recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ფლიდ კრემერი (1965)
**ფლიდ კრემერი** (Floyd Cramer; დ. 27 ოქტომბერი, 1933 — გ. 31 დეკემბერი, 1997) — ამერიკელი პიანისტი, რომელიც „ნეშვილ საუნდის" ერთ-ერთი არქიტექტორი იყო. მან პოპულარიზაცია გაუწია ე. წ. ფორტეპიანოზე ნოტების სრიალის სტილს, რომლის დროსაც ერთი ნოტი მეორეზე სრიალით გადადის. ეს ერთგვარი გადახვევა იყო 1950-იანი წლების ბოლო გაბატონებული "პერკუსიული" დაკვრის სტილიდან.

კრემერი ლუიზიანაში დაიბადა და არკანზასში გაიზარდა. პიანინოზე დაკვრა თავად ისწავლა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მშობლიურ ქალაქ შრივპორტში დაბრუნდა, სადაც პიანისტად მუშაობდა რადიო შოუსთვის „ლუიზიანა ჰეირაიდ". კრემერი ნეშვილში 1955 წელს გადავიდა. იმ პერიოდში ქანთრის მუსიკაში ფორტეპიანოს აკომპანემენტი მოდაში შემოდიოდა და მომდევნო ორი წელიდაწი და საკუთარი თქმით „დღე და ღამე საფორტეპიანო სესიებში" მონაწილეობდა. სულ მცირე ხანში კრემერი ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული სტუდიური მუსიკოსი გახდა ამ ინდუსტრიაში, უკრავდა რა ისეთი ვარსკვლავებისთვის, როგორიც იყვნენ ელვის პრესლი, ბრენდა ლი, პატსი კლაინი, ჯიმ რივზი, ედი არნოლდი, როი ორბისონი, დონ გიბსონი და მრავალი სხვა. პრესლის პირველი ნაციონალურ ჰიტში „Heartbreak Hotel" კრემერის ფორტეპიანოს აკომპანემენტი ჟღერს. მიუხედავად ამისა, კრემერი მხოლოდ სტუდიური მუსიკოსი დარჩა და თითქმის უცნობი იყო ყველასთვის, გარდა ინდუსტრიის ინსაიდერებისა.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **გურჯაანის მუნიციპალიტეტში მდებარე ეკლესიას** ეხება. *ლიახვის ხეობაში მდებარე ეკლესიის შესახებ* იხილეთ **ხეითის საბაწმინდის ეკლესია**. |

საბაწმინდის ეკლესიის ხედი
**საბაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 700 მეტრზე. მონასტერი აერთიანებს ორ ეკლესიას — წმინდა საბას სახელობის დიდ გუმბათოვან ეკლესიას, რომლის სახელსაც მონასტრი ატარებს და მასთან ახლოს მდგარ სამეკლესიიან ბაზილიკას (წმინდა ნიკოლოზის სახელობისა), რომელიც ასევე ცალკე ატარებს ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსს. ჩანს რომ წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიაც ასევე მონასტრის ეკლესია იყო. 

საბაწმინდის ეკლესია განეკუთვნება XIII საუკუნის პირველ ნახევარს. ეკლესია გეგმით ჩახაზული ჯვრის ტიპისაა, რამდენადმე წაგრძელებული აღმოსავლეთ და დასავლეთ მკლავებით. ნაგებია ძირითადად აგურით, გარედან მთლიანად შირიმის ქვითაა მოპირკეთებული. მკლავების გადაკვეთაზე აღმართულია გუმბათი, რომელიც ეყრდნობა საკურთხევლის შვერილებსა და დასავლეთის ორ თავისუფლად მდგომ სწორკუთხა ბოძს. გუმბათის ყელის საფუძველი ხაზგასმულია შვერილი ზოლურით, რომელიც გამოყვანილია ნახევარწრიული ფორმის ლეკალური აგურის ორი რიგით. 

ეკლესიის შიდა სივრცეს საკურთხევლის სამი და გუმბათის ყელში გაჭრილი თორმეტი მაღალი სარკმლის გარდა, კიდევ სამი თაღოვანი სარკმელი აშუქებს, რომლებიც გაჭრილია სამხრეთის, დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლების ღერძზე.

XX საუკუნის 80-იან წლებში ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, რომლის დროსაც აღადგინეს გუმბათის ყელი და ლავგარდანი. 

საბაწმინდის ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კარდანახის ბაზილიკა

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 166-170.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
| ტურინის მეტროპოლიტენი Metropolitana di Torino |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა |  იტალია |
| ქალაქი |  ტურინი |
| გახსნის თარიღი | 4 თებერვალი 2006 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 15,1 კმ. |
| სადგურთა რაოდენობა | 23 |
| ხაზთა რაოდენობა | 1 |
| მგზავრები დღეში | 87 000 |
| მგზავრები წელიწადში |  |
| ხაზების სქემა |
|  |

**ტურინის მეტროპოლიტენი** — მე-6 მეტროპოლიტენი იტალიაში რომის, მილანის, ნეაპოლის, კატანიის, გენუის შემდეგ. გაიხსნა 2006 წლის 4 თებერვალს. თავდაპირველად შედგებოდა 1 ხაზისგან, რომლის ბაზასაც წარმოადგენდა ავტომატური სისტემა VAL. იგი იწყება ქალაქის ცენტრში რკინიგზის მთავარ სადგურზე **"პორტა ნუოვა"**, გადაკვეთს ქალაქის ცენტრს სადგურ **"პორტა სუზას"** გავლით და გრძელდება დასავლეთით **Collegno**-მდე.

ტიპური სადგური 19 მ. სიგანით და 60 მ. სიგრძით, მდებარეობს საშუალო სიღრმეზე 16 მ.-ზე. პლატფორმებს გზებისგან აცილებს ბადისებრი კარები. მიუხედავად იმისა, რომ სადგურები ღია მეთოდებით შენდებოდა, გამავალი გვირაბები ჭაბურღილებით გაითხარა (7,8 მ. დიამეტრით).

სამუშაო განრიგი: 04:45 — 24:00.

პიკის საათებში მატარებლები 2 წუთიანი ინტერვალებით მოძრაობენ, დანარჩენ დროს კი — 4-6 წთ.

მოძრავი შემადგენლობა
--------------------

ტურინის მეტრო
2001 წლის ოქტომბერში 23 მატარებლის შეკვეთა ჰქონდა Siemens-ს და ავსტრიაში ააწყვეს. 28 შემადგენელი VAL ფორმირებული 4 ვაგონად სიგანით 2,08 მ. თითოეული მატარებლის სიგრძე კი - 52 მ. იყო.

რეგიონთა გახსნის ქრონოლოგია
---------------------------

* 4 თებერვალი 2006: «XVIII დიჩემბრე» — «ფერმი» (7,5 კმ.)
* 5 ოქტომბერი 2007: «XVIII დიჩემბრე» — «პორტა ნუოვა» (2,1 კმ.)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია
**საგარეჯოს სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქალაქ საგარეჯოს აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს მუნიციპალიტეტის საავადმყოფოს ეზოში. განეკუთვნება ძვ. წ. VIII-VII საუკუნეებს. 

1979 წელს მიწის სამუშაოების დროს მთლიანად დაინგრა ერთი სამარხი, რომლის მასალის დიდი ნაწილი მშენებლებმა საგარეჯოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადასცეს. დანარჩენი მასალა ადგილზე შეკრიბა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამარხში აღმოჩნდა თიხის ექვსი ჭურჭელი, ბრინჯაოს მახვილი, სამაჯურები, მახათი, დედალი დუგმა, წრიული ფორმის ორნახვრეტიანი ფირფიტა, შუბისპირი, ფრაგმენტირებული სარტყელი. იმავე 1979 წელს ექსპედიციამ გათხარა ათი ორმოსამარხი. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია. მიცვალებულები დაკრძალულნი იყვნენ მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილნი. 

სამარხებში აღმოჩენილი თიხის ჭურჭელი განსხვავებულია აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილი იმავდროული ნიმუშებისაგან, ხოლო სამაროვნის ლითონის ჭურჭელი დიდ მსგავსებას ავლენს აღმოსავლეთ საქართველოში აღმოჩენილი ამავე პერიოდის ნიმუშებთან.

ლიტერატურა
----------

* *მამაიაშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 64.
* მამაიაშვილი ნ. ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველი ნახევრის სამაროვანი საგარეჯოდან, კრებული გარეჯი, VIII, თბ. 1988
**სონა ეიუბ ყიზი მუსტაფაევა** (აზერ. Sona Əyyub qızı Mustafayeva; დ. 22 ივნისი 1916 — გ.1999) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, ლირიკული სოპრანო. აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1943).

1930 წლიდან იყო ბაქოში აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი. ჰქონდა მშვენიერი ტემრბის რბილი ხმა. განსაკუთრებული წარმატებით ეროვნული საოპერო რეპერტუარით გამოდიოდა.

მის მიერ შესრულებულ პარტიებს შორის შეიძლება დასახელდეს გიულჩოხრა და ნიჰიარი მუსიკალური კომედიიდან „არშინ მალ ალან" და ოპერები-უზეირ ჰაჯიბეკოვის „ქოროღლი", ნარგიზი — მუსლიმ მაგომაევის ოპერა „ნარგიზი", დილბერი ჰაჯიევისა და კარაევის ოპერაში „ვეტენი", რენა (აფრასიაბა ბადალბეილის „ნიზამი"), შირინი (ნიაზის „ხოსროვი და შირინი") და სხვ.

სქოლიო
------

1. ↑  Агин М. С. Вокально-энциклопедический словарь: биобиблиография. — Издательство Республиканского координационного хозрасчетного редакционно-издательского центра. — Т. IV. — С. 102.
2. ↑  Мустафаева Сона Эйюб казы // Театральная энциклопедия. — М. 1964. — Т. III. — С. 1017.
**სეგუჯო იტალიანო** (იტალ. Segugio italiano) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი იტალიაში ანტიკურ ხანაში.

დღევანდელი სეგუჯო ძალიან ჰგავს ძველეგვიპტურ ძაღლს, რომელიც გამოსახულია ეგვიპტელი ფარაონების პირამიდებზე. მასტიფთან ნათესაობამ კი ეს ძაღლი უფრო მძიმე გახადა. ამ ძაღლის გარეგნობა თავად მეტყველებს მის წარმოშობაზე — სეგუჯოს აქვს გრძელი ფეხები და მეძებრის დრუუნჩი. იტალიური რენესანსის ეპოქაში სეგუჯოს სილამაზემ დიდგვაროვნების ყურადღება მიიპყრო, მისი სახლში ყოფნა პრესტიჟულად ითვლებოდა. 

დღესდღეობით სეგუჯო ძალიან პოპულარულია იტალიაში როგორც მონადირე ძაღლი. მას აქვს არაჩვეულებრივი ყნოსვა და ნადირის სუნის აღებისას მხოლოდ მის დევნაზე ფიქრობს, ყურადღება არაფერზე ეფანტება. თუმცა ბლადჰაუნდისგან განსხვავებით სეგუჯო ცდილობს, დაეწიოს და მოკლას ნადირი. როგორც მონადირე და როგორც კომპანიონი ეს ძაღლი სულ უფრო მეტ პოპულარობას იძენს იტალიაში.

მისი ბალნის ფერი შეიძლება იყოს ჟღალი და შავი-ჟღალით, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. სეგუჯო კარგად იტანს სიცხეს და ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა, ადვილად იწვრთნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სეგუჯო იტალიანო (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სეგუჯო იტალიანო***
**სერგი გიორგის ძე ცხაკაია** (დ. ძველი სტილით [22 მარტი], ახალი სტილით [4 აპრილი], 1880, სოფელი კოკი, ახლანდელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 ნოემბერი 1966, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1949), დოცენტი (1950). თანამედროვე ქართული კარტოგრაფიის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

სერგი ცხაკაიამ 1904 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამხედრო-ტოპოგრაფიული სასწავლებელი. ცხაკაია თანამედროვე ქართული კარტოგრაფიის ფუძემდებელია. 1936 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ტოპოგრაფია-კარტოგრაფიის კათედრის გამგე, 1945-1949 წლებში ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი ნაშრომები მიეძღვნა გეოდეზიის, ტოპოგრაფიისა და კარტოგრაფიის საკითხებს. 

1930-იან წლებში შექმნა კარტოგრაფიული სახელმძღვანელო საქართველოს უმაღლესი სკოლებისათვის. 1940-იან წლებში სწავლობდა
ვახუშტი ბაგრატიონის კარტოგრაფიულ მემკვიდრეობას.

ავტორია მრავალი ნაშრომისა: „გეოდეზიის სახელმძღვანელო", „კარტოგრაფია" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 247.
**სონა შახნაზარის ასული ასლანოვა** (აზერ. Sona Şahnəzərqızı Aslanova; დ. 1924 წლის 4 ოქტომბერი — გ. 2011 წლის 9 მარტი) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი მომღერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი, კლასიკური საოპერო და ხალხური ვოკალური რეპერტუარების ცნობილი შემსრულებელი.

ბიოგრაფია
---------

სონა ასლანოვამ დაამთავრა ჰაჯიბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია. მოგვიანებით იგი ამ კონსერვატორიის პროფესორი გახდა და საოპერო სიმღერებს ასწავლიდა.
ასლანოვა მრავალ რადიოგადაცემებსა და ფილმებში იღებდა მონაწილეობას. მის მიერ შესრულებული ზოგიერთი ცნობილი როლია: ნიჰიარი „ქოროღლი", ასია „არშინ მალ ალან" და ასლი „ასლი და კიარამი". სამივე უზეირ ჰაჯიბეკოვის ნაწარმოებია, რომელიც კარიერის დასაწყისში პირადად ეხმარებოდა მომღერალს რჩევა - დარიგებებით.

სონა ასლანოვა წარმატებით გასრტოლირებდა საბჭოთა რესპუბლიკებში და „ახლო საზღვარგარეთის" ქვეყნებში. იგი მუშაობდა აზერბაიჯანის კულტურის ისეთ გამოჩენილ ფიგურებთან როგორებიცაა, ბიულბიული და რაშიდ ბეიბუთოვი.

1994 წლიდან მომღერალი აშშ-ში ცხოვრობდა.

სქოლიო
------

1. ↑
**სერგი გვარჯალაძე** (დ. 13 ნოემბერი, 1967) — ქართველი ჟურნალისტი, პროდიუსერი, მუსიკოსი, ტელეწამყვანი, ტელერეჟისორი.

ქართველი ტელე-მაყურებლისათვის იგი ცნობილია, როგორც ტელეწამყვანი, თუმცა ამავე დროს კერძო, დამოუკიდებელ მედია საპროდუქციო კომპანიას ხელმძღვანელობს. მისი ხელმძღვანელობით კომპანიამ რამდენიმე ქართული სატელევიზიო პროდუქტი („კომუნიკატორი", „ჯეო-პოპი", „ვაკანსია") დაამზადა ტელეკომპანიებისათვის „პირველი არხი" (საზოგადოებრივი მაუწყებელი) და „რუსთავი 2". სერგი ყველა ამ გადაცემის კონცეფციის ავტორი, წამყვანი და პროდიუსერი იყო.

2005 წელს მან სრულმეტრაჟიან დოკუმენტალისტიკაში სცადა ძალები, როგორც ავტორმა და რეჟისორმა. 52-წუთიანი დოკუმენტური ფილმი „ელექტრონავტები", 2005 ბოლოს საზოგადოებრივი მაუწყებლობის ეთერში იქნა პირველად წარმოდგენილი. აქვს სხვა დოკუმენტური ფილმებიც. 2012 წელს გამოვიდა დოკუმენტური ფილმი გლდანის შესახებ, „პლანეტა გლდანი".

სატელევიზიო მოღვაწეობის გარდა, სერგი ქართული რადიოსადგურებისათვის („ფორტუნა" და „ფორტუნა+") ორ საავტორო რადიოგადაცემას („მიუზიქჰოლი" და „მუზორამა") ამზადებდა. წარსულში ლოკალური რადიოსადგურისათვის „Antenne Münster", გერმანულ ქალაქ მიუნსტერში ამზადებდა გადაცემას „Lametta".

სერგი ასევე აქტიურია მედია-კონსულტაციის დარგში, თანამშრომლობს რა კომპანიებთან „ჯეოსელი" და „აჭარა მიუზიქჰოლი". კონსულტაციებს უწევდა „ფონდ ღია საზოგადოება — საქართველოს" დასაქმების პროექტს, ხოლო 2006 წლის ივნისიდან ის პროექტის „ჩვენ ერთი გუნდი ვართ" ერთ-ერთი ხელმძღვანელი იყო. ეს პროექტი საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის დაკვეთით გაკეთდა და საქართველოს ნაკრების და მის გულშემატკივართა მხარდამჭერ საინფორმაციო კამპანიას ითვალისწინებდა. ამავე პროექტის ფარგლებში სერგის მიერ გადაღებული იქნა 56-წუთიანი დოკუმენტური ფილმი „ერთი გუნდი".

2006 წლის სექტემბრიდან სერგი ქართული ყოველთვიური მუსიკალური ჟურნალის „ოზონი" მთავარ რედაქტორად მოღვაწეობდა. ჟურნალის გამოცემა 2007 წლის გაზაფხულზე შეწყდა.

ტელეარხ ПИК-ზე სერგი ამზადებდა გადაცემას „პოპ-მოპედი".

