recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მრგვალი წამალი** (ლათ. Gymnospermium smirnowii) — მრავალწლოვანი ფესურიანი ბალახოვანი მცენარეა. მიეკუთვნება კოწახურისებრთა (ლათ. Berberidaceae) ბოტანიკურ ოჯახს. მცენარე მწვანეა ან ლეგა ფერისა. ფესვთანური ფოთლები სამმაგად რთულია, ცალკეული ფოთოლაკები გრძელყუნწიანია და 5–4 ელიფსურ სეგმენტადაა თათისებრ დაყოფილი. ფოთლები ყვავილობის ამოდის. ყვავილედის ქვედა ფოთოლი ღეროზეა შემოხვეული. ყვავილედი მცირე ყვავილიანია. ყვავილი ყვითელია. ყვავის თებერვალ-აპრილში.

მცენარე საქართველოს ენდემია და ის გავრცელებულია კახეთის რეგიონში. მცენარის გავრცელების სიმაღლებრივი ამპლიტუდა მერყეობს 350–1450 მეტრს შორის. დამახასიათებელია ტენიანი დაბურული ტყეებისათვის.

მისი გავრცელების კლასიკური ადგილია ლაგოდეხის ნაკრძალი, ნინოსხევის, ლაგოდეხის ხევისა და სალესავისხევის ხეობები, მრგვალი წამალი გავრცელებულია ასევე მდინარე ალაზნის ჭალის ტყეებში. საკმაოდ იშვიათი მცენარეა.

აღწერილია 1881 წელს ლაგოდეხში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ფლორა, ტ. II, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 173.

სქოლიო
------

1. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 78.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფანასკერტი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ფანასკერტი**, *ფანასკეთი, ფანასკეტი* — შუა საუკუნეების უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრე სამხრეთ საქართველოში, ისტორიულ ტაოში (ამიერტაოში; ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია), მდინარე ფანასკერტის-წყალის ნაპირას.

ისტორია
-------

თავდაპირველად ფანასკერტი სამეფო სიმაგრე იყო. დაახლ. 1010 წელს ბაგრატ III-მ აქ მოიწვია „სადარბაზოდ" უახლოესი ნათესავები — შავშეთისა და კლარჯეთის მფლობელები და დაატყვევა, მხარეები კი სამეფო ხელისუფლებას დაუქვემდებარა (თავად ბაგრატ III ფანასკერტშივე გარდაიცვალა 1014 წელს). ფანასკერტის პირველი მფლობელი იყო აზნაური ზაქარია ასპანისძე. მეფე თამარმა 1191 წელს აჯანყებულ ფეოდალ გუზან ტაოსკარელის წინააღმდეგ ბრძოლაში გამოჩენილი ერთგულებისათვის იგი შავშეთ-კლარჯეთ-ტაოს მონაპირე ერისთავად დაამტკიცა, რადგან იგი წარმოშობით ფანასკერტიდან იყო, ამიტომ ფანასკერტის ციხე მთლიანად საერისთავოს ცენტრი გახდა და სანაპირო — საერისთავოც ფანასკერტად იწოდა. 1400 წელს თემურლენგის ჯარმა დიდი გაჭირვებით მოახერხა ფანასკერტის ციხის აღება. XVI საუკუნეში ფანასკერტი ოსმალეთმა დაიპყრო; ამიერიდან იგი ფანაკის ლივის (ადმინისტრაციული ერთეული) ცენტრი იყო.

ეტიმოლოგია
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ანაკერტი იგივე ანაკეტი (ნა-კეტი, დაკეტილი) „კეტი" (კერტი) წარმოსდგება სიტყვიდამ კეტვა, დაკეტვა და უდრის რუსულს замокъ. ქვეით შეგვხდება აგრეთვე ფანასკერტი, ე. ი. ციხე, სიმაგრე ფანასი. ამას შეადარე ფანავარი, ფანიანი და სხვა. კეტვა და კლეტვა იგივე კრეტვა, კრეტ-საბმელი (მეგრ. კილუა, სვან. (ლი) - კილდი) არ განსხვავდებიან მნიშვნელობით და ამიტომ იხმარება და იწერება ხან ანაკერტი, ფანასკეტი, ხან ანაკერტი, ფანასკერტი.

ფანასკარის ციხე, ე. ი. ფანას კარის ციხე | "|
| —მოსე ჯანაშვილი |

ლიტერატურა
----------

* მ. ჯანაშვილი, „ვახუშტი ბატონიშვილი - საქართველოს გეოგრაფია", ტფ. 1904, გვ. 227
* *ბერძენიშვილი დ.*, ფანასკერტელთა ფეოდალური საგვარეულოს ისტორიიდან (წერაქვის უცნობ წარწერასთან დაკავშირებით), «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1
* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 217.
**ფანასკერტელები** — წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო XII—XVI საუკუნეების საქართველოში, ასპანისძეთა განშტოება და ციციშვილების წინამორბედი. გვარის სახელწოდება წარმოდგება მისი სამამულე ციხე-ქალაქ ფანასკერტიდან (ტაოშია). გვარის ფუძემდებელი გახდა შავში აზნაური ზაქარია ასპანისძე, რომელსაც თამარ მეფემ უწყალობა ფანასკერტი და ტაოს ერისთავობა. XII-XIII საუკუნეებში ზემო ქართლის უძლიერესი ფეოდალები და გამგებლები იყვნენ. ასპანისძეთა ფეოდალურ სახლს არ შეუწყვეტია არსებობა ფანასკერტელთა გამოყოფის შემდეგაც. მათი საფეოდალო შავშეთში არსებობდა XV საუკუნემდე, ვიდრე მას ბეენაშვილები არ დაეპატრონენ. 

ფანასკერტელების სამფლობელოები კიდევ უფრო გაფართოვდა XIV—XV საუკუნეებში ორბოძლელ-ჩიჟავაძეებისა და ჯავახიშვილების მამულების ხარჯზე შიდა ქართლში. ამ მხარეში მათ ეკუთვნოდათ: ხვედურეთი, კეხიჯვარი, ქვახვრელი, უფლისციხე, კარალეთი, ძამის ციხე და ყინწვისისა და სამწევრისის ეკლესიები. ჰქონდათ ყმა-მამული ქვემო ქართლშიც, რაზეც მიუთითებს სოფელ წერაქვის ეკლესიის საამშენებლო წარწერა. 

XV საუკუნის შუა ხანებში გამწვავდა ბრძოლა ჯაყელების სამთავრო სახლსა და მეფის მომხრე ფანასკერტელებს შორის. სამცხედან განდევნილი ზაზა ფანასკერტელი - მეფის მეჭურჭლეთუხუცესი - შიდა ქართლში დამკვიდრდა და საფუძველი ჩაუყარა შემდგომში სათავადოს, რომელიც შემდგომში საციციანოდ იქცა. ქართლში დაფუძნებული ფანასკერტელ-ციციშვილები დაუნათესავდნენ მეფეებსა და ქართლის თავადებს. XV საუკუნეში ერთხანს ფანასკერტელებს სამეფო ქალაქის— ატენის მოურავობა ეპყრათ.

ფანასკერტელთა ერთი შტო თავის ძველ მამულში - ტაო-შავშეთში დარჩა და ჯაყელებს ეყმო. მესხური მატიანის მიხედვით, ფანასკერტელ იობის ძე ჯარასონი ყვარყვარე ჯაყელის ერთგული ყოფილა და 1576 წ. ფეოდალთა შეთქმულების დროს იგი დაღუპვისგან გადაურჩენია.

ფანასკერტელები მონაწილეობდნენ აგრეთვე საქართველოს კულტურულ ცხოვრებაში. აშენებდნენ ეკლესია-მონასტრებს, მატერიალურ დახმარებას წევდნენ ქართულ კულტურულ კერებს, როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. XIII საუკუნის II ნახევარში გრიგოლ ფანასკერტელს იერუსალიმის ჯვრის მონასტრისთვის ჯერ 7 000, ხოლო შემდეგ — 30 000 თეთრი გაუგზავნია. ასევე დიდი მატერიალური დახმარება (8 000 თეთრი) გაუწია ჯვრის მონასტერს თაყა ფანასკერტელის (XIII—XIV საუკუნეების მიჯნა) ცოლმა — დემეტრე თავდადებულის ასულმა რუსუდანმა. ზაზა ფანასკერტელმა სამშენებლო მუშაობა ჩაატარა ყინწვისის ეკლესიაში, ხოლო მისმა შვილმა — მერაბმა — სამწევრისში, რასაც გვამცნობს ამ ეკლესიების ეპიგრაფიკული ძეგლები. ზაზა ფანასკერტელმავე შეადგინა „სამკურნალო წიგნი — „კარაბადინი".

