recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თოფურია**. |

**ვარლამ ტრიფონის ძე თოფურია** (დ. 8 იანვარი, 1901, სოფელი ონტოფო, ახლანდელი აბაშის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 აგვისტო, 1966, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1946). სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა თსუ-სა (1936-1966) და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში (1936-1966, ჯერ ლექსიკოლოგიის, შემდეგ ქართველურ ენათა განყოფილების გამგე; 1941-1943 წლებში — ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, 1943-1949 წლებში — დირექტორი). 1945 წლიდან გარდაცვალებამდე განაგებდა მისი ინიციატივით დაარსებულ ახალი ქართული ენის კათედრას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი საენათმეცნიერო განხრით 1922 წელს. 1923 წლიდან დაიწყო მეცნიერული და პედაგოგიური მუშაობა. კითხულობდა ლექციებს თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში და სახელმწიფო უნივერსიტეტში. თოფურია იკვლევდა ქართველურ და მთის იბერიულ-კაკვასიურ ენებს. მისი შრომების საფუძველზე გადაწყდა ამ ენების ისტორიის, ფონეტიკური სისტემის, გრამატიკული სტრუქტურის, დიალექტოლოგიის, ლექსიკური შედგენილობის, მეთოდიკისა და ეპიგრაფიკის აქტუალური თეორიული და პრაქტიკული საკითხები. საფუძვლიანად შეისწავლა ლაკური ენა და მრავალი ნაშრომი მიუძღვნა მას. განსაკუთრებული ამაგი დასდო სვანური ენის მეცნიერულ შესწავლას („სვანური ენა. I. ზმნა", 1930); მისი უშუალო ხელმძღვანელობითა და თანაავტორობით გამოქვეყნდა „სვანური პოეზიის" I ტომი (1939) და „სვანური პროზაული ტექსტების" 3 ტომი (1939-1967), „ქართული დიალექტოლოგია", ტ. I (1961). 

საგანგებო ყურადღებას იმსახურებს თოფურიას გამოკვლევათა სერიები, რომლებშიც გაშუქებულია ქართველური ენების ფონეტიკური შესატყვისობის, სიტყვაწარმოების, ზმნისა და სახელის მორფოლოგიისა და სალიტერატურო ქართული ენის ნორმალიზაციის კარდინალური საკითხები. თოფურია იყო თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრი, „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის" მთავარი რედაქციის წევრი და III ტომის რედაქტორი, „ქართული ენის ორთოგრაფიული ლექსიკონის", „რუსულ-ქართული ლექსიკონის", და „ქართულ-რუსული ლექსიკონის" თანაავტორი. ეკუთვნის სახელმძღვანელოები უმაღლესი და საშუალო სკოლებისათვის. დატოვა მდიდარი და მრავალფეროვანი მეცნიერული მემკვიდრეობა. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1971). 150-ზე მეტი შრომის ავტორია. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და სხვა ორდენებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 179, თბ. 1994
* *ქალდანი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 696.
* თალაკვაძე მ. ვარლამ თოფურია, თბ. 1968;
* კიზირია ა. ქალდანი მ. ვარლამ თოფურია, თბ. 1968.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარლამ თოფურია — ბიოგრაფია და ბიბლიოგრაფია
* ვარლამ თოფურია — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
სტუდიის ინტერიერი გადაცემის დროს, 2007 წელი
 მიხეილ გორბაჩოვი (მარცხნივ) ინტერვიუს აძლევს ალექსეი ვენედიქტოვს (მარჯვნივ) რადიოს სატელევიზიო სტუდიაში, 2008 წელი.
**ეხო მასკვი** (რუს. Э́хо Москвы́) — რადიოსადგური რუსეთში. მაუწყებლობდა რუსეთის ბევრ ქალაქში, ზოგიერთ ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკაში (ადგილობრივ რადიოსადგურებთან პარტნიორობის გზით) და ინტერნეტის საშუალებით. მისი არსებობის მანძილზე ერთადერთი მთავარი რედაქტორი იყო ალექსეი ვენედიქტოვი. საკუთარი არსებობის განმავლობაში ორჯერ გაითიშა: პირველად, 1991 წელს, რუსეთში გადატრიალების მცდელობის დროს და მეორედ, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს 2022 წელს.

2022 წლის 1 მარტს როსკომნადზორმა რადიო ეთერიდან გათიშა უკრაინაში რუსეთის შეჭრის გაშუქების გამო. 3 მარტს დირექტორთა საბჭომ მხარი დაუჭირა სადგურის დახურვის (ლიკვიდაციის) გადაწყვეტილებას. გაუქმების შემდეგ რადიოს სიხშირე რუსეთის სახელმწიფო პროპაგანდისტულ სადგურ Sputnik-ს გადაეცა. 

ეხო მასკვი საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში პირველად რუსეთში 1991 წლის გადატრიალების მცდელობის დროს მოექცა. ეს იყო ერთ-ერთი იმ რამდენიმე საინფორმაციო წყაროებიდან, რომელიც საგანგებო მდგომარეობის სახელმწიფო კომიტეტის (გკჩპ) წინააღმდეგ საუბრობდა. კომიტეტის დადგენილება ნომერი 3 იყო რადიოს მაუწყებლობის შეჩერების შესახებ. ამ დადგენილებას რადიოს ჟურნალისტები ყველაზე მნიშვნელოვან „სახელმწიფო ჯილდოდ" მიიჩნევდნენ. მთავარი რედაქტორის, ალექსეი ვენედიქტოვის თქმით, სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის ჯგუფმა ალფა რამდენჯერმე სცადა რადიოს ტრანსმიტერზე წვდომა შეეწყვიტა, მაგრამ რადიოს თანამშრომლებმა მოახერხეს სატელეფონო ხაზზე გადასვლა და გააგრძელეს მაუწყებლობა. „ეხო მასკვის" არსებობის პირველივე დღიდან ერთ წესს იცავდა: „მოვლენებთან დაკავშირებით ყველა მნიშვნელოვანი თვალსაზრისი უნდა იყოს წარმოდგენილი". ჟურნალისტები რადიოს ხუმრობით „მოსკოვის ყურს" ეძახდნენ.

2022 წლის 1 მარტს რუსეთის გენერალურმა პროკურატურამ მიმართა როსკომნადზორს ეხო მასკვისა და დოჟდის გათიშვის მოთხოვნით რუსეთის უკრაინაში შეჭრის გაშუქების გამო. იმავე დღეს „ეხო მასკვი" 1991 წლის შემდეგ მეორედ გაითიშა.

3 მარტს დირექტორთა საბჭომ მხარი დაუჭირა სადგურის დახურვას (ლიკვიდაციას).

სქოლიო
------

1. 1 2  Anton Troianovski (3 March 2022). „Echo of Moscow, a liberal Russian radio station, is shut down". *The New York Times*.
2. ↑  Постановление N 3 (1991-08-26). ციტირების თარიღი: 2018-07-31
3. ↑  „"Эху Москвы" исполнилось 25 лет". *Interfax.ru* (რუსული). 2015-08-22. ციტირების თარიღი: 2018-07-31.
4. ↑  Венедиктов сообщил, что "Эхо Москвы" отключено от эфира (1 March 2022).
5. ↑  Генпрокуратура потребовала ограничить доступ к "Эху Москвы" и "Дождю" (1 March 2022).
**ვართან ღაზარიანი** (სომხ. Վարտան Ղազարյան; დ. 1 დეკემბერი, 1969, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — ფეხბურთის მწვრთნელი და ყოფილი მოთამაშე. დაიბადა სომხეთში, შემდგომ საცხოვრებლად ლიბანში გადავიდა და მოქალაქეობაც მიიღო. იგი თამაშობდა ჰომნეთმენისა და საგესესთვის. აგრეთვე 1993 წლიდან 2001 წლამდე თამაშობდა ლიბანის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

ღაზარიანი არის ლიბანის პრემიერ ლიგის ყველა დროსი საუკეთესო ბომბარდირი - გატანილი 118 გოლით. 2015 წლამდე იგი აგრეთვე იყო ლიბანის ნაკრების ლიდერი გოლებით, თუმცა ეს შედეგი როდა ანტერმა გააუმჯობესა. 2017 წელს ღაზარიანი დაინიშნა ტრიპოლის მწვრთნელად.

