recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
პანკრეასი
**პანკრეასი** — ადამიანისა და ცხოველის საჭმლის მომნელებელი სისტემის ჯირკვალი, რომელიც გამოყოფს პანკრეასის წვენს და ჰორმონებს. პანკრეასი მონაწილეობს ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების მონელებასა და მათი ცვლის რეგულაციაში.

ფუნქცია
-------

ეგზოკრინული ფუნქცია აკისრია პანკრეასის რთულ ალვეოლურ-მილაკოვანი აღნაგობის ჯირკვლოვან ქსოვილს, რომლის თხელი, შეამერთებელ-ქსოვილოვანი ფირფიტები ჯირკვლის პანერქიმას ყოფენ ცალკეულ წილაკებად — აცინუსებად. სწორედ აცინუსთა უჯრედები გამოყოფენ პანკრეასის წვენს. აცინუსების ჯირკვლების სადინარები ერთვიან ჯირკვლის საერთო სადინარს. ენდოკრინულ ფუნქციას ასრულებენ პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულები.

მოცულობა, მდებარეობა და სტრუქტურა
---------------------------------

ადამიანის პანკრეასის მასა 70 გრამია, სიგრძე 15-25 სანტიმეტრს აღწევს. პანკრეასი განივად მდებარეობს მუცლის უკანა კედელზე, წელის I-II მალების დონეზე. მის მარჯვნივ, ბოლოს თავს ნალივით გარს ეხვევა თორმეტგოჯა ნაწლავი, მარცხნივ ბოლო — კუდი ელენთას აღწევს. თავსა და კუდს შორის მოთავსებულია პანკრეასის სხეული. პანკრეასის სტრუქტურა ძალიან ჰგავს სანერწყვე ჯირკვლის აგებულებას. პანკრეასის ეკზოსეკრეტორული ნაწილის გამომყოფი საბოლოოდ თავს იყრის ორ სადინარში: მთავარი სადინარი იხსნება თორმეტგოჯა ნაწლავის დასწვრივ ნაწილში არსებულ დვრილში, ნაღვლის საერთო სადინართან ერთად, დამატებითი სადინარი კი მთავრი სადინარის ცოტა ზემოთ და მარცხნივ. პანკრეასის ეგზოკრინულ ნაწილაკებში, განსაკუთრებით კუდის მიდამოში გაფანტულია ინკრეტორული ფუნქციის მქონე უჯრედოვანი მიკროსკოპული გროვები, რომლებიც წარმოქმნიან 200 ათასი-1,8 მილიონამდე პანკრეასის კუნძულს. კუნძულები გარშემოხვეულია შემაერთებელი ქსოვილით და იზოლირებულია ჯირკვლის ელემენტებისაგან. კუნძულების საერთო წონაა 0,7-0,8 გრამი.

ინსულინი
--------

ინსულინის სტრუქტურა
პანკრეასის კუნძულების მიერ გამოყოფილი ჰორმონი — ინსულინი პირდაპირ გადადის სისხლში და არეგულირებს ნახშირწყლების ცვლას. კუნძულების ფუნქციის დაქვეითებას (ჰიპოფუნქცია) შაქრიანი დიაბეტის განვითარება მოჰყვება. 1922 წელს კანადელმა მეცნიერებმა შეძლეს სუფთა ინსულინის მიღება. ინსულინს წარმატებით იყენებენ შაქრიანი დიაბეტისა და დიაბეტური კომის სამკურნალოდ.

პათოლოგიები
-----------

პანკრეასის დაავადებებიდან აღსანიშნავია პანკრეასის მწვავე ანთება — პანკრეატიტი, პანკრეასის მწვავე ჰემორაგიული ანთება. პანკრეასის ჩირქოვანი ანთება უფრო ხშირად მეზობელი ორგანოების დაავადების შედეგად ვითარდება. პანკრეასის სადინარის დახშვა იწვევს ქრონიკულ პანკრეატიტს. პანკრეასში შეიძლება განვითარდეს, ცისტა, სიმსივნე.

