recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სკუფია
სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II ბრილიანტის ჯვრით გამშვენებული შინდისფერი სკუფიით.
**სკუფია** (ბერძ. σκούφια) — მღვდელმსახურის თავსაბურავი. წვეტიანი, ან ბრტყელი, რბილი, შავი, ზოგჯერ ფერადი (იისფერი, შინდისფერი, ლურჯი, მწვანე) ქუდი, რომელსაც ატარებენ მართლმადიდებელი ეკლესიის როგორც თეთრი, ასევე შავი სამღვდელოების მსახურნი. წვეტიანი ფორმის სკუფიის ნაკეცები გამოსახავს ჯვარს მღვდელმსახურის თავზე.

მთავარეპისკოპოსთა და მიტროპოლიტთა სკუფია გამშვენებულია ბრილიანტის ჯვრით, რაც საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის უმაღლესი ჯილდოა. ასეთი სკუფიის მფლობელი მიტროპოლიტი უპირატესია სხვა მღვდელმთავრებზე, თუმცა ჯილდო დამატებითი უფლებამოსილებით და მოვალეობებით არ გამოარჩევს დაჯილდოებულ პირს.

დღესდღეობით, ბერძნული და ბალკანური ტრადიციების ეკლესიებში თითქმის აღარ გამოიყენება სკუფია. მის მაგივრად ხმარობენ კამილავკას, რომელიც წარმოადგენს მაღალ, ცილინდრულ თავსაბურავს, რაც მხოლოდ თავის ცენტრალურ ნაწილს ფარავს. კამილავკა რუსული ტრადიციის ეკლესიებში XVII საუკუნის მეორე ნახევრიდან გამოჩნდა და სკუფია უნდა ჩაენაცვლებინა, თუმცა დღესაც ორივე თანაბარი მნიშვნელობით გამოიყენება.

ძველი ბერძნული წესის მიხედვით, რუსული ტრადიციის ეკლესიებშიც ყველა სასულიერო პირი თავის დასაფარად ატარებდა სკუფიას. 1797 წლიდან კი თეთრი სამღვდელოების წარმომადგენლებს, მეორე ჯილდოს სახით, საგვერდულის შემდეგ, ეძლევათ ფერადი საღვთიმსახურო სკუფიის ტარების უფლება, თუმცა, ღვთისმსახურების გარკვეულ პერიოდში, უნდა მოიხსნან იგი.

რუსეთის ეკლესიაში სკუფიას ქალი მონაზვნებიც ატარებენ. ბერძნულ ეკლესიაში (ძირითადად ათონზე) სკუფიას სამონასტრო ბერები იხურავენ, სამღვდელოება კი კამილავკას იყენებს მხოლოდ.

დიზაინის მიხედვით განირჩევა ათონური, რუსული, სერბული, რუმინული და ქართული სკუფიები. ქართული, ეს ამ ბოლო ოც წელში აღდგა შოთა რუსთველის იერუსალიმური ფრესკის თარგის შთაგონებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუნკული/მანდილი
* კამილავკა

ლიტერატურა
----------

* *მ. ჭაბაშვილი*, „უცხო სიტყვათა ლექსიკონი", თბილისი, 1989 წ.
* *ლ. ბარბაქაძე*, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის", თბილისი, 2013 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
**სკუგსჩიურკოგორდენი** (შვედ. Skogskyrkogården - *ტყიანი სასაფლა*ო) — სასაფლაო შვედეთში, სტოკჰოლმის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთით. მისი დაგეგმარება ირეკლავს არქიტექტურის განვითარებას ეროვნული რომანტიკული სტილიდან მოწიფულ ფუნქციონალიზმამდე.

1915 წელს, სკუგსჩიურკოგორდენი საერთაშორისო შეჯიბრების საგანი გახდა, რომელიც სტოკჰოლიმს ენსკედეს რაიონში ახალი სასაფლაოს დაგეგმვას ითვალისწინებდა. ახალგაზრდა არქიტექტორების - გუნარ ასპლუნდისა და სიგურ ლევერენცის მონახაზი სამი წლის შემდეგ დასრულდა. მშენებლობა 1917 წელს დაიწყო ტერიტორიაზე, რომელიც ხრეშის კარიერით იყო დაფარული და იზრდებოდა ფიჭვის ხეები. პროცესი სამი წლის შემდეგ დასრულდა. არქიტექტორებმა გამოიყენეს ბუნებრივი ლანდშაფტი და შექმნეს საუცხოო გარემო მშვიდი სილამაზით, რომელმაც მთელი მსოფლიოს მასშტაბით სასაფლაოების დაგეგმარებაზე ღრმა გავლენა იქონია.

კრემატორიუმი, რომელიც გამოირჩევა რამდენიმე სამლოცველოთი, გუნარ ასპლუნდის ბოლო არქიტექტურული სამუშაო იყო და 1940 წელს გაიხსნა. 1994 წელს სასაფლაო იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა. მიუხედავად იმისა, რომ ის არ გამოირჩევა აქ დაკრძალული ცნობილი ადამიანების სიმრავლით, დღემდე სტოკჰოლმის ერთ-ერთ მთავარ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად რჩება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სკუგსჩიურკოგორდენი***

* ოფიციალური საიტი
* UNESCO description
* Riksantikvarieämbetet description დაარქივებული 2007-02-08 საიტზე Wayback Machine.
* Virtual tour of Skogskyrkogården დაარქივებული 2012-10-18 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში შვედეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
დროტნინგჰოლმი  • ბირკა და ჰოვგორდენი  • ენგელსბერგის რკინისგადამამუშავებელი ქარხანა  • ტანუმშედეს კლდის მხატვრობა  • სკუგსჩიურკოგორდენი  • ვისბიუ  • გამელსტადის ეკლესიის სოფელი  • ლაპონია  • კარლსკრონა  • სტორა-ალვარეტი  • მაღალი ნაპირი და არქიპელაგი კვარკენი  • ფალუნის საბადო  • გრიმეტონის რადიოსადგური  • სტრუვეს გეოდეზიური რკალი • ჰელსინგლანდის ფერმერთა სახლები |  |

 |
**სლავა ფეტელავა** (დ. 14 იანვარი 1965, სოფელი ფიჩორი, გალის რაიონი) — ეკონომისტი, იურისტი. ეკონომიკის დოქტორი 2015 წლიდან კონკურენციის სააგენტოს უფროსი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გალის რაიონის სოფელ ფიჩორში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 1989 წელს; პაატა გუგუშვილის სახელობის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი 2005 წელს; 2007–2008 წლებში გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტის ბიზნესისა და მართვის ფაკულტეტის დოქტორანტურა.

1981–1982 წლებში გალის რ/ნ, სოფ. სიდის ჩაის საბჭოთა მეურნეობის მეველე, პლანტაციის მუშა; 1989 წელს გალის რ/ნ, სოფ. ფიჩორის მეციტრუსეობის საბჭოთა მეურნეობის ეკონომისტი; 1993 წელს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პაატა გუგუშვილის ეკონომიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1993–1996 — საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს წამყვანი სპეციალისტი, განყოფილების უფროსი, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი; 1997–2005 — საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახურის უფროსის მოადგილე; 2001 წელს საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახური - სამსახურის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი; 2005–2010 წლებში საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების თავისუფალი ვაჭრობისა და კონკურენციის სააგენტოს კონკურენციის კანონმდებლობის დაცვის სამმართველოს უფროსი; 2010 წელს სსიპ თავისუფალი ვაჭრობისა და კონკურენციის სააგენტოს სპეციალისტი; 2008 წლიდან გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტის ბიზნესის და მართვის სკოლის ასისტენტ პროფესორი, ასოცირებული პროფესორი;

2010–2011 წლებში სსიპ თავისუფალი ვაჭრობისა და კონკურენცის სააგენტოს კონკურენციის დაცვის სამმართველოს უფროსი; 2012–2014 წლებში სსიპ კონკურენციისა და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს კონკურენციის დეპარტამენტის ბაზრის ანალიზის სპეციალისტი; 2014 წელს სსიპ კონკურენციის სააგენტოს კონკურენციის დეპარტამენტის პირველი კატეგორიის მრჩეველის მოვალეობის შემსრულებელი, პირველი კატეგორიის მრჩეველი; 2014–2015 წლებში სსიპ კონკურენციის სააგენტოს კონკურენციის დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი; 2015 წლიდან სსიპ კონკურენციის სააგენტოს კონკურენციის დეპარტამენტის უფროსი. ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სლავა ფეტელავა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სკუდერია ფერარი** (**Scuderia Ferrari** S.p.A. იტალიურად: 
[skudeˈriːa ferˈraːri]
) — იტალიური მდიდრული ავტომობილების მწარმოებლის, ფერარის სარბოლო განყოფილება და სარბოლო გუნდი, რომელიც ასპარეზობს ფორმულა ერთში. გუნდს ასევე ცნობილია მეტსახელით ,,**ყალყზე მდგარი ცხენი**" (**The Prancing Horse**), მათი ლოგოდან გამომდინარე. ეს არის ყველაზე ძველი კვლავ მოასპარეზე და ფორმულა 1-ის ყველაზე წარმატებული გუნდი, რომელიც მონაწილეობდა ყველა მსოფლიო ჩემპიონატში 1950 წლის სეზონის შემდეგ. გუნდი დაარსდა ენცო ფერარის მიერ, თავდაპირველად ალფა რომეოს მიერ წარმოებული სარბოლო მანქანებისთვის. თუმცა, 1947 წლისთვის Ferrari-მ დაიწყო საკუთარი მანქანების შექმნა. ფორმულა 1-ის მიღმა მის მნიშვნელოვან მიღწევებს შორისაა გამარჯვებები მსოფლიო სპორტულ ჩემპიონატში, ლე მანის 24 საათში, სპას 24 საათში, დეიტონას 24 საათში, სებრინგის 12 საათში, ბათერსთის 12 საათში, რბოლები Grand Tourer მანქანებისთვის და რბოლა საგზაო კურსებზე Targa Florio, Mille Miglia და Carrera Panamericana. გუნდი ასევე ცნობილია გულმხურვალე გულშემატკივრების ჯგუფით, რომელიც ცნობილია სახელით ტიფოსი. იტალიის გრან პრი მონცაში განიხილება, როგორც გუნდის საშინაო რბოლა.

