recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ირლანდიური ტერიერი** (ირლ. Brocaire Gaelach) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ირლანდიაში XVIII საუკუნეში.

კორკის (სამხრეთ ირლანდია) მიდამოებში მიღებული, ეს სიცოცხლის ,ოყვარული ტერიერი, როგორც ჩანს, უძველესი შავ-ხორბლისფერი და ხორბლისფერი ტერიერებისგან მოდის. თუმცა დღეს ირლანდიური ტერიერი ძირითადად კომპანიონების სახით ჰყავთ, ირლანდიაში ზოგჯერ მის შესანიშნავ თვისებებს ნადირობის დროსაც იყენებენ. ირლანდიური ტერიერი ძალიან კარგად მუშაობს წყალში, დაუნდობლად ანადგურებს მღრღნელებს და სხვა მავნებლებს. აშშ\_ში ამ თვისებებს აძლიერებენ ხელოვნურ კურდღელზე ნადირობით. 

მსუბუქი, თავისუფალი სირბილი და სხეულის ლამაზი ნაკვთები ირლანდიურ ტერიერს ამ ჯგუფის ერთ-ერთ ყველაზე ელეგანტურ წევრად აქცევს. შინაურებთან ალერსიანი და გულღია "ირლანდიელი" ნამდვილი ტერორისტია თავისი თანამოძმეების მიმართ - ის თავს არ არიდებს ჩხუბს, თუნდაც მოწინააღმდეგე მასზე ძლიერი იყოს: ძაღლის საყელოო და თასმის გარეშე მხოლოდ ძალიან კარგად გაწვრთნილი ირლანდიური ტერიერის გასეირნება შეიძლება. ის კარგად უძლებს სიცივეს და ქალაქის პირობებს ადვილად ეგუება. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, კარგი მოდარაჯეა. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. ირლანდიურ ტერიერს აქვს მცირე ზომის და ზომიერად სქელი V-ს ფორმის ყურები, გრძელი, მასიური და ძლიერი ყბები, მაღლა აწეული კუდი, უხეში, მავთულისებრი, ბალანი, სწორი, დაკუნთული ფეხები. მცირე, მოხდენილ წვერს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება.

გალერეა
-------

* ირლანდიური ტერიერი
* ირლანდიური ტერიერი
* ირლანდიური ტერიერი
* ოსტატურად ნახტომი
* ირლანდიური ტერიერი 1915 წლის გარშემო
* ირლანდიური ტერიერი
* ახალგაზრდა ირლანდიელი ტერიერი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ირლანდიური ტერიერი***

* ირლანდიური ტერიერი (ინგლისური)
ირმა გიგანის ფოტოსურათი, გადაღებული 2011 წლის 1 აპრილს საქართველოს ეროვნულ მუსიკალურ ცენტრში კონცერტის დროს.
**ირმა გიგანი** (დ. 5 აპრილი 1996 წელი, თბილისი) — ქართველი პიანისტი. 5 წლისა შევიდა თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის 1 ცენტრალურ სამუსიკო სასწავლებელში (ნიჭიერთა ათწლედში) პედაგოგ ფირალიშვილის კლასი. 2002 წლის 16 ივნისს ქალაქ მინერბიოში შემსრულებელთა მეორე საერთაშორისო კონკურსზე ირმა გიგანი გახდა 8-13 წლის ბავშვებს შორის გრან-პრის მფლობელი. 2002 წლის 9 ივლისს თბილისის მწერალთა კავშირის საკონცერტო დარბაზში კამერული ორკესტრის თანხლებით შეასრულა ბახის კონვერტი (f-moll) რევაზ ტაკიძის დირიჟორობით. 2002 წლის 25 ივლისს მონაწილეობა მიიღო საკონცერტო მარათონში „ნიჭიერი ბავშვები" და პირველ საერთაშორისო ფესტივალში „ხელოვნების ზეიმი". 2003 წლის თებერვალში თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის დიდ დარბაზში გამართა სოლო კონცერტი, სადაც შეასრულა ბახის კონცერტი (f-moll), ზაალ აზმაიფარაშვილის დირიჟორობით. 2010 წელს ირმა გიგანი ფრედერიკ შოპენის სახელობის პიანისტთა მეორე კონკურსის პირველი პრემიის მფლობელი გახდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ირმა გიგანის ჩანაწერი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ოფიციალური საიტი[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  14 წლის პიანისტი შოპენის სახელობის პირველი პრემიით დაჯილდოვდა [*მკვდარი ბმული*]
**ნიკოლოზ პავლეს ძე სევეროვი** (დ. 2 მარტი, 1887, თბილისი, რუსეთის იმპერია— გ. 21 თებერვალი, 1957, კიევი, უკრაინის სსრ) — რუსი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში. 1915 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამოქალაქო-საინჟინრო ინსტიტუტი. 1918-1948 წლებში მუშაობდა თბილისში, იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და 1922–1948 წლებში მისი პროფესორი. 1935-1948 წლებში იყო საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე, 1948 წლიდან მუშაობდა კიევში. 

ნამუშევრები: ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის შენობის რეკონსტრუქცია (1929), ამიერკავკასიის ფედერაციის მთავრობის სახლი (შემდეგში - საქართველოს კომუნისტური პარტიის თბილისის კომიტეტი; 1929–1930 წლებში) თამარ მეფის ხიდი (1935), კინოთეატრი „რუსთაველი" (1939), საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დასასვენებელი სახლი გაგრაში (1935) და სხვა. 

დიდი ღვაწლი მიუძღვის ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლთა (ნეკრესი, შიომღვიმე, მცხეთის ჯვარი, წრომი, კუმურდო, მარტვილი, ალავერდი, ნიკორწმინდა და სხვა) მეცნიერულ აზომვა-ფიქსაციაში. ავტორია ნაშრომებისა, რომლებშიც იხილავს ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვან საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 826, ISBN 99928-20-32-2.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 267.
**ილია აბაშიძე** (დ. 24 მარტი, 1882, გურჯაანი — გ. 1953) — ქართველი ვიოლონჩელისტი, საქართველოს დამსახურებული პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

ილია აბაშიძე რვა წლის იყო როდესაც თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში მიაბარეს. მეოთხე კლასში ვიოლონჩელოზე დაკვრის შესწავლა დაიწყო. 1902-1904 წლებში თბილისის მუსიკალურ სკოლაში სწავლობდა. 1904 წელს მუსიკალური განათლების მიღება მოსკოვის ფილარმონიულ სასწავლებელში განაგრძო. პარალელურად, მოსკოვის უნივერსიტეტში იურიდიულ ფაკულტეტზეც ისმენდა ლექციებს. შემდგომში სასწავლებლად იყო ფინეთში და გერმანიაში, ლაიფციგის კონსერვატორიაში, შემდეგ ჩეხეთში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ საკონცერტო მოღვაწეობას შეუდგა. 1918 წელს დამოუკიდებელ საქართველოში მან ითავა ნიკო სულხანიშვილის დავიწყების სივრციდან ხელახლა ასპარეზზე გამოყვანა. ქართველთა სამხედრო კავშირის დახმარებით ფასიანი გუნდი შეადგინა და კომპოზიტორი მის ლოტბარად მოიწვია. ამ გუნდმა ორი ისტორიული მნიშვნელობის ეროვნული კონცერტი ჩაატარა: 9 ივნისს ქართულ კლუბში და 30 ივნისს ოპერის თეატრში. გასაბჭოების შემდეგ, სხვადასხვა დროს იყო თბილისსა და ქუთაისში პირველი საფორტეპიანო ტრიოს ორგანიზატორი და წევრი; მელიტონ ბალანჩივაძის მიერ დაარსებული ქუთაისის მუსიკალური სასწავლებლის გამგე და პედაგოგი; მოსწავლეთა გუნდის დამაარსებელი და ლოტბარი; ანდრია ყარაშვილის სიმებიანი კვარტეტისა კამერულ-ინსტრუმენტული ანსამბლების წევრი.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ზ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 8.
* ვ. ბერიძე, „კულტურა და ხელოვნება დამოუკიდებელ საქართველოში (1918-1921 წლები)", თბ. „მეცნიერება", 1992.
* გ. ნადირაძე, „ნიკო სულხანიშვილი, მონოგრაფია", თბ. 2006.
* რ. ქუთათელაძე, მ. ჯაფარიძე, „ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი", კულტურის სამინისტრო, თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ოკაჰანდე** — იმავე დასახელების მქონე ოლქის მთავარი ქალაქი ცენტრალურ ნამიბიაში. ქალაქზე გადის სარკინიგზო ხაზი და ორი ავტოსტრადა. 2012 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 27 335 ადამიანს.

