recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ინდონეზიური სამზარეულო** — ერთ-ერთი გამორჩეული აზიური სამზარეულო. ინდონეზიის ეროვნული სამზარეულო წარმოადგენს ამ ქვეყნის მცხოვრებ ხალხთა კულინარიული ტრადიციების ერთობლიობას. იგი შედგება რამდენიმე მიმართულებით, რომლებიც გარკვეულ ეროვნულობაში იყო თანდაყოლილი, მაგრამ თანდათანობით ნაციონალური აღმოჩნდა.

ნასი გორენგი ინდონეზიურ სამზარეულოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ინდონეზიური საჭმელია, ძირითადად შეხვდებით როგორც ქუჩის საჭმელების ბაზრობებზე, ასევე ხუთ ვარსკვლავინი რესტორნების მენიუებში. ნასი გორენგს ამზადებენ, როგორც ბოსტნეულით, ასევე ზღვის პროდუქტეებითა და ქათმით. ინდონეზიური სამზარეულოე ერთ-ერთი გამორჩეული სამზარეულოა, უგემრიელესი კერძების ფართო არჩევანია ამ ქვეყნის სამზარეულოში, მათ შორის ასევე გამორჩეულია: გადო-გადო (მიწის თხილის სოუსის სალათი) - ეს არის რამდენიმე სახით მოთუშული ბოსტნეული. ძირითადად კვერცხთან, ტოფუსთან და ფერმენტირებული სოიოს ორცხობილასთან ერთადაც. ევროპული სამზარეულოს ნაირსახეობას წარმოადგენს პილმენი შიმეი, რომელიც არის თევზის შიგთავსით. ინდონეზიური სამზარეულოს მთავარ და გამორჩეულ კერძს წარმოადგენს კალიო უდანგ დან ქუმი, მის უმთავრესს ინგრედიენტს კრევეტები და კალმარი წარმოადგენს. ძირითადად მომზადებულია ლიმონის ფოთლებით, ჯინჯერითა და ქოქოსის რძით. ეს უკანასკნელი კერძს განსაკუთრებულ არომატსა და გემოს ანიჭებს. 

ინდონეზიური სამზარეულო სიცხარითაც ძალზედ გამორჩეულია, აქ ჩვენ ვხვდებით სამბალს, ჩილის სოუსს. ინდონეზიური კეტჩუპი, რომელიც სიცხარეში ჩინურ წიწაკას არ ჩამოუვარდება. 

ინდონეზიური სამზარეულოს კერძები ხშირად წარმოდგენილია საკმაოდ რთული არომატებით, რომელიც შეიძინა გარკვეული ინგრედიენტების და სანელებლების ნარევიდან. ინდონეზიურ კერძებს აქვთ მდიდარი არომატი; ყველაზე ხშირად გამოყენებულია ქონდარი. ინდონეზიელთა უმეტესობა უპირატესობას ანიჭებს ცხელ და ცხარე საჭმელს.

ინდონეზიური საკვები არის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი და ფერადი სამზარეულო, მსოფლიოში თავისი ინტენსიური არომატით.

ვეგეტარიანელობა ინდონეზიაში კარგად არის წარმოდგენილი, რადგან არსებობს ვეგეტარიანული კერძები, ხორცის შემცვლელების ფართო არჩევანით წარმოდგენილი. 

არქიპელაგიურ ერში, ზღვის პროდუქტები უხვად არის, მას ჩვეულებრივ იყენებენ ინდონეზიელი მაცხოვრებლები სანაპირო რაიონებში. თევზი განსაკუთრებით პოპულარულია აღმოსავლეთ ინდონეზიის რეგიონებში, სადაც ადამიანების უმეტესობა მეთევზეობით არის დაკავებული.

ბრინჯი თანამედროვე ინდონეზიის ყველა კლასისთვის არის და ის ცენტრალურ ადგილს იკავებს ინდონეზიურ კულტურაში. ინდონეზიურ სამზარეულოში ვხვდებით: ქოქოსის რძეში მოხარშული ბრინჯი; მოხარშული ბრინჯი ქოქოსის რძით და ცედრათი; ბრინჯის კრეკერი; ბრინჯის ღვინო და შემწვარი ბრინჯი. 

როგორც მაჰმადიანური უმრავლესობის ქვეყანა, ინდონეზიელი მუსულმანები იზიარებენ ისლამურ კანონებს, რომლებიც კრძალავს ალკოჰოლურ სასმელებს. თუმცა, უძველესი დროიდან, არქიპელაგში ადგილობრივი ალკოჰოლური სასმელები მაინც იყო ცნობილი. აქ ჩვენ ვხვდებით პალმის ღვინოს, ასევე ინდონეზიაში პოპულარულია ბალიზიური ბრინჯის ღვინო.

ლიტერატურა
----------

* Owen, Sri. "Indonesian Food and Cookery" ISBN 978-0907325000 Prospect Books, 1980
* Owen, Sri. "Sri Owen's Indonesian Food" ISBN 978-1910496718 Pavilion Books, 2015
* Wongso, William. "Flavors of Indonesia: William Wongso's Culinary Wonders" ISBN 978-9798926327 Bab Publishing, 2016
* Ford, Eleanor. "Fire Islands: Recipes from Indonesia" ISBN 978-1911632047 Murdoch Books, 2019
ლუი ნაპოლეონ ლანი
**ლუი ნაპოლეონ ოგიუსტ ლანი** (ფრანგ. Louis Napoléon Lannes; დ. 30 ივლისი, 1801, პარიზი — გ. 19 ივლისი, 1874, იქვე) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.

ლანი იყო საფრანგეთის მარშლის ჟან ლანისა და მისი მეუღლის ლუიზა-ანტუანეტა დე გუენოკის უფროსი ვაჟი. 1815 წელს მან ლუი XVIII-ისაგან საფრანგეთის პერის ტიტული მიიღო. 1830 წლის რევოლუციის შემდეგ იგი სახელმწიფო სამსახურში ჩადგა და როგორც სრულუფლებიანი მინისტრი გაგზავნილ იქნა დიპლომატიურიმისიისთ შვედეთში და მოგვიანებით იგივე დავალებით შვეიცარიაში.

1839 წლის 1 აპრილს იგი საგარეო საქმეთა მინისტრად დაინიშნა, თუმცა რამდენიმე დღის შემდეგ (12 აპრილს) პოსტი მარშალ სულტს დაუთმო და თვითონ ელჩად იქნა გაგზავნილი ნეაპოლში. მოგვიანებით ნაპოლეონ ლანმა გიზოს კაბინეტში საზღვაო საქმეთა მინისტრის პოსტი დაიკავა და 1849 წელს მარნის დეპარტამენტში დეპუტატად აირჩიეს.

1858-1864 წლებში იგი ელჩად იყო სანქტ-პეტერბურგში. 1864 წელს არჩეულია სენატორად. ლუი-ნაპოლეონ-ოგიუსტ ლანი გარდაიცვალა 1874 წელს, პარიზში.

ლიტერატურა
----------

* Larousse encyclopédique en couleurs, France Loisirs, 1978.
კამანის ეკლესია
**კამანის ეკლესია** — მდებარეობს საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, სოფელ შრომის მახლობლად.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
-----------------------------

კამანის ეკლესიის თავდაპირველი მშენებლობა თარიღდება XI საუკუნით. ტაძრის ისტორია დაკავშირებულია წმინდა იოანე ოქროპირის სახელთან, რომელიც კონსტანტინეპოლიდან შავიზღვისპირეთში გადმოასახლეს და ერთ-ერთი ვერსიით აქვე არის დასაფლავებული. ტაძარი წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ქვის ნაგებობას, რომელსაც რამდენიმე რესტავრაციის კვალი ეტყობა. 
XIX საუკუნეში ტაძარი აღადგინეს და იგი ფუნქციონირებდა, როგორც მონასტერი. საბჭოთა კომუნისტური ხელისუფლების წლებში კამანის ტაძარი, ბუნებრივია, არ მოქმედებდა. XX საუკუნის 90-იან წლებში ტაძარს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, კეთილმოაწყო და აქ დედათა მონასტერი დააარსა აფხაზმა მამულიშვილმა იური ანუამ, რომელიც ტაძრის ქართველ წინამძღვართან - მამა ანდრია ყურაშვილთან ერთად რუსეთ-საქართველოს შორის 1993 წლის საომარი მოქმედებებისას დახვრიტეს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
-----------------------

ტერიტორია ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ძეგლის ფიზიკური მდგომარეობა მძიმეა, ტაძარს აღენიშნება ბზარები.

კამანის ეკლესიას მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2015
**კალციუმის ბრომიდი** — ქიმიური ნაერთი ფორმულით CaBr2(H2O)x. ცალკეულ ნაერთებში შედის როგორც ანჰიდრიტი (x = 0), ჰექსჰიდრატი (x = 6), იშვიათად კი დიჰიდრატი (x = 2). ყველა მათგანი არის თეთრი ფხვნილები, რომლებიც წყალში იხსნებიან და ამ წყალხსნარებიდან კრისტალიზდება ჰექსჰიდრატი. მისი ჰიდრატები ძირითადად გამოიყენება ზოგიერთ საბურღ სითხეში.

