recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრა ჯაფარიძე** (დ. 11 თებერვალი, 1895, ხრეითი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი. ქართული და საბჭოთა ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1923), საქართველოს ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1936), სპორტის ოსტატი (1940), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945), მთამსვლელობის უფროსი ინსტრუქტორი (1931), საკვალიფიკაციო კომისიის თავმჯდომარე (1954), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1960), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე (1962), ალ. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის პრეზიდიუმის წევრი (1936-1974), დევდორაკის ალპინისტური ბანაკის სასწავლო ნაწილის უფროსი (1938-1939), თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლის ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტის პედაგოგი და გამგე (1944-1961), შესრულებული აქვს ასამდე სპორტული ასვლა კავკასიონის მწვერვალებზე.

ბიოგრაფია
---------

საეტაპო და მნიშვნელოვანი იყო პირველი ასვლები მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდზე (1930), უშბაზე (1934), დიხთაუზე (1950), ცენტრალური კავკასიონის მცირე (1938) და დიდი ტრავერსი (1940). 1948 წელს მყინვარწვერის კალთებზე აღმოაჩინა და შეისწავლა ბეთლემის ლეგენდარული გამოქვაბული, რომელსაც თავისი პოემა „განდეგილი" უძღვნა ილია ჭავჭავაძემ. ქართულ ენაზე თარგმნა ცნობილი ფრანგი მთამსვლელის მორის ერცოგის გახმაურებული წიგნი „ანაპურნა" (1974). დაჯილდოებული იყო ლენინის (1960.), საპატიო ნიშნის (1944) ორდენებით, მრავალი მედლითა და სიგელით. საქართველოს ჟურნალისტთა ასოციაციის მიერ ჩატარებული რეფერენდუმით აღიარებულია მე-20 საუკუნის საუკეთესო სპორტსმენად. ხსოვნის უკვდავსაყოფად მისი სახელი მიენიჭა მის მიერ 1913 წელს მშობლიურ სოფელ ხრეითში დაარსებულ სკოლას (1994), მწვერვალს კავკასიონზე, ჭაუხების მასივში (1975), სოფელ ხრეითში, მამაპაპეულ სახლში გახსნილია მთამსვლელ ჯაფარიძეთა მემორიალური სახლ-მუზეუმი (1983).
დაკრძალულია ვერის ბაღში თავისი ძმების გვერდით.

ქართველმა პოეტმა იოსებ ნონეშვილმა ალექსანდრა ჯაფარიძეს მიუძღვნა ლექსი „ეგ სახე".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდრე ჯაფარიძე
* სიმონ ჯაფარიძე

ლიტერატურა
----------

* ალექსანდრა ჯაფარიძე - „ბეთლემის გამოქვაბული აღმოჩენილია". გაზ. „კომუნისტი", 1.02.1948
* ალექსანდრა ჯაფარიძე - „ბეთლემის გამოქვაბული აღმოჩენილია". გაზ. „ახალი ხევი", 12, 18, 22 თებერვალი 1948
* Александра Джапаридзе - „Пещера Бетлеми". газ. „Заря Востока". 12 февраля 1948
* Александра Джапаридзе - „Пещера Бетлеми". газ. „Советский Спорт". 9 марта 1948
* Александра Джапаридзе - „Тайник пещеры Бетлеми". კრებ. „Побежденные вершины", М.. 1948
* ჟუჟუნა ნეფარიძე - „ძმათა ნამუხლარზე", თბ. 1964
* ივანე ჯაფარიძე - „საბჭოთა ალპინიზმის სახელოვანი წარმოადგენლები". ბუკლეტი, 1988
* ივანე ჯაფარიძე - „მყინვარწვერიდან ევერესტამდე", თბ. 2010
* *ჯაფარიძე, ივანე.*, სპორტის დამსახურებული ოსტატები, თბ. 2010.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრა ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ალექსანდრა ჯაფარიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი ალექსანდრა ჯაფარიძე

სქოლიო
------

1. ↑  ალექსანდრა ჯაფარიძე. *mountains.ge*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-18. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2022
2. 1 2  აბუსერიძე, ტბელ.  (ივლისი, 2020) ალექსანდრა ჯაფარიძე. *National Geographic საქართველო*. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2023
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გელოვანი**. |

ვარლამ გელოვანი
**ვარლამ გელოვანი** (დ. 14 აპრილი, 1878, სპათაგორი — გ. 22 თებერვალი, 1915) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1901 წელს შევიდა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე. პირველსავე წელს გარიცხეს უნივერსიტეტიდან რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის და ადმინისტრაციული წესით გაასახლეს პეტერბურგიდან. 1902 წელს სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1903-1906 წლებში იყო ქართველ სტუდენტთა სათვისტომოს გამგეობის თავმჯდომარე. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, შევიდა პეტერბურგის ადვოკატურაში 1906 წელს. იყო პარტია სოციალისტ-ფედერალისტების წევრი. 1912 წელს აირჩიეს მეოთხე მოწვევის რუსეთის იმპერიის IV მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად. 1912 წლის 12 დეკემბერს სახელმწიფო სათათბიროში წარმოთქვა სიტყვა, რომელშიც მოითხოვა საქართველოს ავტონომია, მართლმსაჯულების და განათლების ქართულ ენაზე მოწყობა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ეწეოდა ქველმოქმედებას, მეთაურობდა სახელმწიფო სათათბიროს სანიტარულ რაზმს კავკასიის ფრონტზე. ომში ქველმოქმედებისა და მამაცობისათვის მიიღო წმინდა გიორგის მედალი. ფრონტზე შეეყარა პარტახტიანი ტიფი, რისგანაც გარდაიცვალა. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 582.
* *თარხნიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 39.
* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I -თბ. 2018. გვ. 558

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარლამ გელოვანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ძნელაძე**. |

**რომან მიხეილის ძე ძნელაძე** (დ. 12 აპრილი, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 11 აპრილი, 1966, თერჯოლა, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. 1956 წლის მელბურნის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1956).სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი( 1952), საქართველოს ჩემპიონი (1952).

ბიოგრაფია
---------

ჭიდაობით 1948 წელს დაკავდა მწვრთნელ ნ. გ. აკოფავასთან. პირველი წარმატება მოიპოვა 1952 წელს, როდესაც საქართველოს ჩემპიონატი მოიგო. ამავე წელს სსრ კავშირის ჩემპიონატზე მესამე ადგილი დაიკავა.

1956 წელს მოიგო საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადა — შეჯიბრება, რომელსაც სსრ კავშირის ჩემპიონატის სტატუსი ჰქონდა, რა დროსაც, ფინალურ ორთაბრძოლაში დაამარცხა 1952 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი იაკობ პუნკინი და მოხვდა ოლიმპიურ გუნდში.

1956 წლის 1 სექტემბერს სპორტის განვითარების საქმეში აქტიური მონაწილეობისა და სსრ კავშირის 1956 წლის ხალხთა სპარტაკიადაზე მაღალი სპორტული მიღწევებისათვის დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

1956 წლის მელბურნის ოლიმპიურ თამაშებზე იბრძოდა 62 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. გამარჯვებული განისაზღვრა საჯარიმო ქულების მინიმალური რაოდენობით: სუფთა მოგებისათვის (ტუშე) საჯარიმო ქულები არ დაირიცხა, მსაჯების გადაწყვეტილებით გამარჯვებისთვის ერთი საჯარიმო ქულის დარიცხვა მოხდა; ნებისმიერი დამარცხებისათვის დაირიცხა 3 საჯარიმო ქულა. სპორტსმენი, რომელიც 5 საჯარიმო ქულას დააგროვებდა, ტოვებდა ტურნირს. ძნელაძე დაჯილდოვდა ბრინჯაოს მედალით.

მიღებული აქვს მედალი შრომითი წარჩინებისათვის.

დაიღუპა ავტოკატასტროფაში, აგრეთვე მოჭიდავე ავთანდილ ქორიძესთან ერთად. დარჩა მეუღლე, ნელი ძნელაძე რომელთანაც 9 წელი გაატარა და ჰყავდა ორი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომან ძნელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* რომან ძნელაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* რომან ძნელაძე — ქართული სპორტი
* რომან ძნელაძე — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი
* რომან ძნელაძე — მემატიანე
* რომან ძნელაძე — Sports Reference

სქოლიო
------

1. ↑  მელბურნი 1956 — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი.
2. ↑  საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულება // „ლელო", 05 სექტემბერი, 1956, № 73 (983), გვ. 1.
**ხვრელი** (ფრანგ. Le trou) — კინოფილმი. ცნობილი ფრანგი კინორეჟისორის ჟაკ ბეკერის უკანასკნელი კინოდრამა, რომლის პრემიერა გაიმართა 1960 წელს. დაფუძნებულია რეალურ ისტორიაზე. ფილმი შეყვანილი იყო კანის კინოფესტივალზე 1960 წელს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
1947 წელი საფრანგეთი, სანტეს ციხე. 
ახალგაზრდა გასპარი, რომელიც მოუთმენლად ელოდება სასამართლოს გადაწყვეტილებას, ხვდება იმ ციხის კამერაში, სადაც იმყოფება ახლო ურთიერთობაში მყოფი ოთხი მეგობარი, რომლებსაც ციხიდან გაქცევა აქვთ ჩაფიქრებული.

