარევების შესაკრავად, ლითონისათვის საჭირო სტრუქტურისა და თვისებების მისანიჭებლად, აგრეთვე სხვა სახის ფეროშენადნობების (ე.წ გადასამუშავებელი ფეროშენადნობები) მისაღებად. ფეროშენადნობებს პირობითად მიაკუთვნებენ ისეთ შენადნობებს, რომელიც რკინას შეიცავს მინარევების სახით (მაგალითად: სილიკომანგანუმი, სილიკოკალციუმი), და ზოგიერთ ტექნიკურად სუფთა ლითონსა და არალითონს (ლითონური მანგანუმი, ლითონური ქრომი, კრისტალური სილიციუმი). ეგრეთ წოდებული კომპლექსური ფეროშენადნობები შეიცავს მრავალ კომპონენტს (მაგალითად: Ca-Mn-Si-Cr, Al-Mn-Si და სხვა).

რკინის თანხლებით ფეროშენადნობების ძირითადი ელემენტების (Mn, Cr და სხვა) ჟანგეულების აღდგენა მიმდინარეობს უფრო დაბალ ტემპერატურაზე, შედარებით სწრაფად, სრულად და ნაკლები ენერგეტიკული დანახარჯით. ფეროშენადნობების დნობის ტემპერატურა (მცირე გამონაკლისების გარდა) სუფთა ლითონების დნობის ტემპერატურაზე უფრო დაბალია. ეს გარემოება ხელს უწყობს მათ ხსნადობას თხევად ფოლადში შეტანისას, ამცირებს ძირითადი ელემენტების ამოწვას. ფეროშენადნობებში კომპონენტთა სტანდარტულ შემცველობას განაპირობებს ნედლეულის ქიმიური შემადგენლობა, ფეროშენადნობების გამოდნობის პირობები და მათი შეტანა თხევად ფოლადში. ყველაზე გავრცელებული ფეროშენადნობებია ფეროსილიციუმი, ფერომანგანუმი, სილიკომანგანუმი, ფეროქრომი, სილიკოქრომი და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფეროშენადნობების წარმოება
* ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 271.
**Bell-Boeing V-22 Osprey** — ამერიკული მრავალმისიური, სამხედრო, კონვერტოპლანი, თავსებადი როგორც ვერტიკალურ აფრენასა და დაჯდომასთან (VTOL), ასევე მოკლე გარბენით აფერენასა და დაჯდომასთან (STOL). იგი შექმნილია ჩვეულებრივი შვეულმფრენის ფუნქციონალური შესაძლებლობებისა და ტურბოძრავიანი თვითმფრინავის ფართო დიაპაზონის, კრეისერული მაღალი სიჩქარის გასაერთიანებლად.

დაკეცილი V-22 Osprey
V-22 Osprey-ის გააჩნია ორი მძლავრი ძრავა სამბოლოიანი მოზრდილი პროპელებით, განლაგებული ჰორიზონტალურად ფრთების ბოლოებზე. ძრავები მოძრავია და შეუძლია მიიღოს ან ვერტიკალური, ან წინ მიმართული მდგომარეობა, ხოლო ფრთები და პროპელები იკეცება თვითმფრინავის გასწვრივ, რათა ნაკლები ადგილი დაიკავოს არამუშა მდგომარეობაში. 

V-22 წარმოიშვა აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს 1981 წელს დაწყებული JVX (Joint-service Vertical take-off/landing Experimental) პროგრამიდან. Bell Helicopter და Boeing Helicopters ჯგუფებმა მიიღეს საწარმოო კონტრაქტი 1983 წელს. ბელისა და ბოინგის ჯგუფები ერთობრივად აწარმოებდნენ თვითმფრინავს. V-22-მა პირველი გაფრენა 1989 წელს განახორციელა და დაიწყო ტესტირებისა და ალტერნატიული დიზაინის ძიების ხანგრძლივი პროცესი; სამხედრო სამსახურისთვის განკუთვნილი მსოფლიოში პირველი კონვერტოპლანის აგებასთან დაკავშირებული კომპლექსურობისა და სირთულეების გადაწყვეტას წლები დასჭირდა.

აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსმა პილოტების წვრთნა Osprey-სთვის 2000 წელს დაიწყო, ხოლო თვითმფრინავები 2007 წელს მიიღო. V-22 ავსებს და ფაქტობრივად ჩაანაცვლებს CH-46 Sea Knight შვეულმფრენს. Osprey-ის მეორე ოპერატორმა აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა მიიღო თვითმფრინავის მათი ვერსიები 2009 წელს. მას მერე, რაც V-22 Osprey ჩადგა აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა და საჰაერო ძალების სამსახურში, გამოყენებული იქნა იგი სამხედრო ოპერაციებში ავღანეთსა და ერაყში.

სქოლიო
------

1. ↑  Osprey Deemed Ready for Deployment დაარქივებული 2016-12-01 საიტზე Wayback Machine.. აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსი, 14 ივნისი, 2007.
2. ↑  RL31384 V-22 Osprey Tilt-Rotor Aircraft. კონგრესის კვლევათა სამსახური, 22 დეკემბერი, 2009.
3. ↑   (თებერვალი, 2010). "*FY 2011 Budget Estimates*" (PDF). აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები.  Retrieved on 2010-07-11. დაარქივებული 2012-03-04 საიტზე Wayback Machine. დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-04. ციტირების თარიღი: 2010-07-11. წაკითხვის თარიღი: 16 ივნისი, 2010
4. ↑  V-22 Osprey Backgrounder. Boeing Defense, Space & Security (თებერვალი, 2010).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-01-17. ციტირების თარიღი: 26 მარტი, 2010.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***V-22 Osprey***

* V-22 ბოინგის ოფიციალური საიტი
* V-22 ბელის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* V-22 Osprey-ის ისტორია საიტზე Navy.mil დაარქივებული 2007-11-08 საიტზე Wayback Machine.
* CV-22-ის ფაქტების ფურცელი აშშ-ის სსძ-ის საიტზე
ზოლური დროის რუკა
**ზოლური დრო** — დროის აღრიცხვის სისტემა, დამყარებული დედამიწის ზედაპირის დაყოფაზე ეკვატორის გასწვრივ 24 სასაათო ზოლად (0-დან 23-მდე), რომელთა საზღვრები მერიდიანებს მიჰყვება. ზოლური დრო მთელ ზოლში, რომლის სიგანე 15° (1 სთ)-ია, დროის მოცემულ მომენტში ერთნაირია და ეტოლება ზოლის შუა მერიდიანის ადგილობრივ დროს. შუა მერიდიანები ერთმანეთისაგან დაშორებულია 15° (1 სთ)-ით. ამიტომ მთელ მსოფლიოში (გარდა ზოგიერთი ქვეყნისა, რომელბიც არ სარგბლობენ ზოლური დროით) საათის წუთის და წამის ისრების ჩენება ერთნაირია, განსხვავება მხოლოდ საათის მაჩვენებელი ისრის ჩვენებაშია. ორ მეზობელ ზოლს შორის ზოლური დროთა სხვაობა ერთი საათია. საერთაშორისო შეთანხმებით, გრინვიჩის ობსერვატორიაზე გამავალი მერიდიანი ნულოვანი ზოლის შუა მერიდიანია. ამ ზოლის დროს მსოფლიო დროს უწოდებენ. დასახლებულ ადგილებში ზოლების საზღვრები რამდენადმე დარღვეულია და მერიდიანს კი არა, სახელმწიფო, ადმინისტრაციულ და ბუნებრივ საზღვრებს მიჰყვება.

1878 წელს ზოლური დროის პროექტი წამოაყენა კანადელმა ინჟინერმა ს. ფლემინგმა. 1883 წელს პირველად ზონლური დრო შემოიღეს აშშ-ში, 1884 წელს მსოფლიოს 26 ქვეყნის კონფერენციის გადაწყვეტილების თანახმად, შემდგომშ იგი გავრცელდა ბევრ სხვა ქვეყანაშიც.

1930 წლიდან სსრკ-ში სარგებლობდნენ ე. წ. დეკრეტული დროით, რომელიც წარმოადგენდა 1 სთ-ით წინ წაწეულ ზოლურ დროს.

