recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კალე-ი ბუგურტი** (აზერ. Qaleyi Bəyqurt), ან კალე-ი ბუგურდი, ასევე ცნობილი, როგორც ბუგურდი (აზერ. Buğurt qalası) — შუასაუკუნის ციხე, რომელიც განლაგებულია შემახიდან 20 კმ. მოშორებით. სოფელ კალე-ი ბუგურტის მახლობლად, მთის მწვერვალზე..

ისტორია
-------

ციხე, რომელიც განლაგებულია მთებში, ვინაიდან იგი იყო აუღებელი მტრისთვის, წარმოადგენდა შირვანშაჰების რეზიდენციას და გამოიყენებოდა თავშესაფარად შირვანშაჰებისათვის მტრის შემოსევის დროს. XVI საუკუნის ვენეციელი მოგზაური ჯიოვან მარიო ანჯონელო, აღნიშნავდა ციხის აუღებლობას მისი განლაგების გამო და აღნიშნავდა ასევე მის სიდიდეს, რომელიც არ ჩამოუვარდებოდა ქალაქს. არქეოლოგი ი. შებლიკინი გამოთქვამდა აზრს, რომ კალე-ი ბუგურტი წარმოადგენდა შირვანშაჰთა უკანასკნელ თავშესაფარს დედაქალაქის აღების შემდეგ.

მას შემდეგ, რაც სეფიანთთა სახელმწიფო მმართველმა ისმაილ I-მა 1501 წელს აიღო ქალაქი ბაქო, მისმა ჯარმა ალყა შემოარტყა კალე-ი ბუგურტს, მაგრამ მისმა ჯარმა მისი აღება ვერ შესძლო. ასევე უშედეგოდ დამთავრდა გიულისტანის და სუხრაბი ციხეების აღებაც.

შაჰრუჰ შირვანსაჰის მმართველობის წლებში (1536-1538) სალიანში ვინმე კალანდარ-დერვიშის ხელმძღვანელობით მოხდა აჯანყება. აჯანყებულებმა აიღეს ქალაქი შემახა. თვითონ შაჰრუჰი და დიდებულები შეეფარნენ კალე-ი ბუგურტს. შემდგომ აჯანყებულებს შორის მოხდა განხეთქილება და მათ უკან სალიანისკენ დაიხიეს. შირვანის ამირები გამოვიდნენ ციხიდან და სასტიკად ჩაახჩეს აჯანყება.

1538 წლის გაზაფხულზე სეფიანთა 20 ათასიანი ჯარი შაჰის ძმის ელქას მირზას მეთაურობით, რომელიც იყო გაძლიერებული ყარაბაღისა და მუღანის მოხალისეებით, კვლავ დაიძრა შირვანზე და აიღო შემახა. იმის მიუხედავად, რომ ციხეში არ იყო საკმარისი სურსათ-სანოვაგე, იგი მაინც რამდენიმე თვის განმავლობაში უწევდა წინააღმდეგობას დამპყრობლებს. შაჰმა გაიგო ციხის მცველების სიმამაცეზე და განრისხებულმა გამოაგზავნა უზარმაზარი ჯარი. სეფიანთთა ჯარი აღჭურვილი იყო ქვემეხებით, რის გამოც ალყაშმორტყმულები იძულებულნი გახდნენ დანებებოდნენ ყიზილბაშებს. ასევე ყიზილბაშებმა შესძლეს კალა-ი ბუგურტის აღებაც, რომელშიც იმალებოდნენ შემახას დიდგვაროვნები. შირვანის ამირები დასაჯეს სიკვდილით, ხოლო უკანასკნელი შირვანშაჰი შაჰრუჰი კი თავრიზში იქნა ჩაყვანილი, სადაც მას თავი მოჰკვეთეს.

ციხეში არის მიწისქვეშა გასასვლელი, რომელიც წყაროს უკავშირდება.

სქოლიო
------

1. ↑  Qədim, sirli Şamaxı - Qəleybuğurt qalası, Kələxana türbəsi, Avaxıl qəbiristanlığı დაარქივებული 2015-11-17 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Щеблыкин И. П. Памятники азербайджанского зодчества эпохи Низами (материалы). Под ред. И. Джафарзаде. Издательство АзФАН. 1943. 42.
3. ↑  Сумбатзаде А. С. Азербайджанцы - этногенез и формирование народа. — Б.: Элм, 1990. — С. 214. — 303 с. — ISBN 5-8066-0177-3.
4. ↑  Эфендиев, 1981, с. 82.
5. ↑  Бретаницкий, 1966, с. 74.
ბრინჯაოს ხანის შუა პერიოდში, ხურიტების დასახლებების სავარაუდო ტერიტორია.

**ხურიტები**, *ხურის ტომები* — მითანის სამეფოს ძირითადი მოსახლეობა, ენობრივად ურარტუელთა მონათესავე ტომები. დოკუმენტურად დადგენილია მათი ბინადრობა ჩრდილო შუამდინარეთში (მდინარეების ხაბურისა და ბელიხის ზემო დინებებსა და ხეობებში), რომელიც ძველი ბაბილონური წყაროების მიხედვით, შედიოდა „სუბართუში", სადაც ცხოვრობდნენ „სუბართელები"- საერთოდ ბაბილონის ჩრდილოეთით მოსახლე ეთნიკურად სხვადასხვა წარმოშობის ტომები. ვარაუდობენ, რომ ხურიტები ჩრდილოეთ შუამდინარეთის ძველისძველი ბინადარნი არ არიან და გადმოსახლდნენ აღმოსავლეთიდან (ზაგროსის მთიანეთიდან) ანდა ჩრდილოეთიდან (სომხეთის ზეგნიდან, ამიერკავკასიიდან ან ჩრდილო აღმოსავლეთ კავკასიიდან). მაგრამ გამორიცხული არ არის ხურიტების ავტოქტონობაც, მით უმეტეს, რომ ხურიტებს მიაკუთვნებენ ასიროიდულ ანთროპოლოგიურ ტიპს. ლაპარაკობდნენ ხურიტულ ენაზე, რომელიც ენათესავება ურარტუულს. სტრუქტურულად ამსგავსებენ ხან ქართველურ (ნ. ნოზაძე), ხან აღმოსავლეთ-კავკასიურ (ი. დიაკონოვი, ს. სტაროსტინი) ენებს. ხურიტები მშვიდობიანი გზით გავრცელდნენ წინა აზიის სხვადასხვა რეგიონში - მდინარე ტიგრის აღმოსავლეთით (არაფხასა და ნუზიში), მდინარე ევფრატის დასავლეთით (აღმოსავლეთ ანატოლიაში, ჩრდილოეთ სირიაში და სხვაგან). ხურიტული ეთნიკური ელემენტი გავრცელებული იყო ასურეთში, ბაბილონეთში და სხვაგან. ხურიტებს უკავშირებენ მტკვარ-არაქსის ენეოლითურ კულტურას, რომელიც ახლოსაა ხარბეთ-ქერაქის კულტურასთან (ჩრდილოეთი სირიასა და პალესტინაში). ხურიტებმა დიდი გავლენა მოახდინეს ხეთურ კულტურასა და რელიგიაზე, მეზობელ სემიტ ტომებზე. ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარში ხურიტების ტერიტორიაზე შეიჭრა არიული ეთნიკური ჯგუფი და განიცადა ხურიზაცია (არიული კვალი შემორჩა მითანის ღვთაებათა და პირთა, კერძოდ, მეფეთა სახელებში, მეცხენეობასთან დაკავშირებულ ტერმინოლოგიაში). ხური-არიული მითანის დაცემის შემდეგ ხურიტების ძლიერებაც დასუსტდა. ძვ. წ. I ათასწლეულის დამდეგს ხურიტული ეთნიკური ელემენტი შემორჩა ხურიტების ყოფილ ტერიტორიაზე წარმოქმნილ გუზანის სამეფოში, რომელიც მოგვიანებით მთლიანად არამეული გახდა.

ლიტერატურა
----------

* Дьяконов И. М. Народы древней Передней Азии. «Переднеазиатский этнографический сборник», т. 1, М. 1958;
* Меликишвили Г. А. Древневосточные материалы по истории народы Закавказья, ч. 1 - Наири-Урарту, Тб. 1954;
* Imparati F. Hurriti, Roma, 1964;
* O‘Callaghan R. T. Aram Naharaim, Roma, 1948

* *გიორგაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 517–518.

სქოლიო
------

1. ↑  Дьяконов И.М. Старостин С.А.\_ Хуррито-урартские и восточнокавказские языки\_Древний Восток: этнокультурные связи\_Москва\_Наука\_1988
აღმოსავლური ხურმის (*Diospyros Kaki*) მთლიანი და გაჭრილი ნაყოფი.
**ხურმა** (ლათ. Diōspyros) — მცენარეთა გვარი აბანოზისებრთა ოჯახისა. სუბტროპიკული და ტროპიკული ხეები და ბუჩქებია. 