2013 წლის აპრილიდან „იმედის" ეთერში გადის სერგის საავტორო გადაცემა „იმედიატორი". ეს არის ღამის შემეცნებითი-გასართობი გადაცემა, რომელიც დაკომპლექტებულია სიუჟეტით, მუსიკალური რგოლებით, საკონცერტო სესიებით, მოკლემეტრაჟიანი ფილმებით და ინტერვიუებით სტუმრებთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგი გვარჯალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სერგი გვარჯალაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* სერგი გვარჯალაძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* სერგი გვარჯალაძე დაარქივებული 2019-10-17 საიტზე Wayback Machine. — ეSპერსონა

სქოლიო
------

1. ↑  პროფილი ეროვნული ფილმოგრაფიის საიტზე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-09-23.
2. ↑  პლანეტა გლდანი
3. ↑  იმედიატორის შესახებ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-02. ციტირების თარიღი: 2013-04-15.
**სერგი მდივანი** (დ. 1903 — გ. 1936) — ქართველი ბიზნესმენი.

ბიოგრაფია
---------

სერგის მამა — ზაქარია მდივანი რუსეთის იმპერატორის ნიკოლოზ II-ის ამალის გენერალ-მაიორი და დემოკრატიული საქართველოს სამხედრო მინისტრის მოადგილე, დედა — კი პოლონეთის აჯანყების დროს საქართველოში გადმოსახლებული პოლონელების შთამომავალი, ნახევრად ქართველი ელისაბედ სობოლევსკა იყო. ზაქარია მდივანსა და ელისაბედს 1903 წელს შეეძინათ უფროსი შვილი სერგი. ზაქარიამ მას კარგი განათლება მისცა პეტერბურგის, შემდეგ კი ვარშავისა და პარიზის უნივერსიტეტებში. 1931 წელს 27 აპრილს სერგიმ ცოლად ოპერის მომღერალი მერი მაკკორმაკი შეირთო, თუმცა ეს ქორწინება 1933 წელს ხმაურიანი განქორწინებით დასრულდა.

1936 წელს სერგი მდივანმა ცოლად ყოფილი რძალი უმდიდრესი ლუიზა ასტორ ვან ალენი შეირთო. სერგის გარდაცვალების შესახებ სხვადასხვა ვერსიაა. ერთი ვერსიით ქორწინებიდან ერთი თვის თავზე პოლოს თამაშისას, ხოლო ხოლო მეორე ვერსიით ფლორიდაში ფილმის გადაღებისას ცხენიდან ჩამოვარდა და გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ქუთათელაძე, ზურაბ. სერჟ მდივანი (1903-1936) // ქართული გენი უცხოტომელთა სამსახურში : 100 რჩეული ბიოგრაფია / ზ. ქუთათელაძე. - თბ. 2011. გვ.117.
* მახარაძე, ირაკლი. მდივნების ოჯახი // ქართველები ამერიკაში / ი. მახარაძე. თბ. 2011. გვ.108-117.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სერგი მდივანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ქუნტა ჰაჯი ქიშიევი** (დ. 1830, აული ღუნხო, დაღესტანი — გ. 19 მაისი, 1867, ვოლოგდის ოლქი) — ანდიური წარმოშობის ჩეჩენი რელიგიური მოღვაწე, ქუნტა-ჰაჯი ვირდის სუფიური მოძრაობის დამაარსებელი.

ბავშვობა
--------

დაიბადა დაღესტანში, ანდიურ აულ ღუნხოში, თუმცა მისი ჩეჩენი ბიოგრაფები მიიჩნევენ, რომ ქუნტა ჰაჯი ქიშიევის დაბადების ადგილია ბარის ჩეჩნეთის სოფელი მელჩა-ხი. ყოველ შემთხვევაში, ეროვნებით იგი ჩეჩენი არ ყოფილა. ქუნტა ჰაჯის ნამდვილი სახელია აჰმადი, ხოლო „ქუნტა" ანდიურ ენაზე ნიშნავს „ვაჟკაცს". აღსანიშნავია ისიც, რომ ქუნტა-ჰაჯის მამა ქიში მწყემსად ედგა ჩეჩნებს. თავიდან ქუნტა-ჰაჯიც მწყემსი იყო. 18 წლისა იგი მექაში წავიდა ჰაჯის რიტუალის აღსასრულებლად და იქ გაეცნო ყადირიას სუფიური ორდენის მოძღვრებას, მიიღო უმაღლესი მუსლიმანური განათლება და ჩეჩნეთში დაბრუნდა.

რელიგიური სწავლების ძირითადი თავისებურებანი
-------------------------------------------

ქუნტა-ჰაჯის რელიგიური მოღვაწეობის დაწყება ემთხვევა შამილის საიმამოს არსებობის ბოლო წლებს. აღსანიშნავია, რომ თავად შამილი ნაყშბანდიას სუფიური ორდენის წევრი იყო და ქუნტა-ჰაჯის მოძღვრებას დიდად ეწინააღმდეგებოდა. დავძენთ იმასაც, რომ თუ ნაყშბანდიას ორდენის მოძღვრება მოითხოვს მუსლიმანის ღაზავათში მონაწილეობას, ქუნტა-ჰაჯი ვირდი პაციფიზმს ქადაგებს. ქუნტა ჰაჯის მიაჩნდა, რომ მუსლიმანისთვის მთავარია მშვიდობის სიყვარული და ალაჰთან ხშირი ურთიერთობა. „ალაჰთან ურთიერთობაში" იგი უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობდა ზიქრს, ანუ რიტუალურ წრიულ მოძრაობას, რომლის დროსაც მორწმუნეები 100-ჯერ, სიმღერით იმეორებენ „ლა ილაჰა ილალაჰ". ქუნტა–ჰაჯის იდეოლოგია იდევნებოდა რუსეთის ცარისტული პოლიტიკის მიერ, 1861 წელს კუნტა–ჰაჯი დააპატიმრეს და ნოვოჩერკასკში გადაასახლეს. მის დაპატიმრებას მოყვა მშვიდობიანი მანიფესტაცია კუნტა–ჰაჯის განთავისუფლების მოთხოვნით. დერვიშებმა დ ამიურიდებმა, კუნტა–ჰაჯის იდეურმა მოწაფეებმა იარაღი დაყარეს და სოფელ შალისთან, რუსეთის არმიის წინ არაძალადობრიბი წინააღმდეგობის დემონსტრაცია მოახდინეს. 1861 წლის 18 იანვარს, სოფელ შალისთან რუსეთის არმია სასტიკათ გაუსწორდა მშვიდებიან მანიფესტანტებს, კუნტა–ჰაჯის მოძღვრების მიმდევრებს. დაღუპულთაგან დიდი ნაწილი ქალი იყო. ეს მოვლენა ისტორიაში შესულია როგორც შალის საქმე.

ქუნტა-ჰაჯის მოძღვრების თანამედროვე მიმდევრები
---------------------------------------------

ქუნტა ჰაჯის მოძღვრება, რომელსაც „ქუნტა-ჰაჯი ვირდს" უწოდებენ, მთელ ჩეჩნეთში ფართოდ გავრცელდა 1870 წლიდან, როცა თავად ქუნტა-ჰაჯი უკვე გარდაცვლილი იყო. მისი იდეები არ მიიღეს ინგუშეთში და თავდაპირველად ასევე საქართველოში, პანკისის ხეობის ქისტურ სოფლებში, თუმცა 1905-1907 წლების რევოლუციური სიტუაციის დროს ცარიზმის აგენტებმა პანკისელ ქისტთა შორის აქტიურად იმუშავეს, რომ მათში ქუნტა-ჰაჯი ვირდის მოძღვრება საყოველთაოდ გავრცელებულიყო და ამის შედეგად, იქ აჯანყების საფრთხე თავიდან აეცილებინათ. დღესდღეობით, ქუნტა-ჰაჯი ვირდის მიურიდია ჩეჩენთა დიდი ნაწილი, ნაწილობრივ ინგუშები და პანკისელი ქისტები. ჩეჩნეთის პრორუსული ხელისუფლების ყოფილი მეთაური, აჰმად-ჰაჯი ყადიროვი ქუნტა-ჰაჯი ტარიკათის ლიდერი იყო.
რუკის მარცხენა მხარე
რუკის მარჯვენა მხარე
**ტურინის პაპირუსის რუკა** — ძველეგვიპტური რუკა, რომელიც ჩვეულებრივ განიხილება, როგორც მსოფლიოში უძველესი დღემდე შემონახული გეოგრაფიული და გეოლოგიური რუკა.

რუკაზე გამოსახულია ჰაზი-ჰამამამათის 15 კილომეტრიანი ხეობა. მასზე მითითებულია ასევე მიმდებარე სოფლები, მთები, ოქროს საბადოები და კარიერები. რუკა დასრულებულია ძვ. წ. 1600 წელს რამსეს IV-ის მიერ ორგანიზებული ექსპედიციის მონაწილეებისათვის. 

რუკა, რომელიც ამჟამად გამოფენილია ტურინის ეგვიპტურ მუზეუმში, აღმოაჩინა ნაპოლეონის ელჩმა ეგვიპტეში საფრანგეთის გენერალურმა კონსულმა ბერნარდინო დროვეტიმ დეირ-ელ-მედინაში, თებეს ხელოსანთა სოფელში.

აღდგენის შემდეგ მისი ზომებია 280X14 სმ.

