recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ნანი ხუნდაძე** (დ. 20 სექტემბერი, 1948) — ქართველი მეცნიერი და გეოლოგი.

ნანი ხუნდაძე დაიბადა ქ. მცხეთაში. 

1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი და თსუ-ს ასპირანტურა საძიებო გეოფიზიკის სპეციალობით. მუშაობდა საქნავთობ „გეოფიზიკის" კონსულტანტად 1972-1975 წლებში. 1976-1985 წლებში კი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია–გეო­ლო­გიის ფაკულტეტის ძიების გეოფიზიკური მეთოდების კათედრის უმცროსი მეცნიერ–თა­ნა­მ­შრომელად. 1985-1992 წლებში საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიური ფა­კულტეტის ნავთობისა და გაზის საბადოების ძიების და დამუშავების კათედრის დოცენტად. 1990-1992 წლებში საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანის მოადგილედ. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის ნავთობისა და გაზის საბადოების ძიებისა და დამუშავების კათედრის გამგედ 1992 წლიდან. გაზის საერთაშორისო კორპორაციის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ 2005-2006 წლებში. 2006 წელს იყო „ყაზტრანსგაზ-თბილისი"–ს გენერალური დირექტორის მრჩეველი. 2006 წლიდან არის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის ნავთობისა და გაზის საბადოების ძიებისა და დამუშავების კათედრის სრული პროფესორი. 2007 წლიდან კი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ნავთობისა და გაზის საბადოების დამუშავება, ნავთობგაზსადენებისა და ნავთობგაზსაცავების ექსპლუატაციის მიმართულების ხელმძღვანელი და სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანის მოადგილეა. 2002 წლიდან არის ჟურნალის „საქართველოს ნავთობი და გაზი" რედკოლეგიის წევრი. გამოქვეყნებული აქვს 55 სამეცნიერო შრომა, მათ შორის 4 სახელმძღვანელო. არის ინჟინერ-გეოლოგ-გეოფიზიკოსი და გეოლოგია-მინერალოგიის მეც­ნიერებათა კანდიდატი 1983 წლიდან.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები. თბ. 2008. გვ. 214-215

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნანი ხუნდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჰეგნორსკი** (ნორვ. Høgnorsk „ზენორვეგიული") — ნორვეგიული სალიტერატურო ენის ერთ-ერთი ვარიანტის ნიუნორსკის სახესხვაობა, რომელიც ლანდსმოლის ნორმებს უარყოფს და არც ერთ გატარებულ რეფორმას არ ექვემდებარება. მართალია, ლანდსმოლის გრამატიკულ წესებს გარკვეულწილად ერგება, მაგრამ ძირეული წარმოშობის გარკვეული ყრუ ბგერები ამოღებული აქვს. 

პროფესორი ტარლაივ ჰანაასი ტერმინ „ჰეგნორსკის" დამამკვიდრებლად მიიჩნევა, მან 1922 წელს პირველად გამოიყენა ეს სიტყვა „მაღალი დონის" ნორვეგიულის შესატყვისად. მან ეს სიტყვა Hochdeutsch-ის (ზეგერმანულის) ანალოგიით შექმნა და დაამკვიდრა. ნიუნორსკის ორთოგრაფიის ფუძემდებელ ივარ ოსენს უკვე საფუძველი ჰქონდა მომზადებული წმინდა ნორვეგიული ენისათვის, რომელიც დასავლეთ და ცენტრალური ნორვეგიის მთიანი რეგიონების მოსახლეობის დიალექტით ცდილობდა ბარის მოსახლეობის ენის ჩანაცვლებას. ბარის ნორვეგიულს ჰანაასი flatnorsk-ს (ფლატნორსკი, დაბლობის ნორვეგიული, გერმანული „დაბლობის გერმანულის" (Plattdeutsch) ანალოგიით) უწოდებდა. დღეისათვის საერთო მოსაზრებით ზენორვეგიული ყოველგვარ დიალექტზე ზევით დგას და ლინგვისტიკაში ეროვნული კულტურის გამოხატულებად მიიჩნევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **Mållekken** დაარქივებული 2020-05-30 საიტზე Wayback Machine. , ჰიოგნორსკული ვიკი.
* Høgnorskportalen sambandet.no, რესურსგვერდი ჰიოგნორსკულად დაწერილი ასეულობით სტატიით.
* Tidskriftet Målmannen, ჟურნალი, რომელიც ჰიოგნორსკულ ფორმას ამკვიდრებს.
**ბანის საეპისკოპოსო** — ფეოდალური ხანის საეპისკოპოსო სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიული ტაოს ტერიტორიაზე. საეპისკოპოსოს ცენტრი იყო ბანა. ბანის საეპისკოპოსო დააარსა ადარნასე II-მ (888-923 წწ.) და პირველ ეპისკოპოსად დასვა კვირიკე.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
-----------------------

XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, ბანელის სამწყსო მთელი ბანია, ტაოსკარი, ფანასკერტი, პარეზის-ხეობა (ჰარეზის), სრულიად ოლთისი და ნამურაკანი. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში ბანელი მეთორმეტე ადგილზეა დასახელებული. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ႨႡ. ბანელის სამწყსო სულ ბანი, ტაოსკარი, ფანასკერტი, პარეზის-ჴეობა (ჰარეზის), სულა ოლთისი და ნამურაკანი." |
|  | (სამცხე-საათაბაგოს მღვდელთ-მთავარნი) |

ისტორია
-------

ბანის საეპისკოპოსომ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა შუა საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. მისი ტერიტორია მოიცავდა აღმოსავლეთ (ამიერ) ტაოს: ბანას, ტაოსკარს, ფანასკერტს, ოლთისს, მამროვანს (ნამროვანს). ბანის საეპისკოპოსო და მთლიანად ტაო საქართველოს მეფეთა მამული იყო. აქვე იყო მათი ერთ-ერთი რეზიდენციაც და საძვალეც. უკანასკნელად 1446 წელს ბანის დაძარში დაიმარხა ვახტანგ IV, ხოლო ერთი წლით ადრე მისი მეუღლე ფანასკერტელის ასული სითიხათუნი. ბანის საეპისკოპოსო საქართველოს სახელმწიფო საზღვარზე მდებარეობდა, ამის გამო იგი ხშირად იყო სამხრეთიდან შემოსული მტრის პირველი დარტყმის ობიექტი. XI-XII საუკუნეებში ქართველთა ჯარმა არაერთხელ დაიბრუნა ბიზანტიელთა და თურქთაგან მიტაცებული ბანა. XIII საუკუნის II ნახევარში თურქმანთა დიდმა ჯარმა ბანას ალყა შემოარტყა, მაგრამ ქართველებმა მტერი გაანადგურეს.

1555 წელს ირან-ოსმალეთის (ამასიის) ზავის თანახმად სამხრეთ საქართველოს მთელი დასავლეთი ნაწილი ოსმალეთმა მიიტაცა, მათ შორის ბანის საეპისკოპოსოს ტერიტორიაც. შემდგომში საეპისკოპოსო გაუქმდა. ბანელ მოღვაწეთაგან აღსანიშნავი არიან: ზაქარია ბანელი (X-XI სს.), რომელიც ბიზანტიის იმპერატორის კარზე ჯერ დიპლომატად იყო, შემდეგ კი - მწიგნობრად, და იოანე ბანელი (XI ს.), რომელიც გადაუდგა ბაგრატ IV-ს და ბიზანტიაში წავიდა.

ბანელი მღვდელთმთავრების სია
---------------------------

* კვირიკე ბანელი — პირველი ეპისკოპოსი
* ზაქარია ბანელი — XI საუკუნის ბოლოს ბიზანტიის ხელისუფლებამ ქართული მონასტერი „აგიაპანტი" უპოძა.
* იოანე ბანელი

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 349.

სქოლიო
------

1. ↑  ჟორდანია თ. „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა", თბ. 1897, გვ. 53
**არიანა დებოზი**(ინგლ. Ariana DeBose; დ. 1991, 25 იანვარი, რალი , აშშ) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და მოცეკვავე. იგი არის მრავალი ჯილდოს მიმღები, მათ შორის ოქროს გლობუსის ჯილდოსა და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდოსი, ასევე ნომინირებულია აკადემიის ჯილდოზე, ტონის ჯილდოზე, BAFTA-ს ორ ჯილდოზე და ორი კრიტიკოსების არჩევანის კინო ჯილდოზე.

