მაჟინოს ხაზი
**მაჟინოს ხაზი** (ფრანგ. la Ligne Maginot) – ფრანგული თავდაცვითი ნაგებობების კომპლექსი გერმანიის საზღვარზე, ააგეს 1929–1934 წლებში გერმანიის აგრესიის მოგერიების მიზნით. კონსტრუქცია განლაგებული იყო იტალიის, შვეიცარიის, გერმანიისა და ლუქსემბურგის საზღვრებთან საფრანგეთის მხარეზე. ინგლისის არხზე არ ვრცელდებოდა ფრანგული სტრატეგიის გამო, რომელიც ითვალისწინებდა გერმანიის თავდასხმის საწინააღმდეგოდ გადაადგილებას ბელგიაში.

პირველი მსოფლიო ომის დროს საფრანგეთის გამოცდილების საფუძველზე, მაჟინოს ხაზის აშენება მოხდა მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, მას შემდეგ, რაც ლოკარნოს კონფერენციამ წარმოშვა ოპტიმისტური „ლოკარნოს სული". ფრანგმა სამხედრო ექსპერტებმა ხაზი გააფართოვეს, როგორც სტრატეგიული მოქმედება, რომელიც შეაფერხებდა გერმანიის აგრესიას, რადგან ეს შეანელებდა შეტევის ძალას და საკმარის დროს მისცემდა საფრანგეთის ძალებს მობილიზაციისა და კონტრშეტევისთვის.

მაჟინოს ხაზი შეუღწევადი იყო თავდასხმის დიდი ნაწილისათვის, მათ შორის საჰაერო დაბომბვებისა და სატანკო ცეცხლისათვის. ამასთანავე, ჰქონდა სარეზერვო მიწისქვეშა რკინიგზა და გარანტირებული გარნიზონის ჯარისთვის თანამედროვე ცხოვრების პირობები, ამარაგებდა კონდიციონერით და საკვები ადგილებით მათი კომფორტისთვის.  იმის ნაცვლად, რომ პირდაპირ შეეეტიათ გერმანელებს,  ისტორიულ ნიდერლანდებში შეიჭრნენ, ხაზის ჩრდილოეთით გადალახვით. ფრანგი და ბრიტანელი ოფიცრები ამას მოელოდნენ: როდესაც გერმანია შემოიჭრა ნიდერლანდებსა და ბელგიაში, მათ შეასრულეს აგრესიული ფრონტის ფორმირების გეგმა, რომელმაც გაჭრა ბელგიიდან დამაკავშირებელი გზა მაჟინოს ხაზამდე.

თუმცა, არდენესის ტყის მახლობლად ფრანგული ხაზი სუსტი იყო. მარშალი მორის გამელინი დელის გეგმის შედგენისას, თვლიდა, რომ ეს რეგიონი, თავისი უხეში რელიეფით, იქნებოდა გერმანული ძალების შემოჭრის სავარაუდო გზა; თუ ეს მოხდებოდა, ეს გაკეთდებოდა ნელი ტემპით, რაც საშუალებას მისცემდა ფრანგებს დროულად მოემარაგებინათ რეზერვები და განეხორციელებინათ კონტრშეტევა. გერმანულმა არმიამ, რომელმაც მოახდინა საკუთარი გეგმის რეფორმირება პირველი მსოფლიო ომის პერიოდის განმეორებითი გეგმის განმეორებით, გააცნობიერა და გამოიყენა ეს სუსტი წერტილი საფრანგეთის თავდაცვითი ფრონტზე. ტყის გავლით და მდინარე მაასს სწრაფად შემოარყეს ალყა მოკავშირეთა ძალების დიდმა ნაწილმა, რის შედეგადაც მნიშვნელოვანი ძალის ევაკუაცია განხორციელდა დუნკირკში, რის გამოც სამხრეთით მყოფი ძალები ვერ ახერხებდნენ ეფექტიანი წინააღმდეგობის გაწევას საფრანგეთში გერმანული შემოჭრისთვის. 

ამ შემთხვევის შემდეგ ეს ხაზი გახდა ძვირადღირებული ძალისხმევის მეტაფორა, რომელიც უსაფრთხოების ცრუ განცდას გვიქმნის.

