recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გურგენიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურგენიანის ტერიტორიაზე, კავკასიონის სამხრეთის განშტოება თელას ქედის აღმოსავლეთი კალთის ძირში. 

ტაძრის შესახებ ისტორიული ცნობები არ არსებობს. სტილისტური ნიშნებით თუ ვიმსჯელებთ, განვითარებულ შუა საუკუნეებში, ერთიანი სამეფოს არსებობის დროს უნდა იყოს აგებული. მოგვიანებით, როგორც ჩანს, დანგრეულა და კახეთის სამეფოს მესვეურთ XVI საუკუნის II ნახევარში აღუდგენიათ და სამრეკლოც აუშენებიათ. ტაძარი ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. აღდგენილია აგურით. დარბაზული ნაგებობაა ჩაწერილი ნახევარწრიული აფსიდით და სამხრეთის მინაშენით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. აღდგენის დროს კამარა გადაუყვანიათ აგურით. კამარა საკმაოდ მასიურ თაღზეა დაბჯენილი, რომელიც კრონშტეინზე იყო დაყრდნობილი. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს, რომლის ღერძზე ერთი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთის კედელი თაღით იყო გახსნილი, რომელიც მოგვიანებით ამოუშენებიათ და პატარა თაღოვანი სარკმელი დაუტანებიათ. თაღის ამოშენების შემდეგ, მინაშენში მოხვედრა მხოლოდ ტაძრის ნაოსიდან იყო შესაძლებელი. ტაძრის აღდგენისას მისთვის სამხრეთიდან მიუდგამთ ორსართულიანი აგურის სამრეკლო. პირველი სართული სამივე მხრივ თაღებით იყო გახსნილი და კარიბჭის როლს ასრულებდა. მეორე სართული არ შემორჩა. ტაძარი გადახურული იყო ღარიანი და ბრტყელი კრამიტით. ამჟამად ტაძარი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *დიღმელაშვილი ქ. ყვავაძე დ.* ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული ძეგლები, თბ. 2021, გვ. 25 ISBN 978-9941-8-3699-2
ინდონეზიური ენის გავრცელების არეალი
**ინდონეზიური ენა** — მალაიური ენის სტანდარტიზებული დიალექტი, რომელიც 1945 წლიდან ინდონეზიის ოფიციალური ენაა ბაჰასა ინდონესიას სახელით. მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ შტოს.

ზოგადი ცნობები
--------------

ინდონეზიური ენის ფორმირება მოხდა მალაიური ენის სამწერლო-ლიტერატურული და სალაპარაკო ფორმების კონვერგენციის შედეგად ევროპული ენების მნიშვნელოვანი ზეგავლენის პირობებში.

სახელწოდება „ინდონეზიური ენა" მიღებულ იქნა 1928 წელს ახალგაზრდობის კონგრესზე, რომელმაც ხმარებიდან თანდათანობით განდევნა სახელწოდება „მალაიური ენა". იგი პრაქტიკულად ხელოვნურად შექმნილი ენაა, რომელზეც სხვადასხვა ხარისხით 150 მლნ ადამიანი ლაპარაკობს (მშობლიური ენაა 30 მლნ ადამიანისათვის)..

სტატუსი
-------

**ოფიციალური ენა:** 

* ინდონეზია

ლექსიკა
-------

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Selamat
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Selamat datang
* გმადლობთ - Terima kasih
* კი / არა - Ya/Tidak
* გეთაყვა - Tolong; silakan
* ნახვამდის - Selamat jalan; Selamat tinggal

**რიცხვები**

* 1 - satu, 2 - dua, 3 - tiga, 4 - empat, 5 - lima, 6 - enam, 7 - tujuh, 8 - delapan, 9 - sembilan, 10 - sepuluh

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მალაიური ენა
* ენათა ოჯახები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Learning Indonesian დაარქივებული 2010-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* Indonesian Swadesh list of basic vocabulary words
**გურია-სამეგრელოს ეპარქია** — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საქართველოს საეგზარქოსოს ერთ-ერთი ეპარქია საქართველოში 1885-1917 წლებში.

შეიქმნა რუსეთის სინოდის 1885 წლის 12 ივნისს გადაწყვეტილებით, რის შედეგადაც გურიისა და სამეგრელოს ეპარქიები გაერთიანდა. კათედრად გამოცხადდა ქ. ფოთი. გაუქმდა 1917 წელს, საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გამოცხადების შემდეგ (მის ტერიტორიაზე დაარსდა ორი ეპარქია: ჭყონდიდის ეპარქია და ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია). ეპარქიის ტერიტორიაზე არსებობდა 2 სასულიერო სასწავლებელი, 141 საეკლესიო-სამრევლო და 4 სამონასტრო სკოლა. XX საუკუნის დასაწყისში კავკასიაში ეკლესიის რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით რუსეთის ცარიზმს სურდა გურია-სამეგრელოს ეპარქიიდან სვანეთის გამოყოფა და მისი შეერთება სოხუმის ეპარქიასთან, მაგრამ ხალხის წინააღმდეგობის გამო ეს პროექტი ვერ განხორციელდა.

ეპარქიის მმართველები იყვნენ:

* 1886-1898 — გრიგოლი (დადიანი),
* 1898-1903 — ალექსანდრე (ოქროპირიძე),
* 1903-1905 — დიმიტრი (აბაშიძე),
* 1905-1908 — გიორგი (ალადაშვილი),
* 1908-1918 — ლეონიდე (ოქროპირიძე).

ლიტერატურა
----------

* *ბუბულაშვილი ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 217.
* Иоселиани П. Краткая история Грузинской церкви, СПб. 1843;
* [Епископ Кирион], Краткий очерк истории Грузинской церкви и экзархата за XIX столетие, Тфл. 1901;
**დიმიტრი დიმიტრის ძე ნაცვლიშვილი** (ნაცვალოვი; დ. 1 იანვარი, 1837 — გ. 27 აგვისტო, 1911) — ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1897).

წამომავლობით თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. 1860 წლიდან ოფიცრად მსახურობდა კავკასიის სამხედრო ოლქში. მონაწილეობდა 1862-1863 წლების კამპანიაში მთიელების წინააღმდეგ და 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1880-იან წლებში ირიცხებოდა პერეიასლავლის დრაგუნთა 46-ე პოლკში. 1891 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1897 წლის მარტში თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით, მუნდირითა და პენსიით. 1900-1903 წლებში იყო თბილისის საოლქო სასამართლოს საპატიო მომრიგებელი მოსამართლე. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III (ხმლებითა და ბაბთით, 1862) და II (ხმლებით, 1877), წმ. ანას III (ხმლებითა და ბაბთით, 1865) და II (ხმლებით, 1878), წმ. ვლადიმერის IV (ხმლებითა და ბაბთით, 1877) და III (1896) ხარისხის ორდენებით, ოქროს იარაღით „მამაცობისთვის" (1878), ასევე სპარსეთის ლომისა და მზის III ხარისხის ორდენით (1890).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Нацвалов Дмитрий Дмитриевич. «Генералитет российской императорской армии и флота».
**დივანხანას მოედანი ან ბაზარბაში** (აზერ. Divanxana meydanı və ya Bazarbaşı) — პირველი და უდიდესი ქალაქის მოედანი, რომელიც მდებარეობს შუშას ციხის შიგნით, განჯის კარიბჭის გავლისას. ამ მოედნიდან სათავეს იღებს რასტა ბაზარი, ქალაქის უდიდესი სავაჭრო ქუჩა.

ისტორია
-------

დივანხანას მოედანი, რომელიც მდებარეობს ყარაბაღის ხანის სასახლის წინ, ციხის სხვა ნაწილებისგან იზოლირებული იყო ციხის კედლებში ყოფნით (ასევე უწოდებენ ციხეს), რომელიც სასახლეს აკრავდა XIX საუკუნის პირველ ნახევრამდე. იმ დროს მოედნის ტერიტორიაზე მდებარეობდა ყარაბაღის ხანის სასახლის კომპლექსის სხვადასხვა დამხმარე ნაგებობები.