ჟეო, როლანი, მონსინიორი და მანიუ ცოტად თუ ბევრად თბილად შეხვდებიან ახალგაზრდა გასპარს. ისინი მიუყვებიან კლოდ გასპარს ციხიდან გაქცევის გეგმას და ამიერიდან ისინი ხუთნი შეუდგებიან ჯერ ციხის კამერის იატაკის, ხოლო შემდეგ სქელი კედლების დამტვრევას. დღითიდღე ისინი მორიგეობით უფრო და უფრო მეტად უახლოვდებიან მიზანს, ე. ი. აფართოებენ მთავარ ხვრელს, რომელიც მათ თავისუფლებამდე მიიყვანს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ხვრელი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Festival de Cannes: The Hole. *festival-cannes.com*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-10-08. ციტირების თარიღი: 2009-02-18.
**ანტონია** (დ. 12 აპრილი, 1989, ბუქარესტი, რუმინეთი) — რუმინელი მომღერალი და მოდელი.

ბიოგრაფია
---------

### ცხოვრების ადრეული წლები

ანტონია დაიბადა 1989 წლის 12 აპრილს, ბუქარესტში, რუმინეთში. როცა ის 5 წლის იყო, მისი ოჯახი საცხოვრებლად აშშ-ში გადავიდა. გაიზარდა იუტასა და ლას-ვეგასში, სადაც დაიწყო მოდელის კარიერა 10 წლის ასაკში და დაამთავრა სკოლა. 18 წლის ასაკში საცხოვრებლად რუმინეთში დაბრუნდა თავის ოჯახთან ერთად. შემდგომ, ანტონია შეხვდა პროდიუსერს, ტომ ბოქსერს, რომელმაც გზა გაუხსნა მას მუსიკალური კარიერისაკენ.

### მუსიკალური კარიერა

ანტონიამ 2009 წელს ჩაწერა სიმღერა „Morena". ეკრანებზე გაშვების შემდეგ, სიმღერა პირველ ადგილზე მოექცა ბულგარეთში, პოლონეთსა და რუმინეთში, ტოპ ათეულში უნგრეთსა და ისრაელში.

დისკოგრაფია
-----------

სინგლები
* 2009 – Roses on Fire
* 2010 – Morena
* 2011 – Shake It Mamma
* 2011 – Marionette
* 2011 – Pleacă
* 2012 – I Got You
* 2012 – Jameia
* 2013 – Marabou
* 2013 – Summertime Affaire

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**შემთხვევითი პაემნები** — 2013 წლის ქართული დრამატული ფილმი. ფილმი მოგვითხრობს ორმოც წელს მიტანებულ ორ მამაკაცზე, რომლებიც ეძებენ სიყვარულს, როგორც თავის დაღწევის საშუალებას. ისინი საეჭვო პაემანზე მიდიან. მათ შესახვედრად მხოლოდ ერთი გოგონა მოდის, აქედან იწყება ღალატის და კრიმინალის ისტორიები. ფილმის რეჟისორი ლევან კოღუაშვილი მუდამ აოცებს მაყურებელს შემოქმედებითი ნარატიული მოულოდნელობებით.

ფილმის შესახებ
--------------

ფილმი „**შემთხვევითი პაემნები**" თანაგრძნობით სავსე ტრაგიკომედიაა მარტოხელა ადამიანის ჩუმ სასოწარკვეთაზე და ჭეშმარტი მეგობრობის მუდმივ ძიებაზე. მარტოხელა და მელოტი სკოლის მასწავლებელი, 40 წლის სანდრო ჯერ ისევ თავის ხმაურიან, მუდმივად მოკამათე მშობლებთან ერთად ცხოვრობს, მათი ყოველდღიური კონტროლის ქვეშ. როდესაც შემთხვევითი პაემანი უემოციო აბსურდულობად გადაიქცევა, სანდრო უქმე დღეების გასატარებლად ზღვის წვიმიან სანაპიროზე გაემგზავრება თავის ძველ მეგობარ ივასთან ერთად. აქ მეგობრები შემთხვევით გაიცნობენ სტილისტ მანანას (ია სუხიტაშვილი). იბადება სიყვარული - ან, კოღუაშვილისა და ბორის ფრუმინის წინაღმდეგობრივ სცენარს თუ მივყვებით, ის მწიფდება - მაგრამ ამ სიყვარულს დიდი დღე არ უწერია. მანანას ქმარი თენგო (ვახო ჩაჩანიძე) ციხიდან გამოდის და ძალიან მალე სანდრომ არჩევანი უნდა გააკეთოს სიყვარულსა და ღირსებას შორის....

როლებში
-------

* ანდრო საყვარელიძე - სანდრო
* არჩილ ქიქოძე - ივა
* ია სუხიტაშვილი - მანანა
* ვახო ჩაჩანიძე - თენგო
* კახი კავსაძე - სანდროს მამა
* მარინა ქარცივაძე - სანდროს დედა
* მარიკა ანთაძე - ლალი
* სოფო გვრიტიშვილი - ნათია
* ჯანო იზორია
* მარლემ ეგუტია
* სოფო შაქარიშვილი

ჯილდოები
--------

ფილმმა გაიმარჯვა ზაგრების ფილმის ფესტივალზე. ნაჩვენები იყო ტორონტოს ფესტივალზე.წარდგენილი იყო ოსკარზეც თუმცა ვერ მოხვდა 9 ფილმიან სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „შემთხვევითი პაემნები" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „შემთხვევითი პაემნები" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* თავისუფლების ერთი საათი გიორგი გვახარიასთან ერთად
* „შემთხვევითი პაემნები" – ფილმი, რომელიც სილას ისე გაგაწნავთ, სახიდან ღიმილი არ მოგშორდებათ[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**გაბი ესპინო** (დ. 15 ნოემბერი 1977, კარაკასი, ვენესუელა) — ვენესუელელი მოდელი და მსახიობი. 17 წლიდან პოპულარობით სარგებლობდა. მონაწილეობა აქვს მიღებული ფოტოკონკურსებსა და სარეკლამო რგოლებში. არის ცნობილი ბრენდების სახე.

ბიოგრაფია
---------

მარია გაბრიელა ესპინო რუხერო დაიბადა ვენესუელაში თხშვილიან ოჯახში. გაბი ყველაზე უფროსი იყო. მშობლები მალე გაიყარნენ და ახალი ოჯახები შექმნეს. გაბის ორი ძმა მამასთან დარჩა საცხოვრებლად, გაბრიელა და მისი და კი — დედასთან. ცხოველებისადმი განსაკუთრებული სიყვარულის გამო, გაბი თავდაპირველად გეგმავდა ვეტერინარი გამოსულიყო. მოგვიანებით გადაწყვიტა, ოდონტოლოგია შეესწავლა, მაგრამ აზრი შეიცვალა და საზოგადოებრივი ურთიერთობების შესწავლა დაიწყო, სანამ მსახიობობას გადაწყვეტდა. ერთხელაც ოჯახთან ერთად მაიამი გაემგზავრა, დასასვენებლად. იქ გაიგო, რომ ტელენოველაში „შეყვარებული" მონაწილეობის მისაღებად კასტინგი იყო გამოცხადებული. გაბიმ კასტინგიც გაიარა და სერიოზულ კონტრაქტსაც გამოჰკრა ხელი. საბოლოოდ ყველაფერი კარგად გამოვიდა — ეს სხვა ქვეყანაში მუშაობის პირველი გამოცდილება იყო და სხვადასხვა ეროვნების მსახიობებთან მოუხდა მუშაობა. ლამაზი გარეგნობის წყალობით გაბის ხშირად იწვევენ ცნობილი ჟურნალების ფოტოსესიებზე, მშობლიურ ვენესუელა და ლათინური ამერიკის ბევრ ქვეყანაში ერთ-ერთ ყველაზე სექსუალურ ქალად მიიჩნევა. 2010, 2012 და 2013 წლებში დასახელდა როგორც 50 ყველაზე ლამაზი ადამიანი, 2013 წლის წვეულებაზე კი დასახელდა როგორც ყველაზე გემოვნებიანი ქალი. 2014 წელს იყო ტელემუნდოს დაჯილდოების წამყვანი, რომელსაც ჰქვია „შენ ხარ სამყარო".

