**ზღვის ცხენთევზა** (ლათ. Hippocampus) — თევზების გვარი ნემსთევზასებრთა ოჯახისა. გარეგნულად ჭადრაკის მხედარს წააგავს. სხეულის სიგრძე 4-20 სმ აღწევს. გვარში 30 სახეობაა. გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკულ ზღვებში. ზღვის ცხენთევზა ცალსქესიანი თევზია. მამალს კუდის დასაწყისში ქვედა მხარეზე აქვს პარკი, რომელშიც დედალი დებს კვერცხს. პარკში გამოჩეკილი ლიფსიტების საკვები ერთხანს ყვითრია, შემდეგ გამოდიან წყალში, სადაც პლანქტონითა და ბენთოსით იკვებებიან. სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს.

### **ჰაბიტატი**

ზღვის ცხენები ძირითადად გვხვდება არაღრმა ტროპიკულ და ზომიერ მარილიან წყალში მთელ მსოფლიოში, დაახლოებით 45°S-დან 45°N-მდე. ისინი ცხოვრობენ დაცულ ადგილებში, როგორიცაა ზღვის ბალახის საწოლები, ესტუარიები, მარჯნის რიფები და მანგროები. ოთხი სახეობა გვხვდება წყნარი ოკეანის წყლებში ჩრდილოეთ ამერიკიდან სამხრეთ ამერიკამდე. ატლანტის ოკეანეში ჰიპოკამპუს ერექტუსი მერყეობს ახალი შოტლანდიიდან ურუგვაიმდე. H. zosterae, რომელიც ცნობილია როგორც ჯუჯა ზღვის ცხენი, გვხვდება ბაჰამის კუნძულებზე.

კოლონიები იქნა ნაპოვნი ევროპის წყლებში, როგორიცაა ტემზას ესტუარი.

ხმელთაშუა ზღვაში სამი სახეობა ბინადრობს: H. guttulatus (გრძელცხვირიანი ზღვის ცხენი), H. hippocampus (მოკლეცხვირიანი ზღვის ცხენი) და H. fuscus (ზღვის პონი). ეს სახეობები ქმნიან ტერიტორიებს; მამრები რჩებიან ჰაბიტატის 1 მ2 (10 კვ ფუტი) ფარგლებში, ხოლო მდედრები ასჯერ აღემატება მას.

#### აღწერა

ზღვის ცხენის ზომები მერყეობს 1,5-დან 35,5 სმ-მდე (5⁄8-დან 14 ინჩამდე). სახელი დაერქვათ ცხენის გარეგნობის გამო, მოხრილი კისრითა და გრძელცხვირიანი თავებით და გამორჩეული ტანით და კუდით. მიუხედავად იმისა, რომ ის ძვლოვანი თევზია, მათ არ აქვთ ქერცლები, არამედ თხელი კანი რომელიც გადაჭიმულია ძვლოვანი ფირფიტების რიგზე, რომლებიც რგოლებად არის განლაგებული მთელ სხეულზე. თითოეულ სახეობას აქვს რგოლების განსხვავებული რაოდენობა. ძვლოვანი ფირფიტების ჯავშანი ასევე იცავს მათ მტაცებლებისგან ამ გარე ჩონჩხის გამო მათ აღარ აქვთ ნეკნები. ზღვის ცხენები დაცურავენ თავდაყირა, მოძრაობენ ზურგის ფარფლის გამოყენებით, კიდევ ერთი მახასიათებელი, რომელსაც არ იზიარებენ მათი ახლო ნათესავები, რომლებიც ჰორიზონტალურად ბანაობენ. Razorfish ერთადერთი სხვა თევზია, რომელიც ვერტიკალურად ბანაობს. გულმკერდის ფარფლები, რომლებიც მდებარეობს თავის ორივე მხარეს თვალების უკან, გამოიყენებენ როგორც საჭეს. მათ არ აქვთ თევზისთვის დამახასიათებელი კუდის ფარფლი. მათი საყრდენი კუდი შედგება კვადრატის მსგავსი რგოლებისგან, რომელთა გახსნა შესაძლებელია მხოლოდ ყველაზე ექსტრემალურ პირობებში. ისინი დახელოვნებულნი არიან შენიღბვაში და შეუძლიათ გაიზარდონ და შეიწოვონ ეკლიანი დანამატები მათი ჰაბიტატის მიხედვით.

უჩვეულო თევზებს შორის, ზღვის ცხენს აქვს მოქნილი, კარგად გამოკვეთილი კისერი. მას ასევე აქვს გვირგვინის მსგავსი ხერხემალი ან რქა თავზე, რომელსაც უწოდებენ "გვირგვინს", რომელიც გამორჩეულია თითოეული სახეობისთვის.