ყარაბაღის სახანოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ, შუშაში ჩატარებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს, დაინგრა ხანის სასახლის მიმდებარე ციხის კედლების ნაწილი, მათ შორის მოედანზე მდებარე შენობები, რის შემდეგაც დივანხანას მოედანი გაიხსნა. იმ პერიოდის შემდეგ მოედანმა „ბაზარბაშის" სახელწოდება მიიღო. ამ სახელწოდების ჩამოყალიბების მთავარი მიზეზი, რომელიც დღემდეა შემორჩენილი, არის ის, რომ იმ დროს განვითარებული და კომერციული რიგების მქონე რასტას ბაზრობის ქუჩა ამ მოედნიდან აიღო თავისი დასაწყისი.

ყარაბაღის ხანის სასახლე
-----------------------

ყარაბაღის ხანის სასახლე მდებარეობს დივანხანას მოედნის ჩრდილოეთ მხარეს
ყარაბაღის ხანის სასახლე არის ისტორიული სასახლე, რომელიც იყო ყარაბაღის სახანოს დამაარსებლის, პანაჰალი ხანის რეზიდენცია. პანაჰალი ხანის დროს სასახლე არა მხოლოდ ხანის რეზიდენცია იყო, არამედ ის ამ სასახლეშიც ცხოვრობდა ხანის ოჯახთან ერთად. ყარაბაღის ხანის სასახლე ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობაა შუშაში, რომელიც აშენებულია შუშას ციხის პარალელურად და გარშემორტყმულია ციხის კედლებით. ამ თვალსაზრისით ყარაბაღის ხანის სასახლე ერთგვარ ციხეს წააგავს. ზოგიერთ წყაროში სასახლის სახელწოდება დაკავშირებულია იმ ფაქტთან, რომ მას აქვს მკაცრი თავდაცვის სისტემა.

დიდი სასახლის კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს დივანხანას მოედნის ჩრდილოეთით, ერთ-ერთი მთავარი კომპოზიციური დომინანტია არა მხოლოდ მოედანზე, არამედ ქალაქ შუშაში (იუხარი გოვჰარ აღა მეჩეთთან ერთად).

ბაზარბაშის ქარვასლა
-------------------

ბაზარბაშის ქარვასლა მდებარეობს დივანხანას მოედნის სამხრეთით და წარმოადგენს მოედნის სამხრეთ საზღვრებს. ქარვასლას აგება მე-19 საუკუნით თარიღდება. ავალოვის 51 ქარვასლა მდებარეობს ორ პარალელურ ქუჩას - რასტა ბაზრისა და საათლის ქუჩებს შორის, სამხრეთიდან დივანხანას მოედანზე. სამხრეთით ქარვასლას მშენებლობამ უზრუნველყო დივანხანას მოედნის სამხრეთით გაშლილ კომერციულ ქუჩებთან კავშირი.

აღა კაჰრამან მირსიაბ ოღლუს ქარვასლა
-----------------------------------

აღა კაჰრამან მირსიაბ ოღლუს ქარვასლა დივანხანას მოედნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს. ქარვასლა აშენდა მე-19 საუკუნეში. შენობას გეგმაში კვადრატული ფორმა აქვს. ქარვასლის სამხრეთ ფასადმა წარმატებით დაასრულა დივანხანას მოედნის არქიტექტურული ანსამბლი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Авалов 1977, p. 49
2. 1 2 3 4 5  Авалов 1977, p. 50
ინდონეზიის ჰიმნს ჰქვია Indonesia Raya („დიდი ინდონეზია"). სიმღერის კომპოზიტორია ვაგე რუდოლფ სუპრატმანი, რომელმაც „დიდი ინდონეზია" პირველად წარადგინა 1928 წლის 28 ოქტომბერს ბატავიაში (დღევანდელი ჯაკარტა),ახალგაზრდების ეროვნულ ყრილობაზე. სიმღერა ეძღვენა ეროვნულ მოძრაობას, რომელმაც მთელი არქიპელაგი მოიცვა და იბრძოდა ერთიანი ინდონეზიის იდეისთვის და მისი რამდენიმე სახელმწიფოდ გაყოფის საწინააღმდეგოდ.

ჰიმნის ტექსტი [რედაქტირება]

*Indonesia, tanah airku, tanah tumpah darahku.*
*Di sanalah aku berdiri, jadi pandu ibuku.*
*Indonesia, kebangsaanku, bangsa dan tanah airku.*
*Marilah kita berseru, «Indonesia bersatu!»*
*Hiduplah tanahku, hiduplah neg’riku,*
*Bangsaku, rakyatku, semuanya.*
*Bangunlah jiwanya, bangunlah badannya*
*Untuk Indonesia Raya.*
მისამღერი:
*Indonesia Raya, merdeka, merdeka*
*Tanahku, neg’riku yang kucinta.*
*Indonesia Raya, merdeka, merdeka*
*Hiduplah Indonesia Raya.*
*Indonesia Raya, merdeka, merdeka*
*Tanahku, neg’riku yang kucinta.*
*Indonesia Raya, merdeka, merdeka*
*Hiduplah Indonesia Raya.*
*Indonesia tanah yang mulia, tanah kita yang kaya.*
*Disanalah aku berada untuk s’lama-lamanya.*
*Indonesia tanah pusaka, P’saka kita semuanya.*
*Marilah kita mendoa, «Indonesia bahagia!»*
*Suburlah tanahnya, suburlah jiwanya,*
*Bangsanya, rakyatnya, semuanya.*
*Sadarlah hatinya, Sadarlah budinya*
*Untuk Indonesia Raya.*

*Indonesia, tanah yang suci, tanah kita yang sakti.*
*Di sanalah aku berdiri, Jaga ibu sejati.*
*Indonesia, tanah berseri, tanah yang aku sayangi.*
*Marilah kita berjanji, «Indonesia abadi!»*
*S’lamatlah Rakyatnya, S’lamatlah putranya,*
*Pulaunya, lautnya, semuanya.*
*Majulah negrinya, majulah pandunya*
*Untuk Indonesia Raya.*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინდონეზიის ეროვნული ჰიმნი
**დები ნაყეურები** — მუსიკალური ჯგუფი, რომლის შემადგენლობაში შედიან ნინო (პირველი ხმა), მანანა (ბანი) და ლელა (კომპოზიტორი, მეორე ხმა) ნაყეურები. ისინი ფშავში, მაღაროსკარში ცხოვრობენ.დები თვითნასწავლი მუსიკოსები არიან და თავად წერენ სიმღერებს.
მათი შემოქმედება ქართული ხალხური მუსიკის ტრადიციებს აგრძელებს, თუმცა გოგონების შექმნილი მუსიკა გამოირჩევა უკვე არსებულისგან და საგრძნობლად ამდიდრებს მთის პოეზიით მდიდარ, მაგრამ მელოდიურად მწირ მუსიკალურ საგანძურს.

გოგონების რეპერტუარი მრავალფეროვანია. სიმღერების დიდი ნაწილი ფშაური პოეზიის ნიმუშებზეა შექმნილი, თუმცა საკუთარ ლექსებზეც ქმნიან სიმღერებს.

სიმღერები
---------

განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა ირაკლი გოგოლაურის ლექსზე შექმნილმა სიმღერამ "ხევისბერი" , რომელიც 2012 წლის 25 იანვარს, პირველად ჩაწერა სტუდია "გუთანი"-ს გადამღებმა ჯგუფმა ფშავში, სახალხო მთქმელის და გმირის – მიხა ხელაშვილის დაბადების დღისადმი მიძღვნილ შეკრებაზე. ლექსის ავტორია ირაკლი გოგოლაური ხოლო მუსიკა ეკუთვნის ლელა ნაყეურს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**დიმიტრი (მიტო) მეტრეველი**, ემიგრაციაში ცნობილი იყო როგორც **მაიკ მიტო** (დ. 1895, უწერა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1970, ჰამილტონი, აშშ) — ქართველი ბიზნესმენი და მეცენატი.