ქალაქში ჩამოედინება ორი მდინარე — ოკაკანგო და ოკამიტა.

ისტორია
-------

დღევანდელი ქალაქი XVIII საუკუნეში წარმოადგენდა ჰერეროს ტომების მიგრანტთა დასახლებას თავიანთი ბელადით სათავეში, რომლებიც აქ მოვიდნენ ბეჩუანალენდიდან (თანამედროვე ბოტსვანა). მოგვიანებით მათი უმრავლესობა გადავიდა ვინდჰუკში, მეზობელ გროს-ბარმენში და ოჩიმბინგვეში. ამ ხალხის მცირე ნაწილი მოგვაიანებით ისევ დაბრუნდა ოკაჰანდეში. წარმოიშვა უმაღლესი ბელადი და "წინაპართა ცეცხლის მცველი". (გერმ. Hüter des Ahnenfeuers). აქ იბადებოდნენ ტომის ბელადები, რომლებიც შევიდნენ კოლონიური გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკის ისტორიაში — მაგარერო (1820) სამუელ მაგარერო (1856).

ოკაჰანდეში არაერთხელ მომხდარა სისხლიანი მოვლენები. 1850 წლის 23 აგვისტოს იონკერ აფრიკანერი თავს დაესხა ადგილობრივ ტომებს, რომლის შემდეგ მის ხელში გადავიდა ხელისუფლება. ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით იონკერმა შექმნა "იმპერია". ეს მოვლენა იწოდება, როგორც ოკაჰანდეს ხოცვა-ჟლეტა. (გერმ. lutbad von Okahandja).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-06-05 საიტზე Wayback Machine.
**თონეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდ თონეთში. იგი წარმოადგენს დარბაზული ეკლესიის ტიპს.

ძეგლს სახურავი ჩამონგრეული აქვს. ადგილზეა აღმოსავლეთი ფასადის სახურავის სამხრეთი ქანობი კარნიზით, ხოლო დასავლეთ ფასადზე კეხი და კარნიზის ერთი ქვა. შენობის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი ნასახლარის კედლები და გელაზის დიდი ქვა. ეკლესია საშუალო ზომისაა (7.5 მ×7 მ), ნაგებია დამუშავებული რუხი და ღვინისფერი ქვით, კირ-ხსნარის დუღაბზე.

ეკლესიას აქვს მინაშენი, რომელიც საკმაოდ განიერია და თითქმის ეკლესიის სიგანეს უტოლდება. აღსანიშნავია, რომ ეკლესია ნაწილობრივ მიწით არის დაფარული. ეკლესიის ფასადები სადაა. ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენს დასავლეთით, ვიწრო სარკმლის ზევით გამოსახული რელიეფური ჯვარი. ეკლესიის მინაშენი იმდენად არის ჩახერგილი, რომ მის შიდა სივრცეზე რაიმეს თქმა ძნელია. მინაშენის სწორკუთხა, მაღალი შესასვლელი გარედან გადახურულია სადა და ვიწრო ზედანის ქვით. ეკლესიაში ვხვდებით სამხრეთ ფასადზე გაჭრილი კარით, რომლის თავზე დევს მუზარადისებრი ფორმის მოზრდილი არქიტრავის ქვა. თონეთის ეკლესიის აშენებას, არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე XIV-XV საუკუნეებით ათარიღებენ.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. გიორგიძე მ. ჩაჩხუნაშვილი ც. ჭანიშვილი გ. არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ. 1987
* მაკალათია ს. ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ. 1957
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ოქროს კარიბჭე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ოქროს კარიბჭე 1900 წელს.
**ოქროს კარიბჭე** უძველესია დღემდე შერმორჩენილ კარიბჭეთა შორის იერუსალიმის ძველი ქალაქის გალავანზე. სავარაუდოდ აგებულ იქნა 520-იან წლებში, იუსტინიანე I-ის იერუსალიმის აღმშენებლობის პროგრამის ფარგლებში, გალავანში ადრინდელი კარიბჭის ნანგრევების ადგილას. ალტერნატიული თეორიით ის შესაძლოა აგებული ყოფილიყოს მე-7 საუკუნეში უმაიადის ხალიფთა მიერ დაქირავებულ ბიზანტიელ ხელოსანთა მიერ.

ქრისტიანულ ლიტერატურაში ამ კონსტრუქციას "ოქროს კარიბჭით" მოიხსენებენ, არაბულში კი ის ცნობილი იყო როგორც "მუდმივი სიცოცხლის კარიბჭე". ებრაელები კარიბჭესთან მოწყალებისთვის ლოცულობდნენ, საიდანაც მომდინარეობს სახელი "შაარ ჰარახამიმ", "მოწყალების კარიბჭე".

კარიბჭე მდებარეობს ტაძრის მთის აღმოსავლეთ მხარის შუაგულში. შესასვლელი ამ პოზიციაში რიტუალური მიზნებისთვის უნდა ყოფილიყო გამოყენებული ბიბლიურ დროში.

ებრაული ტრადიციით ეს ის კარიბჭეა, რომელშიც მესია იერუსალიმში უნდა შემოვიდეს. კარიბჭე დალუქულ იქნა 1541 წელს ოსმალეთის სულთანი სულეიმან I-ის მიერ, შესაძლოა მესიის შემოსვლის თავიდან არიდების გამო. მუსლიმებმა ასევე კარიბჭის წინ სასაფლაო მოაწყვეს, შესაძლოა იმ მოსაზრებით, რომ მესია ვერ შეძლებდა საკუთარი თავის წაუბილწავად ქალაქში შემოსვლას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოქროს კარიბჭე (კიევი)
* ოქროს კარიბჭე (ვლადიმირი)
კარიბჭე და კაპელა ჩადგმულია მოსკოვის მერიასა და სახელმწიფო ისტორიულ მუზეუმს შორის.
**იბერთა კარიბჭე**, ან **ივერთა კარიბჭე**, ასევე **აღდგომის კარიბჭე** (რუს. Иверские ворота, Воскресенские ворота) — კიტაი-გოროდის ერთადერთი დღემდე შემორჩენილი კარიბჭეა მოსკოვში. ის აერთებს წითელი მოედნის ჩრდილოეთ ბოლოს მანეჟის მოედანთან. კარიბჭე ჩადგმულია მოსკოვის მერიის შენობასა და მოსკოვის ისტორიულ მუზეუმს შორის. კაპელის წინ ბრინჯაოს ნიშნულია, რომლიდანაც რუსეთის გზატკეცილის კილომეტრების ათვლა იწყება.

პირველი ქვის ჭიშკარი ამ ადგილას წითელ მოედანზე 1535 წელს აღიმართა, ამავე დროს შენდებოდა კიტაი-გოროდის აგურის გალავანი. 1680 წელს ნაგებობის რეკონსტრუქციისას ორმაგ გასასვლელს ორსართულიანი შენობა დაამატეს ორი ოქტაგონური წვეტიანი სახურავით კრემლის კოშკების მსგავსად.

1731 წლამდე ჭიშკრის თავზე დამატებულ შენობას იყოფდა მეზობლად მდებარე ზარაფხანა და მოსკოვის ცენტრალური აფთიაქი. მიხეილ ლომონოსოვის მიერ მოსკოვის უნივერსიტეტის დაარსების შემდეგ მასში უნივერსიტეტის სტამბა გადმოვიდა. ნიკოლაი ნოვიკოვმა, რომელიც სტამბას ხელმძღვანელობდა მე-18 საუკუნის მეორე ნახევარში, ნაგებობის მეორე სართული საკუთარ ბინად გადააკეთა. 1781 წელს ნაგებობას სამრეკლო დაემატა იბერთა ღვთისმშობლის ხატის დასასვენებლად, საიდანაც მომდინარეობს კარიბჭის სახელი.

1930-იან წლებში კარიბჭე სტალინმა დააშლევინა წითელ მოედანზე აღლუმებისთვის მძიმე ტექნიკის შემოსვლის გასაადვილებლად. 1994-96 წლებში მოსკოვის მთავრობის გადაწყვეტილებით კარიბჭე ადრინდელი სახით აღდგა.

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იბერთა კარიბჭე***

1. ↑  Gateway to Red Square
2. ↑  The Resurrection Gate and the Iberian Chapel.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-20. ციტირების თარიღი: 2014-10-11.
**ნაცარქათამა** (ლათ. Chenopodium) — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. ერთი ან მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად - ბუჩქები. მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ხშირად ფქვილისებრი ნაფიფქით არის მოფენილი. 

