recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ტრუპიალისებრნი** (ლათ. Icteridae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 16,5–53 სმ. ნისკარტი კონუსისებურია, ზოგიერთისათვის წვრილია, დანარჩენებისათვის — მასიური, ზოგჯერ საფუძველთან გაბერილი. კუდი საფეხუროვანია. შეფერილი არიან შავად, იშვიათად მურად, ზოგჯერ წითელ ან ყვითელ ტონებთან ერთად. აერთიანებს დაახლოებით 100-მდე სახეობას. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში; ბინადრობენ უდაბნოებში, პრერიებში, ჭაობებსა და ტყეებში. წარმოადგენენ ტოროლების, შოშიების, მოლაღურებისა და ძველი სამყაროს სხვა ფრინველების ბიოლოგიურ შემცვლელებს. მრავალი ტრუპიალი პოლიგამია, ცხოვრობს კოლონიებად. ბუდე მცირე ზომის ღია ნაგებობიდან მასიურ (1,8 მეტრის სიგრძის) „კალათამდეა", რომელიც ხეზეა განთავსებული. დედალი დებს 2–3-დან 5–6-მდე კვერცს; კრუხობს მხოლოდ დედალი. ზოგიერთი ტრუპიალი პარაზიტია, კვერცხს სხვა ფრინველების ბუდეში დებს. იკვებებიან მწერებით, თესლებით, ყვავილების ნექტრითა და ხილის წვენით. რამდენიმე მათგანი (მაგალითად, ქოჩორა ტრუპიალი) ზიანს აყენებს ხეხილის ხეებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრუპიალისებრნი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Icteridae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
**საჯილდაო ქვის აწევა** — საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გავრცელებული სპორტის ხალხური სახეობა, შეჯიბრება მძიმე ქვების აწევაში. არსებობდა საჯილდაო ქვის აწევის რამდენიმე საფეხური: ქარის გატარება, ანუ ქვის მიწიდან აღება, მუხლამდე აწევა, აწევა და ნაბიჯის გადადგმა, მკერდამდე აწევა, თავს ზემოდან აწევა, შეკაზმულ ცხენზე გადაგდება. დაწესებული იყო სხვადასხვა ჯილდო: ვინც ლოდს ოდნავ მაინც ააცილებდა მიწას, ხუთი ვერცხლით უნდა დაჯილდოვებულიყო; „ვინც მუხლამდე ასწევდა ერთ მუჭა ვერცხლს უბოძებდნენ, ხოლო ვინც მკერდამდე აიტანდა, ვერცხლით ქუდის ავსებას ჰპირდებოდნენ" (გიორგი შატბერაშვილი).

სვანეთში კალის სათემოში, კვირიკეს XI საუკუნის სალოცავის ეზოში, კვირიკობა დღეს (28 ივლისი) იმართებოდა შეჯიბრება საჯილდაო ლოდის აწევაში, რომელსაც „ბაჩა-ლიკედ" ერქვა. ზოგიერთი ლოდი 8-9 ფუთს იწონიდა. საჯილდაო ქვის აწევაში ზოგჯერ ქალებიც მონაწილეობდნენ, რომლებიც შედარებით მცირე ზომის ლოდებს ეჭიდებოდნენ. ვაჟა-ფშაველას მიერ ჩაწერილ ხალხურ ლექსში ხატი იაღსარი ამბობს: „გადავხე ერთი ავწიე, ღმერთო, შენ მამე ძალიო სამოცლიტრიანს რკინასა ქვეშ გაუვლიე ქარიო". ვაჟა მოიხსენიებს XIX საუკუნის პირველ ნახევარში მცხოვრებ ფშაველ გოგოთურს და წერს, რომ „მისი მოტანილი ბრტყელი, საფლავის ქვის მსგავსი ლოდი დღესაც გდია კოპალას სალოცავთან და ისეთი მძიმეა — ორ კაცს გაუჭირდება ამ ქვის გადაბრუნება. ჩემს ჯეელობაში მეც ბევრჯერ ვეჯაჯგურებოდი ამ გოგოთურის მოტანილ ქვას და ვცდილობდი გოგოთურზე მეტი ღონე გამომეჩინა. ეს ცდა, რასაკვირველია, ამაო იყო" („ფშაველი და მისი წუთისოფელი").

ლიტერატურა
----------

* *ბერიშვილი ე.*, სპორტის ენციკლოპედია, გვ. 434, თბ. 2006
მეფე სებასტიან I
**სებასტიანიზმი** — რწმენა პორტუგალიურ და ბრაზილიურ მითოლოგიაში, რომლის მიხედვითაც პორტუგალიის მეფე სებასტიან I პორტუგალიისთვის ყველაზე მძიმე სიტუაციაში დაბრუნდება ქვეყნის გადასარჩენად. სებასტიანიზმი თავიდან გაავრცელა მღვდელმა, ანტონიო ვიეირამ, რომელსაც ბევრი თანამოაზრე გამოუჩნდა და მალევე მთელს პორტუგალიასა და მის კოლონიებში დაამკვიდრა მითი მეფის შესაძლო დაბრუნებაზე.

გმირის დაბადება და მითი
-----------------------

სებასტიან I პორტუგალიის სამეფოს სათავეში იდგა 1554-1578 წლებში. მმართველობის პირველი 15 წელი მცირეწლოვნობის გამო იეზუიტების გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული. ის გატაცებული იყო სამხედრო კამპანიებით და გეგმავდა ჯვაროსნული ლაშქრობებს მაროკოში მცხოვრები მავრების წინააღმდეგ. 1578 წელს სათავეში ჩაუდგა პორტუგალიელთა ფლოტს, გადალახა გიბრალტარის სრუტე და მცირე ბრძოლების შემდეგ მიადგა ტანჟერს. უშედეგო ალყის შემდეგ გაიმართა ბრძოლა, რომელშიც მეფე სებასტიანი დაიღუპა. მისი ცხედარი ვერ აღმოაჩინეს 1598 წლამდე. 

ავისის დინასტია გაწყვეტის პირას იდგა, რადგან სებასტიანი უშვილოდ დარჩა. მისი გარდაცვალებიდან 2 წელში პორტუგალიაში გაბატონდნენ ჰაბსბურგები. მათი მმართველობით უკმაყოფილო პორტუგალიელები ხშირად აჯანყებებს აწყობდნენ. 1584, 1585, 1595 და 1598 წლებში მრავალმა პორტუგალიელმა დაიბრალა „სებასტიანობა", თუმცა უშედეგოდ.

სებასტიანიზმის გავრცელება
-------------------------

1630-ინაი წლებიდან ანტონიო ვიეირამ საბოლოოდ დააფუძნა სებასტიანიზმი და პორტუგალიელ ხალში უფრო განამტიკცა იმის იმედი, რომ ერთ დღეს მათი "დაკარგული" მეფე დაბრუნდებოდა და ყველა მტერს გაუსწორდებოდა ქვეყნის გადასარჩენად. 1640 წელს ჰაბსბურგების ჩამოგდებისა და სამეფოს აღდგენი შემდეგ მრავალი პორტუგალიელი ამტკიცებდა იმას, რომ სებასტიანი ქვეყნის ახალი მეფის, ჟუან IV-ის სახელით დაბრუნდა. 
1755 წელს, ლისაბონში მომხდარი კატასტროფული მიწისძვრა ხალხის აზრით სწორედ სებასტიანის განრისხება იყო ქვეყნის იმდროინდელი სამეფო ხელისუფლების მიმართ.

მალე სებასტიანიზმი გავრცელდა ბრაზილიაშიც. 1889 წელს ბრაზილიის ძველი რესპუბლიკის დაფუძნების დროს, მისი ახალი პრეზიდენტი, დეოდორუ და ფონსეკა ხალხმა სებასტიანად ჩათვალა. ეს ცრურწმენა XX საუკუნეშიც აქტუალური იყო, მაგრამ მალევე მისი მიმდევრების რიცხვი საკმაოდ შემცირდა. დღეს სებასტიანიზმი იმდენად გავრცელებული აღარ არის პორტუგალიურ ენებზე მოსაუბრე ქვეყნებში, მაგრამ მაინც არ კარგავს აქტუალურობას მისი მრავალწლიანი ისტორიის გამო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სებასტიან I
* პორტუგალიის სამეფო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The evolution of Sebastianism, by João Lúcio de Azevedo
**საჰლე-ვორკ ზევდე** (ამჰ. ሳህለወርቅ ዘውዴ; დ. 21 თებერვალი, 1950, ადის-აბება, ეთიოპია) — ეთიოპიელი დიპლომატი და პოლიტიკური მოღვაწე. ეთიოპიის მე-4 პრეზიდენტი 2018 წლის 25 ოქტომბრიდან. პირველი ქალი ეთიოპიაში, რომელმაც აღნიშნული თანამდებობა დაიკავა. პრეზიდენტად აირჩია ეთიოპიის პარლამენტმა 2018 წლის 25 ოქტომბერს. ზევდე მანამდე მუშაობდა დიპლომატად და იყო გაეროს გენერალური მდივნის ანტონიუ გუტერეშის სპეციალური წარმომადგენელი აფრიკის კავშირში, გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილე აფრიკის საკითხებში.

