recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ახალი ტექსტუალობები**, ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომელიც 1990-იანი წლებიდან იწყება საფრანგეთსა და აშშ-ში. თავად ტერმინი 1997 წელს, ფრანგმა მწერალმა, ფრანკ ლაროზმა შექმნა.

ახალი ტექსტუალობები უკავშირდება ობიექტივიზმს, რომელმაც უარი თქვა ლიტერატურაშილირიზმსა და სუბიექტურობაზე , შემოიტანა მასში გარკვეული რაოდენობით პოლიტიკა, და ახალი ტექნოლოგიების გამოჩენას. ახალი ტექსტუალობები ერთმანეთში ურევს ისეთ ურთიერთგანსხვავებულ ჟანრებს, როგორიცაა პოეზია, რომანი, თეატრი, ესსე და ა.შ. შეაქვს მათში ფილოსოფია ნაკლებად კლასიკური ფორმით.

ამ "ტექსტუალობას" ორმაგი მახასიათებელი გააჩნია. ერთი მხრივ ძლიერად "დეტერიტორიალიზებულია" ანუ არ აინტერესებს თუ ვის მიემართება, როგორი ფორმით იქნება წარმოდგენილი. ეს ტექსტები შეიძლება ნებისმიერი სახით იქნას წაკითხული: იქნება ეს როგორც პოეზია, როგორც პროზა, როგორც თეატრი თუ როგორც ფილოსოფია. ეს მწერლები იყენებენ ლიტერატურულ მეტაენას, რომლის მიზანია მეტა-ლიტერატურის და, შესაბამისად, გარკვეული უნივერსალურობის შექმნა.

მეორე მხრივ, ახალი ტექსტუალობების ავტორებზე ძალიან დიდი გავლენა მოახდინა ახალმა ტექნოლოგიებმა ამასთან, ეს შემოქმედები არიან არა მხოლოდ მწერლები, არამედ ხელოვნების სხვა დარგების წარმომადგენლებიც. ამგვარად ახალი ტექსტუალობა მიზნად ისახავს ხელოვნების ჟანრების გახსნას (ლიტერატურა, ვიზუალური ხელოვნება, მულტიმედია, პლასტიკური ხელოვნება, სასცენო ხელოვნება, ციფრული ხელოვნება და ა.შ.). ამ მიმდინარეობის ფარგლებში შემავალი ნაწარმოებები არის ან პირდაპირ ‘’ვერბო-ვიზუალური" და აუდიო ციფრული ხელოვნებიდან წარმომდგარი ან იმ მიზნით შექმნილი, რომ მასალად გამოადგეს ასევე ციფრულ ან სასცენო ხელოვნებაში ადაპტაციისთვის. აქედან გამომდინარე ტექსტთან ერთად მოიცავენ სურათსა და ხმას (ძირითადად ელექტრონულს).

ამგვარი ტექსტები უფრო ხშირად კოლექტიურადაა შექმნილი რამდენიმე ავტორის მიერ. რამდენადაც ამ ნაწარმოებებში მხოლოდ ტექსტი არ შედის, მათ ეწოდათ "ტექსტუალობები", ხოლო იმის გამო, რომ ისინი პირდაპირ კავშირშია ახალ ტექნოლოგიებთან, სახელწოდებას დაემატა ზედსართავი "ახალი".

ეს მიმართულება ნაწარმოების წიგნად გამოცემას მეორეხარისხოვნად მიიჩნევს, რადგან მათ შემთხვევაში წიგნს მთლიანად ცვლის სცენა, ინტერნეტი, მულტიმედია.

თეატრში ეს ახალი ტექსტუალობები უფრო ცნობილია პოსტდრამატული თეატრის სახელწოდებით, რომელიც 1990-იანი წლებიდან ჩნდება სცენაზე.

საფრანგეთში ამ მიმართულების მთავარი მხარდამჭერია ჟურნალი *EvidenZ*.

წარმომადგენლები
---------------

* ფრანკ ლაროზი
* კრისტოფ ჰუისმანი
* ერიკ სადენი
* პატრიკ ბუვე
* ნატალი კენტენი
* კლოე დელომი
* მეჰდი ბელაი კასემი
* ფილიპ ბუასნარი
* კრისტოფ ჰანა
* კრისტოფ დ’ალივილიე
* კრისტოფ ტარკო
* კრისტოფ ფია
* სილვენ კურტუ


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ანიმაცია 1
**გავლაზე აყვანა** — ჭადრაკში მოწინააღმდეგის იმ პაიკის აყვანა, რომელიც საწყისი პოზიციიდან დაწინაურებულია ორი უჯრით და დგას მეორე მხარის პაიკის გვერდით (ერთ ჰორიზონტალზე). საჭადრაკო პრაქტიკაში ეს წესი შემოღებულია XV საუკუნის ბოლოს. მოქმედებს მხოლოდ საპასუხო სვლისას (სხვა სვლის გაკეთების შემდეგ გავლაზე აყვანა აღარ დაიშვება): ამ დროს მოწინააღმდეგის პაიკი აჰყავთ ისე, რომ თითქოს ის მანამდე წინ გადმოვიდა არა 2 სვლით, არამედ 1-ით. მაგალითად, შავების d7—d5 სვლის დროს, f5 უჯრაზე მდგომ თეთრ პაიკს შეუძლია აიყვანოს იგი გავლაზე (f5xd6) [იხ. ანიმაცია 1]. გავლაზე აყვანა გამოიყენება პოზიციური უპირატესობის მოსაპოვებელი ბრძოლის რიგ შემთხვევებში [იხ. ანიმაცია 2].

ანიმაცია 2
1. d4 Nf6 2.c4 g6 3. g3 Bg7 4. Bg2 d6 5. Nc3 0-0 6. Nf3 c5 7. d5 Na6 8. 0-0 Nc7 9. a4 Rb8 10. e4 a6 {განიზრახავს b7—b5 სვლას} 11. a5! b5 12. a5xb6 {შავების მიერ პაიკების ჯაჭვის ელასტიურობის დაკარგვის გამო თამაში გრძელდება თეთრების უკეთესი პერსპექტივებით}

სქოლიო
------

1. ↑   Взятие на проходе // Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — стр. 60.
**ახალშენის ციხე** — ციხესიმაგრე სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალშენში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო. ციხე აგებულია შუა საუკუნეებში.

ყოველი მხრიდან მაღალი მთებით გარშემორტყმულ მცირე ხეობის ცენტრში მდებარეობს მთელ არემარეზე გაბატონებული მთა, რომელიც დაფარულია ფოთლოვანი ტყით. მთის ქედი აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, რასაც იმეორებს ციხის გეგმა. ციხის მთავარი ნაწილი, დედა ციხე, მდებარეობდა აღმოსავლეთ, ყველაზე უფრო მაღალ ნაწილში. მის ირგვლივ გალავანი ყოფილა, რომლის კონტურები ყველაზე მეტად სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში შეინიშნება. სავარაუდოდ, მთის ქედის დასავლეთი ნაწილი, რომელიც მცირე პლატოს წარმოადგენს, შემოზღუდული იყო გალავნით.

ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ლიტერატურა
----------

* *Воронов Ю. Н.* В мире архитектурных памятников Абхазии, М. 1978

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალშენის ციხის ნანგრევები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თუმანიშვილი**. |

**გიორგი მიხეილის ძე თუმანიშვილი** (თუმანოვი; დ. 8 თებერვალი [ ძვ. სტ. 27 იანვარი], 1854, თბილისი ― გ. 26 იანვარი, 1920, იქვე; დაკრძალულია ხოჯივანქის სასაფლაოზე) — თავადი, ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

პოეტ მიხეილ თუმანიშვილის შვილი. 1871 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, 1875 წელს — ნოვოროსიის (ოდესის)  უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სამართლის კანდიდატის წოდებით. ერთხანს მსახურობდა ფოთის სასამართლო უწყებაში, შემდეგ — მეფისნაცვლის კანცელარიაში საგლეხო განყოფილების უფროსად. იმავე წელს ნიკო ნიკოლაძისაგან შეიძინა გაზეთი „ნოვოე ობოზრენიე", რომელსაც ვ. და კ. თუმანიშვილებთან ერთად სცემდა 1903 წლამდე. თუმანიშვილის სტატიები და წერილები იბეჭდებოდა იმდროინდელ პროგრესულ პრესაში; თანამშრომლობდა „დროებასა" და „ივერიაში". 1878-1879 წლებში გამოსცა ქართული „ალმანახი". შექმნა ქართული საგამომცემლო ამხანაგობა, რომელმაც პირველად გამოსცა წიგნად ნიკოლოზ ბარათაშვილისა და სხვა ქართველი პოეტების თხზულებანი. თუმანიშვილს სხვადასხვა საკითხებზე გამოცემული აქვს მრავალი ნაშრომი, მათ შორის რამდენიმე საცნობარო წიგნი და „დახასიათებანი და მოგონებანი" იმდროინდელ ლიტერატურულ და პოლიტიკურ მოღვაწეებზე. მონაწილეობდა კავკასიაში საერობო დაწესებულებათა და თბილისის პოლიტექნიკუმის დაარსებაში. თითქმის 30 წლის მანძილზე იგი არჩეული იყო თბილისის ქალაქის ხმოსნად; 1905 წელს იყო ვაკის დასახლების თბილისთან შეერთების ინიციატორი. თუმანიშვილი ასევე იყო კავკასიისმცოდნეობის კურსებისა და საზოგადოებრივი კლუბების ორგანიზატორი. თუმანიშვილი აქტიურად მონაწილეობდა ქართული თეატრის საქმიანობაში. იყო ქართული დრამატული ამხანაგობის ერთ-ერთი დამაარსებელთაგანი.

