recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მირალესქერ მირყასიმოვი** (აზერ. Mirəli Mirəsədulla oğlu Mirqasımov; დ. 9 თებერვალი, 1924, ბაქო — გ. 9 ნოემბერი, 2003, იქვე) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მოქანდაკე, აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი, პროფესორი. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტის ვაჟიშვილი.

მირალესქერ მირყასიმოვი არის პირველი აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, რომელმაც მიიღო სპეციალური უმაღლესი განათლება. 1944 წელს მან წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის სამხატვრო სასწავლებელი, ხოლო 1951 წელს რეპინის სახელობის ინსტიტუტი ლენინგრადში. იყო ბაქოს ჯაბარ ჯაბარლის, ქალაქ სუმგაითის ნარიმან ნარიმანოვის, ქალაქ ნახიჩევანში ჯალალ მამედკულუზადეს ქანდაკებების ავტორი. მირყასიმოვის ზოგიერთი ნამუშევრები, ისეთები, როგორებიც არის „მენავთობეს პორტრეტი", „ქალიშვილის პორტრეტი", „ქალიშვილი მტრედთან" გამოფენილია ბაქოში, აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში. 

იგი მონაწილეობას იღებდა საერთაშორისო გამოფენებში, მათ შორის 1967 წლის მონრეალის მსოფლიო გამოფენაზე. მირყასიმოვის გამოფენები ეწყობოდა რუსეთში, პოლონეთში, ბულგარეთში, გერმანიაში, ეგვიპტეში და სხვა ქვეყნებში. დაჯილდოებულია სხვადასხვა ორდენებითა და მედლებით, მათ შორის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის „დიდების" ორდენით.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ქალაქ ნახიჩევანში ჯალილ მამედკულუზადეს (მარცხნივ) და ქალაქ სუმგაითში ნარიმან ნარიმანოვის ქანდაკება. მოქანდაკე მირყასიმოვი |

სქოლიო
------

1. ↑  İsrafilbəyova G. Nəhəng daş nəhəng inad Xalq qəzeti 2008
2. ↑  Mirəli Mirəsədulla oğlu Mirqasımov AZƏRTAC 2003
**მურწა** (ლათ. Luciobarbus mursa) — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 40 სმ, წონა 0,5 კგ. აქვს წაგრძელებული, თითისტარისებრი სხეული. დაფარულია წვრილი ქერცლით. შუბლი ამოზნექილია, გააჩნია ორი წყვილი ულვაში, ტუჩები ძლიერაა განვითარებული. სქესობრივად მწიფდება 2–3 წლისა. ტოფობს მაის-ივნისში, მდინარის ქვაქვიშიან ფსკერზე. ნაყოფიერება 3000–23000 ქვირითი. მტკნარი წყლის ბინადარია.

გავრცელებულია საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანში, თურქეთსა და ირანში. გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე მტკვრის აუზის ყველა მდინარეში: ხრამში, არაგვში, ქსანში, ლიახვში, ფოცხოვისწყალში, იორში, ალაზანსა და მის შენაკადებში (ილტო, ხევისჭალა, სტორი, ლოპოტა, ჩელთი, დურუჯი, ბურსა, კაბალი), აგრეთვე ჯანდარის ტბაში, შედარებით ნაკლებადაა სიონის, თბილისისა და პალდოს წყალსაცავებში.

იკვებება ძირითადად წყლის მწერებითა და მათი მატლებით, აგრეთვე კიბოსნაირებით, დეტრიტითა და სხვა. გემრიელი და ძვირფასი თევზია, მაგრამ რაოდენობრივი სიმცირის გამო ნაკლები სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. სპორტული თევზჭერის საკმაოდ კარგი და საინტერესო ობიექტია. მურწა სამხრეთ კავკასიის ენდემია. შიდა ქართლსა და კახეთში ციმორს უწოდებენ.

აღმოსავლეთ საქართველოში „მურწა" ეწოდება მტკვრის წვერას, ხოლო თავად მურწას — **„ციმორი"** (შდრ. ციმორი).

სქოლიო
------

1. ↑  Barbus mursa (Güldenstädt, 1773)
2. ↑  Luciobarbus mursa (Güldenstädt, 1773)
3. 1 2 3  საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება
4. ↑  ეპიტაშვილი, გ.; ჯაფოშვილი, ბ.; მუმლაძე, ლ.; ყულჯანიშვილი, თ.; კალოუსი, ლ. (2020). „საქართველოში გავრცელებული მტკნარი წყლის თევზების ახალი სახეობები და მათი ქართული სამეცნიერო სახელები". *ველური ბუნება*. **36** (11): 63. ციტირების თარიღი: 15 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
მოწამე ქრისტეფორეს ხატი
**მოწამე ქრისტეფორე** (გ. 250) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 9 მაისი, ახალი სტილით — 22 მაისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა მოწამე ქრისტეფორე აღესრულა იმპერატორ დეციუსის (249–251) დროს. იგი მაღალი, არაჩვეულებრივი ძალის კაცი იყო, სახე კი მხეცისმაგვარი ჰქონდა. გადმოცემით, წმინდანი თავიდან საოცრად ლამაზი იყო, მაგრამ არ სურდა თავისი გარეგნობით სხვები ეცდუნებინა და უფალს შეევედრა, მისთვის სახე დაემახინჯებინა. ერთხელ იმპერატორმა ბრძანა, მისთვის მოეგვარათ ქრისტიანთა ქომაგი რეპრევი (ასე ერქვა წმინდანს ნათლობამდე). იგი უსიტყვოდ დამორჩილდა ბრძანების შესასრულებლად გამოგზავნილ 200 მხედარს. გზად სასწაულები აღესრულა: წმიდანის ხელში გამხმარი ხელჯოხი აყვავდა, მისი ლოცვით პური გამრავლდა. სასწაულების ხილვით გაოგნებულმა რეპრევის მხლებელმა მეომრებმა ირწმუნეს ქრისტე და წმინდანთან ერთად მოინათლნენ ანტიოქიის ეპისკოპოსის ბაბილას მიერ.

იმპერატორმა გადაწყვიტა, ცბიერებით მოედრიკა წმინდანი. მან ორი მეძავი — კალინიკია და აკვილინა მიუჩინა წმინდა ქრისტეფორეს და უბრძანა, კვლავ წარმართობისკენ მოექციათ წმინდანი, მაგრამ მან ქალები თავად გადმოდრიკა ქრისტეს სჯულზე. დეციუსმა წამებით მოაკვდინა ქალებიც და 200 მხედარიც. შემდეგ ბრძანა, გახურებულ ღუმელში ჩაეგდოთ წმინდა ქრისტეფორე, მაგრამ მოწამე ღვთისგან უვნებლად იქნა დაცული. ხანგრძლივი წამების შემდეგ წმინდა ქრისტეფორეს თავი მოჰკვეთეს. თავისი სასწაულებით წმინდა ქრისტეფორემ 50000 წარმართი მოაქცია. მოგვიანებით წმინდანის ნეშტი გადაასვენეს ტოლედოში, შემდგომ საფრანგეთში, სენდენის სააბატოში.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
**პონპეი** (ინგლ. Pohnpei State) — მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ოთხიდან ერთ-ერთი შტატი. 1984 წლამდე შტატს ერქვა **პონაპე**. მდებარეობს მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. შტატის ტერიტორიის ფართობია — 344 კმ². შტატის მოსახლეობაა — 36 196 ად. (2010 წლის აღწერა). მოსახლეობის სიმჭიდროვეა — 105,22 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კოლონია, რომელიც მდებარეობს მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების დედაქალაქ პალიკირიდან 8 კილომეტრში.

გეოგრაფია
---------

კუნძულ პონპეის რუკა
კუნძული პონპეი — მიკრონეზიის ფედერაციულ შტატებში ფართობით, სიმაღლით, მოსახლეობით და განვითარებით ყველაზე დიდი კუნძულია. კუნძულის ფლორა და ფაუნა გამოირჩევა დიდი მრავალფეროვნებით. პონპეი — ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ნოტიო ადგილია დედამიწაზე: ყოველწლიურად ნალექების რაოდენობა ზოგიერთ მთიან რაიონებში შეადგენს დაახლოებით 7600 მმ-ს.

პალიკირი — მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების დედაქალაქი, მდებარეობს კუნძულ პონპეიზე. პონპეის საერთაშორისო აეროპორტი (კოდექსი IATA PNI) მდებარეობს კოლონიასთან ახლოს, მთავარი კუნძულის ჩრდილოეთის სანაპიროსთან ახლო მყოფ მომცრო კუნძულზე.

