recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ელჩინისა და ზახარების ელჩობა** სამეგრელოში — რუსეთის სამეფოს ელჩობა ოდიშის სამთავროში. ელჩობას მეთაურობდა საგარეო საქმეთა საგანგიოს თათრული ენის თარჯიმანი თეოდორე ელჩინი. ელჩობაში შედიოდნენ მღვდელი პავლე ზახარევი და საგარეო საქმეთა საგანგიოს მწერალი ბაჟენოვი. ელჩინისა და ზახარების ელჩობა პასუხი იყო ლევან II დადიანის ელჩის გ. გეგენავას ვიზიტისა რუსეთში. ელჩები 1639 წლის 2 ივნისს გამოვიდნენ მოსკოვიდან და ამავე წლის 13 ნოემბერს მიაღწიეს ოდიშის სამთავროს. ელჩინისა და ზახარების ელჩობის მიზანი იყო დაეზვერა და შეესწავლა გზა რესუთიდან ოდიშამდე, შეეგროვებინა ცნობები ამ სამთავროს შესახებ, შეეტყო, რა მდგომარეობაში იყო მართლმადიდებელი ეკლესია. ელჩინს დავალებული ჰქონდა შესაძლებლობის შემთხვევაში დაეფიცებინა ოდიშის მთავარი რუსეთის ერთგულებაზე. ოდიშის მთავარმა ლევან II დადიანმა 1640 წლის 27 აპრილს მიიღო ელჩობა. მოლაპარაკება ფორმალური ხასიათისა იყო, რაიმე მნიშვნელოვანი საკითხი ამ ორი ქვეყნის ურთიერთობის შესახებ საერთოდ არც განუხილავთ. ლევან II დადიანი დარწმუნდა, რომ რუსეთი არ აპირებდა აქტიური პოლიტიკის გატარებას შავი ზღვისპირეთში და მისგან რაიმე დახმარების მიღება თურქეთის წინააღმდეგ არარეალური იყო, 1640 წლის 22 მაისს ელჩობა ოდიშიდან გაემგზავრა და იმავე წლის 4 დეკემბერს მოსკოვში დაბრუნდა. ელჩობამ მოსკოვში ჩაიტანა ლევან II დადიანის წერილი, სადაც ის სთხოვდა რუსეთის მეფეს დახმარებოდა ოდიშის ეკლესია-მონასტრების მოხატვა-გამშვენიერებაში და პირობას დებდა, რომ უახლოეს ხანში ელჩს გაუგზავნიდა. ლევან II დადიანის აუდიენციის მოლოდინში ელჩობას საშუალება მიეცა მოეხილა ოდიშის სამტავროს ტერიტორია. ელჩობის ანგარიშები (თ. ელჩინმა და პ. ზახარევმა მუხლობრივი აღწერილობანი ერთმათისაგან დამოუკიდებლად შეადგინეს) მნიშვნელოვანი წყაროა ამ პერიოდის ოდიშის ისტორიისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *Белокуров С. А.* Материалы для русской истории, СПб. 1888;
* *Накашвили Н. Т.* Грузино-русские политические отношения в первой половине ХVII века, Тб. 1968;
* *Полиевктов М. А.* Европейские путешественники ХIII—XVIII вв. по Кавказу, Тфл. 1935;
* *ბერაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 134.
ვარციხის ციხის კომპლექსი
**ვარციხის ციხის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტში.

ვარციხის კომპლექსი მდებარეობს გაშლილ ადგილას. იგი გეგმაში მომრგვალებულია. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ერთგვარად სწორხაზოვნად მიმართული მასიური კედელი, ჩრდილო ნაწილში ჩრდილო-დასავლეთისაკენ უხვევს და მიემართება დასავლეთისაკენ. ძველი კედლის წყობა ყველაზე მაღლივ ზღუდეს სამხრეთაღმოსავლეთ ნაწილშია შემორჩენილი. სამხრეთი კედელს ეტყობა ნაკერის ზოლი, ნიშანი მერმინდელი დაშენებისა. ეს აგურის სარტყლიანი ორი კედლით წარმოდგენილი ნაგებობა გალავანზე მოგვიანებით მიშენებული კოშკი უნდა იყოს. ციხე-ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ძველი გალავნის წყობა და მასთან მიშენებული კოშკის ნანგრევია. კოშკი გეგმით მართკუთხაა (5X10 მ). იქვე მდებარე გალავნის კედელი, რომელიც კოშკის ზურგის კედელს წარმოადგენს, გეგმაში მომრგვალებულია და მიემართება როგორც ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით, ასევე აღმოსავლეთით მეორე კოშკამდე. საფორტიფიკაციო სისტემაში ჩართული ეს ორი კოშკი საცხოვრებელი დანიშნულების იყო. თითქმის ყველგან, სადაც ძველი გალავანი ოდნავ იხრება გარკვეული ინტერვალით დატანებულია ყრუ კოშკები. გალავნის უკიდურეს ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ამგვარი კოშკების კვალი არ ჩანს. ციხე-ქალაქის არქეოლოგიური კვლევის შედეგად გამოვლინდა კედლების აშკარად ურთიერთპარალელური სისტემა. გალავნის აღმოსავლეთ ნაწილში, უფრო მასიური კედელი ებჯინება ძველ ზღუდეზე მიშენებულ ყრუ კოშკებს. ძირითადად გამოიყოფა ზღუდის სამი სხვადასხვა პერიოდის კედლები. აქედან ყველაზე ძველი 1 მეტრამდე სისქის მქონე, სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში გეგმაში მომრგვალებული კედელია. ამ კედელშია ჩართული საცხოვრებელი კოშკები და მასზე გარედან მიდგმული ყრუ კოშკები. მეორე ზღუდე მისგან გარეთ აღმართული მასიური, სქელი კედლების მქონე ზღუდეა, რომლის ერთი ნაწილი, კოშკიდან სამხრეთ-დასავლეთით არის მიმართული. ხოლო მესამე ზღუდე რიყის ქვის მომრგვალებულ ბურჯებიანი კედლების ციხის სამხრეთ და უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილშია. ციხის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ორი სხვადასხვა პერიოდის ეკლესია. I. ადრეული ეკლესია შემორჩენილია ნანგრევების სახით. მისი კედლების სიმაღლე სხვადასხვა დონეს აღწევს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10226
**ესაუბრე ბრძოლებზე, მეფეებსა და სპილოებზე** (ფრანგ. Parle-leur de batailles, de rois et d'éléphants) — ფრანგი მწერლის, მატიას ენარის, 2010 წლის რომანი, ლიცეუმის გონკურის პრემიის ლაურეატი.

შინაარსი
--------

### კონტექსტი

რომანი მოგვითხრობს 1506 წელს მიქელანჯელოს ფიქციურ მოგზაურობაზე კონსტანტინოპოლში სულთან ბაიაზიდ II-ის მიწვევით. მისი მოთხოვნით, მიქელანჯელომ შეწყვიტა პაპ იულიუს II-ის საფლავზე მუშაობა და ოქროს რქაზე ხიდის დასაპროექტებლად გაემართა. რეალურად, მიქელანჯელომ სულთნის მიწვევა მასსა და პაპ იულიუსს შორის დაძაბულობის პერიოდში მიიღო, რაზეც მან უარი განაცხადა. ხიდის დიზაინი კი ლეონარდო და ვინჩიმ შექმნა, თუმცა იგი ვერ აშენდა ეპოქის საინჟინრო შეზღუდვებიდან გამომდინარე.

### სიუჟეტი

მიქელანჯელო ბაიაზიდ II-ისგან იღებს მოწვევას კონსტანტინოპოლში ხიდის ასაშენებლად. პაპ იულიუს II-სთან დაძაბული ურთიერთობით თავმობეზრებული და ლეონარდო და ვინჩისთან მეტოქეობის გრძნობით მოტივირებული მიქელანჯელო შემოთავაზებას თანხმდება. თავდაპირველად იგი საქმეშია ჩაფლული და ყურადღებას არ აქცევს ალი-ფაშასა და სულთნის მიერ მოყვანილ ინჟინრებსა და არქიტექტორებს. იგი დროს ქალაქში სეირნობაში ატარებს, მას თან ახლავს პრიშტინელი პოეტი მესიჰი, რომელსაც ალი-ფაშა მფარველობს.

თანდათან, მიქელანჯელოსა და პოეტს შორის ძლიერი მეგობრობა ყალიბდება. მესიჰის მხატვრის მიმართ რომანტიკული გრძნობები აქვს, რომლებიც უპასუხოდ რჩება. თავად მიქელანჯელოს კი ანდალუსიელი მოცეკვავე უყვარდება, რომელთანაც ორი ღამე გაატარა. სულთნის ზეწოლით, ფინანსული პრობლემებითა და იტალიაში დაბრუნების სურვილით იძულებული მხატვარი ხიდის ესკიზს ამზადებს, რომელსაც სულთანი დასთანხმდება. თუმცა, მხატვარი იგებს, რომ იგი ანაზღაურებას ხიდის მნიშვნელოვანი ნაწილის აშენებამდე ვერ მიიღებს. დაპირებული ხელფასის მიღებამდე სულთანი მას სხვა სახის შემოსავლით უზრუნველყოფს, რომელსაც იგი მესიჰას გადასცემს. 

