recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ტრიგანას ავია სერვისების რეისი 267 (IL267/TGN267)** — ინდონეზიის შიდა ავიაკომპანის Trigana Air Service-ის 45 წუთიანი სამოქალაქო რეისი, რომელიც სრულდებოდა ინდონეზიის აღმოსავლეთ პროვინცია პაპუაში, სენტანის აეროპორტიდან ოკსიბილის აეროპორტის მიმართულებით. 2015 წლის 16 აგვისტოს, აფრენიდან 30 წუთის შემდეგ თვითმფრინავმა კატასტროფა განიცადა და ჩამოვარდა. კატასტროფის შემდეგ, ნამსხვრევები სოფლის მაცხოვრებლებმა ბინტაგის მთიანეთში, ოკსიბილის რეგიონში აღმოაჩინეს. ბორტზე 49 მგზავრი (მათ შორის 5 ბავშვი) და ეკიპაჟის 5 წევრი იმყოფებოდა. ამჟამად უცნობია დაღუპულთა რაოდენობა, ასევე უცნობია არიან თუ არა გადარჩენილები. თავდაპირველად, კატასტროფის დღეს გადარჩენილთა სამძებრო სამუშაოები არასაკმარისი ხილვადობის გამო შეწყდა, მეორე დღეს კი სამუშაოები კვლავ განახლდა. სამძებრო სამუშაოებში ცოცხალ ძალასთან ერთად ჩართულია ექვსი თვითმფრინავიც.

ისტორიაში, ATR 42-ის მონაწილეობით მომხდარ კატასტროფათა შორის 54 დაღუპულით Trigana Air Service-ის რეისი 267 ყველაზე ფატალური კატასტროფა აღმოჩნდა, აღსანიშნავია, რომ 2008 წელს Santa Bárbara Airlines-ის რეისი 518, რომელიც კატასტროფით დასრულდა 46 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. Trigana Air Service-ის უბედური შემთხვევა ინდონეზიაში ბოლო რვა თვის განმავლობაში უკვე მესამეა, Indonesia AirAsia-ის რეისი 8500-სა და ინდონეზიის საჰაერო ძალების Lockheed C-130 Hercules-ის შემდეგ. ეს კატასტროფა ავიაკომპანიის ისტორიაში ყველაზე ფატალური უბედური შემთხვევაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრიგანას თვითმფრინავი ოკტაბეში, პაპუაში აღმოაჩინეს
* რეისი TGN267, რომელსაც 54 ადამიანი გადაჰყავდა გაუჩინარდა
* ტრიგანას ავია სერვისების რეისი TGN267-მა კატასტროფა განიცადა
* ტრიგანას რეისი 267 პაპუაში დაიკარგა ბორტზე მყოფი 54 ადამიანით

სქოლიო
------

1. 1 2 3  „Villagers find wreckage of Indonesian plane in Papua". *Al Jazeera English Online*. 16 August 2015. ციტირების თარიღი: 17 August 2015.
2. ↑  Batubara, Herianto (17 August 2015). „Pakai Jet Kecil, Menhub Jonan Bertolak ke Papua Pantau Evakuasi Trigana Air". DetikCom. ციტირების თარიღი: 17 August 2015.
3. ↑  „Plane with 54 on board crashes in remote Indonesian region". *Reuters*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-08-16. ციტირების თარიღი: 16 აგვისტო 2015.
4. ↑  „Missing Plane: Indonesian Villagers Find Wreckage". *Sky News*. ციტირების თარიღი: 16 აგვისტო 2015.
5. ↑
**აირიბაბა** (თურქმ. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy belentligi; უზბეკ. Ayribobo сho‘qqisi) — კუგითანგთაუს ქედის უმაღლესი წერტილი, სიმაღლე ზღვის დონიდან 3139 მეტრია (ზოგიერთი წყაროს მიხედვით - 3137 მ). მწვერვალი მდებარეობს თურქმენეთის ლებაპის ველაიათში, ქოითენდაღის ეტრაპში.

მთა გამოირჩევა ციცაბო ფერდობებით. აღმოსავლეთი კალთა წარმოადგენს ფლატეს, რომელიც თითქმის მიუწვდომელია ადამიანისთვის, რის გამოც, თურქმენეთის და უზბეკეთის სახელმწიფო საზღვრის ეს მონაკვეთი არ არის დაცული.

მთის ფერდობი დაფარულია ღვიით. კლიმატი ზომიერია. ნოემბრიდან მაისამდე, მწვერვალი თოვლითაა დაფარული. წლიური ნალექი დაახლოებით 400 მმ-ია.

მთის ფერდობებზე მდებარეობს კუგითანგთაუს ნაკრძალი.

2004 წელს მწვერვალის თურქმენული სახელი *აირიბაბა* (Aýrybaba) შეიცვალა *Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy belentligi* (თურქმენბაშის პიკი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Aaron Maizlish, Eberhard Jurgalski, Jonathan de Ferranti.  (22.02.2006) 35 Peaks with Prominence of 1.500 meters or greater, Gora Ayribaba en. *The Central Asian Republics*. peaklist.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28.10.2012. ციტირების თარიღი: 31.08.2012.

სქოლიო
------

1. ↑  Кугитангтау
2. ↑  Peakbagger.com
3. ↑  Самой высокой горной точке Туркмении присвоено имя «Пик Великого Туркменбаши»
**ბექა ახალაია** (დ. 9 იანვარი, 1986) — ქართველი პოეტი და მწერალი. 

დაიბადა 1986 წლის 9 იანვარს, ჩხოროწყუში. დაამთავრა სოხუმის უნივერსიტეტი. 2007 წლიდან აქვეყნებს ლექსებს, ლირიკულ პოემებსა და მოთხრობებს. იგი სხვადასხვა კონკურსის ფინალისტი და გამარჯვებულია. 

2016 წელს გამომცემლობა „ინტელექტმა გამოსცა ბექა ახალაიას სადებიუტო პოეტური კრებული — „ამ ვალმოხდილი ფოთლებისთვის". 2017 წელს მიიღო ლიტერატურული პრემია „საბა" (ნომინაციაში „წლის საუკეთესო დებიუტი"). მისი მეორე კრებული, „მტრედების იონა", პრემია „ლიტერას" 2019 წლის ლაურეატია ნომინაციაში „საუკეთესო პოეტური კრებული". 2016 წლიდან არის ინტერნეტგაზეთ *mastsavlebeli.ge*-ს ბლოგერი. 

მისი ლექსები თარგმნილია გერმანულ, ბერძნულ, ლიეტუვურ და იტალიურ ენებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბექა ახალაია — გამომცემლობა ინტელექტი

სქოლიო
------

1. ↑  ბექა ახალაია. გამომცემლობა „ინტელექტი". ციტირების თარიღი: 20 ივლისი, 2018.
2. ↑  „საბას" ნომინაციაში საუკეთესო დებიუტი, ჟიურის რჩეული ბექა ახალაია გახდა". ipress.ge (1 ოქტომბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 21 ივლისი, 2018.[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  ლიტერატურული პრემია „ლიტერას" გამარჯვებულები ცნობილია. „რადიო თავისუფლება". *radiotavisupleba.ge* (2019-10-21). ციტირების თარიღი: 7 ოქტომბერი, 2020.
**ბეკრენევის წმინდა ნიკოლოზის მონასტერი** (რუს. Бекреневский Свято-Николаевский монастырь) — ყოფილი მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი კონსტანტინოვსკის რაიონში როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონის ეპარქიას. 

მონასტერი შეიქმნა 1910 წელს. მონასტერთან აგებული იყო ხის ორსაკურთხევლიანი ეკლესია, რომლის ერთი საკურთხეველი იყო წმინდა ნიკოლოზის, ხოლო მეორე თავად ალექსანდრე ნეველის სახელზე. აქვე იყო სასტუმრო მომლოცველთათვის. სამლოცველოს ახლოს იყო მონასტრის სასაფლაო სერგი რადონეჟელის სახელზე აგებული ეკლესიით.

ისტორია
-------

ბეკრენევის მონასტრის დაარსება დაკავშირებულია რუსეთ-ოსმალეთის ყირიმის ომთან. სევასტოპოლის დაცვის ერთ-ერთი მონაწილე იყო ციმლიანის რაიონის სტანიცა მარინსკელი კაზაკი სერგეი პოლიაკოვი. ომიდან დაბრუნების შემდეგ მან პირობა დადო, რომ დაღუპული მეგობრობის პატივისცემის ნიშნად გათხრიდა ჭას. მან ჭა გათხარა ბეკრენევის ხევში და მას უწოდა თათრებთან ბრძოლის გმირის ბეკრენიას სახელი, რომელიც ლეგენდის თანახმად სწორედ აქ იყო დაკრძალული. ჭის სიღრმე იყო 12,5 მ. მას გაუკეთეს ხის სახურავი და აკურთხეს. 

