recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
SOIUSA — ალპების სისტემის საერთაშორისო ოროგრაფიული სტანდარტიზებული დაყოფა, რომელიც შეიმუშავა სერჯო მარაციმ
**SOIUSA** (იტალ. Suddivisione Orografica Internazionale Unificata del Sistema Alpino; ალპების სისტემის საერთაშორისო ოროგრაფიული სტანდარტიზებული დაყოფა) — ალპების კლასიფიკაციის სისტემა, რომელიც დაფუძნებულია გეოგრაფიულ და ტოპონიმიკურ შეხედულებაზე. შეიმუშავა იტალიელმა მკვლევარმა და ალპების ოროგრაფიული ატლასის ავტორმა სერჯო მარაციმ.

SOIUSA წარმოადგენს ალპების რელიეფის მარაცისეულ ინტერპრეტაციას და განიხილება როგორც იტალიის ეროვნული გეოგრაფიული კომიტეტის მიერ მიღებული Partizione delle Alpi-ის შემცვლელი. SOIUSA ეფუძნება ევროპის გეოგრაფიული ლიტერატურის ანგარიშებსა და სხვადასხვა ეროვნული კლასიფიკაციის სისტემების სტანდარტებს. SOIUSA საჯაროდ წარადგინეს იტალიის ალპური კლუბის მიერ ორგანიზებულ მილანის კონფერენციაზე 2006 წლის 6 აპრილს. SOIUSA-ს საფუძვლად უდევს გეოლოგიური, ჰიდროგეოლოგიური, გეომორფოლოგიური და ბოტანიკურ-გეოგრაფიული ასპექტი. ამ სისტემის მიხედვით ალპები იყოფა ორ ნაწილად: დასავლეთი ალპები და აღმოსავლეთი ალპები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

სქოლიო
------

1. ↑  Sergio Marazzi, Atlante orografico delle Alpi. Soiusa. Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino, Priuli & Verlucca, 2005
2. ↑  Archivio veneto, VV.AA. Deputazione di storia patria per le Venezie, 1971
3. ↑  Milano: con il patrocinio del CAI presentato l'Atlante Origrafico delle Alpi, notice about the book presentation, Press Office of the Italian Alpine Club,
* 

**განმათავისუფლებელი ჯარისკაცის ძეგლი** (რუს. Памятник Солдату-освободителю) — ძეგლი როსტოვის ოლქის ქალაქ შახტიში, რუსეთის ფედერაცია.

ძეგლის მისამართია: რუსეთის ფედერაცია, ქ. შახტი, შევჩენკოსა და რევოლუციის გამარჯვების ქუჩების გადაკვეთა.

ისტორია
-------

განმათავისუფლებელი ჯარისკაცის ძეგლი გაიხსნა 1985 წლის 7 მაისს. იგი დგას ქალაქის ცენტრში გამარჯვების 40 წლისთავის სახელობის მოედანზე. ძეგლის დადგმის ინიციატორი იყო ქალაქის აღმასკომის თავმჯდომარე ვიქტორ კოვალიოვი. ძეგლი დაამზადეს ხარკოვის ქანდაკების ფაბრიკაში. ომის წლებში 10 000 შახტელი დაიღუპა ფრონტზე, 35 000 დააჯილდოვეს მედლებითა და ორდენებით. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა 27 შახტელს. ქალაქში მოედანს „ჯარისკაცის მოედანს" უწოდებენ.

ქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში დგას ამ ძეგლის შედარებით მცირე ზომის კოპიო.

აღწერა
------

ძეგლის სიმაღლე კვარცხლბეკთნ ერთად არის 15 მეტრი. ძეგლი ააგეს იმ მშრომელების თანხებით, რომლებიც მონაწილეობნენ დამკვრელურ გეგმაში „გამარჯვების 40 წელი - 40 დამკვრელური კვირა". ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკეები: დამსახურებული მხატვარი, ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი ი. რიკი და ი. იასტრებოვი. არქიტექტორები: ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები ე. ჩერკასოვი, ა. მაქსიმენკო, შახტის მთავარი არქიტექტორი ვ. ონიშენკო. ჯარისკაცს, რომელიც ძეგლზეა გამოსახული, ხელში უჭირავს ავტომატი. მისი სახე მკაცრი და ძლიერია. მეომრის გვერდით მოთავსებულია ლითონის ორდენები: გამარჯვების, სამამულო ომისა და დიდების ორდენები. კომპლექსის შემადგენლობაშია — ხუთი ნათურა, რომლებიც წარმოადგენენ დიდი სამამულო ომის ხუთი მძიმე წლის სიმბოლოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Город Шахты в исторических памятниках დაარქივებული 2017-01-28 საიტზე Wayback Machine.
**„შავი ისარი"** (ინგლ. The Black Arrow: A Tale of the Two Roses) — რობერტ ლუის სტივენსონის 1888 წელს გამოქვეყნებული რომანი. ნაწარმოები ისტორიულ-სათავგადასავლო და რომანტიკული ჟანრისაა. თავდაპირველად, 1883 წელს ქვეყნდებოდა სერიული სახით ქვესათაურით „ტანსტოლის ტყის მოთხრობები" („A Tale of Tunstall Forest"). ნაწარმოები დაიწერა 1883 წლის დასასრულისთვის.. მოთხრობა გამოქვეყნდა ჯორჯ ნორსის (ინგლ. Captain George North) ფსევდონიმით..

შინაარსი
--------

მოთხრობის მოქმედება ვითარდება წითელი და თეთრი ვარდების ომის პერიოდში და აღწერს ახალგაზრდა რიჩარდ (დიკ) შელტონის ისტორიას. იგი ობოლია და იზრდება გავლენიანი ფეოდალის სერ დენიელ ბრეკლის კარზე. დიკი ხდება მისი მეურვის მეგობრის, ნიკ ეფლიარდის მკვლელობის მოწმე. ეფლიარდი შავი ისრითაა მოკლული „შურისმაძიებლების მიერ". ერთხელ, ტანსტოლის ტყეში ყოფნის ჟამს იგი შემთხვევით შეესწრება ელის დაკუორთის ყაჩაღთა რაზმის წევრების საუბარს. სწორედ ეს ყაჩაღები უსწორდებიან თავიანთ მოწინააღმდეგეებს შავი ისრებით. საუბრის მოსმენის შემდეგ ახალგაზრდა შელტონს უჩნდება სერიოზული ეჭვი, რომ მამამისი მისივე მეურვემ, სერ დანიელ ბრეკლიმ მოკლა. ეჭვებს ამყარებს დიკის გაცნობა მშვეიერ ჯოან სედლისთან, რომელიც ასევე ობოლია და სერ დენიელმა გაიტაცა, რათა მასზე მეურვეობისა და მისი მამულის გამგებლობის უფლება მოეპოვებინა.

შელტონის ეჭვები საკმარისი ხდება სერ დენიელისთვის, რომ მისი მოკვლა სცადოს.დიკი გარბის და „შავი ისრის" ყაჩაღებს აფარებს თავს. მისი ამოცანა ხდება, დაიხსნას ჯოანი სერ დენიელისაგან, რასაც ბოლოს ახერხებს კიდეც, მეგობრების დახმარებით, მაგრამ ამის მცდელობის დროს იგი მისდაუნებურად,ომშიც აღმოჩნდება ჩათრეული.

მოთხრობის ერთ-ერთი პერსონაჟია ახალგაზრდა რიჩარდ გლოსტერი, მომავალში ინგლისის მეფე რიჩარდ III.

მოქმედი პირები
--------------

* რიჩარდ (დიკ) შელტონი ინგლ. Richard (Dick) Shelton
* ჯოან სედლი ინგლ. Joanna Sedley
* ელის დაკუორთი ინგლ. Ellis Duckworth
* სერ დენიელ ბრეკლი ინგლ. Sir Daniel Brackley
* სერ ოლივერი
* ბენეტ ჰეტჩი
* ეფლიარდი
* რიჩარდ III

მოქმედების ადგილი
-----------------

* ტანსტოლის ტყე ინგლ. Tunstall Forest (ინგლ. Tunstall, Suffolk)

სქოლიო
------

1. ↑  clip of the first installment of *The Black Arrow*
2. ↑  «With the end of the summer came the last chapter of *The Black Arrow* and our return to Hyères, where my husband took up other more exciting work» {Robert Louis Stevenson, *The Black Arrow: A Tale of the Two Roses*, Biographical Edition with a preface by Mrs. Stevenson, (New York: Charles Scribners Sons, 1905), xii}.
3. ↑  description of the clip of the first installment of *The Black Arrow*
**მიხეილ კედია** (დ. 23 თებერვალი, 1902, თბილისი — გ. 20 აგვისტო, 1954, ჟენევა) — ქართველი იურისტი, ემიგრანტი, აბვერის თანამშრომელი მეორე მსოფლიო ომის დროს. საქართველის რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებული რაზმის უფროსის, მელქისედეკ კედიას შვილი. გრიგოლ ფერაძესთან, სერგო მეტრეველსა და საბა კლდიაშვილთან ერთად შედის „ქართველი შინდლერების" რიცხვში.

