recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მალხაზ მაკარაძე** (დ. 25 ივნისი, 1975, სოფ. ოლადაური, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა) — ქართველი სამხედრო პირი, ბრიგადის გენერალი (2019).

დაამთავრა გაერთიანებული სამხედრო აკადემიის ისტორიული ფაკულტეტი და მოტომსროლელი ჯარების სამეთაურო-საშტაბო კურსი (ორივე 1999). 2000-2002 წლებში სხვადასხვა სამეთაურო თანამდებობები ეკავა კოჯრის სპეციალური დანიშნულების ძალების ბაზაზე, შემდეგ იყო სახმელთო ჯარების G-3 ოპერატიული სამმართველოს უფროსი ოფიცერი (2003-2004), ლოჯისტიკის ცალკეული ბატალიონის მეთაური (2004-2006), საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიის კაპიტნის საკარიერო (2007-2008) და სახმელეთო ჯარების ოფიცერთა მომზადების (2008) კურსების უფროსი, V ბრიგადის შტაბის უფროსი (2008), თავდაცვის ეროვნული აკადემიის რექტორის მოადგილე (2008-2009), V ბრიგადის მეთაური (2009-2010), წვრთნებისა და სამხედრო განათლების სარდლის მოადგილე (2010-2012), სერჟანტთა მომზადების სკოლის მეთაური (2012), სახმელეთო ძალების შტაბის უფროსი (აღმოსავლეთ ოპერატიული დაჯგუფების შტაბის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი, 2012-2013), თავდაცვის ეროვნული აკადემიის რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი (2015-2016), წვრთნებისა და სამხედრო განათლების სარდალი (2016-2018). 2019 წელს დაინიშნა დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემიის რექტორად და მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება.

მონაწილეობა აქვს მიღებული სამშვიდობო მისიებში კოსოვოსა (2002-2003) და ერაყში (2005). მიღებული აქვს სხვადასხვა სახელმწიფო და უწყებრივი ჯილდო, მ. შ. მედალი „მხედრული მამაცობისათვის" და ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეროვნული თავდაცვის აკადემიის რექტორი ბრიგადის გენერალი მალხაზ მაკარაძე
**მამია მალაზონია** (დ. 19 მარტი, 1936, ოზურგეთი) — ქართველი მხვატარი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტი.

1962 წლიდან მონაწილეობს გამოფენებში; 1967-1968 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის, 1969-1976 წლებში მარჯანიშვილის თეატრის, ხოლო 1976-1984 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი მხატვარი; გაფორმებული აქვს რუსთავის დრამატული, მინსკის ოპერისა და ბალეტის თეატრების სპექტაკლები; შექმნილი აქვს კოსტიუმების ესკიზები კინოფილმებისათვის, მუშაობს წიგნის გრაფიკაში. 1984 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი, მულტიპლიკაციის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი ნამუშევრები დაცულია: საქართველოს ეროვნულ გალერეაში, საქართველოსხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში, მოსკოვის თეატრალურ მუზეუმში, ტრეტიაკოვის გალერეაში, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმში, მოსკოვის პუშკინის სახელობის ნატიფი ხელოვნების მუზეუმში, საქართველოს, საფრანგეთის, ინგლისის, გერმანიის, აშშ კერძო კოლექციებში.

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირი, წევრი
* საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირი, წევრი
* საქართველოს მხატვართა კავშირი, წევრი

ჯილდოები
--------

* გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემია
* შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* საქართველოს სახალხო მხატვარი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ. 1998-1999, გვ. 207

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია მალაზონია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხრისტო სტეფანოვ კაბაქჩიევი** (დ. 2 იანვარი, 1878, გალაცი, რუმინეთი — გ. 6 ოქტომბერი, 1940, მოსკოვი) — ბულგარეთისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე, პუბლიცისტი. ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1935). დაიბადა მასწავლებლის ოჯახში. 1894 წელს იყო გაბროვოში სტუნდენტური სოციალისტური წრის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1905–1928 წლებში ბულგარეთის მუშათა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის (ბმსდპ) (ვიწრო სოციალისტების — ვ. ს.) ცკ-ის წევრი, 1919 წლიდან ბულგარეთის კომუნისტური პარტიის (ბკპ) ცკ-ის წევრი. II ინტერნაციონალის შტუტგარტის (1907), კოპენჰაგენის (1910) და ბაზელის (1912) კონგრესების დელეგატი ბმსდპ (ვ. ს.)-გან. 1914–1923 წლებში იყო სახალხო კრების დეპუტატი. მონაწილეობდა კომინტერნის II (1920), III (1991), IV (1992) და VI (1998) კონგრესების მუშაობაში. ბულგარულ ენაზე თარგმნა ვლადიმერ ლენინის რიგი შრომები. 1920 წელს შეხვდა და პირადად გაიცნო იგი. 1923 წელს გახდა ბულგარეთის კომუნისტური პარტიის პოლიტიკური მდივანი. აქტიურ მონაწილეობას იღებდა სექტემბრის აჯანყების (1923) მოწყობაში. 1923–1926 წლებში პატიმრობაში იყო, 1927 წლის მაისში ემიგრაციაში წავიდა სსრკ-ში. 1928 წელს სკპ(ბ)-ის წევრი გახდა. ამავე წლიდან იყო მარქს-ენგელს-ლენინის ინსტიტუტის, ხოლო 1938 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის მეცნიერი მუშაკი. მუშაობდა მუშაობდა ბულგარეთის კომუნისტური პარტიის, ბულგარეთის და ბალკანეთის სხვა ქვეყნების ისტორიის, აგრეთვე საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის პრობლემებზე.

თხზულებები
----------

* Избрани произведения, София, 1953;
* Спомени, София, 1955.

ლიტერატურა
----------

* *Колева Т.* Христо Кабакчиев : Биобиблиография. — София, 1958.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Бирман М. А.* Кабакчиев Христо Стефанов // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 11 — М. 1973.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 292.
**ხურტკმელი** (ლათ. Grossularia) — მცენარეთა გვარი ხურტკმელისებრთა ოჯახისა (ადრე ხუნწისებრთა ოჯახი). ეკლიანი ბუჩქებია. მორიგეობით განლაგებული 3–5-ფოთოლაკიანი ფოთლები და მტევნებად შეკრებილი ორსქესიანი ყვავილები აქვთ. ნაყოფი ნაირფერი (თეთრი, ყვითელი, მწვანე, წითელი ან შავი), მრავალთესლიანი ცრუ კენკრაა. გვარში გაერთიანებულია 50-მდე სახეობა, რომლებიც ბუნებრივადაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და აზიაში. ყოფილ სსრკ-ში ხურტკმელის სამი სახეობა იზრდებოდა, მათგან საქართველოში 1 — Grossularia reclinata იზრდება; გვხვდება მთის ზედა სარტყლის ტყეებში, ზღვის დონიდან 1500–2000 მ. ეს სახეობა ხურტკმელის მრავალი კულტურული ფორმის წინაპრად ითვლება.

თანამედროვე კლასიფიკაციაში ხურტკმელი, როგორც გვარი აღარ გამოიყენება და მისი სახეობები მოცხარის გვარში ერთიანდება. ხურტკმელი მიიჩნევა ქვეგვარად (ლათ. Ribes subg. Grossularia).

ხურტკმელი ერთ-ერთი ადრეულა კენკროვანი კულტურაა. მსხმოიარობას იწყებს დარგვიდან მე-2–მე-3 წელს. ზრდასრულ
ნარგაობათა მოსავლიანობა 25–30 ტ/ჰა აღწევს. ხურტკმელის კენკრა შეიცავს (%-ობით): შაქრებს 8 — 11, ორგანულ მჟავებს 1,2–1,7, პექტინოვან ნივთიერებებს 0,88; C (30– 60 მგ 100 გ წვენში), B6, P ვიტამინებს, A პროვიტამინს (კაროტინი), რკინის მარილებს, ფოსფორს. ხურტკმელის მწიფე და მკვახე კენკრას იყენებენ გადასამუშავებლად (მურაბა, კომპოტი), მწიფეს — საჭმელად (როგორც ნედლად, ისე გაყინულს), აგრეთვე საღვინედ და წვენებისათვის.

ცნობილია ხურტკმელის 1500-მდე ჯიში, რომლებიც იყოფა ევროპული და ამერერიკული წარმოშობის ჯიშებად. ყოფილ სსრკ-ში დარაიონებული იყო 100-ზე მეტი ჯიში. ხურტკმელს შედარებით დიდ ზიანს აყენებენ ხერხიები.

ლიტერატურა
----------

* *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 519.