ნაცარქათამა იზრდება ნათესებში, ბაღებსა და ბოსტნებში როგორც სარეველა, აგრეთვე მდინარეთა ნაპირებზე, გვხვდება დანაგვიანებულ ადგილებზეც. ცნობილია ნაცარქათამას 250 სახეობა. ისინი გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. 

საქართველოში გვხვდება 12 სახეობა. მათგან ფართოდ გავრცელებულია *Chenopodium album*, *Chenopodium botrys*. ნაცარქათამას ზოგიერთი სახეობა (*Chenopodium polyspermum*, *Chenopodium rubrum*, *Chenopodium foliosum*) გამოიყენება სჭმელად როგორც ბოსტნეული ან მხალეული; ზოგი (*Chenopodium album*) საქონლის საკვებია; ზოგსაც (თეთრი ნაცარქათამა *Chenopodium album*, *Chenopodium yulvaris*, *Chenopodium hybridum*; *Chenopodium ambrosioides*) ხალხურ მედიცინაში იყენებენ ოფლმდენ საშუალებად, ანგინის, რევმატიზმისა და წითელი ქარის სამკურნალოდ, აგრეთვე კრუნჩხვისა და ასთმის დროს. *Chenopodium botrys* ჩრჩილის საწინააღმდეგო საშუალებაა.

ლიტერატურა
----------

* *ღვინიაშვილი ც.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 339.
**იბერიის მთები** (ესპ. Cordillera Iberica; Sistema Ibérico) — მთათა სისტემა პირენეს ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ესპანეთში, მესეტის ზეგნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 440 კმ-ზე. სიმაღლე 2313 მ (მთა მონკაიო). იბერიის მთები დიდი მდინარეების ტახოსა და ებროს წყალგამყოფია. სიერა-დე-გუდარზე ინტენსიურად არის განვითარებული კარსტი.

წარმოადგენს ნაოჭა-ლოდა მასივების სისტემას. აგებულია მეზოზოური კირქვებით, ქვიშაქვებითა და კვარციტებით. მის საფუძველში ჩაწოლილია ჰერცინული სტრუქტურის ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმული სწორი ანტიკლინური და სინკლინური ნაოჭები. ხალონის ხეობით იყოფა შედარებით მაღალ (ჩრდილოეთ-დასავლეთ) და დაბალ (სამხრეთ-აღმოსავლეთ) მასივებად.

აღსანიშნავია ქედები: სიერა-დე-ლა-დემანდა, სიერა-დელ-ტორო, სიერა-დელ-მონკაიო, სიერა-დე-გუდარი, სიერა-დე-ხავალამბრე და სხვა. მთავარი მწვერვალების სიმაღლით იბერიის მთები ჩამორჩებიან ესპანეთის სხვა მთავარ ქედებს, მაგრამ ჭარბობენ მათ სიგანითა და ამოწევის საერთო დიდი ფართობით. ამასთან დაკავშირებით, მთები ქმნიან ძნელად გასასვლელ დაბრკოლებას ესპანეთის ცენტრალურ ოლქებსა და მის ჩრდილო-აღმოსავლეთს შორის. მთების ტექტონიკა შედარებით, უბრალოა, იურის ტიპისაა და შედგება ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გამავალი ანტიკლინური და სინკლინური ზონებისა და, ამასთანავე, პარალელური ქედებისაგან.

ტექტონიკური სტრუქტურის ორიგინალობა მდგომარეობს მასში, რომ მესამეული ნაოჭები შეერთებული არიან ჰერცინულთან და მათ თანაბარი გავრცელება აქვთ. ანტიკლინურ ქედებში პალეოზოური ქანები გამოდიან და მეტად მაღალ მასივებს ქმნიან; სინკლინური დადაბლებული ზონები მეზოზოური და მესამეული ქანებისგანაა აგებული. რელიეფის ნაოჭა ფორმები გართულებულია ნასხლეტებით, ადგილობრივი შეცოცებით და გადარეცხვითი მოქმედებით.

ღარიბია მცენარეული საფარი. ხარობს ხმელთაშუა ზღვის ბუჩქოვანი მცენარეულობა. ჩრდილო-დასავლეთში წიწვოვანი და მუხის ტყეებია. არის რკინის მადნის საბადო.

სქოლიო
------

1. ↑  იბერიის მთები — დიდი რუსული ენციკლოპედია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-11-01. ციტირების თარიღი: 2021-04-24.
2. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 69.
3. 1 2  დობრინინი ბ. *დასავლეთი ევროპის ფიზიკური გეოგრაფია*. თბილისი, საქ.:  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა,   გვ. 183-200 თბ. 1953.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვეკუა**. |

**ილია ვეკუას სახელობის სკოლა, 42-ე სკოლა** (სრული სახელწოდება — აკადემიკოს ი.ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის 42–ე საჯარო სკოლა) — საჯარო სკოლა თბილისში, სადაც გაძლიერებული პროგრამით ისწავლება ფიზიკა-მათემატიკური საგნები და განკუთვნილია მოსწავლეთათვის, ვინც მათ მიმართ ინტერესით და მიდრეკილებით გამოირჩევა.

ისტორია
-------

სკოლა დაარსდა 1950 წელს. თავდაპირველად იგი ჩვეულებრივ ზოგადსაგანმანათლებლო საშუალო სკოლა იყო. 1962 წლიდან მათემატიკოსების — დავით კვესელავას, ფილიმონ ხარშილაძისა და ნინო ვადაჭკორიას (სკოლის მათემატიკის პედაგოგების) და ფიზიკოს აპოლონ კალატოზიშვილის (იმხანად — სკოლის დირექტორის) ინიციატივით, დაიწყო ნიადაგის მზადება ფიზიკა-მათემატიკური პროფილის კლასის გასახსნელად, რაც განხორციელდა 1963-64 სასწავლო წლებში. 1966 წელს სკოლას მიენიჭა აკადემიკოს ილია ვეკუას სახელი (მეცნიერის სიცოცხლეშივე). ილია ვეკუასა და მათემატიკის გამოთვლითი ცენტრის მეცადინეობით, შესაძლებელი გახდა 1982 წელს სკოლისათვის სპეციალური, ფიზიკა-მათემატიკური სკოლის სტატუსის მინიჭება. 

სკოლაში ჩარიცხვა ხორციელდება გამოცდების საფუძველზე. მიღება თავდაპირველად წარმოებდა მე-8 , 1992 წლიდან კი — უკვე მე-7 კლასიდან. სწავლება თავდაპირველად იყო ორენოვანი და მიმდინარეობდა როგორც ქართულ- ისე რუსულენოვან სექტორებზე. სკოლაში მოქმედებდა უცხო ენის საგნის დიფერენცირებული სწავლება (ინგლისურ- გერმანულ- და ფრანგულენოვანი ჯგუფები). 

90-იან წლებში სკოლაში სწავლა გახდა ფასიანი და ცალკე გამოიყო გაძლიერებული ქიმია-ბიოლოგიური, ჰუმანიტარული, ეკონომიკური პროფილის ჯგუფები, სადაც სწავლება სპეციფიკური პროგრამით მიმდინარეობდა და სასწავლო გადასახადიც უფრო მაღალი იყო. ამგვარმა სისტემამ რამდენიმე წლის განმავლობაში იმოქმედა. 2000-იანი წლებიდან სკოლაში სხვა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილებაც მოხდა: გაუქმდა რუსულენოვანი სექტორი, 2007 წელს სკოლას გაუუქმდა სპეციალური, "ფიზიკა-მათემატიკური" სკოლის სტატუსიც და ეწოდა "42-ე საჯარო სკოლა". 2010 წელს, განათლების მინისტრ დიმიტრი შაშკინის განკარგულებით, სკოლას დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება და სწავლების მიმართულება , რაც განმეორებით იურიდიულად დაამტკიცა 2016 წელს მინისტრმა ალექსანდრე ჯეჯელავამ, როდესაც სკოლას მიენიჭა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსიც. 

სკოლა მდებარეობს ჩაიკოვსკის ქუჩაზე და ითვლის 800-ზე მეტ მდე მოსწავლესა და 50–მდე მასწავლებელს. 2016 წლის ინფორმაციით, სკოლის მასწავლებლებიდან 6-ს ჰქონდა წამყვანის სტატუსი. სწავლება მიმდინარეობს მე-7-დან მე-12 კლასის ჩათვლით. მოქმედებს "საშაბათო სკოლა" მათემატიკით დაინტერესებული უმცროსკლასელებისათვის. 

