recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჰორიზონტის წერტილი - დასავლეთი, რომელიც მარცხნივაა განთავსებული (W)
**დასავლეთი** (დასავლეთის წერტილი) — ჰორიზონტის (ქვეყნის მხარეების) ოთხი მთავარი წერტილიდან ერთ-ერთი, რომელიც ჩრდილოეთისაკენ პირშექცეული დამკვირვებლის ხელმარცხნივაა. აღინიშნება W (West) ასოთი. ბუნიობის დღეებში მზე ამ წერტილის მახლობლად ჩადის. ცის ეკვატორისა და ჭეშმარიტი ჰორიზონტის გადაკვეთის ორი წერტილიდან ერთი დასავლეთის წერტილია.

გეოგრაფიული ორიენტაცია
----------------------

მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე, როგორც ცნობილია გადის ნულოვანი მერიდიანი; მისგან დასავლეთით გაწოლილია ევროპისა და აფრიკის გარკვეული დასავლური ნაწილები, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა და ცოტად თუ ბევრად ანტარქტიკა.

ტერმინ დასავლეთს იყენებენ გეოგრაფიულ რუკებზე ამა თუ იმ ქვეყნის ნაწილების ან უფრო მცირე მონაკვეთების — მდებარეობის მიხედვით. მაგ.: მსოფლიო რუკაზე ვრცელი კონტინენტი ჩრდილოეთი ამერიკა გაწოლილია დასავლეთ ნახევარსფეროში, ე.ი. რუკაზე ჩვენგან იგი მარცხნივ გამოისახება.

ტერმინი *დასავლეთი* აქტიურად გამოიყენება თვით კონტინენტის შიდა ნაწილში ადგილის დასადგენად; მაგ.: აზიის კონტინენტის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილს გეოგრაფიულ ლიტერატურაში ეწოდება დასავლეთი აზია. იგი ვრცელდება აგრეთვე გეოგრაფიულ ობიექტებზეც, დასავლეთი კარპატები, დასავლეთ ციმბირის ვაკე, დასავლეთი კავკასიონი და ა.შ.

ამავდროულად, ტერმინი *დასავლეთის* გამოყენება შეიძლება კონკრეტულად რომელიმე ქვეყანაში შიდა ტერიტორიის რომელიმე წერტილების აღსანიშნავად.

ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს საქართველო. საქართველოში კარგად არის გამოხატული ჰორიზონტის ოთხივე წერტილი (დასავლეთი, აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი, სამხრეთი). საქართველოს დასავლეთი ტერიტორია გეოგრაფიულ ლიტერატურაში ცნობილია როგორც — დასავლეთ საქართველო, რომელსაც რუკაზე ჩვენგან მარცხენა მხარე უკავია.

დასავლეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის მნიშვნელოვანი წერტილები — ჩრდილოეთი და სამხრეთი. ჩრდილოეთ-დასავლეთი ასეთ შემთხვევაში იქნება ჰორიზონტის ნაწილი, უფრო ზუსტად კი მისი არაძირითადი წერტილი. იგივე ითქმის სამხრეთ-დასავლეთზეც. ძირითადია ამ თვალსაზრისით თვით დასავლეთი. მაგ. საქართველოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილი აფხაზეთია; ხოლო სამხრეთ-დასავლეთი აჭარა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩრდილოეთი
* სამხრეთი
* აღმოსავლეთი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 389.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ჰორიზონტის მხარეები

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | ჩრდილოეთი |   |
| დასავლეთი |  | აღმოსავლეთი |
|   | სამხრეთი |   |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რაზიკაშვილი**. |

 **თედო პავლეს ძე რაზიკაშვილი** (დ. ივლისი, 1869, ჩარგალი, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 იანვარი, 1922, ხელთუბანი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი, დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის პანთეონში) — ქართველი მწერალი. ვაჟა-ფშაველასა და ბაჩანას ძმა.

ბიოგრაფია
---------

ექვსი წლის შეიყვანეს ჩარგლის დაწყებით სკოლაში. 1889 წელს დაამთავრა გორის სამასწავლებლო (საოსტატო) სემინარია. 1890-1905 წლებში იყო ხელთუბნის სკოლის მასწავლებელი. 1905 წელს რევოლუციური საქმიანობისათვის სამუდამო გადასახლება მიუსაჯეს, მაგრამ მანიფესტმა მოუსწრო. 1906 წელს სახლკარი გადაუწვეს. ერთხანს ფშავში იმალებოდა. ვერაგულად მოკლეს ხალხის მტრებმა.

1890 წლიდან ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა რაზიკაშვილის ლექსები, მოთხრობები, პუბლიკაციური წერილები და სხვა. რაზიკაშვილმა განიცადა ხალხოსნების გავლენაც, მაგრამ როგორც მწერალი აღიზარდა სამოციანელების, განსაკუთრებით ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებით პრინციპებზე. მის ნაწარმოებებში ჩაქსოვილია სამოციანელთა პროგრამული იდეები (მოთხრობები:„კოდალა", 1900; „ცასწაალამ როგორ მოიხვეჭა სახელი", 1906; ლექსი „ვაი ისე თუ სოფელმა...", 1893 და სხვა). რაზიკაშვილის შემოქმედების მთავარი თემებია:პატრიოტიზმი (ლექსები: „ძმასთან მიწერილი", 1891; „არაგვს", 1898; „აკაკის", 1919; მოთხრობა „ცირცელი", 1899 და სხვა), ადამიანის რაობა და მისი ამქვეყნიური დანიშნულება (ლექსები: „ელეგია", 1891; „გამხნევდით", 1892; პოემა „შავი ფიქრები", 1891 და სხვა), რევოლუციური სინამდვილე (ლექსები: „რაღა დროს ტკბილი ხმებია", „გაზაფხული", ორივე 1905; მოთხრობები: „ყორანი", დაიბეჭდა 1934; „აშუღი მიმინო", 1902; „გაზაფხულის სუნი", 1905; „მოვლენ! მოვლენ!", 1906 და სხვა).

განსაკუთრებით პოპულარულია რაზიკაშვილის საბავშვო მოთხრობები, რომელთა თემატიკავ ქართველი ხალხის ეროვნული და სოციალური თავისუფლებისათვის ბრძოლის ამოცანებით იყო განსაზღვრული. ჰუმანიზმითა და პატრიოტიზმით, ჩაგრულისადმი თანაგრძნობით გამსჭვალული რაზიკაშვილის თხზულებები თავისუფალია მშრალი დიდაქტიზმისაგან; ისინი მკითხველს ხიბლავენ მდიდარი ფანტაზიით, უშუალობითა და გულწრფელობით, მსუბუქი და ხატოვანი ენით; ბავშვს ძალდაუტანებლად აწვდიან ცოდნას ბუნების მოვლენების, ცხოველთა და ფრინველთა შესახებ („ნიბლია", 1886; დაიბეჭდა 1891; „იის ამბავი", 1890; „გარიელა", 1892; „ფითრი", 1896; „მონადირე", 1903; „ქორის ბახალა", 1908 და სხვა). რაზიკაშვილი ხალხური სიტყვიერების ცნობილი შემკრები იყო (შეკრიბა 3000-ზე მეტი ლექსი, 200-ზე მეტი ზღაპარი, ლეგენდა და სხვა), შეადგინა ხალხური ლექსიკონი (დაიბეჭდა „ივერიაში", 1900).

1922 წელს მოკლეს ყაჩაღებმა სოფ. ხელთუბანში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ზანდუკელი მ.*, ლიტერატურული ნარკვევები, ტ. 2, თბ. 1961;
* *მახარაძე ა.* ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, გამოც. მე-3, ტ. 2 თბ. 1974;
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 4, თბ. 1974;
* *კინწურაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 290.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 312, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თედო რაზიკაშვილი
**დორეთკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ზურგიანი კოშკი სწორი კედლით ორიენტირებულია მდინარისაკენ. ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით - დუღაბზე.
პირველი სართული მაღლა იწყება მიწის ზედაპირიდან 3,5 მეტრზე. ამ სართულის იატაკქვეშ უჯრედებად დაყოფილი სარდაფია. ამ მცირე სათავსების კედლები შელესილია და ზემოდან ლორფინებით იფარებოდა. მათ იყენებდნენ როგორც წყლისა და სანოვაგის შესანახად, ისე საბრძოლო მასალებისათვის. სარდაფის ზემოთ ექვსი სართულია. პირველ სართულს მხოლოდ მოზრდილი არქიტრავული კარი აქვს, ზედა სართულებს კი, სარკმლები. მესამე და მეოთხე სართულებს ვიწრო და მაღალი სარკმლები აქვს, მეხუთეს კი განიერი. მეექვსე სართულის ზედა ნაწილი მორღვეულია და არ ჩანს მისი გადაწყვეტა. ხის კოჭოვანი სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია.
კოშკის კედლების სისქე ზურგის მხარეს თითქმის სამი მეტრია, დანარჩენი სამისა კი, ორ მეტრს უახლოვდება.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ. 2008, გვ. 54
**ზემო ბოლის მარანი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია XIX საუკუნეში.

