recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თაფლოვანი მცენარეები** — ფარულთესლოვანი მცენარეების დიდი ჯგუფი, რომელთა ყვავილებისაგან ფუტკრები ნექტარსა და ყვავილის მტვერს აგროვებენ და ამუშავებენ — ნექტარს აქცევენ თაფლად, მტვერს — ჭეოდ. ნექტარს მცენარე აგროვებს სპეციალურ ჯირკვლებში — სანექტრევებში, რომლებიც ყვავილის ნასკვსა და მტვრიანების ძირშია განვითარებული და სხვადასხვა ფორმა აქვს. ზოგიერთი თაფლოვანი მცენარეები გამოყოფს ფასოვან ნივთიერებას, რომლისგანაც ფუტკრები ამზადებენ წებოს -დინდგელს, როგორც ველურ, ისე კულტურულ თაფლოვანი მცენარეებში ნექტრის გამოყოფა და ფუტკრების მიერ მათი შეგროვება ხდება ყვავილობის პერიოდში, რომლის დასაწყისს და ხანგრძლივობას განსაზღვრავს თაფლოვანი მცენარეების ბიოლოგიური თავისებურებანი და კლიმატური-გეოგრაფიული ფაქტორები.

საქართველოში აღრიცხულია თაფლოვანი მცენარეების 600-მდე სახეობა, მათგან პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 50-მდე სახეობას. ისინი გავრცელებულია როგორც დაბლობისა და მთის ტყეებში, ისე სუბალპურ და ალპურ სარტყლების მდელოებზე. თაფლოვანი მცენარეების სახეობრივი შემადგენლობა და ყვავილობის ვადები სხვადასხვაა. თაფლის ხარისხი დამოკიდებულია ნექტრის შედგენილობაზე, ზოგჯერ თაფლი მაწყინარია და არა მარტო „ათრობს" ადამიანს, არამედ წამლავს კიდეც. ამის მიზეზი ზოგ მცენარეში (მაჯაღვერი, მელიქაური, იელი, თამბაქო) ალკალოიდების დიდი კონცენტრაციაა. 

საუკეთესოდ ითვლება კავკასიური ცაცხვის (გავრცელებულია მთის ქვედა და შუა სარტყლის ტყეებსა და ტყის პირებზე), წვრილფოთოლა ცაცხვის (იზრდება სუბალპურ ტყეებში), აგრეთვე, ცრუაკაციის (ფართოდაა გავრცელებული დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს გაკულტურებულ მიწებზე), ქაცვის (აქვს უხვი ყვავილები და შეიცავს სამკურნალო თვისებების ნექტარს, მრავლად გვხვდება აღმოსავლეთ და დასაქვლეთ საქართველოს მდინარისპირა ტყეებში, მთაშიც და ბარშიც), ესპარცეტის თითქმის ყველა სახეობის, იონჯისა და სამყურას ბევრი სახეობის, თეთრი და სამკურნალო ძიძოს და სხვა თაფლი.

ლიტერატურა
----------

* *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 591.
კა' პეზარო
**კა’ პეზარო** (იტალ. Ca' Pesaro) — პომპეზური ბაროკოს სტილის სასახლე ვენეციის რაიონ სანტა-კროჩეში, დიდ არხზე.

შენობის თავდაპირველი პროექტი ეკუთვნის არქიტექტორ ბალდასარ ლონგენას (XVII საუკუნე), მშენებლობა დაასრულა ჯან-ანტონიო გასპარიმ 1710 წელს. სვეტების სიუხვე კონტრასტულია ლონგენას შედარებით ელეგანტური კა’რეცონიკოს სასახლისგან. ამჟამად შენობაში ვენეციის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმია განლაგებული, რომელშიც ინახება კლიმტის, ბონარის, შაგალის, კანდინსკის, კლეეს, რუალის, მატისის, მურის, მორანდის და სხვათა ნამუშევრები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კა’პეზარო***

* 

* ოფიციალური საიტი
* Oriental Art Museum დაარქივებული 2009-09-29 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია იტალიისა და იტალიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენეციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
აკადემია · არსენალი · ოხვრის ხიდი · კა’ დ’ორო · კა’ ფოსკარი · კა’პეზარო · კა’ რეცონიკო · კანალ გრანდე · დოჟების სასახლე · ილ რედენტორე · ხიდი რიალტო · სან-მარკოს ბიბლიოთეკა · სან ჯორჯო მაჯორე · წმ. მარკოზი · სანტა მარია დელა სალუტე · სანტა მარია გლორიოზა დეი ფრარი · სან-ძანიპოლო |

 |
**თორის (ნადარბაზევი) წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში დაბა ბაკურიანის სიახლოვეს. 

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. აგებულია, სავარაუდოდ, X საუკუნის მეორე ნახევარში. ნაგებია ადგილობრივი, ვულკანური წარმონაქმნის, ანდეზიტის ქვით. ნაგებობა საკმაოდ დიდი ზომისაა. აღმოსავლეთის მხრიდან მას მცირე მინაშენი აქვს, რომლის კონსკრუტქცია ეკლესიის ანალოგიურია.

ნაგებობა ჯვრის სამი გამოსახულებითაა შემკული. ერთ-ერთი მათგანი აფსიდის ცენტრში კედელთან მდგარ, ტრაპეზის ქვაზეა გამოსახული. მეორე გამოსახულება მოთავსებულია სამხრეთ კედელში გაჭრილი ერთადერთი კარის არქიტავრის ქვაზე. ხოლო მესამე რელიეფური ჯვარი მოთავსებული იყო დასავლეთის ფასადზე და სარკმლის თავსართს წარმოადგენდა.

ეკლესიამ დღემდე მეტ-ნაკლებად დაზიანებული სახით მოაღწია: ჩანგრეულია კამარა, სამხრეთ ფასადზე პერანგია ჩამოშლილი, მათ შორის, არქიტავრის ქვა და დასავლეთ ფასადზე სარკმლის თავსართი, რელიეფური გამოსახულებებით.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ. საქართველოს ისტორიის საკითხები, I, თბ.1964, გვ.214-216.*
* *მაკალათიას ს. ბორჯომის ხეობა, თბ. 1957, გვ. 34.*
* *ცხადაძე დ. წმ. გიორგის ეკლესია თორის ნადარბაზევის კომპლექსში, ძეგლის მეგობარი, 1997, N1(96), გვ.7-13*
* *გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014, გვ.128–130*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12143

სქოლიო
------

1. ↑  ცხადაძე დ. წმ. გიორგის ეკლესია თორის ნადარბაზევის კომპლექსში, ძეგლის მეგობარი, 1997, N1(96), გვ. 13
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
სასახლის ფასადი გრანდ-კანალის მხარეს.
**კა’ დ’ორო** ან **პალაცო სანტა-სოფია** (იტალ. Ca' d'Oro) — სასახლე ვენეციაში, გრანდ-კანალზე, კანარეჯოს რაიონში.

გოტიკური სტილის შენობა XV საუკუნეში, 1425-40 წლებს შორის აშენდა, არქიტექტორი ჯოვანი ბონისა და მისი ვაჟის ბართოლომეო ბონის პროექტით. მის ადგილას უწინ ბიზანტიური სასახლე იდგა, რომლის ფრაგმენტები კა’ დ’ოროს ფასადში შემონახულ იქნა. შენობა კონტარინის ოჯახისთვის იყო განკუთვნილი. სასახლე ყველაზე ელეგანტურად ითვლება ვენეციურ სტილში ნაგებ შენობათა შორის. 1927 წლიდან აქ განლაგებულია გალერეა ფრანკეტი.

ლიტერატურა
----------

* Goy, Richard J. (1992). *The House of Gold*. Cambridge.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კა’ დ’ორო***

* კა’ დ’ოროს ისტორია
* სატელიტური ფოტოები


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია იტალიისა და იტალიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენეციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
აკადემია · არსენალი · ოხვრის ხიდი · კა’ დ’ორო · კა’ ფოსკარი · კა’პეზარო · კა’ რეცონიკო · კანალ გრანდე · დოჟების სასახლე · ილ რედენტორე · ხიდი რიალტო · სან-მარკოს ბიბლიოთეკა · სან ჯორჯო მაჯორე · წმ. მარკოზი · სანტა მარია დელა სალუტე · სანტა მარია გლორიოზა დეი ფრარი · სან-ძანიპოლო |

 |
**კაკალათხევი** — ნასოფლარი ხაშურის მუნიციპალიტეტში ლიხის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთზე, ხაშურის ჩრდილოეთით. მდებარეობს სურამის თემის ტერიტორიაზე. 