სკოლის მოსწავლეები წლების განმავლობაში წარმატებით ასპარეზობენ სასკოლო საერთაშორისო ოლიმპიადებზე ფიზიკაში, მათემატიკასა და ინფორმატიკაში, როგორც პირად, ისე - გუნდურ დონეზე და გამოირჩევიან მაღალი მოსწრებით ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე. მოქმედებს მოსწავლეთა თვითმმართველობა, რომელიც ორგანიზებას უწევს მოსწავლეთა სხვადასხვა აქტივობას. ყოველწლიურად იმართება სამეცნიერო კონფერენციები სხვადასხვა საგანში.

დევიზი
------

"შენ ამ სკოლაში მასპინძელი ხარ და არა სტუმარი. გაუფრთხილდი მშობლიური სკოლის ღირსებას."

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-09. ციტირების თარიღი: 2020-01-20.
3. ↑
4. 1 2
5. 1 2
6. ↑  საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო
7. ↑
8. ↑
**თბილისის ვიალეთის დიდი დავთარი** (თაჰრირ დევთერ; თურქ. Defteri Mufassal Vilayeti Tiflis) — 1728 წელს, ოსმალობის პერიოდში ოსმალო მოხელეთა მიერ ფისკალური მიზნით შედგენილი ქართლის სამეფოს აღწერის დავთარი.

„დავთარში", რომელიც წარმოდგენილია ორ წიგნად, აღნუსხულია 1600-მდე ერთეული. ორივე იწყება აღწერილი სოფლების სახელთა სარჩევით.

* წიგნი I მოიცავს გორის ყაზას დაქვემდებარებულ საციციანოს (34 სოფ.), პეტრეს (41 სოფ.), საამილახოროს (163 სოფ.), არაგვისა და ქსნის (52 სოფ.) ნაჰიეებს, მუხრანის ლივას (45 სოფ.), თრიალეთის ყაზას (83 სოფ.), გომარეთს (17 სოფ.), გუჯარეთს (16 სოფ.), ყაიყულის (51 სოფ.), ავლაბრის (12 სოფ.) ნაჰიეებს;
* წიგნი II – საბარათიანოს (524 სოფ.), ბაიდრის (56 სოფ.), დემირჩი ჰასანლის (80 სოფ.) ნაჰიეებს, სომხითის ლივის (132 სოფ.), ტაშირის (47 სოფ.) და ფანბაკის ნაჰიეებს (91 სოფ.), აღჯაყალას ლივას (64 სოფ.), ინჯას (56 სოფ.), ჩოვდარის (64 სოფ.), აღსთა აბადის (76 სოფ.), თურქითის (34 სოფ.) ნაჰიეებს.

საძიებელს მოჰყვება ძირითადი ტექსტი – სოფლების და სხვა საგადასახადო პუნქტების სახელები, გადასახადის გადამხდელთა და კომლის უფროსთა საკუთარი და მამის სახელები, იშვიათად აღნიშნულია მათი ხელობასაქმიანობა. ჩამოთვლილია სოფლის მეურნეობის პროდუქტთა სახელები, გადასახადების სახეობები, მათი რაოდენობა და ღირებულება. მოცემულია შეწერილი გადასახადის ფულადი ჯამი. დავთარი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკუთრივ თბილისის ისტორიის, გეოგრაფიის, ონომასტიკის, ეკონომიკის, ეთნოგრაფიული შედგენილობისა და საქალაქო ყოფის შესასწავლად. ქალაქი აღწერილია უბნებისა (ციხის რაბათი, თოფხანე, დაბაღხანე და სხვ.) და სამრევლოების (სიონი, ანჩისხატი, ვანქი, ფეთხაინი და ა.შ.) მიხედვით. თანაბრად განვითარებული ჩანს ვაჭრობა, მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა. აღნიშნულია მოხელეთა (მ. შ. ოსმალოთა) საქმიანობა და გასამრჯელოს ოდენობა. დავთარი ოსმალობის ხანის (1723–35) ქართლის სოც. ვითარების, ეკონომიკის, ტოპონიმიკის, ეთნიკური შედგენილობისა, კონფესიური ვითარებისა და სხვათა შესასწავლად მნიშვნელოვანი წყაროა. დავთარი დაცულია თურქეთის პრემიერ-მინისტრის სამმართველოს არქივში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ც. აბულაძე..
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002
* Тифлис Əjaлетинин Муфəссəл Дəфтəри (Борчалы вə Газах, Кириш, терҹумə вə гəjдлəрин муəллифи Шаhин Мустафаjев), Бакы, 2001;
* 1728 წლის თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთარი. ოსმალური ტექსტის ფაქსიმილე ქართული თარგმანით გამოსცეს ს. ჯიქიამ და ნ. შენგელიამ, წგ. 1, თბ. 2009
* 1728 წლის თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთარი. ოსმალური ტექსტის ფაქსიმილე ქართული თარგმანით გამოსცეს ს. ჯიქიამ და ნ. შენგელიამ, წგ. 2, თბ. 2010
**ილია სპირიდონის ძე კარპოვი** (დ. 1909, ტფილისი, ტფილისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია) — აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

ილია კარპოვი დაიბადა 1909 წელს თბილისში, მუშის ოჯახში. 1916 წელს შევიდა უმაღლეს დაწყებით სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1920 წელს. 1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამთავრების შემდეგ მუშაობდა შიკრიკად ტყვიამფრქვეველთა კურსებზე. შემდეგ 1924 წლამდე სწავლობდა საშუალო სკოლაში. ხელობის შესწავლის მიზნით კარპოვი შევიდა კამოს სახელობის საქარხნო-საფაბრიკო სასწავლებელში, რომელსაც 1928 წელს ამთავრებს. ხელობის შესწავლის შემდეგ კარპოვმა 4 წლის განმავლობაში ზეინკლად იმუშავა ორჯონიკიძის სახელობის მექანიკურ ქარხანაში და სამხედრო საწყობში, რომლის პარალელურად დაამთავრა მუშფაკი და 1932 წელს შევიდა თბილისის ინდუსტრიალური ინსტიტუტის ელექტროტექნიკურ განყოფულებაზე, რომელიც დაამთავრა 1937 წელს. 

1937 წელს საქართველოს კპ (ბ) ცაკის გადაწყვეტილებით ილია კარპოვი გაგზავნილი იყო სოხუმში სოხუმჰესის მშენებლობის უფროსის თანამდებობაზე.

ილია კარპოვი ლენინური კომკავშირის რიგებში 1925 წელს შევიდა. ორჯონიკიძის მექანიკურ ქარხანაში მუშაობის დროს, 1929 წელს მიიღეს პარტიის კანდიდატად, ხოლო 1930 წელს კი საქართველოს კპ (ბ) წევრად.

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად სოხუმის რაიონის ანდრეევკის №50 საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №116 (214), 23 მაისი, 1938
თოჯინების თეატრის ლოგო
დ. აღმაშენებლის გამზ. 136
**გიორგი მიქელაძის სახელობის თბილისის თოჯინების პროფესიული სახელმწიფო თეატრი** (**თბილისის თოჯინების ქართული თეატრი**) — თოჯინების პირველი პროფესიული სახელმწიფო თეატრი საქართველოში, დაარსდა 1934 წელს თბილისში გ. მიქელაძის თაოსნობით, რომელიც იყო პირველი ხელმძღვანელიც. თეატრის ჩამოყალიბებაში აქტიურად მონაწილეობდნენ ი. სარაული, ქ. ჯუღელი, ნ. მახარაძე, დასის პირველი წევრები იყვნენ მსახიობები: ე. სიბილა, გ. ლომაია, ე. ბარბაქაძე, ვ. ნიკოლაიშვილი. 1934 წლის 26 მაისს თეატრმა პირველი წარმოდგენა გამართა — ს. ფედორჩენკოს „ჭუჭრუტანაში გავძვრები, ჩემსას კი მაინც გავხდები" (დადგმა მ. სარაულის).

1936 წელს თოჯინების სახელმწიფო თეატრს შეუერთდა გ. კოსტავას ხელმძღვანელობით მოქმედი ჩრდილების თეატრი და ეწოდა თბილისის თოჯინებისა და ლანდების სახელმწიფო ქართული თეატრი. აქ იდგმებოდა და იდგმება ზღაპრები, ფეერიები, სათავგადასავლო პიესები, თანამედროვე და კლასიკურ ნაწარმოებთა ინსცენირებები. რეპერტუარი ძირითადად განკუთვნილია ბავშვებისათვის.