სქოლიო
------

1. ↑  USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [Online Database].
**მანასეურის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მანასეურის ცენტრალურ ნაწილში, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნის მ. კეკიშვილს. სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. პირველ სართულს სამხრეთით სწორკუთხა კარი და ერთი სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ნიშია. იატაკი მიწურია. სართული წნული კედლით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. ჩრდილოეთი ნახევარი საცხოვრებელია. აქ მოწყობილია კერა. სამხრეთი ნახევარი საქონლისთვისაა განკუთვნილი. სახლს სამხრეთი ფასადის მხარეს, ფიქლისტიკიანი ღია აივანი ეკვრის. აივნის დასავლეთ ნაწილში ბუხარია, ხოლო მისი წინა მხარის შუა ნაწილში დგას ხის პროფილირებულ კაპიტელიანი სვეტი. პირველი სართულის დასავლეთ კედელზე, გარედან, მეორე სართულზე ასასვლელი ხის კიბეა მიდგმული. მეორე სართული უფრო ღრმადაა შეჭრილი ფერდობში. ამ სართულის წინა ნაწილის გადახურვა ორ მასიურ ბურჯს ეყრდნობა. დასავლეთ ბურჯებს შორის შეულესავი წნული კედელია. ამ სართულის სამხრეთი ნაწილი პირველი სართულის აივნის ბანია. ბანზე კალოა მოწყობილი, ხოლო მის ჩრდილოეთ ნაწილს საქონლის საკვების, სამეურნეო იარაღებისა და ჭირნახულის შესანახად იყენებდნენ. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საძრომითა და ხის მიდგმული კიბით.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 271.
ექვსწახნაგა თავიანი ხრახნი
**ხრახნი** — ცილინდრული, იშვითად კონუსური ფორმის მანქანის დეტალი, რომელსაც აქვს ხრახნული ზედაპირი ან ხრახნული ფრთები. არსებობს ხრახნის ორი ჯგუფი: ერთ ჯგუფში გაერთიანებულია გარე ან მუშა გარემოსთან უშუალოდ ურთიერთქმედი ხრახნები, მეორეში კი — სხვა დეტალის (უმეტესად ქანჩის) კუთხვილიან ნახვრეტთან ურთიერთმოქმედი ხრახნები. პირველ ჯგუფში შედის მოძრავი აირების ან სითხეების მეშვეობით ბრუნვითი მოძრაობის მისაღები ხრახნი, მაგალითად, ქარის ძრავაში წევის ძალის მიმღები ხრახნი, წევის ხრახნი, გემებზე, აირების, სითხეების, ფხვიერი, ნატეხი და სხვა მასალის გადასაადგილებელი და ასარევი ხრახნები, მეორეში კი — სავალი, ძალთა, მიკრომეტრული, სამაგრი, საყენებელი და სხვა ხრახნები. სავალ ხრახნს, რომელსაც ტრაპეციისებრი (იშვიათად მართკუთხა, სამკუთხა ან სპეციალური) პროფილი აქვს, ქანჩთან ერთად იყენებენ ბრუნვით მოძრაობის გარდასაქმნელად სწორხაზოვან მოძრაობად, მაგალითად ჩარხებში მიმმართველებზე სუპორტების, მაგიდების გადასაადგილებლად. სავალ ხრახნში წამყვანი უმეტესად ხრახნია (იშვიათდ ქანჩიც). ძალთა ხრახნს აქვს ტრაპეციისებრი (იშვიათად მართკუთხა) პროფილი, იყენებენ დიდი ღერძული ძალების მისაღებად წნეხებში, დომკრატებში და სხვა. მიკრომეტრულ ხრახნს აქვს წვრილბიჯიანი ზუსტი კუთხვილი. იყენებენ საზომ მანქნანა-იარაღებში, ხელსაწყოებში. სამაგრი ხრახნი არის გასართი ხრახნული შეერთების ძირითადი დეტალი, უმეტესად ცილინდრული ღერო, რომელსაც აქვს სამკუთხა პროფილის კუთხვილი. ხის დეტალების სამაგრი ხრახნია სჭვალი, რომელსაც კონუსურ ბოლოზე კუთხვილიანი უბანი აქვს. საყენებელ ხრახნს იყენებენ გეოდეზიური და სხვა ხელსაწყოების ზუსტი ფიქსაციისათვის, აგრეთვე შეერთებებში, როგორც სამაგრ ხრახნს.

სამაგრი ხრახნების თავების გავრცელებული ფორმებია: ექვსწახნაგა, კვადრატული, ცილინდრული ნაკეჭნი და ცილინდრული ოთხწახნაგა (რომელსაც გასაღებისათვის აქვს ექვსწახნაგა ღრმული), ცილინდრული (რომელსაც აქვს სწორი შლიცი სახრახნისათვის).

საყენებელი ხრახნების თავების გავრცელებული ფორმებია: ცილინდრული, ექვსწახნაგა, ოთხწახნაგა, შლიციანი და ექვსწახნაგა (რომელსაც აქვს ღმული გასაღებისათვის). საყენებელი ხრახნების ბოლოების გავრცელებული ფორმებია:ბრტყელი, მომრგვალებული, ცილინდრული, საფეხურებიანი, კონუსური და მაფიქსირებელი.

ლიტერატურა
----------

* *ნუცუბიძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 507-508.
**მანასკერტის მრძოლა** — გაიმართა 1915 წელს, რომელიც ერთ-ერთი პირველი იყო კავკასიის ფრონტზე, პირველი მსოფლიო ომის დროს. საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა აღმოსავლეთ თურქეთის ტერიტორიაზე. მიუხედავად ცოცხალი ძალების დიდი დანაკარგებისა როგორც თურქეთის ასევე რუსეთის მხარეს, ბრძოლის ბედზე ამას დიდი გავლენა არ მოუხდენია, თუმცა რუსებს გაუჩნდათ მცირე ტაქტიკური უპირატესობა. 

1915 წლის 10 ივლისს კავკასიის არმიის მეოთხე კორპუსის გენერალმა ოგანოვსკიმ დაიწყო შეტევა მანასკერტის დასავლეთით მდებარე შემაღლებული ადგილების დასაკავებლად. ამასთან იგი ითვალისწინებდა თურქეთის არმიის მცირერიცხოვნებას რუსეთთნ შედარებით. გენერალ ოგანოვსკის წინააღმდეგ იბრძოდა თურქეთის რამდენიმე დივიზია, სულ ორმოცი ათასამდე ჯარისკაცით, რის შესახებაც ოგანოვსკისთვის წინასწარ არ იყო ცნობილი. 16 ივლისს ოსმალეთის არმია გადავიდა კონტრ-შეტევაზე აბდულა ქერიმ-ფაშას მეთაურობით, რიცხობრივი უპირატესობით ერთი სამზე თურქების სასარგებლოდ. ოგანოვსკის რაზმებმა უკან დაიხიეს და დაკარგეს საბრძოლო მასალებით დატვირთული მატარებელი. ამ ფაქტის შესახებ მხოლოდ 22 ივლისს შეიტყო კავკასიის ფრონტის მეთაურმა იუდენიჩმა. 

იუდენიჩის ბრძანებით რუსული არმია სწრაფად იქნა გადაჯგუფებული მანასკერტის მიმართულებით და გადავიდა კონტრ-შეტევაზე 22000 ქვეითისა და კავალერისტის შემადგენლობით, კაზაკთა მხედრობამ შეძლო ექვსი ათასი თურქის ტყვედ აყვანა. მანასკერტი რუსების მიერ იქნა აღებული. რუსების დანაკარგი შეადგენდა 7000 მეომარს, ხოლო თურქების ცოცხალი ძალის დანაკარგი უცნობია.

შედეგი
------

1915 წელს კავკასიის ფრონტზე მთლიანობაში სიმშვიდე იყო. რუსეთში მას განიხილავდნენ, როგორც მეორე ხარისხოვანს, პოლონეთის მთავარ ფრონტთან შედარებით. მანასკერტის აღებას დიდად არაფერი შეუცვლია საომარ მოქმედებებში, თუმცა სასარგებლოდ წაადგა რუსული საზოგადოების მძიმე მორალურ მდგომარობას, რომელიც შეიქმნა გერმანიის ფრონტზე რუსული ძალების დიდი დანაკარგის გამო.

ლიტერატურა
----------

* Falls, Cyril (1959). *The Great War*. New York:  G.P. Putnam's & Sons,   გვ. 158–160.
კოლხური ძელური. სამხედრო და სასაწყობე დანიშნულების საკარმიდამო კოშკი. გამომწვარი აგურის საძირკველითმ ხის მორების წყობით და თივის სახურავით.
**კოლხური ძელური** — საცხოვრებელი სახლის ტიპი, რომელიც გავრცელებული იყო ანტიკურ კოლხეთში.

