**გველის-მჭამელი** — ქართველი პოეტის, ვაჟა-ფშაველას პოემა, რომელიც 1901 წელს დაწერა. პირველად გამოქვეყნდა გაზეთ ივერიაში 1901 წელს. პოემის სიუჟეტი ნაწილობრივ ლეგენდას ეფუძნება.

პოემის შესახებ
--------------

ვაჟა ფშაველას „გველის მჭამელმა" ავტორში აღძრა, მისივე სიტყვებით რომ ვთქვათ, ის ჭაბუკური აღტაცება და ხედვა, რომელმაც საბოლოოდ აარჩევინა ცხოვრების გზა და წარმართა იგი. „ეს წიგნი ჩემი ცხოვრების ის ნაწილია, რომლის შეცვლა აღარავითარ ძალას არ შეუძლია, ხოლო რომელში შეღწევის სურვილი მიცხოველებს მაშინდელ ხალისს ცხოვრებისა და შემოქმედების. იქნებ, ამ წიგნმაც გაუწიოს მეგზურობა ქართველ ახალგაზრდებს. და თუ რომელიმემ მაინც მიაგნო თავის გზას ამ წიგნის კითხვისას, ჩავთვლი, რომ ამაოდ არ დავშვრი."

პერსონაჟები
-----------

* მინდია – "გველის-მჭამელი"
* მზია – მინდიას ცოლი
* ბერდია – ხევისბერი
* სანდუა – ერთ-ერთი დედაკაცი.

მოკლე შინაარსი
--------------

ხევსურები სტუმრად არიან და ქეიფობენ. ერთ-ერთს ლეგენდა გაახსენდება „გველის-მჭამელის" შესახებ და მოყოლას დაიწყებს. „გველის-მჭამელი" ერთი ხევსური მინდია იყო რომელსაც, ქაჯები მოიტაცებენ და ტყვედ ჰყავთ. ქაჯები გველის ხორცს ჭამენ და მინდიასაც სთავაზობენ, მაგრამ მინდია უარზეა. სასოწარკვეთილი მინდია შეეცდება თავი მოიკლას და ამ მიზნით ჭამს გველის ხორცს. ამის შემდეგ გაიგებს ბუნების ენას. თუმცა ამის გამო მცენარეებსა და ცხოველებს ვეღარ ეკარება, რადგან მათი მუდარა ჩაესმის. ამ ნიჭის დახმარებით მრავალ ბრძოლაში ამარჯვებინებს ხევსურებს, მაგრამ განსხვავებულობის გამო საზოგადოებისაგან ირიყება. მალევე ამ წინააღმდეგობების გამო თვითონვე შეეცდება, რომ ისევ ისეთი გახდეს, როგორც ადრე იყო. მოიყვანს ცოლს და ოჯახს შექმნის. საბოლოოდ ხვდება მისი საქციელის უგუნურობას და ყველაფერში თავის ცოლს, მზიას ადანაშაულებს. ერთხელაც, როდესაც ხევსურეთს მტერი შემოესევა და ხევსურებს იმედი აქვთ, რომ მინდია თავისი უნარით დაეხმარება თემს, მას უკვე დაკარგული აქვს უნარი. დანაშაულებრიობის შეგრძნებით მინდია მარტო შეიჭრება ბრძოლის ველზე, მაგრამ დაატყვევებენ და ხელებშეკრულს დააგდებენ დაბლობზე. თავს როცა გაითავისუფლებს, დაინახავს, რომ მისი სოფელი აოხრებული და გადამწვარია. დაღონებული და უსასოო დანით თავს იკლავს.

პოემის სიმბოლიკა
----------------

"გველი" სიბრძნის სიმბოლოა, არადა ჭეშმარიტ სიბრძნეს ან მის მცოდნეს, ძალზედ გაურბის თუ ერიდება მასის ბუნების მქონე ადამიანი, მასა ავიწროვებს და ზღუდავს კიდეც, აშინებს კიდეც (მხოლოდ განსაკუთრებული დონის პიროვნება ეძებს ასეთ სიბრძნეს და არ გაურბის მას). უფრო ზოგადიდან რომ შევხედოთ ნეგატიური სამყარო დაშინებით თუ შეჯავრებით ახდენს სიბრძნის დაფარვას ადამიანისგან, ვინც იქნება იმ დონეზე და არ შეუშინდება ამას ის იქნება მხოლოდ გველისმჭამელი, ის შეძლებს იმ სიბრძნის დაუფლებას.

მეორეს მხრივ გველს როგორც ნეგატიურის სახეს ანუ ეშმაკს სიმბლურ გამოხატულებათ თუ ჩავთვლით, თუნდაც დაცემული ანგელოზი ლუციფერის სახეცვლილებად სამოთხეში, მაშინ დავინახავთ რომ ის საშიშ/საზარელ სახეს ქმნის მაგრამ ამავ დროს მხოლოდ ის გვასწავლის ჩვენ (ცნობიერი ნაბიჯების გადადგმას), ანუ ნეგატიურის გადალახვით, მისი ბარიერების გადალახვით ხდება განვითარება. გველის შეჭმა სიბრძნესთან ზიარებაა, გარკვეული შიშის გადალახვით და გარისკვით.

