recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
კოლა დი რიენცოს ძეგლი რომში
**კოლა დი რიენცო**, *ნიკოლა დი ლორენცო გაბრინი* (Cola di Rienzo; დ. 1313 — 8 ოქტომბერი 1354) — იტალიელი პოლიტიკური მოღვაწე, იზიარებდა პეტრარკას ჰუმანისტურ შეხედულებებს. პოპოლანების აჯანყების (1347 მაისი) გამარჯვების შემდეგ რომის რესპუბლიკის სახალხო ტრიბუნი გახდა. 1347 წლის 15 დეკემბერს ფეოდალებმა აღადგინეს თავიანთი ბატონობა. კოლა დი რიენცო იტალიიდან გაიქცა. 1352 წელს ახალმა პაპმა ინოკენტი VI-მ გადაწყვიტა გამოეყენებინა კოლა დი რიენცოს პოპულარობა პაპის ოლქში თავისი ძალაუფლების აღსადგენად და პოლიტიკური მისიით გაგზავნა იტალიაში. 1354 წლის დამლევს კოლა დი რიენცო კონდიტიერთა რაზმებით რომში შევიდა, სადაც კვლავ გამოცხადდა რესპუბლიკა, მაგრამ მისი მმართველობის მეთოდებმა და გადასახადების ზრდამ რომში აჯანყება გამოიწვია (1354 წლის 8 ოქტომბერი). ამ აჯანყების დროს კოლა დი რიენცო მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 576.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90191501
* BNC: 000927131
* BNE: XX1088468
* BNF: cb12028754n (data)
* CANTIC: a11000363
* CiNii: DA06816371
* GND: 118745220
* ISNI: 0000 0001 1453 0414
* LCCN: n80043471
* NKC: jn20030917014
* NTA: 071089098
* RERO: 02-A003746037
* The SBN id RMRV000998 is not valid.
* SELIBR: 232628
* SUDOC: 028455606
* VIAF: 98150386
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 98150386

 |
**ლაპუ-ლაპუ** (ტაგალ. Lapu-Lapu; დ. 1491 — გ. 1542) — კუნძულ მაქტანის მთავარი (ვისაის კუნძულები, ფილიპინები), ცნობილია, როგორც პირველი ფილიპინელი, რომელიც იბრძოდა ესპანელი კოლონიზატორების წინააღმდეგ. ფიულიპინების ეროვნული გმირი. ზღვაოსან ფერნანდო მაგელანის მკვლელი.

ესპანურმა ექსპედიციამ, ზღვაოსან ფერნანდო მაგელანის მეთაურობით, აღმოაჩინა ფილიპინების არქიპელაგი. ქრისტიანობაზე მოაქცია და ხელშეკრულება დადო კუნძულ სებუს მმართველთან. ხელშეკრულების თანახმად მას და მის მეზობელ მმართველებს ხარკი უნდა გადაეხადათ ესპანეთის მეფისათვის. აღნიშნულ ხელშეკრულებას არ დაემორჩილა ლაპუ-ლაპუ. 1521 წლის 27 აპრილს შეიარაღებული ესპანელები შევიდნენ კუნძულ მაქტანზე და გადაწვეს რამდენიმე სახლი. ლაპუ-ლაპუმ შეკრიბა რიცხობრივად მეტი ჯარი და შეუტია მაგელანის რაზმს. ბრძოლისას მაგელანმა მიიღო რამდენიმე ჭრილობა და იგი მოკლა მაქტანის ბელადმა ლაპუ-ლაპუმ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაპუ-ლაპუ***

* Lapu-Lapu დაარქივებული 2009-09-19 საიტზე Wayback Machine.
* Lapu-Lapu (1955) IMDb
* Lapu-Lapu (2002) IMDb
* Lapu-Lapu - Philippine Warrior (video)
ბენის სავანა
**ბენის სავანა** ან **მოხოსის ვაკე** (ესპ. Llanura beniana) — ტროპიკული სავანის ტიპის ეკორეგიონი ჩრდილოეთ ბოლივიაში. მოიცავს 126 100 კმ² ტერიტორიას ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ასევე მეზობელი პერუსა და ბრაზილიის ტერიტორიის მცირე ნაწილებს. სავანის უდიდესი ნაწილი ბოლივიის ადმინისტრაციულ ერთეულების — ბენის, კოჩაბამბის, ლა-პასის, პანდოს და სანტა-კრუსის დეპარტამენტების ტერიტორიებზეა. რეგიონი წარმოადგენს ამაზონის აუზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეს. აქ გაედინება ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე წარმოქმნილი უამრავი მდინარე. შემოსაზღვრულია ტროპიკული და ამაზონის ნესტიანი ტყეებით. 

სავანის კლიმატი ტროპიკულია. განირჩევა წვიმიანი და მშრალი სეზონები. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლი აღმოსავლეთ ნაწილში 1300 მმ-ს შეადგენს, დასავლეთ ნაწილში 2000 მმ-ს. 

სავანის ტერიტორია დასახლებული იყო კოლუმბამდელ პერიოდში. აღმოჩენილია სასოფლო-სამეურნეო არხები, ასევე ნაგებობები, რომლებიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია და რომლებიც ზომებით გიზის პირამიდას არ ჩამორჩებოდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Beni savanna (World Wildlife Fund)

სქოლიო
------

1. ↑  Mann, Charles C. (2008-09-29). „Ancient Earthmovers of the Amazon". *Science*. American Association for the Advancement of Science. **321** (5893): 1150. doi:10.1126/science.321.5893.1148. PMID 18755950.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოლქვაძე**. |

ლევან ბოლქვაძე
**ლევან** **ბოლქვაძე** (დ. 25 იანვარი, 1924, ტფილისი, სსრკ ― გ. 20 ივნისი, 1986, თბილისი) ― ქართველი მწერალი, ფილოლოგი, მთარგმნელი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის მფლობელი (1987).

1940–1945 წლებში ლევან ბოლქვაძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლობდა. 21 წლის ასაკში იგი დააპტიმრეს, რის შემდეგაც 8 წლით „გულაგში" გაუშვეს, სადაც ალექსანდრე სოლჟენიცინთან ერთად იჯდა. შემდეგი 3 წელიც გადასახლებაში გაატარა. 1956 წელს მოხდა მისი რეაბილიტაცია. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1963–1966 წლებში მუშაობდა ამავე ინსტიტუტში ქართული ენისა და ლიტერატურის კათედრაზე მასწავლებლად. 1966 წლიდან იყო ქართული ენციკლოპედიის სალიტერატურო კონტროლის რედაქციის უფროსი სამეცნიერო რედაქტორი, 1969 წლიდან ქართული ენციკლოპედიის სალიტერატურო კონტროლის რედაქციის გამგე.

შემოქმედება და თარგმანები
-------------------------

ლევან ბოლქვაძემ დაწერა მხოლოდ ერთი წიგნი, „ზღაპარში მოხვედრილი ბიჭის ამბავი" — პოლიტიკური სატირა იმდროინდელ ხელისუფლებასა და წყობილებაზე. წიგნი 1978 წელს გამომცემლობა „ნაკადულში", მაშინდელი დირექტორის, არჩილ სულაკაურის თაოსნობით გამოიცა. ბოლქვაძეს აგრეთვე ეკუთვნის პიესა „უცნაური სტუმრები", რომელიც 1961 წელს დაიდგა თბილისის ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის თეატრში. 