დებოზმა სატელევიზიო დებიუტი შეასრულა კონკურსში So You Think You Can Dance. შემდეგ მისი დებიუტი შედგა ბროდვეიში მიუზიკლში Bring It On: The Musical 2011 წელს და გამოჩნდა ბროდვეის შემდგომ როლებში Motown: The Musical 2013 წელს და Pippin 2014 წელს. ის ასევე გამოჩნდა ჰამილტონის თავდაპირველ მსახიობებში 2015 წლიდან 2016 წლამდე და როგორც ჯეინი ბრონქსის ზღაპარში 2016 წლიდან 2017 წლამდე. 2018 წელს ის იყო ნომინირებული ტონის ჯილდოზე მიუზიკლში საუკეთესო გამორჩეული მსახიობი.

დებოზი ასევე გამოჩნდა ჰემილტონის გადაღებულ სასცენო ჩანაწერში, რომელიც 2020 წელს გამოვიდა Disney+ -ზე. მან ითამაშა ალისა გრინი Netflix-ის The Prom- ში (2020) და ემა Apple TV+ მუსიკალურ კომედიურ სერიალში Schmigadoon! (2021). 2021 წელს, ანიტას როლმა სტივენ სპილბერგის მუსიკალურ ფილმში West Side Story (2021), 1961 წლის ამავე სახელწოდების ფილმის ადაპტაცია და შთაგონებული 1957 წლის ამავე სახელწოდების პიესით, მოიპოვა მსოფლიო აღიარება. მათ შორის ოქროს გლობუსის ჯილდო და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო, რაც მას აქცევს პირველ აფრო-ლატინელ ქალად, რომელმაც მოიგო ეს უკანასკნელი ჯილდო, და ნომინირებული იყო ბრიტანეთის კინოაკადემიის ორ ჯილდოზე, კრიტიკოსთა არჩევანის ორ ჯილდოზე და ოსკარის ჯილდოზე.

ადრეული ცხოვრება
----------------

არიანას დედა, ჯინა დებოზი, მე-8 კლასის მასწავლებელია. დებოზი ვარჯიშობდა ცეკვაში *CC & Co*, Dance Complex-ში რალეში. დებოზმა განაცხადა, რომ მისი მამა არის პუერტო რიკოელი, და რომ მას ასევე აქვს აფრო-ამერიკელი და იტალიური წარმოშობა.

კარიერა
-------

დებოზის სატელევიზიო დებიუტი შედგა 2009 წელს, როდესაც მან მონაწილეობა მიიღო სერიალში So You Think You Can Dance და მოხვდა ტოპ 20-ში. თეატრის წარმოების Hairspray სანამ გამოჩნდება Nautica-ს როლში 2011 წლის Alliance Theatre-ის სპექტაკლში *Bring It On*. იგი ასევე გამოჩნდა კომპანიის ნიუ-იორკის ფილარმონიის წარმოების ანსამბლში, რომელიც გადაიღეს ტელევიზიისთვის. 2011 წლის ბოლოს, Bring It On-მა დაიწყო ეროვნული ტური მთელს მსოფლიოში. დებოზმა განაგრძო თავისი როლი 2012 წლის ბროდვეის წარმოებაში და კარგად შეისწავლა დანიელის პერსონაჟი.

2021 წლის თებერვალში გამოცხადდა, რომ ის ითამაშებდა კირა ფოსტერს მომავალ ფილმში ISS. 2022 წლის 15 იანვარს Saturday Night Live- ის წამყვანად. 2022 წლის მარტში იგი გადაიღეს სუპერგმირულ ფილმში *Kraven The Hunter* , რეჟისორი JC Chandor.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* 

* არიანა დებოზი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* არიანა დებოზი — ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზაში (IBDb) (ინგლისური)
**ვუ —** ჩინეთში არსებული რეგიონი, რომელიც მდებარეობს ტაის ტბაზე, ჯიანნანში (მდინარე იანცის სამხრეთით).  ვუ რეგიონი ისტორიულად იყო უძველესი იანგის პროვინციის ნაწილი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში. სახელწოდება "ვუ" მომდინარეობს ამ მხარეში დაფუძნებული რამდენიმე ისტორიული სამეფოს სახელებიდან.

ისტორია
-------

პირველი ვუ სახელმწიფო დაარსდა გვიან დასავლეთ ჯოუს დინასტიაში. ოდესღაც ის დასავლეთ ჟოუს დინასტიის ვასალურ სახელმწიფოდ ითვლებოდა, ვუს სახელმწიფო ჩუნციუს პერიოდის ბოლოს გაჩნდა, როგორც მთავარი ძალა ჩინეთის სხვადასხვა სახელმწიფოს შორის.

ვუს ისტორიულ სამეფოებს შორის ყველაზე გავლენიანი იყო აღმოსავლეთ ვუს სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა სამი სამეფოს პერიოდში.

ჰანის დინასტიაში ვუს რეგიონი ძირითადად ექვემდებარებოდა ვუ სარდლობის იურისდიქციას, რომელიც წარმოადგენდა უფრო დიდ იანგის პროვინციას. ვუს სარდლობა მოგვიანებით გადაკეთდა ვუ პრეფექტურად. სუის და ტანგის დინასტიებში, სახელები რამდენჯერმე შეიცვალა ვუ და სუს შორის და საბოლოოდ დაერქვა სუ პრეფექტურა (დღევანდელი სუჯოუ ) 758 წელს.

სამხრეთ და ჩრდილოეთ დინასტიების პერიოდში არსებობდა ორი ვუ პრეფექტურა. ჩრდილოეთ დინასტიების ვუ პრეფექტურას ეწოდა იანგის პრეფექტურა (დღევანდელი იანჯოუ ) 589 წელს და დაახლოებით იმავე დროს იანგის პრეფექტურას ეწოდა ჯიანგ პრეფექტურა (დღევანდელი ნანჯინგი).

ღირსშესანიშნავი ქალაქები
------------------------

### მეილი

ვუს შტატი დააარსეს ტაიბომ და ჯონგიონგმა, ჯოუს მეფე ტაის პირველმა და მეორე ვაჟმა. მეილი იყო დედაქალაქი. მიმდებარე ტერიტორია ახლა ცნობილია როგორც უსი .

### სუჭოუ

სუჭოუ იყო ვუ შტატის დედაქალაქი მეომარი სახელმწიფოების პერიოდში. სუჯოუს ასევე ეძახდნენ ვუჟოუს. ვუს ენაზე და მის დიალექტებზე საუბრობენ ვუს რეგიონში. ქალაქი სუჭოუ მდებარეობს ვუ რეგიონის ძირითად მხარეში და სუჭოუში სალაპარაკო დიალექტი, როგორც წესი, განიხილება, როგორც ყველაზე ტიპიური ვუ ენის დიალექტი.

### ნანკინი

აღმოსავლეთ ვუს შტატის დედაქალაქი სამი სამეფოს პერიოდში იყო ნანკინი, რომლის სახელებია ჯინლინგი, ჯიანიე და ჯიანკანგი.აღმოსავლეთ ჯინის დინასტიაში ნანკინი გახდა ჩინეთის დედაქალაქი, პირველად ჩინეთის იმპერიის დედაქალაქი სამხრეთ ჩინეთში გადავიდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* https://www.britannica.com

1. ↑  非常2+1亲子游中国--迷失烟雨江浙
**ლახტის წმინდა პეტრეს ეკლესია** (რუს. Церковь Святого Петра) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1893-1894 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის დასასრულისათვის ლახტა გახდა დამსვენებლებისათვის პოპულარული ადგილი. მათი რიცხვის ზრდამ და სექტანტობის გავრცელებამ მოსახლეობას შორის, გამოიწვია მართლმადიდებლური ეკლესიის არსებობის აუცილებლობა. ახალი ეკლესიის აგების გადაწყვეტილება მიიღეს 1724 წელს. ლახტის მფლობელმა გრაფმა ვ. ა. სტენბოკ-ფერმორმა ეკლესიის ასაშენებლად შესწირა 20 000 რუბლი. ფინანსები ტაძრის მშენებლობისათვის ასევე გაიღო ლახტისა და ოლგინის მოსახლეობამ.

წმინდა პეტრეს სახელობის ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1893 წლის 11 ივლისს მოციქულების, პეტრესა და პავლეს ხსენების დღეს. პირველი ეკლესია იყო ხის, რომელიც იდგა ხის სარძიკველზე. რომლის გეგმაც შეიმუშავეს არქიტექტურის აკადემიკოსებმა, ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა ვასილი ვასილის ძე შაუბმა და ვასილი ივანეს ძე შაუბმა. 

ტაძრის მშენებლობა სწრაფად მიმდინარეობდა. 1894 წელს დაიკიდეს ზარები. ხოლო ამავე წლის 12 აგვისტოს მოხდა ტაძრის კურთხევა. 

ტაძართან ერთად ააგეს ორსართულიანი შენობა მასში სამრევლო სკოლისა და ბავშვთა თავშესაფრის განსათავსებლად. 1938 წელს ეკლესია დახურეს და მასში განათავსეს კინოთეატრი „Звезда". 1980-იანი წლების ბოლოს კინოთეატრი დახურეს და შენობაში განათავსეს კატერების სარემონტო კოოპერატივი. ოთახში დაამონტაჟეს შემდუღებელი აპარატი.