ისტორია
-------

პონპეი ცნობილია ქალაქ ნან-მადოლის ნანგრევებით, რომელიც დაარსდა 1285 და 1485 წლებს შორის და იარსება, დაახლოებით 1500 წლამდე. ნან-მადოლის მეგალითური სტრუქტურები წყნარი ოკეანის რეგიონში მასშტაბით ედრება მხოლოდ აღდგომის კუნძულის მეგალითებს.
მუსა ჩელები.
**შეჰზადე მუსა** (თურქ. Şehzade Musa; ასევე ცნობილია მუსა ჩელების სახელით (თურქ. Musa Çelebi დ. ? — გ. 5 ივლისი, 1413) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, ბაიაზიდ I-ის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

შეჰზადე მუსას დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია, ისევე როგორც მისი დედის ვინაობა. ისაა ცნობილი, რომ ის დაიბადა ოსმალეთის იმდროინდელი სულთნის, მურად I-ის შვილისა და ტახტის მემკვიდრე ბაიაზიდის ოჯახში. 1383 წელს სულთან მურადმა მიიღო სულთნის ტიტული. მამამისი ტახტზე ავიდა 1389 წელს.[1] 1402 წელს მუსამ მონაწილეობა მიიღო ანკარის ბრძოლაში, რომელშიც ოსმალეთის არმიამ იგემა დამანგრეველი მარცხი. სულთან ბაიაზიდი თემურლენგმა ტყვედ ჩაიგდო, რომელმაც ვერ მოასწრო საკუთარი მემკვიდრის დასახელება, ასე რომ, მის ვაჟებს ტახტისთვის ბრძოლა მოუწევდათ.

როდესაც ოსმალეთი მისმა ძმებმა სამ ნაწილად დაანაწილეს, მან, მეჰმედს, შეჰზადეს, რომელიც თავს ანატოლიის სულთნად თვლიდა, გამოუცხადა მხარდაჭერა. მას შემდეგ რაც მეჰმედმა (მომავალში მეჰმედ I) დაამარცხა ისა და დაიპყრო ბურსა, მან დავალება მუსა ჩელების მისცა.

1407 წელს, შეჰზადე მეჰმედმა იგი ედირნეში გააგზავნა, რათა დაემარცხებინა ძმა სულეიმანი. მუსამ წარმატების მიღწევა მოახერხა, მაგრამ შემდეგ ძმას უღალატა და თავი ოსმალეთის ევროპული ნაწილის სულთნად გამოაცხადა.[2]

1411 წელს მეჰმედმა ბიზანტიის იმპერატორის მანუელ II პალეოლოგოსის დახმარებით რუმელიისთვის დაიწყო ბრძოლა მუსას წინააღმდეგ. ძმების პირველი შეტაკებაც სწორედ ამ წელს მოხდა, მაგრამ ამ შეტაკების შედეგად გამარჯვებულის გამოვლენა ვერ მოხერხდა. მეჰმედმა აიდინის დასაცავად ცოტა ხნით უკან დაიხია.

1413 წელს მეჰმედსა და მუსას შორის კიდევ ერთი შეტაკება მოხდა, რომელშიც გამარჯვებული შეჰზადე მეჰმედი გახდა. მუსა ჩელები იძულებული გახდა, რომ გაქცეულიყო ვლახეთში, სადაც მალევე, 1413 წლის 5 ივლისს გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოსმალეთის იმპერიის უმეფობის ხანა

სქოლიო
------

1. ↑   Kastritsis, Dimitris (2007), *The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman. Civil War of 1402-1413*, Brill, ISBN 978-90-04-15836-8
2. ↑  Encycloapedia Britannica Evpo 70 ed. Vol. 22, p. 368
**მუსა ევლოევი** (რუს. Муса Гиланиевич Евлоев — „mʊˈsa ɪ̯ɪˈvɫo(ɪ̯)ɪf"; დ. 31 მარტი, 1993, ინგუშეთი) — რუსი ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავე. არის რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი. ტოკიოში, იაპონიაში გამართულ 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ბერძნულ-რომალ ჭიდაობაში 97 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ოქროს მედალი. ფინალში დაამარცხა სომეხი მოჭიდავე არტურ ალექსანიანი. ის აგრეთვე არის მსოფლიოს ორგზის და რუსეთის ორგზის ჩემპიონი, 2016 და 2017 წლებში. 2017 წელს წააგო პარიზში, საფრანგეთში გამართული ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში სომეხ არტურ ალექსიანთან. ამავე წელს მოიგო თეირანში, ირანში გამართული ჭიდაობის მსოფლიო თასი.

2018 წელს 97 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატი (ბუდაპეშტი, უნგრეთი). ფინალში ანგარიშით 7-2 დაამარცხა კირილ მილოვი. 2019 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში მან სომეხი მოჭიდავე არტურ ალექსანიანი დაამარცხა.

2020 წელს ევლოევმა მოიგო ოქროს მედალი 2020 წლის ინდივიდუალურ ჭიდაობის მსოფლიო თასზე რომელიც ბელგრადში, სერბეთში გაიმართა. 2021 წელს ევლოევმა რომში, იტალიაში მოიგო ოქროს მედალი მატეო პელიკონეს სარეიტინგო სერიები 97 კგ წონით კატეგორიაში. 2021 წელს მოიგო ვარშავაში, პოლონეთში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. ფინალში დაამარცხა უნგრელი მოჭიდავე ბალაჟ კიში. არის მოჭიდავეთა კლუბ „სპარტას" წევრი. 2019 წელს მოიგო მსოფლიო სამხედრო თამაშები, რომელიც ვუჰანში, ჩინეთში გაიმართა. არის ივანე პოდუბნის გრან-პრის ორგზის გამარჯვებული. ტურნირის მოგება მან 2014 და 2018 წლებში მოახერხა. აგრეთვე არის გრან-პრის 3-გზის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2013, 2016, 2017). 2013 წელს რუსეთის ნაკრებთან ერთად მოიპოვა გუნდური ბრინჯაოს მედალი ევროპის ჩემპიონატზე. რუსეთის ნაკრებთან ერთად მოგებული აქვს ორი გუნდური ევროპის ჩემპიონატი, 2014 და 2015 წლებში. მუსა ევლოევის მწვრთნელები არიან დავიდ კადიროვი, ვ. ვ. ხრომოვი და მ. ბ. ილეზოვი. 2013 წელს ევლოევმა მოიგო ბულგარეთის ქალაქ სოფიაში გამართული მსოფლიო ჩემპიონატი იუნიორთა შორის. 2018 წელს მოიგო ტურნირი „საქართველოს გრან პრი". არის იუნიორთა შორის ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2012, 2013).

აქვს ლეიტენანტის სამხედრო წოდება (2021 წ.).

ჯილდოები
--------

* მეგობრობის ორდენი (11 აგვისტო 2021) -  *შიდა სპორტის განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის, მაღალი სპორტული მიღწევები, გამარჯვება, გამძლეობა და ერთგულება. XXXII ოლიმპიური თამაშები ქალაქ ტოკიოში (იაპონია)*  .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Olympedia

სქოლიო
------

1. ↑  Wrestling Results Book.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 აგვისტო 2021. ციტირების თარიღი: 8 August 2021
2. ↑  Palmer, Dan (3 August 2021). „Trio of world champions add Olympic gold on second night of wrestling finals at Tokyo 2020". *InsideTheGames.biz*. ციტირების თარიღი: 3 August 2021.
3. ↑  Evloev, Musa (RUS)
4. ↑  2020 Individual Wrestling World Cup Results Book. ციტირების თარიღი: 18 December 2020
5. ↑  Matteo Pellicone Ranking Series 2021. ციტირების თარიღი: 21 March 2021
6. ↑   რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულება 2021 წლის 11 აგვისტოს ფედერაცია No463 "რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო ჯილდოებით დაჯილდოვების შესახებ"
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზანდუკელი**. |

**მიხეილ ოთარის ძე ზანდუკელი** (დ. 1 მაისი, 1881, სოფ. არანისი, დუშეთის მაზრა, — გ. 22 ნოემბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი ფიზიოთერაპევტი და კურორტოლოგი. საქართველოს წითელი ჯვრის საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საკურორტო საქმის ერთ-ერთი პირველი ორგანიზატორი იყო საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1909 წელს. 1907 წელს პირველმა წამოაყენა წინადადება მოსკოვში ქართველთა საზოგადოების დაარსების შესახებ და იყო ამ საზოგადოების გამგეობის წევრი და თავმჯდომარის (ა. სუმბათაშვილი) მოადგილე, მოსკოვში ქართული საღამოების მოწყობის ერთ-ერთი ინიციატორი, განაგებდა და უსასყიდლოდ ემსახურებოდა ქართული საზოგადოების მიერ მოსკოვში მოწყობილ ლაზარეთს. 1912 მისი ინიციატივით მოსკოვში დაარსდა საექიმო შრომის სამედიცინო ბიურო, რომლის თავმჯდომარე თვითონ იყო.

