recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ნიკოლოზ ევგენის ძე ასტახოვი** (დ. 12 თებერვალი, 1911 — გ. 18 ოქტომბერი, 1993) — საბჭოთა გეოგრაფი და გეოლოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1969). პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ნიკოლოზ ასტახოვმა დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი (ამჟამად, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) 1937 წელს. მუშაობა დაიწყო კავკასიის მინერალურ ნედლეულთა ინსტიტუტში. 1939 წლიდან მუშაობდა დონეცკის კომპლექსურ ექსპედიციაში ქალაქ ნიჟნინაგოლჩიკის საბადოზე ჯერ მადნეულის შემსწავლელ გეოლოგად, ხოლო შემდეგ ამ სამსახურის უფროსად. კომპლექსური ექსპედიციის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში და მუშაობა დაიწყო საქართველოს გეოლოგიურ სამმართველოში. 1942 წელს მობილიზებულ იქნა მზვერავ გეოლოგიური პარტიის სტაციონარში გამამდიდრებელი ფაბრიკის ცვლის ინჟინრად, ხოლო შემდეგ ამიერკავკასიის ფრონტის სამხედრო გეოლოგიურ N7 რაზმში.

1944 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგიის ასპირანტად. დამთავრების შემდეგ დატოვებულ იქნა კათედრაზე ასისტენტის თანამდებობაზე. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1949 წელს თემაზე: „მდ. მტკვრის ხეობის შუა დინების გეომორფოლოგია". საკანდიდატო დისერტაციის დაცვის შემდეგ მიწვეულ იქნა და წლების განმავლობაში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში. აქ იგი მთლიანად სამეცნიერო მუშობაზე გადაერთო და ორ ათეულ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არაერთი სამეცნიერო შრომა გამოაქვეყნა.

სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ბაქოში 1969 წელს თემაზე: „საქართველოს რელიეფის მორფოსტრუქტურული ანალიზი". მისი სამეცნიერო ნაშრომები შეეხო გამოყენებით გეომორფოლოგიას, საინჟინრო გეოლოგიას და სასარგებლო წიაღისეულს, რომელმაც საშუალება მისცა ჰიდრონაგებობების, საავტომობილო ნაგებობებისა და სარწყავი სისტემის დაპროექტებით სამუშაოების შესრულებას. დიდი ყურადღება დაუთმო კავკასიის ნეოტექტონიკურ საკითხებს, შავი ზღვის სანაპირო პრობლემას, რელიეფის სტრუქტურულ-გეომორფოლოგიურ ანალიზს და პალეოგეომორფოლოგიის საკითხებს.

1974–76 წლებში საქართველოს წყალთა მეურნეობის ინსტიტუტის მიერ მივლინებულ იქნა სირიის რესპუბლიკაში, სადაც შეადგინა მთელი ტერიტორიის მსხვილმასშტაბიანი გეომორფოლოგიური რუკა ქვეყნის ჰიდროლოგიური შესწავლის მიზნით. შეადგინა აგრეთვე დასავლეთ სირიის მორფოსტრუქტურული სქემა. 1986–88 წლებში მუშაობდა საქართველოს გეოლოგიურ სამმართველოში, სადაც ოქროს საძიებო სამუშაოებთან დაკავშირებით შეადგინა საქართველოს სტრუქტურულ-გეომორფოლოგიური რუკა. გეოგრაფიულ მეცნიერებაში მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ნაშრომებისთვის ნიკოლოზ ასტახოვს მიღებული აქვს სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების დიპლომი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Структурная геоморфология Грузии. Тбилиси, Мецниереба, 1973;
* Вопросы прикладной геоморфологии Кавказа, М. 1979.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**მთავარი სახალხო სასწავლებლები** (რუს. Главные народные училища) — მაღალი ტიპის დაწყებითი სკოლები რუსეთის იმპერიაში მოსახლეობის ყველა თავისუფალი წოდებისათვის. 1786 წლის წესდების საფუძველზე შეიქმნა 25 საგუბერნიო ქალაქში. ინახავდნენ საზოგადო მზრუნველობის უწყების სახსრებით. სწავლება უფასო იყო. მასწავლებლები მომზადებული იყვნენ სანქტ-პეტერბურგის მთავარ სახალხო სასწავლებელში (შეიქმნა 1783 წელს; დირექტორი — თედორე იანკოვიჩ დე მირიევო). არსებობდა 4 კლასი სწავლების 5-წლიანი კურსით. I საფეხური (I–II კლასები) შეესაბამებოდა მცირე სახალხო სასწავლებლის კურსს, II საფეხურზე (III–IV კლასები) მიმდინარეობდა მასწავლებელთა მომზადება; ასწავლიდნენ ისტორიას, გეოგრაფიას, მათემატიკას, მექანიკას, ფიზიკას, ბუნების ისტორიას, სამოქალაქო არქიტექტურას, რუსულ და უცხოურ ენებს, „სწავლების ხერხებს" (სწავლების მეთოდიკა), გიმნაზიაში სწავლის გაგრძელების მსურველთათვის — ლათინურ ენას. 1804 წლის წესდების საფუძველზე გადაკეთდნენ გიმნაზიებად.

სქოლიო
------

1. ↑   Главные народные училища // Большая российская энциклопедия. т. 7. — М. 2007. — стр. 203.
*მთავარი* მანუჩარ I დადიანი.
**მთავარი** — ფეოდალურ-მონარქიული სახელმწიფოს ან პოლიტიკური გაერთიანების მეთაური IX-XVI საუკუნეებში. თავდაპირველად მთავარი გვარის ბელადი იყო, შემდეგ თანდათან გადაიქცა ადრინდელი ფეოდალურ სახელმწიფოს მეთაურად. მთავრის ძალაუფლება ჯერ არჩევითი იყო, შემდეგ კი მემკვიდრეობით გადადიოდა (რიურიკოვიჩები რუსეთში, გედიმინოვიჩები და იაგელონები ლიტვაში, პიასტები პოლონეთში და სხვა). ლიტვასა და რუსეთში მთავრები იყვნენ მსხვილი ფეოდალური გაერთიანებების მეთაურნი და დიდი მთავრები ეწოდებოდათ. ცენტრალიზებული სახელმწიფოების ჩამოყალიბებასთან ერთად მათ მეფის ტიტული მიიღეს.

ძველ საქართველოში ტერმინ „მთავარს" ზოგადი პოლიტიკური და სოციალური შინაარსი ჰქონდა. იგი ნაწარმოების ფუძისაგან „თავ" (თავ-ი) და აღნიშნავს უფროსს, მეთაურს, მმართველს, ხელისუფალს, ხელმწიფეს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს არსებობის ხანაში მთავარი უპირატესად ცენტრალური აპარატის დიდ მოხელეს ეწოდებოდა, პროვინციის მმართველი „ერისთავისაგან" ზოგადი აზრით მთავარი იყო.

VI-VIII საუკუნეებში ქართული და უცხოური წყაროები საზოგადოების მმართველი წრის წარმომადგენლებს ქართლში მთავრებს უწოდებდნენ, იმისდა მიუხედავად, რომ მათ სხვადასხვა სახელოები ეკავათ. უპირველესი ადგილი მათ შორის ქართლის ერისმთავარს ეჭირა, რომელსაც წყაროებში ხშირად მთავარი ეწოდება. VIII საუკუნეში, როდესაც ქართლის სამეფო პოლიტიკურად საბოლოოდ დაიშალა და ხელისუფლება ცალკეულ, დიდი ფეოდალების ხელში გადავიდა, „ქართლის ცხოვრების" ცნობით, „იქმნა სიმრავლე მთავართა ქუეყანასა ქართლისასა და შეერია ბრძოლა, იქმნეს მტერ ურთიერთას". მთავართა ასეთი სიმრავლის სურათია ასახული ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში".

VIII საუკუნის დასასრულსა და IX საუკუნის დასაწყისში ამ ბრძოლის შედეგად საქართველოს მიწა-წყალზე რამდენიმე მსხვილი პოლიტიკური გაერთიანება წარმოიქმნა, რომელთა სათავეში მთავრები იდგნენ. ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, მთავრად იწოდებოდნენ, მაგალითად, კახეთის, ჰერეთისა და აფხაზეთის მმართველები.

საქართველოს გაერთიანების შემდეგ მთავარს შეესაბამებოდა დიდებული აზნაური, დიდებული. ჟამთააღმწერელი XIII-XIV საუკუნეების საქართველოს უმაღლესი პოლიტიკური და სოციალური წრის წარმომადგენელთა აღსანიშნავად ხშირად ხმარობს ტერმინს „მთავარს".

