recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჯაბრაილის რაიონი** (აზერ. Cəbrayıl rayonu) — დე-იურე ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხეთ-დასავლეთ ნაწილში. დე-ფაქტოდ ეს ტერიტორია 1993 წლიდან 2020 წლამდე კონტროლდებოდა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ, რაც აღნიშნულია გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციებში. 2020 წლის ომის შედეგად, აზერბაიჯანმა სრული კონტროლი დაიბრუნა რაიონზე. 

ადმინისტრაციული ცენტრი  ქალაქი ჯაბრაილია.

მოკლე ისტორია
-------------

1841 წელს ჯაბრაილის ტერიტორია კასპიის რეგიონის დაქვემდებარებაში იყო ცენტრით შემახაში, ხოლო 1846 წელს - შუშის რაიონის. 1873 წელს ჯაბრაილი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები გამოეყო შუშის მაზრას, ხოლო ჯაბრაილის მაზრა შეიქმნა ელიზავეტოპოლის პროვინციის ნაწილში. იმ დროისთვის მაზრის ტერიტორია 2922.6 კმ² იყო, ხოლო მოსახლეობა 66,360 კაცი. მაზრა მოიცავდა ამჟამინდელ ჯაბრაილის, ფიზულის, ხოჯავენდის, გუბადლისა და ზანგელანის რაიონებს. 1905-1918 წლებში მაზრას ეწოდებოდა კარაგინის მაზრა.

1930 წლის 8 აგვისტოს შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ-ის ჯაბრაილის რაიონი.

1993 წლის აგვისტოს ბოლოს, სომხური შეიარაღებული ძალების საომარი მოქმედებების დაწყების შედეგად, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ რეგიონის ტერიტორია, რომელიც დღემდე არის არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ, და ადმინისტრაციულად შედის გადრუტსის რაიონში.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს მცირე კავაკსიის სამხრეთ- აღმოსავლეთით. სამხრეთით ესაზღვრება ირანის ისლამურ რესპუბლიკას, სამხეთ-დასავლეთით ზანგელანის რაიონს, დასავლეთით გუბადლის რაიონს, ჩრდილოეთით ხოჯავენდის, აღმოსავლეთით ფუზულის რაიონს. ცენტრი- ქალქი ჯაბრაილი. რაიონის ფართობია 1050 კვ.კმ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Информация по административно-территориальной единице დაარქივებული 2018-12-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Резолюция 874 (1993)
3. ↑  Резолюция 884 (1993)
4. ↑  Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 года.
5. ↑  Карабах: хронология конфликта
**ვალერიან პეტროვიჩ პიდმოგილნი** (უკრ: *Валер'ян Петрович Підмогильний*; დ. 2 თებერვალი, 1901 ― გ. 3 ნოემბერი, 1937) ― უკრაინელი რომანისტი, მთარგმნელი. ცნობილია რეალისტური რომანით „ქალაქი". სტალინური რეპრესიის მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
---------

ვალერიან პიდმოგილნი 1901 წლის 2 თებერვალს ეკატერინოსლავის გუბერნიაში (დღევანდელი დნეპროპეტროვსკის ოლქი, უკრაინა) დაიბადა. ფრანგული ენა ადრეულ ასაკშივე ისწავლა და ფრანგული ლიტერატურის არაერთი ნიმუში უკრაინულად თარგმნა, განსაკუთრებით, ანატოლ ფრანსისა და გი დე მოპასანის ნაწარმოებები. 14 წლის ასაკში მისი ოჯახი სოფელ ჩაპლიში გადასახლდა.

1919-1920 წლებში სახალხო განათლების მხატვრული პროპაგანდის განყოფილების მდივნად მუშაობდა. ივან ფრანკოს სახელობის სკოლაში მათემატიკას ასწავლიდა, ხოლო 1920-1921 წლებში პავლოგრადში ასწავლიდა. 

1921 წელს კიევში გადავიდა, სადაც წიგნის პალატის ბიბლიოგრაფად მუშაობდა. 1921-1923 წლებში ვორზელში უკრაინულ ენასა და პოლიტიკას ასწავლიდა.

1927 წელს პიდმოგილნის რომანი „ქალაქი" დაიბეჭდა, რამაც ავტორს პოპულარობა მოუპოვა. ნაწარმოები რუსულ ენაზე ითარგმნა. სტალინური რეპრესიების დროს, საბჭოთა სისტემისადმი დამოკიდებულების გამო პიდმოგილნის ნაწარმოებების დაბეჭდვა უფრო და უფრო გაუჭირდა. 1934 წელს დააპატიმრეს. აბსურდულ ბრალდებებზე ხელის მოწერის შემდეგ სოლოვკის ტყვეთა ბანაკში გაგზავნეს. 1937 წლის 3 ნოემბერს სანდარმოხში დახვრიტეს.

რეაბილიტირებულ იქნა 1956 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фильм о В. Пидмогильном (Первая часть)
* Фильм о В. Пидмогильном (Вторая часть)
* Підмогильний — убитий в Сандармосі попередник нобелівських лауреатів Камю і Сартра

სქოლიო
------

1. ↑  Українська радянська енциклопедія — Київ: Головна редакція УРЕ, 1959.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1899'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4139143'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2478929'></a>
2. ↑
3. ↑  What kind of civilization we would have had it not been for Sandarmokh, День, 7 February 2012
4. ↑  Known victims buried in Sandarmokh(6,403 names), query result]
**ვიგონოვსკოეს ტბა**, *ვიგონოშჩანსკოე* (ბელარ. Вы́ганаўскае, Выганашча́нскае) — ტბა ბელარუსში, ბრესტის ოლქის ივაცევიჩის რაიონში.

ტბის ფართობია 26 კმ², წყალშემკრები აუზისა — 87,1 კმ², სანაპირო ხაზის სიგრძე — 21 კმ, მაქსიმალური სიღრმე — 2,3 მ, საშუალო — 1,2 მ. წყლის მოცულობა — 32,1 მლნ მ³. მდებარეობს ზღვის დონიდან 151,6 მ სიმაღლეზე.

ფსკერი ბრტყელია, დაფარულია საპროპელით, სანაპირო ტორფიანია, ხეობა დაჭაობებული. ტბა მდიდარია თევზით, ყველაზე მეტად გავრცელებულია წერი, ქორჭილა, ნაფოტა, ჩიქვი, გვხვდება წერი, ლოქორია, ფარფლწითელა, ფიტოპლანქტონი წარმოდგენილია 106 სახეობით.

ტბა მდებარეობს ქალაქ ივაცევიჩიდან 37 კმ-ის, ხოლო საქალაქო დასახლება ტელეხანიდან 17 კმ-ის დაშორებით, მდენარეების — შჩარასა და იასელდის (ნემანისა და დნეპრის აუზი) წყალგამყოფზე. ტბის გავლით 1767–1783 წლებში აშენდა ოგონსკის არხი, ამჟამად გამოუყენებელი. 1968 წელს ტბა და წყალშემკრები აუზის ნაწილი გამოცხადდა ჰიდროლოგიურ აღკვეთილად „ვიგონოშანსკოე" (ფართობი 43 ათ. ჰექტარი). 2003 წლიდან ამავე დასახელების რესპუბლიკური ლანდშაფტური აღკვეთილის შემადგენლობაში. ტბა აგრეთვე შედის სატყეო სამონადირეო მეურნეობის, „ვიგონოვსკოეს" შემადგენლობაში, რომელიც ბელოვეჟის ტევრის ნაწილს წარმოადგენს.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 517.
2. 1 2  Блакітная кніга Беларусі. / Рэдкал.: Н. А. Дзiсько i iнш. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 107. — 415 с. (ბელარუსული)
3. ↑  Лист карты N-35-112 Бытень. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1986 г.
4. ↑  Озёра Белоруссии. Выгоновское.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-16.
5. ↑  Иванов-Смоленский В. Г. Выгоновское (Выгонощанское) // Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. — 2012. — Т. 2.
**ჰაჯი შაჰინი** (აზერ. Hacı Şahin; *სრული სახელი:* **შაჰინ ჰიუსეინ ოღლუ ჰასანლი** (აზერ. Şahin Hüseyn oğlu Həsənli); დ. 7 ივლისი, 1974, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ — გ. 2 მარტი, 2023, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ღვთისმეტყველი და სასულიერო პირი. საზოგადოებრივი კავშირის „სულიერი სამყაროს" დამფუძნებელი და თავმჯდომარე (2007–2023). კავკასიის მუსლიმთა სამმართველოს წარმომადგენელი ბაქოს ნასიმის რაიონში.

ბიოგრაფია
---------

ჰაჯი შაჰინი დაიბადა 1974 წლის 7 ივლისს, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. 1991 წელს დაასრულა ბაქოს 189-ე საშუალო სკოლის რუსული სექტორი. 1991 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის ტექნიკური უნივერსიტეტის მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტზე. 1995-1997 წლებში იხდიდა სამხედრო სავალდებულო სამსახურს. 2001-2004 წლებში სწავლობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე.