მიზნები
-------

მაჟინოს ხაზის აგებას ჰქონდა რამდენიმე მიზეზი:

* თავიდან აეცილებინათ მოულოდნელი თავდასხმა და ემოქმედათ საპასუხო ღონისძიებებისათვის.
* მოგებული დროის განმავლობაში მოეხდინათ საფრანგეთის არმიის მობილიზაცია.
* დაეცვათ ელზასი და ლოთარინგია და მისი სამრეწველო პოტენციალი.
* დაეცვათ ადამიანური რესურსი (საფრანგეთი ითვლიდა 39 მილიონს, გერმანია 70 მილიონს)
* საფრანგეთის არმიის მობილიზაციის დაფარვა ბელგიისა და შვეიცარიის გვერდის ავლით  (რომელსაც ორი – სამი კვირა დასჭირდა) და საფრანგეთს საშუალებას აძლევდა ,რომ თავიდან აიცილებინა 1914–1918 წლების განმეორება.
* გამოიყენებოდა როგორც კონტრშეტეციის საფუძველი.

ორგანიზება
----------

მიუხედავად იმისა, რომ მაჟინოს ხაზი გვთავაზობს საკმაოდ ვიწროხაზოვან გამაგრებას, იგი საკმაოდ ღრმა იყო, მერყეობდა (გერმანიის საზღვრიდან უკანა მიდამოებამდე) 20-25 კილომეტრამდე (12–16 მილი). იგი შედგებოდა ძლიერი წერტილების, გამაგრების და სამხედრო ობიექტების რთული სისტემისგან, როგორიცაა სასაზღვრო დაცვის პუნქტები, საკომუნიკაციო ცენტრები, ქვეითთა თავშესაფრები, ბარიკადები, საარტილერიო, ტყვიამფრქვევი და ტანკსაწინააღმდეგო იარაღის სათავსოები, მომარაგების საწყობები, ინფრასტრუქტურული ობიექტები და სადამკვირვებლო პუნქტები. ამ სხვადასხვა სტრუქტურამ გააძლიერა წინააღმდეგობის ძირითადი ხაზი, რომელიც შედგება ყველაზე მძიმედ შეიარაღებული უვრაჟებისგან, რომლებიც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც ციხესიმაგრეები ან დიდი თავდაცვითი სამუშაოები.

წინადან უკანა ნაწილამდე (აღმოსავლეთიდან დასავლეთი) ხაზი შედგებოდა:

**1. სასაზღვრო გამშვები ხაზი**: ეს შედგებოდა კორპუსებისა და ძლიერი სახლებისგან, რომლებიც ხშირად იყო კამუფლაჟირებული, როგორც არაოფიციალური საცხოვრებელი სახლები, აშენდა საზღვრიდან რამდენიმე მეტრში და ჯარის მიერ იყო დაკომპლექტებული, რათა სიგნალიზაცია გადასცემოდა მოულოდნელთა თავდასხმის შემთხვევაში და შეეჩერებინა მტრის ტანკები მომზადებული ასაფეთქებელი ნივთიერებებით და ბარიკადებით.

**2. ავანპოსტი და დამხმარე პუნქტის ხაზი**: საზღვრის მიღმა დაახლოებით 5 კმ (3 მილი), საჰაერო სატანკო ბლოკების ხაზი, რომელიც გამიზნულ იქნა ჯავშანტექნიკის წინააღმდეგობის უზრუნველსაყოფად. გამანადგურებლები მზად იყვნენ თავიანთ საბრძოლო სადგურებში. ეს განყოფილებები მოიცავდნენ ძირითად გადასასვლელს მთავარ ხაზთან.

