recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის გერბი
**დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი** — მახაჩყალაში უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც ამზადებს სპეციალისტებს მედიცინისა და ფარმაცევტულ სფეროში.

უნივერსიტეტში 5 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს, მათ შორის 240-ზე მეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქე მსოფლიოს 28 ქვეყნიდან.

ისტორია
-------

უნივერსიტეტი დაარსდა 1932 წელს, როგორც დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, თავდაპირველად მასში მხოლოდ ერთი სამედიცინო ფაკულტეტი შედიოდა.

დაღესტნის სამედიცინო ინსტიტუტის პირველ დირექტორად დაინიშნა მუსლიმი იუსუპოვიჩ ნახიბაშევი, ადამიანი, რომელიც ჩვეულებრივი ექთანიდან დაღესტნის ჯანმრთელობის სახალხო კომისარი გახდა. 

1964 წელს გაიხსნა ზოგადი მედიცინის ფაკულტეტის განყოფილება, 1965 წელს - სტომატოლოგიური ფაკულტეტი, 1969 წელს - პედიატრიული ფაკულტეტი, 1974 წელს - მოსამზადებელი განყოფილება, 1983 წელს - ექიმთა კვალიფიკაციის ამაღლების ფაკულტეტი, 1986 წელს - მოსამზადებელი ფაკულტეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისთვის, 1987 წელს - უცხო ქვეყნის მოქალაქეებთან მუშაობის ფაკულტეტი 1991 წელს - ცენტრალური სამეცნიერო ლაბორატორია, 1994 წელს შეიქმნა სადოქტორო და სამაგისტრო ნაშრომების დაცვის სპეციალური საბჭო [1].

1976 წელს ინსტიტუტი გახდა პირველი კატეგორიის უმაღლესი სასწავლებელი. 1982 წელს უნივერსიტეტს მიენიჭა ხალხთა მეგობრობის ორდენი [2]. 

1995 წელს რუსეთის ფედერაციის სამედიცინო უნივერსიტეტების სარეიტინგო შეფასების შედეგების მიხედვით, დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტს სახელად აკადემია ეწოდა, ხოლო 2016 წელს - უნივერსიტეტის სტატუსი.

აღსანიშნავია, რომ დღემდე აღნშნული უნივერსიტეტი დაამთავრა 27 ათასზე მეტმა ექიმმა [3].

უნივერსიტეტში 700 – ზე მეტი პედაგოგია, მათ შორის 116 მეცნიერებათა დოქტორი და 66 პროფესორი, მეცნიერებათა 418 კანდიდატი და 179 ასოცირებული პროფესორი [4].

სტრუქტურა
---------

უნივერსიტეტის შენობა
დაღესტნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში მოქმედებს 5 ფაკულტეტი და 75 განყოფილება, ესენია: 

* სამკურნალო
* პედიატრიული
* სტომატოლოგიური
* სამედიცინო და პროფილაქტიკური
* ფარმაცევტული

ასევე: მთის ტერიტორიების ადამიანის ეკოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტი, საკონსულტაციო და დიაგნოსტიკური პოლიკლინიკა, სამედიცინო კოლეჯი, უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთა დასაქმების ცენტრი, ინფორმაციისა და გამოთვლის დეპარტამენტი, ტექნიკური დახმარების ცენტრი, ანალიტიკური დეპარტამენტი, ინტერნეტ ცენტრი, სამეცნიერო სამედიცინო ბიბლიოთეკა, სპორტული კომპლექსი და ასევე საგამომცემლო და ბეჭდვითი ცენტრი.

ბოლო წლების პროგრესული განვითარების პროცესში უნივერსიტეტი გახდა დიდი სასწავლო და სამედიცინო ცენტრი, რომელშიც შედის 8 ფაკულტეტი, რომელსაც აქვს ფუნდამენტური და პარაკლინიკური დისციპლინების საკმაოდ ძლიერი საკუთარი ბაზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт ДГМУ

სქოლიო
------

1. ↑  Университет врачебного искусства. Dagpravda.ru (2017-10-17). ციტირების თარიღი: 2019-05-19.
2. ↑   name="автоссылка2">Архивированная копия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-03. ციტირების თარიღი: 2017-08-02.
3. ↑  Архивированная копия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-21. ციტირების თარიღი: 2017-01-15.
4. ↑  Дагестанский государственный медицинский университет.. Контингент преподавателей. www.edu.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-29. ციტირების თარიღი: 2019-05-19.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |

**დიულა ვაჟას ძე აბაშიძე** (დ. 26 აგვისტო, 1941, თბილისი, — გ. 7 აპრილი, 2004, იქვე) — ქართველი გენერალ-მაიორი (15 მარტი, 1993).

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა ბაქოს უმაღლესი საერო საჯარისო სამეთაურო სასწავლებელი, ხოლო 1975 წელს მოსკოვის სამხედრო აკადემია. მსახურობდა უნგრეთში, ბელორუსიისა და შუა აზიის სამხრეთ ოლქებში. ხელმძღვანელობდა სამხედრო ნაწილებს, რომლებიც მონაწილეობდნენ ქალაქ ტაშკენტის აღდგენაში მიწისძვრის შემდეგ. 1975–1979 წლებში იყო პოლკის მეთაურის მოადგილე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში, ხოლო 1979–1981 წლებში — ავღანეთის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მრჩეველი. იქვე ვადაზე ადრე მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. 1981–1986 წლებში იყო დივიზიის მეთაურის მოადგილე შუა აზიის სამხრეთ ოლქში, ხოლო 1986-1991 წლებში კორპუსის მეთაურის მოადგილე ოდესის სამხრეთ ოლქში. ყირიმში პოლკოვნიკმა აბაშიძემ ჩამოაყალიბა საქართველოს სათვისტომო, იყო მისი გამგებლობის პირველი პრეზიდენტი. 1991–1992 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის სამოქალაქო თავდაცვის შტაბის უფორის მოადგილე, 1992 წლის თებერვლიდან — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კადრების სამმართველოს უფროსი; 1992 წლიდან სამშვიდობო ძალების სარდალი საქართველოს რესპუბლიკიდან ცხინვალის რეგიონის ზონაში, ხოლო 1994 წლიდან სამეგრელოს რეგიონში. 

დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით, აგრეთვე ავღანეთის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* *ლ. დოლიძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 21.
„**და იქნება სისხლი**" (ინგლ. There Will Be Blood) — 2007 წლის ამერიკული ფილმი. წარმოადგენს ეპტონ სინკლერის რომანის ეკრანიზაციას. მოქმედება მიმდინარეობს კალიფორნიაში მეოცე საუკუნის 20-იან წლებში და ასახავს დენიელ პლეინვიუს, ნავთობმომპოვებელი კომპანიის ამბიციური მფლობელის ისტორიას.

გადაღება
--------

ფილმის გადასაღები სამუშაოები მიმდინარეობდა 2006 წლის ზაფხულში კალიფორნიაში, ნიუ-მექსიკოსა და ტეხასში. ტეხასში ამავდროულად მიმდინარეობდა ძმები კოენების ფილმის „მოხუცებისთვის ადგილი არ არის" გადაღება.

დენიელ დეი-ლუისი დათანხმდა როლს, რადგან მოეწონა რეჟისორ პოლ ტომას ანდერსონის წინა ფილმი „გამაოგნებელი სიყვარული". როლისთვის მოსამზადებლად დენიელ დეი-ლუისი უსმენდა ჯონ ჰიუსტონის ძველ ჩანაწერებს.

ფილმის მუსიკა ეკუთვნის ჯგუფ Radiohead-ის წევრ ჯონი გრინვუდს.

ჯილდოები
--------

დენიელ დეი-ლუისმა მიიღო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ჯილდოები საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისთვის. ფილმმა ასევე დაიმსახურა ოსკარი საუკეთესო ოპერატურისთვის და ვერცხლის დათვი საუკეთესო რეჟისორისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „და იქნება სისხლი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „და იქნება სისხლი" — Allmovie-ზე
* „და იქნება სისხლი" — Box Office Mojo-ზე
* 

* „და იქნება სისხლი" — Rotten Tomatoes
* „და იქნება სისხლი" — Metacritic-ზე
**დიურინევ ქადინ ეფენდი** (თურქ. *Dürrinev Kadın Efendi*; დ. 15 მარტი, 1835 — გ. 4 დეკემბერი, 1895) — ოსმალეთის სულთნის, აბდულაზიზის პირველი ცოლი და მისი ორი შვილის დედა.

ბიოგრაფია
---------

დიურინევ ქადინ ეფენდი დაიბადა აფხაზი თავადის, მაჰმუდ ძიაფშ-იფას და მისი ცოლის, ჰალიმე ჩხოტუას ოჯახში. მისი დაბადების სახელი იყო მელექი (ანგელოზი). დედის მხრიდან ის იყო მეჰმედ V-ის მესამე ცოლის, ნაზფერვერ ქადინ ეფენდი დეიდა.