1990 წლის 12 ივლისს ტაძრის კედელთან შედგა პირველი ღვთისმსახურება მოციქულ პეტრეს სახელზე. 1991 წლის მარტში შენობა გადაეცა სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. უშუალოდ ტაძარში პირველი მსახურება გაიმართა 1991 წლის აღდგომას.

ლიტერატურა
----------

* Михайлов Н. В. Лахта : Пять веков истории, 1500-2000 : Ист. очерк. Док. Воспоминания. Кат. — М.; СПб.: Весь мир, 2001. — С. 59—66, 216, 224—225. — ISBN 5-7777-0123-X.
* Богданов И. А. Лахта. Ольгино. Лисий нос. — СПб.: Остров, 2005. — С. 109—116. — (Петербургские этюды). — ISBN 5-94500-035-3.
* От Комитета по сбору пожертвований и сооружению св. храма во имя апостола Петра и часовни в деревне Лахта. — [СПб. 1892]. — [4] с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Храм св. ап. Петра в Лахте
* Народный каталог православной архитектуры
* Русские церкви
* Энциклопедия Санкт-Петербурга დაარქივებული 2013-11-12 საიტზე Wayback Machine.
**Hellados** — ნოდარ დუმბაძის მოთხრობა. სხვადასხვა დროს გამოქვეყნდა მწერლის მოთხრობების კრებულებში.

მოთხრობის შესახებ
-----------------

ნაწარმოებში ნათლად ჩანს ორი მოზარდის – იანგულისა და ჯემალის ბრძოლა თვითდამკვიდრებისათვის. თუმცა მათი პაექრობა არასდროს სცილდება ადამიანურობის საზღვრებს და ყველაზე მძაფრ და გადამწყვეტ მომენტებში პერსონაჟები არ ჰკარგავენ ერთმანეთის პატივისცემისა და დაფასების უნარს. „სამშობლო უფრო ღრმადაა, უფრო შიგნით" – ამბობს ბერძენი იანგული და სწორედ ეს განცდა ეძახის მას სოხუმისკენ დასაბრუნებლად, როცა მამასთან და უამრავ ადამიანთან ერთად, გემით საბერძნეთში მიმავალი საბედისწერო გადაწყვეტილებას იღებს.

შინაარსი
--------

იანგული იყო ბერძენი, რომელიც სოხუმში ცხოვრობდა. აქვე ცხოვრობდა ჯემალიც დეიდასთან ერთად. ჯემალის გამოჩენამდე იანგული იყო უბნის ყოჩი. ის ყველა ბავშვს ართმევდა სხვადასხვა ნივთს, რომელსაც ისევ მათთან ასაღებდა. შემდეგ ამ ფულზე ეთამაშებოდა მათ და სახლში ჯიბეებგამოტენილი ბრუნდებოდა. ერთხელ იანგული და ჯემალი ერთმანეთს შეხვდნენ. იანგულის ჯემალის გაძარცვაც მოუნდა, მაგრამ ვერაფერს გახდა. ასე იმიტომ მოხდა, რომ ჯემალიც საკმაოდ ღონიერი იყო და იანგულიმ მას ვერაფერი დააკლო. ისინი თითქმის ყოველდღე ჩხუბობდნენ. ბოლოს კი დამეგობრდნენ. იანგულის გულზე ამოსვირინგებული ჰქონდა „HELLADOS" (ბერძნ. ელადა), რაც მხოლოდ ჯემალმა იცოდა. ერთ დღეს სოხუმელი ბერძნების წასაყვანად გემი გამოემართა. იანგულის არ უნდოდა წასვლა, მაგრამ მამამისმა ძალით წაიყვანა ის. იანგულის წასვლიდან მესამე დღეს მეთევზეებმა მდინარეზე გამორიყული გვამი იპოვეს. ჯემალიც იქვე იყო და სანახავად მივიდა. უცებ მას თავზარი დაეცა მან გარდაცვლილის მკერდზე ამოიკითხა „HELLADOS".

პერსონაჟები
-----------

* **ჯემალი** - მთავარი პერსონაჟი, მთხრობელი ახალგაზრდა ბიჭი.
* **იანგული** - სოხუმელი, წარმოშობით ბერძენი ბიჭი.
* **კოკა** - ჯემალის ნათესავი.
* **პეტია** - იანგულის მეგობარი.
* **ელენა მიხაილოვნა** - მუსიკის მასწავლებელი.
* **დეიდა ნინა** - ჯემალის დეიდა.

ეკრანიზაცია
-----------

1979 წელს გამოვიდა მისი ეკრანიზაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოთხრობის სრული ტექსტი
* მოთხრობა goodreads.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნოდარ დუმბაძე |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* *მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი* (1960)
* *მე ვხედავ მზეს* (1962)
* *მზიანი ღამე* (1967)
* *ნუ გეშინია, დედა!* (1971)
* *თეთრი ბაირაღები* (1973)
* *მარადისობის კანონი* (1978)
 |
|  |
| მოთხრობები | 
* *კუკარაჩა*
* *დიდრო*
* *ძაღლი*
* *Hellados*
* *ხაზარულა*
* *ბოშები*
 |
|  |
| ნაწარმოების ეკრანიზაცია | 
* *მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი* (1962)
* *მე ვხედავ მზეს* (1965)
* *გზა მშვიდობისა, ჯაყო!* (1972)
* *კუკარაჩა* (1982)
* *მარადისობის კანონი* (1982)
* *ჩემი ბოშები* (1987)
* *თეთრი ბაირაღები* (1990)
 |

 |
მოლოტოვი ხელს აწერს გერმანია-საბჭოთა კავშირის თავდაუსხმელობის პაქტს. მის უკან დგანან სტალინი და რიბენტროპი.
**რიბენტროპ-მოლოტოვის პაქტი** — 1939 წლის 23 აგვისტოს მოსკოვში მესამე რაიხსა და სსრკ-ს შორის დადებული თავდაუსხმელობის პაქტი, რომელსაც გერმანიის მხრიდან ხელი მოაწერა საგარეო საქმეთა მინისტრმა იოახიმ ფონ რიბენტროპმა, ხოლო სსრკ-ის მხრიდან საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარმა ვიაჩესლავ მოლოტოვმა. ამ პაქტში ასევე საუბარი იყო ცენტრალური ევროპის დაყოფაზე. ეს პაქტი დაირღვა 1941 წელს გერმანიის მიერ, როდესაც იგი თავს დაესხა საბჭოთა კავშირს.

ხელშეკრულების თანახმად, საბჭოთა კავშირს და გერმანიას თავი უნდა აერიდებინათ ერთმანეთზე თავდასხმისაგან, მათ ასევე თავი უნდა შეეკავებინათ ერთმანეთის წინააღმდეგ საომარ მოქმედებაში ჩართვისგან იმ შემთხვევაშიც, თუ რომელიმე ეს სახელმწიფო გახდებოდა თავდასხმის ობიექტი მესამე სახელმწიფოს მიერ. პაქტის მონაწილენი ასევე უარს ამბობდნენ იმ ალიანსში გაწევრიანებაზე, რომელიც თუნდაც არაპირდაპირად ამ რომელიმე სახელმწიფოს წინააღმდეგ იყო მიმართული. 1948 წელს ხელშეკრულება ხელმისაწვდომი გახდა ფოტოსურათების სახით. 2009 წელს ევროპის პარლამენტმა 23 აგვისტო, მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის გაფორმების დღე, გამოაცხადა სტალინიზმისა და ნაციზმის მსხვერპლთა ხსოვნის დღედ.

გასაიდუმლოებული მუხლები
-----------------------

მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტში არსებული გასაიდუმლოებული მუხლების თანახმად,ნაცისტურმა გერმანიამ და საბჭოთა კავშირმა შეათანხმეს ტერიტორიები, რომლებიც შედიოდნენ თითოეულის ინტერესების სფეროში. პაქტის მიხედვით, ორი სახელმწიფოს ინტერესთა სფეროთა საზღვარი გახდა ლიტვის ჩრდილოეთ საზღვარი. ამავდროულად, ლიტვა იღებდა ვილნიუსს, რომელიც მაშინ პოლონეთის შემადგენლობაში იყო. ასევე ხელშეკრულების მიხედვით საბჭოთა კავშირის გავლენის ქვეშ ექცეოდა ბესარაბია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაქტის ტექსტი დაარქივებული 2014-11-14 საიტზე Wayback Machine.. (ინგლისური)
**მილანის ედიქტი** (*Edictum Mediolanensium*) — რომის იმპერატორის, კონსტანტინე დიდის, მიერ გამოცემული ედიქტი ქალაქ მილანში 313 წელს.

