recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მუსტაფა ქემალ ათათურქის ძეგლი** (აზერ. Mustafa Kamal Atatürkün heykəli - თურქეთის რესპუბლიკის ფუძემდებლის, თურქეთის ეროვნული მოძრაობისა და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ლიდერის ძეგლი, რომელიც 2010 წლის 17 მაისს ბაქოში დაიდგა.

ძეგლის დადგმა
-------------

თურქეთის რესპუბლიკის ფუძემდებლის მუსტაფა ქემალ ათათურქის ძეგლი 2010 წლის 17 მაისს ბაქოში, ნასიმინის რაიონში, აზერბაჯანში თურქეთის საელჩოს წინ დაიდგა. გახსნის ცერემონიალში მონაწილეობა მიიღეს - აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა და მისმა მეუღლემ მეჰრიბან ალიევამ და თურქეთის იმდროინდელმა პრემიერ-მინისტრმა რეჯეფ თაიპ ერდოღანმა და მისმა მეღლემ - ემინე ერდოღანმა. ამ დღის აღსანიშნავად აზერბაიჯანისა და თურქეთის დროშებით გამშვენებულ პარკში საპატიო ყარაული მოეწყო. ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი, აზერბაიჯანის სამხატვრო აკადემიის რექტორი ომარ ელდაროვი.

სქოლიო
------

1. ↑  Bakıda Türkiyə Respublikasının banisi Mustafa Kamal Atatürkün abidəsi açılmışdır az. Халг газети (18.05.2010).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24.05.2019. ციტირების თარიღი: 02.06.2021.
2. ↑  Bakıda Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün abidəsi açılmışdır az. president.az (17.05.2010).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24.05.2019. ციტირების თარიღი: 02.06.2021.
**ათანასე** (ერისკაცობაში — **ალექსი პეტრიევი** [პეტრიაშვილი]; დ. 28 სექტემბერი, 1774, ყიზლარი, ასტრახანის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 17 ოქტომბერი, 1832, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია) — ქართველი სასულიერო პირი, არქიმანდრიტი.

ბიოგრაფია
---------

ალექსი პეტრიაშვილი დაიბადა ყიზლარში, სწავლობდა ასტრახანის სასულიერო სემინარიაში. 1796 წელს ეკურთხა ყიზლარის ტაძრის მღვდლად. 1798 წელს გადაიყვანეს მუშკეტერთა პოლკში სამხედრო მღვდლად. პავლე ციციანოვის საქართველოს მთავარმართებლად დანიშვნისთანავე ალექსი პეტრიაშვილი დეკანოზის ხარისხით 1803 წელს გადაიყვანეს მასთან სამსახურში, როგორც თარჯიმანი. იმავე წელს დაინიშნა ახლად დაარსებული თბილისის კეთილშობილთა სასწავლებლის დირექტორად. ალექსი პეტრიაშვილს დიდი წვლილი მიუძღვის კეთილშობილთა სასწავლებლის წარმატების, მისი სახელმძღვანელოებით უზრუნველყოფისა და თბილისის სტამბის დაარსების საქმეში.

ათანასეს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ორბელიანთა სახლთან და იყო გრიგოლ ორბელიანის ნათლია. მიტროპოლიტ ვარლამთან ერთად მოამზადა საქართველოს საეკლესიო რეფორმის პროექტი. არსენ თბილელთან უთანხმოების შედეგად 1810 წელს სასწავლებლის დირექტორობიდან გადააყენეს. იგი ბერად აღიკვეცა, არქიმანდრიტის ხარისხი მიენიჭა და ქვათახევის მონასტრის წინამძღვრად დაინიშნა. 1814 წელს თბილისში ქართლ–კახეთ–იმერეთის სინოდალური კანტორის დაარსებისთანავე ათანასე მის წევრად დაინიშნა.

ეგზარქოს თეოფილაქტე რუსანოვის დავალებით 1819 წელს ათანასე გააგზავნეს სამეგრელოში იქაური საეკლესიო ყმების, შემოსავლებისა და სასულიერო პირთა რაოდენობის ზუსტი ცნობების შესაკრებად, ასევე იქ რუსული საეკლესიო მმართველობის დასამყარებლად.

ქვათახევის მონასტრის გაუქმების შემდეგ ათანასე მცირე დროით თბილისის ფერისცვალების (ე. წ. დარიის) მონასტრის წინამძღვარი იყო, მაგრამ მალევე რუსეთში გაემგზავრა. იქ ჯერ ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის მაკარის მონასტრის წინამძღვრად დანიშნეს, შემდეგ მოსკოვში დონის მონასტრის არქიმანდრიტად. ათანასე გარდაიცვალა 1832 წლის 17 ოქტომბერს. დასაფლავებულია დონის მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* ბერძნიშვილი მ. ათანასე არქიმანდრიტი (1774-1832) // მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის. თბ. 1980. გვ.104-106.
* ღაღანიძე მ. ორი მღვდელმსახური წიგნიერება-განათლების სამსახურში : ათანასე ამილახვარი და ათანასე ალექსი-მესხიშვილი // ძველი და ახალი საქართველოს მიჯნაზე : ლიტ. პორტრეტები XVIII-XIX საუკუნეების საქ. საზ. და კულტ. ცხოვრების ალბომიდან. თბ. 2010. გვ.38-44.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ათანასე (პეტრიაშვილი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ათანასე პეტრიაშვილი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ათანასე პეტრიაშვილი
2. ↑  საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.I.–თბ. 1997.–გვ.74
**ნელი ტეილო როსი** (ინგლ. Nellie Tayloe Ross; დ. 29 ნოემბერი, 1876, ენდრიუ, მისურის შტატი — გ. 19 დეკემბერი, 1977) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე ვაიომინგის შტატის მე-14 გუბერნატორი 1925-1927 წლებში. პირველი ქალი გუბერნატორი ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში. ასევე აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის პირველი ქალი დირექტორი 1933-1953 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ნელი ტეილო როსი დაიბადა 1876 წლის 29 ნოემბერს დასახლება ამაზონიაში, მისურის შტატის ტერიტორიაზე. 1884 წელს, როდესაც იგი 7 წლის იყო, მისი ოჯახი ჩრდილოეთ კანზასის შტატში გადავიდა საცხოვრებლად. 1892 წელს სწავლობდა მიტონვეილის გიმნაზიაში, მისი ოჯახი ამ პერიოდში საცხოვრებლად გადავიდა ნებრასკის შტატის ქალაქ ომაჰაში. 1902 წელს ცოლად გაყვა უილიამ ბრედფორდ როსს (რომელთანაც შეეძნა ოთხი შვილი) და წყვილი ვაიომინგის შტატში გადავიდა საცხოვრებლად. 1922 წელს მისი მეუღლე აირჩიეს ამავე შტატის გუბერნატორად. 

1924 წლის 3 ოქტომბერს უილიამ ბრედფორდ როსი მოულოდნელად გარდაიცვალა და ნელი როსი აღნიშნულ თანამდებობაზე აირჩიეს თავისი ქმრის ვადის ამოწურვამდე, არჩევნებში გაიმარჯვა და მეტოქეების აჯობა 8000-ზე მეტი ხმით. გუბერნატორის თანამდებობაზე მან გააგრძელა თავისი დაღუპული ქმრის პოლიტიკა, რომელიც გამოდიოდა გადასახადების შემცირების წინადადებით რიგითი მოქალაქეებისათვის, ღარიბი ფერემერებისათვის სახელმწიფო დახმარების, საბანკო რეფორმისა და ბავშვების, მოსამსახურე ქალებისა და შახტიორთა უფლებების დაცვის წინადადებით. 

იგი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში პირველი ქალი გუბერნატორი და დღემდე რჩება ვაიომინგის შტატის ერთადერთ ქალ გუბერნატორად. აქტიურად ემხრობოდა მშრალ კანონს, რომელიც გასული საუკუნის 20-იან წლებში მოქმედებდა აშშ-ის ტერიტორიაზე. 

1933 წლის 3 მაისს ნელი ტეილო როსი პრეზიდენტმა ფრანკლინ დელანო რუზველტმა დანიშნა აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის დირექტორად და გახდა პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე. ეს საპასუხისმგებლო თანამდებობა შემოიღეს 1792 წელს და აქედან მოყოლებული ყველაზე მეტხანს სწორედ მას ეკავა. 20-წლიანი მუშაობის დროს (ხუთი სრული ვადა 1953 წლამდე, შემდეგ გავიდა პენსიაში) მისი ხელმძღვანელობით აშენდა ოქროს საცავი ახალი შენობა ფორტ-ნოქსეში, ვერცხლის საცავი ვესტ-პოინტში და სამონეტო ზარაფხანის შენობა სან-ფრანცისკოში. 