როგორც ფორმულა 1-ის კონსტრუქტორს, ფერარის მოგებული აქვს რეკორდული 16 კონსტრუქტორთა ჩემპიონატი. აღნიშნული მათ ბოლოს 2008 წელს მოიგეს. გუნდის სახელით მსოფლიო ჩემპიონატი 8 სხვადასხვა პილოტს რეკურდულ, 15 ჯერ აქვს მოგებული. ეს პილოტები არიან ალბერტო ასკარი, ხუან მანუელ ფანხიო, მაიკ ჰოთორნი, ფილ ჰილი, ჯონ სორტისი, ნიკი ლაუდა, ჯოდი შეხერი, მიხაელ შუმახერი და კიმი რაიკონენი. რაიკონენის ტიტული 2007 უკანასკნელია გუნდისთვის. 2020 წლის ტოსკანას გრან პრი იყო ფერარის 1000 ტურნირი ფორმულა ერთში. 

მიხაელ შუმახერი გუნდის ყველაზე წარმატებული მძღოლია. ის გუნდს 1996-ში შეუერთდა და გუნდის სახელით ბოლიდს 2006-ში პენსიაზე პირველ გასვლამდე მართავდა. მან მოიგო ზედიზედ ხუთი მსოფლიო ჩემპიონატი და 72 გრანპრი. მან მსოფლიო ჩემპიონატი მოიგო ზედიზედ 2000-დან 2004-მდე, გუნდმა კი კონსტრუქტორთა ჩემპიონის ტიტულის დაუფლება ზედიზედ მოახერხა 1999-დან 2004მდე. ეს გუნდის ისტორიაში ყველაზე წარმატებულ პერიოდად ითვლება. 2023 წლის სეზონზე გუნდის პილოტები არიან შარლ ლეკლერი და კარლოს საინზ უმცროსი

სქოლიო
------

1. ↑  Vasseur to replace Binotto as Ferrari Team Principal (13 December 2022). ციტირების თარიღი: 13 December 2022
2. ↑  Elizalde, Pablo.  (23 December 2019) Charles Leclerc's Ferrari F1 deal extended until end of 2024 season en. *Autosport*. ციტირების თარიღი: 19 June 2022
3. ↑  Carlos Sainz: Spanish driver signs new Ferrari contract until 2024 Formula 1 season en. ციტირების თარიღი: 18 June 2022
4. ↑  Ferrari confirm their F1 reserve and development drivers for 2023 (19 January 2023).
5. ↑  Ferrari. ციტირების თარიღი: 6 February 2016
6. ↑  Scuderia Ferrari Formula 1. Scuderia Ferrari. ციტირების თარიღი: 5 February 2016
**მორიგის ლაშქრობის განაჩენი 1774** — ძველი ქართული ადმინისტრაციული და სამხედრო სამართლის მნიშვნელოვანი ძეგლი. შეიმუშავა დარბაზმა. მოქმედებდა 1774 წლის იანვრიდან ქართლ-კახეთის სამეფოში (თუშეთისა და ფშავ-ხევსურეთის გამოკლებით). შედგება შესავლისა და 37 მუხლისაგან. მორიგის ლაშქრობის განაჩენის შედგენის მიზანი იყო მუდმივი ლაშქრის — მორიგე ჯარის შექმნა. ამ გზით მეფე ერეკლე II ცდილობდა ფეოდალთა განკერძოებულობის შეზღუდვას და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას. ამიერედან ლაშქრად გაწევა უნდა მომხდარიყო არა შეწერით ან კომლზე კაცის დაძახებით, არამედ მოსახლეობის აღწერის დავთრების მიხედვით. ლაშქრობის შემძლე ყოველ მამაკაცს წელიწადში ერთი თვე უნდა ემსახურა სამეფო ლაშქარში. „სარდრები", მინბაშები და უზბაშები, როგორც უშუალოდ მეფისადმი დამორჩილებული მოხელეები, სამეფო ლაშქარში მებატონე ფეოდალზე მეტი ძალისანი იყვნენ. სამხედრო დანაშაულისათვის სასჯელი ემუქრებოდა მაღალი წოდების წარმომადგენლებსაც. ისჯებოდა დანაშაულის განუცხადებლობაც (მუხლი 16).

მორიგის ლაშქრობის განაჩენმა შესაძლებელი გახადა სამეფოში ერთდროულად 5 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა. 1787 წლისთვის ქვეყნის რეაქციული ძალების საერთო მცდელობის შედეგად, მორიგე ლაშქარი შემცირდა. მისი ადგილი დაიკავა დაქირავებული ჯარის თავისებურმა სახეობამ — მორიგე ყარაულმა.

ლიტერატურა
----------

* *ნადარეიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 125.
სტიუარტების გერბი
**სტიუარტები** — შოტლანდიისა (1371 წლიდან) და შემდეგ ინგლისის (1603-1649 და1660-1714 წწ.) სამეფო დინასტია. წარმოდგა შოტლანდიური წარჩინებულთა საგვარეულოდან, რომელსაც XII საუკუნეში სამეფოს მმართველის - სტიუარტის თანამდებობა ეკავა (აქედან დინასტიის სახელწოდება). 

სტიუარტები განსაკუთრებით აღზევდნენ მას შემდეგ, რაც უოლტერ სტიუარტმა ცოლად შეირთო (1305 წელი) შოტლანდიის მეფის რობერტ I ბრიუსის ასული, რომელთა შვილი რობერტ II 1371 წელს შოტლანდიის მეფე გახდა. შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ IV (1488-1513 წწ.) დაუნათესავდა ინგლისელი ტიუდორების დინასტიას (მისი შვილიშვილი იყო მარიამ (მერი) I სტიუარტი). შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ VI (მარიამ სტიუარტის ძე) ელისაბედ I ტიუდორის ანდერძით ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის მეფე გახდა ჯეიმზ I-ის სახელით. ჯეიმზ I-ის და მისი შვილის ჩარლზ I-ის აბსოლუტისტურმა პოლიტიკამ ქვეყანა რევოლუციურ კრიზისამდე მიიყვანა, ჩარლზ I სიკვდილით დასაჯეს (1649 წ.), ინგლისი რესპუბლიკად გამოცხადდა. მონარქიის რესტავრაციის (1660 წ.) შემდეგ სტიუარტებმა კვლავ დაიკავეს ინგლისის ტახტი. 1688-1689 წლების გადატრიალების შემდეგ ინგლისის ტახტი უილიამ III ორანელმა (მეფე 1689-1702 წწ.) დაიკავა, რომელიც მართავდა თავის ცოლთან (ჯეიმზ II-ის ასული) მარიამთან ერთად. ენ სტიუარტის (დედოფალი 1702-1714 წწ.) სიკვდილის შემდეგ ინგლისის ტახტი გადავიდა სტიუარტების შორეული ნათესავების – ჰანოვერების დინასტიის წარმომადგენლების ხელში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 571.
ტიუდორთა გერბი
**ტიუდორების დინასტია** (ინგლ. Tudor dynasty) — უელსური წარმოშობის სამეფო დინასტია ინგლისში, რომელიც მართავდა ინგლისს და ირლანდიას 1485-1603 წლებში. 

ტიუდორთა დინასტიას სათავე დაუდო ოუენ ტიუდორმა, რომელიც თავის მხრივ ედნიფედ ფიჩანისა და კატრინ დე ვალუას შთამომავალი იყო. ოუენ ტიუდორი გვინედის სამეფოს სენეშალი იყო ლიველინ დიდის მეფობის დროს. ტიუდორებმა მოგვიანებით რიჩმონდის გრაფის ტიტული მიიღეს და ვარდების ომში გამარჯვების შემდგომ სამეფო ტახტს დაეუფლენ. დინასტიის დამაარსებელია ჰენრი VII (1485-1509 წწ.), სხვა წარმომადგენლები არიან: ჰენრი VIII (1509-1547 წწ.), ედუარდ VI (1547-1553 წწ.), მარიამ I (1553-1558 წწ.) და ელისაბედ I (1558-1603 წწ.)

დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა ელისაბედ I-ის გარდაცვალების შემდგომ და ინგლისის ტახტზე სტიუარტები ავიდნენ.

მარიამ I-ის გარდა ტიუდორები ატარებდნენ თავადაზნაურობისათვის სასარგებლო პოლიტიკას (რეფორმაცია). მათი მართველობა აბსლუტისტური მმართველობისა იყო, მაგრამ უკვე ელისაბედ I-ის მეფობის ბოლო წლებში პარლამენტმა დაიწყო ბრძოლა მეფის ხელისუფლების შეზღუდვისათვის. ბრძოლა განსაკუთრებით გამწვავდა სტიუარტების დროს.

ტიუდორი მონარქები
-----------------

* ჰენრი VII (1485-1509)ჰენრი VII (1485-1509)
* ჰენრი VIII(1509-1547)ჰენრი VIII(1509-1547)
* ედუარდ VI(1547-1553)ედუარდ VI(1547-1553)

* ლედი ჯეინ გრეი(1553)ლედი ჯეინ გრეი(1553)
* მერი I(1553-1558)მერი I(1553-1558)
* ელისაბედ I(1558-1603)ელისაბედ I(1558-1603)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 729.

სქოლიო
------

1. ↑   House of Tudor. (2010). In Encyclopædia Britannica. Retrieved 6 March 2010, from Encyclopædia Britannica Online

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიუდორები***
**მოსტარის უნივერსიტეტი** (ხორ. Sveučilište u Mostaru; ლათ. Universitas Studiorum Mostariensis) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის სიდიდით მეორე საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც 1977 წელს დაარსდა ქალაქ მოსტარში. თავდაპირველად იგი ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტის სახელით იტო ცნობილი, მაგრამ ბოსნიის ომის დროს, 1992 წელს სახელი შეუცვალეს.

ისტორია
-------

მოსტარში პირველი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება იყო ფრანცისკანელთა თეოლოგიური სკოლა, რომელიც 1895 წელს დაარსდა. 1950 წელს პედაგოგთა მოსამზადებელი სკოლა გაიხსნა მოსტარში, 1959 წელს კი ტექნიკუმი, რასაც მოჰყვა 1960 წელს აგრონომიული ტექნიკუმის, ასევე იურიდიული და ეკონომიური ფაკულტეტების განყოფილებების გახსნა.

ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტი 1977 წელს დაარსდა და შეიერთა ფაკულტეტები და ტექნიკუმები. უნივერსიტეტის კამპუსი დასავლეთ მოსტარში მდებარეობდა, რომელიც ბოსნიის ომის დროს ხორვატთა თავდაცვის ვეჩეს კონტროლქვეშ იყო. ხორვატებმა განდევნეს ბოსნიური პროფესურა და უნივერსიტეტს სახელი გადაარქვეს, უნივერსიტეტის ოფიციალურ ენად კი ხორვატული გამოაცხადეს. ბოსნიელმა პროფესორებმა ბოსნიის არმიის კონტროლირებად აღმოსავლეთ მოსტარში, ყოფილ საარმიო ყაზარმებში გახსნეს ახალი კამპუსი, რომელსაც ძველი სახელი, ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტი უწოდეს. ეს ორივე უნივერსიტეტი დღემდე არსებობს.

ორგანიზაცია
-----------

უნივერსიტეტში არსებობს აგრონომიული, ეკონომიური, საინჟინრო, სამედიცინო, ჯანდაცვითი მეცნიერებების, ფარმაცევტული, ფილოსოფიის, საბუნებისმეტყველო და ზუსტ მეცნიერებათა, იურიდიული, მექანიკური და ინფორმატიკის, ასევე მაღალ ხელოვნებათა ფაკულტეტები. უნივერსიტეტს ასევე გააჩნია ეკონომიის, საინჟინრო, ხორვატული ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის, რომანიზაციის, მექანიკის, იურიდიული, სოციოლოგიური და კვლევითი ინსტიტუტები.

სტუდენტები
----------

მოსტარის უნივერსიტეტს ჰყავს 16 ათასამდე სტუდენტი, რაც მას ბოსნია და ჰერცეგოვინაში სიდიდით მეორე უნივერსიტეტს ხდის სარაევოს უნივერსიტეტის შემდეგ. 2006-07 სასწავლო წელს უნივერსიტეტს 6256 სტუდენტი ჰყავდა, ხოლო 2014-15 წლისთვის უკვე 16 ათასამდე. მათ შორის მნიშვნელოვანი წილი უკავიათ სტუდენტებს ხორვატიიდან. 2008-09 წელს 292 ხორვატიის მოქალაქე სტუდენტი ირიცხებოდა უნივერსიტეტში, 2014-15 კი მათმა რიცხვმა სტუდენტების საერთო რიცხვის 17% მიაღწია.

სქოლიო
------

1. 1 2  Gudelj, Jurica (4 August 2014). „Nova akademska godina: U Mostaru više od 21.000 studenata". *Oslobođenje*.
2. ↑  „Na Sveučilištu u Mostaru broj studenata se povećava iz godine u godinu!". Portal Herceg-Bosna. 5 March 2010.
**ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრება**, *ფლორენციის საეკლესიო კრება* — კათოლიკური ეკლესიის მსოფლიო საეკლესიო კრება, რომელიც მოიწვია პაპმა ევგენი IV-მ ბაზელის საეკლესიო კრების საპირისპიროდ (ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრებას ლიტერატურაში ზოგჯერ ბაზელის საეკლესიო კრების გაგრძელებას უწოდებენ). 1438-1439 წლებში მიმდინარეობდა ფერარაში, ხოლო 1443-1445 წლებში რომში. ბაზელის საეკლესიო კრების ბევრმა მონაწილემ უარი თქვა ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრებაში მონაწილეობაზე, არც კრებაზე მოწვეული დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოთა მეფეები ჩამოვიდნენ. აღმოსავლეთის ქრისტიანული (მართლმადიდებელი) ეკლესიის დელეგაცია კი მრავალრიცხოვანი იყო. კრების მთავარი მიზანი იყო კათოლიკურ და მართლმადიდებელ ეკლესიებს შორის დოგმატური უთანხმოების დაძლევა და მათ შორის უნიის დადება. კრებაზე გამწვავდა კამათი დოგმატურ საკითხებზე: filioque-ზე, საიდუმლოებზე, პაპის უზენაეს ხელისუფლებაზე. თურქული საშიშროების წინაშე მდგარი ბიზანტია (იმედი ჰქონდა დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოების დახმარებისა) იძულებული გახდა მიეღო ფლორენციის უნია (1439 წ.), რომლითაც იგი ცნობდა პაპის უზენაეს ხელისუფლებას. კათოლიკური ეკლესიის დოგმატებს; ინარჩუნებდა მხოლოდ მღვდელმსახურების საკუთარ წესებს (ეს უნია არ შესულა ძალაში არც ბიზანტიის და არც სხვა აღმოსავლეთის ქრისტიანულ მართლმადიდებელ ეკელსიაში).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 261.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მსოფლიო საეკლესიო კრებები |
| --- |
|  |
| აღმოსავლეთი და დასავლეთი ეკლესიებისა | 
I — ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება • II — კონსტანტინოპოლის პირველი საეკლესიო კრება • III — ეფესოს საეკლესიო კრება • IV — ქალკედონის საეკლესიო კრება • V — კონსტანტინოპოლის მეორე საეკლესიო კრება • VI — კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრება • VII — ნიკეის მეორე საეკლესიო კრება |
|  |
| აღმოსავლეთი ეკლესიებისა | 
სოფიას დიდი მსოფლიო საეკლესიო კრება • ტრულის მსოფლიო საეკლესიო კრება |
|  |
| დასავლეთი ეკლესიებისა | 
კონსტანტინოპოლის მეოთხე საეკლესიო კრება • ლატერანის პირველი საეკლესიო კრება • ლატერანის მეორე საეკლესიო კრება • ლატერანის მესამე საეკლესიო კრება • ლატერანის მეოთხე საეკლესიო კრება • ლიონის პირველი საეკლესიო კრება • ლიონის მეორე საეკლესიო კრება • ვიენის საეკლესიო კრება • კონსტანცის საეკლესიო კრება • ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრება • ლატერანის მეხუთე საეკლესიო კრება • ტრიენტის საეკლესიო კრება • ვატიკანის პირველი საეკლესიო კრება • ვატიკანის მეორე საეკლესიო კრება |

 |
**ნიდერლანდისტიკა** (აგრეთვე **ნედერლანდისტიკა** = ნიდერლანდ. *Neerlandistiek,* გერმ. - *Niederlandistik*) წარმოადგენს სამეცნიერო კვლევითსა და საუნივერსიტეტო-სასწავლო დარგს, რომელიც დაკავებულია ნიდერლანდური და ფლამური ენათმეცნიერებით, ლიტერატურით, ქვეყანათმცოდნეობით, საზოგადოებითა და კულტურით.