### საზოგადოებრივი საქმიანობა

1998-2001 წლებში ხელმძღვანელობდა ახალგაზრდულ კავშირს „იქმალი", რომლის ასევე ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო. მისი ხელმძღვანელობით, კავშირმა ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში წარმომადგენლობითი ოფისები გახსნა და მთელი ქვეყნის მასშტაბით სხვადასხვა ღონისძიება ჩაატარა. შაჰინის საქმიანობის ძირითადი მიმართულება ახალგაზრდებში ეროვნული და ზნეობრივი ღირებულებების, ჯანსაღი ცხოვრების წესის და პატრიოტიზმის გრძნობის გავრცელება იყო.

2001 წლიდან ბაქოს ნასიმის რაიონში მდებარე „მაშადი დადაშის" მეჩეთის იმამი იყო.

წლების განმავლობაში დამოუკიდებლად ეწეოდა რელიგიურ მოღვაწეობას და ასწავლიდა რელიგიურ საგნებს. 2007 წელს დააარსა ეროვნული მორალური ფასეულობების გამავრცელებელი საზოგადოებრივი ასოციაცია „სულიერი სამყარო".

2013 წელს, დაინიშნა „მაშადი დადაშის" მეჩეთის ახუნდად, 2014 წელს კი ნასიმის რაიონში კავკასიის მუსლიმთა სამმართველოს უფლებამოსილ წარმომადგენლად.

პირადი ცხოვრება
---------------

იყო დაოჯახებული. ჰყავს ორი ქალიშვილი და ორი ვაჟი.

ფლობდა აზერბაიჯანულ, არაბულ, სპარსულ და რუსულ ენას.

სიკვდილი
--------

გარდაიცვალა 2023 წლის 2 მარტს, ბაქოში, გულის უკმარისობით. დაკრძალეს იასამალის სასაფლაოზე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Hacı Şahın. Haradan başlamalı. İrşad nəşriyyatı, 2020.

სქოლიო
------

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑  Hacı Şahin Həsənli dünyasını dəyişib
4. ↑  Hacı Şahin dəfn edilir
5. ↑  Hacı Şahin dəfn olundu
6. ↑  Arxivlənmiş surət. ციტირების თარიღი: 2020-09-03
**დაუდ-ფაშა გურჯი** (დ. 1767 ან დაახლოებით, 1774, ქვემო ქართლი, — გ. 1851, მედინა) — ერაყის უკანასკნელი მამლუქი გამგებელი 1817-1831 წლებში. წარმოშობით ქართველი (დავით გიორგის ძე მანველაშვილი). 

ბავშვობაში გაიტაცეს ტყვით მოვაჭრეებმა და ოსმალეთში გაყიდეს. მოხვდა ბაღდადის ფაშა სულეიმან ბუიუქთან, რომელმაც ის მამლუქთა სასწავლებელში მიაბარა. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა (საფაშოს ბეჭდის მცველი, ხაზინადარი, დავთარდარი და სხვა). გახდა თუ არა ერაყის მმართველი, განუდგა ოსმალეთის სულთანს და ატარებდა დამოუკიდებელ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. არმია გარდაქმნა ევროპულ ყაიდაზე, ერაყში 1829 წელს გახსნა პირველი სტამბა, შემოიღო სავაჭრო მონოპოლია სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებზე. ცდილობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 წლების ომი თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა და ერაყის დამოუკიდებლობა განემტკიცებინა. 1830 წელს სულთანმა მის წინააღმდეგ ჯარი გაგზავნა, დაუდ-ფაშა გურჯი დამარცხდა და 1831 წლის სექტემბერში თურქებს დანებდა. 1832 წელს სულთნის ბრძანებით მონაწილეობა მიიღო ანატოლიაში შეჭრილ მუჰამედ ალის ლაშქრის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1834 წელს ბოსნიის გამგებლად დაინიშნა. ორი წლის შემდეგ კი სტამბოლში გადაიყვანეს, სადაც ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა. 1839-1841 წლებში ანკარის ვილაიეთს განაგებდა. 1841 წელს სახელმწიფო სამსახურიდან გადადგა. 1846 წელს მედინაში დასახლდა და პირადი თხოვნით, მაჰმადის საფლავის (შაიხ ალ-ჰარამ) ზედამხედველად დაინიშნა. მედინის ერთ-ერთ გარეუბანში გააშენა მშვენიერი ბაღი, რ-საც შემდგომ „დაუდიე" უწოდეს. გარდაიცვალა 1851 წელს მედინაში, დასაფლავებულია ხალიფა ოსმანის საფლავის ახლოს. 

დაუდ-ფაშას ოჯახის წევრები საქართველოში ორბელიანების ყმები იყვნენ. საქართველოს მთავარმართებელ გენერალ ერმოლოვთან მიმოწერის შედეგად დაუდ-ფაშამ ისინი ყმობიდან გაათავისუფლა, უნდოდა მათი გააზნაურებაც, თუმცა ვერ მოახერხა. ა. გრიბოედოვის 1824 წლის ცნობით, დაუდ-ფაშას საქართველოში გამოუგზავნია თავისი რწმუნებული პეტრე იოსეფაშვილი (იუსუფ-აღა), რომელსაც დაუდის დედა ბაღდადში უნდა წაეყვანა, მაგრამ დედამ მართლმადიდებლურ სამშობლოში დარჩენა ამჯობინა.

ლიტერატურა
----------

* *ბეი-მამიკონიანი გ.*, ქართველ მამელუკთა მბრძანებლობა ერაყში XVIII და XIX საუკუნეებში, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე", 1944, ტ. 5, № 7;
* *ჯანელიძე დ. სილაგაძე ბ.* ქართველი მამლუქები ეგვიპტესა და ერაყში, თბ. 1967;
* *Huart C. J.* Histoire de Bagdad dans les Temps modernes, P. 1901;
* *ჩოჩიევი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 399.;
* *სილაგაძე ბ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 335.

სქოლიო
------

1. ↑  ბ. სილაგაძე, „ქართველი მამლუქები ერაყში", თბილისი, 1967, გვ. 261
მეღვინეობის რეგიონები მონიშნულია მწვანედ
**ჩეხეთში ღვინო** ძირითადად სამხრეთ მორავიის მხარეში მოჰყავთ, ვენახების მხოლოდ მცირე ნაწილი მდებარეობს ბოჰემიაში. ქვეყანაში ნაწარმოები ღვინის წილის 96% მოდის მორავიაზე, შესაბამისად ჩეხურ ღვინოს ხშირად უწოდებენ *მორავიულ ღვინოს*. ღვინის წარმოებისთვის ძირითადად გამოიყენებენ ყურძნის ადგილობრივი ჯიშებს, თუმცა აწარმოებენ საერთაშორისო ჯიშებსაც, მაგალითად კაბერნე სოვინიონს. ჩეხური ღვინო საერთაშორისო ბაზარზე ნაკლებადაა ცნობილი. დღეისთვის ისინი უფრო ცნობილია შიდა ბაზარზე, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში.

რეგიონები
---------

ჩეხეთის კანონმდებლობით (2004) განსაზღვრულია ორი მეღვინეობის რეგიონი (ჩეხ. Vinařská oblast): მორავია (*Vinařská oblast Morava*) და ბოჰემია (*Vinařská oblast Čechy*).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official Czech Wine Industry Website
* Moravian Wine Information
* Czech Wine Tourism
* Summary of Czech wine industry and further links დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   *Wine of Czech Republic: Wine Region Moravia*, Accessed: June 26, 2011
2. ↑  1st big successes
3. ↑  *Czech Wine Fund: Viticulture Act of 2004 დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine.* , Accessed: June 26, 2011
**ჰაჯი ბახშის მეჩეთი** (აზერ. Hacı Baxşı məscidi) — ბაქოში ნარდანის დასახლებაში მდებარე XVII საუკუნის ისტორიული მეჩეთი.

ისტორია
-------

მეჩეთის კედელზე არაბული წარწერაა, რომელიც ამ მეჩეთის მშენებლობის პერიოდის შესახებ მოგვითხრობს. ამ წარწერამ ასევე შემოინახა მეჩეთის ხუროთმოძღვრის სახელი: 

> მშენებლობის ხელმძღვანელი იყო ბახშ-ალი მირზა მუჰამედი. 1073 ჰიჯრის წელია. არქიტექტორი იყო ოსტატი მურად ალი.
> 
> 

წარწერის თანახმად, ძეგლი 1663 წელს ააშენა არქიტექტორმა მურად ალიმ, რომელმაც მიიღო ოსტატის წოდება.

არქიტექტორული მახასიათებლები
----------------------------

აფშერონის რელიგიურ ნაგებობს შორის ყურადღებას იპყრობს ჰაჯი ბახშის მეჩეთი, თავისი არქიტექტურული მახასიათებლებით. მეჩეთი ორი ძირითადი ნაწილისაგან შესდგება: ღვთისმსახურებისათვის განკუთვნილი კვადრატული ფორმის დარბაზისაგან და შესასვლელი პორტალისაგან. ცენტრალურ დარბაზს მოცულობას სძენს გუმბათი. მეჩეთის სხვა ოთახებში თაღოვანი ჭერია. მეჩეთის მთავარი პორტალური შესასვლელის გარდა, აღმოსავლეთ ნაწილში აშენდა მეორე შესასვლელი კარი.

