recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბაქოს ქართული თეატრი**, ბაქოში მოქმედი ქართული დრამატული თეატრი. შეიქმნა ბაქოს მუშათა მოძრაობის აღმავლობის პერიოდში. პირველი წარმოდგენა ქართველ მუშა სცენისმოყვარეთა ძალებით გაიმართა 1894 წელს. შემდეგში ხელმძღვანელობდა ბოლშევიკური ორგანიზაციის წევრი, ცნობილი რევოლუციონერი ალიოშა ჯაფარიძე. მოგვიანებით წარმოდგენებში მონაწილეობდნენ და წრეს ხელმძღვანელობდნენ ბაქოში მცხოვრები ან მოწვრული პროფესიონალი ქართველი მსახიობები და რეჟისორები: ეფემია და კოტე მესხები, შ. დადიანი, ვ. გუნია, ვ. შალიკაშვილი, ალექსანდრე წუწუნავა, ვ. ბარველი, დ. აწყურელი, ელო და ქეთევან ანდრონიკაშვილები, ც. ამირეჯიბი, ბ. წულუკიძე, შ. ხონელი, ნ. გვარამაძე, ს. ვაჩნაძე, ე. ციმაკურიძე, დ. შველიძე, პ. ჭიჭინაძე, გ. მატარაძე და სხვები. 

1909 წელს ბაქოში დაარსდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბაქოს განყოფილება და მისი დრამატული კომიტეტი. ამ დროისათვის ბაქოში უკვე მოღვაწეობდა ნახევარი პროფესიული დასი, რომელიც 1933 წელს სახელმწიფო პროფესიულ თეატრად ჩამოყალიბდა. 

ბაქოს ქართული თეატრში დაიწყეს სასცენო მოღვაწეობა პირველმა ქართველმა რეჟისორმა ქალმა ბაბო გამრეკელ-თორელმა, მსახიობებმა მ. გელოვანმა, ა. ჟორჟოლიანმა, ა. ჭუმბურიძემ და სხვებმა. თეატრის ძირითად ბირთვს შეადგენდნენ სცენის მოყვარეები: გ. თედიაშვილი, ა. ახობაძე, ანა და ალექსანდრე ნადირაძეები, ა. და გ. პავლიაშვილები და სხვები.

ბაქოს ქართული თეატრის რეპერტუარში უმთავრესად ქართველ დრამატურგების, აგრეთვე რუს და უცხოელ ავტორთა პიესები შედიოდა. აღსანიშნავია, რომ შ. დადიანი „გუშინდელნი", პ. კაკაბაძის „ჯვარედინ გზაზე", კ. კალაძის „ბნელი ღამის სტუმრები" და სხვა პირველად ბაქოს ქართულ სცენაზე დაიდგა.

ბაქოს ქართული თეატრმა ხელი შეუწყო ბაქოს ქართველ მოსახლეობაში ეროვნული სულისკვეთების გაღვივებას. დაიხურა 1937 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *ყურულაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 240.
**კულიკოვის ბიუსტი** (რუს. Бюст Куликова) — ძეგლი სემიკარაკორსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება მწერალ ბორის კულიკოვს. გაიხსნა 2007 წელს. ბიუსტის ავტორია ივან მასლიჩენკო.

ისტორია
-------

ქალაქ სემიკარაკორსკში დგას რაიონის ცნობილი ადამიანების რამდენიმე ბიუსტი, მათ შორის: მწერალი ვ. ზაკრუტკინი, მწერალი ბ. კულიკოვი, მშენებელი ა. არაკანცევი, თევზის მრეწველობის ხელმძღვანელი ი. აბრამოვი. ამ ბიუსტების ავტორია ივანე ივანეს ძე მასლიჩენკო. 

2007 წლის 23 სექტემბერს ქალაქის დღეზე სემიკარაკორსკში პიონერთა მოედანზე გაიხსნა მწერალ ბ. კულიკოვის ძეგლი. ბ. კულიკოვი დაიბადა სტანიცა სემიკარაკორსკში. სწავლობდა სკოლაში, შემდეგ როსტოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე, რის შემდეგაც ცხოვრობდა და მუშაობდა ქალაქ სემიკარაკორსკში

წერა და ნაშრომების გამოქვეყნება დაიწყო უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში. მისი პირველი წიგნი „ლექსები" გამოსცა 1964 წელს გამომცემლობა „მალადაია გვარდიაში". 60-იან წლებში მისი ავტორობით გამოდის წიგნები„თიბვის დრო" 91968 წ.), 70-იანებში — „საოცარი თვე" (1972 წ.), „კულიკოვოს ველი" (1973 წ.), 80-იანებში — „სიმამაცე" (1983 წ.), „თავნება" (1984 წ.). მისი რამდენიმე ნაშრომი ეძღვნება მშობლიურ ქალაქ სემიკარაკორსკს. წერდა ასევე პოემებსა და მოთხრობებს. 1975 წელს გამოვია მისი წიგნი „ჩემი ძვირფასი ხალხი", 1976 წელს — წიგნი „მოჩქარე". 

სხვადასხვა დროს ბ. კულიკოვი მუშაობდა კუსტანაის ოლქში, ალთაიში და ხშირ-ხშირად ბრუნდებოდა მშობლიურ ქალაქში. მწერალს სტუმრბდნენ ვასილი შუქშინი, ა. ლარიონოვა, ნ. რიბნიკოვი და სხვ.

ადგილობრივი მოსახლეობა პატივს მიაგებდა მწერალს. მისი სახელი მიენიჭა ქალაქის ერთ-ერთ ქუჩას. ყოველწლიურად აგვისტოში იმართება საღამო „კულიკოვის აგვისტო", ხოლო 2007 წლიდან „კულიკოვის შემოდგომა". მწერლის პატივსაცემად მოქალაქეები იკრიბებიან მის ძეგლთან და კითხულობენ მის ლექსებს.

აღწერა
------

ბორის ნიკოლოზის ძე კულიკოვის ძეგლი დგას აგურის კვარცხლბეკზე. ბიუსტის უკან დგას ქვის ლოდი, რომლის სწორ ზედაპირზე წარწერილია მისი ლექსისი სტრიქონები. ძეგლის გარშემო ტერიტორია კეთილმოწყობილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Семикаракорск. Бюсты известных земляков
* Семикаракорск. Известные люди. დაარქივებული 2018-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* Известные земляки
* Выставка художника И.И. Масличенко დაარქივებული 2017-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* Бюст Б.Н. Куликову- поэту и писателю, нашему земляку დაარქივებული 2017-07-01 საიტზე Wayback Machine.
* Запечатлённый Борис Куликов

სქოლიო
------

1. ↑  Казачья песнь. Памяти Бориса Куликов.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-21. ციტირების თარიღი: 2017-04-17.
2. ↑  Литературная колыбель
**ბაიათის ციხესიმაგრე** (აზერ. Bayat qalası) — ციხესიმაგრე აზერბაიჯანში, ტერტერის რაიონის სოფელ კებირლიში. ყარაბაღის სახანოს პირველი ციხესიმაგრე და დედაქალაქი დაარსდა ნადირ-შაჰის კარზე მომსახურე პანახ ალი-ხანის მიერ, რომელიც სასახლიდან გაქცევის შემდეგ იმალებოდა შეკში და შირვანში. მოგვიანებით პანახ ალი-ხანი დაინიშნა ადილ-შაჰად ყარაბაღის ხანად, სადაც ის მართავდა 1748—1751 წწ.

ისტორია
-------

1747 წელს ნადირ-შაჰის სიკვდილის შემდეგ პანახი კვლავ ჩნდება ყარაბაღში 200 მხედრისაგან შემდგარი რაზმის თანხლებით. იმავე პერიოდში ყარაბაღში დაბრუნდნენ ოტუზიკების ტომები, ჯევანშირი და კებირლი, რომლებიც ნადირ-შაჰის მმართველობის დროს იძულებით იყვნენ გადასახლებულნი ხორასანში. მათთან ერთად ხორასანიდან ყარაბაღში მამასთან გაიქცა პანახის უფროსი შვილი, 15 წლის იბრაჰიმ ხალილ-აღა.

პანახის ყარაბაღის ხანად აღიარების მომენტისათვის ახალი მმართველის წინაშე დადგა ხელისუფლების მდგრადობისა და მრავალრიცხოვანი მტრებისაგან საკუთარი სამფლობელოს დაცვის პრობლემა: ამიტომ უკვე 1745 წელს ის შეუდგა ბაიათის ციხე-სიმაგრის მშენებლობას კებირლინის მაგალში. მოკლე დროში აიგო კედლები, ამოითხარა ორმოები, აშენდა ბაზარი, აბანო და მეჩეთი. ციხეში მან გადაასახლა თავისი და თავისი ნათესავების ოჯახები და გამოჩენილი ადამიანები ილატიდან. მათ გარდა ბაიათის ციხეში გადავიდა და დასახლდა როგორც შორიახლოს, ისე თავრიზის ვილაიეთსა და არდებალში მდებარე მოსახლეობის, განსაკუთრებით ხელოსნების, დიდი ნაწილი.