ზოლური დრო {\displaystyle T\_{n}=T\_{m}+\lambda +n}, სადაც {\displaystyle T\_{m}} ადგილობრივი დროა, {\displaystyle \lambda } — ადგილის აღმოსავლეთი გრძედი გამოსახული საათებით, {\displaystyle n} — ზოლის ნომერი ანუ ზოლის შუა მერიდიანის აღმოსავლეთი გრძედი ასევე საათებით გამოსახული.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 527.
ჯულიო პარიჯის არქიმედეს კლანჭის ნახატი, რომელსაც სიტყვასიტყვით ეწოდება „რკინის ხელი", 1599-1600 წწ.

| პუნიკური ომები |
| --- |
| პირველი – მეორე – მესამე |

**არქიმედეს კლანჭი** (ძვ. ბერძნ. Ἁρπάγη, ასევე ცნობილი როგორც **რკინის ხელი**) — გემების წინააღმდეგ საბრძოლველად შექმნილი ანტიკური იარაღი. მისი შექმნა მიეწერება არქიმედეს. იყენებდნენ ქალაქ სირაკუსეს (ახლანდ. სირაკუზა) ზღვისპირა კედლის დასაცავად. 

მისი ზუსტი სტრუქტურა უცნობია. ძველი ისტორიკოსების აღწერენ მას, როგორც კაუჭით აღჭუვილ ერთგვარ ამწეს. მას გრძელი მკლავის ბოლოს დიდი და ძლიერი კლანჭი ჰქონდა. ამ კლანჭს შეეძლო გემის ნაწილობრივ წყალში ჩაძირვა და გადაყირავება კლანჭის მოშვებამდე და გემის წყალში ჩაგდებამდე. ამგვარი გზით მოწინააღმდეგე ან სრულიად ან უმეტესწილად ნადგურდებოდა. 

ეს იარაღი გამოიყენეს ძვ.წ 214 წელს მეორე პუნიკურ ომში. ამ დროს რომის რესპუბლიკამ მარკუს კლავდიუს მარცელუსის მეთაურობით 60 კვინკერემით შეუტია სირაკუზას. როდესაც რომაული ფლოტი მიუახლოვდა ქალაქის კედლებს, მანქანები განლაგდნენ ნაპირებთან და მრავალი ხომალდი ჩაძირეს. ლივიუსის თანახმად ეს იარაღი კატაპულტებთან და არქიმედეს სხვა გამოგონებებთან ერთად რომაელთა მარცხზე იყო პასუხისმგებელი. 

ამ გამოგონების სანდოობა გამოიკვლიეს 1999 წელს. მას BBC-ის სერიალი „Secrets of the ancients" იკვლევდა. 2005 წლის დასაწყისში, Discovery Channel-ის სერიაში „Superweapons of the Ancient World" ის კიდევ ერთხელ გამოიკვლიეს. შოუს პროდიუსერებმა ინჟინრების გუნდი შეკრიბეს. მათ, იმის გათვალისწინებით, რაც ცნობილია არქიმედეს შესახებ, დაევალათ იარაღის რეალისტური დიზაინის შემუშავება. ინჟინრებმა მოწყობილობა სულ რაღაც შვიდ დღეში ააშენეს და გამოცადეს. მათ წარმატებით ამოაყირავეს რომაული გემის მოდელი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ ადასტურებს კლანჭის არსებობას, მისი არსებობა სრულიად შესაძლებელი იქნებოდა.

ლიტერატურა
----------

* Young, C. K. (December 2004). „Archimedes's iron hand or claw – a new interpretation of an old mystery". *Centaurus*. **46** (3): 189–207. Bibcode:2004Cent...46..189Y. doi:10.1111/j.1600-0498.2004.00009.x.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლანჭის მოქმედების მასშტაბური მოდელები
* BBC-ის „სიძველეთა საიდუმლოებები: კლანჭი"
**იხვები** — ბატისნაირთა რიგის ფრინველთა რამდენიმე გვარი. გაერთიანებული არიან იხვისებრთა ოჯახში. ფართოდ არიან გავრცელებული ყველა კონტინენტზე, გარდა ანტარქტიდისა. იხვები იყოფა 3 ჯგუფად: ნამდვილი იხვები, ყვინთიები და ბატასინები. საშუალო და დიდი ზომის ფრინველებია. კარგად ცურავენ და ფრენენ. აქვთ სარეწაო მნიშვნელობა. ნამდვილ იხვებს გემრიელი ხორცი აქვთ. წონა მერყეობს 250-იდან 2000 გრამამდე. ყვინთიებისა და ბატასინების ხორცი უფრო დაბალი ღირსებისაა.

იხვები მიმოფრენი ფრინველებია. საქართველოში 8 გვარის 12 სახეობაა, რომელთა უმრავლესობა აქ მიმოფრენისა და ზამთრის პერიოდებში გვხვდება. ზოგი ბუდობს კიდეც ზოგიერთი შიდა წყალსატევების ნაპირებზე. საქართველოში (ჯავახეთში) მობუდარი იხვებიდან აღსანიშნავია: წითელი იხვი (Tadorna ferruginea), თეთრშუბლა იხვი (Anas penelope), გარეული იხვი (Anas platyrtynchos), წითელნისკარტა ყურყუმელა (Netta rufinae), ქოჩორა ყურყუმელა (Nyroca fuligata) და სხვა.

ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით, საქართველოში იხვები შემოიყვანეს და მოამრავლეს XVII საუკუნეში. აქ მისი სახორცედ გამოზრდა ყველა კლიმატურ ზონაში შეიძლებოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შინაური იხვი

ლიტერატურა
----------

* *კუტუბიძე მ. მებუკე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 289.
**ამიერკავკასიის საბჭოების VII ყრილობა** (15 იანვარი, 1934 — 7 თებერვალი, 1936 თბილისი) — ამიერკავკასიის საბჭოების რიგით მეშვიდე ყრილობა. ესწრებოდა 765 დელეგატი, მათ შორის: კომუნისტი — 559, უპარტიო — 206; ეროვნული შემადგენლობა: აზერბაიჯანელი — 174, ქართველი — 223, სომეხი — 166, რუსი — 112, ებრაელი — 32, აფხაზი — 13, ოსი — 8 და სხვა.

დღის წესრიგი:

* ასფსრ მთავრობის საანგარიშო მოხსენება (გ. მუსაბეკოვი);
* მოხსენებები:
	+ ამიერკავკასიაში მეცხოველეობის განვითარება (დ. ბუნიათზადე),
	+ საგზაო მეურნეობის განვითარება (ნ. ილიუშინი)
	+ ასფსრ კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანა (ს. თოდრია).
* ამიერკავკასიის სფსრ-ის ცაკის არჩევნები;
* სსრ კავშირის საბჭოების VII ყრილობის დელეგატთა არჩევნები.

ყრილობამ მოიწონა მთავრობის მოღვაწეობა საანგარიშო პერიოდში და მიიღო დადგენილება მრეწველობის, სოფლის მეურნეობის და კულტურული მშენებლობის შემდგომი განვითარების შესახებ. მეცხოველეობის განვითარების საკითხებზე მსჯელობისას დელეგატებმა აღნიშნეს, რომ მიუხედავად ბოლო წლებში მოპოვებული ერთგვარი წარმატებებისა, სოფლის მეურნეობის ეს მნშვნელვანი დარგი მაინც ჩამარჩენილი იყო. ყრილობამ დაავალა მთავრობას, უახლოეს ხანში შეემუშავებინა ამიერკავკასიაში მეცხოველეობის განვითარების გეგმა. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო საგზაო მშენებლობის საკითხებს. ამ საკითხზე მიღებულ დადგენილებაში დაისახა საგზაო მეურნეობათა ნაკლულევანებათა აღმოფხვრის ღონისძიებები, აღინიშნა, რომ სათანადო ორგანოებს უნდა ეზრუნათ საგზაო სპეციალისტების მომზადებაზე, მგზავრთა კულტურულ მომსახურების გაუმჯობესებასა და გზების გამწვანებაზე.

ყრილობამ იმსჯელა საკონსტიტუციო საკითხებზე და მიიღო დადგენილება ასფსრ კონსტიტუციაში ცვლილებებისა და დამატებათა შეტანის შესახებ, აირჩია ასფსრ ცაკი 400 კაცის შემადგენლობით და სსრ კავშირის საბჭოების VII ყრილობის დელეგატები.

ამიერკავკასიის ცაკის სესიები
----------------------------

სულ გაიმართა ამიერკავკასიის VII მოწვევის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის სამი სესია:

* ამიერკავკასიის ცაკის VII მოწვევის პირველი სესია — 18.1.1935, თბილისი;
* ამიერკავკასიის ცაკის VII მოწვევის მეორე სესია — 5.3.1935, თბილისი;
* ამიერკავკასიის ცაკის VII მოწვევის მესამე სესია — 5 - 7.2.1936, თბილისი.

