recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
შემწვარი კურდღელი ღვინითა და ნივრით
**მალტის სამზარეულოზე** მალტის ისტორიამ მოახდინა გავლენა, ისევე როგორც განსაკუთრებით იტალიის, ასევე ესპანეთის, საფრანგეთის, პროვანსის, ბრიტანეთის და სხვა სამზარეულოებმა. საკვების უმეტესობის სხვა ქვეყნებიდან შემოტანისა და მნიშვნელოვან სავაჭრო გზებზე მდებარეობის გამო, მალტური სამზარეულო უცხოური ზეგავლენების ცენტრში მოექცა. ტრადიციული მალტური ჩაშუშული კურდღლის ხორცი ფენეკი, ხშირად ეროვნულ კერძადაა მიჩნეული.

ისტორია
-------

მალტის ისტორიამ და გეოგრაფიამ მის სამზარეულოზე დიდი ზეგავლენა მოახდინა. უცხოური კერძები და არომატები შთაინთქა, გარდაიქმნა და მალტის სამზარეულოს მოერგო. თავდაპირველად შთაგონების წყარო იტალიური (განსაკუთრებით სიცილიური), ახლო აღმოსავლეთისა და არაბული საკვები იყო, შემდეგში კი ეს ყველაფერი მალტაში ჰოსპიტალიერებისა და ბრიტანელების ყოფნამ უფრო განავრცო და შორს წაიყვანა. ჰოსპიტალიერები სხვადასხვა ევროპული ქვეყნებიდან მოდიოდნენ, განსაკუთრებით საფრანგეთიდან, იტალიიდან და ესპანეთიდან. მათ თან სწორედ ამ ქვეყნების სამზარეულოები ჩამოიტანეს. მაგალითად თევზის წვნიანი ალხოტა, რომელსაც ბევრი ნიორი, მწვანილი და პომიდორი აქვს, ფრანგული ბუიაბესის მალტური ვარიანტია. ჰოსპიტალიერების კონტაქტებმა და სიმდიდრემ აქ საკვები ახალი მსოფლიოდანაც ჩამოიტანა. სავარაუდოდ მალტა ერთ-ერთი პირველი ევროპული ქვეყანა იყო (ესპანეთის შემდეგ) სადაც პირველად დააგემოვნეს შოკოლადი.

სამზარეულო და იდენტურობა
------------------------

არსებობს მოსაზრებები, რომ მალტური სამზარეულოს განვითარება იდენტობის საკითხებთან იყო დაკავშირებული. ამის ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითია ტრადიციული მალტური სტუფათ თალ-ფენეკი (კურდღლის ჩაშუშული), რომელიც ხშირად ეროვნულ კერძადაა მიჩნეული. ეს კერძი შესაძლოა მას შემდეგ შეიქმნა, რაც ჰოსპიტალიერებმა ნადირობაზე შეზღუდვები დააწესეს, მალტელებმა კი სიმბოლური წინააღმდეგობით უპასუხეს და ფენეკის მომზადება დაიწყეს. კერძი მეტად პოპულარული მე-18 საუკუნის ბოლოს, ნადირობაზე შეზღუდვების მოხსნის შემდეგ გახდა. ამ დროისთვის კურდღლის ადგილობრივი ჯიში გამრავლებული, ხოლო ფასები დაცემული იყო. კურდღლების მოშინაურების მეთოდს, რომელიც საფრანგეთიდან შემოვიდა, მალტელები ფრანგ რაინდებს (ჰოსპიტალიერებს) უნდა უმადლოდნენ.

ღორის ხორცის პოპულარობა და მისი მრავალ კერძში გამოყენება, შესაძლოა მალტის ქრისტიანული სამყაროს განაპირა მდებარეობის გამო იყოს. ისეთი საკვების მოხმარება, რომელიც მუსულმანურ კულინარიულ კულტურაში ტაბუდადებულია, შესაძლებელია ერთგვარი გზა ყოფილიყო საკუთარი იდენტობის განსაზღვრისა და მათგან განსხვავებულობის ხაზგასმისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Billiard, E. (2010), Searching for a National Cuisine Journal of Maltese History, Vol. 2, No. 1
2. ↑  Destremeau, D. *Malte Tricolore*
3. ↑  Bonello, G. (2000) The Maltese who Pioneered Chocolate in Europe in *Histories of Malta - Deceptions and Perceptions*, Vol.1 Archived 4 April 2013 at the Wayback Machine
4. ↑  Gauci-Maistre, J. ''Tax-xiber: the indigenous rabbit of Malta'' (PDF).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-10-21. ციტირების თარიღი: 2012-08-26.
5. ↑  Billiard, E. (2010), *Searching for a National Cuisine*, Journal of Maltese History, Vol. 2, No. 1
**მალტის კაპელა** (რუს. Мальтийская капелла) — მალტის ორდენის რაინდების კათოლიკური ეკლესია ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1798-1800 წლებში ჯაკომო კვარნეგის მიერ. კაპელა შედის ვორონცოვის სასახლის არქიტექტურულ ანსამბლში.

ისტორია
-------

ვორონცოვის სასახლე ააგო არქიტექტორმა ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელიმ 1749-1757 წლებში გრაფ მიხეილ ვორონცოვისთვის. სასახლის აგებას იმდენი ხარჯები სჭირდებოდა 1763 წელს ვორონცოვი იძულებული გახდა სასახლე ხაზინისთვს დაეთმო. 1770 წლამდე სასახლე მიტოვებული იყო, ხოლო შემდეგ ფუნქციონირებდა როგორც სასტუმრო სახლი. სხვადასხვა დროს სასახლეს ფლობდა პრინცი ჰენრიხ პრუსიელი, ნასაუ-ზიგენის პრინცი და გრაფი ივან ოსტერმანი. პავლე I-ის ტახტზე ასვლის შემდეგ და მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა მიიღო მალტის ორდენის დიდი მაგისტრის ტიტული, ვორონცოვის სასახლე მალტის ორდენის რაინდებს გადაეცა, რომლებიც იძულებულები იყვნენ გამოქცეულიყვნენ მალტიდან ნაპოლეონ ბონაპარტის აგრესიის შემდეგ 1798 წელს. 

პავლე I-ის გარდაცვალების შემდეგ მისმა მემკვიდრემ ალექსანდრე I-მა უარი თქვა ორდენის დიდი მაგისტრის ტიტულზე და მხოლოდ მათი პროტექტორის ტიტული შეინარჩუნა. 1817 წელს კი გამოაცხადა, რომ ორდენი რუსეთში აღარ იფუნქციონირებდა.

1810 წლიდან 1918 წლამდე ვორონცოვის სასახლეში განთავსებული იყო პაჟთა კორპუსი. მალტის კაპელა შემოინახეს, როგორც კათოლიკური ეკლესია და ღია იყო საელჩოების თანამშრომლებისათვის.

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ვორონცოვის სასახლეში განათავსეს პეტროგრადის პირველი ქვეითთა სკოლა, რომლის ბაზაზე 1937 წელს ჩამოყალიბდა სერგეი კიროვის სახელობის ლენინგრადის ქვეითთა სასწავლებელი. 

მალტის კაპელა ასევე გამოიყენებოდა როგორც საკონცერტო დარბაზი, რომელშიც რეგულარულად ისმოდა ორგანის ხმა. ორგანი აქ დაამონტაჟეს 1909 წელს, ხოლო 2004 წელს იგი სარესტავრაციოდ გააგზავნეს ესტონეთში. ორგანის ოფიციალურ გახსნაში, რომელიც გაიმართა 2006 წლის 20 იანვარს, მონაწილეობდა სანქტ-პეტერბურგის გუბერნატორი ვალენტინა მატვიენკო და მალტის ყოფილი პრეზიდენტი გვიდო დე მარკო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Мальтийской капеллы.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-20. ციტირების თარიღი: 2021-01-02.
* Мальтийская церковь святого Иоанна Иерусалимского.
ჟირაფი ნაირობის ეროვნული პარკში ცათამბჯენების ხედით
**ნაირობის ეროვნული პარკი** მდებარეობს ქალაქ ნაირობის მიჯნაზე, კენია. დაარსდა 1946 წელს და კენიის პირველი ეროვნული პარკი იყო. მდებარეობს ნაირობის ცენტრიდან დაახლოებით 7 კმ-ში და ქალაქისგან მხოლოდ ღობით არის შემოფარგული. რის გამოც პარკიდან მკაფიოდ ჩანს ქალაქის ცათამბჯენები. შესაბამისად, ქალაქთან სიახლოვე ხშირად პრობლემას უქმნის ადმიანებსა და გარეულ ცხოველთა გვერდიგვერდ ცხოვრებას, ასევე დაბრკოლებების უქმნის ცხოველთა მიგრაციის გზებს.

