recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რუსტამი, როსტამი** ( სპარს. رستم "ძლიერი"  ) — სპარსული ხალხური ეპოსის ლეგენდარული გმირი, ფერდოუსის მიერ დაწერილი შაჰნამეს ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა.

ფერდოუსის შაჰნამეში, მონაყოლი რუსტამზე (და მის ვაჟზე, სუჰრაბზე) მთლიანი ტექსტის მოცულობის მესამედზე მეტს იკავებს. რუსტამი სიავუშთან და ისფანდიართან ერთად შაჰნამეს მთავარი ეპიკური გმირები არიან. ფერდოუსისთვის მთავარი მასალა რუსტამის გამოსახულების შექმნისას იყო საქსო - სოგდური ზღაპრების ციკლი ლეგენდარული გმირის შესახებ.

რუსტამი კლავს დრაკონს
რუსტამი დაიბადა ზაბულისტანში, ქვეყანაში, რომელიც მდებარეობდა ირანისა და ავღანეთს შორის. მომავალი გმირი საკეისრო კვეთით დაიბადა, რაც მშობლებს ჯადოსნურმა ფრინველმა სიმურღმა ურჩია. რუსტამმა ჯერ კიდევ ბავშვობაში დაამტკიცა, რომ იყო გმირი, ის ბავშვობიდანვე გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი ძალით, გამბედაობით, გონიერებითა და კეთილშობილებით. ირანში დაბადებული, პოემაში გამოსახული, როგორც "სინათლის ქვეყანა", ის მუდმივად ეწინააღმდეგება თურანს, სიბნელისა და ეშმაკის ქვეყანას და მის მმართველს აფრასიაბს. ირანის ბოროტი შაჰის კაი კავუსის სამსახურში ყოფნისას, რუსტამი ბევრ საქმეს ასრულებს, მუდმივად ეხმარება თავის ბატონს: ამარცხებს დრაკონს და ლომს, ანადგურებს ბოროტი ჯადოქრის მზაკვრულ გეგმებს, ამარცხებს და კლავს დივას და დემონებს, ათავისუფლებს შაჰს ტყვეობიდან, რომელიც დაბრმავებულია თეთრი დივის ჯადოქრობით. 

რუსტამისა და სუჰრაბის შესახებ ლეგენდებს ბევრი საერთო აქვთ ოსურ (ნართულ), გერმანულ და კელტურ საგმირო ლეგენდებთან და მითებთან.

ლიტერატურა
----------

* ფერდოუსი ა. „შაჰ-ნამე. კრიტიკული ტექსტი", ტ.1-9, მოსკოვი 1960-71 წ
* ბერტელს ე. ე. „სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის ისტორია. რჩეული ნამუშევრები, მოსკოვი 1960 წ.

სქოლიო
------

1. ↑  Marquart, J. "Beiträge zur Geschichte und Sage von Erán." ZDMG, XLIX (1895), p. 643.
კმფ-ს მთელი ცის რუკა, რომელიც WMAP-ის მიერ 9 წლის მანძილზე შეგროვილი მონაცემების მიხედვითაა შედგენილი.
**კოსმოსური მიკროტალღური ფონი (კმფ)** — თერმული გამოსხივება, რომელიც კოსმოლოგიაში მიჩნეულია დიდი აფეთქების ნარჩენად. უფრო ძველ ლიტერატურაში კმფ ცნობილია, როგორც კოსმოსური მიკროტალღური ფონური გამოსხივება (კმფგ) ან „რელიქტური გამოსხივება". კმფ კოსმოსური ფონური გამოსხივებაა, რომელიც ფუნდამენტურია დაკვირვებადი კოსმოლოგიისათვის, რადგან ის სამყაროში ყველაზე ხნიერი სინათლეა, რომლის მიხედვითაც რეკომბინაციის ეპოქა თარიღდება. ტრადიციული ოპტიკური ტელესკოპით ადგილი ვარსკვლავებსა და გალაქტიკებს (ფონი) შორის მთლიანად ბნელია. თუმცა, საკმარისად მგრძნობიარე რადიოტელესკოპით ყველა მიმართულებით დაიმზირება თითქმის ზუსტად ერთი და იგივე მკრთალი ფონური ნათება, რომელიც არ ასოცირდება ვარსკვლავთან, გალაქტიკასთან, პლანეტასთან ან სხვა ციურ სხეულთან. ეს ნათება რადიო სპექტრის მიკროტალღურ რეგიონშია ყველაზე ძლიერი. 1964 წელს კმფ-ს აღმოჩენა ამერიკელი რადიოასტრონომების, არნო პენზიასისა და რობერტ უილსონის მიერ 1940-იანი წლების ნაშრომების კულმინაცია იყო და ამ აღმოჩენამ ორ რადიოასტრონომს ნობელის პრემია მოუტანა 1978 წელს.

*კმფ ჩვენი სამყაროს ყველაზე ძველი სინათლის „ფოტოსურათია", რომელიც აღბეჭდილია ცაზე, როდესაც სამყარო სულ რაღაც 380 000 წლის იყო. მასზე ნათლად ჩანს ტემპერატურული ფლუქტუაციები, რომლებიც მიესადაგება ოდნავ განსხვავებული სიმკვრივეების რეგიონებს და წარმოადგენს მომავალი სტრუქტურის თესლს: დღევანდელი გალაქტიკები და ვარსკვლავები.*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კმფ-ს თემა arxiv.org-ზე
* Audio: Fraser Cain და Dr. Pamela Gay – Astronomy Cast. დიდი აფეთქება და კოსმოსური მიკროტალღური ფონი – ოქტომბერი, 2006
* პლანკის მისიიდან მიღებული კმფ მონაცემების ვიზუალიზაცია

სქოლიო
------

1. ↑  
Penzias, A.A.; Wilson, R.W. (1965). „A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s". *Astrophysical Journal*. **142**: 419–421. Bibcode:1965ApJ...142..419P. doi:10.1086/148307.
2. ↑  
Smoot Group.  (28 March 1996) The Cosmic Microwave Background Radiation. Lawrence Berkeley Lab. ციტირების თარიღი: 2008-12-11.
3. ↑  Enßlin, Dr. Torsten. Planck reveals an almost perfect Universe. *Max-Planck-Gesellschaft*. ციტირების თარიღი: 3 June 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ფარფლფეხიანები** (ლათ. Pinnipedia), ასევე ცნობილი, როგორც **სელაპები** — წყლის ძუძუმწოვრების ჯგუფი. მათი სხეული თითისტარისებურია. უმეტესობა შემოსილია უხეში ფაცახით. თივთიკი არა აქვთ. კუდი მოკლეა. ხუთთითიანი კიდურები ფარფლებადაა გარდაქმნილი. ზოგის კანქვეშა ცხიმის სისქე 8 სმ აღწევს. აქვთ 18-იდან (მორჟები) 38-მდე (ყურებიანი სელაპები) კბილი, მძლავრი ეშვები, კარგად განვითარებული თავის ტვინი. ფარფლფეხიანები წყალში კარგად ხედავენ, გრძნობენ ბგერებსა და სუნს. ნესტოები იხსნება მხოლოდ ამოსუნთქვისა და ჩასუნთქვის დროს. ფარფლფეხიანებს ხანგრძლივად შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა. წყალში საკმაოდ სწრაფად, ხოლო ხმელეთზე მოუხეშავად მოძრაობენ. იკვებებიან თევზებით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებით და სხვა. ყვინთვის დროს პულსი კლებულობს (წუთში 55—180-იდან 4—15-მდე). სხეულის ტემპერატურაა 36—37°C. ფარფლფეხიანები უფრო მეტ დროს წყალში ატარებენ, დროდადრო ზედაპირზე ამოტივტივდებიან ან ნაპირზე გამოდიან დასასვენებლად. განსაკუთრებით გამრავლების დროს, დედალი სელაპები, ზღვის კატები და ზოგიერთი სხვა ფარფლფეხიანები სქესობრივად მწიფდებიან 3 წლისა, მორჟი — 6 წლისა. მამლები კი ერთი წლის დაგვიანებით აღწევენ სქესობრივ სიმწიფეს. მაკეობა გრძელდება 8—12 თვემდე. შობენ ერთ (იშვიათად ორ) ნაშიერს. რძე დაახლოებით 36—52%-მდე ცხიმს შეიცავს. ფარფლფეხიანები მეტწილად გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროს ცივი და ზომიერი სარტყლების ზღვებში. თითო სახეობა მოიპოვება კასპიის ზღვაში, ბაიკალის, ლადოგისა და საიმის ტბებში. ფარფლფეხიანების უმრავლებობა ხროვად ცხოვრობს და ყინულოვან სანაპიროებზე ქმნის საკმაოდ ფართო საწოლარებს.