1918 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოში. დიდი საექიმო დახმარება გაუწია ქ. გორის მოსახლეობას 1920 წლის მიწისძვრის დროს. ზანდუკელის ხელმძღვანელობით გაიხსნა სანატორიუმები ბორჯომსა და აბასთუმანში, თბილისში (გოგირდის წყლითა და ტალახით სამკურნალო), თბილისის ბალნეოლოგიური კურორტი (1937, იყო მისი პირველი დირექტორი). ზანდუკელმა დააარსა და ხელმძღვანელობდა თბილისის ფიზიოთერაპიული მეთოდებით მკურნალობის ინსტიტუტს (1926–1941). მეორე მსოფლიო ომის დროს განაგებდა ამ ინსტიტუტის ბაზაზე გახსნილ საევაკუაციო ჰოსპიტალს, 1946–1950 წლებში კი — თბილისის ფიზიოთერაპიულ საავადმყოფოს. ზანდუკელი საქართველოს ფიზიოთერაპევტთა საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და თავმჯდომარე იყო (1938–1950). მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ძირითადად ფიზიოთერაპიული მეთოდებით მკურნალობის საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. მიხეილ ზანდუკელის ძმა ნიკოლოზი, საქართველოს არმიის კაპიტანი, დაიღუპა წითელ არმიასთან ბრძოლაში 1921 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 307.
* *ნოდია, მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 481.
* *ტატიშვილი ირ. დეკანოსიძე თ.* მოსკოვის უნივერსიტეტი და ქართული ახალგაზრდობა, თბ. 1960;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ზანდუკელი (ფიზიოთერაპევტი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზაალიშვილი**. |

**მიხეილ ყარამანის ძე ზაალიშვილი** (დ. 10 სექტემბერი, 1865, სოფელი იგოეთი, ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 სექტემბერი, 1920, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1885 წელს დაამთავრა ბაქოს რეალური სასწავლებელი, დაბრუნდა თბილისში და სწავლა განაგრძო სამასწავლებლო ინსტიტუტში, რომელიც 1887 წელს ოქროს მედლით დაასრულა. შემდეგ სწავლობდა ახალალექსანდრესეულ სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, რომის დასრულების შემდეგ დაინიშნა წინამძღვიანთკარის სასოფლო სამეურნეო სკოლის გამგედ. 1887 წლიდან სწავლობდა პოლონეთში, სოფლის მეურნეობის და მეტყევეობის ინსტიტუტში. 1897 წელს დაამთავრა მოსკოვის სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტი და მიიღო პირველი თანრიგის აგრონომის წოდება. 1897–1902 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ერევანში. 1902 წლიდან იყო გორის ამიერკავკასიის საოსტატო სასწავლებლის სემინარიის დამრიგებელი. 1907 წლიდან დაინიშნა გორის პროგიმნაზიის დირექტორად. 1912 წლიდან ეს პროგიმნაზია გიმნაზიად გადაკეთდა და მიხეილ ზაალიშვილი დირექტორად დანიშნეს.

მისი მეუღლე, მარიამ ნიკოლოზის ასული პანოვა, გორის ქალთა გიმნაზიის დირექტორი და ექიმი იყო. 1918 წლიდან ზაალიშვილი თბილისის მეოთხე გიმნაზიის დირექტორად დანიშნეს. იგი იყო წმინდა სტანისლავის და წმინდა ანას ორდენების კავალერი.

მან დიდი წვლილი შეიტანა საქართველოში საგანმანათლებლო და პედაგოგიური საქმიანობის განვითარებაში.

ქართულ ენაზე დაწერილი მრავალი წიგნის ავტორია, კერძოდ — პირველი ქართული საბუნებისმეტყველო სახელმძღვანელოებისა, მათ შორის ბუნებისმეტყველების (არაორგანული ბუნება, ჰაერი, წყალი, დედამიწა, ბოტანიკა, ადამიანის ანატომია და ფიზიოლოგია, ზოოლოგია), ასევე არითმეტიკის, პირველდაწყებითი გეოგრაფიის, ორგანოვანი ქიმის სახელმძღვანელოებისა. ავტორია წიგნებისა — საზოგადო მიწათმოქმედება, საზოგადო ზოოტეხნია, მეფუტკრეობა და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", თბ. 1994
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 468.
**პრინსიპის პროვინცია** (პორტ. Príncipe Province) — სან-ტომე და პრინსიპის სახელმწიფოს ორი პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს კუნძულ პრინსიპიზე და მის ირგვლივ მყოფ პატარა კუნძულებზე. 1995 წლიდან მას მიენიჭა ავტონომიური ოლქის სტატუსი. ფართობი — 142 კმ². პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სანტუ-ანტონიუ, რომელიც ამავდროულად პაგუის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრიცაა.

კუნძულ პრინსიპის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი მდებარეობს პრინსიპის პიკის მთაზე, რომელიც იმყოფება ზღვის დონიდან 948 მეტრ სიმაღლეზე.

პროვინციაში მდებარეობს ობოს ბუნებრივი პარკი, სკოლა და ლიცეუმი, ეკლესიები, პლაჟები, პატარა პორტი და რამდენიმე სკვერი (praças).

კუნძულები
---------

პროვინციის მთავარი კუნძულია — პრინსიპი. პროვინციაში ასევე შედის სხვა, გაცილებით უფრო პატარა, კუნძულები:

* ბომ-ბომი (Ilheu Bom Bom)
* კაროსუ (Ilhéu Caroço)
* არქიპელაგი პედრაშ ტინოზაში (Pedras Tinhosas)
* ტინოზა-გრანდე (Tinhosa Grande)
* ტინოზა-პეკენა (Tinhosa Pequena)

ისტორია
-------

კუნძული აღმოაჩინეს პორტუგალიელმა ზღვაოსნებმა 1469 და 1472 წლებს შორის. მისი დასახლება დაიწყო 1500 წლიდან.

მოსახლეობა
----------

2012 წლის აღწერის მონაცემებით მისი მოსახლეობა შეადგენს 7542 ადამიანს. ოფიციალური ენაა — პორტუგალიური, ასევე გავრცელებულია პორტუგალიურ-კრეოლური ენა — პრინსიპის კრეოლური (იგივე ლუნგუი).

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

| სან-ტომე და პრინსიპის ადმინისტრაციული დაყოფა ოლქებად |
| --- |
|  |
| №რუკაზე | ოლქები | ადმ. ცენტრი | პროვინციები | ფართობი,კმ² | მოსახლეობა,ად. (2012) | სიმჭიდროვე,ად./კმ² |
| 7 | პაგუი | სანტუ-ანტონიუ | პრინსიპი | 142 | 7542 | 53,11 |
|  | სულ |  |  | 142 | 7542 | 53,11 |

სქოლიო
------

1. 1 2  2012 წლის მოსახლეობის აღწერა (Instituto Nacional de Estatística de São Tomé e Príncipe)[*მკვდარი ბმული*]
2. 1 2  2012 წლის მოსახლეობის აღწერა (statoids)
3. 1 2  2012 წლის მოსახლეობის აღწერა (geohive)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სან-ტომე და პრინსიპის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
სან-ტომეს პროვინცია **·**  პრინსიპის პროვინცია |  |

 |
**მუხამბაზი**, *მუხამასი* (არაბ. მუხამას — ხუთეული) — სპარსულ პოეტიკაში მუსამათის (ძაფზე აცმული მარგალიტი) ტიპის სტროფული სალექსო ფორმის სახეობა. ყოველი სტროფი შედგება 5 სტრიქონისაგან. პირველი სტროფის ერთიანი რითმა მეორდება მომდევნო სტროფების მეხუთე სტრიქონში (aaaaa, bbbba, cccca და ა. შ.). სტროფების რაოდენობა განსაზღვრული არაა, გვხვდება აგრეთვე რომელიმე პოეტის ღაზალზე დაწერილი მუხამასი (ყოველ სტრიფში ჩართულია ღაზალის ერთი ბაითი).

განსაკუთრებით გავრცელდა XIV—XVII საუკუნეებში. ქართულ პოეზიაში შემოვიდა მუხამბაზის სახელწოდებით (ბესიკი, საიათნოვა), ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ სტროფების რაოდენობაც ხუთით შემოიფარგლა, მოგვიანებით დაკარგა კონკრეტული მნიშვნელობა და საერთო თემატიკით განსაზღვრულ (სამიჯნურო, ანაკრეონტული) ლექსს ეწოდა (მაგ. ალექსანდრე ჭავჭავაძის „მუხამბაზი ლათაიური").