ნიდერლანდისტიკა - საუნივერსიტეტო დისციპლინა
-------------------------------------------

**ნიდერლანდისტიკა** საუნივერსიტეტო დისციპლინას წარმოადგენს მხოლოდ გერმანულენოვანი ქვეყნების 20-ზე მეტ უნივერსიტეტში (მიუნსტერში, გერმერსჰაიმში, აახენში, კელნში, კილში, ჰილდესჰაიმში, ბერლინში, ოლდენბურგში, ვენაში, ციურიხში ა.შ..) და ბარდება როგორც მთავარი სპეციალობა ანდა როგორც მეორე სპეციალობა. გარდა ამისა, ნიდერლანდური ენის შემსწავლელი კურსები გერმანისტიკის ფაკულტეტებზე შეიძლება ჩაითვალოს განვლილ სასწავლო მოდულად. 

**ნიდერლანდისტიკა** დანერგილია ინგლისურენოვან სამყაროშიც (დიდი ბრიტანეთი და აშშ) დანერგილი და სლავურენოვან სამყაროში იპოვებს თავის ადგილს, განსაკუთრებით ევროკავშირის გაფართოებასთან (იხ. ევროკავშირის ენები) ერთად შეიძინა მისმა შესწავლა მეტი მნიშვნელობა.

პუბლიკაციები
------------

* Niederländisch lernen: Warum und Wie?; Reiner Arntz und Jos Wilmots, Universität Hildesheim sowie Universität Hasselt, 2005 (24 S.)
* Jos Wilmots & Jos de Rooij: Voor wie Nederland en Vlaanderen wil leren kennen, Diepenbeek, Belgien, 1978
* ders.: Voor wie al wat Nederlands kent, Diepenbeek Belgien, 1980,
* P.C. Paardekooper: Beknopte a.b.n. spraakkunst, Antwerpen Amsterdam

დარგის სპეციალური სამეცნიერო პერიოდიკა
--------------------------------------

* Forum der Letteren
* De Gids
* Levende Talen
* Literatuur
* Nachbarsprache Niederländisch
* Nederlandse letterkunde
* Nederlandse taalkunde
* Neerlandia
* Neerlandica extra muros
* De Nieuwe Taalgids
* Onze Taal
* Spektator
* Taal en tongval
* Tijdschrift voor literatuurwetenschap
* Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde

ელექტრონულ ჟურნალებზე პირდაპირი წვდომა შესაძლებელია ნიდერლანდისტიკა, აფრიკაანსი, ფრიზიული[*მკვდარი ბმული*] *ელექტრონული ჟურნალების ბიბლიოთეკის* (ე-ცეტ-ბე EZB) მეშვეობით, რომელიც წარმოადგენს ბენელუქსის სპეციალური ვირტუალური ბიბლიოთეკის (ViFa)-ის ნაწილს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფრიზიული ენები
* აფრიკაანსი
* გერმანისტიკა
* გერმანიკული ენები
* ინდოევროპული ენები

ლიტერატურა
----------

* Vekeman, Herman. Ecke, Andreas: "Geschichte der niederländischen Sprache", Bern 1992
**ფერარის უნივერსიტეტი** (იტალ. Università degli Studi di Ferrara) ― მთავარი უნივერსიტეტი ქალაქ ფერარაში, ემილია-რომანიის რეგიონში, ჩრდილოეთ იტალიაში. პირველ მსოფლიო ომამდე ფერარის უნივერსიტეტი იტალიის თავისუფალ უნივერსიტეტებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე დასწრებადი სასწავლო დაწესებულება იყო. მოიცავს 12 დეპარტამენტს.

ისტორია
-------

ფერარის უნივერსიტეტი 1391 წლის 4 მარტს დაარსდა მარკიზ ალბერტო V დ'ესტეს მიერ, პაპ ბონიფაციუს IX-ის ნებართვით. იტალიის გაერთიანების შემდეგ, ფერარის უნივერსიტეტი თავისუფალი უნივერსიტეტი გახდა იურიდიული და მათემატიკის ფაკულტეტებით, მედიცინის სამწლიანი კურსით (1863-1864) წლებში ორ წლამდე შემცირდა), სავეტერინარო მედიცინის (გაუქმდა 1876 წელს) სკოლით.

ორგანიზაცია
-----------

უნივერსიტეტი 8 ფაკულტეტს მოიცავს:

* არქიტექტურის ფაკულტეტი
* ეკონომიკის ფაკულტეტი
* ინჟინერიის ფაკულტეტი
* ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი
* იურიდიული ფაკულტეტი
* მათემატიკურ, ფიზიკურ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი
* მედიცინისა და ქირურგიის ფაკულტეტი
* ფარმაციის ფაკულტეტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website
* Unife on Google+

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
**მორის თომას ძე ფოცხიშვილი** (დ. 11 ივნისი, 1930, თბილისი — გ. 1997) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ჟურნალისტიკის განყოფილება. 1959–1965 წლებში მუშაობდა გამომცემლობა „ლიტერატურა და ხელოვნებაში". 1979-1982 წლებში იყო ჟურნალ „ცისკრის" რედაქტორი, 1983-1987 წლებში — გამომცემლობა „ნაკადულის" დორექტორი. 1987 წლიდან მუშაობდა წიგნის პალატის დირექტორად. პირველი ლექსები 1950 წელს გამოაქვეყნა. პირველი პოეტური კრებული „ალუბლები წვიმაში" — 1957 წელს. ამას მოჰყვა მისი შემოქმედებისათვის მნიშვნელოვანი კრებულები: „ხმა" (1966), „რწმენა" (1970), „შენითა" (1983), „შენ სიყვარულო, შენ" (1991), „სანთელ-საკმევლისა" (1998) და მრავალი სხვა კრებული თუ ერთტომეული. იგი ლაურეატია ნ.ოსტროვსკის, გ. ტაბიძის, ა. წერეთლის, ზვიო ზდოსლავის, ო. თუმანიანის სახელობისა და სახელმწიფო პრემიებისა. მიღებული აქვს ალბერტ შვაიცერის მშვიდობის მედალი (1983).

მორის ფოცხიშვილი ეწეოდა მთარგმნელობით მუშაობასაც. მან თარგმნა სერგეი ესენინის, ნიკოლოზ ტიხონოვის, ბორის პასტერნაკის, ანდრეი ვოზნესენსკის, ევგენი ევტუშენკოსა და სხვათა ნაწარმოებები, უკრაინელ, ბელორუს და მოლდაველ პოეტთა ლექსები. 

მორის ფოცხშვილის ლექსები თარგმნილია რუსულ, სომხურ, ინგლისურ, გერმანულ და სხვა ენებზე.

გარდაიცვალა 1997 წელს. დაკრძალულია ანდერძისამებრ მცხეთაში, დედათა მონასტრის ეზოში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***მორის ფოცხიშვილი***

* მორის ფოცხიშვილი, poetry.ge

სქოლიო
------

1. ↑  მორის ფოცხიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მორზეს ანბანი
SOS სიგნალი მორზეს ანბანის საშუალებით
**მორზეს ანბანი** — სიმბოლოთა კოდირების ერთ-ერთი საშუალება. მისი საშუალებით ანბანის თითოეული ასოს, ციფრების და სასვენი ნიშნების ნაცვლად გამოიყენება გრძელი და მოკლე სტანდარტული ელემენტები. ეს ელემენტები შეიძლება იყოს ხმოვანი სიგნალები ან ნიშნები და ცნობილია როგორც „წერტილები" და „ტირეები".

მისი შემქმნელია სამუელ მორზე და პირველად სწორედ მის ტელეგრაფში გამოიყენებოდა 1840-იან წლებში. ასევე აქტიურად იყენებდნენ რადიო კომუნიკაციაში 1890-იან წლებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მორზეს ანბანი"** ვიკისაწყობში.
* მორზეს ანბანი საიტზე Curlie
* Everyone Knows Morse at TV Tropes. Includes a list of uses and appearances of Morse Code in movies, television episodes, and other popular culture.
* Morse Code resources
* International Morse Code, Hand Sending US Army training video 1966.
* Morse Code Radio Operator Training "Technique of Hand Sending" US Navy 1944.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**აგვისტოს რევოლუცია** — ეროვნული სახალხო-დემოკრატიული რევოლუცია, რომელმაც დაამხო იმპერიალისტების ბატონობა ვიეტნამში და დაამყარა სახალხო დემოკრატიული წყობილება. რევოლუცია იყო ფრანგი კოლონიზატორებისა და იაპონელი ოკუპანტების წინააღმდეგ მიმართული ეროვნულ განმათავისუფლებელი მოძრაობის განვითარების შედეგი.

