recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვანო სიმონის ძე შადური** (დ. 1910 — გ. 1988) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე და მწერალი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1958), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1977). სკკპ წევრი 1931 წლიდან. დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1938). 1941 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რუსული ლიტერატურის ისტორიის კათედრაზე. პირველი მოთხრობები 1930 წელს გამოაქვეყნა, სამეცნიერო ნაშრომები — 1937 წელს. პირველი წიგნი გამოსცა 1945 წელს. შადური იკვლევდა რუსული ლიტერატურის ისტორიას, მარქსისტულ-ლენინური ლიტერატურათმცოდნეობის მეთოდოლოგიის, რუსულ-ქართულ კულტურულ-ლიტერატულ და საზოგადოებრივ ურთიერთობათა საკითხებს; ვანო შადური 42 წიგნის ავტორი და შემდგენელია. ძირითადი გამოკვლევები და კრებულებია „ბესარიონ ბელინსკი" (1948), „რუსი მწერლები საქართველოს შესახებ" (1949), „ქართველი მწერლები რუსეთის შესახებ" (1962), „პირველი რუსული რომანები კავკასიასა და საქართველოზე" (1966), „რუსული ლიტერატურის ისტორია" (ნაწილი I, 1969; 1978, თანაავტორი გიორგი ტალიაშვილი) და სხვა. რუსულ ენაზე გამოქვეყნებული ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „გრიბოედოვი და ქართული კულტურა" (1946), „პუშკინის მეგობარი ა. ა. შიშკოვი და მისი რომანი საქართველოზე" (1951), „დეკაბრისტული ლიტერატურა და ქართული საზოგადოებრიობა" (1958), „პუშკინი და ქართული საზოგადოებრიობა" (1966), კრებული „ქართველი და რუსი ხალხების მეგობრობის მატიანე", ტ. I, (1961, 1967), აგრეთვე მ. გორკის (1970), ა. პუშკინის (1974), მ. ლერმონტოვის, ა. გრიბოედოვის (ორივე 1977), ნ. ჩერნიშევსკის (1978) საიუბილეო თარიღებისადმი მიძღვნილი კრებულები და სხვა. შადურის ნაშრომები თარგმნილია სომხურ, ნორვეგიულ და სხვა ენებზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  Этапы большого пути[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  *ქრისტესაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 669.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქიქოძე**. |

**ვანო ტიტეს ძე ქიქოძე** (დ. 1905 — გ. 30 ივნისი, 1988, მიუნხენი, გადმოასვენეს საქართველოში 1990 წლის 16 იანვარს) — გერმანიაში მოღვაწე ქართველი ფოტოგრაფი, კოლექციონერი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ექიმ ტიტე ქიქოძესა და ნინო ბარათაშვილის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში, ხოლო 1924 წელს თავის და-ძმასთან, ეკატერინესა და გიორგისთან ერთად გაემგზავრა გერმანიაში უმაღლესი განათლების მისაღებად. იგი ბერლინის ტექნიკური უნივერსიტეტის ელექტრონიკის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა.

საქართველოში დაბრუნებული ვანო ქიქოძის ძმა — გიორგი ოთხჯერ დაიჭირეს, როგორც ევროპაში განათლება მიღებული არასაიმედო პიროვნება და ჯაშუში.

ვანო ქიქოძე თავის დასთან ერთად გერმანიაში დარჩა. იმოგზაურა მაშინდელ თურქეთის ტერიტორიაზე და სლაიდებზე აღბეჭდა ქართული კულტურის ძეგლები, რომლებიც თავისის სიკვდილის შემდეგ მის საკუთრებაში დაცულ ქართული იარაღის მდიდარ კოლექციასთან ერთად უსახსოვრა საქართველოს. ამის შესახებ მოთხრობილია რეზო თაბუკაშვილის ფილმში „მიუნხენიდან საქართველოში".

ვანო ქიქოძე საქართველოში მხოლოდ ერთხელ, 1979 წელს ჩამოვიდა. მოინახულა მშობლიური სოფელი, ნათესავები, ყველაფერი ფირზე გადაიღო და თან წაიღო.

1988 წლის 30 ივნისს ვანო ქიქოძე გარდაიცვალა. წელიწადნახევრის შემდეგ მისი ანდერძის თანახმად მისი ნეშტი საქართველოს მიწას მიაბარეს, იქ სადაც მისი დიდი წინაპრები ზაალ ბარათაშვილი (დედის პაპა) და გაბრიელ ეპისკოპოსი (პაპის ძმა) განისვენებდნენ. დასაფლავებულია ვაკის სასაფლაოზე თავისი ძმის გიორგი ქიქოძის გვერდით.

ლიტერატურა
----------

* „ანდერძის აღსრულება", გაზეთი «კომუნისტი», 1990, 15 იანვარი.
ვ. ხოჯაბეგოვი, „ხევსურები".
**ვანო ხოჯაბეგოვი** (დ. 14 იანვარი, 1875, თბილისი, — გ. 1922, იქვე) — თბილისელი მხატვარი, წარმოშობით სომეხი.

დაიბადა, ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თბილისში. ძირითადად იყო თვითნასწავლი. მხატვარმა ბორის ფოგელმა ნიკოლოზ სკლიფოსოვსკის კერძო სამხატვრო სკოლაში ჩარიცხა 1910 წელს. თავს ირჩენდა ფედოსეევის (ახლანდ. ვ. სარაჯიშვილის) ქუჩაზე საწვრილმანო დუქანში ვაჭრობით. 1916 წელს მონაწილეობდა „დიდების ტაძარში" (ახლანდ. ეროვნული გალერეა) მოწყობილ მხატვართა გამოფენაში, შემდეგ — „სომეხ მხატვართა კავშირის" გამოფენაზე თბილისში, კონსტანტინოპოლში და სხვ. შექმნა ძველი თბილისის ყოფის ამსახველი სერიები: ყოჩების ჭიდილი, ყეენობა, ყარაჩოხელთა ქეიფი, კრივი, ქართული ჭიდაობა და სხვ. მისი ილუსტრაციები თან დაერთო იოსებ გრიშაშვილის „ძველი თბილისის ლიტერატურული ბოჰემის" გამოცემას. ხოჯაბეგოვის ნამუშევრები დაცულია თბილისის ისტორიის მუზეუმსა და საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 996, თბ. 2002 წელი.
* მხატვარი ვანო ხოჯაბეგოვი // ბერიძე, თეიმურაზი. თბილისი: „ხელოვნება", 1969.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვანო ხოჯაბეგოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვენომი** (ინგლ. Venom) — მარველის კომიქსების მიერ გამოგონილი პერსონაჟი, სიმბიოტი, უცხოპლანეტელი თხევადი ფორმით. საარსებოდ იყენებს ადამიანის სხეულს, როგორც პარაზიტი, სანაცვლოდ კი სხეულის პატრონს ზეადამიანური შესაძლებლობებით აჯილდოებს. თანდათანობით ვენომი აღწევს სრულ კონტროლს მასპინძელზე და მართავს მის სხეულს სურვილისამებრ. გარდაქმნის რა ბოროტმოქმედად, იყენებს მას დედამიწაზე მზაკვრული გეგმების განსახორციელებლად. კომიქსებში სიმბიოტი წარმოადგენს ადამიანი-ობობას მტერს, ერთ-ერთ უმთავრეს მოწინააღმდეგეს. თავად ობობა იყო პირველი, ვის სხეულსაც დროებით დაეუფლა ვენომი ხოლო მას შემდგომ, რაც ობობამ მოიცილა იგი, სიმბიოტმა უამრავი სხეული გამოიცვალა - მათგან აღსანიშნავია ედი ბროკი.

ისტორია
-------

### ედი ბროკი, პირველი ვენომი

კომიქსებს ადრეულ ნომრებში ვენომი პიტერ პარკერის კონკურენტი, ჟურნალისტი ედი ბროკია, რომელმაც პარკერის გამო დაკარგა სამსახური და საშინლად შეიძულა იგი. მას შემდგომ, რაც პიტერი გათავისუფლდა მთვარიდან დედამიწაზე ჩამოვარდნილი „უცხო კოსტიუმისგან", რაც სინამდვილეში ცოცხალი არსება აღმოჩნდა, იგი ედი ბროკს შეესისხლხორცა და შურისმაძიებელ, შეუჩერებელ მონსტრად გარდაქმნა.

კოსტიუმს ერთადერთი სისუსტე აღმოაჩნდა - შიში ხმაურის მიმართ, რაც სიმბიოტს ჭკუიდან შლის. ობობამ სათავისოდ გამოიყენა იგი და დაამარცხა მოწინააღმდეგე. ამგვარად დაასრულა არსებობა „ვენომის" პირველმა ვერსიამ.