მუხამბაზმა როგორც აშუღური პოეზიისა და სიმღერის ნიმუშმა, საქართველოში მტკიცედ მოიკიდა ფეხი XVIII—XIX საუკუნეებში. განსაკუთრებით გავრცელდა თბილისელ ყარაჩოხელთა წრეში. იგი ცალფა-სოლო სიმღერაა. სრულდებოდა საზისა და თარის თანხლებით (საიათნოვა, ევანგულან აბდულბაღია, სათარა), ხოლო საზანდართა მწყობრში — მედაირის მიერ (აშუღი ჰაზირა). ალექსანდრე ჭავჭავაძის, გრიგოლ ორბელიანის, აკაკი წერეთლისა და ყარაჩოხული პოეზიის ნიჭიერი წარმომადგენლების — სკანდაროვას, გივიშვილის, იეთიმ გურჯის და სხვების მიერ „მუხამბაზის ხმაზე" თქმულმა ლექსებმა დიდი პოპულარობა მოიპოვა. ზოგიერთი მათგანი პროფესიულ მუსიკაშიც დამკვიდრდა (ზ. ფალიაშვილის „თავო ჩემო", ა. კერესელიძის მიერ დამუშავებული „გინდ მეძინოს", მელიტონ ბალანჩივაძის რომანსი „აღმართ-აღმართ" და სხვა). აღსანიშნავია, რომ მუხამბაზის ბრწყინვალე შესრულებისათვის ბესიკმა ირანის შაჰისაგან ბრილიანტებით მოჭედილი თარი მიიღო, ხოლო ერეკლე II-მ საიათნოვას „მუხამბაზის" ქართულად შესრულებისათვის ხალათი უბოძა.

ლიტერატურა
----------

* *გრიშაშვილი ი.* თხზ. კრ. ხუთ ტომად, ტ. 3 — საიათნოვა. ძველი თბილისის ლიტერატურული ბოჰემა, თბ. 1963;
* *კობიძე დ.* ქართული და სპარსული პოეტიკის ისტორიიდან, მის წგნ.: ქართულ-სპარსული ლიტერატურული ურთიერთობანი, თბ. 1969;
* *ლეონიძე გ.* ბესიკი და მისი დრო (მონოგრაფია), კრ.: ლიტერატურის მატიანე, წგნ. 3—4, თბ. 1942;
* *მშველიძე ა.* ქართული ქალაქური ხალხური სიმღერები, გრ. ჩხიკვაძის რედ. თბ. 1970
* *გვახარია ა. ჩხიკვაძე გ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 228, თბ. 1984
**მიხეილ დიაკონოვი** (რუს. Михаил Миха́йлович Дья́конов; დ. 12 ივნისი, 1907 — გ. 8 ივნისი, 1954, მოსკოვი) — საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე; ირანის ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქვეყნების ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიკოსი, არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1949), ტაჯიკეთის სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1951). 1924-1926 წლებში სწავლობდა ოსლოს უნივერსიტეტში, 1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტი. მუშაობდა სახელმწიფო ერმიტაჟში, მატერიალური კულტურის ისტორიის ინსტიტუტში, ლენინგრადის უნივერსიტეტში, სამხატვრო აკადემიაში, მოსკოვის უნივერსიტეტში. ტაჯიკეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის თანამშრომელი 1946 წლიდან (1953 ხელმძღვანელი). დიაკონოვი ავტორია ერთიანი ნაშრომისა და ირანისა ძველი ისტორიის შესახებ („ძველი ირანის ისტორიის ნარკვევი", 1961; გამოიცა ავტორის სიკვდილის მერე). ცნობილია აგრეთვე მისი პოეტური თარგმანები სპარსულიდან (ფირდოუსი, გორგანი, ნიზამი), ნორვეგიულიდან და სხვა ენებიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 496.
**მსტოვარი** — მზვერავი ან ჯაშუში შუა საუკუნეების საქართველოში. 

მსტოვართა სპეციალური აპარატი შეიქმნა დავით IV აღმაშენებელის მიერ განხორციელებული სამხედრო რეფორმების ფარგლებში დაახლ. XIIს-ის დასაწყისში. დავითის ისტორიკოსის სიტყვებით იგი სპეციალურად ჩამოყალიბდა ერთის მხრივ ფეოდალთა და მაღალი იერარქიის სასულიერო პირთა გასაკონტროლებლად და სათვალთვალოდ, ასევე საეჭვო მოხელეების და სამხედრო მაღალჩინოსნების გასაკონტროლებლად და მეორეს მხრივ ეფექტური სამხედრო სადაზვერვო საქმიანობისათვის. ამ აპარატის წყალობით დავითმა შეძლო უფრო სწრაფად და თამამად ემოქმედა შიდა და გარე მტრების წინაამღდეგ. ინფორმაციის დროული მიწოდების შედეგია მსტოვართა აპარატის ზუსტი და დროული სადაზვერვო და ინფორმაციული მოქმედებები, რომელიც გენერალურ საბრძოლო მოქმედების შედეგიანობაზე აისახა, ეს არის საქართველოსისტორიაში პირველი სპეციალური საიდუმლო საპოლიციო დანაყოფი. ამ ტიპის აპარატებს ან ჯგუფებს მანამდე იყენებდნენ აქემენიანთა იმპერიაში, ბიზანტიასა და სასანიანების ირანში. 

დავითის მემატიანე გადმოგვცემს: „არცა სამეფოსა მისთა შინა, არცა ლაშქართა შინა მისთა მყოფთა კაცთა, დიდთა და მცირედთა საქმე ქმნილი, კეთილი განა სიტყვა ბოროტი თქმული — არა სია დაუფარვოთა".

მსტოვართა ქსელი სამოხელეო კუთხით ემორჩლებოდა საქართველოს სამეფოს საქალაქო საპოლიციო აპარატის ხელმძღვანელს მანდატურთუხუცესს, თუმცა მანდატურებისაგან განსხვავებით მსტოვრებს არ გააჩნდათ ცნობადობა საზოგადოების ფართო მასებში და ისინი ბევრად რთულ და მნიშვნელოვან დავალებებზე უნდა ყოფილიყვნენ კონცენტრირებულები. 

მსტოვათა აპარატის მოშლა იწყება თამარ მეფის მეფობისას, როდესაც ამირსპასალარი და მანდატურთუხუცესი გახდა ზაქარია I მხარგრძელი. ეს ქსელი მეფის ცენტრალურ ხელისუფლებას აძლიერებდა და დარბაზის უფრო ეფექტურ კონტროლს წევდა, რაც არ აწყობდათ აღზევებული თავადების ფართო მასებს, რის გამოც იგი თავდასხმის ობიექტი გახდა და საბოლოოდ, როდესაც ტახტზე ადის გიორგი IV ლაშა მსტოვართა ქსელები აღარ ფუნქციონირებს.

ლიტერატურა
----------

* როინ მეტრეველი, საქართველოს ისტორიის ოთხტომეული, ტ. II, გვ. 384, თბ, 2012 წელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მსტოვარი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ონლაინ ლექსიკონში
**მოსიმბოა-და-პრაია** — პორტი ჩრდილოეთ მოზამბიკში, მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე, კაბუ-დელგადუს პროვინციაში. იგი წარმოადგენს სასაზღვრო პუნქტს ტანზანიასთან და მიეკუთვნება მოსიმბოა-და-პრაიას რაიონს.

ეკონომიკა
---------

მისი ეკონომიკა ძირითადად ეყრდნობა თევზჭერასა და ხე-ტყის დამზადებას.

ისტორია
-------

ქალაქი ცნობილი იყო კოლონიურ პერიოდში მისი პორტით, რომელიც ემსახურებოდა საექსპორტო ბაზარს და ასევე იმით, რომ მისი საშუალებით ადვილი იყო ტანზანიასთან და ჩრდილოეთთან დაკავშირება. პორტუგალიელების არმიას აქ ეყენა თავისი ბაზა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის განმავლობაში. სამოქალაქო ომის დროს იგი წარმოადგენდა ცენტრს დევნილებისა და თავდაცვისათვის. ბევრი ადამიანი აქ 1992 წელს სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევის შემდეგ ხელახლა დასახლდა.