პანახ ალი-ხანის ძლევამოსილებისა და დამოუკიდებლობის გაზრდის შესაძლებლობით დაშინებული მეზობელ ტერიტორიაზე განლაგებული შეკისა და შირვანის სახანოს მმართველმა ჰაჯი ჩელებმა შეკრიბა მრავალრიცხოვანი ჯარი და ბაიათის ციხეს ალყა შემოარტყა. მაგრამ, მიუხედავად ხანგრძლივი დროით ალყაში მოქცევისა, ჰაჯი ჩელებმა მაინც ვერ მოახერხა ციხე-სიმაგრის აღება. ალყაში მოქცეულთა მიერ წარმოებული მუდმივი პარტიზანული ბრძოლებისა და მოულოდნელი დარტყმების შედეგად ჰაჯი ჩელები იძულებული გახდა ალყა მოეხსნა და თავის სამფლობელოში დაბრუნებულიყო.

ალყის დასრულების შემდეგ პანახ ხანის ძალაუფლება კიდევ უფრო განმტკიცდა და ამჯერად მან უკვე სომეხი მელიქების საკუთარი მმართველობის ქვეშ მოქცევა გადაწყვიტა. ბაიათის ციხეში გადასვლის ხუთი წლისთავზე მიღებულ იქნა უსაფრთხოების ნორმებისათვის შეუთავსებელი გადაწყვეტილება – აქვე აშენებულიყო მუდმივი ქალაქი, ვინაიდან ციხე მრავალრიცხოვანი მტრების გარემოცვაში იმყოფებოდა. ამიტომაც ციხისათვის შეირჩა ისეთი ადგილი, რომელიც კავშირში იქნებოდა ყარაბაღის მთებთან, იმისათვის რომ მტერთან უეცარი შეჯახებისას შესაძლებელი ყოფილიყო საქონლისა და ქონების მტრისაგან გადარჩენის და გაუვალ მთებში გახიზვნის საშუალება. 1751 წლის 20 ნოემბერს შახბულაგის სათავესთან დაიწყო ახალი ციხე-სიმაგრის მშენებლობა და უკვე 1752 წლის 7 ნოემბერს ხანი თავის ოჯახთან და დაახლოებულ პირებთან ერთად აქ დამკვიდრდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Karabakh Foundation დაარქივებული 2010-10-04 საიტზე Wayback Machine.
2. 1 2 3 4  Мирза Джамал Джеваншир Карабаги. История Карабаха..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-01-27. ციტირების თარიღი: 2010-01-28
**აფხაზეთის ეპიგრაფიკული ძეგლები** მოიცავს სხვადასხვა ენაზე შესრულებულ ისტორიულ წარწერებს, რომელიც დღევანდელი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერტორიაზეა შემონახული. შემორჩენილია ბერძნულ, ქართულ და თურქულ ენებზე შესრულებული ნიმუშები.

ბერძნული წარწერების რიცხვი 22-მდეა და, ძირითადად, IX საუკუნემდეა შესრულებული. მათი უმრავლესობა განეკუთვნება დასავლეთ საქართველოში ბიზანტიის პოლიტიკური და კულტურული ჰეგემონობის ხანას.

თურქულ ენაზე შემორჩენილი 6 ეპიგრაფიკული ძეგლიდან უძველესი, ვინმე მეჰმედის წარწერა, 1598 წლით თარიღდება. შემორჩენილია ასევე ჯირხვასა და ჭლოუს წარწერები (XVIII ს.), მეჰმედ ემინის (1785 წ.), ბათალ-ბეი მარშანიასა და ხასან ბეი შერვაშიძის (XIX ს.) წარწერები.

აფხაზეთის წერილობითი ძეგლების უმრავლესობა ქართულ ენაზეა შესრულებული. რეგიონში აღრიცხულია 100-ზე მეტი ქართული წარწერა, როგორც ლაპიდარული, ასევე ფრესკული და ჭედური. მათგან 15-მდე ეპიგრაფიკული ძეგლი იხსენიებს აფხაზთა მეფეთა სახელებს. დაახლოებით 30 ქართული წარწერა შემონახულია ბედიის, ბიჭვინთის, წებელდისა და ილორის ტაძრებისადმი შეწირულ ხატებზე. აფხაზთა მეფეების სახელთან დაკავშირებული ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების მეორე მნიშვნელოვანი ჯგუფია ის წარწერები, რომლებიც თანამედროვე აფხაზეთის ფარგლებს გარეთ მდებარეობს: სამეგრელოში, ქართლში, იმერეთსა და ჯავახეთში.

თანამედროვე აფხაზეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილ მნიშვნელოვან ქართულ წარწერებს განეკუთვნება:

* მსიგხუას მთაზე მდებარე ტაძრის წარწერები (IX ს.),
* ლიხნის ტაძრის წარწერა (1066 წ.),
* ილორის ტაძრის წარწერები (X-XI სს. მიჯნა),
* მოქვის ტაძრის წარწერა (XII ს.),
* ბედიის ტაძრის წარწერები (უძველესი მიეკუთვნება 888-999 წლებს),
* წკელიკარის (რეჩხო-ცხირი) ეკლესიის წარწერები (XI–XIV სს.),
* ანუხვის ტაძრის წარწერები (XI ს.),
* საგდუხტ „დიოფალთ დიოფალის" წარწერა ღუმურიშის ეკლესიაში (XI საუკუნის I ნახევარი),
* გრიგოლ გალატოზთუხუცესის წარწერა დიხაზურგის ტაძრიდან,
* გუდავის ეკლესია. რაბასა და ნუგამწირას წარწერა (XV ს.),
* ჭლოუს წარწერა ჭალის (ჭლოუს) ეკლესია. ოზბეგ დადიანის წარწერა (1445-1452),
* წებელდის წმ. თევდორეს ტაძრის წარწერა (XI ს.),
* წებელდის ტაძარი. ლუკას წარწერა (XIV ს.),
* ბესლეთის ხიდის წარწერა (X-XI სს.).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეცენზირებადი ბილინგვური ჟურნალი სპეკალი - წერილობითი კულტურა შუა საუკუნეების აფხაზეთში
* ლია ახალაძე, აფხაზეთის წერილობითი ძეგლები დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.. ვებ-საიტი „აფხაზეთის კულტურა და კულტურული მემკვიდრეობა"
**კულიპინის სახლი** (რუს. Дом Кульпина) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. 2002 წლის 31 დეკემბრის № 124 ბრძანების შესაბამისად სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 30.

ისტორია
-------

სახლი ტაგანროგში პეტროვის ქუჩა 30-ში მდებარე, ააგეს დაახლოებით 1870 წელს. თავდაპირველად მასში ცხოვრობდა უნტერ-ოფიცერის პავლე ბუიანოვსკის ოჯახი. 1880-იანი წლებიდან 1918 წლამდე სახლში ცხოვრობდა მათი ნათესავი ანტონი. 

სახლის პირველი მფლობელი იყო თურქეთის მოქალაქი ივანე კონტემიროვი. 1870-იან წლებში მან სახლი მიჰყიდა ტაგანროგელ ვაჭარს დიმიტრი კულიპინს. დიმიტრი იყო მორწმუნე ადამიანი, დადიოდა ეკლესიაში, მუშაობდა ნიკოლაევსკის საბავშვო სახლის კარის ეკლესიის მამასახლისად

XX საუკუნის დასაწყისში სახლის მფლობელები გახდნენ კულიპინის მემკვიდრეები. 1925 წელს, უკანასკნელი მფლობელის, ბორის კულიპინის კუთვნილი სახლის ნაციონალიზაცია მოახდინეს. 

1910-იან წლებში სახლის რამდენიმე ოთახი იქირავა პორტის უფროსმა, სასამართლოს მრჩეველმა, ა. სემენიუტმა, რომელიც გარდაიცვალა 1912 წელს. ამ პერიოდში სახლში ასევე მუშაობდა მადამ ნ. ფივეტის სახელოსნო, რომელიც კერავდა კაბებს და თავის საქმეს ასევე ასწავლიდა ყველა მსურველს. 

1928 წელს სახლში ამზადებდნენ ავეჯს. მოგვიანებიით აქ გახსნეს სოციალური განათლების ინსტიტუტი. 

საბჭოთა პერიოდში მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. ამჟამად სახლი საცხოვრებელია და წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

არქიტექტურა
-----------

კულიპინის სახლის სწორკუთხა ფანჯრები ბოლოვდება სამკუთხა თამასებით და სანდრიკებით. პირველი სართულის ფანჯრები გაწყობილია კლდის ქვით. სახლის კუთხეში დატანებულია კოშკი ფანჯრით.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Петровская, 30 დაარქივებული 2013-10-11 საიტზე Wayback Machine.
* Улица Петровская Таганрог დაარქივებული 2018-04-06 საიტზე Wayback Machine.
**კარლ ემილ თეოდორ ერენბერგი** (გერმ. Carl Emil Theodor Ehrenberg) (დ. 6 აპრილი, 1878, დრეზდენი — გ. 26 თებერვალი, 1962, მიუნხენი) — გერმანელი კომპოზიტორი.