ისტორია
-------

შუა საუკუნეები ევროპაში ქრისტიანული სახელმწიფოების ჩამოყალიბების ხანაა. ქრისტიანობა ევროპის კონტინენტზე იქადაგეს მოციქულებმა, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი პეტრესა და პავლეს უჭირავთ. ჯერ კიდევ I საუკუნეში რომში ძლიერი ქრისტიანული თემი ჩამოყალიბდა.

რომის იმპერატორები, რომლებიც თავს ღმერთად მიიჩნევდნენ, ქრისტიანებს 300 წელზე მეტხანს სასტიკად სდევნიდნენ. მხოლოდ იმპერატორ კონსტანტინე დიდის (306-337) დროს შეწყდა მათი დევნა. კონსტანტინე დიდმა თანაიმპერაოტორ ლიცინიუსთან ერთად, 313 წელს, მილანში, გამოსცა ედიქტი, რომელიც შემწყნარებლური იყო ყველა სარწმუნოების მიმართ. ქრისტიანებს სხვა რელიგიური მიმდინარეობების გვერდით თანაბარი უფლებები ენიჭებოდათ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 695.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Galerius and Constantine's Edicts of Toleration 311 and 313, from the Medieval Sourcebook
* *Edictum Mediolanense*, as in Lactantius, *De mortibus persecutorum*, from The Roman Law Library at the University of Grenoble დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.
ანისის ქართული ეკლესიის ნანგრევები
**ანისის ქართული ეკლესია** — ქართული ეკლესიის ნანგრევები თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ისტორიულ ქალაქ ანისში. მდებარეობს ლომების კარიბჭის პირდაპირ, ცეცხლის ტაძრის სიახლოვეს. 

ეკლესია იყო დარბაზული ტიპის, ნაგები კარგად ნათალი ქვის კვადრებით. ინტერიერი 3 ნაწილად იყოფა ლილვებითა და თაღნარით. ამჯერად ეკლესია მთლიანად დანგრეულია დარჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი. ეკლესია გათხარა და მოგვიანებით გამოაქვეყნა ნიკო მარმა. სამხრეთ კედლის ნანგრევებში მან 1912 წელს აღმოაჩინა ვრცელი წარწერა, რომელიც ახლა დაკარგულია. 30 სტრიქონიანი წარწერა ეკუთვნოდა ეპიფანე მცხეთის კათალიკოსს. წარწერა 1218 წლით თარიღდება და ამის გამო ეკლესიის მშენებლობის პერიოდადაც XIII საუკუნე იყო მიჩნეული. თუმცა ეს წარწერა არ შეიცავს მშენებლობის შესახებ არანაირ ცნობას და დამათარიღებლად ვერ გამოდგება. ზოგიერთი ისტორიკოსის მოსაზრებით ეკლესია XI საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა აეგოთ. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე, თაღებს ქვეშ ორი ფიგურული კომპოზიციაა, ქვაში ნაქანდაკევი, ელისაბედის და მარიამის შეხვედრა და ხარება, თეთრი საღებავით მიწერილი აქვს ასომთვრულად განმარტებითი წარწერები. ასომთავრული მინაწერები ეკლესის გარე ფასადზეც არის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანისის ქართული წარწერა (1218)
* ეპიფანე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sim, Steven. "THE GEORGIAN CHURCH". VirtualANI. Retrieved February 15, 2012.
* ანისის ქართული ეკლესია
* 1001 ეკლესიის ქალაქი თურქეთში (ფოტორეპორტაჟი) დაარქივებული 2021-02-02 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანისის ქართული ეკლესია***

სქოლიო
------

1. ↑  Sim, Steven. THE GEORGIAN CHURCH. VirtualANI. ციტირების თარიღი: February 15, 2012.
**მფრინავი თევზისებრნი** (ლათ. Exocoetidae) — თევზების ოჯახი სარღანისნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 45 სმ აღწევს. აქვთ ძალიან გრძელი და ფართო მკერდის ფარფლები, რომელთა საშუალებითაც შეუძლიათ წყლის ზედაპირიდან 10 მ-მდე აფრენა და 100 მ-ზე გადაფრენა. ეს ფარფლები წონასწორობის ფუნქციასაც ასრულებენ. წყალში მოძრაობის ორგანოა კუდის ფარფლი, რომლის ქვედა ლაპოტი ზედაზე გრძელია. 

ოჯახში 6 გვარის 60 სახეობაა. ბინადრობენ უმთავრესად ატლანტის, ინდოეთის და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ წყლებში. პეტრე დიდის ყურეში, სადაც ზაფხულში ზოგჯერ გვხვდება იაპონური მფრინავი თევზისებრნი (Cheilopogon heterurus) და ჩვეულებრივი გრძელფარფლა (Exocoetus volitans). იკვებებიან წვრილი პლანქტონური ორგანიზმებით. მცირე სამეურნეო მნიშვნელობა აქვთ. ძირითადად იაპონიაში იჭერენ.

2008 წლის მაისში იაპონურმა ტელევიზია (NHK)-მ გადაიღო დოკუმენთური ფილმი მფრინავ თევზისებრებზე კუნძულ იაკუშიმასთან ახლოს. ამ სახეობის თევზმა იფრინა 45  წამი წინა რეკორდი კი შეადგენდა 42 წამს. ამ თევზთა ზოგიერთ სახეობას კილომეტრიც გადაუფრენია. ამ თევზებს შეუძლიათ გადაიფრინონ 400 მეტრზე მეტიც. ფრენის სიჩქარე შეიძლება აღემატებოდეს 70კმ/სთ-ს..

ლიტერატურა
----------

* *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 235.

სქოლიო
------

1. ↑  „Fast flying fish glides by ferry". BBC News. May 20, 2008. ციტირების თარიღი: May 20, 2008.
2. ↑  Flying Fish, *Exocoetidae* *National Geographic*. Retrieved 10 August 2014.
3. ↑  Flying Fish, *Exocoetidae* *National Geographic*. Retrieved 10 August 2014.
**ოლდენბურგის აგარაკი** (რუს. Дача Ольденбургского; სხვა სახელწოდება **დოლგორუკოვის აგარაკი** რუს. дача Долгорукова) — სანქტ-პეტერბურგის ქვის კუნძულის ერთ-ერთი უმთავრესი ნაგებობა, რუსული კლასიციზმის ეპოქის ხის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია 1831-1833 წლებში არქიტექტორ სმარაგად შუსტოვის მიერ. 

აგარაკი ააშენეს მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ეკუთვნოდა თავად ვასილი დოლგორუკოვის კარის შტალმაისტერს და გაყიდა 1833 წელს, მშენებლობის დასრულებისთანავე პრინც პეტრე გიორგის ძე ოლდენბურგზე. 

ოლდენბურგის აგარაკი მდებარეობს მაღალ მოედანზე, იგი დაგეგმარებაში კვადრატული ფორმისაა, რომლის ცენტრშიც მდებარეობს დარბაზი-როტონდა, რომელიც თავის მხრივ გარშემორტყმულია სასტუმრო ოთახებით. ცენტრალური დარბაზი გადახურულია გუმბათით. შუსტოვის პროექტის მიხედვით სამი ფასადი შემკულია პორტიკებით და დორიული კოლონებით. მთავარ ფასადზე დიდი ნახევარწრიული ფანჯრებია.

1830-იანი წლების ბოლოსა და 1840-იანი წლების დასაწყისში არქიტექტორმა ანდრეი შტაკენშნეიდერმა ნაწილობრივ გადააკეთა შენობა და ინტერიერი თავიდან გააფორმა. ასევე შტაკენშნეიდერის პროექტის მიხედვით შემოღობეს აგარაკი 1836 წელს პატარა ნევკის მხარეს და მიაშენეს ფლიგელი წითელი აგურისაგან, რომელიც განკუთვნილი იყო პერსონალისა და პრინცის პირადი დაცვისათვის. 

1928 წელს ოლდენბურგის აგარაკი გადააკეთეს საცხოვრებელ სახლად, ინტერიერის უდივესი ნაწილი გაანადგურეს. 1930 წელს ხანძარმა გაანადგურა აგარაკის გუმბათი, რომელიც აღადგინეს 1936-1937 წლებში 1978 წელს აგარაკზე კვლავ გაჩნდა ხანძარი, დაიწვა გუმბათი და ცენტრალური ნაწილი. 1982 წელს იგი სრულიად დაშალეს და დაიწყეს მისი თავიდან აღდგენა. სამუშაოები დასრულდა 1989 წელს. 

2017 წელს განხორციელდა აგარაკისა და მისი მიმდებარე ბაღის პრივატიზაცია.