ბიოგრაფია
---------

დიმიტრი მეტრეველი დაიბადა რაჭის სოფელ უწერაში ნესტორ მეტრევლის ოჯახში. 8 წლის ასაკში დურგალს მიაბარეს ხელობის შესასწავლად, წერა-კითხვა ჯერ სოფლის მღვდელთან შეისწავლა, შემდეგ უწერის ორკლასიან სასწავლებელში. დიმიტრის თანასოფლელებიდან ხშირად ესმოდა ამერიკის ამბები, თვითონაც შეხვედრია იქიდან დაბრუნებულ მეზობლებსა და ნათესავებს, რომლებიც იმ შორეულ ქვეყნის საოცარ ამბებს ჰყვებოდნენ. 1913 წელს იგი ამერიკაში გაემგზავრა, შემდგომ დასახლდა კანადაში, კვებეკის მახლობლად პატარა ქალაქ ვალდორში. ცოლად ლიტვური წარმოშობის ქალი შეირთო, მათ სამი შვილი ჰყავდათ. ბევრი ხელობა მოსინჯა, ერთხანს ჭიდაობდა კიდეც, ვიდრე ოქროს ციებ-ცხელება არ შეეყარა. აქ მან ოქროს მიაკვლია და რამდენიმე მაღაროს ამუშავება შეძლო. მოგვიანებით იგი ბედის საძებნელად ალასკაზე გაემგზავრა, სადაც დიდძალი ქონების დაგროვების შემდეგ ამერიკელ მილიონერთა სიაში მოხვდა. 1930-იანი წლების „დიდი დეპრესიის" პერიოდში მეტრეველმაც ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკარგა, მის მაღაროებშიც თითქმის მუშაობა შეწყდა, მაგრამ მან მაინც შეძლო დაცემული წარმოების ისე გამოცოცხლება, და სიცოცხლის ბოლომდე შეძლებულ კაცად დარჩა. იგი მხარში ედგა და ხელს უმართავდა ამერიკაში მცხოვრებ ემიგრანტ თანამემამულეებს მატერიალურად ეხმარებოდა საქართველოში დარჩენილ მშობლებსა და ნათესავებს. საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში მან სამშობლოში ჩამოსვლა ვერ მოახერხა.

დიმიტრი მეტრეველი გარდაიცვალა 1970 წელს ქალაქ ჰამილტონში, აშშ-ში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანელიძე ო.*, „ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარია, მიტროფანე ლაღიძე და სხვანი…" თბ. 2020, გვ. 419–420

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაიკ მიტო — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დევონპორტი** (ინგლ. Devonport) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიაში, მდებარეობს ტასმანიის შტატში, კუნძულ ტასმანიის ჩრდილოეთ მხარეში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 24 615 ადამიანს. შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ჰობარტიდან დაშორებულია 277 კილომეტრით, ქალაქ ბერნიდან 47 კილომეტრით. დევონპორტი დაარსდა 1823 წელს. გაშენებულია ბასის სრუტის სანაპიროზე. ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს დევონპორტის აეროპორტი, რომლის ტრასის სიგრძე შეადგენს 2 კილომეტრს, აქედან სრულდება რამდენიმე შიდა რეისი.

კლიმატი
-------

ქალაქის ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი ივლისი და ივნისი. ნალექების ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენს 778.3 მმ-ს.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

ქალაქ დევონპორტის აქვს ერთი დაძმობილებული ქალაქი. 1996 წელს დევონპორტს დაუძმობილდა იაპონიის ქალაქი მინამატა.

* იაპონიის დროშა **მინამატა**, იაპონია *(1996)*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დევონპორტი***

* დევონპორტის რუკა დაარქივებული 2011-04-06 საიტზე Wayback Machine. , www.devonport.tas.gov.au
* დევონპორტის რუკა ტურისტებისთვის, www.tasmap.tas.gov.au

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის აღწერა (2011 წელი)[*მკვდარი ბმული*]
**დიმიტრი კონსტანტინეს ძე მეღვინეთუხუცესიშვილი** (მეღვინეთხუცესიშვილი; დ. 1815, სოფ. ხიდისთავი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 დეკემბერი, 1878) — ქართველი ისტორიკოსი, მწერალი, თეატრის მოღვაწე. 

დიმიტრი მეღვინეთუხუცესიშვილი დაიბადა საეკლესიო აზნაურის, კონსტანტინე მეღვინეთუხუცესიშვილის და ანა წინამძღვრიშვილის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში. 1840-იან წლებში მსახურობდა რუსეთის არმიაში და მონაწილეობდა ბრძოლებში კავკასიელი მთიელების წინააღმდეგ. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის IV ხარისხის ორდენით. სამხედრო სამსახურს თავი მალევე გაანება და 1845 წლის დეკემბერში მუშაობა დაიწყო ქალაქ გორის სასამართლო კანცელარიაში, 1851 წელს — თბილისის სახელმწიფო კანცელარიაში. 

1847 წლიდან თანამშრომლობდა საქართველოში მყოფ ფრანგ მეცნიერ მარი ბროსესთან. ბროსესთან ერთად შეკრიბა წარწერები, საბუთები, ხელნაწერები. შემდეგ მან დამოუკიდებლად იმოგზაურა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში და შეკრებილი მასალა გაუგზავნა პეტერბურგში ბროსეს, რომელმაც გამოაქვეყნა იგი რუსეთის აკადემიის მოამბეში. 1851 წელს მეღვინეთუხუცესიშვილი მონაწილეობდა ქართული თეატრის აღდგენაში. წერდა პიესებს, ლექსებს. 1852 წელს კავკასიის მთავარმართებელ მიხეილ ვორონცოვის დავალებით წამოიწყო არქეოლოგიური გათხრები უფლისციხეში, მაგრამ ბოლომე არ მიუყვანია. სიცოცხლის ბოლო წლები გაატარა სოფელ ხიდისთავში. დაკრძალულია იქვე, ზედაველას სასაფლაოზე. მისი ხელნაწერი ნაშრომები, ნარკვევები და ისტორიული მასალები დაცულია პეტერბურგის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ხელნაწერთა განყოფილებაში, მარი ბროსეს ფონდში. ჩვენამდე მოაღწია ისტორიული ხასიათის რამდენიმე ნაშრომმა: „მეფობა და ცხოვრება ერეკლე II-ისა", „აღწერა გორთან მდებარე ეკლესიებისა, მონასტრებისა და მათ ზედა ღირსსახსოვარ წარწერათა სრულიად", „მოგზაურობა გორთან, ხიდისთავსა შინა 1849­-სა წელსა", „მოგზაურობა და მოხილვა იმერეთისა 1850 წელსა".

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს კალენდარი". 1896 წ. შედგ. ვ. გუნიას მიერ, თბ. 1895.
* ხანთაძე შ. დიმიტრი მეღვინეთუხუცესიშვილის წერილები მარი ბროსესადმი, „საისტორიო მოამბე", 1952, ტ. 6.
* ხუციშვილი ს. [რეც.] „გამოუცდელობა ანუ დროებითი განშორება საყვარელთა" [დ. მეღვინეთუხუცესიშვილის პიესის დადგმის გამო ქ. გორში 1845 წ.], „ლიტერატურა და ხელოვნება", 1950, 21 მაისი, № 21.
* 

* *ხანთიძე, შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 635.
* ი. ალიმბარაშვილი, დიმიტრი მეღვინეთუხუცესიშვილი (ცხოვრება და მოღვაწეობა), თბ. 2016. ISBN 9941251916.
**დიმიტრი როსტოველის ეკლესია** (რუს. Церковь Димитрия Ростовского) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანად შერაცხული მიტროპოლიტის დიმიტრი როსტოველის სახელობის მართლმადიდებლური ტაძარი დონის როსტოვში. მშენებლობა მიმდინარეობდა 2000-2008 წლებში არქიტექტორ ჟ. ვოლოშინას პროექტის მიხედვით. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.