1867 წლის 25 მაისს იმპერატორი ალექსანდრე II გადაურჩა ტერორისტულ აქტს. ამ ფაქტის აღსანიშნავად პოლიაკოვის მეგობარმა ს. აბროსიმოვმა იმპერატორს გაუგზავნა დეპეშა, რომელშიც თხოვდა გადარჩენის სამახსოვროდ გაეღო 1 000 რუბლი შემოწირულობა ახალი ტაძრის ასაგებად.

ალექსანდრე II-ის ბრძანებით ჭასთან ააშენეს ეგვტერი, რომელიც აკურთხეს წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. ყოველწლიურად წმინდა წყაროსთან 22 მაისს 5 000-მდე მომლოცველი მიდიოდა. 

1888 წელს სარკინიგზო ავარიაში იმპერატორ ალექსანდრე III-ის ოჯახის გადარჩენის გამო ეკლესიასთან ააშენეს სამლოცვლო, რომელიც აკურთხეს 1888 წელს. ეკლესიაში დააყენეს კანკელი და მოხატეს კედლები. 1910 წლიდან ეკლესია დედათა მონასტრად გადაკეთდა. მისი კურთხევა მოხდა 1913 წელს. დედათა მონასტრის მმართველად დაინიშნა იღუმენია ამფიანა. 

1920-იანი წლების შუა წლებში ეკლესია დახურეს. უკანასკნელი იღუმენია იყო მიტროფანია. 1930-იან წლებში ეკლესიაში მოღვაწე იღუმენიები დააპატიმრეს რადგან მათი ბრალდებით, ისინი გამოდიოდნენ კოლექტივიზაციის წინააღმდეგ. 

XX საუკუნის 50-იან წლებში ეკლესია დაანგრიეს. ამჟამად მის ნანგრევებზე აღმართულია მართლმადიდებლური ჯვარი. ყოველი წლის 22 მაისს ამ ადგილზე მსვლელობას აწყობს მართლმადიდებელი მრევლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Бекреневский Свято-Николаевский женский монастырь
* Бекреневский Свято-Николаевский женский монастырь  დაარქივებული 2017-03-17 საიტზე Wayback Machine.
* История Бекреневского Свято-Николаевского женского монастыря
* В Ростовской области найдены ворота исчезнувшего Бекренёвского монастыря
**Upwork**, ყოფილი **Elance-oDesk** — პლატფორმა, სადაც, დისტანციურად ხდება დამქირავებლებისა და დამოუკიდებლად მომუშავე ადამიანების (Freelancers) დაკავშირება და თანამშრომლობა. 2015 წელს დაარსებული კომპანია Elance-oDesk რებრენდინგის შემდეგ გადაკეთდა Upwork-ად, რომლის სრული სახელი არის Upwork Global Inc. კომპანია დაფუძნებულია სან-ფრანცისკოში, კალიფორნიაში.  

Upwork-ზე დარეგისტრირებულია თორმეტი მილიონი დამოუკიდებლად მომუშავე ადამიანი და ხუთი მილიონი რეგისტრირებული დამქირავებელი. დაახლოებით, სამი მილიონი ვაკანსია ქვეყნდება ყოველწლიურად და Fiverr-თან ერთად არის ერთ-ერთი უდიდესი პლატფორმა დამოუკიდებელი მომუშავეებისთვის.

ისტორია
-------

Elance დაარსდა 1999 წელს Beerud Sheth-ის, Srini Anumolu-ის და Sanjay Noronha-ის მიერ, oDesk კი, 2003 წელს Odysseas Tsatalos-ის და Stratis Karamanlakis-ის მიერ. Upwork ჩამოყალიბდა 18 თვის შემდეგ. 2013 წლის 18 დეკემბერს Elance-მა და oDesk-მა განაცხადეს მათი გაერთიანების შესახებ.  

2017 წლის მონაცემებით Upwork-ს ჰყავს 14 მილიონი მომხმარებელი, 180 ქვეყნიდან, 1 მილიარდი დოლარის წლიური ბრუნვა.

პლატფორმა
---------

Upwork დამქირავებელს აძლევს საშუალებას თავისუფალ მომუშავესთან ქონდეს მიმოწერა, ნახოს სამსახურის მაძიებლის, თავისუფლად მომუშავის წინა პროექტები, სხვა უნარ-ჩვევები, რომელიც წინასწარ აქვს მითითებული მომხმარებელს. ასევე, შეთანხმდნენ სამუშაოს დროსა და თანხაზე.  

პლატფორმა მომხმარებლებს სთავაზობს დროის აღმრიცხველ პროგრამას, რომელიც ითვლის მუშაობის დროს, მუშაობის აქტივობას და გარკვეული დროის განმავლობაში, პროგრამა მონიტორს უღებს ეკრანის ფოტოს.

სქოლიო
------

1. ↑  tTechcrunch.com
2. ↑  Forbes.com
3. ↑  Two Pakistani organizations selected for Upwork Social Impact Program. ციტირების თარიღი: 2017-07-28
4. ↑  „What's a workforce marketplace? How work will get done in the future | Networks Asia". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-04. ციტირების თარიღი: 2018-12-21.
5. ↑  Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem.
6. ↑  „Elance-oDesk Becomes 'Upwork' In Push To Build $10B In Freelancer Revenues".
7. ↑  Eight Months After Merger, Elance-oDesk Raises Another $30 Million Led By Benchmark. ციტირების თარიღი: May 17, 2016
8. ↑  Robert J. Laubacher. The Dawn of the E-Lance Economy. Harvard Business Review.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-31. ციტირების თარიღი: 2010-12-25
9. ↑  California Secretary of State. Corporate filing date 1/27/2003.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 March 2015. ციტირების თარიღი: 22 June 2014
10. ↑  „The story behind launching oDesk - with Gary Swart - Mixergy".
11. ↑  „Elance Merges With oDesk to Boost Service for Freelancers".
12. ↑  Snagajob Appoints Former Upwork CEO to Board of Directors. ციტირების თარიღი: 2017-07-28
13. ↑  TechDay - Upwork's SVP of Marketing Explains What It Takes To Perfect An Offering That Relies On People. ციტირების თარიღი: 2017-07-28
14. ↑
15. ↑  Big Brother in the Home Office.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
**ბეიჩამის ციხე**, *ჰურის ციხე* — ციხე თურქეთში, ჰურდერეში, იურთლარის ხეობაში თანამედროვე სოფელ 
ბეიჩამში. ციხე აგებულია სოფლის ბოლოში. დაცული ნაშთების მიხედვით ჩანს, რომ დასავლეთის მხრიდან ციხე დაშენებული ყოფილა ბუნებრივ კლდეზე, ხოლო აღმოსავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით თავის დროზე შემოსაზღვრული ყოფილა მაღალი გალავნის კედლებით. დღეისათვის ისინი საძირკვლების დონემდეა დანგრეული. აქა იქაა შემორჩენილი მცირე ნაშთები. მთავარი შესასვლელი როგორც ჩანს აღმოსავლეთის მხარეს ჰქონია. შიდა ტერიტორიაზე ანაკრეფი მასალების მიხევით, ციხე ადრე შუასაუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ეს ნაგებობაც ადგილობრივი მოსახლეობის ჭანების მიერ უნდა იყოს აგებული. მისი ძირითადი დანიშნულება უნდა ყოფილიყო გუმუშჰანე-ბაიბურთის ცენტრალური გზისაკენ ხეობიდან მიმავალი, ისე აქეთ მომავალი გზის გაკონტროლება.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2019, გვ. 45-46 ISBN 978-9941-8-1990-2
**ბერტონოვის ხიდი** (რუს. Бертонов мост) — ხიდი ქალაქ პავლოვსკში, პუშკინის რაიონი, სანქტ-პეტერბურგი მდინარე შუა ნევკაზე. გადებულია მდინარე ტიზვაზე, სადაც მას კვეთს ელისაბედის ქუჩა. ხიდის სიგრძეა 46,1 მეტრი, ხოლო სიგანე — 16,5 მეტრი.

ისტორია
-------

ხიდი ააგეს XVIII საუკუნის 90-იან წლებში. ამ პერიოდისათვის მას ერქვა მეორე სახელწოდება და მოიხსენიებდნენ როგორც *კირასირის ხიდი*. აღნიშნული სახელი დაკავშირებული იყო ხიდის სიახლოვეს განლაგებული კირასირის პოლკის სახეწლოდებასთან. 

თანამედროვე სახელწოდება მიიღო XIX საუკუნის დასაწყისში, ხოლო ოფიციალურად დაამტკიცეს 1997 წლის 6 ნოემბერს. არსებული ტოპონიმი წარმოსდგება რუსეთის იმპერატორ პავლე I-ის კამერდინერის, სახელმწიფო მრჩეველ ბერტონის გვარისაგან, რომელიც 1794 წლიდან 1810 წლამდე აგარაკს ფლობდა ხიდის სიახლოვეს, მდინარე ტიზვის მარჯვენა სანაპიროზე. 

1960-იან წლებში მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რეკონსტრუქცია. 

ხიდი არის რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი და მისი ოფიციალური სახელია „ბერტონის ხიდი-კაშხალი". იგი შედის მარიენტალის პარკის ანსამბლის შემადგენლობაში.

