recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**წითელკუდა ჯაფარა** (ლათ. Perisoreus infaustus) — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 24–31 სმ, მასა 60–101 გ. ნისკარტი შედარებით მოკლე, მოკაუჭებული და ძირში ფართოა. თავზე არსებული წაგრძელებული ბუმბულები დაბალ ქოჩორს წარმოქმნიან; ფრთები ბლაგვია; კუდი მომრგვალებული. გალო შედარებით წვრილი და გრძელია; ბრჭყალები დიდი, მოღუნული და ბასრი. შებუმბვლა ხშირი, ფაფუკი. შეფერილობაში ჭარბობს რუხი, მურა და ჟანგმიწოვანი ტონები; „ქუდი" მუქი ყავისფერი, ნიკაპი მოთეთრო, ფრთები და საჭის ბუმბულის შუა წყვილი მორუხო-მურა, კუდის დანარჩენი და მომქნევი ბუმბულები, აგრეთვე ფრთებზე არსებული ლაქები ინტენსიურად წითური. ნისკარტი და ფეხები შავია.

წითელკუდა ჯაფარა სახლობს ევრაზიის ტაიგის ზონაში; სკანდინავიასა და ლატვიიდან აღმოსავლეთ ჩუკოტკამდე, პრიმორიემდე და სახალინამდე; არეალის სამხრეთ ნაწილში მთის ტყეებით აღწევს სტეპის ზონაში. უპირატესობას ანიჭებს მუქწიწვოვან და ლარიქსის ტყეებს. მკვიდრია, თუმცა ტაიგის ჩრდილოეთი ნაწილიდან ზამთარში სამხრეთისაკენ მომთაბარეობს.

ყოვლისმჭამელია; ზაფხულში იკვებება მწერებით, ობობებითა და მცირე ზომის ხერხემლიანი ცხოველებით, წელიწადის დანარჩენ დროს რაციონის მთავარ ნაწილს თესლები, კენკრა და ლეში შეადგენს; შესაძლოა შექმნას საკვების მარაგიც.

გამრავლების პერიოდი ძალიან ადრე იწყება, ჯერ კიდევ უწყვეტი თოვლის საფარისა და უარყოფითი ტემპერატურის დროს. ბუდე სქელკედლიანი, ძირს დაგებულია ბუმბული და ბეწვი, ჩვეულებრივ კარგად დახურულია ხის ვარჯის ტანისპირა მხრიდან, მდებარეობს მიწიდან 2–6 მეტრის სიმაღლეზე. დედალი დებს 2–5 (უფრო ხშირად 3–4) კვერცხს, კრუხობს ორივე მშობელი 19–20 დღის განმავლობაში; ბარტყები გამოჩეკიდან 21–24 დღეში ტოვებენ ბუდეს. ისინი დაახლოებით ერთი წლის მანძილზეც შეიძლება დარჩნენ მშობლების ტერიტორიაზე. წელიწადში ერთხელ მრავლდებიან.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* КУКША დაარქივებული 2019-08-27 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 16. Москва, 2010, стр. 286.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 47, 179, 205.
**წითელი წიგნი** — იშვიათ და გადაშენების პირას მისულ მცენარეთა და ცხოველთა სახეობების სია, მათი თანამედროვე მდგომარეობის მოკლე დახასიათებით. არსებობს წითელი წიგნის საერთაშორისო, ნაციონალური და ადგილობრივი ვარიანტი.

დედამიწაზე სიცოცხლის შესანარჩუნებლად აუცილებელია, ყურადღება მიექცეს ბიომრავალფეროვნების კლების პრობლემას, რადგან დედამიწაზე სიცოცხლეს სწორედ ეს პრობლემა უქმნის მთავარ საფრთხეს. გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების დასაცავად აუცილებელია სახეობების მდგომარეობის ცოდნა. სწორედ ამ მიზნით შეიქმნა „წითელი წიგნი" და „წითელი ნუსხა". „წითელ ნუსხაში" გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებია შეტანილი. ყველაზე ვრცელი და საყოველთაოდ აღიარებული წითელი ნუსხა საერთაშორისო გარემოსდაცვითმა ორგანიზაციამ, IUCN-მა მოამზადა. მასში 16 000–ზე მეტი სახეობაა შესული. წითელ ნუსხებს ცალკეული ქვეყნებიც ადგენენ. თავისი „წითელი ნუსხა" საქართველოსაც აქვს. მასში ქვეყანაში არსებული გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებია შეტანილი. ჩვეულებრივ, „წითელ ნუსხაში" თითოეული სახეობის შესახებ მოცემულია შემდეგი ინფორმაცია: გავრცელებული სახელი, მეცნიერული სახელი (რომელიც ყოველთვის ლათინურ ენაზე იწერება), საფრთხის ხარისხი და ა.შ. წითელ ნუსხაში შეტანილ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობებს შორისაც არის განსხვავება: ზოგიერთი ძალიან იშვიათია, თითქმის გამქრალი, ზოგი კი — ნაკლებ სერიოზული საფრთხის წინაშე მყოფი. ამ განსხვავების აღსანიშნავად, წითელ ნუსხაში შეტანისას სახეობებს მეცნიერების მიერ სხვადასხვა კატეგორია ენიჭება.

ისტორია
-------

წიგნის შექმნის იდეა XX საუკუნის I ნახევარში გაჩნდა. მისი ინიციატორი იყო ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი, რომელიც 1949 წელს შეუდგა ინფორმაციის მოპოვებას მცენარეთა და ცხოველთა იშვიათ სახეობათა შესახებ. 1966 წელს უკვე მომზადდა პირველი გამოცემები ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების იშვიათი სახეობების შესახებ.

### წითელი წიგნი საქართველოში

საქართველოში წითელი წიგნი 1982 წელს გამოიცა. მისი I ნაწილი მოიცავს იშვიათ ცხოველებს, II ნაწილი - მცენარეებს და III ნაწილი - არაორგანული ბუნების ძეგლებს.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **საბა**. |

**საბა**, *სავე* (გ. 589) — თურქთა დასავლეთ სახაკანოს მმართველი, უფლისწული აშინას დინასტიიდან. სარდლობდა 589 წელს შუა აზიიდან აღმოსავლეთ ირანში შეჭრილ თურქთა დასავლეთ სახაკანოს ლაშქარს. აგვისტოში ჰერათის ბრძოლაში ირანელმა სარდალმა ბაჰრამ ჩუბინმა თურქები დაამარცხა (საბა თვით ბაჰრამმა მოკლა), რის შემდეგაც თურქთა მოკავშირეებმა სასწრაფოდ დატოვეს ირანის ტერიტორია. ჯუანშერი საბას „თურქთა მეფედ" იხსენიებს. საბას ძე იყო მოხო (ქართული წყაროებით — ჯიბღუ) იმპერატორ ჰერაკლეს მოკავშირე 626–628 წლებში ირანელთა წინააღმდეგ ომში.

ლიტერატურა
----------

* *გოილაძე ვ.* ჯუანშერის თხზულებაში მოხსენიებული „თურქთა მეფე საბა" და „ჯიბღა ერისთავი", «მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1977, № 2;
* Гутилев Л. Н. Война 589 г. и Гератская битва, «Известия отделения обшественных наук АН Таджикской ССР», 1960, № 2 (23);
* *გოილაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 541.
ოტომანთა მოწინააღმდეგეების პირველი შეკრება პარიზში, 1912 წ.
**„ახალგაზრდა თურქები"** — „ერთიანობისა და პროგრესის" პარტიის (თურქ. Ittihad ve Terraki Partisi ) წევრებისა და მათი მომხრეების ევროპაში გავრცელებული სახელწოდება (უწოდებდნენ აგრეთვე *ითიჰადელებს*). სახელწოდება „ახალგაზრდა თურქები" შეიქმნა ევროპის პოლიტიკურ წრეებში გავრცელებულ სახელწოდებათა — „ახალგაზრდა გერმანელების", „ახალგაზრდა უნგრელების" და სხვათა ანალოგიით. თურქეთში დამკვიდრდა მხოლოდ ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის 1908 წლის შემდეგ და იხმარებოდა როგორც თურქ. (Genc Türkler), ასევე ფრანგ.-თურქ. (Jön Türkler) ფორმით. ახალგაზრდა თურქები კონსტიტუციონალისტები იყვნენ და მიზნად ისახავდნენ სულთნის თვითმპყრობელური ხელისუფლების შეცვლას კონსტიტუციური წყობილებით.