განათლება
---------

საჰლე-ვორკ ზევდე სწავლობდა ბუნების მეცნიერებებს მონპელიეს უნივერსიტეტში (საფრანგეთი). იგი თავისუფლად საუბრობს ამჰარულ, ფრანგულ და ინგლისურ ენებზე.

კარიერა
-------

საჰლე-ვორკ ზევდე არის ეთიოპიის დიპლომატიური სამახურის ვეტერანი. იგი 1989-1993 წლებში მუშაობდა სენეგალში ელჩად, რომლის აკრედიტაციაც ვრცელდებოდა მალის, კაბო-ვერდეს, გვინეა-ბისაუს, გამბიისა და გვინეის ტერიტორიაზე. 1993 წლიდან 2002 წლამდე იგი იყო ეთიოპიის ელჩი ჯიბუტიში და განვითარების საკითხებში სამთავრობოთაშორისო ორგანოს მუდმივი წარმომადგენელი. მოგვიანებით იგი მუშაობდა საფრანგეთში ელჩად, იუნესკოში მუდმივ წარმომადგენლად. 2002-2006 წლებში იყო ელჩი ტუნისში და მაროკოში.

საჰლე-ვორკე ზევდე მუშაობდა გაეროში სპეციალურ წარმომადგენლად და ხელმძღვანელობდა გაეროს გაერთიანებულ წარმომადგენლობას ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, სადაც ის ქალთა უფლებების დაცვისათვის იბრძოდა. მოგვიანებით მას ასევე ეკავა მთელი რიგი მაღალი თანამდებობები, მათ შორის ეთიოპიის მუდმივი წარმომადგენელი იყო აფრიკის კავშირში და გაეროს ეკონომიკურ კომისიაში აფრიკისათვის, ასევე მუშაობდა ეთიოპიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში აფრიკის საქმეთა გენერალურ დირექტორად. 

2011 წელს იგი გაეროს გენერალურმა მდივანმა პან გი მუნმა დანიშნა გაეროს ნაირობის განყოფილების გენერალურ დირექტორად. იგი იყო პირველი ადამიანი, რომელმაც დაიკავა გენერალური მდივნის მოადგილის თანამდებობა.

2018 წლის 25 ოქტომბერს აირჩიეს ეთიოპიის პრეზიდენტად და გახდა პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  „Ethiopia elects 1st female president; 'sets the standard'". *AP NEWS*. 2018-10-26. ციტირების თარიღი: 2018-10-26.
2. ↑
3. ↑  Secretary-General Appoints Sahlework Zewde of Ethiopia his Special Representative, Head of United Nations Office to African Union United Nations, press release of June 27, 2018.
4. ↑  Sahle-Work Zewde poised to be Ethiopia's first female president. ციტირების თარიღი: 25 October 2018
5. ↑  Ethiopia appoints career diplomat Sahle-Work Zewde as Africa's only female president.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 ივნისი 2020. ციტირების თარიღი: 25 October 2018

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეთიოპიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* მენგისთუ ჰაილე მარიამი
* ტესფაიე გებრე კიდანი
* მელეს ზენავი
* ნეგასო გიდადა
* გირმა უოლდ-გიორგის ლუჩა
* მულატუ ტეშომე
* საჰლე-ვორკ ზევდე
 |

 |
**სმოლვუდის წყალსაცავი** (ინგლ. Smallwood Reservoir) — წყალსაცავი მდინარე ჩერჩილზე. განლაგებულია ლაბრადორის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ნიუფაუნდლენდისა და ლაბრადორის პროვინციაში, კანადაში. აშენდა 1966–74 წლებში. ზედაპირის ფართობი 6527 კმ². მსოფლიოში ზედაპირის ფართობით რიგით მეორე წყალსაცავია. მდებარეობს ზღვის დონიდან 471 მ სიმაღლეზე. წყალსაცავი შეიქმნა XX საუკუნის 60–70-იან წლებში როდესაც დაიწყო მდინარე ჩერჩილზე კაშხლების აგება. სხვა წყალსაცავებისგან განსხვავებით, წყალი აქ მოთავსებულია 88 ჯებირში, რომელთა საერთო სიგრძე 64 კმ-ს უდრის. სმოლვუდის აშენებამდე წყალსაცავის ადგილას მდებარეობდა მრავალი ჭაობი და ურთიერთდაკავშირებული ტბა; ამათგან ორი მოზრდილი ტბა მიშიკამო და ლობსტიკი გახდა ამ უზარმაზარი წყალსაცავის ნაწილი და საბოლოოდ შეიქმნა 32,64 კმ³ მოცულობის წყალსატევი. სახელი ეწოდა ჯოზეფ რობერტ სმოლვუდის პატივსაცემად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალსაცავი

სქოლიო
------

1. ↑  Canadian Geographic Education | Churchill River.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-01. ციტირების თარიღი: 2020-07-04.
2. ↑  Word Lake Database, International Lake Environment Committee
3. ↑  Massive Smallwood Reservoir and Dry Waterfalls
ზიქურათი ურში. ზომები 64მХ46მ, სიმაღლე 30მ.
 შუამდინარეთი. ური
**დიდი ზიქურათი ურში** (ეტემენიგურუს ზიქურათი) — ძველი შუამდინარეთის ქალაქ ურში საუკეთესოდ შემონახული სატაძრო კომპლექსი. აგებულია ძვ. წ. XXI საუკუნეში (დაახლოებით ძვ. წ. 2047 წელს) ადგილობრივი მეფეების ურ-ნამუსა და შულგას მიერ, ეკიშნუგალის სიწმინდე, მთვარის ღმერთის ნანას პატივსაცემად. გადაკეთებულია მრავალჯერ. ახალბაბილონური სამეფოს ხანაში ტაძარი მნიშვნელოვნად გააფართოვა მეფე ნაბონიდმა.

ისტორია
-------

ზიქურათის მშენებლობა მიმდინარეობდა ურის მესამე დინასტიის ხანაში, როდესაც აქადელთა და გუთიელთა თავდასხმების შემდეგ აღადგინეს ადგილობრივი სახელმწიფოებრიობა. ზიქურათი იყო არა მხოლოდ სალოცავი ტაძარი, არამედ, ასევე,საზოგადოებრივი დაწესებულება, არქივი და სამეფო სასახლე. მისი ყველაზე მაღალი ადგილიდან, როგორც ხელის გულზე ისე ჩანდა მთელი ქალაქი.

ზიქურათი წარმოადგენდა 20 მეტრიან აგურის შენობას. ის იყო 210მ. ფუნდამენტზე აღმართული სამი სხვადასხვა ფართობის თავწაკვეთილი პირამიდა. შენობა აგებული იყო მთლიანად გამომწვარი თიხის აგურით, ხოლო ზედაპირი წინასწარ ბიტუმით მოპირკეთებული აგურით. სამი მრავალსაფეხურიანი კიბე ( ერთი ცენტრალური ციცაბო და ორი გვერდითი) ერთდებოდა შენობის ზედა დანაშენზე, რომელიც წარმოადგენდა მთვარის ღმერთის — ნანას სალოცავს. ზედა სართული წარმოადგენდა, აგრეთვე, ტერიტორიას ვარსკვლავებზე დაკვირვებისთვის. კედლებს შიგნით მდებარეობდა მრავალი საცხოვრებელი ოთახი ქურუმებისა და ტაძრეულისათვის.

ზედა მინაშენი არ არის შემონახული. ნაგებობის პირველი მკვლევარი ლეონარდ ვული ვარაუდობდა, რომ ეს კიბეები ძველად დაფარული იყო მწვანე ნარგავებით, რათა მთელი ეს მთა მოსახლეობის თვალში გამოჩენილიყო, როგორც ალუვიური დაბლობი წმინდა მთაზე.

ურის ზიქურათი წარმოადგენს ძველი შუამდინარეთის ძეგლთა კარგად შესწავლილ სახეობას. არ არის გამორიცხული, რომ ეტემენიგურუს აღნიშნული ზიქურათი ან მისი მსგავსი რომელიმე ზიქურათი წარმოადგენდა ბიბლიაში აღწერილი ბაბილონის გოდოლის პროტოტიპს.

თანამედროვე სახე
----------------

XX საუკუნეში ბრიტანეთის მუზეუმიდან ლეონარდ ვულის ექპედიციამ მრავალსაუკუნოვანი მტვრისაგან გაწმინდა ზიქურათი, რომლის შემდეგ ის აღდგენილ იქნა.ზიქურათის ეზოში ვულმა აღმოაჩინა ტაძრის არქივის ნარჩენები — სავაჭრო ინორმაციის შემცველი თიხის ფირფიტები, რომელშიც აღწერილი ქურუმები იყვნენ მთვარის ღვთაების მსახურები.