შესასვლელის განლაგება, ასევე ცენტრალური დარბაზის გუმბათის საყრდენი ჰაჯი ბახშის მეჩეთს განასხვავებს აბშერონში არსებული სხვა მეჩეთებისაგან. მეჩეთის კვადრატლი დაგეგმარება, ასევე მეორე შესასვლელის დამატება, ზრდის სივრცეს, როგორც მარდაკში არსებული თუბა-შაჰის მეჩეთი (XV საუკუნე) და სოფელ კიშლიში მდებარე მეჩეთში (XVII საუკუნე). ამის შედეგად მეჩეთი უფრო წაგრძელებულად გამოიყურება.

სქოლიო
------

1. ↑  Список архитектурных памятников
2. ↑  Азизбеков И. Нардаран и его древности. „Известия Азербайджанского Археологического Комитета’’. в. 1, Баку, 1925
3. ↑  Л. С. Бретаницкий, А. В. Саламзаде. Зодчие и мастера архитектурного декора средневекового Азербайджана. — Изв. Азерб. ССР, 1954 , № 10.
მყინვარწვერის მასივი
**მთის მასივი** — შედარებით იზოლირებულად აზიდული და სუსტად დანაწევრებული მთიანი კომპლექსი ან მთათა კვანძი, რომლის სიგრძე და სიგანე გეგმილში დაახლოებით ერთნაირია. მთის მასივი მეზობელი მთებისაგან გამოყოფილია ფართო და ღრმა ხეობებით. არსებობს ტექტონიური, ვულკანური, კარსტული და სხვა წარმოშობის მთის მასივები.

მთის მასივი როგორც წესი, სუსტად არის დანაწევრებული, აქვს მკვეთრად გამოხატული მორფოლოგიური მთლიანობა. მთის მასივს უწოდებენ აგრეთვე ზედაპირზე ძველ, კრისტალურ საფუძვლის მქონე ბაქნების ფუნდამენტის გამოსავალს, რომელსაც უფრო მცირე ფართობი უკავია, ვიდრე კრისტალურ ფარს.

ცნობილია მონბლანის მასივი, რომელიც დაგვირგვინებულია მწვერვალ მონბლანით, ვინსონის მასივი ანდარქტიდაში და სხვა. საკმაოდ ვრცელია ჩეხეთის მასივი, რომელიც დაახლოებით 500 კმ-ზეა გადაჭიმული.

მთის მასივე ფართოდ გვხვდება კავკასიონსა და მცირე კავკასიონზეც. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია ვულკანური წარმოშობის იალბუზის მასივი, რომლის საფუძვლის დიამეტრია 15 კმ. აღმოსავლეთ კავკასიონზეა მყინვარწვერის ვულკანური მასივი, რომლის ფართობია დაახლოებით 80 კმ². მისთვის დამახასიათებელია ძალიან ბევრი მიწისძვრა, მიკრო-ბიძგები და მძლავრი გამყინვარება.

კარსტული მასივებიდან მნიშვნელოვანია არაბიკის მასივი, სადაც გამომუშავებულია მსოფლიოს უღრმესი ვერიოვკინის მღვიმე და ასხის მასივი. მცირე კავკასიონზეა ლოქის კრისტალური მასივი, რომელზედაც საქართველოს უძველესი ქანებია გაშიშვლებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მთის სისტემა
* ქედი

სქოლიო
------

1. 1 2  გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.
2. ↑  Чешский массив // Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-21. ციტირების თარიღი: 2020-03-21.
3. ↑  ყაზბეგის მთაზე ვულკანი იღვიძებს?![*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  *ხუციშვილი ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 298.
**ავტოვაზი** (ВАЗ იშიფრება როგორც: Во́лжский автомоби́льный заво́д) — რუსული მანქანათმშენებელი ქარხანა, რომელიც მსოფლიოსთვის ცნობილია როგორც ლადა (ავტოვაზის ყველა მანქანა ესპორტზე გადის ლადას სახელით). კომპანია შეიქმნა სამოციანი წლების ბოლოსთვის კომპანია ფიატთან თანამშრომლობით. დღესდღეობით ავტოვაზი არის ყველაზე დიდი ავტომშენებელი კომპანია მთელს რუსეთში, რომლის 25%-ის მფლობელი არის ფრანგული კომპანია რენო.
კომპანია წელიწადში დაახლოებით ერთ მილიონამდე მანქანას აწარმოებს. თუმცა ფიატის ბაზაზე შექმნილი ავტომობილები ვაზ-2101, ვაზ-2103 და მომდევნო მოდელები არიან მანქანები რომლებიც ასოცირდებიან ავტოვაზის (ლადას) ბრენდთან. ასევე კომპანიის ცნობილი მოდელები ლადა ნოვა (ვაზ2105) და ლადა სამარა|ლადა სამარა (ვაზ-2108/ვაზ-2109), რომლებიც დღემდე იწარმოება. ლადა ნოვას დღემდე აწარმოებს კომპანია შიდა ბაზრისთვის, ოღონდ შეცვლილი სახელით ვაზ-2107-ით. ხოლო ლადა სამარას როგორც ვაზ-2107.
კომპანია მსოფლიოში ყველაზე დიდია 140 კილომეტრიანი წარმოების ხაზით, ამავდროულად ის უნიკალურიცაა რადგან ავტომობილების ყველაზე კომპონენტები ქარხანაშივე მზადდება.

ფიატის ბაზაზე შექმნილი მოდელები
-------------------------------

* ვაზ-2101 ვაზ-2101
* ვაზ-2103 ვაზ-2103
* ვაზ-2105 ვაზ-2105
* ვაზ-21073 ვაზ-21073

სხვა მოდელები
-------------

* ვაზ-1111 ოკა ვაზ-1111 ოკა
* ლადა სამარა ლადა სამარა
* ლადა სამარა 2 ლადა სამარა 2
* ლადა ნივა/ვაზ-2121 ლადა ნივა/ვაზ-2121
* ლადა კალინა ლადა კალინა
* ლადა კალინა 2 ლადა კალინა 2
* ლადა პრიორა ლადა პრიორა
* ლადა ლარგუსი ლადა ლარგუსი

ექსპერიმენტალური მოდელები
-------------------------

* ლადა იქსრეი ლადა იქსრეი
* ლადა სი კონცეპტი ლადა სი კონცეპტი
* ლადა სილუეტი ლადა სილუეტი
* ლადა კალინა 4x4 ლადა კალინა 4x4
* ლადა გოლფი ლადა გოლფი
* ლადა რაპანი ლადა რაპანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავტოვაზის ახალი დასაწყისი დაარქივებული 2013-08-03 საიტზე Wayback Machine.
* ავტოვაზის ჯგუფი
* ავტოვაზის წარმოება ყაზახეთში
* გონი ხდება ავტოვაზის თავმჯდომარე დაარქივებული 2013-06-29 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* რენო კონტროლს იღებს ავტოვაზზე
* ავტოვაზის ისტორია
**შალვა თევზაძე**, იგივე **სანდრო იბერიელი**, (თურქ. Şanver Akın; დ. 16 მარტი, 1945, სინოპის ვილაეთი, აიანჯიკის რაიონი, სოფელი მესტანი) — ჟურნალისტი, მწერალი, ისტორიული გამოკვლევების ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

შალვა თევზაძე, იგივე შანვერ აქინი დაიბადა აიანჯიკის ერთ-ერთ ქართულ სოფელში, 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ოსმალეთში გადასახლებულ ქართულ ოჯახში, 1945 წელს. 

1965 წელს საცხოვრებლად შვედეთში გადავიდა. სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში პედაგოგიკასა და სკანდინავურ ენებს ეუფლებოდა. დაამთავრა ამავე უნივერსიტეტის უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებელი (შვედ. Lärarhögskolan). მუშაობდა მასწავლებლად, კორესპონდენტად, მოღვაწეობდა პროფკავშირში.

ქართული კულტურით დაინტერესების შემდეგ კონტაქტი დაამყარა პარიზელ ქართველებთან (1969). მას შემდეგ, რაც გაზეთ „ჯუმჰურიეთში" („რესპუბლიკა"), რომელშიც პერიოდულად სხვადასხვა მასალას აგზავნიდა ხოლმე, წიგნის, „გურჯისტანის" (თურქ. *Gürcüstan*, 1968), რეკლამას წააწყდა, აჰმედ ოზქანთან მიწერ-მოწერა დაიწყო. მოგვიანებით ჰაირი ჰაირიოღლუ გაიცნო. 

1973 წელს თურქეთში მცხოვრები ქართველებისათვის მოამზადა ქართული ენის მოკლე სახელმძღვანელო. გამოსცა ჟურნალ „ჩვენებურის" (1977-1979) პირველი ხუთი ნომერი. ჟურნალის უკანასკნელი ნომერი (ერთდროულად მოიცავდა მე-6 და მე-7 ნომრებს) სტამბოლში აჰმედ ოზქანის მიერაა გამოცემული. 