პენსიაში გასვლის შემდეგ როსი წერდა სტატიებს ქალთა სხვადასხვა ჟურნალებისათვის, ბევრს მოგზაურობდა. უკანასკნელი მარშრუტი შედგა ვაიომონგში, როდესაც იგი იყო 96 წლის ასაკში. ხუთი წლის შემდეგ, 101 წლის ასაკში გარდაიცვალა ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში. გარდაცვალების მომენტში იყო ყველაზე ასაკოვანი ყოფილი გუბერნატორი აშშ-ში. ნელი ტეილო როსი დაკრძალეს ლეიკვიუს ოჯახურ სასაფლაოზე შაიენში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Nellie Tayloe Ross Papers დაარქივებული 2020-11-02 საიტზე Wayback Machine.  at the University of Wyoming – American Heritage Center
* Nellie Tayloe Ross biography at Gale Cengage Learning
* Tayloe Ross genealogy
* Famous Firsts by American Women
* Historic film footage of Nellie Tayloe Ross, Director of US Mint, and staff overseeing first gold shipment from Philadelphia US Mint to Fort Knox, January 1937.
**ნერსე II** — ქართლის ერისმთავარი VIII საუკუნის II ნახევარში (781-მდე) ადარნასე კურაპალატისა და ერისმთავრის ძე. მასთან აღსაზრდელად მშობლებისაგან მიბარებული იყო გრიგოლ ხანძთელი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

772 წელს ნერსე II ხალიფა მანსურმა ანტიარაბული საქმიანობისათვის ბაღდადში გაიწვია და საპყრობილეში ჩასვა. ხალიფა მაჰდიმ (775-785 წწ.) გამეფებისთანავე გაათავისუფლა ნერსე II და იმავე პატივით ქართლში გამოისტუმრა. 5 წლის შემდეგ ნერსე II კვლავ შეებრძოლა არაბებს, შემდეგ თავისი მხლებლებით ხაზარებთან გაიქცა (დარიალის გზით), რადგან მათი დახმარების იმედი ჰქონდა. ხაზართა ხაკანმა ნერსე II პატივისცემით მიიღო, მაგრამ სამხედრო დახმარებაზე, ჩანს, უარი უთხრა. ნერსე II დასავლეთ საქართველოში (აფხაზეთში) გადავიდა, სადაც წინასწარ ჰყავდა ცოლ-შვილი გახიზნული. აქ მან შეიტყო, რომ ხალიფას ქართლის ერისმთავრად მისი დისწული სტეფანოზ გურგენის ძე დაენიშნა. ნერსე II-მ ამირასაგან ქართლში დაბრუნების ნებართვა და უშიშროების გარანტია ითხოვა. ხაზარებისაგან მიტოვებული ნერსე II არაბებისათვის საშიში აღარ იყო და, როგორც კერძო პირი, ქართლში დაბრუნდა.

ნერსე II-ის ცხოვრების ამ პერიოდთან არის დაკავშირებული მისი არაბი მსახურის აბოს ტრაგიკული თავგადასავალი.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 394.

|
|  |
|
| წინამორბედი:ჯუანშერ II | **ქართლის ერისთავი**771 - 776 | შემდეგი:სტეფანოზ IV |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართლის ერისმთავრები |
| --- |
|  |
| VI საუკუნე | 
* გუარამი
* ჯუანშერ I
* სტეფანოზ I
 |
|  |
| VII საუკუნე | 
* ადარნასე
* სტეფანოზ II
* გუარამ II
* ნერსე I
* არშუშა
 |
|  |
| VIII საუკუნე | 
* ვარაზ-ბაკური
* სტეფანოზ III
* მირი
* არჩილი
* ჯუანშერი
* ადარნასე
* ნერსე II
* სტეფანოზ IV
* აშოტ I დიდი
 |

 |
**ა. ი. ნესვიცკის საქალაქო საკარმიდამო** (რუს. Городская усадьба А. И. Несвицкой; ან **რუკავიშნიკოვის თავშესაფარი** (რუს. Рукавишниковский приют) — ისტორიული შენობა მოსკოვში, სადოვოეს მოედანზე (სმოლენკო-სენაიას მოედანი, სახ. 30).

ისტორია
-------

პირველი ცნობები ამ ტერიტორიაზე თარიღდება XVIII საუკუნით, რომლის მაშინდელი მეპატრონე ნ. მ. ჟელიაბუჟსკი იყო. მაშინ აშენებულია ძირითადი შენობაც. 1775 წელს, შენობა უკვე მოსკოვის გენერალურ გეგმაში შედიოდა.

1794 წელს, ტერიტორიას ახალი მეპატრონე ჰყავს — ნ. ი. ნესვიცკაია. მის მეპატრეონობისას, სახლი გადაკეთდა. გარკვეული ცნობებით, იდეის ავტორია ცნობილი არქიტექტორი მატვეი კაზაკოვი, მაგრამ ეს არ დასტურდება, თუმცა, კაზაკოვის ალბომებში ნესვიცკის სახლის გეგმებია მოცემული. 1812 წელს, სახლი ძლიერი ხანძრის შედეგად დაზარალდა, რომელიც შემდგომში გარემონტდა.

1864 წელს, მოვაჭრე ნიკოლაი რუკავიშნიკოვმა თანხა გამოყო მცირეწლოვან დამნაშავეთა თავშესაფრის შექმნისთვის, რომელიც პირველი გახდა მოსკოვში. 1873 წელს, მოსახლეობის დაჟინებული თხოვნით და იმპერატორ ალექსანდრე II-ის გადაწყვეტილებით, თავშესაფარს მოვაჭრის სახელი ეწოდა. როდესაც ნიკოლაი რუკავიშნიკოვი გაციების შედეგად გარდაიცვალა, მის დაკრძალვაზე მოსახლეობის გარდა, თავშესაფრის აღსაზრდელებიც იყვნენ. იმისათვის, რომ თავშესაფარმა გაეგრძელებინა თავისი მუშაობა, ძმებმა მოვაჭრეებმა ივანემ და კონსტანტინემ 120 ათას რუბლად სახლი იყიდეს, რომელიც 1878 წელს საქალაქო დაწესებულება გახდა. 1879 წელს, სახლი არქიტექტორ ალექსანდრ ობერის პროექტის მიხედვით გადაკეთდა. თავშესაფრის შენობას ბაღის მხრიდან მიაშენეს კარის ეკლესია რუსულ-ბიზანტიურ სტილში, რომელიც აკურთხეს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. მოგვიანებით მთლიანად შეიცვალა არქიტექტურული ანსამბლის მთელი კომპოზიცია, სმოლენსკის ბულვარის მხრიდან სააღლუმო შესასვლელის ადგილზე მიაშენეს ახალი კორპუსი. 1920 წელს, თავშესაფარი დაკეტეს და აქ კომუნალური ბინები განთავსდა.

1945 წლის შემდეგ, სახლს რესტავრაცია ჩაუტარდა. XXI საუკუნეში, აქ კომერციული ორგანიზაციებია განთავსებული.

არქიტექტურა
-----------

ნესვიცკის სახლი არაერთხელ გადაკეთდა. დასაწყისში, როდესაც შენობის მეპატრონე ჟელუბუჟსკი იყო, სახლი ბაროკოს სტილში იყო, როდესაც ნესვიცკი დაეპატრონა სახლს, სახლმა სტილი შეცვალა და კლასიკური გახდა: ცენტრში განლაგდა კარიბჭე (პორტიკი), რომელიც რვა კორინთულ სვეტს დაეყრდნო, მორთული ფრონტონით. XIX საუკუნეში, სახლის საკმაოდ დაშორებული იყო ქუჩიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Страница в реестре объектов культурного наследия დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. .

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Усадьба Н.И. Несвицкой. ციტირების თარიღი: 2015-05-25.
2. ↑  Дом Несвицкой на Смоленской-Сенной.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-22. ციტირების თარიღი: 2015-05-25.
**ნერსესის სასწავლებელი** — სომხური სასულიერო სემინარია, დაარსდა 1824 წელს თბილისში სომხური ეკლესიის არქიეპისკოპოსის ნერსეს აშტარაკელის ინიციატივით. XIX საუკუნის ბოლო მეოთხედში საეკლესიო-სამრევლო სკოლების მასწავლებელთა კადრების ნაკლებობის გამო ამ სემინარიის ბოლო კლასს პედაგოგიური მიმართულება მიეცა და ნერსესის სასწავლებელი სასულიერო-საერო სასწავლებლად გადაიქცა. აქ სწავლობდნენ მწერალ-პედაგოგები ხაჩატურ აბოვიანი და ღაზაროს აღაიანი, პუბლიცისტ-პედაგოგი ს. ნაზარიანი, პოეტი ჰოვანეს თუმანიანი, პროზაიკოსი პერჭ პროშიანი, საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე ანასტას მიქოიანი და სხვები. სემინარიაში მუშაობდნენ პროგრესულად მოაზროვნე პედაგოგები. 1921 წელს სასწავლებელი დაიხურა.