XXI საუკუნის ზღურბლზე ძეგლი შეეჯახა ახალ გამოცდებს. სადამ ჰუსეინმა გასცა ბრძანება აღეგდინათ შენობის ფასადი და მონუმენტური კიბე, რამაც დაამახინჯა მისი სახე. ამჟამად, ზიქურათიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ში მდებარეობს ამერიკული ავიაბაზა „ალი". ძეგლის სიახლოვეს მდებარეობს მეფე ნაბუქოდონოსორ II-ის სასახლის ნანგრევები, ხოლო ზიქურათთან მდებარე უახლოესი ქალაქია — ნასირია.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზიქურათი
* ბაბილონის გოდოლი
* ბაბილონი
* აქადის იმპერია
* ნაბუქოდონოსორ II

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ერაყის ანტიკური წარსული
* მესოპოტამია

ლიტერატურა
----------

* Вулли Л. Ур халдеев. — М.: Издательство восточной литературы, 1961. — 254 с. — (По следам исчезнувших культур Востока). — 25 000 экз.
* Mitchell T. C. Biblical Archaeology: Documents from the British Museum. Cambridge University Press, 1988. P. 25.
* Leick G. A Dictionary of Ancient Near Eastern Architecture. ISBN 0-415-00240-0. P. 230.
**სებასტიან კაბოტი** (იტალ. Sebastiano Caboto; დ. 1474, ვენეციის რესპუბლიკა — გ. 1557) — იტალიელი მოგზაური, ჯონ კაბოტის შვილი. დაიბადა ვენეციის რესპუბლიკაში. 1508 წელს უფლებამოსილება მიიღო აზიაში მიმავალი ჩრდილოეთის გზა მოეძებნა. მან ჩრდილოეთ ამერიკისაკენ გაცურა, სავარაუდოდ, ლაბრადორს მიაღწია და ინგლისში დაბრუნდა. 1526 წელს მოლუკის კუნძულებზე ესპანეთიდან გაემგზავრა ოთხგემიანი ფლოტით. სამხრეთ ამერიკაში ჩასვლის შემდეგ მოიხსნა დაკისრებული ვალდებულება და მდინარე პლეიტის ნაპირების კვლევა დაიწყო ოქროსა და ვერცხლის მოსაძიებლად. ამასთანავე, თანამედროვე ურუგვაისა და არგენტინის ტერიტორიებზე მცირე კოლონიები დააარსა. 1530 წელს ესპანეთში დაბრუნებულს ბრალი დასდეს დაკისრებული მოვალეობის უგულებელყოფაში, მაგრამ მალევე შეიწყალეს. 

სებასტიან კაბოტი ინგლისისა და ესპანეთისათვის ეძებდა აზიისაკენ მიმავალ საზღვაო გზას. 1508-09 წლებში ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელს ინგლისისათვის ეძებდა, 1526-30 წლებში კი ესპანეთისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაბოტი
* სებასტიან კაბოტი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უღელი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„უღელი"** — საქართველოდან საზღვარგარეთ სასწავლებლად წასული ახალგაზრდობის მიერ დაარსებული საზოგადოება. ჩამოყალიბდა 1873 წელს ციურიხში. საზოგადოების მიზანი იყო საზღვარგარეთმყოფი ქართველი მოსწავლე ახალგაზრდობის გაერთიანება, ევროპის სოციალური მოძრაობის, საზოგადოებრივი აზრისა და ლიტერატურის შესწავლა და პოპულარიზაცია საქართველოში, საერთოდ, კავკასიაში. 1873 წლის ნოემბრის თვეში ციურიხის „უღელის" წევრთა უმრავლესობა ჟენევაში გადავიდა და იქ ჩამოაყალიბა ჟენევის „უღელი", რომელმაც 1876 წლამდე იარსება. მალე მათ შეუერთდნენ ქართველი ხალხოსანი რევოლუციონერები. „უღლის" მესვეურები იყვნენ გიორგი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე და სერგეი მესხი. „უღლის" ყველა წევრის ოცნება იყო სამშობლოს განთავისუფლება, რის გამოც ცდილობდნენ კონტაქტის დამყარებას სხვა ქვეყნების ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობასთან. ისინი აიდეალებდენ სახელმწიფოებრიობის რესპუბლიკურ ფორმას. აქტიურად სწავლობდნენ სოციალისტურ იდეებს, ეცნობოდნენ I ინტერნაციონალური სექციის მუშაობას და მონაწილეობდნენ მის კრებებში. დიდ ყურადღებას უთმობდნენ ლიტერატურულ კრიტიკას და ესთეტიკას. ხელს უწყობდნენ ქართულ ლიტერატურაში ევროპული მხატვრული კულტურის ათვისებას. მათვე შეიმუშავეს ქართული სკოლებისათვის სახელმძღვანელოების შედგენის გეგმა და ჩამოაყალიბეს მთარგმნელთა კომისია.„უღელმა" მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა რუსულ და ევროპულ ცივილიზაციასთან ქართული კულტურის შემოქმედებით დაკავშირებაში.

ლიტერატურა
----------

* *აბზიანიძე გ.* ნარკვევები XIX საუკუნის ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიიდან, თბ. 1959;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 193.
**სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი** — ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოლქის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება. 2012 წელს იგი რეორგანიზებული იქნა ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალურ უნივერსიტეტში, სტრუქტურულ ერთეულად გაწევრიანებით. სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ცნობილია კლასიკური მრავალდონიანი და მულტიდისციპლინარული განათლების მაღალი დონით.

როგორც კლასიკური უნივერსიტეტი, სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს 1996 წლიდან. იგი შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 1996 წლის 28 თებერვლის Nგანკარგულების შესაბამისად სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტისა და მოსკოვის სახელმწიფო სამართლის აკადემიის ფილიალის ბაზაზე, რომელიც თავის ისტორიას ხელმძღვანელობს 1930 წლიდან.

უნივერსიტეტი მოიცავდა 12 ფაკულტეტს, ფილიალებს ქალაქებში: ბუდენოვსკი, გეორგიევსკი, იზობილინი, სვეტლოგრადი; წარმომადგენლობები ჩერკესკში, ელიტაში და კისლოვოდსკში. ინფორმატიზაციის რეგიონალური ცენტრი, ინტერნეტ განათლების რეგიონალური ცენტრი, სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური განათლების ინსტიტუტი და ახალი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა. უნივერსიტეტი ასევე აქტიურად თანამშრომლობდა 25-ე გიმნაზიასთან.

ისტორია
-------

როგორც კლასიკური უნივერსიტეტი, სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფუნქციონირებს 1996 წლიდან. იგი შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 1996 წლის 28 თებერვლის No 189 განკარგულების შესაბამისად, სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტისა და მოსკოვის სახელმწიფო იურიდიული აკადემიის ფილიალის ბაზაზე.

1930 წლის 6 დეკემბერს, სახალხო კომისართა საბჭოს და რსფსრ-ს განათლების სახალხო კომისარიატის განკარგულების შესაბამისად, შეიქმნა სტავროპოლის აგროპედიკური ინსტიტუტი. 1932 წელს აგრო-პედაგოგიურ ინსტიტუტს ეწოდა სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი და 1940 წელს მას შეუერთდა სტავროპოლის მასწავლებელთა უცხო ენათა ინსტიტუტი. 

ნაცისტების ოკუპაციის დროს, 1942 წლის აგვისტოდან, სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი არ მუშაობდა. მისი სრულფასოვანი საგანმანათლებლო საქმიანობა 1943 წლის იანვარში დაიწყო

1958 წელს, სსრკ უმაღლესი განათლების სამინისტროს გადაწყვეტილებით, სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი გახდა პირველი კატეგორიის უმაღლესი სასწავლებელი. 50 წლის იუბილეს წელს (1980 წელს) ინსტიტუტს მიენიჭა ხალხთა მეგობრობის ორდენი ორდინალური პერსონალის მომზადებისა და სტუდენტთა საერთაშორისო განათლების სფეროში გაწეული დიდი მომსახურებისთვის.

1990 წელს ასოცირებული პროფესორი შაპოვალოვი აირჩიეს სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორად.

1993 წელს გადაკეთდა სტავროპოლის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტად, ხოლო 1996 წელს უნივერსიტეტსა და მოსკოვის სახელმწიფო სამართლის აკადემიის ფილიალის ბაზაზე შეიქმნა სტავროპოლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, რომლის პირველი რექტორი იყო პროფესორი შაპოვალოვი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт СКФУ დაარქივებული 2019-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* Официальный сайт СГУ

სქოლიო
------

1. ↑  Приказ министерства образования и науки РФ № 444 от 28.05.2012
2. ↑  Календарь государственных праздников Российской федерации, памятных дат и знаменательных событий Ставропольского края на 2011 год.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-16. ციტირების თარიღი: 2015-01-17.
**სტამბოლის ღვთისმშობლის ქართული კათოლიკური ეკლესია** (თურქ. Bomonti Gürcü Katolik Kilisesi) — ლურდის ღვთისმშობლის სახელობის ქართულ-კათოლიკური ტაძარი სტამბოლში, შიშლის რაიონის, ფერიქოის უბანში; ბომონთის კვარტალში. 

