recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ელიგუმ ლიპარიტის ძე ორბელი** († დაახლოებით 1243), XIII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე. ორბელთა აჯანყების შემდეგ საქართველოდან გადახვეწილ ორბელების შთამომავალი. შვილი იმ ლიპარიტ ელიგუმის ძე ორბელისა, რომელიც თამარის დროს დააბრუნეს სამშობლოში. საქართველოს ხელისუფალთაგან პირველი დაემორჩილა მონღოლებს, რის სანაცვლოდ მიიღო ვაიოცძორი და ეღეგიქის ნაწილი. მონღოლთა ამ წყალობას, რაც მეზობელი მთავრების ხარჯზე მოხდა, მტრობა მოჰყვა ავაგ მხარგრძელისა და ელიგუმ ორბელის სახლებს შორის. ელიგუმი გარდაიცვალა ავადმყოფობით მარტირიპოლის ალყაში მონაწილეობისას. ორბელთა საგვარეულო გადმოცემით, ელიგუმი ავაგმა მოაწამვლინა მკურნალს.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.* ეპიზოდი ფეოდალურ საგვარეულოთა სამამულო ბრძოლიდან XIII საუკუნის საქართველოში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ. 1966;
* *მეტრეველი რ.* შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ. 1973;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ. 1965;
* *ბოგვერაძე ა.* ქსე, ტ. 7, გვ. 554, თბ. 1984
**დემოდეკოზი**, *დემოდიკოზი* — გარეული და შინაური ცხოველების, ასევე ადამიანის დაავადება, რომელსაც იწვევენ Demodex-ის გვარის ტკიპები (ოჯახი Demodicidae). გავრცელებულია ყველგან. ჭიისებრი ფორმის ტკიპები (სიგრძე 0,22–0,38 მმ, სიგანე 0,04 მმ) პარაზიტობენ თმის ფოლიკულებში, ქონისა და მეიბომის ჯირკვლებში, იკვებებიან ჯირკვლების ეპითელიუმით და კანის ქონით, ინტენსიურად მრავლდებიან და წარმოქმნიან კოლონიებს, რაც იწვევს კანის ფიზიოლოგიური ფუნქციების დარღვევას. შეუძლიათ ღვიძლში, თირკმელებში, ელენთაში, ლიმფურ კვანძებში შეღწევა, თუმცა იქ არ მრავლდებიან. განვითარების ცილკი 30–40 დღეა. გამომწვევი გადაეცემა კონტაქტის გზით.

ცხოველებში
----------

ცხოველებში, ხშირად, დაავადებული დედებისგან გადაედებათ ახალშობილებს სიცოცხლის პირველივე დღეებში. დემოდეკოზი, ჩვეულებრივ, ვითარდება იმუნოდეფიციტიან ცხოველებში, განსაკუთრებით მწვავედ მიდინარეობს ძაღლებში, მსხვილ რქოსან საქონელსა და ღორებში. ძაღლების კანის დაზიანებული მონაკვეთები იფარება რუხი ქერქით ან/და ცისფერ-წითელი ფერის პუსტულებით; თმა ცვივა, ქავილი სუსტია ან არ აღენიშნებათ. მსხვილ რქოსან საქონელს დემოდეკოზის დროს კისერზე, ბეჭებზე, მკერდსა და ზურგზე უჩნდება 1–10 მმ დიამეტრის პუსტულები; ღორები წითლდებიან და ექერცლებათ კანი დინგზე, ლოყებსა და შუბლზე.

დემოდეკოზის მიმდინარეობას ართულებენ ჩირქმბადი მიკრობები (უპირატესად სტაფილოკოკები), რომლებიც იწვევენ ჩირქგროვებისა და აბსცესების წარმოქმნას კანის დაზიანებულ მონაკვეთებზე. პროგრესირებადი ანემიისა და საერთო ინტოქსიკაციის დადგომისას ცხოველი იღუპება. ლაბორატორიული დიაგნოსტიკა დაფუძნებულია კანის ანაფხეკში ტკიპების აღმოჩენასა და პუსტულების შიგთავსზე. მკურნალობენ აკარიციდებით (ფოსფორორგანული ნაერთების, სინთეტიკურური პირეტროიდების, ავერმექტინული კომპლექსისა და სხვათა საფუძველზე).

პროფილაქტიკა: სულადობის რეგულარული გასინჯვა, დაავადებული და მათთან კონტაქტში მყოფი ცხოველების დეზაკარიზაცია და იზოლაცია.

ადამიანებში
-----------

28 წლის კაცი დემოდეკოზით და *Demodex folliculorum*-ის ელექტრონული მიკროგრაფი; პარაზიტის სიგრძე დაახლ. 0,33 მმ-ია.
ადამიანებში დემოდეკოზით უპირატესად ქალები ავადდებიან (დაავადებულთა დაახლ. 90%). ძირითადი გამოვლინებებია: სახის კანის სიწითლე და აქერცვლა (ცხვირტუჩის ნაოჭებში, ლოყებზე, ცხვირზე, ნიკაპზე), პაპულებისა და პუსტულების გაჩენა. ზიანდება ასევე წამწამები, ყურის ნიჟარები, თავის თმიანი ნაწილი, კისერი, დვრილის მიდამოები. შესაძლებელია ბლეფაროკონიუქტივიტის (იხ. ბლეფარიტი და კონიუნქტივიტი), კერატიტისა და სხვა დაავადებების წარმოშობა, ასევე თმის ცვენა დაზიანებულ მონაკვეთებზე. დიაგნოზს ადგენენ პუსტულების შიგთავსის, ანაფხეკისა და დაზიანების კერებიდან აღებული ქერცლის ლაბორატორიული გამოკვლევით. მკურნალობენ იმუნომოდულირებადი საშუალებებით; ადგილობრივად — მალამოებით, ემულსიებით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *Василевич Ф. И. Горохов В. В. Санин Б. И.* Демодекоз // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М. 2007. — стр. 509.
2. ↑  Ran Yuping (2016). "Observation of Fungi, Bacteria, and Parasites in Clinical Skin Samples Using Scanning Electron Microscopy", რედ. Janecek, Milos: *Modern Electron Microscopy in Physical and Life Sciences*.  InTech. DOI:10.5772/61850. ISBN 978-953-51-2252-4.
**დ’იურვილი** (ინგლ. D'Urville Island) — კუნძული მარლბოროს სრუტეების ქსელის გასწვრივ, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. სახელი ეწოდა ფრანგი მკვლევრის, ჟიულ დიუმონ დ’იურვილის პატივსაცემად. კუნძულის ძირძველი დასახელება მაორის ენაზე — რანგიტოტო-კი-ტე-ტონგა (მაორი. Rangitoto ki te Tonga). ჰყავს 52 მუდმივი მაცხოვრებელი (2006).

გეოგრაფია
---------

150 კმ² ფართობით იგი ახალი ზელანდიის სიდიდით მერვე კუნძულია. სიგრძე — 27 კმ, ხოლო სიგანე — 9,6 კმ. კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუკის სრუტე, რომელიც ახალი ზელანდიის ორ უდიდეს კუნძულს — ჩრდილოეთ კუნძულს და სამხრეთ კუნძულს ყოფს. სამხრეთ კუნძულისგან გამოყოფილია სახიფათო ფრენჩ-პასის სრუტით (მაორიული სახელი — *ტე-აუმიტი*), რომელშიც დინების სიჩქარე აღწევს 14 კმ/სთ-ს.