ლიტერატურა
----------

* Harrell, J.A. and V.M. Brown, 1992a, «The world’s oldest surviving geological map — the 1150 BC Turin papyrus from Egypt», *Journal of Geology* 100 (1992), pp.3-18.
* Harrell, J.A. and V.M. Brown, 1992b, «The oldest surviving topographical map from ancient Egypt (Turin Papyri 1879, 1899 and 1969)», *Journal of the American Research Center in Egypt* 29 (1992), pp.81-105.
ს. ხუხუნაიშვილი
**სიმონ მათეს ძე ხუხუნაიშვილი** (დ. წ. უცნობია, სოფ. ზემო აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 სექტემბერი, 1919, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, სახალხო გვარდიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

1914-1917 წლებში რუსეთის იმპერიის არმიის რიგებში იბრძოდა I მსოფლიო ომის ავსტრია-გერმანიის ფრონტზე, პრაპორშჩიკად მსახურობდა ნოვგოროდის 433-ე ქვეით პოლკში. ფრონტიდან დაბრუნების შემდეგ ჩაირიცხა გურიის სახალხო გვარდიაში. 1917 წლის ბოლოს თბილისის აღმასრულებელი კომიტეტის განსაკუთრებული რაზმის ოფიცერი გახდა და მონაწილეობდა ქალაქის რევოლუციური ანარქიისგან დაცვაში. 1918 წელს თავი გამოიჩინა აფხაზეთში ბოლშევიკებთან ბრძოლაში და ოსმალებთან ნატანებ-ოჩხამურის რაიონში შეტაკებებში. 1918 წლის სექტემბრიდან დაინიშნა სახალხო გვარდიის განსაკუთრებული ბატალიონის უფროსად. დიდი როლი ითამაშა 1918 წლის დეკემბერში სომხეთ-საქართველოს ომის დროს ეკატერინენფელდთან გამარჯვებაში, შემდეგ იბრძოდა სოჭის ფრონტზე. 1919 წლის სექტემბერში სავარაუდო კორუფციული საქციელის გამო ხუხუნაიშვილის წინააღმდეგ გამოძიება დაიწყო, რამაც გამოიწვია დაპირისპირება გვარდიის უფროს ვალიკო ჯუღელთან. ხუხუნაიშვილმა თბილისში, გვარდიის შტაბში (ახლანდ. ახალგაზრდობის სასახლე) გასროლით მოიკლა თავი. სამხედრო პატივით დაკრძალეს მშობლიურ სოფელში.

ლიტერატურა
----------

* სიმონ ხუხუნაიშვილი : [ნეკროლოგი] / ზემო-აკეთელი, თეოფანე // „თეატრი და ცხოვრება". - 1919. - №12. - გვ.13;
* გვარდიის საგანგებო ბატალიონის მეთაურის, სიმონ ხუხუნაიშვილის თვითმკვლელობის სულის შემძვრელი ისტორია / დიმიტრი სილაქაძე // „ისტორიანი". - 2018. - №41.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიმონ ხუხუნაიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სერგო არჩილის ძე დადუნაშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1949, ქუთაისი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტრიკოსი. ტექიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (1996), საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2000).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი 1971 წელს. 1917-1981 წლებში მუშაობდა სპეციალურ საკონსტრუქციო ბიურო „ანალიზხელსაწყოში", 1981-1991 წლებში — ინფორმატიკის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ, შემდეგ დირექტორად. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საქართველოში ინფორმაციის დამუშავების კომპიუტერული მეთოდებისა და ინფორმაციის გავრცელების ქსელური ტექნოლოგიების დანერგვაში. ეწევა აგრეთვე პედაგოგიურ და სამეცნიერო საქმიანობას (სისტემათა თეორია, ნანოტექნოლოგიების მოდელირება).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ტექნიკური ობიექტების სისტემების განვითარების პროცესების ანალიზი კატასტროფების თეორიის გამოყენებით, კრ.: მართვის თეორია. სინერგეტიკა, წგ. 3, თბ. 2000;
* ნანოტექნოლოგიების შესავალი, თბ. 2002;
* Sensor Based on Nanomaterial of Biological Origin. – «IEEE-NANO 2002», Wash. 2002.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 258.
**ქვეშეთი-კობის ახალი გზა** — საავტომობილო გზის პროექტი, რომელმაც უნდა დააკავშიროს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ქვეშეთი და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელი კობი. ამჟამად არსებული გზა გადის რთულ გეოგრაფიულ მარშრუტზე და ზამთრის პერიოდში ხასიათდება დიდთოვლობით. ქვეშეთი-კობის გზაზე დაგეგმილია 2-ზოლიანი ასფალტ-ბეტონის 22,7 კილომეტრიანი გზის, 6 ხიდისა და 5 გვირაბის მშენებლობა, მათ შორის ერთი 9 კილომეტრიანი გვირაბის მშენებლობა. გვირაბი, რომელიც ჯვრის უღელტეხილის ქვეშ გაივლის, სოფელ წკერესთან დაიწყება და სოფელ კობთან დასრულდება. დანარჩენი გვირაბები შედარებით მცირე ზომის იქნება (1541 მ, 194 მ, 388 მ და 299 მ).

9-კილომეტრიანი გვირაბის ასაშენებლად გამოყენებული იქნება გვირაბგამყვანი საბურღი მანქანა TBM, რომელიც არის თანამედროვე, მინიმალური ხმაურის მქონე მეთოდი; მისი მუშაობისას ვიბრაცია დაყვანილია მინიმუმამდე, რის გამოც გარემოზე ნაკლები ზემოქმედება ხდება.

ხიდების ჯამური სიგრძე 1,6 კილომეტრიანი. მათგან, ერთის სიგრძე 426 მ იქნება, ერთი თაღოვანი ხიდის სიმაღლე 166 მ, თაღის სიგრძე 285 მეტრი.

ქვეშეთი-კობის გზის მშენებლობა დაყოფილია 2 ლოტად.

სამშენებლო სამუშაოების ხანგრძლივობა 9-კილომეტრიანი სიგრძის გვირაბის მონაკვეთზე (ლოტი 1) შეადგენს 4 წელს, ხოლო, მისასვლელი გზის მონაკვეთზე 3 წელს.

პროექტის ღირებულება და დონორები
-------------------------------

პროექტის საერთო ღირებულება 1,240 მილიარდი ლარია. სამშენებლო სამუშაოებს აზიის განვითარების ბანკი და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი აფინანსებს. სამშენებლო პროცესის მონიტორინგს ახორციელებს საერთაშორისო საზედამხედველო კომპანია UBM INTERNATIONAL UNITED CONSULTANTS INC.

უპირატესობები
-------------

ახალი გზა აშენდება საერთაშორისო სტანდარტებით გათვალისწინებული გეომეტრიული პარამეტრებით, გზის განათებებით, ქვეითთა/პირუტყვთა გადასასვლელებით და საგზაო უსაფრთხოების სხვა მახასიათებლებით, რაც მნიშვნელოვნად უსაფრთხოს გახდის მგზავრობას.

საავტომობილო გზის საერთო სიგრძე 11 კილომეტრით შემცირდება, შესაბამისად, ქვეშეთიდან-კობამდე გადაადგილების დრო შემცირდება 15 წუთამდე, ნაცვლად ერთი საათისა. მოწესრიგდება ინფრასტრუქტურა, უზრუნველყოფილი იქნება საგზაო უსაფრთხოება, მათ შორის, შესაძლებელი იქნება ცუდი ამინდით (ზვავი, დიდთოვლობა) გამოწვეული საფრთხის თავიდან არიდება.

ჩატარებული კვლევები და სამუშაოები
---------------------------------

პროექტის ფარგლებში ჩატარდა მიზანშეწონილობის კვლევები, შემუშავდა გარემოზე ზემოქმედების შეფასების ანგარიში, არატექნიკური რეზიუმე და დაინტერესებულ მხარეთა ჩართულობის გეგმა. შემუშავდა ასევე ბიომრაფალფეროვნების სამოქმედო გეგმა და მიწის შესყიდვისა და განსახლების ჩარჩო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროექტის ოფიციალური საიტი
* ქვეშეთი-კობის პროექტი
* პროექტის არხი YouTube-ზე
* ქვეშეთი-კობის გზა ebrd.com
* ქვეშეთი-კობის მარშრუტის ალტერნატივების შეფასება
* ფაქტობრივი ინფორმაცია პროექტის შესახებ
* საჩივრების განხილვის მექანიზმი
* ქვეშეთი-კობის საავტომობილო გზა
* ქვეშეთი-კობის გზის პროექტი, საავტომობილო გზების დეპარტამენტი.