სსრკ-გერმანიის ომის წლებში (1942–1945) თეატრში იდგმებოდა ომის თემაზე შექმნილი სპექტაკლები: კ. გოგიაშვილის „რუხი მგელი", ს. სერპინსკის „როგორ მისყიდა ჰიტლერმა სული ეშმაკს" და სხვა. 1940-50 წლებში იდგმებოდა აგრეთვე სპექტაკლები მოზრდილთათვის. უკვე ამ პერიოდში თეატრი წარმატებით ფლობდა თოჯინის მართვის ყველა სისტემასა და ყველა სცენურ ფორმას. თეატრი სისტემატურად წარმატებით მონაწილეობდა თოჯინების თეატრების საქართველოს, ამიერკავკასიის და საერთაშორისო ფესტივალებსა და სიმპოზიუმებში.

1960 წლიდან თოჯინების სახელმწიფო თეატრი უნიმას კოლექტიური წევრია.

ლიტერატურა
----------

* *ქარჩხაძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 606-607.
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 551-552, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თოჯინების თეატრი
**ილია (ილიკო) დიმიტრის ძე მამულია** (დ. 1890, სოფ. ფოცხო, ახლანდ. სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 12 ივლისი, 1937) — ქართველი ბოლშევიკი პოლიტიკოსი, ჯანმრთელობის დაცვის საქმის ორგანიზატორი.

1905 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი. მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში ჯერ კიდევ ქუთაისის გიმნაზიაში სწავლის პერიოდში. დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1915). პირველი მსოფლიო ომის წლებში გაწვეული იყო ჯარში, მსახურობდა ექიმად. დემობილიზაციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, საიდანაც მალე დაითხოვეს. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მსახურობდა ფოსტა-ტელეგრაფის კომისრად, შემდეგ სხვადასხვა დროს იყო თბილისის აღმასკომის ჯანმრთელობის განყოფილების გამგე, რესპუბლიკის ჯანდაცვის სახალხო კომისრის მოადგილე და საკურორტო სამმართველოს უფროსი, საქართველოს სსრ მედმუშაკთა კავშირის თავმჯდომარე, წითელი ჯვრის საზოგადოების თავმჯდომარე. 1937 წლის რეპრესიების დროს დააპატიმრეს და „მემარჯვენე ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1957 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ...და რომ გახსოვდეს : 1921-1953 წ.წ. საბჭოთა ხელისუფლების მიერ საქართველოში პოლიტიკური მოტივით რეპრესირებული სამედიცინო მუშაკები / ავთანდილ ქურხული. თბილისი : რეგთაიმი, 2004. - ISBN 9992808713 — გვ. 172.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია დიმიტრის ძე მამულია. საქართველოს ექიმები: ბიოგრაფიული ლექსიკონი.
**თბილისის ზოოლოგიის ინსტიტუტი** — ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. უნივერსიტეტს შეუერთდა 2009 წელს. დაარსდა 1941 წელს, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის ზოოლოგიის სექტორის ბაზაზე (დაარსდა 1932 წელს).

ინსტიტუტის პირველი დირექტორი იყო ფ. ზაიცევი (1941–1957), შემდეგ — დ. კობახიძე (1957–1963), ბ. ყურაშვილი (1964–1989), ი. ელიავა (1989–2005). 2006 წლიდან დირექტორია გ. ბახტაძე. ინსტიტუტის პრობლემატიკა: საქართველოს ცხოველთა სამყაროს მრავალფეროვნება, მისი დაცვისა და აღწარმოების ევოლუციური და ეკოლოგიური საფუძვლები.

სამეცნიერო კვლევის მიმართულებები: ცხოველთა მრავალფეროვნების ფუნდამენტური კვლევა; კვლევათა შედეგების პრაქტიკული გამოყენება; საგანმანათლებლო მუშაობა; ბიოლოგიური რესურსების რაციონალური გამოყენება და მცენარეების, ცხოველებისა და ადამიანებისათვის მავნე და პარაზიტული ცხოველების გავრცელების შესწავლა და პროფელაქტიკური ღონისძიებების შემუშავება. ფაუნის ფუნდამენტური კვლევა ითვალისწინებს უხერხემლო და ხერხემლიან ცხოველთა ბიომრავალფეროვნების, სისტემატიკის, ზოოგეოგრაფიის, ეკოლოგიის, ევოლუციის, რეინტროდუქციის საკითხების და კონსერვაციის შესწავლას. გარდა ამისა, შეისწავლება ენტომო და ცხოველთა პარაზიტოფაუნა. საქართველოს ბუნებრივი და ხელოვნური წყალსატევების ეკოსისტემები და მათი ბიოპროდუქტიულობა. პრაქტიკული მიმართულებით ხორციელდება მონიტორინგი და ბიოკონტროლი. ინსტიტუტის საქმიანობის შედეგად შექმნილია საკოლექციო ფონდი, რომელშიც წარმოდგენილია საქართველოს ცხოველთა პრაქტიკულად ყველა ძირითადი ჯგუფი (20 ათასი ერთეული).

ზოოლოგიის ინსტიტუტში 6 სამეცნიერო-კვლევითი ჯგუფია (ხერხემლიან ცხოველთა, ჰიდრობიოლოგიისა და იქთიოლოგიის, ნემატოლოგიის, ენტონოპათოგენების შემსწავლელი, პარაზიტოლოგიის და კარიოსისტემატიკის) და 3 ბიოლოგიური სადგური ახალდაბაში, ხეკორძში და ქუთაისში. გამოცემულია ინსტიტუტის შრომების 23 ტომი (დაარსებიდან 2008-მდე). ინსტიტუტს აქვს ბიბლიოთეკა (20 ათასზე მეტი საბიბლიოთეკო ერთეული).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 484, ISBN 99928-20-32-2.
* *ბახტაძე გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014.

სქოლიო
------

1. ↑  ზოოლოგიის ინსტიტუტი. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ციტირების თარიღი: 8 მაისი, 2020.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზურაბიშვილი**. |

**ილია ელეფთერის ძე ზურაბიშვილი** (დ. 18 მარტი, 1872, ყვარელი — გ. 29 მარტი, 1955, თბილისი) — ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

ყვარელში დაამთავრა ორკლასიანი სკოლა და უსახსრობის გამო სწავლა აღარ გაუგრძელებია. მიუხედავად ამისა დიდი შრომითა და გარჯით შეძლო მიეღო სოლიდური თვითგანათლება. განსაკუთრებით კარგად იცნობდა ქართული და მსოფლიო კლასიკურ ლიტერატურას. კალამი ადრე სცადა, უკვე ოცდაორი წლის ჭაბუკს გიორგი წერეთელმა გაზეთ „კვალში" დაუბეჭდა პირველი მოთხრობა „სამშობლოს მსხვერპლი". მალე მისი ნაწარმოებები ილია ჭავჭავაძის „ივერიამაც" გამოაქვეყნა. შემდეგ იქვე დაიბეჭდა მისი თეატრალური რეცენზიები.

ილია ზურაბიშვილი ცნობილია როგორც თეატრის შესანიშნავი კრიტიკოსი და მუსიკათმცოდნე. ამ საკითხებზე რეცენზიების გარდა აქვს ნარკვევები ჩვენი თეატრის კორიფეებზე, წერილები საოპერო თუ სიმფონიურ მუსიკაზე. მის კალამს ეკუთვნის ნაშრომი „ხალხის მოქმედი გენია", ივანე ფალიაშვილის და ვანო სარაჯიშვილის ლიტერატურული პორტრეტები და მონოგრაფია ზაქარია ფალიაშვილის ლიტერატურული პორტრეტები და მონოგრაფია „ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი"". ი. ზურაბიშვილმა დაგვიტოვა მოგონებები თავისი დროის ისეთ გამოჩენილ მოღვაწეებზე როგორიცაა ილია, აკაკი და სხვა. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 160, თბ. 1994
**ზრკინაანთ სურბ გევორქის ეკლესია**, *ზირკინაანთ სურბ გევორქის ეკლესია* — XVIII საუკუნის სომხური ეკლესია თბილისში, იდგა სამხატვრო აკადემიის მიმდებარე ტერიტორიაზე, გრიბოედოვის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

ეკლესია აშენებულია 1713 წელს, რასაც ადასტურებდა ქტიტორული წარწერა შენობაზე: „მე ზურაბ მახტეცის შვილი და ჩემი ძმები – იოვსეპი, სააკი და დავითმა, ავაშენეთ ეს ახალი განსასვენებელი — წმინდა გიორგის ეკლესია ჩვენ სახსენებლად და ჩვენი მშობლების. ვახტანგის მეფობის ხანაში, ზაფხული 1162 (1713წ.)." ეკლესიის აღმშენებლების გვარის — ზრკინოვების მიხედვით ამ ეკლესიას ზრკინაანთან ზირკინაანთ სურბ გევორქის ეკლესია დაერქვა. 

