recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზაბიტი „მაუგლი" სამედოვი** (აზერ. Zabit Mübariz oğlu Səmədov; დ. 21 ივნისი, 1984, ჯანდარი, საქართველოს სსრ) — პროფესიონალი კიკბოქსიორი, არის კლუბ „ახმატი"-ს წარმომადგენელი (ქ. გროზნო, ჩეჩნეთი), მოიხსენიება მეტსახელით „მაუგლი". წარსულში მინსკის კლუბ „პატრიოტი"-ს მებრძოლი.

ბიოგრაფია
---------

ზაბიტი სამედოვი 1984 წლის 21 ივნისს საქართველოში გარდაბანის რაიონის სოფელ ჯანდარში დაიბადა. როდესაც იგი 10 წლის იყო, ოჯახი მინსკში (ბელარუსია) გადავიდა. საბრძოლო ორთაბრძოლის ხელოვნებაში 9 წლის ასაკიდან ვარჯიშობს. ეს იყო ნახევარწლიანი ტრენინგი კარატეში აზიზ დურსუნოვის ხელმძღვანელობის ქვეშ. 1998 წლიდან, უკვე ბელორუსიაში, კლუბ „ჩინუკში", მან ვარჯიში დაიწყო ტაიურ ბოქსში (მუაი-ტაი). მისი მწვრთნელი იყო მსოფიოს ჩემპიონი დიმიტრი პიასეცკი. მასთან ერთად ვარჯიშობდნენ ალექსეი იგნაშოვი და სერგეი გური.

2004–2006 წლებში, რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვების მოპოვების შემდეგ, ის მოხვდა წამყვანი მებრძოლების К-1 სიაში. 2006 წელს რიგაში (ლატვია) გამართულ ტურნირზე „Fighting Network" გამარჯვების შემდეგ K-1-ის აღიარებული ჩემპიონი გახდა. 2007 წლის 17 აგვისტოში ლას-ვეგასში გამართულ K-1-ის მსოფლიო გრან-პრიზე, ნევადის სახელმწიფო ათლეტური კომისიის (NSAC) მიერ მხილებულ იქნა ერთ-ერთი ანაბოლიური სტეროიდის, სტანოზოპოლის გამოყენებაში. ამასთან დაკავშირებით ზაბიტმა შემდეგ განმარტება გააკეთა: ქუჩაში 45 გრადუსი სიცხე იყო, და ის კონდეციონერის ზემოქმედებით შედეგად გაცივდა. ამიტომ ბრძოლის წინ მას რაღაც ენერგეტიკული სასმელი დაალევინეს. ასევე ბრძოლების წინ ხელის ტკივილის გამაყუჩებლებს უკეთებდნენ. შესაძლებელია, პრეპარატების ასეთმა შერევამ წარმოქმნა მდგომარეობა, რომელიც კონტროლიორებისათვის ეჭვის საბაბი გახდა. ზაბიტის სიტყვებით, ინციდენტი მოგვარებულ იქნა. 2008 წლის 26 აპრილს ამსტერდამში გამართულ K-1-ის მსოფლიო გრან-პრიზე სამედოვმა იოლად დაამარცხა დაგ ვაინი და ბრეინ დუვესი , მაგრამ ფინალში დამარცხდა ეროკ ციმერმანთან შერკინებისას. მის კარიერაში ყველაზე ცნობილ ბრძოლად ითვლება 2008 წელს რეი სეფოსთან შერკინება, რომელშიც მსაჯებმა ორი დამატებითი დრო დანიშნეს და საბოლოოდ გამარჯვება ზაბიტს მიაკუთვნეს. ამჟამად უმაღლეს განათლებას ღებულობს უნივერსიტეტში „სინერგია" სპორტული მენეჯერის სპეციალობით.

მეგობრული კავშირი აქვს რამზან კადიროვთან. სწორედ მისი რეკომენდაციით გახდა ზაბიტი კიკბოქსინგის ხელმძღვანელი კლუბ „ახმატში".

სქოლიო
------

1. 1 2  Забит Самедов: Рад, что у меня есть азербайджанский паспорт. Azerisport.com (2014-01-26). ციტირების თარიღი: 2016-08-25.
2. ↑  Brookhouse, Brent.  (2007-08-17) Позитивные тесты на анаболики в мире боевых искусств (eng.). Bloody Elbow.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-30. ციტირების თარიღი: 2007-08-17.
3. ↑  Забит Самедов - Интервью. Мир, Созданный Мастером.. ციტირების თარიღი: 2019-01-03.
4. ↑  Monty DiPietro. Зиммерман - чемпион Мирового Гран-при K-1 (eng.). k-1.co.jp.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-09-30. ციტირების თარიღი: 2008-08-26.
5. ↑  Кадыров сделал Забита Самедова главой клуба "Ахмат" | Вестник Кавказа. vestikavkaza.ru. ციტირების თარიღი: 2019-01-03.
**ივერია-სოფრონის უდაბნო** (რუს. Иверско-Софрониева пустынь) — დედათა მართლმადიდებლური მონასტერი ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის არზამასის რაიონის სოფელ კავაქსაში. დაარსებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია მიეკუთვნებოდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

მონასტრის სახელწოდება მომდინარეობს ივერიის ღვთისმშობლის ხატისა და ადგილობრივი მორჩილი ბერის სოფრონის სახელისაგან, რომელმაც დააარსა უდაბნო. ბერი სოფრონი 1921 წელს აღნიშნულ უდაბნოში გარდაიცვალა.

ისტორია
-------

ივეროა-სოფრონის უდაბნო დააარსა XIX საუკუნის დასასრულს არქიმანდრიტმა სოფრონმა (სმირნოვი), რომელიც იმჟამად იყო არზამასის ვისოკოგორის უდაბნოს წინამძღვარი.

სასულიერო კონსისტორიის ბრძანებით 1907 წლის 16 ნოემბრიდან არქიმანდრიტმა სოფრონმა დატოვა ვისოკოგორის უდაბნოს წინამძღვრის პოსტი და 1908 წლის დასაწყისიდან დასახლდა ტყიან უდაბნოში. ბერთან ერთად ვასახლდა მისი ოთხი მორჩილი, ცოტა მოშორებით კი ააგეს კარის ეკლესიის შენობა სავაც ცხოვრობდა 12 გოგონა, ძირითადად მისი სულიერი შვილები, რომლებიც შემდეგ გახდნენ უდაბნოს მსახურები. 

1908 წლის 26 ივლისს, შედგა ტაძრის კურთხევა იესო ქრისტეს ჯოჯოხეთში მისვლის სახელზე. 

1921 წელს ბერი სოფრონის გარდაცვალების შემდეგ, არზამასის ეპისკოპოსმა მიხეილმა აქ ოფიციალურად დააარსა ივერია-სოფრონის თემი, ივერიის ღვთისმშობლის ხატის პატივსაცემად. აღნიშნული უდაბნო მოქმედებდა 1929 წლამდე, სანამ არ დახურეს ქვეყნის ხელისუფლებაში მოსულმა ბოლშევიკებმა. 

1990-იანი წლების დასაწყისში, ახლოს მვებარე სოფლების მოსახლეობის ძალებით დაიწყო უდაბნოს აღორძინება. უფოსებმა მიტოვებული სახლები დაშალეს ვა მასალა გადაიტანეს მიტოვებულ მონასტერში. ააგეს დროებითი ეკლესია, სამლოცველო, ორი სახლი, პირუტყვის სახლი და აბანო, მაგრამ რადგანაც მონასტერში მონაზვნები არ ყოფილან, 1990-ანი წლების ბოლოს აღორძინების პროცესი შენელდა.

2001 წლის ბოლოდან სოფრონის უდაბნოში დასახლდა დედაოების მცირე ჯგუფი, რომელთაც ხელმძღვანელობდა ვლადიმირა ცვეტკოვა. უდაბნოში ამ დროისათვის ცხოვრობდა რამდენიმე დარაჯი და მუშა. 

2002 წლის დეკემბერში ღუმელის მილიდან გაჩნდა ხანძარი, რის შედეგადაც სამლოცველი სახლი მთლიანად დაიწვა.

2003 წელს საფუძველი ჩაუყარეს სავანის ახალ ტაძარს. სანქტ-პეტერბურგელი ხელოსნების ჯგუფმა ააგეს ხის ძელური შენობა ძველ რუსულ სტილში. ტაძარი დააფარეს სახურავი, დაადგეს ორი გუმბათი და დააყენეს ჯვარი, დაამონტაჟეს ფანჯრები და დაიწყეს შიდა სამუშაოები. 

2008 წლის 12 ივლისს უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით ბერი სოფრონი წმინდანად შერაცხეს სვიატოგორსკის ლავრის ჩვიდმეტ წმინდანთან ერთად. სწორედ სვიატოგორსკში დაიწყო სოფრონმა სამონასტრო ცხოვრება. გარკვეული პერიოდის შემდეგ სოფრონის საფლავზე ააგეს ეგვტერი.

უდაბნოს ხშირად სტუმრობენ ადამიანები, მოსალოცად და მონასტრის დებისათვის ფიზიკური დახმარების გასაწევად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებგვერდი
* ივერია-სოფრონის უდაბნო დაარქივებული 2012-11-22 საიტზე Wayback Machine.
* ოფიციალური გვერდი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზევსის ტაძარი**. |

ზევსის ტაძარი ათენში
**ზევსის ტაძარი** — სამხრეთ საბერძნეთის ქალაქ ოლიმპიაში აღმართული, ქვეყნის მასშტაბით ყველაზე დიდი ტაძარი, სადაც ფიდიასის მიერ შექმნილი ზევსის ქანდაკება იდგა. 