მიუხედავად ცივილიზაციასთან სიახლოვისა და აფრიკულ ეროვნულ პარკებთან შედარებითი სიმცირისა, ნაირობის ეროვნულ პარკში გარეულ ცხოველთა საკმაო სიჭარბეა. მიგრანტი ჩლიქოსნები მშრალი სეზონის პერიოდში ამ პარკში იყრიან თავს. ეს ასევე კენიის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ნაკრძალია მარტორქებისთვის.


|  |  |
| --- | --- |
| კენია | *ეს სტატია კენიისა და კენიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კენიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| ეროვნული პარკი | 
აბერდარე **·**  ამბოსელი **·**  არაბუკო-სოკოკე **·** ცენტრალური კუნძული  **·** ჩიულუ  **·** ჰილს-გეიტი  **·** კორა  **·**  ნაკურუ **·** მალკა-მარი  **·** მარსაბიტი  **·** მერუ  **·** ელგონი  **·** კენია  **·** ლონგონოტი  **·** ნაირობი  **·** ოლ-დონიო-საბუკი  **·**  რუმა  **·** საივა-სვამპი  **·** სიბილოი  **·** აღმოსავლეთი ცავო  **·**  დასავლეთი ცავო |
|  |
| ნაკრძალი | 
არავალე  **·** ბონი  **·** ბუფალო-სპრინგსი  **·** კაკამეგის ტყე  **·** კისუმუ-იმპალი  **·** მასაი-მარა  **·** მუალუგანჯე  **·**  მვეა  **·** სამბურუ  **·** შიმბა |
|  |
| წყლის ნაკრძალები და  ეროვნული პარკები | 
კისიტე-მპუნგუტი  **·**  კიუნგა  **·**  მალინდი  **·**  მომბასა  **·**  ტანა  **·**  ვატამუ |

 |
**მერცხალა** (ლათ. Glareola) — ფრინველთა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. აერთიანებს 7 სახეობას. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში; ბინადრობენ მშრალ ღია ლანდშაფტებში. მათი სხეულის სიგრძეა 17–29 სმ, მასა 50–200 გ. გამოირჩევიან მოკლე ფეხებითა და ნისკარტით, დიდი ზომის პირის ზომა თვალის დონემდე აღწევს; თავი მსხვილია, თვალები დიდი, კისერი მოკლე, ფრთები გრძელი და წამახვილებული, ბოლო ორკაპა. შეფერილობა ძირითადად ერთფეროვანი და თიხოვანია, მუცელი უფრო ღია, კუდის ზედა და ქვედა ნაწილები თეთრი, ნისკარტის დასაწყისთან, ყელსა და კისერზე კაშკაშა ნახატებია. მდელოს მერცხალა (*Glareola pratincola*) და ველის მერცხალა (*Glareola nordmanni*) მიმოფრენისას გვხვდება საქართველოში. იკვებებიან მწერებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ; ნადავლს ჰაერშიც იჭერენ და მიწაზეც მოიპოვებენ.

ბუდობენ წყალსატევებთან ახლოს სწორ მონაკვეთებზე, კოლონიებად (100 ბუდემდე) ან წყვილებად. უპირატესობას ანიჭებენ თაყირებს, ბიცობებს, ქვიშის ცელებსა და კუნძულებს. დედალი დებს 2–4 კვერცხს. კრუხობასა და ბარტყების აღზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 596.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Коблик Е. А.* ТИРКУШКИ დაარქივებული 2019-06-27 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 32. Москва, 2016, стр. 163
**მათუთა** (ლათ. Blitum virgatum, Chenopodium foliosum) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. იზრდება 70 სმ-მდე სიმაღლის. ღერო სწორად მდგომია, დატოტვილი, იშვიათად — მარტივი. ფოთლები ორივე მხარეს მწვანეა, ფესვთანური და ქვედა ღეროსეული ფოთლები გრძელყუნწიანია, აქვთ კვერცხისებურ-სამკუთხა ფორმა. ყვავილედი გრძელი, თავთავისებური და წვერამდე შეფოთლილია. ყვავილსაფარი ძირითადად სამად არის გაყოფილი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივნის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, დასავლეთ ევროპაში, მცირე და შუა აზიაში, ირანსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. იზრდება დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე — ქვიან ფერდობებზე, რუდერალურ ადგილებში. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით შედის ნაცარქათამას (*Chenopodium*) გვარში.

ქართლში ეწოდება **ძაღლამარწყვა**, **კატამარწყვა**, **ძაღლყურძენა** (ეს უკანასკნელი აგრეთვე რაჭაში); კახურად – **მათუთელა**; ქიზიყურად — **ძაღლის თუთა**; მესხურად – **ძაღლმარწყვა**, **ძაღლის მარწყვი**; თუშურად – **ძაღლთჟოლა**; მთიულურად – **ძაღლის ჟოლო**; მოხევურად – **ძაღლიხილაი**, **ძაღლის ხუნწაი**; ლეჩხუმურად – **ძაღლიმაყვალა**.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, მათუთა // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 20.
მოროს ციხესიმაგრე
ჰავანის უბე, 1639 წლის ნახატი
**მოროს ციხესიმაგრე** (ესპ. Castillo de los Tres Reyes Magos del Morro) — თვალწარმტაცი ციხესიმაგრე კუბის დედაქალაქ ჰავანაში, რომელიც იცავს ჰავანის უბის შესასვლელს (ეუტასთან). სტრუქტურის გეგმა დააპროექტა იტალიელმა ინჟინერმა ხუან ბაუტისტა ანტონელიმ. როდესაც იგი აშნედა, 1589 წლისთვის, ეუტა გერმანელების კონტროლქვეშ იყო. სახელი ეწოდა იმ ბიბლიური მოგვებისგან, რომლებიც იესოს მოსანახულებლად მივიდნენ შობის შემდეგ. 1762 წელს ციხე ბრიტანელებმა აიღეს.

მოროს ციხიხგან სახელი მიიღო სხვა სტრუქტურებმა ქალაქ სანტიაგო-დე-კუბაში და კასტილიო-დე-სან-ფელიპე-დე-მორომ პუერტო-რიკოს დედაქალაქ სან-ხუანში. 

ციხე ძველი ჰავანის ნავსადგურის მოპირდაპირე მხარეს, შემაღლებულ კონცხზე მდებარეობს და კარგად ჩანს რამდენიმე მილის სიშორიდანაც. იგი ნავსადგურის შესაასვლელს აკონტროლებდა. 

ამ სიმაგრის აშენება 1589 წელს, ჰავანის ნავსადგურზე თავდასხმების ერთგვარი პასუხი იყო.

შვიდწლიანი ომი
--------------

ციხესიმაგრის პირველი მოქმედება 1762 წლით თარიღდება, როდესაც ბრიტანული ექსპედიციისას ეუტას წინაარმდეგ ლორდი ალბემარლე აღმოსავლეთ ჰავანას მოადგა კოხიმართან და ციხეს შეუტია, რომელსაც იმ დროს ლუის ვისენტე დე ველასკო ე ისლა იცავდა. მიუხედავად ამისა ის დაეცა, რადგან ბრიტანელებმა სიმაგრის ერთ-ერთი ბასტიონი აიღეს. როდესაც ის 1763 წელს კვლავ ესპანეთს დაუბრუნდა, უსაფრთხოების გაძლიერების მიზნით ესპანელებმა იქვე ლა-კაბანიის ციხესიმაგრე ააგეს, რათა მომავალში მსგავსი შემთხვევები თავიდან აერიდებინათ.

გალერეა
-------

* 
* შიდა ნაწილი
* შიდა ნაწილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მოროს ციხესიმაგრე***

* Informationen zur Festung auf oldhavanaweb.com დაარქივებული 2014-04-07 საიტზე Wayback Machine.  (englisch)
* Informationen zur Festung auf cubaheritage.org დაარქივებული 2016-12-30 საიტზე Wayback Machine.  (englisch)
* Kurzer geschichtlicher Abriss

სქოლიო
------

1. ↑  Castillo de los Tres Reyes Magos del Morro in Havana – Euta. *Tourist Spots Around the World*. ციტირების თარიღი: 2011-09-09.
**მატობოს ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი სამხრეთ ზიმბაბვეში. მდებარეობს მატობოს ბორცვების შუაგულში - გრანიტის გორაკებიან და ხეებით დაფარულ ხეობაში, რომელიც ქალაქ ბულავაიოდან 35 კმ-ით სამხრეთით იწყება. გრანიტის ბორცვები 2 000 მლნ წლის წინ ჩამოყალიბდა. ისინი დაფარულია რიყის ქვებითა და სხვადასხვა მცენარეულობით. მიზილიკაზმა, ნდებელის ხალხის ფუძემდებელმა ამ ტერიტორიას „*მელოტი თავები*" უწოდა. 