კომიქსის ახალ სერიებში (*The Ultimate Spiderman*), ბროკი უბრალო სტუდენტია, რომელმაც პიტერს შემთხვევით აღმოჩენილი უცნობი ნივთიერება აჩვენა. ასე გახდა თანამედროვე კომიქსებში პარკერი სუპერბოროტმოქმედი ვენომი, შემდგომ კი ედი გარდაიქმნა საშინელ მონსტრად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვენომი (ედი ბროკი) საიტზე Comic Book DB
* ვენომი (ანჯელო ფორტუნატო) საიტზე Comic Book DB
* ვენომი (მაკ გერგენი) საიტზე Comic Book DB
* ვენომი (ფლეშ თომპსონი) საიტზე Comic Book DB
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟურული**. |

**ვარლამ ნიკოლოზის ძე ჟურული** (დ. 15 სექტემბერი, 1908, ჩიბათი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 30 იანვარი, 1965, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო სკოლა დაამთავრა ქუთაისში და შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაასრულა 1935 წელს. ამავე პერიოდში წარდგა საზოგადოების წინაშე პოეტური კრებულით „ვარდის ფურცლობა". იყო ვ. ჟურულის პირველი ნაწარმოებები ჯერ კიდევ 1924 წელს გამოქვეყნდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. თავდაპირველად იყო „ფუტურისტ-ლეფელთა" ჯგუფის წევრი, მაგრამ მალე დაუახლოვდა პროლეტარული მწერლობის წარმომადგენლებს ეგრეთ წოდებულ „ახალთაობელებს".

ოთხი ათეული წლის მოღვაწეობის შედეგია პოეტური კრებულები: „ვარდის ფურცლობა", „ნარაზენი", „ჩრდილოეთის დაპყრობა" (1940), „ჩვენიგაზაფხული" (1950), „ლირიკა" (1956), „ჩემი მერცხლები" (1960), „ვაზის ცრემლები" (1962) და სხვა. მისი ლექსები თარგმნილია სხვადასხვა ენებზე. გარდა ამისა მისი მწერლური ნიჭი ქართულ კინოსაც შეეხო. იყო რამდენიმე დოკუმენტური ფილმის სცენარის, სადიქტორო ტექსტის ავტორი. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 262.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 307, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვარლამ ჟურული — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ივანე ნიკურაძე** (დ. 20 ნოემბერი, 1894, სამტრედია — გ. 18 ივლისი, 1979, გიოტინგენი, გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა) — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი პირველი სტუდენტი, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი, ქართული ემიგრაციის ცნობილი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა რკინიგზის დეპოს უფროსის ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია 1917 წელს. 1918 სწავლა დაიწყო თბილისში ახლად გახსნილი ქართული უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. უნივერსიტეტის იმდროინდელი რექტორის, პეტრე მელიქიშვილის, რეკომენდაციითა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის ფინანსური თანადგომით, თავის უმცროს ძმასთან, ალექსანდრე ნიკურაძესთან, ერთად, გაიგზავნა გერმანიაში სწავლის გასაგრძელებლად 1919. ცხოვრობდა გიოტინგენში. იყო თანამედროვე ჰიდროდინამიკისა და აეროდინამიკის ფუძემდებლის, ლუდვიგ პრანდტლის, გამორჩეული მოწაფე.

საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ მიიღო გერმანიის მოქალაქეობა. დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ქიმიის სპეციალობით 1923 წელს. მუშაობდა კაიზერ ვილჰელმის (ამჟამად — მაქს პლანკის) სახელობის ჰიდრავლიკურ კვლევათა და დინამიკის ინსტიტუტში, სადაც მოგვიანებით ხელმძღვანელობდა განყოფილებას (1934 წლამდე). ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას. მისი ნაშრომები იბეჭდებოდა გერმანიაში გამომავალ ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალებში (ზოგჯერ თავისი ძმის, ალექსანდრე ნიკურაძის, თანაავტორობით). შექმნა სახელმძღვანელო ჰიდრომექანიკაში, გამოიკვლია სითხის ლამინარული და ტურბულენტური დინება, რეინოლდსის რიცხვის დიდი მნიშვნელობისათვის მიიღო ჰიდროდინამიკური წინაღობის კოეფიციენტის ემპირიული ფორმულა, რომელსაც მისი სახელი მიანიჭეს. მისი სახელი ასევე ეწოდება დიაგრამებსა და მრუდეებს, რომლებიც ჰიდრავლიკაში გამოიყენება. პროფესორად მოღვაწეობდა ჯერ ბრესლაუს უნივერსიტეტში (1945 წლამდე), ხოლო შემდეგ აახენის უნივერსიტეტში. მისი არქივი დაცულია კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 302-303.
მუზეუმი მარია-ტერეზიენ-პლაცზე, ვენა.
**ხელოვნების ისტორიის მუზეუმი** (გერმ. Kunsthistorisches Museum) ვენაში, ავსტრია, რინგშტრასეზე მდებარეობს და ერთ-ერთი წამყვანი სახვითი და დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმია მსოფლიოში.

მუზეუმი გახსნა 1891 წელს ბუნების ისტორიის მუზეუმთან (Naturhistorisches Museum) ერთად ავსტრო-უნგრეთის იმპერატორ ფრანც იოზეფ I-ის მიერ. ორივე მუზეუმს იდენტური ფასადი აქვს და ერთმანეთს უყურებს მარია-ტერეზიენ-პლაცზე. ორივე შენობა აიგო 1872-91 წლებში გოტფრიდ სემპერისა და კარლ ფრაიჰერ ფონ ჰაზენაუერის პროექტით.

რინგშტრასეზე მდებარე ორივე მუზეუმი იმპერატორის ხაზინიდან დაფინანსდა ჰაბსბურგის ვრცელი კოლექციის საზოგადოებისთვის გამოფენის მიზნით. შენობების ფასადები ქვიშანარევი ქვით არის მოპირკეთებული. შენობები მართკუთხა ფორმისაა და თავზე 60 მეტრი სიმაღლის ოქტაგონალური გუმბათი ადგას. შენობების ინტერიერი მოპირკეთებულია მარმარილოთი, შტუკოს ორნამენტებით, ოქროთი მოვარაყებული და მოხატული, რაც შენობებს თავად ხელოვნების მინუშად ხდის.

მუზეუმის კოლექცია
-----------------

"მადონა მწვანეში", რაფაელი.
"ბაბილონის გოდოლი", პიტერ ბრეიგელი.
"ინფანტა მარგარიტა ტერეზე ლურჯ კაბაში", ველაზკესი.
მუზეუმის ძირითადი კოლექცია ჰაბსბურგთა ქონებაა, განსაკუთრებით ფერდინანდ ტიროლელის პორტრეტთა და საჭურვლის კოლექციები, იმპერატორ რუდოლფ II-ის კოლექციები, და ასევე არქიეპისკოპოს ლეოპოლდ ვილჰელმის ფერწერულ ტილოთა კოლექცია.

ნახატთა გალერეის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია:

* იან ვან ეიკი: "კარდინალი ნიკოლო ალბერგატი", 1438.
* ალბრეხტ დიურერი: "სამების გაბრწყინება", 1511.
* ჯუზეპე არკიმბოლდო: "ზაფხული", 1563.
* მიქელანჯელო მერისი და კარავაჯიო: "როზენკრანცის მადონა", 1606.
	+ "ეკლის გვირგვინით შემოსვა".
	+ "დავით გოლიათის თავით".
* პეტრე პავლე რუბენსი: "ილდეფონსოს საკურთხეველი", 1630.
* რაფაელი: "მადონა მწვანეში", 1506.
* იოჰანეს ვერმეერი: "ხელოვანი საკუთარ სტუდიაში", 1665.
* პიტერ ბრიუგელ უფროსი: "ბაბილონის გოდოლი", 1563.

მუზეუმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სკულპტურა, ბენვენუტო ჩელინის "სალიერა" 2003 წლის 11 მაისს მოპარულ იქნა. ქანდაკება 2006 წლის 21 იანვარს ახლომდებარე ქალაქ ზვეტლთან ტყეში ყუთში დამარხული იპოვეს. ეს ავსტრიის ისტორიაში უდიდესი ხელოვნების ნიმუშის მოპარვა იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი. დაარქივებული 2008-08-13 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კულტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ივანე პოპოვი** (რუს. Иван Петрович Попов; დ. 1836, ნოვოჩერკასკი, რუსეთის იმპერია — 1906) — რუსი პოეტი, ჟურნალისტი და გამომცემელი.