1837 წლით დათარიღებულ ეგნატე იოსელიანის მიერ შედგენილ კატალოგში — „მონასტრები, ეკლესიები ტფილისსა და მის მიდამოებში" ზირკინაანთ სურბ გევორქის ეკლესიის შესახებ ვკითხულობთ: „ვერისაკენ მიმავალის გზის დაწყებისთანავე, მარცხნივ, გზას ზემოთ, პირდაპირ კომაროვსკის სახლების ადგილსა თანა არს ეკკლესია უგუმბათო სახელსა ზედა წმინდისა გიორგისა, ზირკინაანთ საყდრად წოდებული, აღშენებული მოქალაქეთა ყარამაზოვთაგან წელსა 1717-სა", თუმცა ყარამაზოვების გვარი ამ შემთხვევაში აღმშენებლებად შეცდომით არის მოხსენიებული, რადგან ყარამაზოვებმა ეკლესია განაახლეს. 

თბილისის შემოგარენის ათვისება, ერთი-მხრივ, ბაღ-ვენახებისდა, მეორემხრივ, სასაფლაო-ეკლესიების აშენებით ხდებოდა. ასე მოიპოვა ახალი ადგილები თბილისის გარეთუბანში ზრკინაანთ მიღსიდი სააკამ. 

ოსმალთა შემოსევის შემდეგ ეკლესია გავერანებულია. 1768 წელს ზრკინაანთ სააკამ თავის სიძეს ტერ-არაქელას დაავალა ეკლესიის აღდგენა, რომელმაც 1792 წელს სხვა სამღვდელო პირნიც გაიამხანაგა და საერთო ძალით, განსაკუთრებით კი მოსახლეობის დახმარებით, „ამ ეკლესიისა, წყლისა და ბაღების შენებას მიჰყო ხელი". 

ეკლესია დაანგრიეს საბჭოთა პერიოდში. ეკლესიის ადგილზე აშენდა ალ. გრიბოედოვის ქუჩის №20 საცხოვრებელი სახლი. ეკლესია იდგა ამ სახლის ქუჩისკენ მიმართულ ეზოში.

ლიტერატურა
----------

* მ. ქუთათელაძე, „თბილისის ტაძრები", ტ. I, თბ. 2010 გვ. 253
**კასპის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპში. კასპის რკინიგზის სადგურსა და მდინარე ლეხურას შორის. მიეკუთვნება გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანას (ძვ. წ. XIV—VIII სს.). 

1962—1963 წლებში მცხეთის არქეოლოგიური ექსპედიიციის კასპის რაზმმა (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე, რაზმის უფროსი მ. ბარამიძე) გათხარა ქვაყრილიანი და მიწაყრილიანი ორმოსამარხები და 1 კენოტაფი. სამარხი ორმო სწორკუთხა ან ოვალურია და ხის ძელებით ან ფიქალითაა გადახურული. სამარხები ძირითადად თითო მიცვალებულისთვისაა განკუთვნილი. მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ კიდურებმოხრილი, მარჯვნივ (მამაკაცები) ან მარცხნივ (ქალები) გვერდზე, იშვიათად — გაშოტილი. ყოველ მიცვალებულს ჩატანებული ჰქონდა 1-იდან 16-მდე თიხის ჭურჭელი (უმთავრესად მორგვზე დამზადებული შავი, ლეგა ან მონაცრისფრო ხელადები, დოქები, ტოლჩები, სასმისები, ბადია-ლანგრები, დერგები, ქილები, ქოთნები, სადღვებლები და სხვა); იარაღი (ბრინჯაოს ფოთლისებური, გრძელყუნწიანი სამკუთხა ფორმის სატევრები, მოკლე მახვილი, მასრაგახსნილი და მთლიან-მასრიანი შუბისპირები და ხელშუბისპირები, ისრისპირები, რკინის სატევრები და შუბისპირები); სამკაული (საკინძები, სამაჯურები, საკანჭურები, ამულატები, ნემს-მახათბი, მაშა-ჩქიფები, სარდიონის, პასტის, კაურის და ქარვის ნაირგვარი მძივები და სხვა). მსგავსი მასალა აღმოჩენილია აღმოსავლეთ საქართველოს (სამთავრო, ნარეკვავი, აღაიანი, მეტეხი, კავთისხევი, ხოვლე, თბილისი და სხვა) სინქრონულ ძეგლებში.

მოპოვებული არქოლოგიური მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *გვეტაძე ჯ. მირიანაშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 131.
* *ბარამიძე მ.* კასპის სამაროვანი, „მასალები საქართველოსა და კავკასიის არქეოლოგიისათვის", 1965, ტ. 4;
**ოთარ ღამბაშიძე** (დ. 5 ივნისი, 1924, თბილისი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1947-1949 წლებში იყო კურორტ ტებერდის (ქლუხორის რაიონი) ტუბსანატორიუმის მთავარი ექიმი, საქართველოს ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ფილტვის განყოფილების ორდინატორი, განყოფილების გამგე, №2, №1 და №6 ტუბსანატორიუმების ორდინატორი, ასპირანტი, ეპიდემიოლოგიისა და საორგანიზაციო განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1959-1968 წლებში სწავლული მდივანი. 1968 წლიდან თბილისის ექიმთა და ხელოვნების ინსტიტუტის ტუბერკულოზის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი. ავტორია 56 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება სასუნთქი სისტემის ტუბერკულოზის კლინიკას, დიაგნოსტიკას, თანმხლებ დაავადებებს, დიფერენციალურ დიაგნოსტიკას, მკურნალობას და ტუბერკულოზთან ბრძოლის ორგანიზებულ საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია: „ტუბერკულოზური ექსუდატიური პლევრიტების მკურნალობა" (1963). სამეცნიერო-პრაქტიკულ ხელმძღვანელობას უწევდა კლინიკურ ორდინატორებს. ფტიზიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. თბილისის სამედიცინო აკადემიის ფტიზიატრიის კათედრის დოცენტი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტუბერკულოზური ექსუდაციური პლევრიტების ჰორმონალური და ანტიბაქტერიული თერაპია", დაიცვა 1963 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1955 — მედალი „ჯანმრთელობის დაცვის ფრიადოსანი"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 293

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ღამბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თბილისის ობსერვატორია** — შუა საუკუნეების ასტრონომიული ობსერვატორია თბილისში. არაბი გეოგრაფის ალ-ისტახრის ცნობით, ობსერვატორია 930 წელს არსებობდა თბილისში ნარიყალაზე. მარაღის ობსერვატორიის დამაარსებელი ნასრი ალდინ ტუსი (1201-1274 წწ.) ობსერვატორიის პროექტის შესადგენად და მომავალი სამუშაოს დასაგეგმავად მიწვეულ ოთხ პირველ სწავლულს შორის ასახელებს ბრძენს, ექიმს, ფილოსოფოსსა და ასტრონომს - ფახრ ალ-დინ იხლათის (ხლათელს; 1191-1282) თბილისიდან. იგი ამ დროისთვის ცნობილი ასტრონომი უნდა ყოფილიყო ობსერვატორიისა, რომელიც ხალხური გადმოცემის თანახმად ნარიყალის ციხის იმ ნაწილში უნდა ყოფილიყო მოწყობილი, რომელსაც დღესაც შაჰტახტი ჰქვია. 1837 წელს აქვე მოუწყვიათ პირველი მაგნ.-მეტეოროლოგიური ობსერვატორია.