ცხოვრების გზა
-------------

კარლ ერენბერგი იყო მხატვარ კარლ ერენბერგის ვაჟიშვილი და ცნობილი მევიოლინისა და მხატვრის პაულ ერენბერგის ძმა; ძმებმა ჯერ კიდევ ადრეულ ასაკში დაჰკარგეს დედა, სოფი ელიზე იოან გეორგინე ლანგჰაიმზე (გერმ. Sophie Elise Johanne Georgine Ehrenberg) (დ. 1848, ეკერნფერდე — გ. 1892 დრეზდენი), რის გამოც სახელმწიფო არქივარიუსის თეოდორ დისტელის ოჯახში, ვილა დისტელჰაიმში იზრდებოდნენ ჰილდე და ლილი დისტელჰაიმებთან ერთად.

კარლ ერენბერგი სწავლობდა დრეზდენის კონსერვატორიაში იმ დროისათვის ცნობილი მასწავლებლის ფელიქს დრეზეკეს (გერმ. Felix Draeseke) დამრიგებლობით. მოგვიანებით იგი ხელმძღვანელობდა კაპელებს დორტმუნდში, ვიურცბურგში, პოზენში, აუგსბურგში, მეცსა და ლოზანაში, ხოლო 1922 წელს სათავეში ჩაუდგა ბერლინის სახელმწიფო ოპერის კაპელას.

1925 წლიდან 1935 წლამდე მუშაობდა კელნის სამუსიკო უმაღლეს სასწავლებელში, 1932 წელს შევიდა ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშათა პარტიის (გერმ. NSDAP) რიგებში და დროდადრო, 1935 წლიდან 1946 წლამდე იყო მიუნხენის სამუსიკო უმაღლესი სასწავლებლის პროფესორი.

ნაცისტური რეჟიმის დროს შედიოდა მესამე რაიხის საიმპერიო მუსიკოსთა ერთობის მუსიკის პედაგოგთა საბჭოში.

კარლ ერენბერგმა დაწერა ოპერა, ორი სიმფონია, სიმფონიური ჩანახატები, ორი საორკესტრო სუიტა, ერთი უვერტიურა, კონცერტი ჩელოსათვის, რამდენიმე კამერული მუსიკის ნაწარმოები, დაწერა ასევე თეატრალური წარმოდგენისთვის მუსიკალური თანხლება და სიმღერები. 

კარლ ერენბერგი განისვენებს მიუნხენის ჩრდილო სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Der Nachlass befindet sich in der Bayerischen Staatsbibliothek
კარლ თეოდორ ფონ დალბერგი
**კარლ თეოდორ ფონ დალბერგი** (გერმ. Carl Theodor Anton Maria Reichsfreiherr von Dalberg; დ. 8 თებერვალი, 1744, მანჰაიმი — გ. 10 თებერვალი, 1817, რეგენსბურგი) — საღვთო რომის იმპერიის უკანასკნელი ეპისკოპოსი-მთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე. დალბერგების ბარონთა გვარის წარმომადგენელი. რეგენსბურგის პირველი და უკანასკნელი არქიეპისკოპოსი, ფრანკფურტის ერთადერთი დიდი ჰერცოგი. როდესაც ნაპოლეონი დაეცა, პრელატი რეგენსბურგში დაბრუნდა, სადაც გარდაიცვალა. მისი სამფლობელოების ნაწილი მემკვიდრეობით ერგო მის ძმისშვილს — ჰერცოგ ემერიხ იოზეფ ფონ დალბერგს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კარლ თეოდორ დალბერგი***

* Eintrag über Karl Theodor von Dalberg auf *catholic-hierarchy.org* (englisch)
* Karl Theodor von Dalberg und Erfurt
* Biografie auf der Internetpräsenz der Stadt Aschaffenburg დაარქივებული 2013-10-04 საიტზე Wayback Machine.
* Haus der Bayerischen Geschichte: Biografien: Carl Theodor Anton Maria Freiherr von Dalberg დაარქივებული 2005-05-22 საიტზე Wayback Machine.
* Biographie Karl Theodor von Dalbergs დაარქივებული 2013-10-12 საიტზე Wayback Machine.  auf epoche-napoleon.net
**ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბაბანეურსა და არგოხთან, კავკასიონის მთავარი ქედის კალთების ძირში, მდინარე ალაზნის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 439-985 მ. შედის ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შემადგენლობაში. ნარკძალის ფართობია 834 ჰა. დაარსებულია 1950 წელს მესამეული ხანის რელიქტის — რცხილაფოთლიანი ძელქვის იშვიათი მასივის დაცვა-შემონახვის მიზნით. რცხილაფოთლიანი ძელქვა იზრდება როგორც ცალკე კორომებად, ისე რცხილასა და ჯაგრცხილასთან ერთად. შერეულია აგრეთვე ქართული მუხა, მინდვრის ნეკერჩხალი და სხვა. ქვეტყეს ქმნის კუნელი, კვიდო, შინდანწლა, ზღმარტლი, ასკილი. ნაკრძალში ძელქვის სიმაღლეა 20-30 მ, დიამეტრი — 90 სმ-მდე. გარდა მრავალი სახეობის ფრინველის, ნაკრძალში ბინადრობენ ძუძუმწოვრებიც: შველი, კურდღელი, მელა, თეთრყელა კვერნა და სხვა.

ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს: ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან – ტახტისგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კი – მდ. მაღრაანის-ფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანამდე და არგოხამდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 117.

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  საქართველოს კანონი თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ ka. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. ციტირების თარიღი: 26 დეკემბერი, 2022

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დაცული ტერიტორიები |
| --- |
|  |
| ნაკრძალები | 
* ბაბანეური
* ბაწარა
* ბიჭვინთა-მიუსერა
* ბორჯომი
* ვაშლოვანი
* თუშეთი
* კინტრიში
* ლაგოდეხი
* ლიახვი
* მარიამჯვარი
* რიწა
* სათაფლია
* ფსხუ-გუმისთა
* ქობულეთი
 |
|  |
| ეროვნული პარკები | 
* ალგეთი
* ბორჯომ-ხარაგაული
* ვაშლოვანი
* თბილისი
* თუშეთი
* კოლხეთი
* მტირალა
* ყაზბეგი
* ჯავახეთი
* მაჭახელა
 |
|  |
| ბუნების ძეგლები | 
* ალაზნის ჭალა
* არწივის ხეობა
* იმერეთის მღვიმეები
* ტახტი-თეფა
 |
|  |
| აღკვეთილები | 
* აჯამეთი
* ბუღდაშენი
* გარდაბანი
* თეთრობი
* იორი
* ილტო
* კარწახი
* კაცობური
* ლაგოდეხი
* მადათაფა
* ნეძვი
* სულდა
* ქცია-ტაბაწყური
* ქობულეთი
* ყორუღი
* ჭაჭუნა
* ხანჩალი
* პონტოს მუხის
 |
|  |
| დაცული ლანდშაფტები | 
* თუშეთი
* კინტრიში
 |

 |
ატმის ყვავილი
**ატამი** (ლათ. Prúnus pérsica) — ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ატმის სამშობლო ჩინეთია. ატმის 5 ათასამდე კულტურული ჯიშია გამოყვანილი. მცენარეებიდან ყველაზე მეტად ენათესავება ნუში, რომლისგანაც ძირითადად განსხვავდება ნაყოფით.

ატმის ხე ან ბუჩქი იზრდება 7-8 მ-მდე, ფოთოლი ლანცეტისებრია, ორსქესიანი ყვავილის გვირგვინის ფურცლები ვარდისფერი ან აგურისფერია, ნაყოფი (ჯიშების მიხედვით) სხვადასხვა სიმსხოსია, წონით 250 გ აღწევს. ატმის ნაყოფი სახრავი ან საპობია, კანი მომწვანო, თეთრი, ყვითელი ან მოწითალოა. იგი შებუსული ან გლუვია (ვაშლატამა). რბილობი თეთრია ან ყვითელი. შეიცავს (%-ით) 7-12 შაქარს, 0,08-1,02 მჟავებს, 0,5-1,2 პექტინოვან ნივთიერებას, ვიტამინებსა და სხვა. ნაყოფი (ჯიშების მიხედვით) ივნისიდან ოქტომბრის შუა რიცვებამდე მწიფდება. მცირე ნაყოფს იძლევა დარგვიდან მეორე წელს, 5 წლიდან სრულმოსავლიანია. ცოცხლობს 15-16 წლამდე. სითბოს მოყვარული, სიცხისა და გვალვის ამტანი მცენარეა. კარგად და ხანგრძლივად ხარობს ალუვიურ-კარბონატულ ნიადაგებზე. მისი გავრცელების არეალი დაახლოებით ჩრდილოეთის განედი 50° და სამხრეთის განედი 40° აღწევს. ატმის კულტურას სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს უზბეკეთში, ტაჯიკეთში, საქართველოში, აზერბაიჯანში, სომხეთში, დაღესტანსა და ყირიმში. 