წინარე ისტორია
--------------

დიმიტრი როსტოველის აღნიშნული ეკლესია არაა პირველი ეკლესია დონის როსტოვში, რომელიც ამ წმინდანისადმია მიძღვნილი. 1751 წელს ქალაქში ააშენეს პატარა სამლოცველო, რომელმაც 1761 წელს ვორონეჟისა და ელეცკის ეპისკოპოსის კირილეს კურთხევით და ციხესიმაგრის კომენდანტის, გენერალ-მაიორ დიმიტრი სომოვის თანხმობით, მიიღო ეკლესიის სტატუსი. მაგრამ 1786 წელს ეს ეკლესია ძალიან დაძველდა და ამ მიზეზის გამო ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მიიღო ეკლესიის დახურვის გადაწყვეტილება. 1796 წელს ეკლესია დაშალეს და მისი საღი მასალა გამოიყენეს ღვთისმშობლის კვართის ეკლესიის ასაშენებლად.

ისტორია
-------

ქალაქ დონის როსტოვში ახალი მართლმადიდებლური მრევლი ჩამოყალიბდა 2000 წელს. 2000 წლის 4 ოქტომბერს როსტოვის მთავარეპისკოპოსმა პანტელეიმონმა (ერისკაცობაში დოლგანოვი) ჩადო პირველი ქვა დიმიტრი როსტოველის სახელობის მომავალი ეკლესიის ფუნდამენტში. ტაძარი შენდებოდა რვა წლის განმავლობაში. 2001 წელს, ჯერ კიდევ მშენებარე ტაძარში დაარსდა დროებითი სამრევლო გაერთიანება. 2004 წლის 17 სექტემბერს მთავარეპისკოპოსმა პანტელეიმონმა მოინახულა მშენებარე ტაძარი და აკურთხა მისი გუმბათი და ჯვარი. ამის შემდეგ მალევე დასრულდა ტაძრის მშენებლობა და ეკლესიაში დაიწყო ღვთისმსახურება. მცირე სამშენებლო და დეკორაციული სამუშაოები მიმდინარეობდა 2008 წლამდე. 2004 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა. 

ეკლესიასთან ასევე მოქმედებს საქველმოქმედო სამზარეულო. ეკლესიის ხელმძღვანელობა აქტიურად თანამშრომლობს როსტოვის მხარეთმცოდნეობის საოლქო მუზეუმთან, ასევე მასობრივი ინფორმაციის ადგილობრივ საშუალებებთან.

სქოლიო
------

1. ↑  Ростов-на-Дону|Церковь Димитрия Ростовского. sobory.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-07.
2. ↑  История церкви Святого Димитрия Ростовского, первой церкви Ростова-на-Дону | Статьи | Главная | Научный журнал. www.relga.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-07.
3. 1 2 3  „РОСТОВСКИЙ-НА-ДОНУ ДИМИТРИЕВСКИЙ ХРАМ - Древо". ციტირების თარიღი: 2017-01-07.
**ზუტერმერი** (ნიდერლ. Zoetermeer) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი დასავლეთ ნიდერლანდებში, სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციაში. მუნიციპალიტეტის მთლიანი ფართობი 37,06 კმ²-ია. 1960-იან წლებამდე იგი პატარა სოფელი იყო, სადაც 1950 წელს 6 392 ადამიანი ცხოვრობდა. 2010 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა 121 580 ადამიანს შეადგენს, რის შედეგადაც ზუტერმერი პროვინციის სიდიდით მესამე ქალაქია როტერდამისა და ჰააგის შემდეგ. მიეკუთვნება ჰააგლანდენის კონურბაციას.

ისტორია
-------

X საუკუნეში ზუტერმერი პატარა სოფელი იყო, სადაც ძირითადად მეთევზეები და ფერმერები ცხოვრობდნენ. XIII საუკუნეში სოფლის ცენტრი შეიცვალა, რომელიც ისტორიული სახთ დღემდე შემონახულია. XVII საუკუნემდე აქ ტბა არსებობდა, სახელად *ზუტერმერი*.

მას შემდეგ, რაც 1868 წელს პირველი რკინიგზა გაიყვანეს, სოფელმა ნელი ზრდა დაიწყო. სერიოზული ზრდა კი მხოლოდ 1966 წლიდან დაიწყო, როდესაც ჰააგის ირგვლივ ახალშენების დაარსება გახდა საჭირო. ამის შემდეგ, ქალაქის ირგვლივ ახალი კვარტლების მშენებლობა დაიწყეს, ზუტერმერი კი ნელ-ნელა ქალაქად იქცა.

ეკონომიკა
---------

ზუტერმერის ხშირად „საინფორმაციო ტექნოლოგიების ქალაქს" უწდებენ, რაც განპირობებულია მისი თანამედროვე ინფრასტრუქტურითა და საინფორმაციო ტექნოლოგიებთან დაკავშირებული განათლებით. მოსახლეობის 20% სწორედ ამ სექტორშია დასაქმებული. ქალაქში ფუნქციონირებს Siemens-ისა და Toshiba-ს საწარმოები.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* სლოვაკეთის დროშა ნიტრა, სლოვაკეთი
* ნიკარაგუას დროშა ხინოტეგა, ნიკარაგუა
* ჩინეთის დროშა სიამინი, ჩინეთი
* რუმინეთის დროშა ოდორჰეიუ-სეკუიესკი, რუმინეთი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website (Dutch)
* Photos of Zoetermeer
* Street map of Zoetermeer დაარქივებული 2009-09-26 საიტზე Wayback Machine.
* Vesting Zoetermeer van De Haagse Hogeschool
* The Den Haag-temple (Dutch Wikipedia)
* Zoetermeer in Beeld (Dutch) დაარქივებული 2012-08-28 საიტზე Wayback Machine.
**გრიგოლ მამამთავრიშვილი** (დ. 10 აპრილი, 1953, თბილისი) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი, ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1977–1978 წლებში იყო თბილისის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი. 1978–1980 წლებში მიზნობრივი ორდინატურის კურსი გაიარა მოსკოვში, საკავშირო კლინიკურ და ექსპერიმენტულ სამეცნიერო–კვლევით ინსტიტუტში, 1983 წელს დაამთავრა ამავე ინსტიტუტში მიზნობრივი ასპირანტურა. 1984 წელს მუშაობდა თბილისის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის გასტრო–ენტეროლოგიურ განყოფილებაში უფროს ლაბორანტად, 1994 წლიდან უფროს მეცნიერ–თანამშრომლად. 1987–1991 წლებში კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით, მივლინებული იყო საკავშირო–სამეცნიერო ქირურგიის ცენტრის ღვიძლის, სანაღვლე გზების და პანკრეასის ქირურგიის განყოფილებაში. ავტორია 32 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ჰეპატოლოგიისა და გასტროენტეროლოგიის საკითხებს. ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ქირურგიის სპეციალობით სამედიცინო ინსტიტუტ — „მედიკოსში", სამეცნიერო–პრაქტიკულ მუშაობას–პედიატრიის ინსტიტუტში. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ქრონიკული ჰეპატიტის ქირურგიული მკურნალობის ასპექტები", დაიცვა 1988 წელს.

ლიტერტურა
---------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 181

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ მამამთავრიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გრიგოლ სპირიდონის ძე მაჭარაშვილი** (დ. 1835, სოფ. ალი — გ. 16 სექტემბერი, 1902, ფოთი) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, დეკანოზი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამხმარებელი წევრი ფოთში.

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ სპირიდონის ძე მაჭარაშვილი დაიბადა 1835 წელს, გორის მაზრის სოფელ ალში. სოფელ ალში მცხოვრებ მაჭარაშვილთა გვარიდან არაერთი სასულიერო პირი იყო. ამის შესახებ თვით სოფელში არსებული კვირაცხოვლის სახელობის ეკლესიის ეზოში მიმოფანტული საფლავის ქვები გვამცნობენ. 

