recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**პორტო ფრანკო** — სერიალის *ტიფლისი* მეხუთე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 6 დეკემბერს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
სამართლიანობის აღდგენა, დამნაშავეთა დასჯის სურვილი და მოთხოვნა მე-5 სერიის ძირითად თემად იქცა. საზოგადოების მიერ წამოყენებული პროტესტი ხელისუფლებას აიძულებს იმოქმედოს და დაწყებულ „ომში" ჩაებას. ,ტიფლისის" მე-5 სერიაში, ავტორები სხვა სერიებიდან განსხვავებით ცდილობენ, თხრობაში შეიტანონ ის პრობლემები, რომელიც დღესაც აქტუალურია, იმსჯელონ, განიხილონ, დააფიქსორონ გარკვეული პოზიცია. სამყაროში, სადაც კანონი არ არსებობს, ქაოსია – ამბობს ქალაქის თავი და სწორდ, ამ ქაოსის წინააღმდეგ იწყებს მოძრაობას საზოგადოებაც და პოლიციაც. ორბელიანების, ყაჩაღებისა და პოლიციის გაერთიანება საშიშროებას უქმნის ამილახვართა კლანს, რომელიც მარტო რჩება. მათ ხელიდან ეცლებათ ძველი მეკავშირეები. სერიალში, ამ მცირე პასაჟის გარდა, ამილახვართა ისტორიის შესახებ თითქმის არაა მოთხრობილი, თუმცა რჩება ინტრიგა, მოვლენების გააქტიურებისა და სხვადასხვა მიმართულებით განვითარების პერსპექტივა. მ სერიაში ავტორები თბილისის ისტორიებით არ შემოიფარგლებიან არამედ მოქმედება აჭარაშიც ვითარდება, რაც მათ საშუალებას აძლევს თემის გასაშლელად და იმ ეპოქის უფრო გამოსაკვეთად, რაც დღესაც არ კარგავს პოლიტიკურ აქტუალურობას. ოსმალეთისა და რუსეთის ძალაუფლების ქვეშ მოქცეულ საქართველოში ქართველებისთვის აღარ დარჩა ადგილი. ერთ-ერთ ეპიზოდში, ფაშასა და რუსი გენერლის შეხვედრის სცენაში აჭარელი კითხულობს: „თქვენ კი ეს ქვეყანა ორად გაყავით, მაგრამ მე რაღა მრჩებაო?" საშიშროება მტერთან შეკვრით, მის წინაშე თავის დახრითა და მისი მოთხროვნების განუხრელად შესრულებიდან იწყება. სწორედ პასიური მოლოდინი ანგრევს ქვეყანასა და ადამიანებს, რომლებიც უძრაობის პერიოდში კონფორმისტები ხდებიან. თუმცა ყველაფერს თავისი დრო აქვს და ორბელიანების კლანიც ნელ-ნელა, ეტაპობრივად გეგმავს შეცვალოს სიტუაცია. ამ სერიაში მკვეთრად გამოიკვეთა ორბელიანის მოქმედების არეალი, რომელიც არა მხოლოდ ფიზიკურ დაპირისპირებას გულისხმობს, არამედ საზოგადოების მორალურ გამოფხიზლებას. ამ მიზნით შექმნილი არალეგალური სტამბა, საზოგადოების ერთგვარი მორალური, სულიერი გაჯანსაღებისკენაა მიმართული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* Porto Franco — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* პორტო ფრანკო
ჭიქა პორტვაინი
**პორტვაინი** (პორტ. Vinho do Porto — პორტუს ღვინო) — ტკბილი, შემაგრებული ღვინოა დოუროს ხეობიდან, პორტუგალიის ჩრდილოეთით; მისი სახელი მომდინარეობს ქალაქ პორტუდან — პორტის ღვინის ექსპორტისა და ვაჭრობის ცენტრი. ამ ღვინოს პორტუგალიაში XV საუკუნიდან ამზადებენ. პორტვაინი ძალზედ პოპულარული გახდა ინგლისში 1703 წლის მეთუის ზავის გამო, რის შემდეგაც ვაჭრებს საშუალება მიეცათ ღვინის იმპორტი განეხორციელებინათ შეღავათიანი ბაჟით, მაშინ როდესაც საფრანგეთთან ომის გამო ინგლისი ფრანგულ ღვინოს მოკლებული გახდა. მსგავსი ღვინო, რომელსაც ასევე „პორტს" უწოდებენ მზადდება სხვა ქვეყნებშიც, მათ შორის ავსტრალიაში, ინდოეთსა და აშშ-ში. სენტ-აუგუსტინაში, ფლორიდა, მას უკვე ამზადებდნენ XVI საუკუნიდან მოყოლებული. ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის კანადასა და ევროპის კავშირში, მხოლოდ პორტუგალიურ ღვინოს შეიძლება ეწოდოს „პორტი".

პორტვაინი, როგორც წესი, უფრო ბლანტი, მდიდარი ბუკეტის, ტკბილი და მაღალალკოჰოლიანია ვიდრე სხვა ღვინოები. ეს გამოწვეულია ღვინოს შესამაგრებლად მასში დისტილირებული ყურძნის სპირტის დამატებით ფერმენტაციის შესაჩერებლად დუღილის პერიოდში შაქრის მთლიანად ალკოჰოლად გადაქცევამდე. მას, როგორც წესი, საჭმლის შემდეგ დესერტად მიირთმევენ, ან ყველთან ერთად. თუმცა საფრანგეთში, პორტვაინი აპერიტივია. ღვინოში ალკოჰოლის შემცველობა მერყეობს 18%-დან 30%-მდე.

პორტის ღვინო 16%-ზე ნაკლები ეთანოლის შემცველობით ვერ იცავს თავს ჰაერთან შეხების გამო გაფუჭებისგან. 18%-ზე მეტი ალკოჰოლით კი პორტვაინი შეიძლება შენახულ იქნას ხის „მსუნთქავ" კასრებში, რაც მისი დაძველების საშუალებას იძლევა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 164.
**შიშალდინი** (ინგლ. Mount Shishaldin) — მოქმედი ვულკანი აშშ-ში, ალასკაში, კუნძულ უნიმაკზე. წარმოადგენს ალეუტის კუნძულების უმაღლეს წერტილს. სიმაღლე 2857 მ. 

ვულკანის ტოპოგრაფიული იზოხაზები ზღვის დონიდან 1981 მ-ზე ზემოთ თითქმის სრულყოფილ წრეწირს წარმოადგენს. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კალთებთან შედარებით, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კალთები რამდენადმე ციცაბოა. 2200 მ-ზე მაღლა თითქმის მთლიანად არის დაფარული თოვლითა და ყინულით. შიშალდინის მყინვარული ფარის საერთო ფართობია 91 კმ². 

ჩრდილო-დასავლეთით მასიურ ლავურ ნაკადზე გაბატონებული 24 მონოგენური პარაზიტული კონუსია. შიშალდინის კონუსის ასაკი 10,000 წელზე ნაკლებია და დაშენებულია საწყისი სომისა და ფარის ნაშთზე. ძველი საწყისი ვულკანის ნაშთები გაშიშვლებულია დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს 1494–1798 მ სიმაღლემდე. შიშალდინის ნაგებობა მოიცავს მასალათა დაახლოებით 300 კმ³-ს. 1967 წლიდან ეროვნული ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობაა. 

განსაკუთრებით XIX–XX საუკუნეებში დაფიქსირდა ვულკანის არაერთი ამოფრქვევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Shishaldin. Global Volcanism Program. Smithsonian Institution.
ემბლემა
**„აპოლო 13"** (ინგლ. Apollo 13) — პილოტირებადი კოსმოსური ხომალდი აპოლოს სერიიდან. მთვარისკენ მფრენი კოსმოსური ხომალდებიდან ერთადერთი, რომელსაც სერიოზული ავარია შეემთხვა.

ეკიპაჟი
-------

* მეთაური — ჯეიმზ ლოველი (Lovell James Arthur, Jr.), პირველი ადამიანი მსოფლიოში, რომელმაც განახორციელა მე-4 გაფრენა.
* განკარგულებათა მოდულის პილოტი — ჯონ ლეონარდ სუიგერტი (Swigert John Leonard, Jr.), პირველი გაფრენა.
* სამთვარეო მოდულის პილოტი — ფრედ უოლეს ჰეიზი (Haise Fred Wallace, Jr.), პირველი გაფრენა.

ფრენის აღწერა
-------------

„აპოლოს" სერიიდან მისი წინამორბედი ორი ხომალდის, „აპოლო 11-ისა" და „აპოლო 12-ის" მსგავსად, „აპოლო 13-ის" გაფრენის მიზანიც იყო მთვარის ზედაპირზე ხალხის ჩამოსხმა და სამეცნიერო გამოკვლევების ჩატარება, თუმცა მსოფლიო კოსმონავტიკის ისტორიაში ეს ექსპედიცია გახდა ერთ-ერთი ყველაზე დრამატული და გმირული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* NASA-ს ანგარიში (ინგლისური)
* ფრენის გვერდი NASA-ს საიტზედაარქივებული 2011-08-19 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Неудачу из списка возможностей исключить! (რუსული)
ვაცლავ II-ის და ვაცლავ III-ის სამფლობელოები: 1) ბოჰემიის სამეფო, 2) პოლონეთის სამეფო, 3) ვაცლავ III-ის სავარაუდო ვასალური ტერიტორია უნგრეთში
**პრჟემისლოვიჩები** (ჩეხ. Přemyslovci) — ჩეხი მთავრებისა და მეფეების დინასტია შუა საუკუნეებში. დინასტიამ სახელი მიიღო მისი ლეგენდარული დამაარსებლის პრჟემისლის სახელიდან. დინასტია არსებობდა IX-XIV საუკუნეებში. კერძოდ, 872-1306 წლებში. მისი ერთ-ერთი პირველი მთავარი იყო ვაცლავი, რომელიც რომელიც რომის კათოლიკურმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. იგი მოღვაწეობდა 929-935/936 წლებში.