ბერტონოვის ხიდს აქვს ასეთი მისამართი: სანქტ-პეტერბურგი, პავლოვსკი, ელისაბედის ქუჩა, შენობა 3, კორპუსი 1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Бертонов мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

სქოლიო
------

1. ↑  Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
2. ↑   Большая топонимическая энциклопедия Санкт-Петербурга / под ред. А. Г. Владимировича. — СПб.: ЛИК, 2013. — С. 880. — 1136 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-86038-171-1.
**ალდაგი** — პირველი კერძო სადაზღვევო კომპანია საქართველოში, რომელიც 1990 წელს დაარსდა.

კომპანიაში შესაძლებელია ავტომობილის, ქონების, სამოგზაურო, აგრო, საპენსიო, მესამე პირის წინაშე პასუხისმგებლობისა და სიცოცხლის დაზღვევის შეძენა. კომპანიის პროდუქტებს შორისაა ასევე ავტო სტარტი, ტურის დაზღვევა, „ალდაგი ბიზნესი" — სპეციალური სადაზღვევო პროგრამა მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის.

ალდაგის ოფისები ფუნქციონირებს თბილისში და საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში — თელავი, გორი, ქუთაისი, ზუგდიდი, ფოთი, ბათუმი.

ისტორია
-------

სადაზღვევო კომპანია ალდაგი 1990 წელს დაარსდა.

2006 წლის ბოლოს სადაზღვევო კომპანია „ბი სი აი-მ" სადაზღვევო კომპანია „ალდაგის" აქციების 100% შეისყიდა. ამ წლის 22 ივნისს განხორციელდა აღნიშნული კომპანიების იურიდიული გაერთიანება, სახელწოდებით „ალდაგი ბისიაი", რომელმაც ბაზრის 36% დაიკავა.

2012 წელს „ალდაგმა" სადაზღვევო კომპანია „იმედი L" შეიძინა, რომლის შედეგადაც კიდევ უფრო გაიზარდა კომპანიის ბაზრის წილი.

2014 წელს, კომპანიის აქციონერთა გადაწყვეტილებით, „ალდაგმა" მსოფლიოში აპრობირებულ ბიზნეს მოდელს მიმართა და გაიმიჯნა დაზღვევის ორი მიმართულება — ჯანმრთელობის დაზღვევა და არაჯანმრთელობის დაზღვევა.

2017 წელს კომპანიამ „World Finance Global Insurance Awards-ისგან" საქართველოში საუკეთესო მზღვეველის სტატუსი მიიღო.

2018 წელს კომპანია „Global Brand Magazine-ის" მიერ საქართველოში ავტოდაზღვევის საუკეთესო ბრენდად დასახელდა.

ფინანსური მონაცემები
--------------------

ფინანსური მონაცემები სსიპ საქართველოს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურის მიხედვით

სამედიცინო დაზღვევის ჩათვლით| წელი | ბაზრის მოცულობა | ალდაგი | ბაზრის წილი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | 69683891 | 29013585 | 42% |
| 2007 | 118836622.7 | 40991604 | 34% |
| 2008 | 272013220.1 | 62536182.83 | 23% |
| 2009 | 360449123.6 | 68638499.03 | 19% |
| 2010 | 361457159.7 | 67083307.41 | 19% |
| 2011 | 321147047.3 | 57456762.77 | 18% |
| 2012 | 515471427.4 | 103148331.3 | 20% |
| 2013 | 471066119.7 | 143212841.3 | 30% |

ჯანმრთელობის დაზღვევის გარეშე| წელი | ბაზრის მოცულობა | ალდაგი | ბაზრის წილი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2014 | 167,507,173 | 59,584,363 | 36% |
| 2015 | 200,682,279 | 70,723,881 | 35% |
| 2016 | 211,673,577 | 77,888,515 | 37% |
| 2017 | 236,607,587 | 90,146,239 | 38% |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  World Finance Global Insurance Awards 2017
2. ↑  Global Brand Magazine 2018
3. ↑  სსიპ საქართველოს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-25. ციტირების თარიღი: 2019-01-28.
**ალდოსტერონი**-მთავარი მინერალოკორტიკოიდული, სტეროიდული ჰორმონი, რომელიც გამოიმუშვებს თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქის გლომერულოზის ზონას. ის აუცილებელია თირკმელებში, სანერწყვე ჯირკვლებში, საოფლე ჯირკვლებსა და მსხვილ ნაწლავში ნატრიუმის შესანარჩუნებლად. ის თამაშობს ძირითად როლს არტერიული წნევის, პლაზმის ნატრიუმის (Na+) და კალიუმის (K+) დონის ჰომეოსტატიურ რეგულირებაში. ის ამას აკეთებს ძირითადად დისტალურ მილაკებში მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორებზე მოქმედებით და ნეფრონის სადინრების შეგროვებით. ის გავლენას ახდენს თირკმელების ნატრიუმის რეაბსორბციაზე და კალიუმის ექსკრეციაზე (შესაბამისად, მილაკოვანი სითხეებიდან და შიგნით), რითაც გავლენას ახდენს წყლის შეკავებაზე ან დაკარგვაზე, არტერიულ წნევასა და სისხლის მოცულობაზე. როდესაც ალდოსტერონი დაქვეითებულია, პათოგენურია და ხელს უწყობს გულ-სისხლძარღვთა და თირკმელების დაავადების განვითარებას და პროგრესირებას. ალდოსტერონს აქვს გულის მიერ გამოყოფილი, წინაგულების ნატრიურეზული ჰორმონის საპირისპირო ფუნქცია.

სქოლიო
------

1. ↑  Jaisser F, Farman N (January 2016). „Emerging Roles of the Mineralocorticoid Receptor in Pathology". *Pharmacological Reviews*. **68** (1): 49–75. doi:10.1124/pr.115.011106. PMID 26668301.
2. ↑  Marieb, Elaine Nicpon; Hoehn, Katja (2013) "Chapter 16", *Human anatomy & physiology*, 9th, Boston:  Pearson,   გვ. 629, Question 14. OCLC 777127809.
3. 1 2  Arai, Keiko; Chrousos, George P. (2000-01-01) "Aldosterone Deficiency and Resistance", *Endotext*. South Dartmouth (MA):  MDText.com, Inc..
4. 1 2  Marieb Human Anatomy & Physiology 9th edition, chapter:16, page:629, question number:14
5. ↑  Gajjala, Prathibha Reddy; Sanati, Maryam; Jankowski, Joachim (2015-07-08). „Cellular and Molecular Mechanisms of Chronic Kidney Disease with Diabetes Mellitus and Cardiovascular Diseases as Its Comorbidities". *Frontiers in Immunology*. **6**: 340. doi:10.3389/fimmu.2015.00340. ISSN 1664-3224. PMC 4495338. PMID 26217336.
**აბულ მუზაფარ რუქნ უდ-დინ ბერქიაროქი** (თურქ. Abu al-Muzaffar Rukn ud-Din Barkyaruq; დ. 1080 — გ. 1105) — სელჩუკთა იმპერიის სულთანი 1094-1105 წლებში, მალიქ-შაჰის უფროსი ვაჟი.

მამის გარდაცვალების შემდეგ ვერ მოახერხა სულთნის ტიტულის მიღება, რადგან მის უმცროს ძმას, 4 წლის მაჰმუდ I-ს უბოძეს ტახტი. სელჩუკთა იმპერია ქაოსმა და დინასტიურმა ომმა მოიცვა. 1094 წელს, ისპაჰანში მოახერხა ძმის მომხრეთა არმიის განადგურება, შეიპყრო 6 წლის მაჰმუდ I დედამისთან ერთად და სიკვდილით დასაჯა. იმავე დღეს თავი გამოაცხადა თურქ-სელჩუკთა სულთნად. 1 წლის შემდეგ მან დაამარცხა ამბოხებული ბიძამისი, თუთუშ I, რომელიც სირიის სულთნად მიიჩნევდა თავს.

მისი მმართველობის პერიოდში არ წყდებოდა ტახტისათვის ბრძოლა. ბარკიიარუქს ძმების სახით კონკურენტები გამოუჩნდა. აჰმედ სენჯერმა შეძლო მისი დამარცხება და ხორასანის ხელში ჩაგდება, ხოლო მაჰმედ I თავს სელჩუკთა ანატოლიის სულთნად აცხადებდა. მიუხედავად ამისა, მისი არმია კარგად იგერიებდა აჯანყებულების იერიშებს, თუმცა 1104 წელს იძულებული გახდა იმპერიის ტერიტორიები ძმებისათვის გაეყო. ბერქიაროქის დროს ვეზირების თანამდებობებზე დანიშნულნი იყვნენ ნიზამ ალ-მულქის ვაჟები, იზ ალ-მულქ ჰუსეინი, ფახრ ალ-მულქი და მუააიდ ალ-მულქი. 