შანვერ აქინი, რომელიც ქართულად შალვა თევზაძის სახელსა და გვარს იყენებდა, 1991 წელს შვედურ და ინგლისურ ენებზე გამოსცემდა ჟურნალს „Nyeter från Georgien" („სიახლეები საქართველოდან") და „News from Georgian Republic„, მაგრამ ამ გამოცემების სიცოცხლე ხანმოკლე აღმოჩნდა. შანვერ აქინს საკუთრი წიგნები გამოცემული აქვს სანდრო იბერიელის ფსევდონიმით. ის არის რეჟისორი ლევან აკინის მამა.

ნამუშევრები
-----------

### წიგნები

* „ქართველი ხალხის ისტორია" (*Gürcü Halkının Tarihi*, 2014)
* „თეთრკანიანი მონებით ვაჭრობა" (*Beyaz Köle Ticareti*, 2015)
* „სტალინის რეალური ცხოვრება" (*Stalin’in Gerçek Yaşamı*, 2017)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Beyaz Köle Ticareti
* Shalva Tevzadze
* „ჯგუფური ფოტო": აჰმედ ოზქანი (მელაშვილი), იუქსელ ერგუნ-მელაშვილი, შანვერ (შალვა) აქინი (თევზაძე), თინა აქინი (თევზაძე)
* „ჩვენებური N1, 1977"
* "ჩვენებური = Çveneburi"
* „შალვა თევზაძის წერილი ვახტან მალაყმაძისადმი"

სქოლიო
------

1. ↑  ვინ არის ლევან აკინის მამა? (2019).[*მკვდარი ბმული*]
**მცირე წინტალა** (ლათ. Charadrius dubius) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა.

აღწერა
------

ძალიან ჰგავს საყელოიან წინტალას, მაგრამ უფრო პატარაა. ზომასა და შეფერილობაში სქესთა შორის განსხვავება თითქმის არაა გამოხატული. სხეულის სიგრძეა 14–15 სმ, ფრთების შლილი 42–48 სმ, მასა 32–48 გ. თავი შავი და თეთრი ზოლებითაა, მუცელი თეთრი, ფრთები ყავისფერი. საყელოიანი წინტალასაგან განსხვავებით, მცირე წინტალას პირველი რიგის პირველი მომქნევი ბუმბულის ღერო მთლიანად თეთრია, მისი წვეროს მცირე ნაწილის გარდა. დანარჩენი მომქნევების ღეროები კი მუქია. ქუთუთოების შიშველი კიდეები თვალის ირგვლივ წარმოქმნიან ყვითელ რგოლს. ნისკარტი შავია, ნისკარტქვედას მხოლოდ ძირია მოყვითალო. ფეხები მოყვითალოა.

მოზარდი, პულიკატის ტბა, ინდოეთი
აღწერილია 3 ქვესახეობა.

* Ch. d. curonicus (Gmelin, 1789)
* Ch. d. dubius (Scopoli, 1786)
* Ch. d. jerdoni (Legge, 1880)

საქართველოში მოიპოვება ჩრდილოური მცირე წინტალა (*Ch. d. curonicus*).

გავრცელება
----------

გავრცელებულია სამხრეთი სკანდინავიიდან, პორტუგალიიდან და კანარის კუნძულებიდან იაპონიამდე და ფილიპინის კუნძულებამდე. სამხრეთით ვრცელდება ჩრდილოეთ აფრიკაში, შრი-ლანკაზე და ახალ გვინეაზე. იზამთრებს ეკვატორულ აფრიკაში, არაბეთის ნახევარკუნძულზე და აზიის სამხრეთ ნაწილში. საქართველოში ცნობილია როგორც მობუდარი ფრინველი.

ბინადრობს მდინარეებისა და ტბების ქვიშიან, უფრო იშვიათად რიყიან სანაპიროებზე, ზოგჯერ ბუდობს შლამიან ნაპირებზეც. ქვიშნარებსა და დიუნებზე შეიძლება შეგვხვდეს წყლიდან საკმაოდ მომშორებითაც. ტბები, რომლის ნაპირებთანაც მცირე წინტალა ბუდობს, მომლაშოც შეიძლება იყოს.

გამრავლება
----------

მართვე
კვერცხი
ბუდეს აკეთებს ქვიშის მცირე ჩაღრმავებაში, ფოთლების მცირე ამონაფენით ან ამონაფენის გარეშე. მაისის ბოლოს ან ივნისის დასაწყისში დებს 4–5 კვერცხს. ინკუბაცია 22 დღემდე გრძელდება. გამოჩეკიდან ერთი-ორი საათის შემდეგ მართვეები ტოვებენ ბუდეს.

კვება
-----

მცირე წინტალას ძირითად საკვებს შეადგენს პატარა ზომის ჭიები, ლოკოკინები, ხოჭოები და მათი ლარვები, რომელთაც ფრინველი პოულობს ქვიშიან ნაპირებზე სირბილის დროს. კუჭში ნაპოვნია წვრილი თესლებიც.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *კუტუბიძე მ.*, საქართველოს ფრინველების სარკვევი, თბ.: „თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა", 1985. — გვ. 242–243.
2. ↑  Little Ringed Plover Bird Facts (*Charadrius dubius*) en. *Birdfact*. ციტირების თარიღი: 31 ივლისი, 2023
3. ↑  Little Ringed Plover Facts | *Charadrius dubius*. *The RSPB*. ციტირების თარიღი: 31 ივლისი, 2023
4. ↑  *Charadrius dubius*. *Animal Diversity Web*. ციტირების თარიღი: 31 ივლისი, 2023
**ჰაჯი ალიევი** (აზერ. Hacı Azər oğlu Əliyev; დ. 21 აპრილი, 1991, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. მან 2014 წლის ევროპის ჭიდაობის ჩემპიონატში, 61 კილოგრამ კატეგორიაში იასპარეზა და ტურნირი ოქროს მედლით დაასრულა (ფინალში დაამარცხა რუსი მოჭიდავე ბეკხან გიორგეევი).

2014 წლის ტაშკენტში მიმდინარე ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატში, ალიევმა თავისი პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს მედალი მოიგო (თავისუფალი სტილით 61 კგ კატეგორიაში).

აგრეთვე, ალიევმა მეორე და მესამე ოქროს მედალი მიიღო ლას-ვეგასში 2015, ხოლო პარიზში 2017 წელს.

2015 წელს ასპარეზობდა ევროპის თამაშებში; იგი ამ ჩემპიონატში 61 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. თამაშები მან ბრინჯაოს მედლით დაასრულა.

ალიევი აგრეთვე მონაწილეობდა 2016 წლის ზაფულის თამაშებზე 57 კილოგრამ კატეგორიაში და ბულგარელივლადიმირ დაბოვის დამარცხების შემდეგ ტურნისი ბრინჯაოს მედლით დაასრულა. დახურვის ცერემონიის დროს იგი იყო აზერბაიჯანის დროშის მატარებელი. მისი პირადი მწვრთნელია ელმან აზიმსადე.

ამ წარმატებების შემდეგ, ჰაჯი ალიევმა მოიგო დაგვილში (ლატვია) უმცროს მოჭიდავეებს შორის ჩატარებული ევროპის ჩემპიონატი. 17 წლის ჰაჯი ალიევი, რომელიც 54 კგ-ში იასპარეზებდა, ფინალამდე ყველა მისი მოწინააღმდეგე დამაჯერებლად დაამარცხა და გადამწყვეტ მატჩში ქართველ ვლადიმერ ხინჩიაშვილთან დამარცხდა. ამ შედეგით მან ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 25 ივლისს, აზერბაიჯანის ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი ფაზილ მამედოვი შეხვდა იმ მოჭიდავეებს, რომლებმაც ევროპის ჩემპიონატი მოიგეს. ამ მოჭიდავეებს შორის იყო ჰაჯი ალიევიც.

2009 წლის თებერვალში პირველი ადგილი დაიკავა აზერბაიჯანის ახალგაზრულ ჩემპიონატში. იგი ამ ჩემპიონატში 60 კილოგრამ კატეგორიაში ასპარეზობდა (ჩემპიონატი მან ვერცხლის მედლით დაასრულა). ამავე წლის მარტში იგი მონაწილეობდა რიგის (ლატვია) საერთაშორისო ტურნირში. ნახსენები ტურნირი ალიევმა მეხუთე ადგილით დაასრულა.