ლიტერატურა
----------

* *თოიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 388.
* VII Закавказский съезд Советов : Стенографический отчет. - Тифлис : Закгиз, 1935.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* VII Съезд Советов (Тифлис)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ამიერკავკასიის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (1922 • დელეგატები) • II (1924 • დელეგატები) • III (1925 • დელეგატები) • IV (1927 • დელეგატები) • V (1929 • დელეგატები) • VI (1931 • დელეგატები) • VII (1934 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
რაკეშ შარმა
**რაკეშ შარმა**(ჰინდი राकेश शर्मा) — პირველი ინდოელი კოსმონავტი. მსოფლიოს 138 ადამიანი, რომელიც გაფრინდა კოსმოსში. საბჭოთა კავშირის გმირი, დაიბადა 1949 წლის 13 იანვარს, ინდოეთის პენჯაბის შტატის ქალაქ პატიალაში.

ბიოგრაფია
---------

1966 წელს იგი შვიდა თავდაცვის ეროვნულ აკადემიაში (ინგლ. Khadakvasla National Defense Academy), რომელიც წარმატებით დაასრულა 1970 მსახურობდა ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებში, სადაც წარმატებული კარიერა გაიკეთა. 1982 წელს ინდოეთი მოწვეულ იქნა სსრკ-ს პრგრამა „ინტერკოსმოსში" მონაწილეობის მისაღებად. მაიორმა შარმამ გააკეთა განაცხადი კოსმონავტთა რიგებში ჩასარიცხად. (კონკურსი ძალიან დიდი იყო. ერთ ადგილზე 240 პრეტენდენტი პაექრობდა). ის ჩარიცხვისთანავე შეუდგა ვარჯიშებს და პარალელურად ისწავლა რუსული ენა. რაკეშ შარმასთან ერთად ვარჯიშობდა მისი დუბლიორი რავიშ მალჰოტრა. 

რაკეშ-შარმა „Союз Т-11" ხომალდის ეკიპაჟში ჩაერთო როგორც კოსმონავტი-მკვლევარი (ეკიპაჟჳს შემადგენლობა — იური ვასილის ძე მალიშევი, ბორტინჟინერი — გენადი მიხეილის ძე სტრეკალოვი, მეთაური — ანატოლი ნიკოლოზის ძე ბერეზოვოი, ბორტინჟინერი — გიორგი მიხეილის ძე გრეჩკო, კოსმონავტი-მკვლევარი — რავიშ მალჰოტრა).

კოსმოსური ხომალდი „Союз Т-11" 1984 წლის 3 აპრილს აფრინდა ბაიკანურის კოსმოდრომიდან ორბიტალურ კოსმოსურ სადგურ „Салют-7-ზე". კოსმოსში მან დაჰყო 7 დღე-ღამე, 21 საათი და 41 წუთი, 1984 წლის 11 აპრილს დაეშვა მიწაზე. ამასთან, დაშვებისათვის მან გამოიყენა კოსმოსური ხომალდი „Союз Т-10".

კოსმონავტი-მკვლევარის რანგში რაკეშ შარმამ ჩაატარა მრავალზონალური გადაღებები ჩრდილოეთ ინდოეთის რეგიონში ჰიმალაის მთებში ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის შესაძლებლობის გამოსარკვევად. ფრენის დროს დამყარდა პირდაპირი კავშირი ინდოეთის მაშინდელ პრემიერ-მინისტრ ინდირა განდისთან. ინდირა განდის შეკითხვაზე: "როგორ გამოიყურება ინდოეთი კოსმოსიდან?", რაკეშმა უპასუხა სტრიქონით პატრიოტული ლექსიდან: "ყველაზე კარგად მსოფლიოში" (ჰინდი — „सारे जहां से अच्छा").

ჯილდოები
--------

* 1984 წლის 11 აპრილს სსრკს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კოსმოსური ფრენის წარმატებით განხორციელებისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება და გადაეცა „ლენინის ორდენი" და მედალი „ოქროს ვარსკვლავი"
* ინდოეთის მთავრობამ ეკიპაჟი დააჯილდოვა ინდოეთის „აშოკ ჩაკრას" უმაღლესი სამხედრო ჯილდოთი.
* 2011 წლის 12 აპრილს მიენიჭა „მედალი კოსმოსის ათვისებაში დამსახურებისათვის".

კოსმოსის შემდეგ
---------------

პოდპოლკოვნიკის ჩინით ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებიდან დემობილიზაციის შემდეგ, რაკეშ შარმა მოეწყო მფრინავ-გამომცდელად კომპანია „ჰინდუსტან აერონოტიკში", რომელსაც მარტავდა ინდოეთის თავდაცვის სამინისტრო. ის მსახურობდა ბანგალორში განლაგებულ კომპანიის ეროვნულ საფრენ-გამომცდელ ცენტრში და მონაწილეობდა ინდური მსუბუქი საპრენი აპარატების შემუშავების პროცესში. 

დღეისათვის რაკეშ შარმა მოწყვეტილია აქტიურ მოღვაწეობას, მას უკავია დოკუმენტბრუნვის ავტომატიზაციის საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობა. 2006 წლის ნოემბერში შარმა მონაწილეობდა ინდოეთის კოსმოსური კვლევის ორგანიზაციის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციაში, რომელზეც მიიღეს გადაწყვეტილება ინდოეთის კოსმოსში საპილოტე ფრენების საკუთარი პროგრამის მომზადებაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაკეშ შარმა დაარქივებული 2013-12-04 საიტზე Wayback Machine.
* ბიოგრაფია
* ქვეყნის გმირები
**ყიზლარ-მოზდოკური დიალექტი** — ქართული ენის მკვდარი დიალექტი. მეტყველებდნენ ის ქართველები, რომლებიც სახლობდნენ ჩრდილოეთ კავკასიის ქალაქებში — ყიზლარსა და მოზდოკში, აგრეთვე ყოფილი ყიზლარის ოლქის სოფლებში — სასოფლოსა და სარაფანში (მოგვიანებით სასოფლო — ალექსანდრონევსკაია, სარაფანი — შელკოვსკაია). 1949 წლის მონაცემებით, სასოფლოში ცხოვრობდა 67 ქართულენოვანი კომლი, ხოლო სარაფანში — 45. ამ პერიოდისათვის ქართული ოჯახები ჩრდილოეთ კავკასიის დასახლებებში სხვაც იყო, ოღონდ ისინი გაფანტული იყვენენ და მათი რაოდენობის დადგენა არ ხერხდებოდა. პირველი ახალშენი ყიზლარში დააარსა 1724 წელს რუსეთს მიმავალი ქართლის მეფის ვახტანგ VI-ის ამალის ერთმა ნაწილმა. მოსახლეობის რაოდენობა აქ შემდეგ იზრდებოდა, რასაც ხელს უწყობდა საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიის ქალაქებს შორის ვაჭრობის განვითარება და საქართველოსა და რუსეთს შორის მიმოსვლა ყიზლარ–ასტრახანის გზით. აქ სახლობდნენ ქართლის სამეფო ოჯახის წევრები და გლეხობა საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან (ქართლი, კახეთი, ხევი, რაჭა და იმერეთი). ჩრდილოეთ კავკასიის ქართველი მოსახლეობა სადღეისოდ მთლიანად გარუსებულია. ასე რომ, ყიზლარ-მოზდოკური დიალექტი როგორც დიალექტური ერთეული, აღარ არსებობს. როგორც სპეციალისტები აღნიშნავენ, იგი დამოუკიდებელ დიალექტურ ერთეულს არც ადრე წარმოადგენდა, ენობრივი ნიშნებით ქართლურს მისდევდა, ოღონდ განიცდიდა რუსულის ძლიერ გავლენას, განსაკუთრებით ლექსიკასა და, ნაწილობრივ, გრამატიკულ წყობაშიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართული ენის დიალექტები

ლიტერტურა
---------

* ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008;
* ჩხეჩკელი სტ. ყიზლარ-მოზდოკური ქართული (მიმოხილვა, ტექსტები). — «თსუ შრომები», 1936, ტ. 5;
* გიგინეიშეილი ი. თოფურია ვ. ქავთარაძე ი. ქართული დიალექტოლიგია, I, თბ. 1961.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ენები და დიალექტები |
| --- |
|  |
| ზანური | 
მეგრული ენა (ზუგდიდურ-სამურზაყანული დიალექტი • სენაკურ-მარტვილური დიალექტი) • ლაზური ენა (ათინურ-ართაშენული დიალექტი • ვიწურ-არქაბული დიალექტი • ხოფურ-ჩხალური დიალექტი) |
|  |
| სვანური | 
ზემოსვანური დიალექტები (ბალსზემოური დიალექტი • ბალსქვემოური დიალექტი) • ქვემოსვანური დიალექტები (ლენტეხური დიალექტი • ლაშხური დიალექტი • ჩოლურული დიალექტი) |
|  |
| ქართული | 
ახალი ქართული ენა, ძველი ქართული ენა (აჭარული დიალექტი • გურული დიალექტი • თუშური დიალექტი • იმერული დიალექტი (ზემოიმერული კილოკავი • ქვემოიმერული კილოკავი) • იმერხეული დიალექტი • ინგილოური დიალექტი (კაკური კილოკავი • ალიაბათური კილოკავი) • კახური დიალექტი • ლეჩხუმური დიალექტი • მესხური დიალექტი • მთიულურ-გუდამაყრული დიალექტი • მოხეური დიალექტი • რაჭული დიალექტი (რივნისთაური კილოკავი • გლოლური კილოკავი • ზემორაჭული კილოკავი • ქვემორაჭული კილოკავი) • ფერეიდნული დიალექტი • ფშაური დიალექტი • ქართლური დიალექტი • ხევსურული დიალექტი) |

 |
**ლასლო შოიომი** (უნგრ. Sólyom László; დ. 3 იანვარი 1942, პეჩი, უნგრეთი) — უნგრელი იურისტი და კონსტიტუციური სამართლის სპეციალისტი. უნგრეთის პრეზიდენტი 2005-2010 წლებში. 2001 წლიდან უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

ბიოგრაფია
---------

ლასლო შოიომი დაიბადა 1942 წელს ქალაქ პეჩში. 1965 წელს დაამთავრა პეჩის უნივერსიტეტის პოლიტიკურ და იურიდიულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. 1980-იანი წლების დასაწყისში აქტიურად მონაწილეობდა სამართალდამცველი და ეკოლოგიური ორგანიზაცების მუშაობაში. 1987 წელს იგი იყო უნგრეთის დემოკრატიული ფორუმის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1989 წელს პარლამენტმა აირჩია უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ.1990-1998 წლებში იყო უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. 2005 წელს პარლამენტმა აირჩია ქვეყნის მეთაურად.

მშობლიური უნგრულის გარდა ფლობს ინგლისურ, გერმანულ და ფრანგულ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უნგრეთის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უნგრეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* მიხაი კაროიი
* იშტვან ფრიდრიხი
* კაროი ჰუსარი
 |  |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* ზოლტან ტილდი
* არპად საკაშიცი
 |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
* მატიაშ სუარეში
* არპად გენცი
* ფერენც მადლი
* ლასლო შოიომი
* პალ შმიტი
* ლასლო კევერი
* იანოშ ადერი
* კატალინ ნოვაკი
 |

 |
**პაულ გუსტავ ფიშერი** (დ. 22 ივლისი, 1860, კოპენჰაგენი — გ. 1 მაისი, 1934, გენტოფტე, დანია) — დანიელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა კოპენჰაგენში, პოლონური წარმომავლობის ებრაულ ოჯახში. მისი მამა თავდაპირველად მხატვარი იყო, მაგრამ შემდეგ წარმატებული მეწარმე გახდა საღებავების და ლაქების წარმოებაში. პაულ ფიშერმა ხატვა ჯერ კიდევ პატარაობაში, მამის ხელმძღვანელობით დაიწყო. ფორმალური სამხატვრო განათლება კოპენჰაგენში, დანიის სამეფო ხელოვნების აკადემიაში მიიღო, სადაც ორი წელი გაატარა. 

ფიშერმა რეპუტაცია მოიპოვა მას შემდეგ, რაც თავისი ნახატი გამოაქვეყნა „Ude og Hjemme"-ში. შემდეგში ის თანამშრომლობდა ახალგაზრდა დანიელ ნატურალისტებთან. მისი ადრეული ნახატები ასახავს ქალაქურ ცხოვრებას, რის გამოც მას „კოპენჰაგენის მხატვარს" ეძახდნენ.

1891-1895 წლებში პარიზში ყოფნის შემდეგ მის სურათებში ფერები უფრო ნათელი და მდიდრული გახდა. მალევე ის გახდა ცნობილი ქალაქის მხატვარი, რომელიც არა მარტო კოპენჰაგენის, არამედ სკანდინავიის, იტალიისა და გერმანიის ქალაქურ სცენებს ხატავდა. განსაკუთრებით პოპულარული იყო 1890-1910 წლებში.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პაულ გუსტავ ფიშერი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Paul Fischer (1860-1934)
2. ↑  Paul Fischer (Danish, 1860–1934). artnet.com. ციტირების თარიღი: 2019-04-01.
3. ↑  Paul Fischer from Obro Gallery. დაარქივებული სექტემბერი 23, 2016 საიტზე Wayback Machine Retrieved 16 December 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb124541650 (data)
* GND: 132656221
* ISNI: 0000 0001 0888 3109
* KulturNav: 213c8bad-1a48-406d-9d93-2ab85d70df5d
* LCCN: n85238340
* MusicBrainz: eb0ed8c0-8747-4880-a568-c4c33e2c045d
* RKD: 28125
* SUDOC: 033701121
* ULAN: 500004334
* VIAF: 37013319
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 37013319

 |
ერიტრეის მთიანეთის ლანდშაფტი
**ერიტრეის მთიანეთი** — სამხრეთით მდებარე ეთიოპიის მთიანეთის გაგრძელება. 

იტალიის კოლონიზაციის დროიდან, რომელიც დაიწყო XIX საუკუნის ბოლოს, ამ რეგიონში შეიმჩნევა ტყის მასივების მნიშვნელოვანი შემცირება. ერიტრეის მთიანეთს განსაკუთრებით ემუქრება ტყის მასივების შემცირებასთან დაკავშირებული ნიადაგის ეროზია. ამას გარდა, ეს რეგიონი, რომელიც მდებარეობს საჰელის სამხრეთით, შეიცავს გაუდაბნოების და ხშირი გვალვების რისკს.

მთიანეთში, როგორც ტროპიკული რეგიონების უმრავლესობაში, აღინიშნება ორი სეზონი: წვიმების სეზონი (*კრემტი*) ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით, და მშრალი სეზონი სექტემბრიდან ივნისის ჩათვლით. მთიანეთში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს დაახლოებით 16 °C-ს. ერიტრეის მთიანეთში მდებარეობს ერიტრეის ყველაზე უფრო მაღალი მწვერვალი (სოირას მთა).

ერიტრეის მთიანეთში სათავეს იღებს ოთხი დიდი მდინარე, რომლებიც მიედინებიან სუდანის მიმართულებით, ასევე მთელი რიგი მცირე ზომის მდინარეები, რომლებიც ჩაედინებიან წითელ ზღვაში. სუდანის მიმართულებით მიედინებიან მდინარე ნილოსში ჩამავალი მდინარეები მერები და ტეკეზე, ასევე მდინარეები ბარკა და ანსება, რომლებიც ნილოსამდე ვერ აღწევენ. ერიტრეის აღმოსავლეთის ფერდოდან ჩამოედინება მრავალრიცხოვანი მცირე მდინარეები.

ბევრი მკვლევარი თვლის, რომ ერიტრეის მთიანეთის ტყის საფარი ადრე აღწევდა 30 %-ს, მაგრამ მას შემდეგ შემცირდა 1 %-მდე, ხოლო სხვები, მათ შორის ლუიზა ლატი (Louise Latt), გამოთქვამენ აზრს, რომ სინამდვილეში ტყის საფარის ასეთი მკვეთრი შემცირება არ მომხდარა. მთიანეთის აღმოსავლეთი კიდე მკვეთრად ეშვება წითელი ზღვის მიმართულებით, რის შედეგადაც ერთმანეთს კვეთავს ორი სახის კლიმატი. ეს რეგიონი ხშირად მოიხსენიება მრავალწლოვანი ტყის საფარის არსებობის გამო. ზუსტად ამ რეგიონში მოჰყავთ მერარას (*Merara*) სახეობის ერიტრეული ყავა.

ერიტრეის მთიანეთის ნიადაგის შემადგენლობა საკმაოდ რთულია. ჭარბობს ქრომისებური ნიადაგი, მუქი წითელი ფერის ეუტრიკული და კირქვის კამბისოლი. მთიანეთის ნიადაგის სხვა სახეობებს შორისაა — ლიტოსოლი, ქსეროსოლი და ფლუვისოლი.