ერთიანდებიან 20 გვარსა და 3 ოჯახში (მორჟისებრნი, ყურებიანი სელაპები და ნამდვილი სელაპები). მრავალ მათგანს სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. ხმელთაშუა ზღვაში ბინადრობს თეთრმუცელა სელაპი, რომელიც ზოგჯერ შავ ზღვაში შედის და იშვიათად საქართველოს სანაპიროსთანაც გვხვდება. იგი მცირერიცხოვანი და გადაშენების გზაზე მდგომი სახეობაა, შეტანილია „წითელ წიგნში".

ნამდვილ სელაპებს (Phocidae) ყურის ნიჟარები არ გააჩნიათ, მათი ორივე წყვილი კიდური გარდაქმნილია ფარფლებად და ბრჭყალებით ბოლოვდება. უკანა ფარფლები უკნისაკენაა მიმართული და წყალში სამოძრაო აპარატს წარმოადგენს. აერთიანებს 12 გვარის 20-მდე სახეობას. ფართოდ არიან გავრცელებული; განსაკუთრებით ბევრია პოლარული წრის განედებში.

ყურებიან სელაპებს (Otariidae) ყურის პატარა ნიჟარები აქვთ, მათი წინა ფარფლები მოკლებულია ბრჭყალებს, უკანა ფარფლები წინისაკენ მოიკეცება და, ისე როგორც წინა ფარფლები, წარმოადგენს სხეულის საყრდენს ხმელეთზე მოძრაობისას. გავრცელებული არიან ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მხოლოდ წყნარ ოკეანეში, სამხრეთში — ყველა ოკეანეში. მათ განეკუთვნება ზღვის ლომები (5 გვარი 5 სახეობით) და ზღვის კატები (2 გვარის 6 ან 9 სახეობა).

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 234.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 275.
მასიური და ახალგაზრდა ვარსკვლავთგროვა, სახელად R136 რამდენიმე მილიონი წლისაა და ბინადრობს 30 ოქროს თევზის ნისლეულში - ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების აქტიური რეგიონი მაგელანის დიდ ნისლეულში - ჩვენი გალაქტიკის ერთ-ერთი თანამგზავრი. ჩვენს გალაქტიკაში არ არის ცნობილი ისეთი აქტიური და ნაყოფიერი ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონი, როგორიც 30 ოქროს თევზია. სურათი, რომელიც გადაღებულია ულტრაიისფერ, ხილულ სპექტრსა და წითელ შუქში ჰაბლის ფართო კუთხიანი კამერა 3-ით, დაახლოებით 100 სინათლის წელს გამოსახავს
**R136** (ოფიციალური სახელია RMC 136) — სუპერ-ვარსკვლავთგროვა „30 ოქროს თევზის" (ასევე მოიხსენიებენ, როგორც ტარანტულას ნისლეული) ცენტრთან ახლოს, მაგელანის დიდ ნისლეულში. ის ძალიან ახალგაზრდა ვარსკვლავთგროვაა, რომლის ასაკი დაახლოებით 1-2 მილიონი წელიწადია. R136 შეიცავს გიგანტებსა და ზეგიგანტ ვარსკვლავებს. ვარსკვლავთა უმეტესობა არის O3 სპექტრული ტიპის - 39 მნათობი უკვე აღიარებულია ამ სპექტრული ტიპის ვარსკვლავად. გარდა ამისა, ამ გროვაში არსებობენ რამდენიმე ვოლფ-რაიეს ვარსკვლავები.

კლასტერი (იგივე გროვა) შეიცავს რამდენიმე კომპონენტს. ცენტრალური კომპონენტის - R136a-ს ბუნება თავიდან გაურკვეველი იყო. მეცნიერები ფიქრობდნენ, რომ R136a არის ჰიპერგიგანტური ვარსკვლავი, რომელსაც 1500 მზის მასა ჰქონდა, 30 მილიონჯერ კაშკაშა იყო, 55-60 000 K ზედაპირის ტემპერატურა ჰქონდა, ხოლო მისი დიამეტრი 50 მილიონ მილს შეადგენდა. მისი ნამდვილი ბუნება გაირკვა მაშინ, როდესაც გამოიყენეს ჰოლოგრაფიული ლაქების ინტერფერომეტრი. ამის დახმარებით ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ მკვრივი ვარსკვლავთგროვა, სხვა ფენომენებთან ერთად, შეიცავდა ძალიან მასიურ და კაშკაშა 12 ვარსკვლავს თავის ბირთვში. ამ ვარსკვლავების საწყისი მასა გამოთვალეს და აღმოჩნდა 37-დან 76 მზის მასამდე. 3 უკიდურესად კაშკაშა ვარსკვლავი (R136a1, R136a2 და R136a3) დომინირებენ გროვაში. ამ ვარსკვლავებიდან ერთ-ერთი - R136a1 არის ყველაზე მასიური ვარსკვლავი, რაც კი ოდესმე უპოვიათ მეცნიერებს დღემდე. მისი მასა ჩვენი დედავარსკვლავის მასას 265-ჯერ აჭარბებს, ხოლო მისი სიკაშკაშე მზისაზე 8 700 000-ჯერ მეტია. R136 ძალიან ბევრ ენერგიას გამოიმუშავებს, რაც ტარანტულას ნისლეულს ხილულს ხდის. R136-ის მასა მეცნიერებმა შეაფასეს და დაახლოებით აღმოჩნდა 450 000 მზის მასა. ეს კი იმაზე მეტყველებს, რომ მომავალში იგი სფერული გროვა გახდება.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ადამიანებისგან განსხვავებით, ეს ვარსკვლავები ძალიან მძიმეები იბადებიან და როცა ისინი ასაკში შედიან, ამ მასას ნელ-ნელა კარგავენ. ეს ყველაზე ექსტრემალური ვარსკვლავი R136a1 უკვე მილიონი წლისაა და საშუალო ასაკის ვარსკვლავად ითვლება. მან ძალიან დიდი მასის დანაკარგი განიცადა - საწყისი მასის მეხუთედი, ან 50 მზის მასა.
" |
|  | (პოლ კროუთერი
) |

თუ ამ ვარსკვლავს მზის ნაცვლად ჩავსვამდით მზის სისტემაში ის მზის სინათლეს ისე გადააჭარბებდა, როგორც მზე აჭარბებს სავსე მთვარეს.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მისი უზარმაზარი მასა დედამიწის წელიწადს 3 კვირამდე შეამცირებდა და ჩვენი პლანეტა საშინელი ულტრაიისერი დასხივების ქვეშ იქნებოდა, რაც სიცოცხლეს წარმოუდგენელს გახდიდა ამ მრავალფეროვან პლანეტაზე.
" |
|  | (რაფაელ ჰირში კილის უნივერსიტეტიდან
) |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* SIMBAD RMC 136
* NED RMC 136
* ასტრომოყვარულთა კლუბი R136
**ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი** — ქართული სახელმწიფო დრამატული თეატრი, ქუთაისის უდიდესი და უმთავრესი თეატრი.

1861 წლის 3 მარტს ქუთაისში, სცენისმოყვარეების მონაწილეობით, გაიმართა პირველი, ისტორიული წარმოდგენა, გიორგი ერისთავის კომედია „გაყრა", რომლითაც აღინიშნა ახალი მოძრაობის დასაწყისი ქართული თეატრის ისტორიაში. 1880 წელს ქუთაისში დაფუძნდა პროფესიული დასი, რომელსაც 1885 წელს სათავეში ჩაუდგა ცნობილი მსახიობი და რეჟისორი კოტე მესხი.

1894-1905 წლებში ქუთაისის თეატრს ხელმძღვანელობდა დიდ ქართველი მსახიობი, რეჟისორი და საზოგადო მოღვაწე ლადო ალექსი-მესხიშვილი. 1928 წელს ქუთაისში დაარსდა მეორე სახელმწიფო თეატრი, ქუთაის-ბათუმის თეატრის სახელწოდებით, კოტე მარჯანიშვილის ხელმძღვანელობით. ორი სათეატრო სეზონის განმავლობაში, ქართული თეატრის რეფორმატორმა, დიდმა რეჟისორმა, ქართული სცენის მსახიობთა ჭეშმარიტ თანავარსკვლავედდთან ერთად, აქ განახორციელა თავისი საუკეთესო დადგმები.