ცნობილია 200-მდე სახეობა; ყოფილ სსრკ-ს ტერიტორიაზე — 3: *იაპონური*, *კავკასიური* და *ვირგინიული* ხურმა. მათგან ბუნებრივად იზრდება მხოლოდ ჩვეულებრივი, ანუ კავკასიური ხურმა (*ლათ. Diospyros lotus*); მაღალი ხეა. მისი ნაყოფი პირველად მოყვითალო-მოწითალო და მწკლარტეა. მწიფეს მოშავო-მურა და ლურჯი ელფერი გადაკრავს, სიმწკლარტე აღარ აქვს. 

ჩვენში უფრო დასავლეთ საქართველოს ტყეებში იზრდება. იყენებენ საძირედ. ვირგინიული ხურმის (*ლათ. Diospyros virginiana*) სამშობლოა ჩრდილოეთ ამერიკის ცენტრალური ნაწილი. იაპონური, ანუ აღმოსავლური ხურმის (*ლათ. Diospyros kaki*) სამშობლოა ჩინეთი, გავრცელებულია იაპონიაშიც. 

საქართველოში იაპონური ხურმა დაახლოებით 100 წლის წინათ შემოიტანეს და გავრცელდა დასავლეთ საქართველოში, კახეთისა და ქართლის ზოგიერთ რაიონში. ნაყოფი შეიცავს 25% შაქარს (ჩირი 60%-მდე), ვიტამინებს. იაპონური ხურმის ჯიშები დაყოფილია 3 ჯგუფად: ტკბილი, ნახევრად ტკბილი და მწკლარტე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 518.
**ჭიქურქვეშა საღებავები** – გამოიყენება ფაიანსის წარმოებაში, ფაიფურის წარმოებაში კი ისინი იშვიათად გამოიყენება ჭიქურიანი გამოწვის მაღალი ტემპერატურისა და აღმდგენელი გარემოს არსებობის გამო.

ჭიქურზედა საღებავების შემადგენლობაში შეჰყავთ ისეთი კერამიკული საღებავები, რომელიც გამოწვის დროს მედეგნი არიან ჭიქურის ზემოქმედების მიმართ. მათ მიეკუთვნება კობალტის, ნიკელისა და რკინის სილიკატები და ალუმინატები (შპინელები), ქრომის ჟანგი, ტიტანის, ვანადიუმის ნაერთები და კოლოიდური ოქრო, პლატინა და ირიდიუმი. გარდა ამისა იყენებენ ისეთ უფერო ნაერთებს, რომლებიც ცვლიან საღებავის ელფერს. ასეთებია მაგალითად: თუთიისა და კალის ჟანგები, დარიშხან–მჟავა, ცარცი და სხვა.

ლითონთა ჟანგეულები ჭიქურის ქვეშ იძლევიან სხვადასხვა ტონებს, რაც დამოკიდებულია ჭიქურის შემადგენლობაზე, შეფერილობაზე გავლენას ახდენს ჭიქურის არა მარტო ლღობადობა, არამედ მასზე ფლუსებად დამატებული ნივთიერებანიც.

რადგან შეფერილობის წინასწარ გამოცნობა ძალიან ძნელია, უმეტეს შემთხვევაში ხელმძღვანელობენ მარტოოდენ ცდის მონაცემებით. ლოთონთა ჟანგეულობის შერევისას მიიღება შუალედური ელფერები. თუ ნარევს ხმარების წინ წანასწარ გამოვწვავთ, მივიღებთ სხვაგვარ შეფერილობას, რომელიც დამოკიდებულია აგრეთვე 
გამოწვის ტემპერატურაზე. 

გამოწვის წინ სხვადასხვა ქიმიურ ნივთიერებებს ერთმანეთში ურევენ ოთხი მეთოდით:

* ერთად დაფქვით ფაიფურის ბურთულებიან ან ვიბროწისკვილებში.
* ლითონთა მარილების წყალხსნასრთა ერთდროული დალექვით.
* ლითონთა ორი ან რამდენიმე მარილის ერთად შელღობით მათივე კრისტალიზაციურ წყალში, შემდგომი გამოწვით მათი ჟანგეულების მიღებამდე და კარგად ჩარეცხვით.
* თიხამიწით, სილიციუმმჟავას ჰიდრატით, თუთიის ჟანგით, მეტაკალამჟავათი, კალციუმის მჟავით, კალციუმის ფოსფატით და ა. შ. მარილთა წყალსხნარების შესრუტვით.

განასხვავებენ ერთმანეთისგან ჭიქურქვეშა საღებავების ორ ჯგუფს – გამოწვის ტემპერატურით 1250°–მდე(ფაიანსისთვის, რბილი ფაიფურისთვის, თხელი ქვისმაგვარი ნაკეთობისათვის) და საღებავების ჯგუფს ფაიფურისთვის, რომელთა გამოწვის ტემპერატურა 1300–1400° ზღვებშია.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურიელი**. |

**ლევან გურიელი** (დ. 29 თებერვალი, 1824, თბილისი — გ. 11 მაისი, 1888) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ–ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
---------

იყო გიორგი V გურიელის შვილიშვილი. დაამთავრა თბილისის პირველი კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ ჩაირიცხა ლაიბგვარდიის კავკასიის ესკადრონში. 1844-1851 წლებში იყო ცალკე კავკასიის კორპუსში და იბრძოდა დაღესტანში, საკორდონო ხაზზე, რისთვისაც კაპიტნის ჩინი მიიღო. 1852-1853 წლებში იყო ქუთაისის გუბერნიის თავად–აზნაურთა წინამძღოლი. ყირიმის ომის დროს კავკასიის ფრონტზე შეკვეთილთან სასაზღვრო ხაზის დაცვის დროს, გამოავლინა პარტიზანული ბრძოლის ტაქტიკის შესანიშნავი ცოდნა, განსაკუთრებული სამხედრო საზრიანობა, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი გენერალ ივანე ანდრონიკაშვილის გამარჯვებებს. ნიგოითისა და ჩოლოქის ბრძოლებში სარდლობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში შემავალ გურიისა და იმერეთის სახალხო რაზმებს. 1865 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. ამ ომში ის მეთაურობდა იმერეთის რაზმს, რომელმაც თავი გამოიჩინა სამხრეთის მიმართულებით ბრძოლებში. 1879 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა ბათუმის ოლქის უფროსის მოადგილედ; ნაყოფიერად მუშაობდა სამუზეუმო გამოფენებში, მატიანეთა მოძიებაში, მატერიალურად ეხმარებოდა შემოქმედ ახალგაზრდობას. დაკრძალულია ქაშვეთის ეკლესიაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 314.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 218.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან გურიელი (გენერალი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Думин С. В. Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998. — გვ. 40-41.
**ხურთისის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ხურთისის განაპირას, მთის ფერდობზე, პატარა კლდოვან გამონაშვერზე. თარიღდება XVI საუკუნით.

კოშკი ზურგიანია და ხევის სათავდაცო სასიგნალო სისტემაში ერთ-ერთი მთავარი ადგილი უჭირავს. ნაგებია ერთმანეთთან მჭიდროდ მორგებული მოზრდილი ნატეხი ქვით. ქვებს შორის არეები ამოვსებულია ბათქაშის სქელი ფენით, ამის გამო კედლები გლუვია და მოთეთრო-მოყვითალო ფერის. კოშკი ნაწილობრივ კლდის მასივზეა აგებული. სამხრეთით და აღმოსავლეთით ცოკოლოზე დგას, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე კი გამაგრებულია ქვის წყობით. შემორჩენილია ხუთი სართული. კოშკის ქვედა ნაწილი ამოვსებულია. შესასვლელი პირველ სართულზეა - აღმოსავლეთიდან, ხუთიოდე მეტრის სიმაღლეზე. კარი თაღოვანი ყოფილა. კარის წინ ქვის გრძელი შვერილია. პირველი სართულის სამხრეთის მხარეს ორი სარკმელია, დასავლეთით - ერთი სათოფური. სათოფურის მარჯვნივ წირთხლზე ირემია გამოსახული, ჩრდილოეთ კედელზე - მხედარი. გამოსახულებები სქემატურია. შესრულებულია სამშენებლო დუღაბით და კოშკის თანადროულია. მეორე და მესამე სართულებზე თითო სარკმელია და ორ-ორი სათოფური. მეოთხე სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, სწორკუთხა კარია, რომელიც ხის აივანზე გადიოდა. ამ სართულზე სამი სათოფურია გაჭრილი. მეხუთე სართულის აღმოსავლეთ, ჩრდიოლოეთით და სამხრეთის მხარეს ფართო გადაუხურავი ღიობებია, რომლებიც გადიოდა ქვის კონსულებზე დაყრდნობილ აივანზე. დასავლეთით კედლებში დატანებულია ასეთივე აივანზე გასასვლელი ვიწრო სწორკუთხა კარი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 488-489.
**ლევან კვიცარიძე** (დ. 26 აპრილი, 1952, ქუთაისი) — ქართველი არქიტექტორი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურული ფაკულტეტი, არქიტექტურის სპეციალობით. მეორადი ფაკულტეტი, ჟურნალისტიკის სპეციალობით 1978 წელს.

