**ასპინძის ბრძოლა** — 1770 წლის 20 აპრილს ქართველთა ბრძოლა ოსმალეთის ლაშქართან ერეკლე II-ის სარდლობით რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1768-1774) დროს. საქართველოში შემოსულ რუსთა საექსპედიციო რაზმს, რომელსაც ამიერკავკასიის ფრონტზე ოსმალთა ძალების ნაწილი უნდა მიეზიდა, ერეკლე II-მ შესთავაზა რუს-ქართველთა ერთობლივი ძალით ახალციხეზე გალაშქრება. მისი მიზანი იყო მესხეთის განთავისუფლება ოსმალთა ბატონობისაგან.

ისტორია
-------

1770 მარტში სურამში რუსებისა და ქართველთა ჯარები შეერთდნენ. რუსთა სამხედრო რაზმს (1200 კაცი) გენერალი გოტლიბ ტოტლებენი მეთაურობდა, ქართულ ლაშქარს (დაახლოებით 7 ათასი კაცი) - ერეკლე II. 24 მარტს შეერთებული მხედრობა ბორჯომის ხეობით ახალციხისაკენ დაიძრა და 14 აპრილს აიღო სადგერის ციხე, 17 აპრილს კი ალყა შემოარტყა აწყურის ციხეს. აქ ერეკლე II-მ უშუალოდ ახალციხეზე გალაშქრება მოითხოვა, რადგან აწყურის ძნელად მისადგომი ციხის მცირერიცხოვანი გარნიზონის წინააღმდეგ ბრძოლა დროისა და ძალის დაკარგვად მიაჩნდა, ხოლო ციხის ღრმა ზურგში მოტოვება, მისი აზრით, თავისთავად გადაწყვეტდა აწყურის საკითხს. ტოტლებენი შეუძლებლად თვლიდა გამაგრებული ციხის ზურგში მოტოვებას და ამიტომ საიერიშო ღონისძიებათა მომზადებას შეუდგა, მაგრამ ციხის გარემოცვისა და ბრძოლის მისეული გეგმა არასწორი იყო. ამით ისარგებლა ახალციხის ფაშამ და 18 აპრილს აწყურის ციხეში 2000-კაციანი დამხმარე რაზმი შეგზავნა.

19 აპრილს ტოტლებენი თავისი რაზმითურთ მოულოდნელად უკან დაბრუნდა. მტერმა დრო იხელთა, ციხიდან გამოიჭრა და თავს დაესხა ქართველებს. ერეკლე II-მ სწრაფი კონტრშეტევით უკუაგდო მტერი და ასპინძისკენ დაიძრა. ქართველთათვის გზა რომ გადაეჭრა, ახალციხის ფაშამ 1500 მეომარი გამოიყვანა ახალქალაქისა და ხერთვისის ციხეებიდან, მაგრამ ერეკლემ ეს რაზმი დაამარცხა და უკუაქცია. მალე ასპინძასთან მტრის ძირითადი ძალები გამოჩნდა. ოსმალ-ლეკთა 8-ათასიანი კორპუსის დიდ ნაწილს ერეკლემ მტკვარზე გადმოსვლის საშუალება მისცა, ღამით კი აღაბაბა ერისთავს, სვიმონ მუხრანბატონსა და ხუდია ბორბაჩალოელს მალულად გადაახერხინა ხიდის თავხეები ("ისრები"). ამით მტერს უკანდასახევი გზა მოეჭრა. 20 აპრილს ქართველები მტრის პირისპირ საბრძოლო წყობით განლაგდნენ: მარჯვენა ფლანგს დავით ორბელიანი სარდლობდა, მარცხენას - გიორგი ბატონიშვილი (შემდგომში გიორგი XII), ცენტრს – ერეკლე II, რომელიც საერთო ხელმძღვანელობასაც ახორციელებდა.

ბრძოლა ქართველთა შეტევით დაიწყო. მტერმა ვერ გაუძლო დარტყმას და უწესრიგოდ იწყო უკან დახევა ხიდისაკენ. თავხეებგადახერხილი ხიდი ჩაინგრა და ასობით ოსმალ-ლეკი თან ჩაიტანა ადიდებულ მტკვარში. მტერმა ბრძოლის ველზე 4 ათასი მოკლული დატოვა. დაღუპულთა შორის იყვნენ ოსმალთა კორპუსის მთავარსარდალი, რამდენიმე ცნობილი ფაშა და ბეგი. ერეკლემ ორთაბრძოლაში მოკლა ლეკთა ბელადი მალაჩილა (კოხტა-ბელადი). ქართველებმა ხელთ იგდეს ტყვეები, დროშები, ცხენები და დიდძალი იარაღი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 640–641.
* *მაჭარაძე ვ.* ასპინძის ბრძოლა, თბილისი, 1957;
* *ქიქოძე, გ.*, „ერეკლე II", თბილისი: სახელგამი, 1942. — გვ. 131-144.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსეთ-ოსმალეთის ომების ბრძოლები |
| --- |
|  |
| 1735-1739 წწ. | 
* აზოვის ბრძოლა
* პერეკოპის ალყა
* ბენდერის ბრძოლა
* ოჩაკოვის ალყა
* ბანია-ლუკის ბრძოლა
* კორნიის ბრძოლა
* მეჰადიის ბრძოლა
* გროცკის ბრძოლა
* ბელგრადის ბრძოლა
* სტავუჩანის ბრძოლა