1940 წელს ქუთაისის თეატრს ლადო მესხიშვილის სახელი მიენიჭა. 1955 წელს ოფიციალურად გაიხსნა ქუთაისის დრამატული თეატრის ახალი შენობა, უნიკალური არქიტექტურული ნაგებობა, რომელსაც 2009 წელს ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. 2008 წელს მესხიშვილის თეატრში გაიხსნა 100 ადგილიანი მცირე სცენა და ქუთაისის თეატრის ისტორიის ამსახველი მუზეუმი. 2009-2010 წლებში, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილებით, თეატრის შენობის წინ საზეიმოდ გაიხსნა მესხიშვილის თეატრის სამი მსახიობის სახელობითი ვარსკვლავი: ევა ხუტუნაშვილის, ანზორ ხერხაძის და ერემო სვანაძის. ქუთაისის თეატრის ისტორია მდიდარია ქართული თეატრისა და კულტურის თვალსაჩინო მოღვაწების სახელებით, მნიშვნელოვანი თეატრალური მოვლენებით და ფაქტებით.

ლიტერატურა
----------

* *იოსელიანი ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 571.
* *ბუხნიკაშვილი გ.*, „თეატრალური ქუთაისი", თბილისი, 1976
* *ანთაძე დ.*, „დღეები ახლო წარსულისა" თბილისი, 1971
* *ფაღავა ა.*, „ლადო მესხიშვილი", თბილისი, 1969
* *მაჭავარიანი შ.*, „ქართული საბჭოთა თეატრი", თბილისი, 1966
* *გერსამია ს.*, „ქუთაისის თეატრი", თბილისი, 1947

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მესხიშვილის თეატრის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2023-01-20 საიტზე Wayback Machine.

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
**შუშას ხალიჩების მუზეუმი** (აზერ. Şuşa Xalça Muzeyi Azərbaycan Xalça Muzeyinin Şuşa filialı) — აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის შუშის ფილიალი. მუზეუმი ხალიჩების ქსოვის ხელოვნების ტრადიციების შესწავლის, შენარჩუნებისა და შენარჩუნების მიზნით დაარსდა. დაარსებულია აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს 1985 წლის 26 სექტემბრის #502 ბრძანებით. ფილიალმა თავისი საქმიანობა 1987 წლის 19 მაისს დაიწყო გენერალ სამად ბეი მეჰმანდაროვის მე-18 საუკუნის სასახლეში.
ყარაბაღის უძველესი ისტორიის, მათ შორის შუშას ხალიჩების კვლევის, პოპულარიზაციისა და შენარჩუნების მიზნით, აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან - ხალიჩები და ხალიჩების ნაწარმი, რომლებიც ინარჩუნებენ ეროვნულ ხელოვნების ღირებულებებს, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული ტანსაცმლისა და სამკაულების ნიმუშები გამოფენისთვის გაიგზავნა შუშის ფილიალში.

შუშას ფილიალში გამოიფინა აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან შერჩეული წყობილი და უწყობადი ხალიჩები, ხალიჩების ნაწარმი, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული სამოსი, სამკაულები და მხატვრული ლითონის ნიმუშები.

მუზეუმის ისტორია
----------------

ფილიალი მუშაობდა ხუთი წლის განმავლობაში, იმ დღემდე, სანამ ქალაქი შუშა სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა 1992 წლის 8 მაისს დაიკავეს. აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის სამხედრო კონფლიქტმა გამოიწვია ფილიალის საქმიანობის შეწყვეტა 1992 წელს. 1992 წლის 29 თებერვალს შუშას ფილიალის 246 ექსპონატიდან 183 (80 ხალიჩა წყობით, 35 ხალიჩა წყობის გარეშე და ხალიჩის ნაწარმი, 29 მხატვრული ნაქარგები და ეროვნული სამოსი, 39 სამკაული) ევაკუირებული იქნა ბარდაში და შემდეგ ბაქოში ჩამოიტანეს და გადაეცა აზერბაიჯანის ხალიჩების მუზეუმის ძირითად ფონდს.

შუშაში მოქმედი 8 მუზეუმიდან მხოლოდ აზერბაიჯანის ხალიჩების მუზეუმმა შეძლო მისი ნივთების ნახევარზე მეტის გადარჩენა, ხოლო გენიალური კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმმა ნაწილობრივ გადაარჩინა მისი ნივთები. შემონახულ ექსპონატებს შორისაა ყარაბაღის ტრადიციული ხალიჩები.

მუზეუმის საქმიანობა
-------------------

მუზეუმის შუშას ფილიალი თანამშრომლობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოქმედ „ყარაბაღის ფონდთან", რომლის მიზანია ყარაბაღის სკოლის კუთვნილი ხალიჩების ნიმუშების პოპულარიზაცია უცხო ქვეყნებში. ყარაბაღის მივიწყებული ტექსტილის ტექნოლოგიების აღდგენა და განვითარება აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის შუშას ფილიალის ერთ-ერთი მთავარი პროექტია. აზერბაიჯანის ხალიჩებისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის შუშას ფილიალის თანამშრომლებმა მოამზადეს ყარაბაღის სკოლის კუთვნილი უძველესი ხალიჩების „ჩელები", „ბაჰმანლი" და „მალიბეილი" ესკიზები და გადასცეს ხალიჩების სახელოსნოს. ფუნქციონირებს 2012 წლის იანვრიდან.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Arxivlənmiş surət.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-09. ციტირების თარიღი: 2018-07-16
2. ↑  Arxivlənmiş surət.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-17. ციტირების თარიღი: 2018-07-16
3. ↑  Müəllif: Lətif Kərimov, "Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi Şuşa filialı" adlı kataloq
4. ↑  Lətif Kərimov adına Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyinin Şuşa filialı
**შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა** — ფუნქციონირებდა შუშაში 1982 წლიდან 1992 წლამდე.. ის ბაქოში 1992 წლიდან ფუნქციონირებს. ოკუპაციის შემდეგ მუზეუმის ექსპონატები გაძარცვეს. თავად შენობაც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მიტოვებული იყო.

ისტორია
-------

სამხატვრო გალერეის ფონდში 50 ფერწერული და 30 გრაფიკული ნამუშევარია გამოფენილი. გალერეის ინიციატივით ნახატებში ასახულია შუშის ისტორიული ძეგლები და პეიზაჟები. გალერეის ქვეშ მოქმედებს ახალგაზრდა ნიჭიერთა ჯგუფი. მოსწავლეთა ხელნაკეთი ნამუშევრები რესპუბლიკისა და გაერთიანებულ გამოფენებზე დაჯილდოვებულია უმაღლესი წოდებითა და ჯილდოებით. ყოველწლიურად რეგულარულად ეწყობა გამოფენები. 2013 წელს შუშას სამხატვრო გალერეის მიერ მომზადებული გამოფენა იტალიაში გამოიფინა. შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა მუდმივად ინახავს შუშას კულტურას და ამდიდრებს მას ახალი ნამუშევრებით.

1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ გალერეიდან მხოლოდ 8 ნამუშევრის ამოღება იყო შესაძლებელი. შუშას ოკუპაციის 28 წლის განმავლობაში შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეის კოლექციაში ნამუშევრების რაოდენობამ 600-ს მიაღწია.

სქოლიო
------

1. ↑  Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşa şəhərində olublar az. mehriban-aliyeva.az (16.03.2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14.04.2021. ციტირების თარიღი: 18.02.2022.
2. ↑  Fuad Hüseynzadə.  (09.05.2018) "Şuşasız Qarabağ, Qarabağsız isə, ümumiyyətlə, Azərbaycan yoxdur" az. Palitra.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 07.02.2021. ციტირების თარიღი: 18.02.2022.
3. ↑  Şuşa Dövlət Rəsm Qalereyası.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-28. ციტირების თარიღი: 16.03.2021
**თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი** (აზერ. Müasir incəsənət muzeyi) — მუზეუმი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. 

გაიხსნა 2009 წლის 20 მარტს. მუზეუმში შენახულია ძირითადად ავანგარდულ სტილში მომუშავე აზერბაიჯანელი მხატვრებისა და სკულფტორების 800-მდე ნამუშევარი. მუზეუმში გამოფენილი არიან ძირითადად ისეთი განთქმული მხატვრები როგორებიც არიან სათარ ბაჰლულზადე, ბეიუქაღა მირზაზადე, ელმირა შაჰთაჰთინსკაია, თაირ სალახოვი, ომარ ელდაროვი, ნადირ აბდურახმანოვი, გენადი ბრიჟატიუკი. ცალკე დარბაზში გამოფენილი არის ისეთი დასავლეთის ავანგარდიზმის წარმომადგენლები, როგორებიც არიან სალვადორ დალი, პაბლო პიკასო და მარკ შაგალი.

მუზეუმის დიზაინის ავტორი არის ცნობილი მხატვარი ალთაი სადიჰზადე. 

