**ახმეტის სამების ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. მდებარეობს ქალაქის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, უტოს უბნის თავზე, სასაფლაოსთან ახლოს, მთის ფერდობის გავაკებულ ტერიტორიაზე.

კომპლექსში შედის სამების ეკლესია, ეგვტერი, მცირე ეკლესია, ორი სწორკუთხა ნაგებობის ნანგრევი და გალავანი. სამების ეკლესია IX-X საუკუნეებს განეკუთვნება, ეგვტერი - XIV-XV საუკუნეებს, ხოლო მცირე ეკლესია, სწორკუთხა ნაგებობები და გალავანი - XVII-XVIII საუკუნეებს.

სამების ეკლესია
---------------

სამების ეკლესია (7,7 X 5,7 მ) დარბაზულია, ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვით. კუთხეების წყობაში, ფასადებზე სარკმელთა გადასახურად და ლავგარდნისათვის შირიმია ნახმარი. ეკლესია დაზიანებულია: ჩამოშლილია კრამიტის საბურავი, კუთხეებისა და საფასადო წყობის დიდი ნაწილი, დაბზარულია განივი კედლები და კამარა, აგურის კანკელის (გვიანდელია) ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ტიმპანიანი კარი ორივე მხრიდან თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. მის ღერძზე გაჭრილია ერთი თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე სწორკუთხა ნიშია; სამხრეთ ნიშის ზემოთ, კონქის ქუსლის დონეზე, მცირე სამალავია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია რიყის ქვით ნაწყობი ტრაპეზი. შემაღლებული პროპორციების დარბაზის
გრძივ კედლებზე, თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ეკლესიის დასავლეთ და გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში თითო თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთ სარკმელს ეგვტერი ფარავს. ინტერიერი შელესილია.

XVI-XVII საუკუნეებში ეკლესია მოუხატავთ. მოხატულობა ხალხურ ძეგლთა ჯგუფს განეკუთვნება. მხატვრობის დაზიანებული ფრაგმენტები შემორჩენილია საკურთხეველსა და დასავლეთ კედელზე.

საკურთხეველში მხატვრობა სამ რეგისტრადაა დაყოფილი. კონქში ვედრების კომპოზიციაა. ქრისტე მარჯვენა ხელით აკურთხებს, მარცხენაში სახარება (გაირჩევა კონტურები) უჭირავს. აცვია ლურჯი ჰიმატიონი და ღია მოწითალო ყავისფერი ქიტონი. ყვითელი ფეხსადგამის ზედაპირი დაყოფილია სწორკუთხა მონაკვეთებად, რომლებშიც წერტილებია ჩაწერილი (მარგალიტების იმიტაცია). ქრისტეს ორივე მხარეს ფონი ჭადრაკულია - დიდ სწორკუთხედებში ჩახატულია მოწითალო-ყავისფერი ან მუქი ლურჯი უჯრედები. ამ ორნამენტის ქვემოთ ღვთისმშობლისა და იოანე ნათლისმცემლის მცირე ზომის ფიგურების ძლიერ დაზიანებული ფრაგმენტებია. შედარებით კარგადაა შემონახული ფიგურების ხელის მტევნები, რომლებიც ქრისტესკენაა გაწვდილი. ღვთისმშობლის უკან მთავარანგელოზის სილუეტი ჩანს. კონქის წვერში ცის სეგმენტი და სხივი გაირჩევა.

საკურთხევლის მეორე რეგისტრში, სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით, მხოლოდ ორ-ორი მოციქულის ფრონტალური გამოსახულებაა შემორჩენილი. სამხრეთით, სარკმლის გვერდით, მოციქულის სამოსის ორნამენტი ქსოვილის სახეებს იმეორებს.

მესამე რეგისტრში, სარკმლის ქვემოთ, შემორჩენილია უწვერულვაშო მაცხოვრის დიდი ზომის მარჯვენა თვალი, ყელისა და ლოყის ნაწილი. სარკმლის წირთხლებზე ორი წინასწარმეტყველია გამოსახული. ორივეს გაშლილი გრაგნილი უჭირავს. სამხრეთ წირთხლზე გამოსახული წმინდანი ახალგაზრდაა, ჩრდილოეთისაზე - შუახნისა. სარკმლის თაღში შემორჩენილია მარტივი გეომეტრიული ორნამენტი (მუქი ლურჯი და მოწითალო-ყავისფერი ტალღისებრი ხაზები). ქვის ტრაპეზზე მარგალიტებით შემკული ჯვარია გამოსახული, კანკელის სამხრეთ ნაწილში - გეომეტრიული ორნამენტი (ტალღისებრი ხაზები).