სქოლიო
------

1. ↑  ქვეშეთი-კობის გზის პროექტის საჯარო დოკუმენტაცია
2. ↑  ქვეშეთი-კობის-საატომობილო-გზის-გარემოზე-ზემოქმედების-შეფასება.pdf
3. ↑  ქვეშეთი-კობის გზის პროექტი — დაინტერესებულ მხარეთა ჩართვის გეგმ
4. ↑  მიწის შესყიდვისა და განსახლების გეგმა – ლოტი 1
5. ↑  მიწის შესყიდვისა და განსახლების გეგმა (LARP) – ლოტი 2
**სამაზრო სასწავლებელი** — დაწყებითი სკოლა, რომელიც რუსეთის იმპერიაში შეიქმნა 1804 წლის წესდების საფუძველზე. დაარსდა სამაზრო და საგუბერნიო ქალაქებში და ამზადებდა ყველა წოდების ბავშვებს გიმნაზიაში შესასვლელად. 1828 წლის წესდებით სამაზრო სასწავლებელი სამკლასიანი გახდა და ძირითადად გათვალისწინებული იყო ვაჭრების ხელოსნებისა და ქალაქის სხვა მცხოვრებთა შვილებისათვის. სამაზრო სასწავლებელში სწავლობდნენ საღვთო სჯულს, ეკლესიის ისტორიას, რუსულ ენას (არარუსულ ქალაქებში ზოგჯერ ადგილობრივ ენასაც), არითმეტიკას, გეომეტრიას, გეოგრაფიას, რუსეთისა და მსოფლიო ისტორიას, სუფთა წერას, ხაზვას და ხატვას. ზოგიერთ სამაზრო სასწავლებელში იხსნებოდა დამატებითი პროფესიული კლასიც, სადაც ეუფლებოდნენ დურგლობას, ზეინკლობას და სხვა.

საქართველოში სამაზრო სასწავლებელი 1830 წელს გაიხსნა ქუთაისში, გორში, თელავში, სოფელ ნაოღალევში (სამეგრელო), 1831 — ახალციხესა და სიღნაღში; 1834 — დუშეთში, 1838 — თბილისში. XIX საუკუნის 70-80-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში სულ 11 სამაზრო სასწავლებელი იყო. 1872 წელს სამაზრო სასწავლებელი საქალაქო სასწავლებლად გადაკეთდა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 771, ISBN 99928-20-32-2.
* *გაგუა ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 698.
კაპიტანი ს. შავგულიძე
**სიმონ იობის ძე შავგულიძე** (დ. 29 მარტი, 1894, ქუთაისი, — გ. 1 აპრილი [ახ. სტ. 14 აპრილი], 1918, ანარიის ფორტი, ბათუმის ახლოს) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, კაპიტანი, ოსმალეთთან 1918 წლის ომის გმირი.

დაიბადა სასულიერო პირის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის და ტავრიდის სასულიერო სემინარიაში (დაამთავრა 1914). კიევის სამხედრო სასწავლებელში პრაპორშიკთა კურსის გავლის შემდეგ მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918) მოდლინის 57-ე ქვეითო პოლკის მეტყვიამფრქვევეთა გუნდის შემადგენლობაში. იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ბრძოლებში სოფ. კნერუტთან (24 მაისი, 1916) და კორიტნიცასთან (5 ივნისი, 1916), რისთვისაც მიიღო გიორგის ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის" და წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენი (ორივე, 1916). ასევე დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III და II, წმ. ანას IV და III ორდენებით. 

1917 წელს მიიღო შტაბს-კაპიტნის წოდება. იმავე წლის ბოლოს საქართველოში დაბრუნდა და მონაწილეობდა მიიღო დეკემბერში ქუთაისში ანარქიის ჩახშობაში. შემდეგ მსახურობდა ბათუმში. ოსმალეთის არმიის ბათუმზე შეტევის დროს დაინიშნა მიხეილის ციხესიმაგრის ერთ-ერთი საკვანძო გამაგრებული პუნქტის — ანარიის ფორტის კომენდანტად. მიუხედავად ბათუმის თითქმის უბრძოლველად ჩაბარებისა, შავგულიძემ და მისმა რამდენიმე ათეულმა თანამებრძოლმა 1918 წლის 31 მარტის/1 აპრილის ღამეს ანარიის ფორტის ბრძოლაში დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს ოსმალეთის ჯარებს. ბრძოლაში დაიღუპნენ შტაბს-კაპიტანი შავგულიძე, შტაბს-კაპიტანი ონისიფორე დოლიძე, პორუჩიკი აბესალომ ხარაიძე, პრაპორშჩიკი დავით ვანიძე და 50-მდე რიგითი. 

სიკვდილის შემდეგ (1918 წლის ნოემბერი) მიენიჭა კაპიტნის წოდება. 1918 წლის მაისში შავგულიძის ნეშტი მისმა ძმამ (იურისტ შალვა შავგულიძის პაპა) ბათუმიდან ქუთაისში გადაასვენა. ის მთავარანგელოზის ეკლესიის ეზოში (დღევანდელი ქუთაისის მერიის შენობის მიმდებარედ) დაკრძალეს. 

1944-1946 წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დაანგრია და საფლავი დაიკარგა.

ლიტერატურა
----------

* ბათომის გმირები // თეატრი და ცხოვრება. - 1918. - №8. - გვ.5-6;
* კაპიტანი სიმონ შავგულიძე // მხედარი. - 1920. - №14. - გვ.8-9;
* ბრძანება №188 // რესპუბლიკის ჯარი. - 1918. - №5. - გვ.3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიმიტრი სილაქაძე. მეომრის გზა - კაპიტანი სიმონ შავგულიძე. „საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ბლოგი". ნანახია 27 აგვისტო, 2020.
**უკაცო სახლი** (გერმ. Haus ohne Hüter) — ჰაინრიხ ბიოლის 1954 წლის რომანი. რომანში ასახულია მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი დასავლეთი გერმანია, როდესაც წარსულ ჩაბარდა შიმშილის დრო, ქვეყანამ პირველი ნაბიჯები გადადგა ეკონომიკური სასწაულის გზაზე, მაგრამ დარჩნენ ტრავმირებული და დაბნეული ადამიანები. რომანში დიდი ადგილი უჭირავს პერსონაჟთა მოგონებებს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
რომანის მთავარი გმირები არიან ბავშვები: მარტინ ბახი და ჰაინრიხ ბრილახი. ბავშვები სხვადასხვა სოციალურ გარემოში იზრდებიან. მარტინის დედაა ქვრივი ნელა ბახი, რომლის მეუღლე, პოეტი რაიმუნდი რუსეთში, სოფელ კალინოვკასთან დაიღუპა. ნელასთან ერთად ცხოვრობს რაიმუნდის მეგობარი ალბერტი, რომელიც მარტინზე ზრუნავს. მარტინის მამის სიკვდილში ვერნერ გეზელერია დამნაშავე, ათიოდე წლის შემდეგ კი იგივე გეზელერი კულტურისა და ლიტერატურის სფეროში მოღვაწეობს და რაიმუნდის შესახებ მოხსენების წაკითხვას აპირებს.

ლიტერატურა
----------

* *თენგიზ პატარაია*, „ჰაინრიხ ბიოლი და უკაცო სახლი", გამომცემლობა „ინტელექტი", თბილისი ISBN 978-9941-410-09-3 — 2009 წ.
**საქართველოს პროფესიული კავშირების გაერთიანება** (სპკგ — GTUC) — დამოუკიდებელი, არაკომერციული სამოქალაქო ორგანიზაცია, რომელიც დაფუძნდა 1992 წელს. მჭიდრო კავშირშია ადგილობრივ და საერთაშორისო პარტნიორებთან. საქართველოს პროფესიული კავშირების გაერთიანება მუდმივად ახორციელებს წევრთა ინფორმირებასა და გადამზადებას შრომით სამართალში, ასევე უზრუნველყოფს მათ იურიდიულ მომსახურებას. 1992 წლიდან 2000 წლამდე პროფკავშირთა გაერთიანების წევრთა რიცხვი შემცირდა 2,7 მილიონიდან 777 ათასამდე. 2010 წლის მდგომარეობით მის წევრთა რიცხვი 251 ათასს შეადგენდა.

გაერთიანების მიზანია ხელი შეუწყოს: სოციალური და დემოკრატიული სახელმწიფოს ჩამოყალიბებასა და განვითარებას; საერთაშორისო პროფკავშირული მოძრაობის თავისუფალ განვითარებასა და გაძლიერებას; ევროინტეგრაციას; გენდერული თანასწორობის დაცვას; ადამიანის ძირითადი დემოკრატიული უფლებებისა და პროფესიული კავშირების დამოუკიდებლობის დაცვას; შრომით ბაზარზე ჯანსაღი კონკურენციიის დამკვიდრებას; ქვეყანაში დასაქმების ხელშემწყობი სოციალური კლიმატისა და დისკრიმინაციისაგან თავისუფალი გარემოს შექმნას; ქალთა და ახალგაზრდული ორგანიზაციების საქმიანობას.

საქართველოს პროფესიული კავშირების გაერთიანება არის საერთაშორისო პროფესიული კავშირების გაერთიანების (ITUC) წევრი 2006 წლიდან, ევროპის პროფკავშირების კონფედერაციის ETUC რეგიონული ფილიალის წევრი 2007 წლიდან.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პროფესიული კავშირების გაერთიანება.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-11. ციტირების თარიღი: 2014-08-19.
2. ↑  *ჯონსი ს.*, „საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ" = Georgia: A Political History of Independence, თბილისი: სოციალური მეცნიერებების ცენტრი, 2013 [2012]. — გვ. 181, ISBN 978-9941-0-5972-8.
3. ↑  საქართველოს პროფესიული კავშირების გაერთიანება.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-06. ციტირების თარიღი: 2014-08-19.
**„უსწორო კარაბადინი"** — XI საუკუნის ქართული სამედიცინო ძეგლი (სახელწოდება „უსწორო" ნიშნავს უბადლოს, სწორუპოვარს); ავტორი — ქანანელი. 