უკანასკნელ წლებში ნარიყალის სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული არქეოლოგიური გათხრებისას ნაპოვნია ზოდიაქოს თანავარსკვლავედების გამოსახულებათა მოტივებზე ორნამენტირებული ქვის ციფერბლატი, რასაც მზის საათისთვის დამახასიათებელი აუცილებელი დეტალი - გნომონის სამაგრო აქვს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორია

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 517
**ოთარ მიხეილის ძე ჭიაურელი** (დ. 27 იანვარი, 1917, თბილისი — გ. 11 თებერვალი 1966, იქვე) — ქართველი რეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ოთარ ჭიაურელი დაიბადა 1917 წელს რეჟისორ მიხეილ ჭიაურელის ოჯახში. მას ასევე ჰყავდა და სოფიკო ჭიაურელი და ძმა რეჟისორი რამაზ ჭიაურელი. 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1941 წელს. 1945 წლიდან მუშაობდა კინოში, ვ. მუჯირთან ერთად გადაიღო ანიმაციური ფილმი „ოქროს ბიბილო". გადაღებული აქვს სამეცნიერო–პოპულარული და დოკუმენტური ფილმები: „ქართლის ბაღებში" (1952), „რუსთავი" (1953), „ამიერკავკასიის მუსიკალური გაზაფხული" (1958), „სვეტიცხოველი" (1960), „ჩვენი ნონა" (1962), „აღბეჭდილი აზრი" (1963), „კავკასიის მთები" (1964) და „გარეჯის მღვიმეებში" (1965) 

გარდაიცვალა 1966 წლის 11 თებერვალს 49 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 397.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ჭიაურელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ოთარ ჭიაურელი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**მთავარეპისკოპოსი იერონიმე II** (ბერძ. Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος B', ერისკაცობაში — **იოანის ლიაპის**, ბერძ. Ιωάννης Λιάπης; დ. 10 მარტი, 1938, ინოფიტა, ბეოტია, საბერძნეთი) — ელადის მართლმადედებელი ეკლესიის მეთაური, მთავარეპისკოპოსი ათენისა და სრულიად ელადისა, 2008 წლის 7 თებერვლიდან.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1938 წლის 10 მარტს ბეოტიის ინოფიტაში, საბერძნეთში. დამთავრებული აქვს ათენის ფილოსოფიისა და ღვთისმეტყველების ფაკულტეტები. ასპირანტურები გაიარა გრაცის (ავსტრია), რეგენსბურგის და მიუნხენის უნივერსიტეტებში. 1967 წელს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად და მღვდლად. 1978-1981 წ.წ. იყო ელადის ეკლესიის წმინდა სინოდის გენერალური მდივანი. 1981 წლის 4 ოქტომბერს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად. 2008 წლის 7 თებერვალს არჩეულ იქნა ელადის ეკლესიის მეთაურად. 2008 წლის 16 თებერვალს შედგა იერონიმოს II-ის ინთრონიზაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
* ელადის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიების მოქმედი მეთაურები |
| --- |
|  |
| 
* ბართლომე I
	+ კონსტანტინოპოლი
* თეოდორე II
	+ ალექსანდრია
* იოანე X
	+ ანტიოქია
* თეოფილოს III
	+ იერუსალიმი
* კირილე I
	+ რუსეთი
* ილია II
	+ საქართველო
* პორფირიე
	+ სერბეთი
* დანიელი
	+ რუმინეთი
* ნეოფიტე
	+ ბულგარეთი
* ქრიზოსტომოს II
	+ კვიპროსი
* იერონიმე II
	+ საბერძნეთი
* ანასტასი
	+ ალბანეთი
* საბა
	+ პოლონეთი
* ქრისტეფორე
	+ ჩეხეთი და სლოვაკეთი
* იონა
	+ ამერიკა
* ეპიფანე
	+ უკრაინა
 |
|  |
| 
ამჟამად უკრაინის ეკლესიის ავტოკეფალიას აღიარებენ: კონსტანტინოპოლის, ელადის, ალექსანდრიის და კვიპროსის ეკლესიები. |

 |
**კასრის საყდარი** — ეკლესია აზერბაიჯანში, კახის რაიონში, ისტორიულ საინგილოში, კახიდან დასავლეთით, მდინარე კობალას მარჯვენა ნაპირზე.

ისტორია
-------

კასრის სამების საყდრის აშენების შესახებ ცნობა მოიპოვება ქართულ მატიანეში. იგი აგებული ყოფილა საქართველოს მეფე არჩილის მიერ (VIII საუკუნე). ჯუანშერის თხზულებაში ვკითხულობთ, რომ არჩილ მეფე *„დაჯდა წქეთს და აღაშენა კასრი და ხევსა ლაკაუსტისასა აღაშენენ ციხე"*. კასრის სამების საყდარი მრავალგზის აოხრებული და აღდგენილი ძეგლია. უკანასკნელად იგი 1912 წელს აღუდგენია საკუთარი სახსრებით მღვდელ მიხეილ ყულოშვილს. აღდგენიდან 10 წლის შემდეგ კასრის საყდარი საბოლოოდ დაარბიეს მუსავატელებმა, გასული საუკუნის 80–იან წლებში საყდრისაგან მხოლოდ ნანგრევები იყო შემორჩენილი. ზ. ედილის ცნობა სწორედ ამ ნანგრევებში დარჩენილ „კლდის ნამტვრევ ქვებზე" მიუთითებს. დღეს მისგან ფაქტობრივად მხოლოდ ნანგრევების გროვაა დარჩენილი.

არქიტექტურა
-----------

ნაშთები
კარსის საყდრის შემორჩენილი კედლის ფრაგმენტებში (დასავლეთის კარიბჭესთან და აბსიდაში დაახლოებით 1.50–2.00 მ სიმაღლეზე) საშენ მასალად გამოყენებულია ხევის რიყის ქვა და ნაწილობრივ ფორებიანი გაუთლელი ქვა. კედლის სისქე 80 სმ უდრის. საყდარი წარმოადგენდა დარბაზულ ეკლესიას გარე კედლების სწორკუთხედში მოქცეული ნახევარწრიული აფსიდით.

კასრის საყდრის გეგმა სწორკუთხედს წარმოადგენს (8.25 X 5.56 მ), კედლების გარეთა სიბრტყეები სრულიად გლუვია, არ გააჩნია არავითარი გამოწევა ან ჩაღრმავება.

კასრის საყდარი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის ძეგლთა დაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დაყოფით ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კასრის საყდარი"** ვიკისაწყობში.
* კასრის საყდარი დაარქივებული 2016-03-23 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* გ. მარჯანიშვილი, ჰერეთი, თბ. 2005
* ზ. ედილი, საინგილო, თბ. 1947
* ი. ადამია, „ქართული ხალხური ხუროთმოძღვრება. საინგილო", თბ. 1979
* ლ. ჭილაშვილი, კახეთის ქალაქები, თბ. 1980
**ივანგოროდი** (რუს. Ивангород, ესტ. Jaanilinn, ფინ. Iivananlinna) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის კინგისეპის რაიონში. მოსახლეობა 2012 წლის აღწერით 10 128 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდინარე ნარვის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარეობს, სანქტ-პეტერბურგიდან დასავლეთით 147 კმ-ში.

ივანგოროდი დაარსდა 1492 წელს, როგორც ციხესიმაგრე, მოსკოველი თავადის ივან ვასილიევიჩის მიერ, სწორედ მის პატივსაცემად ქალაქს ამჟამინდელი სახელი. XV საუკუნის გერმანულ დოკუმენტებში ციხე-ქალაქი მოხსენიებულია, როგორც: „კონტრ-ნარვა". ივანგოროდის ციხესიმაგრე მაღალი ქვის გალავნით და 10 კოშკით, ივანგოროდი რუსეთში პირველი მართკუთხა გეგმით აგებული ციხესიმაგრე იყო 1492-1610 წლებში.

XVI-XVII საუკუნეების განმავლობაში ციხესიმაგრე ხშირად ხდებოდა გერმანელების, შვედებისა და პოლონელების თავდასხმის ობიექტი. 1581-1590 წლებში, ლივონიის ომის შემდეგ და 1612-1704 წლებში (რუსეთში შვედების ინტერვენციის პერიოდში) ციხესიმაგრე შვედებს, ხოლო 1704 წლიდან ჩრდილოეთის ომის დროს ციხესიმაგრე რუსულმა ჯარებმა დაიკავეს.

1940 წელს ესტონეთის საბჭოთა კავშირთან შეერთების შემდეგ, ივანგოროდი ესტონეთის შემადგენლობაში დარჩა. 1941-1944 წლებში ქალაქი ოკუპირებული ჰქონდათ გერმანელებს, ქალაქს მართავდა ოსტლანდი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი
* „ციხესიმაგრე ხედით ესტონეთზე"
* ივანგოროდი ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**ოთარ რევაზის ძე ჩხეიძე** (დ. 28 ნოემბერი, 1920, ყელქცეული, გორის რაიონი — გ. 13 დეკემბერი, 2007, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1949).