წმინდა იოანე ნათლისმცემლის შობის დღესასწაულის შემდეგ, მიქელანჯელო თავის საცხოვრებელში ანდალუსიელ მოცეკვავესთან ერთად გაემართება. ამ დროს კი მის წინააღმდეგ შეთქმულება მზადდება, ოსმალეთის სასამართლოს წევრებმა მისი მოკვლა გადაწყვიტეს, რათა თავიდან აერიდებინად ურწმუნოს მიერ დაპროექტებული ხიდის აგება. შეთქმულებმა ანდალუსიელი ქალი აიძულეს, მხატვარი ძილის დროს მოეკლა. სანამ ქალი ამას გააკეთებდა, მას მესიჰი მოკლავს. მიქელანჯელო ივარაუდებს, რომ პოეტი ეჭვიანობის ნიადაგზე მოქმედებდა. ისინი ჩხუბის დროს ერთმანეთს ჭრიან, რის შემდეგაც მიქელანჯელო საბოლოოდ დატოვებს კონსტანტინოპოლს.

დაუსრულებელ ხიდს 1509 წელს მომხდარი მიწისძვრა დაანგრევს. მესიჰი თავს იკლავს. მიქელანჯელო კი იტალიაში მთელ რიგ ნამუშევრებს ასრულებს, მათ შორის სიქსტეს კაპელას ჭერისა და წმინდა პეტრეს ტაძრის მოხატვას. იგი რომში, კონსტანტინოპოლის დატოვებიდან დაახლოებით სამოცი წლის შემდეგ გარდაიცვლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Tell Them of Battles, Kings, and Elephants" by Mathias Énard

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Lucas, Julian (19 November 2018). „When Michelangelo Went to Constantinople". *The New Yorker*. ციტირების თარიღი: 15 August 2019.
2. ↑  Lyle McClure, Richard (24 January 2019). „Lost in an Infinite Twilight: Mathias Énard’s ‘Tell Them of Battles, Kings, and Elephants’". *The Millions*. ციტირების თარიღი: 6 April 2022.
ეოზინოფილები პერიფერიულ სისხლში
**ეოზინოფილები**, **აციდოფილები** — ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ლეიკოციტების ერთ-ერთი სახე. მიეკუთვნება გრანულოციტების ჯგუფს. ეოზინოფილები სუსტი ფაგოციტებია. ახასიათებთ ქემოტაქსისი, მაგრამ ნეიტროფილებთან შედარებით მათი მნიშვნელობა ორგანიზმის ინფექციისაგან დაცვაში მცირეა.

ეოზინოფილი
ლეიკოციტურ ფორმულაში ეოზინოფილების რაოდენობა შეადგენენ 2-4%-ს. მათი დიამეტრი 12-15 მკმ-ია. ბირთვი შედგება ორი წილაკისგან. ციტოპლაზმაში სუსტად განვითარებული ენდოპლაზმური რეტიკულუმი, გოლჯის აპარატი და მიტოქონდირებია. დიდი რაოდენობითაა გლიკოგენის გრანულები. მთავარ საიდენთიფიკაციო ნიშანს დიდი ზომის, წაგრძელებული ფორმის სპეციფიკური ეოზინოფილური გრანულები წარმოადგენს. ეოზინოფილურ გრანუყლებს კრისტალოიდის გული აქვს, რომელიც გრანულის სიგრძივი ღერძის გასწვრივ არის მიმართული. იგი შეიცავს ცილას, რომელსაც მთავარ ბაზისურ (ფუძე) ცილას უწოდებენ. ციტოპლაზმის ეოზინოფილიას სწორედ ეს ცილა განსაზღვრავს.

ეოზინოფილების რიცხვი მკვეთრად მატულობს სისხლში პარაზიტული ინფექციების დროს. პარაზიტების უმრავლესობა ძალიან დიდი ზომისაა და ეოზინოფილები ვერ ახდენენ მათ ფაგოციტოზს. ამის ნაცვლად ეოზინოფილები IgE-თი მარკირებულ პარაზიტებს ციტოპლაზმური რეცეპტორების საშუალებით უკავშირდება და ახდენს მისი ვეზიკულების დეგრანულაციას და უჯრედგარეთ მთავარი ფუძე ცილის გამოყოფას, რაც უზრუნველყოფს პარაზიტების კვდომას.

ეოზინოფილის ელექტრონოგრამა
ეოზინოფილების რიცხვი იმატებს ალერგიული დაავადებების დროსაც. ისინი სისხლის კალაპოტიდან მიგრირებენ იმ ქსოვილებში, სადაც ვითარდება ალერგიული რეაქციები, მაგალითად, ბრონქული ასთმით დაავადებულებში მათი ინფილტრაცია აღინიშნება ფილტვებში. ამის მიზეზი, ნაწილობრივ ის გარემოებაა, რომ პოხიერი უჯრედები და ბაზოფილები, რომლებიც მონაწილეობენ ალერგიულ რეაქციებში, გამოჰყოფენ ეოზინოფილების ქემოტაქსისის ფაქტორს, რის გამოც ეოზინოფილები გადმოდიან სისხლძარღვთა კალაპოტიდან და აღწევენ აღნიშნულ კერას.

ალერგიული რეაქციებით მოცულ უბანში მოხვედრისას ეოზინოფილი აუვნებელყოფს ანთების გამომწვევ იმ ნივთიერებებს, რომლებსაც გამოჰყოფენ პოხიერი უჯრედები და ბაზოფილები, აგრეთვე, სავარაუდოდ აფაგოციტირებენ და ინელებენ ანტიგენ-ანტისხეულის კომპლექსს და ეწინააღმდეგებიან ანთებითი პროცესების გავრცელებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 163.
* *ჰისტოლოგია*, რუსუდან რუხაძე, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, მეორე გამოცემა, 2009.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სისხლი |
| --- |
|  |
| 
* სისხლის მიმოქცევა
* სისხლის პლაზმა
* ერითროციტები
* ლეიკოციტები
* თრომბოციტები
* გრანულოციტები
* აგრანულოციტები
* ნეიტროფილები
* ეოზონოფილები
* ბაზოფილი
* ლიმფოციტები
* მონოციტები
* სისხლის ჯგუფები
* სისხლის დაავადებები
* ზურგის ტვინი
 |  |

 |
**ენჰანსერი** (ინგლ. enhancer — გამაძლიერებელი) — დნმ-ის მცირე უბანი, რომელსაც შეუძლია ტრანსკრიფციის ფაქტორებთან დაკავშირება და ამგვარად გენის ან გენების ჯგუფის ტრანსკრიფციის დონის გაზრდა. აუცილებელი არ არის ენჰანსერი უშუალო სიახლოვეში იყოს გენებთან, რომლებზეც იგი მოქმედებს. უფრო მეტიც, აუცილებელი არ არის, გენები და მათზე მოქმედი ენჰანსერი ერთ ქრომოსომაში იყოს. ეუკარიოტულ უჯრედებში ქრომატინული კომპლექსის სტრუქტურა ფუნქციურად ჰგავს პროკარიოტების ზესპირალიზებული დნმ-ს, ამიტომ, მიუხედავად იმისა, რომ ენჰანსერი დაშორებულია იმ გენებს, რომლებზეც იგი მოქმედებს, ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობის მიხედვით, გეომეტრიულად იგი იმყოფება პრომოტორისა და გენების მახლობლად. ენჰანსერისთვის აგრეთვე სულაც არ არის აუცილებელი ტრანსკრიფციის ინიციაციის საიტის მახლობლად განლაგება, რათა მის დონეზე გავლენა იქონიოს. ენჰანსერები პრომოტორებზე უშუალო გავლენას არ ახდენენ, ისინი მოქმედებენ ირიბად, ცილა-აქტივატორების მეშვეობით. კომპლექს-მედიატორთან ურთიერთქმედებისას ისინი ააქტიურებენ რნმ-პოლიმერაზა II-სა და ტრანსკრიფციის ფაქტორებს, რაც იწვევს გენების ტრანსკრიბირებას. ენჰანსერები აგრეთვე შეიძლება მდებარეობდეს ინტრონების შიგნით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* HACNS1: Gene enhancer in evolution of human opposable thumb
* Spilianakis CG, Lalioti MD, Town T, Lee GR, Flavell RA (2005). „Interchromosomal associations between alternatively expressed loci". *Nature*. **435** (7042): 637–45. doi:10.1038/nature03574.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
* Arnosti DN, Kulkarni MM (2005). „Transcriptional enhancers: Intelligent enhanceosomes or flexible billboards?" (PDF). *J. Cell. Biochem*. **94** (5): 890–8. doi:10.1002/jcb.20352. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2006-07-21. ციტირების თარიღი: 2021-01-01.
ლუის პასტორის ქანდაკება (შექმნილი ბენი ბუფანოს მიერ) სან-რაფაელის სკოლის ეზოში.
**4:20** ან **4/20** (ინგლ. four-twenty) — ტერმინი, რომელსაც ჩრდილოეთ ამერიკაში მარიხუანის მოწევის მალულად მისათითებლად იყენებენ და, ასოციაციით, ვინმეს მარიხუანის კულტურასთან დასაკავშირებლად. ხშირად ტერმინები, როგორიცაა „420-თან მეგობრული" ჩნდება ბინის გამქირავებელთა განცხადებებში, რაც მიუთითებს, რომ ამჟამინდელი მცხოვრებლები ტოლერანტულები არიან მარიხუანის მწეველებთან.