საქართველოში დარაიონებულია ატმის 11 ჯიში, აქედან ქართლის ზონისათვის ხალხური სელექციით შექმნილი საკონსერვო და სუფრის მსხვილნაყოფიანი, მკვრივხორციანი სახრავი ჯიშებია: ხიდისთაური — ვარდისფერი, თეთრი, ყვითელი - ბერების. კახეთის ადგილობრივი ჯიშებიდან ფართოდაა გავრცელებული საშემოდგომო კახური თეთრი, გავაზური, ხირსული. ქართველმა სელექციონერებმა გამოიყვანეს საკონსერვო საგვიანო ატმის ახალი ჯიშები: ბესტავაშვილი და წედისური, აგრეთვე საადრეო სუფრის ჯიშები: ნობათი, ერისთავის ვარდისფერი, გორული საადრეო, სკრის საადრეო, სანდო. შემოტანილი ჯიშებიდან: ამსდენი და ელბერტი. მრავლდება თესლითა და ვეგეტატიურად (მყნობით). საძირედ იყენებენ ატმის, ტყემლისა და ნუშის ნათესარს. ატმისაგან მზადდება ჩირი, მურაბა, წვენი და კომპოტი. ატამს ყველაზე მეტად აზიანებს ატმის ფოთლის სიხუჭუჭე, ნაცარი, კლასტეროსპორიოზი, კურკოვანთა ნაადრევი ხმობა; მავნებლებიდან — ატმის მწვანე ბუგრი, ატმის ჩრჩილი.

ლიტერატურა
----------

* *ერისთავი ე.* ატმის სელექციის შედეგები საქართველოში, «მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის ინსტიტუტის შრომები», 1961, ტ. 13;
* *ერისთავი ე. ნასყიდაშვილი შ.* ატამი, თბ. 1958;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 665.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ატამი
 | ატამი ვიქსიკონში |

სქოლიო
------

1. ↑  The Plant List, *Prunus persica* (L.) Batsch
**კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა**მდებარეობს ცენტრალურ აფრიკაში, რომელიც ესაზღვრება კონგოს რესპუბლიკას,ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას,სამხრეთ სუდანს,უგანდას,რუანდას,ბურუნდის,ტანზანიას,ზამბიას,ანგოლას, მათ შორის ანგოლის ანკლავკაბინდის პროვინციას. მისი ფართობი შეადგენს 2 345 410 კმ²-ს.

სახელმწიფო საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენს 10 744 კმ-ს. სახელმწიფო საზღვრის სიგრძე ანგოლასთან შეადგენს — 2511 კმ-ს, ბურუნდისთან — 233 კმ-ს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან — 1577 კმ-ს, კონგოს რესპუბლიკასთან — 2410 კმ-ს, რუანდასთან — 217 კმ-ს, სამხრეთ სუდანთან — 628 კმ-ს, ტანზანიასთან — 473 კმ-ს, უგანდასთან — 765 კმ-ს და ზამბიასთან — 1930 კმ-ს.

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის რუკა
თავის უკიდურეს დასავლეთში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას აქვს გასასვლელი ატლანტის ოკეანესთან სანაპიროს მოკლე მონაკვეთზე ანგოლასა და მისი ანკლავის — კაბინდის პროვინციას შორის,მდინარეკონგოს ქვედა დინებაში. სანაპირო ხაზის სიგრძეა — 37 კმ.

ქვეყნის ტერიტორია მდებარეობს მდინარე კონგოს აუზში. აღმოსავლეთიდან ქვეყნის ტერიტორია შემოზღუდულია აღმოსავლეთ აფრიკის რიფტით. აღმოსავლეთის საზღვრის გასწვრივ გადის აღმოსავლეთ აფრიკის რიფტული სისტემის ღრმა გრაბენის ზოლი, გარშემორტყმული მთებით (რუვენზორის მასივი).ზღვის დონიდან ყველაზე მაღალი წერტილია — სტენლისმთა (5109 მეტრი). გრაბენის ხაზზე მდებარეობენ დიდი ტბები:ედუარდი,ალბერტი,კივუ,მვერუ,ტანგანიიკა. კივუს ტბიდან ჩრდილოეთით მდებარეობს ვულკანურივირუნგის მთების მასივი (სულ დაახლოებით 100 ვულკანი, სიმაღლე ზღვის დონიდან 4507მეტრამდე — კარისიმბის მთა)ნიამლაგირასდა ნიირაგონგოს მოქმედი ვულკანებით. ამავე ტბაზე მდებარეობს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დიდი,მტკნარ წყლებში არსებული,კუნძული— იჯვი.

ტერიტორიის ნახევარზე მეტი დაფარულია მარადმწვანე ნოტიო ტროპიკული ტყეებით განსაკუთრებით მრავალფეროვანი ცხოველთა სამყაროთი.ეკვატორიდან სულ უფრო მეტი დაშორებით ტყეები სულ უფრო მეჩხერები ხდებიან და გადადიან გალერეულებში. ქვეყნის სამხრეთში და უკიდურეს ჩრდილოეთში გავრცელებულია მაღალბალახიანი სავანები. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიის თითქმის 15 % უკავია ნაკრძალებსდა ეროვნულ პარკებს, რომელთაგან ყველაზე უფრო ცნობილებია:კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი,ვირუნგის ეროვნული პარკი,გარამბის ეროვნული პარკი,სალონგის ეროვნული პარკი,ოკაპის ნაკრძალი და სხვა.

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორია ნაწილობრივ მიეკუთვნება ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელს, ნაწილობრივ სუბეკვატორულ კლიმატურ სარტყელს და სავანურს.
აღმოსავლეთი ანტარქტიდა მარჯვნივ.
**აღმოსავლეთი ანტარქტიდა** — გეოგრაფიული რეგიონი, ანტარქტიდის ორი ძირითადი რეგიონიდან ერთი. გარს ეკვრის წყნარი, ინდოეთის და ატლანტიკის ოკეანეები. აღმოსავლეთი ანტარქტიდა მოიცავს ისეთ რაიონებს, როგორიცაა უილკსის მიწა, დედოფალ მოდის მიწა და ვიქტორიას მიწა და გამოყოფილია დასავლეთი ანტარქტიდიდან ტრანსანტარქტიკული მთებით.

დასახელება «აღმოსავლეთი ანტარქტიდა» არსებობდა 90 წელზე უფრო მეტი ხნის მანძილზე, მაგრამ ფართე გამოყენებაში შევიდა საერთაშორისო გეოფიზიკური წლისა (1957-1958 წლები) და კვლევების შემდეგ, რომლის დროსაც დადგინდა, რომ ტრანსანტარქტიკული მთები ანტარქტიდის დასავლეთი და აღმოსავლეთი რეგიონების ბუნებრივი გამყოფია.

აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში ყინულის გუმბათის სიმაღლე აღწევს თავის მაქსიმუმს და დარეგისტრირებულია პლანეტაზე ყველაზე დაბალი ტემპერატურა: −89,2 °C (1983 წლის 21 ივლისი) (საბჭოთა, დღეისათვის კი რუსული კონტინენტის შიგნით არსებული სამეცნიერო სადგური «ვოსტოკის სადგური»).

პრაქტიკულად აღმოსავლეთი ანტარქტიდის მთელი ტერიტორია, სანაპირო რამდენიმე მონაკვეთისა და ანტარქტიდული ოაზისების გარდა დაფარულია ყინულით მთელი წლის განმავლობაში. ყინულისგან თავისუფალ მონაკვეთებში ჭარბობს ტუნდრის მცენარეულობა სხვადასხვა სახის ხავსებით და ლიქენებით. მხოლოდ ხმელეთის ძუძუმწოვრები არ არსებობენ. ხმელეთის ცხოველებიდან ცხოვრობენ სელაპები უედელის სელაპი, კიბოსმჭამელი სელაპი, ზღვის ლეოპარდი, ზღვის სპილო და ფრინველები (ქარიშხალასნაირების ზოგიერთი სახეობა (ანტარქტიკული ქარიშხალა, თოვლის ქარიშხალა), მეზღვიასნაირების ორი სახეობა, პოლარული მეჭვავია, ადელის პინგვინი და იმპერატორის პინგვინი).