პრჟემისლოვიჩებმა მეფის ტიტული XI საუკუნიდან მიიღეს. ერთ-ერთი პირველი მეფე ბრატისლავ II მოღვაწეობდა 1085-1092 წლებში.
დინასტიის უკანასკნელი მეფე იყო ვაცლავ III, რომელიც მეფობდა 1305-1306 წლებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პრჟემისლ I ოტოკარი
* პრჟემისლ II ოტოკარი
* ბოჰემიის მმართველთა სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევროპის ისტორიულ სახელმწიფოთა გენეალოგიური ცხრილები
* პრჟემისლოვიჩები. გენეალოგია
* პრჟემისლოვიჩები დაარქივებული 2014-03-29 საიტზე Wayback Machine.
* ბოჰემია
* მორავია
* სილეზია
**პროცენტული სვოპი** (ინგლ. interest rate swap, IRS) — ორ მხარეს შორის წარმოებული ფინანსური ინსტრუმენტი შეთანხმების სახით, რომ გარკვეულ თარიღში ერთი მხარე გადაუხდის მეორე მხარეს ფიქსირებულ პროცენტს გარკვეულ თანხაზე და მისგან პროცენტის თანხაზე გადახდას მიიღებს მცოცავი განაკვეთით (მაგალითად, LIBOR-ის განაკვეთით).

შეთანხმება მომავალი საპროცენტო განაკვეთის შესახებ (ინგლ. Forward Rate Agreement) — სტანდარტიზებული პროცენტული სვოპი.

პროცენტულ სვოპს, ჩვეულებრივ იყენებენ აქტივებთან და პასივებთან ოპერაციების დაზღვევისას ფიქსირებული განაკვეთების მცოცავ განაკვეთებში და პირიქით გადასაყვანად. პროცენტული სვოპის პოზიცია შეიცავს საპროცენტო და საკრედიტო რისკებს ხელშეკრულების მხარეებისათვის.

გამოყენება
----------

პროცენტული სვოპები პოულოვენ გამოყენებას სხვადასხვა საინვესტიციო სტრატეგიებში. ისინი არიან პოპულარული ინსტრუმენტები ჰეჯირებისა და ფინანსური სპეკულაციებისათვის.

ჰეჯირება
--------

საპროცენტო განაკვეთის დაფიქსირება სვოპ შეთანხმებით იძლევა საპროცენტო განაკვეთების ვარნისგან დაზღვევის შესაძლებლობას. მეორეს მხრივ, საპროცენტო განაკვეთების დაწევისას კონტრაგენტი მოგებაში იქნება.

სპეკულაციები
------------

პროცენტული სვოპზე პოზიციაში შესვლის დაბალი ზღვარის წყალობით ისინი სარგებლობენ პოპულარობით საპროცენტო განაკვეთების მოძრაობაზე სპეკულაციების განმახორციელებელ ტრეიდერებთან.

ასე, საბაზო აქტივზე სრულფასოვანი მოკლე პოზიციის გახსნის ნაცვლად, რომელზეც მოსალოდნელია ფასის ვარდნა, ტრეიდერისათვის საკმარისია სვოპ შეთანხმების დადება, რომელიც აფიქსირებს საპროცენტო განაკვეთს ანალოგიურ პერიოდზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Interest Rate Swaps. *global.pimco.com*. ციტირების თარიღი: 2022-01-07
2. ↑  Hedge accounting: What are the benefits of a dynamic risk management strategy?. *bloomberg.com*. ციტირების თარიღი: 2022-01-07
3. ↑  Swap Trading. *comparebrokers.co*. ციტირების თარიღი: 2022-01-07
4. ↑  Interest Rate Swap. *investopedia.com*. ციტირების თარიღი: 2022-01-07
5. ↑  An In-Depth Look at the Swap Market. *investopedia.com*. ციტირების თარიღი: 2022-01-07
**პროტოხეთები**, **ხათები** — აღმოსავლეთ მცირე აზიის უძველესი ავტოქტონური, მკვიდრი მოსახლეობა ინდოევროპული ტომების (ნესიტები, ხეთები, ლუვიელები, ფალაელები) ანატოლიაში გამოჩენამდე (დაახ. ძვ. წ II ათასწლეულის დასაწყისი). ბინადრობდნენ ხათის ქვეყანაში — ცენტრალურ ანატოლიაში, ტავრის მთებიდან პონტოს ზღვის სანაპიროებამდე. მათი ქვეყანა ძირითადად მოიცავდა დღევანდელ კაპადოკიას. პოლიტიკური ცენტრი იყო ხათუსა (ახლანდელი ბოღაზქოი, თურქეთი). ლაპარაკობდნენ ხათურ (პროტოხეთურ) ენაზე. ამ ენაზე შედგენილი ტექსტები აღმოჩენილ იქნა ბოღაზქოის არქივში. ტექსტები ატარებს რელიგიურ ხასიათს. 

ძვ.წ. II ათასწლეულში ხათური ენა უკვე „მკვდარი" იყო. მას უკვე ხეთების სამეფოს დროს გამოიყენებდნენ მხოლოდ ტექსტების შესადგენად. ენისათვის დამახასიათებელია პრეფიქსაცია, შესაბამისად იგი თავისი სტრუქტურით უახლოვდება კავკასიურ, კერძოდ კი აფხაზურ-ადიღეურ და ქართველურ ენებს.

პროტოხეთური საზოგადოება ადრეკლასობრივი იყო. ამას ადასტურებს სამეფო ხელისუფლების ამსახველი ისეთი სიტყვების გამოჩენა ტექსტებში როგორიცაა „მეფე", „დედოფალი" — შესაბამისი ტიტულებით „თაბარნა", „თავანანა", „დიდი ტახტი" და ა.შ. არქეოლოგიური აღმოჩენები ადასტურებს რომ სოციალური დიფერენციაცია შორს იყო წასული საზოგადოებაში. დასტურდება სამეფო და სატაძრო მომსახურე პერსონალის არსებობა („მესუფრენი", „ქურუმნი", „ღვინის მწდენი" და სხვა). პროტოხეთურ პოლითეისტურ პანთეონს ჰყავდა ამინდის ღვთაება „თარუ", მზის ღვთაება „ეშთან", სამყაროს მაცოცხლებელი ღვთაება „თელიფინუ", მეუფე ქვეყნისა „ვურუნქათე" და სხვანი. ხათის ქვეყანაში და ზოგადად ხათებში გავრცელბული იყო ლითონის (სპილენძი, ოქრო, ვერცხლი) დამუშავება, მსგავსად სხვა პროტო-ქართველებისა. ხათებისა და ანატოლიაში გადმოსახლებული ინდოევროპელების (კერძოდ ნესიტებისა და ფალაელების) აღრევის შედეგად, ძვ.წ II ათასწლეულის I ნახევარში ჩამოყალიბდა ხეთური მოსახლეობა (ხეთები) რომელმაც მთლიანად მიითვისა ხათების კულტურული ტრადიციები და სახელიც მსგავსი დაირქვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხათური ენა

ლიტერატურა
----------

* *Гамкрелидзе Т.В. „Хеттские языки" и вопрос о переселении в Малую Азию индо-европейских племен*
* *„ენათმეცნიერების ინსტიტუტის შრომები. აღმოსავლურ ენათა სერია", 1957, ტ. 2.*

* *გიორგაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 213.
**ატომური ნომერი** (**Z**) — ქიმიური ელემენტის რიგითი ნომერი დ. მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში. ატომური ნომერი უდრის ატომის ბირთვში პროტონების რაოდენობას. იგი ჩვეულებრივად აღინიშნება Z ასოთი. ბირთვის მუზტი Ze-ს ტოლია, სადაც e — დადებითი ელემენტარული ელექტრონული მუხტია, რომელიც ელექტრონის მუხტის აბსოლუტური მნიშვნელობის ტოლია.

სქემატურად ატომი შეიძლება მიახლოებით წარმოვიდგინოთ, როგორც პროტონებისა (p+) და ნეიტრონების (n) მჭიდრო გროვა (ბირთვი), რომლის ირგვლივაც მოძრაობს ელექტრონები (e-).
ატომის ელექტრული მუხტი ნულია, რამეთუ მასში ელექტრონთა რაოდენობაც უდრის მისსავე **ატომური ნომერს** (**Z**) (+e მუხტის მქონე Z პროტონი და -e მუხტის მქონე Z ელექტრონი აბათილებენ ერთმანეთის მუხტს და ჯამში გავძლევენ 0 კულონს).