დაამთავრა თბი­ლისის I გიმნაზია. სწავლობდა ბერლინისა და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტებში იურიდიულ ფაკულტეტზე (გაგზავნა სა­ქარ­თვე­ლოს რესპუბლიკის მთავრობამ). 1921 წლიდან ცხოვრობდა პარიზში, მუშაობდა უნივერმაღ „ბომარშეში", სხვადასხვა დროს იყო სოციალ–ფედერალისტთა და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიების წევრი, ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის" ერთ–ერთი დამაარსებელი, მონაწილეობდა „კავკასიის კონფედერაციის" საქმიანობაში, თანამშრომლობდა ჰაიდარ ბამატის ჟურნალ „კავკასიასთან". 

1940 წელს ოკუპირებულ პარიზში გერმანიის მთავრობის მიერ ქართული წარმომადგენლობის დახურვის შემდეგ დაევალა ქარ­თული ემიგრაციის დაცვის მისია გერმანიის ხელისუფლების წინაშე. ფიქრობდა, რომ გერმანელების მხარ­და­ჭე­რით შესაძლებელი იყო სა­ქარ­თვე­ლოს გათავისუფლება საბჭოთა რე­ჟიმისაგან, ამიტომ მისი შუამდგომლობით ჩამოყალიბდა საგანგებო დანიშნულების სამხედრო შენაერთი. 1943 ოქტომბერში კედიას ხელმძღვანელობით დაარსდა „სამეკავ­შირეო შტაბი", რომელსაც ტყვეთა ბანაკებიდან ქარ­თვე­ლე­ბის გამოყვანა და მათი სამსახურით უზრუნ­ველყოფა დაევალა, აგრეთვე იმ სამხედრო ერთეულების ორგანი­ზე­ბა, რომლებშიც ქარ­თვე­ლე­ბი ირი­ცხე­ბოდნენ. ამ მიზნით ის წინ აღუდგა გენერალ ა. ვლასოვის არმიაში არარუსული ფორმირებების გაერთიანებას. კედია მეგობრობდა ჰიტლერთან დაპირისპირებულ ისეთ გავლენიან გერმანელებთან, როგორებიც იყვნენ გრაფი შულენბურგი, პროფ. გერჰარდ ფონ მენდე და ერიხ ენგელჰაუპტი. 1944 წლის აპრილში კედიამ თავი შვეიცარიას შეაფარა. 

მან დიდი წვლილი შეიტანა ქართველი ებრაელების გადარჩენაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციიას, საფრანგეთში ქართველთა დიასპორამ ნაცისტების წარმოადგენლობას გაუგზავნა წერილი, სადაც ამტკიცებდნენ, რომ ქართველებსა და ებრაელებს საერთო ენა, ცხოვრების წესი, ეროვნული ჩვეულებები აქვთ. ამ წერილში აღნიშნული იყო, რომ ქართველი ებრაელები სემიტები კი არა, ეთნიკური ქართველები იყვნენ. ეს წერილი გერმანელებისთვის დამაჯერებელი აღმოჩნდა, ხოლო ქართველი ებრაელები მეორე მსოფლიო ომის დროს ჰოლოკოსტს გადაურჩნენ. 

1946 წელს 3 მაისს მან წერილობითი ჩვენება მისცა, რომ გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის დროს, შეძლო მრავალი ქართველი მაჰმადიანისა და ებრაელის (მ. შ. იოსებ ელიგულაშვილი) დახსნა სასჯელისაგან, რასაც დოკუმენტებითაც ადასტურებდა. 1954 წელს დაავადებულმა კედიამ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

ლიტერატურა
----------

* ქარ­თვე­ლე­ბი უცხოეთში, წგ. 1, თბ. 2012;
* ცომაია ალ. რჩეული თხზუ­ლებანი, თბ. 2000;
* ჯავახი­შვილი ნ. ქართველი შინდლერი, «ისტორიანი», 2011, №3;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  „ქართველი შინდლერები" - ახალი ბუკლეტი ქართულ-ებრაული ურთიერთობის შესახებ, 28.04.2014, ნეტგაზეთი
„**ახალი ქართლის ცხოვრება**" — „ქართლის ცხოვრების" ვახტანგისეული რედაქცია. ვახტანგ VI-ის თაოსნობით და ხელმძღვანელობით მომუშვე „სწავლულ კაცთა" („მეცნიერ კაცთა") კომისიამ (ბერი ეგნატაშვილი და სხვები) „ქართლის ცხოვრებაში" მრავალი რედაქციული ხასიათის ცვლილება შეიტანა, გადამწერთა მიერ საუკუნეთა მანძილზე დამახინჯებული ტექსტი გამართა და გაასწორა. საძიებელი ადგილის მიგნების მიზნით ტექსტი ნაკვეთებად დაყო და მეფეთა ზეობის მიხედვით დაასათაურა. შემოიღო კოლონტიტულებისა და კუსტოსების სისტემა და ისტორიის მოღვაწეთა სახელების სინგურით აღბეჭდვა. შეიტანა მთელი წყება სპეციალური ჩანართებისა (უმთავრესად ეკლესიის ისტორიიდან და ქრონოლოგიური მითითებანი) და გაამდიდრა მრავალი ახალი ცნობით. რაც მთავარია, კომისიამ დაამუშავა XIV-XVII საუკუნეების საქართველოს ისტორია და შეიტანა „ქართლის ცხოვრებაში". ამიტომ XVIII საუკუნის ავტორებმა ვახტანგისეულ რედაქციას, ანუ ე. წ. შევსებულ „ქართლის ცხოვრებას" „ახალი ქართლის ცხოვრება" უწოდეს, საპირისპიროდ იმ „ქართლის ცხოვრებისა", რომელიც ვახტანგ VI-ის წინა ხანაში იყო შემზადებულ-გადანუსხული.

ლიტერატურა
----------

* *გრიგოლია კ.* ნარკვევები საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობიდან, [ტ.] 1 - ახალი ქართლის ცხოვრება, თბ. 1954;
* *გრიგოლია კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 93-94.
**საერთაშორისო კონვენცია სატვირთო მარკის შესახებ** (ინგლ. The International Convention on Load Lines; CLL) ― საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის მიერ მიღებული კონვენცია. ხელი მოეწერა 1966 წლის 5 აპრილს, ლონდონში. კონვენციის დამატებაა 1988 წლის ოქმი და კიდევ ერთხელ შეასწორეს 2003 წელს. კონვენცია კონკრეტულად წყალხაზს ეხება, გემის კორპუსის უმაღლეს წერტილს, რომლის წყლის ზედაპირთან შეხებაც დასაშვებია. ხომალდი, რომელიც ისეა დატვირთული, რომ მისი წყალხაზი წყალქვეშაა და არ ჩანს, აჭარბებს მაქსიმალურ წყალშიგს და საფრთხეშია მაქსიმალური ტევადობის გადაჭარბბეის გამო.

1988 წელს მიღებული ოქმი 1966 წლის კონვენციის სერტიფიცირების მოთხოვნების ზღვაზე ადამიანის სიცოცხლის დაცვის შესახებ საერთაშორისო კონვენციასა და ხომალდებიდან გაჭუჭყიანების აღკვეთის შესახებ საერთაშორისო კონვენციასთან ჰარმონიზებას ისახავს მიზნად. 

სატვირთო მარკის შესახებ საერთაშორისო კონვენციის შესაბამისად, ყველა სატვირთო ხაზი მონიშნული უნდა იყოს ხომალდის შუა ნაწილში, ორივე მხარეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* International Maritime Organization on CLL 66/88 –  დაარქივებული 3 July 2020 საიტზე Wayback Machine.
* IACS  დაარქივებული 2023-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* The basic Concept of Load Lines
სიგიზმუნდის სვეტი
**სიგიზმუნდის სვეტი** — სვეტი სასახლის მოედანზე, ვარშავაში. სვეტზე დგას ქანდაკება სიგიზმუნდ III ვაზასი, რომელმაც 1596 წელს პოლონეთის დედაქალაქი კრაკოვიდან ვარშავაში გადაიტანა. მთლიანი სვეტის სიმაღლე 8,5 მეტრი, ხოლო მეფის ძეგლის სიმღლე კი 2,75 მეტრია. სიგიზმუნდს ერთ ხელში ჯვარი, ხოლო მეორეში მახვილი უჭირავს.

ისტორია
-------

სვეტი მის პატივსაცემად აღმართა  ვლადისლავ IV ვაზამ 1644 წელს. სვეტი და ქანდაკება იტალიელმა კლემენტე მოლიმ შექმნა. ძეგლი რამდენიმეჯერ განაახლეს XVIII-XIX საუკუნეებში. 1885-1887 წლებში არსებული სვეტი ახალი, გრანიტის სვეტით შეცვალეს. 1944 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, გერმანელების მიერ ვარშავის განადგურებისას სვეტი განადგურდა. თუმცა 1949 წელს სვეტი ხელახლა აღმართეს, როგორც ქალაქის აღდგენის სიმბოლო. სვეტის ორიგინალური ნაწილები ინახება ვარშავის სამეფო სასახლეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***სიგიზმუნდის სვეტი***
* (*ინგლისური*) Sigismund's Column
* (*პოლონური*) Kolumna Zygmunta  დაარქივებული 2014-02-03 საიტზე Wayback Machine.
* (*პოლონური*) Warszawa za Wazów დაარქივებული 2011-08-30 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არტაანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**არტაანი** (თურქ. Ardahan [არდაჰან]) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს არტაანის პლატოზე, მდინარე მტკვრის სათავესთან, მის ორივე ნაპირზე.

