**სალომე ურენია დიას დე ჰენრიკესი** ( დ. 21 ოქტომბერი, 1850 – გ. 6 მარტი, 1897) — დომინიკელი პოეტი და მასწავლებელი, მე-19 საუკუნის ლირიკული პოეზიის ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა და ქალთა განათლების ადვოკატი დომინიკელთა რესპუბლიკაში. მასზე გავლენა მოახდინა პოზიტივისტურმა სკოლამ და ევგენიო მარია დე ჰოსტოსის *ჩვეულებრივმა განათლებამ* , რომლის უპირატესი აქცენტი სტუდენტი იყო. მისი ნამუშევრები პატრიოტიზმსა და ოჯახურ გარემოზე იყო ორიენტირებული.

მიუხედავად იმისა, რომ არც თუ ისე ვრცელია სალომეს ნამუშევრების ნუსხა, მან მოახერხა ლათინური ამერიკის დიდი ნაწილის ყურადღების მიპყრობა თავისი ნამუშევრების სიღრმის გამო. მის ყველაზე გამორჩეულ ნაწარმოებებს შორისაა: *შეთავაზება სამშობლოსათვის*, *ჩიტი და ბუდე* და *ჩრდილები*, *დედაჩემს* და სხვა.

ბიოგრაფია
---------

იგი დაიბადა სანტო დომინგოში, დომინიკელთა რესპუბლიკა, 1850 წლის 21 ოქტომბერს. ის იყო მწერლის ნიკოლას ურენა დე მენდოზას  და გრეგორია დიას დე ლეონის ქალიშვილი სანტო-დომინგოდან. მათი ქორწინება ხუთ წელს გაგრძელდა. მისი მამა იყო პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი, რომელსაც თანამდებობები ეკავა სასამართლოსა და კონგრესში. მშობლების დაშორების მიუხედავად, სალომეს ურთიერთობა მამასთან არ გაუწყვეტია და იგი უდავოდ ფუნდამენტი იყო მის ინტელექტუალურ და მორალურ ჩამოყალიბებაში.

სალომემ კითხვა დედასთან ერთად, ოთხი წლის ასაკში ისწავლა, რაც ცხადყოფს ორივე მშობლის მზრუნველობას, რომლებმაც სალომეს სოლიდური განათლება მისცეს. იგი სწავლობდა დაწყებით სკოლებში, ხოლო მოზარდობისას სწავლა გააგრძელა მამის ხელმძღვანელობით, რომლისგანაც ფართო ლიტერატურული ცოდნა მიიღო.

სალომემ ისწავლა მამის საყვარელი ლექსები. მისი სწრაფვა კულტურისადმი საზრდოობდა ესპანური კლასიკოსებით, ასევე ინგლისური და ფრანგული ლიტერატურით. 

მან ლექსების წერა თხუთმეტი წლის ასაკში დაიწყო, მოგვიანებით ჩვიდმეტი წლის ასაკში გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნაწარმოებები, სპონტანურობისა და სინაზის დამახასიათებელი ანაბეჭდით. 1867 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნამუშევრები ფსევდონიმით „ჰერმინია", სახელწოდებით, რომელსაც იგი იყენებდა 1874 წლამდე.

1880 წლის 11 თებერვალს, ოცდაცხრა წლის ასაკში, იგი დაქორწინდა ექიმ და მწერალ ფრანცისკო ჰენრიკეს ი კარვახალზე, პოლიტიკოსზე, რომელმაც მიაღწია დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტობას. მას ოთხი შვილი ჰყავდა: ფრანსისკო, პედრო, მაქსი და კამილა. მისი შვილები მოგვიანებით გახდნენ მეოცე საუკუნის შუა და მეოცე საუკუნის ბოლოს თანამედროვე ლიტერატურის დიდად პატივცემული ფიგურები, როგორც მწერლები, ფილოსოფოსები, პოეტები, ჰუმანისტები და ხელოვნებათმცოდნეები.