XV-XVI საუკუნეებში, საქართველოს ერთიანი სამეფოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ, ყოფილი საერისთავო ქვეყნების მოხელე ერისთავები (ათაბაგი, დადიანი, გურიელი, შერვაშიძე) დამოუკიდებელ ხელისუფლებად ანუ მთავრებად გადაიქცნენ, ისინი იშვიათად და ფორმალურად ემორჩილებოდნენ მეფეს. ეს ვითარება გაგრძელდა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციამდე. ამის შემდეგ მთავრების დამოუკიდებლობას ბოლო მოეღო.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 663.
რაინის პფალცგრაფების ნახევრადდანგრეული რეზიდენცია — ჰაიდელბერგის ციხესიმაგრე
**პფალცის საკურფიურსტო** ან (შემოკლებით) **კურპფალცი** (გერმ. Kurpfalz, ძველ წყაროებში *„Churpfalz"* ან *„Wahlpfalz"*) — 1803 წლამდე საღვთო რომის იმპერიის ფარგლებში არსებული ტერიტორიული წარმონაქმნის სახელწოდება, რომლის დედაქალაქიც თავიდან იყო ჰაიდელბერგი, შემდეგ კი — მანჰაიმი. 1214 წლიდან პფალცს მართავდნენ უფროსი ხაზის ვიტელსბახები.

რაინის პფალცსაგრაფო (გერმ. Pfalzgrafschaft bei Rhein), ასევე **რაინის პფალცი** (გერმ. Rheinische Pfalzgrafschaft), წარმოიქმნა რაინ-ლოტარინგიის პფალცსაგრაფოსგან და გვიანი შუა საუკუნეებიდან მდებარეობდა ზემო რაინის რეგიონის შუა ნაწილში. ბოჰემიის სამეფოსთან ერთად რაინის პფალცგრაფი საერო კურფიურსტებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე უფროსი იყო.

კურპფალცის ქვეშ მოიაზრება არა რომელიმე მკაფიოდ გამოყვეთილი გეოგრაფიული ან ეთნოგრაფიული რეგიონი, არამედ „ნაჭრის საბანი". ტერიტორიის ბირთვი მდებარეობდა რაინის შუა დინების ორივე მხარეს, ჰურსიუკიდან ჩრდილო-დასავლეთით ქალაქ მოსბახთან ოდენვალდის აღმოსავლეთ ფერდამდე და კრაიხგაუს სამხრეთ ნაწილში, ბრეტენთან, კნიტლინგენსა და მაულბრონის მონასტერთან ახლოს.

კურპფალცში შედიოდა თანამედროვე ბადენ-ვიურტემბერგის, რაინლანდ-პფალცის, ჰესენის, ბავარიის (ზემო პფალცი), ზაარლანდის ფედერალური მიწების ტერიტორიები, ასევე ამჟამად საფრანგეთის კუთვნილი ელზასის რეგიონი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კურპფალცი***

* (გერმანული) Heidelberg and the Palatine დაარქივებული 2005-03-13 საიტზე Wayback Machine. ; elaborate information on history and architecture, illustrated with many pictures.
* (გერმანული) Virtual Library of the History of the Electoral Palatinate
* Charles D. Gunnoe, (2004) "Palatinate" in *Europe, 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World*
ძველრომაული თერმები ინგლისში
მაიამი-ბიჩი
**კურორტი** (გერმ. Kurort, სიტყვასიტყვით — სამკურნალო ადგილი) — ადგილი, რომელსაც აქვს ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორები და აუცილებელი პირობები მათი სამკურნალო-პროფილაქტიკური მიზნით გამოსაყენებლად. კურორტის ტერიტორიაზე სამკურნალო დაწესებულებების ძირითადი ტიპია სანატორიუმი: არის სხვა დაწესებულებებიც — პანსიონატი, დასასვენებელი სახლი, წყალსამკურნალო, საკურორტო პოლიკლინიკა, სამედიცინო პლაჟი და სხვა. ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორები — მინერალური წყალი, ჰაერი, სამკურნალო ტალახი და სხვა უძველესი დროიდანაა ცნობილი. ჰიპოკრატე მათ ფართოდ იყენებდა სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების სამკურნალოდ. 

XX საუკუნემდე შემორჩა შავ ზღვაზე ძველი რომაელების მიერ აშენებული თერმები და სხვა ბალნეოლოგიური ნაგებობანი. 

შუა საუკუნებში ევროპის ზოგიერთმა კურორტმა დღემდე შიენარჩუნა მნიშვნელობა, რომელთა შორისაა აახენი, ვისბადენი, ბადენ-ბადენი, კარლოვი-ვარი, ბეილე-ერკულანე და სხვა. კურორტის პროფილს განსაზღვრავს წამყვანი ბუნებრივი ფაქტორი. 

განარჩევენ კურორტის 3 ძირითად ჯგუფს: კლიმატურს, ბალნეოლოგიურსა და ტალახით სამკურნალოს. კლიმატური კლიმატი თავის მხრივ შეიძლება იყოს მთის, ზღვის სანაპირო, ტყისა და ველის, ხოლო ბალნეოლოგიური კურორტი მინერალური წყლის გამოყენების მიხედვით — სასმელი წყლისა და აბაზანებით სამკურნალო. 

თუ კურორტზე ერთდროულად არსებობს რამდენიმე ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორი, ის შერეული პროფილისაა — კლიმატურ-ბალნეოლოგიური, ბალნეოლოგიურ-ტალახის, კლიმატურ-ტალახის, კლიმატურ-ბალნეოლოგიურ-ტალახისა და სხვა. ერთმანეთთან ალხომდებარე კურორტები, საკურორტო დაბები და სამკურნალო ადგილები საკურორტო რაიონებისა და კურორტების ჯგუფების სახელითაა გაერთიანებული, მაგალითად, თბილისის კურორტების ჯგუფი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *უშვერიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 82-83.
**მალენა** (იტალ. Malèna) — 2000 წლის იტალიური მელოდრამა. მთავარ როლებში მონაწილეობენ: მონიკა ბელუჩი და დამწყები იტალიელი მსახიობი ჯუზეპე სულფარო. სცენარის ავტორი და რეჟისორია ჯუზეპე ტორნატორე. სცენარს რეჟისორმა საფუძვლად დაუდო მამამისის, ლუჩანო ვინცენზოლის ამავე სახელწოდების მოთხრობა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ქვრივი მალენას სილამაზე მამაკაცების ოცნებისა და ქალების შურის საგანია. ქალები მას უგონებენ ათასგვარ ბინძურ ჭორს და საზოგადოებას ის მსჯავრდებულის სკამამდეც კი მიჰყავს. და როდესაც მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მის მიმართ დაგროვილი შური, სიძულვილი და აგრესია კულმინაციას აღწევს, ომიდან ბრუნდება მალენას დაღუპულად გამოცხადებული ქმარი და ისინი კვლავ ერთად არიან.

„მე ვიყავი 13 წლის, როდესაც პირველად ვიხილე ის. გავიდა ხანი, მე მიყვარდა მრავალი ქალი, და როდესაც ჩვენ ახლო ურთიერთობაში ვიყავით ერთმანეთთან, ისინი მეკითხებოდნენ: მეხსომებოდნენ კი ისინი? და მე ვპასუხობდი: კი, მეხსომებით. მაგრამ ერთადერთი, რომელსაც მე არასდროს დავივიწყებ, ესაა ის, რომელსაც არასდროს უკითხია — მალენა".

მთავარი როლები
--------------

* მონიკა ბელუჩი — მალენა სკორდია
* ჯუზეპე სულფარო — რენატო ამოროზო
* ლუჩანო ფედერიკო — რენატოს მამა
* მატილდა პიანა — რენატოს დედა

მუსიკა
------

ფილმის მუსიკის ავტორია კომპოზიტორი ენიო მორიკონე, ხოლო ფილმის საუნდტრეკი წარდგენილი იყო ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ნომინაციაზე.

### კომპოზიციების სია

1. Inchini Ipocriti E Disperazione
2. Malèna
3. Passeggiata In Paese
4. Visioni
5. Nella Casa
6. Malèna (End Titles)
7. Linciaggio
8. Orgia
9. Il Ritorno
10. Bisbigli Della Gente
11. Ma L’Amore No
12. Casino Bolero
13. Altro Casino
14. Visioni (Fantasie D’Amore)
15. Cinema D’Altri Tempi
16. Ipocrisie
17. Pensieri Di Sesso
18. Momenti Difficili

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „მალენა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
პლატონი,კანტი,ნიცშე,ბუდა,კონფუცი,იბნ რუშდიპლატონი, კანტი, ნიცშე, ბუდა, კონფუცი, იბნ რუშდი
**ლოგიკური პოზიტივიზმი**, იგივე **ლოგიკური ემპირიზმი** — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, ნეოპოზიტივიზმის ნაირსახეობა, რომელიც მის საფუძველსაც წარმოადგენს. მისი მიხედვით, ცოდნა ეფუძნება ლოგიკურ მსჯელობასა და ემპირულ გამოცდილებას. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, მეცნიერული ცოდნა არის ფაქტობრივი ცოდნის ერთადერთი ფორმა. უწოდებს რა არა მცდარს არამედ უაზროს, ლოგიკური პოზიტივიზმი უარყოფს მეტაფიზიკურ დოქტრინას. რადგან მასში რჩება პასუხგაუცემელი კითხვები, მიზეზობრიობასთან, ღმერთთან, სუბსტანციასთან დაკავშირებით. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, ეს კითხვები არა არის ნამდვილი.

