recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჟან-პოლ მარა
**ჟან-პოლ მარატი** (ფრანგ. Jean-Paul Marat, დ. 1743 – გ. 1793) — საფრანგეთის რევოლუციის ერთ-ერთი წინამძღოლი, რადიკალური ჟურნალისტი, იაკობინელების ერთ-ერთი ლიდერი. ცნობილია მეტსახელით „ხალხის მეგობარი", გაზეთის სახელის მსგავსად, რომელსაც თავად გამოსცემდა. ასრულებდა ხიდის როლს ხალხსა და 1793 წლის ივნისში ძალაუფლებაში მოსულ რადიკალურ იაკობინელთა შორის. ორი თვის განმავლობაში ის იყო ერთ-ერთი სამი უმნიშვნელოვანესი ადამიანიდან საფრანგეთში, დანტონისა და რობესპიერის გვერდით. ის მკერდში დანის დასმით მოკლა საკუთარ აბაზანაში შარლოტ კორდეიმ.

ბიოგრაფია
---------

1765 წლამდე პარიზისა და ბორდოს უნივერსიტეტებში სწავლობდა საბუნებისმეტყველო და ჰუმანიტარულ მეცნიერებებს. განიცადა ჟან ჟაკ რუსოსა და შარლ ლუი მონტესკიეს გავლენა. 1865 წელს გადასახლდა ინგლისში, სადაც ეწეოდა სამეცნიერო კვლევას, ჰქონდა სამედიცინო პრაქტიკა. 1774 წელს გამოვეყნდა მისი თხზულება „მონობის ბორკილები", რომელშიც აკრიტიკებდა ფეოდალურ აბოლუტიზმს, ასაბუთებდა რევოლუციის აუცილებლობას. 1775 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მიანიჭა მედიცინის დოქტორის ხარისხი. 1776 წკლიდან ცხოვრობდა პარიზში. 1789 წლიდან გახდა რევოლუციის ერთ–ერთი ლიდერი, ითხოვდა ყველა რევოლუციური ძალის შეკავშირებას. 1789 წელს დააარსა ჟურნალი „ხალხის მეგობარი". 1792 წელს აირჩიეს კონვენტის დეპუტატად. ჟირონდისტებმა სასტიკი ბრძოლა გააჩაღეს მის წინააღმდეგ. 1793 წლის აპრილში ჟირონდისტებმა კონვენტს მიაღებინეს დადგენილება მარატის დაპატიმრების შესახებ. რევოლუციურმა ტრიბუნალმა მარატი გაამართლა და ტრიუმფით დაბრუნა პარიზში. რობესპიერთან ერთად ხელმძღვანელობდა 1793 წლის აჯანყებას, რომელმაც ჟირონდისტები დაამხო. ავადმყოფი მარატი საკუთარ ბინაში მოკლა შარლოტ კორდემ. მისი დაკრძალვა გადაიქცა გრანდიოზულ მანიფესტაციად.

ლიტერატურა
----------

* *Марат Ж. П.* Избранные произведения: В 3-х т. / [Отв. ред. акад. В. П. Волгин]. Сост.: Акад. В. П. Волгин и А. З. Манфред. Пер. С. Б. Кана. Вступ. статья А. З. Манфреда. Коммент. В. М. Далина. — М.: Академия наук СССР, 1956.
	+ Т. 1: До революции. — 360 с.: п.
	+ Т. 2: От начала революции до Вареннского кризиса. — 316 с.: п.
	+ Т. 3: От бегства короля до падения монархии. / Пер. с коммент. В. М. Далина. — 420 с.: п.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჟან-პოლ მარატი***

* «Проект декларации прав человека и гражданина с последующим планом справедливой, мудрой и свободной конституции». დაარქივებული 2012-04-20 საიტზე Wayback Machine.
ტედ ბანდი პოლიციის განყოფილებაში 1978 წელს
**თეოდორ რობერტ ბანდი** (ინგლ. Theodore Robert Bundy; დაბადებით **თეოდორ რობერტ კაუელი;** დ. 24 ნოემბერი, 1946 — გ. 24 იანვარი, 1989) — ამერიკელი სერიული მკვლელი, მოძალადე, მძარცველი და ნეკროფილი. 1970-იან წლებში ის თავს ესხმოდა და კლავდა ახალგაზრდა გოგონებსა და ქალბატონებს. იგი საბოლოოდ 1978 წელს ფლორიდის შტატში დააპატიმრეს. მას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, თუმცა ის თავს დამნაშავედ არ ცნობდა. სასჯელის აღსრულებამდე რამდენიმე დღით ადრე მან აღიარა 30 ადამიანის მკვლელობა. მაგრამ სინამდვილეში ეს ციფრი შეიძლება უფრო მაღალი იყოს.

ლიტერატურა
----------

* Dekle, George R. Sr (2011). *The Last Murder: The Investigation, Prosecution, and Execution of Ted Bundy*, Hardcover, Santa Barbara:  Praeger (Imprint of ABC-CLIO, LLC). ISBN 978-0-313-39743-1.
* Foreman, Laura (1992). *Serial Killers – True Crime*, Hardcover, Alexandria, Virginia:  Time-Life Books. ISBN 978-0-7835-0001-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FBI file on Ted Bundy at vault.fbi.gov
* WANTED BY FBI - Theodore Robert Bundy, FBI
* Audiotapes of Bundy's 1989 confessions
**ჟან კორბელი** (ფრანგ. Jean Corbel; დ. 8 თებერვალი 1920, ლიონი, საფრანგეთი, — გ. 22 თებერვალი 1970, კუენკა, ესპანეთი) — ფრანგი გეოგრაფი. კარსტოლოგია-სპელეოლოგიის მკვლევარი. პროფესორი. თავისი მოღვაწეობა დაიწყო როგორც მასწავლებელმა და სპელეოლოგიის მოყვარულმა, მოგვიანებით დაკავდა კარსტის კვლევით. მონაწილეობა მიიღო შპიცბერგენზე ჩატარებულ ექსპედიციაში (ნორვეგია). ჟან კორბელი სპელეოლოგებისათვის აქვეყნებდა შრომებს ჟურნალებში. თავის ცხოვრების უდიდესი ნაწილი მოგზაურობაში გაატარა. მოიარა მთელი მსოფლიო, მათ შორის ანტარქტიდა, გრენლანდია, დიდი ბრიტანეთი, ესპანეთი, იტალია, კოსტა-რიკა და ა.შ. კარსტულ გამოკვლევებს ატარებდა პირენეებსა და ალპებში. 

გარდაიცვალა ესპანეთის მოყინულ გზაზე, საავტომობილო კატასტროფაში, 50 წლის ასაკში.

აღსანიშნავია, რომ ჟან კორბელმა 1970 წელს თავისთან ლაბორატორიაში ერთი წლის ვადით სამუშაოდ მიიწვია ქართველი სპელეოლოგი თამაზ კიკნაძე. ყველაფერი გადაწყვეტილი იყო, თუმცა პროფესორი კორბელი უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა და მიწვევაც გაურკვეველი ვადით გადაიდო. 1970-იან წლებში თამაზ კიკნაძემ გამოსცა მონოგრაფია: „არაბიკის მასივის კარსტისა და სპელეოლოგიის შესახებ", სადაც პირველ გვერდზე ფრანგულად და რუსულად წერია: „ავტორი ამ წიგნს უძღვნის დიდი მეცნიერისა და ქართველი სპელეოლოგების მეგობრის პროფესორ ჟან კორბელის ხსოვნას".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟან კორბელი (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Annuaire prosopographique : la France savante<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>
3. 1 2 3 4  birth certificate<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83900'></a>
4. 1 2  კიკნაძე თ. სამი კონტინენტის კონტრასტები. გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო", თბ. 1985. გვ. 205-235
**სრვეღის მონასტერი** (სომხ. Սրվեղի վանք) — შუა საუკუნეების მონასტერი თანამედროვე სომხეთის ტერიტორიაზე, ტავუშის პროვინციაში, სოფელ აიგეჰოვიტიდან სამხრეთით 3 კმ-ში, ტყით შემოფარგლულ მდელოზე. წარმოადგენდა საქართველოს ისტორიული კუთხის, კაენის სასულიერო ცენტრს. აგების ზუსტი თარიღი უცნობია. ძეგლის საერთო მდგომარეობა დღესდღეობით სავალალოა.

ისტორია
-------

აგებულია XIII საუკუნეში. არის მოსაზრება, რომ კირანცთან ერთად იგი ქართული „ოქროს ხანის" კულტურის ძეგლია.

მდინარე აღსტევის მარჯვენა ნაპირზე, მოპირდაპირე მხარეს, დგას XVIII საუკუნის საგუშაგო კოშკი.