მარანი, რომელიც ზაქარია ეკალაძის კარ-მიდამოშია, რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით მართკუთხედია. გადახურვის კონსტრუქცია ხისაა. ორ სვეტზე გადასულია ორი კოჭი, მათზე დაწყობილია კვადრატული კვეთის ძელები, რომელზედაც ფიცრული გადახურვაა მოწყობილი.

სათავსოს დასავლეთი კედლის მთელ სიგრძეზე მოწყობილია საწნახელი, საიდანაც გამოდიოდა მილი, რომელიც დაკავშირებულია ყველაზე მოზრდილ ქვევრთან 92160 ლ.0. საინტერესოდაა მოწყობილი საწნახლის კედელი. აქ განლაგებულია 5 თახჩა, მათ შორის 5 მცირე კვადრატული ნიშაა. გარდა ამისა, გრძივ კედლებში მოწყობილია თახჩები და ნიშები.

აღმოსავლეთ კედელში იყო შესასვლელი, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ამავე კედელშია გეგმით ნახევარწრიული ბუხარი; მის ორივე მხარეს სათოფურებია გაჭრილი.

სამხრეთ კედელში ადრე გასასვლელი იყო, ახლა მასზე მიჯრით სახლია მიშენებული. ამავე კედელში ახალი შესასვლელია გაჭრილი და აქედან მარანში ჩასვლა ხის კიბით ხდება.

იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. გადახურვა ადრე ბანიანი ყოფილა, ახლა ცალფერადაა. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 73-74
**დომენტი ახობაძე** (დ. 11 ივლისი, 1919 — გ. 1 მარტი, 1987) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე.

დაიბადა ქუთაისის მაზრის სოფელ მთისძირში (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი), გლეხის, ივანე ახობაძის ოჯახში, დაამთავრა 1938 წელს საშუალო სკოლა, 1955 წელს კი ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

1941-1945 წლებში იყო ვანის რაიონული გაზეთის პასუხისმგებელი მდივანი. 1947-1952 წლებში მუშაობდა მწერალთა კავშირის ქუთაისის განყოფილების მდივნად, 1952-1954 წლებში მთავლიტის ქუთაისის განყოფილების ცენზორად. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1938 წლიდან. განსაკუთრებული მეგობრობა აკავშირებდა ებრაელ ლიტერატორ ბორის გაპონოვთან, რომლის მიერ ებრაულ ენაზე შოთა რუსთველის ვეფხისტყაოსნის თარგმნასა და გამოქვეყნებაში უდიდესი წვლილი შეიტანა.

ქართველმა ებრაელმა მწერალმა და პუბლიცისტმა იაკობ პაპიაშვილმა გამოთქვა მოსაზრება იერუსალიმში ჯვრის მონასტერთან, იქ სადაც შოთა რუსთაველი მოღვაწეობდა, მემორიალური დაფის გაკეთებისა, სადაც ვეფხისტყაოსნის თარგმის საქმეში დამსახურების გამო გამოსახული იქნება ბორის გაპონოვის, აბრამ შლიონსკის და დომენტი ახობაძის სახელები. დაჯილდოებულია მედლით შრომითი მამაცობისთვის, ავტორია ასამდე ლექსის, პოემების და პროზაული ნაწარმოებების.

ლიტერატურა
----------

* ბაქრაძე, ლაშა; თვალავაძე, თეა (2013). *მწერალთა ავტობიოგრაფიები*. თბილისი:  ლიტერატურის მუზეუმი. ISBN 978-99940-28-82-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დომენტი ახობაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვეფხის დამცემი… და მისი ქართველი მეგობარი — იაკობ პაპიაშვილის ბლოგი
**დორდრეხტი** (ნიდერლ. Dordrecht) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ნიდერლანდებში, სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციაში. 118 601 მცხოვრებით (2009), წარმოადგენს პროვინციის სიდიდით მეოთხე ქალაქს. დორდრეხტი დრეჩსტედენის უმსხვილესი და უმნიშვნელოვანესი ქალაქია, რომელიც ასევე მიეკუთვნება რანდსტადს — ნიდერლანდების მთავარ კონურბაციას. ამავე დროს, დორდრეხტი ჰოლანდიის რეგიონის უძველესი ქალაქია მდიდარი ისტორიითა და კულტურით.

ისტორია
-------

დორდრეხტი მდინარე თურის ნაპირებზე ჩამოყალიბდა, ტორფიანი ჭაობების შუაგულში. 1120 წელს გვხვდება პირველი მინიშნებები ქალაქის არსებობის შესახებ. 1220 წელს ჰოლანდიის გრაფმა მას ქალაქის სტატუსი მიანიჭა.

XII-XIII საუკუნეებში, სტრატეგიული მდებარეობის გამო დორდრეხტი მნიშვნელოვან საბაზრო ქალაქად იქცა. ძირითადად ვაჭრობდა ღვინით, მერქნითა და პურეულით.

1253 წელს ქალაქში ლათინური სკოლა დაარსდა, რომელიც გიმნაზიის სახით დღემდე არსებობს.

1421 წლის 17 აპრილს, წმინდა ელიზაბეთის წყალდიდობისას სამხრეთ ჰოლანდიის უდიდესი ნაწილი დაიტბორა, რის შედეგადაც დორდრეხტი კუნძულად იქცა. წყალდიდობას 10 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

XVIII საუკუნიდან დორდრეხტის მნიშვნელობა თანდათან დაეცა, რადგან რეგიონის მთავარი ქალაქი როტერდამი გახდა.

ეკონომიკა
---------

თანამედროვე დორდრეხტის ეკონომიკა ეფუძნება გემთმშენებლობას, ხე-ტყისა და ფოლადის ინდუსტრიას. ქალაქი ნიდერლანდებში სიდიდით მე-6 ნავსადგურს ფლობს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2006-05-04 საიტზე Wayback Machine.
* (official web site)
* 
* 
* – map[*მკვდარი ბმული*]
* დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.
**თებერვალი - 2015** მიმდინარე წლის მეორე თვეა. დაიწყო კვირას და დამთავრდა 28 დღის შემდეგ, შაბათს.

პორტალი:ახალი ამბები
--------------------

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 1

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 2

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 3

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 4

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 5

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 6

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 7

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 8

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 9

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 10

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 11

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 12

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 13

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 14

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 15


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| მიმდინარე მოვლენები 16 თებერვალი, 2015 (2015-02-16) (ორშაბათი) | რ | ი | კ | ხ | გ |

 |
| * რომში გამართულ ღია ჩემპიონატზე საქართველოს ძიუდოისტთა ნაკრებმა ექვსი მედალი — ერთი ოქრო, ოთხი ვერცხლი და ერთი ბრინჯაო — მიიღო. (agenda.ge)
 |

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 17

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 18

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 19

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 20

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 21

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 22

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 23

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 24

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 25

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 26

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 27

პორტალი:ახალი ამბები/2015 თებერვალი 28
**დინოზავრები** (ლათ. Dinosauria) — მეზოზოური ნამარხი ქვეწარმავლების ზერიგი დიაპსიდების ქვეკლასისა. იყოფა 2 რიგად: ხვლიკმენჯა დინოზავრებად და ფრინველმენჯა დინოზავრებად. უძველესი დინოზავრები ცნობილია შუა ტრიასული პერიოდიდან. უკანასკნელი წარმომადგენლები კი — ცარცული პერიოდის დამლევიდან. დინოზავრების წინაპრები იყვნენ პრიმიტიული ტრიასული არქოზავრები — *თეკოდონტები*. თავდაპირველად დინოზავრები ხმელეთზე ცხოვრობდნენ და მტაცებლები იყვნენ, მაგრამ ტრიასული პერიოდის დამლევს მათ გამოეყო *პროზავროპოდები*, რომლებიც როგორც ჩანს, ყველაფრის მჭამელნი იყვნენ. მათგან წარმოიშვნენ გიგანტური მცენარიჭამია ზავროპიდები, რომლებიც საცხოვრებლად გადავიდნენ დიდ კონტინენტურ წყალსატევებში ან ზღვის სანაპირო ზონაში. ტრიასულ პერიოდში გაჩნდნენ *ჰეტეროდონტოზავრები*, რომლებმაც შესაძლოა დასაბამი მისცეს ფრინველმენჯა დინოზავრებს. ზოგიერთ დინოზავრებს განუვითარდა სხვადასხვა წარმონაქმნი: ქაცები, ძვლოვანი ჯავშანი, რქები. დინოზავრები კვერცხით მრავლდებოდნენ. ფიქრობენ, რომ თბილსისხლიანი ცხოველები იყვნენ და მაღალი ფიზიოლოგიური ორგანიზაციის ნიშნები ჰქონდათ. დინოზავრები გადაშენდნენ მეზოზოურ და კაინოზოურ ერათა მიჯნაზე. გადაშენების ძირითადი მიზეზი იყო გარემოს გართულება და მკვეთრი შეცვლა. დინოზავრების ნაშთები დღემდე გვხვდება ყველა კონტინენტზე. საქართველოში ცარცული პერიოდის დინოზავრების გაქვავებული ნაკვალევი შემორჩენილია სათაფლიაში (ქუთაისის მახლობლად).
  