წარმოშობა
---------

მიუხედავად იმისა, რომ ამ ტერმინის წარმოშობის მრავალი განსხვავებული თეორია არსებობს, საყოველთაოდ მიღებული ვერსიით 1971 წელს მოზარდთა ჯგუფი სან-რაფაელის საშუალო სკოლიდან (კალიფორნია) სკოლის შემდეგ 4:20 საათზე იკრიბებოდა მარიხუანის მოსაწევად ლუი პასტერის ქანდაკებასთან. ეს ტერმინი შემდგომში ამ ჯგუფის მისალმება გახდა: „420 Louis!", და პოპულარული გახდა გვიან 1980-იან წლებში როკ-ჯგუფის „გრეიტფულ დედ" ფანებში. მრავალი მარიხუანის მწეველი დღემდე აგრძელებს 4:20 საათზე ჯგუფური მოწევის ტრადიციას. მოგვიანებით 20 აპრილი (აშშ-ის დათარიღების სისტემით 4/20) კონტრკულტურის დღესასწაული გახდა, სადაც ხალხი მარიხუანის მოწევას ზეიმობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„420 (მარიხუანა)"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Daily Independent Journal from San Rafael, California (20 ნოემბერი, 1954). ციტირების თარიღი: 22 აპრილი, 2017.
2. ↑  Chronicle, San Francisco (1962) *The San Francisco Chronicle Reader* (en).  McGraw-Hill. ციტირების თარიღი: 22 აპრილი, 2017.
3. ↑  Grim, Ryan.  (20 აპრილი, 2009) What 420 Means: The True Story Behind Stoners' Favorite Number. *The Huffington Post*. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2011.
4. ↑  King, Matt.  (24 აპრილი, 2007) Thousands at UCSC burn one to mark cannabis holiday. *Santa Cruz Sentinel*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 აპრილი, 2007.
**ენფილდი** — საფეხბურთო სტადიონი ლივერპულში, ინგლისში. ენფილდი 45 276 ადამიანს იტევს და ამ შედეგით მეშვიდე ყველაზე დიდი სტადიონია ინგლისში. სტადიონზე საშინაო შეხვედრებს 1892 წლიდან ატარებს პრემიერ ლიგის კლუბი „ლივერპული", მანამდე სტადიონი კიდევ ერთ ლივერპულულ კლუბს „ევერტონს" ეკუთვნოდა.

სარეკორდო დასწრება ენფილდზე 1952 წლის 2 თებერვალს დაფიქსირდა, ამ დღეს სტადიონზე თავი 61 905-მა მაყურებელმა მოიყარა. მაშინ სტადიონზე ფეხზე დასადგომი ადგილებნიც იყო, 1994 წლის შემდეგ კი ენფილდი მთლიანად დასაჯდომი ტრიბუნებით აღჭურვეს.

სტადიონის ორ შესასვლელს „ლივერპულის" ლეგენდარული მწვრთნელების: ბილ შენკლისა და ბობ პეისლის სახელი ჰქვია. სტადიონის მიმდებარე ტერიტორიაზე დგას ბილ შენკლის ქანდაკება.

2014 წლის 8 დეკემბერს ენფილდის რეკონსტრუქცია დაიწყო, რომელიც სტადიონს ჯერ 54 000-მდე, საბოლოოდ კი 59 000-მდე გაზრდის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Anfield at LiverpoolFC.com

სქოლიო
------

1. ↑  Premier League Handbook Season 2013/14 (PDF). *Premier League*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 იანვარი 2016. ციტირების თარიღი: 17 August 2013.
2. 1 2  "Liverpool F.C | Stadium | Anfield" დაარქივებული 2014-02-28 საიტზე Wayback Machine. , Liverpool F.C. Retrieved 18 February 2014
3. ↑  "Carillion to start work on £75m Anfield expansion". The Telegraph. Retrieved 17 January 2015
4. ↑  „Liverpool's Anfield stadium expansion: Construction to begin on Monday". BBC News. 4 December 2014.
**ვარხვისებრნი** (ლათ. Pelecanidae) — ფრინველთა ოჯახი ნიჩაბფეხიანების რიგისა. გავრცელებულია სპორადულად სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, წინა, შუა და ცენტრალურ აზიაში. დიდი ზომის ფრინველებია. მათი სხეულის სიგრძე 130—180 სმ აღწევს. აქვთ გრძელი, ჩანთიანი ნისკარტი, ფართო ფრთები, მოკლე ბოლო. სხეულის საერთო შეფერილობა თეთრია. კარგად ცურავენ, მაგრამ იმის გამო, რომ პნევმატური ძვლები და განვითარებული კანქვეშა საჰაერო პარკები აქვთ, ვერ ყვინთავენ. ბუდობენ კოლონიებად ზღვების, ტბებისა და მდინარეების პირას. იკვებებიან თევზით. მონოგამები არიან. დებენ 1-4 თეთრ კვერცხს. ოჯახში 1 გვარის (ლათ. Pelecanus) 8 სახეობაა. საქართველოში მიმოფრენისას გვხვდება ვარდისფერი ვარხვი (ლათ. Pelecanus onocrotalus) და ხუჭუჭა ვარხვი (ლათ. Pelecanus crispus).

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 317.

სქოლიო
------

1. ↑  ვარხვისებრნი (TSN 174683). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 454.
**ერამის ბაღი** (სპარს. باغ ارم) — ისტორიული სპარსული ბაღი ირანის ქალაქ შირაზში. სილამაზისა და ესთეტიკური მიმზიდველობის გამო, ერამის ბაღს ხშირად სამოთხეს უწოდებენ. მდებარეობს მდინარე ხოშკის ჩრდილოეთ ნაპირზე, ფარსის პროვინციაში. ბაღიც და პავილიონიც აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში, ქაშქების ტომების უზენაესი მმართველების მიერ. ბაღის თავდაპირველი გეგმა თავისი ოთხნაწილიანი სპარსული სტრუქტურით XVIII საუკუნეში სელჩუკებმა ააგეს და იმ დროისთვის „ბაღ-ე-შაჰს" ეძახდნენ (მეფის ბაღი). იგი შედარებით ნაკლებად ორნამენტირებული იყო.

XVIII საუკუნის ჰოლანდიელი მოგზაური კორნელის დე ბრეინი ბაღის აღწერილობას იძლევა. საუკუნეთა განმავლობაში, სხვადასხვა მონაწილეთა მიერ სტრუქტურა იცვლებოდა, ახლდებოდა, იცვლებოდა სტილი. პირველი პავილიონი სამხრეთით, ღერძის გასწვრივ იყურება, იგი ადგილობრივმა არქიტექტორმა — ჰაჯი მოჰამედ ჰასანმა დააპროექტა. სტრუქტურა მოიცავს 32 ოთახსა და 2 სართულს, დეკორირებულია კრამიტით, რომლებზეც წაწერილია სპარსი პოეტი ჰაფეზის ლექსები. სტრუქტურა განახლდა ჯერ ზანდის დინასტიის დროს, შემდეგ კი ყაჯარების დინასტიის დროს. ბაღის რესტავრაციისთვის ბევრი გაიღო ფეჰლევების დინასტიამ რათა ამ ბაღს საერთაშორისო აღიარება მოეპოვებინა. 1965 წელს, შაჰ მოჰამედ რეზა ფეჰლევის უახლოესმა მეგობარმა და შირაზის უნივერსიტეტის კანცლერმა ადოლა ალამმა ბრიტანეთის კონსული იარნში, სერ დენის ვრაითი ერამის ბაღში პრინცესა ალექსანდრასადმი მიძღვნილ წვეულებაზე მიიწვია.