„უსწორო კარაბადინი" 3 ნაწილისაგან შედგება: პირველ ნაწილში განხილულია მედიცინის ზოგადი საკითხები — ანატომიის, ფიზიოლოგიის და ფარმაკოლოგიის ცნებები. 
მეორეში — კერძო პათოლოგია და თერაპია, აღწერილია თითქმის ყველა შინაგანი ორგანოს დაავადება, ეტიოლოგია, კლინიკა, დიაგნოსტიკა და მკურნალობის სხვადასხვა მეთოდი.
მესამე ნაწილი გარეგანი დაავადებებისათვის არის განკუთვნილი. აქ განხილულია კანის დაავადებანი, მოტეხილობა, სიდამწვრე, გველისა და ცოფიანი ძაღლის ნაკბენები, კეთრი, აგრეთვე ზოგადი და კვების ჰიგიენის საკითხები; აღწერილია წამლეულის ფორმები და ცალკეული სამკურნალო საშუალებანი. ავტორი კარგად ერკვევა ძველ არაბულ და ბერძნულ-რომაულ მედიცინაში.

გამოცემა
--------

* *ქანანელი*, უსწორო კარაბადინი, ლ. კოტეტიშვილის გამოკვლევითა და რედაქციით, თბ. 1940

ლიტერატურა
----------

* *შენგელია მ.* ქართულ მედიცინის ისტორია, გამოც. მე-2, თბ. 1980

* *შენგელია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 187.
სენატის მოედანი
**სენატის მოედანი** (რუს. Сенатская площадь; 1923-2008 წლებში ეწოდებოდა **დეკაბრისტების მოედანი**) — სანქტ-პეტერბურგის ერთ-ერთი მთავარი მოედანი. მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღის დასავლეთ ნაწილში.

ისტორია
-------

სენატის მოედანი ეწოდა მას შემდეგ, რაც მის ტერიტორიაზე განთავსდა სენატის სამთავრობო ქვედანაყოფი. სახელმწიფო საჭიროებისათის გამოიყენეს ვიცე-კანცლერ ბესტუჟევ-რიუმინის სახლი. ამჟამად შენობაში განთავსებულია რუსეთის ფედერაციის საკონსტიტუციო სასამართლო.

სენატის მოედანი არის ქალაქის ყველაზე ძელი მოედანი. მისი ფორმირება დაიწყო 1704 წლიდან. თავდაპირველად ციხესიმაგრის მთავარი ნაწილი იყო მთავარი საადმირალოს მიმდებარედ. საადმირალო თავიდან ჩაფიქრებული იყო არა მხოლოდ როგორც ნავსადგური, არამედ როგორც ციხესიმაგრე.

სამხრეთ ნაწილში სენატის მოედანს ესაზღვრებოდა საადმირალოს არხი. როდესაც საადმირალომ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა, ციხესიმაგრის ამ მთავარმა ნაწილმა მიიღო ქალაქის მოედნის სტატუსი. 1710 წელს აქ, მდინარე ნევის ნაპირებზე ააშენეს ისააკის ტაძრის პირველი ხის შენობა. მოგვიანებით იგი გადააკეთეს ქვის შენობად, თუმცა შენობამ დიდხანს ვერ იარსება ჭაობიანი სანაპიროს გამო და შედეგად ისააკის ტაძარი განათავსეს სენატის მოედნის მოპირდაპირე, სამხრეთის მხარეს. 

მოედნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ინგლისის სანაპიროს კუთხესთან მდებარეობდა ფახვერკის სტილის სახლი — თავად მენშიკოვის სასახლე. თავადის გარდაცვალების შემდეგ იგი გადაეცა ვიცე-კანცლერ ანრდეი ოსტერმანს, ხოლო 1744 წელს — კანცლერ ალექსი ბესტუჟევ-რიუმინს. ახალი მფლობელისათვის აქ ააშენეს შენობა ბაროკოს სტილში. ეკატერინე II-ის ტახტზე ასვლის შემდეგ თორმეტი კოლეგიის შენობიდან ამ შენობაში გადაიტანეს სენატი. ამ მომენტიდან მოედანს ეწოდება ამჟამინდელი სახელი. 

1782 წელს მოედანზე გახსნეს პეტრე I-ის ძეგლი („ბრინჯაოს მხედარი"). ამის შემდეგ მოედანს პეტრეს მოედანი უწოდეს, თუმცა პეტერბურგელებს შორის ეს სახელი ვერ დამკვიდრდა და კვლავ სენატის მოედანს უწოდებდნენ.

1874 წელს სენატის მოედანი გახდა ახლადაშენებული ალექსანდრეს ბაღის ნაწილი.

1925 წელს დეკაბრისტების აჯანყების 100 წლისთავთან დაკავშირებით მოედანს მათი სახელი მიენიჭა.

ლიტერატურა
----------

* Канн П. Я. Площади революционных восстаний. — Л.: Лениздат, 1955. — С. 7—79. — 168 с. — (Исторические достопримечательности Ленинграда). — 30 000 экз. (обл.)
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд. испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 108—109. — 511 с.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд. перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 73—74. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.
* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 42. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сенатская (Декабристов) площадь
მინდვრები სემბერიაში
**სემბერია** (სერბ. Семберија) — გეოგრაფიული რეგიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. სემბერია მდებარეობს მდინარე დრინასა და სავას შორის. რეგიონის მთავარი ქალაქია ბიელინა. მისი უმეტესი ნაწილი სერბთა რესპუბლიკის, ხოლო მცირე ნაწილი კი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის ტერიტორიაზეა. სემბერია წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1533 წელს ოსმალეთის მმართველობის დროს. სახელი სემბერია უნგრული წარმოშობისაა და XII-XVI საუკუნეებში უნგრეთის სამეფოს შემადგენლობაში ყოფნას უკავშირდება. ამჟამად რეგიონის ტერიტორიაზე დაახლოებით 200 000 ადამიანი ცხოვრობს, მათი უმრავლესობა ბიელინის მუნიციპალიტეტში.

მუნიციპალიტეტები
----------------

მუნიციპალიტეტები სემბერიის რეგიონში:

* ბიელინა 114 663 მცხოვრები
* უგლევიკი 16 538 მცხოვრები
* ლოპარე 16 568 მცხოვრები

გალერეა
-------

* ეკლესია ლოპარეშიეკლესია ლოპარეში
* ეკლესია უგლევიკშიეკლესია უგლევიკში
* ბიბლიოთეკა ბიელინაშიბიბლიოთეკა ბიელინაში
* სკოლა უგლევიკშისკოლა უგლევიკში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* SKUD Semberija Bijeljina
* Semberija folk fest: Ritam Evrope[*მკვდარი ბმული*]
**შუშას სამკურნალო მცენარეების მუზეუმი** (აზერ. Şuşa Dərman Bitkiləri Muzeyi) — აფთიაქი-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშაში, აზერბაიჯანში. ეს მუზეუმი, რომელიც ეძღვნებოდა სამკურნალო მცენარეებს. დაიხურა 1992 წლის მაისში სომხური ოკუპაციის გამო.

ისტორია
-------

სამკურნალო მცენარეების მუზეუმი გაიხსნა 1984 წლის 29 ივლისს ქალაქ შუშაში ვაგიფის პოეზიის ფესტივალის დროს. მუზეუმის დირექტორი იყო ამირშაჰ მამედოვი.
მუზეუმში 50-ზე მეტი სამკურნალო მცენარე იყო გამოფენილი: გვირილა, ფარსმანდუკი, ბაღის ტუხტი, მრავალძარღვა, ნემსიწვერა, შვიტა, ავშანი, ჭინჭარი, მატიტელა, ასფურცელა, დარიჩინი და ურცი.

მუზეუმში არსებული ყველა სამკურნალო მცენარე იზრდებოდა შუშას მდელოებზე, მთებსა და ფერდობებზე. შენობის ნაწილი ეთმობოდა ძველ მედიცინაში გამოყენებულ ინსტრუმენტებს. ერთ კუთხეში ექიმების სამედიცინო ნაშრომების ექსპოზიცია იყო, რომლებიც ხალხური მეთოდებით კურნავდნენ პაციენტებს. მუზეუმის ფარგლებში ფუნქციონირებდა აფთიაქი.