თავდაპირველად, ეს ნომერი განსაზღვრავდა ქიმიური ელემენტის ადგილს მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულობის ცხრილში. როდესაც დიმიტრი მენდელეევმა იმ დროისთვის ცნობილი ქიმიური ელემენტები დააჯგუფა მათი თვისებების მიხედვით, შენიშნა რომ ატომური მასის ზრდის მიხედვით დალაგებას არალოგიკურ შედეგებამდე მივყავდით: მაგალითად, იოდსა და ტელურს მათი ატომური მასიდან გამომდინარე შებრუნებით უნდა დაეკავებინათ ადგილები. შეუსაბამოებებმა, ქიმიური თვისებების მიხედვით განდასებაში რომელიც განსაზღვრავდა ატომურ ნომერს და დაახლოებით შეესაბამებოდა ატომურ მასას, აჩვენეს რომ ატომური მასა გამოსახავს არა მხოლოდ მასას არამედ სხვა თვისებებსაც.

კავშირი მასასა და მუხტთან
-------------------------

ატომური მასის მიხედვით და ატომური ნომრის მიხედვით განდასებებს შორის გადახრები ახსნილ იქნა ჰენრი მოსლის შრომებში 1931 წელს, რომლებმაც აჩვენეს მკაცრი დამოკიდებულება ელემენტების რენტგენის სხივების დიფრაქციასა და მენდელეევის ელემენტთა პერიოდულობის ცხრილში მათ მდებარეობას შორის. შემდგომში ნაჩვენები იქნა, რომ ატომური ნომერი შეესაბამება ბირთვის მუხტს ანუ ბირთვში პროტონების რაოდენობას. ამგვარად, ელემენტის თვისებებს განსაზღვრავს **ბირთვის მუხტი** და არა მასა.

ატომური ნომერი გარკვეულ კავშირშია ატომურ მასასთან, მაგრამ მათ შორის მაინც არის სხვაობა. ეს კავშირი გამოწვეულია იმით რომ, ერთი მხრივ, ატომური მასა დამოკიდებულია ბირთვში ნეიტრონებისა და პროტონების რაოდენობაზე, ხოლო, მეორე მხრივ კი, ატომური ნომერი განისაზღვრება ბირთვში პროტონების რაოდენობით.

ატომური მასა ხშირად მოიხსენება ელემენტის სახელის მერე, მაგ.: ხშირია საუბარი ნახშირბად–14–ზე (რომელიც გამოიყენება არქეოლოგიაში ორგანული წარმოშობის ნივთების დასათარიღებლად), ამით ხაზი ესმება მის განსხვავებას ნახშირბად–12–ისაგან (ნახშირბადის ბუნებაში ყველაზე უფრო გავრცელებული იზოტოპი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 679.
**ატომიუმი** — ბრიუსელის ერთ-ერთი სიმბოლო. 120 მეტრი სიმაღლის ნაგებობა 1958 წელს მსოფლიო გამოფენისთვის (სახელწოდებით „ექსპო 58") აღიმართა. ეს არის რკინის კრისტალის 165-მილიარდჯერ გაზრდილი ალუმინისგან დამზადებული მოდელი, რომელიც ბელგიელმა ინჟინერმა ანდრე ვატერკეინმა დააპროექტა და შემდეგ მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა და თამაშობს ბრიუსელის ინფრასტრუქტურის განვითარებაში. თავიდან ძალიან უცნაური იყო, როდესაც მისი მშენებლობის დროს გადაწყვიტეს რომ ბურთები ყოფილიყო არა ფოლადის, არამედ ალუმინის რაც იმ დროისთვის მომავლის სამშენებლო მასალად ითვლებოდა. ზუსტად არ არის ცნობილი თუ რატომ მიიღეს ეს გადაწყვეტილება, მაგრამ ერთ-ერთი მიზეზი კი ნამდვილად იყო ის, რომ ალუმინი უფრო გამოსადეგი იყო კოროზიის წინააღმდეგ ვიდრე ფოლადი. თავიდან ჩაფიქრებული იყო რომ ნაგებობა ბრიუსელში იდგებოდა არაუმეტეს 6 თვისა, მაგრამ მსოფლიო გამოფენის დასრულებისთანავე გადაწყდა, რომ ის თავისი სილამაზის და ცნობადობის წყალობით დარჩენილიყო ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ ლენდმარკად.

2004 დან 2006 წლამდე ატომიუმის შენობაზე ტარდებოდა განახლებითი სამუშაოები და ამ ხნის განმავლობაში ის იყო მნახველისათვის დროებით დახურული. ამ დროს შენობის გარკვეული ნაწილი რომელიც ალუმინით იყო ნაშენები შეიცვალა სპეციალური მასალით, ანტიკოროზიული ფოლადით. რენოვაცია დაჯდა 26 მილიონი ევრო. 2005 წლის 21 დეკემბერს კი დაიტესტა ატომიუმის გარე განათება, რადგანაც მისი ნათურები ძალიან მალე ფუჭდებოდნენ მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ბურთების მერიდიანებზე გადაკრულიყო ახალი უჟანგავი ფოლადის ფირფიტები, რაშიც უკვე ჩაშენებული იქნებოდა თანამედროვე და ძლიერი ლედ-ნათურები. 

2006 წლის 14 თებერვალს კი იმ დროს პრინცმა ფილიპმა (ის ახლა უკვე ბელგიის მეფეა) საზეიმოდ გახსნა განახლებული ატომიუმი, რომელიც არის მუზეუმი და შენობის შიგნით განთავსებულია საგამოფენო დარბაზები და სავაჭრო ცენტრები, რომლებიც ესკალატორებით და ლიფტებით უკავშირდებიან ერთმანეთს. შენობის მწვერვალიდან იშლება ბრიუსელის ხედი.

საინტერესო ფაქტები
------------------

თუკი ატომიუმს განვიხილავთ არა როგორც კრისტალის, არამედ მოდელს ატომისა, რომელსაც ცხრა ნუკლონი აქვს (რაც სახელწოდებიდან გამომდინარე ბუნებრივად შეიძლება მოგვეჩვენოს), ეს ატომი იქნება ბერილიუმის ატომი, რომელსაც ქიმიური ელემენტების პერიოდულ სისტემაში აქვს სიმბოლო **Be**, რაც შეესაბამება ბელგიის კოდს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ატომიუმი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* ატომიუმის ვებკამერა
* ატომიუმი

სქოლიო
------

1. ↑  Official website
**ატომური ენერგეტიკა** — ენერგეტიკის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ელექტროენერგიის გამომუშავება ატომურ ელექტროსადგურებში (აეს). თბური რეაქტორებით მომუშავე აესების მქკ არ განსხვავდება ორგანული სათბობით მომუშავე თბოელექტროსადგურების (თეს) მქკ-საგან.

ატომური ენერგეტიკის განვითარებას მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ატომური სათბობის სიიაფე. პირობით სათბობზე გადაანგარიშებისას ატომური სათბობის მოპოვებისათვის გაწეული კაპიტალური ხარჯები ორჯერ ნაკლებია ქვანახშირის მოპოვებისათვის საჭირო კაპდაბანდებებზე.

როგორც წესი ატომურ ენერგეტიკაში გამოიყენება პლუტონიუმ-239 და ურან-235 დაშლის შედეგად წარმოქმნილი ჯაჭვური რეაქციები. ატომის ბირთვები იყოფიან მათში ნეიტრონის მოხვედრით, რითაც ხდება ახალი ნეიტრონების გამონთავისუფლება, რომელიც იწვევს შეუქცევად პროცესს. ჯაჭვური რეაქციისას ხდება უზარმაზარი კინეტიკური ენერგიის გამოსხივება, რაც საბოლოო ჯამში გარდაიქმნება სითბურ ენერგიად.

მიუხედავად იმისა რომ ენერგიის ზოგ წყაროს (თერმობირთვული რეაქციები მზეზე...) ბირთვული ენერგია უდევს საფუძვლად, საზოგადოდ მიიჩნევა რომ ატომური ენერგეტიკა ესაა უშუალოდ ატომურ რეაქტორებში წარმოებული მართვადი რეაქციები.

ატომური ენერგია იწარმოება აეს-ებში, გამოიყენება ატომურ წყალქვეშა ნავებზე, ატომურ ყინულმჭრელებზე, არსებობს გეგმები კოსმოსურ თანამგზავრებში ატომური ენერგიის გამოყენებაზე, არაერთი ცდაა ჩატარებული თვითმფრინავებსა და თვითმავალ ტანკებში გამოეყენებინათ ატომური ენერგია.

2012 წელს მსოფლიოში ელექტროწარმოება საწვავის მიხედვით გამოიყურებოდა შემდეგნაირად:

* ქვანახშირი (40,4 %)
* ბუნებრივი გაზი (22,5 %)
* ჰიდრო (16,2 %)
* ბირთვული (10,9 %)
* ნავთობი (5,0 %)
* დანარჩენი (5,0 %)

გალერეა
-------

* ატომური ელექტროსადგურიატომური ელექტროსადგური
* აშშ ატომური ავიამზიდიაშშ ატომური ავიამზიდი
* რუსული ატომური ყინულმჭრელირუსული ატომური ყინულმჭრელი

ლიტერატურა
----------

* *ვ. გომელაური*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 678.
**ბაჭია, გაიქეცი** (ინგლ. Rabbit, Run) — ჯონ აპდაიკის რომანი, გამოქვეყნდა 1960 წელს. ნაწარმოები ასახავს 26 წლის ჰარი ენგსტრომის ცხოვრების სამ თვეს, რომლიც ცდილობს უსიყვარულო ქორწინებას და მოსაწყენ სამსახურს გაექცეს. 