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს თბილისში დაამთავრა საშუალო სკოლა. 1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის განხრით. ერთხანს მასწავლებლობდა სოფლად. 1948 წლიდან ლექციებს კითხულობდა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის, 1949 წლიდან — ნ. ბარათაშვილის სახელობის გორის პედაგოგიური ინსტიტუტებში. 1949—1971 წლებში იყო გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის რუსული ენისა და ლიტერატურის, 1971—1980 წლებში — უცხოური ენებისა და ლიტერატურის კათედრის გამგე. 1950—1951 წლებში საქართველოს მწერალთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანია და „მნათობის", „ცისკრის" და „ლიტერატურული საქართველოს" სარედაქციო კოლეგიის წევრი 40-იანი წლებიდან 90-იან წლებამდე.
პირველი მოთხრობა გამოაქვეყნა 1940 წელს ჟურნალ „ჩვენ თაობაში". მას შემდეგ თანმიმდევრულად იბეჭდება მისი მოთხრობების ციკლი „ჩემი სოფლის ეტიუდები", რომანის ციკლი „მატიანე ქართლისა", დრამატული ნაწარმოებები, ლიტერატურულ-კრიტიკული და პუბლიცისტური წერილები. მოთხრობათა პირველი კრებული „ხელეური" — 1947, წლების მანძილზე აქვეყნებდა ქართული სოფლის ამსახველ, ლირიზმით შეფერილ მცირეფორმიან თხზულებებს საერთო სათაურით — „ჩემი სოფლის ეტიუდებიდან" (1959, 1963).

ავტორია რომანების მთელი სერიისა, რომელთა მთავარი პერსონაჟების — გენეტიკური ხაზით ერთმანეთთან დაკავშირებიული სამი თაობის ადამიანების — ბედის ჩვენებით შექმნილია XX საუკუნე ჩვენი საზოგადოების ცხოვრების ვრცელი ეპოპეა „ტინისხიდი", წგნ. I—III, 1950—1955; „ბურუსი", 1955; „ჯებირი", 1956; „მეჩეჩი", 1958; „კვერნაქი", 1965; „აღმართ-დაღმართი", 1967; „ლანდები", 1968; „ბორიაყი", 1974 (რომანი საფუძვლად დაედო რეჟისორ გიორგი შენგელაიას კინოფილმს „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა", 1985); „ცხრაწყარო", 1980; „მთაგრეხილი", 1984 და სხვა]. ოთარ ჩხეიძეს ეკუთვნის აგრეთვე პიესები „ვისია ვისი" (დაიდგა 1964), „ძველი რომანსები" (დაიდგა 1966), „თედორე" (დაიდგა 1967), „ქეთევან" (დაიდგა 1970); მონოგრაფიები „ვასილ ბარნოვი". „რომანი და ისტორია" (1965, 1976), „იტალიური დღიურები ბაირონისა" (1976) და სხვა. რომანების ციკლი — არტისტული გადატრიალება, „თეთრი დათვი", „ბერმუდის სამკუთხედი", „2001 წელი", „მორჩილი" და ბოლო — 22-ე რომანი „ლაზერშოუ" (2005) გამოხატავს საქართველოში კომუნისტური რეჟიმის შემდგომდროინდელ მოვლენებს. ყოველი მათგანი მოვლენათა ცხელ კვალზე იწერებოდა და ქვეყნდებოდა და მართლაც მხატვრული მატიანე იქნება შთამომავლობისათვის, მატიანე პირუთვნელი თანამედროვისა. მისი თხზულებები თარგმნილია რუსულ ენაზე, ყოფილ სსრკ-ის სხვა ხალხთა, აგრეთვე ბულგარულ ენაზე. მიღებული აქვს ლიტერატურული პრემია „საბა" (2005)და „ილია ჭავჭავაძის" პრემია (2006).

ჯილდოები
--------

2005 - „საბა" ქართული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *კვერენჩხილაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 175.
**ივან მატვეიჩი** (რუს. Иван Матвеич) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 3 მარტს, გაზეთ „პეტერბურგის გაზეთში"-ს მე-60 ნომერში გამოქვეყნდა.

გამოქვეყნება
------------

მოთხრობა „ივან მატვეიჩი" პირველად „პეტერბურგის გაზეთში"-ს მე-60 ნომერში გამოქვეყნდა ხელმოწერით ა. ჩეხონტე.

შესწორებული ვერსიით მოთხრობა შევიდა კრებულში „ჭრელი მოთხრობები". 1899 წლის 24 მარტს, მას შემდეგ რაც პეტრე პერცოვმა დაგეგმილი გამოცემის შესახებ გაიგო, ჩეხოვს კრებულ „ჭრელი მოთხრობები"-დან თავისი ნაწარმოებების კრებაში ჩართვის შესახებ შესთავაზა. ამ მოთხრობებს შორის მან „ივან მატვეიჩიც" დაასახელა, რომელიც პერცოვის აზრით „ძალიან კარგი" იყო. როგორც ჩანს, ჩეხოვი გამოეხმაურა ამ თხოვნას და ჩართო მოთხრობა 1899—1901 წლებში ადოლფ მარქსის მიერ გამოცემულ ნაწარმოებების ნაკრების პირველ ტომში.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, გერმანულ და სერბო-ხორვატულ ენებზე ითარგმნა.

ფონი
----

მოთხრობა „ივან მატვეიჩში" აღწერილი ისტორია, ნაწილობრივ მწერლის ბიოგრაფიდანაა. მიხეილ ჩეხოვი იხსენებდა: „თავად ამ მოთხრობის მთავარი გმირი ივან მატვეიჩის სახე ჩემი ძმის ივანისგანაა აღებული. სანამ ის პედაგოგიურ საქმიანობას დაიწყებდა, სამუშაოს ეძებდა და ამისათვის მოსკოვში მცხოვრებ პ. ბობორიკინთან დადიოდა".

სიუჟეტი
-------

ცნობილ მეცნიერს (ორიგინალში მწერეალს), ძლიერ აღიზიანებს პეტრე დანილიჩი, რომელმაც მას ახალგაზრდა გადამწერის რეკომენდაცია მისცა. გადამწერი ივან მატვეიჩი, ორი-სამი საათით მუდმივად იგვიანებს. მეცნიერს სურს გადამწერს ეჩხუბოს, არ გადაუხადოს სამუშაოს გასამრჯელო და გააგდოს სამსახურიდან. გადამწერი მოდის და უხსნის, რომ დეიდასთან იყო დღეობაზე, ხოლო დეიდა კი აქედან ძალიან შორს ცხოვრობს. მეცნიერი გადამწერს ჩაის უსხამს და სამუშაოს აძლევს.

ლიტერატურა
----------

Чехов А. П. Иван Матвеич // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივან მატვეიჩი დაარქივებული 2017-09-16 საიტზე Wayback Machine. , ორიგინალური რუსული ტექსტი
* ივან მატვეიჩი, ინგლისური თარგმანი

სქოლიო
------

1. ↑  Вокруг Чехова, გვ. 103.
2. ↑  მოთხრობა „ივან მატვეიჩში".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-11. ციტირების თარიღი: 2017-06-17.
**ნაღველა** (ლათ. Gentiana) — მცენარეთა გვარი ნაღველასებრთა ოჯახისა. ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახია. მისი ლურჯი, ცისფერი ან ყვითელი, მილისებრი ან ზარისებრი ყვავილები მარტოულია ან შეკრებილია ნახევრად ქოლგა ყვავილედად, ნაყოფი კოლოფია. 

აერთიანებს 400-მდე სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. ტყის, სუბალპური და ალპური მცენარეებია.

საქართველოში იზრდება 20-მდე სახეობა. საქართველოს ენდემია უცნაური ნაღველა (ლათ. Gentiana paradoxa), რომელიც აფხაზეთში გვხვდება. იშვიათი დეკორატიული სახეობებიდან აღსანიშნავია ლაგოდეხის ნაღველა (ლათ. Gentiana lagodechiana).

გალერეა
-------

* ნაღველა Gentiana asclepiadea Schwalbenwurzenzianნაღველა Gentiana asclepiadea Schwalbenwurzenzian
* ნაღველა გაზაფხულის Gentiana verna Frühlingsenzianნაღველა გაზაფხულის Gentiana verna Frühlingsenzian
* ნაღველა დიდყვავილა Gentiana clusii Enzianნაღველა დიდყვავილა Gentiana clusii Enzian
* ნაღველა უღერო Gentiana acaulis stengelloser Enzianნაღველა უღერო Gentiana acaulis stengelloser Enzian

ლიტერატურა
----------

* *გაგნიძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 334.