2005 წლიდან სასწავლებლის შენობა კავკასიის უნივერსიტეტის საკუთრებაშია. 2006 წელს დაიწყო მისი აღდგენითი სამუშაოები, თუმცა დროებით შეფერხდა. პროცესი 2016 წელს გაგრძელდა. 2017 წლიდან შენობა უნივერსიტეტის კამპუსია.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 394.
2. ↑  CU კამპუსი. კავკასიის უნივერსიტეტი. ციტირების თარიღი: 14 ოქტომბერი, 2022
3. ↑  კავკასიის უნივერსიტეტის 20 წლის იუბილე და ახალი კამპუსი. *On.ge* (20 დეკემბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 14 ოქტომბერი, 2022
**ნესოსი** (ბერძნ. Nesos — კუნძული) — ისტორიული გამაგრებული პუნქტი ეგრისის სამეფოში. ნესოსს მოიხსენიებს აგათია სქოლასტიკოსი 552–556 წლების ეგრისის დიდი ომის აღწერის დროს. ნესოსი ხელოვნურ კუნძულს წარმოადგენდა. აქ იყო ბიზანტიის ჯარების ერთ-ერთი მთავარი ბანაკი. 555 წელს ნახორაგანმა 60 ათასი მეომრით შეუტია ნესოსს, სადაც გამაგრებული იყვნენ ბიზანტიელი სარდლები მარტინე და იუსტინე. 556 წელს აქედან გაიგზავნა ბიზანტიის ჯარი როდოპოლისის ასაღებად.

მდებარეობა
----------

ნესოსი 25–27 კილომეტრით იყო დაცილებული ტელეფისის ციხეს და მდებარეობდა იქ სადაც მდინარე ტეხური ერთვის მდინარე რიონს. სიმონ ყაუხჩიშვილის მოსაზრებით ნესოსი მდებარეობდა ახლანდელ სოფელ ისულას, რომელიც მდინარეების აბაშისა და ტეხურის შესართავში მდებარეობს, სამხრეთით, რიონისკენ. ყაუხჩიშვილი იშველიებს ისულასა და რიონს შორის დაფიქსირებულ ტოპონიმებს ნაოჩუ, ნადოხორი (დოხორი — სასახლე) და ნაოხვამი (ოხვამე — სალოცავი). ამ მიდამოებში ციხე-სიმაგრის კვალი არ ჩანს. ციხეს არც აგათია სქოლასტიკოსი იხსენიებს. ნესოსის მნიშვნელობას მისი კუნძულისებური და მიუდგომელი მდებარეობა განაპირობებდა. ამჟამად ძველი ნესოსის მიდამოები დაუსახლებელია; ახლომდებარე სოფლების მოსახლეობა მას კოდორეს ეძახის.

ლიტერატურა
----------

* *უჩანეიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 396.
* *უჩანეიშვილი დ.*, ნესოსის ადგილმდებარეობის შესახებ // საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. 75, №3, 1967.
* *ყაუხჩიშვილი, ს.*, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. III, ტფილისი: ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1936. — გვ. 316-317.
**ქინძი** (ლათ. Coriandrum sativum) — ერთწლოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახიდან (Apiaceae). ქინძის სამშობლოდ მიიჩნევა ხმელთაშუაზღვისპირეთი, სადაც გვხვდება ველური სახით, კულტივირებული იქნა ამავე ადგილებში.

ქინძს აქვს ცილინდრული, სწორმდგომი ღერო, რომლის სიმაღლე 60 სმ აღწევს. ფორმით ცვალებადი ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული. ყვავილები შეკრულია რთულ ქოლგებად. აქვს სფეროსებრი ან მოგრძი–მომრგვალო ნაყოფი. შეიცავს ეთერზეთებს და ცხიმებს.

საქართველოში ქინძი გავრცელებულია უძველესი დროიდან. აქ გვხვდება ქინძის რამდენიმე კულტურული სახეობა.

გამოყენება
----------

### სამზარეულოში

ქინძის მშრალი თესლი
ქინძი ფართოდ გამოიყენება შუა აღმოსავლურ, ხმელთაშუაზღვისპირულ, სამხრეთ ამერიკულ, აფრიკულ, ჩინურ, სამხრეთ აზიურ და სხვა სამზარეულოებში. ქინძის ფოთლებს იყენებენ მწვანილად. მისი გამშრალი ნაყოფი (ქინძის თესლი) გამოიყენება საკაზმ–სანელებელ საშუალებად. კულინარიული მიზნებისთვის გამოიყენება აგრეთვე ქინძის ფესვები.

### სხვადასხვა

ქინძი გამოიყენება არასასიამოვნი სუნის გასანეიტრალებლად, მაგ. თამბაქოსა და ფარმაცეპტიის სუნის გასანეიტრალებლად. 
მისგან ამზადებენ ლიქიორსა და ჯინს. ქინძი გამოიყენება პარფიუმერიაშიც.

ასევე გამოიყენება მედიცინაში, ქინძის მარცვლებიდან მოპოვებულ ზეთს გააჩნია ანტიბაქტერული თვისება. ასევე დიდი გამოყენება აქვს საოჯახო მედიცინაში, მაგ. დაფქული მარცვლებისაგან მომზადებული პასტა გამოიყენება წყლულებისა და ჭრილობების მოსაშუშებლად.

ლიტერატურა
----------

* Katzer, Gernot Coriander Seeds and Cilantro (Coriandrum sativum)
* Noxon, Heather and Meyer, Alex (2004). Genetic Analysis of PTC and Cilantro Taste Preferences. MindExpo 2004

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქინძი***

* ვოლ სტრიტ ჟურნალის სტატია (თებერვალი, 2009).
* NPR ისტორიები იმის შესახებ თუ როგორ აგემოვნებენ ქინძს (დეკემბერი, 2008).
* *New York Times* ხობა ქინძის გამოყენებით (აპრილი, 2010).
**ქიონულ ნურულაევა** (აზერ. Könül Nurullayeva; დ. 1 დეკემბერი, 1985, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი, აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის წევრი. აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობათა განყოფილების ხელმძღვანელი, ევროპის ოლიმპიური კომიტეტის გენდერული თანასწორობის კომისიის წევრი, ისლამური სოლიდარობის სპორტის ფედერაციის აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, აზერბაიჯანის დელეგაციის ხელმძღვანელი 2010 წლის ვანკუვერის და 2014 წლის სოჭის ზამთრის ოლიმპიადაზე, „ბაქო 2020"-ის საორგანიზაციო კომიტეტის აღმასრულებელი დირექტორი, „ისლამური სოლიდარობის თამაშების" საორგანიზაციო კომიტეტის მდივანი.

ცხოვრება
--------

ქიონულ ნურულაევა დაიბადა 1985 წლის 1 დეკემბერს ბაქოში. 1992-2000 წლებში სწავლობდა ნ. ტუსის სახელობის საშუალო სკოლაში. 2003-2008 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის ენების უნივერსიტეტის ევროპული კვლევების ფაკულტეტზე. 2008-2010 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ევროპული კვლევებისა და საერთაშორისო ურთიერთობების სამაგისტრო პროგრამაზე.

კარიერა
-------

ქიონულ ნურულაევა თავისი სპორტული კარიერის განმავლობაში არაერთი პროექტის ხელმძღვანელი იყო. ახალგაზრდობაში არაერთი სპორტული პროექტის კოორდინატორი იყო, ხელმძღვანელობდა კონფერენციებს, სემინარებს და სპორტული პროექტებს აზერბაიჯანში. მის მიერ ჩატარებული ზოგიერთი პროექტია: „დსთ-ს და ბალტიის ქვეყნების ოლიმპიური კომიტეტების ხელმძღვანელების რეგიონალური ფორუმი", „ევროპის სამართლიანი თამაშების მოძრაობის კონგრესი", „ოლიმპიურ თამაშებში ატლეტთა ევროპული კლასიფიკაციის შეჯიბრი", „ბაქო 2014", „ევროპის ოლიმპიური კომიტეტის 43-ე გენერალური ასამბლეა" და სხვა. გარდა ამისა, „2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე" ბაქოს კანდიდატურის წარდგენისას ნურულაევა საორგანიზაციო კომიტეტის აღმასრულებელი დირექტორი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქიონულ ნურულაევა