ზევსის ტაძარი დაახლოებით ძვ. წ. 466-456 წლებში აშენდა. მის თითოეულ მხარეს 13, ხოლო თითოეულ ბოლოს 6 სვეტი ამშვენებდა. მისი კედლები მობათქაშებული კირქვისაა, სახურავი კი მარმარილოს ფილებისაგან შედგება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზევსის ქანდაკება ოლიმპიაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hellenic Ministry of Culture: Temple of Olympian Zeus website დაარქივებული 2017-11-07 საიტზე Wayback Machine.
* Temple of Zeus: photo album and description

 ხ • გ • რ**ათენის ღირსშესანიშნაობები**აკადემია  · აკროპოლისი  · ძველი აგორა  · ჰადრიანეს თაღი  · აეროპაგი  · ლისიკრატეს მონუმენტი  · ჰელენისტური პარლამენტი  · კერამეიკონი  · ლიკაბეტის გორა  · მონასტირაკი  · ათენის უნივერსიტეტი  · არქეოლოგიური მუზეუმი  · ეროვნული ბაღები  · საბერძნეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა  · ეროვნული თეატრი  · ახალი აკროპოლისის მუზეუმი  · ჰეროდე ატიკუსის თეატრი  · ძველი პარლამენტი  · ოლიმპიური კომპლექსი  · პანათინაიკოს სტადიონი  · ფილოპაპოსი  · პლაკა  · პნიქსი  · პრეზიდენტის სასახლე  · ათალოსის სტოა  · ჰეფესტოს ტაძარი  · ზევსის ტაძარი  · დიონისეს თეატრი  · ქარების კოშკი  · ზაპეიონი
„სკაი-ტრეინი" სადგურზე Waterfront
**ვანკუვერის მეტროპოლიტენი** — კანადაში, ქალაქ ვანკუვერის მიწისქვეშა ტრანსპორტი სახეობა. ვანკუვერის მეტრო უახლეს ტექნოლოგიებს ემყარება და ავტომატურად მართვად ვაგობეს იყენებს, მემანქანეების გარეშე. ვანკუვერის მეტრპოლიტენს ადგილობრივად სკაი-ტრეინს (SkyTrain) უწოდებენ. 

ვანკუვერის მეტროპოლიტენის სქემა

ისტორია
-------

1970-იან წლებში სწრაფი სატრანსპორტო სისტემების ნაკლებობამ ქალაქში საცობები გამოიწვია, ამის მიუხედავად, ქალაქის მუნიციპალიტეტს მეტროს აგების სახსრები არ გააჩნდა. ამავე პერიოდში კორპორაცია Urban Transportation Development სწრაფი ტრანსპორტის ახალი სახეობის შექმნაზე მუშაობდა; ტრანსპორტის ეს ტიპი ცნობილია სახელით „Intermediate Capacity Transit System". პროექტის დაფინანსება საბოლოოდ ფედერალური ბიუჯეტიდან მოხდა. სისტემა საცობების პრობლემას დიდი ხნით გადაჭრიდა, თანაც, ნაკლებ სამუშაო ძალებს მოითხოვდა. მეტროს პირველი ხაზის მშენებლობა 1985 წელს დასრულდა. მეტროს აგების ეს პროექტი 1986 წელს „ექსპო 86"-ზე (Expo 86) იქნა წარდგენილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ტრანსპორტის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ზაბახა** — ძვ. წ. XII საუკუნის უძველესი ტომთა გაერთიანება, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე საქართველოსა (სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული რეგიონი) და ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის (არტაანის პროვინციის ჩრდილოეთით) ტერიტორიაზე.

სახელმწიფოს არსებობის შესახებ ცნობებს გვაწვდის ასურული და ურარტული წყაროები. ამასთანავე ურარტული წყაროები შეიცავს ბევრ ონომასტიკურ მასალას, რომელიც ეთნოგენეზის შესწავლისთვის მნიშვნელოვან ცნობებს შეიცავს. უძველესი ზაბახა მოიცავდა ტერიტორიებს მტკვრის ზედა ნაწილში ახალქალაქის მუნიციპალიტეტიდან ჩილდირამდე და უგურულდაკის მთებამდე.

ზაბახის სამხრეთით მდებარეობდა დიაოხი, დასავლეთით - კოლხეთის სამეფო, აღმოსავლეთით კი - კურიანი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Очерки истории Грузии. Т. I. Глава1. Грузия. Физико-географический обзор. Д. А. Хахутайшвили.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-11. ციტირების თარიღი: 2018-10-14.
2. 1 2 3  Карта 7. Государство Урарту и народы Закавказья IX—VI вв. до н. э. // *История древнего Востока* / Под ред. В. И. Кузищина. М.: «Высшая школа», 1979.
| ჰავაის ზედნაბეჭდიHawaii Overprint Note |
| --- |
| **ქვეყანა:** | აშშ-ის დროშა ამერიკის შეერთებული შტატები, ჰავაის დროშა ჰავაი |
| **ნომინალური ღირებულება:** | $1, $5, $10, $20 |
| **დაცვის ელემენტი:** | საგანგებო გამოშვება მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას |
| **ბეჭდვის თარიღი:** | 1942 – 1944 |
| ავერსი |
| ავერსი |
| **ავერსის ნახატი:** | ზედნაბეჭდი „ჰავაი" არის ვერტიკალური და მოთავსებულია მარცნივ და მარჯვნივ |
| რევერსი |
| რევერსი |
| **რევერსის ნახატი:** | ზედნაბეჭდი „ჰავაი" არის დიდი, ჰორიზონტალური და მოთავსებულია ცენტრში |

**ჰავაის ზედნაბეჭდი** (ინგლ. Hawaii Overprint Note) — სპეციალური ზედნაბეჭდი შეერთებული შტატების ვალუტის ბანკნოტებზე, რომლებიც მიმოქცევაში იყვნენ ჰავაის კუნძულებზე მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას.

ისტორია
-------

ზედნაბეჭდი ვალუტაზე მას შემდეგ გაჩნდა, რაც 1941 წლის 7 დეკემბერს იაპონიის საჰაერო ძალები თავს დაესხნენ ამერიკის წყნარი ოკეანის ფლოტს პერლ-ჰარბორის ბაზაზე. ზედნაბეჭდის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა ჰავაის კუნძულებზე არსებული ფულის მასის ეკვივალენტის გადარჩენას. ანუ, იმ შემთხვევაში, თუ იაპონია დაიპყრობდა ჰავაის და მიმოქცევიდან ამოიღებდა დოლარს, მათ მიერ მოსახლეობისგან მიღებულ ვალუტას არ ექნებოდა არანაირ ღირებულება. 

ზედნაბეჭდის დატანა ხდებოდა 1942 წლის იანვრიდან 1944 წლამდე, 1934 და 1935 წლის ბანკნოტებზე ნომინალით 5, 10 და 20 დოლარი, რომლებიც გამოშვებული იყო სან-ფრანცისკოში (ფედერალური სარეზერვო სისტემის ბანკი № 12). 1942 წლის 10 იანვარს სამხედრო გუბერნატორმა დელოს ემონსის განკარგულებით, მოსახლეობისგან დოლარის ჩვეულებრივი ბანკნოტები ამოღებული იქნა, თუმცა დაურიგდა იმავე ოდენობის სპეციალური ბანკნოტები, რომლებზედაც ორივე მხრივ დატანილი იყო ზედნაბეჭდი «HAWAII». 

ომის დასრულებისას სპეციალური ბანკნოტები გაანადგურეს სასაფლაოებთან არსებულ კრემატორიუმებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Wartime currency not so rare დაარქივებული 2014-07-12 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Hawaii Overprints დაარქივებული 2014-04-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* აშშ-ის კუპიურები (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მამალაძე**. |

**ზურაბ მამალაძე** (დ. 2 ოქტომბერი 1982, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, მარტვილის „მერანის" მეკარე.

კარიერა
-------

### საკლუბო

ზურაბ მამალაძემ საკლუბო კარიერა 1997 წელს, 15 წლის ასაკში უმეტესი ქართველი ფეხბურთელის მსგავსად თბილისის „დინამოში" დაიწყო. ერთი წლის შემდეგ საფეხბურთო კლუბ „თბილისში" ჩაირიცხა. შემდეგ სეზონში კი წნორის „მილანში". 2004 წელს იგი ისევ თბილისის „დინამოში" დაბრუნდა და სწორედ ამ დროს დაიწყო მისი კარიერული აღმასვლა. 2004 წელს დინამომ უეფა-ს თასზე თამაშის უფლება მიოპოვა და მამალაძესაც შანსი მიეცა მაღალ დონეზე ეთამაშა. „დინამოს" მაშინდელმა მწვრთნელმა გია გეგუჩაძემ „ნიუკასლ იუნაიტედის" წინააღმდეგ ძირითად შემადგენლობაში დააყენა, თუმცა ზურა, ისევე როგორც ბევრი მაშინდელი „დინამოელი" გამოუცდელი იყო ასეთი მაღალი დონის თამაშებისთვის და ორი უპასუხო გოლი გაუშვა საკუთარ კარში. ზურაბ მამალაძემ ორი კვირის შემდეგ, ლისაბონის „სპორტინგის" წინააღმდეგაც ითამაშა, თუმცა ამ მატჩში „დინამოს" მეკარემ ოთხი უპასუხო გოლი გაუშვა.

2005 წელს ზურამ „დინამოსთან" ერთად საქართველოს ჩემპიონობა მოიპოვა, მაგრამ ახალი სეზონიდან უმაღლეს ლიგაში ახალგადმოსულ „ბორჯომში" გააგრძელა კარიერა. აქ გატარებული ერთი წლის შემდეგ ახლა საჩხერის „ჩიხურაში" გადავიდა, შემდეგ ბოლნისის „სიონში", სულ ბოლოს კი აზერბაიჯანში, საფეხბურთო კლუბ „გაბალაში" ითამაშა. 2008 წელს ზურა საქართველოში, ზუგდიდის „მგლებში" დაბრუნდა, სადაც ნახევარი სეზონი გაატარა და 2009 წლის იანვრიდან 2013 წლის იანვრამდე საფეხბურთო კლუბ „ზესტაფონში" ირიცხებოდა. შემდეგ ითამაშა გორის „დილაში" და საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდში", 2014 წლის იანვრიდან მარტვილის „მერანის" ფეხბურთელია.

### სანაკრებო

ზურაბ მამალაზემ სანაკრებო კარიერა 2004 წელს, კვიპროსის ოთხთა ტურნირზე დაიწყო. მისი პირველი მატჩი იყო სომხეთთან, რომელიც ქართველმა ფეხბურთელებმა 2:0 დათმეს. და საერთოდ, იმ ტურნირზე საქართველოს ნაკრებმა ძალიან ცუდი შთაბეჭდილება დატოვა. ახალი მწვრთნელის მოსვლის შემდეგ ზურას საერთოდ აღარ ეძლეოდა ნაკრები თამაშის შანსი. მხოლოდ 2009 წელს, ექტორ რაულ კუპერმა შეამჩნია ეს მეკარე და ნაკრებში გამოიძახა, თუმცა ამ პერიოდში მხოლოდ 1 მატჩის ჩატარების შანსი მიეცა.

ტიტულები
--------

* საქართველოს ჩემპიონი (3): 2004/2005, 2010/2011, 2011/2012,
* უმაღლესი ლიგა ფინალისტი (1): 2012/2013
* საქართველოს თასის ფინალისტი (1): 2011/2012
* საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2011/2012
* საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2012/2013

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური)
* პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მერანი მარტვილი  – მიმდინარე შემადგენლობა |
| --- |
|  |
| 

1 ტურავა ·
2 გეგეჭკორი ·
3 ორბელაძე ·
4 კიკნაველიძე ·
5 გეგია ·
7 ციცხვაია ·
8 ციკოლია ·
9 ჯღამაია ·
10 ფონიავა ·
12 გოცირიძე ·
14 წყაროზია ·
17 ბოლქვაძე ·
18 ჩიმაკაძე ·
19 წულაია ·
20 ლომაშვილი ·
21 წურწუმია ·
22 შულაია ·
23 მელიავა ·
29 მამალაძე ·
 ქაჯაია ·
 ფაილოძე ·
 ხაინდრავა ·
 ხარშილაძე ·
მწვრთნელი: ვლადიმერ ლობასი
 |

 |
**ვედრება** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის" 1967 წელს გადაღებული ტრილოგიის პირველი მხატვრული ფილმი. მეორე, „ნატვრის ხე", 1976 წელს გამოვიდა ეკრანებზე. მესამე კი „მონანიება". დამდგმელი რეჟისორი: თენგიზ აბულაძე. სცენარის ავტორები: ანზორ სალუქვაძე, რეზო კვესელავა, თენგიზ აბულაძე. ოპერატორი: ალექსანდრე ანტიპენკო﻿. მხატვრარი: რევაზ მირზაშვილი﻿﻿. კომპოზიტორი: ნოდარ გაბუნია﻿.

სიუჟეტი
-------

ხევსურმა ალუდა ქეთელაურმა ორთაბრძოლაში ქისტი მუცალი მოკლა, მაგრამ მტრის ვაჟკაცობით მოხიბლულმა მისი ღირსება დაინდო და მარჯვენა არ მოკვეთა. ალუდა ადათის დარღვევისთვის თემიდან გააძევეს... ქისტმა ჯოყოლამ მთაში ნადირობისას ხევსური ზვიადაური გაიცნო, უმასპინძლა, ღამე გაათევინა, მაგრამ ქისტებმა მოსისხლე მტერი იცნეს, ჯოყოლას სტუმარი წაართვეს და ქისტის საფლავს ზედ დააკლეს. ჯოყოლამ ზვიადაურის დაცვა ვერ შეძლო, შეურაცხყოფა ვერ აიტანა და თავი მტერს შეაკლა.

როლებში
-------

### მთავარი გმირები

* სპარტაკ ბაღაშვილი (ღვთისია)
* რუსუდან კიკნაძე (ქვრივი-ქალი)
* რამაზ ჩხიკვაძე (მაცილი)
* თენგიზ არჩვაძე (ალუდა)
* გეიდარ ფალავანდიშვილი (მუცალი)
* ოთარ მეღვინეთუხუცესი (ჯოყოლა)
* ზურაბ ქაფიანიძე (ზვიადაური)
* ნანა ქავთარაძე (აგაზა)
* ირაკლი უჩანეიშვილი (მუსა)
* დიმიტრი ყიფიანი (თავადი)﻿

ფაქტები
-------

თენგიზ აბულაძის ფილმებს არასდროს ეტყობოდა, რომ რეჟისორი უხარისხო საბჭოთა ფირზე იღებდა. 1967 წელს, როცა ეკრანებზე მისი ახალი ფილმი „ვედრება" გამოვიდა, ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებების ამ ეკრანიზაციით უკმაყოფილო კრიტიკოსებიც კი აღნიშნავდნენ, რომ თენგიზ აბულაძემ „შექმნა რაღაც მაგიური გამოსახულება, სურათი, რომელმაც ვაჟას ენა კინოს ენად აქცია". მაგრამ უკმაყოფილო მაინც ბევრი დარჩა, განსაკუთრებით საბჭოთა კინოს იდეოლოგებს შორის.

ნანა ჯანელიძე იხსენებს: „მთელი ცხოვრება ოცნებობდა, რომ ფილმი გადაეღო კარგ ფირზე, „კოდაკზე" და ეს დარჩა ოცნებად... გული გაუსკდა, როცა კანში ნახა საბჭოთა ფირზე გადაღებული ფილმი".

„ვაჟას გენიალურობა მისი განსაკუთრებულობაა", უთქვამს თენგიზ აბულაძისთვის ერთხელ ვაჟა ფშაველას სპეციალისტს გრიგოლ კიკნაძეს, რომელსაც აბულაძე თავის მასწავლებლად მიიჩნევდა. პირველად „ვედრება" სწორედ ამ ადამიანს უჩვენეს: „ეს რომ ნახა გრიშა კიკნაძემ, რომელიც იყო ვაჟას კაბინეტის ჩამომყალიბებელი და ვაჟას ერთ-ერთი საუკეთესო სპეციალისტი, ― თენგიზმა უჩვენა, ― თენგიზი სახლში გაბრწყინებული მოვიდა, ბატონ გრიშას უთქვამს, ისეთ რაღაცებს შეეხეო შენ ვაჟას შემოქმედებაში, რაც ჩვენც კი, ლიტერატორებს, ჯერ არა გვაქვს დამუშავებულიო... ვაჟას რაღაც შტამპებით უყურებდნენ და უცებ აღმოჩნდა, რომ ეს იყო დიდი ფილოსოფოსი."

ჯილდოები
--------

* გრან-პრი, სან-რემოს საავტორო ფილმების საერთაშორისო ფესტივალი, იტალია (1973).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილმი imdb.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-17. ციტირების თარიღი: 2016-05-09.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 თენგიზ აბულაძის ფილმები |
| --- |
|  |
| მხატვრული | 
* მაგდანას ლურჯა (1955)
* სხვისი შვილები (1958)
* მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი (1962)
* ვედრება (1967)
* სამკაული ჩემი სატრფოსათვის (1972)
* ნატვრის ხე (1977)
* მონანიება (1986)
 |
|  |
| დოკუმენტური | 
* ჩვენი სასახლე (1953)
* ქართული ცეკვის ახელმწიფო ანსამბლი (1954)
* დიმიტრი არაყიშვილი (1955)
* სვანური ჩანახატები (1965)
* მუზეუმი ღია ცის ქვეშ (1972)
 |

 |
**თენგიზ ახმეტელი** (დ. 1 ოქტომბერი, 1924, თბილისი — გ. 29 თებერვალი, 2012) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1986). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2009).

1947 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1951–1957 წლებში იყო რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორი. 1957–1959 წლებში — ამავე საავადმყოფოს გულ–მკერდის ქირურგიის განყოფილების გამგე. 1959–1961 წლებში იყო ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტის, ქირურგიისა და ჰემატოლოგიის ინსტიტუტის სწავლული მდივანი. 1961–1963 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის ასისტენტი, 1963–1970 წლებში — დოცენტი, 1970–1983 წლებში — პროფესორი, 1983–1995 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე. ავტორია 265 სამეცნიერო ნაშრომისა, მათ შორის 20 მონოგრაფიის და რამდენიმე დამხმარე სახელმძღვანელოსი. მისი ხელმძღვანელობით შესრულებულია 8 სადოქტორო და 15 საკანდიდატო დისერტაცია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „ცხიმიანი ემბოლიით გამოწვეული გვიანი სიკვდილის მექანიზმი", დაიცვა 1958 წელს, ხოლო სადოქტორო დისერტაციის თემა – „ტოკსიკური ჩიყვის კლინიკა და მკურნალობა", რომელიც 1967 წელს დაიცვა.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* გრიგოლ მუხაძის სახელობის თბილისის ქირურგთა სამეცნიერო საზოგადოება, თავმჯდომარე
* თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის მრჩეველთა საბჭო, წევრი
* მედიკო–ბიოლოგიური აკადემია, აკადემიკოსი (1994-)
* საკავშირო სამედიცინო აკადემიასთან არსებული საპრობლემო კომისია, თავმჯდო­მარის მოადგილე
* სამხედრო–სამედიცინო აკადემია, აკადემიკოსი (1996-)
* სპეციალიზებული სადისერტაციო საბჭო, თავმჯდომარე

ჯილდოები
--------

* 1995 — ღირსების ორდენი
* საქართველოს ქირურგთა ასოციაციის ოქროს სამახსოვრო მედალი და ოქროს სკალპელი, დაბადების 80 წლისთავთან დაკავშირებით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ახმეტელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ტიბესტის რეგიონი** (ფრანგ. Tibesti, არაბ. منطقة تبستي) — ჩადის რეგიონი. შეიქმნა 2008 წლის 19 თებერვალს ჩადის ადმინისტრაციული რეფორმის შედეგად, რის შედეგადაც გაიზარდა რეგიონების რაოდენობა, რეფორმამდე შედიოდა უფრო მსხვილი რეგიონის — ბორკუ-ენედი-ტიბესტის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბარდაი. ფართობი — 130 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 21 970 ადამიანს.

რეგიონის სახელწოდება წარმოსდგება მის ტერიტორიაზე მდებარე ტიბესტის მთიანეთის გამო.

გეოგრაფია
---------

ტიბესტის რეგიონი მთლიანად მდებარეობს საჰარის უდაბნოს ზონაში ჩადის ჩრდილოეთით. რეგიონის რელიეფს განსაზღვრავს ტიბესტის მთიანეთი. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტალურია, ჰაერის ტემპერატურა ზაფხულში იწევს 45 °C-მდე.

ისტორია
-------

ტიბესტის რეგიონში კლდეზე შესრულებული ნახატები ამტკიცებენ, რომ აქ არსებობდა ნეოლითის ხანის ცივილიზაცია 25 ათასი წლის წინ.

პირველი ევროპელი, რომელიც 1859 წელს ესტუმრა ტიბესტის რეგიონს და ნებართვის გარეშე ქალაქ ზუარს, იყო გუსტავ ნახტიგალი. ამისთვის მას მიესაჯა სიკვდილით დასჯა, მისი თხოვნა შეწყალების შესახებ უარყოფილი იქნა, მაგრამ მას უშველა ადგილობრივმა არისტოკრატმა არამი ტეტიმიმ, რომელმაც მას თავშესაფარი მისცა.

მოსახლეობა
----------

ტიბესტის რეგიონი დასახლებულია ტუბუს ეთნიკური ჯგუფით, რომლებიც ცხოვრობენ არა მარტო ჩადში, არამედ ნიგერში, ლიბიაში, სუდანში და ეგვიპტეში. მოსახლეობა ძირითადად სუნიტი მუსლიმებია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ტიბესტის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად: აღმოსავლეთი ტიბესტი (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან) და დასავლეთი ტიბესტი (3 ქვეპრეფექტურისაგან).

ეკონომიკა
---------

ტიბესტის რეგიონის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა — მეცხოველეობა (თხების და აქლემების მოშენება), ასევე მიწათმოქმედება (ფინიკის პალმა). მოსახლეობის ნაწილი მომთაბარე ცხოვრებას მისდევს.

სქოლიო
------

1. ↑  Ordonnance n° 002/PR/08 portant restructuration de certaines collectivités territoriales décentralisées
2. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-05.
3. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-05.
4. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009)
5. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩადის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი ენედი **·** აღმოსავლეთი ლოგონი **·** აღმოსავლეთი მაიო-კები **·** ბათა **·** ბაჰრ-ელ-გაზელი **·** ბორკუ **·** გერა **·** დასავლეთი ენედი **·** დასავლეთი ლოგონი **·** დასავლეთი მაიო-კები **·** კანემი **·** ლაკი **·** მანდული **·** ნჯამენა **·** სალამატი **·** სილა **·** ტანჯილე **·** ტიბესტი **·** უადაი **·** უადი-ფირა **·** შარი-ბაგირმი **·** შუა შარი **·** ჰაჯერ-ლამისი **·**  |  |

 |
ვეგეტატიური ნერვული სისტემა
**ვეგეტატიური ნერვული სისტემა** (***ავტონომიური ნერვული სისტემა***; *ვნს*) — ადამიანისა და ხერხემლიანი ცხოველების ნერვული სისტემის ნაწილი, რომელიც არეგულირებს შინაგანი ორგანოების (მომნელებელი, სუნთქვის, სისხლის მიმოქცევის, გამრავლების, გამომყოფი და სხვ.) მოქმედებას, ნივთიერებათა ცვლის პროცესებს და ამით — ყველა ქსოვილის ფუნქციურ მდგომარეობას. 

შედგება ორი ნაწილისაგან - სიმპათიკური და მისი თანამგზავრი პარასიმპათიკური, რომლებიც აინერვირებენ შინაგან ორგანოებს.
როგორც სიმპათიკური, ისე პარასიმპათიკური ნერვული სისტემა შედგება ცენტრალური და პერიფერიული ნაწილებისგან. ვეგეტაციური ნერვული სისტემის ერთიანი ცენტრები მოთავსებულია თავის ტვინის ჰემისფეროების ქერქში, ზოლიან სხეულში და ჰიპოთალამუსის მიდამოს ბირთვებში. ვეგეტაციური ნერვული სისტემის ნერვული ბოჭკოები ფუნქციის მიხედვით შეიძლება იყოს - მგრძნობიარე (აფერენტული), მამოძრავებელი (ეფერენტული) და სეკრეციული. ვნს-ის ნერვული ბოჭკოები, გამოსული შესაბამისი ცენტრებიდან მიემართება მომუშავე ორგანოსკენ და მისვლამდე შეწყდება მხოლოდ ერთ, რომელიმე ნერვულ კვანძში. ამგვარად, არჩევენ ორ მონაკვეთს: პირველი მონაკვეთი ცენტრიდან - კვანძამდე ანუ პრეგანგლიური ბოჭკო; მეორე მონაკვეთი კი - ნერვული კვანძიდან მომუშავე ორგანომდე ანუ რუხი ფერის პოსტგანგლიური ნერვული ბოჭკო.

ლიტერატურა
----------

* რამაზ ხეცურიანი, „ადამიანის ნორმალური ანატომია", თბილისი, 2006

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 342-343.
**ზოსიმე პალესტინელი** (ბერძ. Ζώσιμος; დ. 460, პალესტინა — გ. 560, იორდანიის მონასტერი) — მოღვაწე ქრისტიანი ასკეტი ბერი. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ ძუნწი ცნობები შემონახულია წმიდა მარიამ მეგვიპტელის ცხოვრებაში, საიდანაც ვგებულობთ, რომ აბბა ზოსიმე ადრეული ყრმობის ასაკში შესულა პალესტინის ერთ-ერთ მონასტერში, სადაც მკაცრ ასკეტურ მოღვაწეობაში გაუტარებია 53 წელი, შემდეგ კი უფლის ჩაგონებით გადასულა იორდანიის მხარეში და იქ, უდაბნოში, შეხვედრია ღირს დედა მარიამ მეგვიპტელს, რომელსაც ბერისათვის მოუყოლია თავისი თავგადასავალი. წმიდა მარიამ მეგვიპტელის ცხოვრებაში აბბა ზოსიმეს შესახებ ნათქვამია, რომ მას ჰქონდა მონასტრული ცხოვრების დიდი გამოცდილება და ამიტომაც მიმართავდნენ რჩევისათვის არა მარტო იმ სავანიდან, სადაც იგი მოღვაწეობდა, არამედ მეზობელი და შორეული მონასტრებიდანაც კი. ჩანს, რომ მას ზეპირი საუბრები უფრო ეხერხებოდა, ვიდრე წერა. წმიდა მარიამის შესახებაც მან მონასტრის ძმებს გადასცა ზეპირად და ერთ-ერთმა ძმათაგანმა - წმიდა სოფრონმა, გადაიტანა ქაღალდზე. წმინდანის საუბრების უმეტესობა ჩაწერილია გერასიმეს ლავრაში.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენამდე აბბა ზოსიმეს საუბრების მხოლოდ მცირე ნაწილმა მოაღწია, ამ მცირეოდენითაც კარგად ჩანს, თუ როგორ განვლო წმიდა მამამ მრავალი წლის მანძილზე ბერული ცხოვრების გზა, როგორ გაიარა ქრისტიანული სრულყოფის ყველა ხარისხი და როგორ ავიდა სიწმიდის მწვერვალზე, რაც მიიღწევა ღვთის მადლის შეწევნით. ღირსმა ზოსიმემ დიდხანს იცოცხლა და ას წელს მიტანებულმა მიისვენა. წმინდანის ხსენების დღეა 4 (17) აპრილი.

წმიდა ზოსიმეს სწავლანი ქართულად ბრწყინვალედ უთარგმნია ღირს მამა ექვთიმე მთაწმინდელს XI საუკუნეში.

სავედრებელი ტროპარ-კონდაკი ღირსი ზოსიმესი
-----------------------------------------

### ტროპარი

ცრემლითა მდინარითა უდაბნო უქმი მოიმუშაკე, და სიღრმით სულისათ სულთქმითა ასეულად შრომანი ნაყოფიერ ჰყუენ, და იქმენ მნათობ და განმანათლებელ სოფლისა საკვირველებათა მიერ, მამაო წმიდაო ზოსიმე, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა, შეწყალებად სულთა ჩვენთათვის.

### კონდაკი

სიწმიდისა სულისათა საღმრთოდ შეიჭურვე, დაუცხრომელად ლოცუა ვითარცა ლახუარი ხელთ-იდევ, კადნიერად განგმირე ეშმაკთა ბანაკი საკვირველთმოქმედო მამაო ზოსიმე, ევედრე ღმერთსა დაუცხრომელად ჩუენ ყოველთათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა ზოსიმე პალესტინელის სწავლანი ღვთის მინდობისა და განსაცდელთა დათმენისათვის.
* წმიდა ზოსიმე პალესტინელის სწავლანი საუკუნო ცხოვრებისა და ღვთის მცნებათა შესრულებისათვის.
* წმიდა ზოსიმე პალესტინელის სწავლანი შეწევნისათვის ღვთისა და სიმდაბლისათვის.
* წმიდა ზოსიმე პალესტინელის სწავლანი თავის ბრალობისა და სათნოებებისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  იხ. ვრცლად მარიამ მეგვიპტელის ცხოვრებიდან



ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***ზოსიმე პალესტინელი***
**ტიატია** (აინურად ჩაჩა-ნუპური, სიტყვასიტყვით — „მამა მთა") — მოქმედი ვულკანი კუნძულ კუნაშირის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (კურილის კუნძულები). სომა-ვეზუვის ტიპისაა („ვულკანი ვულკანში"). 

სიმაღლე 1819 მ. სომის წაკეთილი კონუსის შეფარდებითი სიმაღლეა 1485 მ, ფუძის დიამეტრი — 16-18 კმ, წრიული თხემისა — 2,4 კმ-მდე. კალდერის ზომებია 2,1 X 2,4 კმ. მთლიანადაა დაფარული ლავური ღვარებით.

უკანასკნელი ამოფრქvევა მოხდა 1973 წელს. აგებულია ლავური ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. ძირი შემოსილია წიწვნარითა და ფართოფოთლოვანი ტყით, ზევით ქვის არყის რაყები და ქონდარა ფიჭვია.

1977 და შემდგომ წლებში მოხდა ვულკანის კრატერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ პერიფერიის ჩამონგრევა და დამსხვრეული მასალის დიდი ნაწილი შიგ კრატერშივე ჩაიქცა (მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში). შედეგად ვულკანის საერთო სიმაღლე შემცირდა. ვულკანმა სიმაღლეში რამდენიმე ათეული მეტრით დაიკლო და სავარაუდოდ, თანადროულ დროში მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 1800 მ-ზე ნაკლებია.

ცნობილი ამოფრქვევები დაფიქსირდა 1812 და 1973 წლებში. ამჟამად ფიქსირდება მხოლოდ სუსტი ფუმაროლური აქტივობა ცენტრალურ კრატერში. ხშირად შეიმჩნევა ბოლვა და ამასთანავე, გვერდითი კრატერიდან გამოიყოფა შხამიანი აირები. ვულკანი ტიატია განთავსებულია კურილის ნაკრძალის ტერიტორიაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  ვულკანი ტიატია — რუსეთი / Vulkan Tyatya, Russia (ინგლისური)
2. ↑  Вулкан Тятя — Вулканы России
3. ↑  ტიატია — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
4. ↑  Кунашир – крупнейший остров Курильского архипелага დაარქივებული 2016-10-30 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
5. ↑  Заповедник «Курильский»: Общая информация (რუსული)
**თემურ ჯავახიშვილი**, *თემო ჯავახი* (დ. 16 თებერვალი, 1951, თბილისი) — ქართველი მსახიობი და მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ქსოვილების მხატვრული გაფორმების ფაკულტეტი 1976 წელს, ხოლო კინოს სტუდია „ქართულ ფილმთან" არსებული სამსახიობო სტუდია 1974 წელს.

1995 წლამდე მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო მარიონეტების თეატრში. 1976 წლიდან მონაწილეობდა გამოფენებში, მათ შორისაა: სეგ (1976); საფოსტო ხელოვნების გამოფენა — იტალია (1994), პორტუგალია (1995); თურქეთი (1995); ფიროსმანის კლუბი და „ძველი გალერეა" (თბილისი, 1997); ზაარბრიუკენი (1998); 3 გამოფენა, „ძველი გალერეა" (თბილისი, 1999); 2000 წელს — „N-გალერეა" (თბილისი), გიუმრი (სომხეთი), სოჭი (რუსეთი); ორი გამოფენა რუსეთში (2001); 2002 წელს — კალინინგრადი და ეკატერინბურგი (რუსეთი), საბერძნეთი, საფრანგეთი; ვიზუალური ხელოვნების ინტერნაციონალური ფორუმები (ქარვასლა, „აპენდიქსი", „კავკასიის ხელოვნება", თბილისი, 2004); ჯგუფური გამოფენა იტალიაში (2005). პერსონალური გამოფენები: „One man Exhibition" (სან-დიეგო, 1989); ვიდეო შოუ (თბილისი, 1994); „აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ" (თბილისი, 1999); „სხვადასხვა" (თბილისი, 2000). არის პერფორმანსების პროდიუსერი და შემსრულებელი; მარიონეტების თეატრის თანადამფუძნებელი (1981); ავტორი კრებულისა „ექსპერიმენტული პოეზია" (1993). 

საქართველოს თეატრალური საზოგადოების წევრი (1981 წლიდან) და საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი (1976 წლიდან).

შემოქმედება
-----------

თემო ჯავახი არის ერთ-ერთი პირველი უფროსი თაობის, კერძოდ ე.წ. 80-იანელების წარმომადგენელი, რომელიც ნონკორფომისტულ, ექსპერიმენტულ ხელოვნებას ავითარებდა. ჯავახის სახელოვნებო პრაქტიკები მოიცავს ვიდეო-არტს, კონცეპტუალურ ინსტალაციას, ნახატ ობიექტს, კონკრეტულ პოეზიას, ფერწერასა და ინსტალაციას. ხელოვანის მედიუმები მასალის ექსპერიმენტთან ერთად ყოველთვის კონცეპტუალურ შრეებს აერთიანებს და ამდენად წარმოგვიდგენს ხელოვანს, როგორც მოაზროვნეს, დამკვირვებელსა და გარემოს კრიტიკულად შემფასებელს.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. – თბ. 2006.-გვ.602

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თემურ ჯავახიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ეროტოკრიტოსი და არეტუზა, „ეროტოკრიტოსის" 1915 წლის გამოცემა
**ეროტოკრიტოსი** (ბერძ. Ερωτόκριτος) — ლიროეპიკური რომანი, რომლის ავტორია კრეტელი პოეტი და დრამატურგი ვინჩენცო კორნაროსი. დაწერილია XVII საუკუნის I ნახევარში. მისი სიუჟეტური პროტოტიპია შუა საუკუნეების ფრანგული რომანი „პარისი და ვიენა", თუმცა კორნაროსი სარგებლობდა არა ფრანგული დედნით, არამედ — ნაწარმოების რომელიმე იტალიური ვერსიით. ასევე მასში დიდად იგრძნობა ბერძნული ფოლკლორის გავლენა. თხზულებას ბოლოს დართული აქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ ნაწარმოების ავტორია ვინჩენცო კორნაროსი, თუმცა იმ დროს რამდენიმე ვინჩენცო კორნაროსი მოღვაწეობდა კრეტაზე და ნებისმიერი შეიძლებოდა ყოფილიყო თხზულების ავტორი.

სიუჟეტი
-------

„ეროტოკრიტოსში" მოთხრობილია ქალისა და ვაჟის სიყვარულის ამბავი, თუ როგორ შორდებიან ერთმანეთს არეტუზა და ეროტოკრიტოსი და უღლდებიან მრავალი დაბრკოლების გადალახვის შემდეგ. მოქმედება მიმდინარეობს ძველ ათენში, რომელსაც მართავს მეფე ირაკლისი და დედოფალი არტემი. მეფესა და დედოფალს დიდი ხნის განმავლობაში არ უჩნდებოდათ შვილი. საბოლოოდ, ღმერთებმა აღასრულეს მეფის სურვილი და შეეძინათ გოგო, რომელსაც სახელად არეტუზა დაარქვეს. ჩვიდმეტი წლის ეროტოკრიტს ერთი დანახვით უყვარდება პრინცესა. ამის შესახებ მხოლოდ თავის მეგობარს, პოლიდოროსს უმხელს.

