ჩანჩქერი კჰაო-იაის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე
**კჰაო-იაის ეროვნული პარკი** (ტაი:อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่) — ეროვნული პარკი ტაილანდში.

აღწერა
------

ეროვნული პარკის მდელოები
კჰაო-იაის ეროვნული პარკი სენქემფჰენგის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში, ხორატის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ საზღვართან მდებარეობს. პარკის ტერიტორიაზე უმაღლესი წერტილი, კჰაო რომი ზღვის დონიდან 1351 მეტრის (4,432 ფუტი) სიმაღლეზე მდებარეობს. პარკის უმეტესწილად ნახონ რატჩასიმას პროვინციის ტერიტორიაზეა გადაჭიმული, თუმცა მისი მცირე ნაწილი სარაბურის, პრაჩინბურისა და ნახონ ნაიოკის პროვინციებშეიც მდებარეობს.

კჰაიო იაის ეროვნული პარკი ტაილანდში სიდიდით მესამე ეროვნული პარკია. პარკი 300 კმ² ტერიტორიას მოიცავს, მათ შორის ტროპიკულ სეზონურ ტყეებსა და მდელოებს. სიმაღლებრივი სარტყელი ძირითადად ზღვის დონიდან 400-1000 მეტრის სიმაღლეს მოიცავს. პარკის ტერიტორიაზე 3000 სახეობის მცენარე ხარობს, 320 სახეობის ფრინველი (ბანკივური ქათამი) და და 66 სახის ძუძუმწოვარი ბინადრობს, მათ შორის: ჰიმალაიური დათვი, ინდური სპილო, ინდური სამბარი, სამხრეთული ღორისკუდა მაკაკა, გარეული ღორი და სხვ. პარკის ცნობილი ჩანჩქერებია 80 მეტრის სიმაღლის ჰეო ნაროკი და ჰეო სუვატი.

ისტორია
-------

წარაფი პარკის ტერიტორიაზე
1922 წელს ბან ტა დანისა და ბან ტა ჩაის სოფლებიდან რამდენიმე ადამიანმა ნახონ ნაიოკის პროვინციაში, სენქემფჰენგის მთების დასავლეთით ტყეებში დასახლებები შექმნა. ტერიტორიაზე დაახლოებით 30 ადამიანი ცხოვრობდა. მთავრობამ ტერიტორია პაკ პჰილის რაიონს მიაკუთვნა და ტამბონ კჰაი იაი უწოდა. 

იმის გამო, რომ პარკი ხელისუფლების ადგილსამყოფელისგან შორს მდებარეობდა, იგი დევნილთა და კრიმინალთა თავშესაფარი აგხდა. ეჭვმიტანილთა დაკავების მცდელობის შემდეგ, მთავრობამ სოფლის მოსახლეობა 30 კმ-ის მოშორებით გადაასახლა და ტამბონის სტატუსი გააუქმა. 1959 წელს პრემიერ-მინისტრის, მარშალ სარიტ ტანარატის ბრძანებით, სოფლის მეურნეობის მინისტრსა და საშინაო საქმეთა მინისტრს ეროვნული პარკის დაარსება დაევალათ. 

კჰაო-იაის ეროვნული პარკი 1962 წლის 18 სექტემბერს დაარსდა. პარკის დაარსებაში დიდი წვლილი შეიტანა ბოონკსონგ ლეკაკულმა, XX საუკუნის ერთ-ერთმა ყველაზე ცნობილმა ტაი კონსერვატორმა.

ვიზიტორები
----------

ფა დიაო დაი (მარტოსული კლდე)
ეროვნული პარკების დეპარტამენტის (DNP) მონაცემებით, კჰაო-იაის ეროვნული პარკის ვიზიტორთა რაოდენობა 671 569-დან (2008) და 2016 წლისთის 1.2 მილიონამდე გაიზარდა. 2015 წლის ოქტომბრიდან 2016 წლის სექტემბრამდე პარკის ტერიტორიაზე 471 514 მანქანა შევიდა. 2016 წლის ერთ-ერთ დატვირთულ პერიოდში, ახალი წლის კვირაში (30 დეკემბერი - 3 იანვარი) პარკი 156 574-მა ადამიანმა მოინახულა.

კლიმატი
-------

კჰაო-იაის ეროვნულ პარკში სამი მთავარი სეზონია და საშუალო წლიური ტემპერატურა 23°C, თუმცა სეზონების მანძილზე ტემპერატურა მნიშვნელოვნად მერყეობს. წვიმების სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდე გრძელდება, დღეების უმრავლესობა ნალექების მაღალი რაოდენობით გამოირჩევა. ატმოსფერო ტენიანი, დღისით საშუალო ტემპერატურა 27° °C-ია, ხოლო ღამით — 13 °C. ცივი სეზონი ნოემბრიდან თებერვლამდე გრძელდება. ცა მოწმენდილი, მზიანი და გრილია. საშუალო ტემპერატურა დღისით 22°C-ს, ხოლო ღამით 10°C-ს უტოლდება. ცივი სეზონი ყველაზე კარგი დროა ლაშქრობისთვის. ხველი სეზონი მარტიდან აპრილამდე გრძელდება, ტენიანი დღის მანძილზე ტემპერატურა 20-30°C-ს შორის მერყეობს, ხოლო ღამის საშუალო ტემპერატურა 17°C-ია.

