recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაბაშვილი**. |

**ალექსანდრე გიორგის ძე გაბაშვილი** (დ. 22 იანვარი, 1875, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1937, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერალ-მაიორი (1917).

ბიოგრაფია
---------

1902 წელს დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია. 1904–1905 წლებში მონაწილეობდა რუსეთ–იაპონიის ომში; 1906–1913 წლებში მსახურობდა ირკუტსკის და თურქესტანის სამხედრო ოლქებში; 1914–1918 წლებში მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში. 1918 წლიდან დაინიშნა მე–11 წითელი არმიის შტაბში. 1920 წლიდან იყო აზერბაიჯანის სსრ-ის სამხრეთ საზღვრის სახალხო კომისარიატის სამხედრო ნაწილის უფროსი. მას დავალებული ჰქონდა აზერბაიჯანის წითელი არმიის ჩამოყალიბება. 1921 წლის მარტში დაინიშნა საქართველოს სსრ-ის სამხედრო-საზღვაო კომისარიატში შტაბის და სამხედრო ნაწილის უფროსად. 1923–1928 წლებში იყო ამიერკავკასიის საგანგებო კომისიის ჯარების შტაბში ხელმძღვანელ თანამდებობებზე. 1928 წელს თადარიგში გავიდა. ეწეოდა სამხედრო–პედაგოგიურ მოღვაწეობას. რეპრესირებულია. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 516.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 602.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაცია
**ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაცია** (ფრანგ. Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen) — საფრანგეთის რევოლუციის მნიშვნელოვანი დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავს ადამიანის ინდივიდუალურ უფლებებს. პოლიტიკური მანიფესტი მიღებულ იქნა ეროვნული წარმომადგენლობითი ასამბლეის შეკრებაზე 1789 წლის 26 აგვისტოს ვერსალში საფრანგეთის რევოლუციის დროს, ხოლო 1958 წლის 4 ოქტომბერს დამტკიცდა საფრანგეთის კონსტიტუციით. დეკლარაცია რევოლუციის უმთავრეს დოკუმენტს წარმოადგენდა, რომელმაც ადამიანის ინდივიდუალური და კოლექტიური უფლებები განსაზღვრა, და რაც დღემდე რჩება საფრანგეთის კონსტიტუციური სამართლის საფუძვლად. 

მანიფესტის იდეური წყარო ფრანგი განმანათლებლების ფილოსოფია გახდა. დოკუმენტი შედგებოდა მოკლე შესავალი ნაწილისა და 17 პუნქტისაგან. დეკლარაციის მიხედვით ადამიანები იბადებიან და რჩებიან თავისუფალნი და თანასწორუფლებიანნი; აღიარა სახალხო სუვერენიტეტის პრინციპი, ადამიანისა და მოქალაქის ბუნებრივ, შეუვალ უფლებად თავისუფლების, საკუთრების, დესპოტიზმის წინააღმდეგობისა და უსაფრთხოების პრობლემები გამოაცხადა. დეკლარაციამ წმინდად და ხელშეუხებლად გამოაცხადა კერძო საკუთრება. დეკლარაცია ადგენდა კანონს, როგორც საყოველთაო ნების გამოხატულებას და ყველა მოქალაქეს უფლება ეძლეოდა პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით მონაწილეობა მიეღო მის გამოცემაში. მიუხედავად ამისა, დამფუძნებელმა კრებამ მიიღო კონსტიტუცია, რომელმაც მოქალაქეები ქონებრივი ცენზის მიხედვით, საარჩევნო უფლების მქონე და არმქონე პირებად დაყო. დეკლარაცია ახალი კლასის — ბურჟუაზიის ინტერესების გამომხატველი იყო და იგი XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნის საფრანგეთისა და ევროპის სხვა ქვეყნებში ფეოდალიზმთან ბრძოლის საპროგრამო დოკუმენტად იქცა. 

დეკლარაციის ძირითადი დებულებები შესავლის სახით საფრანგეთის 1791 წლის კონსტიტუციაში შევიდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 80.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამიანისა და მოქალაქის ულებათა დეკლარაცია ინგლისურად დაარქივებული 2013-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* ადამიანისა და მოქალაქის ულებათა დეკლარაცია ფრანგულად
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალექსანდრე ბატონიშვილი**. |

**ალექსანდრე ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. დაახლ. 1760 — გ. ოქტომბერი, 1780) — იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის ერთადერთი ძე. 

დედამისი მარიამი იყო ოტია დადიანის ასული. სოლომონ I-მა აღსაზრდელად მიაბარა თავის ერთგულ თავად გიორგი წულუკიძეს. ალექსანდრე ბატონიშვილი გადაიბირეს მეფის პოლიტიკით უკმაყოფილო თავადებმა. მონაწილეობდა 1778 წლის თავადთა შეთქმულებაში, რომლის მიზანი იყო სოლომონ I-ის გადაყენება და ალექსანდრე ბატონიშვილის გამეფება. შეთქმულება მარცხით დამთავრდა. მეფემ შეთქმულები დასაჯა. ალექსანდრე ბატონიშვილი კი გაეყარა შეთქმულების მონაწილე გიორგი აბაშიძის ქალს და წულუკიძის ქალი შეირთო. ადრე ალექსანდრეს უკანონოდ ჰყავდა მიტოვებული ერეკლე II-ის ძის გიორგის ასული. უკანონო ქორწინების გამო ეკლესიამ შეაჩვენა ალექსანდრე ბატონიშვილი და აკრძალა მისი პატივით დაკრძალვა. ჰყავდა უკანონო შვილი გიორგი.

ლიტერატურა
----------

* *სოსელია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 293.
* *სოსელია ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 100.
* *შ. ბურჯანაძე*, იმერეთის სამეფო 1768-1764 წწ. «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1961, ტ. 3;
*Commentaria in Analytica priora Aristotelis*, 1549
**ალექსანდრე აფროდისიელი** (ბერძ. Ἀλέξανδρος ὁ Ἀφροδισιεύς; ახ.წ II საუკუნის ბოლო-III საუკუნის დასაწყისი) — ფილოსოფოს-პერიპატეტიკოსი, არისტოტელეს ნაშრომთა კომენტატორი. არისტოტელე მიტილენისა და სოზიგენის მოსწავლე. ალექსანდრე ცხოვრობდა ათენში რომაელი იმპერატორების ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსისა და კარაკალას დროს. მის მიერ არისტოტელეს ნაშრომების მიმართ დაწერილი კომენტარებიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „მეტაფიზიკის" კომენტარები.

არისტოტელეს სხვა კომენტატორებისგან განსხვავებით ალექსანდრე უფრო დამოუკიდებელი აზროვნებით გამოირჩევა; მას ეკუთვნის მეტაფიზიკის საკითხთა გონებამახვილური განხილვები, მიმართული სტოიკოსების წინააღმდეგ. გვიანდელი ანტიკური ხანის ავტორები, რომელიც ალექსანდრეს ავტორიტეტს აღიარებდნენ, ხშირად მოიხსენიებდნენ მას, როგორც, უბრალოდ კომენტატორს, მსგავსად არისტოტელესი, რომელსაც ხშირად მხოლოდ „ფილოსოფოსის" სახელით მოიხსენიებდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე აფროდისიელი - ანტიკური ფილოსოფია
* Alexander on Information Philosopher

სქოლიო
------

1. ↑  ალექსანდრე აფროდისიელი
**ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე** (დ. 28 ნოემბერი [ძვ. სტ. 11 დეკემბერი], 1905, სოფელი რეხა, ახლანდელი წალკის მუნიციპალიტეტი ― გ. 4 მაისი, 1987, თბილისი) — ქართველი ფიზიოლიგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1955), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961), ივანე ბერიტაშვილის ნეიროფიზიოლოგიის სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, 1934 მუშაობდა ლენინგრადში, აკადემიკოს ივანე პავლოვისა და ეფიმ ლონდონის ლაბორატორიაში. 1945-იდან გარდაცვალებამდე განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ფიზიოლოგიის კათედრას, 1966-იდან გარდაცვალებამდე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის პრიმატების ქცევის შემსწვლელი ლაბორატორიის გამგე იყო, 1969-1975 — ამავე ინსტიტუტის დირექტორი,1952-1956 — საქართველოს ფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე.

დაამუშავა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ფუნქციების შესწავლის მეთოდები, შეისწავლა ამ სისტემის ნერვული სარეგულაციო მექანიზმები. შეადგინა (ივანე ბერიტაშვილთან ერთად) სახელმძღვანელო „ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის პრაქტიკაში" (1966). 1966 მიენიჭა ივანე თარხნიშვილის პრემია ნაშრომისათვის „კვების ცენტრის ფუნქციური მდგომარეობის ცვლილებები შიმშილისა და მაძღრობის დროს" (1965, რუსულ ენაზე). 