 დინოზავრები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| პრეკამბრ. | კამბრ. | ორდოვიც. | სილ. | დევონ. | კარბონული | პერმ. | ტრიას. | იურული | ცარცული | პალეოგ. | ნეო. | IV |
| ◄ | 570 | 500 | 440 | 410 | 360 | 285 | 251 | 199,6 | 145,5 | 65,5 | 23,03 | 2 |
|  ◄ მლნ. წლის წინ  |

▲▲▲▲▲

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 558.
**იგორ დოლიძე** (დ. 7 თებერვალი, 1939, ბათუმი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1965 წელს დაამთავრა ლენინგრადის პედიატრიული სამედიცინო სახელმწიფო ინსტიტუტი.

1965–1966წწ. - გროზნოს უსინათლო ბავშვთა რესპუბლიკური სკოლა–ინტერნატის უფროსი ექიმი; 1966–1967წწ. ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის პათოფიზიოლოგიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1973–1978წწ. - ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ექსპერიმენტული მედიცინისა და სამეცნიერო კიბერნეტიკის განყოფილების გამგე; 1978–1980წწ. - ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ავტომატიზებული რეამინაციული სისტემების ლაბორატორიის გამგე; 1980–1981წწ. - აჭარის რესპუბლიკური საავადმყოფოს მთავარი ექიმის მოადგილე; 1981–1995წწ. - სეფსისის საწინააღმდეგო რესპუბლიკური ცენტრის თერაპიული განყოფილების ექიმი; 1995–1998წწ. - იარაგის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის გამგე; 1980–1981წწ. - აჭარის ჯანდაცვის სამინისტროში მართვის ავტომატიზებული სისტემების – "აჭარის ჯანდაცვა" მთავარი კონსტრუქტორი (მეცნიერი ხელმძღვანელი); 1998 წლიდან - სპორტული მედიცინის კათედრის პროფესორი და თსუ "საქართველოს" თერაპიული ციკლის ხელმძღვანელი. თავისი ნახევარსაუკუნოვანი შემოქმედებითი მოღვაწეობის (სამეცნიერო, საექიმო, პედაგოგიური) ნახევარი, სპორტული მედიცინის, რეაბილიტაციის, სამკურნალო ფისკულტურისა და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოზარდების ფსიქო-ფიზიკური აღზრდის პრობლემურ საკითხებს მიუძღვნა. 169 სამეცნიერო ნაშრომისა და 6 მონოგრაფიების ავტორი. კვლევის თემა: ნაწლავისმიერი სეფსისი: ეტიოლოგია, პათოგენეზისი, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა თანამედროვე კომპიუტერული ტექნილოგიის გამოყენებით. ექიმი-ინფექციონისტი. თბილისის სახელმწიფო სპორტის უნივერსიტეტში ფიზიკური მედიცინისა და რეაბილიტაციის ასოცირებული პროფესორი და უნივერსიტეტ „გეომედის" ფიზიკური მედიცინისა და რეაბილიტაციის დეპარტამენტის პროფესორი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა - „მეტაბოლური დარღვევების შესახებ წვრილი ნაწლავის კედლებში შოკისა და სისხლკარგვის დროს", დაიცვა 1972 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა - „ნაწლავისმიერი სეფსისის ეტიოლოგია, პათოგენეზი, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა თანამედროვე კომპიუტერული ტექნოლოგიის გამოყენებით", დაიცვა 1993 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგორ დოლიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დინგნისკარტასებრნი** (ლათ. Ziphiidae) — ძუძუმწოვართა ოჯახი კბილიანი ვეშაპების ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 4–12,5 მ. დინგი წაგრძელებულია, განვითარებულია ცხომოვანი ბალიში (შუბლის შვერილი). ხელის ქვეშ აქვს 2–4 წინ მიმართული ნაკეცი (ნაოჭი). კუდის ფარფლი უკანა მხრიდან ამოუკვეთავია. აერთიანებს 5–6 გვარს: მოცურალა (2 სახეობა), გრძელდინგა ვეშაპი (2 სახეობა), დინგნისკარტა (1 სახეობა), კბილღვედა ვეშაპი (14–15 სახეობა), ტასმანიური დინგნისკარტა (1 სახეობა) და ავსტრალიური კბილღვედა ვეშაპი (1 სახეობა). კბილები (1–2 წყვილი) მხოლოდ ქვედა ყბაზე აქვთ; გამონაკლისია დასმანიური დინგნისკარტა, რომელსაც 93-მდე კბილი გააჩნია. გავრცელებული არიან ყველა ოკეანეში. იკვებებიან თავფეხიანებით, დიდხანს ყვინთავენ (ჩვეულებრივ 15–30 წთ) ასეულობით მეტრის სიღრმეში. გრძელდინგა და მოცურალა რეწვის ობიექტებია.

ლიტერატურა
----------

* Томилин А. Г. Китообразные, М. 1957 (Звери СССР и прилежащих стран, т. 9): Жизнь животных, т. 6, М. 1971.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დინგნისკარტასებრნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში, ჭურთის ხეობაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში

ეკლესია სამხრეთის მოკლე მინაშენით ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ღრმა აბსიდი ოდნავ შებრტყელებულია. მის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთის ერთ-ერთი ნიშა სამალავს წარმოადგენს. საკურთხეველს ხარისხი შემოუყვება. ოდნავ შებრტყელებული კონქი გადაყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის გრძივ კედლებზე შემორჩენილია იმპოსტები. სარკმლები მოთავსებულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში, აქედან დასავლეთისა თაღოვანია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიის სამხრეთი მინაშენის კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. არქიტრავული შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ფასადები სადაა, კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავად გამოყენებულია ფიქალი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 57-58
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ურუშაძე**. |

**იგორ აპოლონის ძე ურუშაძე** (დ. 1916, პეტროგრადი — გ. 1997, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე და პედაგოგი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. სტომატოლოგის და საზოგადო მოღვაწის, პროფესორ აპოლონ ურუშაძის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

იგორ ურუშაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1940) და თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ასპირანტურა. სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორად და თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ესთეტიკისა და ხელოვნებათმცოდნეობის კათედრის გამგედ. აღზარდა ქართველ ხელოვნებათმცოდნეთა არა ერთი თაობა. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი ნაშრომი ქართული სახვითი ხელოვნების ისტორიის, ქართველ და კავკასიელ მხატვართა შემოქმედების, ხელოვნების ესთეტიკისა და თეორიის საკითხებზე. გამოსცა მონოგრაფიები სერგო ქობულაძეზე, იაკობ ნიკოლაძეზე, აპოლონ ქუთათელაძეზე და ს. კაკაბაძეზე.

დაკრძალულია თბილისში, ვაკის სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგორ ურუშაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  იგორ ურუშაძე. Iverieli. ციტირების თარიღი: 3 ივლისი, 2018.
**იგორ კოკოშკოვი** (სერბ. Игор Кокошков; დ. 17 დეკემბერი, 1971) — სერბი კალათბურთის მწვრთნელი. ამჟამად წვრთნის თურქულ „ფენერბახჩეს". საქართველოს ეროვნულ საკალათბურთო ნაკრების მთავარი მწვრთნელი 2008-2015 წლებში.

იგორ კოკოშკოვის მოთამაშის კარიერა 24 წლის ასაკში დასრულდა, როდესაც ავტო-ავარიაში მოჰყვა. ამის შემდეგ ის ყველაზე ახალგაზრდა მწვრთნელი გახდა იუგოსლავიის კალათბურთის ისტორიაში.

კოკოშკოვი მწვრთნელად მუშაობდა ბელგრადის რამდენიმე კლუბში, ასევე იყო იუგოსლავიის ნაკრების ერთ-ერთი მწვრთნელი.