ჰაჯი ალიევმა მორიგ წარმატებებს 2009 წელს შიდა კონკურსებში მიაღწია. მან მოიგო ოქტომბერში ჩატარებული ახალგაზრდული ტურნირი. ეს ტურნირი აზერბაიჯანის ეროვნულ გმირს, ალიერ ალიევს ეძღვნებოდა. დეკემბერში ალიევმა ახლა უკვე მოზარდებს შორის დაიკავა პირველი ადგილი. მან აზერბაიჯანის თასზე ყველა მოწინააღმდეგე დაამარცხა და შედეგად ტურნირის გამარჯვებული გახდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Əliyev Hacı Azər oğlu. *awf-az.org*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-22. ციტირების თარიღი: 2014-12-22.
2. ↑  Haji Aliyev - AWF Interview 2014. Azerbaijan Wrestling Federation (17 November 2014).
3. ↑
4. ↑  Rio 2016.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-22. ციტირების თარიღი: 2016-08-22
5. ↑  The Flagbearers for the Rio 2016 Closing Ceremony (2016-08-21). ციტირების თარიღი: 2016-08-22
დავით რექტორის ხელმოწერა
**დავით რექტორი** (დავით ალექსის ძე (ალექსიშვილი) მესხიშვილი) (დ. 1745 — გ. 1824) — ქართველი მეცნიერი, მწიგნობარი, პედაგოგი, კალიგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

დაახლოებით 1764-1765 წლებში დაამთავრა თბილისის სემინარია. 70-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ერეკლე II-ის კარზე მდივან-მწიგნობარი იყო და გაიოზ რექტორთან ერთად ხელმძღვანელობდა განათლების საქმეს. 1783 წელს გაიოზ რექტორის რუსეთში გამგზავრების შემდეგ თელავის სემინარიაში ჯერ რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი იყო, 1790 წლიდან სემინარიის გაუქმებამდე (1801) კი მისი რექტორი. ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სემინარიაში ასწავლიდა გრამატიკას, თეორიულ ფიზიკას, ეთიკას, მაგრამ ოფიციალური სასწავლო გეგმები არ აკმაყოფილებდა და ფართოდ გაშალა საგანმანათლებლო მუშაობა — სემინარიაში დააარსა ლიტერატურული-შემოქმედებითი წრე.

დავით რექტორი ავტორია მრავალი სახელმძღვანელოსი („არითმეტიკა", „სწავლანი ოთხნაწილედნი", ქართული წერის დედნები და სხვა). მეფე გიორგი XII-ის დავალებით დავით რექტორს შეუმოწმებია ნათლისმცემლის, კალოუბნის, სიონის, ქაშვეთის, მცხეთისა და ანჩისხატის სკოლები. მან შეადგინა ხელნაწერთა სია, რომელიც ცნობილია 1810 წლის კატალოგის სახელწოდებით. მასვე ეკუთვნის მეორე ბიბლიოგრაფიული ნაშრომი „ძველთა ქართველთა მთარგმნელთათვის", სადაც თავმოყრილია ცნობები ძველი ქართველი მწერლებსა და მთარგმნელებზე. 

დავით რექტორი ეწეოდა ლექსიკოგრაფიულ მუშაობასაც. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონის კომენტარები (დაზუსტებულია ცალკეული სიტყვების მნიშვნელობა, ზოგჯერ კი დამატებულია ახალი სიტყვები თავისი განმარტებით). დავით რექტორის პოეტურ მემკვიდრეობაში შეიმჩნევა ფრანგ განმანათებელთა იდეების კვალი და ანტონ I-ის სქოლატიკური სკოლის გავლენა. დავით რექტორი დახვეწილი და ნაყოფიერი კალიგრაფი იყო. მის მიერ გადაწერილ მრავალრიცხოვან ხელნაწერთაგან აღსანიშნავია ქართული სიტყვაკაზმული მწერლობის ორტომიანი ანთოლოგია (ხელნაწერი S-1511, 1512, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი).

ლიტერატურა
----------

* *როგავა ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 341.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაზ. „ივერია", №39, 24 ნოემბერი, 1877
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**კარაკასის მიწისძვრა**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **კარაკასის მიწისძვრა**. |

**კარაკასის 1967 წლის მიწისძვრა** — მიწისძვრა, რომელიც მოხდა 1967 წლის 29 ივლისს, ადგილობრივი დროით 20:00 საათზე. მიწისძვრის ეპიცენტრი დაფიქსირდა კარიბის ზღვის სანაპიროზე, ვენესუელის დედაქალაქ კარაკასიდან 20 კილომეტრში. 
მაგნიტუდამ მიაღწია 6.5 ბალს. 
მიწისძვრამ იმსხვერპლა დაახლოებით 240 ადამიანი, ასობით ადამიანი დაიჭრა, მრავალი მათგანი ნატეხების ქვეშ მოექცა. მატერიალურმა ზარალმა მიაღწია ათეულ *მლნ*. დოლარს. დაახლოებით 80 ათ. ადამიანი დარჩა უსახლკაროდ. უბედურება ფართოდ შეეხო კარაკასის რაიონებს ალტამირასა და პალოს-გრანდესს და ასევე ცენტრალურ სანაპიროს. ბიძგების შედეგად ჩამოინგრა შენობების უზარმაზარი მონაკვეთები. ნატეხების გათხრას აწარმოებდნენ ამწეებითა და ბულდოზერებით. 

კარაკასთან ახლომდებარე ქალაქები იტყობინებოდნენ სტრუქტურული დაზიანებების შესახებ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კარაკასის მიწისძვრა (1812)

სქოლიო
------

1. ↑  Venelogía: El terremoto cuatricentenario de Caracas
2. ↑  Sistema de Teleinformación de Sismología Histórica de Venezuela. Event record Spanish.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 დეკემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 15 February 2010.
**ართვინის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, ქალაქ ართვინის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. ჭოროხის მარცხენა ნაპირზე ამოზიდულ კლდოვან მთაზე.

ტოპონიმი
--------

ქართულ წყაროებში გვხვდება ტოპონიმი „ართვინი" და „ართვანი". ვახუშტიც ამ ქალაქს „ართვანის" ფორმით იხსენიებს. ტოპონიმ „ართნვინში" გამოიყოფა ძველი სპარსული სიტყვის არტა//ართა ძირი, რომელიც წარმოადგენს ღვთაების სახელს.

შეწავლის ისტორია
----------------

ართვინის ციხის შესახებ ცნობები შემონახული აქვს ქართველ თუ უცხოელ მეხნიერებს, მოგზაურებს. 1878 წელს ჭოროხის ხეობა მოინახულა დ. ბაქრაძემ, რომელმაც მოკლე ანგარიში წარადგინა ამ მოგზაურობის შესახებ. ავტორი საუბრობს ართვინში დაცულ ქართული ხელნაწერების შესახებ, რომელთაგან ერთი რომელიც პარხლის მონასტერს ეკუთვნოდა 1241 წელს ყოფილა გადაწერილი.
მის შესახებ მოკლე ინფორმაციაა დაცული კ. მაჭავარიანის ნარკვევში: „ართვინი" რომელიც გაზ. „ივერიამ" გამოაქვეყნა. 

ართვინის და მისი სიძველეების შესახებ გ. ცქიტიშვილისა და დ. ქორიძის სტატიებია შესული „ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში".

ართვინის ციხის გარემო
---------------------

ართვინის ციხე მდ. ჭოროხის მარცხენა ნაპირზე მაღალ კლდეზეა ნაგები. ციხე სამ დონიანია. პირველ დონეზე კარიბჭე და მისი ეზოა, მეორე დონეზე ძირითადი ციხის ეზო, ხოლო ყველაზე მაღალი წერტილი მთავარ კოშკს უკავია. ციხის ფართობი 1326 მ² მოიცავს.

ართვინის ციხე ოსმალთა ბატონობის დროს
------------------------------------

XVI საუკუნის 30-40-იანი წლებიდან დაიწყო ოსმალთა აქტიური თავდასხმები ჭოროხის, თორთუმისა და ოლთისისწყლის მიდამოებში. ძმათამკვლელი ომით დასუსტებულ სამცხე-საათაბაგოს უკვე არ შესწევდა ძალა წინ აღსდგომოდა მკვლელს. ოსმალები ეტაპობრივად ეუფლებოდნენ სამხრეთ-საქართველოს ციხესიმაგრეებს. ყველაზე მასშტაბური ლაშქრობა გამოდგა 1549 წლის შემოდგომის სამხედრო კამპანია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს არზუმის, დიარბაქირის, სივასის და ყარამანიის ბეგლარბეგებმა.

ართვინის მხარე რუსეთის იმპერიის შმადგენლობაში
---------------------------------------------

1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომი კავკასიაში რუსეთის იმპერიის მიერ ახალი ტერიტორიული შენაძენით დასრულდა. ართვინის მხარე ბათუმის ოლქში გაერთიანდა. 1878 წლის 20 სექტემბერს გადაწყდა ბათუმის ოლქში ორი ოკრუგი შექმნილიყო - ბათუმისა და ართვინის. ოლქს სათავეში სამხედრო გუბერნატორი ჩაუდგა.

