recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მარიამ დიდებულიძე** (დ. 28 მაისი, 1952) — ქართველი მეცნიერი, ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (2006).

1974 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია.

1974 წლიდან იყო გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 2009 წლიდან კი გიორგი ჩუბინაშვილის ცენტრის დირექტორი. 1998 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას თბილისის სასულიერო აკადემიაში. 1997 წლიდან არის საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ფონდის სარეაბილიტაციო პროექტების კოორდინატორი. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი სფეროა შუა საუკუნეების ფერწერა. ავტორია მრავალი სამეცნიერო პუბლიკაციისა. მონაწილეობდა საერთაშორისო სიმპოზიუმებსა და კონკურსებში. თბილისის სასულიერო აკადემიაში ქრისტიანული ხელოვნების ფაკულტეტზე მიჰყავს ბიზანტიური მხატვრობის ისტორიის კურსი, თბილისის სამხატვრო აკადემიაში — შუა საუკუნეების ქართული სახვითი ხელოვნების ისტორიის კურსი. 

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ყინწვისის წმინდა ნიკოლოზის ტაძრის ფერწერული ანსამბლის მხატვრული სახე (XII-XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული კედლის მხატვრობის მიმართება ბიზანტიურ ფერწერასთან)", დაიცვა 2006 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ დიდებულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

* მარიამ დიდებულიძე, საჯარო ლექცია: „ქართული შუა საუკუნეების კედლის მხატვრობა ბიზანტიური და აღმოსავლეთქრისტიანული ხელოვნების კონტექსტში: XIII ს.-ის ყინცვისის ეკლესიის მოხატულობა, როგორც კულტურული ურთიერთკავშირის ნიმუში" 18 May 2021, Georgian Project Lecture Series: Aesthetics, Art, and Architecture in the Caucasus Lecture Series organized by Kunsthistorisches Institut in Florenz – Max-Planck-Institut in cooperation with the George Chubinashvili National Research Centre for Georgian Art History and Heritage Preservation.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0000 7701 7565
* LCCN: n2010008601
* VIAF: 107332676
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 107332676

 |
**მელოდრამა** (ბერძ. melos — სიმღერა, drama — მოქმედება) — დრამის ჟანრული ფორმა, რომელიც ჩაისახა XVIII საუკუნის ბოლო წლებში. თავიდან იგი აღნიშნავდა მუსიკალურ-დრამატულ ნაწარმოებს, რომელშიც პერსონაჟთა დიალოგები და მონოლოგები მუსიკალური თანხლებით იყო წარმოდგენილი.

თანამედროვე გაგებით მელოდრამის ფუძემდებლად ითვლება  გილბერ დე პიქსერეკური. პირველი მელოდრამა — *ვიქტორი ანუ ტყის ბავშვი* — მან 1799 წელს დაწერა. დამახასიათებელია მძაფრი ინტრიგა, პათეტიკური ვნებათაღელვა და ჭარბი ემოციურობა, დამრიგებლობითი ხასიათი. მელოდრამის გმირები საბედისწერო შემთხვევებიდან ყოველთვის უხიფათოდ (განსაკუთრებით კეთილი ბუნების ადამიანები) გამოდიან. მძაფრი დრამატული კონფლიქტების მიუხედავად, მოქმედება მშვიდობიანად მთავრდება. 

ქართულ დრამატურგიაში მელოდრამად მიჩნეულია კ. ყიფიანის *სამეგრელოს თავადი ლევანი*, ვ. გუნიას *და-ძმა*. თანამედროვე დრამატურგიაში მელოდრამისადმი ინტერესი არ შეწყვეტილა, მაგრამ არა კლასიკური ფორმით, არამედ უფრო მელოდრამატული ტენდენციები იჩენს ხოლმე თავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მელოდრამა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი** — ისტორიულ-მონუმენტური ხელოვნის ძეგლი გორში, დავით გურამიშვილის ქუჩაზე, კულტურისა და დასვენების პარკში (ახალბაღში). მწერლის, პედაგოგის და საზოგადო მოღვაწის — ნიკო ლომოურის ძეგლი იდგა მის საფლავზე, მოქანდაკე ა. შალუტაშვილი, არქიტექტორი ნ. პაპიაშვილი. გაიხსნა 1982 წლის 23 ოქტომბერს. ქანდაკება (სიმაღლე 3,5 მეტრი) ბეტონისგან იყო დამზადებული და სპილენძი ჰქონდა გადაკრული. იდგა გრანიტისა და ბაზალტის კვადრატულ კვარცხლბეკზე. პარკის საერთო სივრციდან გამოყოფილი იყო გაზონებით და დიდი ზომის ბაქნით, რომელზეც ქვის სამი სკამი იდგა. მწერალი სავარძელში იჯდა, მარცხენა ხელი მოხრილი ჰქონდა, მარჯვენა სავარძლის სახელურზე გადაშლილი წიგნზე ედო. ფეხი ფეხზე ჰქონდა გადადებული. 1990-იან წლებში ძეგლი გაანადგურეს და მოიპარეს. შემდგომში აქ აღმართეს ბაზალტის ქვაში ნაკვეთი ბიუსტი.

ნიკო ლომოური დაიკრძალა გორის ოქონის საკათედრო ტაძრის ეზოში, მაგრამ 1920-იან წლებში ტაძრის დანგრევის გამო, მისი ნეშტი გადმოასვენეს ახალბაღში.

ლიტერატურა
----------

* *დევდარიანი ფ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 39.

სქოლიო
------

1. ↑  „ნიკო ლომოურის ბიუსტი დააზიანეს". არტინფო. 10 ნოემბერი, 2017. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**მარანის კოშკები** — კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარანის მახლობლად. 

პირველი კოშკი დგას სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, თარიღდება XVII საუკუნით. ნაგებია რიყის ქვით (8,2 X 7,8 მ). შემორჩენილია ნაგებობის სარდაფი (ამოვსებულია ნანგრევებით) და სამი სართული. შესასვლელი სამხრეთით მეორე სართულზეა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედელში თითო სარკმელია. აღმოსავლეთ კედელში სამი სათოფურია, მოპირდაპირე კედელში - ერთი. ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. პირველი სართული მეორეს უკავშირდება ქვის კიბით, რომელიც აღმოსავლეთ კედელს მიჰყვება. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. დანარჩენებში გაჭრილია რამდენიმე ცალმაგი და ორმაგი სათოფური. კოშკში, იქ, სადაც კედელი სქელია სათოფური არ არის, ზოგან კი სათოფურების მოსაწყობად კედელში საგანგებო ნიშებია ჩაშენებული. კედლებს სამი მხრიდან მიშენებული აქვს კონტრფორსები. მესამე სართულის კედლები თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ დაკიდულ აივანზე გასასვლელი კარი. სართულებსშუა გადახურვა ხის იყო, კოჭოვანი.

მეორე კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ ნაწილში, თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნით. ნაგებობა გეგმით კვადრატულია (9,6 X 9,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კედლების შიდა პირზე და კამარაზე გამოყენებულია აგური. კოშკი საცხოვრებელ-საბრძოლოა. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართულის კედლების ფრაგმენტები. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა, პირველ სართულზე. ამ სართულის ცენტრში ერთი დახურული კვადრატული სათავსია. კარის პირდაპირ მოზრდილი ბუხარია, გვერდებზე - ღრმა და მაღალი ნიშები. მომცრო ნიშები დანარჩენ სამ კედელშიცაა. სათავსი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი კარით გადის ტალანებში, რომლებიც ერთმანეთთან არ არიან დაკავშირებული. ტალანების კედლებში ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებია. სათავსი გადახურულია ჯვაროვანი გუმბათით. შესასვლელის მარცხნივ მდებარე კიბით პირველი სართული უკავშირდება მეორეს. მეორე სართულიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილი, რამდენიმე სათოფურით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5. თბ. 1990.
**მელაანის სადგომი სახელოსნო** — არქეოლოგიური ძეგლი. გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლის დასავლეთ განაპირას მდინარე ლაკბის მარცხენა მშრალი შენაკადების, ჩრდილებისა და ჩალიანხევებს შორის გიოლას მუხის სახელით ცნობი ტერიტორიაზე. სადგომ-სახელოსნოს უკავია დააახლოებით 2-3 ჰექტარი ფართობის სახნავ-სათესი სავარგული. განეკუთვნება შუა პალეოლითის ხანას.