2008-2013 წლებში იყო „ფინიქს სანსის" მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი, ხოლო 2013 წლიდან არის „კლივლენდ კავალიერსის" მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი. 2011 წლის 18 დეკემბერს საქართველოს კალათბურთის ფედერაციამ იგორ კოკოშკოვთან ახალი კონტრაქტი გააფორმა, სისტემით - 2+2. 2017 წელს სლოვენიის ნაკრების მწვრთნელობის პერიოდში ნაკრებს მოაგებინა ევრობასკეტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგორ კოკოშკოვის პროფილი დაარქივებული 2012-11-03 საიტზე Wayback Machine.  საქართველოს კალათბურთის ფედერაციის საიტზე.
* იგორ კოკოშკოვის პროფილი ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის საიტზე.

სქოლიო
------

1. ↑  იგორ კოკოშკოვი და რიჩ დიქსონი „დამარცხების მენტალიტეტის" აღმოფხვრისთვის დაჯილდოვდნენ
2. ↑  იგორ კოკოშკოვი: "უარეს შედეგს საზოგადოება არ გვაპატიებს". საინფორმაციო სააგენტო „მსოფლიო სპორტი", 18.12.2011.
3. ↑  ოფიციალურად: კოკოშკოვი საქართველოს ნაკრების მწვრთნელია[*მკვდარი ბმული*]. sportall.ambebi.ge, 18.12.2011.

|  |  |
| --- | --- |
| კალათბურთი | *ეს სტატია კალათბურთის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ნგანგუე მვუმბე ნამიბის სასამართლო, წიგნიდან *აფრიკის აღწერა* (1668)
**დესპოტიზმი** — პოლიტიკური რეჟიმი, რომლის დროს უჭირავს ერთ ადამიანს შეუზღუდავი ძალაუფლება. მისი სინონიმი არის დიქტატურა. 
დესპოტის ტიტულს ატარებდნენ ბიზანტიის იმპერატორები. ძველი ბერძნები „დესპოტს" არათავისუფალი ქვეყნის მმართველს უწოდებდნენ. თეორიული აზრის განვითარების კვალად, თანადათანობით შეიცვალა ტერმინის მნიშვნელობაც. პირველად არისტოტელემ გამიჯნა ერთმანეთისაგან სპარსული დესპოტია და ბერძნული ტირანია. ტირანია ხანმოკლეა და მთლიანად ძალადობას ემყარება, მაშინ როდესაც აღმოსავლური დესპოტია სტაბილური რეჟიმია იმ ხალხისა, ვინც არც იცის სხვაგვარი მმართველობის წესი. შესაბამისად, აღმოსავლური დესპოტია ემყარება არა იმდენად ძალადობას, რამდენადაც ხალხის თანხმობას და ტირანიისგაან განსხვავებით, ლეგიტიმურია, დესპოტიზმი, როგორც სპეციფიკურად აღმოსავლური მმართველობის სახე, მონტესკიეს მიერ გვიან კიდევ უფრო გაიმიჯნა დასავლური აბსოლუტისტური რეჟიმებისაგან, რომელთა მონარქები, როგორი რეპრესიული ხასიათიც უნდა ჰქონოდა მათ მმართველობას, ყოველთვის მართავდნენ (თუნდაც, საკუთარ ნებას დაქვემდებარებული, მაგრამ მაინც არსებული) კანონის შესაბამისად. ბევრ თანამედროვე თეორიაში ტერმინი დესპოტიზმი ნეგატიური მნიშვნელობით — გადაჭარბებული ძალაუფლების აღმნიშვნელად გამოიყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Dictionary of the History of Ideas* დაარქივებული 2010-12-18 საიტზე Wayback Machine. : დესპოტიზმი
**იგორ მატოვიჩი** (სლოვაკ. Igor Matovič, დ. 11 მაისი, 1973, ტრნავა, ჩეხოსლოვაკია) — სლოვაკი პოლიტიკოსი, სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრი 2020 წლის 21 მარტიდან 2021 წლის 30 მარტამდე. მემარჯვენე-კონსერვატიული პარტიის ჩვეულებრივი ხალხის დამაარსებელი და ლიდერი. სლოვაკეთის ეროვნული საბჭოს დეპუტატი 2010 წლის 12 ივნისიდან.

ბიოგრაფია
---------

იგორ მატოვიჩი დაიბადა ტრნავაში 1973 წლის 11 მაისს. 1993 წელს სწავლა დაიწყო კომენსკის უნივერსიტეტის მენეჯმენტის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1997 წელს. 2002-2010 წლებში მუშაობდა ტრნავის საგამომცემლო სახლში. 

2010 წელს დააარსა პარტია „ჩვეულებრივი ხალხი". ამავე წელს გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და გახდა სლოვაკეთის ეროვნული საბჭოს დეპუტატი. 2020 წლის 29 თებერვლის საპარლამენტო არჩევნებში მისმა საარჩევნო ბლოკმა გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და პრეზიდენტმა ზუზანა ჩაპუტოვამ დაავალა მთავრობის შექმნა. იგორ მატოვიჩის მთავრობა კოალიციურია და მასში ოთხი პარტია მონაწილეობს: ჩვეულებრივი ხალხი, პარტია ხალხისთვის, პარტია თავისუფლება და სოლიდარობა და პარტია ჩვენ — სამშობლო. 

2021 წლის 30 მარტს თანამდებობიდან გადადგა რუსული ვაქცინის შეძენით გამოწვეული სამთავრობო კრიზისის გამო.

სქოლიო
------

1. ↑  Kirschbaum, Stanislav J. (2013) *Historical Dictionary of Slovakia* (en).  Scarecrow Press,   გვ. 213. ISBN 978-0-8108-8030-6.
2. ↑  „Igor Matovič". *Webnoviny.sk*. ციტირების თარიღი: 20 March 2020.
3. ↑  „Slovakia election: seismic shift as public anger ousts dominant Smer-SD party". *The Guardian*. Agence France-Presse. 1 March 2020. ციტირების თარიღი: 20 March 2020.
4. ↑  „'Let's go to battle': New Slovak government takes office amid coronavirus fight". *Reuters* (English). 21 March 2020. ციტირების თარიღი: 22 March 2020.
5. ↑  რუსული ვაქცინის შეძენით გამოწვეული სამთავრობო კრიზისის გამო, სლოვაკეთის პრემიერი თანამდებობიდან გადადგა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-03-30. ციტირების თარიღი: 2021-03-30.
**ეიჯიზმი** — უარყოფითი ან დამამცირებელი დამოკიდებულება სხვა ადამიანის მიმართ მისი ასაკის გამო. ასეთი ტიპის დისკრიმინაცია მოიცავს ყველა ასაკობრივ ჯგუფს, თუმცა ყველაზე ხშირად ხანშიშესულ ადამიანებთან დამოკიდებულებას ეხება.

რ. ბატლერი იყო პირველი, რომელმაც ეს ტერმინი იხმარა. მან ეიჯიზმი განსაზღვრა, როგორც ზოგიერთ ახალგაზრდისა და ზრდასრული ადამიანების ღრმად დამალული შფოთვის გამოვლინება, მოხუცი ადამიანებისადმი, დაავადებებისადმი, ინვალიდებისადმი მათი პიროვნული ზიზღი, დაუცველობის, უსარგებლობის და სიკვდილის შიში. მოგვიანებით, ეიჯიზმი მან აღწერა, როგორც პროცესი, რომელიც ეფუძნება მუდმივ სტერეოტიპიზაციასა და დისკრიმინაციას დაბერების, ასაკის მატების გამო, ისევე, როგორც რასიზმი და სექსიზმი ეფუძნება კანის ფერსა და სქესს. ზოგიერთი ავტორს მიაჩნია, რომ საზოგადოების ახალგაზრდებზე ფოკუსირებაც ეიჯიზმის გამოხატულებაა.

სახეები
-------

თავის მხრივ, ეიჯიზმი მოიცავს ორ სახეს:

*ინსტიტუციონალისტური ეიჯიზმი* - როდესაც იურიდიულად არის გამყარებული ადამიანთა გარკვეული ასაკობრივი ჯგუფის დისკრიმინაციის უფლება.

*შინაგანი ეიჯიზმი* - მოიცავს დამამცირებელ ინტერპერსონალურ მოქმედებებს, ნეგატიურ აზრებსა და ქცევებს (მაგ.: იგნორირება, ფიზიკური ან ფსიქიკური ძალადობა და ა.შ.).