ანტარქტიდის აღმოსავლეთი ფარის ყველაზე მაღალ წერტილზე — არგოს მაღალმთიან პლატო გუმბათ А-ზე (en:Dome A, Dome Argus) ჩინელმა, ავსტრალიელმა და ამერიკელმა მეცნიერებმა ააშენეს ავტონომიური ასტრონომიული ობსერვატორია PLATO (PLATeau Observatory). ზეცის ფონური სიკაშკაშე I ზოლში აქ შეადგენს 20,5 ვარსკვლავურ სიდიდეს, რაც მნიშვნელოვნად კარგია, ვიდრე ჩილეს პარანალში (I=19,93) და სერო-ტოლოლოში (I=20,07), და ლა-პალმაში კანარის კუნძულებზე (I=20,1)[1].

სქოლიო
------

1. ↑  A transit survey at Antarctica Dome A
**ატამანის ხიდი** (რუს. Атаманский мост) — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი შემოვლით არხზე, სანქტ-პეტერბურგში, ცენტრალურ და ფრუნზეს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს უსახელო კუნძულსა და შემოვლითი არხის მარცხენა სანაპიროს. ხიდის სიგრძეა 39,5 მეტრი, ხოლო სიგანე — 31,7 მეტრი.

მდებარეობა
----------

მდებარეობს კრემენჩუგის ქუჩისა და გლუხოოზიორსკის გზატკეცილის დასაწყისში.

დინების ზემოთ მდებარეობს შლისელბურგის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ამერიკული ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „ალექსანდრე ნეველის მოედანი 2".

სახელწოდება
-----------

სახელწოდება ცნობილია 1939 წლიდან და მიიღო ატამანის ქუჩის გამო, რომლის დასაწყისში დასავლეთ ნაწილში ხიდი მდებარეობდა 1975 წლამდე.

ისტორია
-------

1914 წელს ხიდი მდებარეობდა ატამანის ქუჩის გაგრძელებაზე. იგი იყო ხისგან აგებული და სამმალიანი. 1932 წელს მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი. 1950 წელს მისი ხის ზეწრები გამოცვალეს მეტალით, განაახლეს ხეფენილი. ხიდის სიგრძე გახდა 38,4 მეტრი, ხოლო სიგანე — 15 მეტრი. 

1975 წელს ინჟინერ ა. დ. გუტცაიტისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით ააგეს ახალი რკინა-ბეტონის ხიდი. ხიდი გადაიტანეს 180 მეტრით ზემოთ დინების მიმართულებით. ხიდის ახალი ადგილმდებარეობა საშუალებას აძლევდა პირდაპირი სატვირთო გზა შექმნილიყო, რომელიც ცენტრალურ და ნევის რაიონებს დააკავშირებდა ერთმანეთთან.

ხიდი ამჟამად ერთმალიანია, აგებულია რკინა-ბეტონით და ძალიან ჰგავს ნოვო-კამენის ხიდს.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Атаманский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოვლითი არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* შლისელბურგის ხიდი
* ატამანის ხიდი
* ამერიკული ხიდი
* კარეტის ხიდი
* პრედტეჩენის ხიდი
* ნოვო-კამენის ხიდი
* ბოროვოის ხიდი
* იპოდრომის ხიდი
* ცარსკოე-სელოს რკინიგზის ხიდი
* რუზოვსკის ხიდი
* მოჟაისკის ხიდი
* გაზის ხიდი
* ზეთის ხიდი
* ნოვო-მოსკოვსკის ხიდი
* ვარშავის ხიდი
* მიტროფანოვის ხიდი
* ბალტიის ხიდი
* ნოვო-პეტერგოფსკის ხიდი
* კრასნოოქტიაბრსკის ხიდი
* ტარაკანოვსკის ხიდი
* ბორისოვის ხიდი
* ნოვო-კალინკინის ხიდი
* სტეფანე რაზინის ხიდი
 |

 |
**კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი** 1997 წლიდან დღემდე რამდენიმეჯერ შეიცვალა. ამჟამინდელი ვერსია 2006 წელს მიიღეს და მასზე გამოსახულია ლეოპარდის თავი, რომელიც მარცხნიდან შემოსაზღვრულია სპილოს ეშვით, მარჯვნიდან კი შუბით. მათ მიღმა კი დაწერილია სამი სიტყვა, ქვეყნის ეროვნული დევიზი: *სამართლიანობა, მშვიდობა, შრომა* (ფრანგ. Justice, Paix, Travail). 2006 წლის 18 თებერვალს დაამტკიცა ქვეყნის პრეზიდენტმა ჟოზეფ კაბილამ.

გერბი დეტალურადაა აღწერილი 2005 წელს მიღებული კონსტიტუციის პირველ თავში.

2003 წელს მიღებულ ძველ გერბზე გამოსახული იყო სამი გადაჯვარედინებული ხელი, რომელსაც გარს თავთავები ერტყა. თავში გამოსახული იყო ლომის თავი, ფსკერზე კი დევიზი: *დემოკრატია, სამართლიანობა, ერთობა* (ფრანგ. Démocratie, Justice, Unité).

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის 1999 წლის გერბზე გამოსახული იყო ლურჯი ფარი, ცენტრში ყვითელი ვარსკვლავი, მის თავზე კი ექვსი პატარა ვარსკვლავი.

უფრო ადრე, 1971-1997 წლებში, როდესაც ამ სახელმწიფოს ზაირი ერქვა, გერბზე გამოსახული იყო ლეოპარდის თავი, მის ქვემოთ კი ორი გადაჯვარედინებული შუბი, რომელიც ერთი მხრიდან თავთავით იყო შემოსაზღვრული, მეორე მხრიდან კი სპილოს ეშვით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა

გალერეა
-------

* კონგოს თავისუფალი სახელმწიფოსგერბი(1885–1908)კონგოს თავისუფალი სახელმწიფოს  
გერბი(1885–1908)
* ბელგიის კონგოს გერბი(1908–1960)ბელგიის კონგოს გერბი(1908–1960)
* ზაირის გერბი (1971–1997)ზაირის გერბი (1971–1997)
* (1997–1999)(1997–1999)
* (1999–2003)(1999–2003)
* (2003–2006)(2003–2006)

სქოლიო
------

1. ↑  Constitution de la République démocratique du Congo
2. ↑  www.hubert-herald.nl
ღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია
**აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია** — ბელორუსიის II და I ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1945 წლის თებერვალ-მარტში - დიდ სამამულო ომში. 

ვისლა-ოდერის ოპერაციის წარმატებით დამთავრების შემდეგ საბჭოთა არმია იანვრის ბოლოს მდინარე ოდერს მიადგნენ. ბელორუსიის I ფრონტის ჯარებმა კიუსტრინთან გადალახეს მდინარე ოდერი და 60 კმ-ზე მიუახლოვდნენ ბერლინს. გერმანელთა სარდლობამ გადაწყვიტა დაჯგუფება „ვისლის" სამი არმიის ძალებით დაერტყა ბელორუსიის I ფრონტის მარჯვენა ფრთისათვის, გაენადგურებინა ზურგის ნაწილები და ჩაეშალა ბერლინზე შეტევისათვის მზადება.

საბჭოთა უმაღლესმა მთავარსარდლობამ დაადგინა, რომ მოწინააღდეგეს დიდი ძალები ჰყავდა დაჯგუფებული აღმოსავლეთ პომერიანში და 8 თებერვალს ბელორუსიის II ფრონტს უბრძანა გაენადგურებინა ეს დაჯგუფება, დაეკავებინა დანციგის რაიონი და მტრისაგან გაეთავისუფლებინა ბალტიის ზღვის სანაპირო ვისლიდან ოდერამდე.

10 თებერვალს ბელორუსიის II ფრონტის ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ, მაგრამ ძალები არ ეყოთ, 10 დღიანი ბრძოლების შემდეგ მხოლოდ 40-60 კმ-ზე წაიწიეს წინ და შეტევა შეწყვიტეს. ამასობაში მტერმა აღმოსავლეთ პომერიანში 40-მდე დივიზიას მოუყარა თავი და 17 თებერვალს მძლავრი დარტყმა მიაყენა ბელორუსიის I ფრონტის მარჯვენა ფრთის ჯარებს. 

ბერლინის ოპერაციის დაწყებამდე აუცილებელი იყო აღმოსავლრ პომერანიის დაჯგუფების განადგურება, ამიტომ საბჭოთა სარდლობამ გააძლიერა ბელორუსიის II ფრონტის ჯარები მე-19 არმიითა და სატანკო კორპუსით და მათ იერიში მიიტანეს კესლინზე. 1 მარტს შეტევაზე გადავიდნენ ბელორუსიის I ფრონტის შენაერთებიც. მათ კოლბერგის მიმართულებით გაკვეთეს მტრის დაჯგუფება, განავითარეს შეტევა მდინარე ოდერის ქვემო დინებისაკენ. 20 მარტს ისინი ოდერთან გავიდნენ. ამავე დროს ბელორუსიის II ფრონტის ჯარებმა გაათავისუფლეს გდინია და დანციგი.

აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაციამ უზრუნველყო ბერლინის ოპერაციის წარმატება და მტრის ჯარების ლიკვიდაცია ბალტიისპირეთსა და აღმოსავლეთ პრუსიაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 59.
**კონგოს ღრმული** — 300—500 მეტრი სიმაღლის მქონე მოსწორებული ღრმული (დიამეტრი დაახლოებით 1000 კმ) ცენტრალური აფრიკაში. გარშემორტყმულია საფეხურიანი პლატოებით და ზეგნებით; შეესაბამება აფრიკის ფილაქნის სინეკლიზას. მისი ნიადაგი დრენირებულია მდინარე კონგოს მიერ.

მცენარეულობა: ხშირი ნოტიო მარადმწვანე და მარადმწვანე-ფოთლოვანი ტროპიკული ტყეების მთლიანი საფარი.

გეოგრაფია
---------

მდინარე კონგოს აუზი.
ფართობი შეადგენს დაახლოებით 1 მილიონ კმ²-ს; მისი სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე და დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე შეადგენს დაახლოებით 1000 კმ-ს. მთავარი მდინარეა — კონგო (ლუალაბა), რომელსაც აქვს მრავალრიცხოვანი შენაკადები — ლომამი, ჩუაპა, უბანგი, კასაი (კვა). ღრმულის ტერიტორიაზე ასევე არსებობს ბევრი ტბა და ჭაობი.

გეოლოგია
--------

სტრუქტურული თვალსაზრისით კონგოს ღრმული შეესაბამება აფრიკის ფილაქნის სინეკლიზას, რომელიც ჩამოყალიბდა პრეკამბრიულ პერიოდში. ფილაქნის ფარისებული ფუნდამენტის მიწისქვეშა (500—1000 მეტრზე მეტ სიღრმეზე) შვერილი ყოფს სინეკლიზას ორ ღრმულად — ჩრდილოეთის და სამხრეთის, რომლის ცენტრალურ ნაწილში ფუნდამენტი ღრმავდება 3000 მეტრზე მეტ სიღრმეზე. სინეკლიზა აგებულია პროტეროზოური, პალეოზოური და მეზოზოური პერიოდების დანალექი ქანების ძლიერი ფენებით, რომლის ზედაპირი დაფარულია შედარებით უფრო სუსტი ფხვიერი კაინოზოური პერიოდის დანალექი ქანებით.

რელიეფი
-------

კონგოს ღრმული ხასიათდება სართულოვანი აგებულებით. ყველაზე უფრო დაბალი (300—400 მეტრი) და ახალგაზრდა (ჰოლოცენის) სართულს ქმნიან მრავალრიცხოვანი მდინარეების ფართე, ყველაზე უფრო დაჭაობებული ჭალისებური ხეობები, რომლებიც ჩაედინებიან ღრმულის ცენტრალურ ნაწილში ერთიან ბრტყელ, პერიოდულად წყლით დაფარულ ალუვიურ ვაკეში. უფრო მაღლა აღინიშნება ზეგნის კიდეებიდან ამოწეული ანთროპოგენური ტერასების და პლიოცენ-მეოთხეული სისტემის ტერასისებური პლატოს რამდენიმე დონე ჩრდილოეთით და დასავლეთით 500 მეტრზე მეტი და სამხრეთით და აღმოსავლეთით 1000 მეტრზე მეტი სიმაღლით.

კლიმატი
-------

თვის საშუალო ტემპერატურაა 23-25°-დან 26-21°С-მდე, ნალექების წლიური ჯამი 1500—2000 მმ და მეტი.

სქოლიო
------

1. ↑  Les plans d'eau de la RDCongo. Congoforum par Joseph M. Kyalangilwa - President du Great Lakes Forum International (Suisse) (15 აგვისტო 2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 21 აპრილი 2012.
**აშოკა** (დევანაგარი: अशोक IPA: aˈɕoːkə; ძვ.წ. 304-232) — ინდოეთის იმპერატორი მაურიის დინასტიიდან, რომელიც მართავდა თითქმის მთელ ინდოეთის ნახევარკუნძულს ძვ. წ. 269-232 წელებში. რამდენიმე სამხედრო დაპყრობის შედეგად, ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი იმპერატორი, თანამედროვე ინდოეთზე დიდ სახელმწიფოს მართავდა. მისი იმპერია გადაჭიმული იყო თანამედროვე პაკისტანიდან ბანგლადეშამდე და ქერალადან ანდჰრამდე. მან დაიპყრო კალინგის სამეფო, რომლის დაპყრობა ჩანდრაგუპტა მაურიას დინასტიიდან მოყოლებული ვერავინ შეძლო. მისი სამეფოს ცენტრი იყო მაგადჰაში (თანამედროვე ბიჰარი). კალინგის ომში მასიურ მკვლელობათა შესწრების შემდეგ, შემოიღო ბუდიზმი. მოგვიანებით, აზიაში ბუდიზმის პროპაგანდას ეწეოდა და ააგო ბუდდჰა შაკიამუნის ცხოვრების ამსახველი რამდენიმე ძეგლი. აშოკა იყო აჰიმსას (*უძალადობის*), სიყვარულის, ტოლერანტობისა და ვეგეტარიანელობის მიმდევარი. ისტორიაში ფილანტროპულ მმართველადაა ცნობილი.

მისი სახელი „აშოკა" ნიშნავს „უმტკივნეულოს". მის ედიქტებში ასევე მოიხსენიებდნენ *დევანამპრიჲად* („ღმერთებისთვის საყვარელი").

აშოკას დიდი წვლილი მიუძღვის ბუდიზმის მსოფლიო სარწმუნოებად ქცევაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩანდრაგუპტა მაურია
* მაგადჰა
* მაურიების იმპერია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* International Vegetarian Union: King Asoka of India

სქოლიო
------

1. ↑  Bruce Rich. To Uphold The World Author Discussion დაარქივებული 2013-04-26 საიტზე Wayback Machine.
**კირიაკ სამსონის ძე ზავრიევი** (დ. 28 იანვარი [ძვ. სტ. 16 იანვარი], 1891, თბილისი — გ. 14 დეკემბერი, 1978, იქვე) — საბჭოთა მეცნიერი სამშენებლო მექანიკისა და ნაგებობათა სეისმომედეგობის დარგში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1941). საქართველოს სსრ მეცნიერების და ტექნიკის სამსახურებული მოღვაწე (1941). სკკპ წევრი 1940 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

კირიაკ სამსონის ძე ზავრიევი დაიბადა 1891 წლის იანვარს, თბილისში, სამხედრო ტოპოგრაფის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო თბილისის მე-3 გიმნაზიაში, რომელიც ოქროს მედალზე დაამთავრა. 1914 წელს დაამთავრა პეტერბურგის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტი. ავტორია რუსეთსა და ამიერკავკასიაში აგებული მრავალი დიდი ხიდის პროექტის ავტორი. ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას 1914-1915 წლებში პეტერბურგის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტში; 1918-1919 წლებში ოდესის; 1921-1930 წლებში კი თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკურ ინსტიტუტებში. 

მრავალი წელი მოღვაწეობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტშიც (1931-1959). 

1941-1947 წლებში იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული ანტისეისმური მშენებლობის ბიუროს თავმჯდომარე, 1947 წლიდან გარდაცვალებამდე კი ამ ბიუროს ბაზაზე ჩამოყალიბებული სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის დირექტორი.

მისი მთავარი შრომები ეხება ნაგებობათა თეორიას. საფუძველი ჩაუყარა მრღვევი დატვირთვების მიხედვით ნაგებობათა გაანგარიშების მეთოდსა (1913) და სეისმომედეგობის დინამიკის თეორიას (1926), მან პირველმა დაასაბუთა სეისმომედეგი ქვის ნაგებობათა მშენებლობის შესაძლებლობა და დაამუშავა შენობათა ანტისეისმური სარტყლები. ზავრიევს დიდი ღვაწლი მიუძღვის მსუბუქი რკინა-ბეტონის კონსტრუქციების დამუშავებასა და დანერგვაში. იგი ხელმძღვანელობდა ბეტონის სპეციალისტთა ამიერკავკასიის სკოლას. 1957 წლიდან იყო აშშ-ის წინასწარდაძაბული რკინა-ბეტონის ინსტიტუტის წევრი. 

დაჯილდოებულია ლენინის ორი ორდენითა და მედლებით.

თხზულებები
----------

* Проектирование состава бетона из портландцемента, в кн.: Бетон. Материалы по теории проектирования состава и технологии бетона, Тифлис. 1930;
* Динамика сооружений, М. 1946;
* Расчетные формулы прочности в особых случаях, М.—Л. 1935;
* Основы расчета сооружений по методу расчетных предельных состояний, Тбилиси, 1956;
* Расчет арочных мостов, М. 1956.