სქოლიო
------

1. ↑  Bir daha "Qarabağ muzeyləri" haqqında azərbaycanca (22 aprel 2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 sentyabr 2022. ციტირების თარიღი: 23 sentyabr 2022.
2. 1 2 3  Şuşa muzeyləri - Yaddaş azərbaycanca (25 may 2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 sentyabr 2022. ციტირების თარიღი: 23 sentyabr 2022.
**ფოლოცი**, **ფოლორცი** — ქუჩის აღმნიშვნელი საქალაქო ტერმინი. ფოლოცის ურბანისტიკულ ტერმინად გახდომა ემთხვევა ფეოდალური ქალაქის წარმოქმნისა და ზრდა-ჩამოყალიბების პროცესის დამთავრების ხანას — IX საუკუნე-XI საუკუნეებში, როცა ხდება საქალაქო ტერმინთა ჩამოყალიბება და წარმოქმნა. ფოლოცი თბილისის ისტორიის ამსახველ მასალაში პირველდ გვხდება ჟამთააღმწერელთან 1226-1228 წლებში თბილისში ჯალალედინის შემმუსვრელი შემოსევების დროს: „ბერნი უწყალოდ ფოლოცთა შინა ცხენთა მიერ დაუთრგუნვოდეს... ესოდენ მძინვარედ მოსვრიდა, რომელ სავსე იყვნეს ფოლოცნი, ხრამნი..." ჟამთააღმწერელი ასევე მოგვითხრობს, რომ დემეტრე II-ს ჩვევად ჰქონია ღამით თბილისის ქუჩებში სიარული, რომლის დროსაც ქუჩაში მყოფ გლახაკებს მოწყალებას აძლევდა: „... ყოველთა უწყოდის მოწყალება მეფისა, და გლახაკნი ღამით ფოლოცთა შინა ვიდოდიან, რათა შეემთხვივნენ მეფესა." ვახუშტი ბატონიშვილი თბილისის გარეგანი სახის გადმოცემისას ამბობს, რომ თბილისი იყო „...ქალაქი ვიწრო, ფოლორცნი უშუერნი." ფოლოცი (ფოლორცი) თბილისში ქუჩის აღმნიშვნელ ტერმინად თითქმის XX საუკუნემდე შემორჩა. სულხან-საბა ორბელიანი, ფოლორცს ასეთ განმარტებას აძლევს: „ფოლორცი - შუკა".

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 875, ISBN 99928-20-32-2.
**რამონ სანჩეს პისხუანის სახელობის სტადიონი** (ესპ. Estadio Ramón Sánchez-Pizjuán) — საფეხბურთო კლუბ „სევილიის" საშინაო არენა, სადაც გუნდი მართავს ესპანეთის ჩემპიონატის, ესპანეთის სამეფო თასის, ევროპა ლიგის, ჩემპიონთა ლიგის და სხვა ტურნირების მატჩებს. ტევადობა — 45 500. წლების მანძილზე სტადიონმა უმასპინძლა ისეთ მნიშვნელოვან მატჩებს, როგორიცაა ჩემპიონთა თასის ფინალი (1986) და მსოფლიოს ჩემპიონატის ნახევარფინალი (1982).

სტადიონი ოფიციალურად გაიხსნა 1958 წლის 7 სექტემბერს. იმ დღეს გაიმართა „სევილიასა" და „რეალ ხაენს" შორის მატჩი, რომელიც საყაიმო ანგარიშით, 3-3 დასრულდა. სტადიონის მშენებლობის მოთავე იყო კლუბის ლეგენდარული პრეზიდენტი, რამონ სანჩეს პისხუანი. პისხუანი სტადიონის გახსნიდან მალევე გარდაიცვალა. მისმა მემკვიდრემ, რამონ დე კარანსამ რამონ სანჩეს პისხუანის პატივსაცემად სტადიონს მისივე სახელი უწოდა.

სანჩეს პისხუანმა 1982 წელს უმასპინძლა მსოფლიოს ჩემპიონატის ნახევარფინალურ დაპირისპირებას საფრანგეთსა და დასავლეთ გერმანიას შორის. სევილიაში ნამდვილი სუპერმატჩი შედგა. გუნდებმა ძირითადი დრო 1-1 ითამაშეს, დამატებით ტაიმებში ფრანგებმა 2 ბურთის გატანა შეძლეს, თუმცა გერმანელებმა 102-ე და 108-ე წუთებზე გატანილი გოლებით წონასწორობა აღადგინეს და შეხვედრა პენალტების სერიაში გადავიდა. ე.წ. საფეხბურთო ლატარეაში გამარჯვებული დასავლეთ გერმანია გამოვიდა (5-4). 1986 წელს ჩემპიონთა თასის ფინალიც, რომელიც სანჩეს პისხუანზე გაიმართა, ასევე დრამატული გამოდგა. ერთმანეთს „სტიაუა" და „ბარსელონა" დაუპირისპირდნენ. უგოლო ტაიმების შემდეგ პენალტების სერიაში რუმინელებმა იმარჯვეს (2-0).

სტადიონს თავდაპირველად კარებების უკან მეორე იარუსი არ ჰქონდა, რაც 1974 წელს დაემატა. შედეგად სანჩეს პისხუანს შეეძლო 70 000 მაყურებლის დატევა. 90-იან წლებში სტადიონზე დამონტაჟდა სკამები, რამაც სტადიონის ტევადებოდა შეამცირა. ასევე ახალი ათასწლეულის დასაწყისში კლუბი აპირებდა მასშტაბური გეგმის განხორციელებას და სტადიონისთვის მესამე იარუსისა და სახურავის დამატებას, თუმცა პროექტის რეალიზება ვერ მოხერხდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რამონ სანჩესის სტადიონი
* რამონ სანჩეს პისხუანის სტადიონი
კავანაკაჯიმას ბრძოლა (1561).
**სენგოკუს პერიოდი** (იაპონ. 戦国時代, *სენგოკუ ძიძაი* — „მეომარი პროვინციების ეპოქა", (სახელწოდება შეიცავს ბმულს ჩინეთში მეომარი სამეფოების პერიოდისადმი) — იაპონიის ისტორიის პერიოდი XV საუკუნის მეორე ნახევრიდან XVII საუკუნის დაწყებამდე. ეს პერიოდი დაიწყო ასიკაგას დინასტიის სიოგუნების მიერ ძალაუფლების დაკარგვის მომენტიდან, რამაც გამოიწვია სახელმწიფო მმართველობის დეცენტრალიზაცია და დასრულდა ტოკუგავას სიოგუნარის ჩამოყალიბებით (1603 წელი). 

პერიოდის ნიშნები არიან სიოგუნის მიერ პოლიტიკური ძალაუფლებისა და ავტორიტეტის დაკარგვა პოლიტიკურად აქტიური ბუსის თვალებში, რეგიონალური ავტონომიების შექმნა, და როგორც შედეგი, სხვადასხვა ინტენსიურობის „ომი ყველასი ყველას წინააღმდეგ". უფრო დიდი და ძლევამოსილი სამურაული კლანები (ბუკე) ცდილობდნენ გაეძლიერებინათ საკუთარი სამთავროები. უფრო მცირე სამთავროების შთანთქვით. ამის შედეგად დიდი კლანები უფრო ძლევამოსილნი ხდებოდნენ, ხოლო მცირენი - უფრო სუსტებოდნენ და ხშირად სულაც ქრებოდნენ. იმ დროის მრავალმა აზნაურმა ინტრიგებისა და ღალატის შედეგად ასევე შესძლეს საკუთარი კლანების დაფუძნება და იაპონიაში საკუთარი ძალაუფლების დამყარება. ამგვარ მთავრებს "სენგოკუ დაიმეს" (მეომარი თავადები) უწოდებდნენ.

პერიოდის ცნობილი პიროვნებები
----------------------------

* იძუმო ნო ოკუნი

### დაიმე

* ოდა ნობუნაგა
* ტოიოტომი ჰიდეიოსი
* ტოკუგავა იეიასუ

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იაპონიის ისტორია

ლიტერატურა
----------

* Hane, Mikiso (1992). *Modern Japan: A Historical Survey*.  Westview Press.
* Hall, John Whitney (May 1961). „Foundations of The Modern Japanese Daimyo". *The Journal of Asian Studies*. Association for Asian Studies. **20** (3): 317–329. doi:10.2307/2050818.
* Jansen, Marius B. (2000). *The Making of Modern Japan*. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 0674003349/ISBN 9780674003347.
* Lorimer, Michael James (2008). *Sengokujidai: Autonomy, Division and Unity in Later Medieval Japan*. London:  Olympia Publishers. ISBN 1-905513-45-3.

რესურსებ ინტერნეტში
-------------------

* (ინგლისური) იაპონიის ისტორიის გვერდი
* (იაპონური) იაპონიის სამოქალაქო ომები
* (იაპონური) მეომარი დაიმების სია

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Japanist.uCoz.org.  (2010. მარტი. 24) სენგოკუს პერიოდი. ციტირების თარიღი: 2000-03-24.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტალასის ბრძოლა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**ტალასის ბრძოლა** — ბრძოლა ტალასის ხეობაში (ყაზახეთისა და ყირგიზეთის საზღვარზე) ქალაქ ატლახთან, ერთი მხრივ აბასიანების სახალიფოსა და ტურგეშის სახაკანოს, ხოლო მეორე მხრივ ტანის დინასტიის (ჩინეთი) ჯარებს შორის ცენტრალურ აზიაზე კონტროლის დასამყარებლად. 