სადგომი სახელოსნო 1961 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღანელი კ. ფიცხელაური). ნახნავებში მოპოვებულია კაჟის ნუკლეუსები, ანატეცები და სამი იარაღი.
ნუკლეუსები ამორფული და ერთფუძიანი განავი არალევაუარულია, დამზადებულია კაჭრებსა და ბუნებრივ ნატეხებზე.

ანატკეც-ნამზადები არალევარული და ლევალუაურია, უდიდეს უმრავლესობას პირველი ტიპის, მოგრძო და დაბალი ფართო, არასწორი მოყვანილობის, გლუვი დარტყმისმოედნიანი ანატკეცები შეადგენს. ლევალუაური ანატკეცი ოთხი ცალია. ყველა მოთეთრო-მონაცრისფრო კაჟისაა, გამოირჩევა მოგრძო, შედარებით სწორი მოყვანილობით, სითხელით.დოლსარულ ზედაპირზე წინამორბედი, პარალელური ატკეცის ნეგატივობითა და პაცეტირებული, სწორი და ამოზნექილი დარტყმის მოედნებით.სამივე იარაღი გაკეთებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე და წარმოდგენილია ამოზნექილსამუშაოპირიანი გრძივი სახოკით. ასიმეტრიული სამკუთხედისებრ ანატკეცზე გაფორმებული წვეტანით და ნაკოშსა და საჭრელი სამუშაო ელემენტის მქონე კომბინირებული ელემენტი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 214.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიხარულიძე**. |

**მარიამ ალექსის ასული სიხარულიძე** (დ. 3 აპრილი, 1907, გოგოლესუბანი, ოზურგეთის მაზრა — გარდაცვალების თარიღი უცნობია) — ქართველი სელექციონერი, მემცენარე, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1969), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1980).

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. მისი გამოკვლევები ეხება საქართველოს მინდვრის კულტურათა ბოტანიკური შედგენილობის, მათი სელექციური ღირსებისა და სელექციის მეთოდიკის საკითხებს. შექმნა პერსპექტიული სასელექციო მასალა ინტენსიური ტიპის ხორბლის ახალი ჯიშების გამოსაყვანად. თანაავტორია ლობიოს დარაიონებისა და ახალი ჯიშების გამოყვანისა. ეკუთვნის სახელმძღვანელო „მინდვრის კულტურათა სელექცია და მეთესლეობა" (1961, 1964, 1975). მიღებული აქვს შრომის წითელი დროშის ორდენი და მედლები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 414.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნესტორ გრიგოლის ძე გარდაფხაძე** (დ. 12 სექტემბერი 1867, სოფ. თეკალი, ლეჩხუმის მაზრა, — გ. 1 სექტემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, მაიორი; 1920-იანი წლების ანტისაბჭოთა მოძრაობის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა პავლეს სამხედრო სკოლა სანქტ-პეტერბურგში (1889). სამხედრო სამსახური დაიწყო რუსეთის იმპერიის არმიაში (კაპიტანი, 1909). 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროში, იყო ქართული სამხედრო სკოლის 1-ლი გუნდის უფროსი. მონაწილეობდა სომხეთთან ომში (1918). 1921 წლის თებერვალში იბრძოდა საბჭოთა რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ თბილისის მისადგომებთან; ტაბახმელის ფრონტზე მეთაურობდა იუნკერთა ასეულს. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1921-1922 წლებში ხელმძღვანელობდა საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ სვანეთის აჯანყებას. 1922 წელს მოლაპარაკებების შედეგად მოსახლეობის მოთხოვნით ზემო სვანეთის რწმუნებულად დაინიშნა. 1923 წლის ივნისში გარკვეული ხნით დაპატიმრებული იყო. 1924 წლის მარტიდან ზემო სვანეთში შეუდგა ახალი შეიარაღებული რაზმის ჩამოყალიბებას. 1924 წლის ივლისში კვლავ დააპატიმრეს და სექტემბერში დახვრიტეს მუშნი და ოთარ დადიანებთან ერთად.

ლიტერატურა
----------

* *ჯიქია ლ.*, 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში, თბ.: უნივერსალი, 2012.
* ჟურნალი „მხედარი" №17 (პარიზი) – 1934 – გვ. 12-21.
მიწისქვეშა ტრამვაი ანტვერპენში; ბელგია
**მეტროტრამი** (აგრეთვე; პრე-მეტრო, სემი-მეტრო, მიწისქვეშა ტრამვაი) — ქალაქის ლიანდაგიანი ტრანსპორტი, რომელიც მიწისქვეშა ან\და მიწაზე მოსიარულე ტიპისაა. ჩვეულებრივ ტრამვაიზე იშვიათი. 

მეტროტრამის გზები ნაწილობრივ გვირაბებში, ან ესტაკადებზე გადის (როგორც წესი, ქალაქის ცენტრში), ნაწილობრივ კი - ქუჩებში.

მეტროტრამი ითავსებს მეტროპოლიტენისა და ტრამვაის უპირატესობებს, ამასთან გათავისუფლებულია მათი ზოგიერთი ნაკლისაგან. 
მეტროტრამის მიწისქვეშა რაიონების უპირატესობა - აბსოლუტურად განცალკევებულია დანარჩენი ტრანსპორტის მოძრაობის დინებისაგან (ჩვეულებრივ ტრამვაისთან მიმართებაში). მოძრავი შემადგენლობის მცირე თვითღირებულება (მეტროსთან მიმართებაში). ნაკლი - ნაკლები მოცულობა, ვიდრე მეტროს ვაგონებში, გვირაბების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის გაცილებით მეტი თვითღირებულება, ტრამვაის ხაზის გამოყოფასთან შედარებით. 