1096 წელს დაწყებულმა ჯვაროსნულმა ლაშქრობებმა შეარყია სელჩუკთა იმპერიის ძლიერება. 1105 წელს, 25 წლის ბერქიაროქი გარდაიცვალა. მის შემდეგ სულთანი გახდა მისი მცირეწლოვანი ვაჟი, მელიქ-შაჰ II, რომელიც მალევე ჩამოაგდო ტახტიდან და მოკლა ბერქიიარუქის ძმამ, მაჰმედ I-მა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მალიქ-შაჰი
* სელჩუკთა სახელმწიფო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* E. J. Van Donzel, Islamic Desk Reference, (E.J.Brill, 1994), 464.
* Bernard Lewis, The Assassins: A Radical Sect in Islam, (Basic Books Inc. 2003), 51.
* Рыжов, 2004.

ლიტერატურა
----------

* Книга:Монархи. Мусульманский Восток VII-XV|Сельджуки/2|Сельджуки

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სელჩუკთა იმპერიის სულთნები |
| --- |
|  |
| 
* თოღრულ-ბეგი
* ალფ-არსლანი
* მელიქ-შაჰი
* მაჰმუდ I
* ბერქიაროქი
* მელიქ-შაჰ II
* მაჰმედ I
* აჰმედ სენჯერი
 |

 |
ბეგთარი.
**ბეგთარი** — საბრძოლო აბჯრის ჯაჭვ-ფირფიტოვანი სახეობა, რომელიც წარმოადგენს მეტალის ფირფიტებით გაძლიერებულ ჯაჭვის პერანგს. ბეგთარი აზიური წარმომავლობის აბჯარია, რომელიც შემდეგ აღმოსავლეთ ევროპასა და საქართველოში გავრცელდა. აქტიურად გამოიყენებოდა ისლამურ ქვეყნებში, ინდოეთში, ჩინეთში, კორეაში, იაპონიაში, ვიეტნამსა და მალაის არქიპელაგზე. სულხან-საბას მიხედვით, ბეგთარი „მორკინული საცმელია, საომარი".

ისტორია
-------

ბეგთრის უკანა მხარე
ჯაჭვ-ფირფიტოვანი აბჯრის ყველაზე ადრეული გამოსახულებები XIV საუკუნის 70-იანი წლების ჯალაირიანთა ირანიდან გვაქვს, თავად აბჯრის ნაშთები კი ნაპოვნია ოქროს ურდოს ტერიტორიაზე. კიდევ უფრო ადრინდელი შეიძლება იყოს ბარტიმში აღმოჩენილი ბეგთარის ტიპის აბჯარი, რომელიც XIII-XIV საუკუნეებით თარიღდება.

ბეგთარი ევრაზიის აღმოსავლეთ ნაწილში თავდაცვითი საჭურველის განვითარების უმაღლეს საფეხურად ითვლება. მასში ფირფიტოვანი აბჯრის მაღალი დაცვითი თვისებები შეერთებულია ჯაჭვის სიმსუბუქესა და მოქნილობასთან. ამავე დროს, რკინის ფირფიტების ჩამატება აჩქარებდა აბჯრის დამზადებასაც, რადგან ჯაჭვის ქსოვა ყოველთვის ხანგრძლივი პროცესი იყო.

აღმოსავლეთ ევროპული (პოლონური და რუსული) და აზიური ბეგთრები განსხვავდება იმით, რომ ევროპულებს არ აქვს სახელოები, ხოლო აზიურებს — კი. აზიური ბეგთრის სახელო ჯავშნის მსუბუქ ვარიანტში ჯაჭვის რგოლებისგან შედგებოდა, ხოლო უფრო მძიმე ვარიანტში ჯაჭვთან ერთად რკინის ფირფიტები სახელოზეც იყო დატანებული. ეს უკანასკნელი უფრო იშვიათობას წარმოადგენდა და ძირითადად პირველი ვარიანტი იყო გავრცელებული.

იაპონიაში ჯაჭვ-ფირფიტოვან აბჯარს „კარუტას" უწოდებდნენ, ის მეტალის ან ტყავის ოთკუთხა ფირფიტებისა და მათი დამაკავშირებელი ჯაჭვის რგოლებისგან შედგებოდა.

ბეგთარი საქართველოში
--------------------

ბეგთარის ფირფიტების დაკავშირების სხვადასხვა მეთოდი.
ქართულ ეთნოგრაფიულ სინამდვილეში დამოწმებული ბეგთარი შედგება ოთხი ფოლადის ნაჭრისაგან: საგულე — (წაგრძელებული მართკუთხა ფორმის), რომელსაც მარჯვნივ და მარცხნივ აქვს საფერდეები და საზურგე. ფოლადის ფირფიტები ერთმანეთთან დამაგრებულია წყვილ-წყვილი ტყავის თასმებით, საგულეზე ოთხივე კუთხეში ჩამაგრებულია თასმები, რომელნიც საფერდეებზე იკვრება ენიანი ბალთების საშუალებით, ხოლო საფერდეზე დამაგრებული თასმები საზურგეზე იკვრება ასევე ენიანი ბალთებით. ბეგთარის ჩაცმისას ტყავის ღვედებს (ქაფი) ბეჭებზეც გადაიკრავდნენ საგულედან საზურგეზე. ჩვენს დრომდე მოღწეული ასეთი ბეგთარები ძირითადად აღმოსავლური წარმომავლობისაა, რომლებიც აქტიურად გამოიყენებოდა ქართველ წარჩინებულთა საომარ აღკაზმულობაში. ბეგთარი ხშირად ჯაჭვის პერანგების ზემოდან კეთდებოდა, რაც პოეზიაშიც დასტურდება - „ჯაჭვი-ბეგთარი დევ-ქაჯთა მას დღესა დაიხევისა"(შაჰნ. I.1513-3). ქართული არქეოლოგიური მასალის მიხედვით ბექთარი ლითონის პატარა ფირფიტებით დაფარული, მორკინული, ტყავის ან მჭიდრო ქსოვილის ჯავშანია, ასეთი ტიპის ბეგთარი აქტიურად გამოიყენებოდა განვითარებული და გვიანი შუა საუკუნეების ქართულ შეიარაღებაშიც, ეთნოგრაფიულ ყოფაში აღარ გვხვდება.

სქოლიო
------

1. ↑  ბეგთარი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)
2. ↑  მამუკა წურწუმია (2014). *შუა საუკუნეების ქართული ლაშქარი (900-1700) ორგანიზაცია, ტაქტიკა, შეიარაღება*, თბილისი, გვ.113.
3. ↑  მამუკა წურწუმია (2014). *შუა საუკუნეების ქართული ლაშქარი (900-1700) ორგანიზაცია, ტაქტიკა, შეიარაღება*, თბილისი, გვ.113
4. ↑  ბეგთარი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
აისბერგი ქეიფ იორქთან, გრენლანდია

**აისბერგი** (გერმ. Eisberg, ინგლ. iceberg, ნიდერლ. ijsberg, სკანდინავიური წარმოშობის სიტყვა — ყინულის მთა) — ხმელეთიდან ჩამოცურებული, მყინვარს მოწყვეტილი ყინულის დიდი მთა, რომელიც ან ოკეანეში ან ზღვასა და მყინვარისპირა ტბაში ტივტივებს, ან თავთხელზეა დარჩენილი.

დიდი აისბერგები ჩნდება ანტარქტიკისა და არქტიკის კუნძულების ნაპირებთან. ზღვის დინებებს აისბერგები შორს, ზოგჯერ ჩრდილოეთი განედის 40-50°-მდე მიაქვს, სამხრეთით კი სამხრეთი განედის 45-60°-მდე, ზოგჯერ 26°-მდე. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში აისბერგების სიმაღლე საშუალოდ 70, ზოგჯერ კი 100 მ-დეა. სამხრეთი ნახევარსფეროში საშუალო სიმაღლე 100, მაქსიმალური — 300—500 მ-მდეა. აისბერგების სიგრძე-სიგანე 100 კმ-საც აღწევს. ანტარქტიკული აისბერგი ბრტყელი და მაგიდისებრი ფორმისაა. აისბერგის მთელი მოცულობის 83-90% წყალქვეშაა. ოკეანის თბილ წყალში აისბერგი თანდათან დნება და ქრება.

2000 წელს როსის მყინვარს 10 000 კმ²-ზე მსხვილი ზომის აისბერგი მოსყდა; 2005 წელს მისი ნატეხი სიგრძეში 115 კილომეტრი, ხოლო ფართობით 2500 კმ²-ს აღემატებოდა და მსოფლიოში ყველაზე მსხვილ აისბერგად რჩებოდა, რომელზეც კი დაკვირვება უწარმოებიათ.

თუკი აისბერგი ლურჯი ფერისაა, ე. ი. მისი ასაკი 1000 წელზე მეტია.

აისბერგები გემების მიმოსვლას უდიდეს საფრთხეს უქმნიან. აისბერგთან შეჯახების შედეგად გემის დაღუპვის ყველაზე ცნობილი ფაქტი ტიტანიკის დაღუპვაა 1912 წელს. ახლა გემებზე საგანგებო ხელსაწყოებით წინასწარ განსაზღვრავენ აისბერგის ადგილმდებარეობას.