დღესსათვის ბაღი შირაზის უნივერსიტეტის საკუთრებაა და საზოგადოებისთვის ღიაა როგორც მუზეუმი, იცავს ირანის კულტურული მემკვიდრეობის ორგანიზაცია. 2011 წელს ბაღი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქ შირაზის საიტი დაარქივებული 2009-02-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Penelope Hobhouse, Erica Hunningher, Jerry Harpur (2004). *Gardens of Persia*.  Kales Press,   გვ. 126.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში ირანის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ჩოღა-ზანბილი · პერსეპოლისი · იმამის მოედანი  · ტახტ-ი სულეიმანი · ფასარგადი  · ქალაქი ბამი და მისი კულტურული ლანდშაფტი  · სოლთანიე  · ბეჰისთუნის წარწერა  · სომხური მონასტრები ირანში: წმინდა თადეოზის მონასტერი, წმინდა სტეფანეს მონასტერი, ძორძორი  · ბანდ-ე-კეისარი  · არდაბილის ისტორიული მონუმენტები  · თავრიზის ისტორიული ბაზარი  · სპარსული ბაღები · გონბად-ე-გაბუსი · ისპაანის დიდი მეჩეთი  · გოლესტანის სასახლე  · შაჰრი-სუჰტე · სუზა · მეიმანდის კულტურული ლანდშაფტი  · დაშთე-ლუთი · ირანის მიწისქვეშა წყალმომარაგების სისტემა · იეზდი  · ფარსის რეგიონის სასანიდური არქეოლოგიური ლანდშაფტი  · ჰირკანის ტყეები  · ტრანს-ირანული რკინიგზა  · ჰავრამანი |

 |
**ვახტანგ ბარბაქაძე** (დ. 1945, ბაღდათი) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1968 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიისა და კვების ტექნოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-ტექნოლოგის სპეციალობით.

1970-1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1974-1977 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ნ. დ. ზელინსკის სახელობის ორგანული ქიმიის ინსტიტუტის ასპირანტი (ქალაქი მოსკოვი). 1978 წელს იქვე დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ქიმიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 1978-1982 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1982-1985 წლებში საქართველოს მინისტრთა საბჭოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარი სპეციალისტი. 1985-1989 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიორგანული ქიმიის დარგობრივი ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1989-2001 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის იოველ ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი, 2001 წლიდან წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. 1999 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სერგი დურმიშიძის სახელობის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტში და მიენიჭა ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1996 წელს უტრეხტის უნივერსიტეტის (ქალაქი უტრეხტი, ნიდერლანდები) მიწვეული მეცნიერ მკვლევარი (უტრეხტის უნივერსიტეტის სტიპენდია). 2002 წელს უტრეხტის უნივერსიტეტის (ქალაქი უტრეხტი, ნიდერლანდები) მიწვეული მეცნიერ მკვლევარი ნიდერლანდების სამეცნიერო კვლევების ორგანიზაციის (NWO) გრანტი. 2006-2017 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის იოველ ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის მცენარეული ბიოპოლიმერების ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, მთავარი მეცნიერ თანამშრომელი. 2017 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის იოველ ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის მცენარეული ბიოპოლიმერების და ბუნებრივ ნივთიერებათა ქიმიური მოდიფიკაციის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, მთავარი მეცნიერ თანამშრომელი.

ჯილდოები
--------

* 2004 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წლებში, თბ. 2012, გვ. 176

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ ბარბაქაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ექსტერიერი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**სასოფლო-სამეურნეო ცხოველის ექსტერიერი** (ფრანგ. Exterieur, ლათ. Exterior — გარეგანი, გარეგნული) — ცხოველის გარეგნობა და სხეულის აგებულება. სასოფლო-სამეურნეო ცხოველის შეფასება ექსტერიერის მიხედვით ცნობილია უძველესი დროიდან. პროდუქტიულობის მხრივ სხვადასხვამიმართლების ცხოველთა ექსტერიერის სახეობა დაკავშირებულია ცხოველის ანატომიურ, ფიზიოლოგიურ, ნერვულ-ჰუმორულ და სხვა კონსტიტუციურ თავისებურებებთან. ექსტერიერი კონსტიტუციის გარეგანი გამოხატულებაა, ამიტომ მას დიდი მნიშვნელობა აქვს საშენედ ცხოველის შერჩევისას. ცხოველის ექსტერიერს აფასებენ თვალზომით (თვალზომით შეფასება) და განაზომებით. ამისათვის იყენებენ საზომ ჯოხს, ფარგალს და ბაფთას (იხ. ცხოველის გაზომვა). ექსტერიერის მიხედვით მსჯელობენ ცხოველის პროდუქტიულობის მიმართულებაზე, ჯიშზე, განვითარების დონეზე, სქესზე (სქესობრივი დიმორფიზმი), ექსტერიერული მანკის არსებობაზე ან არარსებობაზე და კონსტიტუციური დასუსტების ნიშნებზე. ცხოველის საშენე შერჩევისას საჭიროა მისი კომპლექსური შეფასება ექსტერიულ-კონსტიტუციური თავისებურებების, პროდუქტიულობის, წარმოშობისა და შთამომავლობის ხარისხის მიხედვით.

ლიტერატურა
----------

* *გოცირიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 255.
**ვარციხეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარციხეში. აგებულია XVI–XVIII საუკუნეებში.

ციხის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ადგილას დგას გვიანდელი ეკლესია, რომელიც ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. კონსტრუქციული ნაწილებისთვის გამოყენებულია აგური. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ფბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშაა დატანებული. ნიშების თავზე ამჟამად ამოშენებულია სამალავები. ეკლესიის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. გრძივ კედლებში გაჭრილი თაღოვანი კარ-სარკმელი ერთმანეთის მიმართ სიმეტრიულადაა განლაგებული. ჩრდილოეთი კარი დღეს ამოშენებულია. შესასვლელი და სარკმელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელშიც. კამარის თაღის შემორჩენილი ქუსლები კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიას დასავლეთიდან მინაშენი აქვს. მინაშენში შესასვლელი დატანებულია დასავლეთ კედელში. კარის მარცხნივ მოწყობილია ბუხარი. ბუხრის გარე კედლები განგრეულია. შემორჩენილია საკვამური. მინაშენის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშა და თითო სარკმელია განლაგებული. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროს ფორმის კარნიზის ფრაგმენტი. კედლებზე ნალესობის კვალია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10229
**ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ეროვნული ცენტრი** — კონსტანტინე ერისთავის სახელობის სამედიცინო დაწესებულება. მდებარეობს თბილისში. საქართველოში ქირურგიის დარგის მოთავე დაწესებულება. შეიქმნა 1946 წელს როგორც ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, 2000 წლიდან მიიღო ახლანდელი სტატუსი. მისი დამაარსებელი და პირველი დირექტორი იყო გ. მუხაძე (1946-1948). სხვადასხვა დროის ცენტრის ცენტრის დირექტორები იყვნენ: დირექტორის მოვალეობის დროებით შემსრულებელი პროფესორი ა. გზირიშვილი (1948-1950); აკადემიკოსი კ. ერისთავი (1950-1974); აკადემიკოსი გ. იოსელიანი (1974-1989); აკადემიკოსი ე. ფიფია (1989-1990); პროფესორი გ. გოკიელი (1990-1996). 1996 წლიდან ცენტრის დირექტორია საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიური აკადემიის წევრი ბ. მოსიძე.