ლიტერატურა
----------

* *ხელთუბნელი მ.*, სალიტერატური-საზოგადოებრივი წარსულიდან, თბ. 1938
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 9.
**აფაგ მასუდი** (აზერ. Afaq Məsud; დ. 3 ივნისი, 1957, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მწერალი და დრამატურგი. აზერბაიჯანის თარგმანის ცენტრის სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე, „დიდების" ორდენის კავალერი (2017), აზერბაიჯანის სახალხო მწერალი (2019), აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (2005), პეტროვსკის მეცნიერების და ხელოვნების აკადემიის წევრი, ჟურნალ „ხაზარი"-ს მთავარი რედაქტორი.

შემოქმედება
-----------

აფაგ მასუდი ცნობილია როგორც რომანებისა და მოთხრობების ავტორი. ავტორია პიესების: „ზღურბლზე", „გზაზე", „როლი გამომშვიდობებისას", „ქერბელა", „მანსურ ხალაჯი". პიესების „ზღურბლზე" და „მე მას ვუყვარვარ" მიხედვით, აზერბაიჯანის სახელმწიფო თეატრ „იუხ"-ის სცენაზე დადგმულია სპეტქტაკლები, ხოლო პიესა „როლი გამომშვიდობებისას" მიხედვით, დაიდგა სპექტაკლი აზერბაიჯანის სახელმწიფო ეროვნულ დრამატულ თეატრში.

აფაგ მასუდის წიგნები თარგმნილი და გამოცემულია მსოფლიოს სხვადსხვა ენაზე.

არის „პატრიარქის შემოდგომა" (გაბრიელ გარსია მარკესი), „დედამიწის აბლაბუდა" (თომას ვულფი), მ. ნასაფის უძველესი სუფისტური ხელნაწერის „ჭეშმარიტება ყოფიერების შესახებ", იბნ-ალ არაბის „მექური გამოცხადების", ჯალალედინ რუმის და სხვა სუფი მოაზროვნეების ნაწარმოებების თარგმანების ავტორი.

2000 წელს ვენის უნივერსიტეტში აფაგ მასუდის შემოქმედების შესახებ დაცულ იქნა სადოქტორო დისერტაცია (ს. დოგანი „ქალთა სახეები ევროპულ აღმოსავლეთმცოდნეობაში").

ჯილდოები
--------

თეატრალურ ხელოვნებაში შეტანილი წვლილისათვის არერთხელ იქნა დაჯილდოებული შესაბამისი მედლით.

2015 წელს გახდა თურქეთის კულტურის სამინისტროსა და ევრაზიის მწერალთა კავშირის მიერ დაწესებული „სასცენო ნაწარმოებების საერთაშორისო კონკურსის" გამარჯვებული.

2017 წელს აზერბაიჯანში მთარგმნელობითი საქმიანობის განვითარებისათვის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის მიერ დაჯილდოებულ იქნა „დიდების" ორდენით.

2019 წელს პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის განკარგულებით აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში შეტანილი დამსახურებისათვის „სახალხო მწერლის" საპატიო წოდება მიენიჭა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აფაგ მასუდის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. president.az (25 may 2019).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 oktyabr 2020. ციტირების თარიღი: 13 oktyabr 2020.
2. ↑  Haqqında. afaqmesud.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 oktyabr 2020. ციტირების თარიღი: 13 oktyabr 2020.
**ბარბაროსების მოლოდინში** ან **ბარბაროსთა მოლოდინში** (ინგლ. Waiting for the Barbarians) 一 სამხრეთ აფრიკელი ნობელიანტი მწერლის, ჯონ მაქსველ კუტზეეს რიგით მესამე რომანი, რომელიც 1980 წელს გამოქვეყნდა. წიგნმა გამოცემისთანავე დიდი გამოხმაურება ჰპოვა. მას შემდეგ, რაც 2003 წელს კუტზეემ ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემია დაიმსახურა,გამომცემლობა *Penguin Books*-მა ზემოხსენებული მეოცე საუკუნის 20 საუკეთესო რომანს შორის გაამწესა, გარდა ამისა, ნაწარმოებმა დაიმსახურა ჯეიმზ ტეიტ ბლეიკისა და ჯეფრი ფაბერის მემორიალური პრიზები. ამერიკელმა კომპოზიტორმა, ფილიპ გლასმა, რომანის მიხედვით, შექმნა ამავე სახელწოდების მქონე ოპერა, რომლის პრემიერაც 2005 წელს შედგა გერმანიაში, ერფურტის თეატრში. 

თავად კუტზეემ აღიარა, რომ ნაწარმოების შთაგონების წყაროს მეცხრამეტე საუკუნის ბერძენი პოეტის, კონსტანტინე კავაფისის ამავე სახელწოდების პოემა 一 *ბარბაროსთა მოლოდინში (1904)* 一 წარმოადგენს.

რომანზე, აგრეთვე, დიდი გავლენა იქონია იტალიელი მწერლის, დინო ბუცატის 1940 წლის რომანმა, სახელწოდებით 一 *თათრების უდაბნო*. თავის მხრივ, ბუცატმა საკუთარი რომანი, ასევე, კონსტანტინე კავაფისის პოემას დააფუძნა. 

ნაწარმოებზე დაყრდნობით, 2019 წელს, რეჟისორმა კირო გუერამ, გადაიღო ამავე სახელწოდების ფილმი, რომელშიც მთავარ როლებს მარკ რაილანსი, ჯონი დეპი და რობერტ პატინსონი ასრულებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თათრების უდაბნო
* დინო ბუცატი
* კონსტანტინოს კავაფისი

სქოლიო
------

1. ↑  Howe, Irving (April 18, 1982). „A stark political fable of South Africa". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 2007-12-30. Book Review Desk
2. ↑  "Waiting for the Barbarians". Constantine P. Cavafy. Retrieved May 27, 2008.
3. ↑  Waiting for the Barbarians. imdb.com. ციტირების თარიღი: 2018-09-13
**„ახალი საენათმეცნიერო მოძღვრება"** — ნიკოლოზ მარის მიერ 1923-1934 წლებში შექმნილი საენათმეცნიერო თეორია. "ახალი საენათმეცნიერო მოძღვრება" ხელაღებით უარყოფს ისტორიის შედარებით მეთოდს, ენათა ნათესაობას, ენათა გენეალოგიურ კლასიფიკაციას. ამ თეორიის ძირითადი დებულებებია: ენა არის ზედნაშენი; იგი კლასობრივი მოვლენაა. ადამიანთა ურთიერთობის პირველადი საშუალოება იყო ჟესტმიმიკის (კინეტიკური, ხელის) ენა. ბგერითი ენა წარმოიშვა გაბატონებული კლასის - მოგვების წრეში, როგორც ტომებთან ურთიერთობის საშუალებას. ენათა წარმოქმნა-განვითარების ანუ გლოტოგონიური პროცესი ერთიანია: ა) მსოფლიოს ყველა ენა წარმოშობილია ერთი და იმავე მასალისაგან - ოთხი თავდაპირველი ელემენტისაგან, რომელთა პირობითი სახელებია სალ, ბერ, იონ, როშ ან A, B, C, D და რომლებიც შეიძლება დაიძებნოს ნებისმიერი ენის ყოველ სიტყვაში; ბ) ყველა ენა განვითარების ერთსა და იმავე საფეხურს გაივლის, ერთი საფეხურიდან (სტადიიდან) მეორეში გადასვლით ხდება აფეთქების (მუტაციის) გზით, ყველა ენა ნარევია. ენაში ყოველგვარი ცვლილება შედეგია ამ ენაზე მოლაპარაკე საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მომხდარი ცვლილებებისა.

„ახალ საენათმეცნიერო მოძღვრებაში" ცენტრალური ადგილი უკავია ენათა სტადიურ კლასიფიკაციას. განვითარების ყველაზე ძველი საფეხურია იაფეტური სტადია, ყველაზე ახალი - ინდოევროპული. 1950 წელს გაზეთ „პრავდის" მიერ მოწყობილმა საენათმეცნიერო დისკუსიამ ნათელყო „ახალი საენათმეცნიერო მოძღვრების" მეცნიერული უსაფუძვლობა.