ლიტერატურა
----------

* *წილოსანი ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 471.
* კირიაკ ზავრიევი. ბიობიბლიოგრაფია, შემდგ. ი. დუდუჩავა, თბ. 1978.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კირიაკ ზავრიევი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კირიაკ ზავრიევის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
* კირიაკ ზავრიევის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* კირიაკ ზავრიევის ბიოგრაფია (V მოწვევა)

სქოლიო
------

1. ↑  Завриев Кириак Самсонович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. ↑
ბათუმის ქუჩებში პირველი ტროლეიბუსები 1978 წლის 6 ნოემბერს გამოჩნდა. ქსელი თან და თან ფართოვდებოდა და მაქსიმალურ სიდიდეს 1985 წელს მიაღწია, როცა მოქმედებთა 3 მარშრუტი 41 კმ სიგრძით და 41 მოძრავი ერთეულით. 1993 წელს გაუქმდა №3 ხაზი. 2002 წელს ასევე გაუქმდა №1 მარშრუტი, ხოლო 2005 წელს გაუქმდა ხაზი №2, რითაც ბათუმის ტროლეიბუსმა არსებობა შეწყვიტა.

მოძრავი შემადგენლობა
--------------------

ბათუმში ექსპლუატაციაში იყო რუსული წარმოების ტროლეიბუსები ЗиУ-682 (დაახლ. 60 ცალი), ჩეხოსლოვაკიური Škoda 9Tr (მიღებულ იქნა 16 ცალი) და Škoda 14Tr (ორიცალი, რომლებიც შეისყიდეს 1980-იანი წლების ბოლოს). 1985 წელს ბათუმმა თბილისისგან მიიღო 6 ცალი მეორადი ტროლეიბუსი Škoda 9Tr. 2003 წელს ბათუმის ტროლეიბუსის მოძრავ შემადგენლობას წარმოადგენდა 2 Škoda 9Tr, 3 ЗиУ-682 და 2 უმოქმედო Škoda 14Tr.

საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემების სია
--------------------------------------

* ბათუმი (გაუქმებულია)
* გორი (გაუქმებულია)
* ზესტაფონი (შეწყდა მშენებარე)
* ზუგდიდი (გაუქმებულია)
* თბილისი (გაუქმებულია)
* ოზურგეთი (გაუქმებულია)
* რუსთავი (გაუქმებულია)
* სამტრედია (გაუქმებულია)
* სოხუმი (მოქმედია)
* ფოთი (გაუქმებულია)
* ქობულეთი (შეწყდა მშენებარე)
* ქუთაისი (გაუქმებულია)
* ცხინვალი (გაუქმებულია)
* ჭიათურა (გაუქმებულია)

ლიტერატურა
----------

* KLEMENT, Radim. Konec trolejbusů v Gruzii. Československý dopravák. 2010, roč. IX. čís. 4, s. 40–44.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბათუმის ტროლეიბუსის ფოტოები Transphoto.ru-ზე
* ბათუმის ტროლეიბუსის სამარშრუტო სქემა
ახუწის ციხესიმაგრე, 1953 წელი
**ახუწის ციხესიმაგრე** — ციხე სოფელ ახუწაში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, საქართველო. ციხე აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფელ ღვადაახუწაში, პატარა კლდის თავზე გაშენებულია ციხე. ციხე აგებულია ქვით. სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩამოუდის ხევი. დანარჩენი მხარე შემოსაზღვრულია გალავნით. გალავანი, ქვედა ნაწილშია, ხოლო ციხე უფრო შემაღლებულზე დგას, ამიტომ ნაგებობა ორიარუსიანის შთაბეჭდილებას ახდენს. ციხის აღმოსავლეთ მხარეს არის პატარა ცილინტრულ ფორმის სადგომი, რომელიც გადახურულია კამარით. სწორკუთხა კარით იგი უერთდება ციხეს.

ამჟამად ნაგებობა დანგრეულია. ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

2018 წლის აგვისტოში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ციხესიმაგრეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახუწის ციხესიმაგრე

სქოლიო
------

1. ↑  აფხაზეთში 15 ობიექტს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
მდინარე კონგო
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარეობს აფრიკაში სიდიდით მეორე მდინარე — კონგო. მდინარე კონგოს მთელი სისტემა ითვლება მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს მდინარის სისტემად. წყლის რაოდენობის თვალსაზრისით, რომელიც მიედინება მის აუზში, იგი მეორე მდინარეა ამაზონის შემდეგ — წყლის ხარჯით დაახლოებით 42 ათასი მ³/წმ. მდინარის აუზის ფართობი შეადგენს 3,7 მილიონ კმ²-ს, რომელიც ასევე მოიცავს ქვეყნის გარეთ არსებულ ტერიტორიებს. მდინარის სიგრძეა 4700 კმ, რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი სიგრძის მიხედვით მეცამეტე ადგილზეა მსოფლიოში. ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს მისი მთლიანი აუზის 90 %.

მდინარე კონგოს აუზის ყველაზე დიდი შენაკადები:

მარჯვენა შენაკადები:

* ლუფირა – 500კმ.
* ლუვუა – 350 კმ.
* არუვიმი – 1300 კმ.
* უბანგი – 2300 კმ.
* უელე – 1100 კმ.

მარცხენა შენაკადები:

* ლომამი – 1500 კმ.
* ტშუაპა – 1000 კმ.
* კასაი – 2400 კმ.
* კვანგო – 1100 კმ.
* სანკურუ – 1200 კმ.

მდინარე კონგოს სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე შეადგენს 13,5 ათას კმ-ს. მდინარე კონგოს ზედა დინებაში, რომელსაც ლუალაბა ეწოდება, მდებარეობს ბოიომის ჩანჩქერი. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მიტუმბის მთების ყველაზე მაღალ მწვერვალებთან გადის წყალგამყოფი მდინარე კონგოსა და მდინარე ნილოსის აუზებს შორის.

ლიტერატურა
----------

* Forbath, Peter. The River Congo: The Discovery, Exploration and Exploitation of the World's Most Dramatic River. New York: E. P. Dutton, 1979.ISBN 0-525-47573-7
**კარლ ანტონ ფონ მეიერი** (გერმ. Carl Anton von Meyer), აგრეთვე ცნობილია როგორც **კარლ ანტონის ძე მეიერი** (რუს. Карл Антонович Мейер) — გერმანული წარმოშობის რუსი სისტემატიკოს-ბოტანიკოსი. იყო სანქტ-პეტერბურგის საიმპერატორო ბოტანიკური ბაღის დირექტორი. მისი ყველაზე მეტად ცნობილი ნამუშევრებია: „Verzeichnis der Pflanzen, welche während der 1829–1830 unternommenen Reise im Kaukasus und in Provinzen am westliehen Ufer des kaspischen Meeres gefunden und gesammelt worden sind" (სან.-პეტ. 1831), „Verzeichnis der im Jahre 1833 am Saisang Nor und am Irtysch gesammelten Pflanzen" (სან.-პეტ. 1841), „Florula provinciae Tambow" (სან.-პეტ. 1844), „Versuch einer Monographie der Gattung Ephedra" (სან.-პეტ. 1846), „Florula provinciae Wiatka" (სან.-პეტ. და ლფცგ. 1848). საიმპერატორო ბოტანიკური ბაღის თესლების კატალოგებში (1835—1846) ფრიდრიხ ერნსტ ლუდვიგ ფონ ფიშერთან ერთად აღწერა მნიშვნელოვანი რაოდენობის მცენარეთა ახალი სახეობები.

სქოლიო
------

1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. 1 2 3 4  Catalog of the German National Library<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. ↑   Мейер, Карл Антонович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. т. XVIIIa. — СПб. 1896. — стр. 952.
4. ↑   Фишер, Федор Богданович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. т. XXXVI. — СПб. 1902. — стр. 77.
**კირეევკა-2** (რუს. Киреевка-2) — ადრე ბრინჯაოს ხანისა (ძვ. წ. III ათასწლეული) და შუა საუკუნეების (ახ. წ. VIII-X საუკუნეები) უძველესი დასახლება, მდებარეობს ოქტომბრის რაიონის ხუტორ კირეევკასთან, ოქტომბრის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. აღმოაჩინეს 2006 წელს.

ისტორია
-------

არქოლოგიური ძეგლი, ძველი დასახლება კირეევკა-2, რომელიც მიეკუთვნება ადრე ბრინჯაოს ხანასა (ძვ. წ. III ათასწლეული) და შუა საუკუნეების (ახ. წ. VIII-X საუკუნეები) ეპოქას, აღმოაჩინეს 2006 წელს სოხრანოვკა-ოქტიაბრსკაიის გაზსადენის მაგისტრალური ხაზის გაყვანის დროს. მდებარეობს როსტოვის ოლქის ოქტომბრის რაიონის ხუტორ კირეევკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,7 კმ-ში. სახელწოდება მიიღო ხუტორ კირეევკის მიხედვით.

არქეოლოგიური გათხრები გაიშალა 3 520 კვ. მეტრზე. არექეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილი ნივთებზე დაკვირვების შედეგად გაირკვა, რომ ერთ-ერთი ნაგებობა სამლოცველოს წარმოადგენდა და იგი მრგვალი ფორმისა იყო. აღმოჩენილი არქეოლოგიური ნივთები თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. 