მიდგომები
---------

ეიჯიზმის მიმართ არსებობს განსხვავებული მიდგომები:

1. პირველი მიდგომის თანახმად, ეიჯიზმი ვლინდება მხოლოდ ხანშიშესული ადამიანების მიმართ. საზოგადოებაში ამ ადამიანთა ჯგუფი გარკვეულწილად უმცირესობაშია და ისინი სახელმწიფოსთვის *ზედმეტ ტვირთად* იქცევიან. ასაკის მატებასთან ერთად მცირდება ამ ადამიანთა პატივისცემის დონე, შესაბამისად, გარშემომყოფები ასაკოვან ადამიანებს აღარ განიხილავენ როგორც თანასწორს და დამამცირებლად ექცევიან.
2. მეორე მიდგომის თანახმად, ეიჯიზმი ვრცელდება არა მხოლოდ ხანშიშესულ ადამიანთა ჯგუფზე, არამედ ნებისმიერ იმ შემთხვევაში, როდესაც ადამიანის დისკრიმინირება ხდება ასაკობრივი ნიშნის მიხედვით. ცხოვრების ყოველ ეტაპზე ადამიანი ეჯახება ასაკთან დაკავშირებულ შეზღუდვებს. გამოდის, რომ ეიჯიზმი ეხება პიროვნების ცხოვრების ყოველ ეტაპს და არა მხოლოდ გვიან პერიოდს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეთნოცენტრიზმი
* ნაციზმი
* ფაშიზმი
* ქსენოფობია
* შოვინიზმი
* რასიზმი

ლიტერატურა
----------

* Краснова О.В. Лидере А.Г. - Социальная психология старения

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეიჯიზმი - სტერეოტიპები და პრეჯუდისები ასაკის შესახებ დაარქივებული 2005-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* ეიჯიზმი - დისკრიმინაცია ასაკის მიხედვით დაარქივებული 2012-02-03 საიტზე Wayback Machine.
**ზოგადი უნარების ტესტი** — ერთიანი ეროვნული გამოცდების მიერ შემოღებული სავალდებულო ტესტი. ზოგადი უნარების ტესტი არ ამოწმებს მოსწავლის (აბიტურიენტის) საგნობრივ ცოდანას, მისი მთავარი მიზანი აბიტურიენტთა იმ უნარების შემოწმებაა, რომელიც მათ მიიღეს ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებაში. იგი ასევე ამოწმებს ლოგიკური, მათემატიკური აზროვნების გარკვეულ დონეს, ასევე ტექსტის გააზრების უნარს. სწორედ ამიტომ იგი იყოფა ორ ნაწილად. ესენია ვერბალური ნაწილი და მათემატიკური ნაწილი. 

ტესტის, თავისებურებებიდან გამომდინარე, არ ისწავლება სკოლაში, როგორც ცალკე საგანი. იგი თავდაპირველად დაინერგა 2005 წელს. 2006 წლიდან განსაზღვრავდა დაფინანსების ერთადერთ კრიტერიუმს. ტესტი არის არჩევითბოლოიანი, რომელშიც თითოეულ კითხვას აქვს 4 ან 5 სავარაუდო პასუხი. თავდაპირველად ტესტი შედგებოდა ორი ნაწილისგან. თითოეულში წარმოდგენილი იყო 50 კითხვა. თითოეული ნაწილი გრძელდებოდა 1.5 საათი. 2010 წლისთვის ორივე ნაწილი დაკომპლექტდა 40 კითხვით, დროის ხანგრძლივობა კი შენარჩუნდა. 

2010 წლიდან ყველა აბიტურიენტისთვის სავალდებულო გახდა მინიმუმ 4 (აქედან ერთი - არჩევითი) გამოცდის ჩაბარება. სახელმწიფო დაფინანსების გაცემა ყველა გამოცდის შედეგის გათვალისწინებით ხდება. ერთიანი ეროვნული გამოცდებისთვის მზადდება 5 ვარიანტი - ოთხი აბიტურიენტებისთვის, ხოლო ერთი - სტუდენტებისთვის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ერთიანი ეროვნული გამოცდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გამოცდების ეროვნული ცენტრი
***დეოდონი*** (ბერძ. Δαίος, *daios* „მტრულად განწყობილი", „საზარელი" და οδον, *odon* „კბილები") — ენთელოდონტ წყვილჩლიქოსანთა გადაშენებული გვარის წარმომადგენელი, რომელიც სახლობდა ჩრდილოეთ ამერიკაში 29-19 მილიონი წლის წინ, გვიან ოლიგოცენურ და ადრე მიოცენურ ეპოქებში. ყველაზე გავრცელებული სახეობა არის *Daeodon shoshonensis*, უდიდესი და უკანასკნელი ენთელოდონტებს შორის, რომელიც ბინადრობდა აშშ-ს ტერიტორიაზე, თუმცა, მცირე რაოდენობით. ამ სახეობის მოზარდებს ჰქონდათ 90 სმ სიგრძის თავის ქალა.

ეტიმოლოგია
----------

**დეოდონი** (daeodon) მომდინარეობს ბერძნული სიტყვებიდან *daios*, რაც ნიშნავს „მტრულად განწყობილს" ან „საზარელს" და *odon*, რომელიც ნიშნავს „კბილებს".

კლასიფიკაცია
------------

გვარი დეოდონი აღმოაჩინა ამერიკელმა ანატომისტმა და პალეონტოლოგმა, ედვარდ დრინკერ კოფმა, 1878 წელს. მან დეოდონი კენტჩლიქოსანთა რიგს მიაკუთვნა. ასეთი კლასიფიკაცია შენარჩუნდა 1905 წლის „*ელოთერიუმის*" აღწერამდე და 1909 წლამდე, როცა პეტერსონმა დეოდონის სახეობად გამოაცხადა მისი მსგავსი, ამავე ჯიშის, მოცულობით ბევრად დიდი ცხოველი (*calkinsi*). შედეგად, დეოდონი კლასიფიცირდა ენთელოდონტთა ოჯახის წევრად, თუმცა ზუსტი წარმომავლობა დღემდე სადავოა.

### სახეობები

ყველაზე გავრცელებული სახეობაა *D. shoshonensis*, რომელიც ეფუძნება ქვედა ყბის განამარხს ჯონ-დეის ფორმაციიდან, ორეგონში. მომდევნო ათწლეულებში რამდენიმე სხვა სახეობაც მიეწერა დეოდონთა გვარს, მაგ. *D. calkinsi*, *D. Mento* და *D. minor*. 1998 წლიდან ორი ტაქსონი გამოცხადდა დეოდონის ქვესახეობად, როცა *Dinohyus hollandi*-ის მთლიანი ჩონჩხი ნებრასკის განამარხიდან და *Ammodon leidyanum* ერთმანეთისგან განურჩეველი აღმოჩნდა, და თავის მხრივ, ორივე იყო განურჩეველი *D. shoshonensis*-ისგან. *D. Calkinsi*-ის გამოკლებით, იქამდე გამოყოფილი სახეობები ასევე დასახელდა *D. shoshonensis*-ის სინონიმებად.