ვახუშტი ბატონიშვილი იცნობს კაკალათხევს და რუკაზეც აღუნიშნავს. იოანე ბატონიშვილი სურამის წყალზე არსებული სოფლების აღწერის დროს აფიქსირებს კაკალათხევს. ამ დროს აქ მოსახლეობა არ ჩანს. კაკალათხევი ცნობილია მლაშე, მარილიანი წყლებით აქედან იღებს სათავეს მდინარე ღარიბაღელე და ცენიკაშვილების ღელე. არის კაკალათხევის სახელწოდების სერიც. 1865 წელს კაკალათხევში 6 კომლი სახელმწიფო გლეხი სახლობდა. 

1886 წელს კი აქ ცხოვრობს 16 კომლი (65 კაცი და 44 ქალი, სულ 109 კაცი). მოსახლეობა, ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მთლიანად ქართულია. სახელწოდება კაკალათხევი მომდინარეობს კაკალაშვილების გვარიდან, რომლებიც სურამში ცხოვრობდნენ. კაკალაშვილების გვარის წარმომადგენლები სურამში არიან მამასახლისები, სურამის ციხისთავები და სხვა. 1797 წელის 22 დეკემბრის იულონ ბატონიშვილის წერილში ნათქვამია, რომ: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „...ერთი სურამელი, კაკალაშვილი ბერი... სურამის ციხეში იყო ციხის თავად დაყენებული მისის უმაღლესობის მეფისაგან." |
|  |  |

ლუარსაბ მურვანიშვილის ასულის, მაიას თხოვნიდან ჩანს (თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით), რომ კაკალათხევში მურვანიშვილებს „საღალო მამულები" ჰქონიათ კაკალათხევში სახლობდნენ გვარები: ლაბაძე, აბრამაშვილი, ღარიბაშვილი, ხაჩიძე, ციცვიძე და სხვა.

კაკალათხევი ანთროპონიმური წარმოშობის ტოპონიმია და სიტყვათ შეერთებითაა მიღებული.

ლიტერატურა
----------

* ლაცაბიძე თ. ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ. ხაშურის მოამბე, № 17, 28 აპრილი, 2019, გვ. 4
**კატოპულის ძეგლი** (რუს. Памятник Катопули) — ანგელოზის ფორმის მონუმენტი, რომელიც დგას ბერძნული წარმოშობის იტალიელი ვაჭრის ფილიპ კატოპულის აკლდამაზე. ძეგლი მდებარეობს ქალაქ ტაგანროგის ძველ საქალაქო სასაფლაოზე, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

აღწერა
------

ძეგლი დგას ვაჭარ კატოპულის ოთხთაღიანი აკლდამის თავზე. ცენტრალური თაღის ზედა ნაწილში გამოსახული იყო მედალიონები, კოლონების კუთხეებში მცენარის ფორმის ორნამენტებია გამოსახული. მთელი კონსტრუქცია სრულდება სწორკუთხოვანი გუმბათით. მწუხარე ანგელოზის ძეგლს კომლექსში შეაქვს სენტიმენტალობის ელემენტები. აკლდამის სიმაღლე ძეგლთან ერთად არის შვიდი მეტრი. მთელი კონსტრუქცია მოპირკეთებულია თეთრი მარმარილოს ფილებით. ანგელოზს ეკავა 30 სმ დიამეტრის მქონე ჯვარი.

ძეგლი აღმართეს 1872 წელს. იგი დაამზადეს იტალიაში და ნაწილნაწილ ჩამოიტანეს ტაგანროგში საზღვაო გზით. ამჟამად ძეგლის თავდაპირველი სახე რამდენადმე შეცვლილია. ჯვარი რომელიც ანგელოზს ეკავა მონგრეულია, ასევე არ შემონახულა მედალიონი, ისევე როგორც მოსაპირკეთებელი თეთრი მარმარილოს დიდი ნაწილი. იესო ქრისტეს მცირე გამოსახულება, რომელიც განთავსებული იყო ჯვრის ცენტრალურ ნაწილში, ამჟამად გადატანალია სხვა სასაფლაოზე აკლდამის გვერდით. აკლდამის შესასვლელზე მძიმე რკინის კარია, რომელზეც არის წარწერა: „ფილიპ დიმიტრის ძე კოტოპული, დაიბადა 1814 წლის 23 დეკემბერს, გარდაიცვალა 1867 წლის 13 ივლისს". აკლდამის ფანჯარა ამოქოლილია.

გავრცელებული ვერსიის თანახმად, აკლდამა მოხსენიებულია ანტონ ჩეხოვის ნაწარმოებში „იონიჩი", როგორც იტალიელი საოპერო მომღერლის დიმეტის განსასვენებელი. თუმცა სარწმუნო წყაროები ამის შესახებ არ მოგვეპოვება.

ძეგლი წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. აღნიშნული ძეგლების სიაში შეიტანეს როსტოვის საოლქო საბჭოს სახალხო დეპუტატთა 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილების საფუძველზე. აღსანიშნავია, რომ როსტოვის ოლქის მთავრობის ოფიციალურ გვერდზე რეგიონალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში ძეგლი შეტანილი იყო, როგორც „დიმეტის საფლავზე არსებული ძეგლი, რომელიც აღწერა ანტონ ჩეხოვმა ნაწარმოებში იონიჩი". 2016 წელს შეცდომა გაასწორეს და ამჟამად სიაში შეტანილია, როგორც „ფილიპე კატოპულის საფლავის მავზოლეუმი ანგელოზით, რომელიც აღწერა ანტონ ჩეხოვმა თავის ნაწარმოებში „იონიჩი", როგორც დიმეტის ძეგლი".

სქოლიო
------

1. ↑  Кукушин В. С. «История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья» — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996 — С. 275
2. ↑  Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд. перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил. [4] л. ил. портр. карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0
3. ↑  Рабочая поездка губернатора В. Ю. Голубева в г. Таганрог
4. ↑  Усыпальница Ф. Д. Котопули
**თორმანეული** — სოფელი საქართველოში. მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ხეობაში. ზღვის დონიდან 870 მეტრი, ყორნისიდან 15 კილომეტრი.

ისტორია
-------

სოფელი მოხსენიებულია იოანე ბაგრატიონის 1794-99 წლების აღწერაში. 1847 წლის მონაცემებით შედიოდა ყორნისის ხეობის სოფლებში და დასახლებული იყო ეთნიკური ოსებით. ჯონდო გვასალიას მოხსენიებული აქვს როგორ **გორმანევი**. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ თორმანეულში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას.

1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, ყორნისის თემში, ხარისჯინის სახელწოდებით, მოსახლეობა 114 ადამიანი.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 694.
2. ↑  *იოანე ბაგრატიონი*, „ქართლ-კახეთის აღწერა" გვ. 42 — თბილისი 1986
3. ↑  *ტყავაშვილი მ*. „სოფელ ყორნისის ისტორიიდან" „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები" N12 გვ. 41 — თბილისი, „უნივერსალი", 2014 ISSN 1512-3154
4. ↑  *გვასალია ჯ.*, ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება", 1989. — გვ. 8, ISBN 5-520-00154-5.
5. ↑  Итоги всеобщей переписи населения Республики Южная Осетия 2015 года
**ინდური გაზელი, ინდური ქურციკი** ან **ჩინკარა** (ლათ. Gazella bennettii) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ნამდვილი ანტილოპების ქვეოჯახისა.

აღწერა
------

მისი სხეულის სიგრძეა 1 მ, სიმაღლე მინდაოში 65 სმ, მასა 25 კგ. სხეულის ზედა ნაწილი და გვერდები შეფერილია მოწითალო-ყავისფრად, ქვედა ნაწილი შედარებით ღიაა, თითქმის თეთრი. თვალიდან პირადე გასდევს ორი მუქი ყავისფერი ზოლი. მამლების რქების სიგრძეა 20 სმ, უდიდესი სიგრძე რაც დაფიქსირებულა 39 სმ-ია.

გავრცელება
----------

გავრცელებულია ირანის სამხრეთ ნაწილში, პაკისტანში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ინდოეთში. ბინადრობს მშრალ და გაშლილ ადგილებში, როგორიცაა სტეპი და უდაბნო.

ქცევა
-----

ინდური გაზელები ჯოგებად ცხოვრობენ, რომელშიც 3-დან 30-მდე ცხოველია გაერთიანებული, თუმცა იშვიათად თითო-თითოს სახითაც გვხვდება. ეს წყვილჩლიქოსნები ძირითადად აქტიურები არიან დილით და საღამოს შებინდებისას. როგორც სხვა გაზელები, ინდური გაზელიც დიდხანს ძლებს უწყლოდ.

დაცვის სტატუსი
--------------

ნადირობის გამო ამ სახეობის პოპულაცია ირანსა და პაკისტანში მნიშვნელოვნად შემცირდა. მათი რაოდენობა ინდოეთში სტაბილურ დონეზეა და შეადგენს 100 000 ინდივიდს. ამის გამო ინდური გაზელი გადაშენების საფრთხის ქვეშ არ იმყოფება.

ლიტერატურა
----------

* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
* Vivek Menon: A Field Guide to Indian Mammals. Dorling Kindersley (India), 2003. ISBN 0-14-302998-3
**ზემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო გრუში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

სოფლის სასაფლაოზე მდებარე წმ. გიორგის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი საფეხურებიანი სარკმელი. სამხრეთი სარკმლის გვერდით მცირე ზომის ნიშაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიში სამალავს წარმოადგენს.
აბსიდის ცენტრში და ჩრდილოეთ მხარეს ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ხის კანკელის ფრაგმენტი. საკურთხეველი დარბაზის იატაკთან შედარებით ერთი საფეხურით მაღალია.
ეკლესიის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების კაპიტელებს ებჯინება, ხოლო გვერდით საფეხურებზე კედლის თაღები გადადის. დასავლეთი თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ოთხივე კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.
ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთით სამი, სამხრეთით ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლით.
სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი - გარეთ არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი.
ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის მცირე ფრაგმენტი. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე ჩასმულია ქვის ფილა - ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით.
ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ნაგებობა დაზიანებულია, კამარა მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია. კედლები და სარკმელთა ღიობები დაბზარულია, ინტერიერში მიწის დონე აწეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ. 2008, გვ. 84-85
**კემპი** (ინგლ. camp — ბანაკი, დროებითი სადგომი) — თანამედროვე ესთეტიკაში სპეციფიკურად განვითარებული ესთეტიკური გემოვნების აღმნიშვნელი ტერმინი, რომელსაც საფუძვლად უდევს საგანგებოდ ათვისებული მგრძნობელობა, ყველაფერ არაბუნებრივზე, გროტესკამდე გაზვიადებულზე, ხანდახან ვულგარულსა და უხეშზე დამყარებული ესთეტიკური გრძნობა, ხშირად ობივატელისთვის შოკის მომგვრელი, მანერული, კიჩური, უხამსი, მოუხეშავი, ამორალური, პორნოგრაფიული, თუმცა ხშირ შემთხვევაში დახვეწილი ესთეტიზმის მქონეც. კემპის სტანდარტებია გადაჭარბებული თეატრალობა, ხელოვნურობა, ფრივოლურობა, მანერულობა, სტილიზაცია. კემპი თავისი თაყვანისმცემლების მიერ კულტის დონეზეა აყვანილი და გარკვეულწილად ჰერმეტულ სემანტიკას ატარებს, რომელიც ამაში გაურკვეველი ადამიანებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის.

რაც შეეხება ტერმინ „კემპის" წარმომავლობას, ამერიკელმა კულტუროლოგმა და ესეისტმა სიუზან ზონტაგმა 1964 წელს გამოაქვეყნა ესსე „შენიშვნები კემპის შესახებ" (Notes on Camp), რომლის გამოსვლის შემდეგ, დასახელებულმა ტერმინმა თანამედროვე ესთეტიკის ლექსიკონში ადგილი მყარად დაიმკვიდრა.

ზონტაგმა კემპი ჰომოსექსუალურ სუბკულტურას და ესთეტიკას დაუკავშირა. ხშირ შემთხვევაში, ამ გემოვნების მატარებელნი ჰომოსექსუალები არიან, თუმცა არა მხოლოდ ისინი. ამ ესსეს მეშვეობით, ავტორმა გეი სუბკულტურა იატაკქვეშეთიდან გამოიყვანა და კულტურულ სივრცეში პირველად განსაზღვრა გეების ადგილი და მნიშვნელობა. ესსეს გამოქვეყნებისთანავე, კემპი იმთავითვე აღიარებული კულტურული ფენომენი ხდება და შეიძლება ითქვას, ჩნდება კემპური ესთეტიკის კულტი. ამასთანავე, შეწყდა მსჯელობა ჰომოსექსუალთა განსაკუთრებულ ესთეტიზმზე. მათი წვლილი აღიარეს კულტურულ და ინტელექტუალურ სფეროში, რაც 60-იანი წლებისთვის სერიოზული გარღვევა იყო. 

კემპი „გარყვნილების სახეობაა, - წერს სიუზენ ზონტაგი, - რომლის დროსაც ორმაგი ინტერპრეტაციის შესაქმნელად ფერადოვანი მანერა გამოიყენება". თამაში და ზღვრამდე მისული სერიოზულობა, ექსტრავაგანტულობა და მიამიტობა, უხამსობა და ესთეტიზმი კემპის ანტონიმური მახასიათებლებია.

ლიტერატურა
----------

* შესავალი ლგბტ ფსიქოლოგიაში, რედ.: შორენა გაბუნია, ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა".
წმ. ანდრიას ტაძარი.
**კიევის წმინდა ანდრიას საკათედრო ტაძარი** (უკრ. Андрiївська церква) — ბაროკოს სტილის ტაძარი კიევში. აგებულია 1747-1754 წლებში იმპერატორის არქიტექტორის ‎ბართოლომეო რასტრელის პროექტით. ტაძარი შემაღლებულ ბორცვზე (ანდრიივსკა ჰორა) დგას და გადაჰყურებს ისოტორიულ პოდილის უბანს. 

ტაძარი ააგეს რუსი და უკრაინელი ხელოსნების ჯგუფებმა ივანე მიჩურინის ხელმძღვანელობით, რომელიც იმხანად მოსკოვის მთავარი არქიტექტორი იყო. შენობამ ამ ადგილზე შეცვალა ძველი ამაღლების ეკლესია ქალთა ბაზრის მოედანზე. ლეგენდის თანახმად წმინდა ანდრია მოციქულმა ჯვარი აღმართა და დიდი ქრისტიანული ქალაქის დაფუძნება იქადაგა სწორედ ამ ადგილას, რომელიც იმ დროს თითო-ოროლა მოსახლესა და სახნავ-სათესებს ეჭირა.

1968 წლიდან ეკლესია მუზეუმად აქციეს. დროგამოშვებით აქ ტარდება უკრაინის ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესიის ლიტურგიები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* St. Andrew’s Church opens in Kyiv after 11 years of unprecedented restoration works. 2021-02-11.
* St. Andrew's Church uk. *National Sanctuary "Sophia of Kyiv"*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-13. ციტირების თარიღი: 2011-07-14
* Series "St. Andrew's Church and Andriyivskyy Descent" uk, ru, en. *serg-klymenko.narod.ru*. ციტირების თარიღი: 2007-08-19
* St. Andrew’s Church, "Kyiv in Your Pocket" დაარქივებული 2008-08-30 საიტზე Wayback Machine.
* St. Andrew's Cathedral of Ukrainian Autocephalous Orthodox Church.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-07-15. ციტირების თარიღი: 2022-07-18.
**კინგისეპი** (რუს. Кингисепп) — ქალაქი (1784 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. კინგისეპის რაიონისა და კინგისეპის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ლუგის სანაპიროზე, სანქტ-პეტერბურგიდან 130 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქი დააარსა ნოვგოროდელმა ბოიარინმა ივან ფიოდოროვიჩმა 1384 წელს, თავიდან იყო ციხესიმაგრე *იამი*. 1703-1922 წლებში ქალაქს ერქვა *იამბურგი*, მოგვიანებით კი სახელი გადაერქვა და ეწოდა *კინგისეპი*, ესტონელი ვიქტორ კინგისეპის პატივსაცემად (1952 წელს კინგისეპი ასევე ერქვა ქალაქ კურესაარეს, ესტონეთში, ქალაქმა თავისი ძველი სახელი 1988 წელს დაიბრუნა).