ვიტრუვიუსი, ცნობილი რომაელი არქიტექტორი თავის წიგნში "10 წიგნი არქიტექტურის შესახებ" კარგად აღწერს კოლხური ძელური ნაგებობის სქემას: "კოლხეთში ხე-ტყის სიუხვის გამო ხის ძელებს მიწაზე აწყობენ, შემდეგ გარდიგარდმო სხვა ძელებს ადებენ. ამრიგად იზღუდება ნაგებობის სივრცე. ოთხივე მხრივ შეკრული ძელების წყობით თანდათან ამოჰყავთ ძელების კედლები, აგებენ კოშკებს, ძელებს შორის ადგილებს კი, რომლებიც ძელის სიმრუდის გამო რჩება, ავსებენ თიხით. ამგვარადვე ამოჰყავთ პირამიდული გადახურვა, რომლის ძელებიც თანდათანობით მოკლდება. ასეთი გადახურვა აქ დამახასიათებელია" ( II, I, 4, 50).

ასეთი სახლების აგება იაფიც ჯდებოდა და კოლხეთი ხის ჯიშების სიუხვითაც გამოირჩეოდა და სიმრავლითაც. ძირითადად დაბალი სოციალური ფენის მიერ გამოიყენებოდა საცხოვრებლად. მას თავდაცვითი სიმაგრეც გააჩნდა მტრის უეცარი შემოსევებისაგან თავდასაცავად.

ლიტერატურა
----------

* გ. გამყრელიძის "ომი და შეიარაღება იბერია კოლხეთში" (ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2010 წ.)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგიაშვილი**. |

**კუკური პავლეს ძე გოგიაშვილი** (დ. 15 ოქტომბერი, 1912, ქუთაისი — გ. 24 ივნისი, 1984, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მსახიობი; „ცისფერყანწელთა" ჯგუფის ერთ-ერთი წარმომადგენლის შალვა კარმელის ძმა.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ქუთაისში, კოტე მარჯანიშვილის თეატრთან არსებულ სტუდიაში და პარალელურად მუშაობდა ამავე თეატრში (1928–30). 1930 წელს თეატრთან ერთად გადავიდა თბილისში და მარჯანიშვილის გარდაცვალებამდე (1933) იყო მისი დასის წევრი. გოგიაშვილი სხვადასხვა დროს იყო თელავისა და თბილისის თოჯინებისა და მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრების მსახიობი და დრამატურგი. პარალელურად ჟურნალისტურ საქმიანობას ეწეოდა გაზეთ „მუშასა" და ჟურნალ „ნიანგში". 1948 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საბავშვო ჟურნალ „დილაში". 

პირველი ლექსები 1934 წელს გამოაქვეყნა, პირველი საბავშვო წიგნი — „თინიკოს მამალი" — 1940. გოგიაშვილს ეკუთნის საბავშვო ლექსების, პოემებისა და ზღაპრების კრებულები: „გაზაფხული" (1947), „ტყის სტუმარი" (1951), „აბლი-ბაბლი" (1962), „მზეს უმღერიან" (1970), „გაზაფხული მოდის" (1972), „ათული და ბათული" (1978), „შემოდგომას რა სჯობს" (1983) და სხვ. ასევე წერდა სატირულ-იუმორისტულ ნაწარმოებებს. მისი პიესები იდგმებოდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრსა („ფარავნელი ჭაბუკი", „ალუბლები ჰყვავიან", „ბაღნარში" და სხვ.) და თოჯინების თეატრში („ბეკეკა", „რწყილი და ჭიანჭველა", „რუხი მგელი" და სხვ.). დაჯილდოებულია იაკობ გოგებაშვილის სახელობის მედლით (1973).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 60-61.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კუკური გოგიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მეოთხე ქვეითი ბრიგადა** — ქვეითი ბრიგადა საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში. შეიქმნა 2004 წ.

დანაყოფი 1991 წელს შინაგანი ჯარების ბაზაზე ჩამოყალიბდა და მას პირველი ოპერატიული პოლკი ეწოდებოდა. 1992-1993 წლებში პირველი ოპერატიული პოლკი პირველ ოპერატიულ ბრიგადად გარდაიქმნა, 2004 წელს ეწოდა IV ქვეითი ბრიგადა. 2013 წელს გადაკეთდა IV მექანიზირებულ ბრიგადად.

2007 წელს ბრიგადის პირადმა შემადგენლობამ ერაყში გადასროლის წინა მომზადების პროგრამა გაიარა, მაგრამ რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომის გამო ვეღარ გაემგზავრა ერაყში. ბრიგადამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო 2008 წლის საბრძოლო მოქმედებებში, სადაც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შეფასებით „პირადმა შემადგენლობამ თავი გამოიჩინა მაღალი პროფესიონალიზმითა და საბრძოლო მომზადებით". ამ ომში ბრიგადამ დაკარგა 41 სამხედრო მოსამსახურე მოკლულისა და 16 უგზო-უკვლოდ დაკარგულის სახით. ექვემდებარება სახმელეთო ძალების აღმოსავლეთ სარდლობას.

სქოლიო
------

1. 1 2  მე-4 ქვეითმა ბრიგადამ იუბილე აღნიშნა. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. 28.12.2008
2. ↑  2011 წ. 26 მაისის აღლუმის პროგრამა[*მკვდარი ბმული*]. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. 25.05.2011
3. ↑  სახმელეთო ჯარები. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მგელაძე**. |

**კუკური მგელაძე** (დ. 1 იანვარი, 1915 — გ. 8 მაისი, 2002) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1955), დოცენტი (1962). საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების სოხუმის ფილიალის თავმჯდომარე (1956-1986). აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სკოლის დამსახურებული მუშაკი.

ბიოგრაფია
---------

კუკური მგელაძემ დაამთავრა საზღვაო ტექნიკუმი 1935 წელს და მუშაობა დაიწყო ქალაქ ბაქოს გემსარემონტო ქარხანაში ჰიდროტექნიკოსად; 1936–37 წლებში იყო ქალაქ სოხუმის სამშენებლო ტრესტის ტექნიკოსი; 1937–38 წლებში იმყოფებოდა წითელი არმიის რიგებში; 1938 წელს ჩაირიცხა სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში; 1941 წელს გაიწვიეს მეორე მსოფლიო ომში; 1942 წელს ტყვედ ჩავარდა და მოხვდა საკონცენტრაციო ბანაკში, სადაც იმყოფებოდა 1945 წლამდე; 1947 წელს დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის გეოგრაფიის ფაკულტეტი და დატოვებულ იქნა კათედრაზე ასისტენტად.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1955 წელს თემაზე: „მთიანი აფხაზეთის ცენტრალური ნაწილის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება". პროფესორ ბორის დობრინინის ხელმძღვანელობით ჩაატარა სამეცნიერო ექსპედიციები აფხაზეთის ტერიტორიაზე. 1962–74 წლებში იყო სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის კათედრის გამგე. გამოქვეყნებული აქვს 40-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მათში მოცემულია აფხაზეთის მრავალფეროვანი ბუნებრივი პირობები, ფიზიკური გეოგრაფიისა და ლანდშაფტმცოდნეობის თეორიული საკითხები. კითხულობდა ლექციებს სსრკ ფიზიკურ გეოგრაფიაში, ტოპოგრაფია-კარტოგრაფიაში, საქართველოს ფიზიკურ გეოგრაფიაში, ლანდშაფტმცოდნეობასა და ბიოგეოგრაფიაში.

იყო ტურიზმის რესპუბლიკური საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. მიღებული აქვს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის და სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების საპატიო სიგელები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბუნებისმცოდნეობის საფუძვლები (თანაავტორი). თბილისი, განათლება, 1986;
* ბიოგეოგრაფია. თბილისი, განათლება, 1983;
* Природа Абхазии (თანაავტორი). Сухуми, Абгиз, 1961.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ლეონბერგერი** (გერმ. Leonberger) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში XIX საუკუნეში.

გერმანულ ქალაქ ლეონბერგის მუნიციპალიტეტის უფროსს, ჰენრიხ ესიგს სურდა მიეღო ქალაქის გერბზე გამოსახული ლომის მსგავსი ძაღლი, ამისთვის მან გამოიყენა ლანდსირი, ნიუფაუნდლენდი, სენბერნარი და პირენეული მთის ძაღლი. შედეგად მიიღო ეს საინტერესო ძაღლი. ლეონბერგერი თითქმის მთლიანად განადგურდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, თუმცა უკანასკნელი რამდენიმე ათეული წლის წინ აღდგა არა მარტო თავის სამშობლოში, არამედ ჩრდილოეთ ამერიკასა და დიდ ბრიტანეთში. როდესაც ლეონბერგერი პირველად გამოჩენაზე აჩვენეს, მას წუნი დასდეს, როგორც რამდენიმე ჯიშის შესაძლო ნარევს (რაც სინამდვილეს შეეფერებოდა). ოფიციალურად ჯიში დარეგისტრირდა 1949 წელს.