მოქმედია დღეისთვისაც. ერთ-ერთია მცირეოდენ ქართულ კათოლიკურ ეკლესიათაგან. აგებულია 1861 წელს, ქართველი კათოლიკე აბატისა და ეპისკოპოსის, პეტრე ხარისჭირაშვილის თაოსნობით. ფერიქოიშივე დააარსა მანვე დედათა და მამათა მონასტრები. შემდგომში, სტამბოლში მცხოვრებ ქართველ კათოლიკეთა რიცხვის შემცირების გამო, მრევლში მოიმატა თურქ და სომეხ კათოლიკეთა წილმა. ჯერ კიდევ 1950-იან წლებში ქალაქში 10 000-მდე მარტო კათოლიკე ქართველი ცხოვრობდა. ადნან მენდერესის პრემიერობისას, 1955 წლის სტამბოლის დარბევის შემდეგ ბევრმა აქაურმა ქართველმა დატოვა ქალაქი. დღესდღეობით სტამბოლის ქართულ-კათოლიკური თემი 200-დან 250-მდე კაცისაგან-ღა შედგება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტამბოლის ქართული მონასტერი // tao-klarjeti.com დაარქივებული 2016-12-07 საიტზე Wayback Machine.
* (თურქული) İstanbul’da GÜRCÜ Cemaati ve Katolik Gürcü kilisesi. Şalom. ციტირების თარიღი: 2015-02-22.
* (თურქული) Gürcü Kilisesi’ni boğmamaya özen gösterdi, 4 projeyi gündeme aldı. Hürriyet. ციტირების თარიღი: 2017-02-22.
* (ინგლისური) A Georgian Catholic Church in Istanbul. ციტირების თარიღი: 2017-02-22.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სვირი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**სვირი** — ქართული ღვინო და ადგილწარმოშობის დასახელება.

ღვინო
-----

სვიის ღვინო ეწოდება ადგილწარმოშობის ზონა სვირში მოწეული სამი ჯიშის ცოლიკოურის, კრახუნას და ციცქასგან დაყენებულ ღვინოს. დგება მაღალმჟავიანი, ხალისიანი, ციტრუსისა და ყვითელი ხილის არომატებით მდიდარი თეთრი ღვინო. ტრადიციულად, ცნობილი იყო სვირის კრახუნა, რომელშიც ასევე ურევდნენ ოცხანურ საფერეს.

ადგილწარმოშობის ზონა
--------------------

სვირის ზონა მდებარეობს იმერეთში, მდინარე ყვირილას მარცხენა სანაპირო ზოლში, შუა იმერეთის სამხრეთი მთისწინეთის ჩრდილოეთ დაქანებაზე, სოფელ სვირის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მოიცავს სოფლებს პირველი სვირი, მეორე სვირი და როდინაული. სვირის ზონა მოიცავს 2700 ჰექტარ ტერიტორიას. მოდის ციცქა, ცოლიკოური, კრახუნა და ოცხანური საფერე.

მიეკუთვნება ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატის ოლქს და ხასიათდება რბილი, თბილი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. მზის ნათების წლიური ხანგრძლივობა 2100 საათია, ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 14º, ნალექების წლიური ჯამია 1500 მმ. ძირითადად გაბატონებულია დასავლეთის და აღმოსავლეთის ქარები. გავრცელებულია ნეშომპალა-კარბონატული, ყომრალი და თიხნარი ნიადაგები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სვირი – Georgian Wine Infographics

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
ატენური · ახაშენი · გურჯაანი · ვაზისუბანი · თელიანი · კარდენახი · კახეთი · მანავი · მუკუზანი · ნაფარეული · სვირი · ტვიში · ტიბაანი · ქინძმარაული · ყვარელი · წინანდალი · ხვანჭკარა · კოტეხი · ხაშმის საფერავი · ბოლნისი · სალხინოს ოჯალეში · ახმეტა (ახმეტის მწვანე) · წარაფი · ახოები · მაღრაანის ქისი · ზეგაანი · ოყურეშის უსახელოური · ასურეთული შალა · ოკამი · |

 |
**უღლება**, *უღვლილება* — ზმნის ფორმის ცვლილება პირის, რიცხვის, დროის, კილოს და ასპექტის გრამატიკული კატეგორიების მიხედვით. ცვლად ფორმათა ერთობლიობა ქმნის უღვლილების პარადიგმას. ერთი და იმავე დროის და კილოს გამომხატველ ფორმას, რომელიც აერთიანებს მხოლობითი და მრავლობითი ირცხვის სამივე ფორმებს, ეწოდება მწკრივი. ზმნაში შეიძლება აღინიშნოს, და ამდენად, იცვალოს სუბიექტური და ობიექტური პირები. მთის იბერიულ-კავკასიურ ენებში არსებობს აგრეთვე კლასოვანი და პიროვან-კლასოვანი უღვლილება.

თანამედროვე ქართულ ნაში 11 მწკრივია, რომელიც იყოფა სამ სერიად. პირველ სერიაში გამოიყტოფა აწმყოსა და მყოფადის წრე. I სერიის აწმყოს წრეში შედის აწმყო, უწყვეტელი, აწმყოს კავშირებითი; მყოფადის წრეში ერთიანდება მყოფადი, ხოლმეობითი, მყოფადის კავშირებითი.; მეორე სერიაში შედის წყვეტილი და II კავშირებითი; მესამე სერიაში გაერთიანებულია I თურმეობითი, II თურმეობითი და III კავშირებითი. უღვლილების პარადგიმა განსხვავებულია ძველ ქართულსა და ქართული ენის დიალექტებში. ძველ ქართულში ფუნქციონირებდა ხოლმეობითისა და ბრძანებითის მწკრივები. თხრობითი კილოს მყოფადის გამოსახატავად გამოიყენებოდა კავშირებითის ფორმები. დიალექტებში სხვაობა ორი სახისაა: დაცულია არქაული ვითარება გარკვეული ნაირსახეობებით, ან გვაქვს დიალექტური ინოვაცია, ჩამოყალიბდა IV სერია. 

ქართულში უღვლილების სამი ძირითადი ტიპი გამოიყოფა: მოქმედებითი, ვნებითი და საშუალი გვარის ზმნებისა. მოქმედებითი გვარის ზმნებს აქვთ ყველა მწკრივი და იშვიათი გამონაკლისის გარდა უღვლილებისას ფუძეს ან ძირს არ იცვლიან. III სერიაში მათთვის დამახასიათებელია ინვერსია: სუბიექტური და ობიექტური პირის ნიშნების ფუნქციების ურთიერთშენაცვლება. ვნებით გვარში განირჩევა ერთპირიანი და ორპირიანი ზმნების უღვლილება: მათ შორის სხვაობა თავს იჩენს III სერიაში. საშუალო გვარის ზმნები დეფექტური უღვლილებით ხასიათდება. ამ ზმნების საკუთარი ფუძის ან მხოლოდ აწმყოს მწკრივი აქვთ, ან აწმყოს წრის მწრიკვები. სხვა მწკრივები ან საერთოდ არა აქვთ, ანდა ივსებენ შესაბამისი ძირის მოქმედებითი და ვნებითი გვარის ფორმებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჯორბენაძე, ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 194.
* *შანიძე, ა.*, „ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები", ტ. 3, თბილისი, 1980
* *ჩიქობავა, ა.* „ქართული ზმნის ნაკვეთულთა დაჯგუფების პრინციპისათვის" „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება", ტ. 13, 1962
* *ჩიქობავა, ა.* „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი" წიგნი 1, თბილისი, 1950
ფილადელფიის მერიის შენობა
**ფილადელფიის მერია** — ქალაქ ფილადელფიის, პენსილვანია, მთავრობის რეზიდენცია. 167 მ სიმაღლით, ქანდაკების ჩათვლით, ეს არის მსოფლიოში სიმაღლით მეორე ქვის წყობით ნაგები შენობა და მხოლოდ 0,49 მეტრით ჩამორჩება ტურინის მოლე-ანტონელიანას. შენობის წონის მნიშვნელოვანი წილი მოდის 6,7 მ სისქის გრანიტისა და აგურის კედლებზე, ლითონის კარკასის ნაცვლად; ფასადის მოპირკეთების ძირითადი მასალაა კირქვა, გრანიტი და მარმარილო.