„ბაჭია, გაიქეცი" კურდღლის სერიის პირველი წიგნია. მისი მომდევნო ნაწილებია: „ბაჭია ბრუნდება", „ბაჭია მდიდრდება" და „ბაჭია ისვენებს". ამ სერიაში აპდაიკი XX საუკუნის II ნახევრის აშშ-ის უმთავრესი მოვლენების ფონზე ბაჭიას მიერ ცხოვრების დაუღალავ ძიებას კომიკური და რეტროსპეტული მიდგომით ასახავს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მთავარ გმირი 26 წლის ჰარი ენგსტრომი, მეტსახელად ბაჭია, სკოლაში სწავლისას ცნობილი კალათბურთელი იყო. რომანში აღწერილია მისი ცხოვრების 5 თვე. ბაჭია დაოჯახებულია, მეუღლე და ვაჟიშვილი ჰყავს, მეორე შვილსაც ელოდება, მაგრამ ბედნიერი არ არის. მისი ცოლი სვამს, თვითონ მოსაწყენ სამუშაოზე მუშაობს, ცოლის მშობლები ალმაცერად უყურებენ სიძეს. ბაჭიამ იცის, რომ რაღაც უნდა შეცვალოს, სახლიდან მიდის და ორი თვის განმავლობაში მეძავთან ერთად ცხოვრობს. შემდეგ ბაჭია შინ ბრუნდება, მაგრამ მეორე შვილი, ახალშობილი ეღუპება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Rabbit, Run* study guide, themes, quotes, teachers' guide
* *Rabbit, Run Map* დაარქივებული 2015-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* Original *New York Times* review "You Cannot Really Flee" by David Boroff, November 6, 1960, pg. BR4
My Bloody Valentine-ის 2008 წლის კონცერტი
**შუგეიზინგი** (ინგლ. Shoegazing) — ალტერნატიული როკის ქვეჟანრი, რომელიც წარმოიშვა დიდ ბრიტანეთში 1980-იანი წლების დასასრულს. ის გრძელდებოდა დაახლოებით 1990-იანი წლების შუა პერიოდამდე, ხოლო თავის კრიტიკულ ზენიტს მიაღწია 1990 და 1991 წლებში. ჟანრის სახელი მომდინარეობს ბრიტანული მუსიკალური პრესის მიერ გამოყენებული ინგლისური სიტყვებიდან „shoe" (ფეხსაცმელი) და „gazing" (ცქერა), რაც ამ სტილში მოღვაწე მუსიკოსების სხვა როკ-მუსიკოსებთან შედარებით წყნარი და უმოძრაო შესრულების სტილიდან იყო გამომდინარე.

მუსიკალურად სტილისთვის დამახასიათებელია გიტარული ეფექტების ფართო გამოყენება, ხმაურის და მაღალი სიხშირის ბგერების ხარჯზე მელოდიების შექმნა. ხშირია (მაგრამ, არა-ექსკლუზიური) ხმადაბალი ვოკალი გაურკვეველი ტექსტით, რომელიც განზრახ რთულად გასარჩევია ინსტრუმენტების ხმამაღალი შესრულების ფონზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* musicOMH.com Shoegaze revival feature დაარქივებული 2012-08-18 საიტზე Wayback Machine.
* Shoegaze examples at Earbits.com დაარქივებული 2012-03-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  All Music: Genre: Shoegaze. Retrieved 6 Feb 2010.
**შავულა**, **შავი ჭოვილო** (ლათ. Tringa ochropus) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 21–24 სმ, მასა შეადგენს 50–80 გ-ს, ფრთის შლილი — 41–46 სმ. ნისკარტი მოკლეა, ფერად შავი. სხეულის ზედა მხარე მოყავისფროა, აყრია წვრილი ლაქები. თავსა და კისერზე რუხ-ყავისფერი მორთულობა აქვს. კუდი ძირში თეთრია, ბოლოში — შავი. ფრენის დროს ქვევიდან თეთრი კუდი, შავი ფრთები და კუდს იქით ოდნავ გაცილებული ფეხები ჩანს. ბუდობს ზაფხულში, სკანდინავიიდან ციმბირამდე წიწვოვან ტყეებში. უპირატესობას ანიჭებს გაშლილ და ნოტიო ტყეებს, აგრეთვე ჭაობებს. გადაფრენა ახასიათებს. ზამთარს ზომიერ სარტყლებში ატარებს, მაგრამ წლის უმეტეს დროს ცენტრალურ აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში გვხვდება. აქტიურია შებინდებისას. დამახასიათებელია მუდმივად მოძრავი კუდი. ხშირად ზის ხეებზე. იკვებება წყლის მწერებით, კიბოსნაირებითა და მცირე ზომის თევზებით. მეჭვავიასნაირთა უმრავლესობისაგან განსხვავებით, შავულა ბუდეს მიწაზე არ იკეთებს, არამედ იკავებს შაშვისებრთა მიტოვებულ ბუდეებს, უმთავრესად ბოლოშავასას. დედალი დებს 3–4 კვერცხს; ბარტყები გამოჩეკიდან მალევე ტოვებენ ბუდეს და მშობლებთან კიდევ მცირე ხნით რჩებიან. შავულას სიცოცხლის ხანგრძლივობა 8–11 წელს შეადგენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: შავულა დაარქივებული 2021-09-13 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* შავულა საიტზე Ecosystema.Ru (რუსული)
* შავულა[*მკვდარი ბმული*] IUCN-ის საიტზე (ინგლისური)
* შავულას ვიდეოებისა და ფოტოების ნაკრები საიტზე Internet Bird Collection (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 651.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 93, 177, 217.
ბრიტანული სახელმწიფოები 800 წლისათვის.
**აღმოსავლეთ ინგლისის სამეფო** (ძვ. ინგლ. Ēast Engla Rīce) — ანგლოსაქსთა მიერ ჰეპტარქიის დროს ჩამოყალიბებული ერთ-ერთი სამეფო. აღმოსავლეთ ინგლისის სამეფო VI საუკუნის დამლევს დააარსეს გერმანული წარმოშობის ტომებმა ანგლებმა, რომლებიც იუტლანდიიდან შემოიჭრნენ და დასახლდნენ დიდი ბრიტანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში.

616 წელს ნორთუმბრიაზე გამარჯვების შემდეგ აღმოსავლეთი ინგლისი მცირე ხნით რჩებოდა ანგლოსაქსების ყველაზე ძლიერ სახელმწიფოდ. თუმცა შემდეგ სამეფო ექცევა მერსიის გავლენის ქვეშ, 794 წელს მერსიის მეფე ოფამ მოკლა აღმოსავლეთ ინგლისის მეფე ეთელბერტი და პრაქტიკულად თვითონ მართავდა სახელმწიფოს. აღმოსავლეთმა ინგლისმა დამოუკიდებლობა დაიბრუნა მერსიასთან ორწლიანი ომის შემდეგ (825-827 წწ.), რომლის დროსაც ბრძოლაში დაიღუპა მერსიის ორი მეფე.

870 წელს სამეფოს თავს დაესხნენ დანიელი ვიკინგები, მათ მოკლეს მეფე ედმუნდი, რომელიც მოგვიანებით შერაცხეს წმინდანად. დანიელების ბატონობა გაგრძელდა 920 წლამდე, როდესაც მისი ტერიტორია გაათავისუფლა უესექსის სამეფოს არმიამ. თუმცა 1015-1017 წლებში იგი კვლავ დაიპყრო დანიის მეფე კნუდ დიდმა.

ლიტერატურა
----------

* Hadley, Dawn (2009). "Viking Raids and Conquest", რედ. Stafford, Pauline: *A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c.500–c.1100*. Chichester:  Blackwell. ISBN 978-1-4051-0628-3.
* Williams, Gareth (2001). "Mercian Coinage and Authority", *Mercia: an Anglo-Saxon kingdom in Europe*. Leicester:  Leicester University Press. ISBN 0-8264-7765-8.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰეპტარქია |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი ინგლისი · ესექსი · კენტი · მერსია · ნორთუმბრია · სასექსი · უესექსი |

 |
**აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი** (რუს. Храм Воскресения Словущего) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვის ისტორიულ ცენტრში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალურ ადმინისტრაციულ ოლქში არბატის რაიონში. ეკლესიაში მოქმედებს იერუსალიმის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეტოქი. 

ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

თავდაპირველად ტაძარს ეწოდებოდა „ფილიპე მოციქულის სახელობის ეკლესია" მოსკოვის მიტროპოლიტის ფილიპეს პატივისცემის ნიშნად, რომლის ქალაქგარეთ სახლიც იდგა ტაძრის სიახლოვეს. ასევე არსებობს ვერსია, რომლის მიხედვითაც ეკლესია დააარსა თავად ფილიპემ, მაგრამ ჩანაწერთა წიგნებში ამის შესახებ არაფერია ნათქვამი.