ლეონბერგერი ძალიან ლამაზი ძაღლია. ძალიან უყვარს წყალი და სიამოვნებით ჭყუმპალაობს ყველაზე ცივ ამინდშიც კი. ისევე, როგორც სხვა აღდგენილ ჯიშებში, ლეონბერგერს შეიძლება აღენიშნებოდეს მენჯ-ბარძაყის სახსრების დისპლაზია. ლეონბერგერს აქვს ოდნავ დატალღული, გლუვი, ხშირი ბალანი, ფაფუკი, გრძელი კუდი. ყურების სიგანე მათი სიგრძის ტოლია. ის კარგად უძლებს სიცივეს. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ადვილად იწვრთნება. ადვილად ეგუება სხვა ძაღლებს. ცუდი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლეონბერგერი***

* ლეონბერგერი (ინგლისური)
**ლეონიდ ილიას ძე ბრეჟნევი** (რუს. Брежнев, Леонид Ильич; დ. 1 იანვარი, 1907 [ძვ. სტ. 19 დეკემბერი, 1906], ქ. კამენსკოე, ამჟამად დნეპროძერჟინსკი (უკრაინა) — გ. 10 ნოემბერი, 1982, მოსკოვი) — საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი (1964-იდან), ხოლო 1966 წლიდან გენერალური მდივანი და სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე 1960–1964 წლებში და 1977–1982 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ლეონიდ ბრეჟნევი დაიბადა სოფ. კამენსკოეში, მუშა-მეტალურგის ოჯახში. შრომითი ცხოვრება 15 წლისამ დაიწყო. 1927 წელს დაამთავრა კურსკის სამიწათმომწობო-სამელიორაციო ტექნიკუმი. 1923 წელს შევიდა კომკავშირში, 1931 წელს სკკპ რიგებში.

სამხედრო და პარტიული მოღვაწეობა
-------------------------------

1923-1936 წლებში ბრეჟნევი იყო წითელი არმიის სამხედრო სამსახურში. საბჭოთა კავშირის დიდი სამამულო ომის (1941–1945) პირველივე დღეებიდან იგი პოლიტიკურ და ორგანიზატორულ მუშაობას ეწეოდა მოქმედ არმიაში, ხოლო სამამულო ომის დამთავრების შემდეგ იგი ხელმძღვანელ პარტიულ სამუშაოზეა. 1946 წლის აგვისტოდან იყო უკრაინის კპ-ის ზაპოროჟიეს, 1947 წლის ნოემბრიდა - დნეპროპეტროვსკის საოლქო კომიტეტების პირველი მდივანი, 1950–1952 წლებში მოლდავეთის კპ ცკ-ის პირველი მდივანი. XIX ყრილობაზე ბრეჟნევი აირჩიეს სკკპ ცკ-ის წევრად, სკკპ ცკ-ის 1952 წლის ოქტომბრის პლენუმზე - სკკპ ცკ-ის პრეზიდიუმის წევრობის კანდიდატად და სკკპ ცკ-ის მდივნად. 1952–1954 წლებში გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით მუშაობდა საბჭოთა არმიისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მთავარი პოლიტსამმართველოს უფროსის მოადგილედ. 1954 თებერვლიდან ყაზახეთის კპ ცკ-ის მეორე, ხოლო 1955 აგვისტოდან პირველი მდივანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"
* Universalis
* დიდი რუსული ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სსრკ-ის ლიდერები |
| --- |
|  |
| სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე (1922–1924) | 
ვლადიმერ ლენინი (1922–1924) |
|  |
| სსრკ კპ ცკ-ს გენერალური მდივანი (1924–1953) | 
იოსებ სტალინი (1924–1953) |
|  |
| სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე (1953) | 
გიორგი მალენკოვი (1953) |
|  |
| სსრკ კპ ცკ-ს პირველი მდივანი (1953–1990) | 
ნიკიტა ხრუშჩოვი (1953–1964)  · ლეონიდ ბრეჟნევი (1964–1982) · იური ანდროპოვი (1982–1984) · კონსტანტინე ჩერნენკო (1984–1985)  · მიხეილ გორბაჩოვი (1985–1990) |
|  |
| სსრკ-ის პრეზიდენტი | 
მიხეილ გორბაჩოვი (1990–1991) |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90051724
* BNF: cb11893880z (data)
* CANTIC: a10054194
* GND: 118515136
* ISNI: 0000 0000 0093 7478
* LCCN: n79084765
* LNB: 000042616
* MusicBrainz: a77b02e5-b079-4b65-a8f9-1caee429ea64
* NARA: 10583022
* NDL: 00434335
* NKC: jn19990210130
* NLA: 35021769
* NLI: 000024684
* NLR: 000031000
* NTA: 068849494
* RSL: 000084936
* SELIBR: 42892
* SNAC: w66t21bm
* SUDOC: 026751011
* Trove: 795910
* VIAF: 42034622
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 42034622

 |
**ხურამიტები**, *ხურამდინები* (სპარს. ხურამდინ „ბედნიერი, სასიამოვნო სარწმუნოების მიმდევრები") — რელიგიური მოძღვრების მიმდევრები და ანტიარაბული სოციალურ-პოლიტიკური მოძრაობის მონაწილენი ადრე შუა საუკუნეების ირანში, აზერბაიჯანში, ცენტრალურ აზიასა და სომხეთში. უკავშირდება მაზდაკიზმისა და მანიქეიზმის მოძღვრებას. ხურამიტები დუალისტები იყვნენ. სამყაროს საფუძვლად მიაჩნდათ სინათლე, სწამდათ სულის გარდასახვა, ნათელხილვის მუდმივობა და, რომ ყველა წინასწარმეტყველი შთაგონებულია ერთი ღვთაებრივი სულით; ერიდებოდნენ ადამიანის შეურაცხყოფას და სისხლის ღვრას. ხურამიტები მონაწილეობდნენ აბუ მუსლიმის აჯანყებაში 747-750 წლებში, სუმბატ მოგვის აჯანყებაში 755 წელს. ხურამიტების დროშით მიმდინარეობდა „წითელბაირაღიანთა" აჯანყება 778-779 წლებში, მუკანას აჯანყება VIII საუკუნის 70-80-იან წლებში, ბაბექის აჯანყება IX საუკუნეში. უკანასკნელად იხსენიებიან XII საუკუნის I ნახევარში აზერბაიჯანსა და ჰამადანის მხარეში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაბექი
* შიიზმი
* ზოროასტრიზმი

ლიტერატურა
----------

* *თოფურია ჰ.*, ქსე, ტ. 11, გვ. 517, თბ. 1987

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Encyclopaedia Iranica, ḴORRAMIS
* Encyclopaedia Iranica, BĀBAK ḴORRAMI
**მაქაიროდი** (ლათ. Machairodus > ბერძნ. machaira — მოკლე, მოხრილი ხმალი და odus — კბილი), *ხმალკბილა ვეფხვი* — ნამარხი ცხოველების გვარი კატისებრთა ოჯახისა. ტანად თანამედროვე ვეფხვზე დიდი იყო, ჰქონდა დიდი, ხმლისებრი ზედა ეშვები, დაკბილუსი საჭრელი კიდეებით. ქალას სახის ნაწილი წაგრძელებული იყო, კიდურები შედარებით მოკლე და მასიური ჰქონდა. ნადირობდა დიდ ბალახისმჭამელ ცხოველებზე. ცნობილია ზედამიოცენურ-ზედაპლიოცენური ნალექებიდან. გავრცელებული იყო ევროპისა და აზიის სამხრეთ ნაწილში, აფრიკაში.

სახეობები
---------

*Machairodus africanus*  

*Machairodus aphanistus*  

*Machairodus giganteus*  

*Machairodus oradensis*  

*Machairodus colorandensis*  

*Machairodus transvaalensis*  

*Machairodus alberdiae*  

*Machairodus copei*  

*Machairodus laskarevi*  

*Machairodus irtyschensis*  

*Machairodus kurteni*  

*Machairodus fires*  

*Machairodus ischimicus*  

*Machairodus schlosseri*  

*Machairodus palanderi*  

*Machairodus palmidens*  

*Machairodus inexpectatus*  

*Machairodus giganteus*

ლიტერატურა
----------

* *მჭედლიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 498.
**კუმანა** (ესპ. Cumaná) — ქალაქი ვენესუელაში, სუკრეს შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს კარაკასიდან 402 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს პირველ ევროპულ დასახლებას ამერიკის კონტინენტზე, რომელიც 1501 წელს ფრანცისკანელთა საძმომ დააარსა, მაგრამ ადგილობრივი ხალხის წარმატებული შეტევების გამო იგი მრვალგზის ხელახლა დაარსდა. მაგალითად, 1521 წელს ევროპელთა ჯგუფმა გონსალო დე ოკამპოს მეთაურობით იგი ხელახლა დააარსა, 1569 წელს კი იგი დიეგო ერნანდეს სერპამ კვლავ აღადგინა. როდესაც ინდიელთა შემოტევები ნაკლებ საფრთხის მომტანი გახდა, ქალაქი ამჯერად მიწისძვრებმა დაანგრია რამდენიმეჯერ. ამიტომაა, რომ კუმანას ყველაზე ძველი ნაწილი გვიანდელ XVII საუკუნესა და XVIII საუკუნეს მიეკუთვნება. თითქმის აღარაფერია გადარჩენილი XVI საუკუნის არქიტექტურიდან.