წყარო
-----

* *ბასილი ეზოს მოძღუარი*, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2 თბ.1959;
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდელთანი, იქვე;
* ჟამთააღმწერელი, იქვე
* ქართლის ცხოვრების გაგრძელებები, იქვე;
* იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, წგნ.: მეტრეველი ე. მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI—XVII სს.), თბ. 1962;
* სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV—XVI სს.), ქრ. შარაშიძის გამოც. თბ. 1961

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ფანასკერტელთა ფეოდალური საგვარეულოს ისტორიიდან (წერაქვის უცნობ წარწერასთან დაკავშირებით), «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1
* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 217.
**მკვლელობა** (ინგლ. The Killing) — სტენლი კუბრიკის 1956 წლის ფილმი. ფილმში ერთ-ერთ მეორეხარისხოვან როლს ქართველი მოკრივე კოლა ქვარიანი ასრულებს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ვეტერანი დამნაშავე ჯონი კლეი გეგმავს უკანასკნელ ძარცვას, რის შემდეგაც აპირებს ნორმალურ ცხოვრებას მოეკიდოს და ცოლად ფეი მოიყვანოს. ის საკუთარ გეგმებს ფეის აცნობს. ის დოღის სალაროს გაძარცვას აპირებს. ჯონის თანამზრახველებიდან ერთ-ერთი, ჯორჯი, საიდუმლოს გაანდობს საკუთარ ცოლს, რათა ამ უკანასკნელს ასიამოვნოს. როდესაც ჯონის და მისი თანამზრახველები დეტალურად გაწერილი გეგმას განიხილავენ, ხმაურს გაიგებენ და აღმოაჩენენ, რომ მათ ჯორჯის ცოლი ფარულად უსმენდა. ისინი ჯორჯის ერთგულებაში ეჭვს შეიტანენ. ჯონი შერის გაფრთხილებას მისცემს. დოღის დროს ჯონის მიერ დაქირავებული მორისი არეულობას შექმნის, რათა დაცვის ყურადღება მიიპყროს. ასეთივე მიზნით დაქირავებული სნაიპერი ნიკი ესვრის დაწინაურებულ ცხენს, მაგრამ გაქცევის მცდელობისას მას დაცვა მოკლავს. ჯონი ამ დროს სალაროს დააყაჩაღებს. ჯონის თანამზრახველები ბინაში ელოდებიან, როდესაც მათ თავს ვალი და მისი მეგობარი დაესხმიან. ატყდება სროლა და ყველა კვდება, გარდა ჯორჯისა, რომელიც მძიმედ დაჭრილია. ჯორჯი სახლში მიდის და კლავს ცოლს, რომელმაც, როგორც აღმოჩნდება, გააგებინა ვალს ძარცვის შესახებ. ჯონი და ფეი კი გატაცებული ფულით თვითმფრინავში სხდებიან. ჩასხდომამდე, ბარგის გადატანისას, მათი ჩემოდანი სატვირთო მანქანიდან გადმოვარდება და ფულს ქარი წაიღებს.

როლებში
-------

* სტერლინგ ჰეიდენი — ჯონი კლეი
* ელიშა კუკი — ჯორჯი
* მერი უინძორი — შერი
* კოლინ გრეი — ფეი
* კოლა ქვარიანი — მორისი
* თიმოთი კერი — ნიკი
* ვინს ედვარდსი — ვალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „მკვლელობა (1956 წლის ფილმი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „მკვლელობა" — Allmovie-ზე
* „მკვლელობა" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* 

* „მკვლელობა" — Rotten Tomatoes

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტენლი კუბრიკის ფილმოგრაფია |
| --- |
|  |
| 1950-იანები | 
* *შიში და გატაცება* (1953)
* *მკვლელის კოცნა* (1955)
* *მკვლელობა* (1956)
* *დიდების ბილიკები* (1957)
 |
|  |
| 1960-იანები | 
* *სპარტაკი* (1960)
* *ლოლიტა* (1962)
* *დოქტორი სტრეინჯლავი* (1964)
* *2001: კოსმოსური ოდისეა* (1968)
 |
|  |
| 1970-იანები | 
* *მექანიკური ფორთოხალი* (1971)
* *ბარი ლინდონი* (1975)
 |
|  |
| 1980-იანები | 
* *ნათება* (1980)
* *სრულმეტალიკური გარსი* (1987)
 |
|  |
| 1990-იანები | 
* *ფართოდ დახუჭული თვალებით* (1999)
 |
|  |
| მოკლემეტრაჟიანი ფილმები | 
* *ბრძოლის დღე* (1951)
* *მფრინავი პადრე* (1951)
* *მეზღვაურები* (1953)
 |

 |
**ტანომ კიტიკაჩონი** (ტაი. ถนอม กิตติ ขจร, დ. 11 აგვისტო, 1911, ტაკი, სიამი — გ. 16 ივნისი, 2004, ბანგკოკი, ტაილანდი) — ტაილანდის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1958 წელს და 1963-1973 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1911 წლის 11 აგვისტოს ტაკის პროვინციაში, დაამთავრა მუნიციპალური სკოლა, შემდეგ კი კადეტთა კორპუსი, რომლის დასრულების შემდეგაც მსახურობდა ჩიანგმაის ქვეითთა პოლკში. მოგვიანებით დაასრულა ეროვნული სამხედრო კოლეჯი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა ბირმაში. 1947 წელს პოდპოლკოვნიკის წოდებით მონაწილეობდა სატიტ ტანარატის მიერ ორგანიზებულ სამხედრო გადატრიალებაში. 1951 წელს დანიშნეს პარლამენტის წევრად, ხოლო ამავე წელს მიანიჭეს გენერალ-მაიორის წოდება. 

1953 წლის თებერვალში ჩაახშო აჯანყება პიბუნსონგრამის ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება და მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. წარმოადგენდა ტაილანდს კორეის ომის დასრულების ცერემონიაზე 1953 წელს. 1957 წელს მხარი დაუჭირა სარიტ ტანარატის პიბუნსონგრამის წინააღმდეგ გადატრიალების ორგანიზებაში, რის შემდეგაც დაინიშნა თავდაცვის მინისტრად პოტ სარასინის მთავრობაში. პოტ სარასინის გადადგომის შემდეგ ტანომი გენერლის სტატუსამდე აამაღლეს და 1958 წლის 1 იანვარს პრემიერ-მინისტრის, თავდაცვის მინისტრისა და ჯარის მთავარსარდლის თანამდებობი დაიკავა. 9 თვის შემდეგ სარიტ ტანარატმა ტანომ კიტიკაჩონი ვიცე-პრემიერად, თავდაცვის მინისტრისა და მთავარსარდლის მოადგილედ დანიშნა. აღნიშნული თანამდებობები ეკავა ტანარატის გარდაცვალებამდე. გარდაცვლებიდან მეორე დღსვე 1963 წლის 9 დეკემბერს ტანომ კიტიკაჩონი დაუბრუნდა პრემიერის თანამდებობას. ერთი წლის შემდეგ ტანომმა საკუთარ თავს ერთდროულად მიანიჭა ფელდმარშლის, ფლოტის ადმირალისა და ტაილანდის სამეფო საჰაერო ძალების მარშალის წოდება. საგარეო პოლიტიკაში თავისი წინამორბედის მსგავსად ატარებდა პროამერიკულ და ანტიკომუნისტურ კურსს. მისი რეჟიმის პერიოდში ყვაოდა კორუფცია. 1968 წელს კიტიკაჩონმა დააარსა და ხელმძღვანელობდა ტაილანდის გაერთიანებულ სახლახო პარტიას. 

1969 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ტანომ კიტიკაჩონი კვლავ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე რჩება. 1971 წელს მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება საკუთარი მთავრობის წინააღმდეგ იმ მოტივით, რომ საჭირო იყო კომუნისტებისაგან თავდაცვა. დაითხოვა პარლამენტი და საკუთარი თავი დანიშნა ეროვნული აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარედ, რომელიც დროებითი მთავრობის სტატუსით მოღვაწეობდა ერთი წლის განმავლობაში. 1972 წლის დეკემბერში უბრუნდება პრემიერ-მინისტრისა და ამავე დროს თავდაცვის მინისტრისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. ტანომ კიტიკაჩონმა, მისმა შვილმა, პოლკოვნიკმა ნარონგმა და ნარონგის სიმამრმა, შინაგან საქმეთა მინისტრმა პრაპატ ჩარუსატხიანმა მოსახლეობაში დაიმსახურეს „სამი ტირანის" სახელი. 

საზოგადოების უკმაყოფილება ტანომის რეჟიმის წინააღმდეგ გაიზარდა. ქვეყანაში დაიწყო სტუდენტური მღელვარება. „1973 წლის 14 ოქტომბრის აჯანყების" შედეგად ტანომის რეჟიმი დაეცა და ფელდმარშალი გაიქცა აშშ-ში.

ტანომ კიტიკაჩონი გარდაიცვალა 2004 წელს 94 წლის ასაკში ბანგკოკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია ტაილანდის მთავრობის საიტზე დაარქივებული 2011-04-26 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ტანსაცმელი** — სხეულის ხელოვნური საფარველი, რომლის ფორმებს განსაზღვრავს ეთნიკური ნორმები და ეკოლოგიური პირობები, სამეურნეო მდგომარეობა და ხალხთა შორის კულტურულ-ისტორიული კავშირი. ქვის ხანაში ადამიანმა ისწავლა ტყავის დამუშავება, ნაჭრების ერთმანეთზე გადაბმის ხერხი, უფრო გვიან აითვისა ქსოვის ტექნიკა.