ლოგიკური პოზიტივიზმი განსხვავდება ემპირიზმისა და პოზიტივიზმის ადრეული ფორმებისაგან და ცოდნის საბოლოო საფუძვლად, ექსპერიმენტულ დადასტურებას მიიჩნევს. მისი მიხედვით საჭიროა მეცნიერული ცოდნის აღნაგობის ლოგიკური ანალიზის გაკეთება, რომლის მიზანია მეცნიერული ცოდნისა და მისი სხვადასხვა მიმართულებების რეორგანიზაცია და ამ სამყაროს ერთიანი სახის მოცემა. ამასთან, ლოგიკა და მათემატიკა განიხილება, როგორც ფორმალური მიმდინარეობები, რომლებიც წარმოადგენენ ანალიზური მტკიცებების ერთობლიობას.

ისტორია
-------

ლოგიკური პოზიტივიზმი ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 20-იან წლებში, ე.წ. ვენის წრეში. 1930-იან წლებში ლოგიკური პოზიტივიზმის წარმომადგენლები, აშშ-ში ემიგრაციაში წავიდნენ და ამერიკულ ფილოსოფიაზე დიდი გავლენა მოახდინეს. 1950-წლამდე ლოგიკური პოზიტივიზმი იყო მეცნიერების წამყვანი ფილოსოფია. დღეს მისი გავლენა შენარჩუნებულია, მეცნიერული აზროვნების ანალიზზე და ფორმალური ლოგიკისა და ალბათობის თეორიაში.

ლიტერატურა
----------

* რჩეული ფილოსოფიური მოთხრობები, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, თბილისი, 1982.
* დაარქივებული 2021-11-16 საიტზე Wayback Machine.
**მუჰამედ ვანილიში** (დ. 1908, სარფი — გ. 1997) — ლაზი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მწერალი და მთარგმნელი. ისტორიულ-ეთნოგრაფიული წიგნის „ლაზეთი"-ს ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

მუჰამედ ვანილიში, ალი თანდილავა, „ლაზეთი", თბილისი, 1964 წ.
ვანილიში დაიბადა 1908 წელს სოფელ სარფში. მამა იყო სოფელ მარადიდის მულა. რადგან იმჟამად სოფელში ქართულ ენაზე სკოლა არ არსებობდა, დაწყებითი განათლება მიიღო სარფის თურქულენოვან სკოლაში, მოგვიანებით სწავლობდა ხოფის საშუალო სკოლაში, რომელიც დაასრულა 1927 წელს. 1928–1932 წლებში მუშაობდა ბათუმის მუშფაკში. ვანილიშმა სამწერლო კარიერა დაიწყო მოთხრობით „ზექიე", ასევე გამოქვეყნებული აქვს პიესები „ცუდ სიზმრებს ხედავენ" და „მურადის ლოთობა". ფლობდა თურქულ, არაბულ და რუსულ ენებს. 1929 წელს იგი გახდა პირველი ლაზურენოვანი გაზეთის „მჭითა მურუცხის" (წითელი ვარსკვლავის) ერთ-ერთი რედაქტორი. მას ევალებოდა გაზეთის თურქეთში გავრცელება. 1937 წელს ვანილიშს თურქეთის მთავრობამ პროპაგანდის გავრცელებისათვის სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. ვანილიში არ იზიარებდა იმავე გაზეთის მთავარი რედაქტორის ისკანდერ ციტაშის ანტი-ქართულ იდეებს. 1944 წელს ლავრენტი ბერიას წერილით მიმართა, რათა შუა აზიაში გადასახლებული ლაზების რეპატრიაცია განეხორციელებინა. მისი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და ლაზებს საშუალება მიეცათ სამშობლოში დაბრუნებულიყვნენ. ვანილიშის ბერიასთან ურთიერთობა ჯერ კიდევ მაშინ დაიწყო, როცა ის ბერიას პირად თარჯიმნად მუშაობდა. პატივისცემის ნიშნად ბერიამ ვანილიშს 1930-იან წლებში იარაღიც აჩუქა. მოგვიანებით ის ბერიამ უკანონო საქმიანობისთვის გააფრთხილა და მოუწოდა, რომ აფხაზეთში კონტრაბანდულ საქმიანობაში არ ჩართულიყო. 1936 წლიდან მუშაობდა აჭარის ასსრ-ის განათლების სახალხო კომისრის მოადგილედ, ხოლო შემდეგ ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს უფროსად და სამხედრო საშეფო კომისიის თავმჯდომარედ, რელიგიის საქმეთა საბჭოს რწმუნებულად, აჭარის ადვოკატთა კოლეგიის პრეზიდიუმის თავჯდომარედ, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დირექტორად, აჭარის კულტურის სამინისტროს სალექციო ბიუროს დირექტორად, ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკის გამგედ. 1944–1953 წლამდე, თურქეთისადმი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიული პრეტენზიების ფარგლებში, ის მოიაზრებოდა შესაძლო ლაზისტანის ა.ს.ს.რ-ის ხელმძღვანელად. 1950-იან წლებში, ალი თანდილავასთან ერთად, დაიწყო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევის „ლაზეთის" შედგენა. წიგნი, რომელიც 1964 წელს გამოიცა, 1992 წელს ჰაირი ჰაირიოღლუმ თურქულად თარგმნა სახელწოდებით „ლაზების ისტორია". სიცოცხლის უკანასკნელი წლები აჭარაში გაატარა. 1990-იან წლებში დაიწყო მემუარების წერა. გარდაიცვალა 1997 წელს. დაკრძალულია სოფელ სარფში, ჰასან ჰელიმიშის საფლავთან.

ლიტერატურა
----------

* ვანილიში, გუბაზ (2008). "100 წლის ლაზი შემოქმედი", *არნოლდ ჩიქობავას საკითხავები XIX*. თბილისი,   გვ. 39-42. ISBN 978-9941-12-140-1.
* Marc Junge, Bernd Bonwetsch (2015). *Большевистский порядок в Грузии*. Москва. ISBN 978-5-91022-304-6.

სქოლიო
------

1. 1 2  ვანილიში, 2008, გვ. 39
2. 1 2 3  ვანილიში, 2008, გვ. 40
**ნიკოლა ლეგროტალიე** (დ. 20 ოქტომბერი, 1976, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, სერია A-ს კლუბ „კატანიას" ცენტრალური თავდამსხმელი.

ნიკოლა ლეგროტალიე დაიბადა 1976 წელს, ბარის პროვინციაში. ის უკვე 17 წლის იყო, როდესაც „ბარის" რიგებში პირველად ითამაშა. შემდეგ იყო იჯარის წესით ჯერ „პისტუაში", შემდეგ „პრატოში". „ბარიში" 1998 წელს დაბრუნდა, მაგრამ პირველივე შემოთავაზება მიიღო და თავი ამოყო „მფრინავ ვირებში", ანუ ვერონის „კიევოში". აი სწორედ „კიევო" იყო გუნდი, სადაც ნიკოლამ თავისი შესაძლებლობები გამოავლინა დადებითი კუთხით. 2000 წელს „კიევო" გადავიდა სერია A-ში და ჰქონდა საოცარი პირველი წრე, სწორედ იმ გუნდის ერთ–ერთი მამოძრავებელი ძალა იყო ნიკოლა.

2002 წელს ლეგრო ნაკრებშიც მიიწვიეს, მაგრამ კონკურენციას ვერ გაუძლო. მალდინი, ნესტა, კანავარო, მატერაცი, ფერარა, კოსტაკურტა, იულიანო და მრავალი უმაღლესი კლასის ფეხბურთელები.

2003 წელს კი ნიკოლა გადავიდა „იუვენტუსში" მისი ტრანსფერი ძალიან ძვირი დაჯდა — 8 მილიონი $ და კიდევ 3 ფეხბურთელი მისცა „იუვემ" „კიევოს": ჯუზეპე სკული, მატეო პარო, დანიელე გასკანდელო. პირველი სეზონი ლიპის მეთაურობით კარგად ჩაატარა და 21 თამაშში 2–ჯერ გაიტანა. მოიგო სკუდეტო. შემდეგ გუნდი ფაბიო კაპელომ ჩაიბარა და ლეგროტალიემ 5 თვეში 2 ჯერ ითამაშა და ზამთარში გაანათხოვრეს „ბოლონიაში". 2005–2006 წლის სეზონი „სიენაში" გაატარა და ბრწყინვალე თამაშები ჩაატარა. 2006 წელს იყო კალჩო სკანდალი და „იუვენტუსი" სერია B-ში მიაბრძანეს. გუნდი განახევრდა და ლეგროტალიე გუნდში დააბრუნეს. მათ მოიგეს სერია B და გადმოვიდნენ უმაღლეს ლიგაში.