პირადი ცხოვრება
---------------

2009-2010 წლებში მან მონაწილეობა მიიღო ტელემუნდოს ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე რეინტინგულ სერიალში „ანხელის საიდუმლო". გადასაღებ მოედანზე მან მისი მომავალი მეუღლე გაიცნო. იმ პერიოდში გაბი ესპინო კრისტობალ ლანდერის ცოლი იყო მაგრამ 2009 წელს გადაღებებზე კავშირი გააბა მის პარტნიორთან. 2010 წლის დასაწყისში გაბი და ლანდერი გაიყარნენ. გავრცელებული ხმების თანახმად, ამის მიზეზი კანელა იყო, მაგრამ მათ ეს ამბავი სასტიკად უარყვეს და აღნიშნეს, რომ მხოლოდ მეგობრები იყვნენ.
2010 წლის ნოემბერში ესპინო და ლანდერი შერიგდნენ, მაგრამ 2011 წლის მარტში კვლავ გაიყარნენ, რამაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა ჭორები ესპინოს კანელასთან ურთიერთობასთან დაკავშირებით.
2011 წლის სექტემბერში, ესპინომ და კანელამ სოციალურ ქსელ ტვიტერის საშუალებით მათი ურთიერთობა დაადასტურეს და განაცხადეს, რომ პირველ ბავშვს ელოდებიან.
გაბი ესპინო და ხენკარლოს კანელა ტელემუნდოს ყველა დროის საუკეთესო წყვილად დასახელდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Account in"IMDB-BG.NET
* Official "Más Sabe el Diablo" Website
* Official "El Rostro de Analía" Website დაარქივებული 2009-01-15 საიტზე Wayback Machine.
* Telemundo Website

სქოლიო
------

1. ↑  Gaby Espino Official Website..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-06. ციტირების თარიღი: 2011-10-22.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**დედამიწის ატმოსფეროს კვლევის ლაბორატორია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში.

ლენინგრადის ასტრონომიული ინსტიტუტის და თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორიის ერთობლივი სპეციალური ექსპედიციები 1930 და 1931 წლებში შედგა და მათ ახალი ობსერვატორიის კომპლექსის ასაშენებლად ადგილი აბასთუმანში, მთა ყანობილზე შეარჩიეს. ამის საფუძველი კი ჯერ კიდევ XIX ს-ის მიწურულში მომზადდა, როდესაც კურორტ აბასთუმანში ზამთარი გაატარა ცნობილმა ასტრონომმა, წარმოშობით გერმანელმა ს. პ. გლაზენაპმა და ორჯერადი ვარსკვლავების პოზიტიური დაკვირვება აწარმოა. 1932 წელს მთა ყანობილზე შეიქმნა პირველი სამთო ასტროფიზიკური ობსერვატორია, რომლის ორგანიზატორიც თბილისის ობსერვატორიის თანამშრომელი, შემდგომში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი, აკად. ევგენი ხარაძე იყო. 1937 წელს აშენდა და აღჭურვილ იქნა ობსერვატორიის პირველი შენობა აბასთუმანში, მთა ყანობილზე. ამის შემდეგ პერიოდულად შენდებოდა ობსერვატორიის სხვა შენობებიც, მათ შორის დედამიწის ატმოსფეროს კვლევის ლაბორატორია რომელიც 1960 წელს აიგო. ნაგებობა რელიეფის კონფიგურაციას მიუყვება და ამის გამო ცენტრალური ქუჩის მხრიდან 3 სართულიანია, ხოლო დასავლეთიდან ტყის მხრიდან პატარა ქუჩაზე 5 სართულიანი კოშკის ფასადით გამოდის. ამ შენობაში განთავსებულია დედამიწის ატმოსფეროს კვლევის ლაბორატორია. ცენტრალურ ქუჩაზე გამომავალი 3 სართულიანი კოშკის და ტყის მხარეს გამომავალი 5 სართულიანი კოშკის სახურავი იხსნება ჰორიზონტალურად და ხდება ატმოსფეროზე დაკვირვება. შენობა გარედან ღია ფერის ტუფის ქვითაა მოპირკეთებული. აგებულია ძირითადად აგურით. მიუხედავად შენობის მოზრდილი ზომებისა იგი შესანიშნავად ერწყმის რელიეფს და ჩაწერილია ბუნებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20150
**ჯაყისწყალი** (თურქ. Derindere çay) — მდინარე საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ფოცხოვისწყლის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს თურქეთში, არტაანის პროვინციის პოსოფის რაიონში, ერუშეთის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2775 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 126 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 1,5 მ³/წმ.

ჯაყისწყლის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ჯაყის ციხე. მდინარე ჯაყისწყალი განიხილება როგორც სასაზღვრო მდინარე საქართველოსა და თურქეთს შორის.

აღსნიშნავია, რომ ბუნებრივი პირობების ზემოქმედების შედეგად, ჯაყისწყალმა შეიცვალა კალაპოტი, რის შედეგადაც ორ მონაკვეთზე შეცვლილი კალაპოტის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის მიზნით მასზე სამუშაოები განხორციელდა. მდინარის ბუნებრივი კალაპოტის აღდგენა მოხდა 1973 წლის საზღვრის რედემარკაციის მასალების მიხედვით.

სქოლიო
------

1. ↑  *აფხაზავა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 547.
2. ↑  ჯაყისწყალი — საგარეო საქმეთა სამინისტროს კომენტარი
3. ↑  საგარეო საქმეთა სამინისტრო საქართველოს მიერ თურქეთისთვის ტერიტორიის გადაცემას უარყოფს
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაბაშვილი**. |

**ოსე გაბაშვილი** (დ. 19 მარტი, 1761 – გ. ?) — XVIII-XIX საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი და კალიგრაფი. ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი და ბესიკის ძმა. სიცოცხლის ბოლო წლები რუსეთში გაატარა. 1822 გადაწერა საეკლესიო კრებული (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-301). იყო მხედრული წერის საუკეთესო ოსტატი. ნამუშევრები: ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნი (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, Q-233), სადღესასწაულოები 1792,1793,1794 წლებისა (იქვე, Q-624, 638, 639) და სხვა.

ბიოგრაფია
---------

ოსე გაბაშვილი ქართული კალიგრაფიული ხელოვნების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია. იგი განათლებული მწიგნობარი, კალიგრაფი, კრებულების შემდგენელი, ხელნაწერთა მომხატავი, მწერალი და ამასთან იმერეთის სტამბის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო. ის არის მწიგნობარ გაბაშვილთა ოჯახის შესანიშნავი ტრადიციების საუკეთესო გამგრძელებელი, იგი მამისა და უფროსი ძმების კვალს გაჰყვა, გაბაშვილთა კალიგრაფიული სკოლის შესანიშნავი ტრადიციები კიდევ უფრო დახვეწა. ოსე არის ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი. სამეცნიერო ლიტერატურაში ერთ ხანს უცნობი იყო მისი დაბადების თარიღი. ეს თარიღი დადგინდა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული გაბაშვილთა საოჯახო ხელნაწერებისა (ვახტანგVI-ის კვინკლოსი) და (ხელნაწერი კრებული) მინაწერების საშუალებით. ამათგან პირველის გადამწერია იოსებ გაბაშვილი, მეორის  შემდგენელ-დამწერია ოსე გაბაშვილი. ორივე ხელნაწერს ერთვის ქრონიკები გაბაშვილთა ოჯახის წევრთა შესახებ. ამ ცნობების მიხედვით, ოსეს დაბადების თარიღია 1761 წლის 19 მარტი.  XVIII საუკუნის 80-იანი წლების შუა ხანებიდან მან არქიმანდრიტ ზაქარია გურგენიძესთან ერთად დაიწყო იმერეთის მეფის კარზე მდივან-მწიგნობრობა. დავით II მეფობის პერიოდში ოსე ხშირად ასრულებდა სამეფო კარის მწიგნობრის ფუნქციებს. ის, როგორც მდივან-მწიგნობარი, ქვეყნის საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკის საქმის კურსში იყო. ზედმიწევნით ახლოს იცნობდა დავით მეფის მიერ რუსეთში გაგზავნილი ელჩობის ამოცანებსა და მიზნებს. როგორც ცნობილია, ელჩობის შემადგენლობაში შედიოდნენ მისი ბიძაშვილები სვიმონ და ანტონ გაბაშვილები, ხოლო ელჩობას ხელმძღვანელობდა ბესიკი – ოსეს ძმა. ის მდივან-მწიგნობრობას თავს ანებებს XVIII საუკუნის 80-იანი წლებისათვის და სასულიერო პირი ხდება. 1793 წელს აკურთხეს დიაკვნად: ოსეს ბიოგრაფიული ცნობების დასაზუსტებლად დიდი მნიშვნელობა აქვს მის ავტობიოგრაფიულ მოთხრობას „თავგადასავალი". ნუსხურად დაწერილი ეს ნაწარმოები ბევრ საინტერესო დეტალს გვაცნობს გამოჩენილი კალიგრაფის ცხოვრებიდან. 1814-15 წლებში იგი გელათის მიტროპოლიტმა ეფთვიმემ აკურთხა წინამძღვრად. აქ ეწევა ინტენსიურ მწიგნობრულ მოღვაწეობას. ოსე დააპატიმრეს ყალბი საბუთის შედგენისათვის. ამის შემდგომ ის საკათალიკოსო კარის მდივან-მწიგნობარი ხდება, სადაც დაჰყო 1812 წლამდე. ჩვენამდე მოღწეულია ოსე გაბაშვილის მიერ გადაწერილი 52 ხელნაწერი, ასევე ისტორიული დოკუმენტები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 518.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 604.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოსე გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑   ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 518.
ჰიპოკრატეს სკამი გალენის II საუკუნის ბიზანტიური გამოცემიდან
**ჰიპოკრატეს სკამი** ან „**სკამნუმი**" — ჰიპოკრატეს მიერ გამოგონილი მოწყობილობა, რომელიც დაჭიმვა-შეკუმშვის მეთოდს გამოყენებით ძვლების გასწორებას ეხმარებოდა. წარმოადგენს თანამედროვა ორთოპედიული მაგიდების პირველსახეს[1].