მუზეუმის გახსნას ესწრებოდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, აზერბაიჯანის პირველი ლედი, იუნესკოს კეთილი ნების ელჩი მეჰრიბან ალიევა და იუნესკოს გენერალური დირექტორი კოიშირო მაცურა.

მუზეუმის შესახებ
----------------

### არქიტექტურა

მუზეუმს არ გააჩნია კონკრეტული თემატიკა. ექსპონატები, ნახატები, დიზაინი და არქიტექტურა ყველაფერი ერთმანეთთანაა კავშირში. მუზეუმის არქიტექტურული ხაზის იდეაა - დარბაზები კუთხეების გარეშე, ღია გასასვლელები, დახრილი კედლები კი ხელსუწყობს მოძრაობის ხილვადობას. მუზეუმს არ აქვს იზოლირებული ფორმები. ორი სართული განლაგებულია ღია სივრცეში და უკავშირდება ხელოვნების ობიექტს "დავიწყებული კიბე". მუზეუმის კონცეფციის, არქიტექტურის, დიზაინისა და ექსპონატების შერჩევის ავტორია მხატვარი ალთაი სადიჰზადე.

ერთიანი დიზაინის შემადგენელია  თეთრი ფერი, რომლითაც წარმოდგენილია მუზეუმი. მუზეუმი მთლიანად თავისი თავისუფალი არქიტექტურით, ფერწერებითა და ქანდაკებების ექსპოზიციით წარმოადგენს ავანგარდული ხელოვნების ნიმუშს.

### ექსპოზიცია

მოცემული პროექტის მიზანია აზერბაიჯანული ფერწერის პოპულარიზაცია და განვითარება. ასევე ახალგაზრდა და უკვე ცნობილი მხატვრების მხარდაჭრა.

მუზეუმის ექსპოზიციაში წარმოდგენილია ევროპის ოსტატების ნამუშევრები - ავანგარდის სტილის დამფუძნებლები მსოფლიო ხელოვნებაში - სალვადორ დალის, პაბლო პიკასოს, მარკ შაგალის.

ექსპოზიციის გარკვეული ნაწილი ასახავს საბჭოთა ხელისუფლების ატმოსფეროს. მასში შედის აშრაფ მურადის, ქემალ ახმედის, მირჯავად ჯავადის, რასიმ ბაბაევის უნიკალური ნამუშევრები.

მუზეუმში ასევე ბავშვთა სახვითი ხელოვნების ექსპოზიციაა, რომელიც ხელსუწყობს  ბავშვთა ინტერესების განვითარებას. ამის გარდა დოკუმენტური ფილმების ჩვენების ვიდეო-დარბაზი, საგამოფენო სალონი კერძო გამოფენების ორგანიზებისთვის, აგრეთვე ბიბლიოთეკა და წიგნის მაღაზია, სადაც სტუმრებს გადაეცემათ მსოფლიო ხელოვნების, არქიტექტურისა და სკულპტურის ისტორიის წიგნები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (აზერბაიჯანული) (რუსული) (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  История музея Официальный сайт музея
2. 1 2  Музей Современного Искусства Баку
აბელ ტასმანი
პირველი და მეორე მოგზაურობის მარშრუტები
**აბელ ტასმანი** (ინგლ. Abel Janszoon Tasman; დ. 1603 — გ. 10 ოქტომბერი, 1659) — ნიდერლანდელი მეზღვაური, მკვლევარი და ვაჭარი. ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი მოგზაურობებით 1642–1644 წლებში გაერთიანებული ოსტ-ინდოეთის კომპანიის სამსახურში. ის ხელმძღვანელობდა პირველ ევროპულ ექსპედიციას, რომელმაც ვან-დიმენის მიწას (ამჟამად ტასმანია) და ახალ ზელანდიას მიაღწია, ასევე შენიშნა ფიჯის კუნძულები 1643 წელს. ტასმანმა, მისმა ნავიგატორმა ვისშერმა და მისმა ვაჭარმა გილსემანსმა ასევე რუკაზე დაიტანეს ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და წყნარი ოკეანის კუნძულების მნიშვნელოვანი ნაწილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აბელ ტასმანი***

* ტასმანიაში მოგზაურობის ტრანკრიპტ, წაკითხული ტასმანიის სამეფო საზოგადოებაში 1895 წელს
* ტასმანიის პროექტი, გუტენბერგი, ავსტრალია
* J. W. Forsyth, 'Tasman, Abel Janszoon (1603? – 1659)', ბიოგრაფიების ავსტრალიური ლექსიკონი, თავი 2, მელბურნის უნივერსიტეტის პრესა, 1967, გვ. 503–504.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ელმირა მეჰრალის ასული ჰუსეინოვა** (აზერ. Elmira Hüseynova; 12 თებერვალი 1933 – 23 იანვარი 1995) — მოქანდაკე, აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი (1967).

1954 წელს დაამთავრა აზიმ აზიმოვის სახელობის ბაქოს სამხატვრო სკოლა, ხოლო 1960 წელს - ი.რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტი. მუშაობდა ქანდაკების საყოფაცხოვრებო და პორტრეტის ჟანრში.

1967 წელს ე.ჰუსეინოვას მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვრის წოდება.

გარდაიცვალა 1995 წლის 23 იანვარს ქალაქ ბაქოში.

თეატრალური მოღვაწის, პოეტ სამედ მანსურის შვილიშვილია.

შემოქმედება
-----------

„კოლმეურნე გოგონა" (1957), „მუშა" (1958), „ოჯახი" (1960), „ჯაფარ ჯაბარლი" (1968), „დედა" (1970), „რასული რზა" (1970) და სხვ.

ე. ჰუსეინოვას ნაწარმოებები გამოირჩევა პლასტიკური ფორმების ლაკონიურობითა და კომპოზიციის ორიგინალობით. იგი ასევე მუშაობდა მონუმენტური ქანდაკების დარგში (ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი სუმგაითში, 1966; ჰასან ბეკ ზარდაბის ძეგლი ბაქოში, 1983).

სქოლიო
------

1. ↑  Elmira Məsimli. Elmira Hüseynova heykəltəraşlıq sənətinə böyük töhfələr verib.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 noyabr 2019.
**ელაზნაურის შეთანხმება 1804** — ხელშეკრულება რუსეთის იმპერიასა და იმერეთის სამეფოს შორის, ხელი მოაწერეს 25 აპრილს სოფ. ელაზნაურში (ახლანდელი სოფ. ვახანის მიდამოებთან, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში) რუსეთის მხრივ გენერალი პ. ციციანოვმა და იმერეთის მეფე სოლომონ II-მ.

ელაზნაურის შეთანხმება შედგება 17 მუხლისაგან. შეთანხმებით იმერეთის სამეფო რუსეთის ქვეშევრდომად გამოცხადდა, თუმცა სოლომონ II-ს მეფობა საშვილიშვილოდ რჩებოდა; მაგრამ თუ სოლომონს ვაჟი არ მიეცემოდა, მის მემკვიდრედ კონსტანტინე ბატონიშვილი (იმერეთის მეფის დავით II-ს ძე) უნდა გამოცხადებულიყო. ტახტზე ახლად ასეულ იმერეთის მეფეს სათანადო სიგელით რუსეთის იმპერატორი ამტკიცებდა. იმერეთის მეფე უნდა დამორჩილებოდა საქართველოში რუსეთის „უპირველეს მმართველს". მეფის ხელში რჩებოდა საშინაო საქმეების გამგებლობა. მას რუსული კანონებით უნდა ემოქმედა. რუსეთი კისრულობდა იმერეთის დაცვას. ამ მიზნით იქ თავისი ჯარი უნდა ჩაეყენებინა. იმერეთის მეფეს რუსეთის ჯარისათვის უნდა აეშენებინა სადგომები, მოემარაგებინა შეშით, სურსათით და ფერაჟით. იმერეთის მეფეს უნდა მიეღო წილი ქვეყნის ტერიტორიაზე რუსი სპეციალისტების მიერ აღმოჩენილი მადნიდან და რუსების მიერ აგებული ახალი ქალაქების შემოსავლიდან, ამასთან, მეფე ვალდებული იყო ახლად გახსნილი სამადნოები მუშახელით მოემარაგებინა. იმერეთის მეფე ვალდებული იყო მოეწესრიგებინა გზა ვახანიდან ქუთაისამდე და ფოთამდე, უზრუნველეყო გზების დაცვა. იმერეთის მეფეს ხე-ტყე უნდა მიეცა რუსეთისათვის შავ ზღვაზე ფლოტის მშენებლობისათვის და გამოეყო მუშახელი.~
სოლომონ II იძულებული გახდა ხელი მოეწერა ამ ხელშეკურებისთვის, ვინაიდან მას აძალებდნენ ამას. რამდენიმე გადმოცემით მის ყელთან ბასრი მახვილი ჰქონდათ მიდებული როდესაც ის უარს ამბობდა. 