ლევან ბოლქვაძეს ნათარგმნი აქვს ბორის პასტერნაკის „წერილები ქართველ მეგობრებს" (1961), კაზის საიას „ჯადოსნური სათვალე" (1974), ივანე ტურგენევის „მუმუ" (1982) და ერნესტ ტომპსონ სეტონის ორი ნაწარმოები „როლფი ტყეში" და „პატარა ველურები" (1988).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ბოლქვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კიტა ჩხენკელი** (დ. 8 ნოემბერი, 1895 — გ. 22 ოქტომბერი, 1963, ციურიხი) — ქართველი ენათმეცნიერი

ბიოგრაფია
---------

კიტა ჩხენკელი საქართველოს პირველი საგარეო საქმეთა მინისტრის, აკაკი ჩხენკელის ძმა იყო. საქართველოს მთავრობის სტიპენდიით 1920 წელს ჩაირიცხა ჰალეს უნივერსიტეტის ფილოსოფიის მიმართულებაზე. 1936 წელს მან ჰამბურგის უნივერსიტეტში პოლიტეკონომიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა. ოცდაათიანი წლების მეორე ნახევარში ჩხენკელმა ჰამბურგის უნივერსიტეტის ენათმეცნიერების განყოფილებაში გადაინაცვლა და რუსული ენის შესახებ ლექციების წაკითხვა დაიწყო. მისი ახალი კოლეგები, ლინგვისტები ჩხენკელი მშობლიური ენის თავისებურებებითაც დაინტერესდნენ და რამდენიმე თვეში მას ქართული ენის კურსების ხელმძღვანელობაც დაავალეს. საბოლოოდ, ჩხენკელმა პოლიტეკონომიას ენათმეცნიერებაში მოღვაწეობა აირჩია. მან მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობის დროს დაიწყო მუშაობა ქართულ-გერმანულ ლექსიკონსა და ქართული ენის სახელმძღვანელოზე, მაგრამ მისი მასალები 1943 წელს ჰამბურგის დაბომბვას შეეწირა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჩხენკელი შვეიცარიაში გადასახლდა და იქ განაგრძო ნაყოფიერი მოღვაწეობა. ციურიხის კონფედერაციულ უნივერსიტეტში მან ქართული სტამბა „ამირანი" დააარსა, სადაც გამოსცა „ვისრამიანის" თარგმანი, დაბეჭდა ფუნდამენტური ნაშრომი „ქართული ენის შესავალი", რომელიც გერმანულენოვან სამყაროში დღემდე მიიჩნევა ქართველოლოგიის კლასიკურ სახელმძღვანელოდ. ციურიხის უნივერსიტეტში დააარსა ქართველოლოგიური კათედრა. ამავე უნივერსიტეტში ჩხენკელმა უამრავი მასალა შეაგროვა „ვეფხისტყაოსნის" აკადემიური გამოცემისა და ქართულ-გერმანული ლექსიკონის დასასტამბად. ჩხენკელი ნაადრევად გარდაიცვალა და ამ ორი უკანასკნელი წიგნის გამოქვეყნებას ვერ მოესწრო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია
* ბიოგრაფია[*მკვდარი ბმული*]
**ბაბკენესაის ძე სარქისოვი** (დ. 8 დეკემბერი, 1913, ქ. შუშა — გ. 4 თებერვალი, 1999, ერევანი) — წარმოშობით სომეხი საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. სკკპ-ის წევრი 1939 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის ინდუსტრიული ინსტიტუტი და სკკპ ცკ-თან არსებული უმაღლესი პარტსკოლა (1944). 1929 წლიდან მუშაობდა ბაქოში მექანიკურ სახელოსნოების ოსტატად. ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის უფროს ინჟინრად (1938–1939), მთავარი მექანიკოსის მოადგილედ (1939–1941), სკკპ ცკ-ის პარტორგად (1941–1943). 1944–1955 წლებში სკკპ ცკ-ის აპარატში იყო. 1955–1961 წლებში მუშაობდა სომხეთის კომპარტიის ცკ-ის მდივნად, სომხეთის სსრ მინისრთა საბჭოს სამეცნიერო-კვლევით სამუშაოთა კოორდინაციის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ (1961–1966), სომხეთის სსრ ავტოტრანსპორტის მინისტრად (1966–1970), სომხეთის სსრ მინისტრთა საბჭოს ფასების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ (1970–1975). 1975 წლის ივლისიდან 1985 წლამდე სომხეთის სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე და სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარის მოადგილე იყო. სკკპ ცკ-ის სარევიზიო კომისიის წევრი (1976), სსრკ IX-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 110.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია სომხეთის და სომხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბარბეტი** (ფრანგ. Barbet) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთში შუა საუკუნეებში.

ბარბეტი არის წყლის ძაღლების ერთ-ერთი უძველესი ევროპული ჯიში და შესაძლოა პუდელის წინაპარიც, ბარბეტი გამოიყვანეს მონადირისთვის წყალში ჩაცვენილი ისრების და მოკლული ფრინველის ამოსატანად. ეს მამაცი ძაღლი უძველესი წარმომავლობისაა. გარეგნულად ის მოგვაგონებს დღეს გადაშენებულ ინგლისურ წყლის ძაღლს და, შესაძლოა, გამოიყენეს ბრიარის, ფრანგული გრიფონის და სხვა, უფრო ახალგაზრდა ჯიშების გამოსაყვანად. ბარბეტის ხსენების და ნახატებზე მისი სიხშირის მიხედვით უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს ძაღლი ერთ დროს ძალიან პოპულარული იყო ევროპაში. 

ბარბეტს წყალგაუმტარი ბალანი იცავს გაცივებისგან ყინულივით ცივ წყალშიც კი. როგორც კომპანიონი ბარბეტი იშვიათია, შესაძლოა იმის გამო, რომ მისი ბალნის მოვლა საკმაოდ რთულია. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, ნაცრისფერი, შავი, წაბლისფერი, ხორბლისფერი. აქვს გრძელი ყურები. წინა თათები დაკუნთულია, მსხვილი ძვლებით. კუდი დაფარულია ხშირი ბალნით. ადვილად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. კარგად იტანს სიცივეს. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბარბეტი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბარბეტი***
**ბაბო (ბარბალე) ანდრიას ასული ავალიშვილ-ხერხეულიძე** (დ. 3 აგვისტო [ძვ. სტ. 22 ივლისი], 1851, თბილისი ― გ. 6 დეკემბერი [ძვ. სტ. 23 ნოემბერი], 1900, იქვე) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

ტრაგიკული და დრამატული როლების პირველი შემსრულებელი თბილისის განახლებულ თეატრში (1879).1868 წელს დაამთავრა წმინდა ნინოს სასწავლებელი თბილისში. ამავე წლიდან გამოდიოდა სცენისმოყვარეთა შინაურ და საჯარო წარმოდგენებში. 1880 წლიდან დროდარდო მონაწილეობდა ქართულ პროფესიონალურ თეატრის სპექტაკლებში როგორც სცენისმოყვარე, 1881 წლიდან კი პროფესიულ მსახიობად ჩაირივხა და თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე იქ მოღვაწეობდა.

ავალიშვილ-ხერხეულიძის შემოქმედება გამოირჩეოდა მხატვრული სისადავით. მთავარი როლები: მართა (გიორგი ერისთავის „ყვარყვარე ათაბაგი"), ქეთევანი (დავით ერისთავის „სამშობლო"), მარინე (ვალერიან გუნიას „და-ძმა"), მარგარიტა (დიუმას „მარგარიტა გოტიე"), ოფელია (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი"), ამალია (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები") და სხვა. იყო ლადო მესხიშვილის, კონსტანტინე ყიფიანის, კოტე მესხის, ვასო აბაშიძის, მაკო საფაროვა-აბაშიძის,  ნატო გაბუნიას ღირსეული პარტნიორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 115.
* *ცუცქირიძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 61.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაბო ავალიშვილ-ხერხეულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბაბასე** (ინგლ. Babase Island) — ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძული ფენის კუნძულებში, წყნარ ოკეანეში. მდებარეობს ბისმარკის არქიპელაგში მდებარე კუნძულ ახალი ირლანდიის ჩრდილოეთით და ფენის კუნძულების შემადგენლობაში მყოფი კუნძულ ამბაიტლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ფართობი შეადგენს — 23 კმ²-ს. შედის პაპუა-ახალი გვინეის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის რეგიონ აილენდსის პროვინცია ახალ ირლანდიას.

გეოგრაფია
---------

ფენის კუნძულების ტოპოგრაფიული რუკა
ბაბასეს კუნძული წარმოადგენს დიდ კუნძულს ფართობით 23 კმ², სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე უახლოეს კუნძულ ამბაიტლიდან გამოყოფილია ვიწრო სრუტით, რომლის სიგანე შეადგენს დაახლოებით 100 მეტრს. კუნძულის ზედაპირი შედარებით ბრტყელია, დაფარულია ხშირი მცენარეულობით.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, ბაბასე წარმოადგენს ამოწეულ მარჯნულ ატოლს.