არსებობის მანძილზე ცენტრი ჩამოყალიბდა როგორც მრავალპროფილიანი სპეციალიზირებული სამეცნიერო-კვლევითი და კლინიკური დაწესებულება. მის სტრუქტურაშია: I და II ზოგადქირურგიის, ანგიოლოგიისა და რეკონსტრუქციული ქირურგიის კლინიკები შესაბამისი განყოფილებებით. გარდა ამისა, არის ფილტვის ქირურგიის, ნეიროქირურგიის, ანესთეზიოლოგიისა და რეანიმაციის დიაგნოსტიკის განყოფილებები. თავდაპირველად ინსტიტუტი მუშაობდა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ქირურგიულ პრობლემებზე. წლების განმავლობაში მას დაემატა ქირურგიის სხვა პროფილებიც. კლინიკასა და ექსპერიმენტში მუშავდებოდა ქირურგიის აქტუალური საკითხები. ჩატარდა, საქართველოში პირველად, თირკმლის გადანერგვა თირკმლის ქრონიკულიუკმარისობის ტერმინალურ სტადიაში მყოფ ავადმყოფზე. ღვიძლის გადანერგვაზე მიმდინარეობდა ხანგრძლივი ექსპერიმენტალური კვლევა და სხვა მნიშვნელოვანი შედეგებია მიღებული დამხმარე სისხლის მიმოქცევის და ხელოვნური გულის ბიოტექნიკური სისტემის შემუშავების, შექმნის და ექსპერიმენტალურ აპრობაციაში. კლინიკურ პირობებში დეტალურადაა შესწავლილი პოსტქოლეცისტექტომიური სინდრომის კლინიკა და მკურნალობა. ცენტრში დანერგილია თანამედროვე ოპერაციული მეთოდები ორგანოთა ნაწილობრივი ან სრული ჩანაცვლებით და პაციენტთა სრული ქირურგიული რეაბილიტაციით. ცენტრის არსებობის მანძილზე მომზადდა 70-ზე მეტი მეცნიერების დოქტორი, 200-ზე მეტი მედიცინის მეცნიერების კანდიდატი, გამოიცა 51 მონოგრაფია და სახელმძღვანელო, 22 შრომათა კრებული და 23 კონფერენციის მასალა. გამოქვეყნდა მრავალი სამეცნიერო სესია, მათ შორის 10 საერთაშორისო. ცენტრს მჭიდრო კონტაქტები აქვს საზღვარგარეთის მრავალ სამეცნიერო ცენტრებთან.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. გვ.460, თბ. 2002 წელი.
**ექიურიდები** (ლათ. Echiuroidea) — უხერხემლო ცხოველთა კლასი რგოლოვანი ჭიების ტიპისა. მათი 1-იდან 20 სმ-მდე სიგრძის ტომრისებური სხეული გრუნტშია ჩაფლული. სხეულის წინა ბოლოზე აქვთ 1 მ-მდე სიგრძის, ზოგჯერ ორლაპოტიანი მოძრავი ხორთუმი, რომლის წინა კიდეზე გრძნობის ორგანოებია განლაგებული (ზოგჯერ ისინი თავდაცვის ფუნქციას ასრულებენ). ხორთუმს აქვს რეგენერაციის უნარი. სქესმწიფე ექიურიდების სხეული დაუნაწევრებელია. სეგმენტაციის ნიშნები მხოლოდ ლარვულ სტადიაში აქვთ შერჩენილი. ექიურიდების ზოგ წარმომადგენელს (ბონელიას გვარისა) მკაფიოდ აქვს გამოხატული სქესობრივი დიმორფოზმი. ექიურიდების კლასში 70-მდე სახეობაა, რომლებიც ოკეანის ღრმა ფენებში ბინადრობენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტროქოფორა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 250.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bild von *Bonellia viridis* auf Animal Diversity Web დაარქივებული 2007-08-16 საიტზე Wayback Machine.
* Bild von *Urechis caupo* auf Animal Diversity Web დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* Bild von *Bonellia viridis* auf fotocommunity
**ექინოკოკი** (Echinococcus granulosus), ცხოველი თასმისებური ჭიების კლასისა. სქესმწიფე ექინოკოკის სიგრძეა 2-8 მმ. თავზე ორი წყება კაუჭებით შეიარაღებული ხორთუმი აქვს. სხეული შედგება 3-4 პროგლოტიდისაგან. ლარვას ბუშტის ფორმა აქვს და ამოვსებულია შუამავალი მასპინძლის სისხლიდან გამოყოფილი სითხით. ექინოკოკი სქესმწიფე სტადიის დროს პარაზიტობს მტაცებლების (ძაღლი, მგელი, ტურა) წვრილ ნაწლავში, ლარვული სტადიის დროს ძირითადად შუამავალი მასპინძლის (ჩლიქოსნები და ადამიანი) ღვიძლსა და ფილტვებში, შესაძლებელია ყველა შინაგან ორგანოსა და ქსოვილში, გარდა საჭმლის მომნელებელი ტრაქტისა. დეფინიტური (ძირითადი) მასპინძლის ექსკრემენტთან ერთად ექინოკოკის კვერცხებით ბინძურდება ნიადაგი, წყალი, მცენარეულობა და თვით ცხოველიც. კვერცხი სხვადასხვა გზით ხვდება შუამავალი მასპინძლის პირში და შემდეგ კუჭში, სადაც თავისუფლდება გარსისაგან. კვერცხიდან გამოსული ჩანასახი (ონკოსფერა) გადადის ნაწლავში, აქედან სისხლში ან ლიმფურ სისტემაში და სისხლის ნაკადით ამა თუ იმ ორგანოში ხვდება. ექინოკოკი იწვევს ექინიკოკოზს, რომელიც შუამავალ მასპინძელს უმთავრესად ძაღლისაგან, იშვიათად კი მგლისაგან შეეყრება.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 4, გვ. 250, თბ. 1979
"აინშტაინის კოშკი", ერიკ მენდელსონის მიერ.
**ექსპრესიონისტული არქიტექტურა** იყო არქიტექტურული მიმდინარეობა, რომელიც ჩრდილოეთ ევროპაში განვითარდა XX საუკუნის პირველ ათწლეულში სახვით და საშემსრულებლო ხელოვნებაში ექსპრესიონიზმის პარალელურად.

ტერმინი "ექსპრესიონისტული არქიტექტურა" თავდაპირველად აღწერდა გერმანელი, ჰოლანდიელი, ავსტრიელი, ჩეხი და დანიელი ავანგარდისტ აქტივისტებს 1910-დან 1924 წლამდე. შემდეგში ამ ტერმინის გადახედვა მოხდა და ის უფრო ადრეულ პერიოდზეც გავრცელდა - 1905 წლიდან, და უკვე მთელ ევროპას მოიცავდა. ამჟამად ეს ტერმინი კიდევ უფრო ვრცელი მნიშვნელობისაა და მოიცავს ნებისმიერი დროისა და ადგილის არქიტექტურას, რომელშიც ამ ორიგინალური მიმდინარეობის ზოგიერთი თვისება აისახა, როგორიცაა: გრეხილობა, ფრაგმენტულობა ან მწვავე და ზედმეტად ხაზგასმული ემოციის აღწერა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდერნისტული არქიტექტურა |
| --- |
|  |
| 
* ახალი საგნობრიობა
* არტ-დეკო
* არტ-ნუვო
* ბლობიტექტურა
* ბრუტალიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* კრიტიკული რეგიონალიზმი
* დე შტეილი
* დეკონსტრუქტივიზმი
* ექსპრესიონიზმი
* ფუნქციონალიზმი
* ფუტურიზმი
* გუგი
* ჰაი-ტექი
* ინტერნაციონალიზმი
* იუგენდსტილი
* მეტაბოლიზმი
* მოდერნიზმი
* ორგანიციზმი
* პრერის სკოლა
* პოსტმოდერნიზმი
* სტრიმლაინ მოდერნი
* ეკოლოგიური
 |

 |
საბჭოთა ფოტოელექტრული ექსპონომეტრი
**ექსპონომეტრი**, *ექსპოზიმეტრი* (ლათ. expono — „ვაჩვენებ" და ...მეტრი) — ხელსაწყო, რომლითაც განსაზღვრავენ ექსპოზიციას ფოტო- კინო- და ფოტოპირგადაღების დროს. 

განასხვავებენ ცხრილურ, ოპტიკურ, ფოტოელექტრულ და ფოტოქიმიურ ექსპონომეტრებს. ცხრილითურთ განსაზღვრავენ დაყოვნების მიახლოებით მნიშვნელობას. დაყოვნება უფრო ზუსტად განისაზღვრება ოპტიკური ექსპონომეტრით, რომლის გამოყენებისას ობიექტის სიკაშკაშეს ვიზუალურად აფასებენ სოლის ან სხვა სამარჯვებით, რომლებიც თვალისაკენ მიმართულ სხივთა კონას არეგულირებენ. კიდევ უფრო ზუსტია ფოტოელექტრული ექსპონომეტრი, რომელშიც ფოტოელემენტი შეერთებულია ლუქსებით გრადუირებულ გალვანომეტრთან. ფოტოელექტრული ექსპონომეტრი დამოუკიდებელი ხელსაწყოა, ზოგჯერ კი ფოტოაპარატშიცაა ჩამონტაჟებული. ექსპოზიციის განსაზღვრის სიზუსტეს განაპირობებს ფოტოელემენტისა და გალვანომეტრის მგრძნობიარობა, გაზომვის მეთოდი, გადასაღები ობიექტი, ტემპერატურა, ფოტოფენის თვისებები და ფოტოაპარატის ობიექტივის სისტემა. ფოტოელექტრულ ექსპონომეტრს იყენებენ აგრეთვე ფოტოგრაფიული ბეჭდვის დროსაც. ფოტოქიმიურ ექსპონომეტრში გაშუქებულ საკონტროლო შუქმგრძნობიარე ზოლს ადარებენ ხელსაწყოს ეტალონზე გამუქებულ ზოლს და ეტალონის მონაცემთა საშუალებით განსაზღვრავენ ექსპოზიციის საძებნ სიდიდეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 254.
Radiosity-ში შექნილი 3D გამოსახულება
**3D კომპიუტერული გრაფიკა** (2D კომპიუტერული გრაფიკის-ის კონტრასტი) — გეომეტრიული ფიგურების გრაფიკა, რომელიც იყენებს სამგანზომილებიან გამოსახულებას.