**3. წინააღმდეგობის ძირითადი ხაზი**: ეს ხაზი იწყებოდა საზღვრის უკანა ნაწილიდან 10 კმ-ში (6 მილი). მას წინ უძღოდა ლითონის რელსებისგან დამზადებული ტანკსაწინააღმდეგო დამაბრკოლებლები, რომლებიც ვერტიკალურად იყო განლაგებული ექვს მწკრივად. მათი სიმაღლეები მერყეობს 0,70–1,40 მეტრამდე (2 ფუტი 4 – დან 4 ფუტით 7 ინ.) და ჩამარხული იყო 2 მ სიღრმეზე (6 ფუტი 7 ინ. ). ეს ტანკსაწინააღმდეგო დაბრკოლებები თავიდან ბოლომდე გრძელდებოდა ძირითადი სამუშაოების წინ, ასობით კილომეტრზე, რომელიც წყდებოდა მხოლოდ უკიდურესად მკვრივი ტყეების, მდინარეების ან თითქმის თითქმის გაუვალი რელიეფის არსებობისას.

ტანკსაწინააღმდეგო დაბრკოლებების სისტემას მოჰყვა პერსონალის საწინააღმდეგო დაბრკოლებები, რომლებიც, ძირითადად, მკვრივი მავთულხლართებისგან მზადდებოდა. ტანკსაწინააღმდეგო საგზაო ბარიერებმა ასევე შესაძლებელი გახადეს გზის დაბლოკვა სატანკო დაბრკოლებების გავლის აუცილებელ წერტილებზე.

**4. ქვეითთა კაზემიტები**: ეს ბუნკერები შეიარაღებული იყვნენ ტყუპი ტყვიამფრქვევით (შემოკლებით, როგორც ფრანგ. JM - Jumelage de mitrailleuses ) და სატანკო იარაღით 37 ან 47 მმ (1.5 ან 1.9 ინ.). ისინი შესაძლოა ყოფილიყვნენ ერთჯერადი (საცეცხლე ოთახი ერთი მიმართულებით) ან ორადგილიანი (ორი საცეცხლე ოთახი, საპირისპირო მიმართულებით). ზოგადად ეს ორი სართული იყო, ცეცხლის სროლის დონით და დამხმარე / ინფრასტრუქტურის დონით, რომლებიც ჯარებს უზრუნველყოფდა საჭირო მასალითა და მომსახურებით (ელექტროენერგიის გამომუშავების განყოფილებები, წყლის რეზერვი, საწვავი, საკვები, სავენტილაციო მოწყობილობა და ა.შ.). ქვეითთა ​​კაზემიტებს ხშირად ჰქონდათ ერთი ან ორი „კლოჩი" ან ტურეტი მათ ზედა ნაწილში. ეს GFM კლოჩები ზოგჯერ გამოიყენებოდა ტყვიამფრქვევების ან სადამკვირვებლო პერესკოპების გადასატანად. მათ სამართავად საჭირო იყო 20-დან 30-მდე კაცი.

**5. პატარა უვრაჟები**: ეს პატარა ციხეები აძლიერებდნენ ქვეითთა ბუნკერების ხაზს. წვრილმანი უვრაჟები ზოგადად შედგებოდა რამდენიმე ქვეითი ბუნკერისგან, რომლებიც უკავშირდებოდა გვირაბის ქსელს თანდართულ მიწისქვეშა ობიექტებს, როგორიცაა ყაზარმები, ელექტრო-გენერატორები, სავენტილაციო სისტემები, საკვები დარბაზები, მედპუნქტი და ტყვიებით მომმარაგებელი. მათი ეკიპაჟის შემადგენლობაში შედიოდა 100-დან 200-მდე კაცი.

**6. დიდი უვრაჟები**: ეს ციხესიმაგრეები ყველაზე მნიშვნელოვანი სიმაგრე იყო მაჟინოს ხაზზე, ჰქონდათ უძლიერესი კონსტრუქცია და უმძიმესი არტილერია. ესენი შედგებოდა არანაკლებ ექვსი „წინსაფარი ბუნკერის სისტემისა" ან „საბრძოლო ბლოკისგან", ასევე ორი შესასვლელიდან უკავშირდებოდა გვირაბების ქსელს, რომელსაც ხშირად უკავშრდებოდა ვიწრო გამტარ ელექტრული სარკინიგზო მაგისტრალებს ბუნკერის სისტემებს შორის გადასასვლელად. ბლოკებში შედიოდა ისეთი ინფრასტრუქტურა, როგორიცაა ელექტროსადგურები, დამოუკიდებელი სავენტილაციო სისტემები, ყაზარმები და სასადილო დარბაზები, სამზარეულოები, წყლის შესანახი და დისტრიბუციის სისტემები, ამწეები, საბრძოლო მასალის საწყობები, სათადარიგო ნაწილები და საკვები პროდუქტები. მათი ეკიპაჟები 500-დან 1000-ზე მეტ კაცამდე მერყეობდა.