სქოლიო
------

1. ↑  Boerma, Pauline. "*Assessing Forest Cover Change in Eritrea — A Historical Perspective*" (PDF). Mountain Research and Development.  Retrieved on 2007-01-17. დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine. დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-30. ციტირების თარიღი: 2015-10-13.
2. ↑  Louise Latt. "*Eritrea Re-photographed: Landscape Changes in the Eritrean Highlands 1890-2004*" (PDF).  Retrieved on 2006-09-26. დაარქივებული 2006-03-04 საიტზე Wayback Machine. დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-10-13.
3. ↑  FOSA Country Report.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-23. ციტირების თარიღი: 2007-01-17.
**აუდიოვიზუალური საბჭო** (აზერ. Audiovizual Şura) — უზრუნველყოფს აზერბაიჯანში ტელევიზიისა და რადიო მაუწყებლობის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელებას და ამ საქმიანობის რეგულირებას.

სსრკ-ის პერიოდში მოქმედებდა აზერბაიჯანის სსრ რადიომაუწყებლობისა და ტელევიზიის სახელმწიფო კომიტეტი.

2002 წლის 5 ოქტომბერს შეიქმნა ტელევიზიისა და რადიოს ეროვნული საბჭო. საბჭო 2022 წლის თებერვლამდე ფუნქციონირებდა.

2022 წლის 8 თებერვალს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა გამოსცა ბრძანება „მედიის შესახებ" კანონის მისაღებად , რომლის მიხედვითაც გაუქმდა ტელევიზიისა და რადიოს ეროვნული საბჭო. ამის ნაცვლად, შეიქმნა აუდიოვიზუალური საბჭო.

საბჭოს გადაწყვეტილებები სავალდებულოა ტელე და რადიო მაუწყებლებისთვის.

საბჭო შედგება 9 კაცისგან. ხელმძღვანელობს საბჭოს თავმჯდომარე.

აზერბაიჯანში მაუწყებლობას ახორციელებენ სახელმწიფო, მუნიციპალური, კერძო და საზოგადოებრივი მაუწყებლები. მაუწყებლების საქმიანობა შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კანონის „ნორმატიული სამართლებრივი აქტების შესახებ", ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის ეროვნული საბჭოს გადაწყვეტილებები ნორმატიულ აქტებად ითვლება.

სქოლიო
------

1. ↑  Президент Ильхам Алиев утвердил закон "О Медиа"
2. ↑  НСТР упразднен, создан Аудиовизуальный совет
3. ↑  Milli Televiziya və Radio Şurası
ადიღური ენები
  აფხაზურ-აბაზური ენები
  უბიხური ენა

აფხაზურ-ადიღური ენები კავკასიაში
აფხაზურ-ადიღური ენები თურქეთში
**აფხაზურ-ადიღური ენები**, ან **ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიური ენები** — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის ჩრდილო-დასავლური ჯგუფი. მოიცავს აფხაზურ, აბაზურ, ადიღეურ, ყაბარდოულ და უბიხურ ენებს.

კლაციფიკაცია
------------

* აფხაზურ-ადიღური ენები
	+ აფხაზურ-აბაზური ენები
		- აფხაზური ენა (120 000)
		- აბაზური ენა (48 000)
	+ ადიღური (ანუ ჩერქეზული) ენები
		- ადიღეური ენა (500 000)
		- ყაბარდოული ენა (600 000)
	+ უბიხური ენა (მკვდარი)

დამახასიათებელი ნიშნები
-----------------------

ამ ენათა ერთ ჯგუფად გაერთიანება ეფუძნება მათთვის დამახასიათებელ საერთო ნიშნებს:

1. ფონეტიკაში ხმოვანთა სისტემა მარტივია (2—3 ფონემა), თანხმოვანთა — რთული (80-მდე ფონემა);
2. გრამატიკაში — სახელის სისტემა მარტივია, ზმნისა — შეუდარებლად რთული.

ზმნაში პრევერბები და სიტყვაწარმოების პრეფიქსები წარმოდგენილია დიდი რაიოდენობით. სახელისა და ზმნის ფუძეები უპირატესად ერთმარცვლიანია. მარტივი წინადადება ქმნის ინდეფინიტურ, ნომინატიურ და ერგატიულ კონსტრუქციებს. წინადადებაში სიტყვათა რიგს გრამატიკული მნიშვნელობა ენიჭება.

აფხაზურ-ადიღური ენების ლექსიკის ერთიანობა დაცულია უპირატესად ნაცვალსახელებში, რიცხვით სახელებსა და ზმნებში, ყველა ეს ენა აგლუტინაციურია პოლისინთეტიზმის ტენდენციითურთ. ამ საერთო ნიშნების გარდა, დასტურდება ზოგიერთი მოვლენა, რომლის მიხედვითაც ცალ-ცალკე ჯგუფდება აფხაზურ-აბაზური ენები (ნივთისა და ადამიანის გრამატიკული კლასების არსებობა, ბრუნვათა სისტემის უქონლობა) და ადიღური ენები (ადიღეური და ყაბარდოული; შედარებით განვითარებული ბრუნება, გრამატიკული კლასების გაქრობა). უბიხურ ენას გარდამავალი ადგილი უჭირავს ამ ორ ქვეჯგუფს შორის.

ლიტერატურა
----------

* *გ. როგავა*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 34.

სქოლიო
------

1. ↑  მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები", თსუ, 2007

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფხაზურ-ადიღური ენები და დიალექტები |
| --- |
|  |
| აფხაზური | 
აფხაზური (აბჟუური დ. • ბზიფური დ. • [წებელდური დ. • სეძური დ. • ახჩიფსური დ.]) • აბაზური (აშხარული დ. • ტაპანთური დ.) |
|  |
| ჩერქეზული | 
ადიღეური (აბაძეხური დ. • ბჟედუღური დ. • თემირგოული დ. • შაფსუღური დ. • ჭემგუური დ.) • ყაბარდოული (ბესლანური დ. • დიდყაბარდოული დ. • მოზდოკური დ.) |
|  |
| უბიხური | 
უბიხური† |
|  |
| 
(†) აღნიშნავს მკვდარ ენას.. [ ] (კვადრატული ფრჩხილებით) აღნიშნულია ენები, რომლებიც გვხვდება მუჰაჯირებს შორის. |

 |
**სიმა ეივაზოვა** (აზერ. Sima Rəhman qızı Eyvazova; დ. 2 ოქტომბერი, 1933, ბაქო — გ. 6 მაისი, 2009, ჟენევა) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი დიპლომატი, დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის პირველი მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში შვეიცარიაში. აზერბაიჯანის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი.

ბიოგრაფია
---------

სიმა ეივაზოვა დაიბადა ბაქოში, ექიმის ოჯახში. დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მან კარიერა 16 წლის ასაკში დაიწყო. 

23 წლის ასაკში - აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორი იყო. 26 წლის ასაკში, ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით, სასწავლებლად გაგზავნეს სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლეს დიპლომატიურ სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა.

დიპლომატიური კარიერა
--------------------

მეოთხედ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდა როგორც სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცენტრალურ ოფისში - მე-2 ევროპულ დეპარტამენტში სსრკ-სა და დიდ ბრიტანეთს შორის ურთიერთობების საკითხებზე, ასევე საგარეო უწყებებში. მუშაობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში - სსრკ-ს საელჩოებში ლონდონსა და სოფიაში, ასევე გაეროს შტაბ-ბინაში - ნიუ-იორკში, გაეროს ოფისებში ჟენევასა და ვენაში. ეივაზოვამ გაიარა დიპლომატიური სამსახურის ყველა ეტაპი - მესამე მდივანიდან პირველი დონის მრჩევლამდე.

1982 წელს აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის I მდივანმა ჰეიდარ ალიევმა მიიწვია ის აზერბაიჯანის სსრ საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე.

1985 წლიდან 1993 წლამდე მუშაობდა ჟენევის გაეროს ოფისში პასუხისმგებელ თანამდებობაზე.

1994 წლის იანვრიდან სიმა ეივაზოვა მუშაობდა აზერბაიჯანის მუდმივ წარმომადგენლად ჟენევაში გაეროს ოფისში და შვეიცარიის სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ალიევის 1997 წლის 4 მარტის ბრძანებით იგი დაინიშნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მუდმივ წარმომადგენლად ჟენევის გაეროს ოფისში და შვეიცარიის სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის წოდებით.