ხშირად მიწისქვეშა ტრამვაის აშენებდნენ იმ შემთხვევაში, როდესაც არ გააჩნდათ საკმარისი რესურსი ნამდვილი მეტროს ასაშენებლად. ასეთი სახით იქმნებოდა გვირაბთა ქსელი, რომელთა საფუძველზე, მოგვიანებით შესაძლო იყო სრულყოფილი მეტროს სისტემის შექმნა (გაცილებით მძიმე მრავალვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობით).. ასეთი სახით წარმოიშვა ბრიუსელის მეტრო, თუმცა ზოგიერთი მარშრუტი იქ მაინც არ იყო გადაიარაღებული და მათზე დღემდე მოძრაობს ჩვეულებრივი ტრამვაი.
ჩვენს დროში მიწისქვეშა ტრამვაის ხაზი არსებობს ანტვერპენში, შარლერუასა და ბრიუსელში; (ბელგია). ჰააგაში (ნიდერლანდები). სან-ფრანცისკოში (აშშ), ვენაში ((ავსტრია) გააჩნია 6 მიწისქვეშა ტრამვაის სადგური, მეტროს ხაზი U-6, აგრეთვე ემსახურება ტრამვაის შემადგენლობა), გერმანიის ზოგიერთ ქალაქსა და სხვა ქვეყნებში.
ყოფილ ს.ს.რ.კ.-ს ქვეყნებიდან მეტროტრამი მოქმედებს რუსეთში ქ. ვოლგოგრადში 1984 წ.-დან და უკრაინაში ქ. კრივოი როგში 1986 წ.-დან. ერევანში მეტროტრამის სისტემა გახსნამდე შეიცვალა და გარდაიქმნა მეტროპოლიტენად. 
თავდაპირველი მეტროტრამის გეგმა ჩელიაბინსკში, პერმში, დონეცკში, ოდესაში, რიგაში აგრეთვე შეიცვალა და გადაკეთდა მეტროპოლიტენად, რომელთა მშენებლობაც მიმდინარეობს (ჩელიაბინსკი, დონეცკი), გადაიდო (პერმი, ოდესა); დაიწყო და გადაიდო (რიგა).
სოციალიზმის ეპოქის ბოლოს მეტროტრამი აგრეთვე იგეგმებოდა ტალინში, ლვოვში კი დაიწყო და გადაიდო. მომავლში როსტოვში, სარატოვში, ბარნაულში, ვილნიუსში, ტალინში იგეგმება მეტროტრამი, სხვა ქალაქების მსგავსად - მიახლოვებული სისტემა მარტივი მეტროსი.
**მეტროდორე ქიოსელი** (ბერძ. Μητρόδωρος ὁ Χῖος, ინგლ. Metrodorus Chius) — ძვ. წ. IV საუკუნის პირველი ნახევრის ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, ატომისტი, დემოკრიტეს მოსწავლე (ან დემოკრიტეს მოსწავლის — ნესოს ქიოსელისა), ატომიზმის აბდერული სკოლის წარმომადგენელი. ავტორია დაკარგული ფილოსოფიური ტრაქტატისა „ბუნების შესახებ" და თხზულებებისა ტროისა და იონიის ისტორიაზე, რომელთაგან მცირეოდენი ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ფიზიკაში იზიარებდა დემოკრიტეს ძირითად იდეებს (არსებობს მხოლოდ ცარიელი სივრცე და ატომები), შემეცნების თეორიაში რადიკალურ სკეპტიციზმს ინარჩუნებდა (თავისი მოსწავლის ანქსარქეს მეშვეობით გავლენა მოახდინა პირონზე): „ჩვენ შორის არავინ არაფერი არ იცის – ისიც კი, რამე ვიცით თუ არა… არც ის, არსებობს რამე, თუ არ არსებობს" (ფრაგმენტი В 1). კოსმოლოგიაში მიიღო მსოფლიოთა (პლანეტარული სისტემების) უსასრული სიმრავლის თეორია, რომლის მიხედვითაც ისინი წარმოიქმნებიან და ნადგურდებიან უსასრულო სამყაროში, რაც ამტკიცევს თავად სამყაროს უძრაობას. მეტროდორე ქიოსელი აგრეთვე დაინტერესებული იყო გეოლოგიით, მიწისძვრებისა და მეტეოროლოგიური მოვლენების ეტიოლოგიით და სხვ.

სქოლიო
------

1. ↑  Répertoire des sources philosophiques antiques — CNRS.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111189692'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q280413'></a>
2. ↑   ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1985. — გვ. 69.
3. ↑  *Лебедев А. В.* Метродор из Хиосса // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 144.
ნაგაკინის კაფსულა გინძაში, ტოკიო.
**მეტაბოლისტები**, **მეტაბოლისტების მოძრაობა** — 1959 წელს იაპონელ არქიტექტორთა და ურბანისტთა გაერთიანების სახელწოდება. მომავლის ქალაქისთვის მათი წარმოსახვით დამახასიათებელი იყო დიდი მასშტაბის მოქნილი და გაშლადი კონსტრუქციები, რომლებიც ორგანული ზრდის საშუალებას იძლეოდა. მათი წარმოდგენით ასევე ფორმისა და ფუნქციის ტრადიციული კანონები მოძველებული იყო. მათ სწამდათ, რომ სივრცისა და ფუნქციონალური ტრანსფორმაციის კანონები განსაზღვრავდა მომავალს საზოგადოებისა და კულტურისთვის.

ამ ჯგუფის ნამუშევრებს ხშირად ტექნოკრატულს უწოდებენ, ხოლო მათი პროექტები რიტორიკული ხასიათის ავანგარდად მიიჩნევა. მეტაბოლისტების ნამუშევრები ხშირად ემსგავსება არქიგრამის განუხორციელებელ პროექტებს.

მეტაბოლისტების მოძრაობას საფუძველი 1950-იანი წლების ბოლოს დაედო. 1960 წელს მეტაბოლისტების ჯგუფის კონფერენციაზე წარმოდგენილ იქნა მათი პირველი დეკლარაცია: მეტაბოლიზმი 1960 — ახალი ურბანიზმის გეგმა. დეკლარაციის შემუშავებაში მონაწილეობა მიიღეს კიიონორი კიკუტაკემ, ფუმიჰიკო მაკიმ, მასატო ოტაკამ, კიშო კუროკავამ და კიიოში ავაძუმ. მეტაბოლიზმის იდეები არქიტექტურულის გარდა ფილოსოფიურიც იყო. მათი ბოლო ნამუშევრები 1970 წლის ოსაკას ექსპოზიციაზე გამოჩნდა, შემდეგ კი თითოეული მათგანი საკუთარ შეხედულებებს მიჰყვა.

მეტაბოლისტების პროექტები ეყრდნობა იმ დროის ტექნოლოგიურ წინსვლას და ხშირად ადაპტირებადი ასაწყობი მეგაკონსტრუქციებისგან შედგება. განთქმულ პროექტთა შორისაა ზღვაში მოცურავე ქალაქი (უნაბარას პროექტი), კიიონარი კიკუტაკეს საზღვაო ქალაქი, ტაუერის ქალაქი, ოკეანის ქალაქი, კედლის ქალაქი, სასოფლო-სამეურნეო ქალაქი და კიშო კუროკავას "ქალაქი-ჰელიქსი", ასევე მისივე ნაკაგინის კაფსულის კოშკი.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მეტეხის ყორღანები** — არქეოლოგიური ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში, აგურის ქარხნის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. XV-XIV საუკუნეებით.

1958-1959 წლებში ყორღანი გათხარა მცხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამარხზე ეყარა რიყის ქვების გროვა, რომელიც ნაპირისკენ დაბლდებოდა. აღმოსავლეთით ყორღანს ჰქონდა საკმაოდ დახრილი დრომოსი. ყორღანის ცენტრში აღმოჩნდა აღმოსავლეთიდან, დასავლეთისაკენ დამხრობილი ოთხკუთხა ფორმის სამარხი ორმო. სამარხში აღმოჩნდა 24 თიხის ჭურჭელი, ჭურჭლის ტუფის სარქველი ბრინჯაოს ყუნწიანი და სამანჭვლიანი ბრტყელი სატევარი, მასრაგახსნილი შუბისპირი, საკინძი სარდიონის მრგვალი თავით, ოქროს ღრუ და სარდიონის ოვალური მძივები. სამარხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეებში ეწყო მსხვილფეხა რქოსანის თავ-ფეხისა და ნეკნების ძვლები, ცენტრალურ ნაწილში კი წვრილფეხა და მსხვილფეხა საქონლის ძვლები. მიწის სამუშაოების დროს დაზიანდა გვერდით მდებარე ყორღანი. მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ყორღანები წარმოადგენენ დაბალი კონუსის ფორმის რიყის ქვის ყრილებს. ზოგ მათგანს ირგვლივ ცალ პირ წრედ შემოწყობილი აქვს ნატეხი ქვა. ყორღანების ერთ ნაწილს ოთხკუთხა დასაკრძალავი კამერა აქვს, დანარჩენები კატაკომბური ტიპისაა. ყორღანებში აღმოჩნდა კერამიკული ნაწარმი, ტუფის სარქველები, ბრინჯაოს იარაღ-სამკაული,ოქროს და ნახევრად ძვირფასი ქვისა და პასტის მძივები ოთხი ყორღანი ძლიერ დაზიანებულია. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 179.
**მანდარინი** — მარადმწვანე სუბტროპიკული ხეხილოვანი მცენარე Citrus-ის გვარის ტეგანისებრთა ოჯახისა.