სქოლიო
------

1. ↑  Nurullayeva Könül Oruc qızı. meclis.gov.a.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-11-13. ციტირების თარიღი: 13 noyabr 2020.
2. ↑  Nurşən Quliyev.  (18 sentyabr 2015) IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının Azərbaycanda keçirilməsi üzrə Təşkilat Komitəsi yaradılıb. apa.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 noyabr 2020. ციტირების თარიღი: 13 noyabr 2020.
**ანა ჰელენ პეკუინი** (ინგლ. Anna Paquin დ. 24 ივლისი, 1982, უინიპეგი) — კანადაში დაბადებული ახალზელანდიელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქალაქ უინიპეგში. 1992 წელს ცხრა წლის ანამ, როგორც 5000–მა სხვა ნიჭიერმა გოგონამ, მონაწილეობა მიიღო სინჯებში ფლორა მაკგრატის როლზე ფილმში „პიანინო". ახალგაზრდა ანამ მონაწილეობა მიიღო ამ ფილმის გადაღებაში და დაიმსახურა ოსკარი მეორეხარისხოვანი როლის შესრულებისთვის. ამერიკული კინოაკადემიის ეს გადაწყვეტილება ყველა დამსწრებისთვის შოკად იქცა, მაგრამ ყველაზე მეტად ანასთვის. თერთმეტი წლის მსახიობი მიკროფონს მოუახლოვდა და 15 წამის განმავლობაში ხმა ვერ ამოიღო. ამ წარმატებამ ანას გზა გაუხსნა მსოფლიოს საუკეთესო სურათების გადასაღებ მოედნებზე. მან პატარა ჯეინის როლი ითამაშა ფილმში „ჯეინ ეარი" (1996) და დონას როლი ფილმში „აურზაური" (1998). განმეორებითი წარმატება მოვიდა ანასთან მარი/როუგის როლის შესრულების შემდეგ ფანტასტიკურ ბლოგბასტერში „X ადამიანები". ამ როლმა მსახიობს რამდენიმე ნომინაცია მოუტანა სხვადასხვა კინოფესტივალზე. პეკუინი ბისექსუალია.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1993 | ფ |  *პიანინო*  | *The Piano* | ფლორა მაკგრათი |
| 1996 | ფ |  *ჯეინ ეარი*  | *Jane Eyre* | ახალგაზრდა ჯეინ ეარი |
| 1997 | ფ |  *ამისტედი*  | *Amistad* | იზაბელა II ესპანელი |
| 1998 | ფ |  *აურზაური*  | *Hurlyburly*  | დონა |
| 2000 | ფ |  *იქს ადამიანები*  | *X-Men* | მარი/როუგი |
| 2002 | ფ |  *25-ე საათი*  | *25th Hour* | მარი დ'ანუნციო |
| 2005 | ფ |  *კალმარი და ვეშაპი*  | *The Squid and the Whale*  | ლილი |
| 2014 | ფ |  *იქს-ადამიანები: მომავალი წარსულის დღეები*  | *X-Men: Days of Future Past* | მარი/როუგი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანა პეკუინი***

* 

* ანა პეკუინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Singh, Anita (1 April 2010). „True Blood star Anna Paquin comes out as bisexual". *The Daily Telegraph*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 აპრილი 2010. ციტირების თარიღი: 1 April 2010.
**ქვემო ნაქალაქარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ნაქალაქარში. განეკუთვნება XVlll საუკუნეს. მნიშვნელოვნადაა სახეშეცვლილი XlX საუკუნეში, ხოლო XX საუკუნის 40-იან წლებში იგი კლუბად გადაუკეთებიათ (ამჟამად გაუქმებულია) და საკურთხეველში ხის სცენა მოუწყვიათ. ამავე დროს აღმოსავლეთიდან მიუშენებიათ მოზრდილი სადგომი, რომელიც ფასადს მთლიანად ფარავს. თავდაპირველი ნაგებობიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილებია შემორჩენილი, რომელიც ნაგებია აგურის სწორხაზოვან შრეებს შორის მოქცეული თანაბარი ზომის რიყის ქვით. სამხრეთ და ჩრდილო კედლები, აგრეთვე განივი კედლების განახლებული ნაწილები, რიყის ქვითაა ნაწყობი; ზედა ნაწილებში გამოყენებულია აგური. ეკლესია დარბაზულია (11,3 x 7,9 მეტრი), შესასვლელი ორია - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. მოგვიანებით (როგორც ჩანს, XX საუკუნეში) ორივე კარის გარეთა ღიობი რიყის ქვის თხელი კედლით ამოუშენებიათ და ახალი შესასვლელი მოუწყვიათ. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი, რომლის მარცხნივ ერთი, ხოლო მარჯვნივ ორი სხვადასხვა ზომის თაღოვანი ნიშია. ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შიგნით სწორკუთხა, ხოლო გარედან ბრტყელი თაღით გადახურული ფართო და მაღალი სარკმელია. გრძივი კედლების შუაში თითო მარტივი პილასტრია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. საკურთხეველი და დარბაზი შეფიცრული ხის კამარითაა გადახურული. დასავლეთის ფასადზე შესასვლელის თაღოვანი ღიობი კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შეღრმავებულ სწორკუთხოვან არეშია ჩასხმული და ორივე მხარეს ამკობს ერთ ვერტიკალზე განლაგებული, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი ორ-ორი რომბი. შესასვლელის ზემოთ გამოსახულია საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული შეღრმავებული ჯვარი. თავდაპირველად ფასადი დასრულებული იყო აგურით ნაწყობი ორსაფეხუროვანი ლავგარდნით, ხოლო ფრონტონის წვერზე დადგმული ყოფილა აგურის სამრეკლო, რომლის კვადრატული ბაზის მცირე ნაწილიღა შემორჩა. მოგვიანებით (XlX საუკუნეში), ეკლესიის საფუძვლიანი გადაკეთებისას, ლავგარდანზე დაუშენებიათ ახალი წყობა და სახურავის კალთების ქანობიც რამდენამდე შეუცვლიათ. ამჟამად შენობას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 418-419.
**ქვემო მაჭიხეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიაში. მუსხი-ჭობარეთი-ზველის გზის მე-2-ე კილომეტრზე, გზიდან რამდენიმე მეტრით დაბლა, მარჯვენა მხარეს.

დარბაზული ეკლესია და სამხრეთის ეგვტერი ერთდროულადაა ნაგები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ეგვტრის გავლით დარბაზულ ეკლესიაშია შესასვლელი. ღიობი ეგვტრის მხარეს გადახურულია არქიტრავით, შიდა მხრიდან ნალისებური მოხაზულობის თაღით სრულდება. დარბაზი სადაა, აღმოსავლეთიდან აფსიდით,იგი გადახურული იყო ცილინდრული კამარით. ტაძარი სამი სარკმლით ნათდებოდა: აღმოსავლეთიდან საკურთხევლის სარკმლით, დასავლეთიდან ერთი სარკმლით და ჩრდილოეთიდან გაჭრილი მრგვალი სარკმლით. აფსიდის მხრები ამოყვანილია კარგად გათლილი ბაზალტის ქვით. კაპიტელები სადაა — ადრეული ხანისთვის დამახასიათებელი კონფიგურაციის, შედარებით დიდი ქვედა ნაწილი ოდნავ განიერდება და მას ასრულებს დაბალი, მოხდენილი ერთსაფეხურიანი თარო. კონქი ამოყვანილია კარგად გათლილი ქვით. სატრიუმფო თაღი ჩამოშლილია.

ეგვტერი საკმაოდ ვიწროა. აღმოსავლეთით დასრულებულია აფსიდით, ისიც თლილი ქვით ამოყვანილი ცილინდრული კამარით იყო გადახურული, რომლის ქუსლი კედელს თითქმის მთელ სიგრძეზე მიჰყვება. ტაძრის ფასადებზე მსჯელობა ძნელია. ჩრდილოეთის ფასადი გზის გაყვანის შემდეგ მთლიანად მიწის ქვეშ მოექცა. აღმოსავლეთის ფასადის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია. სამხრეთის ფასადი ეგვტრის კარის გადახურვის სიმაღლეზეა გადარჩენილი, აქ ქვის წყობის მხოლოდ ოთხი რიგია. შედარებით უკეთ დასავლეთის ფასადია, თაღოვანი სარკმლის სწორკუთხა ქვაში გამოკვეთილი თავსართით. დაბალი კვეთით თაღზე შემოვლებულია არშია, ცენტრში აღმართულია ჯვარი, ხოლო მის გვერდებზე, ფილის კიდეებში, მცენარეული დეკორია. დღეს ტაძარი ნაწილობრივ გაწმენდილია დასავლეთის ფასადი ერთსაფეხურიან ცოკოლზეა აღმართული და წითელი ქვა წყობის მეოთხე რიგში ადამიანის თვალის სიმაღლეზეა ამოკვეთილი.

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში, თბ. 1992, გვ. 103-104
* ახალციხის და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, თბ. 2013, გვ. 582-588
**ალ-მუჰთადი** (არაბ. المهتدي‎; დ. უცნობია — გ. 21 ივნისი, 870) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 869-870 წლებში, „სამარის ანარქიის" დროს.

ალ-მუთაზის გარდაცვალების შემდეგ თურქებმა ახალ ხალიფად აირჩიეს მისი ბიძაშვილი, ალ-მუჰთადი, ხალიფა ალ-ვასიკის ვაჟი. ალ-მუჰთადს აღმოაჩნდა მრავალი დადებითი და სახელმწიფოს სამართავად აუცილებელი თვისება, რითიც გამოირჩეოდა მის წინამორბედ ხალიფებში. მისი ადრე გამეფების შემთხვევაში, შესაძლოა, მას სახალიფოსათვის ძველი დიდება დაებრუნებინა, თუმცა მისი მმართველობისათვის თურქებს უკვე მასზე მეტი ძალაუფლება ჰქონდათ.

მისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში, რომელიც წელიწადზე ნაკლებ ხანს გაგრძელდა, ალ-მუჰთადმა რამდენიმე სასიკეთო ცვლილების განხორციელება მოასწრო, თუმცა 870 წლის 21 ივნისს თურქებთან დაპირისპირების გამო მოკლეს. არაბი მწერლები ქებით მოიხსენიებენ ალ-მუჰთადს და ხაზს უსვამენ მის სამართლიანობას. რომ არა მისი ასეთი ხანმოკლე მმართველობა, შესაძლოა იგი საუკეთესო აბასიან ხალიფებს შორისაც მოხვედრილიყო.

