**ბაიბაი** (ოფიციალურად **ქალაქი ბაიბაი**; სებ: *Dakbayan sa Baybay*; ვარ: *Syudad han Baybay*) — პირველი კლასის ქალაქი ლეიტეს პროვინციაში, აღმოსავლეთ ვისაიასის რეგიონში, ფილიპინებში. ქალაქის მოსახლეობა 109 432 ადამიანს შეადგენს. 

ბაიბაის ფართობი 45 934 ჰექტარია და ორმოკის შემდეგ უდიდესი ქალაქია ლიეტეს პროვინციაში. წარსულში ბაიბაი ლეიტეში უდიდესი ქაალქი იყო მოსახლეობის რაოდენობით და მეორე ადგილზე იყო ფართობის მიხედვით, აბუიონგის შემდეგ. ქალაქის მოსახლეობის ნაწილი ბაიბაიანონზე საუბრობს, რომელიც ვისაიანური ენაა და სებუანური ენისგანაც და ვარაიული ენისგანაც განსხვავდება.

ბაიბაი ლეიტეს ცენტრალური დასავლეთ სანაპიროს მთავარი პორტია, სადაც ბორნები სებუდან და სხვა კუნძულებიდანაც ჩადიან. ქალაქში მდებარეობს ბაიაბის საზოგადოებრივი ტერმინალი, რომელიც ტაკლობანს, ორმოკს, მაასინს, მანილას, დავაოსა და ლეიტეს, სამხრეთ ლეიტესა და სამარის სხვა ქალაქებს ემსახურება.

ბაიბაბი უმეტესწილად სასოფლო-სამეურნეო ქალაქია. მოსახლების დიდ ნაწილს ფერმერები და მეთევზეები შეადგენენ, ნაწილი კი მონადირეობას მისდევს. ქალაქში ძირითადად ბრინჯი, სიმინდი, ხილი და ბოსნტენული მოჰყავთ. ქალაქში წამყვანი დარგებია ხისა და ბამბუკის ავეჯის, კერამიკული ნიმუშების, კაბების, კონსერვების, ბოჭკოების, ჭილობების, ლითონებისა და ფილიპინური ავეჯის წარმოება. 

ბაიბაიში მდებარეობს ვისაიასის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ერთ-ერთი წამყვანი უნივერსიტეტია სასოფლო-სამეურნეო კვლევებში.

გეოგრაფია
---------

მზის ჩასვლა ბაიბაიში
ბაიბაის დასავლეთიდან კამოტესის ზღვა, ჩრდილოეთიდან — ალბუერის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთით — ინოპაკანის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ბურაენი, კა-პასი და მაკართური, აღმოსავლეთით — ხავიერი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით აბუიოგი და მაჰაპლაგი ესაზღვრება.

კორონასის კლიმატის კლასიფიკაციით ბაიბაი IV კლიმატურ ზონას მიეკუთვნება, რომელიც ძირითადად წვიმიანია და მკვეთრად გამოხატული სეზონები არ ახასიათებს. ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში რელიეფი მთიანია და დასავლეთით სანაპიროსკენ დაბლდება. სასოფლო-სამეურნეო ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობას ფერმერები და მეთევზეები შეადგენენ. მოჰყავთ ბრინჯი, სიმინდი, ხილი და ბოსტნეული. ქალაქში განვითარებულია ბამბუკისა და ხის ავეჯის, კერამიკული ჭურჭლის, კონსერვეის წარმოება და სხვ.

### ბარანგაები

ბაიბაი იყოფა 92 ბარანგაიდ, რომელთაგანაც 23 პობლაკიონში მდებარეობს. 68 ბარანგაის სასოფლო-სამეურნეო სტატუსი აქვს.

