**სერვიუს სულპიციუს გალბა** (ლათ. Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus; დ. 24 დეკემბერი, ძვ. წ. 3 — გ. 15 იანვარი, 69) — რომის იმპერატორი 68 წლის 9 ივნისიდან 69 წლის 15 იანვარს მის მკვლელობამდე. ის იყო ტარაკონის ესპანეთის მმართველი და საიმპერატორო ტახტის ხელში ჩაგდება ვინდექსის აჯანყების დროს მოახერხა. იყო ოთხი იმპერატორის წლის პირველი იმპერატორი. გალბა, აგრეთვე, ძვ. წ. I საუკუნეში დაბადებული უკანასკნელი იმპერატორიც იყო.

წარმომავლობა და ოჯახური ხე
--------------------------

დაიბადა, როგორც **სერვიუს სულპიციუს გალბა**, სვეტონიუსის სიტყვებით, „ტარაკინას მახლობელ ბორცვზე აღმართულ ვილაში, ფუნდის მიმართულებიდან ხელმარცხნივ."

პაპამისი, მამის მხრიდან, სერვიუს სულპიციუს გალბას შვილი იყო. გალბას მამამ კონსულობაც მოიპოვა. მიუხედავად იმისა, რომ დაბალი, კუზიანი და გულგრილი მოსაუბრე იყო, სასამართლოში ის გულმოდგინე ადვოკატი იქცეოდა.

დედამისი იყო მუმია აქაიკა, ლუტაციუს კატულუსის (კონსული ძვ. წ. 78 წელს) შვილიშვილი და ლუციუს მუმიუს აქაიკუსის შვილთაშვილი. მათ გალბას გარდა მხოლოდ ერთი, უფროსი შვილი ჰყავდათ, რომელსაც გაიუსი ერქვა. თავისი ქონების უდიდესი ნაწილის გაფლანგვის შემდეგ, მან რომი დატოვა და თავი მოიკლა მას შემდეგ, რაც ტიბერიუსმა იმ წელს პროვინციების განაწილებაში მონაწილეობის მიღების საშუალება არ მისცა და ამგვარად შეურაცხყო. გალბას მამა მეორედ ლივია ოკელინაზე, დედოფალ ლივიას შორეულ ნათესავზე დაქორწინდა. მოგვიანებით, დედინაცვალმა გალბა იშვილა. ამ უკანასკნელმა მისი სახელებიც მიიღო და გახდა **ლუციუს ლივიუს ოკელა სულპიციუს გალბა**. გაიმპერატორებამდე მას ასეც მოიხსენიებდნენ.

გალბას ოჯახი წარჩინებულთა რიგს მიეკუთვნებოდა, თავად კი დიდი სიმდიდრის პატრონი იყო. ადრეულ წლებში მას შესანიშნავი შესაძლებლობების მქონე ახალგაზრდად მოიხსენიებდნენ. როგორც ამბობდნენ, ავგუსტუსმა და ტიბერიუსმა მას დიდებული მომავალი უწინასწარმეტყველეს (ტაციტუსი, *ანალები*, vi. 20; სვეტონიუსი, *გალბა* 4; დიონ კასიუსი 57.19.4).

მისი ცოლი, ემილია, ერთგვარად დაკავშირებული იყო ზოგიერთი თავისი ახლობლის ქორწინებით იულიუს-კლავდიუსებთან. მათ ორი შვილი ჰყავდათ, შესაძლოა, გაიუსი და სერვიუსი (სავარაუდოდ, ლივიუს ოკელა გალბა), რომლებიც მამის სიცოცხლეშივე გარდაიცვალნენ. უფროსი ვაჟი, დაახლოებით, 25 წელს დაიბადა. მისი ცხოვრების შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი, რადგანაც ახალგაზრდა გარდაიცვალა. იგი დანიშნული იყო თავისი დედინაცვლის შვილზე, ანტონია პოსტუმაზე, თუმცა ისინი არასდროს დაქორწინებულან. მათი ნიშნობა 48 წლითაა დათარიღებული და ეს წელი, ძირითადად, მისი გარდაცვალების თარიღადაც მიიჩნევა.

