recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თურქეთ-სირიის მიწისძვრები** (თურქ. 2023 Gaziantep-Kahramanmaraş depremleri) — ორი მძლავრი მიწისძვრა 2023 წლის 6 თებერვალს თურქეთის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში. 

პირველი მიწისძვრა, რომელსაც თურქეთსა და სირიაში მასშტაბური ნგრევა მოყვა, ქალაქ გაზიანთეფის მახლობლად, დილის 04:17 საათზე დაფიქსირდა. მიწისძვრა მიწისძვრის ინტენსიურობის მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე"), მისი სიმძლავრე 7,8 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრა თურქეთში დაფიქსირებულთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერია (1939 წლის ერზინჯანის მიწისძვრასთან ერთად), თუმცა სავარაუდოა, რომ 1668 წლის ანატოლიის მიწისძვრა კიდევ უფრო მძლავრი იყო. მიწისძვრას მოყვა უამრავი აფტერშოკი, რომელთა შორის ყველაზე ძლიერი 6,7 მაგნიტუდისა იყო. მეორე მიწისძვრა დაფიქსირდა პირველის შემდეგ 9 საათში, თურქეთის დროით 13:24 საათზე; მეორე მიწისძვრა მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე"), მისი სიმძლავრე კი 7,5 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრების შედეგად დაიღუპა 7 800 ადამიანზე მეტი, ხოლო დაშავდა — 34 000-ზე მეტი.

მიწისძვრის შედეგებზე რეაგირების სამუშაოებში ჩართვის მიზნით საქართველოდან გაიგზავნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განსაკუთრებულ სიტუაციებზე რეაგირების 60 მეხანძრე-მაშველი, ასევე შესაბამისი სამაშველო აღჭურვილობა და ტექნიკა. ქართველი მეხანძრე-მაშველების ჯგუფი, რომელიც თურქეთში გაემგზავრა, დაკომპლექტებულია მიწისძვრის შედეგების სალიკვიდაციო და სამაშველო ღონისძიებების განხორციელების მიმართულებით გადამზადებული მეხანძრე-მაშველებით.

სქოლიო
------

1. ↑  Manih, Niha.  (5 February 2023) Quake could be 'largest' ever in the region, one expert says. *The Washington Post*. ციტირების თარიღი: February 5, 2023
2. ↑
3. ↑  „Timeline: Turkey hit by most devastating earthquake since 1999". *Al Jazeera*. 6 February 2023. ციტირების თარიღი: February 6, 2023.
4. ↑  თურქეთსა და სირიაში მიწისძვრის მსხვერპლთა რიცხვმა 7 800-ს გადააჭარბა ka (2023-02-08). ციტირების თარიღი: 2023-02-08
5. ↑  შსს.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-02-06. ციტირების თარიღი: 2023-02-06.
**გორაშეთის ციხე** — მდებარეობს ისტორიულ კლარჯეთში, თანამედროვე არდანუჩის რაიონის სოფელ ქუთლუს ჩრდილო-დასავლეთით, სოფლის ბაღებში ოდნავ შემაღლებულ ბორცვზე. 

ეს ადგილი შავშეთისა და კლარჯეთის ისტორიულ საზღვარს წარმოადგენს.

შესწავლის ისტორია
-----------------

გორაშეთს ციხის შესახებ ცნობები შედარებით მწირია. ციხის ჩვენთვის ცნობილი პირველი აღწერა ეკუთვნის ოსმან აითეკინს. ციხის შემდგომი აღწერა ეკუთვნის კავკასიის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფს. თუმცა მათ პუბლიკაციაში ციხის ზომები შეცდომით არის წარმოდგენილი. 
ლევან წიქარიშვილის აზრით, მდებარეობის და ციხის არქიტექტურის გათვალისწინებით ეს ციხე გადასახადების შეკრების პუნქტი უნდა ყოფილიყო.

ისტორიული გეოგრაფია
-------------------

გორაშეთი ქალაქ არტანუჯიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 30 კმ-ში მდებარეობს. შავშეთისა და კლარჯეთის დამაკავშირებელი უმოკლესი გზა შუა საუკუნეებში გადიოდა ხანთუშეთის ქედის განაპირას და წარმოადგენდა ერთიან საფორტიფიკაციო სისტემას შემდეგი ციხეების ჩათვლით: კლარჯეთი-ბოსელთა-არტანუჯი-ბიჯე-გორაშეთი-ქვათეთრისი-სათლელი.

ტოპონიმი
--------

ტოპონიმი განსხვავებული ვერსიით გვხვდება: გორეშეთი, გოროშეთი, გორაშენი, გორაშეთი. ჩვენ ავთენტურად ვთვლით ბოლო ვერსიას, ვინაიდან ეს ქართული ენის სიტყვათწარმოების წესს სწორედ ეს უკანასკნელი ვერსია შეესაბამება. 
თურქულად ამ ციხეს, „პეტრიკ ისმან კალესი" ეწოდება. თურქეთის რესპუბლიკაში მიმდინარე მასშტაბური ტოპონიმიკური ცვლილებების ხანაში, 1925 წელს, სოფლის სახელი შიცვალა და ეწოდა ვეილერ ქუთლუ.

ციხის აღწერა
------------

ციხეს და სოფელს ზემოდან დაჰყურებს კორსუს მთა. სამხრეთიდან ანუ კლარჯეთის მხრიდან ციხემდე მიღწევას, ქედის გადავლით დაახლოებით 1 საათი სჭირდება. გორაშეთის ციხე დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ლოდებით არის ნაგები. მეგალითური ნაგებობაა. ციხის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ გალავანი სრულად არის შემორჩენილი. სამხრეთ გალავანი სხვებისგან განსხვავებით მრუდხაზოვანია.

ლიტერატურა
----------

* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9
**წიწმატურა** (ლათ. Capsella bursa-pastoris) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. სიმაღლეში საშუალოდ 20–30 სმ-ია, ზოგადად — 8–60. აქვს მთავარღერძიანი ფესვთა სისტემა და წვრილი თითისტარისებრი ფესვი. ღერო სწორმდგომია, სუსტადაა დატოტვილი, ძირში უბრალოდ შებუსული ან ტოტისებური ბეწვებითაა. ღეროს ქვედა ნაწილში ფოთლები ყუნწიანია, ფრთისებრდანაკვთული, სიგრძით 5–10 სმ, წაწვეტებული, სამკუთხა ან დაკბილულია. ღეროზე მორიგეობითაა განლაგებული მცირე რაოდენობის მოგრძო-ლანცეტისებური, კიდემთლიანი ფოთლები. ზედა ნაწილში ისრისებური ძირის მქონე ხაზური ფოთლებია. მტევნისებურ ყვავილედში შეკრებილია წვრილი, თეთრი ფერის ყვავილები. ნაყოფი სამკუთხოვანი ჭოტაკია, სიგრძეში 5–8 მმ. თესლები ოვალურია. აღმოცენების მინიმალური ტემპერატურაა +1–2 °C. აღმონაცენი ჩნდება მარტ-მაისში, აგვისტო-სექტემბერში, ნაყოფიანობს ივნის-აგვისტოში, ხანდახან სექტემბერშიც. ერთი მცენარე 273 000 თესლს ინვითარებს. ცხოველმყოფელობას ინარჩუნებს 35 წლამდე.

აყვავებას იწყებს აპრილ-მაისში და ყვავილობს ზაფხულის განმავლობაში. ნაყოფი სიმწიფეში შედის მთელი ვეგეტაციის პერიოდის განმავლობაში. სარეველა ბალახია. გავრცელებულია მთელ საქართველოში; გვხვდება გზისპირებზე, მინდვრებზე, დანაგვიანებულ ადგილებში. ერთ ინდივიდს ზაფხულის განმავლობაში 3-5 თაობის მოცემა შეუძლია, რაც განაპირობებს მის ასეთ ფართო გავრცელებას.

შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, ვაშლისა და ღვინის მჟავებს, ქოლინს, აცეტილქოლინს, ასკორბინის მჟავას და საპონინებს. ყვავილობის დროს, მშრალ ამინდში, დილის ნამშემშრალზე აგროვებენ მის მიწისზედა ნაწილებს (უთესლო ნედლეულს). მცენარეს ჭრიან მაკრატლით ან სეკატორით. აშრობენ ჩრდილში, ფარდულში ან თუნუქის სახურავიან სხვენებზე, კარგი ვენტილაციის პირობებში.

ხალხურ მედიცინაში წიწმატურას იყენებენ სისხლჩაქცევებისა და ფარული სისხლისდენის შესაჩერებლად, აგრეთვე როგორც სისხლაღმდგენ საშუალებად.

ქართლურად ეწოდება **ხაჭმაჭიჭა**; კახურად – **ხეჭეჭორა**; ფშავურად, მთიულურად, გარეკახურად, ქიზიყურად – **ხაჭიჭორა**, **ყაჭიჭორა**; მოხევურად – **წიწმატაი**; თუშურად – **სანება**, **ხავარტა**; ხევსურულად – **შურშენა**; ჯავახურად – **ჩიტის პური**; სომხითურად – **ჩიტიპურა**, **წიწმატა**; იმერულად, ლეჩხუმურად, გურულად და აჭარულად – **ოდელია**, **ოდელიე**; წალკურად, რაჭულად, ზემოიმერულად – **ხარიკბილა**, **ხარიკრიჭა**; მეგრულად – **ტყარი წიწმარტე**.