2007 წელს „იუვენტუსი" კლაუდიო რანიერიმ ჩაიბარა და ნიკოლა ლეგროტალიე გუნდის უცვლელი წევრი იყო. ცენტრში ჯორჯო კიელინის და ნიკოლას კარგი თამაშით „იუვენტუსმა" 14 თამაში 9 ბურთი გაუშვა და იუვემ ლიგის საგზური მოიპოვა. მას კონტრაქტი გაუხანგრძლივეს 2010 წლამდე. შემდეგ გუნდი ჩაიბარა ლუიჯი დელ ნერიმ და მას სათამაშო პრაქტიკა აღარ ჰქონდა, თანაც მის მიმართ ნდობაც დაკარგეს. აი 2011 წელს ზამთარში მიიღო შემოთავაზება „მილანისგან" და იგიც უყოყმანოდ დათანხმდა. მართალია ჯერ მას 1 თამაში აქვს ჩატარებული, მაგრამ მისი აზრით იყო „მილანის" წევრობა უკვე მიღწევაა. „იუვენტუსმა" კი ეს ფეხბურთელი არ დააფასა და 7 წლის შემდეგ უსახელოდ წავიდა. ნაკრების კარი მარჩელო ლიპიმ დაუხურა 2010 წელს, ბოლო წუთამდე იცოდა , რომ 23 კაციან სიაში იყო. ნაკრებში ჩაატარა 16 მატჩი და გაიტანა 1 გოლი .
მისი საყვარელი წიგნია ბიბლია, არის ძალიან რელიგიური და ატარებს აქციებს , სადაც ჰომოსექსუალიზმს ცოდვას უწოდებს და აკრიტიკებს ყველა იმ ადამიანს, ვინც ამას კარგ ტონად იღებს. გამოცემული აქვს ავტობიოგრაფიული წიგნი და გეგმავს გამოსცეს კიდევ ერთი წიგნი.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ფეხბურთელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კურიოზი** (ფრანგ. Curieuse) — სეიშელის შიდა კუნძულების ერთ-ერთი კუნძული. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში, ეკუთვნის სეიშელის კუნძულების სახელმწიფოს.

გეოგრაფია
---------

ეს მომცრო (2,86 კმ²) გრანიტის კუნძულია, რომელიც მდებარეობს 1 კმ-ზე ცოტათი ჩრდილოეთით კუნძულ პრასლინიდან, უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — 172 მეტრი.

ფლორა და ფაუნა
--------------

დღეისათვის კუნძული ცნობილია, როგორც ერთ-ერთი იმ ორი ადგილიდან, სადაც იზრდება სეიშელის პალმა. კუნძულზე ასევე ბინადრობს ატოლ ალდაბრიდან შემოყვანილი დაახლოებით 500 გიგანტური კუ. კუნძულის ირგვლივ არსებულ წყლებში ბინადრობს სხვა ჯიშის კუ — ბისა, რომელიც ნაპირზე გამოდის მხოლოდ კვერცხების დასადებად. ფრინველთაგან ბუდობს პატარა თუთიყუში-ვაზის (ლათ. Coracopsis nigra) სეიშელის ქვესახეობა. მცენარეულობიდან ასევე გავრცელებულია ტამანუ (ლათ. Calophyllum inophyllum).

ისტორია
-------

ადრე კუნძულს სახელად ერქვა ილ-რუჟი (**Ile Rouge** — ფრანგულად «*წითელი კუნძული*») ნიადაგის ფერის გამო. 1768 წელს კუნძულმა მიიღო თანამედროვე სახელი, იმ გემის პატივსაცემად, რომელსაც მეთაურობდა მარკ ჟოზეფ მარიონ-დიუფრენი, რომელმაც ეს ტერიტორია საფრანგეთის საკუთრებად გამოაცხადა. 1771 წელს მეზღვაურებმა პალმების ნაყოფის შეგროვების გასაადვილებლად გადაწვეს კუნძული და ხანძრის კვალი ჩანს დღემდე. 1827 წელს კუნძულ მავრიკის მთავრობამ კუნძულზე მოაწყო ლეპროზორია და 1965 წლამდე კუნძულის მაცხოვრებლები იყვნენ მხოლოდ ექიმები და ავადმყოფები. 1979 წელს კუნძული და სანაპირო წყლები შევიდა საზღვაო კურიოზის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში ფართობით 14,7 კმ².

მოსახლეობა
----------

მოსახლეობა — დაახლოებით 200 ადამიანი (2009 წელი).

სქოლიო
------

1. ↑  The Islands of the Seychelles. Curieuse.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-28. ციტირების თარიღი: 2015-08-23.
2. ↑  Carpin, Sarah, (1998) Seychelles, Odyssey Guides, p.141
3. ↑  კუნძული კურიოზი[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Marine National Parks.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-03-07. ციტირების თარიღი: 2015-08-23.
**ლიბიის გაერთიანებული სამეფო** (არაბ. **المملكة الليبية**) შეიქმნა 1951 წლის 4 დეკემბერს და არსებობა შეწყვიტა 1969 წლის 1 სექტემბერს, როდესაც მონარქია შეიცვალა რესპუბლიკით.

კონსტიტუცია
-----------

სამეფო იყო კონსტიტუციური მონარქია, რომლის სათავეში იდგა სუფიების ორდენი სენუსი იდრის I-ს სახით. მართვის სადავეები ხელთ ეპყრა მეფეს. პარლამენტი შედგებოდა ორი პალატისაგან (სენატი და წარმომადგენელთა პალატა). პრემიერ- მინისტრს ნიშნავდა და ათავისუფლებდა მეფე.

ისტორია
-------

1949 წლის 21 ნოემბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია, რომლის თანახმადაც ლიბიას უნდა მიეღო დამოუკიდებლობა 1952 წლის 1 იანვრამდე. მიმდინარე მოლაპარაკებებზე ლიბიას წარმოადგენდა იდრის I. 1951 წლის 4 დეკემბერს ლიბიამ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გახდა პირველი არაბული რესპუბლიკა, რომელმაც დამოუკიდებლობა მიიღო გაეროს გადაწყვეტილებით, და ასევე ერთ-ერთი პირველი დამოუკიდებელი აფრიკული სახელმწიფო. ლიბია გამოცხადდა კონსტიტუციურ მონარქიად, ხოლო იდრისი გახდა ლობიის მეფე.

1959 წელს ლიბიაში აღმოაჩინეს ნავთობის საბადოები და მისი მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლებით ლიბია ერთ-ერთი ღარიბი ქვეყნიდან იქცა ერთ-ერთ მდიდარ ქვეყანად მსოფლიოში. თუმცა ნავთობმა მნიშვნელოვნად შეცვალა ქვეყნის ფინანსური მდგომარეობა, მისი მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლები კონცენტრირებული იყო ხელისუფლების ვიწრო ფენის ხელში, რამაც საზოგადოების უკმაყოფილება გამოიწვია. 

1969 წლის 1 სექტემბერს ოფიცრების მცირე ჯგუფმა მუამარ კადაფის მეთაურობით მოაწყვეს უსისხლო სამხედრო გადატრიალება მეფე იდრის I-ის წინააღმდეგ, რომელიც იმყოფებოდა კამენა გურლაში, საბერძნეთის მიპატიჟებით სამედიცინო გამოკვლევასა და მკურნალობისთვის. მისი ძმისწული სამეფო ტახტის პრინცი საიდ ჰასან არ რიდა ალ მაჰდი ას სანუსი გახდა მეფე. 1 სექტემბრის გადატრიალების შემდეგ საიდ ჰასანს მიუსაჯეს შინა პატიმრობა. რევოლუციური არმიის ოფიცრებმა გააუქმეს მონარქია და გამოაცხადეს ახალი არაბული რესპუბლიკა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

### სამი პროვინცია (1951—1963)

ლიბიის პროვინციები 1963 წლამდე

| პროვინცია | დედაქალაქი | ფართობი კმ² |
| --- | --- | --- |
| კირენაიკა | ბენღაზი | 855,370 |
| ფეცანი | საბჰა | 551,170 |
| ტრიპოლიტანია | ტრიპოლი | 353,000 |
**კურმაიორი** (ფრანგ. Courmayeur, არპიტან. Croméyeui) — კომუნა და ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ვალე-დ-აოსტას ავტონომიურ რეგიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1224 მ სიმაღლეზე, ალპების უმაღლესი მწვერვალის — მონბლანის ძირში. კურმაიორი მონბლანს ყოფს მეზობლად (საფრანგეთში) მდებარე შამონის კომუნისაგან. იტალიის დედაქალაქ რომიდან დაშორებულია 620 კილომეტრით, ხოლო ადმინისტრაციული ცენტრიდან აოსტიდან — 28 კილომეტრით.

კურმაიორი ცნობილია XVIII საუკუნიდან. სხვადასხვა ევროპული ქვეყნებიდან აქ ჩამოდიოდნენ არისტოკრატები რათა ემკურნალად თერმული წყლებით. თვალწარმტაცი ლანდშაფტები და სასარგებლო მთის ჰაერი ქალაქს მიმზიდველს ხდის მთელი წლის განმავლობაში. ქალაქის ტერიტორიაზეა ევროპაში ყველაზე მაღლა მდებარე ბოტანიკური ბაღი (მდებარეობს ზღვის დონიდან 2173 მ სიმაღლეზე). ზაფხულის თვეებში ქალაქი ტურისტების პოპულარული ადგილია. ტურიზმი. განვითარებულია ალპინიზმი, სამთო სათხილამურო სპორტი.