უმცროსი ვაჟი 25 წლის შემდეგ, თუმცა 30 წლამდე უნდა დაბადებულიყო. მან თავის უფროს ძმაზე დიდხანს იცოცხლა. 58 წელს იგი კვესტორი იყო, თუმცა შემდეგ პოლიტიკაში აღარ ჩანს. ძირითადად, მიჩნეულია, რომ იგი 60 წლისათვის გარდაიცვალა. გალბა უმცროსი არასდროს დაქორწინებულა და არც შვილები ჰყოლია.

სვეტონიუსის აღწერის თანახმად, გალბა „ვნებას ძლიერი და ასაკოვანი მამაკაცებისადმი უფრო ამჟღავნებდა." როგორც ჩანს, ეს ერთადერთი შემთხვევაა რომის ისტორაში, როდესაც დასახელებული მამაკაცი აცხადებს, რომ იგი ზრდასრულ მამაკაცებს ანიჭებს უპირატესობას.

საჯარო სამსახურში
-----------------

20 წელს გალბა პრეტორი გახდა, 33 წელს კი — კონსული. გალიაში, გერმანიაში, აფრიკაში და ესპანეთში მან სახელი გაითქვა თავისი სამხედრო ნიჭიერებით, სიმკაცრითა და მიუკერძოებლობით. კალიგულას გარდაცვალებისას გალბამ უარი თქვა თავისი მეგობრების შეთავაზებაზე პრეტენზია განეცხადებინა იმპერატორობაზე და ერთგულად ემსახურებოდა კლავდიუსს. ნერონის მმართველობის პირველ ნახევარში იგი პენსიაზე იყო, სანამ 61 წელს იმპერატორმა მას ტარაკონის ესპანეთი არ უბოძა.

68 წლის გაზაფხულზე გალბამ შეიტყო, რომ ნერონს მისი მოკვლა ჰქონდა განზრახული და რომ გალიაში იულიუს ვინდექსმა ამბოხება წამოიწყო. თავდაპირველად, იგი ფიქრობდა ვინდექსის მაგალითისათვის მიებაძა, მაგრამ ვეზონტიოსთან ამ უკანასკნელის დამარცხებისა და თვითმკვლელობის შემდეგ, გალბამ ყოყმანი დაიწყო. ამბობდნენ, რომ ნერონისაგან გალბას განდგომის უკან ლაქია, კალვია კრისპინილა იდგა.

ახალმა ამბავმა, რომ ნიმფიდიუს საბინუსი, პრეტორიანელთა პრეფექტი მას მხარს უჭერდა, გალბას სულისკვეთება გამოაცოცხლა. მანამდე იგი საკუთარი თავისათვის მხოლოდ სენატისა და რომაელი ხალხის ლეგატის დაძახებას ბედავდა, ნერონის თვითმკვლელობის შემდეგ კი გალბამ ტიტული *კეისარიც* მიიღო და პირდაპირ რომისაკენ დაიძრა.

ნერონის სიკვდილის შემდეგ, ნიმფიდიუს საბინუსი შეეცადა გალბას ჩამოსვლამდე ხელში ჩაეგდო ძალაუფლება, თუმცა პრეტორიანელთა გვარდიის ერთგულების მოპოვება ვერ შეძლო და მოკლეს. ოქტომბერში რომში გალბას გამოჩენამდე ამ უკანასკნელს ჯარისკაცები შეხვდნენ მოთხოვნებით. გალბას პასუხი ბევრი მათგანის მოკვლა იყო.

იმპერატორი
----------

### მმართველობა

გალბა — ლიონის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი.
თავისი ხანმოკლე მმართველობისას გალბას უპირველესი საზრუნავი სახელმწიფოს ფინანსური პრობლემების მოგვარება იყო, საამისოდ მას მრავალი არაპოპულარული ღონისძიების გატარება მოუხდა, რომელთაგან ყველაზე სახიფათო პრეტორიანელებისათვის იმ ჯილდოს მიცემაზე უარის თქმა იყო, რომელიც მათ მისი სახელით აღუთქვეს. გალბა აბუჩად იგდებდა შეხედულებას, რომ ჯარისკაცები მათი ერთგულებისათვის უნდა „მოესყიდა." მისი სისასტიკე მთელ იმპერიაში იყო ცნობილი. სვეტონიუსის მიხედვით, გალბამ უზარმაზარი გადასახადები აკრიფა იმ ტერიტორიებიდან, რომლებმაც მისი იმპერატორად აღიარება დააყოვნეს.