ჩრდილოეთის ომის დროს,1703 წლის დასაწყისში, ქალაქში რუსული საჯარისო შენაერთები შევიდნენ ფონ ვერდენის მეთაურობით. რუსულმა ჯარის 14 დღიანი ალყის შემდეგ, ქალაქში მდგარმა შვედურმა გარნიზონმა კაპიტულაცია გამოაცხადა. ქალაქი რუსეთის დაქვემდებარებაში ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულებისს საფუძველზე შევიდა. ქალაქს შვედური სახელწოდება *იამბურგი* (იამის ციხესიმაგრე) მომდევნო წლებშიც შეუნარჩუნდა.

2001 წლის 13 დეკემბერს ქალაქს შეუერთეს სოფლები: ლესობირჟა, კასკოლოვკა და ახალი ლუცკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კინგისეპის რაიონის ადმინისტრაცია
* ქალაქის გერბი

სქოლიო
------

1. ↑  Расстояние между Санкт-Петербургом и Кингисеппом
2. ↑  Расчет расстояний между городами РФ, расчет маршрута по СНГ. Расстояние от Санкт-Петербурга до Кингисеппа..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-01-01. ციტირების თარიღი: 2013-01-07.
3. ↑  Областной закон Ленинградской области ОТ 13.12.2001 № 72-ОЗ об упразднении населённых пунктов деревни Новый Луцк, посёлков Лесобиржа и Касколовка Кингисеппского района Ленинградской области.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**კიმზეე** (გერმ. Chiemsee), აგრეთვე ცნობილი როგორც **ბავარიის ზღვა** — ფართობით უდიდესი ტბა ბავარიაში, ხოლო ბოდენზეესა და მიურიცის შემდეგ მესამე ტბა მთლიან გერმანიაში. ზედაპირის ფართობი შეადგენს 79,9 კმ²-ს.

კემზეეს წყლის მოცულობა შეადგენს 2.047.840.000 მ³-ს, გარშემოწერილობა 63,96 კილომეტრს აღწევს (ნაპირის სიგრძე კუნძულებთან ერთად 83 კილომეტრია). წყალშემკრები აუზის ფართობი 1.398,56 კმ²-ია, აქედან 605 კმ² ბავარიაშია. კიმზეეში მდებარეობს კუნძულები: ჰერენინზელი (238 ჰა), ფრაუენინზელი (15,5 ჰა), კრაუტინზელი (3,5 ჰა) და პატარა კუნძული შალხი (22 კმ²). ამათგან პირველი სამი კუნძული ქმნის *კიმზეეს თემს*, შალხი კი არცერთ თემს არ მიეკუთვნება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კიმზეე"** ვიკისაწყობში.
* ნაოსნობა კიმზეეზე
* კიმზეე, სასახლეების, ბაღებისა და ტბების სახელმწიფო მმართველობა

ლიტერატურა
----------

* Michael Lohmann: Chiemsee-Naturführer. Landesbund für Vogelschutz, Prien ²1988.
ტრადიციული საქორწილო კიმონო ცუნოკაკუშით (საქორწილო თავსაფარი)
ქალი კიმონოში, ქალაქ ფუკუოკას მერიაში.
**კიმონო** (Jap.) — იაპონური ეროვნული ტანსაცმელი, ფართოსახელოებიანი ხალათი. იკვრება სპეციალური ქამრით. მას იცვამენ როგორც ქალები ასევე მამაკაცები დღესასწაულებსა და ღირსშესანიშნავ დღეებში. კიმონო წარმოადგენს გეიშას ან მაიკოს (მომავალი გეიშა) სამუშაო ტანსაცმელს.

ტრადიციულ სამოსს თან ახლავს ოცამდე აქსესუარი (ელემენტი) რომელიც აუცილებელია ჩაცმის დროს. კიმონოს ჩაცმას დაახლოებით 3 ადამიანი უნდება, არსებობს სპეციალური ლიცენზირებული სამსახური კიმონოს კოსტუმერები, რომლებსაც სპეციალურად ქირაობენ, რათა სრულყოფიალდ ჩაიცვან იაპონური კიმონო. იაპონელები არ უარყოფენ, რომ კიმონო ყოველდღიურ ცხოვრებაში ძალიან მოუხერხებელი და არაკომფორტულია. იაპონელი ქალები დღესდღეობით კიმონოს იცვამენ გამარტივებული მეთოდებით, არ იკეთებენ ყველა ელემენტს და აქსესუარს. მხოლოდ ქორწილებსა და ოფიციალურ მიღებებზეა აუცილებელი კიმონოს სრულყოფილი ჩაცმა. იაპონელები ძალიან დიდ ყურადღებას აქცევენ, თუ რა არის გამოსახული კიმონოზე. ამით ისინი მეტ ყურადღებას იმსახურებენ გარშემომყოფებისგან. ძალიან პოპულარულია ის კიმონო, რომელზეც გამოსახულია წლის სეზონები. აუცილებლად ნახატი უნდა ემთხვეოდეს წლის სეზონს. მაგალითად, იაპონელი ქალი არასოდეს ჩაიცვამს კიმონოს, თუ ზედ გამოსახულია ზამთარი და ბამბუკის ხეები და ამ დროს ზაფხულია. არსებობს სხვადასხვა სახის კიმონოები, რომლებსაც იმის მიხედვით იცვამენ - გასათხოვარია თუ ახალგათხოვილი ქალი, ოფიციალურ წვეულებაზე მიდის თუ სტუმრების სახლში მისაღებად ემზადება და ა.შ.

დამატებითი აქსესუარები
----------------------

იმისათვის, რომ კიმონოში იგრძნოთ თავი კომფორტულად და სრულყოფილად, აუცილებელია გეტას - იაპონური ფეხსაცმელის ჩაცმა. გეტა კეთდება ხის მასალისგან. მას ებმება ორი ტყავის ზონარი, რომელზეც ფეხის თითები თავსდება. ქუსლის ზომა უნდა იყოს 10 სმ-მდე.

უცხოელებისთვის გეტაზე დგომა არც თუ უსაფრთხოა. რაც უნდა საოცარი იყოს, იაპონელები გეტათი აქტიურად გადაადგილდებიან, მშვენივრად ხმარობენ ყოველდღიურ ცხოვრებაში. ძველად მეომრებს გეტა ეცვათ ომის დროსაც კი. გეტასთან ერთად კიმონოზე ქალს უნდა ჰქონდეს გაკეთებული ლამაზი თმის ვარცხნილობა, რომელზეც ცალკე აქსესუარები და ელემენტები მაგრდება. ასევე, უნდა ჰქონდეს სახის მაკიაჟი იაპონურ სტილში.

კიმონოს ჩაცმა ყველასთვის არ არის ხელმისაწვდომი, რადგან ის თავისი აქსესუარებით საკმაოდ ძვირი ფუფუნებაა. მისი ფასი შესაბამისი აქსესუარებით მერყეობს 500-2000 იენის ფარგლებში.

კიმონოს ნაწილების დიაგრამა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტოკიოს ეროვნული მუზეუმი
* კიოტოს ეროვნული მუზეუმი დაარქივებული 2019-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
* იაპონიის კოსტუმების ისტორია
* კიმონო ლიტერატურაში
* უკვდავი გეიშას ფორუმი. ყოვლისმომცველი რესურსი კიმონოს თანამედროვე კულტურის შესახებ
* ძველი კიმონოს კულტურა დაარქივებული 2019-07-09 საიტზე Wayback Machine.
* მიყვარს კიმონო. (ყველაფერი კიმონოზე) დაარქივებული 2020-02-11 საიტზე Wayback Machine.
* რამდენიმე სიტყვა იაპონურ კიმონოსა და კორეულ ჰანბოკზე.
* კიმონო. (ვიქტორია და ალბერტის მუზეუმი)
* კიმონო მოდაში: ჩაცმის კულტურა XX საუკუნის დასაწყისის იაპონიაში
**კიმონი** (ბერძ. Κίμων; დ. ძვ. წ. 504 – გ. ძვ. წ. 449) — ბერძენ-სპარსელთა ომების პერიოდის ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. წარმოშობით იყო ფილაიდების დიდგვაროვანი საგვარეულოდან, მილტიადეს ვაჟი. იღწვოდა ერთის მხრივ ათენის მპყრობელური პოლიტიკის სამსახურში, ხოლო მეორეს მხრივ არისტოკრატიული ორიენტაციის სპარტისაკენ მიპყრობისათვის (ლაკონოფილი იყო). 478–477 წლებში მონაწილეობდა პავსანიას მეთაურობით სპარსელების წინააღმდეგ შავი ზღვის სრუტეებსა და კუნძულ კვიპროსთან განხორციალებულ სამხედრო მოქმედებებში. 476 წელს დაიპყრო სპარსელთა ციხესიმაგრე ეიონი თრაკიის სანაპიროზე, 469 წელს მდინარე ევრიმედონტის შესართავთან (მცირე აზიის სამხრეთი სანაპირო) გაანადგურა სპარსელთა არმია. მონაწილეობდა დელოსის კავშირის შექმნაში (478/477). 466–465 წლებში დაიმორჩილა ათენს განდგომილი კუნძული თასოსი. თუმცა აჯანყებული მესენიის წინააღმდეგ სპარტისათვის აღმოჩენილი წარუმატებელი დახმარების შემდეგ იგი განდევნეს ათენიდან და დიდი ხნის განმავლობაში იყო დევნილი (პლუტარქეს მიხედვით, 5 წელი ან, როგორც თანამედროვე მკვლევრები ვარაუდობენ, 10 წელი — 461-დან 451-მდე). დევნილობიდან დაბრუნების შემდეგ მეთაურობდა საზღვაო ექსპედიციას სპარსელების წინააღმდეგ, რომლის დროსაც დაიპყრო კუნძული კვიპროსი, მაგრამ მალევე ქალაქ კიტიონის ალყის დროს მიღებული ჭრილობით გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑   ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1985. — გვ. 56.
2. ↑  *Фролов Э. Д.* Кимон // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 686.
**ინდოჩინეთის ნახევარკუნძული** ან უბრალოდ **ინდოჩინეთი** — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მდებარეობს ინდოეთის აღმოსავლეთით და ჩინეთის სამხრეთით. ტერმინი პირველად იხმარა დანიური წარმოშობის ფრანგმა გეოგრაფმა მალთე კონრად ბრუუნმა 1810 წელს პარიზში გამოქვეყნებული წიგნში „Précis de la Géographie Universelle".

