recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ყურანის სწავლება ფეისალაბადი, პაკისტანი
**ისლამოლოგია** (ასევე ისლამცოდნეობა, ანდა უფრო იშვიათად ისლამისტიკა) — სამეცნიერო დისციპლინა და იკვლევს ისლამს როგორც რელიგიას, ისლამურ საზოგადოებებსა და კულტურებს. 

ისლამოლოგია ორიგინალურ ტექსტებზე დაყრდნობით, რომლებიც ძირითადად არაბულ ენაზეა შესრულებული, მეცნიერულად შეისწავლის, აანალიზებს როგორც საკუთრივ ისლამურ წერილობით ძეგლებსა და ისლამური სამყაროს ისტორიას, ასევე ყურანს, ჰადისს, ისლამურ სამართალსა და ისლამურ ლიტერატურას. ყოველივედან გამომდინარე არაბული ენის შესწავლის გარეშე წარმოუდგენელია ამ მეცნიერების დაუფლება.

ისლამისტი ვერსუს ისლამოლოგი
---------------------------

ზოგან, ევროპულ ენებზე არსებული შესაბამისი ლიტერატურის კითხვისას შეიძლება შევხვდეთ სიტყვას ისლამისტი. მოცემული ტერმინით სულ რამდენიმე წლის წინათ მართლაც აღნიშნავდნენ ისლამის სპეციალისტს გამოდიოდნენ-რა სიტყვაფორმიდან **ისლამისტიკა**. დღესდღეობით, სიტყვა „ისლამისტი" რელიგიურ-პოლიტიკური შეფერილობის ნეოლოგიზმად გადაიქცა, ხოლო მის ადგილას დამკვიდრდა დარგის გამოსახატავად **ისლამოლოგია**, ისლამის მკვლევარისა კი **ისლამოლოგი**, ანუ ქართულად **ისლამცოდნე** დამკვიდრდა.

ისლამოლოგიას შეისწავლიან გერმანიის უნივერსიტეტებში. სწავლება მოიცავს ისლამური აღმოსავლეთის რელიგიას, კულტურასა და ისტორიას. სტუდენტები, რომელთაც ძირითად სპეციალობად აქვთ არჩეული ისლამოლოგია ან არაბისტიკა შეისწავლიან აგრეთვე არაბულ სალიტერატურო ენას და მეორე აღმოსავლურ ენას სპარსულს ან თურქულს, განსაკუთრებულ შემთხვევებში კი ურდუს ან ინდონეზიურს. 

განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა პოლიტიკური ისლამის შესწავლას.

არანაკლები ყურადღება ეთმობა აგრეთვე ისლამური აღმსარებლობის წიაღში აღმოცენებული ხალხური ტრადიციების შესწავლას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აღმოსავლეთმცოდნეობა
* არაბისტიკა
* ირანისტიკა
* იუდაისტიკა
* ოსმანისტიკა
* თურქოლოგია
* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

  

* თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის **ჰუმანიტარული ფაკულტეტი**ს გვერდი დაარქივებული 2007-07-08 საიტზე Wayback Machine.
* თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. **აღმოსავლეთმცოდნეობა** დაარქივებული 2007-07-08 საიტზე Wayback Machine.
* Network for Islamic Studies[*მკვდარი ბმული*]
* Oxford Centre for Islamic Studies
* MA degree in Islamic Studies through distance learning
* Institute of Islamic Studies at McGill University
* Article from *The University of Chicago Chronicle*
* Study Islamic Business in Indonesia
* A history of Islamic culture
* Islamic Civilization
* Muslim Philosophy
* Well Organized Islamic Portal for Islamic Studies According to Quran and Sunnah - as per the beliefs of Ahl as Sunnah wal Jamah - Salaf as Salih
* Reading Quran
* Maktaba al-Ashrafia დაარქივებული 2008-02-15 საიტზე Wayback Machine. : An Online Interlocutory Locus for Islamic Studies and Literary Theory.
* Al-Azhar University დაარქივებული 2007-07-05 საიტზე Wayback Machine.
**კარმენ ლუვანა** (დ. 23 აგვისტო, 1981, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, აშშ) — პუერტო-რიკოელი პორნომსახიობი. მოგებული აქვს 8 ჯილდო.

ადრეული ცხოვრება
----------------

დაიბადა 1981 წლის 23 აგვისტოს ბრუკლინში, ნიუ-იორკში, აშშ-ში. მისი დაბადების სახელია მიშელ სანდოვალი. როდესაც იგი ხუთი წლის იყო, მისი ოჯახი საცხოვრებლად პუერტო-რიკოში გადავიდა.

კარიერა
-------

18 წლის ასაკში ლუვანა საცხოვრებლად გადმოვიდა მაიამიში და დაიწყო კარიერა, ცეკვავდა სტრიპტიზს სხვადასხვა ბარებში.[1]
19 წლის ასაკში დაიწყო მისი პორნოგრაფიული კარიერა. მისი პირველი ფილმი იყო „More Dirty Debutantes #211". 2002 წელს მოიპოვა პირველი ჯილდო. 2007 წელს მან დაანონსა, რომ 2008 წელს დაამთავრებდა საკუთარ კარიერას.

პირადი ცხოვრება
---------------

იგი არის ბისექსუალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***კარმენ ლუვანა***
* 

* კარმენ ლუვანა — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* კარმენ ლუვანა — ზრდასრულთა კინოფილმების მონაცემთა ბაზა

სქოლიო
------

1. ↑  Thomas S. Roche.  (2 May 2006) Sexy Spreads: Carmen Luvana. Eros NY.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 May 2006. ციტირების თარიღი: 26 May 2007.
**ოკოტალი** — ქალაქი ნიკარაგუაში. ნუევა სეგოვიის დეპარტამენტის დედაქალაქი.

აღწერა
------

ოკოტალი მდებარეობს ჩრდილოეთ ნიკარაგუაში, ჰონდურასის საზღვრიდან 21 კმ-ის მოშორებით, პანამერიკულ გზატკეცილზე. გაშლილ ველზე მდებარე ქალაქი იტევს 31,932 (2000) კაციან მოსახლეობას. ქალაქის სახელი მომდინარეობს ნაუატური სიტყისგან, რომელიც აღნიშნავს ფიჭვის ფისს. ამ მხარეში უხვადაა ფიჭვის ტყეები. 

ოკოტალის კლიმატი, ისევე, როგორც მდელი დეპარტამენტისა არის ორგვარი:

* ზამთარი, რომელიც იწყება შუა ზაფხულში და მთავრდება ადრე ნოემბერში. ნალექების წლიური რაოდენობა 1,200 მმ3 აღწევს. საშუალო ტემპერატურა კი 20-26 °C.
* ზაფხული: იგი იწყება შუა ნოემბერში და მთავრდება ადრე მაისში. ყველაზე ცხელი დღეებში ტემპერატურა 30 °C-ს აღწევს. დეკემბერში კი ტემპერატურა ეცემა თითქმის 10 °C-მდე.

პანამერიკული გზატკეცილი, რომელიც ნიკარაგუაში შემოდის ჰონდურასიდან, ლოს მანოსიდან, ოკოტალს აკავშირებს ნიკარაგუის სხვა ქალაქებთან. ოკოტალში განვითარებულია მსუბუქი მრეწველობა და ყავის წარმოება.

გეოგრაფია
---------

ოკოტალი მდებარეობს ზღვის დონიდან 500 მეტრის სიმაღლეზე. გაშლილ ველზე განფენილი ქალაქი ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან შემოსაზღვრულია ციცაბო ფერდობებით. ქალაქის გარშემო არის წიწვოვანი ტყე.

ისტორია
-------

1927 წელს ისტორიაში პირველი უძლიერესი წყალქვეშა დაბობმბვა გადაიტანა ქალაქმა, როცა შეერთებული შტატები ებრძოდა სანდინოს. 

ჰონდურასის 2009 წლის საკონსტიტუციო კრიზისის დროს ქვეყნიდან გამოდევნილმა პრეზიდენტმა მანუელ სელაიმ თავის მთავრობასთან ერთად ოკოტალში მცირე ხნით შეაფარა თავი.

სპორტი
------

ოკოტალს ჰყავს თავისი საფეხბურთო გუნდი ოკოტალის დეპორტივო.