1980-1986 წლებში მუშაობდა ტექნიკური ესთეტიკის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალში უფროს მხატვარ-კონსტრუქტორად. 1987-1992 წლებში მუშაობდა სამშენებლო-სარემონტო ტრესტ „ინტურისტსპეცრემმშენის" ექსპერიმენტული სამხატვრო სახელოსნოს არქიტექტორად. 1987-1987 წლებში შეთავსებით მუშაობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სპეცსამმართველო „საქსოფლგაფორმება" №1-ის არქიტექტურულ სამხატვრო-საპროექტო საამქროს უფროსად. 1992-1994 წლებში მუშაობდა სამშენებლო, საპროექტო-სამხატვრო ფირმა „მხატვარის" არქიტექტორად. 1994-2000 წლებში იყო შპს „გენა"-ს მხატვარი. 2000-2001 წლებში „შპს დელტა პროექტი 2000"-ის არქიტექტორი. 2001-2008 წლებში მუშაობდა შპს „აბალონი"-ს მთავარ არქიტექტორად. 2008 წლიდან შპს „არქიტექი"-ს არქიტექტორია. სხვადასხვა წლებში, შეთავსებით მუშაობდა ქალაქ თბილისის სამხატვრო და ქანდაკების კომბინატებში, ასევე საქართველოს პროფკავშირების სამხატვრო-საპროექტო ორგანიზაციაში არქიტექტორად, ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში. მისი უშუალო მონაწილეობით დამუშავებულ და განხორციელებულ იქნა მრავალი სამრეწველო, სასოფლო-სამეურნეო და საზოგადოებრივი დანიშნულების მნიშვნელოვანი ობიექტების რეკონსტრუქციისა და მხატვრული გაფორმების პროექტები. მათ შორის: საქართველოს მეღვინეობის ინსტიტუტის, შამპანურ-ღვინოების ქარხნის, „ალექსანდრეს" (ამჟამად „9 აპრილის") სახელობის ბაღის, კრწანისის სამთავრობო რეზიდენციის (ქალაქ თბილისში), ზამთრის ბაღის (ქალაქ ქობულეთში), რესტორან „ქალაქურის" (ქალაქ თბილისში), თბილისის ვაგონშემკეთებელი ქარხნის მუზეუმის და ტერიტორიის, დასასვენებელ სახლ „პროგრესის" (ქალაქ სოჭში), დასასვენებელი სახლისა და საორღანო დარბაზის (ქალაქ ტოლიატში), წინანდლის ღვინის ქარხნის, სასტუმრო „უზბეკისტანის" (ქალაქ ტაშკენტში), საერთაშორისო „ოლიმპიადა-1980"-ს და სხვა. ასევე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების პროექტები წყნეთში, კოჯორში, წავკისში, ინგუშეთისა და ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში. მონაწილეობა აქვს მიღებული სამხატვრო გამოფენებში და სხვადასხვა კონკურსებში. საკონკურსო ნამუშევრებისთვის მიღებული აქვს საქართველოს კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის „საპატიო სიგელი", ასევე ქალაქ სმოლენსკის ატომური ელექტროსადგურის მხატვრული გაფორმებისთვის „საპატიო სიგელი", საქართველოს უმაღლესი სასწავლებლების გამოფენა-კონკურსში პირველი ხარისხის დიპლომი. კონკურსში „ვეფხისტყაოსნის დასურათება" საპატიო დიპლომი საკონკურსო ნამუშევრისათვის და პრემია „ლოკომოტივის" საფეხბურთო სტადიონის პროექტირებისათვის (ქალაქ თბილისში).

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 152-153

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან კვიცარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეგობართა საზოგადოება** — ორგანიზაცია, დამოუკიდებელი არაკომერციული გაერთიანება საქართველოში, რომელიც მხარს უჭერს და ფინანსურ, ტექნიკურ და საორგანიზაციო სახის დახმარებას უწევს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს მიმდინარე პროექტების, პროგრამებისა და ღონისძიებების გატარება-განხორციელებაში. დაარსდა 2011 წლის 11 იანვარს. საზოგადოებაში გაწევრიანებული არიან ქართველი მეცნიერები, ბიზნესმენები, პოლიტიკოსები, კულტურისა და სხვა სფეროს მოღვაწეები.

ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეგობართა საზოგადოების მიზანია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრში არსებული ხელნაწერი, დოკუმენტური და საარქივო მემკვიდრეობის დაცვა და პოპულარიზება, მათი კვლევის ხელშეწყობა; ცენტრში მიმდინარე პროცესებისა და პროექტების პოპულარიზაცია; მომავალი თაობებისათვის ქვეყნის კულტურული მეკვიდრეობის შენარჩუნებაში მონაწილეობის მიღება; ცენტრისათვის ფინანსური, ტექნიკური და საორგანიზაციო ხასიათის დახმარებისა და მომსახურების გაწევა; ერთობლივი ღონისძიებების ორგანიზება და სხვ.

მეგობართა საზოგადოება თანამშრომლობს საქართველოსა და მის საზღვრებს გარეთ არსებულ სხვადასხვა საქველმოქმედო ფონდებთან, მუზეუმებთან, სასწავლებლებთან, სამინისტროებთან, თბილისისა და ბათუმის მერიებთან და სხვა ორგანიზაციებთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეგობართა საზოგადოება დაარქივებული 2013-09-28 საიტზე Wayback Machine. , ზოგადი ინფორმაცია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ოფიციალურ საიტზე.

სქოლიო
------

1. ↑  ხელნაწერთა ეროვნული ცელნტრის ოფიციალური საიტი
**ლევან კიკნაძე** (დ. 17 იანვარი, 1906, სოფ. კვალითი, ზესტაფონის რაიონი — გ. 1988) — ქართველი ინჟინერი. საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი. საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს III–IV მოწვევის დეპუტატი.

1932 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა მშენებლობის სპეციალობით.

1923 წელს დაიწყო შრომითი საქმიანობა სამთო მომპოვებელ ტრესტ „ჭიათურმანგანუმში". 1932–1946 წლებში უმაღლესი განათლების მიღების შემდგომ მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „კოლხეთმშენში" სამშენებლო უბნის უფროსის მოადგილედ, საპროექტო ჯგუფის ინჟინრად, სამშენებლო უბნისა და კოლხეთის სასისტემო სამმართველოს უფროსად; 1946–1949 წლებში იყო საქართველოს სსრ წყალთა მეურნეობის სამინისტროს კაპმშენებლობის სამმართველოს უფროსი. 1949–1962 წლებში — სამშენებლო ტრესტ „კოლხეთმშენის" მმართველი. 1962–1965 წლებში იყო საქართველოს სახალხო მეურნეობის საბჭოს კაპმშენებლობის სამმართველოში მთავარი ინჟინერი. 1965–1982 წლებში საქართველოს სსრ კვების მრეწველობის სამინისტროს მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორი. ხელმძღვანელობდა მრავალი მელიორაციული სისტემისა და ჰიდროტექნიკური ნაგებობის მშენებლობას, წლების განმავლობაში ემსახურებოდა კოლხეთის დაჭაობებული მიწების დაშრობა-ათვისებას. მისი ხელმძღვანელობით სამშენებლო ტრესტ „კოლხეთმშენის" სახელოვანმა და მაღალკვალიფიციურმა საინჟინრო-ტექნიკურმა პერსონალმა არაერთი გამარჯვება და აღიარება მოიპოვა საბჭოთა კავშირის მასშტაბით. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან კიკნაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ლევან კიკნაძის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
* ლევან კიკნაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
**კაზაკები** (რუს. Казаки) — მონუმენტალური კომპოზიცია ქალაქ ვოლგოდონსკის ჩრდილო-დასავლეთ გარეუბანში. დგას ვოლგა-დონის არხის № 15 შესასვლელთან. მონუმენტი შეიქმნა 1953 წელს არქიტექტორ ლეონიდ პოლიაკოვისა და მოქანდაკე გიორგი მოტოვილოვის პროექტის მიხედვით. რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს 1960 წლის 30 აგვისტოს № 1327 დადგენილების შესაბამისად ძეგლი შეიტანეს სახელმწიფო მნიშვნელობის ძეგლების სიაში. სკულპტურული ქანდაკება „კაზაკები" წარმოადგენს ვოლგოდონსკში და ვოლგოდონსკის რაიონში ერთადერთ ძეგლს, რომელსაც აქვსრუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. ქანდაკება სიმბოლურად გამოხატავს ყუბანის კაზაკთა კავალერიის კორპუსის გმირობას დიდი სამამულო ომის პერიოდში და ზოგადად დონელი კაზაკების საბრძოლო დიდებას.