მოქმედება
---------

დღე-ღამის განმავლობაში ადამიანის ორგანიზმში გამოიყოფა 1,5-2 ლიტრი პანკრეასის წვენი. იგი უფერო, უსუნო, ტუტე რეაქციის სითხეა. შეიცავს ორგანულ ნივთიერებებს. ფერმენტებიდან აღსანიშნავია პროტეაზები, ლიპაზები და ამილაზები. სეკრეცია იწყება საკვების მიღებიდან 1-3 წუთის შემდეგ და გრძელდება 6-10 საათი. პანკრეასის ფუნქცია რეგულირდება ნერვული და ჰუმორული მექანიზმებით. პანკრეასის სეკრეციაზე გავლენას ახდენენ თანაფარისებრი, ჰიპოფიზი, აგრეთვე ფარისებრი და თირკმელზედა ჯირკვლის ჰორმონები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 664.
**საბაწმიდის ლავრა** — უძველესი და უმნიშვნელოვანესი მონასტერი პალესტინაში, იერუსალიმის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 13-15 კმ-ზე. სავანე დააარსა ცნობილმა საეკლესიო მოღვაწემ საბა განწმედილმა (439-532) V საუკუნის 80-იან წლებში, იქ შეიქმნა ქრისტიანული მწერლობის მრავალი მნიშვნელოვანი ძეგლი ბერძნულ, ქართულ, სირიულ, სომხურ, არაბულ ენებზე.

ქართველები საბაწმინდაში
-----------------------

საბაწმიდის ლავრაში ქართველი ბერები ადრევე დასახლდნენ. VIII-X საუკუნეებში არაბთა მომძლავრების გამო სამშობლოდან გადახვეწილმა ქართველმა ბერებმა შეიმუშავეს ბიბლიური წიგნების ე.წ. საბაწმიდური რედაქცია (დაახლოებით IX ს.),განავითარეს ორიგინალური ჰიმნოგრაფია (ბასილი საბაწმიდელი, იოანე-ზოსიმე), თარგმნითი ლიტერატურა. გახშირდა ხელნაწერთა დამზადება, დაოსტატდნენ კალიგრაფები (მაკარი ლეთეთელი, გიორგი თბილელი, იოანე-ზოსიმე). იქ დამზადებულ ხელნაწერთაგან მნიშვნელოვანია 864 წლის ე. წ. სინის მრავალთავი - უძველესი ქართული თარიღიანი ხელნაწერი; ჭილ-ეტრატის იადგარი (IX საუკუნე) და სხვა. საბაწმინდის ლავრის ცხოველი ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოსთან. იქ შექმნილი ლიტერატურული პროდუქცია ქართველ მწიგნობართა და პილიგრიმთა საშუალებით გავრცელდა როგორც პალესტინაში, ისე საქართველოშიც და საგრძნობი გავლენა მოახდინა ქართული მწერლობის შემდგომ განვითარებაზე. გრიგოლ ხანძთელის დროს საბაწმიდის ლავრიდან სამხრეთ საქართველოში გადმოინერგა საბაწმიდური ტიპიკონი (IX საუკუნე), რომლის ახალი რედაქცია (XII საუკუნე) მთელ საქართველოში გავრცელდა.

XI საუკუნიდან არაბთა მოძალებისა და სავანის ხშირი დარბევის გამო ქართველმა მოღვაწეებმა სხვა მონასტრებს მიაშურეს და ხელნაწერებიც ახალ სადგომებში გადაიტანეს. ამიტომაც საბაწმიდის ლავრის ქართულ ხელნაწერთა უმრავლესობა სინის მთაზეა დაცული; ორიოდე მათგანი ინახება თბილისსა და პეტერბურგში.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე. ლ*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 547.
**პირველადი სუპი** — ტერმინი, რომელიც შემოიტანა საბჭოთა ბიოლოგმა, ალექსანდრე ოპარინმა 1924 წელს. მან წამოჭრა თეორია, დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობაზე გარდაქმნის მეშვეობით, მუდმივი ქიმიური რეაქციების შედეგად, იმ მოლეკულების თანდათანობითი ევოლუციით, რომლებიც შეიცავდნენ ნახშირბადს პირველად სუპში. 