ლიტერატურა
----------

* *გიგინეიშვილი ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 80.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ახალგაზრდა თურქები***

* Committee of Union and Progress დაარქივებული 2010-04-15 საიტზე Wayback Machine.
**რეტროვირუსები** (ლათ. Retroviridae) — რნმ-ის შემცველი ვირუსების ოჯახი, რომლებიც უმეტესწილად ხერხემლიანებს აინფიცირებენ. ყველაზე ცნობილი და აქტიურად შესწავლადი წარმომადგენელია ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვირუსი.

რეტროვირუსის მიერ უჯრედის ინფიცირების შემდეგ ციტოპლაზმაში იწყება ვირუსული დნმ-გენომის სინთეზი, რომლის დროსაც მატრიცის როლში გამოიყენება ვირიონული რნმ. ყველა რეტროვირუსი საკუთარი გენომის რეპლიკაციისთვის იყენებს უკუტრანსკრიპციის მექანიზმს: ვირუსული ფერმენტი უკუტრანსკრიპტაზა (ან რევერტაზა) ვირუსული რნმ-ის მატრიცაზე ასინთეზირებს დნმ-ის ერთ ძაფს, შემდეგ კი დნმ-ის უკვე სინთეზირებული ძაფის მატრიცაზე აგებს მეორეს, მის კომპლემენტარულ ძაფს. წარმოიქმნება დნმ-ის ორძაფიანი მოლეკულა, რომელიც ინტეგრირდება უჯრედის ქრომოსომულ დნმ-ში უჯრედული გაყოფის დროს, როცა არ არის ბირთვის გარსი (გამონაკლისს წარმოადგენს აივ-ინფექციამ რომლის დნმ-იც აქტიურად იჭრება ბირთვში), და შემდგომში ასრულებს მატრიცის როლს ვირუსული რნმ-ის მოლეკულების სინთეზისთვის. ეს რნმ-ები გამოდის უჯრედის ბირთვიდან და უჯრედის ციტოპლაზმაში იფუთება ვირუსულ ნაწილაკებად, რომლებსაც ახალი უჯრედების ინფიცირება შეუძლია.

ერთ-ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, რეტროვირუსები შესაძლოა წარმოიშვნენ რეტროტრანსპოზონებიდან — ეუკარიოტების გენომის უძრავი უბნებიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* NCBI retrovirus book online

სქოლიო
------

1. ↑  А. Марков. Данные сравнительной геномики проливают свет на происхождение ретровирусов.
**ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხთა აჯანყებანი 1699, 1711-1716** — გლეხთა ანტიფეოდალური გამოსვლები ბოდბელი ეპისკოპოსის საყმო სოფლებში.

აჯანყებულთა საბაბი გახდა "რიგის ძროხის" გამოსაღები ("ძროხა ("ზროხა") ზოგადად მსხვილი რქოსანი საქონელსაც აღნიშნავდა, ხოლო "რიგის ძროხა" - ამ განწესებით ანუ "რიგით" განსაზღვრულ გადასახადს). კომლის გაყრის შემთხვევაში ბოდბელი ეპისკოპოსისათვის უნდა მიერთმიათ ერთი ხარი, ასისთავისთვის 1 წლის მოზვერი, ხოლო ქევხისათვის - ცხვარი. 

ამ მძიმე გადასახადის გაუქმების მიზნით სოფ.ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხები პირველად აჯანყდნენ 1699 წელს. ბოდბელი ეპისკოპოსი ევდემოს დიასამიძე იძულებული გახდა გაეთავისუფლებინა გლეხები "რიგის ძროხის" ვალდებულებისაგან და სათანადო საბუთებიც მისცა აჯანყებულებს. მაგრამ შემდეგ საქმეში ჩაერია ქართლის მეფე ერეკლე I, რომელსაც შაჰისაგან სამმართველოდ მიცემული ჰქონდა კახეთის ნაწილი ქიზიყითურთ. მან ჩაახშო გლეხების ეს აჯანყება, სათანადოდ დასაჯა მისი მონაწილეები, განსაკუთრებით მეთაურები ("ჯანღის თავები") და ახალი დოკუმენტით კვლავ დაადასტურა ყმა გლეხთა მიერ "რიგის ძროხის" გადახდის ვალდებულება.

მეორედ გლეხები აჯანყდნენ დაახლოებით 1711-1716 წლებში, როდესაც ირანში გაწვეული კახეთის მეფე დავით II-ის მაგივრად კახეთს განაგებდნენ თეიმურაზ ბატონიშვილი და დედამისი, დედოფალი ანა. აჯანყებულებმა დაარბიეს ბოდბელი ეპისკოპოსის მოხელეები, თან იმუქრებოდნენ, რომ თუ "რიგის ძროხის" გადასახადს არ ამოუკვეთდნენ, აიზრებოდნენ და სხვაგან გადასახლდებოდნენ. ბოდბელმა ეპისკოპოსმა ზაქარია ანდრონიკაშვილმა დახმარებისათვის თეიმურაზ ბატონიშვილს მიმართა, რომელმაც ეპისკოპოსს ურჩია დროებით დაეთმო და გლეხები აღნიშნული ვალდებულებისაგან გაეთავისუფლებინა.

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 440.
**ჩეხეთის სახელმწიფო ჰიმნი** (ჩეხ. Kde domov můj?: *სად არის ჩემი სამშობლო?*) — მუსიკა ეკუთვნის ფრანტიშეკ შკრუპს. ტექსტის ავტორია იოსეფ კაეტან ტილი. კომპოზიცია მათ პრაღის სახელმწიფო თეატრში 1834 წლის 21 დეკემბერს გასამართი კომედია *„Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka"*-სთვის შექმნეს.

მუსიკა ჰიმნის სტატუსით ჩეხეთმა 1993 წელს მიიღო. თუმცა, 1920 წლიდან სიმღერა „Kde domov můj?" ჩეხოსლოვაკიის სახელმწიფო ჰიმნის შემადგენელი ნაწილი იყო. ამ ჰიმნში იგი პირველ ნაწილს წარმოადგენდა, მეორე ნაწილი კი სლოვაკურ ენაზე იყო, სიმღერა „Nad Tatrou sa blýska", რომელიც დღეს სლოვაკეთის სახელმწიფო ჰიმნია.

ტექსტი
------

Kde domov můj, kde domov můj?
Voda hučí po lučinách,
bory šumí po skalinách,
v sadě skví se jara květ,
zemský ráj to na pohled!
A to je ta krásná země,
země česká domov můj,
země česká domov můj!

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩეხეთის გერბი
* ჩეხეთის დროშა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Czech Republic: *Kde domov můj?* - Audio of the national anthem of the Czech Republic, with information and lyrics
* State Symbols – Ministry of Foreign Affairs – The Ministry of Foreign Affairs has a page about state symbols that includes a copy of the music of the anthem.
* New (2008) official recordings – female solo, male solo, choir, and orchestral versions.
მეტროსადგური „ავლაბარი", თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზი
**პილონური სადგური** — დიდ სიღრმეზე მდებარე მეტროსადგური, რომლის მთავარი განმასხვავებელი ნიშანი მშენებლობის თავისებურებაა — ცენტრალური დარბაზისა და გვერდითი დარბაზებისთვის გვირაბები გაჰყავთ ცალ-ცალკე. ეს ღრმა ჩაწოლის მეტროსადგურის მოწყობის ყველაზე ძველ მეთოდს წარმოადგენს. საქართველოსა და ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში ყველა მსგავსი სახის სადგური შენდებოდა დახურული წესით.

მეტროსადგური „300 არაგველი", თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზი
პილონური სადგური შედგება სამი დამოუკიდებელი დარბაზისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან გამოყოფილია პილონებით და მათ შორის არსებული სივრცე გამოიყენება მგზავრთა მიმოსვლისთვის. პილონური სადგურები შენდება რთული გეოლოგიური პირობების შემთხვევაში, რადგან ამ სახის სადგურები უფრო მდგრადია გრუნტის წნევის მიმართ (სტრუქტურის დატვირთვა, საშუალოდ არ აღემატება 40%-ს, მაშინ როცა კოლონური სადგურის შემთხვევაში მერყეობს 52%-იდან 65%-მდე). მის უარყოფით მხარეს წარმოადგენს პილონებს შორის გასასვლელების სივიწროვე, რაც თავის მხრივ მეტად ამცირებს მგზავრთა გამტარუნარიანობას. 