ისტორია
-------

1961 წელს, უილიამ ფეტერმა პირველად იხმარა *კომპიუტერული გრაფიკების* ტერმინი, იმისთვის, რომ გადმოეცა მისი ნამუშევარი Boeing-ზე. Futureworld (1976) იყო ერთ-ერთი პირველი ფილმი, სადაც ნაჩვენებია კომპიუტერული ანიმაცია. იგი შეიცავდა ადამიანის ანიმაციურ სახესა და ხელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***3D კომპიუტერული გრაფიკა***

* A Critical History of Computer Graphics and Animation დაარქივებული 2007-04-05 საიტზე Wayback Machine.
* How Stuff Works - 3D Graphics
* *History of Computer Graphics* series of articles დაარქივებული 2007-03-02 საიტზე Wayback Machine.
* How 3D Works - Explains 3D modeling for an illuminated manuscript

სქოლიო
------

1. ↑  An Historical Timeline of Computer Graphics and Animation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-10. ციტირების თარიღი: 2016-09-15.
2. ↑  Computer Graphics, comphist.org
**ესაი ალტუნიანი** (სომხ. Եսայի Ալթունյան დ. 5 ნოემბერი, 1980, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) ზოგჯერ მოიხსენიებენ უბრალოდ **ესაის** — ფრანგი-სომეხი მომღერალი, სიმღერებისა და მელოდიების მწერალი, მუსიკალური პროდიუსერი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1980 წელს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში. სომხური წარმოშობის ესაია ალტუნიანი ცხოვრობს საფრანგეთში. მისი ბებია-ბაბუა სომხეთიდან სომხეთის გენოციდის დროს გამოიქცნენ.

მისი პირველი პროფესიონალური გამოცდილება იყო სინგლი *Pardonne moi*, რომელიც ფრანგულ ჯგუფ „Soul and R&B Ideal 3"-თან ერთად ჩაწერა (1999).

ერთი წლის შემდეგ, ამჯერად უკვე სოლო კონტრაქტი გააფორმა *მერკური უნივერსალთან*. მისი წარმატება ამპერიოდში მცირე იყო: ჩაწერა 2 სინგლი, ვიდეო კლიპი, ჰქონდა რამდენიმე რადიო და სატელევიზიო ინტერვიუ.

2001 წელს ესაია ალტუნიანმა მიიღო კომტე პარის როლი მუსიკალურ რომეო და ჯულიეტაში, რომელსაც იგი 2002 წლამდე ასრულებდა.

2001-2009 წლებში მან შეადგინა, დაწერა, მოაწყო, შეცვალა სიმღერები: ჯენიფერისთვის, სესილია კარასთვის, ჯული პიეტრისთვის, გრეგორი ბაკეტისთვის, მაიკლ იუნისთვის, ენტონი კავანაღისთვის, მიშელ ლეგრანდისთვის, ამაური ვასილისთვისა და კლარა მორგანისთვის.

კარიერა
-------

12 წლის ასაკში ესაიმ შეასრულა თავისი პირველი სიმღერა, ხოლო 19 წლის ასაკში ხელი მოაწერა კონტრაქტს *სონი საფრანგეთთან* (იგი უნდა ყოფილიყო ურბანული და პოპის ჯგუფის „ideal-3"-ის მთავარი მომღერალი). განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა სიმღერამ სახელად „Pardonne-moi", რომელიც საფრანგეთის ყველა რადიო სადგურმა (*NRJ*-სა და *Fun Radio*-ს ჩათვლით) გაუშვა. ამ პერიოდში ჯგუფმა ტურები ჩაატარა ყველა პოპულარულ ძირითად არენაზე. აგრეთვე, ისინი გამოჩნდნენ უამრავ სატელევიზიო შოუში (ჟაკ მარტინის შოუს ჩათვლით). მუსიკისადმი მისწრაფების გამო, ესაი ალტუნიანმა დატოვა ჯეინ მონეტის პარიზის უნივერსიტეტი, რომელშიც იგი სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტზე სწავლობდა.

21 წლის ასაკში ესაიმ დატოვა ძველი ჯგუფი და ახალ ჯგუფს, *მერკური უნივერსალს* შეუერთდა. როგორც სოლო არტისტმა, ესაიამ უამრავი მოწვევა მიიღო სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებიდან.

ევრივიზია
---------

ალტონიანი არის იმ სუპერჯგუფ გენეალოგის წევრი, რომელიც წარადგენდა სომხეთს მესამოცე ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში; კონკურსი ჩატარდა ვენაში. იგი გახდა სომხეთის მოქალაქე, გენეალოგიის სხვა უცხოელ წევრებთან ერთად, გახდა 2015 წლის 28 აპრილს, პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის მიერ სომხური პასპორტების მიღების შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
* 
* დაარქივებული 2019-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Discogs — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063'></a>
**ერმაკის ძეგლი** (რუს. Памятник Ермаку) — ძეგლი ნოვოჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი აღმართულია კაზაკების ატამანის, ციმბირის დამპყრობელის, ერმაკ ტრიფომეევიჩის პატივსაცემად. არის რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ძეგლის ისტორია
--------------

### პროექტზე მუშაობა

1870 წლის 21 მაისს, როდესაც აღნიშნავდნენ დონის ჯარების 300 წლისთავს, სამხედრო შტაბის უფროსმა მიხეილ ლეონოვმა გადასცა წერილი ალექსანდრე III-ს, რომელშიც თხოვდა, რომ დონის დედაქალაქში დაედგათ ციმბირის ლეგენდარული დამპყრობელის ერმაკ ტრიფომეევიჩის ძეგლი. ამავე წელს, მას შემდეგ, რაც თხოვნას დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა, დაიწყო სახსრების შეგროვება ძეგლის მშენებლობისათვის. თუმცა აღნიშნული საქმე გადაიდო რუსეთის ჩართვის გამო 1877-1878 წლების რუსეთ ოსმალეთის ომში. 27 წლის განმავლობაში შეგროვდა 92 000 რუბლი, აქედან 40 000 რუბლი კაზაკთა ჯარმა გადასცა საკუთარი ხაზინიდან. 

1889 წლ შეიქმნა სპეციალური კომისია ნოვოჩერკასკში ძეგლის დასადგმელად. მასში შევიდნენ: მეცენატი ვადიმერ ვაგნერი, მწერალი და გამომცემელი ალექსეი კარასევი, ქალაქის ინჟინერი ბორის კრასნოვი და სხვ. კომისიამ რუსეთის მასშტაბით გამოაცხადა პროექტი ძეგლის საუკეთესო ნამუშევრისათვის. განიხილეს ძეგლის პროექტის რამდენიმე ვარიანტი.

არქიტექტორ მ. მიკეშინის პირველი პროექტი არ მოიწონეს. მან გააგრძელა მუშაობა და წარადიგინა მეორე პროექტიც. ეს პროექტი კომისიამ მიიღო 1896 წელს. ამავე წელს მიკიშინი გარდაიცვალა.ამის შემდეგ მის პროექტზე მუშაობა გააგრძელა რუსეთის სამხატვრო აკადემიის უმაღლესი სამხატვრო სკოლის რექტორმა ვლადიმირ ბაკლემიშევმა.

### მშენებლობა

1903 წლის 6 მაისს ეკლესიის მეოდანზე საზეიმოდ მოხდა საფუძვლის ჩაყრა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ატამანი კონსტანტინ მაქსიმოვიჩი. საკათედრო ტაძრის წინამძღვარმა გ. ფედოროვმა აკურთხა ადგილი. 

1904 წლის 6 მაისს, ზუსტად ერთი წლის შემდეგ, გაიმართა ერმაკის ძეგლის საზეიმო გახსნა.

აღწერა
------

ოთხმეტრიანი ძეგლი დგას გრანიტის კლდეზე. ერმაკს მარცხენა ხელში უჭირავს სალაშქრო დროშა, ხოლო მარჯვენაში ციმბირის სამეფო ქუდი, რომელიც ასოცირდებოდა ციმბირის დაპყრობასთან. წინა მხარეს კვარცხლბეკზე წარწერაა: „ერმაკოვს დონელებისგან 1904 1581" (ძეგლის დადგმისა და ციმბირში ლაშქრობის დაწყების წლები). ძეგლი გარშემორტყმულია მასიური ჯაჭვისა და გრანიტის ღობით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Памятник Ермаку — Достопримечательности — Официальный сайт города Новочеркасска
2. ↑  Памятник легендарному казаку Ермаку — г. Новочеркасск — Достопримечательности — Гид по Ростовской области — путешествуй по Донскому Краю! Памятники и исторические места Ростов …
3. ↑  Всевеликое Войско Донское, донские казаки, атаман Водолацкий, Ростов-на-Дону[*მკვდარი ბმული*]
**ერხაი** (洱海) — ალპური ტბა სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, იუნანის პროვინციაში. მდებარეობს იუნანის მთიანეთზე, ზღვის დონიდან 1972 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 250 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 20,9 მ. გაწოლილია ცანშანის მთებისა და უძველეს ქალაქ დალიდან აღმოსავლეთისაკენ. ტბიდან გამოედინება მდინარე მეკონგის შენაკადი იანბი. მდიდარია თევზით.

