recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ყარყატი** (ლათ. Ciconia) — ფრინველების გვარი ყარყატისნაირთა რიგისა. მოცავს შვიდ სახეობას, რომელთაგანაც ექვსი აფროევრაზიის კონტინენტზე ბინადრობს, და მხოლოდ ერთია ამერიკის მკვიდრი.

ყარყატები არიან მოზრდილი ფრინველები, საშუალოდ 1 მეტრი სიმაღლის, ფრთის შლილი ხშირად 2 მეტრამდეა, აქვთ მაღალი ფეხები, გრძელი კისერი და ნისკარტი. ბუმბულის შეფერილობაში ფიგურირებს მხოლოდ ორი ფერი — თეთრი და შავი, რომელთა ინტენსივობაც სახეობებში განსხვავებულია, ნისკარტი და ფეხები წითლადაა შეფერილი. ბინადრობენ უფრო მეტად ნოტიო ადგილებში, წყალსატევებისპირა ლერწმებში, ჭაობებში, ასევე ველებზე, მდინარების ხეობებსა და ტყეებში. ბუდეს ტოტებისგან იკეთებენ ხეებზე, სახურავებზე, ლერწმებში, კლდეებში. ყარყატები ადამიანებს ძალიან ენდობიან და ახლოს მიდიან საცხოვრებელ სახლებთან. დებენ 4-5 თეთრი ფერის კვერცხს, ზომით დაახლოებით 8 სმ. მონოგამიურები არიან. ბუდობენ კოლონიებად ან წყვილებად. იკვებებიან სხვადასხვა ცხოველური საკვებით, ძირითად კვების რაციონს შეადგენენ თევზები, ბაყაყები, ხვლიკები, გველები, ლოკოკინები, ჭიები, მინდვრის თაგვები, მწერები. მიგრანტები ევროპაში თებერვალსა და მარტში ჩამოდიან, და ყოფილ ბუდეებს უბრუნდებიან. ყარყატებზე არ ნადირობენ, ზოგი სასარგებლოა მავნე მწერებსა და მღრღნელების განადგურების გამო.

საქართველოში გავრცელებულია თეთრი ყარყატი, იგივე ლაკლაკი (ლათ. Ciconia ciconia) და შავი ყარყატი, იგივე იშხვარი (ლათ. Ciconia nigra), რომელიც შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

### სახეობები

| სურათი | სამეცნიერო დასახელება | სახელი | გავრცელება |
| --- | --- | --- | --- |
|  | *Ciconia abdimii* | თეთრმუცლიანი ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia episcopus* | თეთრყელიანი ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia stormi* | მალაიური ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia maguari* | ამერიკული ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia boyciana* | აღმოსავლური ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia ciconia* | თეთრი ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|  | *Ciconia nigra* | შავი ყარყატი | ფაილი:Ciconia abdimii distribution map.png |
|

ლიტერატურა
----------

* ყარყატი// (1890—1907) *ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, ტომი I*. პეტერბურგი:  Брокга́уз и Ефро́н,   გვ. 241.  (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  ჯავახეთის დაცული ტერიტორიები, *საქართველოს მთავრობა*
**ტარიელ ვალერიანის ძე შარიფაშვილი** (დ. 20 დეკემბერი, 1960, სოფ. ზემო ხანდაკი, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი, — გ. 25 სექტემბერი, 1993, სოხუმი) — ქართველი სამხედრო მეთაური, აფხაზეთის ომის (1992-1993) მონაწილე.

1992–1993 წლებში იყო კასპის რაიონის (ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი) გამგებელი. აფხაზეთში საბრძოლო მოქმედებების დროს მეთაურობდა ძირითადად მოხალისეებისგან დაკომპლექტებულ ეროვნული გვარდიის კასპის ბატალიონს; ჰქონდა პოლკოვნიკის წოდება. დაიღუპა 1993 წლის სექტემბერში სოხუმისთვის უკანასკნელი ბრძოლების დროს ქალაქის სადგურის მიდამოებში. გარდაცვალების შემდეგ დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით. შარიფაშვილის სახელი ეწოდა ზემო ხანდაკის საჯარო სკოლას, რომლის ეზოშიც დგას მისი ბიუსტი.[1] მისი სახელობის სკვერი და ბიუსტი არის ასევე ქ. კასპში.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  დღეს ტარიელ შარიფაშვილის გარდაცვალების დღეა, საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „კვირა", 25/09/2017.
2. ↑  კასპში ტარიელ შარიფაშვილის სახელობის სკვერი გაიხსნა. ინტერპრესნიუსი. 20 დეკემბერი, 2018.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
| სენტ-გოდენსის „დაბლ-იგლი" ($20)(აშშ-ის დროშა აშშ) |
| --- |
| ნომინალი: | 20 დოლარი |
| დიამეტრი: | 34 მმ |
| წონა: | 33,4 გ |
| ჯგუფი: | წარწერა „E PLURIBUS UNUM" |
| ლითონი: | 90% Au და 10% Cu |
| მოჭრის წლები: | 1907 — 1933 (შეწყვეტებით) |
| ავერსი |
| ავერსი |
| აღწერა: | თავისუფლების, მასიმბოლიზირებელი ქალი ჩირაღდანითა და ზეთისხილის ტოტით |
| აქაქი: | ოგასტეს სენტ-გოდენსი |
| რევერსი |
| რევერსი |
| აღწერა: | თეთრთავა არწივი — აშშ-ის ჰერალდიკური სიმბოლო |
| აქაქი: | ოგასტეს სენტ-გოდენსი |

**სენტ-გოდენსის „დაბლ-იგლი"** (ინგლ. St. Gaudens Double Eagle) ან **სენტ-გოდენსის 20 დოლარი** — აშშ-ის ოქროს მონეტები 20 დოლარიანი ნომინალით, რომელნიც 1907-1933 წლებში იჭრებოდნენ. აშშ-ში, მიმოქცევაში ოდესმე არსებული მონეტებიდან, ყველაზე ლამაზებად ითვლებიან. აქვთ რამდენიმე ნაირსახეობა.

მონეტა მისი დიზაინერის — ამერიკელი სკულპტორის ოგასტეს სენტ-გოდენსის საპატივსაცელმოდაა დარქმეული. თეოდორ რუზველტი, ისწრაფვოდა რა, ამერიკული მონეტები უფრო ლამაზები და ესთეთიკურად მიმზიდველები გაეხადა, 1904 წელს სენტ-გოდენსს ახალი მონეტის ტიპების შემუშავება სთხოვა. აშშ-ის ზარაფხანასთან თანამშრომლობის ნეგატიური გამოცდილების და მთავარ გრავიორ ჩარლზ ბარბერთან არც თუ ისე მეგობრული ურთიერთობის მიუხედავად, სენტ-გოდენსმა მიიღო პრეზიდენტის შეთავაზება. ახალი მონეტების შექმნის და მათი ფართო მოხმარებაში გაშვება შეფერხებებით მიმდინარეობდა, ეს გამოწვეული იყო ნაწილობრივ როგორც სენტ-გონდსის ავადმოყოფობით, ასევე თვითონ მონეტის რელიეფის გამოსახულების განსაკუთრებულობებითაც. სენტ-გოდენსი 1907 წელს გარდაიცვალა, ამ დრომდე მან უკვე მოასწრო 10 და 20 დოლარიანი მონეტების დიზაინის შექმნა, თუმცა მათ მიმოქცევაში გაშვებას ვეღარ მოესწრო.

პირველი არც თუ ისე დიდი ტირაჟის შემდეგ, სამონეტო ეზოს გრავიორმა ბარბერმა მონეტის რელიეფურობის უფრო შემცირებით დიზაინს მოდიფიცირება გააკეთა. ამ ცვლილების შედეგად მონეტის მოჭრის პროცესი შედარებით გაადვილდა. მონეტებზე, რომელნიც 1907 წელს და 1908 წლის დასაწყისში მოიჭრნენ, არ იყო დევიზი IN GOD WE TRUST (ჩვენ ღვთის გვჯერა) — ამერიკული ფულის აუცილებელი ატრიბუტი. აშშ-ის კონგრესის მოთხოვნით დევიზი დატანილ იქნა გამოსახულებაზე, ხოლო მონეტებმა, რომელნიც სიტყვა GOD-ს არ შეიცავდნენ, მიიღეს სახელი „უღმერთოები" (ინგლ. godless).

სენტ-გოდენსის „დაბლ-იგლი" ძირითადად საერთაშორისო ვაჭრობისთვის გამოიყენებოდა.

იმისდა მიუხედავად, რომ 1933 წელს 455 ათასი ეგზემპლარი მოიჭრა, დღესდღეობით ამ მონეტების რამდენიმე ეგზემპლარიღაა შემორჩენილი. დანარჩენი კი გადადნობილ იქნა, აშშ-ის მიერ ოქროს სტანდარტზე უარის თქმის გამო. 1933 წლის სენტ-გოდენსის „დაბლ-იგლი" დღესდღეობით ყველაზე ძვირადღირებული ამერიკული მონეტაა მსოფლიოში, რომელიც 2002 წელს აუქციონზე 7 590 020 ამერიკულ დოლარად გაიყიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  ვებ-გვერდი ნუმიზმატი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-14. ციტირების თარიღი: 2013-05-02.
შირვანის სახანო 1801-1813 წლებში
**შირვანის სახანო** — ნახევრად დამოუკიდებელი ფეოდალური პოლიტიკური ერთეული, რომელიც შეიქმნა XVIII საუკუნეში აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში (ახლანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია) ირანის ხელისუფლების დასუსტების შედეგად. იარსება 1748-1820 წლებში.