ამჟამად არსებული ტაძარი აგებულია ივან კოსმინის მიერ და ნაკურთხია 1688 წელს მოციქულ ფილიპეს სახელზე. 

1812 წელს ტაძარი გაძარცვეს ფრანგებმა და ძლიერ დაზარალდა მოსკოვის დიდი ხანძრის დროს. ამის შემდეგ ორწელიწადნახევარი ტაძარში ღვთისმსხურება აღარ აღევლინებოდა. 1815 წელს ტაძარი აღადგინეს, მაგრამ საკუთარი მრევლი აღარ ჰყავდა, ამიტომ მიაწერეს ამჟამად უკვე დანგრეულ წმინდა ტრიფონ ამაფუნტელის ტაძარს, რომელიც მდებარეობდა არბატის მოედანზე. 1818 წელს ტაძარში ჩამოყალიბდა იერუსალიმის საპატრიარქოს მეტოქი და შენობაც მათ გადაეცათ. 1819 წელს ტაძრის მთავარი ეგვტერი აკურთხეს აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელზე. XIX საუკუნის ბოლოდან ბერძნული დასპორის არაერთგზის თხოვნის შემდეგ შაბათის ღვთისმსახურება ტრადიციულად მიმდინარეობს ბერძნულ ენაზე. 

1917 წელს იერუსალიმის მეტოქი გაუქმდა, მაგრამ ეკლესია საბჭოთა პერიოდშიც არ დახურულა. 1989 წლიდან აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი კვლავ იერუსალიმის ეკლესიის მეტოქია. 

2003 წლიდან ტაძრის წინამძღვარია სტეფან (დისპირაკისი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма Воскресения Словущего на Арбате
* Храм Воскресения Словущего на Арбате на сайте «Храмы России»

სქოლიო
------

1. ↑  Официальный сайт храма Воскресения Словущего на Арбате.
**ორანესტადი** ((ნიდერლ. Oranjestad) ნიდერლანდურიდან თარგმანში: *ნარინჯისფერი დასახლება*) — სინტ-ესტატიუსის დედაქალაქი, კარიბის ნიდერლანდებში. ის არის მცირე დასახლება, დაახლოებით 1000 მაცხოვრებლით.

ორანესტადი ისტორიული პორტია. ის შეიძლება გაიყოს ორ ძირითად სექტორდ: ქვემო დასახლება, სანაპიროს გასწვრივ, კოლონიური ხანის ნანგრევებით და ზემო დასახლება, სადაც არის აღდგენილი ისტორიული ცენტრი და კუნძულის მთავარი სავაჭრო-საცხოვრებელი უბანი.

ორანესტადის მთავარი ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა XVII საუკუნის ფორტი — *ორანჯი*. ფორტს აქვს ზარბაზნები, საფორტიფიკაციო ნაგებობები და შიდა ეზო. ფორტთან ახლოს არის მუზეუმი, დასავლეთი ნახევარსფეროს უძველესი სინაგოგის ნანგრევები და ებრაელთა სასაფლაო.

ისტორიულ ნაწილში ასევე არის 1755 წელს აგებული ნიდერლანდური რეფორმისტური ეკლესიის ნანგრევი და აღგენილი საცხოვრებელი სახლები, მათ შორის *Gezaghebber* (ლეტენანტ-გუბერნატორის ყოფილი რეზიდენცია).

ქალაქში არის სინტ-ეტატუსის სამედიცინო უნივერსიტეტი, სადაც დაახლოებით 100 სტუდენტი სწავლობს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ორანესტადი (არუბა)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* St. Eustatius Historical Foundation Museum დაარქივებული 2011-12-12 საიტზე Wayback Machine.
* St. Eustatius: weather forecast
**ორაგული** (ლათ. Salmo) — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია წყნარი და ატლანტის ოკეანეების ჩრდილო ნაწილის აუზის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, იშვიათად ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში; მრავალი სახეობა აკლიმატიზებულია ბუნებრივი არეალის მიღმა. ზურგის ფარფლში 17-ზე ნაკლები სხივი აქვთ. გამრავლების პერიოდში ღებულობენ ღია საქორწინო შეფერილობას. ტოფობენ მდინარეებში, ნაყოფიერება დაბალია. რიგი გამსვლელი ორაგული ქმნის სუფთა მტკნარწყლიან ფორმას. არსებობს სეზონური ფორმებიც. აერთიანებს 50-მდე სახეობას, რომელთა შორის აღსანიშნავია: იშხანი, შავი ზღვის ორაგული, ჩრდილოეთის ორაგული, კუმჟა და სხვა. საქართველოში ორაგულისებრთა ოჯახიდან გავრცელებულია შავი ზღვის ორაგული, ცისარტყელა კალმახი, მდინარის კალმახი, ტბის კალმახი, რიპუსი, პელიადი, ლადოგური სიგი. ორაგული რეწვის, სპორტული თევზჭერისა და აკვაკულტურის მნიშვნელოვანი ობიექტია. ზოგიერთი სახეობის რაოდენობა მცირდება, ზოგიერთი დაცვის ქვეშაა. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, შებოლილს, დაკონსერვებულს. ცნობილია ორაგულის ზურგიელი, დოში, სათალი, წითელი ხიზილალა და სხვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Лососи || Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-22. ციტირების თარიღი: 2021-07-22.
2. ↑  Fish Identification: Find Species
**ორაგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორაგვეთში. 

ეკლესიის ასაგებად შერჩეულია ვაკე ადგილი, ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი საფლავის ქვები. ერთ-ერთ საფლავზე იკითხება 1937 წელი. ეკლესია მცირე ზომის სწორკუთხა მოყვანილობის დარბაზული ტიპისაა. აგებულია კარგად დამუშავებული საფასადე ქვებითა და კირხსნარით. საფასადე ქვები მხოლოდ ეკლესიის მოპირკეთებას არ წარმოადგენს. ისინი განიერია და შესაძლოა ნაგებობის მზიდი კონსტრუქციული ნაწილიც ყოფილიყო. შიდა მხრიდან საფასადე წყობა შერეულია. ზომები: 8X6 მ. შემორჩენილი სიმაღლე 5-6 მეტრია. საკურთხეველში ფიქსირდება ორი თაღოვანი ნიშა და კარგად დამუშავებული ტრაპეზის ქვა. ტრაპეზი ერთიანი მონოლითური ქვისგან არის დამზადებული, რომლის ზედა ნაწილიც ამოღარულია. ამჟამად ტრაპეზის ქვა ორადაა გატეხილი და ზევიდან ადევს ქვის ერთიანი ფილა. იატაკი დაფარულია ქვა-ღორღით. კარის ღიობი ფიქსირდება მხოლოდ დასავლეთის კედელში. ეკლესიას აქვს ინტერიერში გაფართოებული სამი სარკმელი. საკურთხევლის კამარაში აკუსტიკისათვის დატანებულია ორი ქვევრი. დასავლეთის ფასადი შემკობილია არქიტრავზე, შესრულებულია ამაღლებული ჯვრის კომპოზიციითა და ცხვრის ჰორელიეფური გამოსახულებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 24605
**შავი ზღვის ფლოტი** — რუსეთის სამხედრო ფლოტი შავ ზღვაზე.

ისტორია
-------

### რუსეთის იმპერიაში

ფლოტი შეიქმნა 1783 წელს რუსეთის იმპერიაში. 1785 წელს მასში შედიოდა 12 სახაზო ხომალდი, 20 ფრეგატი, 5 შხუნა და 23 სატრანსპორტო გემი. პრადი შემადგენლობა 13,5 ათასი კაცი. ფლოტი მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში 1787-1791 წლებში. თედორე უშაკოვის სარდლობით ფლოტმა მნიშვნელოვანი გამარჯვევები მოიპოვა ფიდონისის (1788), ქერჩის საზღვაო ბრძოლაში (1790), ტენდრის (1790) და კალიაკრის (1791) ბრძოლებში. 1798-1800 წლებში უშაკოვის ლაშქრობის შედეგად შავი ზღვის ფლოტმა საფრანგეთისგან გაათავისუფლა იონიის კუნძულები და კუნძული კორფუ. 1804 წელს შავი ზღვის ფლოტის მთავარი საადმირალო პორტი ხერსონის ნაცვლად გახდა სევასტოპოლი. 1807 წელს ადმირალ დიმიტრი სენიავინის ესკადრამ დარდანელისა და ათონის ბრძოლებში გაანადგურა ოსმალეთის ფლოტი. 1853 წლიდან ფლოტს ხელმძღვანელობდა ადმირალი მ. ლაზარევი. მის დროს განახლდა ხომალდების შემადგენლობა, სევასტოპოლში ააგეს საადმირალო. ყირიმის ომის დროს ვიცე-ადმირალ პ. ნახიმოვის ესკადრამ სინპის ბრძოლაში 1853 წელს გაანადგურა ოსმალეთის ესკადრა. 1854-1855 წლებში მონაწილეობდა სევასტოპოლის დაცვაში. 1905 წლის რევოლუციის დროს შავი ზღვის ფლოტში დაიწყო რევოლუციური გამოსვლები. ჯავშნოსან „პოტიომკინზე" და კრეისერ „ოჩაკოვზე" იფეთქა აჯანყებებმა, რომლებიც ჩახშობილ იქნა. პირველი მსოფლიო ომის დროს შავი ზღვის ფლოტი მოქმედებდა შავ ზღვაში გერმანიის და ოსმალეთის ძალების წინააღმდეგ და მხარს უჭერდა კავკასიის ფრონტის ჯარებს ზღვისპირა მიმართულების შეტევების დროს. 1916 წელს მონაწილეობდა ტრაპიზონის აღებაში.