ბიოგრაფია
---------

ივანე პოპოვი დაიბადა 1836 წელს ქალაქ ნოვოჩერკასკში, ჯარის ზემდეგის ოჯახში. დაამთავრა ნოვოჩერკასკის გიმნაზია, შემდეგ — ხარკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. მიიღოს სამართლის კანდიდატის ხარისხი.

გიმნაზიაში სწავლის დროს დაწერა თხზულება „Азовское сидение". უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა საოლქო სტატისტიკური კომიტეტის მდივნად. საქმიანობის მიხედვით აგროვებდა მასალებს მათ „დონის სტატისტიკური კომიტეტის საოქო ჯარების კრებულში" გამოსაქვეყნებლად.

1887 წელს ივანე პოპოვმა საკუთარი გაზეთი „Донская речь" (ქართ. დონური მეტყველება) გამოსცა. მისი გაზეთი რუსეთის სამხრეთ ნაწილში ერთ-ერთი უმსხვილესი აღმოჩნდა, მასში იბეჭდებოდა ალექსანდრე კუპრინის, კ. ტრენევის, ა. პოპოვის (სერაფიმის ძე) და სხვათა ნაწარმოებები.

მისი კიდევ ერთი წამოწყება იყო ჟურნალ „Дон"-ის (ქართ. დონი) დაარსება, რომლის გამოცემაც მან 1887 წლიდან დაიწყო. ჟურნალმა დაახლოებით ერთი წელი იარსება და სახსრების უქონლობის გამო დაიხურა.

შემოქმედება
-----------

ივანე პოპოვი წერდა ლექსებს, ისტოიულ შენიშნვებს და პუბლიცისტურ სტატიებს. მისი ნაწარმოებები ქვეყნდებოდა „Казачий вестник"-ში (ქართ. კაზაკური მაცნე), „Таганрогский вестник"-ში (ქართ. ტაგანროგის მაცნე), მოსკოვისა და პეტერბურგის ჟურნალებში „Будильник" (ქართ. მაღვიძარა), „Гусли" (ქართ. გუსლი), „Спутник" (ქართ. თანამგზავრი), „Развлечение" (ქართ. გართობა). მისი ნაწარმოებების ძირითადი თემა იყო მისთვის კარგად ნაცნობი დონის კაზაკობა და მისი ისტორია.

ლიტერატურა
----------

* Астапенко М. П. Астапенко Г. Д. Астапенко Е. М. Казачья доля — Дон, степь да воля. Ростов н/Д, 2014. 320 с.: ил. ISBN 978-5-87259-806-0
* Попов Иван Петрович. Материалы к истории Дона / собран. Ив. П. Поповым. — Новочеркасск : Тип. наслед. Н. И. Редичкина, 1900. — 168 с.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* Попов И. П. Материалы к истории Дона. — Новочеркасск, 1900.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბრამიშვილი**. |

**ვახტანგ გრიგოლის ძე აბრამიშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1928, ბორჯომი — გ. 21 იანვარი, 1992, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1978).

ბიოგრაფია
---------

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის, ხოლო 1956 წელს მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტები.

პროფესიული საქმიანობა დაიწყო საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტის" არქიტექტორად და დაწინაურდა სახელოსნოს ხელმძღვანელად. 1963-1972 წლებში იყო თბილისის ზონალური სამეცნიერო-კვლევითი, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტების ინსტიტუტში („თბილზნიიეპი") იყო სახელოსნოს უფროსი. 1972 წლიდან 1988 წლამდე „თბილქალაქპროექტში" არქიტექტურულ საამქროს ხელმძღვანელი. მისი პროექტებით თბილისში დაგეგმარდა ვაკის პარკში ღია კინოთეატრი, მთავარი შესასვლელი, აშენდა საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის შენობა (ყოფილი საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტისა), პოლიტგანათლების სახლი (აღმაშენებლის პროსპექტზე), სარეაბილიტაციო ცენტრი, ოტოლარინგოლოგიური კლინიკა, საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს ღუდუშაურის სახელობის კლინიკა, საბავშვო ბაღები, მუსიკალური სკოლები, ადმინისტრაციული სახლები (გლდანსა და საბურთალოზე), ორი მეტროსადგური („ვაგზლის მოედანი" და „აკაკი წერეთლის გამზირი"), იაკობ გოგებაშვილის მემორიალი (მთაწმინდაზე), მიწისქვეშა გადასასვლელები, ასევე — პანსიონატები (ბაკურიანსა და წყნეთში), ეროვნული ბიბლიოთეკა (კიშინიოვში), 555-ადგილიანი სასტუმრო (მახაჩკალაში), ექვთიმე თაყაიშვილის სახლ-მუზეუმი (სოფ. ლიხაურში), არქიტექტორთა შემოქმედებითი სახლი (გაგრაში), საცხოვრებელი კომპლექსები გლდანის მასივსა და ვაზისუბნის დასახლებაში; სისტემატურად მონაწილეობდა გამოფენებსა და კონკურსებში; მიღებული ჰქონდა 14 პრემია: I პრემიები - სასტუმრო „ინტურისტისთვის" (სოხუმი), ხელოვნების ცენტრისთვის (პარიზში), მემორიალისთვის (ბორჯომში) და სხვა.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1957: საქართველოს ახალგაზრდობისა და სტუდენტობის I ფესტივალი, ლაურეატი
* 1978: საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი
* 1985: შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის შენობა( თბილისი)
* 1986: საქართველოს მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო პრემია, „ხუთწლედის მატიანე"
* საწარმოო გაერთიანება „ისანის" ბაგა–ბაღი(თბილისი)
* გამარჯვების (ვაკის) პარკის შადრევნები(თბილისი)
* იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია

ლიტერატურა
----------

* *ს. კინწურაშვილი, მ. მაისურაძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 31.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ აბრამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვარლამ რუხაძე** (დ. 5 ნოემბერი, 1874, ქუტირი — დ. 23 ოქტომბერი, 1935) — ქართველი მწერალი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

ლექსებს ბეჭდავდა „კვალში", „მოამბეში", „თანამედროვე აზრში" და სხვა. აქტიურად მონაწილეობდა სალიტერატურო ცხოვრებაში. 1898-1899 წლებში გამოაქვეყნა პირველი ლექსები, პირველი წიგნი „ლექსები და მოთხრობები", რომლებიც 1902 წელს აკრძალა ცენზურამ. მისი კრებულებია: „ცისკარი" (1904წელს), „თაიგული" (1910წელს), „ზღაპრები და არაკები" (1916წელს), „ცხოვრების ყვავილები" (1919წელს), „რჩეული ლექსები" (1931წელს). წერდა საბავშვო თხზულებებს, ნათარგმნი აქვს ა. პუშკინის პოემები.

დამოუკიდებლობის პერიოდში ეწეოდა აქტიურ შემოქმედებით საქმიანობას. 1919 წლის 12 იანვარს გაზეთ „ერთობამ" გამოაქვეყნა მისი ლექსი მისალმება (ჯარს და გვარდიას). მონაწილეობდა სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტთა სალიტერატურო წრის თაოსნობით გამართულ ლიტერატურულ დილაში. მუშათა ცენტრალურ კლუბში, საზოგადო მოღვაწის და ქართველი მწერლის იასე რაჭველის ხსოვნის აღსანიშნავ საღამოზე „საღამო სოსიას ღელე" ლექსი წაიკითხა. მონაწილეობდა მეორე ქართულ კლუბში, სალიტერატურო-საკონცერტო საღამოში.

ლიტერატურა
----------

* *ლომიძე გ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 337.
* მწერალთა ავტობიოგრაფიები (I), კრებული, გამომც. „ლიტერატურის მუზეუმი", თბ. 2013
* გაზ. „ერთობა", 1919, №8;
* გაზ. „სახალხო საქმე", 1920, № 788

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარლამ რუხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვახტანგ ბადაგაძე** (დ. 1932, დუშეთი — გ. 2007) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1958 წელს ასპირანტურა ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში.