პირველადი სუპი სავარაუდოდ არსებობდა დედამიწის პატარა წყალსატევებში 4 მილიარდი წლის წინ. ის შედგებოდა ამინომჟავებისგან, პოლიპეპტიდებისგან, აზოტოვანი ფუძეებისა და ნუკლეოტიდებისგან. ის წარმოიშვა ელექტრონული დამუხტვის შედეგად, დიდი ტემპერატურის და კოსმიური დასხივებისგან. ამასთან გასათვალისწინებელია ის ფაქტორი, რომ დედამიწის ატმოსფერო არ შეიცავდა ჟანგბადს. 

1923 წელს მეცნიერმა ივარაუდა, რომ პირველყოფილი დედამიწის პირობებში, ორგანული ნივთიერებები წარმოიქმნებოდნენ უმარტივესი ნაერთებისგან — ამიაკისგან, მეთანისგან, წყალბადისა და წყლისგან. 

ასეთი გარდაქმნებისთვის საკმარისი ენერგიის წყაროს, სავარაუდოდ, ულტრაიისფერი გამოსხივება ან ხშირი ელექტრული განმუხტვა ანუ ელვა წარმოადგენდა. შესაძლებელია, ეს ორგანული ნივთიერებები დროდადრო გროვდებოდნენ უძველეს ოკეანეში, წარმოქმნიდნენ პირველად თხევად მასას — სუპს, რომელშიც ჩაისახა სიცოცხლე.

ოპარინის ჰიპოთეზის თანახმად, პირველად სუპში ცილების ძაფისებრ მოლეკულებს შეეძლოთ დახვეულიყვნენ ბურთებივით, „შეწებებულიყვნენ" ერთმანეთთან და გადიდებულიყვნენ. ამის მეშვეობით, ისინი გამძლეები ხდებოდნენ შემოტევების გამანადგურებელი მოქმედებისგან და ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან. დაახლოებით ისე იყო, ლანგარზე რომ გატეხილი თერმომეტრიდან ვერცხლისწყალი დავასხათ: მრავალი პატარა ბურთულებად დაშლილი ვერცხლისწყალი იკვრებოდა საჩქაროდ უფრო დიდ ბურთულებად, ხოლო შემდეგ ერთ დიდ ბურთად. 

ცილოვანი „ბურთულები" პირველყოფილ სუპში იზიდავდნენ თავისკენ, აკავშირებდნენ წყლის და ცხიმების მოლეკულებს. ცხიმები თავსდებოდნენ ცილოვანი სხეულების ზედაპირზე. მათი სტრუქტურა უჯრედულ მემბრანას წამოგავდა. ამ პროცესს ოპარინი ეძახდა კოაცერვაციას, ხოლო მიღებულ სხეულებს — კოაცერვანტებს. დროთა განმავლობაში, კოაცერვანტები შთანთქავდნენ მათ გარშემომყოფი ნაერთების ახალ ნაწილებს, მათი სტრუქტურა რთულდებოდა მანამ, სანამ არ გარდაიქმნენ ძალიან პრიმიტიულ, მაგრამ უკვე ცოცხალ ორგანიზმებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როგორ ჩაისახა სიცოცხლე დაარქივებული 2014-09-02 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**პირენეული მთის ძაღლი** (ფრანგ. Chien de montagne des Pyrénées) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი საფრანგეთში ანტიკურ ხანაში.

ამხ ჯიშს, რომელიც ევროპაში გავრცელებულ მსხვილ, მოდარაჯე მასტიფებს წარმოადგენს, შესაძლოა ნათესაური კავშირი ჰქონდეს იტალიურ მარემასთან, უნგრულ კუვასთან, სლოვაკურ ჩუვაჩსა და თურქულ კარაბაშთან. მანამ, სანამ ამ ჯიშს XX საუკუნის დასაწყისში „აღმოაჩენდნენ", პირენეული მთის ძაღლები ძირითადად ანდორაში ცხოვრობდნენ. პირველი პირენეული მთის ძაღლები, რომლებიც მოაშინაურეს, თავდაჯერებულები და მამაცები იყვნენ. უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში მოხერხდა ამ ნიშნების შერბილება ისე, რომ შენარჩუნდა ამ ჯიშის მიმზიდველი მხარეები — მოთმინების უნარი, სიმამაცე, საკუთარი ტერიტორიის დაცვის სურვილი უცხოების შემოჭრისგან. XX საუკუნის დასაწყისში ეს ჯიში გადაშენების პირას იყო, მაგრამ დღესდღეობით გავრცელებულია დიდ ბრიტანეთში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და განსაკუთრებით საფრანგეთში.