ღირსშესანიშნაობანი
------------------

ტბის გარშემო დაშვებულია ფეხით ტურიზმი. ამის წყალობით შესაძლებელია ტბის კვლევა. მის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს გასართობი ცენტრები „Erhai Park" და „Butterfly Springs". მოგზაურთათვის ნებადართულია ტბაზე მდებარე რამდენიმე ულამაზეს კუნძულზე გასეირნება. 

ადგილობრივ მცხოვრებთათვის ტბა წარმოადგენს კვების მნიშვნელოვან წყაროს. ისინი განთქმულნი არიან თევზჭერის საკუთარი მეთოდებით. მათ მიერ გაწვრთნილი ფრინველები იჭერენ თევზს და აძლევენ თევზით მოვაჭრეს, რადგან ყელზე ჩამოცმული რგოლის გამო ვერ ახერხებენ თევზის გადაყლაპვას.

ბიომრავალფეროვნება
------------------

ერხაი მდიდარია ბიომრავალფეროვნებით. ის არის იუნანის სამ მსხვილ ტბას შორის გამორჩეული დიდი რაოდენობით ენდემური თევზის სახეობებით. ერხაიში ცნობილი თევზის 23 სახეობიდან და ქვესახეობიდან 8 ენდემურია. მათ შორის: 

* Cyprinus barbatus,
* C. daliensis,
* C. longipectoralis,
* C. megalophthalmus,
* Paracobitis erhaiensis,
* Poropuntius daliensis (Barbodes daliensis),
* P. exiguus (B. exigua)
* Zacco taliensis (Schizothorax taliensis).

ამათ შორის, მხოლოდ ორი სახეობა

* C. barbatus და
* C. longipectoralis

იყო რეგისტრირებული 2000 წელს, დანარჩენი სახეობები არ იყვნენ რეგისტრირებული. შესაძლოა, უკანასკნელი წლების მანძილზე გადაშენდნენ. რამდენიმე არაენდემური, მაგრამ აბორიგენი სახეობა ასევე, გამქრალია ტბიდან. პირიქით, ამჟამად, ათზე მეტი შემოტანილი თევზის სახეობა ბინადრობს. 

ტბიდან გამქრალია ასევე, რამდენიმე ადგილობრივი ჰიდროფიტის სახეობა. 

უწინ ტბა წარმოადგენდა ნანჯაოს მეფეების დასასვენებელ ადგილს, აგარაკს. 

ერხაის ტბის პანორამა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ერხაის ტბა რუკაზე

სქოლიო
------

1. ↑  ერხაი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
**ერწოს ველის არქეოლოგიური ძეგლები** — ერწოს ველზე (თიანეთის რაიონი) აღმოჩენილი სხვადასხვა დროის ნამოსახლარები და სამაროვნები, ეკლესიის, საკულტო და სამეურნეო ნაგებობათა ნანგრევები. 

აღრიცხულია 200-მდე არქეოლოგიური ძეგლი. მათ შორის ჯერჯერობით ყველაზე ადრინდელია სოფ. თრანის "რკინის კალო" (ითხრებოდა 1963-1965 და 1969). იგი მდებარეობს მდ. თრანულის მარჯვენა ნაპირზე და წარმოადგენს 1 მ სისქის ქვაყრილს, რომელიც ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეებში ორმოსამარხების თავზეა წარმოქმნილი. ქვაყრილში ჩაშვებულია ძვ. წ. VII-VI საუკუნეების სამარხები. მათში დაკრძალვის წესი კარგად არაა გარკვეული. არქაულ ორმოსამარხებში კი (სიღრმე - 1,2-1,5 მ) მიცვალებულები ესვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით უმეტესად სამხრეთისაკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, ბრინჯაოს სამკაული და მცირე ზომის ქანდაკებები, აგრეთვე ძვლის ისრიპისპირები სარდიონის მძივები და მრავალნაირი ფორმის თიხის ლეგა ჭურჭელი.

გვაინდელ ანტიკურ ხანაში ერწოს ველი მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული. ამ დროის ძეგლებს შორის შესწავლილია სოფ. მაგრანეთის ქუშანაანთ გორის ნამოსახლარი და სამაროვანი. აქ რიგითი ორმოსამარხების გვერდით აღმოჩნდა არმაზისხევის ტიპის მდიდრული სამარხების ჯგუფი, რომელთაგან გამოირჩევა № 1 სამარხი. 1 მ სიღრმის ორმოში დაკრძალული იყო ერთი მიცვალებული, ზურგზე მწოლი, გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. სამარხი გადახურილი იყო ხის კონსტრუქციაზე დაყრდნობილი კრამიტის ორფერდა სახურავით, შიგ აღმოჩნდა ოქროსა (ბეჭდები, საყურეები) და ვერცხლის (არმაზულ-წარწერიანი თასი, 2 სურა, ქამრის ნაწილები, ბეჭდები) ნივთები, მინის ჭურჭელი, გიშრის მძივები და სხვა.

ქუშანაანთ გორის სამაროვანი გაბატონებულ სოციალურ ფენას განეკუთუვნბეა, სოფ. მაგრანეთი კი გვიანდელი ანტიკური ხანის ერწოს პოლიტიკური ცენტრი უნდა ყოფილიყო.

ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში ერწოს ველი კვლავ აღმავლობას განიცდიდა. ნამოსახლართა და სამაროვანთა სიმრავლე და მრავალფეროვანი მასალა იმ ხანის ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების დაწინაურებაზე მიუთითებს. ამ მხრივ საყურადღებოა თრანის სამაროვანი, სადაც შირიმის ფილებით ნაგებ ქვის სამარხებში რკინისა და ბრინჯაოს სამკაულების გვერდით გვხვდება ოქროსთავიანი საკინძებიც. ადრინდელი ფეოდალური ხანის ძეგლთა შორის მნიშვნელოვანია ქუშანაანთ გორის ნამოსახლარი და ქრისტიანული ხუროთმოძრვრების რამდენიმე ძეგლი (ბენწეწურების ეკლესია, არჩილის მონასტერი, საყრდიონის ეკლესია და სხვა). შუა ფეოდალურ ხანაში ერწოს ველი პოლიტიკურად "ჟალეთის ქვეყანას" ეკუთვნოდა. იმ ხანის ძეგლები მრავლადაა აღმოჩენილი. აბას I-ის შემოსევის შემდეგ ერწოს ველზე ინტენსიური ცხოვრება დიდი ხნით შეწყდა.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 94-95.
* *რამიშვილი რ.* ივრის ხეობის არქეოლოგიური ძეგლები, წგნ. 1 — სიონი, თბ. 1970
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ერქომაიშვილი**. |

**ერქომაიშვილები** — გურული ხალხური სიმღერების მომღერალ-მგალობელთა ტრადიციული ოჯახი. ცხოვრობდნენ სოფელ მაკვანეთში. განსაკუთრებით გამოირჩევა გიგო ერქომაიშვილის სამი ვაჟი - არტემი, ანანია, ვლადიმერი და არტემის შვილიშვილი ანზორი.

ისტორია
-------

ერქომაიშვილები თავდაპირველად ასკანაში ცხოვრობდნენ. გიორგი ერქომაიშვილი ადრე გარდაიცვალა და დარჩა მისი შვილი თომა მეუღლით და მცირეწლოვანი ივანეთი. ივანეს იშვიათი, „გამყივანი" ხმა ჰქონდა. ივანე ამღერეს მისი ბატონის, ტელემაკ ასათიანის ქალისა და აკეთელი სოფრომ მგელაძის ქორწილში. მისმა ნამღერმა ასკნანლებს აკეთლებზე გაამარჯვებინა. ქორწილის შემდეგ ტელემაკ ასათიანმა ივანე თავის სიძეს აჩუქა. 