მას მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა სხვა ცნობილ აზერბაიჯანელ დიპლომატებთან - თაჰირა თაჰიროვასთან და ელმირა გაფაროვასთან.

სიმა ეივაზოვა საუბრობდა ექვს ენაზე, მათ შორის გაეროს სამი ოფიციალური ენაზე - რუსული, ინგლისური და ფრანგული.

სიმა ეივაზოვა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის ისტორიაში პირველი პროფესიონალი დიპლომატია. ის არის პირველი და ერთადერთი არარუსი ქალი ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან, რომელმაც დაამთავრა სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა აღნიშნული საგანმანათლებლო დაწესებულების მთელ ისტორიაში.

1991 წლის ოქტომბერში, ჟენევაში გაეროს ოფისში მუშაობისას, მან დატოვა საბჭოთა დიპლომატიური სამსახური და დარეგისტრირდა გაეროში, როგორც დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქე, რითაც გახდა გაეროს პირველი თანამშრომელი სუვერენული აზერბაიჯანის ისტორიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANLARI QƏBUL EDİLDİYİ TARİX 28.06.1999
2. ↑  PERMANENT REPRESENTATIVES AND AMBASSADORS TO THE UNITED NATIONS IN GENEVA
3. ↑  Скандал с бывшим представителем Азербайджана в ООН
**Glovo** (ქართ. გლოვო) — ესპანური სტარტაპი, რომელიც 2015 წელს ბარსელონაში დაფუძნდა. წარმოადგენს მიტანის სერვისს აპლიკაციაში შეკვეთის გაკეთების საფუძველზე. სერვისს საათზე ნაკლებ პერიოდში ახორციელებენ დამოუკიდებელი კურიერები, სახელად „გლოვერები". სერვისი ამჟამად ხელმისაწვდომია შემდეგ ქვეყნებში: ესპანეთი, საფრანგეთი, პორტუგალია, იტალია, რუმინეთი, თურქეთი, საქართველო, უკრაინა, ეგვიპტე, მაროკო, ჩილე, არგენტინა, ურუგვაი, ბრაზილია, პერუ, კოსტა-რიკა, პანამა, გვატემალა, დომინიკელთა რესპუბლიკა. აპლიკაცია უფასოდ არის ხელმისაწვდომი iOS App Store-სა და Play Store-ში. გარდა ამისა, შესაძლებელია საიტიდან შეკვეთაც.

აღწერა
------

აპლიკაცია მომხმარებელს საშუალებას აძლევს შეუკვეთონ ნებისმიერი ნივთი, რაც მოტოციკლზე მოთავსდება. პროდუქტების ტიპებს შორის არის საკვები, მედიკამენტები და ა. შ. მას შემდეგ, რაც Glovo-ზე შეკვეთას გააკეთებთ, მომხმარებელი გეოლოკაციის საშუალებით ხედავს, რომელ გლოვერს მიაქვს მასთან შეკვეთა და სად იმყოფება კონკრეტულ მომენტში. გლოვერთა აბსოლუტური უმრავლესობა მოტოციკლსა და ველოსიპედს იყენებს.

ქვეყნები
--------

* ესპანეთი
* საფრანგეთი
* პორტუგალია
* იტალია
* რუმინეთი
* თურქეთი
* საქართველო
* უკრაინა
* ეგვიპტე
* მაროკო
* ჩილე
* არგენტინა
* ურუგვაი
* ბრაზილია
* პერუ
* კოსტა-რიკა
* პანამა
* გვატემალა
* დომინიკელთა რესპუბლიკა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
ალქიმიკოსი ფილოსოფიური ქვის ძიებაში, ნახატი, ჯოზეფ რაიტი, 1771 წელი. ტილოს სახელწოდებაა „ალქიმიკოსი, რომელმაც აღმოაჩინა ფოსფორი" („The Alchemist Discovering Phosphorus")
**ფილოსოფიური ქვა** (**სიბრძნის ქვა**, **ფილოსოფოსთა ელექსირი**, **ტინქტურა**) — IV საუკუნიდან XVI საუკუნემდე გაბატონებული წარმოდგენების მიხედვით, ნივთიერება, რომელსაც უნარი აქვს მაგიურად გარდაქმნას არაკეთილშობილი ლითონები ოქროდ და ვერცხლად, განკურნოს ადამიანი ყოველგვარი ავადმყოფობისაგან, დაუბრუნოს მას ახალგაზრდობა (ალქიმია).

ფილოსოფიური ქვაზე წარმოდგენების საფუძველი იყო პრაქტიკული დაკვირვებები ერთი ნივთიერების მეორედ სხვადასხვაგვარად გარდაქმნაზე, აგრეთვე ნატურფილოსოფიური მიხვედრები მატერიის ერთიანობაზე და ა.შ. შუა საუკუნეების პირობებში ამ აზრმა ნათლად გამოხატული რელიგიურ-მისტიკური შეფერილობა შეიძინა. შემდგომში აზრი ფილოსოფიური ქვის შესახებ უკუაგდეს.

ამჟამად ქიმიურ ელემენტთა გარდაქმნის შესაძლებლობა მეცნიერულადაა დასაბუთებული. ტერმინი „ფილოსოფიური ქვა" ხშირად იხმარება გადატანითი აზრით: ზოგ შემთხვევაში როგორც რაღაც არარსებულის ძიების სიმბოლო, ზოგ შემთხვევაში კი — როგორც მთავარი საშუალება სასურველი შედეგის მისაღწევად.

ფილოსოფიური ქვის მნახველთ ადეპტებს უწოდებდნენ; როგორც ითვლება ასეთებს შორის იყო 4 ქალი: მარია ებრაელი, კლეოპატრა ალქიმიკოსი, მედერა და ტაპხნუტია. ეზოთერიულად ქვა იყო ტრანსმუტაციის სიმბოლო ადამიანის უმდაბლეს ცხოველურ და უმაღლეს, საღვთო ბუნებას შორის. ჭეშმარიტი ალქიმიკოსები არ ცდილობდნენ ოქროს მიღებას, იგი ხელსაწყო იყო მხოლოდ და არა მიზანი. აზრი მათთვის თვით ფილოსოფიური ქვა იყო.

თუმცა ადამიანთა უმრავლესობა თვლის, რომ ფილოსოფიური ქვა გამონაგონია, მაინც XX საუკუნეში ტრანსმუტაცია იყო განხორციელებული, ოქრო ხშირად მიიღება ბირთვული რეაქტორის მუშაობის პროცესში სხვა ელემენტებისაგან. იგი მიიღება უმნიშვნელო კონცენტრაციებში და უარყოფითად მოქმედებს რეაქტორის მუშაობაზე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   *ფილოსოფიური ლექსიკონი*. თბილისი, საქართველო,   გვ. 607, წელი 1987.
2. ↑  Raphael Patai. The Jewish Alchemists: A History and Source Book. p. 78
მამალი შოტლანდიური ფოლდი
**შოტლანდიური ფოლდი** — კატის ერთ-ერთი ჯიში დომინანტური მუტაციით, რის გამოც მისი ყურის ხრტილები შეიცავენ ნაკეცს, შედეგად ყურები მიმართულია წინ და დაშვებულია ქვემოთკენ. ამის გამო ხშირად ამბობენ, რომ ამ ჯიშს ბუს მსგავსი გარეგნობა აქვს.[1]

თავდაპირველად მათ ყურდაშვებულ კატებს ეძახდნენ, შოტლანდიური ფოლდი კი 1966 წელს ეწოდათ. რეგისტრაციის მიხედვით, გრძელბეწვიანი ფოლდები შეიძლება მოხსენიებული იყვნენ, როგორც **ზეგნის ფოლდი**, **გრძელბეწვიანი შოტლანდიური ფოლდი**, **გრძელბეწვიანი ფოლდი** და **კუპარი**.[2]

ისტორია
-------

### წარმოშობა

ეს კატები თავიანთ წარმოშობას მუტაციას უნდა უმადლოდნენ, რაც 1961 წელს პერტშირის ერთ-ერთ ფერმაში დაბადებულ თეთრ კნუტ სუზიში გამოვლინდა. მისი კნუტებიდან ორს დედის მსგავსად ნაკეცები ჰქონდათ, რომელთაგან ერთ-ერთი მწყემსმა, სახელად უილიამ როსმა შეიძინა.[3] მან ეს ჯიში 1966 წელს დაარეგისტრირა და გენეტიკოს პეტ ტერნერის დახმარებით გამრავლება დაიწყო. შეჯვარების პროგრამაში პირველი 3 წლის განმავლობაში გაჩნდა 76 კნუტი - 42 დაკეცილი და 34 სწორი ყურებით. შედეგად დაასკვნეს, რომ მუტაცია დომინანტურ გენში ხდებოდა.[4]