1. ყვავილედი; 2. ბოტანიკური ილუსტრაცია; 3. მთლიანი ხედი; 4. ყვავილები

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, წიწმატურა // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. 1 2 3 4 5  წიწმატურა. ოჯახის მკურნალი. *mkurnali.ge*. ციტირების თარიღი: 29 ივლისი, 2020.
3. ↑  წიწმატურა. ბიბლიოვიკი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა (6 ოქტომბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 29 ივლისი, 2020.
4. ↑  ხორბლის მავნებლები დაავადებები, სარეველები და მათ წინააღმდეგ ბრძოლა. სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. *centri.gov.ge* (2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-28. ციტირების თარიღი: 29 ივლისი, 2020.
**ცისტერციანელები**, **ბერნარდინელები** — კათოლიკური მონაზვნური ორდენის წევრები. ორდენი დააარსეს ბენედიქტელმა ბერებმა საფრანგეთში 1098 წელს. ორდენის პირველი მონასტერი იყო ცისტერციუმი (ახლა მის ადგილას, დიჟონის მახლობლად სოფელი სიტოა). ცისტერციანელთა ორდენი გაძლიერდა XII საუკუნიდან, ბერნარ კლერვოელის მიერ რეორგანიზაციის შემდეგ (აქედან მოყოლებული ცისტერციანელებს ბერნარდინელებსაც უწოდებენ). 1119 წელს მიიღეს ორდენის წესდება, რომლის მიხედვითაც, სავალდებულო იყო ფიზიკური შრომა და ასკეტური ცხოვრება. მდიდარ და გავლენიან ცისტერციანელების ორდენს პაპობა აღმოსავლეთ ევროპაში კათოლიკობის გასავრცელებლად იყენებდა. XIV საუკუნეში ცისტერციანელების ორდენი დაკნინდა, XVII საუკუნეში დროებით აღმავლობა განიცადა პროტესტანტებთან ბრძოლაში. ამავე პერიოდში ცისტერციანელების განშტოების სახით შეიქმნა ტრაპისტების ორდენი. ცისტერციანელების ორდენი ტრაპისტების ორდენთან ერთად დღემდე მოქმედებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 227.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი
**ცისი** (ჩინ. 慈禧太后 [Cíxǐ Tàihòu]; დ. 29 ნოემბერი, 1835 — გ. 15 ნოემბერი, 1908, პეკინი) — ჩინეთის იმპერატორი ქალი.

ბიოგრაფია
---------

მართალია, ცისი თავდაპირველად, უბრალო ხარჭა იყო, მაგრამ საბოლოოდ, ისეთ სიმაღლეზე ავიდა, რომ შემდგომ 50 წელიწადზე მეტხანს მართავდა ჩინეთს. ეს ყველაფერი კი იმით დაიწყო, რომ თავისი სილამაზით იმპერატორი სიენ ფენი მოხიბლა, შემდეგ კი მას ერთადერთი მემკვიდრე — ტუნ ჩინი გაუჩინა. როცა სიენ ფენი გარდაიცვალა, ტუნ ჩინი მხოლოდ 6 წლის იყო, ამიტომ ცისი რეგენტი გახდა. მან სასტიკად ჩაახშო ტაიპინის აჯანყება 1864 წელს და წიანის აჯანყება 1868 წელს.

ცისიმ მაშინაც არ დათმო ძალაუფლება, როცა ტუნ ჩიმ 1873 წელს სრულწლოვანებას მიაღწია. ორი წლის შემდეგ კი მოულოდნელად გარდაიცვალა, სავარაუდოდ — დედამიმსა მოაკვლევინა. ტახტის მემკვიდრეობითობის ყველა კანონის დარღვევით, ცისი ჰსიმ ტუნ ჩის 3 წლის ბიძაშვილი — კუან სიუ გაამეფა, თავად კი კვლავ რეგენტად დარჩა. მისი სრული ტიტული იყო — „კეთილშობილი, სამართლიანი დედა, ჭეშმარიტი, ღვთივკურთხეული, მდიდარი, მზრუნველი, კაშკაშა, ნათელი, მშვიდი, გაწონასწორებული, სრულყოფილი, დღეგრძელი, პატივსაცემი, ღისეული, სათაყვანებელი, სახელოვანი, ამაღლებული ქვრივი იმპერატრიცა" — მაგრამ ე.წ. „აკრძალულ ქალაქში" მას „ბებერ ბუდას" უწოდებდნენ.

1889 წელს კუან სიუს სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ, ცისი გადაბარგდა საზაფხულო სასახლეში, რომელიც ფლოტის განახლებისთვის განკუთვნილი სახსრებით აიშენა. მაგრამ როცა კუან სიმ რადიკალური რეფორმების გატარება დაიწყო, ცისიმ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო, იმპერატორი მისივე სასახლეში გამოკეტა და სახელმწიფოს მართვა-გამგეობა საკუთარ ხელში აიღო.

1900 წელს ხელი შეწყო ბოქსერთა (*ნაციონალისტური მოძრაობა*) ამბოხებას, რომელიც ჩინეთიდან ყველა უცხოელის გაძევებას ისახავდა მიზნად. როცა ევროპულმა ჯარებმა ეს მოძრაობა სასტიკად დაამარცხეს, ცისი ჰსი პეკინში გაიქცა, 1902 წელს კი იჩულებული გახდა, დამამცირებელი სამშვიდობო ხელშეკრულებისთვის მოეწერა ხელი. ცისის გარდაცვალების წინა დღეს, 1908 წლის 15 ნოემბერს მისი დავალებით, კუან სიუ მოკლეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩინეთის იმპერატორთა "ხარჭების" კლასიფიკაცია
* ყველაზე გავლენიანი მმართველი ქალები
* 10 ყველაზე დიდი ძალაუფლების მქონე ქალი დაარქივებული 2017-08-15 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, თბილისი, „კლიო", 2011
**ხამანწკასებრნი** (ლათ. Ostreidae) — ორსაგდულიანი მოლუსკების ოჯახი. აერთიანებს 25-მდე გვარს. აქვთ მომრგვალო, სამკუთხედი ან სოლისებრი ნიჟარა აღჭურვილი კონცენტრული ხაზებით ან რადიალური ნეკნებით და ნაოჭებით. საგდულების საკეტი უკბილოა, ჩაკეტვა ჩამკეტი მუსკულატურით ხდება. ზოგი სახეობის (ლათ. Crassostrea gigas) ნიჟარა 45 სმ აღწევს. ფეხი რედუცირებულია. ხამანწკასებრნი იკვებებიან პასიურად, წყლის ფილტრაციით. ზოგი სახეობა გაყოფილსქესიანია, ზოგი — ჰერმაფროდიტი. ზოგი სახეობა რამდენიმე მილიონ კვერცხს ყრის. გამოჩეკილი ხამანწკასებრნი მოძრავი არიან, შემდეგ კი სუბსტრატს ემაგრებიან.

ხამანწკასებრთა უმრავლესობა ძირითადად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვებშია გავრცელებული. შავ ზღვაში გვხვდება Ostrea edulis, ხოლო იაპონიის ზღვის სამხრეთ ნაწილში Crassostrea gigas, რომლებიც ქმნიან უდიდეს დასახლებებს. ხამანწკასებრნის ზოგ სახეობას (Crassostrea gigas, Crassostrea virginica და სხვა) სარეწაო მნიშვნელობა აქვს, იყენებენ საკვებად, როგორც ნედლს (ცოცხლად), ისე დაკონსერვებულს.

ხამანწკასებრნის ხორცი შეიცავს 11% ცილებს, 2% ცხიმებს, 6% ნახშირწყლებს, 3% ნაცარს, 78% წყალს, აგრეთვე C ვიტამინს და B ჯგუფის ვიტამინებს. აშშ-ში, იაპონიაში, ევროპის ქვეყნებში ხამანწკასებრნს ხელოვნურად ამრავლებენ.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 428.
* Treatise on invertebrate paleontology, pt 6 – Mollusca (Bivalvia, v. 3), [Kansas City], 1971.
**სპინალური ანესთეზია**- ამ დროს ანესთეტიკი შედის ზურგის ტვინის მახლობელ სივრცეში. შედეგად ტკივილის აღმქმელი იმპულსები მანამდე ითრგუნება, ვიდრე თავის ტვინს მიაღწევს. ზურგის ტვინი, ერთ-ერთი უმთავრესი ინსტანციაა, რომლის საშუალებითაც სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე განლაგებული ნერვული დაბოლოებებიდან ტკივილის იმპულსები თავის ტვინს გადაეცემა, სადაც ფორმირდება კიდეც ტკივილის შეგრძნება. სწორედ ამიტომ სპინალური ანესთეზიისას ზურგის ტვინის გარემომცველ სივრცეში, კერძოდ, იმ ზონაში, საიდანაც ოპერაციის ზომის შესაბამისი ნერვული წნული გამოდის, თხევადი ანესთეტიკი შეჰყავთ. პრეპარატი აღწევს ნერვულ ბოჭკოებში და ბლოკავს ნერვული იმპულსის გადაცემას.