მახასიათებლები
--------------

ყველაზე უფრო გავრცელებულია მანდარინი უნშიუ (Citrus unshiu), ხის სიმაღლე 3 მ-მდეა, ვარჯნის დიამეტრი 3-3,5 მ. ყვავილი საკმაოდ დიდია, ორსქესიანი, გვირვინის ფურცლები შეიცავენ ჯირკვლებს, რომელშიაც დიდი რაოდენობითაა ეთეროვანი ზეთი, ნაყოფი უთესლოა, მასა 60-80 გ. კანი ნარინჯისფერია, რბილობი — ღია ნარინჯისფერი, წვნიანი. წვენი შეიცავს 3-10% შაქრებს, 0,9%-1%-მდე მჟავებს (უმთავრესად ლიმონის), 23-55 მგ% C ვიტამინს და სხვა. ნაყოფს იყენებენ უმეტესად ნედლად, აგრეთვე გადამუშავებულს (წვენი, ჯემი, მურაბა, კომპოტი და სხვა). კანი მდიდარია პექტინოვანი ნივთიერებებით, ეთეროვანი ზეთებითა და გლიკოზიდებით, იყენებენ საკონდიტრო წარმოებაში, აგრეთვე ეთეროვანი ზეთების მისაღებად, ხოლო ამ უკანასკნელს — პარფიუმერიისა და კვების მრეწველობაში. 

ციტრუსოვან კულტურათა შორის მანდარინი უნშიუ გამოირჩევა შედარებით მაღალი ყინვაგამძლეობით. მანდარინი მსხმოიარობას იწყებს ოკულირებიდან (კვირტით მყნობა) მე-4 წელს. 10-12 წლის ხეების მოსავალმა შეიძლება მიაწიოს 50 ტ ჰა-ზე. მანდარინის ძირითადი ნარგაობა თავმოყრილია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს სუბტროპიკულ რაიონებში. უმთავრესად კულტივირებულია უნშიუს ჯიში, მცირე რაოდენობით საადრეო ჯიში — კოვანოვასე. მანდარინს უმთავრესად ამრავლებენ ოკულირებით, იშვიათად — კალმის მყნობით. ძირითადი საძირეა ტრიფოლიატა. 

საქართველოში 1885 წელს პირველად შემოიტანეს იტალიიდან მანდარინი, რომელმაც სამრეწველო მნიშვნელობა ვერ მიიღო, რადგან დაბალი ყინვაგამძლეობის აღმოჩნდა და ნაყოფი დროზე არ მწიფდებოდა. ის შეცვალა უნშიუმ, რომელიც 1896 წელს შემოიტანეს იაპონიიდან და სწრაფად გავრცელდა. ამჟამად 19 ათ. ჰა ფართობი უკავია და ყოველწლიურად 100-120 ათ. ტ-ზე მეტ მოსავალს იძლევა. მანდარინის პლანტაციებს ძლიერ აზიანებს მავნებლები — ფარიანები და ცრუფარიანები; დაავადებებიდან აღსანიშნავია გუმოზი, ქლოროზი, ანთრაკნოზი, ციტრუსების ბაქტერიული ნეკროზი და სხვა. სამკურნალოდ იყენებენ ბორდოს სითხის 1% ხსნარსა და ცინებს.

ლიტერატურა
----------

* *ლეკვეიშვილი ი.* ციტრუსოვანი წარმოების მეცნიერული საფუძვლები, ნაწ. 1, თბ. 1978;
* *ლეკვეიშვილი ი.* ქსე, ტ. 6, გვ. 405, თბ. 1983
МахноМахно
**ნესტორ ივანეს ზე მახნო** (უკრ. Не́стор Іва́нович Махно́; მიხნო, მიხნენკო; 26 ოქტომბერი 1888, სოფელი გულიაი-პოლე, ეკატერინოსლავის გუბერნია — 25 ივლისი 1934, პარიზი) — უკრაინელი ანარქისტი, სამოქალაქო ომის დროს „აჯანყებულთა რევოლუციონერული არმიის" ხელმძღვანელი უკრაინაში, მოკავშირე, შემდგომ კი მოწინააღმდეგე ბოლშევიკებისა. ცნობილია როგორც *батько Махно* (ამ ხელმოწერით გასცემდა სამხედრო ბრძანებებს).

1906 წლიდან იყო ანარქისტული ორგანიზაციის „ანარქო-კომუნისტების გლეხთა კავშირის" წევრი. 1906-1910 წლებში იყო სხვადასხვა ტერორისტული აქტების ხელმძღვანელი და შემსრულებელი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ იყო ზაპოროჟიეს ოლქის სასოფლო საბჭოს თავმჯდომარე. 1918 წლის დასაწყისიდან იყო ზაპოროჟიეს რევკომის წევრი. 1918 წლის მაისიდან გახდა ბოლშევიკი. 1918 წლის ნოემბრიდან იბრძოდა სიმონ პეტლიურას წინააღმდეგ. 1919 წლის დასაწყისიდან იყო უკრაინის წითელი არმიის ბრიგადის მეთაური. 1919 წლის აპრილიდან დაუპირისპირდა ბოლშევიკებს. 1919 წლის ბოლოდან კვლავ ბოლშევიკებთან ერთად იბრძოდა თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ. 1920 წლის ბოლოს კვლავ შეიცვალა პოლიტიკური ორიენტაცია, დაუპირისპირდა ბოლშევიკებს და 1921 წლის შემოდგომაზე წავიდა ემიგრაციაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მახნოვშჩინა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 521.
**ნესტან სულავა** (დ. 2 აპრილი, 1948) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფილოლოგიის ფაკულტეტი, კლასიკური ფილოლოგიის განყოფილება, 1975 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის, შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1976-1977 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის, ლათინური ენის მასწავლებელი. 1976-1984 წლებში შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის, რუსთველოლოგიის განყოფილების, უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების სწავლული მდივანი. 1990-1991 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის მოწვეული ლექტორი. 1993-1998 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ქრისტიანული კულტურის ისტორიის კათედრის ლექტორი. 1985-1997 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის, რუსთველოლოგიის განყოფილების, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1998-1999 წლებში შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის, რუსთველოლოგიის განყოფილების, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1998-2006 წლებში იყო სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის, ქართული ლიტერატურის კათედრის მოწვეული პროფესორი. 1999-2006 წლებში შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის, დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 2006 წელს მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში, იყო რუსთველოლოგიის განყოფილების, წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი. 2007-2009 წლებში იყო საქართველოს უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2017 წელს — ქართულ-ამერიკული უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი. 2013-2017 წლებში იყო გიორგი მთაწმინდელის სახელობის გალობის უმაღლესი სასწავლებლის მოწვეული პროფესორი. 2007-2018 წლებში იყო სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, განათლების, ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორი ქართული ლიტერატურის მიმართულებით. 2009 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის, ქართული ლიტერატურის ისტორიის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის, ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის, ასოცირებული პროფესორი. სამეცნიერო შრომების ავტორი. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „რუსთაველი და ძველი ქართული სასულიერო პოეზია", დაიცვა 1978 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მე-12-13 საუკუნეების ქართული ჰიმნოგრაფიის მხატვრული სპეციფიკა", დაიცვა 1997 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „ქართულითა ენითა ჟამი შეიწირვის": სტატიები, თბ. მწიგნობარი, 2018, გვ. 356 ISBN 9789941473586
* „ვეფხისტყაოსანი"-მეტაფორა, სიმბოლო, ალუზია, ენიგმა, თბ. ნეკერი, 2009, გვ. 191 ISBN 9789941404511
* ქართული ჰიმნოგრაფია: ტრადიცია და პოეტიკა, თბ. ზეკარი, 2006, გვ. 206
* XII-XIII საუკუნეების ქართული ჰიმნოგრაფია, თბ. მერანი, 2003, გვ. 348 ISBN 999289489X
* ქებაჲ და დიდებაჲ ქართულისა ენისაჲ: სამეცნიერო კრებული, თბ. საარი, 2001, გვ. 360 ISBN 9789941493058

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები 1992-2006, თბ. 2012, გვ. 490

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნესტან სულავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნესტან სულავას CV
ნიადაგის ორგანული ნაწილის რეგრესი და დეგრადაცია
**ნიადაგის რეგრესი და დეგრადაცია** — პროცესი, რომლის შედეგად (დეგრადაციის შემთხვევაში) ნიადაგი კარგავს ადრე დაგროვილ ორგანულ ნივთიერებებს, რის შედეგადაც ნიადაგი განიცდის ნოყიერების დეგრადაციას, ე.ი. დაქვეითებას, ხოლო რეგრესის შემთხვევაში ნიადაგი იშლება და განიცდის გადატანას. აღნიშნული პროცესი ან ბუნებრივია ან ანთროპოგენური. 