ქალაქი მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, მდინარე მანსანარესის შესართავთან. აქ მდებარეობს ვენესუელის აღმოსავლეთის უნივერსიტეტის (ესპ. *Universidad de Oriente Venezuela*) ერთი კორპუსი (სულ არსებული ხუთიდან) და დატვირთული საწყლოსნო პორტი, სადაც განლაგაბეულია ვენესეულაში უდიდესი ტუნას (თევზის სახეობა) მჭერი ფლოტი. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს მოჩიმას ეროვნული პარკი, რომელიც განთქმულია ნავებითა და ვენესუელის ერთ-ერთი ულამაზესი სანაპიროები.

კუმანაში დაიბადა ანტონიო ხოსე დე სუკრე — მთელი სამხრეთ ამერიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი უმაღლესი ლიდერი, ასევე ანდრეს ელოი ბლანკო — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვენესუელელი პოეტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑   დაარქივებული 2009-03-20 საიტზე Wayback Machine.  Sucre State Government: *Cumaná in History* (Spanish)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენესუელის შტატების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
პუერტო-აიაკუჩო (ამასონასი)  · ბარსელონა (ანსოატეგი)  · სან-ფერნანდო-დე-აპურე (აპურე)  · მარაკაი (არაგუა)  · ბარინასი (ბარინასი)  · სიუდად-ბოლივარი (ბოლივარი)  · ვალენსია (კარაბობო)  · სან-კარლოსი (კოხედესი)  · ტუკუპიტა (დელტა-ამაკურო)  · კარაკასი (ფედერალური ოლქი)  · სანტა-ანა-დე-კორო (ფალკონი)  · სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი (გუარიკო)  · ბარკისიმეტო (ლარა) · მერიდა (მერიდა)  · ლოს-ტეკესი (მირანდა)  · მატურინი (მონაგასი)  · ლა-ასუნსიონი (ნუევა-ესპარტა)  · გუანარე (პორტუგესა)  · კუმანა (სუკრე)  · სან-კრისტობალი (ტაჩირა)  · ტრუხილიო (ტრუხილიო)  · ლა-გუაირა (ვარგასი)  · სან-ფელიპე (იარაკუი)  · მარაკაიბო (სულია) |

 |
კუმბა იალა
**კუმბა იალა** (პორტ. Kumba Yalá; დ. 15 მარტი, 1953, ბულა, პორტუგალიის გვინეა — გ. 4 აპრილი, 2014) — გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი 2000 წლის 17 თებერვლიდან 2003 წლის 14 სექტემბრამდე. მიეკუთვნებოდა ბალანტეს ეთნიკურ ჯგუფს. სოციალური აღორძინების პარტიის პრეზიდენტი. 2008 წელს მიიღო ისლამი და ეწოდა **მუჰამედ იალა ემბალო**. 

საუბრობდა პორტუგალიურად, კრეოლურად, ესპანურად, ფრანგულად და ინგლისურად. შეეძლო კითხვა ლათინურად, ბერძნულად და ებრაულად. 

2003 წელს დაამხო ვერისიმო კორეია სეაბრამ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* cidob.org — კუმბა იალას ბიოგრაფია დაარქივებული 2012-01-27 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ლუის კაბრალი
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* კარმენ პერეირა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* ანსუმანე მანე
* მალამ ბაკაი სანა
* კუმბა იალა
* ვერისიმო კორეია სეაბრა
* ენრიკე როსა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მალამ ბაკაი სანა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მამადუ ტურე კურუმა
* მანუელ სერიფო ნამაჯო
* ჟუზე მარიუ ვაზი
 |

 |
**ლევან და შამი ხერგიანების დარბაზ-მაჩუბი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ნაგებობა სამხრეთისკენ დაქანებულ რელიეფზე დგას, ამიტომაც ჩრდილოეთი კედელი ქუჩის მხარეს მხოლოდ მეორე სართულის დონეზეა გახსნილი, სამხრეთი ეზოსკენ არის მოქცეული და მთლიანად გახსნილია, ხოლო დღესდღეობით დასავლეთი და აღმოსავლეთი ფასადები, რომლებიც ასევე ეზოში გადის ახლად აგებული ნაგებობით არის დაფარული. დარბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე, გადახურვისთვის გამოყენებულია ყავარი. ნაგებობა რამდენიმე წლის წინ გამაგრებული და განახლებულია. სამხრეთით ორი მოზრდილი თაღოვანი ფორმის კარი და ერთი ოთხკუთა ფორმის სარკმელია გაჭრილი. ფასადს ეტყობა გვიანი შეკეთების კვალი, უხეშად არის შელესილი ფასადი და ასევე განახლებულია ქონგური, ხუთი შეწყვილებული თაღი. დასავლეთ ფასადზე, რომლის ნაწილიც საცხოვრებელი სახლით არ არის დაფარული, ნალესობა უხეშად არის დადებული და ოთხკუთა ფორმის გვიანი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ კედელსაც ეტყობა შეკეთების კვალი, ცემენტის ხსნარით გამაგრებული ნაწილები და გვიან გაჭრილი ოთხკუთხა ფორმის სარკმელი. აღმოსავლეთი ფასადის მხოლოდ ჩრდილოეთი მონაკვეთი აღიქმება, სადაც დარბაზში შესასვლეი კარია გაჭრილი, დანარჩენი გვიანი პერიოდის ნაგებობას აქვს მოცული. ნაგებობის ინტერიერი საკმაოდ მძიმე მდგოამრეობაშია. მაჩუბი გადატიხრულია ორ ნაწილად და ფასადზე ორი მოზრდილი კარიც იმიტომ არის გაჭრილი, ჩრდილოეთი კედელი წყლით არის გაჟღენთილი და წვიმის დროს ინტერიერში წყალი დგება, დანარჩენ კედელბიც დანესტილია და მრვალად არის გამომარილების კვალი. დარბაზის ინტერიერიც ორად არის გადატიხრული, ამ შემთხვევაში ფიცრულით. პირვანდელი იერსახე შედარებით დაკარგული აქვს, ამ მდოგმარეობას ხელს უწყობს გვიანი პერიოდის მინაშენებიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 38178
**მამონტი** (ლათ. Mammuthus) — ძუძუმწოვრების ამომწყდარი გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ მეოთხეულ პერიოდში. მათი სიმაღლე 5,5 მ აღწევდა, ხოლო წონა 14–15 ტ-ს. ამრიგად, მამონტი აფრიკულ სპილოებთან შედარებით, ორჯერ უფრო მძიმე იყო. გვარის უძველესი სახეობები Mammuthus subplanifrons და Mammuthus africanavus გაჩნდნენ 3–4 მლნ. წლის წინ აფრიკაში, მამონტის გვიანდელი სახეობები ამოწყდნენ დაახლოებით 11 ათასი წლის წინ. ბეწვიანი მამონტის რელიქტური პოპულაციები ცხოვრობდნენ ადამიანებისათვის მიუწვდომელ არქტიკის კუნძულებზე ჯერ კიდევ 4 ათასი წლის წინ. მამონტები შესანიშნავად იყვნენ შეგუებულნი ცივი კლიმატის მკაცრ პირობებს; ბინადრობდნენ ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მათი დამახასიათებელი ნიშან-თვისება იყო ხშირი ბეწვიანი საფარველის არსებობა. ცხოვრობდნენ ჯგუფებად, ისევე როგორც თანამედროვე სპილოები.

სქოლიო
------

1. ↑  The Elephantidae. Elephants and mammoths
2. ↑  Учёные России и Кореи хотят клонировать мамонтов
3. ↑  Зоологический музей РАН — Мамонты и мамонтовая фауна
**კუმანოვოს ისტორიული არქივი** (მაკედ. Историски архив) — არქივი ქალაქ კუმანოვოში. დაარსდა 1954 წელს. ამჟამად ფუნქციონირებს, როგორც მაკედონიის რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივის განყოფილება. კუმანოვოს განყოფილების დაქვემდებარებაში შედის: კუმანოვოს, ლიპკოვოს, სტარო-ნაგორიჩანეს, კრივა-პალანკის, რანკოვცესა და კრატოვოს თემები. ეს განყოფილება მძიმე ვითარებაშია და XIX საუკუნის ბოლოს აგებულ არამიზნობრივ შენობაში მუშაობს გოცე დელჩევის ქუჩაზე. განსაკუთრებულ სირთულეს საარქივო მასალების განთავსება წარმოადგენს.