წვლილი განათლებაში
------------------

Statue of Salomé Ureña in the Ciudad Colonial of Santo Domingo, Dominican Republic. სალომე ურენიას ქანდაკება სანტო-დომინგოს სიუდად-კოლონიალში, დომინიკელთა რესპუბლიკა .
დაახლოებით 1881 წელს სალომემ ქმრის დახმარებით გახსნა დომინიკელთა რესპუბლიკაში ახალგაზრდა ქალების უმაღლესი განათლების ერთ-ერთი პირველი ცენტრი, რომელსაც მან დაარქვა "Instituto de Señoritas".  ხუთი წლის განმავლობაში პირველი ექვსმა ქალმა მასწავლებელმა დაამთავრა ინსტიტუტი, რაც იმ დროისთვის უჩვეულო იყო. პირველ კურსდამთავრებულ კლასში შედიოდნენ მერსედეს ლორა აგიარი, ლეონორ მ. ფელცი, ალტაგრაცია ჰენრიკეს პერდომო, ლუიზა ოზემა პელერანო, კატალინა პოუ და ანა ჯოზეფა პუელო.

მემკვიდრეობა
------------

1874 წელს, 23 წლის ასაკში, სალომემ მონაწილეობა მიიღო თანამედროვე პოეტების ანთოლოგიის გამოცემაში. „La Lira de Quisqueya",  ნაწარმოები, რომელიც გავრცელდა ბუენავენტურა ბაესის დესპოტური მთავრობის დამხობის პირველ წლისთავზე და რომელშიც სალომეს შვიდი ლექსი იყო შეტანილი: *პროგრესის დიდება*, *პროსკრიპტის ხსოვნა, მელანქოლია, პასუხი, ჩემი სამშობლო, მადლიერება და ჰიმნი.* 1887-1893 წლებში იგი იკავებს უფრო განსაზღვრულ პოზიციებს პოლიტიკურ დონეზე, ეჭვქვეშ აყენებს ულისეს ეროს რეჟიმის დესპოტიზმს, რელიგიურ შეუწყნარებლობას და ავტორიტარიზმს; ის ეხმიანება ხალხს, რომლებიც გმობენ მსგავს ქმედებებს.

Pantheon National with mausoleum of Salome Urena, Santo Domingo. ეროვნული პანთეონი სალომე ურენას მავზოლეუმით, სანტო-დომინგო.
დროთა განმავლობაში, მისი ნამუშევარი ტრაგიკული და სევდიანი გახდა, ასევე, უფრო პატრიოტული და ენერგიულიც.  შემდგომ წლებში მან თავის ლექსებში შეიტანა ავტობიოგრაფიული თემები. ეს კარგად ჩანს ლექსში *მი პედრო*, რომელიც ეძღვნება შვილს. ალბათ ყველაზე მოსიყვარულე ლექსს წარმოადგენს *ზამთრის ჩამოსვლა* და წიგნი, რომელიც ძალიან პოპულარული გახდა სახელად *ესტებანი*, სადაც ის საუბრობს თავისი ქვეყნის, ოჯახის, მცენარეებისა და ყვავილების შესახებ.

გარდაცვალება
------------

ურენია გარდაიცვალა 1897 წლის 6 მარტს, 46 წლის ასაკში, ტუბერკულოზის გართულების გამო. დაკრძალეს Nuestra Señora de las Mercedes-ის ეკლესიაში და შემდეგ, 1972 წელს, გადაასვენეს სამშობლოს პანთეონში .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სალომე ურენიას ფან გვერდი
* ბიოგრაფია
* სალომე ურენიას გვერდი
* ხოსე ე. მარკანოს შერჩევა PUCMM შერჩევა
* Los-poetas.com არჩევანი

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  FemBio database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. ↑  Nicolás Ureña de Mendoza en-US (2020-10-09). ციტირების თარიღი: 2023-02-08
4. ↑  Ministerio de la Mujer - Salomé Ureña (1850-1897): una mujer del siglo XIX vista en el siglo XXI. Una aproximación a su legado es. ციტირების თარიღი: 2023-02-08
5. 1 2  „El Instituto de Señoritas formó las primeras maestras" (Spanish). Santo Domingo, Dominican Republic: Diario Dominicano. 3 January 2015. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 January 2017. ციტირების თარიღი: 11 January 2017.
6. ↑  Castellanos, José (1874). *Lira de Quisqueya: Poesias dominicanas escojidas y coleccionadas por José Castellanos, con notas biográfias de los autores* (es).  Garcia Hermanos.
7. ↑  A la Patria, por Salomé Ureña. ციტირების თარიღი: 2023-02-08