ძაღლის დიდი ზომების გამო მისი ყოლა ქალაქის პირობებში, თუ სახლთან ახლოს არ არის თავისუფალი სივრცე, მიზანშეწონილი არ არის. პირენეული მთის ძაღლი კარგად უძლებს სიცივეს, კარგი მოდარაჯეა, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. აქვს მცირე ზომის სამკუთხა ყურები, გრძელი, ხშირი, თეთრი ბალანი. საშუალო ზომის, ქარვისფერ თვალებს მშვიდი მზერა ახასიათებთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პირენეული მთის ძაღლი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პირენეული მთის ძაღლი***
სენეგალის მოსახლეობა (მილიონებში).
სტატია მოიცავს სენეგალის მოსახლეობის ისეთ დემოგრაფიულ მონაცემებს როგორიცაა: სიმჭიდროვე, ეთნიკური ჯგუფები, განათლების და ჯანმრთელობის დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები.

სენეგალის მოსახლეობის დაახლოებით 70% სოფლად ცხოვრობს. სიმჭიდროვე ერთ კვადრატულ კილომეტრზე 2-დან 77 ადამიანამდე მერყეობს. სენეგალში დაახლოებით 50 000 ევროპელი (ძირითადად ფრანგები) ასევე ლიბანელები და ვიეტნამელები ცხოვრობენ. ოფიციალური ენა ფრანგულია, თუმცა მას რეგულარულად მხოლოდ წერა-კითხვის მცოდნე უმცირესობა იყენებს. უმეტესობა ადგილობრივ ენებზე საუბრობს, რომელთა შორისაც ყველაზე ფართოდ ვოლოფი გამოიყენება.

მოსახლეობა
----------

1950 წელს სენეგალის მოსახლეობა მხოლოდ 2,416,000-ს შეადგენდა, ხოლო 2010 წლისთვის უკვე 12,434,000 ადამიანს. მათ შორის 15 წელზე ნაკლები ასაკის მქონე ბავშვები მთლიანი მოსახლეობის 43.7%-ს შეადგენდნენ, 15-65 ასაკის ადამიანები 53.9% ხოლო 65 წელს გადაცილებული 2.4%-ს.

ეთნიკური ჯგუფები
----------------

 მთავარი სტატია: სენეგალის ეთნიკური ჯგუფები.
სენეგალის ყველაზე მსხვილი ეთნიკური ჯგუფებია: ვოლოფი 38.7%, ფულბე 26.5%, სერერები 15%, მანდინკა 4.2%, ჯოლა 4%, სონინკები 2.3%, და სხვა მცირე ჯგუფები 9.3% (მათ შორის 50,000 ევროპელი და ლიბანელები) (2010–2011 est.)

ენები
-----

 მთავარი სტატია: სენეგალის ენები.
სენეგალის ოფიციალური ენაა ფრანგული, ასევე გავრცელებულია შემდეგი ადგილობრივი ენებიც: ვოლოფი, პილაარი, სერერი, ჯოლა, მანდიკა.

რელიგია
-------

სენეგალის მოსახლეობა რელიგიური კუთვნილების მიზედვით იყოფა შემდეგნაირად:

* ისლამი 95.4% (ძირითადად სუფიზმი)
* ქრისტიანობა 4.2% (ძირითადად რომის კათოლიკური ეკლესია)
* ანიმიზმი 0.4%

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სენეგალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სენეგალის დემოგრაფია"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2010 Revision
2. 1 2  Africa :: SENEGAL. *The World Factbook*. CIA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-31. ციტირების თარიღი: 2017-07-11.
**წითელი ლომი** (ფრანგ. Le Lion rouge) — სენეგალის სახელმწიფო ჰიმნი, რომელიც შეიქმნა 1960 წელს კომპოზიტორ ერბერ პეპერის მიერ, დამოუკიდებლობის მიღებისას.