ტანსაცმლის პირველყოფილი სახეა შეუკერავი ტანსაცმელი — მოსასხამები და სხეულის გარკვეული ნაწილების დასაფარავი ნაჭრები. პირველიდან განვითარდა სამხრე, მეორიდან — წელსქვედა სამოსელი. ფეხის უმარტივესი საფარავი საფუძვლად დაედო ფეხსაცმლის ფორმებს.

ტანსაცმლის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა მოახდინა კლიმატურმა პირობებმა. ტროპიკულ ქვეყნებში დამკვიდრდა ტეძოზე შემოსახვევი სამოსელი, ცივსა და არქტიკულ ქვეყნებში — ბეწვის ტანსაცმელი.

საზოგადოების განვითარების გარკვეულ ეტაპზე ერთმანეთს გაემიჯნა ქალისა და მამაკაცის, გათხოვილი და გაუთხოვარი ქალის, ყოველდღიური და სადღესასწაულო, რიტუალური, საქორწილო, სამგლოვიარო და სხვა ტანსაცმელი. გაჩნდა ტანსაცმლის პროფესიული და კლასობრივი სახეები. ძვ. ხალხებიდან სიშიშვლეს მხოლოდ ბერძნები არ ერიდებოდნენ, მაგრამ ბერძნულ გემოვნებას ბრძოლა გამოუცხადა ქრისტიანობამ, ბიზანტიაში დაიწყეს მძიმე ქსოვილისაგან შეკერილი სამოსლის ტარება, რომელშიც ადამიანის სხეული გაუჩინარდა. სხეულის წარმომჩენი სამოსელი უფრო მოგვიანებით გაჩნდა ევროპის ხალხებში, რასაც საფუძვლად დაედო ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან წამოსული ელემენტები — შარვალი და ხალათი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* BBC Wiltshire Dents Glove Museum
* International Textile and Apparel Association დაარქივებული 2008-02-16 საიტზე Wayback Machine. , scholarly publications
* German Hosiery Museum (English language) დაარქივებული 2004-10-10 საიტზე Wayback Machine.
* Molecular Evolution of Pediculus humanus and the Origin of Clothing დაარქივებული 2008-03-07 საიტზე Wayback Machine.  by Ralf Kittler, Manfred Kayser and Mark Stoneking (.PDF file)
* Cornell Home Economics Archive: Research, Tradition, History (HEARTH)
ალი-ფაშა მის რაზმთან ერთად.
**ალი-ფაშა თავდგირიძე** (თურქ. Çürüksulu Ali Paşa; დ. 1828, ქობულეთი, — გ. 1911, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი; წარმოშობით ქობულეთელი თავდგირიძე.

მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1853–1856, 1877–1878) ომებში. 1877–1878 ომის დროს მეთაურობდა ადგილობრივებისგან შემდგარ ჯარებს ბათუმსა და მის ოლქში. ომის შემდეგ ორდუში გადასახლდა; ხელს უწყობდა ქართველი მუსლიმების მიგრაციას ოსმალეთში (მუჰაჯირობა), რათა მათგან რუსეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად არმია შეექმნა. 1884 წელს დაინიშნა სულთან აბდულჰამიდ II-ის ადიუტანტად. 1886 წელს, ბალკანეთში ანტიოსმალური აჯანყების დროს, ომის დაწყების შემთხვევაში საბრძოლო მზადყოფნაში ჰყავდა 4 000-მდე ქართველი მუჰაჯირი. გარდაიცვალა სტამბოლში 1911 წელს. დაკრძალულია იქვე, ფათიჰის მეჩეთის ეზოში.

ლიტერატურა
----------

* 

* *გოგიტიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 431.
* ქასაბი მ. ოსმალეთის ქართველები, თურქულიდან თარგმნეს გ. გუნიავამ და ე. შექერჯიმ, სტამბოლი, 2012;
* ჭიჭინაძე ზ. ალი-ფაშა თავდგირიძე, ახალ-სენაკი, 1896.
**ნარდევანის ციკლოპური ციხე** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ნარდევანში. ციკლოპური სიმაგრე მდებარეობს სოფელ ნარდევანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას, პატარა მდინარე ჟამინძორის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1610 მ სიმაღლეზე. 

ციხე-სიმაგრე ნაგებია დიდი ზომის ლოდებით მშრალი წყობით. იგი გეგმაში მართკუთხაა, შიდა ზომებია 18 X 15 მ. კედლების სიგანე 3-4 მ-ია, ხოლო სიმაღლე 4,5 – 5 მ. ჩრდლოეთითა და აღმოსავლეთით შემორჩენილია კედლის ბურჯები. ძეგლი წარმოადგენს ციკლოპური წყობით ნაგებ კვადრატული ფორმის ციხე-სიმაგრეს, რომლის ძირითადი ნაწილის შიდა ზომები აღმოსავლეთ-დასავლეთის ხაზზე 18 მ-ია, ჩრდილოეთ-სამხრეთის ხაზზე — 21,5 მ. დამცავი კედლების სისქე 3,5-4 მ-ია. სიმაგრის კუთხეები და კედლები შუა ნაწილში შესქელებულია და კოშკის ხასიათს ატარებს. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში გამართული ბურჯის ქვედა ნაწილში ნიშისებური შესასვლელი შეინიშნება, რომელიც ამოვსებულია ქვებით ამიტომ მისი ხასიათის განსაზღვრა ვერ მოხერხდა. სიმაგრეს დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან ასეთივე წყობით შემოზღუდული გარეთა ეზოები თუ გამაგრებული სივრცეები აკრავს. დასავლეთის მინაშენის ჩრდილოეთ კედელში დატანებულია შესასვლელი. აქვე, ცენტრალური ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, გამართულია კარი. დასავლეთის მხრიდან სიმაგრე დაცულია ფრიალო კლდით, რომლის ცალკეული მონაკვეთები, მიუვალობის გასაძლიერებლად ბაზალტის ქვების მშრალი წყობით არის ამოყვანილი. სიმაგრე მდინარისპირა ტერასის დასაწყისშია აგებული, მის აღმოსავლეთით და სამხრეთით საკმაოდ დიდ ფართობზე ნასოფლარის ნაშთები დასტურდება.

ნარდევანის ციკლოპურ ციხეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5651

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ფლეხშეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ფხელშეს სამხრეთით, ძველ სასაფლაოზე, შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით.

1985 წლის სპეციალურ სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნომ აღადგინა კედლების ზემოთა ნაწილები და შენობა ხის ორფერდა სახურავით გადახურა (პროექტის ავტორები: ნ. მინდორაშვილი, ა. შავერდაშვილი). ეკლესია დარბაზულია (8,9 x 6,1 მეტრი). გამოიყოფა ქრონოლოგიურად განსხვავებული ორი სამშენებლო ფენა. თავდაპირველი ნაწილი ნაწყობია მოზრდილი ზომის, სწორხაზოვან რიგებად დაწყობილი, რუხი ფერის კვადრებით, თხელ დუღაბზე. იმავე მასალისაა მოგვიანებით განახლებული ნაწილიც, მაგრამ ქვის დამუშავების ხარისხი აქ რამდენადმე დაბალია და წყობაც — განსხვავებული. შესასვლელი ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარს ორივე მხრიდან ბრტყელი გადახურვა აქვს. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, რომელის შუაშიც სწორკუთხოვანი სარკმელია გაჭრლი. სარკმელს საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. რაფა და წირთხლების თითქმის ნახევარი თავდაპირველ წყობაშია მოქცეული. ხოლო გარეგანი ლიობი, რომელიც ზემოთკენ ვიწროვდება, განახლებულ ნაწილშია გამოყვანილი. ამავე ნაწილშია დანარჩენი ორი სარკმელიც. რომლებიც ერთმანეთის მოპირდაპირედ გრძივ კედლებშია გაჭრილი. აღმოსავლეთით გრძივი კედლების თავდაპირველ ნაწილს (სიმაღლე — 1,5–1,7 მეტრი) აუყვება მარტივი პილასტრების წყვილი, რომლითაც საკურთხევლის სივრცეა გამოყოფილი. მათ ზემოთ, განახლებული კედლების ნაწილები გლუვია — პილასტრების გარეშე. ფასადებზე მხოლოდ შესასვლელის არქიტრავი და აღმოსავლეთი სარკმელია გაფორმებული. არქიტრავზე გამოსახულია მშვილდისებრი ფორმის რელიეფური რკალი, რომელიც კაუჭისმაგვარი ბოლოებითაა დასრულებული. სარკმლის ძირი ამოკვეთილია კედლის წყობაში თავდაყირა ჩადგმულ სწორკუთხა ქვაში, რომელზეც ორმაგი ლილვით ჰორიზონტალურგადანაკეცებიანი ნახევარწრეა გამოსახული. სარკმლის გადამხურავ ქვაზე ნახევარწრიული თავსართია გამოყვანილი. მას ზემოდან ევლება რვიანების მსგავსი ორნამენტული ზოლი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 482.
**აგროქიმიური ანალიზი** — მცენარის, მცენარეული წარმოშობის საკვების, ნიადაგის, სასუქის, პესტიციდების ქიმიური შედგენილობის განსაზღვრა ლაბორატორიული მეთოდებით. აგროქიმიური ანალიზს ატარებენ აგროქიმიურ ლაბორატორიაში.