თბილისის მეტროპოლიტენში პილონური სადგურებია: „ნაძალადევი", „მარჯანიშვილი", „სადგურის მოედანი", „ავლაბარი", „300 არაგველი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პილონური სადგურები

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-28. ციტირების თარიღი: 2018-03-07.
2. ↑
**რეფერენდუმი** (ლათ. referendum - ის რაც უნდა გახმოვანდეს, plebiscita - თავდაპირველად პლებეების საბჭოს დეკრეტი) — სახელმწიფო სამართალში ამომრჩეველთა კორპუსის მიერ კონსტიტუციური, საკანონმდებლო ან შიდა და გარეპოლიტიკური საკითხების გადაწყვეტა. რეფერენდუმის ჩატარებისა და მისი რეგულირების პროცედურას ქვეყნის კანონმდებლობა მართავს.

გამოყენების სფეროს, ჩატარების საშუალებისა და განხილვის საკითხის მიხედვით ანსხვავებენ: კონსტიტუციურ რეფერენდუმს (სრულიად სახალხო კენჭისყრაზე გამოაქვთ კონსტიტუციის პროექტი ან საკონსტიტუციო ჩასწორებები) და საკანონმდებლო (კანონპროექტი), აუცილებელ რეფერენდუმსა და ფაკულტატიურს.

რეფერენდუმი საქართველოში
------------------------

„საქართველოს ორგანული კანონის რეფერენდუმის შესახებ" მიხედვით რეფერენდუმი ეწყობა საყოველთაო, თანასწორი და ნების პირდაპირი გამოვლენის მიზნით, ფარული კენჭისყრით. ფარული კენჭისყრა გულისხმობს არჩევნის ფარულობას, თუ არ იქნება მოცემული მოთხოვნა დაცული ამ შემთხვევაში დგება რეფერენდუმის არაკონსტიტუციურად ცნობის საკითხი, რასაც წყვეტას საკონსტიტუციო სასამართლო საკონსტიტუციო სარჩელით მიმართვის შემთხვევაში. რეფერენდუმში მონაწილეობის უფლება აქვს საქართველოს მოქალაქეებს, რომლებსაც რეფერენდუმის გამართვის დღისათვის შეუსრულდა 18 წელი, განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, ენისა,სქესისა, რელიგიისა, პოლიტიკური და სხვა შეხედულებებისა, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილებისა, წარმოშობისა, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა. რეფერენდუმს საქართველოში ნიშნავს საქართველოს პარლამენტი, არანაკლებ 200 000 ამომრჩევლის მოთხოვნით ან საკუთარი ინიციატივით საქართველოს პრეზიდენტი მისი მოწყობის მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში. საქართველოში რეფერენდუმი მზადდება და იმართება ქართულ ენაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პლებისციტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რეფერენდუმი***

* Irish Examiner article of 2015
* VoteBox(tm) Running Your Own UK Local Referendum დაარქივებული 2017-05-25 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| პოლიტიკა | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**რეფეტ ბელე** (თურქ. Refet Bele დ. 1877 — გ. 1963) — თურქი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის, პირველი მსოფლიო და დამოუკიდებლობის ომების აქტიური მონაწილე,

ბიოგრაფია
---------

პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა პალესტინისა და სირიის ფრონტებზე, სადაც მიაღწია ვიცე-პოლკოვნიკის ჩინს. ომის დასრულების შემდეგ იყო თურქ ნაციონალისტთა წინააღმდეგობის მოძრაობის აქტიური მონაწილე. იყო „ამასიის პროტოკოლის" ხელმომწერი, არზრუმისა და სივასის კონგრესების მონაწილე და ორგანიზატორი, იყო დიდი ეროვნული კრების წევრი. ანკარის მთავრობამ მას გენერლის წოდება მიანიჭა. ეკავა ჯერ სამხედრო მოინისტრის, ხოლო შემდეგ დასავლეთის ფრონტის სარდლის თანამდებობები. აქტიურად მონაწილეობდა ანტიქემალისტური გამოსვლების ჩახშობაში. მიუხედავად ამისა, მოგვიანებით, 1916 წელს, გაასამართლეს ანტიქემალისტური იდეების გამო მოძრაობის სხვა ლიდერებთან ერთად. 1938 წელს, ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ გაათავისუფლეს და ისევ ჩაერთო პოლიტიკურ ცხოვრებაში. აირჩიეს პარლამენტის წევრად. გარდაიცვალა 1963 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
**ლავრენტი ბერიას სახელობის დინამოს სტადიონი**, ასევე **ცენტრალური სტადიონი** — ისტორიული საფეხბურთო სტადიონი თბილისში, პირველი სპორტული ნაგებობა საქართველოში, მდებარეობდა დღევანდელი ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონის ადგილას. მასპინძლობდა საფეხბურთო კლუბ თბილისის „დინამოს" საშინაო შეხვედრებს. ცენტრალური სტადიონი 1932-1935 წლებში დაპროექტდა და აშენდა არქიტექტორ არჩილ ქურდიანის მიერ. ცენტრალური სტადიონი, როგორც არქიტექტურული ნაგებობა, მიჩნეულია ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ ნიმუშად. 

თავდაპირველი სტადიონი იტევდა 23.000 მაყურებელს. 1956 წელს ტევადობის გაზრდის მიზნით სტადიონს დაემატა ლითონის კონსტრუქციები, რამაც მაყურებელთა მაქსიმალური რაოდენობა 35.000-მდე გაზარდა. ეს რეკონსტრუქციაც არჩილ ქურდიანის მიერ განხორციელდა.

1960-70-იან წლებში არჩილ ქურდიანის, გია ქურდიანისა და კონსტრუქტორ შალვა გაზაშვილის მიერ შედგენილ იქნა დინამოს სტადიონის ახალი რეკონსტრუქციის პროექტი, რომელიც მთავარი არქიტექტორის, გია ქურდიანის თაოსნობით განხორციელდა. ამ პროექტით ცენტრალური სტადიონის არქიტექტურულად მდიდარი ნაგებობა დაანგრიეს და მის ნაცვლად ააგეს უფრო დიდი, დღეს ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონის სახელით ცნობილი დინამოს სტადიონი, რომელიც 1976 წელს საზეიმოდ გაიხსნა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ბურუსი. დინამოს სტადიონის ისტორია
2. ↑  სტადიონი, დინამო თბილისი, საფეხბურთო კლუბის ოფიციალური საიტი
**ჟალეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — სამონასტრო კომპლექსი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონის ჩრდილოეთით 6,5 კმ-ზე, ნასოფლარ ჭიოტაანთკარის ზემოთ ჟალეთის მთის თხემზე. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი, გალავანი, ნამოსახლარი და სამაროვანი. 1963-1964 წლებში ძეგლი გათხარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ჟალეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი დ. მუსხელიშვილი).

ეკლესია დარბაზულია (6,6X5,9 მ), განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეების მიჯნას. მის დასავლეთის კედელზე შემონახულია მოხატულობის უმნიშვნელო ფრაგმენტი. ეკლესიის ეზოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში დგას გეგმით თითქმის კვადრატული (4,4X4,9 მ) კოშკი, რომლის სამხრეთ-დასავლეთი კედელი გალავანშია ჩართული. გალავანი ოვალური ფორმისაა და ნაგებია ნატეხი ქვით. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 

კომპლექსის ტერიტორიაზე გათხრილია XI-XIV საუკუნეების 14 სამარხი, სამარხები ოთხი ტიპისაა, დაკრძალვის წესი კი ქრისტიანულია. გათხრების დროს აღმოჩენილი მასალები ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

სამონასტრო კომპლექსს 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჟალეთი

ლიტერატურა
----------

* *ზ. ბაქრაძე, ბ. ჯორბენაძე*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 413-415.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ცენტრალური სერბეთის ტერიტორია ფერითაა გამოყოფილი
**ცენტრალური სერბეთი** (სერბ. Централна Србија) — სახელწოდება სერბეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი ნაწილისა, რომელიც მოქცეულია ვოევოდინასა და კოვოსო-მეტოხიის ავტონომიურ მხარეებს შორის. ცენტრალური სერბეთი თავის მხრივ არ წარმოადგენს ცალკეულ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს და არ აქვს განსაზღვრა არც ერთ კანონსა თუ იურიდიულ დოკუმენტს. ცნება *„ცენტრალური სერბეთი"* შემოღებულია უშუალოდ სერბეთის იმ ნაწილის გამოსაყოფად, რომელიც ავტონომიური მხარეების ფარგლებს გარეთაა. ცენტრალურ სერბეთში მდებარეობს 17 რაიონი და ქვეყნის დედაქალაქი — ბელგრადი, რომლის ტერიტორიაც გარეუბნებთან ერთად ასევეა გამოყოფილი ცალკე რაიონად.

