**ქსენია ატანასიევიჩი** (დ. 5 თებერვალი, 1894 — გ. 29 სექტემბერი, 1981) — პირველი აღიარებული სერბი ფილოსოფოსი ქალი და ბელგრადის უნივერსიტეტის პირველი პროფესორი ქალი. ის წერდა ჯორდანო ბრუნოს, ძველ ბერძნულ ფილოსოფიასა და სერბული ფილოსოფიის ისტორიაზე. თარგმნა მნიშვნელოვანი ფილოსოფიური ნაწარმოებები სერბულად, მათ შორის არისტოტელეს, პლატონისა და სპინოზას ნაწარმოებები. ის ასევე იყო სერბი ფემინისტი მწერალი და ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
---------

ქსენია ატანასიევიჩი დაიბადა 1894 წლის 5 თებერვალს ბელგრადში, ექიმ სვეტოზარ ატანასიევიჩისა და იელენა ატანასიევიჩის ოჯახში. ქსენია ექვსი შვილიდან ყველაზე უმცროსი იყო. დედამისი მშობიარობის დროს გარდაიცვალა. მისი მამა იყო პატივსაცემი ექიმი და ბელგრადის სახელმწიფო საავადმყოფოს დირექტორი. დედის ოჯახი დაკავშირებული იყო ცნობილ ბელგრადელ ადვოკატთან, მწერალთან და პოლიტიკოსთან აჩიმ ჩუმიჩთან. ქსენიას დაბადებიდან თორმეტი წლის შემდეგ მამა გარდაიცვალა. ქსენიას დედინაცვალი, სოფია კონდიჩი, რომელიც ასწავლიდა ბელგრადის ქალთა კოლეჯში ( *Viša ženska škola* ), გახდა მისი კანონიერი მეურვე. კონდიჩს ჰქონდა კარგი კვალიფიკაცია და ის თავად ასწავლიდა ქსენიას. კონდიჩისგან ქსენიამ მიიღო პირველი გაკვეთილები ფილოსოფიაში: ის სწრაფად და მონდომებით სწავლობდა. ქსენიას უფროსი ძმა პირველ მსოფლიო ომში დაიღუპა.

ქსენიას საუკეთესო მეგობრები იყვნენ პოეტი რასკო პეტროვიჩი და მისი და, მხატვარი ნადეჟდა პეტროვიჩი .

### სტიპენდია

ლიცეუმში სწავლისას, მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ნადა სტოილკოვიჩმა, ფილოსოფიის პროფესორმა. სტოილიკოვიჩმა შესთავაზა ქსენიას ფილოსოფიის შესწავლა დაეწყო ბელგრადის ყოფილ პროფესორ ბრანისლავ პეტრონიევიჩთან და 1918 წლის შემოდგომაზე ქსენია ატანასიევიჩი გახდა პეტრონიევიჩის მოსწავლე ბელგრადის უნივერსიტეტში.

ავტორიტარული და მომთხოვნი პეტრონიევიჩი სწორედ ის იყო, რაც ქსენიას სჭირდებოდა იმ მომენტში. ბრწყინვალე პროფესორი თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფილოსოფოსი იყო სერბეთში და სხვაგან, ის იყო რთული საკითხების ოსტატი.

პეტრონიევიჩის მიზანი იყო მისი მოსწავლეების გამოწვევა, რათა შეძლებოდათ ფილოსოფიური დისკუსიის წარმართვა მათ დამრიგებელთან. ქსენია იყო ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე სტუდენტი, ვინც ოდესმე სწავლობდა უნივერსიტეტში და მან სწრაფად მიიპყრო ბელგრადის ყველაზე გამორჩეული ინტელექტუალების ყურადღება. უნივერსიტეტი დაამთავრა 1920 წლის ივლისში უმაღლესი ქულებით, მიიღო უნივერსიტეტის დიპლომი „წმინდა და გამოყენებით ფილოსოფიასა და კლასიკაში". წარჩინებულმა სტუდენტმა გადაწყვიტა, აკადემიური კარიერა გაეგრძელებინა ფილოსოფიის განხრით და სწავლის დამთავრებიდან მალევე დაიწყო მუშაობა სადოქტორო დისერტაციაზე ჯორდანო ბრუნოს *De triplici minimo-* ზე. იგი გაემგზავრა ჟენევასა და პარიზში, რათა მოეკვლია იშვიათი ფილოსოფიური ნაშრომები და განეხილა მისი დისერტაცია დარგის სპეციალისტებთან, ხოლო 1922 წლის 20 იანვარს დაიცვა დოქტორის ხარისხი წარჩინებით ბელგრადში აკადემიკოსთა ჯგუფის წინაშე, მათ შორის იყვნენ რექტორი იოვან ცვიჯიჩიმ, მიხაილო პეტროვიჩი, მილუტინ მილანკოვიჩი, ვესელინ ჩაიკანოვიჩი და ბრანისლავ პეტრონიევიჩი, მისი მენტორი. მას შემდეგ რაც დისერტაცია წარმატებით დაიცვა, იგი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც დოქტორის წოდება მიიღო იუგოსლავიის სამეფოში. მაშინ ის 28 წლის იყო.