აღწერა
------

სკულპტურული კომპოზიცია დგას ორ მაღალ კოშკოვან კვარცხლბეკზე, რომელიც დგას ვოლგა-დონის არხის № 15 გასასვლელის ორივე ნაპირზე. მათზე კი ცხენზე ამხედრებული კაზაკების ძეგლები დგას. ორივე კვარცხლბეკი შესრულებულია ადრეული კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. ძეგლის მემორიალურ დაფაზე არის წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Здесь в августе 1942 года стояли насмерть, защищая ворота Кавказа, гвардейцы Кубанского казачьего корпуса, удивив мир своей стойкостью и величием духа." |
|  |  |

კაზაკები გამოსახულნი არიან უკანა ფეხებზე შემდგარ ცეხენებზე მჯდომარენი. ერთ-ერთი კაზაკი ხმალს იქნევს ქვემოთ, მეორეს კი იგი უჭირავს თავს ზემოთ. იმის გამო, რომ კაზაკების ძეგლი ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლად არის აღიარებული, მიმდებარე ტერიტორიაზე აკრძალულია სასოფლო-სამეურნეო და სხვა ტიპის სამუშაოები, რამაც შეიძლება უარყოფითი გავლენა მოახდინეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე. გარდა ამისა აკრძალულია ყველა სახის სარეკლამო და საინფორმაციო სტენდის გაკეთება და ხეების მოჭრა ძეგლის გარშემო.

გალერეა
-------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  Памятник «Донские казаки». Донской туризм. Ростовская область.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-01. ციტირების თარიღი: 2017-01-16.
2. ↑  «Казаки» на судоходном канале в Волгодонске попали в особо охраняемую зону. Блокнот. ციტირების თარიღი: 2017-01-16.
**ლევან (ლეონ) ნიკოლოზის ძე ლეონიძე** (დ. 1893, სოფ. პატარძეული, ახლანდ. საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 3 ოქტომბერი, 1937) — ქართველი სწავლული ვეტერინარი, ფიზიოლოგი, პედაგოგი. 

დაიბადა პედაგოგ ნიკო ლეონიძისა და სოფიო გულისაშვილის ოჯახში. მისი უმცროსი ძმა იყო მწერალი გიორგი ლეონიძე. დაამთავრა ყაზანის უნივერსიტეტი ვეტერინარიის სპეციალობით. 1919 წელს საქართველოს პირველი რესპუბლიკის მთავრობამ მიანიჭა სტიპენდია საზღვარგარეთ სპეციალური განათლების მისაღებად. 1925-1928 წლებში სამეცნიერო მივლინებით იმყოფებოდა გერმანიაში, კილის ბაქტერიოლოგიურ ინსტიტუტში რძისა და რძის პროდუქტების მიკრობიოლოგიის შესასწავლად. იქვე, ბერლინის სავაჭრო წარმომადგენლობის დავალებით, ჩამოაყალიბა ბაქტერიოლოგიური ლაბორატორია. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ მონაწილეობა მიიღო ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის დაარსებაში; მუშაობდა ცილების ხელოვნური რესურსების შექმნაზე. სტალინური დიდი ტერორის დროს, 1937 წლის აგვისტოში დააპატიმრეს, ბრალად ედებოდა „შალვა ოდილავაძის ტერორისტული დაჯგუფების" წევრობა. ბრალდებები კატეგორიულად უარყო. 3 ოქტომბერს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა, იმავე დღეს დახვრიტეს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქონლის ექიმის საუბარი / ლ. ლეონიძე. ტფილისი : ს.ს.ს.რ. მიწათმოქმედების სახ. კომისარიატის სავეტერინარო სამმართველოს გამ. 1924.
* მეღორეობა / ლ. ლეონიძე. ტფილისი : წითელი წიგნი, 1924.
* მესაქონლეობის ლექსიკონი / ლ. ლეონიძე. ტფილისი : მიწად-მოქმედების კომისარიატის სასოფლო მეურნეობის განყოფ. გამოცემა, 1925.

ლიტერატურა
----------

* ლევან ლეონიძე / კარპეზ კაპანაძე // საქართველოს სოფლის მეურნეობა. - , 1985. - N4. - გვ.46.
* დღიურები / ლევან ლეონიძე, მარია ჰოფმანი ; შეადგინა და გამოსაც. მოამზადა ნინო ჩხიკვიშვილმა. თბილისი : ინტელექტი, 2013.
* პაპაჩემი ლევან ლეონიძე / ნინო ჩხიკვიშვილი. თბილისი : ინტელექტი, 2023.
**კორორის შტატი** (ინგლ. Koror) — შტატი პალაუს რესპუბლიკაში. მდებარეობს კუნძულ ბაბელდაობის სამხრეთ-დასავლეთით. შტატის ტერიტორიაზე განლაგებულია ქვეყნის ძირითადი კომერციული ცენტრები. იგი შედგება რამდენიმე პატარა კუნძულისგან, რომელთაგან ყველაზე დიდია კორორი (იგივე ორეორის კუნძული).

კორორის შტატში 2015 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 11 444 ადამიანი, რაც შეადგენს ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის 65 %-ს. შტატის ადმინისტრაციული ცენტრია ქვეყნის ადრინდელი დედაქალაქი (2006 წლის 7 ოქტომბრამდე) და ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი კორორი, რომლის მოსახლეობა 2007 წლის მონაცემებით შეადგენს 10 500 ადამიანს. 2006 წლის 7 ოქტომბერს მის ნაცვლად ქვეყნის დედაქალაქად ოფიციალურად გამოცხადდა ქალაქი ნგერულმუდი.

ისტორია
-------

პირველი ევროპელი სტუმარი კორორის, ბაბელდაობის და პელელიუს კუნძულებზე იყო რუი ლოპეს დე ვილიალობოსის ესპანური ექსპედიცია 1543 წლის იანვრის ბოლოს. ეს სამი კუნძული ექსპედიციამ რუკაზე დაიტანა, როგორც *Los Arrecifes* (ესპანურად — რიფები). 1710 წლის ნოემბერში და დეკემბერში ეს სამი კუნძული პატარა აფრიანი გემ *Santísima Trinidad*-ით ხელახლა მოინახულა და გამოიკვლია ესპანურმა მისიონერულმა ექსპედიციამ სერჟანტ-მაიორ ფრანსისკო პადილიას ხელმძღვანელობით. ორი წლის შემდეგ კუნძულები დეტალურად შეისწავლა ესპანურმა ექსპედიციამ საზღვაო ოფიცერ ბერნარდო დე ეგოის მეთაურობით.

გეოგრაფია
---------

კუნძული კორორი ხიდებით შეერთებულია სამ მეზობელ კუნძულზე:

* კუნძულ ნგერეკებესანგის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს პალაუს მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორე ქალაქი მეიუნსი, რომელშიც ცხოვრობს 1200 ადამიანი.
* მალაკალის კუნძულზე მდებარეობს კორორის პორტი.

კორორის კუნძული კორორი-ბაბელდაობის ხიდით ასევე დაკავშირებულია კუნძულ ბაბელდაობზე მდებარე აირაის შტატთან, სადაც მდებარეობს პალაუს საერთაშორისო აეროპორტი.

კორორის შტატში ყოფილი დედაქალაქისა და ქალაქ მეიუნსის გარდა არსებობს 11 სოფელი.

დამეგობრებული ქალაქები
----------------------

* ინდონეზიის დროშა მანადო, ინდონეზია
* ფილიპინების დროშა დავაო, ფილიპინები
* აშშ-ის დროშა გილროი, აშშ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***კორორის შტატი***

* კორორის შტატი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Koror State Government
* Honorary Consulate of the Republic of Palau to the UK &NI

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2015 წლის აღწერა
2. ↑  მოსახლეობის 2015 წლის აღწერა (statoids)
3. ↑  Burney, James *A chronological history of the discoveries in the South Sea or Pacific Ocean*, London, 1813, v.I, p.233.
4. ↑  Coello, Francisco "Conflicto hispano-alemán" *Boletín de Sociedad Geográfica de Madrid*, t.XIX. 2º semestre 1885, Madrid, p.296.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პალაუს შტატები |
| --- |
|  |
| 
* აიმელიიკი
* აირაი
* ანგაური
* კაიანგელი
* კორორი
* მელეკეოკი
* ნგარაარდი
* ნგარდმაუ
* ნგარემლენგი
* ნგარჰელონგი
* ნგატპანგი
* ნგივალი
* ნგჰესარი
* პელელიუ
* სონსოროლი
* ჰატოჰობეი
 |  |

 |
**კონსტანტინე მარდალეიშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1946, თბილისი) — ქართველი ექიმი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2018).

  

1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიურ ფაკულტეტი.