ბორცვები 3100 კმ² ტერიტორიას მოიცავს, რომელთაგან 424 კმ² ეროვნულ პარკადაა გამოცხადებული, დანარჩენი ტერიტორია კი კომუნალურ მიწას წარმოადგენს, მცირე რაოდენობით გვხვდება ფერმერული მეურნეობებიც. პარკი მოიცავს ულამაზეს პეიზაჟებს - წარმტაც ბალანსს კლდეებსა და შთამბეჭდავ ხედებს ტჰულის, მტშელელეს, მალემეს და მპოპომას მდინარეების ხეობების გასწვრივ. პარკის ტერიტორიის 100 კმ² სპორტული ნადირობის ტერიტორიას წარმოადგენს, ამ ნაწილში გავრცელებულია თეთრი და შავი მარტორქები. გორაკების უმაღლესი მწვერვალი (1549 მ) პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს და მას გულატის უწოდებენ. 

მატობო უძველესი ეროვნული პარკია ზიმბაბვეში, ის 1926 წელს შეიქმნა. ტერიტორია გამოირჩევა განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებით. აღრიცხულია 200 სახეობის ხე, მათ შორის აკაცია, ველური მსხალი, ქაღალდის ხე. ასევე მრავალნაირი ალოე და ბალახის ასზე მეტი სახეობა.

პარკი ასევე გამოირჩევა ფაუნის მრავალფეროვნებით. გავრცელებულია 175 სახეობის ფრინველი, 88 სახეობის ძუძუმწოვარი, 39 გველი და 16 სახეობის თევზი.

2003 წლიდან, მატობოს ბორცვები შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. როგორც მას იუნესკო აღწერს, „ტერიტორია წარმოსახავს გრანიტის საფარზე აღმართულ რელიეფის განსხვავებულ ფორმებს, რომელთაც ზიმბაბვეს ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავთ".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მატობოს ეროვნული პარკი***

* Parks and Wildlife Management Authority
* An Introduction to the Matopo National Park[*მკვდარი ბმული*]
* Matobo National Park in Pictures
* Matobo Conservation Society
* Camp Amalinda

სქოლიო
------

1. ↑  *Zimbabwe - The Spirit of Matobo (Matopos)* Siyabona Africa დაარქივებული 2012-02-09 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  National Parks of Zimbabwe. *Travel Africa Magazine Online*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-17. ციტირების თარიღი: 2011-06-28.
3. ↑  *Round-table meeting on research needs in aquaculture and culture-based fisheries in Zimbabwe*, 1991, FAO document repository.
4. ↑  UNESCO World Heritage Centre: Matobo Hills

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ზიმბაბვეში ზიმბაბვეს დროშა |
| --- |
|  |
| 
მანა-პულსის ეროვნული პარკი  · დიდი ზიმბაბვე  · ხამი  · ვიქტორია ზამბიასთაბ ერთად  · მატობოს ეროვნული პარკი |  |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზიმბაბვეს ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 
* ჩიზარირა
* გონარეჟუ
* ჰვანგე
* კაზუმა პანი
* მანა-პულსი
* მატობო
* მატუსადონა
* ჩანჩქერი ვიქტორია
* ზამბეზი
 |

 |
**მატრიცა** მათემატიკური ტერმინია და არის რიცხვების, სიმბოლოების ან გამოსახულებათა მართკუთხა მასივი (ცხრილი). მატრიცაში მონაცემები სვეტებსა და სტრიქონებშია მოთავსებული და მათ მატრიცის ელემენტებს უწოდებენ.

მატრიცის თითოეულ წევრს გააჩნია ორი ინდექსისგან შემდგარი კოორდინატები იმისდა მიხედვით თუ რომელ სვეტსა და სტრიქონში იმყოფება ელემენტი. მატრიცის სვეტებისა და სტრიქონების რაოდენობა განსაზღვრავს მატრიცის რიგს (განზომილებას). მაგალითად, 2 სტრიქონისა და 4 სვეტისგან შემდგარი მატრიცის რიგი ჩაიწერება როგორც {\displaystyle 2\times 4}.

მატრიცის ძირითადი ტიპები
------------------------

მატრიცას ეწოდება **კვადრატული**, თუ მისი სვეტებისა და სტრიქონების რაოდენობა ტოლია. კვადრატული მატრიცის მაგალითია

{\displaystyle {\begin{bmatrix}3&-1\\2&0\end{bmatrix}}}.

**დიაგონალური** მატრიცა ეწოდება ისეთ კვადრატულ მატრიცას, რომლის მთავარ დიაგონალზე მდგომი ელემენტები შეიძლება იყოს ნულისაგან განსხვავებულნი,  ხოლო ყველა სხვა ელემენტი ნულის ტოლია, მაგალითად,

{\displaystyle {\begin{bmatrix}3&0&0\\0&0&0\\0&0&-4\end{bmatrix}}}.

კვადრატულ მატრიცას ეწოდება **სიმეტრიული**, თუ მისი ელემენტები სიმეტრიულია მთავარი დიაგონალის მიმართ, მაგალითად,

{\displaystyle {\begin{bmatrix}3&-2&6\\-2&0&4\\6&4&-4\end{bmatrix}}}.

კვადრატულ მატრიცას, რომლის მთავარ დიაგონალზე მდგომი ყოველი ელემენტი ერთის ტოლია, ხოლო ყველა დანარჩენი – ნულოვანია, **იგიური (ერთეულოვანი)** მატრიცა ეწოდება და როგორც წესი, აღინიშნება **შეუძლებელია გამონათქვამის გარჩევაშ (MathML თუ შესაძლებელია (ექსპერიმენტული): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "http://localhost:6011/ka.wikipedia.org/v1/":): {\displaystyle I}**
 სიმბოლოთი. მაგალითად,

{\displaystyle I={\begin{bmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\end{bmatrix}}}.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* MacTutor: Matrices and determinants დაარქივებული 2015-03-08 საიტზე Wayback Machine.
* Matrices and Linear Algebra on the Earliest Uses Pages
* *SimplyMath (Matrix Calculator)*,
* *Matrix Calculator (DotNumerics)*,
**ნიორა სოკო** (ლათ. Mycetinis scorodonius) — სოკო ლათ. Marasmiaceae-ის ოჯახისა. ქუდის დიამეტრი 0,5-2,5 სმ აღწევს. ნორჩი სოკო გამობურცულ-კონუსური ან ნახევარსფეროსებრია, გადაბრუნებული კიდით. ქუდის ზედაპირი შიშველი და გლუვია, იშვიათად დაღარული. ნოტიო ამინდში მოვარდისფრო-მოყავისფროა ან ჟანგმიწოვან-წითელი, შეშრობისას კრემისფერი ან ჟანგმიწოვანი. რბილობი ძალიან თხელია ნივრის ძლიერი სუნითა და გემოთი. ჰიმენოფორის ფირფიტები მეჩხერია. 

ფეხის სიგრძე 0,5-5 სმ, ხოლო სისქე 1-2 მმ აღწევს; ცენტრალური, ცილინდრული, მაგარი, ზოგჯერ დაღარულია, ზედა ნაწილში ნარინჯისფერი, ქვემოთ მოწითალო-მოყავისფრო ან შავი, შიშველი და კრიალაა. სპორული ფხვნილი თეთრია. სპორების ზომებია 8,5-10×3,5-4,5 მკმ, ელიფსური. ბაზიდიუმი ოთხსპორიანია, რომლის ზომებია 25-35×6-8 მკმ. 

ნიორა სოკო ფართოდ არის გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში წიწვებზე, ტოტებსა და ლპობად ქერქზე, ჩვეულებრივი მანანას ღეროებსა და იშვიათად ბალახებს შორის. პატარა სოკოა ნივრის ძლიერი სუნით, რომელიც გამოიყენება როგორც საკაზმ-სანელებელი. ნივრის სუნი სოკოს გამოშრობის დროსაც დაჰკრავს. საჭმელად ვარგისი სოკოა. ნიორა სოკო გვხვდება საქართველოშიც.