დემოგრაფია
----------

| წელი | მოსახლეობა |
| --- | --- |
| 2008 | 29 761 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოზამბიკის ქალაქები

სქოლიო
------

1. ↑  Mozambique: largest cities and towns and statistics of their population. *World Gazetteer*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2008-06-18.
**მიხეილ დუმბაძე** (დ. 19 აგვისტო, 1868, შემოქმედი გ. 1918) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

მიხეილ დუმბაძის მამა, აზნაური ანტონ ნიკოლოზის ძე დუმბაძე ცნობილია, როგორც ლოტბარი და მგალობელი, მაგრამ იგი ამავე დროს იყო პოლიციის პორუჩიკი, გურიის მილიციის (სახალხო რაზმის) ასეულის უფროსი. ცოლად ჰყავდა თავად ნაკაშიძის ასული. ოჯახში ცხრა შვილი იზრდებოდა – 2 ასული და შვიდი ვაჟი: დავითი, ივანე, ნიკოლოზი, მიხეილი, იოსები, სამსონი, მელიტონი, მართა და ელენე. უფროსი ვაჟი, დავითი სასულიერო პირი გახდა და ამავე დროს მამის საქმის გამგრძელებელი, განთქმული მგალობელი იყო; მელიტონი სამოქალაქო სამსახურში ჩადგა; დანარჩენმა ვაჟებმა კი სამხედრო საქმეს მიუძღვნეს ცხოვრება და ხუთივემ რუსეთის საიმპერატორო არმიის გენერალ–მაიორობას მიაღწია.

მიხეილ დუმბაძემ 1878 წელს დაამთავრა პოლტავის სამხედრო გიმნაზია, შემდეგ კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი მეორე თანრიგით. 1878 წლის სექტემბრის თვიდან იმყოფებოდა სამხედრო სამსახურში. მსახურობდა 149–ე ქვეითთა შავი ზღვის პოლკში. სამხედრო კარიერაში გაიარა შემდეგი საფეხურები: 1880, 8 აგვისტო – პრაპორშჩიკი; 1884, 15 აგვისტო – პოდპორუჩიკი; 1888, 15 აგვისტო – პორუჩიკი; 1890 წლიდან გადავიდა კავკასიის (ველურ) მსროლელთა რაზმში; 1894 წლის 6 თებერვლიდან გადაინაცვლა სასაზღვრო დაცვაში. 1895, 2 აპრილი – შტაბს–როტმისტრი; 1899, 18 აპრილი – როტმისტრი; 1909 წლიდან 26–ე ყარსის სასაზღვრო ბრიგადის ცალკე კორპუსის როტმისტრია; 1911, 4 მარტი – პოდპოლკოვნიკი; 1911–1913 წლებში 27–ე ერევნის სასაზღვრო ბრიგადის რაზმს მეთაურობს; 1913 წლიდან გენერალ–მაიორია. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში. დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმინდა სტანისლავის III ხარისხით (1896); წმინდა ანას III ხარისხით (1901); წმინდა სტანისლავის II ხარისხით (1908).

მიხეილ დუმბაძე სავარაუდოდ 1918 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალვის ადგილი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* histpol.pl.ua/ru/...ppkk.../vospitanniki-ppkk-1878?...
* დოლიძე, ლევან. გენერლები საქართველოდან : საქართველოს გენერალიტეტის სამსაუკუნოვანი მატიანე. თბ. 2003 გვ. 52.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ დუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნადოკრის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყისა და სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. სამხრეთიდან მოგვიანებით აგებული ორსართულიანი სამრეკლო ეკვრის. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიის კამაროვანი გადახურვისა და სამხრეთ კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია სამრეკლოს I სართულის გარეთ კუთხეების ზედა ნახევარი, ჩამონგრეულია ფანჩატურის გადახურვა. სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს, სამრეკლოს I სართულიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე. გაჭრილია ფართო თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია, სარკმლის ქვემოთ ტრაპეზის ნაწილია შემორჩენილი. კონქის თაღი ნახევარწლიური ფორმისაა. შიგნით ეკლესია გადახურული ყოფილა ცილინდრული ფორმის კამარით, რომლსაც ჩრდილოეთის ქუსლი და სამხრეთის გვერდის ნაწილიღა შემორჩა.

სამრეკლო გეგმით კვადრატულია და ეკლესიის სამხრეთის ფასადის დასავლეთ ნახევარზეა მიდგმული. I სართული, რომელიც მთლიანად ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები, კარიბჭეა. ერთადერთი შეისრულთაღიანი შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს. ჩრდილოე კედელში ფართო და მაღალი ნახევარწრიული თაღია, რომელიც ეკლესიის შესასვლელი გამოდის. სართულს წვერწაკვეთილი პირამიდის ფორმის სხმული კამარა აქვს. სამრეკლოს II სართული მთლიანად აგურით ნაგები რვაწახნაგოვანი ფანჩატურია. თითოეულ წახნაგში თითო ვიწრო და მაღალი თაღოვანი ღიობია. ყველა ღიობი თანაბარი სიმაღლისაა. სამრეკლოს ზედა ნაწილები მონგრეულია და მისი გადახურვის ფორმის დადგენა არ ხერხდება.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 396.
**მუჩინგის პროვინცია** (ინგლ. Muchinga Province) — ზამბიის 10 პროვინციიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჩინსალი. შეიქმნა 2011 წლის ნოემბერში ჩრდილოეთის პროვინციის 4 რაიონის და აღმოსავლეთის პროვინციის 1 რაიონის გაერთიანების შედეგად. სახელწოდება მიიღო პროვინციის ტერიტორიაზე მდებარე მუჩინგას მთის ქედის მიხედვით.

გეოგრაფია
---------

პროვინციის ფართობი შეადგენს 87 806 კმ²-ს. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება ტანზანიას (ჩრდილოეთით), მალავის (აღმოსავლეთით), აღმოსავლეთის პროვინციას (სამხრეთ-აღმოსავლეთით), ცენტრალურ პროვინციას (სამხრეთ-დასავლეთით), ლუაპულის პროვინციას (დასავლეთით) და ჩრდილოეთის პროვინციას (ჩრდილო-დასავლეთით).

მოსახლეობა
----------

2010 წლის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 711 657 ადამიანს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით მუჩინგის პროვინცია დაყოფილია 6 რაიონად:

* ჩამა
* ჩინსალი
* ისოკა
* მაფინგა
* მპიკა
* ნაკონდე

სქოლიო
------

1. ↑  Statoids.com

|  |  |
| --- | --- |
| ზამბია | *ეს სტატია ზამბიისა და ზამბიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზამბიის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთის პროვინცია **·**  დასავლეთის პროვინცია **·**  კოპერბელტის პროვინცია **·**  ლუაპულის პროვინცია **·**  ლუსაკის პროვინცია **·**  მუჩინგის პროვინცია **·**  სამხრეთის პროვინცია **·**  ცენტრალური პროვინცია **·**  ჩრდილო-დასავლეთის პროვინცია **·**  ჩრდილოეთის პროვინცია |  |

 |
**რაულ ჰაუსმანი** (გერმ. Raoul Hausmann; დ. 12 ივლისი, 1886 — გ. 1 თებერვალი, 1971) — ავსტრიელი ხელოვანი და მწერალი. დადაიზმის ერთ-ერთი საკვანძო ფიგურა. მისმა ექსპერიმენტულმა ფოტოგრაფიულმა კოლაჟმა, ხმოვანმა პოეზიამ და ინსტიტუციონალურმა კრიტიკამ დიდი გავლენა მოახდინა პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ განვითარებულ ევროპულ ავანგარდიზმზე.

დაიბადა ავსტრიის ქალაქ ვენაში. 1901 წელს 14 წლის ასაკში მშობლებთან ერთად საცხოვრებლად ქალაქ ბერლინში გადავიდა. ადრეული განათლება ხელოვნებაში მამამისისგან მიიღო, რომელიც პროფესიონალი კონსერვატორი და მხატვარი იყო. 1905 წელს შეხვდა დადაიზმის ექსცენტრულ არქიტექტორ იოჰანეს ბაადერს. დაახლოებით იმავე პერიოდში შეხვდა მევიოლინე ელფრიდე შეფერს, რომელზედაც მან იქორწინა 1908 წელს. ერთი წლის შემდეგ შეეძინათ ქალიშვილი ვერა. 1908 წელს ჩააბარა ხელოვანთა სკოლაში ქალაქ ბერლინში, სადაც 1911 წლამდე დარჩა.