ტყუპი ქალაქები
--------------

ოკოტალი დადობილებული არის შემდეგ ქალაქებთან:

* დროშა: გაერთიანებული სამეფოგაერთიანებული სამეფო სუინდონი
* დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატებიაშშ ჰარტფორდი (კონექტიკუტი)
* დროშა: გერმანიაგერმანია ვისბადენი

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**ოკიჩობის ტბა** (ინგლ. Lake Okeechobee; სახელწოდება წარმოსდგება: oki (წყალი) და chubi (დიდი), ე.ი. „დიდი წყალი") — მტკნარი ტბა აშშ-ის სამხრეთ ატლანტიკურ რეგიონში, ფლორიდის შტატში. აშშ-ში ფართობით მტკნარ ტბებს შორის 7 ადგილზეა. მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 4-5 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1,900 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 3,7 მ. არის პატარა კუნძულები, რომელთაგან უდიდესია კრიმერი. მოქცეულია მცირე სიღრმის ქვაბულში, რომელიც ამოვსებულია თიხებითა და კირქვებით. ტბასთან განვითარებულია ტრიპიკული ეკორეგიონი, ე.წ. ევერგლეიდსი, რომლის გარკვეული ნაწილი ამოშრობილია და ათვისებულია სოფლის მეურნეობისთვის. მოჰყავთ შაქრის ლერწამი. 

დაახლოებით 6,000 წლის წინ ქვაბული დამშრალი იყო. ზღვის დონის აწევას მოჰყვა გრუნტის წლების ამოწევა და შედეგად მოიმატა ნალექიანობამ. 6,000-4,000 წლის წინ წყალ-ჭაობური ტერიტორიები წარმოიქმნა დღევანდელი ქვაბულის დიდ ნაწილში, რომელსაც თან სდევდა ტორფის წარმოქმნა. საზრდოობს მდინარე კისიმის წყლით, რომელიც ტბას დაახლოებით ჩრდილოეთ ნაწილში ჩაერთვის. ტბაში ბინადრობს თევზი. მიმდინარეობს თევზის რეწვა. ძირითადად იჭერენ ქორჭილას, იშვიათად ქარიყლაპიას. 

1926 წელს ოკიჩობის ტბის რაიონში დაფიქსირდა უძლიერესი ქარიშხალი, რომელმაც იმსხვერპლა დაახლოებით 300 ადამინის სიცოცხლე. ორი წლის შემდეგ, ოკიჩობის ქარიშხლის დროს დაიღუპა ათასობით ადამიანი. წითელი ჯვრის განცხადებით, სტიქიურ უბედურებას შეეწირა 1836 ადამიანი, თუმცა 2003 წელს გარდაცვლილთა რაოდენობა ხელახლა შეფასდა, რომლის მიხედვით კატასტროფას შეეწირა არა ნაკლებ 2500 ადამიანის სიცოცხლე. ორივე შემთხვევაში კატასტროფა გამოწვეული იყო შტორმული მოქცევების გამო. ტბის ირგვლივ გაშენებულია ჯებირები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოკიჩობის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑   Muller, Peter O. "Lake Okeechobee." World Book Online Reference Center. 2008. 12 Jan. 2008
2. ↑  National Hurricane Center: The Deadliest Atlantic Tropical Cyclones, 1492-1996. Nhc.noaa.gov. ციტირების თარიღი: 2011-11-27.
კათრინის რეგიონის რუკა (თეთრი ფერი).
**კათრინის რეგიონი** (ინგლ. Katherine Region) — ავსტრალიის ჩრდილოეთი ტერიტორიის ხუთ რეგიონს შორის ერთ-ერთი. ფართობით მეორე რეგიონია შტატში და მოიცავს 336 674 კმ²-ს.

მოსახლეობა 2007 წლის მიხედვით შეადგენს 18 646 ადამიანს. კათრინის რეგიონს ესაზღვრება შტატის ყველა რეგიონი: ცენტრალური ავსტრალია, არნემ-ლენდი, ბარკლის პლატო და დარვინის რეგიონი. ასევე ესაზღვრება კუინზლენდისა და დასავლეთ ავსტრალიის შტატები.

კათრინის რეგიონი მდებარეობს კარპენტარიის ყურის და არაფურის ზღვის ნაპირებზე. ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი მოქცეულია უდაბნოების ტერიტორიაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატერინეს რეგიონის ინფორმაცია დაარქივებული 2009-10-26 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთი ტერიტორია |
| --- |
|  |
| თემები | 
ისტორია • დროშა • გეოგრაფია • ტერიტორიული დაყოფა • პარლამენტი • ენერგია • სპორტი • ჩრდილოეთი ტერიტორიის სახანძრო და გადამრჩენი მომსახურება | Flag of the Northern Territory |
|  |
| რეგიონები | 
ცენტრალური ავსტრალია • არნემ-ლენდი • ბარკლის პლატო • დარვინის რეგიონი • კათრინის რეგიონი |
|  |
| ქალაქები | 
**დარვინი** • ალის-სპრინგსი • პალმერსტონი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ორბეთი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ორბეთი**. |

**ორბეთი** — VIII საუკუნის ბოლოსა და IX საუკუნის დასაწყისის მინის საწარმოს ნაშთი, რომელიც აღმოჩნდა სოფელ ორბეთთან (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) ტყეში. ძეგლი შესწავლილია გადანაყარში აკრეფილი ნივთების მიხედვით. სახელოსნოში მზადდებოდა მინის ჭურჭელი, სამაჯურები ბეჭდები, მოზაიკის კენჭები, სარკმლის მინები, ნაპოვნია სასმისების, სანელსაცხებლებისა და ბოთლის ნამტვრევები. მრავალფეროვნებით გამოირჩევა სასმისები. აღსანიშნავია მინანქრის საღებავებით მოხატული ჭურჭელი, რომლის აღმოჩენა პირველი შემთხვევაა საქართველოში. ნაპოვნია აგრეთვე ობსიდიანის დანა, რითაც ოსტატებს მინის ჭურჭელზე სხვადასხვა ორნამენტი გამოჰყავდათ. ორბეთის მინის საწარმოში ამზადებდნენ ფერად (წითელი, ლურჯი, ცისფერი, სხვადასხვა ელფერის მწვანე, შავი, თეთრი, ყვითელი, ჭრელი) მინას. დიდი რაოდენობითაა შავი და ფერადი მინის ბეჭდები. შედარებით ნაკლებია ფერადი მინის სამაჯურები (გრეხილი, სადა), განსაკუთრებით საყურადღებოა ორბეთის მინის საწარმოს გადანაყარში ნაპოვნი კუბური მოყვანილობის სხვადასხვა ფერის (შავი, მწვანე, ცისფერი პქროსფერილი) მოზაიკის კენჭები. აღსანიშნავია, რომ ეს არის საქართველოს ტერიტორიაზე მოზაიკის კენჭების წარმოების პირველი ფაქტობრივი დადასტურება. აქვე გვხვდება ფერადი სარკმლის მინის (ვიტრაჟის) ნატეხები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შუა საუკუნეების ქართული მინა

ლიტერატურა
----------

* *უგრელიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 553–554.
* *უგრელიძე ნ.*, მინა ძველ საქართველოში, თბ. 1961;
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 380.
**იბერიული ფოცხვერი**, *ესპანური ფოცხვერი*, *პირენეული ფოცხვერი* (ლათ. Lynx pardinus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა. ძლიერ ჰგავს ევრაზიულ ფოცხვერს, თუმცა მას ზომაში ჩამორჩება, განსხვავდება აგრეთვე მოკლე კუდის მუქი ბოლოთი და წვერისმაგვარი ბეწვით ნიკაპის ქვემოთ. ზრდასრული იწონის 10–15 კილოგრამს, სიგრძეში 80–130 სანტიმეტრს აღწევს, სიმაღლე მხრებში 45–70 სანტიმეტრია. XIX საუკუნეში იბერიული ფოცხვერის გავრცელების არეალი იყო ესპანეთი, პორტუგალია და სამხრეთ საფრანგეთის ზოგიერთი ნაწილი. დღეისათვის იგი წარმოდგენილია რამდენიმე ადგილას სამხრეთ-დასავლეთ ესპანეთში. ფოცხვერის რაოდენობა მნიშვნელოვნად შეამცირა მთავარი საკბილოს — ბოცვრის (Oryctolagus cuniculus) — დაავადებების, მიქსომატოზისა (1950-იან წლებიდან) და ჰემორაგიული დაავადების (1980-იანი წლების ბოლოდან) გავრცელებამ. საბინადრო გარემოს დაკარგვამ, სატრანსპორტო საშუალებების დაჯახებებმა და ნადირობამ აგრეთვე იქონია გავლენა 1960-იანი წლებიდან რიცხოვნობის 80%-ით შემცირებაზე. XXI საუკუნის დასაწყისიდან მიმდინარეობს ტყვეობაში გამრავლებისა და მონიტორინგის პროგრამები, რამაც გარკვეული შედეგი მოიტანა. 2002 წლიდან ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის მიერ მიჩნეული იყო კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად (CR), 2014 წლიდან საფრთხეში მყოფი სახეობაა (EN).

სქოლიო
------

1. ↑  Rafferty, John P.. Iberian Lynx. Encyclopedia Britannica (18 მარტი, 2021). ციტირების თარიღი: 4 მაისი, 2021
2. ↑  Rodríguez, A. & Calzada, J. (2015). „*Lynx pardinus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2015**: e.T12520A174111773. ციტირების თარიღი: 24 ნოემბერი, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ოლგა კურილენკო** (ფრანგ. Olga Kurylenko; ინგლ. Ольга Куриленко; დ. 14 ნოემბერი 1979) — ფრანგი მსახიობი და მოდელი.

აქტიური სამსახიობო კარიერა 2005 წელს დაიწყო. დედამისი რუს-ბელორუსელია, ხოლო მამამისი უკრაინელი. ბავშვის დაბადებიდან მოკლე ხანში მშობლები ერთმანეთს გაშორდნენ. აღზარდა დედამ და ბებიამ. 7 წლიდან შეისწავლა ფორტეპიანო და დადიოდა საბალეტო სტუდიაში. სამოდელო კარიერა 14 წლიდან დაიწყო. ორი წლის შემდეგ საცხოვრებლად ქალაქ პარიზში წავიდა, სადაც მალევე გაფორმა კონტრაქტი სააგენტო „Madison"-თან.

1992 წელს დედამისთან ერთად საცხოვრებლად მოსკოვში გადავიდა. მრავალი ჟურნალის გარეკანზე გამოჩნდა, მათ შორის იყო „Glamour", „ELLE", „Madame Figaro", „Marie Claire" და „Vogue"; აგრეთვე იყო რამდენიმე კომპანიის სახე. 1999 წელს ცოლად გაჰყვა ფრანგ ფოტოგრაფს სედრიკ ვან მოლს, და უკრაინის მოქალაქეობა შეიცვალა საფრანგეთის მოქალაქეობით. ოთხი წლის შემდეგ წყვილი გაშორდა ერთმანეთს. 2006 წელს ცოლად გაჰყვა ამერიკელ მეწარმეს დემიან გაბრიელს, რომელსაც 2007 წელს გაშორდა. 2009 წელს ლონდონში გადავიდა საცხოვრებლად. კურილენკო ფილანთროპია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოლგა კურილენკო***

* 

* ოლგა კურილენკო — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ოლგა კურილენკოTwitter-ზე
* ოლგა კურილენკო — AllMovie

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 9017765
* BNE: XX4693609
* BNF: cb15081904m (data)
* CiNii: DA18753315
* GND: 142948055
* ISNI: 0000 0001 1599 1036
* LCCN: no2008035299
* NKC: xx0093531
* NLI: 005167846
* NLK: KAC2020N6611
* NLP: A27226050
* NTA: 370702646
* The SBN id RAVV626910 is not valid.
* SUDOC: 129228893
* VIAF: 15063053
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 15063053

 |
პანდიას ეპოქის ვიშნუს ქანდაკება
**პანდია** — ინდუსური სახელმწიფო, იმავე გვარის მქონე დინასტიით სათავეში. პანდიას გვარი საუკუნეების განმავლობაში მართავდა სამხრეთ ინდოეთის ოლქებს სამხრეთ ტამილნადუს ტერიტორიაზე წმ. ქალაქ მადურაის შემოგარენში. მისი არსებობის შესახებ ცნობები მოიპოვება ჯერ კიდევ ძველ ბერძენ მოგზაურთა გადმოცემებში. კერძოდ, მოგზაურ მეგასფენთან, რომელიც მიეკუთვნებოდა ჰერაკლეს ქალიშვილის ძირითად შტოს.

პანდია თავისი არსებობის თითქმის 2 ათასი წლის მანძილზე გაცხოველებულ ვაჭრობას ეწეოდა ინდოეთის ოკეანის პორტებში და ქვეშევრდომობაში ჰყავდა სამხრეთ ქერალის მრავალი სათავადო. პანდიასთან მტრულ განწყობილებაში იმყოფებოდნენ ცეილონის მმართველები. პანდიელები იძულებული იყვნენ, ასევე, მუდმივად მოეგერიებინათ ჩრდილოეთის ძლიერ სახელმწიფოთა (პალავების, ჩალუკიას და რაშტრაკუტების) თავდასხმები. X-XI ს.ს. მიჯნაზე პანდიამ დროებით ცნო ჩოლას იმპერიის უზენაესობა. ჯატავარმან სუნდარა პანდიას მეფობისას 1251-1268 წლებში მან შეძლო ძველი დიდების აღდგენა და ცეილონზე თავისი გავლენის გავრცელებაც კი. 

მადურაის მმართველთა „ოქროს საუკუნე" დასრულდა მე-XVI ს. დელის სასულთნოდან მუსულმანთა არმიის შემოჭრის შედეგად, რომელთაც მეთაურობდა სპარსელი მალიკ კაფური. მან 1311 წელს აიღო მადურაი. მუსულმანთა მომდევნო ლაშქრობებმა დაასუსტა პანდია და მის ნანგრევებზე აღმოცენდა მადურაის სასულთნო. მე–XVII ს. დასწაყისამდე პანდიას გვარის ცალკეულ სულთნებს მოიხსენიებენ წყაროები მცირე რაჯების ხარისხში.
**პერუშინ-გავიხის სახლი** (რუს. Дом Перушиной-Гавиха) — სამსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი. სახლი აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში. სახლი 2002 წლის 31 დეკემბრის № 124 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვსკის ქუჩა № 79, 81.

ისტორია
-------

ტაგანროგისათვის არატიპიური სახლი ადრე ორ ნაწილად იყო გაყოფილი, მდებარეობდა პეტროვსკის ქუჩა ნომერ 79 და 81-ში. სახლი აგებულია XIX საუკუნის 70-იან წლებში. 

მარცხენა ორსართულიანი ნაწილი ააგეს 1871 წელს მეორე გილდიის ვაჭრის ქვრივის მატრენ ბატაშევას სახსრებით. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ქვრივი ქალი განაგრძობდა ქმრის კომერციულ საქმიანობას - ვაჭრობდა შაქრით. მის მიერ აშენებული ორსართულიანი სახლი გამოირჩეოდა დახვეწილი არქიტექტურით. მეორე სარტულზე შენობას ჰქონდა შვიდი ფანჯარა. მის მარცხენა ნაწილში იყო მთავარი შესასვლელი, რომელიც თაღში იყო მოქცეული. 

მშენებლობის დასრულების შემდეგ პერუშინის მარცხენა ნაწილში განთავსდა სასტუმრო „დონი", სახლის სარდაფში განთავსდა წიგნის მაღაზია და ლინიცკის ბიბლიოთეკა. 

სახლის მარჯვენა ნაწილში, გავიხის ყოფილ სახლში ამჟამად განთავსებუია სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. XIX საუკუნის ბოლოს აქ განთავსებული იყო სასტუმრო „საფრანგეთი". შენობის ქვედა ნაწილი რუსტირებულია. მთავარი შესასვლელის თავზე აივნებია. ამ სასტუმროში 1894 და 1898 წლებში ტაგანროგში ვიზიტისას სტუმრობდა ანტონ ჩეხოვი.

XX საუკუნის დასაწყისში პირველი გილდიის ვაჭრის ოტო გავიხის (1853-1911 წწ.) მეთვალყურეობით სასტუმრო „საფრანგეთის" ადგილზე გაიხსნა კომფორტული სასტუმრო „Европейская". 1911 წლის 2 აპრილს სწორედ აქ მოიკლა თავი სახლის მეპატრონემ. 

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში შენობაში ლაზარეთი იყო გახსნილი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გავიხის სახლში ბინა იქირავა ისტორიისა და გეოგრაფიის მაწავლებელმა დიმიტრი დრობიაზგომ. სამოქალაქო ომის დროს კი აქ განთავსებული იყო თეთრგვარდიელების შტაბი. მოგვიანებით სახლი დაიკავა რევკომმა, ხოლო 1918 წელს გერმანელების ოკუპაციის პერიოდში - გერმანულმა კომენდატურამ. გერმანელების წასვლის შემდეგ შენობაში განთავსდა ანტონ დენიკინის მოხალისეთა არმიის შტაბი. სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ შენობა რკინიგზელთა საბავშვო ბაღმა დაიკავა. 1928-1941 წლებში შენობაში მოქმედებდა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი (ნკვდ). 

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ პერუშინისა და გავიხის სახლები გააერთიანეს ერთ სახლად და მასში განათავსეს საზღვაო საავიაციიო სასწავლებელი. მოგვიანებით გაერთიანებულ შენობებს დაადგეს მესამე სართულიც. 

ამჟამად სახლის მარცხენა ნაწილში განთავსებულია „როსტოვის სამოქალაქო პროექტი" და „სტანდარტიზაციისა და მეტროლოგიის ცენტრი", ხოლო მარჯვენა ნაწილში კალმიკოვის სახელობის რადიოტექნიკური უნივერსიტეტის მიკროპროცესორული სისტემის კათედრა. სარდაფში მოქმედებს კაფე „რუსული ჩაი".

კედელზე განთავსებულია მემორიალური დაფა, რომელიც გვაუწყებს 1928-1941 წლებში შენობაში ნკვდ-ს მოღვაწების შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Петровская, 79, 81
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იბერები**. |

დამა დე ელჩე, იბერთა ქალღმერთი ელხი
**იბერები** (ბერძნ. Ibēres, ლათ. Hiberi, Hiberes) — ესპანეთის უძველესი მოსახლეობა. თავდაპირველად ცხოვრობდნენ სამხრეთ და აღმოსავლეთ ესპანეთის ტერიტორიაზე. შემდეგ - (ძვ. წ. VII-III სს.) მთელ პირენეს ნახევარკუნძულზე. წარმოშობით ჩრდილოეთ აფრიკულ ტომებად მიიჩნევიან, ძველთაგანვე არსებობდა აზრი კავკასიის იბერებთა მათი ნათესაობის შესახებ (აპიანე ალექსანდრიელი, სტრაბონი), რაც ცნობილი იყო ქართველი მოღვაწეებისთვის ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში (გიორგი მთაწმიდელი).

ჰიპოთეზა იბერებისა და ქართველ ტომთა ნათესაობის შესახებ დღესაც გადაუჭრელია. იბერულ ტომთაგან დაწინაურებულნი იყვნენ: ტურდეტანები, ტურდულები, ბასტეტანები, კარპეტანები, ინდიგეტები, ედეტანები და სხვა. ტომები ერთიანდებოდნენ ქალაქური ტიპის გამაგრებულ სამოსახლოთა გარშემო (ნუმანცია, სეგოვია, ტარაგონია და სხვა. იბერიის კულტურის მნიშვნელოვან ცენტრს ტურდეტანების მხარე (ახლანდელი ანდალუსია და მურსია) წარმოადგენდა, სადაც ანტიკურ ავტორთა მიხედვით, ტარტესის სახელმწიფო არსებობდა (დაარსდა ძვ. წ. 1100 წელს). იბერების კულტებთან შერწყმის შედეგად ძვ. წ. VI-III საუკუნეებში ჩამოყალუბდა კელტიბერთა ტომი. იბერებმა განიცადეს ფინიკიელებისა და ბერძნების გავლენა. ჰქონდათ საკუთარი დამწერლობა. ძვ. წ. V-III საუკუნეებში იბერია კართაგენელებმა დაიპყრეს, ძვ. წ. III-II საუკუნეებში - რომაელებმა (ძვ. წ. XIX-XVIII მთელი ესპანეთი დაიპყრეს), ძვ. წ. II ს. - ახ. წ. I საუკუნეში მოხდა იბერების რომანიზაცია.

იბერების ხელოვნებამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძვ. წ. VIII საუკუნიდან; განსაკუთრებით განვითარდა იგი ძვ. წ. V-IV საუკუნეებში. ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან შემორჩენილია გორაკებზე აგებული ძველი ქალაქების კედლების, კოშკების, სამლოცველოებისა და სამაროვნების ნანგრევები. ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში იყენებდნენ რეგულარულ წყობას. ქმნიდნენ ადამიანთა და ზოომორფულ ფიგურებს (ძირითადად ძვ. წ. V-IV სს. უმთავრესად კირქვა), მცირე ზომის ბრინჯაოს გოტიკურ ფიგურებს, განვითარებული იყო ლითონის მხატვრული დამუშავება, მოხატული კერამიკის დამზადება.

ლიტერატურა
----------

* *ლომოური ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 67.
**ოლეგ იროდიონის ძე გეგეჭკორი** (უკრ. Олег Іродійович Гегечкорі) (დ. 9 იანვარი, 1972, ყირიმის ოლქი, უკრაინის სსრ, — გ. 8 მარტი, 2022, კიევის ოლქი, დაკრძალულია კრემენჩუკში) — უკრაინელი სამხედრო მფრინავი, პოლკოვნიკი (2022), წარმოშობით ქართველი. დაიღუპა რუსეთის ჯარებთან ბრძოლაში. მინიჭებული აქვს უკრაინის გმირის წოდება (7 მაისი, 2022, სიკვდილის შემდეგ).

გეგეჭკორი დაიბადა ყირიმში, სამხედრო მფრინავის ოჯახში. სწავლობდა ქ. კრემენჩუკის (პოლტავის ოლქი) სავერტმფრენო სასწავლებელში. მსახურობდა ხერსონის ოლქში, საარმიო ავიაციის ცალკე ბრიგადაში. დამოუკიდებელი ფრენებისთვის წვრთნიდა კურსანტებს. 2014 წლიდან მონაწილეობდა საბრძოლო მოქმედებებში დონბასში, თავი გამოიჩინა ბრძოლაში დებალცევესთან. 2022 წელს, რუსეთის თავდასხმის დროს, მეთაურობდა უკრაინის სახმელეთო ჯარების საარმიო ავიაციის მე-11 ცალკე ბრიგადის ვერტმფრენთა ესკადრილიას. დაიღუპა მისი საფრენი აპარატის ჩამოგდების შედეგად კიევის მახლობლად. დაჯილდოებულია ორდენით „მამაცობისთვის" (II ხარისხი, 2022) და უკრაინის გმირის წოდებით (2022, სიკვდილის შემდეგ).

სქოლიო
------

1. 1 2  Звання Героя України посмертно присвоєно вертолітнику Олегу Гегечкорі, який захищав Київ. *novynarnia*. 07/05/2022.
პანაღია

**პანაღია** *(ბერძ. παναγία - ყოვლადწმიდა)* — უმაღლესი იერარქის რეგალია. მღვდელმთავრის შესამოსელის ნაწილი. მომრგვალებული ფორმის, პატარა, ძვირფასი ფერადი ქვებით შემკული, გულსაკიდი ხატი, რომელიც ეპისკოპოსს ბისონის ზემოდან, ჯვართან ერთად მკერდზე უკეთია. *„პანაღია"* ბერძნული სიტყვაა და ქართულად *„ყოვლადწმიდას"* ნიშნავს. ამიტომ, მასზე ძირითადად ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელია გამოსახული, ზოგჯერ კი: მაცხოვარი, სამება, წმინდანები, ჯვარცმა და ბიბლიური სცენები. ჯვარს და პანაღიას ღვთისმსახურები მკერდზე დაკიდებულს ატარებენ ნიშნად იმისა, რომ მათი გული ქრისტეს რწმენითაა ანთებული.

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* *პ. პეტროზილო*, „ქრისტიანობის ლექსიკონი", თბილისი, 2011 წ.
* *ლ. ბარბაქაძე*, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის", თბილისი, 2013 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კადარი**. |

**კადარი** — ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი სოფელ ძველი აბაშის ჩრდილოეთით, გაშლილ ველზე, აბაშიდან 7 კმ. აშენებულია არაუადრეს XIV საუკუნისა. 

შენობა უგუმბათოა, ნაშენია აგურით, გეგმით სწორკუთხა ბაზილიკაა. შვერილაფსიდიან შენობას სამხრეთით და დასავლეთით ეგვტერი ჰქონდა, შემდეგ მოანგრიეს. აღმოსავლეთ აფსიდში 3 ვიწრო სარკმელია დაყოლებული. ორი სარკმელი ჰქონდა დასავლეთის მხრიდან. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთის შესასვლელი კარის ზემოთ და ორივე მხარეს ჩატანებული იყო გრეხილჩუქურთმიანი ნათალი ქვები. საკურთხეველში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები.

ეკლესია სავალალო მდგომარეობაშია. იგი ყოველდღიურად ნადგურდება ატმოსფერული ნალექებისა და მცენარეთა ფესვებისაგან. სასწრაფოდ საჭიროებს კონსერვაცია-რესტავრაციას.

გალერეა
-------

* საერთო ხედისაერთო ხედი
* ხედი აღმოსავლეთიდან. აფსიდა.ხედი აღმოსავლეთიდან. აფსიდა.
* ხედი ჩრდილოეთიდანხედი ჩრდილოეთიდან
* ფრესკის ფრაგმენტიფრესკის ფრაგმენტი
* ხედი დასავლეთიდანხედი დასავლეთიდან
* საკურთხეველისაკურთხეველი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 295.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 418.
* *თაყაიშვილი ე.*, „არხეოლოგიური მოგზაურობიდან სამეგრელოში" // ძველი საქართველო, ტ. III, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1914. — გვ. 32-33.
* *კაპანაძე თ.*,„კადარის „მაცხოვრის" ეკლესია", ჟურ. მაცნე, ისტორიის სერია, №. 1-4 თბილისი: მეცნიერება, 1997 წელი. — გვ. 109-117

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8389
* კადარი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. აშენებულია არაუადრეს XIV საუკუნისა — უელ. 2006
**ოლგინსკაიის მიძინების ტაძარი** (რუს. Свято-Успенский храм) — მართლმადიდებლური ტაძარი სტანიცა ოლგინსკაიაში, აქსაის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. 

მისამართი: 346702, როსტოვის ოლქი, აქსაის რაიონი, სტანიცა ვოლჩენსკი, ლენინის ქუჩა, № 65.

ისტორია
-------

1812 წელს სტანიცა ოლგინსკაიაში ააგეს და აკურთხეს ხის ტაძარი, რომელიც 1942 წელს დაანგრიეს. ეკლესია, რომელიც ააგეს მრევლის შემოწირულობებით ერთსაკურთხევლიანი იყო. 1876 წლამდე შედიოდა კაგალნიცკის საეკლესიო ოლქში, ხოლო 1877 წლამდე აქსაის საეკლესიო ოლქში. ეკლესიის გარშემო ააშენეს საგუშაგო, სეაკლესიო-სამრევლო სკოლის შენობა. 1855 წელს ეკლესია გახდა სამსაკურთხევლიანი. 1893 წელს ხის ნაგებობა უკვე ვეღარ იტევდა მრევლს, გადაწყვიტეს სტანიცაში აეშენებინათ ახალი, ქვის ეკლესია.

1895 წელს მრევლმა შექგროვეს ტანხები და დაიწყეს ეკლესიის მშენებლობა. 1902 წელს ტაძარი დაასრულეს და მოაწყვეს ინტერიერიც. ახალი ეკლესია იყო ხუთგუმბათიანი. ტაძართან დაკავშირებული იყო სამრეკლო. მიძინების ტაძარში შემონახული იყო ვერცხლის მოოქროვილი საწინამძღვრო ჯვარი.

1918 წელს, როდესაც მიირეს ეკლესიის სახელმწიფოსაგან გამოყოფის დეკრეტი ტაძარი დახურეს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იგი აფეთქდა. ტაძრის სამშენებლო მასალა გამოიყენეს დონის გადასასვლელის ასაშენებლად. ტაძრის დანგრევის შემდეგ მის ადგილზე, მისსავე ფუნდამენტზე ააშენეს ფეხბურთის მოედანი.

1996 წელს სტანიცის ადმინისტრაციამ მრევლს გადასცა რეპრესირებული კაზაკის, რაბოჩენკოვის სახლი. დიდი ხნის მანძილზე აქ მიმდინარეობდა ღვთისმსახურება, ამავდროულად შენდებოდა ახალი აგურის ტაძარი.

2008 წლის 1 მაისს აკურთხეს საძირკვლის ქვა, 2014 წლისათვის ტაძარს დაადგეს ოქროს გუმბათი. 2014 წლიდან ტაძარში რეგულარულად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება, მიძIნების ტაძრის ძველ შენობაში მუშაობს საკვირაო სკოლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Возрождение Успенского храма
* История Успенского храма
* Ольгинская. Церковь Успения Пресвятой Богородицы.
ვასილიევა 2016 წელს
**ოლგა ვასილიევა** (რუს. О́льга Ю́рьевна Васи́льева; დ. 13 იანვარი, 1960, ბუგულმა, თათრეთის ასსრ, რსფსრ, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, ისტორიკოსი, პედაგოგი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1998), პროფესორი (2005), რუსეთის ფედერაციის განათლების და მეცნიერების ყოფილი მინისტრი (2016 წლის 19 აგვისტოდან 2018 წლის 7 მაისამდე), მოსკოვის სახელმწიფო ჰუმანიტარულ-ეკონომიკური უნივერსიტეტის პატივსაცემი პროფესორი. რუსეთის ფედერაციის განათლების მინისტრი 2018-2020 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1960 წლის 13 იანვარს ქალაქ ბუგულმაში. მამამისი იყო მათემატიკოსი, ჰყავდა და.

საშუალო სკოლა დაასრულა 14 წლის ასაკში, ხოლო 1979 წელს დაასრულა კულტურის მოსკოვის სახელმწიფო ინსტიტუტის დირიჟორულ-ქორული განყოფილება. 1979–1982 წლებში მუშაობდა მასწავლებლად მოსკოვის სკოლებში. 1982 წელს დაიწყო სწავლა მოსკოვის სახელმწიფო დაუსწრებელ პედაგოგიური უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე, ამავე დროს გააგრძელა მუშაობა მასწავლებლად.

1987 წელს დაასრულა სწავლა უნივერსიტეტში და გააგრძელა სწავლა სსრკ-ის ისტორიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში (დღეს: რუსეთის ისტორიის ინსტიტუტი).

1990 წელს, სსრკ-ის ისტორიის ინსტიტუტში, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორი გ. კუმანევის სამეცნიერო ხელმძღვანელობის ქვეშ დაიცვა დისერტაცია ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხზე. თემა: „საბჭოთა სახელმწიფო და რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის პატრიოტიული მოღვაწეობა დიდი სამამულო ომის წლებში (სპეციალობა — სსრკ-ის ისტორია). ოფიციალური ოპონენტები იყვნენ ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი ი. შარაპოვი და ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი ვ. ოვჩინიკოვი. წამყვანი ორგანიზაცია — მოსკოვის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. ეს სამუშაო რუსულ ისტორიოგრაფიაში პირველი, რომელიც მიეძღვნა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას და სახელმწიფო-ეკლესიის ურთიერთობას XX საუკუნეში.

1998 წელს დაიცვა დისერტაცია ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხზე. თემა იყო „რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია საბჭოთა პოლიტიკაში 1943–1948 წლებში (სპეციალობა — „სამამულო ისტორია").

1991–2002 წლებში მუშაობდა რუსული ისტორიის ინსტიტუტის რელიგიისა და ეკლესიის ისტორიის ცენტრში როგორც უმცროსი სამეცნიერო თანამშრომელი, წამყვანი სამეცნიერო თანამშრომელი და რელიგიის და ეკლესიის ისტორიის ცენტრის ხელმძღვანელი.

2002 წელს სათავეში ჩაუდგა სათავეში რუსული სახალხო მეურნეობის აკადემიის და რუსეთის პრეზიდენტის სახელმწიფო სამსახურის სახელმწიფო-კონფესიონალურ ურთიერთობებს.

2007 წელს დაასრულა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის დიპლომატიური აკადემია სპეციალობით „საერთაშორისო ურთიერთობები".

2016 წლის აგვისტოს რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინთან სამუშაო შეხვედრაზე პრემიერმა დიმიტრი მედვედევმა წამოწია განათლების სამინისტროში ხელმძღვანელობის შეცვლის საკითხი. „დიმიტრი ლივანოვის შემცვლელად მე შემოგთავაზებდით ქალბატონის დანიშვნას — ოლგა იურევნა ვასილიევას, რომელსაც კარგი ნამსახურეობის ნუსხა აქვს" — განაცხადა მედვედევმა. პუტინი მას დაეთანხმა და რუსეთის კონსტიტუციის 83-ე მუხლის „დ" პუნტქის მიხედვით ხელი მოაწერა ბრძანებას, რომლითაც ვასილიევა განათლების მინისტრად დანიშნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია რუსეთის განათლების სამინისტროს საიტზე
**იბერო-ამერიკა** მოიცავს ამერიკის იმ ქვეყნებს, რომლებიც ესპანეთისა და პორტუგალიის ყოფილი კოლონიები არიან. ესპანეთი და პორტუგალია თავის მხრივ მონაწილეობას იღებენ იბერო-ამერიკულ სამიტში და გაწევრიანებული არიან იბერო-ამერიკულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციაში. ამ ორგანიზაციის წევრები ასევე არიან ეკვატორული გვინეა, მაგრამ არ არიან აფრიკის სხვა პორტუგალიურენოვანი სახელმწიფოები.

პრეფიქსი *იბერო* აღნიშნავს იბერიის ნახევარკუნძულს ევროპაში, რომელიც მოიცავს ესპანეთს, პორტუგალიას, ანდორასა და გიბრალტარს. იბერო-ამერიკა აერთიანებს ესპანურენოვან ქვეყნებს ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, ასევე პორტუგალიურენოვან ბრაზილიას. გამონაკლისებია ფრანგულენოვანი ჰაიტი, საფრანგეთის გვიანა, საფრანგეთის ზღვისიქითა დეპარტამენტები — მარტინიკა და გვადელუპა, ასევე საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანებები — სენ-მარტენი და სენ-ბარტელმი, რომლებიც იბერო-ამერიკას ლათინური ამერიკისგან განასხვავებს.

1991 წლიდან, იბერო-ამერიკული ქვეყნები მართავენ იბერო-ამერიკულ სამიტს, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ ამ სახელმწიფოთა მეთაურები; მათ შორის არიან ესპანეთის, პორტგუალიისა და ანდორის მეთაურები.

ქვეყნები და მოსახლეობა ევროპასა და ამერიკაში
--------------------------------------------

* ესპანურენოვანი : ( *412 325 000 მოლაპარაკე*)

არგენტინა 38 747 000
ბოლივია 9 182 000
ჩილე 16 928 000
კოლუმბია 45 600 000
კოსტა-რიკა 4 401 000
კუბა 11 269 000
დომინიკელთა რესპუბლიკა 10 090 000
ეკვადორი 13 228 000
სალვადორი 6 881 000
გვატემალა 12 599 000
ჰონდურასი 7 205 000
მექსიკა 115 296 000
ნიკარაგუა 5 487 000
პანამა 3 232 000
პარაგვაი 6 158 000
პერუ 27 968 000
პუერტო-რიკო 3 726 000
ესპანეთი 44 116 000
ურუგვაი 3 463 000
ვენესუელა 26 749 000
* პორტუგალიურენოვანი : (*211 520 003 მოლაპარაკე*)

ბრაზილია 201 032 714
პორტუგალია 10 487 289

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იბერო-ამერიკა***

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იბერო-ამერიკა***

* (ესპანური) Official Web-site for the Organization of Ibero-American States OEI
* (ესპანური) Ibero-America's Secretariat General Official Web-site (SEGIB)
* (ესპანური) Official Web-site for the Organization of Ibero-American Youth (OIJ)
* (ესპანური) Digital History of Ibero-America from the 14th to the 18th century დაარქივებული 2007-12-12 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Digital News about Ibero-America (La Insignia)
* (ესპანური) Cultural Magazine about Ibero-America (Pensar Iberoamerica) დაარქივებული 2009-02-20 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Official Web-site for one of the most important festivals devoted to Ibero-America (El Ojo de Iberoamerica)

სქოლიო
------

1. ↑  Presentación, Acerca de la OEI, Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura. Accessed on line October 22, 2007.
2. ↑  Países დაარქივებული 2007-11-12 საიტზე Wayback Machine. , Cumbres Iberoamericanas de Jefes de Estado y de Gobierno. Accessed on line October 22, 2007.
3. ↑  Ibero-American Summit დაარქივებული 2007-12-06 საიტზე Wayback Machine. , Foreign Office, Republic of Brazil. Accessed on line October 22, 2007.
4. ↑  pp. 312–313, *Spain: Democracy Regained*, Ergasto Ramón Arango, Spain: Westview Press. ISBN 0-8133-2915-9.
დელავერული თოლია
**თოლიასნაირნი** (ლათ. Lariformes) — ფრინველების ქვერიგი მეჭვავიასნაირთა რიგისა (წინათ დამოუკიდებელ რიგად თვლიდნენ). აერთიანებს 89 სახეობის ფრინველს, რომელთა სხეულის ზომა სხვადასხვანაირია (პატარა თევზიყლაპიას სხეულის სიგრეა 20 სმ, წონა 50-60 გრამი, ხოლო პოლარული თოლიისა — 75 სმ და 2,5 კგ). აქვთ პატარა თავი, სხვადასხვა ფორმის ნისკარტი, გამჭოლი ნესტოები, გრძელი, მეტნაკლებად შევიწროებული ფრთები, რაც ხელს უწყობს წყლის ზედაპირთან მარჯვედ ფრენაში. ფეხებზე ოთხ-ოთხი თითი აქვთ, სამ წინა თითს შორის აპკია; უკანა თითი სუსტადაა განვითარებული, ზოგჯერ უბრჭყალოა. გალო დაფარულია მსხვილი რქოვანი ფარებით. ზრდასრული ფრინველების სხეულის შეუბუმბლავი ნაწილები შეფერილია შავად, ვარდისფრად და წითლად. ბუმბული მჭიდრო, ხშირი და წყალგაუმტარია. პირველ წყებაში 11 მომქნევი ბუმბულია (მ.შ. პირველი ძლიერ რედუცირებულია); საჭის ბუმბულის რაოდენობაა 12, ბოლო სწორად მოჭრილი, ჩანგლისებური ან სოლისებურია. სხეულს სხვადასხვა ასაკში სხვადასხვა შეფერილობა აქვს. წვრილ თოლიასნაირთა საბოლოო შეფერვა სრულდება 23 წლის, ხოლო დიდებისა 4 წლის ასაკში, ამასთან წელიწადში 2-ჯერ ხდება განგური და 2-ჯერ სეზონური შებუმბვლა (საგაზაფხულო არასრულია). ყურთუკი განვითარებულია როგორც პტერილიებზე, ისე აპტერიებზე. გულმკერდის მალები ოპისტოცელურია (უკანა მხრიდან შეზნექილი). 

მრავალი სახეობა დიდ კოლონიებს ქმნის. ბუდეს იკეთებენ მარჩხობებში, კლდეებსა და ლერწმის ბარდებში, ზოგიერთები კი წყალზე აცურებენ, ან ხეზე და ბუჩქზე იშენებენ. დედალი დებს 14 ჭრელ კვერცხს. მართვები შებუმბლული იჩეკებიან, გამოჩეკის შემდეგ მალე ტოვებენ ბუდეს, მაგრამ შორს არ მიდიან. ფრენის დაწყებამდე მათ მშობლები კვებავენ. კრუხობს და მართვეებს კვებავს ორივე მშობელი. თოლიასნაირთა საკვებია თევზები, კიბოსნაირები, მოლუსკები, კანეკლიანები, მწერები, მღრღნელები, ზოგჯერ ლეში, კენკრა. ნადავლს უთვალთვალებენ შორიდან, შემდეგ თავს დააცხრებიან და ნისკარტით იტაცებენ (ზოგი წყალშიც ჩაეშვება ხოლმე). თოლიასნაირნი იყოფიან 3 ოჯახად. ზღვაურასებრნი (Stercorariidae), რინქოპიდისებრნი (Rhynchopidae) და თოლიასებრნი (Laridae). საქართველოში გვხვდება თოლიასნაირთა 15 სახეობა (აქედან 4 ბუდობს, 11 მიმომფრენია); მობუდარია ვერცხლისფერი თოლია, ვეჟანი თოლია, ჩვეულებრივი (ანუ ტბის) თოლია და მდინარის თევზიყლაპია.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 691.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თოლიასნაირნი***

* Rudy's Gull-index
* Gull videos დაარქივებული 2011-09-03 საიტზე Wayback Machine.
* Gullpix დაარქივებული 2008-12-06 საიტზე Wayback Machine.
თომა მეწოფელი 1415 წლის მინიატურაზე
**თომა მეწოფეცი** (სომხ. Թովմա Մեծոպեցի; დ. 1378 — გ. 15 მაისი, 1446) — XV საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, წარმომავლობით განეკუთვნებოდა ვასპურაკანის აზნაურთა ქაჯბერუნელების ოჯახს სოფელ აღიოვოტიდან. პირველდაწყებითი განათლება მეწოფის მონასტერში მიიღო. რის გამოც „მეწოფეცი" (მეწოფელი) შეარქვეს. თომა მეწოფეცი თავისი დროისათვის საკმაოდ განათლებული კაცი იყო. მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „თემურლენგის ისტორია" და „მემუარები", რომლებიც საყურადღებო მასალას შეიცავენ XIV-XV საუკუნეების ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის მნიშვნელოვანი ფაქტების დასადგენად. თავის საისტორიო თხზულებებში თომა მეწოფეცი მნიშვნელოვან ადგილს უთმობს საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების აღწერას, მოცემული აქვს ქართლის თავგადასავალი დაახლოებით XIV საუკუნის 80-იანი წლებიდან XV საუკუნის 40-იან წლებამდე.

თომა მეწოფეცი იმ სომეხ ისტორიკოსთა რიცხვს განეკუთვნებოდა, რომლებიც საქართველოს ფეოდალური მონარქიის მფარველობაში ეძიებდნენ სომხეთის ცხოვრების მოწესრიგების გზას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 692.
ოკეანარიუმი, ლისაბონში. პორტუგალია
**ოკეანარიუმი** — ზღვისწყლიანი ხელოვნური აუზი, რომელშიც ჰყავთ ზღვის ცხოველები. ოკეანარიუმში ჩვეულებრივ სხვადასხვა ზომის რამდენიმე განყოფილებაა. მისი ერთ-ერთი გვერდითი კედელი გამჭვირვალეა — აუზის ცხოველებზე დაკვირვებათა ჩასატარებლად. გვერდიდან მოწყობილია ამფითეატრი მაყურებელთათვის: ასეთ ოკეანარიუმში მართავენ წარმოდგენებს გაწვრთნილი დელფინების ან სელაპების მონაწილეობით. ზოგიერთ ოკეანარიუმში ტარდება სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა (მაგ. ჰავაის კუნძულებზე. ოკეანარიუმებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ როგორც კულტურულ-საგანმანათლებლო და ტურისტულ ცენტრებს. საყურადღებოა ლოს-ანჯელესის ოკეანარიუმი, რომელშიც 3000 მ3-მდე და 2500 მ3-მდე მოცულობის 2 აუზია. მესამე, ღია წყალსატევში, „ზღვის ცირკში", აჩვენებენ გაწვრთნილ სელაპებსა და დელფინებს. სან-დიეგოს (აშშ) ოკეანარიუმში თევზების შესანიშნავი კოლექციაა და უჩვენებენ გაწვრთნილ დელფინებსა და ცელნამგალა ვეშაპებს. ჰონოლულუს (ჰავაის კუნძულები) ოკეანარიუმში შექმნილია მარჯნის რიფის ბუნებრივი ეკოსისტემა. ცნობილია აგრეთვე სან-ფრანცისკოს, იაპონიის და სხვათა ოკეანარიუმები. საქართველოში არის ბათუმის დელფინარიუმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დელფინარიუმი

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 508, თბ. 1984
* Lou Jacobs, *Wonders of an oceanarium: The story of marine life in captivity*. Golden Gate Junior Books, 1965.
* Joanne F. Oppenheim, *Oceanarium*. BBooks, 1994. ISBN 0-553-09520-X.
* Patryla, Jim. (2005). *A Photographic Journey Back To Marineland of the Pacific*. Lulu Publishing. ISBN 978-1-4116-7130-0.
**ოსამა** (სპარს. أسامة) — ფილმი თალიბების მმართველობის დროინდელ ავღანეთზე. გამოვიდა 2003 წელს. ფილმის სახელის შერჩევის მიზეზი მისი გადაღების პერიოდში მსოფლიოში ოსამა ბინ ლადენის ავღანეთთან ასოცირება იყო.

შინაარსი
--------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
12 წლის გოლბახარის დედა კარგავს სამსახურს საავადმყოფოში და რადგან ოჯახში არ არის მამაკაცი და ქალს მარტო სახლიდან გასვლის უფლება არ აქვს, ოჯახს მხოლოდ შიმშილიდ სიკვდილი დარჩენია. ბებია მოიფიქრებს შვილიშვილის ბიჭად გადაცმევას და სამუშაოდ გაქცევას. გოგოს თმებს შეჭრიან, ბიჭის ტანსაცმელს ჩააცმევენ და ოსამას დაარქმევენ.

ოსამა დაღუპული მამის ამხანაგის მაღაზიაში ეწყობა სამუშაოდ. მასმის მეგობარმა იცის რომ ოსამა გოგოა და ცდილობს დაეხმაროს მას, ასწავლის კაცივით როგორ მოიქცეს და ილოცოს.

ფილმის დასაწყისში ნაჩვენებია ქალების დენმონსტრაცია რომლებიც მუშაობის უფლებას ითხოვენ, მაგრამ ტალიბები შლიან დემონსტრაციას და ვინც ვერ ასწრებს გაქცევას, აპატიმრებენ.

ოსამამ მაღაზიაში ცოტა ხანს იმუშავა. მალე ქალაქის ყველა ბიჭი ტალიბებმა რელიგიურ სკოლაში წაიყვანეს, სადაც ხვდება ოსამაც. ცოტა განში გაირკვევა რომ ოსამა სინამდვილეში გოგოა. მას სიკვდილით დასჯა ემუქრება, მაგრამ ბებერმა მოლამ მას თვალი დაადო და მოახერხებს მის სასამართლოდან დახსნას და მეოთხე ცოლად მოიყვანს.

გოლბახარი მოხვდება მოლას სახლში სადაც გაიცნობს მის სამ ცოლს, რომლებიც ასევე მათი ნების წინააღმდეგ მოიყვანა მან ცოლად. ცოლების ცხოვრება საშინელებაა, ისინი ეუბნევიან გოლბახარის რომ ასეთ ცხოვრებას სიკვდილი ურჩევნიათ.

ჯილდოები
--------

* ბრატისლავას საერთაშორისო კინოფესტივალი (2003) Grand Prix for F1
* კანის ფესტივალი (2003) AFCAE Award, Cannes Junior Award, Golden Camera - Special Mention
* სინემანია, საერთაშორისო ფესტივალი (2004) მარინა გოლბაჰარიმ მიიღო ჯილდო ქალის საუკეთესო როლისთვის.
* ოქროს გლობუსი (2004) საუკეთესო უცხოური ფილმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ოსამა (ფილმი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „ოსამა (ფილმი)" — Rotten Tomatoes


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კინოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**„ოქროს ვერძი"** — ყოველკვირეული ქართული ლიტერატურული ჟურნალი. გამოვიდა 1913 წელს ქუთაისში (სულ 5 ნომერი, 19 მაისი — 30 ივნისი). რედაქტორ-გამომცემელი — ბესარიონ ჯაიანი, ფაქტობრივი რედაქტორი — პაოლო იაშვილი. თანამშრომლობდნენ ალექსანდრე აბაშელი, კონსტანტინე გამსახურდია, იოსებ გრიშაშვილი, შალვა დადიანი, პაოლო იაშვილი, სერგო კლდიაშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, გალაკტიონ ტაბიძე, ტიციან ტაბიძე, ლეო ქიაჩელი, სანდრო შანშიაშვილი და სხვები. დაიბეჭდა ჰაინრიხ ჰაინეს, გოეთეს, ანდრეევის, სევერიანინის ნაწარმოებების თარგმანები. აქვე გამოქვეყნდა გალაკტიონის მე და ღამე. „ოქროს ვერძის სარედაქციო სტატიებში" გამოვლენილია პატრიოტული სულისკვეთება, ქართული კულტურის აღორძინების სურვილი და წარსულის დიდ ქართველთა მოღვაწეთა წინაშე ქედის მოხრა. ამასთან შეინიშნება რედაქციის სწრაფვა — შექმნას ახალი, ნოვატორული მიმართულების ჟურნალი. „ჟურნალი შეიძლება ჩაითვალოს სიმბოლიძმისკენ მიდრეკილ გამოცემად". ამავე სახელწოდებით(Золотое руно)მოსკოვში გამოიცემოდა სიმბოლისტური ჟურნალი. „ოქროს ვერძი" „ცისფერყანწელების" პერიოდულ ორგანოთა წინამორბედად უნდა მივიჩნიოთ.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 611.
* *სიგუა, სოსო.*, „მოდერნიზმი", თბ. „მწერლის გაზეთი", 2008
**ოსტაშკოვი** (რუს. Осташков) — ქალაქი რუსეთში, ტვერის ოლქში, 199 კმ-ში ტვერიდან. მდებარეობს ტბა სელიგერის სამხრეთ სანაპიროზე. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 16,318 ადამიანს. 

კლიხენის კუნძული პირველად ნახსენებია ლიტვის დიდი ჰერცოგი ალგირდასის წერილში კონსტანტინოპოლის პატრიარქთან 1371 წელს. რამდენიმე წლით გვიან კუნძული ნოვგოროდელმა ყაჩაღებმა დაარბიეს. კლიხენის გადარჩენილი ორი მცხოვრები ოსტაშკო და ტიმოფეი მთავარ ნაპირზე გადავიდნენ და სოფლები ოსტაშკოვო და ფიმოფეევო დააფუძნეს, შესაბამისად. პირველი ეკუთვნოდა მოსკოვის პატრიარქს, მეორე კი - ვოლოკოლამსკის მონასტერს. 1770 წელს ორივე სოფელი გაერთიანდა ერთ ქალაქ ოსტაშკოვში.

ამჟამად ოსტაშკოვი რუსეთის ერთ-ერთი ულამაზეს პროვინციულ ქალაქად მიიჩნევა. მისი მთავარი ქუჩები ნეოკლასიკურ სტილშია განლაგებული ივან სტაროვის გეგმის მიხედვით (1772). ადგილობრივ ღირშსესანიშნაობათა შორისაა ამაღლების ეკლესია (1689), სამების საკათედრო ტაძარი (1697), ზეციური ნიშნის მონასტერი (1673-1880) და მე-18 საუკუნის შუა წლების ჟიტნის მამათა საკნები. ქალაქის სასიამოვნო არქიტექტურისა და ტბის ნაპირას მიმზიდველი მდებარეობის გამო ოსტაშკოვო დასავლეთ რუსეთში ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარული დასასვენებელი და დასათვალიერებელი ადგილია.

განთქმული ნილოვის მონასტერი მდებარეობს სტოლბნის კუნძულზე, ოსტაშკოვიდან ჩრდილოეთით 10 კმ-ში. ამ ადგილას მდებარეობდა ნკვდ-ს სპეციალური ბანაკი, სადაც დაახლოებით 6300 პოლონელი ტყვე ჰყავდა დამწყვდეული ტვერში მათი წამებით სიკვდილით დასჯამდე (ცნობილი როგორც კატინის ხოცვა-ჟლეტა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტურიზმი ოსტაშკოვში (რუს.) დაარქივებული 2008-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* ოსტაშკოვის საიტი

სქოლიო
------

1. ↑
**კვირიკობა** — სახალხო-რელიგიური დღესასწაული საქართველოში სვანეთის, ქართლის, იმერეთისა და კახეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეებში. გამორჩეულად აღინიშნება მესტიის მუნიციპალიტეტში სადაც დღესასწაულს ლაგურკასაც უწოდებენ.

ისტორია
-------

### სვანური ტრადიციით

უხსოვარი დროიდან სვანეთში, სოფელ კალაში (მესტიის მუნიციპალიტეტი) 28 ივლისს წმინდა კვირიკესა და ივლიტას წამების დღეს, აღინიშნება რელიგიური დღესასწაული კვირიკობა, რომელსაც სვანეთში ლაგურკას ეძახიან. წმინდა კვირიკეს ტაძარი აგებულია XI საუკუნეში და ქართული მონუმენტური ხუროთმოძღვრების უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. აქ დაცულია წმინდა კვირიკეს რამდენიმე უძვირფასესი ხატი XI-XII საუკუნეებისა და შალიანის მინანქრიანი ხატი, რომელშიც ჩატანებულია ჯვარიცხოვლის ნაწილი. 
ტაძარი მოხატულია დავით აღმაშენებლისა და დემეტრე მეფის კარის მხატვრის თევდორეს მიერ.

### ქართლში

სოფელ დუმაცხოვში, ხაშურის მუნიციპალიტეტში 28 ივლისს, წმიდა კვირიკესა და ივლიტეს ხსენების დღეს აღინიშნება დღეობა "კვირიკობა". ამ სახელთანაა დაკავშირებული სოფლის შიგნით აღმართ-დაღმართების, თუ წყაროების სახელწოდებანი (კვირიკეს აღმართი, კვირიკეს წყარო და ა.შ.).

დღეობის აღნიშნვა შემდეგი სახით ხდებოდა: 27 ივლისს ღამის გასათევად ეკლესიის ეზოში გაემართებოდნენ, შეპირებისამებრ წირავდნენ ცხვარს, ცეკვავდნენ, მღეროდნენ, ტაძარს გარს 3-ჯერ შემოუვლიდნენ და ეკლესიის ყოველ კუთხეს კოცნიდნენ.

ეკლესია სოფლის სასაფლაოს ეზოში დგას და ამჟამად თითქმის სოფლის ცენტრშია მოქცეული. ამიტომ დღემდე ხშირი თავშეყრის ადგილია. ამჟამად დღეობა "კვირიკობა" ღამის თევით აღარ აღინიშნება. ამჟამად ჩვეულებრივ სუფრა დღის პირველ-ორ საათზე იშლება. მიბრძანდებიან წინასწარ მიპატიჟებული სტუმრები და ოჯახის ახლობლები. დღეობის აღნიშვნა აქ ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ახალი წელი, შობა, აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაული.

ლიტერატურა
----------

* გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი "ხაშურის მოამბე", 8-14 იანვარი, 2018 წ. გვ. 4.
* გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი "ხაშურის მოამბე", 15-21 იანვარი, 2018 წ. გვ. 5.
* გიორგი ჩუბინიძე. ჭერათხევის ხეობის სოფელ დუმაცხოვის ისტორია და ეთნოლოგია. ახალგაზრდა მეცნიერთა კონფერენცია - მასალები. თბილისი, 2016, გვ. 38-40.
* სერგი მაკალათია. ფრონეს ხეობა. თბილისი, 1963, გვ. 78.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართულ ხალხურ დღეობათა კალენდარი |
| --- |
|  |
| გურია | 
ბარბარობა  · ბოსლობა  · კალანდა  · ლამპრობა  · ფაკლობა |
|  |
| სვანეთი | 
ბარბარობა  · იონობა  · ლამპრობა  · მჭადობა  · ფეტვისკვერობა  · შობა  · ჭანტილობა  · ორთაშუობა  · შუშხვამი  · დაკვლის დღე  · ახალწელიწადი  · კვიმატები |
|  |
| შიდა ქართლი | 
ბარბარობა  · შობა (ქრისტეს კორკოტობა)  · ახალი წელი  · ნათლისღება  · ნინოობა  · სახლთანგელოზობა  · ჩიტიფაფობა  · ბერიკაობა-ყეენობა  · დამწვრის უქმე  · ხარება  · ბზობა  · ჭიაკოკონობა  · ჭონა  · აღდგომა  · ღვთისმშობლობა  · გარეგნობა  · ოქონობა  · სამებობა  · კვირაცხოვლობა  · კვართობა  · კალოუბნობა  · გიორგობა  · გორიჯვრობა  · კავთობა  · ჯვარპატიოსნობა  · ძელიცხოვლობა  · ახალჯვრობა  · ყინწვისობა  · ნიკოლოზობა  · ამაღლება  · სულთმოფენობა  · უსანეთობა  · ლომისობა  · პეტრე-პავლობა  · სამხთოობა  · ივანობა  · კვირიკობა  · ელიაობა  · ფერისცვალება  · მარიამობა  · რკონისობა  · საღოლაშენობა  · ზღუდრობა გერისთობა  · არბოობა  · ატოცობა  · ერთაწმინდობა  · მთაწმინდობა  · გორათობა |

 |
**ოსური სამზარეულო** — ოსური სუფრა და კულინარიული ტრადიციები ძალიან ახლოს დგას ქართულ და კავკასიის სხვა ერების კულტურებთან.

ისტორია
-------

ოსური ყოფისა და ტრადიციების შესახებ საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის კალოევი თავის სამეცნიერო ნაშრომში „ოსები". ოსეთში სტუმარსა და მასპინძელს შორის საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა თავისებური ურთიერთდამოკიდებულება. ასე მაგალითად თუ სტუმარი მასპინძელის ტოლია, ჯდება მხოლოდ სტუმრის თხოვნის შემდგომ; ხოლო თუ მასპინძელი მასზე უფროსია, მაშინ ამ დროს მასპინძელი თხოვს დაჯდომას სტუმარს. ძირძველი ოსური ტრადიციით ქალები არ დაიშვებიან სასტუმრო ოთახში. 

ტრადიციული ოსური სუფრის ეტიკეტი, გამოირჩევა რეგლამენტირებით. მკაცრი წესები ვრცელდებოდა როგორც უმცროსებზე, ასევე უფროსებზეც. რაოდენ დახუნძლული არ უნდა ყოფილიყო სუფრა საჭმელ-სასმელით, სუფრასთან მჯდომს უნდა ეჭამა ნელა, ლაპარაკის გარეშე, ისე, რომ არავის ეგრძნო მისი შიმშილი. სტუმრის ქცევას სუფრასთან უამრავი თვალი აკვირდებოდა და ამის მიხედვით გამოჰქონდათ აზრი მისი პიროვნების შესახებ.

კერძები
-------

ოსური სუფრა და კულინარია საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. ოსთა სარიტუალო კერძებს მიეკუთვნება, უპირველესად ახალამოღებული ყველის ღვეზელი, საქონლისა და ცხვრის მოხარშული ხორცი და ცნობილი ოსური ლუდი. 

ოსების ძირითად საკვებს წარმოადგენდა პური, ხორცი, რძე და რძის პროდუქტები, ხილი და ბოსტნეული. კერძის მომზადებით დაკავებული იყვნენ ქალები. 

ოსების კვებით როციონში უმთავრესია პური. მთიან რაიონებში ძირითადად აცხობდნენ ჭვავის პურს. XIX საუკუნეში გაიზარდა მოთხოვნილება ხორბალზე, ამასთანავე შემოიტანეს სიმინდი, რისგანაც აცხობდნენ ხმიადებს. მკვლევართა აზრით, ქართველების, ადიღეელების და სხვა ხალხისაგან ოსებმა შეისწავლეს მჟავე (საფუვრიანი) ცომის მომზადება და პურს დღეში ორჯერ აცხობდნენ.

ცნობილია ოსური ხაბიზგინები, რომელშიც გულსართად გამოყენებულია ყველისა და კარტოფილის ნაზავი. მჟავე ცომისგან მომზადებული ღვეზელებისათვის ოსები გულსართად გამოიყენებენ ლობიოს, ჭარხლის ფოთლებს, გოგრას, კარტოფილს და სხვა. სიმინდის ფქვილისაგან ამზადებენ ფაფებსა და წვნიანებს, ძირითადად რძის დამატებით. რძის პროდუქტებიდან ოსურ კულინარიაში გამოიყენება ყველი, კარაქი, კეფირი და მაწონი.

ხორცეული კერძებისათვის გამოიყენება საქონლის, ცხვრის და ფრინველის ხორცი, რომელსაც ხარშავენ, წვავენ ან ბოლავენ ჭინჭრის ბოლზე. ოსების საყვარელი კერძია მწვადი, რომელიც კავკასიის ყველა ქვეყანაშია გავრცელებული. ქართული კულინარიის გავლენით ოსეთში დღესდღეობით უკვე მზადდება საცივი, ხარჩო, ჩახოხბილი.

ოსების კვებაში საპატიო ადგილი უკავია ასევე ბოსტნეულს, კერძოდ ხახვს, ნიორს, ღანძილს.

ლიტერატურა
----------

* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.2012