ლიტერატურა
----------

* *შარაძენიძე თ.* ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები, თბ. 1958;
* *ჩიქობავა ა.* ზოგადი ენათმეცნიერება, ტ. 2, თბ. 1945;
* *მისივე,* საბჭოთა ენათმეცნიერების ზოგიერთი საკითხის შესახებ «კომუნისტი», 1950, 11 მაისი;
* Против вульгаризации и извращения марксизма в языкознании. Сб. ст. ч. 1-2, М. 1951-1952;
* *შარაძენიძე თ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 93, თბ. 1977
**ახალციხის ნამოსახლარი და ციხე** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახლაციხის შუაში, ამოზიდულ გორაზე, სამხრეთიდან ესაზღვრება ახალციხის ხევი. 

ნამოსახლარზე დადასტურდა ადრინდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანის კულტურული ფენები. 

ნამოსახლარზე დგას ციხე (38,4X23,3 მეტრზე), რომელიც თარიღდება XVIII საუკუნის შუა წლებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მხარე ოდნავ მორკალულია. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. გალავანში ჩართულია ხუთი ცილინდრული კოშკი: ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჩრდილო-დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში, დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. 

ყველაზე დიდია დასავლეთ კოშკი, ყველაზე პატარა — სამხრეთ-დასავლეთისაა. არქიტექტურულ-კონსტრუქციაში გადაწყვეტის კოშკები მსგავსია. სართულები ძირითადად საბრძოლო დანიშნულებისაა, მაგრამ, ჩანს, საცხოვრებლადაც იყენებდნენ. შესასვლელი ყველა კოშკს ეზოდან აქვს. სართულიანობის დადგენა ძნელია, რადგან ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია. ბუხარი ყველა სართულზე კარის მოპირდაპირე კედელშია დატანებული. გალავნისა და კოშკების კედლები ჩართულია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურები. საბრძოლო ბილიკი ციხის მხოლოდ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს გასდევს. 

ციხის ტერიტორიაზე სასაფლაოზე, ზოგიერთ საფლავის ქვაზე შემორჩენილია გუთნეულის, ურმის, მწყემსის და სხვა გამოსახულებები.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 142-143.
**გრძელი კანიონი** (რუს. Длинный каньон) — დატბორილი კარიერი, რომელიც მდებარეობს კამენსკის რაიონის ტერიტორიაზე, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია, კამენსკ-შახტინსკიან 30 კილომეტრში, კანიონის სიგრძეა 2 კილომეტრი და 200 მეტრი, საშუალო სიღრმე 30 მეტრი, ხოლო მაქსიმალური - 50 მეტრი[1].

ისტორია
-------

გრძელი კანიონის ადგილზე ადრე მდებარეობდა კარიერი, სადაც მოიპოვებდნენ ქვას. 1970-იან წლებში, ექსკავატორით მიმდინარე სამუშაოების დროს, მოხდა გაუთვალისწინებელი რამ, ექსკავატორის ჩამჩამ გამოავლინა მიწისქვეშა წყლის ძარღვი, რის გამოც მთელი კარიერი დაიტბორა წყლით. კარიერის ტერიტორია ისე სწრაფად შეივსო წყლით, რომ სამუშაო ჯგუფმა ვერ მოახერხა ტექნიკის გადარჩენა, სამუშაო ტექნიკაც დაიფარა წყლით და დღესაც წარმოქმნილი ტბის ფსკერზე იმყოფება[1].

აღწერა
------

გრძელი კანიონი ითვლება როსტოვის ოლქის ობიექტებს შორის ყველაზე დიდი დატბორლ კარიერად. მის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ტბა, რომლის სიგრძე 2 კილომეტრი და 200 მეტრია. კარიერი მდებარეობს დასახლება ჩისტოოზიორნოდან სამხრეთ-დასავლეთით 6 კილომეტრზე და ქალაქ კამენსკ-შახტინსკიდან 10 კილომეტრში სამხრეთ-აღმოსავლეეთით. ტბის ყველაზე დიდი სიგანეა 100 მეტრი, ტბა საზრდოობს მიწისქვეშა წყაროებით. წყალი მასში რჩება ყოველთვის გრილი, ასევე მაღალი ტემპერატურის პირობებშიც კი. გრძელი კანიონის ნაპირები კლდოვანი და ციცაბოა, რომელთა სიმაღლეც შეადგენს 40 მეტრს[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Длинный каньон на Викимапии

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Что посмотреть на Дону? Семь чудес области
პენეპლენი ბელჩერის კუნძულებზე
სურათზე მოცემული ტერიტორია წარმოადგენს პენეპლენიზაციის მაგალითს, რომელმაც მეოთხეულში გამყინვარება განიცადა და საბოლოოდ დაბალმთიან პლატოდ გადაიქცა. სწორედ პენეპლენით დასრულდა გეოგრაფიული ციკლის განვითარების სტადია.
**გეოგრაფიული ციკლი**, **ეროზიის ციკლი**, **გეომორფოლოგიური ციკლი** — დედამიწის ზედაპირის ამ თუ იმ უბნის რელიეფის თანმიმდევრული ცვლილების იდეალიზებული მსვლელობა, რომელიც იწყება ტექტონიკური აზევების სტადიით მსოფლიო ოკეანის დონიდან და რომელიც გრძელდება ხანმოკლე დანაწევრებული მთიანი რელიეფის ჩამოყალიბებით. შემდეგ იწყება კომპლექსური დენუდაცია, რომელიც მიმდინარეობს ამა თუ იმ ეგზოგენური ფაქტორის გაბატონებული გავლენით; შედეგად მიმდინარეობს ხეობების გაფართოება, მათი ფსკერის გაბრტყელება და მდინარეთაშორისის კალთების გადამრეცება.

ციკლი სრულდება რელიეფის დადაბლებითა და მოსწორებით და ეროზიის ბაზისის დონეზე საწყისთან ახლოს მდგომი პენეპლენის ჩამოყალიბებით. კლიმატური პირობებისა და დენუდაციის წამყვანი ფაქტორის გათვალისწინებით, განასხვავებენ წყლიან-ეროზიულ (ნორმალურ), არიდულ, მყინვარულ, ზღვიურ (სანაპირო) და კარსტულ ციკლებს.

თითოეულ ციკლში გამოიყოფა რელიეფის „ახალგაზრდა", „მომწიფებული" და „ძველი" სტადიები, რომლებიც გამოირჩევიან თავიანთი მორფოლოგიური თავისებურებებით. „ახალგაზრდა" სტადიაში ტექტონიკური აზევებების შედეგად წარმოიქმნება მთიანი რელიეფი, რომელიც ინტენსიური ეროზიის შედეგად დანაწევრებულია ღრმა და ვიწრო ხეობებითა და მახვილ-თხემებიანი ქედებით; „მომწიფებულ" სტადიაში ეროზიული და დენუდაციური პროცესების შედეგად ფართოვდება ხეობები, გამომუშავდება მათი ბრტყელი ფსკერი, ფორმირდება წყალგამყოფები და ფერდობები. „ძველ" სტადიაში დენუდაცია რელიეფს აბრტყელებს პენეპლენამდე, რითაც სრულდება მოცემული ციკლი. გეოგრაფიული ციკლის საშუალო ხანგრძლივობაა ათეულობით მილიონი წელი.

ეგზოგენური ფაქტორების ერთი და იგივე შეხამებით რელიეფის განვითარება დედამიწის ქერქის მოცემული მონაკვეთის გეოლოგიური აგებულების შესაბამისად, არათანაბარად მიმდინარეობს. დედამიქის ქერქის აზევების განმეორებითმა აქტივიზაციამ შესაძლოა დასაბამი მისცეს ახალ გეოგრაფიულ ციკლს. გეოლოგიისა და გეომორფოლოგიის მეცნიერებების განვითარების (განსაკუთრებით „ახალი გლობალური ტექტონიკის" თეორიის) შემდეგ დადასტურდა მოდელის წინასწარი ხასიათი.

სწავლება გეოგრაფიული ციკლის შესახებ შეიმუშავა ამერიკელმა გეოლოგმა და გეოგრაფმა უილიამ მორის დეივისმა, რომელმაც თეორია ჩამოაყალიბა 1884–1934 წლებში. უილიამ მორის დეივისის მიერ შემუშავებული თეორია, რომელიც ისტორიულ კონტექსტში მნიშვნელოვანია, დღეისათვის განიხილება როგორც პირველად მიახლოების ცდა. უილიამ მორის დეივისის შეხედულებამ გეოგრაფიულ ციკლთა შესახებ დიდი როლი ითამაშა გეომორფოლოგიის განვითარებაში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Геоморфологический цикл | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-22. ციტირების თარიღი: 2021-05-14.
2. ↑  ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2014, გვ. 68.
3. ↑  გეომორფოლოგიური ლექსიკონი, თბილისი, „ნეკერი", 1996, გვ. 78
4. ↑  William Morris Davis, Geographical Essays, Boston, Ginn and company, 1909
5. ↑  Geomorphic cycle | Encyclopedia Britannica
წიფლის ტყე. ბუნებრივი გარემო
**გეოეკოლოგია** (ბერძნ. gē – მიწა, oikos – სახლი და logos – მოძღვრება) — ბუნებისმეტყველების ერთ-ერთი დარგი — კომპლექსური მეცნიერება, რომელიც იმყოფება ეკოლოგია-გეოგრაფიის მიჯნაზე. გეოეკოლოგიას საფუძველი ჩაუყარა გერმანელმა გეოგრაფმა კარლ ტროლმა, რომელმაც გასული საუკუნის 30-იან წლებში ეკოლოგიური და გეოგრაფიული გამოკვლევები ერთმანეთთან გააერთიანა და შექმნა მეცნიერება ბუნებრივი ეკოლოგიური სისტემების შესახებ. ტროლის მიხედვით, ტერმინები *„გეოეკოლოგია"* და *„ლანდშაფტების ეკოლოგია"* სინონიმებს წარმოადგენენ. გეოეკოლოგია დედამიწას არა მთლიანობაში, არამედ მისი გარსის შედარებით თხელ ფენას სწავლობს, სადაც ერთმანეთს კვეთენ გეოსფეროები და, სადაც ცხოვრობს და მოქმედებს ადამიანი. აღნიშნულ კომპლექსურ გარსს ყველაზე უფრო ეკოსფეროს ცნება შეესაბამება, თუმცა ჯერჯერობით საყოველთაოდ გავრცელებული ტერმინი იგი არ არის. უკანასკნელი არის გეოეკოლოგიის მთავარი ობიექტი. 