გაუტკივარების ეს სახე ყველაზე ხშირად მენჯის ღრუს ორგანოებისა და ქვედა კიდურების ოპერაციისას გამოიყენება. ანესთეზიისას პაციენტი გვერდზე წევს ან ზის. ნემსის შეყვანა აბსოლუტურად უმტკივნეულია, რადგან კანში წინასწარ შეჰყავთ ადგილობრივი ანესთეტიკი.
ოპერაციისას პაციენტს, სურვილისამებრ, შეუძლია იყოს გონზე და არ განიცდიდეს არავითარ ტკივილს ან დაიძინოს.

სქოლიო
------

1. ↑   (2011) *Pharmacology for Health Professionals*.  Elsevier Australia,   გვ. 273–. ISBN 978-0-7295-3929-6.
წიწაკა
წიწაკა თაი
**წიწაკა** (Capsicum) — მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბუჩქბალახი, კულტურაში ერთწლოვანი ბოსტნის მცენარეა. აქვს განტოტვილი, 30-130 სმ სიმაღლის ღერო. 

მარტივი მოგრძო ან მოკლეყუნწიანი ფოთოლი. ნაყოფი ცრუ კენკრაა. კულტურაში გვხვდება წიწაკის 4 სახეობა, რომელთაგან ევრაზიაში ფართოდაა გავრცელებული მექსიკური წიწაკა (Capsicum annuum). 

განასხვავებენ წიწაკის მწარე და ტკბილ ჯიშებს. მწარეს იყენებენ საკაზმ-სანელებლად, ტკბილს — საკონსერვო და კულინარულ წარმოებაში. საქართველოში გვხვდება ქუთაისური და სხვა ადგილობრივი ჯიშები.

ლიტერატურა
----------

* *რობაქიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 335.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წიწაკა***

* Plant Cultures: Chilli pepper botany, history and uses დაარქივებული 2005-02-20 საიტზე Wayback Machine.
* The Chile Pepper Institute of New Mexico State University დაარქივებული 2016-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* Capsicums: Innovative Uses of an Ancient Crop
**ხალხოსნები** („ტეტიანთა მოტრფიალენი", „დიაკვნის შვილები") — ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი მიმდინარეობის წარმომადგენელნი, გლეხობის ინტერესების გამომხატველნი, რომელთა უმთავრეს მიზანს ხალხთან დაახლოება, მის სასიცოცხლო ინტერესთა ღრმად წვდომა, მისი შეგნების გამოღვიძება და ბრძოლისთვის მომზადებას წარმოადგენდა. ქართველ ხალხოსნებს იდეოლოგიურად ახალი არაფერი შეუქმნიათ, მათი მსოფლმხედველობა რუსული „ნაროდნიკობის" იდეალებით იკვებებოდა. მაინც თავიანთი შემოქმედებით (მხატვრული და პუბლიცისტური თხზულებებით) ქართულ ლიტერატურაში შემოიტანეს თავისებური კოლორიტი, ცხოვრების თავისებური ხედვა. ხალხოსნებს ჰქონდათ თავიანთი ბეჭვდითი ორგანოები („იმედი", „მნათობი", „შრომა"), სხვა ჟურნალ-გაზეთებშიც თანამშრომლობდნენ და ქადაგებდნენ გლეხურ სოციალიზმს, საჭიროებას რევოლუციისა, რომლის მამოძრავებელ ძალად გლეხობას მიიჩნევდნენ, ებრძოდნენ თავადაზნაურობას.

ლიტერატურა
----------

* ვ. კოტეტიშვილი, რჩეული ნაწერები, 1965;
* ა. კენჭოშვილი, XIX ს. 80-იანი ქართული მწერლობა, წიგნი.: ქართული ლიტერატურის ისტორია, IV, 1974
ცხვრის ღვიძლი
ადამიანის ღვიძლის მდებარეობა (წითლად) 
**ღვიძლი** — ორგანო რომელიც 500-ზე მეტ ფუნქციას ასრულებს. ღვიძლის მილიონობით უჯრედი გამუდმებით ამუშავებს სისხლს, რათა მისი სწორი ქიმიური შემადგენლობა უზრუნველყოს. ღვიძლის ფუნქციების დიდი ნაწილი საჭმლის მონელებას უკავშირდება. საკვებით გამდიდრებულ სისხლს ღვიძლი პირდაპირ წვრილი ნაწლავიდან იღებს, სადაც შემადგენლობას აწესრიგებს, სანამ გასუფთავებული სისხლი ჩვეულებრივ შევა მიმოქცევის სისტემაში. მასში ხდება ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების გარდაქმნა, შხამიანი ნივთიერებათა გაუვნებელყოფა, რიგი ფერმენტებისა და სხვა ნივთიერებათა, მათ შორის ნაღვლის წარმოქმნა. იგი ასევე ინახავს ვიტამინებსა და რკინას.

სითბოს გენერატორი
-----------------

ღვიძლში მიმდინარე ათასობით ქიმიური რეაქციის შედეგად წარმოიქმნება სითბო, რომელიც მასში გამავალ სისხლს ათბობს. ამგვარად, ორგანიზმი ინარჩუნებს მუდმივად მაღალ შინაგან ტემპერატურას, დაახლოებით 37,8 °C-ს, რომელიც ასე შეიძლება გავზომოთ. თუ ტემპერატურა ძალიან მაღალი ან დაბალია, ეს შეიძლება ავადმყოფობის ნიშანი იყოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ღვიძლი***

* Liver[*მკვდარი ბმული*], DMOZ-ზე.
* VIRTUAL Liver – online learning resource
* Liver enzymes

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
ხან-შატირის პროექტი
**ხან შატირი** — უზარმაზარი გამჭვირვალე კარავი, ე. წ. გადახურული ქალაქი, ყაზახეთის დედაქალაქ ნურ-სულთანში. პროექტის პრეზენტაცია შედგა 2006 წლის 9 დეკემბერს. 150 მ სიმაღლის თაღი, ბრიტანეთის არქიტექტორ ნორმან ფოსტერის პროექტით, უნდა აშენდეს ერთ წელიწადში. კარავი დაახლოებით ათ საფეხბურთო სტადიონის ფართობს გადააჭარბებს და მასში მოთავსდება ქალაქი მოედნებით, მოკირწყლული ქუჩებით, არხებით, სავაჭრო ცენტრებითა და გოლფის მოედნებით.

კარავი სპეციალური გამჭვირვალე მასალისგან შეიქმნება, რომელიც მზის შუქს შეისრუტავს და კარვის შიგნით ზაფხულის ეფექტს მოახდენს. პრეზიდენტის თქმით ასტანას ამ პროექტის შედეგად ტროპიკული პლაჟი ექნება მთელი წლის განმავლობაში.

ეს პროექტი ნურ-სულთანში ნორმან ფოსტერის რიგით მეორე იქნება მასშტაბური შუშის პირამიდის შემდეგ, რომლის მშენებლობა 2006 წელს დასრულდა. კარვის მშენებლობას თურქული კომპანია განახორციელებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბი-ბი-სის რეპორტაჟი პროექტის გახსნის დღეს.
* ფოსტერ და პარტნიორთა საიტი პროექტის შესახებ. დაარქივებული 2009-07-05 საიტზე Wayback Machine.
**ილია აბრამის ძე ზარაფიშვილი** (დ. 1856, სოფ. ქვემო მაჩხაანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1909, თელავი) — ქართველი პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე.

1878 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. შემდეგ ქართულ ენასა და ლიტერატურას ასწავლიდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში, მათემატიკას — წმ. ნინოს ქალთა სასწავლებელში. „ნადიკვარელის" ფსევდონიმით აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში („დროება", „ივერია", „ცნობის ფურცელი"). 1895 წელს მისი ხელმძღვანელობით თელავში დაარსდა ქალთა ამხანაგობა, რომელშიც გაერთიანდა ორმოცდაათამდე ქალი. ამხანაგობა ატარებდა ლექცია-მოხსენებებს, ჩამოაყალიბა სცენის მოყვარეთა წრე. ზარაფიშვილი იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების" აქტიური წევრი. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს მონაწილეობდა საპროტესტო მოძრაობაში, დააარსა თელავის მაზრის მასწავლებელთა კავშირი. რუსეთის მთავრობამ ზარაფიშვილი დააპატიმრა და შორეულ ჩრდილოეთში გადასახლება მიუსაჯა, რაც შემდეგ ხანდაზმულობის გამო სამშობლოდან წასვლით შეუცვალეს. თავი შეაფარა თავრიზს, საიდანაც ჯანმრთელობაშერყეული დაბრუნდა სამშობლოში.