განყოფილების მუშაობა
--------------------

განყოფილებას გააჩნია 543 ფონდი და 8 კოლექცია. ყველაზე ძველი დოკუმენტები 1870 წლით თარიღდება და მასალების უმრავლესობა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდს მოიცავს. კუმანოვოს არქივში განთავსებული დოკუმენტები ეკონომიკური, სოციალური, კულტურული და პოლიტიკური შინაარსისაა.

განყოფილებას არ აქვს სამკითხველო დარბაზი და ამ მიზნით სამუშაო სივრცე გამოიყენება.

ძირითადი ფონდები
----------------

კუმანოვოს განყოფილების ძირითადი ფონდებია:

* „Градско поглаварство на градот Куманово" (1918-1941)
* Народноослободителни и народни одбори на општините Кратово, Куманово и Злетово (1944-1965)
* Собранијата на општините Куманово, Крива Паланка и Кратово
* Политичките организации (1945-1990)
* Црковните фондови (1918-1941)
* Семејните и личните фондови (1894-1946)

განყოფილებას გააჩნია მუდმივი საარქივო გამოფენა სახელწოდებით „Куманово низ документи и фотографии".

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-03. ციტირების თარიღი: 2017-11-21.
**მამია ყოლბაია** (დ. 1923, სოფ. ჭუბურხინჯი, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი — გ. 2011) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი ფსიქოლოგიის სპეციალობით.

1954 წელს მუშაობდა გორის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროს მასწავლებლად, 1960 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომელად, 1974 წელს მასწავლებელთა დახელოვნების რესპუბლიკური ინსტიტუტის ფსიქოლოგიის კათედრის გამგედ, 1976 წელს თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგიური ფსიქოლოგიის კათედრის გამგედ, 1985 წლიდან სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის კორექციული პედაგოგიკის კათედრის გამგედ.

სადისერტაციო თემა — „ოლიგოფრენ ბავშვთა ინტელექტუალური განვითარების თავისებურებანი", დაიცვა 1970 წელს.

მიღებული აქვს ღირსების ორდენი და იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სპორტის ფსიქოლოგია (ავტორი). — თბილისი, ცის ნამი, 2003. — 343გვ.. — ISBN 99928-63-84-6
* ბავშვის ფსიქოლოგია (ავტორი). — თბილისი, პედ. უნ-ტის გამ-ბა, 1998. — 435გვ.
* დეფექტოლოგიის საფუძვლები (ავტორი). — თბილისი, განათლება, 1989. — 255გვ.
* დავიცვათ ბავშვები გადატვირთვისაგან (ავტორი). — თბილისი, 1974. — 29გვ.
* გონებრივად ჩამორჩენილ ბავშვთა ფსიქოლოგია (ავტორი). — თბილისი, განათლება, 1971. — 345გვ.
* გონებრივად ჩამორჩენილი ბავშვის ინტელექტუალური განვითარების თავისებურებანი (ავტორი). — თბილისი, მეცნიერება, 1970. — 219გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია ყოლბაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**საფეხბურთო კლუბი „კუკესი"** — ალბანეთის საფეხბურთო კლუბი. ასპარეზობს ალბანეთის სუპერლიგაში. დაარსდა 1930 წელს.

თავდაპირვალად კლუბს ეწოდებოდა „შოქერია სპორტივა კოსოვა". 1932 წელს იგი ალბანეთის ფეხბურთის ასოციაციას შეუერთდა, თუმცა 1953 წლამდე ეროვნულ ჩემპიონატებში არ მონაწილეობდა. 1958 წელს კლუბს დაერქვა „პრეპარიმი". 1967 წელს გუნდმა ალბანეთის მესამე დივიზიონი მოიგო და მეორეში დაწინაურდა, სადაც ათწეულის მანძილზე ასპარეზობდა. 1977 წელს „პრეპარიმი" ალბანეთის პირველ დივიზიონში დაწინაურდა, თუმცა მალევე დაქვეითდა. 1982 წელს კლუბი ისევ აღზევდა პირველ დივიზიონში. გვიანი 70-იანი და ადრეული 80-იანი წლები ბევრი გულშემატკივრის მოსაზრებით კლუბისთვის „ოქროს პერიოდი" იყო. 1990-იან წლებში კლუბი მძიმე ფინანსურ კრიზისში აღმოჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივმა მუნიციპალიტეტმა თავის ხელში აიღო კლუბის უზრუნველყოფის საკითხი, მსხვილი ინვესტიციის არქონის გამო გუნდს მომდევნო წლებში განსაკუთრებული წარმატებისთვის არ მიუღწევია.

2010 წელს მოხდა კლუბის სერიოზული რეორგანიზება. მას ამჯერად „კუკესი" დაერქვა. 2010–2011 წლების სეზონში გუნდი ალბანეთის სუპერლიგაში აღზევდა, რაც აქამდე კლუბის ისტორიაში არასდროს მომხდარა. 2012–2013 წლებში „კუკესმა" ლიგაში მეორე ადგილი დაიკავა, ხოლო 2016–2017 წლების სეზონში ალბანეთის სუპერლიგის ჩემპიონი გახდა.

საშინაო მატჩებს „კუკესი" „ზექირ იუმერზე" ატარებს, თუმცა ეს სტადიონი უეფას კრიტერიუმებს ვერ აკმაყოფილებს, რის გამოც კლუბი ევროტურნირებზე ტირანაში „ქემალ სტაფას" არენაზე თამაშობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official Website დაარქივებული 2015-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* FK Kukësi at UEFA.COM
**ჰენინგ მაი,** (გერმ. Henning May, დაბადების სახელი **ჰენინგ გემკე**, გერმ. Henning Gemke; დ. 13 იანვარი, 1992, კელნი) — გერმანელი მუსიკოსი. ცნობილი გახდა ბენდ AnnenMayKantereit-ის წყალობით.

ბიოგრაფია
---------

ჰენინგ მაიმ ჯერ კიდევ სკოლაში სწავლისას კლასელებთან, კრისტოფერ ანენთან და ზევერინ კანტერაიტთან ერთად ჩამოაყალიბა ბენდი, რომლებმაც თავიანთი გვარების მიხედვით ბენდს AnnenMayKantereit უწოდეს. ბენდი თავდაპირველად კელნის ერთ-ერთი ქუჩის კუთხში უკრავდა, მოგვიანებით კი მათი მუსიკა თანდათანობით პოპულარული გახდა Youtube-ზე. ბენდის საფირმო ნიშნად ჰენინგ მაის ხრინწიანი, ძლიერი ხმა იქცა, რომელსაც რიო რაიზერს ადარებენ. გავრცელებული ხმების მიუხედავად, მისი ხმის ტემბრი სულაც არ არის ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების დამსახურება — ის ბავშვობიდან მეცადინეობდა ვოკალში. წარმატება Vertigo Berlin-ის ლეიბლით გამოცემულმა ალბომმა მოუტანათ, სახელად „*Alles nix Konkretes*" („არაფერი კონკრეტული"), რომელიც გერმანული ჩარტების ლიდერი გახდა.