მცენარის ანალიზით განსაზღვრავენ იმ მაკრო და მიკროელემენტების (აზოტი, ფოსფორი, კალიუმი, კალციუმი, მაგნიუმი, გოგირდი, რკინა, ბორი, მანგანუმი, სპილენძი, მოლიბდენი, თუთია, კობალტი და სხვ.) შემცველობას, რომელთაც მცენარე ნიადაგიდან ითვისებს. უმნიშვნელოვანესი მცენარეული წარმოშობის ორგანული ნივთიერების (ცილები, ცხიმები, ნახშირწყლები და სხვ.) შემცველობას, რომელთაც მცენარე ნიადაგიდან ითვისებს. შემცველობის განსაზღვრით ადგენენ ცხოველთა საკვების და სხვა მცენარეული პროდუქტების ხარისხის (მაგალითად, შაქრის რაოდენობა შაქრის ჭარხალში, სახამებლისა — კარტოფილში, ცილებისა — მარცვლეულში და ა. შ.). ნიადაგის ქიმიური ანალიზის მიზანია მცენარის ძირითადი საკვები ელემენტების განსაზღვრა.

სასუქებში (მინერალური და ორგანული) განსაზღვრავენ მცენარის საკვებ ნივთიერებათა შემცველობასა და ფორმებს; აზოტიან სასუქებში — საერთო აზოტს, ამონიაკურ და ნიტრატულ აზოტს, ტენს; ფოსფორიან სასუქებში — ფოსფორს, ტენს; სუპერფოსფატში — მჟავიანობას; ტორფიან სასუქებში — ტენს, ნაცრიანობას, მჟავიანობას (pH), დაშლის ხარისხს; პესტიციდებში — მოქმედ ქიმიურ ნაერთთა პროცენტს.

აგროქიმიური ანალიზის ჩასატარებლად სარგებლობენ სხვადასხვა ქიმიური ლაბორატორიული მეთოდით და აპარატურით, ფართოდ იყენებენ სპექტროფოტომეტრიას, ალის ფოტომეტრიას, სტაბილურ და რადიოაქტიურ იზოტოპებს, ქრომატოგრაფიას და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 75.
**აგროფიზიკა**, *აგრონომიული ფიზიკა* — მეცნიერება მცენარის სასიცოცხლო გარემო პირობების კვლევის ფიზიკური მეთოდებისა და მცენარის ცხოველმოქმედების ფიზიკური პროცესების შესახებ. აგროფიზიკა შეიმუშავებს ნიადაგისა და ჰაერის მიწისპირა ფენაში ფიზიკური პირობების რეგულირების ხერხებს. აგროფიზიკა მოიცავს ნიადაგის ფიზიკას (ნიადაგის მყარი ფაზის ფიზიკა, ნიადაგის ჰიდროფიზიკა, ნიადაგის თბოფიზიკა, ნიადაგის ჰიდროფიზიკა, ნიადაგის თბოფიზიკა, ნიადაგის აირადი ფაზის ფიზიკა); ჰაერის მიწისპირა ფენის ფიზიკას (აეროდინამიკური, რადიაციული და სხვა პარამეტრები); მცენარეთა ბიოფიზიკას (მცენარეთა შუქფიზიოლოგია და მცენარეთა რადიობიოლოგია); მცენარის პროდუქტიულობის ზრდისა და ადრეულობის უზრუნველსაყოფად მისი საარსებო გარემო პირობების რეგულირების ხერხებისა და საშუალებებს. აგროფიზიკა დამოუკიდებელ მეცნიერებად XX საუკუნის დასაწყისში ჩამოყალიბდა ბუნებისმეტყველების სხვადასხვა დარგის განვითარების საფუძველზე. აგროფიზიკის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით ბ. დერიაგინს, ა. დოიარენკოს, ს. დოლგოვს, ნ. კაჩინსკის, დ. პრიანიშნიკოვს, ა. როდეს, ს. რიჟოვს, ე. რასელს, უ. შოუს და სხვა. სსრკ-ში აგროფიზიკოსთა სკოლის დამფუძნებელია ა. იოფე.

აგროფიზიკური გამოკვლევები ტარდება მინდვრის, ლაბორატორიული და სავეგეტაციო მეთოდებით; კვლევის მიზანია გარემო პირობების შეფასება და მცენარეში მიმდინარე ფიზიოლოგიური პროცესების შესწავლა. იყენებენ თანამედროვე ზუსტ ხელსაწყოებს. კერძოდ, მცენარის გარემოსთან ურთიერთობის ფიზიოლოგიური პროცესის (თბური და წყლის რეჟიმი, აირცვლა და სხვა) კვლევისას იყენებენ ფიზიკის თანამედროვე ექსპერიმენტულ საშუალებებს: ნახევარგამტარებს, ელექტრონულ-იონურ აპარატურას, რადიოაქტიურ გამოსხივებას და სხვა. კვლევის შედეგებს არსებითი მნიშვნელობა აქვს ახალი აგროხერხების შესამუშავებლად და არსებულის სრულყოფისათვის. მაგალითად, აგროფიზიკური გამოკვლევების საფუძველზე დამუშავებულია დაცულ გრუნტში ელექტროშუქკულტურის წესები, რომლებიც ამცირებენ ვეგეტაციის პერიოდს, ზრდიან ბოსტნეულის მოსავალს. ეფექტიანი შედეგებია მიღებული მებოსტეობაში პოლიმერული აფსკების გამოყენების, სათბურებში ბოსტნეულის მოყვანის რეჟიმის ავტომატურად რეგულირების, სასოფლო-საეურნეო პროდუქტების საცავებში ოპტიმალური პირობების ავტომატურად დაცვის საქმეში და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 74.
ჯგუფის წევრი დენ მარსელა
**Story of the Year** — ამერიკული როკ-ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 2000 წელს მისურის შტატის ქალაქ სენტ-ლუისში. მისი ორიგინალური სახელი იყო **Big Blue Monkey**, თუმცა მას შემდეგ, რაც გამოვიდა მათი პირველი EP *Story of the Year*, აღმოჩნდა, რომ სახელი Big Blue Monkey უკვე სხვა ჯგუფს ჰქონდა და შესაბამისად ჯგუფის ახალ სახელად აირჩიეს *Story of the Year*.

ჯგუფის ჩამოყალიბების შემდეგ რამდენიმე წელიწადში მათ მიაღწიეს თავიანთ პირველ კომერციულ წარმატებას, სადებიუტო ალბომით *Page Avenue*. იგი შეიცავდა ისეთ პოპულარულ სიმღერებს, როგორიცაა „Until the Day I Die" და „Anthem of Our Dying Day". მეორე ალბომი, *In the Wake of Determination*, გამოვიდა 2005 წელს. მაგრამ ამ უკანასკნელს დიდი წარმატება ჯგუფისთვის არ მოუტანია. მესამე ალბომი *The Black Swan*, გამოვიდა 2008 წლის 22 აპრილს, ლეიბლზე *Epitaph Records*. მეოთხე ალბომია *The Constant* რომელიც 2010 წელს ჩაიწერა.

ისტორია
-------

### Page Avenue (2002-2004)

7 წლის ადგილობრივი მუშაობის შემდეგ, რაშიც იგულისხმება დემოებისა და სამი EP-ს ჩაწერა, Story of the Year-მა ითანამშრომლა Maverick Records-თან 2002 წელს, შემდეგ კი ჩაწერა და გამოუშვა პირველი ალბომი სახელად *Page Avenue* 2003 წლის სექტემბერში. პირველი სინგლი ალბომიდან იყო „Until The Day I Die", რომლითაც ჯგუფი პირველად გავიდა ისეთი რადიოს ეთერში, როგორიც არის KROQ-FM და გაყიდა ათასობით ექზემპლარი მსოფლიოს მასშტაბით. მეორე სინგლი „Anthem of Our Dying Day" ასევე დიდი პოპულარობით გამოირჩეოდა. მისი ვიდეო გადაიღეს ჯგუფ ლინკინ პარკის წევრ ჯო ჰანის დახმარებით. დღესდღეობით ალბომი *Page Avenue* გაყიდულია დაახლოებით 900,000 ეგზემპლარის სახით მხოლოდ აშშ-ში, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით - მილიონზე მეტი.