სუზის შვილებიდან მხოლოდ სნუკსმა შეძლო კნუტების გაჩენა, მეორეს კი დაბადებიდან მალევე სტერილიზაცია გაუკეთეს. სნუკსის დაბადებიდან სამ თვეში სუზი მანქანამ გაიტანა. დღეს არსებული ნებისმიერი შოტლანდიური ყურებდაშვებული კატის გენეალოგია მისგან იწყება.[3]

### პოპულარობა

ამ ჯიშს თავიდან უნდობლად შეხვდნენ, რადგან ყრუები ეგონათ, მაგრამ შიში უსაფუძვლო აღმოჩნდა და თანდათან გაქრა.[3] ჯიშის იშვიათი ფიზიკური მახასიათებლებისა და მათი, როგორც განსაკუთრებით მოსიყვარულე კომპანიონების რეპუტაციის გამო, ფოლდებზე მალე გაიზარდა მოთხოვნა და დღემდე ამ ჯიშის კნუტები გაცილებით ძვირი ღირს, ვიდრე სხვა კატებისა.[5]

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3
4. ↑
5. ↑
ხაზართა სახაკანო 650-850 წწ.
**ხაზართა სახაკანო** — ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო. წარმოიშვა VII საუკუნის შუა წლებში ქვემო ვოლგისპირეთისა და ჩრდილოეთი კავკასიის აღმოსავლეთი ნაწილის ტერიტორიაზე. ხაზართა სახაკანოს დედაქალაქი VIII საუკუნის დასაწყისამდე იყო იყო სემენდერი დაღესტანში, შემდეგ — ითილი ქვემო ვოლგაზე. VII საუკუნის II ნახევარში ხაზარებმა მეზობელი სახანოები და სახელმწიფოები დაიპყრეს. 735 წელს დარუბანდის გასასვლელითა და დარიალის ხეობით ხაზართა სახკანოში არაბები შეიჭრნენ და ხაკანის არმია განადგურეს. ხაკანმა და მისმა ამალამ აღიარა ისლამი, რომელიც მოსახლეობის მხოლოდ მცირე ნაწილში გავრცელდა, ხოლო ჩრდილოეთ დაღესტანში მცხოვრებმა ხაზარებმა — იუდაიზმი. ხაზართა სახაკანოში მოსახლეობა ძირითად საქმიანობად მომთაბარე მესაქონლეობა იყო. ქვემო ვოლგის ბარში განვითარდა მიწათმოქმედება და მებაღეობა. სახაკანოს დედაქალაქი ითილი ხელოსნობისა და საერთაშორისო ვაჭრობის მნიშვნელოვან ცენტრად იქცა. მდინარე დონსა და დონეცს შუა დასახლდნენ ჩრდილოეთ კავკასიელი ალანები, რის შედეგადაც ბინადარი მოსახლეობა წარმოიშვა. დაიწყო ფეოდალურ ურთიერთობათა ჩამოყალიბება. ხელისუფლება ფაქტობრივად ადგილობრივ ხაზარ და ბულგარელ ფეოდალთა ხელში იყო. VIII საუკუნეში ხაზართა სახაკანომ ფართო კავშირი შეინარჩუნა ბიზანტიასთან, რამაც ხელი შეუწყო ქრისტიანობის გავრცელებას. სახელმწიფო რელიგიად იუდაიზმი გამოაცხადეს. VII-VIII საუკუნეში ხაზარებმა საქართველოში ილაშქრეს. IX საუკუნის დასასრულს პაჭანიკებმა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთი დაიპყრეს. ხაზართა სახაკანოზე დამოკიდებული მადიარები დუნაისკენ განდევნეს (895 წელი). სახაკანოს მთავარი მოწინააღმდეგე იყო ძველი რუსული სახელმწიფოს. ჯერ კიდევ IX საუკუნის დასასრულს რუსთა რაზმები გაიჭრნენ კასპიის ზღვაზე. კიევის დიდმა მთავრებმა ოლეგმა 913-914 და იგორმა 943-944 წლებში დაარბიეს ხაზართა სახაკანო. 964-966 იგორის ვაჟმა სვიატოსლავმა საბოლოოდ გაანადგურა ხაზართა სახაკანო, დაანგრია მისი დედაქალაქი ითილი და სხვა ქალაქები. შემდეგ ხაზარებმა სცადეს აღედგინათ სახაკანო, მაგრამ უშედეგოდ. X საუკუნის დასასრულს ხაზართა სახაკანომ არსებობა შეწყვიტა.

საისტორიო წყაროები
------------------

თეიმურაზ ბატონიშვილი

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ვახუშტის აღწერისაგან, სადაცა მოუთხრობს ხაზართათვის და ქართლოსიანთა შვიდთა ნათესავთა ბრძოლასა მუნ წერილ არს. ხაზარეთის მდინარე დონის წყალი არს და ხაზარეთისა ქვეყანა დონის წყლიდამ ნესტრამდე არს შავი ზღვის პირი, ლიტვამდე და რუსეთადმდე. (ერთა თვის ხაზართასა მოუთხრობს გენოისა ესე იგი ღენოვისა აღწერასა შინა, რომელიცა მან აღსწერნა ღუნთთა თვის, ესე იგი გუთთა). ხაზარნი არიან წინაპარნი აწინდელთა ყირყიზთანი და მუნ გარემოთა, რომელნიცა მრავალგვარად განიყოფებიან, ვიზინტიელნი ისტორიკოსნი უწოდებენ მეფეთა ამათთა ხაყანად, ხოლო აზნაურთა პეხათა. ამათ შემწეობითა ბერძენთა აღაშენეს ქალაქი სარკელათ წოდებული, რომელცა ნიშნავს ბერძენთა ენითა მათითა ბელიღორდად ანუ ბელი გოროდად, რომელსაცა აწ თათარნი სარიყალად უწოდებენ." |
|  | (თ. ბატონიშვილი, „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგისა, რომელ არს სრულიად საქართველოისა", გვ. 68-69) |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 414.
**ქამალ ჯამალ-ოღლუ ალექფეროვი** (აზერ. Kamal Camal oğlu Ələkbərov; 20 მარტი 1928, კარიაგინო — 21 მაისი 2009, ბაქო) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მოქანდაკე, აზერაიჯანის სსრ დამსახურებული მხატვარი (1982), აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (2002).

ცხოვრება და ხელოვნება
---------------------

ქამალ ალექფეროვი 1928 წლის 20 მარტს აზერბაიჯანის სსრ ქალაქ კარიაგინოში დაიბადა. ალექფეროვის წინაპრები რეპრესირებულნი იყვნენ და ოჯახი გაჭირვებაში ცხოვრობდა. ღამღამობით ქამალი თავის სარჩენ სახსრებს პულმანოვის ვაგონების დაცლით შოულობდა, იმისათვის რომ ყველაზე პრესტიჟულ უმაღლეს სასწავლებელში ყველაზე გამოჩენილი ფუნჯის ოსტატებისაგან შეესწავლა ხატვა. 1948 წელს ალექფეროვმა დაამთავრა აზერბაიჯანული სამხატვრო სასწავლებელი[3]. აქ ალექფეროვს სსრკ სახალხო მხატვარი პინხოს საბსაი ასწავლიდა. 1948-დან 1954 წლამდე მატვეი მანიზერთან[3] და ნიკოლაი ტომსკისთან[2] სწავლობდა ერთი წლის განმავლობაში. ალექფაროვის სადიპლომო სამუშაო იყო ბარელიეფი «მშვიდობისათვის».

1953 წლიდან ქამალ ალექფეროვი გამოფენის მონაწილე იყო. მის მიერ შექმნილ სკულპტურებს შორის არის «მენავთობე» (გიფსი, 1954), XII საუკუნის ხუროთმოძღვრის აჯემი ნახჩივანის პორტრეტი (გიპსი, 1955, აზერბაიჯანის ხელოვნებათა ნაციონალური მუზეუმი; მარმარილო, 1958-59), «გოგონა» (მარმარილო, 1956, იქვე), «პარტიზანი მ. სეიდოვი» (ბრინჯაო, 1960), «ქალიშვილი» (ხე, 1961), ასევე კომპოზიცია «მწვერვალის დამპყრობლები» (გიპსი), «მეთევზეთა სიმღერა» (გიპსი, 1962) და სხვ.