არქიტექტურა
-----------

არქიტექტურული ნიშნებით XII-XIII საუკუნეებს განეკუთვნება. იგი კირანცის სამონასტრო კომპლექსის მსგავსად ნაშენებია ტერაკოტის აგურით, რაც იშვიათობაა სომხეთში. მთავარი ტაძრის კედლების ქვედა მხარე დაახლოებით 1 მეტრის სიმაღლეზე გაპრიალებული ვარდისფერი ანდეზიტისაა, დეტალების და სტრუქტურების ნაწილი კი კარგად თლილი ქვიშაქვის.

მონასტრის შემადგენელი ნაწილებია: 

* წმინდა ნიშნის სახელობის ტაძარი
* ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი
* ბერების საცხოვრებელი სენაკები
* ზეთის სახდელი
* დამატებითი დამხმმარე ნაგებობები

კომპლექსის ტერიტორიაზეა საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, კედლებისა და სასაფლაოების ნაშთები. მას გარს ერტყა კედელი. კედლის გარე ტერიტორიაზე შემონახულია თიხის მილები. მახლობელი მთებიდან წყალი მონასტერს მათი საშუალებით მიეწოდებოდა.

**წმინდა ნიშნის ეკლესია** დარბაზული ტიპის გუმბათიანი ტაძარია. მისი ქვედა ნაწილიც და გუმბათის ყელიც აგურისაგანაა ნაგები. 1152 წლის წარწერა ერთ-ერთ კედელზე, მოიხსენიებს ხუროთმოძღვარ სარგისსა და მშენებელ იოანეს. შენობა შიგნიდან ოვალურია. რამდენიმეჯერ ჩაუტარდა განახლება. სანათლავის თავზე შემონახულია 1252 წლის სამუშაოების წარწერაც, რომლის მიხედვითაც ის ააგეს არტავაზმა და სარგისმა, ოსტატ იოანეს ხელით.

**ღვთისმშობლის ტაძარი** ადგილობრივებმა, მღვდელ ჰოვანესის მეთაურობით, მთავარი ეკლესიისაგან ჩრდილოეთით, 1889 წელს ააგეს. ინფორმაცია ამის შესახებ ქვაზეა ამოტვიფრული. ერთნავიანი სალოცავისგან ნაშთებია შემორჩენილი.

ზეთის სახდელი დამხმარე ნაგებობა კომპლექსის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა. შემორჩენილია ნანგრევები.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* ღვთისმშობლის სახელობის სალოცავიღვთისმშობლის სახელობის სალოცავი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კირანცის მონასტერი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიწასთან გასწორებული აზერბაიჯანული სოფლები და ქართული ტაძრები რომელთაც სომხურად ასაღებენ
* Армянское варварство: разрушенные азербайджанские села и поруганные грузинские храмы рядом
* Sverghi Monastery - Armeniapedia.com
* Photo of Sverghi Monastery - Panoramio
* Սրվեղի վանք - ვიდეო
* ՍՐՎԵՂԻ ՎԱՆՔ დაარქივებული 2017-04-24 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* (სომხური) *ე. ბ. ელლარიანი* — აღსტევის ხეობის ისტორია და კულტურის ძეგლები, ერევანი, «Հայաստան», 1980 - 69-71, 69-71 გგ. - 154 გვ.

სქოლიო
------

1. ↑  მიწასთან გასწორებული აზერბაიჯანული სოფლები და ქართული ტაძრები რომელთაც სომხურად ასაღებენ
2. ↑  Армянское варварство: разрушенные азербайджанские села и поруганные грузинские храмы рядом
**საქართველოს რადიკალ-დემოკრატიულ გლეხთა პარტია** — პოლიტიკური პარტია საქართველოში, საარჩევნო სუბიექტი. პარტია გამოეყო ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიას 1917 წლის ოქტომბერში. მის მთავარ კომიტეტში შედიოდნენ თედო სახოკია, სანდრო ახმეტელი და დიმიტრი დეკანოზიშვილი. პარტია გამოსცემდა გაზეთს „ჩვენი რესპუბლიკა." პარტია მემარჯვენე იდეოლოგიის პოლიტიკურ სუბიექტს წარმოადგენდა და ამომრჩეველთა ძლიერი ბაზა გააჩნდა სიღნაღის მაზრაში. 1917 წელს რუსეთის დამფუძნებელი კრების არჩევნებზე პარტიამ კანდიდატად დაასახელა მიხეილ წერეთელი, მაგრამ ამ უკანასკნელმა უარი თქვა კანდიდატობაზე. 1919 წლის 12 თებერვალს პარტიამ ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიასთან ერთად საერთო სიით მიიღო მონაწილეობა ადგილობრივ არჩევნებში. იმავე თვეში დამფუძნებელი კრების არჩევნებში პარტია მე-7 ნომრით იღებდა მონაწილეობას. 1919 წელს საქართველოს რადიკალ-დემოკრატიულ გლეხთა პარტიის საარჩევნო სიაში 50 კანდიდატი იყო შეყვანილი, მათ შორის იყვნენ დავით ჩიქოვანი, თედო სახოკია, სანდრო ახმეტელი, შიო არაგვისპირელი, კონსტანტინე ტყავაძე, სანდრო შანშიაშვილი და სხვ. საარჩევნო სიაში 1 ქალი კანდიდატიც იყო. არჩევნებში პარტიამ 3 000-ზე მეტი ხმა მიიღო, მაგრამ დაწესებული ზღვარი ვერ გადალახა და შესაბამისად მისი წევრები ვერ მოხვდნენ დამფუძნებელ კრებაში. 1921 წელს ეროვნულ-დემოკრატებთან და ეროვნულ (ნაციონალისტურ) პარტიასთან ერთად ჩამოაყალიბა კოალიციური ტიპის „საქართველოს დემოკრატიული პარტია".

ლიტერატურა
----------

* პირველი საყოველთაო დემოკრატიული არჩევნები დამოუკიდებელ საქართველოში. თბილისი, 2017, გვ. 52.
* *ჯანელიძე ო.*, „ნარკვევები საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ისტორიიდან", თბილისი: „მეცნიერებება", 2002, ISBN 99928-962-0-5.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პირველი რესპუბლიკის პოლიტიკური პარტიები |
| --- |
|  |
| დამფუძნებელი კრების წევრები | 
სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია  · ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია  · საქართველოს დამოუკიდებელი სოციალ-დემოკრატიული პარტია „სხივი"  · სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტია  · სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტია · საქართველოს მიწის მესაკუთრეთა ეროვნული პარტია  · სომეხთა რევოლუციონური პარტია „დაშნაკციუთუნი" |
|  |
| სხვა პარტიები | 
საქართველოს მუსულმანთა ეროვნული საბჭო  · საქართველოს რადიკალ-დემოკრატიულ გლეხთა პარტია  · საქართველოს ეროვნული პარტია  · საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა მაშვრალთა პარტია  · შოთა რუსთაველის ჯგუფი  · დამოუკიდებელთა (უპარტიოთა) კავშირი  · ბორჩალოს მაზრის მუსულმანები  · რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია (რსდმპ)  · „ესტეტიური ლიგა პატრიოტებისა"  · ელინთა დემოკრატიული პარტია |

 |
**სტანისლავ იოსების ძე როსტოცკი** (რუს. Станислав Иосифович Ростоцкий; დ. 21 აპრილი 1922, რიბინსკი — გ. 10 აგვისტო 2001, ვიბორგი) — რუსი კინორეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1974). სკკპ წევრი 1951 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

სტანისლავ როსტოცკი დაიბადა ქალაქ რიბინსკში, მამა — ექიმ იოსებ როსტოცკისა (1890—1965) და დედა —დიასახლისის ლიდია კარლის ასულის (1882—1964) ოჯახში. 1940 წელს სამხედროში გაწვევის შემდეგ როსტოცკი ხერხემლის დაავადების გამო ითვლებოდა არასამხედროდ. ამის და მიუხედავად 1942 წლის თებერვალში სტანისლავ როსტოცკი ჯარში გაიწვიეს. 1943 წლის სექტემბრის თვეში კი იგი ფრონტზე „გაიქცა". მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე 1944 წელს მძიმედ დაიჭრა. რის შედეგადაც 1944 წლის აგვისტოში იგი რიგითი გვარდიელისგან იქცა ომის მეორე ჯგუფის ინვალიდად.

1952 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (სერგეი ეიზენშტეინისა და გრიგორ კოზინცევის სახელოსნო).
დადგა ფილმები: „მიწა და ხალხი" (1956), „ეს მოხდა პენკოვოში" (1958), „მაისის ვარსკვლავები" (ჩეხ კინემატოგრაფისტებთან ერთად, 1959), „ჩვენი დორის გმირი" (1967). როსტოცკის საუკეთესო ფილმებია „ორშაბათიც გათენდება" (1968; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1970; ოქროს პრიზი მოსკოვის VI საერთაშორისო კინოფესტივალზე, 1969), „განთიადი კი აქ მშვიდია" (1972, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 
1975, ლენინური პრემია 1980).

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1953 — საიდუმლო გამოვლინება
* 1956 — მიწა და ხალხი
* 1958 — ეს მოხდა პენკოვოში
* 1959 — მაისის ვარსკვლავები
* 1962 — შვიდ ქარზე
* 1963 — ზამთრის ეტიუდები (მოკლემეტრაჟიანი)
* 1965 — მაქსიმ მაქსიმიჩი. ტამანი
* 1966 — ბელა
* 1967 — ჩვენი დორის გმირი
* 1968 — ორშაბათიც გათენდება
* 1972 — განთიადი კი აქ მშვიდია
* 1977 — შავყურა თეთრი ბიმი
* 1979 — პროფესია — კინომსახიობი
* 1980 — მფრინავი ჰუსარის ესკადრონი
* 1984 — ხეები იზრდებიან ქვებზეც
* 1989 — თედორე კუზკინის ცხოვრებიდან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სტანისლავ როსტოცკი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 450.
**სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღი** (რუს. Ботанический сад Южного федерального университета) — ბოტანიკური ბაღი რუსეთში, მდებარეობს როსტოვის ოლქში, დონის როსტოვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ტემერნიკის ხეობაში. დაარსებულია 1927 წელს და ეს არის პირველი ბოტანიკური ბაღი სამხრეთ რუსეთის ტერიტორიაზე. 

ბაღის ტერიტორიაზე მდებარეობს მინერალური წყარო, რომელიც ატარებს სერაფიმ საროველის სახელს. ბაღის ადმინისტრაცია ახდენს მის რეკლამირებას, როგორც მართლმადიდებლური სიწმინდე.

ისტორია
-------

ქალაქში ბოტანიკური ბაღის შექმნის შესახებ პირველად ალაპარაკდნენ 1915 წელს, მას შემდეგ, რაც დონის როსტოვში გადმოიტანეს ვარშავის უნივერსიტეტი გერმანელთა ძალების მიერ პოლონეთის დედაქალაქის დაპყრობის საფრთხის გამო. მხოლოდ 1927 წელს პროფესორ ვიქტორ ხმელენსკისა და ვ. ვერშკოვის ინიციატივით ქალაქის ხელისუფლებამ გამოყო ბოტანიკური ბაღისთვის 74,11 ჰა მიწის ნაკვეთი. მისი მთავარი დანიშნულება იყო სტეპში სხვადასხვა რეგიონიდან გადმოტანილი მცენარეების აკლიმატიზაცია. 

ბოტანიკური ბაღის მოწყობაში მონაწილეობდა ათასობით როსტოველი. ყველა სამუშაო მიმდინარეობდა ხელით. 1929 წელს დაწყებული სამუშაოები დასრულდა 1933 წელს. უკვე ამავე პერიოდში დაიწყო დეკორატიული, ტექნიკური და სხვა კულტურების შეგროვება. 1940 წლისათვის კოლექცია მოიცავდა ათასზე მეტ მცენარის ჯიშს. ბტანიკური ბაღის საერთო ფართობია 269,5 ჰა, საიდანაც 100 ჰა უკავია დენდრარიუმს, 7 ჰა - ორანჟერეას, ხოლო 32 ჰა - სანერგეს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს პრაქტიკულად სრულიად განადგურდა ბტანიკური ბაღი. ომის შემდეგ მთელი ბოტანიკური ბაღი და კოლექცია აღადგინეს. 

ამჟამად ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტზე მყოფ სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის სასწავლო-სამეცნიერო განყოფილებას.

კოლექცია
--------

სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღი ერთ-ერთი უდიდესი საუნივერსიტეტო ბაღია რუსეთში. მის კოლექციაში შედის ხეების 6 500 სახეობა. 

განსაკუთრებით აღსანიშნავია 90 წლის 25 მეტრიანი მუხა, ბზა, კოწახური, გინკგო, ღვია, ქაცვი. ორანჟერეის კოლექციაში გვხვდება აგავა, ფიკუსი, სამოთხის ბანანი, ფინიკის პალმა და ბამბუკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-05-22 საიტზე Wayback Machine.
* Информация на сайте СБСР დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Современность — Ботанический сад ЮФУ — официальный сайт.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-16. ციტირების თარიღი: 2017-02-12.
2. 1 2  Ландшафтная архитектура. Rostov Region. ციტირების თარიღი: 2017-02-06.
**სახლი** — გვარის აღმნიშვნელი უძველესი ქართული ტერმინი. წარმოიქმნა პირველყოფილი თემური წყობილების წიაღში. ადრინდელი კლასობრივი და შუა საუკუნეების ხანის სხვადასხვა მონაკვეთში მნიშვნელობას იცვლიდა, ახასიათებდა პოლისემნტიკა, კერძოდ, ამ ტერმინით აღინიშნებოდა:

* ტერიტორიული თემი;
* ფეოდალური საგვარეულო და სამეფო დინასტია;
* სამეფო რეზიდენცია და სამეფო დომენი
* ტერიტორიულ-ადმინისტრაციურლი ერთეული;
* საცხოვრებელი ნაგებობა.

გვაროვნული წყობილების ხანიდანვე სახლს დაუკავშირდა ისეთი სოციალურ-პოლიტიკური ტერმინები, როგორებიცაა; დიასახლისი (გვარის უფროსი ქალი), მამასახლისი (გვარის უფროსი მამაკაცი), სახლისწული, სახლისკაცი, სახლისშვილ, მსახური, სახლეული (გვარის წევრთა სხვადასხვა კატეგორია).

გვაროვნული საზოგადოების გვიანდელ საფეხურზე სახლი აღნიშნავდა ტერიტორიულ თემს, რომელსაც განაგებდა მამასახლისი (ან „სახლის უფალი"). ასეთი სახლის უფროსებს ქართლის სამეფოს წინა ხანაში ლეონტი მროველი თავადებს (ე.ი. გამგებლებს) უწოდებს. მათ შორის ყველაზე უფროსი ყოფილა მცხეთელი მამასახლისი — „რეცა თავადი მცხეთას", რომელსაც ექვემდებარებოდნენ სხვა მამასახლისები. ამრიგად, მეფობის წინა ხანაში (ძვ. წ. II საუკუნამდე) ქართლი წარმოადგენდა სახლების (ე. ი. ტერიტორიული თემები) კრებულს. ისინი შემორჩა კლასობრივი საზოგადოების ხანაშიც. ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული წერილობით ძეგლებში მოხსენიებული არიან ამ სახლების გამგებელი მამასახლისები (ატენელი მამასახლისი, მარადელნი მამასახლისი, ქართლის მამასახლისი და სხვა).

შუა საუკუნეების საქართველოში სახლი უმთავრესად ფეოდალურ საგვარეულოს ან სამეფო დინასტიას აღნიშნავდა. ფეოდალური საგვარეულოს უფროსი იყო გვარის მამასახლისი (ანუ თავადი — გამგებელი), ისევე, როგორც მეფე-სამეფო დინასტიის მამასახლისი. ამავე პერიოდში „სახლი სამეუფო" სამეფო რეზიდენციას აღნიშნავდა. შუა საუკუნეებში ზოგჯერ სახლი ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ ერთეულსაც ეწოდებოდა. სახლი დაერქვა აგრეთვე იმ შენობას, სადაც ცხოვრობდა გვარი, ხოლო იმ ტერიტორიას, სადაც გვარი მკვიდრობდა, ეწოდა სასახლე (შემდეგ სახელწოდება „სასახლე" თვით შენობაზე გავრცელდა).

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 1, ტფ. 1928 (თხზ. ტ. 6, თბ. 1982);

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 256.
შანტიტაუნი, სოუეტო, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
მარკენი, ნიდერლანდები
**სახლი** — შენობა ან უბრალოდ თავშესაფარი, რომელიც გამოიყენება სამყოფად/საცხოვრებლად ადამიანების (ან ცხოველების) მიერ. ადამიანები უძველესი დროიდან აგებდნენ სახლებს ხანგრძლივი ცხოვრებისთვის.

სახლები ერთმანეთისგან განსხვავდება კონსტრუქციით, ზომით, გამოყენებული საშენი მასალით, დაგეგმარებით და ა.შ.

სახლს როგორც წესი აქვს კედლები, იატაკი და ჭერი, ასევე კარები, ფანჯრები და ოთახები. სახლს შეიძლება ჰქონდეს რამდენიმე სართული. სახლში შეიძლება ცხოვრობდეს ადამიანების დიდი რაოდენობა და იგი დაყოფილი იყოს ბინებად. ხანდახან სახლის გარემომცველ მიდამოში არის ეზო.

სახლების ნაირსახეობები
----------------------

სახლების ნაირსახეობებია:

* მიწური
* ქოხი
* ფარდული
* სასახლე
* იურტა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სახლი"** ვიკისაწყობში.
* სახლები საუკუნეების მანძილზე, *The Atlantic*-ის ანიმაციური რგოლი

სქოლიო
------

1. ↑  Schoenauer, Norbert (2000). *6,000 Years of Housing* (rev. ed.) (New York: W.W. Norton & Company).
2. ↑  housing papers. clerk.house.gov. ციტირების თარიღი: December 18, 2012.
**ქალაქის გამგეობის შენობა** (რუს. Здание городской управы) — სახლი ქალაქ ტაგანროგის ცენტრში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 87.

ისტორია
-------

სამსართულიანი სახლი, ოთხკუთხა კოლონებით, მდებარეობს პეტროვის ქუჩაზე, მცირე სადოვაიის შესახვევის პირდაპირ. შენობა არაერთხელ გადაუკეთებიათ.

მიწის ამ ნაკვეთძე პირველი სახლი ააშენეს 1830-იან წლებში ვაჭარ დ. პეტროკოკინოსათვის. 1880-იან წლების ბოლოს იგი შეიძინა კოზმა კომნენო-ვარვაციმ და კაპიტლურად გადააკეთა. შენობას გაუკეთა მიშენება. ეზოში მდებარე ფლიგელი დაუკავშირდა მთავარ შესასვლელს. გააფორმეს ფასადიც. შენობაში იყო 62 ოთახი, რომელიც ეკავათ ვარვარის ოჯახის წევრებს. რუსეთის პირველი რევოლუციის პერიოდში გლეხებს შორის არეულობის შიშით გადაწყვიტა გაეყიდა თავისი სახლი. 

1907 წლიდან 1920 წლამდე სახლში განთავსებული იყო ქალაქის გამგეობის შენობა, რომელიც 1810 წლიდან გახდა მუნიციპალური ხელისუფლების მთავარი აღმასრულებელი ორგანო. 1909-1914 წლებში სახლის ერთ-ერთ ოთახში გახსნილი იყო სურათების გალერეა და ქალაქის მუზეუმი. 1918 წლის 17 იანვრიდან 1 თებერვლამდე შენობა ეკავა ტაგანროგის მუშათა და დეპუტატთა საბჭოებს. გერმანელებისა და შემდეგ თეთრგვარდიელების მოსვლის შემდეგ შენობაში კვლავ ქალაქის საკრებულო განთავსდა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ კი შენობაში განთავსდა სამხედრო-რევულიციური კომიტეტი, რომელიც [[1920] ქალაქის მმართველობის ძირითადი ორგანო იყო. შემდეგ აქ განთავსდა პროფკავშირის კლუბი, მასწავლებელთა სახლი, ავტომოტოკლუბი. 1935 წლის ბოლოს მთლიანი შენობა გადაეცა ტაგანროგის პიონერთა სახლს.

ტაგანროგის გერმანული ოკუპაციის პერიოდში, 1942 წლიდან შენობაში განთავსებულია გერმანული პოლიცია. ტაგანროგის გათავისუფლების დროს შენობა დაიწვა. 1959 წლის აგვისტოში დაიწყეს სახლის აღდგენითი სამუშაოები. ფასადი და დაგეგმარება მთლიანად შეცვალეს, დააშენეს მესამე სართული. შესასვლელი გააფორმეს პორტიკებით. აღდგენის შემდეგ შენობაში საცხოვრებელი ბინები განათავსეს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Орлов Г. Н. Найговзин Л.И. Цымбал А.А.* Памятники архитектуры, истории и культуры Таганрога на старых открытках и фотографиях. — Таганрог: Лукоморье, 2004. — С. 124. — ISBN 5-901565-11-8.
2. ↑  *Киричек М.С.* Дворец пионеров и школьников // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 312. — ISBN 978-5-88040-064-5.
**ქალაქის რატუშა** (რუს. Городовая ратуша) — ქალაქ პუშკინში მდებარე ისტორიული შენობა. აშენდა 1862-1865 წლებში. რეკონსტრუქცია ჩაუტარა 1885 წელს. იგი შესულია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტთა სიაში. აღნიშნული სახლი მდებარეობს ნაბერეჟნაიას ქუჩაზე. ამჟამად შენობაში განთავსებულია პუშკინის კულტურის სახლი.

ისტორია
-------

ქალაქის რატუშის მშენებლობა დასრულდა 1865 წლის ოქტომბერში. 1902 წელს კი ა. რ. ბახის პროექტის მიხედვით შენობა გაიზარდა: გაფართოვდა სახლი, კერძოდ რამდენიმე ოთახი, მათ შორის მთავარი დარბაზი. 1918 წელს შენობაში განთავსებული თვითმმართველი ორგანო გააუქმეს და აქ განთავსდა კულტურის სახლი. მეორე მსოფლიო ომის დროს შენობა დაზიანდა, მას შემდეგ კი ერთ-ერთი პირველი იყო ეს შენობა რომელსაც რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა ქალაქში. 1922 წლიდან 1936 წლამდე შენობაში ფუნქციონირებდა „მუსიკალური თეატრი".

არქიტექტურა
-----------

აღნიშნული შენობა სამსართულიანია. ქვედა სართულზე განთავსებულია სარდაფი. შიდა ინტერიერის კუთხით ახლოს დგას ადრეულ კლასიციზმთან, თუმცა ვხვდებით ასევე დეკორებს ბაროკოს სტილში. შენობაში განთავსებულია ორი დარბაზი: მთავარი და საკონფერენციო. გაფორმებულია ასევე ბიზანტიური სტილის თაღებითა და სვეტებით. დღეს იგი მაღალ დონეზეა კეთილმოწყობილი.

ლიტერატურა
----------

* Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Набережная 14. Городовая ратуша (Пушкинский Дом культуры). *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-15. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
* Городовая ратуша - Пушкинский Дом Культуры. *citywalls.ru*. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
**სანქტ-პეტერბურგის იოანე ნათლისმცემლის შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Иоанна Предтечи) — მოქმედი მართლმადიდებლური ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში. ეკლესია აგებულია 1776-1778 წლებში, ფსევდოგოთიკის სტილში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ტაძრის წინამძღვარია - დიაკვანი ვადიმ ბურენინი.

ისტორია
-------

ეკლესია აგებულია 1776-1778 წლებში ბალტიის ფლოტის მეზღვაურთა ინვალიდების სახლთან, მისი არქიტექტორი იყო იური ფელტენი. შემდეგ ეკლესია გადაეცა მალტის ორდენს, როდესაც იმპერატორი პავლე I გახდა მათი ხელმძღვანელი. 1799 წელს ეკლესიასთან დააარსეს მალტის ორდენის კავალერების სასაფლაო. იმპერატორის ტახტზე ალექსანდრე I-ის ასვლის შემდეგ სასაფლაო დახურეს, საფლავები გადაიტანეს სმოლენსკის მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე. კამენოოსტროვსკის სასახლის აშენების შემდეგ ეკლესია მას გადასცეს. 

1834-1836 წლებში ალექსანდრე პუშკინმა კამენის კუნძულზე შეიძინა აგარაკი. იოანეს სახელობის ეკლესიაში მოინათლა მისი სამი შვილი. 20 ივლისს ერთი წლის ასაკში მოინათლა საშა, ხოლო 1835 წელს უმცროსი შვილი გრიშა. ბავშვებს ნათლიები იყვნენ ვასილი ჟუკოვსკი და ეკატერინა ზაგრიაჟსკაია. 1836 წლის 27 ივნისს შედგა პატარა გოგოს ტაშას საიდუმლო ნათლობა. მისი ნათლიები იყვნენ ეკატერინა ზაგრიაჟსკაია და პოეტის მეგობარი, კომპოზიტორი მიხეილ ვიელგორსკი. 

საბჭოთა პეროდში ეკლესია გაძარცვეს და დახურეს 1931 წლის 13 დეკემბერს. საეკლესიო სიმდიდრე დაიტაცეს, ხოლო ხანძრის შედეგად განადგურდა კედლის მხატვრობა. ძეგლთა დაცვის ინსპქეციის თანამშრომლის არქიტექტორ იური სტრავინსკის დამსახურებით 1935 წელს ეკლესია სახელმწიფო დაცვის ქვეშ აიყვანეს. 1938 წელს აქ განათავსეს მოქანდაკე იგორ კრესტოვსკის სახელოსნო, ხოლო 1948 წელს შენობაში განათავსეს სამხედრო სანატორიუმის სპორტული დარბაზი. 

ეკლესიის შენობა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა 1989 წელს. 1990 წლის 14 ნოემბერს ეკლესიაში აღსდგა ღვთისმსახურება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт храма
* Расписание богослужений на сайте храма დაარქივებული 2017-12-22 საიტზე Wayback Machine.
* Страница храма Рождества Иоанна Предтечи на Каменном острове на сайте «Глобус митрополии»
* Иоанновская церковь в Народном каталоге православной архитектуры
* Группа вконтакте
* Группа в "Фейсбук" https://www.facebook.com/groups/381719728896805/
* Яндекс-панорама

სქოლიო
------

1. ↑  В. М. Русаков. Рассказы о потомках А. С. Пушкина. — Лениздат, 1992. — С. 36.
2. ↑  В. М. Русаков. Рассказы о потомках А. С. Пушкина. — Лениздат, 1992. — С. 74.
3. ↑  В. М. Русаков. Рассказы о потомках А. С. Пушкина. — Лениздат, 1992. — С. 91.
4. ↑  Витязева В. А. Каменный остров: историко-архитектурный очерк, XVIII-XXI вв. — М.—СПб: Центрполиграф, 2007
ვინსენტ ვან გოგი: *ტაძარი ოვერში*, (1890)
**სახვითი ხელოვნება** მოიცავს მხატვრობას, სკულპტურას, ფოტოგრაფიას და ხელოვნების სხვა ისეთ სახეებს, რომელთა პირველადი ბუნება ვიზუალური ხასიათის ნამუშევართა შექმნაა. სახვით ხელოვნებას განასხვავებენ საშემსრულებლო ხელოვნების, სიტყვის ხელოვნების, კულინარული ხელოვნებისა და სხვა მსგავსთაგან; თუმცა განსაზღვრება მკაცრი არ არის და მრავალი ხელოვნების შემსწავლელი დისციპლინა მოიცავს სახვით ხელოვნებას სხვა ტიპის ხელოვნებებთან მიმართებაში.

სახვითი ხელოვნების დარგები (ანბანურად)
--------------------------------------

რაფაელი: *ფერიცვალება*, (1520)
* ბეჭდვა
* გრაფიკა
* გრაფიტი
* დეკორაციული ხელოვნება
* დიზაინი
* ვიდეო ხელოვნება
* ინტერვენციული ხელოვნება
* ინსტალაციური ხელოვნება
* კერამიკა
* კინოხელოვნება
* კოლაჟი
* კომიქსი
* კონცეპტუალური ხელოვნება
* მიწის ხელოვნება
* მინიმალური ხელოვნება
* ნაპოვნი ხელოვნება (ფრანგ. objet trouvé)
* პლასტიკური ხელოვნება
* სინათლის ხელოვნება
* სკულპტურა
* ტექსტილის ხელოვნება
* უნივერსალური დიზაინი
* ფერწერა
* ფოტოგრაფია
* შერეული მედია
* ხმის ხელოვნება

სახვითი ხელოვნების ისტორია
--------------------------

კაცუსიკა ჰოკუსაი: *კანაგავეს დიდი ტალღა*
* ხელოვნების ისტორია
* კინოს ისტორია
* დიზაინის ისტორია
* მოდის ისტორია
* ფერწერის ისტორია
* ფოტოგრაფიის ისტორია
* სკულპტურის ისტორია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ArtLex - სახვითი ხელოვნების ტერმინების ონლაინ ბიბლიოთეკა.
* *ხელოვნების ისტორია*
**უმარტივესები** (ლათ. Protozoa) — ერთუჯრედიანი ცხოველების ტიპი ევკარიოტების ჯგუფისა. მრავალუჯრედიანი ორგანიზმების უჯრედებისაგან განსხვავებითმათ მაღალორგანიზებული უჯრედი აქვთ. ახასიათებთ ყველა სასიცოცხლო ფუნქცია:ნივთიერებათა ცვლა,გაღიზიანებადობა,მოძრაობა, გამრავლება. აქვთ ტიპური უჯრედული ულტრასტრუქტურა და საერთო დანიშნულების ორგანოიდების კომპლექსი:მიტოქონდრიები, ენდოპლაზმური ბადე, გოლჯის აპარატის ელემენტები, რიბოსომები, ლიზოსომები. ბირთვი შემოფარგლულიატიპური ორმემბრანიანი ფოროვანი გარსით, შეიცავს კარიოპლაზმას, ქრომოსომებსა და ნუკლეოლებს. 
უმარტივესები მოიცავს 25—30 ათასამდე სახეობას (მათი რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება ახალი აღმოჩენების შედეგად). უმარტივესები მიკროსკოპული ორგანიზმებია. მათი ზომა მერყეობს 2 მკმ-იდან 1 სმ-მდე. მორფოლოგიურ-ფიზიოლოგიურად განსხვავებული არიან, მაგ. ამება შედარებით მარტივი აგებულებისაა (დიფერენცირებული არ აქვს მოძრაობის, საკვების მოსაპოვებელი და სხვა ორგანოიდები). ინფუზორიებს რთული ორგანიზაცია (ზედაპირული პელიკულური სტრუქტურა, საყრდენი და კუმშვადი ფიბრილები, სამოძრაო ორგანოიდები—წამწამები და სხვა) ახასიათებთ. უმარტივესების ევოლუციისათვის დამახასიათებელია ორგანოიდების პოლიმერიზაცია, პოლიპლოიდიის მაღალი დონე, ბირთვის დიფერენცირება გენერაციულად და ვეგეტატიურად (ინფუზორიებში მათ ეწოდებათ მაკრონუკლეუსი და მიკრონუკლეუსი). უმარტივესების უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია უსქესო და სქესობრივი გამრავლების კანონზომიერი ცვლა.

უმარტივესები ბუნებაში ფართოდ არიან გავრცელებული, მნიშვნელოვანი ადგილი უკავიათ ბიოცენოზისა და მთლიანად ბიოსფეროს კვების ჯაჭვში. მრავალი მათგანი (შოლტოსნები, რადიოლარიები, ინფუზორიები) ზღვისა და მტკნარი წყლის ბენთოსისა და პლანქტონის შემადგენლობაში შედის და ზოოპლანქტონისა (კიბოსნაირნი, ნიჩაბფეხიანები) და თევზის ლიფსიტების საკვებია (განსაკუთრებით ინფუზორიები). წყალსაცავებში უმარტივესები ხშირად იკვებებიან ბაქტერიებით და მიკროორგანიზმებით, რის გამოც მათ სანიტარული მნიშვნელობა აქვთ. ზოგიერთი უმარტივესები შეგუებულია ნიადაგში ცხოვრებას.

უმარტივესების დიდი ნაწილი პარაზიტებია. სპოროვნები და კნიდოსპოროდიები კი მთლიანად პარაზიტულ ფორმებს შეიცავენ. მათი მასპინძლები არიან ადამიანი, სხვადასხვა სახეობის ცხოველები. ადამიანის დაავადებებიდან, რომელთაც ისინი იწვევენ, მნიშვნელოვანია მალარია, ლეიშმანიოზი, ლამბლიოზი, ამებიაზი და სხვა; მსხვილი რქოსანი საქონლის დაავადებებიდან — პიროპლაზმოზი, თეილერიოზი, ტრიპასომოზი. მნიშვნელოვანია ფრინველების პარაზიტული უმარტივესებით (კოქციდიები) გამოწვეული ზარალი. ხშირად თევზის მეურნეობაში თევზის მასობრივი დაღუპვის მიზეზია პარაზიტული უმარტივესები (იქთიოფთირიუსი). მიქსოსპორიდიები ძირითადად თევზის პარაზიტებია, მიკროსპორიდიები — ფუტკრის, თუთის აბრეშუმხვევიასი და სხვა.

ზღვის უმარტივესებს — რადიოლარიებსა და ფორამინიფერებს — დიდი მნიშვნელობა აქვთ დანალექი ქანების ფორმირებისათვის. სხვადასხვა გეოლოგიურ პერიოდში ზღვისა და მდინარეების ფსკერზე კირქვები და ცარცული ნალექი მთლიანად ან ნაწილობრივ წარმოქმნილია ნამარხი უმარტივესების ჩონჩხებისაგან. უმარტივესების ზოგი სახეობა (ამება, ინფუზორია) გამოიყენება ლაბორატორიულპრაქტიკაში ციტოლოგიის, გენეტიკური და ბიოფიზიკური პრობლემების შესასწავლად.

ლიტერატურა
----------

* *გოგებაშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 141.
**სანქტ-პეტერბურგის გერბი** — წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ოფიციალურ სიმბოლოს. ამჟამინდელი ვარიანტი მიიღეს 2003 წლის 23 აპრილს.

ქალაქის გერბის პირვანდელი ვარიანტი ჯერ კიდევ 1712 წელს, სანქტ-პეტერბურგის პოლკების დროშებზე გამოჩნდა: ოქროს ცეცხლმოდებული გული ოქროსავე გვირგვინისა და ვერცხლის სათავადო მანტიის ქვეშ იყო მოქცეული, ქვედა მხრიდან კი გული ორ პალმის რტოს შორის იყო მოქცეული. გერბის ძირითადი სახე პეტრე დიდის დროს გამოცემული წიგნიდან „სიმბოლოები და ემბლემები" არის აღებული, ხოლო ცეცხლმოდებული გული კი სანქტ-პეტერბურგის პოლკის შემქმნელმა ა.დ. მენშიკოვმა განათავსა.

სანქტ-პეტერბურგის გერბის ამჟამინდელი ვარიანტი წარმოადგენს ჰერალდიკურ წითელ ფარზე, ორ ერთმანეთზე ჯვარედინად გამოსახულ ვერცხლის ღუზასა (ერთი საზღვაო ღუზაა, რომელიც გერბის ქვემო მარცხენა კიდედან მარჯვნივ დიაგონალურად არის გამოსახული, ხოლო მეორე სამდინაროა) და მათ შორის ვერტიკალურად გამოსახულ ოქროს სკიპტრას, რომელიც ოქროს ორთავიანი არწივითაა დაგვირგვინებული. ფარს ზემოთა მხარეს გამოსახულია საიმპერატორო გვირგვინი, რომლის ორივე მხრიდან გამოდის ანდრეისეული ლაჟვარდოვანი ლენტა. დიაგონალურად კი რუსული სკიპტრებია გამოსახული, რომელსაც ანდრეისეული ლენტა აერთებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სანქტ-პეტერბურგის დროშა
* სანქტ-პეტერბურგის ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სანქტ-პეტერბურგის გერბი***

* სანქტ-პეტერბურგის № 165-23 კანონი: „სანქტ-პეტერბურგის ოფიციალური სიმბოლოს დეტალური აღწერისა და მისი შემდგომი გამოყენების შესახებ"
* სანქტ-პეტერბურგის გერბი: შექმნის ისტორია, აღწერა, მნიშვნელობა

სქოლიო
------

1. ↑  სანქტ-პეტერბურგის გერბი
**რუსული განმათავისუფლებელი არმია** (რუს. Русская Освободитеьная Армия; ხშირად მოიხსენიებენ არაოფიციალური შემოკლებით **РОА**) — რუსი ხალხის განმათავისუფლებელი სამხედრო კომიტეტის დასახელება. იბრძოდნენ მესამე რაიხის მხარეზე საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ. რუსული ანტი-საბჭოთა მოტორიზებული ნაწილების და რუსი კოლაბორაციონისტების ერთობლიობა. ჩამოყალიბდა სხვადასხვა გერმანული სტრუქტურების მიერ მეორე მსოფლიო ომის დროს. ძირითადად იყენებდნენ როგორც ბატალიონებს და ასეულებს.

1942 წლის 27 დეკემბერს გენერალ-ლეიტენანტი ანდრეი ვლასოვი და ვლადიმერ ბაერსკი გახდნენ „სმოლენსკის დეკლარაციის" ავტორები, რომელშიც მათ გერმანელებს რგა-ს ორგანიზება შესთავაზეს. არმია იყო მოხსენიებული როგორც „რუსეთის კომუნიზმისგან განთავისუფლებისთვის" შექმნილი სამხედრო შენაერთი. პროპაგანდისტული მიზეზებით, მესამე რაიხის მთავრობამ არმიის შექმნაზე მედიის საშუალებით გამოაცხადა, თუმცა, არმიის ორგანიზებისთვის არაფერი გააკეთა. ამ მომენტიდან ყველა რუსს, რომელიც გერმანულ არმიაში მსახურობდა, შეეძლო თავი რგა-ს ჯარისკაცად მიეჩნია. აღსანიშნავია, რომ „რგა" მხოლოდ ფურცელზე არსებობდა.

„რგა"-ს ქვედანაყოფების ფორმირება 1943 წელს დაიწყო. მათ ძირითადად სსრკ-ს ოკუპირებულ ტერიტორიაზე წესრიგის დასაცავად იყენებდნენ.

სქოლიო
------

1. ↑  Jurado, Carlos (1983). *Foreign Volunteers of the Wehrmacht 1941-45*.  Osprey Publishing,   გვ. 28. ISBN 0-85045-524-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ორგანიზაცია | *ეს სტატია ორგანიზაციის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**რუსული მუსიკა** მოიცავს რუსი ხალხის მდიდარ მუსიკალურ მემკვიდრეობას. აქ იგულისხმება რუსი და საბჭოთა კომპოზიტორების შემოქმედება, რუსული ფოლკლორი, რუსული რომანსი, საბჭოთა და პოსტსაბჭოთა პერიოდის პოპულარული მუსიკა. ასევე საგულისხმოა რუსული როკ-მუსიკა და ბარდების შემოქმედება.

ხალხური მუსიკა
--------------

რუსული ხალხური მუსიკა მომდინარეობს კიევური რუსეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები სლავური ტომებისგან. რადგან ეთნიკურად მოსახლეობა სხვადასხვა ეროვნებისგან შედგებოდა, რუსული მუსიკა, სლავურის გარდა, ითავსება სხვა ტიპის მოტივებსაც. ჩვენს დრომდე (XXI საუკუნე) მოაღწიეს წარმართული წარმოშობის მქონე სიმღერებმაც, ისევე როგორც ქრისტიანული ტრადიციებით დაცულმა შემოქმედებამ.

კლასიკური მუსიკა, ოპერა და ბალეტი
---------------------------------

პეტრე ჩაიკოვსკი
მიხეილ გლინკა პირველი რუსი კლასიკოსი კომპოზიტორი
რუსული კლასიკური მუსიკა შეადგენს ისეთ დიდ კომპოზიტორებს, როგორებიც არიან პეტრე ჩაიკოვსკი, მიხეილ გლინკა, „მძლავრი ჯგუფი", სერგეი რახმანინოვი, იგორ სტრავინსკი და სხვა. საბჭოთა კომპოზიტორებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვნები არიან: სერგეი პროკოფიევი და დიმიტრი შოსტაკოვიჩი

რუსულ მუსიკაში არის ბევრი მსოფლიოში განთქმული ნაწარმოები, მათ შორის:

* სიმფონიები
* კონცერტები
* ბალეტები: „გედების ტბა", „მაკნატუნა", „მძინარე მზეთუნახავი"
* ოპერები: „ბორის გოდუნოვი", „ევგენი ონეგინი", „ივან სუსანინი"
* სუიტები: „სურათები გამოფენიდან", „შეჰერეზადა"

კლასიკური ოპერის მომღერლებიდან გამოირჩევა თეოდორე შალიაპინი.
**სესტრორეცკის წმინდა პანტელეიმონის ეკლესია** (რუს. Пантелеимоновская церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი, სესტრორეცკში, სანქტ-პეტერბურგი. აგებულია 1905-1906 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

რევოლუციამდე სოფელ ტარხოვკის წმინდა პანტელეიმონის ეკლესია მიწერილი იყო სესტრორეცკის პეტრესა და პავლეს ეკლესიაზე. იგი მდებარეობდა სააგარაკო ნაწილში. ტაძარი ააგეს აგარაკის მფლობელებისა და ტარხოვსკის საკურორტო ზონის კეთილმოწყობის საზოგადოების შემოწირულობებით.

1937 წელს ეკლესიას, ისევე როგორც დიდმოწამე პანტელეიმონს, თავი წაჰკვეთეს. 1938 წელს ეკლესიის ნგრევა კვლავ მიმდინარეობდა. მიწაზე დაანარცხეს გუმბათი და ჯვარი. სესტრორეცკში საბჭოთა მმართველობის პერიოდში ყველა ეკლესია დაანგრიეს. ტარხოვსკის პანტელეიმონის ეკლესია თავდაპირველად გადააკეთეს კლუბად, შემდეგ გადაეცა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატს და მასშ 1948 წლამდე განთავსებული იყო სასამართლო, რომელიც წარმოადგენდა ცნობილ სამეულს. ახლო მაცხოვრებლებს ესმოდათ დახვრეტების ხმა, დახვრეტილებს მარახევდნენ იქვე, საძმო სასაფლაოზე, ხოლო ბლოკადის დროს არც კი მარხავდნენ. 1952 წელს შენობა გადაეცა სახანძრო სამსახურის სამმართველოს. 

1990 წელს დაიწყო ეკლესიის დაბრუნების მოძრაობა. 1991 წლის 4 იანვარს დარეგისტრირდა საზოგადოების წესდება. პირველი ლოცვა ტაძარში აღევლინა 1991 წლის 1 იანვარს. 1991 წელს აღმასკომმა შენობა გაათავისუფლა. 1992 წელს გადასცეს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. შენობა საკმაოდ ავარიულ მდგომარეობაში იყო. დანგრეული იყო თითქმის 60 % სამრეკლო, გუმბათი და აფსიდა. 

2004 წლის აგვისტოში ეკლესია აკურთხა სანქტ-პეტერბურგისა და ლადოგის მიტროპოლიტმა ვლადიმირმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь во имя Святого Великомученика Пантелеймона Целителя и Святого Преподобного Александра Константинопольского в Тарховке დაარქივებული 2019-03-01 საიტზე Wayback Machine.
**ქვედა მეიდანი** ან **თორფაგ მეიდანი** აზერ. Aşağı meydan və ya Torpaq meydanı — ქალაქ შუშას ერთ-ერთი უძველესი მოედანი. მდებარეობს შუშას ციხის ქვედა აწილში.

ისტორია
-------

ქვედა მოედნის სახელწოდება დაკავშირებულია დაკავშირებულია შუშის ციხის ქვედა ნაწილში ქვედა მოედნის ტერიტორიის მდებარეობასთან. ქვედა მოედანი ცნობილია როგორც თორფაგის (მიწის) მოედანი.ამ სახელწოდების მიზეზი დაკავშირებულია იმასთან, რომ შუშა, სხვა ქალაქის მოედნებისაგან განსხვავებით, ქვებით არ არის მოპირკეთებული და აქვს ნიადაგის საფარი.
ქალაქ შუშას დათარიღებულ გენერალურ გეგმაში გამორჩეულია ქვემო მოედნის დასავლეთ მხარეს მდებარე დიდი საზოგადოებრივი შენობები. არცერთი იმ შენობისგან არ შემორჩენილა ჩვენს დრომდე. ვინაიდან გეგმაში არანაირი ახსნა ან ინტერპრეტაცია არ არის მოცემული, უცნობია რა ფუნქციას ასრულებენ ეს შენობები. ყარაბაღელი ისტორიკოსის ბაჰარლის ცნობით, ქვედა მოედანზე მდებარეობდა გაზი მირზა ალის აბანო.

მახასიათებლები
--------------

ქვედა მოედანი მდებარეობს ზუსტად ქვედა უბნის შუაში. აზერბაიჯანელი მხატვარი ელთუნ ავალოვი, ეფუძნება ტერიტორიის სიმშვიდეს, ბრტყელ რელიეფს, დიდ განზომილებებს, საზოგადოებრივ სავაჭრო კომპლექსს და ქვედა ბაზარის ქუჩის გავლით იუხარი გოვჰარ აღას მეჩეთთან კავშირს. აღნიშნავს, რომ ქვედა მოედანი არის ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი მოედანი და დიდი ხნის განმავლობაში ფუნქციონირებს როგორც მთავარი საზოგადოებრივი და კომერციული ცენტრი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Авалов 1977, p. 47
2. ↑  Məhəmmədəli bəy Məxfi (2006). *Əhvalati-Qarabağ*. Bakı:  Şərq-Qərb,   გვ. 40. ISBN 978-9952-34-070-9.
**საგანგებო მდგომარეობა** — სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მართვის ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებების და მისთ. ფუნქციონირების განსაკუთრებული საკანონმდებლო რეჟიმი, რომელიც ქვეყანაში ან მის გარკვეულ ნაწილში შემოაქვთ საშინაო ან საგარეო საშიშროების შემთხვევაში, საზგადოებრივი წესრიგის დასაცავად.

საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმი მოიცავს მოქალაქეთა, იურიდიულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლების შეზღუდვას, ასევე მათზე დამატებითი ვალდებულებების დაწესებას. ამგვარი მდგომარეობის გამოცხადების უფლება აქვს ქვეყნის მთავრობის ხელმძღვანელს (მაგ. პრეზიდენტს). ასეთი დეკლარაცია როგორც წესი კეთდება ბუნებრივი კატასტროფების, სამოქალაქო არეულობების პერიოდში, ან ომის გამოცხადების შემდეგ (შესაბამისად, დემოკრატიულ ქვეყნებში მას სამხედრო რეჟიმს უწოდებენ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The protection of human rights in emergency situations, PACE report (2009)
* Opinion on the protection of human rights in emergency situations, Venice Commission (2006)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სესენი** (ბაშკ. cәсән) — ბაშკირების სახალხო მეზღაპრეთა საერთო სახელწოდება, ტრადიციის თანახმად, მღეროდნენ ლეგენდებს და იმპროვიზირებულად ქმნიდნენ სიმღერებს დუმბირას (ბაშკირული ხალხური საკრავი) ფონზე. მათი შექმნილი ზღაპრები თაობიდან თაობას გადაეცემოდა, ეს ფაქტი ირიბად მიუთითებს იმაზე, რომ მათ ზღაპრებში მნიშვნელოვანი ისტორიული სარჩული იმალება. მათმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანად იმოქმედა ბაშკირელი ხალხის და ბაშკირეთის თვითმყოფადობის შენარჩუნებაში. 

გამოყოფენ სესენების სამ ძირითად ჯგუფს:

* სესენები, რომლებიც ქმნიდნენ ტრადიციულ ეპიკურ და მსგავს სიმღერებს, კუბაირებს.
* იმპროვიზატორი სესენები
* შემსრულებელი სესენები

ისტორია
-------

უძველესი სესენებიდან ცნობილები არიან კატაი გალი სესენი, თურმათაი სესენი, ქილდიშ სესენი, კარაკაი სესენი, იახია სესენი და სხვები. ხალხის მეხსიერებაში XIV - XVIII საუკუნეების არაერთი სესენის სახელი შემორჩა, რომლებიც მჭიდროდ უკავშირდებიან ბაშკირთა კულტურას: ხაბრაუ, ერენსე, კუბაგუშა, ქარასა, მახმუთი, ბაიკა აიდარა და სხვ. სესენების ოქროს ხანად XVI - XVIII საუკუნეები ითვლება.

ლიტერატურა
----------

* *Буранғолов М. А.* Сәсән аманаты. Өфө, 1995.
* *Иҙелбаев М. Х.* Боронғонан аманат. Өфө, 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.vatandash.ru დაარქივებული 2016-03-08 საიტზე Wayback Machine.
* Статья в Башкирской энциклопедии[*მკვდარი ბმული*]
რკინის ქუდი
**რკინის ქუდი** — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც მზადდებოდა რკინისაგან ან ფოლადისგან და ჰქონდა ფარფლებიანი ქუდის ფორმა. არსებობს ამ ჩაფხუტის მრავალი ვარიანტი, თუმცა ყველა მათგანის დამახასიათებელია ფარფლებიანი დაბოლოება. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების ევროპაში ყველა ჯარის სახეობაში. ფარფლებიანი რკინის ქუდის გამოსახულება პირველად ბიზანტიაში გვხვდება და ის XI საუკუნით თარიღდება, ამიტომ ვარაუდობენ, რომ რკინის ქუდი ბიზანტიური გამოგონებაა.

მახასიათებლები და დამზადება
---------------------------

რკინის ქუდი, რომლის ქვეშაც მეომარს ჩაბალახი ახურავს.
რკინის ქუდი კარგად იცავდა მეომარს ზემოდან წამოსული დარტყმებისა თუ ისრებისგან, ციხე-სიმაგრეთა იერიშისას ის ასევე იცავდა ჯარისკაცის სახეს გალავნიდან დამცველთა მიერ გადმოსხმული მდუღარე გუდრონისგან. მისი ღია ფორმა კი მეომარს მხედველობას, სმენასა და სუნთქვას არ უზღუდავდა.

რკინის ქუდის ქვეშ, როგორც წესი, იხურავდნენ ჩაბალახსაც. უბრალო მოყვანილობისა და დამზადების სიმარტივის გამო სხვა ჩაფხუტებთან შედარებით, რკინის ქუდის დამზადება ნაკლებ დროს მოითხოვდა და იაფიც ჯდებოდა. ის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული იყო ევროპული არმიების ქვეით ჯარებში, თუმცა ასევე გამოიყენებოდა კავალერიის მიერ.

თავდაპირველად რკინის ქუდი სხვადასხვა სეგმენტებისგან იწყობოდა, ხოლო მოგვიანებით მისი დამზადება დაიწყეს ერთიანი მეტალის ფურცლისგან.

გავრცელება საქართველოში
-----------------------

რკინის ქუდის გამოსახულებები გვხვდება საქართველოშიც. ტიმოთესუბნის ფრესკასა და ალავერდის ჭედურ ხატზე გამოსახულია ფარფლებიანი რკინის ქუდი, რაც საბოლოოდ მეტყველებს, რომ ამ ტიპის მუზარადს შეზღუდულად, მაგრამ მაინც იყენებდნენ საქართველოში.

იაპონელი ასიგარუს ქვეითები, რომელთაც რკინის ქუდები ახურავთ.

გავრცელება აზიაში
-----------------

ფარფლებიანი ქუდის ფორმის ჩაფხუტები მხოლოდ ევროპაში არ იყო გავრცელებული. იაპონელი ასიგარუები (ფეოდალურ იაპონიაში სამურაების მიერ გამოყვანილი ქვეითი ჯარი) ატარებდნენ რკინის ქუდის საკუთარ ვარიანტს, რომელიც წარმოადგენდა აზიური კონუსური ფორმის ფარფლებიან ქუდს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელები, მაგალითად, ბირმელები, ლაოსელები და ტაილანდელები, ასევე იყენებდნენ რკინის ქუდს.