ლიტერატურა
----------

* *სამადაშვილი ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014.
* კახეთის გამოჩენილი ადამიანები/ოთარ ნაცარაშვილი.-თბ.2001.-გვ.271.
* ქართველ მოღვაწეთა ნეკროპოლი. წ. 1/ შეადგ. წინასიტყვაობა, შენიშვნები და საძიებელი დაურთო სოლომონ ხუციშვილმა. -თბ. 1961. -გვ.131.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია ზარაფიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
„**წმინდა წყვდიადი**" — ლევან ბერძენიშვილის წიგნი. გამოიცა 2010 წელს „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის" მიერ.

### ამონარიდი წიგნიდან:

„ბევრი რამ გადამხდენია, მაგრამ საკუთარ თავზე დაკვირვებამ დამარწმუნა, რომ მთელი ცხოვრების განმავლობაში ყველაზე დიდი გავლენა ჩემზე დაპატიმრების ოთხწლიან მოლოდინსა და თავისუფლების სამწლიან აღკვეთას მოუხდენია. ეს გავლენა იმდენად დიდია, რომ საკმარისია, ვინმე გავიცნო, ქართველი იქნება ეს თუ უცხოელი, აუცილებლად ავუხსნი, რომ ოდესღაც პოლიტიკური პატიმარი ვიყავი.

ვიცი, რომ პირველი არ ვარ, ვისაც განსაკუთრებულმა გარემოებებმა ხელში კალამი ააღებინა, ჩვენს რიგებში გრაფომანებიც ბლომად იყვნენ და გენიოსებიც, მაგრამ მე "კალამი ავიღე" ანუ კლავიატურა მოვირგე არა მხატვრული წიგნის დასაწერად ან დაკარგული დროის დასაბრუნებლად, არამედ დაკარგვადი პერსონაჟების გადასარჩენად, რადგან თუ ეს პერსონაჟები დაიკარგებიან, მეც დავიკარგები და ვიღაც შეცდომით იფიქრებს, რომ მართლა მიცნობდა, რაკი ჩემს რომელიმე ლექციას დასწრებია, ტელევიზიით ჩემი გამოსვლა უნახავს ან ინტერვიუ წაუკითხავს."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ბერძენიშვილის „წმინდა წყვდიადი"
**ღვთისმშობლის ხატის შვება და ნუგეშისცემის ტაძარი** (რუს. Храм иконы Божией Матери «Отрада и утешение») — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XX საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილოეთის ადმინისტრაციულ ოლქში. ამჟამინდელი ტაძარი აგებულია 1907-1909 წლებში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის „შვება და ნუგეშისცემის" სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

XX საუკუნის დასაწყისში გრენადირების პირველი საარტილერიო ბრიგადისა და დონის კაზაკების პირველი პოლკისათვის ხოდინის ველზე ააგეს ნიკოლაევსკის ყაზარმები. ყაზარმების მშენებლობის პროექტში ეკლესიის აშენება არ იყო გათვალისწინებული, მისი მშენებლობა წარიმართა მოქმედი სახელმწიფო მრჩევლის ი. ა. კოლესნიკოვის ფინანსებით. პროექტის ავტორი კი გახდა არქიტექტორი ვლადიმირ დიმიტრის ძე ადამოვიჩი. ეკლესიის მშენებლობას საფუძველი ჩაუყარეს 1907 წელს. ტაძრის კურთხევა 1909 წლის 5 აპრილს შეასრულა კრუტიცკისა და კოლომენსკის მიტროპოლიტმა ვლადიმირმა. კურთხევის ცერემონიალს ესწრებოდა ელისაბედ თევდორეს ასული.

ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა 1922 წელს, შენობაში განათავსეს საერთო საცხოვრებელი, ხოლო შემდეგ ქარხანა „Знамя труда"-ს სამშენებლო საამქრო. შენობას მოხსნეს გუმბათი, დაანგრიეს სამრეკლო, ნაწილობრივ მოხსნეს გალავანიც. ტაძრის შენობა შედიოდა ვასანგრევ ნაგებობათა სიაში, რომლის ხარჯზეც უნდა გაფართოებულიყო ბოტკინის სახელობის საავადმყოფო. მაგრამ 1990 წლის ფრუნზეს რაიონის დადგენილების შესაბამისად, საავადმყოფოს მთავარი ექიმის ი. პ. კუზინის დამსახურებით შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. ტაძრის გათავისუფლება სამრეწველო აღჭურვილობისაგან მოხდა მხოლოდ 1991 წლის 5 იანვარს, ამავე წელს ეკლესია აკურთხეს, ხოლო აღდგენითი სამუშაოები გაგრძელდა 1996 წლამდე. ტაძრის აღდგენაში უდიდესი წვლილი შეიტანა წინამძღვარმა იღუმენმა ირინარხ გრეზინმა, რომელიც 2002 წელს გახდა პერმისა და სოლიკსმსკის ეპისკოპოსი, რომელიც ამჟამად კრასნოგორსკის ეპისკოპოსია.

ლიტერატურა
----------

* Паламарчук П. Г. Окраины Москвы. Инославие // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астраль, 2004. — Т. 3. — С. 67 — 71. — 696 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-X.
* Вайнтрауб Л. Р. Карпова М. Б. Скопин В. В. Храмы северного округа. — М.: Старая Басманная, 1997. — С. 53—65. — ISBN 5-8468-0052-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма иконы Божией Матери «Отрада и утешение» на Ходынском поле г. Москвы
**წმინდა ღამით** (რუს. Святою ночью) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 13 აპრილს, ჟურნალ „ახალი დრო"-ს 3636-ე ნომერში გამოქვეყნდა ან. ჩეხოვის ხელმოწერით.

გამოქვეყნება
------------

მოთხრობა „წმინდა ღამით" თავდაპირველად 1886 წლის 13 აპრილს, ჟურნალ „ახალი დრო"-ს 3636-ე ნომერში გამოქვეყნდა. შესწორებული ვერსიით მოთხრობა 1887 წელს, სანქტ-პეტერბურგში გამოცემულ კრებულ „ბინდში" დაიბეჭდა. 1898 წელს გამომცემლობა ტილდა-პრესმა მოთხრობა ცალკე გამოცემის სახით დაბეჭდა. ჩეხოვმა ის ადოლფ მარქსის მიერ 1899—1901 წლებში გამოცემული თხზულებების კრებულის მესამე ტომში შეიტანა.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა სლოვენურ ენაზე ითარგმნა.

სიუჟეტი
-------

მოთხრობის მთავარი გმირი აღდგომის წინა დღეს, ადგილობრივ ეკლესიაში მისასვლელად და აღდგომის დღესასწაულით დასატკბობად მდინარე გოლტვაზე მოგზაურობს. გზაში ის მებორნე ბერს, სახელად იერონიმს გამოელაპარაკება. იერონიმი ოცდაათი წლის უცნაური ადამიანია, რომელიც თავზარდაცემულია ცოტა ხნის წინ საუკეთესო მეგობრისა და მოძღვრის, ღირსი ნიკოლოზის გარდაცვალების გამო. ეს უკანასკნელი დაუჯდომელის შესანიშნავი ოსტატი იყო. მთავარი გმირი აკვირდება საოცარ კონტრასტს საეკლესიო წირვა-ლოცვის მხიარულ სანახაობასა და იერონიმის მარტოობით გამოწვეულ წუხილს შორის. იმაზეც კი არავის უზრუნვია, რომ მებორნისათვის შემცვლელი გამოეგზავნა და ამიტომ მას ზედიზედ მეორე სმენაში მოუწია მუშაობა.

ლიტერატურა
----------

Чехов А. П. Святою ночью // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმინდა ღამით. ორიგინალური რუსული ტექსტი
* აღდგომის წინა ღამე, მოთხრობის ინგლისურენოვანი თარგმანი

სქოლიო
------

1. ↑  Рассказ Святою ночью.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-11. ციტირების თარიღი: 2017-06-21.
**რენდოვა** (ინგლ. Rendova) — ვულკანური კუნძული ნიუ-ჯორჯიის კუნძულების, სოლომონის არქიპელაგის ჯგუფში. ადმინისტრაციულად შედის მელანეზიური სახელმწიფო სოლომონის კუნძულების დასავლეთი პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

ნიუ-ჯორჯიის კუნძულები რუკა.
რენდოვას კუნძული მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუნძული ახალი გეორგია, აღმოსავლეთით — კუნძული ვანგუნუ.

რენდოვას კუნძული წარმოადგენს ვულკანურ კუნძულს, რომელიც ზოგიერთ ადგილას გარშემორტყმულია მარჯნის რიფით და ფორმით ჰგავს მართკუთხედს. კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 40 კმ-ს. კუნძულის ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილი აღწევს 1060 მეტრს. ჩრდილოეთით მდებარეობს ლაგუნა *როვიანა*.

კუნძულზე კლიმატი ტროპიკული და ნოტიოა. რენდოვაზე ხდება მიწისძვრები და ციკლონები.

ისტორია
-------

1893 წლის 15 მარტს კუნძულზე დამყარდა ბრიტანეთის იმპერიის პროტექტორატი და 1971 წლამდე იყო ბრიტანეთის დასავლეთ-წყნარი ოკეანის ტერიტორიების ნაწილი.