აღწერა
------

*Daeodon shoshonensis* არის ცნობილთაგან ყველაზე დიდი ენთელოდონტი. ჩვენთვის ცნობილ ზრდასრულ ინდივიდებს ჰქონდათ 90 სმ-მდე სიგრძის თავის ქალა და იყვნენ დაახლოებით 1,8 მ სიმაღლის, მხრებამდე. სხვა ენთელოდონტებისგან განსხვავდებოდნენ კბილების უნიკალური კომპლექტით, ხოლო მათი მსგავსი, ჰქონდათ გრძელი და წვრილი კიდურები, წინა კიდურების ძვლები - შეერთებული, და თითოეულ ფეხზე - მხოლოდ ორი თითი. დეოდონებს ასევე ჰქონდათ მათი თავის ზომისთვის შედარებით მსუბუქი აგებულების კისერი. თავის სიმძიმეს კი კუნთები და მყესები აბალანსებდა, რომლებიც შეერთებული იყო გულმკერდის არის მაღალ წამონაზარდებზე, თანამედროვე ბიზონებისა და თეთრი მარტორქების მსგავსად.
**ეისელმერი** (ნიდერლ. IJsselmeer) — ხელოვნური მტკნარი ტბა ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნიდერლანდებში, ზღვის დონიდან 0,3 მ-ით დაბლა, ზეიდერზეეს ყოფილი ყურის ადგილას. ფართობი 1100 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 7 მ. ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ფრისლანდიის პროვინცია, სამხრეთით და აღმოსავლეთით ფლევოლანდი, ხოლო დასავლეთით ჩრდილოეთი ჰოლანდია. ჩრდილოეთით ჩრდილოეთის ზღვისგან გამოყოფილია 32 კმ სიგრძისა და 60 მ სიგანის ჯებირით. სახელი ეწოდა მდინარე ეისელის მიხედვით, რომელიც ტბას ერთვის კეტელმერის ტბის მეშვეობით. ეისელმერის ტბა ფართობით არის დასავლეთი ევროპის უდიდესი მტკნარი წყლის წყალსატევი. წარმოიქმნა 1932 წელს მელიორაციის კომპლექსური გეგმის შედეგად, რომლის მიხედვით, ზეიდერზეეს ყურე ჩრდილოეთის ზღვისგან შემოიზღუდა ხელოვნური ჯებირით. 1975 წელს ტბა 2 ნაწილად გაიყო. დასავლეთი შედარებით მცირე მონაკვეთი გამოიყო ჰაუტრიბდეიკის ჯებირით და დაგვირგვინდა მარკერმერის ტბის წარმოქმნით. წყალი მტკნარია. გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო საჭიროებისათვის და წყალმომარაგებისათვის. იყენებენ რეკრეაციულ მიზნებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეისელმერი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**თელმა და ლუიზა** (ინგლ. Thelma & Louise) — რიდლი სკოტის 1991 წლის სათავგადასავლო მხატვრული ფილმი. ფილმი მოიწონეს კრიტიკოსებმა და წარმატებული იყო კომერციული თვალსაზრისით.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
თელმა და ლუიზა მეგობრები არიან. ისინი უქმეების ერთად გატარებას აპირებენ. ავტომობილით მგზავრობის დროს ლუიზა თელმას გაანდობს, რომ მექსიკაში გადასვლას აპირებს. თელმა დაურეკავს ქმარს და ატყუებს, რომ რამდენიმე დღით არ იქნება. მოგზაურობა კარგად იწყება, მაგრამ ერთ-ერთ ბარში შეჩერების დროს ლუიზა მოკლავს კაცს, რომელიც თელმას გაუპატიურებას ცდილობდა. მეგობრები გარბიან. ისინი შეხვდებიან ახალგაზრდა დამნაშავე ჯეი დის, რომელიც დამგზავრებას სთხოვს. თელმა თანახმაა, თუმცა ლუიზა უარს ეტყვის. საბოლოოდ ქალები ჯეი დის მაინც დაიმგზავრებენ და ერთად გაურბიან პოლიციას. ჯეი დი თელმას გაანდობს, რომ ის მძარცველია. თელმა თავად გაძარცვავს მაღაზიას, რადგან მასა და ლუიზას ფული სჭირდებათ. მათ მანქანას პოლიცია გააჩერებს. შეიარაღებული თელმა და ლუიზა პოლიციელს პოლიციისვე მანქანის საბარგულში ჩაკეტავენ, მის იარაღს და ტყვიებს წაიღებენ და კვლავ განაგრძობენ გზას. პოლიციის მხრიდან დევნას დეტექტივი ჰელ სლოკომბი ხელმძღვანელობს. ის წყვილს თანაუგრძნობს. სლოკომბი ლუიზასთან მოლაპარაკებას ცდილობს. თელმა, თავის მხრივ, ლუიზას ეუბნება, რომ უკან დასახევი გზა არ აქვს. გზად თელმასა და ლუიზას ტრაილერი შეხვდებათ. უმსგავსო საქციელისთვის ქალები მძღოლს დასჯიან და ტრაილერს აუფეთქებენ. პოლიცია თელმასა და ლუიზას მანქანას დიდი კანიონის პირას გამოიჭერს. ქალები გადაწყვეტილებას მიიღებენ და კანიონში გადაეშვებიან.

როლებში
-------

* სუზან სარანდონი - ლუიზა სოიერი
* ჯინა დეივისი - თელმა დიკინსონი
* ჰარვი კეიტელი - დეტექტივი ჰელ სლოკამბი
* მაიკლ მედსენი - ჯიმი ლენოქსი
* ბრედ პიტი - ჯეი დი

ჯილდოები
--------

ფილმი ნომინირებული იყო ოსკარზე ექვს კატეგორიაში, თუმცა მიიღო მხოლოდ ერთი — ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის. ფილმმა აგრეთვე მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო სცენარისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „თელმა და ლუიზა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „თელმა და ლუიზა" — Allmovie-ზე
* „თელმა და ლუიზა" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* 

* „თელმა და ლუიზა" — Rotten Tomatoes
* „თელმა და ლუიზა" — Box Office Mojo-ზე
* *Thelma & Louise* at The Numbers
**იგორ ბონდირევი** (დ. 28 ოქტომბერი, 1948, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტი გეოგრაფიის სპეციალობით.

1973 წლიდან მუშობდა საქართველოს გეოლოგიის დეპარტამენტში ჯერ ტექნიკოსად, შემდეგ ინჟინრად, ჯგუფის უფროსად, უფროს გეოლოგად, პარტიის უფროსად. 1979-1982 წლებში მუშაობდა მოზამბიკის სახალხო რესპუბლიკაში გეოლოგ-გეომორფოლოგად. 1995 წლიდან ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში გეომორფოლოგიის განყოფილების წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი, ხოლო 2000 წლიდან უცხოეთის ქვეყნებთან ურთიერთობის განყოფილების ხელმძღვანელი. შეთავსებით მუშობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიისა და გარემოს დაცვის კათედრაზე. 1972-1976 წლებში ასპირანტურის კურსი გაიარა გეოგრაფიის ინსტიტუტში პროფესორ ლევან მარუაშვილის ხელმძღვანელობით. მან შეისწავლა საქართველოს მაღალმთიანი რეგიონების როგორც გეომორფოლოგიური, ისე ეკოლოგიური ასპექტები, დაამუშვა სასარგებლო წიაღისებულის ძებნა-ძიების სტრუქტურულ-გეომორფოლოგიური მეთოდები. შეადგინა და გამოაქვეყნა მოზამბიკის გეომორფოლოგიური რუკა, სტოკჰოლმი 1983 წელს. შეიმუშვა შავი ზღვის ეკოლოგიური პროცესების ინფორმაციული მოდელი. აღნიშნულ საკითხებზე გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (2002). არის ქალაქი მაპუტოს (მოზამბიკი) უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „საქართველოს პერიგლაციალური ლანდშაფტები", დაიცვა 1977 წელს;

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მოზამბიკის გეომორფოლოგია", დაიცვა 1994 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კავკასია-პონტიდების რეგიონის ნოტიო სუბტროფიკების კატასტროფების და რისკის გეოგრაფია, თბილისი, სამეცნ. გამოც. 2007, გვ. 372 ISBN 9789994068326
* Геоморфология и палеогеография Юго-Восточной Африки, Тбилиси, 2005, с. 416 ISBN 9994003585
* Чёрная пантера : Путевые зарисовки, Тбилиси, 2002, с. 172
* Структурно-геоморфологический анализ и аэрокосмические методы при поисках полезных ископаемых в Грузинской ССР, Тбилиси, ГрузНИИНТИ, 1988, с. 62

ლიტერეატურა
-----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 49-50

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგორ ბონდირევი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დერეიურთის ხიდი** — ხიდი თურქეთში, ბალთაჯის ხეობაში. 

იგი ზღვის სანაპირო ზოლიდან 13 კილომეტრითაა დაშორებული და აშენებულია სოფელ დერეიურთში (ძვ. ჲაილავასლი). ნაგებობა სოფლის ცენტრში მდინარე ბალთაჯზეა გადებული. იგი საშუალო ზომისაა. ეს ხიდიც ნახევარწრიული მოყვანილობის თაღს ეყრდნობა. მისი ბოლოები მაკიდერეს ხიდის მსგავსად კლდოვან ქანში ხელოვნურად შეჭრილ თაროებს ებჯინება. თაღი მოგრძო ფორმის კარგად დამუშავებული ქვების ერთმანეთზე მიწყობითაა გადაყვანილი. ხიდის სავალი ნაწილის სიგრძე 23 მეტრია. სიგანე — 2,10 მეტრი. მოაჯირის ზედა ნაწილი მოგვიანებით ჩანს განახლებული. ამ ხიდიდან დაახლოებით 150 მეტრში, ჯამესთან, არის კიდევ ერთი პატარა ხიდი. ოღონდაც ეს უკანასკნელი აშკარად მოგვიანო პერიოდში ჩანს აშენებული. ბალთაჯის ხეობაში ხიდების სიმრავლე იმითაა განპირობებული, რომ აქ გადიოდა ზღვისპირეთიდან გუმუშჰანესთან და ბაიბურთ-ერზრუმთან დამაკავშირებელი ძველი გზები.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2014, გვ. 80 ISBN 978-9941-0-6458-6.
**თეოდორა კომნენოსი** (ბერძ. Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή; თეოდორა მეგას კომნენოსი; დ. 1439, ტრაპიზონის იმპერია — გ. უცნობია, დიარბაქირი) — ტრაპიზონის იმპერიის პრინცესა. იმპერატორ იოანე IV კომნენოსისა შვილი. ასევე ცნობილია, როგორც დესპინა ხათუნი (სპარს. دسپینا خاتون).