იგი, აგრეთვე, ბევრს უსჯიდა სიკვდილს სასამართლოს გარეშე და იშვიათად თანხმდებოდა მოქალაქეობის მოთხოვნებს. მან კიდევ უფრო გაიტეხა სახელი ხალხში თავისი სულმდაბლობითა და პომპეზურობისა და წარმოდგენების ზიზღით. ხანდაზმულმა ასაკმა მისი ენერგია შეიწირა და მთლიანად ფავორიტების ხელში მოექცა.

როგორც ამბობდნენ, სამი მათგანი — ტიტუს ვინიუსი, რომელიც გალბას თანაკონსული გახდა; კორნელიუს ლაკონი, პრეტორიანელთა გვარდიის მეთაური და გალბას აზატი იკელუს მარკიანუსი, ფაქტობრივად, აკონტროლებდნენ იმპერატორს. გალბაზე გავლენის გამო მათ „სამ მასწავლებელს" ეძახდნენ. ამ ყოველივემ ახალი იმპერატორის არაპოპულარულობა გამოიწვია.

პროვინციის მმართველობის ბოლო პერიოდში, გალბა უქნარა და გულგრილი იყო, თუმცა ეს გამოწვეული იყო ან იმით, რომ არ სურდა ნერონის ყურადღება მიეპყრო, ან ასაკობრივი უძლურებით. ტაციტუსი ამბობს, რომ იგი ყველანაირად იმპერიის ღირსი იყო, თუმცა მხოლოდ მანამდე სანამ იმპერატორი გახდებოდა („*omnium consensū cāpax imperiī nisi imperasset*").

### სამხედრო ამბოხება

69 წლის 1 იანვარს ზემო გერმანიის ორმა ლეგიონმა გალბასათვის ერთგულების ფიცის მიცემაზე უარი განაცხადა. მათ მისი ქანდაკებები დაამხეს და ახალი იმპერატორის შერჩევა მოითხოვეს. მომდევნო დღეს ქვემო გერმანიის ჯარისკაცებიც აჯანყდნენ, გადაწყვიტეს თავად აერჩიათ ახალი იმპერატორი და პროვინციის გუბერნატორი ვიტელიუსი იმპერატორად გამოაცხადეს.

რევოლუციის დაწყებამ გალბას გააცნობიერებინა საკუთარი არაპოპულარულობა და საერთო უკმაყოფილება. მოახლოებული ქარიშხლის შესაჩერებლად, გალბამ იშვილა და თავის მემკვიდრედ და შემცვლელად გამოაცხადა ლუციუს კალპურნიუს პიზონ ლიცინიანუსი. მოსახლეობამ მემკვიდრის შერჩევის ფაქტი შიშის გამოვლინებად მიიჩნია, პრეტორიანელთა გვარდია, რომელიც ტრადიციულ საჩუქარს ამაოდ ელოდა, უკმაყოფილო დარჩა, მარკუს სალვიუს ოტონი კი, რომელიც თავად მოელოდა, რომ გალბა მას იშვილებდა, იმპერატორს მისი არჩევანის გამო ჩამოშორდა.

### მკვლელობა

ოტონი ლუზიტანიას მართავდა და გალბას ერთ-ერთი ადრეული მხარდამჭერი იყო. იგი პიზონის შერჩევით იმედგაცრუებული დარჩა და უკმაყოფილო პრეტორიანელებთან მოლაპარაკებები დაიწყო. 69 წლის 15 იანვარს მათ იგი იმპერატორად გამოაცხადეს. გალბა მეამბოხეებთან შესახვედრად გაემართა, თუმცა იმდენად ღონეგამოცლილი იყო, რომ იგი ტახტრევნით გადაიყვანეს. სვეტონიუსის მიხედვით, გალბამ სიკვდილამდე ტილოს ჯავშანიც ჩაიცვა, თუმცა არ დაუფარავს, რომ ამდენ მახვილს იგი ვერ ააცილებდა. იგი ოტონის კავალერიას გადააწყდა და კურციუსის ტბასთან მოკლეს. ერთი მცველი, ცენტურიონი სემპრონიუს დენზუსი მის დაცვას შეეწირა. პიზონი ამ მოვლენებიდან მცირე ხნის შემდეგ მოკლეს. პლუტარქეს მიხედვით, სიკვდილის წინ გალბამ მკვლელებს კისერი მიუშვირა სიტყვებით „დაჰკარით, თუ ეს რომაელთა სიკეთისთვის იქნება!"