1943 წლის 21 ივნისს მოკავშირეებმა კუნძულზე განახორციელეს შეტევა, რომ ჩაეშალათ კუნძულ ახალ გეორგიაზე განლაგებული იაპონური გარნიზონის მომარაგება. რენდოვას კუნძულის ორიათასკაციანი იაპონური გარნიზონი მოკლე დროში გაანადგურა ექვსიათასკაციანმა ამერიკულმა დესანტმა.

1978 წლიდან რენდოვას კუნძული სოლომონის კუნძულების სახელმწიფოს ნაწილია.

მოსახლეობა
----------

1999 წელს რენდოვას კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 3679 ადამიანს. კუნძულელები ლაპარაკობენ ორ პაპუასურ ენაზე: *ტოუო* (1874 მოლაპარაკე 1999 წელს; გავრცელებულია კუნძულის სამხრეთ ნაწილში) და *უგელე* (1202 მოლაპარაკე 1999 წელს; გავრცელებულია კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში).

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  სოლომონის არქიპელაგის კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-17. ციტირების თარიღი: 2014-12-14.
2. 1 2  [John Seach. რენდოვას კუნძული. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-01-20. ციტირების თარიღი: 2014-12-14. John Seach. რენდოვას კუნძული. (ინგლისური)]
3. 1 2  Worldstatesmen. სოლომონის კუნძულები. (ინგლისური)
4. ↑  უკანდახევა სოლომონის კუნძულებზე
5. ↑  Ethnologue. სოლომონის კუნძულების ენები. (ინგლისური)
**ღვინუკა** — რაჭული თეთრასა და რაჭული ძელშავისგან დაყენებული თეთრი და წითელი მშრალი ღვინოების მწარმოებელი მცირე ზომის ღვინის ბრენდი რაჭიდან, რომელიც შექმნა 19 წლის მეღვინე ზუკა მაისაშვილმა. 

კომპანიის ოფიციალური საიტის თანახმად, მისი მიზანია გააცოცხლოს რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში დავიწყებული და გადაშენების პირას მყოფი ვაზის ჯიშები, შემდგომ კი მათგან აწარმოოს ღვინოები.ამისთვის პირველ ეტაპზე სადემონსტრაციო ნაკვეთზე გაშენდება რაჭული მცვივანის ვაზის ჯიში. 

ღვინუკა საკუთარ ისტორიას უკავშირებს ზურაბ (ზურაბა) მაისაშვილის სახელს. 1850-იანი წლებისთვის მაღალმთიანი რაჭის სოფელ წესში დაიბადა ზურაბ (ზურაბა) მაისაშვილი. ზურაბი ადრევე დაობლდა და მისმა ბიძებმა გადაწყვიტეს 12 წლის ზურაბას ვლადიკავკაზში წაყვანა. მოგვიანებით წიფის გვირაბისა და რკინიგზის გაყვანის დაწყების შემდეგ ზურაბა მაისაშვილმა უბრალო მუშიდან-უბნის უფროსამდე (ანუ მთავარ ინჟინრამდე) განვლო გზა.

წიფის გვირაბის ძირითადი სამუშაოები 1887 წლისთვის დასრულდა. ზურაბა მაისაშვილმა გადაწყვიტა მთელი მისი დაგროვილი დანაზოგები და კაპიტალი თავისი მშობლიური მხარისთვის მოეხმარა. მან შეიძინა ჰექტრობით მამულები, დაიწყო ამ მიწების დამუშავება და სხვადასხვა წარმოების განვითარება (მეცხოველეობა, მევენახეობა, მემარცვლეობა, ხის წარმოება), ააშენა დიდი რაჭული ოდა და დიდი მარანი, სადაც ტონობით ღვინო იწურებოდა ქვევრებში. 

ამავდროულად, ამ ყველაფერთან ერთად მეცენატობასაც მისდევდა, რადგან უშუალოდ ზურაბას და მისი თანამოაზრეების დაფინანსებით აშენდა მისი მშობლიური სოფლის, წესის და მიმდებარე სოფლების (ხიმში, კვაცხუთი) სკოლები.

ზურაბა მაისაშვილი დაახლოებით 1919 წლისთვის გარდაიცვალა. პირველი წლები მის მიერ დატოვებულ მემკვიდრეობას მისი შვილები განაგებდნენ, რომლებსაც განათლება რუსეთის იმპერიის წამყვან უნივერსიტეტებში ჰქონდათ მიღებული, ხოლო გასაბჭოების შემდეგ მაისაშვილების ოჯახს არსებული ქონება და სიმდიდრე კომუნისტებმა ჩამოართვეს, როგორც მდიდარ გლეხებს, განაკულაკეს, მხოლოდ პატარა მიწის და ორი ოთახის დაუტოვეს. ის უნიკალური სახლი, რომელშიც მაისაშვილები ცხოვრობდნენ (უნიკალური რადგან ლურსმნის გარეშე იყო აგებული ხის დიდი რაჭული ოდის ტიპის სახლი) კომუნისტებმა დაშალეს და მისგან სამედიცინო პუნქტი, სკოლა და ბაღი ააშენეს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  ღვინუკა – რაჭული ღვინო დიდი ისტორიით, ჟურნალი იბერია
2. 1 2 3 4 5 6   ღვინუკა – რაჭული ღვინო დიდი ისტორიით, Info.9
3. ↑  „ღვინუკა" რაჭიდან – 19 წლის მეღვინის სტარტაპი[*მკვდარი ბმული*]
**ჩაღათაი ულუსოი** (თურქ. Çağatay Ulusoy; დ. 23 სექტემბერი, 1990, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მოდელი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

ჩაღათაის მამა — ბულგარული წარმოშობის თურქია, რომელიც ბულგარეთიდან თურქეთში წავიდა ემიგრაციაში. დედა კი — ბოსნიური წარმომავლობისაა. მსახიობს ჰყავს უმცროსი ძმა, რომელსაც ატალაი ჰქვია. ჩაღათაი არა მარტო მსახიობი, არამედ მოდელიცაა, რაშიც მას განსაკუთრებულად უწყობს ხელს საკუთარი სიმაღლე (190 სმ). მსახიობმა თავისი კარიერა 19 წლის ასაკში დაიწყო მოდელობით. 2010 წელს მან მოიგო კონკურსი „თურქეთის საუკეთესო მოდელი". იმავე წელს გამოცდები ჩააბარა სტამბოლის უნივერსიტეტში, ლანდშაფტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. პარალელურად მან სამსახიობო დაოსტატებაში დაიწყო მომზადება და „35 Buçuk 'aldıoyunculuk"-ის აკადემიის მხატვრული სასწავლებელის კურსებზეც მოეწყო. კურსის მასწავლებლები აღნიშნავდნენ მის ნიჭიერებასა და შრომის მოყვარეობაზე. ამასთან, მას შოუ-ბიზნესში დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებდნენ და ისინი მართლაც არ შემცდარან.

ჩაღათაის პირველი დებიუტი კინოში, 2009 წელს შედგა რეჟისორ ანადოლ ქართა-ლანის მხატვრულ ფილმში „Anadolu Kar-talları", სადაც მან აჰმეთ ონურის როლი შეასრულა. იმავე წელს დაიწყეს მისი სინჯების გადაღება სერიალში „Adini feriha koydum". სადაც მას ემირ საფაროღლუს როლი უნდა შეესრულებინა. აღნიშნული სერიალის 1-2 სეზონის გადაღებები 2011 წელს დასრულდა და მან დიდ აღიარებას მიაღწია: თვით თურქეთში, ბულგარეთში, პაკისტანში, რუსეთსა და სხვა ქვეყნებში. 1 და მე-2 სეზონების წარმატებების შემდეგ, მსახიობი 2012 წელს, შეუცვალეს რა სათაური სერიალს და უწოდეს „Emir'in Yolu", მე-3 სეზონში მიიწვიეს გადაღებებზე მთავარ როლებში. იმავე წელს მსახიობი გადაიღეს მოკლემეტრაჟიან ფილმშიც. 2013 წელს მან სერიალ „Medcezir"-ზე დაიწყო მუშაობა, რომელის ქართული სახელწოდებაცაა „გზაჯვარედინი". ამ სერიალში მან ერთ-ერთი მთავარი გმირის, იამან კოპერის როლი წარმატებით შეასრულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ჩაღათაი ულუსოი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**გურამ ბარნოვი** (დ. 8 თებერვალი, 1931, თბილისი — გ. 27 ივნისი, 2017, თბილისი [*საჭიროებს წყაროს მითითებას*]) — ქართველი ფილოლოგი.

გურამმა 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958—1966 წლებში მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1966—1989 წლებში კი უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1988 წელს პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის კათედრის გამგე გახდა და ეს პოზიცია 1993 წლამდე ეკავა. 1989 წლიდან, 1992 წლამდე გურამი იყო ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, ხოლო 1992 წლიდან, 1993 წლამდე დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1993 წლიდან კი დირექტორი.

გურამ ბარნოვი შემდეგი წიგნების ავტორია: „ვაჟა-ფშაველას შემოქმედების ხალხური წყაროები", „წერილები" (60-ზე მეტი წერილი).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ვაჟა-ფშაველას პოეზიის ხალხური წყაროები" 1991 წელს დაიცვა, ხოლო სადოქტორო დისერტაციის თემა — „მხატვრული სიტყვა და თანამედროვე სალიტერატურო კრიკიტიკა" კი 1993 წელს.