ნიადაგის დეგრადაცია იყოფა ფიზიკურ, ქიმიურ და ბიოლოგიურ ფაქტორებად. ფიზიკური დეგრადაციის შემთხვევაში ნიადაგის ჰიდროფიზიკური შემადგენლობა უარესდება და ირღვევა ნიადაგის პროფილი; ქიმიური დეგრადაციის შემთხვევაში უარესდება ნიადაგის ქიმიური შედგენილობა, იცვითება მკვებავი ელემენტების მარაგი და აგრეთვე მიმდინარეობს დაბინძურება; ბიოლოგიური დეგრადაციის შემთხვევაში იკლებს წყლის მრავალფეროვნება, ირღვევა სხვადასხვა ტიპის ნიადაგის მეზოფაუნისა და მიკროორგანიზმების ოპტიმალური შეხამება და უარესდება სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიური მონაცემები და ა.შ. 

ნიადაგის დეგრადაციას განაპირობებს სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობა, ნიადაგის ზედა ფენის მასის ჭარბი მოხმარება, ტყის გაკაფვა და ა.შ. 

ნიადაგის რეგრესი – ეწოდება ნიადაგის დაშლასა და ჩამორეცხვას წვიმისა და გამდნარი თოვლის წყლით ან დაშლა და გადატანა ძლიერი ქარით. 
წყლისმიერ რეგრესს ხელს უწყობს მთაგორიანი რელიეფი და ხშირი კოკისპირული წვიმები, ხოლო ქარისმიერ რეგრესს – ძლიერი ქარი, ტყის გაჩეხვა, ნიადაგის არასწორი დამუშავება და სხვა. 

რეგრესის შედეგად უარესდება ნიადაგის ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები, სტრუქტურა, საერთოდ მცირდება ნიადაგის ნაყოფიერება, 2-3-ჯერ კლებულობს სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობა. წყლისმიერი რეგრესის დროს ნიადაგის ზედაპირზე ჩნდება წყალნაღარები, ხრამები, ღარტაფები, რის გამაოც მცირდება სახნავ-სათესი ფართობი და სხვა სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, უარესდება ნიადაგის ჰიდროლოგიური რეჟიმი. 

ქარისმიერი რეგრესის დროს ძლიერი ქარი დამუშავებული ფართობიდან რამდენიმე დღეში ნიადაგს აცლის 5-7 სმ სისქის ნაყოფიერ ფენას და აზიანებს ნათესებს, აშრობს ნიადაგს. ნიადაგის რეგრესის წინააღმდეგ იყენებენ ბრძოლის ღონისძიებათა კომპლექსს, რომელიც მოიცავს ტერიტორიის სწორ ორგანიზაციას, ნიადაგთდაცვით თესლბრუნვას, საძოვრებზე ნაკვეთმორიგეობით ძოვებასა და სხვა. მცირე ქანობებზე დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე წყალამრიდი და წყალგამყვანი კვლებით ჩამონადენის რეგულირებას, ნიადაგის სწორ დამუშავებას. 12° -ზე მეტი დაქანების ფერდობებზე ეწყობა ხელოვნური ტერასები, აშენებენ ბაღ-ვენახებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიადაგთმცოდნეობა
* ნიადაგი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Miroslav Šuta: Evropská půda v ohrožení – opomíjený problém დაარქივებული 2009-03-05 საიტზე Wayback Machine. , respekt.cz, 15. ledna 2008
* Jan Stejskal: Zdeněk Vašků: Půda je nenahraditelná, ekolist.cz, 25. dubna 2008
**მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდინარე ფრონეს მარჯვენა ნაპირზე მდებარე ეკლესია მოყვითალო ქვიშაქვის დიდი კვადრებითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ღრმა ნიშია. სფერული კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით - სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთი სარკმლის ჭრილი ირიბია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარი შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. ჩრდილოეთი შესასვლელი გვიანდელ მინაშენს უკავშირდება. ამჟამად კარი ამოქოლილია. მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწრიული აბსიდის ნაწილი. მინაშენის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.

ეკლესიას მარტივპროფილიანი კარნიზი აქვს. ეკლესიის კედლები დაბზარულია, სარკმლები დაზიანებული, კარნიზი ბევრგან ჩამოცვენილია; აყრილია საბურავი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
**მანდილი** — ქალის კომპლექსური თავსაბურავის ერთ-ერთი ელემენტი. გავრცელებული იყო უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართყველოს მთიანეთში (ხევსურეთი და თუშეთი). გრძელი, ყელსახვევის მსგავსი ხევსურული მანდილი შინ ნაქსოვი შავი ან ლურჯი შალისაგან (ტოლი) მზადდებოდა და სათაურასთან ერთად იხმარებოდა. ხევსურული მანდილი ორი სახისა იყო: „ცალქერქა" და „ორქერქა". „ცალქერქას" ერთი ბოლო ფესვით მთავრდებოდა, მეორე კი „შიბით" ან „ნაჭრელით" ჰქონდა ნაქარგი.

მანდილის შუაში „სამხატი" (3 ჯვარი) იყო ამოქარგული, თავზე მოხვევისას „სამხატი" შუბლზე უნდა მოქცეულიყო. თუშური სამკუთხა მანდილი, შავი ქიშმირის ან სატინისაგან მზადდებოდა. ერთი ყური შედარებით პატარა ჰქონდა. ხევსურეთსა და თუშეთში მანდილი გათხოვილი ქალის სავალდებულო თავსაბურავად ითვლებოდა. გაუთხოვარი ქალისათვის მისი ტარება არ იყო სავალდებულო. თუში ქალი მანდილს ხმარობდა ცალკე ან კუჭურასთან ერთად. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში მანდილი დიდი პატივისცემით სარგებლობდა: მოჩხუბართა შეტაკების დროს მანდილის ჩარევა წყვეტდა შუღლს.

ლიტერატურა
----------

* *ბეზარაშვილი ც.* ქალის სამოსელი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბ. 1974;
* *ჯავახიშვილი ივ.* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ. 1962;
* *მოლოდინი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 406.
**მელორ სტურუა** (დ. 10 აპრილი, 1928, თბილისი — გ. 1 ივნისი, 2021, მინეაპოლისი) — ქართველი ჟურნალისტი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (1988).

1949 წელს დაამთავრა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა ინსტიტუტი. 1950 წლიდან დაიწყო მუშაობა გაზეთ „იზვესტიაში", ჯერ ლიტ. მუშაკად, ხოლო შემდეგ საერთაშორისო ურთიერთობათა განყოფილების რედაქტორის მოადგილედ. 1964-1968 წლებში და 1972-1977 წლებში იყო გაზეთ „იზვესტიის" საკუთარი კორესპონდენტი ინგლისში. 1968-1972 წლებში — აშშ-ში. 1977-1982 წლებში მუშაობდა გაზეთ „იზვესტიის" საკორესპონდენტო პუნქტის გამგედ აშშ-ში. 1982 წლიდან იყო გაზეთ „იზვესტიის" საერთაშორისო ურთიერთობათა განყოფილების რედაქტორი და სარედაქციო კოლეგიის წევრი. 1989-1990 წლებში მუშაობდა აშშ-ის კარნეგის ფონდის თანამშრომლად საერთაშორისო უსაფრთხოების მიმართულებით. 1990-1991 — ჰარვარდის უნივერსიტეტის ჯონ კენედის სახელობის სახელმწიფოს მმართველობის სკოლის თანამშრომელი. 1991 წლიდან — მინესოტის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი პოლიტიკის ინსტიტუტის მეცნიერ მუშაკი, პროფესორი. ალექსეი ტოლსტოისა (1983) და ვაცლავ ვოროვსკის (1959) სახელობის პრემიების ლაურეატი. 2000-იანი წლების დასაწყისიდან აგრძელებდა მუშაობას აშშ-ში გაზეთ „მოსკოვსკი კომსომოლეც"-ის მიმომხილველად. ავტორია რამდენიმე წიგნისა.