  

##### ევოლუცია და ჩანაწერები

მოლეკულური, ფიზიკური და გენეტიკური მტკიცებულებებით დადასტურებული ანატომიური მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ ზღვის ცხენები ძალიან მოდიფიცირებული თევზია. თუმცა, ზღვის ცხენების ნამარხი ჩანაწერი ძალიან მწირია. ყველაზე ცნობილი და ყველაზე კარგად შესწავლილი ნამარხი არის Hippocampus guttulatus-ის ნიმუშები (თუმცა ლიტერატურა უფრო ხშირად მოიხსენიებს მათ H. ramulosus-ის სინონიმით), რიმინის პროვინციის მდინარე მარეჩიის ფორმირებიდან, იტალია, რომელიც თარიღდება ქვედა პლიოცენით, დაახლოებით 3 მილიონი წლის წინ. ზღვის ცხენის ყველაზე ადრე ცნობილი ნამარხები არის ნემსის მსგავსი ორი სახეობის, H. sarmaticus და H. slovenicus, ტუნჯიცეს ბორცვების კოპროლიტური ჰორიზონტიდან, სლოვენიის შუა მიოცენური ლაგერშტატი, რომელიც დათარიღებულია დაახლოებით 13 მილიონი წლის წინ.

### განაყოფიერება

ჰიპოკამპუს კუდაში განაყოფიერების დროს ნაყოფის ტომარა ღია იყო მხოლოდ ექვსი წამის განმავლობაში, სანამ კვერცხუჯრედი იყო დეპონირებული. ამ დროის განმავლობაში ზღვის წყალი შევიდა ჩანთაში, სადაც სპერმატოზოვა და კვერცხუჯრედები ხვდებიან ზღვის წყლის გარემოში. ეს ჰიპეროსმოსური გარემო ხელს უწყობს სპერმის გააქტიურებას და მოძრაობას. აქედან გამომდინარე, განაყოფიერება განიხილება, როგორც ფიზიოლოგიურად „გარე" ფიზიკურად „შინაგან" გარემოში ჩანთის დახურვის შემდეგ. ითვლება, რომ განაყოფიერების ეს დაცული ფორმა ამცირებს სპერმის კონკურენციას მამაკაცებს შორის. Syngnathidae-ში (pipefishes და seahorses) დაცული განაყოფიერება არ ყოფილა დოკუმენტირებული მილსადენებში, მაგრამ სათესლეების ზომისა და სხეულის ზომასთან მიმართებაში რაიმე მკაფიო განსხვავებების არარსებობა ვარაუდობს, რომ მილის თევზებს შეიძლება ჰქონდეთ უფრო ეფექტური განაყოფიერების მექანიზმები სპერმის შემცირებული კონკურენციის პირობებში.

### გესტაცია

განაყოფიერებული კვერცხუჯრედები ჩასმულია ჩანთის კედელში და გარშემორტყმულია ღრუბლისებრი ქსოვილით. მამრი კვერცხებს აწვდის პროლაქტინს, იგივე ჰორმონს, რომელიც პასუხისმგებელია ორსულ ძუძუმწოვრებში რძის გამომუშავებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ კვერცხის გული ხელს უწყობს განვითარებადი ემბრიონის კვებას, მამრი ზღვის ცხენები დამატებით საკვებ ნივთიერებებს, როგორიცაა ენერგიით მდიდარი ლიპიდები და ასევე კალციუმი, საშუალებას აძლევს მათ შექმნან ჩონჩხის სისტემა, მათი გამოყოფით ნაყოფის ტომარაში, რომელიც შეიწოვება ემბრიონებით. გარდა ამისა, ისინი ასევე გვთავაზობენ იმუნოლოგიურ დაცვას, ოსმორეგულაციას, გაზის გაცვლას და ნარჩენების ტრანსპორტირებას.

შემდეგ კვერცხები იჩეკება ჩანთაში, სადაც რეგულირდება წყლის მარილიანობა; ეს ამზადებს ახალშობილებს ზღვაში ცხოვრებისთვის.გესტაციის მთელი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც უმეტეს სახეობებში მოითხოვს ორ-ოთხ კვირას, მისი მეწყვილე მას ყოველდღიურად სტუმრობს "დილის მისალმებისთვის".

### მონოგამია

მიუხედავად იმისა, რომ ზღვის ცხენები სიცოცხლის განმავლობაში არ წყვილდებიან, ბევრი სახეობა აყალიბებს წყვილ კავშირებს, რომლებიც გრძელდება მინიმუმ გამრავლების სეზონზე. ზოგიერთი სახეობა აჩვენებს მეუღლის ერთგულების უფრო მაღალ დონეს, ვიდრე სხვები. თუმცა, ბევრი სახეობა ადვილად იცვლის მეწყვილეს, როცა ამის შესაძლებლობა იქმნება. ნაჩვენებია, რომ H. abdominalis და H. breviceps მრავლდებიან ჯგუფურად და არ აჩვენებენ უწყვეტი მეწყვილის უპირატესობას. კიდევ მრავალი სახეობის შეჯვარების ჩვევა არ არის შესწავლილი, ამიტომ უცნობია რამდენი სახეობაა რეალურად მონოგამიური, ან რამდენ ხანს გრძელდება ეს ობლიგაციები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 552.