ბიოგრაფია
---------

თეოდორა დაიბადა 1439 წელს, ტრაპიზონში. იგი იყო იოანე IV-ს ქალიშვილი. 1458 წელს, თეოდორა დააქორწინეს აყ-ყოიუნლუს მმართველზე, უზუნ-ჰასანზე.

დესპინა ცნობილი იყო თავისი სილამაზით. მან უზუნ-ჰასანი დაითანხმა, რომ იგი რჯულს არ შეიცვლიდა და იქნებოდა კვლავ ქრისტიანი. 1459 წელს, იოანე კომნენოსი გარდაიცვალა და ტრაპიზონის ტახტი დაიკავა მისმა ბიძამ, დავით კომნენოსმა. ამ დროს, ტრაპიზონის იმპერიას საფრთხე ემუქრებოდა ოსმალეთის მხრიდანაც. დესპინამ დახმარება სთხოვა უზუნ-ჰასანს, მაგრამ დავითმა ყველაზე ადრე დაიწყო შეტევა ოსმალთა წინააღმდეგ. 1461 წლის შემოდგომის ბოლოს, ოსმალეთის სულთანმა, მეჰმედ II დამპყრობელმა დაიპყრო ტრაპიზონი და ტყვედ წაიყვანა დავითი და მისი ოჯახი.

დესპინას საიდუმლო მიმოწერა ჰქონდა დავითთან და მის ოჯახთან. ერთხელ, მან დავითს მისწერა, რომ საქართველოში გამოეპარებინა მისი ერთ–ერთი ვაჟი, ალექსი, და დალოდებოდა დახმარებას. ამ წერილის შესახებ შეიტყო სულთან მეჰმედმა და დავითი და მისი შვილები სიკვდილით დასაჯა.

დესპინა და მისი მეუღლე, უამრავ ეკლესიასა და ტაძრებს აშენებდნენ. 1471 წელს, დესპინა გაურკვეველი მიზეზების გამო, ქმარს გაეყარა, მაგრამ ერთი წლის შემდეგ კვლავ შეურიგდა.

1478 წელს, უზუნ-ჰასანი გარდაიცვალა. ტახტი მის ვაჟს, სულთან ჰალილს ერგო. ის ერთი დღის შემდეგ, მოკლეს და მისი ადგილი დაიკავა უზუნ-ჰასანის სხვა ცოლის შვილმა, იაქუბმა. დესპინა დედაქალაქიდან გააძევეს და ტაძარში მონაზვნად აღიკვეცა. მისი გარდაცვალების თარიღი უცნობია. დაკრძალულია მისსავე აშენებულ წმინდა გიორგის ეკლესიაში, ირანში. დესპინამ შური აყ-ყოიუნლუს მმართველებზე იმით იძია, რომ მისი ქალიშვილი მართა, დაქორწინდა არდებილის შეიხზე, ჰეიდარზე, რომლისგანაც ეყოლა ირანის მომავალი შაჰი, ისმაილ I. ისმაილმა რამდენიმე წლის შემდეგ, ბოლო მოუღო აყ-ყოიუნლუს დინასტიას.

შვილები
-------

* სულთან ჰალილი (გარდაიცვალა 1478)

* ჰალიმა ბეგუმი (გარდაიცვალა 1522)

* სახელით უცნობი, დაქორწინებული იყო ვენეციის გრაფზე.

* მაქსუდ მირზა.

* ზეინალ მირზა.

ლიტერატურა
----------

* Profile of Alexios IV and his children in "Medieval Lands" by Charles Cawley
* William Miller, Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204-1461, 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), pp. 81f
* A. Vasiliev, "Tero Tafur, a Spanish Traveler of the Fifteenth Century and His Visit to
**თელავის ჭიშკარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის ცენტრალურ ნაწილში, გიორგი ცაბაძის ქუჩაზე (№ 19). სავარაუდოდ თარიღდება XVII საუკუნით.

ჭიშკარი აგურის ნაგებობაა, ფართო, ნახევარწრიულთაღოვანი გასასვლელით შუაში. დეკორატიულად მხოლოდ ქუჩისკენ მიმართული მხარე აქვს დამუშავებული. დამუშავების ძირითადი ელემენტებია შეღრმავებული სიბრტყეები. ცენტრში ფართო, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეა, რომელშიც გასასვლელია ჩასმული. არე ზემოდან დასრულებულია წყობიდან შვერილი აგურებით გამოყვანილი, ვიწრო ფრიზით, გვერდებზე კი, თაღის წვეროზე ოდნავ დაბლა, მარტივი პროფილის იმპოსტები აქვს მოწყობილი. თითო, ანალოგიური პროფილის იმპოსტი იგივე დონეზე, ჭიშკრის კიდეებშიცაა. გასასვლელში ჩასმულია ხის ორფრთიანი ახალი კარი. თაღის ორივე მხარეს, კედლის სიბრტყეში, ორი საფეხურით შეღრმავებული, ნალისებრთაღოვანი, თითო ბრტყელი ნიშაა, რომელთა ქვედა ნაწილში, ვიწრო, ჰორიზონტალური ზოლით, დაბალი, სწორკუთხა არეა გამოყოფილი. ნიშნების ზემოთ, კედლის სიბრტყიდან შვერილი, ოთხ-ოთხი რომბია.

ჭიშკარი დაგვირგვინებულია მაღალი ფრიზით, რომელიც შედგება ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაშორებული, ოთხკუთხა ელემენტების ერთიანი მწკრივისგან. მათ ზემოთ კი დაბალი, ლავგარდის ვიწრო ზოლია. ნაგებობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტის ცალფერდა სახურავით, რომელიც ეზოს მხარესაა დახრილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 137.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13
**ეიფორია** არის მედიცინაში კარგად ნაცნობი ერთგვარი ემოციური დატვირთვა, რომელიც დაკავშირებულია სიამოვნებასა და ბედნიერებასთან. ტექნიკურად ეიფორია ეფექტია, მაგრამ სასაუბროდ ეს სიტყვა ხშირად გამოყენებულია, როგორც სტანდარტული ტერმინი იმ ემოციისა, რომელიც უკავშირდება ინტენსიურ, გაურკვეველ ბედნიერებას, რომელიც ერთგვარად შეზავებულია კარგად ყოფნის აურაცხელ გრძნობასთან. სიტყვა ეიფორია ბერძნულიდან მოდის და ნიშნავს „ადვილად შეგუების, ნაყოფიერების ძალაუფლებას".

ეიფორიას მიიჩნევენ გაზვიადებულ მდგომარეობად, რომელიც გამოწვეულია ფსიქოლოგიური და ფარმაცევტული დამძაბველებით — ე. წ. სტრესორებით. ის არ მიიღწევა ადამიანთა ყოფისა და გამოცდილების ნორმალურ, ჩვეულებრივ ფაზაში. თუმცა ზოგიერთმა ბუნებრივმა ქცევამ, მაგალითად ისეთებმა, რომლებიც ორგაზმის დროს იჩენენ თავს, შეუძლია შეთავსებულად გამოიწვიოს ხანმოკლე ეიფორიული მდგომარეობა.