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* *ა. ქორელი*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 338.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ბაკურაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არსენიშვილი**. |

**ალექსანდრე (ალი) ილიას ძე არსენიშვილი** (დ. 1892, სოფ. დაბაძველი, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 14 ნოემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1913 წლიდან აქვეყნებდა ლიტერატურულ წერილებს რუსულ და ქართულ პრესაში. 1918 წლიდან „ცისფერყანწელებს" მიემხრო. 30-იანი წლების დასაწყისში არსენიშვილი მარქსისტულ-ლენინურ ესთეტიკურ პოზიციაზე დადგა. არსენიშვილის წერილებში, რომლებიც გამოირჩევა ერუდიციითა და ფაქიზი გემოვნებით, განხილულია ქართველი, რუსი და უცხოელი მწერლების შემოქმედება, ესთეტიკური საკითხები. არსენიშვილმა თარგმა პ. მერიმეს, თ. დრაიზერის და სხვა ნაწარმოებები.

ლიტერატურა
----------

* *წულუკიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 586.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ცისფერყანწელები |
| --- |
|  |
| 
* ალექსანდრე არსენიშვილი
* შალვა აფხაიძე
* ვალერიან გაფრინდაშვილი
* შალვა კარმელი
* პაოლო იაშვილი (ელენე დარიანი)
* სერგო კლდიაშვილი
* გიორგი ლეონიძე
* ნიკოლო მიწიშვილი
* კოლაუ ნადირაძე
* გრიგოლ რობაქიძე
* ტიციან ტაბიძე
* ალექსანდრე ცირეკიძე
 |

 |
**ალოფონები** (ძვ. ბერძნ. ἄλλος „სხვა, სხვანაირი" და  φωνή „ხმა") — ფართე გაგებით რომელიმე ქვეყნის მოსახლეობა, რომლისთვისაც მოცემული სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მშობლიურ ენად ითვლება არასახელმწიფოებრივი (არაოფიციალური) ენა. როგორც წესი, მოსახლეობის ასეთი ჯგუფები ყალიბდება უახლოესი მასობრივი იმიგრაციის დროს ქვეყანაში.

კანადური კონტექსტი
------------------

კანადური საზოგადოების უფრო ვიწრო კონტექსტში მოიხმარება, როგორც დემოგრაფიული ტერმინი ქვეყნის იმ მაცხოვრებლების აღსანიშნავად (რომლებიც 2001 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენდნენ მოსახლეობის 17,1 %-ს), რომლებისთვისაც არც ინგლისური და არც ფრანგული ენა არ არის მშობლიური (ეს ორი ენა ოფიციალურია კანადაში). ტერმინი გამოიყენება ინგლისურ ენაზე (ანგლოფონები) (59,2 %) და ფრანგულ ენაზე მოლაპარაკე (ფრანკოფონები) — 23,7 % მოლაპარაკე ჯგუფების საწინააღმდეგოდ. ტერმინი ფართედ გამოიყენება კანადის ორივე ოფიციალურ ენაში, განსაკუთრებით ფრანგულში, ასევე მთელ მსოფლიოში (მაგალითად, „hollandophone", „lusophone" და ა. შ).

### ასიმილაცია

დროთა განმავლობაში კანადის ალოფონების დიდი ნაწილი გადადის ქვეყნის ერთ-ერთ ოფიციალურ ენაზე (ზოგიერთ შემთხვევაში ორივეზე). ოფიციალურად ფრანგულენოვანი კვებეკის პროვინციის ფარგლებს გარეთ ალოფონების 97,0 %-მდე დროთა განმავლობაში მთლიანად ან ნაწილობრივ გადადის ინგლისურ ენაზე. ესენია ეგრეთ წოდებული ანგლოტროპები, ანუ ალოფონები, რომლებიც უპირატესობას აძლევენ ინგლისურ ენას. მათ როგორც წესი მიეკუთვნება აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიებიდან ჩამოსულები (ინდოეთი, პაკისტანი, ფილიპინები).

იშვიათ გამონაკლისს (3,0 %) შეადგენენ ზოგიერთი უახლოეს პერიოდში ჩამოსული აფრიკული, ფრანკო-ანტილური და ლათინოამერიკული წარმოშობის ალოფონები ორენოვან ქალაქებში — ონტარიოს პროვინციის ოტავაში და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის მონქტონში, ანუ იქ, სადაც არსებობენ ფრანგულენოვანი უნივერსიტეტები. თვითონ კვებეკის პროვინციაში, სადაც ერთადერთი ოფიციალური ენა 1977 წლიდან არის ფრანგული, ალოფონების ენობრივი პრეფერენცია უფრო მრავალფეროვანია; ისინი თანდათანობით იხრებიან ფრანგული ენისკენ. თუ 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრანკოტროპები შეადგენდნენ ალოფონების მხოლოდ დაახლოებით 20 %-ს, ხოლო ანგლოტროპების წილი აღწევდა 80 %-ს, 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, ახალი ემიგრანტების 75 %-მდე ირჩევს ფრანგულ ენაზე გადასვლას, ხოლო ინგლისურს უპირატესობას ანიჭებს მხოლოდ 25 % და ეს წილი კიდევ უფრო ეცემა. ასეთი ცვლილება კარგად აიხსნება უნიკალური კვებეკ-კანადის საიმიგრაციო შეთანხმებით, რომელიც პროვინციამ დადო ფედერალურ მთავრობასთან 1991 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

მსოფლიო დემოგრაფიაში, ისტორიოგრაფიაში და ეთნოგრაფიაში ასევე არსებობს ამ ტერმინის ანალოგიური ტერმინები:

* რუსოფონები
* ესპანოფონები
* ლუზოფონები
* ფრანკოფონები
* ანგლოფონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კანადის სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტის ოფიციალური გვერდი (ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე)

სქოლიო
------

1. ↑  Tableau 14 Utilisation d'une langue officielle le plus souvent à la maison chez les immigrants allophones selon la période d?immigration, Québec, 1971, 1991, 2001 et 2006
ალპინარიუმი
**ალპინარიუმი** — ბოტანიკური ბაღის, სკვერის ან პარკის ნაწილი, სადაც დარგულია ალპური მცენარეულობა. ეწყობა ხელოვნურად შექმნილ მცირე სიმაღლის ქვიან გორაკზე. მცენარეები უმეტესად რეგიონალური პრინციპით ან ფიტოცენოზების მიხედვით ირგვება (სუბალპური ტყე, სუბალპური ბუჩქები, სუბალპური მდელო, ალპური მდელო, ალპური ხალები, თოვლის სარტყელი და სხვა). 

ალპინარიუმის ბუნებრივ იერს აძლევს ხელოვნური ნაკადული, რუ, ჩანჩქერი, ტბორი და სხვ. როგორც სამეცნიერო-კვლევითი და დეკორატიული ნაკვეთი ალპინარიუმი შეიქმნა ბოტანიკურ ბაღებთან ერთად, ხოლო ბაღ-პარკებში XX საუკუნის დასაწყიში გაჩნდა. ალპინარიუმებში უმეტესად აშენებენ კარპატების, კავკასიის, ალთაისა და სხვა სუბალპური და ალპური მდელოების მცენარეულობას. აღსანიშნავია ედინბურგის (ინგლისი), პრაღის (ჩეხეთი), ინსბრუკის (ავსტრია) და სხვ. ბოტანიკური ბაღების ალპინარიუმები. 

საქართველოში ალპინარიუმი მოწყობილია ბაკურიანსა და სტეფანწმინდაში. აქ თავმოყრილია მთავარი კავკასიონისა და სამხრეთ მთიანეთის ალპური მცენარეულობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალპინარიუმი"** ვიკისაწყობში.
* ალპინარიუმი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
სამხრეთი ევროპისა და შორეული აღმოსავლეთის ტექტონიკურ რუკაზე ასახულია ალპიდების მთიანი სარტყლის დასავლეთი მონაკვეთის ტექტონიკური სტრუქტურა.
**ალპური დანაოჭება** (***ალპური ოროგენი***) — დედამიწის ქერქის დანაოჭების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ციკლი. გამოვლინდა მეზოზოურ და კაინოზოურ ერებში. ალპური დანაოჭების ზონებში დედამიწის ქერქი დანაოჭდა და აზევება განიცადა. ამის შედეგად წარმოიქმნა გეოლოგიურად ყველაზე ახალგაზრდა მთათა სისტემები. ალპური დანაოჭების ციკლი დედამიწის ქერქში არათანაბრად და სხვადასხვა დროს გამოვლინდა ოროფაზისების სახით. ყველაზე მძლავრი ოროფაზისები ზოგან მეზოზოურ, ზოგან კი კაინოზოურ ერაში აღინიშნება. ამიტომ ბევრი მკვლევარი მეზოზოურ დანაოჭებას ალპური დანაოჭებისაგან დამოუკიდებელ ციკლად გამოყოფს. 

ალპური ნაოჭა სისტემები, ფართო გაგებით, გარს ერტყმის წყნარ ოკეანეს და მოიცავს: კორდილიერებს, ცენტრალურ ამერიკას, ანდებს, სამხრეთ სანდვიჩის კუნძულებს, ანტარქტიდის ნაწილს, ახალ ზელანდიას, ახალ გვინეას, მალაის არქიპელაგს, ფილიპინისა და იაპონიის კუნძულებს, შორეულ აღმოსავლეთს, კურილის კუნძულებს, კამჩატკას, ჩუკოტკის ნახევარკუნძულს და ალეუტის კუნძულებს. ალპური დანაოჭების ზონასვე მიეკუთვნება ხმელთაშუა ზღვა — ჰიმალაის მთების ზოლი, რომელშიც შედის ბეტის კორდილიერები, ატლასის მთების ჩრდილოეთი ნაწილი, აპენინები, ალპები, კარპატები, ბალკანები, მცირე აზიის, ყირიმის მთები, კავკასიონი, ქოფეთ-დაღი, პამირი, ჰიმალაი, მიანმარი და მალაკის ნახევარკუნძული, სადაც მთათა სისტემების ზოლი წყნაროკეანურ სარტყელს ერწყმის. 

საკუთრივ ალპური, ეგრეთ წოდებული კაინოზოური დანაოჭება, გამოვლინდა ხმელთაშუა ზღვა — ჰიმალაის ზოლში და გამოიწვია ტეთისის ვრცელი გეოსინკლინის გარდაქმნა მთათა სისტემებად. მეზოზოური დანაოჭება კი ძირითადად წყნაროკეანურ სარტყელში მოხდა, ამიტომ მას წყნაროკეანურ დანაოჭებასაც უწოდებენ.

ალპური დანაოჭების ზონებში დედამიწის ქერქი ბევრგან დღესაც ინტენსიურად მოძრაობს და ძლიერი სეისმურობით ხასიათდება. მასთანვეა დაკავშირებული თითქმის ყველა მოქმედი ვულკანი. ამჟამად ყველაზე ძლიერი მოძრაობებით ხასიათდება წყნარი ოკეანის დასავლეთი პერიფერია, რის გამოც მას თანამედროვე გეოსინკლინად თვლიან. ალპური დანაოჭება პირველად შეისწავლეს ალპებში, აქედან მოდის სახელწოდებაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალპური დანაოჭება – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* ალპური დანაოჭება – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 326.
* Белоусов В. В. Основные вопросы геотектоники, 2 изд. М. 1962;
* Хаин В. Б. Общая геотектоника, М. 1964.
მთის თავშესაფარი
**ალპური კლუბი** (ინგლ. Alpine Club) — ალპინისტთა ნებაყოფლობითი ორგანიზაცია, მთასვლურ ღონისძიებათა მეთოდური და საორგანიზაციო ცენტრი. მსოფლიოში პირველი ალპური კლუბი დაარსდა ქალაქ ლონდონში 1857 წელს. შემდეგ, ალპური კლუბები შეიქმნა იტალიასა და ავსტრიაში (1862), შვეიცარიაში (1863), 1870-1880 წლებში კი ევროპის, ამერიკისა და აზიის სხვა ქვეყნებში. მეფის რუსეთში პირველი იყო თბილისის ალპური კლუბი, რომელიც 1877 წელს დაარსდა 80-იანი წლების შუახანებამდე იარსება. 1936 წელს თბილისში გაიხსნა სსრკ-ში პირველი ალპური კლუბი — საქართველოს ალპური კლუბი, რომელსაც 1945 წელს გამოჩენილი მთამსვლელისა და კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებლის ალიოშა ჯაფარიძის სახელი მიეკუთვნა. თანამშრომლობს ალპინისტურ ორგანიზაციებთან, ხელს უწყობს მათ სპორტული ასვლებისა და ალპინიადების ორგანიზებაში. აგროვებს ქართული ალპინიზმის ისტორიის ამსახველ მასალებს, ქმნის ფოტო-ვიდეო არქივს, გამოსცემს ბუკლეტებს, მეთოდურ ლიტერატურას, აწყობს სემინარებსა და გამოფენებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპინიზმი

სქოლიო
------

1. ↑  *გოზალიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 326.
2. ↑  საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი. საქართველოს ალპური კლუბი ალიოშა ჯაფარიძის სახელობისა..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2012-07-06.
**აკაკი (კაკო) დვალიშვილი** (დ. 23 იანვარი, 1922, თბილისი — გ. 30 აპრილი, 2008) — ქართველი თეატრის რეჟისორი. კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე (1973–1990), სარეჟისორო კოლეგიის თავმჯდომარე (1959-დან), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში. 1944 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (ამჟამინდელი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) ელექტროტექნიკური ფაკულტეტი; შემდგომში კი შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

1949 წელს დაინიშნა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრში რეჟისორის ასისტენტად; 1959 წელს კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრის დირექტორად; 1961 წელს იყო კულტურის მინისტრის პირველი მოადგილე, პარალელურად 1967 წელს ასრულებდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიური თეატრის და 1973 წელს ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორის მოვალეობას; მისი ინიციატივით შეიქმნა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი, დაარსდა კინომსახიობთა თეატრსტუდია, ჟურნალი „ალმახანი"; მის მიერ დადგმულ სპექტაკლთა შორის აღსანიშნავია: ი. ჭავჭანიძის „თბილისელი ქალიშვილი" (1951), ნ. გოგოლის „ბანქოს მოთამაშენი" (1952), ს. კლდიაშვილის „დღესასწაული საკრაულაში" (1953), ვ. კანდელაკის „სარეველა" (1953), მ. ჯაფარიძის „ჩვენებურები" (1956); 1955 წელს მიენიჭა დამდგმელი რეჟისორის პირველი კატეგორია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აკაკი დვალიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალკადიენები** (შემოკლებით დიენები) – უჯერი ნახშირწყალბადები, რომელთა ჰომოლოგიური რიგის ფორმულაა CnH2n-2, მოიცავენ მხოლოდ ორ ორმაგ ბმასა და sp2-ჰიბრიდულ ნახშირბადატომებს. დიენებისთვის დამახასიათებელია ნახშირბადის ჯაჭვის, ორმაგი ბმების მდებარეობის და გეომეტრიული იზომერია.

კლასიფიკაცია
------------

დიენური ნახშირწყლალბადები იყოფა სამ კლასად: 

* კუმულირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები მიმდევრობითაა განლაეგბული (—C=C=C—)
* შეუღლებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთისგან დაცილებულია ერთი მარტივი ბმით(—C=C-C=C—)
* იზოლირებულ დიენებად, სადაც ორმაგი ბმები ერთმანეთს დაცილებულია ერთზე მეტი მარტივი ბმით (—C=C-C-C=C—).

ყველაზე საინტერესო თვისებები და ფართო გამოყენება აქვს შეუღლებულ დიენებს, განსაკუთრებით, ამ კლასის ორ წარმომადგენელს: დივინილს და იზოპრენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალკანი
* ალკენი
* ალკინი
* თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი

სქოლიო
------

1. 1 2  საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია გვ. 149; თბილისი, 2006

ლიტერატურა
----------

* საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; თბილისი, 2006
**ალბერტ აინშტაინის ჯილდო** (ინგლ. Albert Einstein Award; ზოგჯერ შეცდომით ეძახიან *ალბერტ აინშტაინის მედალს*, რადგან თავიდან მას თან ახლდა ოქროს მედალიც) — ჯილდო თეორიულ ფიზიკაში, რომელიც პერიოდულად გაიცემოდა 1951 წლიდან 1979 წლამდე, რომელიც დაარსდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში მაღალი მიღწევების აღიარებისთვის. იგი დაწესდა ლიუის და როზა შტრაუსების მემორიალური ფონდის მიერ ალბერტ აინშტაინის 70 წლის დაბადების დღის საპატივცემულოდ. პირველად გაიცა 1951 წელს და, გარდა აინშტაინის ოქროს მედლისა (შექმნილი მოქანდაკე გილროი რობერტსის მიერ) ის ასევე მოიცავდა 15000 დოლარის საპრიზო თანხას,   რომელიც მოგვიანებით შემცირდა 5000 დოლარამდე.  გამარჯვებულს არჩევდა დაწინაურებული კვლევების ინსტიტუტის მიერ შერჩეული კომისია (რომელთაგან პირველში შედიოდნენ ალბერტ აინშტაინი, რობერტ ოპენჰაიმერი, ჯონ ფონ ნოიმანი და ჰერმან ვაილი.) ლუის შტრაუსი ადრე იყო ინსტიტუტის ერთ-ერთი რწმუნებული. 

ეს ჯილდო არ უნდა აგვერიოს ცნობილი ფიზიკოსის სახელობის ბევრ სხვა ჯილდოში, როგორიცაა ალბერტ აინშტაინის მსოფლიო მეცნიერების ჯილდო, რომელსაც ანიჭებს მსოფლიო კულტურის საბჭო (1984 წლიდან), ალბერტ აინშტაინის მედალი, რომელსაც ანიჭებს ალბერტ აინშტაინის საზოგადოება (1979 წლიდან), ჰანს ალბერტ აინშტაინის პრემია, მისი შვილის სახელით და მინიჭებული ამერიკული სამოქალაქო ინჟინრების საზოგადოების მიერ (1988 წლიდან). იგი დაარსდა მათზე ბევრად ადრე, სანამ აინშტაინი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და მოწინავე კვლევების ინსტიტუტის პროფესორი იყო. *The New York Times-*მა მას უწოდა „მისი ტიპის ყველაზე მაღალი ჯილდო შეერთებულ შტატებში".  ზოგი მას მიიჩნევდა„ნობელის პრემიის პრესტიჟულ ექვივალენტად".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ალბერტ აინშტაინის ჯილდოს შესახებ *ებრაულ-ამერიკული დიდების დარბაზიდან*
* კურტ გოდელის მედლით დაჯილდოვების შესახებ ინფორმაცია და ფოტოები გაღრმავებული კვლევების ინსტიტუტის ვებსაიტზე, ბოლო წვდომა 2020-04-18.

სქოლიო
------

1. ↑  *Wheeler Honored*, Princeton Alumni Weekly, Volume 65, June 8, 1965.
2. ↑  Biography of J. Schwinger from University of St Andrews, MacTutor History of Mathematics Archive (Last accessed Dec. 17, 2006).
3. 1 2  *The Month at Caltech*, April 1954 issue, p. 20 (Last accessed on September 4, 2007).
4. ↑   (1962) *The Americana Annual 1962, An Encyclopedia of the Events of 1961*.  Americana Corporation.
5. ↑   (1968) *Astronautics and Aeronautics, 1967*.  Scientific and Technical Information Branch, NASA.
6. ↑   (2006) *Kurt Godel: The Album*.
7. ↑  Details about the Hans Albert Einstein Award, from the ASCE website (Last accessed on September 11, 2007).
8. ↑  *New Scientist* magazine, EBSCO Publishing, vol. 77, p. 272, 1978.
9. ↑   (2002) *Stephen Hawking: A Life in Science*.
ჯონ სინგერ სარჯენტი, „ლურჯი ნავი", 1892.
ალბრეხტ დიურერი, „კურდღელი", 1502, გალერეა „ალბერტინა", ვენა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აკვარელი***

**აკვარელი** (ფრანგ. aquarelle < იტალ. acquerella — „საღებავი წყალზე" < ლათ. aqua — „წყალი") — წყალში ხსნადი საღებავები (ჩვეულებრივ, მცენარეულ წებოზე დამზადებული); ასევე, ამ საღებავებით შექმნილი ფერწერული ნამუშევრები. აკვარელის გამოსარჩევი თავისებურებაა ღია ფუძეზე (ქაღალდი, იშვიათად მუყაო, აბრეშუმი, სპილოს ძვალი, პერგამენტი) დატანილი საღებავების გამჭვირვალობა, ფერთა და ტონალურ გადასვლათა სიმდოვრე. რიგი ნიშნების მიხედვით წარმოადგენს ფერწერას, თუმცა სამუზეუმო კლასიფიკაციაში გრაფიკას მიაკუთვნებენ. შესრულების ტექნიკის მიხედვით განარჩევენ „სუფთა" აკვარელს და თეთრადამატებულს. აკვარელის ფერწერა არის მრავალფენიანი ან ერთჯეროვანი; შეიძლება შესრულდეს როგორც მშრალად (იტალიური აკვარელი), ისე სველად, რა დროსაც ქაღალდს ასველებენ (ინგლისური აკვარელი). აკვარელი ხშირად ერწყმის კალმით ან ფანქრით შესრულებულ ნახატებს, ზოგჯერ დატანილია ესტაპის ზემოდან; არსებობს ფერადი და მონოქრომული. აკვარელისათვის დამახასიეთებელი ფერთა შერწყმული, ერთმანეთში გადასული ლაქები ქმნის გამოსახულების მოძრაობის ეფექტს და გადმოსცემს ფერისა და შუქ-ჩრდილის უწვრილეს ნიუანსებს. სპეციფიკური ეფექტების მისაღებად აკვარელში შეჰყავთ ცვილი, ეთეროვანი გამზავებლები და სხვა ნივთიერებები, იყენებენ ბრინჯაოსფერ და ვერცხლისფერ საღებავებს, უხამებენ გუაშს, ტემპერას ან პასტელს, აკეთებენ ფუძის ვარიაციებს.

მცენარეულ წებოზე დამზადებული წყალში ხსნადი საღებავებით ფერწერა ჯერ კიდევ ძველ ეგვიპტეში იყო ცნობილი (ძვ. წ. II ათასწლეული). გამოიყენებოდა შუა საუკუნეების საწიგნე მინიატიურაში (ევროპასა და აზიაში), უფრო მეტად თეთრასთან და სხვა გაუმჭვირვალე საღებავებთან შერწყმით. ევროპაში სუფთა აკვარელი XV საუკუნის დასაწყისიდან გავრცელდა და XVII საუკუნემდე უპირატესად დამხმარე მნიშვნელობა ჰქონდა, თუმცა, ალბრეხტ დიურერიდან დაწყებული, გადაიქცა ხელოვნების ცალკე სახეობად; მას იყენებდნენ ნიკოლა პუსენი, კლოდ ლორენი, პეტერ პაულ რუბენსი, რემბრანდტი (მისი სწრაფად შესრულებული მონახაზები სხვა არაფერია, თუ არა მონოქრომული აკვარელი). XVIII საუკუნეში გავრცელდა იტალიასა (ფრანჩესკო გვარდი) და საფრანგეთში (ჟან-ონორე ფრაგონარი, იუბერ რობერი). XIX საუკუნის I ნახევარში დიდ ბრიტანეთში შეიქმნა აკვარელის ეროვნული სკოლა (უილიამ ბლეიკი, რიჩარდ პარქს ბონინგტონი, ჯონ კონსტებლი, უილიამ ტერნერი და სხვ.). აკვარელი მნიშნველოვან ადგილს იკავებს ადოლფ ფონ მენცელის, მარიანო ფორტუნის, ეჟენ დელაკრუას, ონორე დომიეს, პოლ გავარნის, პოლ სეზანის, ვინსენტ ვან გოგისა და პოლ სინიაკის შემოქმედებაში; XX საუკუნეში ფართოდ გამოიყენებოდა ექსპრესიონიზმის, ფოვიზმის, აბსტრაქციონიზმის მიმდევარი ოსტატების მიერ, რომლებიც ცდილობდნენ ფერის ემოციური ჟღერადობისა და დეკორატიულობის მიღებას.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Муратов А. М.* Акварель // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 331.
**აკერმანის კონვენცია** — სამშვიდობო ხელშეკრულება რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ხელი მოაწერეს 1826 წლის 7 ოქტომბერს, თანამედროვე უკრაინის ქალაქ აკერმანში. 

რუსეთის მხრიდან ხელი მოაწერეს ნოვოროსიის გენერალ-გუბერნატორმა და ბესარაბიის მეფისნაცვალმა მიხეილ ვორონცოვმა და რუსეთის ელჩმა ოსმალეთში ალექსანდრე რიბოპიერმა, ხოლო ოსმალეთის მხრიდან მეჰმედ ჰადი-ეფენდიმ და იბრაჰიმ-ეფენდიმ. 

აკერმანის კონვენციამ დაადასტურა ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულების პირობები. ოსმალეთმა აღიარა საზღვარი დუნაიზე, ასევე რუსეთს დაუბრუნდა სოხუმი, რედუტ-კალე და ანაკლია. ოსმალეთმა რუსეთის მოქალაქეებს თავისუფალი ვაჭრობის უფლება მისცა მთელს იმპერიაში, ხოლო რუსულ სავაჭრო გემებს ოსმალეთის ტერიტორიულ წყლებში და დუნაიზე თავისუფალი ნაოსნობის უფლება. 

გარანტირებული იყო დუნაის სამთავროების და სერბეთის ავტონომია. მოლდოვისა და ვლახეთის მთავრები უნდა აერჩიათ ადგილობროვი მოსახლეობიდან რუსეთთან შეთანხმებით. 

აკერმანის კონვენცია რუსეთის დიპლომატიის უდიდესი წარმატება იყო. ოსმალეთში ამას დროებით დათმობად აღიქვამდნენ, რისი მიზეზიც 1826 წლის იანიჩრების აჯანყება იყო. 1827 წლის 20 დეკემბერს სულთანმა მაჰმუდ II-მ აკერმანის კონვენცია გააუქმა, რაც 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის დაწყების ერთ-ერთი საბაბად იქცა. ომის დასრულების შემდეგ აკერმანის კონვენციის მუხლები განავრცო ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

ლიტერატურა
----------

* Jelavich, Charles *The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920*, University of Washington Press, 1986. ISBN 0-295-96413-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* XIX საუკუნის აფხაზეთის ისტორიის ქრონიკები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებები |
| --- |
|  |
| 
* ოსმალეთ-ვენეცია
* სეგედი
* კონსტანტინოპოლი (1479)
* კონსტანტინოპოლი (1533)
* ოსმალეთ-საფრანგეთი
* ადრიანოპოლი (1547)
* ამასია
* ადრიანოპოლი (1568)
* კონსტანტინოპოლი (1590)
* ჟიტვატოროკი
* ნასუჰ-ფაშა
* გურია-ოსმალეთის შეთანხმება
* ბუშა
* სერავი
* ხოტინი
* ზუჰაბი
* ვაშვარი
* ბუჩაჩი
* ჟურავნო
* ბახჩისარაი
* კარლოვიცი
* კონსტანტინოპოლი (1700)
* პრუტი
* პოჟარევაცი
* საუკუნო ზავი
* კონსტანტინოპოლი (1724)
* აჰმედ-ფაშა
* კონსტანტინოპოლი (1736)
* ბელგრადი
* ნიში (1739)
* კერდენი
* ქუჩუქ-კაინარჯი
* აინალიკავაკი
* სისტოვი
* იასი
* ალჟირი
* ტრიპოლი
* ტუნისი (1797)
* პარიზი (1802)
* დარდანელი
* ბუქარესტი (1812)
* ალჟირი (1815)
* არზრუმი (1823)
* ტუნისი (1824)
* აკერმანი
* ადრიანოპოლი (1829)
* კონსტანტინოპოლი (1832)
* უნკიარ-ისკელესი
* ქუთაჰია
* ბალტა-ლიმანი
* ლონდონი (1840)
* ლონდონი (1841)
* პარიზი (1856)
* შკოდერი
* სან-სტეფანო
* ბერლინი (1878)
* კვიპროსი
* თოფხანა
* კონსტანტინოპოლი (1897)
* უში
* ლონდონი (1913)
* კონსტანტინოპოლი (1913)
* ათენი
* ინგლის-ოსმალეთი
* ერზინჯანი
* ბრესტ-ლიტოვსკი
* ტრაპიზონი
* ბათუმის ხელშეკრულება
* მუდროსი
* სევრი
 |

 |
ამფიოქსუსი
**ამფიოქსუსი** (Branchiostoma lanceolatum) — ცხოველი უქალოების ქვეტიპისა. ნახევრად გამჭვირვალე, 5-8 სმ-მდე სიგრძის სხეული აქვს. თავის ნაწილი სხეულისაგან არ არის გამოყოფილი. მუცლის მხარეზე ორი მეტაპლევრული ნაოჭი აქვს, საღერძე ჩონჩხად - ქორდა. ცენტრალური ნერვული სისტემა პრიმიტიული აგებულებისაა. ნერვული მილის წინა ნაწილში სინათლის შემგრძნობი უჯრედები - ჰესეს თვალუკებია განლაგებული. პირის ხვრელი ძაფისებრი მორჩილებით შემოვლებულ ძაბრის ფსკერზე აქვს. წაგრძელებული ნაწლავი დიფერენცირებული არ არის. სისხლის მიმოქცევის სისტემა წარმოდგენილია არტერიებითა და ვენებით. გული არ აქვს. სისხლი უფერულია. გამომყოფი ორგანოები ნეფრიდიებია. ამფიოქსუსი განსხვავებულსქესიანია. სასქესო ჯირკვლები - გონადები 26 წყვილამდე აქვს. ვითარდება მეტამორზით. იკვებება მიკროსკოპული ორგანიზმებით. გვხვდება ზომიერი და თბილი სარტყლების ზღვებში, შავ ზღვაში (სევასტოპოლსა და ნოვოროსიისკთან). ამფიოქსუსის ემბრიონული განვითარება ადასტურებს ნათესაურ კავშირს, ერთი მხრით, გარსიანებთან, მეორე მხრით, ხერხემლიანებთან.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 414, თბ. 1975
**ამფიქტიონია** (ბერძ. Ἀμφιϰτιονία — „გარშემო მცხოვრებთა კავშირი") — ძველ საბერძნეთში ტომთა გაერთიანება რომელიმე ღმერთის ერთობლივად თაყვანის საცემად. ასეთი ტიპის გაერთიანებები, თავდაპირველად რელიგიური, ხოლო შემდეგ რელიგიურ-პოლიტიკური ხასიათისა, გავრცელებული იყო არქაიკის პერიოდში, ზოგიერთმა არსებობა შემდგომშიც განაგრძო. ყველაზე ცნობილი იყო პილე-დელფოს და დელოსის ამფიქტიონიები.

**პილე-დელფოს ამფიქტიონია** წარმოიქმნა უპირატესად შუა და ჩრდილოეთ საბერძნეთის ტომებისაგან ანთელეში (თერმოპილეს, ანუ პილეს რაიონში) — დემეტრას, ხოლო დელფოში აპოლონის თაყვანის საცემად. ამ ამფიქტიონიის მთავარი ცენტრი იყო დელფოს ტაძარი. მასში შედიოდა 12-მდე ტომი, მათ შორის თესალიელები, ფოკიდელები, ბეოტიელები, დორიელები, იონიელები (ათენელების ჩათვლით) და სხვ. ძვ. წ. VI–IV საუკუნეებში, ტაძრის ინტერესების დაცვის საბაბით, ამფიქტიონიამ არაერთხელ დაიწყო ე.წ. საღვთო ომები. მაკედონიის მეფემ ფილიპე II-მ, რომელიც მე-3 საღვთო ომის შემდეგ დელფოს ამფიქტიონიის წევრი და პროტექტორი გახდა, იგი ელადაში მაკედონიური ჰეგემონიის განმტკიცებისათვის გამოიყენა.

**დელოსის ამფიქტიონია** აერთიანებდა, ძირითადად, ეგეოსის ზღვის კუნძულებზე მცხოვრებ იონიელებს. ძვ. წ. V საუკუნეში იგი ათენის საზღვაო სახელმწიფოს საფუძველი გახდა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Фролов Э. Д.* Амфиктиония // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 642.
კოლიზეუმი რომში, რომელიც აშენდა ახალი წელთაღრიცხვის 70-80 წწ.
**ამფითეატრი** — ღია არენა, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა სახის კულტურული სანახაობის გასამართად.

მეტად გავრცელებული იყო ძველ საბერძნეთში, საიდანაც შემდგომში რომში გავრცელდა. დასახელება *ამფითეატრონ* (ἀμφιθέατρον) ძველ ბერძნულში ორი სიტყვის შეერთებით შეიქმნა: *ამფი* (ἀμφί), რაც ითარგმნება, როგორც ირგვლივ, ყველა მხარეს და *თეატრონ* (θέατρον), ადგილი სანახაობისთვის.

ძველ ბერძნული ამფითეატრები ძირითადად წრიული ან ნახევარწრიული უსახურავო ნაგებობებია თანდათანობით ამაღლებული ადგილებით, სადაც იმართებოდა სხვადასხვა სანახაობა. მიუხედავად იმისა, რომ შენობა ღიაა, მისი დიზაინი ისეა შექმნილი, რომ მშვენიერი აკუსტიკით გამოირჩევა და მსახიობთა ხმა ბოლო რიგებშიც მსვენივრად აღწევს.

ძველ ბერძნულ ამფითეატრებში დანიშნულების მიხედვით სხვადასხვა ადგილები გამოიყოფა:

* თეატრონი — მაყურებელთათვის განკუთვნილი ადგილი, აქედან წარმოიშვა სიტყვა თეატრი.
* ორქესტრა — მუსიკოსთათვის განკუთვნილი ადგილი, აქედან წარმოიშვა სიტყვა ორკესტრი.
* სკენე — კულისები. დანიშნულების მიუხედავად აქედან წარმოიშვა სიტყვა სცენა.
* პროსკენიონი — სცენა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამფითეატრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
**წმინდა ამფილოქე იკონიელი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 23 ნოემბერი, ახალი სტილით - 6 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
---------

წმინდა ეპისკოპოსი კაბადოკიის კესარიაში დაიბადა. იგი წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველის ახლო ნათესავი და ბასილი დიდის მეგობარი იყო. წმინდა ამფილოქე თითქმის ორმოცი წლის მანძილზე ცხოვრობდა უდაბნოში მკაცრი, ასკეტური ცხოვრებით, მაგრამ 372 წელს, როცა იკონიის ეპისკოპოსი გარდაიცვალა, უფლის ანგელოზები საღვთო ხილვით სამჯერ გამოეცხადნენ ნეტარ მამას და მოუწოდეს, იკონიაში წასულიყო სამღვდელმთავრო მოღვაწეობისთვის. წმიდანის წინაშე მესამედ წარმდგარმა ზეციურმა მაცნემ მასთან ერთად იგალობა ანგელოზთა საგალობელი: „წმიდა არს, წმიდა არს, წმიდა არს უფალი საბაოთ".

წმინდა ამფილოქესთან შვიდი ეპისკოპოსი მივიდა, რომელთაც ასევე გამოცხადებით ეუწყათ, რომ წმინდანი იკონიის ეპისკოპოსად ეკურთხებინათ.

მღვდელმთავარი ამფილოქე მრავალი წლის მანძილზე ბრძნულად განაგებდა იკონიის ეპარქიას. მართლმადიდებლობის ერთგული მოსაგრე მკაცრად ამხელდა არიოზისა და ევნომიუსის მწვალებლურ სწავლებებს, მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო კრების (381) მუშაობაშიც და სათავეში ედგა ბრძოლას მაკედონიუსის ერესის წინააღმდეგ.

ამფილოქეს ძალიან გაუჭირდა შეეკავებინა არიანელთა ბილწი მწვალებლობის გავრცელება მთელს საბერძნეთში და იმპერატორ თეოდოსის მიმართა თხოვნით, მეფური ძალაუფლება გამოეყენებინა არიანელთა საკრებულოების დასაშლელად. თვითმპყრობელმა თავი აარიდა მწვალებელთა მოსალოდნელ შფოთს და მღვდელმთავრის სათხოვარი უპასუხოდ დატოვა. რამდენიმე ხანში ამფილოქეს მეფესთან მოუხდა შეხვედრა. მან თეოდოსის თაყვანი სცა და ღირსეული პატივი მიაგო, მაგრამ იქვე მჯდომ მის თანამმართველს - მეფისწულ არკადის ყურადღებაც არ მიაქცია. იმპერატორი ძალიან განარისხა ძის შეურაცხყოფამ და ბრძანა, სასახლიდან გაეძევებინათ წმინდა ამფილოქე. წმიდა მღვდელმთავარმა ასე მიმართა მას: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „„ჰოი, მეუფეო! ახლა შენ საკუთარი გამოცდილებით დარწმუნდი იმაში, თუ რა ძნელია ძისადმი უპატიო მოპყრობის დათმენა: ბრაზობ ჩემზე. უფალი მით უფრო ვერ მოითმენს თავისი ძის შეურაცხყოფას. ის ზურგს აქცევს და მოიძულებს მის მგმობელებს და სასტიკ სასჯელს უმზადებს არიოზის წყეული ერესის ყველა თანაზიარს"." |
|  |  |

 იმპერატორი მიხვდა, რომ წმინდანის ქცევა იგავურად უნდა გაეგო - გულისხმაყო, რომ ძე ღმერთს მამა ღმერთის თანასწორი პატივი შეშვენოდა, გააოცა მღვდელმთავრის სიბრძნემ და კეთილგონიერებამ, ტახტიდან წამოდგა, ქედი მოუდრიკა წმინდანს და პატიება სთხოვა. ამის შემდეგ თეოდოსიმ მთელს იმპერიაში დაგზავნა განკარგულებები, რომ სამოქალაქო ხელისუფლებას აქტიურად დაეჭირა მხარი მართლმადიდებ-ლებისთვის. ამგვარად, ამფილოქე იკონიელის მეოხებით ქრისტეს ეკლესიაში სიმშვიდემ დაისადგურა. ჩვენამდე შემონახულია მღვდელმთავარ ამფილოქეს ეპისტოლეები და ქადაგებები. 394 წელს წმინდა მწყემსმთავარმა მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**ამქარი** (სპარს. همکار ჰამქარ — თანამოსაქმე) — ერთი ან მონათესავე ხელობის ოსტატთა გაერთიანება შუასაუკუნის ქალაქებში. ამიერკავკასიაში ამქრის შესატყვისი ტერმინი XVII-XVIII საუკუნეებში იყო ასნაფი, ესნაფი. უფრო ადრე ხელოსანთა გაერთიანებას საქართველოში თაბუნი ეწოდებოდა. სიტყვა ამქარი საქართველოში საყოველთაოდ გავრცელდა მხოლოდ XIX საუკუნეში. არსებობდა წესდება, სადაც აღნუსხული იყო ამქრის ფუნქციები, წევრთა უფლება-ვალდებულებანი, წარმოების პირობები, ხშირად წარმოების საშუალებებიც, სახელოსნოს, როგორც საწარმოს, ორგანიზაცია და სხვა.

ამქარს ჰყავდა უხუცესი (უსტაბაში), ჰქონდა სალარო, ალამი და სხვა.

თბილისში მოსახლეობის ამქრებად გაერთიანების საფუძველს მოსაქმეობა წარმოადგენდა და ამის მიხედვით ამქარში ერთიანდებოდნენ არა მარტო ვაჭრები და ხელოსნები, არამედ ქალაქის სხვა მოსახლენიც. ამქრებს ქმნიდნენ მესანთლეები, ყასბები, ბაყლები, ბაზაზები, სირაჯები, მაზმანები, მეწვრილმანეები, ხუროები, მეპურეები, ზეინკლები, მჭედლები, ხარაზები და სხვა ხელობისა თუ ვაჭრობის წარმომადგენლები. ვაჭართა და ხელოსანთა ამქრები თავიანთი ორგანიზაციით თითქმის არ განირჩეოდნენ ერთმანეთისაგან.

ხელოსნებისა და ვაჭრების ამქრებად გაერთიანებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა არც რელიგიურ მომენტს ჰქონდა. გვიანფეოდალური ხანის თბილისის ხელოსანთა თუ ვაჭართა ამქარში შეიძლებოდა ყოფილიყო მართლმადიდებელი, სომეხ-გრიგორიანი, კათოლიკე და ზოგ შემთხვევაში მაჰმადიანიც კი. ამქრული ორგანიზაციისათვის არც ეროვნული კუთვნილება იყო გადამწყვეტი და არც ის, ამქრის წევრი თბილისელი მცხოვრები იყო თუ საქართველოს რომელიმე ქალაქიდან ან კიდევ უცხო ქვეყნიდან მოსული. ამქარში შესვლა ყველას თანაბრად შეეძლო.

ახალი ამქრული ორგანიზაციების წარმოშობას გვიანფეოდალურ თბილისში არა მარტო ხელოსანთა რიცხობრივი ზრდა იწვევდა,არამედ ერთი დარგის ხელოსნური წარმოების თნდათანობითი სპეციალიზაციაც, მათი ვიწრო სპეციალურ ჯგუფებად დაყოფა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამქრული წყობილება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 415.
* დ. გვრიტიშვილი, შ. მესხია, თბილისის ისტორია, საბლიტგამი, 1952, გვ.273-275
ანდაუს ხიდი დღეს

**ანდაუს ხიდი** (გერმ. Brücke von Andau; უნგრ. Andaui-híd) — პატარა ხიდი აინზერკანალის შემდეგ (გერმ. Einserkanal), (უნგრ. Hansági-főcsatorna), პატარა მდინარეზე, რომელიც ითვლება ავსტრიასა და უნგრეთს შორის საზღვრის ნაწილად. ხიდი მდებარეობს კომუნა ანდაუს (ბურგენლანდი, ავსტრია) ახლოს.

ისტორია
-------

ყველაფერი იწყება 1956 წლის ზაფხულიდან, როცა უფრო და უფრო მეტმა უნგრელმა დაიწყო დასავლეთისკენ, ავსტრიის საზღვრისკენ გაქცევა. წარმოუდგენელია, რომ ამ პატარა მდინარეზე გადებულმა ხიდმა 70 000 უნგრელს გაუწია დახმარება უნგრეთის აჯანყების დროს.

1956 წლის 21 ნოემბერს ხიდი საბჭოთა ჯარებმა ააფეთქეს.

დღეს
----

1996 წელს, უნგრეთის აჯანყების 40 წლის თავის აღსანიშნავად ხიდი აღადგინეს, როგორც ტოლერანტობისა და დახმარების სიმბოლო.

ლიტერატურასა და კინოში
----------------------

თავისუფლების ნამდვილი სიმბოლოს სახით, ჯეიმზ მიჩენერმა არა მხოლოდ თავის წიგნს, ანდოს ხიდს მისცა ხიდის სახელი, არამედ გახადა მსოფლიოში ცნობილი მემორიალი. მიჩენერის წიგნის დამატებაში ხიდი ასევე გვევლინება Der Bockerer III-ის თემად, ავსტრიულ ფილმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Der Bockerer III» IMDB-ზე ინგლ.
* ჯეიმზ მიჩენერი Кругосвет-ში დაარქივებული 2008-03-15 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2005-01-14 საიტზე Wayback Machine.
მარტივი ანდეზიტი (შავად)
**ანდეზიტი** (სახელი ეწოდა ანდების მიხედვით) — ვულკანური წარმოშობის საშუალო მჟავიანობის ქანი, მუქი რუხი ან მოწითალო ფერისა. მჭიდრო, ზოგჯერ ფოროვანი, პორფირული აგებულებისაა. ძირითადი მასა ვულკანური მინის, პლაგიოკლაზისა და პიროქსენის მიკროლითების ნარევია, პორფირული გამონაყოფებია პლაგიოკლაზი (ანდეზინი) და ერთი ან რამდენიმე მუქი სილიკატი: ავგიტი, რქატყუარა, ზოგჯერ ჰიპერსტენი ან ბიოტიტი. არჩევენ ორპიროქსენიან, ქარსიან, ჰიპერსტენიან ანდეზიტს და სხვა სახესხვაობებს.

ანდეზიტი ფართოდაა გავრცელებული ძველი ან თანამედროვე ვულკანიზმის რაიონებში. საქართველოში გვხვდება ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (ვულკანები: მყინვარწვერი, ქაბარჯინა), მდინარეების დიდი და პატარა ლიახვის, ქსნისა და არაგვის სათავეებში (ყელის ვულკანური ზეგანი), აჭარა-თრიალეთის ქედზე (ბორჯომ-ბაკურიანი, ციხისჯვარი, გუჯარეთი), ჯავახეთის ზეგანზე (სამსრისა და ჯავახეთის ქედები). ანდეზიტს იყენებენ საშენ და მჟავაგამძლე მასალად.

ანდეზიტისგან შედგენილი მთა ჟარნოვი, სლოვაკეთი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 443.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაგმური ქანების შედგენილობა |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ტიპი** | **ულტრაფუძე<45% SiO2** | **მელანოკრატული45–52% SiO2** | **შუალედური52–63% SiO2** | **შუალედურ-ფელზიტური63–69% SiO2** | **ფელზიტი>69% SiO2** |
|  |
| 
**ვულკანური ქანები:****ჰიპაბისალური ქანები:****სიღრმული ქანები:**
 | 
კომატიტი, პიკრიტიკიმბერლიტი, ლამპროიტიპერიდოტიტი
 | 
ბაზალტიდიაბაზი (დოლერიტი)გაბრო
 | 
ანდეზიტიდიორიტი
 | 
დაციტიგრანოდიორიტი
 | 
ლიპარიტიაპლიტი-პეგმატიტიგრანიტი
 |

 |

 |
**ალა-არჩის ეროვნული პარკი** მდებარეობს ტიან-შანის მთებში (ყირგიზეთი), ამ ტერიტორიაზე ეროვნული პარკი დაარსდა 1976 წელს და ის დედაქალაქ ბიშკეკიდან დაახლოებით 40 კილომეტრითაა დაშორებული. პარკი მოიცავს მდინარე ალა-არჩას ხეობას და აქ არსებულ მთებს, ეს ადგილები განასკუთრებით პოპულარობით სარგებლობს ლაშქრობის, თხილამურებით სრიალის მოყვარულთა და მთამსვლელთა შორის. ზაფხულის ბოლოს და შემოდგომის დასაწყისში ამ პარკს განსაკუთრებით ბევრი ტურისტი სტუმრობს. 

პარკი მოიცავს დაახლოებით 200 კვადრატულ კილომეტრ ტერიტორიას და მისი საშუალო სიმაღლე შეადგენს 1500 მეტრს, ალა-არჩას ეროვნული პარკის მაქსიმალური სიმაღლეა 4 895 მეტრი. პარკში არის ოცი დიდი და მცირე მყინვარი, რომლებიდანაც რამდენიმე მდინარე იღებს სათავეს, მათგან აღსანიშნავია ალა-არჩა და აკ-შაი. ეროვნულ პარკში არსებული ცხოველთა სამყაროდან აღსანიშნავია თოვლის ლეოპარდი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალა-არჩის ეროვნული პარკი***

* Ala-Archa National Park in World Database on Protected Areas[*მკვდარი ბმული*]
* "Ala-Archa National Park - Kyrgyzstan" Waymark
* Ala Archa Climbing information დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine.
* Climbing route maps დაარქივებული 2017-02-02 საიტზე Wayback Machine.
* Kyrgyz flora and parks
**ალადინ ასლან-ოღლუ აბასოვი** (აზერ. Ələddin Abbasov; დ. 5 მაისი, 1922 — გ. 13 ივლისი, 2014) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი თეატრისისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი, საპატიო ნიშნის ორდენის კავალერი (1959).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1922 წლის 5 მაისს განჯაში. 1939 წლიდან ასრულებდა მცირე როლებს კიროვაბადის დრამატულ თეატრში.

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. ფრონტიდან დაბრუნების შემდეგ მან განაგრძო სამსახიობი კარიერა (შეასრულა 300-ზე მეტი როლი).

1971 წელს მიიღო აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტის წოდება. 2005 წელს გახდა თეატრალური პრემია „ოქროს დერვიშის" ლაურეატი. 2013 წელს მიენიჭა „ეროვნული კინოპრემია" — აზერბაიჯანული კინოს უმაღლესი ჯილდო.

გარდაიცვალა 2014 წლის 14 ივნისს განჯაში. იმავე დღეს განჯის დრამატულ თეატრში გაიმართა მსახიობის გამოსამშვიდობებელი ცერემონია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალადინ აბასოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ალადინ აბასოვი — Кино-СССР

სქოლიო
------

1. ↑  Аладдин Аббасов — последнее интервью: «Я счастлив, что смог оставить свой след в искусстве»
2. ↑  Аладдин Аббасов удостоен Национальной кинопремии
**ალაბირდე ნურმუხამეტის ძე იაგაფაროვი** (ბაშკ. Йәғәфаров Аллабирҙе Нурмөхәммәт улы; დ. 1886, ბლიავტამაკი, ორენბურგის ოლქი, რუსეთის იმპერია — გ. 25 თებერვალი, 1922, მოსკოვი, რსფსრ) — ბაშკირების ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, ბაშკირების მთავრობის წევრი, ბაშკირეთის ასსრ-ის განათლების სახალხო კომისარი.

ბიოგრაფია
---------

ალაბირდე ნურმუხამეტის ძე იაგაფაროვი დაიბადა 1886 წელს სოფელ ბლიავტამაკში, ორენბურგის ოლქი, რუსეთის იმპერია (ამჟამად ქალაქ მედნოგორსკის ნაწილი).

ალაბირდე იაგაფაროვი იყო სრულიად რუსეთის მუსულმანთა პირველი ყრილობის დელეგატი. გახდა ბაშკირეთის საოლქო ბიუროსა და სრულიად ბაშკირული პირველი ყურულთაის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 

მეორე და მესამე სრულიად ბაშკირული ყურულთაის შემდეგ დაინიშნა ბაშკირების მთავრობაში. მთავრობის შემადგენლობაში ყოფნის დროს კურირებდა რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს. 

1919 წლის 29 იანვარს ბაშკირების მთავრობისა და ბაშკირების ეროვნული საბჭოს წევრების მონაწილეობით ჩამოყალიბდა ბაშრევკომი, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა იაგაფაროვიც.

1920 წლის სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტისა და რსფსრ-ის მაისის დეკრეტის გამოსვლის შემდეგ, რომელმაც დააღვია შეთანხმება ბაშკირეთის მათავრობასა და რუსეთს შორის, ბაშკირელების მთავრობა კოლექტიურად გადადგა, გადაწყვიტეს სტერლითამაქში (რესპუბლიკის მაშინდელი დედაქალაქი) კავშირისათვის დარჩენილიყო იაგაფაროვი. 