ისტორია
-------

1945.
1941 წლის 19 მაისს ინდოჩინეთის კომპარტიის ცკ VIII პლენუმის გადაწყვეტილების შესაბამისად შეიქმნა ერთიანი ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი ვიეტმინი, რომელშიც გაერთიანდნენ ქვეყნის პატრიოტული ძალები. იჩკპ-მ ვიეტნამის საშუალებით 1941-1944 წლებში ფართო პროპაგანდისტული მუშაობა გააჩაღა და დაიწყო დასაყრდენი ბაზებისა და შეიარაღებული რაზმების შექმნა. 1944 წლის 22 დეკემბერს კაობანგის პროვინციაში ჩამოყალიბდა ვიეტნამის განმათავისუფლებელი არმიის პირველი რაზმები. 1945 წლის 9 მარტის გადატრიალების შემდეგ ვიეტმინმა დაიწყო პარტიზანული ომი იაპონური ოკუპანტების წინააღმდეგ. 1945 წლის აპრილში შედგა ვიეტმინის სამხედრო-რევოლუციური კონფერენცია, რომელმაც შეიმუშავა საყოველთაო აჯანყების მომზადების გეგმა. 4 ივნისს ჩრდილოეთ ვიეტნამის 6 პროვინციაში შეიქმნა განთავისუფლებული რაიონი, რომლის ცენტრი იყო სოფ. ტანჩაო. 1945 წლის 13-15 აგვისტოს იჩკპ ეროვნულმა კონფერენციამ მიიღო საყოველთაო აჯანყების დაწყების გადაწყვეტილება. შეიქმნა აჯანყების კომიტეტი. 16 აგვისტოს ტანჩაოში შედგა ვიეტმინის სრულიად ვიეტნამის ეროვნული კონგრესი, რომელმაც მოიწონა საყოველთაო აჯანყების დაწყების გადაწყვეტილება, აირჩია ვიეტნამის განთავისუფლების ეროვნული კომიტეტი ხო ში მინის მეთაურობით და დააკისრა მას დროებითი მთავრობის ფუნქციები. იჩკპ მოწოდებით 16-26 აგვისტოს აჯანყება მთელ ქვეყანას მოედო. 19 აგვისტოს შეიარაღებულმა მასებმა აიღეს ჰანოი, სადაც 20 აგვისტოს შეიქმნა ჩრდილოეთ ვიეტნამის სახალხო-რევოლუციური კომიტეტი, 24 აგვისტოს იმპერატორი ბაო-დაი გადადგა. 1945 წლის 2 სექტემბერს ხო ში მინმა დროებითი მთავრობის სახელით საზეიმოდ გამოაქვეყნა ვიეტნამის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია და გამოაცხადა ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნა. რევოლუცია განხორციელდა მუშათა კლასის ჰეგემონიით გლეხობასთან, ეროვნულ ბურჟუაზიასა და სხვა პატრიოტულ ძალებთან მჭიდრო კავშირში. მოძრაობას ხელმძღვანელობდა იჩკპ. საბჭოთა კავშირის მიერ ფაშსტური გერმანიის განადგურებამ და იაპონიის წინააღმდეგ ძლევამოსილმა ომმა ხელი შეუწყო ვიეტნამელი ხალხის გამარჯვებას. აგვისტოს რევოლუციამ დიდი გავლენა მოახდინა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის განვითარებაზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, პირველ რიგში — მეზობელ კამბოჯასა და ლაოსში. რევოლუციის შედეგად დაარსდა ჩრდილოეთი ვიეტნამი, რომელიც არსებობდა 1976 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 53-54.
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 1, თბ. 2007
Vario LF2 ბრნოში
Vario LF2–ების ბმული ბრნოში
Vario LF2 ოსტრავაში
**Vario LF2** — ჩეხური, ნახევრადდაბალიატაკიანი, ორსექციური ტრამვაის ვაგონი. შეიქმნა ფირმების: Pragoimex, krnovské opravny a strojírny და VKV Praha-ს მიერ, ოსტრავას სატრანსპორტო გაერთიანებასთან თანამშრომლობით.

კონსტრუქცია
-----------

Vario LF2–ის კონსტრუქცია Vario LF3–ის მსგავსია. ეს ცალმხრივი მართვის ექვსღერძიანი, მოტორებიანი ტრამვაის ვაგონი ერთი მხრივ ტევადობით Škoda 03 T–ს კონკურენტია, თუმცა ამასთანავე Tatra K2–ის შემცვლელიცაა. Vario LF2 შედგება ორი სექციისგან, რომლებიც შეკავშირებულია სახსრით, ხოლო სახსარი შემოსილია მოქნილი, გოფრირებული ტყავის ბურვილით. ვაგონს მარჯვენა გვერდზე აქვს ოთხი ორფრთიანი კარი. განაპირა კარებს შევყავართ ვაგონის მაღალიატაკიან ნაწილებში. დაბალიატაკიანი ნაწილი ლიანდაგის ზედაპირიდან 350 მმ სიმაღლეზეა და ვაგონის იატაკის ფართის 43% შეადგენს, ხოლო მაღალიატაკიან ნაწილში (ვაგონის ბოლოები და სახსარი) იატაკი 860 მმ სიმაღლეზეა.

Vario LF2 აღჭურვილია ფირმა Cegelec–ის წარმოების ასინქრონული ელექტროაღჭურვილობით TV Europulse (განთავსებულია სახურავზე), რესორებიანი მბრუნავი შასებით „კომფორტი" და ნახევარპანტოგრაფით. ვაგონის დიზაინი ინგლისელ არქიტექტორ, ფრანტიშეკ პელიკანს ეკუთვნის. Vario LF2–ის გარდა გამოშვებულია Vario LF2.E და Vario LF2R.E, რომლებიც ტატრა K2–ის რეკონსტრუქციას წარმოადგენს.

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სიგრძე (ბუფერებამდე): 22,6 მ
* სიგანე: 2,48 მ
* სიმაღლე: 3,185 მ
* ვაგონის წონა (მგზავრების გარეშე): 31,5ტ
* ადგილების საერთო რაოდენობა: 140
	+ დასაჯდომი ადგილები: 46
	+ დასადგომი ადგილები: 94
* მოტორების სიმძლავრე: 6 x 90 kW
* მაქსიმალური რეკომენდებული სიჩქარე: 65კმ/სთ

გაყიდვები
---------

2007 წლის მდგომარეობით.

###  ჩეხეთი

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მიღების წლები | ვაგონების რაოდენობა | სარეგისტრაციო ნომრები | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ბრნო | ბრნოს ტრამვაი | Vario LF2R.E | 2008–2018 | 32 ვაგონი | 1069, 1072, 1078, 1082–1084, 1088, 1090, 1092–1094, 1096, 1098–1103, 1106, 1108–1110, 1112, 1114, 1117, 1120, 1126–1128, 1130–1132 |   |
| ოსტრავა | ოსტრავას ტრამვაი | Vario LF2.E | 2007 | 1 ვაგონი | 1401 |   |
| VarioLF2R.S | 2013–2014 | 2 ვაგონი | 1402, 1403 |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Vario LF2***

* Stránka s informacemi o počátku provozu VariaLF2 v Ostravě včetně fotografií დაარქივებული 2016-03-28 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Evidence DPMB: vozy VarioLF2R.E. ციტირების თარიღი: 2019-01-12.
2. ↑  Vůz DP Ostrava #1401II (Pragoimex VarioLF2). ციტირების თარიღი: 2019-01-12.
3. ↑  DP Ostrava: vozy VarioLF2R.S. ციტირების თარიღი: 2019-01-12.
***The Sandman*** (ქართ. სენდმენი; სიტყვა-სიტყვით *„ქვიშის კაცი"*) — ამერიკული კომიქსების სერია, რომელიც დაწერა ნილ გეიმანმა და გამოსცა DC Comics-მა. მის არტისტებს შორის არიან სემ კითი, მაიკ დრინგენბერგი, ჯილ ტომფსონი, შონ მაკმანუსი, მარკ ჰემპელი, ბრაიან ტალბოტი და მაიკლ ზული. კომიქსის ორიგინალი სერია 75 ნომრისგან შედგება და ის 1989 წლის იანვრიდან 1996 წლის მარტამდე გამოიცემოდა. 47-ე ნომრიდან დაწყებული, კომიქსს DC-ს საკუთრებაში მყოფი Vertigo Comics გამოსცემდა.

*სენდმენის* მთავარი პერსონაჟია სიზმარი (ინგლ. Dream), რომელსაც ასევე მორფეუსსა და სხვა სახელებს უწოდებენ. ის შვიდი უსასრულოდან ერთ-ერთია. სხვა უსასრულონი არიან სვე (ინგლ. Destiny), სიკვდილი (ინგლ. Death), სურვილი (ინგლ. Desire), სასოწარკვეთა (ინგლ. Despair), სიგიჟე (ინგლ. Delirium) და სპობა (ინგლ. Destruction; რომელსაც ასევე „უძღებად" მოიხსენიებენ). სერიას ახასიათებს გეიმანისთვის საფირმო მეტაფიზიკური არსებების ანთროპომორფული პერსონიფიკაციის გამოყენება, პარალელურად კი მითოლოგიისა და ისტორიის გაერთიანება საშინელებათა ჟანრის ელემენტებით DC Universe-ის ფარგლებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Gaiman, Neil.  (2014)*The Sandman* Summary. ციტირების თარიღი: March 13, 2014
Vario LFR.E ბრნოში
Vario LFR.E ოსტრავაში
**Vario LF** (თითქმის იგივე Tatra T3R.EVN ანუ Tatra T3RN.EV) — ახალი ნახევრადდაბალძირიანი Tatra T3-ის ტიპის ტრამვაის ვაგონი.