1967-1970 წლებში მუშაობდა დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკის დაბა კოჩუბეიში ექიმ-სტომატოლოგად, 1970-1974 წლებში იყო მოსკოვის სტომატოლოგიის ცენტრალური სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი ყბა-სახის ქირურგიის სპეციალობით, 1974-1976 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიული სტომატოლოგიის კათედრის ასისტენტი, 1976-1984 წლებში — მოსკოვის მეცნიერებათა აკადემიის საკავშირო ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრის თავისა და კისრის სიმსივნეების განყოფილების დოქტორანტი (1980-1984). 1984 წლიდან საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრის თავისა და კისრის სიმსივნეების განყოფილების ხელმძღვანელი, 1997-2011 წლებში მის მიერ დაარსებული „ქართულ-გერმანული სპეციალიზებული ონკოლოგიური კლინიკის" ხელმძღვანელი, 1999-2000 წლებში სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ონკოლოგიის კათედრის პროფესორი. 2000-2006 წლებში სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ონკოლოგიის კათედრის გამგე, კითხულობდა საგანს: ზოგადი ონკოლოგია. 2006-დან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტის თავისა და კისრის ონკოლოგიური დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, სრული პროფესორი. კითხულობს საგანს: პირის ღრუს, თავისა და კისრის ავთვისებიანი სიმსივნეების დაავადებათა კლინიკა, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა. 2012-დან დღემდე მრავალპროფილური ონკოლოგიური კლინიკის - „ონკოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი"-ს ხელმძღვანელი. 3 წიგნის და 200-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაციის ავტორი.

ჯილდოები
--------

* 1998 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია — მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება) საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა დარგში 1982-1994 წლებში გამოქვეყნებულ შრომათა ციკლისათვის „რეკონსტრუქციულ - აღდგენითი ოპერაციები ონკოლოგიაში"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსტანტინე მარდალეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კავკასიური სოჭი**, **ნორდმანის სოჭი** (ლათ. Abies nordmanniana) — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე ფიჭვისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 50 მ აღწევს, დიამეტრი 1,5 მ. შეკრულ ხეთადგომაში მისი პარამიდული ვარჯი დიდ სიმაღლეზე ტოტებისაგან გაწმენდილია, ეული ხე კი ძირიდანვე დატოტვილია, სიბერეში გადასულ ხეს ქერქი ღრმად და ტალღისებრად აქვს დაღარული. 2-3 (4) სმ სიგრძისა და 2-2,5 (3) მმ სიგანის წიწვები ზემოდან მუქი მწვანეა, ქვემოდან კი 2 თეთრი ზოლი გასდევს.

წიწვები 9-12 წელს ცოცხლობს. ზედა ტოტებზე 12-20 სმ სიგრძის ბლაგვთავიანი გირჩები კელაპტრებივითა აქვს აღმართული, მომწიფებისას ზედვე იშლება ქერქლებად და ხეზე მხოლოდ დროებით რჩება გირჩის ღერძი.

გავრცელებულია კავკასიის დასავლეთ ნაწილში მთავარი კავკასიონის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფერდობებსა და სამხრეთ მთიანეთის მესხეთის და თრიალეთის ქედებზე. საქართველოში მისი გავრცელების უკიდურესი აღმოსავლეთი საზღვარი გადის მდინარე ალგეთზე, მანგლისთან.

კავკასიური სოჭი გვხვდება თურქეთში, პონტოს ქედის ფერდობებზე. იზრდება ზღვის დონიდან 1200-1500 მ-დან 2000-2300 მ-მდე. ადგილ-ადგილ ტყის მცენარეულობის გავრცელების სუბალპურ საზღვრამდეც ადის, მთავარი კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობებსა და ამიერკავკასიის დასავლეთ ნაწილში იგი დაბლა, ზღვის დონიდან 600 მ-მდე ეშვება. ქმნის წმინდა კორომებს, ხშირად კი შერეულია ნაძვთან და წიფელთან.

კავკასიური სოჭი ჩრდილის ამტანი და სიცივეგამძლეა. მგრძობიარეა ზაფხულის მაღალი ტემპერატურისა და ჰაერის სიმშრალისადმი, სუსხზე კი აღმონაცენი უზიანდება. მეზოფილური ჯიშია, თუმცა ჭარბტენიან ნიადაგს გაურბის. კარგად ხარობს ნოყიერ ნიადაგზე. მცირედ დაქანებულ ფერდობებზე საკმაოდ ღრმა ფესვთა სისტემას ივითარებს და ქარგამძლეცაა.

შედარებით რბილი და მტვრევადი მერქანი აქვს, მაგრამ მაინც ფართოდ იყენებენ მშენებლობაში. მნიშვნელოვანია ქაღალდის წარმოებაში. ცოცხლობს 600-700 წელს. თესლს იძლევა 30-40 წლისა (კორომში უფრო გვიან). ყვავილობს მაისში, თესლი სცვივა ოქტომბერ-ნოემბერში. დეკორატიულია, აშენებენ ბაღებსა და პარკებში.

ლიტერატურა
----------

* *მირზაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 312.
**ჯონ ჯოზეფ „ბლექ-ჯეკ" პერშინგი** (ინგლ. John Joseph Pershing, 13 სექტემბერი, 1860, ქალაქ ლეკლეიდის მახლობლად, მისური, აშშ — 15 ივლისი, 1948, ვაშინგტონი, აშშ) — ამერიკული ჯარების გენერალი, ესპანეთ-ამერიკისა და პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. ერთადერთი ამერიკელი სამხედრო მოღვაწე, რომელმაც სიცოცხლეშივე მიიღო აშშ-ის არმიის სამხედრო წოდება — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის გენერალი.

ბიოგრაფია
---------

ჯონ პერშინგი კაპიტნის წოდებით, დაახ. 1902 წელი
ჯონ პერშინგი დაიბადა მისურის შტატში, ქალაქ ლეკლეიდის მახლობლად ერთ-ერთ ფერმაში. 1861 წელს, საცხოვრებლად გადავიდა ზემოთ აღნიშნულ ქალაქში, მას შემდეგ რაც მამამისმა საწყობი იყიდა. 1878 წელს დაამთავრა სკოლა, 1880-1882 წლებში სწავლობდა მისურის პირველ ჩვეულებრივ სკოლაში. შემდეგ სწავლობდა ტრუმენის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, მისური. 1882 წელს შევიდა ვესტ-პოინტის სამხედრო აკადემიაში, რომელიც 1886 წელს დაასრულა. ამავე აკადემიის სუპერინტენდანტი, გენერალი უესლი მერიტი ჯონის საოცარ შესაძლებლობებს ხაზს უსვავდა. პერშინგმა მიიღო ამერიკული არმიის მეორე ლეიტენანტის წოდება. მსახურობდა მე-6 კავალერისტთა პოლკში, თავიდან ნიუ-მექსიკოში, ხოლო შემდგომ კალიფორნიაში, არიზონაში, ჩრდილოეთი დაკოტასა და აიოვაში. მონაწილეობდა აპაჩეისა და სიუს წინააღმდეგ გამართულ ოპერაციებში. 1895 წელს მიიღო პირველი ლეიტენანტის წოდება და გადავიდა მე-10 კავალერისტთა პოლკში. სადაც აფროამერიკული წარმოშობის სამხედრო მოსამსახურეებს თეთრკანიანი ოფიცრები მართავდნენ, სწორედ ამ პოლკში ყოფნისას შეარქვეს მას ზედმეტსახელად: ბლექ-ჯეკი. 1897 წლიდან ინსტრუქტორი იყო ვესტ-პოინტში.

1898 წელს ესპანეთ-ამერიკის ომის დროს მონაწილეობდა კუბაში მომხდარ ბრძოლებში, 1899 წლიდან მონაწილეობდა ესპანეთ-ფილიპინების ომში, მსახურობდა ფილიპინებზე. სწორედ აქ მიიღო 1901 წელს კაპიტნის ჩინი. ამავე წელს მონაწილეობდა ჩინეთში მიმდინარე საომარ მოქმედებებში, კერძოდ იჰეტუანის აჯანყების ჩახრჩობაში.

პერშინგი აშშ-ში 1903 წელს დაბრუნდა, ორი წლის შემდეგ კი თეოდორ რუზველტმა მას ბრიგადის გენერლის წოდება მიანიჭა (ამ დროისათვის 3 წოდება და 835 ოფიცერი იყო უფრო მაღალი რანგით). ამავე წელს მიიღო სამხედრო ატაშის სტატუსი და გაემგზავრა იაპონიაში, ომის მსვლელობის დროს იაპონიის არმიაში მსახურობდა მანჩჟურში, სადაც მეთვალყურის მოვალეობას ასრულებდა. 1908 წელს კი უკვე ბალკანეთში ასრულებდა სამხედრო მეთვალყურის მოვალეობას. 1909 წელს კვლავ დაბრუნდა ფილიპინებზე, სადაც 1912 წლამდე მსახურობდა, ფილიპინებზე ყოფნის დროს ჯონი პროვინცია მოროს გუბერნატორი იყო. 1914 წლის იანვრიდან მსახურობდა ფორტ-ბლისში (ტეხასი) მე-8 ბრიგადაში, 1916-1917 წლებში მეთაურობდა მექსიკაში რევოლუციის დროს გადასროლილ თავის ბრიგადას. 1916 წლიდან მას უკვე გენერალ-მაიორის ჩინი ჰქონდა.