სქოლიო
------

1. ↑  http://www.citywalls.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-13. ციტირების თარიღი: 2018-12-01.
2. ↑  http://www.encspb.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-05-06. ციტირების თარიღი: 2018-12-01.
3. ↑  Что не нужно государству. ციტირების თარიღი: 2017-02-17.
**ივანე ვლადიმერის ძე მიჩურინი** (დ. მამული ვერშინა, ახლანდ. პრონსკის რაიონი — გ. 7 ივნისი, 1935, მიჩურინსკი) — რუსი ბიოლოგი, სელექციონერ-გენეტიკოსი, ბუნებისმეტყველი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა საკავშირო აკადემიის აკადემიკოსი (1935), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1935). რუსეთში ხეხილოვანი კულტურების სამეცნიერო სელექციის ფუძემდებელი.

დაიბადა მამულ ვერშინაში, სოფელ დოლგოესთან ახლოს (ახლანდ. მიჩუროვკა, პრონსკის რაიონი, რიაზანის ოლქი), მცირემამულიანი აზნაურის ოჯახში. უმაღლესი განათლება არ მიუღია, დაკავებული იყო თვითგანათლებით. 1875 წელს ქალაქ კოზლოვთან (ახლანდ. მიჩურინსკი) დააარსა პომოლოგიური სანერგე, სადაც შეაგროვა ხეხილოვანი მცენარეების კოლექცია (800-ზე მეტი ფორმა), რომელსაც იყენებდა ჰიბრიდიზაციის გზით ახალი ჯიშების გამოსაყვანად. 1899 წელს ახალი ნაკვეთი შეიძინა (დაახლ. 13 ჰექტარი) მდინარე ლესნოი-ვორონეჟის ჭალაში, სადაც გადაიტანა თავისი სანერგე. აქ ცხოვრობდა და მუშაობდა სიცოცხლის ბოლომდე. 1913 წელს უარი განაცხადა აშშ-ის მიწათმოქმედების დეპარტამენტის შეთავაზებაზე, გადასულიყო ამერიკაში ან გაეყიდა თავისი კოლექცია. 1917 წელს ემხრობოდა საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებას, რითაც შემდგომში საბჭოთა მთავრობისგან მხარდაჭერა მიიღო და განაგრძო თავისი საქმიანობა. მიჩურინის მოღვაწეობას იწონებდა ნიკოლოზ ვავილოვი. 1918 წელს თავისივე თხოვნით მოხდა სანერგის ნაციონალიზაცია, ივანე მიჩურინი გახდა დირექტორი, სანერგეს ეწოდა „ივანე მიჩურინის სახელობის საცდელ-პომოლოგიური სანერგე" (დღეს — ხეხილოვანი მცენარეების გენეტიკისა და სელექციის ინსტიტუტი).

მიჩურინის ძირითადი შრომები ეძღვნება ხეხილოვანი მცენარეების სელექციას, შორეული ჰიბრიდიზაციის თეორიის შემუშავებას, ჰიბრიდული ნათესარების გადარჩევასა და განვითარების მართვას. შემოგვთავაზა საფეხუროვანი აკლიმატიზაციის მეთოდი, გეოგრაფიულად დაშორებული ფორმების შეჯვარება, შეუჯვარებლობის გენეტიკური ბარიერების გადალახვის საშუალებები, შექმნა შეჯვარებისათვის საწყისი ფორმების შერჩევის თეორია. გამოიყვანა ხეხილოვანი, კენკროვანი, ბოსტნეული კულტურების და დეკორატიული მცენარეების 350-ზე მეტი ჯიში, რომელთაგან მრავალი დღემდეა დარაიონებული. სათავე დაუდო ჩრდილოეთში ყურძნის, გარგრის, ბლისა და სხვა კულტურების შეტანას.

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა (1925) და ლენინის ორდენებით (1931). დაწესებულია მიჩურინის სახელობის ოქროს მედალი, რომელსაც რუსეთის სოფლის მეურნეობის აკადემია გასცემს მცენარეების გენეტიკისა და სელექციის დარგში მოწინავე მიღწევებისათვის.
**მოსაზღვრე ხიდი** (რუს. Смежный мост) — საავტომობილო და საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. კრიუკოვის არხზე. აკავშირებს სპასკისა და პოკროვსკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 24,1 მეტრი, სიგანე - 15,4 მ.

მდებარეობა
----------

ხიდი მდებარეობს ფონტანკის სანაპიროს ჩრდილოეთ ნაწილში ნომერ 141 და 143 სახლებს შორის, იქ სადაც ერთმანეთს ერთვის მდინარე ფონტანკა და კრიუკოვის არხი. 

დინების ქვემოთ მდებარეობს სტარო-ნიკოლსკის ხიდი.

უახლოესი მეტროსსადგურია „ტექნოლოგიური ინსტიტუტი" (1,3 კმ).

სახელწოდება
-----------

ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1820 წლიდან და დაკავშირებულია მისი მდებარეობის ხასიათთან (აკავშირებს ფონტანკის სანაპიროს კრიუკოვის არხთან). XIX საუკუნეში ხიდს ეწოვებდა ნიკოლსკის სანაპიროს ხიდი (1821-1822 წწ.) და დამაკავშირებელი ხიდი (1849-1875 წწ.), რადგან ხიდი აკავშირებდა სპასკისა და კოლომენსკის ნაწილს.

ისტორია
-------

ხიდი აგებულია 1782-1787 წლებში კრიუკოვის არხის ხიდების ტიპური პროექტის მიხედვით: სამმალიანი ხის ხიდი, მოპირკეთებული გრანიტით, ცენტრალური ნაწილი გასახსნელი იყო, გვერდებისა კი კოჭებიანი. პროექტის ავტორი უცნობია. 

1800-1810 წლებში ხის გასახსნელი მალა შეცვალეს ხის კოჭებიანი მალით. 1867 წელს მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი. 1888 წელს ხის ყველა ნაწილი მეტალის ნაწილებით შეცვალეს. 

1964 წელს ხიდი გადააკეთეს ინჟინერ ე. ე. როზენფელდის პროექტის მიხედვით რათა გაეყვანათ გათბობის მილები. ხიდის მალები გადახურეს მეტალის საყრდენებით, რამაც გამოიწვია ხიდის ისტორიული სახის დამახინჯება და არქიტექტურული ერთიანობის დარღვევა ნაპირის მიმდებარე მონაკვეთებთან.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд. перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 335. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.
* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Смежный мост //СПб ГБУ «Мостотрест»
* Смежный мост // Энциклопедия Санкт-Петербург

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კრიუკოვის არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* მოსაზღვრე ხიდი
* სტარო-ნიკოლსკის ხიდი
* კაშინის ხიდი
* სავაჭრო ხიდი
* დეკაბრისტების ხიდი
* მატვეევის ხიდი
 |

 |
**ეიაფიადლაიეკუდლი** (ისლ. Eyjafjallajökull; [ˈɛɪjaˌfjatl̥aˌjœkʏtl̥] (ინფ.); eyja [ˈɛɪja] — კუნძული, fjall [fjatl̥] — მთა და jökull [ˈjœkʏtl̥] — მყინვარი) — ერთ-ერთი მცირე ყინულქუდი სამხრეთ ისლანდიაში, რომელიც გაწოლილია სკოუგარის ჩრდილოეთით და მირდალსიეკუდლის დასავლეთით. ყინულქუდი ფარავს ვულკანის კალდერას. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1651 მეტრს. ეიაფიადლაიეკუდლის ფართობია დაახლოებით 100 კმ². 

ეიაფიადლაიეკუდლის წვერზე მდებარეობს ყინულის დიდი მასა, ხოლო სამხრეთით არის ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლი. ამ მიდამოების სიახლოვეს არის ჩანჩქერი სკოუგარფოსი.. 

მყინვარ ეიაფიადლაიეკუდლის ქვეშ არის კონუსური ფორმის ამავე სახელწოდების ვულკანი, რომლის კრატერის დიამეტრი შეადგენს 3-4 კილომეტრს, პირველი ამოფრქვევა დაფიქსირებულია 920 წელს, შემდგომი ამოფრქვევები მოხდა 1612 და 1821-1823 წლებში. გამყინვარების პერიოდის შემდეგ ამ ვულკანის ამოფრქვევები, შედარებით ხშირად ხდება. 