გეოგრაფიული მდებარეობა
----------------------

სერბეთის ამ ნაწილის სახელწოდება განაპირობა მისმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ — ის ქვეყნის ცენტრშია განლაგებული. ცენტრალური სერბეთის ჩრდილოეთით მდებარეობს ვოევოდინას ავტონომიური მხარე, ხოლო სამხრეთით — კოსოვო და მეტოხია. ცენტრალურ სერბეთს დასავლეთით გასასვლელი აქვს ჩერნოგორიისა და ბოსნია და ჰერცეგოვინის საზღვრებზე, აღმოსავლეთით კი რუმინეთის, ბულგარეთისა და მაკედონიის საზღვრებზე.

მოსახლეობა
----------

ცენტრალური სერბეთის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა (2002)
2002 წლის აღწერის მონაცემებით, ცენტრალური სერბეთის მოსახლეობა შეადგენს 5 466 009 ადამიანს. მოსახლეობის უმეტესობა სერბია (4 891 ათასი ადამ. ანუ 89 %). ცენტრალური სერბეთის ტერიტორიაზე ასევე ცხოვრობენ ბოშნიაკები (135,7 ათასი ადამ.), ბოშები (79,1 ათასი ადამ.), ალბანელები (60,0 ათასი ადამ.), ვლახები (40,0 ათასი ადამ.), ჩერნოგორიელები (33,5 ათასი ადამ.), იუგოსლავები (30,8 ათასი ადამ.) და სხვანი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სერბეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზოგადი ცნობები სერბეთის შესახებ დაარქივებული 2010-08-06 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სერბეთის დროშა სერბეთის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| ცენტრალური სერბეთის ოლქები | 
* ბელგრადის ოლქი
* მაჩვანის ოლქი
* კოლუბარის ოლქი
* პოდუნაის ოლქი
* ბრანიჩევის ოლქი
* შუმადიის ოლქი
* პომორავის ოლქი
* ბორის ოლქი
* ზაეჩარის ოლქი
* ზლატიბორის ოლქი
* მორავიჩის ოლქი
* რაშის ოლქი
* რასინის ოლქი
* ნიშავის ოლქი
* ტოპლიჩის ოლქი
* პიროტის ოლქი
* იაბლანიჩის ოლქი
* პჩინის ოლქი
 |  |
|  |
| ვოევოდინას ავტონომიური მხარე | 
* სრემის ოლქი
* ჩრდილო-ბანატის ოლქი
* სამხრეთ-ბანატის ოლქი
* შუა-ბანატის ოლქი
* ჩრდილო-ბაჩის ოლქი
* დასავლეთ-ბაჩის ოლქი
* სამხრეთ-ბაჩის ოლქი
 |
|  |
| კოსოვო-მეტოხიის ავტონომიური მხარე | 
* კოსოვოს ოლქი
* პეჩის ოლქი
* პრიზრენის ოლქი
* კოსოვო-მიტროვიცის ოლქი
* კოსოვო-პომორავის ოლქი
 |

 |
**შუა ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, კედლები შეაბათქაშეს და შეათეთრეს.

გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილი შიგნით სწორკუთხა \_ გარეთ თაღოვანი სარკმელის ჩრდილოეთით და სამხრეთით დიდი ზომის, ფართე, თაღოვანი ნიშებია. კონქს შეისრული ფორმა აქვს. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრების საშუალებით სამ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს ეყრდნობა შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები.
ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მოთავსებულია ნაოთხალიანი სარკმლები. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ჩრდილოეთი შესასვლელი კი მოგვიანებითაა გაჭრილი. იატაკზე მოგებულია ქართული აგური.

ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია. ეკლესიაში მოწყობილი იყო საწყობი და ამდენად აქ ბევრი რამ გადაკეთებულია. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზევით, წყობაში ჩაძირული სამი ჯვრის გამოსახულებაა. ლავგარდანი აგურის კბილანისებრი წყობითაა შესრულებული. ნაგებობის სახურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის კედლები დაბზარულია, ხოლო გადახურვა დაზიანებული. მოსახლეობამ ძეგლს საწყობისათვის დასავლეთიდან მიაშენა სათავსი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 194
**ჟალეთის ბაზილიკა** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა სიონში, ნასოფლარ საყარაულოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, ხშირი ტყით დაფარულ პატარა მთის ფერდობზე. განეკუთვნება IX საუკუნის დასასრულსა და X საუკუნის დასაწყისს. ძეგლი სამნავიანი ბაზილიკაა, რომელსაც სამხრეთით და დასავლეთით, ფასადების მთელ სიგრძეზე, ერთიანი ვიწრო გარშემოსასვლელი აქვს მიშენებული. შენობა ნაგებია საგანგებოდ შერჩეული თანაბარი ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმლების ღიობები და ცალკეული კონსტრასტული ელემენტები (ბურჯები, საბჯენი თაღები, იმპოსტები) სუფთად დამუშავებული შირიმითაა ნაწყობი. კედლებში მათი აგების დროს სიმაგრისათვის მთელ სიგრძეზე დაუტანებიათ ხის ძვლები. 

ეკლესია ძლიერაა დაზიანებული (ამჟამად კონსერვირებულია): მისგან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილი შემორჩა; ჩამოშლილია მთავარი და გვერდითი ნავების კამაროვანი გადახურვა, საბჯენი და ნავების გამყოფი თაღები, გრძივი კედლებისა და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილები: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გარშემოსასვლელის ორივე ნაწილი. 1961-1962 წლებში ძეგლის შესწავლისა და აღდგენა-გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების მიზნით გაიწმინდა ტაძრის მთელი ტერიტორია (სამუშოების ხელმძღვანელი და კონსერვაციის პროექტის ავტორი ნ. ქადეიშვილი) და გამოვლინდა მრავალი არქიტექტურული და კონსტრასტული დეტალი. თვით ტაძარში, აღმოსავლეთის ბურჯებს შორის, აღმოჩნდა შირიმითა და რიყის ქვით ნაგები ექვსწახნაგა ფორმის ნაგებობა, რომელიც საკურთხევლისწინა ჯვრის პოსტამენტს წარმოადგენდა. იგი მთლიანად შელესილია და ექვსივე წიბოს, მთელ სიმაღლეზე, შირიმით ნაწყობი ნახევარსვეტი ასდევს, აღმოსავლეთ და დასავლეთ წახნაგებზე კი ქვის საფეხურებია მიშენებული.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ.; ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 411.
**ხუან პონსე დე ლეონი** (ესპ. Juan Ponce de León; დ. 1474 — გ. ივლისი, 1521) — ესპანელი კონკისტადორი, პუერტო-რიკოს ტერიტორიაზე პირველი დასახლების დამაარსებელი, პუერტო რიკოს პირველი გუბერნატორი და ფლორიდის აღმომჩენი. მისი სახელი უკავშიდება ფლორიდის ტერიტორიაზე მითური ახალგაზრდობის შადრევნის ძებნას. ლეგენდის თანახმად, სწორედ ახალგაზრდობის შადრევანთა ძებნისას იმოგზაურა მან ფლორიდაში, რითიც მისი პირველი ევროპელი მკვლევარი გახდა.

1493 წელს ქრისტეფორე კოლუმბთან ერთად მიიღო მონაწილეობა კოლუმბის მეორე მოგზაურობაში კარიბების მიმართულებით. 1508-1509 წლებში იმოგზაურა პუერტო-რიკოში, სადაც დააარსა დასახლება კაპარა, რომელიც დღეს პუერტო-რიკოს დედაქალაქია და სან-ხუანი ეწოდება. 1513 წელს საკუთარი სახსრებით გამართა ექსპედიცია და ფლორიდის აღმოსავლეთ ნაწილს მიაღწია. შემდგომი წლები ფლორიდის ტერიტორიაზე ახალგაზრდობის შადრევნის ძებნაში გაატარა. გარდაიცვალა 1521 წლის ივლისში ქალაქ ჰავანაში, კუბა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ponce de Leon, Juan". Appletons' Cyclopædia of American Biography. 1900.
* Yale University Genocide Studies on Ponce de Leon დაარქივებული 2013-05-20 საიტზე Wayback Machine.
შემადგენლობა
------------

გაზს, რომელიც წარმოიქმნება ბიომასაში მეთანის დუღილის შედეგად, **ბიოგაზი** ეწოდება. ბიომასის ლპობა ხდება მეთანოგენების კლასის ბაქტერიების გავლენით. ბიოგაზს სხვანაირად ჭაობის გაზსაც უწოდებენ. 
ბიოგაზი შედგება: CH4 50-75%, CO2 25-50%, N2 0-10%, H2S 0-3%, O2 0-2%. ასევე ორგანული ნარჩენებისაგან: ბალახი, ფოთლები, წიწვები, ფეკალური მასა და ა.შ.