ინდოჩინეთის სახელით მოიხსენიებენ შემდგომ ქვეყნებს: ტაილანდი, ლაოსი, ვიეტნამი, კამბოჯა და მიანმარი (იგ. ბირმა).

ისტორიულად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები ყოველთვის განიცდიდნენ ინდოეთისა და ჩინეთის გავლენას. მაგალითად, კამბოჯა, ლაოსი, მიანმარი და ტაილანდი ინდური კულტურის გავლენის სფეროა და მცირე ზომით ჩინური. რაც შეეხება ვიეტნამს, აქ ჩინური კულტურის გავლენა იგრძნობა და ინდურის ნაკლებად. 

რეგიონის ქვეყნებს, კოლონიალური წარსულიდან გამომდინარე, ასევე ყოფენ დასავლური კულტურის გავლენის სფეროებად, მაგალითად, ფრანგულ ინდოჩინეთად მოიხსენიებენ: კამბოჯას, ლაოსსა და ვიეტნამს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 155.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ინდოჩინეთი"** ვიკისაწყობში.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4072778-6
* NARA: 10046297
* NKC: ge129386
* SELIBR: 148786
* VIAF: 235918823
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 235918823

 |
**კერძო კომპანია** ან **კერძო საწარმო** — კომერციული ირგანიზაცია (საწარმო), რომელიც არის კერძო საკუთრებაში. იმყოფება ფიზიკური ან იურიდიული პირის საკუთრებაში საერთო საკუთრების უფლებით. განსხვავებით საჯარო კომპანიისაგან, კერძო კომპანიის წილი ან აქციები არის შეზღუდული რაოდენობის პირთა საკუთრებაში და არ შეიძლება გადაიცეს ან გაიყიდოს სხვა მესაკუთრეების თანხმობის გარეშე.

კერძო კომპანიის მფლობელები (მესაკუთრეები) თავიანთ საქმიანობას ახორციელებენ საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე და იღებენ მოგებას კომპანიის საქმიანობიდან. მფლობელს შეუძლია თავად მართოს კომპანიის საქმიანობა ან დაიქირავოს მენეჯერი. კომპანიის მესაკუთრეს შეუძლია დაიქირავოს და გაათავისუფლოს მომუშავე პერსონალი და ასევე აკონტროლოს მათი ქცევა კომპანიის საქმიანობისა და ინტერესების ფარგლებში. მფლობელს უფლება აქვს გაყიდოს მისი საკუთრება, ან გადასცეს უფლებები გარეშე პირს.

კერძო კომპანიის მფლობელები ვალდებულები არიან თავიანთ კომპანიებს მიანიჭონ სახელები. ხშირად ფირმის დასახელება მომდინარეობს მისი დამაარსებლის გვარიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Dun & Bradstreet
* Private Company Council დაარქივებული 2016-01-07 საიტზე Wayback Machine.  — Financial Accounting Standards Board
* Privco

სქოლიო
------

1. ↑  კერძო კომპანია. ციკლოპედიური ლექსიკონი ეკონომიკისა და სამართლის შესახებ
2. ↑  კერძო კომპანია
**კასიკიარე** (ესპ. Casiquiare) — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ვენესუელის სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე 326 კმ, აუზის ფართობი 42,300 კმ². კასიკიარე ბიფურკაციული მდინარეა. იგი გამოეყოფა მდინარე ორინოკოს, რომლისგანაც იღებს ჩამონადენის 1/3. ერთვის ამაზონის მარცხენა შენაკადს რიო-ნეგროს. კასიკიარე მდინაარეების ორინოკოსა და ამაზონის აუზს შორის ერთგვარი ბუნებრივი არხია. წყალდიდობის პერიოდში წყალი გაცილებით ეფექტურად იყოფა. კასიკიარე ორინოკოს გამოეტოტება ზღვის დონიდან 123 მ სიმაღლეზე, ხოლო მდინარე რიო-ნეგროს ჩაერთვის ზღვის დონიდან 91 მ სიმაღლეზე. მდინარე კასიკიარეს წყლის ხარჯი უდრის 675 მ³/წმ-ს, მაქსიმალური — 3.977 მ³/წმ.

1744 წელს იეზუიტთა ორდენის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა გაიარა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი. შვიდი თვის შემდეგ შარლ კონდამინი მოხსენებით გამოვიდა საფრანგეთის აკადემიაში, რითაც დაადასტურა ამ ბუნებრივი არხის არსებობა. 1800 წელს გერმანელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტმა და ფრანგმა ემე ბონპლანმა მდინარეზე კვლევა აწარმოეს. 1924-1925 წლებში მდინარე ორინოკოზე იმოგზაურა ამერიკელმა გეოგრაფმა ალექსანდერ რაისმა, გადაკვეთა რა კასიკიარეს ბუნებრივი არხი, ჩავიდა მდინარე რიო-ნეგროზე და მიაღწია ქალაქ მანაუსს. 1968 წელს არხი გადაკვეთა ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოების ექსპედიციამ მაღალსიჩქარიანი გემით SR.N6.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Alexander von Humboldt and the Casiquiare River
* The point where the Casiquiare bifurcates from the Orinoco, on Google Maps
* Wikimapia satellite image displaying locations of both the beginning (principio) and the end (desague) of the Casiquiare Canal.

სქოლიო
------

1. ↑  „Graham Clarke". *The Daily Telegraph*. 2007-10-07. ციტირების თარიღი: 2008-07-14.
*Cassia sieberiana*
**კასია** (ლათ. Cassia) — მრავალწლოვანი ბალახის, ბუჩქების ან ტანდაბალი ხეების გვარი ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. 

500-600 სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. სამკურნალო მნიშვნელობა აქვს სინამაქის ხეს (ლათ. Cassia acutifolia), რომლის სამშობლოდ სუდანს მიიჩნევენ. მისი ერთწლიანი კულტურა გვხვდება შუააზიასა და ყაზახეთში. საქართველოში ხარობს სუბტროპიკულ მცენარეთა სარტყელში. 

ბუჩქის სიმაღლე 1,5 მ აღწევს. სამკურნალოდ იხმარება მისი ფოთოლი, რომელიც „ალექსანდრიული ოტლის" (სინამაქის ფოთლის) ან სენას სახელით არის ცნობილი, და პარკი (ალექსანდრიული პარკი); შეიცავს ანტრაგლიკოზიდებს, იყენებენ საფაღარათო საშუალებით, ისე როგორც Cassia angustifolia-ს და Cassia obovota-ს. ხიარიშამბარი ანუ *ხეჩერჩხელა* (ლათ. Cassia fistula) საქართველოში ეგვიპტიდან შემოიტანეს და საფაღარათო საშუალებად ხმარობდნენ. მისი ქერქი შედიოდა პირში გამოსავლები კეთილსურნელოვანი ნარევის სუნონის შემადგენლობაში.