კულტურულ ძეგლზე აღმოჩენილია ოთხი არქეოლოგიური ფენა. პირველ ფენაში აღმოჩენილია ამფორების ნამტვრევები, რომელიც განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს — ძვ. წ. VIII-X საუკუნეები. ნაძერწი კერამიკის ნაშთები მიეკუთვნება გვიანი ბრინჯაოს ხანას - ძელური კულტურის პერიოდს (ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრული და I ათასწლეულის დასაწყისი).

გათხრების დროს აღმოჩნდა რამდენიმე კაჟის ნივთი, დანა, რომელიც დამზადებულია ვუკანური წარმოშობის ობსიდიანისაგან. დანა თარიღდება ადრე ბრინჯაოს ხანით. ასევე აღმოჩენილია VIII-X საუკუნეების კერამიკა.

შუა საუკუნეებში მოსახლეობა არ აშენებდა ქვის შენობებს და ცხოვრობდნენ მიწისპირზე აშენებულ დროებით საცხოვრებლებში, რომლებიც არ შემონახულა დღემდე. სწორედ ამის გამო მოსახლეობა თხრიდა ორმოებს სხვადასხვა დანიშნულებით. ერთ-ერთ ასეთ ორმოში აღმოჩენილია ამფორის ნატეხები და რკინის დანა კაუჭიანი ტარით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Киреевское» поселение древних людей
* Поселение Киреевка-2
**ბელარუსის რესპუბლიკის პრეზიდენტი** (ბელარ. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь) — არის სახელმწიფოს მეთაური, ბელარუსის რესპუბლიკის კონსტიტუციის გარანტი, ასევე ბელარუსის მოქალაქის უფლებებისა და თავისუფლების გარანტი. ის წარმოადგენს ბელარუსს სხვა სახელმწიფოებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ურთიერთობაში.

ბელარუსის პრეზიდენტად შეიძლება აირჩეს მოქალაქე (დაბადებით ბელარუსში), მინიმუმ 35 წლის, ასევე ხმის მიცემის უფლების მქონე, რომელიც ცხოვრობს მინიმუმ ათი წელი არჩევნებამდე ბელარუსში.

ბელარუსის პრეზიდენტი აირჩევა 5 წლით.

ისტორია
-------

1990-1991 წლებში, ბელარუსის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი განიხილავდა იდეას, სადაც უნდა შემოეღოთ ბელარუსში პრეზიდენტის პოსტი.

პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები ბელარუსში ჩატარდა 23 ივნისს (პირველი ტური) და 10 ივლისს 1994 წელს (მეორე ტური), ამავე დროს შევიდა პირველი ცვლილება კონსტიტუციაში, სადაც ნებადართულ იქნა არჩევნებში მონაწილეობა მიეღოთ 35 წლის კანდიდატებს (ადრე 40). არჩევნებში მონაწილეობას იღებდა 6 კანდიდატი. პირველ ტურში სამივე ლიდერმა გაიმარჯვა ალექსანდრე ლუკაშენკო — 44,82%, ვიაჩესლავ კებიჩი — 17,32%, ზენონ პოზნიაკი — 12.82%. მეორე ტურში ხმების 80%-ით მოიგო ალექსანდრე ლუკაშენკომ.

ბელარუსის პრეზიდენტების სია
---------------------------

|  | სურათი | სახელი | უფლებამოსილების  დაწყება | უფლებამოსილების  დამთავრება |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. |  | ალექსანდრე ლუკაშენკო | 20 ივლისი 1994 | დღემდე |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბელარუსის პრეზიდენტების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Историк: введение поста президента в Беларуси обсуждалось ещё в 1990—1991 годах.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-11-24. ციტირების თარიღი: 2016-03-06.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები  |
| --- |
|  |
| 
ავსტრია  · ალბანეთი  · ბელარუსი  · ბულგარეთი  · გერმანია  · ესტონეთი  · ირლანდია  · ისლანდია  · იტალია  · ლატვია  · ლიეტუვა  · მალტა  · მოლდოვა  · მონტენეგრო  · პოლონეთი  · პორტუგალია  · რუმინეთი  · რუსეთი  · საქართველო  · საბერძნეთი  · საფრანგეთი  · სერბეთი  · სლოვაკეთი  · სლოვენია  · უკრაინა  · უნგრეთი  · ფინეთი  · შვეიცარია  · ჩეხეთი  · ჩრდილოეთი მაკედონია  · ხორვატია |  |

 |
**ბელარუსის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჰიმნი** „ჩვენ ბელარუსები ვართ" (ბელარ. Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь «Мы, беларусы») — ბელარუსის სახელმწიფოებრიობის ერთ-ერთი სიმბოლო. მუსიკა ჰიმნისთვის დაიწერა 1955 წელს ნესტორ სოკოლოვსკის მიერ ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკისთვის. ბელარუსის სსრ-ს ჰიმნის ტექსტის ავტორია მიხას კლიმკოვიჩი. 2002 წელს მიხას კლიმკოვიჩის ტექსტი ვლადიმერ კარიზნას მიერ გადაიხედა და შეიცვალა, გათვალისწინებული იქნა ახალი პოლიტიკური რეალიები.

ბელარუსის სსრ-ს ჰიმნი
---------------------

პირველად ჰიმნი „ჩვენ ბელარუსები ვართ" იყო შესრულებული 1955 წელს 24 თებერვალს. პირველად ჰიმნის პრეზენტაცია გაიმართა ჟიურის წინაშე 1944 წელს, მაგრამ მას 11 წელი დასჭირდა, სანამ იგი ოფიციალურად მიიღეს..

### ბელარუსის სსრ-ს ჰიმნი ტექსტი

Мы, беларусы, з братняю Руссю  

Разам шукалі к шчасцю дарог.  

У бітвах за волю, у бітвах за долю  

З ёй здабылі мы сцяг перамог!  

  

 Нас аб’яднала Леніна імя,  

 Партыя к шчасцю вядзе нас у паход.  

 Партыі слава! Слава Радзіме!  

 Слава табе, беларускі народ!  

  

Сілы гартуе люд Беларусі  

У братнім саюзе, у мужнай сям’і  

Вечна мы будзем, вольныя людзі,  

Жыць на шчаслівай, вольнай зямлі!  

  

 Нас аб’яднала Леніна імя,  

 Партыя к шчасцю вядзе нас у паход.  

 Партыі слава! Слава Радзіме!  

 Слава табе, наш свабодны народ!  

  

Дружба народаў — сіла народаў,  

К шчасцю працоўных сонечны шлях  

Горда ж узвіся ў светлыя высі,  

Сцяг камунізму — радасці сцяг!  

  

 Нас аб’яднала Леніна імя,  

 Партыя к шчасцю вядзе нас у паход.  

 Партыі слава! Слава Радзіме!  

 Слава табе, наш савецкі народ!

|  |
| --- |
|  |

ბელარუსის სახელმწიფო ჰიმნი
--------------------------

1995—2002 წლებში ჰიმნი "ჩვენ ბელარუსები ვართ", ოფიციალურ ცერემონიებზე სიტყვების გარეშე სრულდებოდა. 2002 წელს ტექსტი გადაიხედა და გაუმჯობესდა ვლადიმერ კარიზნას მიერ. ხოლო ამის შემდეგ იგი მიღებულ იქნა ბელარუსის სახელმწიფო ჰიმნად.

ბელარუსის სახელმწიფო ჰიმნის ტექსტი
----------------------------------

Мы, беларусы — мірныя людзі,  

Сэрцам адданыя роднай зямлі,  

Шчыра сябруем, сілы гартуем  

Мы ў працавітай, вольнай сям’і.  

  

 Слаўся, зямлі нашай светлае імя,  

 Слаўся, народаў братэрскі саюз!  

 Наша любімая маці-Радзіма,  

 Вечна жыві і квітней, Беларусь!  

  

Разам з братамі мужна вякамі  

Мы баранілі родны парог,  

У бітвах за волю, бітвах за долю  

Свой здабывалі сцяг перамог!  

  

 Слаўся, зямлі нашай светлае імя,  

 Слаўся, народаў братэрскі саюз!  

 Наша любімая маці-Радзіма,  

 Вечна жыві і квітней, Беларусь!  

  

Дружба народаў — сіла народаў —  

Наш запаветны, сонечны шлях.  

Горда ж узвіся ў ясныя высі,  

Сцяг пераможны — радасці сцяг!  

  

 Слаўся, зямлі нашай светлае імя,  

 Слаўся, народаў братэрскі саюз!  

 Наша любімая маці-Радзіма,  

 Вечна жыві і квітней, Беларусь!

|  |
| --- |
|  |

სქოლიო
------

1. ↑  СКАЛАБАН, Виталий (2001-01-09). „Когда авторы будут вскрыты...". *Беларусь Сегодня* (Russian). Советская Белоруссия. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2008-02-23. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|coauthors=` (დახმარება)