აისბერგებში მტკნარი წყლის დიდი რაოდენობაა, ამიტომაც, ჩვენს დროში ხშირია გვალვიან რაიონებში აისბერგების ბუქსურით გადატანა.

* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Iceberg Finder Service for east coast of Canada
* Icebergs of The Arctic and Antarctic დაარქივებული 2009-08-26 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 243-244.
* Геологический словарь, т1, А-Л. М. 1955.
**ბებრისციხის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩინთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 400-500 მეტრზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 1986-87 წლებში გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (რაზმის ხელმძღვანელი ივ. წიკლაური). გათხრილია გალავნით შემოზღუდული სამი საცხოვრებელი და ერთი სამეურნეო სათავსი. სათავსები გეგმით ოთხკუთხაა, განლაგებულია ტერასულად. მათი შემორჩენილი კედლები ნაგებია კლდის კარგად დამუშავებული ქვით (დუღაბზე). გამოვლინდა კერები, ხარო, საწნახელი, ქვევრი და ბინური გადახურვის საყრდენი ბოძების ქვის ბალიშები. სათავსებში იატაკი მიწატკეპნილია, ხოლო ერთგან მოგებულია ფილები. ნამოსახლარის სამხრეთით დგას კლდის დამუშავებული ქვით ნაგები სწორკუთხა კოშკი. შემორჩენილია მისი მხოლოდ ერთი სართული. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარის პირდაპირ, აღმოსავლეთ კედელში, ხუთი ნიშია, ჩრდილო კედელში - ერთი. სამხრეთ კედელთან ქვის საფეხურია. ნამოსახლარის ჩრდილო-დასავლეთით, 9 მეტრზე, დგას კედელი (სიგრძე 3,9 მეტრი, სისქე 1,15 მეტრი, სიმაღლე 8 მეტრი), რომელშიც, სხვადასხვა დონეზე, ძელების საყრდენი ორ-ორი ბუდეა შემორჩენილი. კედლის ზედა ნაწილში ვიწრო ღიობია. გათხრებისას აღმოჩნდა მოუჭიქავი და მოჭიქული თიხის ჭურჭლისა და ხელსაფქვავის ნატეხები, თიხის კვირისტავი. ქვის ორი სალესი, რომლებიც ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *ლომიძე ც. წიკლაური ივ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 339-340.
**ალეზიის ბრძოლა** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **ალეზიის ალყა**) — ძვ. წ. 52 წლის სექტემბერში გამართული ბრძოლა გალებსა და რომის რესპუბლიკას შორის. გალიის არმიას ხელმძღვანელობდა ვერცინგეტორიქსი, რომაელებს კი იულიუს კეისარი. ალეზია იყო გალიის ომის უკანასკნელი ბრძოლისველი, სადაც საბოლოოდ გადაწყდა ომის ბედი.

გალიის ომის მერვე წელს იულიუს კეისარმა ალეზიას ალყა შემოარტყა. მან ქალაქის გარშემო ააგო 4 მეტრის სიმაღლის წრიული თავდაცვითი ნაგებობა. მას შემდეგ კი, რაც გაიგო, რომ გალების დამხმარე ძალაც მოემართებოდა მისკენ, ასეთი ნაგებობების და მიწაყრილის მეორე ხაზიც ააგებინა ზურგის დასაცავად. მოსულმა დამხმარე ძალამ რამდენიმეჯერ სცადა რომაელების ფორტიფიკაციების გარღვევა. მესამე ცდაზე ვერცასიველაუნუსის მეთაურობით რომაელებს 60,000 გალმა შეუტია მათი ნაგებობების სუსტ წეტილში. რომაელებმა მოიერიშეებს ჯერ უკან დაახევინეს, შემდეგ კი გაქცეულებს დაედევნნენ და ჩეხდნენ. მეორე დღეს ვერცინგეტორიქსი კეისარს დანებდა. ბრძოლის შედეგად რომმა გალიაზე კონტროლი დაიბრუნა. სამხედრო მოქმედებების შემდეგ სენატში კეისრის მიმართ დამოკიდებულება გამწვავდა. მათ მას მოსთხოვეს არმია დაეტოვებინა და რომში დაბრუნებულიყო. ამის პასუხად იულიუს კეისარმა რუბიკონი გადალახა, რითაც დაიწყო რომის სამოქალაქო ომი.

კეისრის მიერ ქალაქისთვის შემორტყმული ალყა მიიჩნევა მის ერთ-ერთ უდიდეს სამხედრო მიღწევად და საალყო ხელოვნების კლასიკური მაგალითია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Military History (About.com) დაარქივებული 2011-01-12 საიტზე Wayback Machine.
* ქართული საბრძოლო ხელოვნება - ალეზიის ბრძოლა[*მკვდარი ბმული*]

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალეზიის ბრძოლა***
**ალევიზმი** — ისლამის ერთ-ერთი მიმდინარეობა. 

ალევიტების გავრცელების რუკა
შიიტების მსგავსად ეთაყვანებიან ალისა და თორმეტ იმამს. თაყვანს სცემენ ტრიადას: ალაჰი, მუჰამედი და ალი. რელიგიურ ღვთისმსახურებას ატარებენ არა მეჩეთებში, არამედ სახლებში. ცერემონიებს გარდა მამაკაცებისა, ესწრებიან ქალები, სრულდება მისტიკური მუსიკა და სარიტუალო სიმღერები. ალევიტები სვამენ ალკოჰოლურ სასმელს, არ მარხულობენ, არ მოილოცავენ მექას. ღვთისმსახურების ენა არის ქურთული და თურქული და არა არაბული. ალევიზმი ახლოს დგას შიიზმთან ალის თაყვანისცემის გამო, შეიცავს ქრისტიანობის ელემენტებს, მაგალითად ნათლობას. გავრცელებული იყო ოსმალეთის იმპერიაში, ალბანეთსა და ბოსნიაში, ძირითადად გამუსლიმებულ ქრისტიანებში. რიტუალური საკვებია პური, ღვინო და ყველი. 

ალევიტები მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი ბექთაშთა სუნიტურ ორდენთან, რომელიც დაარსებულია ჰაჯი ბექთაშის მიერ XIII საუკუნეში. ბექთაშის ორდენის წევრები წარმოადგენდნენ თავისუფლად მოაზროვნეთა კასტას, რომელიც ტრადიციული ისლამის საყოველთაო წესებს გარეთ იყო გასული. ოსმალეთის იმპერიაში ბექთაშის ორდენის წევრებს განეკუთვნებოდნენ ჯარის ელიტარული ნაწილის მეომარ იანიჩართა კორპუსის წევრები. 1826 წლიდან, იანიჩართა კასტის გაუქმებასთან ერთად ორდენის წევრები კარგავენ პრივილეგირებულთა სტატუსს. 1925 წლიდან კი, მუსტაფა ქემალის სეკულარული რეფორმებისა და ალევიტების და ბექთაშის ორდენის დევნის შემდეგ იძულებულნი დახდნენ დაეტოვებინათ თურქეთი და გადასულიყვნენ ბულგარეთსა და ალბანეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალევიზმი***

* Official Alevi-Bektashi Order of Derwishes website დაარქივებული 2014-05-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* A Sufi Metamorphosis: Imam Ali
* History of Sufism / Islamic Mysticism and the importance of Ali
* Alevis დაარქივებული 2009-01-05 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Alevi Bektaşi Research Site (თურქული)
* Semah from a TV show (YouTube)
* Semah - several samples (YouTube)
ავსტრაზია 752 წელს
**ავსტრაზია** (ფრანგ. Austrasie, გერმ. Austrasien, ლათ. Austrasia) — მეროვინგების ფრანკთა სახელმწიფოს ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი (სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილის — ნოისტრიის საპირისპიროდ).

იკავებდა მაასისა და მოზელის აუზების ტერიტორიას, ასევე რეინიდან აღმოსავლეთ მდებარე რეგიონს (ამჟამად იქ განლაგებულია საფრანგეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი რეგიონები, ბელგია, ნიდერლანდები, ასევე გერმანიის დასავლეთი ტერიტორიები). ავსტრაზიის დედაქალაქი იყო მეცი, თუმცა ზოგიერთი მმართველი თავისი რეზიდენციის რანგში რეიმსს ირჩევდა.

ავსტრაზია ადმინისტრაციულად ჩამოყალიბდა 511 წელს, როდესაც ხლოდვიგ I-ის გარდაცვალების შემდეგ ფრანკთა სამეფო გაიყო ორ ნაწილად. ავსტრაზია შეხვდა ხლოდვიგის უკანონო უფროს ვაჟს — თოიდერიხს. VI-VII საუკუნეებში ავსტრაზია დროდადრო გამოიყოფოდა ცალკეულ სამეფოდ, იმართებოდა თავისი მეფეებითა და მაიორდომებით. ავსტრაზიის მაიორდომებიდან, რომლებიც 687 წელს ფრანკთა მთელი სამეფოს ფაქტობრივი მმართველები გახდნენ, ჩამოყალიბდა კაროლინგების დინასტია.