  

**7. სადამკვირვებლო პუნქტები** მდებარეობდა ბორცვებზე, რაც მიმდებარე ტერიტორიის კონტროლის კარგ ზედხედს ქმნიდა. მათი მიზანი იყო მოწინააღმდეგის აღმოჩენა და არტილერიის არაპირდაპირი ცეცხლის დაფიქსირება და გამოსწორება, აგრეთვე ანგარიშის ჩაბარება მტრის ძირითადი განყოფილებების მიმდინარეობისა და მდგომარეობის შესახებ. ეს იყო დიდი რკინაბეტონის ბუნკერები, რომლებიც აღჭურვილია მაღალი სიზუსტის ოპტიკის შემცველი ჯავშან-ტურეტებით, რომლებიც დაკავშირებულია სხვა ციხესიმაგრეებთან საველე სატელეფონო და უკაბელო გადამცემებით.

**8. სატელეფონო ქსელი**: ეს სისტემა აკავშირებდა მაჟინოს ხაზის ყველა სიმაგრეს, მათ შორის ბუნკერებს, ქვეითთა ​​და საარტილერიო ციხეებს, სადამკვირვებლო პუნქტებსა და თავშესაფრებს. ორი სატელეფონო მავთული განთავსდა გამაგრების ხაზის პარალელურად, რაც ითვალისწინებდა სიჭარბეს, თუ მავთულის გადაჭრა მოხდებოდა. კაბელის გასწვრივ იყო ადგილები, სადაც ჩამოქვეითებული ჯარისკაცები ქსელთან დაკავშირებას შეძლებდნენ.

**9. ქვეითთა სარეზერვო თავშესაფრები**: ისინი ნაპოვნი იქნა 500–1,000 მ (1,600–3,300 ფუტიდან) წინააღმდეგობის ძირითადი ხაზის მიღმა. დამარხული ბეტონის ბუნკერები კამუფლაჟირებული იყო როგორც საცხოვრებელი სახლები და წარმოადგენდა თავშესაფარს ქვეითთა ​​კომპანიის (200-დან 250 კაცამდე) წევრთა დასასვენებლად და ჰქონდათ ისეთი მახასიათებლები, როგორიცაა ელექტრო-გენერატორები, სავენტილაციო სისტემები, წყალმომარაგება, სამზარეულოები და გათბობა. თავდასხმის შემთხვევაში ისინი ასევე შეიძლება გამოყენებულ ყოფილიყო, როგორც ადგილობრივი შტაბი და როგორც კონტრშეტევის ბაზა.

ტანკსაწინააღმდეგო ჯებირები
**10. წყალდიდობის ზონები** იყო ბუნებრივი აუზები ან მდინარეები, რომლებიც საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება დატბორილიყო და ამრიგად, დამატებით წინააღმდეგობას წარმოადგენდა მტრის შეტევის შემთხვევაში.

**11. უსაფრთხოების კვარტალი** მთავარი ციხესიმაგრეების მახლობლად აშენდა , ასე რომ ციხესიმაგრის (უვრაჟი) ეკიპაჟებს შეეძლოთ უმოკლეს დროში მიაღწიათ თავიანთი საბრძოლო სადგურებისთვის, მშვიდობის დროს მოულოდნელი შეტევის შემთხვევაში.

**12. მომმარაგებელი საწყობები.**

**13. საბრძოლო მასალები.**
**14. ვიწრო დიაპაზონის სარკინიგზო სისტემა**: 600 მმ-იანი ვიწრო სარკინიგზო მაგისტრალი აშენდა ისე, რომ ძირითადი ციხე-სიმაგრეების (უვრაჟების) ხელახალი შეიარაღება და რესურსებით ხელახალი მომარაგება მომხდარიყო 50 კმ-მდე (31 მილი) დაშორებით. (მსგავსი სისტემა შეიქმნა ჯავშანტექნიკის ძრავებით 1914–1918 წლებში.)