გაზეთ ,,ივერიის" 1902 წლის სექტემბრის ნომერში, ფოთის ქალაქის გამგეობა იუწყება, რომ გარდაიცვალა დეკანოზი გრიგოლ მაჭარაშვილი, ფოთის ქალაქის წევრი და მისთვის ფოთის საკათედრო ტაძარში გადახდილი იქნება წირვა და პანაშვიდი. მას დეკანოზის წოდება 1887 წელს მინიჭებია. 1892 წლის 15 აპრილს წმ. ანას II ხარისხის ორდენით, 1895 წლის 6 მაისს კი წმ. ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენით დაჯილდოვებულა. 1896 წლის 17 ნოემბერს დეკანოზი გრიგოლი ფოთის ეპარქიალური სასწავლებლის თავმჯდომარედ დაუნიშნავთ, 1900 წლის აღდგომას ენქერი უბოძებიათ.
იგი იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამხმარებელი წევრი ფოთში (1886-1900), ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი (1879 წლიდან).
დეკანოზი 1902 წლის 16 სექტემბერს გარდაცვლილა. მისი დაკრძალვის ცერემონიალის შესახებ კი გაზეთ ,,ივერიის" 25 სექტემბრის ნომერში საინტერესო ინფორმაციას ვიგებთ.
სოფელ ალში მის დაკრძალვას დაესწრო ფოთის ქალაქის მოურავი ნიკო ნიკოლაძე, ყოვლად-სამღვდელო ალექსანდრე ეპისკოპოსის ავადმყოფობის გამო მის მაგივრად მიბრძანებულა იმერეთის ეპისკოპოსი ლეონიდე (ოქროპირიძე)( შემდგომში სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი), პროცესიას უამრავი ხალხი მიუძღოდა, მათ შორის: 1. ფოთის ორკლასიანი სამრევლო სკოლის წარმომადგენლობა; 2. ფოთის ქალთა გიმნაზიისა და ოლგას დედათა სკოლის წარმომადგენლობა; 3. ფოთის ვაჭართა წარმომადგენლობა. აგრეთვე აღნიშნული პროცესიის მონაწილეთა შორის სახელდებიან ქრისტეფორე და ნინო ხუმარაძე, დიმიტრი გუგულაშვილის ოჯახი, ლეონტი და მინადორა ჩაჩანიძე, სხვა ნათესავ-ახლობლები და მრევლი. პროცესიას მიუძღოდა ვერცხლის ხატი გურია-სამეგრელოს საეპარქიო საბჭოსაგან, მაცხოვრის ვერცხლის ხატი ფოთის საკათედრო ტაძრის კრებულისაგან. მღვდელ-მთავრის წირვაზე გალობდა მგალობელთა ორი გუნდი: ყოვლად-სამღვდელო ალექსანდრეს (ოქროპირიძე) გურულ-მგალობელთა გუნდი გურულ კილოზე და ალის სამრევლო სკოლის მოწაფეთა გუნდი. სიტყვა წარმოუთქვამს მღვდელ გიორგი გეგეჭკორს, ხოლო ფოთელებმა განსვენებულის ქვრივს 400 მანეთი გადასცეს საყვარელი მოძღვრის საფლავზე მატურის ძეგლის ასაგებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ მაჭარაშვილი
* ალელი მაჭარაშვილები – საქართველოს ეკლესიის სადარაჯოზე[*მკვდარი ბმული*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თოფურია**. |

**დიმიტრი სამსონის ძე თოფურია** (დ. 11 თებერვალი, 1861 – გ. 1924) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1915).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ჯერ სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ ტფილისის იუნკერთა სასწავლებელი. 1878 წელს გახდა პრაპორშჩიკი, 1881 წელს ― პოდპორუჩიკი, 1885 წელს ― პორუჩიკი, 1891 წელს ― შტაბსკაპიტანი, 1898 წელს ― კაპიტანი, 1904 წელს კი ― პოდპოლკოვნიკი. იყო რუსეთ-იაპონიის ომის მონაწილე. 1910 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა რუსეთის იმპერიის არმიის ჩებოკსარის 308-ე მსროლელთა ქვეით პოლკს. 1915 წელს წარჩინებისთვის მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. ომის დასასრულს იმყოფებოდა გერმანელების ტყვეობაში. 1918-1921 წლებში. მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სტრუქტურებში. იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და ამ პარტიის სამეგრელოს ორგანიზაციის ხელმძღვანელი. 1921 წელს ემიგრაციაში არ წასულა. მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მომზადებაში სამეგრელოში.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 198.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 65, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* (რუსული) Гогитидзе, Мамука (2007), Военная элита Кавказа: Генерали и адмиралы из Грузии, с. 224. Научно-исследовательский центр истории грузинско-кавказских отношении

სქოლიო
------

1. ↑  გერმანიის ტყვეობიდან დაბრუნებულ ქართველ ჯარისკაცთა სია. «რესპუბლიკა 100» (*civil.ge*). ნანახია 8 მაისი, 2019.
**ზურიას საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტ სოფელ ვაჩნაძიანში, სოფლის სამხრეთ დასავლეთით, გუჯიაურებად წოდებულ ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,95x4,6მ), ნაგებია მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. კედლების ზედაპირი შიგნით და გარედან გასწორებულია ბათქაშით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი, ჩამონგრეულია კონქისა და კამარის მნიშვნელოვანი ნაწილი, დაბზარულია კედლები. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან აგურით ნაწყობი თაღითაა გადახურული, შიგნით კი- ხის ძელებით თარაზულად ყოფილა გადახურული( შემორჩენილია ძელების ბუდეები). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელი და მის ორივე მხარეს რიყის ქვით თარაზულად გადახურული თითო პატარა ნიშაა. თითო სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. კონქის თაღი მთლიანად შირიმის ნათალი ქვითაა ნაწყობი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების დასავლეთ ნაწილში, კამარის ქუსლის დონეზე თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის იატაკი მიწის ზედაპირზე ოდნავ დაბლაა, რის გამოც შესასვლელის ღიობში ორი საფეხურია მოწყობილი.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 96.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ორბელიანი**. |

**დიმიტრი (დემეტრე) ვახტანგის ძე ორბელიანი** (დ. XVII საუკუნის 80-იანი წლები, ტანძია, ახლანდელი ბოლნისის რაიონი ― გ. 6 თებერვალი, 1739, მოსკოვი) ― ქართველი სახელმწიფო მოღვაწე და მწერალი.  სულხან-საბა ორბელიანის ძმა. ქართლის სამეფოს სახლთუხუცესი. 1724 რუსეთში გაჰყვა ვახტანგ VI-ს, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, 1739-იდან, ჩარიცხეს ქართველ ჰუსართა ასეულში პროპორშჩიკის ჩინით. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო რუსეთში. ლექსნარევ პროზაულ თხზულებაში "ცოლთან მიწერილი ალერსი გაყრისათვის" ორბელიანი გამოთქვამდა მტანჯველ სევდას სამშობლო ქვეყნისა და მუეღლის მოშორების გამო. 

სულხან-საბა ორბელიანისადმი მიძღვნილ ლექსებში ავტორმა აღნიშნა ძმის დამსახურება სამშობლოს წინაშე, მან გალექსა სახარების ეპიზოდები, შემოიღო ანბანთწების ახალი ნუმუშები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე ლ.* დიმიტრი ორბელიანი, წგნ.: სულხან-საბა ორბელიანი. საიუბილეო კრებული, თბ. 1959;
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ. 1966;
* *მიქაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 556-557.
**ივანე დავითის ძე ცხოვრებოვი** [დ. 2 თებერვალი, 1913, სოფ. ალიბარი (ან თიღვა), ახლანდ. თიღვის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 დეკემბერი, 1943] — საბჭოთა კავშირის გმირი, უმცროსი ლეიტენანტი (1943). სკკპ წევრი 1943 წლიდან.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. ეროვნებით ოსი. დაამთავრა 7 კლასი. შემდგომ კოლმეურნეობაში მუშაობდა მოანგარიშედ. 1936–1938 წლებში მსახურობდა წითელ არმიაში. 1939–1941 მუშაობდა ზნაურის საშუალო სკოლაში მასწავლებლად (სამხედრო ხელმძღვანელად).