ლიტერატურა
----------

* William Muir, The Caliphate: Its Rise, Decline, and Fall.

|
|  |
|
| წინამორბედი:ალ-მუთაზი | **ხალიფა**869-870 | შემდეგი:ალ-მუთამიდი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აბასიანი ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
* ალ-მანსური
* ალ-მაჰდი
* ალ-ჰადი
* ჰარუნ არ-რაშიდი
* ალ-ამინი
* ალ-მამუნი
* ალ-მუთასიმი
* ალ-ვასიკი
* ალ-მუთავაქილი
* ალ-მუნთასირი
* ალ-მუსთაინი
* ალ-მუთაზი
* ალ-მუჰთადი
* ალ-მუთამიდი
* ალ-მუთადიდი
* ალ-მუქთაფი
* ალ-მუკთადირი
* ალ-კაჰირი
* არ-რადი
* ალ-მუთაქი
* ალ-მუსთაქფი
* ალ-მუტი
* ატ-ტაი
* ალ-კადირი
* ალ-კაიმი
* ალ-მუკთადი
* ალ-მუსთაზჰირი
* ალ-მუსთარშიდი
* არ-რაშიდი
* ალ-მუკთაფი
* ალ-მუსთანჯიდი
* ალ-მუსთადი
* ალ-ნასირი
* აზ-ზაჰირი
* ალ-მუსთანსირი
* ალ-მუსთასიმი
 |

 |
**ალი თანდილავა** (დ. 28 ნოემბერი, 1913, სარფი — გ. 1985, სარფი) — ლაზი ისტორიკოსი და ფილოლოგი. ცნობილია ლაზებისა და ლაზური ენის შესახებ შრომებით. ის არის ყველაზე სრულყოფილი ლაზურ-ქართული ლექსიკონის ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

თანდილავა 1913 წელს სოფელ სარფში დაიბადა. რადგან იმჟამად სოფელში ქართულ ენაზე სკოლა არ არსებობდა, 1925 წლამდე სწავლობდა თურქულ სკოლაში. შემდეგ გადავიდა ქართულ სკოლაში. 1928 წლიდან სწავლა განაგრძო კოჯორის სკოლა-ინტერნატში. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მშობლიურ სოფელში 1942-1949 წლებში ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელია, ხოლო 1952 წლიდან 1973 წლამდე, პენსიაზე გასვლამდე, სკოლის დირექტორი. 1950-იან წლებში მუჰამედ ვანილიშთან ერთად დაიწყო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევის „ლაზეთის" შედგენა. წიგნი, რომელიც 1964 წელს გამოიცა, თურქულ ენაზე თარგმნა ჰაირი ჰაირიოღლუმ სახელწოდებით „ლაზების ისტორია" 1992 წელს. ალი თანდილავა 1949 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა „ლაზური ლექსიკონის" შედგენაზე. ლექსიკონი, რომელიც შედგება 22590 სიტყვისგან ელექტრონული ფორმით გამოსცა მერაბ ჩუხუამ 2009 წელს. ალი თანდილავას დაბადებიდან 100 წლისთავზე ლექსიკონი გამოსაცემად მოამზადეს მერაბ ჩუხუამ, ნათელა ქუთელიამ, ლალი ეზუგბაიამ და ლილე თანდილავამ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ცეცხლაძე, ნანა (2014). „გამოხმაურება" (PDF). *ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაზეთი* (6).
**ტყის ქათამი**, **ვალდშნეპი** (ლათ. Scolopax rusticola) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 34-38 სმ, მასა — 270-350 აღწევს. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას, საგაზაფხულო გადაფრენა ჩვეულებრივ მარტის შუა რიცხვებში იწყება და ერთ თვეზე მეტს გრძელდება, საშემოდგომო გადაფრენა კი სექტემბრის ბოლოს იწყება და ორ თვემდე გრძელდება. ჩვენში მცირე რაოდენობით ბუდობს, აღწერილია ბორჯომის ტყიან მასივში. აგრეთვე ზამთრობს: საშემოდგომო გადაფრენისას შავი ზღვის ნაპირებთან დიდი რაოდენობით რჩება დასაზამთრებლად. ზამთარს ატარებს ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ ევროპაში, შუა და სამხრეთ აზიაში, ამიერკავკასიაეში. ბუდობს ნიადაგზე. პოლიგამია. დებს 4 კვერცხს, კრუხობს დედალი 17-24 დღე-ღამე. დედა დიდი მზრუნველობით უვლის თავის შვილებს და საფრთხის შემთხვევაში ბარტყი ფრენით გადაჰყავს უშიშარ ადგილზე. იკვებება ჭიაყელებით და მწერების მატლებით, რომელსაც გრძელი ნისკარტით იღებს ნიადაგიდან. გემრიელი ხორცის გამო სპორტული ნადირობის ობიექტია.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 91.
**ათაბასკის ტბა** (ინგლ. Lake Athabasca) — დიდი მტკნარწყლიანი ტბა კანადაში, სასკაჩევანისა და ალბერტის პროვინციებში. მდებარეობს მდინარე მაკენზის სისტემის ზემო წელში, ზღვის დონიდან 213 მ სიმაღლეზე. მყინვარულ-ტექტონიკური წარმოშობისაა. გადაჭიმულია ნახევარმთვარისებურად, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 283 კმ-ზე. ზედაპირის ფართობი 7850 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 124 მ. სანაპირო ხაზის სიგრძე ~1900 კმ. დასავლეთი ნაწილი წყალმარჩხია. ჩრდილოეთი ნაპირები მაღალია, კლდოვანი, სამხრეთი — დაბალი. იყინება ოქტომბრის ბოლოს. ტბის დასავლეთ დაბოლოებაში ჩაედინება მდინარე ათაბასკა, გამოედინება მონების მდინარე. განვითარებულია თევზჭერა. არის 23 სახეობის თევზი, მათ შორის: წერი, ფარგა, არქტიკული გოჭალა და კუმჟა. აღსანიშნავია, რომ 1961 წელს ტბაში დაიჭირეს კალმახი, რომლის წონამ სარეკორდო 46,3 კგ შეადგინა. ტბის ნაპირებზეა ოქროს საბადოები. ათაბასკის ტბის რაიონშია აგრეთვე ურანის მადნის საბადო. სამხრეთ ნაპირებთან მიბჯენილია ქვიშის დიუნები. ნაპირებზეა რამდენიმე დასახლება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ათაბასკის ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ათაბასკის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**აზრა *აკილაჰ* კოჰენი** (თურქ. Azra "Akilah" Kohen; დ. 1979, იზმირი, თურქეთი) — თურქი მწერალი, რომელიც ცნობილია თავისი რომანებით. პირველი რომანი „Fi" მეტსახელით *აკილაჰით* გამოქვეყნების შემდეგ, მეორე და მესამე რომანი, „Çi" და Pi" ნამდვილი სახელით, აზრა კოჰენით გამოაქვეყნა.

ადრეული წლები და კარიერა
------------------------

აზრა კოჰენი, მანდვილი სახელით „აზრა სარიზეიბეკი" 1979 წელს, თურქეთის ქალაქ იზმირში დაიბადა. სტამბოლის უნივერსიტეტის საკომუნიკაციო ფაკულტეტის რადიოს, ტელევიზიისა და კინოს მიმართულების დასრულების შემდეგ, კოჰენმა სწავლა კანადის ოტავის უნივერსიტეტში გააგრძელა. განათლების მიმართ თავისი დამოკიდებულება კოჰენმა ერთ-ერთი რეპორტაჟში შემდეგი სიტყვებით გამოხატა: „ამ სამყაროზე სწავლისთვის მოვევლინეთ". ფლობს ინგლისურ და იტალიურ ენებს.

კოჰენის მიერ დაწერილი სამი რომანი „Fi", „Çi" და „Pi" მალე ბესტსელერი გახდა თურქეთში, ხოლო პირველ რომანზე „Fi"-ზე დაყრდნობით ინტერნეტ სერიალი გადაიღეს. 2017 წლის დეკემბერში, კოჰენმა ერთ-ერთ რადიო გადაცემაში განაცხადა, რომ ახალ ორ რომანზე დაიწყო მუშიაობა, სახელად „მნახე" (თურქ. Gör Beni) და „მომისმინე" (თურქ. Dinle Beni).

პირადი ცხოვრება
---------------

2001 წელს, აზრა კოჰენი სადოკ კოჰენზე დაქორწინდა, 2009 წელს წყვილს ვაჟი შეეძინათ. კოჰენი თავის ერთ-ერთ ინტერვიუში განაცხადა, რომ ვეგეტარიანელი არ არის, თუმცა, შეეცადა რომ გამხდარიყო.