ჰიმნის ფრანგული ტექსტი
----------------------

Pincez tous vos koras, frappez les balafons.   

Le lion rouge a rugi.   

Le dompteur de la brousse   

D'un bond s'est élancé,   

Dissipant les ténèbres.   

Soleil sur nos terreurs, soleil sur notre espoir.   

Debout, frères, voici l'Afrique rassemblée   

**მისამღერი:**

Fibres de mon cœur vert.   

Épaule contre épaule, mes plus que frères,   

O Sénégalais, debout !   

Unissons la mer et les sources, unissons la steppe et la forêt !   

Salut Afrique mère, salut Afrique mère.   

Sénégal toi le fils de l'écume du lion,   

Toi surgi de la nuit au galop des chevaux,   

Rend-nous, oh ! rends-nous l'honneur de nos ancêtres,   

Splendides comme ébène et forts comme le muscle   

Nous disons droits - l'épée n'a pas une bavure.   

მისამღერი:

Sénégal, nous faisons nôtre ton grand dessein :   

Rassembler les poussins à l'abri des milans   

Pour en faire, de l'est à l'ouest, du nord au sud,   

Dressé, un même peuple, un peuple sans couture   

Mais un peuple tourné vers tous les vents du monde.   

მისამღერი:

Sénégal, comme toi, comme tous nos héros,   

Nous serons durs sans haine et des deux bras ouverts.   

L'épée, nous la mettrons dans la paix du fourreau,   

Car le travail sera notre arme et la parole.   

Le Bantou est un frère, et l'Arabe et le Blanc.   

მისამღერი:

Mais que si l'ennemi incendie nos frontières   

Nous serons tous dressés et les armes au poing :   

Un peuple dans sa foi défiant tous les malheurs,   

Les jeunes et les vieux, les hommes et les femmes.   

La mort, oui! Nous disons la mort, mais pas la honte.   

მისამღერი:

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰიმნის გვერდი საიტზე nationalanthems.info
**პირველი დასი**, XIX საუკუნის II ნახევრის საქართველოს განმათავისუფლებელი მოძრაობის პირველი, ჰუმანისტურ დემოკრატიული მიმდინარეობა, რომლის წარმომადგენლები რევოლუციურ-დემოკრატიული და უტოპიურ სოციალისტური იდეების პროპაგანდას ეწეოდნენ ჟურნალ-გაზეთებში („საქართველოს მოამბე", „დროება", „ივერია" და სხვა). 

პირველდასელთაგან ზოგი საზოგადოებრივ ასპარიზზე გამოჩნდა უკვე 1861 წელს „ცისკრის" ფურცლებზე. პირველდასელები მეორედასელ რადიკალ-დემოკრატებთან და ხალხოსნებთან ერთად შეადგენდნენ რევოლიცურ დემოკრატიულ ბანაკს, ოღონდ მათგან რამდენიმე განსხვავებული თვალსაზრისით უდგებოდნენ ეროვნულ-სოციალურ და საკაცობრიო პრობლემებს, იბრძოდნენ ყოველგვარი ჩაგვრის წინააღმდეგ. 

პირველი დასს მეთაურობდა ილია ჭავჭავაძე, რომელთანაც ახლო იდგნენ აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, უფრო გვიან — ალექსანდრე ყაზბეგი, ვაჟა-ფშაველა და სხვები.

ლიტერატურა
----------

* *გაფრინდაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 72—73.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**პირველადი შავი ხვრელები** — შავი ხვრელის ჰიპოთეტური ტიპი, რომელიც დიდი აფეთქების შემდეგ წარმოიქმნა. ადრეულ სამყაროში დიდი სიმკვრივეები და არაჰომოგენური გარემოებები განაპირობებდნენ საკმარისად მკვრივი რეგიონების გრავიტაციული კოლაფსის ზემოქმედების ქვეშ ყოფნას, რაც წარმოქმნიდა შავ ხვრელებს. იაკოვ ზელდოვიჩმა და იგორ ნოვიკოვმა 1966 წელს პირველად გამოთქვეს ამგვარი შავი ხვრელების არსებობის ვარაუდი, მაგრამ თეორია მათი წარმოშობის შესახებ პირველად ღრმად შეისწავლა სტივენ ჰოკინგმა 1971 წელს. იმის გამო, რომ პირველადი შავი ხვრელები არ ფორმირდებოდა გრავიტაციული კოლაფსით, მათი მასები შეიძლება ვარსკვლავურ მასებზე მკვეთრად მცირე იყოს. ჰოკინგმა გამოთვალა, რომ პირველადი შავი ხვრელები შეიძლება იწონიდნენ სულ მცირე 6992100000000000000♠10−8 კგ-ს, რაც დაახლოებით ადამიანის მწიფე კვერცხუჯრედის მასისაა.

ლიტერატურა
----------

* D. Page, Phys. Rev. D13 (1976) 198 : First detailed studies of the evaporation mechanism
* B.J. Carr & S.W. Hawking, Mon. Not. Roy. Astron. Soc 168 (1974) 399 : Describes links between primordial black holes and the early universe
* A. Barrau et al. Astron. Astrophys. 388 (2002) 676, Astron. Astrophys. 398 (2003) 403, Astrophys. J. 630 (2005) 1015 : Experimental searches for primordial black holes due to the emitted antimatter
* A. Barrau & G. Boudoul, Review talk given at the International Conference on Theoretical Physics TH2002 : Cosmology with primordial black holes
* A. Barrau & J. Grain, Phys. Lett. B 584 (2004) 114 : Searches for new physics (quantum gravity) with primordial black holes
* P. Kanti, Int. J. Mod. Phys. A19 (2004) 4899 : Evaporating black holes and extra-dimensions
კატალონიის გაყოფა პირენეს ზავის მიხედვით
**პირენეს ზავი** (ფრანგ. Traité des Pyrénées, ესპ. Tratado de los Pirineos) — ზავი საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის. დაიდო 1659 წელს. ხელი მოაწერეს საფრანგეთის მხრიდან ჯულიო მაზარინიმ, ესპანეთის მხრიდან ესპანეთის პირველმა მინისტრმა ლუის დე არომ. ამ ზავით ესპანეთი საფრანგეთს აძლევდა რიგ ტერიტორიებს ესპანეთის ნიდერლანდში, პირენეს საზღვარზე. პირენეს მთები ხდებოდა საფრანგეთ-ესპანეთის ახალი საზღვარი. დადასტურდა საფრანგეთის უფლებები ნავარაზე. საფრანგეთი ტოვებდა კატალონიის დაკავებულ ნაწილს, ზოგიერთ ციხეს ნიდერლანდში და ფრანშ-კონტეში. პირენეს ზავის მიხედვით საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ს ცოლად უნდა შეერთო ფილიპე II-ის ასული ესპანეთის ინფანტა მარია ტერესა, რომელსაც მზითვად ატანდნენ 500 ათ. ოქროს ეკიუს. ესპანეთის მიერ ამ თანხის დროულად გადახდის შემთხვევაში მარია ტერესა უარს ამბობდა ესპანეთის ტახტზე. ომით გამოფიტულმა ესპანეთმა ვერ შეძლო ფულის დროზე გადახდა, რაც ესპანეთის ჰაბსბურგთა სამფლობელოებსა და ესპანეთის ტახტზე საფრანგეთის პრეტენზიების საბაბად იქცა.

ლიტერატურა
----------

* Cooper, JP (editor) (1970) *The New Cambridge Modern History: Volume 4, The Decline of Spain and the Thirty Years War, 1609-48/49:*, 1979,  CUP. ISBN 978-0521076180.

* Maland, David (1966) *Europe in the Seventeenth Century*, 1991,  Macmillan. ISBN 978-0333023419.
* (2012) *Conquista e Incorporación de Navarra a Castilla*. Pamplona-Iruña:  Pamiela. ISBN 978-84-7681-736-0.

* Pendrill, Colin (2002). რედ. Martin Collier, Erica Lewis: *Spain 1474 - 1700*.  Heinemann. ISBN 978-0-435-32733-0.
* Sahlins, Peter (1989) *Boundaries: The Making of France and Spain in the Pyrenees*, 1992,  University of California Press. ISBN 978-0520065383.
* Oakley, Stewart P (1993) *War and Peace in the Baltic, 1560-1790*, 2005,  Routledge. ISBN 978-0415024723.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზავის სრული ტექსტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 სექტემბერი 2005. ციტირების თარიღი: 23 მაისი 2021.
**მუშტი-კრივი** — სპორტის ხალხური სახეობა, საქართველოში უფრო ქალაქის მოსახლეობაში, ხელოსანთა და წვრილ ვაჭართა შორის იყო გავრცელებული. არსებობდა

მუშტი-კრივის ნაირსახეობები — კრივი ცალიხელით, ხის ხმლებით, შურდულებით და ა.შ. თბილისის უბნებსა და მიმდებარე სოფლებს მოკრივეთა საკუთარი დასები გამოჰყავდათ. მუშტი-კრივი მთავრდებოდა ბრძოლის ველიდან ერთ-ერთი მხარის გაძევებით, ანდა რომელიმე ფალავნის გახწევით მეტოქის განლაგების ბოლომდე.
კრივში შეჯიბრების დროს ქალაქი ორ ნაწილად იყოფოდა. ავდარის ჩრდილოეთი ნაწილი, ჩუღურეთი, კუკია, გარეთუბანი, მთაწმინდა და ქალაქის ნაწილი სიონიდან ფეთხაინამდე იყო ზემო უბანი, ხარფუხი, ავლაბარი და შავი სოფელი — ქვემო უბანი. მცირე მასშტაბის კრივი ხშირად იმართებოდა სალაყბოზე, ჭირიან თხევში, ნახშირის უბანში და სხვა ადგილებში. კრივი ყეენობის ერთ-ერთი დამამთავრებელი ეპიზოდი იყო.

XIX საუკუნეში თბილისში კრივის ორი სახეობა იყო განსაკუთრებით პოპულარული: ჩვეულებრივი მუშტი-კრივი და „სალდასტის კრივი" არის ხის ხმლებით ბრძოლა, თავისებური სამხედრო თამაში. პირველი, როგორც წესი, ტარდებოდა ზაფხულობით, ქალაქის ქუჩებში,მეორე კი — ზამთრობით, ქალაქ გარეთ, ბოტანიკური ბაღის, მახლობლათ, და ბახნის ხევში.

მსგავსი შერკინებები ხშირად არაორგანიზებულად ტარდებოდა, იყო მსხვერპლიც. ამის გამო XIX საუკუნეში ხელისუფლებამ რამდენიმეჯერ სცადა მისი აკრძალვა, საბოლოოდ მუშტი-კრივი ოფიციალურად აიკრძალა საუკუნის დასასრულს.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 694, ISBN 99928-20-32-2.
**პარმა** — ქალაქი იტალიაში, ემილია-რომანიას რეგიონში. ცნობილია თავისი ყველით, არქიტექტურით და მის გარშემო მდებარე ლამაზი სოფლებით. სახელი პარმა მოდის მრგვალი ფარის სახელიდან, რომელსაც ძველად *პარმას* ეძახდნენ. ქალაქში იგივე სახელობის მდინარე მიედინება. პარმას უნივერსიტეტი არის ერთ–ერთი უძველესი მსოფლიოში. იგი XI საუკუნეშია დაარსებული. 

იტალიელი მწერალი არტილიო ბერტოლუჩი (დაბადებული სოფელ ჰამლეტში) სწერდა: „როგორც დედაქალაქს მას აქვს მდინარე. როგორც პატარა ქალაქს კი მას აქვს ნაკადული რომელიც ხშირად შრება."

