recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ნური ქილიგილი** (თურქ. Nuri Killigil დ. 1881 — გ. 1949) — თურქი სამხედრო მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის, პირველი მსოფლიო ომისა და სომხეთ-აზერბაიჯანის ომის აქტიური მონაწილე, ენვერ-ფაშას უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
---------

სამხედრო სამსახურს იწყებს ოსმალეთის არმიაში. 1897 წლიდან უფროსი ლეიტენანტია, 1898 წლიდან შტაბის კაპიტანი. 1909 წლიდან მაიორი და 35-ე ბრიგადის მეთაური. 1910-20 წლებში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების შექმნას. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისა და მუდროსის დროებითი ზავის შემდეგ ტოვებს „კავკასიის ისლამური არმიის" სარდლის თანამდებობას. 1914-15 წლებში იყო ტრიპოლში მოქმედი საარმიო ჯგუფის „აფრიკის" სარდალი. 1918 წლის ზაფხულიდან იყო სარდალი განჯაში შემდგარი კავკასიის ისლამური არმიისა რომელმაც 1918 წლის 15-16 სექტემბერს მოიგო ბაქოს ბრძოლა აიღო ბაქო და დაამხო რუსულ-სომხური ესერულ-დაშნაკური „ცენტრალური კასპიის დიქტატურა", რომელსაც ზურგს ლაიონელ დანსთერვილის ბრიტანული ექსპედიცია უმაგრებდა ზურგს. ამიერკავკასიაში ბრიტანელთა შემოსვლის შემდეგ მას აპატიმრებენ და სვამენ ბათუმის ციხეში. ციხიდან გაქცევის შემდეგ ბიძამისთან, გენერალ ჰალილ ფაშასთან ერთად ეკედლება რუს ბოლშევიკებს. სწორედ ისინი წარმოადგენენ შემაერთებელ ხიდს ქემალისტებსა და ბოლშევიკებს შორის. 1920 წლის გაზაფხულიდან, ბოლშევიკების ამიერკავკასიაში შესვლის შემდეგ უპირისპირდება ბოლშევიკებს და ხელმძღვანელობს ანტიბოლშევიკურ და ანტიდაშნაკურ გამოსვლებს აზერბაიჯანში. თურქეთის რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ ბრუნდება სამშობლოში. 1930-იანი წლებიდან მოღვაწეობს სამხედრო მრეწველობის სფეროში. 1938 წელს აარსებს სამხედრო სამრეწველო კომპანიას და აწარმოებს ასაფეთქებელ ნივთიერებებს, აირწინაღებს და ცეცხლსასროლ იარაღს. მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას ამყარებს კავშირებს ანკარაში გერმანიის ელჩთან პანთურქისტული მოძრაობის მხარდასაჭერად. იმყოფებოდა გერმანიაში, სადაც ცდილობდა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარების მიღწევას. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა მესამე რაიხის SS-ის თურქესტანის ლეგიონი. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრუნდება სამშობლოში და აგრძელებს კომერციულ საქმიანობას. დაიღუპა 1949 წელს საკუთარ ქარხანაში მომხდარი აფეთქების შედეგად.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნური ქილიგილი***

* Oral, Atilla: *Nuri Killigil*, Demkar Yayınevi, 2016, ISBN 978-605-89428-8-2
**სატარიფო პალატა** — საქართველოს შრომის სამინისტროსთან არსებული ორგანო, რომლის ფუნქციებშიც შედიოდა: საკვები პროდუქტების ბაზრის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება, მონაცემების მოპოვება ხელფასების შესახებ, დასკვნების დადება საარსებო ხარჯის მომატებასთან დაკავშირებით, მუშების მოთხოვნების შესახებ აზრის დაფიქსირება, კოლექტიური კონტრაქტების შესწავლა და რატიფიცირება, საარსებო საშუალო მინიმუმის დადგენა რესპუბლიკის მასშტაბით, სახელფასო თანხის დადგენა პროფესიების, ინდუსტრიების, რეგიონების მიხედვით, სხვადასხვა ინდუსტრიულ სფეროში სამუშაოს პროდუქტიულობის „სტანდარტის" დადგენა, გამომუშავებითი ხელფასების ნორმების დადგენა, სავალდებულო არბიტრაჟის განხორციელება ხელფასების სფეროში, განაკვეთური ხელფასის პერიოდული და საგანგებო შემოწმებისთვის თარიღების დანიშვნა, სპეკულაციისა და საარსებო ხარჯის მატების დასამარცხებლად ზომების მიღება, რესპუბლიკის პროდუქტიულობის განვითარებისა და ხელფასის რეგულარიზაციის საკითხის შესწავლა, შრომის სამინისტროსთვის განსახილველად კანონებისა და ბრძანებულებების პროექტების გადაცემა.

სატარიფო პალატა 1919 წლის აპრილში გამართულ პროფკავშირების პირველი ყრილობის შემდეგ შეიქმნა. ამ ინიციატივას შრომის მინისტრის მოადგილე და შემდგომი შრომისა და მომარგების მინისტრი გიორგი ერაძე ედგა სათავეში. სატარიფო პალატის თავმჯდომარე ილია გოლდმანი იყო. პალატა შედგებოდა შრომის სამინისტროს, მუშებისა და დამქირავებლების წარმომადგენლებისგან 1/3 პრინციპის დაცვით. პალატამ თავისი არსებობის თითქმის ორწლიანი პერიოდის განმავლობაში არაერთი შრომითი დავა განიხილა და გამოიტანა თავისი ვერდიქტი. პალატის ნაყოფიერი მუშაობის შედეგად 1919-1920 წლებში არაერთი გაფიცვა იქნა თავიდან აცილებული. ფინანსური არასტაბილურობის, ფასების მუდმივი ზრდის, შეუჩერებელი ინფლაციის პირობებში, პალატის მიერ დამტკიცებული სახელფასო განაკვეთები, სურსათისა და სხვა საქონლის ფასების რეგულირება მუშათათვის უმნიშვნელოვანეს პროცესს წარმოადგენდა მუშების ისედაც მძიმე მდგომარეობის გაუარესებისგან დაცვის კუთხით. პალატამ რამდენჯერმე სახელფასო განაკვეთების 40-60-100 %-იანი ზრდის გადაწყვეტილება მიიღო, სურსათზე ფასების ზრდის გამო. პალატა დროგამოშვებით მუშათა პროფკავშირების მიერ უსაფუძვლოდ წამოწყებულ ინიციატივებს ხელფასის გაზრდის შესახებ არ აკმაყოფილებდა, მაგალითად, 1919 წლის თბილისის სააფთიაქო მუშათა პროფკავშირების მოთხოვნა ხელფასების მომატებაზე არ გაითვალისწინა. 1920 წელს საქართველოში ვიზიტად მყოფი კარლ კაუცკი აქტიურად აკვირდებოდა სატარიფო პალატის მუშაობას, რომელსაც მსოფლიოში მაგალითი არ მოეპოვებოდა. შემდგომში საქართველოს შესახებ გამოცემულ წიგნში კაუცკიმ დაწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სატარიფო პალატა ვალდებულია იხელმძღვანელოს საარსებო მინიმუმისა და დასაქმებულთა ხელფასის გათვალისწინებით; შეისწავლოს მუშათა დავები; განიხილოს კოლექტიური ხელშეკრულებები და მიიყვანოს ისინი შეთანხმებამდე. საბოლოოდ კი მუშათა და დამქირავებელთა დავების დროს იმოქმედოს, როგორც მედიატორმა." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 362.
იასონი ოქროს საწმისით ბრუნდება, აპულიური თიხის ჭურჭლის მხატვრობა, დაახ. ძვ. წ. 340–330.
**ოქროს საწმისი** (ბერძნ. Χρυσόμαλλον Δέρας) — ბერძნულ მითოლოგიაში ცხვარი ქრიზომალოსის ოქროს ტყავი იყო, რომელიც ერთ-ერთი ვერსიით ჰერმესმა გამოგზავნა ჰერას ან თავად ზევსის ბრძანებით, და რომლის ზურგზე ორქომენეს მეფე ათამანტეს შვილები - ფრიქსე და ჰელე - აზიის ნაპირებისკენ გაემგზავრნენ დედინაცვალი ინოსგან გადასარჩენად. გზად ჰელე ზღვაში ჩავარდა, რომელიც მას შემდეგ მის სახელს ატარებს - ჰელესპონტი (თანამედროვე დარდანელის სრუტე).

