|  |
| --- |
| 
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:
**საქართველოს ისტორია** |
| **წინაისტორიული საქართველო** |
| საქართველო ძვ. წ. VI-ახ. წ. III საუკუნეებში |
| საქართველო IV საუკუნეში |
| საქართველო V საუკუნეში |
| საქართველო VI საუკუნეში |
| საქართველო VII საუკუნეში |
|  საქართველო VIII საუკუნეში |
| საქართველო IX-X საუკუნეებში |
| საქართველო XI საუკუნეში |
| საქართველო XII-XIII საუკუნეებში |
| საქართველო XIII საუკუნეში |
| საქართველო XIV საუკუნეში |
| საქართველო XV საუკუნეში |
| საქართველო XVI საუკუნეში |
| საქართველო XVII საუკუნეში |
| საქართველო XVIII საუკუნეში |
| საქართველო XIX საუკუნეში |
| საქართველო XX საუკუნეში |
| საქართველო XXI საუკუნეში
დაფა: იხ. • განხ. • რედ. |

| საქართველოს ისტორია |
| --- |
| ძველი კოლხეთისა და იბერიის სამეფოს რუკა |
| 
წინაისტორიული საქართველო

* შულავერ-შომუთეფეს კულტურა
* სიონის კულტურა
* მტკვარ-არაქსის კულტურა
* თრიალეთის კულტურა
* კოლხური კულტურა
* დიაოხი

 |
| 
საქართველო ანტიკურ ხანაში

* კოლხეთის სამეფო & იბერია
* საქართველო რომაულ ეპოქაში
* პომპეუსის ლაშქრობა
* ეგრისი
* მაკრონ-ჰენიოხთა სამეფო

 |
| 
შუა საუკუნეები

* ქართლის გაქრისტიანება
* ეგრისის დიდი ომი
* ქართლის საერისმთავრო
* არაბობა საქართველოში  • თბილისის საამირო
* ქართველთა სამეფო
* აფხაზთა სამეფო
* კახეთის სამთავრო  • ჰერეთის სამეფო
* კახეთ-ჰერეთის სამეფო
* **საქართველოს სამეფო**  • ოქროს ხანა
* ბიზანტიის და სელჩუკური ომები
* მონღოლთა  • თემურლენგისა  • თურქმენთა შემოსევები

 |
| 
ადრეული ახალი ისტორია

* ქართლის სამეფო
* კახეთის სამეფო
* იმერეთის სამეფო
* გურიის სამთავრო • სვანეთის სამთავრო • სამცხე-საათაბაგო • სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო • აფხაზეთის სამთავრო
* ახალციხის საფაშო
* სეფიანთა ქართლ-კახეთი
* ქართლ-კახეთის სამეფო

 |
| 
ახალი ისტორია

* საქართველო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში
* ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
* საქართველოს სსრ
* საქართველო 1991 წლიდან

 |
| 
ისტორიული მხარეების მიხედვით

* აფხაზეთის ისტორია
* აჭარის ისტორია
* თბილისის ისტორია
* კახეთის ისტორია
* ხევსურეთის ისტორია

 |
| 
ისტორია თემატურად

* სახელწოდება
* მმართველები
* სამხედრო ისტორია
* ომები & ბრძოლები
* ქრონოლოგია

 |
|   |
|  საქართველოს ისტორია |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**წინაისტორიული საქართველო** ― საქართველოს ისტორია ძველი წელთაღრიცხვით I ათასწლეულამდე. ქართულ ტომთა განსახლების არეალი ძვ. წ. IV-II ათასწლეულებში მოიცავდა ჩრდილო–დასავეთ ანატოლიას და ჩრდილო მესოპოტამიის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიას, სამხრეთ კავკასიას, მისი დასავლეთ საზღვარი აღწევდა შავ ზღვამდე. ქართულ ტომებს ურთიერთობა ჰქონდათ ხეთების სამეფოსთან, ხურიტებთან, ურარტუსთან, სემიტებთან, შუმერებთან, ჩრდილო კავკასიურ ტომებთან.