1958 წლიდან ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1961-1968 წლებში - სწავლული მდივანი. 1968-1971 წლებში - უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1971-1982 წლებში კი ხელმძღვანელობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის გამოთვლითი მათემატიკისა და ინფორმატიკის კათედრას. 1982 წლიდან იყო ამ კათედრის გამგე. მისი სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებაა სასრულსხვაობიანი ალგორითმების აგება და კვლევა. კერძოდ, შეისწავლიდა მეორე რიგის ელიფსური ტიპის დიფერენციალური განტოლებების რიცხვით ამოხსნებს. ასეთი ტიპის განტოლებების აპროქსიმაციას, აგებდა ამ განტოლებებისათვის სხვაობიან სქემებს. აზუსტებდა განშტოებადი შემთხვევითი პროცესების ზოგიერთ თეორემას. განსაზღვრავდა და იკვლევდა რიტცის კანონიკური განტოლებებიდან მწკრივის კორექტირების კოეფიციენტებს. ვ. ფადეევის მეთოდის გამოყენებით განიხილა დირიხლეს ამოცანა პუასონის მრავალგანზომილებიანი განტოლებისათვის; იგი შეისწავიდა ზოგიერთ ვარიაციულ ამოცანას.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მათემატიკა : ამოცანათა კრებული (რედაქტორი). თბ. უნივერსალი, 2008 გვ. 426 ISBN 9789941123153
* მათემატიკური უნარები : ამოცანების კრებული (რედაქტორი). - თბ. ი. ს. "კახაბერ ვეფხვაძე" - K&K, 2004 გვ. 133 ISBN 9994080903
* წრფივი ალგებრის გამოთვლითი მეთოდები : ლექციების კურსი მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის სტუდენტებისათვის (ავტორი). - თბ. თბ. უნ-ტის გამ-ბა, 1983 გვ. 90

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე. თბ. 2016 გვ. 182-183

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ ბადაგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვახტანგ VI-ის სტამბა** — პირველი ქართული სტამბა. დაარსდა 1708-1709 წლებში თბილისში, მტკვრის მარცხენა ნაპირას სპეციალურად აგებულ შენობაში. 

სტამბის გამმართველად ვახტანგ VI-მ რუმინეთიდან მოიწვია ანთიმოზ ივერიელის ნამოწაფარი, უნგრო-ვლახელი ოსტატი მიხაი იშტვანოვიჩი. პირველი წიგნი, რომელიც დაისტამბა იყო „სახარება". 1709-1712 წლებში დაიბეჭდა 11 დასახელების წიგნი, რომელთა შორისაც განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს „სწავლულ კაცთა" მიერ „ვეფხისტყაოსნის" მეცნიერულად დადგენილი ტექსტი, ვახტანგ VI-ის რედაქციითა და კომენტარებით (1712). 1713 წლიდან 1720 წლის მიწურულამდე სტამბაში დაიბეჭდა მხოლოდ 5 წიგნი. ამ პერიოდში წიგნების გამოცემა შემცირდა ვახტანგ VI-ის ქირმანში გადასახლების გამო.

1721-1722 წლებიდან კვლავ დაიწყო სტამბაში წიგნების ბეჭდვა-გამოცემის აღორძინება: დაისტამბა ვახტანგ VI-ის მიერ თარგმნილი „ქმნულების ცოდნის წიგნი" ანუ „აიათი", ხოლო 1722 „ჟამნი", რის შემდეგაც სტამბამ არსებობა შეწყვიტა. სულ სტამბაში დაიბეჭდა 19 დასახელების წიგნი, რომელთა ბეჭდვისა და გამოცემის ხარისხი ისეთივეა, როგორც ევროპის სტამბებში გამოცემული წიგნებისა. სტამბას ჰქონდა რამდენიმე ფორმის შრიფტი: ქართული ხუცური (ასომთავრული, ნუსხური), მხედრული, ბერძნული და ლათინური; ერთსა და იმავე დროს იყენებდნენ როგორც შავს, ისე წითელ საღებავს. წიგნებში ჩართულია სურათები (გრავიურით). ტექნიკური შესრულების ყოველი მხარე — კარგი ქაღალდი, ჩინებული აკინძვა და შეკაზმვა იმდროინდელი ხელოვნების შედევრია. სტამბაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი ოსტატები: ნ. ორბელიანი, იგივე ნ. თბილელი (ს. ორბელიანის ძმა), გერმანე მღვდელმონაზონი, კვიპრიანე სამთავნელი და სხვანი.

ლიტერატურა
----------

* *გუგუშვილი პ.*, ქართული წიგნი. 1629-1929, თბ. 1929;
* *კარიჭაშვილი დ.*, ქართული წიგნის ბეჭდვის ისტორია (XVII-XVIII სს.), თბ. 1929;
* *კვასხვაძე შ.*, ქართული წიგნის გრაფიკული ხელოვნება. ვახტანგ VI სტამბის წიგნი, თბ. 1952;
* *კურდღელაშვილი შ.*, ქართული სტამბის ისტორიიდან, თბ. 1959;
* *ლორთქიფანიძე ე.*, ვახტანგ მეექსვე და ქართული სტამბის მოღვაწენი, თბ. 1962;
* *შარაშიძე ქ.*, პირველი სტამბა საქართველოში (1709-1722), თბ. 1955
* *კასრაძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 338.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ქართული სტამბა 1909 და მეფე ვახტანგ მეექვსე
* **ქართული სტამბები (1627 – 1916 წ.)** ნიკოლოზ ღოღობერიძე და ზოგი ქართველთა მოღვაწენი ს უ რ ა თ ე ბ ი თ
**ვოლგოდონსკის გამარჯვების პარკი** (რუს. Парк Победы) — კულტურისა და დასვენების პარკი ქალაქ ვოლგოდონსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. პარკი მდებარეობს ქალაქის ძველ ნაწილში. მისი ოფიციალური სახელია კულტურის მუნიციპალური ავტონომიური დაწესებულება „გამარჯვების პარკი".

ისტორია
-------

გამარჯვების პარკი დაარსდა 1965 წლის 8 მაისს, ფაშისტებზე გამარჯვების 20 წლისთავის აღსანიშნავად. 

1968 წელს პარკში დაიწყო სპორტის სასახლის მშენებლობა. მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ქიმკომბინატის მთავრი ინჟნერი იოსებ ბოლოტინი. სპორტის სასახლეში მდებარ ეყინულის არენის მოცულობა უნდა ყოფილიყო 1 200 მაყურებელზე გათვლილი. გეგმის მიხედვით ვოლგოდონსკელებს მთელი წლის განმავლობაში უნდა შეძლებოდათ დაკავებულიყვნენ საციგურაო სპორტით. მაგრამ ქიმიურმა ქარხანამ აღნიშნული პროექტი არ დაასრულა. 

1976 წლის 4 ნოემბერს გამარჯვების პარკში გააშენეს „პარტიისა და შრომის ვეტერანების ხეივანი".

1979 წელს პარტიის რაიონულმა აღმასკომმა არქიტექტორ ტარას ბოტიანოვსკს დაავალა შეექმნა პარკის რეკონსტრუქციის პროექტი. ბოტიანოვსკი მუშაობდა სარატოვში მთავარ არქიტექტორად, 1974 წელს იგი გადავიდა ვოლგოდონსშკი, სადაც დაიწყო ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობა. 1977 წელს კი დანიშნეს ვოლგოდონსკს მთავარ არქიტექტორად. გარდა გამარჯვების პარკისა, მან სხვა პროექტებიც განახორციელა ქალაქში. 2000 წელს მას ვოლგოდონსკის საპატიო მოქალაქის ტიტული მიანიჭეს.

1980 წელს დაიწყო პარკის რეკონსტრუქცია. 1985 წლის 22 აპრილს გაიხსნა „ხსოვნის ბაღი". ხსოვნის ბაღის ახლოს მდებარეობს გმირი ქალქების მინდორი, რომელიც ასევე ტ. ბოტიანოვსკმა დააპროექტა.

1985 წლის 9 მაისს, ფაშიზმზე გამარჯვების 40 წლისთავზე გაიხსნა განახლებული პარკი და ამავე სახელობის მოედანი შადრევნით.

ლიტერატურა
----------

* *Кукушин В. С.* История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Страница парка в ВКонтакте
* История Волгодонска. Парк «Победа» დაარქივებული 2017-02-18 საიტზე Wayback Machine.
* Парк Победы — наши дни დაარქივებული 2017-01-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Ботяновский Тарас Григорьевич.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-05. ციტირების თარიღი: 2017-07-04.
2. ↑  Памятники площади и парка Победы.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-05. ციტირების თარიღი: 2017-07-04.
ვარნის ნეკროპოლისზე აღმოჩენილი ნივთები
**ვარნის ნეკროპოლისი** (ბულგ. Варненски некропол) — უძველესი ნეკროპოლისი ვარნის ტერიტორიაზე, ბულგარეთი. ვარნის ნეკროპოლისი შემთხვევით აღმოაჩინეს 1972 წელს ვარნის დასავლეთ, სამრეწველო რაიონში, დაახლოებით 500 მეტრში ვარნის ტბიდან და 4 კილომეტრში ქალაქის ცენტრიდან. ნეკროპოლისი ითვლება ნეოლითური ევროპის ერთ-ერთ უმთავრეს არქეოლოგიურ ძეგლად. 