### საბჭოთა კავშირში

1936 წელს გაერთიანდა შავი ზღვის და აზოვის საზღვაო ძალები. მეორე მსოფლიო ომის დროს ფლოტში შედიოდა 1 სახაზო ხომალდო, 6 კრეისერი, 16 ლიდერი და საესკადრო ნაღმოსანი, 47 წყალქვეშა ნავი, 600 თვითმფრინავი. ფლოტი მონაწილეობდა ოდესის ბრძოლაში (1941), სევასტოპოლის დაცვაში (1941-1942), ქერჩ-ფეოდოსიის სადესანტო ოპერაციაში (1941-1942), კავკასიისთვის ბრძოლაში, ნოვოროსიისკ-ტამანის ოპერაციაში (1943).

### რუსეთის ფედერაციაში

2008 წელს რუსეთ-საქართველოს ომის დროს ფლოტი მონაწილეობდა აფხაზეთის სანაპიროს ბრძოლაში. 2010 წლის 21 აპრილს უკრაინისა და რუსეთის პრეზიდენტებმა ხარკოვში ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომლითაც შავი ზღვის ფლოტი სევასტოპოლში დარჩება კიდევ 25 წლით, ბუნებრივ გაზზე შეღავათის სანაცვლოდ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 672.
* შავი ზღვის ფლოტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* შავი ზღვის ფლოტი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* Черноморский флот — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
აული ღუნიბი დაღესტანში. სერგეი პროკუდინ-გორსკის ფოტოგრაფია, 1904.
**აული** (თურქ. *ავულ*, *ავილ*, *აილ* — „სამოსახლო", „სადგომი") — კავკასიის მთიანი რეგიონების მცხოვრებთა ტრადიციული სოფელი. ჰქონდა თავდაცვითი დანიშნულება.

აულები ხშირად (მაგრამ არა ყოველთვის) საძოვრების ან სასმელი წყლის წყაროებთან ახლოსაა განლაგებული. ტიპური აული შედგება მთის ფერდობზე შეფენილი ქვის სახლებისგან, რომელთა უმეტესობა ორსართულიანია. შენობები, ჩვეულებრივ, ფასადით სამხრეთისკენაა მიქცეული. სახლები ერთმანეთთან მჭიდროდ მიჯრილია ისე, რომ ქვედა იარუსის სახლის სახურავი ზედასთვის ეზოს წარმოადგენს. სახლების ქვედა სართულებზე მოწყობილია გომური და სამეურნეო სათავსოები, ზედა სართულები საცხოვრებელია. ზოგჯერ სახლები მიწისქვეშა გასასვლელებით უკავშირდება ერთმანეთს. ზოგიერთ აულში შემორჩენილია ქვის კოშკები. აულის მოსახლეობა შეადგენდა თემს, რომელსაც სოფლის კრება მართავდა. მონათესავე გაერთიანებები (თუხუმები) სახლობდნენ აულის ცალკეულ უბნებში, რომლებიც ხშირად ამა თუ იმ გვარის მიხედვით იწოდებოდა. აულის ცენტრს წარმოადგენს მეჩეთი და მის წინ მოწყობილი მოედანი, რომელსაც გოდეკანი ეწოდება. ეს უკანასკნელი სხვადასხვა საკითხის განსახილველად ტრადიციულად მამაკაცების შეკრების ადგილია, თუმცა ასევე გამოიყენება საზოგადოებრივი ღონისძიებებისთვის, მათ შორის, ქორწილების გასამართად. 

კავკასიის ომის (1817-1864) დროს აულები დიდ როლს თამაშობდა კავკასიელი მთიელების ბრძოლაში რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. აულების რთული რელიეფის და მოხერხებული თავდაცვითი პოზიციების გამო რუსეთის ჯარს ამ დასახლებების დაუფლება პირდაპირი იერიშის გზით უწევდა, რაც დიდ მსხვერპლთან იყო დაკავშირებული. 

სიტყვა „აული" თურქულენოვანი წარმოშობისაა და თავდაპირველად ყაზახეთის, ცენტრალური აზიის და ბაშკირეთის ხალხებში მოძრავ, სეზონურად გადაადგილებად დასახლებას აღნიშნავდა. XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე ამ ხალხების მომთაბარეობიდან მკვიდრ ცხოვრებაზე გადასვლასთან ერთად აული მუდმივი დასახლების, სოფლის აღმნიშვნელი სიტყვა გახდა. ჩრდილოეთ კავკასიის სლავური მოსახლეობა აულს ტრადიციულად უწოდებს სოფლის ტიპის ყველა დასახლებულ პუნქტს, სადაც არაქრისტიანი მოსახლეობაა. თანამედროვე რუსეთში „ოკატოს" (ОКАТО, სრულიად რუსეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ობიექტების კლასიფიკატორი) სისტემის მიხედვით, აულად მიიჩნევა სოფლის ტიპის დასახლებული პუნქტი ადიღური (ჩერქეზული), აბაზური, ყარაჩაული და ნოღაური მოსახლეობით ადიღეში, კრასნოდარის მხარესა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, ნოღაური და თურქმენული მოსახლეობით სტავროპოლის მხარეში და ყაზახური მოსახლეობით ნოვოსიბირსკის და ომსკის ოლქებსა და ალთაის მხარეში.

ლიტერატურა
----------

* Гальченко И. Е. Глоссарий лексики языков народов Северного Кавказа в русском языке. Орджоникидзе: Изд-во Сев.-Осет. гос. ун-та, 1975;
* Карпов Ю. Ю. Взгляд на горцев. Взгляд с гор: Мировоззренческие аспекты культуры и социальный опыт горцев Дагестана. СПб.: Петербургское Востоковедение, 2007;
* Народы России. Праздники, обычаи, обряды: Энциклопедия / Бронштейн М. Н. Жуковская Н. Л. и др. М.: ЗАО «РОСМЭН-ПРЕСС», 2008.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აული — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* აული — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
**ანუკ ემე** (დ. 27 აპრილი, 1932) — ფრანგი კინომსახიობი. კინოკარიერა 14 წლის ასაკში დაიწყო და 1947 წლიდან მოყოლებული 70-ზე მეტ ფილმში ითამაშა. სკოლაში სწავლის პარალელურად ცეკვასა და სამსახიობო ხელოვნებას ეუფლებოდა.

კარიერა
-------

ფრანსუაზა სწავლობდა ბალეტს და დეკლამაციას. ბავშვობიდანვე დაყავდათ კინოგადაღებებზე. 25 წლის ასაკში იგი გახდა ლიტერატურული კაბარეს "წითელი ვარდის" მშვენება, ერთი სეზონით გაემგზავრა ათენში, სადაც სცენაზე თამაშობდა. სწორედ იქიდან ჩამოიტანა ბერძნული სახელისა და ფრანგული მიმღეობისგან შემდგარი ფსევდონიმი ანუკ ემე- ანუკ საყვარელი.

ანუკ ემეს კარიერა 1949 წლიდან იწყება როდესაც მან შესანიშნავად გაართვა თავი რთულ როლს ანდრე კაიატის ფილმში "ვერონელი მიჯნურები". ფილმში ამბავი მოთხრობილია შეყვარებულთა სევდიანი ისტორიის შესახებ. ფილმი შექსპირის ტრაგედიის მიხედვითაა შექმნილი. ანუკ ემე ერთსა და იმავე დროს ასრულებდა ჯულიეტასა და დევნილი ქალიშვილის როლს. ახალგაზრდა მსახიობის მიმართ კრიტიკა კეთილად განეწყო, ხოლო მაყურებელმა იგი შეამჩნია. თითქმის ათი წლის განმავლობაში იგი ძველი პროვინციული მსახიობივით არსებობდა. მას იღებდნენ რომში, მადრიდში, ლონდონში, ბერლინში. ნაცნობია იმ პერიოდში ერთ-ერთი ფილმი. ესაა ფრანსუაზა ა.კრონინის დრამის "იუპიტერი იცინის" მიხედვით გადაღებული დასავლეღგერმანული ფილმი "მე შენ გეძებ"

ანუკის სილამაზე მის პროფესინალიზმს დიდ გასაქანს აძლევდა. ნათელი თვალები, მქრქალ, ანტიკურად ნაძერწ სახეზე, არა მარტო ფიზიკურ სრულყოფილებად აღიქმება არამედ სულიერ სულქმნილად. 

1951 წელს ალექსანდრ ასტრუკმა ანუკ ემე მიიწვია ფილმ "ცეცხლისფერ ფარდაში" მონაწილეობის მისაღებად. რეჟისორი გატაცებული იყო ფორმის სფეროში ექსპერიმენტებით. მის რთულ ხატოვნებას და დახლართულ ეკრანულ თხრობას აგვირგვინებდა ანუკ ემეს მიერ განსახიერებული გმირი. 