საკლუბო კარიერა
---------------

ვართან ღაზარიანის ახალგაზრდული კლუბი იყო ჰომნეთმენ ბეირუთი. პროფესიონალური კარიერაც სწორედ ამ კლუბში დაიწყო. იგი ჰომნეთმენში 1992-1999 წლებში, 8 წლის განმავლობაში ასპარეზობდა. 2000 წელს გადავიდა საგესეში. მან საგესეში გაატარა 2 წელი, ხოლო შემდეგ კვლავ ჰომნეთმენ ბეირუთში დაბრუნდა. მოგვიანებით, 2005 წელს იგი კვლავ საგასეში გადავიდა იჯარით, ხოლო 2 წელიწადში თავდაპირველ კლუბში დაბრუნდა. ამ დროს იგი 39 წლის იყო.

მან პირველი გოლი ლიბანის საფეხბურთო პრემიერ ლიგაში გაიტანა 1993 წლის 23 იანვარს.

2008 წლის 16 ნოემბერს ლიგის მეექვსე რაუნდში, 39 წლის ასაკში, ლიბანის პირველ დივიზიონში საკუთარი 130-ე გოლი გაიტანა და ამ შედეგით გახდა ლიბანის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი. თუმცა, ზოგი არ ცნობს მის მიერ 2000-2001 წლების სეზონში გატანილ 12 გოლს. მიუხედავად ამისა, მისი ტოტალი (118 გოლი) ტოლია ფადი ალოუშის ტოტალის.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

ღაზანიანი აგრეთვე იყო ლიბანის ეროვნული ნაკრების ისტორიაში წამყვანი ბომბარდირი გატანილი 19 გოლით (მსოფლიო თასის შესარჩევ თამაშებში ოთხი, აზიის თასის შესარჩევ თამაშებში სამი, ხოლო მეგობულ შეხვედრებში თორმეტი). მისი რეკორდი 2015 წელს მოხსნა როდა ანტერმა, რომელმაც 2018 წლის ფიფას მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე მე-20 გოლი გაიტანა ლაოს წინააღმდეგ.

პირადი ცხოვრება
---------------

2009 წელს ღაზარიანი დაბრუნდა მშობლიურ სომხეთში, სადაც გაწვრთნა სომხური კლუბი. შემდეგ იგი დაბრუნდა ლიბანში და გახდა ტრიპოლის მწვრთნელის ასისტენტი ამავე კლუბის მთავარი მწვრთნელა 2017 წელს იქცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვართან ღაზარიანი — National-Football-Teams.com

სქოლიო
------

1. 1 2 3  منتديات كووورة. ციტირების თარიღი: 2019-04-29
2. ↑  FIFA.com. Welcome to FIFA.com News - Lebanon’s Armenian talent pool - FIFA.com en-GB. ციტირების თარიღი: 29 April 2019
3. ↑  VARTANE GHAZARIAN. ციტირების თარიღი: 29 April 2019
4. ↑  منتديات كووورة. ციტირების თარიღი: 2019-04-29
5. ↑  غازاريان مدربًا لطرابلس اللبناني. ციტირების თარიღი: 29 April 2019
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბურჯანაძე**. |

**ვარლამ ამირანის ძე ბურჯანაძე** (დ. 23 იანვარი, 1873, სოფელი ობჩა, ახლანდელი ბაღდათის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 ოქტომბერი, 1941, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1896 წელს წარმატებით დაამთავრა გორის საოსტატო სემინარია და მასწავლებლობდა საქართველოს მრავალ კუთხეში. შემდეგ ათი წელი მუშაობდა ქუთაისის დაწყებით სკოლაში. აქვე ლექციებს კითხულობდა სახალხო უნივერსიტეტში, იყო ქალაქის დრამატიული საზოგადოების წევრი, წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა მასწავლებელთა არალეგალური წრის ბიუროს, რისთვისაც იგი ადმინისტრაციული წესით გაასახლეს ქუთაისის გუბერნიიდან.

1911 წელს ქართველთა შორის წერაკითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გადაწყვეტილებით დანიშნეს კავკავის ქართული სკოლის გამგედ, საიდანაც ორ წელიწად ნახევარში გააძევეს როგორც არასაიმედო პირი. ვარლამ ბურჯანაძე გადავიდა ბაქოში და მუშაობას იწყებს ნავთობის მრეწველთა ადგილობრივი ქართული სკოლის გამგედ. სადაც ასევე დაიმსახურა ადგილობრივ ხელისუფალთა რისხვა და აეკრძალა სკოლაში მუშაობა.

1914 წელს აირჩიეს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებაში მდივნად, სადაც იმუშავა მის ლიკვიდაციამდე 1927 წლამდე. 1919–1921 წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „განათლებას". მის კალამს ეკუთვნის 150-ზე მეტი მეთოდური ხასიათის წერილი და ნარკვევი. მანვე შექმნა „ქართული ენის ქრესტომათია ეროვნებათა უმცირესობის სკოლებისათვის", ხოლო შიო არაგვისპირელთან და ივანე გომართელთან ერთად რუსულად შეადგინა ქართული ენის პრაქტიკული თვითმასწავლებელი. 1930 წელს იგი დააპატიმრეს როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო მაგრამ სამი წლის შემდეგ გაანთავისუფლეს და განაგრძო პედაგოგიური მოღვაწეობა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ეკატერინე იოსების ასული ბაქრაძე** (დ. 24 ნოემბერი, 1885, თბილისი — გ. 17 თებერვალი, 1972, იქვე).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 91, თბ. 1994
„ვიტრუვიუსის ადამიანი"
**ვიტრუვიუსის ადამიანი** — ლეონარდო და ვინჩის მიერ 1490 წელს შესრულებული წარწერებიანი ნახატი. მასზე გამოსახულია შიშველი მამაკაცის ფიგურა ორ ერთმანეთზე დადებულ პოზიციაში — წრეში ჩასმული გაშლილი ხელებითა და ფეხებით და კვადრატში ჩასმული შერწყმული ფეხებითა და გაშლილი ხელებით. თვითონ სურათს და მის აღწერილობას ხშირად **კანონიკურ პროპორციებსაც** უწოდებენ. იგი ინახება ვენეციის აკადემიის გალერეის კოლექციაში ვენეციაში. თავისი სახელი ნახატმა მიიღო მარკუს ვიტრუვიუსის საპატივსაცემლოდ, მისი ათტომიანი ნაშრომისთვის, რომელშიც მან ადიდა „საღვთო პროპორცია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gallerie dell’Academia website დაარქივებული 2007-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* Willamette University site on Vitruvian man დაარქივებული 2004-06-22 საიტზე Wayback Machine.
* Stanford University site on Vitruvian man
* Mathematics of the Vitruvian man დაარქივებული 2009-02-18 საიტზე Wayback Machine.
* Витрувианский человек (проект «Под знаком Leonardo da Vinci»)
ვალტერ ბოთე
**ვალტერ ბოთე** (გერმ. Walther Bothe; დ. 8 იანვარი, 1891, ორანიენბურგი — გ. 8 თებერვალი, 1957, ჰაიდელბერგი) — გერმანელი ფიზიკოსი. დაამთავრა ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტი (1914). იყო ჰუმბოლდტის (1929), გისენის (1930), ჰაიდელბერგის (1932) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1934 წლიდან იყო ფიზიკის უნივერსიტეტის (კაიზერ ვილჰელმის ინსტიტუტი) დირექტორი. დაამუშავა დამთხვევათა მეთოდი, რომელმაც დიდი გამოყენება პოვა ატომურ ფიზიკაში. კოსმოსური სხივების შესწავლისადმი მიძღვნილი შრომებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1954).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 444.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 1057261
* BNF: cb10937647b (data)
* CANTIC: a11203407
* CiNii: DA05364682
* GND: 119335956
* ISNI: 0000 0001 1850 4088
* LCCN: n87139406
* MGP: 75930
* NKC: ola2002153887
* NLA: 49783097
* NTA: 068133243
* RERO: 02-A003029298
* SNAC: w6j1065v
* SUDOC: 119661217
* Trove: 1495487
* VIAF: 169713694
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 169713694