ისტორია
-------

XVII საუკუნეში იან ბატისტ ვან ჰელმონტმა აღმოაჩინა, რომ ლპობადი ბიომასა გამოყოფს აალებად გაზს. 1716 წელს ალესანდრო ვოლტამ დაასკვნა, რომ არსებობს დამოკიდებულება ლპობადი ბიომასისა და აალებადი გაზის რაოდენობებს შორის. 1808 წელს სერ ხემფრი დევიმ ბიომასაში აღმოაჩინა მეთანი. 

პირველი ბიოგაზის დანადგარი ააშენეს 1859 წელს, ინდოეთში. 1895 წელს დიდ ბრიტანეთში ბიოგაზის ენერგიას იყენებდნენ ქუჩების გასანათებლად. 1930 წელს, მიკრობიოლოგიის განვითარებასთან ერთად აღმოჩენილ იქნენ ბაქტერიები, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ ბიოგაზის წარმოქმნაში.

ეკოლოგია
--------

ბიოგაზის არსებობა თავიდან გვაცილებს მეთანის უმიზნოდ გასროლას ატმოსფეროში. გადამუშავებული ნაკელი სოფლის მეურნეობაში გამოიყენება როგორც სასუქი, ამდენად, ქიმიური სასუქის გამოყენება შემცირებულია.

სარგებლობა, გამოყენება
----------------------

ბიოგაზს იყენებენ საწვავად, ელექტროენერგიის, სითბოს, ორთქლის მისაღებად. ასევე მას იყენებენ საწვავად ავტომობილებში. ინდოეთში, ვიეტნამში, ნეპალში და სხვა ქვეყნებში დგას ბიოგაზის პატარა დანადგარები. ამ გზით მიღებული გაზი გამოიყენება საჭმლის მოსამზადებლად. დასავლეთ ევროპაში ფერმების უმეტესობა თბება ბიოგაზის მეშვეობით. ფირმები "Volvo" და "Scania" უშვებენ ისეთ ავტობუსებს, რომელთა ძრავაც მუშაობს ბიოგაზზე. ასეთი ავტობუსები მოძრაობენ შვეიცარიის ქალაქებში. პროგნოზის თანახმად, 2010 წლისთვის შვეიცარიის ავტოტრანსპორტის 10% იმუშავებს ბიოგაზზე.

წარმოება
--------

მთელ მსოფლიოში უკვე გამოიყენება, ან ჯერ კიდევ მუშავდება ახალი ტექნოლოგიები ბიოგაზის მოსაპოვებლად. ყველაზე გავრცელებული მეთოდი ბიოგაზის მოსაპოვებლად არის მეთატანკებში ანაერობული დუღილი ან ანაერობული დუღილი სვეტებში. ბიოგაზის უტილიზაციის შედეგად მიღებული ენერგიის ნაწილი მიმართულია პროცესის მიმდინარეობის შესანარჩუნებლად. თბილ ქვეყნებში მეთატანკის შეთბობა არ არის საჭირო. ბაქტერიები ბიომასას მეთანად გარდაქმნიან 25 გრადუსიდან 200 გრადუსამდე. ბიოგაზის მიღება ეკონომიურად გამართლებულია, თუკი ნედლეულის მოწოდება მუდმივად. მაგ: მეცხოველეობის ფერმებში. ლენდელფილ-გაზი ბიოგაზის ერთ-ერთი სახეობაა, რომელიც მიიღება მუნიციპალურ ნაგავსაყრელებზე.
„აპოლო 8-ის" ემბლემა
**„აპოლო 8"** — ამერიკულ კოსმოსურ პროგრამა „აპოლოს" ფარგლებში მეორე პილოტირებადი კოსმოსური ხომალდი, რომლის ფრენის დროსაც ადამიანმა პირველად მიაღწია სხვა ციურ სხეულს, მთვარეს, და მის ორბიტაზე გავიდა. ფრენამ კოსმოსური სივრცის კვლევებისა და კაცობრიობის ისტორიაში ახალ ეპოქას ჩაუყარა საფუძველი. მისი მსვლელობისას ადამიანებმა პირველად დატოვებს დედამიწის მახლობელი სივრცე და მთლიანად დაინახეს საკუთარი პლანეტა შორიდან, პირველად დატოვეს დედამიწის გრავიტაციული ველი და მოხვდნენ მისი თანამგზავრის გრავიტაციულ ველში, პირველად დაექვემდებარნენ მზის რადიაციის მოქმედებას დედამიწის მაგნიტური ველის გარეთ, პირველად საკუთარი თვალით იხილეს მთვარის საპირისპირო მხარე და დედამიწის ამოსვლა მთვარის ჰორიზონტზე, პირველად დროებით მოხვდნენ (მთვარის დისკზე ყოფნისას) მდგომარეობაში, როდესაც დედამიწასთან არ ჰქონდათ არავითარი კონტაქტი და პირველად შევიდნენ დედამიწის ატმოსფეროში მთვარიდან დაბრუნების სიჩქარით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოსმოსური პროგრამა „აპოლო"

სქოლიო
------

1. ↑  Lindsay, Hamish. Apollo 8. Essay by Hamish Lindsay. *A Tribute to Honeysuckle Creek Tracking Station*. ციტირების თარიღი: 2014-09-18.

ლიტერატურა
----------

* *Wilhelms, Don E.*, To a Rocky Moon: A Geologist's History of Lunar Exploration , Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1993. — გვ. 477.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „აპოლო 8-ის" ფრენის განყოფილება NASA-ს საიტზე დაარქივებული 2008-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* Apollo 8 Flight Journal დაარქივებული 2007-02-11 საიტზე Wayback Machine.
* „აპოლო 8" საიტზე „პროგრამა „აპოლოს" ფაქტები"
* Apollo 8 Encyclopedia Astronautica-ში
* აკადემიკოსი ვ. პ. მიშინი „როგორ წავაგეთ მთვარე"
* ნ. პ. კამანინი. დღიურები
**პუშკინის დიდმოწამე პანტელეიმონის ეკლესია** (რუს. Церковь Великомученика Пантелеимона) — მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ პუშკინში, მდებარეობს ნ. ა. სემაშკოს სახელობის № 38 ქალაქის საავადმყოფოს ტერიტორიაზე. აგებულია 1846-1852 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა ქალაქ პუშკინის ისტორიულ ნაწილ სოფიაში 1781 წლის 22 ივლისს. იგი შეასრულა ნოვგოროდისა და სანქტ-პეტერბურგის მთავარეპისკოპოსმა გავრილმა. ტაძრის კურთხევა შედგა 1782 წლის 26 იანვარს კონსტანტინესა და დედოფალ ელენეს სახელზე. 1817 წლისათვის აღნიშნული ეკლესია უკვე აღარ ფუნქციონირებდა სიძველის გამო. 

1846 წლის 2 ივლისს შედგა ახალი ქვის საავადმყოფოს საფუძვლის ცაყრა არქიტექტორ ნ. ვ. ნიკიტინის პროექტის მიხედვით, ხოლო ხარების ეკლესია დროებით განათავსეს თავშესაფრის სასადილოში. 1852 წლის 12 ოქტომბერს ტაძარი აკურთხეს ღვთისმშობლის „ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის" ხატის სახელზე. 1930 წლის 5 თებერვალს ეს ეკლესია დახურეს. ხატების ნაწილი გადაიტანეს ეკატერინეს სახელობის ტაძარში, ნაწილი კი სავაჭრო კანტორა „ანტიკვარიატში". ქვედა ტაძარი ფუნქციონირებას აგრძელებდა 1933 წლის 16 აგვისტომდე. მისი ჭურჭლის ნაწილი გადაიტანეს სახელმწიფო ერმიტაჟში. 

XIX საუკუნის შუა წლებიდან, ჰოსპიტალის ეზოში არსებობდა სამლოცველო, რომელშიც დამონტაჟებული იყო ძველი კანკელი. სამლოცველოში იდგა ეკლესიის ტახტრევანი, რომელიც 1872 წელს გადაიტანეს პუშკინის ღვთისმშობლის შობის ეკლესიაში. სამლოცველო თავისი დანიშნულებით არ გამოიყენებოდა. 1907-1908 წლებში ეკლესია ნაწილობრივ გადააკეთეს და გააფართოვეს არქიტექტორ ს. ა. დანინის პროექტის მიხედვით. სამრეკლო დახურეს 1929 წელს და 1999 წლამდე გამოიყენებოდა ქალაქის მორგის დანიშნულებით. 