პირველი მსოფლიო ომი
-------------------

როდესაც აშშ პირველ მსოფლიო ომში ჩაება ანტანტის მხარეს, ჯონ პერშინგი 1917 წლის 10 მაისს საფრანგეთში დისლოცირებული აშშ-ის საექსპედიციო ჯარების მეთაურად დაინიშნა, სწორედ ამისთვის მისი ჩინი სრულ გენერალი გახდა (ჩინით პირველი ფილიპ შერიდანის შემდეგ). საკმაოდ დიდი ხანი ამერიკული არმია მცირე შემადგენლობით იყო დისლოცირებული საფრანგეთში, მნიშვნელოვანი როლი მათ მხოლოდ მარნის მეორე ბრძოლის დროს შეასრულეს 1918 წლის ზაფხულში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯონ პერშინგი***

* ბიოგრაფია hrono.ru-ზე(რუსული)
* ბიოგრაფია(ინგლისური)
* პერშინგი, როგორც სარდალი(რუსული)
**ჰენრი ნოქსი** (ინგლ. Henry Knox; დ. 25 ივლისი, 1750 ― გ. 25 ოქტომბერი, 1806) — ბოსტონელი წიგნის გამყიდველი, რომელიც გახდა კონტინენტალური არმიის საარტილერიო დანაყოფის მეთაური. შემდგომში აშშ ომის პირველი მდივანი.

ბიოგრაფია
---------

ჰენრი ნოქსი დაიბადა 1750 წლის 25 ივლისს, ბრიტანელი ემიგრანტების ოჯახში. მისი მამა იყო გემის კაპიტანი. 12 წლისამ სწავლა მიატოვა და წიგნის მაღაზიაში დაიწყო მუშაობა რათა დაქვრივებულ დედას დახმარებოდა. მოგვიანებით მან საკუთარი მაღაზია გახსნა. 1774 წლის 16 ივლისს ჰენრი ნოქსი დაქორწინდა ლუსი ფლუკერზე. მათ 13 შვილი ეყოლათ. 

ნოქსი მხარს უჭერდა აჯანყებულებს, თავისუფლების შვილებს. 1772 წელს იგი მოხალისედ ჩაეწერა ბოსტონის რაზმში და 1775 წელს, გენერალ უარდის მეთაურობით მონაწილეობა მიიღო ბანქერ ჰილის ბრძოლაში. ომის დროს ის შეხვდა გენერალ ჯორჯ ვაშინგტონს და ისინი დამეგობრდნენ. 

ბოსტონის აღებისას, ვაშინგტონმა არტილერია მთლიანად ნოქსს დაუქვემდებარა, ნოქსის გეგმის განხორციელების შედეგად, 1776 წლის 17 მარტს ბრიტანელებმა ბოსტონიდან ჰალიფაქსისკენ დაიხიეს. 

პოლკოვნიკ ნოქსს დაევალა მდინარე დელავერზე გადასვლის ოპერაციის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. მან ეს დავალება კარგად შეასრულა. მან ასევე თავი გამოიჩინა ტრენტონის ბრძოლაშიც. 

ნოქსი მონაწილეობდა შემდგომ ბრძოლებშიც, პრინსტონთან, ბრანდიუაინთან, გერმანთაუნთან, მონმაუსთან და იორკთაუნთან. 1777 წელს იგი დაბრუნდა მასაჩუსეტსში რათა განეახლებინა არმიის საარტილერიო მარაგი. მან შეკრიბა დამატებითი ბატალიონი და დააარსა სპრინგფილდის სამხედრო ფაბრიკა. ის იარაღი და ტყვია-წამალი, რომელიც მან მოიმარაგა ომის დასრულებამდე ეყო არმიას. 

იორკთაუნის ბრძოლის შემდეგ, ჰენრი ნოქსს მიანიჭეს გენერალ-მაიორის წოდება. 1782 წელს მას ჩააბარეს ვესტ-პოინტი. 1783 წელს მისი უასუალო მონაწილეობით შეიქმნა ცინცინატის საზოგადოება, იგი შეუძღვა ამერიკელთა არმიას ნიუ-იორკში. 1783-1784 წელს ჰენრი ნოქსი იყო კონტინენტალური არმიის მეთაური, მას შემდეგ რაც ჯორჯ ვაშინგტონი წავიდა ამ თანამდებობიდან.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

1785 წელს ის დაინიშნა ომის მინისტრად. ჰენრი ნოქსი ამ თანამდებობაზე 1789 წლის 12 სექტემბრამდე დარჩა. 

ნოქსმა შექმნა ნაციონალური მილიცია, ააგო რამდენიმე ფორტი სანაპიროებზე, შექმნა რეგულარული საზღვაო ფლოტი. 

1794 წლის 31 დეკემბერს ჰენრი ნოქსი წავიდა მთავრობიდან, მის ადგილას კი ტიმოთი პიკერინგი დაინიშნა.

ლიტერატურა
----------

* North Callahan: Henry Knox. General Washington's General, Barnes, New York, 1958
**კაინუუ** (შვედ. Kajanaland) – ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. ესაზღვრება ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის, ჩრდილოეთ კარელიისა და ჩრდილოეთ სავონიის რეგიონები. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება რუსეთის ფედერაცია. ადმინისტრაციული დედაქალაქია კაიაანი.

2005 წლის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობა 85 000 ადამიანს შეადგენს, მაგრამ ეს რიცხვი სულ უფრო და უფრო მცირდება. კაინუუსათვის დამახასიათებელ ლანდშაფტს წარმოადგენს ტყეებით დაფარული გორაკები, ტბები, ფართო და დაუსახლებელი ტყეები, რომლებიც რეგიონის ტერიტორიის 95%–ს შეადგენს. კლიმატი კონტინენტურია.

რეგიონის ადგილობრივ მოსახლებას მონადირე–მეთევზე სამის ხალხი წარმოადგენდა. XVII საუკუნეში, ფინეთის გენერალ–გუბერნატორმა პერ–ბრაჰემ, მოსახლეობის რაოდენობის გაზრდის მიზნით, რეგიონის მცხოვრებლები ან ვინც მომავალში დასახლდებოდა, ათი წლის განმავლობაში გადასახადებისგან გაათავისუფლა. რეგიონის ფინელი ფერმერებით დასახლება კი მართლაც აუცილებელი იყო, რადგან არეალს აღმოსავლეთიდან დიდი საფრთხე ემუქრებოდა რუსეთის სახით.

რეგიონის მოსახლეობის ამჟამინდელი კლების მიზეზი ტრადიციული სოფლის მეურნეობაა, რომელიც არამომგებიანია. მოსახლეობის მხოლოდ 8%–ია დაკავებული მრეწველობაში.

დედაქალაქ კაიაანის სიახლოვეს მდებარეობს ფინეთის თავდაცვითი ძალების ბაზა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფინეთის რეგიონები
* კაინუუს მუნიციპალიტეტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფინეთის რეგიონები |
| --- |
|  |
|  | 
ლაპლანდია **·** ჩრდილოეთი ოსტრობოტნია **·** კაინუუ **·** ჩრდილოეთი კარელია **·** ჩრდილოეთი სავონია **·** სამხრეთი სავონია **·** სამხრეთი ოსტრობოტნია **·** ოსტრობოტნია **·** პირკანმაა **·** სატაკუნტა **·** ცენტრალური ოსტრობოტნია **·** ცენტრალური ფინეთი **·** ვარსინაის-სუომი **·** სამხრეთი კარელია **·** პიაიატ-ჰიამე **·** კანტა-ჰიამე **·** უუსიმაა **·** კიმენლააკსო **·** ალანდის კუნძულები |  |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კაინუუს მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
* კაიაანი
* პალტამო
* რისტიიარვი
* სოტკამო
* ჰიურიუნსალმი
* კუჰმო
* პუოლანკა
* სუომუსალმი
 | კაინუუს გერბი |
|  |
| ყოფილი მუნიციპალიტეტები | 
* ვუოლიიოკი
 |

 |
**ჰენრი კავილი** (ინგ. Henry Cavill დ. 5 მაისი 1983 წელი) არის ინგლისელი მსახიობი.მისი სრული სახელია "ჰენრი უილიამ დალგლაში" და ასევე ცნობილია DC სამყაროს მთავარი გმირის სახელით "სუპერმენი".