ფრიქსემ კოლხეთის სამეფოს სანაპიროს მიაღწია და ცხვარი ზევსს შესწირა, ხოლო მისი ოქროს ტყავი კოლხეთის მეფეს უბოძა. კოლხთა კეთილდღეობის გარანტი გახდა ოქროს საწმისი, რომელსაც არესის ტყეში დრაკონი დარაჯობდა. თესალიის მეფემ პელიამ თავის ძმისწულ იასონს სამეფო ტახტი შესთავაზა კოლხეთიდან ოქროს საწმისის ჩამოტანის ფასად. იასონმა ააგო გემი „არგო", ელადის რჩეული ვაჟკაცებიდან შეარჩია ეკიპაჟი და ფათერაკებით აღსავსე ხანგრძლივი ცურვის შემდეგ ფასისის (მდინარე რიონი) შესართავს მიადგა. არგონავტები მდინარეს აჰყვნენ და აიეტის ციხე-სიმაგრეს კუტაიას (ქუთაისის) მიადგნენ. აიეტმა ოქროს საწმისის სანაცვლოდ უმძიმესი დავალებების შესრულება მოსთხოვა იასონს. იასონმა შეასრულა ეს მოთხოვნები აიეტის გრძნეული ასულის, უმშვენიერესი მედეას დახმარებით, რომელსაც ჭაბუკი შეხედვისთანავე თავდავიწყებით შეუყვარდა. იასონმა მოიპოვა ოქროს საწმისი და მედეასთან ერთად სამშობლოში დაბრუნდა. მაგრამ მალე იასონმა უღალატა მედეას და კორინთოს მეფის კრეონტის ასული შეირთო. მედეამ სასტიკი შური იძია იასონზე, ჯადო-წამლებით მოაკვდინა მეფე კრეონტი და მისი ასული, ხოლო იასონთან შეძენილი ორი შვილი ჰერას ტაძარში დამალა. თქმულების სხვა ვერსიის თანახმად, იასონზე შურის საძიებლად საკუთარი შვილებიც დახოცა. არის თქმულების კეთილად დასრულების გვიანდელი ვარიანტიც, რომლის მიხედვით აიეტი და მედეა შერიგდნენ და კოლხეთში დაბრუნდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აიეტი
* აფსირტე
* არგონავტები
* მედეა
* იასონი
* ოქროს საწმისის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროექტი გუტენბერგი *ოქროს საწმისი და გმირები რომლებიც აქილევსამდე ცხოვრობდნენ*
**ნურხაცი** (ჩინ. 努爾哈赤; დ. 8 აპრილი, 1559 — გ. 30 სექტემბერი, 1626) — მანჯურიელი (ჯურჯენი) ხანი. 1583 წლიდან ძიანჯოუს ჯურჯენების მეთაური ლიაოდუნის ნახევარკუნძულზე. იყო ჩინეთის მინის იმპერიის ნომინალური ვასალი. 1616 წლისთვის გააერთიანა ჯურჯენული ტომები. ნურცახის დაპყრობებში დიდი როლი ითამაშა ჯურჯენების მიერ ჩამოყალიბებულმა სამხედრო-სახელმწიფო ორგანიზაციამ, ცნობილმა სახელით „რვა დროშა". 1616 წლის თებერვალში თავი ხანად გამოაცხადა, დააარსა დინასტია გვიანი ძინი (ხოუ ძინი). 1609 წელს ხარკი შეუწყვიტა მინის იმპერიას, დაარღვია მისი საზღვარი. 1618 წლიდან წარმატებულ ომებს აწარმოებდა მინთან, დაიპყრო მისი რამდენიმე ქალაქი. 1626 წელს დამარცხდა მინის გენერალ იუან ჩუ-ხუანთან ქალაქ ნინიუანზე მიტანილი მორიგი იერიშის დროს. ნურხაცის მემკვიდრის აბახაის (ტაი ძუნის) დროს დინასტიას ეწოდა ცინი (1636), ხოლო ჯურჯენებს — მანჯურიელები.

ლიტერატურა
----------

* Нурхаци // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. т. 18. — М. : Советская энциклопедия, 1974
ოქროს ფარდული
ოქროს ფარდულის სახურავი
**ოქროს ფარდული** (გერმ. Goldenes Dachl) — გვიანი გოთური სტილის ელემენტებით გაფორმებული შენობა ავსტრიის ქალაქ ინსბრუკში, რომელიც ამ ქალაქის ერთ-ერთი სიმბოლოა. მისი ერკერის სახურავი დაფარულია 2 657 მოოქროვილი სპილენძის ფირფიტით.

ისტორია
-------

ოქროს ფარდული აიგო 1420 წელს, როგორც ტიროლის მხარის მთავრის რეზიდენცია. შემდგომ პერიოდში ნიკლას ტიურინგ უფროსმა გერმანიის მეფისა და შემდგომ იმპერატორ მაქსიმილიან I-ის მითითებით შენობას 1497-1500 წლებში დაამატა გოთური სტილის მდიდრული დეტალები.

ერკერის რელიეფებზე გამოსახულია მაქსიმილიან I თავისი ორი ცოლით, ასევე მისი კანცლერი, მასხარა, მორესკას მოცეკვავეები და გერბი. რელიეფის ორიგინალი დღეს ტიროლის სამხარეო მუზეუმში ინახება. 

1996 წელს ოქროს ფარდულში გაიხსნა მუზეუმი „მაქსიმილიანეუმი", რომელიც 2007 წელს გაფართოებისა და რესტავრაციის შემდეგ ხელმეორედ გაიხსნა „ოქროს ფარდულის მუზეუმის" სახელწოდებით.

2003 წლიდან ამავე შენობაშია განთავსებული ალპების კონვენციის მუდმივმოქმედი სავდინო. 

ოქროს ფარდულის წინ ყოველწლიურად იმართება მსუფუქი მძლეოსნური წარმოდგენა, რომელიც Internationalen Golden Roof Challenge-ის სახელითაა ცნობილი.

ლიტერატურა
----------

* Johanna Felmayer: *Das Goldene Dachl in Innsbruck. Maximilians Traum vom Goldenen Zeitalter*, Edition Tirol, Reith i. A. 1996, 156 S. 160 Abbildungen (größtenteils in Farbe und erstmals veröffentlicht), ISBN 3-85361-010-2, შინაარსი დაარქივებული 2009-06-11 საიტზე Wayback Machine.
* Herwig Brätz, Johanna Felmayer: *Neues zum Goldenen Dachl. Innsbruck und seine verlorene Geschichte.* Vorwort von Walter Klier, Monsenstein und Vannerdat, Münster 2006, 150 S. ISBN 978-3-86582-344-1

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ოქროს ფარდული"** ვიკისაწყობში.
* ოქროს ფარდულის მუზეუმი[*მკვდარი ბმული*]
* ოქროს ფარდული ინსბრუკში
* თქმულება ოქროს ფარდულზე
* ოქროს ფარდული და მისი სიმბოლიკა (Austria-Lexikon.at)
1957 წლიდან 1994 წლამდე სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჰიმნი იყო სიმღერა — „სამხრეთ აფრიკის ხმა" (აფრიკ. Die Stem van Suid-Afrika), რომელიც 1918 წელს დაწერა კ. ჯ. ლეინგენჰოვენსმა, ხოლო მუსიკა დაერთო 1921 წელს მარტინუს დე ვილერსის მიერ.

ტექსტი
------

### აფრიკაანსულად

Nkosi sikelel' iAfrika  

Maluphakanyisw' uphondo lwayo,  

Yizwa imithandazo yethu,  

Nkosi sikelela, thina lusapho lwayo.

Morena boloka setjhaba sa heso,  

O fedise dintwa le matshwenyeho,  

O se boloke, O se boloke setjhaba sa heso,  

Setjhaba sa South Afrika – South Afrika.

Uit die blou van onse hemel,  

Uit die diepte van ons see,  

Oor ons ewige gebergtes,  

Waar die kranse antwoord gee,

Sounds the call to come together,  

And united we shall stand,  

Let us live and strive for freedom,  

In South Africa our land.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამხრეთ აფრიკის ჰიმნი დაარქივებული 2013-05-31 საიტზე Wayback Machine.
* სამხრეთ აფრიკის ჰიმნის აუდიო ჩანაწერი დაარქივებული 2008-04-27 საიტზე Wayback Machine.  (მხოლოდ ინსტრუმენტალული, MP3 ფაილი)
* ჰიმნის ისტორია დაარქივებული 2006-05-09 საიტზე Wayback Machine.
**ოქროსფერი წყალმცენარეები** (ლათ. Chrysophyta) — უმდაბლესი მცენარეების ტიპი, აერთიანებს თავისუფლად მცხოვრებ ან მიმაგრებულ ერთუჯრედიან, კოლონიურ, იშვიათად მრავალუჯრედიან ფორმებს. მათი სხეულის სიგრძე 2 სმ აღწევს. ოქროსფერი წყალმცენარეებს მოოქროსფრო-ყვითელ ან რუხ შეფერვას აძლევს ქლოროპლასტში არსებული ქლოროფილი და ყვითელი პიგმენტი — ფიკოქრიზინი. ასიმილაციის პროდუქცია ლეიკოზინი, ნაწილობრივ — ცხიმი. ოქროსფერი წყალმცენარეები ავტოტროფული ორგანიზმებია, ზოგიერთი მათგანი იყენებს მზა ორგანულ ნივთიერებებსაც. ოქროსფერი წყალმცენარეების ერთუჯრედიანი ფორმების უმრავლესობა აქტიურად მოძრაობს შოლტებით ან ფსევდოპოდიუმებით. მრავლდებიან დაყოფით და ზოოსპორებით. რამდენიმე სახეობა მრავლდება სქესობრივადაც. ზოგჯერ ქმნიან კაჟოვან ცისტებს. ძირითადად მტკნარი წყლის ორგანიზმებია, იშვიათად ვხვდებით ზღვის ფორმებსაც.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ა. კომარნიცი, ლ. ვ. კუდრიშოვი, ა. ა. ურანოვი*, „მცენარეთა სისტემატიკა", გვ. 38, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბ. 1973
* *ყანჩაველი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 614.
საყუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
**საყუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარეობს აწყურიდან ახალციხის მიმართულებით 5-6 კმ-ის მანძილზე სოფელ საყუნეთში. ეკლესია თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით.