მისი მოკვლის შემდეგ, გალბას თავი ოტონს მიუტანეს. ამ უკანასკნელმა ის თავისი ბანაკის მიმყოლებს მისცა, რომლებიც საჯაროდ დასცინოდნენ და შეურაცხყოფდნენ მას. სვეტონიუსის სიტყვებით, „აზატმა პატრობიუს ნერონიანუსმა ას ოქროდ გამოისყიდა მათგან გალბას თავი და იმ ადგილას დააგდო, სადაც გალბას ბრძანებით მისი პატრონი სიკვდილით დასაჯეს. ბოლოს და ბოლოს, ხაზინადარმა არგივუსმა მისი თავიც და სხვა ნაწილებიც თავის კერძო ბაღებში, ავრელიუსის გზაზე დაკრძალა."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გალბა***

* Galba.net: researching Galba's heritage
* Life of Galba
* Life of Galba
* Cassius Dio, Book 63

სქოლიო
------

1. ↑  კლასიკური ლათინური მართლწერითა და რეკონსტრუირებული კლასიკური ლათინური გამოთქმით:  
SERVIVS SVLPICIVS GALBA CAESAR AVGVSTVS
ˈsɛr.wi.ʊs sʊɫˈpɪ.ki.ʊs ˈgaɫ.ba ˈkae̯.sar au̯ˈgʊs.tʊs
2. ↑  სვეტონიუსი, *თორმეტი კეისრის ცხოვრება*, გალბა, 4
3. ↑  სვეტონიუსი, *გალბა*, 22
4. ↑  Richlin, *The Garden of Priapus: Sexuality and Aggression in Roman Humor*, Oxford, 1992
5. ↑  პლუტარქე, *გალბა* 6.4
6. ↑  Calvia Crispinilla. *Women of History*. A Bit of History.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 15, 2011. ციტირების თარიღი: June 11, 2012.
7. ↑  სვეტონიუსი, *გალბა* 16
8. ↑  სვეტონიუსი, *გალბა* 12
9. 1 2  სვეტონიუსი, *გალბა* 14
10. ↑  სვეტონიუსი, *გალბა* 19
11. ↑  სვეტონიუსი, *გალბა* 20

| პოლიტიკური თანამდებობები |
| --- |
| წინამორბედი:გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი და ლუციუს არუნტიუს კამილუს სკრიბონიანუსი | **რომის იმპერიის კონსული***ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსთან ერთად*  33 | შემდეგი:პაულუს ფაბიუს პერსიკუსი და ლუციუს ვიტელიუსი |
| რომის იმპერატორები |
| წინამორბედი:ნერონი | **რომის იმპერატორი**9 ივნისი, 68 – 15 იანვარი, 69 | შემდეგი:ოტონი |
| პოლიტიკური თანამდებობები |
| წინამორბედი:სილიუს იტალიკუსი და პუბლიუს გალერიუს ტრაქალუსი | **რომის იმპერიის კონსული***ტიტუს ვინიუსთან ერთად* 69 | შემდეგი:ფაბიუს ვალენსი და არიუს ანტონინუსი |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დასავლეთისა და აღმოსავლეთ იმპერიების იმპერატორები |
| --- |
|  |
| პრინციპატიძვ. წ. 27 – 235 | 

ოქტავიანე ავგუსტუსი **·** ტიბერიუსი **·** კალიგულა **·** კლავდიუსი **·** ნერონი **·** გალბა **·** ოტონი **·** ვიტელიუსი **·** ვესპასიანე **·** ტიტუსი **·** დომიციანე **·** ნერვა **·** ტრაიანე **·** ადრიანე **·** ანტონინუს პიუსი **·** მარკუს ავრელიუსი *ლუციუს ვერუსთან ერთად* **·** კომოდუსი **·** პერტინაქსი **·** იულიანე **·** სეპტიმიუს სევერუსი **·** კარაკალა **·** გეტა **·** მაკრინუსი *დიადუმენიანთან ერთად* **·** ჰელიოგაბალუსი **·** ალექსანდრე სევერუსი |
|  |
| კრიზისი235–284 | 