სამი წლის ასაკში მის უმცროს და აიშე ქემალიფერ ჰანიმთან ერთად მიიყვანეს სასახლეში. აბდულმეჯიდ I-ის ერთ-ერთმა ცოლმა, სერვეთსეზა ქადინ ეფენდიმ გოგონების აღზრდა-განათლება თავის თავზე აიღო. დიურინევ კარგად ხატავდა და საუბრობდა ფრანგულად. მან დახატა თავის გამზრდელის და ბეზმიალემ სულთნის პორტრეტები, რომლებიც მათვე აჩუქა. დოლმაბაჰჩეს სასახლეში შეჰზადე აბდულაზიზის სტუმბრობისას შეჰზადემ დიურინევი შეამჩნია და სერვეთსეზა ქადინ ეფენდის მისი ხელი სთხოვა. თავდაპირველად სერვეთსეზა უარზე იყო, მაგრამ მოგვიანებით თვითონვე შეუთანხმდა ქორწინებაზე.

ისინი დაქორწინდნენ 1856 წლის 20 მაისს დოლმაბაჰჩეს სასახლეში. ქორწინებიდან ერთ წელიწადში მათ შეეძინათ ვაჟი შეჰზადე იუსუფ იზეთინი, ხოლო 1862 წელს დაიბადა სალიჰა სულთანი. 1876 წელს აბდულაზიზის ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ, დიურინევ ქადინ ეფენდი შვილებთან ერთად ფერიეს სასახლეში შინაპატიმრობაში იმყოფებოდა. მას შემდეგ, რაც მურად V-ის მოკლე მმართველობა დასრულდა, დიურინევ ქადინ ეფენდიმ და მისი ოჯახმა თავისუფლება მოიპოვა, მაგრამ დიურინევმა უკანასკნელი წლები ფერის სასახლეში გაატარა. დაკრძალულია მეჰმედ II-ის აკლდამასთან.

სქოლიო
------

1. ↑  Turkey: The Imperial House of Osman. web.archive.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 მაისი 2006. ციტირების თარიღი: 18 February 2014.
2. ↑  Consorts Of Ottoman Sultans (in Turkish). Ottoman Web Page. ციტირების თარიღი: 2010-12-17.
3. ↑  Günay Günaydın (2006). *Haremin son gülleri*.  Mevsimsiz Yayınları. ISBN 978-9-944-98703-5.
4. ↑   (2004) *Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları*.  L & M. ISBN 978-9-756-49131-7.
5. ↑  Genealogy of the Ottoman Royal Family.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-02. ციტირების თარიღი: 2014-09-01.
6. ↑  Christopher Buyers. The Royal Ark – Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas. 4dw.net.
**გოვჰარ ბეიდულაევა** (Gövhər Bəydullayeva; დ. 23 აპრილი, 2003) — აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი ქალთა შორის (2022). ქვეყნის ეროვნული ნაკრების წევრი.

2015 წელს მოიგო აზერბაიჯანის ახალგაზრდული ჩემპიონატი 12 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში. 2016 წელს გაიმეორა საკუთარი წარმატება 14 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში.

ბეიდულაევამ არაერთხელ წარმოადგინა აზერბაიჯანი ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე და ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატზე სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში, სადაც მოიპოვა სამი მედალი: ოქრო (2017 წელს ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 14 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში) და ორი ვერცხლი (2014 წელს ჭადრაკში ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 12 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში და 2015 წელს ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 12 წლამდე გოგონების ასაკობრივ ჯგუფში).

2013 წელს მან მოიგო ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში 10 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში. 2018 წლის აგვისტოში ბეიდულაევა ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე მე-4 ადგილი დაიკავა 16 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში.

2017 წელს რიგაში ბეიდულევამ მონაწილეობა მიიღო ევროპის ქალთა მოჭადრაკეთა ინდივიდუალურ ჩემპიონატში. მან ასევე მოიგო ACF თასი მიხაილ ბოტვინიკის ხსოვნისადმი, მოიგო ყველა მატჩი. ითამაშა აზერბაიჯანის ნაკრებში ბაქოში 42-ე საჭადრაკო ოლიმპიადაზე მესამე დაფაზე.

2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონია 20 წლამდე ქალ მოჭადრაკეებს შორის.

სქოლიო
------

1. ↑  AZE Chmp, girls U-12 12 yaşadək qızlar arasında Azərbaycan birinciliyi
2. ↑  14 yaşadək qızlar arasında Azərbaycan birinciliyi 2016 AZE Chmp, Girls U-14
3. ↑  European Youth Chess Championship 2017 Girls U14
4. ↑  24th EUROPEAN YOUTH CHESS CHAMPIONSHIP 2014 U12 Girls
5. ↑  25th European Youth Chess Championship 2015 U12 - Girls
6. ↑  Team composition for federation AZE3 - Women
7. ↑  Abdulla Gadimbayli and Govhar Beydullayeva win FIDE World Junior Championship
**დიფსიზის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 7-8 კილომეტრის მოშორებით, დიფსიზისხევის მარჯვენა მხარეზე. განეკუთვნება ძვ. წ. II-I ათასწლეულებს. 

ძეგლი 1981 წელს აღმოაჩინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. სერი რომელზეც ნამოსახლარი მდებარეობს დოდოქრის გაგრძელებაა. მისი ჩრდილოეთ მხარე ვაკეა, სამხრეთი ფლატიანია, ხოლო აღმოსავლეთი საკმაოდ დამბრეც ფერდობებს წარმოადგენს. ნამოსახლარი ფლატის პირასაა. იგი ნახევარწრიულია, შემოსაზღუდულია ხელოვნური თხრილით. გამაგრებული ყოფილა ქვის ზღუდითაც, რაზეც მიანიშნებს ველის დონეზე შემორჩენილი ქვის წყობები. ნამოსახლარის ცენტრში შემაჩლებული ქვის გროვაა. დავდაცვითი ზღუდის შიგნით, შემაღლებულ, ცენტრალურ ნაწილს ნახევარწრიულად ორ სიმეტრიულ რიგად შემოუყვება პატარა სათავსები. სათავსები აღსაიშნავი სიზუსტითაა ზომებსა და განლაგებაში.

ნამოსახლარს ჩრდილოეთით და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება საკმაიდ დიდი დასახლება. იგი სწორკუთხაა და ირგვლივ ხელოვნური, 1.7 მეტრის სიმაღლის მიწაყრილი აკრავს.

ნამოსახლარებზე აღმოჩნდა კარგად განლექილი და ქვიშანარევი თიხისაგან დამზადებული, ლეგა ფერის კონცენტრული ან წიწვისებრი ამოღარული ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი, ხელსაფრქვავის ფრაგმენტები, თოხები და ობსიდიანის ზოგჯერ რეტუშირებული ანტაკაცები.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზავილი ვ. კინწურაშვილი შ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 310.
**გუჯარათული ენა** (ગુજરાતી Gujarātī, აგრეთვე ცნობილი როგორც *გუჯარათი*) – გუჯარათელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს. დამწერლობა დევანაგარის მონათესავე ანბანზე.

ზოგადი ცნობები
--------------

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >35 მლნ
* **ენის კოდი**: gu
* **სახელწოდება**: gu, en - Gujarati; eo - Gugharata
* **დამწერლობა**: გუჯარათული

გუჯარათული ენა გავრცელებულია ინდოეთის გუჯარათისა და მაჰარაშტრის შტატებში. თავისი სტრუქტურული ტიპით უკავია შუალედური მდებარეობა ჰინდისა და მარატჰის შორის. იგი ახლოსაა რაჯასტანულ ენასთან, აქვს ბევრი დიალექტები, მათ შორის სოციალური. ძირითადი დიალექტებია: ჩრდილოეთის ანუ აჰმადაბადის, დასავლეთის ანუ კათხიავარის, სამხრეთის ანუ სურატის. გუჯარათულ ჯგუფს მიეკუთვნება ინდოეთისა და პაკისტანის რამდენიმე მცირერიცხოვანი ენა, მათ შორის: აერი, ჯანდავრა, პარკარი, ვადიარა და სხვები.

სტატუსი
-------

**ოფიციალური ენა:** 

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
	+ დადრა და ნაგარ-ჰაველი
	+ დამანი და დიუ
	+ გუჯარათი

**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი (გუჯარათი), პაკისტანი

გრამატიკა
---------

...

ლექსიკა
-------

ლექსიკაში ბევრია ნასესხებობები სანსკრიტიდან, სპარსულიდან და არაბულიდან. ევროპული სიტყვები მასში აღწევს ინგლისურის მეშვეობით.