 |
**ვალუა** *(ფრანგ. Valois)* — საფრანგეთის სამეფო დინასტია, რომლის სამი შტო მბრძანებლობდა საფრანგეთში 1328-1589 წლებში. ვალუას დინასტია წარმოადგენდა კაპეტინგების დინასტიის შტოს. მისი პირველი წარმომადგენელი იყო ფილიპ VI, რომელიც 1328 წელს ფრანგმა ბარონებმა გაამეფეს. მათ მმართველობაში საფრანგეთი ეომებოდა ინგლისს (ასწლიანი ომი), ადგილი ჰქონდა პარიზის აჯანყებას (1357, 1358), ჟაკერიას, ჟანა დ’არკის გამოსვლას, არმანიაკებისა და ბურგინიონების ურთიერთ ბრძოლას, ჩაისახა აბსოლუტიზმი, დაიწყო იტალიური ომები. უშვილო შარლ VIII-ის სიკვდილით შეწყდა ვალუას დინასტიის პირდაპირი შტო, რომლის მოსპობის შემდეგ გამეფდა ვალუას დინასტიის გვერდითი, ორლეანის შტოს წარმომადგენელი ლუი XII. უძეო ლუი XII-ის შემდეგ ტახტზე ავიდა ანგულემის შტოს წარმომადგენელი ფრანსუა I. უშვილო ანრი III-ის სიკვდილით დასრულდა ვალუას დინასტიის მეფობა და სამეფო ტახტი დაიკავა ანრი ბურბონმა.

საფრანგეთის მეფეები
-------------------

### მთავარი შტო: ვალუა

ვალუათა გერბი
ფრანგულად: Valois

* ფილიპ VI (1328-1350)
* ჟან II (1350-1364)
* შარლ V (1364-1380)
* შარლ VI (1380-1422)
* შარლ VII (1422-1461)
* ლუი XI (1461-1483)
* შარლ VIII (1483-1498)

### გვერდითი შტო: ვალუა-ორლეანი

ვალუა-ანგულემების გერბი
ფრანგულად: Valois-Orleans

* ლუი XII "ორლეანელი" (1498-1515)

### გვერდითი შტო: ვალუა-ანგულემი

ფრანგულად: Valois-Angoulême

* ფრანსუა I (1515-1547)
* ანრი II (1547-1559)
* ფრანსუა II (1559-1560)
* შარლ IX (1560-1574)
* ანრი III (1574-1589)

ბურგუნდიის ჰერცოგები
--------------------

ბურგუნდიელ ვალუათა გერბი
* ფილიპ II (1364-1404)
* ჟან I (1404-1419)
* ფილიპ III (1419-1467)
* შარლ I (1467-1477)
* მერი ბურგუნდიელი *(ჰერცოგინია)* (1477-1482)

ვალუათა თანამედროვე გერბი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 286.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვამპირი (ცხოველი)**. |

ფილიპ ბერნ-ჯონსი, *ვამპირი*, 1897
**ვამპირები** — მითოლოგიური ან ფოლკლორული არსებები. ხშირად, გამოცოცხლებული ადამიანის ცხედრები, რომლებიც ადამიანისა და/ან ცხოველის სისხლით იკვებებიან. ამას გარდა, ვამპირები ხშირად არიან სხვადასხვა მხატვრული ფილმისა თუ ლიტერატურის გმირები. თუმცა, ვამპირები მხატვრულ ლიტერატურასა და მითოლოგიაში ოდნავ განსხვადებიან.

ფოლკლორში ეს ტერმინი, როგორც წესი, დასავლურევროპული ლეგენდების სისხლისმწოველა არსებების მიმართ გამოიყენება, თუმცა ხშირად ვამპირებს მათ მსგავს არსებებსაც უწოდებენ სხვა ქვეყნების კულტურებიდან. ყველა გადმოცემაში ვამპირის დამახასიათებელი თვისებები ძლიერ განსხვავებულია. ზოგიერთ კულტურაში გავრცელებულია ისტორიები არაადამიან ვამპირებზე, მაგალითად ღამურებზე, ძაღლებსა და ობობებზე.

თანამედროვე სამყაროში ვამპირი, ისევე, როგორც ადრე, ითვლება გამოგონილ არსებად, თუმცა არსებობს მტკიცე რწმენა ისეთი არსებების, როგორიც არის ჩუპაკაბრა. ხალხურ თქმულებებში ვამპირი ხშირად აღწერილია, როგორც გარდაცვლილი ადამიანის მდგომარეობას სიკვდილის შემდგომ, როდესაც იგი უარს ამბობდა სიცოცხლის დასრულებაზე. პორფირიას სახელი უკავშირდება 1985 წელს აგორებულ ვამპირულ ლეგენდებს, თუმცა მას შემდეგ მრავალმა მისი კავშირი ეჭვქვეშ დააყენა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მითური და ფოლკლორული ვამპირების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ვამპირი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Silver, A. & Ursini, J. (1997). *The Vampire Film: From Nosferatu to Interview with the Vampire* (pp. 22–23). New York: Limelight Editions.
2. ↑  "Dear Cecil" column from straightdope.com
3. ↑  Lane, Nick. „Born to the Purple: the Story of Porphyria". *Scientific American* (ინგლისური). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 January 2017. ციტირების თარიღი: 2017-01-26.
**ისლანდიის პოლიტიკა** დემოკრატიული საპარლამენტო რესპუბლიკის ფორმითაა წარმოდგენილი, ამდენად მთავრობის თავმჯდომარე ქვეყნის პრემიერ-მინისტრია. პარლამენტი მრავალპარტიულია. ისლანდია მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი საპარლამენტო დემოკრატიის ქვეყანაა. აღმასრულებელი ხელისუფლება მთავრობას ეკუთვნის. საკანონმდებლო ძალაუფლებით აღჭურვილია მთავრობაც და პარლამენტიც - ალთინგი. ქვეყანა სუვერენულია როგორც აღმასრულებელი ისე საკანონმდებლო თვალსაზრისით.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
-------------------------

ოთხი წლის ვადით არჩეულ პრეზიდენტს შეზღუდული ძალაუფლება აქვს. აღმასრულებელ ფუნქციებს უფრო მეტად პრემიერ-მინისტრი და მინისტრთა კაბინეტი ფლობს. ისლანდიის პრეზიდენტი მეტწილად ცერემონიული პირია, რომელიც დიპლომატად მსახურობს და სახელმწიფოს წარმოადგენს. მთავრობის თავმჯდომარე პრემიერ-მინისტრია, რომელიც კაბინეტთან ერთად, აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე ზრუნავს. კაბინეტს პრეზიდენტი აკომპლექტებს ალთინგში მთავარი არჩევნების შემდეგ, მაგრამ ამ პროცესს უფრო მეტად პოლიტიკური პარტიების ლიდერები განაგებენ და თვითონვე წყვეტენ რომელი პარტიის წარმომადგენლები დაიკავებენ და გაინაწილებენ კაბინეტში ადგილებს. ისევე როგორც ყველგან, ალთინგშიც უმრავლესობას ენიჭება უპირატესობა. თუკი განსაზღვრულ დროში პოლიტპარტიათა ლიდერები სავარძლების გადანაწილებაზე ვერ შეთანხმდებიან, მხოლოდ ამის შემდეგ კისრულობს პრეზიდენტი კაბინეტის დაკომპლექტებას.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
-------------------------

თანამედროვე ისლანდიური პარლამენტი - ალთინგი ისლ. "Alþingi" 1845 წელს დაარსდა როგორც დანიის მეფის სამეთვალყურეო ორგანო. პარლამენტი საერთო ჯამში 930 წელს დაფუძნებულ ძველისლანდიურ საკრებულოს ჰგავდა, რომელმაც დამოუკიდებლობის შეწყვეტამდე - 1799 წლამდე იარსება. ალთინგში 63 წევრია თავმოყრილი. ისინი 4 წლით არიან არჩეულნი პირდაპირი პროპორციული სისტემით, თუკი მანამდე არ გადააყენებენ თანამდებობიდან. არჩევნებში ხმის მიცემის უფლება 18 წლიდან ეძლევათ ისლანდიის მოქალაქეებს. 1991 წლამდე ალთინგი ზედა და ქვედა პალატებად იყო გაყოფილი, შემდეგ კი ერთპალატიანად გადაკეთდა.