არქიტექტურული აღწერა
--------------------

ეკლესია დარბაზულია შემოსაზღვრულია გალავნით და დგას მცირედ შემაღლებულ ადგილზე. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ახლადაგებული ორსართულიანი სამრეკლოა. მნახველის ყურადღებას შორიდანვე იქცევს ეკლესიის მოყვითალო ფერის ქვის სუთად ნათალი პერანგი, ორკალთა სახურავის ლორფინთა მწყობრი სურათი.

ეკლესია ადგილის მოსწორების მიზნით აგებულ მცირე ბაქანზეა დაფუძნებული და პროფილირებულ ცოკოლს ეყრდნობა. მისი ერთადერთი კარი სამხრეთ კედელში, სამი სარკმელი კი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. შიგნიდან ეკლესია ახალი გალესილი და მოხატულია. ვახტანგ ბერიძის განმარტებით, ეკლესიის კამარაში ძველი მხატვრობის ძნელად გასარჩევი ფრაგმენტები იყო შემორჩენილი. გრძივ კედლებზე არსებული წყვილი, მცირედ შვერილი სუსტი პილასტრით ეკლესია ორადაა გაყოფილი. ღრმა, არასწორი მოხაზულობის ნახევარწრიული აფსიდის ორსავ მხარეს, კედელში თითო მცირე ნიშაა გამოყვანილი.

საყუნეთის ეკლესიის სამრეკლო
დეკორით ეკლესიის სამი ფასადია შემკული, ჩრდილოეთი ფასადი კი სადადაა დატოვებული. კედლის სიბრტყეში „ჩაძირული", გრეხილი ლილვებით მოსაზღვრული კარ-სარკმლის საპირეები გეომეტრიული ორნამენტებითაა დაფარული.

დასავლეთი ფასადი, რომელიც პირველი ეგებება მნახველს, სხვა ფასადთაგან გამორჩევით — სარკმელზე შესმული დიდი საფასადო — მონუმენტური ჯვრითაა გაფორმებული. ჯვრის მკლავებს ბოლოებში რელიეფური კოპები უზის. ჯვრის ტანი და სარკმლის საპირე გადაჯაჭვული წრეების მშრალი ორნამენტითაა დაფარული, ამგვარივე მოტივი ამშვენებს ეკლესიის აღმოსავლეთი სარკმლის საპირეებსაც. ეკლესიის შესასვლელს თაღოვანი საპირე ევლება. კარის თავზე არსებული ნახევარწრიული არე სადადაა დატოვებული. კარი და სამხრეთი სარკმელი მსგავსი ორნამენტით — ორძარღვა ლენტით მოხაზული გადაბმული რვაკუთხედებიტაა შემკული.

ამგვარად, საყუნეთის ეკლესიის მხატვრული სახე კედლების სუფთად ნათალი წყობის დიდი სიბრტყეებიტაა მირებული, რომლებსაც ლილვის, წრეტარგისა და თაროსაგან შედგენილი კარნიზი აჩარჩოებს.

ეკლესია მშენებლობის ხასიათი და ღარიბი ორნამენტული რეპერტუარი ძეგლს XV-XVI საუკუნეებით ათარიღებს.

ლიტერატურა
----------

* გ. გაგოშიძე, „საყუნეთის წმ. გიორგის ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 490-491
* Пр. Уварова. МАК, IV, M. 1894, 91-92

სქოლიო
------

1. ↑  ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრება, XIII-XVI საუკუნეებში, თბ. 1955, გვ. 188-192
ბურჰანუდინ რაბანი ვლადიმერ პუტინთან დუშანბეში. 2001 წლის 22 ოქტომბერი.
საველე მეთაური აბდულ რასულ საიაფი (მარცხნივ) 1984 წლის აგვისტო
**პეშავარის შვიდეული** (ოფიციალური სახელწოდება — „ავღანეთის მოჯაჰედთა ისლამური კავშირი", აგრეთვე, „შვიდის ალიანსი" ან „შვიდის კავშირი")
— ავღანეთის ომის პერიოდში ავღანეთის მოჯაჰედთა ლიდერების სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი. იგი შეიქმნა 1982 წელს. მისი შტაბ-ბინა მდებარეობდა პაკისტანის ქალაქ პეშავარში. მასში შედიოდნენ ფუნდამენტური ისლამის მიმართულების სხვადასხვა პარტიათა ლიდერები, რომლებიც, ძირითადად, იყვნენ პუშტუნთა უმრავლესობიდან და წარმოადგენდნენ ისლამის სუნიტურ მიმართულებას. 

გამოიყენებოდა, ასევე, როგორც ინსტრუმენტი აშშ-დან (პროგრამა "ოპერაცია ციკლონი" ცსს), საუდის არაბეთიდან, პაკისტანიდან, ისლამურ ქვეყნებში და დასავლეთ ევროპაში ფინანსური და სამხედრო დახმარების მოსაზიდად.

„7-ის კავშირი" („პეშავარის შვიდეული") სხვა ისლამური პოლიტიკური ალიანსების მსგავსად (მაგ: „შიიტური რვიანი", რომელიც შედგებოდა ავღანელი შიიტების რვა მსხვილი პარტიისაგან) შეიქმნა კონფესიური პრინციპით ომის პერიოში მრავალი მიზნისა და ამოცანების შესასრულებლად.

ავღანეთის მოჯაჰედთა ისლამური კავშირი
------------------------------------

სიბგატულა მოჯადედი
Портретსეიდ აჰმად გილანი
ავღანეთის საზოგადოება ისტორიულად მრავალ განსხვავებულ სოციალურ ჯგუფს წარმოადგენს, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან ეთნიკური, კონფესიური და სხვა ნიშნებით. ისინი ცხოვრობენ პატარა ავტონომიურ ჯგუფებად, ან სხვა ჯგუფებთან მჭიდრო კავშირში. 1981 წლის ბოლოს ავღანეთის სხვადასხვა ოპოზიციური პარტიები გაერთიანდნენ ავღანეთის მოჯაჰედთა ისლამური კავშირშში. ალიანსი შეადგენდა შვიდი პოლიტიკური ორგანიზაციის გაერთიანებას, რომელთა საერთო მიზანი იყო ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის შექმნა. 

* „ავღანეთის ისლამური პარტია" გულბედინ ჰექმათიარის მეთაურობით. ის სარგებლობდა აშშ-ს განსაკუთრებული ყურადღებით და ავღანური ოპოზიციის ამერიკული დახმარების 40%-ანი წილით.
* „ავღანეთის ისლამური საზოგადოება" („ჯამიათ-ი-ისლამი"), მეთაური ბურჰანუდინ რაბანი - ქაბულის უნივერსიტეტის ღვთისმეტყველების ყოფილი პროფესორი.
* „ავღანეთის განთავისუფლების ისლამური კავშირი", მეთაური აბდულ რასულ საიაფი, ძირითადად ორიენტირებული იყო საუდის არაბეთზე და დახმარების დიდ ნაწილს მისგან იღებდა.
* „ავღანეთის ისლამური პარტია" - გულბედინ ჰექმათიარის პარტიიდან გამოსული სამხედრო დაჯგუფება საველე მეთაურის იუნუს ჰალესის ხელმძღვანელობით.
* „ავღანეთის ისლამური რევოლუციის მოძრაობა", ერთი დაჯგუფების ლიდერი საიდ მანსური, მეორე დაჯგუფების ლიდერი ნაბი მუჰამადი, ცნობილი, აგრეთვე, როგორც მუჰამადი - რელიგიური მოღვაწე.
* „ავღანეთის ეროვნული ისლამური ფრონტი", ხელმძღვანელი საიდ აჰმად გილანი. პარტიის შეიარაღებული დაჯგუფების ლიდერი აბდულ რაჰიმ ბარდაკი
* ავღანეთის გადარცენის ეროვნული ფრონტი, მეთაური სიბგატულა მოჯადედი, პარტია მცირერიცხოვანი იყო და იდგა მონარქიულ პოზიციაზე, მხარს უჭერდა ავრანეთში ყოფილი მეფის ზაჰირ შაჰის დაბრუნებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავღანეთის ომი (1979-1989)
* ავღანელი მოჯაჰედები
* შიიტური რვიანი

ლიტერატურა
----------

* Kaplan, Robert D. *Soldiers of God: With the Mujahidin in Afghanistan*. Boston: Houghton Mifflin Company, 1990. ISBN 0-395-52132-7
* Weisman, Steven R. "Rebel Rivalry is Hampering Afghan Talks", *The New York Times*, March 1, 1988.
**პაატა ბატონიშვილი**, *ბაგრატიონი* (დ. დაახლოებით 1720 — გ. 1765, თბილისი) — ქართლის მეფის ვახტანგ VI-ის უკანონო ვაჟი. იზრდებოდა და განათლება მიიღო რუსეთში, სადაც ჩავიდა მამასთან ერთად 1725. შეისწავლა სამხედრო საქმე, კერძოდ, არტილერია, მაგრამ არ უმსახურია. 