აქტიურ მონაწილეობას იღებდა თანამედროვე ხელოვნების პრობლემების საკითხების გადაჭრაში. ხშირად გვევლინებოდა როგორც თეორეტიკოსი და ხელოვნების კრიტიკოსი. 1918 წელს ი. ბაადერთან და რიხტერთან ერთად დააარსა ბერლინური „დადას კლუბი" და მისი ბეჭვდითი ორგანო დადა. ფაშიზმის პერიოდში ემიგრირებული იყო. მისი ცნობილი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია: „მექანიკური თავი" ანუ „ჩვენი დროის სული" (დაახლ. 1919–1920 წწ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაულ ჰაუსმანი – ბიოგრაფია (ინგლისური)
* რაულ ჰაუსმანი – ბიოგრაფია დაარქივებული 2011-08-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* რაულ ჰაუსმანი – ბიოგრაფია დაარქივებული 2012-05-28 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)

ლიტერატურა
----------

* Hausmann R. Courrier Dada. Paris, 1958;
* Giroud M. Raoul Hausmann: „Je ne suis pas un photographe". Paris, 1975;
* Benton T. Raoul Hausmann and Berlin Dada. Ann Arbor, 1987.
**მეშადი აზიმ-ბეკ-ოღლუ აზიზბეკოვი** (აზერ. Məşədi Əziz oğlu Əzizbəyov დ. 18 იანვარი [ძვ. სტ. 6 იანვარი ], 1876, ბაქო — გ. 20 სექტემბერი, 1918) — აზერბაიჯანელი რევოლუციონერი, ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელი მარქსისტი. კომპარტიის წევრი 1898 წლიდან. რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი კავკასიაში, ინჟინერი. 
დაამთავრა ბაქოს რეალური სასწავლებელი და პეტერბურგის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (1908). იყო სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფის „ჰუმეთის" ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1905–1907 წლების რევოლუციის აქტიური მონაწილე. 1913–1904 წლებში ბაქოს პროლეტარიატის გაფიცვების ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1917 — ბაქოს საბჭოს წევრი. 1917 წლის სექტემბერში ხელმძღვანელობდა საყოველთაო გაფიცვის ბაქოს ნავთობის სარეწაოებსა და ქარხნებში. აქტიურად იბრძოდა ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვებისა (1917 წლის ოქტომბერი) და მუსავატელების ანტისაბჭოტა აჯანყების ლიკვიდაციისათვის (1918 წლის მარტი). მუშაობდა ბაქოს სახკომსაბჭოში საგუბერნიო კომისრად და შინაგან საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილედ. ამავე დროს 1918 წლის მაისიდან იყო ბაქოს მაზრის გლეხთა დეპუტატთა საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. ინგლისის ინტერვენტებმა ესერების ხელშეწყობით დახვრიტეს სხვა ბაქოს 26 კომისრებთან ერთად. მეშადი აზიზბეკოვის ხსოვნის უკვდავსაყოფლად მისი სახელი მიენიჭა რაიონებს აზერბაიჯანსა და სომხეთში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 211-212.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მეშადი აზიზბეკოვი***
**მცირეჯაგრიანი ჭიები**, *ოლიგოქეტები* (Oligochaeta), რგოლოვანი ჭიების კლასი. მათი სხეულის სიგრძე მმ-ის რაღაც ნაწილიდან 2,5 მ-მდე აღწევს (ზოგი ტროპიკული ჭიაყელა). აქვთ სხეულის მეორეული ღრუ (ცელომი). მათი სხეული შედგება 5—7-იდან 600-მდე სეგმენტებისაგან. თითოეულ სეგმენტზე, გარდა პირის სეგმენტისა, ჯაგრების კონებია. მცირეჯაგრიანი ჭიები ჰერმაფროდიტებია, ზოგი უსქესოდაც მრავლდება. ზოგ სახეობას პართენოგენეზი ახასიათებს. განვითარება მეტამორფოზის გარეშე ხდება. კლასში 3000-მდე სახეობაა, მათ შორის 2000 ნიადაგის, დანარჩენი მტკნარი წყლისა და მცირეოდენი ზღვის ბინადარია. საქართველოში გავრცელებულია ჭიაყელას 25 სახეობა. მტკნარი წყლის ფორმებიდან ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული Tubifex tubifex, Limnodrillus-ის გვარის რამდენიმე სახეობა და სხვა. უმრავლესობა იკვებება მცენარეული დეტრიტით, რამდენიმე სახეობა მტაცებელია, ზოგი მდინარის კიბოს ექტოპარაზიტია. მცირეჯაგრიანი ჭიებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ წყალსაყევისა და ნიადაგში ნივთიერებათა წრებრუნვისათვის, გაბინძურებული წყალსატევების თვითგასუფთავებისათვის; ამავე დროს მცირეჯაგრიანი ჭიები თევზების საკვებია.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 7, გვ. 255, თბ. 1984
**რაული** ანუ **სანდი** (ინგლ. Raoul, ინგლ. Sunday) — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კერმადეკის კუნძულების შემადგენლობაში. რამდენიმე ათასწლეულის წინ მომხდარა ძლიერი ვულკანური აქტივობა, სადაც დომინირებდა დაციტის ამოფრქვევები.

გეოგრაფია
---------

ფართობი 29,38 კმ²-ს შეადგენს. (არქიპელაგ კერმადეკის მთლიანი ფართობია — დაახლოებით 33 კმ²). მდებარეობს არქიპელაგის ჩრდილოეთ ნაწილში. უმაღლესი წერტილი — მთა მუმუკაი (516 მეტრი ზღვის დონიდან), რომელიც ასევე მთელი არქიპელაგის უმაღლესი წერტილიცაა.

გეოლოგიურად სტრატოვულკანია.

ისტორია
-------

კუნძულზე აღმოჩენილია პოლინეზიური ტიპის ქვის იარაღები, რაც მის პრეისტორიულ დასახლებებზე მიუთითებს, თუმცა დასავლეთელი მეზღვაურების მიერ აღმოჩენის მომენტში, კუნძული დაუსახლებელი იყო.

მოსახლეობა
----------

კუნძულის მოსახლეობა შედგება სამეცნიერო სადგურის რამდენიმე პერსონალისგან. თუმცა XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულებზე ცხოვრობდა 8 ათასამდე პოლინეზიელი ადამიანი, მაგრამ 1934 წლიდან არქიპელაგი რეზერვატია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A visit to Raoul in 2002 by Dr. Floor Anthoni
* A history of the Bell family who lived on Raoul/Sunday Island from 1878 to 1914
* Kermadec Islands Marine Reserve (New Zealand Department of Conservation)
**მეღვინეობა** არის კვების მრეწველობის დარგი, რომელიც ამზადებს ღვინოს, შამპანურს, კონიაკს, აგრეთვე ხილკენკრეულის ღვინოს. ღვინის დამზადება ყურძნის წვნის ან დურდოს ალკოჰოლური დუღილის მეშვეობით. მეღვინეობის ნედლეული საღვინე ვაზის ჯიშის თეთრი ან წითელი ყურძენია, რომელიც ტექნიკური სიმწიფის პერიოდში საკმაორაოდენობით შეიცავს ამა თუ იმ ტიპის ღვინის ფორმირება-ჩამოყალიბებისათვის საჭირო შაქრებს, მჟავებსა და ექსტრაქტის ცალკეულ კომპონენტებს.

ქართველი ხალხი ათასეული წლების მანძილზე ქმნიდა მეღვინეობის კულტურას, იმუშავებდა როგორც სუფრის ღვინოების (კახური, ქართლის, იმერული, რაჭა-ლეჩხუმის, აფხაზური და სხვა), ისე სადესერტო ღვინის მიღების ტექნოლოგიას. ამას ადასტურებს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე ნაპოვნი უძველესი საგნები: თიხის ქვევრები, ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოს ფიალები და სხვა ნივთები. განსაკუთრებით საინტერესოა ალაზნის ველის სამაროვნების (ძვ. წ. I ათასწლეული) გათხრის შედეგად აღმოჩენილი კერამიკური ჭურჭელი, აგრეთვე მცხეთის მახლობლად (ბაგინეთში) ნაპოცნი ჭურჭელი, რომელიც ძვ. წ. IV-III ათასწლეულით თარიღდება, და ძვ. კოლხეთის ტერიტორიაზე ვანში აღმოჩენილი ქვევრებიანი სარდაფი (ძვ. წ. III-II სს.). ბორჯომის რაიონის სოფ. ჭობისხევში ნაპოვნ მიწით დაფარულ მარანში იყო 11 ქვევრი, ვარძიაში აღმოაჩინეს ასამდე ქვევრი, რომელთა შორის ერთი იყო ორმაგკედლიანი. თერმოსის მსგავსი. სავარაუდოა, რომ ამგვარი ქვევრი ღვინის თერმული დამუშავებისათვის იყო განკუთვნილი, უმთავრესად ნახევრად ტკბილი, შუშხუნა ღვინოების მისაღებად. ძველ საქართველოში ყურძენს ქვის ან ხის საწნახლებში ფეხით ჭყლეტდნენ, შემდეგ ქვევრებში მთლიანად ან ჭაჭის ნაწილზე დაადუღებდნენ. ღვინო გადაჰქონდათ ტიკებითა და რუმბებით, ინახავდნენ ქვევრებში.