გეოეკოლოგია არის დისციპლინათშორისი სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც ეკოსფეროს შეისწავლის როგორც გეოსფეროების ურთიერთდაკავშირებულ სისტემას მის ინტეგრაციის პროცესს საზოგადოებასთან. გეოეკოლოგია სწორედ მაშინ შეიქმნა, როდესაც ადამიანის მოღვაწეობა გახდა არსებითი ფაქტორი დედამიწის გარდაქმნაში. იგი ეფუძნება გლობალურ, საერთაშორისო მიდგომას, თუმცა ამისდა მიუხედავად, არანაკლები მნიშვნელობა ენიჭება რეგიონული და ლოკალური ხასიათის პრობლემებს. 

საბჭოთა კავშირში ტერმინი „გეოეკოლოგია" გაჩნდა 1970-იან წლებში, მას შემდეგ, რაც ტერმინი იხმარა ცნობილმა საბჭოთა ბოტანიკოსმა და ლანდშაფტმცოდნენ ვიქტორ სოჩავამ (1905–1978). XX საუკუნის ბოლოს გეოეკოლოგია ყალიბდება დამოუკიდებელ მეცნიერებად. აღსანიშნავია, რომ გეოეკოლოგიას დღემდე არ გააჩნია ზუსტი საყოველთაოდ აღიარებული საგანი და მიზნები. 

ევროპის ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში გეოეკოლოგია ისწავლება როგორც მეცნიერება (გერმანია, ავსტრია, შვეიცარია და სხვ.). ინგლისურენოვან სამყაროში ტერმინი გეოეკოლოგია იშვიათად, შეუთავსებლად გამოიყენება. 

ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში არსებობს გეომორფოლოგია-გეოეკოლოგის განყოფილება.

გეოეკოლოგიის მიმართულება
------------------------

გეოეკოლოგიაში შეიძლება გამოიყოს 2 მეტ-ნაკლებად მნიშვნელოვანი მიმართულება:

1. გეოეკოლოგია განიხილება, როგორც გეოლოგიური გარემოს ეკოლოგია. ასეთი მიდგომით, გეოეკოლოგია შეისწავლის გეოლოგიური გარემოს კანონზომიერ კავშირებს დედამიწასთან, ჰიდროსფეროსთან, ბიოსფეროსთან. ამრიგად გეოეკოლოგია არის გეოლოგიის, გეოქიმიის, ბიოლოგიისა და ეკოლოოგიის მიჯნაზე მყოფი დისციპლინა.
2. გეოეკოლოგია მეცნიერება, რომელიც შეისწავლის გეოგრაფიულ, ბიოლოგიურ და სოციალურ-საწარმოო სისტემების ურთიერთკავშირს. ასეთ შემთხვევაში გეოეკოლოგია შეისწავლის ბუნების მართვის ეკოლოგიურ ასპექტებს, ადამიანისა და ბუნების ურთიერთკავშირს. ასეთი გაგებით გეოეკოლოგია იმყოფება გეოგრაფია-ეკოლოგიის მიჯნაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლანდშაფტების ეკოლოგია
* გეოგრაფია
* ეკოლოგია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გეოეკოლოგია – ცნობები (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Голубев Г.Н. Геоэкология, М.: Изд-во ГЕОС, 1999. - 338 с.
**გეოკრიოლოგია**, **მზრალობისმცოდნეობა** (ბერძ. gē – მიწა, kryos – სიცივე, logos – მოძღვრება) — გეოლოგიურ მეცნიერებათა დარგი მზრალი ქანების (ნიადაგის, გრუნტის) შესახებ. შეისწავლის დედამიწის ქერქში დამზრალი შრეების წარმოქმნას, განვითარებასა და არსებობის პირობებს; მზრალი ან გაყინვისა და ლღობის პროცესში მყოფი ქანების (ნიადაგის, გრუნტის) აგებულებას, შედგენილობას, თვისებებს და მათთან დაკავშირებულ გეოფიზიკურ, გეოლოგიურ, გეომორფოლოგიურ და ჰიდროგეოლოგიურ მოვლენებს. გეოკრიოლოგიასთან ახლოს დგას მეცნიერების დარგი — კრიოლითოლოგია, რომელიც მიიჩნევა ან გეოკრიოლოგიის შემადგენელ ნაწილად, ან გეოლოგიის ცალკე დისციპლინად. 

გეოკრიოლოგიის განვითარება დიდად არის დაკავშირებული ვლადიმერ ვერნადსკის, ვლადიმერ ობრუჩევისა და მიხეილ სუმგინის სახელებთან. მზრალობის პროცესების თეორიასთან ერთად (ზოგადი მზრალობისმცოდნეობა) გეოკრიოლოგია იყენებს გეოლოგიურ, გეოგრაფიულ, გეოფიზიკურ, კომპლექსური კვლევის საველე და კამერულ მეთოდებს, ფიზიკურ და ფიზიკა-ქიმიურ ლაბორატორიულ და მათემატიკურ მეთოდებს. გეოკრიოლოგია, როგორც დამოუკიდებელი დარგი, ყოფილ სსრკ-ში 1920-იან წლებში ჩამოყალიბდა. 

მზრალობას შეისწავლის რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ციმბირის განყოფილების მზრალობისმცოდნეობის ინსტიტუტი, მოსკოვის უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, ჰიდროგეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და სხვა. უმნიშვნელოვანესი კვლევები მიმდინარეობს აშშ-ში და კანადაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გეომორფოლოგია
* მრავალწლოვანი მზრალობა

ლიტერატურა
----------

* Швецов П. Ф. Содержание и задачи советской геокриологии, "Советская геология", 1958, № 12;
* Основы геокриологии (мерзлотоведения), ч. 1—2, М. 1959;
* Качурин С. П. Мерзлотоведение (геокриология), в сборнике: Советская география, М. I960;
* Достовалов Б. Н. и Кудрявцев В. А. Общее мерзлотоведение, М. 1967;
* Попов А. И. Мерзлотные явления в земной коре (криолитология), М. 1967;
* Ершов Э. Д. Общая геокриология. — М.: Изд-во МГУ, 2002.
**არიანელობა**, *არიოზელობა* — მიმდინარეობა, წარმოშობილი ქრისტიანულ ეკლესიაში IV-VI საუკუნეებში. საფუძველი ჩაუყარა 318 წელს ალექსანდრიელმა ხუცესმა არიოზმა. წინააღმდეგ მსოფლიო ქრისტიანული ეკლესიის დოგმისა, რომლის მიხედვითაც ძე ღმერთი (იესო ქრისტე) მამა ღმერთის ერთარსი და თანასწორია, არიანელობის თანახმად, ქრისტე დასაბამიდან არ არსებობდა მამა ღმერთთან ერთად, იგი შემდეგშია შექმნილი ადამიანის მსგავსად. ქრისტეში ერთსა და იმავე დროს ღმერთიც არის და ადამიანიც, მაგრამ ჭარბობს ადამიანურობა. არიანელობამ დიდი განხეთქილება შეიტანა როგორც ქრისტიანულ წრეებში, ისე მაშინდელ ბიზანტიურ საზოგადოებაში; იგი მჭიდროდ იყო გადახლართული სოციალური მოძრაობისა და რომის (მოგვიანებით ბიზანტიის) ორბიტაში მოქცეული პროვინციების პოლიტიკურ ბრძოლასთან. 320 წელს ალექსანდრიის საეკლესიო კრებაზე არიანელობა დაგმეს, მაგრამ მას მხარი დაუჭირა აღმოსავლეთის ეპისკოპოსთა ნაწილმა. კონსტანტინე დიდის მიერ მოწვეულმა ნიკეის საეკლესიო კრებამ 325 წელს არიანელობა მწვალებლობად გამოაცხადა და საეკლესიო დოგმად აღიარა ძე ღმერთის მამა ღმერთთან ერთარსებობა. გართულებულმა ვითარებამ კონსტანტინე აიძულა, შერიგებოდა არიანელობას. დაიწყეს არიანელების მოწინააღმდეგეების დევნა, განსაკუთრებით ათანასე ალექსანდრიელისა, რომელსაც მხარი დაუჭირა დასავლეთის ეკლესიამ. აღმოსავლეთის ეკლესიაში საიმპერატორო ხელისუფალთა მხარდაჭერით წარმოიშვა შემთანხმებლური, ნახევრად არიანული მიმდინარეობა, რომელიც ამტკიცებდა ძე ღმერთის არა „ერთარსებობას", არამედ „მსგავსარსებობას". 381 წლის კონსტანტინოპოლის საეკლესიო კრებამ საბოლოოდ დაგმო არიანელობა, ხოლო დასავლეთ ეკლესიაში მოძღვრებას წმინდა სამების შესახებ დაუმატეს დოგმატი სულიწმიდის წარმოშობისა არა მარტო მამა ღვთისაგან, არამედ ძე ღვთისგანაც. აღმოსავლეთის ეკლესიაში არიანელობის ნაშთები დიდხანს შემორჩა. იგი შემოინახეს აგრეთვე იმ გერმანელმა ტომებმა, რომელთაც ქრისტიანობა მიიღეს აღმოსავლეთიდან – გუთებმა, ვანდალებმა, ბურგუნდებმა და სხვ. ყველაზე დიდხანს არიანელობა შემორჩა ლანგობარდებში (VII საუკუნემდე). არიანელობის სახესხვაობაა XVII საუკუნეში პოლონეთში გავრცელებული სოცინიანობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სოცინიანობა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 565.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сульпиций Север, Хроника
* Сократ Схоластик, Церковная история, Книга 1
* Григорий Назианзин, Слово 3, Защитительное при бегстве в Понт
* Рудоквас А. Д. Очерки религиозной политики Римской империи времени императора Константина Великого დაარქივებული 2005-04-28 საიტზე Wayback Machine.
* Septimii Florentis Tertulliani, De Carne Christi Liber
* Arianism // Catholic Encyclopedia
**„გრუზინ"** (რუს. Грузин) — რუსულ ენაში დამკვიდრებული ქართველების აღმნიშვნელი ეთნიკური ტერმინი (ეგზონიმი).

ტერმინი „გრუზინ" აღმოსავლურ ენებში გავრცელებული ქართველების აღმნიშვნელი სახელწოდებისაგან — „გურჯი" (სპარსული), „ჯურჯი" (არაბული) და „გურზი" (სირიული). შესაბამისი აღმოსავლური სახელწოდებებიდან წარმოქმნილი და უკვე XIV საუკუნის დასასრულს რუსულ საისტორიო წყაროებში ნახსენები ქართველების აღმნიშვნელი ტერმინი „გურზი" თანდათანობით ტრანსფორმირდა „გრუზად" და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ტერმინებად — „გრუზინ" (ქართველი) და „გრუზია" (საქართველო). 

„გრუზინის" სპარსულ-არაბულიდან მომდინარეობის შესახებ პირველი მოსაზრება ეკუთვნით პლატონ იოსელიანს (1844) და მარი ბროსეს (1858). იმავე დასკვნამდე მივიდნენ ნიკო მარი, სიმონ ჯანაშია, გიორგი წერეთელი, კონსტანტინე წერეთელი, იუსტინე აბულაძე და გიორგი პაიჭაძე. დღეისათვის არსებული მოსაზრება ზემოაღნიშნული რუსული ტერმინის (ისევე როგორც ახალი ევროპული Georgian და Georgia) სპარსულ-არაბულ-სირიული წარმომავლობის შესახებ გაზიარებულია სხვა დასავლელი ქართველოლოგებისა და აღმოსავლეთმცოდნეების მიერაც (გერჰარდ დეეტერსი, კირილ თუმანოვი, დეივიდ ლენგი, ჟერარ გარიტი, შ. კანიუიე). 

ტერმინები „გრუზინ" და „გრუზია" რუსული ენის მეშვეობით გავრცელდა უკრაინულ, ბელორუსულ და სხვა სლავურ ენებშიც, ასევე ყოფილ საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალ ზოგიერთ არასლავურ ხალხთა ენაზე და მსოფლიოს რამდენიმე ქვეყანაში (იაპონია, კორეა, ისრაელი და სხვ.). 2000-იანი წლებიდან საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მეცადინეობით მსოფლიოში არის ოფიციალურ ხმარებაში რუსული წარმოშობის „გრუზიას" ახალი ევროპული ეგზონიმით ან ქართული ენდონიმის ეკვივალენტური ფორმით ნაწილობრივი ან სრული ჩანაცვლების ტენდენცია: მსგავსი გადაწყვეტილებები მიიღეს ისრაელმა (2005), სამხრეთ კორეამ (2011), იაპონიამ (2015) და ლიეტუვამ (2018).

ლიტერატურა
----------

* აბულაძე იუსტ. ტერმინ „გურჯის" ეტიმოლოგიისათვის, აკად. ნ. მარის სამეცნიერო მოღვაწეობისადმი მიძღვნილი კრებული, თბ. 1934;
* ბროსე მ. საქართველოს ისტორია, ნაწ. 1, ტფ. 1895;
* წერეთელი გ. საქართველოს ირანულ სახელწოდებათა ისტორიისათვის, კრ.: საქართველოსა და ქართველების აღმნიშვნელი უცხოური ტერმინოლოგია, თბ. 1993;
* წერეთელი კ. „ქართველისა" და „საქართველოს" აღმნიშვნელი ტერმინები არამეულსა და ებრაულში, იქვე;
* ჯანაშია ს. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი, შრომები, ტ. 3, თბ. 1959;
* Иоселиани П. И. Различные наименования грузин, «Журнал Министерства внутренних дел», Тфл. 1844,
* Марр Н. Я. Крещение армян, грузин и аланов святым Григорием (арабская версия), «Записки Вост. отделения императорского Русск. археол. об-ва», т. 16, СПб. 1905;
* Пайчадзе Г. Г. Название Грузии в русских письменных исторических источниках, Тб. 1989;

* *ლორთქიფანიძე გ. გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

სქოლიო
------

1. ↑  წულაძე, ზ. გრუზიიდან ჯორჯიაზე - ცვლილება სავიზო კოდებში. „ამერიკის ხმა", 19 ივლისი, 2011.
2. ↑  თბილისს სურს, რომ საქართველო ‘გრუზიას’ ნაცვლად ‘ჯორჯიად’ მოიხსენიონ. „სივილ ჯორჯია", 27 ივნისი, 2011.
3. ↑  ფარულავა, დ. იაპონია საქართველოს „გრუზიას" ნაცვლად „ჯორჯიად" მოიხსენიებს. „ლიბერალი", 21 ოქტომბერი, 2014.
4. ↑  ლიეტუვა და Sakartvelas: საქართველო და ლიტვა ერთმანეთს ავთენტურად დაუძახებენ. „ჯემ ნიუზ", 25 მაისი, 2018.
| გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| **პორტალი** |
| 
გეოგრაფიის ისტორია

* ბერძნულ-რომაული
* ჩინური
* ისლამური
* დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები
* კარტოგრაფიის ისტორია
* გეოგრაფიული დეტერმინიზმი
* ქვეყანათმცოდნეობა
* რაოდენობრივი რევოლუცია
* რადიკალური გეოგრაფია

 |
| 
საზოგადოებრივი გეოგრაფია
**დარგები**
* კულტურული
* განვითარების
* ეკონომიკური
* სამედიცინო
* ისტორიული
* პოლიტიკური
* მოსახლეობის
* ურბანული

**თეორიული მიდგომები**
* ქცევითი
* რადიკალური
* ფემინისტური
* მარქსისტული
* არარეპრეზენტატიური თეორია
* მოდერნიზმი
	+ სტრუქტურალიზმი
	+ სემიოტიკა
* პოსტმოდერნიზმი
	+ პოსტსტრუქტურალიზმი
	+ დეკონსტრუქცია

**მეთოდები**
* ეთნოგრაფია
* ჩართული დაკვირვება
* თვისებრივი კვლევა
* მეთოდოლოგიური მიმოხილვა
* GIS

 |
| 
ფიზიკური გეოგრაფია
**დარგები**
* ბიოგეოგრაფია
* კლიმატოლოგია / პალეოკლიმატოლოგია
* ნაპირების გეოგრაფია
* გეომორფოლოგია
* გლაციოლოგია
* ჰიდროლოგია / ჰიდროგრაფია
* ლანდშაფტების ეკოლოგია
* ლიმნოლოგია
* ოკეანოლოგია
* პალეოგეოგრაფია
* ნიადაგთმცოდნეობა
* მეოთხეული გეოლოგია