კავილმა თავისი კარიერა დაიწყო ფილმებში *- გრაფი მონტე კრისტო* (2002) და *I Capture the Castle* (2003). მოგვიანებით ის გამოჩნდა რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში მეორეხარისხოვან როლებში, მათ შორის BBC- ს სერიალებში - *The Inspector Lynley Mysteries* , ITV's *Midsomer Murders* და Showtime's *Tudors*. მას შემდეგ იგი გამოჩნდა ჰოლივუდის მრავალ მნიშვნელოვან ფილმში, როგორიცაა *Tristan & Isolde* (2006), *Stardust* (2007), *Blood Creek* (2009) და *Immortals* (2011).

ჰენრი კავილი
კავილმა მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება სუპერმენის როლით DC Extended Universe სუპერგმირულ ფილმებში *Man of Steel* (2013), *Batman v Superman: Dawn of Justice* (2016) და *Justice League* (2017).  მან ასევე ითამაშა ჯაშუშურ ფილმებში *The Man from UNCLE* (2015) და *შეუსრულებელი მისია 6* (2018).

ოჯახი
-----

ჰენრი დაიბადა ჯერზიში. ჰენრის დედა მარიან დალგლიშია. იგი ერთ დროს დიასახლისი იყო, შემდეგ კი ბანკში მდივანი. მისი მამა არის კოლინ კავილი და მსახურობდა საზღვაო ძალებში, შემდეგ მუშაობდა ბირჟის ბროკერად. 

ჰენრის ოთხი ძმა ჰყავს და ის მათ შორის მეორე უმცროსი ძმაა. მისი უფროსი ძმა პიერსი არმიის ყოფილი ოფიცერია, მეორე უფროსი ნიკა არის სამეფო საზღვაო ქვეითების მაიორი, სიმონი მუშაობს ფინანსურ სამსახურებში, ხოლო მისი უმცროსი ძმა ჩარლი მარკეტინგშია.

ჰენრიმ დედის შესახებ თქვა, რომ დედამისი ნამდვილად ძლიერი ქალია. მან ძალიან კარგად გაზარდა თავისი ხუთი ბიჭი და იგი არის ძლიერი, მოსიყვარულე და მზრუნველი.

ადრეული წლები
-------------

ჰენრიმ განათლება მიიღო წმინდა მაიკლის მოსამზადებელ სკოლაში, ჯერზის შტატში. შემდეგ, ის ბოკინგემშირში, სტოუში, სტოუს სკოლაში სწავლობდა. მან მსახიობობა ადრეულ ასაკში დაიწყო. მსახიობისადმი მისი ინტერესი სკოლაში როლების თამაშის შემდეგ გაჩნდა. შექსპირის "ზაფხულის ღამის სიზმარი" სასკოლო სპექტაკლებით მას შეუყვარდა მსახიობობა. სკოლაში როლური თამაშის დროს აღინიშნა მისი პოტენციალი მსახიობობაში და მას შესთავაზეს ალბერტ მონდეგოს როლის შესრულება ფილმში "გრაფი მონტე კრისტო" (2002).

კარიერა
-------

ჰენრის სამსახიობო კარიერა დაიწყო ფილმით "ლაგუნა", რომელიც 2001 წელს გამოვიდა. მას შემდეგ იგი გახდა ცნობილი სახე ინდუსტრიაში.შემდეგ, 2002 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ფილმში "გრაფი მონტე კრისტო". ასევე, იმავე წელს მან ითამაშა BBC- ს "ინსპექტორი ლინლი მისტერიებში". შემდეგ წელს ის გამოჩნდა სერიალში, "Midsomer Murders". 2006 წელს ჰენრი გამოჩნდა ფილმში "Casino Royale", მთავარ როლში. 2007 წელს მან შეასრულა მთავარი როლიშოუთაიმის სატელევიზიო სერიალში "The Tudors". სერიალი გაგრძელდა 2010 წლამდე. 2011 წელს იგი მონაწილეობდა ფილმში "უკვდავები". 2016 წელს ჰენრი გამოჩნდა ფილმში „Batman vs. Superman: Dawn of Justice "ბეტმენის როლში. ფილმი გახდა წლის ჰიტი. 2017 წელს ის სუპერმენის როლში გამოჩნდა ფილმში, "სამართლიანობის ლიგა". 2018 წელს მონაწილეობა მიიღო ჯაშუშურ ფილმში, "მისია: შეუძლებელი ვარდნა". ასევე იგი გადაიღეს ფილმში "Nomis".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 დაარქივებული 2020-12-05 საიტზე Wayback Machine.
*ჯონ ორტიზი* 
ჯონ ორტიზი (ინგლ. *John Ortiz;* დ. 23 მაისი, 1968 წელი) ამერიკელი მსახიობია, რომელიც ცნობილია არტურო ბრაგას როლის შესრულებით ფილმებში — "Fast & Furious" და "Fast & Furious 6". მის სხვა კინოპროექტები არის — "American Gangster", "Silver Linings Playbook", "Kong: Skull Island" და "Aliens vs. Predator: Requiem". ტელევიზიაში ორტიზი ცნობილია ნელსონ მარკესის როლით სერიალში — "Lush Life", რუბენ სომარიბას როლით — "The Job" და კარლოს ტავარესის როლით დრამაში — "Clubhouse". იგი ასევე გამოჩნდა რამდენიმე სხვა დრამაში, მათ შორის "Law & Order", "Touched by an Angel", "El Cantante", "Luck", "Togetherness" და "The Guest Book". ამერიკელი არტისტი ასევე მუშაობდა აღმასრულებელ პროდიუსერად. ჯონი ასევე არის "LAByrinth" თეატრალური კომპანიის თანადამფუძნებელი / სამხატვრო ხელმძღვანელი. ორტიზმა ფილმ — "Jack Goes Boating" - ში შესრულებული როლისთვის მოიგო "Independent Spirit Award". მან მოიპოვა Screen Actors Guild Award - ის ნომინაცია ფილმში — "American Gangster".

პირადი ცხოვრება
---------------

ჯონ ორტიზი დაიბადა ბრუკლინში, ნიუ იორკი, აშშ. ის პუერტო – რიკოელი წარმოშობისაა. ორტიზი დაქორწინებულია ჯენიფერ ორტისზე და წყვილს ჰყავს ვაჟი, სახელად კლემენტი. ოჯახი ამჟამად ცხოვრობს კალიფორნიაში. ორტიზი აქტიურიდ იყენებს სოციალურ ქსელებს, განსაკუთრებით Twitter – ს. 

*ჯონ ორტიზი (2019)*

კარიერა
-------

ჯონ ორტიზი პირველად ტელევიზიაში გამოჩნდა 1992 წელს, დრამატულ სერიალში — "Law & Order". შემდეგ ის გამოჩნდა ფილმებში — "Carlito's Way" და "Lotto Land". 

1996 წელს მან მიიღო ნელსონ მარკესის როლი სერიალში — "Lush Life". ერთი წლის შემდეგ, ის გამოჩნდა სერიალში — "Touched by an Angel". 

1997 წელს ჯონმა მიიღო როლი სატელევიზიო სერიალში — "Riot". ამის შემდეგ მსახიობმა მიიღო მონაწილეობა ფილმებში — "The Opportunists" და "Before Night Falls". 

2001 წელს მან მიიღო რუბენ სომარიბას როლი სერიალში — "The Job". იმავე წელს იგი გამოჩნდა ორ სერიალში — "Law & Order" და "The Handler".

2004 წელს ორტიზმა მიიღო კარლოს ტავარესის როლი დრამაში "Clubhouse". ორი წლის შემდეგ მან გადაიღო ფილმები — "El Cantante", "Take Lead" და "Miami Vice". ამის შემდეგ, იგი მალევე გამოჩნდა ბიოგრაფიულ–კრიმინალურ ფილმში "American Gangster" და ასევე იმონაწილევა სატელევიზიო სერიალში — "Anatomy of Hope". 