ავტოსტრადით დაკავშირებულია ტურინთან და მილანთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-29 საიტზე Wayback Machine.  (იტალიური)
**„All Hail, Liberia, Hail!"** „ინგლ. *სრული დიდება, ლიბერია, დიდება*") — ლიბერიის ეროვნული ჰიმნი. ტექსტის ავტორია ლიბერიის მესამე პრეზიდენტი, დენიელ ბეშიელ უორნერი. მუსიკის ავტორი — ოლმსტიდ ლუკა.

ტექსტი
------

All hail, Liberia, hail! (All hail!)  

All hail, Liberia, hail! (All hail!)  

This glorious land of liberty  

Shall long be ours.  

Though new her name,  

Great be her fame,  

And mighty be her powers,  

And mighty be her powers.  

In joy and gladness  

With our hearts united,  

We'll shout the freedom  

Of a race benighted,  

Long live Liberia, happy land!  

A home of glorious liberty,  

By God's command!  

A home of glorious liberty,  

By God's command!  

All hail, Liberia, hail! (All hail!)  

All hail, Liberia, hail! (All hail!)  

In union strong success is sure.  

We cannot fail!  

With God above  

Our rights to prove,  

We will o'er all prevail,  

We will o'er all prevail!  

With heart and hand our country's cause defending,  

We'll meet the foe with valour unpretending.  

Long live Liberia, happy land!  

A home of glorious liberty,  

By God's command!  

A home of glorious liberty,  

By God's command!

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აუდიოჩანაწერი და ტექსტი
* MIDI ვერსია
**მაგრანეთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის განაპირას, სამხრეთით, საცხვრეგორაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,6 x 4,9 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. გარეთა კუთხეების წყობაში რამდენიმე შირიმის ქვაა ჩართული. კედლები შიგნიდან და გარედან ბათქაშითაა გასწორებული, რომელიც ქვებს შორის დარჩენილ არეებს ავსებს და ნაწილობრივ, მათ ზედაპირებსაც ფარავს. დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და გარეთა კუთხეები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი გარედან თაღოვანია, ხოლო შიგნიდან ბრტყლადაა გადახურული. ეკლესიის დარბაზი კვადრატული ფორმისაა, აღმოსავლეთით დასრულებილია საკმაოდ ღრმა აფსიდით, რომელსაც გეგმით ოდნავ ნალისებური ფორმა აქვს. აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშია. ერთი მომცრო, კვადრატული ფორმის ნიში მოქცეულია სამხრეთ ნიშის ზემოთ, კონქის არეში. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, რიყის ქვით ნაგები კუბური ფორმის ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდს დარბაზისგან გამოყოფს კანკელი (ამჟამად ქვედა ნაწილიღაა შემორჩენილი). აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღს სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. მსგავსი ფორმისაა დარბაზის კამარაც. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილო კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილო კედელში მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. ეკლესიის ფასადები რიყის ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაწყობი. ძეგლს ლავგარდნის ერთი ქვაც კი არ შემორჩა, იგი შირიმის სწორკუთხა ქვებით (აღმოჩნდა ნანგრევებში) ყოფილა შედგენილი. ეკლესიას ადრე შემოვლებული ჰქონია წრიული მოხაზულობის გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტულად).

ლიტერატურა
----------

* *ნუცუბიძე ა. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 390.
**მუჰამედ I** (არაბ. محمد بن نصر; დ. დაახლ. 1194, არხონა, ხაენის პროვინცია — გ. 22 იანვარი, 1273, გუადისი, ალ-ანდალუსია) — გრანადის ამირა 1232–1273 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

1212 წელს ლას-ნავას-დე-ტოლოსის ბრძოლაში კასტილიელების მიერ ალმოჰადების დამარცხების შემდეგ, მათი გავლენა მუსულმანურ ესპანეთში (ალ-ანდალუსია) მნიშვნელოვნად შესუსტდა. საბოლოოდ მათ ხელისუფლება დაკარგეს მურსიაში იბნ ჰუდას აჯანყების შედეგად. მიუხედავად იმისა, რომ იბნ ჰუდამ დაიპყრო ალ-ანდალუსიის თითქმის მთელი ტერიტორია, მან ვერ შეძლო კასტილიისა და ლეონის სამეფოზე თავდასხმა. ამ ამბებთან კავშირში 1232 წელს ხაენის მახლობლად ნასრიდების დინასტიის წარმომადგენელმა, მუჰამედ იბნ ნასრმა ამბოხება დაიწყო და თავი ამირად გამოაცხადა მუჰამედ I-ის სახელით. 1237 წელს იპყრობს გრანადას და მას ქვეყნის დედაქალაქად აცხადებს. მოგვიანებით, 1245 წელს კასტილიის გვირგვინმა გრანადის საამირო ცნო და იგი გახდა ერთადერთი მუსულმანური სახელმწიფო პირენეს ნახევარკუნძულზე.

მუჰამედ I-ის მმართველობის პერიოდში გრანადის ეკონომიკა სწრაფად განვითარდა. მკვეთრად გაიზარდა საამიროს მოსახლეობა, ქრისტიანული ქვეყნებიდან მუსულმანების გადმოსახლებული მუსულმანების ხარჯზე. მუჰამედმა დაიწყო ალჰამბრის რესტავრაცია და მისი ამირას რეზიდენციად გადაქცევა. 

1273 წელს მის წინააღმდეგ აჯანყდა რამდენიმე პროვინცია. მუჰამედ I-მა მათ წინააღმდეგ ლაშქრობა წამოიწყო. გრანადასთან ახლოს ხელში ჩაუვარდა ჩასაფრებულებს და მოკლეს. მუჰამედ I-ის მემკვიდრე გახდა მისი შვილი მუჰამედ II (1273-1303 წწ.).

ლიტერატურა
----------

* Thomas Freller: *Granada. Königreich zwischen Orient und Okzident.* Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern 2009, ISBN 978-3-7995-0825-4.
* Ulrich Haarmann: *Geschichte der Arabischen Welt.* C.H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-38113-8.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 გრანადის ამირები |
| --- |
|  |
| 
* მუჰამედ I (1232–1273)
* მუჰამედ II (1273–1302)
* მუჰამედ III (1302–1309)
* ნასრი (1309–1314)
* ისმაილ I (1314–1325)
* მუჰამედ IV (1325–1333)
* იუსუფ I (1333–1354)
* მუჰამედ V (1354–1359, 1362–1391)
* ისმაილ II (1359–1360)
* მუჰამედ VI (1360–1362)
* იუსუფ II (1391–1392)
* მუჰამედ VII (1392–1408)
* იუსუფ III (1408–1417)
* მუჰამედ VIII (1417–1419, 1427–1429)
* მუჰამედ IX (1419–1427, 1430–1431, 1432–1445, 1448–1453)
* იუსუფ IV (1432)
* მუჰმედ X (1445)
* იუსუფ V (1445–1446)
* მუჰამედ XI (1451–1455)
* საიდი (1454–1464)
* აბულ-ჰასან ალი (1464–1482, 1483–1485)
* მუჰამედ XII (1482–1483, 1486–1492)
* მუჰამედ XIII (1485–1490)
 |  |

 |
**ლოჭინის ნასოფლარი** — ადრინდელი ფეოდალური ხანის (IV-VI სს.) არქეოლოგიური ძეგლი მდინარე ლოჭინის მარცხენა ნაპირას, სოფ. გამარჯვების ტერიტორიაზე, თბილისიდან 28 კმ-ზე. სახელი ეწოდა აღმოჩენის ადგილის მიხედვით. 1952 გათხარეს (რ. აბრამიშვილი) ნასოფლარის ნაწილი. ძეგლი მდებარეობს დაბალ ბორცვზე, დასავლეთიდან ხევი აკრავს, დანარჩენი 3 მხრიდან კი გამაგრებულია 2 მ სიღრმის ხელოვნური თხრილით. გათხრების შედეგად გამოვლინდა სამეურნეო და საცხოვრებელი ნაგებობანი და მათ შუა არსებული გასასვლელი. ქვის კედლები ნაგები და შელესილი იყო ოთხის ხსნარით. ზოგი ოთახის იატაკი ქვიშაქვის ფილებით იყო მოგებული. ნაგებობანი გადახურული იყო კრამიტით. აღმოჩენილია მრავალნაირი კერამიკული ნაწარმი. აგრეთვე მარცვლეულის შესანახი ხაროები. აღსანიშნავია დოქის ყელისა და გვერდის ნატეხები, რომლებზეც, შესაძლოა, პატრონის ვინაობის აღმნიშვნელი ქართული ასოებია ამოკაწრული, რაც საზოგადოების ფართო ფენებში დამწერლობის გავრცელებაზე მიუთითებს.

ლოჭინის ნასოფლარის არქეოლოგიური მასალა ანტიკურიდან ადრინდელი ფეოდალურზე გარდამავალი ხანისთვის დამახასიათებელი ნიშნებით ხასიათდება.