ქამალ ალექფეროვი აგრეთვე მონუმენტური სკულპტურების ავტორიცაა. ამგვარად, 1976 წელს ქალაქ ნახიჩევანში აჯემი ნახჩივანის 850-წლის იუბილესთან დაკავშირებით დაიდგა ალიკპეროვის შექმნილი არქიტექტორის ძეგლი. ამავე წელს გაზეთ «ლიტერატურა და ხელოვნებაში» თვითონ ავტორი მოგვითხრობდა საკუთრი ქმნილების გმირის (პერსონაჟის) შესახებ:

ქამალ ალექფეროვს ეკუთვნის კინოსტუდია «აზერბაიჯანფილმის» შენობის წინ დამონტაჟებული ძეგლი მიძღვნილი აზერბაიჯანელი პოეტისა და დრამატურგის ჯაფარ ჯაბარლისადმი. სკულპტორის მშობლიურ ქალაქ ფიზულიში დამონტაჟებული იქნა 18-მეტრიანი მონუმენტი დიდი სამამულო ომის 1941—1945 წლებში მიმდინარე ბრძოლებში დაღუპულთა საპატივცემულოდ. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის 2002 წლის 30 მაისის დადგენლებით კამარლ ალექფეროვს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო მხატვრის წოდება.

ქამალ ალექფეროვი აგრეთვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. მის მოწაფეებს შორის იყვნენ — სკულპტორი ფახრადინ ალიევი, სახირ კულიევი, აზად ზეინალოვი, ნარიმან მამედოვი, ტელმან კერიმოვი, ზეინალ ასკეროვი და სხვ. სკულპტორი გარდაიცვალა 2009 წელს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   Gülcahan Mirməmməd. Abidələrdə davam edən ömür газета : Mədəniyyət. — 2010. — 2 aprel. — S. 14.
2. 1 2 3  Микеладзе Г. Сотворивший вечную память достойным // 1news.az. — 2013. — 28 марта.
3. 1 2  Алекперов, Камал Джамал оглы // Художники народов СССР / Главный составитель и библиограф О. Э. Вольценбург. — М.: Искусство, 1970. — Т. I. — С. 87.
4. ↑  Текст указа президента Азербайджана от 30 мая 2002 года. e-qanun.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2016-05-17.
5. ↑  Текст указа президента Азербайджана от 23 декабря 2004 года. e-qanun.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-11. ციტირების თარიღი: 2016-05-17.
**ალექსანდრე იმერეტინსკი (ბაგრატიონი)** (დ. 24 სექტემბერი, 1837 — გ. 17 ნოემბერი, 1900) — რუსეთის არმიის ინფანტერიის გენერალი, იმერეთის მეფეთა შთამომავალი.

დაიბადა პეტერბურგში 1837 წელს. 1855 წელს დაამთავრა პეტერბურგის პაჟთა კორპუსი. 1857 წელს მსახურობდა მე-14 ქართველ გრენადერთა პოლკში. მონაწილობდა ჩეჩნეთისა და დაღესტნის დამორჩილებაში. 1859 წელს თადარიგში გავიდა. 1861 წლიდან კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. 1863 წელს დაამთავრა გენშტაბის აკადემია. მონაწილეობდა პოლონეთის აჯანყების (1863-1864) ჩახშობაში, შემდეგ დაინიშნა ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების შტაბის უფროსად. 1869 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1877-78 წლების ომში. იმავე 1877 წელს დაინიშნა მე-2 ქვეითი დივიზიის მეთაურად. 1877 წლის 22 აგვისტოს აიღო ლოვჩინის ციხესიმაგრე. 1877 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი. 1879 წელს დაინიშნა გვარდიული ნაწილებისა და პეტერბურგის სამხედრო ოლქის ჯარების უფროსად. 1878 წლიდან 12 წლის განმავლობაში იყო რუსეთის არმიის მთავარი სამხედრო პროკურორი და მთავარი სამხედრო სასამართლოს უფროსი. 1892 წლიდან - სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1897 წლიდან ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი და ვარშავის გენერალ-გუბერნატორი.

ალექსანდრე ბაგრატიონი 1900 წელს გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* 100 ქართველი უცხოეთში, თბ. 2011
**გოვენ ჭეიშვილი** (დ. 6 მაისი, 1940, ქუთაისი, — გ. 8 ივლისი, 2020, ბორჯომი — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის დრამის ფაკულტეტის მუსიკალური განყოფილება (1970). 1967-1976 წლებში გამოდიოდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სცენაზე. მოღვაწეობდა ესტრადაზე. 1964-1994 წლებში იყო ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის თეატრის მსახიობი. 1996-2015 წლებში მუშაობდა ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის თეატრში.

1969 წლიდან იღებდნენ კინოში. მთავარი როლები შეასრულა რეჟისორ გ. პატარაიას ფილმებში „რეკორდი" (1974, ხუტა) და „კუჩხი ბედინერი" (1976, კოჩია). ასევე გადაღებულია ფილმებში „ნეილონის ნაძვის ხე" (რეჟ. რ. ესაძე, 1985), „ლალე" (რეჟ. რ. ლორთქიფანიძე, 1985), „დამშვიდობება" (რეჟ. ზ. თუთბერიძე, 1987), „კირილეს ოდისეა" (რეჟ. დ. ბათიაშვილი, 1985), „ლომა" (რეჟ. ბ. რაჭველიშვილი, 1987), „ჩემი ბოშები" (რეჟ. ლ. გორდელაძე, 1987), „წითელი პატეფონი" (რეჟ. დ. აბაშიძე, 1995), „სამოთხის გვრიტები" (რეჟ. გ. ჩოხელი, 1997, ეფრემა), „მიჯაჭვული რაინდები" (რეჟ. გ. ჩოხელი, 1999, ტოტია), „ჩემი ბედნიერი ოჯახი" (რეჟ. ნ. ექვთიმიშვილი, ს. გროსი, 2016) და სხვ.

გოვენ ჭეიშვილი გარდაიცვალა ბორჯომში, 2020 წლის 8 ივლისს. დაკრძალულია ქუთაისში, საფიჩხიის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული კინო, 1896–2011.– თბ. 2011.– გვ. 213.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გოვენ ჭეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გოვენ ჭეიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* გოვენ ჭეიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ლანდსირი** (ინგლ. landseer) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი კანადაში XIX საუკუნეში.

ოფიციალური სტანდარტის დადგენამდე ნიუფაუნდლენდებში დაშვებული იყო როგორს ერთფერიანი, ასევე ლაქებიანი შეფერილობა. მაგრამ საბოლოო სტანდარტში მხოლოდ ერთფერიანი — შავი და ყავისფერი — ნიუფაუნდლენდები მოხვდნენ. ამის შემდეგ გარკვეულმა ჯგუფმა განაგრძო მუშაობა უფრო პატარა და უფრო მსუბუქი შავ-თეთრი ძაღლების მისაღებად, სწორედ ისინი წარმოადგენენ დამოუკიდებელ ჯიშს — ლანდსირს. ცნობილი არ არის, როგორ მოხვდნენ ეს ცხოველები ნიუფაუნდლენდში, მაგრამ როდესაც ბასკმა და პორტუგალიელემა მეთევზეებმა იქ თავისი წყლის ძაღლები ჩაიყვანეს, ადგილობრივ მოსახლეობას უკვე ჰყავდა თავისი ძაღლები. ამ ერთმანეთში არეული ძაღლებიდან გამოიყო სენტ-ჯონსის დიდი ძაღლი, რომელიც ნიუფაუნდლენდის და ლანდსირის წინაპარი იყო. ჩრდილოეთ ამერიკასა და დიდ ბრიტანეთში ლანდსირს ნიუფაუნდლენდის შავლაქებიან ვარიანტად მიიჩნევენ. სხვა ადგილებში კი ამ მომხიბვლელ, მხიარულ ძაღლს დამოუკიდებელ ჯიშად განიხილავენ. 

თავისი დასახელება ჯიშმა მიიღო მხატვარ სერ ედვინ ლანდსირის პატივსაცემად, რომელმაც ის აღბეჭდა ნახატზე „ადამიანთა სამეფო საზოგადოების პატივცემული წევრი". ლანდსირს აქვს ყავისფერი, ნუშისებრი თვალები, მასიური თავი, გრძელი, გლუვი, რბილი ბალანი, დაკუნთული და სქელი კისერი. ლანდსირი ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრება, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, კარგად უძლებს სიცივეს. ადვილად იწვრთნება. ადვილად ეგუება სხვა ძაღლებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლანდსირი დაარქივებული 2014-09-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლანდსირი***