recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
თამაზ (თომა) ორბელიანი
თამაზ ორბელიანის კოშკი ვაშლოვანში
**თამაზ (თომა) მამუკას ძე ორბელიანი** (დ. 1769 — გ. 12 ივლისი, 1815) — თავადი, ქართლ-კახეთის სამეფოს სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თავად მამუკა ორბელიანის და გიორგი ქსნის ერისთავის ასულის, მაიას ოჯახში. მისი და იყო ანა, იმერეთის მეფე დავით II-ის მეუღლე. ერეკლე II-ის მეფობის ბოლო წლებში და გიორგი XII-ის მეფობაში ქართლ-კახეთის კარზე თამაზ ორბელიანს ეშიკაღაბაშის წოდება ჰქონდა. ის ასევე ფლობდა ქვემო ქართლში დემურჩი–ასანლუს მოურავის სახელოს. ეს სამოურავო ერეკლე II-მ მზითვად გაატანა თავის დას ანას, რომელიც იყო თამაზ ორბელიანის ბებია (მამის დედა). მონაწილეობდა კრწანისის ბრძოლაში (1795) და შემდეგ თბილისის აღდგენით სამუშაოებში. ბაგრატიონთა შორის შინააშლილობის დროს იულონ ბატონიშვილის პარტიაში იყო. გიორგი XII-მ ღალატის ბრალდებით ჩამოართვა წოდებები. 1801 წელს ფარნაოზ და იულონ ბატონიშვილებთან ერთად თავი იმერეთს შეაფარა, თუმცა მოგვიანებით შეურიგდა ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიას, რუსეთის სამსახურში ჩადგა და დაიბრუნა დაკარგული პრივილეგიები. 

1802 წელს მიენიჭა სახელმწიფო მრჩეველის, შემდეგ — ბრიგადირის სამხედრო წოდება. 1803 წლის იანვარში პავლე ციციანოვის მიერ წარგზავნილი იყო ერევნის ხანთან მოსალაპარაკებლად სომხებში დანიელის გაპატრიარქების თაობაზე. მთიულეთის აჯანყების დროს, 1804 წლის ოქტომბერში, ორბელიანმა შეიპყრო ირანისკენ ლტოლვილი ბიძამისი, ფარნაოზ ბატონიშვილი და თბილისში ჩაიყვანა, რის შემდეგაც გენერალ-მაიორის ჩინი მიიღო. 1810 წელს მონაწილეობდა რუსეთის არმიის ლაშქრობაში ახალციხის წინააღმდეგ. 1811 წელს ააგებინა „სალხინო" კოშკი სოფელ ვაშლოვანში (ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). 1812 წლიდან იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლი (მარშალი). 1813 წელს სხვა ქართველ თავადებთან ერთად თან ახლდა ნიკოლაი რტიშჩევს ირანთან გულისტანის ზავის დასადებად გამართულ მოლაპარაკებებზე. გარდაიცვალა 1815 წელს, 47 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისის სიონის ტაძარში.

ოჯახი
-----

თამაზ ორბელიანს ცოლად ჰყავდა ქეთევან დავითის ასული ქობულაშვილი (გ. 1852), და სერგი და ოთარ ქობულაშვილებისა. მათი შვილები იყვნენ:

* ანა (დ. 1796 — გ. 1844), თავად ლუარსაბ ორბელიანის მეუღლე,
* დიმიტრი (დ. 1797 — გ. 1868), გენერალ-ლეიტენანტი,
* მამუკა (დ. 1800 — გ. 1871), გენერალ-მაიორი,
* ნინო (დ. 1808 — გ. 1827), თავად იოანე ქსნის ერისთავის მეუღლე,
* ივანე (დ. 1809 — გ. 1866), გენერალ-მაიორი.

ლიტერატურა
----------

* მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980 – გვ. 147-149.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ ორბელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**OneDrive** (*ოფიციალურად* Microsoft OneDrive, ადრე ერქვა Skydrive, Windows Live SkyDrive და Windows Live Folders) — Microsoft-ის ფაილ-ჰოსტინგ სერვისი (File hosting service), რომელიც საშუალებას აძლევს მის მომხმარებლებს ატვირთონ, შეინახონ, ჩამოტვირთონ და სინქრონიზება გაუკეთონ ფაილებს ღრუბლოვან მეხსიერებაში (Cloud storage) და ჰქონდეთ წვდომა ამ ფაილებთან ვებ ბრაუზერიდან ან მობილური მოწყობილობიდან. ის არის Windows Live-ის სერვისების კრებულის ნაწილი და მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს შეინახონ ფაილები დაცულად, გაუზიარონ ისინი კონტაქტებს, ან გახადონ თავიანთი ფაილები საჯაროდ ხელმისაწვდომი. საჯარო ფაილების ნახვისთვის და გადმოწერისთვის არ არის აუცილებელი Micosoft-ის ანგარიშზე შესვლა.

სერვისის სახელწოდებასთან დაკავშირებით, Microsoft-სა და BSkyB-ს (სატელიტური მაუწყებლობის, ინტერნეტისა და სატელეფონო სერვისების კომპანია, რომლის სათავო ოფისი მდებარეობს ლონდონში) შორის მიმდინარეობდა სასამართლო პროცესი. BSkyB-ს თქმით, SkyDrive-ი არღვევს მისი სავაჭრო ნიშნის უფლებებს, რადგან სიტყვა "SkyDrive"-ში შედის სიტყვა "Sky", რაც ხშირად გამოიყენება როგორც BSkyB-ის შემოკლებული სახელი. 2013 წლის 31 ივლისს გამოცხადდა, რომ სასამართლო დასრულდა და შეთანხმება მიღწეულია, რის თანახმადაც, სერვისის სახელი "SkyDrive"-ი უნდა შეცვლილიყო. 2014 წლის 27 იანვარს, Microsoft-მა განაცხადა, რომ სახელი მალე შეიცვლებოდა და გახდებოდა "OneDrive"-ი. 2014 წლის 19 თებერვლიდან კი სერვისი საბოლოოდ გაეშვა OneDrive-ის სახელწოდებით.

მეხსიერება
----------

სერვისი მომხმარებლებს სთავაზობს 15 GB მეხსიერებას უფასოდ, ხოლო სტუდენტებს, ერთი წლით, დამატებით 3 GB-ს, ანუ უფასო 18 GB მეხსიერებას. უფრო მეტი მეხსიერებისთვის წარმოდგენილია ფასიანი პაკეტები. 2012 წლის 22 აპრილამდე რეგისტრირებულ მომხმარებლებს, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, შეეძლოთ უფასოდ აეღოთ 25 GB მეხსიერება. სერვისი შექმილია HTML5-ის ტექნოლოგიით. ბრაუზერიდან ატვირთვისას, თითოეული ატვირთული/ასატვირთი ფაილის მაქსიმალური ზომა შეადგენს 300 MB-ს. ფაილების ატვირთვა შესაძლებელია როგორც ამორჩევის ფუნქციით, ასევე ფაილების გადმოგდებით (Drag and drop) ბრაუზერში, Skydrive-ის ჩანართში. ასევე შესაძლებელია 2 GB-მდე მეხსიერების (თითოეული ფაილის ზომა არ უნდა აღემატებოდეს 2 GB-ს) ფაილების ატვირთვა, ოღონდ ეს მხოლოდ OneDrive-ის დესკტოპ აპლიკაციის (პროგრამა) საშუალებით ხდება. ეს აპლიკაცია ხელმისაწვდომია როგორც Windows-ისთვის, ასევე OS X-ისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2019-10-04 საიტზე Wayback Machine.
* პროდუქტის საინფორმაციო გვერდი
* office.com

სქოლიო
------

1. ↑  Microsoft-ი იძულებულია SkyDrive-ს სახელი შეუცვალოს, 31 ივლისი, 2013.
2. ↑  მეხსიერება გაიზარდა დაარქივებული 2014-07-27 საიტზე Wayback Machine. , OneDrive-ის ბლოგი.
3. ↑  დამატებით უფასო 3 GB სტუდენტებისთვის, 26 მაისი, 2013.
4. ↑  SkyDrive-ის შედარება სხვა წამყვან ღრუბლოვანი მეხსიერების სერვისებთან, 2012-2013.
**ხევსურული ფარიკაობა** — ხევსურების სამხედრო-ფიზიკური აღზრდის შემადგენელი ნაწილი, ცივი იარაღის ფლობის ერთ-ერთი ფორმა, გორდით ფარიკაობა, ფარის აუცილებელი გამოყენებით.

მისი სპეციალური შესწავლა XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან დაიწყო. მანამდე, მოგზაურები და ეთნოგრაფები (ა. ზისერმანი, გ. რადე, ვაჟა-ფშაველა, ნ. ხუდადოვი, ნ. ურბნელი (ხიზანიშვილი), რ. ერისთავი, პ. უვაროვა, ვ. გურკო-კრიაჟინი, ვ. შკლოვსკი, ა. ყამარაული, ა. შანიძე, გ. თედორაძე, ს. მაკალათია, ვ. ბარდაველიძე, გ. ჩიტაია, რ. ხარაძე) ხევსურულ ფარიკაობას მხოლოდ ზოგადად აღწერდნენ, მათ მიზანს არ წარმოადგენდა მისი ფორმებისა და ილეთების ტექნიკის შესწავლა. 

აღსანიშნავია, რომ ფარიკაობის ჩვეულება და წესები XX საუკუნის 50-იანი წლებისთვის უფრო შემონახული იყო პირაქეთა ხევსურეთში, ვიდრე პირიქითაში, სადაც ეს ჩვეულება თითქმის უკვე მთლიანად დავიწყებას იყო მიცემული.

ფარიკაობის შესწავლა იწყებოდა 6-8 წლის ასაკში, ეტაპობრივად და თანდათან რთულდებოდა 14-15 წლის ასაკამდე, როდესაც უკვე გადადიოდნენ ხის სასწავლო იარაღიდან საომარზე.

ლიტერატურა
----------

* В. И. Элашвили, Хевсурское фехтование, ГРУЗМЕДГИЗ, Тбилиси, 1956

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
დიოგენე დადიოდა ქალაქში სანთლით და ამბობდა — „ვეძებ გულწრფელ ადამიანს".
**დიოგენე სინოპელი** (ძვ. ბერძნ. Διογένης ὁ Σινωπεύς; დ. ძვ. წ. 412, სინოპი — 10 ივლისი ძვ. წ. 323, კორინთო) — ბერძენი ფილოსოფოსი, ცინიკოსი. აცხადებდა, რომ არაფერი ესაჭიროებოდა, მთელ საბერძნეთში მოგზაურობდა ყველაფრისაგან თავისი განდგომის თვალნათლივ საჩვენებლად; ცხოვრობდა ღვინის ცარიელ კასრში და აბუჩად იგდებდა ბერძნულ ცივილიზაციას. ამის გამო მას „შეშლილი სოკრატე" უწოდეს. დიოგენე „მსოფლიოს მოქალაქედ" თვლიდა თავს. დიოგენეს ძირითადი მოთხოვნილებები აუცილებელ მინიმუმამდე იყო დაყვანილი: მოსასხამს სამოსელად და საწოლად იყენებდა, საკვებისთვის ერთი ჯამი ჰქონდა, სასმელისთვის კი თასი. ერთ დღეს პატარა ბიჭი ნახა, რომელსაც ოსპის მარცვლები პირდაპირ პურზე ედო და თავისი ჯამი გადააგდო, ხოლო როდესაც დაინახა, იგივე ბიჭი როგორ სვამდა წყალს ხელიგულიდან, თასიც გადააგდო. 90 წლის ასაკში დიოგენემ სუნთქვა შეაჩერა და ამგვარად მოიკლა თავი. თავისი ცხედრის შესახებ ასეთი რამ დაიბარა: „დაუმარხავად გადააგდეთ ის ცხოველთა საჯიჯგნად, ანდა ორმოში ჩააგდეთ და ცოტა მტვერი მიაყარეთ ზემოდან".

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Lives & Writings on the Cynics*, directory of literary references to Ancient Cynics
* *A day with Diogenes*
* *Diogenes The Dog* from Millions of Mouths
* *Diogenes of Sinope*
* James Grout: *Diogenes the Cynic*, part of the Encyclopædia Romana
**მაისარა ალ-მათარი** (ბერბერულად) ან არაბული წყაროების მიხედვით *მაისარა ელ-ხაკირი* ('მდაბიო') — ბერბერთა აჯანყების ლიდერი რომელიც 739-40 წლებში დაიწყო. მასარა აჯანყების დაწყებიდან მალევე 740 წლის შუა პერიოდში გარდაიცვალა.

წარმომავლობა
------------

მისი ბიოგრაფიის დადგენა წარმოადგენს სირთულეს, რადგან მას უამრავი შეთხზული ისტორია უკავშირდება. მემატიანეები იუწყებიან რომ მაისარა იყო მდაბიო წარმოშობის ბერბერი წყლის გამყიდველი კაირუანში ან ტანჟერში, რის გამოც მას მოიხსენიებენ ტერმინით *ელ-ხაკირი* რაც მდაბიოს ნიშნავს. სავარაუდოდ იბნ ხალდუნის ვერსია უფრო სანდოა და ის მიიჩნევს, რომ მაისარა იყო ერთ-ერთი ბერბერული ტომის ბელადი - შეიხი. ალ-ტაბარი აღწერს, რომ მას ჰქონდა მინიჭებული უფლება დამასკოში ჰიშამისთვის წარედგინა ბერბერების მოთხოვნები.

აჯანყება
--------

730-იან წლებში უბაუდ ალაჰ იბნ ალ-ჰაბჰაბმა ომაიანთა მმართველმა იფრიკიაში (აფრიკის არაბული სახელი, აღნიშნავდა ძირითადად რომის იმპერიაში არსებული აფრიკის პროვინციის ტერიტორიას) დაიწყო ახალი გადასახადების აკრეფა. მისი ადგილობრივი წარმომადგენლები გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებით მონდომებით ბერბერებისაგან გადასახადების ამოღებაში.

739 წელს ბერბერთა ძირითადმა ტომებმა გადაწყვიტეს გაერთიანება და არაბების წინააღმდეგ აჯანყება. მათ შექმნეს ალიანსი და აირჩიეს მისარა მათ ხელმძღვანელად. ეს არ იყო სპონტანური აჯანყება, ბერბერები კარგად მოემზადნენ და დაელოდნენ მომენტს, როდესაც მთავარი ჯარები ჩრდილოეთ აფრიკიდან გადასროლილი იყო სიცილიაზე.

740 წელს შეიარაღებული აჯანყება დაიწყო და პირველი ქალაქი, რომელიც მალევე აიღეს იყო ტანჟერი. მაისარმა დატოვა ტანჟერში გარნიზონი და გაემართა დასავლეთ მაროკოს მიმართულებით. მან დაამარცხა ომანიანთა გარნიზონი და გაანავისუფლა სუსის ხეობა. ძალიან მოკლე ვადაში მთელი დასავლეთი მაროკო გიბრალტარის სრუტიდან ანტიატლასამდე მოექცა აჯანყებულების კონტროლის ქვეშ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბერბერთა აჯანყება

ლიტერატურა
----------

* Blankinship, Khalid Yahya (1994). *The End of the Jihad State: The Reign of Hisham Ibn 'Abd Al-Malik and the Collapse of the Umayyads.* SUNY Press. ISBN 0-7914-1827-8
* Ibn Khaldun (1852 transl.) *Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique*, Algiers.
* Julien, Charles-André, *Histoire de l'Afrique du Nord, des origines à 1830*, édition originale 1931, réédition Payot, Paris, 1961
* Taha, Abd al-Wahid Dhannun (1989) *The Muslim conquest and settlement of North Africa and Spain*, London, Routledge.

სქოლიო
------

1. ↑  Ibn Khaldun *Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique*, vol. 1, p.237
2. ↑  Bankinship, 1994: p.206
**თეიმურაზ (თემო) გიორგის ძე გოცაძე** (დ. 25 მარტი, 1941, თბილისი — გ. 20 აგვისტო, 2023) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1989), საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1989). ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1964, აპოლონ ქუთათელაძის კლასი). 1971-1983 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარ მხატვრად. 1983-1988 წლებში იყო თბილისის „მხატვრის სახლის" დირექტორი, 1989-1995 წლებში — საქართველოს მხატვართა კავშირის მდივანი, 1988–2005 წლებში — საქართველოს სამუზეუმო-საგამოფენო გაერთიანების „სურათების ეროვნული გალერეის" გენერალური დირექტორი. 1994 წლიდან ასწავლიდა თბილისის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტში (შემდეგ თბილისის ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი); პროფესორი (1996).

გოცაძის მთავარი ნამუშევრებია: „ლურჯა ცხენები", „დაბადება" (ორივე 1965), „ეფემერები" (1966), „ჩემი საუკუნე" (1980), „ჩემი თბილისი" (1987), სერია „ქართლის ცხოვრება" (11 სურათი, 1983), „მეტამორფოზა" (1989), „სულიერი საქართველო" (1991), „მოტაცებული მშვენიერება" (1999), „საქართველო — XX საუკუნე" (2002). შექმნა თანამედროვეთა (ო. ჭილაძე, 1973; მ. ჯანაშია, 1975; თ. ჩხეიძე, 1985) პორტრეტები, მონუმენტური მხატვრობის ნიმუშები: კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტის საკონფერენციო დარბაზის მოხატულობა (1998), „ფიროსმანი" (ახალგაზრდული ქალაქი, შავნაბადა, 1979), მართვის სისტემების ინსტიტუტის საკონფერენციო დარბაზი (თბილისი, 1980) და სხვ. პერსონალური გამოფენები: თბილისი (1976), მოსკოვი, ნიუიორკი, სან-დიეგო (1989), თბილისი (2003).

გარდაიცვალა 2023 წლის 20 აგვისტოს, 82 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 128.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ გოცაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  კალანდაძე, ანა. მარინა ჯანაშიასა და თემო გოცაძის სახლი-სახელოსნო - ორი ხელოვანი ერთ ჭერქვეშ (28 დეკემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 21 აგვისტო, 2023
2. ↑  „გარდაიცვალა მხატვარი თემო გოცაძე". *რადიო თავისუფლება*. 20 აგვისტო, 2023. ციტირების თარიღი: 20 აგვისტო, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**რეტნო ლესტარი პრიანსარი მარსუდი** (ინდონ. Retno Lestari Priansari Marsudi), უმეტესად ცნობილია, როგორც **რეტნო მარსუდი** (ინდონ. Retno Marsudi) (დ. 27 ნოემბერი, 1962, სამარანგი, ცენტრალური იავა, ინდონეზია) — ინდონეზიელი დიპლომატი, საგარეო საქმეთა მინისტრი 2014 წლიდან. პირველი ქალი საგარეო საქმეთა მინისტრი ინდონეზიის ისტორიაში.

ბიოგრაფია
---------

რეტნო მარსუდი დაიბადა 1962 წლის 27 ნოემბერს სამარანგში. დაამთავრა სამარანგის № 3 საშუალო სკოლა. 1985 წელს დაასრულა ჯოკიაკარტაში მდებარე გაჯა-მადის უნივერსიტეტი. სწავლა განაგრძო ჰააგის გამოყენებითი მეცნიერებების უნივერსიტეტში ევროკავშირის სამართლის სპეციალობით.

1990-იან წლებში მუშაობდა ინდონეზიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1997-2001 წლებში მარსუდი ჰააგაში ინდონეზიის საელჩოში ეკონომიკის სფეროს მდივნად მუშაობდა. 2001 წელს დანიშნეს საგარეო საქმეთა სამინისტროს ევროპისა და ამერიკის დეპარტამენტის დირექტორად, 2003 წელს დასავლეთ ევროპის დეპარტამენტის დირექტორად.

2005 წელს მარსუდი ვანიშნეს ინდონეზიის ელჩად ნორვეგიასა და ისლანდიაში. 2011 წლის დეკემბერში ნორვეგიის მეფემ დააჯილდოვა დამსახურების ორდენით. იგი გახდა ამ ორდენის პირველი ინდონეზიელი მფლობელი.

ოსლოდან დაბრუნების შემდეგ მარსუდი მცირე დროით კვლავ ევროპისა და ამერიკის დეპარტამენტის დირექტორად მუშაობდა. 2012 წელს იგი ნიდერლანდში ინდონეზიის ელჩად დანიშნეს. 2014 წლის 27 ოქტომბრიდან პრეზიდენტმა ჯოკო ვიდოდომ საგარეო საქმეთა მინისტრად დანიშნა.

პირადი ცხოვრება
---------------

რეტნო მარსუდის ქმარია არქიტექტორი აგუს მარსუდი. მათ ჰყავთ ორი გოგო დოტა და ბაგასი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Retno Marsudi, Menlu Perempuan Pertama Indonesia Indonesia. Bisnis.com (26 Oktober 2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-11. ციტირების თარიღი: 26 Oktober 2014.
2. ↑  Profil Singkat Menteri Luar Negeri Retno Marsudi
3. 1 2 3 4 5  Retno Marsudi named foreign affairs minister Retno Marsudi named foreign affairs minister Indonesia. Antara (26 Oktober 2014). ციტირების თარიღი: 26 Oktober 2014.
4. 1 2  Mengenal Retno Marsudi, menlu perempuan pertama Indonesia Indonesia. Merdeka.com (26 Oktober 2014). ციტირების თარიღი: 26 Oktober 2014.
5. ↑  Menlu Retno Marsudi Sudah Siapkan Program Kerja Indonesia. Kompas (26 Oktober 2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-20. ციტირების თარიღი: 26 Oktober 2014.
6. ↑  Joko Widodo appoints Indonesia's first female foreign minister, Retno Marsudi | World news | The Guardian
**არდენის ოპერაცია** — 1944 წლის 16 დეკემბერს ნიდერლანდების ფრონტის საზღვრები დიდი სისწრაფით გაარღვიეს გერმანულმა ტანკებმა. მათი მიზანი იყო ამერიკელ მოიერიშეთა კორპუსის განადგურება და ამ გზით ინგლისელთა და ამერიკელთა ერთობლივი არმიის ორად გაყოფა.

ამერიკელთათვის ეს იმდენად მოულოდნელი აღმოჩნდა, რომ შესაძლო იყო, გერმანელთა ასეთი მასიური შეტევა ვეღარ მოეგერიებინათ და დაეტოვებინათ ნიდერლანდები და საფრანგეთი. ეს კი გამოიწვევდა საფრანგეთის ხელახალ ოკუპაციას და მოკავშირეთა არმიების სრულ განადგურებას. ამერიკელები ჯერ კიდევ 14 დეკემბერს თვლიდნენ, რომ შობისათვის ისინი უკვე ბერლინში იქნებოდნენ.

გერმანელთა მიზანი იყო, რომ სწრაფი შეტევით გაენადგურებინათ ქალაქ არდენთან შეჩერებული ამერიკელთა მასიური ძალები და ამით ალყაში მოექციათ როგორც ინგლისელთა ჯარები, ისე ამერიკელთა ჯარების ნაწილი.

პირველივე დღეს, გერმანულმა არტილერიამ, ავიაციამ და ჯარმა გაარღვიეს არდენის დამცველთა ხაზი და ღრმად შეიჭრნენ მოწინააღმდეგეთა ბანაკში. ამას გარდა, მოკავშირეთა ზურგში გადმოსხეს გერმანული სს-ის 2500 კაციანი კონტინგენტი, რომლებმაც სრულიად მოულოდნელად, ზურგიდან მიიტანეს შეტევა ამერიკელებზე. მათ ამერიკელთა ფორმები ეცვათ. ასე რომ, შენიღბულად მოქმედებდნენ. მათი ცნობა ძალიან ჭირდა, რადგან ყველა მათგანმა კარგად იცოდა ინგლისური ენა და ამერიკის ისტორია.

მომდევნო დღეებში, მოკავშირეთა ბანაკში არეულობა არ ცხრებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ გერმანელებს არ გააჩნდათ დიდი სამხედრო კონტინგენტი, მაინც დიდი სისწრაფით მიიწევდნენ წინ. თუ ისინი მდინარე მასეს საზღვარს გადაკვეთდნენ, მათი შეჩერება პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნებოდა.

მოკავშირეებმა სასწრაფოდ გადააჯგუფეს არმიები და კონტრშეტევაზე გადავიდნენ. ბრძოლები 24–25 დეკემბერს, შობა დღეს გაიმართა. მიუხედავად მოკავშირეთა თავდადებული შეტევისა, გერმანული არმია უკან არ იხევდა, თუმცა 26 დეკემბერს დიდი დანაკარგების გამო, მათი წინსვლა მაინც ლიკვიდირებულ იქნა. ამერიკელებს კიდევ 2 თვე დასჭირდათ იმისათვის, რომ ფრონტის ძველი ხაზი აღედგინათ.

დანაკარგები მოკავშირეთა მხრიდანაც დიდი იყო. მარტო ამერიკელების მხრიდან, განადგურდა 700-ზე ემტი ტანკი, და 1000-ზე მეტი თვითმფრინავი. გერმანელთა ტყვეობაში კი 6500 ჯარისკაცი აღმოჩნდა. მთლიანობაში მოკავშირეებმა 90 000-ზე მეტი ადამიანი დაკარგეს.

რაც შეეხებათ გერმანელებს, მათ 60 000-დან 90 000 კაცამდე დაკარგეს.

არდენის ოპერაციამ დაამტკიცა, რომ გერმანელთა მცირე ძალებსაც კი შეეძლოთ მოკავშირეთათვის რეალური საფრთხის შექმნა. ამის გამო, მათი მომდევნო შეტევა ბევრად უფრო მობილიზებული და ორგანიზებული იყო, ვიდრე მანამდე.

ლიტერატურა
----------

* Caddick-Adams, Peter. *Snow and Steel: The Battle of the Bulge, 1944–45* (Oxford University Press; 2015) 872 pages
* Elstob, Peter (2003), *Hitler's Last Offensive*, Barnsley: Pen & Sword Military Classics, ISBN 0-85052-984-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არდენის ოპერაცია (1945)***

* Battle of the Bulge
* The Battle of the Bulge: Battlebook
* Battle of the Bulge Museums

სქოლიო
------

1. ↑  Heeresarzt 10-Day Casualty Reports per Army/Army Group, 1944.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 May 2013. ციტირების თარიღი: 29 May 2018.
2. ↑  Heeresarzt 10-Day Casualty Reports per Army/Army Group, 1945.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 May 2013. ციტირების თარიღი: 29 May 2018.
**ჯორჯო „გევორგ" პეტროსიანი** (სომხ. Գևորգ Պետրոսյան; დ. 10 დეკემბერი, 1985, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი-იტალიელი კიკბოქსერი, რომელიც ასპარეზობს საშუალო წონით დივიზიონში. მედსახელად „ექიმი".

13 წლის ასაკში სომხეთიდან იტალიაში ემიგრაციის შემდეგ, პეტროსიანმა პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 16 წლის ასაკში, როგორც მუაი-თაის მერძოლმა; მან ასპარეზობა 54 კილოგრამ კატეგორიაში დაიწყო, ხოლო მოგვიანებით 70 კილოგრამ კატეგორიაში გადაინაცვა; ამ პერიოდის გამნავლობაში პეტროსიანი მრავალი ტიტულის მფლობელი გახდა. 2007 წლის იანვარში ლუმპინეს ბოქსის სტადიონზე ნოსანან პორ. პრამუკთან მარცხის შემდეგ, ჯორჯო პეტორიანი 6 წლის განმავლობაში დაუმარცხებელი იყო; ამ პერიოდში მას ორმოცდაორ ბრძოლიანი მოგებათა სერია ჰქონდა. მოგებათა სერია შეწყდა 2013 წლის ნოემბერში, *Glory 12: New York*-ის ბრძოლაში, რომელშიც პეტროსიანს ანდი რისტე დაუპირისპირდა და დაამარცხა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ჯორჯო პეტროსიანი დაიბადა 1985 წლის 10 დეკემბერს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი სომხეთი), საბჭოთა კავშირში; მისი დაბადების სახელი იყო გევორგ პეტროსიანი; იგი მამამისთან, ანდრანიკთან და უფროს ძმასთან, სტეპანთან ერთად, ცამეტი წლის ასაკში ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში (მათ ქვეყანაში უკანონოდ, სატვირთო მანქანის უკანა ნაწილში მყოფებმა მიაღწიეს. ისინი თავდაპირველად მილანში უსახლკაროდ ცხოვრობდნენ ცხოვრობდნენ, იძინებდნენ მატარებლების სადგურებსა და ქუჩებში, მაგრამ მოგვიანებით ისინი გორიზიაში ოჯახმა მიიღო, რომელმაც მათ ქარხანაში ღამის დარაჯად მუშაობა შესთავაზა. იტალიაში დასახლების შემდეგ ოჯახს მალევე შეუერთდა ჯორჯო პეტროსიანის დედა, სახელად კარინე, და სახელად ლიანა და უმცროსი ძმა სახეალდ არმენი (არმენი ძმის მსგავსად არის მსოფლიო ჩემპიონი კიკბოქსში).

ბრიუს ლისა და ჟან-კლოდ ვან დამი საბრძოლო ხელოვნების ფილმებით შთაგონებულმა პეტროსიანმა გადაწყვიტა თოთხმეტი წლის ასაკში ვარჯიში მუაი თაიში დაეწყო, თუმცა თავდაპირველად დარბაზსს მცირე ზომის გამო ჩამოშორდა. იგი ჯიუტობდა და საბოლოოდ, 16 წლის ასაკში ვარჯიში განაახლა; ამჯერად იგი ალფიო რომანუტის ზედამხედველობის ქვეშ ვარჯიშობდა; მისი სავარჯიშო დარბაზი იყო „Satori Gladiatorium Nemesis"; პირველი ბრძოლა 16 წლის ასაკში გამართა. იგი ცხოვრებას გორიზიაში, ჩრდილოეთ იტალიაში განაგრძობდა; კარიერის საწყის წლებში მუშაობდა აგურების მწყობელად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Giorgio Petrosyan Fan Page(Russia)
* Official Glory profile დაარქივებული 2019-10-30 საიტზე Wayback Machine.
* K-1Sport profile

სქოლიო
------

1. ↑  Petrosyan, l'armeno azzurro. *avvenire.it*.
2. ↑  GIORGIO PETROSYAN (ITALY). *siamfightmag.com*.
3. ↑  Biography.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — January 29, 2011. ციტირების თარიღი: January 30, 2011.
4. ↑  Gevorg Petrosyan interview. www.fansofk-1.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-05. ციტირების თარიღი: 2008-06-01.
5. ↑  ĄÚĽŐĽĄĽ¤ĽżĄź¤ż¤Á¤ÎÁÇ´éĄŰ Âč2˛óĄĄĽ¸ĽçĽëĽ¸ĽŞĄŚĽÚĽČĽíĽˇĽ˘Ľó : ĽłĽéĽŕ. J Sports.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-19. ციტირების თარიღი: 2015-08-17.
ოსმან ალი ხანი
**ოსმან ალი ხანი,** **აზაფ ჯა VII** (დ. 6 აპრილი, 1886 — გ. 24 თებერვალი, 1967) — ჰაიდარაბადისა და ბერარის სამეფოს უკანასკნელი ნიზამი (მმართველი).

აზაფ ჯა VII, რომელიც 50 წლის ასაკში 210,8 მლრდ აშშ დოლარს ფლობდა, ჰაიდერაბადისა და ბერარის სამეფოს უკანასკნელი მმართველი იყო. მოგვიანებით კი ეს რეგიონი ინდოეთმა დაიპყრო. თანამედროვეების აზრით, მისი უდიდებულესობა, რომელიც საკმაოდ პროგრესულად აზროვნებდა, სერიოზულად იღვწოდა მასების განათლებისთვის, მეცნიერებისა და მშენებლობის განვითარებისთვის. სწორედ მისი ძალისხმევით გახდა დაწყებითი განათლება აუცილებელი ყველა მოქალაქისთვის და თანაც მისივე ბრძანებით, ღარიბები ამ განათლებას ყოველგვარი საფასურის გარეშე იღებდნენ, ხოლო როდესაც აზაფ ჯა 37 წლის იყო, თავის სამეფოში რკინიგზა და ელექტრობა გაიყვანა. 1937 წელს აზაფ ჯა ჟურნალ Time Magazine-ის გარეკანზე, მსოფლიოს ყველაზე მდიდარი ადამიანის სტატუსით გამოჩნდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ನಿಜಾಮರ ಸೈನಿಕರು
* ასაფ ჯაჰ VII დაარქივებული 2016-02-11 საიტზე Wayback Machine.
* Nizam gave funding for temples
**სტეფანე გიორგის ძე ახმეტელი (ახმეტელაშვილი)** (დ. 1877 — გ. 1922) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1918).

დაამთავრა კადეტთა კორპუსი და სამხედრო სასწავლებელი სუმიში (უკრაინა). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიისა (დაჯილდოვდა წმ. ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენით) და პირველ მსოფლიო ომში (პოლკოვნიკი). საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1918 წ.) მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება; სარდლობდა კორპუსს, ტფილისის გარნიზონის ეროვნული გვარდიის ნაწილებს, 1921 წ. საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის დროს — სასაზღვრო ჯარებს. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ დააპატიმრეს გენერალ ჭავჭავაძესა და გენერალ თავაძესთან ერთად და მოსკოვში გაგზავნეს. მოკლეს გზაში, რიაზანის ციხეში; ოფიციალური ვერსიით გარდაიცვალა ტიფით.

სტეფანე ახმეტელის უმცროსი ძმა იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სიმონ (სიკო) ახმეტელაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, სამხედრო ფიცის ერთგულნი, თბილისი, 2015. — გვ. 17, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* (რუსული) Джавахишвили Н.Г. Грузины под Российским Флагом: Грузинские военные и государственные деятели на службе России в 1703-1917, с. 86. Тбилиси: Издательство Тбилисского университета, 2003.
**ჯემალ სეფიაშვილი** (დ. 19 თებერვალი, 1947, თბილისი) — ქართველი მომღერალი და კომპოზიტორი

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1968 წლიდან მუშაობდა თბილისის ფარმაცევტულ ქარხანაში ინჟინრად და თანამშრომლობდა ქარხნის ვოკალურ-ინსტრუმენტულ ანსამბლთან „მელოდია"; ამ ანსამბლისთვის დაწერა სიმღერა „სიყვარულის სანთლები", რომელმაც კვარტეტ „თბილისის" შესრულებით დიდი პოპულარობა მოიპოვა. 1972 წელს ირმა სოხაძის საავტორო კონცერტზე წარმატებით შესრულდა მისი 12 სიმღერა. 1978–1986 წლებში მუშაობდა საქტელერადიოს კორესპონდენტად, იყო ტელე-რადიო გადაცემების ავტორი და წამყვანი. განსაკუთრებით პოპულარული იყო გადაცემა „შეხვედრები მიკროფონთან" (1972–1986). 1979 წელს გამოვიდა მისი სიმღერების ორი ალბომი მორის ფოცხიშვილის ლექსებზე (ანსამბლ „ორიონის" შესრულებით). 1986–1987 წლებში მუშაობდა მხატვრული აღზრდის სახლის ხელმძღვანელად. 1991 წელს იყო საქართველოს პროფკავშირების კულტურის განყოფილების კომისიის თავმჯდომარე. 1991 წელს აღადგინა საქართველოს კულტურის მოღვაწეთა პროფკავშირი და იყო მისი თავმჯდომარე. 1995 წელს საქართველოს კულტურის, 2001 წელს რუსეთში საქართველოს საელჩოს მრჩეველი კულტურის საკითხებში. 1989 წლის 9 აპრილს საქართველოში განვითარებულ ტრაგედიას მიუძღვნა სიმღერა „ვაჩუქოთ ერთმანეთს ტიტები" (მორის ფოცხიშვილის ლექსი), რომელმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა (შეასრულა ქართული ესტრადის 62-მა მომღერალმა). არის არაერთი სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, მოსახლეობის გამოკითხვის შედეგად, ჯემალ სეფიაშვილი 1998 წლის საუკეთესო საზოგადო მოღვაწეთა ათეულში დასახელდა.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1989)
* აკაკი წერეთლის სახელობის პრემია (1993)
* ღირსების ორდენი (1997)
* საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1998)
* თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022)

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 427, თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ სეფიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ქოქოშვილი, დათო (2 ოქტომბერი, 2022). „საპატიო თბილისელის ჯილდო 20 ადამიანს გადაეცა". *netgazeti.ge*. ციტირების თარიღი: 3 ოქტომბერი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**ოსმან სარიველი** ({{lang-az| Osman Sarıvəlli; ნამდვილი სახელი: Osman Abdulla oğlu Qurbanov}; 1905, Ikinji Shikhli - გ. 3 ივლისი, 1990, ბაქო) — აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

ოსმან აბდულა ოღლუ ყურბანოვი დაიბადა 1905 წელს ყაზახის ოლქის სოფელ იკინჯი შიხლში (ახლანდელი აზერბაიჯანის ყაზახის რაიონი). 1926 წელს დაამთავრა ყაზახის პედაგოგიური სემინარია, 1932 წელს - მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი.
1941-45 წლებში დიდი სამამულო ომის მონაწილე იყო.

ლიტერატურული მემკვიდრეობა
-------------------------

სარიველი თავის პოეტურ პრაქტიკაში ეყრდნობოდა აშუღურ პოეზიას. ოსტატურად გამოიყენა თავისი მდიდარი გამოცდილება, მან შექმნა სიმღერები, რომლებიც აჟღერდა მისი თანამედროვეების დროს. 
ომისშემდგომ წლებში სარიველის შემოქმედებითი ნიჭის კიდევ ერთი ასპექტი გამოიკვეთა. სატირული ლექსებით გამოდიოდა გაზეთებისა და ჟურნალების ფურცლებზე. სარიველი მრავალი ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორია, ასევე ცნობილია, როგორც შესანიშნავი მთარგმნელი, რომლის წყალობითაც აზერბაიჯანულად ისმოდა სოფოკლეს „ანტიგონეს" სტრიქონები.
გარდაიცვალა 1990 წელს ბაქოში. იგი მშობლიურ სოფელში დაკრძალეს.
**ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი** (არაბ. الأزهر الشريف; ალ-აზჰარ ალ-შარიფ, „ღირსეული აზჰარი") — ერთ-ერთი უძველესი წამყვანი ეგვიპტური უნივერსიტეტი კაიროში, განთქმული მსოფლიოში მისი ისლამური კვლევისა და განათლების ცენტრის რეპუტაციით. მისი სახელი უკავშირდება ალ-აზჰარის მეჩეთს ძველ კაიროში, რომელსაც თავის მხრივ სახელი ფატიმა აზ-ზაჰრაას, წინასწარმეტყველი მუჰამედის ქალიშვილის (ფატიმიდთა დინასტიის წინაპარი), პატივსაცემად დაერქვა. მეჩეთი ორ წელიწადში აიგო (969-971). მედრესეს თეოლოგიის სკოლა დაფუძნდა 988 წელს, როგორც ისმაილი შიას სკოლა, თუმცა მოგვიანებით სუნიტური გახდა და ამ ორიენტაციას დღემდე ინარჩუნებს. ეს ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი უნივერსიტეტთაგანია მსოფლიოში.

ალ-აზჰარი უმრავლესობა სუნიტ მუსლიმთა მიერ ისლამური სწავლების ყველაზე პრესტიჟულ სკოლად ითვლება და ამ სკოლის მეცნიერები მუსლიმანურ სამყაროში ყველაზე მაღალი რეპუტაციით სარგებლობენ. უნივერსიტეტის მიზანია ისლამური კულტურისა და არაბული ენის (ყურანის ენა) პროპაგანდა/პოპულარიზაცია.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* Bayard Dodge (1961). *Al-Azhar: A Millennium of Muslim Learning*.  Middle East Institute.
* Witte, Griff.  (3 მარტი, 2012) At al-Azhar Mosque, struggle over Islam roils a revered Egyptian institution. *The Washington Post*.
* Muhammad ʿAbdallāh ʿInān: *Tārīḫ al-Ǧāmiʿ al-Azhar*. 2. Aufl. Kairo 1958.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* უნივერსიტეტის ისტორია (დაარქივებული)
* ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი — ენციკლოპედია „კრუგოსვეტი"

სქოლიო
------

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Delman, Edward (26 თებერვალი, 2015). „An Anti-ISIS Summit in Mecca". *The Atlantic*. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
5. ↑  Aishah Ahmad Sabki (2018). *Pedagogy in Islamic Education: The Madrasah Context*.  Emerald Group Publishing,   გვ. 16.
6. ↑  al-Azhar University // Encyclopædia Britannica
**მექნესი** (არაბ. مكناس‎; ფრანგ. Meknès; ესპ. Mequinez) — ქალაქი ჩრდილოეთ მაროკოში, დედაქალაქ რაბატიდან დაშორებულია 130 კილომეტრით, ხოლო ფესიდან 60 კმ-ით. მულაი ისმაილის მმართველობისას (1672–1727), მექნესი მაროკოს დედაქალაქი იყო, სანამ ის მარაქეშში გადავიდოდა. 2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 985 000 ადამიანს შეადგენს. ამჟამად ის მექნეს-ტაფილალეტის რეგიონის დედაქალაქია. სახელწოდება მექნესი მომდინარეობს ბერბერული ტომის სახელიდან, რომელსაც შუა საუკუნეების ჩრდილოაფრიკული წყაროების მიხედვით მიკნასა ერქვა. 

თავდაპირველი საზოგადოება, რომლის ირგვლივაც მექნესი გავითარდა, იყო VIII საუკუნის კასბაჰი. ბერბერული ტომი მიკნასა, რომელიც სამხრეთ ტუნისის ტერიტორიაზე სახლობდა, აქ IX საუკუნეში გადმოსახლდა და ქალაქმა სწრაფად ზრდა იწყო. 

ალმორავიდებმა აქ IX საუკუნეში ციხესიმაგრე დააარსეს. იგი ალმოჰადების გაძლიერებას ეწინააღმდეგებოდა, რომლებმაც ის შემდგომში დაანგრიეს. ამის შემდეგ ციხე უფრო დიდი ზომით, მეჩეთით და გაძლიერებული ფორტიფიკაციით აღდგა. ქალაქმა აყვავება განაგრძო XIV საუკუნეში ვატასიდების დინასტიის დროს. მექნესმა თავის ოქროს ხანას მულაი ისმაილის მმართველობისას მიაღწია, როდესაც ის მაროკოს სულთანატის დედაქალაქი იყო. ისმაილმა ქალაქის ძველ ნაწილში ზღვაში დატყვევებული ქრისტიანი მეზღვაურებისთვის ციხე ააგო. მან ასევე ააშენა სხვა მრავალი ნაგებობა, ბაღები, მუნუმენტური ჭიშკრები, მეჩეთები და გრძელი კედელი, რომლის სიგრძეც 40 კმ იყო. 

1996 წელს, მექნესის ისტორიული ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Une page du ministère de la Communication marocain დაარქივებული 2007-03-12 საიტზე Wayback Machine.
* Page sur Meknès dans le site du Patrimoine Mondial de l'Unesco
* Bibliographie sur la ville


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მაროკოში მაროკოს დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვოლიუბილისი  • მექნესი  • აით-ბენ-ჰადუ  • ქალაქ ფესის ძველი ნაწილი ფეს-ელ-ბალი  • მარაქეშის მედინა  • ტეტუანის მედინა  • ეს-სუვეირა  • ელ-ჯადიდა  • რაბატი
 | 
 |

 |
**ლაღიძის წყალი** — პოპულარული ქართული გამაგრილებელი (უალკოჰოლო) სასმელი, დამზადებული სოდიანი წყლისა და სხვადასხვა ნატურალური სიროფებისგან. ტრადიციულად, ჭიქაში ხდებოდა სიროფის გაზავება სოდიანი წყლის ჭავლით. ასევე იყიდება ბოთლში ჩამოსხმული სხვადასხვა არომატის მქონე გამაგრილებელი სასმელი. ზოგიერთი ამერიკელი სპეციალისტი მას ადარებს კვერცხის კრემს, მაგრამ ავთენტური ქართული სასმელი არ შეიცავს არც რძეს და არც შოკოლადის სიროფს.

სახელწოდება მომდინარეობს მიტროფანე ლაღიძისგან, ქუთაისელი ფარმაცევტისგან, რომელსაც 1887 წელს გაუჩნდა იდეა, რომ ლიმონათის გასაკეთებლად, ნაცვლად იმპორტული, არომატიზირებული ესენციებისა, გამოეყენებინა ნატურალური სიროფები. 1900 წელს „ძმები ლაღიძეების" ქარხანამ ქუთაისში დაიწყო საკუთარი, უნიკალური რეცეპტების დამზადება ბალახებისა და ხილის შეზავებით. დღეს „ლაღიძის წყლები" აწარმოებს სხვადასხვა ნატურალური არომატის წყლებს, მათ შორის — კომშის, მსხლის, ციტრუსების, ალუბლის, ტარხუნის და სხვა. ლაღიძის წყლების დისტრიბუცია ხდება რუსეთში, უკრაინაში, ბალტიისპირეთის სამ სახელმწიფოში, პოლონეთში და სომხეთში.
ჰუმუსი
**ჰუმუსი** — მუხუდოსგან დამზადებული ახლოაღმოსავლური საუზმეული (პიურე, პასტა).

კერძი
-----

აღნიშნული კერძი, პირველად XIII საუკუნის კაიროს რეცეპტებში იხსენიება.

კერძის მომზადებისას, ბარდის მარცვლებს ხარშავენ. საჭიროა მისი პიურესავით დასრესვა და მასვე უმატებენ დაუმუშავებელ ტაჰინს.

ხშირად ჰუმუსს ზეითუნის ზეთით, ოხრახუშითა და სუნელებით მიირთმევენ. მაგალითად ისრაელში მისი პოპულარობა იმან განაპირობა, რომ ამ ქვეყანაში მკაცრი რელიგიური კანონი უფლებას იძლევა, რომ ჰუმუსი ხორცსა და რძის პროდუქტებთან ერთად ჭამონ.

მსოფლიოს რესტორნებში ტრადიციულად, მას შემოგთავაზებენ როგორც ცალკე, აპეტაიზერად, რაიმე ბოსტნეულთან ერთად, ისე პიტის პურში გახვეულს, ან სხვა ნებისმიერი კერძის საკმაზის სახით, ხოლო რაც შეეხება სასურსათო მაღაზიებში ქილებითაც კი იყიდება, თუმცა ახალდამზადებული გაცილებით გემრიელი და არომატულია.

XXI საუკუნის დასაწყისში ჰუმუსმა პოპულარობა მოიპოვა ამერიკის შეერთებულ შტატებში და სხვა განვითარებულ ქვეყნებში ვეგეტარიანელებსა და იმ ადამიანებში, რომლებსაც არ შეეძლოთ წებოვანა და გლუტენის შემცველი პროდუქტების მიღება. .

2016 წლისთვის ჰუმუსის წამყვანმა მწარმოებელმა კომპანიამ, Sabra Dipping Company-მა, ჰუმუსის გაყიდვების 62 %-იანი წილი დააგროვა შეერთებულ შტატებში და 2017 წელს გაყიდვებით $1 მილიარდს გადააჭარბა.

დღეისათვის კერძი ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ისრაელში, სირიაში, ლიბანში, იორდანიაში, თურქეთში, ასევე საბერძნეთსა და კვიპროსში.

მომზადების წესი
---------------

ხშირად ჰუმუსი მზადდება მოხარშული წიწიბურისგან ან ბარდისგან, რომელიც ჰომოგენიზდება ხელით ან ბლენდერის გამოყენებით ზეითუნის ზეთის, ლიმონის წვენისა და სეზამის პასტის (ტაჰინის) დამატებით, მას ასევე გემოვნებით შეიძლება დაემატოს სანელებლები (განსაკუთრებით ნიორი, მარილი, ოხრახუში, ხახვი, დაფქვილი კვლიავი, ჩილი წიწაკა).

ჰუმუსი მდიდარია მცენარეული ცილებით, საკვები ბოჭკოებით, უჯერი ცხიმებით და რკინით.

ინგრედიენტები
-------------

* ბარდა
* ლიმონის წვენი
* ტაჰინი
* ნიორი
* არარაფინირებული ზეითუნის ზეთი
* მარილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰუმუსი დაარქივებული 2016-11-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Hummus Catches On in America (as Long as It’s Flavored) // The New York Times(ინგლისური)
**მოვსეს კალანკატვაცი (დასღურანცი)**, *მოსე კალანკატუელი* (სომხ. Մովսէս Կաղանկատուացի) — სომეხი ისტორიკოსი, „ალვანთა ისტორიის" ავტორი. თხზულება შემონახულია ძველ სომხურ ენაზე. მკვლევართა ერთი ნაწილი მოვსეს კალანკატვაცს X საუკუნის ისტორიკოსად მიიჩნევს, ზოგი კი VII საუკუნის მოღვაწედ თვლის. არის აგრეთვე მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც მოვსეს კალანკატვაცი და მოვსეს დასღურანცი სხვადასხვა დროის ისტორიკოსები არიან: პირველი მოღვაწეობდა VII საუკუნეში და „ალვანთა ისტორიის" იმ ნაწილის ავტორია, სადაც თხრობა უძველესი დროიდან VII საუკუნემდეა დასრულებული, მეორე კი - X საუკუნეში ცხოვრობდა და ამ ისტორიის გამგრძელებელი და რედაქტორია.

„ალვანთა ისტორიაში" საკუთრივ კავკასიის ალბანეთის გარდა საყურადღებო ცნობებია დაცული ხაზარებისა და ჰუნების შემოსევების, ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს, სპარსეთის მეფე ხოსროს ომებზე. ასევე ვახტანგ გორგასლის ბრძოლა ირანის წინააღმდეგ, იმდროინდელი სომხეთის სამეფოს ურთიერთობა ქართლთან, ბიზანტიასთან. ნაშრომში დაწვრილებით აღწერილია ბიზანტიელებისა და ხაზარების მიერ 627-628 თბილისის ალყა და მისი აღება. დაცულია მასალები სომეხ-ქართველთა საეკლესიო პაექრობის შესახებ და სხვა. მნიშვნელოვანია ცნობა რუსთა ლაშქრობისა ამიერკავკასიაში (943).

ლიტერატურა
----------

* *მელიქსეთ-ბეგი ლ.* ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ. 1941;
* *მისივე,* საქართველოს ისტორიის წერილობითი წყაროების პუბლიკაციები. კატალოგი, ტ. 1, თბ. 1949;
* *Абегян М. Х.* История древнеармянской литературы (пер. с. арм.), Ер. 1975
* *მაისურაძე გ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 64, თბ. 1984

სქოლიო
------

1. ↑  Kushnareva, Karinė Khristoforovna (1997). რედ. H. N. Michael (trans): *The Southern Caucasus in Prehistory*.  Univ. of Pennsylvania Museum History,   გვ. 196. ISBN 0-924171-50-2. „The tenth century A.D. Armenian historian Movses Kalankatuatsi states that ..."
2. ↑  (გერმანული) Gesellschaft, Görres. *Oriens Christianus*. Leipzig, Germany: O. Harrassowitz 1905, p. 274
3. ↑  Encyclopædia Iranica, *Arran დაარქივებული 2008-09-13 საიტზე Wayback Machine.*
4. ↑  James D. Howard-Johnston (2006). *East Rome, Sasanian Persia and the End of Antiquity*.  Ashgate Publishing, Ltd.   გვ. 49. ISBN 0-86078-992-6.
**ჯაბირ ნოვრუზი** (აზერ. Cabir Mirzəbəy oğlu Novruzov; დ. 12 მარტი, 1933 — გ. 12 დეკემბერი, 2002, ბაქო) — აზერბაიჯანული ლიტერატურის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი (1999). აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1979).

ბიოგრაფია
---------

ჯაბირ ნოვრუზოვი დაიბადა 1933 წლის 12 მარტს აზერბაიჯანის ხიზის რაიონში. სკოლისა და პედაგოგიური კოლეჯის დამთავრების შემდეგ წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. ერთი წლის შემდეგ, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის რეკომენდაციით, იგი გაგზავნეს გორკის სახელობის ლიტერატურულ ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1957 წელს.

1958 წლისთვის მუშაობა დაიწყო საღამოს გაზეთ „ბაქოში" ლიტერატურის მუშაკად. 1967-1970 წლებში მუშაობდა ლიტერატურულ-მხატვრულ ჟურნალში „აზერბაიჯანი", ხოლო 1991-1993 წლებში გაზეთ „ლიტერატურა და ხელოვნება"-ს მთავარი რედაქტორი გახლდათ. 1970-1997 წლებში იყო რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივანი. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის სოციალურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია მრავალ უცხო ენაზე. მან ასევე თარგმნა მსოფლიო პოეტების წიგნები აზერბაიჯანულ ენაზე.
შემოქმედების ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება რომანტიული სტილი იყო. მისი ლექსების მიხედვით დაწერილია სიმღერები.

1. ↑  В Баку прошел вечер, посвященный творчеству народного поэта Джабира Новруза (ФОТО). ციტირების თარიღი: 2014-03-15
**ბიბლიის აპოკრიფები** — წიგნები, რომლებიც შესულია ბიბლიის ზოგ გამოცემაში და რომლებსაც ბევრი არ აღიარებს ღვთის შთაგონებით დაწერილ წიგნებად, რამდენადაც არ არსებობს ამის მტკიცებები. ბერძნული სიტყვა „აპოკრიფოს" „საგულდაგულოდ დამალულს" ნიშნავს.

აპოკრიფულად ითვლება ის წიგნები, რომელთა წარმოშობა და დამწერის ვინაობა ზუსტად არ არის ცნობილი ან რომელთა შემთხვევაშიც არ არსებობს ღვთივშთაგონებულობის მტკიცებები მიუხედავად იმისა, რომ ზოგის აზრით მათი წაკითხვა სასარგებლოა. ასეთი წიგნები საჯაროდ არ იკითხებოდა, ცალკე ჰქონდათ. ამიტომაც უწოდეს მათ „საგულდაგულოდ დამალული".

ახ. წ. 397 წელს კართაგენის კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, ებრაულ წერილებს უნდა დამატებოდა შვიდი აპოკრიფული წიგნი, „ესთერის" და „დანიელის" კანონიკურ წიგნებს კი დამატებითი მონაკვეთები დართვოდა. თუმცა რომის კათოლიკურმა ეკლესიამ მხოლოდ 1546 წელს, ტრიესტის საეკლესიო კრებაზე აღიარა ისინი ბიბლიის კანონის ნაწილად.

მიუხედავად იმისა, რომ ღვთივშთაგონებულ წიგნებს არ მიეკუთვნება, ისტორიული თვალსაზრისით საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის წიგნი „პირველი მაკაბელთა". იგი მოგვითხრობს, თუ როგორ იბრძოდნენ იუდეველები თავისუფლებისთვის ძვ. წ. II საუკუნეში მაკაბელთა მეთაურობით, რომლებიც სამღვდელო შტოს წარმომადგენლები იყვნენ. სხვა აპოკრიფული წიგნები სავსეა მითებით, ცრურწმენებითა და შეცდომებით. იესო ქრისტეს და ქრისტიანულ-ბერძნული წერილების დამწერებს არასოდეს უხსენიებიათ ეს წიგნები და არ მოუყვანიათ ციტატები ამ წიგნებიდან.

აპოკრიფულ წიგნებთან დაკავშირებით საკმაოდ მტკიცე პოზიცია ეკავა იერონიმეს, რომელმაც ახ. წ. 405 წელს დაასრულა ბიბლიის ლათინურ თარგმანზე, ვულგატაზე, მუშაობა. მან დაასახელა კანონიკური წიგნები, ფლავიუსის მსგავსად 22 წიგნად გააერთიანა ებრაული წერილების 39 წიგნი და ვულგატის პროლოგში (რომელიც დაურთო „სამუელისა" და „მეფეების" წიგნებს) აღნიშნა: „ასე რომ, სულ ოცდაორი წიგნია . . .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბიბლიის აპოკრიფები***

* "The Apocrypha, Bridge of the Testaments" by Robert C. Dentan formerly at orthodoxanglican.net, now at thefishersofmenministries.com დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* "Lutheran Cyclopedia: Apocrypha" at lcms.org
* "Apocrypha" in the Catholic Encyclopaedia at newadvent.org/cathen
* დაარქივებული 2021-03-09 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქავთარაძე**. |

**სერგო ივანეს ძე ქავთარაძე** (დ. 30 აგვისტო, 1885, სოფელი ზოვრეთი, ქუთაისის გუბერნია — გ. 17 ოქტომბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

1915 წელს ს. ქავთარაძემ დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი. ქ. ქუთაისის მშრომელთა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის წევრი, რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომტეტის წევრი. პარტიის დავალებით გაემგზავრა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. მრავალი წლის განმავლობაში. ს. ქავთარაძე ეწეოდა პარტიულ და ჟურნალისტურ მუშაობას პეტერბურგში, თბილისში, ბათუმში, იმყოფებოდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მოსკოვში, ორენბურგში. 

1920 წლს 7 მაისიდან 1921 წ. 25 თებერვლამდე ს. ქავთარაძე იყო რ.ს.ფ.ს.რ წარმომადგენელი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 1921 წლის 25 თებერვლიდან, მცირე ხნის განმავლობაში იყო საქართველოს სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს (ე.წ. "სახკომსაბჭოს") თავმჯდომარე საქართველოში. 
ს. ქავთარაძე ტროცკისტობის ბრალდებით იქნა დატყვევებული, თუმცა შემდეგ სასჯელი მოეხსნა და რეაბილიტირებულ იქნა იოსებ სტალინთან მისი პირადი მეგობრობის წყალობით. 
1939 წლიდან ს. ქავთარაძე დიპლომატიურ სამუშაოზეა - არის სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში მუშაობის განყოფილების გამგე. სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისრის მოადგილე. 1945-1952 წლებში ს. ქავთარაძე იყო სსრ კავშირის ელჩი რუმინეთში, შემდეგ - სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. 1954 წლიდან ს. ქავთარაძე პერსონალური პენსიონერია.

ს. ქავთარაძე დაჯილდოებულია ორი ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ოქროს ვარსკვლავის ორდენით.
ს. ქავთარაძის სახელი დაერქვა ქუჩას ქ. თბილისში, საბურთალოს რაიონში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **სოფიო აბრამის ასული ვაჩნაძე** (დაიბადა 1 სექტემბერი, 1894, გატჩინო — გარდაიცვალა 17 აპრილი, 1980, მოსკოვი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 340, თბ. 1994
**ჰაინრიხ შარერი** (გერმ. Heinrich Scharrer) (დ. 21 ივლისი, 1828, მაგდებურგი, გერმანია, — გ. 24 სექტემბერი, 1906, ოდერის კროსენი, ახლანდ. კროსნო-ოჟანსკე, პოლონეთი) — გერმანელი ბოტანიკოსი, ლანდშაფტის დიზაინერი.

სწავლობდა გეტინგენის უნივერსიტეტში, შემდეგ მუშაობდა პოტსდამის პარკსა და პრინც შტოლბერგ-ვერნიგეროდეს ბაღში. 1859 წელს გერმანელი ბოტანიკოსის პროფესორ კარლ ჰაინრიხ კოხის რეკომენდაციით მოიწვიეს ბაღების ინსპექტორად თბილისში, სადაც არქიტექტორ ოტო სიმონსონთან ერთად შეიმუშავა გოლოვინის გამზირზე ალექსანდრეს ბაღის მოწყობის გეგმა (გაიხსნა 1863 წელს). ეს იყო ევროპული სტილის პირველი დასასვენებელი პარკი თბილისში. 1860-იან წლებში შარერის ხელმძღვანელობით განახლდა მეფისნაცვლის სასახლის ბაღი თბილისში და მოეწყო საზოგადოებრივი პარკები ბორჯომსა და თეთრიწყაროში. 

1861 წლიდან შერარი ხელმძღვანელობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღს, რომლის ტერიტორიაზეც მან 1871 წელს ააგო მებაღეობის შენობა. შარერმა მოგვიანებით სათბურები ააშენა და დაიწყო საქართველოში მანამდე უცნობი დეკორატიული მცენარეების მოშენება. 1886 წელს გაიხსნა ბოტანიკის მუზეუმი, ხოლო ბოტანიკური ბაღი საბოლოოდ გადაკეთდა სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებად. 1889 წელს შარერი პენსიაზე გავიდა, გერმანიაში დაბრუნდა და ქალაქ ოდერის კროსენში მეღვინეობისა და მეხილეობის სკოლას კურატორობდა. დაჯილდოებული იყო რუსეთის წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენით (მახვილებით და ბაბთით, 1889), ასევე კავკასიის სოფლის მეურნეობის საზოგადოების ოქროს მედლით (1875).

ლიტერატურა
----------

* 100 ღირსსახსოვარი სახელი = 100 памятных имен = 100 memorable names : საქართველოში და საქართველოს გარეთ მოღვაწე უცხოელები / სარედ. კოლ.: მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი, ზურაბ აბაშიძე [და სხვ.] .- თბ. 2014.-გვ.303.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰაინრიხ შარერი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სიღნაღის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ სიღნაღში.

აღწერა
------

სიღნაღის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, მაგრამ გარე მასები ისეა დანაწევრებული, რომ სამნავიანი ეკლესიის შთაბეჭდილებას ტოვებს. ამ შტაბეჭდილებას ქმნის ინტერიერის გრძივ კედლებში მოწყობილი სამ-სამი ღრმა ნიშა, თაღოვანი უბე. თაღები საკმაოდ მასიურ შვერილ პილასტრებზე გადადის. კედლები დანაწევრებულია თაღებით, რომლებშიც სარკმლებია გაჭრილი. საკურთხევლის აფსიდა ძირითად სივრცეზე ვიწროა. მის გვერდით პასტოფორიუმებია მოწყობილი. დარბაზი გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით, რომელიც ორ საბჯენ თაღზე გადადის. საკურთხევლის აფსიდის წინ კანკელია აღმართული. დასავლეთით იყო ხის პატრონიკე, რომელიც ამჟამად მოხსნილია. კედელში დარჩენილია ბუდეები. პატრონიკეზე ასასვლელი კედლის სისქეშია.

ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს — დასავლეთიდან, ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. გარედან ეკლესია საკმაოდ მოხდენილი პროპორციებისაა. გაირჩევა ორი სამშენებლო ფენა. გვერდითა ნავების კედლები ძირითადად რიყის ქვითაა ნაშენი, მშნენებლობაში გამოყენებულია აგურიც. ეს უფრო ადრეულია. უფრო მოგვიანო ხანის უნდა იყოს შუა ნავის აგურით ნაშენი ზედა ნაწილი. ფასადები ფრონტონებით სრულდება, რომელშიც ორ-ორი თაღოვანი ჩაღრმავებაა თავზე აგურით გამოყვანილი დეკორატიული ფრონტონებით; ხოლო კეხში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ცენტრალური ნავის თავზე აღმართულია პატარა ფანჩატური. 

ეკლესია ნაწილობრივ ძველი გალავნითაა შემოზღუდული. გალავანი რიყის ქვითაა ნაშენი. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით გალავანის მაღალი, მრგვალი კოშკია, რომელზეც სამრეკლოა დაშენებული. კოშკი XVIII საუკუნით თარიღდება. იგი ორსართულიანია. მეორე სართულზე მოგვიანო პერიოდში მიშენებული აგურის კიბე ადის. საკუთრივ სამრეკლოს ფანჩატური XIX საუკუნეშია აგებული. ის მთლიანად აგურისაა. სახურავის ქიმზე აღმართულია ჯვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 235
გეოგრაფიული პოზიცია
**ნემსის კონცხი**, *ნემსა კონცხი*, *აგულიასი*, *აგულიაში* (აფრ. Kaap Agulhas, ინგლ. Cape Agulhas, პორტ. Cabo das Agulhas) — უკიდურესი წერტილი აფრიკის სამხრეთში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე.

ამაღლებულია 140 მეტრზე. მდებარეობს 155 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში კეთილი იმედის კონცხიდან, შეადგენს ცელას დაბოლოებას, რომელიც მიემართება კაპის მიწიდან. მთავრდება სამხრეთი განედის 34° 51' და აღმოსავლეთის გრძედის 20° 00' არსებულ შუქურასთან.

ნემსის კონცხის სამხრეთით კეთილი იმედის კონცხიდან ალგოას უბემდე გადაჭიმულია 840 კმ სიგრძის ქვიშოვანი მეჩეჩი, რომელიც წარმოადგენს სამხრეთი სანაპიროს წყალქვეშა გაგრძელებას და აღწევს სამხრეთი განედის 37 °-ს, ანუ სანაპიროს სამხრეთიდან 240 კმ-ს. 36 °-ით ვიწროვდება, იღებს კონუსის ფორმას, რომელიც წყლის დონის მრავალწლოვან საშუალო მაჩვენებელზე მაღლდება 112—130 მეტრით და მკვეთრად ეშვება სიღრმეში 340—380 მეტრზე. ეს წყალქვეშა ტერასა, რომელსაც ჰქვია აგულიასის მეჩეჩი საშიშია მეზღვაურებისთვის უმნიშვნელო სიღრმისა და ინდოეთის ოკეანიდან ატლანტის ოკეანისკენ სწრაფი დინების გამო (ნემსის კონცხის დინება), რომელიც წარმოქმნის ძლიერ ტალღებს, რაც ხდება გემების ხშირი ჩაძირვის მიზეზი.

ამ ადგილმა XV საუკუნეში პორტუგალიელი მეზღვაურებისგან სახელად მიიღო *L’Agulhas*, ახლოდან ზღვაში შემჩნეული მაგნიტური ანომალიის გამო (პორტ. agulha — ნემსი, მოცემულ შემთხვევაში — კომპასის მაგნიტური ისარი). ამ ადგილას კომპასი უჩვენებდა მუდამ ჩრდილოეთისაკენ. XIX საუკუნის ბოლოს აქ მაგნიტური გადახრა იყო დასავლეთისკენ და შეადგენდა 30 °-ს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 76.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Kap Agulhas***

* Agulhas National Park დაარქივებული 2011-01-27 საიტზე Wayback Machine.
* Cape Agulhas
* Travel to Cape Agulhas
ასალის ტბა
**ასალის ტბა** (არაბ. بحيرة عسل) — კრატერული ტბა ჯიბუტის ცენტრალურ ნაწილში. ცხელ, მზიან დღეებში ტბის მარილიანი წყლის აორთქლების შედეგად წარმოიქმნება მარილის კუნძულები. ტბა მდებარეობს ზღვის დონიდან 155 მეტრით დაბლა, აფარის დაბლობზე, ეს ყველაზე დაბალი წერტილია აფრიკაში. ტბის სიმლაშე შეადგენს 35 %-ს, ხოლო 20 მეტრის სიღრმეზე — 40 %-ს, რის შედეგადაც ის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მლაშე ტბაა მსოფლიოში მკვდარ ზღვასთან და ელტონის ტბასთან ერთად. ტბა შემოფარგლულია მჭიდრო მლაშე ნიადაგის ფენით. მარილი მოიპოვება და ქარავნებით იგზავნება ეთიოპიაში.

ტბიდან დაახლოებით 5 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ტაჯურის ყურე ინდოეთის ოკეანეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Assalsee***

* Assalsee bei djiboutiweb დაარქივებული 2014-04-29 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* Assalsee auf artouest.org დაარქივებული 2016-02-21 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* Bilder des Assalsees დაარქივებული 2007-03-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  აფრიკის ტბები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-25. ციტირების თარიღი: 2015-10-28.
2. ↑  ასალის ტბა