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Kem cho
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Swaagat; Ao padharo
* გმადლობთ - Aabhar; Dhanyawaad
* კი / არა - HaaN; Au / NahiiN; Naa
* გეთაყვა - Kripaa karine
* ნახვამდის - Awjo; Fari malshun

**რიცხვები**

* 1 - e:k, 2 - be, 3 - tran. 4 - cha:r, 5 - pã:ch, 6 - ch'a, 7 - sa:t, 8 - a:t', 9 - naw, 10 - das

ლიტერატურა
----------

* Gajendragadkar, S.N. (1972), *Parsi Gujarati*, Bombay: University of Bombay.
* Masica, Colin (1991), *The Indo-Aryan Languages*, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29944-2, .
* Mistry, P.J. (1996), „Gujarati Writing", Daniels; Bright, *The World's Writing Systems*, Oxford University Press.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gujarati Online Dictionary & Language Resources
* UCLA Language Materials Project: Gujarati დაარქივებული 2010-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* Gujarati Wiktionary
* Bharatiya Bhasha Jyoti: Gujarati
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მედანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მედანი** (ინდონ. Medan) — ინდონეზიის ჩრდილოეთ სუმატრის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. კუნძულ სუმატრის ყველაზე უფრო დიდი და მოსახლეობის მიხედვით ინდონეზიაში მეოთხე ქალაქი ჯაკარტის, სურაბაიის და ბანდუნგის შემდეგ. განლაგებულია პროვინციის ჩრდილოეთით, ქალაქის ცენტრში მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი Polonia, დასავლეთით საერთაშორისო აეროპორტი Kualanamu, ჩრდილოეთით — უდიდესი პორტი ბელავანი.

ქალაქ მედანის დაარსების ოფიციალური თარიღია — 1590 წლის 1 ივლისი.

ისტორია
-------

მედანმა განვითარება დაიწყო ჯერ კიდევ როგორც სოფელმა სახელად *კამპუნგ მედანი* (*სოფელი მედანი*). ქალაქი 1590 წელს დააარსა რაჯა გურუ პატიმპუსმა. მედანის პირველი მოსახლეები იყვნენ ბატაკები — პროტომალაელების შთამომავლები, ჩრდილოეთ სუმატრის მკვიდრი მოსახლეობა. 1860-იან წლებამდე მედანი ვითარდებოდა ნელა, შემდგომ ნიდერლანდელმა კოლონისტებმა, რომლებმაც 1872 წელს წაართვეს მედანი ადგილობრივ სულთან დელის, დაიწყეს მიწის გასუფთავება თამბაქოს პლანტაციებისთვის. მედანი მალე გახდა ადმინისტრაციული და კომერციული მოქმედების ცენტრი, რომელიც განსაზღვრავს ინდონეზიის დასავლეთ ნაწილის განვითარებას.

1915 წელს მედანი ოფიციალურად გახდა ჩრდილოეთ სუმატრის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი, ხოლო ქალაქის ოფიციალური სტატუსი მიიღო 1918 წელს.

მოსახლეობა
----------

ქალაქ მედანში ცხოვრობს 2 მილიონზე მეტი ადამიანი.

«მედანი» ინდონეზიურ და მალაიურ ენებზე ნიშნავს მინდორს, მაგრამ სიტყვა გაჩნდა კაროს ენიდან და ის ნიშნავს «კარგს», «ჯანმრთელს».

მედანის მოსახლეობას აქვს შერეული ეთნიკური და რელიგიური შემადგენლობა. ის ინდონეზიაში ცნობილია, როგორც ბატაკების სამშობლო, თუმცა ეს ხალხი გაბნეულია მთელ ჩრდილოეთ სუმატრაში. ამას გარდა, ქალაქში ცხოვრობს იაველების მსხვილი ეთნიკური ჯგუფი, ძირითადად იავის კუნძულიდან, რომლებიც აქ XX საუკუნეში გადმოსახლდნენ ხელისუფლების შიდა მიგრაციული პოლიტიკის შედეგად და რომლის მიზანი იყო კუნძულ იავის მოსახლეობის სიმჭიდროვის შესუსტება.

რკინიგზა ქალაქში
მედანში მცხოვრები ჩინელები აკონტროლებენ ქალაქის ბიზნესის მნიშვნელოვან ნაწილს. მათთან ერთად ცხოვრობს ტამილების მნიშვნელოვანი ნაწილი. ინდონეზიური ენის გარდა მედანში ასევე ლაპარაკობენ იავურ, ტამილურ, ჩინურ და ინგლისურ ენებზე.

მედანში ცხოვრობენ ქრისტიანები, მუსლიმები, ბუდისტები და დაოსისტები.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* მალაიზიის დროშამალაიზია პენანგი (1984)
* იაპონიის დროშაიაპონია იტიკავა (1989)
* სამხრეთ კორეის დროშასამხრეთ კორეა კვანჯუ (1997)
* ჩინეთის დროშაჩინეთი ჩენდუ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მედანი (ინდონეზია), ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Official Government website
* Medanesia – Medan Forum

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21  Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164'></a>
**გოდფრი ბინაისა** (ინგლ. Godfrey Lukongwa Binaisa) (დ. 30 მაისი, 1920, ბუგანდა — გ. 5 აგვისტო, 2010, კამპალა, უგანდა) — უგანდის სახელმწიფო მოღვაწე. უგანდის პრეზიდენტი 1979-1980 წლებში.

სწავლობდა სამართალს ლონდონში, ინგლისის სამეფო კოლეჯში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ გახდა ქვეყნის პირველი პროფესიონალი ადვოკატი. იყო უგანდის ეროვნული კონგრესის, ხოლო 1962 წლიდან უგანდის სახალხო კონგრესის წევრი. 1962-1968 წლებში დამოუკიდებელი უგანდის იუსტიციის მინისტრია. იდი ამინის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ 70-იან წლებში ემიგრაციაშია აშშ-ში და ეწევა საადვოკატო მოღვაწეობას. 1979 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. 1979 წელს ტანზანიის გავლენით თანამდებობაზე შეცვალა ქვეყნის პრეზიდენტი იუსუფ ლულე. XX საუკუნის 80-90-იან წლებში ცხოვრობდა ნიუ-იორკში, სადაც საადვოკატო პრაქტიკა ჰქონდა. 

გარდაიცვალა 2010 წელს, უგანდაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უგანდის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* People Magazine: A Survivor—barely—as Uganda's President, Godfrey Binaisa Finds Life in Brooklyn a Beach დაარქივებული 2012-10-13 საიტზე Wayback Machine.
* 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უგანდის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ედუარდ მუტესა II **·**  მილტონ ობოტე **·**  იდი ამინი **·**  იუსუფ ლულე **·**  გოდფრი ბინაისა **·** პაულო მუვანგა  **·** მილტონ ობოტე  **·** ბაზილიო ოკელო  **·** ტიტო ოკელო  **·** იოვერი მუსევენი |  |

 |
მადნეულის საწარმო
**მადნეულის სპილენძ-ტყვია-თუთიის საბადო**, საშუალო სიღრმის დაბალტემპერატურული, ჰიდროთერმულ-მეტასომატური საბადო. მდებარეობს ბოლნისის რაიონის დაბა კაზრეთის მახლობლად. საბადო განლაგებულია ზედაცარცულ ვულკანოგენურ წყებაში (ძირითადად საშუალო და მჟავა შედგენილობის ტუფები, ტუფბრექჩიები, ტიფიტები და მათი გამკვეთი სხვადასხვა ტიპის ლიპარიტები და დაციტები). საბადოს რაიონში გავრცელებულია ჰიდროთერმული მეტასომატიტები — პროპილიტები და მეორეული კვარციტები. ამ უკანასკნელთანაა დაკავშირებული ბარიტ-პოლიმეტალური და სპილენძ-სულფიდური მინერალიზაცია.

გამადნება წარმოადგენს ძირითადად ლინძისებრ სხეულებს, რომლებიც სიღრმეში ძარღვისებრ სხეულებში გადადის. მადანთა ტიპების განაწილებაში დადგენილია ვერტიკალური ზონალურობა, ზევიდან ქვევით ერთმანეთს ენაცვლება: ბარიტის, ბარიტ-ტყვიის, ბარიტ-პოლიმეტალური, ბარიტ-სპილენძ-თუთიის, სპილენძ-თუთიის და სპილენძ-კოლჩედანური მადნები. ძირითადი მადნეული მინერალებია: ქალკოპოროტი, პირიტი, სფალერიტი, გალენიტი და ბარიტი. მადნეულის სპილენძ-ტყვია-თუთიის საბადოს ბაზაზე მუშაობს მადნეულის სამთო-გამამდიდრებელი კომბინატი.

საბადოს პირველაღმომჩენი: კონსტანტინე აბაშიძე, მას მიღებული აქვს სსრკ-ის საპატიო წოდება - Первооткрыватель месторождения

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 342.
**მაქსიმე შარაძე** (დ. 1859, ეწერი — გ. 1908, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1859 წელს სოფელ ეწერში, ოზურგეთის მაზრაში. დედისერთა ადრეულ ასაკში დაობლდა.