ბიბლიოგრაფია
------------

* *Fi*
* *Çi*
* *Pi*
* *Aeden*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* აიშე არმანთან რეპორტაჟი

სქოლიო
------

1. ↑  Akilah Azra Kohen kimdir?. Sözcü (21 დეკემბერი 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 მარტი 2017. ციტირების თარიღი: 30 მარტი 2017.
2. ↑  Arman, Ayşe.  (16 აგვისტო 2015) Dünyayı değiştirmek için yazdım. Hürriyet.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 სექტემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 14 მარტი 2017.
3. 1 2  Şener, Nuri Mertcan.  (8 იანვარი 2017) Akilah Azra Kohen: "Akilah ismi aslında...". HaberTürk.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 მარტი 2017. ციტირების თარიღი: 15 მარტი 2017.
4. ↑  Yazarın Dilinden. Radyo Trafik Marmara (22 დეკემბერი 2017).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-31. ციტირების თარიღი: 30 იანვარი 2018.
5. ↑  Akilah Azra Kohen'in çok satan Fi Çi Pi kitap üçlemesinden uyarlanan aynı isimdeki diziye sürpriz bir isim daha katılıyor.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-23. ციტირების თარიღი: 2017-03-23.
**ათანასე ნიკიტინი** (რუს. Афанасий Никитин; დაბადების წელი უცნობია — გ. 1474 წელს სმოლენსკთან ახლოს) — რუსი მოგზაური და მწერალი. 

1466 წელს სავაჭრო მიზნით გაემგზავრა ტვერიდან მდინარე ვოლგის შესართავისაკენ, გავიდა კასპიის ზღვაში, გაიარა დარუბანდი (ახლანდელი დერბენდი), ბაქო და ჩავიდა სპარსეთში. ქალაქ ჰორმუზიდან არაბეთის ზღვის გავლით 1472 წელს ინდოეთს მიაღწია, სადაც თითქმის 4 წელიწადს ცხოვრობდა და ბევრს მოგზაურობდა. უკან დაბრუნებისას გაიარა სპარსეთი, მივიდა ტრაპიზონამდე, გადასერა შავი ზღვა და ჩავიდა კაფაში (ახლანდელი ფეოდოსია). სამშობლოსაკენ მიმავალი გარდაიცვალაა სმოლენსკთან. 

ნიკიტინმა შეისწავლა ინდოეთის მოსახლეობა, საზოგადოებრივი წყობა, სახელმწიფო მმართველობა, მეურნეობა, რელიგია და ყოფა, ბუნება. თავისი მოგზაურობა აღწერა თხზულებაში: „მოგზაურობა სამ ზღვას იქით". უხვი ფაქტობრივი მასალა, ავტორის ფართო თვალსაწიერი და თავისი დროისათვის მოწინავე შეხედულებანი განსაკუთრებულ ადგილს უმკვიდრებს ნიკიტინის თხზულებას ძველი რუსული ლიტერატურის ისტორიაში. მისი ეს ნაშრომი თარგმნილია მსოფლიოს მრავალ ენაზე.

ქალაქ ტვერში დგას ნიკიტინის ბრინჯაოს ძეგლი.

თხზულება
--------

* Хождение за три моря... 1466—1472, М. 1960.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 427.
* Виташевская М. Н. Странствия Афанасия Никитина, М. 1972.
სტოას რეკონსტრუქცია თანამედროვე ათენში.
რეკონსტრუქციის ინტერიერი.
**ათალოსის სტოა** — სტოას ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე ნიმუში ათენის აგორაში. იგი ააგო პერგამონის მეფე ათალოს II-მ, რომელიც ძვ. წ. 159-138 წლებში მეფობდა.

ელინისტური ხანისთვის დამახასიათებელი ნიშნით სტოა გაცილებით ორნამენტული და ვრცელი იყო ვიდრე ძველი ათენის ადრეული შენობები. სტოას ზომებია 115x20 მეტრზე და ნაგებია მარმარილოთა და კირქვით. თავისი დროის სხვა შენობებისგან გამოირჩევა იმით, რომ დორიული წყობა გამოყენებული იყო პირველი (მიწის) სართულისთვის იონიური ქვედა შიდა კოლონადით, მაშინ როდესაც იმ დროის შენობებში ძირითადად ერთი ორდერი გამოიყენებოდა. ყველ სართულს ჰქონდა ორი ბაქანი და ოცდაერთი ოთახი დასავლეთის კედლის გასწვრივ. ორივე სართულის ოთახები განათებული იყო კარისა და მცირე ფანჯრების ღიობებით უკანა კედელზე. მეორე სართულზე ამავალი კიბეები მდებარეობდა სტოას ორივე ბოლოში. ზედა სართულის შიდა ორდერი ახალი პერგამენისა იყო, რაც დამახასიათებელი იყო იმ პერიოდისთვის.

ისტორია
-------

სტოა საჩუქარი იყო ქალაქ ათენისთვის, მადლობის ნიშნად იმ განათლებისთვის რომელიც პერგამონმა იქ მიიღო. ამის დასტურად ნაგებობას აქვს ქვაში ნაკვეთი სტელა წარწერით "აგებულია ათალოს II-ის მიერ, პერგამონის მმართველი ძვ. წ. 159-138 წლებში".

სტელას აქტიურად იყენებდნენ სანამ მას 267 წელს ჰერული დაანგრევდა. ნანგრევები ქალაქის დამცავი კედლის ნაწილი გახდა, რისი წყალობითაც ის თანამედროვე პერიოდშიც ადვილი შესამჩნევი იყო. 1940-იან წლებში ათალოსის სტოას სრული რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა და მუზეუმად გადაკეთდა, რომელსაც ძველი აგორას მუზეუმი ჰქვია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* (ინგლისური) J. J. Coulton, *The Architectural Development of the Greek Stoa*, Oxford University Press, Oxford, 1976 ;
* (გერმანული) H. Lauter, *Die Architektur des Hellenismus*, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, 1986, p. 113‑132 (ISBN 3-534-09401-8).

  

 ხ • გ • რ**ათენის ღირსშესანიშნაობები**აკადემია  · აკროპოლისი  · ძველი აგორა  · ჰადრიანეს თაღი  · აეროპაგი  · ლისიკრატეს მონუმენტი  · ჰელენისტური პარლამენტი  · კერამეიკონი  · ლიკაბეტის გორა  · მონასტირაკი  · ათენის უნივერსიტეტი  · არქეოლოგიური მუზეუმი  · ეროვნული ბაღები  · საბერძნეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა  · ეროვნული თეატრი  · ახალი აკროპოლისის მუზეუმი  · ჰეროდე ატიკუსის თეატრი  · ძველი პარლამენტი  · ოლიმპიური კომპლექსი  · პანათინაიკოს სტადიონი  · ფილოპაპოსი  · პლაკა  · პნიქსი  · პრეზიდენტის სასახლე  · ათალოსის სტოა  · ჰეფესტოს ტაძარი  · ზევსის ტაძარი  · დიონისეს თეატრი  · ქარების კოშკი  · ზაპეიონი
**ნინა სუბლატი** (ნამდვილი გვარი **სულაბერიძე**; დ. 31 იანვარი 1995) — ქართველი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

ნინა სუბლატი დაიბადა მოსკოვში, თუმცა მისი ოჯახი სამშობლოში მალევე დაბრუნდა. მშობლები ადრეულ ასაკში დაშორდნენ და ნინა დედასთან და ბებიასთან იზრდებოდა. ნინა სუბლატი 2010-2011 წლებში მოღვაწეობდა სხვადასხვა ჯგუფთან ერთად და საქართველოს მასშტაბით ატარებდა კონცერტებს. 2011 წელს დაიწყო თანამშრომლობა Georgian Dream Studio-სთან, სადაც მუშაობდა როგორც მომღერალ ბერასთან, ასევე ნიუ-იორკიდან, ლოს-ანჯელესიდან და ლონდონიდან სპეციალურად მოწვეულ ვოკალის პედაგოგებსა და ქორეოგრაფებთან. აქ იგი უფრო საფუძვლიანად ეუფლებოდა მუსიკის ისტორიას, თეორიას, ვოკალის ტექნიკას, ქორეოგრაფიას, ფსიქოლოგიას და ა.შ.

2008 წელს დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ფორტეპიანოს სპეციალობით. დაამთავრა თბილისის 51-ე საშუალო სკოლა და ჩააბარა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ინტერიერისა და დიზაინის ფაკულტეტზე.ფართო აუდიტორიის წინაშე 2013 წელს წარდგა, მუსიკალურ პროექტ „საქართველოს ვარსკვლავში". პოპულარობა მალე მოიპოვა და პროექტის გამარჯვებულიც გახდა. მთავარი ჯილდოს სახით მიიღო მოწვევა ლონდონის მუსიკალური ინსტიტუტიდან - ვოკალის კურსზე. 
2014 წელს სწავლა განაგრძო მუსიკის ტექნოლოგიის ფაკულტეტზე ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

პროექტის დასრულებისთანავე, მომღერალმა სადებიუტო ალბომზე დაიწყო მუშაობა. 2014 წელს გამოუშვა ალბომი სახელწოდებით *Dare to be Nina Sublatti*, რომელიც Bravo Records-ში ჩაიწერა. ალბომში შესულია პოპულარული სიმღერების ხუთი ქავერ-ვერსია და ნინას საკუთარი, ხუთი ახალი სიმღერა. პირველი სოლო ალბომის გამოშვებისთანავე, მომღერალმა საკუთარი სტუდია შექმნა და მუშაობა მეორე ალბომზე დაიწყო.

2015 წელს ნინა სუბლატი საქართველოს სახელით ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე გამოვიდა სიმღერით „Warrior", სადაც ორი ნახევარფინალი გადალახა და ფინალში მოხვდა.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: ნინა სუბლატის დისკოგრაფია.
სტუდიური ალბომები
* *Dare to Be Nina Sublatti*  (2014)

##### სინგლები

| წელი | დასახელება | პოზიციები ჩარტებში |
| --- | --- | --- |
| BEL (FL) | NL | UK |
| 2015 | "Dark Desire" | — | — | — |
| 2015 | "Sleep" | — | — | — |
| 2015 | "I've Got An Idea" | — | — | — |
| 2015 | "Warrior" | — | — | — |
| 2015 | "Heart Won't Suck It" | — | — | — |
| 2015 | "I've Got an Idea" | — | — | — |
| 2015 | "Locked Box" | — | — | — |
| 2015 | "You Call Me Devil" | — | — | — |

### მუსიკალური ვიდეოები

| წელი | დასახელება | რეჟისორი |
| --- | --- | --- |
| 2014 | "Toxic"(დუეტი Lasha Kicks) | დათო გოგოხია |
| 2015 | "Warrior" |
| 2015 | "I’ve Got An Idea" |
| 2015 | "Dark Desire" |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) ევროვიზია 2015-ის შედეგები
* ნინა სუბლატის ოფიციალური Facebook-ის გვერდი
* ნინა სუბლატი გვერდი youtube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ნინა სუბლატი საკუთარ ნამდვილ გვარს გვიმხელს, 2013, 24 ივნისი, Intermedia.ge
2. ↑  Bravo Records presented Nina Sublatti’s debut CD album.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-15. ციტირების თარიღი: 2014-11-22.
3. ↑  Mamsikashvili, Rezo.  (23 December 2014) GEORGIA: GPB ANNOUNCE THE FIVE FINALISTS FOR NATIONAL SELECTION. Wiwibloggs.com. ციტირების თარიღი: 4 January 2015.
4. ↑  Granger, Anthony.  (14 January 2015) Georgia: Nina Sublatti Is Off To Eurovision. *Eurovoix.com*. ციტირების თარიღი: 14 January 2015.
**ნიმვეგენის საზავო ხელშეკრულება** — ხელშეკრულებები, რომლითაც დასრულდა ომი საფრანგეთის მომხრე სახელმწიფოების კოალიციასა და ანტიფრანგულ კოალიციას შორის. ხელომწერილი იყო ნიმვეგენში (ახლანდ. ნიდერლანდები) 1678-1679 წლებში.

*საფრანგეთ-ჰოლანდიის ხელშეკრულებით* (1678 წ. 10 აგვისტო) საფრანგეთი ტოვებდა ომის დროს დაკავებულ ჰოლანდიის ტერიტორიას ქ. მაასტრიხტით და აუქმებდა 1667 წელს შემოღებულ მაღალ საბაჟო ტარიფს. ჰოლანდია ცნობდა საფრანგეთის კოლონიურ უფლებებს გვიანასა და სენეგალში.

*საფრანგეთ-ესპანეთის ხელშეკრულებით* (1678 წ. 17 სექტემბერი) ესპანეთი უთმობდა საფრანგეთს ფრანშკონტეს და მთელ რიგ ტერიტორიებს ესპანეთის ნიდერლანდებში, ხოლო საფრანგთი უბრუნებდა ესპანეთს სამხრეთ ნიდერლანდების მიწების ნაწილს, ლიმბურგის საჰერცოგოს და პუჩსერდუს (კატალონიაში).

1679 წლის 5 თებერვლის ხელშეკრულება ამტკიცებდა ვესტფალიის ზავის (1648 წ.) პირობებს. ნიმვეგენის საზავო ხელშეკრულებები იყო საფრანგეთის დიდი პოლიტიკური წარმატება, მან განამტკიცა საფრანგეთის ჰეგემონია ევროპაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 437.
**ნიმბა** (ფრანგ. Mont Nimba, რიშარ მოლარის მთა) — მთა კოტ-დ’ივუარის და გვინეის სახელმწიფო საზღვარზე დასავლეთ აფრიკაში. ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი ორივე ქვეყანაში, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1752 მეტრს. მთა გვინეის მთიანეთის შემადგენელი ნაწილია, რომელიც ყოფს სახელმწიფო საზღვრებს ამ ორ ქვეყანასა და ასევე ლიბერიას შორის. უახლოესი დასახლებული პუნქტებია ქალაქი იეკეპა ლიბერიის ჩრდილოეთში და ნ'ზოო გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

ტოპონიმიკა
----------

მთას სახელი დაერქვა ფრანგი გეოგრაფის ჟაკ რიშარ მოლარის პატივსაცემად, რომელიც დაიღუპა მთის კალთაზე 1951 წელს. მანამდე მას სახელად ერქვა ნუონის მთა.

გეოლოგია
--------

მთა მდიდარია რკინის მადნით და კობალტით. რკინის კვარციტების ფურცლების, ფიქალის და გრანიტული გნაისების ნარევი ხელს უწყობს გეოლოგიური ნიადაგის წარმოქმნას.

კონსერვაცია
-----------

ნიმბას მთაზე მდებარეობს ნიმბას მთის ნაკრძალი, რომელიც დღეისათვის მოიცავს 17 540 ჰა-ს.

დაცული ტერიტორიები
------------------

რეგიონის ბიომრავალფეროვნებისათვის მთის დიდი მნიშვნელობა მტკიცდება იმითაც, რომ 1980 წლიდან ნიმბას მთის ნაკრძალის გვინეის ნაწილი შეყვანილია ბიოსფერული რეზერვატების მსოფლიო ქსელში, ხოლო 1981 წელს მთა გვინეის და კოტ-დ’ივუარის ტერიტორიაზე შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტების სიაში.

მთაზე და მის ახლო შემოგარენში არ არსებობს ადამიანების დასახლებები, მაგრამ უშუალოდ მთის ძირში მდებარეობს დაახლოებით 10 დასახლება..

სქოლიო
------

1. ↑  Colombant, Nico (30 January 2008)."Villagers Resist Environmentalists Around Guinea's Mount Nimba". *Voice of America*.
2. ↑  Westermann, Diedrich; Smith, Edwin William; Forde, Cyril Daryll (1951). *Africa*. Oxford University Press. p. 335.
3. ↑   (1969) *West Africa*. London:  Methuen. ISBN 0-416-26900-1.
4. ↑  Mount Nimba Strict Nature Reserve. იუნესკო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-03. ციტირების თარიღი: 2010-10-30.
5. ↑  Monts Nimba. BirdLife International.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-03. ციტირების თარიღი: 2010-10-30.
**ნემსთევზასებრნი** (ლათ. Syngnathidae) — თევზების ოჯახი ნემსთევზასნაირთა რიგისა. აქვთ წაგრძელებული, ნემსისებური, 2,5-დან 60 სმ-მდე სიგრძის სხეული, რომელიც დაფარულია ძვლოვანი რგოლებით; ზოგიერთი მხედრის საჭადრაკო ფიგურას წააგავს (ზღვის ცხენთევზა). თავი გრძელი მილისებრი დინგითაა. ლაყუჩები სალაყუჩე რკალზე მიმაგრებული პატარა კონების სახისა. ზურგის (1 ცალი) ფარფლი ეკლების გარეშეა. მუცლის ფარფლი არ აქვთ, დანარჩენი (მკერდის, ანალური და კუდის) შეიძლება რედუცირებული იყოს. ცნობილია დაახლ. 52 გვარის 200-მდე სახეობა. ფართოდ არიან გავრცელებული მსოფლიო ოკეანის სანაპირო და ღია წყლებში; ზოგჯერ მდინარეებშიც შედიან; გვხვდებიან შავ ზღვაშიც, საქართველოს აკვატორიაში. ტოფობენ გაზაფხულზე ან ზაფხულში. დედალი ქვირითს (დაახლ. 100 ცალს) პორციულად ყრის მამლის გამოსაჩეკ კამერაში, რომელიც მდებარეობს კუდის ან მუცლის განყოფილებაში. იკვებებიან პლანქტონით, იშვიათად მტაცებლობენ (კიბოსნაირებსა და ლიფსიტებზე). სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვთ.

ლიტერატურა
----------

* *Никольский Г. В.*, Частная ихтиология, 3 изд. М. 1971;
* Морские иглы // Большая советская энциклопедия, т. 16 — М. : Советская энциклопедия, 1974;
* МОРСКИЕ ИГЛЫ // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 162.

სქოლიო
------

1. ↑  Syngnathidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2  *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 377.
**უსარგებლო დნმ**, *არაკოდირებადი დნმ* (ინგლ. junk DNA) — გენომური დნმ-ის თანმიმდევრობები, რომელთა ფუნქციაც ჯერჯერობით დაუდგენელია. ტერმინი „უსარგებლო დნმ" პოპულარული გახდა 1960-იან წლებში. განამტკიცა სუსუმი ონომ 1972 წელს. ძველად ითვლებოდა, რომ ადამიანის გენომის დნმ-ის თანმიმდევრობების დაახლოებით 95% განეკუთვნებოდა არაკოდირებად დნმ-ს. ასეთი თანმიმდევრობები მოიცავს ინტრონების თანმიმდევრობებს და გენებს შორის დნმ-ის უბნებს, აგრეთვე გამეორებულ უბნებს. თუმცა 2012 წელს პროექტ „დნმ-ის ელემენტების ენციკლოპედიის" (ENCODE) პუბლიკაციებში ითქვა, რომ არაკოდირებადი დნმ-ის პროცენტულობა ძლიერ გაზვიადებულია და რომ გენომის 80%-ს აქვს ბიოქიმიური ფუნქციები.