ისტორია
-------

ფენის კუნძულებში შემავალი კუნძულები ბაბასე და მისი მეზობელი ამბაიტლი 1616 წელს აღმოაჩინეს ნიდერლანდელმა მოგზაურებმა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა. 1855 წელს ბაბასე გახდა ოკეანეთში გერმანიის იმპერიის კოლონიების ნაწილი, ხოლო 1899 წლიდან ის ადმინისტრაციულად დაექვემდებარა გერმანიის ახალ გვინეას. 1914 წელს ფენის კუნძულები დაიკავა ავსტრალიის ჯარმა. ხოლო პირველი მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ კუნძულები გადავიდა ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ. 1975 წლიდან ბაბასე დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამბაიტლი[*მკვდარი ბმული*]
* ფენის კუნძულები

სქოლიო
------

1. ↑  Feni Islands. oceandots.com. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
2. ↑  New Ireland Province.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
3. ↑  *John Cawte Beaglehole*, The exploration of the Pacific, Stanford University Press, 1966, ISBN 0804703108.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლევან**. |

**ლევან ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) († 1709) — ქართლის მეფის ვახტანგ V-ის შვილი. ვახტანგ VI-ის მამა და სულხან-საბა ორბელიანის მამიდაშვილი. ცოლად ჰყავდა ქაიხოსრო I გურიელის ასული თუთა. ძმის,  გიორგი XI-ის ირანში გაწვევის დროს, 1676-1677 და 1703 წლებში იყო ქართლის გამგებელი (ჯანიშინი). 

ბერი ეგნატაშვილის შეფასებით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ლევან იყო ბრძენი და მეცნიერი, შორდამნახავი საქმისა და განსწავლული სამეცნიერო წიგნით." |
|  |  |

1678 ირანში გაიწვიეს, გაამაჰმადიანეს და შაჰ ყული-ხანი უწოდეს. დაინიშნა ქირმანის ნაიბად. შაჰის დავალებით ხელმძღვანელობდა ბელუჯების წინააღმდეგ ბრძოლას. შემდეგ ირანის მდივანბეგობაც მიიღო. 1708 წელს უგზავნის რომის პაპს კლემენტ XI-ს წერილს, სადაც უცხადებს მას საკუთარ მორჩილებას, რასაც მოგვიანებით მისი ვაჟნი, ქაიხოსრო და ვახტანგი (ვახტანგ VI) გაიმეორებენ. ლევან ბატონიშვილი მფარველობდა კათოლიკე მისიონერებს, იყო სულხან-საბა ორბელიანის მიერ ქართული ლექსიკონის შედგენის ერთ-ერთი ხელშემწყობი. მას შეუდგენია „ვედრება" იოანე ნათლისმცემლის, პეტრეს, პავლესა და სხვათა წმინდანებისადმი.

ლიტერატურა
----------

* *ქავთარია მ.* ლევანი-ქართლის ჯანიშინი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. XXV, № 4, 1960;
* *ჯავახიშვილი ნ.*, ქართლის სამეფოს ბაგრატოვან მმართველთა ქრონოლოგიური რიგის დაზუსტებისათვის, საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი, შრომები, XVI, თბ. 2020, გვ. 125

სქოლიო
------

1. ↑  ბერი ეგნატაშვილი. ახალი ქართლის ცხოვრება, ქართლის ცხოვრება. ტ. II, თბ. 1959, გვ. 435
**ლევან ბუიშვილი** (დ. 24 აპრილი, 1933, ვორონეჟი, რსფსრ, სსრკ — გ. 1996) — ქართველი მეცნიერი და ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

ლევან ბუიშვილი დაიბადა 1933 წლის 24 აპრილს, ქალაქ ვორონეჟში. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1959–1962 წლებში იგი მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში, ხოლო 1962–1966 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნეტიკის ინსტიტუტში. 1966–1973 წლებში იგი მუშაობდა ნახევრადგამტარული ხელსაწყოების ფიზიკის სამეცნიერო–კვლევით ინსტიტუტში. 1973 წლიდან 1996 წლამდე იგი მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1977 წელს მან მიიღო საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მყარი სხეულების მაგნიტური რეზონანსის თეორიაში შრომათა ციკლისათვის, ხოლო 1985 წელს იგი გახდა საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე მისი ნაშრომები ეხება პარამაგნიტური სპინური სისტემის სტატისტიკურ თეორიას. 1983 წლიდან იგი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპონდენტი, ხოლო 1993 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ბუიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტომი I, გამოვიდა 1997 წელს
**ბაბრაქ ქარმალი** (პუშტუ ببرک کارمل, დაბადებით **სულთან ჰუსეინი**; დ. 6 იანვარი, 1929, ქაბული, ავღანეთი — გ. 3 დეკემბერი, 1996, მოსკოვი, რუსეთი) — ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარე (სახელმწიფოს მეთაური) 1979-1986 წლებში. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1979–1981 წლებში. სახალხო დემოკრატიული პარტიის წევრი 1965 წლიდან.

აპრილის რევოლუციის შემდეგ რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეა, ხოლო იმავე წლის ზაფხულიდან ავღანეთის ელჩი ჩეხოსლოვაკიაში. 1978 წლის შემოდგომაზე ბრალი დასდეს ანტისამთავრობო შეთქმულების ორგანიზებაში და გადააყენეს თანამდებობიდან. დარჩა ემიგრაციაში. 1979 წელს, ავღანეთში საბჭოთა ჯარების შესვლის შემდეგ გახდა სახალხო დემოკრატიული პარტიის ცკ-ს გენერალური მდივანი, რევოლუციური საბჭოს და მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე. 1986 წელს გადააყენეს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო და შეუნარჩუნეს პოლიტბიუროს წევრობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბაბრაქ ქარმალი***

* ბაბრაქ ქარმალის ბიოგრაფია


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ავღანეთის სახელმწიფოს მეთაურები 1973 წლიდან  |
| --- |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის რესპუბლიკა (1973–1978) (პრეზიდენტი) | 
* მუჰამედ დაუდი
 |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა (თავმჯდომარე) | 
* ნურ მუჰამედ თარაქი
* ჰაფიზულა ამინი
* ბაბრაქ ქარმალი
* ჰაჯი მუჰამედ ჩამკანი\*
* მუჰამედ ნაჯიბულა
* აბდულ რაჰიმ ჰატეფი\*
 |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის ისლამური სახელმწიფო (პრეზიდენტი) | 
* სიბგატულა მოჯადედი\*
* ბურჰანუდინ რაბანი
* ჰამიდ ქარზაი\*
 |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის ისლამური საამირო (1996–2001) (ლიდერი) | 
* მულა ომარი
 |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის გარდამავალი ისლამური სახელმწიფო (პრეზიდენტი) | 
* ჰამიდ ქარზაი
 |
|  |
| თარგი:ქვეყნის მონაცემები ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკა (პრეზიდენტი) | 
* ჰამიდ ქარზაი
* აშრაფ ღანი
 |
|  |
| ავღანეთის დროშა ისლამური ემირატი (ლიდერი) | 
* ჰაიბატულა ახუნძადა
 |

 |
**ბალაბური** (აზერ. Balabür qalası) — ლენკორანის რაიონის ტერიტორიაზე შვიდი ციხე-სიმაგრიდან ერთ-ერთი.

ციხე-სიმაგრე ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლია. ბალაბურის ციხე ლენკორანიდან სამხრეთ-დასავლეთით 6 კმ-შია, სოფელ ბალაბურთან, ტალიშის მთების ძირას და მოიცავს 1 ჰექტარი ფართის ტერიტორიას. პირველი ინფორმაცია ციხე-სიმაგრის შესახებ 1869 წელს ისტორიკოსმა საიდალ კაზიბეკოვმა მოგვცა. მოგვიანებით, 1926 წელს, ჟურნალ «აზერბაიჯანის არქეოლოგიური კომიტეტის სიახლეები»-ს მეორე ნომერში აზერბაიჯანელმა არქეოლოგმა ისა აზიმბეკოვმა მოიხსენია ციხე სტატიაში «ლენკორანის ტერიტორიის სიძველეები».

არქეოლოგმა ჰათემ კასამანლიმ აჩვენა, რომ 1967 წელს, ციხის ძირას აღმოსავლეთით, დაახლოებით 100 მეტრში, წყლის არხისთვის, დაბლობზე ღრმა თხრილი ამოთხარეს.