ფაუნა
-----

გარეული სპილოების ჯოგი პარკის ტერიტორიაზე
კჰაოს იაის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე სხვადასხვა სახეობის ცხოველი ბინადრობს. პარკი ერთ-ერთია იმ მცირე ადგილთა შორის ტაილანდში, სადაც ჯერ კიდევ ბინადრობენ ველური სპილოები. სხვა დიდ ცხოველებს შორის აღსანიშნავია: გიბონნები, ღორისკუდა მაკაკები, მუნტჯაკები და ინდური სამბარები.

2017 წლის დასაწყისში ეროვნული პარკების დეპარტამენტის, Freeland Foundation-ისა და პანტერას კორპორაციის ერთობლივი ძალისხმევით, რომ დონგ ფჰაია იენი-კჰაო-იაის მსოფლიო მემკვიდრეობის საიტზე სათვალთვალო კამერებით 18 ვეფხვი (5 მამრი, 7 მდედრი და 6 ჩვილი) დააფიქსირეს. მანამდე კჰაო-იაის ეროვულ პარკში ვეფხვები სათვალთვალო კამერებით 2002 წელს დააფიქსირეს.

აღიარება
--------

2017 წლის 18 სექტემბერს Google-მა კჰაიო იასის ეროვნული პარკის 55 წლისთავი Google Doodle-ით აღნიშნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* National Park Division
* Mammals, birds and reptiles of Khao Yai National Park
* thaibirding.com on Khao Yai National Park
* List of Birds of Khao Yai National Park