ისტორია
-------

ახალი ვაგონის VarCB3 (ტრამვაი Tatra T3R.EV და Tatra T3R.PV) ძარას წარმატებული პრეზენტაციის შემდეგ ČKD პრაგომიექსმა და კრნოვის სარემონტო-ვაგონმშენებელმა ქარხანამ (KOS) იგი ერთობლივად განავითარეს და მისი ნახევრადდაბალძირიანი ვარიანტი VarCB3LF (LF Low Floor ინგლ. დაბალძირიანი) გამოუშვეს. იგი Tatra T3-თან შედარებით დაახლოებით 1 მეტრით გრძელია. Vario LF-ის მსგავსი ზოგიერთი ვაგონი Tatra T3-ის **მოდერნიზაციით** არის მიღებული (Vario LFR.E, ანუ Vario LF.E) თუმცა პირვანდელ, ძველებურ ვაგონთან ფიზიკურად არაფერი აკავშირებს.

მოდერნიზაცია
------------

**Vario LF** მიღებულია მოდელ Tatra T3-ის (კლასიკური ტრამვაი) Tatra T3R.PLF მოდერნიზაციით (არსებული ვაგონის დაგრძელებული, ნახევრადდაბალძირიანი ვერსია), შეცვლილი აქვს წინა და უკანა ნაწილის დიზაინი და ელექტრო აღჭურვილობა. ვაგონის შუა ნაწილი დაბალძირიანია. სწორედ ეს გახდა ვაგონის დაგრძელების მიზეზი, რათა დაბალძირიან ნაწილს მეტი სიდიდე ჰქონოდა. ვაგონები აღჭურვილია ნახევარპანტოგრაფებით, ხოლო მათი სალონი გადაწყვეტილია Tatra T3-ის უკანასკნელი მოდერნიზაციის სტილში.

ტექნიკური მახასიათებლები
------------------------

ტრამვაი Vario LF.E ოლომოუცში
* სიგრძე (ბუფერებამდე): 15,1 მ.
* სიგანე: 2,48 მ.
* ცარიელი ვაგონის წონა: 21,2 ტ.
* ადგილების საერთო რაოდენობა: 116
	+ დასაჯდომი ადგილი: 32
	+ დასადგომი ადგილი: 84
* მოტორების სიმძლავრე: 4 x 90 კვტ.
* მაქსიმალური კონსტრუქციული სიჩქარე: 65კმ/სთ

გაყიდვები
---------

###  ჩეხეთი

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მიღების წლები | ვაგონების რაოდენობა | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ბრნო | ბრნოს ტრამვაი | Vario LFR.E | 2006 | 7 ვაგონი |   |
| ოლომოუცი | ოლომოუცის ტრამვაი | ∑ | 2006 | 6 ვაგონი |   |
|   | ♦ | Vario LF.E | 2006 | 3 ვაგონი |   |
|   | ♦ | Vario LFR.E | 2008 | 3 ვაგონი |   |
| ოსტრავა | ოსტრავას ტრამვაი | Vario LFR.E | 2005 | 23 ვაგონი |   |

###  რუსეთი

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მიღების წლები | სარეგისტრაციო ნომრები | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| მოსკოვი | მოსკოვის ტრამვაი | Vario LF | 2009 | 1 ვაგონი |   |

სქოლიო
------

1. ↑  Evidence: typ VarioLFR.E, dopravce DPMB. ციტირების თარიღი: = 2009-03-30.
2. ↑  Tramvaje VarioLF.E a VarioLFR.E.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-13. ციტირების თარიღი: = 2009-03-30.
3. ↑  listopad 2009.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-02-04. ციტირების თარიღი: 2009-11-17.
4. ↑  Moscow, VarioLF anglicky. Transphoto.ru. ციტირების თარიღი: 2009-11-27.
ფინური ხალხური ცეკვა 1907 წლის საფოსტო მარკაზე
**ფინური კულტურა** აერთიანებს ადგილობრივ მემკვიდრეობას, რომელიც ძირითადად ურალურ ენათა ჯგუფის სახელმწიფო ფინური ენითა და საუნითაა წარმოდგენილი. ახლოსაა ევროპულ კულტურასთან. ფინეთის ისტორიული წარსულისა და გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით, ფინური კულტურის ჩამოყალიბება განაპირობა ბალტიისპირელ და გერმანელ ხალხთან ურთიერთობამ, აგრეთვე მისმა დამპყრობლებმა — რუსეთმა და შვედეთმა.

ფინეთის რეგიონებს შორის ჯერ კიდევ შემორჩენილია კულტურული განსხვავებები, განსაკუთრებით უმნიშვნელო განსხვავებები აქცენტებსა და ლექსიკურ მარაგში. მრავალი ფინელი ემოციურად დამოკიდებულია გარემომცველ სამყაროსა და ბუნებაზე.

ტრადიციები
----------

საზაფხულო კოტეჯი „mökki"
ფინური დღესასწაულები ემთხვევა ქრისტიანულ კალენდარსა და პროტესტანტულ ტრადიციებს. დღესასწაულები ათასწლოვანი ნაზავია ფინური და პროტესტანტული ტრადიციებისა.

აღსანიშნავია იოჰანუსი, ზაფხულის ფინური დღესასწაული. ფინელთა უმრავლესობა დღესასწაულის დროს დასასვენებლად საზაფხულო კოტეჯებში (mökki) გადადის, რომლებიც განლაგებულნი არიან ტბებთან. ზაფხულის დღესასწაული ბნელი ძალების განდევნის რიტუალადაა მიჩნეულია. ტრადიცია ფინური ფოლკლორიდან იღებს სათავეს.

ფინური შობა, იოულუ, აღინიშნება ისე, როგორც ყველგან. არდადეგები 23 დეკემბერს იწყევა. საჩუქრების გადაცემა შობის წინა დღეს ხდება, როცა მათ, ლეგენდის მიხედვით, სანტა კლაუსი სტუმრობთ. ტრადიციული საჭმელი მხოლოდ შობას გემოვნდება, რასაც საუნა მოსდევს. შობას მოსდევს „სიჩუმის დღე". ბოლო, 26-ე დღესასწაული წმინდა სტეფენეს დღეა.

აღდგომა ქრისტიანული და მითოსური ტრადიციების ნაზავია. დიდი ხუთშაბათისა და წითელი პარასკევის გარდა ბავშვები ჯადოქრებივით იმოსებიან და კარდაკარ დადიან, რათა კანფეტები შეაგროვონ. ეს იგივეა, რაც ამერიკის შეერთებულ შტატებში „ჰელოუინი". 

ფინეთის დამოუკიდებლობის დღე აღინიშნება 6 დეკემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* What Finland can Teach America About True Luxury by Trevor Corson, *The Christian Science Monitor*, May 1, 2009
* The Finnuit - Finnish Culture and the Religion of Uniqueness დაარქივებული 2016-03-11 საიტზე Wayback Machine.  by Edwahird Dutton, 2009
* Discussion about Finnish Culture დაარქივებული 2009-11-13 საიტზე Wayback Machine.
**უკრაინის მწერალთა ეროვნული კავშირი** (უკრ: *Національна спілка письменників України*) ― უკრაინელ მწერალთა პროფესიული ლიტერატურული გაერთიანება. შეიქმნა 1934 წელს კიევში, მთელი უკრაინის მასშტაბით საბჭოთა მწერალთა I ყრილობაზე, როგორც უკრაინის საბჭოთა მწერალთა კავშირი. გამოსცემს გაზეთს „ლიტერატურული უკრაინა" და ჟურნალს „დონბასი". წარსულში მწერალთა კავშირი გამოსცემდა ჟურნალებს: „ცისარტყელა", „მთელი მსოფლიო" და „Дзвін".

თავმჯდომარეები
--------------

1973-1991 წლებში პირველი მდივანი.

* ივან კულიკი (1934-1937)
* ივან მიკიტენკო (1937—1938)
* ალექსანდრ კორნიჩუკი (1938—1941, 1946—1953)
* მაქსიმ რილსკი (1943—1946)
* ნიკოლაი ბაჟანი (1953—1959)
* ალექსანდრ გონჩარი (1959—1971)
* იური სმოლიჩი (1971—1973)
* ვასილ კოზაჩენკო (1973—1979)
* პაველ ზაგრებელნი (1979—1986)
* იური მუშკეტიკი (1986—2001)
* ვლადიმირ იავორივსკი (2001—2011)
* ვიქტორ ბარანოვი (2011—2014)
* მიხაილ სიდერჟევსკი(2014-)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

Національна спілка письменників України. ციტირების თარიღი: 2018-05-13.