არქეოლოგმა ფარმან მახმუდოვმა, რომელიც ამ ტერიტორიას 1960-იან წლებში იკვლევდა, 200-ზე მეტი ქვის ყუთი აღმოაჩინა. ამჟამად სასაფლაოს ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი საკარმიდამო ტერიტორიის სახით გადაეცა მოსახლეობას. სახელმწიფო, როგორც ძეგლს, ტერიტორიის მხოლოდ მცირედ ნაწილს იცავს. ისტორიაში არის ძეგლების დიდი რაოდენობა, ცნობილი როგორც «თალიშ-მუგანის კულტურა», რომელთა შესწავლა უკვე 100 წელია, რაც მიმდინარეობს. ამ პერიოდში დადგინდა, რომ ამ ძეგლების გავრცელებამ მოიცვა მუგანისა და ლენკორანის ფერდობები თალიშის მთებში. ეს არის გვიანი ბრინჯაო - ადრეული რკინის ხანა, ე. ი. მეორე ათასწლეულის მეორე ნახევარი ჩვენს ერამდე - პირველი ათასწლეულის პირველი ნახევარი (ჩვ. წ. აღ-მდე 1400-500). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ამ ისტორიული სიმდიდრის მატარებლებს, რომლებიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 3400-2500 წლების პერიოდიდან მომდინარეობდნენ, ჰქონდათ მაღალგანვითარებული კულტურა, ეკონომიკა, პოლიტიკური და სამხედრო ურთიერთობები ახლო აღმოსავლეთის დიდ სახელმწიფოებთან.

სქოლიო
------

1. ↑  Babər qalası
2. ↑  LƏNKƏRAN QALALARI – BƏLLƏBUR QALASI.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-21. ციტირების თარიღი: 2021-03-11.
**კიტი ფოილი** (ინგლ. Kitty Foyle: The Natural History of a Woman) — რეჟისორ სემ ვუდის 1940 წელს გადაღებული მხატვრული ფილმი, რომელშიც მთავარ როლებს ჯინჯერ როჯერსი და დენის მორგანი ასრულებენ. ჯინჯერ როჯერსმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილადელფიაში მცხოვრებ უინ სტრაფორდს, დიდი ბოსი, და კიტი ფოილს, მისი მდივანი, ერთმანეთი უყვართ. კიტი მისგან წინადადებას ელოდება. თუმცა ყველაფერი ასე მარტივი არ არის. მოვლენები დინამიურად ვითარდება. კიტი ნიუ-იორკში ხვდება რომანტიკულ, მაგრამ ხელმოკლე ექიმ მარკ აიზენს. ამასობაში სტრაფორდი მას ხელს სთხოვს. ქორწილი ახლობლებისგან შორს ტარდება. საქმროს ნათესავების მიერ კიტის ათვალწუნების გამო. სიტუაციას ართულებს მდივნისა და მაღალი საზოგადოების საქმოსნის სოციალური უთანასწორობა. ამას შედეგად განქორწინება მოყვება. სტრაფორდი სხვას ითხოვს ცოლად. ექიმი აიზენი მას ცოლობას სთხოვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „კიტი ფოილი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „კიტი ფოილი" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* „კიტი ფოილი" — Allmovie-ზე
**ლევან გრიგოლის ძე აბელიშვილი** (დ. 3(16) აპრილი,1909, თბილისი — გ. 16 მარტი, 1974, იქვე) — ქართველი ელექტროტექნიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1961), საქართველოს მეცნიერებათა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. სკკპ წევრი 1956-იდან.

ბიოგრაფია
---------

ლევან აბელიშვილი დაიბადა თბილისში, აზნაურთა ოჯახში. მამა გრიგილ აბელიშვილი — ამიერკავკასიის რკინიგზის უფროსი. დედა კინომსახიობი ანტონინა აბელიშვილი — შეასრულა მთავარი როლი ალექსანდრე წუწუნავას ფილმში „ქრისტინე". ლევან აბელიშვილმა დაამთავრა ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტი 1931 წელს.

იყო რკინიგზის ტრანსპორტის ელექტრული წევის პიონერი საქართველოში და სსრკ-ში. მისი შრომები ეხება წევის ეფექტურობას, წევის გაანგარიშებას, რკინიგზების გატარების უნარს, მოძრავი შედგენილობისა და ელექტრომომარაგების სისტემათა თეორიას, აგრეთვე ელექტრორკინიგზების იძულებითი რეჟიმების გამოკვლევას ძაბვის საშუალო ვარდნათა ეპიურების მეთოდით ყველა ელემენტის ურთიერთმოქმედებისას, წევის ძრავების სითბურ გაანგარიშებასა და გამოცდას, საკონტაქტო სადენების გახურების თეორიას, გრძელ მატარებელთა წონის ინერციულ გაანგარიშებას და სხვა.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

„ელექტრული ტრანსპოტის" კათედრის დამაარსებელი საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 26.
* *ტრაპაიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 28.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გარდაცვლილი წევრ-კორესპონდენტები (1944-2013) დაარქივებული 2016-04-19 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links

სქოლიო
------

1. ↑  პირველი მთავარი როლი : [მსახიობ ანეტა აბელიშვილის შემოქმედება / ოთარ კორაშვილი // საქართველოს ქალი. - , 1986. - N5. - გვ.12-13]
**ბერლინის მარათონი** — მნიშვნელოვანი ყოველწლიური სპორტული ღონისძიება ბერლინში, გერმანია. ოფიციალური მარათონის დისტანცია (42,195 კმ) თითქმის მთელ ქალაქს მოიცავს და მასში პროფესიონალი და მოყვარული სპორტსმენები გვერდიგვერდ ასპარეზობენ. ღონისძიება პირველად 1974 წელს ჩატარდა და მას შემდეგ ყოველ წელს სექტემბრის ბოლო კვირას იმართება.

40.827 მონაწილით 107 ქვეყნიდან, რომელთა შორის 35.913-მა ოფიციალურად ფინიშს მიაღწია, და ერთი მილიონი მაყურებლით 2008 წელს, ბერლინის მარათონი ერთ-ერთი უდიდესი და ყველაზე პოპულარული სირბილში შეჯიბრია მსოფლიოში. ოთხ სხვა მარათონთან ერთად, რომლებიც ერთად მსოფლიოს მთავარ მარათონთა ხუთეულს ქმნის, შეჯიბრში გამარჯვებული მამაკაცი და ქალი მარათონელი ერთმანეთში თანაბრად იყოფენ $1 მილიონს.

მამაკაცთა და ქალთა შორის მსოფლიოს მარათონთა რეკორდების უმრავლესობა სწორედ ბერლინის მარათონის გზებზეა რეგისტრირებული, რომლებიც გამოირჩევა ბრტყელი, გლუვი ზედაპირით, წამქეზებელი მხიარული მაყურებლებითა და ზომიერი შემოდგომის ამინდით. 2008 წელს მსოფლიოს ახალი რეკორდი დაამყარა ეთიოპიელმა ჰაილე გებრსილასემ, ხოლო მეოთხე საუკეთესო დრო ქალთა შორის დააფიქსირა უკრაინელმა ირინა მიკიტენკომ.

ღონისძიება ორ დღედ იყოფა. მარათონი იწყება და მთავრდება ბრანდენბურგის კარიბჭესთან.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია სპორტისა და სპორტსმენების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ატენის ბრძოლა** — ქართველთა ლაშქრის ბრძოლა 1724 წელს ოსმალ დამპყრობთა წინააღმდეგ. 1724 წელს ქართლში ოსმალთა ბატონობის წინააღმდეგ დიდი აჯანყება დაიწყო. აჯანყებულებმა კახეთის მეფეს კონსტანტინე II-ს მიმართეს, რათა იგი სათავეში ჩასდგომოდა აჯანყებას. კონსტანტინე II კახთა, თუშთა და ფშავ-ხევსურთა ლაშქრით ქართლში მივიდა. აჯანყებულთა ლაშქარი 10 000-ს კაცს ითვლიდა. აჯანყებულებმა გადაწყვიტეს ჯერ გორის ციხის, შემდეგ კი თბილისის ციხის აღება და ქართლის მტრისაგან მთლიანად გათავისუფლება. ქართლის გამგებელმა რეჯებ-ფაშამ გორის მეციხოვნეთა დასახმარებლად ჯარი გაგზავნა ახალციხის ფაშის ისაყ I-ის მეთაურობით. 15 სექტემბერს, სოფელ ატენთან გადამწყვეტი ბრძოლა გაიმართა, იერიშზე თავდაპირველად ქართველები გადავიდნენ და მტერი უკუაქციეს, მაგრამ მოღალატეთა დახმარებით ოსმალებმა საბოლოოდ მაინც მოახერხეს ქართველთა დამარცხება. მტერი აჯანყებულებს სასტიკად გაუსწორდა; დახოცილ ქართველთა თავები თბილისში ურმით გაუგზავნეს რეჯებ-ფაშას. 