ლიტერატურა
----------

* *ჭილაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 300.
* *აბრამიშვილი რ. ჭილაშვილი ლ.* ლოჭინის ნასოფლარის არქეოლოგიური გათხრები, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1962, ტ. 23 B;
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. -378.
**შრომის პარტია** (ლიეტ. Darbo partija, DP) — მემარცხენე-ცენტრისტული პოლიტიკური პარტია ლიეტუვაში. დააარსა რუსმა მილიონერმა ვიქტორ უსპასკიხმა 2003 წელს, საპარლამენტო არჩევნებამდე ერთი წლით ადრე. პარტიის რიგებში ძირითადად გაწევრიანებულები არიან ნაკლებადცნობილი ლიეტუველი პოლიტიკოსები, რომელთა შორის 10 ოფიციალური მილიონერია.

პარტიამ 2004 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებში მოიპოვა განსაცვიფრებელი წარმატება: ლიეტუვისთვის კუთვნილი 13 ადგილიდან 5 მანდატი შრომის პარტიას ერგო.

2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მიიღო 141-კაციანი ლიეტუვის სეიმის 39 მანდატი და ჩამოაყალიბა ყველაზე მსხვილი საპარლამენტო ფრაქცია. პარტიის ვიცე-პრეზიდენტი ვიქტორას მუნტიანასი პარლამენტის აჩევნების შემდეგ გახდა ლიეტუვის სეიმის თავმჯდომარის მოადგილე. შრომის პარტია სამთავრობო კოალიციაშია სოციალ-დემოკრატებთან და სოციალ-ლიბერალებთან.

10 ნოემბერს დასრულდა მოლაპარაკებები ოთხპარტიიან კალიციას შორის პორტფელების განაწილების შესახებ მომავალ მთავრობაში. სოციალ-დემოკრატებისა და ახალი კავშირის კოალიციამ მიიღო პრემიერ-მინისტრისა და კიდევ 13-დან 7 მინისტრის პორტფელი, ასევე მათ დაიკავეს სეიმის თავმჯდომარის თანამდებობაც, ხოლო შრომის პარტიამ და გლეხთა კავშირი და პარტია ახალი დემოკრატებმა მიიღეს 6 პორტფელი. შრომის პარტიის წევრებს ერგოთ მეურნეობის, შინაგან საქმეთა, იუსტიციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და კულტურის მინისტრთა პორტფელები, ხოლო გლეხთა კავშირსა და პარტია ახალ დემოკრატებს სოფლის მეურნეობისა.

2005 წლის ივნისში ლიეტუვის მეურნეობის მინისტრმა ვიქტორ უსპასკიხმა დაწერა განცხადება გადადგომის შესახებ და იგი გადაყენებულ იქნა პრემიერ-მინისტრის მიერ, მას მერე, რაც სამსახურებრივი ეთიკის კომისიამ განაცხადა, რომ მინისტრმა სახელმწიფო სამსახურში დაარღვია კერძო და საზოგადოებრივი ინტერესების შეთანხმების შესახებ კანონი.

2006 წლის პარლამენტის უმრავლესობის გადაწყვეტილებით (94 მომხრე, 11 წინააღმდეგი) თანამდებობას ჩამოაშორეს თავმჯდომარე არტურას პაულაუსკასი სეიმის კანცელარიაში თანამდებობის ბოროტად გამოყენების სკანდალური ფაქტების გამომჟღავნების გამო. პარლამენტის თავმჯდომარედ კი აირჩიეს მისივე მოადგილე შრომის პარტიის წევრი ვიქტორას მუნტიანასი, რომელიც სულ მალე თავის ჯგუფთან ერთად გავიდა პარტიის რიგებიდან და ჩამოაყალიბა სახალხო დემოკრატიული პარტია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარტიის ოფიციალური საიტი
**მარტვილის სულგუნი** — სულგუნის ერთ-ერთი სახეობა, რომელსაც მარტვილის მუნიციპალიტეტის დასახლებებში საუკუნების განმავლობაში აწარმოებდნენ ძროხისა და კამეჩის რძის ნარევისგან. 1880-იანი წლებიდან ფოთის ნავსადგურიდან სულგუნი საზღვარგარეთაც გაჰქონდათ, სადაც ის მეტად ფასობდა მაღალი კვებითი ღირბულების გამო.

მარტვილის სულგუნი მდიდარია საგემოვნო თვისებებით, აქვს ნედლი რძისა და ნაღების სურნელი, ხასიათდება მაღალი ცხიმიანიბით და დიდხანს რჩება წვნიანი. ის ელასტიკური და ფენოვანია. ფენები ადვილად ცალკევდება. კამეჩის რძისგან დამზადებულ სულგუნს თეთრი ფერი აქვს, ხოლო ძროხის ან შერეული რძისგან დამზადებულ სულგუნს - მოყვითალო. მარტვილის სულგუნის საგემოვნო თვისებებზე ძირითადად საძოვრის ფლორა და ადგილობრივი ჯიშის ძროხის - მეგრული წითელის - რძის ხარისხი განსაზღვრავს. ეს ჯიში კარგად არის შეგუებული უბინაოდ შენახვისა და მთა-ბარობის მკაცრ პირობებს. პირუტყვი კარგად იტანს შორ მანძილზე გადარეკვას, მთის ალპურ საძოვრებამდე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ადგილწარმოშობასთან დაკავშირებული სასურსათო პროდუქტების ატლასი, რომი, 2019 გვ. 46[*მკვდარი ბმული*]
**მაგული ბაქრაძე** (დ. 13 ივლისი, 1939, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960–1961 წლებში იყო ბორჯომის სანატორიუმ „ლიკანის" ექიმი. 1961–1967 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მეანობა–გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეან–გინეკოლოგი. 1967–1977 ამავე ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი 1977 წლიდან არის აკად. კ.ჩაჩავას სახელობის პერინატალური მედიცინისა და მეანობა–გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. არის ავტორი 64 სამეცნიერო ნაშრომისა, გამოქვეყნებული აქვს ორი მონოგრაფია. 

1960 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "ჩასახვის საწინააღმდეგო ახალი პრეპარატის "ტრაცეპტონის" ექსპერიმენტალური და კლინიკური შესწავლა."

ბიბლიოგრაფია
------------

* ახალი ჩასახვის საწინააღმდეგო საშუალება ტრაცეპტინი თბილისი, საბჭ. საქართველო 1971 გვ. 35

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 32

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაგული ბაქრაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მუჰამედ ჰასან ხან ყაჯარი** (დ. 1722, ასტარაბადი — გ. 1759, იქვე) — ყაჯართა დინასტიის მეთაური. ასტარაბადის გუბერნატორი 1747-1758 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

მუჰამედ ჰასანი დაიბადა 1722 წელს, ასტარაბადის მაშინდელი გუბერნატორის, ფათალი-ხან ყაჯარისა და მისი მეუღლის, ემინე ბეგუმის ოჯახში. 1726 წელს, მამამისი აშრაფ-ხან ჰოტაკის ბრძანებით, სიკვდილით დასაჯეს.

1740 წელს, იგი გააძევეს ასტარაბადიდან, მაგრამ ნადირ შაჰმა იგი შეიწყალა და დანიშნა მთავარსალდლად. 1747 წელს, მან მოკლა ირანის შაჰი, ნადირ-შაჰი და მოიპარა შაჰის გვირგვინი და სკიპტრა, რომელიც ერთ-ერთ ადგილას გადამალა. 1747 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, იგი იყო ასტარაბადის გუბერნატორი.

მუჰამედ ჰასან ხანი არ ემორჩილებოდა ირანის ახალ შაჰს, შაჰ რუჰს, და მეტიც, მან თავისი ძალაუფლება განამტკიცა გილანსა და მაზანდარანში.

1749 წელს, მან გადაწყვიტა დაეპყრო განჯის სახანო. განჯის ხანმა დახმარება სთხოვა ქართლის მეფეს, თეიმურაზ II-სა და კახეთის მეფეს, ერეკლე II-ს. მეფეებმა განჯის ხანს დახმარება აღმოუჩინეს და მუჰამედ ჰასან ხანის წინააღმდეგ მოემზადნენ გასალაშქრებლად. 1749 წლის ბრძოლაში, მუჰამედ ჰასანი დამარცხდა.

1758 წელს, იგი შეებრძოლა ირანის ტახტის მემკვიდრეს, აზად ხანს. აზად ხანმა მუჰამედ ჰასან ხანი დაამარცხა და საბოლოოდ, იმავე ბრძოლას შეეწირა.

ლიტერატურა
----------

* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, "Şuşa", 2008, 334 səh.
**ლუკინების სახლი** (რუს. Дом Лукиных) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. აგებულია 1910-იან წლებში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას.

მისამართი: ტაგანროგი, ანტონ გლუშკოს შესახვევი № 15.

ისტორია
-------

ისტორიული წყაროები ადასტურებენ, რომ სახლი თანამედროვე მისამართზე ჯერ კიდევ არსებობდა 1827 წელს. თუმცა არაა ცნობილი რა მიზეზის გამო დაანგრიეს იგი. სახლი ხელახლა ააშენეს 1910-იან წლებში. ამ პერიოდში ორსართულიანი სახლის მფლობელები იყვნენ ლუკინების ოჯახის წარმომადგენლები. სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით სახლი შეფასებული იყო 28 ათას რუბლად.