ლიტერატურა
----------

* *წუწუნავა ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 423.
**კვარცი** (გერმ. Quarz) — ჟანგეულთა კლასის მინერალი. არსებობს ორი კრისტალური მოდიფიკაციის კვარცი: ჰექსაგონური კვარცი (a-კვარცი), რომელიც მდგრადია 1 ატმ. წნევისას 870-573 °C ტემპერატურულ ინტერვალში, და ტრიგონური კვარცი (ანუ b-კვარცი), რომელიც მდგრადია 573 °C-ზე დაბალ ტემპერატურაზე.

ბუნებაში გავრცელებულია b-კვარცი. კვარცის კრისტალებს, ჩვეულებრივ, პრიზმული იერი აქვს, იშვიათად — ბიპირამიდული. კვარცის კრისტალების, მარცვლებისა და აგრეგატების ფერი მეტად ცვალებადია. ჩვეულებრივ, უფერო და გამჭვირვალე, თეთრი ან ნაცრისფერია. კრისტალების ფერის მიხედვით კვარცს სხვადასხვა სახელი აქვს: უფეროსა და გამჭირვალეს ჰქვია — მთისბროლი, იისფერს — ამეთვისტო, ბოლის ფერს — რაუხტოპაზი, შავს — მორიონი, ყვითელს — ციტრინი.

აქტინოლინისა და ქლორიტის ჩანართები იძლევა მწვანე ფერის სახესხვაობას — *პრაზემს*, ქარსისა და ჰემატიტისა — ოქროსფრად მოციმციმე *ავანტიურინს*. კვარცის ფარულკრისტალური სახესხვაობანი — აქატი და ქალცედონი — ბოჭკოვანი აგებულებისაა. კვარცს აქვს პიეზოელექტრული თვისებები. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 7, სიმკვრივე 2650 კგ/მ³.

კვარცი მეტად გავრცელებული მინერალია. წარმოიქმნება მაგმური, პეგმატიტური, ჰიდროთერმული და დანალექი გზით. დამუშავებულია კვარცის ხელოვნურად მიღების სამრეწველო ტექნოლოგია. კვარცის ქვიშა და კვარციტი კერამიკისა და მინის წარმოების ძირითადი ნედლეულია, მონოკრისტალური კვარცს იყენებენ რადიოტექნიკაში, ოპტიკურ ხელსაწყოთმშენებლობაში; ნალღობ კვარცს ქიმიური ჭურჭლის დასამზადებლად. კვარცისგან იღებენ si-ის. კვარცის გამჭვირვალე ფერადი სახეობანი, აგრეთვე აქატი, ონიქსი, სარდიონი და სხვა ნახევრადძვირფასი ქვებია.

კვარცის დიდი საბადოებია ურალზე, უკრაინაში, პამირსა და მდინარე ალდანის აუზში, ასევე ბრაზილიასა და მადაგასკარზე.

საქართველოში მთის ბროლი არის ხდის ხეობაში (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი) და შოდა-კედელას ქედზე (ონის მუნიციპალიტეტი), კვარცის ქვიშა — სურამის, ჭიათურის, ხარაგაულის მიდამოებში, კვარციტები — ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, ქალცედონი და აქატი — ახალციხისა და კასპის მუნიციპალიტეტებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 490.
**კვარციტი** — მეტამორფული ქანი, რომელიც შედგება კვარცის უწვრილესი მარცვლებისაგან. მაგარი და მტკიცე ქანია; თეთრი, რუხი, ან მოწითალო ფერისაა. წარმოიქმნება რეგიონული მეტამორფიზმის დროს კვარციანი ქვიშაქვების გადაკრისტალების შედეგად. დიდი რაოდენობით შეიცავს SiO2-ს (95-99%). ცეცხლგამძლეობა — 1710-1770°С-მდე. დამახასიათებელია მექანიკური სიმტკიცე. კვარციტს უწოდებენ მასიურ კვარციან ქვიშაქვებსაც და ზოგჯერ გამოფიტვის ქერქში მეტასომატურად წარმოქმნილ კვარციან მარცვლოვან ქანებსაც (ჰიპერგენული კვარციტი). განარჩევენ აგრეთვე მჟავე და საშუალო ეფუზიური ქანებისა და მათი ტუფების, იშვიათად მჟავე ინტრუზიული ქანების, ჰიდროთერმულ-მეტასომატური გზით გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ მეორეულ კვარციტებს. კვარციტი კარგი სამშენებლო და მჟავაგამძლე მასალაა, იყენებენ ნედლეულად ცეცხლგამძლე აგურისა და მინის წარმოებაში, აგრეთვე მეტალურგიაში. დასამუშავებლად რთული ქანია. კვარციტის ძირითადი საბადოებია რუსეთში, აშშ-ში, აღმოსავლეთ ევროპაში, აფრიკაში.

სქოლიო
------

1. ↑  კვარციტი — დიდი რუსული ენციკლოპედია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-03-12. ციტირების თარიღი: 2021-04-24.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 490.
**კვარიათი** — დასახლება ქალაქ ბათუმში, გონიო-კვარიათის უბანში. მდებარეობს მდინარე კვარიათის ნაპირებზე, კახაბრის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 10 მ.

ისტორია
-------

კვარიათი იყო სოფელი, შედიოდა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, გონიოს თემში. საბჭოთა დროს განვითარებული იყო მეციტრუსეობა და მეჩაიეობა. 2002 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 98 ადამიანი. 2011 წელს შეუერთდა ბათუმს.

ტურიზმი
-------

კვარიათი ერთ-ერთი პოპულარული შავიზღვისპირა კურორტია საქართველოში. პლაჟი 1 კმ სიგრძისაა. მისი ჩრდილოეთ ნაწილი უერთდება გონიოს პლაჟს, სამხრეთით კი სარფის პლაჟისგან ყოფს კლდე. კვარიათის პოპულარობას ხელს უწყობს მდიდარი წყალქვეშა სამყარო, აქ ფუნქციონირებს დაივინგ-ცენტრი. სასტუმროების უმეტესობა პლაჟიდან 100 მ-ში მდებარეობს, ნაწილი განლაგებულია მთის ფერდობზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 489.

სქოლიო
------

1. 1 2  საქართველოს მოსახლეობა, 2002 წლის მონაცემები.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბათუმის უბნები |
| --- |
|  |
|   | 
* ადლია
* ავგია
* ანგისა
* ბენზე
* ბონი
* გონიო
* თოდოგაური
* კახაბერი
* კვარიათი
* მახინჯაური
* მეჯინისწყალი
* მინდა
* მწვანე კონცხი
* ურეხი
* ჭაობი
* ხელვაჩაური
* ხოპა
 |  |

 |
კასა-როსადა – არგენტინის პრეზიდენტის სამუშაო რეზიდენცია
**კასა-როსადა** (ესპ. La Casa Rosada; *ვარდისფერი სახლი*) — არგენტინის პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია. მდებარეობს ბუენოს-აირესის ცენტრში, პლასა-დე-მაიოს მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ეს არის პრეზიდენტის სამუშაო ადგილი, ხოლო საცხოვრებლად იყენებენ ქალაქის გარეუბანში მდებარე კვინტა-დე-ოლივოსის სახლს.

ჯერ კიდევ 1594 წელს ამ ადგილზე მდებარეობდა ხუან-ბალთაზარ ავსტრიელის ფორტი. 1713 წელს მის ნაცვლად სან-მიგელის ციხესიმაგრე ააშენეს, რომელიც ესპანეთის კოლონიალური მთვარობის რეზიდენციად იქცა. 1825 წელს პრეზიდენტ ბერნარდინო რივადავიას ბრძანებით ციხესიმაგრე გააფორმეს ნეოკლასიკური სტილის შესაბამისად და 1857 წლამდე იქ მდებარეობდა ბუენოს-აირესის მთავრობის რეზიდენცია. 1857 წელს პრეზიდენტმა ხუან ხოსე დე ურკისამ გასცა ბრძანება მისი დანგრევისა და მის ადგილზე საბაჟოს შენობის აგების შესახებ. ახალი შენობა ააგეს იტალიურ სტილზე და გახდა ქალაქის ყველაზე დიდი ნაგებობა.