ატენის ბრძოლის შემდეგ ერთგვარი შესვენება დაიწყო ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლაში, რათა ძალები მოეკრიბათ და შემდეგ ხელახლა შეეტიათ დამპყრობლისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ნ. ბერძენიშვილი, საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ. 1965
**კიტაევის სახლი** (რუს. Дом Китаева) — ისტორიული შენობა, მდებარეობს ქალაქ პუშკინში, კერძოდ პუშკინსკაიას ქუჩაზე. აშენებულია 1827 წელს. ის არის ფედერალური მნიშვნელობის მქონე კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი.

ისტორია
-------

კიტაევის სახლი აშენდა 1827 წელს არქიტექტორ ვ. მ. გორნესტოვაევის მიერ იაკობ კიტაევისთვის. სახლის მფლობელი ი. კიტაევი 1831 წელს გარდაიცვალა და სახლი მის ქვრივს, ანა კიტაევას გადაეცა. ამ სახლში ატარებდნენ ზაფხულსა და შემოდგომა ალექსანდრე პუშკინი და მისი მეუღლე. სწორედ ამ სახლში გატარებულ პერიოდში პუშკინი მუშაობდა „ზღაპარი მეფე სალთანზე", აქ დაამთავრა რომანი „ევგენი ონეგინი", დაიწყო „როსლავლოვის ამბავი" და მომზადდა „ბელიკინის ამბავი" ბეჭდვისთვის. დიდი სამამულო ომის დროს, სახლი სერიოზულად დაზიანდა, მაგრამ აღადგინეს. 1920 წელს, ის პეტროგრადის აგრონომიული ინსტიტუტის (მოგვიანებით — ლენინგრადის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის) იურისდიქციაში მოექცა. ის ფაქტი, რომ ის დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა აგრონომიული ინსტიტუტის მართვის ქვეშ, მეტად აღსანიშნავია, რადგან სწორედ ამ პერიოდში განადგურდა ცარსკოე-სელოს ტერიტორიაზე მდებარე არაერთი ისტორიული სახლი. 1958 წლიდან სახლში გაიხსნა მუზეუმი „პუშკინის აგარაკი", ხოლო 1976 წელს სახლი მთლიანად გადაეცა მუზეუმს.

არქიტექტურა
-----------

კიტაევის სახლი არის ხისგან ნაშენი, მომრგვალებული ანტრესოლით კუთხეში. მუზეუმის აღდგენის დროს, სახლში აღადგინეს მისაღები, სასადილო, ოთახები ისტორიული პროექტისა და თანამედროვეთა მემუარების მიხედვით. მოგვიანებით აღადგინეს საძინებელი ოთახებიც. სახლში ავეჯი განთავსდა ჯერ კიდევ პუშკინის პერიოდში.

ლიტერატურა
----------

* Широкий В. Ф. Дача А. С. Пушкина в Царском Селе (дом Китаева). — Л.: Пушкинское общество, 1936. — 44 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Пушкинская 2. Дом Китаева (Музей Пушкина). *Энциклопедия Царского Села*. ციტირების თარიღი: 2018-07-09.[*მკვდარი ბმული*]
* Дача Я. Китаева - Дача А. К. Китаевой - Музей "Дача А. С. Пушкина". *citywalls.ru*. ციტირების თარიღი: 2018-07-09.[*მკვდარი ბმული*]
**კონტინენტური კალთა**, **კონტინენტური ბექობი** — კონტინენტური წყალქვეშა კიდის ნაწილი, გარდამავალი ზონა შელფიდან ოკეანის ფსკერისაკენ. ახასიათებს მნიშვნელოვანი დახრილობა (საშუალოდ 4°, ხშირად 15-20°, 40°-მდე) საფეხურებრივობა და დანაწევრება. კონტინენტური კალთის ზედა ნაწილში წყალქვეშა მეწყრების და სუსპენზიური ნაკადების მოქმედებით ხდება დანალექი მასალის ინტენსიური გადაადგილება, ქვედა ნაწილში — აკუმულაცია. კონტინენტურ კალთას, როგორც ორგანული ნივთიერების მაღალი პროდუქტიულობის ზონას, გამოყოფენ ბათიალის სახელით. გეოლოგიური აგებულებისა და რელიეფის მიხედვით კონტინენტური კალთა ხმელეთის გაგრძელებას წარმოადგენს. კონტინენტური კალთა მოიცავს სიღრმეების მნიშვნელოვან დიაპაზონს, მთლიანობაში, 100-200-იდან 3000-4000 მ-მდე სიღრმეს. ფსკერი სიღრმის შესაბამისად იყოფა 2 ზონად: ზემო ბენთალი, ანუ მეზობენთალი — 200-5000-იდან 1000-2000 მ-მდე და ქვედა ბენთალი, ანუ ბათიბენთალი — 1000-2000-იდან 3000 მ-მდე..

სქოლიო
------

1. ↑  კონტინენტური კალთა — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
2. ↑  ვ. საუსკანი (1996): ოკეანის ეკოლოგია და ბიოპროდუქტიულობა. დამხმარე სახელმძღვანელო დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.. კალინინგრადი: კალინინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. გვ. 72.
ტელესკოპ ALMA-ს მიერ გადაღებული ბეთელგეიზე
ბეთელგეიზე (მაღლა მარცხნივ) და ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსის მკვრივი ნისლეული
**ბეთელგეიზე**, *α ორიონისა* — ღამის ცის მეთერთმეტე ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი და მეორე ყველაზე კაშკასა ორიონის თანავარსკვლავედში, რიგელის შემდეგ. არის გამორჩეულად მოწითალო, ნახევრად წესიერი ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდეც +0.0 - +1,3-ს შორის მერყეობს. 

ბეთელგეიზე კლასიფიცირებულია, როგორც M1-2 სპექტრული ტიპის წითელი სუპერგიგანტი და წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს ვარსკვლავს, რომელიც შეუიარაღებელი თვალითაც ხილულია. თუ ამ წითელი ზეგიგანტ ვარსკვლავს ჩვენი მზის სისტემის ცენტრში მოვათავსებთ მზის მაგივრად, მისი ზედაპირი მარსისა და იუპიტერის ორბიტებს შორის, ასტეროიდთა სარტყლის გადაღმა აღმოჩნდება და მთლიანად ჩაყლაპავს მერკურის, ვენერას, დედამიწასა და მარსს, შესაძლოა, იუპიტერსაც. თუმცა, ირმის ნახტომში არის რამდენიმე უფრო დიდი წითელი სუპერგიგანტიც, მათ შორის ცეფევსის მიუ და VY დიდი ქოფაკი. მასით ჩვენს მზეს დაახლოებით ოცჯერ აღემატება. დედამიწიდან დაშორებულია დაახლოებით 640 სინათლის წლით. აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე −6-ია. ბეთელგეიზეს ასაკი 10 მილიონ წელზე ნაკლებია, მაგრამ დიდი მასის გამო საკმაოდ სწრაფად ვითარდება. სიცოცხლეს ის სუპერნოვად აფეთქებით დაასრულებს, რაც სავარაუდოდ, მომდევნო 100 000 წლის განმავლობაში მოხდება. დაიბადა ვარსკვლავურ ასოციაცია ორიონ OB1-ში, საიდანაც შემდეგ გამოიტყორცნა; ეს გაქცეული ვარსკვლავი ვარსკვლავთშორის სივრცეში 30 კმ/წმ სიჩქარით მიჰქრის და წარმოქმნის დარტყმით ტალღას, რომლის სიგანეც ოთხი სინათლის წელია.

1920 წელს, ბეთელგეიზე პირველი ვარსკვლავი გახდა მზის შემდეგ, რომლის ფოტოსფეროს კუთხური ზომაც გაზომეს. შემდგომი კვლევებით გაირკვა, რომ მისი კუთხური დიამეტრი (ხილული ზომა) 0,042 - 0,056 არკსეკუნდს შორის მერყეობს, სხვაობების მიზიზი კი არის არასფერულობა, პულსაცია და ცვალებადი ხილულობა სხვადასხვა ტალღის სიგრძეში. გარს აკრავს კომპლექსური, ასიმეტრიული გარსი, რომელიც ვარსკვლავზე 250-ჯერ დიდია და წარმოქმნილია ბეთელგეიზეს მიერ მასის დაკარგვით. 