კარლოს დიდის მემკვიდრეების დროს ავსტრაზია შევიდა გერმანიის შემადგენლობაში.

ლიტერატურა
----------

* Charles Oman. *The Dark Ages 476—918*. London: Rivingtons, 1914.
* Thomas Hodgkin. *Italy and Her Invaders*. Oxford: Clarendon Press, 1895.
**Xerox Corporation** — ამერიკული კორპორაცია, მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი ასლგადამღები აპარატურის მწარმოებელი, რომელიც ემსახურება 160-ზე მეტ ქვეყანას მსოფლიოში. კომპანია დაარსდა 1906 წელს ქალაქ როჩესტერში, სახელწოდებით Haloid. თავდაპირველად კომპანიის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა ფოტოქაღალდის წარმოება. 1938 წლის 22 ოქტომბერს, ქალაქ ნიუ-იორკში, ჩესტერ კარლსონის მიერ იქნა მიღებული პირველი ქსეროგრაფიული გამოსახულება, თუმცა თავდაპირველად ახალმა გამოგონებამ ვერავითარი პრაქტიკული გამოყენება ვერ ჰპოვა. 1944 წელს გამომგონებელს დაუკავშირდნენ ამერიკული კომპანია Battelle Memorial Institute-ს წარმომადგენელები და შესთავაზეს თანამშრომლობა. ახალ სავაჭრო ნიშნად შერჩეულ იქნა სიტყვა „ქსეროქსი" (ბერძნული სიტყვა „ქსეროს" — მშრალი, იგულისხმებოდა საღებავი, რომელიც მშრალი ფხვნილის სახით გამოიყენებოდა ქსეროგრაფიის პროცესში). 1950 წელს გაყიდვაში გამოჩნდა ქსეროგრაფიული ასლგადამღები აპარატის პირველი სერიული მოდელი, რომელმაც მიიღო სახელწოდება Model A. ნახევარი საუკუნის მანძილზე კომპანია ინარჩუნებს ლიდერის სტატუსს მსოფლიო ბაზარზე. 2017 წლის მონაცემებით, კორპორაციის წლიურმა ბრუნვამ 10 მილიარდ აშშ დოლარს გადააჭარბა.

ლიტერატურა
----------

* David Owen, *Copies in Seconds: How a Lone Inventor and an Unknown Company Created the Biggest Communication Breakthrough Since Gutenberg—Chester Carlson and the Birth of the Xerox Machine*, Simon & Schuster, 2004, ISBN 978-0-7432-5117-4.
* Charles D. Ellis, *Joe Wilson and the Creation of Xerox*, Wiley, 2006, ISBN 978-0-471-99835-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Xerox"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Xerox Corporation 2017 Annual Report (Form 10-K). U.S. Securities and Exchange Commission (იანვარი, 2018).
2. ↑  Xerox Annual Report 2014.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-06. ციტირების თარიღი: 2018-07-07.
ავსტრიის საოკუპაციო ზონები, 1945—1955
ვენის საოკუპაციო სექტორები, 1945—1955
**ავსტრიის სახელმწიფო ხელშეკრულება** (გერმ. Österreichischer Staatsvertrag) ან **დეკლარაცია ავსტრიის დამოუკიდებლობაზე**, რომლითაც ავსტრია სუვერენულ სახელმწიფოდ გამოცხადდა. მას ხელი მოეწერა 1955 წლის 15 მაისს ვენაში, ბელვედერის სასახლეში, მოკავშირეთა საოკუპაციო ჯარებსა (საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, შტატები და საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი) და ავსტრიის მთავრობას შორის. ოფიციალურად ძალაში შევიდა 1955 წლის 15 მაისს.

ხელშეკრულების სრული სახელია — „სახელმწიფო ხელშეკრულება დამოუკიდებლობის აღდგენისა და დემოკრატიული ავსტრიის შესახებ, ხელმოწერილი ვენაში 1955 წლის 15 მაისს" (გერმ. Staatsvertrag betreffend die Wiederherstellung eines unabhängigen und demokratischen Österreich, unterzeichnet in Wien am 15. Mai).

საერთო მდგომარეობა და სტრუქტურა
-------------------------------

ხელშეკრულებამ აღადგინა თავისუფალი, სუვერენული და დემოკრატიული ავსტრია.

ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა მოკავშირეთაგან: საგარეო საქმეთა მინისტრები: ვიაჩესლავ მოლოტოვი (საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი), ჯონ ფოსტერ დალესი (ამერიკის შეერთებული შტატები), ჰაროლდ მაკმილანი (დიდი ბრიტანეთი), ანტუან პინე (საფრანგეთი) და ავსტრიიდან ავსტრიის საგარეო საქმეთა მინისტრ ლეოპოლდ ფიგლისგან და ასევე საოკუპაციო ძალების ოთხი უმაღლესი კომისარისგან : ივან ილიჩევის (საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი), ჯეფრი არნლოდ უოლინგერის (დიდი ბრიტანეთი), ლეველინ ტომპსონისა (ამერიკის შეერთებული შტატები) და როჟე ლაპუეტისგან (საფრანგეთი).

ხელშეკრულება შედგებოდა რამდენიმე ნაწილისაგან:

* პრეამბულა
* პოლიტიკური და ტერიტორიული პირობები
* პირობები შეიარაღებულ ძალებზე
* რეპარაცია
* კანონმდებლობა და ინტერესები
* ეკონომიკური ურთიერთობები
* მოლაპარაკებების წესები
* ეკონომიკური პირობები

ხელშეკრულების სხვა მდგომარეობები
--------------------------------

აგრეთვე ხელშეკრულებით დარეგულირდა უმცირესობათა უფლებები — სლოვენიელებისა და ხორვატთა. ანშლუსი (პოლიტიკური კავშირი) ახალ გერმანიასთან, როგორც ეს იყო 1938 წელს, აიკრძალა. ნაცისტური და ფაშისტური ორგანიზაციებიც აიკრძალა.

ამის გარდა ავსტრია ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ აცხადებდა მუდმივ ნეიტრალიტეტს. სსრკ-ს გაუჩნდა იმედი, რომ საბჭოთა ჯარების გამოსვლის შემდეგ ნეიტრალიტეტის შესახებ განცხადება ნიშნავდა ავსტრიის არშესვლას ნატოში. ტექსტის ორიგინალში არაფერი იყო ნახსენები ავსტრიის ნეიტრალიტეტზე, მაგრამ მოგვიანებით ავსტრიის პარლამენტმა მიიღო გადაწყვეტილება ამის ხელშეკრულებაში ჩართვაზე.

შედეგი
------

მიღწეული შეთანხმების შედეგად მოკავშირეებმა 1955 წლის 25 ოქტომბერს დატოვეს ავსტრიის ტერიტორია. 1965 წლამდე 26 ოქტომბერი აღინიშნებოდა, როგორც ეროვნული დღესასწაული (ეწოდებოდა დროშის დღე). შეცდომით ითვლებოდა, რომ დღესასწაული იყო მოკავშირეთა ჯარების გასვლის აღსანიშნავად, მაგრამ სინამდვილეში აღინიშნებოდა ავსტრიის დეკლარაცია ნეიტრალიტეტის შესახებ, რომელიც მიღებულ იქნა 1955 წლის 26 ოქტომბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავსტრია Кругосвет-ის ენციკლოპედიაში
* ავსტრია პროექტში ВМС
* ავსტრია XX საუკუნეში
* დამოუკიდებლობის იუბილეები
**ბეგოშვილების ციხე**, *უჩხოს ციხე* — XII-XIII საუკენეების შუაფეოდალური ხანის ციხე, მდებარეობს ხულოს მუნიციპალიტეტში, უჩხოსწყლის მარჯვენა სანაპიროზე, ციხეყელის სერზე.

ძეგლის აღწერა
-------------

სერის სიგანე 5-6 მეტრი, ხოლო სიგრძე 25.5 მეტრია. სერი შემოსაზღვრული ყოფილა გალავანით. ამჟამად შემორჩენილია გალავნის ერთი ნაწილი. ციხეს ერთი კოშკი აქვს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. კოშკი ოთკუთხა ფორმისაა. მისი აღმოსავლეთი მხარე მომრგვალებულია. კოშკს დიდი დაზიანება განუცდია. მისი კედლების ერთ ერთი ნაწილი გარეთ გადმონგრეულა, ხოლო მეორე ნაწილი შიგნით ჩაქცეულა და ამოუვსია კოშკი. მოღწეული კედლის სიმაღლე გარედან 5,50 მეტრია, ხოლო სისქე — 1 მ-დან 1,20 მ-დე მერყეობს.

კოშკის ფართობი 24 მ²-დეა. კოშკის აღმოსავლეთ კედელში დატანებულია ორი გაურკვეველი დანიშნულების ხვრელი, რომელიც გარედან შიგნით თანდათან ვიწროვდება. მათი ზომებია 0,50x0,26 მ (გარედან მარცხენასი) და 0,45-0,35 მ (მარჯვენასი). მათ შორის დაშორება 0,50 მეტრია. ხვრელები დატანებულია 2,54 მეტრ სიმაღლეზე.

გალავნის კედელი სამხრეთით სრულად აღარ ეტყობა. გადმოცემით, გალავნის ეს მხარე ნაწილობრივ თავისთავად დანგრეულა, ხოლო ნაწილობრივ ციხის ძირში მცხოვრებ მოსახლეობას დაუნგრევია მოსალოდნელი საფრთხის შიშით. გალავნის კედელი შემორჩენილია ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთ კედლის სიმაღლეა 3,75 მ, სიგანე — 4.22 მ, სისქე 0,88-1 მეტრამდე. გალავნის ამ ნაწილში დატანებულია სათოფური. მისი ზომებია (გარედან) 0,52x0,34 მმ. სათოფურის დაშორება მიწიდან 3,17 მ-ია. ჩრდილოეთის კედელი დასავლეთის მხრიდან ჯერ სწორხაზოვნად მიემართება (4,32 მ), შემდეგ მიიხრება სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ და ისევ სწორხაზოვნად გრძელდება (11 მ).

ციხე ნაგებია ფლეთილი ქვებით კირის ხსნარზე. ხუროთმოძღვარი ცდილობს დაიცვას რიგების ჰორიზონტალურობა, მაგრამ ფლეთილი ქვა არ აძლევს ამის საშუალებას. ქვების წყობის მიხედვით ბეგოშვილების ციხე ერთგვარ გარდამავალ საფეხურს ქმნის ერთის მხრივ სწორხაზოვნად ნაგებ თამარის ციხესა (ქ. ბათუმი) და მეორეს მხრივ უსწორმასწორო წყობით ნაგებ ოქროპილაურის ყალაბოინს შორის.

ყურადღებას იქცევს ის გარემოება, რომ სწორხაზოვანი რიგები შედარებით უკეთაა დაცული ჩრდილოეთის კედლის ზემოხსენებულ 11 მეტრიან მონაკვეთზე. შესაძლოა აღნიშნული კედელი უფრო ადრინდელი იყოს. ამას ისიც ადასტურებს რომ აღნიშნული კედელი უფრო დიდი ქვებითაა ნაგები და ამავ დროს ამ ნაწილში კედლის გახრა გაუმართლებელია არქიტექტურულადაც. მომდევნო კედლის ქვების სიმცირე და წყობის შედარებით უსწორობა მის მერმინდელობაზე მიგვითითებს. სავარაუდოდ განახლება XVI საუკუნის უადრესამდე არ უნდა მომხდარიყო.

ლიტერატურა
----------

* სიხარულიძე ი. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები, თბ. 1962

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხულოს მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ბეგოშვილების ციხე
* ციხისყელის ციხე
* ჭვანის ციხე
* ხიხანის ციხე
 |

 |
**დეციმუს მაგნუს ავსონიუსი** (ლათ. Decimius Magnus Ausonius; დ. 310, ბურდიგალა, ახლანდ. ბორდო — გ. დაახლ. 394) — რომაელი პოეტი. სიტყვიერებას ასწავლიდა ბუდრიგალაში, 365–375 წლებში იმყოფებოდა იმპერატორ ვალენტინიანე I-ის კარზე (ავგუსტა-ტრევერორუმში), იყო მისი მემკვიდრის — გრაციანეს აღმზრდელი, ტახტზე ამ უკანასკნელის ასვლის შემდეგ დაჯილდოვდა კონსულის თანამდებობით (379). ავსონიუსის ლექსები მცირე ჟანრებისა (ეპიგრამები, ეპიტაფიები, ელეგიები, ეპისტოლეები, მცირე ზომის აღწერილობითი პოემები) და ოსტატურად ციკლიზებულია (ნათესავების, ამხანაგების, ტროის ომის გმირების მოგონებანი, დღიური დროის გატარებისა და რომის იმპერიის ქალაქების აღწერა, სავარჯიშოები რთულ სალექსო ფორმებსა და თემებში და მისთ.). ავსონიუსის შემოქმედებას ავტობიოგრაფიული მოტივებისა და ყოფაცხოვრების წვრილმანების ანტიკური ლიტერატურისათვის უჩვეულო სიუხვე აქვს, ამიტომ XIX–XX საუკუნეების რომანტიკოსები და მოდერნისტები მას აფასებდნენ როგორც „ახალი დროის პირველ პოეტს"; განსაკუთრებით ცნობილია პოემა „მოზელა", რომელიც მდ. მოზელზე მოგზაურობის შესახებაა.

სქოლიო
------

1. ↑   ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1985. — გვ. 113.
2. ↑  *Гаспаров М. Л.* Авсоний Децим Магн // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 91.
**ბობროვიჩსკოეს ტბა** (ბელარ. Бабровіцкае возера) — ტბა ბელარუსში, ბრესტის ოლქის ივაცევიჩის რაიონში. ტბასთან ახლო მდებარეობს სოფელი ბობროვიჩი, ქალაქი ივაცევიჩი ტბიდან 30 კმ-ითაა დაშორებული.

ტბის ფართობია 9,47 კმ², სანაპირო ხაზის სიგრძე — 14,4 კმ, მაქსიმალური სიღრმე — 8 მ, საშუალო — 2,5 მ. ძირითადი ნაწილი 2–4 მ სიღრმისაა. სანაპირო დაბალია, ტორფიანი, გაზრდილია ბუჩქნარი. წყალსაკრების ტერიტორია ბრტყელი დაბლობია, სანახევროდ დაფარულია ტყით და ბუჩქნარით, სანახევროდ — ჭაობითა და დაჭაობებული ტერიტორიებით. არხით დაკავშირებულია მდინარე გრივდასთან.

ტბა მდიდარია თევზით (კარჩხანა, კობრი, სქელშუბლა, კაპარჭინა, წერი, ნაფოტა, ქორჭილა). 1970-იან წლებში აქ მოიპოვებდნენ ვერცხლისფერ კარჩხანას, თეთრ კობრს, თეთრ ამურს და ბრტყელშუბლებს. ფიტოპლანქტონი წარმოდგენილია 89 სახეობის წყალმცენარით (უმთავრესად მწვანე წყალმცენარეები და ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები).

ვიგონოვსკოესთან და მიმდებარე ტერიტორიებთან ერთად, ბობროვიჩსკოეს ტბა შედის ვიგონოშანსკოეს აღკვეთილის შემადგენლობაში, ფართობი — 43 ათ. ჰექტარი.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 517.
2. ↑  Озера Белоруссии. О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988. — 216 с.
3. ↑  Блакітная кніга Беларусі. — Мн.:БелЭн, 1994.
4. ↑  Заказник республиканского значения «Выгонощанское».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-05-21. ციტირების თარიღი: 2010-05-21.
**მუჰამად იბნ მანსურ ალ-მაჰდი** (არაბ. محمد بن منصورالمهدى; დ. 744 ან 745 — გ. 785 ) — მესამე აბასიანი ხალიფა 775-785 წლებში. მამის, ალ-მანსურის მემკვიდრე. ხალიფად იგი მამამ სიკვდილის წინ გამოაცხადა. ალ-მაჰდის ათწლიანი მშვიდი მმართველობა მისი წინამორბედების პოლიტიკის გაგრძელებას წარმოადგენდა.

კულტურული და ადმინისტრაციული მოღვაწეობა
---------------------------------------

კოსმოპოლიტური ქალაქი ბაღდადი ალ-მაჰდის მმართველობის პერიოდში აყვავდა. იგი ემიგრანტებს იზიდავდა არაბეთიდან, სირიიდან, ერაყიდან, სპარსეთიდან და ავღანეთისა და ესპანეთის მსგავსი შორეული ქვეყნებიდანაც. ქალაქში, მზარდ ისლამურ მოსახლეობასთან ერთად, ცხოვრობდნენ ქრისტიანები, იუდეველები, ინდუსები და მაზდეანები. ბაღდადი მსოფლიოს უდიდესი ქალაქი გახდა.

ალ-მაჰდი განაგრძობდა აბასიანთა ადმინისტრაციის გაფართოებას. შექმნა ახალი დივნები არმიის, კანცელარიისა და საგადასახადო სისტემისათვის. დაინიშნა მრავალი მოსამართლე, სხვა ეთნიკური ჯგუფების წინააღმდეგ მიმართული კანონები კი გაუქმდა.

უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ჩინეთიდან ქაღალდის შემოტანას (751 წ. იხ. ტალასის ბრძოლა). დასავლეთში ქაღალდს ჯერ კიდევ არ იცნობდნენ. არაბები და სპარსელები პაპირუსს იყენებდნენ, ევროპელები კი — ცხოველის ტყავისაგან დამზადებულ ეტრატებს. ბაღდადი ქაღალდის წარმოებისა და ვაჭრობის ცენტრად იქცა, სადაც ქალაქის ცენტრში მთელ ქუჩაზე ქაღალდი და წიგნები იყიდებოდა. ახალი საწერი მასალის სიიაფემ და გამძლეობამ ეფექტურად გაზარდა აბასიანთა ბიუროკრატია.