**ტექნიკა და მეთოდები**
* კარტოგრაფია
* გეოინფორმაციული სისტემა (GIS)
* გეოსტატისტიკა
* გლობალური ადგილმდებარეობის განმსაზღვრელი სისტემა (GPS)
* დედამიწის დისტანციური ზონდირება
* სივრცითი ანალიზი

 |
|   |
| * საზოგადოებები
* ინდექსი
* გეოგრაფები
 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**გეოგრაფიული მდებარეობა** — დედამიწის ზედაპირზე რაიმე პუნქტის ან ტერიტორიის მდებარეობა სხვა ობიექტის მიმართ. მათემატიკური გეოგრაფიის თვალსაზრისით ამა თუ იმ პუნქტის ან ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა განისაზღვრება გეოგრაფიული კოორდინატებით; ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით — მდებარეობით კონტინენტების, ოკეანეების, მთების, მდინარეების, ტბებისა და სხვა ფიზიკურ-გეოგრაფიული ობიექტების მიმართ; ეკონომიკური და პოლიტიკური გეოგრაფია გეოგრაფიულ მდებარეობაში გულისხმობს დასახლებული პუნქტის, რაიონის, ქვეყნის თუ სხვა ობიექტის მდებარეობას ეკონომიკურ-გეოგრაფიული (გზების, ბაზრების, სამეურნეო ცენტრების და სხვა) და ფიზიკურ-გეოგრაფიული ობიექტების მიმართ. გეოგრაფიული მდებარეობა ქვეყნის, რაიონის, ქალაქის და სხვა განვითარების ერთ-ერთი პირობაა. გეოგრაფიული მდებარეობის პრაქტიკული მნიშვნელობა იცვლება სხვადასხვა სოციალურ-ეკონომიკურ ფორმაციებში. გეოგრაფიული ტაქსონების კონკრეტული შესწავლისას განასხვავებენ მიკრომდებარეობას (ლოკალური გარემოცვა სხვა გეოგრაფიულ ობიექტებთან უშუალო კონტაქტის არეალში), მეზომდებარეობას (მდებარეობა რეგიონში, ქვეყანასა და სხვა), მაკრომდებარეობას (თანაფარდობა გეოგრაფიულ გარსთან ან მთლიანად დედამიწის ზედაპირის მსხვილ მონაკვეთებთან). განსაკუთრებით გამოიყოფა აგრეთვე ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა, ეკონომიკურ-გეოგრაფიული მდებარეობა, სატრანსპორტო-გეოგრაფიული მდებარეობა და სხვა. „გეოგრაფიული მდებარეობის" გაგება ცნობილია XVIII საუკუნის ბოლოდან, როდესაც დომინირებდა გეოგრაფიული დეტერმინიზმის პარადიგმა.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 72.
2. ↑   გეოგრაფიული მდებარეობა — გეოგრაფიული ენციკლოპედია
**ახალციხის მურა ნახშირის საბადო**, მდებარეობს ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის ქვაბულში, ქალაქ ვალესა და სოფელ ნაოხრების მიდამოებში.

დახასიათება
-----------

ნახშირის შემცველი ნალექები გავრცელებულია 90-100 კმ² -ზე. ნახშირიანი წყება ზედაოლოგოცენური ასაკისაა. გამოიყოფა სამი ჰორიზონტი: ქვედა ქვიშაქვები - 20-40 მ, ნახშირის ფენებიანი პროდუქტიული თიხიანი წყება - 60-150 მ და ზედა ქვიშაქვები - 30-50 მ სიმძლავრისა. ნახშირიანი წყება შუა- და ქვედაოლიგოცენურ თიხებს და ქვიშაქვებს (600-750 მ) მოსდევს, ზევიდან კი გადაფარულია ზედაოლიგოცენური ფერადი თიხიანი და თიხიანი ქვიშაქვების წყებით (450-650 მ). საბადოზე დადგენილია 5 ნახშირიანი ჰორიზონზი: სამი - საკუთრივ ნახშირიან პროდუქტიულ წყებაში და ორი - ფერად წყებაში. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მესამე ჰორიზონტს, რომელიც პროდუქტიული წყების სულ ზედა ნაწილშია. გამოკვლეულია ფართობი, რომელზედაც ფენები სამუშაო სიმძლავრეს ინარჩუნებენ (დაახლოებით 25 კმ²). ახალციხის ნახშირი ტიპურ ჰუმუსურ მაღალნაცრიან მურა ნახშირს განეკუთვნება. ნახშირის სიმკვრივე ნაცრიანობასთან დაკავშირებით 1210-1750 კგ/მ³-მდეა, საშუალო ტენიანობა 12-13%, ნაცრიანობა 35%, ქროლადები 48%, გოგირდი 2,5$, თბოუნარიანობა 3200-4500 კკალ/კგ. ორგანული მასის შედგენილობა: ნახშირბადი 68-70%, წყალბადი 5,3%, ჟანგბადი 24,5%, აზოტი 1%. ამოღების ნახშირი იფშვნება, შენახვიდან 1,5-2,5 თვის შემდეგ მოსალოდნელია თვითანთება. საბადოს გეოლოგიური მარაგი 110-120 მლნ. ტ-მდეა.

ისტორია
-------

ახალციხის მურა ნახშირის საბადოს ათვისება ადგილობრივი მრეწველობამ 1931 წელს დაიწყო, 1941-იდან შეუდგნენ კაპიტალური შახტების მშენებლობას, ხოლო 1946 საექსპლუატაციოდ გადაეცა პირველი შახტი. ამჟამად არახელსაყრელი ტექნიკურ-ეკონომიკური პირობების გამო საბადოს დამუშავება დროებით შეჩერებულია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 101.
**ბაზალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაზალეთში, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია (8,5x5,7 მ), სამხრეთიდან ეკვროდა თანადროული მინაშენი. ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით. კარ-სარკმლების, კამარის და საბჯენი თაღების წყობაში გამოყენებულია კვადრატული აგური. დაზიანებულია: ჩამოშლილია გრძივი კედლების ზედა ნაწილი, კრამიტის სახურავი, ლავგარდანი და გარეთა კუთხეების მნიშვნელოვანი ნაწილი. ეკლესია ამჟმად გადახურულია შიფერით.

შესასვლელს წირთხლების უმეტესი ნაწილი და გადახურვა მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლშიც ერთი სწორკუთხა სარკმელი და ორი, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშია. ნიშებს ზემოთ, წყობაში სარეზონატორო პატარა ქვევრებია ჩასმული. თითო სწორკუთხა სარკმელია შენობის დანარჩენ კედლებშიც. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდის ბოლოებთან თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ეს კონსტრუქცია საკურთხეველს დარბაზისგან გამოყოფს. თითო ანალოგიური პილასტრია გრძივ კედლებზეც, რომლებიც მათ დაახლოებით ორ თანაბარ ნაწილად ყოფს. ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული მაღალი ჯვარია გამოსახული, რომლის მკლავებს შორის თითო რომბია ჩასმული. მსგვასი ჯვარი გამოსახული დასავლეთის ფასადზეც. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო ქვის თაროსებრი ლავგარდნით, რომელიც ნაწილობრივ მხოლოდ განივ ფასადებს შემორჩა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6652
**ბარძიმ არაგვის ერისთვისშვილი** (გ. 1692 წ.) — პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის მსაჯულთუხუცესი (მდივანბეგი) 1688-1692 წწ. ძე ოთარ არაგვის ერისთავისა.

მოხსენიებულია ანანურის მთავარი ტაძრის 1689 წლის წარწერაში. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ. ჵი წყევისა დამჴსნელი და [ა]დამ პირველისა მამისა ჩვენისა კვალად სამოთხედვე შემყვანებელო, ასულო და მამისა ადამისა, უთესლო მშობელო, მღვთისა კაცთა მიმართ გარდამოსვლისა მიზეზო და კაცთა ბუნებისა ქვეყნით ზეცად აღმყვანებელო, ყოვლად წმინდაო მარიამ, მშობელო ევმანოელისაო, რომელმან ნებითა, შეწევნითა შენითა ჳელ ჰყო არაგვის ერისთავის შვილმან, მდივანბეგმან პატრონმან ბარძიმ თვისისა სასაფლაოსა ამის ანანურისა, მღთის მშობელისა საფუძველითურთ შენებად, მარავალცა არიან წელნი ცხოვრებისა მისისანი და მე წინამდგომელი თვისი ბაღსარაშვილი ბოქაულთუხუცეს ქაიხოსროვ დამადგინა წმინდასა ამას მონ[ა]სტერსა ზედან სარქრადა. უწყის ღმერთმან, რაც შეძლება მქონოდა დღივ და ღამ მოუსვენებლად ვშვებოდი, არ ვეც ძილი თვალთა ჩემთა ვიდ[რ]ემდის განასრულებდენ მონასტერსა ამას. ანანურისა მღთისმშობელო, შენ მცველ მფარველ მექმენ მე სოფელსა ამას შინ[ა] კეთილად, ცხოვრებითა და სინანულითა საუკუნოსა ამინე(!) ჳმა იგი სანადელი, ვითარმედ მოვედით კურთხეულნო მამისა ჩემისანო და დამიმკვიდრე შენთვის განმზადებული და ღირს მყავ მე ცოდვილი ნაწილსა მას მ[ა]რთალსა იმკვიდრენა(!) და საუკუნოსა მას, ამინ. ვინც წ[ა]იკითხოთ, შენდობას ბრძანებდეთ თქვენცა. ღმერთმან თქვენც შეგინდნეს ქორონიკონსა ტოზ (წარწერა მოცემულია პარმენ ზაქარაიასეული ვერსიით)." |
|  |  |

ვახუშტი თავის „საქართველოს ცხოვრებაში" წერს, რომ როდესაც შაჰმა ქართლში გიორგი XI ურჩობისათვის გადააყენა და ერეკლე I დანიშნა, ამ უკანასკნელმა ზურგის გამაგრება მოინდომა თავისი ერთგული პირების დანიშვნით სხვადასხვა თანამდებობებზე. ამ ახლად დანიშნულთა შორის ბარძიმიც იყო: „დაადგინა კარისა თვისისა გამგედ მსაჯულთუხუცესად ბარძიმ, ძმა გიორგი ერისთავისა". 