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mycetinis scorodonius (ინგლისური)
* Mycetinis scorodonius (ინგლისური)
რომის იმპერიაში გუთბის შეჭრის ამსახველი რუკა
**ნაისის ბრძოლა** - ბრძოლა რომაელებსა და გუთებს შორის 268 წლის სექტემბერში. ბრძოლის მიზეზი გახდა გუთების მასიური შეჭრა რომის იმპერიის ტერიტორიაზე 267 წლის ბოლოსთვის. გუთებმა ააოხრეს რომის პროვინცია პანონია. რომის იმპერატორმა, კლავდიუს II-მ (მარკუს ავრელიუს ფლავიუს კლავდიუს გოთიკელი 268-270) თავის ერთგულ სარდალთან და მომავალში რომის იმპერატორთან, ავრელიანესთან ერთად ლეგიონები დაძრენ გუთებისკენ. ბრძოლა ქალაქ ნაისასთან გაიმართა და რომაელთა გამარჯვებით დასრულდა. გოთების დანაკარგი დაახლოებით 30-დან 50 ათასამდე იყო.

ლიტერატურა
----------

* Bray, John. *Gallienus: A Study in Reformist and Sexual Politics*, Wakefield Press, 1997. ISBN 1-86254-337-2
* Potter, David S. *The Roman Empire at Bay AD 180–395*, Routledge, 2004. ISBN 0-415-10058-5
* Southern, Pat. *The Roman Empire from Severus to Constantine*, Routledge, 2001. ISBN 0-415-23943-5
* Watson, Alaric. *Aurelian and the Third Century*, Routledge, 2003. ISBN 0-415-30187-4
* Wolfram, Herwig. *History of the Goths* (transl. by Thomas J. Dunlap), University of California Press, 1988. ISBN 0-520-06983-8
**მაია ბარათაშვილი** (დ. 3 მარტი, 1969, თბილისი) — ქართველი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

მაია ბარათაშვილმა 1994 წელს დაამთავრა თბილისის ტექნიკური უნივერსიტეტი, 1993 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი| არქიტექტურა.

პირველადი მუსიკალური განათლება მიიღო N16 მუსიკალურ სკოლაში, პწდაგოგი მ ჩხეტიანი (ფორტეპიანო), მ. სანაძე (ვოკალი); სწავლის პერიოდში შეასრულა მრავალი კლასიკური ნაწარმოები, მათ შორის საფორტეპიანო კონცერტები: ანდრია ბალანჩივაძე N3, ბახი, მენდელსონი, რუბინშტეინი, ბერკოვიჩი, არენსკი; გაიარა ვოკალის კურსი. 1996–2004 წლებში იყო "დავითის ჯაზ–კლუბ–ის" სოლისტი, პარალელურად 1996 წლიდან "თბილისი ბიგ–ბენდი"–ს სოლისტი; 2009-2011წწ. საქართველოს საზოგადოებრივ მაუწყებელში საერთაშორისო დეპარტამენტის ხელმძღვანელი და საქართველოს დელეგაციის ხელმძღვანელი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე; 2014 წელს ზაზა მარჯანიშვილთან ერთად განახორციელა პროექტი - "პროექტი ძლიერი ბლუზური აქცენტით", რომლის პრეზენტაცია შედგა ბათუმის ხელოვნების ცენტრში. მოგზაურობს: აზერბაიჯანი, აშშ, გერმანია, თურქეთი, ინგლისი, ისრაელი, ლატვია, ლიეტუა, მონაკო, ნორვეგია, რუსეთი, სომხეთი; 2017 წელს ონლაინ ამერიკულ კონკურსში Made in New York Jazz competition ჟიურიმ ტოპ 2 სოლო ვოკალურ კატეგორიაში (top 2 in solo vocal category) დაასახელა საუკეთესოდ; ჯაზ–მომღერალი. 2020 წლის მარტში დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია ბარათაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მესაზღვრეების ძეგლი** (რუს. Памятник пограничникам) — ძეგლი დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი გაიხსნა 2014 წლის ოქტომბერში. მდებარეობს მდინარე დონის ნაპირზე. 

მისამართი: დონის როსტოვი, სანაპიროს ქუჩა, № 53 სახლთან ახლოს.

ისტორია
-------

ქალაქი დონის როსტოვი დიდი ხნის განმავლობაში რჩებოდა რუსეთის იმპერიის სამხრეთის საზღვრების ფორპოსტად. ამჟამად ქალაქში ცხოვრობს 60 ათასი ადამიანი, რომელთა დიდი ნაწილიც სხვადასხვა დროს მსახურობდა სასაზღვრო ძალებში. ძეგლის მახლობლად ყოველ გაზაფხულს მესაზღვრების დღის აღსანიშნავად იმართება ტრადიციული ყოველწლიური შეხვედრა სასზღვრო ძალების ვეტერანებთან. 2012 წლის მაისში აქ აღმართეს სამახსოვრო ქვა. 

2014 წელს ქალაქ დონის როსტოვის სანაპიროს ქუჩაზე გაიხსნა ძეგლი „ყველა თაობის მესაზღვრეებს". ძეგლის პროექტის ავტორი იყო როსტოველი მოქანდაკე დავით რუბენის ძე ბეგალოვი. მესაზღვრეების ძეგლი შეიქმნა დონის როსტოვისა და როსტოვის ოლქის ვეტერან მესაზღვრეთა საბჭოს ინიციატივითა და სასაზღვრო ძალების ვეტერანთა სახსრებით.

აღწერა
------

ძეგლის კომპოზიცია ასახავს რუსეთის, მათ შორის დონის, სასაზღვრო ძალების ისტორიასა და ტრადიციას. ძეგლი მოპირკეთებულია მწვანე გრანიტით და წარმოადგენს ოთხმეტრიან ფილას, რომელზეც გამოსახულია სამხედრო-მესაზღვრეების სამი ფიგურა, რომლებიც იცავდნენ სამშობლოს სხვადასხვა დროს. მათ შორის გამოსახულია ცარისტული რუსეთის ჯარისკაცი, რომელსაც ხელში ცული უჭირავს, ასევე გამოსახულია რუსეთისა და საბჭოთა ჯარისკაცები თავიანთი დროის სამხედრო ფორმებში. ჯარისკაცების გვერდით დგას ბრინჯაოს ძაღლი. ფილის ზემო ნაწილში გამოსახულია სასაზღვრო ძალების ემბლემა წარწერით: „სასაზღვრო სამსახური". მესაზღვრეების ქანდაკების ძირში განთავსებულია ბრინჯაოს სამხედრო ქუდი, ხმალი და ჭოგრიტი. 

ძეგლის უკანა მხარეს გამოსახულია რუსეთის რუკა ყირიმის ნახევარკუნძულის ჩათვლით და აქვს წარწერა: „რუსეთის საზღვრები წმინდა და ხელშეუხებელია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* В Ростове открыли памятник «Пограничникам всех поколений»
* Памятник пограничникам в г.Ростове-на-Дону
* Фото места Памятник пограничникам в Ростове-на-Дону[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  95-й годовщине учреждения Пограничных войск - достойную встречу!
**ნინძა** ნაცნობი სახით, კაცუსიკა ჰოკუსაის ნახატი
***ნინძა*** (იაპონ. 忍者?) ან ***შინობი*** (იაპონ. 忍び?) — საბრძოლო ხელოვნებაში დაოსტატებული ფარული აგენტი ან დაქირავებული ჯარისკაცი იაპონიაში. ნინძების ფუნქციები მოიცავდა შპიონაჟს, საბოტაჟს, ინფილტრაციას, და პოლიტიკურ მკვლელობებსა და ხელჩართულ, ღია ბრძოლებს ზოგიერთ სიტუაციაში. ნინძების ბრძოლის ხედვა შეპირისპირებული იყო სამურაების ბრძოლის მეთოდებთან, რომელთაც უმკაცრესი წესები ჰქონდათ.*შინობი* — ჯაშუშთა და დაქირავებულ ჯარისკაცთა სპეციალური, გაწვრთნილი ჯგუფები, სენგოკუს პერიოდში, XV საუკუნეში გამოჩნდა, თუმცა, შესაძლოა ნინძები ერთი საუკუნით ადრე, XIV საუკუნეშიც იყვნენ, და კიდევ უფრო ადრეც, XII საუკუნეში (ჰეიანისა ეპოქასა ან ადრეულ კამაკურას ეპოქაში).