არქეოლოგიური კულტურები
----------------------

ძვ. წ. V ათასწლეულში დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ნეოლითურმა რევოლუციამ გამოიწვია დემოგრაფიული ზრდა, ჭარბი მოსახლეობა გადავიდა აღმოსავლეთით და აითვისა მანამდე სუსტად დასახლებული ტერიტორიები. არქეოლოგიური თვალსაზრისით ამ პერიოდს უწოდებენ „სიონის კულტურას", რომლიც ძვ. წ. V-IV ათასწლეულებში გავრცელდა დღევანდელი ქართლისა და კახეთის ტერიტორიებზე. ამავე პერიოდში ქვემო ქართლში ჩნდება შულავერ-შომუთეფეს კულტურა. ძვ. წ. IV ათსწლეულის შუა ხანებიდან აღნიშნული კულტურები ჩაანაცვლა მტკვარ-არაქსის კულტურამ, რომელიც ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევრის განმავლობაში გრძელდებოდა. მტკვარ-არაქსის კულტურის გავრცელების შედეგად მოსახლეობა ბარში გაიზარდა და უფრო მჭიდრო გახდა. ნამოსახლარები ხშირად ჯაჭვისებურადაა განლაგებული ერთმანეთისგან 2-3 კმ–ის დაშორებით. ამ პერიოდის ნაოსახლარებია ქვაცხელები, ხიზანაანთ გორა, იმირის გორა. მოსახლეობის ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა იყო მიწათმოქმედება. ძვ. .წ III ათასწლეულში დაიწყო განვითარება მეცხვარეობამ, რაც აისახა თრიალეთის, ზურტაკეტის, ჯავახეთის ყორღანულ კულტურებში. გვიანი ბრინჯაო-ადრე ული რკინის ხანაში ჩამოყალიბდა ეთნოგრაფიული ქართლი, რომელიც შენარჩუნდა შემდეგ საუკუნეებშიც. ამავე დროს ჩამოყალიბდა ხევების სისტემა. ხევი წარმოადგენდა შემაღლებულ ბორცვზე განლაგებულ სოფელთა სოციალურ–ეკონომიკურ გაერთიანებას

ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარში დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობა უკვე საუბრობდა ზანურ და სვანურ ენებზე. ამ დროს დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა კოლხური კულტურა. მისი ჩამოყალიბება დაიწყო ძვ. წ. XVI-XV საუკუნეებიდან. ბრინჯაოს მეტალურგიის განვითარების მაღალ დონეზე მეტყვებს კოლხური ცული და სხვა ნაკეთობები.

პირველი სახელმწიფოები
---------------------

ძვ. წ. XII საუკუნეში შეიქმნა პირველი ქართული სახელმწიფოებრივი გაერთიანება დიაოხი. ასურეთის მეფის ტიგლათფილესერ I–ის წარწერაში ნახსენებია ძვ. წ. XII საუკუნის შუაში მუშქებთან ბრძოლის ისტორიები. იმავე მეფის წარწერაშია ნახსენები დაიაენის (იგივე დიაოხის) მეფე საენი. დიაოხი იყო მდიდარი ქვეყანა, განვითარებული ბრინჯაოს მეტალურგიითა და მესაქონლეობით. დიაოხი ოთხი საუკუნის განმავლობაში ებრძოდა ჯერ ასურეთს, შემდეგ კი ურარტუს, სანამ ამ უკანასკნელმა არ გაანადგურა. ძვ. წ. VI-VI საუკუნეებში დიაოხის დაცემის შემდეგ მოხდა მუშქების იმიგრაცია ჩრდილო–აღმოსავლეთ ანატოლიიდან სამხრეთ–დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე.

დიაოხის ჩრდილოეთი ნაწილები დაიკავეს კოლხებმა და ისინი დაუმეზობლდნენ ურუარტუს. ძვ. წ. VIII საუკუნეში წარმოიქმნა კოლხეთის სამეფო. კოლხეთი იყო განვითარებული და ძლიერი სახელმწიფო მესაქონლეობითა და რკინის მეტალურგიით. ძვ. წ. VIII საუკუნეში მას ომი ჰქონდა ურარტუსთან. ამ დროს იხსენიება კოლხეთის დედაქალაქი ილდამუსა. ძვ. წ. VIII საუკუნის ბოლოს მოხდა კავკასიაში სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები. ამ შემოსევების შედეგად კოლხეთის სამეფომ დაკარგა ჭოროხის აუზი. ძვ. წ. VII საუკუნეში ჩამოყავლიბდა ხალიბებისა და ხალდების სახელმწიფოებრივი გაერთიანებები, რომლებსაც ასევე ურარტუსთან ჰქონდათ საომარი ურთიერთობები. ძვ. წ. VI საუკუნეში ხალიბები შეცვალეს სასპერებმა. სასპერებს პირველად ასახელებს ჰეროდოტე, რომლის მიხედვით ისინი კოლხეთსა და მიდიას შორის მოსახლეობდნენ. ჩრდილოეთით მათი განსახლების არეალი აღწევდა შავ ზღვამდე. 

ურარტუს მეფის მენუას დაპყრობები
სკვითების სამეფო

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველთა ეთნოგენეზი

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ. სამსონაძე მ. დაუშვილი ა.*, „საქართველოს ისტორია უძველესი დროიდან 2009 წლამდე", თბილისი, 2012. — გვ. 8-40, ISBN 978-99410-4195-2.