ისტორია
-------

კუნძული 1642 წელს აღმოაჩინა ჰოლანდიელმა მოგზაურმა აბელ ტასმანმა. მაგრამ თანამედროვე სახელი მან მიიღო მხოლოდ 1827 წლის 29 იანვარს, როდესაც ფრენჩ-პასის სრუტით გაცურა ფრანგმა მოგზაურმა ჟიულ დიუმონ დ’იურვილმა, რომლის პატივსაცემად დაერქვა კუნძულს ეს სახელი. 1883 წელს კუნძული გახდა კამათის ობიექტი მისი მფლობელობის თაობაზე ახალზელანდიური მიწის კომპანიასა და ადგილობრივ მაორის ტომის — ნგატი-კოატას მოსახლეობას შორის. კონფლიქტის მოსაგვარებლად სპეციალურად დანიშნულმა უფლებამოსილმა პირმა გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც კომპანიის მიერ კუნძულის ყიდვა გამოცხადდა უკანონოდ, ხოლო მფლობელობის ყველა უფლება გადაეცა ადგილობრივ მოსახლეობას. მიუხედავად ამისა კონფლიქტი ამით არ მოგვარებულა და 1895 წელს კუნძული დაიყო 11 დიდ ბლოკად. მოგვიანებით ხუთმა ევროპელმა ბიზნესმენმა უელინგტონიდან იჯარით აიღეს დ’იურვილის კუნძული მაორელი მესაკუთრეებისგან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Rangitoto ki te Tonga/D’Urville Island. Place Name Submission Report.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
2. ↑  Gerard Hindmarsh.  (2006)Discovering D'Urville. Heritage New Zealand. ციტირების თარიღი: 13 January 2011.
3. 1 2 3  Discovering D'Urville. New Zealand Historic Places Trust Pouhere Taonga.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-20. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
4. ↑  Marlborough and Nelson. Lonely Planet.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2010-04-02.
**ებერჰარდ იზბრანტ იდესი** (დან. Eberhard Isbrand Ides; დ. 1657 — გ. 1708) — დანიელი მოგზაური და დიპლომატი. დაიბადა ქალაქ შლეზვიგ-ჰოლშტაინში. ეროვნებით ნიდერლანდელი. 1692 წელს გაემგზავრა ჩინეთში, როგორც რუსეთის საელჩოს წარმომადგენელი. 1694 წელს უკან დაბრუნდა. ცხოვრების დიდი ნაწილი რუსეთში გაატარა, სადაც მას *ელიზარ იზბრანტს* ეძახდნენ. 1687 წლიდან დასახლდა მოსკოვში, სადაც დაუახლოვდა პეტრე I-ს და დიდი ნდობაც დაიმსახურა. დიპლომატიური მისიის შესრულების შემდეგ, იგი ვორონეჟში გემების მშენებლობით დაკავდა. ევროპელთაგან ერთ-ერთი პირველია, რომელმაც აღწერა გობის უდაბნო, აგრეთვე ერთ-ერთი პირველთაგანი, რომელიც გვაწვდის მოკლე ცნობებს ბაიკალის ტბის შესახებ. მის მიერ შექმნილი ჩანაწერები ითარგმნა ფრანგულ, ნიდერლანდურ და სხვ. ენებზე. ე.ი. იდესის მოგზაურობის შედეგად შექნილი ჩანაწერები პირველად გამოქვეყნდა 1699 წელს ქალაქ ამსტერდამში. გარდაიცვალა ვოლოგდაში.

ლიტერატურა
----------

* Алексеев М. П. Сибирь в известиях зап.-европ. путешественников и писателей, Иркутск, 1941, с. 516-32;
* Андреев А. И. Очерки по источниковедению Сибири, 2 изд. в. 1. XVII в. М.-Л. 1960.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ებერჰარდ იზბრანტ იდესი. მოკლე ცნობები.
2. ↑  Верещагин Г.Ю. (1949). *Байкал. Государственное издательство географической литературы*. Москва,   გვ. 3-226.
3. ↑  ებერჰარდ იზბრანტ იდესი. დიდი ბიოგრაფიული ენციკლოპედია.
ებოტი (მარცხნივ) და კოსტელო (მარჯვნივ) 1940-იან წლებში.
**ებოტი და კოსტელო** (ინგლ. Abbott and Costello) — ამერიკული კომედიური დუეტი, რომლის რადიო- და სატელევიზიო წარმოდგენები და ფილმები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა 1940-იან და 1950-იან წლებში.

დუეტი შედგებოდა ორი მსახიობისგან:

* ბად ებოტი (Bud Abbott; ნამდვილი სახელი და გვარი — უილიამ-ალექსანდრ ებოტი, William Alexander Abbott; დ. 2 ოქტომბერი, 1899, ესბარი პარკი, ნიუ-ჯერსი, — გ. 24 აპრილი, 1974, ვუდლენდ-ჰილზი, კალიფორნია)
* ლუ კოსტელო (Lou Costello; ნამდვილი სახელი და გვარი — ლუის-ფრენსის კრისტილო, Louis Francis Cristillo; დ. 6 მარტი, 1906, პეტერსონი, ნიუ-ჯერსი, — გ. 3 მარტი, 1959, ისტ-ლოს-ანჟელესი, კალიფორნია)

ებოტის და კოსტელოს თანამშრომლობა 1930-იანი წლების დასაწყისში ამერიკულ ვოდევილში დაიწყო. 1938 წელს მათ ჰქონდათ პირველი ერთობლივი რადიოწარმოდგენა, ხოლო დუეტის საფილმო დებიუტი 1941 წელს შედგა წარმატებული კინოსურათით „რიგითები" (Buck Privates). ამას მოჰყვა ბუფონადური ჟანრის (ე.წ. „სლეპსტიკი") 30-ზე მეტი კომედია, რომელშიც მსახიობებს სტერეოტიპული როლები ჰქონდათ განაწილებული: ებოტი იყო მჩაგვრელი „სწორი" პერსონაჟი, კოსტელო კი — ინფანტილური ოინბაზი. მათი სახელგანთქმული ნომერი „ვინ არის პირველი?" (Who’s on First?) პირველად ფილმ „ონავარ ოთხმოცდაათიანებში" (The Naughty Nineties, 1945) იქნა ნაჩვენები. დუეტი წარმატებისა და პოპულარობის მწვერვალზე მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იყო. 1957 წელს ებოტის და კოსტელოს თანამშრომლობა დასრულდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ებოტი და კოსტელო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ევროპა** (ფრანგ. Europa) — კუნძული მოზამბიკის სრუტეში, კუნძულ მადაგასკარსა და აფრიკის კონტინენტს შორის.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მასზე პრეტენზიას აცხადებს მადაგასკარი.

გეოგრაფია
---------

კუნძულის ფოტო თვითმფრინავიდან
ფართობი — 28 კმ², სანაპირო ზოლის სიგრძე — 22,2 კმ. კოორდინატები — 22° 20′ ს. გ. 40° 22′ ა. გ. მაგრამ უბეები ან ნავსაყუდლები მას არ გააჩნია, მხოლოდ არსებობს ღუზით გასაჩერებელი ადგილები ნაპირთან ახლოს. ყველა მხრიდან კუნძული გარშემორტყმულია მარჯნის პლაჟებით და სანაპირო რიფებით, რომელიც გამოყოფს ოკეანისგან წყალმეჩხერ ლაგუნას ფართობით 9 კმ². ლაგუნა და მისი ნაპირები დაფარულია მანგროს მცენარეულობით. მანგროს ტყეების გარდა, კუნძულზე არსებობს მშრალი ტყის მონაკვეთები, ბუჩქნარები, ხისებრი რძიანა, მლაშენიადაგიანი მდელოები, ასევე აგავის ყოფილი პლანტაციების ნარჩენები. აქა თუ იქ მცირე რაოდენობით იზრდება ქოქოსის პალმა.

კუნძული ევროპა გამოცხადებულია ბუნებრივ ნაკრძალად. კუნძულზე ბუდობენ ზღვის ფრინველები. კუნძული მწვანე ზღვის კუების (Chelonia mydas) გამრავლების ერთ-ერთი მთავარი ადგილია, რომლებიც კვერცხებს დებენ მის პლაჟებზე. აქ ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ასეული აფრიკული თხა, რომლებიც კუნძულზე შემოიყვანეს XVIII საუკუნეში.

კუნძულის განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, საერთოა კუნძულ ბასას-და-ინდიას ირგვლივ არსებულ ზონასთან, რომელიც მდებარეობს შორიახლოს ჩრდილო-დასავლეთით და შეადგენს 127 300 კმ²-ს.

ისტორია
-------

კუნძულმა სახელი მიიღო ბრიტანული გემი «ევროპასგან», რომელიც ესტუმრა მას 1774 წელს. კუნძული ეკუთვნის საფრანგეთ 1897 წლიდან, მაგრამ მადაგასკარი მას თვლის საკუთარ ტერიტორიად იმის საფუძველზე, რომ კუნძული ადმინისტრაციულად გამოყოფილი იყო ფრანგული კოლონია მადაგასკარიდან უშუალოდ დამოუკიდებლობის გამოცხადების წინ. კუნძულზე არსებული ნანგრევები და საფლავები ამტკიცებენ მათი დასახლების უნაყოფო ცდებზე 1860-იან და 1920-იან წლებში.