ართვინი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში
-----------------------------------------------------------

1920 წლის ივნისიდან ინგლისელების მიერ ბათუმის ოლქის გადმოცემის შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ აქტიურად დაიწყო მხარეში ადგილობრივი ხელისუფლების ჩამოყალიბება. შექმნილი სიტუაციიდან გამომდინარე ართვინის მცხოვრებთ საკმაოდ რთულ პირობებში უწევდათ არსებობა. 1970-1920 წლებში მოიშალა რუსეთის იმპერიის დროინდელი ინსტიტუტები. ამასთანავე, ართვინი, როგორც საზღვისპირა რეგიონი სხვა პრობლემების წინაშეც იდგა. 
1920 წლის ნოემბრის მიწურულს და დეკემბრის დასაწყისში ართვინს საგანგებო მისიით ეწვია ბათუმის ქალაქის მოურავი გიზო ანჯაფარიძე. იგი შეისწავლიდა ყველა საკითხს რომელიც ოლქს აწუხებდა. 1921 წლის თებერვალში ართვინი თურქებმა დაიკავეს და ეს ძირძველი ქართული ტერიტორია საქართველოს ჩამოშორდა.

ლიტერატურა
----------

* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9
სიმღერა „**მილა როდინო**" არის ბულგარეთს ეროვნული ჰიმნი 1964 წლიდან. იგი მრავალჯერ გადაკეთდა და საბოლოო ვარიანტი 1990 წელს დამკვიდრდა. მუსიკისა და ტექსტის ავტორია ცვეტან რადოსლავოვი, რომელმაც აღნიშნული კომპოზიცია და ლექსი 1885 წელს დაწერა.

ტექსტი
------

თარგმანში ტექსტი ასე ჟღერს:

  

ამაყი ბულგარული მთები,  

მათ გვერდით ლურჯდება დუნაი.  

თრაკიის თავზე მზე ანათებს  

და პირინთან ალდება.  

ძვირფასო სამშობლო,  

შენ ამქვეყნიური სამოთხე ხარ  

და შენს სილამაზეს და მომხიბვლელობას  

არ აქვს საზღვარი.  

*ხოლო 1990 წლამდე ჰიმნის ნაწილი იყო შემდეგი ორი სტროფიც*:  

დაეცა უთვალავი მებრძოლი  

ჩვენი საყვარელი სამშობლოსთვის,  

დედა, მოგვეცი ძალა და სიმამაცე,  

განვაგრძოთ მათი გზა.  

მეგობრულად, ძმებო ბულგერელებო,  

ჩვენს გვერდით მოსკოვია, ომშიც და მშვიდობაშიც.  

დიდი პარტია მიგვიძღვის მწყობრად,  

გამარჯვებისკენ.  

  

*მოქმედი ჰიმნი დედანში ასე ჟღერს*:
  

Горда Стара планина,
  

до ней Дунава синей,
  

слънце Тракия огрява,
  

над Пирина пламеней.

  

Мила Родино,
  

ти си земен рай,
  

твойта хубост, твойта прелест,
  

ах, те нямат край.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბულგარეთის პარლამენტის ოფიციალური გვერდი. კონსტიტუციის 168-ე მუხლი დაარქივებული 2014-06-25 საიტზე Wayback Machine.
**ფან ბინბინი** (დ. 16 სექტემბერი, 1981, ცინდაო, შანდუნი, ჩინეთი) — ჩინელი მსახიობი, მოდელი, პროდიუსერი და მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

ფან ბინბინმა პოპულარობა აღმოსავლეთ აზიაში 1998-1999 წლებში მოიპოვა, სერიალით „ჩემი სამართლიანი პრინცესა". 2003 წელს მან ითამაშა ფილმში „მობილური ტელეფონი", რომელიც გახდა ჩინეთში წლის ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმი. ფილმებით „დაკარგულნი პეკინში" (2007), „ბუდას მთა" (2011) და „მე არ ვარ მადამ ბოვარი" (2016) მიიღო ჯილდო არაერთი პრესტიჟული დაჯილდოების ცერემონიალისგან, როგორიცაა ტოკიოს საერთაშორისო კინოფესტივალი, სან-სებასტიანის საერთაშორისო კინოფესტივალი და აზიის ფილმების დაჯილდოება. ასევე მონაწილეობდა მრავალ უცხოენოვან ფილმში, როგორიცაა ფრანგული ფილმი „მონაკვეთი" (2011), კორეული ფილმი „ჩემი გზა" (2011) და „იქს-ადამიანები: მომავალი წარსულის დღეები" (2014).

ფორბსის მიერ 2013 წლიდან მოყოლებიული იგი დასახელებულია ყველაზე მაღალი შემოსავლის მქონე სელებრითად ჩინეთში და შედის ტოპ ათეულში 2006 წლიდან. იგი ასევე ერთ-ერთი ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ქალი მსახიობია მსოფლიოში.  

ფან ბინბინი დაიბადა ცინდაოში და გაიზარდა იანტაიში. დაამთავრა შანხაის შიე ჯინ ფილმისა და ტელევიზიის ხელოვნების კოლეჯი და შანხაის თეატრის აკადემია.

მისი დებიუტი შედგა ტელესერიალით „ძლიერი ქალი" და თამაშობდა მცირე როლებს ორი წლის განმავლობაში, სანამ მიიღო მხარდამჭერი პერსონაჟის — ჯინ სუოს როლი ჩინურ სატელევიზიო სერიალში „ჩემი სამართლიანი პრინცესა". მისი როლის მიღება რეკომენდებული იყო ტაივანელი მსახიობის ლეანე ლიუს მიერ. კომედიური ისტორიული დრამა სარგებლობდა დიდი წარმატებით აზიაში, რამაც ფან ბინბინის სახელის განთქმას შეუწყო ხელი. ამის შემდეგ, მან ხელი მოაწერა რვა წლიან კონტრაქტს ჩიუნგ იაოს კომპანიაში, რომელმაც აწარმოა „ჩემი სამართლიანი პრინცესა". თუმცა, კომპანიას ჯერ კიდევ ბევრი განშტოება უნდა დაეარსებინა ჩინეთში, შესაბამისად, ბევრ ჩინურ ტელევიზიის სარეკლამო ფირმას უნდა გადაერეკა ტაივანში შეთანხმემებისათვის, რაც მათ დროსა და ძალისხმევას უკარგავდა. როდესაც ფან ბინბინმა და მისმა დედამ გადაწყვიტეს კონტრაქტის დასრულება, ჩიუნგ იაოს კომპანიამ საკონპენსაციოდ მათ ერთი მილიონი იუანი მოსთხოვა, მაგრამ საბოლოოდ სასამართლომ ფან ბინბინს ¥200,000 გადაახდევინა, რადგან ფან ბინბინის ასაკის გამო კონტრაქტი არალეგალური აღმოჩნდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ფან ბინბინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  上海师范大学谢晋影视艺术学院简介 zh. *Xin Jin Film and Television Art College of Shanghai Normal University*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 აგვისტო 2012. ციტირების თარიღი: 22 March 2010.
2. ↑  范冰冰：刘雪华把我推荐给琼瑶 zh. *eastday.com* (22 April 2003).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 დეკემბერი 2004. ციტირების თარიღი: 21 აპრილი 2018.
3. ↑  红遍两岸三地的格格戏《还珠格格》 zh. *ent.hunantv.com* (28 September 2008).
4. ↑  „范冰冰曾花20万买自由 单方面与琼瑶公司解约". *ifeng.com* (ჩინური). 17 January 2008.
**ლაშკენდერი** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ტყვარჩელთან ახლოს. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონზე. მისი მთავარი მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1373 მეტრია.

ლაშკენდერის მთა აფხაზთა შვიდი წმინდა ადგილიდან ერთ-ერთია. მთაზე შემორჩენილია ქრისტიანული ეკლესიის ნანგრევები (945 მ სიმაღლის მწვერვალზე), რომელზეც ლეოპარდების (ან შესაძლოა ძაღლების) ბარელიეფური გამოსახულება იკვეთება. ეკლესია, სავარაუდოდ, VII-XI საუკუნეებისთვის უნდა აეგოთ.

სიტყვა „ლაშკენდერი", იგივე „ლაშქენდარი" მეგრულია და ნიშნავს დაჩრდილულ, ჩრდილო ადგილს — „შკენდი||შქერდი||შქედი" — მთის ჩრდილოეთი ფერდობი, ჩრდილოვანი ადგილი, ჩრდილოეთი მხარე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (რუსული) Верещагин Сергей. Абхазия. (Sergey Vereshchagin. Abkhazia) 2004 - 2005. დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  (რუსული) А. И. Джопуа, А. Ю. Скаков, А. В. Федотова კვლევები მთა ლაშკენდერზე დაარქივებული 2011-07-25 საიტზე Wayback Machine.
**ნაცარა მურყანი** (ლათ. Alnus incana) — საშუალო სიდიდის (6–15 მ სიმაღლის) ფოთოლმცვენი ხე ან მსხვილი ბუჩქი მომრგვალებული ან კვერცხისებრ-წაგრძელებული ვარჯით, პრიალა ნაცარა ქერქით, მონაცრისფრო-ჩამოშვებული ან ქეჩისებრი არაწებოვანი ახალგაზრდა ფოთლებით და ნათელი-მომუქო კვირტებით. ფოთლები რიგობითიია, მსუბუქ ძაფისებრ ან ქეჩისებრ დაშვებულ ღეროებზე, ოვალური ან მომრგვალო-კვერცხისებრი, 4–10 სმ სიგრძით და 4–7 სმ სიგანით. ნორჩი ფოთლები შებუსვილია, ქვედა მხარე — მოლეგო ხაოიანი ბეწვით. ფოთლის ყუნწი 1,5–3 სმ სიგრძის და ასევე შებუსვილია.