 |
|  |
| 1768-1774 წწ. | 
* ასპინძის ბრძოლა
* ნაუპლიის ბრძოლა
* ფოთის ალყა
* ორლოვის აჯანყება
* ჩესმეს ბრძოლა
* ლარგის ბრძოლა
* კაგულის ბრძოლა
* ბეირუთის ალყა
* პატრასის ბრძოლა
* ტურტუკაიის შტურმი
* ჰირსოვოს შტურმი
* ჩხერის ბრძოლა
* კოლუჯის ბრძოლა
* ქერჩის სრუტის ბრძოლა

 |
|  |
| 1787-1791 წწ. | 
* ანაპის კამპანია
* კინბურნის ბრძოლა
* ოჩაკოვის ალყა
* ფიდონისის ბრძოლა
* ანაპის კამპანია
* სულიოტების ომი
* ფოკშანის ბრძოლა
* რიმნიკის ბრძოლა
* ანაპის კამპანია
* ანდროსის ბრძოლა
* ქერჩის საზღვაო ბრძოლა
* ტენდრის ბრძოლა
* იზმაილის ალყა
* ანაპის ალყა
* მაჩინის ბრძოლა
* კალიაკრის ბრძოლა

 |
|  |
| 1806-1812 წწ. | 
* დარდანელის ოპერაცია
* დარდანელის ბრძოლა
* ობილეშტის ბრძოლა
* არფაჩაის ბრძოლა
* ათონის ბრძოლა
* ფრასინის ბრძოლა
* დობრუჯის ბრძოლა
* მალთაყვის ბრძოლა
* დობრიჩის ბრძოლა
* შუმლის ალყა
* ტატარისტეს ბრძოლა
* სოხუმის ალყა
* როუსის ბრძოლა
* ბატინის ბრძოლა
* ვიდინის ბრძოლა
* როუსის ბრძოლა
* ტურნუს ბრძოლა
* სლობოზიის ბრძოლა

 |
|  |
| 1828-1829 წწ. | 
* ბრეილის ალყა
* ანაპის ალყა
* სატუნოვოს ბრძოლა
* ყარსის ალყა
* ბაზარჯიკის ბრძოლა
* ვარნის ალყა
* კოსლუჯის ბრძოლა
* სილისტრის ალყა
* ახალციხის ბრძოლა
* სილისტრის ალყა
* ბურგასის ალყა
* ახალციხის ბრძოლა
* კულევიჩის ბრძოლა
* სლივენის ბრძოლა

 |
|  |
| 1853-1856 წწ. | 
* ოლტენიცის ბრძოლა
* ახალციხის ბრძოლა
* ბაშკადიკლარის ბრძოლა
* სინოპის ბრძოლა
* ჩეტატის ბრძოლა
* კალაფატის ალყა
* ნიგოითის ბრძოლა
* სილისტრიის ალყა
* პეტრეპავლოვსკის ალყა
* ჩოლოქის ბრძოლა
* ქურექდერეს ბრძოლა
* ალმის ბრძოლა
* სევასტოპოლის ალყა
* მალაკოფის ბრძოლა
* დიდი რედანის ბრძოლა
* ბალაქლავის ბრძოლა
* ინკერმანის ბრძოლა
* ყარსის ალყა
* კინბურნის ბრძოლა
* ევპატორიის ბრძოლა
* ტაგანროგის ალყა
* ჩერნაიის ბრძოლა

 |
|  |
| 1877-1878 წწ. | 
* ქიზილ-თეფეს ბრძოლა
* სიმნიცის ბრძოლა
* სისტოვის ბრძოლა
* ნიკოპოლის ბრძოლა
* მეჩინის ბრძოლა
* პლევნის ალყა
* შიპკის უღელტეხილის ბრძოლა
* ლოვჩის ბრძოლა
* ალაჯის ბრძოლა
* გორნი-დუბნიკის ბრძოლა
* ერზურუმის ბრძოლა
* ყარსის ბრძოლა
* ტაშკესენის ბრძოლა
* სოფიას ბრძოლა
* პლოვდივის ბრძოლა

 |

 |