მაქსიმინუსი **·** გორდიანე I *და* გორდიანე II **·** პუპიენუსი *და* ბალბინუსი **·** გორდიანე III **·** ფილიპე არაბი **·** 
დეციუსი *ჰერენიუს ეტრუსკუსთან ერთად* **·** ჰოსტილიანუსი **·** ტრებონიანე *ვოლუსიანუსთან ერთად* **·** ემილიანუსი **·** ვალერიანე **·** გალიენუსი **·** კლავდიუს II **·** კვინტილუსი **·** ავრელიანე **·** ტაციტუსი **·** ფლორიანუსი **·** პრობუსი **·** კარუსი **·** კარინუსი **·** ნუმერიანე
 |
|  |
| დომინატი284–395 | 

დიოკლეტიანე **·** მაქსიმიანუსი **·** კონსტანციუს I ქლორუსი **·** გალერიუსი **·** სევერუს II **·** მაქსენციუსი **·** მაქსიმინუს II **·** ლიცინიუსი *მარტინიანუსსა და ვალერიუს ვალენსთან ერთად* **·** კონსტანტინე I დიდი **·** კონსტანტინე II **·** კონსტანტი **·** კონსტანციუს II **·** იულიანე განდგომილი **·** იოვიანი **·** ვალენტინიანე I **·** ვალენტი **·** გრაციანე **·** ვალენტინიანე II **·** თეოდოსიუს I
 |
|  |
| დასავლეთის იმპერია395–476 | 

ჰონორიუსი **·** კონსტანტინე III **·** იოვინუსი **·** ვალენტინიანე III **·** პეტრონიუს მაქსიმე **·** ავიტუსი **·** მაიორიანი **·** ლიბიუს სევერუსი **·** ანთიმოზი **·** ოლიბრიუსი **·** გლიცერიუსი **·** იულიუს ნეპოტი **·** რომულუს ავგუსტულუსი
 |
|  |
| ბიზანტიის იმპერია395–1204 | 

არკადიუსი **·** თეოდოსიუს II **·** მარკიანე **·** ლეონ I **·** ლეონ II **·** ზენონი **·** ბასილისკოსი **·** ანასტასიოს I **·** იუსტინე I **·** იუსტინიანე I **·** იუსტინე II **·** ტიბერიუს II კონსტანტინე **·** მავრიკიოსი **·** ფოკა **·** ჰერაკლე **·** კონსტანტინე III **·** ჰერაკლონასი **·** კონსტანტი II **·** კონსტანტინე IV **·** იუსტინიანე II **·** ლეონტიოსი **·** ტიბერიუს III **·** ფილიპიკოსი **·** ანასტასიოს II **·** თეოდოსიოს III **·** ლეონ III ისავრიელი **·** კონსტანტინე V **·** არტაბასდოსი **·** ლეონ IV **·**  კონსტანტინე VI **·** ირინე ათენელი **·** ნიკიფორე I **·** სტაურაკიოსი **·** მიხეილ I **·** ლეონ V **·** მიხეილ II **·** თეოფილე **·** მიხეილ III **·** ბასილი I **·** ლეონ VI **·** ალექსანდრე **·** კონსტანტინე VII **·** რომანოზ I **·** რომანოზ II **·** ნიკიფორე II **·** იოანე I ციმისკე **·** ბასილი II ბულგართმმუსვრელი **·** კონსტანტინე VIII **·** ზოია **·** რომანოზ III **·** მიხეილ IV **·** მიხეილ V **·** კონსტანტინე IX **·** თეოდორა **·** მიხეილ VI **·** ისააკ I **·** კონსტანტინე X დუკა **·** მიხეილ VII **·** რომანოზ IV **·** ნიკიფორე III **·** ალექსი I **·** იოანე II **·** მანუელ I **·** ალექსი II **·** ანდრონიკე I **·** ისააკ II **·** ალექსი III **·** ალექსი IV **·** ალექსი V
 |
|  |
| ნიკეის იმპერია1204–1261 | 

კონსტანტინე ლასკარისი **·** თეოდორე I **·** იოანე III დუკა ვატაცე **·** თეოდორე II **·** იოანე IV
 |
|  |
| ბიზანტიის იმპერია1261–1453 | 

მიხეილ VIII პალეოლოგი **·** ანდრონიკე II **·** მიხეილ IX **·** 
ანდრონიკე III **·** იოანე V **·** იოანე VI **·** ანდრონიკე IV **·** იოანე VII **·** ანდრონიკე V **·** მანუელ II **·** იოანე VIII **·** კონსტანტინე XI
 |

 |