2000 წელს სამლოცველო დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და დაიწყო მისი რესტავრაცია. 2001 წელს იგი აკურთხეს როგორც ეკლესია პანტელეიმონ დიდმოწამის სახელზე. 2002 წელს გუმბათზე დაამონტაჟეს ჯვარი.

ლიტერატურა
----------

* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей: Краткий исторический справочник. — 2-е изд. испр. и доп.. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 169—179. — ISBN 5-9900655-3-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Народный каталог православной архитектуры
**ჩარლზ პროტეუს შტეინმეცი** (გერმ. Charles Proteus Steinmetz; დ. 9 აპრილი, 1865 — გ. 26 ოქტომბერი, 1923) — გერმანული წარმომავლობის მქონე ამერიკელი ინჟინერ-ელექტრიკოსი, რომელსაც მოიხსენიებდნენ როგორც „ჯადოქარი სტენეკტადიდან". იგი ისევე როგორც მამამისი და ბიძამისი, დისპლაზიით იტანჯებოდა და მიუხედავად თავისი ჯუჯა სიმაღლისა და ერთობ შეუხედავი გარეგნობისა გენიალური გონების საშუალებით უმაღლესი სამეცნიერო და კარიერული მწვერვალების დაპყრობა შეძლო.

ნიუ-იორკში გადასვლის შემდგომ მუშაობა დაიწყო კორპორაცია „General Electric"-ში სადაც შესანიშნავ წარმატებას მიაღწია და მალევე „General Electric"-ის გამომთველი განყოფილების ხელმძღვანელი გახდა. 1901-1902 წლებში ამერიკის ინჟინერ-ელექტრიკოსების ინსტიტუტის პრეზიდენტი ხდება. მეგობრობდა ისეთ გენიოსებთან როგორებიც იყვნენ: ალბერტ აინშტაინი, ტომას ალვა ედისონი, ნიკოლა ტესლა და სხვები. შტეინმეცმა არა მხოლოდ ელექტროტექნიკის წარმოებაშ მოახდინა რევოლუცია, არამედ უდიდესი წვლილი დაიდო კორპორაცია - „General Electric"-ის განვითარებაშიც. 1923 წლის 26 ოქტომბერს ჩარლზ პროტეუს შტეინმეცი 58 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

საყურადღებოა ის გარემოება, რომ „General Electric"-ის მხოლოდ რამდენიმე თანამშრომელს თუ ღირსებია ის პატივი რაც აღნიშნულმა კომპანიამ მის ყოფილ გენიალურ თანამშრომელს მიაგო: შტეინმეცის დაკრძალვის დღეს კონცერმა „General Electric"-მა ჩარლზის ხსოვნისადმი პატივის მიგების მიზნით, ხუთი წუთს განმავლობაში მუშაობა შეწყვიტა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩარლზ პროტეუს შტეინმეცი



1. 1 2  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
**რედუტ-კალე** — ნავსადგური დასავლეთ საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზე XIX საუკუნის I ნახევარში. მდებარეობდა მდინარე ხობისწყლის შესართავში, ახლანდელი სოფელ ყულევის ადგილზე. 1804 წელს, როდესაც ამ ადგილებში რუსეთის ჯარის ნაწილები განლაგდა და რედუტი მოეწყო. რედუტ-კალე დასავლეთ საქართველოში განლაგებული რუსეთის ჯარის მთავარ სასურსათო ბაზად იქცა. იგი აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ერთ-ერთი ნავსადგური იყო, საიდანაც ამიერკავკასიაში შემოდიოდა ევროპული საქონელი. განსაკუთრებით გაიზარდა რედუტ-კალის მნიშვნელობა 1821 წლიდან, როდესაც ამიერკავკასიაში შეღავათიანი სატრანზიტო სავაჭრო ტარიფი დაწესდა; აქედან საქონელი უკვე შუა აღმოსავლეთშიც გადიოდა. შემდგომში სატრანზიტო სავაჭრო ტარიფის ცვლილება თავისთავად გავლენას ახდენდა რედუტ-კალის მნიშვნელობაზე. 1846 წელს მან სანავსადგურო ქალაქის სტატუსი მიიღო. ყირიმის ომის (1853-1856) დროს, 1854 წელს, რედუტ-კალე თურქეთის ესკადრამ დაბომბა, შემდეგ რუსეთის ჯარებმა მისი ციხესიმაგრე ააფეთქეს და ქალაქიდან გავიდნენ. რედუტ-კალე თურქებმა დაიკავეს. პარიზის საზავო ხელშეკრულების (1856) თანახმად, 21 მარტს თურქებმა დათმეს რედუტ-კალე, მაგრამ ქალაქიდან გასვლისას გადაწვეს. ამის შემდეგ რედუტ-კალის მნიშვნელობა დაეცა და დასავლეთ საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე დაწინაურდნენ სანავსადგურო ქალაქები ფოთი და სოხუმი.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რედუტ-კალე***

* *პაჭკორია მ.*, რედუტ-კალე ყულევი, თბ. 1968;

* *ბერაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 329.
**ბიოგეოცენოლოგია** (ბერძნ. βίος — სიცოცხლე γῆ — მიწა, κοινός — საერთო და λόγος — მოძღვრება) — მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის ცოცხალი და არაცოცხალი ბუნების ურთიერთკავშირსა და ურთიერთქმედებას ბიოგეოცენოზსა და ბიოგეოსფეროში. ბიოგეოცენოლოგია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფიზიკურ გეოგრაფიული მეცნიერების დარგებთან (ლანდშაფტმცოდნეობასთან, ნიადაგთმცოდნეობასთან, კლიმატოლოგიასთან); და ასევე ბიოცენოლოგიასთან და ბიოგეოქიმიასთან. ბიოგეოცენოლოგიის ფუძემდებელია რუსი მეცნიერი ვლადიმერ სუკაჩოვი, რომელმაც განსაზღვრა ბიოგეოცენოლოგიის ძირითადი დებულებები, მისი თეორიული და პრაქტიკული ამოცანები; დასახა ბიოგეოცენოლოგიური კვლევის პროგრამა და მიმართულებები (1940-ის შემდეგ). ბიოგეოცენოლოგიის განვითარებაში დიდი როლი ითამაშეს ვასილი დოკუჩაევის, გიორგი მოროზოვისა და ვლადიმერ ვერნადსკის შრომებმა.

ბიოგეოცენოლოგია იკვლევს ბიოგეოცენოზის კომპონენტების სტრუქტურას, თვისებებსა და ფუნქციებს, მათი ურთიერთკავშირის მექანიზმებს; ენერგიისა და ნივთიერების ნაკადს ბიოგეოცენოზში, აგრეთვე მისი კომპონენეტების როლს ბიოლოგიურ პროდუქტიოლობასა და ბიოგეოცენოზების მატერიალურ-ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმში; ერთი კომპონენტის მიერ სხვა კომპონენტების მდგომარეობისა და თვისებების გარდაქმნას, ბიოგეოცენოზის მდგრადობასა და მისი მარეგულირებელი ფაქტორების მექანიზმებს, მეზობელი და დაშორებული ბიოგეოცენოზების ურთიერთკავშირსა და ურთიერთგავლენას.

ბიოგეოცენოლოგიის ამოცანების წარმატებით გადაწყვეტაზეა დამოკიდებული ბუნებრივი პროცესების მსვლელობაში ადამიანის მოქმედების შედეგთა პროგნოზირების სიზუსტე, ბიოგეოცენოზის კომპონენტების კავშირებისა და ურთიერთქმედების რეგულაცია მაღალი სამეურნეო ეფექტის მისაღებად, ბიოგეოსფეროს და მისი კომპონენტების მატერიალურ-ენერგეტიკული რესურსების სამეურნეო გამოყენების გზების შერჩევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგეოცენოლოგია (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 379.
* Сукачев В. Н. Основы теории биогеоценологии, М.—Л. 1947;
* Основы лесной биогеоценологии, под ред. В. Н. Сукачева н Н. В. Дылиса, М. 1964;
* Программа и методика биогеоценологических исследований, под ред. В. Н. Сукачева и Н. В. Дылиса, М. 1966.
**„სამხრეთ ოსეთის ხალხი მშვიდობისთვის"** (რუს. «Народ Южной Осетии за мир», ოს. «Цӕгат райгуырынц Хуссар Ирыстон») – პარტია საქართველოში, რომელიც შეიქმნა მოძრაობის - „სამხრეთ ოსეთის ეროვნული გადარჩენის კავშირი" - ბაზაზე.