დისკოგრაფია
-----------

### სტუდიური ალბომები

* 2003: *Page Avenue* აშშ: # 51
* 2005: *In the Wake of Determination* აშშ: # 19
* 2008: *The Black Swan* აშშ: # 18
* 2010: *The Constant* აშშ: # 42
* 2013: *Page Avenue: 10 Years and Counting*
* 2017: *Wolves*

### EP-ები

* 1998: *Three Days Broken*
* 1999: *Truth in Separation*
* 2002: *Story of the Year*

### საკონცერტო ალბომები და კრებულები

* 2005: *Live in the Lou/Bassassins* აშშ: # 138
* 2008: *Our Time Is Now*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Story of the Year Facebook-ზე
* Story of the YearTwitter-ზე
* Story of the Year საიტზე MySpace
* ოფიციალური ფორუმი დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* ჯგუფის ჩანაწერები ინტერნეტ-არქივში

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Billboard, Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
| Stronghold: Crusader |
| --- |
|  |
|

| მონაცემები |
| შემქმნელ(ებ)ი: | Firefly Studios |
| გამომცემელი(ები): | Take 2 Interactive და God Games |
| პლატფორმ(ები)ა: | ვინდოუსი |
| გამოშვების თარიღი: | 25 სექტემბერი, 2002 |
| ჟანრ(ებ)ი: | სიმულატორი, სტრატეგია |
| თამაშის მეთოდ(ებ)ი: | ცალკეული და ქსელი |
| რეიტინგი: | ELSPA: 11+ESRB: T |
| მედია: | CD |
| სისტემური მოთხოვნილება: | 300 MHz CPU64MB RAM850 MB HDD |
| თამაშის მეთოდი: | კლავიატურა, თაგუნა |
| ინტერფეისის ენა: | ინგლისური, რუსული |
| საიტი: | თამაში Firefly Studios-ს ოფიციალურ ვებგვერდზე დაარქივებული 2006-12-24 საიტზე Wayback Machine.  |

***Stronghold: Crusader*** — 2002 წლის სტრატეგიული ჟანრის თამაში, რომელიც შექმნა კომპანიამ Firefly Studios, გამოუშვა Take 2 Interactive და God Games-მა.

თამაშის შესახებ
---------------

სტრატეგიული ჟანრის თამაშის Stronghold: Crusader-ის შემქმნელი ბრიტანული კომპანია FireFly Studios Std გვთავაზობს მივიღოთ მონაწილეობა ახლოაღმოსავლურ კონფლიქტში რომელიც 1000 წლით ადრე ხდებოდა, როცა პალესტინაში შემოიჭრნენ ევროპელი ჯვაროსნები. მაშასადამე Stronghold-ის სერიაში ორი ნათლად გამომხატველი და განსხვავებული, ურთიერთსაწინააღმდეგო ძალებია - ჯვაროსნები და არაბები. თამაში შეიძლება ნებისმიერ კომპანიაში, რომელთა მოქმედებაც მიეკუთვნება XI-XII საუკუნეებს და ასახავს მთელ რიგ რეალურ-ისტორიულ მოვლენებს. ევროპელებს აქვთ დიდი, ძლიერი ციხე-სიმაგრეები უდაბნოს მიწებზე. მათი კოზირია მაღალი, სქელი, ძლიერი კედლები, ცხენოსანი რაინდებისა და ქვეითი ჯარის უძლეველობა, შორსმსროლელი ბრიტანული მშვილდ-ისრები და მტკიცე ფოლადისგან დამზადებული ხმლები. თავის მხრივ არაბთა უპირატესობაა ადგილობრივ პირობებთან ადაპტაცია, მსუბუქი კავალერიისადმი მისწრაფება, მშვილდისა და ხმლის ხმარების ტექნიკის კარგად დაუფლება, ფანატი მკვლელების მოქნილობა და შეუპოვრობა. საერთო სირთულით თამაშში არის 25-ზე მეტი საბრძოლო სახეობა, სხვადასხვა შტურმისთვის გამოსაყენებელი ტექნიკა და განსხვავებული დაცვითი ტექნოლოგია. Stronghold: Crusader-ში სიმპათიური, მაღალდეტალიზირებული გრაფიკაა, კლასიკურ, იზომეტრიულ პროექციაში. კარგად ჩანს არა მარტო მშენებლობები, არამედ ადამიანები, ცხოველები და ფრინველები.

პერსონაჟები
-----------

* ვირთხა
* გველი
* ტახი
* მგელი
* სალადინი
* ხალიფა
* სულთანი
* ლომგული
* ფრიდრიხი
* ფილიპი
* ვაზირი
* ამირა
* ნაზირი
* შერიფი
* მარშალი
* აბატი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაში Firefly Studios-ს ოფიციალურ ვებგვერდზე დაარქივებული 2006-12-24 საიტზე Wayback Machine. .
* Gamespot-ის განხილვა.
**ტურახანის მავზოლეუმი** (ბაშკ. Турахан кәшәнәһе) — XIV-XV საუკუნეების მავზოლეუმი ჩიშმის რაიონში, ბაშკირეთი. მდებარეობს რაიონული ცენტიდან სამხრეთ-დასავლეთით ჩიშმიდან ნიჟნიე-ტერმისკენ მიმავალ გზაზე.

ვარაუდობენ, რომ ოდესღაც მავზოლეუმის ახლოს მდგარა ქვის მეჩეთი, რომელიც მავზოლეუმთან ერთად ქმნიდა ერთიან რიტუალურ-არქიტექტურულ ანსამბლს. სხვა მოსაზრების თანახმად მავზოლეუმი იყო „სასამართლო სახლი", სადაც იმართებოდა სასამართლო პროცესები.

აღწერა
------

ტურახანის მავზოლეუმი აგებულია უხეშად დამუშავებული ქვით. იგი მართკუთხედის ფორმის ნაგებობაა ზომით 6,6 X 6 მეტრი. 1,8 მეტრის სიმაღლეზე ნაგებობა რვაკუთხედში გადადის და სრულდება კამაროვანი გუმბათით. ნაგებობაზე მიშენებულია მცირე მართკუთხა ნაგებობა, რომელიც ამჟამად შესასვლელის ფუნქციას ასრულებს. მავზოლეუმის სიმაღლეა რვა მეტრი.

ტურახანის შესახებ
-----------------

არანაირი ცნობა არ არსებობს ტურახანის წარმომავლობისა და მოღვაწეობის წლების შესახებ. ზოგიერთი თვლის, რომ იგი იყო ჩინგიზიდი (ჩინგიზხანის პირდაპირი შთაამომავალი). 

მეორე ვერსიით იგი იყო ხან ბასმანის ძმა, რომლის ხელისუფლებაც ვრცელდებოდა სამხრეთ ურალში. ტურახანი დაიღუპა შინაომების შედეგად, რომელიც ხშირი მოვლენა იყო ამ პერიოდის რუსეთის ტერიტორიაზე. 

თანამედროვე პუბლიკაციებში შევხვდებით ისეთ ვარაუდებსაც, რომ ტურახანი მართავდა ბაშკირეთს XVI საუკუნის დასაწყისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* http://ekabu.ru
* http://yuzhnyj-ural.ru
**ტურარ რისკულოვი** (ყაზახ. Turar Ryskulov დ. 1894 — გ. 10 თებერვალი, 1938) — ყაზახი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს იყო თურქესტანის ასსრ-ს ცაკ-ისა და სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, თურქესტანის მუსლიმური ბიუროს თავმჯდომარე. 1921 წელს იყო რსფსრ-ს ნაციონალურ საკითხთა კომისარიატის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი აზერბაიჯანში. წევრი. 1921-22 წლებში იყო ამავე კომისარიატში კომისრის მოადგილე. 1922-24 წლებში იყო კომინტერნის სრულუფლებიანი წარმოამდგენელი მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში. 1926-37 წლებში იყო რსფსრ-ს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. პარტიაში მხარს უჭერდა ხალხთა თვითგამორკვევის პრინციპებსა და პარტიულ თანამდებობებზე ეროვნული კადრების მოზიდვას, იყო პარტიის მემარჯვენე ფრთის წარმომადგენელი. 1937 წელს დაადანაშაულეს მარქსიზმისა და ლენინიზმის პრინციპებიდან და პარტიის გენერალური ხაზიდან გადახვევაში, გამოაცხადეს ხალხის მტრად, დააპატიმრეს და დახვრიტეს ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტურარ რისკულოვი***

* Рыскулов на Форуме История Казахстана
* Статья о Рыскулове на сайте КаЭУ[*მკვდარი ბმული*]
* В центре Москвы установлена мемориальная доска Турару Рыскулову // ЦАОИнформ.ру, 11.08.2011[*მკვდარი ბმული*]
**Škoda Artic** (იგივე **ForCity Smart**, ყოფილი **Transtech Artic**) — დაბალიატაკიანი შესახსრული ტრამვაის ვაგონი, დამზადებული ფინური ფირმა Transtech-ის მიერ, რომელიც Škoda Transportation-ის შვილობილი კომპანიაა. შემუშავდა ჰელსინკისთვის.

კონსტრუქცია
-----------

Škoda Artic არის სამსექციური სრულად დაბალიატაკიანი ტრამვაი ოთხი მბრუნავი ურიკით და რვა გამწევი ღერძით. აქვს ჰაერით გაგრილებადი ასინქრონულ ამძრავიანი მოტორები და კონუსურშუბლა გადამყვანებით დაკავშირებულია IGBT გამწევ გარდამქმნელებთან. ვაგონის ძარას აქვს თბოიზოლაცია, ორმაგი ფანჯრები, გათბობა და კონდიცირება. ტრამვაის სიგრძე 27,6 მ-ია, ხოლო მისი ლიანდაგის სიგანე 1მ. იტევს 199 მგზავრს. იატაკის სიმაღლე კართან — 36 სმ.