1882 წელს თბილისში დააარსა საღვთო წიგნთ საკითხავი კაბინეტი, რომლის მიზანი იყო საღვთისმეტყველო განათლების გავრცელება და საეკლესიო გალობის შესწავლა. შემდგომში კაბინეტი საგალობლების გადარჩენის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა ამის გამო ეგზარქოსმა პავლემ სამი დღით დაატუსაღებინა შარაძე სახალხო მღელვარების ან სექტანტობის შესაძლო ქადაგებისათვის. შარაძემ 1886 წელს მაინც მიიღო კაბინეტის გახსნის ნებართვა. კაბინეტის საქმიანობის თვალყურის დევნება დაევალა ორ მღვდელს, რომელთაგან ერთ-ერთი პეტრე კონჭოშვილი მაქსიმეს მოძღვარი და ახლო მეგობარი გახდა. 1886-1900 წლებში იყო გაზეთ „ივერიის" ექსპედიტორი და ხაზინადარი, ილია ჭავჭავაძის მოურავი. 

1885 წლის გიორგობა დღეს ქაშვეთის ტაძარში შარაძემ მოისმინა ძველი ქართული გალობა. მსახურების შემდეგ იგი შეხვდა გუნდის ლოტბარს, მელქისედეკ ნაკაშიძეს. ამ შეხვედამ განაპირობა შარაძის მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება, ჩაბმულიყო საგალობების გადარჩენის პროცესში. 1890 წელს შარაძემ დააარსა სტამბა სახელად „მ. შარაძე და ამხ. სტამბა", რომელიც თბილისში, ნიკოლოზის 21-ში (დღევანდელი ჯავახიშვილის 7) იყო განთავსებული, იმავე სახლში, სადაც ილია ჭავჭავაძის ბინა და „ივერიის" რედაქცია იყო განთავსებული. სტამბის მოწყობილობა შარაძემ გერმანიიდან გამოიწერა. 1891-1900 წლებში შარაძის სტამბაში იბეჭდებოდა „ივერია", ასევე თბილისში გამომავალი „ცნობის ფურცელი" და „საქართველოს კალენდარი". 1891 წლის 10 დეკემბერს შარაძემ მოსკოვიდან ჩამოატანინა ნოტების ასაწყობი შრიფტი, რაშიც მას ილია ჭავჭავაძე და ალექსანდრე ხახანაშვილი დაეხმარნენ. ეს იყო ნოტების ასოების პირველი შემოსვლა საქართველოში. შარაძის სტამბაში დაიბეჭდა 1895 წელს ფილიმონ ქორიძის მიერ ნოტებზე ჩაწერილი ქართული საეკლესიო საგალობლები. 1893 წელს შარაძემ დააფინანსა ფილიმონ ქორიძის მივლინება ოზურგეთში ანტონ დუმბაძისგან საგალობელთა ჩასაწერად.

1895-1908 წლებში ძმობამ საკუთარი სახსრებით ხუთი საგალობო კრებულის გამოცემა შეძლო. 
1901 წელს შარაძის სტამბა დახურეს პროკლამაციების ბეჭდვის ბრალდებით. დამამტკიცებელი საბუთები ვერ ნახეს და 1902 წელს არისტოვლე ქუთათელაძის თავდებობით სტამბა აღადგინეს, მაგრამ ამ ფაქტმა შარაძის ჯანმრთელობაზე ცუდად იმოქმედა. ნერვიულობამ და დარდმა ის ფიზიკურად დააუძლურა. გარდაიცვალა 1908 წელს ჭლექით.

ლიტერატურა
----------

* *თავბერიძე ი.*, „XIX საუკუნის ქართველი მოღვაწეები და საეკლესიო გალობა", თბ.: საქართველოს საპატრიარქოს გამომცემლობა, 2010. — გვ. 49-52, ISBN 978-9941-9120-7-8.
* „მონა ღვთისა მაქსიმე როსტომის ძე შარაძე (1859-1908)" — თბილისი, 1909

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაქსიმე შარაძის ღვაწლი ქართული საგალობლების გადარჩენის საქმეში
**დავით მიხეილის ძე თუშაბრამიშვილი** (დ. 1 ივნისი, 1922, სოფ. შრომა, ახლანდელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 ივლისი, 1992) — ქართველი არქეოლოგი და პედაგოგი. საქართველოს და კავკასიის ძველი ქვის ხანის მკვლევარი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი, საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკი.

ბიოგრაფია
---------

დავით თუშაბრამიშვილი იყო საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი (1955–1970), არქეოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი (1973–1989) და წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი (1989–1992), საქართველოს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ქვის ხანის სექტორის ხელმძღვანელი (1984–1987) და უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1989–1992). სხვადასხვა დროს ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის არქეოლოგიის კათედრის დოცენტი. თუშაბრამიშვილის სახელთან დაკავშირებულია ქვის ხანის მრავალი ძეგლის აღმოჩენა-შესწავლა; მუზეუმის არქეოლოგიური განყოფილების ქვის ხანის უმდიდრესი ფონდის შექმნა, მუზეუმის არქეოლოგიურ გამოფენაზე ქვის ხანის ექსპოზიცია; საქართველოში ქვის ხანის სპეციალისტების აღზრდა. ადგილობრივ და საზღვარგარეთ გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო მონოგრაფია და სტატია. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა „საქართველოს სსრ წითელი წიგნის" მომზადებასა და გამოქვეყნებაში. თუშაბრამიშვილის აღმოჩენებსა და ნაშრომებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოსა და კავკასიაში პირველყოფილი ადამიანის საზოგადოების განვითარებისა და განსახლების შესწავლაში. მიღებული აქვს მთავრობის საპატიო სიგელები, აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის მედალი და სხვა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* თეთრი მღვიმე (რედაქტორი). თბ. 1994;
* ძველი ქვის ხანის მღვიმე-ნამოსახლარები წყალწითელას ხეობაში (რედაქტორი). თბ. 1992;
* გვარჯილას-კლდის პალეოლითური ნაშთები. თბ. 1960.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 136.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით თუშაბრამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დგუშის თითი
**დგუშის თითის** დანიშნულებაა შეაერთოს დგუში ბარბაცასთან. თითს უდნა ჰქონდეს საკმარისი სიმტკიცე, რადგან მასზე მოდის მნიშვნელოვანი დატვირთვები, რომელნიც იცვლებიან, როგორც სიდიდით, ასევე მიმართულებით.

თითი წარმოადგენს მცირე ზომის ფოლადის მილს, რომელიც გადის ბარბაცას ზედა თავში და ბოლოებით ეყრდნობა კორძებს.

თითი მზადდება ნახშირბადოვანი ფოლადისაგან, მას აწრთობენ და გარე ზედაპირს აპრიალებენ. თანამედროვე ავტომობილებში გამოიყენება ე.წ. მცოცავი ჩამაგრება, რაც გამოიხატება შემდეგში: თითი თავისუფლადაა ჩამაგრებული, როგორც ბარბაცას ზედა თავში, ასევე დგუშის კორძებში. თითს ღერძული გადაადგილებისაგან იცავს კორძების ღარაკებში ჩაყენებული საყრდენი რგოლები. მცოცავი თითი მთელ გარშემოწერილობაზე ცვდება თანაბრად.

ვინაიდან ალუმინის დგუშს და ფოლადის თითს აქვთ სხვადასხვა გაფართოების კოეფიცენტი, ამიტომ აწყობისას წინასწარ ახდენენ დგუშის გახურებას და ისე ხდება დგუშის თითისა და ბარბაცას აწყობა. ტემპერატურის დაწევის შედეგად თითი აღმოჩნდება დგუშში მჭიდროდ ჩასმული. ზოგიერთ ავტომობილებში ხდება თითის უძრავად ჩამაგრება, პრინციპში ასეთი თითი ცვდება არათანაბრად.
**მაქსიმილიან III იოზეფი** (გერმ. Maximilian III. Joseph; დ. 28 მარტი, 1727, მიუნხენი, ბავარია — გ. 30 დეკემბერი, 1777, მიუნხენი, ბავარია) — ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის კურფიურსტი 1745-1777 წლებში. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ VII-ისა და მარია ამალია ავსტრიელის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

მაქსიმილიან იოზეფი დაიბადა 1727 წლის 28 მარტს მიუნხენში. იგი იყო ბავარიის კურფიურსტ კარლ III ალბრეხტისა და მისი მეუღლის, ერცჰერცოგინია მარია ამალია ავსტრიელის უფროსი ვაჟი. მას სახელი ბაბუების, ბავარიის კურფიურსტ მაქსიმილიან II-ისა და საღვთო რომის იმპერატორ იოზეფ I-ის პატივსაცემად დაარქვეს. 