ბარძიმი დვალეთში არჩილ II-ის ვაჟების შესაპყრობად გაგზავნილ ლაშქარს მეთაურობდა. როდესაც გიორგი XI დაბრუნდა და ერეკლეს წინააღმდეგ 1691 წელს ბრძოლას აწარმოებდა, ბარძიმ მსაჯულთუხუცესი მას ეახლა ძმასთან ერთად „და ითხოვეს შენდობა". ამის შემდეგ, გიორგი მეფემბარძიმი გამოიყენა მაშინ, როდესაც გაემგზავრა კახეთის შემოსამტკიცებლად. ნინოწმინდასთან მომხდარ ამბავს ვახუშტი ვრცლად აგვიღწერს და იქვე იძლევა ბარძიმის დახასიათებას: „არამედ დუშიაქი ქისიყის მოურავი მოვიდა მთა მტად მცირედითა თუშით და ქისიყით, არა ბრძოლად. გარნა რათა ჰყოს ზავი მათ თანა; ხოლო ესე ბარძიმ იყო ამაყი, თავხედი, კადნიერი და არა რაიდ ვინმე ჩნდა... ღვინოსმული დამთვრალი განრისხნა ფრიად და არღა-რა ისმინა ვისიმე და მიეტევა ბრძოლად... მაშინ დუშიამ შიშისათვის იწყო სროლა თოფთა, ჰკრეს ბარძიმს მკერდსა და განვლო ბეჭსა მისსა და შეიღეს მოწყლული ნინოწმინდის ზღუდესა შინა და განამაგრეს ყმათა მისთა ზღუდე ეკლესიისა". მძიმედ დაჭრილი ბარძიმი შეტაკების შედეგად მალევე გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 361.

სქოლიო
------

1. ↑  ჩხეიძე ს. „საქართველოს ცხოვრება", ტფ. 1913, გვ. 7
**აღათონ მეგვიპტელი** (გ. 435) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 2 მარტი, ახალი სტილით — 15 მარტი. წმინდანი მაკარი დიდის (ხს. 1 თებერვალს) თანამედროვე იყო. ის ეგვიპტის ერთ-ერთ უდაბნოში მოღვაწეობდა, თავს უდიდეს ცოდვილად თვლიდა და საოცარი მორჩილებით გამოირჩეოდა. ერთხელ ღირს აღათონთან მივიდნენ ბერები და ჰკითხეს:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „
* „შენ ხარ მამა აღათონი?"
* „თქვენს წინ დგას ღვთის ცოდვილი მონა", - უპასუხა ღირსმა მამამ.
* „ხმები დადის, თითქოს შენ ამპარტავანი და თავშეუკავებელი ხარ", - გააგრძელეს ბერებმა.
* „სრული ჭეშმარიტებაა", - მიუგო წმიდანმა.
* „კიდევ ამბობენ, რომ მატყუარა ხარ და სხვებს განიკითხავ."
* „ესეც მართალია", - დაუდასტურა მან.
* „თურმე ერეტიკოსიც ყოფილხარ," – არ ცხრებოდნენ ბერები.
* „ეგ კი ტყუილია", - იუარა წმიდა აღათონმა და დასძინა: „ყოველი ადამიანი ცოდვის შვილია, ბუნებითაა მიდრეკილი ბოროტისაკენ, ამიტომ არანაირი ცოდვა ჩვენთვის უცხო არაა, მაგრამ ერესი? – ეს ხომ შეგნებული უარყოფაა ღვთის ჭეშმარიტებისა!""
 |
|  |  |

როდესაც ღირს აღათონს ჰკითხეს რომელი ღვაწლია უმჯობესი ცხონებისათვის – გარეგნული თუ შინაგანი, მან მიუგო:
„ადამიანი ხეს ჰგავს. გარეგან, ხორციელ საქმიანობას გამოაქვს ფოთლები, სულიერს \_ ნაყოფი. წმიდა წერილი გვასწავლის: „ყოველმან ხემან, რომელმან არა გამოიღოს ნაყოფი კეთილი, მოეკუეთოს და ცეცხლსა დაედუას" [1]. აქედან ცხადია, რომ უპირველესია ნაყოფი, სულიერი ღვაწლი, მაგრამ ხეს ამ ნაყოფის დასაცავად ფოთლებიც სჭირდება".

ღირსი აღათონი გარდაიცვალა 435 წელს. უკანასკნელი 3 დღის განმავლობაში მდუმარე და ჩაფიქრებული იჯდა, თითქოს რაღაცას უთვალთვალებსო. ბერებს უთხრა, საკუთარ თავს ვხედავო უფლის სამსჯავროზე. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „
* „ნუთუ შენც გეშინია, მამაო?" – ჰკითხეს.
* „მე მთელი ჩემი შეძლებით აღვასრულებდი ღვთის მცნებებს, მაგრამ შემიძლია კი, დარწმუნებული ვიყო იმაში, რომ უფალს სათნოეყო ჩემი საქმენი? ვერ დავიჯერებ, სანამ არ ვიხილავ ღმერთს, ერთია ადამიანთა სამსჯავრო და სულ სხვაა ღვთის სამსჯავრო""
 |
|  |  |

 - ამის თქმისთანავე წმიდანი აღესრულა.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, თბილისი, 2001 წ. გვ. 227

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღირსი აღათონ მეგვიპტელი

სქოლიო
------

1. ↑  მათეს სახარება 3, 10
**გრუშევსკაიის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** (რუს. Церковь Святой Варвары) — მართლმადიდებლური ეკლესია აქსაის რაიონის სტანიცა გრუშევსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. აგებულია 1884 წელს.

ისტორია
-------

წმინდა ბარბარეს სახელზე სტანიცა გრუშევსკაიაში პირველად ეკლესია ააშენეს ჯერ კიდევ 1781 წელს. აღნიშნული ეკლესია იყო ხის. მის მიმდებარედ ააგეს სამრეკლო. 1830 წელს იგი განაახლეს და გადაიტანეს ქვის საფუძველზე. მეორე სერიოზული რემონტი ეკლესიას ჩაუტარდა თითქმის 30 წლის შემდეგ 1859 წელს. 1876 წლის 1 აგვისტოს განახლებული ეკლესია დაიწვა გაურკვეველი მიზეზის გამო.

მომდევნო 1877 წელს დამწვარი ეკლესიის ადგილზე ადგილობრივმა მოსახლეობამ ააგო სამლოცველო სახლი, ამასთანავე თხოვნით მიმართეს დონის მიტროპოლიტს ქვის ეკლესიის აშენების თაობაზე.

ზუსტად როდის დაიწყო ქვის ეკლესის მშენებლობა, უცნობია. სავარაუდოდ ეკლესიის მშენებლობა უნდა გაგრძელებულიყო 5-6 წელი და დასრულდა 1884 წელს. 21 ოქტომბერს ეკლესია აკურთხა ანტონი მანოხინმა.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების პირველ წლებში სოფლის მოსახლეობა ცდილობდა ეკლესიის დაცვას და მასში მიმდინარეობდა ღვთისმსახურება. მიუხედავად ამისა 1930-იან წლებში ეკლესია მაინც დახურეს, მაგრამ მცირე ხნით. 1943 წელს, გერმანული ოკუპაციის პერიოდში ეკლესია კვლავ გახსნეს. ამ პერიოდში ეკლესიის საკურთხევლის ნაწილი დაზიანდა დაბომბვებისაგან. 1975 წელს სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესიას დაუბრუნეს ძველი სახე. ეკლესიას აქვს ორი ეკვდერი წმინდა ბარბარესა და წმინდა გიორგის სახელზე ნაკურთხი. 

1980 წელს ეკლესია გაარემონტეს. ეკლესიასთან მოქმედებს საკვირაო სკოლა, მუშაობს საეკლესიო ბიბლიოთეკა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  О храме | Варваринский храм ст. Грушевской Аксайского района. hram-varvari.cerkov.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-24. ციტირების თარიღი: 2017-02-16.
2. 1 2 3 4 5  Храм Святой Великомученицы Варвары. Ст.Грушевская. - По краю Донскому - Наши путешествия - Статьи, очерки, зарисовки - Ростовберег.ру. www.rostovbereg.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-16.
**„გრძელი გუბეების" სამაროვანი** — ძვ.წ. I ათასწლეულის შუა პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, კახეთში, ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელთან. 