ეკონომიკა
---------

კუნძული დაუსახლებელია; არავითარი ეკონომიკური აქტივობა აქ არ არსებობს. კუნძულს ხშირად სტუმრობენ მეცნიერები. მეტეოროლოგიური სადგური დღეისათვის მუშაობს ავტომატურ რეჟიმში. არსებობს გრუნტიანი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი სიგრძით 1000 მეტრი. ხელსაყრელი ადგილი გემების მოსასვლელად აქ არ არსებობს. კუნძულზე განლაგებულია მცირე ფრანგული სამხედრო გარნიზონი რეიუნიონიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* World Wildlife Fund (WWF): Europa & Bassas da India Ecoregion, (2001) (ინგლისური)
* Europa დაარქივებული 2015-07-26 საიტზე Wayback Machine.  sur le site officiel des TAAF
**ებრაელები თბილისში** — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი მოსახლეობა. აქ ისინი 26 საუკუნის წინ დასახლდნენ. ასეთი ვარაუდის საბაბს მკვლევრებს აძლევს ძველი თბილისის ტოპონიმები: „ურიათუბანი" და „ფეთხაინი". ეს უკანასკნელი ებრაულად სასაფლაოს ნიშნავს, ებრაული სასაფლაოს არსებობა კი თავისთავად გულისხმობს  სინაგოგისა და ებრაული თემის არსებობასაც, რომელიც, ალბათ, სიონის მახლობლად, ფეთხაინის შეღმართზე იქნებოდა. ფიქრობენ, რომ ებრაელები მცხეთაში დასახლებიდან მცირე ხნის შემდეგ უნდა გადმოსულიყვნენ თბილისში. თბილისელი ებრაელების სახელი წერილობით წყაროებში დავით აღმაშენებლის დროისათვის ჩნდება და XIII საუკუნის შემდეგ ქრება. XIX  საუკუნიდან მათ კვლავ იხსენიებს საისტორიო წყაროები. თბილისის სტატისტიკური ცნობების მიხედვით, ქალაქში 1825 წელს დროებითი მცხოვრები 58 ებრაელი ყოფილა. ზოგი მკვლევრის აზრით, ისინი ქართველი ებრაელები უნდა ყოფილიყვნენ, რადგანაც ევროპელი ებრაელების მიგრაცია თბილისში XIX საუკუნის 40-იან წლებზე ადრე არ დაწყებულა. 1864 წლისთვის, თბილისში ითვლებოდა 400 ებრაელი, 1876 წელს — 1100, ხოლო 1901 წელს — 3000. თბილისის ებრაელების ძირითად ნაწილს ევროპელი ებრაელები შეადგენდნენ, მცირე ნაწილს — ქუთაისის გუბერნიიდან და ახალციხის მაზრიდან გადმოსახლებული ქართველი ებრაელები. ერთობ მცირე იყო მთიელი ებრაელების რაოდენობა თბილისში. XX საუკუნის მომდევნო ათწლეულებში ქართველი ებრაელების რაოდენობა ქალაქში გაიზარდა და 1979 წლის აღწერით, აშქენაზებთან ერთად თითქმის 15 ათასს მიაღწია. შემდგომ წლებში ისრაელში ემიგრაციასთან დაკავშირებით ებრაელების რაოდენობამ საგრძნობლად იკლო და 1989 წლის აღწერით ქალაქში უკვე 6828 აშქენაზი და 6645 ქართველი ებრაელი ცხოვრობდა, ისინი ქალაქის მოსახლეობის 1 პროცენტზე ცოტა მეტს შეადგენდნენ. მომდევნო წლებში მათი რაოდენობა კიდევ უფრო შემცირდა. 

თბილისში არის საქართველოს ებრაელთა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული სახელმწიფო მუზეუმი, ებრაელების კულტურული ორგანიზაციები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ 433
**დუგლას უგულავა** (დ. 1941, ქუთაისი) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

1963 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტში (ამჟამად, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ნიკო მუსხელიშვილის გმოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტი), 1966-1971 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1998-2008 წლებში — წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2009 წლიდან — მათემატიკური მოდელირების განყოფილების გამგე. პარალელურად 1972-2000 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 2000 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 2009 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მათემატიკის დეპარტამენტის პროფესორი. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი სფეროა მათემატიკური ანალიზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დარგი — აპროქსიმაციის თეორია. მის მიერ აგებულია წრფივ მეტრიკულ სივრცეში მოქმედი წრფივი უწყვეტი ოპერატორები, რომელთა საშუალებით შესაძლებელი ხდება სასრულ განზომილებიან ქვესივრცეებში საუკეთესო რიგით მიახლოება. ზოგიერთ მნიშვნელოვან სივრცეში, ცხადი სახითაა აგებული საუკეთესო რიგით მიახლოებელი აგრეგატები. აგებული ოპერატორები შესწავლილია აგრეთვე ე.წ. გაჯერების ამოცანასთან დაკავშირებით. სამგანზომილებიან ვკლიდეს სივრცეში აპროქსიმაციის საკითხებთან დაკავშირებით შესწავლილია კომპლექსური ცვლადის ფუნქციების პოლინომებით მიახლოების კლასიკური თეორიის ანალოგის აგების შესაძლებლობის საკითხი. თანაავტორებთან ერთად მიღებულია რიგი შედეგებისა დიფერენციალური განტოლებების, თანამედროვე ალგებრის, კრიპტოგრაფიაში ელიფსური წირების გამოყენების, შებრუნებული ამოცანების მიახლოებითი ამოხსნების საკითხებთან დაკავშირებით. მიღებული აქვს საქართველოს რესპუბლიკური პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2009).

ბიბლიოგრაფია
------------

* დისკრეტული მათემატიკა: სახელმძღვანელო თანაავტორი, თბილისი, ტექნ. უნ-ტი, 2018, გვ. 248 ISBN 9789941209666
* გამოთვლითი მათემატიკის საფუძვლები რედაქტორი // ნაწ. 2, ფუნქციათა ინტერპოლება და აპროქსიმაცია. რიცხვითი გაწარმოება. რიცხვითი ინტეგრება. თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2005, გვ. 274 ISBN 9994038095

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე, თბ. 2016, გვ. 277-278

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დუგლას უგულავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გილგამეშის ეპოსის ფრაგმენტი
**ეპოსი** (ბერძნ. epos — სიტყვა, თხრობა) — სინამდვილის ასახვა თხრობითი გზით, ავტორი უმეტესწილად არ ფიგურირებს. ადამიანისა და მისი ცხოვრების ასახვის ტიპის ეპოსი იყო პროზაულ და პოეტურ ფორმებად: დიდი, საშუალო და მცირე. დასავლეთის კულტურაში ეპოსის უძველესი და უთვალსაჩინოესი ნიმუშებია ილიადა, ოდისეა და ნიბელუნგენიადა, ხოლო აღმოსავლეთში — მაჰაბჰარატა, რამაიანა და შაჰნამე.

ეპოსის ჟანრებია: ეპოპეა, სიმღერა (ხალხური ეპოსი), მოთხრობა, რომანი, პოემა, ბალადა, ნოველა, იგავ-არაკი, ეტიუდი, ესე. 

მხატვრულ-დოკუმენტური ჟანრები: მემუარი, დღიური, ავტობიოგრაფია, ბიოგრაფია, მოგზაურობა, ნარკვევი, საგმირო ეპოსი.

ზეპირი ეპოსი და მსოფლიო ხალხთა ეპოსი
------------------------------------

პირველი ეპიკური ნაწარმოებები დაკავშირებულია წერა-კითხვამდელ საზოგადოებებთან და ზეპირ პოეტურ ტრადიციებთან. ამ ტრადიციებში პოეზია გადაეცემა მსმენელებსა და ერთი შემსრულებლიდან მეორეს წმინდა ზეპირი ფორმით. მსოფლიო ხალხურ ეპოსს განეკუთვნება ნაწარმოებები, რომელიც ლიტერატურულ შედევრებს არ წარმოადგენენ, თუმცა მსოფლიო ხალხთა კულტურის შემადგენელი ნაწილია. ისინი თავდაპირველად ზეპირ ლიტერატურას წარმოადგენდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი ჩაიწერა ერთი ან რამდენიმე ავტორის მიერ.

ეპოსი მწიგნობარ საზოგადოებებში
------------------------------

მწიგნობარ საზოგადოებაში ხშირად იყენებდნენ ეპოსის ფორმატს და ადრეული დღემდე მოღწეული ევროპული მაგალითია ვერგილიუსის „ენეიდა", რომელშიც ჰომეროსის თხრობის სტილია განმეორებული. აღმოსავლეთში დაწერილი ეპოსის კარგი მაგალითია ფირდოუსის „შაჰნამე", სპარსეთში.