სქოლიო
------

1. ↑  Ratti და Westbrook 1991, p. 325
2. ↑  Turnbull 2003, p. 5–6
3. ↑  Stephen Turnbull (19 February 2003). *Ninja Ad 1460-1650*.  Osprey Publishing,   გვ. 5. ISBN 978-1-84176-525-9. ციტირების თარიღი: 1 October 2011. [*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Crowdy 2006, p. 50
5. ↑  Frederic, p. 715
6. ↑  Moriyama, p. 103
**მაია ცაცანაშვილი** (დ. 15 სექტემბერი, 1963, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, თანამდებობის პირი, იურისტი, მასწავლებელი.

1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

1985-1995 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ლაბორანტი, მასწავლებელი და უფროსი მასწავლებელი. 1995-1999 წლებში — საქართველოს პრეზიდენტის პარლამენტთან ურთიერთობისა და კანონშემოქმედებითი საქმიანობის მრჩეველი. 1999-2001 წლებში იყო საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მოადგილე. 2000-2001 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის იურიდიული სამსახურის უფროსი. 2001-2003 წლებში — საქართველოს პრეზიდენტის საპარლამენტო მდივანი. 2003-2005 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის პროფესორი. 2006-2008 წლებში — კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის სრული პროფესორი. 2008 წლიდან — საქართველოს ეკონომიკისა და სამართლის სასწავლო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. 

45 სამეცნიერო სტატიის ავტორი (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე) სამართლის ისტორიაში, ინფორმაციულ სამართალსა და მდგრადი განვითარების პრობლემებზე, მათ შორის 4 მონოგრაფია. 

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ინფორმაცია, როგორც სამართლებრივი რეგულირების ობიექტი", დაიცვა 1999 წელს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 560

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია ცაცანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მანანა ტაბიძე** (დ. 25 სექტემბერი, 1953, ტებერდა) — ქართველი ენათმეცნიერი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1978-1986 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების უნივერსიტეტის, უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი;
1986-1994 წლებში — ამავე უნივერსიტეტის მეცნიერ-თანამშრომელი; 1994-2003 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 2003 წლიდან — არნოლდ ჩიქობავას ენათმეცნიერების უნივერსიტეტი, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი; შეთავსებით, 1990 წლიდან — ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, პროფესორი; 2006 წლიდან — ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი", დეპარტამენტის უფროსი. მონაწილეობს ადგილობრივ და საერთაშორისო კონფერენციებში, ექსპერიმენტებში, ექსპედიციებში; სამეცნიერო შრომების ავტორი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (2003), პროფესორი (2004).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1994 წელს „პარადიგმები ქართულში".
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 2003 წელს „ენობრივი სიტუაცია საქართველოში და ქართული ენის ფუნქციონირების საკითხები".

ბიბლიოგრაფია
------------

* აფხაზური ენა: წარსული, აწმყო და ...: (ეკოლინგვისტური და სოციოლინგვისტური ანალიზი) (რედაქტორი), თბ. სამშობლო, 2021, გც. 444 — ISBN: 9789941977107
* სოციოლინგვისტიკა : (მასალები სალექციო კურსისათვის) (ავტორი), თბ. ქართული უნივერსიტეტი, 2015, გვ. 328 — ISBN: 9789941945717
* თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმობრივი პრობლემები (ავტორი), თბ. 2010, გვ. 136 — ISBN: 9789941027017
* ენისა და დიალექტის საკითხი ქართველოლოგიაში (რედაქტორი), თბ. უნივერსალი, 2006, გვ. 163 — ISBN: 9994061739
* ენობრივი სიტუაცია საქართველოში და ქართული ენის ფუნქციონირების საკითხები (ავტორი), თბ. ქართული ენა, 2005, გვ. 275 — ISBN: 9994085166

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 490;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა ტაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გახსნილი მატრიოშკა
**მატრიოშკები** ან **მატრიოშკა** (რუს матрёшки ან матрёшка, კნინობითი ფორმაა „Матрёна-სი", უახლოვდება ლათინურ Matrona-ს, ცნობილი ქალბატონი, ოჯახის დედა) — რუსული ხის სათამაშო მოხატული თოჯინის ფორმისა, რომლის შიგნითაც მომცრო ზომის მსგავსი თოჯინებია. ჩაწყობილი თოჯინების რაოდენობა, ჩვეულებრივ, ექვსია ან მეტი. თითქმის ყველა მათგანი ცილინდრული ფორმისაა. მათ არ გააჩნიათ ხელები (მხოლოდ მიხატული აქვთ). ტრადიციისამებრ, იხატება ქალი სარაფანში, თუმცა, შიგნით შეიძლება კაციც იყოს ჩასმული. ყველაზე პატარა ფიგურა, რომელიც არ იხსნება, ბავშვია ხოლმე. მოსახატი თემა შეიძლება ერთობ განსხვავებული იყოს: ზღაპრული პერსონაჟებით დაწყებული, პოლიტიკური პერსონებით დამთავრებული.

მატრიოშკები რუსეთში ჩასული ტურისტების ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ სუვენირს წარმოადგენს.

მატრიოშკების გაჩენა
-------------------

მიჩნეულია, რომ რუსული მატრიოშკა იაპონური ნიმუშის მიხედვით გამოითალა. ზოგიერთი მონაცემებით, მატრიოშკები რუსეთში მხოლოდ და მხოლოდ რუსეთ-იაპონიის ომის შემდეგ შეიტანეს, როდესაც სამხედრო მოსამსახურეები იაპონიიდან სამშოლბლოში დაბრუნდნენ.

მატრიოშკის რუსული ფორმის შექმნა ხარატ ვ. პ. ზვიოზდოჩკინს მიეწერება 1890-იან წლებში, ხოლო პირველი მოხატულობის ავტორი პროფესიონალი მხატვარი ს. ვ. მალიუტინი იყო. მატრიოშკის გამოჩენამდე, რუსი ოსტატები სააღდგომი გასახსნელ ხის კვერცხებს აკეთებდნენ. ამგვარად, რუსული და იაპონური მატრიოშკის მემკვიდრეობითობის საკითხი, პასუხგაუცემელი რჩება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* И. Блюм.  (2019) Подлинная история Матрешки. Часть первая. sergievgrad.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-08. ციტირების თარიღი: 2019-10-08.
* Матрёшки, музей матрёшки: как матрёшка село кормит, Сельская новь № 9, сентябрь 2004
* *Лиля Пальвелева.* Матрёшка: народное достояние или китч? დაარქივებული 2008-06-11 საიტზე Wayback Machine.  Радио Свобода, 23 марта 2007
* Огромный музей матрешек появится в Нижегородской области, РИА «Время Н», 11 июня 2014

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
 ***მატრიოშკები***
**ნინოწმინდის სვეტიცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ნინოწმინდის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით, 5 კილომეტრზე, ქვემო სამგორის წყალშემკრები კაშხლის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე, პატარა ბორცვზე. თარიღდება XIX საუკუნით. 2002 წელს ეკლესია თვითნებურად გაურემონტებიათ. რემონტის დროს ინტერიერი გაჯით შეულესავთ, აღუდგენიათ გარეთა კედლების საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილები და შენობა მოთუთიავებული თუნუქით დაუბურავთ. 

ეკლესია დარბაზულია. აქვს შვერილი აფსიდი, რომელიც დარბაზის გრძივი კედლებიდან, როგორც შიგნით, ისე გარედანაც, მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი. 

შენობის კედლები, ძირითადად, უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვითა და კირის ხსნარითაა ამოყვანილი. ქვები მეტწილად მოზრდილი ზომისაა, რომელთა შორის ალაგ-ალაგ დარჩენილი არეები, წვრილი, ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბითაა ამოვსებული. სარკმლები სუფთად ნათალი ქვებითაა გამოყვანილი. 

შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თარაზულადაა გადახურული, შიგნიდან კი ნახევარწრიულთაღოვანია. ეკლესიის დარბაზი გეგმით კვადრატულია, აღმოსავლეთით მას ერთვის ოდნავ ნალისებრი აფსიდი, რომელშიც გარეთკენ შევიწროებული, ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშაა. ნიშები თითქმის სარკმლის სიმაღლისაა და მის ორივე მხარეს, სარკმლის ძირის დონეზე, სიმეტრიულად არის განლაგებული. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. იგი ქვიშაქვის მაღალ იმპოსტებს ეყრდნობა, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. ნახევარწრიულია კამარაც. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, ერთმანეთის მოპირდაპირედ, თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის სარკმლის მსგავსად, ისინი გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება და ძლიერ დახრილი რაფა აქვთ. გარედან ყველა სარკმელი ოთხკუთხაა. 