სქოლიო
------

1. ↑  Справочник СП СССР 1970. sfn error: no target: CITEREFСправочник\_СП\_СССР1970 (help)
აკომას პუებლო 
**აკომა** (ინგლ. Acoma) — ინდიელთა პუებლო („დაბა") ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-მექსიკოს შტატის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს რეზერვაციის ტერიტორიაზე ქალაქ ალბუკერკეს დასავლეთით, 89 კმ-ზე (34°53′47″ ჩ. გ. 107°34′55″ დ. გ.﻿ / ﻿34.89639° ჩ. გ. 107.58194° დ. გ.﻿ / 34.89639; -107.58194). ასევე ცნობილია სკაი-სიტის („Sky City") სახელწოდებით. მოსახლეობა: 3 011 (2010). 

აკომას პუებლო შედგება ქვიშაქვის ციცაბო გორაკზე (სიმაღლე — 109 მ) ტერასებად განლაგებული ქვითა და ალიზით ნაშენები ტრადიციული სახლებისგან. პირველი დასახლება აქ X საუკუნეში გაჩნდა და აშშ-ის ტერიტორიაზე უძველეს უწყვეტად დასახლებულ ადგილად ითვლება. 1540 წელს ესპანელი ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო მას მსოფლიოში ყველაზე კარგად გამაგრებულ თავდაცვით ადგილად მოიხსენიებდა. 1629-1641 წლებში მისიონერებმა სან-ესტებან-დელ-რეის სახელით ცნობილი ეკლესია ააგეს. პუებლო აშშ-ის ეროვნული ისტორიული ძეგლების ნუსხაშია შეტანილი.

* აკომას საერთო ხედიაკომას საერთო ხედი
* სან-ესტებან-დელ-რეის ეკლესიასან-ესტებან-დელ-რეის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* აკომა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**The Pretty Reckless** — ამერიკული როკ-ჯგუფი ნიუ-იორკიდან. მისი ამჟამინდელი წევრები არიან ტეილორ მომსენი (ვოკალი, რიტმული გიტარა), ბენ ფილიპსი (გიტარა, ბეკ-ვოკალი), მარკ დეიმონი (ბას-გიტარა) და ჯეიმი პერკინსი (დასარტყმელი საკრავები).

ჯგუფის სადებიუტო ალბომი, *Light Me Up* გამოვიდა 2010 წლის 30 აგვისტოს დიდ ბრიტანეთში. პირველი სინგლი გამოვიდა 2010 წლის 13 მაისს. ალბომში შეტანილია სამი ზომიერად წარმატებული სინგლი, რომელთა შორის აღსანიშნავია „Make Me Wanna Die", რომელიც ბრიტანეთის ჩარტში მოხვდა. მეორე EP, *Hit Me Like a Man EP*, ჯგუფმა 2012 წლის დასაწყისში გამოვუშვა, ისევე, როგორც წინა ალბომის ორი სიმღერის ახალი მუსიკალური ვიდეოები. მათი გამოსვლა დაემთხვა ჯგუფის მეორე ტურნეს. 2014 წელს ჯგუფმა გამოუშვა მეორე ალბომი *Going to Hell*, რომელსაც წინ უძღოდა სინგლები „Kill Me", „Going To Hell" და „Heaven Knows". უკანასკნელი მოხვდა ბრიტანეთისა და აშშ-ის როკ-ჩარტებში.

2010 წელს ჯგუფი ალბომის *Light Me Up* მსოფლიო ტურნეში გაემგზავრა. იგი 2012 წლის მარტში დასრულდა. ოთხი დღის შემდეგ დაიწყო მეორე ტურნე, The Medicine Tour, სადაც ისინი ჯგუფ მერილინ მენსონის და ევანესენსის მხარდასაჭერად გამოდიოდნენ.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: The Pretty Reckless-ის დისკოგრაფია.
სტუდიური ალბომები
* *Light Me Up* (2010)
* *Going to Hell* (2014)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***The Pretty Reckless***

* 

* ოფიციალური საიტი
* The Pretty Reckless Facebook-ზე
* The Pretty Reckless საიტზე MySpace
* 

* The Pretty Reckless — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Leahey, Andrew. The Pretty Reckless Biography. Allmusic. ციტირების თარიღი: December 13, 2010.
2. ↑
**ნეირონული ქსელის უკუპროპაგაციული მოდელი**, ან უბრალოდ **უკუპროპაგაციული მოდელი** — ხელოვნური ნეირონული ქსელის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მაგალითი. ის გამოიყენება ხელნაწერი ასოების, ბირჟაზე ფასების ცვლილების და სხვა რთულად გამოთვლადი სტრუქტურის ამოსაცნობად.

მუშაობის პრინციპი
-----------------

უკუპროპაგაციული მოდელის არქიტექტურა
უმარტივესი უკუპროპაგაციული მოდელი შედგება ერთი შემომავალი შრისგან, ერთი გასავალი შრისგან და მათ შორის მდებარე ერთი შიდა (დამალული) შრისგან. შესაძლებელია ორი ან მეტი შიდა შრის გამოყენება, თუმცა ეს ნაკლებადაა გავრცელებული, რადგან დაკავშირებულია მეტ გამოთვლასთან. მეზობელი შრეების ნეირონები ერთმანეთთან სრულად არიან დაკავშირებულები (ანუ ერთი შრის ნეირონი წახნაგებით არის დაკავშირებული მეორე შრის ყველა ნეირონთან).

შემომავალ და გამავალ შრეზე ნეირონების რაოდენობა განისაზღვრება კონკრეტული ამოცანიდან გამომდინარე. ასე მაგალითად თუ გვინდა 100x100 პიქსელის ზომის გამოსახულების ამოცნობა, დაგვჭირდება 10 000 შემომავალი ნეირონი: თითო ყოველ პიქსელზე. შიდა შრის ნეირონების რაოდენობა დგინდება ექსპერიმენტალურად: თუ რომელი რაოდენობისთვის არის ქსელი ყველაზე სწრაფად კრებადი.

უკუპროპაგაციული მოდელი მიეკუთვნება ცალმხრივად გავლად მოდელებს. მასში სიგნალი გადის მხოლოდ ერთი მიმართულებით: შემომავალი შრიდან გამავალ შრეზე, ყველა შიდა შრის გავლით. შრეებს შორის სიგნალის გავლისთვის ვიყენებთ ზოგად პრინციპს, როგორც ეს ხელოვნურ ნეირონულ ქსელშია აღწერილი. კერძოდ კი, შემომავალ ნეირონებზე მოდებული საწყისი სიგნალი {\displaystyle \mathbf {x} =(x\_{1},x\_{2},...x\_{n\_{i}})} აისახება ჯამურ შეწონილად პირველი შიდა შრის ნეირონებზე. თუ ავღნიშნავთ {\displaystyle w\_{ij}} წახნაგის წონას, რომლითაც {\displaystyle i}-ური შემომავალი ნეირონი უკავშირდება {\displaystyle j}-ურ შიდა შრის ნეირონს, მაშინ საშუალო შეწონილი {\displaystyle j}-ურ შიდა შრის ნეირონზე იქნება {\displaystyle net\_{j}=\sum \_{i=0}^{n\_{i}}{w\_{ij}x\_{i}}}. გამოსავალი {\displaystyle j}-ურ შიდა შრის ნეირონზე იქნება ტოლი {\displaystyle o\_{j}=f(net)j)}, სადაც {\displaystyle f} არის აქტივაციის ფუქნცია. როგორც წესი აქტივაციის ფუნქცია არის სიგმოიდი წანაცვლებით, {\displaystyle f(net\_{j})={\frac {1}{1+exp\{-(net\_{j}+\theta \_{j})\}}}}. ანალოგიურად ხდება სიგნალის გატარება პირველი შიდა შრიდან შემდეგ შრეზე და ა. შ. გამოსავლამდე.

გამოსავალზე მიღებული შედეგი წარმოადგენს "პასუხს", რომლის დადარება უნდა მოხდეს მოსალოდნელ პასუხთან. თუ მიღებული პასუხი არ ემთხვევა მოსალოდნელს, მაშინ ჩვენ უნდა მოვახდინოთ ქსელის წახნაგების წონების კორექტირება და კიდევ ერთხელ ვცადოთ სიგნალის გატარება, და ასე სანამ ქსელი არ მოგვცემს სასურველ შედეგს. ანალოგიური ციკლი უნდა ჩატარდეს რაც შეიძლება მეტი საწყისი სტრუქტურისათვის. ასე მაგალითად, თუ გვინდა ნეირონული ქსელის გამოყენება ხელნაწერი ასოების ამოსაცნობად, უნდა "ვასწავლოთ" ქსელს რაც შეიძლება მეტი ხელნაწერი ასოების ამოცნობა, შესაბამისი შემავალი და გამავალი სტრუქტურის მიწოდებით.

როდესაც ნეირონული ქსელი საკმარისადაა "ნასწავლი" ის ავლენს უნარს ამოიცნოს არა მარტო სწავლის პერიოდში შესწავლილი სტრუქტურები, არამედ სხვა ანალოგიური სტრუქტურებიც.