2019 წლის ოქტომბრიდან, ბეთელგეიზემ მნიშვნელოვნად ჩაბნელება დაიწყო. ვარსკვლავიერი სიდიდე 0,5-დან 1,5-მდე შემცირდა. ასტროფიზიკოსებს შორის გაჩნდა ვარაუდი, რომ ასეთი ძლიერი ჩაბნელება შეიძლება მალე მის სუპერნოვად აფეთქებაზე მიუთითებდეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბეთელგეიზე***

* Surface imaging of Betelgeuse with COAST and the WHT Interferometric images taken at different wavelengths.
* Near, Mid and Far Infrared დაარქივებული 2020-04-29 საიტზე Wayback Machine.  Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) webpage showing pictures at various wavelengths.

სქოლიო
------

1. ↑  ახლოვდება თუ არა ბეთელგეიზეს სუპერნოვად აფეთქება 1tv.ge
ელექტრონიკის მაღაზია სავაჭრო ცენტრში, ჯაკარტა (2002)
**კონსუმერიზმი** — სოციალური და ეკონომიკური წესრიგი, რომელიც მომხმარებელს სულ უფრო მეტი რაოდენობით პროდუქციისა და სერვისის შეძენისკენ უბიძგებს. კონსუმერიზმმა XX საუკუნეში ინდუსტრიულ რევოლუციასთან ერთად დაიწყო ზრდა, როცა მასობრივი წარმოება ზედმეტ, საჭიროზე მეტის წარმოებად იქცა, მომხმარებლის რეალური საჭიროების გაუთვალისწინებლად გაიზარდა პროდუქციის რაოდენობა და კომპანიებმა მომხმარებლის ხარჯვითი ქმედებების მანიპულირების მიზნით მიმართეს რეკლამასა და პროდუქციის დაგეგმილ მოძველებას. 1899 წელს თორსტეინ ვებლენმა გამოაქვეყნა წიგნი კონსუმერიზმის შესახებ „უსაქმური კლასის თეორია", რომელიც იკვლევს, თუ როგორ მოერგნენ ეკონომიკური ინსტიტუციები XX საუკუნის დასაწყისში გამოჩენილ „თავისუფალი დროის" ფენომენს. წიგნში ვებლენი ასახავს უსაქმური კლასის ხარჯვით ჩვევებს, რომელიც ძირითადად მყიდველის მიერ საკუთარი პრესტიჟის და სტატუსის წარმოჩენას ემსახურება და არაა დაკავშირებული პროდუქციის ფუნქციასთან და საჭიროებასთან.

ეკონომიკაში კონსუმერიზმი, აბსტრაქტული გაგებით, არის იმის მიჩნევა, რომ მომხმარებლის თავისუფალი არჩევანი უნდა იყოს ძლიერი ორიენტირი მწარმოებლისთვის იმის გადაწყვეტაში, თუ რისი და რა სახის წარმოება უნდა მოხდეს, რაც თავის მხრივ საზოგადოების ეკონომიკური ორგანიზების ორიენტირი ხდება.

კონსუმერიზმი ფართო კრიტიკის საგანია, როგორც იმ ინდივიდთა მიერ, რომლებიც ეკონომიკაში მონაწილეობის განსხვავებულ გზებს ირჩევენ (როგორიცაა მარტივი ან ნელი ცხოვრება), ასევე ექსპერტთა მიერ, რომლებიც მსოფლიოზე თანამედროვე კაპიტალიზმის ეფექტებს აფასებენ. ექსპერტები ხშირად ხაზს უსვამენ კავშირს კონსუმერიზმსა და ისეთ პრობლემებს შორის, როგორებიცაა ზრდის იმპერატივი და ზემოხმარება, რასაც გარემოზე უარყოფითი ზეგავლენა აქვს, მათ შორისაა პირდაპირი ეფექტები, როგორიცაა ბუნებრივი რესურსების ზედმეტი მოხმარება და ერთჯერადი პროდუქტების დიდი რაოდენობის გამოყენება და ზოგადი, ფართო ეფექტები, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება. არაერთი კვლევა და კრიტიკა ხაზს უსვანს კონსუმერიზმის სოციოლოგიურ ეფექტებს, როგორებიცაა კლასობრივი ბარიერების გამყარება და უთანასწორობის წარმოქმნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსუმერიზმი

სქოლიო
------

1. ↑  Czarnecka, Barbara; Schivinski, Bruno (2019). „Do Consumers Acculturated to Global Consumer Culture Buy More Impulsively? The Moderating Role of Attitudes towards and Beliefs about Advertising" (PDF). *Journal of Global Marketing*. **0** (4): 219–238. doi:10.1080/08911762.2019.1600094. ISSN 0891-1762. S2CID 182181403.
2. ↑  თორსტეინ ვებლენი (1899): *უსაქმური კლასის თეორია: an economic study of institutions*, Dover Publications, Mineola, N.Y. 1994, ISBN 0-486-28062-4. (also available: Project Gutenberg e-text დაარქივებული 2020-04-14 საიტზე Wayback Machine. )
3. ↑  bookrags.com, The Theory of the Leisure Class: Summary & Study Guide Description
4. ↑  "Consumerism". Britannica Concise Encyclopedia Online. 2008.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი**. |

**კონსტანტინე იოსების ძე ანდრონიკაშვილი** (დ. 20 დეკემბერი [ძვ. სტ. 8 დეკემბერი], 1887, ყვარელი — გ. 2 ივლისი, 1954, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1950), პროფესორი (1947).

ბიოგრაფია
---------

თბილისის კადეტთა კორპუსის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პარიზის სორბონის უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე (1906-1910), პარალელურად ეუფლებოდა რეჟისურას „ოდეონის" დრამატული თეატრის სტუდიაში რეჟისორ ანტუანის ხელმძღვანელობით 1911-1931 წლებში რეჟისორად მუშაობდა საქართველოს სხვადასხვა თეატრში, 1931-1945 წლებში — რუსეთის თეატრებში (გორკი, როსტოვი, სარატოვი და სხვა), 1945-1947 წლებში — თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში. 1945-1954 წლებში თბილისის რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის პედაგოგია. დადგმები: შ. დადიანის „ვარამი" (1922), ი. გედევანიშვილის „სინათლე" (1924), გ. კაიზერის „გაზი" (1924), ტ. რამიშვილის „სტუმარმასპინძლობა" (1925), ვ. ჰიუგოს „რუი-ბლაზი" (სვერდლოვსკში, 1937), ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი" (1945), ვ. გაბისკირიას „მარტოხელა" (1946) და სხვა. ავტორია პიესებისა: „სიზმარი კოშკში", „სიყვარულის ყვავილი" და სხვა. თარგმნა: სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე", მოლიერის „გააზნაურებული მდაბიო", ლოპე დე ვეგას „თივა და ძაღლი" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 451.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბერნარდე ნეაპოლელი** — XVII საუკუნის იტალიელი კათოლიკე მისიონერი, ქართული ხალხური ზღაპრების ჩამწერი. საქართველოში პირველად 1661 წელს ჩამოვიდა მცირე ხნით, რომის ეკლესიის დავალებით. 1670—1680 წლებში საქართველოში ცხოვრობდა. შეისწავლა ქართული ენა და რამდენიმე წიგნიც თარგმნა; კერძოდ, 1681 წელს რომში დაიბეჭდა მის მიერ თარგმნილი ქართული კატეხიზმო. მ. თამარაშვილის მოწმობით, ბერნარდე ნეაპოლელს ეკუთვნის აგრეთვე ქართულ ენაზე შედგენილი წიგნი "ბჭობა კათოლიკობის შესახებ". ბერნარდე ნეაპოლელის არქივი იტალიაში ტორე-დელგრეკოს კაპუცინთა მონასტერში ინახებოდა. ამონაწერები ამ არქივიდან და მისი მოკლე აღწერა დაცულია თბილისში, კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში (H - 661). 1947 წელს ამ ფონდში მიაკვლიეს ბერნარდე ნეაპოლელის მიერ ჩაწერილ ორ ქართულ ზღაპარს. 1964 წელს გამოქვეყნდა იტალიაში (ნეაპოლის ეროვნული ბიბლიოთეკა) დაცული თორმეტი ქართული ზღაპარი.

ლიტერატურა
----------

* *თამარაშვილი მ.* ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის... ტფ. 1902;

* *ვირსალაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 329.
ბერნარდ ლორენს „ბერნი" მეიდოფი
**ბერნარდ ლორენს „ბერნი" მეიდოფი** (Bernard Lawrence "Bernie" Madoff; IPA: /ˈmeɪdɒf/; დ. 29 აპრილი, 1938, ნიუ-იორკი – 14 აპრილი, 2021) — ამერიკელი საქმოსანი, საფონდო ბირჟის NASDAQ ყოფილი ხელმძღვანელი, რომელმაც აღიარა ისტორიაში უდიდესი საინვესტიციო აფიორის ორგანიზება. 2009 წლის 12 მარტს მეიდოფმა აღიარა დანაშაული 11 მუხლით მიყენებულ ბრალდებებში, რომელიც მოიცავდა პონცის სქემით ასობით ინვესტორის მოტყუებას. ინვესტორთა დანაკარგები ფედერალური გამომძიებლების გამოთვლით $65 მილიარდს აღემატება. ბრალდების წაყენების შემდეგ მადოფი საკუთარ პენტჰაუსში შინა პატიმრობაში იმყოფებოდა, თუმცა დანაშაულის აღიარების შემდეგ ის საპყრობილეში გადაიყვანეს. ამ დანაშაულისთვის მას მოუწევს სასჯელის მოხდა მთელი სიცოცხლე და დაახლოებით $170 მილიარდის რესტიტუცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 11024397
* BNE: XX5721947
* BNF: cb16068972h (data)
* GND: 139482709
* ISNI: 0000 0001 0785 0831
* LCCN: no2009061262
* NKC: xx0094481
* NLP: A24877931
* NTA: 322584426
* SUDOC: 137278209
* VIAF: 86382255
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 86382255

 |
ბლაით კეტრინ დენერი (ინგლ. Blythe Katherine Danner, დ. 3 თებერვალი, 1943 წელი, ფილადელფია, პენსილვანია, აშშ) - ამერიკელი მსახიობი. იგი არის რამდენიმე ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის ორი ემის პრემია დრამატული სერიის საუკეთესო მეორეხარისხოვანი ქალისთვის, ჰაფში (2004–2006) და ტონის პრემია საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. დანერი ორჯერ იყო ნომინირებული ემისთვის კომედიურ სერიალში გამოჩენილი სტუმრის მსახიობი ქალისთვის, მერლინ ტრუმენის Will & Grace-ში (2001–06; 2018–20) და პრაიმტაიმის ემის ჯილდო მინისერიალის ან კინოს მთავარი როლის შემსრულებლისთვის.

ადრეული ცხოვრება
----------------

დანერი დაიბადა ფილადელფიაში, პენსილვანია, დედა კატარინი ხოლო მამა ბანკის აღმასრულებელი ჰარი ერლ დანერი. მას ჰყავს ძმა, ოპერის მომღერალი და მსახიობი ჰარი დანერი; ასევე და, შემსრულებელი, რეჟისორი დოროთი "დოტი" დანერი; ასევე დედის მხიდან ნახევარძმა, ვიოლინოს მწარმოებელი უილიამ მოენიგი. დანერს აქვს ჰოლანდიურ (გერმანული), ინგლისური და ირლანდიური წარმოშობა. მისი ბებია კი გერმანელი ემიგრანტი იყო და მისი მამის ერთ-ერთი დიდი ბებია ბარბადოსში (ევროპული წარმოშობის ოჯახში) დაიბადა. დანერმა დაამთავრა ჯორჯის სკოლა, კვაკერის საშუალო სკოლა, რომელიც მდებარეობს ნიუთაუნთან, ბაქსის ოლქში, პენსილვანია, 1960 წელს.

კარიერა
-------

მან ითამაშა ფილმებში *We Were the Mulvaneys* (2002) და Back When We Were Grownups (2004). ამ უკანასკნელისთვის მან ასევე მიიღო ოქროს გლობუსის პრემიის ნომინაცია. დანერმა ითამაშა დინა ბირნსი ფილმებში „შეხვედრა მშობლებთან" (2000) და მისი გაგრძელებები Meet the Fockers (2004) და Little Fockers (2010). მან რამდენჯერმე ითანამშრომლა ვუდი ალენთან და მონაწილეობა მიიღო მის სამ ფილმში Another Woman (1988), Alice (1990), and Husbands and Wives (1992). მის სხვა მნიშვნელოვან ფილმებს შორისაა 1776 (1972), Hearts of the West (1975), The Great Santini (1979), Mr. and Mrs. Bridge (1990), The Tides of Tides (1991), *To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar* (1995), თითის ანაბეჭდების მითი (1997), X- ფაილები (1998), ბუნების ძალები (1999), ბოლო კოცნა (2006), პოლ (2011), Hello I Must Going (2012), ვნახავ ჩემს სიზმრებში (2015) და რა მათ ჰქონდათ (2018).

პირადი ცხოვრება
---------------

დანერი დაქორწინებული იყო პროდიუსერ და რეჟისორ ბრიუს პელტროუზე, რომელიც გარდაიცვალა პირის ღრუს კიბოთი 2002 წელს. მას და პელტროუს ერთად ჰყავთ ორი შვილი, მსახიობი გვინეტ პელტროუ და რეჟისორი ჯეიკ პელტროუ. დანერის დისშვილია მსახიობი კატრინ მოენიგი, დედის ნახევარძმის უილიამის ქალიშვილია. დანერმა ქალიშვილთან ერთად ითამაშა 1992 წელს სატელევიზიო ფილმში Cruel Doubt და კვლავ ასევე 2003 წელს ფილმში Sylvia, სადაც ის ასახიერებდა აურელია პლათს, გვინეტის საილვიუს როლზე, სილვია პლათს. დანერი ტრანსცენდენტული მედიტაციის პრაქტიკოსია, რომელიც მან აღწერა, როგორც "ძალიან სასარგებლო და მანუგეშებელი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბლაით დენერი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Blythe Danner Biography (1944?-). www.filmreference.com. (27 დეკემბერი, 2020)
2. ↑  Fast Friends: Blythe Danner and Meredith Monk. web.archive.org. (27 დეკემბერი, 2020)
3. ↑  Paltrow equal to the task of portraying a tortured Plathl. www.latimes.com. (27 დეკემბერი, 2020)
4. ↑  Blythe Danner: 'A part of me feels like I have never grown up'. ca.hellomagazine.com. (27 დეკემბერი, 2020)
**ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონი** (ამჰარული:ቤንሻንጉል-ጉምዝ) — ეთიოპიის რეგიონი, ადრე ცნობილი როგორც **რეგიონი 6**. იგი ესაზღვრება სუდანს და სამხრეთ სუდანს. მისი დედაქალაქია — ქალაქი ასოსა. მოსახლეობა — 975 998 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 50 698,68 კმ².

მოსახლეობა
----------

2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 670 847 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს  — 14,6 %-ს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 13,23 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 985 654 ცალკეული მეურნეობა. ეთნიკური შემადგენლობა: ბერტა — 25,41 %, ამჰარები — 21,69 %, გუმუზი — 20,88 %, ორომოები — 13,55 %, შინაშა — 7,73 %, ავი — 4,22 %. ძირითადი ენებია — ბერტა — 25,15 %, ამჰარული — 22,46 %, გუმუზი — 20,59 %, ორომოს ენა — 17,69 %, შინაშა — 4,58 % და ავი — 4,01 %. მუსულმანები შეადგენენ რეგიონის მთლიანი მოსახლეობის 45,4 %-ს; მართლმადიდებელი ქრისტიანები — 33 %-ს; პროტესტანტები — 13,5 %-ს; მოსახლეობის დაახლოებით 7,1 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს. 1994 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 460 459 ადამიანს.