მას შემდეგ, რაც იმპერატორი კარლ VI უვაჟოდ გარდაიცვალა, მაქსიმილიანის დედასა და კარლის ქალიშვილ მარია ტერეზიას შორის დაიწყო ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის, რომლის შედეგადაც ჰაბსბურგთა მონარქიის ქვეყნები მარია ტერეზიას დარჩა, ბოჰემია და საღვთო რომის იმპერია კი მაქსიმილიან იოზეფის მშობლებს. ამრიგად გახდა მამამისი საღვთო რომის იმპერატორი კარლ VII, რომელიც 1745 წელს დაიღუპა. ამან წარმოშვა კიდევ ერთი კონფლიქტი ავსტრიასა და ბავარიას შორის, რომლის შედეგადაც მარია ტერეზიას ქმარმა, ფრანც შტეფანმა, დაიკავა ბოჰემიაც და საღვთო რომის იმპერიაც. ეს მარია ამალიამ გააპროტესტა, რის გამოც ფრანც შტეფანი ბავარიის ანექსირებით დაიმუქრა, რის გამოც ბავარიელებმა უარი თქვეს სხვა ტახტებზე, სამაგიეროდ კი მაქსიმილიან III იოზეფი ბავარიის ახალი კურფიურსტი გახდა. ამ კონფლიქტის მოგვარებისათვის მალევე მისი და, მარია იოზეფა ცოლად გაჰყვა მარია ტერეზიას ვაჟს, ერცჰერცოგ იოზეფს.

1747 წლის 9 ივლისს მაქსიმილიანმა ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი მარია ანა საქსონიელი, თუმცა ქორწინება უნაყოფო აღმოჩნდა. ამის პარალელურად დაიწყო შვიდწლიანი ომი, რომელიც სულ მალე მთელ ევროპას მოედო. ამ ომში ბავარიელები ავსტრიის მხარეს იბრძოდნენ, მაშასადამე პრუსიის წინააღმდეგ. ომი ავსტრიის მარცხით დასრულდა, რა დროსაც პრუსიამ მიიტაცა მთელი სილეზია, თუმცა ბავარიას რეალურად არაფერი დაუკარგავს.

მსგავსად სხვა ევროპელი მონარქებისა, მაქსიმილიან III-ც ცდილობდა თავის სამფლობელოში აბსოლუტიზმის დამყარებას, რასაც წარმატებით გაართვა თავი. ამასთან იგი მხარს უჭერდა ბავარიაში იეზუიტთა მოღვაწეობას. 1759 წელს დააარსა ბავარიის მეცნიერებათა აკადემია, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს. ამასთან ერთად იგი აქტიურად უწყობდა ხელს ბავარიაში როკოკოს დამკვიდრებას და ქვეყანაში განმანათლებლობის შეტანას.

მაქსიმილიან III იოზეფი გარდაიცვალა 1777 წლის 30 დეკემბერს მიუნხენში, 50 წლის ასაკში, უშვილოდ. ამის გამო ბავარიის ტახტი მისმა გარე ბიძაშვილმა, ცვაიბრიუხენელმა კარლ IV თეოდორმა დაიკავა.

ლიტერატურა
----------

* Paul Bernard. Joseph II and Bavaria: Two Eighteenth Century Attempts at German Unification. Hague: Martin Nijoff, 1965, p. 40.
* Germany, German guide-books, CUP Archive, 1931, pg. 94–95.
* Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (in French). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 40.
**მელიტონ (მელეტი) სტეფანეს ძე სანებლიძე** (დ. 25 თებერვალი, 1905 — გ. 28 ნოემბერი, 1984) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1949), დოცენტი. ქართული ლანდშაფტური სკოლის დამაარსებელი. მისი ინიციატივით 1965 წელს დაარსდა მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიული სტაციონარი.

ბიოგრაფია
---------

მელიტონ სანებლიძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო დარგი გეოგრაფიის სპეციალობით 1928 წელს. 1928–33 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის კათედრაზე; 1933–40 წლებში ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში კათედრის გამგედ და ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებლად; 1940 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური ქვეყანათმცოდნეობის კათედრაზე, 1952–74 წლებში იყო იმავე კათედრის გამგე.

1951–80 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე. მელიტონ სანებლიძემ საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1949 წელს თემაზე: „ყაზბეგის რაიონის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება". მის სადისერტაციო ნაშრომში გაანალიზებულია ლანდშაფტების ვერტიკალური ზონალობა, გამოყოფილია ზონები და ქვეზონები. გამოქვეყნებული აქვს რიგი სამეცნიერო სტატია, მეთოდური ლიტერატურა, მარშრუტული აღწერა და სხვა.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ღვაწლი საქართველოს ძირითადი ლანდშაფტების დადგენასა და საქართველოს ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დარაიონებაში. გამოყოფილი აქვს 15 ლანდშაფტური ზონა ანუ ტიპი. დიდი წვლილი მიუძღვის მყინვარწვერის შესწავლის საქმეში. იგი 19-ჯერ ავიდა მწვერვალზე. არჩეული იყო საქართველოს ალპური კლუბის საბჭოს წევრად.

მისი უშუალო ხელმძღვანელობით 1962 წელს დაარსდა მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიული სტაციონარი, რომლის სამეცნიერო შრომები ცნობილი გახდა მთელ მსოფლიოში. თავდაპირველად მარტყოფის სტაციონარში მხოლოდ მეტეოროლოგიური დაკვირვებები წარმოებდა. შემდგომი ეტაპი კი დეტალური ფიზიკურ-გეოგრაფიული და ლანდშაფტური კვლევა-ძიებანი იყო. სტაციონარში ფართოდ იქნა შესწავლილი ასევე ლანდშაფტის მდგომარეობა და მისი დინამიკა.

საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკი (1984). დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (1968).

თხზულებები
----------

* სანებლიძე მ, საქართველოს სსრ ტერიტორიის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების ცდა;
* სანებლიძე მ, საქართველოს სსრ ფიზიკურ-გეოგრაფიული მხარეებისა და ოლქების ძირითადი თავისებურებანი;
* სანებლიძე მ, უკლება დ, ჯაყელი ქრ; საქართველოს სსრ ლანდშაფტური რუკა (ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების სქემით).

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
2. ↑  
	* ნიკოლოზ ბერუჩაშვილი, ნოდარ ელიზბარაშვილი, საქართველოს გეოგრაფია, თბ. 1999.
**მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი** (რუს. Дом Мелконова-Езекова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობდა დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ვოროშილოვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში მოდერნის სტილში. ოქტომბრის რევოლუციის პერიოდში შენობა დაანგრიეს.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის ბოლოს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და დიდი პროსპექტის (ამჟამად ვოროშილოვის პროსპექტი) გადაკვეთაზე ააშენეს სახლი, რომლის მფლობელი იყო ნახიჩევანელი მოვაჭრეთა ოჯახის ცნობილი წარმომადგენელი გავრილ მელკონოვ-ეზეკოვი, რომელსაც მოსახლეობა „მეფის შალს" უწოდებდა. 

სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებულია ქალაქური ლეგენდა მეცხენე კარაპეტ ჩერნოვსა და შალის მწარმოებელ მელკონოვ-ეზეკოვის დავის შესახებ. იმის გასაგებად თუ რომელი უფრო მდიდარი იყო მათ გადაწყვიტეს აეშენებინათ სახლები დიდი სადოვაიის ქუჩისა და დიდი პროსპექტის გადაკვეთაზე ერთმანეთის პირდაპირ. კამათში გაიმარჯვებდა ის ვისი სახლიც იქნებოდა ბრწყინვალე. თავდაპირველად სახლები იყო სამსართულიანი, მაგრამ როდესაც დონის როსტოვში დაიწყო მშენებლობის ბუმი, ორივე მეწარმემ გადაწყვიტა სახლისთვის დაეშენებინათ კიდევ ორი სართული. შედეგად მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი გუმბათის წყალობით რამდენიმე მეტრით მაღალი აღმოჩნდა. ჩერნოვმა გუმბათის დადგმა ვეღარ შეძლო. სამაგიეროდ მან დაამატა სვეტები, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას უწოდებდა სახლს „სვეტებით სახურავზე". 

ორივე სახლი აგებული იყო ეკლექტიკის სტილში. XX საუკუნის დასაწყისში კი გადააკეთეს მოდერნის სტილში. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მელკონოვ-ეზეკოვის სახლის პირველ სართულზე მოქმედებდა კინოთეატრი „კოლიზეუმი". კინოთეატრის სცენაზე 1920-იან წლებში გამოვიდა პოეტი სერგეი ესენინი. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს შენობას დაეცა ავიაბომბი და ნაწილობრივ დაინგრა. ომის შემდგომ სახლი მთლიანად დაანგრიეს, მისი აგურის მასალები გამოიყენეს მის ადგილზე აგებული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისთვის. 1953 წლიდან 2000-იანი წლების ბოლომდე ახალ შენობაში განთავსებული იყო კინოთეატრი „Буревестник". ამჟამად ამ შენობაში მოქმედებს რუსეთის პრეზიდენტის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი სამხრეთის ფედერალურ ოლქში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дом Мелконова-Езекова — место отдыха городской интеллигенции დაარქივებული 2017-02-04 საიტზე Wayback Machine.. Все памятники архитектуры.
* Архитектура Ростова-на-Дону. Часть 2-я. Дома Чернова и Мелконова-Езекова
* Дом Мелконова-Езекова

სქოლიო
------

1. 1 2  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 98—101. — ISBN 5-8456-0489-3.
ქვეყნებში დაცული ტერიტორიების პროცენტული რაოდენობა.
**დაცული ლანდშაფტი** — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება IUCN V კატეგორიას.