სინთეზი, სტრუქტურა და რეაქციები
-------------------------------

მისი მიღება ხდება, კალციუმის ოქსიდის ან კალციუმის კარბონატის რეაქციით ბრომწყალბადმჟავასთან. სხვაგვარად ლითონი კალციუმის რეაქციით ელემენტ ბრომთან.

როდესაც ჰაერში ძლიერ გაცხელდება, კალციუმის ბრომიდი რეაგირებს ჟანგბადთან, კალციუმის ოქსიდისა და ბრომის წარმოიქმნით:

2 CaBr2 + O2 → 2 CaO + 2 Br2

გამოყენება
----------

იგი ძირითადად გამოიყენება წყალხსნარებში საბურღი სითხეებისთვის, მაგრამ ასევე იყენებენ ნევროზის სამკურნალო საშუალებებში, საკონსერვაციო მასალებში, ფოტოგრაფიასა და ხანძარსაწინააღმდეგო საშუალებებში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Michael J. Dagani, Henry J. Barda, Theodore J. Benya, David C. Sanders "Bromine Compounds" Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2002, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a04\_405
2. ↑  Chemical Land 21. ციტირების თარიღი: 25 December 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| 

 | ***პორტალი ქიმია*** |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Calcium bromide at WebElements
* MSDS დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**ლომაივიტის კუნძულები** (ინგლ. Lomaiviti Islands) — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან აღმოსავლეთის ოლქის ლომაივიტის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

ლომაივიტის კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კოროს ზღვის დასავლეთით და კუნძულ ვიტი-ლევუდან აღმოსავლეთით. არქიპელაგი შედგება 7 დიდი და ბევრი უფრო პატარა კუნძულებისგან, რომლებსაც უპირატესად აქვთ ვულკანური წარმოშობა. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 484 კმ²-ს.

არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულებია — ნგაუ (140 კმ²), კორო (104 კმ²) და ოვალაუ (102,3 კმ²). სხვა კუნძულებია — იანუტა-ლაილაი, იანუტა-ლევუ, მოტურიკი, მაკონდრონგა, მაკონგაი, ვაკაია, მბატიკი, ნაირაი და სხვა.

კლიმატი ლომაივიტის კუნძულებზე ტროპიკულია.

ისტორია
-------

არქეოლოგიური აღმოჩენების თანახმად (ქალის სკილეტი კუნძულ მოტურიკიზე), არქიპელაგი დასახლებული იყო ლაპიტას კულტურის წარმომადგენლებით 2500 წელზე მეტი ხნის წინ. არქიპელაგის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი მოგზაური უილიამ ბლაი, რომელმაც მის გვერდით გაცურა 1789 წლის მაისში. 1792 წელს ბლაიმ ხელმეორედ გამოიკვლია კუნძულები.

1879 წლის 14 მაისს არქიპელაგის შემადგენლობაში მყოფ კუნძულ იანუტა-ლაილაიზე, გადმოსხდნენ პირველი ინდოეთიდან ჩამოსული ფიჯი-ინდოელები, რომლებიც შემდგომში მუშაობდნენ ფიჯის პლანტაციებში.

მოსახლეობა
----------

2007 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად ლომაივიტის კუნძულებზე ცხოვრობდა 16 461 ადამიანი. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია — ქალაქი ლევუკა, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ოვალაუზე. ქალაქი დაახლოებით 1820 წელს დააარსეს ევროპელმა დასახლებულებმა და ვაჭრებმა და თანამედროვე ტიპის პირველი ქალაქია ფიჯის კუნძულებზე. 1871 წლიდან 1877 წლამდე პერიოდში ლევუკა იყო დედაქალაქი ჯერ ფიჯის დამოუკიდებელი სახელმწიფოსი, ხოლო შემდეგ იმავე დასახელების ბრიტანეთის კოლონიის (დედაქალაქის ოფიციალური გადატანა სუვაში შედგა 1882 წელს).

ეკონომიკა
---------

ეკონომიკის ძირითადი საფუძველია — სოფლის მეურნეობა (უპირველეს ყოვლისა, კოპრის წარმოება).

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *David Stanley.*, Moon Fiji, Avalon Travel, 2007. — P. 189, 340 ეგზ. ISBN 9781566919821.
2. ↑  *Rowan McKinnon.*, South Pacific, 4-ე გამოცემა, Lonely Planet, 2009. — P. 147, 704 p. ISBN 9781741047868.
3. 1 2  *David Stanley.*, Moon Fiji, 8-ე გამოცემა, Avalon Travel, 2007. — P. 202, 340 ეგზ. ISBN 9781566919821.
4. ↑  *Max Quanchi; John Robson.*, Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands, Lanham, Maryland; Toronto; Oxford: The Scarecrow Press, Inc. 2005. — P. xiii, ISBN 0810853957.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თმოგველი**. |

**თმოგველები** — დიდგვარიან ფეოდალთა საგვარეულო XII-XIV საუკუნეების საქართველოში, მხარგრძელთა განშტოება. ამ გვარის ფუძემდებელი იყო სარგის ვარამის ძე მხარგრძელი, რომელსაც თამარ მეფემ ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის სიკვდილის შემდეგ სამამულოდ უბოძა თორელის საკარგავი — თმოგვის ციხე (ისტორიულ ჯავახეთში) და მიმდგომი მხარე. XIII საუკუნის დასაწყისიდან თმოგველების საგვარეულო მონასტრად იქცა ვაჰანის (ვანი) სამეფო მონასტერი (თმოგვის მახლობლად). თმოგველების მამული — თმოგვის მხარე — XIII-XIV საუკუნეებში წარმოადგენდა დიდ ფეოდალურ სენიორიას, თვით თმოგვი კი — შუა საუკუნეების ტიპურ ციხე-ქალაქს. თმოგველები ატიურად მონაწილეობდნენ XII-XIII საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში (სარგის თმოგველი, თაყაიდინ თმოგველი). თმოგველებს ფეოდალური შუღლი ჰქონდათ სამხრეთ საქართველოს მეორე დიდ საგვარეულოსთან - სამცხის მთავრებთან, ჯაყელებთან. ამ ბრძოლაში თმოგველები დამარცხდნენ და XIV საუკუნეში დატოვეს თმოგვი, გადასახლდნენ კახეთსა და შიდა ქართლში. კახეთში ისინი დაეუფლდნენ უჯარმას, ხოლო შიდა ქართლის დასავლეთ ნაწილში — ნიქოზს და ეწოდათ ჯერ თმოგველ-უჯარმელები, ხოლო შემდეგ — თმოგველ-უჯარმელ-ფავლენიშვილები. აქ მათ საგვარეულო საყდრად გაიხადეს ნიქოზის ეკლესია. საისტორიო წყაროებში თმოგველებად ხშირად იხსენიებიან არა მარტო თმოგველების საგვარეულოს წევრები, არამედ თმოგვის მხარის მცხოვრებლებიც.

ლიტერატურა
----------

* *კაკაბაძე ს.* თმოგველთა გვარის ისტორიისათვის, ტფ. 1913;
* *მისივე,* წერილები და მასალები საქართველოს ისტორიისათვის, წგნ. 1, ტფ. 1914;
* *შოშიაშვილი ნ.* ქსე, ტ. 4, გვ. 687, თბ. 1979
**მეორე ტრიუმვირატი** — სამი კაცისაგან შემდგარი კოლეგია ძველ რომში, რომელიც შეიქმნა ძვ. წ. 43 წელს, იულიუს კეისრის მკვლელობის შემდეგ. მასში შედიოდნენ ოქტავიანე (შემდეგში ავგუსტუსი), მარკუს ანტონიუსი და მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი. ეს კავშირი მიმართული იყო კეისრის მკვლელთა (მარკუს იუნიუს ბრუტუსი, გაიუს კასიუს ლონგინუსი და სხვ.), რესპუბლიკელთა და სენატის წინააღმდეგ. არაოფიციალური პირველი ტრიუმვირატისაგან განსხვავებით, რომელშიც კეისარი, პომპეუსი და კრასუსი შედიოდნენ, მეორე ტრიუმვირატი ოფიციალური, სამართლებრივად დაარსებული ინსტიტუტი იყო, რომელიც კომიციებმა საგანგებო კანონით დაამტკიცეს (Lex Titia). მეორე ტრიუმვირატმა მიიღო საგანგებო რწმუნებები „სახელმწიფო საქმეთა მოსაწესრიგებლად". მისმა წევრებმა სასტიკი ტერორი გააჩაღეს (გამოაქვეყნეს პროსკრიფციები) და განუკითხავად მოსპეს მრავალი პოლიტიკური მოწინააღმდეგე (ამ დროს დაიღუპა ციცერონი). კეისრის მკვლელებსა და რესპუბლიკელებთან დაპირისპირებამ პიკს ფილიპის ბრძოლაში მიაღწია. ოქტავიანემ და ანტონიუსმა დაამარცხეს ბრუტუსი და კასიუსი, რის შემდეგაც მათ თავი მოიკლეს.