წარმოადგენდა სპეციალურ დასაწოლს, რომელზე ავადმყოფის დაწოლის შემდეგ, მის დაზიანებულ სხეულის კიდურებს ჯალამბრებით ამაგრებდნენ, რის შემდეგაც ხორციელდებოდა ტრაქცია (გაჭიმვა). ჰიპოკრატეს სკამის მეშვეობით ანტიკური სამყაროს ექიმები მოტეხილობების და ნაღრძობების რეპოზიციას ასრულებდნენ.

ჰიპოკრატეს სკამი არა მხოლოდ ორთოპედიული მაგიდების, არამედ საწამებელი მოწყობილობების პირველსახეც გახდა, ერთ-ერთი ასეთი მოწყობილობა იყო საწამებელი ძელი, რომელზეც მსხვერპლს სახსრების დაწყვეტამდე წელავდნენ.

ბოლო დროს, ასეთი არაქირურგიული პროცედურა ცნობილია, როგორც „ხერხემლის ღერძის დეკომპრესია" (*Vertebral Axial Decompression*). ის განვითარებილ იქნა კონკრეტული პაციენტების სამკურნალოდ, რომლებსაც წელის ტკივილი აწუხებთ. პაციენტები, რომელნიც ხერხემლის ღერძის დეკომპრესიას ექვემდებარებიან აღიჭურვებიან მენჯის უსაფრთხოების სპეციალური ღვედით და ამის შემდეგ თავსდებიან ხერხემლის ღერძის დეკომპრესიის მაგიდაზე. ამის შემდეგ, ხერხემლის ღერძის გასწვრივ, მოწყობილობა იწყებს კოტროლირებად გაჭიმვას, მაშინ როდესაც უსაფრთხოების ღვედი ხელს უწყობს ხერხემლის ხერძის წელის ნაწილის დეკომპრესაციის პროცესს. დეკომპრესაციის პროცესი კონტროლირდება კომპიუტერული პროგრამის მიერ, სპეციალური თექნიკოსის მეთვალყურეობით. ხერხემლის ღერძის დეკომპრესის პროცესი მიჩნეულია, როგორც სასარგებლო იშიასის შემთხვევების განსახილველად, დისკოების დეგენერატიული დაავადებების დროს და დისკოების გამობურცვისას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "What the Ancients Did for Us", BBC television programme aired on April 6, 2005

სქოლიო
------

1. ↑  Медицинская энциклопедия
**ჩიხის ციხე** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს საჩხერის მუნიციპალიტეტ, სოფელ ჩიხაში, ჩიხის მთის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ყვირილას მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 520 მეტრზე, საჩხერიდან კი 6 კილომეტრის დაშორებით.

ციხის ისტორია
-------------

სოფელში მაღალი მთის კალთაზე შემორჩენილია XII საუკუნის ციხე, რომლის გალავნის შიგნით კოშკია აღმართული. გალავანი გეგმაში ოვალურია. დღეისათვის შემორჩენილია ნანგრევების სახით. დაზიანებულია ოთხკუთხა კოშკიც, რომელსაც სქელი კედლები ჰქონია. გალავნის კედლები და კოშკი ნაგებია მუქი რუხი ქვით კირხსნარზე. გალავნის წყობაში ქვაყორეც ურევია. გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუთხეში დგას მცირე ზომის ერთნავიანი დარბაზული, ჩიხას წმ. ბარბარეს სახელობის ეკლესია. გალავანშიც და ეკლესიაშიც შესასვლელი გზა სამხრეთ-დასავლეთიდანაა.

IX საუკუნის ბოლოსათვის, „მატიანე ქართლისას" თხზულებაში ჩიხას საერისთავო აღარ მოიხსენიება. ერისთავის რეზიდენცია შორაპანში გადავიდა და მასში იგივე არგვეთი და რაჭა შედიოდა. X საუკუნეში რაჭა ცალკე საერისთავოდ ჩამოყალიბდა. ამ დროიდან ჩიხა-მარგვის საერისთავო შორაპნის საერისთავოდ იწოდებოდა. საუკუნეების განმავლობაში აქ ერისთავებად ჩხეიძეები ისხდნენ. ჩხეიძეების იყო ციხე ქალაქი შორაპანი. აქვე იყო სათავადოს ერისმთავრის საჯდომი ადგილი, სასახლე, ციხე-სიმაგრე და კარის ეკლესია.

სოფლის სახელწოდება
------------------

სოფლის სახელწოდების შესახებ არსებობს ორი ვერსია. პირველი - როდესაც მოსახლეობა ამ ტერიტორიაზე მისულა და დასახლება დაუწყია, იმ დროისათვის უდაბური ტყით დაფარული ადგილების გაჩეხვა დაუწყიათ. ამით პოპულარული გახდა სიტყვა ,,ჩეხვა’’, რომლის ასიმილაციის შემდეგ უნდა დარქმეოდა სოფელს დღევანდელი სახელწოდება ,,ჩიხა’’. მეორე - ომიანობის დროს, აქაურ მოსახლეობას მტერი უდაბურ ტყეში შეუყვანიათ და ჩიხში მოუმწყვდევიათ, მტრის ჩიხში მომწყვდევას გადაურჩენია კიდეც აქაური მოსახლეობა. 

IX საუკუნეში არგვეთის ერისთავად დადგენილი აფხაზთა უფლისწულის დემეტრეს რეზიდენცია ჩიხაში ყოფილა.

ჩიხის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 514.
* ბოჭორიძე, გ. (1995). *იმერეთის ისტორიული ძეგლები*. „მეცნიერება", თბილისი. ISBN 5-520-01575-9. გვ, 241-243.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩიხა დაარქივებული 2020-02-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ძელქვა** (ლათ. Zelkova) — ფოთოლმცვივანი მცენარეთა გვარი თელისებრთა ოჯახისა. ხეებია, რომელთა სიმაღლე 40 მ, დიამეტრი 3 მ აღწევს. 

ძელქვას მორიგეობით განლაგებული დაკბილული ფოთლები აქვს. ხეზე ზოგი ყვავილი ორსქესიანია, ზოგი კი მხოლოდ მამრობითი. ამ გვარის ლათინური სახელწოდება ქართული სიტყვის — ძელისა და ქვის შეერთებით არის შედგენილი, რაც მისი მერქნის სიმაგრესა და გამძლეობას გამოხატავს. 

ძელქვა არქტომესამეული ფლორის რელიქტია. ტენისა და ჩრდილის მოყვარული ხეა. იზრდება ხეობებში, მდინარეების პირას ფართოფოთლოვან ტყეებში. ყვავილობს მარტ-აპრილში. ნაყოფი მწიფდება აგვისტოში. შემორჩენილია მისი 6 სახეობა. მათგან ერთი — რცხილაფოთლიანი ძელქვა (ლათ. Zelkova carpinifolia) ირანსა და ამიერკავკასიის დასავლეთ (იმერეთი, სამეგრელო), აღმოსავლეთ (კახეთი — ახმეტის მუნიციპალიტეტი, ლენქორანი) და სამხრეთ (ყარაბახი) ნაწილებში იზრდება, დანარჩენი 5 — კრეტაზე, ჩინეთში, იაპონიასა და კორეაში. 

გვხვდება ზომიერ ტენიან და მომშრალო ადგილებში. ცოცხლობს 500-600 და მეტ წელს. მრავლდება თესლით, ძირკვის ამონაყარითა და ფესვის ნაბარტყით. მერქნის მაღალი ფიზიკურ-მექანიკური თვისებებით ერთ-ერთი უძვირფასესი მცენარეა. სწრაფმზარდი და დეკორატიულია. ხშირად საფრთხეს უქმნის: ტყის კაფვა, მცირე არეალი და სხვ. იყენებენ ბაღ-პარკში, ტყის სარეკონსტრუქციოდ და გასაშენებლად. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში". 