გურიის სამთავრო იმერეთის მეფეს რჩებოდა. იმერეთის მეფე ვალდებული იყო დადიანისათვის დაებრუნებინა ოდიშსა და ლეჩხუმში დაკავებული ციხეები, გაეთავისუფლებინა ტყვეები და არ შეევიწროვებინა სამეგრელოს მთავარი. იმერეთის მეფე აიღბდა ბაჟს სამეფოს ტერიტორიაზე გატარებული საქონლიდან, მაგრამ მეფეს ჯილდოდ უნდა მისცემოდა რუსეთის საბაჟოების შემოსავლის ნაწილი. იმერეთიდან ქართლში მეფის ნებართვის გარეშე ვერავინ გადასახლდებოდა, ხოლო ქართლიდან იმერეთში — მთავარსარდლობის ნებართვის გარეშე. ეს წესი ადრე გადასახლებულებზე არ ვრცელდებოდა. რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა იმერეთის მეფის „თხოვნით", დამტკიცების ნიშნად, 1804 წლის 4 ივლისს გამოსცა სიგელი, რომლითაც დაადასტურა მეფის „მუხლნი სათხოვრისანი", იმერეთის სამეფოს რუსეთის მფარველობაში შესვლა. ელაზნაურის შეთანხმება იმერეთის სამეფოს, როგორც პოლიტიკური ერთეულის, არსებობას უშვებდა და მფარველობის ფარგლებს არ სცილდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ. 1965;
* *ბურჯანაძე შ.* იმერეთის სამეფოს ურთიერთობა რუსეთთან სოლომონ მეორის დროს (1794-1810 წწ.), «მაცნე», 1967, № 3;
* *დუმბაძე მ.* დასავლეთ საქართველო XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, თბ. 1957;
* *Дубровин Н.* Закавказье от 1803-1806 года, СПб. 1866;
* *Пирцхалашвили А. Г.* Имеретия и Гризия в период 1804-1840 г. «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1942, ნაკვ. 1,
* *მაჭარაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 83.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გონაშვილი**. |

**ჰამლეტ დიმიტრის ძე გონაშვილი** (დ. 20 ივნისი, 1928, ანაგა — გ. 25 ივლისი, 1985, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ტენორი), სახალხო მოლექსე, მასწავლებელი, ქართველთა მიერ „საქართველოს ხმად" აღიარებული. საქართველოს სახალხო არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
---------

ჰამლეტ გონაშვილი დაიბადა სოფელ ანაგაში. სწავლობდა ბიოლოგიას. მუშაობა თბილისის ტურისტულ ბიუროში დაიწყო და მისთვის სასიამოვნო საქმეს მიჰყო ხელი. შემდეგ თეატრალურში სწავლობდა, მაგრამ ინსტიტუტის სცენაზეც სიმღერით გამოვიდა. რექტორმა მიხეილ კვესელავამ მას ურჩია, სიმღერისთვის მიეხედა. 25 წლისა უკვე საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის სოლისტი იყო.

1953-1969 წლებში იყო ქართული სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წევრი. 1969 წლიდან ანსამბლ „რუსთავში" გადავიდა და 16 წელი ამ ანსამბლის სოლისტი იყო. ანსამბლის რეპერტუარი მასზე იყო აწყობილი. ერთნაირი წარმატებით ასრულებდა როგორც ქართლ-კახურ, ისე მეგრულ და აფხაზურ სიმღერებს, იმერულ-გურულ საგალობლებს (მთქმელის პარტიას), ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებებს.

ჰამლეტის მთავარი მომხიბლაობა იყო განსაკუთრებული და განუმეორებელი, მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი, რბილი ტემბრის ხმა, ვირტუოზული საშემსრულებლო ტექნიკა, დახვეწილი გემოვნება, ბგერის სიმსუბუქე და მკაფიოება. არტისტული გარეგნობით, სიმღერის დახვეწილი მანერითა და თავდაჭერილობით აღტაცებაში მოჰყავდა არა მხოლოდ ქართველი, უცხოელი მსმენელიც. პარიზში „მრავალჟამიერი" სამჯერ ამღერეს, ესპანელები ყელზე კოცნიდნენ. ანსამბლ „რუსთავთან" ერთად თითქმის მთელი მსოფლიო მოიარა და თავისი სიმღერით გულგრილი არავინ დაუტოვებია, მათ შორის პროფესიონალი მუსიკოსებიც.
გონაშვილის რეპერტუარიდან გამორჩეულია:

* „თუ ასე ტურფა იყავი" (ტექსტის ავტორი: ნათელა ონაშვილი (სიმღერის ვერსია), ორიგინალი ლექსის ავტორი: ივლიტა შავერდაშვილი, მუსიკის ავტორი: ანზორ ერქომაიშვილი),
* „ურმული",
* „ოროველა",
* „წინწყარო",
* „წმინდაო ღმერთო",
* „გაფრინდი შავო მერცხალო",
* „დაიგვიანეს".

მისი შემოქმედება ქართული მუსიკალური ფოლკლორისა და კლასიკური მუსიკის უნიკალური სინთეზია. გონაშვილს გააჩნდა მელოდიის არტიკულაციის უბადლო უნარი, რაც ძალიან კარგად გამოიყენა კომპოზიტორმა იაკობ ბობოხიძემ, როდესაც მან გონაშვილის ხმას თავისი რამდენიმე შედევრი („მოდი გიამბობ", „თოვლი", „მზეო თიბათვისა") მოარგო.

ჰამლეტ გონაშვილი დაიღუპა ტრაგიკულად, მშობლიურ სოფელ ანაგაში, დედის სანახავად ჩასული. დაკრძალეს საბურთალოს სასაფლაოზე. 2001 წელს გადაასვენეს დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

მის მიერ შესრულებული სიმღერები დღეს უფრო და უფრო პოპულარული ხდება საზღვარგარეთ. უცხოელები ჰამლეტ გონაშვილის „ურმულსა" და „ოროველას" კინოფილმებსა და მასობრივ სანახაობებში იყენებენ როგორც მისტიკური მოვლენის, ადამიანის ხმის შესაძლებლობის უნიკალურ გამოვლინებას.

ლიტერატურა
----------

* *გარაყანიძე ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 95-96.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰამლეტ გონაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სიმღერები ჰამლეტ გონაშვილის შესრულებით
* ჰამლეტ გონაშვილის სიმღერები დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  პიკის საათი - ერთი სიმღერის ისტორია, ინტერვიუ ანზორ ერქომაიშვილთან.
2. ↑  ვის ეკუთვნის ლექსი "თუ ასე ტურფა იყავი"?, შეცდომა ბათუმის ბოტანიკური ბაღის ბანერზე
3. ↑  planeta.ge - ჰამლეტ გონაშვილის ბიოგრაფია
**წმინდა გრიგოლ ნაზიანზელი** „უფროსი" (დ. დაახ. 276 — გ. 374) — ნაზიანზის ეპისკოპოსი. ცნობილი გრიგოლი ღვთისმეტყველის მამა, წმინდანი. ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 იანვარი, ახალი სტილით — 14 იანვარი. იგი დიდგვაროვან, განათლებულ, მაგრამ წარმართულ ოჯახში აღიზარდა. თითქმის 45 წლისა იყო, როდესაც მეუღლის, კეთილმსახური ნონას (ხს. 18 აგვისტოს) სურვილით კათაკმეველად გამოაცხადა თავი, შემდეგ მოინათლა და ბოლოს, ნაზიანზის ეპისკოპოსიც კი გახდა.

გრიგოლ ღვთისმეტყველი მამას ასე იხსენებდა: „მამაჩემი იყო მშვენიერი და ფრიად კეთილი მოხუცი, უბრალო ზნის, ცხოვრებაში სამაგალითო, ჭეშმარიტი პატრიარქი, მეორე აბრაამი. თავდაპირველად ცდომილებაში ცხოვრობდა, მაგრამ შემდეგ ქრისტეს მეგობარი შეიქმნა, ბოლოს, მწყემსი და მწყემსმთავარიც."