დასავლეთ კედელზე, ზემოთ, სარკმლის სამხრეთით, მოცემულია დატირების კომპოზიცია თავისებური რედაქციით. განირჩევა ჯვრის ფრაგმენტი, მჯდომარე ღვთისმშობელი, რომელსაც მუხლებზე თვალღია ქრისტე ჰყავს. ამ ჯგუფის უკან მოხუცის გამოსახულება შეიმჩნევა. სარკმლის თავზე ჭადრაკული ორნამენტია. წირთხლებზე - ტალღისებრი ხაზები. ქვემოთ, კედლის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე, წმინდანის სახე გაირჩევა. ამავე კედელზე, შესასვლელის ტიმპანზე, მთავარანგელოზის წელზედა ფიგურაა. მისი სახის ძირითადი ღია ვარდისფერი ტონი მუქი ვარდისფერი ხაზებითაა დამუშავებული. მთავარანგელოზის სამოსი დაფარულია ტალღისებრი თეთრი ხაზებით. კოლორიტი ნათელია. გამოყენებულია ყვითელი, მოწითალო-ყავისფერი, ღია ვარდისფერი, თეთრი, ლურჯი ფერები.

ეკლესიის ფასადები სადაა, დეკორის გარეშე. კედლები დასრულებული იყო შირიმის ლავგარდნით, რომლის პროფილს შეადგენს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე; განივ ფასადებზე ლავგარდანს ჰორიზონტალური გადანაკეცები ჰქონია. ეკლესია კრამიტით ყოფილა დახურული.

ეკლესიას დასავლეთიდან თითქმის მთელ სიგანეზე რიყის მოზრდილი ქვებით ნაგები, გეგმით კვადრატული კარიბჭე ეკვროდა (ოთხ ბურჯზე დაყრდნობილი ოთხი ფართო თაღი). ამჟამად კარიბჭე დანგრეულია. შემორჩენილია სამხრეთის ორი ბურჯი და მათზე დაყრდნობილი თაღი. მოგვიანებით (როგორც ჩანს ეგვტერის მიშენებისას) კარიბჭეზე მეორე სართული დაუშენებიათ და სამხრეთ თაღის გამაგრების მიზნით, მალის შუაში სწორკუთხა ბურჯი აუგიათ, რომლის სამხრეთ წახნაგში ჩასმულ შირიმის ქვაზე გამოსახულია გლუვ სწორკუთხა ჩარჩოში ჩასმული რელიეფური ჯვარი. ბურჯის ჩრდილოეთ წახნაგზე, სწორკუთხა ნიშია, რომლის ქვემოთ, ბათქაშზე, ირმის გამოსახულებაა ამოკვეთილი. უფრო გვიან ბურჯის გვერდებზე დარჩენილი არეები ამოუშენებიათ. ამავე პერიოდში ჩანს ამოშენებული (შემორჩენილია კვალი) დასავლეთისა და ჩრდილოეთის თაღიც. მეორე სართულის კედლები შირიმის ნათალი ქვით ყოფილა მოპირკეთებული. სართულები გარედან მცირედ შვერილი შირიმის თაროთი (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) იყო გამოყოფილი. მეორე სართული თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ნანგრევებით დგინდება, რომ იგი გუმბათოვანი კამარით იყო გადახურული და შესაძლოა სამრეკლოდაც გამოიყენებოდა.

ეგვტერი
-------

ეგვტერი (4 X 3,4 მ) სამების ეკლესიაზე მიშენებულია ჩრდილოეთიდან. შენობის კედლების ქვედა ნაწილი (სარკმელთა გადახურვის დონემდე) შიგნით და გარედან მოპირკეთებულია კარგად გათლილი შირიმის ფილებით. წყობა რეგულარულია, წესიერი. კედლების დანარჩენი ნაწილები და კამარა რიყის ქვისაა. დასავლეთით სწორკუთხა შესასვლელია. ეგვტერი უაბსიდოა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში ბრტყელი თაღით გადახურული თითო სარკმელია. ორივე სარკმელი გარედან სწორკუთხაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ კედელზე მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის კამაროვანი გადახურვა ჩრდილოეთით გრძივ კედელს ეყრდნობა, ხოლო სამხრეთით - ეკლესიაზე მიშენებულ ორმალიან თაღედს. ორივე თაღი კვადრატული აგურისაა და კვერცხისებრი ფორმა აქვს. ეგვტერის ქვეშ გეგმოთ სწორკუთხა, კამაროვანი საძვლეა.