ირანის მიერ შირვანის სამეფოს დაპყრობის შემდეგ მას მართავდნენ ირანელი ბეგლარბეგები. XVIII საუკუნის I ნახევრის დასასრულს ირანის ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლის დროს შირვანის ერთ ნაწილში დამკვიდრდნენ ნადირ-შაჰის ყოფილი მოხელეები, შემახაში — ხანჩობანის ტომის სარქერთა (სპარს. „საქმის მოთავე") გვარის წარმომადგენლები, ძმები მოჰამედ სეიდ-ხანი და აღასი-ხანი.

შირვანის სახანო სხვა სახანოებთან შედარებით ეკონომიკურად ერთ-ერთი ძლიერი სახანო იყო, სამხედრო თვალსაზრისით კი — სუსტი. სახანოებს შორის პირველობისათვის გაჩაღებულ ბრძოლაში ხშირად სხვისი (განსაკუთრებით ყუბის სახანოს) მორჩილი იყო. მიუხედავად ამისა, შირვანის სახანოს მმართველებმა მაინც შეძლეს პოლიტიკური თავისთავადობის შენარჩუნება. 1805 წელს შირვანის სახანო რუსეთს შეუერთდა. 1820 წლამდე იარსება შირვანის სახანოს სახელით, ხოლო 26 სექტემბრიდან მუსტაფა-ხანის გაქცევის შემდეგ ალექსი ერმოლოვმა სახანო გააუქმა და აიყვანა სახაზინო მართვაზე.

შირვანის სახანოში განვითარებული იყო აბრეშუმის წარმოება და სპილენძის დამუშავება.

ლიტერატურა
----------

* *Абдуллаев Г. Б.* Из истории Северо-Восточного Азербайджана в 60-80 гг. XVIII в Баку, 1958;
* *Левиатов В. Н.*, Очерки из из истории Азербайджана в XVIII веке, Баку, 1948;

* *თოფურია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 8.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კავკასიის სახანოები |
| --- |
|  |
| 
* არდებილი
* ბაქო
* განჯა
* ერევანი
* თავრიზი
* თალიში
* მაკინი
* მარაღინი
* ნახიჩევანი
* ყაზახი
* ყარაბაღი
* ყარადაღი
* ყუბა
* შაქი
* შირვანი
* ჯავადი
* ხოი
 |

 |
**სუმუგ-გალა** (აზერ. Sumuq qala; წახური ენა: Ts'umu g'ala) — თავდაცვითი კოშკი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კახის რაიონის სოფელ ილისუში. აღმართულია XVII საუკუნეში. მთიელი კავკასიელებისათვის დამახასიათებელი თავდაცვითი ნაგებობა. იგი შენდებოდა სახლის მომიჯნავედ და გამოიყენებოდა ოჯახის შესახიზნად მტრების შემოსევის დროს. 

აშენების დროს გამოყენებულია რიყის ქვა, კირი და გამომწვარი აგური. 

ამ კოშკის დასახელებასთან დაკავშირებით არსებობს რიგი მოსაზრება. თქმულების მიხედვით კოშკი აშენდა ილისუის მმართველის სუმუ ხანის ბრძანებით, მაგრამ ისტორიულ წყაროებში გვხდება არა სუმუ ხანის, არამედ უსმი ხანის სახელი, ამ წოდებას კი ატარებდა ილისუს სულთანი მაგომედ ხანი.

სუმუგ-გალა კი საბჭოთა კავშირში ცნობილი იყო ფილმით „ნუ გეშინია მე შენთან ვარ". ეს მუსიკალურ-სათავგადასავლო ფილმი გადაიღო იული გუსმანმა. ფილმში მონაწილეობენ ისეთი ცნობილი საბჭოთა მსახიობები როგორებიც არიან: ფოლად ბულბულ ოღლი და ლევ დუროვი.

სქოლიო
------

1. ↑  Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax: 1994
2. ↑  H.Əzimov, Ş.Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998
3. ↑  Əsrarəngiz Turizm Mərkəzi – Qax. Zaman 2014
**ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ*** (რუს. Кабардино-Балкарская Автономная Советская Социалистическая Республика, *Кабардино-Балкарская АССР*, ყაბ. Къэбэрдей-Балъкъэр АССР, ყარაჩ.-ბალყ. Къабарты-Малкъар АССР) ― ავტონომიური რესპუბლიკა საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში, რსფსრ-ში. დედაქალაქი ნალჩიკი. ავტონომიურ რესპუბლიკაში შედიოდა 8 რაიონი, 7 ქალაქი და 8 დაბა.

ისტორია
-------

1905-1907 წლების რევულუციების დროს მოეწყო დემონსტრაციები, მიტინგები და შეიარაღებული გამოსვლები. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩამოყალიბდა რსდმპ პირველი ორგანიზაცია ნალჩიკში, აპრილში კი შეიქმნა მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოები. 1918 წლის 18-23 მარტს ჩატარდა საბჭოების I ყრილობა, რომელმაც გამოაცხადა საბჭოთა ხელისუფლება. 1918 წლის ივნისს დაიწყო გ. ბიჩერახოვის ანტისაბჭოთა ამბოხება, რომელიც ნოემბერში ჩაახშეს. 1919 წელს ყაბარდო-ბალყარეთის ტერიტორია ა. დენიკინის ჯარებმა დაიკავეს. 1920 წლის 24 მარტს XI წითელი არმიის დახმარებით საბჭოთა ხელისუფლება აღდგა. 1921 წლის 1 სექტემბერს რსფსრ-ის შემადგენლობაში შეიქმნა ყაბარდოს ავტონომიური ოლქი. 1922 წლის 16 იანვარს რსფსრ-ის ცაკის დადგენილებით შეიქმნა ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიური ოლქი. სსრკ-ის 1936 წლის კონსტიტუციით, ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიური ოლქი გარდაიქმნა ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ-დ. 1942 წლის ოქტომბერში მეორე მსოფლიო ომის დროს ფაშისტურმა გერმანიამ მოახდინა ყაბარდო-ბალყარეთის ოკუპაცია. 1943 წლის იანვარში საბჭოთა ჯარებმა რესპუბლიკის ტერიტორია გაანთავისუფლეს. 1944 წლის მარტში ბალყარები შუა აზიაში გადაასახლეს, ხოლო ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ-ს ეწოდა ყაბარდოს ასსრ. 1957 წლის 9 იანვარს სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით ბალყარეთის ეროვნული ავტონომია აღდგა ბალყარეთის ასსრ ისევ ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ-დ გარდაიქმნა. 1992 წლიდან მის ტერიტორიაზე წარმოიქმნა ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკა.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

1934 წელს სოფლის მეურნეობაში მიღწეული წარმატებებისათვის ოლქი დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით. 1957 წლის 4 ივლისს ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ მეორეჯერ დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით, 1971 წლის 31 აგვისტოს ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, ხოლო 1972 წლის 29 დეკემბერს ხალხთა მეგობრობის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 603-605.

სქოლიო
------

1. ↑
შირვანი, 1804 წელს შექმნილი რუკის მიხედვით.
**შირვანი**, *შარვანი* (აზერ. Şirvan, სპარს. شروان) — ისტორიული ქვეყანა აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე, მტკვრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, პოლიტიკური ცენტრი — ემაზა. შეადგენდა კავკასიის ალბანეთის ნაწილს. ირანის მიერ შირვანის კოლონიზაციისა და აქ ჩრდილოეთისგან თავდასაცავი დიდი მშენებლობების ხანაში ცნობილი გახდა სახელი „შირვანი" და, შესაბამისად, სასანიანთა მიერ დანიშნულ ადგილობრივი მმართველთა შორის — წოდება „შირვანშაჰი".

ისტორია
-------

არაბთა სახალიფოს რღვევის ვითარებაში, 861 წლიდან, აქ დამკვიდრდნენ არაბი იაზიდიდები, რომლებმაც მიითვისეს „შირვანშაჰობაც". იაზიდიდებმა მოქნილი და გონივრული პოლიტიკით მოიგერიეს თურქ-სელჩუკთა შემოსევები და სახელმწიფო შეინარჩუნეს. ეს განაპირობა ამიერკავკასიაში თურქთა ბატონობის წინააღმდეგ საქართველოს ბრძოლამაც. ნიშანდობლივია, რომ ამ ბრძოლაში დავით აღმაშენებელი სწორედ შირვანს ამოუდგა მხარში; მისმა რამდენიმე ძლევამოსილმა ლაშქრობამ ქვეყანა თურქთაგან იხსნა. საქართველოს სიუზერენობით ორი ქვეყნის მრავალმხრივი, მჭიდრო ურთიერთობა შემდგომშიც გაგრძელდა. ამავე ხანაში გაჩნდა საქართველოს მეფეთა ტიტულატურაში წოდება „შირვანშაჰი".

XII საუკუნეში შირვანმა სოციალური და კულტურულ-ეკონომიკური აღმავლობას მიაღწია: განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნური წარმოება, ვაჭრობა, ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება; გამოცოცხლდა კულტურული ურთიერთობანი, შირვანშაჰების კარზე აღორძინდა ლიტერატურული ცხოვრება — აბუ ლა-ალა განჯევი, ხაკანი შირვანი, ფალექი შირვანი სპარსულენოვანი პოეზიიზ შედევრებს ქმნიდნენ.

მონღოლთა ბატონობამ შირვანიც დიდად დააზარალა. ჰულაგუიანთა და ოქროს ურდოს სახელწიფოთა შორის ბრძოლის ასპარეზი ხშირად შირვანი იყო. ჰულაგუიანთა ბატონობის დროს შირვანმა შეძლო გაურკვეული პოტიკური თავისთავადობის შენარჩუნება. 1382 წლიდან შირვანს მართავდა შირვანშაჰთა ახალი დინასტია. იბრაჰიმ I (1382-1417) თემურლენგის სიკვდილის შემდეგ დამოუკიდებელი მმართველი გახდა. XIV საუკუნეში შირვანი შედარებით ძლიერი და ეკონომიკურად დაწინაურებული სახელმწიფო იყო. გაფართოვდა ტრადიციული აბრეშუმით ვაჭრობა. მაგრამ თურქი ტომების ახალმა გაერთიანებამ შირვანის სახელმწიფო წელში გატეხა (1500). მომდევნო წლებში შირვანშაჰები, თუმცა წინააღმდეგობას უწევდნენ ახალ ძალას, მაგრამ უშედეგოდ - 1538 წელს სახელმწიფომ შეწყვიტა არსებობა. შირვანი სეფიანთა სახელმწიფოს ოლქად გადაიქცა. 1605 წელს შაჰმა აბას I-მა კონსტანტინე I-ს საგამგებლოდ შირვანი უბოძა. მას შაჰის დავალებით შირვანი ოსმალთაგან უნდა გაეთავისუფლებინა. 1748 წელს აქ წარმოიქმნა შირვანის სახანო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შირვანი საქართველოს სამეფოში

ლიტერატურა
----------

* *თოფურია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 7-8.
ტირაჟის აღმნიშვნელი წარწერა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მე-8 ტომიდან
**ტირაჟი** (ფრანგ. tirage) — ერთი დასახელების ბეჭდური გამოცემის ეგზემპლართა რაოდენობა. ზოგ ქვეყანაში პერიოდული გამოცემების (ჟურნალები, გაზეთები და სხვ.) ტირაჟი გამომცემლობის მიერ განისაზღვრება გამომწერთა რიცხვით; წიგნების, ბროშურების და მისთანათა ტირაჟი დგინდება გამომცემლობის და წიგნით მოვაჭრე ორგანიზაციების მიერ ერთობლივად (გეგმიურ საფუძველზე მკითხველის მოთხოვნის შესწავლის შემდეგ). ზოგ ქვეყანაში კი (მაგ. დასავლეთის ქვეყნები) ტირაჟს პირადად გამომცემელი ადგენს წიგნის ბაზარზე არსებული მდგომარეობიდან და მოსალოდნელი მოგებიდან გამომდინარე (როგორც წესი, ტირაჟი არ ეთითება). ჩვეულებრივ განარჩევენ მცირე (15 ათას ეგზემპლარამდე), საშუალო (100 ათას ეგზემპლარამდე) და მასობრივ ტირაჟებს (100 ათას ეგზემპლარზე მეტი). მასობრივი ტირაჟი პოლიგრაფიული სამუშაოების დიდი მოცულობის გამო იბეჭდება ნაწილებად. რომელიმე სახის ლიტერატურის გამოსვლისას ტირაჟი გავლენას ახდენს საავტორო ჰონორარის სიდიდეზე. ჩვეულებრივ გამოცემის ტირაჟი მიუთითებს გამოსასვლელ ცოდნაზე, ანუ რა დონის ინფორმაცია იქნება მოცემული ამ გამოცემაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 723.
* Тираж — Большая Советская Энциклопедия
„**ტელენი, ანუ მედლის უკანა მხარე**" (ინგლ. Teleny, or The Reverse of the Medal) — ეროტიკული რომანი, რომელიც დაწერილია ინგლისურ ენაზე. იგი პირველად 1893 წელს, ანონიმურად გამოიცა ლონდონში. სავარაუდოდ, იგი იქმნებოდა ახალგაზრდა ადამიანთა ჯგუფის მიერ, რომელთა სათავეში ოსკარ უაილდი იდგა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მოთხრობა იწყება იმით, რომ კამილ დე გრიო თავის დედასთან ერთად ეწვევა საქველმოქმედო კონცერტს. სანამ იგი აკვირდებოდა, თუ როგორ უკრავდა უცხოელი სიმპათიური პიანისტი - რენე ტელენი ფორტეპიანოზე, მას აწუხებდა უცნაური ჰიპნოზირებული მოჩვენებები. დე გრიო აღფრთოვანდა ახალგაზრდა პიანისტით და მათ შორის წარმოიქმნება აუხსნელი, უცნაური და ტელეპათიური სექსუალური კავშირი. ამ შეგრძნებაში შეირწყმება ცნობისმოყვარეობა, აღფრთოვანება და ვნება. 
ჯერ კიდევ სანამ დე გრიო გაიცნობდა ტელენის, მან კარგად იცოდა, რომ ტელენი ბევრი მამაკაცისთვის და ქალბატონისთვის იყო მიმზიდველი. ისინი ერთმანეთს ხვდებიან და უზიარებენ თავიანთ შეხედულებებს ამ გაუგებარი კავშირის შესახებ. მათ შორის წარმოიქმნება ვნებით აღსავსე რომანი. დე გრიო უკმაყოფილოა იმით, რომ თავისი სიყვარულის და სასურველი სექსუალური კავშირის ობიექტი მამაკაცია, ამიტომ იგი შეეცდება გაიღვიძოს სურვილი თავისი მოსამსახურე ქალთან სექსუალური კავშირის დასამყარებლად, რასაც, შედეგად, ქალბატონის სიკვდილი მოჰყვება.

მომხდარით აღშფოთებული დე გრიო ფიცს დებს, რომ აღარ შეეცდება თავისი სურვილების სხვაგვარად მობრუნებას ან ჩაქრობას და ტელენის დახმარებით იგი შეეთვისება ახალ საზოგადოებას, სადაც მამაკაცები თავის სექსუალურ პარტნიორებად მამაკაცებს ამჯობინებენ. ტელენიმ განაცხადა, რომ იგი დროებით უნდა წავიდეს საზღვარგარეთ, სადაც, თითქოს კოცერტი უნდა შეესრულებინა. დე გრიო, რომელიც ფიქრობდა, რომ იგი ქალაქში არ არის, წავიდა ტელენის სახლში, სადაც თავისი დედის და რენეს ვნებებს წაასწრო. როგორც შემდგომ გახდა ცნობილი, დე გრიოს დედამ ტელენის დაპირდა, რომ სექსუალური მომსახურეობის სანაცვლოდ ფულად სესხებს დაუფარავდა.

დე გრიო თვითმკვლელობის ცდის შედეგად რამდენიმე ხნით საავადმყოფოში მოხვდა. როგორც თუ იგი გამოწერეს, დე გრიო პირდაპირ ტელენის საცხოვრებლისკენ გაეშურა, თუმცა ტელენიმ უკვე მოასწრო მკერდში ხანჯლის გაყრა და იატაკზე სისხლით იცლებოდა. დე გრიო მას პატიობს. ისინი თავიდან პირდებიან ერთმანეთს თანაზიარ სიყვარულს, და რენე ტელენი კვდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Teleny Revisited* დაარქივებული 2012-09-13 საიტზე Wayback Machine.
**ტელეფისის ბრძოლა** — 553 წელს ბრძოლა ეგრის-ბიზანტიისა და სასანიანთა იმპერიისს ჯარს შორის ეგრისის დიდი ომის დროს ტელეფისის ციხესთან. 