მთავარი აზრი წამლების დასვენებისათვის მიღებისა არის ის რომ გამოიწვიონ ეიფორია. მაგალითად, ემილ კრაეპელინის (Emil Kraepelin) მიერ შექმნილი „ეპიზოდური მანიის კლასიფიკაცია" ცნობდა ეიფორიული ეფექტის ხარისხს, დონეს უფრო კლასიფიცირებულ ღერძებს შორის. ნარკოტიკებს, როგორებიცაა მაგალითად, ოპიუმი, კოკაინი და ა. შ. შეუძლიათ ქიმიურად ინტენსიური ეიფორიის გამოწვევა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მედიცინის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**„დეტსკაია ლიტერატურა"** (რუს. „Детская литература" — საბავშვო ლიტერატურა) — ბავშვებისა და მოზარდებისთვის განკუთვნილი ლიტერატურის გამოშვებაზე სპეციალიზირებული უმსხვილესი გამომცემლობა სსრკ-ში. შეიქმნა სკპ(ბ) ცკ 1933 წლის 9 სექტემბრის დადგენილებით, მოსკოვში. განყოფილებები ჰქონდა ლენინგრადსა (1993 წლამდე) და ნოვოსიბირსკში (2000 წლამდე). გამომცემლობის ჩამოყალიბებასა და მუშაობაში აქტიურად მონაწილეობდნენ მაქსიმ გორკი, სამუილ მარშაკი, კორნეი ჩუკოვსკი. 1933–1935 და 1942–1962 წლებში ეწოდებოდა „დეტგიზ"-ი („Детгиз"), 1936–1941 წლებში — „Детиздат ЦК ВЛКСМ" („საკ. ალკკ ცკ საბავშვო გამომცემლობა"). საბავშვო საკითხავის წრეში შეიტანა მსოფლიოს ხალხთა ლიტერატურის საუკეთესო ნიმუშები. გამოსცემდა ბავშვებისთვის ცალკეულ ნაწარმოებებს, თხზულებათა კრებულებს ისეთი ავტორებისა, როგორიცაა აგნია ბარტო, ვალენტინ ბერესტოვი, ვიტალი ბიანკი, არკადი გაიდარი, ვიქტორ დრაგუნსკი, ბორის ჟიტკოვი, ლევ კასილი, ვლადიმერ მაიაკოვსკი, სერგეი მიხალკოვი, ნიკოლოზ ნოსოვი, მიხეილ პრიშვინი, ალექსი ტოლსტოი, ედუარდ უსპენსკი და სხვ. გამოუშვა სპეციალური სერიები სხვადასხვა ასაკის ბავშვებისათვის: „საბავშვო ბაღის ბიბლიოთეკა", „ყველაზე პატარებისთვის", „ჩემი პირველი წიგნები", „წიგნი წიგნისთვის", „მცირე საისტორიო ბიბლიოთეკა", „ვკითხულობთ თავად", „მშვენიერების სამყაროში", „შემეცნების ჰორიზონტები", „ადამიანები, დრო, იდეები", „იცოდე და შეძელი", „თავგადასავლებისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის ბიბლიოთეკა", „სასკოლო ბიბლიოთეკა", „სასკოლო ბიბლიოთეკა არარუსული სკოლებისათვის", „ჩვენი დროის გმირები", „ჯარისკაცული დიდება", „მეცნიერება სურათებში", „ოქროს ბიბლიოთეკა", „თავგადასავლების სამყარო" და სხვ. 1976–1987 წლებში გამომცემლობამ გამოუშვა სერიის „მსოფლიო ლიტერატურის ბიბლიოთეკა ბავშვებისათვის" 57 ტომი. წიგნების ილუსტრაციების ავტორები იყვნენ მხატვრები: ალექსანდრე ბენუა, ივანე ბილიბინი, იური ვასნეცოვი, ევგენი კიბრიკი, ვლადიმერ კონაშევიჩი, კურკინიქსები, ვლადიმერ ლებედევი, ვლადიმერ სუტეევი, ვლადიმერ ფოვარსკი, ევგენი ჩარუშინი, დემენტი შმარინოვი და სხვ.

გამომცემლობასთან დაარსდა საბავშვო წიგნის სახლი (1950; 1993 წლიდან — დამოუკიდებელი დაწესებულება). გამომცემლობა მუდმივად მონაწილეობდა საერთაშორისო გამოფენებში; დაჯილდოებულია გრან-პრის დიპლომით (1937, პარიზი), ოქროს მედლით (1958, ლაიფციგი), დიპლომით „ულამაზესი წიგნის ოქროს ლიტერა" (1979, ლაიფციგი), რუსეთის საერთაშორისო წიგნის ბაზრობის 1-ელი ხარისხის დიპლომი (1996, მოსკოვი).

2006 წელს გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად (დღეს — ღია სააქციო საზოგადოება «გამომცემლობა „დეტსკაია ლიტერატურა"»).

ლიტერატურა
----------

* *Мжельская Е. Л.* «Детская литература» // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М. 2007. — стр. 597.
**თემთა პალატის არაამერიკული საქმიანობის კომიტეტი** (ინგლ. House Un-American Activities Committee) — აშშ-ის კონგრესის წარმომადგენელთა პალატის კომისია, რომელიც 1934-75 წლებში მოქმედებდა და რომლის მიზანი ანტიამერიკული საქმიანობის გამოაშკარავება და პროპაგანდასთან ბრძოლა იყო. 

1938 წელს კომიტეტმა დროებითი კომისიის სტატუსი მიიღო, 1946 წელს კი უკვე მუდმივი კომისია გახდა. 1969 წელს მას გადაერქვა "კომისია საშინაო უსაფრთხოებაზე". იურიდიული თვალსაზრისით სიტყვა "არაამერიკული" (un-american) ნიშნავდა საქმიანობას, რომლის ფინანსური წყაროები საზღვარგარეთ იყო.

კომიტეტმა სახელი გაითქვა სენატორი ჯოზეფ მაკარტის პერიოდში. მაკარტის განცხადებით, მას ჰქონდა სახელმწიფო დეპარტამენტის 205 არასაიმედო თანამშრომლის სია. შემდგომში ეს სია შეივსო კიდევ სამი ათასი ამერიკელი ჩინოვნიკის სახელით. სიაში, კომუნიზმისა და საბჭოთა კავშირის მიმართ ლოიალურად განწყობილ პირებთან ერთად, იყვნენ ჰომოსექსუალისტებიც. სიაში მოხვედრილ ადამიანთა დიდი ნაწილი სამსახურიდან დაითხოვეს. საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკების წიგნების ფონდების კარტოთეკების შემოწმების შემდეგ ამოღებულ იქნა 30.000-მდე პროკომუნისტური მიმართულების პუბლიკაცია.

დევნას განიცდიდნენ მრავალი ცნობილი ადამიანებიც, მაგ. ჩარლი ჩაპლინი, ბერტოლტ ბრეხტი, პოლ რობსონი და სხვები. 1947 წელს კომისიამ დაიწყო ჰოლივუდის მოღვაწეთა დევნა. რიგ კინემატოგრაფებს მოუვიდათ უწყება საზოგადოებრივ მოსმენებზე დასასწრებად.

1953 წელს გამოვიდა ამერიკელი დრამატურგი ართურ მილერის პიესა „მკაცრი გამოცდა" სალემის ჯადოქრების სასამართლო პროცესზე, რომელიც ერთგვარი მინიშნება იყო კომისიის საქმიანობაზე. 1956 წელს მილერი კომისიაში გამოიძახეს და კონგრესისადმი უპატივცემლობა დასწამეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეროვნული ლაბორატორიები და ატომური ენერგიის კომისია ადრეული ცივი ომის პერიოდში დაარქივებული 2012-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* *პოლიტიკური კონტრდაზვერვა*
* ბოგარტ ჰამფრი. "მე არ ვარ კომუნისტი" დაარქივებული 2011-08-12 საიტზე Wayback Machine.
**„დერ ადლერი"** (გერმანულიდან „Der Adler", ქართულად „არწივი") — სახელწოდება პროპაგანდისტული პერიოდიკული გამოცემისა, რომელიც გერმანიის რაიხის წლებში გამოდიოდა და ლუფტვაფეს ეკუთვნოდა. „დერ ადლერი" ილუსტრირებული ჟურნალი იყო. ომის დაწყებამდე რამდენიმე ხნით ადრე, რაიხის საჰაერო მომოსვლის სამინისტრო შეუდგა ლუფტვაფეს საქმიანობისადმი მიძღვნილი ჟურნალის გამოცემას. შინაარსობრივად „დერ ადლერი" ეფუძნებოდა რაიხის პროპაგანდის სამინისტროს.

„დერ ადლერის" მთავარი რედაქტორი იყო გეორგ ბოზე (Georg Bose). ჟურნალის რედაქციის შტაბ-ბინა ბერლინი-შარლოტენბურგში.

პერიოდულობა
-----------

„დერ ადლერი" ყოველ 14 დღეში გამოდიოდა. ჟურნალი იყო ილუსტრირებული და 32 გვერდზე, ორ ენაზე (ინგლისურად და გერმანულად) იბეჭდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჟურნალი გერმანულ და ინგლისურ ენაზე ცალ-ცალკე გამოიცემოდა. საფრანგეთის ოკუპაციის შემდეგ კი დაემატა ფრანგული გამოცემაც. ფრანგულენოვანი გამოცემა 1944 წელს შეაჩერეს, ხოლო ინგლისურენოვანი კი 1944 წლის აგვისტომდე გამოდიოდა. არსებობდა აგრეთვე ჟურნალის ესპანურენოვანი გამოცემა. საკუთრივ გერმანული გამოცემა 1945 წლის თებერვლამდე სულ უფრო მზარდად კლებადი ტირაჟით გამოდიოდა.

ლიტერატურა
----------

* Der Adler - Eine Auswahl aus der Illustrierten der Luftwaffe 1939 - 1944, S. L. Mayer/Masama Tokoi, ISBN 3-87943-577-4, Stuttgart 1978