1972 წელს კაბელებზე მუშაობის დროს ექსკავატორის მძღოლმა შემთხვევით აღმოაჩინა რამდენიმე პატარა მბრწყინავი ნივთი, დეტალური დათვალიერების შემდეგ კი აღმოჩნდა უძველესი ოქროს ნივთები და კერემიკის ნაშთები. 

ვარნის ნეკროპოლისი თარიღდება ძვ. წ. V ათასწლეულით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Varna Archaeological Museum website (ბულგარული) (ინგლისური).
* Varna Necropolis Cultural Tourism page on the Golden Sands Resort web site.
* Another photo by Ivo Hadjimishev
* The Durankulak Lake Town - Kibela's Temple (Древното селище при Дуранкулашкото езеро - Езерният град) დაარქივებული 2008-12-12 საიტზე Wayback Machine.
ვენის მიქაელის ტაძარი
**ვენის მიქაელის ტაძარი** ან **მიხაელერკირხე** (გერმ. Michaelerkirche) — რომაულ-კათოლიკური ეკლესია ავსტრიაში, ქალაქ ვენის ცენტრში. XIII საუკუნეში იგი ვენის სამი სამრევლოდან ერთ-ერთს წარმოადგენდა შტეფანსდომთან და შოტლანდიელთა მონასტრერთან ერთად. მიქაელეს ტაძარი ვენის უძველეს ტაძართა სიაშია და ერთ-ერთი იშვიათი რომაული სტილის ნაგებობაა ქალაქში. ზოგიერთი ელემენტი უფრო გვიანდელია და ბაროკოს ან კლასიციზმის სტილს წარმოადგენს. ტაძარი მიქაელ მთავარანგელოზის სახელობისაა და 1923 წლიდან სალვატორიანელთა ორდენს ექვემდებარება.

მიქაელის ტაძარი ცნობილია თავისი საძვალით, რომელშიც განსაკუთრებული კლიმატური თავისებურებების გამო ზოგიერთი გვამი არ გაიხრწნა, არამედ თავისთავად მოხდა მუმიფიცირება.

ლიტერატურა
----------

* Karl Oettinger, Franz Fuhrmann, Renate Wagner-Rieger: Reclam Kunstführer. Wien, Niederösterreich, Oberösterreich, Burgenland. Baudenkmäler. 1981, ISBN 3-15-008605-1
* Alois Kieslinger: Die Steine von St. Stephan. Herold, 1949 (ელექტრონული ვერსია)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ვენის მიქაელის ტაძარი***

* მიქაელის ტაძრის სამრევლოს ოფიციალური ვებ-გვერდი
* ვენის მიქაელის საძვალე
* *გარდაცვლილთა ქალაქს საფრთხე ემუქრება*. გაზეთში *Die Presse*
**ვენტუარი** (ესპ. Ventuari) — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ვენესუელაში, მდინარე ორინოკოს მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 520 კმ, აუზის ფართობი დაახლოებით 40.000 კმ². სათავე აქვს გვიანის ზეგანის დასავლეთ ნაწილში. მიედინება ბორცვნალ ადგილებში, რომელიც ტროპიკული ტყითაა დაფარული. განვითარებულია ჭორომები. წყალმოვარდნები იცის წვიმიან ამინდებში, აპრილიდან ოქტომბრამდე. სანაოსნოა მხოლოდ ცალკეულ მონაკვეთებზე. ყველაზე მნიშვნელოვანი შენაკადია მდინარე მანაპიარე. 

ვენტუარი წყალუხვი მდინარეა, რაც განპირობებულია ადგილობრივი ოროგრაფიული პირობებით. წყლის ხარჯი 3000 მ³/წმ და მეტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მდინარე ვენტუარი – ენციკლოპედია

ლიტერატურა
----------

* HITCHCOCK, Charles B. *La región Orinoco Ventuari*. Relato de la Expedición Phelps al Cerro Yaví. Caracas: Ministerio de Educación Nacional, Imprenta El Compás, 1984 (traducción de una edición anterior en inglés: *The Orinoco - Ventuari Region*. American Geographical Society, 1947)
* VILA, Pablo. *Geografía de Venezuela*. T. I: El territorio nacional y el ambiente físico. Caracas, Ministerio de Educación, 1960.
**ვალაამი** (რუს. Валаам, ფინ. Valamo, ფინ. - მაღალი, მთიანი მიწა) — კუნძული ლადოგის ტბის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვალაამის არქიპელაგის უდიდესი კუნძული. კუნძულზე მდებარეობს დაბა ვალაამი, რომელიც სორტავალის საქალაქო დასახლებისა და ვალაამის მონასტრის შემადგენლობაში შედის, წარმოადგენს რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლს. კუნძულს საკმაოდ მნიშვნელოვანი ტურისტული დატვირთვა აქვს.

დაბა ვალაამი
------------

### მოსახლეობა

| მოსახლეობის რაოდენობა, ადამ. |
| --- |
| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 1351 | 1132 | 937 | 487 |

### ადმინისტრაციული მმართველობა

2003 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ მიღებული კანონის მიხედვით, წარმოიქმნა პრობლემა დაბა ვალაამის ადმინისტრაციული სტატუსის გამო. ამ კანონის მიხედვით რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციული სუბიექტები უნდა დაყოფილიყო საქალაქო და სასოფლო დასახლებებად, ასევე უნდა დაემტკიცებინათ მათი ადმინისტრაციული საზღვრები. ეს კანონის მსგავსად სხვა ტერიტორიებისა მოქმედებდა კარელიის რესპუბლიკაშიც, შესაბამისად დაბა ვალაამი შევიდა მუნიციპალური გაერთიანებების რიცხვში და გამოიყო ცალკე ადმ. ერთეულად — ვალაამის სასოფლო დასახლება. 2005 წლის დასაწყისში სორტავალის რაიონის ადმინისტრაციის უფროსის ინიციატივით ვალაამი უნდა ყოფილიყო ქალაქ სარტავალის შემადგენლობაში. ამ გადაწყვეტილებას კი საკმაოდ დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა, მოსახლეობის ნაწილი ამ ინიციატივას არ ეთანხმებოდა, ეს საქმე ჯერ კარელიის რესპუბლიკის უმაღლეს სასამართლოში, ხოლო შემდეგ რუსეთის ფედერაციის უმაღლეს სასამართლოში გადაიგზავნა. 2006 წლის ივლისში ამ დავაში ჩაერია პატრიარქი ალექსი II.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი „ვალაამი"დაარქივებული 2012-01-04 საიტზე Wayback Machine.
* ვალაამის მონასტრის ოფიციალური საიტი
* ვალაამის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  Закон Республики Карелия от 1 ноября 2004 г. за № 813-ЗРК «О городских, сельских поселениях в Республике Карелия»
2. ↑  Битва за Валаам, 19 июля 2006
**ვიშერა** (რუს. Вишера) — მდინარე რუსეთში, პერმის მხარეში; კამის მარცხენა შენაკადი (ჩაედინება კამის წყალსაცავის ვიშერის ყურეში). სიგრძე 415 კმ, აუზის ფართობი 31 200 კმ². სათავეს იღებს ჩრდილოეთ ურალის დასავლეთ კალთაზე. ძირითადად მიედინება ურალის მთისწინეთში, დიდწილად აქვს მთის მდინარის მახასიათებლები, მიედინება ვიწრო ხეობაში. საშუალო წლიური ხარჯი დაბა რიაბინინოსთან 473 მ³/წმ. აუზში მდებარეობს 168 ტბა საერთო ფართობით 4,6 კმ²; გავრცელებულია კარსტული მოვლენები. ძირითადი შენაკადებია: იაზვა (მარჯვენა), კოლვა (მარცხენა). იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. იყინება ოქტომბრის ბოლოს – ნოემბრის დასაწყისში, ლღვება აპრილის ბოლოს. დასაცურებელია. სანაოსნოა ნავმისადგომ ველსიდან (312 კმ). რეგულარული სამგზავრო მიმოსვლა ხორციელდება ქალაქ კრასნოვიშერსკამდე. ვიშერის აუზში ალმასის საბადოებია.

სქოლიო
------

1. 1 2   Вишера // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 5 — М. 1971.
2. 1 2   Вишера // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 415.
**ივანე ვასილის ძე მუშკეტოვი** (რუს. Мушкетов, Иван Васильевич; დ. 21 იანვარი  [ ძვ. სტ. 9 იანვარი], ახალი სტილით, 1850, სტანიცა ალექსეევსკაია — გ. 23 იანვარი [ძვ. სტ. 10 იანვარი], 1902, პეტერბურგი) — რუსი გეოგრაფი და გეოლოგი. სახელგანთქმული მოგზაური. პეტერბურგის ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1872 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტი. 1882 წლიდან იყო გეოლოგიური კომიტეტის უფროსი გეოლოგი. 1872 წელს ივანე მუშკეტოვმა გამოიკვლია სამხრეთი ურალი, 1874–1875 წლებში იმოგზაურა ტიან-შანში და მდინარე სირდარიის ხეობაში, სადაც აღმოაჩინა სასარგებლო წიაღისეულის რამდენიმე საბადო. 1877–1880 წლებში აგრძელებდა შუა აზიის შესწავლას (შედეგები შეჯამებულია ნაშრომში „თურქესტანი", ტ. 1-2, 1866–1906). ფართოდ გამოიკვლია პამირ-ალაის მთათა სისტემა.