1. ↑  Home.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2015-11-15
2. ↑  „Seahorses, Seahorse Pictures, Seahorse Facts". *National Geographic*. ციტირების თარიღი: 17 May 2012.
3. ↑  Observatoire Océanologique de Banyuls sur mer. ციტირების თარიღი: 2015-11-16
4. ↑  Porter, Michael M; Novitskaya, Ekaterina; Castro-Ceseña, Ana Bertha; Meyers, Marc A; McKittrick, Joanna (2013). „Highly deformable bones: Unusual deformation mechanisms of seahorse armor". *Acta Biomaterialia*. **9** (6): 6763–6770. doi:10.1016/j.actbio.2013.02.045. PMID 23470547.
5. ↑  The galloping evolution in seahorses: Entire genome of the seahorse sequenced.
6. ↑  Porter, Michael M; Adriaens, Dominique; Hatton, Ross L; Meyers, Marc A; McKittrick, Joanna (2015). „Why the seahorse tail is square". *Science*. **349** (6243): aaa6683. doi:10.1126/science.aaa6683. PMID 26138983.
7. ↑  Garrick-Maidment, N.; Trewhella, S.; Hatcher, J.; Collins, K.j.; Mallinson, J.j. (2010-01-01). „Seahorse Tagging Project, Studland Bay, Dorset, UK". *Marine Biodiversity Records*. **3**. doi:10.1017/S175526721000062X. ISSN 1755-2672.
8. ↑  Freret-Meurer, Natalie (2013). „Seahorse Fingerprints: A New Individual Identification Technique". *Environmental Biology of Fishes*. **96** (12): 1399–1405. doi:10.1007/s10641-013-0118-6. S2CID 13917616.
9. ↑  Žalohar J.; Hitij T.; Križnar M. (2009). „Two new species of seahorses (Syngnathidae, *Hippocampus*) from the Middle Miocene (Sarmatian) Coprolitic Horizon in Tunjice Hills, Slovenia: The oldest fossil record of seahorses". *Annales de Paléontologie*. **95** (2): 71–96. doi:10.1016/j.annpal.2009.03.002.
10. ↑  Look, Katrien J. W. Van; Dzyuba, Borys; Cliffe, Alex; Koldewey, Heather J.; Holt, William V. (2007-02-01). „Dimorphic sperm and the unlikely route to fertilisation in the yellow seahorse". *Journal of Experimental Biology*. **210** (3): 432–437. doi:10.1242/jeb.02673. ISSN 0022-0949. PMID 17234612.
11. ↑  Kvarnemo, Charlotta; Simmons, Leigh W. (2004). „Testes investment and spawning mode in pipefishes and seahorses (Syngnathidae)". *Biological Journal of the Linnean Society*. **83** (3): 369–376. doi:10.1111/j.1095-8312.2004.00395.x.
12. ↑  The biology of seahorses: Reproduction. The Seahorse Project.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 მარტი 2009. ციტირების თარიღი: 8 May 2007
13. ↑  Whittington, Camilla M.; Griffith, Oliver W.; Qi, Weihong; Thompson, Michael B.; Wilson, Anthony B. (2015-09-01). „Seahorse Brood Pouch Transcriptome Reveals Common Genes Associated with Vertebrate Pregnancy". *Molecular Biology and Evolution*. **32** (12): 3114–31. doi:10.1093/molbev/msv177. ISSN 0737-4038. PMID 26330546.
14. ↑  Milius, S. (2000). „Pregnant: And Still Macho" (PDF). *Science News*. **157** (11): 168–170. doi:10.2307/4012130. JSTOR 4012130.
15. ↑  Masonjones, H. D.; Lewis, S. M. (2000). „Differences in potential reproductive rates of male and female seahorses related to courtship roles". *Animal Behaviour*. **59** (1): 11–20. doi:10.1006/anbe.1999.1269. PMID 10640362. S2CID 5999610.
16. ↑  Danielson, Stentor.  (14 June 2002) Seahorse Fathers Take Reins in Childbirth. *National Geographic News*.
17. ↑  Kvarnemo C; Moore G.I; Jones A.G; Nelson W.S; Avise J.C. (2000). „Monogamous pair bonds and mate switching in the Western Australian seahorse *Hippocampus subelongatus*". *J. Evol. Biol*. **13** (6): 882–8. doi:10.1046/j.1420-9101.2000.00228.x. S2CID 40777563.
18. ↑  Vincent C.J.; Sadler L.M. (1995). „Faithful pair bonds in wild seahorses, *Hippocampus whitei*" (PDF). *Anim. Behav*. **50** (6): 1557–1569. doi:10.1016/0003-3472(95)80011-5. S2CID 53192875. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 23 July 2011.
19. ↑  Weiss, Tami.  (10 April 2010) What's Love Got to Do With It? The Truth About Seahorse Monogamy. fusedjaw.com.