მნიშვნელოვანი ეპიკური პოემები
-----------------------------

* ძვ. წ. მე-20 საუკუნე: გილგამეშის ეპოსი (შუმერული მითოლოგია)
* ძვ. წ. მე-19 საუკუნე: რამაიანა (ჰინდური მითოლოგია)
* ძვ. წ. 1316: მაჰაბჰარატა (ჰინდური მითოლოგია)
* ძვ. წ. მე-8 საუკუნე:

* ჰომეროსის ილიადა (ბერძნული მითოლოგია)
* ჰომეროსის ოდისეა (ბერძნული მითოლოგია)
* შრომები და დღეები ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* თეოგონია ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* ქალის კატალოგი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
* ჰერაკლეს ფარი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)

* ძვ. წ. მე-3 საუკუნე: არგონავტიკა აპოლონიოს როდოსელი
* ძვ. წ. 1-ლი საუკუნე:

* ვირგილიუსის ენეიდა
* ტაინ ბო კუალინგე (ირლანდიური მითოლოგია)

* მე-10 საუკუნე:

* ფირდოუსის შაჰნამე
* ბჰაგავატა პურანა (სანსკრიტი „უფლის ნაამბობი")

* მე-11 საუკუნე:

* დიგენის აკრიტას (ბიზანტიური ეპიკური პოემა)
* როლანდის სიმღერა
* მეფე გესარის ეპოსი (ტიბეტი, მე-11 საუკუნეში დაიწერა ადრეული წყაროებიდან)

* მე-12 საუკუნე: შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი
* მე-13 საუკუნე: ნიბელუნგენლიდი (გერმანიკული მითოლოგია)

ლიტერატურა
----------

* Jan de Vries: *Heroic Song and Heroic Legend* ISBN 0-405-10566-5
* Cornel Heinsdorff: *Christus, Nikodemus und die Samaritanerin bei Juvencus. Mit einem Anhang zur lateinischen Evangelienvorlage*, Untersuchungen zur antiken Literatur und Geschichte 67, Berlin/New York 2003, ISBN 3-11-017851-6
* Fallon, Oliver. Bhatti’s Poem: The Death of Rávana (Bhaṭṭikāvya). New York 2009: Clay Sanskrit Library,  დაარქივებული 2019-07-07 საიტზე Wayback Machine.. ISBN 978-0-8147-2778-2, ISBN 0-8147-2778-6
**ებერგის სახლი** (რუს. Дом Эберга) — შენობა დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლში ცხოვრობდა არქიტექტორი ლ. ებერგი. აგებულია 1934 წელს. ებერგის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

სახლის მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, დონის როსტოვი, სერაფიმოვიჩის ქუჩა № 76.

ისტორია
-------

საბჭოტა არქიტექტორი ლევ ებერგი არის დონის როსტოვის რამდენიმე არქიტექტურული ძეგლის ავტორი. როსტოვში იგი ცხოვრობდა 1932 წლიდან. დონის როსტოვში დაიწყო არქიტექტურული მოღვაწეობა არქიტექტორების ჯგუფში, რომლებიც თეატრალურ მოედანზე აშენებდნენ მ. გორკის სახელობის როსტოვის დრამის აკადემიურ თეატრს. როსტოვში მან დააპროექტა მტელი რიგი შენობებისა, მათ შორის სასტუმრო „როსტოვი", კინოთეატრი „რუსეთი", საცხოვრებელი სახლი „ოქროს თავთავი" და სხვ. მისივე პროექტით აშენდა სახლი, რომელშიც იგი ცხოვრობდა.

სახლი, რომელშიც 1934 წლიდან 1954 წლამდე ცხოვრობდა და მუშაობდა არქიტექტორი ლევ ებერგი, მდებარეობს დონის როსტოვში, სერაფიმოვიჩის ქუჩა № 76-ში.

შენობა ააგეს 1934 წელს ლ. ებერგის პროექტის მიხედვით კონსტრუქტივიზმის არქიტექტურულ სტილში. სახლს სულ ექვსი მფლობელი ჰყავდა. პირველ სართულზე № 1 ოთახში ცხოვრობდა მესაათე ვ. მიხაილოვა. მისი სახელოსნო მუშაობდა 1990-იან წლებამდე, შემდეგ გადააკეთეს კაფედ. № 2 ოთახში ცხოვრობდა ინჟინერი ა. ლვოვი.

მეორე სართულზე № 3 ოთახში ცხოვრობდა არქიტექტორი ლ. ებერგი. № 4 ოთახში — ბავშვთა ექიმი გ. მერეინესი ცოლთან ერთად.

სახლის მესამე სართულზე № 5 ოთახში ცხოვრობდა ინჟინერ-მშენებელი გ. პერკუნი. რომელთანაც ებერგმა 1922 წელს შექმნა სამშენებლო ფირმა „პერკუნი და ებერგი". № 6 ოთახში კი ცხოვრობდა იურისტი ა. შიკი.

არქიტექტურა
-----------

ებერგის სახლი მდებარეობს დონის როსტოვის ცენტრალურ ისტორიულ ნაწილში. სახლი სამსართულიანია, აგებულია აგურისაგან. სახლი დაგეგმარების მიხედვით სწორკუთხაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ростов-на-Дону
* Выявленные памятники Ростова-на-Дону
* Дом, где жил и работал Л. Ф. Эберг დაარქივებული 2018-10-31 საიტზე Wayback Machine.
* Дом, который построил Эберг
ები-როუდი. ქუჩის მაჩვენებელი ნიშანი
**ები-როუდი** (ინგლ. Abbey Road) — ხალხმრავალი ქუჩა ლონდონის კემდენის და ვესტმინსტერის ოლქებში. გადაჭიმულია დაახლოებით ჩრდილო-დასავლეთიდან ქალაქის ისტორიულ რაიონ სენტ-ჯონს-ვუდის გავლით სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, სტადიონ Lord’s Cricket Ground-ის გვერდით. შოსე В507-ის ნაწილია.

ჩრდილო-დასავლეთში ები-როუდის ქუჩა იწყება კილბერნში, კუექს-როუდის და უესტ-ენდ-ლეინის გადაკვეთაზე; შემდეგ დაახლოებით 1,5 კმ-ის მანძილზე სამხრეთ-აღმოსავლეთში, კვეთავს ბელსაიზ-როუდს, ბაუნდერი-როუდს და მარლბორო-პლეისს და მთავრდება გროუვ-ენდ-როუდის და გარდენ-როუდის გადაკვეთაზე.

ქუჩის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მისამართზე ები-როუდი 3, მდებარეობს ბრიტანული მედიაჯგუფ EMI Group-ის ცნობილი ხმისჩამწერი სტუდია „ები-როუდი". აქ საკუთარ მუსიკას იწერდნენ The Beatles და ბევრი სხვა პოპულარული შემსრულებლები. The Beatles-ის მიერ ქრონოლოგიურად უკანასკნელი ჩაწერილი ალბომის სახელწოდებაა *Abbey Road*. ამ ალბომის გარეკანზე გამოსახულია ჯგუფის ოთხივე წევრი, რომლებიც ქუჩაზე გადადიან საფეხმავლო გადასასვლელზე, რომელიც მდებარეობს დაახლოებით სტუდიაში შესასვლელთან. შედეგად ქუჩა მყარად ასოცირდება The Beatles-თან და 1970 წლიდან ტურისტების მასობრივი მონახულების ადგილია. მიუხედავად ები-როუდზე მჭიდრო ტრაფიკისა, ყველაზე უფრო ცნობილი საფეხმავლო გადასასვლელი გახდა ფოტოგადამღებთა პოპულარული ობიექტი.

ქუჩის დასახელების ლითონის ტრაფარეტი გროუვ-ენდ-როუდის და ები-როუდის კუთხეში ცოტა ხნის წინ მოიხსნა, რადგან მას ხშირად იპარავდნენ ან აფუჭებდნენ სხვადასხვა წარწერებით. დღეისათვის ქუჩის სახელწოდების მაჩვენებელი დამაგრებულია კუთხის შენობის მაღალ სიმაღლეზე. ყოველ სამ თვეში მუნიციპალურ საბჭოს უწევს სახლის კედლის გადაღებვა საფეხმავლო გადასასვლელის სიახლოვეს, რომელზეც ლივერპულელი ოთხეულის ფანატები ტოვებენ გრაფიტს.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ები-როუდი***

* Abbey Road London, QuickTime VR
* Abbey Road webcam
* Satellite View of Crosswalk / Zebra crossing
* Google Street View of Crosswalk / Zebra crossing

სქოლიო
------

1. ↑  Pollard, Lawrence (2009-08-07). „Revisiting Abbey Road 40 Years On". BBC World News. ციტირების თარიღი: 2010-02-12.
**ედვარდ ვასილის ძე რთველაძე** (რუს. Эдвард Васильевич Ртвеладзе; უზბეკ. Edvard Vasilyevich Rtveladze; დ. 14 მაისი, 1942, ბორჯომი, საქართველოს სსრ, — გ. 10 თებერვალი, 2022, ტაშკენტი, უზბეკეთი) — უზბეკეთში მოღვაწე ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1992), უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1995), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის უცხოელი წევრი (2010); უზბეკეთის ოლი მაჯლისის (პარლამენტის) სენატის წევრი. იკვლევდა ცენტრალური აზიისა და კავკასიის ისტორიის, არქეოლოგიის, ნუმიზმატიკის, კულტურისა და ხელოვნების საკითხებს.