### გაყიდვები

2015 წლიდან სულ დამზადდა 40 ვაგონი.

| ქვეყანა | ქალაქი | სტატია
 | გამოშვების წლები | ვაგონების რაოდენობა | ბორტის ნომრები | შენიშვნა | წყარო |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ჰელსინკი | ჰელსინკის ტრამვაი
 | 2016 | 16 | 403–418 |   |  |
| 2017 | 22 | 419–440 |   |
| 2018 | 2 | 441–442 |   |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Škoda Artic"** ვიკისაწყობში.
* New trams for Helsinki, a site presenting the new model

სქოლიო
------

1. ↑  ჰელსინკი, Škoda ForCity Smart Artic. Vehicles List. Transphoto.ru (2018-01-28).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Škoda-ს ტრამვაის ვაგონები |
| --- |
|  |
| 
* Škoda 03T
* Škoda 05T
* Škoda 06T
* Škoda 10T
* Škoda 13T
* Škoda 14T
* Škoda 15T
* Škoda 16T
* Škoda 19T
* Škoda 26T
* Škoda 28T
* Škoda 29T
* Škoda 30T
 |

 |
Škoda 26T საცდელი მანევრებისას პლზენში
**Škoda 26T** (სავაჭრო დასახელება ForCity Classic) — ხუთსექციური, ექვსღერძიანი, 100% დაბალიატაკიანი ტრამვაის ვაგონი. ააგო კომპანია Škoda Transportation-მა უნგრეთის ქ. მიშკოლცისთვის.

კონსტრუქცია
-----------

ვაგონის კონსტრუქცია არის Škoda 14T-ს მსგავსი, თუმცა აქვს განსხვავებული დიზაინი, რომელიც შეიქმნა დიზაინის სტუდია Aufeer Design-ის მიერ. ვაგონი არის 100% დაბალიატაკიანი, ხუთსექციური და ეყრდნობა სამ ორღერძიან ურიკას, რომელთაგან პირველი და ბოლო არის გამწევი (მოტორებიანი). ვაგონს ორივე გვერდზე აქვს ექვს-ექვსი კარი, რომელთაგან პირველი და ბოლო ცალფრთიანია. ვაგონები აღჭურვილია გათბობა-კონდიცირების სისტემით. ტევადობა – 300 მგზავრზე მეტი. 1 ვაგონის ღირებულება 55 მლნ ჩეხურ კრონას შეადგენს (2014 წლის თებერვლის კურსით 1,8 მლნ ევრო).

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სიგრძე (ქუროების გარეშე): 32,1 მ
* სიგანე: 2,65 მ
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 70 კმ/სთ
* ლიანდაგის სიგანე: 1435 მმ

### ტევადობა

* დასაჯდომი ადგილები: 56
* დასადგომი ადგილები: 176 (4 მგზავრი./მ²)

### მოტორები და ელ. აღჭურვილობა

* მოტორების რაოდენობა და სიმძლავრე: 4×100 kW
* ძაბვა: 600 V

ლიტერატურა
----------

* HINČICA, Libor. Tramvaje Škoda 26T pro maďarský Miskolc. Československý dopravák. 2012, čís. 2, s. 12–16.
* HINČICA, Libor; ŠLEHOFER, Jan. Škoda 26T pro Miskolc na zkouškách v Plzni. Československý dopravák. 2013, čís. 3, s. 22–24.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Škoda 26T***

* Tramvaj ForCity Classic Miskolc, skoda.cz
* Tramvaj Škoda 26THU3 pro Miskolc, plzensketramvaje.cz

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Škoda-ს ტრამვაის ვაგონები |
| --- |
|  |
| 
* Škoda 03T
* Škoda 05T
* Škoda 06T
* Škoda 10T
* Škoda 13T
* Škoda 14T
* Škoda 15T
* Škoda 16T
* Škoda 19T
* Škoda 26T
* Škoda 28T
* Škoda 29T
* Škoda 30T
 |

 |
ალი-ფაშა თავდგირიძე
**„ალი-ფაშა"** — ქართული ხალხური (გურული) სიმღერა. პოლიფორნიური საგუნდო შემოქმედების კლასიკური ნიმუში, ფართოდ განვითარებული მელოდიით, მდიდარი რიტმით, სამივე ხმის კონტრაპუნქტული მოძრაობის რთული ტექნიკით. სიმღერაში ასახულია 1877-1878 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის ერთი ეპიზოდი, ალი-ფაშა თავდგირიძის მიერ ოსმალეთისადმი ღალატის ამბავი. 

სიმღერა თავდაპირველად შეიქმნა და გავრცელდა ქობულეთის მხარეში. XIX საუკუნეში სიმღერა, შესრულებული ხუცუბნელების მიერ მოისმინეს გიგო ერქომაიშვილის გუნდის წევრებმა სოფელ ქაქუთში, ქორწილის დროს, დაიმახსოვრეს და შემდეგ გურიაში გაავრცელეს. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ სიმღერის ტექსტი შეიცვალა, ამოიღეს სიტყვა „რუსი" და ხელისუფლებისთვის მიუღებელი სხვა სტრიქონები.

ტექსტი
------

ხვანთქარი და რუსი ჩხუბობს, იგივ არის ორივ ეში  

ალიფაშამ გვიღალატა ჩაგვიყვანა კვირიკეთში  

იმან ფულები აიღო ჩვენ ჩაგვყარა რუსის ხელში  

კაი არც მას დამართნია ბაწრით ჩაითრიეს გემში  

მისი ყვირილი ისმოდა სუფსას გაღმა ბაილეთში

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 312.
* *ერქომაიშვილი, ა*. „ჩემი წინაპარი", ჟურნალი „მნათობი", N1-2, 2000 წ. გვ. 137, 148
ნიკარაგუის ეროვნული დროშა
**ნიკარაგუის ეროვნული სიმბოლოები**, არის სიმბოლოები რომელთაც გამოიყენებენ ნიკარაგუელები მის შიგნით და საზღვრებს გარეთ.

ეროვნული სიმბოლოები
-------------------

### დროშა

ნიკარაგუის დროშა მიიღეს 1971 წლის 21 აგვისტოს. იგი დამყარებულია ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციების დროშის სიმბოლიკაზე. ორი ლურჯი ზოლი აღნიშნავს ორ ოკეანეს, რომელიც შემორტყმია ნიკარაგუას. თეთრი განასახიერებს მშვიდობა. დღესდღეობით ეს ახსნა შეცვალა სხვა შეხედულებამ. მისი მიხედვით ლურჯი ზოლები არის სმართლიანობისა და შემწყნარებლობის, თეთრი- სიწმინდისა და სათნოების ნიშნები. 

### გერბი

ეროვნული გერბი
1823 წელს მიღებული ნიკარაგუის გერბმა მრავალი ცვლილება განიცადა და დღეს მიღებული ვარიანტი არის 1971 წელს მიღებული. სამკუთხედი განასახიერებს თანასწორობას, ცისარტყელა აღნიშნავს თავისუფლებას, ხუთი ვულკანი კი არის განმსახიერებელი ცენტრალური ამერიკის ხუთი რესპუბლიკისა.

### ჰიმნი

სახელმწიფო ჰიმნი *"Salve a ti, Nicaragua"* (*მოგესალმები შენ, ნიკარაგუა*). იგი მოიწონეს 1939 წლის 20 ოქტომბერს, ოფიციალურად კი მიიღეს 1971 წლის 5 აგვისტოს. სალომონ იბარა მაიორგა არის ტექსტის ავტორი. ნიკარაგუის ეროვნული ჰიმნი ყველაზე მოკლე ჰიმნია ამერიკის კონტინენტზე. იგი პირველად იმღერეს 1919 წლის 16 დეკემბერს. 

### ყვავილი

პლუმერია
ნიკარაგუის ეროვნული ყვავილი არის პლუმერია, რომელიც ნიკარაგუაში ცნობილია, როგორც *Sacuanjoche*. პლუმერიის ყვავილები არის კონუსისებრი და ყვავილობს მაისში. მისი ყვავილები განსაკუთრებით არომატულია საღამოობით და იზიდავს ფარვანებს. მათ არ აქვთ ნექტარი და ამიტომაც მოტყუებულს ტოვებენ საშოვარზე გამოსულ მწერებს. 

პლუმენიის ყვავილები გამოსახულია 1, 5, 10, ანდ 25 ცენტიან ბანკნოტებზე.

### ხე

ეროვნული ხე არის მადრონიო. 

### ჩიტი

გუარდაბარანკო
ნიკარაგუის ეროვნული ჩიტი არის გუარდაბარანკო. მას მწვანე შეფერილობის სხეული აქვს. თვალებს ზემოთ აქვს ღია ლურჯი ზოლი აქვს და ლურჯ-მოშავო ზოლი კისერზე. ფრთები და კუდის ზედა ნაწილი ასევე ლურჯი აქვს. ფრთების დაბოლოება ძალზედ ჰგავს ჩოგნის მოხაზულობას. 

გუარდაბარანკოს ნახვა შესაძლებელია ნიკარაგუის ტყეებში, ძირითადად კი ქვეყნის სამხრეთდასავლეთ ნაწილში. ისინი ქალაქებშიც კი სახლობენ. მისი ნახვა მანაგუის ცაშიც კი არის შესაძლებელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) LaVozDelSandinismo.com დაარქივებული 2015-11-20 საიტზე Wayback Machine.