სამაროვანი აღმოჩნდა მას შემდეგ, რაც მისი დასავლეთი ნაწილი მდინარე ინწობამ ჩამორეცხა. 1976 წელს არქეოლოგიური კვლევა ჩაატარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კონსტანტინე ფიცხელაური). გაითხარა 18 დაზიანებული ორმოსამარხი. სამარხები გამართული იყო თიხნარ ფენაში, რის გამოც მიცვალებულთა ძვლები ფრაგმენტულად იყო შემორჩენილი. სამარხის ორმოს ფართობი და დაკრძალვის პოზა დაუდგენელია. სამაროვანზე აღმოჩენილია კერამიკა და ლითონის ინვენტარი. თიხის ჭურჭელი დამზადებულია ჩარხზე მსხვილმარცვლოვანი, ქვიშანარევი თიხისგან, იშვიათად გვხვდება წვრილმარცვლოვანი და სუფთად განლექილი თიხისგან დამზადებული ჭურჭელი. კერამიკული ნაწარმი გამომწვარია მოყავისფროდ, ნაცრისფრად ან მოშავოდ. ლითონის ინვენტარიდან სამაროვანზე აღმოჩენილია 24 ნივთი, მათ შორის, რკინის 21 (შუბისპირები, დანები, ქამრის (?) ფრაგმენტები, რგოლები) და ბრინჯაოს 3 (პინცეტი, ღილი და ჭდეულზედაპირიანი სამაჯური). ლითონის ნივთების მიხედვით სამაროვანი ძვ.წ. VIII-VII საუკუნეებით თარიღდება.

ლიტერატურა
----------

* მაისურაძე, ბესარიონ. იორ-ალაზნის ზემო დინების გვიანბრინჯაოს ძეგლები / [რედ.: ი. ჯალაღონია] ; საქ. მეცნ. აკად. არქეოლ. კვლევის ცენტრი. - თბ. : მეცნიერება, 1993 (მ/ა სტ.). - 96 გვ. : ტაბ. ; 20 სმ.. - რეზ. რუს. ენ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 86-92. - ISBN 5-520-01496-5
* *მენაბდე ც.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „გრძელი გუბეების" სამაროვანი დაარქივებული 2020-02-01 საიტზე Wayback Machine.. საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 1 თებერვალი 2020.
ჯერარდ ვან შაგენის მსოფლიო რუკა, ამსტერდამი, 1689
მსოფლიო რუკა, CIA World Factbook, 2004
**გეოგრაფიული რუკა** — დედამიწის ზედაპირის ან მისი ნაწილის შემცირებული და განზოგადებული გამოსახულება სიბრტყეზე.
რუკაზე გეოგრაფიული ობიექტების შემცირების ხარიხს გვიჩვენებს მასშტაბი.
რუკების უმრავლესობას არაერთი საერთო მახასიათებელი გააჩნია. ყოველ რუკაზე წარმოდგენილი მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, პირობითი ნიშნები და გეოგრაფიული ობიექტების ნაწილი. გეოგრაფიული ობიექტებიდან ძირითადია სანაპირო ხაზი, მდინარეები, წყალსატევები, გზები, მთავარი ქალაქები, პოლიტიკური საზღვრები და სხვ. აღნიშნული მახასიათებლები რუკის ზოგადგეოგრაფიულ ფონს (საფუძველს) წარმოადგენს, რომლის მიხედვითაც გეოგრაფიული მოვლენები და პროცესები წარმოჩინდება.

რუკაზე გეოგრაფიული ობიექტის შემცირების ხარისხს მასშტაბი განსაზღვრავს. მასშტაბს ჩვეულებრივ წილადით აღნიშნავენ. ზოგჯერ რუკაზე მოცემულია ხაზოვანი მასშტაბი, რომელიც დაყოფილია სანტიმეტრებად, ყოველ სანტიმეტრს კი შეესაბამება კონკრეტული მანძილი დედამიწის ზედაპირზე.

რუკის ისტორია
-------------

ადამიანი რუკებს უძველესი დროიდან ქმნიდა, რითაც თვალსაჩინო წარმოდგენა ეძლეოდა გეოგრაფიული ობიექტების ურთიერთგანლაგებაზე. რუკების კრებადობას ატლასი ეწოდება. ტერმინი ატლასი შემოტანილია აღორძინების ხანაში ფლამანდრიელი კარტოგრაფის გერჰარდ მერკატორის მიერ.

ამჟამად ქაღალდის რუკების გარდა არსებობს ელექტრონული რუკები — რუკები, რომელიც გამოსახულია კომპიუტერის ეკრანზე. ამგვარი რუკების მეშვეობით მანძილების და სხვა კარტოგრაფიული გაზომვების ჩატარება ბევრად ადვილი, სწრაფი და ზუსტია. მასზე მხოლოდ ხაზის გატარებაა საჭირო ნებისმიერ ორ პუნქტს შორის, მონაცემებს კი სპეციალური პროგრამა მყისიერად დაითვლის. ერთ-ერთი ამგვარი კომპიუტერული პროგრამაა Google Earth.

რუკის ტიპები
------------

* გეოგრაფიული ატლასი
* საგზაო რუკა
* ტერორის კარტოგრაფია
* თემატური რუკა
* ტოპოგრაფიული რუკა
* სინოპტიკური რუკა
* მსოფლიო რუკა
* გეოლოგიური რუკა
* ვარსკვლავური ცის ატლასი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გეოგრაფიული რუკა***

* სხვადასხვა რუკები
* Maps-For-Free.com რელიეფური რუკები
* გეოგრაფია და რუკები, ილუსტრირებული გზამკვლევი
* ისტორიული რუკების კოლექცია დაარქივებული 2005-02-07 საიტზე Wayback Machine.
* კარტოგრაფიის ისტორიის პროექტი
* ორეგონის უნივერსიტეტის რუკები
* მსოფლიოს რუკები
* რუკების ონლაინ–კოლექცია
* რუკების ჟურნალი დაარქივებული 2011-07-05 საიტზე Wayback Machine.
* რუკების კოლექცია
* მსოფლიოს ძველი რუკები და ატლასები
**გრძელდინგა სელაპი**, *რუხი სელაპი* (ლათ. Halichoerus grypus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა. ამავე დასახელების გვარის ერთადერთი სახეობა. მისი სხეულის სიგრძეა 2–2,5 (3-მდე) მეტრი, მასა 300 კილოგრამამდე. მამალი დედალზე დიდია. დინგი წაგრძელებულია (აქედან სახელწოდება), ცხვირის ფუძესთან რამდენადმე ამოზნექილი (განსაკუთრებით ზრდასრულ მამრებს). შეფერილობაში ჭარბობს რუხი ფერის სხვადასხვა ტონები მრავალრიცხოვანი წინწკლებითა და ლაქებით; ახალშობილი ღია კრემისფერია. ბინადრობს ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილის ზომიერ და სუბარქტიკულ სანაპირო წყლებში, ქმნის სამ იზოლირებულ პოპულაციას: დასავლეთატლანტურს (ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე), აღმოსავლეთატლანტურს (ისლანდია, ფარერის კუნძულები, დიდი ბრიტანეთი, ნორვეგია, კოლის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე) და ბალტიურს. იკვებება თევზითა და უხერხემლოებით. აღნიშნულია როგორც მონოგამია, ისე პოლიგამია. არეალის სხვადასხვა ნაწილში განსხვავებულ ვადებში (სექტემბრიდან მარტამდე) ჯვარდებიან და შობენ ხმელეთზე ან ყინულზე. ზოგ ადგილას გრძელდინგა სელაპს ადგილობრივი მოსახლეობა მოიპოვებს. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

ლიტერატურა
----------

* *Жариков К. А.* ДЛИННОМОРДЫЙ ТЮЛЕНЬ // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М. 2007. — стр. 118.
**ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია**  — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ახალშენში.

ისტორია
-------

ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით. ეკლესია დარბაზულია. ხუროთმოძღვრული ძეგლი მიეკუთვნება XII - XIII საუკუნეებს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა შუაში თაღოვანი სარკმლით. აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკზე ერთი საფეხურით მაღალია, აფსიდის შუა ადგილზე დევს ტრაპეზის ქვა, შესასვლელი კარები სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილშია, ამავე კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სარკმელია, დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები ყრუა, ეკლესია გადახურულია ნახევრწრიული კამარით, რომელიც ეყრდნობა ტრიუმფალურ და ერთ თაღს, თაღები ეყრდნობიან კრონშტეინებს, კამარის დასავლეთი ნაწილი ახალი აღდგენილია და ბეტონისაა, ეკლესია ნაშენია საკმაოდ დიდი ზომის კლდის ქვით და ნატეხი ქვით, ეკლესიის სახურავი და იატაკი ახალი აღდგენილია

ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია დაარქივებული 2019-08-30 საიტზე Wayback Machine.
* ახალშენი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