ეიაფიადლაიეკუდლის ბოლო ამოფრქვევა მოხდა 2010 წლის 20 მარტსა და 14 აპრილს. ვულკანის ირგვლივ არსებული ტერიტორიიდან ევაკუირებული იქნა 500 ადამიანი. ამ ამოფრქვევის შემდეგ ატმოსფეროში გავრცელებული ფერფლის გამო ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში საჰაერო მიმოსვლა შეფერხდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის მყინვარები
* ისლანდიის ვულკანების სია

გალერეა
-------

* 
* 
* 

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ეიაფიადლაიეკუდლი***

სქოლიო
------

1. ↑  ეიაფიადლაიეკუდლი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
2. ↑  Вулкан Эйяфьялайокуль // Всё о геологии
3. ↑  Исландия. Справочная карта. Масштаб 1:1000000. — М.: ГУГК, 1981.
4. ↑  Last Eyjafjallajökull Eruption Lasted Two Years, Iceland Review.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-13. ციტირების თარიღი: 2010-04-18.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ისლანდიის მყინვარები |
| --- |
|  |
| 
* დრაუნგაიეკუდლი
* ეიაფიადლაიეკუდლი
* ეირიკსიეკუდლი
* ვატნაიეკუდლი
* თოურისიეკუდლი
* თრაუნდარიეკუდლი
* ლაუნგიეკუდლი
* მირდალსიეკუდლი
* სნაიფედლსიეკუდლი
* ტინდფიადლაიეკუდლი
* ტორვაიეკუდლი
* ტუნგნაფედლსიეკუდლი
* ჰოფსიეკუდლი
 | ისლანდიის დროშა |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტობა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ტობა** (ინდონ. Danau Toba) — დიდი ტბა ინდონეზიაში, კუნძულ სუმატრის ჩრდილო ნაწილში, ჩრდილოეთი სუმატრის პროვინციაში. განლაგებულია ბატაკის ვულკანური ზეგნის ფარგლებში, ტექტონიკურ ქვაბულში, ამავე სახელწოდების ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად გაჩენილ კალდერაში, ზღვის დონიდან 905 მ სიმაღლეზე.

წარმოადგენს 69 000 — 77 000 წლის წინ მომხდარი კოლოსალური ვულკანური ამოფრქვევის ადგილსამყოფელს, რომელმაც გამოიწვია გლობალური კლიმატური ცვლილებანი. მიჩნეულია, რომ ვულკანური ამოფრქვევების შკალით 8 ბალით შეფასებული ეს ამოფრქვევა იყო დედამიწაზე მომხდარი ყველაზე მძლავრი ამოფრქვევა უკანასკნელი 25 მილიონი წლის განმავლობაში. დადგინდა, რომ ვულკან ტობის ამოფრქვევამ გამოიწვია ვულკანური ზამთარი და ტემპერატურის საყოველთაო დაწევა 3 °C-დან 5 °C-მდე დაბალ განედებში და 15 °C-მდე შედარებით მაღალ განედებში. კუნძულ სუმატრაზე მდებარე ტბებიდან ტობა უდიდესია.

ტობის კალდერის კომპლექსი, რომელიც ეკვრის კუნძულ სუმატრის ვულკანურ სარტყელს წარმოიქმნა სამი ძირითადი მეოთხეული ამოფრქვევის შედეგად. უკანასკნელი ამოფრქვევა, რომელმაც დაასრულა კალდერის ჩამოყალიბება, წარმოდგენილია ვულკანური ტუფის დანალექებით, რომელსაც ტობის ახალგაზრდა ტუფები ეწოდება. პიროკლასტური მასალის მოცულობამ გამოტანილი ამოფრქვევის შედეგად, შეფასების თანახმად, მიაღწია 2800 კმ³-ს, რაც აღნიშნულ ამოფრქვევას უახლეს გეოლოგიურ ისტორიაში ცნობილ ამოფრქვევათა შორის ერთ-ერთი უდიდესს ხდის.

ამ ამოფრქვევის შემდეგ აღორძინებული გუმბათი ჩამოყალიბდა ახალი კალდერის ფარგლებში, რომელიც შეუერთდა ორ ნახევარგუმბათს. ამჟამად ტობის კალდერა, რომლის სიგრძე 100, ხოლო სიგანე 30 კმ-ია, წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს კალდერას მსოფლიოში. კალდერის შიგნით, ოთხი ვულკანური კონუსი, სამი კრატერი და ოთხი სტრატოვულკანია.

ტბის ზედაპირის ფართობია 1130 კმ², მაქსიმალური სიგრძე 100 კმ, მაქსიმალური სიგანე 30 კმ, უდიდესი სიღრმე 505 მ, წყლის მოცულობა 240 კმ³. ტბის შუა ნაწილში მდებარეობს კუნძული სამოსირი, რომლის ფართობია 640 კმ². ტობა გამდინარეა. მისგან გამოედინება მდინარე ასაჰანი, რომელიც მალაკის სრუტეს ერთვის. რბილი კლიმატი და განსაკუთრებული ბუნებრივი პირობები ქმნიან ეთნო- და ეკოტურიზმის პირობებს. განვითარებულია თევზჭერა, ადგილობრივი ნაოსნობა. სანაპიროს გასწვრივ ბრინჯის მდელოებია. 2018 წლის 18 ივნისს ტობის ტბაში გემი ჩაიძირა, რის შედეგად 190 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაიკარდა. ხისგან დამზადებულ გემში, რომელიც სამოსირის რაიონიდან სიმალუნგუნის რაიონში მიდიოდა, წყალი შევიდა და გემი მალევე ჩაიძირა. გემის ჩაძირვის სავარაუდო მიზეზებს შორის უამინდობა და გემის გადატვირთულობა დასახელდა.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდონეზიის ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტობა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Indonesia ferry disaster: Lake Toba captain detained
2. ↑  ინდონეზიაში გემის ჩაძირვის შედეგად, 178 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ითვლება
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფოცხვერაშვილი**. |

კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი 1918 წელს.
**კონსტანტინე (კოტე) გიორგის ძე ფოცხვერაშვილი** (დ.11 სექტემბერი, 1880, სოფ. სვირი, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 მარტი, 1959, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი და ლოტბარი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1933).

ბიოგრაფია
---------

დაწყებითი განათლება მიიღო თბილისში და განაგრძო პეტერბურგში, სადაც მეცადინეობდა ცნობილი პედაგოგების ხელმძღვანელობით. დაამთავრა აგრეთვე იურევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი არის საქართველოს ყოფილი სახელმწიფო ჰიმნის — დიდება — ავტორი. მართალია იგი ვერ მოესწრო ამ შესანიშნავი სიმღერის ახალ ცხოვრებას, მაგრამ 79 წლის შემდეგ 1990 წლის 12 ნოემბერს საბჭოთა იმპერიისაგან განთავისუფლებულისაქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პირველმა სესიამ დაამტკიცა რესპუბლიკის ახალი ატრიბუტიკა — ეროვნულ ჰიმნად კ. ფოცხვერაშვილის დიდება.

შექმნილი აქვს მრავალი სიმღერა, ასევე დამუშავებული ქართული ხალხური სიმღერები, მათ შორისაა „გაფრინდი შავო მერცხალო", „გურჯანელნი" და ა.შ. ორი ოპერა: სიმფონიური ოპერა „კერპთა დამხობა" და საბავშვო ოპერა „მანანა". 

კონსტანტინო ფოცხვერაშვილის თითქმის 60 წლის შემოქმედება ღირსეულად დაფასდა. 1933 წელს მას მიენიჭა რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდება, დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენით და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 337, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი — ქართული სიმღერები
ენერგეტიკული სასმელის სხვადასხვა ბრენდი
**ენერგეტიკული სასმელი** — მატონიზირებელი, რომელიც ადამიანს აძლევს ენერგიის მცირეხნიან მოზღვავებას. მისი ზემოქმედებით ადამიანის შინაგანი რესურსები მობილიზდება, თუმცა ენერგეტიკული სასმელის მუდმივმა სტიმულირებამ ადამიანის ორგანიზმში შეიძლება გამოიწვიოს საპირისპირო შედეგი: სიფხიზლისა და ენერგიის მოზღვავების მაგივრად ადამიანი შეიძლება მოითენთოს და დაიღალოს, სასმელმა მის ორგანიზმში შეიძლება გამოიწვიოს გულისცემის აჩქარება (ტაქიკარდია), მაღალი წნევა, უძილობა, საშინელი დეპრესიული მდგომარეობა.

ენერგეტიკული სასმელების შემცველობა:

1. ნივთიერებები ნერვული სისტემის ტონიზირებისთვის (კოფეინი, ზრდადი ექსტრაქტი გუარანი და ჟენშენი)
2. ნახშირწყლები — ენერგიის მატარებლები, როგორებიცაა: გლუკოზა, საქაროზა.
3. ნივთიერებათა მასტიმულირებელი ელემენტები: ვიტამინი B და მსგავსი ვიტამინები, მაგალითად ტაურინი.
4. არომატიზატორები და საკვები დანამატი.