გრიგოლ ნაზიანზელი თავისი შვილის სულიერი მამაც იყო: 358 წელს თავად მონათლა იგი და სამი წლის შემდეგ ხუცესადაც დაასხა ხელი. გრიგოლ ღვთისმეტყველი მხარში ედგა ხანდაზმულ მშობლებს, მამის გარდაცვალების (374) შემდეგ კი ერთხანს ნაზიანზის მრევლსაც განაგებდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღირსი მამა გრიგოლი ნაზიანზელი

ლიტერატურა
----------

* *ბააკაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 269.
* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი I, თბილისი, 2001 წ. გვ. 11
* *ბააკაშვილი ვ.*, „გრიგოლ ნაზიანზელის თხზულებათა ქართული თარგმანების შესახებ" //კრ: ძველი ქართული მწერლობისა და რუსთველოლოგიის საკითხები, ტ. 4 თბილისი, 1973
**სამართლის მაცნე** (ინგლ. Herald of Law) — სამართლის საერთაშორისო სამეცნიერო ელექტრონული ჟურნალი, რომელსაც გამოსცემს სამართლის მეცნიერთა კავშირი. დაარსდა 2019 წლის 15 დეკემბერს თბილისში. პირველი ნომერი გამოვიდა 2020 წლის ივლისში, რომლის წარდგენის ღონისძიება იმავე წლის 21 ოქტომბერს გაიმართა. ჟურნალის მთავარი რედაქტორია — ზურაბ ჭყონია.

ჟურნალი ღია წვდომისაა და მასში გამოქვეყნებული სრული მასალა ხელმისაწვდომია ნებისმიერი დაინტერესებული პირისათვის. ჟურნალში გამოქვეყნებული სამეცნიერო სტატიები რეფერირდება ინსტიტუტ „ტექინფორმის" გამოცემაში „ქართული რეფერატული ჟურნალი".

ჟურნალი ქვეყნდება წელიწადში ორჯერ — ივლისში და დეკემბერში. შესაძლებელია, ასევე, გამოიცეს დამატებით სპეციალური ნომერი. სტატიები ქვეყნდება უსასყიდლოდ, ქართულ, ინგლისურ, გერმანულ და რუსულ ენებზე (ინგლისურ ენოვან აბსტრაქტთან და ბიბლიოგრაფიასთან ერთად).

ჟურნალის მისიაა „სამართლის მეცნიერების განვითარების და სამოქალაქო საზოგადოებაში სამართლებრივი მართლშეგნების დონის ამაღლების ხელშეწყობა".

ჟურნალის მიერ სამეცნიერო სტატიების შერჩევა ხორციელდება ღია კონკურსის წესით და ორმხრივად ფარული (ანონიმური) რეცენზირების გზით.

იგი თანამშრომლობს როგორც საქართველოს, ისე საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, ასევე სახელისუფლებო ორგანოებთან. მისი სარედაქციო კოლეგია შედგება სამართლის დარგის ქართველი და უცხოელი მეცნიერების და მკვლევარებისგან. ჟურნალს მინიჭებული აქვს საერთაშორისო გრიფი ISSN 2667-9434. ჟურნალი შესულია და ინდექსირდება ათამდე საერთაშორისო სამეცნიერო გლობალურ ბაზაში. ჟურნალში ნაშრომები გამოქვეყნდება – Creative Commons ლიცენზიით (CC BY-SA). ჟურნალი ბუდაპეშტის ღია წვდომის დეკლარაციის ხელმომწერია. ამასთან, ჟურნალის გამომცემელი „სამართლის მეცნიერთა კავშირი" არის ბერლინის ღია წვდომის დეკლარაციის ხელმომწერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* „სამართლის მაცნე" — ISSN
* „სამართლის მაცნე" — ციფრული ბიბლიოთეკა „ივერიელი"
* „სამართლის მაცნე" Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ჟურნალი სამართლის მაცნე. უმაღლესი სასწავლებელი „მილენიუმი" (15 მარტი, 2020). ციტირების თარიღი: 4 თებერვალი, 2021.
2. ↑  „სამართლის მაცნე". Iverieli. ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
3. ↑  უნივერსიტეტი მჭიდრო თანამშრომლობას გეგმავს საერთაშორისო-სამეცნიერო ჟურნალთან „სამართლის მაცნე". გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი. ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
4. ↑  ჟურნალ „სამართლის მაცნე"-ს მთავარ რედაქტორად ზურაბ ჭყონიას არჩევა. სამართლის მეცნიერთა კავშირი (30 იანვარი, 2020). ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
5. 1 2 3  ჟურნალ „სამართლის მაცნე"-ს კონცეფცია. Heraldoflaw.com. ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
6. ↑  Herald of law. International Scientific Indexing. ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
7. ↑  Herald of Law. International Standard Serial Number. ციტირების თარიღი: 5 მარტი, 2021.
8. ↑  View Organization Signatures. Open Access. ციტირების თარიღი: 3 თებერვალი, 2022.
9. ↑  Signatories. Openaccess.mpg.de. ციტირების თარიღი: 3 თებერვალი, 2022.
**კლენკეს ატლასი** (ინგლ. Klencke Atlas; 1660 წ.) — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ატლასი. სიმაღლე 1,75 მ, ხოლო სიგანე გაშლილ მდგომარეობაში 1,9 მ აღწევს. ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით თანახმად, ატლასის გადატანისთვის 6 ადამიანის ძალისხმევაა საჭირო. წარმოადგენს მსოფლიო ატლასს, რომელიც შედგება 37 რუკისგან და 39 გვერდისგან. რუკებზე გამოსახულია კონტინენტები და სისტემატიზებული ევროპული სახელმწიფოები, გარდა ამისა, მასში ჩადებულია იმ დროისათვის არსებული მთელი გეოგრაფიული ცოდნა. კლენკეს ატლასის შექმნა მიეწერება ჰოლანდიელი პრინცის — იოჰან მორიც ნასაუ-ზიგენელის სახელს და შეიცავს ჰოლანდიელი ხელოვანების — ბლაუს, ჰონდიუსისა და სხვათა გრავიურებს.  ატლასი წარდგენილი იყო ფილოსოფიის მასწავლებლის იოჰანეს კლენკეს მიერ ინგლისის მეფის ჩარლზ II-ს სამეფო ტახტზე დაბრუნებასთან დაკავშირებით 1660 წელს. იოჰანეს კლენკე იყო ჰოლანდიელი ვაჭარის შვილი. 1828 წელს ჯორჯ III-მ ატლასი როგორც რუკების მნიშვნელოვანი კრებული გადასცა ბრიტანეთის ბიბლიოთეკას. 1950-იან წლებში კლენკეს ატლასი აღდგენილი იქნა. ამჟამად იგი იმყოფება ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის ანტიკვარული რუკების განყოფილებაში ქალაქ ლონდონში. 1998 წლიდან დაწყებული კლენკეს ატლასის დემონსტირება ხდება ვესტიბიულში. 2010 წლის აპრილში ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის გამოფენაზე იგი პირველად იქნა საჯაროდ წარდგენილი გადაშლილი გვერდებით. 2012 წლამდე კლენკეს ატლასი ფართოდ იყო ცნობილი როგორც მსოფლიოს უდიდესი ატლასი, თუმცა ამავე წლის თებერვალში ავსტრიელმა გამომცემელმა გორდონ ჩირსმა გამოაქვეყნა ახალი ატლასი, სახელწოდებით Earth Platinum, რომელიც კლენკეს ატლასზე უფრო დიდი აღმოჩნდა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  "The World Actually Fits In The World's Largest Book", Liane Hansen, NPR, January 31, 2010
2. 1 2  "Largest book in the world goes on show for the first time", *The Guardian*, 26 January 2010
3. 1 2 3 4  "And You Think Your Kids’ Books Are Heavy", Vic Brand, *Art Info*, January 28, 2010
4. ↑  Peter Barber. *The Map Book*, Bloomsbury Publishing USA, 2005. pg. 164
5. ↑  Magnificent Maps: Power, Propaganda and Art დაარქივებული 2012-10-13 საიტზე Wayback Machine. , exhibition at British Library, 30 Apr 2010 - Sun 19 Sep 2010
**IC 1101** — ზეგიგანტი ელიფსური გალაქტიკა გალაქტიკათგროვა Abell 2029-ში, რომელიც დაახლოებით 1,07 მილიარდი სინათლის წლითაა (309 მეგაპარსეკი) დედამიწას დაშორებული.

მახასიათებლები
--------------

გალაქტიკა ზეგიგანტ ელიფსურ(E)-ლინზისებურადაა(S0) კლასიფიცირებული და A2029-ში ყველაზე კაშკაშა გალაქტიკაა. გალაქტიკის მორფოლოგიური ტიპი საკამათო თემაა, რადგან არსებობს იმის შანსი, რომ მას დისკოს ფორმა ჰქონდეს, მაგრამ დედამიწიდან სხვა კუთხით ჩანს. თუმცა, ლინზისებრი გალაქტიკების უმეტესობის ზომა 50 000-დან 120 000 სინათლის წელიწადს აღწევს. ამ გალაქტიკაში 100 ტრილიონი (1014) ვარსკვლავი ბინადრობს. მისი დიამეტრი 6 მილიონი სინათლის წელიწადია.