ლიტერატურა
----------

* ბაღათურია ნ. ქართული მეღვინეობა, 2013
* *გილაშვილი ნ.* მეღვინეობა, ნაწ. 1-2, თბ. 1961;
* *ლაშხი ა.* ენოქიმია, თბ. 1970;
* *სირბილაძე ა.* ხარისხოვანი ღვინის დაყენება და მოვლა, თბ. 1964;
* *Беридзе Г. И.* Вина и коньяки Грузии, Тб. 1965;
* *Герасимов М. А.* Технология вина, 3 изд. М. 1964;
* *სირბილაძე ა.* ქსე, ტ. 6, გვ.635-636, თბ. 1983
* *R Jackson (2014) Wine Science (4th Edition). Principles and Applications. Academic Press, ISBN :9780123814685*
**საერთაშორისო ინფორმაციის რუსული სააგენტო „რია-ნოვოსტი"** (რუს. Российское агентство международной информации „РИА Новости") — ყოფილი მედიაჯგუფი და ამჟამად მსოფლიოს ერთ-ერთი უმსხვილესი საინფორმაციო სააგენტო. 

დაარსდა 1941 წლის 24 ივლისს (სსრკ-გერმანიის ომის დაწყებიდან ერთი თვის შემდეგ) როგორც საბჭოთა საინფორმაციო ბიურო (Советское Информационное Бюро — СовИнформБюро), 1961 წელს მის ბაზაზე დაარსდა „ახალი ამბების" ბეჭდვითი სიტყვის სააგენტო (Агентство Печати „Новости" – АПН), 1990 წელს ეწოდა ახალი ამბების" საინფორმაციო სააგენტო (Информационное Агентство «Новости» — ИАН), ხოლო 1991 წელს გარდაიქმნა „ახალი ამბების" რუსეთის საინფორმაციო სააგენტოდ (Российское Информационное Агентство „Новости").

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„რია-ნოვოსტი"** ვიკისაწყობში.
* „რია–ნოვოსტის" მთავარი საიტი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მუხათგვერდის სამაროვანი**. |

**მუხათგვერდის პირველი სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუხათგვერდის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ბორცვზე, თბილისი-მცხეთის საავტომობილო გზის მე-15 კილომეტრზე. თარიღდება IV-VIII საუკუნეებით. 

სამაროვანი დაზიანდა საქართველოს სამხედრო გზის გაყვანისას, 1975-1976 წლებში. აქ გათხრები აწარმოა მცხეთის მუდმივმომქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანობით. სამაროვანი დაცულია. სამროვანზე გაითხარა ერთმანეთთან ახლოს ჩადგმული უხეშად დამუშავებული ქვის ლოდებისგან შედგენილი წაგრძელებული ოთხკუთხა ქვაყუთები. თითოეულ სამარხში დაკრძალული იყო ერთიდან ხუთამდე მიცვალებული, გულაღმა, გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. სამარხებში ძირითადად აღმოჩნდა სამკაულები. ძეგლზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 296.
**რეჯინალდ ოლდუორთ დეილი** (ინგლ. Reginald Aldworth Daly; დ. 18 მარტი, 1871 — გ. 19 სექტემბერი, 1957) — კანადელ-ამერიკელი გეოლოგი და პეტროგრაფი. 1893 წელს დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტისა (1907-1912) და ჰარვარდის უნივერსიტეტის (1912-1942) პროფესორი. ამერიკის გეოლოგიური საზოგადოების პრეზიდენტი (1932 წლიდან). შეისწავლა მაგმური ქანები, გამოითვალა მათი მთავარი ტიპების საშუალო ქიმიური შედგენილობა. შეიმუშავა ჰიპოთეზა კირქვების როლის შესახებ ტუტე ქანების წარმოქმნის პროცესში. ასაბუთებდა მოსაზრებას ბათოლითის წარმოქმნის შესახებ დედამიწის ქერქში მაგმის შეჭრისა და ქერქის ჩაქცევა-გადალღობის შედეგად; წამოაყენა ჰიპოთეზა დედამიწის ქერქის მობილური უბნების დაძირვის შესახებ ნაკლებად მკვრივ ასთენოსფეროში და ამ პროცესს ქერქის ზედა ნაწილებში ნაოჭა სტრუქტრების წარმოქმნა დაუკავშირა. დეილის ეკუთვნის მოსაზრება ბიოქიმიური პროცესების შედეგად ზღვის წყლის შედგენილობის ცვალებადობის შესახებ დედამიწის განვითარების ისტორიაში. დეილიმ შეიმუშავა ოკეანის დონის ევსტატიკური რყევების თეორია. 1929 წელს აირჩიეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდეტად.

პენროუზის (1935), უოლასტონისა (1942) და უილიამ ბოუის (1946) მედლების მფლობელი. მისი სახელობისაა კრატერი მარსსა და მთვარეზე. რეჯინალდ ოლდუორთ დეილის ისტორიული სახლი ამჟამად აშშ-ის ეროვნული ისტორიული ძეგლია.

თხზულებები
----------

* Architecture of the earth, N. Y. — L. 1938;
* The floor of the ocean, 2 ed. Chapel Hill, 1945.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეჯინალდ ოლდუორთ დეილი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* რეჯინალდ ოლდუორთ დეილი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑  KNAW Past Members<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21491701'></a>
3. ↑  Annuaire prosopographique : la France savante<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>
4. ↑
5. ↑
ვასილი პოლენოვი: Le droit du Seigneur (1874). ვიქტორიანული პერიოდის მხატვრის სურათი მოხუცი კაცის, რომელსაც ქალიშვილები მიჰყავს ბატონთან
**პირველი ღამის უფლება** — მემამულის უფლება, რომლითაც მას შეეძლო მისი ყმების ქალწული შვილებისთვის წაერთმია ქალიშვილობა. თუმცა ამ უფლების დამადასტურებელი არც ერთი ისტორიული მტკიცებულება არ არსებობს.

ისტორია
-------

თუ როდის იღებს სათავეს ამ შეხედულების დამკვიდრება უცნობია. 

ჰეროდოტეს მიერ ნახსენებ ერთ-ერთი ტომს, რომელსაც ახლანდელი ლიბიის ტერიტორიაზე უნდა ეცხოვრა, მსგავსი წესი ჰქონდა. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ისინი არიან ერთადერთი ტომი, რომელიც თავისი ადათის მიხედვით ქალებს გზავნიან მეფესთან და ის ირჩევს სასურველს." |
|  | (ჰეროდოტე) |

პირველად იხსენიება ფრანგი ადვოკატის, ჟან პაპოს(მეთექვსმეტე საუკუნის დასაწყისი) მიერ თავის ნაშრომში, როგორც სოციალური კრიტიკა. უფლება ვრცელდება მას შემდეგ რაც ვოლტერი მას ისტორიულად სწორად აღიარებს თავის *Dictionnaire philosophique*-ში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb11988099b (data)
* LCCN: sh85071110
* NKC: ph124728

 |
**მუხთაროვის მეჩეთი** — სუნიტური მეჩეთი ან მუხთაროვის მეჩეთი ვლადიკავკაზში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე.

ისტორია
-------

მეჩეთის აშენების ნებართვა გამოიცა 1900 წელს, ქალაქის მთავრობამ ამ მშენებლობისთვის თერგის მარცხენა ნაპირზე მიწის ნაკვეთი გამოყო.

აღნიშნული მეჩეთის სახელწოდება მომდინარეობს - აზერბაიჯანელი მეცენატის, მილიონერის მურთუზა მუხთაროვის სახელიდან. სწორედ მის პატივსაცემად ეწოდა მეჩეთს ეს სახელი. მან დააფინანსა მეჩეთის მშენებლობა 1900-1908 წლებში. აშენდა არქიტექტორ იოზეფ პლოშკოს მიერ, იგი შთაგონებული იყო ალ-აჯარი და კაიროს სხვა მეჩეთების არქიტექტურული სტილით. სწორედ პლოშკოს ეკუთვნის ასევე ბაქოში მუხთაროვის სასახლის არქიტექტორაც, ამჟამად აქ ქორწილების სასახლეა განთავსებული. ოფიციალურად მეჩეთი გაიხსნა 1908 წლის 14 ოქტომბერს. მუხთაროვის მეჩეთი ემსახურება ოს მაჰმადიანურ უმცირესობას.

სუნიტური მეჩეთი ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი გარემოთი, იგი მდებარეობს კავკასიონის მთების ფონზე. 

მუხთაროვის მეჩეთის პირველი მოლა იყო ჰანაფი სადიკი რადიმკულოვი, კაზანელი თათარი. 1908 წლის დეკემბერში დამტკიცდა შაფიტი იუსუფ მურკილენსკი, როგორც ვლადიკავკაზ სუნიტური მეჩეთის მოლა, თუმცა ეს თათრული საზოგადოების უკმაყოფილებას იწვევდა.

1934 წელს ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სუნიტური მეჩეთის განადგურება. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მეჩეთში განთავსებული იყო ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმის ფილიალი. 