დიდი მოდელეანის არაოფიციალური მეუღლის ჟანა ებიუტერნის როლზე მსახიობებს ეძებდნენ. ამ დროისათვის ჟერარ ფილიპმა რომელთან ერთადაც ანუკ ემე მონაწილეობას იღებდა ფილმში "ქაფზე", რეჟისორს ჟაკ ბეკერს ყურადღება გაამახვილებია თავის პარტნიორ ქალზე. მათ ერტდ გადაწყვიტეს, რომ ანუკ ემეს მიდრეკიდება იდეალური ხასიათის განხორციელებისადმი სწორედ ზედგამოჭრილი იყო "მონპარნასი, 19" -ისთვის. ამასთან მსახიობის ოდნავ აწოწილი სილუეტი მოდილიანის ტილოებზე ასახული ქალის ტიპს ესადაგებოდა.

ანუკ ემეს ჰქონდა ბედნიერება ემუშავა ფედერიკო ფელინისთან. 1959წელს მონაწილეობდა- "ტკბილ ცხოვრებაში", 1962 წელს კი "*8​1⁄2* ". "ტკბილ ცხოვრებაში" არისტოკრატიული გვარის შთამომავალს თამაშობს. ანუკ ემემ მისი ყველაზე რთული როლი "*8​1⁄2* "-ში შეასრულა. 

თავისი ყველაზე რთული როლები მსახიობმა ფელინისა და დენის ფილმებში ითამაშა. სამართლიანია ითქვას, რომ ემე საყოველთაოდ ცნობილი "ქალისა და მამაკაცის" შემდებ გახდა. ლელუშის ფილმში ის პირველად გახდა საკუთარი პერსონაჟის ავტორი. "ეს იყო ნამდვილი გართობა, თითქმის ოჯახური გართობა,-იგონებს ანუკ ემე. - იმის მაგივრად, რომ მსახიობებისთვის ტექსტის დაზეპირება დაევალებინა, ლელუში გვეუბნებოდა: "ამ აზრს შენ გამოსთქვამ მაშინ როდესაც განსაკუთრებით საჭიროდ მიიჩნევ, დარჩენილ დროს, რაც გსურს ის გააკეთეთ".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანუკ ემე JWA-ში

სქოლიო
------
შავწვერა. 1736 წლის ნამუშევარი
**ედუარდ ტიჩი** (ინგლ. Edward Teach; უფრო უკეთ ცნობილი, როგორც **შავწვერა** (ინგლ. Blackbeard) დ. 1680 — გ. 22 ნოემბერი, 1718) — ინგლისელი მეკობრე, რომელიც თავის საქმიანობას ეწეოდა ვესტ-ინდოეთსა და ამერიკის კოლონიების აღმოსავლეთ სანაპიროებზე. ცოტა რამაა ცნობილი მისი ადრეული ცხოვრების შესახებ. სავარაუდოდ დაიბადა ინგლისის ქალაქ ბრისტოლში. შესაძლოა იგი კეპერი გემების მეზღვაური იყო დედოფალ ანას ომის დროს, სანამ ბაჰამების კუნძულ ნიუ-პროვიდენსზე დასახლდებოდა, რომელიც კაპიტან ბენჯამინ ჰორნიგოლდის ბაზას წარმოადგენდა. მის ეკიპაჟს შავწვერა დაახლოებით 1716 წელს შეუერთდა. მავალ მეკობრულ აქტში გამოჩენილ სიმამაცისათვის ჰორნიგოლდმა ის თავის მიერ დატყვევებული კარპაჭის მეთაურად დანიშნა. შემდეგში მათი ფლოტი კიდევ რამდენიმე გემით გაიზარდა, რომელთაგან ერთ-ერთს ხელმძღვანელობდა სტიდ ბონეტი, მაგრამ 1717 წლის ბოლოსთვის, ჰორნიგოლდი მეკობრეობას შეეშვა და თან ორი ხომალდი წაიყვანა.

ტიჩმა შეიპყრო ფრანგი ვაჭრების გემი, რომელსაც სახელი შეუცვალა, *Queen Anne's Revenge* უწოდა და 40 ქვემეხით აღჭურვა. ამის შემდეგ ის სახელგანთქმული მეკობრე გახდა, მისი მეტსახელი კი მომდინარეობს მისი თხელი შავი წვერისა და საზარელი სილუეტისგან. როგორც მონაცემებშია აღნიშნული, მტრების შესაშინებლად ქუდის ქვეშ მას აალებადი პატრუქი ეყენა. მან მეკობრეთა ალიანსი ჩამოაყალიბა და სამხრეთ კაროლინის პორტის — ჩარლსტონის ბლოკირება მოახდინა. მას შემდეგ, რაც Queen Anne's Revenge-ის მგზავრები გამოისყიდეს, მან გემი ჩრდილოეთ კაროლინის ქალაქ ბოფოტრის მახლობლად მეჩეჩზე შესვა. ამის შემდეგ ის ჩრდილოეთ კაროლინის ქალაქ ბატში დასახლდა და სამეფო პატიებას დათანხმდა. თუმცა, სულ მალე ის კვლავ ზღვაში დაბრუნდა და ვირჯინიის გუბერნატორ ალექსანდრ სპოტსვუდის ყურადღება მიიპყრო. სპოტსვუდმა მეკობრის შესაპყრობად ჯარისკაცებისა და მეზღვარუების მოპილიზება მოახდინა, რაც მათ 1718 წლის 22 ნოემბერს შეძლეს კიდეც. მძვინვარე ბრძოლის დროს, ტიჩი და მისი ეკიპაჟის რამდენიმე წევრი მოკლა მეზღვაურთა მცირე შენაერთმა, რომელსაც მეთაურობდა ლეიტენანტი რობერტ მეინარდი.

ტიჩი საშინელ ზემოქმედებას ახდენდა და საკუთარი თავის საზარელ სურათს ხატავდა იმ ხალხზე, რომელთაც ის აყაჩაღებდა. მიუხედავად ასეთი ტირანული სურათისა, დღესდღეობით არ არსებობს არანაირი ცნობა იმის შესახებ, რომ მას ოდესმე მოეკლას ან დაესახიჩრებინოს მის მიერ შეპყრობილნი. სიკვდილის შემდეგ, შავწვერა მეკობრული თემატიკის მრავალი ლიტერატურული მიმდინარეობის შთაგონების წყაროდ იქცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mike Daniel, discoverer of shipwreck thought to be the *Queen Anne's Revenge* დაარქივებული 2018-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* BBC Video about the potential discovery of Teach's ship
* Images of artefacts recovered from the shipwreck thought to be the *Queen Anne's Revenge*
* National Geographic Magazine Article on Blackbeard დაარქივებული 2007-10-12 საიტზე Wayback Machine.
* Blackbeard's Lost Ship Documentary produced by the PBS Series Secrets of the Dead
**„შიშველის მონახაზი"**, იგივე **„მქსოველი სუზანა"** — პოლ გოგენის ნახატი.

საწოლის კიდეზე მჯდომი მქსოველი შიშველი ქალის ნახატი გოგენის შემოქმედებისთვის საკმაოდ უჩვეულოა. იგი განსხვავდება იმ პერიოდის ქალთა იდეალიზირებული გამოსახულებებისგან. ტილოზე გამოსახულია ახალგაზრდა შავთმიანი ქალი, რომელიც ოდნავ დახრილია და ქსოვს ისე, რომ იკვეთება ნაკეცები მის მუცელზე. ქალი ზის თეთრ თეთრეულზე, მის ზურგსუკან დევს ცისფერი და მწვანე ზეწრები, კედელზე კი კიდია ზოლებიანი ხალიჩა და მანდოლინა, რომლებიც გოგენის სხვა ნახატებშიც გვხვდება. ხალიჩის ცისფერი, მწვანე და თეთრი ტონები ჰარმონიულად ერწყმის ნახატის ფერთა გამას. ეს ნახატი ქსოვილის ფორმებისა და სტრუქტურისადმი გოგენის ინტერესის ერთ-ერთი ადრეული მაგალითია.

სავარაუდოდ გოგენის შთაგონების წყარო იყო მის მიერ იმავე წელს შეძენილი ედუარ მანეს ნახატი „ქსოვა" (1879), რომელზეც გამოსახულია მსგავს პოზაში მყოფი შემოსილი მომუშავე ქალი. მსგავსი სიუჟეტის ნახვა შეიძლება აგრეთვე კამილ პისაროს ნახატზე „პორტრეტი მადამ პისაროსი, რომელიც ფანჯარასთან ქსოვს".

უცნობია, ვინ იყო ნახატზე გამოსახული მოდელი. მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ეს იყო მხატვრის მშობლების მოახლე, სხვები კი ფიქრობენ, რომ გოგენისთვის პოზიორობდა პროფესიონალი მენატურე.