საქართველოს ფარგლებში ძელქვის გავრცელების არეალია: სამეგრელო — სენაკისა და მარტვილის მუნიციპალიტეტები; იმერეთი — ქუთაისის, შორაპნის, სვირის მიდამოები, მდინარე ყვირილისა და მდინარე წყალწითელას ხეობები, აჯამეთის დაცული ტერიტორია; გურია — ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი; კახეთი — სოფელი ქვემო ალვნის მიდამოები, ბაბანეურის დაცული ტერიტორია.

ლიტერატურა
----------

* *შარაშიძე ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 267.
* „ძელქვა", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 7 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1966 წელი. — გვ. 35-36
**კარსტენსის მყინვარი** (ინდონ. Gletser Carstensz) — ხეობის ტიპის მყინვარი კუნძულ ახალ გვინეაზე, ცენტრალური პაპუის პროვინციაში, ინდონეზიაში. მდებარეობს სუდირმანის ქედზე, მწვერვალ ჯაიას კალთებზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4600 მ სიმაღლეზე, ჯაიას მწვერვალის თხემიდან აღმოსავლეთით 1.5 კმ-ში. 2002 წლის მდგომარეობით, კარსტენსის მყინვარის სიგრძეა 1.4 კმ, სიგანე 0.6 კმ. 2018 წლის მდგომარეობით მყინვარის ფართობი შეადგენს 0.09824 კმ²-ს.

განფენილია მწვერვალ აღმოსავლეთი კარსტენსის დასავლეთ კალთაზე და შეერთებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთით გაწოლილ ვან-დე-უოტერის მყინვართან. წარსულში დაკავშირებული იყო სამხრეთისაკენ მდებარე უოლასტონის მყინვართან, რომელიც ამჟამად სრულიად გამდნარია.

2004 წელს IKONOS-ის სატელიტური ფოტოსურათებით დადგინდა, რომ 2000 წლიდან 2002 წლამდე პერიოდში კარსტენსის მყინვარმა დაკარგა თავისი ზედაპირის ფართობის 6.8%. 2010 წელს დადგინდა, რომ მწვერვალ ჯაიას მყინვარების ყინულის სისქე 32 მ უდრიდა და წელიწადში 7 მ-ით თხელდებოდა. შედეგად, გამოითქვა აზრი 2015 წლამდე მათი სრულად გაქრობის შესახებ. 2019 წელს ჩატარებულმა კვლევებმა გამოავლინა, რომ ჯაიას მყინვარები ათწლეულში გაქრება.

ოდესღაც, მწვერვალ ჯაიას დარჩენილი მყინვარები დაახლოებით 5,000 წლის წინათ წარმოქმნილი ყინულქუდის ნაწილს შეადგენდნენ. სულ მცირე, ერთი ადრინდელი ყინულქუდი აგრეთვე არსებობდა ამ რეგიონში 15,000–7,000 წლის წინ, რომელიც როგორც ჩანს, გადნა და გაქრა.

მყინვარს სახელი ეწოდა ნიდერლანდელი მოგზაურის იან კარსტენსის პატივსაცემად.

სქოლიო
------

1. ↑  Detection and Measure Carstensz Glacier Area Changes Using Machine Learning Technique
2. 1 2  Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images
3. ↑  Retreat of the Irian Jaya Glaciers from 2000 to 2002 as Measured from IKONOS Satellite Images
4. ↑  Robin McDowell: Indonesia’s Last Glacier Will Melt ‘Within Years’
5. ↑  Papua Glacier’s Secrets Dripping Away: Scientists
6. ↑  Disappearance of the last tropical glaciers in the Western Pacific Warm Pool appears imminent
**ყვარყვარე III**  *ჯაყელი* (გ. 1535) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1518-1535, ქაიხოსრო I-ის ძე. ათაბაგ მზეჭაბუკის გარდაცვალების შემდეგ ერთმანეთს შეეცილდნენ ტახტს მზეჭაბუკის ძმა მანუჩარ და ძმისშვილი ყვარყვარე III. თავდაპირველად მანუჩარის მომხრე თავადებმა ყვარყვარე III დაამარცხეს, მაგრამ ირანის შაჰის დახმარებით ათაბაგობა ყვარყვარე III-მ ჩაიგდო. საათაბაგო სპარსეთის ვასალი გახდა. მალე ყვარყვარე III შაჰ ისმაილ I-ის მეთაურობით შედგენილ ანტიოსმალურ კოალიციას შეუერთდა. თურქები დიდ ზიანს აყენებდნენ ქვეყნის და განსაკუთრებით მის სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონს. 1535 იმერეთის მეფემ ბაგრატ III-მ სამცხე-საათაბაგოში ამ ბრძოლის შედეგად საათაბაგო გააუქმა, სამცხე-საათაბაგოს უდიდესი ნაწილი იმერეთს შეუერთდა, ხოლო ჯავახეთი — ქართლის სამეფოს.

ლიტერატურა
----------

* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 638.

|
|  |
|
| წინამორბედი:მანუჩარ I | **სამცხის ათაბაგი**1518 - 1535 | შემდეგი:ქაიხოსრო II |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამცხის ათაბაგები |
| --- |
|  |
| სამცხის მთავრები | 
* სარგის I
* ბექა I
* სარგის II
* ყვარყვარე I
* ბექა II
* შალვა
* აღბუღა I
* ივანე II
* აღბუღა II
* ყვარყვარე II
* ქაიხოსრო I  ·
* მზეჭაბუკი
* მანუჩარ I
* ყვარყვარე III
* ქაიხოსრო II
* ყვარყვარე IV
* მანუჩარ II
* მანუჩარ III
 |  |

 |
**შონ იანგი** (ინგლ. Sean Young; დ. 20 ნოემბერი, 1959) — ამერიკელი მსახიობი. პოპულარული იყო 1980-იან წლებში. ცნობილია შესრულებული როლებით ფილმებში: „სამართებელზე მორბენალი" (1982), „დიუნა" (1984), „გამოსავალი არ არის" (1987), „უოლ სტრიტი" (1987) „ბიძაშვილები" (1989).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქალაქ ლუისვილში, მამამისის ახალი ამბების სამსახურის პროდიუსერისა და ჟურნალისტის დონალდ იანგისა და დედამისის, სცენარისტისა და ჟურნალისტის ლი გათრის ოჯახში. ნაწილობრივ ირლანდიური წარმოშობისაა. სწავლობდა კლივლენდის უმაღლეს სკოლაში. შემდეგ სწავლა განაგრძო ინტერლოკენის ხელოვნების აკადემიაში; ნიუ-იორკში სწავლობდა აგრეთვე ამერიკული ბალეტის სკოლაში. მანამ სანამ მსახიობი გახდებოდა მუშაობდა მოდელად და მოცეკვავედ.

მისი კინოდებიუტი შედგა 1980 წელს ფილმში „ჯეინ ოსტინი მანჰეტენში". 1982 წელს ჰარისონ ფორდთან ერთად ითამაშა კლასიკურ სამეცნიერო ფანტასტიკურ ფილმში „სამართებელზე მორბენალი", სადაც შეასრულა რეიჩელის როლი. 1987 წელს პატარა როლი მიიღო ფილმში „უოლ სტრიტი", სადაც მაიკლ დუგლასის პერსონაჟის გორდონ გეკოს მეეუღლის როლი შეასრულა. მისი ცნობილი ფილმებია: „გამოსავალი არ არის", „დიუნა" , საბედისწერო ინსტინქტი და სხვა. 2000 წლიდან მოყოლებული გამოჩნდა დამოუკდებელ ფილმებსა და ამერიკულ ტელესერიალებში. 2005 წელს ოთხი თვე რუსეთში იმყოფებოდა, სადაც მონაწილეობას იღებდა ტელესერიალში „ესენინი". 2007 წელს პატარა როლი მიიღო ტელესერიალში „One Tree Hill".

1990–2002 წლებში ქორწინებაში იმყოფებოდა რობერტ ლუხანთან. ჰყავს ორი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შონ იანგი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* შონ იანგი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* შონ იანგი TCM-ის კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში
* შონ იანგი — AllMovie
**ეკატერინა მეჩეტინა** (რუს. Мечетина, Екатерина Васильевна; დ. 16 სექტემბერი 1978, მოსკოვი) — რუსი პიანისტი. ახალგაზრდული პრემია „ტრიუმფის" ლაურეატი (2003), მოსკოვის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიის სოლისტი, მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი. რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის საბჭოს წევრი ხელოვნებისა და კულტურის სფეროში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მამამისის, ვიოლონჩელისტის ვასილი მეჩეტინისა და დედამისის, ფორტეპიანოს მასწავლებლის ოლგა ზუბოვას ოჯახში. მუსიკაში მეცადინეობა 4 წლის ასაკში დაიწყო, ხოლო სცენაზე გამოდის 5 წლიდან. მისი პირველი სოლო კონცერტი შედგა 10 წლის ასაკში ცენტრალური მუსიკალური სკოლის დარბაზში. ორი წლის შემდეგ იაპონიაში გამართა საკონცერტო ტურნე. წელიწადში დაახლოებით 60 კონცერტს მართავს. კონცერტებით მსოფლიოს 40-ზე მეტ ქვეყანაში გამოვიდა.