749 წელს ჩინელმა სარდალმა გაო სიანჩჟიმ აიღო ტაშკენტი და სიკვდილით დასაჯა მისი თურქმანი მმართველი მოჰედუ. თავისი შვილის თხოვნით ალყაშემორტყმულ ტარაზში გამაგრებული არაბული გარნიზონის გადასარჩენად გენერალმა აბუ მუსლიმმა იემენური კავალერია გაგზავნა ზიად იბნ სალიჰის მეთაურობით, რომელსაც მოკავშირე თურქმანული ტომების სახალხო ლაშქარიც შეუერთდა. 

ბრძოლა 751 წლის ივლისს მდინარე ტალასთან მოხდა. არაბებმა მძლავრი შეტევა წამოიწყეს ჩინელებზე და სასტიკი ბრძოლა გაჩაღდა. მოულოდნელად შუა ბრძოლაში ჩინელთა ზურგში კარლუკთა ძალებმა დაიწყეს შეტევა. კარლუკები იმპერატორის ჯარის რიცხვში შედიოდნენ, მაგრამ ბრძოლისას ეს ტომი არაბების მხარეს გადავიდა. ჩინეთის ჯარი დამარცხდა და ბრძოლის ველიდან გაიქცა.

შედეგები
--------

ტალასის ბრძოლა მეტად მნიშვნელოვანი იყო. მის შედეგად:

* შეწყდა არაბთა აღმოსავლეთით მოძრაობა
* ისლამი გავრცელდა თურქმანულ ტომებში
* კარლუკების მიერ დამოუკიდებელი სახელმწიფო შეიქმნა
* მოხდა ჩინელი ტყვეებისგან ქაღალდის ტექნოლოგიის საიდუმლოს ათვისება
* უიგურების სახელმწიფო აღდგა
* ტანის იმპერიის დასუსტდა და ჩინეთის დასავლეთით გაფართოება თითქმის 1000 წლით გადაიდო.

სქოლიო
------

1. 1 2  Bai Shouyi (2003). *A History of Chinese Muslim (Vol.2)*. Beijing: Zhonghua Book Company. pp. 224–25. ISBN 7-101-02890-X
2. ↑  Vasily Bartold (1992). *(Western) Turkestan Down to the Mongol Invasion*. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers. pp. 180–96. ISBN|81-215-0544-3
**სამოდიელი ხალხები** — სამოდიურ ენებზე მოლაპარაკე ხალხების – ნენების, ენების, ნგანასანებისა და სელკუპების საერთო სახელწოდება. რაოდ. 39 ათასზე მეტი კაცი. ცხოვრობენ ჩრდ. არხანგელსკის, ტიუმენის, ტომსკის ოლქებსა და კრასნოიარსკის მხარეში. უმთავრესად ნენთა, იამალ-ნენთა და ტაიმირის ნაციონალურ ოკრუგებში. XIII საუკუნეში ცხოვრობდნენ სამხრეთ ციმბირში. ეს ჯგუფი შემდგომში მთლიანად გაითქვიფა თურქულენოვან ტუველებში, ხაკასებსა და სხვა ხალხებში, ნაწილი რუს მოსახლეობას შეერწყა. მკვლევართა აზრით სამოდიელი ხალხების ძველი სამშობლოა სამხრეთ ციმბირი. აქედან ისინი I-II ათასწლეულების მიჯნაზე რამდენიმე ეთნიკური ტალღის სახით განსახლებულან ჩრდილოეთში, სადაც მათ შეერია აბორიგენი მოსახლეობა, რომელიც ენობრივად ახლოს უნდა ყოფილიყო საამებთან, ნაწილობრივ კი იუკაგირებთან. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციამდე უმთავრესად მომთაბარეობას მისდევდნენ. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მათი განსახლების რაიონებში შეიქმნა კოლ-ბები და საბჭოთა მეურნეობები, რომლებშიც ვითარდებოდა მეირმეობა, ბეწვეულის რეწვა, თევზჭერა და სხვ. სამოდიელ ხალხებს ჰყავთ ეროვნული ინტელიგენცია.

ლიტერატურა
----------

● ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 19.
საქალაქთაშორისო ექსპრესი გერმანიაში
**ტრანსპორტი** (ლათ. *trans* - გადაღმა, და *portare* - ზიდვა) — ერთობლიობა საშუალებების, რომელთა დანიშნულება ადამიანების, ტვირთის და ინფორმაციის ერთი ადგილიდან მეორეში გადატანაა. სატრანსპორტო ინდუსტრია სამ მთავარ კომპონენტად იყოფა: ინფრასტრუქტურად, მანქანებად და მართვად. ინფრასტრუქტურა მოიცავს ტრანსპორტისთვის საჭირო უძრავ კონსტრუქციებს, მათ შორის საავტომობილო გზებს, რკინიგზებს, საჰაერო გზებს, არხებს, სადენებს ან ტერმინალებს, როგორიცაა აეროპორტები, რკინიგზის, საავტომობილო და საზღვაო სადგურები. მანქანები, რომლებიც ამ ქსელში მოძრაობს არის ავტომობილები, ავტობუსები, მატარებლები, თვითმფრინავები და სხვა. ხოლო მართვა მოიცავს ამ მანქანებისა და კონსტრუქციების ოპერირებასა და მასთან დაკავშირებულ პროცედურებს, როგორიცაა ფინანსირება, პოლიტიკა და იურიდიული მომსახურება.

განასხვავებენ მიწისზედა, წყლის და საჰაერო ტრანსპორტს. მიწისზედა ტრანსპორტში იგულისხმება სარკინიგზო ტრანსპორტი, საავტომობილო და მილსადენი ტრანსპორტი, წყლის ტრანსპორტში - საზღვაო და სამდინარო, საჰაეროში - საავიაციო ტრანსპორტი.

დანიშნულების მიხედვით ტრანსპორტი იყოფა საერთო (რომელიც ემსახურება მოსახლეობას), არასაერთო (შიდასამრეწველო გადაზიდვები) და პირადი სარგებლობის ტრანსპორტად.

ზოგადი ტერმინები
----------------

გადაზიდვები - ლოგისტიკა - მგზავრი - საზოგადოებრივი ტრანსპორტი - სატრანსპორტო მანქანათმშენებლობა - ტვირთი - ტვირთბრუნვა

სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა
---------------------------

აეროდრომი - აეროპორტი - ავტომაგისტრალი - ავტოსადგომი - არხი - გაზსადენი - გვირაბი - ვაგზალი - მდინარე - ნავთობსადენი - ნავსადგომი - პორტი - რკინიგზა - ტერმინალი - ქუჩა - ხიდი

სატრანსპორტო საშუალებები
------------------------

* **საჰაერო ტრანსპორტი** : ვერტმფრენი, თვითმფრინავი, ხომალდი
* **წყლის ტრანსპორტი** : გემი, კატარღა, კატერი, ნავი
* **სარკინიგზო ტრანსპორტი** : მატარებელი, მეტრო, ტრამვაი
* **საგზაო ტრანსპორტი** : ავტობუსი, ავტომობილი, ველოსიპედი, მოტოციკლი, სატვირთო ავტომანქანა, ტაქსი, ტროლეიბუსი
* **საკაბელო ტრანსპორტი** : ესკალატორი, ლიფტი, ფუნიკულიორი

გადაზიდვები
-----------

**გადაზიდვები** — ტვირთის ან მგზავრთა გადაადგილება სხვადასხვა სახეობის სატრანსპორტო საშუალებით.

არსებობს სატვირთო და სამგზავრო გადაზიდვა. ის ხორციელდება რკინიგზის, საავტომობილო, საზღვაო, სამდინარეო, საჰაერო, საჭაპანო და მილსადენი ტრანსპორტით. გადაზიდვაში მონაწილეობას იღებენ აგრეთვე ქვეყნის ერთიანი სატრანსპორტო ქსელის ტერიტორიულ-სამეურნეო ერთეულები, ქვედანაყოფები (რკინიგზის განყოფილებები, სამდინარეო, სანაოსნო, საზღვაო სანაოსნო, სამოქალაქო ავიაციის ტერიტორიული სამმართველოები და სხვა). არსებობს სხვადასხვა სახის გადაზიდვა.

* **ადგილობრივი** გადაზიდვა ერთი ტერიტორიის სამეურნეო ქვედანაყოფის ფარგლებში ხორციელდება (მაგ. რკინიგზის ერთსა და იმავე განყოფილებაში შემავალ სადგურებს შორის, ერთ სანაოსნოში შემავალ სადგურებს შორის და სხვა).
* **პირდაპირ** გადაზიდვებში მონაწილეობას იღებს რამდენიმე ტერიტორიულ-სამეურნეო ქვედანაყოფი.
* **შერეულ** გადაზიდვაში მონაწილეობას იღებს რამდენიმე ტერიტორიულ-სამეურნეო ქვედანაყოფი და სხვა სახეობის ტრანსპორტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 614.

რესურსები ინტერნეტში:
---------------------

* საქართველოს სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის სიახლენი
* მარიამ კვარაცხელია — მდგრადი სატრანსპორტო სისტემა