დისკოგრაფია
-----------

### სპეციალური მოწვევით

* 2015: *K.I.Z*. Hurra Die Welt Geht Unter, ამავე სახელწოდების ალბომი;
* 2019: *Juju*, Vermissen, ალბომი „Bling Bling".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰენინგ მაი Instagram-ზე

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
**ლომისის ახალი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო მლეთის განაპირას, ჩრდილოეთით, აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ეკლესია „თავისუფალი ჯვრის" ტიპისაა (13,6 x 12 მეტრი), ნაშენია თლილი ქვით. აქვს ორი თაღოვანი შესასვლელი - დასავლეთით (გაუქმებულია) და სამხრეთით. ჯვრის ოთხივე მკლავი სწორკუთხაა, გადახურულია ცილინდრული კამარით. გუმბათი ეყრდნობა ჯვრის მკლავების გადაკვეთის კუთხეებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღებს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის რვაწახნაგა ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრებით. გუმბათის ყელში რვა თაღოვანი სარკმელია, საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში - ორი თაღოვანი და ერთი მრგვალი სარკმელი, თითო თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ და ჩრდილო მკლავების ღერძებზეა. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ ერთი საფეხურით ამაღლებულია. ეკლესია შიგნით და გარეთ შეთეთრებულია. ფასადები სადაა. სამხრეთ კარის თავზე სწორკუთხა შეღრმავებაა, რომელშიც ჯვარია გამოსახული. ლავგარდანი თლილი ქვისაა, მის პროფილს თარო და ლილვი შეადგენს. რვაწახნაგა გუმბათის ხის პირამიდული სახურავი შემოლესილია თუნუქით. ეკლესიის დასავლეთით, 10 მეტრზე დგას თლილი ქვით ნაგები ორსართულიანი სამრეკლო. სამრეკლოს ქვედა სართული კვადრატული გეგმის კამაროვანი სადგომია, ზედა - ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 323-324.
მაპუდუნგუნის ენაზე შესრულებული გრაფიტი წარწერით — „ომის საბჭო"
**მაპუდუნგუნი** (*mapu* - დედამიწა, *dungun* - ლაპარაკი) აგრეთვე ცნობილი როგორც **არაუკანული ენა** — მაპუჩეს (არაუკანების) ხალხის ენა. გავრცელებულია ცენტრალურ ჩილესა და მის მოსაზღვრე არგენტინის რაიონებში. ამ ენაზე მოსაუბრეთა ზუსტი რაოდენობა უცნობია. ამავე დამწერლობაზე გამოცემული პუბლიკცაციების თანახმად, მათი რიცხვი 2008 წლისთვის 700 000 იყო, სხვა მოხსენებების თანახმად კი 240 000, საიდანაც 200 000 ჩილეში ცხოვრობს, ხოლო 40 000 არგენტინაში. საერთო ჯამში კი მაპუდუნგუნზე ყოველდღიურად მოლაპარაკეთა რიცხვი 150,000 შეადგენს.

მაპუდუნგუნი დაცვის თვალსაზრისით სერიოზულ საფრთხეს განიცდის, მიუხედავად ჩილეს მთავრობის მიერ აღებული ვალდებულებისა სიტუაციის გამოსასწორებლად მაპუჩეს ხალხით დასახლებულ რაიონებში მის საგანმანათლებლო დონეზე აყვანისა. ასევე სერიოზული განხილვის საგანია თუ რომელი ანბანი უნდა იქნეს გამოყენებული ამ ენისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაპუდუნგუნის ლექსიკონების სია დაარქივებული 2010-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* ლექსიკონები დაარქივებული 2012-11-13 საიტზე Wayback Machine.
* ესპანურ-მაპუდუნგუნის სიტყვარი
* ესპანურ-მაპუდუნგუნის ლექსიკონი დაარქივებული 2007-04-06 საიტზე Wayback Machine.
* ესპანურ-მაპუდუნგუნის ლექსიკონი
* თავისუფალი ლექსიკონი დაარქივებული 2008-09-07 საიტზე Wayback Machine.
* მაპუჩეს წერილი ბილ გეიტსს, 2005 წლის აგვისტო

სქოლიო
------

1. ↑  (ესპანური) Berretta, Cañumil, Cañumil (2008) *Diccionario Castellano-Mapuche.* ISBN 978-987-05-4139-4
2. ↑  (ესპანური) Zúñiga, Fernando (2007) *Mapudunguwelaymi am?* '¿Acaso ya no hablas mapudungun?' Acerca del estado actual de la lengua mapuche. *Estudios Públicos* 105: 9-24.
**ჰენრი ახალგაზრდა მეფე** (ინგლ. Henry the Young King) — მეორე ჰენრი II-ისა და ალიენორა აკვიტანიელის ხუთი შვილიდან. ნორმანდიის ჰერცოგი, ანჟუს გრაფი. ინგლისის ნომინალური მეფე 1170-იანი წლების დასაწყისში.

ბიოგრაფია
---------

ჰენრის კორონაცია მოხდა 1170 წლის 14 ივლისს, 15 წლის ასაკში, როცა მამამისი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, თუმცა ის არასოდეს მართავდა სახელმწიფოს დამოუკიდებლად და ჩვეულებრივ, არ შედის ინგლისის მონარქების სიაში.

მას ეწოდა მეტსახელი „ჰენრი ახალგაზრდა მეფე", რათა განესხვავებინათ თავისი ნათესავისაგან, ჰენრი III-ისაგან. ახალგაზრდა მეფე წაეჩხუბა მამამისს, შემდეგ კავშირი შეკრა დედასთან, ალიენორა აკვიტანიელთან და თავის ძმებთან, რომლებთან ერთადაც ჩაერთო სამოქალაქო ომში.

ჰენრის არ აინტერესებდა სამეფოს ყოველდღიური მოვლა და სამხედრო ხელოვნება, ურჩევნოდა, დროის დიდი ნაწილი ტურნირებზე დაეხარჯა ან თავისი ძმების პირად საქმეებში ჩარეულიყო.

ჰენრი ახალგაზრდის სამარხი
1172 წელს ჰენრი დაქორწინდა მარგარიტა ფრანგზე, მეფე ლუდოვიკო VII-ის ქალიშვილზე, ამ ქორწინებიდან დაიბადა ჯონი(1177), რომელიც ჩვილობაში გარდაიცვალა. მისი უმცროსი ძმები, რიჩარდ ლომგული და ჯონ უმიწაწყლო კი შემდგომში მეფეები გახდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Henry II*, by W.L. Warren, ISBN 0-520-03494-5
* *The Young King Henry Plantagenet, 1155—1183, in history, literature, and tradition*, by O.H. Moore
* ელენა სიზოვა.. ალიენორა დე პუატუ აკვიტანიელი და მისი ოჯახი, როგორც ევროპული თავაზიანობის შემქმნელები. ისტორია-ხელოვნების პორტალი "მონსალვატი".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-23. ციტირების თარიღი: 2010-07-30.
**მანჯურიის ოპერაცია** — საბჭოთა შეიარაღებული ძალებისა და მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური ჯარების სტრატეგიული შეტევითი ოპერაცია 1945 წლის 9-19 აგვისტო სსრკ-იაპონიის ომში, მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დამამთავრებელ ეტაპზე. მისი მიზანი იყო იაპონიის კვანტუნის არმიის განადგურება, ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო პროვინციების (მანჯურიისა და შიდა მონღოლეთის), ლაიოდუნის ნახევარკუნძულის, კორეის ნახევარკუნძულის განთავისუფლება. აზიის კონტინენტზე აგრესიის პლაცდარმისა და იაპონიის დიდი სამხედრო-ეკონომიკური ბაზის ლიკვიდაცია. მანჯურიის ომის ფრონტი გაიშალა 4600 კმ-ზე, 200-820 კმ სიღრმეზე. კვანტუნის არმიის შემადგენლობაში იყო 1320 ათასი კაცი, 6260 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 1155 ტანკი, 1990 თვითმფრინავი და სუანგარის სამხედრო ფლოტილია. იაპონელების გეგმა ითვალისწინებდა შეეჩერებინა საბჭოთა ჯარების წინსვლა მანჯურიის სიღრმეში, კონტრდარტყმებით უკუეგდო ისინი და ჩინეთიდან და კორეიდან მიღებული რეზერვებით შეჭრილიყო სსრკ-ისა და მონღოლოლეთის სრ-ის ტერიტორიაზე. საბჭოთა შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდლობის გეგმაში შედიოდა კვანტუნის არმიის განადგურება, მონღოლთა სრ-ისა და საბჭოთა პრიმორიეს ტერიტორიიდან მანჯურიის ცენტრის მიმართულებით ერთდროულად 2 მთავარი და რამდენიმე დამხმარე დარტყმით მტრის ძალების დაქუცმაცება და ლიკვიდაცია. მანჯურიის ოპერაციაში მონაწილეობდნენ იმიერბაიკალის, შორეული აღმოსავლეთის I და II ფრონტები, მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური არმიის ჯარები, წყნარი ოკეანის ფლოტის ძალები და ამურის სამხედრო ფლოტილია. 9 აგვისტოს საბჭოთა ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ, ავიაციამ დაარტყა სამხედრო ობიექტებს ხარბინში, ჩანჩუში და გირინში; იაპონელთა ჯარების თავმოყრის რაიონებს, კავშირგაბმულობის კვანძებსა და კომუნიკაციებს. წყნარი ოკეანის ფლოტი იაპონიის ზღვაში შევიდა, გადაჭრა მანჯურიასა და კორეასთან იაპონიის დამაკავშირებელი კომუნიკაციები და მტრის სამხედრო-საზღვაო ბაზებს დაარტყა. იმიერბაიკალსი ფრონტის ჯარებმა გადალახეს უწყლო უდაბნო-სტეპის რაიონები, დიდი ხინგანის ქედი; სძლიეს იაპონიის ჯარებს და 18-19 აგვისტოს მანჯურიის უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო და ადმინისტრაციულ ცენტრებს მიადგნენ. კვანტუნის არმიის დატყვევების დასაჩქარებლად 18 აგვისტოს ხარბინში, გირინში, ჩანჩუსა და მუკდენში საჰაერო დესანტი გადასხეს. შორეული აღმოსავლეთის I ფრონტის ჯარებმა გაარღვიეს მტრის საზღვრისპირა გამაგრებული რაიონების ზოლი, 19 აგვისტოს გირინთან გავიდნენ და წყნარი ოკეანის ფლოტის დესანტთან თანამოქმედებით გაათავისუფლეს ჩრდილო კორეის რამდენიმე პორტი. შორეული აღმოსავლეთის II ფრონტის ჯარებმა ამურის სამხედრო ფლოტილიასთან თანამოქმედებით გადალახეს მდინარეები ამური და უსური, გაარღვიეს იაპონელთა თავდაცვის ზღუდე და 20 აგვისტოს ხარბინი დაიკავეს. ჯარებმა წინ წაიწიეს დასავლეთიდან 500-800 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან 200-300 კმ-ზე და ჩრდილოეთიდან 200 კმ-ზე დაქსაქსეს იაპონელთა ჯარები იზოლირებულ ჯგუფებად და გარს შემოერტყნენ მათ 19 აგვისტოს. იაპონელებმა თითქმის ყველგან იწყო ტყვედ ჩაბარება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 423-424.
**მაქართის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაქართას განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება VIII-X საუკუნეებს. დასავლეთიდან გალავანი ეკვრის. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ზურგიანია ოთხსართულიანი, სიმაღლე 12,3 მეტრს აღწევს. ზურგით აღმოსავლეთისკენ, მთის ფერდობისკენაა მიმართული. ნაგებია ლოდების მშრალი წყობით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში, მიწიდან ერთ მეტრ სიმაღლეზე, სწორკუთხა შესასვლელია. პირველ და მეორე სართულების კედლები ყრუა. ორივე სართულზე ზურგის კედლის სისქე სამი მეტრია, გვედრის კედლებისა — ორი მეტრი. მესამე და მეოთხე სართულები ფართობით ქვედა ორს რამდენადმე აღემატება. ორივე სართულის სწორ კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. მესამე სართულის გვერდის კედელში ერთი ნიშია. სართულები ქვის თითო ფილითაა გადახურული და ამ ფილებში გაჭრილი თითო ხვრელით უკავშირდება ერთმანეთს. მეოთხე სართულის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი ჩამოშლილია. კოშკი ჩვეულებისამებრ ზემოთკენ არ ვიწროვდება.