დაარსდა ეთნიკური ოსების , მათ შორის სამხრეთ ოსეთის სეპარატისტული მთავრობის ყოფილი წევრების მიერ. მისი დამაარსებლები იყვნენ: ოსი ჟურნალისტი ვლადიმერ სანაკოევი, დიმიტრი სანაკოევი (სამხრეთ ოსეთის ყოფილი თავდაცვის მინისტრი და პრემიერ-მინისტრი), მაია ჩიგოევა-ცაბოშვილი (ქართულ-ოსური გაერთიანების "იბერ-ირონის" თავმჯდომარე), გიორგი ჩიგოევი, თეიმურაზ ჯერაგოევი, ჯემალ ქარქუსოვი (სამხრეთ ოსეთის ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი), ურაზმაგ ქარქუსოვი.

პარტია აკრიტიკებს ედუარდ კოკოითსას მხარს უჭერს საქართველოსთან მშვიდობიან ინტეგრაციას. სამხრეთ ოსეთის მთავრობა პარტიას კანონიერად არ აღიარებს.

პარტიას აქტიურად არ მონაწილეობს საქართველოში მიმდინარე ყოველდღიურ პოლიტიკურ პროცესებში. პატიის ლიდერი, დიმიტრი სანაკოევი არის სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციული ერთეულის მმართველი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოკოითი, ფანდარასტ!

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეგისტრირებული პარტიები. *პროექტი „ivote", 2010 წლის ადგილობრივი თვითმართველობის არჩევნებისთვის*. სამოქალაქო კულტურის საერთაშორისო ცენტრი (2010). ციტირების თარიღი: 2011-11-18.
* ვლადიმერ საკანოევის გამოსვლა (რუსული)
**აღმოსავლეთი ფრიზის კუნძულები** (გერმ. Ostfriesische Inseln) — კუნძულთა ჯგუფი ჩრდილოეთის ზღვაში, აღმოსავლეთ ფრიზიის და ქვემო საქსონიის სანაპიროებთან. ეკუთვნის გერმანიას. კუნძულები გარშემორტმყულ ზღვასთან ერთად (დაახლოებით 5%) ვადენზეეს ეროვნული პარკის ნაწილს შეადგენენ. ფართობი 134,35 კმ². 2008 წლის 31 დეკემბრის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა უდრის 16,837 ადამიანს. აღმოსავლეთ ფრიზის კუნძულები შეიცავს 7 დასახლებულ კუნძულს. ესენია: ბორკუმი, იუსტი, ნორდერნაი, ბალტრუმი, ლანგეოოგი, შპიკეროოგი, ვანგეროოგე. მის შემადგენლობაშია აგრეთვე 5 დაუსახლებელი კუნძული. ტერიტორიის დიდ ნაწილში აკრძალულია ავტომობილებით გადაადგილება. გამონაკლისს მხოლოდ მჭიდროდ დასახლებული კუნძულები შეადგენენ. აღმოსავლეთი ფრიზის კუნძულებთან მისვლა შესაძლებელია მხოლოდ ბორანით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფრიზის კუნძულები
* დასავლეთი ფრიზის კუნძულები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აღმოსავლეთი ფრიზის კუნძულები***

* აღმოსავლეთი ფრიზის კუნძულები – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
| როტერდამის მეტროპოლიტენი / Rotterdamse metro |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა | ნიდერლანდების დროშა ნიდერლანდები |
| ქალაქი | როტერდამი |
| გახსნის თარიღი | 9 თებერვალი 1968 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 55,3 კმ. |
| სადგურთა რაოდენობა | 38 |
| ხაზთა რაოდენობა | 2 |
| მგზავრები დღეში |  |
| მგზავრები წელიწადში |  |
| ხაზების სქემა |
| 2007 წ.-ის სქემა |

**როტერდამის მეტროპოლიტენი** (ნიდერლ. Rotterdamse metro) — ბენილუქსის უმსხვილესი და უძველესი მეტროპოლიტენი. პირველი ხაზი გაიხსნა 1968 წლის 9 თებერვალს, პრინცესა ბეატრიქსისა და მისი მეუღლის, პრინც კლაუსის, მიერ. ქსელის სიგრძე (თუ არ ჩავთვლით ხაზ RandstadRail-ს, როტერდამის და ჰააგის მაკავშირებელს) შეადგენს 55,3 კმ.-ს, რომელთაგან 15,3 კმ. მიწისქვეშ, 8,5 კმ. კი — ესტაკადებზე.

ქსელი შედგება 2 ხაზისგან: ერაზმუსლეი (ნიდერ. Erasmuslijn, სქემაზე აღნიშნულია ლურჯი ფერით).

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.ret.nl დაარქივებული 2012-10-10 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***როტერდამის მეტროპოლიტენი***
**ჯოფრი ბარათეონი** (ინგლ. Joffrey Baratheon) — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის" პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი მთავარი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში" და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი" (1998) და „ხმლების ქარიშხალი" (2000). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ირლანდიელმა მსახიობმა ჯეკ გელსონმა. 

მეფე ჯოფრი I ბარათეონი იყო მეთვრამეტე მეფე, რომელიც მართავდა რკინის ტახტიდან და ბარათეონის დინასტიის მეორე მეფე. მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესობა მიიჩნევს, რომ არის მეფე რობერტ ბარათეონისა და დედოფალ სერსეი ლანისტერის უფროსი ვაჟი, ჯოფრი სინამდვილეში უკანონო შვილია, რომელიც დაიბადა სერსეს ინცესტური ურთიერთობის შედეგად მის ტყუპ ძმასთან, ჯეიმე ლანისტერთან. ის არის მირსელა და ტომმენ ბარათეონის უფროსი ძმა.

როდესაც ჯოფრიმ დაუფიქრებლად გადაწყვიტა სიკვდილით დაესაჯა ნედ სტარკი, ღალატის ცრუ ბრალდებით, ამით მან წამოიწყო 5 მეფის ომი.

ბიოგრაფია
---------

ითვლება, რომ ჯოფრი არის მეფე რობერტ ბარათეონისა და დედოფალი სერსეი ლანისტერის უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე, ორივე მათგანი პოლიტიკურ ალიანსის შედეგად დაქროწინდა მას შემდეგ, რაც რობერტმა ტახტი წაართვა "შეშლილ მეფეს", ეირის II ტარგარიენს. სინამდვილეში, მისი მამა არის ჯეიმე ლანისტერი, სერსეის ძმა, ეირისის მკვლელი და მეფის ქეშიკთა ლორდ-მეთაური. მისი ერთადერთი ბიოლოგიური ბებია და ბაბუა, ტაივინი და ჯოანა ლანისტერები, ასევე პირველი ბიძაშვილები იყვნენ. მას ჰყავს ორი უმცროსი ძმა, მირსელა და ტომმენ ბარათეონი, რომლებიც ასევე წარმოადგენენ ინცესტის პროდუქტს ჯეიმსა და სერსეის შორის (მიუხედავად ამისა, მხოლოდ თავად ჯოფრი ავლენს ფსიქოპათურ თვისებებს, სავარაუდოდ, მისი ინბრედული წარმოშობის შედეგად). 

ჯოფრი დედის გარეგნობისა და პიროვნების კუთხით მიჰყვება, მისი ქერა თმა დახვეწილი მინიშნებაა იმისა, რომ ის ნამდვილად არ არის ბარათეონი, რომელიც ცნობილია ყოველთვის შავი თმით, მაშინაც კი, როდესაც მხოლოდ ერთი მშობელი ბარათეონია. თავად სერსეი ეუბნება კეტლინ სტარკს, რომ მას ერთხელ ჰყავდა შავთმიანი ბავშვი, რომელიც ნაადრევად გარდაიცვალა სიცხისგან, სანამ მას ჯოფრი შეეძინებოდა. მას ჩვეულებრივ თან ახლავს მისი მოსისხლე ფარი, შესანიშნავი სანდორ კლეგანი, რომელიც უფრო ცნობილია როგორც ქოფაკი. რკინის ტახტზე ასვლამდეც კი, ჯოფრი არის განებივრებული, ამპარტავანი, მშიშარა, ბავშვური და სადისტი, თუმცა მიდრეკილია დამალოს ეს თვისებები ამაღლებამდე, როგორც ჩანს, შვიდი სამეფოს ტიპურ მომხიბვლელ მემკვიდრედ. თუმცა, ეს თვისებები კიდევ უფრო გამწვავდება რობერტის სიკვდილისა და გვირგვინის დადგმის შემდეგ, რაც აღმოჩნდება ერთ-ერთი ყველაზე უკუღმართი და ბოროტი ვესტეროსის მონარქი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯოფრი ბარათეონი
ხინისლის სპილენძის ჭურჭელი. აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმი (ბაქო)
**ხინისლი** (აზერ. Xınıslı) — ძველი დასახლებისა და სასაფლაოს ნანგრევები, რომლებიც განლაგებულია აზერბაიჯანის ქალაქ შემახიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1-1,5 კილომეტრიის დაშორებით.