ივანე აკეთში დაოჯახდა და ეყოლა სამი შვილი, რომელთაგან ორი, ბეგლარი და მიხეილი, სახადით ადრე გარდაიცვალა. ჩქარა მათ ივანე და მისი მეუღლე მიჰყვნენ და დარჩა მხოლოდ გიგო. გიგო ერქომაიშვილი ნათლია სოფრომ მგელაძემ თავის და ჯაჯიკს მისცა აღსაზრდელად მაკვანეთში. გიგო მაკვანეთში დაოჯახდა, ცოლად შეირთო ცნობილი მომღერლის, გიორგი ბაბილოძის და ეგვიტი. ეყოლა ათი შვილი, მათგან ცნობილი გახდა სამი: არტემი, ანანია და ვლადიმერი. გიგო ერქომაიშვილმა შექმნა გუნდი სოფელში. გიგოს გუნდი სოფლის ეკლესიაში გალობდა 1860-70-იან წლებში.

გიგო ერქომაიშვილის გუნდი
------------------------

გიგო ერქომაიშვილის ჩანაწერები ერთ-ერთი უძველესი ჩანაწერებია. მისი გუნდის მიერ ნამღერი 50 სიმღერა 1907 წელს ჩაწერეს გერმანელებმა თბილისში. გიგო ერქომაიშვილის გუნდში მღეროდნენ გიორგი ბაბილოძე, ივლინე კეჭაყმაძე, ერმილე მოლარიშვილი, გიორგი იობიშვილი, ნანიკო ბურძგლა, ლუკა თოიძე და არტემ ერქომაიშვილი. მომღერლების თბილისში დაბინავების ხარჯები ლიხაურელმა მასიკო სალუქვაძემ გაიღო. მომღერლები შეხვდნენ აკაკი წერეთელს.

არტემ ერქომაიშვილის გუნდი
-------------------------

1927 წელს არტემ ერქომაიშვილმა ქუთაისში ჩატარებულ I რესპუბლიკურ ოლიმპიადაზე ბათუმის გუნდი გაიყვანა. გუნდში მღეროდნენ გიგო, არტემ, დავით, ანანია და ვლადიმერ ერქომაიშვილები. ჟიურიმ გუნდს I ადგილი და უმაღლესი ჯილდო მიაკუთვნა. 1929 წელს გუნდი გამოვიდა თბილისში II რესპუბლიკურ ოლიმპიადაზე. 1930 წელს კი მონაწილეობა მიიღო თბილისში, რუსთაველის თეატრში გამართულ გამარჯვებული გუნდების კონცერტში. ამის შემდეგ არტემ ერქომაიშვილის გუნდი მიიწვიეს ლენინგრადში, მოსკოვსა და ხარკოვში.

ცნობილი ერქომაიშვილები
----------------------

* გიგო ერქომაიშვილი
* არტემ ერქომაიშვილი
* ანანია ერქომაიშვილი
* ვლადიმერ ერქომაიშვილი
* ანზორ ერქომაიშვილი

ლიტერატურა
----------

* *გეგეჭკორი ვ.* ქართული ხალხური სიმღერის ოსტატები, წგნ. 1—3, თბ. 1954—1966;
* ჟურნალი „ოზურგეთი", გვ. 3, 24 — 2001
* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 209.
* *ანზორ ერქომაიშვილი*, „შავი შაშვი ჩიოდა" — „ნაკადული", თბილისი, 1988
**ერაყი** — სახელმწიფო ახლო აღმოსავლეთში, ტიგროსისა და ევფრატის ხეობებში, დასავლეთ აზიაში. ფართობი — 437 072 კმ². სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ქუვეითი, სამხრეთით საუდის არაბეთი, დასავლეთით იორდანია და სირია, ჩრდილოეთით თურქეთი, აღმოსავლეთით ირანი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით სპარსეთის ყურეზე აქვს გასასვლელი.

ერაყის საზღვრების საერთო სიგრძეა 3631 კილომეტრი. ირანთან არსებული საზღვრის სიგრძეა 1458 კილომეტრი, იორდანიასთან 181 კილომეტრი, ქუვეითთან 242 კილომეტრი, საუდის არაბეთთან 814 კილომეტრი, სირიასთან 605 კილომეტრი, თურქეთთან 331 კილომეტრი. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 58 კილომეტრი.

ერაყის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს ზემო და ქვემო მესოპოტამიის ვაკეებს. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით სომხეთისა და ირანის მთიანეთების ქედებია, რომელთა სიმაღლე 3000 მეტრს აღემატება. სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით სირია-არაბეთის ზეგნის განაპირა ზოლია, სიმაღლე 900 მეტრამდე. მესოპოტამია ანუ ჯეზირე სწორი, აქა-იქ დაბორცვილი პლატოა, სიმაღლე 300-450 მეტრი. ქვემო მესოპოტამია 100 მეტრამდე სიმაღლის ალუვიური დაბლობია. ერაყის უმაღლესი წერტილია შეეხა-დარი, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3611 მეტრს აღწევს. მწვერვალი ერაყისა და ირანის საზღვარზეა აღმართული, ზაგროსის მთათა სისტემაზე. ამ მთიანის რაიონებისთვის დამახასიათებელია მაღალი სეისმურობა. სასარგებლო წიაღისეულიდან აღსანიშნავია ნავთობი, აირი, ფოსფორიტები და გოგირდი.

ერაყის ჩრდილო ნაწილში ხმელთაშუა ზღვის ჰავაა, კონტინენტური ტიპისაა, იცის ცხელი, მშრალი ზაფხული და თბილი, შედარებით წვიმიანი ზამთარი. ივლისის საშუალო ტემპერატურა ქალაქ მოსულში 34 °C, იანვრისა — 7 °C. მთაში მინიმალური ტემპერატურა 16 °C აღწევს. სამხრეთ ერაყში ჰავა ტროპიკულია. ბასრაში იანვრის საშუალო ტემპერატურა 11 °C, აგვისტოში 34 °C, ზოგჯერ ტემპერატურა 50 °C აღწევს. ატმოსფერული ნალექები მთიან რაიონებში 500 მმ-მდეა წელიწადში, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში 60-100 მმ. ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში დამახასიათებელია ხშირი მტვრიანი ქარიშხალი.

დიდი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს მდინარეებს ტიგროსსა და ევფრატს. ქალაქ ელ-კურნასთან ისინი ერთდებიან და ქმნიან მდინარე შატ-ელ-არაბს, რომელიც ერთვის სპარსეთის ყურეს. მდინარეები გაზაფხულზე დიდდებიან, ხშირია წყალმოვარდნა. ქვემო მესოპოტამიაში ბევრია ჭალის ტბა და ლია-ლელიანი. ერაყის უდიდესი ტბაა თართარი, რომლის ზედაპირის ფართობია 2710 კმ².

უდაბნოებში უადებია. მდინარეების ტიგროსის (შენაკადებით), ევფრატისა და შატ-ელ-არაბის ხეობებში ალუვიური ნიადაგებია, ტერიტორიის დანარჩენ ნაწილში — წაბლა და რუხი. ქვეყნის ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონებში მთა-მდელოს ნიადაგებია.

ერაყის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს სტეპს, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთით ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოში გადადის. მთის კალთები უმთავრესად ჯაგეკლიანია, მდინარეების ხეობებში კულტურული ლანდშაფტებია.

ტყეებს ქვეყნის ტერიტორიის მხოლოდ 2 % უკავია. ყველაზე მაღალი ქედების ზემო კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით. ერაყის სამხრეთით ფინიკის პალმა მოჰყავთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გეოგრაფიის ენციკლოპედია (რუსული)
***Entoloma hochstetteri*** — ქუდიანი სოკო. ნაპოვნია ახალ ზელანდიასა და ინდოეთში. პატარა ზომისაა; გამოირჩება მოლურჯო შეფერილობით, რომელსაც იწვევს აზულენის 3 პიგმენტი. დღემდე რჩება უცნობი ის, არის თუ არა იგი შხამიანი. იზრდება ხექცეულებს შორის. აქვს კონუსისებრი მუქი ლურჯი და მოლურჯო, მომწვანი ელფერის მქონე ქუდი, რომლის დიამეტრია 4 სმ. სპორების ზომები განისაზღვრება 9,9-13,2 და 11,8-13,2 მიკრომეტრით. გვხვდება ახალი ზელანდიის სამხრეთი და ჩრდილოეთი კუნძულების ტყეებში. კავშირში იმყოფება ნოთოფაგუსის და პოდოკარპუსის სახეობებთან. ნაპოვნია აგრეთვე ინდოეთში. აღნიშნული სახეობა (როგორც ლათ. Hygrophorus hochstetteri) პირველად აღწერა ავსტრიელმა მიკოლოგმა ერვინ რაიხარდტმა 1866 წელს. დღევანდელი ბინომიალური სახელწოდება მიენიჭა 1962 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Hongo T. (1990). "New and Noteworthy agarics from New Zealand". Reports of the Tottori Mycological Institute. **28**: 129–34.
2. ↑  Dhancholia S. (1989). "Entoloma hochstetteri (Agaricales) - a new record from India". Current Science **58**(3): 146–7.