უკუჩვენებები
------------

ყველა ენერგეტიკული სასმელი შეიცავს კოფეინს ან კოფეინის შემცველ ზრდად ექსტრაქტებს, ისეთს, როგორიცაა გუარანი. ერთი ქილა ასეთი სასმელი შეიცავს საშუალოდ 90 მილილიტრ კოფეინს — შესაბამისად დიდ ფინჯან მუქ ყავაში არის 100 მილილიტრი კოფეინი.

კოფეინი და მატონიზირებელი ზრდადი ექსტრაქტები (გუარანი, ჟენშენი), სამკურნალო კვების სპეციალისტების თქმით, უკუჩვენებადია ადამიანებზე რომლებსაც აქვთ სუსტი ნერვები, ასევე მათთვის, ვინც დაავადებულია გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებებით (გულის იშემიური დაავადებები, არითმია და ა.შ.).

აგრეთვე კოფეინი უარყოფითად მოქმედებს კუჭსა და მის მიდამოებზე და შეიძლება გამოიწვიოს წყლული და გასტრიტი.

იზოტონიკი
---------

ზემოთხსენებული ენერგეტიკული სასმელების გარდა არსებობს სპორტსმენებისთვის შემუშავებული ენერგეტიკული სასმელები, მათ უწოდებენ იზოტონიკებს. იზოტონიკები არ არის გაზირებულები და სხვა ენერგეტიკული სასმელებისგან განსხვავებით არ შეიცავს კოფეინისა და გუარინის მსგავს გამოსაფხიზლებელ ნივთიერებებს. მათ შემადგენლობაში შედის ელკარინი, რომელიც ეხმარება ცხიმის დაწვასა და კუნთების ტონუსის შენარჩუნებას, ამასთანავე აუმჯობესებს გულის კუნთის მუშაობას, ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ აღადგენს ვიტამინებსა და მინერალებს. იზოტონიკებს არ გააჩნია აღსანიშნავი უკუჩვენებები. ერთადერთი — ეს არის ინდივიდუალური შეუთავსებლობა რომელიმე კომპონენტთან, რომელიც სასმელის შემადგენლობაში შედის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ენერგეტიკული სასმელი"** ვიკისაწყობში.
* Sport and Energy drinks საიტზე Curlie
* USA Today-Overuse of Energy drinks...
* Teens Who Consume Energy Drinks Are at Higher Risk for Drug Use

სქოლიო
------

1. ↑  Warning: Energy Drinks Contain Caffeine დაარქივებული 7 May 2018 საიტზე Wayback Machine.  by Allison Aubrey. Morning Edition, National Public Radio, 24 September 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 7844324-6

 |
ვასპურაკანის პროვინცია დიდი სომხეთის შემადგენლობაში
**ვასპურაკანი** (სომხ. Վասպուրական, ძვ. ქართ. გუასპურაგანი) — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. მოიცავდა 35 კანტონას და მისი ფართობი შეადგენდა 40,870 კმ²-ს. ის ფართობითაც და კანტონების რაოდენობითაც უდიდესი იყო დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე. ვასპურაკანის პროვინციის ცენტრი იყო ვანი.

დღეს ვასპურაკანის პროვინციის რაღაც ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო დანარჩენი არის თანამედროვე ირანის ტერიტორიაზე.

ძვ წ. IX საუკუნიდან ვასპურაკანი იყო ურარტუს ნაწილი. ძვ. წ. VI საუკუნეში ის შევიდა სომხეთის სატრაპიას შემადგენლობაში. შემდგომ, ის გადავიდა არშაკიდების დინასტიის ხელში და შევიდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. 387 წელს იგი შედის სპარსეთის სომხეთის შემადგენლობაში. VIII საუკუნეში სპარსელებმა მასზე კონტროლი დაკარგეს, ვასპურაკანში მრავალი აჯანყება მოხდა. 885 წელს იგი გადავიდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. სომხები იძულებულნი გახდნენ, რომ ვასპურაკანი დაეთმოთ ბიზანტიის იმპერიისათვის, რის შემდეგაც იგი დაპყრობილ იქნა თურქ-სელჩუკების მიერ. ამის შემდეგ, ის იყო მონღოლეთის იმპერიის, სეფიანთა იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სომხეთის ისტორიული რეგიონები

ლიტერატურა
----------

* Der Nersessian, Sirarpie. *Armenia and the Byzantine Empire: a Brief Study of Armenian Art and Civilization.* Cambridge: Harvard University Press. 1947.
**სანქტ-პეტერბურგის პანტელეიმონის ეკლესია** (რუს. Пантелеимоновская церковь) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს პესტელის ქუჩისა და სოლიანის შესახვევის გადაკვეთაზე. აგებულია XVIII საუკუნეში. 

ეკლესიისაგან სახელი მიიღო მის სიახლოვეს მდებარე პანტელეიმონის ხიდმა. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

1718 წელს გემთმშენებელი ქარხნის მუშებისათვის მდინარე ფონტანკის შესართავთან საზაფხულო ბაღის პირდაპირ პეტრე I-მა ააგებინა წმინდა პანტელეიმონის სახელობის სამლოცველო. წმინდა პანტელეიმონის ხსენების დღეს 1714 წელს, ძველი სტილით 27 ივლისს რუსულმა ფლოტმა გამარჯვება მოიპოვა შვედეთის ფლოტზე განგუტთან და 1720 წელს კუნძულ გრენგამთან. 

1735-1739 წლებში ააგეს ახალი, ქვის ეკლესია, რომელიც შემკული იყო ტოსკანური პილასტებით. პროექტის ავტორი იყო ივან კორბოვი. ახალ ეკლესიას ჰქონდა სამრეკლო და ერთი ხის გუმბათი.

ახალი ეკლესია აკურთხა ვოლოგდის ეპისკოპოსმა ამბროსიმ ტაძრის დღესასწაულზე 1739 წლის 7 აგვისტოს. ეკლესია იყო ცივი და 1764 წელს მიაშენეს თბილი ეგვტერი დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე, სადაც 1783 წელს გადაიტანეს სატრაპეზო. 

1765 წელს ეკლესია საადმირალო-კოლეგიიდან გადავიდა ეპარქიის შემადგენლობაში. 1833-1834 წლებში ეკლესიის პირდაპირ ცხოვრობდა ალექსანდრე პუშკინი, რომელიც ზოგჯერ მსახურებას ესწრებოდა. 

1834-1835 წლებში ეკლესია გადააკეთეს ამპირის სტილში არქიტექტორ ბიკენტი ბერეტის პროექტის მიხედვით, ხოლო 1840-იან წლებში ტაძრის ფასადი შეამკეს ბარელიეფებით, რომელიც მოქანდაკე ალექსანდრე ლოგანოვსკის ნამუშევრები იყო. ეკლესია არაერთხელ გააფართოვეს.

ტაძარში დაცულია განსაკუთრებულად სასწაულმოქმედი წმინდა პანტელეიმონის ხატი, რომელიც XVIII საუკუნეს განეკუთვნება. 1906 წლიდან ეკლესიასთან მოქმედებს სანქტ-პეტერბურგში პირველი საეკლესიო-სამრევლო საბჭო. 

1912 წელს წარიმართა ტაძრის რესტავრაცია. 1914 წელს რუსეთის საიმპერატორო სამხედრო-ისტორიული საზოგადოების ინიციატივით ტაძრის ფასადზე მიამაგრეს მარმარილოს მემორიალური დაფა განგუტისა და გრენგამის ბრძოლების სამახსოვროდ. 

1922 წლიდან დახურვამდე ეკლესია ეკუთვნოდა ობნოვლენცების მოძრაობას. 1936 წლის 9 მაისს ეკლესია დახურეს. 

1991 წელს ეკელსია დაუბრუნდა ეპარქიას. 1994 წელს კურთხევის შემდეგ აღესრულა ღვთისმსახურება. 2002-2003 წლებში მიმდინარეობდა ფასადისა და გუმბათის სარესტავრაციო სამუშაოები. 2007 წელს დაიწყო ტაძრის მოხატულობის რესტავრაცია.

ლიტერატურა
----------

* Гусаров А.Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб, 2010. — ISBN 978-5-93437-363-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Энциклопедия Санкт-Петербурга / В. В. Антонов
* Статья на архитектурном сайте Citywalls დაარქივებული 2018-12-12 საიტზე Wayback Machine.
* Пантелеимоновская церковь на сайте «Русские церкви»
* На сайте Соборы.ру
* На «Глобусе митрополии» (в том числе расписание, контакты)
* Яндекс-панорама
* Яндекс-панорама с воздуха

სქოლიო
------

1. ↑  Доходный дом А. К. Оливио (ул. Пестеля, 5).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-04. ციტირების თარიღი: 2018-11-29.
2. ↑  Видеосюжет и статья на канале «Союз».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2018-11-29.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს იაკობ მახარაძე.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: ნოემბერი 21, 2023.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

კამბოჯის მოსახლეობის სქესობრივ-ასაკობრივი პირამიდა
**კამბოჯის დემოგრაფია** მოიცავს კამბოჯის მოსახლეობის დემოგრაფიულ მახასიათებლებს, როგორიცაა: მოსახლეობის სიმჭიდროვე, მოსახლეობის ზრდა, ეთნიკური ჯგუფები, განათლების დონე, ჯანდაცვა, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური მიკუთვნებულობა და მოსახლეობის სხვა ასპექტები.