უმეტესი დიდი გალაქტიკების მსგავსად IC 1101 დასახლებულია მეტალით მდიდარი უამრავი ვარსკვლავით, რომლებიც შესაძლოა მზეზე 7 მილიარდი წლით ხნიერი იყოს, რის გამოც ის ოქროსფერია. მის ცენტრში რადიოტალღების კაშკაშა წყაროა, რომელიც ზემასიურ შავ ხვრელთან ასოცირდება.

აღმოჩენა
--------

გალაქტიკა 1790 წლის 19 ივნისს ბრიტანელმა ასტრონომმა ფრედერიკ უილიამ ჰერშელ I-მა აღმოაჩინა. ის კატალოგში ჯონ ლუის ემილ დრეიერმა 1895 წელს, თითქმის 100 წლის შემდეგ, შეიტანა, როგორც ვარსკვლავთგროვებისა და ნისლეულების ინდექსური კატალოგის 1101-ე ობიექტი. აღმოჩენისას ის ნისლეული ეგონათ. შემდგომში ედუინ ჰაბლის 1932 წლის აღმოჩენის მიხედვით, „ნისლეულები" სინამდვილეში დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო. ობიექტების შემდგომი ანალიზით დადგინდა, რომ IC 1101 დამოუკიდებელი გალაქტიკებიდან ერთ-ერთი იყო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გალაქტიკათგროვა
* გალაქტიკა

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  NASA/IPAC Extragalactic Database. *Results for IC 1101*. ციტირების თარიღი: 11 November 2006.
2. ↑  Data for IC 1101. *SIMBAD Astronomical Database*.
3. ↑
4. ↑  Uson, Juan M.; Boughn, Stephen P.; Kuhn, Jeffrey R. (October 1990). „The central galaxy in Abell 2029 - an old supergiant". *Science*. **250** (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
**Arctic Monkeys** — ინგლისური ინდი როკ-ჯგუფი შეფილდიდან. ჩამოყალიბდა 2002 წელს ვოკალისტ ალექს ტერნერის, გიტარისტ ჯეიმი კუკისა და ბას გიტარისტ ენდი ნიკოლსონის მიერ. ამჟამად ჯგუფში შედიან ტერნერი (წამყვანი ვოკალი/რიტმული გიტარა), კუკი (წამყვანი ვოკალი, რიტმული გიტარა), ო'მეილი (ბას–გიტარა/ბეკ-ვოკალი), ჰელდერზი (დასარტყმელი საკრავები/ბეკ-ვოკალი).ბასისტმა ენდი ნიკოლსონმა ჯგუფი დატოვა მალევე, მას შემდეგ, რაც მათ 2006 წელს გამოუშვეს სადებიუტო ალბომი.

მათ გამოშვებული აქვთ ექვსი სტუდიური ალბომი: *Whatever People Say I Am, That's What I'm Not (2006), Favourite Worst Nightmare (2007), Humbug (2009), Suck It and See (2011), AM (2013) და Tranquility Base Hotel & Casino (2018). ასევე გამოშვეული აქვთ 1 ლაივ ალბომი - At the Apollo (2008). მათი სადებიუტო ალბომი ყველაზე სწრაფად გაყიდვადი სადებიუტო ალბომია ბრიტანეთის ჩარტების ისტორიაში. 2013 წელს კი Rolling Stone -მა დაასახელა ოცდამეათე საუკეთესო სადებიუტო ალბომად.*

ჯგუფს მოგებული აქვს შვიდი Brit Awards  - სამჯერ მოიგეს საუკეთესო ბრიტანული ჯგუფის და საუკეთესო ბრიტანული ალბომების ჯილდოები, ნომინირებული იყო ხუთ Grammy Awards -ზე. Მათ ასევე მოიგეს Mercury Prize 2006 წელს მათი პირველი ალბომისთვის. Გარდა ამისა, ნომინირებულნი იყვნენ 2007, 2013 და 2018 წლებში. 2007 და 2013 წლებში Ჯგუფი გახლდათ მთავარი შემსრულებელი გლასტონბურის ფესტივალზე. 

Arctic Monkeys გამოცხადებული იქნა, როგორც ერთ-ერთი პირველი ჯგუფი, რომელმაც ხალხის ყურადღება ინტერნეტის მეშვეობით მიიპყრო.

ისკოგრაფია
----------

სტუდიური ალბომები
* *Whatever People Say I Am, That's What I'm Not* (2006)
* *Favourite Worst Nightmare* (2007)
* *Humbug* (2009)
* *Suck It and See* (2011)
* *AM* (2013)
* *Tranquility Base Hotel & Casino* (2018)
* *The Car* (2022)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Arctic Monkeys***

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Arctic Monkeys go rap - News. *Q* (28 February 2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 ივლისი 2011. ციტირების თარიღი: 18 July 2011.
2. ↑  BBC – Seven Ages of Rock "What the World Is Waiting For". Seven Ages of Rock (2007). ციტირების თარიღი: 2 March 2011.
3. ↑  Arctic Monkeys – Intelligent indie-rock from Sheffield. *Clash*. ციტირების თარიღი: 11 March 2011.
**სანქტ-პეტერბურგის ვლადიმირის ტაძარი** (რუს. Владимирский собор) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, ვლადიმირის მოედანზე. პირველად მოიხსენიება XVIII საუკუნეში. ამჟამინდელი ტაძარი შენდებოდა 1761-1769 წლებში. ვლადიმირის ეკლესიისაგან სახელი ეწოდა ვლადიმირის პროსპექტსა და ვლადიმირის მოედანს.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. სამხრეთის ეგვტერი წმინდა მოწამენის პისტის, ელპიდის და აღაპის და დედა მათი სოფიოს, ხოლო ქვედა ეკლესიისა იოანე დამასკელის სახელზე. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. წინამძღვარია - მიტროპოლიტი ვლადიმირ კოტლიაროვი.

ისტორია
-------

სანქტ-პეტერბურგის ვლადიმირის ტაძარი ააშენეს სავაჭრო მოედანზე 1761-1769 წლებს შორის პერიოდში, სავარაუდოდ ქრისტიან კნობელის ან პიეტრო ანტონიო ტრეზინის პროექტის მიხედვით. ეკლესია ააგეს ამავე სახელწოდების ხის ეკლესიის ადგილზე, რომელიც თავის მხრივ ააშენეს 1747 წელს. ახლადაგებული ტაძარი აკურთხეს 1783 წელს. 

1791 წელს არქიტექტორმა ჯაკომო კვარნეგი დაასრულა ორიარუსიანი ცალკე მდგომი სამრეკლოს მშენებლობა. 1830-1831 წლებში არქიტექტორმა აბრაამ მელნიკოვმა ააგო კარიბჭე. 1848 წელს არქიტექტორმა ფრანც რუსკამ სამრეკლოს კიდევ ერთი იარუსი დაამატა, ხოლო 1850-1853 წლებში მანვე ააშენა ორი სამლოცველო და გალავანი. 

1865 წლიდან ვლადიმირის ეკლესიასთან მოქმედებს საქველმოქმედო საზოგადოება, ბავშვთა სახლი და ქალთა თავშესაფარი. 

1883-1885 წლებში არქიტექტორმა ალექსანდრე გოლმმა შეასრულა კუთხის სამუშაოები. 1887-1888 წლების რესტავრაციის შემდეგ ეკლესიამ უმასპინძლა სადღესასწაულო ღონისძიებებს, რომლებიც ეძღვნებოდა რუსეთის გაქრისტიანების 900 წლისთავს. 

1828 წელს ვლადიმირის ეკლესიაში დაკრძალეს ალექსანდრე პუშკინის ძიძა არინა იაკოვლევა. ტაძრის მრევლი თავისი ცხოვრების უკანასკნელ წლებში იყო ფიოდორ დოსტოევსკი. დღემდე ეკლესიაში იხდიან პანაშვიდს, რომელიც მწერალს ეძღვნება. 

1932 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და შენობა გადასცა ფაბრიკას გამოყენებისათვის.

1989 წელს ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და აკურთხეს 1990 წლის 7 აპრილს, პირველი შიდა სარემონტო სამუშაოების დასრულების შემდეგ. ტაძრის ინტერიერის რემონტი დიდი ხნის განმავლობაში გრძელდებოდა. 

2000 წელს ვლადიმირის ეკლესიამ მიიღო ტაძრის სტატუსი.