ეგვტერის კედლები დასრულებულია შირიმის მაღალი ლავგარდნით, რომლის პროფილს შეადგენს თაროსა და ლილვს შორის მოქცეული ოდნავ შეზნექილი მრუდი. სახურავი ორფერდაა.

მცირე ეკლესია
-------------

მცირე ეკლესია დგას სამების ეკლესიის აღმოსავლეთით 3 მეტრზე, დარბაზულია (6 X 4,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი, სარკმლები და კამარა აგურისაა. კედლები შიგნით და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. შეისრულთაღიანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი შიგნით სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, აფსიდის ღერძზე - ვიწრო თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ კედელზე აგურით ნაშენი ტრაპეზია მიდგმული. ერთი თაღოვანი სარკმელია დასავლეთითაც, ფრონტონის არეში. კანკელი (გვიანდელია) აგურისაა. საკურთხეველი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. დარბაზი - ცილინდრული კამარით.

ეკლესიას შირიმის ლავგარდნის პროფილს შეადგენს თაროსა და ლილვს შორის მოქცეული შეზნექილი ზედაპირი. ლავგარდანი რამდენიმე ადგილას ჩამოშლილია და ნალესობითაა შევსებული. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელის თაღი მცირედ შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული, რომელსაც აგურის ორი რიგისგან შედგენილი ფრიზი აქვს. ეკლესია გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
გალავნისა და დანარჩენი ნაგებობების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 36-38.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| ახმეტა | 
* ახმეტის ჯვარპატიოსნის ეკლესია
* ახმეტის ბზიანის საყდარი
* ბულულის ეკლესია
* ახმეტის ეკლესიები
* ახმეტის ელიას ეკლესია
* ახმეტის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ახმეტის კვირიკესა და ივლიტას ეკლესია
* ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ახმეტის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ახმეტის ნინოწმინდის ეკლესია
* ორბიაანთ საყდარი
* ახმეტის სამების ეკლესია
* ახმეტის ღვთაების ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
* ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| დუისის თემი | 
* დუისის ეკლესია
* დუისის ეკლესია
* წინუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ალვანის თემი | 
* ბახტრიონის ეკლესია
* ზემო ალვანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
* ზემო ალვანის სამების ეკლესია
* ზემო ალვანის ბზიანის ეკლესია
* ეფროსის ეკლესია
* ზემო ალვანის იახსრის ეკლესია
* ზემო ალვანის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ზემო ალვანის ღვთაების ეკლესია
* ზემო ალვანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზემო ალვანის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო ალვანის წმინდა მარიამის ეკლესია
* ხორბალოს ეკლესიები
* მუნის საყდარი
* ხორბალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორბალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორბალოს ციხისჯვრის ეკლესია
* ხორბალოს წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ხალაწნის თემი | 
* დუმასტურის ეკლესია
* დუმასტურის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ქვემო ხალაწნის ეკლესიები
* ქვემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ბზიანის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ხოდაშნის თემი | 
* ზემო ხოდაშნის ბოჭორმის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის დედათა მონასტრის კომპლექსი
* ზემო ხოდაშნის ეკლესიები
* ზემო ხოდაშნის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის ხარების ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის ნათლისმცემლის ეკლესია
* ტარიელაანთ საყდარი
* ზემო ხოდაშნის წამებულის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის წმინდა მარიამის ეკლესია
* ბზასაყდარი
* თეთრი გიორგის ეკლესია
* საჩინის მონასტერი
* აწყურის ეკლესია
* აწყურის წმინდა ელიას ეკლესიები
* აწყურის კვირაცხოვლის ეკლესია
* აწყურის ღვთისმშობლის ეკლესია
* აწყურის წამებულის ეკლესია
* აწყურის წმინდა თევდორეს ეკლესია
* ახალდაბის ეკლესია
* ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| მატნის თემი | 
* ახალი ხატი
* მატნის ცხრაკარას მონასტერი
* მატნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
* ერელაანთ ეკლესია
* ბათურაანთ ეკლესია
* მატნის ბერების საყდარი
* ბზიანის საყდარი
* მატნის გუმბათოვანი საყდარი
* დამასტის ეკლესია
* დიდბატონის ეკლესია
* მატნის ეკლესიები
* მატნის ელიას ეკლესია
* მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია
* მატნის იახსრის საყდარი
* კლდეთაუკანის საყდარი
* მერებაანთ საყდარი
* მატნის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ჟამთა საყდარი
* მატნის სამების ეკლესია
* მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მატნის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
 |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |
|  |
| თუშეთის თემი | 
* წყაროთგორის წმინდა გიორგის ხატი
* დართლოს ეკლესია
* იახსრის ხატი
* კოპალეს ხატი
* ლაშარის ჯვარი
* მარიამწმინდის ხატი
* შენაქოს წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| ოჟიოს თემი | 
* ალავერდი
* ბაიხოს სამების ეკლესია
* ოჟიოს კვირაცხოვლის ეკლესია
* ოჟიოს წმინდა ნინოს ეკლესია
* ოჟიოს წმინდა თომას ეკლესია
* ოჟიოს ღვთაების ეკლესია
* კოღოთოს ეკლესია
* კოპალას ეკლესია
* კოღოთოს უსანეთის ეკლესია
* ჭართანულების ეკლესია
* ჯანაანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ჩაბინაანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ბადრიაანთ საყდარი
* ბუის საყდარი
* ხორხელის ეკლესია
* ლომისის მთავარმოწამის ეკლესია
* ნარეკლიანთ საყდარი
* ხორხელის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორხელის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ხორხელის წმინდა დემეტრეს ეკლესია
 |
|  |
| საკობიანოს თემი | 
* საკობიანოს ლომისის ეკლესია
* საკობიანოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბაყილოვანის ეკლესია
* კუწახტის ამაღლების ეკლესია
* კუწახტის ეკლესია
* ლომისის სალოცავი
* ქორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქორეთის წმინდა თევდორეს ეკლესია
* ყვარელწყლის ეკლესია
* ხევისჭალის ეკლესიები
* კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესია
 |
|  |
| ქვემო ალვანის თემი | 
* ბაბანეურის ღვთაების ეკლესია
* ბაბანეურის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბაბანეურის წამებულის ეკლესია
* ბაბანეურის წმინდა მარინეს ეკლესია
* ქვემო ალვანის ეკლესია
 |
|  |
| ქისტაურის თემი | 
* არაშენდის ეკლესია
* არაშენდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახშნის გორისჯვრის ეკლესია
* ახშნის ეკლესია
* ახშნის ელიას ეკლესია
* ახშნის მაცხოვრის ეკლესია
* ქორუბნის ეკლესია
* ქისტაურის წმინდა ნინოს ეკლესია
* ინგეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ოსიაურის ეკლესია
* ალბურუშვილების ეკლესია
* საჩალის ბზიანის საყდარი
* საჩალის ეკლესიები
* ქისტაურის ეკლესიები
* ქისტაურის ნათლისმცემლის ეკლესია
 |
|  |
| შახვეტილის თემი | 
* ბუღაანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ვეძების ეკლესია
* პატარა ხატი
* საბუის ღვთისმშობლის ეკლესია
* საბუის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჩაჩხრიალის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ჩაჩხრიალის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჭართალის ეკლესიები
* შახვეტილის ეკლესიები
* შახვეტილის კვირაცხოვლის ეკლესია
 |
|  |
| ჯოყოლოს თემი | 
* ბირკიანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ომალოს წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჯოყოლოს ეკლესიები
* ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია
 |
|  |
| ტაძრები ნასოფლარებზე | 
* ბახტრიონის ციხის ეკლესია
* ბოჭორმის წმინდა გიორგის ხატი
* ჯვართანას ბატონცვარიელის ხატი
* ილიურთის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ნაციხვარის ეკლესია
* ფარსმის ეკლესია
* ფარსმის წმინდა გიორგის ხატი
* ფარსმის წმინდა თევდორეს ხატი
* კარატის ჯვარი
* ქავთარ ხაგირის სალოცავი
* ჩოფჩაურის ეკლესია
* ჩოფჩაურის სამების ეკლესია
* ჰეღოს იოანე ნათლისმცემლის ხატი
 |

 |