552 წელს ირანელებმა დაასრულეს საომარი ოპერაციები ეგრისში და მუხირისის აღებით საბოლოოდ გამაგრდნენ ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილში ცხენისწყლიდან იბერიამდე. მაგრამ მათ აწუხებდათ ის, რომ ბიზანტიელებს გამაგრებული ჰქონდათ ფაზისისკენ მიმავალ გზაზე არსებული ციხესიმაგრეები როდოპოლისი, ნესოსი და ტელეფისი. ტელეფისის ციხეში გამაგრებული იყო ბიზანტიელი სარდალი მარტიანე. ირანელების მიზანი იყო ბიზანტიელთა განდევნა ამ ციხეებიდან. მათ ჯერ როდოპოლისი აიღეს და 553 წელს მიადგნენ ტელეფისს. აგათია სქოლასტიკოსის ცნობით ტელეფისის ციხე კარგად ადცულ ადგილას მდებარეობდა და ბიზანტიელებსაც ის დამატებით ჰქონდა გამაგრებული. ამიტომ ირანელების სარდალმა მერმეროემ მის ასაღებად ხერხს მიმართა: ხმა გაავრცელა თითქოს უკურნებელი სენით დაავადდა და გარდაიცვალა. ბიზანტიელებმა სიფხიზლე მოადუნეს. ირანელებმა ამით ისარგებლეს და ტელეფისის ციხე მოულოდნელად აიღეს.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 687.
* ყაუხჩიშვილი, ს. (1936). *ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ*, ტომი III. ტფილისი:  ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა,   გვ. 311-316.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგრისის დიდი ომის ბრძოლები |
| --- |
|  |
| 
* პეტრის ბრძოლები
* რიონის ბრძოლა
* მუხურისის ბრძოლა
* არქეოპოლისის ბრძოლა
* ტელეფისის ბრძოლა
* ონოგურისის ალყა
* ფოთის ბრძოლა
* ძახარის ბრძოლა
 |

 |
F-117 Nighthawk სტელსის სისტემის გამანადგურებელ-ბომბდამშენი
**სტელსი** ან **სტელსის თვითმფრინავი** — თვითმფრინავი, რომელიც იყენებს სტელსის ტექნოლოგიას, რათა არ მოხვდეს რადიოლოკაციური დეტექტირების ქვეშ, შეზღუდოს ხილვადობა ინფრაწითელი გამოსხივების, ვიზუალური, აუდიო და რადიო სიხშირეების დიაპაზონებში. სტელსის ტექნოლოგიის განვითარება გერმანიაში დაიწყო მეორე მსოფლიო ომის დროს. სტელსის თვითმფრინავის თანამედროვე ცნობილ მაგალითებს წარმოადგენენ აშშ-ის F-117 Nighthawk (1981–2008), B-2 Spirit Stealth Bomber, F-22 Raptor, და F-35 Lightning II, აღნიშვნის ღირსია ინდო/რუსული ПАК ФА.

მიუხედავად იმისა, რომ ვერცერთი თვითმფრინავი რადარს სრულად ვერ „დააბრმავებს", სტელსის თვითმფრინავი ახერხებს იმას, რომ რადარმა ვერ დააფიქსიროს იგი ეფექტურად და მიყვეს მის კვალს, რითაც ამცირებს თავდასხმის საშიშროებას. სტელსი ემყარება რთულ ფილოსოფიას, რათა შეზღუდოს მოწინააღმდეგის სენსორების დაფიქსირების, კვალის აღებისა და თავდასხმის უნარი სტელსის თვითმფრინავზე. ეს ფილოსოფია ითვალისწინებს ასევე სიცხეს, ხმაურს და თვითმფრინავის ყველა სხვა გამოსხივებას, რომლებიც ასევე შეიძლება გამოყენებული იქნას კვალის აღებისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Rao, G.A. & Mahulikar, S.P.: (2002) Integrated review of stealth technology and its role in airpower, *Aeronautical Journal*, v. **106**(1066): 629-641.
2. ↑  Mahulikar, S.P. Sonawane, H.R. & Rao, G.A.: (2007) Infrared signature studies of aerospace vehicles, *Progress in Aerospace Sciences*, v. **43**(7-8): 218-245.
3. ↑  Myhra, David (July 2009). „Northrop Tests Hitler's 'Stealth' Fighter". *Aviation History*. **19** (6): 11.
4. ↑  Global Security.org F-22
5. ↑  Global Security.org F-35
6. ↑  Global Security.org PAK FA
7. ↑  FAS.org

|  |  |
| --- | --- |
| ავიაცია | *ეს სტატია ავიაციის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სემიონ ივანეს ძე ჩელიუსკინი** (დ. დაახლ. 1707 — გ. ნოემბერი, 1764) — პოლარეთის რუსი მკვლევარი, მე-3 რანგის კაპიტანი (1756). აზნაური. 1714 წლიდან სწავლობდა მოსკოვის მათემატიკურ და სანავიგაციო მეცნიერებათა სკოლაში. 1726 წლიდან ქვეშტურმანად მსახურობდა ბალტიის ფლოტში, 1733 წელს გადაიყვანეს შტურმანად და გაამწესეს კამჩატკის მეორე (ჩრდილოეთის დიდ) ექსპედიციაში, სადაც დაჰყო 1743 წლამდე. მუშაობდა ვასილი პრონჩიშჩევის რაზმებში, შემდეგ ხარიტონ ლაპტევთან. 1741 წლის გაზაფხულზე ხმელეთით განვლო გზა მდინარე ხატანგიდან მდინარე პიასინამდე, აღწერა ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთი სანაპირო მიდენდორფის ყურემდე, პიასინისა და ენისეის შესართავები. 1741–1742 წლების ზამთარში იმოგზაურა ტურუხანსკიდან ხატანგის შესართავამდე, აღწერა ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი სანაპირო ფადეის კონცხიდან დასავლეთით მდინარე ტაიმირის შესართავამდე, ამასთან აღმოაჩინა აზიის ჩრდილოეთი დაბოლოება, რომელსაც რუსმა მოგზაურმა ალექსანდრე მიდენდორფმა 1843 წელს ჩელიუსკინის კონცხი უწოდა. 1743 წელს დაბრუნდა სანქტ-ბეტერბურგში, მსახურობდა ბალტიის ფლოტის სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1756 წელს სამსახურიდან გადადგა.

სქოლიო
------

1. 1 2   Челюскин Семён Иванович // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М. 2017. — стр. 433.
2. ↑   ჩელიუსკინი სემიონ ივანეს ძე // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 95.
**ტელნეტი** ან **telnet**-ი (**TE**rmina**l** **NET**work ან **TEL**ecommunication **NET**work, ან კიდევ **TEL**etype **NET**work) — ქსელური პროტოკოლი, რომლის გამოყენება შესაძლოა ქსელებში, რომლებიც TCP/IP-ს იყენებენ. ტელენეტი ნორმირებულია IETF-ის მიერ (RFC 854 და RFC 855).

ტელნეტის მიზანი არის ორმიმართულებიანი და ბაიტ-ორიენტირებული საყოველთაო კავშირის უზრუნველყოფა. ტელნეტი არის ამავე დროს პროგრამის სახელი რომელიც ორ კოპიუტერს შორის ინტერნეტ ქსელის მეშვეობით კავშირის დამყარების საშუალებას იძლევა.

პროტოკოლის შესახებ
------------------

ტელნეტი არის კლიენტ-სერვერის ტიპის პროტოკოლი და დამოკიდებულია TCP-ზე. უფრო ხშირად კლიენტებს შეუძლიათ დაკავშირება ტელნეტ სერვერთან 23-მე პორტზე.

მოხმარება
---------

ერთ ერთი telnet-ის ბრძანების ფუნქცია არის ტელნეტ სერვერებთან დაკავშირება, რომელიც მოხმარეს სთხოვს შეიტანოს თავისი მომხმარებელის სახელი, და შემდეგ პაროლი, და წარმატების შემთხვევაში გთავაზობთ ბრძანების ველს შორეულ სერვერზე. ამისთვის შორეულ კომპიუტერში გაშვებული უნდა იყოს ტელნეტ სერვერი, რომელსაც ხშირად ჰქვია telnetd.

ბრძანება telnet-ი პრაქტიკულია სერვერების შეერთების გასასინჯად. telnet-ის ხმარება შეიძლება არა მარტო ტელნეტ სერვერებთან კავშირის დამყარებისათვის არამედ სხვა ტიპის სერვერბთან ერთადაც, რომლებიც იყენებენ TCP-ეს.

ასეთი სერვერები არსებობენ სხვადასხვა პროტოკოლებისათვის, მაგალითად: SMTP, HTTP, POP, IMAP და სხვა. ამ შემთხვევაში უნდა ვიხმაროთ მოცემული პროტოკოლის სტანდარტული პორტი და არა ტელნეტის სტანდარტული პორტი.

მაგალითი: gmail.com-ის SMTP სერვერთან დაკავშირება:

```
telnet smtp.gmail.com 25
```

მაგალითი: ka.wikipedia.org-ის ვებ სერვერთან დაკავშირება:

```
telnet ka.wikipedia.org 80
```

უსაფრთხოება
-----------

როცა ხმარობთ ტელნეტს, ინფორმაცია "ღიად" იგზავნება, ისე რომ თუ ლოკალურ ქსელში ხაკერი იმყოფება, შეუძლია რომ გაიგოს რას აგზავნით და რას იღებთ, პაკეტების ხელში ჩაგდების პროგრამის მეშვეობით როგორიც არის tcpdump-ი ან Wireshark-ი.
ასეთი შემთხვევის თავიდან ასაცილებლად იყო გამოგონილი ფარული პროტოკოლი SSH-ი, რომლის მოხმარება შეიძლება ტელნეტის ნაცვლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* PuTTY არის უფასო, ღია და გთავაზობთ SSH-ს, Telnet-ს, rlogin-ს, და raw TCP კლიენტს  ვინდოუსისათვის,  ლინუქსისათვის და იუნიქსისათვის.
* SyncTERM არის უფასო და ღია Telnet/RLogin/SSH-ს კლიენტი  ვინდოუსისათვის და  იუნიქსისათვის, მაკ ოს X-ის ჩათვლით, თან შეუძლია Zmodem-ის გამოყენება.
შაჰ რუხ ხანი 2008 წელს
**შაჰ რუხ ხანი** (ასევე **შაჰრუხ ხანი**, ჰინ. शाहरुख़ ख़ान; დ. 2 ნოემბერი, 1965) — ინდოელი კინომსახიობი, კინორეჟისორი და სატელევიზიო წამყვანი. „ბოლივუდის მეფედ" წოდებულს როლები 70-ზე მეტ ინდურ ფილში აქვს შესრულებული.

ხანის კარიერა გვიან 1980-იან წლებში რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში მცირე როლების შესრულებით დაიწყო. მისი კინოდებიუტი ფილმში *დივანა* (1992) შედგა. მას შემდეგ მან უამრავ კომერციულად წარმატებულ ფილმში მიიღო მონაწილეობა და მრავალი როლისთვის კრიტიკოსთა ქება დაიმსახურა. მიღებული აქვს თოთხმეტი „ფილმფერის ჯილდო" მისი დამსახურებისთვის ინდურ კინოინდუსტრიაში, რომელთაგან რვა — საუკეთესო მსახიობის კატეგორიაში. 2005 წელს ინდოეთის მთავრობამ ის პადმა შრით დააჯილდოვა ინდოეთის კინემატოგრაფიაში შეტანილი წვლილისთვის.

ხანის ფილმები, როგორიცაა *დილვალე დულჰანია ლე ჯაიენგე* (1995), *კუჩ კუჩ ჰოტა ჰაი* (1998), *ჩაკ დელ ინდია* (2007), *ომ შანტი ომ* (2007) და *რაბ ნე ბანა დი ჯოდი* (2008) ბოლივუდის უდიდეს ჰიტებს შორისაა, ხოლო ფილები *კაბჰი ხუში კაბჰი ღამ...* (2001), *კალ ჰო ნაა ჰო* (2003), *ვეერ-ზაარა* (2004), *კაბჰი ალვიდა ნაა კეჰნა* (2006) და *მე მქვია ხანი* (2010) ინდოეთის საზღვრებს გარეთ ყველაზე მომგებიანი პროდუქტები იყო, რაც მას ინდოეთის ყველაზე წარმატებულ მსახიობად ხდის.

2000 წლიდან ხანმა კინორეჟისორობა და ტელეწამყვანობა დაიწყო. ის არის ორი საპროდიუსორო კომპანიის, დრიმზ ანლიმიტედ და რედ ჩილიზ ენტერტეინმენტ, დამაარსებელი/მფლობელი. გლობალურად, ხანი ერთ-ერთ უდიდეს კინომსახიობად ითვლება და მის თაყვანისმცემელთა რიცხვი მილიარდს უახლოვდება. 2008 წელს ჟურნალმა *ნიუსუიკი* ის მსოფლიოს 50 უძლიერეს ადამიანთა შორის დაასახელა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  გლობალური ელიტა – 41: შაჰ რუხ ხანი. *Newsweek* (20 დეკემბერი, 2008). ციტირების თარიღი: 24 დეკემბერი, 2008.
2. ↑  „ბოლივუდის მეფე". CNN. CNN Entertainment. 5 თებერვალი, 2008. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-05. ციტირების თარიღი: 25 ივნისი, 2011. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  სანერი, ემინ (4 აგვისტო, 2006). „ბოლივუდის მეფე". *გარდიანი (გაზეთი)*. ციტირების თარიღი: 25 June 2011. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
4. ↑  კუმარი, ანუჯ (11 ნოემბერი, 2004). „Bollywood bonanza". *The Hindu*. ჩენაი, ინდოეთი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 ნოემბერი 2009. ციტირების თარიღი: 16 August 2009. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)  
კამათი, სუდჰიშ (7 დეკემბერი, 2007). „Being SRK". *The Hindu*. ჩენაი, ინდოეთი. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 ნოემბერი 2008. ციტირების თარიღი: 16 August 2009. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
5. ↑  სარა გორდონი (10 თებერვალი, 2010). „Airport denies Shah Rukh Khan's body scanner image was printed for autographs". *დეილი მეილი*. გაერთიანებული სამეფო. ციტირების თარიღი: 12 February 2010. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
**შირვანული თანგა**, ვერცხლის მონეტა, მოჭრილი XV საუკუნეში შირვანში (აზერბაიჯანი) თემურლენგის მაღალხარისხოვანი ვერცხლის მონეტის მიხედვით. მასა 6,2 გ. დროთა განმავლობაში მასა კლებულობდა და  ფარიხ იესარის მმართველობის დროს (1462-1500) 1,90-1,75 გ-მდე დაეცა. მონეტის შუბლზე და ზურგზე არაბული ზედწერილებია. შირვანული თანგის განძები აღმოჩენილია საქართველოშიც: სოფელ საქობოში (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი) XV საუკუნის I ნახევარში შემახასა და ბაქოში მოჭრილი შირვანული თანგები; სოფელ თამარაშენში (ცხინვალის რაიონი), რომელთაგან ყველაზე გვიანდელი მონეტა 1462-1463 წლებით თარიღდება; დუშეთის მუნიციპალიტეტში XV საუკუნის I ნახევრის შირვანული თანგები, რომლებიც მოჭრილია ბაქოში, დარუბანდსა და შემახაში და ქართული მონეტები; სოფელ ალში (ხაშურის მუნიციპალიტეტი) ხალილულა I-ისა (1417-1462) და ფარუხ იესარის დროს მოჭრილი შირვანული თანგა, რომელთაგან ყველაზე გვიანდელი მონეტა 1492-1493 წლებით თარიღდება.

ლიტერატურა
----------

* დუნდუა გ. „სამონეტო მიმოქცევის საკითხისათვის XV საუკუნის საქართველოში", თბ. 1964;
* Джалагания И. Л. Дундуа Г. Ф. „Обращение Ширванских монет XV века в Грузии", «Известия АН Азербачджанской ССР, Серия истории, философии и права, 1973, № 4, 1974, № 1.

* *დუნდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 8.
**შილდის პირველი კოშკი**— არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის თავში, ჩრდილოეთ განაპირას, მდინარე ჩელთის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა სუკუნეებით. 

კოშკი გეგმით კვადრატულია (6.5 x 6.5 მეტრი), ოთხსართულიანი, ნაგებია ძირითადად წვრილი რიყის კვით. არქიტექტორულიი ელემენტების (ძირითადად თაღების) გამოსაყვანათ გამოყენებულია კვადრატული აგური. კოშკის გარეთა კედლების წყობაში აშკარად შესამჩნევია ქრონოლოგიურად განსხვავებული ორი სამშენებლო ფენა, რომლებიც ერთმანეთისგან, როგორც ფერით, ისე წყობის ხასიათითაც განსხვავდება. კოშკის ოთხივე კედლის ზედაპირი (დაახლოებით ორი სართულის სიმაღლეზე) გასწორებულია ბათქაშით, რის გამოც უფრო ღია ფერისა ჩანს. კედლების ზედა ნაწილები შეულესავია. აქ ქვა თითქმის იგივე ზომისაა, მაგრამ ქვედა ნაწილებისგან განსხვავებით,ფორმისა და ზომის მიხედვით შერჩეულია და დაწყობილია ჰორიზონტალურ რიგად.

შესასვლელი ორია - პირველ და მეორე სართულზე, ჩრდილოეთით, ორივე კარი თაღოვანია, გამოყვანილია აგურით. შიგნით კი, ფიცრული გადახურვა აქვთ. კოშკის პირველი სართულის შესასვლელის პირდაპირ, სამხრეთ კედელში, გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ბუხარია. რომლის ორივე მხარეს თითო, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი ცალმაგი სათოფურია. ერთი შეწყვილებული სათოფურია სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიშის ქვემოთ.

მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ცალმაგი სათოფურია, დასავლეთისაში - ერთი, თითო შეწყვილებული სათოფური სამხრეთით და ჩრდილოეთითაა. აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში აგურით გამოყვანილი შეისრულთაღიანი ბუხარია. ბუხრის მარჯვნივ, ოდნავ ზემოთ, სწორკუთხა ნიშა. მსგავსი ნიშა დასავლეთითაცაა, სართულის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან, კედლებში, თიხის სამი მცირე ქოთანია ჩადგმული (ორი სამხრეთით, ერთი - დასავლეთით), რომლებსაც, სავარაუდოდ, ტყვიისა და თოფის წამლის შესანახად იყენებდნენ.

მესამე სართულის თითოეულ კედლებში თითო შეწყვილებული სათოფურია. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიშიც.
მეოთხე სართულის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ღიობია (სიმაღლე - 80 სანტიმეტრამდე, სიგანე - 60 სანტიმეტრამდე). აღმოსავლეთ კედელი ყრუა, ხოლო დასავლეთისაში ერთი შეწყვილებული სათოფურია მოწყობილი. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები)

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 457.
ტარკის საშამხლო
**ტარკის საშამხლო** — მთიანი დაღესტანის ტერიტორიაზე XVII-XIX საუკუნეებში არსებული ფეოდალური სახელმწიფო ერთეული.

XV საუკუნეებისთვის ტარკის საშამხლო კასპიისპირეთში ყუმუხებით, ლაკებით და დარგოელებით იყო დასახლებული. აქ გადიოდა სავაჭრო სტრატეგიული მნიშვნელობის გზები.

არაბმა სარდალმა მასლამამ აქ დანიშნა დამასკელი არაბი, რომელიც შამხალი იყო, ანუ სირიელი. თავდაპირველი შამხლის რეზიდენცია იყო ყუმუხში. XVI საუკუნის 70-იან წლებში ჩობან შამხალის სიკვდილის შემდეგ საშამხლო დაიშალა. ბრძოლა გაიმართა მის მემკვიდრეებს შორის. ერთ-ერთი იყო ყაბარდოელი ქალის შვილი, სულთამუტი, რომელიც სულაკისიქითა ყუმუხეთში გამაგრდა. მის სამფლობელოს ეწოდა ენდერეს სახელმწიფო. მას შემდეგ გამოეყო აკსაის და კოსტეკოს სამფლობელოები. XVIII საუკუნეში სამივე ეს ტერიტორია შეუერთდა რუსეთს.

ტარკის საშამხლოში შამხლის ტიტული არ იყო მემკვიდრეობითი და ენიჭებოდა რომელიმე რაიონის მმართველს. XVII საუკუნეში შამხლის ტახტისთვის ყირიმ შამხალი და ტარკის მმართველი გირეი იბრძოდნენ. გირეი რუსებს იშველიებდა. ამგვარად მივიღეთ ორი ახალი რეზიდენცია: ტარკი და ბოინაკი. 

ტარკის საშამხლოში ცნობილია ნუქერების არსებობა, რომელთაც ევალებოდათ გადასახადების აკრეფა, კანონდამრღვევთა დაჯარიმება, შამხლის დაცვა. დამნაშავეებს შამხლის რეზიდენციის წინ ორმოში აგდებდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კავკასიის სახანოები

ლიტერატურა
----------

* ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი", 2002 წ.
**შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა** – ირანის შაჰის, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენლის თამაზ I-ის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეტაპი. ლაშქრობა გაიმართა 1541 წელს.

წინაპირობა
----------

ოსმალო და ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართლის თავდადებული ბრძოლების მეთაური XVI საუკუნის 40-50-იანი წლებში იყო მეფე ლუარსაბ I (1527-1556 წწ.). ლუარსაბის მეფობის პირველ ხანებში ქართლში შედარებით მშვიდობა სუფევდა, მაგრამ 40-იანი წლებიდან საქართველოს ეს მცირე ქვეყანა ჩაება უთანასწორო და სისხლისმღვრელ ბრძოლებში უძლიერესი აგრესორების წინააღმდეგ. ეს ბრძოლები რამდენადმე უკავშირდება ირან-ოსმალეთის პირველ ომს, რომლის ხანძარი სწორედ ამ ხანებში განსაკუთრებული სიმძაფრით დაენთო. შემტევი მხარე ძირითადად ოსმალეთი იყო, მაგრამ ირანიც აქტიურად იცავდა თავს. ირანის გააქტიურებას ის უწყობდა ხელს, რომ ოსმალეთის სულთნს სულეიმანს (1520-1566 წწ.) ორ ფრონტზე უხდებოდა ბრძოლა. იგი ხან ევროპისკენ წარმართავდა ბრძოლებს, ხან აღმოსავლეთით გადმოისროდა თავის ძალებს. ამიტომ ენერგიული შაჰ-თამაზ I (1524-1576 წწ.), როგორც კი ოსმალეთის მოუცლელობას მოიხელთებდა, დაუყოვნებლივ ცდილობდა განემტკიცებინა პოზიციები ოსმალეთის სასაზღვრო რაიონებში და, ბუნებრივია, ამ მხრივ მის ყურადღებას ამიერკავკასიის ქვეყნები იქცევდა.

მიმდინარეობა
------------

1540 წელს შაჰ-თამაზი დიდი ჯარით ყარაბაღში შემოვიდა. აქ მასთან საჩუქრებით გამოცხადდა კახეთის მეფე ლევანი (1518–1574 წწ.) და მესხეთიდან გამოძევებული ქაიხოსრო. ლუარსაბი ყიზილბაშთა მბრძანებელს არ ეახლა. 1541 წელს შაჰმა თავისი ჯარიდან საგანგებოდ 12 000 მხედარი შეარჩია და თბილისზე თავდასხმა უბრძანა. ყიზილბაშთ მხედრობა თბილისს ღამით მოულოდნელად მოადგა და ქალაქში შეიჭრა. 

ლუარსაბი შემთხვევით თბილისში არ იმყოფებოდა. მას უმცროსი ვაჟიშვილი გარდაცვლოდა და დასაკრძალავად მცხეთას იყო წასული. თბილისის დაცვა ქალაქის მოურავსა და ციხისთავ გულბაათს ჰქონდა დავალებული. მაგრამ მტრის მოულოდნელი შემოსევით დამფრთხალმა მოღალატემ ციხე უომრად დათმო და თვითონაც დამპყრობლის მხარეზე გადავიდა. შაჰთამაზმა თბილისის ციხეში თავისი გარნიზონი შეიყვანა, ხოლო ნაწილი ლუარსაბ მეფის შესაპრობად გააგზავნა. მან თავისი ძალა ორად გაყო. ერთი გორის მიმართულებით გაუშვა, მეორეს კი ქვემო ქართლის დარბევა უბრძანა. აქ ყიზილბაშებმა ზოგიერთი ქართველი თვადის ღალატით ბირთვისი მიუდგომელი ციხე აიღეს. ციხეში თავშეფარებულთა დიდი ნაწილი დახოცეს, ქალები და ბავშვები დაატყვევეს. 

ლუარსაბ მეფე ამ მძიმე მომენტში სულით არ დაცემულა, მტერთან პირისპირ შესაბმელად მას ძალა არ ჰყოფნიდა, ამიტომ პარტიზანულ ომებზე გადავიდა. ქართლის მეფე მტერს დიდგორთან დახვდა, დიდად დააზარალა და ბრძოლით გაეცალა. მისი რაზმები მტერს უსაფრდებოდნენ და მოულოდნელი თავდასხმებით ანადგურებდნენ. შაჰ-თამაზი იძულებული იყო შეეწყვიტა ბრძოლები და თავისი შეთხელებული ლაშქრით უკან გაბრუნებულიყო. ამ ლაშქრობით შაჰ-თამაზმა მართალია თბილისი დაიკავა, მაგრამ თავის მთავარ მიზანს მაინც ვერ მიაღწია – ვერც ლუარსაბი დაატყვევა და ვერც ქართლი დაიმორჩილა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შაჰ-თამაზის მეორე ლაშქრობა საქართველოში
* შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა საქართველოში
* შაჰ-თამაზის მეოთხე ლაშქრობა საქართველოში

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. III, თბ. 2008 წ. გვ. 165-166

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შაჰ-თამაზის ლაშქრობები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
პირველი ლაშქრობა  · მეორე ლაშქრობა  · მესამე ლაშქრობა  · მეოთხე ლაშქრობა |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბუსერისძე**. |

**ტბელი აბუსერისძე** (დ. დაახლოებით 1190 — გ. 1240) — ქართველი პროზაიკოსი, ჰიმნოგრაფი, მწიგნობარი და ასტრონომი. ხიხათის (აჭარის) ერისთავთერისთავის ივანეს შვილი და ძმა ქართული კულტურის მეცენატებისა — ვარდან და აბუსერ აბუსერიძეებისა. კანონიზირებულია ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ და მოიხსენიება 17/30 აგვისტოს. 2020 წელს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში დაწესდა ტბელი აბუსერისძის ორდენი.

ტბელი აბუსერისძე ავტორია რელიგიურ-ისტორიული თხზულებისა:

* „ქორონიკონი სრული მისითა საუწყებლითა და განგებითა",
* „სასწაულნი წმიდისა მთავარმოწამისა გიორგისნი,
* „გალობანი სამთა იოანეთა: ნათლისმცემლისა, მახარებლისა და ოქროპირისა".

რელიგიურ-ისტორიული თხზულება აღწერს აჭარელი გლეხის, ხელობით კალატოზის, ბოლოკ-ბასილის სამშენებლო საქმიანობას შუარტყალში. შეიცავს აბუსერისძეთა საგვარეულო მატიანეს, აგრეთვე იმდროინდელი ყოფა-ცხოვრებისა და ზნე-ჩვეულებების მნიშვნელოვან ცნობებს, მდიდარია კონკრეტული ისტორიული ხასიათის მონაცემებითაც. ქრონოლოგიურ-ასტრონომიული ტრაქტატი ვრცელი საკალენდრო ცნობარია, რომელშიც განხიხულია წელთაღრიცხვის სხვადასხვა სისტემის ღირსება-ნაკლოვანებანი და მოცემულია საეკლესიო დღესასწაულთა და მთვარის ამოსვლა-ჩასვლის მზა ცხრილები.

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ი.* ტბელ აბუსერიძე - XIII საუკუნის ქართველი მწერალი, თბ. 1963;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ახლა, წგნ. 1 - ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა, თბ. 1945;
* *ლორთქიფანიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 47.
* *ლორთქიფანიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 39.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტბელი აბუსერისძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სერგო დუმბაძე, ნიკოლოზ დუმბაძე, †შოთა ბოლქვაძე "ასწლოვანი სკოლა აბუსერისძეთა ნაფუძარზე
**სიმართლის დრო** — ტელეგადაცემა ტელეკომპანია იმედის ეთერში 20 ოქტომბერიდან, 2009 — 10 აგვისტომდე, 2010. სიმართლის დრო ამერიკული The Moment of Truth-ის ქართული ანალოგია. შოუს თავდაპირველი წამყვანი იყო შალვა რამიშვილი, ხოლო შემდეგ – ნანკა კალატოზიშვილი.

შოუს შესახებ
------------

მოთამაშისთვის შედგენილია პირადული ხასიათის 21 კითხვა, რომელთაც თავისი საფასური აქვს. კითხვების თემები სხვადასხვაა. რედაქტორები ეხებიან როგორ ოჯახს, ასევე ინტიმურ ცხოვრებას და გნათქმულ სკანდალებს. პასუხების – **დიახ** ან **არა** – სისწორეს ადგენს ტესტირება პოლიგრაფზე, რომელიც სტუდიაში სატელევიზიო ჩაწერამდე ტარდება. თამაში მოიცავს 6 ეტაპს – მხოლოდ გულწრფელი პასუხები იძლევა ყოველ შემდგომ საფეხურზე გადასვლის უფლებას. 

მონაწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს თამაში და წაიღოს მოგებული თანხა. იმ შემთხვევაში თუ აგრძელებს იგი რისკის ქვეშ აყენებს მოგებულ თანხას, გარდა პირველი ეტაპის გადალახვის შემდეგ მოგებული, გარანტირებული 400 ლარისა, რომელიც ნებისმიერ შემთხვევაში მონაწილეს რჩება.

შოუს პირველი მონაწილე ნინა წკრიალაშვილი იყო (მომღერალი). ასევე შოუს სტუმრები თავის დროზე იყვნენ ანრი ჯოხაძე (მომღერალი), ჯაბა ქარსელაძე (მომღერალი), გიორგი ყიფშიძე (მსახიობი), ლალი მოროშკინა (ჟურნალისტი), შორენა ბეგაშვილი (მსახიობი), თამაზ კანდელაკი (ლექტორი), ირინა სარიშვილი (პოლიტიკოსი), კესარია აბრამიძე (ტრანსსექსუალი) და ა.შ. 

გადაცემის ბოლო გამოშვება 10 აგვისტოს შედგა, რის შემდეგაც "იმედის" ეთერში პროგრამა არ გასულა. სტუმარი თვით წამყვანი ნანკა კალატოზიშვილი იყო, ხოლო წამყვანის ფუნქციას ნოე სულაბერიძე ასრულებდა.

| ეტაპი | კითხვათარაოდენობა | მოგებულითანხა |
| --- | --- | --- |
| I | 6 | 400 ლ |
| II | 5 | 4 000 ლ |
| III | 4 | 10 000 ლ |
| IV | 3 | 20 000 ლ |
| V | 2 | 40 000 ლ |
| VI | 1 | 100 000 ლ |

სქოლიო
------

1. ↑  სიმართლის დროს ბოლო გადაცემა.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  სიმართლის დრო აღარ გავა
**ტანშანის მიწისძვრა**, აგრეთვე **ტანშანის დიდი მიწისძვრა** — მიწისძვრა, რომელიც მოხდა 1976 წლის 28 ივლისს, ჩინეთის ქალაქ ტანშანში. მიჩნეულია XX საუკუნის უდიდეს მიწისძვრად გარდაცვლილთა რაოდენობის მიხედვით. ეპიცენტრი დაფიქსირდა ხებეის პროვინციის ინდუსტრიულ და დაახლოებით მილიონიან ქალაქ ტანშანში. საწყის ეტაპზე ჩინეთის მთავრობის მიხედვით გარდაცვლილთა რაოდენობა 655 000 აღწევდა, თუმცა ეს მაჩვენებელი შემდეგ 240 000-255 000 განისაზღვრა. სხვადასხვა გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, გარდაცვლილთა რაოდენობა დაახლოებით 650,000 აღწევდა. ძლიერ დაშავდა 164 000 ადამიანი. რიხტერის სკალით მიწისძვრის მაგნიტუდა იყო 7,8. მიწისძვრა მოხდა ადგილობრივი დროით 03:42:53.8 სთ-ზე და 14-16 წმ. გაგრძელდა. ბიძგები გავრცელდა ყველა მიმართულებით დაახლოებით 1100 კმ-ზე. ცოტა მოგვიანებით, იმავე დღეს, 7,1 მაგნიტუდიანი აფტერშოკი აღინიშნა ლუანსიანში, რომელიც ტანშანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 70 კმ-შია გაწოლილი. მიწისძვრა მოხდა უცნობი რღვევის გასწვრივ, რომელიც ამჟამად ტანშანის რღვევის სახელწოდებით არის ცნობილი. მიწისძვრის შედეგად დაინგრა ან ძლიერ დაზიანდა ქალაქის შენობების 85%-ზე მეტი. დიდი ზარალი მიადგა ინფრასტრუქტურასა და სოფლის მეურნეობას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტანშანის მიწისძვრა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
პლატფორმის ლოგო.
**სილქჯობი** (ინგლ. Silkjob) — პლატფორმა, განკუთვნილი მათთვის, ვინც ეძებს კარიერული ან საგანმანათლებლო განვითარების შესაძლებლობას.

ისტორია
-------

საქართველოში ჩატარდა გარკვეული კვლევა, რომლის საფუძველზეც ნათელი გახდა, რომ ბაზარზე იყო შესაძლებლობა, ახალ კომპანიას მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოეხდინა და საინვესტიციო კომპანია Sachs Investment-ის დაფინანსებით შესაძლებელი გახდა იდეის განხორციელება. ამის შედეგად, 2017 წლის მარტში შეიქმნა მრავალფუნქციური საიტი, რომელიც ფართო სეგმენტზეა მორგებული და საკუთარ მომხმარებლებს სთავაზობს ვაკანსიებისა და საგანმანათლებლო პროგრამების ჩამონათვალს, რეზიუმეს შექმნას / ატვირთვას და პირდაპირ საიტის მეშვეობით გაგზავნას, აგრეთვე კომპანიებისთვის მარტივ რეგისტრაციას და ვაკანსიის დამატების შესაძლებლობას.

ფუნქციები
---------

კომპანია მომხმარებელს სთავაზობს საიტზე რეგისტრაციას Facebook ისა და Google ს დახმარებით. სხვადასხვა რეზიუმეს შექმნას/რედაქტირებას/განახლებას. Android და iOS მობილური აპლიკაციებით სარგებლობას და ინფორმაციას ვაკანსიების, კურსების, ტრენინგებისა და გაცვლითი პროგრამების შესახებ.
კომპანიებისთვის შეიქმნა: ვაკანსიების/ტრენინგების/კურსების/გაცვლითი პროგრამების სისტემა, ავტომატურად გენერირებადი ინვოისი, ვადაგასული ვაკანსიების განახლების ფუნქცია, სტატისტიკა დადებული ვაკანსიების ნახვებისა და გაგზავნილი შეტყობინებების შესახებ ასევე კომპანიის გვერდის შექმნის შესაძლებლობა.

ღონისძიებები
------------

* 2017 წლის 4 აპრილს გამართა საინფორმაციო შეხვედრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნვერსიტეტში
* 2017 წლის 6 აპრილს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
* 2017 წლის 26 აპრილს მონაწილეობა მიიღო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ორგანიზებულ დასაქმების ფორუმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2017-05-23 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შამქორის ბრძოლა**. |

**შამქორის ბრძოლა** — დაპირისპირება საქართველოს სამეფოსა და განძის საამიროს ლაშქარს შორის, დაახლოებით 1010-1011 წლებში.

„მატიანე ქართლისაჲს" ცნობით, განძის ამირა ფადლონი (ალ-ფადლ I ბ. მუჰამადი) მარბიელი თავდასხმებით მოსვენებას არ აძლევდა კახეთ-ჰერეთს, რომელიც საქართველოს მეფე ბაგრატ III-ს ახალი შემოერთებული ჰქონდა. ბაგრატმა ანისის სომეხ მეფე გაგიკ I-თან ერთად ფადლონის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო. მოკავშირეები ერთმანეთს ძორაგეტში შეხვდნენ და ფადლონის წინააღმდეგ დაიძრნენ. ბაგრატმა „წარმოტყუენა" რანის ქვეყანა, ციხე-ქალაქ შამქორს (ქართული წყაროებით: შანქორი) შემოეწყო და საალყო მანქანებით („ფილაკავანნი") დაუნგრია გალავანი. ამის შემდეგ ბაგრატი შამქორის იერიშს გეგმავდა, მაგრამ ფადლონის ელჩებმა მას ზავი სთხოვეს: ამირა მორჩილებას, ხარაჯის გადახდას და სამხედრო მოკავშირეობას პირდებოდა. ბაგრატი ბრძოლის გაგრძელებას აპირებდა, მაგრამ დიდებულებმა ურჩიეს, რომ სხვა საბრძოლო მოქმედებებისათვის ძალა აღარ ეყოფოდათ და მეფე ზავზე დაითანხმეს. ბაგრატი დიდი ძღვენით საქართველოში დაბრუნდა.

ქართველ მეფეთა კონფლიქტი ფადლონთან ამით არ დასრულებულა: „დიდი ფადლონ ავად იქცეოდა, და სწუნობდა ყოველთა მოთაულთა ამის სამეფოჲსათა", რის გამოც ბაგრატ IV-ის მეფობის დასაწყისში ქართველებს კიდევ ერთხელ მოუხდათ მის წინააღმდეგ გალაშქრება (ეკლეცის ბრძოლა).

ლიტერატურა
----------

* „ქართლის ცხოვრება", რ. მეტრეველის რედაქციით, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, თბ. 2008: გვ. 272-273
* ჯაბა სამუშია. „ბაგრატ III-ის ლაშქრობა განძის საამიროს წინააღმდეგ". ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტის შრომები IV, გამომცემლობა „მერიდიანი", თბილისი, 2011: გვ. 100-117
**შავი ყუთი** — ტერმინი მეცნიერებაში, კომპიუტერულ ტექნოლოგიასა და ინჟინერიაში, რომლითაც აღინიშნება მოწყობილობა, სისტემა ან ობიექტი, რომელიც აღქმულია მასში შემავალი (საწყისი) და გამომავალი (გადამუშავებული) ინფორმაციის ჭრილში, მუშა პროცესის ცოდნის ან გაგების გარეშე, მისი სირთულიდან ან დასახულის ამოცანისთვის უმნიშვნელოობიდან გამომდინარე. ამ გაგებით, ტრანზისტორს, ალგორითმს, ან სულაც ადამიანის თავის ტვინს შეიძლება ვუწოდოთ *შავი ყუთი*, რადგან ინფორმაციის დამუშავება ბუნდოვანია (***შავია***).

შავი ყუთის სისტემა, როგორც წესი გამოისახება ინფორმაციული ნაკადების დიაგრამის სახით, შავი ყუთით ცენტრში. შავი ყუთის საპირისპირო სისტემას, სადაც შიდა კომპონენტები ან მუშა პროცესის ლოგიკა დამკვირვებლისთვის ცნობილია ან გასაგებია, უწოდებენ *თეთრ ყუთს*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შავი ყუთი (რუს.). *სტატია ფილოსოფიური ენციკლოპედიური ლექსიკონიდან*. Национальная энциклопедическая служба России (1989).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2018.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |



|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4539866-5

 |
**ტელეოლოგია** (ბერძ. τέλος — „მიზანი" და  λόγος — „მოძღვრება") — იდეალისტური მოძღვრება მიზნობრიობის შესახებ, რომლიც მიხედვითაც ყოველი განვითარება წინასწარ განსაზღვრული მიზნის განხორციელებას წარმოადგენს. გამოიხატება ბუნებრივი მოვლენებისა და პროცესების იდეალისტურ ანთროპომორფიზაციაში, უკავშირებს მათ მთავარი საწყისების მოქმედებას წინასწარდადგენილი მიზნების განსახორციელებლად. ეს თეზისი გულისხმობს ზეგონებრივი შემოქმედის არსებობას, საფუძვლად უდევს ღმერთის ტელეოლოგიურ დასაბუთებას. ტრანსცენდენტურ-ანთროპოცენტრული ტელეოლოგიის თანახმად, მიზნის დამდგენი საწყისი, ანუ ღმერთი, იმყოფება სამყაროს გარეთ და შეაქვს მიზანი ადამიანისათვის შექმნილ ბუნებაში (ქრისტიან ვოლფი); იმანენტური ტელეოლოგიის თანახმად, ბუნების ყოველ საგანს აქვს შინაგანი აქტუალური მიზანი, მიზნობრივი მიზანი, რომელიც არის მოძრაობის წყარო დაბალი ფორმებიდან მაღლისაკენ (არისტოტელე). ტელეოლოგია ხვადასხვა სახით არის წარმოდგენილი სტოიციზმში, ნეოპლატონიზმში, ლაიბნიცის წინასწარდადგენილი ჰარმონიის კონცეფციაში, შელინგის მოძღვრებაში „მსოფლიო სულის" შესახებ, ჰეგელის ობიექტურ იდეალიზმში, ნეოკანტიანელობაში, ნეოთომიზმში, პერსონალიზმში და ა.შ. ტელეოლოგიის მოდერნიზაციისათვის იყენებენ გენეტიკის, კიბერნეტიკის, ფსიქოლოგიის იდეალისტურად ინტერპრეტირებულ მონაცემებს.

სქოლიო
------

1. ↑   ტელეოლოგია // ფილოსოფიური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1987. — გვ. 565.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ფილოსოფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შავი სექტემბერი** (არაბ. منظمة أيلول الأسود‎‎, *Munaẓẓamat Aylūl al-aswad*, „ორგანიზაცია შავი სექტემბერი") — 1970 წელს დაარსებული პალესტინური ტერორისტული ორგანიზაცია. ის არის პასუხისმგებელი 1972 წლის მიუნხენის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 11 ებრაელი სპორტსმენის და ოფიციალური პირის გატაცებასა და მკვლელობაში, ასევე დასავლეთ გერმანის პოლიციის თანამშრომლის ჩაცხრილვაში. ამ ტერორისტული აქტის შემდეგ ევროპის უმთავრეს ქვეყნებში აქტუალური გახდა ისეთი მუდმივი, პროფესიული, სამხედრო ანტიტერორისტული სპეცდანაყოფების ჩამოყალიბების საკითხი, როგორებიც არიან გერმანული GSG9 და ფრანგული GIGN. ასევე გადაწყდა უკვე არსებული სპეციალური ძალების რეორგანიზაცია და დახვეწა, მათ შორის დიდი ბრიტანეთის სპეციალური საჰაერო სამსახურის (SAS).

წარმომავლობა
------------

ტერორისტული დაჯგუფების სახელწოდება წარმოიშვა 1970 წლის 16 სექტემბერს დაწყებული შავი სექტემბრის კონფლიქტიდან, როცა ფადეინების პუტჩის საპასუხოდ იორდანიის მეფე ჰუსეინმა სამეფოში სამხედრო მდგომარეობა გამოაცხადა. ამ კონფლიქტის შედეგად დაიღუპა ან ლტოლვილად იქცა იორდანიაში მცხოვრები ათასობით პალესტინელი.

თავიდან, ორგანიზაცია შავი სექტემბერი ჩამოყალიბდა როგორც ორგანიზაცია ფათხში შემავალი მამაკაცების მცირე ჯგუფი, რომლის მიზანი იყო მეფე ჰუსეინზე და იორდანულ არმიაზე შურისძიება. ამ ჯგუფს მალევე შეუერთდნენ ახალწვეულები პალესტინის გათავისუფლების სახალხო ფრონტიდან, ას-საიკადან და სხვა ჯგუფებიდან.

ლიტერატურა
----------

* Cooley, J.K.: "Green March, Black September" : The Story of the Palestinian Arabs*. Frank Cass and Company Ltd. 1973, ISBN 0-7146-2987-1*
* Bar Zohar, M. Haber E. *The Quest for the Red Prince: Israel's Relentless Manhunt for One of the World's Deadliest and Most Wanted Arab Terrorists*. The Lyons Press, 2002, ISBN 1-58574-739-4
* Benny Morris|Morris, B.: *Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-2001*. Vintage Books, 2001.
* Jonas, G. *Vengeance*. Bantam Books, 1985.
* Khalaf, S. (Abu Iyad) *Stateless*.
* Oudeh, M.D. (Abu Daoud) *Memoirs of a Palestinian Terrorist*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FBI-ის მასალები შავი სექტემბრის შესახებ
* Incidents attributed to Black September on the START database
**ტიპოგრაფი** ( ინგლ. type designer ) - ტიპოგრაფიკისა და წიგნის დიზაინის სპეციალისტი. ტიპოგრაფიკას მოიცავს შრიფტის ოსტატებს, გრაფიკული დიზაინერები და სხვა სპეციალისტებს. სიტყვა მოდის ბერძნული სიტყვიდან - typos, ანაბეჭდი + *γράφω*, ვწერ. 
ტიპოგრაფის საქმიანობა მდგომარეობს ნახატის, ტიპოგრაფიული სიმბოლოების, პერსონაჟების შექმნაში. 
ჯერ კიდევ იოჰან გუტენბერგიდან დაწყებული, ტიპოგრაფიულ სიმბოლოებს ქმნიდნენ ბეჭდვის ოსტატები. ამიტომ ტიპოგრაფია ბუნებრივად მოიცავს თავის თავში სიმბოლოთა შექმნას და ბეჭდვით მუშაობას. თანამედროვე ტიპოგრაფი კარგად უნდა ფლობდეს ხატვის წესებს და კანონებს, ასევე, გრაფიკას, კალიგრაფიას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შრიფტი
* ლიტერი
* კლიშე (ტიპოგრაფია)

ლიტერატურა
----------

* ალექსანდრა კოროლკოვა. ცოცხალი ტიპოგრაფიკა.   - IndexMarket, 2010 წ.   - 224   ს   - ISBN 978-5-9901107-5-5 .
* ვლადიმერ კრიშევსკი. ტიპოგრაფიკა ტერმინებსა და სახეებში. - მ .: სლოვო, 2000. - 2 ტომში: 144 + 158 ს. - ISBN 5-85050-238-6 ISBN 5-85050-239-4
* ემილ რუდერი. ტიპოგრაფიკა.   - მ .: ტალერი, 1998 წ.   - 232   ს   - ISBN 3-7212-0043-8 .
* იან ჩიჰოლდი. წიგნის სახე: რჩეული სტატიები წიგნის გაფორმებაზე. მ .: წიგნი, 1980 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* განმარტებითი ლექსიკონი