მამის გარდაცვალების (1737) შემდეგ ჩავარდა მძიმე ეკონომიურ მდგომარეობაში. 1740 მთავრობამ დაუნიშნა წლიურად 300 მანეთი. 1745 თხოვა გაეშვათ საქართველოში ან განეწესებინათ შესაფერის სამსახურში. 

1749 წლის იანვარში რუსეთიდან გაიქცა, რიგიდან ის მიტავისა და მემელეს გავლით კენიგსბერგში ჩავიდა, პრუსიის მეფეს ფრიდრიხ II-ს სთხოვა ქვეშევრდომობა და სამსახურში მიღება. თხოვნა უშედეგოდ დარჩა და პაატა ბატონიშვილი ვარშავაში გაემგზავრა, შემდეგ კამენეცისა და ბუქარესტის გავლით კონსტანტინოპოლში ჩავიდა (1749 წლის აგვისტო). 1752 არზრუმის გზით თბილისში ჩამოვიდა ერეკლე II-თან, რომელმაც არტილერიის საქმის მოწყობა დაავალა.

1765 წელს პაატა ბატონიშვილმა მოაწყო შეთქმულება ერეკლე II-ის წინააღმდეგ, შეთქმულების განმჟღავნების შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს.

ლიტერატურა
----------

* *ხანთაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 628.
**პრეტენდენტთა VIII ტურნირი. 1 - 17 თებერვალი 1988. წყალტუბო**

მონაწილეთა რაოდენობა შეირჩა საზონათშორისო ტურნირებში (ექვსი გამარჯვებული) და მათ დაემატათ წინა პრეტენდენტთა ტურნირის ორივე ფინალისტი: ელენა ახმილოვსკაია და ნანა ალექსანდრია. ტურნირი ორ წრედ გაიმართა. პირველი წრე კარგად ჩაატარა მარტა ლიტინსკაიამ, რომელიც 5,5 ქულით ლიდერობდა კიდეც, მაგრამ მეორე წრეში მხოლოდ 2,5 ქულა შემატა თავის აქტივს. ჩაუვარდა მეორე წრე ნანა ალექსანდრიას, რომელმაც მხოლოდ 2,5 ქულის დაგროვება შეძლო, რამაც იქონია კიდეც გავლენა საბოლოო შედეგზე. ყველაზე სტაბილურად გამოვიდნენ ელენა ახმილოვსკაია და ნანა იოსელიანი, რომელებმაც გაიყვეს კიდეც I-II ადგილები.

| ა | მოჭადრაკე | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | ქ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ნანა იოსელიანი | საბჭოთა კავშირის დროშა | =,1 | 0,== | =,1 | 0,1 | 1,1 | =,1 | 1,1 | 10 |
| 2 | ელენა ახმილოვსკაია | =,0 | საბჭოთა კავშირის დროშა | =,1 | =,1 | 1,= | 1,1 | 1,1 | =,= | 10 |
| 3 | ირინა ლევიტინა | 1,= | =,0 | საბჭოთა კავშირის დროშა | 0,= | =,1 | =,= | 1,= | =,1 | 8 |
| 4 | მარტა ლიტინსკაია | =,0 | =,0 | 1,= | საბჭოთა კავშირის დროშა | 1,0 | 1,0 | =,1 | 1,1 | 8 |
| 5 | ნანა ალექსანდრია | 1,0 | 0,= | =,0 | 0,1 | საბჭოთა კავშირის დროშა | =,= | 1,0 | 1,= | 6,5 |
| 6 | აგნეშკა ბრუსტმანი | 0,0 | 0,0 | =,= | 0,1 | =,= | პოლონეთის დროშა | 0,1 | 1,= | 5,5 |
| 7 | ნონა გაფრინდაშვილი | =,0 | 0,0 | 0,= | =,0 | 0,1 | 1,= | საბჭოთა კავშირის დროშა | 0,1 | 4,5 |
| 8 | ქეთევან არახამია | 0,0 | =,= | =,0 | 0,0 | 0,= | 0,= | 1,0 | საბჭოთა კავშირის დროშა | 3,5 |

**პრეტენდენტთა დამატებითი მატჩი.**

**თებერვალი 1988 წყალტუბო ნანა იოსელიანი - ელენა ახმილოვსკაია 3 - 2**

მატჩი იქვე წყალტუბოში გაიმართა. პირველი პარტია ნანამ მოიგო, რასაც ზედეზედ ოთხი ყაიმი მოყვა. ბოლო მეექვსე პარტია არ გამართულა, ვინაიდან ახმილოვსკაიას გამარჯვების შემთხვევაში დამატებითი მაჩვენებლებით პრეტენდენტი იოსელიანი ხდებოდა.

| ა | მოჭადრაკე | ქვეყანა | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | ქ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ნანა იოსელიანი | უნგრეთის დროშა | 1 | = | = | = | = | \* | 3 |
| 2 | ელენა ახმილოვსკაია | საქართველოს დროშა | 0 | = | = | = | = | \* | 2 |
**პრეციოზულობა** — ცხოვრების სტილი, ფილოსოფია, ლიტერატურული მიმდინარეობა XVII საუკუნის ევროპაში, კერძოდ საფრანგეთში. ეს არის ერთგვარი გამორჩეულობის სურვილი სამი მიმართულებით: ქცევებით, ჩაცმულობითა და მეტყველებით.

წარმოშობა და იდეოლოგია
----------------------

პრეციოზულობა პირველად გამოჩნდა მადამ დე სკუდერის სალონში. ამის შემდეგ სალონები, რომლებიც არსტოკრატების სახლებში იყო მოწყობილი, მთელ საფრანგეთს მოედო. აქ ხდებოდა ლიტერატურული ნაწარმოებების კითხვა, განხილვა, საუბრები. ამ სალონებში შესაღწევად მხოლოდ არისტოკრატული წარმოშობა არ იყო საკმარისი, მთავარი იყო ე.წ. „სულიერი კეთილშობილება", განათლება და კარგი მანერები. ამ თვისებების ქონის შემთხვევაში ბურჟუებისთვისაც იყო კარი ღია. 

პრეციოზები დაუპირისპირდნენ არსებულ მენტალიტეტსა და წეს-ჩვეულებებს, მიზნად დაისახეს მათი გაკეთილშობილება. შემოიტანეს ე.წ. „ნაზი მეგობრობის" ცნება, წინ წამოსწიეს ქალსა და კაცს შორის მეგობრობისა და სიყვარულის თემატიკა. პრეციოზების აზრით, მართალია, სიყვარული საშიში გრძნობაა, ტკივილი მოაქვს, მაგრამ ამასთანავე ყველაზე მშვენიერია და სწორედ ესაა ნამდვილი სიცოცხლე. ისინი უარყოფენ ფულსა და ამბიციებს და ოცნებობენ პირველყოფილ, უცოდველ ცხოვრებაზე. 

XVII საუკუნეში ქორწინება ხშირად ამბიციებზე იყო დამყარებული და ქალი დამოკიდებულ მდგომარეობაში იყო, რამაც გამოიწვია ქალთა ემანსიპაციის მცდელობა, რაც დღევანდელი ფემინიზმის ჩანასახი იყო. პრეციოზებმა მოითხოვეს ქორწინების კანონების შეცვლა: ქორწინებას უნდა ჰქონოდა ერთი წლით გამოსაცდელი ვადა, ხოლო პირველი ბავშვის გაჩენის შემდეგ მშობლები უნდა განქორწინებულიყვნენ და ბავშვი მამასთან დარჩენილიყო. ქალები მოითხოვდნენ კაცების მსგავს უფლებებსა და დამოუკიდებლობებს.

ლიტერატურულ ჟანრებს შორის პრეციოზულ სალონებში უპირატესობა ენიჭებოდა პოეზიასა და რომანს. 

ყველაზე ცნობილი პრეციოზული სალონები იყო მადამ დე სკუდერისა და მადამ დე რამბუიეს სალონები.

პრეციოზული მეტყველება
---------------------

პრეციოზებმა აკრძალეს ჟარგონები, ტექნიკური სიტყვები, არქაიზმები, პოპულარული მეტყველება, ულამაზო სიტყვები. შემოიღეს ახალი სიტყვები, ცდილობდნენ ენის დახვეწას, მეტაფორებითა და ჰიპერბოლებით ლაპარაკს (მაგ. „სარკის" მაგივრად ამბობდნენ „სილამაზის მრჩეველი", „ქორწილების" მაგივრად — „ნებადართული სიყვარული" და ა.შ.) და ყოველივე ამით უპირისპირდებოდნენ ე.წ. ვულგარულ მეტყველებას. თუმცა ზოგჯერ ზედმეტიც მოსდიდათ, რის გამოც პრეციოზული მეტყველება სასაცილოდაც ჩანდა. პრეციოზული მეტყველება გამასხვარავებული აქვს მოლიერს თავის კომედიაში *სასაცილო პრეციოზები*.

სალონური ლიტერატურის წარმომადგენლები
------------------------------------

* ჰერცოგი დე ლა როშფუკო
* ჰერცოგი დე მონტოზიე
* ვენსან ვუატური
* ჟორჟ დე სკუდერი
* ჟან-ფრანსუა სარაზენი
* ანტუან გოდო
* ისააკ დე ბენსერადი
* კლოდ მალვილი
* ჟილ მენაჟი
* სკარონი
* პიერ კორნელი (დროდადრო)
* მადამ დე ლა ფაიეტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პრეციოზულობა დაარქივებული 2006-09-03 საიტზე Wayback Machine.
**საშო** (ლათ. vagina — ქარქაში, საშო) — ძუძუმწოვართა სასქესო სადინარების ბოლო ნაწილი, რომლითაც ნაყოფი გამოდის გარეთ. ზოგი უხერხემლოს საშო წარმოადგენს გარეგან საფარველთა მილისებრ ჩანაბრუნს, რომლის ერთი ბოლო გარეთ იხსნება, მეორე კი — პარენქიმაში. ძუძუმწოვრების საშო კვერცხსავალების ქვედა ნაწილია. ქვემოთ საშო გადადის შარდსასქესო სინუსში, რომელიც ძუძუმწოვრებში ქმნის კარიბჭეს; ჩანთოსნების, ჩლიქოსნების, მღრღნელების, ნახევრად მაიმუნებისა და პრიმატების საშოსა და კარიბჭის საზღვარზე არის საქალწულო აპკი.

ადამიანის საშო 10-11 სმ სიგრძისა და 2-3 სმ დიამეტრის მქონე კუნთოვან-ელასტიკური მილი, მოთავსებულია მცირე მენჯის ღრუში, სწორ ნაწლავსა და შარდის ბუშტს შორის. მისი შიგნითა ბოლო დაკავშირებულია საშვილოსნოს ყელთან, რომელთანაც საშო ქმნის წინა და უკანა თაღებს, გარეთა ბოლო კი იხნსება სასქესო ნაპრალში. საშო სამშობიარო გზის ნაწილია. ქალწულის საშოს გარეთა ხვრელი შემოსაზღვრულია სხვადასხვა ფორმის საქალწულო აპკით. საშოს წინა და უკანა კედლები ერთმანეთს ეხება და შედგება შიგნითა — ლორწოვანი, შუა — კუნთოვანი და გარეთა — შემაერთებელქსოვილოვანი გარსებისაგან. ლორწოვანი გარსი მოფენილია მრავალშრიანი ეპითელიუმით. საშოს წინა კედლის ლორწოვან გარსზე კარგად არის გამოხატული ორი გასწვრივი და მრავალი განივი ნოჭი, ლორწოვანი გარსი მოკლებულია ჯირკვლებს და მუდმივად შეიცავს მცირეოდენ სითხეს. ანომალიებიდან აღსანიშნავია საშოს გაორება ან მისი უქონლობა, რაც ძალიან იშვიათია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 209.
**სასჯელი** — ზომა, რომელიც მიიღება როგორც არასასურველად ან მიუღებლად მიჩნეულ ქცევაზე ან ქმედებაზე პასუხი და მისი შემაკავებელი.

სისხლის სამართალში სასჯელი სახელმწიფოს იძულების განსაკუთრებული ღონისძიებაა, რომელიც სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით შეეფარდება დანაშაულის ჩამდენ პირს.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, სასჯელის მიზნებია სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია. მე-40 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, გამოიყენება სასჯელის შემდეგი სახეები: ჯარიმა, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა, გამოსასწორებელი სამუშაო, სამხედრო პირის სამსახურებრივი შეზღუდვა, შინაპატიმრობა, ვადიანი თავისუფლების აღკვეთა, უვადო თავისუფლების აღკვეთა, ქონების ჩამორთმევა და იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვა. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის 66-ე მუხლის მიხედვით, არასრულწლოვანის (14 წლიდან 18 წლამდე) სასჯელის სახეებია: შინაპატიმრობა, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა, ვადიანი თავისუფლების აღკვეთა.

სქოლიო
------

1. ↑  სასჯელი, Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი.
„ლე სატირა e l'epistole di კ Orazio Flacco", დაბეჭდილი 1814.
**სატირა** — სინამდვილის მხატვრული ასახვის ისეთი ფორმა, როდესაც გამანადგურებელი სიცილით ამხილებენ ასახულის უარყოფით, მანკიერ ბუნებას. კომიკურის სახე. იუმორისაგან (რომელიც კეთილგანწყობილია ასახულის მიმართ და ცდილობს სიცილით „განკურნოს" იგი, გამოასწოროს მისი ნაკლი) განსხვავებით სატირა სიცილით ამხილებს, ბოლომდე „აშიშვლებს" თავის ობიექტს, ააშკარავებს შეუთავსებლობას გარეგან და შინაგან მხარეებს შორის, ფორმასა და შინაარსს შორის. ამით განსხვავდება სატირა პირდაპირი კრიტიკისგან, ინვექტივისაგან.

სატირისთვის დამახასიათებელია პუბლიცისტურობა, ავტორისეული ტენდენციურობა და გადაულახავი ზღვარი ავტორისეულ იდეურ სამყაროსა და მხილების ობიექტს შორის, ხოლო მისი ესთეტიკური ამოცანაა გამოიწვიოს და გამოაცოცხლოს გახსენება მშვენიერისა, რასაც შეურაცხყოფს მხილების ობიექტი თავისი მანკიერი არსით. 
სატირის აქტუალობა დამოკიდებულია ისტორიულ, გეოგრაფიულ და სოციალურ ფაქტორებზე. რამდენადაც უფრო ზოგადსაკაცობრიოა იდეალი, რომლის საშუალებით სატირიკოსი წარმოაჩენს თავის ანტიიდეალს და რამდენადაც უფრო ესთეტიკურად გამართულია მისი უარყოფითი სიცილი, მით უფრო ხანგრძლივდება სატირის ცხოველმყოფელი მნიშვნელობა.

წარმოშობა
---------

სატირა აღმოცენდა ძველ რომაულ ლირიკაში. შემდეგ დაკარგა ჟანრულობა, თუმცა განსაზღვრავს სხვადასხვა ჟანრის არსს: იგავ-არაკის, ეპიგრამის, პამფლეტის, ფელეტონის. სატირის პრინციპზე აგებული რომანი გადაიქცევა სატირულ რომანად, დრამა კი - კომედიად. სატირისთვის დამახასიათებელი იერსახე იქმნება ჰიპერბოლიზაციით, გაზვიადებით, გროტესკით, სარკაზმით.

სატირა ჩაისახა და განვითარდა ძველ საბერძნეთში. სატირული ხასიათის ნაწარმოებებით ცნობილი არიან ძველი ბერძენი პოეტები: არქილოქე პაროსელი, ჰიპონაქტე ეფესელი, კომედიოგრაფი არისტოფანე, პროზაიკოსი ლუკიანე სამოსატელი. სატირამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძველ რომაულ პოეზიაში. მისი წარმომადგენლები არიან: ჰორაციუსი, იუვენალი და სხვ.
სატირული ნაწარმოებებით ევროპულ ლიტერატურაში სახელი გაითქვეს ფრანსუა რაბლემ, სერვანტესმა, ჯონათან სვიფტმა, ვოლტერმა, ჰაინრიხ ჰაინემ და სხვ.

სატირის ცნობილი მაგალითები:

* მეტ გროუნინგის - *სიმფსონები*
* სტენლი კუბრიკის - *დოქტორი სტრეინჯლავი*
* ჯორჯ ორუელის - *1984 (რომანი)* და *ცხოველების ფერმა*
* უილიამ გოლდინგის - *ბუზთა ბატონი*
* რეი ბრედბერის - *451º ფარენჰეიტით*

ლიტერატურა
----------

* Bloom, Edward A (1972), "Sacramentum Militiae: The Dynamics of Religious Satire", *Studies in the Literary Imagination* **5**: 119–42.
* Connery, Brian A, *Theorizing Satire: A Bibliography*, Oakland University,. წაკითხვის თარიღი: 2013-04-03 დაარქივებული 2009-03-05 საიტზე Wayback Machine. .
* Dooley, David Joseph (1972), *Contemporary satire*, .
* Feinberg, Leonard, *The satirist*.
**14 მარტი - 1 აპრილი 2013 ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი**

ტურნირში დაუშვეს 8 უძლიერესი გროსმაისტერი. ტურნირს უნდა დაესახელებინა მოჭდრაკე, რომელიც შემდგომ საჩემპიონო მატჩში შეხვდებოდა მსოფლიოს ჩემპიონს, ვ. ანანდს.

ტურნირი ჩატარდა ორ წრედ. პირველ წრეში დაწინაურდა მაგნუს კარლსენი. მეორე წრე ბრწყინვალედ ჩაატარა ვლადიმერ კრამნიკიმა. კულიმინაციური მომენტი დადგა ბოლო ტურში. კარლსენი დამარცხდა სვიდლერთან. კრამნიკი დიდხანს იბრძოდა, მაგრამ მაინც დამარცხდა ივანჩუკთან და დამატებითი მაჩვენებლების მიხედვით ტურნირის გამარჯვებულად გამოცხადდა კარლსენი.


| # | მოჭადრაკე | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | ქ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | მაგნუს კარლსენი |  | =,= | 1,0 | =,= | 1,1 | 1,= | =,0 | =,1 | 8,5 |
| 2 | ვლადიმერ კრამნიკი | =,= |  | =,1 | =,1 | =,= | =,1 | =,0 | =,1 | 8,5 |
| 3 | პიოტრ სვიდლერი | 0,1 | =,0 |  | =,1 | =,= | =,= | =,1 | 1,= | 8 |
| 4 | ლევონ არონიანი | =,= | =,0 | =,0 |  | 1,0 | =,= | 1,1 | 1,1 | 8 |
| 5 | ბორის გელფანდი | 0,0 | =,= | =,= | 0,1 |  | =,= | =,= | =,1 | 6,5 |
| 6 | ალექსანდრე გრიშჩუკი | 0,= | =,0 | =,= | =,= | =,= |  | =,1 | =,= | 6,5 |
| 7 | ვასილი ივანჩუკი | =,1 | =,1 | =,0 | 0,0 | =,= | =,0 |  | 0,1 | 6 |
| 8 | თეიმურ რაჯაბოვი | =,0 | =,0 | 0,= | 0,0 | =,0 | =,= | 1,0 |  | 4 |
**პაატა ბატონიშვილის შეთქმულება 1765** — შეთქმულება ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ის წინაარმდეგ პაატა ბატონიშვილის მეთაურობით. პაატა ბატონიშვილის შეთქმულება წარმოადგენდა ერეკლე II-ის გამაერთიანებელი პოლიტიკის წინააღმდეგ თავადაზნაურთა რეაქციული ნაწილის ხანგრძლივი ბრძოლის ერთ-ერთ ეპიზოდს. შეთქმულება მიზნად ისახავდა მეფის მოკვლას და ქართლში პაატა ბატონიშვილის გამეფებას.

შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ დავით ბატონიშვილი (აბდულა-ბეგის ძე), ქართლის თავადები: სახლთუხუცესი დიმიტრი ამილახვარი, მისი შვილი ალექსანდრე, ელიზბარ თაქთაქიშვილი, გლახა ციციშვილი, დიასამიძე და სხვები, აზნაურები და როგორც ჩანს, გლეხთა და მოქალაქეთა ცალკეული წარმომადგენლებიც. ეს დასი უკმაყოფილო იყო კახეთის სამეფი შტოს წარმომადგენლის — ერეკლე II-ის ქართლში გამეფებით. არსებითად კი მას არ მოსწონდა სამეფო ხელისუფლების გაძლიერება, ერეკლე II-ის ცენტრალისტური პოლიტიკა. შეთქმულები იკრიბებოდნენ ვინმე მარკოზაშვილის ბინაში (მარკოზაშვილის დარბაზი), სადაც ცხოვრობდა პაატა ბატონიშვილი, ამის გამო მათ „მარკოზაშვილის დარბაზელნი" ეწოდათ. შეთქმულება გასცა სამშვილდელმა გლეხმა დათუნა ფეიქარმა, რომელმაც ეს ამბავი აღსარების დროს გაანდო მღვდელ ქრისტესიას, ერეკლემ შეთქმულნი შეიპყრო, სასამართლოს გადასცა და თვითონ მომჩივანის როლში გამოვიდა. შეთქმულები სასტიკად დასაჯეს: პაატა და დავით ბატონიშვილებს თავი მოჰკვეთეს, ელიზბარ თაქთაქიშვილი ცეცხლში დაწვეს; სხვა მონაწილეებს სხვადასხვა სასჯელი შეუფარდეს: ციციშვილს ენა მოსჭრეს, დიასამიძეს ცალი თვალი ამოთხარეს, ალექსანდრე ამილახვარს მოჰკვეთეს ცხვირი და გადაუჭრეს ფეხის ძარღვები და ა. შ. შეთქმულთა მამულების ნაწილი მეფემ ნასისხლად აიღო. შეთქმულების განადგურებამ განამტკიცა და გააძლიერა ერეკლე II-ის მდგომარეობა ქართლ-კახეთის სამეფოში.

ლიტერატურა
----------

* *ხანთაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 630.
* *იოსელიანი ა.* პაატა ბატონიშვილის შეთქმულებისადმი საიათნოვას დამოკიდებულების საკითხისათვის, კრ.: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ. 1966;
* *ტუხაშვილი ლ.* რუსეთი და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობა აღმოსავლეთ საქართველოში, თბ. 1983;
* *ფირცხალაიშვილი ა.*, პაატა ბატონიშვილი, კრ.: საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები, ტ. 2, თბ. 1972.
**პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტი** — საქართველოში ეკონომიკის სფეროში ფუნდამენტური და გამოყენებითი მიმართულების სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი. 

დაარსდა 1944 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შემადგენლობაში. მან არაერთხელ შეიცვალა სახელწოდება. თავდაპირველად მას ეწოდებოდა „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტი", შემდეგ „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი" (1958), „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტი" (1989), „პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტი" (1991), „სსიპ პაატა გუგუშვილის ეკონომიკის ინსტიტუტი" (2006), „ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პაატა გუგუშვილის ეკონომიკის ინსტიტუტი" (2011). 

ინსტიტუტის პირველი დირექტორი იყო აკადემიკოსი პაატა გუგუშვილი. შემდეგ დირექტორები იყვნენ აკადემიკოსი ავთანდილ გუნია, აკადემიკოსი ვლადიმერ პაპავა, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი გიორგი წერეთელი. ამჟამად ინსტიტუტის დირექტორია ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი რამაზ აბესაძე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**სინდუხტარი** — XIV საუკუნის საქართველოს დედოფალი, მეფე დავით IX-ის მეუღლე, ჯაყელების საგვარეულოდან. სავარაუდოდ იყო სამცხის ათაბაგ აღბუღა I ჯაყელის და. 

სინდუხტარს, როგორც დავითის თანამეცხედრეს, იხსენიებს ვახუშტი ბატონიშვილი, რომელიც, თავის მხრივ, ეყრდნობა სამეფო წყვილის მიერ 1354-1355 წლებში გაცემულ, ჩვენამდე მოუღწეველ საბუთებს. სინდუხტარი ჯერ კიდევ ცოცხალი ყოფილა 1360 წელს, როცა, ვახუშტის ცნობით, დავით მეფე გარდაიცვალა. ისტორიკოსმა თედო ჟორდანიამ სინდუხტარი XIII-XVI საუკუნეებში გადაწერილი საგალობლების (ამჟამად საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, ხელნაწერი A-85) 1350-იან წლების დასაწყისში შესრულებულ კინკლოსურ მინაწერებში მოხსენიებულ სითიხათუნთან გააიგივა და ჯაყელთა საგვარეულოს წარმომადგენლად მიიჩნია. თანამედროვე მეცნიერების (კ. თუმანოვი, ი. ბერიძე, თ. ჯოჯუა) მიერ გაზიარებულია სინდუხტარის ჯაყელობა, თუმცა სითიხათუნი (დ. 1309 — გ. 1356) მიჩნეულია სინდუხტარის დად. არსებობს ვარაუდი, რომ სინდუხტარს ჰყავდა კიდევ ერთი და, ცაიშის ომოფორის წარწერაში მოხსენიებული დედოფალთ-დედოფალი ნათელა, რომელიც, ვახუშტის მიხედვით, 1358 წელს ცოლად შეირთო იმერეთის მეფის მიქელის ვაჟმა, ბაგრატ ერისთავმა.

ლიტერატურა
----------

* 1352 და 1356 წლების ორი კინკლოსური მინაწერი ივანე აბუსერისძის, პატრონი სითიხათუნისა და ამირსპასალარ აღბუღას მოხსენებით : [ტექსტის დადგენა, ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი ანალიზი] / თემო ჯოჯუა, ირმა ბერიძე // საისტორიო კრებული : წელიწდეული. - თბილისი, 2011. - ISSN 1987-7285. - [ტ.]1. - გვ.221-282.
**პაატა ნასყიდას ძე დათუაშვილი** (დ. 5 აგვისტო, 1954, ყვარელი, — გ. 25 იანვარი, 1995, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1992). 

დაამთავრა თბილისის უმაღლესი სამხედრო–საარტილერიო სამეთაურო სასწავლებელი (1975), მოსკოვის მ. კალინინის სახელობის სამხედრო–საარტილერიო აკადემია (1988). 1975–1985 წლებში საბჭოთა არმიის რიგებში მსახურობდა ბელორუსიის სამხედრო ოლქში, გერმანიაში საბჭოთა ჯარების ჯგუფში, თურქმენეთის სამხედრო ოლქში, ავღანეთში. 1988–1990 ბაიკალისპირეთის სამხედრო ოლქში მეთაურობდა რეაქტიულ დივიზიონს. 1990-იანი წლების დასაწყისში მონაწილეობდა დამოუკიდებელი საქართველოს შეიარაღების ჩამოყალიბების პროცესში. 1991 წელს დაინიშნა საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული გვარდიის არტილერიის უფროსად. 1992 წლიდან იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე, 1992–1993 წლებში — მე-2 მექანიზებული კორპუსის მეთაური. მონაწილეობდა აფხაზეთის ომში. 1993–1994 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე. შემდეგ სწავლა განაგრძო მოსკოვის გენშტაბის აკადემიაში. დაიღუპა იქვე ტერორისტული აქტის დროს (ამავე თავდასხმის დროს მძიმედ დაიჭრა გენერალ-მაიორი გიორგი ყარყარაშვილი). დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1993).