ლიტერატურა
----------

* ძალაუფლების ბრძოლა. მარგერიტ დელ გიუდისი. ეროვნული გეოგრაფია. 2008 წლის მარტი. გვ. 85.
**იოსებ ალექსანდრეს ძე გუნცაძე** (დ. 1863, სოფ. კვალითი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1934, იქვე) — ქართველი აგრონომი.

დაამთავრა მონპელიეს (საფრანგეთი) აგრონომიული ინსტიტუტი (1887). სამშობლოში, კვალითში დაბრუნების შემდეგ შეუდგა სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას. აღმოაჩინა ვაზის დაავადება ჭრაქი, შეიმუშავა ბორდოს ხსნარის დასამზადებელი რეცეპტი და დაიწყო ვაზის შეწამვლა. ფილოქსერის წინააღმდეგ პირველმა დაამყნო ამერიკულ საძირეზე ვაზი, რაც ფართოდ დაინერგა მევენახეობაში. საზღვარგარეთიდან შემოიტანა ახალი გაუმჯობესებული სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღები, ხელსაწყოები და აპარატები. სასოფლო-სამეურნეო ცოდნის პროპაგანდის მიზნით ატარებდა საცდელ-საჩვენებელ სამუშაოებს, ექსპერიმენტებს, აჩვენებდა ახალ აგროტექნიკურ წესებს. შეიმუშავა ქართული ვაზის ჯიშებისაგან ღვინის დაყენების რამდენიმე ხერხი. 1908 წელს ზესტაფონში დააარსა სამომხმარებლო-საკრედიტო ამხანაგობა „იმერეთი", რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1923 წლმდე. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ნაშრომი, სისტემატურად თანამშრომლობდა ქართულ და რუსულ პრესასთან.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხეიძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 207.
**იოსებ დიმიტრის ძე კოჭლამაზაშვილი** (დ. 1906 — გ. 1969) — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. სკკპ წევრი 1924 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1932-1937 წლებში იყო საქართველოს კპ ტყიბულისა და გურჯაანის რაიკომების, აჭარის საოლქო კომიტეტისა და ბათუმის საქალაქო კომიტეტის მდივანი, 1938 წელს – საქართველოს კპ ცკ–ის მეორე მდივანი. 1938 წლის ივლისიდან საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 1943-1955 წლებში საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, საქართველოს მეცხოველეობის, ვაჭრობის, ხორცისა და რძის მრეწველობის მინისტრი, საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს თავმჯდომარე. არაერთხელ იყო არჩეული თბილისის საქალაქო საბჭოსა და რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. საქართველოს სსრ I და სსრკ I-III მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1955-1969 წლებში მოღვაწეობდა თსუ ეკონომიურ ფაკულტეტზე. არის მეცნიერული შრომების ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* თბილისი – ენციკლოპედია. – თბ. 2002 – გვ.612

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ კოჭლამაზაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, №1, გვ. 7, თბ. 1938 წ. ISSN 0203-2023
**იოსებ „სოსო" გოგიჩაიშვილი** (დ. 11 თებერვალი, 1938, ბათუმი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1979).

ბიოგრაფია
---------

სოსო გოგიჩაიშვილი დაიბადა 1938 წლის 11 თებერვალს ბათუმში, 1960 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1960-1961 წლებში გორის თეატრის, 1962-1963 წლებში სანკულტურის თეატრის, 1963-1967 წლებში მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის, 1967-1976 წლებში რუსთავის თეატრის, 1976 წლიდან მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობია. გადაღებულია ფილმებში: „ერთი ცის ქვეშ" (1961), „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი" (აგიტატორი, 1962), „შეხვედრა წარსულთან" (აკია, 1966), „დათა თუთაშხია" (ნიკიფორე ბუბუტეიშვილი, 1978), „ხსოვნა" (1989), „თეთრი ბაირაღები" (ზედამხედველი, 1990), „ღმერთო, რისი გულისთვის" (უმადური, 2003) და სხვა.

დაქორწინებულია მსახიობ ნანა დათუნაშვილზე, მათი შვილი იყო ცნობილი ტელეწამყვანი გიორგი გოგიჩაიშვილი, გიორგის შვილები ცნობილი მოდელები ნანუკა და ნინი არიან. ნანუკა ვიცე მის-საქართველო 2015-ის, ნინი კი მის-საქართველო 2018-ის ტიტულის მფლობელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ გოგიჩაიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იოსებ გოგიჩაიშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* იოსებ გოგიჩაიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ვიქტორ კურნატოვსკი** (რუს. Курнатовский, Виктор Константинович;
დ.  10 ივლისი [ ძვ. სტ. 28 ივნისი], 1868, რიგა — გ. 2 ოქტომბერი  [ძვ. სტ. 19 სექტემბერი] 1912, პარიზი) — რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე რუსეთსა და საქართველოში, ბოლშევიკი. დაიბადა ექიმის ოჯახში. სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში, იყო ხელოსანი. 1887 წელს უნივერსიტეტიდან გარიცხეს და სანქტ-პეტერბურგიდანაც გაასახლეს. 1888 წელს შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, ჩამოშორდა ხალხოსნებს და ხელმძღვანელობდა მარქსისტულ წრეს. 1889 წელს, მოსკოვის უნივერსიტეტიდანაც გარიცხეს და არხანგელსკის ოლქში გადაასახლეს. 1892 წლის სექტემბერში ემიგრაციაში გაემგზავრა შვეიცარიაში. 1897 წელს, რუსეთში დაბრუნებისას საზღვარზე დააპატიმრეს და აღმოსავლეთ ციმბირში გადაასახლეს. 1898 წელს, მინუსინსკში შეხვდა ლენინს. აქ ხელი მოაწერა ლენინის მიერ დაწერილ (1899) „რუსეთის სოციალ-დემოკრატთა პროტესტს". გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ, 1900 წელს, კურნატოვსკი პარტიის დავალებით ჩამოვიდა თბილისში, სადაც კავშირი დაამყარა იოსებ სტალინთან, ფილიპე მახარაძესთან და გაშალა პარტიული მუშაობა სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციაში. 1901 წელს დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში 2 წლის პატიმრობის შემდეგ ციმბირში გადაასახლეს. 1904 წელს, იაკუტსკში ხელმძღვანელობდა პოლიტიკურ პატიმართა საპროტესტო გამოსვლას, რის გამოც კატორღა მიუსაჯეს, რომელსაც იხდიდა აკატუის ციხეში. 1905-1906 წლებში ჩიტაში ჩამოაყალიბა მუშათა, ჯარისკაცთა და კაზაკების დეპუტატების საბჭო. იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიის (რსდმპ) ჩიტის კომიტეტის წევრი, გაზეთ „ზაბაიკალსკი რაბოჩის" რედაქტორი, ხელმძღვანელობდა ჩიტის მუშათა შეიარაღებულ აჯანყებას, დამარცხების შემდეგ, 1906 წელს, დააპატიმრეს. სამხედრო სასამართლომ კურნატოვსკს სიკვდილი მიუსაჯა, რაც შემდეგ სამუდამო კატორღით შეუცვალეს. 1906 წელს, იაპონიაში გაიქცა, საიდანაც გადავიდა ავსტრალიაში. 1910 წელს ავადმყოფი ჩავიდა პარიზში, სადაც 2 წლის შემდეგ გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 82.
**ივანე ეგნატეს ძე პოლტორაცკი** (პოლტარაცკი) (დ. 1836 — გ. 11 სექტემბერი, 1892) — პოლონური წარმოშობის ქართველი საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

პოლტორაცკები წარმოშობით პოლონეთიდან იყვნენ. გრაფი ეგნატე პოლტორაცკი რუსეთის იმპერატორის სამსახურში იდგა, ამიტომ მისი ოჯახი პეტერბურგში ცხოვრობდა. იგი აქტიურად იყო ჩაბმული დეკაბრისტულ მოძრაობაში, ამიტომ ქუთაისის გუბერნიაში გადაასახლეს. იქ მან შეირთო ზედგენიძის ასული, რომლისგან ორი ვაჟი, სიმონი და ივანე შეეძინა.

ივანე პოლტორაცკიმ მიიღო ქართული განათლება; დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია. მსახურობდა თბილისში მომრიგებელ მოსამართლედ, ვექილად, ნოტარიუსად. ახლოს იყო ილია ჭავჭავაძესთან; მონაწილეობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და გაზეთ „საქართველოს მოამბის" დაარსებაში. ილიამ მას მიუძღვნა პოემა „აჩრდილი". სიმონ პოლტორაცკი პეტერბურგში ცხოვრობდა, იურისტად მუშაობდა და იქაურ ქართულ სათვისტომოს მატერიალურად ეხმარებოდა. ივანე პოლტორაცკიმ პირველი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ იქორწინა ნადეჟდა (ნადო) გაბაშვილზე. ის გაბაშვილების ცნობილი ოჯახიდან იყო, რომელიც ზემელზე ცხოვრობდა. მისი და მარიამ გაბაშვილი ცნობილი პიანისტი და პირველი პროფესორი ქალი იყო საქართველოში. გაბაშვილები ფლობდნენ ოქროყანის მამულებს. მათ იქ ორი აგარაკი ჰქონდათ, ზემო და ქვემო. ზემო აგარაკის ორსართულიანი სახლი გადასცეს სოფლის მოსახლეობას სკოლისთვის. მოგვიანებით სკოლამ პოლტორაცკის სიძის, ექვთიმე თაყაიშვილის სახელი შეიძინა. პოლტორაცკებმა 1890 წელს ოქროყანის ნაწილი, დღევანდელი თბილისის ფუნიკულიორის ტერიტორია ბელგიურ კომპანიას გადასცეს იჯარით, რომელმაც ფუნიკულიორი გაიყვანა.

ივანე პოლტორაცკის რუსულ ენაზე ნათარგმნი აქვს ილია ჭავჭავაძის „კაცია ადამიანი?!", „ოთარაანთ ქვრივი", „გლახის ნაამბობი", შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი". ივანე პოლტორაცკი გარდაიცვალა 1892 წლის 11 სექტემბერს; დაკრძალულია ოქროყანაში.

პოლტორაცკის პირველი ვაჟი, ილია იყო ილია ჭავჭავაძის ნათლული. მან განათლება საფრანგეთში მიიღო. პროფესიით სამთო ინჟინერი იყო, შემდეგ კი ერთ-ერთ ბანშკი მუშაობდა. გარდაიცვალა პარიზში, მემკვიდრე არ დარჩენია. ნადო გაბაშვილთან ივანე პოლტორაცკის ექვსი შვილი შეეძინა: ნინო, ელენე, ანა, სოფიო, ეკატერინე, ალექსანდრე. უფროსი ქალიშვილი ნინო (1869–1931) იყო მეუღლე ექვთიმე თაყაიშვილისა. ნინო პოლტორაცკაია გარდაიცვალა ლევილში (საფრანგეთი) და იქვე იყო დაკრძალული, თუმცა 1987 წელს მისი ნეშტი გადმოასვენეს თბილისში და დაკრძალეს დიდუბის პანთეონში, 2000 წელს კი — ექვთიმე თაყაიშვილის გვერდით, მთაწმინდის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი, ნიკო. ექვთიმე თაყაიშვილის წინაპრები და ოჯახური გარემო // საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი: შრომები / ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. - თბილისი, 2011. - ISSN 1987-9970. - [ტ.] IV. - გვ.285-296. - შენიშვნ.. - რეზ. ინგლ. ენ.
* ექვთიმე თაყაიშვილი, კრებული გვ. 283-286 — საქართველოს საპატრიარქოს გამომცემლობა, თბილისი, 2007, ISBN 978-99940-852-0-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლტორაცკი ივანე[*მკვდარი ბმული*]. ვებ-გვერდი „ქართველ თავად-აზნაურთა გენეალოგია".
**ეცტალის ალპები** (გერმ. Ötztaler Alpen) — მთების ჯგუფი აღმოსავლეთ ალპებში, ავსტრიასა და იტალიაში. შედის ცენტრალური აღმოსავლეთი ალპების შემადგენლობაში. სიგრძე დაახლოებით 90 კმ. დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით შემოსაზღვრულია რეტის ალპებით და რეზიის უღელტეხილით, ჩრდილოეთით მდინარე ინის ხეობით, აღმოსავლეთით ცილერტალის ალპებით და ბრენერის უღელტეხილით, სამხრეთით მდინარე ადიჯეს ხეობით. მწვერვალების ჯაჭვი ქმნის საზღვრის მონაკვეთს ავსტრიასა და იტალიას შორის. 

უმაღლესი მწვერვალის სიმაღლეა 3768 მ (მთა ვილდშპიცე). უკანასკნელი წარმოადგენს ავსტრიაში სიმაღლით მეორე მწვერვალს გროსგლოკნერის (3798 მ) შემდეგ. მწვერვალების უმეტესობა დაფარულია მუდმივი თოვლითა და მყინვარებით. ეცტალის ალპები აგებულია გრანიტებით, გნაისებითა და ფიქლებით. ხშირია წიწვოვანი ტყე. ხეობების გასწვრივ — სამხრეთისაკენ, გაშენებულია ბაღები, ვაზები; მიმდინარეობს კარტოფილის მოშენება. ზღვის დონიდან 1300 მ-მდე ხარობს შვრია. 

1991 წლის სექტემბერში ეცტალის ალპებში აღმოაჩინეს ენეოლითის ხანის მონადირე — ეცის ყინულის კაცი, რომელიც ცხოვრობდა დაახლოებით 5300 წლის წინ. იგი წარმოადგენს ევროპაში უძველესი ადამიანის მუმიას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები
* ეცის ყინულის კაცი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ეცტალის ალპები"** ვიკისაწყობში.

* ეცტალის ალპები — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

* ეცტალის ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**იოსებ იულონის ძე დადიანი** (დ. 1863, სენაკი, — გ. 30 მარტი, 1937, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე.

დაამთავრა პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტი 1886 წელს. იმავე წლიდან ჩაება საქართველოს ეკონომიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1901 წელს იყო საქართველოს სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და წევრი (1917 წლამდე). 1910-იან წლებში უშაობდა ბაქოში ნობელების ნავთობ-გადამამუშავებელი ფირმის ინჟინრად. იყო ბაქოს ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბაქოსა და თბილისის განყოფილებათა წევრი. 1917 წელს მონაწილეობდა მიიღო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის დაარსებაში. ამავე პარტიიდან არჩეული იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს და საქართველოს პარლამენტის წევრად. 1921 წელს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ცხოვრობდა პარიზში. 1921–1937 წლებში იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის საზღვარგარეთის ბიუროს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, არჩეული იყო „ანტიბოლშევიკ ერთა ბლოკის" წევრად. 1924 წელს დადიანის აქტიური მონაწილეობით პარიზში დაარსდა ქართული პოლიტიკური ორგანიზაცია თეთრი გიორგი. თანამშრომლობდა ქართულ ემიგრანტულ პრესასთან. 

იოსებ დადიანს ცოლად ჰყავდა თამარ გრიგოლის ასული თარხან-მოურავი (1876–1942). მათი შვილები იყვნენ: ელისაბედი (ელისო; 1902–1944), ირინა (ბება; 1904–1944) და სალომე (1912–1957). ელისაბედი დაქორწინებული იყო ბრიტანელ არქიტექტორ არნოლდ ზარბზე (საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ინახება ელისოს საველი სორინის მიერ შესრულებული პორტრეტი), ირინა — საფრანგეთის არმიის ოფიცერ დიმიტრი ამილახვარზე, სალომე — ალექსი გიორგის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელზე. 1944 წელს პარიზში დიმიტრი ამილახვარის ხსოვნის საღამოზე მიმავალი ელისაბედი და სალომე ავტოკატასტროფაში დაიღუპნენ.

ლიტერატურა
----------

* ასათიანი ალ. თავადი იოსებ დადიანი (1863–1937), «სამშობლო», პარიზი, 1937, №21–22;
* *ურუშაძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 252.

სქოლიო
------

1. ↑  Возрождение. - Париж, 1937, 8 мая. № 4077.
2. ↑  „ელისო დადიანი", «ქართველები უცხოეთში: ბიოგრაფიები და მოღვაწეობა», საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**ვარდის მოედანი** — თბილისის 1850, 1884 და 1887 წლების გეგმებზე, ავლაბრის ძველი მოედნის (კახეთის, ახლანდელი ქეთევან წამებულის) ჩრდილოეთით, ხოჯავანქის ეკლესიისაკენ მიმავალ გზასთან დატანილია „Лобная плошадь", რომლის ქართული შესატყვისია თხემის ადგილი, სადაც დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯა ხდებოდა. XIX საუკუნის თბილისში დამნაშავეთა სიკვდილით დასჯის (ჩამოხრჩობის) შესახებ ცნობას ვხვდებით ორი მწერლის — ალექსანდრე დიუმასა და ილია ჭავჭავაძის თხზულებებში. 1858 წლის მიწურულს ალექსანდრე დიუმა თბილისში გამოემგზავრა. როგორც მწერალი მოგვითხრობს, თბილისს მიახლოებულმა (ავლაბრის მხრიდან) შენიშნა 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „„...მარჯვნივ აღმართული სამი სახრჩობელა. შუა სახრჩობელა ცარიელი იყო, ორზე კი... ტომარაგადაცმული ადამიანები ეკიდა..."" |
|  |  |

ამის შემდეგ გავიდა და „ივერიაში" ილია ჭავჭავაძემ გამოაქვეყნა მოთხრობა „სარჩობელაზედ", ისევ ავლაბარში კაცის ჩამოხრჩობის ამბავი. ორივე მოქმედება ავლაბრის უბანში ხდება და სახრჩობელა იქ არის გამართული. 1884 თბილისის გეგმის შემქმნელ ნ. კლემენტიევს, მისსავე გამოცემულ და შევსებულ 1898 წლის თბილისის „Лобная плошадь"-ის ნაცვლად დატანილი აქვს მოედანი სახელით „Розовая плошадь" — „ვარდის მოედანი". მოედნის სახელის შეცვლა იმაზე მიუთითებს, რომ აქ, აღნიშნულ მოედანზე XIX საუკუნის 90-იან წლებში (შეიძლება უფრო ადრეც) დამნაშავეებს სიკვდილით აღარ სჯიდნენ. მოედნის ახალი სახელი „ვარდი", როგორც ჩანს, აღნიშნულ მოედნზე დაღვრილი სისხლის და ჩადენილი სისასტიკის სიმბოლურ გამოხატულებას წარმოადგენდა. გავიდა დიდი ხანი და უკვე ბოლშევიკებმა იმავე ადგილს ასევე სიკვდილით დასჯილი ბაქოს 26 კომისრის სახელი დაარქვეს. მაგრამ ძირძველი ავლაბრელები ამ მოედანს მაინც ვარდის მოედანს ეძახიან (ასევე იყო ვარდის ქუჩა, შესაბამისად — 26 კომისრის ქუჩა). ამჟამად მრავალი ამბის მომსწრე ვარდის მოედნის დიდი ნაწილი ავლაბრის ბაზარს უკავია.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 465, ISBN 99928-20-32-2.
**ვარდის სახელი** (იტალ. Il nome della rosa) — იტალიელი მწერლის, უმბერტო ეკოს პირველი რომანი, გამოიცა 1980 წელს. ნაწარმოები წარმოადგენს, როგორც ისტორიულ მისტიკას 1327 წელს იტალიურ მონასტერში მომხდარი მკვლელობის შესახებ, აგრეთვე ინტელექტუალურ მისტიკას, რომელიც პროზის სემიოტიკას, ბიბლიურ ანალიზს, შუა საუკუნეების კვლევას და ლიტერატურულ თეორიას მოიცავს. 

„ვარდის სახელი" 1982 წელს სტრეგას პრემიის მფლობელი გახდა. ის 47 ენაზეა თარგმნილი. იტალიურ ენაზე გაყიდულია წიგნის 6 მილიონ ნახევარზე მეტი, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით 50 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი. გაზეთმა Le Monde რომანი XXI საუკუნის 100 ძირითადი წიგნის სიაში შეიტანა. 1983 წელს კი New York Times-მა ის წლის პირველ ბესტსელერად დაასახელა. 1986 წელს გამოვიდა რომანის ეკრანიზაცია, რომელიც ჟან-ჟაკ ანომ გადაიღო.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
რომანის მთხრობელია მელქელი ბერი ადსო, რომელიც საკუთრი სიყმაწვილის პერიოდის 1327 წელს იტალიის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ბენედიქტელთა მონასტერში მომხდარ ამბავს იხსენებს. ადსო ფრანცისკელი ბერის, უილიამ ბასკერვილელის თანამგზავრია. უილიამმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს ავინიონელი პაპისა და მწვალებლებად შერაცხილი უმცირესობის წარმომადგენელთა თეოლოგიურ დავაში ქრისტეს სიღარიბის შესახებ. მონასტერში ყოფნისას უილიამი იქ მომხდარი უცნაური მკვლელობების გამოძიებას ცდილობს. მკვლელობები მონასტრის ბიბლიოთეკაში შენახულ აკრძალულ წიგნს უკავშირდება. წიგნის ხელში ჩაგდების ყველა მსურველი გაურკვეველ ვითარებაში იღუპება. ესაა არისტოტელეს „პოეტიკის" მეორე ტომი, რომელიც დაკარგულად ითვლება. საკუთარი გამჭრიახობის წყალობით უილიამი აღმოაჩენს წიგნსა და დამნაშავეს, თუმცა წიგნის გადარჩენას ვერ მოახერხებს და ბიბლიოთეკასა და მონასტერს ხანძარი გაანადგურებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უმბერტო ეკოს "ვარდის სახელი"

ლიტერატურა
----------

* *უმბერტო ეკო*, ვარდის სახელი— თბილისი, „დიოგენე", 2011, ISBN 978-9941-11-225-6
**ვარდის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ იყალთოს სამხრეთით, 1 კმ-ზე, გორაკის წვერზე, ტყეში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ძეგლი მცირე ზომის (5,6 X 4,3მ ) დარბაზული ტიპის ეკლესიაა. ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ადგილებში გამოყენებულია კვადრატული აგური. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, შესასვლელი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა იმდენად, რომ მისი სიგანე დაახლოებით 0,4 მ-ით აღემატება სიგრძეს, აღმოსავლეთით მას ერთვის ორი საფეხურით შემაღლებული, გეგმით ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი. რომელშიც ერთი, თარაზულად გადახურული სარკმელი და ორი მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა - სარკმლის აქეთ-იქით. სარკმლის ქვემოთ კი კედელს, ოთხკუთხა ტრაპეზი ეკვრის. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ოდნავ შეისრულია.მსგავსი ფორმისაა კამარაც. საკურთხეველი დარბაზისგან აგურით ნაშენი კანკელითაა გამიჯნული. კანკელს შუაში ერთი კარი აქვს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო, ბრტყლად გადახურული სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. მათ შორის, დასავლეთისა, გარეთკენაა ახრილი. დარბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მლწყობილია მცირე ზომის, ოთხკუთხა ნიშები - ჩრდილოეთით სამი , სამხრეთით კი ორი. კედლები შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ფასადები სადაა, მოკლებულია მორთულობას. კედლები დასრულებულია აგურის ლავგარდნით, რომელიც გამოყვანილია ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურების თითო რიგით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 230.
**ვლადიმერ ბაქრაძე** — პოლიტიკური მოღვაწე (სოციალ–დემოკრატი) და ლიტერატურის კრიტიკოსი.

ვლადიმერ (ლადო) ბაქრაძე 1884 წ. დაიბადა. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია და სწავლა ჯერ ოდესის, შემდეგ ჟენევის უნივერსიტეტში განაგრძო. 1905 წლის რევოლუციის შემდეგ ის ცოტა ხნით ჟენევიდან სამშობლოში დაბრუნდა და თანამშრომლობდა ქართულ სოციალ–დემოკრატიულ პრესაში, სადაც აქვეყნებდა პოლიტიკური ხასიათის წერილებს. უმთავრესად კი ცნობილი იყო როგორც ლიტერატურული კრიტიკოსი.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ლადო ბაქრაძე ბაქოში ცხოვრობდა, სადაც მასწავლებლად მუშაობდა, ორი წელი ქართულ კოლონიას თავმჯდომარეობდა და ქართველებისა და კავკასიის ერთა ურთიერთობების შესახებ წერილბს აქვეყნებდა ქართული ჟურნალში „წყარო" (გამოდიოდა ბაქოში) და აზერბაჯანულ გაზეთში „კასპიი".

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ვლადიმერ ბაქრაძე შედიოდა პოლონეთის ქართულ მისიაში და იღწვოდა ქვეყნის ოფიციალური ცნობისათვის ნიადაგის მოსამზადებლად, ქართველი და პოლონელი ხალხების უფრო მეტად დასაახლოებლად. ამ დელეგაციაში მას მთავარი ადგილი ეჭირა და პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას უწევდა. 

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ვლადიმერ ბაქრაძე ემიგრაციაშია, ცხოვრობდა ოდენკურ-სოშოში. დიდხანს იყო ადგილობრივ ქართველთა სათვისტომოს თავმჯდომარე. მისი ძალისხმევით მოეწყო იქ ქართული კერა საკუთარი მიწით და შენობით, რომელსიც მოთავსებული იყო ქართული სასადილო და მშვენიერი ბიბლიოთეკა (მეორე მსოფლიო ომის დროს დაინგრა), სადაც ხშირად კითხულობდნენ ლექციებს.

ლადო ბაქრაძის პირადი ცხოვრება და დაკრძალვის ადგილი უცნობია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ ბარბაქაძე
**ვლადიმერ ივანეს ძე გუგუშვილი** (დ. 17 დეკემბერი, 1934, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი, გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1981), პროფესორი (1991). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიულ–გეოლოგიური ფაკულტეტი 1958 წელს. 1958–1960 წლებში მუშაობდა საქართველოს გეოლოგიურ სამმართველოსა და ა. თვალჭრელიძის სახ. კავკასიის მინერალური ნედლეულის ინსტიტუტში, 1960 წლიდან, დროგამოშვებით, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ა. ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიურ ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1991–1994 წლებში იყო საქართველოს გეოლოგიის, გეოდეზიის და კარტოგრაფიის დეპარტამენტის დირექტორი, 2004–2006 წლებში — სააქციო საზოგადოება „მადნეულის" სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე და პერსპექტიული განვითარების სამსახურის უფროსი. აღმოაჩინა ორი საბადო (ახალი ბედისეულის ბენტონიტური თიხები და მადნეულის კერამიკული ნედლეული). გუგშვილი იყო საქართველოს გეოლოგიური საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი და დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა სამეცნიერო-საექსპერტო საბჭოს თავმჯდომარე. გუგუშვილის შრომები ეხება ვულკანოლოგიისა და პეტროლოგიის საკითხებს, სასარგებლო წიაღისეულის, მ. შ. ფერადი ლითონების საბადოების გენეზისისა და პოსტმაგმური პროცესების როლს დედამიწის ქერქის ფორმირების პროცესში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Поствулканический процесс и формирование рудных и нерудных полезных ископаемых в интрадуговых палеорифтах и островных дугах. Монография, Тб. 1981;
* Вулканизм и поствулканический процесс на рифтовой и островодужной стадии развития Аджаро-Триалетии, Братислава, 1984;
* 25 წელი მსოფლიოს ვულკანებზე (მთარგმნელი). - თბილისი, საქართველო, ბ.ს. კომბ-ტი, 1992. - 268გვ.. - ISBN: 5-529-00374-5;
* საქართველოს ბელტის ცარცული ვულკანიზმი (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1968. - 82გვ.

ლიტერატურა
----------

* *ძოწენიძე ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 175.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ გუგუშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გვახარია**. |

**ვლადიმერ გვახარია** (დ. 16 მარტი, 1923 — გ. 27 აპრილი, 1999) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1993).

ბიოგრაფია
---------

ვლადიმერ გვახარიამ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ჰიდროლოგია-კლიმატოლოგიის სპეციალობით 1952 წელს. 1952–56 წლებში ქალაქ ლენინგრადის სახელმწიფო ჰიდროლოგიურ ინსტიტუტში გაიარა ასპირანტურის კურსი.

მუშაობდა ჰიდრომეტეოროლოგიის თბილისის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში და „საქენერგოში". 1960 წლიდან მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, ბოლო პერიოდში, მთავარ მეცნიერ თანამშრომლად (იყო კლიმატოლოგიის განყოფილების გამგე). წლების მანძილზე კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე, მასწავლებელთა გადასამზადებელ კურსებზე.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1956 წელს თემაზე: „მდ. მტკვირს ზემო აუზის წყლის რეჟიმი", ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1993 წელს თემაზე: „მთიანი ქვეყნების წყალსატევებიდან აორთქლების გეოგრაფიული მოდელირება". ავტორია 90-ზე მეტი სამეცნიერო შრომისა, რომელთაგან 4 მონოგრაფიაა. აქვს სამეცნიერო ჯილდოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს კლიმატის თანამედროვე ცვლილება (რედაქტორი). თბ. მეცნიერება, 1991.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ გვახარია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ვლადიმერ ბარვენკო** (რუს. Влади́мир Влади́мирович Барвéнко; დ. 13 ივლისი, 1943, რაზდორსკაია, რსფსრ, სსრკ — გ. 13 ივნისი, 2023, შახტი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი მწერალი, პოეტი, ჟურნალისტი, ტელეწამყვანი და რედაქტორი. ცხოვრობდა ქალაქ შახტიში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მსახურთა ოჯახში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ საწარმოში მუშაობდა. უმღლესი განათლება შახტის პედაგოგიური ინსტიტუტში ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე მიიღო. საქმიანობა მუშად დაიწყო (1961—1965), შემდეგ იყო პროფესიულ-ტექნიკური სასწავლებლის საზოგადოებრივი დისციპლინების მასწავლებელი (1965—1978), მუშაობდა ჟურნალისტად, სპეციალურ კორესპონდენტად, როსტოვის საოლქო ტელევიზიის გადაცემა „კადრი"-ს წამყვანად (1978—1993), იყო ტელეკომპანია „Орбита-Шахты"-ს ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი (1993—1999). დაკავებულია სატელევიზიო პუბლიცისტიკით. 1993-2023 წლებში რუსეთის მწერალთა კავშირის წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Биография.ру
* ვლადიმერ ბარვენკო. რუსეთის მწერალთა კავშირი, როსტოვის რეგიონალური განყოფილება.
* მწერალი ვლადიმერ ბარვენკო დაარქივებული 2017-06-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Не стало прозаика и публициста Владимира Барвенко
**ვლადიმერ (ლადო) აფხაზავა** (დ. 9 იანვარი, 1976, ნიგვზიანი, ლანჩხუთის რაიონი) — ქართველი მასწავლებელი. მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს პირველი მფლობელი.

ბიოგრაფია
---------

ვლადიმერ აფხაზავა დაიბადა 1976 წლის 9 იანვარს, სოფელ ნიგვზიანში. 1993 წელს დაამთავრა სოფელ ნიგვზიანის საშუალო სკოლა. 1999 წელს წარჩინებით დაამთავრა ბათუმის კოოპერაციული ინსტიტუტის ეკონომიკის ფაკულტეტი.

2010 წლიდან მუშაობს ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიბათის საჯარო სკოლაში სამოქალაქო განათლების მასწავლებლად. 2012 წლიდან არის მცირე საოჯახო სახლის მენეჯერი, სადაც რვა ბავშვი ცხოვრობს.

2017 წლის 5 ოქტომბერს გადაეცა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო და გახდა აღნიშნული ჯილდოს პირველი მფლობელი.

2018 წლის 13 დეკემბერს ვლადიმერ აფხაზავა მასწავლებლის გლობალური ჯილდოს 50 საუკეთესო მასწავლებლების სიაში მოხვდა, ხოლო 2019 წლის 21 თებერვალს კი იგი მსოფლიო საუკეთესო მასწავლებლის 10 ფინალისტს შორის დაასახელეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ აფხაზავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ვლადიმერ აფხაზავა, 2017 წლის გამარჯვებული.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-03-31. ციტირების თარიღი: 2018-04-12.
2. ↑  მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-18. ციტირების თარიღი: 2018-04-12.
3. ↑  ვლადიმერ აფხაზავა მსოფლიოს მასშტაბით 50 საუკეთესო მასწავლებელს შორისაა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-02-24. ციტირების თარიღი: 2019-01-08.
4. ↑  Top 10 finalists 2019.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-02-24. ციტირების თარიღი: 2019-02-21.
**ვიღაც გიყურებს** — „Telemundo-ს" 2010-2011 წლების სერიალი. იგი წარმოადგენს 2007 წელს გადაღებული, „TVN"-ის ამავე სახელწოდების სერიალის, ახალ ვერსიას. საქართველოში სერიალი გადიოდა 2011 წელს, ტელეარხის რუსთავი 2 ეთერში, სახელით „ვიღაც გიყურებს".

სერიალის შინაარსი
-----------------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ჩიკაგოში სერიული მკვლელობები მომრავლდება. ყოველი მკვლელობა ერთი სცენარით ვითარდება. მკვლელი ქალებს აუპატიურებს, შემდეგ ჰკლავს, გულებს აჭრის და მათ ქილებში ინახავს. მკვლელი კი სერიალის მთავარ გმირებს მიუახლოვდება. ეჭვის ქვეშ სერიალის აბსოლუტურად ყველა მამაკაცი იმყოფება, თუმცა მკვლელი მხოლოდ ერთია!

პიედად ესტევესი ახალგაზრდა ვეტერინარია, რომელსაც უყვარს როდრიგო კინტანა. თუმცა რამდენიმე წლის წინ, მასსა და როდრიგოს შორის უთანხმოება მოხდა, რის გამოც ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ. სერიული მკვლელობები კი სწორედ როდრიგოს გამოჩენის შემდეგ იწყება. პიედადი ასევე უყვარს მის კოლეგას ხულიან გარსია კორეას. ის და როდრიგო ბავშვობის მეგობრები იყვნენ, თუმცა ერთი ქალის სიყვარულმა, ორივენი მოსისხლე მტრებად აქცია. მკვლელი, რომელსაც მეტსახელად მონადირეს ეძახიან, მთავარი გმირებისკენ, მატილდისკენ, პიედადისკენ, კამილასკენ, ტატიანასკენ და ა.შ. მიიწევს. ვინ არის "მონადირე"?

მსახიობები და როლები
--------------------

| მსახიობი | პერსონაჟი |
| --- | --- |
| დანა გარსია | პიედად ესტევესი |
| კრისტიან მეიერი | როდრიგო კინტანა |
| რაფაელ ამაია | ხულიან გარსია კორეა |
| დავიდ ჩოკარო | ბენხამინ მორანდე |
| ჯერალდინ ბასანი | ტატიანა ვუდი |
| კარლა მონროიგი | მატილდე რალაინი |
| ანხელიკა სელაია | ევა ზანეტი |
| როდრიგო დე ლა როსა | პედრო პაბლო პენიაფიელი |
| ხიმენა დუკე | კამილა ვუდი |
| იულ ბურკლე | მაურისიო ოსტოსი |
| ეველინ სანტოსი | ლუისა კარვახალი |
| დიანა ფრანკო | დოლორეს "ლოლა" მორანდე |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2013-08-06 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ტელევიზია | *ეს სტატია ტელევიზიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ეჩმიაძინის რაიონი** (სომხ. Էջմիածնի շրջան) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1930—1995 წლებში. ცენტრი — ქალაქი ეჩმიაძინი.

ისტორია
-------

რაიონი შეიქმნა 1930 წელს **ვაღარშაპატის რაიონის** სახელით. 1945 წელს რაიონს სახელი გადაერქვა და ეწოდა ეჩმიაძინის რაიონი. 

1995 წელს სომხეთში ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შემოღების შემდეგ რაიონი გაუქმდა და არმავირის პროვინციის ნაწილი გახდა.

გეოგრაფია
---------

1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 1121 კმ²-ს შეადგენდა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 1 ქალაქს (ეჩმიაძინი), 1 მუშათა დასახლებას (მოლოტოვის სახელობის) 27 სოფსაბჭოს: აღავნატუნის, აღჯაკალინის, აიგეშატის, ჰაითაღის, აპაგის, არაგაწის, არაქსი, არალიღის, არგავანდის, არშალუისის, ათარბეკის, ვერინ-ზეივის, ვერინ-კულიბეკლის, ვერინ-ხატუნარღის, გრამპინის, ჯრარატი, დოღსის, ლეპუგიის, მრგასტანის, მუგანის, ნერკინ-ზეივის, ნერკინ-ხატუნარღის, ფარაქარის, სამაგარის, ფრანგავოს.

სქოლიო
------

1. ↑  კანონი სომხეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შესახებ
2. ↑   Армянская ССР. Административно-территориальное деление / Адамян Н. К. Ереван: Армгиз, 1948.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის სსრ–ის დროშა სომხეთის სსრ-ის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| **რაიონები** | 
* აბოვიანი
* აზიზბეკოვი
* ამასია
* ანი
* აპარანი
* არაგაწი
* არარატი
* ართიკი
* არტაშატი
* აშტარაკი
* ახურიანი
* ბაღრამიანი
* გორისი
* გუგარქი
* *დილიჯანი*
* ეღეგნაძორი
* ეჩმიაძინი
* ვარდენისი
* თალინი
* თუმანიანი
* იჯევანი
* კალინინი
* კამო
* კაფანი
* კრასნოსელსკი
* მარტუნი
* მასისი
* მეღრი
* ნაირიი
* ნოემბერიანი
* რაზდანი
* სევანი
* სისიანი
* სპიტაკი
* სტეფანავანი
* *ქარაბაღლარი*
* ღუკასიანი
* შამშადინი
* *შაუმიანი*
* ჰოქტემბერიანი
 | სომხეთის სსრ-ის გერბი |
|  |
| 
*კურსივით* გამოყოფილია გაუქმებული და შემდეგ აღარ აღდგენილი რაიონები. |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მუსხელიშვილი**. |

**ივანე ლევანის ძე მუსხელიშვილი** (მუსხელოვი; დ. 15 აგვისტო, 1859 — გ. 1940) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1914). აკადემიკოს ნიკოლოზ მუსხელიშვილის მამა.

დაამთავრა ვორონეჟის მიხეილის სახელობის სამხედრო გიმნაზია, მიხეილის საარტილერიო სასწავლებელი და მიხეილის საარტილერიო აკადემია (I თანრიგით, 1887). სამხედრო სამსახურში ირიცხებოდა 1878 წლიდან. 1881 წლიდან პოდპორუჩიკად მსახურობდა კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადაში. 1895 წელს მიიღო კაპიტნის, 1899 წელს პოდპოლკოვნიკის, 1905 წელს პოლკოვნიკის წოდება. მეთაურობდა საარტილერიო ბატარეას, შემდეგ, 1904-1909 წლებში — კავკასიის მე-2 სასწავლო საარტილერიო პოლიგონს, 1909-1914 წლებში — 39-ე საარტილერიო ბრიგადის მე-2 დივიზიონს. 1914-1916 წლებში გენერალ-მაიორის ჩინით იყო ციმბირის მე-9 მსროლელთა საარტილერიო ბრიგადის მეთაური. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918). თავი გამოიჩინა 1915 წლის 3-16 მარტის ბრძოლებში სოფელ ვახთან (ახლანდ. უკრაინის ტერიტორია), რისთვისაც დაჯილდოვდა გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის" (1915). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. სტანისლავის II (1902) და I (1915), წმ. ვლადიმერის III (1911) და წმ. ანას II (1905) და I (1915) ხარისხის ორდენებით. 1916-1917 წლებში იყო მე-19 საარმიო კორპუსის არტილერიის ინსპექტორის მოვალეობის შემსრულებელი. 1917 წლის აპრილიდან ირიცხებოდა დვინსკის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში. საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ ერთხანს ქართული დივიზიის არტილერიის მეთაური იყო. შემდეგ თადარიგში გავიდა. ცოლად ჰყავდა დარია ალექსანდრეს ასული საგინაშვილი. მათი შვილი იყო მათემატიკოსი ნიკოლოზ მუსხელიშვილი. ივანე მუსხელიშვილის ძმისშვილი იყო როსტომ მუსხელიშვილი, ანტისაბჭოთა „სამხედრო ცენტრის" წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мусхелов Иван Леванович. „Русская армия в Первой мировой войне". ნანახია 26 აგვისტო, 2020.