CSA-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 27,23 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (22,35 % სოფლებში და 58,53 % ქალაქებში). განათლების დონე შეადგენს 47,4 %-ს მამაკაცებისთვის და 23,2 %-ს ქალებისთვის. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 84 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე მაღალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

* ასოსა
* კამაში
* მეტეკელი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეთიოპიის რეგიონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონის რუკა UN-OCHA
* ბენიშანგულ-გუმუზის რეგიონის რუკა DPPA დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* ფედერაციის სახლი დაარქივებული 2005-03-24 საიტზე Wayback Machine.  ეთიოპიის მთავრობის წევრთა სია

სქოლიო
------

1. ↑  Federal Demographic Republic of Ethiopia Central Statistical Agency – Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017. *2014 Population and Housing Census of Ethiopia*. CSA (2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 1 October 2014.
2. ↑  2011 National Statistics.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-10-03.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეთიოპიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| რეგიონები | 
აფარი **·** ამჰარა **·** ბენიშანგულ-გუმუზი **·** გამბელა **·** ჰარარი **·** ორომია **·** სომალი **·** სამხრეთის ერები, ეროვნებები და ხალხები **·** ტიგრაი |  |
|  |
| ქალაქი-რეგიონები | 
ადის-აბება **·** დირე-დაუა |

 |
კრასნაია პოლიანას ხედი მთა აიბღადან
**კრასნაია-პოლიანა** (რუს. Кра́сная Поля́на, ლიტერატურულად: "წითელი მინდვრები"; აფხ. Гәбаадәы, *‘atquaj*) — დაბა, რომელიც მდებარეობს რუსეთის მხარის კრასნოდარის შემადგენლობაში. ეს ადგილი მოქცეულია ქალაქ სოჭის აგლომერაციაში. კრასნაია პოლიანა გაშენებულია კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში, 600 მეტრ სიმაღლეზე. ამ ადგილს ტურისტული მნიშვნელობა აკისრია, დაბის სიახლოვეს მდებარეობს მდინარე მზიმთა, ხოლო აქედან 39 კილომეტრში მდებარეობს შავი ზღვა და ადლერის სანაპიროები. კრასნაია პოლიანიას ძველი სახელები იყო: არტკუადჟი, კბადე და რომანოვსკი. ამ დასახლებულ პუნქტს დაბის სტატუსი მიენიჭა 1950 წელს. 2002 წლის აღწერის შედეგად, კრასნაია პოლიანას მოსახლეობა შეადგენს 3,969 ადამიანს, 1989 წლის აღწერის შედეგად კი აქ სახლობდა 3 300 ადამიანი. კრასნაია პოლიანა მოქცეულია იმ ტერიტორიების სიაში სადაც უნდა გაიმართოს 2014 წლის სოჭის ზამთრის ოლიმპიური თამაშები.

ისტორია
-------

აქ აღმოჩენილია უძველესი დოლმენი. ამ დაბის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან სახლობდნენ აფხაზები და საძები.

კრასნაია პოლიანას ტერიტორიაზე იმართებოდა კავკასიის ომი, უკანასკნელი ბრძოლა კი 1864 წლის 2 ივნისს გაიმართა. ამ ომში ჩრდილო კავკასიელები დამარცხდნენ, რასაც მოჰყვა ადგილობრივი მცხოვრებლების გადასახლება ოსმალეთის იმპერიაში. ამ ადგილებში რუსეთის იმპერიამ რუსი მოსახლეობა ჩაასახლა.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* საფრანგეთის დროშა ლეზ-უში, ზემო სავოია, საფრანგეთი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სათხილამურო ტრასები კრასნაია პოლიანაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კრასნაია-პოლიანა***

* (გერმანული) კრასნაია პოლიანა
* (რუსული) Красная Поляна
* (შვედური) კრასნაია პოლიანას ფოტოები დაარქივებული 2008-12-26 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) კრასნაია პოლიანა დაარქივებული 2009-06-26 საიტზე Wayback Machine.
**კონსული** (*ლათ. **consules***) — რომის რესპუბლიკაში ერთ-ერთი უმაღლესი მაგისტრატურა.

|  რომის სახელმწიფოინსტიტუტები |
| --- |
| **რომის სამეფო** |
| **რომის რესპუბლიკა** |
| **რომის იმპერია** |
| **პრინციპატი** | **დომინატი** |
| **ძირითადი მაგისტრატები:** |
| * კონსული
* პრეტორი
* კვესტორი
 | * ედილი
* ტრიბუნი
* ცენზორი
 |
| **საგანგებო მაგისტრატები:** |
| * Magister Equitum
* სამხედრო ტრიბუნი
 | * დიქტატორი
* ტრიუმვირი
* დეცემვირი
 |
| **სხვა თანამდებობები და წოდებები:** |
| * პონტიფექს მაქსიმუსი
* ლეგატი
* მეთაური
* ოფიციუმი
* პრეფექტი
* ვიკარი
* ვიგინტისექსვირი
* ლიქტორი
* ინტერრექსი
 | * სამხედრო მაგისტრი
* იმპერატორი
* სენატის პრინცეპსი
* რომის იმპერატორი
* ავგუსტუსი
* კეისარი
* ტეტრარქი
 |
| **პოლიტიკა და კანონი**: |
| * სენატი
* Cursus honorum
* სახალხო კრებები
 | * კოლეგიალობა
* რომაული სამართალი
* რომის მოქალაქეობა
* იმპერიუმი
 |

ლათინურად კონსული ნიშნავს „ვინც ერთად ლაპარაკობს".

კონსულების ინსტიტუტი რომში ჩამოყალიბდა მეფე ტარკვინიუსის დამხობის შემდეგ. ძვ. წ. 509 წელს აირჩიეს პირველი კონსულები. კონსულის არჩევა ხდებოდა ცენტურიების კომიციაზე.

კონსულების ხელისუფლება ემყარებოდა ორ მთავარ პრინციპს კოლეგიალობას და მოკლევადიანობას. ანუ ერთდროულად ირჩეოდა ორი კონსული თითო წლის ვადით. თუ კი კონსული მოკვდებოდა მაშინ ტარდებოდა ხელახალი არჩევნები და მის ადგილზე ირჩევდნენ ახალ კონსულს. ასე არჩეულ კონსულს **suffect consul** ეწოდებოდა.

თავდაპირველად კონსულად მხოლოდ პატრიციუსი შეიძლებოდა არჩეულიყო, ხოლო ძვ. წ. 367 წლიდან პლებეებსაც შეეძლოთ კონსულობა. პატრიციუსი კონსულად ასარჩევად მინიმუმ 40 წლის უნდა ყოფილიყო, ხოლო პლებეი 42 წლის.

კონსულები წარმოადგენდნენ უმაღლეს აღმასრულებელ ხელისუფლებას, მათ შეეძლოთ ლეგიონების შეგროვება და მხედართმთავრობა, სენატის და კომიციების სხდომების გამართვა, ძვ. წ. 367 წლამდე კონსულები სასამართლო პროცესებსაც უძღვებოდნენ, ხოლო შემდეგ ეს ფუნქცია პრეტორებს დაეკისრად. კონსულების თანაშემწეები კვესტორები იყვნენ.

Sella curulis
კონსულის ძალაუფლების სიმბოლო იყო ტოგა განიერი მეწამული კანტით, მეწამული ფერის სპილოსძლით მოჭედილი სავარძელი (**Sella curulis**) და თითო კონსულს თან 12 ლიქტორი ახლდა ფასცებით რომლებშიც ქალაქიდან გასვლისას იდებოდა ნაჯახები.

რესპუბლიკის პერიოდში წელთაღრიცხვა წარმოებდა კონსულების მიხედვით, ანუ წლებს კონსულების სახელები ერქვა (**consules ordinarii**).

გვიან რესპუბლიკის პერიოდში ყოფილი კონსული როგორც წესი ინიშნებოდა პროვინციის მმართველად - პროკონსულად.

იმპერიის ჩამოყალიბების შემდეგ კონსულებმა რეალური ძალაუფლება დაკარგეს, ხოლო მოგვიანებით ეს თანამდებობა არჩევითისგან იქცა დანიშვნადათ. კონსტანტინოპოლის დაარსების შემდეგ ერთი კონსული რომში იყო მეორე კი კონსტანტინოპოლში. კონსულობის ინსტიტუტი საბოლოოდ მოიშალას უკვე რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ბიზაინტიის იმპერიაში 541 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რომაელ კონსულთა სია
**ლინჩეპინგი** (შვედ. Lidköping) — ქალაქი შვედეთში, ვესტრა-გეტლანდის ლენში, ლინჩეპინგის კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ვენერნის ტბის სამხრეთ ნაპირებზე სტოკჰოლმიდან 290 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 25 644 ადამიანს შეადგენს.

ლინჩეპინგს შუაზე ყოფს ნაკადული *ლიდანი*, რომელიც ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში გაედინება. მარჯვენა (აღმოსავლეთ) ნაწილს ძველ ქალაქს უწოდებენ, მარცხენას კი ახალს. 

ქალაქის სტატუსი ლინჩეპინგს 1446 წელს მიენიჭა. ყველაზე ძველი ნაწილი თავდაცვითი ნაგებობებია. ქალაქის გეგმა საუკუნეთა განმავლობაში იცვლებოდა, მაგრამ აქ ყოველთვის რჩებოდა საეპისკოპოსო ცენტრი. 

ქალაქს გააჩნია რკინიგზის სადგური, ნავსადგომი და აეროპორტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი
* ტურისტული ინფორმაცია

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.