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 296.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 136-137, ISBN 978-9941-0-7386-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაატა დათუაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**საქართველო-ჩეხეთის ურთიერთობები** — საქართველოსა და ჩეხეთის რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები გაფორმდა 1993 წლის 1 იანვარს. საქართველოსა და ჩეხეთს გააჩნიათ საელჩოები თბილისსა (ილია ჭავჭავაძის ქ. 37) და პრაღაში (მალოსტრანსკე ნამესტი 2/28). 2009 წლის 14 სექტემბერს საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, დავით ჯალაღონიამ, მიიღო ჩეხეთის სრულუფლებიანი და საგანგებო ელჩი საგარეო საქმეთა სამინისტროში, სადაც მხარეებმა განიხილეს ქვეყნებს შორის ურთიერთობები მრავალ დარგში. 2009 წლის 28 ოქტომბერს ჩეხეთის საელჩომ ჩაატარა დამოუკიდებლობის დღისადმი მიძღვნილი საღამო, სადაც დაპატიჟებულნი იყვნენ საქართველოს პოლიტიკური სპექტრისა და დიპლომატიური კორპუსის წარმომადგენლები. ჩეხეთის სრულუფლებიანი და საგანგებო ელჩი საქართველოში არის ივან იესტრჟაბი, ხოლო საქართველოს ჩეხეთში — ნინო ნაკაშიძე.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-28.
2. ↑  საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-28.
3. ↑  apsny.ge
4. ↑  საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-28.
5. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-28.
პიქტების სახელმწიფოებრივი გაერთიანებების ფორტრიისა და ალბის სავარაუდო ტერიტორიები დაახლოებით 800-900 წლებში
**პიქტები** (სავარაუდოდ ლათ. Picti — „შეღებილები", როგორც ჩანს თვითწოდებიდან) — შოტლანდიის უძველესი მოსახლეობა. 
ერთ-ერთი ვერსიით პიქტები კელტებისგან უნდა მომდინარეობდნენ, ისინი კელტებს ძალიან ადრე გამოყოფიან, დაახლოებით ჩვ. წ. აღრიცხვამდე I ათასწლეულში. ბრიტანელი მკვლევრები უფრო მეტად პიქტების იბერთაგან წარმოშობის ვერსიას იზიარებენ.

პიქტებს ენათესავებოდნენ კრუითნები (Cruthin, Cruithnig, Cruithni), რომლებიც ირლანდიის ტერიტორიაზე სახლობდნენ.

პიქტები შოტლანდიის ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ნაწილში ცხოვრობდნენ ფერტ-ოფ-ფორტის უბის ჩრდილოეთით. პიქტები ხშირად აწყობდნენ ბრიტანეთის სამხრეთზე თავდასხმებს. IV საუკუნის 60-იან წლებში ლონდონამდეც მიაღწიეს. თავდაპირველად პიქტები ტომობრივ გაერთიანებას წარმოადგენდნენ, VI საუკუნისთვის კი უკვე რამდენიმე სახელმწიფოსმაგვარი გაერთიანება ჩამოაყალიბეს, რომელიც შემდგომ პიქტების სამეფოდ იქცა. VI საუკუნეში პიქტები გაქრისტიანდნენ. ახალ რჯულზე ისინი ირლანდიელმა მისიონერმა კოლუმბმა მოაქცია. პიქტების სახელმწიფოს აყვავების ხანა VIII საუკუნეში დაუდგა, რის შემდეგაც პიქტებმა მოახერხეს ანგლების ჩრდილოეთით გადანაცვლება შეეფერხებინათ (ბრძოლა ნექტანსმერთან 685 წ.), მოგვიანებით კი დასავლეთიდან შოტლანდიელთა ურდოების შეტევები მოიგერიეს.

პიქტების სახელმწიფო მოწყობის თავისებურებას წარმოადგენდა ტახტის გადაცემა არა მამიდან შვილზე, არამედ დედიდან შვილზე. შედეგად, სხვადასხვა დროს პიქტების მეფეები იყვნენ გელური დალ-რიადას დინასტიის, ბრიტთა სტრატკლაიდისა და ანგლთა ნორთუმბრიის წარმომადგენელი პრინცესების ვაჟები. 843 წელს პიქტების მეფედ კენეთ I აკურთხეს. მან პიქტების და სკოტების სახელმწიფოები შოტლანდიის სამეფოდ გააერთიანა. თანდათანობით სკოტების გელურმა ენამ პიქტების ენაკავი განდევნა (რომლის გენეტიკურ წარმომავლობაზეც დღემდე მიდის კამათი), მოკლე ხანში კი, უკვე ასიმილირებულმა პიქტებმა, როგორც განყენებულმა ერმა, არსებობა შეწყვიტეს.

ვალიურ ლიტერატურაში პიქტები იწოდებიან როგორც „Pryden", ბრიტანეთის კუნძული კი როგორც — „Prydain". ამგვარად, დასახელება „ბრიტანეთი", „ბრიტები" თავდაპირველად შეიძლება პიქტებს აღნიშნავდა, მოგვიანებით კი მთელი კუნძულის და იქ მყოფი მოსახლეობის აღმნიშვნელ ტერმინად იქცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პიქტები***

* გლაზგოს უნივერსიტეტი ePrints
	+ *პიქტების ენა* (pdf)
	+ *პიქტების ლიტერატურა* (pdf)
* CELT: ელექტრონული ტექსტები - კროკის უნივერსიტეტისგან
* შოტლანდიის სამეფო საგვარეულო დაარქივებული 2020-03-27 საიტზე Wayback Machine.
* *ალბის მეფეების ქრონოლოგია* დაარქივებული 2007-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* ბედეს *საეკლესიო ისტორია* (pdf), - CCEL, ა.მ. სელარის თარგმანი.
**პაატა ბურჭულაძე** (დ. 12 თებერვალი 1955, თბილისი, სსრკ) — ქართველი ოპერის მომღერალი (ბანი), პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

### ოპერა

ბურჭულაძემ მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში მუსიკის პედაგოგ ოლიმპი ჭელაშვლითან. უკვე როგორც მოწაფე დიდი წარმატებით მღეროდა თბილისის ოპერიისა და ბალეტის თეატრში. განსაკუთრებული ნიჭის გამო მიიღო სტიპენდია, რომელმაც მას საშუალება მისცა სწავლა გაეგრძელებინა მაინლანდში ჯულიეტა სიმიონატის და ედუარდო მულერის ხელმძღვანელობით.

უკვე 1981 წელს მოიპოვა პირველი ჯილდო მუსიკალურ კონკურსში *Voci Verdiane* (ბუსეტო, იტალია). 1982 წელს ოქროს მედლით გაიმარჯვა ცნობილ მოსკოვის ჩაიკოვსკის საერთაშორისო კონკურსში. 1985 გაიმარჯვა ლუჩიანო პავაროტის კონკურსში (ფილადელფია, აშშ). მნიშვნელოვან კონკურსებში მიღწეული წარმატებების შემდეგ შეძლო ევროპის და ჩრდილოეთი ამერიკის სცენებზე წარმატებული გზის გაგრძელება.

მისი სენსაციური დეპიუტი შედგა კოვენტ გარდენ ოპერაში, ლონდონში, სადაც შეასრულა რამფისის პარტია ოპერა „აიდაში", ტენორი ვარსკლავის ლუჩანო პავაროტის რადამესის გვერდით. არანაკლები წარმატება ხვდა მილანის ლა სკალასა და ვენის სახელმწიფო ოპერაში. ჰერბერტ ფონ კარაიანმა მიიწვია ზალცბურგის ფესტივალზე, სადაც იგი შემდეგაც არაერთხელ გამოჩნდა საკონცერტო წარმოდგენებში. ბურჭულაძის კარიერის კიდევ ერთი მწვერვალი იყო მეტროპოლიტენის ოპერის თეატრში „ბორის გოდუნოვში" მთავარი პარტიის შესრულება 1990-91 წლებში.

### პოლიტიკა

2015 წლის ნოემბერში დააფუძნა ორგანიზაცია „საქართველოს განვითარების ფონდი", რომლის მიზანი იყო „ქვეყნისთვის აქტუალური საკითხების განხილვა და სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე დემოკრატიული ძალების კონსოლიდაცია". 2016 წლის მაისში ბურჭულაძემ დააარსა მოძრაობა „სახელმწიფო ხალხისთვის", რომელმაც 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა.