1880 წელს მოაწყო ექსპედიცია ზარაფშანის მყინვარზე და დაადგინა ამ მხარის ხასიათი და მყინვარის საერთო მოძრაობა. 1881 წელს გამოიკვლია მყინვარწვერისა და იალბუზის მყინვარები. 1883 წელს გამოიკვლია ლიპეცკის მინერალური წყლები. 1884 წელს აწარმოებდა ასტრახანის გუბერნიის რელიეფისა და მინერალური წყლების შესწავლას. 1885 წელს სწავლობდა ყირიმში არსებულ რამდენიმე ტბას.

ივანე მუშკეტოვმა მოგვცა შუა აზიის გეოლოგიური და ოროგრაფიული აღწერა, ამასთანავე შემოგვთავაზა მისი გეოლოგიური სქემა. გენადი რომანოვსკისთან ერთად შეადგინა თურქესტანის პირველი გეოლოგიური რუკა. ამასთანავე შექმნა თურქესტანის მინერალების სია.

იკვლევდა ასევე კავკასიის გეოლოგიურ აგებულებასა და მყინვარებს, ქვანახშირისა და მანგანუმის საბადოებს მდინარე რიონის აუზში, კავკასიის მინერალურ წყაროებს. ახლებურად წარმოადგინა გეოლოგიური კვლევის ამოცანები. დიდ ყურადღებას უთმობდა ტექტონიკის, სეისმური და გეომორფოლოგიური პროცესების შესწავლას. სწავლობდა მიწისძვრის მიზეზებსა და მის შედეგებს. სახელმძღვანელო „ფიზიკური გეოლოგია" იმ დროის თვალსაჩინო ნაშრომი იყო მასალის სისრულისა და თეორიული დონის მიხედვით. აღსანიშნავია, რომ ივანე მუშკეტოვის შვილი დიმიტრი მუშკეტოვი (1882–1938), იყო აგრეთვე ცნობილი გეოლოგი და პალეონტოლოგი.

ივანე მუშკეტოვის სახელი ეწოდა ციმბირის, შუა და ცენტრალური აზიის გეოგრაფიულ ობიექტებს (მუშკეტოვის მთა, მუშკეტოვის მყინვარი და სხვა). მუშკეტოვის სახელობისაა აგრეთვე მინერალური აგრეგატი — მუშკეტოვიტი.

თხზულებები
----------

* Собр. соч. в. 1—2, СПБ, 1910—12;
* Мушкетов И. В. Материалы по Ахалкалакскому землетрясению 19-го декабря 1899 г. - СПб. 1903. - XI, 80 с. : ил. - (Труды Геол. ком. Нов. сер. ; вып. 1)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე მუშკეტოვი — თხზულებათა კრებული (რუსული)
* ივანე ვასილის ძე მუშკეტოვი (რუსული)
* ივანე ვასილის ძე მუშკეტოვი დაარქივებული 2008-09-03 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 225.
* Карпинский А. П. Памяти И. В. Мушкетова, "Горный журнал", 1902, т. 1, №2.



1. 1 2
2. 1 2 3 4 5
3. ↑  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**იულიანე კენომანიელი** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 13 ივლისი, ახალი სტილით - 26 ივლისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა იულიანე - კენომანიელი ეპისკოპოსი პეტრე მოციქულმა აკურთხა მღვდელმთავრად. მას აიგივებენ სიმონ კეთროვანთან, რომელსაც ნათლისღებისას იულიანე ეწოდა.

პეტრე მოციქულმა წმინდა იულიანე სახარების საქადაგებლად გალიაში გაგზავნა. ნეტარი ჩავიდა იტალიის სამხრეთით, კენომანიაში; ქალაქგარეთ, როგორც ჩანს, კრემონის მახლობლად, პატარა ქოხში დამკვიდრდა და წარმართთა შორის სახარების ქადაგება დაიწყო. კერპთმსახურები თავდაპირველად გულგრილად უსმენდნენ უცხოტომელს, მაგრამ მის მიერ აღსრულებული სასწაულების ხილვამ მათ გულებში თანდათან იულიანესადმი ნდობა გააღვივა. უამრავი ადამიანი მიდიოდა ნეტართან დახმარების სათხოვნელად. ისიც კურნავდა სნეულებებს და თან სულის წყლულებს წამლობდა - ქრისტეს სარწმუნოების ნათლით ანათლებდა უღმერთობის წყვდიადში მყოფთ.

წმინდა მამამ, მრავალრიცხოვან მნახველთათვის წყურვილი რომ მოეკლა, ილოცა, გამხმარ მიწას კვერთხი დაჰკრა და წყარო აღმოაცენა. ამ სასწაულმა ბევრი წარმართი მოაქცია ქრისტიანობაზე. ერთხელ ადგილობრივმა წარმართმა მთავარმა ეპისკოპოსი თავისთან მიიპატიჟა. ნეტარ მამას შეებრალა სასახლის კარიბჭესთან მჯდომი ბრმა, ილოცა მისთვის და თვალები აუხილა. როცა წმინდანთან შესაგებებლად გამოსულმა დიდებულმა მასპინძელმა ამის შესახებ შეიტყო, ირწმუნა ჭეშმარიტი ღმერთი, ფეხებში ჩაუვარდა იულიანეს და მონათვლა სთხოვა. მღვდელმთავარმა კათაკმევლებად დაადგინა ის და მთელი მისი სახლეულობა, სამდღიანი მარხვა დაუწესა, შემდეგ კი ნათლობის საიდუმლოც აღასრულა.

მთავრის მიბაძვით, მის ქვეშევრდომთა უმეტესობაც შეუდგა ქრისტეს. ახალმოქცეულმა ხელისუფალმა ეკლესიის მოსაწყობად საკუთარი სასახლე შესწირა და საჭირო სახსრებითაც უზრუნველჰყო. ღირსი მამა გულმოდგინედ იღვწოდა სამწყსოს სულიერი განათლებისთვის და კვლავინდებურად სულიწმიდის მადლით კურნავდა სნეულებს, მგლოვიარე მშობლების სიბრალულით აღძრულ წმინდანს მათი მიცვალებული შვილების მკვდრეთით აღდგინებაც გამოუთხოვია უფლისგან.

ქრისტეს ერთგულმა მსახურმა ღრმა მოხუცებულობაში შეჰვედრა სული უფალს.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
**წმინდა იულიანე**, *იულიანე სორელი* — II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 10 აგვისტო (ძველი სტილით 28 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

წმიდა მოწამე იულიანე ანტონინუს პიუსის (138-161) მეფობის დროს ეწამა იტალიაში, კამპანიის პროვინციაში. მმართველმა ფლაბიანემ განკარგულება გასცა, მოეძებნათ ქრისტიანები და მის წინაშე წარედგინათ. სწორედ ამ დროს ჩავიდა იქ დალმაციიდან ქრისტიანი ჭაბუკი იულიანე და შემხვედრ მეომრებს თბილად მიესალმა: „მშვიდობა თქვენდა, ძმებო!" პასუხად სადაურობა და აღმსარებლობა გამოჰკითხეს ნეტარს. მაცხოვრის სახელისთვის წამებისა და სიკვდილის მაძიებელმა ყმაწვილმაც დაუფარავად აღიარა ქრისტე. მხედრები გააოცა მისმა ვაჟკაცობამ, მაგრამ მაინც შეიპყრეს და მმართველს მიჰგვარეს, თან ეუბნებოდნენ: „ვნახოთ, მართლა გინდა კი ჯვარცმულისთვის სიკვდილი?!"

იულიანე მხურვალედ ევედრებოდა უფალს, სატანჯველის ბოლომდე დათმენის უნარი მიემადლებინა მისთვის. წრფელი გულით აღვლენილი ლოცვა შესმენილ იქნა და ზეგარდმო გაისმა: „ნუ გეშინინ, იულიანე, მე შენთან ვიქნები და მოგანიჭებ ძალას და მხნეობას!" ნეტარი ჭაბუკი დილეგში ჩააგდეს და შვიდი დღე უჭმელ-უსმელი ამყოფეს. უფლის ანგელოზი უზიდავდა საზრდელს და განამტკიცებდა აღმსარებელს.