სქოლიო
------

1. ↑  „Give wildlife right of way" (Editorial). *Bangkok Post*. 5 January 2018. ციტირების თარიღი: 5 January 2018.
2. ↑  Wangkiat, Paritta (5 March 2017). „Tourism pressures could be changing bear behaviour". *Bangkok Post*. ციტირების თარიღი: 30 March 2017.
3. ↑  „18 tigers caught by surveillance cameras in world heritage site". *Thai PBS*. 28 March 2017. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 მარტი 2017. ციტირების თარიღი: 30 March 2017.
4. ↑  55th Anniversary of Khao Yai National Park (18 September 2017).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტაილანდის ეროვნული პარკები, ტყე-პარკები და ჭარბტენიანი ტერიტორიები |
| --- |
|  |
| ეროვნული პარკები | 
* ბუდო-სუნგაიპადი
* ჩაე-სონი
* ჩალოემ-რატანაკოსინი
* დოი-ინტანონი
* დოი-კჰუნ-ტანი
* დოი-ლუანგი
* დოი-ფა-ჰომ-პოკი
* დოი-ფუ-კჰა
* დოი-ფუ-ნანგი
* დოი-სუთეფ-პუი
* ერავანი
* ჰათ-ქჰანომ-მუ-კო-თალე-ტაი
* ჰოი-ნამ-დანგი
* კენგ-ჩეთ-ქვე
* კენგ-კრაჩანი
* კენგ-კრუნგი
* კენგ-ტანა
* კჰაო-ქჰითჩაქუთი
* კაო-კჰო
* კჰაო-ლემი
* კჰაო-ლაკ-ლამ-რუ
* კჰაო-ლამპი-ჰათ-თაი-მუანგი
* კჰაო-ფანომ-ბენჩი
* კჰაო-პჰრა-ვიჰანი
* კჰაო-სოკი
* კჰაო-იაი
* კჰლონგ ლანი
* კჰლონგ ფანომი
* კჰლონგ ვანგ ჩაო
* ქჰუნ სრინაგარინდა
* ქჰუნ ჩე
* ქჰუნ ქჰანი
* ქჰუნ ფავო
* კუი ბური
* ლამ ნამ ნანი
* ლან სანგი
* მაე ჩარიმი
* მაე პინგი
* მაე ვა
* მაე ვონგი
* მაე იომი
* ნამ ნაო
* ნამ ფონგი
* ნამტოკ ჩატ ტრაკანი
* ნამტოკ ჩეთ საო ნოი
* ნამტოკ მაე სურინი
* ნამტოკ ფილიო
* ნამტოკ სამ ლანი
* პპ ლანგი
* პა ჰინ ნგამი
* პანგ სიდა
* ფა დანგი
* ფა თამი
* ფუ ჩონგ-ნა იოი
* ფუ-ჰინ-რონგ-კლა
* ფუ კაო-ფუ ფან კჰამი
* ფუ კრადუნგი
* ფუ ლენ კჰა
* ფუ ფა მანი
* ფუ ფანი
* ფუ ფა თოეპი
* ფუ რუე
* ფუ სა დოკი
* ფუ სანგი
* ფუ სოი დაო
* ფუ ტოი
* ფუ ვიანგი
* რამკჰამჰანგი
* საი თონგი
* საი იოკი
* სალავინი
* სი ლანა
* სი ნანი
* სი ფანგ ნგა
* სი სათჩანალაი
* სირინათი
* ტა ფრაია
* ტაი რომიენი
* ტაკსინ მაჰარათი
* თათ მოკი
* თათ თონი
* თალე ბანი
* თჰამ ფლა-ნამტოკ ფა სუეა
* თჰანსადეთ-კო ფა-ნგანი
* თჰაპ ლანი
* თონგ ფა ფუმი
* თუნგ სალენგ ლუანგი
* ვიანგ კოსაი
 |
|  |
| საზღვაო ეროვნული პარკები | 
* აო-პჰანგ-ნგა
* ჰათ-ჩაო-მაი
* ჰათ-ნოფჰარათ-თჰარა-მუ-კო-ფი-ფი
* კჰაო-ლემ-ია-მუ-კო-სამეთი
* კჰაო-სამ-როი-იოტი
* ლემ სონი
* მუ კო ანგ თონგი
* მუ კო ჩანგი
* მუ კო ლანთა
* მუ-კო-ფეთრა
* მუ-კო-სურინი
* ტარუტაო
 |
|  |
| ტყე-პარკები | 
* კჰაო კრადონგი
* ფაე მუანგ ფი
* ფუ ჩი ფა
* ფუ ლანგკა
* ფუ ფრა ბათ ბობო
* პრან ბური
* სა ნანგ მანორა
 |
|  |
| ჭარბტენიანი ტერიტორიები | 
* ბუენგ-ბორაფეთი
* დონ-ჰოი-ლოთი
* კრაბი
* კრაბური
* ფაიაუს ტბა
* თალელუანგი
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის მემკვიდრეობის პარკები |
| --- |
|  |
| ბრუნეი (1) | 
* ტასეკ-მერიმბუნი
 |
|  |
| კამბოჯა (2) | 
* პრეჰ-მანივონგის ეროვნული პარკი
* ვირაჩეის ეროვნული პარკი
 |
|  |
| ინდონეზია (7) | 
* გუნუნგ-ლიოსერის ეროვნული პარკი
* კერინჩი-სებლატის ეროვნული პარკი
* ლორენცის ეროვნული პარკი
* ვაი-კამბასის ეროვნული პარკი
* ათასი კუნძული (ინდონეზია)
* ვაკატობის ეროვნული პარკი
* ბანტიმურუნგ-ბულუსარაუნგის ეროვნული პარკი
 |
|  |
| ლაოსი (1) | 
* ნამ-ჰაის ეროვნული დაცული ტერიტორია
 |
|  |
| მალაიზია (3) | 
* გუნუნგ-მულუს ეროვნული პარკი
* კინაბალუს ეროვნული პარკი
* ტამან-ნეგარა
 |
|  |
| მიანმარი (8) | 
* ალაუნგდავ-კათაპის ეროვნული პარკი
* ინდავგუის ტბის ველური ბუნების თავშესაფარი
* ინლეს ტბის თავშესაფარი
* ჰკაკაბორაზის ეროვნული პარკი
* ლამპის საზღვაო ეროვნული პარკი
* მეინმაჰლა-კიუნის ველური ბუნების თავშესაფარი
* ნატმატანგის ეროვნული პარკი
* ჰტამანთის ველური ბუნების თავშესაფარი
 |
|  |
| ფილიპინები (9) | 
* აპო
* ჰამიგუიტანი
* იგლიტ-ბაკოს ეროვნული პარკი
* კიტანგლადის მთიანეთი
* მაკილინგი
* მალინდანგი
* ტიმპუნგისა და ჰიბოკ-ჰიბოკის ერონული ძეგლი
* ტუბატაჰის რიფი
* აგუსანის მარშების ველური ბუნების თავშესაფარი
 |
|  |
| სინგაპური (2) | 
* ბუკიტ-ტიმაჰის ნაკრძალი
* სუნგეი-ბულოჰის ნაკრძალი
 |
|  |
| ტაილანდი (7) | 
* აო-პჰანგ ნგის-სურინის კუნძულების-სიმილანის კუნძულების ეროვნული პარკები
* კენგ-კრაჩანის ეროვნული პარკი
* კჰაო-იაის ეროვნული პარკი
* კჰაო-სოკის ეროვნული პარკი
* ტარუტაოს ეროვნული პარკი
* ჰათ-ჩაო-მაის ეროვნული პარკი
* მუ-კო-ანგ-თონგის ეროვნული პარკი
 |
|  |
| ვიეტნამი (10) | 
* ბა-ბეს ეროვნული პარკი
* ბაი-ტუ-ლონგის ეროვნული პარკი
* ჩურ-მომ-რეის ეროვნული პარკი
* ჰოანგ-ლიენის ეროვნული პარკი
* კონ-კა-კინის ეროვნული პარკი
* უ-მინ-თიონგის ეროვნული პარკი
* ბიდუპ-ნუი-ბაის ეროვნული პარკი
* ვუ-ქუანგის ეროვნული პარკი
* ლო-გო-ხა-მათის ეროვნული პარკი
* კონ-ტუმის ნაკრძალი
 |

 |