შენობა უმაღლესი საცხოვრებლად ვარგისი ნაგებობა იყო მსოფლიოში 1901-08 წლებში და უმაღლესი პენსილვანიაში 1932 წლამდე, როდესაც მას გალფ-ტაუერმა გაუსწრო. ფილადელფიაში ის შემდეგაც რჩებოდა უმაღლეს ნაგებობად, სანამ "One Liberty Place" (1984-87) დაარღვევდა არაფორმალურ "ჯენტლმენურ გარიგებას", რომელიც ქალაქში შენობების სიმაღლეს საზღვრავდა. ამჟამად ის პენსილვანიაში სიმაღლით მე-15-ეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფილადელფიის მერია***

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **სტრატოსფერო.** |

დედამიწის ქერქი. ხმელეთის ზედა ნაწილი უკავია დედამიწის ქერქს. ჭრილი
**სტრატისფერო** — დედამიწის ქერქის ზედა ნაწილი, რომელიც შედგება დანალექი ქანებისაგან. დედამიწის ფენობრივი დანალექი გარსი, ლითოსფეროს ნაწილი, რომელიც შეისწავლება გეოლოგიურ მეცნიერებებსა და პალეოგეოგრაფიაში. დედამიწის ქერქის ყველაზე დეტალურად შესწავლილი 10–20 კმ სტრატისფეროს შეადგენს. აგებულია ფენობრივი დანალექი წარმონაქმნებით, რომლებიც დედამიწის ზედაპირს თხელი საფარველით ფარავენ. ისინი ძირითადად შედგება მაგმური ქანების ნგრეული პროდუქტისაგან, აგრეთვე გააჩნიათ ქემოგენური და ორგანოგენული წარმოშობა. დედამიწის ნივთიერების საშუალო სიმკვრივე თითქმის ორჯერ აღემატება სტრატისფეროს სიმკვრივეს. დანალექი გარსი წარმოქმნის დედამიწის ყველაზე ზედა მყარ გარსს, რომელიც აგებულია ფენობრივი არამეტამორფიზებული დანალექი და ვულკანური ქანებით. ეს ფენა იჭრება ძველი ფარების მიმართულებით და შუაოკეანური ქედებისაკენ. ასეთი საფარველი იკავებს ხმელეთის 119 მლნ. კმ²-ს (საერთო ფართობის 80 %).

სქოლიო
------

1. ↑  ავტ. კოლექტივი (2014). *ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. თბილისი:  თბილ. უნ-ტის გამ-ბა,   გვ. 320.
2. ↑  Стратисфера // Большой современный толковый словарь русского языка. 2012
3. ↑  Офман П. Е. О гипотезах и обобщениях в тектонике // Очерки по истории геологических знаний. Вып. 12: М.: АН СССР, 1963. С. 144—196.
4. ↑  Ронов А. Б. Схема строения осадочной оболочки Земли // Стратисфера или осадочная оболочка Земли: Количественное исследование. М.: Наука, 1993. C. 8.
**სუკურის კულტურული ლანდშაფტი** მდებარეობს ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. მიიჩნევა კულტურული ლანდშაფტის თვალსაჩინო ნიმუშად, რომელიც გამოირჩევა თავის ჰიდის სასახლეებით, დატერასებული მინდვრებითა და სოფლებით, რომლებიც საუკუნეთა მანძილზე უცვლელი დარჩა. 

სუკურში შეღწევადობა თითქმის შეუძლებელია და შესაბამისად ტურიზმი შეზღუდულია. 1999 წლიდან ლანდშაფტი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. 

ფერმერები დღემდე განაგრძობენ ტერასებზე ფეტვისა და სხვა მარცვლეულების მოყვანას. ტერასები ასევე გამოიყენება რიტუალებისთვის, აქ განლაგებულია ტაძრები და სამარხები. 
მჭედლები დღემდე იყენებენ ტრადიციულ სამჭედლოებს, რათა გორაკებიდან უხვად მოპოვებული რკინისგან სხვადასხვა იარაღი დაამზადონ. სოფლის მეფე - ჰიდი, განსჯის დავებს და იღებს გადაწყვეტილებებს მთელი საზოგადოებისთვის. დიდია მისი სპირიტუალური როლიც - ის წინაპართა ყველა რელიგიური კულტისა და დღესასწაულის თავში დგას. 

სოფლეში დგას ერთი ბაობაბის ხე, რომელთან მიახლოებასაც ადგილობრივები ტურისტებს არ ურჩევენ, რადგან მათი თქმით შემხები ჰერმაფროდიტად გადაიქცევა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიგერიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sukur Cultural Landscape
* Sukur: A Culture of the Mandara Mountains

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიგერიაში ნიგერიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
სუკურის კულტურული ლანდშაფტი  • ოსუნ-ოსოგბო  |  |

 |
**ფილა ბრაზილეირო** (პორტ. Fila brasileiro) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი ბრაზილიაში XIX საუკუნეში.

ეს ძლიერი მასტიფი ორი ადგილობრივი ბრაზილიური ჯიშის ერთ-ერთი წარმომადგენელია. ის მიიღეს ესპანური და პორტუგალიური მასტიფების და ბლადჰაუნდების შეჯვარებით დაკარგული შინაური ცხოველების მოსაძებნად და სანადიროდ. ფილა ბრაზილეირო ძლიერი, შთამბეჭდავი გარეგნობის მქონე ძაღლია და პატრონის მიმართ ერთგულებით გამოირჩევა, თუმცა ზოგჯერ ეჭვით უყურებს უცნობებს.

ბლადჰაუნდთან მას აერთიანებს გრძელი დრუნჩი, დანაოჭებული კანი და მეძებრის შესანიშნავი თვისებები. როდესაც ფილა ბრაზილეირო ნადირს მიაგნებს, თავს არ ესხმის, არამედ მონადირეს ელოდება. ამ შესანიშნავმა თვისებამ ძალიან გაზარდა ფილა ბრაზილეიროს პოპულარობა ბრაზილიაში მონობის დროს, იმიტომ რომ მათ შეეძლოთ პატრონთან გაქცეული მონების დაუზიანებლად დაბრუნება. 

ფილა ბრაზილიეროს გარეგნობამ და მისმა მუშა თვისებებმა განაპირობა მისი გავრცელება ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში, თუმცა ზოგიერთ ქვეყანაში ეს ჯიში აკრძალულია პოტენციური აგრესიულობის გამო. ფილა ბრაზილეიროს აქვს ძლიერი, სწორი ზურგი, ძალიან სქელი კისერი. ბალანი მოკლეა, ხშირი, გლუვი და რბილი. შეიძლება მრავალნაირი შეფერილობის იყოს. ძნელად ეგუება ქალაქის პირობებს და ბავშვებს. კარგად იტანს სიცივეს და სიცხეს, კარგი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილა ბრაზილეირო დაარქივებული 2013-04-17 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფილა ბრაზილეირო***
ლოგოლოგო
მუზეუმი მთავარი ფასადი
**ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმი** (ინგლ. Philadelphia Museum of Art) — ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ფილადელფიის ფეარმონტის პარკში ბენ ფრანკლინის პარკვეის დასავლეთ ბოლოში, დაფუძნდა 1876 წელს ქვეყნის ას წლისთავთან დაკავშირებით და დღეისთვის აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი მუზეუმია. მნახველებისთვის კარი 10 მაისს, 1877 წელს გაიხსნა. მისი ამჟამინდელი შენობის პირველი ნაწილი, რომელზეც მშენებლობა 1919 წელს დაიწყო, 1928 წლის გაზაფხულზე დასრულდა.

ყოველწლიურად მუზეუმი 20-მდე სპეციალურ გამოფენას აწყობს და მას დაახლოებით 800.000 ადამიანი სტუმრობს. ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ცნობილი სპეციალური გამოფენები, რომლებსაც ათასობით ადამიანი სხვადასხვა შტატიდან და საზღვარგარეთიდან დაესწრო იყო სეზანის (1996-ში, 548.000 მნახველი) და სალვადორ დალის (2005-ში, 370.000 მნახველი) ნამუშევართა გამოფენა. ამ გამოფენების უნიკალურობა იმაში მდგომარეობდა, რომ მუზეუმმა მოახერხა კერძო კოლექციებიდან გამოეთხოვა მხატვართა თითქმის ყველა ცნობილი ნამუშევარი და მათი სრული კოლექცია წარმოედგინა მნახველებისთვის.

მუზეუმი განსაკუთრებით ცნობილია პენსილვანიის გერმანული ხელოვნების, მე-18 და მე-19 საუკუნეების ავეჯისა და ჭურჭლის მნიშვნელოვანი კოლექციებითა და ფილადელფიელი მხატვრის თომას იკინსის ნამუშევრებით.

მუზეუმი ცნობილია არა მხოლოდ მისი არქიტექტურითა და კოლექციებით, არამედ იმ როლითაც, რემელიც მან კინოფილმ „როკის" განთქმულ სცენაში ითამაშა. ხშირად შეამჩნევთ მუზეუმის დამთვალიერებლების მცდელობას გაიმეორონ როკის ცნობილი არბენა მუზეუმის გარე კიბეებზე. ერთი პერიოდი კიბეების თავზე როკის ბრინჯაოს ქანდაკება იდგა, თუმცა მის მხატვრულ ღირებულებაზე მოქალაქეთა გაცხარებული კამათის შემდეგ ის ამ ადგილიდან მოიხსნა. ამჟამად მხოლოდ როკის ნაფეხურების ხილვა შეიძლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90135750
* BNE: XX143371
* BNF: cb118668984 (data)
* CANTIC: a11135256
* CiNii: DA01461891
* GND: 235279-5
* ISNI: 0000 0004 0453 6400
* LCCN: n79005616
* LNB: 000062677
* MusicBrainz: 4686e84d-3210-4e3d-bc4d-f172b573b422
* NDL: 00629091
* NKC: ko2003192609
* NLA: 35420649
* NSK: 000204583
* RERO: 02-A000185619
* The SBN id VEAV020821 is not valid.
* SELIBR: 126282
* SUDOC: 026418142
* Trove: 946525
* ULAN: 500214534
* VIAF: 137352121
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 137352121

 |
თბილისის ფილარმონია
**ფილარმონია** (ბერძნ. *philéo* — მიყვარს და *harmonía* — ჰარმონია) — საკონცერტო ორგანიზაციებისა და საზოგადოებების სახელწოდება ზოგიერთ ქვეყანაში. XIX საუკუნეში ევროპისა და ამერიკის ქალაქებში (პეტერბურგი, მოსკოვი, ბერლინი, ლონდონი, ნიუ-იორკი და სხვა) შეიქმნა ფილარმონიული საზოგადოებები, რომლებიც პროპაგანდას უწევდნენ სიმფონიურ მუსიკას. XX საუკუნეში ასეთი საზოგადოებები ფართოდ გავრცელდა, ევროპის სოციალისტურ ქვეყნებში და საბჭოთა კავშირში სახელმწიფო ორგანიზაციებად იქცნენ.