გურამ ბარნოვს მიღებული აქვს საქართველოს მწერალთა კავშირის ყოველწლიური პრემია, საუკეთესო კრიტიკული წერილებისათვის 1985 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „წერილები" (ავტორი) — თბილისი, მერანი, 1989 წ. 215 გვ.
* „ვაჟა-ფშაველას პოეზიის ხალხური წყაროები" (ავტორი) — თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა და სტ. 1960 წ. 68 გვ.

ლიტერატურა
----------

* „ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი". თბილისი, 1996—1997, გვ. 35.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ ბარნოვი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**ჰეიდარ ალიევის სპორტული და საკონცერტო კომპლექსი** (აზერბ. Heydər Əliyev adına İdman Konsert Kompleksi) — გაიხსნა ბაქოში 1990 წელს. გახსნის დღიდან, მან უმასპინძლა 40–მდე საერთაშორისო შეჯიბრს სხვადასხვა სპორტის სახეობებში. ის რესპუბლიკაში უდიდესი სპორტული ობიექტია, კომპლექსს აქვს ყველა აუცილებელი პირობა ძირითადი საერთაშორისო შეჯიბრებების ჩასატარებლად. კომპლექსის ტერიტორიაზე ყოველწლიურად ტარდება მრავალი სხვადასხვა ტურნირი, შეჯიბრება, საერთაშორისო გამოფენა, საკონცერტო და გასართობი პროგრამა.

ისტორია
-------

მიუხედავად იმისა, რომ კომპლექსის მშენებლობა 1977 წელს დაიწყო, სხვადასხვა მიზეზების გამო, იგი მხოლოდ 1990 წელს დასრულდა .

2006 წლის ნოემბერში დაიწყო კომპლექსის ტერიტორიაზე სარემონტო სამუშაოები, რომელიც განახორციელა აზერბაიჯანულ-სერბულმა ერთობლივმა საწარმო „Serb-Az"- მა. შენობის ფასადი საბერძნეთიდან ჩამოტანილი მოპირკეთების წინაშე აღმოჩნდა, ფასადის მინა ჩამოტანილი იყო ბელგიიდან. კომპლექსის პირველი და მეორე სართულები იტალიური გრანიტით მოპირკეთდა. საერთო ჯამში, სარემონტო და აღდგენითი სამუშაოებისთვის დაიხარჯა დაახლოებით 11,6 მილიონი მანათი (13,5 მილიონი დოლარი).

2015 წელს, პირველი ევროპული თამაშების წინა დღეს, კომპლექსი გაიხსნა დიდი სარემონტო სამუშაოების შემდეგ, რომლის დროსაც მთლიანად განახლდა გვირგვინის ფორმის შენობის ფასადი, რომელიც შედგებოდა სპეციალური საფარით მოპირკეთებული კონსტრუქციისგან. ფასადის მხატვრული განათების დიზაინისთვის დამონტაჟდა მრავალფეროვანი სპეციალური ნათურები და პროექტორები, შეიქმნა ავტომატური მართვის ცენტრი .

კომპლექსს, რომელიც ამჟამად 8000 ადამიანზეა გათვლილი, აქვს სასწავლო ოთახები, დამატებითი ოთახები და საკონფერენციო დარბაზები. ფასადის საერთო ფართობი 18 ათასი კვადრატული მეტრია.

ჰეიდარ ალიევის სპორტულ და საკონცერტო კომპლექსმა უმასპინძლა სხვადასხვა ღონისძიებებს და შეჯიბრებეს, მათ შორის:
რიტმული ტანვარჯიშის ევროპის 23-ე ჩემპიონატი (2007 წლის ივნისი); რიტმული ტანვარჯიშის ევროპის 25-ე ჩემპიონატი (2009 წლის მაისი); რიტმული ტანვარჯიშის მსოფლიო თასი (2003, 2004 და 2005 წლებში), ასევე რიტმული ტანვარჯიშის 27-ე მსოფლიო ჩემპიონატი; მსოფლიოს ახალგაზრდული ჩემპიონატი კრივში (2007 წლის აგვისტო); მსოფლიო ჩემპიონატი თავისუფალ და ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში (2007 წლის სექტემბერი); ტაეკვანდოს ევროპის ჩემპიონატი (2007 წლის სექტემბერი); XXIV მსოფლიო სამხედრო ჩემპიონატი თავისუფალ და ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში (2006 წლის ოქტომბერი);

დაგეგმილი იყო, რომ 2009 წლის 26 სექტემბერს აქ გაიმართებოდა ცეკვა ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი - 2009 წელს, მაგრამ მონაწილეთა მცირე რაოდენობისა და მაუწყებლობისთვის თანხის უქონლობის გამო, კონკურსი გადაიდო 2010 წლისთვის, შემდეგ კი იგი გაუქმდა (ან გადაიდო უვადოდ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт 23-го чемпионата Европы по художественной гимнастике, Баку

სქოლიო
------

1. ↑  Ильхам Алиев ознакомился с условиями, созданными во Дворце спорта имени Гейдара Алиева после капитального ремонта
**ჰეიდარ ალიევის სასახლე** (აზერბ. Heydər Əliyev Adına Saray, ასევე ცნობილია როგორც ბაქოს სასახლე, ყოფილი რესპუბლიკის სასახლე (Respublika Sarayı) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მდებარე, სასახლე. საბჭოთა პერიოდში, ცნობილი როგორც „ლენინის სასახლე" არის აზერბაიჯანის ბაქოს მთავარი საკონცერტო დარბაზი. აღნიშნული შენობა გათვლილია 2500 ადამიანზე. 2003 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის გარდაცვალების შემდეგ მას ეწოდა მისი სახელი. ალიშ ლემბერანსკი იყო სასახლის დიზაინერი.

ეს არის საკონცერტო კომპლექსი, სადაც კულტურული პროგრამების პარალელურად ტარდება სახელმწიფო ღონისძიებები. სასახლის საკონცერტო დარბაზი ითვლება ყველაზე დიდ სცენად რესპუბლიკაში .

ისტორია
-------

სასახლე მოქმედებდა როგორც „ლენინის სახელობის სასახლე" 1972 წლის 14 დეკემბრიდან. 1991 წელს მას ეწოდა „რესპუბლიკის სასახლ"ე. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2004 წლის 10 მარტის განკარგულების თანახმად, სასახლეს ეწოდა „ჰეიდარ ალიევის სასახლე". 

2007-2008 წლებში სასახლე ძირეულად გარემონტდა - აღიჭურვა ახალი ტექნიკით, შეიტანეს ცვლილებები დიზაინში. სასახლე ექსპლუატაციაში შევიდა 16 ოქტომბერს. 2008 წლის 24 ოქტომბერს სასახლეში გაიმართა პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის ინაუგურაციის ცერემონია. ოფიციალურად, სრულად განახლებული სასახლე გაიხსნა 2008 წლის 5–6 ნოემბერს სსრკ–ში, სახალხო არტისტის ზეინაბ ხანლაროვას კონცერტით .

არქიტექტურა
-----------

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ცენტრალურ საკონცერტო დარბაზში, ალიევის სასახლეს განსხვავებული მახასიათებლები აქვს, ვიდრე სხვა თეატრისა და საკონცერტო დარბაზებს. პალასი არის დიდი ფორმატის საკონცერტო დარბაზი, რომელიც მასპინძლობდა აზერბაიჯანის ბევრ დიდ ღონისძიებას ბოლო 40 წლის განმავლობაში, რომელიც გათვლილია 2150 მაყურებელზე, სადაც თეატრის ტიპის ადგილების 30 საფეხურიანი რიგია.

ექსტერიერისა და ინტერიერის დიზაინი, დეკორაციები, მარმარილოს იატაკები, აზერბაიჯანში არაანალოგიური ხმა, სინათლე, ფილმების პროექცია და ლაზერული სისტემები, ასევე შეკვეთილი და დამონტაჟებული LED ეკრანები მისი უნიკალური თავისებურებაა. ეს არის ერთადერთი ადგილი, რომელიც საშუალებას აძლევს მის სტუმრებს გამოიყენონ უფასო და მაღალი ხარისხის wi-fi, რომელიც 3000 კვადრატული მეტრის ფართობს მოიცავს. გარდა ამისა, სპეციალური ტექნიკაა დარბაზში გამართული კონცერტების ონლაინ გადასაცემად.