უსარგებლო დნმ-ის ევოლუციური როლისა და წარმოქმნის ერთიანი კონცეფცია ჯერჯერობით არ არსებობს, თუმცა არსებობს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ეუკარიოტების არაკოდირებადი დნმ წარმოადგენს დნმ-ის არაკოდირებადი თანმიმდევრობების ნაშთებს, რომლებიც წარმოიქმნა სიცოცხლის ფორმირებისას. პროკარიოტები იძულებულები იყვნენ, შეემცირებინათ საკუთარი გენომის ზომა, რათა შეემცირებინათ რაოდენობა დნმ-ისა, რომელშიც შეიძლება მოხდეს მუტაციები, ხოლო ეუკარიოტებმა „გაიარეს" დიპლოიდურობისა და რეგულარული სქესობრივი პროცესის გზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* MEMBRANA: Биологи пересматривают своё отношение к мусорной ДНК დაარქივებული 2010-05-28 საიტზე Wayback Machine.
* Вокруг света: Идеальные паразиты

სქოლიო
------

1. ↑  Ohno, Susumu (1972). რედ. H. H. Smith: *So Much "Junk" DNA in Our Genome*.  Gordon and Breach, New York,   გვ. 366–370. ციტირების თარიღი: 2013-05-15.  დაარქივებული 2019-05-27 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  J. R. Ecker et al. Genomics: ENCODE explained, Nature **489**, pp. 52-55, 06 September 2012
3. ↑  E. Pennisi, ENCODE Project Writes Eulogy for Junk DNA, Science **337**(6099) pp. 1159—1161, 7 September 2012
**ალბულის გვირაბი** (გერმ. Albulatunnel) — ალბულის რკინიგზის მთავარი ნაწილი. მდებარეობს შვეიცარიის გრაუბიუნდენის კანტონის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 1820 მ სიმაღლეზე. ალპებში არსებული ერთ-ერთი ყველაზე მაღლა მდებარე გვირაბი. ჩრდილოეთი შესასავლელი ბერგიუნშია (რკინიგზის სადგური პრედა), ხოლო სამხრეთი — ბევერში (რკინიგზის სადგური სპინასი). გვირაბის საერთო სიგრძე შეადგენს 5.865 კმ-ს. ერთმანეთთან აკავშირებს ალბულის ხეობას ენგადინის ხეობასთან, შესაბამისად, გაივლის რაინისა და დუნაის წყალგამყოფზე. ემსახურება სამგზავრო და სატვირთო გადაზიდვას. გვირაბი ალბულის უღელტეხილიდან დასავლეთით რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 1898 წელს, რომლის პროცესი დიდ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული. გაიხსნა 1904 წლის 10 ივლისს. მშენებლობაში დაიხარჯა 7,828,000 შვეიცარიული ფრანკი, საერთო ჯამში გვირაბის აშენებით 1316 ადამიანი იყო დაკავებული. მთლიანობაში რეგისტრირებულია 16 უბედური შემთხვევა; ამასთან დაკავშირებით პრედის რკინიგზის სადგურთან გახსნილია მემორიალური დაფა. 2009 წლის ივლისში რეტის რკინიგზის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ატარებენ დაკვირვებას გვირაბის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით.

სქოლიო
------

1. ↑  *RhB studies Albula tunnel replacement* დაარქივებული 2009-06-08 საიტზე Wayback Machine.  Railway Gazette International
ალბრეხტ I
**ალბრეხტ I** „დიდი" (გერმ.: Albrecht I. "der Große") (დ. 1236 — გ. 15 აგვისტო, 1279) — ძმასთან, იოჰან I-თან ერთად ბრაუნშვაიგისა და ლიუნებურგის მეორე ჰერცოგი იყო, სანამ ეს საჰერცოგო ძმებმა 1269 წელს ერთმანეთში არ გაიყვეს. 

1252 წელს მამის ჰერცოგ ოტო ცუ ბრაუნშვაიგ უნდ ლიუნებურგის სიკვდილის შემდეგ ალბრეხტის ხელში გადავიდა საჰერცოგოს მმართველობა. ამასთან ერთად ის ძმის იოჰანის მეურვეც იყო. 1267 წელს ძმებმა საჰერცოგო გაიყვეს. ალბრეხტს მამის სამფლობელო შუაზე უნდა გაეყო, ხოლო იოჰანს უფლება ჰქონდა პირველს ამოერჩია, რომელი ნაწილიც სურდა. იოჰანმა თავისი არჩევანი ქალაქ ჰანოვერზე და ლიუნებურგის მიწაზე შეაჩერა, ალბრეხტს წილად ერგო ბრაუნშვაიგის მიმდებარე მიწები, რომლებშიც შედიოდნენ ქალაქები: ვოლფენბიუტელი, კალენბერგი და გეტინგენი.

1269 წელს გაყოფა ოფიციალურად იქნა დადასტურებული. ალბერეხტმა სათავე დაუდო „ბრაუნშვაიგის ძველ შტოის", ხოლო იოჰანმა „ლიუნებურგის ძველ შტოის" დინასტიას. 1254 წელს ალბრეხტ I-მა იქორწინა ელიზაბეთ ფონ ბრაბანტზე (გ.1261). მისი მეორე ცოლი იყო მარკიზა ადელაიდა დი მონფერატო, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* ჰაინრიხი 1267–1322
* ალბრეხტ სქელი 1268–1318
* ვილჰელმი 1270–1292

ალბრეხტ I დაიკრძალა ბრაუნშვაიგის კათედრალში.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნარინი**. |

**ნარინი** (ყირგ. Нарын, უზბეკ. Norin), *ალაბუგათუზი* — მდინარე ყირგიზეთსა და უზბეკეთში; სირდარიის მარჯვენა შემდგენელი. სიგრძე 807 კმ, აუზის ფართობი 59,1 ათ. კმ². სათავეს იღებს ცენტრალური ტიან-შანის მყინვარებიდან, მიედინება მთის ვიწრო ხეობაში (მდინარის სიგანე 30–40 მეტრი, ქ. ნარინის რაიონში — 45 მეტრი). მდ. მცირე ნარინის შეერთების შემდეგ მიედინება ფართო ხეობაში (ნარინის ქვაბულში). ძირითადი შენაკადებია: პატარა ნარინი, სონგ-ქოლი, ქოქომერენი, უზუნ-აქმათი, ყარასუუ (მარჯვენა), ათ-ბაში, ალა-ბუგა (მარცხენა). იკვებება ძირითადად თოვლისა და მყინვარების წყლით. წყალდიდობა იცის მაის – აგვისტოში. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქალაქ უჩყურღონთან 365 მ³/წმ (ჩამონადენის წლიური მოცულობა 11,5 კმ³), მაქსიმალური ხარჯი — 1908 მ³/წმ, მინიმალური — 21,2 მ³/წმ. გაყინულია იანვრის მეორე დეკადიდან (ყინულის საფარის სისქე 80–120 სმ-ია) მარტის ბოლომდე – აპრილის დასაწყისამდე, ყინულთსვლა რამდენიმე დღე გრძელდება. შეტივტივებული ნატანის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქალაქ უჩყურგონთან 500 კგ/წმ (15,8 მლნ. ტონა წელიწადში). წყალს იყენებენ სარწყავად. ნარინიდან იღებს სათავეს ჩრდილოეთ ფერღანის არხი. მდინარეზეა თოქთოგულის წყალსაცავი, აგრეთვე თაშ-ქომირის, უჩყურღონისა და ქურფსაის. ზემო წელზე — ნარინის ნაკრძალი, სადაც დაცულია და აღდგენის პროცესშია ტიან-შანის მარალის პოპულაცია. ნარინზე განლაგებულია ქალაქები (დინების მიხედვით): ნარინი, თაშ-ქომირი (ყირგიზეთი), უჩყურღონი (უზბეკეთი).

სქოლიო
------

1. ↑  *Михайлова М. В.* Нарын // Большая российская энциклопедия. т. 22. — М. 2013. — стр. 89.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყირგიზეთის დროშა ყირგიზეთის მდინარეები |
| --- |
|  |
| მთავარი მდინარეები | 
* ალა-არჩა
* ალაბუღა
* ათ-ბაში
* ენგილჩეკი
* ვახში
* თარი
* ისიქ-ათა
* კაკშალი
* კიჩი-კემინი
* ქოჩქორი
* კუგარტი
* ნარინი
* ონ-არჩა
* ჟოონ-არიკი
* ჟირგალანი
* სოხი
* თალასი
* ყარადარია
* ყურშაბი
* ჩათყალი
* ჩონგ-კემინი
* ჩუ
 |

 |