ისტორია
-------

პტოლემეს არტაანი მოხსენიებული აქვს არტანისას (ლათ. appidum Artanisa) სახელით. XIII საუკუნიდან იქ განთავსებული იყო არტაანისა და კოლას ერისთავთა რეზიდენცია. საუკუნეების განმავლობაში არტაანი იყო საქართველოს სამეფოს განუყოფელი ნაწილი. 1555 წელს ოსმალეთის იმპერიის მიერ სამცხე-საათაბაგოს ოკუპირების შემდეგ სანჯაყის სტატუსით შევიდა იმპერიის შემადგენლობაში. 1878 წელს რუსეთ-თურქეთის ომის შედეგად რუსეთის იმპერიის ფარგლებშია. 1883 წლიდან იყო არტაანის ოკრუგის ცენტრი და შედიოდა ყარსის ოლქის შემადგენლობაში. 1883 წლისთვის ქალაქში იყო 4 წისქვილი და 78 სავაჭრო დაწესებულება. 1918-21 წლებში არტაანი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. ერთა ლიგამ ქალაქი საქართველოს ტერიტორიად აღიარა. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ საქართველომ არტაანის ოლქზე კონტროლი დაკარგა. 1921 წლის ყარსის ხელშეკრულების მიხედვით, არტაანი ართვინის, ოლთისის და რიზეს ოლქებთან ერთად, თურქეთის შემადგენლობაში მოექცა.

დემოგრაფია
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1883 | 1273 |  |  |
| 1886 |  844 | 451 | 393 |
| 1895 |  778 |  |  |
| 1910 |  3729 | 2024 | 1705 |
| 2000 |  17 274 |  |  |
| 2012 |  19 075 |  |  |
| 2016 |  21 587 |  |  |

ლიტერატურა
----------

* «Города, существовавшие и существующие в Грузии» 1850.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1885 год გვ. 229
2. ↑  Кавказский календарь на 1889 год გვ. 153
3. ↑  Кавказский календарь на 1896 год გვ. 247
4. ↑  Кавказский календарь на 1912 год

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არტაანის პროვინციის რაიონები |
| --- |
|  |
| 
* არტაანი
* დამალი
* კოლა
* პოსოფის
* ჩილდირი
* ჰანაქი
 |

 |
**ხანლარი**, **ელენენდორფი** — ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლები გამოვლენილი ხანლარის რაიონში 1920-30-იან წლებში (ე. რესლერი, ი. ჰუმელი). ზურნაბადთან გამოვლენილია შუა ბრინჯაოს ხანის გორასამარხი, სადაც აღმოჩნდა თრიალეთური ტიპის მოხატული კერამიკა. მდინარე განჯაჩაიზე გამოვლინდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ყორღანული სამაროვანი. ნაპოვნია ბრინჯაოს სატევრები, მახვილები, ორმაგი ცული, ფრინველისა და ზარის ფორმის საკიდები, სამკაული, თეთრად ინკრუსტირებული შავი თიხის ჭურჭელი და სხვა. ი. ჰუმელმა დაადგინა დაკრძალვის წესის კანონზომიერება — სამარხთა ორიენტირება გარკვეული წერტილებიდან, რომელთდ ბორის პიოტროვსკი საკულტო ადგილებად მიიჩნევს. გამოვლინდა ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი. ქილიქ-დაღში მიგნებულია კაჟის ძველი გამონამუშევრები. სამკაულები აღმოსავლეთ საქართველოს ნიმუშების მსგავსია, იარაღი კი ყარაბაღული და შამქორულია. ჭურჭელზე გამოსახულია ნადირობის სცენები, ადამიანებისა და ცხოველების ფიგურები, გეომეტრიული სიმბოლური სახეები. აღნიშნული კერამიკა გავრცელებული იყო ძვ. წ. VI საუკუნემდე.

ლიტერატურა
----------

* *გოგაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 431.
**აერობიოზი** (ბერძ. ἀήρ — „ჰაერი" და  βίος — „სიცოცხლე") — ცხოვრება თავისუფალი ჟანგბადის ({\displaystyle {\ce {O2}}}) პირობებში. აერობიზმი დამახასიათებელია ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების აბსოლუტური უმეტესობისათვის. ყველა აერობული ორგანიზმი, ანაერობულებისაგან განსხვავებით, ცხოველქმედობისათვის საჭირო ენერგიას იღებს ჟანგვითი პროცესების შედეგად (იხ. სუნთქვა), მათ ფერმენტულ სისტემებს შეუძლია წყალბადის გადატანა თავისუფალ ჟანგბადზე. აერობების აბსოლუტური უმრავლესობის სუნთქვას თან ახლავს მოლეკულური ჟანგბადის შთანთქმა და ნახშირორჟანგის გამოყოფა; ზოგიერთ მიკროორგანიზმს ჟანგვა ბოლომდე არ მიჰყავს (მაგ. ძმარმჟავის ბაქტერიები, ზოგიერთი სოკო და სხვ.). ნივთიერებათა და ენერგიის ცვლის აერობული ტიპი ანაერობულზე ეფექტურია, რადგან უზრუნველყოფს უფრო მეტი რაოდენობის ენერგიის გამოყოფას ყოველ 1 მოლ ნივთიერებაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანაერობიოზი
* აერობული ორგანიზმები

სქოლიო
------

1. ↑   Аэробиоз // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 599.
**ტელეცკოე** (რუს. Телецкое) — გამდინარე მთის ტბა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალთაიში, რუსეთის ალთაის მხარე. განლაგებულია ალთინთუსა და ქორგუს ქედებს შორის მდებარე ტექტონიკურ ქვაბულში, ზღვის დონიდან 434 მ-ზე. ზედაპირის ფართობი 223 კმ². საშუალო სიღრმე 174 მ, მაქსიმალური სიღრმე 325 მ.

ტბის ქვაბული შედგება ორი: სამხრეთ მერიდიანული (სიგრძე დაახლოებით 48 კმ) და ჩრდილოეთ — განედური (30 კმ) ნაწილებისაგან, რომლებიც ერთიმეორისაგან გამოყოფილია წყალქვეშა ქედით (სიგრძე 2-3 მ, სიგანე 0,6-0,8 კმ). ტბის ფსკერი დაფარულია ნაცრისფერი შლამით, ნაპირები ქვიანია. ტელეცკოე გარშემორტყმულია მთებით, რომელთა სიმაღლე ჩრდილოეთით 800-1300 მ-ია, ხოლო სამხრეთით 1900-2400 მ. ნაპირები ციცაბოა, კლდოვანი.

ტბას ერთვის 70-მდე მდინარე, რომელთაგან აღსანიშნავია: ჩულიშმანი, ქოქში, კიგა, დიდი ჩილი. გამოედინება მდინარე ბია.

კვება შერეულია, სახელდობრ: ჭარბობს თოვლისა (დაახლოებით 50%) და წვიმის წყლები (35%). წყლის ბალანსის მოსული ნაწილის 97%-ს მდინარეები იძლევიან, ხოლო 3%-ს — ატმოსფერული ნალექები. წლიური ბალანსის 2% მოდის აორთქლების ხარჯზე, დაახლოებით 98% კი მდინარე ბიის ჩამონადენზე. წყლის დონე მაღალია მაისში, ივნისის დასაწყისში. წყალი მტკნარია, ამასთანავე დიდია გამჭვირვალობის მაჩვენებელი (6-15 მ). მდიდარია ჟანგბადით.

ზაფხულში წყლის ტემპერატურა ზედაპირზე ადის 17-18 °С-მდე, ხოლო სამხრეთ ნაწილში 19-24 °С-მდე. სიღრმეში (100 მ-მდე) ტემპერატურა ვარდება 2,7-იდან 4,0 °С-მდე. განედურ ნაწილში ტბა იყინება ნოემბერში, ხოლო მერიდიანულ ნაწილში იანვარში. დანარჩენ დროს ყინულისგან თავისუფალია.

ტელცკოე მიჩნეულია ერთ-ერთ ულამაზეს ტბად („ოქროს ტბად"), რომლის სანაპიროებზე გაშენებულია რამდენიმე პატარა დასახლებები.

ტურისტებისთვის ტელეცკოე ალთაის მხარეში ერთ-ერთი ყველაზე სანახავი ადგილია. დამსვენებლები იღებენ 18 ტურბაზას და კემპინგს. ტარდება სახმელეთო, წყლის, საველოსიპედო, საჰაერო და საავტომობილო ექსკურსიები. ამასთანავე ბევრი დამსვენებელი ტბას სათევზაოდ სტუმრობს. ტურისტების საინტერესო ადგილებია აქ მდებარე ჩანჩქერები და სხვა გეოგრაფიული ობიექტები.

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტელეცკოე — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Лепнева С. Г. Термика. прозрачность, цвет и химизм воды Телецкого озера, в кн.: Исследования озер СССР, в. 9, Л.—М. 1937;
* Селегей В. В. Селегей Т. С. Телецкое озеро, Л. 1974.

სქოლიო
------

1. ↑  საიტი ალთაი-ონლაინი: ტელეცკოეზე განლაგებული ტურბაზები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-22. ციტირების თარიღი: 2011-05-27.
**დისპეფსია** (ლათ. dyspepsia) — წარმოადგენს ახალშობილი ხბოების მწვავედ მიმდინარე დაავადებას, რომელსაც ახასიათებს საჭმლის მონელების — „სეკრეტორული, მოტორული და სხვა" დარღვევა, პროფუზული ფაღარათი, ორგანიზმის გაუწყლოება და ინტოქსიკაცია.

გამომწვევი მიზეზი (ეტიოლოგია)
-----------------------------

დისპეფსიის განვითარებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მდედრი პირუტყვის, განსაკუთრებით კი მისი მაკეობის ბოლო მესამედში, საკვები ულუფის არასრულფასოვნებას — მჟავე ჭარხლის ჟენჟო ან ერბომჟავას შემცველიანი სილოსი, დაობებული თივა და სხვა; ამ შემთხვევაში იბადებიან განუვითარებელი (ჰიპოტროფიკები) დაბალი რეზისტენტობის მქონე ხბოები, რაც ხელს უწყობს დიპეფსიის განვითარებას.

ახალშობილ ხბოებში დაავადების განვითარებას ხელს უწყობს, აგრეთვე, გვიანი, ცივი, ამჟავებული, დაბინძურებული ჭურჭლიდან (განსაკუთრებით უსაწოვრო ვედრიდან) ხსენის მიცემა, დაბალი ან მაღალი ტემპერატურული რეჟიმი.

სიმპტომები
----------

დაავადების ძირითადი სიმპტომია პროფუზული ფაღარათი. განავალი გამოიყოფა უნებლიეთ, ანუსის სფინქტერი მოდუნებულია. ფეკალური მასა თხიერია, მეტად არასასიამოვნო სუნით; კუდი, უკანა ნაწილი და კიდურები ხბოს ექსკრემენტებით აქვს დასვრილი. ცხოველი წევს, ნაკლებ მოძრავია, თავი უკან აქვს გადაწეული გამოხატულია დეჰიდრატაციის ნიშნები; კერძოდ: ლორწოვვანი გარსების სიმშრალე, კანის ტურგორის და ელასტიურობის დაქვეითება, ცივი კიდურები და ყურები.

ირღვევა გულის მოქმედება: პულსი ძაფისებურია, ძლიერ გახშირებული, გულის ტონები მოყრუებული, სუნთქვა აჩქარებულია, ზერელე და წყევტილი.

მკურნალობა
----------

ავადმყოფ ცხოველს უნიშნავენ 5-8 საათიან მშიერ დიეტას, მაგრამ აუცილებლად აძლევენ ფიზიოლოგიურ ან ნატრიუმის ქლორიდის 1%-იან ხსნარს. აუცილებლად საწოვრიდან. დეჰიდრატაციის (ექსიკოზის) გამოხატული მოვლენების დროს ინტრავენურად შეჰყავთ სტერილური ფიზიოლოგიური ხსნარი 300-400 მლ. რაოდენობით ან რინგერ–ლაქტატის ხსნარი; ეს ხსნარები ორგანიზმში აღადგენენ წყლისა და ელექტროლიტების ბალანსს.

ნაწლავების მიკროფლორის ნორმალიზაციისა და ტოქსიკოზის მოსახსნელად იყენებენ ანტიბიოტიკებს. ხსენის ან რძის მიცემამდე 15-20 წუთით ადრე ცხოველს აძლევენ ან ხელოვნურ კუჭის წვენს (პეპსინი 1გ მარილმჟავა ქიმიურად სუფთა 0,15 გ, გამოხდილი წყალი 100 გ) ან ნატურალურ კუჭის წვენს (ცხენისას) 25-30 მლ. განზავებული წყალში 1:1, 20-30 მლ-ის რაოდენობით (საწოვრის საშუალებით).

გულის მოქმედების აღდგენისა დაორგანიზმის ინტოქსიკაციის მოსაცილებლად ვენაში შეჰყავთ გლუკოზა ცალკე ან ასკორბინის მჟავასთან ერთად ან კოფეინთან ერთად.

ნივთიერებათა ცვლის მოსაწესრიგებელი საშუალებებიდან იყენებენ ვიტამინებს, სტაფილოს წვენს, წიწვებისა და თივის ნაყენს. სასარგებლოა, აგრეთვე, მუცლის თბილი შეხვევა, დიათერმია და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* „მსხვილფეხა პირუტყვის შინაგანი არაგადამდები დაავადებების მკურნალობის ცნობარი" — იური სალალოვი, თეიმურაზ მარხვაშვილი.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**არაქსის წყალსაცავი** (აზერ. Araz su anbarı) — წყალსაცავი აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ირანის დასავლეთ აზერბაიჯანში. იგი ჩამოყალიბდა მდინარე არაქსზე 1971 წელს, ქალაქ ნახიჩევანთან არაქსის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობისას, საბჭოთა კავშირისა და ირანის სახელმწიფოთაშორისი ხელშეკრულების შესაბამისად.

წყლის მოცულობა 1,254 კმ³. ზედაპირის ფართობია 145 კმ². სიმაღლე ზღვის დონიდან - 777,5 მ.

გახსნის დღიდან წყალსაცავი უზრუნველყოფდა სარწყავი წყლით 400,000 ჰა სახნავ-სათესი მიწებს აზერბაიჯანსა და ირანში.

წყალსაცავის ფაუნა  წარმოდგენილია 5 ტიპით, 9 კლასით, 18 რიგით, 34 ოჯახით, 77 გვარით და ბენთოზური ორგანიზმების 105 სახეობითა და ქვესახეობით.

არაქსის წყალსაცავის იქთიოფაუნა მოიცავს თევზის 29 სახეობას და ქვესახეობას.

სქოლიო
------

1. ↑  Водохранилища
2. ↑  SU ANBARLARI
3. ↑  *Байрамов А. Б.* Зообентос Нахчыванского водохранилища: Автореф. дисс. <…> канд. биол. наук, Баку, 2008, 22 с.
**ათერტონის პლატო** (ინგლ. Atherton Tableland) — ვრცელი პლატო ავსტრალიაში, კუინზლენდის შტატში. წარმოადგენს დიდი წყალგამყოფი ქედის ნაწილს. მოქცეულია ჩრდილოეთით მდინარე პალმერისა და სამხრეთით მდინარე ბურდეკინის ხეობებს შორის. ფართობი 31 ათ. კმ². საშუალო სიმაღლე 600–900 მ. მაქსიმალურ სიმაღლეს აღწევს ბარტლ-ფრირის მასივზე (1611 მ).

ათერტონის პლატო უაღრესად ნაყოფიერია მაღალი ნალექიანობისა და მდიდარი ვულკანური ნიადაგების გამო. მის ფარგლებში ბევრია პატარა კრატერი და ტბა. განვითარებულია ტროპიკული კლიმატი. ღრმა კრატერული აუზები, კერძოდ, იჩემისა და ბარინის ტბები მდინარეების ბარონის, ჰერბერტის, ჯონზტოუნისა და ტალის სათავეებად გვევლინებიან.

პირველი დასახლება გაჩნდა 1870-იან წლებში, ხოლო 1890 წელს მრავალი სამთომომპოვებელი საწარმოს არენად იქცა. მადნის ამოწურვის შემდეგ, მუშაკებმა ხელი მოკიდეს სოფლის მეურნეობას. პლატოს ფარგლებში მოჰყავთ თამბაქო, არაქისი, სიმინდი და სხვა, რომლებსაც ქალაქ ათერტონში, ჰერბერტონსა და მარიბაში ამუშავებენ. რძის ტრანსპორტირება ხდება ქალაქ ტაუნზვილამდე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Encyclopedia Britannica | Atherton Tableland
2. ↑  Encyclopedia Britannica | Bellenden Ker Range

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh89003171
* VIAF: 315130308
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 315130308

 |
**უძილობა**, ინსომნია, აგრიპნია, ძილის მოშლა — ახასიათებს ღამის ძილის პერიოდის შემცირება, დაძინების გაძნელება, ზერელი წყვეტილი ძილი და ნაადრევი გაღვიძება (ზოგჯერ დილით გაღვიძების გაძნელება); ხშირად დაერთვის მოუსვენრობა, მომეტებული აგზნებადობა და სხვა. უძილობის დროს მცირდება ღრმა ძილის პერიოდი, ირღვევა ურთიერთობა ძილის (სიზმრებიანი და უსიზმრო) ფაზებს შორის. უძილობა ძირითადად ვითარდება ნევროზის, ფსიქოზის, ტვინის ორგანული დაავადების (ნეიროინფექცია, თავის ტვინის ღეროს ანთებითი, სისხლძარღვოვანი, ტრავმული დაზიანება), გულ-სისხლძარღვთა ზოგიერთი დაავადების დროს, აგრეთვე ისეთი სომატური დაავადების შემთხვევაში, როდესაც დაავადების რაიმე გამოვლინება (ქოშინი, ხველა, ტკივილი, კუჭის აშლილობა და სხვა) ხელს უშლის თავის ტვინის ძილის მარეგულირებელი მექანიზმის დროულ ჩართვას ძილში. ჯანმრთელი ადამიანის უძილობა შეიძლება გამოიწვიოს ფიზიკურმა ან\და ფსიქოლოგიურმა გადაძაბვამ, ღრმა განცდებმა და ა.შ.

მკურნალობა
----------

შრომისა და დასვენების რეჟიმის დაცვა; გამაღიზიანებელი ფაქტორების თავიდან აცილება; უძილობის გამომწვევი დაავადების მკურნალობა; ნევროზის დროს — ფსიქოთერაპია, ტრანკვილიზატორები, ძილის წინ სეირნობა, წყლის პროცედურები, ფიზიკური ვარჯიში: ზოგჯერ საძილე საშუალებანი;

სქოლიო
------



1. ↑  Roth T (August 2007). „Insomnia: definition, prevalence, etiology, and consequences". *Journal of Clinical Sleep Medicine*. **3** (5 Suppl): S7–10. doi:10.5664/jcsm.26929. PMC 1978319. PMID 17824495.
სტეპან ბანდერა
**ბანდერელები** (უკრ. Бандерівці) — უკრაინელი ნაციონალისტები. იბრძოდნენ საბჭოთა კავშირისა და ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ. მათი მიზანი იყო დაპყრობილი ერების გათავისუფლება.

ბანდერა და ბანდერელები
----------------------

1929 წელს ვენაში უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაცია (ოუნ) შეიქმნა. მისი მიზანი იყო ყველა უკრაინული მიწის გაერთიანება. 1938 წელს საბჭოთა ჩეკისტებმა როტერდამში მოკლეს ოუნ-ის დამაარსებელი პოლკოვნიკი ევგენი კონოვალეცი. ამის შემდეგ ოუნ-ის შიგნით უთანხმოება გამძაფრდა, რაც 1940 წელს ორგანიზაციის დაშლით დასრულდა. ორგანიზაციის ახალგაზრდულმა ფრთამ, რომელიც სტეპან ბანდერას გარშემო იყო შემოკრებილი, საკუთარი ორგანიზაცია შექმნა, სახელწოდებით ოუნ-რევოლუციური. მის წევრებს შემდგომში ბანდერელები უწოდეს. 1941 წლის 30 ივნისს გერმანელებმა ლვოვი აიღეს. იმავე დღეს ბანდერელებმა უკრაინის დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს და დროებითი მთავრობა შექმნეს. მან სულ ორ დღეს იარსება. გერმანელებმა მისი წევრების უმრავლესობა დააპატიმრეს. სტეპან ბანდერა ზაკსენჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს. პასუხად, ბანდერელებმა შეიარაღებული ბრძოლა გააჩაღეს როგორც ჰიტლერელი, ასევე რუსი დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1943 წელს ბანდერელებს უამრავი ქართველი, შუააზიელი, აზერბაიჯანელი და სომეხი შეუერთდა. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქართველები საოცარი ხალხია, პირველობის სურვილი ძვალ-რბილში აქვთ გამჯდარი. ბრძოლაშიც პირველები გადაეშვებიან ხოლმე !" |
|  |  |

 წერდა სტეპან მუდრიკი. 1944 წლისთვის უპა-ს წევრთა რიცხვმა 480 ათასს მიაღწია. მის შეიარაღბაში იყო ტანკები, ქვემეხები და ნაღმტყორცნები. ის უკრაინის ტერიტორიის ერთ მესამედს აკონტროლებდა.

ლიტერატურა
----------

* ნიკა თევზაძე, ქართველები და ბანდერელთა მოძრაობა, ჟურნალი ისტორიანი, სექტემბერი, №9, 2013
**ოთარ მიტროფანეს ძე ჩხობაძე** (დ. 23 ივლისი, 1923 — გ. 15 ივლისი, 1998) — ქართველი ექიმი-თერაპევტი, სკკპ-ის წევრი 1949 წლიდან, საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი (1969), სსრკ-ის სახალხო ექიმი (1984).

ბიოგრაფია
---------

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი და იმავე წელს დაიწყო მუშაობა. 1944-48 წლებში ცაგერის რაიონის სოფ. ოფიტარას, 1949-56 წლებში კი ვანის რაიონის სოფლების უხუთის და ბზვანის ამბულატორიების გამგედ მუშაობდა. 1956 წლიდან მუშაობდა ქუთაისის ს. ორჯონიკიძის სახელობის საავტომობილო ქარხნის სამედიცინო-სანიტარულ ნაწილში. 1958 წლიდან იყო მთავარი ექიმი. მისი მოღვაწეობის პერიოდში ავტოქარხანაში უძლიერესი სამედიცინო დაწესებულება ჩამოყალიბდა, მასში შედიოდა მრავალპროფილიანი სტაციონარი 450 საწოლზე, პოლიკლინიკა, ჯან-დაცვის პუნქტები და პათოლოგიური ცენტრი.

გარდაიცვალა 1998 წლის 15 ივნისს.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1969 — საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი
* 1984 — სსრკ-ის სახალხო ექიმი
* 1997 — ღირსების ორდენი

ხსოვნა
------

* 1998 წლიდან ოთარ ჩხობაძის სახელს ატარებს ქუთაისში მისივე დაარსებული ავტოქარხნის საავადმყოფო.
* ქუთაისში, ავტოქარხნის დასახლებაში არის ოთარ ჩხობაძის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ლიანა იობიძე, *„ქუთაისის საავტომობილო ქარხნის მატიანე."* თბილისი, 2007. შპს „საქართველოს მაცნე".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ჩხობაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* დღეს ოთარ ჩხობაძის დაბადების დღეა
* ო. ჩხობაძის ინვალიდთა და ხანდაზმულთა სარეაბილიტაციო კლინიკური ცენტრი facebook-ზე
* „გაიცანით ჩემი ქალაქი" - ავტოქარხნის მუნიციპალიტეტი
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**სტაროჩერკასკის კარვისებური სამრეკლო** (რუს. Шатровая колокольня) — ორიარუსიანი სამრეკლო სტანიცა სტაროჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მსგავსი არქიტექტურის ერთადერთი ძეგლი სამხრეთ რუსეთში.

ისტორია
-------

1730 წელს სტაროჩერკასკის უფლის აღდგომის ტაძრის ახლოს საფუძველი ჩაუყარეს და ააგეს ორიარუსიანი კარვისებური კოშკი-სამრეკლო. მისი სიმაღლე 45 მეტრზე მეტი იყო. სამრეკლოს პირველ და მეორე სართულზე 1744-1857 წლებში დაცული იყო დონის კაზაკთა არქივი. 1751 წელს სტაროჩერკასკში მონათლეს 1812 წლის საფრანგეთ-რუსეთის ომის მომავალი გმირი, დონის კაზაკების ატამანი, კავალერიის გენერალი მატვეი ივანეს ძე პლატოვი.

აღწერა
------

სტაროჩერკასკის კარვისებური სამრეკლო შედგება სარდაფისაგან, ოთკუთხედი და რვაკუთხედი იარუსებისაგან და კარვისებური ნაწილისაგან, რომლის თავზეც დამაგრებულია ჯვარი. კარვის ზომები მნიშვნელოვნად შემცირდა მის წინამორბედ რვაკუთხა იარუსთან შედარებით. კარვისებური სამრეკლოს სარდაფში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საპატიმრო იყო განთავსებული, რომელშიც გამოკეტილი ჰყავდათ განსაკუთრებით სასტიკი დამნაშავეები. სამრეკლოს პირველი იარუსი არის ორმეტრიანი სქელკედლებიანი რვაკუთხა ნაგებობა, მეორე იარუსს აქვს სათვალთვალო აივანი. შემდეგი იარუსი არის რვა კუთხიანი, იგი კოშკის ყველაზე მაღალი ნაწილია. კედლების შიგნით აუყვება ქვის დახვეული კიბეები, ხოლო რვაკუთხა იარუსში ჩამონატაჟებულ მრგვალ ფანჯრებში (რომელსაც „ჭორებს" უწოდებენ) სადღესასწაულო ღონისძიებების დროს ამონტაჟებენ სადღესასწაულო განათებას.

სქოლიო
------

1. ↑  „Старочеркасск.Музей-заповедник, Столица Донского казачества". *Ростовчанка* (რუსული). 2015-03-26. ციტირების თარიღი: 2017-04-14.
2. ↑  "Шатровая колокольня". siamz-ro.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-15. ციტირების თარიღი: 2017-04-14.
3. ↑  Туризм в Донском крае. Описание достопримечательностей Старочеркасска. tourism.donrise.ru. ციტირების თარიღი: 2017-04-14.
**ქოდალო** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, (არაშენდის თემი), გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, გურჯაანიდან 37 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 346 ადამიანი.

ისტორია
-------

სოფელი ისტორიულ წყაროებში ასევე მოიხსენიება როგორც ქოდალად. მასზე გადიოდა ქოდალო-ზიარი-გურჯაანის სამხრეთ-სამეურნეო მნიშვნელობის გზა. შუა საუკუნეების განმავლობაში სოფელში განვითარებული იყო მეურნეობის მრავალი დარგი და ვაჭრობა. 1940 წელს ქოდალოში აღმოჩენილი ილხანების სახელმწიფოს ვერცხლის მონეტების განძი ნათელს ფენს ქოდალოელთა ეკონომიკური ურთიერთობების გეოგრაფიას.

XVII საუკუნის შუა ნაწილში სოფლისა და სოფელზე გამავალი გზის დასაცავად მოურავიშვილების საგვარეულომ ციხესიმაგრე ააგო. სოფლის ყმა-მამულებზე ვრცელდებოდა ანდრონიკაშვილების, მოურავიშვილების და ზურაბიშვილების გავლენა. კახეთის სამეფოს წარმოქმნიდან ქოდალო ჭერემის ეპარქიაში შედიოდა. ამ საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ. 1757 წლიდან თეიმურაზ II-ის განწესებით ქოდალო ბოდბელ მიტროპოლიტს ერგო. სათავადო მფლობელობასთან ერთად ქოდალოში დავით გარეჯის სამონასტრო კომპლექსის კუთვნილი ყმა-მამულიც იყო.

1812 წელს, კახეთის აჯანყებისას ქოდალოელები მხარს ალექსანდრე ბატონიშვილს უჭერდნენ, რომელმაც ქოდალოში რუსების დამარცხება შესძლო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქოდალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქოდალოს წმინდა გიორგის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 545.
* *კახიძე კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 203.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 26 ივლისი 2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გურჯაანის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქი | 
**გურჯაანი** | გურჯაანის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
არაშენდა · ახაშენი · ბაკურციხე · გურჯაანი · დარჩეთი · ვაზისუბანი · ვაჩნაძიანი · ველისციხე · ვეჯინი · ზეგაანი · ზემო კაჭრეთი · ზიარი · კალაური · კარდანახი · კაჭრეთი · კახიფარი · კოლაგი · მელაანი · მუკუზანი · ნანიანი · ფხოველი · ქოდალო · ყიტაანი · შაშიანი · ჩალაუბანი · ჩუმლაყი · ძირკოკი · ჭანდარი · ჭერემი · ჯიმითი |

 |
**აბას მამედ-ოღლუ ჰაჯიევი** (აზერ. Abbas Məhəmməd oğlu Hacıyev; დ. 1 იანვარი, 1933, მარნეული, საქართველოს სსრ — გ. 21 იანვარი, 2011, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1973), აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი (1980).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1933 წლის 1 იანვარს საქართველოს სსრ ქალაქ მარნეულში (ყოფილი სარვანი). სწავლობდა ბორჩალოს პედაგოგიურ ტექნიკუმში და აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე (1952–1957). სწავლის პერიოდში სახელობით სტიპენდიას ღებულობდა და ფაკულტეტი წარჩინებული დიპლომით დაამთავრა. შემოქმედებითი მოღვაწეობა 1957 წლიდან მარნეულში დაიწყო, მუშაობდა მასწავლებლად, მოკლე დროის შემდეგ საქართველოს კპ მარნეულის რაიკომის პარტიის ინსტრუქტორად იქნა გადაყვანილი.

1959–1961 წლებში მარნელის რაიონის კომკავშირის კომიტეტის პირველ მდივნად მუშაობდა. 1961–1964 წლებში ნიზამის სახელობის აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ინსტიტიტუტის ასპირანტურაში, ლიტერატურული კავშირების განყოფილებაში

გააგრძელა სწავლება, რომელსაც ცნობილი მეცნიერი, მწერალი და სახელმწიფო მოღვაწე შიხალი ყურბანოვი ხელმძღვანელობდა. ასპირანტურაში თვალსაჩინო მეცნიერის, მწერლისა და პედაგოგის, პროფესორ მირ ჯალალა პაშაევის ხელმძღვანელობით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „ტიფლისური ლიტერატურის გარემო". 1965 წელს მას ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი მიენიჭა. 1964–1974 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტში მასწავლებლის, უფროსი მასწავლებლის, დოცენტის, პროფესორის თანამდებობაზე, ხოლო შემდეგ აზერბაიჯანის ენისა და ლიტერატურის კათედრის გამგედ (1974–1979). 1979 წელს საკუთარი სურვილის შესაბამისად აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში იქნა გადაყვანილი. მუშაობდა პროფესორის, ხოლო შემდეგ კათედრის გამგის თანამდებობაზე. მრავალი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის ლიტერატურის ისტორიის კათედრას, კითხულობდა ლექციებს აზერბაიჯანის ლიტერატურის ისტორიის, ლიტერატურის თეორიის, ლიტერატურათმცოდნეობის საფუძვლების, ლიტერატურული კრიტიკისა და კიდევ სხვა დისციპლინებში (საგნებში), დიდი როლი ითამაშა ლიტერატურათმცოდნეების ახალი თაობის ფორმირებაში. 1961 წელს საქართველოს სსრ მარნეულის რაიონის დეპუტატად იქნა არჩეული. დაჯილოდებულია საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელით (1961), ხოლო 2006 წელს — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მედლით „თარაგი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mahmud Allahmanli. Professor Abbas Hacıyev və yaxud sizsizliyin iki ili
* Abbas Hacıyev. Adigön Türk Tiyatrosu
* Biblus.ru დაარქივებული 2011-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* *Эльчин*. Вглядываясь в прошлое
* В свете искусства. — 2010.
**ჯეირანბათანის წყალსაცავი** (აზერ. Ceyranbatan su anbarı) — წყალსაცავი აზერბაიჯანის აფშერონის ნახევარკუნძულზე. წყალსაცავის ზედაპირის ფართობია 13,9 კმ².

ეტიმოლოგია
----------

აზერბაიჯანული ენიდან „ჯეირანბათანი" ითარგმნება როგორც „ადგილი, სადაც ქურციკი დაიხრჩო".

ისტორია
-------

წყალსაცავი შეიქმნა მე-20 საუკუნის დასაწყისში ინგლისელი ინჟინრის უილიამ ლინდლის მიერ შექმნილი პროექტის საფუძველზე. პროექტის მთავარი იდეა იყო მდინარე სამურიდან წყლის გადატანა წყალსაცავში, სადაც წყალი უნდა გაწმენდილიყო და ქალაქებში მიეწოდებინათ. მხოლოდ ნახევარი საუკუნის შემდეგ დაიწყო მუშაობა ამ პროექტის საფუძველზე. ჯერ სამურ-დევეჩის არხი გაგრძელდა აფშერონის ნახევარკუნძულამდე. 1956-1961 წლებში აშენდა წყალსაცავი ქალაქ ბაქოსა და სუმგაითში სასმელი წყლის მიწოდების გაზრდის მიზნით.

კომპლექსის პირველი ინსტალაცია ექსპლუატაციაში შევიდა 1961 წლის 8 სექტემბერს, მეორე 1966 წელს, ხოლო მესამე 1978 წელს, რომლის სიმძლავრე იყო 2,22 კუბური მეტრი წამში. მეორე და მესამე დანადგარების ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა სუმგაითის, ბაქოს სოფლებისა და დედაქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილის წყალმომარაგება. 1998-2002 წლებში ჩატარდა წყლის გამწმენდი ნაგებობების კაპიტალური რემონტი. მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერით „დიდი ბაქოს წყალმომარაგების სისტემის რეკონსტრუქციის" პროექტის ფარგლებში, განხორციელდა პირველი და მეორე დანადგარების რეკონსტრუქცია.

2006 წელს დედაქალაქის წყალმომარაგებისთვის 21,5 კილომეტრიანი მაგისტრალური წყალსადენი 1200 მმ დიამეტრით ამოქმედდა. წყალმომარაგების სიმძლავრე დღეში 110 ათასი კუბური მეტრი წყალია.

2015 წლის 28 ოქტომბერს გაიმართა ჯეირანბათანის წყლის გამწმენდი ნაგებობების კომპლექსის გახსნა. კომპლექსი შედგება ჰიდრავლიკური კონსტრუქციებისგან, წყლის გამწმენდი ნაგებობისგან და მისი დამხმარე ინფრასტრუქტურისგან.

წყალსაცავის მოცულობა 186 მლნ კუბური მეტრია, სიგრძე 8,74 კმ, მაქსიმალური სიგანე 2,15 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 28,5 მ, საშუალო სიღრმე 14,5 მ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 27 მ. წყალი მოდის სამურ-აფშერონის არხიდან.

სქოლიო
------

1. ↑  Водохранилища
2. ↑  Elmi ăsărlăr: Uchenye zapiski. Bioloġii̐a elmlări serii̐asy. Serii︠a︡ biologicheskikh nauk
3. ↑  Izvestii︠a︡: Serii︠a︡ biologicheskikh i selʹskokhozi︠a︡ĭstvennykh nauk
4. ↑  Proceedings - All-union Research Institute of Marine Fisheries and Oceanography
5. ↑  Джейранбатанское водохранилище вот уже 50 лет как является незаменимым источником снабжения Абшеронского полуострова питьевой и технической водой
6. ↑  Ильхам Алиев: «Крупнейший в мире водоочистной комплекс будет служить жителям города Баку и Абшеронского района» - ФОТО
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნუცუბიძე**. |

**გიორგი ნუცუბიძე** (დ. 21 ივლისი, 1882, ფშაველი — გ. 25 იანვარი, 1961, ჭიათურა) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1932), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
---------

სცენაზე პირველად გამოვიდა ავჭალის სახალხო თეატრის წარმოდგენაში 1902 წელს. 1906-1921 წლებში მოღვაწეობდა ჭიათურის დრამატულ წრეში, ხოლო 1921 წელს დაინიშნა ჭიათურის თეატრის დირექტორად. ამავე დროს განაგრძობდა მსახიობად მუშაობასაც. 1927 წელს თეატრის პარალელურად სამთამადნო მუშა-მოსამსახურეთა კავშირის კლუბის დრამატულ წრეს ხელმძღვანელობდა. გიორგი ნუცუბიძე ჭიათურის თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი იყო. მისი შემოქმედება მრავალფეროვანი იყო: კაკუტა (კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი"), ავეტიკა (ცაგარელის „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ"), ბეკინა (დ. კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი"), თავადი წერეთელი (ა. წერეთლის „ბაში აჩუკი"), ფილიპე (ნ. შიუკაშვილის „მზე შინა და მზე გარეთა"), საბა ბერი (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი") და სხვა. მოღვაწეობდა ქართულ პრესაში, იყო ჟურნალ „ეშმაკის მათრახისა" და სხვა იუმორისტული ჟურნალების თანამშრომელი. ავტორია წიგნისა „ჭიათურის მუშათა თეატრი".

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 490.
* ხელოვნების კალენდარი თეატრი, მუსიკა, კინო. -თბ. 1992 .- გვ.82

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ნუცუბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**დავით**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **დავით**. |

**დავით IX** (გ. 1360) — საქართველოს მეფე 1346-1360 წლებში, გიორგი V ბრწყინვალის ძე.

ჩვენამდე მოღწეული ფრაგმენტული ცნობების მიხედვით, დავითის მეფობის პირველ პერიოდში საქართველოში საკმაოდ რთული პოლიტიკური ვითარება შექმნილა. 1349-1350 წლებში ქვეყანას შემოესია ირანის ილხანი ანუშირვანი, რომელსაც საქართველომ, ხარკის სახით, 400 000 დინარი გადაუხადა. ამავე დროს, ფართოდ გავრცელებულა შავი ჭირის ეპიდემიაც. 

აღნიშნული მძიმე ვითარების მიუხედავად, დავით IX სახელმწიფოებრივ აღმშენებლობით მუშაობას ეწეოდა. თმოგვის ციხის 1350 წლის წარწერის თანახმად, დავით მეფის მითითებით, განაახლეს ციხის ზღუდე. მეფეს, აგრეთვე, ყურადღება მიუქცევია მონღოლთა ბატონობის დროს საერო ფეოდალების მიერ საეკლესიო მამულების მიტაცების ფაქტებისათვის. მან მცხეთის ეკლესიას დაუბრუნა დავით VII ულუს მიერ დიდებული აზნაურებისათვის, ორბოძლელებისათვის გადაცემული მცხეთის ეკლესია გლეხები და მიწები ძამისა და ხვედურეთის ხეობიდან (დავით მეფეს ორბოძლელისათვის 1200 თეთრი გადაუხდია, რათა მას ეკლესიის მამულები დაეთმო). 

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, დავით მეფის მეუღლე იყო დედოფალი სინდუხტარი, რომელიც თითქოს სამცხის მთავრის, აღბუღას და ყოფილა. მეფის ერთი ქალიშვილი, გულშარი იოანე ქსნის ერისთავზე გაუთხოვებიათ, ხოლო მეორე, გულქან-ხათუნი, ტრაპიზონის იმპერატორის უმცროს ვაჟზე, მანუილზე დაუქორწინებიათ. ეს ქორწინება, რასაკვირველია, პოლიტიკური ქმედება იყო და მიზნად საქართველოსა და ტრაპიზონის იმპერიის პოლიტიკური კავშირის განმტკიცებას გულისხმობდა. 

დავითის მეფობაში, ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, 1357 წელს საქართველოში მზის დაბნელება ყოფილა.

დავით IX გარდაიცვალა 1360 წელს, გეგუთში. დაკრძალულია გელათის მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 336.
* მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი (2007). *საქართველოს მეფეები*. თბილისი:  ნეკერი. ISBN 99928-58-36-2.
* მ. ლორთქიფანიძე, ო. ჯაფარიძე, დ. მუსხელიშვილი, რ. მეტრეველი (2012). *საქართველოს ისტორია ოთხ ტომად, ტ. III — საქართველოს ისტორია XIII საუკუნიდან XIX საუკუნემდე*. თბილისი:  პალიტრა L. ISBN 978-9941-19-586-0.
* ივანე ჯავახიშვილი (2012). *ქართველი ერის ისტორია ხუთ ტომად, ტ. III*. თბილისი:  პალიტრა L. ISBN 978-9941-19-789-5.

|  |
| --- |
| **დავით IX** **ბაგრატიონთა დინასტია****დაიბადა:**  ?  **გარდაიცვალა:** 1360 |
|
| წინამორბედი:გიორგი V ბრწყინვალე | **საქართველოს მეფე**1346–1360 | შემდეგი:ბაგრატ V დიდი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერთიანი საქართველოს მეფეები |
| --- |
|  |
| 
ბაგრატ III  • გიორგი I  • ბაგრატ IV  • გიორგი II  • დავით IV  • დემეტრე I  • დავით V  • გიორგი III  • თამარი  • გიორგი IV  • რუსუდანი  • დავით VI / დავით VII  • დემეტრე II  • ვახტანგ II  • დავით VIII  • ვახტანგ III  • გიორგი VI  • გიორგი V  • დავით IX  • ბაგრატ V  • გიორგი VII  • კონსტანტინე I  • ალექსანდრე I  • ვახტანგ IV  • გიორგი VIII |

 |
**აპოპტოზი** (ძვ. ბერძნ. ἀπόπτωσις — ფოთოლცვენა) — დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის რეგულირებადი პროცესი, რომლის შედეგადაც უჯრედი ფრაგმენტირდება ცალკეულ აპოპტოტიკურ სხეულაკებად, რომლებიც შეზღუდულია პლაზმური მემბრანით. დაღუპული უჯრედის ფრაგმენტები, როგორც წესი, ძალიან სწრაფად (საშუალოდ 90 წუთში) ფაგოციტირდება მაკოფაგების ან მეზობელი უჯრედების მიერ, რითიც გვერდს უვლის ანთებითი რეაქციების განვითარებას. აპოპტოზის მორფოლოგიურად რეგისტრირებადი პროცესი გრძელდება 1-3 საათს. აპოპტოზის ერთ-ერთი უმთავრესი ფუნქციაა დეფექტური (დაზიანებული, მუტანტური, ინფიცირებული) უჯრედების განადგურება. მრავალუჯრედიან ორგანიზმებში აპოპტოზი აგრეთვე ამოქმედებულია დიფერენციაციასა და მორფოგენეზში, უჯრედული ჰომეოსტაზის მხარდაჭერაში, იმუნური სისტემის განვითარებისა და ფუნქციონირების მნიშვნელოვანი ასპექტების უზრუნველყოფაში. აპოპტოზი აღენიშნება ყველა ევკარიოტს, დაწყებული ერთუჯრედიანი უმარტივესებიდან უმაღლეს ორგანიზმებამდე. პროკარიოტების დაპროგრამებულ სიკვდილში მონაწილეობს აპოპტოზის ეუკარიოტული ცილების ფუნქციური ანალოგები.

ლიტერატურა
----------

* *Alberts B. at al.*, Molecular biology of the cell, 5th edition, Garland science, 2008, ISBN 978-0-8153-4105.
* *Banfalvi G.*, Apoptotic chromatin changes, Springer science + Business media B. V. 2009, ISBN 978-1-4020-9560-3.
**ფრელიმო** (პორტ. **Fre**nte de **Li**bertação de **Mo**çambique, *მოზამბიკის განმათავისუფლებელი ფრონტი*) — პოლიტიკური პარტია მოზამბიკში. 

დაარსდა 1962 წელს ტანზანიაში, ქვეყნის პორტუგალიისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვების მიზნით. 10-წლიანი შეიარაღებული ბრძოლის შედეგად ორგანიზაციის წარმომადგენლებმა დაამყარეს კონტროლი ქვეყნის ტერიტორიის ერთ მეასმედზე. თუმცა ფრონტის წარმატების ძირითადი მიზეზი იყო 1974 წლის აპრილში მიხაკების რევოლუციის შედეგად პორტუგალიის დიქტატორული რეჟიმის დამხობა. ახალმა ხელისუფლებამ კურსი კოლონიალიზმის პოლიტიკის წინააღმდეგ აიღო. ლუსაკაში, ფრელიმოს მმართველებსა და პორტუგალიის მთავრობის წარმომადგენლებს შორის მოლაპარაკების შემდეგ 1974 წელს, მიიღეს გადაწყვეტილება მოზამბიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესახებ. 1975 წლის 25 ივნისს გამოცხადდა ქვეყნის დამოუკიდებლობა. 

დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ პარტია გახდა ერთადერთი პოლიტიკური ძალა ქვეყანაში. დამყარდა ერთპარტიული მმართველობა. მოზამბიკმა კურსი აიღო სოციალიზმის მშენებლობაზე. ფრელიმოს ოპოზიციას მხარს უჭერდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა და სამხრეთი როდეზია (ზიმბაბვე), რომელთა დახმარებითაც შეიქმნა წინააღმდეგობის მოძრაობა რენამო, რასაც მოჰყვა 17-წლიანი სამოქლაქო ომი.

პარტიის ლიდერი და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1975-1986 წლებში იყო სამორა მაშელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FRELIMO ოფიციალური საიტი
* Special Report on Mozambique 2004 Elections by the Carter Center
* Final Report of the European Union Election Observation Mission
**ანტიკონსუმერიზმი** — სოციოპოლიტიკური იდეოლოგია, რომელიც უპირისპირდება კონსუმერიზმს, მატერიალური ქონების უწყვეტ შეძენასა და მოხმარებას. ანტიკონსუმერიზმი დაინტერესებულია ბიზნეს კორპორაციების კერძო ქმედებებით, რომლებიც მიმართულია ფინანსური და ეკონომიკური მიზნების მისაღწევად საჯარო კეთილდღეობის ხარჯზე, განსაკუთრებით გარემოსდაცვით, სოციალური სტრატიფიკაციისა და საგოგადოების მართვის ეთიკის საკითხებში. პოლიტიკაში ანტიკონსუმერიზმი გარემოსდაცვით, ანტიგლობალიზმისა და ცხოველთა უფლებების აქტივიზმთან იკვეთება. 

ანტიკონსუმერიზმი წარმოიშვა, როგორც რეაქცია, იმ პრობლემების საპასუხოდ, რაც მომხმარებლებისადმი არასათანადო მოპყრობამ და წარმოებაში ცხოველების მოხმარებამ წარმოქმნა. ანტიკონსუმერიზმის მაგალითებია ნაომი კლეინის წიგნი *„ლოგოს გარეშე"* და დოკუმენტური ფილმი *კორპორაცია* (2003).

ეკონომიკური მატერიალიზმის, როგორც დედამიწის დესტრუქციის გამომწვევი დეჰუმანიზებული ქმედების, კრიტიკა რელიგიიდან და სოციალური აქტივიზმიდან მომდინარეობს. რელიგიური კრიტიკის მტკიცებით, მატერიალისტური კონსუმერიზი ხელს უშლის ადამიანსა და ღმერთს შორის კავშირს და ცხოვრების ამორალურ წესს ქადაგებს. კათოლიკური პერსპექტივიდან, თომა აკვინელის მიხედვით, „სიხარბე, ყველა სხვა მომაკვდინებელი ცოდვის მსგავსად, ღვთის წინაშე ჩადენილი ცოდვაა, რადგან ადამიანს დროებითი საგნების გამო მარადიული ღირებულებების დაგმობას აიძულებს." ასეთივე აზრზე იდგნენ ფრანცისკე ასიზელი და მაჰათმა განდი, რომლებიც ამბობდნენ, რომ სულიერი შთაგონება მათ მარტივი ცხოვრებისკენ მოუწოდებდა. 

სეკულარული პერსპექტივიდან, კონსუმერისტული მატერიალიზმი კრიმინალის (რაც სიღარიბიდან და ეკონომიკური უთანასწორობიდან მომდინარეობს), ინდუსტრიული დაბინძურებისა და შესაბამისად, გარემოს დეგრადაციის მიზეზია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Consumerism and Kids
* Fifty Possible Ways to Challenge Over-Commercialism
* The Rebel Sell
* 25 Years of Monitoring the Multinationals
* The story of stuff by Annie Leonard
* Website of Postconsumers
* Chinese Consumers: The Romantic Reappraisal
* Renegade Consumer
* The Good Life: An International Perspective
ვახანის ციხე X-XI საუკუნე
**ვახანის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახანში.

ისტორია
-------

ვახანის ციხე ისტორიული წყარობის მიხედვით X-XI საუკუნეების ძეგლია. ამ ციხეში ღამე გაუთენებია მეფე დავით აღმაშენებელს. ციხე და მისი მიმდებარე ადგილები აბაშიძეთა მფლობელობაში იყო. ვახანის ციხე XVI-XVIII სს. წარმოადგენდა ქართლისა და იმერეთის სამეფოებს შორის ერთ-ერთ ძირითად სასაზღვრო-სახმელეთო სტრატეგიულ პუნქტს. ვახანიდან ერთი გზა მიდიოდა ლიხზე გავლით ქართლისკენ, მეორე კი მესხეთისკენ რკინისჯვრის გავლით. 1711 წელს ვახუშტი აბაშიძის მიერ ქართლის მეფის ვასალობის აღიარების შემდეგ ვახანის ციხე და მისი მიდამოები ქართლის სამეფოს საზღვრებში შევიდა. XVIII ს-ში ვახანის ციხე ლეკ-ოსმალთა გაუთავებელ თავდასხმებს განიცდიდა. 1785 წლის შემოდგომაზე 20 000-იანი ლაშქრით შემოსულ ომარ-ხანს დიდი სისხლისღვრის შემდეგ ციხე აუღია. ამ ლაშქრობის შემდეგ ციხე აღარც აღუდგენიათ. 1804 წლის 25 აპრილს ვახანის ციხის მიდამოებში „ელაზნაურში", მოხდა შეხვედრა კავკასიის მთავარრწმუნებულ პავლე ციციანოვსა და იმერეთის უკანასკნელი მეფეს სოლომონ II-ს შორის იმერეთის სამეფოს რუსეთის მფარველობაში შესვლის თაობაზე. მათ ხელი მოაწერეს ტრაქტატს, რომელიც „ელაზნაურის შეთანხმების" სახელწოდებით არის ცნობილი. ციხე საქართველოს რუსეთთან შეერთებამდე ფუნქციონირებდა.

არქიტექტურა
-----------

ციხე მდებარეობს ამავე სახელწოდების მთის მისადგომთან, მაღალ ბორცვზე. ვახანის ციხე კლდოვან კონცხზე დაშენებული, ზურგის მხრიდან შედარებით სწორი, ხოლო დანარჩენი მხარეებიდან ოვალური ტერიტორიის შემომფარგლავი სხვადასხვა ზომის, მრგვალბურჯებიანი, ძალიან მაღალი ზღუდით არის გარედან შემოფარგლული. ციხის ეზოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში არსებული ნანგრევებად ქცეული დარბაზული ეკლესიის ნაწილობრივ დაცულ ჩრდილოეთის კედელს კედლის თაღის ფრაგმენტები და ორსაფეხურიანი პილასტრი აქვს შემორჩენილი. იქვე, მიწაზე გდია კარის არქიტრავის ქვა ზედ ორმაგი ხაზის ამოღარვით გამოყვანილი ტიმპანისებრი თაღით, რომელშიც ჯვარია ამოკვეთილი. ციხის ნაგებობათაგან განსაკუთრებით შთამბეჭდავი და შედარებით უკეთ დაცული ზღუდეზე მიდგმული დიდი ზომის, გეგმით კვადრატული დონჟონი, მთავარი კოშკია, რომელსაც ციხის ეზოს შუა, სამხრეთის მხარე უკავია. კოშკის სწორკუთხა შესასვლელი მაღალი ჩაკირული სართულის ზემოთაა განთავსებული, მიუდგომელ სიმაღლეზე, სადაც ჩანს, მისადგმელი კიბით ხდებოდა ასვლა. უხეშად დამუშავებული, კუთხემოგლუვებული და ზედაპირამობურცული მოზრდილი კვადრების მჭიდრო წყობით ნაშენი მაღალი კედლები და განსაკუთრებით შემტკიცებული, შედარებით მსხვილი ქვებით ამოყვანილი კუთხეები ციხის ამგებ-დამგეგმავთა სამხედრო და სამშენებლო საქმეში დიდ დახელოვნებაზე მეტყველებს. ქვის ასეთივე წყობაა გამოყენებული ციხე-სიმაგრის ძირითად კედელ-ბურჯებზე, მხოლოდ ცალკეულ ნაწილებში შეინიშნება წვრილი და დაუმუშავებელი ფლეთილი ქვით შესრულებული შემდგომი აღდგენები, რაც ციხის ძირითადი სტრუქტურის ადრეულობაზე მიუთითებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. IV, თბ. 1979. — გვ. 335.
* *ვეფხვაძე ი.*, ხარაგაული, ქუთაისი, 2002 წ. გვ. 144-146
* *ვეფხვაძე ი.*, ხარაგაული, ქუთაისი, 2010 წ. გვ. 70

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16172