სსრკ-ში ფილარმონიის მიზანი იყო მუსიკალური ნაწარმოებების, შემსრულებელთა ხელოვნების, აგრეთვე საესტრადო ხელოვნების სხვადასხვა სახეობის (ცეკვა, მხატვრული კითხვა და სხვა) პოპულარიზაცია. პირველი ფილარმონიები ჩამოყალიბდა პეტროგრადში (1921), მოსკოვში (1922). სსრკ-ში სულ 140-მდე ფილარმონია იყო. ფილარმონიას მუდმივ შტატში ჰყავს შემსრულებლები, მუსიკალური კოლეკტივები (სიმფონიური და კამერული ორკესტრები, გუნდები).

საქართველოში ფილარმონიული საზოგადოება შეიქმნა 1905 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 300.
ფოტო გადაღებული California Coastal Records Project პროექტის ფარგლებში, რომელზეც გამოსახულია ბარბრა სტრეიზანდის მფლობელობაში მყოფი აპარტამენტები. 
**სტრეიზანდის ეფექტი** (ინგლ. Streisand effect) — ფენომენი, რომლის დროსაც რაიმე ინფორმაციის წაშლის მცდელობას მივყავართ ამ ინფორმაციის ფართოდ გავრცელებისაკენ, უმეტესწილად ინტერნეტის მეშვეობით. მაგალითად, ფოტოს, ვიდეოსა და სხვა ფაილებთან წვდომის შეზღუდვას მივყავართ აღნიშნული ფაილების დუბლირებასა და მათ ფართო გავრცელებასთან. 

ტერმინი „სტრეიზანდის ეფექტი" ცნობილი გახდა 2003 წლიდან, როდესაც ბარბრა სტრეიზანდმა მიმართა სასამართლოს, რათა ფოტოგრაფ კენეტ ალდემანისგან 50 მილიონი დოლარის კომპენსაცია მიეღო, რადგან ამ უკანასკნელმა საიტზე Pictopia.com განათავსა სტრეიზანდის სახლის ფოტოსურათი.  

2004 წლის მაისში სასამართლომ სტრეიზანდის მოთხოვნილებები არ დააკმაყოფილა და ბარბრას დააკისრა ალდემანის სასამართლო ხარჯების დაფარვა. 

შემდგომში ჟურნალისტმა პოლ როჯერსმა შენიშნა, რომ სასამართლო დავის წყალობით სტრეიზანდის სახლი ძალზედ პოპულარული გახდა ინტერნეტში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კობრის ეფექტი
* ჰეროსტრატე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The perils of the Streisand effect Parkinson, Justin. BBC News, July 31, 2014.
**ფრთაფეხიანები** (ლათ. Pteropoda) — რბილტანიანების რიგი ბოლოლაყუჩიანი მოლუსკების ჯგუფისა. გავრცელებულია მსოფლიოს ყველა ზღვაში. განსაკუთრებით მრავალფეროვანია ტროპიკულ ზღვებში. პლანქტონომური ფორმებია. ფრთაფეხიანების ფეხი რედუცირებულია, ძალზე განვითარებულია პარაპოდიები — ფრთებისმაგვარი გვერდითი გამონაზარდები (აქედანაა სახელწოდება). სხეული ნახევრად გამჭვირვალეა, ხშირად მკვეთრი შეფერილობის. ცნობილია 100-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც გაერთიანებულია 2 ქვეჯგუფში: *Thecosomata* და *Gymnosomata*. პირველი მათგანის წარმომადგენლებს ზრდასრულ მდგომარეობაში აქვთ ნიჟარა, მანტიის ღრუ და ხშირად ლაყუჩებიც. *Thecosomata*-ს წარმომადგენლები იკვებებიან მიკროპლანქტონით, ვერტიკალურ მიგრაციებს ახორციელებენ წყლის სიზრქეში; *Gymnosomata*-ს სახეობები მტაცებლები არიან, ძირითადად *Thecosomata*-ებით იკვებებიან. ზოგიერთი მასიური სახეობა სარეწაო თევზებისა და უკბილო ვეშაპებისს საკვებია. ჰერმაფროდიტები არიან.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ლეჟავა გ.*, ფრთაფეხიანები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 400.
2. ↑  *Чесунов А. В.* Крылоногие // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 148.
სტრატოვულკანის დიაგრამა
ფუძიამა, მიძინებული ვულკანი იაპონიაში, რომელიც ბოლოს 1707-1708 წლებში ამოიფრქვა
**სტრატოვულკანი**, **შრეებრივი ვულკანი** (ლათ. stratum — ფენა და ვულკანი) — შერეული ვულკანი, რომლის კონუსი აგებულია ერთმანეთის მონაცვლე გამყარებული ლავური ნაკადებისა და ლავის შეცემენტებული (ლავა, ტეფრა, პემზა, ვულკანური ფერფლი) ნატეხებისაგან. წარმოიქმნება ლავის ამონთხევისა და ვულკანის აფეთქებითი მოქმედების დროს.

ფარისებრი ვულკანისგან განსხვავებით, სტრატოვულკანი ხასიათდება ციცაბო პროფილითა და პერიოდული, ფეთქებადი ამოფრქვევებით. კონუსის სიმაღლე რამდენიმე ათეული მეტრიდან რამდენიმე კილომეტრამდეა. ძაბრისებრი კრატერის დიამეტრი - ათეული მეტრიდან 2-3 კილომეტრამდე. ამოსული ლავა გამოირჩევა წებოვნების მაღალი ხარისხით, რაც ხელს უშლის მის დიდ მანძილზე გავრცელებას. 

ყველაზე ცნობილი სტრატოვულკანებია კრაკატაუ, რომელიც ყველაზე მასშტაბურად 1833 წელს ამოიფრქვა და ვეზუვი, რომლის ამოფრქვევამაც ჩვ.წ. 79 წელს ქალაქები, პომპეი და ჰერკულანუმი გაანადგურა. 

მნიშვნელოვანი სტრატოვულკანებია ასევე კლიუჩევსკაია-სოპკა, ფუძიამა და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვულკანების ტიპები
* მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **საქონელი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**საქონელი** — ქონების სახეობა ძველ საქართველოში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, საქონელი არის უსულო ხვასტაგი „საყოლელისაგან" განსხვავებული მოძრავი ქონება. ივანე ჯავახიშვილის დაკვირვებით, ტერმინი „საქონელი" ძველად მოძრავი უსულო საგან-ნივთების აღმნიშვნელი უნდა იყოს, თუმცა „შესაძლებელია სულდგმული საქონელიც ყოფილიყო, მაგ. ყოველგვარი შინაური პირუტყვიც, და უსულოც, მაგ. ნივთები, ავეჯეულობა, სურსათი და სხვა". ისიდორე დოლიძის აზრით, პირუტყვი არ შედიოდა საქონლის ცნებაში, „საქონელი" მხოლოდ უსულო მოძრავი ქონების შინაარსისა იყო. საქონლის იურიდიულ ბუნებაზე ძირითადად წარმოდგენას იძლევა გიორგი ბრწყინვალის, ბექას და აღბურას და ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნები. ჩვეულებრივ „საქონელი" ყველანაირი მოძრავი ქონების მნიშვნელობით იხმარებოდა (ბერძნული სამართლის ქართულ ვერსიაში „უძრავი საქონელიც" კი იხსენიება). ნივთების კლასიფიკაციის თვალსაზრისით საქონელი მამულს უპირისპირდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 196.
**სტივ მაკ-კარი** (ინგლ. Steve McCurry; დ. 23 აპრილი 1950) — ამერიკელი ფოტოჟურნალისტი. მის მიერ გადაღებულია უამრავი უნიკალური, ისტორიული თუ ღირსშესანიშნავი ფოტო. ერთ-ერთი ასეთი ფოტოა „ავღანელი გოგო", რომელიც თავდაპირველად გამოჩნდა „National Geographic"-ის ჟურნალებში, და რომელსაც საკმაოდ საინტერესო ისტორია აქვს.

ბიოგრაფია
---------

1968 წელს სტივ მაკ-კარიმ პენსილვანიის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიწყო კინემატოგრაფიის ისტორიის შესწავლა, თუმცა, საბოლოოდ, მან სწავლა გააგრძელა თეატრალური ხელოვნების ფაკულტეტზე, რომელიც 1974 წელს წარჩინებით და ღირსების ორდენით დაამთავრა. სტივ მაკ-კარი ფოტოგრაფიით დაინტერესდა მას შემდეგ, რა პენსილვანიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაზეთისთვის დაიწყო ფოტოების გადაღება. 