1958 წლის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იქნა მატერიალური კულტურის უამრავი ნიმუში, მონეტების განძი (იხილეთ "ხინისლის განძი" ) და სხვა. დასახლება სხვადასხვა პოლიტიკური თუ ბუნებრივი გავლენების შედეგად არაერთხელ იცვლიდა თავის ადგილსამყოფელს. კულტურული ფენა მიეკუთვნება მტკვარ-არაქსის კულტურას. თიხის ჭურჭელი, ქვისა და ძვლების იარღები, მოწმობენ იმას, რომ აქ რკინის ხანაში განლაგებული იყო განვითარებული და საკმაოდ მრავალრიცხვოვანი დასახლება.

ჩვ.წ. VI—V საუკუნეებში ხინისლი გადაიქცა მსხვილ დასახლებულ პუნქტად, ჩვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისში ჩამოყალიბდა ქალაქად. აღმოჩენილი საძირკვლები და კოლონები მიგვანიშნებენ, რომ ხინისლიში არსებობდა დიდი ზომის შენობები. ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში ქალაქი სრულად იქნა განადგურებული. ფერწერული კერამიკა, შუშის ნაკეთობები გვაუწყებს იმას, რომ ქალაქში განვითარებული იყო ხელოსნობა, ხოლო ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებიდან და რომის იმპერიიდან და სხვა ქვეყნებიდან შემოტანილი მოსართავები, შუშის ნაკეთობები და სხვა სახის ნაკეთობები მეტყველებენ იმაზე, რომ ხინისლიში განვითარებული იყო ვაჭრობა და ამ ქალაქს გააჩნდა სხვადასხვა სახის კულტურული და ეკონომიკური ურთიერთობები.

VI საუკუნეში ჩრდილოეთით სასანიდთა ლაშქრობების დროს ხინისლი დანგრეულ იქნა. სასაფლაოზე შესწავლილ იქნა უამრავი ქვის საფლავი, ნაპოვნი იქნა უამრავი სასანიდური მონეტა, ბეჭდები, შუშის, თიხის ჭურჭელი და სხვა. ხინისლი დასახლებული იყო არაბთა ბატონობამდე. ხინისლის მატერიალური კულტურა შეესაბამება ბერძენი გეოგრაფის ფტოლემეს და კავკასიის ალბანეთის დასახლების კემახას ან მემახიას ხანას.

გალერეა
-------

* საგნები ხინისლიდან. აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმი (ბაქო)
* 
* 
* 

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Хыныслы / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. X. — С. 89-90.
წმინდა მარინეს ეკლესია ნასოფლარზე.
**ბოსლეთი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, სოფელ წრომის აღმოსავლეთით. ნასოფლარის ტერიტორიაზე ჩანს ნასახლართა ბუდეები. შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები შენობების საძირკვლის ფრაგმენტები. იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები და სხვა. 

იგი დადასტურებულია არაერთ ისტორიულ წყაროსა თუ დოკუმენტში. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში. ერთ-ერთი პირველი დოკუმენტი, რომელშიც გვხვდება ბოსლეთი, წარმოადგენს განჩინებას ციციშვილების გაყრის საქმეზე. დოკუმენტის მიხედვით, რომელიც დათარიღებულია 1664-1673 წლებით, ციცი და ქაიხოსრო ციციშვილებს ბოსლეთში რგებიათ კოპაძე ნარიმას შვილი. 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამოიღო საუფროსოთ ციციმ და ქაიხოსრომ ბოსლეთს კოპაძე ნარიმას შვილი, დღეს რისაც მამულის მქონე იყოს." |
|  |  |

მეორე დოკუმენტი, რომელშიც გვხვდება ბოსლეთი, ედიშერ და პაპუნა ციციშვილების გაყრის საქმეზე შედგენილი განჩინებაა. იგი თარიღდება 1701-1703 წლებით. მასში ნათქვამია:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „ქ. ერთ წილად ბოსლეთს პაატა და შოშია, ამაზე აძეს წრომს ხოლოაშვილი, რისაც მქონებელი იყოს, ერგო ედიშერს.ქ. ერთ წილად მამუკაშვილი გიორგი, რისაც მქონებელი იყოს, ერგო პაპუნას.ქ. ერთ წილად ბოსლეთს გოგინაშვილი ხოხონა და ხოსიტა, ამაზე აძეს სონღულას მამული, რისაც მამულის მქონებელი იყოს ერგო ედიშერს.ქ. ერთ წილად გოგინაშვილი სუხია და ოთარა რისაც მქონებელი იყოს, ერგო პაპუნას." |
|  |  |

ბოსლეთში 1728 წელს 14 კომლი მოსახლეა, რომელთაც ეკისრებოდათ საოსმალო გადასახადი 7050 ახჩის ოდენობით.

ვახუშტი ბატონიშვილი იცნობს სოფელ ბოსლეთს და დატანილი აქვს რუკაზე. იოანე ბატონიშვილი კი ბოსლეთს არ იცნობს. სავარაუდოდ სოფელი XVIII საუკუნის 90-იანი წლებისათვის, ე. წ. ლეკიანობის შედეგად გაუკაცრიელდა და ნასოფლარად იქცა.

ნასოფლარზე მდებარეობს წმ. მარინეს სახელობის ეკლესია, რომელიც გვიანფეოდალური ხანით თარიღდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წრომის წმინდა მარინეს ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* ლაცაბიძე თ. ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ. „ხაშურის მოამბე", № 11, 18 მარტი, 2019, გვ. 3
***შუგარლენდის ექსპრესი*** (ინგლ. *The Sugarland Express*) — სტივენ სპილბერგის 1974 წლის ფილმი. დაფუძნებულია რეალურ ისტორიაზე. სტივენ სპილბერგმა მიიღო კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო სცენარისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი, რომელსაც წარსულში წვრილმანი დანაშაულები აქვს ჩადენილი, პრობლემის წინაშე დგება. სოციალური სამსახური მათ შვილს ართმევს და პატარას მინდობით აღზრდაში ამწესებს. ცოლი ქმარს დაარწმუნებს, რომ სასწრაფოდ ციხიდან უნდა გაიპაროს, მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ 4 თვე დარჩა მოსახდელი, და ბავშვის გასატაცებლად უნდა გაემგზავრნონ პატარა ქალაქ შუგარლენდში. წყვილი გაიტაცებს პოლიციის მანქანასა და პოლიციელს. ტეხასის პოლიცია მათზე თავდასხმას თავს არიდებს მძევალის უსაფრთხოებიდან გამომდინარე და გამტაცებლებს დიდი კოლონით მიჰყვება უკან, შუგარლენდამდე. პოლიციის უფროსს გადამწყვეტი ზომების მიღება არ სურს, მაგრამ როცა კოლონა შუგარლენდში ჩავა, იძულებულია, გამტაცებლების ლიკვიდაციის ბრძანება გასცეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „შუგარლენდის ექსპრესი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „შუგარლენდის ექსპრესი" — Allmovie-ზე
**შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის სალუდე, დარბაზი და საზარე. სალუდე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. კარი და სარკმელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გამართულია ლუდის მოსახარში ღუმელი. აღმოსავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე სიპი ქვის სკამია მოწყობილი. ამავე კედელში ორი თაროა. საქვაბის შუაში მოთავსებულია თუნუქის ღუმელი, რომლის მილი აყვანილია ჭერამდე, სადაც ოთხკუთხა ხვრელია გაჭრილი. სალუდეს მოტკეპნილი მიწის იატაკი აქვს. სახურავი ორფერდაა. დარბაზი სალუდის უკანაა. იგი რიყის ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი. გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ნაგებობაა. შედგება ორი სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გრძივი კედლების მთელ სიგრძეზე ქვის სკამები ამოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში სამი თახჩაა, დასავლეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ კედლეში გაჭრილი კარი გადის საკოდეში პატარა, ბნელ სათავსში. შენობა გადახურულია ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დგას. წარმოადგენს რიყის ქვით ნაგებ სამ სვეტს. გადახურულია საფეხუროვანი სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 352.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 221, ISBN 978-99940-27-10-1.