1985–1996 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიის ცენტრალურ მუსიკალურ სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაასრულა. 1996–2001 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (ტამარა კოლოსის კლასი), ხოლო შემდეგ მოსკოვის კონსერვატორიაში (ვლადიმერ ოვჩინიკოვის კლასი), რომელიც აგრეთვე წარჩინებით დაასრულა. 2001–2004 წლებში იყო მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიის ასპირანტი (სერგეი დორენსკის კლასი).

2001 წლიდან მოსკოვის ფილარმონიის სოლისტია. 2008, 2009 და 2010 წლებში იყო მუსიკალური კონკურსის „მაკნატუნას" ჟიურის წევრი. 2009 წლიდან მონაწილეობას იღებს ყოველწლიურ საერთაშორისო მუსიკალურ ფესტივალში „Crescendo". 2011 წლის სექტემბერში მონაწილეობა მიიღო ფესტივალში „ვარსკვლავები ბაიკალზე".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეკატერინა მეჩეტინა მოსკოვის კონსერვატორიის საიტზე (რუსული)
**იოლანდი ფისერი** (ინგლ. Yolandi Visser; უფრო მეტად, ცნობილია თავისი სასცენო სახელით, იოლანდი ფისერით, რომელიც სტილიზებულია როგორც **¥o-landi Vi$$er**; დ. 3 მარტი, 1984, პორტ-ალფრედი) — ალტერნატიული ჰიპ-ჰოპისა და რეივ ჯგუფის — „Die Antwoord"-ის სოლისტ-ვოკალისტი და მსახიობი.

16 წლის ასაკში, სკოლა-ინტერნატში სწავლებისას პირველად შეეცადა თავისი მუსიკალური ჩანაწერის გაკეთებას. სკოლის შემდეგ, სამუშაოდ კეიპტაუნში გადავიდა, სადაც შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს აგრეთვე მომღერალს უოტკინ ტიუდორ ჯონზს, რომელთანაც ერთად მუშაობდა ჯგუფ The Constructus Corporation-ის ჩანაწერებზე, ხოლო შემდეგ Max Normal-ის პროექტზე. 2006 წელს პროექტ Max Normal-ის დასრულების შემდეგ, იოლანდიმ ჯონზთან ერთად ჩამოაყალიბა ჯგუფი „Die Antwoord", რომელიც სამი წევრისგან შედგება: ნინძა (უოტკინ ტიუდორ ჯონზი), იოლანდა ფისერი (ანრი დიუ ტუა) და DJ Hi-Tek (ჯასტინ დე ნობრეგა). 2007 წელს იოლანდის შეეძინა შვილი სახელად სიქსტინი, ხოლო 2011 წელს იშვილა 9 წლის ბიჭი სახელად ტოკი. ამჟამად იოლანდი და ჯონზი განქორწინებულები არიან.

2014 წელს იოლანდიმ და ჯონზმა მონაწილეობა მიიღეს ნილ ბლომკამპის ფილმში „ჩაპი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* იოლანდი ფისერი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Yolandi Visser Discography at discogs.com
* The Constructus Corporation Discography at discogs.com
* Die Antwoord site
**ძეგვის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგვში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია დგას მთის ფერდზე, კლდის პირას, ტყიან ადგილას. სავარაუდოა, რომ, ის, ძველ ნაგებობაზეა აღმართული. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვების ირეგულარული წყობით და დახურულია თუნუქის სახურავით. ექსტერიერი და ინტერიერი უბრალოა, შეუმკობელი და მარტივი. სწორკუთხა შესასვლელი, რომელიც ბრტყელი არქიტრავით სრულდება, სამხრეთიდან არის დატანილი. თითო-თითო სარკმელია გაჭრილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში. ნახევარწრიული აფსიდი კუთხეებითა და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით არის გამოყოფილი. საკურთხევლის ბაქანი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული და ამბიონი ერთვის. აფსიდში, სარკმლის ქვეშ, სატრაპეზო ქვა დგას, ჩრდილოეთ კედელში კი მცირე ზომის მართკუთხა ნიშაა მოქცეული. დარბაზის კედლები შეუმკობელია, ინტერიერი მთლიანად შეთეთრებილია, იატაკზე კვადრატული აგურია დაგებილი. ახალი ნაგებობა აგებულია 1992 წელს, რისი მაუწყებელი ქვის ფილაც ინტერიერშია დაცული. სავარაუდოა, რომ ეკლესია ძველი ნაგებობის ნაშთზეა აგებული, რაზეც შემორჩენილი სატრაპეზო ქვა და ძველი აგურის იატაკი მიგვანიშნებს. ის, დარბაზულას ხეობაში აღმართულ სხვა ეკლესიებთან ერთად გარკვეულ "ხაზს" ქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 30909
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აკაკი დვალიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**აკაკი დვალიშვილი** (დ. 14 თებერვალი, 1991, რუსთავი, საქართველო) — ქართველი პროფესიონალი კალათბურთელი. ამჟამად თამაშობს საქართველოს სუპერლიგაში კლუბ ოლიმპში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქ. რუსთავის მე-15 საჯარო სკოლა. კალათბურთს თამაშობს ცხრა წლიდან. უთამაშია ყველა ასაკობრივ ნაკრებში, არის ეროვნული ნაკრების წევრი, საქართველოს სამგზის ჩემპიონი. 2009 წელს გახდა „საქართველოს თასის" მფლობელი, 2007-2008 წლებში „ქორქია-საკანდელიძის მემორიალის" გამარჯვებული; 2007-08 და 2009 წლებში დუდუ დადიანის მემორიალის გამარჯვებული. ოთხჯერ აქვს მოპოვებული საქართველოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში გამარჯვება, აქედან ორჯერ საუკეთესო მოთამაშე (MVP) გახდა. 2008-09 წელს ახალგაზრდულ ჩემპიონატში გახდა საუკეთესო მოთამაშე (MVP). 2010 წელს „ყველა ვარსკვლავის" (All Star) მატჩ-აქციაზე დაჯილდოვდა საუკეთესო კალათბურთელის ტიტულით. 2011 წელს საქართველოს ახალგაზრდულ ნაკრებში მოიპოვა ევროპის B-დივიზიონის ჩემპიონობა და გადავიდა A-დივიზიონში. ამას გარდა, დვალიშვილი საერთაშორისო ტურნირებში ორჯერ არის პირველ ადგილზე გასული. ამჟამად ცხოვრობს თბილისში. დაოჯახებულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სუპერლიგა დაარქივებული 2015-03-30 საიტზე Wayback Machine.
* eurobasket.com
* Facebook-ის გვერდი სპეციალურად ათლეტისთვის
ყვავილები მანჩის ძეგლთან
**მანჩი** ( უნგრ. Mancs, დ. 1994, მიშკოლცი, უნგრეთი — გ. 22 ოქტომბერი, 2006, მიშკოლცი, უნგრეთი) — გერმანული ნაგაზი, "სპაიდერის" ,სამაშველო სამსახურის ძაღლი უნგრეთის ქალაქ მიშკოლციდან. "მანჩი" უნგრულ ენაზე ნიშნავს *თათს.*

ბიოგრაფია
---------

მანჩი (ან როგორც მას უწოდებდნენ — მანჩი სატანა ) დაიბადა 1994 წელს ძვლოვანი ქსოვილის განვითარების პათოლოგიით, ამიტომ სხვა ძაღლებთან თამაში არ შეეძლო. ადრეული ასაკიდანვე ატარებდა სპეციალურ თასმებს. მანჩი გაგზავნეს სამძებრო-სამაშველო ძაღლების სკოლაში, სადაც ის თავის ოთხფეხა მეგობრებზე უკეთესად ასრულებდა სამძებრო სამუშაოებთან დაკავშირებულ დავალებებს.  ცხოველს ჰქონდა უნარი ეპოვა ადამიანები, რომლებიც გადაურჩნენ მიწისძვრას ან აფეთქებას, მაგრამ ვერ გამოდიოდნენ ნამსხვრევების უზარმაზარი გროვიდან, რომლის ქვეშაც იმყოფებოდნენ; მას ასევე შეეძლო მაშველებისთვის სიგნალის მიცემა: თუ ადამიანი ცოცხალი იყო, კუდს აქიცინებდა და ყეფდა, თუ დაღუპული — მიწაზე წვებოდა. 