არეტუზას მამა თავისი მრჩევლის, პეზოსტრატოსის ვაჟს, ეროტოკრიტს, არ ატანს ქალიშვილს. მას შემდეგ, რაც შეიტყობს ამბავს იმის შესახებ, თუ როგორ ხვდებიან ახალგაზრდები ერთმანეთს, სახელმწიფოდან გააძევებს ეროტორკიტოსს, ხოლო ქალიშვილს კი ციხესიმაგრეში გამოკეტავს. ამის შემდეგ ვაჟი შეეცდება სატრფოს დახსნას. საბოლოოდ, რაც იერშეცვლილი ეროტოკრიტოსი ირაკლისს ვლახუმის მიერ წამოწყებულ ომში დაეხმარება და გამარჯვებას მოაპოვებინებს, მეფე მას ქალიშვილს მიათხოვებს.

ხელნაწერები და გამოცემები
-------------------------

თხზულება დიდი პოპულარობით სარგებლობდა და მე-17 საუკუნის განმავლობაში მრავალჯერ გადაიწერა. 1713 წელს ვენეციაში დაიბეჭდა იმ კრეტელთა მიერ, რომელთაც თხზულების რამდენიმე ხელნაწერი მოაგროვეს და მათზე დაყრდნობით შეიმუშავეს კრიტიკულად დადგენილი ტექსტი. დღემდე მოღწეულია მხოლოდ 1710 წელს გადაწერილი დაუსრულებელი ხელნაწერი, რომელიც გამშვენებულია მინიატურებით. ამის მიუხედავად, ეს ვარიანტი დიდად სხვაობს ვენეციური ბეჭდური გამოცემისაგან და აკლია ტექსტის დიდი ნაწილი. ვენეციის შემდეგ თხზულება კიდევ რამდენჯერმე გამოიცა, ხოლო პირველი თანამედროვე გამოცემა განხორციელდა 1915 წელს სტეფანო ხანთოუდიდესის მიერ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კრეტული ლიტერატურა

სქოლიო
------

1. ↑  Demaras, Konstantinos (1972) (ინგლისურად). A history of modern Greek literature. Albany, New York: State university of New York press. sid. 91. ISBN 0-87395-071-2

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb13568371z (data)
* GND: 4341483-7
* LCCN: no00001632
* NLI: 001790043
* VIAF: 180825199
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 180825199

 |
**ტიბეტი (არ არის შორს)** — დათო ტურაშვილის წიგნი. 2000-2010 წლებში სამჯერ გამოიცა „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის" მიერ.

წიგნის შესახებ
--------------

წიგნი დოკუმენტურ მასალაზეა აგებული და ტიბეტის შესახებ ავტორის რიგით მეორე ნაწარმოებია (სამგზავრო წერილების კრებული „კატმანდუ", 1998). წიგნი 18 მოკლე თავისგან შედგება და ავტორი იმ კინოექსპედიციაში გატარებული დღეების შესახებ მოგვითხრობს, სადაც რეჟისორ გიო მგელაძესთან, ოპერატორ გიორგი ბერიძესთან და სცენარისტ რეზო თაბუკაშვილთან ერთად იმყოფებოდა.

ავტორი თხრობას მოსკოვიდან იწყებს, სადაც ექსპედიციის მონაწილეები ჩინეთში გაფრენამდე გაჩერდნენ. ჩინეთის შემდეგ იყო კატმანდუ, იქიდან კი ტიბეტისაკენ აიღეს გეზი. სწორედ კატმანდუდან ჰიმალაისაკენ მიმავალ გზას მიუყვება მკითხველი ავტორთან ერთად და იგებს ბევრ საინტერესო ინფორმაციას, როგორც თავად ავტორის ნანახს და აღწერილს, ისე ტიბეტის ხანგრძლივი ისტორიიდან.

### ტენზინ გიაცო და „ტიბეტი (არ არის შორს)"

წიგნის პირველი გამოცემა ჟურნალისტმა ნათია აბრამიამ ტიბეტელების XIV დალაი ლამას აჩუქა, როცა მას დარამსალას რეზიდენციაში ესტუმრა და სპეციალურად ტიბეტელების სულიერი ლიდერისათვის ნათარგმნი ეს წიგნი, თავადვე წაუკითხა.

სქოლიო
------

1. ↑  ტიბეტი (არ არის შორს), დათო ტურაშვილი. *Sulakauri.Ge*
2. ↑  ტიბეტი არ არის შორს *goodreads.com-ზე*
**ზოსიმე ფინიკიელი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 8 ივნისი, ახალი სტილით - 21 ივნისი.

ცხოვრება
--------

ღირსი ზოსიმე ფინიკიელი დაიბადა სირიის სოფელ სინადში, ტვირის მახლობლად. ის სრულიად ახალგაზრდა აღკვეცეს ბერად. ზოსიმე მარხვით, ლოცვით, ფიზიკური შრომით და სხვა კეთილი საქმეებით განადიდებდა უფალს. ღირსმა მამამ ღვთისგან განჭვრეტის მადლი მიიღო. მან იწინასწარმეტყველა ანტიოქიაში 526 წელს მომხდარი საშინელი მიწისძვრა.

ერთხელ წმინდანს პატრიციუს არქესილაოსი ესტუმრა. მალე სტუმარს მდევარიც მოჰყვა და აუწყა, რომ მის ცოლს თვალში ჩხირი გაერჭო და საშინლად იტანჯებოდა. ღირსმა მამამ დაამშვიდა არქესილაოსი: კესარიელმა მღვდელმთავარმა იოანე ქოზიბელმა (ხს. 16 ოქტომბერს) თქვენი მეუღლე უკვე განკურნაო.

ღირსმა ზოსიმემ სულიერი სრულყოფილების ისეთ საფეხურს მიაღწია, რომ მას მხეცებიც ემორჩილებოდნენ. ერთხელ, კესარიისკენ მიმავალი წმინდანის სახედარი მშიერმა ლომმა გაიტაცა და შეჭამა. ღირსმა მამამ მოძებნა მხეცი და უთხრა: „მეგობარო, მოხუცი ვარ და არ შემიძლია სიმძიმის ზიდვა. წამიღე ტვირთი, შემდეგ კი უდაბნოში დაბრუნდი და კვლავ იმძვინვარე შენი ბუნების წესისამებრ". ლომმა მორჩილად მიიტანა ტვირთი კესარიამდე, აქ კი ზოსიმემ იგი გაათავისუფლა.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
**თენგიზ აბუსერიძე** (დ. 8 ნოემბერი, 1945) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

თენგიზ აბუსერიძე დაიბადა 1945 წლის 8 ნოემბერს, ქალაქ სამტრედიაში. მან 1972 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 

სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს N2 სამშენებლო ტრესტში, გაერთიანება „თბილქალაქმშენის" მიწისქვეშა სამუშაოების ტრესტში, ხორცისა და რძის მრეწველობის სამინისტროს სპეციალიზებულ სამშენებლო სამმართველოში, საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის სახელმწიფო კომიტეტის სამშენებლო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად, სამმართველოს უფროსად, სამშენებლო ტრესტის მმართველად, შპს „მერცხლის" პრეზიდენტად, სამმართველოს უფროსად, ცეკავშირის სამშენებლო სამმართველოს უფროსად.

მისი მონაწილეობით შესრულდა გარე ქსელებისა და კეთილმოწყობის სამუშაოები ქალაქ თბილისის გლდანის, ვაზისუბნისა და ვარკეთილის მიკრორაიონებში; აიგო წყალსადენი და გადასასვლელი ხიდი დუშეთის რაიონის სოფელ გიორგიწმინდაში, სინთეტიკური და მწვანესაფარიანი საფეხბურთო სტადიონები — თბილისში, ლესელიძესა და გრიგოლეთში; წყალსათხილამურო კომპლექს „მალთაყვას" ელექტროტაბლო — ფოთში, „მერსედეს-ბენცის" მაღაზია-სალონი — ქალაქ თბილისში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, გვ.34. თბ. 2017.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ აბუსერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
თევზის სხვა და სხვა ტიპის ფაფლები.
**ფარფლები** — წყლის ცხოველების მოძრაობის ორგანოები. უხერხემლოთა შორის ფარფლები აქვთ მუცელფეხიან, თავფეხიან მოლუსკებს და ჯაგარყბიანებს, ხოლო თანამედროვე ხერხემლიანთაგან — მრგვალპირიანებს, თევზებს, ზოგიერთ ამფიბიას და ძუძუმწოვარს. მრგვალპირიანებს მხოლოდ ცალადი ფარფლები აქვთ (ზურგის და კუდის). თევზებს შორის განასხვავებენ წყვილად და ცალად ფარფლებს. წყვილადია წინა (მკერდის) და უკანა (მუცლის) ფარფლები. მათი ძირითადი ფუნქციაა თევზის მოძრაობის წარმართვა ვერტიკალურ სიბრტყეში (სიღრმის საჭე). ცალადია ზურგის, უკანა გასავლისა და კუდის ფარფლები. ზურგისა და უკანა გასავლის ფარფლები განაპირობენ თევზის მოძრაობის მიმართულების რეგულაციას, თუმცა ისინი ზოგჯერ დამატებით (მაგ. მსხვერპლის მიზიდვის) ფუნქციასაც ასრულებენ. კუდის ფარფლები მოძრაობის ძირითადი ორგანოა. ამფიბიებს შორის ცალადი ფარფლები (ჩონჩხს მოკლებული კანის ნაოჭების სახით), როგორც მუდმივი ან დროებითი წარმონაქმნები, აქვთ წყალში მცხოვრებ ლარვებს, აგრეთვე მოზრდილ კუდიან ამფიბიებს და უკუდო ამფიბიების ლარვებს. ძუძუმწოვართაგან ფარფლები აქვთ ვეშაპისნაირებსა და სირენებს. მათი ცალადი ფარფლები უჩონჩხოა, ხოლო მათ წყვილად ფარფლებს შინაგანი ჩონჩხი აქვთ და ისინი ყველა დანარჩენი ოთხფეხა ხერხემლიანის წინა კიდურების ჰომოლოგიურია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 234.
ტროლეიბუსი Škoda 14Tr თბილისში
ტროლეიბუსი Škoda 14Tr თბილისში
**თბილისის ტროლეიბუსი** — დახურული ტროლეიბუსის სისტემა თბილისში.