ბარტოლომე მიტრესა და დომინგო სარმიენტოს პრეზიდენტობის დროს ჩაუტარეს რეკონსტრუქცია და დაამატეს შიდა ეზო – პატიო, ხოლო მუქი ყავისფერი კედლები შეღებეს ვარდისფრად, რაც უნდა გამხდარიყო ორი უმსხვილესი პოლიტიკური პარტიის უნიტარებისა და ფედერალისტების შერიგების სიმბოლო.

ამჟამად სასახლის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მოქმედი ქვეყნის მეთაურის სამუშაო კაბინეტი, რომელიც პირველი პრეზიდენტის რივადავიას სახელობისაა. ასევე საინტერესოა ბიუსტების დარბაზი, სადაც წარმოდგენილია ლეგიტიმურად არჩეული ყველა პრეზიდენტის ბიუსტი.

კასა-როსადის პანორამა პლასა-დე-მაიოდან.

ინტერიერის ხედები
-----------------

* პრეზიდენტის ოფისი
* ბიუსტების დარბაზი
* შიდა ეზო
* არგენტინის ცნობილი ქალბატონების დარბაზი
* თეთრი დარბაზი
* ჩრდილოეთი დარბაზი
* სამხრეთი დარბაზი
* პრეზიდენტის ლიფტი
* Christ the King Chapel

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კასა-როსადა***

* სასახლის ოფიციალური საიტი
**კვაისის ჯვარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის დაბა კვაისაში აგებულია X-XI საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ტყით დაბურულ მაღალ მთაზე, დაბა კვაისის მახლობლად. დიდი ეკლესიის ფრაგმენტები აგებული ყოფილა წითელი ტუფით. შემორჩენილია ქვის ფილები ორნამენტებით, სიუჟეტური რელიეფებითა და ასომთავრული წარწერებით. რელიეფურ ფილაზე \_„გაქცევა ეგვიპტეში"\_ მარცხენა მხარეს ამოტვიფრულია ასომთავრული წარწერა: „არსენს და მშობელთა მისთა შეუნდვეს ღმერთმა".

ფასადების მორთვას სკულპტურული კომპოზიციებით, უძველესი ტრადიცია აქვს. ამ პერიოდის ოსტატები მარტივი ფორმების გამოყენებით აღწევდნენ უდიდეს გამომსახველობას. ქვების მნიშვნელოვანი ნაწილი წაღებულია კვაისას მაღაროს სასადიოლოს ასაშენებლად, რომელიც ამჟამად დანგრეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ. 2004
* Меписашвили Р. Цинцадзе В. Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида Картли. Тбилиси. 1975. с. 83.
**ინდური წყალკვეთია** (ლათ. Rynchops albicollis) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა, წყალკვეთიას გვარის 3 წარმომადგენელიდან ერთ-ერთი.

აღწერა
------

შეფერილია თეთრად. სხეულის ზედა მხარე და თავის ზედა ნაწილი შავია. ნარინჯისფერი ნისკარტი კონტრასტულადაა გამოხატული. სხეულის სიგრძე 40–43 სანტიმეტრს აღწევს, ფრთის შლილი 108 სმ-მდეა. შავი წყალკვეთია ინდურზე დიდია, ხოლო აფრიკული — პატარა.

გავრცელება
----------

თანამედროვე დროში გვხვდება პაკისტანში, ინდოეთში (მათ შორის ქაშმირში), ბანგლადეშსა და მიანმარში. დაფიქსირებულია მისი გადაფრენები მეზობელ ქვეყნებში. ადრე ბევრად გაფართოებულ ტერიტორიაზე გვხვდებოდა; მაგ. დროდადრო ჩინეთშიც შეინიშნებოდა.

ითვლება, რომ ამჟამინდელი პოპულაცია ძირითადად ინდოეთსა და პაკისტანშია თავმოყრილი და მათ საერთო რაოდენობა 6000–10000 სულია. ადრე ფართოდ იყვნენ გავრცელებული ინდოეთის სუბკონტინენტის მდინარეთა ნაპირებზე.

კვება
-----

ინდური წყალკვეთია საკვების მოპოვებისას წყლის დონესთან ახლოდ დაფრინავს, მასში ნისკარტის ქვედა მხარეს ჩაუვებს და წყალს „კვეთს" (აქედან მომდინარეობს სახელწოდება).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოტოსურათები და ვიდეო დაარქივებული 2015-09-30 საიტზე Wayback Machine. .
* აღმოსავლეთის ფრინველები: ინდური წყალკვეთია დაარქივებული 2019-01-02 საიტზე Wayback Machine. .

სქოლიო
------

1. ↑  F. Gill & D. Donsker (Eds).  (2018)Coursers, noddies, gulls, terns, auks, sandgrouse. IOC World Bird List (v 8.1).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-15. ციტირების თარიღი: 2019-06-01..
2. ↑  Jerdon T. C. (1864). *Birds of India. Volume 3*.  George Wyman & Co,   გვ. 847.
**ინდონეზიური სამოსი** — ეროვნული სამოსი, რომელიც წარმოადგენს ინდონეზიის რესპუბლიკას. იგი ინდონეზიური კულტურისა და ინდონეზიის ტრადიციული ტექსტილის ტრადიციიდან გამომდინარეობს. დღეს ყველაზე ფართოდ აღიარებული ინდონეზიის ეროვნული კოსტუმები მოიცავს ბატიკს და ქებაიას. თუმცა თავდაპირველად ეს კოსტუმები ძირითადად იავისა და ბალის კულტურის შემადგენლობაში შედიოდა, განსაკუთრებით თვალსაჩინოა იავას, სუნდურ და ბალინურ კულტურაში. მას შემდეგ, რაც აავა ინდონეზიის პოლიტიკური და მოსახლეობის ცენტრი გახლდა, კუნძულიდან ხალხური კოსტუმი, ეროვნულ სტატუსში გადაიზარდა. ინდონეზიაში 300-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს, რომელთაგან თითოეული თავისი ხალხური კოსტუმისგან შედგება: პაპუანებისაგან, რომლებიც იღებდნენ პაპუანებისაგან და დამთავრებულნი არიან მინანკბაბოს ტომები, თორამასგან, ბრწყინვალე ნაქარგებითა და მძილებით. კლასიკური ინდონეზიური ხალხური კოსტუმი წარმოშობილია ბალისა და ჯავის კუნძულებზე მცხოვრები ტრადიციული კოსტიუმების საფუძველზე.

როგორც მრავალფეროვანი ქვეყანა, ინდონეზიას, რომელსაც აქვს 30-ზე მეტი პროვინცია, თითოეულს აქვს თავისი წარმომადგენლობა ტრადიციული ჩაცმულობით. სამოსი თითოეული პროვინციიდან, თავისი უნიკალური და გამორჩეული დიზაინითაა წარმოდგენილი.

ნაციონალურ კოსტუმებს ატარებენ, როგორც ოფიციალურ შემთხვევებში, ასევე ტრადიციულ ცერემონიებზე.

ბატიკი არის ქსოვილი, რომელიც ტრადიციულად მზადდება ცვილის გამძლეობის საღებავის ტექნიკის გამოყენებით, რთული ფორმის ნიმუშების შესაქმნელად. ტრადიციულად ბატიკის ქსოვილი არის რთული ნაჭრის ქსოვილის დიდი ნაჭერი, რომელსაც იავური ქალები იყენებენ, როგორც კემბენი ან ტორსი. ბატისკის ქსოვილი იყო გადაფარებული მენჯ-ბარძაყის გარშემო მრავალჯერადი ნაკეცებით.

ბატიკი აღიარებულია ინდონეზიური კულტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან იდენტურობად. იუნესკომ დანიშნა ინდონეზიური ბატიკი, როგორც კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრი, 2009 წლის 2 ოქტომბერს. როგორც აღიარების ნაწილი, იუნესკომ დაჟინებით მოითხოვა, რომ ინდონეზიამ შეინარჩუნოს მათი მემკვიდრეობა.

ბატიკის პერანგი, რომელსაც მამაკაცები ინდონეზიაში ხშირად იყენებენ განსაკუთრებით იავაში, ჩვეულებრივ ატარებენ ოფიციალური შემთხვევების დროს; მაგალითად, ქორწილში, ტრადიციულ ცერემონიებზე, ოფიციალურ შეხვედრებსა და საზოგადოებრივ შეკრებებზე. ბატიკის მაისურებს აქვთ ორი სახის ჭრილი: გრძელი ყელის სპეციალურად განკუთვნილი ოფიციალური შემთხვევებისთვის და ასევე მეორე ვარიანტი მოკლე ყელით, განკუთვნილი ნახევრადფორმალური შემთხვევებისთვის.