ნიკარაგუის ეროვნული სიმბოლოები

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ნიკარაგუისა და ნიკარაგუელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
იაგუარი არის ნიკარაგუის ტერიტორიაზე მობინადრე უდიდესი კატისებრი
**ნიკარაგუის ველური სამყარო** მოიცავს ფლორასა და ფაუნას. მათში ერთიანდება ველური სამყაროს უამრავი სახეობა, რომელთა უმეტესობა ცხოვრობს ბუნებრივ ნაკრძალებში, ტროპიკულ ტყეებში, ტბებში, მთებში. ბოსავას ბიოსფეროს ნაკრძალი მოიცავს 1,8 აკრ (7 300 კმ²) მიწას. ამით იგი წარმოადგენს ამერიკის კონტინენტზე სიდიდით მეორე ტროპიკულ ნაკრძალს ამაზონიის ტყეების შემდეგ. ბოსავას ნაკრძალი მდიდარია ბიო მრავალფეროვნებით.

მომიხილვა
---------

ნიკარაგუას აქვს 78 დაცული ტერიტორია, რომლებს შორის ერთიანდება ბუნებრივი ნაკრძალები და ველური სამყაროს თავშესაფრები. აქ გვხვდება ფლორისა და ფაუნას ათასობით სახეობა. არსებობს ბოსტნეული კულტურების 12 000 სახეობა, დანარჩენი 5 000 ჯერ კიდევ არ არის შესწავლილი. 1 400-ზე მეტ ცხოველთა ჯიშს შორის სახლობს 250 000 სახეობის მწერი მწერები.

გადაუმეტებლად შეიძლება ითქვას, რომ ნიკარაგუის ბუნება ყველაზე მეტად ზღვის კუთი არის განთქმული. ყოველწლიურად ათასობით კუ ამოდის ძღვიდა, თხრის ორმოს კვერცხების ათვის, ფლავს მათ მიწაში და ისევ ბრუნდება წყალში. ამჟამად ზღვის კუები გადაშენების პირას არიან.

ტბა ნიკარაგუა და მდინარე რიო სან-ხუანი არის ნიკარაგუული ზვიგენის საცხოვრისი. ნიკარაგუული ზვიგენი არის ერთადერთი სახეობა მტკნარი წყლის ზვიგენებს შორის. ნიკარაგუის მთავრობამ ახლახან აკრძალა ნიკარაგუულ ზვიგენებზე ნადირობა მათი პოპულაციის შემცირების გამო.
**ფერდინანდ II** (იტალ. *Ferdinando Carlo*; დ. 12 იანვარი, 1810 — გ. 22 მაისი, 1859) — ორი სიცილიის სამეფოს მეფე 1830–1859 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ორი სიცილიის — ნეაპოლისა და საკუთრივ სიცილიის ტახტზე ასვლისას ფერდინანდმა უარყო მამის ტირანული პოლიტიკია, გაათავისუფლა პოლიტიკური პატიმრები და რეფორმების გატარებას მიჰყო ხელი. მაგრამ თანდათანობით ის უფრო ავტორიტარულ მმართველად იქცა და დაუნდობლად ებრძოდა ნებისმიერ ამბოხს.

1848 წელს იტალია რევოლუციამ მოიცვა, ხოლო პალერმოში აჯანყებულებმა წარმატებას მიაღწიეს. ნეაპოლში გაშლილმა სააგიტაციო მუშაობამ ფერდინანდი აიძულა, ხელი მოეწერა კონსტიტუციისათვის, მაგრამ როცა მისმა ჯარმა ნეაპოლელი აჯანყებულები დაამარცხა, ფერდინანდმა კონსტიტუცია ნაკუწებად აქცია და სიცილიის დასაბრუნებლად დაიძრა. სიცილიის ქალაქების მძიმე დაბომბვამ მას მეტსახელი — „მეფე ბომბი" მოუტანა. ბრიტანელმა უილიამ ეუორტ გლედსტონმა მის ტირანულ მმართველობას „სამთავრობო სისტემაში შეღწეული უღმერთობა" უწოდა.

მისი გარდაცვალებიდა მოკლე ხანში, 1859 წელს ორი სიცილია ერთიანი იტალიის შემადგენლობაში შევიდა.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, გვ. 114 — თბილისი, „კლიო", 2011.
**ალი ჰიდაიეთის ძე ასადოვი** (აზერ. Əli Hidayət oğlu Əsədov; დ. 30 ნოემბერი, 1956) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი. აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრი 2019 წლის 8 ოქტომბრიდან.

ცხოვრება
--------

დაიბადა ნახჩევანის ასსრ-ში, 1956 წლის 30 ნოემბერს. 1974 წელს დაამთავრა ბაქოს საშუალო სკოლა № 134, ჩააბარა მოსკოვის სახალხო მეურნეობის ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1978 წელს. 1978—1980 წწ. იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში.

კარიერა
-------

კარიერა დაიწყო 1978 წელს. 1978-1980 წლებში მოიხადა სავალდებულო სამხედრო სამსახური. 1980 წელს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერაბათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში მთავარ ლაბორანტად დაიწყო მუშაობა. 1989—1995 წლებში იყო დოცენტი და ბაქოს სოციალური მართვისა და პოლიტოლოგიის ინსტიტუტის კათედრის გამგე. 1995-2000 წლებში იყო აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის წევრი. 1998 წლის 17 აპრილს დაინიშნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის დამხმარედ ეკონომიკურ საკითხებში, 2012 წელს დაინიშნა პრეზიდენტის მრჩევლად ეკონომიკურ საკითხებში და გახდა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე. 2019 წელს წარდგენილი იქნა პრემიერ-მინისტრად. დამტკიცებული იქნა ხმათა უმრავლესობით 105 ხმა 0 ხმის წინააღმდეგ. მიღბული აქვს ორი ორდენი „სამშობლოს სამსახურისათვის". 1989-1995 წელბში იყო ბაქოს სოციალური მენეჯმენტისა და პოლიტოლოგიის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

2019 წლის 8 ოქტომბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული კრების პლენარულ სხდომაზე დაისვა საკითხი ალი ასადოვის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე დანიშვნის შესახებ. საკითხი მიღებულ იქნა კენჭისყრის საფუძველზე.

ორდენები
--------

2012 წლის ივნისში დაჯილდოვდა მეორე ხარისხის ორდენით „სამშობლოს წინაშე სამსახურისათვის", ხოლო 2016 წლის 30 ნოემბერს — პირველი ხარისხის ამავე ორდენით.

სქოლიო
------

1. ↑  აზერბაიჯანის ახალი პრემიერ-მინისტრი პოსტზე დამტკიცდა
2. ↑  А.А. Джафар Агададашев. В Администрации Президента Азербайджана произведены новые назначения. 1news.az. ციტირების თარიღი: 2020-09-07.
3. ↑  Парламент Азербайджана одобрил кандидатуру Али Асадова на пост премьера. Информационное Агентство Репорт. ციტირების თარიღი: 2019-10-08.
4. ↑  ONA.az. Милли Меджлис дал согласие на назначение Али Асадова на должность премьер-министра Азербайджана. ONA. ციტირების თარიღი: 2019-10-08.
5. ↑  Парламент Азербайджана утвердил нового премьер-министра страны. Эхо Кавказа. ციტირების თარიღი: 2019-10-08.
6. ↑  Али Асадов награжден орденом 'За службу Отечеству' 1-й степени. Информационное Агентство Репорт. ციტირების თარიღი: 2020-09-07.
**მღვიმის ფაუნა**, *სპელეოფაუნა* — მღვიმეების, ქანის ნაპრალებისა და *ჰიპოგეის* (სიცოცხლის მიწისქვეშა არე) სხვა ადგილსამყოფელის ცხოველთა კომპლექსი, რომელსაც შეისწავლის *ბიოსპეციოლოგია*. მღვიმეებში წლიური (სეზონური) პერიოდულობა არ არის, ამიტომ მთელი წლის განმავლობაში მრავლდებიან. აქ გამეფებული მუდმივი წყვდიადია გამო მღვიმის ცხოველები აქტიურობენ როგორც „დღისით", ისე „ღამით". მღვიმის ცხოველების მხედველობის ორგანოები რედუცირებულია, სამაგიეროდ ძლიერ აქვთ განვითარებული შეხებისა და სმენის ორგანოები. უმრავლესობას წაგრძელებული სხეული აქვს. 