ყვავილები განსხვავებულსქესიანია. ერთლებნიანი მამრობითი მძივები – ჩამოკიდებულია ტოტებზე 3–5 რაოდენობით, ყვავილობისას იზრდება 8–10 სმ სიგრძისანი. მდედრობითი მძივები მოკლე და ოვალურებია, სიგრძით 1,5–2 სმ, გირჩისებრია. კვირტები მჯდომარეა, 3–8 სმ ღერძზე. ნაყოფი – ბრტყელი, ერთთესლიანი კაკლებია.

ყვავის მარტ-აპრილში, ნაყოფმსხმოიარობს აგვისტო-ოქტომბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. გვხვდება თითქმის მთელ ტყიან საქართველოში. იზრდება უმთავრესად მთის ხეობების გაყოლებით 1500–1800 მეტრ სიმაღლეზე.

ქიმიური შემადგენლობა
--------------------

მურყნის გირჩები შეიცავს პიროგალის ჯგუფის მთრიმლავ ნივთიერებებს, რომელთა შედგენილობაში შედის ტანინი (2,5%-მდე) და გალის მჟავა (დაახლოებით 4%). მცენარეში არის აგრეთვე გლიკოზიდები, ორგანული მჟავები, ალკალოიდები და ფლავონოიდები.

გამოყენება
----------

მურყნის გირჩების წყლიან ნაყენს და სპირტული გამონაწვლილს იყენებენ როგორც შემკვრელ და სისხლდენის შემაჩერებელ საშუალებას. გამონახარში და ნაყენები ეფექტურია ენტერიტების, დისპეპსიის, დიზენტერიის, კოლიტების, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულების დროს, მურყნის ნახარშს იყენებენ რევმატული დაავადებების და გაცივების დროს.

გალერეა
-------

* ფოთლებიფოთლები
* მდედრობითი (მომრგვალო) და მამრობითი (წაგრძელებული) ყვავილედებიმდედრობითი (მომრგვალო) და მამრობითი (წაგრძელებული) ყვავილედები
* ბოტანიკური ილუსტრაციაბოტანიკური ილუსტრაცია

ლიტერატურა
----------

* Royal botanical Garden, Edinburgh. 2008. Flora Europaea: *Alnus incana*
* Flora of North America. 2009. *Alnus incana*
* C. Michael Hogan. 2008. *Black Spruce: Picea mariana*, GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg დაარქივებული 2011-10-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Alnus incana*. იმერეთის სამკურნალო ფლორა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-17. ციტირების თარიღი: 18 მაისი, 2021
2. 1 2  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 80.
**ქვემო ტუნგუსკა** (რუს. Нижняя Тунгуска) — მდინარე კრასნოიარსკის მხარესა და ირკუტსკის ოლქში. მდინარე ენისეის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 2989 კმ, აუზის ფართობი 473 ათ. კმ². სათავე აქვს შუა ციმბირის ზეგნის სამხრეთ ნაწილში, ანგარის ჭიუხის აღმოსავლეთით. ზემოთში მიედინება განიერ ხეობაში, ქვემოთში ლავების გადაკვეთის ადგილებში ქმნის ჭორომებს. ქვემო ტუნგუსკა უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. მის კვებაში მონაწილეობას იღებს ასევე ზაფხულის წვიმები. წყალდიდობა იცის მაის-ივნის-ივლისში.

წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 3680 მ³/წმ. მინიმალური დაფიქსირდა 1967 წელს და შეადგინა 2861 მ³/წმ-ს. მდინარეზე მაქსიმალური წყლის ხარჯი დაფიქსირდა 1974 წელს — 4690 მ³/წმ. ზამთრის პერიოდში მცირეწყლიანია, რადგან მისი აუზი გავრცელებულია მრავალწლოვანი მზრალობის რაიონში. ამ უბნებში ქვემო ტუნგუსკა მოკლებულია გრუნტის წყლებს.

იყინება ოქტომბერ-ნოემბერში, ყინულძვრაა მაისში. წყალდიდობის დროს სანაოსნოა დაბა ტურამდე. ქვემო ტუნგუსკის აუზში არის ტუნგუსკის ქვანახშირის აუზი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქვემო ტუნგუსკა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ქვემო ტუნგუსკა — გეოგრაფიული სახელწოდებების ლექსიკონში[*მკვდარი ბმული*]
* მდინარე ქვემო ტუნგუსკა

სქოლიო
------

1. ↑  *ქვემო ტუნგუსკა*, იანდექსი: თანამედროვე გეოგრაფიული სახელწოდებების ლექსიკონი
**წმინდა სვიმონ კანანელის სახელობის ტაძარი** — ტაძარი საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოხუმთან ახლოს, თანამედროვე ახალი ათონის ტერიტორიაზე, ივერიის მთაზე. მისი თავდაპირველი მშენებლობა VII-VIII საუკუნეებით თარიღდება, ხოლო დღევანდელი ნაგებობა ქართული ხუროთმოძღვრების IX-X საუკუნეების ნიმუშს წარმოადგენს.

წმ. სვიმონ კანანელის სახელობის ტაძრის თავდაპირველი მშენებლობა VII-VIII საუკუნეებით თარიღდება, ხოლო დღევანდელი ნაგებობა ქართული ხუროთმოძღვრების IX-X საუკუნეების ნიმუშს წარმოადგენს. ქართული და უცხოური ისტორიული წყაროების თანახმად, იესო ქრისტეს მოწაფეებმა წმინდა სვიმონ კანანელმა და წმინდა ანდრია პირველწოდებულმა ახალი წელთაღრიცხვის I საუკუნეში პირველებმა იქადაგეს ქრისტიანობა სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოში, მათ შორის აფხაზეთშიც. წმინდა მამათა გადმოცემით, ახალი წელთაღრიცხვის 55 წელს მოციქული წმინდა სვიმონ კანანელი წარმართებმა ჯვარზე გააკრეს და დაასაფლავეს ნიკოფსიაში, ისტორიული საქართველოს ჩრდილოეთ საზღვართან ახლოს (ნიკოფსია — ამჟამინდელი რუსეთის ფედერაცია, კრასნოდარის მხარე). IV საუკუნეში მოციქულის სახელზე ახალ ათონში პატარა ეკლესია ააგეს, რომელიც სავარაუდოდ, ხის უნდა ყოფილიყო. მომდევნო საუკუნეებში აქ თეთრი თლილი ქვისგან ააშენეს ტაძარი, რომელსაც რესტავრაცია რამდენიმეჯერ ჩაუტარდა, მათ შორის XIX საუკუნის 80-იან წლებში. დღეისათვის ტაძრის ფრესკული მოხატულობა შემორჩენილი არ არის. არქიტექტურული დეკორიდან ყურადღებას იქცევს ქრისტიანული სიმბოლოების — თევზის, ლომისა და ჯვრის რელიეფური გამოსახულებები.

სვიმონ კანანელის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2015.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**კაკო ნაისინიო** (იაპონ. 佳子内親王; დ. 25 დეკემბერი, 1994, ტოკიო, იაპონია) — იამატოს დინასტიის წარმომადგენელი. იაპონიის პრინცესა, ცნობილია როგორც **პრინცესა აკიშინო**. იაპონიის კრონპრინც ფუმიჰიტოსა და მისი ცოლის, კიკო კავაშიმას შუათანა ასული. იაპონიის იმპერატორ ნარუჰიტოს ძმისშვილი და იმპერატორ აკიჰიტოს შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

პრინცესა კაკო დაიბადა 1994 წლის 25 დეკემბერს ტოკიოს საიმპერატორო სასახლეში, იაპონიაში. იგი არის იაპონიის კრონპრინც ფუმიჰიტოსა და მისი ცოლის, კიკო კავაშიმას მეორე შვილი და ქალიშვილი. მას ერთი უფროსი და, პრინცესა მაკო და ერთი უმცროსი ძმა, პრინცი ჰისაჰიტო ჰყავს. მამამისი არის იაპონიის იმპერატორ აკიჰიტოსა და მისი მეუღლის, მიჩიკოს უმცროსი ვაჟი, რითაც კაკო იაპონიის დღევანდელ იმპერატორ ნარუჰიტოს ძმისწულად ერგება.

2001 წლის კაკომ სწავლა დაიწყო გუქუშინის დაწყებით კერძო სკოლაში, რომელიც 2007 წლის მარტში დაამთავრა. იმავე წლის აპრილში მან სწავლა განაგრძო გუქუშინის დამამთავრებელ კერძო სკოლაში, რომელიც 2013 წლის მარტში დაამთავრა.

2003 წლის 7-დან 23-აგვისტომდე კაკო, მისი და და მშობლები ტაილანდს ეწვივნენ დედოფალ სირიკიტის 71-ე დაბადების დღეზე დასასწრებად.