დიდი სამამულო ომის (1941–1945) ფრონტზე იბრძოდა 1942 წლის ივლისიდან. მეთაურობდა 1118-ე მსროლელი პოლკის (333-ე მსროლელი დივიზია, მე-6 არმია, უკრაინის მე-3 ფრონტი) ოცეულს. 1943 წლის 26 ნოემბრის ღამეს ოცეულთან ერთად პირველმა გადალახა მდინარე დნეპრი სოფელ კანევსკოეს რაიონში (ზაპოროჟიეს რაიონი, ზაპოროჟიეს ოლქი, უკრაინა) და ორი დღის განმავლობაში ეჭირა ხაზი, რითაც უზრუნველყოფდა პოლკის სხვა ქვედანაყოფების მიერ მდინარის გადალახვას. გადალახვის დროს ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისათვის 1944 წლის 22 თებერვალს (სიკვდილის შემდეგ) მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება.

დაიღუპა ბრძოლაში, 1943 წლის 18 დეკემბერს. დაკრძალულია კანევსკოეში.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* *ჩინჩილაკაშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 258.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. стр. 704 — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ცხოვრებოვი საიტზე „ქვეყნის გმირები" (რუსული).
**დევლეთ IV გირეი** (ყირიმ. IV Devlet Geray, دولت كراى‎; დ. 1730 — გ. 1780, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1769–1770 და 1775–1777 წლებში, არსლან გირეის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

დევლეთ გირეი 1750 წლიდან 1756 წლამდე ბუჯაკის ურდოს გამგებელი იყო. 1767 წელს მიიღო კალგის წოდება. 1769 წელს თავისი ბიძის, ყირიმ გირეის ლაშქრობაში მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, დევლეთს ოსმალებმა უბოძეს ყირიმის ხანის ტიტული.
დევლეთ IV-ს დაევალა ჯარის შეკრება რუსეთ-ოსმალეთის ომში სახანოს დასაცავად. ხანმა არმიის მობილიზება ვერ შეძლო, რადგან ყირიმელებში გამოიკვეთა ახალი ფენა, რომელიც რუსეთის იმპერიასთან ფარულ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა. შედეგად დევლეთ გირეიმ ვერ შეძლო ოსმალთათვის სათანადო დახმარების გაწევა და ყირიმის ტახტი დაატოვებინეს უმოქმედობის ბრალდებით. 

ტახტიდან გადადგომის შემდეგ დევლეთმა გააგრძელა ოსმალების მსახურება. აქტიურად იბრძოდა რუსების წინააღდმეგ. 1773 წელს ის სულთანმა გაგზავნა დოლგორუკოვის მიერ ოკუპირებული მიწების გასათავისუფლებლად, თუმცა უშედეგოდ. 1774 წელს დაიდო ქუჩუქ-კაინარჯის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ყირიმის სახანო რუსეთის მმართველობის ქვეშ მოექცა.

1775 წელს დევლეთ IV ქერჩის გავლით ყირიმში შევიდა, ნოღაელებისა და რუსი კაზაკების მხარდაჭერით საჰიბ II გირეი ტახტიდან ჩამოაგდო და ხანის ტიტული დაიბრუნა. 1776 წელს მან მოსთხოვა სულთან აბდულჰამიდ I-ს რუსებთან დადებული ხელშეკრულების დარღვევა და სახანოს თავის მმართველობაში დაბრუნება. სულთნის დივანმა რუსეთის იმპერიასთან ახალი ომის შიშით, ვერ გაბედა დევლეთ IV-ის მოთხოვნის შესრულება. დევლეთი 1777 წელს თავისმა ბიძაშვილმა შაჰინ გირეიმ ნოღაელთა და რუსული არმიის დახმარებით ტახტიდან გადააყენა. დევლეთ IV გირეიმ დატოვა ყირიმი და დასახლდა ოსმალეთის ქალაქ ვიზეში, სადაც 1780 წელს გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
----------

* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ყირიმის ხანები  |
| --- |
|  |
| XV საუკუნე | 
* ჰაჯი I გირეი
* ნურ-დევლეთ გირეი
* მენლი I გირეი
* ჰაიდერ გირეი
 | Map of the Crimean Khanate |
|  |
| XVI საუკუნე | 
* მეჰმედ I გირეი
* გაზი I გირეი
* საადეთ I გირეი
* ისლამ I გირეი
* საჰიბ I გირეი
* დევლეთ I გირეი
* მეჰმედ II გირეი
* საადეთ II გირეი
* ისლამ II გირეი
* გაზი II გირეი
* ფეთიჰ I გირეი
 |
|  |
| XVII საუკუნე | 
* თოხთამიშ გირეი
* სელამეთ I გირეი
* ჯანიბექ გირეი
* მეჰმედ III გირეი
* ინაიეთ გირეი
* ბაჰადირ I გირეი
* მეჰმედ IV გირეი
* ისლამ III გირეი
* ადილ გირეი
* სელიმ I გირეი
* მურად გირეი
* ჰაჯი II გირეი
* საადეთ III გირეი
* საფა გირეი
* დევლეთ II გირეი
 |
|  |
| XVIII საუკუნე | 
* გაზი III გირეი
* ყაფლან I გირეი
* დევლეთ III გირეი
* საადეთ IV გირეი
* მენლი II გირეი
* ფეთიჰ II გირეი
* სელამეთ II გირეი
* სელიმ II გირეი
* არსლან გირეი
* ჰალიმ გირეი
* ყირიმ გირეი
* სელიმ III გირეი
* მაქსუდ გირეი
* დევლეთ IV გირეი
* ყაფლან II გირეი
* საჰიბ II გირეი
* შაჰინ გირეი
* ბაჰადირ II გირეი
 |

 |
**დიმიტრი კორძაია** (დ. 11 ნოემბერი, 1958, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1981-1982 წლებში იყო რესპუბლიკის ც/ს საავადმყოფოს I ქირურგიული განყოფილების ექიმი-ინტერნი. 1983-1991 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ოპერაციული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრის ასისტენტი. 1992-1996 წლებში იყო დოცენტი და პროფესორი. 1988-1991 წლებში კლინიკური და ექსპერიმენტული ქირურგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელია, 1991 წლიდან უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1992 წლიდან კლინიკური და ტრადიციული მედიცინის აკადემიის (ჩინური მედიცინის ინსტიტუტის) რექტორი. 1983-2005 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ოპერაციული ქირურგიის და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი და პროფესორი. 2005 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის პროფესორი, კლინიკური ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის კათედრის ხელმძღვანელი. 2011 წლიდან არის სადოქტორო პროგრამის „კლინიკური და ტრანსლაციური მედიცინის" ხელმძღვანელი, ერთსაფეხურიანი საგანმნათალებლო პროგრამების „მედიცინა" (ქართულენოვანი) და „მედიცინა" (ინგლისურენოვანი) ხელმძღვანელი. 2017 წლიდან არის მედიცინის ფაკულტეტის დეკანი. სამეცნიერო ნაშრომების, 8 რაციონალიზატორული წინადადების ავტორი. მისი სახელი უკავშირდება საქართველიში ინტეგრაციული მედიცინის დანერგვას, უმაღლესი სამედიცინო განათლების ქართულენოვანი სახელმძღვანელოების შექმნას. კლინიკური ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის კათედრის ხელმძღვანელი და მედიცინის ფაკულტეტის დეკანია. მიღებული აქვს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ღვიძლშიდა ნაღვლის კალაპოტის თავისებურებანი ნორმულად და ნაღვლის საერთო სადინარის ოკლუზიის პირობებში", დაიცვა 1987 წელს, სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ნაღვლის გზების პლასტიკურობა, ნაღვლის შეგუბების მკურნალობის ტაქტიკისა და ოპერაციული ქირურგიის თავისებურებათა დაფუძნება", დაიცვა 1994 წელს.