საბოლოო ჯამში ნეგატიურიც პოზიტიურ საქმეს ემსახურება, როცა გადალახავს კაცი ბოროტს და ამით განვითარდება, ის უნდა მოუბრუნდეს მას და მადლობა უთხრას ამ სიკეთის ჩადენისთვის(მისი განვითარებისთვის), თავის ნებით თუ უნებლიეთ ამ დროს ნეგატიური სიკეთეს აკეთებს და ამ მადლობას თუ მადლიერებას იმსახურებს.

აი რას ამბობს მწერალი გრიგოლ რობაქიძე პოემის შესახებ: *"რთული და ღრმაა შემოქმედებითი ჩანაფიქრი ამ პოემისა. მთის შვილი მინდია ტყვედ ჰყავთ მითოლოგიურ არსებებს დევებს. მას უკუნი მარტოობა აღრჩობს. ამაყი კლდეები, თავშესაფარი ძლიერი და თავისუფალი არწივებისა, მთვლემარე ტყეები, რომელთა სიღრმეშიც იბადებიან ფიქრები და ზღაპრები, ყრუ ველები, თავიანთ წიაღში ადამიანთა კაეშანს რომ ინახავენ, ენით გამოუთქმელ სევდას იწვევს ტყვეში. თავისუფლებაში გაჩენილი მინდია ვერ ურიგდება მონის ცხოვრებას და სასომიხდილი თავის მოკვლას გადასწყვეტს. ის შეჭამს ნაჭერს გველის ხორცისა, რითაც "დევები" იკვებებოდნენ, იმ ფიქრით, რომ უსათუოდ მოიწამლება. მაგრამ მოხდება სრულიად მოულოდნელი: ის გარდაიქმნება სავსებით: სულით და ხორცით გახდება სხვაგვარი, გახდება განმჭვრეტი, გრძნეული. მხოლოდ ახლა ამოხსნის იგი საიდუმლოს საკუთარი ტყვეობისა, გასწყვეტს ბორკილებს მონობისა და სამშობლოში ბრუნდება თავისუფალი. ასე იწყება ეს მშვენიერი ლეგენდა*."

პერსონაჟების პროტოტიპები
------------------------

მინდიას პროტოტიპი ქართული ფოლკლორის პერსონაჟი - ხოგაის მინდიაა.ხევსურმა მინდიამ, რომელიც ქაჯების ტყვე იყო, თვითმკვლელობის მიზნით მათი საკვები — გველის ხორცი ჭამა, მაგრამ მოწამვლის მაგიერ ჯადოსნური ძალა შეიძინა — ამოიცნო ბუნების საიდუმლო: ამიერიდან მინდიას ესმოდა მცენარეთა, ფრინველთა, ცხოველთა ენა და ამ უნარს ხალხის სასიკეთოდ იყენებდა.მინდია არის ნახევრად ღმერთი, ქართველი ჰეროსი, რომლის დაბადებასა და „გვიან სიკვდილში" ერევიან ბუნების ძალნი, ცა და მზე. მამაკაცთაგან ეს მითოლოგიური გმირი რამდენადმე უახლოვდება მედეას და მისებრ მაგიური ძალა, ჯადოქრობის ნიჭი, ბუნების ენის გაგებისა და განკურნების უნარიც აქვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***გველის-მჭამელი***
* პოემა goodreads.com-ზე.
* პოემის ტექსტი Allgeo.org-ზე
* გველის მჭამელი - ჯანრი კაშია
* გველისმჭამელი khevsureti.ge-ზე დაარქივებული 2015-08-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯანრი კაშია.
2. ↑  კიტა აბაშიძე ვაჟა ფშაველას შესახებ
3. ↑  გრიგოლ რობაქიძე: ვაჟა-ფშაველა