1996 წლის იანვარში ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა მეჩეთის კედლის მახლობლად. ძირითადი კედლები და კოშკი ღრმა ნაპრალებში იყო, კედელში ჩამოყალიბდა დიდი ხვრელი

აღსანიშნავია, რომ აქ ასევე ინგუშებიც ასრულებდნენ მსახურებს, მანამ სანამ 90-იან წლებში ჩრდილოეთ ოსეთიდან არ გააძეევეს. 1934 წლიდან მეჩეთი განეკუთვნება ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას. 1996 წელს იგი საგრძნობლად დაზიანდა, მიზეზი კი იყო ასაფეთქებელი მოწყობილობა, რომელიც აფეთქდა მეჩეთის მთავარი კედლის მახლობლად. ამ აფეთქებისას დაზიანდა ძირითადი კედლები და კოშკი, მთავარ კედელში კი გაჩნდა საკმაოდ დიდი ხვრელი, იყო საშიშროება შენობის განადგურების, თუმცა აღდგენილ იქნა 

ბოლო პერიოდში საკმაოდ დაიძაბა ვითარება მოსახლეობასა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის, ამის მიზეზი კი იყო სუნიტური მეჩეთის უკან 12 სართულიანი შენობის მშენებლობა, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა მეჩეთის უკანა პანორამული ფონი.

სქოლიო
------

1. ↑  Ъ-Газета — Взрыв во Владикавказе

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუხთაროვის მეჩეთი დაარქივებული 2019-10-14 საიტზე Wayback Machine.
1772 წლის დაყოფის შემდეგი მგდომარეობა
პოლონურ-ლიტვური თანამეგობრობა რუსეთის იმპერიის პროტექტორატის ქვეშ (1773-1789) წლები
**პოლონეთის პირველი დაყოფა** ან **პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პირველი დაყოფა** მოხდა 1772 წელს, რომელიც პოლონეთის დაყოფის (რომელმაც დაასრულა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის არსებობა) პირველი ეტაპი იყო. ამ დაყოფის მიზეზი იყო რუსეთის იმპერიის ძლიერების ზრდა, პრუსიის სამეფოსა და ჰაბსბურგების ავსტრიის იმპერიის ამბიციები. ფრიდრიხ დიდმა მოიფიქრა ეს დაყოფა, რათა თავიდან აეცილბინა ავსტრიის ჩართვა რუსეთ-თურქეთის ომში. დასუსტებული თანამეგობრობის ტერიტორია რომელსაც ფაქტობრივად უკვე აკონტროლებდა რუსეთი, გაიყო ამ სამმა ძლიერმა მეზობელმა, რათა აღედგინათ რეგიონალური ძალთა ბალანსი საერთაშორისო ურთიერთობებში.

პოლონეთს არ შესწევდა თავდაცვის ძალა, ამასთან ამ ქვეყანას უკვე აკონტროლებდნენ უცხო ჯარები. ამ ყველაფრის ფონზე პოლონეთის პარლამენტს - სეიმს, მოუწია 1773 წელს მოეხდინა დაყოფის რატიფიცირება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის მეორე დანაწილება
* პოლონეთის მესამე დანაწილება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* James Fletcher პოლონეთის პირველი დაყოფა დაარქივებული 2010-06-12 საიტზე Wayback Machine.
* D. B. Horn, პოლონეთის პირველი დაყოფის მიმოხილვა, ტომი. 79, #. 313 (1964 წლის ოქტომბერი), გვ;863-864; JSTOR
* The Three Partitions, 1764-95: First Partition დაარქივებული 2011-01-11 საიტზე Wayback Machine. , Library of Congress Country Study
* დაყოფის პერიოდის წყაროები (1772-1918) დაარქივებული 2008-04-13 საიტზე Wayback Machine.
* (პოლონური) თანამედროვე დოკუმენტების ფოტოები დაარქივებული 2007-12-11 საიტზე Wayback Machine.
* პირველი დაყოფის რუკები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მუკუზანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მუკუზანი** — კახეთის მხარეში, მუკუზანში მოყვანილი საფერავისგან დამზადებული ადგილწარმოშობის დასახელების, კონტროლირე­ბადი უმაღლესი ხარისხის წითელი მშრალი ღვინო. მუკუზანი ძველდება მუხის კასრში სულ ცოტა 3 წელი, მაშინ როცა ქინძმარაული ორი წელი, ხოლო საფერავი მხოლოდ ერთი.

მუკუზანი გამოირჩევა მუქი წითელი ფერით, სურნელში იგრძნობა მუხისა და კენკროვანის ტონები. მუკუზანს უხდება ტრადიციული ქართული ტკბილეული და შემწვარი ხორცის კერძები.

ალკოჰოლის შემცველობა უნდა იყოს 10,5-12,5 % და ტიტრული მჟავიანობა 6,0-7,0 %. მუკუზანი იწარმოება 1888 წლიდან.

მუკუზანი მიიჩნევა საფერავისგან ნაწარმოებ საუკეთესო მშრალ ღვინოდ. აქვს მრავალი საერთაშორისო მედალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "მუკუზანი წითელი ღვინო"
* "Hvino News" - ქართული მეღვინეობის ინფორმაციები
* ქართული ღვინის კატალოგი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
ატენური · ახაშენი · გურჯაანი · ვაზისუბანი · თელიანი · კარდენახი · კახეთი · მანავი · მუკუზანი · ნაფარეული · სვირი · ტვიში · ტიბაანი · ქინძმარაული · ყვარელი · წინანდალი · ხვანჭკარა · კოტეხი · ხაშმის საფერავი · ბოლნისი · სალხინოს ოჯალეში · ახმეტა (ახმეტის მწვანე) · წარაფი · ახოები · მაღრაანის ქისი · ზეგაანი · ოყურეშის უსახელოური · ასურეთული შალა · ოკამი · |

 |
პოლონეთის დაყოფა
გალიციას ტერიტორიული ცვლილებები, 1772-1918
**ავსტრიის ნაწილი** აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ტერიტორიას, რომელსაც მეთვრამეტე საუკუნეში, პოლონეთის დაყოფის დროს ავსტრიის იმპერია დაეუფლა.

ისტორია
-------

ავსტრიის იმპერიამ (XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ცნობილი როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერია) მიითვისა პოლონეთის მიწები, მისი პირველი (1772) და მესამე (1795) დაყოფების დროს.

ავსტრიის ნაწილის მნიშვნელოვან ისტორიულ მოვლენებია:

* ვარშავის საჰერცოგოს ჩამოყალიბება (1807), მისი გაფართოება პოლონეთ-ავსტრიის ომის შემდეგ (1809) და ვენის კონგრესზე მისი გაუქმება (1815).
* კრაკოვის თავისუფალი ქალაქის ჩამოყალიბება და აჯანყების შემდეგ მისი გაუქმება (1846).
* პირველ მსოფლიო ომში, ავსტრიულ-უნგრულ არმიაში პოლონური ლეგიონის ჩამოყალიბება (1914).

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ავსტრიის იმპერიამ ყოფილი თანამეგობრობის ტერიტორიები შემდეგნაირად დაყო:

* გალისიის და ლოდომერიის სამეფო - (1772-1918) წლები.
* დასავლეთ გალისია - (1795-1809) წლები.
* თავისუფალი ქალაქი კრაკოვი - (1815-1846) წლები.

ავსტრიული ნაწილის უდიდესი ქალაქები იყო კრაკოვი და ლვოვი.

საზოგადოება
-----------

თავიდან ავსტრიის მთავრობა მის ახალ პოლონურ ნაწილს არანაირ ანგარიშს არ უწევდა. თუმცა XX საუკუნის დასაწყისში, დანარჩენ ორ ნაწილთან შედარებით (რუსეთის ნაწილი და პრუსიის ნაწილი) ავსტრიის ნაწილს ყველაზე მეტი ავტონომია ჰქონდა. ადგილობრივ მთავრობას ჰქონდა შედარებით დიდი უფლებები, პოლონური ენა იყო აღიარებული ოფიციალურ ენად რეგიონში. პოლონური გამოიყენებოდა სკოლებსა და ორგანიზაციებში. პოლონურ პარტიებს შეეძლოთ მონაწილეობა მიეღოთ ავსტრო-უნგრულ პოლიტიკაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის დაყოფა

ლიტერატურა
----------

* ნორმან დეივისი: *God's Playground*, გვ. 102-119: GALICIA: ავსტრიის ნაწილი (1773-1918)

სქოლიო
------

1. ↑  Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, პოლონეთის მცირე ისტორია, *კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობა*, 2001, ISBN 0-521-55917-0, Google Print, გვ.129
2. 1 2  Andrzej Garlicki, *პოლონეთ საქართველოს სამხედრო ალიანსი*, Polityka: სპეციალური გამოშვება 2/2008, ISSN 1730-0525, გვ. 11-12