ჯილდოები
--------

* ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჩვენც, ექიმები საქართველოსი: თბილ. სახელმწ. სამედ. უნ-ტის კურსდამთავრებულთა ლექსებისა და თარგმანების კრებული, ეძღვნება უნ-ტის 80 წლის იუბილეს თბ. შპს „პოლიგრაფ+", 2010, გვ. 100 ISBN 9789941027154
* ელენთის ტრავმა: კლინიკა, დიაგნოსტიკა, მკურნალობა, ბათუმი, ალიონი, 2005, გვ. 200გ ISBN 9992843934
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, 2000: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი, 2000, გვ. 394

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 342

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიმიტრი კორძაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დიდი სვინაქსარი
**დიდი სვინაქსარი** — X საუკუნის ქართული ხელნაწერი საღვთისმსახურო წიგნი, რომელშიც თავმოყრილია მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანთა, მათ შორის ქართველთა მოკლე ცხოვრებები და წამებები. ხელნაწერი საეკლესიო კალენდარზეა გაწყობილი. შეიცავს ინფორმაციას სოფიაწმინდის, სტოდიელთა სავანისა და ათონის ივერთა მონასტრის ლიტურგიკული პრაქტიკის შესახებ. 

დიდი სვინაქსარი 1042-1044 წლებში ბერძნული ენიდან თარგმნა და ქართული მასალით შეავსო გიორგი მთაწმიდელმა. ეს ხელნაწერი კი იმავე საუკუნეში ცნობილი კალიგრაფების, დავით და იოვანე ჯიბისძეების მიერაა გადაწერილი შავ მთაზე, რომანწმინდის მონასტერში. 

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი, შეიცავს 452 ფურცელს, ფურცლის ზომებია 22X17 სანტიმეტრი. შესრულებულია ნუსხურით, მელანი ყავისფერია. სათაურები სინგურით ასომთავრულადაა ნაწერი. ხელნაწერი გაფორმებულია სწორხაზოვანი თავსამკაულებითა და საზედაო ასოებით.

დიდი სვინაქსარი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H ფონდში (H-2211).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მცირე სვინაქსარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 49
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩხენკელი**. |

**ივანე ნოეს ძე ჩხენკელი** (დ. 16 სექტემბერი, 1910, ბათუმი — გ. 7 ნოემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961), შოთა რუსთაველის და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

1933 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1955–1958 წლებში საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანია. 1959 წელს დაინიაშნა თბილისის მთავარ არქიტექტორად, რომელიც 13 წლის მანძილზე ეკავა ააღნიშნული თანამდებობა. მისი ხელმძღვანელობით დამუშავდა და შეიქმნა საცხოვრებელი სახლების ტიპური სექციები. 1962–1980 წლებში საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის თავჯდომარეა.

ივანე ჩხენკელის პროექტით აშენებული შენობებია: დავით აღმაშენებლისა და მეგობრობის პროსპექტებზე, საქართველოს ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზი და სხვები. მისი პროექტით გაუკეთდა რეკონსტრუქცია რუსთაველის პროსპექტზე კავშირგაბმულობის სახლს. 1949 წელს კოლეგებთან ერთად შეისწავლა და დააფიქსირა კახეთის ხალხური ხუროთმოძღვრული ძეგლების ნიმუშები. მისი დაუღალავი შრომის შედეგია თბილისის გენერალური გეგმაც. 

1944 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სამხატვრო აკადემიაში არქიტექტური ფაკულტეტზე. წლების მანძილზე იყო კათედრის გამგე და პროფესორი. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 390, თბ. 1994
**თეკენთერის ჭა** — კარსტული სიღრუე საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხვამლის კირქვულ მასივში, სოფელ ნაკურალეშის მახლობლად. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1620 მ სიმაღლეზე. სიღრმე 16 მ, ფსკერის ფართობი 35 მ², საერთო მოცულობა 360 მ³.

ჭა ებმის სანახევროდ წყლით ამოვსებულ ჰორიზონტალურ გვირაბს. გვირაბში ჩასვლა შესაძლებელია მხოლოდ დიდი წიფლის ფუღუროდან. ფსკერზე დაგუბებული წყლის სიღრმე 3–4 მ აღწევს. ჰავა სტატიკურია. ჭის ფსკერზე გამდინარე ცივ ანკარა წყალს იყენებენ სასმელად, განსაკუთრებით ხის მჭრელები და მწყემსები.

მასში ჩარჩენილი ძველი თუნგები და სათლები მოწმობს, რომ ჭით დიდი ხანია სარგებლობენ. ჭის ფსკერზე მყოფ ადამიანს მისი სუბჰორიზონტალური გაგრძელებიდან (ტალანებიდან) ჩანჩქერის გრიალი ესმის. თეკენთერის ჭაში ჩასვლა შესაძლებელია მხოლოდ წიფლის ხის ფუღუროში შესვლით. ჭა წიფლის გაგრძელებაა ქვემოთკენ, წიფლის ფესვები ჭის კედლებშია გადგმული. თეკენთერის ჭა მსოფლიოს მასშტაბით უნიკალური ძეგლია.

თავდაპირველად აქ უნდა ყოფილიყო ეგრეთ წოდებული „ორღანის მილი", — ზედა ბოლოში დახშული ვერტიკალური სიღრუე, რომლის თავზე წიფელი ამოვიდა. ხის ფესვებმა ჩაანგრია სიღრუის თხელი თაღი. ჰაერში დაკიდულმა ფესვებმა კი შეწყვიტა ზრდა და დროთა განმავლობაში დაიშალა. წიფლის ქვედა ნაწილის შუაგულში, სადაც შეწყდა ნიადაგური მიწოდება, გაჩნდა ფუღურო, რომელიც შეუერთდა ჭას. თეკენთერის ჭა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში".

სქოლიო
------

1. ↑   ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 21.
2. ↑  ტატაშიძე ზ. წიქარიშვილი კ. ჯიშკარიანი ჯ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 2009.
3. ↑  ყიფიანი შ. ტინტილოზოვი ზ. ოქროჯანაშვილი არს. ჯიშკარიანი ვ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 1966.
4. 1 2  „საქართველოს სსრ წითელი წიგნი", გამომცემლობა «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1982. გვ. 184–185
**ივანე ვლადიმერის ძე ფიგუროვსკი** (დ. 15 მარტი [ძვ. სტ. 3 მარტი], 1865, სოფელი პიანგუსი, ახლანდელი ვლადიმირის ოლქი — გ. 23 მარტი, 1940, ბაქო) — რუსი კლიმატოლოგი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1921). აზერბაიჯანის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1935). 

1893 წელს დაამთავრა ვარშავის უნივერსიტეტი. 1895–1907 და 1912–1921 მუშაობდა თბილისის ფიზ. ობსერვატორიაში (1907–1912 — ირკუტსკის მაგნიტურ-მეტეოროლოგიურ ობსერვატორიაში). 1921 წლიდან მუშაობდა აზერბაიჯანში (1937 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის გეოგრაფიული სექტორის ხელმძღვანელი). 

ფიგუროვსკის შრომები ძირითადად ეხება კაკვასიის კლიმატოლოგიურ საკითხებს. შეისწავლა ტემპერატურის განაწილება, მთა-ხეობათა ქარი, ბრიზი, ფიონი და სხვა. პირველმა შეიმუშავა კავკასიის ჰავის დეტალური კლასიფიკაცია და მოგვცა მისი კლიმატური დარაიონება (1903–1905).