ლიტერატურა
----------

* al-Masudi The Meadows of Gold, The Abbasids, transl. Paul Lunde and Caroline Stone, Kegan Paul, London and New York, 1989

სქოლიო
------

1. ↑  Al-Souyouti, Tarikh Al-Kholafa'a (The History of Caliphs)
2. ↑  Stanley Lane-Poole, The Coins of the Eastern Khaleefahs in the British Museum

|
|  |
|
| წინამორბედი:ალ-მანსური | **ხალიფა**775–785 | შემდეგი:ალ-ჰადი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აბასიანი ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
* ალ-მანსური
* ალ-მაჰდი
* ალ-ჰადი
* ჰარუნ არ-რაშიდი
* ალ-ამინი
* ალ-მამუნი
* ალ-მუთასიმი
* ალ-ვასიკი
* ალ-მუთავაქილი
* ალ-მუნთასირი
* ალ-მუსთაინი
* ალ-მუთაზი
* ალ-მუჰთადი
* ალ-მუთამიდი
* ალ-მუთადიდი
* ალ-მუქთაფი
* ალ-მუკთადირი
* ალ-კაჰირი
* არ-რადი
* ალ-მუთაქი
* ალ-მუსთაქფი
* ალ-მუტი
* ატ-ტაი
* ალ-კადირი
* ალ-კაიმი
* ალ-მუკთადი
* ალ-მუსთაზჰირი
* ალ-მუსთარშიდი
* არ-რაშიდი
* ალ-მუკთაფი
* ალ-მუსთანჯიდი
* ალ-მუსთადი
* ალ-ნასირი
* აზ-ზაჰირი
* ალ-მუსთანსირი
* ალ-მუსთასიმი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კავსაძე**. |

**ალექსანდრე (სანდრო) კავსაძე** (დ. 1874, ხოვლე — გ. 12 ივნისი, 1939, თბილისი) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალ-მგალობელი.

ბიოგრაფია
---------

სანდრო კავსაძე დაიბადა სოფელ ხოვლეში (დღევანდელი კასპის რაიონი)1874 წელს, სიმღერა მამამ შეასწავლა, დაწყებითი განათლება სოფელ ხოვლეს ორკლასიან სასწავლებელში მიიღო. შემდეგ სწავლა გააგრძელა გორის სასულიერო სასწავლებელში, სადაც სიმონ გოგლიჩიძესთან დაოსტატდა სიმღერა-გალობაში, ამავდროულად ლოტბარის თანაშემწედ მუშაობდა. მოგვიანებით ის ლადო აღნიაშვილის გუნდის სოლისტი გახდა. 1894 წელს თავად ჯავსაძემ თავად შექმნა გუნდი, სადაც მასთან ერთად მღეროდნენ ვანო სარაჯიშვილი და მიხეილ კავსაძე. კავსაძემ გუნდი 1911 წელს მიატოვა, ის თავის შვილს, მიხეილ კავსაძეს გადააბარა და თავად საცხოვრებლად ჭიათურაში გადავიდა. იმერეთში მან რამდენიმე გუნდი შექმნა.

1935 წლიდან ალექსანდრე კავსაძემ მოღვაწეობა თბილისში გააგრძელა. ის აღმოსავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიული გუნდის ხელმძღვანელად დაინიშნა. ისვე ხელმძღვანელობდა გუნდს 1937 წელს მოსკოვში გამართულ ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადაზე. დეკადაზე გუნდის გამოსვლა შთამბეჭდავი იყო.

თუმცა უკან დაბუნებული კავსაძე დაავადდა, ხმა დაკარგა და ორ წელიწადში გარდაიცვალა. ალექსანდრე კავსაძე დაკრძალულია ვერის სასაფლაოზე.

ჯილდოები
--------

ალექსანდრე კავსაძეს მინიჭებული ჰქონდა შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერისა და საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდებები.

ლიტერატურა
----------

* მონოგრაფია და კომპაქტდისკი „კავსაძეები",საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი, თბილისი 2007.
**ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე იზოტოვი** (რუს. Александр Александрович Изотов; დ. 26 აგვისტო 1907, — გ. 10 მარტი, 1988) — საბჭოთა გეოდეზისტი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1951). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

იყო თეოდოსი კრასოვსკის მოწაფე. 1940 წელს იზოტოვმა თეოდოსი კრასოვსკის საერთო ხელმძღვანელობით გატარებული კვლევების საფუძველზე დაადგინა დედამიწის ელიფსოიდის პარამეტრები, რომელსაც კრასოვსკის ელიფსოიდი ეწოდა.

დაამთავრა ყაზანის უნივერსიტეტის მუშფაკი (1925), მოსკოვის სამიჯნო ინსტიტუტი, რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა მოსკოვის გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1932), იქვე ასპირანტურა (1935). 1935–58 წლებში მუშაობდა გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, უფროსი ინჟინერის, ლაბორატორის ხელმძღვანელისა და სამეცნიერო ნაწილში დირექტორის მოადგილის პოზიციაზე.

ალექსანდრე იზოტოვი 1958–63 წლებში იყო გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მოსკოვის სახელმწმიფო უნივერსიტეტის პრორექტორი, კითხულობდა ლექციებს სფეროიდული და თეორიული გეოდეზიის მიმართულებით, დასახა ასტრონომგეოდეზიის ახალი ამოცანები. 1963–1967 წლებში უმაღლესი გეოდეზიის კათედრის გამგე. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 1949 წელს თემაზე: „დედამიწის ფორმები და ზომები თანამედროვე მონაცემებით".

1968 წლიდან გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ხელმძღვნელობდა მის მიერვე დაარსებულ კოსმოსური გეოდეზიის ლაბორატორიას. იზოტოვის ძირითადი კვლევები ეხება გეოდინამიკას. რიგი ნაშრომი მიეძღვნა დედამიწის ქერქისა და პოლუსების მოძრაობის მეთოდების შესწავლის საქმეს. იყო რედკოლეგიის წევრი ჟურნალებისა: „ასტრონომიული მაცნე", „დედამიწა და სამყარო", „გეოდეზია და აეროგადაღება".

დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის 2- და მე-3 გამოცემის კონსულტანტი და მასში სტატიათა ავტორი გეოდეზიისა და ასტრონომიის დარგში. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 20-ზე მეტი საკანდიდატო დისერტაცია. დაჯილდებულია შრომის წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით. სტალინური პრემიის ლაურეტი (1952).

თხზულებები
----------

* Оценка точности триангуляции. Дисс, М. 1936;
* К теории последовательного решения систем условных уравнений, «Геодезист», 1937, № 10;
* Новые исходные геодезические даты СССР, в кн.: Сборник научно-технических и производственных статей…, вып. 17, М. 1948;
* Форма и размеры Земли по современным данным, [Дисс], «Труды Центрального н.-и. ин-та геодезии, аэросъемки и картографии», 1950, вып. 73;
* К теории установления исходных геодезических дат, там же, 1953, вып. 96.

სქოლიო
------

1. ↑  NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  На рубежах познания Вселенной. изд-во: Наука. 1990
3. ↑  Определение "Красовского эллипсоид" в Большой Советской Энциклопедии
4. 1 2 3 4  Изотов, Александр Александрович | Чувашская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-10-16. ციტირების თარიღი: 2022-10-16.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 311384895
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 311384895

 |
**აჰმედ თოგუდანი** (მონღ. Ахмед Тэкүдэр; დ. დაახლ. 1247 — გ. 10 აგვისტო, 1284) — ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს მესამე ილხანი (1282-1284 წწ.). ჰულაგუს მეშვიდე შვილი, აბაღა-ხანის ძმა.

ახალგაზრდობაში მონათლეს და უწოდეს ნიკოლოზი, ტახტზე ასვლის შემდეგ, ილხანებს შორის პირველმა მიიღო ისლამი. გავრცელებული ინფორმაციით, აჰმედ თოგუდანმა ეკლესიები და წარმართული ტაძრები მეჩეთებად გადააკეთა, ხოლო სირიელი ისტორიკოსისა და ენციკლოპედისტის, ბარჰებრაიას ცნობით, იყო ტოლერანტი მმართველი ყველა სარწმუნოების და განსაკუთრებით ქრისტიანობის მიმართ. მან ილხანთა საყაენო სასულთნოდ გარდაქმნა. ამის გამო 1284 წელს აჰმედს აუჯანყდა საკუთარი ძმისშვილი, არღუნი, რომელმაც ის ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* AḤMAD TAKŪDĀR - Encyclopædia Iranica

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰულაგუიანთა ილხანები |
| --- |
|  |
| 
ჰულაგუ-ხანი · აბაღა-ხანი · აჰმედ თოგუდანი · არღუნ-ხანი · ქეღათუ-ყაენი · ბაიდუ-ხანი · ყაზან-ყაენი · ოლჯაითუ-ყაენი  · აბუ საიდ ბაჰადურ-ხანი |

 |