მღვიმის ფაუნას ძირითადად შეადგენენ უხერხემლო ცხოველები, ჩრდილოეთ ამერიკაში მღვიმის თევზი ამბლიოფსისი, ყოფილ იუგოსლავიის მღვიმეებში მცხოვრები პროტეუსი (კუდიანი ამფიბიების რიგისა), საქართველოში ცნობილია 1500-მდე მღვიმე, რომელთაგან ფაუნისტურად გამოკვლეულია მხოლოდ 71. აქ აღსანიშნავია ქუთაისის მახლობელ მღვიმეებში მცხოვრები ენდემური გვერდულა — ქუთაისური ტროგლოკარისი (Troglocaris kutaisiana), მოლუსკი ჰორაცია (Horatia borutzkii) და სხვა. აღწერილია ბოლოფეხიანების (უმდაბლესი მწერების) დღემდე უცნობი ენდემური 17 სახეობა და 1 გვარი — ფსევდაქერონდიტესი (Pseudacherondites) და სხვა. მღვიმეს დროებით თავს აფარებს ბუ, ღამურა (ზოგჯერ დიდი კოლონიების სახით), მგელი, ტურა, მელა, მაჩვი, დათვი, ჯიქი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი რ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 237, თბ. 1984
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნატანები**. |

**ნატანები** — თემი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, მოიცავს სოფლებს: ზემო ნატანები, ქვემო ნატანები (თემის ცენტრი) და შეკვეთილი. ნატანებში დაიბადა ქართველი საბჭოთა ფილოსოფოსი ილია თავაძე.

ისტორია
-------

დღევანდელი ნატანების ტერიტორია შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. ამ ტერიტორიას ფლობდნენ თავადი ნაკაშიძეები, ასევე აზნაური ქარცივაძეები და წითლიძეები. 1883 წელს თბილისი-ბათუმის რკინიგზის გაყვანის შემდეგ აშენდა რკინიგზის სადგური ნატანები. რკინიგზის სადგურთან მოქმედებდა ხე-ტყის საწყობი და ტელეგრაფი, იყო ეტლითად და დილიჟანსებით მიმოსვლა ოზურგეთიდან სადგურ ნატანებამდე. 1885-1912 წლებში მიქელგაბრიელის საზოგადოებაში (ომფარეთში) იაკობის მთაზე ნავთობის მოპოვებას ცდილობდა ელიზავეტოპოლის გუბერნატორი ალექსანდრე ნაკაშიძე.

ნატანები საბჭოთა პერიოდში ოზურგეთის რაიონის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი კოლმეურნეობა იყო. 1951 წელს ნატანების სასოფლო საბჭოს ცენტრი მოეწყო ყოფილ სოფელ შავაში. 1953 წელს აშენდა ნატანების კოლმეურნეობის კანტორის შენობა, 50-იანების მეორე ნახევარში კი კულტურის სახლის შენობა. სოფელში მოქმედებდა საავადმყოფო, ციტრუსების შემფუთავი ქარხანა, ჩაის ფაბრიკა, ტუნგის საშრობი ფარდული, დაწყებითი, რვაწლიანი და საშუალო სკოლები, ბიბლიოთეკა. ნატანების ლენინის სახელობის კოლმეურნეობა ფლობდა 382 ჰა ჩაის და 380 ჰა სიმინდის ფართობს, მისი წლიური ფულადი შემოსავალი 1954 წლისთვის 10 მილიონ მანეთზე მეტს შეადგენდა. ნატანები დამეგობრებული იყო უკრაინის სსრ-ს ხერსონის ოლქის გენიჩესკის რაიონის შევჩენკოს კოლმეურნეობასთან და სომხეთის სსრ-ს სოფელ ნალბანდიანთან. 1954 წელს ნატანების მერვე ბრიგადაში ერთ ჰექტარზე გაშენდა „მეგობრობის ბაღი" და დაიდგა მეგობრობის ობელისკი.1977 წელს ნატანების კოლმეურნეობა ფლობდა 335 ჰა ჩაისა და 115 ჰა ციტრუსის პლანტაციებს. 1980 წელს სოფელში აშენდა გამწმენდი კოლექტორი, რომელიც მახარაძის და ქობულეთის რაიონის დასახლებულ პუნქტებს ემსახურებოდა.

მოსახლეობა
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი | ქვემო ნატანები | ზემო ნატანები | შეკვეთილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1971 | 6193 |  |  |  |  |  |
| 1977 |  5958 |  |  |  |  |  |
| 2002 |  5653 |  |  | 3750 | 1837 | 66 |
| 2014 |  4448 | 2177 | 2271 | 3099 | 1174 | 175 |

გალერეა
-------

* ქვემო ნატანები, ადმინისტრაციული შენობაქვემო ნატანები, ადმინისტრაციული შენობა
* ზემო ნატანები, მეგობრობის ობელისკიზემო ნატანები, მეგობრობის ობელისკი
* კაპროვანი, აგარაკებიკაპროვანი, აგარაკები
* დუქნები სადგურ ნატანებში, ანტონ გოგიაშვილის ნახატიდუქნები სადგურ ნატანებში, ანტონ გოგიაშვილის ნახატი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 327.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „ივერია" N130 გვ. 2 1887 წ.
2. ↑  გაზეთი „ივერია" N232 გვ. 2 1892 წ.
3. ↑  *პ. სალუქვაძე, ნ. ქინქლაძე*, გაზეთი „ლენინის დროშა", N1 გვ. 3 — 1955 წ.
4. ↑  *მ. კილაძე, ნ. ქინქლაძე,* „სამი ხალხის ძმობის სოფელი — მეგობრობის ბაღი", გაზეთი „ლენინის დროშა", N105 გვ. 2 — 1958 წ.
5. ↑  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016.
**ნატაშა ალექსანდრა რასტაპკევიჩუს არონდო** (რუს. Наташа Александра Растапкавичюс Аррондо; დ. 25 ივნისი, 1975, კალი, ვალიე-დელ-კაუკა, კოლუმბია), ცნობილია, როგორც **ნატაშა კლაუსი** — ურუგვაულ-ლიეტუველი წარმოშობის კოლუმბიელი მსახიობი. ცნობილია თავისი როლებით Telemundo-ს სერიალებში „შურისძიება", „ფარული ვნება", „ზორო", „შტორმი".

ადრეული წლები
-------------

ნატაშა კლაუსი დაიბადა კოლუმბიის ქალაქ კალიში და გაიზარდა ატლანტიკოს ქალაქ ბარანკილიაში. მამა, ვიქტორ რასტაპკევიჩუსი, ლიეტუველ-რუსული წარმოშობისაა, ხოლო დედა, სუსანა არონდო ურუგვაულია. მას ჰყავს უფროსი და, ტატიანა. კლაუსი თავდაპირველად ცდილობდა ბალერინის მოცეკვავე გამხდარიყო, შესაბამისი გაკვეთილების შემდეგ, ოცნებობდა მოსკოვის დიდ თეატრში გამოსვლაზე. თუმცა, სკოლის დამთავრებამდე ერთი წლით ადრე ავტოკატასტროფაში მოყვა და მუხლი დაიზიანა, რითაც დაასრულა საცეკვაო კარიეა. ამის შემდეგ, ნატაშამ ცეკვის ნაცვლად მსახიობობა გადაწყვიტა.

კარიერა
-------

კლაუსმა სამსახიობო კარიერა სატელევიზიო სერიალებსა და სპექტაკლებში მცირე როლების შესრულებით დაიწყო. 2002 წელს კლაუსმა განასახიერა ლესბოსელი სანდრა გუზმანი Telemundo-ს სერიალში „შურისძიებაში", რომელშიც ასევე მონაწილეობა მიიღეს გაბრიელა სპანიკი და კატერინ სიაჩოკე. ამ როლისთვის მოიპოვა პრესტიჟული ჯილდოები, როგორიცაა „Premios Mara de Venezuela" და „TVyNovelas Award", როგორც საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალის როლისთვის. შემდეგ კლაუსმა მიშელ ბრაუნის, დანა გარსიას, პაოლა რეის, მარიო ჩიმაროსა და ხუან ალფონსო ბაპტისტასთან ერთად ითამაშა პუპულარულ სერიალში „ფარული ვნება", რაც მას მრავალი ჯილდო მოუტანა - მათ შორის „ACE"-ის ჯილდო საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობის როლისთვის. 2004 წელს, პაოლა რეისა და ხუან ალფონსო ბაპტისტასთან ერთად ითამაშა სერიალში „La Mujer en el Espejo".

პირადი ცხოვრება
---------------

2000 წელს დაქორწინდა პროდიუსერ ვიქტორ გომესზე. 2000 წლის აპრილში წყვილს პირველი შვილი, გოგონა შეეძინა, რომელსაც იზაბელ გომეს რასტაპკევიჩუსი დაარქვეს. წყვილი 2001 წელს დაშორდა.

2003 წელს დაქორწინდა თავის დეიდაშვილზე, მარსელო გრეკოზე. 2009 წლის აპრილში მას გრელოსთან პირველი საერთო შვილი შეეძინა, რომელსაც პალომა გრეკო რასტაპკევიჩუსი დაარქვეს.

2020 წლიდან ნატაშა კლაუსის პარტნიორია დანიელ გომესი. 2020 წლის 28 დეკემბერს, კლაუსმა Instagram-ის ანგარიშის მეშვეობით გამოაცხადა, რომ ის და გომესი დაინიშნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნატაშა კლაუსი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Natasha Klauss at MySpace დაარქივებული January 5, 2009, საიტზე Wayback Machine.
2. 1 2  Natasha Klauss' Biography at the Internet Movie Database
3. ↑  Official Website of Natasha Klauss დაარქივებული October 11, 2007, საიტზე Wayback Machine.