სტივ მაკ-კარიმ თავისი კარიერა დაიწყო ფოტო-რეპორტაჟის კეთებით ავღანეთში, სადაც მიმდინარეობდა საბჭოთა კავშირის ომი. უსაფრთხოებისა და ფოტოების გადაღების მიზნით, სტივ მაკ-კარი შეიმოსა (შეინიღბა) ავღანურ, ტრადიციულ ტანისამოსში, რომელზეც ფარულად იყო მიმაგრებული ფოტოაპარატი. სტივმა მოახერხე ასეთ რთულ სიტუაციაში გადაეღო საკმაოდ ბევრი ისტორიული სურათი, რომელიც ასახავდა იქაურ კონფლიქტებს. ამის შემდეგ, სტივ მაკ-კარიმ მიიღო რობერტ კაფას ოქროს მედალი ნომინაციაში საუკეთესო ფოტოგრაფიული მასალების გაშუქება უცხოეთიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
**„სიბრძნე ბალავარისი"** — შუა საუკუნეების პოპულარული ჰაგიოგრაფიულ-მორალური ხასიათის სასულიერო რომანის „ბალავარიანის" ქართული რედაქცია. 

თხზულება ინდური წარმოშობისაა. ქართულად იგი არაბული ენიდან უნდა იყოს გადმოკეთებული. მასში მოთხრობილია ინდოეთში ქრისტიანობის გავრცელების ამბავი: ინდოეთის მეფის აბენესის ვაჟს იოდასაფს ქრისტიანობაზე მოაქცევს მეუდაბნოე ბალავარი. იოდასაფი ქრისტიანობას ინდოეთის სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადებს. თხზულება შუა საუკუნეებში ინტერესს იწვევდა თხრობის იგავარაკული სტილით (ბალავარის ბრძნული შეგონებანი იოდასაფისადმი წარმოდგენილია იგავებად) და სიუჟეტის რომანული ელემენტით (იოდასაფს ცთუნების მიზნით მეფე ულამაზეს ასულებს მიუჩენს, ერთი მათგანი უფლისწულს შეუყვარდება).

ქართულ ხელნაწერებში ამ თხზულების 2 რედაქციაა დაცული: ვრცელი — „ცხოვრებაჲ იოდასაფისი" და მოკლე „სიბრძნე ბალავარისი" ვრცელი რედაქცია ჩვენამდე მოღწეულია ერთადერთი ხელნაწერით (Ter. № 140, XI ს. გამოიცა 1957). დღეისათვის გავრცელებული თვალსაზრისის თანახმად, ვრცელი რედაქცია IX-X საუკუნეებში უნდა იყოს შექმნილი, ხოლო მოკლე - X საუკუნის დამლევს თუ XI საუკუნეში. ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, ვრცელი რედაქციის შემოკლებაა, თუმცა მასში სხვა წყაროებიც უნდა იყოს გამოყენებული. მკვლევართა აზრი ვრცელი და მოკლე რედაქციის მიმართებაზე ერთგვარი არ არის. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ მოკლე რედაქცია უსწრებს ვრცელს, ზოგის აზრით კი ვრცელი და მოკლე რედაქციები საერთო დედნიდან მომდინარეობს.

„ბალავარიანის" ქართული ვერსია რომანის პირველი ქრისტიანული გადამუშავება უნდა იყოს. იგი შუალედური საფეხურია ამ სიუჟეტის აღმოსავლურ (სანსკრიტული, ფალაური, არაბული) და დასავლუ (ბერძნული) გადამუშავებას შორის. შუა საუკუნეების ევროპაში უაღრესად პოპულარული „ვარლაამისა და იოსაფის" რომანი ქართული ვერსიიდან უნდა იღებდეს სათავეს.

„სიბრძნე ბალავარისი" თარგმნილია რუსულ და ინგლისურ ენებზე. რუსულად მოკლე რედაქცია თარგმნა ი. ჯავახიშვილმა (პეტერბურგი, 1899), ვრცელი რედაქცია — ბ. აბულაძემ (თბილისი, 1962); ინგლისურად მოკლე (ლონდონი, 1957) და ვრცელი (ლონდონი, 1966) რედაქციაც — დევიდ ლენგმა.

ლიტერატურა
----------

* *ხინთიბიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 322.
* *კეკელიძე კ.*, ბალავარიანის რომანი ქრისტიანულ მწერლობაში, მის წგნ.: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 6, თბ. 1960;
**საქსაული** (ლათ. Haloxylon) — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. მარალი ბუჩქები ან ტანდაბალი ხეებისა. მათი სიმაღლე 1,5 — 12 მ აღწევს. დიამეტრი ღეროს ძირში 20 — 65 (100) სმ. აქვს ფაშარი ან ხშირი ვარჯი, ზოგჯერ დაკიდებული, მტვრევადი ტოტებით. დანაწევრებულ მწვანე ყლორტებზე უფერული, ქერქლისებრი, წვრილი ფოთლები განლაგებულია ერთმანეთის მოპირისპირედ, ზოგჯერ ისინი ხორკლის მსგავსია. 

ორსქესიანი წვრილი ყვავილები თითო-თითოდ ზის ქერქლისებრი ყვავილთანების იღლიაში. ზამთარში ყლორტების დიდი ნაწილი ცვივა, საქსაულის 10-მდე სახეობა გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნებში, ირანში, ავღანეთში, შუა და ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთით — ბირმასა და სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთამდე, უმეტესად ბარის ქვიშიან და მლაშობ უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში. 

ზოგი სახეობა 3000 მ-მდე აღწევს. საქსაული საუკეთესოა გასამწვანებლად და მოძრავი ქვიშის გასამაგრებლად. თესავენ ან რგავენ შემოდგომიდან მარტამდე. მერქანი მძიმეა, მაგრამ მყიფე და მტვრევადი. იყენებენ შეშად, აგრეთვე წვრილი ნაკეთობებისათვის. ცოცხლობს 60 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 198.
**სტიბიუმის ტრიბრომიდი** — ქიმიური ნაერთი ფორმულით SbBr3. ნაერთი შეიცავს სტიბიუმს +3 ჟანგვის მდგომარეობაში.

წარმოება
--------

მისი მიღება შესაძლებელია სტიბიუმის რეაქციით, ელემენტ ბრომთან, ან სტიბიუმის ტრიოქსიდის რეაქციით ბრომწყალბადმჟავასთან.

სხვა ხერხით, მისი მიღება შესაძლებელია ბრომის მოქმედებით სტიბიუმის სულფიდისა და სტიბიუმის ტრიოქსიდის ნაზავზე 250 ° C ტემპერატურაზე.

გამოყენება
----------

მისი დამატება შესაძლებელია პოლიმერებზე, მაგალითად როგორიცაა პოლიეთილენი, იყენებენ როგორც ხანძარსაწინააღმდეგო საშუალებას. ის ასევე გამოიყენება სხვა სტიბიუმის ნაერთების მისაღებად, ქიმიურ ანალიზში და ასევე საღებავებში.

ქიმიური თვისებები
-----------------

სტიბიუმის ტრიბრომიდს აქვს ორი კრისტალური ფორმა და ორივე მათგანს აქვს ერთნაირი გეომეტრიული ფორმა. თბილი SbBr3-ის ნახშირბადის დისულფიდის ხსნარში სწრაფად გაგრილდებით, α-SbBr3 ნელა გარდაიქმნება უფრო სტაბილურ β ფორმად.

ანტიმონი ტრიბროდი ჰიდროლიზდება წყალში და მიიღება სტიბიუმის ტრიოქსიდის და ბრომწყალბადმჟავა:

2 SbBr3 + 3 H2O → Sb2O3 + 6 HBr

სქოლიო
------

1. ↑  Yang, Y. P.; D. G. Brewer; J. E. S. Venart (1991). „A study of the synergistic action of antimony oxide in fire-retardant polyethylene". *Fire and Materials*. **15**: 37–42. doi:10.1002/fam.810150107.
2. ↑   "Antimony tribromide"
3. ↑  Okuda, Tsutomu; Terao, Hiromitsu; Ege, Osamu; Negita, Hisao (1970). „Structural Studies of Antimony Tribromide and Its Molecular Complex with Benzene by Means of the 81Br Nuclear Quadrupole Resonance". *Bulletin of the Chemical Society of Japan*. **43** (8): 2398. doi:10.1246/bcsj.43.2398.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ფილიპ მელანხტონი** (გერმ. Philipp Melanchton; დ. 16 თებერვალი, 1497, ბრეტენი — გ. 19 აპრილი, 1560, ვიტენბერგი) — გერმანელი ჰუმანისტი, თეოლოგი და პედაგოგი, ევანგელისტი რეფორმატორი, ლუთერანული თეოლოგიის სისტემატიზატორი. დაიბადა 1497 წლის 16 თებერვალს, ბრეტენში, გარდაიცვალა 1560 წლის 19 აპრილს, ვიტენბერგში.