ფილიპის ბრძოლის შემდეგ, მეორე ტრიუმვირატის წევრებს შორის ახალი ტერიტორიული გადანაწილება მოხდა. გალია, ესპანეთის პროვინციები და იტალია ოქტავიანეს გადაეცა. ანტონიუსი აღმოსავლეთში, ეგვიპტეში, მოგზაურობდა, სადაც მან მოკავშირე შეიძინა დედოფალ კლეოპატრა VII-ის სახით. მის მიერ გამოუვალ მდგომარეობაში ჩაყენებულ ლეპიდუსს აფრიკის პროვინციაღა დარჩა, როდესაც ანტონიუსმა ესპანეთი მის ნაცვლად ოქტავიანეს დაუთმო.

მეორე ტრიუმვირატი, ფაქტობრივად, ძვ. წ. 36 წელს დაიშალა ტრიუმვირთა მწვავე უთანხმოების გამო, თუმცა ფორმალურად, ძვ. წ. 31 წლამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 54.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ქსე, ტ. 10, გვ. 54
2. ↑  Eck (2003), 15.
3. ↑  Scullard (1982), 163.
4. ↑  ქსე, ტ. 5, გვ. 425
5. ↑  Eck (2003), 18.
**ილარიონ მგელაძე**, ფსევდონიმი **ილია ვარდინი** (დ. 1890, აკეთი — გ. 27 ივლისი, 1941, მოსკოვი) — რევოლუციონერი, ლიტერატორი, კრიტიკი, პუბლიცისტი, საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური მოღვაწე.

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის წევრი 1906 წლიდან. მონაწილეობდა რევოლუციურ საქმიანობაში კავკასიაში. 1910 წლიდან რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის მოსკოვის კომიტეტის წევრი. აქტიურად მონაწილეობდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის მუშაობაში სარატოვში. 1917 წელს - რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის სარატოვის გუბკომის წევრი. 1918 წელს - რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის პეტროგრადის ქალაქკომის წევრი. ბრესტის სამშვიდობო ხელშეკრულების განხილვის პერიოდზე „მემარცხენე კომუნისტი". 1919 წელს - რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის მოსკოვის ქალაქკომის წევრი. რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გაზეთების Правда და Известия რიგი სტატიების ავტორი.

სამოქალაქო ომის პერიოდში იყო წითელი არმიიის პირველი კავალერისტული არმიის სემენ ბუდენოვის მეთაურობით პოლიტიკური განყოფილების უფროსი. 1920 წელს რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის კიევის გუბკომის ბიუროს წევრი, რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშაკთა პარტიის ცენტრალური კომიტეის პრესის ქვეგანყოფილების გამგე. სრულიად რუსეთის საგანგებო კომისიის (ВЧК - КГБ) ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1921 წელს სრულიად რუსეთის საგანგებო კომისიის (ВЧК) უფლებამოსილი რეფერენტი.

1920-იან წლებში საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციის და პროპაგანდის განყოფილების ყოველკვირეული გამოცემის - „Красная печать" რედაქტორი, ჟურნალის რედაქტორი - „На литературном посту", პროლეტართა მწერლების რუსეთის ასოციაციის მდივანი (РАПП - „მწერალთა კავშირის" ანალოგი). 1920-იან წლებში მეგობრობდა მთელ რიგ ცნობილ პოეტებთან და მწერლებთან. ითვლებოდა ცნობილ პოეტის სერგეი ესენინის ლობისტად. 1925 წელს - კომუნისტურ პარტიაში მემარცხენე ოპოზიციის აქტიური მონაწილე.

1927 წელს გრიცხეს კომუნისტური პარტიიდან, როგორც „ტროცკისტული ოპოზიციის" (იოსებ სტალინის მთავარი ოპონენტის, ლევ ტროცკის გუნდი) აქტიური წევრი. 1928 წელს აღადგინეს. 1935 კვლავ გარიცხეს და ამავე წელს დააპატიმრეს. მისჯილი ჰქონდა 10 წლით პატიმრობა. 1941 წლის 7 ივლისს სსრკ უმაღლესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიამ დავრეტა მიუსაჯა. დახვრიტეს იმავე წლის 27 ივლისს მოსკოვში, „კომუნარკასთან".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ВА́РДИН
**მერაბ გეგია** (დ. 30 აგვისტო, 1944, თბილისი — გ. 24 მარტი, 2020, იქვე) — ქართველი თეატრმცოდნე. საქართველოს კომკავშირისა (1976) და კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემიების (2001) ლაურეატი. საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირის წევრი (1971-დან). საქართველოლს განათლების მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1999-დან).

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობითი ფაკულტეტი.

1971–1972 წლებში იყო მუსკომედიის, ხოლო 1973–1977 წლებში — რუსთავის თეატრის სალიტერატურო ნაწილის გამგე. 1978–1981 წლებში გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს" ხელოვნების განყოფილებისა, 1981–1983 წლებში — საქართველოს თეატრის, მუსიკისა და კინოს მუზეუმის დირექტორის მოადგილე, 1983–1986 წლებში — ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების" მთავარი რედაქტორის მოადგილე. 1986–1992 წლებში იყო გამომცემლობა „ქართული თეატრის" დირექტორი. 1973 წლიდან — თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის, შემდგომში თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. 2002 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის სრული პროფესორი და მთავარი მეცნიერ–თანამშრომელი დრამის თეორიაში.

ქართული და უცხოური თეატრალური კულტურის შესახებ გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სტატია და მონოგრაფია. არის 8 დადგმული პიესის ავტორი: „ახალგაზრდა გვარდიის სახელით" (კინომსახიობთა თეატრი, 1976), „სიცრუენი" (რუსთაველის თეატრი, 1978), „მარადიული კომედია" (რუსთავის თეატრი, 1987), „მოვედ სიყვარულისთვის" (რუსთაველის თეატრი, 1989), „საკუთარი თავის ბაბუა" (სატირისა და კომედიის თეატრი, 2001), „და იქმნა თამაში" (შიშველი თეატრი, 2007), „გურუ მასწავლებელი" (თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრი, 2010), „მელპომენას მსახური" (მარჯანიშვილის თეატრი, 2015).

2020 წლის 24 მარტს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, ბარნოვის ქუჩაზე გაჩენილი ხანძრის დროს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* (1974) *მარინე თბილელი* (მსახიობის ცხოვრება და შემოქმედება), თბილისი:  „ხელოვნება",   გვ. 75.
* (1987) *მთვარე და თუთიყუში* (პიესები), თბილისი:  „მერანი",   გვ. 106.
* (1988) *ქართული კლასიკური დრამა და თანამედროვე თეატრი*. თბილისი:  „ხელოვნება",   გვ. 117.
* (1990) *თეატრალური კალეიდოსკოპი* (წერილების კრებული), თბილისი:  „საქ. თეატრის მოღვაწეთა კავშირი",   გვ. 234.
* (1991) *მსაჯული* (არაკრიმინალური ისტორია), თბილისი:  „ქართული თეატრი",   გვ. 133.
* (2000) *ზეცნობადი თეატრალურ ხელოვნებაში*. თბილისი:  „გლობალ სერვისი",   გვ. 232.
* (2011) *კონფლიქტის პოეტიკა* (თეატრალური ესეისტიკა), თბილისი:  „საარი",   გვ. 420. ISBN 978-9941-427-24-4.
* (2011) *მსოფლიო თეატრის ენციკლოპედიური ლექსიკონი* (რედაქტორი), თბილისი:  „საარი",   გვ. 381. ISBN 978-9941-427-09-1.
* (2012) *ქართული თეატრი*. თბილისი:  „ციცინათელა",   გვ. 336. ISBN 978-9941-9175-6-1.
* (2016) *დიმიტრი (დიმა) ჯაიანი* (ალბომი), თბილისი:  „საარი",   გვ. 196. ISBN 9789941461354.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერაბ გეგია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თეატრმცოდნე მერაბ გეგია ხანძარმა იმსხვერპლა. არტინფო (24 მარტი, 2020). ციტირების თარიღი: 25 მარტი, 2020.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სუმბათაშვილი**. |

**იოსებ სუმბათაშვილი** (დ. 10 ოქტომბერი, 1915, თბილისი — გ. 14 თებერვალი, 2012, მოსკოვი) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1942–1947 წლებში იყო მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში მთავარ მხატვრის თანამდებობაზე. 1948–1959 წლებში ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი მხატვარია. გაფორმებული აქვს ზ. ფალიაშვილის ოპერა „დაისი" და მრავალი სხვა დადგმა. თეატრის პარალელურად იოსებ სუმბათაშვილი ინტენსიურად მუშაობდა კინემატოგრაფიაში და შესრულებული აქვს დეკორაციის ესკიზები კინოფილმისათვის „ქეთო და კოტე", „ცისკარა", „მაგდანას ლურჯა".

1958 წლიდან იოსებ სუმბათაშვილი მოღვაწეობდა მოსკოვის სხვადასხვა დრამატულ თეატრებში. მათ შორის: სამხატვრო თეატრში, 1974 წელს მას მიენიჭა სსრკ–ის სახელმწიფო პრემია ამ თეატრის სპექტაკლ „მეფოლადეების" გაფორმებისათვის. 1972–1988 წლებში იგი ვახტანგოვის თეატრის მთავარი მხატვარი იყო. მას ეკუთვნის სცენოგრაფია სპექტაკლებისა: „ირკუტსკის ისტორია" (ა. არბუზოვი); „ანტონიუსი და კლეოპატრა" (შექსპირი); „მისტერია ბუფი"(ვ. მაიაკოვსკი), „ქალი მწვანე კარს მიღმა" (რ. იბრაგიმბეკოვი) და სხვა. მცირე თეატრში მუშაობდა სპექტაკლებზე: ა. ჩეხოვის „ოჩოპინტრე"; პ. ბომარშეს „დამნაშავე დედა, ანუ მეორე ტარტიუფი"; ა. სოლჟენიცინის „გამარჯვებულთა ლხინი" და ასე შემდეგ. [*წყარო არ არის მითითებული 275 დღე*]

იოსებ სუმბათაშვილი ხანგრძლივი დროის მანძილზე იყო რუსეთის არმიის აკადემიური თეატრის მთავარი მხატვარი. 1962-1972 წლებში და 1990–იანების შუა წლებიდან სიკვდილამდე. მის მიერაა გაფორმებული დ. ხეიფეცის დადგმები: „პავლე I" (1989, დ. მერეჟკოვსკი); „მასკარადი" (1992, მიხეილ ლერმონტოვი); „ძია ვანია" (1969, ანტონ ჩეხოვი); „იაკობ ბოგომოლოვი"; სპექტაკლისათვის „ივანე მრისხანეს სიკვდილი" (1966, ა. ტოლსტოი) ქართველმა მხატვარმა პრაღის კვადრიენალეზე ოქროს მედალი დაიმსახურა. ს. კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრში იოსებ სუმბათაშვილის სცენოგრაფიით დადგმული სპექტაკლებიდან აღსანიშნავია: ა. პ. პეტროვის ოპერა „პეტრე პირველი" და მისივე ბალეტი „პუშკინი". [*წყარო არ არის მითითებული 275 დღე*]

თავისი ხანგრძლივი, ნაყოფიერი შემოქმედებითი ცხოვრების განმავლობაში იოსებ სუმბათაშვილი თანამშრომლობდა საზღვარგარეთის სხვადასხვა დრამატულ და მუსიკალურ თეატრთან (აშშ, გერმანია, პოლონეთი, ბულგარეთი, კორეა და სხვა მრავალი). იგი 1982 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი. დაჯილდოებული იყო: ოქტომბრის რევოლუციის, შრომის წითელი დროშის, ხარისხის ნიშნის, ღირსების ორდენებითა და მედლებით; მიღებული აქვს თეატრალური პრემია „ოქროს ნიღაბი" (1999) ნომინაციაში „ ღირსებისა და პატიოსნებისათვის". [*წყარო არ არის მითითებული 275 დღე*]

ლიტერატურა
----------

* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", გვ. 98, თბ. 2014

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ სუმბათაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მორინ და ტონი ვილერები, „ლონლი პლანეტის" დამაარსებლები.
**ლონლი პლანეტი** (ინგლ. Lonely Planet) — მსოფლიოში უდიდესი სამოგზაურო მეგზურებისა და ციფრული მედიის გამომცემლობა. 2007 წლიდან, კომპანიას აკონტროლებს BBC Worldwide, რომელიც ფლობს წილების 75%-ს, როდესაც დამაარსებლები, მორინ და ტონი ვილერები მხოლოდ დარჩენილ 25%-ს ფლობენ. 2009 წლის ივლისში, ორიგინალი სახელი „ლონლი ფლანეთ ფაბლიქეიშენსი" (ინგლ. Lonely Planet Publications) კომპანიამ შეცვალა „ლონლი ფლანეთით" (Lonely Planet). *ლეთს გოუ თრაველ გაიდსის* (Let's Go Travel Guides) შემდეგ, სამოგზაურო წიგნთა ერთ-ერთი პირველი სერიები იყო ბექპეკერებისა და სხვა იაფად მოგზაურთათვის გათვლილი.

ლონლი პლანეტს აგრეთვე აქვს თავისი ტელეკომპანია, რომელიც უშვებს მრავალ სერიას: *Lonely Planet Six Degrees*, *The Sport Traveller*, *Going Bush*, *Vintage New Zealand*, *Bluelist Australia* and *Lonely Planet: Roads Less Travelled*. ლონლი პლანეტის მთავარი ოფისი მელბურნის გარეუბან - ფუთსკრეიშია (ავსტრალია).

2009 წელს კომპანიამ გაერთიანებული სამეფოში დაიწყო ყოველთვიურ ჟურნალ *Lonely Planet Magazine*-ის გამოშვება და 2010-დან გამოდის ინდური და არგენტინული გამოცემებიც.

სქოლიო
------

1. ↑  Kareena & Saif launch Lonely Planet Magazine. Sify.com. ციტირების თარიღი: 2010-08-24.
2. ↑  Eva Paris 13 de mayo de 2010.  (1999-02-22) La revista Lonely Planet estrena ediciĂłn argentina. Diariodelviajero.com. ციტირების თარიღი: 2010-08-10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official „ლონლი პლანეტის" საიტი
* "The Parachute Artist" - profile of Lonely Planet and the Wheelers from *The New Yorker* magazine (April 2005)
* King of the Planet, Tony Wheeler's interview with Venkatesan Vembu, Daily News & Analysis
* Wheelers' comment on their sale to BBC Worldwide
* Radio interview with Tony Wheeler by Rick Steves
* როგორ გამოვიდეთ „ლონლი პლანეტის" ავტორები
* Official website of Lonely Planet's *Roads Less Travelled* TV Series დაარქივებული 2010-01-17 საიტზე Wayback Machine.
გენ. ნ. ტოლმაჩოვი
**ივანე ნიკოლოზის ძე ტოლმაჩოვი** (რუს. Ива́н Никола́евич Толмачёв; დ. 6 იანვარი. 1863, კალუგის გუბერნია, — გ. 28 ივნისი, 1931) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1911).

სამხედრო სამსახურში იყო 1882 წლიდან. დაამთავრა ნიკოლოზის სახელობის გენერალური შტაბის აკადემია (1889). მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქის შტაბში სხვადასხვა პოზიციაზე. 1898 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1904-1907 წლებში მეთაურობდა ბენდერის 132-ე ქვეით პოლკს. აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოში რევოლუციური გამოსვლების, მათ შორის, გურიის რესპუბლიკის სასტიკ ჩახშობაში, რისთვისაც 1907 წელს გენერალ-მაიორის წოდება მიიღო. იმავე წელს ერთხანს იყო კავკასიის სამხედრო ოლქის გენერალური შტაბის საოლქო მორიგე გენერალი და მე-16 საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. 1907-1911 წლებში იყო ქ. ოდესის მმართველი, მფარველობდა მემარჯვენე „შავრაზმულ" რუსულ ორგანიზაციებს. 1911 წელს სამხედრო სამსახურიდან გადადგა გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით. 1914-1917 წლებში კვლავ საშტაბო თანამდებობებზე იყო მინსკის სამხედრო ოლქში და სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტზე. რუსეთის რევოლუციის შემდეგ ემიგრაციაში იყო გერმანიაში.

ლიტერატურა
----------

* Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. — М. 2009. — С. 584.
* Шанин, Теодор. Революция как момент истины. Россия 1905-1907 гг. - 1917-1922 гг.. — М. : Весь Мир, 1997. — 560 p. — ISBN 5-777-0039-X.
**მდინარე ილი** (ყაზახ. Іле; რუს. Или; ჩინ. 伊犁河; მონღ. Ил) — მდინარე ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთსა (სინძიანი) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ყაზახეთში (ალმათის ოლქი).

მისი სიგრძეა 1439 კილომეტრი, საიდანაც 815 კილომეტრს გადის ყაზახეთში. სათავეს იღებს აღმოსავლეთ ტიან-შანში. ილი მოიცავს აუზს ტიან-შანსა და ბორო-ხოროს მთიანეთს შორის.

ილი ჩაედინება ბალხაშის ტბაში, სადაც ქმნის ვრცელ და ნაყოფიერ დელტას.

ეტიმოლოგია
----------

ილი პირველად მოხსენიებულია მახმუდ ალ-კაშგარის თურქულ ენციკლოპედიაში, რომელიც დაიწერა 1072-1074 წლებში. ენციკლოპედიაში ნათქვამია, რომ მდინარე ილის ნაპირებზე ცხოვრობს რამდენიმე თურქული ტომი. მისი სახელი შეიძლება წარმოდგებოდეს უიღურული სიტყვისგან - *ილ*, რაც ითარგმნება როგორც - „კაუჭი" და შეესაბამება მდინარის გეოგრაფიულ მონახაზს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ილი (მდინარე)***

* Или, река Семиречинской области[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Adil Arup, Ili atalghusi heqqide (Etymology of *Ili*), Journal of Ili Darya, in Uyghur, 2007
**იუბენალი** (ბერძ. Ιουβενάλιος) (გ. 458) — იერუსალიმის პირველი პატრიარქი (422-458); მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 2 ივლისი, ახალი სტილით — 15 ივლისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა იუბენალი 422-458 წლებში განაგებდა იერუსალიმის ეკლესიას. იგი ექვთიმე დიდის მეგობარი და თანამოსაგრე იყო. ამ ხანებში მრავალი ერესი აშფოთებდა აღმოსავლეთის ეკლესიურ ცხოვრებას. ღირსი მამაც გაბედულად იბრძოდა მათ წინააღმდეგ. 431 წელს ქალაქ ეფესოში შედგა III მსოფლიო კრება, რომელმაც დაგმო მაცხოვრის ღვთაებრივი ბუნების უარმყოფელი ნესტორის ერესი. კრებას წმინდა კირილე ალექსანდრიელი (ხს. 22 ივნისს) თავმჯდომარეობდა. მის თანამოაზრეებს შორის იყო პატრიარქი იუბენალიც; 451 წელს ქალაქ ქალკედონში მოეწყო IV მსოფლიო კრება ევტიქის ახალი, მონოფიზიტური ცრუსწავლების სამხილებლად, რომელიც ამტკიცებდა, რომ განხორციელების შემდეგ ქრისტეს ერთმა — ღვთაებრივმა ბუნებამ მეორე — კაცობრივი — მთლიანად შთანთქა.

წმინდა მამებმა, რომელთა შორის ღირსი იუბენალიც იყო, უარყვეს ევტიქის ერესი და დაამტკიცეს მართლმადიდებლური სწავლება ქრისტეს ღვთაებრივი და კაცობრივი ბუნების შეურწყმელობისა და განუყოფელობის შესახებ. ერეტიკოსები მაინც განაგრძობდნენ ბობოქრობას. მათ სათავეში ედგა თეოდოსი, რომელიც მოითხოვდა, რომ პატრიარქ იუბენალს საჯაროდ დაეგმო ქალკედონის კრების დადგენილება. წმინდა მწყემსმთავარმა უარი განაცხადა მწვალებელთა თავხედური მოთხოვნის შესრულებაზე. მაშინ უსჯულოებმა ტახტიდან ჩამოაგდეს ნეტარი. წმინდა საყდარი თავად თეოდოსიმ დაიკავა. განდევნილი აღმსარებელი კონსტანტინოპოლში ჩავიდა წმინდა პატრიარქ ანატოლისა (ხს. 16 ივლისს) და იმპერატორ მარკიანესთან. წმინდანის ღრმად პატივისმცემელმა თვითმპყრობელმა მოახერხა ორ თვეში პატრიარქის ღირსებებში აღედგინა იგი. ნეტარი მამა იერუსალიმს დაუბრუნდა.

ღირსმა იუბენალმა დიდი ღვაწლი გასწია ეკლესიაში გაჩენილი განხეთქილების ბზარის გასამთელებლად. ერეტიკოსთა დამარცხებისა და ეკლესიური მთლიანობის აღდგენის შემდეგ 458 წელს წმინდა პატრიარქი მშვიდობით მიიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **აზერბაიჯანში მდებარე ციხესიმაგრეს** ეხება. *სომხეთში მდებარე კაენის ციხის შესახებ* იხილეთ **კაენის ციხე (სომხეთი)**. |

**კაენის ციხე** — ციხესიმაგრე შუა საუკუნეების საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეში, მდინარე აღსტევის (აღსთაფა) ზემოწელზე. ძველ ქართულ პროვინცია გარდაბანში (ახლანდელი აზერბაიჯანი). სომხეთის წყაროს მიხედვით, აშენებულია X საუკუნის II ნახევარში, ნამდვილად კი უფრო ძველია. X საუკუნის დასაწყისში გარდაბანი დროებით გამოვიდა ქართული სახელმწიფოს გავლენის სფეროდან. XI საუკუნეში სომეხმა ფეოდალმა გრიგორ მაგისტროსმა კაენის ციხე ბიჯნისისა და კაიწონის ციხეებთან ერთად ბიზანტიას გადასცა. საქართველოდან თურქ-სელჩუკების განდევნის შემდეგ კაენის ციხეს უკვე საქართველოს სამეფო ხელისუფლება აკონტროლებდა. XIII საუკუნის 30-იან წლებში, საქართველოში მონღოლთა ლაშქრობის დროს, კაენის ციხეში ჩაიკეტა ავაგ ამირსპასალარი. მალე მან ციხე მონღოლებს ჩააბარა. ამის შემდეგ კაენის ციხე კარგავს ძველ მნიშვნელობას.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 296.
**ივანე უნდილაშვილის საცხოვრებელი სახლი** — დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ უნდილაანთკარში, ისტორიულ ქალაქ დუშეთიდან 6-7 კილომეტრის დაშორებით. ერთსართულიანი ნაგებობა, რომელიც ცოკოლის მაღალ სართულს ეყრდნობა, გეგმით წაგრძელებული ფორმის სწორკუთხედს შემოწერს. სარდაფის სართული ძველი აგურით და რიყის ქვის მონაცვლეობითი წყობით არის ნაშენი. ერთ-ერთ სადგომს, რომელიც მიწაში ღრმად არის ჩასმული დედაბოძი აქვს. 

დედაბოძი ისევე როგორც მისი თავხე მოურთავი და უორნამენტოა და ქვის თლილ ბაზისს ეყრდნობა. აღსანიშნავია, რომ დედაბოძიანი სადგომის კედლის ფრაგმენტები რიყის ქვით არის ნაშენი კირის დუღაბზე. საცხოვრებელი სახლი სივრცეში თავისუფლად დგას. მას რიყის ქვის და ახალი (ე.წ. რუსული) აგურით ნაშენი ყრუ ზურგი აქვს. სახლის ზურგის მხოლოდ ერთი ფრაგმენტია რიყის ქვისა. ეზოს ძირითადი სივრცისკენ შენობა გრძივი ფასადის გასწვრივ განვითარებული ხის ღია, ჭვირულმოაჯირიანი აივნით იყურება. აივნის ერთ გვერდზე, მარცხნივ (პირით აივნიანი ფასადისკენ) ხის სწორხაზოვანი კიბეა მიდგმული. აივანი გრძივი გვერდით რიყის ქვისა და აგურის წყობით აშენებულ კედელს ეყრდნობა. ეს ცოკოლია, რომელიც აივნიანი ფასადის შუა მხარეს მიუყვება.

აივნის შიდა, საფასადო სიბრტყე მშვილდა თაღით დაბოლოებული ფანჯრის და კარის ღიობებით არის დანაწევრებული. შენობას ქანობიანი სახურავი აქვს და თუნუქის ფურცლებით არის გადახურული. საცხოვრებელი სახლის გეგმარება ანფილადურია. ინტერიერის მორთულობის თავისებურებას კი თახჩები და წალოები შეადგენს, განაპირა ოთახების კედლები კი სიმეტრიული კომპოზიციის სწორკუთხა ნიშებით არის დამუშავებული. აღწერილი შენობის არქიტექტურა ადგილობრივ ტრადიციას მისდევს. გვრჩება შთაბეწჭდილება, რომ XIX საუკუნის მიწურულის მშენებელი ძველი სახლის ფორმებს დაეყრდნო და სავარაუდოდ მისი სივრცითი სტრუქტურა გაიმეორა. ნაგებობა, მიუხედავად მისი დაზიანებულობისა, ინარჩუნებს მხატვრულ და არქიტექტურულ ღირებულებას. გადმოცემით საცხოვრებელი სახლი უნდილაანთკარის უხუცეს მკვიდრს ივანე უნდილაშვილს (გარდაიცვალა 1912 წელს) ეკუთვნოდა. ივანე უნდილაშვილის არაერთი წისქვილის მფლობელი იყო ბაზალეთის ტბის მიმდებარე ტყის მასივთან ე.წ. სანახშირეზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39234
**თხილვანის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თხილვანაში.

ძეგლის აღწერილობა
-----------------

ასომთავრულ წარწერიანი ქვა ნაპოვნია სოფელ თხილვანის ნაეკლესიარზე (ინახება აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში). წარწერიდან ირკვევა რომ ეკლესია იოანე მახარებლის სახელზე იყო ნაკურთხი. შესაძლებელია აღნიშნული ეკლესიის აშენება ჰქონდა მხედველობაში აბუსერისძე ტბელს, როდესაც თავისი დის, ვანენ დიოფალ დიოფალის შესახებ 1233 წელს წერდა, რომ მან „ეკლესიაჲ აღაშენა წმინდისა იოვანე მახარებლიაჲ და ღმრთისმეტყუელისაჲ, სამკჳდრებელი ჩუენი და აღავსო საწყაული კეთილი".

ლიტერატურა
----------

* თხილვანის ეკლესია //მამულაძე შ. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები.-(ადგ.აღნ.ა.).-2000.-გვ.62-65.

XIII საუკუნეში აგებული ეკლესიის ნანგრევების (თითქმის საძირკვლის დონეზე)მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მოხსენიებულია ტბელ აბუსერიძე და მისი და ვანენი. ტექსტს დართული აქვს ეკლესიის სიტუაციური გეგმა, გეგმა, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მიკვლეული ნივთების ფოტოები.

* სიხარულიძე ი. სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ტოპონიმები.I.-ბათუმი.-1958.-გვ.164-165 //სიხარულიძე ი. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები.-ბათუმი, 1962.-გვ.33-37.

თხილვანის ეკლესიის ნანგრევებში აღმოჩენილი ჩუქურთმებიანი და წარწერებიანი ქვის მოკლე აღწერილობა; ეკლესიის შესახებ არსებული ისტორიული და არქეოლოგიური მასალების მიმოხილვა.

* კახიძე ა. და სხვ. სხალთისწყლის ხეობის მატერიალური კულტურის ძეგლები //ძეგლის მეგობარი.-1982.-კრ.59.-გვ.22-25.

ბათუმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტისა და საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის აჭარის ორგანიზაციის გაერთიანებული ექსპედიციის მიერ მოპოვებული მასალების შესახებ (სხალთის, ხიხაძირისა და თხილვანას ეკლესიები).

* მამულაძე შ. ვერულაშვილი ნ. თხინვალის აბუსერიძეთა საგვარეულო ეკლესია //სხალთის ეპარქია საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია "ტბელობა" 2008 წლის ნოემბერი (მასალები).-2008.-გვ.239-242.

გეგმის მიხედვით წაგრძელებული ფორმის სამეკლესიანი ბაზილიკის აღწერილობა(შემორჩენილი ნაშთების საფუძველზე). მოხსენიებულნი არიან: ვ. ბერიძე, გ. ჩუბინაშვილი, ც. გაბაშვილი.

* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები", ბათ. 1962, გვ. 36
**მეძროხე ტრუპიალი** (ლათ. Molothrus) — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგის ტრუპიალისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 17–25 სმ. შეფერილობაში მუქი მურა ტონები ჭარბობს. ცნობილია 5 ან 6 სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. ბინადრობენ ბუჩქნარში, მეჩხერ ტყეებში, ტყისპირებსა და ნაკაფებში. იკვებებიან მწერებითა და თესლებით; ხშირად კენკავს მწერებსა და ტკიპებს მსხვილი რქოსანი საქონლის ზურგიდან (აქედან სახელწოდება). ცხოვრობენ 25–40 წევრისაგან შემდგარ ჯგუფებად, ზოგჯერ 500-ფრინველიან გუნდებად. მეძროხე ტრუპიალებს მიეკუთვნებიან დასავლეთ ნახევარსფეროს ყველაზე მეტად ცნობილი პარაზიტი ფრინველები, როგორიცაა დედალი თავმურა მეძროხე ტრუპიალი (*M. ater*), რომელიც კვერცხს 200-ზე მეტი სახეობის ფრინველის ბუდეში დებს; რა დროსაც იგი ხშირად მასპინძლის კვერცხის ნაჭუჭებსაც აზიანებს.

ლიტერატურა
----------

* *Иваницкий В. В.* ВОЛОВЬИ ПТИЦЫ // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 653.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 84, 154, 214.
**ინგლის-ამერიკის ომი** – მიმდინარეობდა 1812-1814 წლებში, გამოიწვია, ერთი მხრით, ინგლისის მისწრაფებამ მოეშალა აშშ-ის ვაჭრობა და ეკონომიკა, მეორე მხრით, აშშ-ის გარკვეული წრეების პოლიტიკამ – გაეფართოებინათ თავისი სამფლობელოები (დაეპყროთ კანადა). ომის უშუალო საბაბი გახდა ინგლისის ფლოტის მიერ ამერიკის გემების ჩხრეკა და მიტაცება. 1812 წლის 18 ივნისს აშშ-მა ომი გამოუცხადა ინგლისს. ამერიკულმა კაპერებმა მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენეს ინგლისი გემებს, მაგრამ კანადაში შეჭრის ცდა მარცხით დამთავრდა. ინგლისელებმა ისარგებლეს თავისი საზღვაო უპირატესობით და ბლოკადაში მოაქციეს აშშ-ის სანაპირო. 1814 წლის 24 აგვისტოს ისინი გადავიდნენ ნაპირზე და გადაწვეს ქალაქი ვაშინგტონის დიდ ნაწილი. ამერიკელებმა გაიმარჯვეს შამპლეინის ტბაზე (1814 წლის სექტემბერი) და ახალ ორლეანთან (1815 წლის 8 იანვარი) ბრძოლებში (საზავო ხელშეკრულების დადების ამბავი სამხედრო სარდლობამ ჯერ არ იცოდა). 1814 წლის 24 დეკემბერს დაიდო გენტის ხელშეკრულება, რომელმაც აღადგინა ომამდელი მდგომარეობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 128.
**ლატვიის დროებითი ეროვნული საბჭო** ასევე ცნობილი როგორც **ეროვნული საბჭო** (ლატვ. Latviešu Pagaidu Nacionālā padome) — შეიქმნა ლივონიის გუბერნიის ქალაქ ვალკაში, 1917 წლის ძველი სტილით 17 ნოემბერს (ახალი სტილით 29 ნოემბერი). ეროვნული საბჭოში მონაწილეობდნენ ლატვიის ლტოლვილთა ცენტრალური კომიტეტი, პოლიტიკური პარტიები, ვიძემის და ლატგალის მიწების დროებითი საბჭოს წარმომადგენლები.

შექმნა
------

1917 წლის 14-17 ნოემბერი ლატვიელი პოლიტიკოსები შეიკრიბნენ სანქტ-პეტერბურგში და გადაწყვიტეს შექმნათ საბჭო რომელში შევიდოდა ვიდზემის 3 წარმომადგენელი, 3 ლატგალიდან, 3 კურზემიდან, 2 ლატვიის ლტოლვილთა ცენტრალური კომიტეტიდან, 1 ბალტიის ლტოლვილთა ორგანიზაციიდან, 2 ისკოლატიდან (მშრომელთა საბჭო), 2 სამხედროთა საბჭოდან, 1 ფერმერების საბჭოდან, თითო-თითო მემარცხენე და მემარჯვენე სოციალ-დემოკრატებიდან. ასევე თითო შემდეგი პატიებიდან: ესერი, რადიკალ დემოკრატები, ნაციონალ-დემოკრატები. არ ყავდათ წარმომადგენელი ბალტიის გერმანელებს, ებრაელებს, რუსებს და პოლონელ უმცირესობებს.

ეროვნული საბჭოს დდასასრული
--------------------------

დიდი ბრიტანეთისგან *დე-ფაქტო* აღიარების მოპოვების მიუხედავად, ოკუპანტმა გერმანიამ მის აღიარებაზე უარი განაცხადა და მან მხოლოდ სოციალ-დემოკრატების დომინირებით შექმნილ დემოკრატიულ ბლოკთან დაამყარა ურთიერთობა. ამ ჩიხიდან გამოსასვლელად ეროვნული საბჭო და დემოკრატიული ბლოკი სახალხო საბჭოდ (*Tautas padome*) გაერთიანდნენ.

1918 წლის 18 ნოემბერს ლატვიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ეროვნულმა საბჭომ უფლებამოსილება გადასცა სახალხო საბჭოს და შეურთდა მას.

ლიტერატურა
----------

* Latvijas Brīvības cīņas 1918—1920. Enciklopēdija. Rīga:Preses nams, 1999.
ლატგალელების დროშა**ლატგალელები** (ლატვ. latgalieši) — ლატვიის ისტორიულ-კულტურული ოლქის ლატგალიის მოსახლეობა. საერთო რაოდენობა 150-დან 400 ათასამდე. ლაპარაკობენ ლატვიური ენის ზემო ლატვიურ დიალექტზე. ლატგალელები ლატგალების შთამომავლები არიან. ტერმინი „ლატგალელები" ლიტერატურაში იხმარება XX საუკუნის დასაწყისიდან. ლატგალელები ძველთაგანვე განსაკუთრებით მჭიდრო ურთიერთობაში იყვნენ სლავებთან, რამაც ასახვა პოვა მათ ყოფასა და კულტურაში. განსაკუთრებული ისტორიული პირობების გამო ლატგალელებმა მატერიალურ და სულიერ კულტურაში შეინარჩუნეს თავისებური ელემენტები. მორწმუნეთა უმრავლესობა კათოლიციზმის მიმდევარია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლატგალები
* ლატგალია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Латгалы (инфлянты) დაარქივებული 2005-12-21 საიტზე Wayback Machine.
* Фестиваль балтийских культур, июль 2006 დაარქივებული 2007-07-13 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 134.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მსოფლიოს ხალხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
იოანე ბატონიშვილი
**„კალმასობა"** (ლათ. — „quaerere". ქართ. — „საძებნელად წასვლა", ანუ „ძიება") — XVIII საუკუნის ქართული ენციკლოპედიური ხასიათის თხზულება. იგი ასახავს მაშინდელი ცოდნის თითქმის ყველა დარგს. მისი ავტორია იოანე ბატონიშვილი. შედგენილია პეტერბურგში 1813—1828 წ.წ. თხზულება იწერებოდა 15 წლის განმავლობაში. არსებითად, თხზულება არის ძველი ქართული მწერლობის ბოლო ნაწარმოები და ახალი ქართული მწერლობის პირველი მხატვრული ძეგლი (ალ. ბარამიძე).

„კალმასობა" ანუ „ხუმარსწავლა" რამდენიმე ხელნაწერშია წარმოდგენილი. მეცნიერული გამოცემა არ განხორციელებულა, მხოლოდ ორი ტომია გამოცემული.

თხზულების შინაარსი
------------------

„კალმასობა" ანუ, როგორც თვით ავტორი უწოდებს, „ხუმარსწავლა", ორიგინალური ჟანრის ნაწარმოებია. მეცნიერული მსჯელობანი მკითხველისათვის მოსაწყენი და ძნელად ასათვისებელი რომ არ ყოფილიყო, ავტორმა თხრობის თავშესაქცევი მანერა აირჩია. არქაული მწიგნობრული ენით გამართულ მეცნიერულ ნაწილს მსუბუქი და ხატოვანი, ზომიერად მოხმობილი დიალექტიზმებით გაცხოველებული, დიალოგებით უხვად გაჯერებული თხრობითი ნაწილი ენაცვლება. სიუჟეტურ ღერძს ჰქმნის ორი მთავარი პერსონაჟი — იონა ხელაშვილი და მისი მხლებელი გლეხი ზურაბა ღამბარაშვილი. მათი ფათერაკებით აღსავსე მოგზაურობის ფონზე გაშლილია მეცნიერული მსჯელობანი; წარმოჩენილია საქართველოს იმდროინდელი ვითარება, დაუზოგავად არის მხილებული საზოგადოების მაღალი ფენების ზნეობრივი დაკნინება, სახელმწიფო მოხელეების ანგარება და უმეცრება, სამღვდელოების ფარისევლობა. ღრმა პატრიოტული და ჰუმანისტური ტენდეციით გამსჭვალულ თხზულებაში ქვეყნის დამღუპველ გარემოებად მიჩნეულია საყოველთაო უმეცრება, რაც ნიადაგს უქმნის ყოველგვარი ჯურის ბოროტებას.

თხზულება საკმაო სისრულით ასახავს საქართველოში მეცნიერული ცოდნის დონეს XVIII—XIX სუკუნეების მიჯნაზე. აქ წარმოდგენილია ცნობები საბუნებისმეტყველო და ჰუმანირატულ მეცნიერებათა თითქმის ყველა დარგიდან. ზოგ შემთხვევაში მასალა თარგმნილია რუსული და უცხოური წყაროებიდან, უმეტესად კი ავტორი თავის დაკვირვებებს გვთავაზობს. განსაკუთრებით ფასეულია ცნობები საქართველოს ისტორიის, ქართული ენისა და ლიტერატურის საკითხებზე. მათ შორის, აღსანიშნავია, „მცირე უწყება ქართველთა მწერალთათვის", რომელიც წარმოადგენს X—XVIII საუკუნეების ქართველ მწერალთა თავისებურ ლექსიკონს.

იოანე ბატონიშვილი თხზულებაში ეხება, ასევე, ჰერალდიკის საკითხებს. კერძოდ, განმარტებულია, თუ რა არის გერბი. მოცემულია გერბის ფუნქცია. ჩამოთვლილია გერბის მთავარი ელემენტები. აქვე, გამოთქმულია ავტორის მოსაზრება საქართველოში საგვარეულო გერბების ფართოდ დანერგვის საჭიროებაზე. გერბის ელემენტებს იოანე ბატონიშვილი აღნიშნავს სიტყვებით: „ნიშანი", „მაგალითი". ერთმანეთისაგან განასხვავებს დიდებულისა და მონასტრის წინამძღვრის გერბებს. დიდებულის გერბს, იოანე ბატონიშვილის აზრით, აქვს შემდეგი „ნიშნები" ანუ „მაგალითები": გვირგვინი, პორფირი, სახე (გამოსახულება); მონასტრის წინამძღვრისას კი — მიტრა, მანტია და ეკლესიის სახე (გამოსახულება).

„კალმასობაში" ავტორი ეხება ჰერალდიკური ნივთების (გერბები) დამზადების ტექნიკას და მასთან ერთად სხვა მრავალ საკითხს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰერალდიკა
* იოანე ბატონიშვილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კალმასობა (თხზულება) დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* კალმასობა (გადმოსაქაჩი ტექსტი)
* კალმასობა. იოანე ბატონიშვილი
* კალმასობა
**ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოში** 1920-1922 წლებში მდებარეობდა თბილისში, მიხეილის პროსპექტზე, №171-ში, ლატვიელთა სათვისტომოს მახლობლად. დაფუძნდა 1920 წლის მარტში, როგორც ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 

კონსულის თანამდებობაზე მოღვაწეობდნენ ოსკარს ბუმანისი და იანის პუნინში. 1921 წლიდან ლატვიის ვიცე-კონსულის მოვალეობას ასრულებდა იული კარლის ოსკარ სტრაუმე საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი, მხატვარი და პედაგოგი, რომელიც საქართველოში 16 წელიწადს ცხოვრობდა. ამ თანამდებობაზე იგი მოღვაწეობდა ლატვიის საკონსულოს დახურვამდე, კერძოდ, 1922 წლის 10 თებერვლამდე. საკონსულო ზრუნავდა საქართველოში მყოფ ლატვიელთა სამშობლოში დაბრუნებისათვის. 1922 წლის 12 სექტემბერს იული სტრაუმემ ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს გაუგზავნა შემდეგი შინაარსის წერილი: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „თუ ამიერკავკასია ის ხიდია, რომელზედაც აღმოსავლეთთან გადებულია ეკონომიკური, სავაჭრო და საწარმო ინტერესების გზა, თუ ლიტვა და ესტონეთი საქართველოსთან მჭიდრო პოლიტიკური და ეკონომიკური კავშირების შენარჩუნებას ცდილობენ მაშინ ლატვიასაც, ჩემი რწმენით, კავკასიაში თავისი წარმომადგენლობის შენარჩუნების საკმაო დაინტერესება უნდა გააჩნდეს." |
|  |  |

 ამის მიუხედავად, თბილისში ვეღარ მოხერხდა ლატვიის საკონსულოს აღდგენა, რის გამოც იული სტრაუმე 1923 წლის ბოლოს სამშობლოში დაბრუნდა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 239-240.
* ნ. ჯავახიშვილი, ნარკვევები ქართულ-ბალტიის ქვეყნების ისტორიის შესახებ, რიგა,2015.
მალგობეკი
**მალგობეკი** (ინგუშ. МагӀалбике, ჩეჩ. Малхабек) — ქალაქი რუსეთის ფედერაციის ინგუშეთის რესპუბლიკაში.

მალგობეკი რესპუბლიკური მნიშვნელობის ქალაქია, რომელიც ქმნის ამავე სახელწოდების მუნიციპალურ ფორმირებას, ქალაქ მალგობეკს, რომლის შემადგენლობაში ერთადერთი დასახლებული პუნქტი ურბანული ოლქის სტატუსის მქონე არის.

ტოპონიმი
--------

ტოპონიმი „მალგობეკი" ტერკის ქედის დასავლეთი ნაწილისთვის უმთავრესად ითვლება და ერთ-ერთი ვერსიით, ყაბარდოული ენიდან მომდინარეობს. მელგებეგი არის რთული სიტყვა, რომელიც შედგება მელისგან - „ცხვარი", გამომწვევი ge-ის პრეფიქსი და ზმნის ფესვი - „ადიდება" (ნიშნავს „შხამისგან ადიდება") .. 

სხვა ვერსიით, ქალაქის სახელწოდება მოდის მაგიალ-ბეკის ტრაქტის სახელიდან, რომლის ადგილას სავარაუდოდ გაჩნდა ქალაქი. ინგუშურიდან ეს ტოპონიმი ითარგმნება, როგორც „ჯარის უმაღლესი მეთაური" და ამ მიწების ყოფილი მფლობელის ტიტულამდე აიყვანება.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს ალხანჩურტის ხეობაში, ტერსკის ქედის სამხრეთ კალთაზე, რესპუბლიკის დედაქალაქიდან - ქალაქ მაგასთან 40 კილომეტრში (სწორი ხაზით). 

მალგობეკი მდებარეობს ხეობის დასავლეთ ნაწილში, ქალაქის დასავლეთით ვიწროვდება, ჩრდილოეთიდან ზეწოლა ტერსკის ქედით, ხოლო სამხრეთიდან სუნჟას ქედით და მისი ერთ-ერთი წახნაგით (მთა არიკ-პაპცა - 510,9 მ), სოფელ „ნიჟნი კურპისკენ" (ყაბარდო-ბალყარეთი).

ქალაქის ტერიტორია (და შესაბამისი ურბანული უბანი) მოიცავს არა მხოლოდ თავად მალგობეკს, არამედ მალგობეკ-გორსკის ზეთის საბადოზე მდებარე ყველა მიმდებარე ნავთობპროდუქტების მწარმოებელ სოფლებს და ტერიტორიებს, რომლებიც მდებარეობს ტერსკის ქედის მწვერვალზე, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით.

კომპანია „ინგუშნეფტეგაზპრომის" ნავთობპროდუქტების გარდა, ქალაქის ინდუსტრიაში შედის ხის და საკვებთან დაკავშირებული ინდუსტრიები.

ისტორია
-------

მეორე მსოფლიო ომის დროს, მალგობეკი გერმანულმა ძალებმა დაიპყრეს 1942 წლის 12 სექტემბრიდან შაბათს, 1943 წლის 3 იანვრამდე, როდესაც იგი წითელმა არმიამ დაიბრუნა. 2007 წლის ოქტომბერში მალგობეკს მიენიჭა სამხედრო დიდების ქალაქის სტატუსი რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის ბრძანებით, მიზეზი კი აღნიშნული ქალაქის საზღვრებთან ადგილობრივებმა გერმანული ძალების გმირულა შეჩერება შეძლეს.

1990-იან წლებში მეზობელი ომით განადგურებული ჩეჩნეთის რესპუბლიკიდან ლტოლვილთა ნაკადის გამო ქალაქის მოსახლეობა გაორმაგდა.

კლიმატი
-------

მალგობეკში მოქმედებს ტენიანი კონტინენტური კლიმატი.

მოსახლეობა
----------

2019 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, ქალაქი რუსეთის ფედერაციის 1115 ქალაქიდან 406-ე ადგილზე იყო.

რუსეთის ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს პროგნოზის მიხედვით, მოსახლეობა იქნება:

* 2024 - 39,69 ათასი ადამიანი
* 2035 - 41,89 ათასი ადამიანი

მალგობეკი სიდიდით მეოთხე დასახლებაა ინგუშეთში ნაზრანის, სუნჯას და ყარაბულაკის შემდეგ.

რესურები ინტერნეტში
-------------------

* ოფიციალური საიტი
* Малгобек[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Апажев М. Л. Коков Дж. Н. Кабардино-черкесско-русский словарь. Около 27 000 слов / Под ред. доктора филологических наук Б. Ч. Бижоева. Нальчик: «Эльбрус», 2008. С. 675
სტრუქტურა 3, ქარის ღმერთის ტაძარი
**კალიშტლაუაკა** – მესოამერიკული არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, მეხიკოს შტატში, ქალაქ ტოლუკას მახლობლად. მისი ნამდვილი სახელია „მატლაცინკო". იგი იყო ძლევამოსილი დედაქალაქი, რომლის მეფეებიც აკონტროლებდნენ საკმაოდ დიდ ტერიტორიას ტოლუკას ხეობაში.

1930 წელს, არქეოლოგმა ხოსე გარსია პაიონმა გათხარა კალიშტლაუაკას მონუმენტური არქიტექტურა და უამრავი სხვა ტაძარი და ნაგებობა აღმოაჩინა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია სტრუქტურა 3, აცტეკთა ქარის ღმერთის — ეჰეკატლის მრგვალი ტაძარი. ასევე სტრუქტურა 17 — დიდი სამეფო სასახლე. არქიტექტურა და ქვის სკულპტურები მიეკუთვნება გვიან პოსტკლასიკურ აცტეკურ ძეგლებს (ახ. წ. 1100-1520 წ.წ.)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Calixtlahuaca Web Site
* Calixtlahuaca Archaeological Project Blog
* Calixtlahuaca: A brief Guide to the site. Dr. Michael E. Smith, Arizona State University. 2006.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მექსიკისა და მექსიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ისიმანგალისოს ტენიანი პარკი** მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, კვაზულუ-ნატალის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, დურბანიდან 275 კმ-ით ჩრდილოეთით. იგი სამხრეთ აფრიკის მესამე უდიდესი დაცული ტერიტორიაა, იკავებს 280 კმ სიგრძის სანაპირო ზოლს, მოზამბიკის საზღვრიდან (ჩრდილოეთი) სენტ-ლუსიას ესტუარამდე (სამხრეთი) და წარმოადგენს 3 280 კმ² ფართობის წმინდა ბუნებრივ ეკოსისტემას. არეალი მოიცავს რამდენიმე ნაკრძალსა და პარკს. 

პარკი ცნობილი იყო სენტ-ლუსიას დიდი ვეთლენდის პარკის სახელით, მაგრამ ამჟამინდელი სახელი 2007 წლის 1 ნოემბერს ეწოდა. სიტყვა ისიმანგალისო ზულუს ენაზე „სასწაულს" ნიშნავს. 

პარკი გაერთიანებულია ტრანსსასაზღვრო პარკში, რომელსაც პონტა-დო-ოურო-კოსის ტრანსსასაზღვრო კონსერვაციულ არეალს უწოდებენ. იგი სამხრეთ აფრიკაში იწყება და მოიცავს მოზამბიკისა და სვაზილენდის ტერიტორიებსაც. 

1999 წელს, გახსნის ცერემონიალზე, რომელსაც საპატიო სტუმრად ნელსონ მანდელა ესწრებოდა, პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გაფორმდა. მსოფლიო მემკვიდრეობად გაფორმების მიზეზი იყო პარკის ბიომრავალფეროვნება, უნიკალური ეკოსისტემები და აღმატებული ბუნებრივი მშვენიერება. ფლორისა და ფაუნის უზარმაზარი მრავალფეროვნების მიზეზია პარკის ტერიტორიაზე განსხვავებული ეკოსისტემების დიდი მრავალფეროვნება, დაწყებული მარჯნის რიფებითა და ქვიშიანი პლაჟებით, დამთავრებული სუბტროპიკული ტყის მასივებით, სავანებითა და ვეთლენდებით. პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულ ცხოველთა შორის არიან სპილოები, ლეოპარდები, თეთრი და შავი მარტორქა, ბუფალო. ოკეანეში ასევე ვეშაპები, დელფინები და ზღვის კუები. პარკში ასევე ბინადრობს 1 200 ნილოსის ნიანგი და 800 ჰიპოპოტამი. 

მარვლადაა წყალქვეშა რიფი, სადაც ათასფერი თევზები და მარჯნები ბინადრობენ. მსოფლიოში ერთ-ერთი განსაკუთრებულად მრავალფეროვანი მარჯნები გავრცელებულია სოდვანას უბეში. რიფებში მრავლადაა ცვალებადი ფერების მქონე რვაფეხა. ასევე შესაძლებელია გიგანტური ვეშაპისებრი ზვიგენების ხილვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***iSimangaliso Wetland Park***

* Future homepage of the iSimangaliso Wetland Park
* Ezemvelo KZN Wildlife (previous known as Natal Parks Board)
* SANParks
* St Lucia South Africa Website
* Lake St Lucia დაარქივებული 2007-04-05 საიტზე Wayback Machine.
* St. Lucia Estuary
* Zulu Stories (its amazing)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კაცობრიობის აკვანი   • ისიმანგალისოს პარკი  • კუნძული რობენი  • დრაკონის მთები  • მაპუნგუბვეს სამეფოს კულტურული ლანდშაფტი  • კაპის ფლორისტული რეგიონი  • ვრედეფორტის კრატერი  • რიჩტერსველდის კულტურული და ბოტანიკური ლანდშაფტი  • ǂხომანის კულტურული ლანდშაფტი |  |

 |