1892 წელს „შიშველის მონახაზი" გამოიფინა კოპენჰაგენში და იგი გოგენის ცოლისგან, მეტესგან, თეოდორ ფილიპსენმა შეიძინა. ფილიპსენს თავიდან ნახატის ლუვრისთვის გადაცემა სურდა, მაგრამ მოგვიანებით უარი თქვა თავის განზრახვაზე და ნახატი კოპენჰაგენის ხელოვნებათა მუზეუმს შესწირა (1920). ამჟამად ნახატი გამოფენილია კარლსბერგის ახალ გლიპტოთეკაში. საინვენტარო ნომერია MIN smk-3453.

ბიბლიოგრაფია
------------

* *Jens Peter Munk and Kirsten Olesen et al.*, Post-Impressionism, Copenhagen: Ny Carlsberg Glyptotek. — გვ. 54—55. 147 გვ. ISBN 87-7452-109-8.
* *Bodelsen M.*, Gauguin og Van Gogh i København i 1893, København, 1984. — გვ. 48—50.
* *The Art of Paul Gauguin*, New Haven, 1988. — გვ. 21—23.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „მქსოველი სუზანა" კარლსბერგის ახალი გლიპტოთეკის საიტზე დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.
**აულიე-ათური ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლის მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია ყირგიზეთისა და ყაზახეთის სსრ-ებში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით ჰოლანდიურ ჯიშთან და ნაჯვარების „თავისში" შემდგომი მოშენებით. მაგარი კონსტიტუციის ცხოველებია, კარგად არიან შეგუებული მთის საძოვრებზე ყოლას, ადვილად იტანენ ძლიერ სიცხეს. ფერად უპირატესად შავ-ჭრელია, გვხვდება ქერა-რუხიც. საშენ ფერმებში კუროს მასაა 700–800 კგ, უდიდესი 1000 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ. საშუალო მონაწველი შეადგენს 2500–3000 კგ რძეს, რეკორდული 9988 კგ-ს. რძის ცხიმიანობა 3,7–3,8%. კარგად სუქდება.

კუროების ყველაზე მეტად ფასეული ხაზებია: ყაზახეთში — ატლასის 490, ვესიოლის 47, აბრიკოსის 1; ყირგიზეთში – სულთნის 1, შტარის, ორმანის. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში იყენებენ ადგილობრივი საქონლის გასაუმჯობესებლად.

ლიტერატურა
----------

* *Панасенко А. Г.*, Некоторые биологические свойства аулиеатинского скота, «Тр. Алма-Атинского зооветеринарного института», 1959, т. 11;
* *Панасенко А. Г.*, Аулиеатинский крупный рогатый скот, в кн.: Породы сельскохозяйственных животных, выведенные в Казахстане, А.-А. 1960;
* *Панасенко А. Г.*, Аулиеатинский скот // Большая советская энциклопедия, т. 2 — М. : Советская энциклопедия, 1970.
**ანტუან დაგატა** (ფრანგ. Antoine D'Agata; დ. 1961) — ფრანგი ფოტოგრაფი და რეჟისორი.

ანტუან დაგატა დაიბადა 1961 წელს მარსელში. 1983 წელს დატოვა საფრანგეთი და წამოიწყო მოგზაურობა მსოფლიოს მასშტაბით. ფოტოგრაფიით 30 წლის ასაკში დაინტერესდა. იგი ფოტოგრაფიას ეუფლებოდა ნიუ-იორკის ფოტოგრაფიის საერთაშორისო ცენტრში ლარი კლარკისა და ნან გოლდინის მეურვეობის ქვეშ. დაგატამ 1998 წელს ნიპრის პრიზი აიღო ახალგაზრდა ფოტოგრაფებისთვის. 2008 წლიდან შეუერთდა მაგნუმის ფოტოგრაფთა ასოციაციას. გამოსცა ფოტოწიგნები: Vortex, Insomnia, Stigma და Manifeste. ასევე, მას ეკუთვნის ცნობილი გამოფენა 1001 Nuits პარიზში. იგი ძირითადად ეხება ტაბუდადებულ თემებს,, როგორებიც არის ნარკომანია, დეპრესია, პროსტიტუცია და ა.შ. ფოტოგრაფიასთან ერთად ანტუან დაგატა ფილმების გადაღებითაცაა გატაცებული. მას გამოცემული აქვს რამდენიმე წიგნი და გადაღებული აქვს სამი მხატვრული ფილმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტუან დაგატა Magnum Photos-ზე
* ანტუან დაგატას ნამუშევრების მიმოხილვა documentsdartistes.org-ზე
* ანტუან დაგატა Facebook-ზე
* Antoine D'Agata IMDb-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Antoine d’Agata interviewed by Arja Hyytiainen.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-26. ციტირების თარიღი: 2011-11-22.
2. ↑  Antoine D'Agata. ციტირების თარიღი: 2012-01-08.
3. ↑  Fear, Desire, Drugs and, Fucking. Photographer Antoine D’Agata Lives a Life Less Ordinary By Alex Sturrock, Antoine D’Agata. ციტირების თარიღი: 2011-11-22.
**აპოლონ დავითის ძე იოსელიანი** (დ. 1885, წყალტუბო, — გ. 30 სექტემბერი, 1937) — ქართველი ოფიცერი, პოლკოვნიკი.

დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1909 წლის მდგომარეობით იყო 39-ე საარტილერიო ბრიგადის პორუჩიკი. ამავე ბრიგადის შემადგენლობაში მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918). 1916 წელს მიიღო შტაბს-კაპიტნის, 1917 წელს — კაპიტნის წოდება. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის II (1915) და წმ. ანას III (1915) და II (1917) ხარისხის ორდენებით. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, ჰქონდა მაიორის, შემდეგ პოლკოვნიკის წოდება. მეთაურობდა საარტილერიო ბატარეას. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ იყო ქართული წითელი არმიის საარტილერიო დივიზიის სამეურნეო ნაწილის უფროსი. 1924 წელს დროებით დაპატიმრებული იყო „სამხედრო ცენტრის" საქმესთან დაკავშირებით (იყო პოლკ. როსტომ მუსხელიშვილის ახლო მეგობარი). 1930-იან წლებში მუშაობდა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამხედრო ხელმძღვანელად. 1937 წლის ივლისში დააპატიმრეს და სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის გადაწყვეტილებით დახვრიტეს „კონტრრევოლუციური სამხედრო ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით. რეაბილიტირებულია 1956 წელს.

ლიტერატურა
----------

* მშვიდობით ძმებო, გვხვრეტენ ამაღამ! დაარქივებული 2020-11-26 საიტზე Wayback Machine.  / [საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივი ; პროექტის ხელმძღვანელი ომარ თუშურაშვილი. თბ. 2016. ISBN 9789941094361.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსელიანი აპოლონ დავითის ძე. სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა] / ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი სამხრეთ კავკასიაში, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საერთაშორისო საზოგადოება „მემორიალი", საქართველოში შვეიცარიის საელჩო. - 2013;
* Иосселиани Аполлон Давидович. „Офицеры русской императорской армии";
* Иосселиани Аполлон. „Памяти героев Великой войны 1914–1918".
ძია აუ
„**ძია აუ**" (რუს. Дядюшка Ау) — საბჭოთა თოჯინური ანიმაციური ფილმების სერია-ტრილოგია, შექმნილი და გამოშვებული 1979 წელს რეჟისორების, იოსებ დოუკშას, მაია ბუზინოვას, ლიდია სურიკოვას და მარია მუატის მიერ. ეფუძნება ფინელი მწერალ ჰანუ მიაკელის ამავე სახელწოდების მოთხრობას  (რომელიც რუსულად მწერალმა ედუარდ უსპენსკიმ თარგმნა).

სიუჟეტი
-------

ანიმაციური ფილმების სერიის მთავარი პერსონაჟია ტყის კაცუნა, ძია აუ, რომელიც სხვადასხვა სიტუაციაში ამოჰყოფს თავს. პერსონაჟს ახმოვანებს ვასილი ლივანოვი.

### ძია აუ

პირველ სერიაში ძია აუ ეკამათება საკუთარ ანარეკლს სარკეში, გაიცნობს გოგონას რიმას (რომლის სახლიც ტყესთან ახლოს დგას). 

### ძია აუს შეცდომა

როდესაც აუს სახლით გვერდით ხეზე ბინას იდებენ ყვავები, იგი გადაწყვიტავს, გადახედოს ბაბუის დატოვებულ წიგნს, რათა დაუმტკიცოს ახალ მეზობლებს, რომ მათ ბაბუის დროს არ უცხოვრიათ. აღმოაჩენს რა მწვანე ხის ხსენებას, შემთხვევით რგავს მას და ასხამს სუპს. ხე იზრდება და ყველაფერს ყლაპავს. აუს გადაარჩენს რიმა.

### ძია აუ ქალაქში

ტყე აუს ირგვლივ ამოჩეხილია და გაშენებულია ქალაქი. აუ ზამთრის მძინარობის შემდეგ იღვიძებს და აღმოაჩენს, რომ სახლი დადგეს ახალი შენობის სახურავზე. ამრიგად, აუ პირველად ხედავს ქალაქს, აწყდება სხვადასხვა ელექტრომოწყობილობას, რომელთა მნიშვნელობა არ ესმის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ძია აუ" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „ძია აუს შეცდომა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „ძია აუ ქალაქში" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ძია აუ (ფილმის შესახებ)