მანჩის მფლობელი ლასლო ლეჰოცკი, ასევე მონაწილეობდა სამაშველო ოპერაციებში 2001 წელს მიწისძვრებით დაზარალებულ ელ სალვადორსა და ინდოეთში, ასევე ეგვიპტეში, კოლუმბიაში, ვენესუელასა და იტალიაში. 1999 წელს, მანჩიმ დიდი როლი შეასრულა სამი წლის გოგონას, ჰატირა კაპლანის პოვნასა და გადარჩენაში, რომელიც 82 საათის განმავლობაში დანგრეული იზმიტის ნანგრევების ქვეშ იმყოფებოდა. 2004 წლის დეკემბერში, ქალაქ მიშკოლცში, მდინარე სინვასა და სინვას მოედანს შორის, დაიდგა მაშველი მანჩის ძეგლი ბორბალა სანიას ავტორობით. ძეგლთან დღემდე ყვავილები მიაქვთ, ტურისტები კი ძაღლის სკულპტურას ცხვირზე ხელს უსვამენ წარმატების მოტანის იმედით.

2006 წლის 22 ოქტომბერს 12 წლის მანჩი დაიღუპა პნევმონიით.  2015 წელს მაშველებმა მიიღეს ჯილდო ევროპარლამენტისგან სიცოცხლის გადარჩენაში გაწეული 20 წლიანი მუშაობისთვის. 1999 წელს გადარჩენილი ხატირა კაპლანი დაესწრო დაჯილდოების ცერემონიას, შემდეგ ეწვია მიშკოლცს და მოინახულა მანჩის ქანდაკება.

მანჩი კულტურაში
---------------

ჟურნალში *Dialectical Anthropology,* მელინდა კოვაქსმა გააშუქა მაშველებისა და ნაგაზი ძაღლის მანჩის წარმატებული საქმიანობა, რითაც დაადასტურა უნგრეთის მზადყოფნას დაეხმაროს სხვა ქვეყნებს საგანგებო სიტუაციებში .2014 წელს გამოვიდა ფილმი "მანჩი", რეჟისორი რობერტ ადრიან პიუ. ფილმი მხოლოდ ნაწილობრივ იყო დაფუძნებული რეალურ მოვლენებზე, ამიტომ კრიტიკოსებმა არ მოიწონეს ფილმი ნაჩვენები მოვლენების არასანდოობის გამო, თუმცა მაინც აღნიშნეს, რომ შესანიშნავია ფილმია ოჯახურ გარემოში საყურებლად. 2015 წელს ფილმმა გაიმარჯვა შლინგელის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, გერმანიაში, კემნიცში. გერმანიაში ეკრანებზე გავიდა სათაურით "მიკა — შენი საუკეთესო მეგობარი, ნამდვილი გმირი" ( გერმ. Mika – Dein Bester Freund ein grosser Held! ).

სქოლიო
------

1. ↑  Венгрия. Мишкольц. Памятник псу Манч Сатана (რუსული)
2. ↑  Under the rubble – An interview with Lás.zló Lehóczki (უნგრ.)
3. ↑  News about his death
4. ↑  Melinda Kovács, Gazing 'There and Back Again': Bilateral Relations as Constructions of Hungarian Identity in the Press, Dialectical Anthropology 27: 297–312, 2003, pages 306 & fn.29
5. ↑  Communication of the European Parliament concerning the European Citizen's Prize — CIVI EUROPAEO PRAEMIUM (2015/C 217/03) listed as *Miskolci Speciális Felderítő és Mentőcsoport,* Miskolc Special Search and Rescue Team
**მირვარიდ ფაშა ყიზი დილბაზი** (აზერ. Mirvarid Paşa qızı Dilbazi; დ. 1912, ყაზახი - გ. 2001, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

მირვარიდ დილბაზი დაიბადა 1912 წლის 19 აგვისტოს სოფელ მუსაქოიში (ყაზახის რაიონი). 1921 წელს პოეტი ქალის ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც მირვარიდი ქალთა სემინარიაში მოეწყო. სემინარიის დამთავრების შემდეგ დილბაზი ბაქოსა და ყუბაში დაწყებითი კლასების მასწავლებლად მუშაობდა. რამდენიმე წლის შემდეგ მირვარიდი მოეწყო აზერბაიჯანის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

დილბაზი 1934-1938 წლებში აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ფონდში და 1938-1940 წლებში გამომცემლობა „აზერნეშრში" მუშაობდა.

მირვარიდ დილბაზიმ ლიტერატურული მოღვაწეობა 1920-იანი წლების მეორე ნახევრიდან დაიწყო. 1927 წელს ჟურნალ „ოქტომბრის ცეცხლში" გამოქვეყნებულ მირვარიდის პირველ ლექსს ეწოდა „ქალთა თავისუფლება", რომელიც გამოქვეყნდა ქალთა დღესასწაულთან დაკავშირებით, 8 მარტს. პოეტი ქალის პირველი წიგნი 1934 წელს გამოიცა.

1937 წელს გამოიცა მეორე წიგნი, სახელწოდებით „ადრეული შემოდგომა". მეორე მსოფლიო ომის დროს გამოიცა მირვარიდ დილბაზის 7 წიგნი. ყველა სამხედრო-პატრიოტულ თემატიკას მიეძღვნა.

დილბაზის ლექსების თემა მრავალმხრივია: საზოგადოებაში შემოქმედებითი მოღვაწეობის პათოსი, ადამიანთა ცხოვრება და ყოფა, მშობლიური მიწის ბუნებით გატაცება. აკრიტიკებდა მათ ვინც არღვევდა ცხოვრების ჰარმონიას. მირვარიდი ბუნებაზე შეყვარებული პოეტია. მის ლექსებში აზერბაიჯანის ბუნება მთელი თავისი მრავალფეროვნებით ვლინდება.

მირვარიდ დილბაზი გარდაიცვალა 2001 წლის 12 ივლისს ბაქოში.

რესურსები ინტრნეტში
-------------------

* Mirvarid Dilbazi - აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* Mirvarid Dilbazi
* Жемчужина азербайджанской поэзии
კრიშიანის ვალდემარსი
**ლატვიის პირველი ეროვნული გამოღვიძება** ან **პირველი გამოღვიძება** (*ლატვ. Pirmā atmoda*) — 1850–1880 წლებში, განათლებულ ლატვიელებში დაწყებული ეროვნული და კულტურული აღორძინება. ახალგაზრდა ლატვიელები (*jaunlatvieši*) წინააღმდეგობას უწევდნენ ბალტიელ გერმანელებს ლივონიისა და კურლანდიის გუბერნიებში. მათი ძალისხმევა მიმართული იყო ლატვიელებისთვის განათლების მიცემაში, გერმანელების კრიტიკაში და ლატვიური ენისა და კულტურისთვის სტიგმის მოხსნაში.

მოძრაობა 1850 წელს ტარტუს უნივერსიტეტში დაიწყო, რომელიც ლივონიის უმაღლესი განათლების ცენტრი იყო და სადაც 30 ლატვიელი სწავლობდა. სტუდენტმა კრიშიანის ვალდემარსმა საერთო საცხოვრებლის საკუთარი ოთახის კედელზე გამოაკრა მანიფესტი სადაც ის საკუთარ თავს ლატვიელად აცხადებდა, რაც იმ დროს წარმოუდგენელი იყო. მალე მის ირგვლივ 10-13 სტუდენტი შეიკრა. ისინი აწყობდნენ „ლატვიური საღამოების" ორგანიზებას, სადაც ისინი გერმანელების მიერ დაპყრობილი ლატვიელების მდგომარეობას განიხილავდნენ. კრიშიანისი და იურის ალუნანსი მალე ლიდერებად ჩამოყალიბდნენ. მათ დააფუძნეს გაზეთები *Mājas Viesis* და *Pēterburgas Avīzes*. მოძრაობას თავიდან რუსეთი უჭერდა მხარს, რომელიც მათ გერმანელების საწინააღმდეგო საშუალებად განიხილავდა.

1868 წელს მატ დაიწყეს ლატვიური ხალხური სიმღერების - დაინების შეგროვება. ეს საქმიანობა გააგრძელა კრიშიანის ბარონსმა და 1894 წელს გამოსცა დაინების პირველი კრებული. ის ცნობილი გახდა როგორც - *Dainutēvs* (დაინების მამა).

კიდევ ერთი აქტივისტი იყო მასწავლებელი ატის კრონვალდსი რომელმაც XIII საუკუნის ლივონიის რითმულ ქრონიკებში აღმოაჩინა თეთრ-წითელი დროშა. რომელიც შემდეგ ლატვიის დროშა გახდა. მან მოახდინა ლატვიური ენის მოდერნიზაცია და დაუმატა მასში მრავალი ახალი სიტყვა. 

1868 წელს ადოლფს ალუნანსმა ჩამოაყალიბა პირველი ლატვიური თეატრი და ამ პერიოდიდან იღებს ლტვიური თეატრალური სცენარების წერის ისტორია სათავეს. 1873 რიგაში ჩატარდა პირველი ლატვიური სიმღერის ფესტივალი. ფესტივალზე უმეტესად შერულდა ხალხური სიმღერები, თუმცა კარლის ბაუმანისის მიერ დაწერილი ახალი სიმღერა შემდგომ ლატვიის ჰიმნი გახდა. ჰიმნის თავდაპირველი სახელი იყო "ღმერთო დალოცე ლატვია!", თუმცა რუსეთის ცენზურის გამო "ღმერთო დალოცე ბალტიკები!"-თი შეიცვალა.