ბიოგრაფია
---------

რთველაძემ დაამთავრა ტაშკენტის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1967). მუშაობდა უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის ხელოვნებათმცოდნეობის ინსტიტუტში ლაბორანტად, უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1985-2009 წლებში კი — განყოფილების გამგედ. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ცენტრალური აზიის ძველი და შუა საუკუნეების ისტორიის კვლევაში, მონაწილეობდა არქეოლოგიურ მისიებში ცენტრალური აზიის, კავკასიის, კვიპროსის, საფრანგეთისა და იაპონიის ტერიტორიაზე, ხელმძღვანელობდა ტოხარისტანის არქეოლოგიურ ექსპედიციას და ქუშანის სამეფოს ნაქალაქარის — ქამფირთეფეს ისტორიული კომპლექსის გათხრებს. 2016 წლიდან იყო პროექტ „მსოფლიოს კოლექციებში უზბეკეთის კულტურული მემკვიდრეობის" ერთ-ერთი ინიციატორი. გამოქვეყნებული აქვს 800-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მიღებული ჰქონდა ბირუნის სახელობის უზბეკეთის სახელმწიფო პრემია (1985), უზბეკეთის II ხარისხის სახელმწიფო პრემია მეცნიერებასა და ტექნიკაში (2007), უზბეკეთის ორდენი „განსაკუთრებული დამსახურებისათვის" (2001) და ორდენი „მეჰნათ შუჰრათი" (2017), ასევე საქართველოს ღირსების ორდენი (2001).

ლიტერატურა
----------

* Вспоминая былое / Э. В. Ртвеладзе. Кн. I, II –Ташкент : Sanat, 2012-2014.
* უზბეკეთის ისტორიული წარსული / ე. რთველაძე ; [თარგმნა ირაკლი ანთაძემ]. - მე-2 განახლ. გამოც.. - თბ. 2009.
* ცენტრალური აზიის ცივილიზაციები, სახელმწიფოები, კულტურები / ედვარდ რთველაძე ; [თარგმნა მაია ნაჭყებიამ] ; მსოფლიო ეკონომიკისა და დიპლომატიის უნ-ტი, მსოფლიოსა და კულტურათშორისი ურთიერთგაგების შესწავლის ცენტრი ფონდი "ფორუმი". - მე-2 შევს. გამოც.. - თბ. 2011.

სქოლიო
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2 3  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Умер академик Эдвард Ртвеладзе, Газета.uz. 10 თებერვალი, 2022.
ცხენის არა წრფივი ევოლუციის ილუსტრაცია
**ევოლუციური მოძღვრება** — თეორია ცოცხალი ბუნების ისტორიული განვითარების შესახებ ერთი ფორმის ორგანიზმთა მეორედ გარდაქმნის გზით. ევოლუციური მოძღვრების ამოცანაა სახეობათა ცვალებადობის დასაბუთება, ორგანიზმთა განვითარების მიზეზებისა და კანონზომიერებათა დადგენა მათი თავდაპირველი წარმოშობიდან დღემდე.

ევოლუციურ იდეებს ვხვდებით ჯერ კიდევ ძველ ბერძენ ფილოსოფოსთა და სწავლულთა შრომებში (ძვ. წ. VI-I ს.). მათ არ ჰქონდათ სათანადო მეცნიერული ცოდნა ბუნებაზე, ამიტომ მათი გამონათქვამები თუმცა ხშირად მახვილგონიერი იყო, დღევანდელი თვალთახედვით გულუბრყვილოა.

XVIII ს. ბევრმა მეცნიერმა მრავალი ფაქტი აღწერა ორგანიზმთა ცვალებადობისა და განვითარების შეხედულების სასარგებლოდ. 
XIX საუკუნის დასაწყისში ჟან ბატისტ ლამარკმა სცადა მწყობრი ევოლუციური მოძღვრების შექმნა, მაგრამ ფაქტობრივი მასალის უკმარობის გამო ვერ შეძლო თანამედროვეთა დარწმუნება. ამასთან, მისი შეხედულებანი მცდარ დებულებებსაც შეიცავდა.

მეცნიერულად დასაბუთებული ევოლუციური თეორია შექმნა ჩარლზ დარვინმა, რაც ჩამოაყალიბა წიგნში „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაში" (1859). მან ბოლო მოუღო მანამდე 
გაბატონებულ მეტაფიზიკურ შეხედულებებს ბუნების უცვლელობაზე და დაამკვიდრა ორგანიზმთა ცვალებადობისა და განვითარების იდეა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯოხაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 34-35.
**1,4-დიოქსანი** — ჰეტეროციკლური ორგანული ნაერთი ეთერების კლასიდან. არის უფერო სითხე და აქვს დიეთილის ეთერის მსგავსი სუნი. მას ასევე უწოდებენ მარტივ დიოქსანს, რადგან მისი იზომერი დიოქსანები იშვიათად გვხვდება. ქიმიური ფორმულაა {\displaystyle {\ce {C4H8O2}}}.

1,4-დიოქსანი ლაბორატორიებში გამოიყენება გამსნელად და სტაბილიზატორად ალუმინის კონტეინერერებში ქლორირებულ ნახშირწყალბადების ტრანსპორტირებისთვის.

წარმოება
--------

1,4-დიოქსანი იწარმოება დიეთილენ გლიკოლისგან მჟავა კატალიზური დეჰიდრატაციით, რაც თავის მხრივ მიიღება ეთილენის ოქსიდის ჰიდროლიზით.

1,4-დიოქსანის მიიღება ეთილენგლიკოლის მოლეკულათშორისი დეჰიდრატაციითაც, კატალიზატორად ჩვეულებრივ იყენებენ გოგირდმჟავას, ამ რეაქციის პრინციპი ჰგავს ეთანოლისგან დიეთილის ეთერის მიღების პრინციპს.

1985 წლისთვის 1,4-დიოქსანის გლობალური წარმოების მოცულობა იყო 11 000-დან 14 000 ტონამდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* 1,2-დიოქსანი
* 1,3-დიოქსანი

სქოლიო
------

1. ↑  Wisconsin Department of Health Services (2013) 1,4-Dioxane Fact Sheet დაარქივებული 2020-10-16 საიტზე Wayback Machine.. Publication 00514. Accessed on 2016-11-12.
2. ↑  Surprenant, Kenneth S. (2000) "Dioxane", *Dioxane in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry*. DOI:10.1002/14356007.a08\_545. ISBN 978-3527306732.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ევპატრიდები** (ბერძ. εὐπατρίδαι — შვილნი კეთილშობილი მამისა) — გვაროვნული არისტოკრატია ძველ საბერძნეთში (ატიკა). შეიქმნა გვაროვნული წყობილების დაშლის პროცესში. გადმოცემით, ათენის ლეგენდარულმა მეფემ თესევსმა ატიკის თავისუფალი მოსახლეობა სამ წოდებად დაჰყო; მათგან ყველაზე პრივილეგირებულნი იყვნენ ევპატრიდები. ცნობილია, რომ ათენში წარჩინებულთა 60-მდე საგვარეულო არსებობდა. ევპატრიდები იყვნენ როგორც მიკენის დროის საკუთრივ ანტიკური დიდგვაროვნების შთამომავლები (კერიკები, ეტეობუტადები, ევმოლპიდები, ბუზიგები), ისე წარმომადგენლები აქაველი წარჩინებულებისა, რომლებიც პელოპონესიდან დორიელებმა გამოდევნეს (მედონტიდები ან კოდრიდები, პისისტრატიდები, ფილაიდები, სალამინიები, სავარაუდოდ, ალკმეონიდები). არქაულ ეპოქაში ევპატრიდები ფლობდნენ სიმადიდრეს (უპირველეს ყოვლისა — დიდ მიწებს), წამყვანი მდგომარეობა ეკავათ პოლიტიკური ხელმძღვანელობის სფეროში, სამართალწარმოებასა და რელიგიურ ცხოვრებაში. მათი ძირითადი ნაწილი (მსხვილი მიწათმფლობელები) ძალაუფლებას ინარჩუნებდა ძვ წ. VI საუკუნემდე. ათენის შემდგომმა სოციალურ-ეკონომიკურმა განვითარებამ ვაჭარ-ხელოსანთა ფენების საზოგადოებრივი მნიშენელობა გაზარდა, რამაც ევპატრიდების გავლენა დასცა და ამასთანავე ხელი შეუწყო მის დაშლას — ნაწილი თანდათანობით შეერწყა დემოსის ზედა ფენას. სოლონის რეფორმების შემდეგ (კერძოდ, ქონებრივი ცენზის შემოღება) ევპატრიდების ბატონობა შეირყა, კლისთენეს რეფორმებიც მათ წინააღმდეგ იყო მიმართული. პისისტრატეს ტირანიამაც უარყოფითად იმოქმედა მათზე. ძვ. წ. VI საუკუნეში არისტოკრატიული სპარტის დახმარებით ევპატრიდები ამაოდ ცდილობდნენ ძალაუფლება დაებრუნებინათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გეომორები
* დემიურგები

სქოლიო
------

1. 1 2 3   ევპატრიდები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 35.
2. 1 2  *Стрелков А. В.* Евпатриды // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М. 2007. — стр. 514.
ომარ-ფაშას შეჭრა სამეგრელოში. გუსტავ დორეს ლითოგრაფია, 1856 წ.
**ენგურის ბრძოლა 1855**, ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ჯარებს შორის 25 ოქტომბერს, ყირიმის ომის (1853-1856) დროს. 