ჯილდოები
--------

* ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* შრომის წითელი დროშის ორდენი (2 ორდენი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მელორ სტურუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მეტეხის კლდის ქიმის განაშენიანება** — განაშენიანება მეტეხის გასწვრივ, რომელსაც, მიუხედავად მრავალი და არსებითი გადაკეთებებისა, შერჩა თავისი პირვანდელი, თვითმყოფადი იერი. ეს მეტწილად 2-3 საართულიანი სახლებისგან შემდგარი რიგი - განაშენიანები, რომელიც აგვრგვინებს შვეულ კლდეს მტკვრს კალაპოტის მარცხენა ნაპირსა და ვიწრო, მოხდენილ რუისის ქუჩას შორის, თავისი მრავალრიცხვოვანი აივნით, ლოჯიით, ტერასით, საყრდენი კედლით, ძიეთ დაკიდებული ბაღით, კონსოლური შვერილით - თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და რომანტიკული ანსამბლია. 

უკანასკნელ წლებში ამ რიგის მრავალ სახლს ჩაუტარდა რკონსტრუქცია - რესტავრაცია, მეტეხის ტაძრის მეზობლად მდებარე დიდ საცხოვრებელი სახლის ადაპტაციის შედეგად შეიქმნა კომფორტული, თანამედროვე ტექნოლოგიით ახჭურვილი სასტუმრო (არქიტექტორები: გ. ჯაფარიძე, ვ. ორბელაძე); #5 და 7 სახლების რეგონსტრუქცია - რეენერაციის შემდეგ დაფიქსირდა არქივის განაშენიანების სტილისტური მახასიათებლები (არქიტექტორები: გ. ბათიაშვილი, თ. ღვანიძე). ამ განაშენიანებაში საინტერესოა #19, 37, 39 (XIX საუკუნის II ნახევარი) და #13, 15 (XX საუკუნის დასაწყისი) სახლები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 664, ISBN 99928-20-32-2.
„**მეტი**" (ინგლ. More) — 1969 წლის ინგლისურენოვანი მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია ბარბეტ შროდერი. ფილმი ყველაზე მეტად ცნობილია პინკ ფლოიდის თანმხლები მუსიკით, რომელიც შეტანილია ჯგუფის ალბომში „More".

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
გერმანელი სტუდენტი, შტეფანი სწავლის დამთავრების შემდეგ მოგზაურობას გადაწყვიტავს. იგი ჩადის პარიზში და გაიცნობს თავისუფალ ამერიკელ გოგონას, ესტელას. ესტელა მას შეუყვარდება და ივისაზე აკითხავს. აღმოაჩენს რა, რომ გოგონა დაკავშირებულია ვინმე ვოლფთან, აგრეთვე დაადგენს, რომ ესტელა ჰეროინის მოყვარულიც არის და ამ ნარკოტიკს შტეფანსაც გაასინჯებს. შტეფანი აღმოაჩენს, რომ ესტელამ ჰეროინი ვოლფისგან მოიპარა. როდესაც უკანასკნელის ხალხი პოულობს ორივეს ქალაქისგან მოშორებით, ეს ორი იძულებული გახდება, იმუშავოს ვოლფის ბარში, რათა აანაზღაუროს დანაკარგი. მაგრამ ამასობაში შტეფანიც ნარკოდამოკიდებული ხდება, ფილმის ბოლოს კი ტრაგიკულად იღუპება ჰეროინის მიღების შედეგად.

წარმოება
--------

1969 წელს, ფილმის გამოცემამდე, საფრანგეთში არსებული ცენზურის გამო, ფილმი შეამოკლეს 81 წუთამდე. გახმოვანებიდან ამოღებული იქნა იმ ინგრედიენტების დასახელებებიც, რომლებიც ჰალუცინოგენების შემადგენლობაში შედის. DVD დისკზე ეს სახელწოდებები ნახსენებია სუბტიტრებში.

ფილმის დიდი ნაწილი გადაღებულია ივისაზე. ის ადგილი, სადაც შტეფანი იღუპება, მას შემდეგ მოგზაურების ერთ-ერთ საყვარელ ადგილად იქცა.

პრემიერა და გამოცემები
----------------------

ფილმის პრემიერა გაიმართა კანში, 1969 წლის 13 მაისს. აშშ-ში პრემიერის დღე იყო 1969 წლის 4 აგვისტო. მიუხედავად ამისა, წლების განმავლობაში ფილმი DVD დისკებზე არაოფიციალურად ვრცელდებოდა (სანამ ევროპასა თუ ამერიკაში მისი ოფიციალური გამოცემები არ გამოჩნდა).

საბოლოოდ, ბრიტანეთში გამოვიდა ვერსია, რომელშიც გაერთიანებულია როგორც Blu-Ray, ასევე DVD დისკი. მსგავსი სახით აგრეთვე გამოიცა ფილმი „ველი". ორივე ფილმი ოფიციალურად შევიდა ბოქს-სეტის *The Early Years 1965–1972* შემადგენლობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „მეტი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ინფორმაცია ფილმის შესახებ საიტზე BarbetSchroeder.com დაარქივებული 2012-07-21 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
*More* |
| --- |
|  |
| სიმღერები | 

|  |  |
| --- | --- |
| მხარე 1 | 
* Cirrus Minor
* The Nile Song
* Crying Song
* Up the Khyber
* Green Is the Colour
* Cymbaline
* Party Sequence
 |
|  |
| მხარე 2 | 
* Main Theme
* Ibiza Bar
* More Blues
* Quicksilver
* A Spanish Piece
* Dramatic Theme
 |

 |
|  |
| სხვა სტატიები | 
„მეტი" (ფილმი) |
|  |
| 

* *The Piper at the Gates of Dawn*
* *A Saucerful of Secrets*
* *More*
* *Ummagumma*
* *Atom Heart Mother*
* *Meddle*
* *Obscured by Clouds*

* *The Dark Side of the Moon*
* *Wish You Were Here*
* *Animals*
* *The Wall*
* *The Final Cut*
* *A Momentary Lapse of Reason*
* *The Division Bell*
* *The Endless River*

 |

 |
**ნოდარ ევგენის ძე ღვალაძე** (დ. 30 მაისი, 1937, თბილისი ― გ. 17 მაისი 1992, იქვე) ― ქართველი ინჟინერ-გეოლოგი, საძიებო-გეოლოგიური საქმის ორგანიზატორი. დაიბადა თბილისში, იურისტის, 1920-30-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ცნობილი მოღვაწის  ევგენ (გენო) ღვალაძის (1900-1937) და მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) ოჯახში.

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. 1960-1970 წლებში მოღვაწეობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკად. ს. ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის (ამჟამად საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის მუზეუმი) გეოლოგიის განყოფილებაში. ამ წლებში მუზეუმის „შრომებში" გამოქვეყნდა მისი რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომი.

1970 წლიდან ღვალაძე ეწეოდა ნაყოფიერ პრაქტიკულ მოღვაწეობას საინჟინრო გეოლოგიის დარგში და მცირე ხანში იქცა დარგის თვალსაჩინო ორგანიზატორად. 1970-1982 წლებში იგი იყო საქართველოს საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს სახელმწიფო საპროექტო-ტექნოლოგიური ინსტიტუტის საინჟინრო-გეოლოგიური განყოფილების უფროსი, ხოლო 1982-1992 წლებში - საპროექტო ინსტიტუტის „საქაგროკოოპპროექტი"-ს საინჟინრო-საძიებო განყოფილების უფროსი. 
მისი მონაწილეობით და ხელმძღვანელობით საქართველოს სხვა და სხვა კუთხეში განხორციელდა არა ერთი მნიშვნელოვანი პროექტი. 