1888 წელს, ანდრეის პუმპურსის მიერ დაწერილი ეროვნული ეპოსი ლაჩპლესისი (Lāčplēsis) პირველად გამოიცა. 

პირველი გამოღვიძების მოძრაობას მოყვა ახალი ტალღის/ენერგიის (Jaunā strāva) მოძრაობა, რომელიც უფრო პოლიტიკური იყო და წინ უძღოდა სოციალურ-დემოკრატიული პარტიის ჩამოყალიბებას.

სქოლიო
------

1. ↑  Letonika.lv. Enciklopēdijas - Latvijas vēstures enciklopēdija. Latvija 19. gadsimtā. letonika.lv. ციტირების თარიღი: 2016-04-03.
ხსნადი ყავის გრანულები
**ხსნადი ყავა** (ხალხ. *უნალექო ყავა*) — სასმელი, მზადდება ყავისგან. სხვადასხვა ტექნოლოგიური პროცესით ყავა იფქვევა და გარდაიქნება ფხვნილად ან გრანულებად. ცხელი წყლის დამატებით მიიღება სასმელი, ნატურალურ ყავასთან მიახლოებული გემოთი. ზოგიერთი სამარკო ნიშნით გამოშვებულ ხსნადი ყავის გრანულებში დეჰიდრატაციასთან ერთად წარმოებს დეკოფეინიზაციაც – კოფეინის შემცველობის შემცირება. 

ხსნადი ყავის უპირატესობაა – სასმელის მომზადების სისწრაფე და შენახვის დიდ ვადა (ნატურალური ყავა სხვასხვა ზეთების აორთქლების შედეგად მალე კარგავს არომატს).

ხსნადი ყავის ძირითადი ნაკლია ნატურალურ ყავასთან შედარებით სუსტი არომატი. ბოლო დროს ძვირადღირებული სამარკო ნიშნებს ქვეშ გამოშვებულ ხსნად ყავაში არომატისთვის უმატებენ ხელოვნურ ან ნატურალურ ყავის ზეთებს.

ისტორია
-------

ხსნადი ყავა პირველად გამოიგონა ჩიკაგოში მომუშავე იაპონელმა მეცნიერმა სატორი კატომ (Satori Kato) 1901 წელს. 

1903 წელს ლიუდვიგ როზელიუსმა (Ludwig Roselius) შეიმუშავა დეკოფეინიზაციის პროცესი.

1906 წელს ინგლისელმა ქიმიკოსმა ჯორჯ კონსტანტ ვაშინგტონმა (George Constant Washington) შეიმუშავა მასიური წარმოებისთვის გამოსადეგი ხსნადი ყავა. 1909 წელს მან მსოფლიოს ბაზარზე გამოიტანა პირველი კომერციული ხსნადი ყავის პროდუქტი სავჭრო ნიშნით "Red E Coffee".

1938 წელს გაჩნდა მსოფლიოში პოპულარული სავაჭრო ნიშანი ყავა Nescafe. იგი შემუშავდა შვეიცარიული კომპანია Nestle–სა და ბრაზილიის მთავრობის ხელშეწყობით, რომელიც ყავის ჭარბი რაოდენობის პრობლემის წინაშე იდგა. პროდუქტმა მალე მოიპოვა პოპულარობა, განსაკუთრებით მეორე მსოფლიო ომის დროს აშშ–ში, შემდგომ კი ევროპაში გავრცელდა.

ლიტერატურა
----------

* (1993) რედ. Romualdo Verzosa Jr.: *Encyclopedia of Chemical Technology, volume 6*, 4th Edition,  John Wiley & Sons. ISBN 0-471-52674-6.
* Masters, K (1991). *Spray Drying Handbook*, 5th Edition,  Longman Scientific & Technical. ISBN 0-582-06266-7.
* (1995) რედ. John J. McKetta: *Encyclopedia of Chemical Processing and Design*.  Marcel Dekker Inc. ISBN 0-8247-2604-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხსნადი ყავა***

* How Instant Coffee is Made from Madehow.com
**თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი**, ***იუპაქ*** (ინგლ. International Union of Pure and Applied Chemistry, *IUPAC*) – კავშირი, რომელიც დაარსდა 1919 წელს. მისი ზოგადი ამოცანაა ქიმიური კვლევების კოორდინირება, რაც მოითხოვს საერთაშორისო შეთანხმებას და სტანდარტიზაციას. ამ პრობლემატიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო ნომენკლატური შექმნა ქიმიური ნაერთებისთვის.

ნომენკლატურა
------------

### ორგანულ ნაერთთა ნომენკლატურა

იუპაქ–ის ნომენკლატურის მიხედვით, ნებისმიერი ნაერთის სახელწოდება შედგება პრეფიქს(ებ)ისგან, ფუძისა და ერთი სუფიქსისგან. ფუძე წარმოადგენს ე.წ. ნახშირბადაატომების ძირითადი ჯაჭვის დასახელებას. ნახშირბადატომთა რაოდენობის მიხედვით ძირითადი ჯაჭვი აღინიშნება «მეთ»(1 ნახშირბადატომისთვის), «ეთ»(2–სთვის), «პროპ»(3–სთვის) და «ბუტ»(4–სთვის) «პენტ»(5–სთვის) და ასე შემდეგ. ძირითადად მიჩნეულია ნახშირბადატომების ის ჯაჭვი, რომელიც შეიცავს ე.წ. უფროს ფუნქციურ ჯგუფს. ამასთანავე ძირითადი ჯაჭვი შეიძლება არც იყოს ყველაზე გრძელი (ე.ი. არ შეიცავდეს ყველაზე მეტ ნახშირბადატომს).

სქოლიო
------

1. ↑  საყმაწვილო ენციკლოპედია გვ. 146;თბილისი, 2006

ლიტერატურა
----------

* საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; თბილისი,დილა 2006;
**ლეილა ფარსახი** (არაბ. ليلى فرسخ; დ. 1967, იორდანია) — პალესტინელი პოლიტიკური ეკონომისტი, რომელიც დაიბადა იორდანიაში და ბოსტონის მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ასოცირებული პროფესორია. მისი საექსპერტო სფერო ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკას, შედარებითი პოლიტიკას და არაბულ-ისრაელის კონფლიქტის პოლიტიკას ეხება. ფარსახმა მაგისტრის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტში (1990), ხოლო დოქტორის ხარისხი ლონდონის უნივერსიტეტში (2003) მიიღო.

ფარსახმა, თავისი პოსტ-დოქტორანტურის კვლევა ჰარვარდის ახლო აღმოსავლეთის ცენტრში და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის საერთაშორისო კვლევების ცენტრში ჩაატარა.

მუშაობდა რიგ ორგანიზაციებთან, მათ შორის პარიზში განლაგებული ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციასთან (1993—1996) და რამალაჰში განლაგებულ პალესტინის ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევით ინსტიტუტთან (1998—1999).

2001 წელს მასაჩუსეტსში, კემბრიჯის მშვიდობის კომისიისგან დაარქივებული 2003-02-02 საიტზე Wayback Machine.  „მშვიდობის და სამართლიანობის" ჯილდო მოიპოვა.

ფარსახი პროექტ „იერუსალიმი 2050" თანაორგანიზატორია, რომელიც პალესტინის პრობლემის გადაჭრის პროექტია შემუშავებული და დაფინანსებული მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიების დეპარტამენტის ურბანული კვლევებისა და დაგეგმვისა და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის მიერ. ფარსახმა დეტალურად ახსნა პალესტინის ეკონომიკისა და ოსლოს სამშვიდობო პროცესის პრობლემები, ასევე საერთაშორისო მიგრაციისა და რეგიონალური ინტეგრაციის საკითხებთან დაკავშირებით.

ფარსახი არასამთავრობო ორგანიზაცია RESIST (www.resistinc.org) საბჭოს წევრიც იყო, რომელიც 1967 წელს დაფუძნდა, რათა უზრუნველყოს საგრანტო ფულით და მხარი დაუჭიროს სოციალური ცვლილებების მომხრე ორგანიზაციებს.

სქოლიო
------

1. 1 2  UMass Boston Political Scientist Focuses on a New Civic Blueprint for Jerusalem. University of Massachusetts Boston.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-04. ციტირების თარიღი: 2007-09-11.
2. 1 2  Political Science Faculty. University of Massachusetts Boston.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-13. ციტირების თარიღი: 2007-09-11.
3. 1 2  People. Jerusalem 2050. ციტირების თარიღი: 2007-09-11.
4. ↑  Board & Staff. RESIST.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-07-15. ციტირების თარიღი: 2007-09-11.