დემოგრაფია
----------

ბაიბაის საკანონმდებლო ორგანოს შენობა
ბაიბაის მკვიდრებს ბაიბაიანონებს უწოდებენ. მოსახლეობის თითქმის 90% რომის კათოლიკური ეკლესიის მიმდევარია. ბაიბაის მოსახლეობის უმეტესობა ბოჰოლანოსა და სებუანურ ენებზე საუბრობს, რომლებზეც ვარაიული ენების გავლენა იგრძნობა. ქალაქის ძირძველი მოსახლეები ბაიბაიანონზე საუბრობდნენ, სანამ აქ ბოჰოლანურ და სებუანურ ენებზე მოსაუბრე მოსახლეობა დამკვიდრდებოდა.

ადგილობრივი მმართველობა
-----------------------

ქალაქის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური მერია. საკანონმდებლო ორგანოს საქალაქო საბჭო წარმოადგენს, რომელიც ქალაქის სამართავ განკარგულებებს შეიმუშავებს. საბჭო ერთპალატიანი ორგანოა და 10 დეპუტატის, *ex officio*-ებისა და სექტორული წარმომადგენლებისგან შედგება. საქალაქო საბჭოს ვიცე-მერი თავმჯდომარეობს, რომელიც მერის დროებითი ვაკანსიის დროს მერის უფლებამოსილებებსაც ითავსებს.

კულტურა
-------

ფაილი:Visayas State University.jpgვისაიასის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის შენობა
ბაიბაი ლეიტეს დასავლეთ სანაპიროს ბიზნეს და ინდუსტრიული კერაა. ქალაქის სანაპირო პრომენადა ყველაზე ხშირად მონახულებადა ადგილია, განსაკუთრებით ღამით. ქალაქში არაერთი ფესტივალი იმართება: ტიგბავანონის ფესტივალი ყოველწლიურად იანვრის მეორე შაბათს პლარიდელის ბარანგაიში აღინიშნება და წმინდა ნინიოს ეძღვნება. სხვა ფესტივალების მსგავსად ტიგბავანონის ფესტივალზე პლარიდელის ბარანგაის ისტორია და ყოფითი სცენები ცოცხლდება. ჰალარანის ფესტივალი სანტო-როსარიოს ბარანგაიში ყოველი წლის ოქტომბერში იმართება. სირონგის ფესტივალი პომპონანის ბარანგაიში ივნისის მე-13 დღეს იმართება.

განათლება
---------

ბაიბაიში მთავარი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება ვისაიასის სახელმწიფო უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მოწინავე საგანმანათლებლო დაწესებულება სასოფლო-სამეურნეო კვლევების სფეროში. ვისაიასის რეგიონში იგი ერთადერთი უნივერსიტეტია, რომელსაც ფილიპინების ტურიზმის დეპარტამენტი ტურისტული ძეგლის სტატუსს ანიჭებს. 

ბაიბაიში 71 დაწყებითი სკოლა მდებარეობს, რომელთაგანაც 3 პობლაკიონში, 68 კი სასოფლო-სამეურნეო სივრცეებში მდებარეობს. საშუალო სკოლებს შორის აღსანიშნავია: ბაიბაის ეროვნული საშუალო სკოლა, ბანაჰაოს, ბიტანჰუანის, ბუნგის, კარიდადის, სიაბუს, პლარიდელის, პომპონანის, მაილჰის, მაკინჰასის ეროვნული საშუალო სკოლები და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბაიბაი***

* ბაიბაი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Baybay Profile at PhilAtlas.com
* Local Governance Performance Management System