დისკოგრაფია
-----------

* Zahlreiche Recitals (არიები და Liedprogramme)
* "Ernani"(სილვა) პავაროტისთან და სუდერლანდთან ერთად
* "აიდა" (რამფისი) პავაროტისთან
* "La Forza del Destino" (პატრი გუარდიანი) კარერასთან
* "ევგენი ონეგინი" (გრემინი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) www.burchuladze.net დაარქივებული 2006-11-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #132325381 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. ↑  პაატა ბურჭულაძემ საქართველოს განვითარების ფონდი დააფუძნა. Civil Georgia, 20 ნოე.'15.
4. ↑  პაატა ბურჭულაძემ ორგანიზაცია "საქართველოს განვითარების ფონდი" დააფუძნა. „ტაბულა", 12 ნოემბერი, 2015.
ოქროს კარიბჭე
**ოქროს კარიბჭე** (ინგლ. Golden Gate Bridge – *ოქროს კარიბჭის ხიდი*) — დაკიდებული ხიდი გოლდენ-გეიტის სრუტეზე, რომელიც სან-ფრანცისკოს უბეს წყნარ ოკეანესთან აერთებს. ხიდის სრული სიგრძე 2.7 კმ-ია; დისტანცია საყრდენ კოშკებს შორის 1.280 მ, ხოლო სიმაღლე ხიდის მაგისტრალურ ნაწილსა და წყალს შორის საშუალოდ 67 მ. ორი საყრდენი კოშკი 227,4 მ-ია წყლის ზევით. მთავარი დაკიდებული კაბელების დიამეტრი — 0,91 მ.

ოქროს კარიბჭე ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდი იყო მსოფლიოში მისი მშენებლობის დასრულების ჟამს 1937 წელს და მას შემდეგ სან-ფრანცისკოს საყოველთაოდ აღიარებული სიმბოლო გახდა. ამჟამად ხიდი სიდიდით მეორე დაკიდებული ხიდია აშშ-ში ვერაძანო-ნეროუს ბრიჯის შემდეგ (ნიუ-იორკი).

ოქროს კარიბჭეზე დღეში 118 000 ადამიანი გადადის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქროს კარიბჭის ხიდი დაარქივებული 2012-08-10 საიტზე Wayback Machine.  ოფიციალური საიტი
* ოქროს კარიბჭის ხიდის სურათები სან-ფრანცისკოს საზოგადო ბიბლიოთეკის ისტორიული სურათების ბაზა
* A 1962 KPIX-TV ოქროს კარიბჭის ხიდის მშენებლობის დოკუმენტური ფილმი
პრეცესია გიროსკოპზე
**პრეცესია** — მოვლენა, რომლის დროს მბრუნავი ობიექტის ღერძი იხრება, მაგალითად გარეშე ფაქტორის გავლენით.

პრეცესიის ახსნა
---------------

პრეცესიის მოვლენის დაკვირვება შეგვიძლია მარტივად განვახორციელოთ ე. წ. ბზრიალას ბრუნვის დროს: თავდაპირველად მისი ბრუნვის ღერძი ვერტიკალურია, შემდეგ კი მისი ზედა წერტილი იწყებს გადახრას და სპირალისებურ მოძრაობას.

პრეცესიის მთავარი თვისებაა არაინერციულობა: მას შემდეგ, რაც ბზრიალას პრეცესიის გამომწვევი ძალა შესუსტდება და გაქრება, პრეცესია შეწყდება და ბზრიალაც მოძრაობას შეწყვეტს. პრეცესიასთან პირდაპირ მიმართებაშია მეორე ეფექტიც - *ნუტაცია* ანუ პეცესირებადი სხეულის ღერძის ტალღოვანი მოძრაობა. პრეცესიის სიჩქარე და ნუტაციის ამპლიტუდა კავშირში არიან სხეულის ბრუნვის სიჩქარესთან.

ციური სხეულების პრეცესია
------------------------

მსგავს მოძრაობას ასრულებს დედამიწის ბრუნვის ღერძიც, რაც თავის დროზე აღნიშნა ჰიპარქემ. თანამედროვე მონაცემებით დედამიწის პრეცესიის სრული ციკლი შეადგენს 25 765 წელიწადს.

დედამიწის ბრუნვის ღერძის ცვალებადობა იწვევს ვარსკვლავების განლაგების ცვლას ევატორულ კოორდინატთა სისტემასთან მიმართებაში. ამის გამო გარკვეული პერიოდის შემდეგ პოლარული ვარსკვლავი აღარ იქნება ჩრდილოეთ პოლუსთან ყველაზე დაახლოებული ნათელი ვარსკვლავი. მის ადგილს დროთა განმავლობაში დაიკავებენ სხვა თანავარსკვლავედთა შემადგენლობაში შემავალი კაშკაშა ვარსკვლავები.
**პერიანდრე** (ბერძ. Περίανδρος; დ. ძვ. წ. 667 – გ. ძვ. წ. 585) — კორინთის ტირანი ძვ. წ. 627 წლიდან. კიფსელიდების დინასტიის წარმომადგენელი. მისი მმართველობის დროს კორინთმა მიაღწია უდიდეს ეკონომიკურ და პოლიტიკურ აყვავებას, გახდა მსხვილი სახღვაო სახელმწიფოს ცენტრი. პერიანდრემ განახორციელა მასშტაბური საგარეო ექსპანსია. მისი კონტროლის ქვეშ იყო იონიის ზღვის რიგი კუნძულები (მ.შ. კერკირა); აქტიური კონტაქტები ჰქონდა სიცილიაზე ადრე დაარსებულ კოლონიებთან. ურთიერთობები განავითარა მილეტთან და ლიდიასთან, სამხრეთში — ეგვიპტესთან. კონტინენტზე თავის ხელისუფლებას დაუმორჩილა ეპიდავრი. საბერძნეთში დიდი გავლენით სარგებლობდა. კორინთის ყელზე გაიყვანა ნავსათრევი გზა (დიოლკოსი), რამაც კორინთს საშუალება მისცა ბერძნული სამყაროს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს შორის ვაჭრობაში მონოპოლია მოეპოვებინა. მის დროს ფართო განვითარება პოვა კერამიკის წარმოებამ: ხარისხითა და მხატვრული შესრულებით შესანიშნავი კორინთული კერამიკა ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში გაბატონდა. ატარებდა არისტოკრატიის წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკას და მხარს უჭერდა წვრილ გლეხობას; განახორციელა ფართო მშენებლობები, შემოიღო ბაჟი, დაქირავებულებისაგან შექმნა სამხედრო ნაწილები. თავის კარზე მიიწვია კულტურის მოღვაწეები (მ.შ. არიონი). პერიანდრე ძველი საბერძნეთის არქაიკული („ძველი") ტირანიის ნათელი მაგალითია. თანამედროვეები მის პიროვნებასა და მოღვაწეობას სხვადასხვანაირად აფასებენ; ერთნი გადმოგვცემენ პერიანდრეს მიერ ჩადენილი მცეხური სისასტიკეების შესახებ, მეორენი აღწერენ როგორც ბრძენ და სამართლიან მმართველს და „შვიდ ბრძენს" შორისაც კი ასახელებენ.

სქოლიო
------

1. ↑   ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1985. — გვ. 81.
2. ↑  *Суриков И. Е.* Периандр // Большая российская энциклопедия. т. 25. — М. 2014. — стр. 681.
**პერიდოტიტი** (ფრანგ. péridot — პერიდოტი, ან ოლივინი) — ულტრაფუძე ინტრუზიული ქანი, რომელიც ძირითადად შედგება ოლივინის (70-30%), პიროქსენისა (30-70%) და ზოგჯერ რქატყუარისაგან. სილიციუმის ოქსიდის შემცველობა მერყეობს 40-46%-ის ფარგლებში, ხოლო მაგნიუმის ოქსიდისა 34-46 %. მეორეხარისხოვანი მინერალების სახით პერიდოტიტში გვხვდება მაგნეტიტი, ილმენიტი, პიროტინი, ქრომიტი, შპინელი, გრანატი და სხვა. ზოგჯერ პერიდოტიტი შეიცავს პლატინასა და ზოგიერთ ნიკელიან მინერალებს. პერიდოტიტი მუქი მწვანე ფერის ქანია. ოლივინი და პიროქსენები ზოგჯერ მეტად სერპენტინიზებულია; ასეთ შემთხვევაში პერიდოტიტი გადადის სერპენტინში. პერიდოტიტი ულტრაფუძე და ფუძე ქანებთან ერთად წარმოქმნის მნიშვნელოვანი სიგრძის სარტყლებსა და ზონებს, სადაც თავმოყრილია ქრომიტის, ტალკის, ქრიზოტილ-აზბესტისა და სხვა სასარგებლო-წიაღისეულების საბადოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პერიდოტიტი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* პერიდოტიტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაგმური ქანების შედგენილობა |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ტიპი** | **ულტრაფუძე<45% SiO2** | **მელანოკრატული45–52% SiO2** | **შუალედური52–63% SiO2** | **შუალედურ-ფელზიტური63–69% SiO2** | **ფელზიტი>69% SiO2** |
|  |
| 
**ვულკანური ქანები:****ჰიპაბისალური ქანები:****სიღრმული ქანები:**
 | 
კომატიტი, პიკრიტიკიმბერლიტი, ლამპროიტიპერიდოტიტი
 | 
ბაზალტიდიაბაზი (დოლერიტი)გაბრო
 | 
ანდეზიტიდიორიტი
 | 
დაციტიგრანოდიორიტი
 | 
ლიპარიტიაპლიტი-პეგმატიტიგრანიტი
 |

 |

 |