ვასილი პვლეს ძე ლუკინი განაგებდა ქალაქის საზღვაოსნო სკოლას და იყო წიგნ „ნავიგაციის" ავტორი, რომელსაც მეზღვაურები იყენებდნენ, როგორც სახელმძღვანელოს. XX საუკუნის დასაწყისში იგი იყო საკრებულოს ხმოსანი წევრი და დონის სამიწათმოქმედო ბანკის ხელმძღვანელი. იგი გარდაიცვალა კიევში 1919 წელს. მისმა ცოლმა სოფია ლუკინამ ჯერ კიდევ 1908 წელს გახსნა საბავშვო სამზარეულო სახელწოდებით „რძის წვეთი", ხოლო 1914 წელს ქალაქში პირველი საბავშვო ბაღი.

ლუკინის ოჯახში რამდენიმე ბავშვი იყო. გოგონა ვერა ლუკინა დაიბადა 1892 წლის 110 აგვისტოს, გათხოვილი იყო ქსინტარისზე, ბიჭი კონსტანტინე ლუკინი, მან მიიღო განათლება სანქტ-პეტერბურგის ელექტროტექნიკურ ინსტიტუტში, 1921 წელს დაორწინდა ევგენია გრეკოვაზე. ოჯახის მესამე შვილი იყო ბორის ლუკინი.

უცნობია როდის დაადგეს სახლს მესამე სართული, თუმცა ფაქტია, რომ 1918 წლის 7 ნოემბერს იგი უკვე არსებობდა. სახლი ლუკინების ოჯახს ეკუთვნოდა 1925 წლამდე. 1933 წელს შენობაში განათავსეს ქალაქის მუზეუმის ექსპონატები. 1992 წლიდან სახლს იცავს კანონი, როგორც არქიტექტურის ძეგლს.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Жилой дом[*მკვდარი ბმული*]
2. 1 2 3 4  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
3. 1 2  Энциклопедия Таганрога
**კურთხევანი** (A-1110) — XIV-XV საუკუნეების ქართული ხელნაწერი წიგნი, კურთხევანი. წარმოადგენს კრებულს, რომელშიც სხვადასხვა საის ლოცვებია წარმოდგენილი, მათ შორის ბევრი სამკურნალო ხასიათისაა. ძველ ქართულ კრებულთა შორის ეს წიგნი ე. წ. გარდამავალი ტიპის კრებულთა ჯგუფს მიეკუთვნება, რომელიც ფართო საზოგადოებისათვისაა განკუთვნილი. უცნობია გადამწერი და გადაწერის ადგილი. ხელნაწერი, სავარაუდოდ, ძალიან ძველი დედნის ასლია. ტექსტები ახლოს დგას კლარჯულ თარგმანებთან.

ხელნაწერი 118 ფურცელს შეიცავს, აქედან მხოლოდ ორია ეტრატი, დანარჩენი 116 კი აღმოსავლურ ქაღალდს წარმოადგენს. ფურცლის ზომებია 24,5X20,5 სანტიმეტრი. ტექსტი ნაწერია ნუსხური დამწერლობით, სათაურებბი და საზედაო ასოები სინგურითაა შესრულებული. ტექსტი უხვადაა გაფორმებული ფერადებით შესრულებული თავბოლოკაზმულობებით, ადამიანის, ცოველების, ფრინველებისა და მცენარეული გამოსახულებებით. მხატვრულადაა გაფორმებული საზედაო ასოები და ვარდულები.

კურთხევანის ეს ხელნაწერი დღეს ინახება საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდში (A-1110).

ლიტერატურა
----------

* ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 81
**მუჰამედ ალი** (ინგლ. Muhammad Ali; დაბადებით **კასიუს კლეი**, ინგლ. Cassius Clay; დ. 17 იანვარი, 1942 — გ. 3 ივნისი, 2016) — ამერიკელი მოკრივე. 1960 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ნახევრადმძიმე წონაში. მძიმე წონაში პროფესიონალთა შორის მრავალგზის ჩემპიონი (1964-1974). სახელი გამოიცვალა ისლამზე მოქცევის გამო.

ბიოგრაფია
---------

კასიუს კლეი კენტუკიში, ლუსვილში დაიბადა. მან 1959 და 1960 წლებში „ოქროს ხელთათმანების" სამოყვარულო ტურნირში გაიმარჯვა, ხოლო იმავე 1960 წელს მძიმეწონოსანთა შორის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. კლეი თავს ყველაზე დიდ მოკრივედ აცხადებდა და მას პრეტენზიულ სპორტსმენადაც თვლიდნენ, ვიდრე ამ პრეტენზიის საფუძვლიანობა არ დაამტკიცა. ოლიმპიური წარმატების შემდეგ პროფესიონალი გახდა, ხოლო ხუთი წლის შემდეგ კი უკვე მსოფლიო ჩემპიონი იყო.

1964 წელს კლეიმ ისლამი აღიარა და მუჰამედ ალი დაირქვა. რელიგიური შეხედულებების გამო მან უარი თქვა ამერიკის არმიაში სამსახურზე და მონაწილეობა არ მიიღო ვიეტნამის ომში. საკუთარი ქვეყნის სამსახურზე უარის თქმის გამო, ალის მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს და კრივს 1967 წლიდან 1970 წლამდე ჩამოაშორეს.

ალი რინგზე 70-იან წლებში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტიტული ორჯერ დაკარგა, 1974 წელს კვლავ დაიბრუნა ჯორჯ ფორმანთან ორთაბრძოლაში, რომელსაც „აურზაური ჯუნგლებში" უწოდეს, 1978 წელს კი ლეონ სფინქსთან გამართულ მატჩში. ამგვარად, ალი პირველი მძიმეწონოსანი მოკრივე გახდა, ვინც მსოფლიო ჩემპიონობა სამჯერ მოიპოვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მუჰამედ ალი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* მუჰამედ ალი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Schuppe, Jon (June 3, 2016). „Muhammad Ali, "The Greatest" of all time, dead at 74". *NBC News*. ციტირების თარიღი: June 3, 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 2126485
* BNC: 000104973
* BNE: XX1181021
* BNF: cb12240256s (data)
* CiNii: DA08134736
* GND: 118501976
* ISNI: 0000 0001 2023 9631
* LCCN: n79054611
* LNB: 000230969
* MusicBrainz: 9127d17a-8005-46a9-bf9d-b46e92f2952f
* NARA: 10581509
* NDL: 00431234
* NKC: jn19981001869
* NLA: 35806242
* NLI: 000380242
* NLK: KAC2018I3541
* NLP: A17534446
* NTA: 069352666
* RERO: 02-A002918495
* The SBN id RAVV041998 is not valid.
* SELIBR: 176042
* SNAC: w6rr26h6
* SUDOC: 031126537
* TePapa: 39687
* Trove: 1095822
* VIAF: 36972485
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 36972485

 |
ლუდი „ბიტბურგერი"
**ლუდსახარში ბიტბურგერი** (გერმ. Bitburger Brauerei) — ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი გერმანული ლუდსახარში, რომელიც წლიურად დაახლოებით 4,2 მილიონ ჰექტოლიტრ ლუდს ხარშავს (2004).

გარდა ტრადიციული საფირმო ნიშნისა „ბიტბურგერ პრემიუმ პილსი" (გერმ.:Bitburger Premium Pils) ლუდსახარში უშვებს აგრეთვე შემდეგი დასახელების ნაწარმს: „ბიტბურგერი მსუბუქი" (Bitburger Light) და „ ბიტბურგერი უალკოჰოლო" (Bitburger alkoholfrei). 2005 წლის მაისიდან „ბიტბურგერმა" გამოუშვა ახალი ნაწარმი, ღია ფერის ლუდი „ბიტ სანი" (Bit Sun).

კასრის ლუდის წარმოების მხრივ „ბიტბურგერი" წლიური 1,2 მილიონი ჰექტოლიტრი ლუდით გერმანულ ბაზარზე ლიდერია. დღეისათვის ფირმა 56 ქვეყნის 47.000-ზე მეტ გასტონომიულ საწარმოში ყიდის თავის ლუდს.

ლუდსახარში დაარსებულ იქნა 1817 წელს იოჰან პეტერ ვალენბორნის მიერ ქალაქ ბიტბურგში. ფირმა „შპს ბიტბურგერ ჰოლდინგის" (Bitburger Holding GmbH) შემადგენლობაშია (გერმანელი მილიარდერების, ზიმონების ოჯახის საკუთრება), რომელსაც აგრეთვე ეკუთვნის შემდეგი ფირმები: „ლუდსახარში კიონიგი", „ლუდსახარში კიოსტრიცერი", „ლუდსახარში ლიხერი", „ლუსახარში ვერნესგრიუნერი" და მინერალური წყლის კომპანია „გეროლშტაინერი". გარდა ამისა კონსორციუმი ფლობს საზღვარგარეთული სასმელების კომპანიების აქციებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანული ლუდსახარშების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**მინატოგავას ბრძოლა** (იაპონ. 湊川の戦い *მინატოგავა ნო ტატაკაი*?) — გადამწყვეტი ბრძოლა აშიკაგა ტაკაუჯის ჯარებსა და იმპერატორ გო-დაიგოს ერთგულ ძალებს შორის, ნიტა იოშისადას საერთო მეთაურობით, გაიმართა 1336 წლის 5 ივლისს. "იდეალური სამურაის" რაზმი კუსუნოკი მასასიგე მონაწილეობდა ბრძოლაში იმპერიული ჯარების მხარეს.