მმართველმა ბრძანა, ხეზე მიეკრათ ჭაბუკი და ეგვემათ. ქრისტეს ტარიგმა კი ლოცვა დაიწყო და კვლავ ჩაესმა: „ნუ გეშინინ, იულიანე, მტკიცედ დეგ!" ამის შემდეგ სულიერ ძალებგანახლებული მარტვილი ირგვლივ შემოჯარულ ბრბოს მიუბრუნდა: „სასმენელნი მომაპყარით, საბრალონო! თქვენივე ხელით ქმნილ კერპებს კი ნუ სასოებთ, ჭეშმარიტი, ცისა და ქვეყნის შემოქმედი ღმერთი სცანით!" საოცარი ძალით წარმოთქმულმა ამ სიტყვებმა ოცდაათზე მეტი წარმართი მოაქცია ქრისტეს სჯულზე. დილით, როცა იულიანეს წამება განაახლეს, ქალაქში ხმა გავარდა, სერაპისის ბომონი მასში აღმართული კერპითურთ დაიმსხვრაო. ყველანი გაოცდნენ, ქრისტიანებმა კი გაიხარეს და ადიდეს ჭეშმარიტი ღმერთი. წარმართებმა მომხდარი იულიანეს ჯადოქრობას მიაწერეს და მოითხოვეს, დაეჩქარებინათ მისი სიკვდილით დასჯა. მტარვალებმა გადაწყვიტეს, დამსხვრეული ბომონის ადგილას მოეკლათ ქრისტეს ტარიგი. აღსასრულის წინ მან მუხლი მოიდრიკა, ილოცა და კიდევ ერთხელ შეიქნა ღირსი უტკბესი ზეციური ხმის გაგონებისა, რომელიც სასუფევლისკენ მოუწოდებდა.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა მოწამენი: იულიანე (II), ევსტათი (+დაახლ. 316) და აკაკი (+დაახლ. 321) – orthodoxy.ge
იულონ ბატონიშვილი
**იულონ ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. 15 ივნისი, [ძვ. სტ. 4 ივნისი ], 1760, პეტერბურგი — გ. 14 თებერვალი, [ ძვ. სტ. 2 თებერვალი], 1827) — ერეკლე II-ისა და დარეჯან დედოფლის შვილი, ქართლ-კახეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი. 

რუსეთისგან მოითხოვდა გეორგიევსკის ტრაქტატის თანახმად აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის აღდგენას. მალე სოლომონ II-თან გაიქცა იმერეთში და ახალციხის ფაშის მეოხებით მოლაპარაკება გამართა ოსმალეთთან ცარიზმის წინააღმდეგ დახმარების თაობაზე. 1805 რუსეთში გადაასახლეს. ცხოვრობდა პეტერბურგში. დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში სხვა ქართველ ბატონიშვილთა გვერდით.

ოჯახი
-----

1785 წელს ცოლად შეირთო სალომე რევაზის ასული ამილახვარი (1766-1827). ქორწინებაში შეეძინათ 9 შვილი (5 ვაჟი და 4 ქალიშვილი), რომელთაგან ხლოდ ოთხმა მიაღწია ზრდასრულ ასაკს:

* ლევანი (1786-1812)
* ლუარსაბი (1789-1850)
* თამარი (1791-1857)
* დიმიტრი (1803-1845)

ლიტერატურა
----------

* *ბარამიძე ა.* შინაპოლიტიკური ბრძოლის ერთი მაგალითი XVIII საუკუნის დასასრულისა და XIX საუკუნის დასაწყისის ქართულ ეპისტოლარულ წყაროებში, კრ.: ძიებანი საქართველოს და კავკასიის ისტორიიდან, თბ. 1976,
* *ჯავახიშვილი ივ.* საქართველოს სამეფო ტახტის მემკვიდრეები მეფის ძე დავით და ბატონიშვილი იულონ, «მოამბე», 1900, № 4, განყ. 2
* *ბარამიძე არ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 277.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მოსეშვილი**. |

**ვარლამ მოსეშვილი** (დ. 1871, გუბი — გ. 1943, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ფარმაკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 1898 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1910-1911 წლებში მივლინებული იყო პარიზში. 1918 წელს აირჩიეს ხარკოვის უნივერსიტეტის ფარმაკოლოგიის კათედრის პროფესორად. 1918 წელს თბილისიის უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭომ ქართული უნივერსიტეტის პროფესორად მოიწვია. 1918-1919 წლებში ასრულებდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობას. 1920 წელს აირჩიეს ფარმაციის კათედრის გამგედ, ხოლო მოგვიანებით სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანად. 1930-1943 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაკოლოგიის კათედრას. ვარლამ მოსეშვილი იკვლევდა სანარკოზო ნივთიერებების მოქმედებას, მცენარეული წარმოშობის სამკურნალო ნივთიერებების გავლენას გულ-სისხლძარღვთა და კუჭ-ნაწლავის სისტემებზე და სხვა. დაწერა ზოგადი ფარმაკოლოგიის სახელმძღვანელო.

ლიტერატურა
----------

* *ლილუაშვილი მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 284.
* *გაიპარაშვილი ზ. ლილულაშვილი მ.*, „ტფილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს ოქმები 1917-1926", თბილისი, 2006
**ზვიად კვარაცხელია** (დ. 22 აპრილი, 1986) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში. 2008 წელს დაამთავრა შოთა მესხიას ზუგდიდის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტი. 
2007-2008 წლებში იყო საზოგადოებრივი ჟურნალი „პრემიერის" არტრედაქტორი, ხოლო 2010-2011 წლებში – ჟურნალი "ქართული მწერლობის" რედაქტორის მოადგილე. 2010 წლიდან გამომცემლობების – „ინტელექტისა" და „არტანუჯის" – პროექტების კოორდინატორი და მთავარი რედაქტორია. 

### სამწერლო მოღვაწეობა

მწერალს, გარდა რომანებისა და მოთხრობათა კრებულებისა, ლიტერატურულ პერიოდიკაში გამოქვეყნებული აქვს ნოველები, მინიატურები და მხატვრულ-დოკუმენტური თხზულებები. მისი მოთხრობები თარგმნილია თურქულ, აზერბაიჯანულ და ინგლისურ ენებზე და შესულია გამომცემლობების – Gece, ADK, Comma Press – ანთოლოგიებში.

2008 წელს გამოაქვეყნა მოთხრობათა კრებული „ჰაე" (2008). მას მოჰყვა „ილია სამეგრელოში" 2009 წელს, რომელიც მხატვრულ-დოკუმენტურ ჟანრს მიეკუთვნება. 2011 წელს გამოიცა მისი მოთხრობათა კრებული „ყიფლიბანდი", რომელიც 2012 წელს წარდგენილი იყო პრემია საბაზე. 2014 წელს რომანისთვის „ფორმა N100" ავტორს მიენიჭა საბა საუკეთესო რომანისთვის. 2016 წელს რომანი ჰარუნ ჩიმქეს თარგმანით თურქულმა გამომცემლობამ გამოსცა. 2020 წელს გამოქვეყნდა მწერლის მომდევნო წიგნი „დარეკე! დაუბარე!", რომელიც დოკუმენტური პროზაა.

ბიბლიოგრაფია
------------

### მოთხრობათა კრებულები

* „ჰაე" (2008)
* „ყიფლიბანდი" (2011)

### რომანები

* „ფორმა N100" (2014)

### არამხატვრული

* „ილია სამეგრელოში" (2009)
* „დარეკე! დაუბარე!" (2020)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზვიად კვარაცხელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზვიად კვარაცხელია — გამომცემლობა „ინტელექტი"

სქოლიო
------

1. ↑  პრემია საბას გამარჯვებულები და ნომინანტები 2014.
**ზვიად ბახუტაშვილი** (დ. 27 ივლისი, 1962, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, გულ-სისხლძარღვთა ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1986 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1986-1988 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ზოგადი ქირურგიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი; 1988-1991 წლებში მოსკოვის ა. ბაკულევის სახელობის გულ-სისხლძარღვთა ქირურგიის ინსტიტუტის ასპირანტი; 1993 წელს საქართველოში პირველად შეასრულა აორტო-კორონარული შუნტირება. 2000 წლიდან ჩაფიძის ცენტრის გულის ქირურგიის განყოფილების ხელმძღვანელია. ავტორია 25 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ძირითადად ეხება გულის იშემიური დაავადების ქირურგიული მკურნალობის პრობლემებს.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ხელოვნური სისხლის მიმოქცევით მიოკარდიუმის რევასკულარიზაციის დროს გართულებების რისკი მუცლის ღრუს ორგანოების მხრივ", დაიცვა 1992 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 34

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზვიად ბახუტაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ვიშეგრადი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ვიშეგრადი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ვიშეგრადული ჯგუფის წევრი ქვეყნები
**ვიშეგრადული ჯგუფი**, ან **ვიშეგრადული ოთხეული**, ან **V4** — ცენტრალური ევროპის ოთხი ქვეყნის კავშირი, ესენია: ჩეხეთი, უნგრეთი, პოლონეთი და სლოვაკეთი. კავშირის მიზანია კოოპერაცია და მათი შემდგომი ევროპული ინტეგრაცია. ჯგუფის სახელი ოთხივე ქვეყნის ენაზე არის: *Visegrádská čtyřka* ან *Visegrádská skupina* (ჩეხურად); *Visegrádi Együttműködés* ან *Visegrádi négyek* (უნგრულად); *Grupa Wyszehradzka* (პოლონურად); და *Vyšehradská skupina* ან *Vyšehradská štvorka* (სლოვაკურად). მას ხანდახან ასევე უწოდებენ *ვიშეგრადულ სამკუთხედს*, რადგან 1993 წელ ჩეხოსლოვაკიის გაყოფამდე ის წარმოადგენდა სამი სახელმწიფოს ალიანსს.