ადრეული წლები
-------------

ნამდვილი გვარი — შვარცერდი (*Schwartzerdt* ან *Schwarzerd*). დაიბადა მეიარაღისა და ვაჭრის ქალიშვილის ოჯახში; იოჰან რაიხლინის მოსწავლე. 12 წლისა მოხვდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, 1514 წელს ტიუბინგენსის უნივერსიტეტში მიიღო მაგისტრის ხარისხი და იქ წაიკითხა ლექცია რომის კლასიკაზე და ბერძნულ გრამატიკაზე.

1509 წლიდან ნამდვილი გვარის ადგილი დაიკავა მელანხტონის ბერძნულმა თარგმანმა (Μελάγχθων; რაც აღნიშნავს „შავ მიწას". ის ამ გვარით შევიდა ისტორიაში.

1520 წელს დაქორწინდა კატარინა კრაპზე — ვიტენბერგის ბურგომისტრის ქალიშვილზე.

მელანხტონი და ლუთერი
--------------------

სანამ მელანხტონი გახდებოდა, ვიტენბერგის უნივერსიტეტში მიიღო ბერძნული ენის კათედრა, სადაც გაიცნო ლუთერი. ლუთერთან მეგობრობა დაიწყო ლაიფციგის დისპუტის დროს 1518 წლის გაზაფხულზე. მათი მეგობრობა არ შეწყვეტილა ლუთერის გარდაცვალებამდე. ლუთერი მას მოიაზრებდა მის შემცვლელად და ლუთერის გარდაცვალების შემდეგ (1546) მელანხტონი ლუთერანობის სათავეში მოექცა. მელანხტონი გარდაცვალების შემდეგ ლუთერის გვერდით დაკრძალეს.

ლიტერატურა
----------

* Uwe Birnstein: *Der Humanist. Was Philipp Melanchthon Europa lehrte.* Wichern, Berlin 2010, ISBN 978-3-88981-282-7.
* Uwe Birnstein (Hrsg.): *Melanchthon klug & weise. Seine besten Zitate.* Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2010, ISBN 978-3-374-02753-8.
* Helmut Claus: *Melanchthon–Bibliographie 1510–1560*, 4 Bände. Gütersloher Verlagshaus, 2014. ISBN 978-3-579-05378-3.
* Günter Frank, Sebastian Lalla (Hrsg.): *Fragmenta Melanchthoniana.* 3 Bände. Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2003, ISBN 3-89735-228-1, ISBN 3-89735-240-0, ISBN 3-89735-456-X (Vortragsreihen zur Person und zum historischen Kontext Melanchthons).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფილიპ მელანხტონი"** ვიკისაწყობში.
* ფილიპ მელანხტონი — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"
* ფილიპ მელანხტონი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ფილიპ მელანხტონი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* ნამუშევრები Open Library-ზე
**„საქსაშენმასალები"**, *საქართველოს სსრ საშენ მასალათა მრეწველობის სამინისტროს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი* — ჩამოყალიბდა თბილისში 1958 წელს. მასში შედიოდა სპეციალიზებულ საპროექტო-საკონსტრუქტორო და ამამუშავებელ-გამმართავი ორგანიზაცია „ორგტექსაშენმასალები", აგრეთვე საცდელი ქარხანა. ინსტიტუტში მიმდინარეობდა შესამოსი საკედლე მასალის, მინის ნაკეთობების, ცემენტისა და ადგილობრივი მჭიდა მასალის, თბიო- და ნგერათსაიზოლაციო მასალების, ბუნებრივი ქვების, ფორიანი შემვსებებისა და არამადნეული მასალის, სიკიკატური და ცემენტიანი ბეტონის ნაკეთობებისა და კონსტრუქციების წარმოების ტექნოლოგიის და გამოყენების კვლევა.

„საქსაშენმასალები" ატარებდა საცდელ-სამრეწველო გამოცდებს საქართველოს სსრ საშენ მასალათა მრეწველობის და სამშენებლო ინდუსტრიის დარგში, საპროექტო-საკონსტრუქტორო და ამუშავება-გამართვის სამუშაოებს, ტექნიკურ დახმარებას უწევდა საწარმოებს. ინსტიტუტი გამოსცემდა სამეცნიერო შრომენის კრებულს. ინსტიტუტთან იყო ასპირანტურა და ინჟინერ-ტექნიკური პერსონალის კვალიფიკაციის ამაღლების კურსები.

ლიტერატურა
----------

* *კვიცარიძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 198.
**იმპერატორის მეუღლე სიაოშენგსიანი** (ჩინ. 孝聖憲皇后; დ. 12 იანვარი, 1692 — გ. 2 მარტი, 1777) — ჩინელი არისტოკრატი და ნიოხურუს კლანის წარმომადგენელი. ჩინეთის იმპერატორ იონგჟენგის მეუღლე 1704 წლიდან და მისი ოფიციალური ქვრივი 1745-1777 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

სიაოშენგსიანი დაიბადა 1692 წლის 12 იანვარს. მას ეს სახელი მხოლოდ ქორწინების შემდეგ ეწოდა, მისი დაბადების სახელი კი უცნობია. იგი იყო მეოთხე კლასის სამხედრო ოფიცრისა და პირველი რანკის წარჩინებულის, ხიუხურუ იუანდაოსა და მისი მეუღლის, თათარა მეისიანის ერთადერთი ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ მას ოთხი ძმა ჰყავდა. 

1704 წელს იგი ჩინეთის იმპერატორ კანგსის მეოთხე ვაჟის, იონგჟენგის მეორე ცოლი გახდა, რის გამოც მისი ოფიციალური კონსორტი არასდროს ყოფილა. აღსანიშნავია, რომ იგი ქმარზე 14 წლით უმცროსი იყო და ქორწინებამდე, მისი საყვარელიც იყო. 1711 წლის 25 სექტემბერს მან ახალგაზრდა იმპერატორს ვაჟი, პრინცი ციანლონგი გაუჩინა, რომელიც შემდეგში იმპერატორი გახდა. 

1722 წლის 20 დეკემბერს იმპერატორი კანგსი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე სიაოშენგსიანის მეუღლე, იონგჟენგი ავიდა. 1723 წლის 28 მარტს მას „იმპერატორის კეთილშობილი მეუღლის" წოდება მიენიჭა, თუმცა იმპერიული კონსორტის ოფიციალური წოდება იონგჟენგის პირველ ცოლს, სიაოჯინგსიანს ეკავა, რომელიც 1731 წლის 29 ოქტომბერს გარდაიცვალა, მაგრამ სიაოშენგსიანი კონსორტი მაინც ვერ გახდა. ამის მიუხედავად, იგი განაგებდა იმპერატორის ჰარამხანას, რაც დიდი პატივი იყო. ამით იგი ფაქტობრივად დე ფაქტო კონსორტად აქცია. 

1735 წლის 8 ოქტომბერს იმპერატორი იონგჟენგი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი სიაოშენგსიანის ვაჟმა, იმპერატორმა ციანლონგმა დაიკავა, რომელმაც მას საბოლოოდ მიანიჭა განსვენებული იმპერატორის კონსორტის, ანუ იმპერატორის ქვრივის წოდება. 

იმპერატორი ციანლონგი დედას დიდ პატივს სცემდა და მას ხშირად მიმართავდა კონსულტაციისთვის. ამის გამო, იგი სიაოშენგსიანს ხშირად სტუმრობდა. იმპერატორის ქვრივი თან ახლდა თავის ვაჟს შენგიანსა და მდინარე იანგძის ხეობაში მოგზაურობისას. როდესაც სიაოშენგსიანი მოხუცდა და მგზავრობა აღარ შეეძლო, იმპერატორმა მის პატივსაცემად თავადაც შეწყვიტა მოგზაურობები და მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ განაახლა. 

ციანლონგმა დედის 60 წლის იუბილე საოცრად აღნიშნა. მის პატივსაცემად მოირთო დედაქალაქის ქუჩები და ღმერთებს მსხვერპლიც კი შესწირეს. ასევე მის პატივსაცემად, იმპერატორის ბრძანებით რიპლეს ტბის ნაპირას დიდი სასახლე ააგეს, რომელსაც კუნმინგი ეწოდა. 

სიაოშენგსიანი გარდაიცვალა 1777 წლის 2 მარტს, 85 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს დასავლეთ ცინის მავზოლეუმში, განსვენებული მეუღლის გვერდით.

ლიტერატურა
----------

* Ho, Chuimei; Bronson, Bennet (2004). Splendors of China's Forbidden City: The Glorious Reign of Emperor Qianlong (Illustrated ed.). Merrell. ISBN 1858942039.
* Rawski, Evelyn S. (1998). The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions (Reprint ed.). University of California Press. ISBN 052092679X.
* Rawski, Evelyn S.; Rawson, Jessica (2006). China: The Three Emperors 1662-1795. Harry N. Abrams. ISBN 1903973694.
* Wan, Yi; Shuqing, Wang; Yanzhen, Lu; Scott, Rosemary E. (1988). Daily Life in the Forbidden City: The Qing Dynasty, 1644-1912 (Illustrated ed.). Viking. ISBN 0670811645.
* Zhao, Erxun (1928). Draft History of Qing (Qing Shi Gao) (in Chinese).