დაცული ლანდშაფტი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე, მაღალი ესთეტიკური ღირებულებით გამორჩეული, როგორც ბუნებრივი, ასევე ადამიანისა და ბუნებრივი გარემოს ჰარმონიული ურთიერთქმედების შედეგად ჩამოყალიბებული ბუნებრივ-კულტურული ლანდშაფტის დასაცავად, სასიცოცხლო გარემოს შენარჩუნების, რეკრაციულ-ტურისტული, და ტრადიციული სამეურნეო საქმიანობისათვის.

დაცული ლანდშაფტი საჭიროებს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ფართო სახმელეთო ტერიტორიას და/ან აკვატორიას, სადაც თვითმყოფადი ბუნებრივ-კულტურული ლანდშაფტი გამოირჩევა მაღალი ისტორიული და ესთეტიკური ღირებულებით.

დაცული ლანდშაფტი შეიძლება შედიოდეს სხვა დაცული ტერიტორიის (ბიოსფერული რეზერვატი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი) შემადგენლობაში ან მოიცავდეს დაცულ ტერიტორიას (ბუნების ძეგლი).

შესაძლებელია დაცული ლანდშაფტში მოეწყოს სხვადასხვა ზონა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დაცული ტერიტორია
* ნაკრძალი
* ეროვნული პარკი
* ბუნების ძეგლი
* სახელმწიფო ნაკრძალი
* აღკვეთილი
* მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო დაარქივებული 2013-07-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს კანონი დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ, მუხლი 8.[*მკვდარი ბმული*]
**მელიტონ ნიკოლოზის ძე ბარათაშვილი**  (დ. 1795, თბილისი — გ. 1860, ოსიაური, ხაშურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თარჯიმანი, სახელმწიფო მოხელე, რომანტიკოსი პოეტის - ნიკოლოზ (ტატო) ბარათაშვილის მამა.

ბიოგრაფია
---------

მელიტონ ბარათაშვილის საფლავი სოფელ ოსიაურშიმელიტონ ბარათაშვილის საფლავი სოფელ ოსიაურში
მელიტონ ბარათაშვილი, ბარათაშვილთა გვარის შთამომავალი, არ იყო მდიდარი მემამულე. იგი გამოირჩეოდა ხელგაშლილობით, პურადობით და როგორც მისი ცოლის, ეფემია ორბელიანის ძმა გრიგოლ ორბელიანი აღნიშნავს, იყო ,,მყვირალა და ანჩხლი". მელიტონის მამა, ნიკო ბარათაშვილი (გარდ. 1803 წელს) ანტირუსული ორიენტაციის პიროვნება იყო და არ შერიგებია საქართველოს სახელმწიფოებრიობის დაკარგვას, ამიტომ მან მრავალჯერ დაიმსახურა იმპერიის მიმართ ლოიალურად განწყობილი ძალების რისხვა. მელიტონი კი შემრიგებლური პოლიტიკით გამოირჩეოდა. ის კარგად ფლობდა რუსულსა და აღმოსავლურ ენებს, ამიტომ ახალ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობას ახერხებდა. მან ჯერ მაიორის ჩინს მიაღწია, ხოლო შემდეგ სამოქალაქო სამსახურში გადაინაცვლა. უმუშავია საიდუმლო მრჩევლადა და თარჯიმნად, ხოლო შემდგომ თბილისის თავადაზნაურთა წინამძღოლადაც დაწინაურებულა. მელიტონი 1837 წელს საქართველოში ჩამობრძანებული რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის თარჯიმანიც ყოფილა.
მელიტონს ორი ვაჟი (ნიკოლოზ ბარათაშვილი და დავითი, რომელიც მცირეწლოვანი გარდაცვლილა) და ოთხი ქალიშვილი (ეკატერინე, ბაბალე, ნინო (ნინუცა), სოფიო (აპლიპუტილა) ჰყოლია. 
მელიტონ ბარათაშვილი 1860 წლის ზამთარს, ოსიაურში, ქალიშვილის, ბაბალე და დიმიტრი ვეზირიშვილის ოჯახში, ვეზირიშვილების სასახლეში ატარებდა და იქვე გარდაცვლილა. იგი დაკრძალულია სოფელ ოსიაურის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* „ლიტერატურის ისტორია", თბილისი, „საქართველოს მაცნე", 2013, გვ. 40-41
**გოხის გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფლავისმანის ჩრდილოეთით, სარწყავი არხის პირას, განმხოლოებულ გორაზე. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანით. 

გორა ოვალური ფორმისაა. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. ჩრდილოეთიდან, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან შემოვლებული აქვს ტერასისაგან გამომყოფი თხრილი, რომლის სიგანე 40 მეტრია, სიღრმე 20 მეტრი. გორის თხემი წარმოადგენს დიდ მოვაკებულ მოედანს (65x25 მეტრი) ნამოსახლარზე გამოვლინდა ორი კულტურული ფენა. პირველში გვხვდება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისათვის დამახასიათებელი კერამიკ. ჭურჭელი: პირგადაშლილი და მუცელგამობერილი ქოთნები, პირგადაშლილი ჯამები, რომელთა უმეტესობა სქელკეციანია. თხელკეციანი ჭურჭელი ჭურჭელი ცოტაა. კერამიკა ხასიათდება თიხის არაეთგვაროვნებით, გამომწვარია შავად და წითლად. გვხვდება ორმხრივ შავზედაპირიანი, ორმხრივ წითელზედაპირიანი, აგრეთვე წითელზედაპირიანი შავსარჩულიანი და შავზედაპირიანი წითელსარჩულიანი ჭურჭელი. ნამოსახლარს მეორე კულტ. ფენის კერამ. ჭურჭელი ხასიათდება თიხის ერთგვაროვნებით, გამომწვარია შავად, წითლად. ლეგაფრად. მათი კეცი პრიალაზედაპირიანია. გვხვდება დაბალყელიანი, პირგადაშლილი ქოთნები, პროფილირებულპირიანი ჯამები, დიდი და მცირე ზომის ბადიები, ბრტყელძირიანი, მრგვალი და ოვალურგანივკვეთიანი ყურების მქონე დერგები, ამოღარულქუსლიანი სასმისის ნატეხები. ჭურჭელთა უმეტესობა შემკულია ტალღისებრი, ჭდეული, სავარცხლისებრი, თევიფხური ორნამენტით. გვხვდება პრიალა ხაზებისგან შედგენილი რომბული ბადეებიც. ჭურჭელი უმთავრესად ჩარხზეა დამზადებული. მასალა გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანით თარიღდება. 

გორის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მხარეს, თხრილის გარეთ, ტერასაზე აღმოჩნდა ნამოსახლარი, აქაც ორი კულტურული ფენა გამოვლინდა. პირველი ფენის, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისათვის დამახასიათებელი კერამიკა გამორჩევა მრავალგვაროვნებით, გამომწვარია შავად, წითლად, ორკეციანია. გვხვდება შავზედაპირიანი წითელსარჩულიანი და წითელზედაპირიანი შავსარჩულიანი ჭურჭელი, პირგადაშლილი ქოთნები, ჯამების ნატეხები, რომელთა შემორჩენილი ყურის ნაწილი მიერთებულია ჭურჭლის ან ჯამის პირთან. ნამოსახლარის მეორე ფენაში დადასტურდა ორი ლეგაფრად გამომწვარი პატარა ნატეხი. ერთი მათგანის ზედაპირი დაფარულია წვრილი ღარებით, მეორისა შემკულია თევზიფხური ორნამენტით. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანით.

ლიტერატურა
----------

* *ცქიტიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 111.
**დე ბუა** (ფრანგ. de Boyx) — XII საუკუნის ფრანგი ჯვაროსანი რაინდი. ვატიკანის ფონდში დაცულია დე ბუას საინტერესო წერილი საფრანგეთის ქალაქ ბეზანსონის არქიეპისკოპოსის ამადე დეტრემლესადმი. დაწერილი უნდა იყოს 1220-22 წწ (შ. ლომსაძე). წერილის ლათინური ტექსტი პირველად 1893 წელს გამოაქვეყნა რ. რერიხტმა. საქართველოში წერილის ლათინური ტექსტიც და თარგმანიც (ა. ურუშაძე) პირველად დაიბეჭდა 1974 წელს ვ. ჩაჩანიძის წიგნში „პეტრე იბერიელი და ქართული მონასტრის არქეოლოგიური გათხრები იერუსალიმში".