### აღიარება

1924 წელს იგი გახდა უნივერსიტეტის პირველი პროფესორი ქალი, რომელიც დაინიშნა ხელოვნების ფაკულტეტზე, ბელგრადის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის განყოფილებაში, სადაც ასწავლიდა კლასიკას, შუა საუკუნეების და თანამედროვე ფილოსოფიასა და ესთეტიკას თორმეტი წლის განმავლობაში. მისი პედაგოგიური კარიერის განმავლობაში, იგი იყო ერთგული ფემინისტი, როგორც თეორიაში, ასევე პრაქტიკაში. ის იყო სერბეთის ქალთა ლიგის მშვიდობისა და თავისუფლებისთვის, ქალთა მოძრაობის ალიანსის წევრი და ქვეყანაში პირველი ფემინისტური ჟურნალის „ქალთა მოძრაობის" ( *Ženski pokret* ) რედაქტორი, რომელიც ქვეყნდებოდა 1920 წლიდან 1938 წლამდე.

იმ დროს *ბრიტანულმა ენციკლოპედიამ* მისი კვლევის , *ბრუნოს მეტაფიზიკური და გეომეტრიული დოქტრინა*, რომელიც დაიწერა ფრანგულად პარიზში 1924 წელს, შესახებ მიუთითა რომ ეს იყო ავტორიტეტული ნაშრომი. მისმა თანამდებობიდან გათავისუფლებამ ბელგრადში ინტელექტუალების დიდი პროტესტი გამოიწვია. საჯარო შეხვედრაზე, სადაც ბევრმა ადამიანმა ისაუბრა მის მხარდასაჭერად, ყველაზე ცნობილი მომხსენებლები იყვნენ სამართლის პროფესორი ჟივოჟინ მ. პერიჩი და პოეტები რასკო პეტროვიჩი და სიმა პანდუროვიჩი .

### ატანასიევიჩის ცხოვრება 1936 – 1946 წწ

პანდუროვიჩის, რომელიც მის გვერდით იდგა მთელი განსაცდელის განმავლობაში, საგაზეთო სტატიაში ნათქვამია: „მას უნივერსიტეტის საბჭოს სხდომაზე ბრალი დასდო პლაგიატში ფაკულტეტის ერთმა წევრმა, რომელსაც არც ისე შორს წასული ფილოსოფია აქვს".

მიუხედავად მხარდაჭერისა, უნივერსიტეტში მისი თანამდებობა აღარ აღდგენილა და 1941 წლამდე მუშაობდა განათლების სამინისტროს ინსპექტორად. მეორე მსოფლიო ომმა უბედურება და არეულობა მოუტანა აპოლიტიკურ ქსენია ატანასიევიჩსაც კი. ანტისემიტიზმისა და ნაციონალ-სოციალიზმის წინააღმდეგ სტატიების დაწერის შემდეგ, იგი დააპატიმრა გესტაპომ 1942 წელს. შემდეგ, როდესაც ომი დასრულდა, ატანსიევიჩი კვლავ დააპატიმრეს, მაგრამ ამჯერად ტიტოს კომუნისტების მიერ ომის დანაშაულების ბრალდებით, ისევე როგორც ვესელინ ჩააკანოვიჩს და სხვებს ნაცისტური ოკუპაციის დროს სწავლებისთვის. გათავისუფლების შემდეგ იგი პენსიაზე გავიდა 1946 წელს სერბეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის თანამშრომლად მუშაობის ხანმოკლე პერიოდის შემდეგ.

მემკვიდრეობა
------------

ქსენია ატანსიევიჩმა დატოვა მნიშვნელოვანი ნაშრომი, მათ შორის 400-ზე მეტი ტექსტი, მათ შორის წიგნები და ესეები ფილოსოფიაში, ფსიქოლოგიაში, ისტორიასა და ლიტერატურაში. მისი ინტერესი ფილოსოფიის მიმართ იყო ფართო და ეკლექტური, მოიცავდა ეთიკას, მეტაფიზიკას, ლოგიკას, ესთეტიკას და ფილოსოფიის ისტორიას. ის ყველაზე ცნობილია ჯორდანო ბრუნოს ნაწარმოებების ორიგინალური ინტერპრეტაციით. იგი გარდაიცვალა ბელგრადში 1981 წელს.

ლიტერატურა
----------

* Brunovo ucenje o najmanjem, Vreme, 1922
* Star grcka atomistika, Ujedinjenje, 1927
* La doctrine metaphysique de Bruno, Paris/Belgrade, 1933, published in English: The metaphysical and Geometric doctrine of Bruno, Translated by George Vid Tomashevich, St. Louis, Mo: W. H. Green, 1972
* Sama pod suncem, 1939
* Braca Eutidem i Dionisodor

სქოლიო
------

1. 1 2  International Standard Name Identifier — 2012.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. 1 2 3 4  *Swartz A.* Open Library — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
3. 1 2  WomenWriters<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22811588'></a>
4. 1 2  CONOR.SI<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
5. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
6. 1 2 3  WeChangEd<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q86999151'></a>
7. ↑  Catalog of the German National Library<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
8. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
9. ↑   (1998) რედ. Edward Craig: *Routledge encyclopedia of philosophy*.  Taylor and Francis,   გვ. 51. ISBN 0-415-07310-3.