**ნიზამი განჯევის სახელობის აზერბაიჯანული ლიტერატურის მუზეუმი** (აზერ. Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyi) — დაარსდა 1939 წელს ბაქოში. მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქის ცენტრში, შადრევნების მოედნების მახლობლად „იჩერი შეჰერის" შესასვლელთან. დღეს ეს მუზეუმი არის აზერბაიჯანული ლიტერატურის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და უდიდესი საცავი.

მუზეუმის მთავარი მიზანია სამეცნიერო და სხვა მასალების შეგროვება, კვლევა და შენახვა აზერბაიჯანული ლიტერატურისა და კულტურის შესახებ; ამ მასალების წარმოდგენა სხვადასხვა გამოფენებზე. მუზეუმი ასევე ატარებს ფართო სამეცნიერო კვლევას, იწერება და ქვეყნდება წიგნები და მონოგრაფიები.

მუზეუმის ისტორია
----------------

სასტუმრო "მეტროპოლი"
შენობა, რომელშიც მუზეუმი მდებარეობს, აშენდა 1860-იან წლებში, როგორც ორსართულიანი ქარავან-სარაი. არქიტექტორი კასიმ-ბეგ ჰაჯიბაბაბეკოვი იყო. 1915 წელს შენობა გადაეცა სასტუმრო „მეტროპოლს" და ამ პერიოდში მეორე სართულის აშენება დასრულდა. შემდეგ 1918-1920 წლებში აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის თანამშრომლები ცხოვრობდნენ და მუშაობდნენ აქ, ხოლო 1920 და 1930 წლებში აზერბაიჯანის პროფესიული კავშირების საბჭო მდებარეობდა ამ შენობაში.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, ბლოკადურ ლენინგრადში, როდესაც აღინიშნებოდა აზერბაიჯანელი მწერლის ნიზამი განჯევის 800 წლისთავი, აქ გრძელდებოდა ექსპოზიციების განთავსება. ამ შენობაში ნიზამის სახელობის მემორიალური მუზეუმი შეიქმნა. არქიტექტორების, სადიხ დადაშევისა და მიქაილ ჰუსეინოვის პროექტის ფარგლებში ჩატარდა რემონტი, ფასადებზე დამონტაჟდა სკულპტურები და ორი სართული აშენდა. მოგვიანებით, მემორიალური მუზეუმი გადაიქცა აზერბაიჯანის ლიტერატურის მუზეუმად. მუზეუმის ინტერიერი ლათიფ კერიმოვის მიერ იყო მორთული.

იმის მიუხედავად, რომ მუზეუმი დაარსდა 1939 წელს, ამოქმედდა მხოლოდ 1945 წლის 14 მაისს. 1959 და 1967 წელს მუზეუმს ორჯერ ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი, გამაგრება და იგი გაფართოვდა. 2001-2003 წლებში მუზეუმმა კვლავ განიცადა რიგი ცვლილებები და განახლებები.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2004 წლის 30 დეკემბრის სტუმრობის შემდეგ, 2005 წლის ზაფხულში მომზადდა ახალი პროექტები, რომლის მიხედვითაც დაიწყო სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტმა მუზეუმის 2500 კვადრატული მეტრით გასადიდებლად გამოყო 13 მილიონი მანათი. ამის ხარჯზე დარბაზთა რაოდენობა გაიზარდა 30 ძირითად და 10 დამხმარემდე. თუ 2005 წლამდე მუზეუმში ექსპოზიციათა რიცხვი შეადგენდა 1000 ერთეულს, რესტავრაციის შემდეგ მან 25 000-ს გადააჭარბა.

შენობა
------

მუზეუმის საერთო ფართობი დაახლოებით 2500 მ²-ია. მუზეუმის 30 ძირითად და 10 დამხმარე დარბაზში 3 ათასზე მეტი ხელნაწერი, იშვიათი წიგნები, ილუსტრაციები, პორტრეტები, ქანდაკებები, მინიატურები, მწერლების მემუარები და სხვა გამოფენებია წარმოდგენილი. შენობის ნაწილი დაცულია წიგნის მაღაზიად არის გადაქცეული (ამჟამად მოქმედი).

შენობის ფასადზე, თაღებითა ღერძზე, აზერბაიჯანის გამოჩენილი პოეტებისა და მწერლების ქანდაკებებია განლაგებული: მუჰამედ ფუზული (მოქანდაკე ი.აბდურრახმანოვი), მოლა ფანაჰ ვაგიფი (მოქანდაკე დ. კარიაღდი), მირზა ფათალი ახუნდოვი (მოქანდაკე პ.საბსაი), ხურშიდბანუ ნათავანი (მოქანდაკე ე.ტრიპოლსკაია), ჯალილ მამედყულიზადე (მოქანდაკე ნ.ზახაროვი), ჯაფარ ჯაბარლი (მოქანდაკე ს. კლიაცკი).

გამოფენები
----------

მუზეუმში ინახება ნიზამი განჯევის პოემის „ისკანდერნამეს" ხელწერილი, რომელიც 1418 წელს დაიწერა, ფუზულის „ბანქუ-ბადეს" (1569) ხელნაწერის ასლი,  „აღმოსავლეთ პოემა პუშკინის გარდაცვალებაზე" - მირზა ფატალი ახუნდოვი, აგრეთვე პირადი ავტოგრაფები და დიდი სამეცნიერო ღირებულების სხვა ექსპონატები. ასევე მუზეუმში არის ნიზამი განჯევის პორტრეტი, რომელიც 1940 წელს გაზანფარ ხალიკოვმა შექმნა და 1479 წლის პოეტის ხელნაწერები  მინიატურებით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Музей Азербайджанской литературы имени Низами Гянджеви.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-06-03. ციტირების თარიღი: 2018-07-25.
2. ↑  Гаджибабабеков Касым-бек - архитектор
3. ↑  Bakının heykəlləri

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი