recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
თბილისში XIX საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო დახურული სასწავლო-აღმზრდელობითი დაწესებულებების — **პანსიონების** — დაარსება. აქ სწავლობდნენ და ცხოვრობდნენ წარჩინებული წოდების ახალგაზრდები. დაწესებული იყო სწავლისა და კვების მაღალი ქირა. 1820 წელს სოლოლაკში, კერძო ბინაზე, გაიხსნა პ. ახვერდოვას პანსიონი, რომელშიც პირველად 25-30 ქალიშვილი იყო, მათ შორის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილები ნინო და ეკატერინე. პანსიონში ასწავლიდნენ ქართულ, რუსულ და ფრანგულ ენებს, არითმეტიკას, მუსიკას, ხატვას, ხელსაქმესა და ცეკვებს. 1830 წელს გაიხსნა კეთილშბილ ქალთ პანსიონი - სახელმწიფო დაწესებულება, რომლის გამგედ დაინიშნა კომერსანტ კასტელას ქვრივი მატილდა. ორი წლის შემდეგ მატილდა კასტელა შეცვალა ჯერ ე. ფელიქსმა, შემდეგ ნ. მორდვინოვამ, 1838 წელს კი -ა. პერეირამ. ეს სასწავლებელი 1840 წელს ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტად გადაკეთდა. 1843 წელს გაიხსნა რაევსკის ვაჟთა პანსიონი 40-60 მოწაფისათვის და მონასტირსკაიას ქალთა პანსიონი 25-30 ქალიშვილისათვის. 1844-45 წლებში დაარსდა ჰაკეს და იანიცკის ვაჟთა ორი პანსიონი. 1845 წელს თბილისის ოთხთავე პანსიონში სწავლობდა 163 მოწაფე.1848-52 წლებში ჰაკეს პანსიონში სწავლობდა ილია ჭავჭავაძე. 1846 წელს ეს პანსიონი გადავიდა გიმნაზიის სასწავლო გეგმაზე და საშინაო სასწავლებლად იქცა. სხვა პანსიონები მუშაობდნენ დაწყებითი სკოლების სასწავლო გეგმით. 50-იან წლებში სწრაფად იზრდებოდა კერძო სკოლებისა და პანსიონების ქსელი. აღსანიშნავია 1858 წელს დაარსებული ტერ-აკოფოვის ვაჟთა პანსიონი, რომელიც 1865 წელს კერძო გიმნაზიად გადაკეთდა. 1859 წელს გაიხსნა კანონიჩის ვაჟთა პანსიონი, რომელშიც 1863 წელს სწავლობდა ალექსანდრე ყაზბეგი. 1854 წელს დაარსდა ე. ფავრის ქალთა პანსიონი, რომელშიც 47 მოსწავლე იყო, 1875 წელს ის ქალთა კერძო გიმნაზიად გადაკეთდა. მოსწავლეთა სიმრავლით გამოირჩეოდა მონასტირცევის ვაჟთა გიმნაზია-პანსიონი, მელიქ- ბეგლაროვის რეალური სასწავლებელი-პანსიონი, სერპინიეს ქალთა გიმნაზია-პანსიონი, სინიაგინის, პ. მრევლიშვილის, ი. კოსტინიჩის, მ. ნასიძის, ი. როსტომაშვილის, ი. გამყრელიძის სკოლა-პანსიონები. თბილისში ყოველ წელს ბევრი სკოლა-პანსიონი იხსნებოდა, მაგრამ ბევრიც იხურებოდა. 1801-1917 წლებში სხვადასხვა პერიოდში ქალაქში 50-ზე მეტი სკოლა-პანსიონი იყო.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 729, ISBN 99928-20-32-2.
**თეოგნოსტოსი** (დ. 210 - გ. 270) - III საუკუნის ალექსანდრიელი ღვთისმეტყველი. [1] იგი ცნობილია ათანასე I-ისა [2] და ფოტიოს I-ის ციტატებიდან. ფილიპ სიდელის თქმით, იგი ხელმძღვანელობდა ალექსანდრიის სკოლას პიერიუსის შემდეგ (ახ. წ. 265). [3] იმის მიუხედავდ, რომ ორიგენე ალექსანდრიელის მოწაფეა, მის შესახებ არანაირ ცნობას არ გვაწვდიან არც ევსები კესარიელი და არც იერონიმე. მისი ორიგენესთან კავშირის ტექსტუალური წყარო ათანასე I-ისგან იღებს სათავეს.

ეგზეგეტიკური მწერლობა
---------------------

*Hypotypōseis:* შვიდი წიგნისგან შემდგარი შრომა, რომელიც ბერძნულ ენაზე ცნობილია როგორც "მონახაზი". მიეწერება ფოტიოს I-ს. ნაშრომი მოიცავს შემდეგ წიგნებს: [4]

* წიგნი I დაბდება
* წიგნი II *ქრისტეს ღვთაებრიობა*
* წიგნი III *სული წმინდა*
* წიგნი IV *ანგელოზები და ეშმაკები*
* წიგნები VI და V *ღმერთის ღვთაებრიობა*
* წიგნი VII *შემოქმედებასთან დაბრუნება.*

შენიშვნები
----------

1. ↑  George Thomas Stokes, 'Theognostus', in Wace (ed), *A Dictionary of Christian Biography*, (Hendrickson), p. 1864.
2. ↑   Athanasius, 'Letter 4 to Serapus', in *De Decretis Synodi Nicæni* (*In Defence of the Nicene Synod*).
3. ↑  Henry Dodwell, dissertation on Irenaeus, page 488.
4. ↑  Hist. Eccl. vii. 32.

გარე ბმულები
------------

* კათოლიკური ენციკლოპედია
*
**თუშური ქუდი** — აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებულ მამაკაცის ნაბდის თავსაბურავი (კოკორა ქუდის სახელით ნაწილობრივ იმერეთსა და რაჭაშიც გვხვდება). საგანგებოდ შეთლილი შავი დაბდისაგან მზადდებოდა აჭრილი ან შედგენილი თარგის მიხედვით. ნაბდის ნაჭერს (შოლტა) სიგანაზე ოთხ თანაბარ ნაწილად გადაკეცავდნენ, დაკეცილს ორივე მხრიდან ჩაჭრიდნენ, ნაწიბურებს ამოკერავდნენ და ნაკერზე შავ ყაითანს მოაყოლებდნენ. შეკერილ ჩაჩას კალაპოტზე ჩამოაცვამდნენ და ნაპირებს სამმაგად გადაუკეცავდნენ. ქუდის დაკერებული ყაითნის ჯვარედინად გადაკვეთის წერტილზე ყაითანმოვლებულ ნაბდისავე ღილს დააკერებდნენ. ძვ. ქართველი მეომრები ძლიერი დარტყმის შესასუსტებლად ჩაჩქანის ქვეშ თავზე თუშური ქუდს იხურავდნენ. თუშური ქუდებს ოჯახში დიასახლისები ამზადებდნენ, სახელოსნოებში კი — ხელოსნები. ასეთი სახელოსნოები იყო თელავში, ახმეტაში, სიღნაღში, გორში, დუშეთში, თბილისში და სხვა. ახლა თუშური ქუდებს თელავში უმთავრესად ფაბრიკული ქეჩისაგან ამზადებენ.

ლიტერატურა
----------

* *მოლოდინი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 29-30.
* *ჩაჩაშვილი გ.* ქართლელი გლეხი მამაკაცის კოსტიუმი XIX საუკუნისა, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1957, ტ. 19 A და 21 B;
* *ჯავახიშვილი ივ.* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3—4, თბ. 1962;
სამედიცინო კოლოდიონი - 4%
**კოლოდიონი**, **კოლოდიუმი** (Collodion, Collodium; ბერძ. κολλώδης (kollodes) ბლანტი, წებოვანი) — 4%-იანი უფერული თხევადი ნივთიერება, რომელიც მიიღება კოლოკსილინის გაზავებით სპირტსა და ეთერში თანაფარდობით — 4:20:76.

ისტორია
-------

ფოტოგრაფიული კოლოდიონი - 2%
1847 წელს ამერიკელმა სტუდენტმა ჯონ პარკერ მეინარდმა (John Parker Maynard) გააზავა სპირტსა და ეთერში შვეიცარელი ქიმიკოსის ქრისტიან ფრიდრიხ შენბეინის მიერ გამოყვანილი ნიტროცელულოზა, რომლის შედეგადაც მან მიიღო გამჭვირვალე წებოვანი სითხე, რომელიც გაშრობისას ქმნიდა სითხეგაუმტარ ზედაპირს.

აღნიშნულ ნიტროცელულოზას შემდგომში დინიტროცელულოზა (იგივე კოლოკსილინი) დაარქვეს რომელიც ტრინიტროცელულოზასაგან (იგივე პიროკსილინი) ბევრი რამით განსხვავდება, მათ შორის ფეთქებადობითაც.

კოლოდიონი თავდაპირველად გამოიყენებოდა სამედიცინო სფეროში (პირველი მსოფლიო ომის დროს ხდებოდა მისი დასხმა ღია ჭრილობაზე. კოლოდიონი კი როგორც ანტისეპტიკური და სწრაფად გაშრობადი ნივთირერება იცავდა ჭრილობას მასში უცხო სხეულის მოხვედრისაგან), მაგრამ მას შემდეგ რაც შესაძლებელი გახდა მისი გამოყენება ფოტოგრაფიაში, მან აღნიშნული სფეროც დიდი ხნით დაიმკვიდრა სველკოლოდიური ფოტოგრაფიის სახელით.

კოლოდიონი (სამედიცინო)
----------------------

4%-იანი სამედიცინო კოლოდიონი მიიიღება, კოლოკსილინი/სპირტი/ეთერის გაზავებით 4:20:76 თანაფარდობით, სადაც კოლოკსილინი ესაა ნიტროცელულოზის ერთ-ერთი სახეობა — დინიტროცელულოზა.

კოლოდიონი (ფოტოგრაფიული)
------------------------

ფოტოგრაფიული კოლოდიონის მისაღებად საჭიროა 4%-იანი სამედიცინო კოლოდიონის გათხელება ეთერითა და სპირტით 1-2%-მდე. 2%-იანი კოლოდიონის ერთ-ერთი ვარიანტი წარმოადგენს „სამედიცინო კოლოდიონი"/სპირტი/ეთერის შემდეგ თანაფარდობას — 50:33:17. გაზავების შემდეგ ემატება შესაბამისი ქიმიური ელემენტები, რის გამოც უფერული კოლოდიუმი ნელ ნელა იღებს მოყვითალო-მოსტაფოლოსფერო-მოწითალო შეფერილობას, რომელიც გამოიყენება სველკოლოდიურ ფოტოგრაფიაში, როგორც ზედაპირზე (მინა, ალუმინის ან სხვა ლითონის ფირფიტა) დასატანი მასალა. ფოტოგრაფიული კოლოდიონი გამოიყენება: ამბროტიპიაში, ტინტაიპში და სხვა ფოტოგრაფიულ პროცესებში.

კოლოდიონი თავისი ყველა ელემენტის გათვალისწინებით ადვილადაალებადი ნივთიერებაა და მისი გამოყენება შესაბამისად უნდა მოხდეს ცეცხლის კერისაგან მოშორებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლოდიური პროცესი

სქოლიო
------

1. ↑  History and Story Behind Inventions: Band-Aids
**კალო** — პურეულის სალეწი ადგილი (ღია ან დახურული), ღია კალო გავრცელებული იყო საქართველოს ყველა კუთხეში, დახურული კი — აღმოსავლეთ საქართველოს მთის ზოლში. კალოს უმთავრესად მართავდნენ სწორ, გაშლილ ადგილზე საამისოდ ძველად ზოგან მიწური სახლის ბანსაც იყენებდნენ. კალოზე პურს ლეწავდნენ კევრით, ქვის დაკბილული მორგვებით (ჭარჭარა) ან შინაურ საქონელს გადაატარებდნენ. კევრსა და ჭარჭარაში უმთავრესად ხარებსა და კამეჩებს უბამდნენ. ლეწვის დასაჩქარებლად ძნას ნიჩბით აბრუნებდნენ, რასაც კალოსქცევა ერქვა. 

ნიჩბით ქცევის დროს იცოდნენ „კალოს გულის გამოღება" — ნალეწის გახვეტა კალოს ნაპირებისაკენ, რათა კევრის კოხებს მიწის ზედაპირი არ აეჩიჩქნა. ნალეწი კალოს ცენტრი არნადით იხვეტებოდა. ხვავს ჯერ ფიწლით, შემდეგ ნიჩბით ანიავებდნენ, რასაც ნიჩაბში გამოყვანას ეძახდნენ. ხორბლის ხვავს ჯერ ცხავში ატარებდნენ, შემდეგ — ცხრილში. გაცხრილული ხორბალი სახლში გადაჰქონდათ, ზოგჯერ კალოზევე მოწყობილ პურის შესანახ ორმოებსა და ხაროებში ინახავდნენ.

კალო წმინდა ადგილად მიაჩნდათ. კალოზე დატოვებულ ხვავში ავი ძალისაგან დასაცავად რკინას ჩატოვებდნენ ან ხვავის თავზე ტყემლის ტოტს ჩასობდნენ. ძველად კალოს განათვლა ცხვრის დაკვლითაც სცოდნიათ. კალოზევე გაჰქონდათ ახალი მოსავლის პირველი ნამცხვარი.

კალო და კალოობა (პურეულის ლეწვის პერიოდი) ხანგრძლივი და შრომატევადი სამეურნეო ციკლი იყო, რომელიც ივნისიდან იწყებოდა (კახეთი) და საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სექტემბრამდე გრძელდებოდა. მთის ზოლში დახურულ კალოზე ხორბლეულს ზამთარშიც ლეწავდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯალაბაძე გ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 339, თბ. 1980
* *ჯალაბაძე გ.*, აღმოსავლეთ საქართველოს სამიწათმოქმედო იარაღების ისტორიიდან, თბ. 1960
**იოანე ქსიფილინი** (ბერძ. Ἰωάννης Ξιφιλῖνος) — ბერძენი (ბიზანტიელი) ისტორიკოსი და ბერი, კონსტანტინოპოლის პატრიარქის იოანე VIII-ის ძმისშვილი. მოღვაწეობდა XI საუკუნის მეორე ნახევარში, ქალაქ კონსტანტინოპოლში. დიონ კასიუსის გადამწერი (ეპიტომატორი).

დიონის ეპიტომი მიხეილ VII დუკა პარაპინაკის (1071–1078) ბრძანებით შეადგინეს, მაგრამ სამწუხაროდ მისი დასრულება ვერ მოხერხდა. შედგება 36–80 წიგნისგან, მოიცავს პომპეუსი და კეისრიდან ალექსანდრე სევერუსამდე პერიოდს. 70-ე წიგნში ანტონიუს პიუსის მმართველობა და მარკუს ავრელიუსის ადრეული პერიოდი გამოტოვებულია, ხოლო 78-ე და 79-ე წიგნებში ორიგინალი დამახინჯებულია. ქსიფილინმა მისი შრომა ორ ნაწილად დაჰყო, თითოეული მოიცავს იმპერატორების ცხოვრებას. რამდენჯერმე გამოტოვა კონსულების სახელები და ზოგჯერ შესწორებებიც შეჰქონდა ორიგინალში. ეპიტომი მნიშვნელოვანია რადგან ის ინახავს იმ პერიოდის მთავარ მოვლენებს.

ლიტერატურა
----------

* H. Reimar's edition of Dio Cassius, ii
* J. Melber's Dio Cassius in the Teubner series
* C. Wachsmuth, *Einleitung in das Studium der alten Geschichte* (1895)
* W. Christ, *Geschichte der griechischen Litteratur* (1808)
* Erich Trapp. "Johannes Xiphilinos der Jüngere." In: *Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon*. Vol. 3, Bautz, Herzberg 1992, pp. 618–619.

სქოლიო
------



|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX5558867
* BNF: cb10735161p (data)
* GND: 10282858X
* ISNI: 0000 0004 5523 404X
* LCCN: n89672640
* NSK: 000424832
* RERO: 02-A000178498
* The SBN id BVEV034296 is not valid.
* SUDOC: 14469798X
* VIAF: 217455954
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 217455954

 |
**მამია ომერის ძე ვარშანიძე** (დ. 15 დეკემბერი, 1916, ურეხი, ბათუმის ოლქი — გ. 29 მარტი, 1998, ბათუმი, საქართველო) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

მამია ვარშანიძე დაიბადა 1916 წლის 15 დეკემბერს, ბათუმის ოლქის სოფელ ურეხში (ამჟამინდელი ქალაქი ბათუმი). მამია 7 წლის იყო, როდესაც დედა გარდაეცვალა, მისი აღზრდა ბიძებმა ითავეს. სკოლის ოთხი კლასის დამთავრების შემდეგ მამია მწვანე კონცხზე მდებარე ტექნიკუმში ჩაირიცხა. 1954 წელს დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. მისი პირველი ლექსი „დილა" 1933 წელს დაიბეჭდა. ამ პერიოდში ის უკვე აქტიურად აქვეყნებს ლექსებს საქართველოს ჟურნალ-გაზეთებში, 1935 წელს მამია ვარშანიძე საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი ხდება, ხოლო სამამულო ომის დაწყების პირველი დღეებიდან ჩრდილო-კავკასიის ფრონტზე იბრძვის. ომის დამთავრების შემდეგ სწავლას აგრძელებს ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტზე.

1946 წელს გამოდის მისი პირველი პოეტური კრებული „მებრძოლის სიმღერები", ამას მოჰყვა პოემა: „ხიხანის არწივები", რის შესახებაც თვითონ პოეტი წერდა: „ხიხანის არწივები" ჩემს საუნჯედ მიმიჩნევია, ეს ხომ სამხრეთ საქართველოს მკვიდრთა, აჭარელთა სულის ეპოპეაა და არაერთი პიროვნების აპოლოგია. „ხიხანის არწივები" ძველი აჭარაა, დღევანდელი და მომავალი აჭარაა, ამ პოემის მაცოცხლებელი დედაძარღვი ეროვნულ-პატრიოტული, რაინდული სულისკვეთებაა, ეს ღვთიური თვისება ჩვენს წინაპრებს, ვინ იცის, რა დროიდან მოსდგამთ".

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 183.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 615.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია ვარშანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მერი შალვაშვილი — „მზე აქ შემიჩერებია": მამია ვარშანიძის გახსენება, ლიტერატურული საქართველო[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : ალექსანდრე ელერდაშვილი. - I-ლი გამოც.. - [თბ.] : ფანტაზია, 2006
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ასათიანი**. |

**მამია ვასილის ძე ასათიანი** (დ. 11 მარტი, 1907, ქუთაისი — გ. 5 მარტი, 1970, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ტექნიკუმი. სწავლობდა თსუ-ის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე. მუშაობდა ქუთაისში საშუალო სკოლის დირექტორად, განათლების განყოფილების გამგის მოადგილედ, საქართველოს მწერალთა კავშირის ქუთაისის განყოფილების თავმჯდომარედ და სხვა. ასათიანის პირველი ლექსი დაიბეჭდა 1929 წელს. ნოველათა პირველი კრებული ("ხუთი ნოველა") - 1936 წელს. თავის მოთხრობებსა და ნოველებში ასათიანი გვიხატავს თანამედროვეთა საინტერესო სახეებს, მათ შრომას, სამშობლოსათვის თავდადებას, სიკეთისაკენ მისწრაფებას, სიყვარულს (კრებულები "მოთხრობები", 1955, 1960, 1967; "მთის ლეგენდები", 1963; "შიშველი ხმალი", 1964; "ხალდეს ყვავილები", 1966; "გელათის ქრონიკები" 1968 და სხვა). ასათიანი ავტორია მრავალი ნარკვევისა, აგრეთვე მოგონებებისა ქართველ მწერალთა და თეატრალურ მოღვაწეთა შესახებ.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 621.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 64, თბ. 1994
**იოანეს თუმანიანის სახლ-მუზეუმი** — ისტორიული და ლიტერატურული მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება გამოჩენილი სომეხი პოეტის იოანეს თუმანიანის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას (1869-1923). მუზეუმი მდებარეობს ერევანში, მოსკოვის ქუჩაზე 40 ნომერში.

აღნიშნული მუზეუმი გაიხსნა 1953 წლის აპრილში. მუზეუმის პირველი კორპუსი დააპროექტა არქიტექტორმა გრიგორი აღაბაბიანმა. 

მწერლის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით 1969 წელს, შენობა გადააკეთეს სივრცის გაზრდის გამო.

მუზეუმის მეორე სართულზე მდებარე ექვსი ოთახია განთავსებული, მათ შორის: სასადილო ოთახი, მისაღები ოთახი და კაბინეტი სრულად ასახავს თბილისის პოეტის სახლიდან (ამაღლების 18 ქუჩა) გადმოტანილ ნივთებს. სწორედ იმ სახლიდან გადმოტანილია ნივთები, სადაც ის ცხოვრობდა და მუშაობდა 1900 წლიდან, 1923 წლამდე გარდაცვალებამდე. მუზეუმში წარმოდგენილი პოეტის პირადი ბიბლიოთეკა დაახლოებით 8000 ტომი წიგნებისა.

მუზეუმის დამფუძნებელი და პირველი დირექტორი არის პოეტის ქალიშვილი აშხენ თუმანიანი. მუზეუმში წარმოდგენილია: თუმანიანის ხელნაწერთა ასლები, ფოტოფირები და ორიგინალური ნამუშევრების ასლები. მასში 18000-ზე მეტი ექსპონატია განთავსებული.

1969 წელს ახალ გალერეაში არსებული ექსპონატები ძირითადად ეძღვნება იოანე თუმანიანის ცხოვრებასა და მის ნამუშევრებს. თუმანიანის ხელოვნებით დაინტერესებულ პირებს აქ შეუძლიათ ნახონ მწერლის პირადი ნივთები, დოკუმენტები, ხელნაწერები, ჩანახატები და პუბლიკაციები 45-ზე მეტ ენაზე.

მუზეუმის პირველი სართულის საგამოფენო სივრცე ქრონოლოგიურად წარმოგიდგენთ მასალებს, რომლებიც ეხმიანება თუმანიანის ცხოვრებას და საქმიანობას: ფოტოები, წერილები, დოკუმენტები, ხელნაწერები. მუზეუმის ოთხი დარბაზი სრულიად ასახავს დიდი სომეხის ცხოვრებას, დაბადებიდან გარდაცვალებამდე.

მუზეუმს აქვს განკუთვნილი სივრცე დიდი, ნათელი აუდიტორია გამოფენებისთვის, ღონისძიებისთვის, ლექციებისთვის, სპექტაკლებისთვის და ასევე ორი დიდი ბაღი.

ექსპოზიცია შეიცავს ხელნაწერთა უამრავ ეგზემპლარს, ფოტო დოკუმენტებს, თუმანიანის ნამუშევრების ორიგინალურ ილუსტრაციებს მხატვრების როტერის, გ. ერიციანის, გ. ხანჯიანის, ა. გრიგორიანის მიერ. აქვე მოცემულია ოპერის "ალმასტის" სასცენო დიზაინის ნაწილი, თუმანიანის ლიბრეტოზე, რომელიც დამზადებულია მ. სარიანის მიერ, - კოსტუმების ესკიზები, დეკორაციები.

მუზეუმის სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა დაკავშირებულია პოეტის მოღვაწეობასთან დღემდე უცნობი ხელნაწერების, წერილებისა და დოკუმენტების მოძიებასა და შეგროვებასთან.

მუზეუმი არის თუმანიანის სწავლისა და კულტურის აქტიური ცენტრი, სადაც გარდა თუმანიანის წაკითხვის, პოეზიის საღამოებისა და ზღაპრებისა, ასევე იმართება სხვადასხვა გამოფენაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дом-музей Ованеса Туманяна
* ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ დაარქივებული 2016-10-25 საიტზე Wayback Machine.  (სომხური)
**შპს თბილისის სატრანსპორტო კომპანია** — კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომლის დანიშნულებაა მოსახლეობის უზრუნველყოფა მაღალი ხარისხის უსაფრთხო სატრანსპორტო მომსახურებით.

ისტორია
-------

ფუნქციონირება დაიწყო „თბილისის მეტროპოლიტენის" სახელწოდებით 1966-იდან, როდესაც გაიხსნა მეტროპოლიტენის პირველი მონაკვეთი დიდუბე-რუსთაველის მიმართულებით. 1997 წლიდან ჩამოყალიბდა როგორც შპს „თბილისის მეტროპოლიტენი", 2006 წლიდან დაერქვა შპს „თბილისის მეტრო", ხოლო 2009 წლიდან გახდა შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანია", რომლის 100%-იანი წილის მფლობელია თვითმმართველი ქ. თბილისი. ამჟამად კომპანიის მფლობელობაშია თბილისის მეტროპოლიტენი, რის საექსპლოატაციო არეალი წარმოადგენს დაახლოებით 62,5 კმ სიგრძის მიწისქვეშა საგვირაბო კონსტრუქციას, ორი დამოუკიდებელი ხაზით და 23 სადგურით, რასაც ყოველი 3,5-4 წთის ინტერვალით ემსახურება მოძრავი შემადგენლობები ორი სამატარებლო დეპოთი. 2009 კომპანიას საკუთრებაში გადაეცა მუნიციპალური ავტობუსები და მასთან დაკავშირებული უძრავი ქონება სამი ავტოპარკისა და ერთი სერვისცენტრის სახით. 2012 კომპანიის საქმიანობის არეალი კიდევ უფრო გაფართოვდა და მის აქტივებს დაემატა ახლად აშენებული რიყე-ნარიყალას საბაგირო გზა. ოპერატიულობისა და უსაფრთხოების თვალსაზრისით „თბილისის სატრანსპორტო კომპანიას" გააჩნია დამოუკიდებელი ციფრული და ენერგომომარაგების სადისპეტჩერო ქსელი, სადაც გაერთიანებულია მისი ყველა სტრუქტურული ერთეული. კომპანიის ძირითადი საქმიანობის სფეროა სატრანსპორტო მომსახურება, მგზავრთა გადაყვანა და საგანგებო ან სამხ. მოქმედების პერიოდში მოსახლეობის სამოქალაქოთავდაცვითი ღონისძიებების გატარება. ამის უზრუნველსაყოფად საწარმოს ევალება შემდეგი ფუნქციების შესრულება: თავისი საქმიანობის სფეროში შემავალი სტრუქტურული ერთეულების მუშაობის კოორდინაცია; მგზავრთა უსაფრთხო მომსახურების მაღალი დონის უზრუნველყოფა; მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით საექსპლუატაციო მუშაობის გრაფიკის შედგენა და მისი შესრულება; მგზავრთა გადაყვანა საქალაქო სამგზავრო ტრანსპორტის ერთიან ქსელში მოძრაობის ოპერატიული მართვის, აღრიცხვისა და კონტროლის საშუალებით; ტექ. დონისა და ტექ. საშუალებების ექსპლუატაციის საიმედოობის დაცვა და ამაღლება, ტექნოლ. პროცესების სრულყოფა, ახ. ტექნიკისა და გამოცდილების დანერგვა და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თბილისის სატრანსპორტო კომპანიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
**ინიამბანეს პროვინცია** (პორტ. Inhambane) — პროვინცია მოზამბიკში.

ინიამბანეს პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს სოფალის პროვინცია, ჩრდილო-დასავლეთით — მანიკის პროვინცია, დასავლეთით — გაზის პროვინცია. ინიამბანეს აღმოსავლეთით ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე. ფართობი — 68 615 კმ². მოსახლეობა — 1 301 967 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ინიამბანე. პროვინცია დაყოფილია 9 რაიონად და 2 ოლქად.

ინიამბანეს პროვინციაში კლიმატი ტროპუკულია, სანაპიროზე — ნოტიო, ხოლო ღრმა რაიონებში — მშრალი. სანაპიროების გაყოლებაზე არის მრავალი მანგროს ჭაობიანი ტყეები.

ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობა — სოფლის მეურნეობა და მეთევზეობა. პროვინციაში მოჰყავთ აკაჟუს კაკლები (მეორე ადგილი მოზამბიკში, ნამპულის პროვინციის შემდეგ), ციტრუსები და ქოქოსის კაკლები.

ინიამბანეს ევროპელები პირველად ესტუმრნენ 1498 წელს (ვასკო და გამას ექსპედიცია). პირველი პორტუგალიური დასახლება წარმოიქმნა 1534 წელს.

### პროვინციის რაიონები

* ფუნიალოურუს რაიონი
* გოვურუს რაიონი
* ომოინის რაიონი
* ინიარიმის რაიონი
* ინიასორუს რაიონი
* ჟანგამუს რაიონი
* მაბოტის რაიონი
* მასინგის რაიონი
* მორუმბინის რაიონი
* პანდის რაიონი
* ვილანკულოსის რაიონი
* ზავალის რაიონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინიამბანეს პროვინციის ოფიციალური საიტი (პორტუგალიური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* გაზა
* ზამბეზია
* ინიამბანე
* კაბუ-დელგადუ
* მანიკა
* მაპუტუ
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
 |  |

 |
**ღირსი იოანე ხახულელი** (X-XI) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 23 მარტი (10 მარტი).

ღირსი იოანე ხახულელი (X-XI) საქართველოს მეფე ბაგრატ III თანამედროვე სასულიერო მოღვაწე, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო. მას, როგორც მჭევრმეტყველ მქადაგებელს, „ოქროპირი" უწოდეს.

სხვადასხვა წყაროებიდან ირკვევა, რომ ღირს იოანეს ხელი დაასხეს ჯერ ბოლნისის, შემდეგ კი - ხახულის ეპისკოპოსად.

დაახლოებით 1019 წელს ღირსმა იოანემ ხახულის კათედრას თავი დაანება და არსენ ნინოწმინდელთან ერთად ათონის მთას მიაშურა სამოღვაწეოდ.

ჯერ კიდევ საქართველოში შესრულებული ერთ-ერთი ხელნაწერის ანდერძში ნათქვამია: „ლოცვა ყავთ ნეტარისა ბერისა იოანე გრძელის ძისა და სულიერი შვილისა მისისა იოანე ოქროპირისათვის, რომელნი ფრიად დაშურეს შრომასა და წერასა ამის წმიდისა წიგნისა".

ათონის მთაზე ღირსი იოანე ერთგულად ამოუდგა მხარში წმინდა ექვთიმე ათონელს (ხს. 13 მაისს) და გულითად მეგობრობას უწევდა მას.

„გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებიდან" ჩანს, რომ ღირსი იოანე ხახულელი ათონზე აღესრულა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**თბილისის ოლქი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოს სსრ-ში, 1929–1930 და 1951-1953 წლებში. ადმინისტრაციული ცენტრი — თბილისი.

პირველი თბილისის ოლქი
---------------------

პირველი თბილისის ოლქი შეიქმნა 1929 წლის 11 ივლისს. მის შემადგენლობაში შედიოდა აღბულაღის (ახლანდ. თეთრიწყაროს), ბაშქიჩეთის (ახლანდ. დმანისის), ბორჩალოს (ახლანდ. მარნეულის), გარეკახეთის (ახლანდ. საგარეჯოს), ერწო-თიანეთის (ახლანდ. თიანეთის), ლუქსემბურგის (ახლანდ. ბოლნისის), მანგლისის, მცხეთის, თბილისის, წალკისა და ხევის (ახლანდ. ყაზბეგის) რაიონები. რესპუბლიკის ოლქებად დაყოფამ ვერ გაამართლა, ამიტომ 1930 წლის ოქტომბრის დასაწყისში თბილისის ოლქი გაუქმდა.

მეორე თბილისის ოლქი
-------------------

თბილისის ოლქი შეიქმნა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1951 წლის 5 ნოემბერის ბრძანებების საფუძველზე. მის დაქვემდებარებაში შედიოდა ქალაქები: გორი, რუსთავი, ასევე ადიგენის, ახალქალაქის, ახალციხის, ახმეტის, ასპინძის, ბოგდანოვკის (ახლანდ. ნინოწმინდის), ბოლნისის, ბორჯომის, გარდაბნის, გორის, გურჯაანის, დმანისის, დუშეთის, თეთრი წყაროს, თელავის, თიანეთის, კასპის, ლაგოდეხის, მარნეულის, მცხეთის, საგარეჯოს, სიღნაღის, ქარელის, ყაზბეგის, ყვარლის, წალკისა და წითელწყაროს (ახლანდ. დედოფლისწყაროს) რაიონები.

ეს იყო ცდა ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობისა, თუმცა ვერ გაამართლა, რადგან ძველ, რუსეთის იმპერიის დროინდელ ადმინისტრაციულ მოდელს წააგავდა. აღმოსავლეთ საქართველოს გარდა (სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გამოკლებით), თბილისის ოლქის შემადგენლობაში ასევე შედიოდა ახალხევის რაიონი. თბილისის ოლქი გაუქმდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1953 წლის 23 აპრილის ბრძანებების საფუძველზე.

მეთეურები:

1. ირაკლი ნიბლაძე — გენერალ-მაიორი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქუთაისის ოლქი

ლიტერატურა
----------

* თბილისის ოლქი // ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 517, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* УМВД по Тбилисской области
კალკანარის შუქურა
**კალკანარის შუქურა** ან *ტორუსის შუქურა* (პორტ. Farol do Calcanhar) – მოქმედი შუქურა ტორუსში (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატი, ბრაზილია). მსოფლიოს *ტრადიციულ შუქურებში* 62 მეტრის სიმაღლით იგი მეცხრეა და ყველაზე მაღალი ბრაზილიაში.

შუქურა მდებარეობს პონტა-დე-კალკანარის სანაპიროზე, სტრატეგიულ ადგილას, ტორუსის ახლოს. იქ სადაც ბრაზილიის სანაპირო ქმნის მართ კუთხეს, ცნობილს როგორც "Esquina do Brasil" (ბრაზილიის კუთხე) ან "Esquina do Continente" (კონტინენტის კუთხე). შუქურა დაახლოებით 7 კილომეტრის მანძილზე აფრთხილებს გემებს მარჯნის რიფების საფრთხესთან დაკავშირებით. 277 საფეხურისგან შემდგარ სპირალურ კიბეს ავყავართ გადასახედ ბაქანზე, იქიდან 21 საფეხურია შუქურამდე.

იქვეა შუქურის მომვლელების ერთსართულიანი სახლები. შუქურას ჰყავს მუდმივი მომვლელი. შუქურა მნახველებისთვის ღიაა დილის 9-დან საღამოს 11 საათაამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  *ტორუსის შუქურა*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-18. ციტირების თარიღი: 2010-10-13.
2. ↑  Serviço de Sinalização Náutica do Nordeste.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-26. ციტირების თარიღი: 2010-10-13.
3. ↑  პერობას-ტორუსი Portuguese. *natalonline.com*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-07. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო 2010.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი** — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ კანონმდებლობის საფუძველზე დაწესებული საპატიო ჯილდო, რომელიც ატარებს ქართველი ისტორიკოსისა და საზოგადო მოღვაწის, ივანე ჯავახიშვილის სახელს.

ჯილდო დამტკიცებულია საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2013 წლის 11 სექტემბრის №135/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წესდების" მე–8 მუხლის პირველი პუნქტის „ძ" ქვეპუნქტის, უნივერსიტეტის აკადემიური საბჭოს 2012 წლის 13 მარტის №17/2012 დადგენილებით, აკადემიური საბჭოს რეგლამენტის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ჰ6" ქვეპუნქტის და იურიდიული დეპარტამენტის 10.04.2014, №12046/02 წერილის საფუძველზე,

მედალი შეიძლება მიენიჭოს საქართველოს ან უცხო ქვეყნის მოქალაქეს:

* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიმართ გაწეული განსაკუთრებული დამსახურებისათვის
* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწფო უნივერსიტეტში ხანგრძლივი და ნაყოფიერი სამეცნიერო-პედაგოგიური და ორგანიზაციული მოღვაწეობისათვის, დარგის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის

მედლის მინიჭების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს უნივერსიტეტის აკადემიური საბჭო, ფაკულტეტის საბჭოს ან უნივერსიტეტის რექტორის დასაბუთებული წარდგინების საფუძველზე. მედლის მინიჭებაზე პირის წარდგენა ხდება ამ პირის სიცოცხლეში.

მედალი, აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით (დადგენილების პუნქტების მოთხოვნათა დაცვის გარეშე), ენიჭება ივანე ჯავახიშვილის სახელობის საერთაშორისო პრემიის ლაურეატს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის საერთაშორისო პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლის მინიჭების პირობებისა და წესის დამტკიცების შესახებ

სქოლიო
------
*Historia plantarum*, 1549
**თეოფრასტე**, **თეოფრასტოსი** (ძვ. ბერძ. Θεόφραστος, ლათ. Theophrastos Eresios; დ. დაახლ. ძვ. წ. 370. ერესოსი, კუნძული ლესბოსი — გ. ძვ. წ. 288-ძვ. წ. 285 წლებს შორის, ათენი) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, ბუნებათმცოდნე, მუსიკის თეორეტიკოსი.

მრავალმხრივი მეცნიერი; არისტოტელესთან ერთად არის ბოტანიკის და მცენარეთა გეოგრაფიის ფუძემდებელი. მისი მოძღვრების ისტორიული ნაწილის გამო ფილოსოფიის დამფუძნებლად ითვლება.

სწავლობდა ათენში პლატონთან, შემდეგ არისტოტელესთან და გახდა მათი უახლოესი მეგობარი, ხოლო ძვ. წ. 323 წელს — მათი მემკვიდრე პერიპათეტიკების სკოლის მეთაურის თანამდებობაზე.

არის 200-ზე მეტი შრომის ავტორი ფიზიკის, მინერალოგიის, ფიზიოლოგიის და სხვა დარგებში.

ქართულად ნათარგმნია მისი „ხასიათები".

ლიტერატურა
----------

* თეოფრასტოსი, „ხასიათები". ძველი ბერძნულიდან თარგმნეს, წინასიტყვაობა და განმარტებები დაურთეს ნათია გათენაშვილმა, ნინი თაზიაშვილმა, ნინი ქუთელიამ და ალექსი ნიკოლოზიშვილმა.თსუ კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკისა და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტის გამოცემა, 2013
**ირემელი** (რუს. Иремель; ბაშკ. Ирәмәл) — მთის მასივი რუსეთში, ბაშკირეთში. მდებარეობს სამხრეთ ურალში. წარმოადგენს მრავალმწვერვალიან მასივს, რომლის შემადგენლობაში ძირითადად გამოიყოფა: დიდი ირემელი (1582,3 მ) და მცირე ირემელი (1449,4 მ), რომლებიც ერთმანეთისაგან უნაგირისებრი მონაკვეთით არიან გამოყოფილი, რომლის სიგანეა დაახლოებით 1 კილომეტრი, ხოლო სიმაღლე 1200-1250 მ. მასივის შემადგენლობაშია აგრეთვე მთა ჟერებჩიკი (1184 მ). 

ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 12 კილომეტრზე, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 8 კილომეტრზე. მასივის მთისძირში განლაგებულია მდინარეების: თიგინის, სინიაკის, დიდი ავნიარის, კარაგაიკისა და თიულიუკის სათავეები. ეს მდინარეები ბაშკირეთის უგრძესი მდინარის — ბელაიის შენაკადებია. 

დამახასიათებელია რელიეფის სხვადასხვა ფორმები, მათ შორის: კურუმები, ქვიური ქალაქები და მოწმეები. ირემელი აგებულია კვარციტ-ქვიშაქვებით. ნიშანდობლივია ლანდშაფტების მაღალი სარტყლურობა. ფერდობები შემოსილია წიწვოვანი ტყით, ხოლო მწვერვალზე მთის ტუნდრაა. კალთები ძლიერ არის დანაწევრებული. 

ბაშკირეთის რესპუბლიკის მთავრობის გადაწყვეტილებით, ტერიტორია, რომელიც მიბჯენილია ირემელის მასივს (ავალიაკის ქედის ჩათვლით) ბუნების პარკად არის გამოცხადებული.

ორონიმი (მწვერვალის სახელწოდება) ძალიან ძველია, არ აქვს ერთმნიშვნელოვანი ეტიმოლოგია, იგი რეკონსტრუირებულია ბაშკირული და მონღოლური ენებისაგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირემელი — ბაშკირული ენციკლოპედია დაარქივებული 2016-04-07 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**ლაფნიჭამიები**, ხოჭოების ჯგუფი ქერქიჭამიასებრთა ოჯახისა. მათი ცილინდრული, შავი ან მურა ფერის სხეულის სიგრძე 1-2 მმ აღწევს, კვერცხის დასადებად მცენარის ქერქში ღრღნიან ხვრელს. მათი შეჭრის ადგილას გამოიყოფა ფისი. ლაფნიჭამიები იჭუპრებენ „ჭუპრის აკვანში", ჭუპრიდან გამოსული ხოჭოები ღრღნიან ქერქს და გარეთ გამოდიან, უმთავრესად წიწვოვანი ჯიშების ღეროს და ტოტების მავნებლებია, სახლდებიან უმთავრესად დასუსტებულ ან ხმობადაწყებულ ხეებზე. მასობრივი გამრავლების დროს მათ შეუძლიათ საღი ხეებიც დააზიანონ. საქართველოს ენდემია Phocopthorus vinogradovi, რომელსაც სამეურნეო მნიშვნელობა არ აქვს, ზოგი სახეობა მეტად საშიში მავნებელია. საქართველოში აღსანიშნავია ნაძვის დიდი ლაფნიჭამია (Dendroctonus micans), რომელიც პირველად შეამჩნიეს 1956 წელს ბორჯომის სატყეო მეურნეობაში. მოკლე დროში იგი ფართოდ გავრცელდა კასპის, ამბროლაურისა და ხულოს სატყეო მეურნეობებში. ძირითადად აზიანებს ნაძვს, იშვიათად ფიჭვს.

*ბრძოლის ღონისძიებები:* აპრილიდან ოქტომბრამდე ლაფნიჭამიებით დასახლებული ხეების ღეროს შესხურება პრეპარატ „პლკ"-ს ემულსიით. მათ წინააღმდეგ იყენებენ აგრეთვე მტაცებელ ხოჭო რიზოფაგუსს.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ე.* ქსე, ტ. 6, გვ. 144, თბ. 1983
**ლერჩერი** (ინგლ. Lurcher) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია შოტლანდიაში შუა საუკუნეებში.

ირლანდიაში და დიდ ბრიტანეთში ადგილობრივი ბოშების და მომთაბარე ტინკერების მიერ გამოყვანილი ლერჩერის დასახელება ბოშური სიტყვა "lur" — „ქურდი"-დან მოდის. ყველაზე მეტად მოკლებეწვიანი ლერჩერები ფასობდნენ, რომლებიც გრეიჰაუნდებისგან წარმოიშვნენ და კურდღლებზე ბრაკონიერული ნადირობისას გამოიყენებოდნენ. ეს ძაღლი იშვიათად გვხვდება ირლანდიის, დიდი ბრიტანეთის და ამერიკის ფარგლებს გარეთ. ისტორიული თვალსაზრისით ეს გრეიჰაუნდისა და კოლის (ან ტერიერის) ნაჯვარია. დღესდღეობით მას მხოლოდ ლერჩერთან აჯვარებენ, რომ განმტკიცდეს ამ ჯიშისთვის დამახასიათებელი კურდღლის დევნის თვისება. 

ლერჩერი ადამიანებთან ძალიან ნაზია და მეგობრული, თუმცა ძალიან ენერგიულია და ქალაქის პირობებში ცხოვრებას ვერ ეგუება. ბუნებით მორბენალი, ლერჩერი დევნის და კლავს ნებისმიერ მცირე ზომის ნადირს. ლერჩერის ბალნის ფერი ნებისმიერია, ღრმა მკერდი დიდ ფილტვებს იტევს და გამძლეობას უზრუნველყოფს, ფეხები გრძელი და სწორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლერჩერი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლერჩერი***
ზეარის ჭაჭა
**ზეარის ჭაჭა** — კომპანია ზეარის პროდუქტი. მაღალი ალკოჰოლური შემცველობის სასმელი, რომელიც ტრადიციული მეთოდებით მზადდება. კლასიფიკაციის მიხედვით მიეკუთვნება არყების ჯგუფს.

ზეარის ჭაჭის წარმოება მცირე რაოდენობით 2012 წელს დაიწყო. პროდუქტის შექმნაზე მუშაობდა მეცნიერ-ტექნოლოგების ჯგუფი ლადო უზუნაშვილის ხელმძღვანელობით. ზეარის ჭაჭა სამნახადია და მზადდება საფერავის ჯიშის დაუწურავი ყურძნისგან. ალკოჰოლის შემცხველობა 42%-ია.
ზეარის ჭაჭა სხვადასხვა ზომისა და მოცულობის ბოთლებში ისხმევა, ზოგიერთ შეფუთვას თან ახლავს ჭიქა.

ბოთლი ხელნაკეთია და მინის ბერვის ტრადიციული მეთოდით იძერწება. შიდა ჭურჭელი საფერავის ღვინითაა ავსებული და ყურძნის მტევნის ფორმა აქვს. ზოგიერთი სახის შეფუთვას თან ახლავს თემატური ჭიქა, რომელიც იმეორებს ბოთლის დიზაინს. ჭიქის ცენტრში მოთავსებული ყურძნის მტევანი ავსებულია სითხით, რომელიც გაყინვის შემთხვევაში დიდი ხნის განმავლობაში ინარჩუნებს დაბალ ტემპერატურას.

დამზადების წესი
---------------

ზეარის ჭაჭა სრული დურდოს (ტკბილისა და ჭაჭის ერთად) ქვევრებში დადუღებით, ქართული ტრადიციისამებრ. დუღილის დასრულების შემდეგ ქვევრები ილუქება ჭაჭის დასავარგებლად და გამოიხდება ადრე გაზაფხულზე. კონკრეტულად ზეარის ჭაჭა მიიღება სამჯერადი გამოხდით. პროდუქტში კარგად იგრძნობა ყურძნის ჯიშური არომატი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ჭაჭა [*მკვდარი ბმული*]
**ილჰამ ისლამ ოღლუ ნაზაროვი** (აზერ. İlham İslamoğlu Nəzərov; დ. 1985 წ. 5 ოქტომბერი შირვანი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი, რომელიც ფლობს 5 ოქტავის დიაპაზონის ხმას. პირველი აზერბაიჯანელი კონტრტენორი. მ უსლიმ მაგომაევის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიისა და ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი, რომელსაც აზერბაიჯანისა და მსოფლიოს საოპერო თეატრების სცენაზე 49-ზე მეტი სახე აქვს შექმნილი. ბაქოს მუსიკალური აკადემიის უფროსი მასწავლებელი.

2000 წლიდან დაკავებულია პროფესიული საკონცეტრო საქმიანობით. ოპერის მსახიობის რანგში პირველი გამოსვლა 2006 წელს შედგა ტ. კულიევის სპექტაკლში „ბაქო" „პროფესიულ სცენაზე UNS". მონაწილეობდა მრავალ ფესტივალსა და საერთაშორისო კონკურსებში, საოპერო სპექტაკლებში, გამოდიოდა სოლო პროგრამით.

ნაზაროვი - კონტრტენორ სოპრანისტია, ხოლო ხმის დიაპაზონი ბასის, ბარიტონის, აგრეთვე ალტის, კონტრალტის, სოპრანოსა და მეცო-სოპრანოს პარტიების შესრულების საშუალებას აძლევს. მსახიობი ათეულობით ვოკალური კონკურსების გამარჯვებულია. 2018 წელს მსახიობმა შეასრულა ვოკალური პარტია შუბერტის ციკლში „გედის სიმღერა" კონტრტენორის სახით, ხოლო 2020 წლის 6 აგვისტოს გამოსვლის ჩანაწერი CD-დისკის სახით გამოვიდა. ნაზაროვი მსოფლიოს 45-ზე მეტი ქვეყნის საოპერო და საკონცერტო სცენებზე გამოდიოდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Уникальный владелец звука
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının teatr xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
3. ↑  İncəsənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
4. ↑  Азербайджанский певец, покоривший мировую сцену
**ლევ ვასილის ძე გოლოვნია** (რუს. Лев Василевич Головня; დ. 26 იანვარი, 1893, ქუთაისი — გ. 22 სექტემბერი, 1969, თბილისი) — საქართველოში სპორტული ფარიკაობის პიონერი, ეთნიკური უკრაინელი. სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943), საქართველოს ფიზიკური კულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1961), სსრკ დამსახურებული მწვრთნელი (1957), სპორტის საპატიო მსაჯი (1955). ასევე იყო სამონადირეო ძაღლების მსაჯი და ექსპერტი.

ბიოგრაფია
---------

1912 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. 1919–23 წლებში ვოკალის განხრით სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში. 1919–22 წლებში იყო თბილისის „სკაუტის" ორგანიზაციის ხელმძღვანელი, 1922 წელს – პირველი ქართული დივიზიის ფიზაღზრდის ინსტრუქტორი. 1932 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის ფიზკულტურის ინსტიტუტი. 1935–36 წლებში იქვე განაგებდა ფარიკაობის კათედრას. 1937–1964 წლებში იყო თბილისის ფიზკულტურის ინსტიტუტის ფარიკაობის კათედრის გამგე. მისი მრავალრიცხოვანი გამოკვლევებიდან აღსანიშნავია საფარიკაო ფაზის ჩაწერის გრაფიკული მეთოდი (რუსულ ენაზე, 1938).

ლიტერატურა
----------

* *ელაშვილი ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 86.
**ლევ ბორისოვიჩ კამენევი**, ნამდვილი გვარი *როზენფელდი* (რუს. Лев Бори́сович Ка́менев დ. 1883, თბილისი — გ. 13 მარტი, 1936) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მორვაწე, ბოლშევიკი და რევოლუციონერი, ლენინის თანამოაზრე.

ბიოგრაფია
---------

1901 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია. 1903 წელს ამზადებდა თბილისის რკინიგზელთა გაფიცვას. 1903 წლიდან პარიზშია, სადაც ეცნობა ლენინს. 1904 წელს ლენინის დავალებით კვლავ თბილისში ჩადის და ამიერკავკასიის მასშტაბით ეწევა აგიტაციას  რსდმ პარტიის ახალი ყრილობის მოსაწვევად. 1907 წელს რსდმპ მე-5 ყრილობაზე ირჩევენ პარტიის ცეკა-ს წევრად. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ირჩევენ რუსეთის ცაკ-ის პირველ თავმჯდომარედ. მონაწილეობდა ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო მოლაპარაკებებში. 1919 წლის მარტიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრია. 1922 წლის 3 აპრილს სწორედ მისი რეკომენდაციის დაინიშნა სტალინი პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალურ მდივნად. 1922 წლის 14 სექტემბერს ინიშნება რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1922 წლიდან იყო სსრკ ცაკ-ის პრეზიდიუმის წევრი. 1917-23 წლებში რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იყო ბოლშევიკთა ერთ-ერთი ლიდერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლევ კამენევი***

* Lev Kamenev Archive დაარქივებული 2017-06-15 საიტზე Wayback Machine.  marxists.org-ზე
* Examination of Kamenev during his trial, 20 August 1936.
* Leon Trotsky on Kamenev and Grigory Zinoviev
**კორინთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია რიყის ქვა და შირიმი.
გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით. ცენტრში გაჭრილი ფართე, თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. აქედან სამხრეთისა უფრო დიდია. 
ეკლესიის კამარა შეისრულია. საკურთხევლის კონქს მკვეთრად შეისრული ფორმა აქვს, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.
სამხრეთ კედელში ფართე, თაღოვანი სარკმელია. დასავლეთი კედელი მთლიანად გახსნილია ასევე შეისრული თაღით.
ნაგებობამ მრავალჯერ განიცადა გადაკეთება. მოგვიანებით მას დასავლეთიდან მიაშენეს დიდი ზომის სწორკუთხა დარბაზი. ეკლესიისათვის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქართული აგური და რიყის ქვა.
შესასვლელი კარი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი.
ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მეორე, შვერილაბსიდიანი ეკლესიის საძირკველი, რომლის მხოლოდ აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე იკითხება. ასევე შემორჩენილია მინაშენის კედლები ფრაგმენტულად.
ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 101-102
**მანგა** (იაპონ. 漫画) — კომიქსის იაპონური შესატყვისია. მანგას სტილი მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს ჩამოყალიბდა.

სიტყვა „მანგა" (kanji: 漫画; hiragana: まんが; katakana: マンガ), როგორც მისი დასავლური შესატყვისი „კომიქსი", გულისხმობს არა მარტო კარიკატურას, არამედ მულტფილმსაც. მანგას მიხედვით შექმნილ იაპონურ ანიმაციურ ფილმებს ანიმე ეწოდება.

იაპონიაში ნებისმიერი ასაკის და სქესის ადამიანისთვის გამოდის მანგა და მოიცავს ჟანრებს, რომელთა შორის არის მოქმედებითი, თრილერი, საშინელებათა, სპორტი, მუსიკა, ფენტეზი და სამეცნიერო ფანტასტიკა, დრამა, ისტორიული, დეტექტივი, კომედია და ა.შ. მანგა ძირითადად იბეჭდება შავ-თეთრად, თუმცა ფერადი მანგებიც გვხვდება. მანგას ავტორია მანგაკა (漫画家).

1950-იანი წლებიდან იაპონიის საგამომცემლო ინდუსტრიაში მანგას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. დღესდღეობით ბევრი მანგა ითარგმნება სხვადასხვა ენაზე, ძირითადად ინგლისურად, და მათი ელექტრნული ვერსიები ხელმისაწვდომია თითქმის მთელ მსოფლიოში.

მსოფლის ზოგიერთ ქვეყანაში გვხვდება მანგას გავლენით შექმნილი სტილები, მაგალითად: ჩინეთი, ჰონგ-კონგი, ტაივანი — („manhua"); სამხრეთ კორეაში („manhwa"); საფრანგეთში „manfra" და „la nouvelle manga".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მანგა"** ვიკისაწყობში.
* მანგა საიტზე Curlie
**ილარიონ სიხარულიძე** (დ. 2 იანვარი, 1902 — გ. 1985, მაკვანეთი) — ქართველი მომღერალი და ლოტბარი, გურული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1902 წლის 2 იანვარს სოფელ მაკვანეთში, გაბრიელ სიხარულიძის ოჯახში. ილარიონის დედა ელისაბედ მამინაშვილი ხალხური სიმღერების მცოდნე და მოყვარული ქალი იყო, კარგად უკრავდა ჩონგურზე და ცეკვაც ეხერხებოდა. სწორედ მან ჩაუნერგა თავის შვილს გურული სიმღერების სიყვარული. 15 წლისამ ხალხური სიმღერების საფუძვლიანი შესწავლა დაიწყო არტემ ერქომაიშვილთან. 1924 წელს გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. 1930 წელს სიხარულიძე საკუთარ ეთნოგრაფიულ გუნდში მიიღო ვარლამ სიმონიშვილმა. მოღვაწეობდა ტრიოში შერმადინ ჭკუასელთან და დომენტი ქარჩავასთან ერთად. 1932 წელს გახდა სოფელ ლიხაურის გუნდის ლოტბარი. შემდგომში სხვადასხვა დროს ხელმძღვანელობდა ჭანიეთის, ლაშეს, განახლების, გურიანთის, ქვედა ბახვის, მერიის, ნარუჯის, ლაითურის, მაკვანეთისა და სხვა სოფლების გუნდებს. 1963 წლიდან ხდება უხუცესთა ანსამბლ „დილას" წევრი ხდება. გარდაიცვალა 1985 წელს.

ჰქონდა სიმღერის განსაკუთრებული მანერა, სიმღერის დროს პირს თითქმის არ აღებდა, შეუმჩნევლად, გვერდულად გამოსცემდა ბგერებს. ჰყავდა საოჯახო გუნდი, მღეროდნენ მისი ოჯახის წევრები: მისი შვილები ლია და ტრისტანი, შემდეგ კი შვილიშვილები მაია და ზაზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილარიონ სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯიბლაძე**. |

**იოსებ ჯიბლაძე** (დ. 15 სექტემბერი, 1909 — გ. 15 სექტემბერი, 1967) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1948), დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

იოსებ ჯიბლაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი 1932 წელს; 1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა გეომორფოლოგიის სპეციალობით.

მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კეთედრის ასისტენტად; 1937–55 წლებში ჯერ უფროსი მასწავლებელი იყო, შემდეგ დოცენტი; 1937–38 წლებში შეთავსებით მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებულ გეოგრაფიის სამეცნიერო-საკვლევი ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად და სწავლულ მდივნად. იოსებ ჯიბლაძე 1949–55 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დეკანი; 1937–50 წლებში თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის გეოგრაფიის კათედრის გამგე.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1948 წელს თემაზე: „მდ. მტკვრის გეომორფოლოგია მცხეთასა და სოღანლუღს შორის". იოსებ ჯიბლაძე 25 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, რომელთა შორის, აღსანიშნავია გეომორფოლოგიური ხასიათის შრომები. ავტორია მრავალი სამეცნიერო-პოპულარული ნარკვევისა და სტატიისა. თარგმნა სახელმძღვანელოები — მეხუთე კლასის „ფიზიკური გეოგრაფია" და მეშვიდე კლასის „სსრ კავშირის ფიზიკური გეოგრაფია".

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ილარიონ პეტრეს ძე ისარლიშვილი (ისარლოვი)** (დ. 16 იანვარი, 1848 — გ. უცნობია) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1906).

მესხეთიდან გადმოსახლებულ წარჩინებულ ქართველ კათოლიკეთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. იაკობ და რაფიელ ისარლიშვილების ძმა. დაამთავრა მოსკოვის კადეტთა კორპუსი და ალექსის მე-3 სამხედრო სასწავლებელი. 1867 წლიდან რუსეთის არმიის ოფიცერი [პორუჩიკი (1870), კაპიტანი (1879), პოდპოლკოვნიკი (1888)]. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878). 1900 წლიდან პოლკოვნიკი და სკოპინის 224-ე სარეზერვო ბატალიონის მეთაური. იმავე წელს დაინიშნა ორენბურგის 105-ე ქვეითი პოლკის მეთაურად. 1906 წელს თადარიგში გავიდა მუნდირის ტარების უფლებით და გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის II და III, წმ. ანას II და III, წმ. ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* მასალები რუსეთ-თურქეთის 1877-1878 წლების ომის მონაწილე ქართველი ოფიცრების შესახებ / თეა ქათამაძე // სამხრეთ-დასავლეთი საქართველო = South-West Georgia : ისტორია, არქეოლოგია, ეთნოლოგია / აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულება-საარქივო სამმართველო. - თბილისი, 2013. - ISSN 2298-0776. - № 3, აჭარის დედასამშობლოსთან დაბრუნების 135 წლისთავისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია. - გვ.85-91.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Исарлов Илларион Петрович. Генералитет российской императорской армии и флота. ციტირების თარიღი: 4 აგვისტო, 2020.
**ლიუდმილა ვასილის ასული გრიციკი** (უკრ. Людмила Василівна Грицик; დ. 19 მარტი, 1946, ქ. ანდრუსოვკა, ჟიტომირის ოლქი, უკრაინა) — უკრაინელი ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, ქართველოლოგი; ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1994).

დაამთავრა კიევის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1969 წელს. სწავლის პერიოდში, 1967-1969 წლებში მივლინებული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ქართული ენისა და ლიტერატურის შესასწავლად. სხვადასხვა დროს სათავეში ედგა აღმოსავლეთმცოდნეობის კათედრას კიევის უნივერსიტეტში და შედარებითი კვლევის განყოფილებას უკრაინისმცოდნეობის ინსტიტუტში; კითხულობდა ქართული ლიტერატურის ისტორიის კურსს კიევის უნივერსიტეტში; აქვეყნებდა შრომებს ქართული ლიტერატურისა და უკრაინულ–ქართული ლიტერატურის ურთიერთობების შესახებ; ნათარგმნი აქვს ქართველი მწერლების ნაწარმოებები უკრაინულ ენაზე. 

ავტორია ნაშრომებისა: „გრიგოლ აბაშიძის შემოქმედება" (1975), „ნოდარ დუმბაძე და მისი გმირები" (1977), "ირაკლი აბაშიძე" (1979), „ნოდარ დუმბაძის პროზა" (1983) და სხვ. თარგმნა გურამ ფანჯიკიძის „მეშვიდე ცა" (1972), ლადო მრელაშვილის „იყალთოელი ბიჭები" (1975), ნოდარ წულეისკირის „თუთარჩელა" (1977), ხალხური ზღაპარი „მზის ასული" (1977) და სხვ. მიღებული აქვს უკრაინის და საქართველოს ლიტერატურული და სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის, საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი (1979), ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი (1993), ღირსების ორდენი (2006), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება (2013).

ლიტერატურა
----------

* *ბაქანიძე ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 163.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიუდმილა გრიციკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Грицик, Людмила Василівна დაარქივებული 2020-02-27 საიტზე Wayback Machine.. ტარას შევჩენკოს სახელობის კიევის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ოფიციალური ვებგვერდი (უკრ. ენაზე).
**იოჰან ვილემ ფრისო ვან ორან-ნასაუ** (ნიდერლ. Johan Willem Friso van Oranje-Nassau; დ. 14 აგვისტო, 1687, დესაუ, გერმანია — გ. 14 ივლისი, 1711, დორდრეხტი, ნიდერლანდები) — ორან-ნასაუსა და ნასაუ-დიეცის პრინცი, ფრიზიისა და გრონინგენის შტატჰალტერი 1702-1711 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

იოჰან ვილემ ფრისო დაიბადა 1687 წლის 14 აგვისტოს დესაუში, ანჰალტის სამთავროში. იგი იყო ორან-დიეცის მთავარ ჰაინრიხ კაზიმირ II-ისა და მისი ცოლის, ჰენრიეტა ამალია ფონ ანჰალტ-დესაუს უფროსი ვაჟი. 

1702 წელს, ორანის პრინც ვილემ III-ის გარდაცვალებით ვილემ ორანელის ლეგიტიმური მემკვიდრული ხაზი შეწყდა. ამგვარ ვითარებაში ორანის პრინცად იოჰან ვილემ ფრისო გამოცხადდა, ვინაიდან დედამისის დედა, ჰენრიეტა კათარინა ნასაუელი იყო ორანის პრინც ფრედერიკ ჰენდრიკის უფროსი ქალიშვილი და მაშასადამე მემკვიდრეც. ამრიგად, იოჰან ვილემ ფრისო ნიდერლანდების მმართველი გახდა, რაშიც მოიაზრებოდა ორან-ნასაუსა და ნასაუ-დიეცის პრინცობა, ფრიზიის, გრონინგენის, ჰოლანდიის, გელდერნის, ოვერიხლესის, ზელანდიისა და გელდერნის შტატჰალტერობა. 

იოჰან ვილემ ფრისოს ტახტში ეცილებოდა ბებიამისის დისწული, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ I, რომელსაც რეალურად ასევე ჰქონდა ტახტზე უფლებები, თუმცა ნიდერლანდელები ფრისოს უჭედნენ მხარს. გარდა ამისა, ფრისოს მხარეს იყო ვილემ III-ის ანდერძიც, რომლითაც ტახტი მას რჩებოდა. 

1707 წელს იოჰან ვილემ ფრისო ჰერცოგი მალბოროს მოწოდებით ნიდერლანდების სახელით ჩაება ესპანური მემკვიდრეობისათვის ატეხილ ომში. მან სამ ბრძოლაში დაამარცხა ესპანელები, რის გამოც ნიდერლანდების საზღვრებში შევიდა რამდენიმე ფლანდრიული ქალაქი. 1711 წელს, ფრისო ჰააგაში შეხვდა პრუსიის მეფეს, სადაც საბოლოოდ უნდა გადაწყვეტილიყო სადავო მემკვიდრეობის საკითხი, თუმცა მოულოდნელად, ამავე წლის 14 ივლისს 23 წლის იოჰან ვილემ ფრისო გარდაიცვალა. ამის გამო ტახტი მისმა მცირეწლოვანმა ვაჟმა, ვილემ IV-მ დაიკავა.

შვილები
-------

1709 წლის 26 აპრილს იოჰან ვილემ ფრისომ ცოლად შეირთო მარია ლუიზა ფონ ჰესენ-კასელი, ჰესენ-კასელის ლანდგრაფ კარლ I-ისა და მისი ცოლის, მარია ამალია კურლანდიელის ქალიშვილი, რომელთანაც სულ ორი შვილი შეეძინა:

1. ანა შარლოტა ამალია (1710-1777), ცოლად გაჰყვა ბადენ-დურლახის მთავარ ფრიდრიხს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;
2. ვილემ IV (1711-1751), ორანის პრინცი 1711-1751 წლებში. ცოლად შეირთო დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ II-ის ასული ანა, რომელთანაც შეეძინა შვილები;

ლიტერატურა
----------

* John William Friso. (2014). Encyclopædia Britannica
* State, P. F. (2008). A Brief History of the Netherlands. New York: Facts On File.
* Pieter Lodewijk Muller (1881), "Johann Wilhelm Friso", Allgemeine Deutsche Biographie (ADB) (in German), 14, Leipzig: Duncker & Humblot, pp. 275–276
**ლევან ჟორჟოლიანი** (დ. 20 იანვარი, 1988, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ევროპის გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული (2007, მინსკი, ბელარუსი, 100 კგ), ევროპის ორგზის ვიცე-ჩემპიონი (2011, სტამბოლი, თურქეთი; 2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი, 100 კგ), მსოფლიო თასის ხუთგზის გამარჯვებული (2006, ბაქო, აზერბაიჯანი; 2007, 2008, 2011, თბილისი; 2012, ბუენოს-აირესი, არგენტინა), საქართველოს ჩემპიონი (2006, თბილისი, 100 კგ).. სამბოში ორგზის ვიცე-ჩემპიონი (2011, ვილნიუსი, ლატვია; 2012, მინსკი, ბელარუსი). 2008 წლის პეკინის და 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიადის მონაწილე.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| სამბო | მინსკი, ბელარუსი | მსოფლიო ჩემპიონატი 2012 | 100 კგ | 02 ﻿2nd |
| სამბო | ვილნიუსი, ლიეტუვა | მსოფლიო ჩემპიონატი 2011 | 100 კგ | 02 ﻿2nd |
| ძიუდო | ჩელიაბინსკი, რუსეთი | ევროპის ჩემპიონატი 2012 | 100 კგ | 02 ﻿2nd |
| ძიუდო | სტამბოლი, თურქეთი | ევროპის ჩემპიონატი 2011 | 100 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | მინსკი, ბელარუსი | ევროპის გუნდური ჩემპიონატი 2007 | 100 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | ბელგრადი, სერბია-ჩერნოგორია | ევროპის გუნდური ჩემპიონატი 2006 | 100 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ჟორჟოლიანი — ქართული სპორტი