ფასადები სადაა. შესასვლელის არქიტრავზე გამოსახულია ორსაფეხურიან პოსტამენტზე დატრდნობილი ჯვარი, რომლის კონტური ვიწრო, ოდნავ ამოკვეთილი ზოლითაა გამოყვანილი. არქიტრავის თავზე მოწყობილი იყო ოდნავ შეღრმავებული, ტიმპანისებრი არე, რომელიც რემონტის დროს ამოუშენებიათ. ფრონტონის წყობაში ჩასმულია მოგრძო ფილა, რომელზეც ამოტვიფრულია: ეკლესიის სახელწოდება და აღდგენის თარიღი. 

საკურთხეველს ადრე დამოუკიდებელი სახურავი ეხურა. ამჟამინდელი სახურავი ერთიანია.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 166-167.
**მანანა შილაკაძე** (დ. 8 თებერვალი, 1938, თბილისი ― გ. 20 ოქტომბერი, 2010, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი, მეცნიერი და პედაგოგი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

1956 წელს დაამთავრა თბილისის 54-ე საშუალო სკოლა და თბილისის დიმიტრი არაყიშვილის სახელობის I სამუსიკო სასწავლებელი ფორტეპიანოს სპეციალობით. ასევე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1962 წელს. 1965-1969 წლებში პედაგოგად მუშაობდა თბილისის მე-8 სამუსიკო სკოლაში. 1962-2006 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში, აგრეთვე იყო ეთნოგრაფიაში სადისერტაციო საბჭოს სწავლული მდივანი, საქართველოს ეთნოგრაფიული ატლასის კომისიის მდივანი. 1968 წლიდან სხვადასხვა პერიოდში კითხულობდა ლექციების კურსს ეთნომუსიკოლოგიაში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტზე, ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიაში და თბილისის სასულიერო აკადემიასთან არსებულ საეკლესიო გალობისა და სიმღერის უმაღლეს სასწავლებელში. 1990-2004 წლებში თბილისის ხალხური საკრავების მუზეუმის სწავლული მდივანი და შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სადისერტაციო საბჭოს წევრი. იგი მონაწილეობდა საერთაშორისო სიმპოზიუმებსა და კონფერენციებში, აქტიურად ატარებდა საველე კვლევებს ეთნოგრაფიისა და ეთნომუსიკოლოგიის დარგში: სვანეთის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ხელმძღვანელი გ. ჩიტაია, 1963); ხევსურეთის კომპლექსური ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ვ. ბარდაველიძე, 1963); თუშეთისა და ხევის კომპლექსური ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ვ. ბარდაველიძე, 1966). მთიულეთ-გუდამაყრის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ი. ჭყონია, 1967); ქვემო ქართლის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ბოლნისისა და მარნეულის რაიონები, ხელმძღვანელი გ. ჯავახიშვილი, 1969); ქვემო ქართლის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (დმანისისა და თეთრიწყაროს რაიონები, ხელმძღვანელი გ. ჯავახიშვილი, 1970); ქვემო ქართლის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (გარდაბნისა და წალკის რაიონები, ხელმძღვნელი ლ. ფრუიძე, 1971); გურიის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ოზურგეთის და ჩოხატაურის რაიონები, ხელმძღვანელი ჯ. რუხაძე, 1971); გურია-აჭარის ეთნოგრაფიული ექსპედიცია (ლანჩხუთისა და ქობულეთის რაიონები, ხელმძღვანელი ლ. ფრუიძე, 1972). ეთნომუსიკოლოგიის საკითხების კვლევისთვის მანანა შილაკაძე ახორციელებდა ინდივიდუალურ მივლინებებს საქართველოსა და ჩრდილო-კავკასიის სხვადასხვა რეგიონებში. გამოქვეყნებული აქვს 100-მდე ნაშრომი ქართულ, გერმანულ და რუსულ ენებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა ― „ქართული ხალხური საკრავიერი მუსიკა", დაიცვა 1967 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა - „ქართულ-ჩრდილოკავკასიური ეთნოკულტურული ურთიერთობანი", დაიცვა 1991 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა შილაკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მატოლა** (პორტ. Matola) — ქალაქი მოზამბიკის სამხრეთში. შედის მაპუტუს პროვინციაში. მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქიდან, მაპუტუდან, დასავლეთით 12 კმ-ში. მოსახლეობა — 675 422 ადამიანი (2007 წლის აღწერის მონაცემები).

გეოგრაფია
---------

მატოლის რაიონზე გადის იმავე სახელწოდების მდინარე, რომელიც ჩაედინება მაპუტუს ყურეში. თვითონ ქალაქი ყურის სანაპიროზეა განლაგებული.

ეკონომიკა
---------

მატოლის რაიონული საბჭოს შენობი, 2010 წელი
მატოლა მნიშვნელოვან სამრეწველო ცენტრს წარმოადგენს. მისი პორტის გავლით ექსპორტირდება ქრომი, რკინა და სხვა სასარგებლო წიაღისეული სვაზილენდიდან, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან, ბოტსვანასა და ზამბიიდან. პორტის გარშემო მუშაობს სხვადასხვა საქმიანობის კომპანიები, მათ შორის, ფოლადგამომდნობი და ნავთობქიმიური ქარხნები, შახტები, კარიერები, ასევე პლანტაციები, რომლებშიც მოჰყავთ სხვადასხვა ხილი, ბანანი, თამბაქო და შაქრის ლერწამი. ასევე განვითარებულია საპნის და ცემენტის წარმოება. მატოლაში მუშაობს მოზამბიკში ალუმინის წარმოების ერთ-ერთი უდიდესი ქარხანა. გაზსადენების წარმოებითაა დაკავებულია კომპანია „Matola Gas Company".

ტრანსპორტი
----------

მატოლა მიეკუთვნება მოზამბიკის პორტებისა და რკინიგზების ქსელის სამხრეთ სეგმენტს.

მოსახლეობა
----------

მატოლისთვის, ისევე როგორც სხვა მრავალი აფრიკული ქალაქისთვის, დამახასიათებელია მოსახლეობის მაღალი მატება.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა |
| --- | --- |
| 1997 | 440 927 |
| 2007 | 675 422 |
|

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოზამბიკის ქალაქები

სქოლიო
------

1. 1 2  Mozambique: largest cities and towns and statistics of their population. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-05. (ინგლისური) (გერმანული) (ფრანგული) (ესპანური)
2. 1 2  Ports of Maputo and Matola, Mozambique, undergo refurbishment. FreshPlaza.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-05.
3. ↑  Mozal II. International Finance Corporation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-05.
4. ↑  Matola Gas Company (MGC). Gigajoule: Natural Gas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-05.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
* მაპუტუ
* მატოლა
* კაბუ-დელგადუ
* გაზა
* ინიამბანე
* მანიკა
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
* ზამბეზია
 | მოზამბიკის დროშა |

 |
**ნინო ბესარიონის ასული ხუბულავა** (დ. 29 ოქტომბერი, 1917, სოფელი ეკი, სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 27 მაისი, 1935, თბილისი) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი მფრინავი ქალი. საკ. ალკკ. წევრი 1931 წლიდან. ნინო ხუბულავა დაიბადა 1917 წლის 29 ოქტომბერს ხელმოკლე ოჯახში. ოჯახის მეოთხე შვილი იყო. მშობლები მაშინ გარდაეცვალა როდესაც 4 წლისა იყო. სწავლობდა თბილისის კამოს სახელობის საფაბრიკო-საქარხნო სკოლაში 1930–32 წლებში, შემდგომ იქვე დაიწყო მუშაობა. 1932 წელს ჩაირიცხა პატაისკის მფრინავთა კურსებზე. 1934 წელს დაამთავრა თბილისის აეროკლუბთან შექმნილი საფრენოსნო სკოლა. მფრინავი 1935 წელს გახდა. იგი საავიაციო საქმის პროპაგანდის მიზნით მამაკაც მფრინავ ჯგუფთან ერთად აწყობდა გადაფრენებს საქართველოს რაიონებსა და სოფლებში, გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტით" პროპაგანდას უწევდა საფრენოსნო საქმეს, რის შედეგად გაზეთის მკითხველთა შემოწირულებით ააგეს თვითმფრინავები „ზესტაფონი", „სამრეწველო კოოპერაცია", „რაბისი". 1980 წელს ქალაქ ცხაკაიაში, მე-7 საშუალო სკოლის ეზოში, დაიდგა ხუბულავას ბიუსტი, რომლის ავტორები იყვნენ: რ. რუხაძე, გ. დრონოვი და დ. თევდორაძე, ხოლო ინიციატორი იზოლდა ჩიკვაიძე. ნინო ხუბულავა გარდაიცვალა 1935 წლის 27 მაისს, 17 წლის ასაკში. გარდაცვალების მიზეზის ოფიციალური ცნობა არარსებობს. დაკრძალულია ვერის სასაფლაოზე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  პირველი მფრინავი ქალები სამეგრელოდან
2. ↑  *ჩინჩილაკაშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 512.
**მანანა ჟვანია** (დ. 15 ნოემბერი, 1942, თბილისი) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრული ფაკულტეტი.