სასახლე მდებარეობს 700 მეტრში, ისტორიული სარკინიგზო სადგურის შენობებიდან და სავაჭრო ცენტრში, დასავლეთით, ქალაქის მხოლოდ საუკეთესო სასტუმროებიდან ხუთი წუთის სავალზე .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ჰეიდარ ალიევის სასახლე
* ვირტუალური ტური

სქოლიო
------

1. ↑  Architecture of Baku, Heydar Aliyev Palace.
2. ↑  Heydar Aliyev Palace launches new app.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-26. ციტირების თარიღი: 2020-10-27.
3. ↑  Photos of Heydar Aliyev Palace.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-01. ციტირების თარიღი: 2020-10-27.
გემი, რომლიდანაც ზიდავენ ტვირთს. ინდოეთი.
ბალკერი. კანადა.
**წყლის ტრანსპორტი** — სატრანსპორტო საშუალებების სახეობა, რომლის მეშვეობით შესაძლებელია ტვირთისა და მგზავრების გადაზიდვა/გადაყვანა მდინარეებზე, ტბებზე, ზღვებზე, ოკეანეებზე, სრუტეებზე ან არხებზე, წყალსაცავებსა და წყალსატევებზე. ძირითად სატრანსპორტო საშუალებას წარმოადგენს გემი. გამოიყოფა საზღვაო ტრანსპორტი და სამდინარო ტრანსპორტი.

წყლის ტრანსპორტის განსაკუთრებული სახეობაა ბუერი — ყინულზე სასრიალო აფრიანი მსუბუქი ნავი, რომელსაც ძირზე ციგურები აქვს გაკეთებული.

საზღვაო ტრანსპორტი — უზრუნველყოფს გემებით მგზავრთა გადაყვანასა და ტვირთის გადაზიდვას. ადამიანმა ნაოსნობა ზღვაზე უხსოვარი დროიდან დაიწყო. სატრანსპორტო საშუალებანი დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ცვლილებანი მოხდა XIX საუკუნეში, როდესაც აფრიანი გემი შეცვალა ორთქლისძრავიანმა გემმა. XX საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა თბომავალი გემი. ბოლო ხანებში შეიქმნა ატომმავალი და ორთქლის ტურბინით აღჭურვილი გემები. დანიშნულების მიხედვით გემები სხვადასხვანაირია: სამგაზვრო, სატვირთო და ტვირთის დასაყრელი. მოქმედებაშია აგრეთვე ლიხტერმზიდი გემები. ლიხტერი არის სატვირთო გემი კარჭაპის ტიპისა, ჩვეულებრივ არათვითმავალი. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დიდ გემ-ბორანს, რომელზეც სარკინიგზო ლიანდაგია მოწყობილი.

სამდინარო ტრანსპორტი — წარმოადგენს ტრანსპორტის სახეობას, რომლის დანიშნულებაა მგაზვრების გადაყვანა და ტვირთის გადაზიდვა ძირითადად შიგა წყლებში. სამდინარო ტრანსპორტის მთავარი უპირატესობაა გადაყვანის დაბალი თვითღირებულება. დიდი ხნის ისტორია აქვა. მიჩნეულია, რომ პირველ მსხვილ სამდინარო გემებს აშენებდნენ ძველ ეგვიპტეში. ძველი სამდინარო გემები იყო სანიჩბავი ან აფრიანი ტიპის. XIX საუკუნეში შიგა სანაოსნო გზებზე დაიწყეს გემების გამოყენება, ხოლო პირველი სამდინარო თბომავალი ააშენეს რუსეთში 1903 წელს.

საქართველოში სამდინარო ტრანსპორტი მოქმედებდა მხოლოდ მდინარე რიონზე, ქალაქ ფოთიდან სოფელ ორპირამდე (ახლანდელი სოფელი საჯავახო, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი). XX საუკუნის პირველი მეოთხედის ბოლოს გადაზიდვები მდინარე რიონზე შეწყდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* NOAA Economics and Social Sciences დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Map of the World maritime transportation დაარქივებული 2012-04-25 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  წყლის ტრანსპორტი - დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  ბუერი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
3. ↑  ლიხტერი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
4. ↑  *ბუაჩიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 653.
5. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 711.
**ღიმილი** — სახის გამომეტყველება, რომელიც პირის ორივე მხარეს წარმოიქმნება კუნთების მოხვრით. ღიმილი თვალების გარშემოც წარმოიქმნება. ადამიანებში, ესაა გამომეტყველება, რომელიც გამოხატავს ბედნიერებას ან სიამოვნებას, მაგრამ ზოგჯერ არის შფოთვის უნებლიე გამოხატვა; ამ შემთხვევაში ცნობილია როგორც სახის მანჭვა. ღიმილი კულტურის, რასისა და რელიგიის მიუხედავად ყველასთვის გასაგებია და საერთაშორისოდაა ცნობილი. კროს-კულტურულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მსოფლიოში ღიმილი კომუნიკაციის ერთ-ერთი საშუალებაა, მაგრამ კულტურათა მიხედვით დიდი განსხვავებაა. ეს ასევე შეიძლება იყოს სპონტანური და ხელოვნური.

ცხოვრებაში, სულ მცირედ, ერთხელ მაინც ყველას გაუღიმია და ეს არაა რაღაც, რასაც დავისწავლით — არამედ პოზიტიური გამოცდილების ბუნებრივი რეაქციაა. 

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ღიმილი***

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სიცილი
* მისალმება

სქოლიო
------

1. ↑  Freitas-Magalhães, A. & Castro, E. (2009). The Neuropsychophysiological Construction of the Human Smile. In A. Freitas-Magalhães (Ed.), Emotional Expression: The Brain and The Face (pp.1-18). Porto: University Fernando Pessoa Press. ISBN 978-989-643-034-4.
2. ↑  Carroll E. Izard (1971). *The Face of Emotion*, New York: Appleton-Century-Croft.
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-29. ციტირების თარიღი: 2011-05-14.
**ჰედვიგია იაგელონი** (გერმ. Hedwig Jagiellonica), აგრეთვე ცნობილია როგორც **იადვიგა** (პოლ. Jadwiga Jagiellonka; დ. 21 სექტემბერი, 1457 — გ. 18 თებერვალი, 1502) — იაგელონთა დინასტიის წარმომადგენელი. პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ ავსტრიელის ასული. ბავარიის ჰერცოგინია 1479-1502 წლებში როგორც გეორგ ბავარიელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ჰედვიგია დაიბადა 1457 წლის 21 სექტემბერს კრაკოვში. იგი იყო პოლონეთის მეფე და ლიტვის დიდ მთავარ კაზიმირ IV-ისა და დედოფალ ელიზაბეთ ავსტრიელის მეორე შვილი და პირველი გოგონა. 1474 წლიდან ბავარიისა და პოლონეთის სამეფო კარებს შორის მოლაპარაკებები დაიწყო. საბოლოოდ შეთანხმება შედგა, რომლის მიხედვითაც ჰედვიგია ცოლად უნდა გაჰყოლოდა ბავარიის ჰერცოგ ლუდვიგ IX-ის უფროს ვაჟს, პრინც გეორგს;

ვინაიდან ჰედვიგიას დედის მხრიდან ისინი ახლო ნათესავები იყვნენ, ქორწინებაზე რომის პაპის თანხმობა იყო საჭირო, რომელიც მალევე მიიღეს. 

1475 წლის 14 ნოემბერს ჰედვიგია და გეორგ ბავარიელი დაქორწინდნენ. საქორწინო ღონისძიებები ექვსი დღე გაგრძელდა და შუა საუკუნეების ყველაზე გლამურული ქორწილის სახელით შევიდა ისტორიაში. დღესაც კი, ქალაქ ლანდშატში, სადაც ისინი დაქორწინდნენ, ტრადიციულად ყოველ ოთხ წელიწადში ამ დღეს დიდი ზარ-ზეიმი იმართება ამ ამბავთან დაკავშირებით. 

1485 წლიდან ჰედვიგია ბურგჰაუზენის ციხესიმაგრეში ცხოვრობდა. მათი ქორწინება ბედნიერი არ ყოფილა. მისი ქმარი საჯაროდ იყო ცნობილი, როგორც ლოთი და აღვირახსნილი კაცი. სამეფო კარის ცხოვრება გვიამბობს, რომ ბავშვების გაჩენის შემდეგ, ჰედვიგია გამუდმებით უკეტავდა კარს გეორგს, რადგან მასთან არანაირი ურთიერთობა აღარ სურდა. მათი ხუთი შვილიდან, მხოლოდ ორმა გოგონამ მიაღწია ზრდასრულობამდე. 

ჰედვიგია 1502 წელს, ბურგჰაუზენში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს ცისტერციანელთა ორდენის ეკლესიაში. 1803 წელს, ფრანგებმა ეს ეკლესია და მისი საფლავი გაანადგურეს.