მოსახლეობა
----------

ეთნიკური ჯგუფები
----------------

დემოგრაფიული სტატისტიკა
-----------------------

ქვემოთ მოცემული სტატისტიკა ემყარება ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს World Factbook-ის მონაცემებს, თუკი სხვა წყარო არ არის მითითებული.

კამბოჯაში მოსახლეობის ზრდის ტემპი 2008 წელს 1.75%-ს უდრიდა და 2016 წლისთვის 1.56%-მდე შემცირდა. 

სქესობრივი თანაფარდობა დაბადებისას: 1.05 კაცი 1 ქალზე. 2016 წლის მონაცემებით, მთელი მოსახლეობის მასშტაბით, 1 ქალზე 0.94 კაცი მოდის.

2016 წლის მონაცემებით, სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 64.5 წელია: მამაკაცებისთვის 62 წელი, ხოლო ქალებისთვის ― 67.1 წელი.

2019 წლის მონაცემებით, ურბანული მოსახლეობა მთელი მოსახლეობსი 39.4%-ს შეადგენს, ხოლო ურბანიზაციის ტემპი 2008-2019 წლებში 7.8%-ს უდრიდა. ამავე წლის მონაცემების მიხედვით, წერა-კითხვის ცოდნის დონე (15 წელს გადაცილებული მოსახლეობის წილი, რომელმაც წერა-კითხვა იცის) 88.5%-ის ტოლია: კაცებისთვის 91.1%, ხოლო ქალებისთვის ― 86.2%. 2014 წლის მონაცემების მიხედვით, განათლებაზე ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის 1.9% იხარჯება. 

კამბოჯის დიასპორა ცხოვრობს: ტაილანდში, ვიეტნამში, აშშ-ში, საფრანგეთში, მალაიზიაში, ავსტრალიაში, კანადაში, ახალ ზელანდიაში, ჩინეთში, ჰონგ-კონგში, გაერთიანებულ სამეფოში, ლაოსში, სინგაპურში, შვეიცარიასა და სამხრეთ კორეაში.

სქოლიო
------

1. ↑  General Population Census 2019 of the Kingdom of Cambodia. ციტირების თარიღი: 24 October 2022
ცუნამის გრაფიკული მოდელირება
**ცუნამი** (იაპ. 津波) — ოკეანის ძალიან დიდი სიგრძის გრავიტაციული ტალღები, რომლებიც უმთავრესად წარმოიქმნება ფსკერზე ან სანაპირო ზოლში მომხდარი მიწისძვრის (რიხტერის სკალით 6,5 ბალზე მეტი სიძლიერისა და ჰიპოცენტრით 50 კმ-ზე ნაკლებ სიღრმეზე), ვულკანური მოქმედებისა და სხვა ტექტონიკური პროცესების შედეგად. ცუნამის 1000-მდე ცნობილი შემთხვევიდან 100-ზე მეტი კატასტროფული იყო. ცუნამის 80% წყნარი ოკეანის პერიფერიაზე ჩნდება.

ცუნამის ტალღების გავრცელების სიჩქარე 50-დან 1000 კმ/სთ-მდე, ხოლო ტალღის სიმაღლე 0,1 მ-დან (ღია ზღვაში) 5მ-მდე (ნაპირთან) მერყეობს. ცუნამი დიდ ნგრევასა და მსხვერპლს იწვევს. ლისაბონის 1755 წლის მიწისძვრის შედეგად წარმოქმნილმა ტალღებმა ნაპირიდან 1კმ-ის მანძილზე შეაღწია ხმელეთზე და ოკეანეში ჩარეცხა ნაპირთან მდგომი გემები, სახლები, ხიდები, ადამიანები.

2005 წელს ინდონეზიის კუნძულებთან მომხდარმა მიწისძვრამ გიგანტური ცუნამი წარმოქმნა, რომელიც თავს დაატყდა აზიისა და აფრიკის ქვეყნებს და 200 ათასზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცუნამი***

* Animation of DART tsunami detection system
* Can HF Radar detect Tsunamis?
* Envirtech Tsunami Warning System დაარქივებული 2006-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* Geology.com
* IOC Tsunami Glossary დაარქივებული 2009-08-29 საიტზე Wayback Machine.
* How to survive a tsunami დაარქივებული 2008-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* International Centre for Geohazards (ICG) დაარქივებული 2008-03-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   ცუნამი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 244.
**საარემაა** (ესტ. Saaremaa, დან. Øsel, გერმ. Ösel, შვედ. Ösel, ლატვ. Sāmsala, პოლ. Sarema) — ესტონეთის უდიდესი კუნძული, ფართობით 2673 კმ²-ია და მოონზუნდის არქიპელაგის ნაწილია, რომელიც ქვეყნის კონტინენტური ნაწილის დასავლეთით, ბალტიის ზღვაში მდებარეობს და კონტინენტისგან სრუტე სუურ ვიანით, ანუ დიდი სრუტითაა გამოყოფილი. კუნძულის დედაქალაქია ქ. კურესაარე (მოსახლეობა 16 100). მანძილი მას და ტალინს შორის 216 კმ–ია.

კუნძულ საარემაას რუკა
კურესაარე ცნობილია მისი კარგად შემონახული ციხესიმაგრით, რომელიც შედგება XIV-XVI საუკუნეების საეპისკოპოსოს სასახლისგან (დღეს მასში საარემაას მუზეუმია განლაგებული) და მისი გარემომცველი XVI-XIX ბასტიონთა წყებისგან, რომელთა წინ თხრილებია გათხრილი. ქალაქის ცენტრში კიდევ რამდენიმე საინტერესო შენობა მდებარეობს, რომელთა შორის აღსანიშნავია ადრეული ბაროკოს სტილის რატუშა და საზომთა სახლი (ორივე XVII საუკუნის).

საარემაას აღმოსავლეთით მდებარეობს მცირე კუნძული მუჰუ, რომელიც საარემაას ადმინისტრაციულ რაიონში შედის. საარემაას და მუჰუს კულტურული მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია რამდენიმე შუა საუკუნეების ეკლესია (კაარმა, კარია, მუჰუ, ვალიალა) და ყოფილ არისტოკრატთა სასახლეები (ქოილიალა, ლოონე, პიადასტე, ტოილუსტე). აღსანიშნავია აგრეთვე ადგილობრივი ეთნოგრაფიული ღირსშესანიშნაობანი — მიჰქლის ფერმა-მუზეუმი, მეთევზეთა სოფელი ქოგუვა და ანგლას ქარის წისქვილები.

საარემაზე მდებარეობს ესტონეთის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა — ტბა კაალი, რომელიც გეოლოგიურ წარსულში ასტეროიდის დარტყმით წარმოქმნილ იდეალურად წრიულ კრატერში მდებარეობს. კუნძულზე მდებარეობს ვიიდუმიაეს და ვილსანდის ნაკრძალები — პირველი მცენარეთა იშვიათი სახეობების, ხოლო მეორე გადამფრენი და მობუდარი ფრინველების დასაცავად. აღსანიშნავია აგრეთვე კირქვის დიდი ფლატეები, რაც რამდენიმე ადგილას გარს ეკვრის სანაპირო ზოლს.

ლიტერატურა
----------

* Taylor, N. with Karin T (2008). *Saaremaa: a History and Travel Guide*. Tallinn: OÜ Greif. ISBN 978-9985-3-1606-1
* Geotourism highlights of the Saaremaa and Hiiumaa islands (2009) (23 mb pdf)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საარემაა***

* საარემაა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* საარემაას მუზეუმი დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* ტურისტული საიტი საარემაას შესახებ დაარქივებული 2011-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* Saaremaa საიტზე Curlie
* Saaremaa
* VisitSaaremaa - Official Tourism page of Saaremaa
* Neomobile დაარქივებული 2004-06-16 საიტზე Wayback Machine.  provide local bus services across the island
* Estonian Air fly between Tallinn and Kuressaare
* Watch Saaremaa online via webcam დაარქივებული 2017-08-12 საიტზე Wayback Machine.
* Saaremaa დაარქივებული 2021-05-07 საიტზე Wayback Machine.  Estonica

სქოლიო
------

1. ↑  www.saaremaa.ee.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-10. ციტირების თარიღი: 2017-12-18.