1965-1967 წლებში იყო მოსკოვის ი. ვ. სეჩენოვის სახელობის სამედიცინო უნივერსიტეტის ბავშვთა სნეულებათა კლინიკის სტაჟიორი; 1967-1970 წლებში ასპირანტი; 1971-1977 წლებში მოსკოვის I სამედიცინო უნივერსიტეტის ბავშვთა სნეულებათა კლინიკის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1977-1987 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1987-1994 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ჰოსპიტალური პედიატრიის კათედრის პროფესორი; 1994 წლიდან კათედრის გამგე. ავტორია 10 სამეცნიერო ნაშრომის. გამოცემული აქვს მონოგრაფიები. პედიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1970 წელს „დერმატომოზიტის კლინიკა და მიმდინარეობა ბავშვებში"; 
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1986 წელს „საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის დაზიანება შემაერთებელი ქსოვილის დიფუზიური დაზიანების დროს ბავშვებში".

ჯილდოები
--------

* 2000 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 236
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003, გვ. 77

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა ჟვანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნაზია ღამე** (ინგლ. Tender Is the Night) — ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რომანი, რომელიც პირველად 1934 წელს, აშშ-ში გამოიცა. რომანის მთავარი თემაა პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში ევროპაში მცხოვრები ამერიკელები და მათი ბედი. 1998 წელს ამერიკულმა გამომცემლობამ, *Modern Library*-მ „ნაზია ღამე" მე-20 საუკუნის 100 საუკეთესო ინგლისურენოვან რომანებს შორის 28-ე ადგილზე დაასახელა.

რომანი ქართულადაც არის ნათარგმნი და იგი ინგლისურიდან მალიკო ხელაშვილმა თარგმნა. 2012 წელს კი გამომცემლობა პალიტრა L-მა რომანი სერიაში „*50 წიგნი, რომელიც უნდა წაიკითხო სანამ ცოცხალი ხარ*" შეიყვანა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მოქმედება ვითარდება ამერიკელი ექიმის, რიჩარდ (დიკ) დაივერის გარშემო, რომელიც მშობლიური ამერიკისგან შორს, საფრანგეთში, ცოლთან ერთად ცხოვრობს. რომანი სამ ნაწილადაა დაყოფილი. პირველ ნაწილში მოთხრობილია დიკის ცხოვრებაში ახალგაზრდა და პერსპექტიული მსახიობის, როზმერი ჰოიკის გამოჩენის შესახებ. როზმერი პირველი დანახვისთანავე შეიყვარებს დიკს. დიკიც მოხიბლულია მისით, თუმცა იგი თავისი ცოლის — ნიკოლის ერთგულია. პირველი ნაწილი როზმერის ამერიკაში დაბრუნებით სრულდება.

მეორე ნაწილის დასაწყისში ავტორი რამდენიმე წლით უკან ბრუნდება და ჰყვება დიკისა და ნიკოლის შეხვედრის შესახებ. ნიკოლი დიდი ქონების პატრონი ახალგაზრდა იყო, თუმცა იგი სულიერად დაავადდა და ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში ამოყო თავი, რომელშიც დიკის მეგობარი, ფრანცი მუშაობდა. დიკი და ნიკოლი სწორედ ფსიქიატრიულში შეხვდებიან ერთმანეთს. დაივერი ნიკოლისთვის ექიმად და შეყვარებულად ერთდროულად იქცევა. ეს ყველაფერი ნიკოლის გამოჯანმრთელებით და მათი ქორწინებით სრულდება.

როზმერის ამერიკაში წასვლის შემდგომ, თითქოს დაივერების ურთიერთობა დალაგდა, დიკმა და ფრანცმა საერთო ფსიქიატრიული საავადმყოფო გახსნეს. თუმცა, როცა დიკს მამის გარდაცვალების შესახებ ატყობინებენ იგი იძულებულია ამერიკაში ჩავიდეს, სადაც როზმერის შეხვდება. სწორედ ამ შეხვედრის შემდგომ იწყება დიკის პიროვნული რღვევა. იგი იცვლება, ეტანება სასმელს, ფრანცი მას საავადმყოფოდან იცილებს. თავდაყირა დგება დიკისა და ნიკოლის ურთიერთობაც, ერთადერთი, რაც მათ დაშორებისგან აკავებს ეს მათი შვილებია. დიკ დაივერი ნელ-ნელა იწყებს იმის გაცნობიერებას, რომ ნიკოლს ექიმი აღარ სჭირდება. ამასთან ერთად, მის ღირსებაზე უარყოფითად მოქმედებს ის, რომ ნიკოლი მასზე გაცილებით მდიდარია.

მესამე ნაწილში ნიკოლი დიკს საერთო მეგობართან, ტომი ბარბანთან ღალატობს. ტომი და ნიკოლი მალე გაანდობენ დიკს თავიანთი ურთიერთობის შესახებ. ამ ამბის გაგონებისას დიკს რეაქციაც კი არ აქვს, რადგან იგი დარწმუნებულია, რომ განქორწინება ისედაც გარაუვალი იყო. დიკი და ნიკოლი შორდებიან, ნიკოლი ცოლად ტომი ბარბანს მიჰყვება. რიჩარდ დაივერი კი ამერიკაში ბრუნდება, სადაც თავს მთლიანად საკუთარ საქმეს — ექიმობას უძღვნის.

ლიტერატურა
----------

* Bloom, Harold. F. *Scott Fitzgerald*. Ed. Pearl James. Broomall, PA: Chelsea House Publishers, 1999. Print. Bloom's Major Short Story Writers.
* Bruccoli, Matthew J. and Judith S. Baughman. *Reader's Companion, Tender Is the Night*. Illus. Edward Shenton. Comp. Charles Scribner. Columbia: University of South Carolina Press, 1996. Print.
* Bruccoli, Matthew J. (Matthew Joseph), 1931–2008. *Composition of Tender Is the Night*. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press, ©1963
**მარგი ქმედება** — მუშაობა, რომლის შესასრულებლადაც შეიქმნა და გამოიყენება მანქანა. მაგალითად, ამწესათვის ეს არის ტვირთის აწევის მუშაობა, სახარატო ჩარხისათვის — საჭრისთან ნაკეთობის ხახუნის ძალის საწინააღმდეგო მუშაობა და სხვ.

მარგი ქმედების კოეფიციენტი
--------------------------

 მთავარი სტატია: მარგი ქმედების კოეფიციენტი.
მექანიზმების გამოყენებით შესრულებული მუშაობა ყოველთვის ნაკლებია მარგ მუშაობაზე, ვინაიდან ყოველთვის არსებობს ხახუნის ძალები, რომელთა უარყოფითი მუშაობაც იწვევს მანქანის ან ძრავას სხვადასხვა ნაწილის გათბობას. მანქანის დანიშნულებაა მექანიკური მუშაობის შესრულება, მისი გათბობა კი სასარგებლო მუშაობად ვერ ჩაითვლება. გათბობა იწვევს ძრავისთვის გადაცემული ენერგიის ნაწილის გარდაქმნას არა მექანიკურ, არამედ შინაგან ენერგიად, რომელიც ჩვეულებრივ ვერ გამოიყენება მუშაობის შესასრულებლად.

ამიტომ ყველა მანქანა, ძრავა თუ მექანიზმი ხასიათდება განსაკუთრებული სიდიდით, რომელიც გვიჩვენებს რამდენად შედეგიანია გადაცემული ენერგიის გამოყენება. დახარჯული ენერგიის ეფექტურ გამოყენებას გამოსახავენ მარგი ქმედების კოეფიციენტით (მ.ქ.კ.).

  

Aსრ-Aმ გვაძლევს იმ მუშაობას, რომელიც წინააღმდეგობათა დასაძლევად უნდა შესრულდეს.
მარგი მუშაობის შეფარდებას სრულ მუშაობასთან მექანიზმის მარგი ქმედების კოეფიციენტი ჰქვია. მ.ქ.კ.- ს ასე აღნიშნავენ:

მ.ქ.კ. = (Aმარგ / Aსრ ). 100% მ.ქ.კ. გამოისახება პროცენტებით. ნებისმიერი მექანიზმის მ.ქ.კ. ერთზე, ანუ 100%-ზე ნაკლებია. მ.ქ.კ.-ი შეიძლება გამოითვალოს თუ ცნობილია მარგი და სრული სიმძლავრეები. 