1855 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში თურქებმა დიდძალი ჯარი გადმოსვეს ბათუმში, ყულევში, ტრაპიზონში, აფხაზეთში. ოსმალეთი და მისი ევროპელი მოკავშირეები რუსეთის იმპერიის საქართველოდან განდევნას ვარაუდობდნენ. ამავე დროს, საქართველოში გამარჯვება მდგომარეობას შეუმსუბუქებდა ალყაში მოქცეულ ყარსის თურქეთის გარნიზონს. 1856 წელს ოსმალთა ლაშქარი ომერ-ფაშას სარდლობით აფხაზეთიდან სამეგრელოსკენ დაიძრა. „გურიის რაზმის" სარდალმა ი. მუხრანბატონმა სცადა გაემაგრებინა გადასასვლელები მდინარე ენგურზე. ყველაზე უკეთ იყო გამაგრებული რუხის გადასასვლელი, რომელიც ზუგდიდის გზას კეტავდა. 1855 წლის ოქტომბერში ომერ-ფაშამ იერიში მიიტანა რუხის გადასასვლელზე, მაგრამ ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდა. მაშინ მან მოულოდნელად შეუტია ნაკლებად გამაგრებულ სანარმანიოს გადასასვლელს. უთანასწორო ბრძოლაში გამარჯვება ოსმალებს დარჩათ.

ლიტერატურა
----------

* *ბურჭულაძე გ.* ყირიმის ომი და საქართველო, თბ. 1960;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5, თ. 1970;
* *კაჭარავა დ.* ქსე, ტ. 4, გვ. 150, თბ. 1979
**1,3-ბუტადიენი**, *დივინილი* — ორგანული ნაერთი, უჯერი ნახშირწყალბადი, დამახასიათებელი სუნის მქონე უფერო აირი. დუღილის ტემპერატურაა −4.4°C, დნობისა კი — −108.9°C. წყალში ცუდად იხსნება, სპირტსა და ნავთში — კარგად. ჰაერთან 1,3-ბუტადიენი 1,6–10,8% კონცენტრაციისას ფეთქებადსაშიშ ნარევებს წარმოქმნის. ჰაერში დასაშვები ზღვრული კონცენტრაციაა 0,1 გ/მ³. წყალბადს, ჰალოგენებს, ჰალოგენწყალბადებსა და სხვა ელექტროფილურ რეაგენტებს 1,3-ბუტადიენი უმთავრესად 1,4 მდგომარეობაში იერთებს: 

{\displaystyle {\ce {CH2=CH-CH=CH2 + Br2->CH2Br-CH=CH-CH2Br}}}
1,3-ბუტადიენს იღებენ ნორმალური ბუტანისა და ბუტილენების კატალიზური დეჰიდრირებით, აგრეთვე ეთილის სპირტის ორთქლის კატალიზური გარდაქმნით (სერგეი ლებედევის ხერხი). პოლიმერიზაციისა და თანაპოლიმერიზაციის რეაქციით 1,3-ბუტადიენისგან მიიღება კაუჩუკი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 588-589.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 1,3-Butadiene – Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ინგლისური)
* 1,3-Butadiene – CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards (ინგლისური)
* National Pollutant Inventory – 1,3-Butadiene დაარქივებული 2003-12-22 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ენგელსის პიკი** — მწვერვალი ტაჯიკეთში, მთიანი ბადახშანის ავტონომიურ ოლქში. მდებარეობს პამირის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, შაჰდარის ქედზე. სიმაღლე 6510 მ. უმეტესწილად აგებულია გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. პიკის რაიონში, შაჰდარის ქედის ჩრდილო და სამხრეთ კალთების თხემზე არის მყინვარები. პიკის ჩრდილო საფუძველთან ნასპარის მყინვარია, ხოლო სამხრეთ საფუძველთან მყინვარი კიშტიჯარობი. მწვერვალის თავდაპირველი სახელწოდება იყო *იმპერატრიცა მარიას პიკი*, რომელიც მწვერვალს XIX საუკუნის ბოლოს ეწოდა იმპერატორ ალექსანდრე III-ის მეუღლის — მარიას (1847-1928) პატივსაცემად. საბჭოთა დროს მწვერვალს გადაარქვეს სახელი და მარქსიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებლის — ფრიდრიხ ენგელსის პატივსაცემად უწოდეს *ენგელსის პიკი*. მწვერვალი პირველად დაიპყრო მთასვლელთა ჯგუფმა ქართველი ალპინისტის მაქსიმე გვარლიანის ხელმძღვანელობით 1954 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  ენგელსის პიკი — ზოგადი ინფორმაცია დაარქივებული 2016-10-18 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
2. ↑  ენგელსის პიკი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
3. ↑  ტიან-შანისა და პამირის ექვსიათასიანი და შვიდიათასიანი მწვერვალები (ინგლისური)
ევრაზია
**ევრაზიიზმი**, უფრო იშვიათად **ევრაზიატიზმი**, ან **ევრაზიანიზმი** (რუსულად **еврази́йство**, ქართულად შეიძლება ვთარგმნოთ როგორც **ევრაზიელობა**, **ევრაზიულობა**) არის ერთ-ერთი პოლიტიკური მოძრაობა, რომლის ფუძემდებლები შეეცადნენ შეექმნათ და დაემკვიდრებინათ ახალი პოლიტიკური იდეოლოგია. ამ მსოფლმხედველობის შექმნისათვის ამოსავალ წერტილად იქცა ევრაზიის კონტინენტზე რუსეთის გამორჩეული მდებარეობა.

ეს მოძრაობა ჩაისახა 1920—1930-იან წლებში რუს ემიგრანტთა გარემოცვაში.

რუსეთში მიიჩნევენ, რომ თანამედროვე ამ ქვეყნის ინტელექტუალური წრეები მეტნაკლებად ნასაზრდოვებია ევრაზიიზმის იდეებით, ხოლო თანამედროვე რუსულ პოლიტიკაში კი ამ იდეოლოგიას ნამდვილი რენესანსი უდგას.

ნიკოლოზ დანილევსკი, ვასილი კლიუჩევსკი, ნიკოლოზ ტრუბეცკოი, პეტრე სავიცკი – ეს ევრაზიიზმის კონცეფციის განვითარებაზე მომუშავე რიგ ავტორთა მხოლოდ მცირე ჩამონათვალია. რუსეთში ევრაზიიზმს ცივილიზაციურ სამეცნიერო-კვლევით კონცეფციად განიხილავენ და რომ ეს კონცეფცია შეიძლება მომავალში განივრცოს და კვლავაც განვითარდეს.

ამ მხრივ აღსანიშნავია ლევ გუმილიოვის მიერ გაწეული შრომა; ის ევრაზიიზმის კონცეფციაზე დაყრდნობით ეთნოგენეზისის პროცესებს იკვლევდა.

ევრაზიული კონცეფციის მთავარ პუნქტებია;

1. კულტურულ-ისტორიული ტიპების არსებობა.
2. ბუნებრივ-გეოგრაფიული ფაქტორების გავლენა ადგილობრივ ისტორიაზე (ადგილგანვითარების («месторазвития») ჰიპოთეზა).
3. პროგრესის სპეციფიკური განსაზღვრა.

„რუსეთი და ევროპა": კულტურულ-ისტორიული ტიპი
-------------------------------------------

ნიკოლოზ დანილევსკიმ თავის ნაშრომში „რუსეთი და ევროპა" ნათლად მიუთითა რუსეთსა და ევროპას შორის ურთიერთგაუგებრობის მიზეზთა პრობლემაზე. ამ პრობლემის გადასაწყვეტად დანილევსკიმ დაასახელა მთელი რიგი საკითხებისა, რომელთა შორისაც ერთ-ერთი უმთავრესი „რუსეთისა" და „ევროპის" ცნებათა არსის შესახებ არსებული საკითხია.

ნ. დანილევსკის აზრით შეუძლებელია საუბარი ამ ორი ცნების გეოგრაფიულ არსზე, რამეთუ ეს ცნებები განსხვავებული ბუნების არის: „მისი (ანუ "ევროპის") აზრი ძალიან დამტევია, ოღონდ არა გეოგრაფიული, არამედ კულტურულ–ისტორიული თვალსაზრისით".