თხზულებები
----------

* Опыт исследования климатов Кавказа, т. 1, СПб, 1912;
* Климаты Кавказа, Тифлис. 1919;
* Климатическое районирование Азербайджана, ч. 1—2. Баку, 1926.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავრიშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 284.
**დევიდ ჰაი ბიტანი** ( ებრ. דָּוִד בִּיטָן , დაიბადა 1960 წლის 8 აპრილს) არის ისრაელელი იურისტი და პოლიტიკოსი. ის ამჟამად ქნესეტის წევრია ლიკუდის პარტიიდან. 2016-2017 წლებში იყო კოალიციის თავმჯდომარე და ლიკუდის პარტიის თავმჯდომარე ქნესეტში, ხოლო 23-ე მოწვევის ქნესეტში იყო იმიგრაციისა და რეინტეგრაციის კომიტეტის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
---------

დევიდ ბიტანი დაიბადა კენიტრაში, მაროკოში და ოჯახთან ერთად ისრაელში დაბრუნდა ხუთი წლის ასაკში. ისრაელის თავდაცვის ძალებში მსახურობდა საბრძოლო მედიკოსად. 

სწავლობდა სამართალის ფაკულტეტზე თელ-ავივის უნივერსიტეტში. 1987 წელს სამართლის საბაკალავრო საფეხურის დამთავრების და იურიდიული ლიცენზიის მიღების შემდეგ, ისმუშაობდა ადვოკატად. მოგვიანებით მან გახსნა საკუთარი იურიდიული ფირმა.

ბიტანი დაქორწინებულია ჰაგიტზე და ჰყავთ ორი ქალიშვილი.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

ლიკუდის პარტიის წევრი, ის გახდა რიშონ ლეზიონის საქალაქო საბჭოს წევრი 1988 წელს, გარკვეული დროის შემდეგ გახდა პარტია ლიკუდის რიშონ ლეზიონის ფილიალის ხელმძღვანელი. ის იყო ამავე ქალაქის მერის მოადგილე. 

2010 წელს ბიტანზე დაიწტო გამოძიება ეთიკისა და კეთილსინდისიერების დარღვევაში ეჭვის გამო. 2013 წლის მუნიციპალური არჩევნების შემდეგ მას დაუბრუნეს საინჟინრო საკითხებზე მუშაობის და ადმინისტირების უფლება, დაგეგმვისა და მშენებლობის მუნიციპალური ქვეკომიტეტის თავმჯდომარეობასთან ერთად.

ბიტანი არის ისრაელის ებრაული სააგენტოს სამეურვეო საბჭოს წევრი 2011 წლიდან.

ის 21-ე ადგილზე იყო ლიკუდის სიაში 2013 წლის ქნესეტის არჩევნებისთვის, მაგრამ 35-ე ადგილზე გადავიდა მას შემდეგ, რაც ლიკუდი დათანხმდა ერთობლივი სიის წარმართვას ისრაელ ბეიტეინუსთან. 

ალიანსმა 31 ადგილი მოიპოვა, ბიტანი ვერ გახდა ქნესეტის წევრი. 2015 წლის არჩევნებამდე იგი მე-16 ადგილზე იყო ლიკუდის სიაში, 

შემდგომ არჩევნებში ის აირჩიეს ქნესეტში, ლიკუდმა მოიპოვა 30 ადგილი. შემდგომ იგი დაინიშნა ქნესეტის კომიტეტის თავმჯდომარედ და 2016 წლის მაისში გახდა სამთავრობო კოალიციის თავმჯდომარე.

ბიტანი ქნესეთში ხელმძღვანელობს ისრაელი-საქართველოს მეგობრობის საპარლამენტო ჯგუფს

  

2020 წლის მაისში დაინიშნა იმიგრაციისა და რეინტეგრაციის კომიტეტის თავმჯდომარედ. 

დევიდ ბიტანი ქნესეთში ხელმძღვანელობს ისრაელი-საქართველოს მეგობრობის საპარლამენტო ჯგუფს 

.
ედეიენ-მურზუქი, ლიბიის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი
**ედეიენ-მურზუქი**, **იდეჰან-მურზუქი** — ქვიშრობი უდაბნო სამხრეთ-დასავლეთ ლიბიაში, მოქცეულია ქვაბულში.[1] წარმოადგენს ერგს. ფართობი დაახლოებით 200 ათ. კმ². სიმაღლე 450-500 მ. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით არის დიუნები, რომელთა სიმაღლე აღწევს 300 მ-ს. მოკლებულია მცენარეულობას. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა წელიწადში დაახლოებით 10 მმ.[1] ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ განაპირა მხარეს გვხვდება იშვიათი ოაზისები და ფინიკის პალმები.[1] 1957 წლიდან წარმოებს ნავთობის ძიება. სულ აღმოჩენილია 11 ნავთობის საბადო, რომელთაგან 2 მიჩნეულია გიგანტური მარაგის მქონე საბადოდ. საერთო ჯამში ედეიენ-მურზუქის ტერიტორიაზე მოიპოვება 2 მილიარდი ბარელი ნავთობი.[2]

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ედეიენ-მურზუქი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
2. ↑  Rusk, Donald C. (2001) "Libya:Petroleum Potential of the Underexplored Basin Centers – A Twenty-First-Century Challenge" *In* Downey, Marlan W.; Threet, Jack C. and Morgan, William A. (2001) *Petroleum Provinces of the Twenty-first Century* (AAPG Memoir 74) American Association of Petroleum Geologists, Tulsa, Oklahoma, pp. 429-452, p. 429, ISBN 0-89181-355-1
კუნძულ დევონის სატელიტური ფოტო
**დევონი** — მსოფლიოში უდიდესი უკაცრიელი კუნძული, რომელიც მდებარეობს ბაფინის ყურის სანაპიროებზე. ეს კუნძული შედის კანადის ტერიტიის ნუნავუტის შემადგენლობაში. კუნძული მეკუთვნება კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში არსებულ დედოფალ ელისაბედის კუნძულების ჯგუფს. დევონის ფართობი შეადგენს 55,247 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ოცდამეშვიდე ხოლო კანადაში მეექვსე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. ეს კუნძული მთიანია, აქ მდებარეობს არქტიკული კორდილიერები, კუნძულზე რამდენიმე დიდი მთა და ვულკანია. კუნძულის უდიდესი მთაა დევონი 1,920 მეტრი სიმაღლით. კუნძული დევონი შეიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან ქედს, მათგან აღსანიშნავია კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ტაუტერის ქედი, ჰედიქტონის ქედი და კუნინგჰემის ქედი.

ვინაიდან კუნძული კანადის არქტიკულ ნაწილში მდებარეობს, აქ მთელი წელი ტერიტორიები ყინულებითაა დაფარული. კუნძულ დევონზე ზაფხულობით რეკორდულად მაღალი ტემპერატურა 10°C, ხოლო ზამთრობით აქ საშუალო ტემპერატურა −50°C. კუნძულის იმ ნაწილში სადაც შედარებით ყინულის საფარი მცირეა, გავრცელებულია პოლარული ტუნდრა. ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნია მეტეორიტი რომელიც 39 მილიონი წლით თარიღდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დევონი (კუნძული)"** ვიკისაწყობში.
* Проект НАСА Haughton-Mars
* Арктическая и альпийская исследовательская группа, Университет Альберты


|  |  |
| --- | --- |
| კანადის დროშა | *ეს სტატია კანადისა და კანადელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — ეკლესია საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ზემო კრიხში, მდინარე კრიხულის მარცხენა სანაპიროზე. ეკლესია აგებულია X საუკუნის ბოლოს და XI საუკუნის დასაწყისში. ნაგებია კარგად გათლილი ქვითა და კირით. 1884 წელს ეკლესია გაანახლეს და დასავლეთის მხრიდან წააგრძელეს. 

ეკლესიას აქვს გამოსახულებები და წარწერები, გამოირჩევა ულამაზესი საფარადე დეკორით. ინტერიერში ისტორიული პერსონაჟების ფრესკებია, რომლებიც XI საუკუნის მხატვრულ ნიმუშებს წარმოადგენს.

ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი შეტანილია ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში. (სააღრიცხვო ნომერი-2579)

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზემო კრიხის მთავარანგელოზთა ეკლესია

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