დე ბუას წერილის შინაარსი
------------------------

ფრანგი რაინდი წერს, რომ ვიღაც ქრისტიანები იბერიიდან, რომელთაც გეორგენებს (ქართველებს) უწოდებენ, ღვთის შემწეობით შეგონებულნი, უთვალავი მეომრით უშიშრად აღსდგნენ ურწმუნოთა წინააღმდეგ,აიღეს მათი 300 ციხესიმაგრე და 9 დიდი ქალაქი... სახელგანთქმული მათი თექვსმეტი წლის მეფე, მსგავსია ალექსანდრესი (მაკედონელის) შემართებითა და მოკრძალებულობით, რწმენით კი — არა. ამ ახალგაზრდას მოაქვს დედამისის — უძლიერესი დედოფლის თამარის ძვლები, ვინაიდან (თამარს) მისთვის სიცოცხლეში ანდერძად დაუტოვებია, როცა მოკვდებოდა, მისი ძვლები იერუსალიმში წაეღოთ და უფლის საფლავის ახლოს დაეკრძალათ. დედის სურვილის ღრმად პატივისმცემელს, მას გადაუწყვეტია დანაბარების აღსრულება და დედის ნეშტის წმინდა ქალაქში დამარხვა ურწმუნოთა ნება-სურვილის მიუხედავად".

ვარაუდები
---------

ზოგიერთი მეცნიერის — ს. კაკაბაძის, შ. ამირანაშვილის — მოსაზრებით, ეს ახალგაზრდა მეფე ლაშა-გიორგია და შესაძლოა, თამარ მეფის ნეშტი მართლაც იერუსალიმში იყოს დაკრძალული. ვატიკანის ფონდებში დაცულმა ცნობამ დიდად შეუწყო ხელი არქეოლოგიური გათხრების დაწყებას 1946 წელს იერუსალიმში, იორდანიის უდაბნოში ვ. კორბოს ხელმძღვანელობით, რასაც შედეგად მოჰყვა V საუკუნის ქართული ტაძრის უძველესი ქართული წარწერის და კულტურის უძვირფასესი ძეგლების აღმოჩენა (1952).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 345.
**მაღალაძეები** — ქართველი მწიგნობარ-კალიგრაფები. სოფ. წინარეხში (კასპის რაიონი) მცხოვრებ აზნაურთა გვარიდან. მაღალაძეებს საგვარეულოდ ჰქონდათ მცხეთის ქადაგის თანამდებობა, სახლთუხეცესობა და მდივანმწიგნობრობა. 

თვალსაჩინო პიროვნებები იყო ბერი **ნიკოლოზი**, სვეტიცხოველის ქადაგი (XVII ს.), თავისი მამის, პაპუას მსგავსად კოშკებისა და ეკლესიების მაშენებელი და შემკეთებელი, კალიგრაფი. მას გადაუწერია სასულიერო თხზულებათა კრებული (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A — 904). ნიკოლოზის სახელი გვხვდება XVII საუკუნის მიწურულის ხატებზე, მის მიერ შეკეთებული მაღალაანთ ეკლესიისა (წინარეხთან) და სვეტიცხოვლის კედლებზე. 

ნიკოლოზის ბიძაშვილი **სოლომონი** (XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნა) 1702 წელს კათოლიკოსის მდივან-მწიგნობარ-მგალობელი იყო, წერდა საბუთებს, იყო ცნობილი კალიგრაფი. ლამაზი მხედრულით გადაუწერია ბესარიონ ორბელიანის „გრდემლი" (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, S — 286), აგრეთვე ვახტანგის სამართლის წიგნების ერთ-ერთი უძველესი ნუსხა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, S — 3683) და სხვა. მონაწილეობდა ვახტანგ VI-ის სტამბის საქმიანობაში (მისი დამზადებული უნდა იყოს ხელნაწერი ნიმუში სასტამბო მხედრული შრიფტისათვის). სოლომონს აუშენებია წელს მაღალაანთ ეკლესიის სამრეკლო.

ამავე ხანებში მოღვაწეობდა **ზურაბი**, უფრო მოგვიანებით (XVIII ს.) - **მეორე ნიკოლოზი**, ანტონ I კათოლიკოსის კარის პროტოპაპ-მდივან-ქადაგი. 1761 წელს პეტერბურგში მას გადაუწერია „კრებული სამეცნიერო" (სიტყვანი და სწავლანი სამეცნიერონი; სიტყვისგება სოგრატისი; ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H — 1053).

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 501–502.
**ევა კელი ბოურინგი** (ინგლ. Eva Kelly Bowring; დ. 9 იანვარი 1892, ვერნონი მისური, აშშ — გ. 8 იანვარი 1985, შერიდანი, ნებრასკა, აშშ) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის სენატის წევრი ნებრასკის შტატიდან 1954 წლის 16 აპრილიდან 7 ნოემბრამდე. ამერიკელი პოლიტიკოსის არტურ ბოურინგის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ევა კელი დაიბადა 1892 წლის 9 იანვარს მისურის შტატის ვერნონის ოლქში. 1928 წელს ცოლად გაჰყვა ამერიკელ რანჩოს მფლობელსა და პოლიტიკოს არტურ ბოურინგს და მასტან რანჩოზე გადავიდა საცხოვრებლად ჩერის ოლქში, ნებრასკის შტატი. თავისი მომავალი მეუღლე ევამ შემთხვევით გაიცნო, როდესაც არტური საკუთარ რანჩოს სიახლოვეს დაეხმარა ევას, რომელსაც მანქანა ჰყავდა გაფუჭებული. არტური და ევა ერთად ცხოვრობდნენ 16 წელი. 1944 წლის 19 მარტს ნებრასკის შტატის ქალაქ ჩადრონის საავადმყოფოში არტური გარდაიცვალა გულის შეტევის შედეგად. 

ცოლ-ქმარი ბოურინგები ნებრასკის შტატში აქტიური რესპუბლიკელი პოლიტიკოსები იყვნენ. არტური მუშაობდა საოლქო კომისაში, რომელიც ოლქის მმარტელი ორგანო იყო. 1927-1929 წლებში იგი იყო ნებრასკის შტატის წარმომადგენელთა პალატის წევრი რესპუბლიკური პარტიის რიგებიდან, ხოლო 1930 დან 1933 წლამდე შტატის სენატის წევრი იყო. 

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ევა ბოურინგმა რანჩოს დამოიუკიდებლად მართვა დაიწყო, ისე რომ პოლიტიკა არ მიუტოვებია. 1954 წელს იგი შტატის გუბერნატორმა რობერტ ბერკი კროსბმა დანიშნა აშშ-ის სენატის წევრად, რათა დაეკავებინა ვაკანტური ადგილი, რომელიც გაჩნდა სენატორ დუაიტ გრიზუოლდის გარდაცვალების შემდეგ. ამრიგად ევა ბოურინგი გახდა პირველი ქალი, რომელიც ნებრასკის შტატიდან მოხვდა სენატში. მისი სენატის წევრობა არ იყო ხანგრძლივი, იგი გაგრძელდა 1954 წლის 16 აპრილიდან 7 ნოემბრამდე. საერთოდ უნდა აღინიშნოს, რომ ნებრასკაში მე-15 სენატის ვადა, რომელიც გაგრძელდა 1949 წლის 3 იანვრიდან 1955 წლამდე, იყო უჩვეულო, რადგან ამ პერიოდში შეიცვალა ექვსი სენატორი, ევა ბოურინგი მათ შორის იყო მეოთხე. 

აშშ-ის სენატში მსახურების შემდეგ ევა ბოურინგი რანჩოს დაუბრუნდა. 1956 წლიდან 1964 წლამდე პარალელურად ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა აშშ-ის იუსტიციის სამინისტროს ვადაზე ადრე გათავისუფლების საბჭოში. 