სქოლიო
------

1. ↑  2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>
2. ↑  Carl Rubino. 2005. Utudnon, an Undescribed Language of Leyte დაარქივებული 2015-05-13 საიტზე Wayback Machine.. In Hsiu-chuan Liao and Carl R. Galvez Rubino (eds.), *Current Issues in Philippine Linguistics and Anthropology: Parangal kay Lawrence A. Reid*, 306-336. Manila, Philippines: Linguistic Society of the Philippines and SIL Philippines.
3. ↑  *Welcome to the City of Baybay*. "".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — იანვარი 29, 2019. ციტირების თარიღი: January 29, 2019.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აღმოსავლეთი ვისაიასი |
| --- |
|  |
| რეგიონული ცენტრი | 
* ტაკლობანი
 |  |
|  |
| პროვინციები | 
* ბილირანი
* აღმოსავლეთი სამარი
* ლეიტე
* ჩრდილოეთი სამარი
* სამარი
* სამხრეთი ლეიტე
 |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* ტაკლობანი
 |
|  |
| დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქები | 
* ორმოკი
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ბაიბაი
* ბორონგანი
* კალბაიოგი
* კატბალოგანი
* მაასინი
 |
|  |
| პროვინციული დედაქალაქები | 
* ბორონგანი
* კატარმანი
* კატბალოგანი
* მაასინი
* ნავალი
* ტაკლობანი
 |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ბილირანი | 
* ალმერია
* ბილირანი
* კაბუკგაიანი
* კაიბირანი
* კულაბა
* კავაიანი
* მარიპიპი
* ნავალი
 |
|  |
| აღმ. სამარი | 
* არტეჩე
* ბალანხიგა
* ბალანგკაიანი
* კან-ავიდი
* დოლორესი
* ხენერალ-მაკართური
* ხიპორლოსი
* გიუანი
* ერნანი
* ხიპაპადი
* ლავაანი
* ლიორენტე
* მასლოგი
* მაიდოლონგი
* მერსედესი
* ორაის
* კინაპონდანი
* სალსედო
* სან-ხულიანი
* სან-პოლიკარპო
* სულატი
* ტაფტი
 |
|  |
| ლეიტე | 
* აბუიოგი
* ალანგალანგი
* ალბუერა
* ბაბატნგონიი
* ბარუგო
* ბატო
* ბურაუენი
* კალუბიანი
* კაპოოკანი
* კარიგარა
* დაგამი
* დულაგი
* ილონგოსი
* ინდანგი
* ინოპაკანი
* ისაბელი
* ხარო
* ხავიერი
* ხულიტა
* კანანგა
* ლა-პასი
* ლეიტე
* მაკართური
* მააპლაგი
* მატაგ-ობი
* მატალომი
* მაიორგა
* მეირდა
* პალო
* პალომპონი
* პასტრანა
* სან-ისიდრო
* სან-მიგელი
* სანტა-ფე
* ტაბანგო
* ტაბონტაბონი
* ტანაუანი
* ტოლოსა
* ტუნგა
* ვილიაბა
 |
|  |
| სამარი | 
* ალმაგრო
* ბასეი
* კალბიგა
* დარამი
* განდარა
* ინაბანგანი
* ხიაბონგი
* მარაბუტი
* მატუგინაო
* მოტიონგი
* პაგსანგანი
* პარანასი
* პინაბაკდაო
* სან-ხორხე
* სან-ხოსე-დე-ბუანი
* სან-სებასტიანი
* სანტა-მარგარიტა
* სანტა-რიტა
* სანტო-ნინიო
* ტაგაპულ-ანი
* ტალალორა
* ტარანგნანი
* ვილიარეალი
* სუმარაგა
 |
|  |
| ჩრდილოეთი სამარი | 
* ალიენი
* ბირი
* ბობონი