ჯონ ორტიზმა 2010 წელს ითამაშა ფილმში — "Jack Goes Boating". იგი ასევე მსახურობდა ამ ფილმის აღმასრულებელ პროდიუსერად. ერთი წლის შემდეგ, იგი გადაიღეს სერიალში "Luck". 2013 წლიდან 2015 წლამდე ჯონი მუშაობდა როგორც მცირე ეკრანულ, ასევე დიდ ეკრანულ პროექტებში, როგორიცაა: "Fast & Furious 6", "César Chávez", "The Drop", "Blackhat", "Togetherness" და "Steve Jobs". 2016 და 2017 წლებში იგი გამოჩნდა ფილმებში — "The Finest Hours", "‘A Woman, a Part", "Kong: Skull Island", "A Dog's Purpose" და "Going in Style".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
**კაიმანისებრი თევზები**, *ჯავშნოსანი ქარიყლაპიები* (ლათ. Lepisosteidae) — განოიდური თევზების ოჯახი ჯავშნიანთა რიგისა. ცნობილია გვიანი ცარცული პერიოდიდან. სხეულის სიგრძე, ჩვეულებრივ, 75 სმ-დან 3–4 მეტრამდეა (იშვიათად 6 მ-მდე), მასით შესაძლოა 150 კგ-სა და უფრო მეტს მიაღწიონ; ყველაზე მსხვილი სახეობაა მისისიპის კაიმანისებრი თევზი (*Atractosteus spatula*). სხეული დაფარულია რომბისებრი განოიდური ქერლით, რაც ერთგვარ ჯავშანს წარმოქმნის (აქედანაა მეორე სახელწოდება). წაგრძელებული დინგის ყბები (რითაც კაიმანს წააგავს; აქედანაა სახელწოდება) შეიარაღებულია მძლავრი კონუსისებრი კბილებით. საღერძე ჩონჩხი მთლიანად გაძვალებულია, თავზე გადაკრულია მფარავი (კანისებრი) ძვლები. სალაყუჩე აპკის სხივები ცოტაა. ზურგისა და ანალური ფარფლები მოკლეა, გადაწეულია კუდის ფარფლისკენ. კუდის ზედა ფრთის შიგნით გრძელდება საღერძე ჩონჩხი (ჰეტეროცირკალური ფარფლი). საშხეფი არ აქვთ. უჯრედოვანი საცურავი ბუშტის (რომელიც ხახასთანაა დაკავშირებული) კედლები გამსჭვალულია სისხლძარღვებით, რაც ჟანგბადის დაბალი კონცენტრაციის მქონე წყალში მცხოვრებ ამ თევზებს სასუნთქად ატმოსფერული ჟანგბადის გამოყენების საშუალებას აძლევს. ნაწლავში განუვითარებელი სპირალური სარქველია. ცნობილია 7 თანამედროვე სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკის მტკნარ წყალსატევებში (დიდი ტბებიდან კოსტა-რიკამდე, კუნძულ კუბაზე); ზოგიერთი სახეობა შედის მომლაშო და ზღვის წყლებში. ხანგრძლივად შეუძლიათ წყლის სიღრმეში და მის ზედაპირზე უმოძრაოდ ყოფნა. მტაცებლები არიან. ძირითადი საკვები თევზია; მსხვერპლს უდარაჯდებიან და მკვეთრი „ნახტომით" ეწევიან. ტოფობენ გაზაფხულზე, თავთხელ მტკნარი წყლებში. იზამთრებენ მდინარის ღრმა ადგილებში. ზოგჯერ ზიანი მოაქვთ — გლეჯენ ბადეებს და აფუჭებენ შიგ გაბმულ თევზს. სარეწაო მნიშვნელობა — მცირე ან საერთოდ არ აქვთ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 320.
2. 1 2 3 4  *Решетников Ю. С.* Панцирниковые // Большая российская энциклопедия. т. 25. — М. 2014. — стр. 241.
**ჰენრი მორტონ სტენლი** (ინგლ. Henry Morton Stanley; დ. 28 იანვარი, 1841 — გ. 10 მაისი, 1904) — ბრიტანელ-ამერიკელი ჟურნალისტი, აფრიკის მკვლევარი. 17 წლისა წავიდა ემიგრაციაში დიდი ბრიტანეთიდან აშშ-ში. 1871-1872 წლებში აფრიკაში გაემგზავრა დეივიდ ლივინგსტონის საძებნელად, იპოვა ის ტანგანიიკის ტბასთან და მასთან ერთად გამოიკვლია ეს ტბა. 1874-1877 წლებში ხელმძღვანელობდა ინგლის-ამერიკის ექსპედიციას, რომელმაც გადაკვეთა აფრიკა აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით. სტენლიმ დაადგინა ვიქტორიას ტბის მოხაზულობა, აღმოაჩინა რუვენზორის მთის მასივი და ედუარდისა და ჯორჯის ტბები; გამოიკვლია მდინარე კაგერა, შემოუარა ტანგანიიკის ტბას, გაუყვა მდინარე კონგოს ლუალაბიდან შესართავამდე და რუკაზე გამოსახა მისი შუაწელი. 1879-1884 წლებში მსახურობდა ბელგიის მეფე ლეოპოლდ II-სთან. მონაწილეობა მიიღო მდინარე კონგოს აუზის დაპყრობაში. გზადაგზა აღწერა კონგოს რამდენიმე შენაკადი, აღმოაჩინა ტბები ლეოპოლდ II (ახლანდელი მაი-ნდომბე) და ტუმბა. 1887–1889 წლებში ხელმძღვანელობდა ინგლისურ ექსპედიციას, ხელახლა გადაკვეთა აფრიკა, ამჯერად — დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით. გამოიკვლია მდინარე არუვიმი, დაადგინა, რომ ედუარდის ტბა მიეკუთვნება ნილოსის სისტემას. სტენლის სახელი ეწოდება ჩანჩქერებს კონგოს ზემოთში.

თხზულებები
----------

* Through the dark continent... v. 1—2, L. 1878;
* In darkest Africa...v. 1—2, L. 1890.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰენრი მორტონ სტენლი"** ვიკისაწყობში.
* ჰენრი მორტონ სტენლი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ჰენრი მორტონ სტენლი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ჰენიოხები** — უძველესი დროიდან კოლხეთის სამეფოს სანაპიროზე მოსახლე ტომები. მათი უშუალო განსახლების ადგილად ბერძენი და რომაელი ავტორები (პელანიკე მითილენელი ძვ.წ. V ს. ფსევდოსკილაკ კარიანელი ძვ.წ. IV ს. არისტოტელე ძვ.წ. IV ს. არტემიდორე ეფესელი ძვ.წ. II-I სს. და ახალი წელთაღრიცხვის ისტორიკოსები პომპონიუს მელა ახ.წ. I ს. ოვიდიუსი, პლინიუს უფროსი და სხვა.) კოლხეთის სანაპიროს ჩრდილოეთ სექტორს — ბიჭვინთა-სოხუმის მონაკვეთს ასახელებენ. ამავე აზრისაა გეოგრაფი სტრაბონი ძვ.წ. I-ახ.წ. I სს.
ჰერაკლიდეს გადმოცემით ჰენიოხებს უცხოვრიათ მდინარე ფაზისის (რიონის) შესართავთან, ხოლო პლინიუსი ჰენიოხებს, გარდა დიოსკურიისა, მიუთითებს ქალაქ ტრაპიზონის მახლობლად და მდინარე აფსაროსთან (ჭოროხი) ახლოს. დაახლოებით ამავე ადგილებში - მდინარეებს ოფისსა და არქაბეს შორის — ჰენიოხებს ასახელებენ ფლავიუს არიანე და ანონიმი ავტორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 624.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**ხავსის სოკო**, *ხავსა სოკო* (ლათ. Xerocomus) — ქუდიანი მილოვანი სოკო ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა. ქუდის დიამეტრია 5–12 სმ, მისი ზედაპირი მურა-ზეთისხილისფერი, წაბლისფერი, მშრალი და ზოგჯერ ნაპრალიანია. მილოვანი შრე (ქუდის ქვედა მხარეზე) მსხვილი შრეებითაა, ფერად ყვითელი ან მომწვანო-ყვითელი. ფეხი ცილინდრულია, გლუვი ან ბოჭკოვანი, რგოლის გარეშე. მოიცავს 18 სახეობას (ზოგი წყაროთი უფრო მეტსაც), რომლებიც უპირატესად ზომიერ სარტყელში არიან გავრცელებული. მიკორიზას წარმოქმნიან ხეების ფოთლოვან და წიწვოვან ჯიშებთან, იშვიათად ნიადაგის საპროტროფები და ქუდიანი სოკოების პარაზიტები (2 სახეობა) არიან. ხშირად გვხვდება საკვებად ვარგისი მწვანე ხავსის სოკო (*X. subtomentosus*), რომელსაც ზეთისხილისფერ-ყვითელ-მურა ხავერდოვანი ქუდი და მოთეთრო, გადატეხილზე ოდნავ გალურჯებული რბილობი აქვს, და ჭრელი ხავსის სოკო (*X. сhrysenteron*), რომელიც გამოირჩევა მშრალი ქეჩისებრი ჟანგმიწოვან-რუხი ქუდით, სკდომადი კანით, რის გამოც რბილობი გალურჯებას იწყებს. პირველი იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, მეორე — შერეულ და ფოთლოვანში. საგემოვნო თვისებების მიხედვით, ყველაზე ძვირფასი სოკოა წაბლისფერი ხავსის სოკო (*X. badius*; მრავალი წყარო *Imleria*-ს გვარში აერთიანებს), მუქი მურა ან წაბლისფერი წებოვანი ქუდითა და მკრთალი ყვითელი, ხელის დაჭერის შემთხვევაში — ლურჯ-მწვანე, მილოვანი შრით. რბილობი თეთრი ან მკრთალი ყვითელია, გადატეხისას ლურჯდება.

სქოლიო
------

1. ↑  *Гарибова Л. В.* МОХОВИК // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 343.