ევა ბოუირინგი გარდაიცვალა 1985 წლის 8 იანვარს, ერთი დღით ადრე 93-ე დაბადების დღემდე. ნებრასკის შტატის თამაშებისა და პარკების კომისიამ ბოურინგების რანჩოს ისტორიული პარკის სტატუსი მიანიჭა. რანჩოში დღემდე მოქმედებს მესაქონლეობის მეურნეობა, სადაც გამოჰყავთ ჰერიფორდული ჯიში. რანჩოს სახლი და ეზოს სხვა ნაგებობები შემონახულია და დაცულია. ასევე აქვე ფუნქციონირებს ვიზიტორების ცენტრი, სადაც დოკუმენტურად შესაძლებელია ვიზიტორი გაეცნოს ბოურინგების ცხოვრებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევა ბოურინგის ბიოგრაფია
* Bowring Ranch State Historical Park

სქოლიო
------

1. ↑  'Nebraska Blue Book 1932,' Biographical Sketch of Arthur Bowring, pg. 270
2. ↑  Early History of Cherry County, Nebraska.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-06-12. ციტირების თარიღი: 2020-02-15.
3. ↑  'Arthur Bowring, former state legislator, dies,' **Nebraska State Journal,** March 20, 1944, pg. 1
4. ↑  'Nebraska Blue Book 1932,' Biographical Sketch of Arthur Bowring, pg. 270
5. ↑  Early History of Cherry County, Nebraska.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-06-12. ციტირების თარიღი: 2020-02-15.
დაღესტნის მდებარეობა ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონში
**დაღესტანი** კავკასიის ეთნიკურად ყველაზე ჭრელი რეგიონია. ისტორიულად ამ ტერიტორიაზე მრავალი სხვადასხვა სახანო თუ სამთავრო არსებობდა. დაღესტნისა და ჩეჩნეთის უდიდესი ნაწილის გაერთიანება მხოლოდ მე-19 საუკუნეში, კავკასიის ომის დროს, ისლამის დროშის ქვეშ იმამმა შამილმა მოახერხა. რეგიონში სახელმწიფო ენის სტატუსის მქონე 14 ენაა. ჯერ კიდევ საბჭოთა დროიდან ძალაუფლება უმსხვილეს ეთნიკურ ჯგუფებს: ავარებს, დარგინებს, კუმიკებს, ლეკებს და ა.შ. - შორის ნაყოფიერი ეთნიკური ბალანსის შენარჩუნებას ემყარება. ისევე, როგორც ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა ქვეყნების უმრავლესობა, დაღესტანიც ღარიბი რეგიონია.

დაღესტანი დღეისთვის ჩრდილოეთ კავკასიის ყველაზე ცხელი წერტილია. ჩეჩნეთის მეორე ომის დასრულებისა და გროზნოში რამზან კადიროვის პრომოსკოვური რეჟიმის განმტკიცების შემდეგ ფედერალურ მთავრობასა და მეამბოხეებს შორის ბრძოლის ეპიცენტრმა მეზობელ დაღესტანში გადაინაცვლა. ყველაფერთან ერთად, ამ ბრძოლის სისასტიკეს ისიც განაპირობებს, რომ დაღესტანში ერთმანეთს არა მხოლოდ მეამბოხეები და ხელისუფლება, არამედ ისლამის სხვადასხვა მიმართულების მიმდევრები უპირისპირდებიან. ხშირად ეს ბრძოლა შეურიგებელ და უკომპრომისო ხასითს იძენს.

დაღესტნის კულტურა
-----------------

20-იანი წლები აულისათვის დამკვიდრებული წესების შეცვლის ხანა იყო. მკვეთრად შემცირდა ოქრომჭედლური ნაკეთობების დამზადება, გაძნელდა ძვირფასი ლითონების შოვნა. ოსტატები იძულებულნი იყვნენ სამუშაოს საძებნელად ქვეყნიდან წასულიყვნენ.

ხუნძები და ლაკები (იგივე ლეკები) ამზადებდნენ სპილენძის ჭედურ ჭურჭელს, ლაკების სოფელ ბალხარში შესანიშნავი კერამიკისა და სუფრის მოჭიქულ კერამიკით იწონებდნენ თავს. დაღესტნის მთებში აღმოჩენილი კერამიკის ნაწილი, თავისი ტექნოლოგიური თვისებებითა და დეკორის მეთოდით, კახური კერამიკის ანალოგიურია. სამხრეთ დაღესტნის სოფლებში მზადდებოდა ნოხები და სუმახი.

ცნობილია რომ დაღესტანში შეტანილი ქართული ქამრები შედგებოდა 11 და 16 ნაჭრისგან. დაღესტანელებმა შემდეგში საკუთარი ელემენტები შეიტანეს, ფოლაქები ნახევარმთვარის გამოსახულებით შეცვალეს (მაჰმადიანური სარწმუნოების მიხედვით). თექვსმეტნაჭრიანი ქამარი გახადეს ოცნაჭრიანი მეტად მორთულობისთვის. ბოლო დროს კი შეძლებულები 70-ნაჭრიან ქამრებს ატარებდნენ ხმლის დასაკიდებლად.

კუბაჩელ ოსტატთა ნახელავებიდან, ცნობილი იყო: კუბაჩური სამკაულები, იარაღი და საოჯახო ჭურჭელი. რომლებიც დიდი პოპულარობით სარგებლობდა კავკასიის ქვეყნებში. 

კუბაჩელთა შორის ახლაც შემორჩენილია თქმულება, რომ კავკასიონის ქედი უნაგირშედგმული ბუმბერაზი რაშია, რომელზედაც გადაკიდებულია ხურჯინები. ერთ ხურჯინში კასპიის ზღვაა, მეორეში - შავი ზღვა, ხოლო ამ რაშზე შემჯდარ გოლიათს ოქროს მზე კასპიის ზღვიდან ამოჰქონდა და შავ ზღვაში უშვებდა (თავიანთი ნახელავის გატანა და სხვების ხელოვნების შემოტანა ჰქონდათ ნაგულისხვემი).

XIX საუკუნის ბოლო მეოთხედში დაღესტანში გაიზარდა საფაბრიკო პროდუქცია, გაფართოვდა ვაჭრობა, შეიცვალა საიუველირო ნაკეთობებზე მოთხოვნილებების ხასიათი. ყველაფერმა ამან შეაფერხა დაღესტნური ნაკეთობებით ვაჭრობა. გამოსავლის ძებნაში დაღესტნელი ოსტატები მშობლიურ ადგილებს ტოვებდნენ.

წყაროები:
---------

* გამომცემლობა ,,ხელოვნება'',თბილისი, 1971 (წიგნის სათაური - ტრადიციების კვალდაკვალ)
*
**დაღუპული ჯარისკაცების მემორიალური კომპლექსი** (რუს. Мемориальный комплекс «Павшим воинам») — ძეგლი დონის როსტოვში. მდებარეობს ფრუნზეს სახელობის სკვერში კარლ მარქსის მოედანზე. ძეგლთან მუდმივად ანთია ცეცხლი. ძეგლი ეძღვნება დიდ სამამულო ომში დაღუპულ ჯარისკაცებსა და მშვიდობიან მოსახლეობას. მემორიალური კომპლექსი გაიხსნა 1969 წელს. მემორიალის ავტორები არიან მოქანდაკეები ედუარდ მირზოევი და ა. სიმონენკო. 1975 წლიდან მემორიალთან მოქმედებს პოსტი № 1. დაღუპული ჯარისკაცების მემორიალურ კომპლექსს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

1943 წელს ქალაქის გათავისუფლების შემდეგ ფრუნზეს სახელობის სკვერში საძმო სასაფლაო გაიხსნა სადაც დაკრძალეს 300 ჯარისკაცი და მშვიდობიანი მოქლაქე, რომლებიც დაიღუპნენ ოკუპაციის პერიოდში და როსტოვისათვის ბრძოლაში. 1957 წლის აპრილში ძმათა სასაფლაოზე აღმართეს ძეგლი. 1959 წლის 9 მაისს ძეგლთან აანთეს მუდმივი ცეცხლი. მუდმივი ცეცხლის ანთების საპატიო მისია წილად ხვდათ საბჭოთა კავშირის გმირებს პავლე სამოხინსა და ნიკოლაი პავლენკოს. თანამედროვე სახით მემორიალი არსებობს 1969 წლიდან. მან რამდენიმეჯერ განიცადა რეკონსტრუქცია. 1979 წლის 9 მაისიდან მუდმივ ცეცხლთან მოქმედებს საპატიო ყარაულის პოსტი № 1. როსტოვის სკოლების უფროსკლასელები ნებისმიერ ამინდში დგანან საპატიო ყარაულში მემორიალთან.

აღწერა
------

მემორიალი არის ნახევარწრიული ბეტონის რკალი. რკალის შიდა მხარეს გამოსახულია მეტალის ბარელიეფი მასზედ მწუხარე დედა-სამშობლოს ფიგურით. მას მარჯვენა ხელში პალმის რტო უჭირავს. რკალის ცენტრში ანთია მარადიული ცეცხლი. მემორიალური კომპლექსის ავტორის ჩანაფიქრის მიხედვით ნახევრწრიული რკალი იძულებით შეწყვეტილი ცხოვრების სიმბოლოა.

ლიტერატურა
----------

* Зубков, А. И. Колокола памяти — Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 1985. — 41с.

სქოლიო
------

1. 1 2  Андрианов В. И. Терещенко А. Г. Партизанам-подпольщикам // Памятники Дона. — Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 1981.
2. ↑  Пролетарский район. rostov-gorod.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-23. ციტირების თარიღი: 2013-08-05.
3. 1 2  В караул с адвокатом. Российская газета (2011-04-15). ციტირების თარიღი: 2013-08-11.
4. 1 2  Памятник погибшим воинам ВОВ -"Вечный огонь". Официальный портал городской Думы и Администрации города. ციტირების თარიღი: 2013-08-11.