* კაპული
* კატარმანი
* კატუბიგი
* გამაი
* ლაოანგი
* ლაპინიგი
* ლას-ნავასი
* ლავესარესი
* ლოპე-დე-ვეგა
* მაპანასი
* მონდრაგონი
* პალაპაგი
* პამბუხანი
* როსარიო
* სან-ანტონიო
* სან-ისიდრო
* სან-ხოსე
* სან-როკე
* სან-ვისენტე
* სილვინო-ლობოსი
* ვიქტორია
 |
|  |
| სამხრეთი ლეიტე | 
* ანაავანი
* ბონტოკი
* ინუნანგანი
* ინუნდაიანი
* ლიბაგონი
* ლილოანი
* ლიმასავა
* მაკროონი
* მალიტბოგი
* პადრე-ბურხოსი
* პინტუიანი
* სენ-ბერნარი
* სან-ფრანსისკო
* სან-ხუანი
* სან-რიკარდო
* სილაგო
* სოგოდი
* თომას-ოპუსი
 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების ქალაქები |
| --- |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* ანხელესი
* ბაკოლოდი
* ბაგიო
* ბუტუანი
* კაგაიან-დე-ორო
* კალოოკანი
* სებუ
* დავაო
* გენერალ-სანტოსი
* ილიგანი
* ილოილო
* ლაპუ-ლაპუ
* ლას-პინიასი
* ლუსენა
* მაკატი
* მალაბონი
* მანდალუიონგი
* მანდაუე
* მანილა
* მარიკინა
* მუნტინლუპა
* ნავოტასი
* ოლონგაპო
* პარანიაკე
* პასაი
* პასიგი
* პუერტო-პრინსესა
* კესონ-სიტი
* სან-ხუანი
* ტაკლობანი
* ტაგიგი
* ვალენსუელა
* ზამბოანგა
 | Coat of arms of the Philippines |
|  |
| დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქები | 
* კოტაბატო
* დაგუპანი
* ნაგა
* ორმოკი
* სანტიაგო
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ალამინოსი
* ანტიპოლო
* ბაკოორი
* ბაგო
* ბაისი
* ბალანგა
* ბატაკი
* ბატანგასი
* ბაიავანი
* ბაიბაი
* ბაიუგანი
* ბინიანი
* ბისლიგი
* ბოგო
* ბორონგანი
* კაბადბარანი
* კაბანატუანი
* კაბუიაო
* კადისი
* კალამბა
* კალაპანი
* კალბაიოგი
* კანდონი
* კანლაონი
* კარკარი
* კატბალოგანი
* კაუაიანი
* კავიტე
* დანაო
* დაპიტანი
* დასმარინიასი
* დიგოსი
* დიპოლოგი
* დუმაგეტე
* ელ-სალვადორი
* ესკალანტე
* გაპანი
* გენერალ-ტრიასი
* გინგოოგი
* გუიჰულნგანი
* ჰიმამაილანი
* ილაგანი
* იმუსი
* ირიგა
* ისაბელა
* კაბანკალანი
* კიდაპავანი
* კორონადალი
* ლა-კარლოტა
* ლამიტანი
* ლაოაგი
* ლეგასპი
* ლიგაო
* ლიპა
* მაასინი
* მაბალაკატი
* მალაიბალაი
* მალოლოსი
* მარავი
* მასტაბე
* მატი
* მეიკაუაიანი
* მუნიოსი
* ნაგა
* ოროქუიეტა
* ოსამისი
* პაგადიანი
* პალაიანი
* პანაბო
* პასი
* როხასი
* საგაი
* სამალი
* სან-კარლოსი
* სან-კარლოსი
* სან-ფერნანდო
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე
* სან-ხოსე-დელ-მონტე
* სან-პაბლო
* სან-პედრო
* სანტა-როსა
* სანტო-ტომასი
* სიალი
* სიპალაი
* სორსოგონი
* სურიგაო
* ტაბაკო
* ტაბუკი
* ტაკურონგი
* ტაგაიტაი
* ტაგბილარანი
* ტაგუმი
* ტალისაი
* ტალისაი
* ტანაუანი
* ტანდაგი
* ტანგუბი
* ტანჯაი
* ტარლაკი
* ტაიაბასი
* ტოლედო
* ტრესე-მარტირესი
* ტუგეგარაო
* ურდანეტა
* ვალენსია
* ვიქტორიასი
* ვიგანი
 |

 |