არქიტექტურა
-----------

ტაძრის მაკეტი
ხუთთავიანი ტაძარი არქიტექტურის ძეგლია, რომელიც აგებულია ბაროკოდან კლასიციზმში გარდამავალ სტილში. იგი მოიცავს ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ზემო (ცივ) და იოანე დამასკელის სახელობის ქვემო (თბილ) ტაძრებს. ამჟამად ღვთისმსახურება მიმდინარეობს მხოლოდ ზემო ეკლესიაში. 

ტაძრის გუმბათის საბჯენი კედლის თავები გაფორმებულია სახარების ავტორთა გამოსახულებით. ზემო ეკლესიაში შემონახულია XVIII საუკუნის კანკელი, რომელიც 1808 წელს გადმოიტანეს ანიჩკოვის სასახლის ეკლესიიდან. ქვედა ეკლესია მოხატული იყო, მაგრამ ისევე როგორც მისი კანკელი ისიც XX საუკუნის შუა წლებში განადგურდა.

ლიტერატურა
----------

* Исакова Е. В. Шкаровский М. В. Собор Владимирской иконы Божией Матери: Исторический очерк. — СПб.: «Алмаз», 2000. — 223 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт собора
* Энциклопедия Санкт-Петербурга, В. В. Антонов დაარქივებული 2016-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* Владимирская церковь на сайте «Русские церкви»
**მარკო პოლო** (იტალ. Marco Polo; დ. 15 სექტემბერი, 1254, ვენეცია — გ. 8 იანვარი, 1324, ვენეცია) — ვენეციელი ვაჭარი, მოგზაური და მწერალი, ერთ-ერთი პირველი ევროპელთაგანი, რომელმაც აბრეშუმის გზის გავლით ჩინეთს მიაღწია. ვენეციელ ვაჭარ მამასა და ბიძასთან ერთად პოლო დაახლოებით 1271-1275 წლებში ზღვით მივიდა მცირე აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, გაიარა სომხეთის მთიანეთი, მესოპოტამია, ირანის მთიანეთი, პამირი, კაშგარი და ჩავიდა ჩრდილოეთ ჩინეთში. იუანის იმპერატორის, ყუბილაის სამსახურში ყოფნის დროს (1292 წლამდე) მოინახულა ქვეყნების სხვადასხვა მხარე. 1295 წელს წამოვიდა სამხრეთ ჩინეთიდან, გაიარა ირანი და ზღვით დაბრუნდა ვენეციაში. დაახლოებით 1297 წელს ტყვედ ჩაუვარდა გენუელებს. მისი ნაამბობი მოგზაურობაზე ჩაიწერა ტუსაღმა რუსტიჩანომ, შემდგომში ამ ჩანაწერებით შედგა „მარკო პოლოს წიგნი" — ძვირფასი წყარო სხვადასხვა ქვეყნების გეოგრაფიის, ეთნოგრაფიისა და ისტორიის შესახებ. წიგნში მრავლადაა აგრეთვე ხალხური თქმულებები, ლეგენდები და ზღაპრები. წიგნი ითარგმნა დასავლეთ ევროპის მრავალ ენაზე და XIV-XVI საუკუნეების ზღვაოსნების (მათ შორის ქრისტეფორე კოლუმბის) კარტოგრაფებისა და მწერლების დიდი ინტერესი გამოიწვია. მის წიგნში ნახსენებია საქართველოც. ყველაზე დიდი ნაწილი ეთმობა ჩინეთს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარკო პოლო საიტზე Curlie
* მარკო პოლო — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"
* მარკო პოლო — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* მარკო პოლო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* მარკო პოლო აბრეშუმის გზით ჩინეთისაკენ

სქოლიო
------

1. ↑  Bergreen 2007, p. 339–342
2. ↑  Marco Polo - Exploration - HISTORY.com. ციტირების თარიღი: January 9, 2017.
3. ↑  Marco Polo - New World Encyclopedia. ციტირების თარიღი: January 9, 2017.
4. ↑  BBC - History - Historic Figures: Marco Polo (c.1254 - 1324). ციტირების თარიღი: January 9, 2017.
5. ↑  უილიამ ტეიტი, კრისტიან ისობელ ჯონსტონი (1843), *Tait's Edinburgh magazine, ტომი 10*, ედინბურგი

|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ედვარდ იტსოს ნახატი *შეტევა* (1899 წელი) სიმბოლურად გამოხატავს ფინეთის რუსიფიკაციის წინააღმდეგ ბრძოლას.
**ფინეთის რუსიფიკაციის** (1899–1905 და 1908–1917 წლებში, ფინურად მოიხსენიება როგორც:*sortokaudet/sortovuodet* თარგმანში: შევიწროვების დრო/წლები) - რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო პოლიტიკა, რომლის მიზანიც იყო ფინეთის დიდი სამთავროს სტატუსის შემცირება და მისი პოლიტიკურ-კულტურული თვითმყოფადობის მოსპობა. ის იყო რუსიფიკაციის პოლიტიკის ნაწილი, რომელსაც რუსეთის იმპერია და შემდგომ საბჭოთა კავშირი ეწეოდა და რომლის მიზანიც იყო მათ ფარგლებში შემავალი ეთნიკური უმცირესობების მოსპობა. ამ პოლტიკის ფარგლებში გატარდა შემდეგი ღონისძიებები:

* *1899 წლის თებერვლის მანიფესტი* - რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ II-ს ბრძანება რომელიც უფლებას აძლევდა იმპერიის წარმომადგენლებს, ფინეთი ადგილობრივი ორგანოების თანხმობის გარეშე ემართათ.
* *1900 წლის ენის მანიფესტი* - იმპერატორ ნიკოლოზ II-ს ბრძანება რუსული ენის ფინეთის ადმინისტრაციულ ენად გამოცხადების თაობაზე.
* 1901 წლის იანვარში იმპერატორმა ნიკოლოზ II-მ ხელი მოაწერა სამხედრო ვალდებულების კანონს და ფინეთის დიდი სამთავროს ჯარები იმპერიის არმიას შეუერთა.

ფინეთმა რუსიფიკაციის ორ ტალღას გაუძლო, ფინეთი იყო როგორც პასიური ასევე აქტიური წინააღმდეგობის პოზიციაში, საქმე რუსი გენერალ-გუბერნატორის ნიკოლაი ბობრიკოვის მკვლელობამდეც კი მივიდა, რომელიც 1904 წლის ივნისში ეიგენ შაუმანმა განახორციელა. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს, იაპონიის ფინანსური დახმარებით შეთქმულებმა ათასობით შაშხანა შეიძინეს. მათი მიზანი იყო აჯანყების მოწყობა და ქვეყნის დამოუკიდებლობის მიღწევა. თუმცა გემი ფინეთის სანაპიროსთან ჩაიძირა და გეგმა ჩიშალა. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთი და იაპონია ერთად იბრძოდა გერმანიის წინააღმდეგ, ამიტომაც იაპონიამ გადასცა რუსეთს ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ ორგანიზაციის ხელმძღვანელების სია (რომლებიც ახლა მიზნის მისაღწევად გერმანიის იმპერიასთან თანამშრომლებდნენ).

იმპერიამ ეროვნული მოძრაობის გაძლიერებას ფინეთის ადმინისტრაციაში რუსიფიკაციის მოწინააღმდეგეების წმენდით, ცენზურის გაძლიერებით და გენერალ-გუბერნატორების დიქტატურის შემოღებით. წინააღმდეგობის მოძრაობის წარმატებებში აღნიშვნის ღირსია ჯარში გაწვევის კანონის  *დე-ფაქტო* გაუქმება. რეტროსპექტიული თვალთახედვით წინააღმდეგობის მოძრაობა იყო მთავარი ფაქტორი რამაც განაპირობა 1917 წელს ფინეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსიფიკაცია
* ფინეთის დიდი სამთავრო
* რუსოფობია

ლიტერატურა
----------

* Sergeevskii, N. D. Finland : the question of autonomy and fundamental laws (1911)
* Alenius, Kari. "Russification in Estonia and Finland Before 1917," *Faravid,* 2004, Vol. 28, pp 181-194
* Huxley, Steven. *Constitutionalist insurgency in Finland: Finnish "passive resistance" against Russification as a case of nonmilitary struggle in the European resistance tradition* (1990)
* Polvinen, Tuomo. *Imperial Borderland: Bobrikov and the Attempted Russification of Finland, 1898–1904* (1995)
* Thaden, Edward C. *Russification in the Baltic Provinces and Finland* (1981).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსიფიკაციის ერა
* "The Gracious Manifesto of the Imperial Majesty", 1899 წლის თებერვლის მანიფესტის ტექსტი *(ინგლისურად)*
* ნიკოლოზის ბრძანება, ფინეთის ავტონომიის შეზღუდვის შესახებ, 1903 წლის 20 მარტი *(ინგლისურად)*