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვაჟა-ფშაველა |
| --- |
|  |
| პოემები | 
* *ალუდა ქეთელაური*
* *ბახტრიონი*
* *გველის-მჭამელი*
* *გოგოთურ და აფშინა*
* *ეთერი*
* *კოპალა*
* *მოხუცის ნათქვამი*
* *სტუმარ-მასპინძელი*
* *ძაღლიკა ხიმიკაური*
 |
|  |
| მოთხრობები | 
* *ამირანის ხმალი*
* *ამოდის, ნათდება!*
* *არწივი*
* *ბათურის ხმალი*
* *ბუნების მგოსნები*
* *გასამართლებული ჩიბუხი*
* *დათვი*
* *ვერხვი*
* *ია*
* *კლდემ მხოლოდ ერთხელ სთქვა*
* *მგელი*
* *მთანი მაღალნი*
* *მთის წყარო*
* *პატარა მწყემსის ფიქრები*
* *როგორ გაჩნდენ ბუები ქვეყანაზედ?*
* *სათაგური*
* *სვავი*
* *სიზმარი ობლისა*
* *ტრედები*
* *ფესვები*
* *ქუდოვანი*
* *ქუჩი*
* *შალვას ნანახი ხატი*
* *შვლის ნუკრის ნაამბობი*
* *შობის წინა ღამე ტყეში*
* *ჩვენი მამალი*
* *ჩხიკვთა ქორწილი*
* *ცრუპენტელა აღმზრდელი*
* *წიფლისჩიტა*
* *ხმელი წიფელი*
 |
|  |
| ესეები | 
*კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი* |
|  |
| პიესები | 
*მოკვეთილი* |
|  |
| ლექსები | 
* *1795 წლის სახსოვრად*
* *ადგილო კურუმ-კურუმო*
* *აკაკის საიუბილეოდ*
* *ალექსანდრე ყაზბეგს*
* *არც-რა ტანთ მცვია, არც ფეხთა*
* *ამირანი*
* *არაგვს*
* *არწივი*
* *ბაკური*
* *ბუნების გლოვა*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხულს ია ამოდის*
* *გამოღმით მე ვარ, გაღმა – შენ*
* *გიგი*
* *გიორგი სააკაძის სურათზედ*
* *გლეხის სიმღერა*
* *გული გავგზავნე ქვეყნადა*
* *გულო, არ გასტყდე!*
* *გულო, რას დაჰღონებულხარ*
* *გულს*
* *დაგვიანებული პასუხი აკაკის*
* *დავით გურამიშვილის ხსოვნას*
* *დამისხი, დამალევინე*
* *დამსეტყვე, ცაო*
* *დაუსრულებელი კვნესა*
* *დევების ქორწილი*
* *დიდი თამარი*
* *ერეკლეს სიზმარი*
* *ერთხელც იქნება, მოვკვდები*
* *ვარსკვლევი*
* *ვინ არის კაცი?*
* *ვიცანი, ღმერთო, სამყარო*
* *თქვენი ჭირიმე, ჰო, მთებო*
* *იას უთხარით ტურფასა*
* *ილია ჭავჭავაძის სახსოვრად*
* *ილიას საღამო*
* *იმედი საზიკაული*
* *იმერეთს*
* *ის კი არ არი ბიჭობა*
* *ისევ შენ, ისევ, ქალაო*
* *კაი ყმა*
* *კაფია*
* *კახეთს*
* *კიდევ ხმა მესმის ციდამა*
* *კიდევაც ვნახავ გაზაფხულს*
* *კლდე და მდინარე*
* *კურდღლის სიმღერა*
* *ლურჯას*
* *მაცნე*
* *მე რო ტირილი მეწადოს*
* *მე შენი ტრფობით ვერ გავძეხ*
* *მემღერება და ვიმღერი*
* *მერცხლის სიმღერა*
* *მეურმის სიმღერა*
* *მთა და ბარი*
* *მთათ მითხრეს...*
* *მთათ ძილი*
* *მთამ სრულიად სხვა სთქვა*
* *მთას ვიყავ*
* *მოგონება*
* *მოდი, მოხშირდი, ჭაღარავ*
* *მოლოდინი*
* *მრწამს, მარად მიწამებია*
* *მუდარა*
* *მწყემსი ქალი*
* *მწყემსის ანდერძი*
* *მწყემსის სიმღერა*
* *მხედართა ძველი სიმღერა*
* *ნატვრა*
* *ნეტავი შენა, შავნისლო*
* *ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნეშტს*
* *ნუგეში მგოსნისა*
* *ნუმცა მსმენია სიკვდილი*
* *ობოლი*
* *ომის წინ ჯარის სიმღერა*
* *პაპიჩემის ანდერძი*
* *პასუხად*
* *რა-გინდა ბედმა მიმტყუვნოს*
* *რამ გაგაჩინა, ქალაო*
* *რამ შემქმნა ადამიანად*
* *როს ვუკვირდები თავის თავს…*
* *რუსთაველის ნეშტი*
* *საახალწლო*
* *საახალწლოდ*
* *სამეფოს სიმღერა*
* *სამშობლოს მცველნო*
* *სიკვდილი გმირისა*
* *სიმღერა*
* *სიტყვა ეული*
* *სიყვარული*
* *სიყმე სიბერედ ვაქციე*
* *სიცოცხლემ შხამი მასმია*
* *სოფლისა წესი ასეა*
* *უნუგეშო ყოფნა*
* *ფშაველი ჯარისკაცის წერილი*
* *ფშავლის სიმღერა*
* *ქალას*
* *ქალებს*
* *ქართლს*
* *ქეიფი*
* *ღამე მთაში*
* *შემომღუღუნე, ჩონგურო*
* *შენდამი*
* *შეჰხედეთ ერთი ღრუბელსა*
* *ჩემი ვედრება*
* *ჩემი წუთისოფელი*
* *ჩემის კაცობის გვირგვინო*
* *ჩვენება*
* *ჩივილი ხმლისა*
* *ცაზე იარე, მთვარეო*
* *წილის ყრა*
* *წიწილა*
* *ხევზედ მიდიან ნისლები*
* *ხიდო, მოგენდე, ჩამიტყდი*
* *ხმა მესმის…*
* *ხმა სამარიდამ*
* *ჯამრული*
 |

 |