ისტორია
-------

ტროლეიბუსმა თბილისში ფუნქციონირება დაიწყო 1937 წლის 30 მარტს. პირველი ხაზი მიემართებოდა დინამოს სტადიონიდან პლეხანოვის გამზირის გავლით მარქსის მოედნამდე. 1938 წელს ტროლეიბუსის ხაზი ამოქმედდა რუსთაველის გამზირზე. თავდაპირველად გამოიყენებოდა საბჭოთა, იაროსლავლის ქარხნის მოდელები. 1955 წლიდან შემოიტანეს ჩეხური „შკოდას" ტროლეიბუსები. მან მაქსიმალურ ზომას მიაღწია 1986 წელს. ამ მომენტისთვის ქალაქში მოქმედებდა ტროლეიბუსის 21 ხაზი, სიგრძით 215 კმ და 225 ტროლეიბუსით. 1955-1990 წლებში ტროლეიბუსს წლიურად 53 მილიონი მგზავრი გადაჰყავდა, 1997 წელს კი მხოლოდ 15 მილიონი. 1999 წლიდან თბილისმა ათენიდან მიიღო 37 მეორადი ტროლეიბუსი ЗиУ-9. თბილისის ტროლეიბუსის უკანასკნელი 4 მარშრუტი ლიკვიდირებულ იქნა 2006 წლის 4 დეკემბერს.

დეპოები
-------

თბილისის ტროლეიბუსის პირველი დეპო შეიქმნა ტრამვაის №1 დეპოს (დეპო „მუშთაიდი") ტერიტორიაზე, მის ტრამვაი-ტროლეიბუსების შეთავსებულ დეპოდ გადაკეთებით, 1937 წელს.
მოგვიანებით ასევე მოხდა ტრამვაის №2 დეპოს (დეპო „ისანი") ანალოგიურად გადაკეთება შეთავსებულ დეპოდ. 1986 წელს თბილისის ტრამვაი-ტროლეიბუსების №1 შეთავსებული დეპო თევდორე მღვდლის ქუჩაზე (იგივე დეპო „მუშთაიდი", დინამოს სტადიონთან ახლოს) გაუქმდა და მის ნაცვლად გაიხსნა ტრამვაის №1 დეპო ავჭალაში, ხოლო ტროლეიბუსების №1 დეპო ქავთარაძის ქუჩაზე.
ტროლეიბუსების ორივე დეპო გაუქმდა ერთდროულად, სისტემის გაუქმებასთან ერთად 2006 წლის 4 დეკემბერს.

საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემების სია
--------------------------------------

* ბათუმი (გაუქმებულია)
* გორი (გაუქმებულია)
* ზესტაფონი (შეწყდა მშენებარე)
* ზუგდიდი (გაუქმებულია)
* თბილისი (გაუქმებულია)
* ოზურგეთი (გაუქმებულია)
* რუსთავი (გაუქმებულია)
* სამტრედია (გაუქმებულია)
* სოხუმი (მოქმედია)
* ფოთი (გაუქმებულია)
* ქობულეთი (შეწყდა მშენებარე)
* ქუთაისი (გაუქმებულია)
* ცხინვალი (გაუქმებულია)
* ჭიათურა (გაუქმებულია)

ლიტერატურა
----------

* *მახარაძე ნ. სარალიძე ა.*, „თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის განვითარების ისტორიიდან", „ტფილისის ჰამქარი", 2012. — გვ. 14-15.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თბილისის ტროლეიბუსი***

* (პოლონური) თბილისის ЗиУ-9 მოდელის ტროლეიბუსები
* თბილისის ტროლეიბუსების მოძრავი შემადგენლობის მონაცემთა ბაზა და ფოტოები
* თბილისის ელექტრო ტრანსპორტის სქემა (1986)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემები |
| --- |
|  |
| 
* ბათუმის ტროლეიბუსი
* გორის ტროლეიბუსი
* თბილისის ტროლეიბუსი
* ოზურგეთის ტროლეიბუსი
* სოხუმის ტროლეიბუსი
* ფოთის ტროლეიბუსი
* ქუთაისის ტროლეიბუსი
* ცხინვალის ტროლეიბუსი
 |  |

 |
**უადი-რუმი** (არაბ. وادي رم‎), ასევე ვნობილი, როგორც **მთვარის ხეობა** (არაბ. وادي القمر‎) — ქვიშაქვისა და გრანიტის კლდეებში ამოკვეთილი ხეობა სამხრეთ იორდანიაში, ქალაქ აკაბიდან 60 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს უდიდეს უადის იორდანიაში. სიტყვა რუმი არამეული წარმომავლობისაა და ნიშნავს მაღალს, აზიდულს. არაბულად წარმოთქმისათვის, არქეოლოგებმა ის გადმოსცეს როგორც *უადი-რუმი*. უმაღლესი წერტილია უმ-დამის მთა, რომლის სიმაღლეც ზღვის დონიდან 1 800 მეტრია. 

ხედი უმაღლესი წერტილიდან

ისტორია
-------

პრეისტორიული ხანიდან უადი-რუმი ადამიანთა მრავალი კულტურით იყო დასახლებული, მათ შორის იყვნენ ნაბატეველები, რომლებმაც თავიანთ კვალი კლდის მხატვრობასა და ტაძრებში დატოვეს. 2007 წლისთვის, რუმსა და მის შემოგარენში ბედუინთა რამდენიმე ტომი სახლობდა. 

დასავლეთში, უადი-რუმი უკეთაა ცნობილი მისი კავშირით ბრიტანელ ოფიცერთან — თომას ედვარდ ლოურენსთან, რომელიც აქ ოპერაციებს უძღვებოდა 1917–18 წლების არაბული ამბოხისას. 1980-იან წლებში, უადი-რუმის ერთ-ერთ კლდის ფორმაციას „სიბრძნის შვიდი სვეტი უწოდეს", ლუორენსის წიგნის სამახსოვროდ. 

2011 წელს, უადი-რუმი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უადი-რუმი***

* Wadi Rum Rock page
* Photos from Wadi Rum დაარქივებული 2009-02-02 საიტზე Wayback Machine.
* Wadi Rum Gallery დაარქივებული 2012-05-02 საიტზე Wayback Machine.  Spectacular sunset at Wadi Rum
* Wadi Rum photo pool
* Extensive Wadi Rum photo gallery
* Wadi Rum photo gallery, natural formations, and scenery
* Photos Wadi Rum at Pasaporteblog.com (ესპანური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იორდანიაში იორდანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
პეტრა  • ქასრ-ამრა  • უმ-არ-რასასი  • უადი-რუმის დაცული ტერიტორიები  • ალ-მაჰთასი  • ალ-სალტი |

 |
**თბილისის ფოლკლორული საღამოები** — ხალხური პოეზიის საღამოები, რამაც დასაბადი მისცა ფართო ეროვნულ მოძრაობას ღვენი ქვეყნის კულტურულ ცხოვრებაში, პირველი ასეთი საღამო გაიმართა თბილისში, ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში, 1979 წლის 14 აპრილს ქართველი ახალგაზრდობის მიერ ქართული ენის სახელმწიფოებრივი სტატუსის დაცვის დღესასწაულის წლისთავზე, ფილოლოგების ვ. კოტეტიშვილისა და ა. ჭინჭარაულის, მხატვარ თ. მირზაშვილი და ფილარმონიის იმჟამინდელი დირექტორი დ. კიტიას თაოსნობით. საღამო ჭეშმარიტ სახელმწიფო დღესასწაულად გადაიქცა, რაც დიდად განაპირობა ცოდნამ, გემოვნებამ, იუმოორმა და უშუალობამ, რომლითაც საღამოს უძღვებოდნენ ე. კოტეტიშვილი და ა. ჭინჭარაული. ფოლკლორული საღამოებმა ჩვენს საზოგადოებას შეახსენა მრავალსაუკუნოვანი კულტურის ფესვები. ტელევიზიაში საგანგებოდ შეიქმნა ხალხური შემოქმედების მთავარი რედაქცია, რამაც ღირსეულად იკისტრა ამ მოვლენის გაშუქება და გაძღოლა.

ფოლკლორული საღამოები თბილისში ტარდებოდა ყოველ წელს, 1983-იდან კი თბილისიდან გადაინაცვლა საქართველოს სხვა ქალაქებში, რაიონულ ცენტრებში, სოფლებში, სადაც "სცენა ირთვებოდა ძველი ხალიჩა-ფარდაგებით, მოჩუქურთმებული საკარცხულებით, თიხისა და სპილკენძის ჭურჭლით, ძველი სამეურნეო იარაღებით. სხვენებიდან ჩამოალაგეს დამტვერილ-დააბლადებული ჯარა და ყდანი, გობი თუ ვარცლი, გარა თუ საბეჭველი. ისევ გაიმართა საქსოვი დაზგები და აბრუნდა მეთუნეთა ჩარხები. ყელი მოიღერეს დოქებმა და ხელადებმა, კოკებმა და ჭინჭილები; ჩამოწკრივდნენ დერგები და ქოთნები.
ფოლკლორული საღამოებმა გამოავლინა ბევრი ნიჭიერი შემოქმედი და ბიძგი მისცა ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების მივიწყებული დარგების აღდგენა-განვითარებას.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 874.
**თბილისის ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი** — (სააქციო საზოგადოება) ფთიზიატრიისა და პულმონოლოგიის დარგის მოთავე დაწესებულება, რომელიც შეიქმნა ხუთი ტუბსაწინააღმდეგო დაწესებულების გაერთიანების შედეგად. 1930 წელს თბილისში ი. აბაკელიას თაოსნობით დაარსდა ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. 1990 წელს ინსტიტუტს ეწოდა ფთიზიატრიისა და პულმონოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ხოლო 2000 წლიდან მიიღო დღევანდელი სტატუსი. სხვადასხვა დროს ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდნენ: ი. აბაკელია, ა. უშვერიძე გ. ინასარიძე, ო. ბათიაშვილი, ნ. გოგებაშვილი, 1995 წლიდან კი გ. ხეჩინაშვილი (2000 წლიდან კი სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე).

1936 წელს ინსტიტუტი დაბა აბასთუმანში გადაიტანეს. 1949 წლიდან ისევ თბილისში დაბრუნდა. ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებები იყო ტუბერკულოზის პათოგენეზის მრავალფეროვანი ასპექტი, ეპიდემიოლოგია, დაავადების ადრეული გამოვლენის, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ახალი მეთოდების ძიება. 1995 წლიდან საქართველოში ინერგება ტუბერკოლოზთან ბრძოლის სახელმწიფო პროგრამა, რომელსაც საფუძვლად დაედო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის, ტუბერკულოზთან და ფილტვის დაავადებასთან ბრძოლის საერთაშორისო კავშირის რეკომენდაციები და ამ დაავადებასთან ბრძოლის საერთაშორისო სტრატეგია. ტუბერკულოზის კონტროლის ცენტრის განყოფილება სახელმწიფო პროგრამის კორდინაციას ახდენს ქვეყნის მაშტაბით, ხელმძღვანელობს ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობის სამსახურით, მეთოდურ დახმარებას უწევს სპეციალიზებულ ქსელს, მონაწილეობს პროფილური სამსახურის დაგეგმარებასა და განვითარებაში. ცენტრის ძირითადი სამეცნიერო მიმართულებები: ტუბერკულოზის კლინიკური და მოლეკულური ეპიდემიოლოგია, სპეციალური პრეპარატებისადმი მდგრადი ფორმების გავრცელების შესწავლა საქართველოს და კავკასიის რეგიონში, ტუბერკულოზისა და შიდსის პრობლემები, მულტირეზისტენტული ფორმების ქირურგიული მკურნალობა, ფილტვის სპეციფიკურ დაავადებების იმუნოლოგია.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 857, ISBN 99928-20-32-2.
**ფარცხისის ციხე** — ციხესიმაგრე თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდ. ალგეთის მარცხენა მხარეს მაღალ გორაკზე. ფარცხისის აგების შესახებ ცნობა არ მოიპოვება. მართალია, იგი მატიანეთა ფურცლებზე მხოლოდ ბაგრატ IV-ის (1027-1072 წწ.) მეფობის დროიდან იხსენიება, მაგრამ იგი გაცილებით უფრო ადრე უნდა იყოს აგებული.

ციხის ამგებთათვის, როგორც ეტყობა, მისი მიუდგომლობა არ იყო განმსაზღვრელი, არამედ მთავარი იყო სტრატეგიულად შერჩეული ადგილი. ციხე ქვემო ქართლის ერთ-ერთ მაგისტრალურ გზაზე მდებარეობდა. აქედან კარგად მოჩანდა ისეთი სახელგანთქმული ციხეები, როგორიცაა ბირთვისი, ორბეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთით კოჯრის მიდამოებიც. ციხე ნანგრევებადაა ქცეული და მხოლოდ აქა-იქ შერჩენილია კედლები. გათხრების ჩატარებამდე გეგმაც არ იკითხება მთლიანად. ციხეს გრძელი გეგმა ჰქონია, ბოლოებში მომრგვალებით. როგორც ეტყობა, ციხე ორ ნაწილისაგან შედგებოდა. ცენტრალური ნაწილი მთელ სიგრძეზე მოკავებული ჰქონდა ციტადელს, ხოლო მის ირგვლივ, თითქმის კონცენტრულად, გადიოდა გალავანი, რომელთა კვალი ამჟამად მხოლოდ დასავლეთით და ჩრდილოეთი ჩანს. ციხის გარე კედლებში შესასვლელი არ ჩანს, ხოლო ზედაში ჩრდილოეთითაა. ჭიშკარი განიერია და თაღით ყოფილა გადახურული. განსხვავებით სხვა მონაკვეთებისაგან აქ აგურია გამოყენებული და რესტავრაციის აშკარა კვალს ატარებს. ციხის ძველი კედლები კი ამოყვანილია რიყისა და ყორე ქვით. ზოგან ზედა ფენებში თლილი ქვაცაა ნახმარი. ციტადელის დასავლეთის მონაკვეთი გამოყოფილი ყოფილა. ეს მონაკვეთი ორმაგი კედლებითაა შემოზღუდული. საკოჭავების მიხედვით სამი თუ ოთხსათულიანი დიდი ზომის კოშკი უნდა ყოფილიყო. ჭიშკრის აღმოსავლეთით პატარა სათავსოა, საიდანაც იწყება გვირაბი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფარცხისის ციხე***

* თ.თოდრია – მანგლისის ხევი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ. X, თბ. 1986 წ.
* ზაქარაია პ. ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები, თბ. 2001 წ.
* ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე, თბ. 2002 წ.
**შიროკოე და ჟუკოვო** (რუს. Широкое и Жуково) — რეგიონალური მნიშვნელობის კომპლექსური ბუნების ძეგლი. მდებარეობს როსტოვის ოლქის კაშარის რაიონში. ადგილმა ბუნების ძეგლის სტატუსი მიიღო კაშარის რაიონის აღმასკომის 1979 წლის 14 სექტემბრის № 233 დადგენილების შესაბამისად. ბუნების ძეგლ როგოვსკოეს აქვს უდიდესი ბუნებისდაცვითი, სასწავლო და საგანმანათლებლო მნიშვნელობა.

აღწერა
------

კომპლექსური ბუნების ძეგლი შიროკოე და ჟუკოვო არის ღრანტოვან-ჭაობიანი ხებების ფერდობებზე მდებარე ტერიტორია ტყის მასივებით. ბუნების ძეგლის საერთო ფართობი შეადგენს 254ჰა-ს. 

ადგილობრივი მნიშვნელობის ბუნების ძეგლი შეიქმნა 1979 წელს კაშარის რაიონის აღმასკომის 1979 წლის 19 სექტემბრის № 233, საოლქო აღმასკომის 1985 წლის 23 აგვისტოს № 313, საოლქო საბჭოს 1992 წლის 22 აპრილის № 87 დადგენილებების და როსტოვის სატყეო მეურნეობის სამმართველოს 1985 წლის 17 სექტემბრის № 111 ბრძანების შესაბამისად. ბუნებრივი ძეგლის მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია.

ბუნების ძეგლი შიროკოე და ჟუკოვო მდებარეობს როსტოვის ოლქის კაშარის რაიონის სოფელ ნოვოპავლოვკის ჩრდილო-დასავლეთით. ბუნების ძეგლს უკავია კაშარის სატყეო მეურნეობის კაშარის ტერიტორიული სატყეოს 10 და 13 კვარტალი.

შიროკოე და ჟუკოვო ხასიათდება მდიდარი ფლორითა და ფაუნით. აქ გავრცელებულია რუსეთის ფედერაციის წიგნში შეტანილი პეპელა მაქაონი, ირემახოჭო გიგანტური და მცირე ღამურა და სხვა. 

კომპლექსური ბუნების ძეგლის დაცვაზე და ფუქნციონირებაზე პასუხისმგებელია როსტოვის ოლქის ბუნებრივი რესურსებისა და ეკოლოგიის სამინისტრო.

ლიტერატურა
----------

* Миноранский В. А. Демина О. Н. Особо охраняемые природные территории Ростовской области. Ростов-на-Дону, 2002 г.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Урочище Широкое и Жуково დაარქივებული 2017-04-15 საიტზე Wayback Machine.
* Урочище Широкое и Жуково. Особо охраняемые территории Российской Федерации.
* Урочище Широкое и Жуково

სქოლიო
------

1. ↑  Министерство природных ресурсов и экологии Ростовской области