რადგან უკუპროპაგაციული მოდელი მოითხოვს საწყისი სწავლის კურსს ადამიანის მონაწილეობით, ამიტომ ამ მოდელს მიაკუთვნებენ დამოძღვრად ჯგუფს.
**მაჩიტა** (ლათ. Campanula) — მცენარეთა გვარი მაჩიტასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ორ- ან ერთწლოვანი ბალახებია. 

300-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი ჰავის ზონაში, ნაწილობრივ არქტიკაში, უმთავრესად კი ევრაზიის დასავლეთ ნაწილის მთებში. ყოფილ სსრკ-ში გავრცელებული იყო 150-ზე მეტი სახეობა. კავკასია 8-ს სახეობრივი განვითარების უმნიშვნელოვანესი კერაა, 110-მდე სახეობიდან 76 ენდემურია. 

საქართველოში იზრდება 67 სახეობა, მათგან 24 საქართველოს ენდემია. სახეობათა დიდი ნაწილი რელიქტურია. მნიშვნელოვანი რელიქტური ენდემებია. საოცარი მაჩიტა (ლათ. Campanula mirabilis), პარადოქსული მაჩიტა (ლათ. Campanula paradoxa), ენგურის მაჩიტა (ლათ. Campanula engurensis), კახური მაჩიტა (ლათ. Campanula kachetica), ხარაძის მაჩიტა (ლათ. Campanula charadzeae) და სხვა სახეობები. მაჩიტა კავკასიასა და საქართველოში იზრდება ალპურ ხალებსა და მდელოებზე, სუბალპურ მაღალბალახეულობაში, ბუჩქნარებსა და ტყეებში, მცირე რაოდენობით — მთის შუა სარტყლის კლდეებსა და ქვიან ფერდობებზე, თითო-ოროლა სახეობა ბარშიც იშვიათი არაა. 

მაჩიტას ბევრი სახეობა დეკორატიულია, ხშირად იყენებენ ალპინარიუმებისათვის, ზოგი ხალხურ მედიცინაში იხმარება, რამდენიმე კი სარეველაა.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 510.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგიაშვილი**. |

აგიაშვილების გერბი
**აგიაშვილები** — თავადური საგვარეულო იმერეთის სამეფოში. მათი თავდაპირველი გვარსახელი ომათმათიძე ყოფილა. აგიაშვილების გვარი პირველად იხსენიება იმერთა მეფის 1663-1673 წლების დოკუმენტებში. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ხდება აგიაშვილთა სათავადოს ჩამოყალიბება. მათ ეკუთვნოდათ საგვარეულო ციხესიმაგრე ყარაულა, ცუცხვათი, ტყაჩირის ეკლესია, ჭალისთავის მონასტერი. აგიაშვილების გვარის წარმომადგენლებს სამეფოში XVI საუკუნიდან ეკავათ ციხისთავის თანამდეობაბა, XVIII საუკუნიდან — სარდლისა. აგრეთვე, 1753 წლიდან მათ ქეშიკთუხუცესის სახელო ეკავათ. 1810 წელს აქტიურად იბრძოდნენ იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის, რის გამოც მათი მამული დიდად დაზარალდა. რუსეთის იმპერიის უღლის ქვეშ მათ კვლავ დაუმტკიცდათ თავადობა 1810 წლის 6 დეკემბერს.

ლიტერატურა
----------

* *ო. სოსელია*, ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. I, თბ. 1973.;

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ს. დუმინი, პ. გრებელსკი, *რუსეთის იმპერიის თავად-აზნაურული გვარები: ტომი IV, საქართველოს სამეფოს თავადაზნაურობა* (Дворянские Роды Российской Империи. Том 4 Князья Царства Грузинского), მოსკოვი, 1998 წ. გვ. 101 და 102.
ექსპონენტური ფუნქცია თითქმის ბრტყელია x-ის უარყოფითი მაჩვენებლებისთვის, სწრაფად იწევს x-ის დადებითი მნიშვნელობებისთვის და 1-ს უტოლდება როცა x=0. მისი შესაბამისი y მნიშვნელობა ყოველთვის ტოლია დახრის.
**მაჩვენებლიანი (ექსპონენტური) ფუნქცია** მათემატიკურ ფუნქციებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ჩაიწერება ამგვარად **exp(*x*)** ან ***e**x***, სადაც *e* უდრის დაახ. 2.71828183 და არის ნატურალური ლოგარითმის ბაზისი.

ისტორია
-------

ხარისხის წილადური მაჩვენებლები, წილადმაჩვენებლიან ხარისხებზე მოწმედებათა მარტივი წესები გვხვდება XIV საუკუნის ფრანგი მათემატიკოსის ნ. ორესმი (1323-1382) შრომებში. ფრანც ნ. ბუკე (XV საუკუნე) განიხილავდა უარყოფით და ნულოვან მაჩვენებლიან ხარისხებს.

გერმანელმა მატემატიკოსმა მ. შტიფელმა(1486-1567) შემოიტანა სახელწოდება "მაჩვენებელი (Exponente)" და განსაზღვრა a°=1, როცა a არ უდრის ნულს. შეადარა რა ერთმანეთს ერთიდაიმავე ფუძიანი ნატურალურმაჩვენებლიანი ხარისხები, იგი ამ კერძო შემთხვევაში მოვიდა შემდეგ თანაფარდობამდე: Log(ab)=Loga+Logb, Log(a/b)=Loga-Logb.

ლოგარითმები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად შემოიტანეს ინგლისელმა მატემატიკოსმა ჯ. ნეპერმა და შვეიცარიელმა მათემატიკოსმა ი. ბიურგიმ (1552-1632). ლოგარითმების თეორია განავითარა ნეპერმა. მან დაამუშავა ლოგარითმების დაწვრილებით ცხრილები.ნეპერის ცხრილები მცირედ განსხვავდება ნატურალური ლოგარითმების თანამედროვე ცხრილებისგან. ათობითი ლოგარითმები შემოიტანა ინგლისელმა მათემატიკოსმა გ. ბრიგსმა (1556-1630). ჯერ კიდევ XVII საუკუნის ბოლოს ლაიბნიცი გალოგარითმების წესების მეშვეობით ხსნიდა მაჩვენებლიან განტოლებებს. ლოგარითმული ცხრილების, ხოლო უფრო მოგვიანებით ლოგარითმული სახაზავის გამოყენებამ მნიშვნელოვნად გაამარტივა გამოთვლითი სამუშაოები. ისინი დიდი ხნის განმავლობაში წარმოადგენდნენ გამოთვლების ძირითად საშუალებებს. ფრანგი მათემატიკოსი ლაპლასის თქმით, რომ ლოგარითმის გამოგონებამ გაახანგრძლივა გამომთვლელთა სიცოცხლე.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მდინარე იანძის ჩამონადენი ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში
**მდინარის ჩამონადენი** — წყლის გადაადგილება ნაკადის სახით მდინარის კალაპოტში. იქმნება გრავიტაციის ზემოქმედების შედეგად. წარმოადგენს წყლის წრებრუნვის უმნიშვნელოვანეს ელემენტს, რის შედეგადაც ხდება წყლის გადაადგილება ხმელეთიდან ოკეანეში ან გაუდინარ არეში. დროის ერთეულში ჩამონადენის რაოდენობრივ მაჩვენებელს ეწოდება წყლის ხარჯი, რომელიც წარმოადგენს ნაკადის ცოცხალ კვეთში გავლილ წყლის საშუალო, მინიმალურ ან მაქსიმალურ ხარჯს. ზედაპირულ ჩამონადენში განარჩევენ კალთურ ჩამონადენსა და კალაპოტურ ჩამონადენს. 

მდინარის ჩამონადენის რეგულირება ეწოდება მდინარის ჩამონადენის მოცულობის განაწილებას დროის განმავლობაში, მისი რეჟიმის შეცვლას სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგის მოთხოვნათა შესაბამისად.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

10 უდიდესი მდინარის წლიური ჩამონადენი| სახელი | ჩამონადენის მოცულობა წლის განმავლობაში. კმ³ |
| --- | --- |
| ამაზონი, სამხრეთი ამერიკა | 6903 |
| კონგო, აფრიკა | 1445 |
| იანძი, აზია | 1080 |
| ორინოკო, სამხრეთი ამერიკა | 913 |
| ენისეი, აზია | 624 |
| მისისიპი, ჩრდილოეთი ამერიკა | 598 |
| პარანა, სამხრეთი ამერიკა | 551 |
| ლენა, აზია | 536 |
| ტოკანტინსი, სამხრეთი ამერიკა | 513 |
| ზამბეზი, აფრიკა | 504 |

იხილეთ აგრეთვე
* ჩამონადენი
* მდინარე

რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიოს უდიდესი მდინარეები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ლიტერატურა
* Соколовский Д. Л. Речной сток, Л. 1968;
* Мировой водный баланс и водные ресурсы Земли, Л. 1974.

 |