შვილები
-------

1. ლუდვიგი (1476-1496), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
2. რუპერტი (1477), გარდაიცვალა ჩვილი;
3. ელიზაბეთი (1478-1504), ცოლად გაჰყვა რაინის პფალცგრაფ რუპერტს;
4. მარგარეტი (1480-1531), დონაუს აბატისა;
5. ვოლფგანგი (1482), გარდაიცვალა ჩვილი;

ლიტერატურა
----------

* Becker, Udo (2008). Enciclopedia de los símbolos. Barcelona: Swing. p. 77. ISBN 978-84-96746-34-3.
* Johann Dorner: Herzogin Hedwig und ihr Hofstaat - Das Alltagsleben auf der Burg Burghausen nach Originalquellen des 15. Jahrhunderts. In: Burghauser Geschichtsblätter. Nr. 53
ჩოვგანი
**ჩოვგანი** (სპარ. چوگان ایرانی‎, აზერ. Çövkən) — ძველებური აღმოსავლური საცხენოსნო სპორტული გუნდური თამაში, თანამედროვე პოლოს წინამორბედი. ძველი დროიდან ითვლებოდა არისტოკრატულ თამაშად, რომელსაც თამაშობდნენ მისთვის განკუთვნილ მოედანზე, ამ მიზნისათვის გაწვრთნილი ცხენებით. თამაშებში მონაწილეობას ასევე შაჰის ოჯახის წევრებიც იღებდნენ. აღმოსავლეთის ქვეყნებში, შუა საუკუნეებში ითვლებოდა ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაწილად საბრძოლო ცხენოსნებაში მომზადებისთვის. ჩოვგანი დღეს გავრცელებულია აზერბაიჯანში, ტაჯიკეთსა და უზბეკეთში.

ჩოვგანი აზერბაიჯანში
--------------------

აზერბაიჯანში ჩოვგანი ითვლება სპორტის ეროვნულ სახეობად. 2013 წელს ჩოვგანი, აზერბაიჯანში, ტრადიციული ჯირითობა ყარაბაღის ცხენებით, შეტანილ იქნა იუნესკოს არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობის ნუსხაში, რომელსაც ესაჭიროება სასწრაფო დაცვა. 

ჩოვგანი გუნდური თამაშია. ჩამოყალიბდა ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველასწლეულში. სარგებლობდა პოპულარობით ასეული წლების განმავლობაში. აზერბაიჯანის სსრ -ში 1960 წლიდან განახლებული წესევბით დაიწყო ჯერ საჩვენებელი, შემდეგ უკვე ოფიციალური შეჯიბრებები. ჩოვგანი ასევე ჩართული იყო საკავშირო საცხენოსნო შეჯიბრებების პროგრამაში.

1979 წელს ჯაბარ ჯაბარლის სახელობის აზერბაიჯანული კინოსტუდიის მიერ გადაღებული იქნა მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი „ჩოვგანის თამაში" (აზერ. Çovqan oyunu), რომელშიც გადმოცემულია იქნაჩოვგანის თამაშის წესები და ისტორია.

2013 წლის სექტემბერში ბაქოში ჩატარდა მსოფლიო თასის გათამაშება პოლოში, რომლის მსვლელობის დროსაც ჩატარდა აჩვენებელი მატჩი სხვადასხვა გუნდის შერეული ნაკრებისა და აზერბაიჯანულ გუნდებს შორის.

2013 წლის 2 დეკემბრიდან 7 დეკემბრის ჩათვლით ბაქოში ჩატარდა იუნესკოს არამატერიალური კულტურის მემკვიდრეობის დაცვის სამთავრობოთაშორისო კომიტეტის მე-8 სესია, რომლის მსვლელობის დროსაც განხილული იქნა იუნესკოს არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობის ნუსხაში შესატანი 12 განაცხადი, რომელთა შორის აგრეთვე იყო „აზერბაიჯანში, ტრადიციული ჯირითობა ყარაბაღის ცხენებით და ჩოვგანის თამაში". 2013 წლის 3 დეკემბერს იუნესკოს არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობის ნუსხაში, რომელსაც ესაჭიროება სასწრაფო დაცვა, შეტანილ იქნა ჩოვგანი..

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჩოვგანი***

* www.cnshb.ru
* www.horse.ru დაარქივებული 2019-06-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  В Баку впервые прошел Кубок мира по конному поло.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-11. ციტირების თარიღი: 2017-11-18.
2. ↑  Arena Polo World Cup Azerbaijan დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.  7 сентября, суббота…19:00 Презентация Човган (короткий экскурс в историю), товарищеский матч между командой Човгана и международной командой
3. ↑  Азербайджан подал заявку на включение нуждающейся в срочной охране традиционной игры човган в список нематериального культурного наследия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-27. ციტირების თარიღი: 2017-11-18.
4. ↑  Two new elements inscribed on the Urgent Safeguarding List
წყნაროკეანური დროის სარტყელი და ჩრდილო-დასავლური სარტყელი
**წყნაროკეანური დროის სარტყელი** — სტანდარტული დრო გრინვიჩის მერიდიანიდან 8 საათით უკან (UTC-08:00). ზაფხულში აღნიშნული სხვაობა იცვლება (UTC-07:00)-მდე.

აშშ-სა და კანადაში ამ დროის სარტყელს წყნაროკეანურ დროს (PT) უწოდებენ. დადგენილია წყნაროკეანური სტანდარტული დრო (PST) (ზამთარში) და წყნაროკეანური ზაფხულის დრო (PDT) (ზაფხულში). კანადა მიჰყვება აშშ-ის ზაფხულის დროს. მექსიკაში დროის სარტყელი UTC-08:00, ცნობილია როგორც ჩრდილო-დასავლური დროის სარტყელი (Zona Noroeste), რომელიც ადრე სინქრონიზირებულ იქნა აშშ-ის ზაფხულის დროსთან.

ეს სარტყელი მდებარეობს - ალასკის დროის სარტყელზე ერთი საათით წინ, მთის დროის სარტყელზე ერთი საათით უკან და აღმოსავლეთ დროის სარტყელზე სამი საათით უკან.

მთავარი ქალაქები
----------------

მიახლოებული შეფასებით ამ დროის სარყლის მოსახლეობა 53 462 949 კაცს შეადგენს. აქ გაერთიანებულია ვაშინგტონის, ორეგონის, ნევადის, კალიფორნიის, ქვედა კალიფორნიის, ბრიტანეთის კოლუმბიის და იუკონის ტერიტორიები.

**1 000 000 მცხოვრებზე მეტი**

* ლოს-ანჯელესი, აშშ
* სან-დიეგო, აშშ
* ტიხუანა, მექსიკა

**700 000 მცხოვრებზე მეტი**

* სან-ფრანცისკო, აშშ
* სან-ხოსე, აშშ
* მეხიკალი, მექსიკა

**400 000 მცხოვრებზე მეტი**

* ენსენადა, მექსიკა
* ფრესნო, აშშ
* ლას-ვეგასი, აშშ
* ლონგ-ბიჩი, აშშ
* ოკლენდი, აშშ
* პორტლენდი, აშშ
* სიეტლი, აშშ
* საკრამენტო, აშშ
* სურეი, კანადა
* ვანკუვერი, კანადა

**200 000 მცხოვრებზე მეტი**

* ანაჰეიმი, აშშ
* ბეიკერსფილდი, აშშ
* ბარნაბი, კანადა
* ფრემონტი, აშშ
* ჰენდერსონი, აშშ
* ირვინი, აშშ
* მოდესტო, აშშ
* რენო, აშშ
* რივერსაიდი, აშშ
* სანტა-ანა, აშშ
* სპოკანი, აშშ
* სტოქტონი, აშშ
* ტაკომა, აშშ
* ვიქტორია, კანადა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The official U.S. time for the Pacific Time Zone დაარქივებული 2014-10-16 საიტზე Wayback Machine.
* Official times across Canada
* World time zone map დაარქივებული 2015-12-24 საიტზე Wayback Machine.
* U.S. time zone map დაარქივებული 2009-02-15 საიტზე Wayback Machine.
* History of U.S. time zones and UTC conversion დაარქივებული 2007-09-22 საიტზე Wayback Machine.
* Canada time zone map
* Time zones for major world cities
* PST Pacific Standard Time დაარქივებული 2021-12-19 საიტზე Wayback Machine.
უილიამი და ჰაროლდი ნორმანდიაში, ფრაგმენტი ბაიოს გობელენიდან
**ბაიოს გობელენი** (ფრანგ. Tapisserie de Bayeux, tapisʁi də bajø, ნორმანული: *La telle du conquest*) — დაახლოებით 70 მეტრის სიგრძის მოქარგული გობელენი, რომელზეც გამოსახულია ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობა.

გობელენი შედგება დაახლოებით ლათინურ ენაზე შესრულებული წარწერებიანი 50 სცენისგან, რომელიც ტილოზეა ამოქარგული ფერადი შალის ძაფებით. ეს სცენები აღწერს ჯერ კიდევ ომამდე დაწყებულ ურთიერთობას ნორმანდიის ჰერცოგ, უილიამ დამპყრობელსა და უესექსის ერლს, ჰაროლდ გოდვინსონს შორის და სრულდება მათ შორის, ინგლისის ტახტისთვის გამართული ჰასტინგსის ბრძოლით. გობელენი სავარაუდოდ დაამზადებინა უილიამ დამპყრობლის ნახევარ-ძმამ, ბაიოს ეპისკოპოსმა ოდომ 1070-იანების ინგლისში. გობელენი გამოფენილია *Musée de la Tapisserie de Bayeux*-ში ბაიოში, ნორმანდია, საფრანგეთი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაიოს გობელენის მუზეუმი დაარქივებული 2013-05-20 საიტზე Wayback Machine.  - ოფიციალური ვებ-საიტი
* გობელენის სცენები ანოტაციით[*მკვდარი ბმული*]

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბაიოს გობელენი***