ინდონეზიური ტრადიციული კოსტუმების მაგალითის ნახვის საუკეთესო შანსი ტრადიციული საქორწილო ცერემონიაზე დასწრებაა. ტრადიციული კოსტუმები განსხვავდება მისი ფუნქციისა და შემთხვევის მიხედვით.

ინდონეზიაში თითოეულ განსხვავებულ რეგიონს, კუნძულს, ტომს აქვს საკუთარი თავსაბურავი, რომელსაც ტრადიციულად ამ რეგიონის კონკრეტული ადამიანები იყენებენ. პეიკი ან სიმღერაკი არის ეროვნული ოფიციალური სამოსი, რომელსაც კაცები ინდონეზიაში ატარებენ, მას ჩვეულებრივ იყენებენ მთავრობის წარმომადგენლები. მამაკაცის თავსაბურავი, ჩვეულებრივ ტრადიციული ქსოვილისგან არის დამზადებული, ხოლო ქალის თავსაბურავი ხშირად მეტალის სამკაულებს მოიცავს, რომლებიც ზოგჯერ ყვავილებით არის გაფორმებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინდონეზიური სამოსი
* ინდონეზიური სამოსის შესახებ
**კენაფი** (ლათ. Hibiscus cannabinus) — ერთწლოვანი ლაფანბოჭკოვანი მცენარე ბალბისებრთა ოჯახისა. კენაფი ველურად გვხვდება სამხრეთ აფრიკაში და ცენტრალურ ინდოეთში. ტენისა და სითბოს მოყვარულია, მომთხოვნია ნიადაგის ნაყოფიერების მიმართ. თვითდამტვერვა ახასიათებს. სართავი კულტურაა. აქვს 0,3–0,5 მეტრის (ზოგჯერ 2 მეტრამდე) სიგრძის მთავარღერძიანი ფესვი, სწორი, ეკლიანი და 5 მეტრამდე სიმაღლის ღერო. ფოთლები გრძელყუნწიანია, ღეროს ქვედა ნაწილში — გულისებრი, შუაში — თათისებრ დაყოფილი, ზედაში — ლანცეტა. ყვავილები იღლიური, კრემისფერი, ძირში შინდისფერი ლაქით. ნაყოფი ხუდბუდიანი, უხეში ბეწვით დაფარული კოლოფია.

კენაფის მშრალი ღერო შეიცავს საშუალოდ 16-20% ბოჭკოს, რომელიც გამოირჩევა მაღალი ჰიგროსკოპულობითა და სიმკვრივით. მისგან ამზადებენ ჯვალოს, ბრეზენტს, კანაფს და სხვა. თესლში 20%-მდე ტექნიკური ზეთია. კოპტონს იყენებენ სასუქად და ცხოველთა საკვებად. კულტურაში კენაფი მოჰყავთ ძირითადად აღმოსავლეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ აზიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში.

გალერეა
-------

* საერთო ხედისაერთო ხედი
* ყვავილიყვავილი
* ფოთლებიფოთლები
* ფესვებიფესვები

სქოლიო
------

1. 1 2   კენაფი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 466.
2. 1 2   Кенаф // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 557.
კეჩუას ენის გავრცელების არეალი
**კეჩუა** (კეჩ. Qhichwa Simi - *მთის ველების ენა*, კეჩუა Runa Simi - *ადამიანის ენა*) — სამხრეთ ამერიკელი ინდიელების ენა, რომელიც ეკუთვნის კეჩუას ენათა ოჯახს. სამხრეთი ამერიკის კოლონიზაციამდე კეჩუა იყო ჩინჩას სახელმწიფოს ოფიციალური ენა, ხოლო შემდეგ ჩინჩას დამპყრობელი ინკების სახელმწიფო ტაუანტინსუიუს ოფიციალური ენა გახდა (ახ. წ. XII-XVI სს). არსებობს ინკების ეპოქის ლიტერატურული ძეგლები. დღეს, სამხრეთ ამერიკაში კეჩუაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 12,4 მლნ ადამიანი, გარდა ამისა, იგი გამოიყენება როგორც ლინგვა-ფრანკა ამაზონიაში. ეკვადორში და არგენტინაში გამოიყენება დასახელება „კიჩუა" (Quichua, Kichwa). თანამედროვე ლიტერატურული კეჩუას დამწერლობაში გამოიყენება ლათინური ანბანის ესპანური ვარიანტი, რომელსაც გააჩნია წესთა მკაფიო კრებული. სწორედ ამ სახით ისწავლება კეჩუა სკოლებში, თუმცა ენის საყოველთაო სწავლება არ ხორციელდება. კათოლიკე მისიონერები კეჩუას გამოყენებით ცდილობდნენ სამხრეთ ამერიკელი ინდიელების მოქცევას ქრისტიანობაზე. SIL კლასიფიკაციის მიხედვით კეჩუას დიალექტები განსხვავებული ენებია. კეჩუას ენის დიდი აკადემია კუსკოსი მიიჩნევს, რომ კეჩუა არის ერთი, უნივერსალური ენა, რომლის ლიტერატურული ნორმაა კუსკოური კეჩუა.

წარმოშობა და ისტორია
--------------------

კეჩუას ხშირად აერთიანებენ აიმარასთან (ზოგჯერ კი - ურუსთან) კეჩუა-აიმარას ენათა ჯგუფში. მართლაც, ენათა ლექსიკური მარაგის 1/3 ერთმანეთს ემთხვევა, არსებობს ასევე გარკვეული გრამატიკული მსგავსებებიც, თუმცა ეს მონაცემები არ კმარა საერთო წინაპრის რეკონსტრუქციისათვის. კეჩუას და აიმარას აახლოებენ ანდური ოჯახის მაპუჩეს (არაუკანურ) ენებთან, რომლებსაც სიახლოვე აქვთ არავაკურ და ტუპი-გუარანის ენებთან ანდო-ეკვატორული ზეოჯახიდან, ხოლო თავისმხრივ ყველა ენა ამერინდული მაკროოჯახის შემადგენლობაშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* El Quechua de Santiago del Estero დაარქივებული 2009-12-12 საიტზე Wayback Machine. , extensive site covering the grammar of Argentinian Quechua (in Spanish)
* Quechua Language and Linguistics an extensive site.
	+ The Origins and Diversity of Quechua
	+ The Sounds of the Andean Languages დაარქივებული 2007-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* Toponimos del Quechua de Yungay, Peru დაარქივებული 2009-05-11 საიტზე Wayback Machine.
* Sacred Hymns of Pachacutec
* Quechua lessons (www.andes.org) in Spanish and English
* Quechua course დაარქივებული 2012-08-08 საიტზე Wayback Machine.  in Spanish, by Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana)
* Detailed map of the varieties of Quechua according to SIL (fedepi.org)
* Cuzco and Bolivian Quechua being compared, with English translations დაარქივებული 2011-12-26 საიტზე Wayback Machine.
**ზნაურ ზაურბეგის ძე აიდაროვი** (დ. 1889 სოფ. ყადგარონი, ახლანდელი არდონის რაიონი, ჩრდილოეთ ოსეთი — გ. 14 ნოემბერი, 1919, სოფ. ხცისი, ახლანდ. ხაშურის მუნიციპალიტეტი) — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში. ოსეთის ბოლშევიკური ორგანიზაციის ერთ-ერთი შემქმნელი. კომპარტიის წევრი 1914 წლიდან.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. 1914 წელს მუშაობდა ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარ სახელოსნოებში. 1918 წელს კავკასიის სამხარეო კომიტეტმა გაგზავნა სამხრეთ ოსეთში, სადაც ჩამოაყალიბა პარტუჯრედები, შექმნა შეიარაღებული რაზმები. 1919 წელს მონაწილეობდა სამხრეთ ოსეთის ეროვნული საბჭოს ყრილობის ბოლშევიკური ფრაქციის მუშაობაში; იყო რსდმპ (ბ) და კავკასიის სამხარეო კომიტეტის სამხედრო-რევოლუციური შტაბის წევრი, გორის მაზრის აჯანყებულთა რაზმების შტაბის უფროსი და სოფელ ხცისის პირველი რევკომის თავმჯდომარე.

აჯანყების დამარცხების შემდეგ აიდაროვი მენშევიკებმა შეიპყრეს და დახვრიტეს. ზნაურ აიდაროვის პატივსაცემად 1931 წელს ოქონის რაიონს ზნაურის რაიონი ეწოდა (იარსება 1991 წლამდე).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 231.