პირველი მსოფლიო ომის ბრიტანული ბროუდის ჩაფხუტი

რკინის ქუდის დაბრუნება XX საუკუნეში
-----------------------------------

პირველი მსოფლიო ომის დროს, რკინის ქუდი დაბრუნდა ბრიტანელ და ფრანგ ჯარისკაცთა აღჭურვილობაში, როგორც ბროუდის ჩაფხუტი (ბრიტანული) და ადრიანის ჩაფხუტი (ფრანგული). ეს ჩაფხუტები საფრანგეთისა და ბრიტანეთის არმიების სტანდარტული დამცავი თავსაბურავები იყო პირველ მსოფლიო ომში. ბროუდის ჩაფხუტები ასევე გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში ბრიტანეთისა და თანამეგობრობის ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მიერ.

სქოლიო
------

1. ↑  Nicolle, David (1996), *Medieval Warfare Source Book Vol. II*. Arms and Armour, London. გვ 163.
2. ↑  De Vries, R. and Smith, R.D. (2012) *Medieval Military Technology*, Second Edition, University of Toronto Press, Toronto. გვ. 71-72
3. ↑  მამუკა წურწუმია (2014). *შუა საუკუნეების ქართული ლაშქარი (900-1700) ორგანიზაცია, ტაქტიკა, შეიარაღება*, თბილისი. გვ. 88-89.
4. ↑  Bedford, John (1968) *The Collecting Man*, D. McKay, New York. გვ. 116
**უცნობი ადამიანის ნაამბობი** (რუს. Рассказ неизвестного человека) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1893 წელს დაიწერა. პირველად, 1893 წლის თებერვალსა და მარტში, ჟურნალ „Русская мысль"-ის მე-2 და მე-3 ნომრებში გამოქვეყნდა. მცირედი ცვლილებებით შევიდა ადოლფ მარქსის მიერ გამოცემული ჩეხოვის თხზულებათა კრებულის მეექვსე ტომში.

ისტორია
-------

1880-იანების ბოლოს ჩეხოვს ახალი სიუჟეტის საინტერესო იდეა დაებადა. 1893 წლის მაისით დათარიღებულ წერილში, მან მწერალ ლიუბოვ გურევიჩს აცნობა, რომ „დავიწყე მუშაობა ნაწარმოებზე რომლის გამოცემასაც არ ვაპირებ". ავტორმა თავიდანვე იცოდა, რომ ცენზურა მას არ გაუშვებდა. იდეას მწერალი 1891 წელს დაუბრუნდა და მომავალ ნაწარმოებს „ჩემი პაციენტის ნაამბობი" უწოდა.

თხზულება 80-იანი წლების (ერთ-ერთი სავარაუდო სათაური – „ოთხმოციან წლებში") ხალხს ეძღვნებოდათ. ნაწარმოების ჩანაფიქრი, რომლის მთავარი გმირიც ტერორისტი გახდა, იმ დროს სიმწვავით გამოირჩეოდა. ХIХ საუკუნის 80-იან წლებში რევოლუციური სახალხო ორგანიზაცია „Народная воля"-ს (ქართ. ხალხის ნება) საქმიანობა გრძელდებოდა, მიუხედავად 1881 წლის 1 მარტს მოწყობილი თავდასხმის შემდეგ ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის განადაგურებისა. 1887 წლის აპრილში ა. ულიანოვისა და მისი თანამოაზრეების პროცესი მიმდინარეობდა, რომლებიც იმავე წლის მაისში სიკვდილით დასაჯეს. 1887 წლის ივნისში ორგანიზაციის წევრების გერმან ლოპატინისა და პოეტ პ. იაკუბოვიჩის პროცესი გაიმართა. სასამართლომ მათ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა, რომელიც მოგვიანებით კატორღით შეიცვალა. „უცნობი ადამიანის ნაამბობი"-ს შემოქმედებით იდეაში შესაძლოა ნაჩვენები ყოფილიყო რევოლუციური მოძრაობის მონაწილეთა ბედი, რომელთაც ჩეხოვი პირადად იცნობდა.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა სერბო-ხორვატულ ენაზე ითარგმნა.

ანალიზი
-------

მთარგმნელმა ჰიუ აპლინმა თხზულება ტურგენევის ნაწარმოებებს შეადარა, ავტორებს, რომლებიც ქმნიან ქალურ პერსონაჟებს „დიდი ზნეობის სიწმინდით". ლუი დე ბერნიერმა „უცნობი ადამიანის ნაამბობს" შესანიშნავი ლიტერატურული ნაწარმოები უწოდა. 

ანატოლი ლუნაჩარსკი მწუხარებას გამოთქვამდა, რომ ჩეხოვმა აქტიურად მოქმედი გმირები არ წარმოაჩინა.

ლიტერატურა
----------

ჟურნალი „Образование", 1903, № 9, გვ. 85—91.

სქოლიო
------

1. ↑  Chekhov, Anton (2002). "Introduction", *The Story of a Nobody*.  Hesperus Press Limited,   გვ. xvi–xvii. ISBN 1-84391-003-9.
2. ↑  Chekhov, Anton (2002). "Forward", *The Story of a Nobody*.  Hesperus Press Limited,   გვ. ix–x. ISBN 1-84391-003-9.
3. ↑  McKibbin, Tony. Moral Circumferences.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28 ივნისი 2017. ციტირების თარიღი: 27 April 2017.
4. ↑  უცნობი ადამიანის ნაამბობი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-05. ციტირების თარიღი: 2017-08-29.
**საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი** — საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება. 

საავტომობილო გზების დეპარტამენტი, რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს კოორდინაციით ახორციელებს საქართველოს საგზაო ინფრასტრუქტურის განვითარების ძირითად პროექტებსა და მოვლა-შენახვის ღონისძიებებს საერთაშორისო და შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზებზე. დეპარტამენტის ბალანსზე, დღეისათვის, საერთაშორისო მნიშვნელობის 1455 კმ გზა და შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის 6943 კმ გზა ირიცხება.

საერთაშორისო მნიშვნელობის საგზაო ქსელიდან განსაკუთრებით მაღალი ინტენსივობით გამოირჩევა E-60 (ფოთი-თბილისი-წითელი ხიდი) და E-70 (ფოთი-ბათუმი-სარფი) სატრანზიტო მაგისტრალებზე. ეს ორი გზა ერთმანეთს საპორტო ქალაქ ფოთთან უკავშირდება და მთლიანად, 450 კილომეტრიან, მთავარ სატრანზიტო ავტომაგისტრალს წარმოადგენს.

E-60 და E-70 მაგისტრალების ჩქაროსნულ გზატკეცილად მოდერნიზების სამუშაოები 2006 წელს დაიწყო და ეტაპობრივად მიმდინარეობს.

საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის პრიორიტეტებია ევროკავშირის საგზაო სტანდარტებთან ეტაპობრივი ინტეგრაცია; უსაფრთხო საგზაო ინფრასტრუქტურის უზრუნველყოფა; საგზაო ინფრასტრუქტურის რაციონალური დაგეგმარება; გზების მართვის გაუმჯობესებული სისტემის ჩამოყალიბება; მონიტორინგის ფუნქციის დახვეწა; სექტორში კონკურენტული გარემოს უზრუნველყოფა; გარემოზე ზრუნვა; სოციალური და განსახლების პოლიტიკის გაუმჯობესება; აქტივობების გამჭირვალობისა და საზოგადოების ინფორმირებულობის უზრუნველყოფა; საერთაშორისო მნიშვნელობის საავტომობილო გზების რებილიტაცია-მოდერნიზაცია; შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზების რეაბილიტაცია-პერიოდული შეკეთება; ხელოვნური ნაგებობების რებილიტაცია-მშენებლობა; საავტომობილო გზების მოვლა-შენახვა და ექსპლუატაცია; საგზაო ქსელის მოდერნიზაციის პერსპექტიულ პროექტებზე მუშაობა; ნაპირდაცვითი ღონისძიებები - ზღვისა და მდინარეების მორფოდინამიკისა და სანაპირო ზონების საინჟინრო დაცვის ანალიზი, ორგანიზება და განხორციელება. 

საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მთავარ მიმართულებებს წარმოადგენს: E-60 და E-70 ჩქაროსნული ავტომაგისტრალის მშენებლობა; საერთაშორისო მნიშვნელობის საავტომობილო გზების მშენებლობა-რეაბილიტაცია; შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზების მშენებლობა, რეაბილიტაცია - პერიოდული შეკეთება; ხელოვნური ნაგებობების მშენებლობა-რეაბილიტაცია; საავტომობილო გზების მოვლა-შენახვა და ექსპლუატაცია; საგზაო ინფრასტრუქტურის პერსპექტიულ პროექტებზე მუშაობა; ნაპირდაცვითი ღონისძიებების უზრუნველყოფა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი