recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჯაფარის დაბრუნება** (ასევე **ალადინი: ჯაფარის დაბრუნება** ან **ალადინი 2:ჯაფარის დაბრუნება)** - 1994 წლის "Walt Disney Pictures"-ის სტუდიის მიერ შექმნილი ამერიკული ანიმაციური ფანტასტიკური, მუსიკალური და სათავგადასავლო ფილმი. 1992 წლის "ალადინის" პირველი გაგრძელება და "ალადინის" მოტივით შექმნილი ანიმაციური სერიალის პილოტური ეპიზოდი. გამოვიდა 1994 წლის 20 მაისს, რაც მას პირველ ამერიკულ ფილმად ხდის, რომელიც პირდაპირ DVD ფორმატში გამოვიდა. ორიგინალური ფილმის როლების რეპრიზა შეასრულეს გილბერტო გოტფრიდმა, ჯონათან ფრიმანმა, სკოტ ვეინერმა და ლინდა ლარკინმა, ჯეისონ ალექსანდრემ და დენ კასტელანეტა (რობინ უილიამსის ნაცვლად ჯინის როლში) ახალი როლები შეასრულეს. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმმა ძირითადად უარყოფითი შეფასებები მიიღო, გაიყიდა ფილმის 15 მილიონი კოპია, მან შეაგროვა დაახლოებით 300 მილიონი $ 5 მილიონი $-ის ბიუჯეტით, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე გაყიდვად სახლის ფორმატში გამოშვებულ ფილმად ჰქმნის.

სიუჟეტი
-------

პირველი ფილმის მსგავსად ფილმის მოქმედების ადგილია გამოგონილი არაბული სამეფო აგრაბა. პირველი ფილმის მოვლენებიდან ერთი წელი გავიდა. ალადინი და აბუ სასახლეში დასახლდნენ პრინცესა ჟასმინთან და მამამისთან, სულთანთან ერთად. ალადინი მაინც თავგადასავლებს დაეძებს, კრიმინალურ დაჯგუფებას ებრძვის და მათ ნაძარცვს აბრუნებს. ამ დროს უდაბნოში იაგო - დატყვევებული ჯაფარის მოსამსახურე - ლამპარიდან გარბის. ის დაიღალა ჯაფარის უმადურობით და არ ანთავისუფლებს მას, იაგო ბრუნდენა სასახლეში ალადინთან დამეგობრების და სასახლეში ცხოვრების გაგრძელების იმედით. ალადინთან და აბუსთან დაპირისპირების დროს, სამივეს თავს ესხმიან ქურდები; იაგო უნებლიედ ალადინის ცხოვრებას გადაარჩენს. მადლობის ნიშნად, ალადინი იაგოს სასახლეში დარჩენას უშვებს და სულთანის დაჯერებასაც ჰპირდება.

ამასობაში ქურდების ლიდერი აბის მალი ჯაფარის ლამპარს პოულობს. ჯაფარისთვის ეს დაბრუნების შანსია - ის აბის მალს მაპიპულირებს და პირველ ორ სურვილს ტყუილად ახარჯინებს, შემდეგ კი ალადინზე შურისძიებაში დახმარებას სთხოვს განსაკუთრებული მესამე სურვილის სანაცვლოდ. აბის მალი თანახმაა, მასაც სურს შურისძიება ალადინზე. სასახლეში კი მსოფლიოში მოგზაურობის შემდეგ ჯინი ბრუნდება. ვახშამზე იაგო ჩნდება, ალადინი არწმუნებს დანარჩენებს მის კეთილ ზრახვებში და იაგოს დროებით ტოვებენ სასახლეში ალადინის ზედამხედველობის ქვეშ. სასახლეში ჯაფარი ჩნდება და იაგოს მანიპულირებს, ის მეგობრებს ატყუებს და ჯაფარის მახეში მიჰყავს. იაგო ათავისუფლებს მეგობრებს და ანადგურებს ჯაფარს ლამპართან ერთად. იაგო სასახლეში რჩება, ალადინი და ჟასმინი კი სამოგზაუროდ მიდიან.

კრიტიკა
-------

ფილმმა უმეტესად ნეგატიური შეფასება მიიღო. ფილმების შეფასების ვებსაიტზე "Rotten Tomatoes" ფილმის რეიტინგია 3.91/10. "Entertainment Weekly"-ს ჟურნალისტმა სტივ დეილმა აღნიშნა, რომ ფილმი "დისნეის სახელს ატარებს და "ალადინის" ფასი ადევს, მაგრამ პირველივე დაბალი ხარისხის კადრიდან ჩანს, რომ ფილმი არ არის თავისი წინამორბედივით კრეატიული და ხარისხიანი, მასში არ იყო ჩადებული იმდენივე დრო, ზრუნვა და სიყვარული".  დაარქივებული 2014-10-31 საიტზე Wayback Machine.

წყაროები
--------

1. 
2. 
3. 
4. დაარქივებული 2014-10-31 საიტზე Wayback Machine.
**სემ ნუიომა** (ინგლ. Samuel Daniel Shafiishuna Nujoma, დ. 12 მაისი, 1929, ონგანჯერა, ომუსატის რეგიონი, ნამიბია) — ნამიბიის სახელმწიფო მოღვაწე, ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1990-2005 წლებში. სვაპოს ხელმძღვანელი 1960-2007 წწ.

ბიოგრაფია
---------

მიეკუთვნება ოვამბოს ეთნიკურ ჯგუფს. 1954 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა ვინდჰუკში. 1950-იანი წლების მეორე ნახევრიდან აქტიურად ჩაერთო რევოლუციურ მოძრაობაში. 1958 წელს გამოვიდა ინიციატივით დაარსებულიყო ოვამბოლენდის სახალხო ორგანიზაცია. 1960 წელს გახდა სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკის ხალხთა ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. პარტიისა, რომელიც იბრძოდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკისაგან ნამიბიის დამოუკიდებლობისათვის და ხელისუფლების შავკანიანი უმრავლესობისათვის გადასაცემად. 1961 წლიდან ემიგრაციაშია. 1971 წლიდან ნამიბიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მეთაურია. 

ნამიბიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ერთხმად აირჩიეს ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად, რომელსაც საპრეზიდენტო რეგალიები გადასცა გაეროს გენერალურმა მდივანმა ხავიერ პერეს დე კუელიარმა 1990 წლის 21 მარტს. პრეზიდენტის თანამდებობაზე დარჩა 3 ვადით. 2005 წლის 21 მარტიდან პრეზიდენტის, ხოლო 2007 წლიდან სვაპო-ს ლიდერის თანამდებობები დაუთმო ჰიფიკეპუნიე პოჰამბას. 

მისი შვილი უტონი ნუიომა 2010 წლის მარტში გახდა ნამიბიის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სემ ნუიომას ბიოგრაფია დაარქივებული 2011-12-04 საიტზე Wayback Machine.
* Nujoma's interview to German magazine Die Welt (in German)
* Nujoma: Where Others Wavered (2006) imdb დაარქივებული 2007-03-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  New Cabinet – opposition’s verdict - by Catherine Sasman (ინგლისური)

|
|  |
|
| წინამორბედი: | **ნამიბიის პრეზიდენტი**1990 – 2005 | შემდეგი:ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
სემ ნუიომა **·**  ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა **·**  ჰაგე გეინგობი |  |

 |
**დასავლეთციმბირული ლაიკა** (რუს. Западносибирская лайка) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია რუსეთში XIX საუკუნეში.

რუსული ლაიკებიდან ეს ყველაზე პოპულარული და გავრცელებულია. დასავლეთ ციმბირული ლაიკა გამოიყენება ისეთ ნადირზე სანადიროდ, როგორიცაა ჩრდილოეთის ირემი, ცხენირემი და დათვი. ასევე, კარგად გრძნობს თავს ტვირთის გადატანისას, რადგან ძალიან დიდი ფიზიკური ძალა გააჩნია. შეიძლება მისი გაწვრთნა წვრილ ნადირზე, ფრინველზე სანადიროდაც. დამოუკიდებელი ხასიათის მიუხედავად, დასავლეთ-ციმბირული ლაიკა კარგად ეგუება პატრონს, თუმცა ძნელად იტანს ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცხეს. მათგან ცუდი მოდარაჯეები დგებიან, რადგან ადამიანის მიმართ სიბრაზეს არ გრძნობენ.

დასავლეთ ციმბირული ლაიკის ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, შავი-თეთრით, მურა-ჟღალი, შავი. ყურებზე ხშირი სითბოიზოლირებადი ბალანი აქვს, ძლიერ თათებზე სქელი კანია, პატარა ყავისფერი თვალები კეთილგანწყობით იყურებიან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დასავლეთ ციმბირული ლაიკა დაარქივებული 2014-09-23 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დასავლეთციმბირული ლაიკა***
**კომაროვის სკოლა** (სრული სახელწოდება — *სსიპ - ვლადიმირ კომაროვის თბილისის ფიზიკა-მათემატიკის 199 საჯარო სკოლა*) — თბილისის საჯარო სკოლა.

სკოლის ისტორია
--------------

სკოლა თავისი 50-წლიანი არსებობის მანძილზე ორიენტირებულია ზუსტი და საბუნებისმეტყველო დისციპლინის გაღრმავებულ სწავლებაზე. კომაროვში მიღება მე-7 კლასიდან გამოცდების საშუალებით ხდება. აღსანიშნავია, რომ პედაგოგთა უმრავლესობა „კომაროვდამთავრებულია".

კომაროვში ფუნქციონირებს სკოლა-პანსიონი, რომელშიც თავმოყრილია საქართველოს ყველა კუთხიდან ნიჭიერი მოსწავლეები. ისინი პანსიონში ცხოვრობენ, გაკვეთილების შემდეგ, დღის მეორე ნახევარში დროს საშინაო დავალებების მომზადებასა და სახელობო და სპორტულ წრეებზე სიარულს უთმობენ. პანსიონში ფუნქციონირებს გამოყენებითი ინფორმატიკისა და პროგრამირების წრეები, სადაც ბავშვები ეუფლებიან ინფორმატიკის საფუძვლებსა და საოფისე პროგრამებს, ქმნიან ვებ-გვერდებს, მონაწილეობენ კომპიუტერულ პროექტებში. საკონფერენციო აუდიტორიაში კი ვიდეოპროექტორისა თუ გონიერი დაფის საშუალებით ტარდება სხვადასხვა ტიპის გაკვეთილები.

ამჟამად სკოლის ბალანსზე ფიზიკისა და მათემატიკის მსოფლიო ოლიმპიადის 1 ოქროს, 9 ვერცხლის, 14 ბრინჯაოს მედალი და 16 საპატიო სიგელია. წლების განმავლობაში სკოლის მოსწავლეებმა მოიპოვეს მრავალი ჯილდო სხვადასხვა რანგის საერთაშორისო ოლიმპიადებში, კონკურსებსა თუ კონფერენციებში. აღსანიშნავია ისიც, რომ ყოველწლიურად ძალიან ბევრი კომაროველი აგრძელებს სწავლას ევროპისა თუ ამერიკის წამყვან უნივერსიტეტებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კომაროვის სკოლა[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2 3  კომაროვის სკოლის ისტორია
**არმან კარამიანი** (სომხ. Արման Քարամյան; დ. 14 ნოემბერი, 1979, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით თავდამსხმელი/ნახვარმცველი.

საკლუბო კარიერა
---------------

არმან კარამიანმა პროფესიონალური ფეხბურთის თამაში 1996 წელს დაიწყო. ამ წელს, ის და მისი ძმა ართავაზ კარამიანი შეუერთდნენ კლუბ არაბკირს. 1997 წელს ორივე მათგანი გადავიდა პიუნიკში. კარამიანი იყო პიუნიკის ნაწილი, როდესაც კლუბმა მოიგო სომხეთის პრემიერ ლიგა 2001 და 2002 წლებში, სომხეთის თასი 2002 წელს და სომხეთის სუპერთასი 1997 და 2002 წელს. 1999 წელს ძმები სათამაშოდ კილიკია ერევანში გადავიდნენ, ხოლო 2001 წელს კვლავ პიუნიკში დაბრუნდნენ. 2003 წელს, აგრეთვე ორივე მათგანი შეუერთდა საბერძნეთის საფეხბურთო ლიგის კლუბ პანახაიკის. 2003-2004 წლებში თამაშობდნენ უკრაინის პრემიერლიგის კლუბ არსენალ კიევში. 2004 წელს არმანი და მისი ძმა ლიგა პირველში, კერძოდ რაპიდში გადავიდნენ. ეს სეზონი არმანმა გამოტოვა, ხოლო მისი ძმა მთელი სეზონის განმავლობაში თამაშობდა. 2005 წლის სეზონში არმანი 2 ლიგა პირველის კლუბში გაუშვეს იჯარით: ბასოვა და ბასტრიტაში. შემდეგ მან ოფიციალური კონტრაქტრი შახლეულთან „გააფორმა". 2007 წელს კვლავ ორივე მათგანი შეუერთდა კლუბ ტიმიშოარას. შემდეგ სეონში ხსენეული კლუბი ლიგა პირველის ფინალისტი იყო.

2010 წელს ძმები კლუბ სტიუაში გადავიდნენ. 2009-10 წლების სეზონში არმან კარამიანი აირჩიეს წლის საუკეთესო მარცხენა ვინგერად. სეზონის დასრულებისას ზმებლა სტიუასთან კონტრაქტი დაასრულეს. მათ დაიწყეს ისეთი კლუბის ძებნა, სადაც ორივე მათგანი განაგრძობდა თამაშს, თუმცა მათ ეს ვერ მოახერხეს. მოგვიანებით გამოქვეყნდა რომ ისინი მოლაპარაკებას ბრასოვთან აწარმოებდნენ.

2011 წლის ოქტომბერსში, სტოჩიჩმა, რომელმაც სრულიად იცოდა ძმების შესაძლებლობები, ისინი სათამაშოდ მიოვენიში მიიწვია. არმანის ძმამ, ართავაზმა საფეხბურთო კარიერის დასრულება და ბიზნესში ჩართვა გადაწყვიტა.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

არმან კარამიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში 2000 წლის 9 იანვარს, გუატემალას წინააღმდეგ მეგობრულ შეხვედრაში შედგა (1:1). მან ნაკრების 49 თამაშში მიიღო მონაწილეობა და 5 გოლი გაინტანა. 2010 წელს მან დატოვა ეროვნული ნაკრები.

პირადი ცხოვრება
---------------

არმანი და მისი ძმა ართავაზი ორივე ფეხბურთელები იყვნენ და თითქმის მთელი კარიერა ერთად აქვთ გატარებული.

2014 წელს ორივე მათგანმა რუმინეთის მოქალაქეობა აიღო. ისინი ცოლებთან და შვილებთან ერთად რუმინეთში ცხოვრობენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არმან კარამიანი — National-Football-Teams.com
* Armfootball.tripod.com
* არმან კარამიანი — FootballDatabase.eu
* არმან კარამიანი — Soccerway

სქოლიო
------

1. ↑  Братья Карамяны оставили футбол ради бизнеса (in Russian). armsport.am. Archived from the original on 14 January 2013. Retrieved 31 March 2013.
2. ↑  Karamienii sunt români! Romanian. SportNews (4 November 2014).
**ოქსილიკვიტი** ან **თხევადი ჟანგბადის ასაფეთქებელი** — ასაფეთქებელი ნივთიერებაა, რომელიც მიიღება საწვავი ფოროვანი მასალების (ნახშირის, ტორფის, ხავსის, თივის, შეშის) თხევადი ჟანგბადის გაჟღენთვით. გამოიყენებენ აფეთქებით სამუშაოებში, უმთავრესად სამთო საქმეში. გამოიყენებოდა ავიაბომბებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. ხის ნახერხს ჟღენთავდნენ თხევადი ჟანგბადით და თვითმფრინავი მიფრინავდა.

ოქსილიკვიტი ბერილიუმის საფუძველზე — ერთ ერთი უძლიერესი ასაფეთქებელი ნივთიერებაა, რაც კი ცნობილია დღეს.

ოქსილიკვიტებს შეიძლება მივაკუთვნოთ ასაფეთქებელი ნივთიერებები თხევადი ოზონის საფუძველზე ან მისი ნარევებითხევად ჟანგბადთან, თუმცა პრაქტიკულად ასეთი ნარევები არ გამოყენება თავისი სიძვირისა და ოზონის არამდგრადობის გამო, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში ზეძლიერი ასაფეთქებელი ნივთიერების შესაქმნელად, არსებობს შესაძლებლობა ამ ვარიანტის გამოყენებისა.

მოცემული ნარევების ასაფეთქებელი ნივთიერებები აღმოჩენილი იქნა გერმანიაში 1895 წელს პროფესორ კარლ ფონ ლინდეს მიერ, თხევადი აირების დანადგარების შემქნელი. მან უწოდა მათ „ოქსილიკვიტი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქსილიკვიტი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
* Google Groups, alt.engr.explosives old literature on Oxyliquit -
* Bureau of Mines, Bulletin 349. Liquid-Oxygen Explosives, Perrot, Tolch, 1932
უნივერსიტეტის გერბი **ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტი** (ინგლ. Northwestern University) — კერძო, არასექტარული უნივერსიტეტია ჩიკაგოს გარეუბანში, ილინოისი. უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსი 240 აკრზეა (970.000 კვ.მ.) ევანსტონში, მიჩიგანის ტბის სანაპიროზე. ნორზვესტერნის რამდენიმე პროფესიული სკოლა ქალაქ ჩიკაგოშია 25 აკრიან კამპუსზე მიჩიგანის ავენიუს "დიდებულ მილთან" ახლოს. 2004 წლის 31 აგვისტოსთვის ნორზვესტერნის ნაბოძები ფონდები $4.34 მილიარდს შეადგენდა.

ნორზვესტერნში დაახ. 14 000 სტუდენტი სწავლობს (მათ შორის 8000 საბაკალავრო) და მას 7000 მასწავლებელი და საშტატო წევრი ჰყავს. უნივერსიტეტი პრესტიჟული ამერიკის უნივერსიტეტთა ასოციაციის 60 არჩეულ წევრთაგანია.

რანგი
-----

იუ-ეს-ნიუს ენდ უორლდ რიპორტის მიხედვით 2005 წელს ნორზვესტერნის საბაკალავრო პროგრამა რანგით მე-12-ეა ამერიკის მსგავს პროგრამებში. მსგავსად, ნორზვესტერნის სამაგისტრო პროგრამებიც გამუდმებით საუკეთესოთა შორისაა. მაგ. ნორზვესტერნის კელოგის მენეჯმენტის სკოლა მსოფლიოს საუკეთესო ბიზნეს სკოლათა რიცხვშია, ნორზვესტერნის იურისპრუდენციის სკოლა კი ამერიკის ათ საუკეთესო იურიდიულ სკოლათა შორისაა, ფაინბერგის სამედიცინო სკოლა საუკეთესო ოცეულშია, ხოლო ნორზვესტერნის მედილის ჟურნალიზმის სკოლა ბევრთა მიერ მიჩნეულია ამერიკის სამ საუკეთესო ჟურნალისტურ სკოლებში. იგივე ანგარიშის მიხედვით ნორზვესტერნის მატერიათა მეცნიერების პროგრამა რანგით მეორეა, სოციალურ მეცნიერებათა სელექციური მათემატიკური მეთოდების პროგრამა, ინტეგრირებული მეცნიერება, თეატრი, კომუნიკაციები და მუსიკის პროგრამები გამუდმებით საუკეთესოთა შორის არიან.

ისტორია
-------

უნივერსიტეტი 1851 წელს ჩიკაგოელ მეთოდისტთა მიერ დაფუძნდა (მათ შორის ჯონ ევანზის მიერ, რომლის სახელიც ევანსტონს დაერქვა) და გაიხსნა 1855 წელს ორი ფაკულტეტის წევრითა და 10 სტუდენტით. უნივერსიტეტის სახელი - ჩრდილოდასავლეთი (ნორზვესტერნ) მოდის დამფუძნებელთა სურვილის გამო, ჩრდილოდასავლეთ ტერიტორიის შტატების (ოჰაიო, ინდიანა, ილინოისი, მიჩიგანი, უისკონსინი, მინესოტა) სტდენტებს მომსახურებოდნენ.

ნორზვესტერნის სკოლის ფერებია იასამნისფერი და თეთრი. (ამ მიზეზის გამო ჩიგაკოს ტრანზიტის გამგეობის მიწისზედა მატარაბლის ხაზს, რომელიც ევანსტონში გადის იასამნისფერი ჰქვია). იასამნისფერი ხაზის სადგურები, რომელიც ნორზვესტერნის უნივერსიტეტს ემსახურება არის დეივისი, ფოსტერი, ნოისი და სენტრალი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
| ტერა-ნოვა |
| --- |
| Terra Nova |
|  |
|  |
| **ძირითადი ინფორმაცია** |
| ტიპი | სამანძიანი ბარკი |
| სახელმწიფო დროშა | დროშა: გაერთიანებული სამეფო გაერთიანებული სამეფო |
| ნავსადგური | Alexander Stephen & Sons Ltd. დანდი, შოტლანდია |
| წყალში ჩაეშვა | 1884 წელი |
| ფლოტის შემადგენლობიდან მოხსნილი | 13 სექტემბერი 1943 წელი |
| თანამედროვე სტატუსი | ჩაიძირა გრენლანდიის ნაპირებთან |
| **პარამეტრები** |
| წყალწვა | 744 ტ |
| სიგრძე | 57 მ |
| სიგანე | 9,6 მ |
| დაძირვა | 5,8 მ |
| **ტექნიკური მაჩვენებლები** |
| ძალისმიერი დანადგარი | ორთქლის ძრავა |
| სიმძლავრე | 140 ცხენის ძალა |
| ეკიპაჟი | 65 |
| **შეიარაღება** |

**„ტერა-ნოვა"** (ლათ. Terra Nova — ნიუფაუნდლენდი) — ხის სამანძიანი, ორთქლის ძრავიანი ბარკი, რომელიც ააგეს შოტლანდიაში 1884 წელს საზღვაო კვლევებისთვის და რომელსაც იყებენდნენ ბრიტანეთის სამეცნიერო ექსპედიციებისთვის.

ტერა-ნოვას ექსპედიცია
---------------------

 მთავარი სტატია: ტერა-ნოვას ექსპედიცია.
„ტერა-ნოვა" სკოტის ანტარქტიკულ ექსპედიციაში 1910 წლის დეკემვერში.
1909 წელს ბარკი „ტერა-ნოვა" 12,5 ათასი ფუნტი სტერლინგის ფასად შეიძინეს 1910-1913 წლების ბრიტანეთის ანტარქტიკული ექსპედიციისთვის, რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც „ტერა-ნოვას ექსპედიცია".

1910 წლის 15 ივნისს ტერა-ნოვამ კარდიფიდან გაცურა. ხომალდზე გატარდა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო სამუშაო ბიოლოგიის, გეოლოგიის, გლაციოლოგიის და გეოფიზიკის დარგებში ვიქტორიას მიწისა და როსის შელფური მყინვარის სანაპიროებზე.

ევანზის კონცხზე დაზამთრების შემდეგ რობერტ სკოტმა ხუთ კაციანი გუნდის შემადგენლობით მიაღწია სამხრეთ პოლუს. პოლუსზე სკოტმა ნახა, რომ მათ ერთი თვით აჯობა რუალ ამუნდსენის გუნდმა. უკან დაბრუნებისას სკოტი და მისი მეგზურები დაიღუპნენ. სხეულები მხოლოდ შემდეგი ანტარქტიკული ზაფხულის დროს იპოვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტერა-ნოვა (ხომალდი)***

* „ტერა-ნოვას" ფოტოსურათი. ბრიტანეთის სამეფო გეოგრაფიული საზოგადოება.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-15. ციტირების თარიღი: 2010-01-18.
**კიოტოს ოქმი** ან **კიოტოს პროტოკოლი** — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების ჩარჩო–კონვენციის (UNFCCC) ფარგლებში დადებულ დამატებით საერთაშორისო შეთანხმება.

კონვენციისგან განსხვავებით კიოტოს ოქმი ქვეყნებისთვის სათბურის აირების ატმოსფეროში გაფრქვევის კონკრეტულ (თითოეული ქვეყნისთვის განსხვავებულ) ზღვრებს (ლიმიტებს, ქვოტებს) ადგენს. ქვეყნებს ეძლევათ უფლება გაფრქვევათა შემცირების ნაწილი სხვა ქვეყნის ტერიტორიაზე შეასრულონ, ანუ, ფაქტობრივად ქვოტებით ივაჭრონ.

მიზანი
------

დედამიწის ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის დინამიკა
ოქმის მიზანია ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის დასტაბილება ისეთ დონეზე, რომელიც დედამიწის კლიმატისთვის საშიში არ იქნება.

კლიმატის ცვლილების სამთავრობათშორისო ჯგუფის ვარაუდით საშუალო გლობარული ტემპერატურის ზრდა 1990-2100 წლებში 1.4 °C (2.5 °F) - 5.8 °C (10.4 °F) იქნება. ზოგიერთ მკვლევარს მიაჩნია, რომ კიოტოს ოქმის სრულიად შესრულების შემთხვევაშიც კი არ არის გარანტია, რომ ტემპერატურის ზრდის ტემპი მნიშვნელოვნად შენელდება. ამის გამო მრავალი კრიტიკოსი და მწვანეთა მოძრაობის ლიდერი ეჭვქვეშ აყენებს ოქმის მნიშვნელობას, თუკი მას გამონაბოლქვების უფრო მნიშვნელოვანი შემდგომი შემცირება არ მოჰყვა თან.

ოქმის მომხრეები აღნიშნავენ, რომ ეს მხოლოდ პირველი ნაბიჯია და რომ UNFCCC-ის მოთხოვნების გადახედვა მომავალშიც მოხდება, როცა ამ შეთანხმების პირველი შედეგები უკვე სახეზე იქნება. სავარაუდოდ კონვენციის ახალი ოქმი 2010 წლისთვის შემუშავდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კიოტოს ოქმი***

* Full text of the Kyoto Protocol (HTML version), (PDF version) (Alternate HTML version) დაარქივებული 2009-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change at Law-Ref.org დაარქივებული 2005-10-29 საიტზე Wayback Machine.  – fully indexed and crosslinked with other documents
* List of countries who have ratified, accepted, approved, or accessed the Kyoto Protocol
* The layman's guide to the Kyoto Protocol
* http://www.allvoices.com/contributed-news/10838032-whether-ukraine-is-punished-for-discredit-of-idea-of-the-kyoto-protocol
* 2008 Cap and trade Bill in the U.S. Senate დაარქივებული 2009-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* The case against carbon trading by The Rising Tide Environmentalist Group დაარქივებული 2009-06-04 საიტზე Wayback Machine.
* Text of the Protocol დაარქივებული 2011-12-13 საიტზე Wayback Machine.  at the Center for a World in Balance
* Kyoto: On Target? – Google Docs
* 2010 Climate Talks in Jeopardy as Industrialized Nations Threaten Kyoto Protocol – video report by *Democracy Now!*
**ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი** — ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის ჩრდილო–დასავლეთ ნაწილში. აგებულია 1985–1987 წლებში (არქიტექტორი ი. მოსულიშვილი), გაიხსნა 1988 წლის 10 იანვარს.

შენობა გეგმით ჯვრული მოხაზულობისაა (42x32 მეტრი), ორსართულოვანი. ნაგებია ქვითა და აგურით. გარედან მოპირკეთებულია ეკლარის ქვის ფილებით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარის წინ ბაზალტის ფილებით მოგებული ბაქანია, ხოლო თავზე ოქროსფერი მსხვილი ასოებით შესრულებული წარწერა – ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი. საგამოფენო დარბაზები გრძივ მკლავებშია განთავსებული. I სართულზე ორი საექსპოზიციო დარბაზია, დანარჩენი ფართობი უკავია ფოიეს და სხვადასხვა სათავსებს. დარბაზებში გამოფენილია ივანე ბერიტაშვილის ცხოვრებისა და სამეცნიერო მოღვაწეობის ამსახველი მასალები, ფოტოსურათები, წიგნები და ნაშრომები, ამ ნაშრომთა თარგმანები ფრანგულ, გერმანულ და ჩინურ ენებზეა.

II სართულზე სამი ადმ. ოთახია. სარდაფში განთავსებულია საკონფერენციო დარბაზი 108 კაცზე. შენობის სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია მარმარილოს საფეხურებიანი ხვეული კიბით. დარბაზების იატაკები მოგებულია მარმარილოს ფილებით. მუზეუმის გადახურვა ბრტყელია.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 115.
**დავითიშვილ-ბაგრატიონები** — ბაგრატიონთა სამეფო სახლის საგვარეულო განშტოება, რ-იც XVI საუკუნიდან ფეოდალურ სათავადოდ ჩამოყალიბდა. 

წარმოდგება ბაგრატიონთა კახეთის შტოსგან. 1511 წელს გიორგი ბატონიშვილმა მოკლა მამა — კახეთის მეფე ალექსანდრე I, ხოლო ძმას — დიმიტრი ბატონიშვილს — თვალები დასთხარა (ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით, „აღმოქადა მასცა თუალნი") და ცოლშვილიანად გააძევა. ქართლში გადასვლის შემდეგ დიმიტრის შთამომავლებისაგან დაიწყო ბაგრატიონთა სახლის საგვარეულო განშტოება, რომელთაც „თვალდამწვრიანები" უწოდეს. შემდგომში ეს განშტოება სათავადო სახლად ჩამოყალიბდა. დიმიტრი „თვალდამწვრის" ჩამომავალ დავითიდან ისინი დავითიშვილებად იწოდნენ. 

დავითიშვილთა თავადურ სახლში დიმიტრის ძის — დავით თვალდამწვრიანის შვილის — რამაზ დავითიშვილის შთამომავლობით კი, კიდევ ერთი საგვარეულო განშტოება — რამაზიშვილები — დაფუძნდა. XVI–XVIII საუკუნეებში ამ ორ შტოს შორის ხშირი იყო დავები, რაც ისტორიულ საბუთებშია ასახული: რამაზიშვილები თავიანთ განაყოფს მამულებს ედავებოდნენ, ხოლო დავითიშვილები მათ „სახლიკაცობას" არ ცნობენ. ისტორიული წყაროებით, დავითიშვილების სამფლობელო ყოფილა შიდა ქართლის შემდეგი სოფლები: თავდაპირველად — დირბი, ბრეთი, ბებნისი, შემდეგ — ნული, ფცა, აბანო, თორმანეული, ღვერთეთი, თიხევი, ბროწლეთი, ტკოცა. ნულში ჰქონდათ სასახლე, კოშკი, საყდარი და ა. შ. დიმიტრი ბაქრაძის აზრით, ბაგრატიონთა საგვარეულოს ამ განშტოების საძვალე რუისის ტაძარში უნდა ყოფილიყო. მოგვიანებით საგვარეულოს თავისი გერბიც გაუჩნდა. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით, ცხინვალში „წყლის ხეობასა შინა" ცხოვრობენ თავადი დავითიშვილნი და „არიან გუარით ბაგრატოანნი". XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნეში თავადურ გვართა ერთმა ნაწილმა თავისი ძველი, ძირითადი გვარი დაიბრუნა. ეს დავითიშვილებმაც შეძლეს — 1783 წლის ტრაქტატს თანდართულ ქართლ-კახეთის თავადებისა და აზნაურების ნუსხაში მათი წარმომადგენელი მოხსენიებულია როგორც „თავადი დავითისშვილი–ბაგრატოვანი". ამ პერიოდში დავითიშვილის გვარისა და, შესაბამისად, ბაგრატიონობის დაბრუნება რამაზიშვილებმაც მოახერხეს.

ლიტერატურა
----------

* გორგიჯანიძე ფ. საქართველოს ისტორია, ს. კაკაბაძის გამოც. «საისტორიო მოამბე», 1925, წგ. 1;
* ეგნატაშვილი ბ. ახალი ქართლის ცხოვრება. მეორე ტექსტი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2, თბ. 1959;
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, იქვე, ტ. 4, თბ. 1973.
* *ნინიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**სიუდად-დელ-ესტე** (ესპ. Ciudad del Este) — სიდიდით მეორე ქალაქი პარაგვაიში, ალტო-პარანის დეპარტამენტის დედაქალაქი. გაშენებულია მდინარე პარანაზე. 2008 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 320 872 ადამიანს შეადგენს. 

ქალაქი 1957 წელს დაარსდა მდინარე პარანის ნაპირებზე, ბრაზილიის საზღვართან. იმ დროისთვის მას პუერტო-ფლორ-დე-ლისი ერქვა, მაგრამ მოგვიანებით, დიქტატორ ალფრედო სტრესნერის პატივსაცემად პუერტო-სტრესნერი ეწოდა. 1989 წელს მისი დამხობის შემდეგ, ქალაქს ამჟამინდელი სახელი — სიუდად-დელ-ესტე (*აღმოსავლეთის ქალაქი*) ეწოდა. 

ქალაქი ე. წ. „სამი საზღვრის ზონას" — თავისუფალი ვაჭრობის ზონას მიეკუთვნება; აქედან გამომდინარე, ყველაზე მიმზიდველი ადგილები ქალაქში მისი მაღაზიებია. 

გრძელი ქუჩები ქალაქს გარეუბნებისგან გამოჰყოფს. მოსახლეობის ძირითად ნაწილს უცხოელები შეადგენენ: ტაილანდელები, კორეელები, არაბები და ირანელები, რის გამოც, ქალაქში ბევრი მეჩეთი და პაგოდებია. 

აღსანიშნავია, რომ გაეროში მხარდაჭერის სანაცვლო, ქალაქის მუნიციპალური შენობა ტაივანის მთავრობამ ააშენა, რის გამოც მის თავზე ტაივანის დროშა ფრიალებს. 

სიუდად-დელ-ესტეს სიახლოვეს მსოფლიოში ყველაზე ძლიერი, იტაიპუს ჰიდროელექტროსადგურის აშენების შემდეგ, ქალაქმა ზრდა დაიწყო. მდინარე პარანაზე გადებულმა ე. წ. „მეგობრობის ხიდმა" სიუდად-დელ-ესტე მეზობელ ბრაზილიის ქალაქ ფოს-დუ-იგუასუს დაუკავშირა. ხიდი 1965 წელს გაიხსნა და მისი სიგრძე 552 მეტრია.

გალერეა
-------

* ქალაქის საქმიანი ნაწილიქალაქის საქმიანი ნაწილი
* მეგობრების ხიდიმეგობრების ხიდი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარაგვაის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ciudad del Este დაარქივებული 2011-02-16 საიტზე Wayback Machine.
* Municipal website of Ciudad del Este
* CiudaddelEste.com.py დაარქივებული 2007-05-08 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
**ნიოკოლო-კობის ეროვნული პარკი** (ფრანგ. *Parc National du Niokolo Koba PNNK*) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი და ბუნების დაცული ტერიტორია სამხრეთ-აღმოსავლეთ სენეგალში, გვინეა-ბისაუს საზღვრის სიახლოვეს.

ეროვნული პარკი
--------------

1954 წელს ნიოკოლო-კობა სენეგალის ეროვნულ პარკად გამოცხადდა, გაფართოვდა 1969 წელს, 1981 წელს კი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გაფორმდა როგორც ბიოსფერული ნაკრძალი. 2007 წლიდან საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა.

გეოგრაფია
---------

პარკი გადაჭიმულია მაღლობზე, რომელიც მდინარე გამბიის ზემო წელში მდებარეობს და მიამართება ჩრდილო-დასავლეთით, გვინეის საზღვრისკენ. ბიოსფერული პარკი მოიცავს 9 130 კმ² ტერიტორიას. სიმაღლე ზღვის დონიდან მერყეობს 16-311 მეტრზე.

ფლორა
-----

პარკის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი დაფარულია ხეებიანი სავანითა და სუდანური ტყით, ხეებით დაფარულ და სეზონურ ვეთლენდებთან ერთად. პარკი მოიცავს მცენარეთა 1500 სახეობას და სენეგალის ტყეების 78 %-ს.

ფაუნა
-----

ეროვნული პარკი ცნობილია თავისი ველური ბუნებით. სენეგალის მთავრობის შეფასებით, პარკში გავრცელებულია ამფიბიათა 20 სახეობა, თევზი]ს 60 სახეობა, რეპტილიების 38 და ძუძუმწოვართა 80 სახეობა. 2005 წლის მონაცემებით, მათ შორისა 11000 ბუფალო, 6000 ჰიპოპოტამი, 400 გიგანტური ანტილოპა, 30 სპილო, 120 ლომი, 150 შიმპანზე და რამდენიმე ძალიან იშვიათი ლეოპარდი და აფრიკული გარეული ძაღლი.

პარკში ბინადრობს 330 სახეობის ფრინველი, მათ შორისაა არაბული სავათი, შავგვირგვინიანი წერო, წყლის არწივი და ა. შ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნიოკოლო-კობის ეროვნული პარკი***

* UNESCO World Heritage Site Datasheet დაარქივებული 2007-12-03 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* Niokolo-Koba National Park UNESCO Site

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სენეგალშისენეგალის დროშა |
| --- |
|  |
| 
 | 
გორე  · ჯუჯის ფრინველების ეროვნული პარკი   · ნიოკოლო-კობის ეროვნული პარკი  · კუნძული სენ-ლუი  · სენეგამბიის მეგალითური წრეები - გამბიასთან ერთად  · სალუმის დელტის ეროვნული პარკი  · ბასარის კულტურული ლანდშაფტი |

 |
**მიხეილ ილიას ძე დავითიშვილი** (დავიდოვი) — XVIII საუკუნის I ნახევრის რუსეთში მოღვაწე ქართველი თავადი. ნიკოლოზ ბატონიშვილის (მომავალი ერეკლე I) ამალაში მყოფ დავითიშვილთა შთამომავალი, ალექსანდრე არჩილის ძის ცოლის — გლიკერიას ძმა, გენერალ პავლე ციციანოვის პაპა (დედის მხრიდან). 

განათლება მიიღო მოსკოვში. დაეუფლა სამხედრო საქმეს. მოსკოველ ქართველთა რაზმთან ერთად მონაწილეობდა რუსეთის ჯარის კასპიისპირეთის ლაშქრობაში (1722). პეტერბურგში პირველი ჩასვლის დროს (1725) ეახლა ვახტანგ VI-ს. დავითიშვილმა მეფე ბაქარის წინადადებით თარგმნა „ვაკაფა" — რუსულ-ქართული სასაუბრო. იმავე 1725 წელს მან რუსული და ევროპული ლიტერატურის საფუძველზე შეადგინა მეორე სასწავლო წიგნი — „მცირე რამ გამოკრებილი ანგარიშის ცოდნისა", რომელიც გაასწორა და განავრცო ვახტანგ VI-მ. ეს იყო ქართულ ენაზე შედგენილი ევროპული ტიპის სახელმძღვანელო მათემატიკაში (პრაქტიკულ არითმეტიკაში). მოღწეულია დავითიშვილის რამდენიმე ხელნაწერი (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდი შ–167, ფონდი H–2204; პეტერბურგის სახელმწიფო საჯარო ბიბლიოთეკის იოანე ბატონიშვილის პირველი კოლექცია, ხელნაწერი №313).

ლიტერატურა
----------

* სიხარულიძე ფ. ქართველი მეომრები კასპიისპირეთის ლაშქრობაში, კრ.: საქართველოს, კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიის საკითხები, თბ. 1968;
* ჩაგუნავა რ. ვახტანგ ბაგრატიონის საბუნებისმეტყველო სამეცნიერო მოღვაწეობა, თბ. 1986;
* ცხაკაია დ. მათემატიკის ისტორია XVII საუკუნიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე, თბ. 1965;
* *სიხარულიძე ფ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 278.
**მიკელი** (ფინ. Mikkeli) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მიკელის ქვერეგიონში, ფინეთში. 2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 51 976 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 3 229.57 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.58 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფინური ენა.

გეოგრაფია
---------

მიკელის ცენტრი საიმაის ტბის სანაპიროზე მდებარეობს. ქალაქში და მის ირგვლივ ბევრი პატარა ტბაა. მიკელის აღმოსავლეთ ნაწილის ტბები მდინარე ვუოკსის სისტემას მიეკუთვნება. ქალაქის დასავლეთი ნაწილი პუულის ტბამდე აღწევს, რომელიც მდინარე კიუმიიოკის სისტემის ნაწილია. 

მიკელის ჩრდილოეთით პიეკსიამიაკი მდებარეობს, ჩრდილო-დასავლეთით ― კანგასნიემი, დასავლეთით ― ჰირვენსალმი და მიანტიუჰარიუ, აღმოსავლეთით ― იუვა და პუუმალა, ხოლო სამხრეთით ― სავიტაიპალე.

დემოგრაფია
----------

2023 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 51 976 ადამიანს შეადგენს. ჯამური ფართობი 3 229.57 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 30.58 ადამიანია 1 კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის უმრავლესობისთვის მშობლიური ენაა ფინური (მიკელის მოსახლეობის 0.15%-ისთვის მშობლიური ენაა შვედური ენა).

განათლება
---------

მიკელში მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფინეთის გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტის ცენტრალური კამპუსი. მიკელის საუნივერსიტეტო კონსორციუმი მოიცავს: ჰელსინკის უნივერსიტეტის, აალტოს უნივერსიტეტის (ყოფილი ჰელსინკის ეკონომიკური სკოლა), აღმოსავლეთ ფინეთის უნივერსიტეტისა და ლააპეენრანტის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის ერთეულებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მიკელი***

* Town of Mikkeli – Official website
* University of applied sciences website
* YouTube picture gallery of Mikkeli
* Mikkeli Region Travel Services

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Population structure — ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27131416'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27131655'></a>
3. ↑  Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot — Association of Finnish Municipalities.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11894857'></a>
4. ↑  Tutkimus.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 ივნისი 2014. ციტირების თარიღი: 1 June 2014

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ სავონიის მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
* ჰირვენსალმი
* კანგასნიემი
* მიკელი
* მიანტიჰარიუ
* პერტუნმაა
* პუუმალა
* იუვა
* პიექსიამიაკი
* ენონკოსკი
* რანტასალმი
* სავონლინა
* სულკავა
 |
|  |
| ყოფილი მუნიციპალიტეტები | 
* ანტოლა
* ჰაუკივუორი
* იიაპილია
* კანგასლამპი
* კერიმიაკი
* მიკელი
* პიეკსიამიაენი
* პიეკსიანმაა
* პუნკაჰარიუ
* რისტიინა
* სიაიამინკი
* სავონრანტა
* ვირტასალმი
 |

 |
პეროქსისომის ძირითადი სტრუქტურა
**პეროქსისომა** — სპეციალური მეტაბოლური კომპარტმენტი, რომელიც ერთი მემბრანით არის შემოსაზღვრული. პეროქსისომები შეიცავენ ფერმენტებს, რომელთაც სხვადასხვა სუბსტრატებიდან წყალბადი გააქვთ ჟანგბადზე, თანაპროდუქტის სახით წყალბადის ზეჟანგის წარმოქმნით, სწორედ აქედან წარმოიქმნება ორგანოიდის სახელი.

ამ რეაქციებს შეიძლება მრავალი განსხვავებული ფუნქცია ჰქონდეს. ზოგიერთი პეროქსისომა ჟანგბადს იყენებს ცხიმოვანი მჟავების უფრო მცირე მოლეკულებად დასახლეჩად, რომლებიც მერე შეიძლება გადატანილ იქნან მოტოქონდრიებისაკენ, სადაც ისინი უჯრედული სუნთქვის საწვავად გამოიყენება. ღვიძლში პეროქსისომები ახდენენ ალკოჰოლისა და სხვა მავნე ნივთიერებების დეტოქსიკაციას, შხამებიდან წყალბადის ჟანგბადზე გადატანით. პეროქსისომური მეტაბოლიზმის შედეგად წარმოქმნილი {\displaystyle {\ce {H2O2}}} თვითონვე არის ტოქსიკური, მაგრამ ორგანოიდი ასევე შეიცავს ფერმენტს, რომელიც მას წყლად გარდაქმნის.

სპეციალიზებული პეროქსისომები რომელთაც ეწოდება გლიოქსისომები, ნანახია მცენარეთა თესლების ცხიმის შემნახავ ქსოვილებში. ეს ორგანოიდები შეიცავენ ფერმენტებს, რომლებიც ცხიმოვანი მჟავების შაქრად გარდაქმნის ინიციირებას ახდენენ. ეს შაქარი, თესლზე ამოსულ ყლორტს შეუძლია ენერგიისა და ნახშირბადის წყაროდ გამოიყენოს, სანამ ის თვითონვე შეძლებს საკუთარი შაქრის წარმოებას ფოტოსინთეზის გზით.

ლიზოსომებისგან განსხვავებით, პეროქსისომები ენდომემბრანული სისტემებისაგან არ წარმოიშობიან. ისინი უფრო დიდები იზრდებიან ციტოზოლში წარმოქმნილი ცილების ებ-ზე სინთეზირებული ლიპიდებისა და თვით პეროქსისომებში წარმოქმნილი ლიპიდების გაერთიანებით, მას შემდეგ რაც გარკვეულ ზომას მიაღწევენ, პეროქსისომები ორად იყოფიან და ასე იზრდება მათი რიცხვი.

ლიტერატურა
----------

* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი „ბიოლოგია", მე-7 გამოცემა, გვ.140, თბ. 2009.
რეპლიკაციის პროცესის სქემატური გამოსახულებები, ციფრებით აღნიშნულია: (1) შენელებული ძაფი, (2) მოწინავე ძაფი, (3) დნმ-პოლიმერაზა (Polα), (4) დნმ-ლიგაზა, (5) რნმ-პრაიმერი, (6) პრაიმაზა, (7) ოკაზაკის ფრაგმენტი, (8) დნმ-პოლიმერაზა (Polδ), (9) ჰელიკაზა, (10) ცალკეული ძაფი დაკავშირებულ ცილებთან ერთად, (11) ტოპოიზომერაზა
**რეპლიკაცია** (ლათ. replicatio-დან — განახლება) — დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავის შვილეული მოლეკულის სინთეზის პროცესი დნმ-ის მშობლიური მოლეკულის მატრიცაზე. მშობლიური უჯრედის შემდგომი გაყოფის შედეგად თითოეული შვილეული უჯრედი იღებს დნმ-ის მოლეკულის ერთ ასლს, რომელიც საწყისი მშობლიური უჯრედის დნმ-ის იდენტურია. ეს პროცესი უზრუნველყოფს თაობიდან თაობაზე ზუსტი გენეტიკური ინფორმაციის გადაცემას. დნმ-ის რეპლიკაციას ახორციელებს რთული ფერმენტული კომპლექსი, რომელიც შედგება 15-20 სხვადასხვა ცილისგან, რომლებსაც რეპლისომები ეწოდება (ინგლ. replisome).

ლიტერატურა
----------

* Сохранение ДНК в ряду поколений: Репликация ДНК (Фаворова О.О. СОЖ, 1996)PDF (151 KB)
* დნმ-ის რეპლიკაცია (ანიმაცია) (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *Benjamin Lewin*, Chapter 13: The replicon // Genes VIII, Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2004, ISBN 0131439812.
საღვთო ალიანსის ქვეყნები: პრუსია (ნაცრისფერი), ავსტრია (ყვითლად) და რუსეთი (მწვანე).
**საღვთო ალიანსი** — კოალიცია რუსეთის იმპერიას, ავსტრიასა და პრუსიას შორის 1815-1825 წლებში. საღვთო ალიანსი იყო პირველი თანამედროვე ტიპის საერთაშორისო ორგანიზაცია.

შეიქმნა 1815 წელს რუსეთის მეფე ალექსანდრე I-ის ინიციატივით, ვენის კონგრესის გადაწყვეტილებათა დაცვის მიზნით. ხელშეკრულებას ვენაში 26 სექტემბერს ხელი მოაწერეს ალექსანდრე I-მა, ავსტრიის იმპერატორმა ფრანც I-მა და პრუსიის მეფე ფრიდრიხ-ვილჰელმ III-მ. 1815 წლის 19 ნოემბერს ალიანსს შეუერთდა საფრანგეთის მეფე ლუი XVIII, შემდეგ კი ევროპპის მონარქთა უმრავლესობა.

ალიანსის გაცხადებული მიზანი იყო ქველმოქმედებისა და მშვიდობის ქრისტიანული ღირებულებების დამკვიდრება ევროპულ პოლიტიკურ ცხოვრებაში, თუმცა პრაქტიკულად კლემენს ვენცელ ფონ მეტერნიხმა იგი რევოლუციის საწინააღმდეგო ბასტიონი გახადა. სამი ქვეყნის მონარქმა ეს ალიანსი მათ ქვეყნებში რევოლუციური გავლენის წინააღმდეგ ერთობლივი ძალისხმევისთვის გამოიყენა (განსაკუთრებით საფრანგეთის რევოლუციის ტალღისგან დასაცავად). შესაბამისად, ეს ალიანსი დემოკრატიის, რევოლუციისა და სეკულარიზმის წინააღმდეგი იყო. შემდგომში მათ შეუერთდა დანარჩენი ევროპული მონარქიებიც გარდა დიდი ბრიტანეთის, ვატიკანისა და ოსმალეთის იმპერიისა. დიდი ბრიტანეთი მაინც ჩართული იყო საღვთო ალიანსის პირველი კონგრესის მუშაობაში.

1818 წელს აახენის კონგრესზე გადაწყდა საფრანგეთიდან საოკპუაციო ჯარების ვადაზე ადრე გაყვანა და დაისახა ღონისძიებები ვენის კონგრესის მიერ დაწესებული საზღვრების განსამტკიცებლად. 1820 წლის ტროპაუს კონგრესის ოქმით რუსეთმა, ავსტრიამ და პრუსიამ ევროპის სხვა სახელმწიფოების საშინაო საქმეებში ჩარევის უფლება მოიპოვეს. 1820-1821 წლებში ავსტრიამ ჩაახშო ნეაპოლის და პიემონტის (1821) რევოლუცია, 1821 წლის ლაიბახის კონგრესით კი მიიღო ამ ქვეყნებში ინტერვენციის უფლება. 1822 წლის ვერონის კონგრესის დაადგენილებით საფრანგეთი 1823 წელს შეიჭრა ესპანეთში და აღადგინა აბსოლუტური მონარქია. ვერონის კონგრესზე გამოვლინდა წინააღმდეგობანი საღვთო ალიანსსა და დიდ ბრიტანეთს შორის, ასევე წინააღმდეგობანი ალიანსის წევრებს, რუსეთის იმპერიასა და ავსტრიის იმპერიას შორის კონგრესის მიერ დაგმობილი საბერძნეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყებისადმი (1821-1829) დამოკიდებულების საკითხზე. 

ალიანსი 1825 წელს დაიშალა ალექსანდრეს გარდაცვალებასთან ერთად. 

ალიანსი ასევე ცდილობდა გავლენა ექონია ლათინურ ამერიკაზე, თუმცა მას ხელი შეუშალა ბრიტანეთის წინააღმდეგობამ და აშშ-ის პრეზიდენტი ჯეიმზ მონროს ე.წ. მონროს დოქტრინამ.

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე, ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 200.
* Ghervas, Stella. *Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l'Europe de la Sainte-Alliance.* Paris, Honoré Champion, 2008. ISBN 978-2-7453-1669-1
**უმაღლესი პარტიული სკოლის შენობა** (რუს. Здание Высшей партийной школы) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს ბუდიონოვის პროსპექტისა და მოსკოვის ქუჩის გადაკვეთაზე (სახლი 20/45). შენობა ააგეს 1953-1956 წლებში არქიტექტორ გეორგი პეტროვის (ნ. ხუდოვერტოვთან ერთად) პროექტის მიხედვით. შენობა აგებულია სტალინური ნეოკლასიკისა და ხრუშჩოვის ფუნქციონალიზმის სტილში.

მისამართი: დონის როსტოვი, ბუდიონოვის პროსპექტი № 20/45.

ისტორია
-------

უმაღლესი პარტიული სკოლის შენობის პროექტის შექმნის დროს არქიტექტორი გ. პეტროვი გეგმავდა აეშენებინა „განათლების სახლი", მაგრამ მშენებლობის დასრულების შემდეგ ცნობილი გახდა სკკპ ცენტრალური კომიტეტისა და სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს 1955 წლის 4 ნოემბრის დადგენილება „დაგეგმარებაში და მშენებლობაში ჭარბი დიზაინის მოხსნის შესახებ", რის შედეგადაც შემცირდა პარტიული სკოლის შენობის ფასადი, მოიხსნა პარაპეტი და ფიგურები.

1980-იანი წლების შუა პერიოდში შენობის სიახოვეს მიწისქვეშა გადასასვლელისა და მიწისქვეშა კომუნიკაციების გაყვანის შემდეგ, პარტიული სკოლის შენობის ფუნდამეტმა დაიწყო დეფორმაცია. კედელზე გაჩნდა ბზარები, კაპიტელმა დაიწყო ნგრევა. ავარიის საწინააღმდეგო სამუშაოებს აწარმოებდა შენობის ამჟამინდელი მფლობელი - საბაჟო აკადემიის როსტოვის ფილიალი.

არქიტექტურა
-----------

უმაღლესი პარტიული სკოლის ხუთსართულიანი შენობის ზედა კედლები მოპირკეთებულია კერამიკული ფილებით, ასევე გამოიყენებოდა კერამიკული სვეტები, რელიეფური ჩანართები გირლიანდებით და როზეტკებით. ქვედა ორ სართულს ამშვენებს კლდის ფაქტურის ტუფის ბლოკები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Л. Ф. Волошинова. Негромкая архитектурная дата: Георгий Алексеевич Петров (1912—1975) // Донской временник, 2001.

სქოლიო
------

1. 1 2  Л. Ф. Волошинова. Негромкая архитектурная дата: Георгий Алексеевич Петров (1912—1975) // Донской временник, 2001.
2. ↑  Ростовский филиал Таможенной академии
**უამბო** (პორტ. Huambo) — ქალაქი ანგოლაში, უამბოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

უამბოში დაიბადა ცნობილი ანგოლელი მწერალი ჟოზე ედუარდუ აგუალუზა (პორტ. José Eduardo Agualusa).

გეოგრაფია
---------

ქალაქი უამბო მდებარეობს დედაქალაქ ლუანდიდან 600 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მოკოს მთის (2619 მეტრი) სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 1721 მეტრ სიმაღლეზე.

ისტორია
-------

ქალაქის ადგილას ადრევე არსებობდა პატარა დასახლება. ოფიციალურად ქალაქი დაარსდა 1912 წლის 8 აგვისტოს. 1928 წელს ქალაქს სახელად დაერქვა *ახალი ლისაბონი* (პორტ. Nova Lisboa). 1940-იანი წლების ბოლოს გამოცხადდა ანგოლის ადმინისტრაციული ცენტრის ლუანდიდან ახალ ლისაბონში გადატანის შესახებ, მაგრამ არანაირი მოქმედებები გადატანის შესახებ არ განხორციელებულა და ცენტრი დარჩა ლუანდაში. ანგოლისათვის 1975 წელს დამოუკიდებლობის მინიჭების შემდეგ, ქალაქს დაუბრუნდა ადრინდელი დასახელება — უამბო (1977 წელი). სამოქალაქო ომის წლებში ქალაქი იყო უნიტას ამბოხებულების მოძრაობის საყრდენი პუნქტი და მისი ხელმძღვანელის ჟონას სავიმბის შტაბ-ბინა. საბრძოლო მოქმედებების დროს უნიტას რაზმებზე შეტევისას ქალაქი უამბო საკმაოდ დაინგრა. დღეისათვის ქალაქში მიმდინარეობს აღდგენითი სამუშაოები. ასევე შეკეთებულია და მოქმედებაშია სტრატეგიულად უმთავრესი, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიასთან დამაკავშირებელი საოკეანო პორტი ლობიტუ და უამბოზე გამავალი ცენტრალური ბენგელის სარკინიგზო ხაზი.

მოსახლეობა
----------

ქალაქის მოსახლეობა 2013 წლის შეფასებით შეადგენს 375 225 ადამიანს.

სქოლიო
------

1. ↑  Huambo, Angola Page. Fallingrain Global Gazetteer. ციტირების თარიღი: 2014-01-27.
2. ↑  World Gazetteer: Huambo — profile of geographical entity including name variants.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-09. ციტირების თარიღი: 2013-02-09.

|  |  |
| --- | --- |
| ანგოლის დროშა | *ეს სტატია ანგოლისა და ანგოლელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
"B-Wasy"-ს სომალელი მეკობრეების ფოტოკოლაჟი, შეიარაღებულნი AKM-ის მოიერიშე შაშხანებით, RPG-7 ნაღმტყორცნებით და ნახევრადავტომატური პისტოლეტებით
მეკობრეები აკავებენ ჩინური სათევზაო გემის — *Tian Yu No. 8*-ის ეკიპაჟს
**მეკობრეობა სომალის სანაპირო წყლებში** მუდმივ საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო საზღვაო ტვირთზიდვას მოყოლებული 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, როდესაც სომალის სამოქალაქო ომი დაიწყო. 2005 წლიდან, ბევრმა საერთაშორისო ორგანიზაციამ, მათ შორის საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციამ და მსოფლიო სასურსათო საბჭომ, გამოხატა თავისი შეშფოთება მეკობრეობის შემთხვევების ზრდასთან დაკავშირებით. მეკობრეები აქტიურობენ მაღალი ტვირთბრუნვის მქონე სანაპიროებთან და ხელს უშლიან ჰუმანიტარული ტვირთის გადატანას. მსოფლიო სასურსათო პროგრამების 90 % ხორციელდება საზღვაო გადაზიდვებით და გემები უკვე ესკორტირებას ითხოვენ. კენიის საგარეო საქმეთა მინისტრის განცხადებით, სომალელმა მეკობრეებმა 12 თვის განმვალობაში მოიპოვეს $150 მილიონი, 2008 წლის ნოემბრამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  Khan, Sana Aftab. „Tackling Piracy in Somali Waters: Rising attacks impede delivery of humanitarian assistance". *UN Chronicle*. United Nations Department of Public Information, Outreach Division.
2. ↑  Piracy in waters off the coast of Somalia. International Maritime Organization.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-04. ციტირების თარიღი: 2009-05-07.
3. ↑  Wadhams, Nick (10 October 2008). „Pirates in Standoff Threaten Food Aid, Global Shipping". *National Geographic*. National Geographic News. ციტირების თარიღი: 2008-10-11.
4. ↑  „Pirates 'gained $150m this year'". BBC News. 2008-11-21. ციტირების თარიღი: 2009-03-27.

|  |  |
| --- | --- |
| სომალის დროშა | *ეს სტატია სომალის და სომალელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჰინა რაბანი ხარი** (ურდუ حنا ربّانی کھر, ინგლ. Hina Rabbani Khar; დ. 19 ნოემბერი, 1977, მულტანი, პაკისტანი) — პაკისტანელი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი. პაკისტანის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2011-2013 წლებში. პირველი ქალი და ყველაზე ახალგაზრდა პოლიტიკოსი პაკისტანის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1977 წლის 19 ნოემბერს გავლენიანი პოლიტიკოსისა და მსხვილი პენჯაბელი მიწათმფლობელის გულამ რაბანი ხარის ოჯახში. დაამთავრა ლაჰორის უნივერსიტეტი, ხოლო შემდეგ სწავლა გააგრძელა მასაჩუსეტსის შტატის უნივერსიტეტი ამჰერსტში. მუშაობდა ეკონომიკურ საკითხებში სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობაზე (2008-2011 წწ.).

კარიერა
-------

2002-2008 წლებში ეროვნული ასამბლეის დეპუტატია. ამ პერიოდში იგი პერვეზ მუშარაფის პარტიის წევრია, 2008 წელს გადადის მუშარაფისადმი ოპოზიციურად განწყობილი სახალხო პარტიის შემადგენლობაში. 2008 წელს იგი კვლავ დეპუტატად აირჩიეს სახალხო პარტიის რიგებიდან. 2011 წლის 19 ივლისიდან 2013 წლის 16 მარტამდე საგარეო საქმეთა მინისტრია.

მისი მინისტრობის პერიოდში პაკისტანში გაიმართა სპარსეთის ყურის არაბული სახელმწიფოების თანამშრომლობის საბჭოსა და ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტები. თანამდებობაზე დანიშვნიდან მალევე ესტუმრა ინდოეთს და მოლაპარაკება გამართა ინდოელ კოლეგა სომანაჰალი კრიშნასთან და შეხვდა ქაშმირის სეპარატისტული მოძრაობის წარმომადგენლებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰინა რაბანი ხარი***

* Ms. Hina Rabbani Khar Federal Minister for Foreign Affairs
აღმოსავლეთ ზანგეზურის ეკონომიკური რეგიონი
**აღმოსავლეთ ზანგეზურის ეკონომიკური რეგიონი** (აზერ. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu) — აზერბაიჯანის 14 ეკონომიკური რეგიონიდან ერთ-ერთი. მოიცავს ჯაბრაილის, ქალბაჯარის, გუბადლის, ლაჩინის და ზანგილანის ადმინისტრაციულ რეგიონებს.

ფართობი 6420 კმ² (2021 წლის 7 ივლისამდე) - აზერბაიჯანის მთლიანი ფართობის 7,5%.

1991 წლიდან 2021 წლამდე მას ქალბაჯარ-ლაჩინის ეკონომიკური რეგიონი ეწოდებოდა. ფორმალურად მოიცავდა ქელბაჯარის, ლაჩინის, ზანგელანისა და გუბადლის ადმინისტრაციულ რეგიონებს.

2021 წლის 7 ივლისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ეკონომიკური რეგიონების ახალი დაყოფის შესახებ", რომლის თანახმად, ქელბაჯარ-ლაჩინის ეკონომიკურ რეგიონს ეწოდა აღმოსავლეთ ზანგეზურის ეკონომიკური რეგიონი. შეიცვალა შემადგენლობაც.

ეკონომიკა
---------

რეგიონში მოიპოვება ოქრო, ვერცხლისწყალი, ქრომიტი, მარმარილო, მოსაპირკეთებელი სამშენებლო ქვა, პერლიტი.

სამრეწველო საწარმოები დაფუძნებულია ადგილობრივი ნედლეულის გადამუშავებაზე. ეკონომიკურ რეგიონში განვითარებულია ხორცისა და რძის პროდუქტების გადამუშავება და ხალიჩების ქსოვა.

სოფლის მეურნეობის განვითარებული დარგებია მეცხვარეობა, მესაქონლეობა, მეფუტკრეობა, თამბაქოს მეურნეობა, მევენახეობა, მეხილეობა და მარცვლეული.

რეგიონში მდებარე მინერალური წყაროები ისტისუ, ტუტგუნი, მინქენდი, ხელსაყრელი კლიმატური და ბალნეოლოგიური პირობები და მთის ტყეები ხელს უწყობს ამ ადგილების საკურორტო ზონად გადაქცევას.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı
2. 1 2  New economic regions of Azerbaijan – LIST
**ბაღაბერდი** (სომხ. Բաղաբերդ) — IV-XII საუკუნეების ციხესიმაგრე სომხეთში. მდებარეობს მაღალ ჭიუხებზე მდინარე ვოღჯის მახლობლად. 14 კილომეტრითაა დაშორებული სოფელ კაპანიდან, სიუნიქის პროვინციაში. ბაღაბერდი ზღვის დონიდან 1438 მეტრზეა.

ისტორია
-------

აშენებულია IV საუკუნეში მეფე ბაღაკის მიერ. სტეფანოს ორბელიანის სიუნიქის პროვინციის ისტორიის მიხედვით მე-4 საუკუნის შუა რიცხვებში სიუნიქის მემკვიდრე პრინცი ანდოვიკი თავს დაესხა და გაძარცვა სპარსეთის ერთ-ერთი ქალაქი. მაშინ, როცა სასანიანების მეფე შაპურ II ჰუნებთან იყო საბრძოლველად. მეფე შაპურ II აღაშფოთა მომხდარმა. პრინცის დასამარცხებლად და სიუნიქისაკენ დაიძრა. პრინცი ანდოვიკი ბაღაბერდში გამაგრდა. ანდოვოკმა წინააღმდეგობა ვერ გაუწია და კონსტანტინოპოლში გაიქცა. აქ თეოდოსიუს I დიდი პატივით შეხვდა. სწორედ ამ პერიოდში იხსენიება სიმაგრე პირველად.

1103 წელს კაპანის დაცემის შემდეგ ბაღაბერდი სიუნიქის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. 1170 წელს თურქ-სელჩუკებმა ციხესიმაგრე გაანადგურეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბაღაბერდი***

* Armeniapedia.org: Baghaberd Fortress
* Kapan.am: Baghaberd and other fortresses დაარქივებული 2011-05-10 საიტზე Wayback Machine.  (სომხური)
* Syunik.am: Baghaberd დაარქივებული 2003-07-06 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links

სქოლიო
------

1. ↑  ბაღაბერდის მდებარეობა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-26. ციტირების თარიღი: 2015-10-10.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ამბერდი
* არინ-ბერდი
* ბაღაბერდი
* ბერდავანი
* ბიჯნისი
* დაშტადემი
* ერგევანქი
* ერევანი
* ერთიჯი
* ვოროტნაბერდი
* კაკავაბერდი
* ოძაბერდი
* პროშაბერდი
* სევ-ბერდი
* სმბატაბერდი
* ტავუში
* უშიბერდი
* ჰალიძორი
* ჰორომი
 |

 |
სამხრეთ სუდანის რუკა
სამხრეთ სუდანის ისტორიული რგიონები  ბაჰრ-ელ-ღაზალი
  ეკვატორია
  ზემო ნილოსი
**სამხრეთი სუდანი** — სახელმწიფო აფრიკაში, დედაქალაქი — ჯუბა. ქვეყანას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ეთიოპია, სამხრეთით კენია, უგანდა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, დასავლეთით ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა და ჩრდილოეთით სუდანი. საზღვრის სიგრძე: ეთიოპიასთან — 883 კმ, კენიასთან — 232 კმ, უგანდასთან — 435 კმ, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან — 628 კმ, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან — 682 კმ, სუდანთან — 1973 კმ. ქვეყნის ფართობია 644 329 კმ².

ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალია მთა კინიეტი – 3187 მ.

სამხრეთი სუდანის ნაკრძალები და დაცული ტერიტორიები მსოფლიოში მეორეა ველური ცხოველების მიგრაციის სიდიდით. ბუნების მსოფლიო ფონდმა აჩვენა, რომ სამხრეთ სუდანში არსებული სამი ეროვნული პარკი: ბანდინგილოს, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვართან შორიახლოს მდებარე სამხრეთის და ეთიოპიის საზღვრიდან დასავლეთით მდებარე ბომის ეროვნული პარკები, ასევე სუდის ჭაობიანი ადგილები ბუნების უნიკალური წარმონაქმნებია ძროხისებური ანტილოპა კონგონის, აფრიკული ანტილოპების კობის და ტოპის, აფრიკული კამეჩების, სპილოების, ჟირაფების და ლომების მრავალრიცხოვანი პოპულაციების საცხოვრებლად.

სამხრეთი სუდანი შედგება სამი ისტორიული რეგიონისაგან: ბაჰრ-ელ-ღაზალი, ეკვატორია და ზემო ნილოსი.

კლიმატი
-------

სამხრეთ სუდანის ტერიტორიაზე ნალექები პრაქტიკულად მთელი წლის განმავლობაშია, მათი უმეტესობა მაის-ოქტომბრის თვეებში მოდის. ნალექების წლიური რაოდენობა 700 მმ-დან (ჩრდილოეთში) 1400 მმ-მდე (სამხრეთ-დასავლეთში) მერყეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სამხრეთ სუდანის გეოგრაფია"** ვიკისაწყობში.
* სამხრეთ სუდანის მთავრობის ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
* Южный Судан — Черная Африка, решившая отделиться от арабского мира

სქოლიო
------

1. ↑  Southern Sudan Centre for Census, Statistics and Evaluation
2. ↑  National Bureau Of Statistics
ვ. კ. რენტგენის მიერ გაკეთებული ალბერტ ფონ კელიკერის ხელის ფოტოსურათი (რენტგენოგრამა)
**რენტგენული გამოსხივება** — ელექტრომაგნიტური ტალღები, რომელთა ფოტონების ენერგიაც ელექტრომაგნიტური ტალღების შკალაზე მდებარეობს ულტრაიისფერ გამოსხივებასა და გამა-გამოსხივებას შორის, რაც შეესაბამება ტალღის სიგრძეებს 10−2-დან 102-მდე Å-ს (10−12-დან 10−8-მდე მ).

რენტგენული გამოსხივება აღმოაჩინა ვილჰელმ კონრად რენტგენმა. მან პირველმა გამოაქვეყნა სტატია რენტგენული სხივების შესახებ, რომლებსაც მან უწოდა X-სხივები (*X-rays*). რენტგენის სტატია სახელოწდებით „სხივების ახალი ტიპების შესახებ" გამოქვეყნდა 1895 წლის 28 დეკემბერს ვიურცბურგის ფიზიკა-მედიცინის საზოგადოების ჟურნალში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Historical X-ray tubes
* Example Radiograph: Fractured Humerus
* A Photograph of an X-ray Machine დაარქივებული 2007-08-10 საიტზე Wayback Machine.
* X-ray Safety დაარქივებული 2018-06-07 საიტზე Wayback Machine.
* An X-ray tube demonstration (Animation)

სქოლიო
------

1. ↑  რენტგენული გამოსხივება — სტატია ფიზიკის ენციკლოპედიიდან