გალავანს არაწესიერი მოხაზულობა აქვს. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შემორჩენილია წირთხლის ნაწილი. ეზოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში კოშკურა ნაგებობის ერთი კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომელზეც მესამე სართულის დონეზე პატარა სწორკუთხა ნიშია.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ. მაცაბერიძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 272.
**ჰელვეციის რესპუბლიკა** — 1798–1803 წწ. შვეიცარიის ტერიტორიაზე არსებული რესპუბლიკა. სახელწოდება წარმოსდგება შვეიცარიის ლათინური სახელისაგან – ჰელვეცია. 1798 წლის 5 მარტს საფრანგეთის ჯარებმა აიღეს ბერნი, 12 აპრილს გამოაცხადეს „ერთიანი, განუყოფელი ჰელვეციის რესპუბლიკა", შემოიღეს საფრანგეთის 1795 წლის კონსტიტუციის მიხედვით შედგენილი კონსტიტუცია. გაუქმდა ყოველგვარი წოდებრივი განსხვავება და ფეოდალური უფლებები. გამოცხადდა სინდისის, ბეჭდვის, ვაჭრობის, ხელოსნობისა და სხვ. თავისუფლება. ძალაუფლება ცენტრალიზებული იყო და გადაეცა საფრანგეთის მიერ დანიშნულ პირებს. ჟენევა და ბაზელი შეუერთდა საფრანგეთს. 1798 წლის 18 აგვისტოს ჰელვეციის რესპუბლიკამ თავდაცვა-შეტევის კავშირი დადო საფრანგეთთან და II ანტიფრანგულ კოალიციასთან ომში ჩაება. 1802 წელს ჰელვეციის რესპუბლიკაში აჯანყებები დაიწყო. ამან აიძულა ნაპოლეონ I 1803 წლის 19 თებერვალს, ე. წ. მედიაციის აქტის თანახმად, აღედგინა ჰელვეციის რესპუბლიკაში 1798 წლამდე არსებული სახელმწიფოებრივი წესწყობილება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 615.
მაფეხაბლი
**მაფეხაბლი** (ადიღ.Мафэхьабл) — აული რუსეთის ადიღეს რესპუბლიკის მაიკოპის მხარეში. ის კიროვსკის სოფლის დასახლების ნაწილია.

გეოგრაფია
---------

მაფეხაბლი მდებარეობს სტეპის მთისწინეთის ზონაში, მაიკოპიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4 კილომეტრზე, რეგიონალური გზის მაიკოპის-კუჟორსკაიას ჩრდილოეთით.

ისტორია
-------

კავკასიის ომის დასრულების შემდეგ, 1864 წელს, ადიღეელთა უმეტესობა დასავლეთ კავკასიის მთიანი და მთისწინეთის რეგიონებიდან ოსმალეთის იმპერიაში გაემგზავრა, დანარჩენი კი ყუბანის მარცხენა სანაპიროს დაბლობ ადგილებში გადაასახლეს.

ქალაქ მაიკოპისა და მაიკოპის რაიონის ადიღეის ავტონომიურ ოკრუგს ანექსიის შემდეგ, ადიღებმა დაიწყეს დასახლება მაიკოპში, სადაც 2002 წლისთვის ისინი მოსახლეობის 16,7% -ს შეადგენდნენ [1], თუმცა, მაიკოპის რაიონში ადიღებს 2002 წელს მხოლოდ 1,5% შეადგენდა. მათი უმეტესობა მაფეხაბლის აულის, რეგიონში ერთადერთი ადიღეური დასახლების მაცხოვრებელია.

1998 წლის 1 აგვისტოს ადიღე-რეპატრიანტთა ჯგუფი ადიღეაში ჩავიდა 165 ადამიანით, ყოფილი იუგოსლავიიდან, ძირითადად კოსოვოდან. მათი უმეტესობა გლეხია, რომელმაც სოფელში ცხოვრების სურვილი გამოთქვა. რეპატრიანტებმა ახალი აულისთვის ადგილი თავად აირჩიეს რესპუბლიკის ხელისუფლების მიერ შემოთავაზებული ვარიანტებისგან.

რეპატრიანტების დასახლებისთვის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში თანხები გამოიყო, მიგრანტთა თითოეულ ოჯახს სამი ჰექტარი მიწა უფასოდ გამოუყვეს. რამდენიმე წლის შემდეგ, 2007 წელს, ახალი დასახლება ოფიციალური გახდა და მიიღო სახელი მაფეხაბლი, თარგმნილი ადიღეურიდან - „ბედნიერი აული". რამდენიმე სხვა ქვეყნის რეპატრიანტებმაც გადაწყვიტეს ახალ აულში დასახლება, სწორედ აქ წყდება მისი მიწების გაფართოების საკითხი.

2010 წლის მონაცემებით, მასში 30-მდე კოტეჯია, კიდევ რამდენიმე შენდება [2]. აქ აშენებულია მეჩეთი, მუშაობს პირველადი სამედიცინო დახმარების პუნქტი.

აღსანიშნავია, რომ აულის მეჩეთი ფედერალური საავტომობილო გზიდან არც ისე შორს მდებარეობს, ამიტომ ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონიდან ყოველთვის არიან მლოცველები, დღის მიუხედავად.

მეჩეთის იმამია ჰასანი მუხამედი, რომელსაც აქვს უმაღლესი ისლამური განათლება და ამავე დროს არის აულის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი. ის შესანიშნავად უმკლავდება მეჩეთის იმამის მოვალეობებს, ასწავლის მათ, ვისაც სურს არაბული ენა და ისლამის საფუძვლები.

2013 წლის ბოლოს სირიიდან ადიღეელი რეპატრიანტებისთვის აულის მიმდებარე ტერიტორიაზე 550 მიწის ნაკვეთი გამოიყო [3].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мафэхабль (аул)
* Екатерина Ковалевская «Программа „Контакты". Долгая дорога домой» (15 декабря 2009)
* Василий Сальников «В ауле танцуют джегу» (01 августа 2008)
* «Аул, которого нет» (21 сентября 2004)
* Коды ОКАТО и ОКТМО — Мафэхабль

სქოლიო
------

1. ↑  Майкопский район 2002
2. ↑  спутниковое фото из Google Earth
3. ↑  Власти Адыгеи выделяют 550 участков под застройку репатриантам из Сирии