გარდაიცვალა 1992 წელს, თბილისში. დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* ლ. ბიწაძე. არდავიწყება მოყვრისა, ქუთაისი, 2004, გვ. 94.
**ნოვოროსიისკ-ტამანის ოპერაცია** — სამხედრო ოპერაცია მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1943 წლის 10 სექტემბრიდან 9 ოქტომბრამდე. მონაწილეობდნენ საბჭოთა კავშირის მხრიდან ჩრდილო კავკასიის ფრონტის ჯარები (სარდალი გენერალი პ. პეტროვი), შავი ზღვის ფლოტი (სარდალი ვიცე-ადმირალი ლ. ვლადიმირსკი) და აზოვის სამხედრო ფლოტილია (სარდალი კონტრ-ადმირალი ს. გორშკოვი)

წითელი არმიის მიზანი იყო ტამანის ნახევარკუნძულზე გერმანელთა ჯარების განადგურება. გერმანელებს ნახევარკუნძულზე შექმნილი ჰქონდათ ღრმად ეშელონირებული თავდაცვა, ე.წ. ცისფერი ხაზი. განსაკუთრებით გამაგრებული იყო ნოვოროსიისკი, რომელსაც იცავდა სამი გერმანული და ერთი რუმინული დივიზია. მთავარი დარტყმა უნდა განეხორციელებინა საბჭოთა ძალების მე-18 არმიას და შავი ზღვის ფლოტის დესანტს. 10 სექტემბერს დილით შავი ზღვის ფლოტის ხომალდები ნოვოროსიისკის ნავსადგურში შეიჭრნენ და სანაპიროზე სამი სადესანტო რაზმი გადასხეს, ერთი ცემესის უბის დასავლეთ სანაპიროზე, ორი კი ნავსადგურის დანაღმულ ნავმისადგომებზე. ხმელეთიდან დაიწყო მე-18 არმიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფების შეტევა. 11 სექტემბერს გადასხეს დესანტის მეორე ეშელონი. იმავე დღეს შეტევაზე გადავიდნენ მე-9 არმიის, ხოლო 14 სექტემბერს 56-ე არმიის ჯარები. 16 სექტემბერს წითელმა არმიამ ქალაქი აიღო და 9 ოქტომბერს ქერჩის სრუტეს მიადგა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 463-464.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩხეიძე**. |

**ნოდარ ბარნაბის ძე ჩხეიძე** (დ. 15 თებერვალი, 1928, ობჩა — გ. 9 იანვარი, 1968, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1943 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა თბილისში. 1945 წელს შევიდა უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, რომლის დასრულების შემდეგ სწავლა განაგრძო ასპირანტურაში კრიტიკისა და ესთეტიკის ისტორიის სპეციალობით. 1955 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე კითხულობდა ლექციებს. 1950 წლიდან ნიჭიერი კრიტიკოსი აქვეყნებდა თეორიული ხასიათის წერილებს ჟურნალ-გაზეთებში. სულ ოთხი წიგნისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო თუ კრიტიკული წერილის შექმნა დასცალდა, მაგრამ ყველა ისინი გამოირჩევიან ღრმა ანალიზითა და პრინციპულობით, მათში კარგად ჩანს ავტორის ერუდიცია და ფართო ჰორიზონტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *თითმერია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 174-175.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 387, თბ. 1994
**მიხაილოვსკის სასახლე** (რუს. Михайловский дворец) — დიდი არქიტექტურული მნიშვნელობის ძეგლი, რომელიც სანქტ-პეტერბურგის ცენტრში მდებარეობს. სწორედ ამ შენობაშია რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმი.

ისტორია
-------

ახალი რეზიდენციის შექმნის იდეა დიდი თავადის, მიხეილ პავლეს ძისთვის, ეკუვნოდა იმპერატორ პავლე პირველს. 1798 წელს იმპერატორმა ბრძანა აეშენებინათ სასახლე თავისი უმცროსი ვაჟისთვის. მან ვერ მოასწრო სასახლის ნახვა, რადგან გადატრიალების დროს დაიღუპა. მიუხედავად მისი სიკვდილისა, ბრძანება შესრულდა და სასახლე აშენდა. სასახლის მშენებლობა იმპერატორ ალექსანდრე პირველის ბრძანებით დაიწყო მაშინ, როცა დიდი თავადი მიხეილი 21 წლის იყო. 

სასახლის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტორ კარლ როსს, იგი მასზე მუშაობდა 1817 წელს. მას ეკუთვნის ასევე სასახლის მიმდებარედ მთელი რიგი არქიტექტურული ანსამბლის შექმნა. მას ეკუთვნის არა მარტო სასახლის პროექტი, არამედ მის წინ მდებარე მოედანზე არსებული ნაგებობების და ორი ქუჩის: ინჟინერნაიას და მიხაილოვსკაიას დაგეგმარებაც.

1819 წლის აპრილის დასაწყისში შეიქმნა სასახლის მშენებლობასთან დაკავშირებით კომისია. შენობის პროექტის პრეზენტაცია 14 ივლისს შედგა, ხოლო 26 ივლისს მშენებლობა დაიწყო. 1825 წლის 30 აგვისტოს (11 სექტემბერს) სასახლე აკურთხეს. 1895 წელს მიხეილ პავლეს ძის გრანდიოზული სასახლე გადაეცა სახაზინოს. 1895 წლის 13 აპრილს რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის ბრძანებით აქ გაიხსნა „რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმი" მამის, ალექსანდრე III-ის ხსოვნის უკვდავსაყოფად. მუზეუმის მთავარი შენობა კი სწორედ მახაილოვსკის სასახლეა — დიდი თავადიის, მიხეილ პავლეს ძის ბრწყინვალე ნეოკლასიკური რეზიდენცია.

ლიტერატურა
----------

* Пилявский В. И. Зодчий Росси. — М.—Л.: ГИАиГ, 1951.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История Михайловского дворца на сайте Русского Музея
* Виртуальный тур по Михайловскому дворцу
* Выставки и экспозиции в Михайловском дворце
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მეტრი**. |

**მეტრი** (ძვ. ბერძნ. μέτρον [metron] — „ზომა") — ლექსთწყობაში ლექსის საზომი, ლექსის სქემა ტერფაბად მისი დაშლის თვალსაზრისით. 

მეტრს სხვადასხვა გაგება აქვს:
1. მეტრულ ლექსში რიტმული სიმწყობრე, რომელსაც საფუძვლად უდევს სუსტი და ძლიერი ადგილების ნორმირებული მონაცვლეობა. 2. ლექსის საზომი, ანუ თანაზომადი ბგერითი ელემენტების ნორმირებული თანაფარდობა, როგორც სალექსო რიტმის ეტალონი. მეტრი ლექსში ნორმაა, რომელიც პირველივე სტრიქონში რიტმის ეტალონად იქცევა შემდგომში სტრიქონების რიტმისთვის, მთელი ლექსის რიტმული ბადისთვის და რომლის დაცვა ლექსითი მეტყველების აუცილებელი პირობაა; ამით განსხვავდება ლექსითი მეტყველება ჩვეულებრივი მეტყველების რიტმული ტენდენციებისაგან, რომლებიც განპირობებულია რესპირაციით, წარმოთქმის პირობებით და სხვ. 

ლექსის ცნება ანტიკურ მეტრიკაში წარმოიშვა, მაგრამ ის ყველა სახის ლექსთწყობაში იხმარება, რადგან გულისხმობს საზომის ძირითად თვისებებს, რაც უცვლელია, და მეორეხარისხოვან თვისებებს (რომლებიც იცვლება), რითაც ხელს უწყობს რიტმულ სახესხვაობას. მაგ. ანტიკურ ლექსთწყობაში მეტრი აგებულია გრძელ და მოკლე მარცვალთა მონაცვლეობაზე, სილაბურ ლექსთწყობაში - მარცვალთა რაოდენობის მონაცვლეობაზე, ტონურ ლექსთწყობაში - მახვილთა მონაცვლეობაზე და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* *გაწერელია ა. ჟორდანია ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 616.
**მედუზების ტბა** (ინგლ. Jellyfish Lake) — ზღვიური ტბა პალაუში, კლდოვან კუნძულებზე. გაწოლილია კუნძულ ეილ-მალკის აღმოსავლეთ ნაწილში. ზედაპირის ფართობი 0,057 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 50 მ. წარმოადგენს მერომიქტულ მლაშე წყალსატევს, რომელიც ოკენისაგან გამოყოფილია 200 მ-იანი მიწის ზოლით. სიგრძე 460 მ, სიგანე 160 მ. მედუზების ტბა წარმოიქმნა დაახლოებით 12 ათასი წლის წინ დედამიწის ქერქის მოძრაობის შედეგად.