დაწყებით კლასებში სწავლისას კაკომ კარგად შეისწავლა ფიგურული სრიალი. 2007 წლიდან იგი შეუერთდა მეინჯი-ჯინგუს ფიგურული სრიალის კლუბს, რომელმაც ამავე წლის იაპონიის საგაზაფხულო ოლიმპიადაზე ოქროს თასი მოიპოვა. სრიალის ჩემპიონატში პრინცესა კაკომ ქალთა დივიზიაში მეორე ადგილი დაიკავა.

2013 წლის აპრილიდან მან სწავლა დაიწყო გუქუშინის უნივერსიტეტში. ბაკალავრიის დასრულების შემდეგ, 2014 წელს თავისი დის მსგავსად დატოვა გუქუშინი და საერთაშორისო ქრისტიანულ უნივერსიტეტში (ICU) გადავიდა. 2015 წლის 2 აპრილს პრინცესა კაკო დაესწრო ტოკიოს უნივერსიტეტის გახსნას.

2017 წელს, ICU-ს საზღვარგარეთული სასწავლო პროგრამის ფარგლებში კაკო გაემგზავრა გაერთიანებულ სამეფოში, ლიდსის უნივერსიტეტში სასწავლებლად. აქ იგი სწავლობდა საშემსრულებლო ხელოვნებასა და ფსიქოლოგიას, როგორც პროგრამის პირველ ნაწილს. მან სწავლა 2018 წლის ივნისში დაასრულა, რის შემდეგაც დაბრუნდა მშობლიურ იაპონიაში.

აღსანიშნავია, რომ 2019 წლის 30 აპრილს მისი პაპა, იმპერატორი აკიჰიტო ტახტიდან გადადგა თავისი ვაჟის, ნარუჰიტოს სასარგებლოდ, რომლის უვაჟობის გამოც ტახტის მემკვიდრედ კაკოს მამა, ფუმიჰიტო ითვლება.

კაკოს დის, პრინცესა მაკოს ქორწილი 2020 წლისთვისაა დანიშნული, თუმცა პრინცესა კაკო ჯერ არაა დანიშნული და არც მისი პირადი სასიყვარულო ურთიერთობების შესახებაა ცნობილი.

წოდება
------

პრინცესა კაკო ნაისინიოს ოფიციალური წოდება: *მისი იმპერიული უმაღლესობა პრინცესა კაკო აკიშინო.*

ინტერნეტში
----------

* 
* 
* 
* დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* 
* 
* 
* დაარქივებული 2019-06-03 საიტზე Wayback Machine.
*
**სელუსის ეროვნული პარკი** ან **სელუსის სპორტული ნადირობის ნაკრძალი** — მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ფაუნის ნაკრძალი, მდებარეობს სამხრეთ ტანზანიაში. სახელი ეწოდა ცნობილი მონადირისა და წარსულში კონსერვაციონისტის, ინგლისელი სერ ფრედერიკ სელუსის პატივსაცემად, რომელიც ამ ტერიტორიაზე 1917 წელს, პირველი მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას გერმანელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიღუპა. უფრო ადრე, 1879 წელს ამავე ტერიტორიაზე გარდაიცვალა შოტლანდიელი მკვლევარი და კარტოგრაფი ქეით ჯონსტონი, როდესაც ის ჯოზეფ ტომსონთან ერთად აფრიკის დიდი ტბების ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა. 1982 წელს იუნესკომ პარკი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა მისი ველური ბუნების მრავალფეროვნებისა და ხელუხლებელი ბუნების გამო. 

ნაკრძალის მთლიანი ფართობი 54 600 კმ²-ია, ასევე გააჩნია დამატებითი ბუფერული ზონები. ნაკრძალის ტერიტორიაზე ნებადართულია ადამიანთა არამუდმივი დასახლება. ყველა შესასვლელი და გასასვლელი მკაცრად კონტროლდება ტანზანიის ბუნებრივი რესურსებისა და ტურიზმის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი ველური ბუნების დანაყოფის მიერ. პარკიში შესაძლებელია სავანისათვის დამახასიათებელი ცხოველების ისეთი დიდი რაოდენობის ხილვა, რაც არაა აფრიკის არცერთ სხვა სპორტული ნადირობის ნაკრძალსა თუ ეროვნულ პარკში. 

არეალი თავდაპირველად დაცულ ტერიტორიად 1896 წელს გერმანელმა გუბერნატორმა ჰერმან ფონ ვისმანმა გამოაცხადა, 1905 წელს კი ის სპორტული სანადირო ნაკრძალი გახდა. პარკის ჩრდილოეთი ნაწილი, მდინარე რუფიჯის გასწვრივ, გამოცხადებულია ფოტოგრაფიის ზონად და საკმაოდ პოპულარულია ტურისტებში. მდინარისა და ტბათა სისტემის გასწვრივ განლაგებულია ბანაკები. 

პარკში ნებადართულია ფეხით სასიარულო საფარი. პოპულარული საქმიანობაა სანაოსნო ექსკურსიები მდინარე რუფიჯიზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tanzania Multipark Excursions დაარქივებული 2009-01-21 საიტზე Wayback Machine.
* WCMC Selous Game Reserve Site დაარქივებული 1997-07-10 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* Official UNESCO website entry
* Map of Selous Game Reserve
* Wild Heart of Africa - The Selous Game Reserve in Tanzania, edited by Rolf Baldus

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტანზანიაში ტანზანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ნგორონგორო  • კილვა-კისივანი და  სონგო-მნარა  • სერენგეტის ეროვნული პარკი  • სელუსის ეროვნული პარკი  • კილიმანჯაროს ეროვნული პარკი  • სტოუნ-ტაუნი  • კონდოას კლდის მხატვრობა |  |

 |
**„ჯინსების თაობა"** — დათო ტურაშვილის 2008 წლის რომანი. წიგნი მოგვითხრობს 1983 წელს მომხდარ თვითმფრინავის გატაცებაზე, რომელსაც არაერთი ქართველი შეეწირა. 2001 წლის 19 მაისს ქართველმა რეჟისორმა დავით დოიაშვილმა თავისუფალ თეატრში დადგა სპექტაკლი „ჯინსების თაობა". პიესის ავტორია საკუთრივ დათო ტურაშვილი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
რომანში სიუჟეტი თვითმფრინავის ბიჭების საქმის გარშემო ტრიალდება. წიგნის მთავარი გმირები ერთმანეთზე შეყვარებული ახალგაზრდები, გეგა და თინა არიან. წიგნში მოყოლილია თუ როგორ სცადა შვიდმა ქართველმა საბჭოთა საქართველოდან თვითმფრინავის გატაცება და ამ გზით ამერიკაში მოხვედრა. თვითმფრინავის გატაცებაში გეგა კობახიძე, დავით მიქაბერიძე, სოსო წერეთელი, კახა ივერიელი, პაატა ივერიელი, გია ტაბიძე და თინა ფეტვიაშვილი მონაწილეობდნენ. სამგზავრო თვითმფრინავი ტუ-134A თბილისიდან ბათუმში უნდა გაფრენილიყო, ისინი აეროპორტში დაშვებამდე თვითმფრინავის უახლოეს კაპიტალისტურ ქვეყანაში — თურქეთში გატაცებას გეგმავდნენ. გამტაცებელთა გეგმები მკვეთრად შეიცვალა, როდესაც აღმოაჩინეს, რომ თვითმფრინავი არა თურქეთის, არამედ თბილისის აეროპორტში დაეშვა. გია ტაბიძე ატეხილი სროლის შედეგად ადგილზევე გარდაიცვალა. ყელში დაიჭრა და მოგვიანებით სისხლისგან დაიცალა სოსო წერეთელი, რომელთანაც, როგორც ამბობენ, ექიმები არ მიუშვეს. სასოწარკვეთილმა დავით მიქაბერიძემ კი, როგორც კი თბილისის აეროპორტში დასხდნენ, თავი მოიკლა.  რაც შეეხებათ დანარჩენებს, ისინი დააპატიმრეს. ასევე დააბატიმრეს სასულიერო პირი მამა თეოდორე, იგივე თეიმურაზ ჩიხლაძე, რომელიც თვითმფრინავში საერთოდ არ იმყოფებოდა და უბრალოდ გამტაცებელთა მეგობარი იყო. 

რამდენიმე თვიანი სასამართლო სხდომების შემდეგ, თინა ფეტვიაშვილს თხუთმეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა, რომელიც თვითმფრინავის გატაცებისას ფეხმძიმედ იყო, მაგრამ იზოლატორში ხელოვნურად მოუშალეს მუცელი, რომ სასჯელი არ შემსუბუქებოდა. დანარჩენებს სასჯელის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა მიესაჯათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თვითმფრინავის ბიჭების საქმე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯინსების თაობა 1983 წელი
* ჯინსების თაობა ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  ქართული თეატრის ენციკლოპედია — ჯინსების თაობა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-02-05.
2. ↑  თვითმფრინავის ბიჭები
3. ↑  თვითმფრინავის ბიჭები
4. ↑  უჩა ოქროპირიძე — საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის თანამედროვე პერიოდი და აჭარა (1988.X. – 1994.III.1).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-06. ციტირების თარიღი: 2015-02-05.