დასახელება მომდინარეობს 1991 წლის 15 თებერვალს სამი ქვეყნის პირველი პირის მიერ მოწყობილი სამიტიდან, რომელიც შედგა ვიშეგრადის ციხე-სიმაგრეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official portal of the Visegrád Group
* International Visegrád Fund official homepage
* Visegrad Insight - Analysis and opinion journal edited by editors from V4 countires დაარქივებული 2013-03-15 საიტზე Wayback Machine.
* Cooperation of Visegrád Four Member Countries (V-4) in energy
* Visegrád Summer School in Villa Decius, Krakow, Poland დაარქივებული 2007-07-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Engelberg, Stephen (17 February 1991). „Three Eastern European Leaders Confer, Gingerly". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 11 April 2009.
**იონიზაციის ენერგია** — კავშირის ენერგიის ერთ-ერთი სახეობაა ან, როგორც მას ზოგჯერ უწოდებენ, პირველი იონიზაციის პოტენციალი (I1) (მრავალელექტრონიანი ატომისათვის არსებობს მეორე, მესამე და ა.შ. იონიზაციის პოტენციალები, რომლებიც წარმოადგენენ ელექტრონის მოცილების ენერგიას მისი თავისუფალი კათიონისაგან მუხტით +1, +2 და ა.შ. ეს იონიზაციის პოტენციალები, როგორც წესი, ნაკლებად მნიშვნელოვანია ქიმიური ელემენტის დასახასიათებლად), წარმოადგენს უმცირეს ენერგიას, რომელიც საჭიროა თავისუფალი ატომიდან ელექტრონის მოსაცილებლად, მის დაბალ ენერგეტიკულ (ძირითად) მდგომარეობიდან უსასრულობაში. იონიზაციის ენერგია წარმოადგენს ატომის ერთ-ერთ მთავარ მახასიათებელს, რომელზედაც მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია ატომებს შორის შექმნილი ქიმიური კავშირის ბუნება და სიმტკიცე. ატომის იონიზაციის ენერგიისაგან მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ასევე შესაბამისი მარტივი ნივთიერების აღმდგენი თვისებები. ატომის იონიზაციის ენერგიაზე არსებითი გავლენა აქვს შემდეგ ფაქტორებს:

1. ბირთვის ეფექტიანი მუხტი, რომელიც წარმოადგენს ატომში ელექტრონების რიცხვის ფუნქციას, ეკრანირირებს ბირთს და უფრი ღრმად მდებარე ორბიტალებზე;
2. რადიალური მანძილი ბირთვიდან ელექტრონამდე რომელიც ატომის ბირთვათნ ყველაზე სუსტადაა დაკავშირებული და იონიზაციისას ტოვებს მას;
3. ელექტრონის შეღწევადობის უნარის ზომა;
4. გარე (ვალენტური) ელექტრონების, ელექტრონებსშორისი განზიდვა.

ელემენტების იონიზაციის ენერგიები.
იონიზაციის ენერგიაზე აქვს გავლენა ასევე ნაკლებად მნიშვნელოვან ფაქტორებს, როგორებიცაა, კვანტურმექანიკური გაცვლითი ურთიერთქმედებები, ზურგის და მუხტის კორელაცია და სხვა.

იონიზაციის ენერგიას ყოველთვის აქვს ენდოენერგეტიკული მნიშვნელობა (ეს გასაგებიცაა, რათა მოვწყვიტოთ ელექტრონი ატომს, საჭიროა მოვდოთ ენერგია მას, და თავისით ეს ვერ მოხდება).


მესამე პერიოდის ელემენტების ატომების თანმიმდევრობითი იონიზაციის ენერგია In (კჯ/მოლი) | ელემენტი | I1 | I2 | I3 | I4 | I5 | I6 | I7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Na | 495,8 | 4564 | — | — | — | — | — |
| Mg | 737,7 | 1451 | 7730 | — | — | — | — |
| Al | 577,6 | 1817 | 2744 | 11600 | — | — | — |
| Si | 786,5 | 1577 | 3228 | 4350 | 16100 | — | — |
| P | 1011,8 | 1904 | 2910 | 4950 | 6270 | 21200 | — |
| S | 999,6 | 2253 | 3380 | 4565 | 6950 | 8490 | 27000 |
| Cl | 1251,2 | 2296 | 3850 | 5160 | 6560 | 9360 | 11000 |
| Ar | 1520,6 | 2666 | 3946 | 5770 | 7230 | 8780 | 12000 |

შენიშვნები
----------

1. ↑  ს.ნ. ახმეტოვი არაორგანული ქიმიის კურსის აქტუალური კითხვები. — მ.:პროსვეშენიე, 1991. — 224 ფ. ISBN 5-09-002630-0. 36

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Periodic Table of the Elements First Ionization Potential დაარქივებული 2008-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* Periodic Table of Elements Sorted by 1st Ionization Potential (eV)
**ვარნეთი** — გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ საყუდაბელში. მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას, ამავე სახელწოდების ნასოფლარის მახლობლად, მაღალ მთაზე.

ამჟამად ციხეც და მის ფარგლებში მოქცეული ორსართულიანი დარბაზული ეკლესიაც დანგრეულია. ეკლესია გაუთლელი ქვით იყო ნაგები. კონსტრუქციული ნაწილებისათვის გამოყენებულია უხეშად ნათალი ქვა. პირველი სართული თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული, მეორე სართულისაგან შემორჩენილია აფსიდა კედლის მხატვრობის ნაშთით და სამხრეთი კედლის მიმდებარე ნაწილი. 1970 წელს ვარნეთის მახლობლად მდინარე მტკვრის ნაპირზე ხვნის დროს ამოყარეს ადრინდელი ფეოდალური ხანის ეკლესიის ქვები - ვოლუტებიანი სვეტისთავი და შესასვლელის 2 საპირე ქვა (დატოვებულია ადგილზე).

ლიტერატურა
----------

* *გვერდწითელი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 305.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ვარნეთის ეკლესია № 10861
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ვარნეთის ციხე № 10863
**ვალაშკერტის საეპისკოპოსო** — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო საქართველოს სამეფოში, ბაგრევანდის ისტორიულ მხარეში.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
-----------------------

XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, ვალაშკერტელის სამწყსო ყაზევანიდან ვალაშკეთამდე და ხინუსიდან დევაბონემდე იყო. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში ვალაშკერტელი მეცხრე ადგილზეა დასახელებული. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „Ⴇ. ვალაშკერტელის სამწყსო ყაზევანს ზეითი, ვალაშკეთის აქათ ხინუსი (ბაიბურთის ახლო) და დევაბონის აქათი." |
|  | (სამცხე-საათაბაგოს მღვდელთ-მთავარნი) |

თედო ჟორდანიას სიტყვებით „ვალაშკერტად უნდა იგულისხმებოდეს აწინდელი ალაშკერტი ეფრატის ხეობაში. შეიძლება მისი კათედრა ყოფილიყო ის ჩანგლის ეკლესია, რომლის ნაშთი 1030 წლის წარწერით იპოვება კაღიზმანის მახლობლად სოფელ ჩანგლში. ჩანს, ქართველ ერს იმ დროს ეჭირა რაღაცა ნაწილი ევფრატის ხეობისა და სომხეთისა".

ვალაშკეტრელი მღვდელთმთავრები
----------------------------

* ზაქარია ვალაშკერტელი

სქოლიო
------

1. ↑  ჟორდანია თ. „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა", თბ. 1897, გვ. 53