ამის შემდეგ, ალაბირდე იაგაფაროვი წავიდა პოლიტიკიდან და გადაწყვიტა შეესწავლა ბაშკირეთის ისტორია და ლიტერატურა. 

ალაბირდე იაგაფაროვი 1922 წელს გაიგზავნა უსერგანის კანტონში კანტონის საქმეების რევიზიისათვის, თუმცა გზად, სამარაში დაავადდა მუცლის ტიფით და გარდაიცვალა 1922 წლის 25 თებერვალს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* М. М. Кульшарипов. Ягафаров, Аллабирде Нурмухаметович // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8. დაარქივებული 2016-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* Кульшарипов М. М. Аллаберде Ягафаров — видный деятель башкирского национального движения // Ватандаш : журнал. — 2010. — № 1. — С. 50–54. — ISSN 1683-3554. დაარქივებული 2014-10-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Аллабирде Ягафаров — ПЕРВЫЙ НАРКОМ ПРОСВЕЩЕНИЯ МАЛОЙ БАШКИРИИ[*მკვდარი ბმული*]
**ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი** (დ. 7 ივლისი, 1847 — გ. 2 აპრილი, 1919) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, სამხედრო პირი, ქველმოქმედი. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამფუძნებელი წევრი.

ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი დაიბადა 1847 წელს ლამისყანაში, ივანე ჯამბაკურ-ორბელიანისა და ნინო ერისთავის ოჯახში. აღზრდა-განათლება ალექსანდრემ ოჯახში მიიღო. მშობლებთან ერთად, ბავშვზე დიდ გავლენას ახდენდა პაპა თორნიკე ერისთავი.

ალექსანდრე სასწავლებლად პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში შეიყვანეს, რომელიც 1867 წელს კორნეტის ჩინით დაამთავრა. საბოლოოდ იგი იყო შტაბს-კაპიტანი და მიღებული ჰქონდა გენერალ-მაიორის ჩინი.

1872 წელს ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანმა ცოლად შეირთო მარიამ ვახტანგის ასული ჯამბაკურ-ორბელიანი. მარიამი ერეკლე მეფის გამორჩეულად საყვარელი შვილის, თეკლე ბატონიშვილის შვილიშვილი იყო. 1906 წელს მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანის მცდელობით, მის მიერვე შეკრებილი ფულით გაიხსნა პირველი ქართული ქალთა სკოლა. 1917 წლამდე ალექსანდრე და მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანებს არაერთი სტიპენდიანტი ყავდათ ქართულ ვაჟთა სკოლაში, რუსეთის და საზღვარგარეთის უნივერსიტეტებში. 1917-1918 წლებში ალექსანდრე და მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანები მონაწილეობას იღებდნენ და ივანე ჯავახიშვილს მხარში ედგნენ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსების საქმეში.

ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი გარდაიცვალა 1919 წელს და დაკრძალულია მამა-პაპის გვერდით თბილისში, სიონის ტაძარში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არანისის ნამოსახლარი**. |

**არანისის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არანისის ქვედა უბანში, მდინარე არაგვის ნაპირას, მოძმანაანთ უბანში. თარიღდება ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით. 1975-1976 და 1981 წლებში ძეგლი გათხარა არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი მრავალფეროვანია.

ქვედა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ნაცროვან-ნახშიროვანი ფენა ჩაჭრილი იყო მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ორმოებით. ქვედა ფენაში აღმოჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, რიყს ქვის სანაყი, რქისა და ძვლის სახვრეტები, ობსიდიანის იარაღები და ცხოველთა ძვლები.

ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოვლინდა 100-მდე სხვადასხვა ზომის ორმო, ამოგებული ლასტით და ამოლესილი თიხით. უმეტეს მათგანში ცეცხლის ძლიერი კვალი ჩანს. ზოგი სამარხადაა გამოყენებული. ერთ-ერთ ორმოში აღმოჩნდა 20-მდე მთელი ჭურჭელი, თიხის საბეჭდავი, რიყის ქვის ხელსაფქვავებისგან ნაგები კერა, თიხის სადგარი, ხორბლის, სხვა მარცვლეულისა და წითელი საღებავის ნაშთები. გარდა ამისა, ნამოსახლარზე გამოვლინდა კაჟისა და ობსიდიანის ნამგლის ჩასართები, ძვლის თოხი, სადგისი და სახვრეტები, თიხისაგან დამზადებული ცხვრისა და ადამიანების პატარა ქანდაკებები, ლითონის სატეხი, ხიშტის მაგვარი იარაღი, ანკესი და სხვა. მრავალფეროვანი კერამიკული ნაწარმი წარმოდგენილია საკულტო დანიშნულების ჭურჭლით, თიხის ღრუქუსლიანი ლარნაკებითა და სხვა. გათხრებით დადგინდა, რომ ნამოსახლარი შედგებოდა საცხოვრებელი ნახევარმიწური, საკულტო, სამეურნეო, სანაგვე და სანაცრე დანიშნულების ორმოების ერთობლიობისაგან.

არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზასა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ღლონტი მ. ჩიქოვანი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 217.
**ალექსანდროვსკ-სახალინსკი** (რუს. Александровск-Сахалинский) — ქალაქი რუსეთში, სახალინის ოლქში, ალექსანდროვსკ-სახალინსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 9346 მცხოვრები (2019). მდებარეობს კუნძულ სახალინის აღმოსავლეთ ნაწილში, თათრის სრუტის სანაპიროზე, აღმოსავლეთ სახალინის მთების ძირში; რკინიგზის სადგურ ტიმოვსკოედან 60 კმ-ში, ზონალნოეს აეროპორტიდან 75 კმ-ში. მოქმედებს საავტომობილო გზა ალექნანდროვსკ-სახალინსკი—ხოლმსკი. მსხვილი პორტი (კუნძულზე უძველესი). წარმოიშვა 1862 წელს, როგორც დასახლება ალექსანდროვკა (სლობოდკა), რომელში 1881 წელს ალექსანდროვკის სამხედრო პოსტი დაარსდა. 1884 წელს გახდა სახალინის ადმინისტრაციული ცენტრი, კუნძულის უფროსის ადგილსამყოფელი (1894 წლიდან სამხედრო გუბერნატორისა). 1909 წლიდან სახალინის ოლქის ცენტრია. 1917 წელს გარდაიქმნა ქალაქ ალექსანდროვსკად. 1920–1925 წლებში დაკავებული იყო იაპონელი მებრძოლების მიერ. 1926 წლიდან თანამედროვე სახელს ატარებს, იყო შორეული აღმოსავლეთის მხარისა (1926–1932) და სახალინის ოლქის საოლქო ცენტრი (1932–1947).

აღსანიშნავია კულტურულ-ისტორიული ძეგლები: 15 მაისის სახელობის მოედანი (1925 წელს ჩრდილოეთ სახალინის იაპონელთაგან განთავისუფლების პატივსაცემად), ყოფილი ხაზინის შენობა (1880, დღეს ხელოვნების სახლი), ალექსანდროვსკ-სახალინსკთან ახლის, ჟონკიერის კონცხზე მდებარეობს შუქურის შენობა (1864); მუზეუმები: მხარეთმცოდნეობისა და ისტორიულ-ლიტერატურული მუზეუმი „ჩეხოვი და სახალინი" (1890 წელს ალექსანდროვსკ-სახალინსკს ეწვია ა. პ. ჩეხოვი). ალექსანდროვსკ-სახალინსკი — სახალინის ქვანახშირის წარმოების ცენტრი, ქალაქთან ახლოს არის შახტა „მგაჩი"; ტყისა და თევზის მრეწველობის საწარმოები.

მოქმედებს სამთო ტექნიკუმი, სამედიცინო და პედაგოგიური სასწავლებელი, თეატრი.

ლიტერატურა
----------

* *Воронец Т. Б.* АЛЕКСАНДРОВСК-САХАЛИНСКИЙ დაარქივებული 2019-07-23 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 1. Москва, 2005, стр. 456.

სქოლიო
------

1. 1 2  Оценка численности населения в разрезе муниципальных образований по состоянию на 01.01.2019 года и среднегодовая за 2018 год.[*მკვდარი ბმული*] Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Сахалинской области დაარქივებული 2019-04-25 საიტზე Wayback Machine.  (22 апреля 2019). Дата обращения 25 апреля 2019. Архивировано 25 апреля 2019 года.
2. ↑  Александровск-Сахалинский // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978.