მედუზების ტბა ოკეანესთან დაკავშირებულია ძველი მიოცენური რიფის კირქვებში არსებული ნაპრალებითა და გვირაბებით, თუმცა, ამავ დროულად ტბა საკმაოდაა იზოლირებული. ცნობილია სციფოიდური მედუზების პოპულაციის ორი განცალკევებული სახეობით: ოქროს მედუზებით (Mastigias papua) და მთვარის მედუზებით (Aurelia). ბუნებრივი მტრების არარსებობის გამო მედუზების რაოდენობამ ტბაში დააახლოებით 2 მილიონს მიაღწია. გარდა ამისა, მედუზების საცეცებმა დაკარგეს მსუსხავი უჯრედები, რის გამოც იზიდავს დაივინგის მოყვარულ მრავალ ტურისტს.

ეილ-მალკის კუნძულზე აგრეთვე მდებარეობს დაახლოებით 10-მდე უფრო წვრილი მედუზებით დასახლებული ტბა, თუმცა სნორკელინგი მხოლოდ მედუზების ტბაშია დაშვებული. წყალი ტბაში ორ ფენადაა დაყოფილი: ზედა ფენად, რომელიც წყალში ჟანგბადის დიდ რაოდენობას შეიცავს და ქვედა ფენად, ანუ უჟანგბადო ფენად. ჟანგბადის კონცენტრაცია ტბის წყალში 15 მ სიღრმემდე კლებულობს დაახლოებით ხუთი მემილიონედიდან ნულამდე. ფენებად ტბის წყლის გაყოფა მუდმივია, ხოლო წყლების სეზონური შერევა არ ხდება. მედუზების პოპულაცია თითქმის დაიღუპა 1998-1999 წლების ეკოლოგიური კატასტროფის შედეგად. ტბის წყლის ტემპერატურა ელ-ნინიოს შედეგად იმდენად გაიზარდა, რომ ზოოქსანტელები ვერ გადარჩნენ. ამ გარემოებამ, სავარაუდოდ გამოიწვია თითქმის მთელი პოპულაციის განადგურება. თუმცა, 2000 წლის დასაწყისისთვის პოპულაციის რაოდენობა კვლავ გიაზარდა ამჟამინდელ ნიშნულამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  Танцы с медузами или Озеро Медуз.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-04-15. ციტირების თარიღი: 2010-04-15.
2. ↑  რესპუბლიკა პალაუ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-04-15. ციტირების თარიღი: 2010-04-15.
3. ↑  Marine Lakes experiments in ecology and evolution.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2012-04-22.
**მარიამ ცისკაძე** (დ. 19 ნოემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პედაგოგი, მეცნიერი.

1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

1982-1991 წლებში იყო სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დოცენტი. 1991-1998 წლებში თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე. 1998-1999 წლებში სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე 1999-2009 წლებში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 2009-2010 წლებში საქართველოს ეროვნული ბანკის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. 2005-2013 წლებში საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი სკოლის ლექტორი. 2010-2012 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის ფარგლებში მართლმსაჯულების ხელმისაწვდოომობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ექსპერტი. 2005 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2013 წლიდან არასამეწარმეო იურიდიული პირი „სამართლის დარგებში და ფსიქო-სოციალურ აღზრდაში ცოდნის გაღრმავების მარიამ ცისკაძის ცენტრი"ს დამფუძნებელი და დირექტორი. ქართულ და გერმანულ ჟურნალებში გამოქვეყნებულია მისი სტატიები სამოქალაქო სამართლის საკითხებზე.

ჯილდოები
--------

* 2013 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, 1998-1999, გვ. 383

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ ცისკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ტერიტორიების გაყოფა მეერსენის ხელშეკრულებით 870 წელს.
**მეერსენის ხელშეკრულება** (გერმ. Vertrag von Meerssen) დაიდო დასავლეთ ფრანკთა მეფე შარლ მელოტსა და აღმოსავლეთ ფრანკთა მეფე ლუდოვიკო გერმანელს შორის 870 წლის 8 აგვისტოს მეერსენში მაასტრიხთან (დღევანდელი ლიმბურგის პროვინცია ნიდერლანდებში). ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ლოთარინგიის გაყოფას; ლოთარინგია ლოთარ II-ის კუთვნილი ტერიტორია იყო, რომელიც მისი გარდაცვალების შემდეგ 869 წელს კანონიერი მემკვიდრის გარეშე დარჩა, ამიტომ იგი მეერსენის ხელშეკრულებით ლოთარის ბიძებმა შარლ მელოტმა (ლოთარ II-ის მამის, ლოთარ I-ის ნახევარძმა) და ლუდოვიკო გერმანელმა (ლოთარ I-ის ძმა) გაიყვეს.

ლუდოვიკო გერმანელის ვაჟმა ლუდოვიკო III-მ მიიღო ლოთარის სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი. გამყოფი საზღვარი მიუყვებოდა მდინარე მაასს, ურთს, მოზელს, მარნასა და სონას, შემდეგ კი იურის მთიანეთს (იურა). პოლიტიკურად და ეკონომიკურად ძლიერი რეგიონები, აახენის მიდამოები, ნიდერლანდები და ელზასი აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს დარჩა.

ხელშეკრულებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა საფრანგეთისა და გერმანიის პოლიტიკურად ჩამოყალიბებაში. ლოთარინგია და ელზასი მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე ამ ორ სახელმწიფოს შორის დავის საგანს წარმოადგენდა.

ლიტერატურა
----------

* Rudolf Schieffer: Die Karolinger. Stuttgart-Berlin-Köln 1992, ISBN 3-17-010759-3, გვ. 163.
* Rudolf Schieffer: Die Zeit des karolingischen Großreichs 714-887. 10. ახალი გადამუშავებული გამოცემა. ნაწ. 2, Klett-Cotta, Stuttgart 2005, ISBN 3-608-60002-7, გვ. 146, 148.
**მარიამ ჩხეიძე** (დ. 1888, ყვირილა — გ. 1937) — ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი და იურისტი. დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. უმაღლესი განათლების მიღების შემდეგ მუშაობდა ნაფიც-ვექილად. ადრეულ ასაკში შეუერთდა სოციალისტ რევოლუციონერთა პარტიას. 1918 წლის შემოდგომაზე საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიამ დაასახელა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრად. იყო პარლამენტის საკონსტიტუციო კომისიის წევრი, შემდგომ კი კომისიის მდივანი. საარქივო წყაროების თანახმად, აქტიურად მონაწილეობდა კომისიის მუშაობაში, ევალებოდა თეორიული მასალების შეგროვება და კომისიისთვის გაცნობა. 1919 წლის თებერვალს დამფუძნებელი კრების არჩევნებში მონაწილეობდა საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის სიით, თუმცა მანდატი ვერ მოიპოვა, საკანდიდატო სიაში 31-ე ნომერი იყო. დამოუკიდებლობის პერიოდში იყო ქ.შ.წ.კ.გ.ს საზოგადოების გამგეობის წევრი. აქვეყნებდა წერილებს ესერთა პარტიულ გაზეთ „შრომაში". 1921 წლის იანვარში 
სოციალ რევოლუციონერების მიერ გამოქვეყნებული საკონსტიტუციო პროექტის მთავარი დებულებები სწორედ მისი შემუშავებული იყო. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში. თავდაპირველად მუშაობდა სასამართლო უწყებებში, თანამშრომლობდა სოციალ-რევოლუციონურ ჯგუფებთან. შეეწირა საბჭოთა ტერორს და დახვრიტეს.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 503.