**15. მაღალი ძაბვის გადამცემი ხაზები**, თავდაპირველად მიწის ზემოთ იყო განლაგებული, მაგრამ შემდეგ დამარხეს და მიუერთეს სამოქალაქო ქსელს, ელექტროენერგიით უზრუნველყოფდა მრავალ ციხესიმაგრესა და ფორტიფიკაციას.

**16. მძიმე სარკინიგზო არტილერია** ლოკომოტივებით შეიყვანეს, და განლაგებული იყვნენ ციხესიმაგრეებში მდებარე არტილერიის მხარდასაჭერად, რომელიც განზრახ შეზღუდული იყო 10–12 კმ – მდე (6-7 მილის) მანძილზე.

მაჟინოს ხაზში არის 142 უვრაჟი, 352 კაზემიტი, 78 თავშესაფარი, 17 ობსერვატორია და 5000-მდე ბლოკჰაუზი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლიმესი
* მანერჰაიმის ხაზი
* ზიგფრიდის ხაზი

ლიტერატურა
----------

* Allcorn, William (2003). *The Maginot Line 1928–45*. Oxford:  Osprey Publishing. ISBN 1-84176-646-1.
* Ambrose, Stephen (2016). *Citizen Soldiers: The U.S. Army from the Normandy Beaches to the Bulge to the Surrender of Germany Jun 7, 1994-May 7, 1945*. London:  Simon & Schuster. ISBN 978-1-4711-5833-9.
* Cain, Syd (2005). *Not Forgetting James Bond*. Richmond:  Reynolds and Hearn. ISBN 978-1-905287-03-1.
* Donnell, Clayton (2017). *Maginot Line Gun Turrets: And French Gun Turret Development 1880–1940*, New Vanguard. Oxford:  Osprey Publishing. ISBN 978-1-4728-2029-7.
* Frieser, Karl-Heinz (2005). *The Blitzkrieg Legend*.  Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-294-2.
* Gravett, Christopher (2007). *The History of Castles: Fortifications Around the World*.  Globe Pequot. OCLC 495191912. ციტირების თარიღი: 8 April 2020.
* Nichols, Kenneth D. (1987). *The Road to Trinity: A Personal Account of How America's Nuclear Policies Were Made*. New York:  William Morrow and Company. ISBN 0-688-06910-X.
* Kaufmann, J. E.; Kaufmann, H. W. (2006) *Fortress France: The Maginot Line and French Defenses in World War II*. Mechanicsburg, PA:  Stackpole Books. ISBN 0-275-98345-5.
* Keylor, William (2001). *The Twentieth-Century World*. Oxford:  Oxford University Press.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაჟინოს ხაზი***

* (ფრანგული) The Maginot Line (French/English/German/Italian)
* (ფრანგული) Fortress of Schoenenbourg, (French/English/German/Italian)
* (ინგლისური) Maginot Line (*requires Flash*)
* (ინგლისური) Maginot Line at War, 1940
* (ინგლისური) The U.S. Army vs. The Maginot Line by Bryan J. Dickerson დაარქივებული 2015-09-07 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) Maginot Line today
* (ჩეხური) Armament of Maginot Line

სქოლიო
------

1. ↑  Gravett 2007, p. 187.
2. ↑  Chelminski 1997, pp. 90–100. sfn error: no target: CITEREFChelminski1997 (help)
3. ↑  Maginot Line (definition). *ციტატა:* „"a defensive barrier or strategy that inspires a false sense of security"" ციტირების თარიღი: 2 January 2019.
4. ↑  Kaufmann & Kaufmann 2006, p. 122.
5. ↑  Roth 2010, p. 6. sfn error: no target: CITEREFRoth2010 (help)
6. ↑  Romanych & Rupp 2010, p. 8. sfn error: no target: CITEREFRomanychRupp2010 (help)