ნ. დანილევსკი ამკვიდრებს კულტურულ-ისტორიულ ტიპის ცნებას. რუსებსა და ევროპელებს შორის ის გამოჰყოფს ორ განმასხვავებელ **რომანულ-გერმანულსა** და **ბერძნულ-ბიზანტიურ** ტიპს. ეს ორი ტიპი ისტორიულად ყოველთვის ურთიერთდაპირისპირებული იყო ერთმანეთის მიმართ.

ავტორის აზრი იმის შესახებ, რომ "გეოგრაფიას არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს", მეტისმეტად კატეგორიულია.

ამ შემთხვევაში სრულიად უგულებელყოფილია აზრი ბუნებრივ-გეოგრაფიული ფაქტორის მნიშვნელოვნება ხალხის მენტალიტეტის ჩამოყალიბების საქმეში, რომელიც კულტურულ-ისტორიული ფენომენის უმნიშვნელოვანესი შემადგენლის როლი.

ვასილი კლიუჩევსკი: ბუნების ზემოქმედება ადამიანზე
------------------------------------------------

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პანსლავიზმი
* პან-მოძრაობები
* რუს ნაციონალისტთა ორგანიზაციები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი რუსული ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb15936138f (data)
* GND: 7569002-0
* LCCN: sh85045620
* NKC: ph260648
* SUDOC: 130998796

 |


|  |  |
| --- | --- |
| პოლიტიკა | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ერა** (ლათ. aera — „ცალკეული", „საწყისი რიცხვი") — მოვლენა, მომენტი, საიდანაც იწყება წელთაღრიცხვა, წელთაღრიცხვის ესათუ ის სისტემა.

ძველ ქრონოლოგიაში სხვადასხვა ხალხი სხვადასხვა ერებს იყენებდა. ამ ერებს საფუძვლად ედო ესა თუ ის პოლიტიკური მოვლენა, მმართველი დინასტიების ტახტზე ასვლის მომენტი ან რომელიმე რელიგიური მოვლენა. მაგალითად, ქრისტეს ერა (ახალი ერა, ჩვენი ერა); ბაბილონში ნაბონასარის ერა ძვ. წ. 747 წლის 26 თებერვლიდან იწყებოდა; ძველ რომში ერის დაწყება რომის დააესებას (ab urbe condita) — ძვ. წ. 754 (ან 753) დაუკავშირეს; მუსლიმური ერა (ჰიჯრა) მუჰამადის მექიდან მედინაში გაქცევის დროიდან — 622 წლიდან იწყება. ზოგი ერა დაკავშირებულია დროის რომელიმე მომენტთან, რომელიც ხელოვნურად არის აღებული ასტრონომიული და რელიგიურ მოსაზრებათა საფუძველზე. მაგალითად მსოფლიო ერები, რომლებსაც „სამყაროს შექმნიდან" იწყებენ. ებრაელების ერა ძვ. წ. 3761 წლიდან იწყება, მართლმადიდებლური ეკლესიის ერა ძვ. წ. 5509 წლიდან, ქართული — ძვ. წ. 5604 წლიდან, ამავე კატეგორიისაა ინდიელების კალიუგა ან „რკინის ხანა", რომელიც ძვ. წ. 3102 წლიდან იწყება. XVI საუკუნის ბოლოს შემოიღეს იულიუსისეული ერა, ეს ერა ძვ. წ. 4713 წლიდან იწყება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 171.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბლოკადა**. |

**ეკონომიკური ბლოკადა** — სახელმწიფოს ეკონომიკური იზოლაცია, რომლის მიზანია მოშალოს ბლოკირებული ქვეყნის ეკონომიკა, მოუსპოს მას ნედლეულის წყაროები და გასაღების ბაზრები. ეკონომიკური ბლოკადა ხორციელდება სახელმწიფოებს შორის საგარეო ვაჭრობის, საფინანსო, საკრედიტო და სხვა ეკონომიკური კავშირების გაწყვეტით. ჩვეულებრივ იგი დაკავშირებულია პოლიტიკურ და სამხედრო ოპერაციებთან. ეკონომიკური ბლოკადის მაგალითია ე. წ. კონტინენტური ბლოკადა, რომელიც "მოაწყო ნაპოლეონ I-მა ინგლისის წინააღმდეგ 1806–1807 წლებში. ამ ბლოკადაში ჩათრეული იყო ევროპის თითქმის ყველა სახელმწიფო, მათ შორის რუსეთიც. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (გაეროს) წესდება ითვალისწინებს ეკონომიკური ბლოკადის გამოყენებას მისი წევრი ხელმწიფოების მიერ აგრესორი სახელმწიფოების მიმართ, როგორც მშვიდობის აღდგენისა და დაცვის კოლექტიური ღონისძიებას. იმპერიალისტური სახელმწიფოები ეკონომიკურ ბლოკადას იყენებდნენ სოციალიზმის წინააღმდეგ: 1917 წელს აშშ-ის მთავრობამ, 1918 წელს ინგლისისა და საფრანგეთის მთავრობებმა შეწყვიტეს სავაჭრო ურთიერთობა ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკასთან, 1919 წელს კი ანტანტის უმაღლესმა საბჭომ აკრძალა ყოველგვარი ეკონომიკური ურთიერთობა საბჭოთა რუსეთთან. ინტერვენციის დამარცხების და იმპერიალისტურ სახელმწიფოებს შორის წინააღმდეგობათა გამწვავების შემდეგ ანტანტამ 1920 წლის იანვარში მოხსნა ბლოკადა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აშშ-მა ეკონომიკური ბლოკადა გამოიყენა ზოგიერთი სოციალისტურე ქვეყნის (ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა, კუბის რესპუბლიკა) მიმართ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 430–431.
**ეჟენ ფურნიე** (ფრანგ. Eugène Fournier; დ. 28 დეკემბერი 1871, სენ-ბრიო, ბრეტანი — გ. 17 აპრილი 1941, ბეზანსონი) — ფრანგი გეოლოგი და არქეოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მარსელის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი (1894). 1894-1935 წლებში პერიოდულად თანამშრომლობდა საფრანგეთის გეოლოგიური რუკის სამსახურში. 1896-1935 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბეზანსონის უნივერსიტეტში (1902 წლიდან პროფესორი). ფურნიეს შრომები ძირითადად ეხება საფრანგეთის გეოლოგიური აგებულების (არის მრავალი გეოლოგიური რუკის ავტორი), პალეონტოლოგიის, ჰიდროგეოლოგიის, სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიის, სპელეოლოგიისა და თეორიული ტექტონიკის საკითხებს. 
მრავალი შრომა უძღვნა აგრეთვე საფრანგეთის პალეოლითისა და ნეოლითის ძეგლებს. 

1895 წელს იკვლევდა ცენტრალურ კავკასიონსა და მოსაზღვრე ტერიტორიების გეოლოგიურ აგებულებას. 
ამ გამოკვლევების შედეგად დაწერილი ნაშრომი (1896), რომელსაც თან დაერთო 1 : 400 000 მასშტაბის გეოლოგიური რუკა,
წარმოადგენს საკვლევი რეგიონის გეოლოგიური აგებულების შესახებ იმ დროს არსებული ცნობების ერთგვარ დაჯამებას; აქვს შრომები კავკასიის 
ფიზიკურ-გეოგრაფიულ საკითხებზეც. 

ეჟენ ფურნიე ავტორია 300-მდე სხვადასხვა სახის პუბლიკაციისა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეჟენ ფურნიე (ფრანგული)
* ეჟენ ფურნიე (ფრანგული)

ლიტერატურა
----------

* *ჯავრიშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 430.


1. 1 2  GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
**ელ-ტეპოცტეკო** (ესპ. El Tepozteco) — არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, მორელოსის შტატში. მოიცავს ალკოჰოლური სასმელის, პულკეს აცტეკური ღმერთის — ტეპოცეკატლის პატარა ტაძარს.

შუა პოსტკლასიკურ პერიოდში, სიერა-დე-ტეპოცტლანის ქედის ერთ-ერთ მწვერვალზე მრავალი ტერასა და პატარა პირამიდა აშენდა, რომლებიც კოლუმბამდელ ქალაქ ტეპოცტლანს გადაჰყურებდა. ტაძარი იმდენად მნიშვნელოვანი გახდა, რომ პილიგრიმები მოიზიდა გვატემალიდანაც კი, მიუხედავად იმისა, რომ ტეპოცეკატლი ადგილობრივი კულტი იყო.

აღწერა
------

ელ-ტეპოცტეკოს ტაძარი
ტაძარი ძეგლის დასავლეთ მხარედ მდებარეობს. შედგება 6,4 მ სიმაღლის პლატფორმისაგან, რომელიც 3,3 მ სიმაღლის საძირკველზეა დაშენებული. თუმცა, ტაძრის ამჟამინდელი ნაშთების სიმაღლე მხოლოდ 2,7 მეტრია. ტაძარი ორი ოთახისგან შედგებოდა. პირველ ოთახამდე კიბეები მიდიოდა. ამ ოთახში აღოჩენილია სარდაფი, სადაც ნახშირისა და კოპალის კვალს მიაგნეს.