ბრძოლის დასაწყისისთვის ოპერაციების თეატრში ასეთი მდგომარეობა იყო. ასიკაგა ტაკაუდზი, ნიტა იოსისადასთან დამარცხების შემდეგ, უკან დაიხია კუნძულ კიუსიუზე, სრულად აღადგინა ძალა და მიიღო კიუსუს სამი ძლიერი კლანის - სონის, სიმადზუსა და ოტომოს მხარდაჭერა, ასევე მიიღო მნიშვნელოვანი გაძლიერება კუნძულ სიკოკუდან ხოსოკავას მეთაურობით. ამით არმიის გაძლიერების შემდეგ, ასიკაგა ტაკაუდზი ორი რაზმით გადავიდა კიოტოში : ერთი, გემებით მიიწევს შიდა ზღვის სანაპიროზე, რომელსაც თავად ტაკაუდზი ხელმძღვანელობდა, მეორეს, ხმელეთზე გადაადგილებით, მეთაურობდა მისი ძმა ასიკაგა ტადაიოსი. ავანგარდს სონის კლანის წარმომადგენელი - იორიხისა ხელმძღვანელობდა.

ძლიერი მტრის თავდასხმის ქვეშ, ნიტა იოშისადას არმიამ დაიწყო გაყვანა. იმპერატორმა გო-დაიგომ, მტრის წინსვლაზე შეშფოთებულმა, ბრძანა მოეწყო ბრძოლა. წყაროების თანახმად, კუსუნოკი მასასიგემ შემოგვთავაზა სხვა გეგმა: გაეგრძელებინა ტაქტიკური უკანდახევა, მტრის მიზიდვა კიოტოში, საიდანაც ასიკაგა ტაკაუდზი უკვე ერთხელ დაარტყა ნიტა იოსისადას ჯარებმა. თუმცა ეს გეგმა იმპერატორმა არ მიიღო. კუსუნოკი მასასიგე ვერ ბედავდა წინააღმდეგობის გაწევას, მაგრამ თვლიდა, რომ იმპერიული არმია განწირული იყო დამარცხებისთვის.

მინატოგავას ბრძოლა იყო დიდი მარცხი იმპერიული ერთგულებისთვის, მაგრამ ცნობილი გახდა იაპონურ მითოლოგიაში კუსუნოკის მიერ იმპერატორისადმი გამოვლენილი ერთგულებით გარკვეული სიკვდილისა და დამარცხების წინაშე.

 მდინარე მინატოს ბრძოლა
ბრძოლის დასაწყისში ნიტა იოშისადას ნაწილებმა დაფარეს ზღვის სანაპირო მდინარეებს მინატოსა და იკუტას შორის. კუსუნოკი მასაშიგეს რაზმი ეწინააღმდეგებოდა აშიკაგა ტადაიოშის მოძრაობას, რომელსაც უკანა მხარეს მდინარე მინატო ჰქონდა. რაც შეეხება ასიკაგა ტაკაუდზს, მან ჯარი სამ ნაწილად დაყო: ცენტრს თავად მეთაურობდა, მარჯვენა ფლანგს სონი, ხოლო მარცხენას სიბა. ბრძოლა დაიწყო ხოსოკავას სამურაის მიერ სანაპიროზე დაშვების მცდელობით, რომელიც მოიგერიეს ნიტტა იოსისადას მეომრებმა. თუმცა, კიდევ ერთხელ ავიდა ხომალდებზე, ხოკოსავას რაზმები წინ წაიწიეს აღმოსავლეთისაკენ და, როდესაც დაეშვნენ სანაპიროზე, დაიწყეს ნიტას არმიის გვერდის ავლით, უკნიდან მისვლისა და გარსების პერსპექტივით. ეს ნაბიჯი დაემთხვა სონის სამურაის ფრონტალურ შეტევას. გაწყვეტის შიშით, ნიტამ უკან დახევა დაიწყო, მაგრამ ამგვარად დატოვა კუსუნოკი მასასიგეს რაზმის უკანა ნაწილი საფარის გარეშე, რომელიც გარშემორტყმული იყო უმაღლესი მტრის ძალებით. სასტიკი ბრძოლის შემდეგ მასასიგემ და მისმა ძმამ მასაუემ თავი მოიკლა ხმლებით დაჭრით. სამოცდაათზე მეტი სამურაი მოჰყვა მას.

ლიტერატურა
----------

* 186*მმართველი რედაქტორი ა.ე. ჟუკოვი*, იაპონიის ისტორია. თ.ი. უძველესი დროიდან 1868 წ, მ. აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი RAS. 1998. — გვ. 659.
* *სტივენ ტიორნბული*, სამურაი. სამხედრო ისტორია, სანქტ-პეტერბურგი: ევრაზია, 1999.

გარე ბმულები
------------

* იაპონიის ენციკლოპედია A-დან Z-მდე. კუსუნოკი მასაშიგე
* მასაშიგე და აშიკაგა
**ლუბრუმა** — ნასოფლარი საქართველოში, ხაშურის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ტილიანას აუზში, მის მარჯვენა ნაპირზე, შიდა ქართლის ვაკეზე.

ისტორია
-------

ნასოფლარი ლუბრუმა შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ტილიანას აუზში მდებარეობს. ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები, აგრეთვე ქართული საისტორიო წყაროები ლუბრუმას იცნობენ ლუბრმად. იოანე ბატონიშვილის დროს ლუბრუმაში მოსახლეობა არ ჩანს (XVIII ს–ის 90–იანი წლები).

1715 წლის რუისის სამწყსოს დავთარში ლუბრუმიდან დაფიქსირებულია 11 კომლი საეკლესიო გლეხი. 1728 წლის თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით ლუბრუმა ექვემდებარება ამილახვარს. აქ 13 კომლია დაფიქსირებული. ლუბრუმა იტრიელი ჩხეიძეების კუთვნილი სოფელია. 1737 წლის ერთ–ერთი საბუთიდან ჩანს, რომ მას სეხნია ჩხეიძე ფლობს. უფრო ადრე, 1584 წელს, გიორგი ბატონიშვილი ლუბრუმას იტრიის ეკლესიას წირავს. 1693 წლის 20 აპრილს ქაიხოსრო ბატონიშვილი ლუბრუმაში ოთხი დღის მიწას წირავს იტრიის ღვთისმშობლის ეკლესიას. 

1700 წლის 12 აპრილს ერეკლე I-ის მეუღლე ანა, იტრიის ეკლესიას ხელმეორედ წირავს და უმტკიცებს ლუბრუმაში ადრე ბოძებულ თორმეტი დღის მიწას. XVIII საუკუნის 70–იან წლების შემდეგ ლუბრუმა ვეზირიშვილების ხელში გადასულა.

1816-1818 წლების მეორე კამერალური აღწერის თანახმად სახაზინო სოფელ ლუბრუმაში აღწერილია სახაზინო გლეხი 8 კომლი - 26 მამაკაცი, 26 ქალი, სულ 52 სული. აქვთ მიწა, 150 დღიური ვარგისი, 80 დღიური უვარგისი, ტყე — 20 დღიური. სოფელში არ აქვთ არც ვენახები, არც წისქვილი. მისდევენ ხვნა-თეასვას, მესაქონლეობას.

1930 წლის 15 ნოემბრისათვის სოფელ ლუბრუმაში 54 კომლი მოსახლეა. ამ დროს აქ სახლობდნენ გვარები: ქიმერიძე, ღვალაძე, დეკანოიძე, მაისურაძე, კუჭაძე, ხაბელაშვილი... 1944 წელს ლუბრუმის მოსახლეობა ახალციხის მხარეში გადაასახლეს და სოფელმა შეწყვიტა არსებობა.

სულხან–საბა ორბელიანის მიხედვით, ლუბრუმას მნიშვნელობა ასეთია „მდინარე ღრმა და მდოვრე".

ნასოფლარ ლუბრუმას ტერიტორიაზე მდებარეობს ლუბრუმის ღვთისმშობლის ეკლესია.

ლიტერატურა
----------

* *ლაცაბიძე თ.* ოსიაური, ხაშური, 2013, გვ. 19–20
* *ლაბაძე ჯ.* ტილიანას ხეობის სოფლების ისტორია, მასალები საქართველოს სოფლების ისტორიისათვის, ტ. IV, თბილისი, 2022

სქოლიო
------

1. ↑  ხაჩიძე დ. მეორე (1816 - 1818 ) კამერალური აღწერა, გაზ. „ხაშურის მოამბე", № 18, 6 მაისი, 2019, გვ. 2-3
2. ↑  ლაცაბიძე თ. ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ. „ხაშურის მოამბე", № 18, 6 მაისი, 2019, გვ. 4