მ.ქ.კ. = (Nმარგი / Nსრ ). 100%
**მალუდამის ეროვნული პარკი** (მალ. *Taman Negara Maludam*) — ეროვნული პარკი მალაიზიაში, კუნძულ ბორნეოზე, სარავაკის შტატში. მდებარეობს მალუდამის ნახევარკუნძულზე და მოიცავს დაბლობის ჭაობიან ტყეს. მსგავსი ტყეები სარავაკის მთლიანი ტერიტორიის 10%-ს ფარავს, მაგრამ თითქმის მთლიანად ათვისებულია ხე-ტყის წარმოებისა და სოფლის მეურნეობისათვის. მალუდამის ეროვნული პარკი მოიცავს სარავაკსა და ბრუნეიში შემორჩენილ უდიდეს ჭაობიან ტყეს.

ფაუნა
-----

მალუდამის ეროვნულ პარკში ბინადრობს წითელზოლიანი ლანგურის (პრიმატის სახეობა) მთელ მსოფლიოში ერთადერთი სიცოცხლისუნარიანი პოპულაცია. მსოფლიოში ერთ-ერთ ულამაზეს მაიმუნთა ეს სახეობა ბორნეოს ენდემია. 

პარკში ასევე ბინადრობენ ცხვირა მაიმუნები და ვერცხლისფერი ლანგურები. სხვა ძუძუმწოვართა მრავალფეროვნება დაბალია, თუმცა არის მრავალი ფრინველი, მათ შორის შავი რქაცხვირა, აღმოსავლური ჭრელი რქაცხვირა, მალაური რქაცხვირა, ლურჯყურა ალკუნი, მწვანე საიმპერატორო მტრედი და ა. შ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მალაიზიის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სარავაკის მეტყევეობა

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალაიზიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| დასავლეთი მალაიზია | 
* ენდაუ-რომპინი
* გუნუნგ-ლედანგი
* მერსინგის კუნძულები
* პენანგი
* ტამან-ნეგარა
 |
|  |
| აღმოსავლეთი მალაიზია | 
* ბაკო
* ბატანგ-აი
* ბუკიტ-ტიბანი
* კროკერის ქედი
* გუნუნგ-ბუდა
* გუნუნგ-გადინგი
* გუნუნგ-მულუ
* კინაბალუ
* კუბაჰი
* კუჩინგის ვეტლენდები
* ლამბირის ბორცვები
* ლოაგან-ბუნუტი
* მალუდამი
* ნიაჰი
* პულონგ-ტაუ
* რაჯანგის მანგროს ტყეები
* სიმილაჯაუ
* ტალანგ-სატანგი
* ტავაუს ბორცვები
* ტიგის კუნძული
* უნ-მუსტაფა
* ტუნ-საკარანი
* ტუნკუ-აბდულ-რაჰმანი
* კუს კუნძულები
 |

 |
**მამია ჯაბუა** (დ. 16 იანვარი, 1936 — გ. 28 თებერვალი, 2022) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 

1961-1963 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტის" წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების ინჟინრად. 1963-1985 წლებში საქართველოს განათლების სამინისტროს საპროექტო ბიუროში წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების გამგედ. 1985-1996 წლებში სსი „საქაგრომრეწვმშენსახპროექტის" განყოფილების გამგედ. 1996 წლიდან იყო სს „გორგასლის" წყალსადენისა და კანალიზაციის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი. წლების განმავლობაში აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს ქალაქებისა და დასახლებული პუნქტების გენგეგმებისა და ცალკეული ქალაქმშენებლობითი ობიექტების, საქართველოსა და კავკასიის ქვეყნების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობების, მათ შორის — ფოთისა და კახეთის ზონის საექსპორტო წყალსადენების, საქართველოს საგანმანათლებლო დაწესებულებების წყალსადენისა და კანალიზაციის ნაწილის დაპროექტებაში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 732

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია ჯაბუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მამნე**, ქართველი ოქრომჭედელი. მოღვაწეობდა XVI საუკუნის პირველ ნახევარში, როგორც ირკვევა, თავდაპირველად სამცხის ათაბაგთა კარზე, შემდეგ - იმერეთში. 

ჩვენამდე მოაღწია მის მიერ მოჭედილმა რამდენიმე ძეგლმა. მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანის სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე III-ისა და მისი მეუღლის ანას შეკვეთიტ მოჭედილი კანკელის წინ დასადგმელი (230x107 სმ) სადგერის დიდი ჭედური ჯვარი, რომელიც მასზე გაკეთებული წარწერების თანახმად, 1522/1523-1529 წლებით თარიღდება. ჯვარზე გამოსახულია რელიგიური დღესასწაულები (13 კომპოზიცია) და წმ. გიორგის ცხოვრების ამსახველი სცენები. მოჭედილია (მაღალი რელიეფით) მოოქრული ვერცხლის სქელი ფირფიტებით, რომლებიც შემდეგ დაკრულია ხის ჯვარზე. მამნე ჯგუფური სცენების დიდი ოატატია. მისი კომპოზიციები შეკრული, ერთიანი და დინამიკურია, ფიგურები - ოდნავ დაგრძელებული და მონიმენტური. ოსტატი ზოგჯერ მოცულობის გამოვლენასაც ახერხებს. მამნეს შემდეგი პერიოდის ნამუშევარი, ბარაკონის კანკელის წინ დასადგმელი ჯვარი (213x105 სმ) იმერეთში უნდა იყოს შესრულებული (ინახება ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში). მამნე ბარაკონის ჯვრის კომპოზიციებში ოსტატურად იყენებს ორნამენტსაც. 

მამნეს ნამუშევარია აგრეთვე გელათისა და ხონის საწინამძღვრო ჯვრები (პირველი საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში ინახება, მეორე - ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში), რომელთა მიხედვით მამნე ორნამენტის საკმაოდ დახვეწილ ოსტატად გვევლინება. მამნეს მოუჭედავს შემოქმედის ხატი, რომელიც ჯერ კიდევ 1920-თვის დაკარგული იყო. 

მამნე ოქრომჭედელი მაღალი რანგის ოსტატი იყო, მისმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა გვიანდელი ხანის ქართულ ოქრომჭედლობაში. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული ოქრომჭედლობის აღორძინება სწორედ მამნეს დამსახურებაა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხარტიშვილი ა.* მამნე ოქრომჭედელი, თბ. 1978;
* *ჩხარტიშვილი ა.* ქსე, ტ. 6, გვ. 398, თბ. 1983
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მანასი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მანასი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**მანასი** (**დრანგმე-ჩუ**) — ტრანსასაზღვრო მდინარე ჰიმალაების მთისწინეთში სამხრეთ ბჰუტანსა და ინდოეთს შორის. სახელი ეწოდა ინდური მითოლოგიის გველების ღმერთის — მანასას პატივსაცემად. იგი უდიდესი სამდინარო სისტემაა ბჰუტანში, ოთხ სამდინარო სისტემას შორის. დანარჩენი სამია — ტორსა, სანკოში და რაიდაკი. იდნოეთის ასამის შტატში შესვლამდე მას სამი მთავარი შენაკადი ერწყმის. მთლიანი სიგრძე 376 კმ-ია, საიდანაც 272 კმ ბჰუტანზე მოდის, 104 კმ კი ინდოეთზე. აუზის ფართობი 41 350 კმ²-ია. ქალაქ ჯოგიგოპასთან ერთვის მდინარე ბრაჰმაპუტრას. 

მდინარის ხეობაში მდებარეობს ორი მთავარი ტყის ნაკრძალი — მანასის ეროვნული პარკი ბჰუტანში და მისი გაგრძელება — მანასის ველური ბუნების ნაკრძალი, რომელიც 1985 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

* მანასი ბჰუტანი-ინდოეთის საზღვარზემანასი ბჰუტანი-ინდოეთის საზღვარზე
* მანასი ნაკრალშიმანასი ნაკრალში
* მანასის ველური ბუნების ნაკრძალიმანასის ველური ბუნების ნაკრძალი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მანასის ეროვნული პარკი

სქოლიო
------

1. ↑  Physiological survey. Food and Agricultural Organization. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
2. ↑  Royal Manas National Park, Bhutan. WWF Global.
3. ↑  Bhutan. Ramsar. Wetlands.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-28. ციტირების თარიღი: 2010-03-07.