შიდა პატარა ოთახს ორი სვეტი იჭერდა. სავარაუდოდ, ამ ოთახში ინახებოდა ტეპოცეკატლის პატარა სკულპტურა.

ისტორიის მანძილზე, დაძარი რამდენიმეჯერ გადააკეთეს. ბოლო და ყველაზე მნიშვნელოვანი მოდიფიკაციის დროს, დაუმატებიათ ქვის სკამები და ლავანგარდები. ერთ-ერთ ლავანგარდზე ამოკვეთილია ტონალპოუალის 20-დღიანი წმინდა კალენდარი.

ძეგლის აღმოსავლეთ მხარეს აშენებულია ადგილობრივი ქურუმებისა და მათი დამხმარეთათვის განკუთვნილი საცხოვრებელი ოთახები.

ინტერპრეტაციები
---------------

გლიფები ქვის სკამებზე
ტაძრის ნანგრევებში აღმოჩენილია წარწერებიანი ორი ქვა. ერთ-ერთი ქვა აცეტეკების მერვე იმპერატორის, აჰუიცოტლის სახელს ატარებს და კალენდარულ თარიღად დატანილია „10 კურდღელი". ეს თარიღი ახ. წ. 1502 წელს წარმოადგენს, წელს, როდესაც იმპერატორი გარდაიცვალა. ეს საკითხი არქეოლოგებში დღემდე კამათს იწვევს; მათი ერთი ნაწილის აზრით, ეს ტაძრის აშენების თარიღია, სხვებს კი მიაჩნიათ, რომ ქვები მოგვიანებით დაამატეს აცტეკთა იმპერატორის გარდაცვალების თარიღის უკვდავსაყოფად. ზოგიერთი გლიფი მოიცავს ზურმუხტის გვირგვინებსა და ისრის ფარებს, რის საფუძველზეც დგინდება, რომ ტაძრის ქვის სკამები აცტეკთა სამმაგი ალიანსის პერიოდში, ახ. წ. 1452 წელს აუშენებიათ, როდესაც ალიანსმა ტეპოცტლანი დაიპყრო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მესოამერიკული პირამიდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელ-ტეპოცტეკო***

* ელ-ტეპოცტეკო INAH-ზე დაარქივებული 2009-08-15 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Canto Aguilar 1998
2. ↑  Adams 1996, p.360.
3. 1 2  El Tepozteco at INAH დაარქივებული 2009-08-15 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
4. ↑  Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.450.
**ეკონომიზმი** — მიმდინარეობა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში. მისი ლიდერები იყვნენ ს. პროკოპოვიჩი, ე. კუსკოვა, ა. მარტინოვი, ვ. კრიჩევსკი და სხვები. ჰქონდათ ბეჭდვითი ორგანოები. უარყოფდნენ მუშათა მოძრაობაში მარქსიზმის რვევოლუციური თეორიის და მუშათა კლასის ჰეგემონიის როლს. მოუწოდებდნენ მუშებს, დაკმაყოფილებულიყვნენ ეკონომიკური მოთხოვნებით: ხელფასების ზრდა, სამუშაო დღის შემცირება, შრომის პირობების გაუმჯობესება და სხვა. მიაჩნდათ, რომ ბრძოლა მხოლოდ ლიბერალური ბურჟუაზიის საქმე იყო, უარყოფდნენ მუშათა კლასის მიერ პოლიტიკური პარტიის შექმნის აუცილებლობას. მათი აზრით მუშათა მოძრაობის დევიზი უნდა ყოფილიყო მუშათა ეკონომიკური მგდომარეობის გაუმჯობესებისთვის ბრძოლა, კაპიტალთან ბრძოლა. ეკონომიკური პირობებისთვის ბრძოლის წინა პლანზე დაყენება გადაიქცა იმის საფუძვვლად, რომ მიმდინარებამ მიიღო სახელწოდება ეკონომიზმი. თავიანთი შეხედულებანი ჩამოაყალიბეს დოკუმენტში, რომელსაც უწოდეს „კრედო" (ავტორები კუსკოვა და პროკოპოვიჩი). ეკონომიზმს უპირისპირდებოდა ლენინი მის ნამუშევრებში „რუსეთის სოციალ-დემოკრატების პროტესტი" (1899) და „რა ვაკეთოთ"

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 71-72.
ფრაგმენტი „ეკლესიის მამები"-ს მინიატურიდან
**ეკლესიის მამები** (ბერძ. Ἐκκλησιαστικοί Πατέρες; მართლმადიდებელ ეკლესიებში — **წმინდა მამები**) — საპატიო ტიტული, რომელიც გამოიყენება IV საუკუნიდან გამოჩენილი საეკლესიო მოღვაწეებისა და მწერლების აღსანიშნავად, რომელთაც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით საეკლესიო დოგმატიკის, იერარქიული ორგანიზაციისა და ეკლესიის ღვთისმსახურების ფორმირებაში, კანონების შექმნაში. ითვლება, რომ წმინდა მამები გამოირჩევიან ორთოდოქსალური სწავლებებით, სიწმინდითა და ეკლესიის აღიარებით. წმინდა მამათა ფილოსოფიურ-საღვთისმეტყველო სწავლებებს პატრისტიკა ეწოდება.

კათოლიკურ და მართლმადიდებლური ეკლესიები ერთი და იმავე საეკლესიო მოღვაწეებს აღიარებენ, მაგრამ განსხვავებაა მათი თაყვანისცემის ხარისხში. კლასიკური წმინდა მამათა პერიოდი დასავლეთში წმინდა ისიდორე სევილიელით სრულდება, რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიაში — იოანე დამასკელით, ბერძნულ ეკლესიებში კი გრიგოლ პალამათი და მისი მომხრეებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პატრისტიკა
* ადრექრისტიანული ლიტერატურა

ლიტერატურა
----------

* Максим Исповедник. Письма / Пер. Е. Начинкина. — Спб. 2007. — 285 с
* Bardenhewer O. Patrology. — 1908. — 680 p.
* Шафф Ф. История христианской Церкви. — 2-е. — СПб.: Библия для всех, 2010. — Т. II. — 589 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ეკლესიის მამების შესახებ
* ეკლესიის მამების ნაშრომები

სქოლიო
------

1. ↑  Bardenhewer 1908, p. 4. sfn error: no target: CITEREFBardenhewer1908 (help)
2. ↑  Шафф 2010. sfn error: no target: CITEREFШафф2010 (help)
**ენგოზერო** (რუს. Энгозеро) — ტბა რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 71 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 122 კმ². საშუალო სიღრმე 4,5 მ, მაქსიმალური სიღრმე 18 მ. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. სანაპირო ხაზი ძლიერაა დანაწევრებული. არის მრავალრიცხოვანი ყურეები, რომელთაგან უდიდესია პეჩნაია, მოროზოვა, როგატაია, ტიოტკინა. 

ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილიდან გამოედინება მდინარე ვონგა, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილიდან მდინარე კალგა. ამ მდინარეების ხარჯზე ტბა დაკავშირებულია თეთრ ზღვასთან. ძირითადი შენაკადია მდინარე პულომა. ტბის ცენტრალურ ნაწილში გვხვდება კუნძულებს მოკლებული დიდი ღია სივრცე, რომელსაც ბლიუდცე ეწოდება. ნაპირები უმეტესწილად დაბალია, კლდოვანი, შემოსილია წიწვოვანი ტყით. 

ტბა დაფარულია მცირე კუნძულების ქსელით (სულ 144 კუნძული), რომელთა საერთო ფართობია 14,1 კმ². დიდი კუნძულებია: ლოპარი (2,43 კმ²), ელმანგი (2,02 კმ²), ოლენი (1,6 კმ²), დომაშნი (1,44 კმ²). ჭარბობს ლამიანი გრუნტები. 

წყლის დონის რყევა 0,9 მ. დონე მაღალია ივნისში, დაბალია სექტემბერში. იყინება ოქტომბრისა და ნოემბრის ბოლოს, ყინულძვრაა მაისში. მდიდარია თევზით. მოიპოვება სიგი, ჭაპალა, წერი, ქორჭილა, ნაფოტა, კაპარჭინა, ღლაბუტა. ენგოზერო ჩრდილოეთ კარელიაში ტურიზმის ერთ-ერთი ცენტრია.

ლიტერატურა
----------

* Озёра Карелии / Александров Б. М. Зыцарь Н. А. Новиков П. И. Покровский В. В. Правдин И. Ф. — Петрозаводск: Госиздат Карельской АССР, 1959.
* Григорьев С. В. Грицевская Г. Л. Каталог озёр Карелии. — Москва: АН СССР [Ленингр. отделение], 1959. — 239 с.