სპორტი
------

პარმას საფეხბურთო კლუბი დაარსებულია 1913 წელს. საფეხბურთო კლუბი ამჟამად სერია ა-ში გამოდის. იგი გამარჯვებულია ისეთი ჩემპიონატების, როგორებიცაა ევროპის თასების მფლობელთა თასის, უეფას თასის(ორჯერ), ევროპის სუპერთასისა და იტალიის სუპერთასის. კლუბის სტადიონია - *ენიო ტარდინი*, რომელიც 29,000 მაყურებელს იტევს. ქალაქში ფეხბურთის გარდა პოპულარულია კალათბურთი, რაგბი და ფრენბურთი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ჩინეთის დროშა შიჯიაჯუანი, ჩინეთი
* აშშ-ის დროშა მილუოკი, აშშ
* ესპანეთის დროშა გვადალახარა, ესპანეთი
* საფრანგეთის დროშა ბურგ-ენ-ბრესი, საფრანგეთი
* საფრანგეთის დროშა ტუარი, საფრანგეთი
* სლოვენიის დროშა ლუბლიანა, სლოვენია
* გერმანიის დროშა ვორმსი, გერმანია
* უნგრეთის დროშა შეგედი, უნგრეთი
* კანადის დროშა მონქტონი, კანადა
* აშშ-ის დროშასტოქტონი, აშშ


|  |  |
| --- | --- |
| იტალიის დროშა | *ეს სტატია იტალიისა და იტალიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პარმენიონი** (ბერძნ. *Παρμενίων*) (დ. ძვ. წ. 400 - გ. ძვ. წ. 330) — მაკედონელი გენერალი, რომელიც მსახურობდა ფილიპე II-ის და ალექსანდრე დიდის მმართველობის ხანაში. მან ორივე მეფის კარზე წარმატებით შეძლო დაემკვიდრებინა თავი, როგორც მეფის მარჯვენა ხელად სამხედრო საქმეში. 

წარმოშობით ის იყო მაკედონელი დიდებულის, ფილოტას შვილი. ფილიპე II-ის დაქვემდებარებაში ძვ. წ. 356 წელს მან დაამარცხა ილირიელები დიდ ბრძოლაში. ათი წლის შემდეგ გაანადგურა სტრატეგიული ქალაქი თესალიაში, ჰალოსი. ძვ. წ. 336 წელს ფილიპემ პარმენიონი გააგზავნა მცირე აზიაში 10,000 მეომრით. ამ არმიის დანიშნულება იყო მოემზადებინა პლაცდარმი მთავარი არმიისთვის, რომლითაც ფილიპე თავად აპირებდა აზიაში შეჭრას. თავდაპირველად ყველაფერი კარგად წარიმართა, თუმცა იმავე წელს ფილიპე II-ის სიკვდილის შემდეგ მაკედონელები მემნონ როდოსელმა მაგნეზიასთან დაამარცხა, შემდეგ კი უკან დაახევინა. ამის მიუხედავად არმია შეძლო აზიაში დარჩენა.

ძვ. წ. 334 წელს ფილიპეს მემკვიდრემ, ალექსანდრე დიდმა წამოიწუო მამამისის მიერ დაგეგმილი ლაშქრობა აქემენიდების სპარსეთის წინააღმდეგ, რითიც დაიწყო ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია. პარმენიონს კვლავ მნიშვნელოვანი როლი ეჭირა მაკედონელთა სამხედრო ძალაში. გრანიკოსის, ისოსის და გავგამელის ბრძოლების დროს ის არმიის მარცხენა ფლანგს მეთაურობდა. ძვ. წ. 330 წელს პარმენიონის შვილი, ფილოტა, რომელიც არმიის ელიტარულ რაზმს, ჰეტაირებს მეთაურობდა, ალექსანდრეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობდა. შეთქმულება გამოაშკარავდა და ალექსანდრემ ფილოტა მოაკვლევინა. ამასთან ხალხი გაგზავნა ეკტაბანაში, სადაც პარმენიონი იმყოფებოდა, რომელმაც არაფერი იცოდა თავისი შვილის შესახებ და მათ დაავალა მოეკლათ ის იქამდე, საცამ ფილოტას შესახებ შეიტყობდა. გაურკვეველია მიუძღვოდა თუ არა ბრალი პარმენიონს ალექსანდრეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Livius.org - პარმენიონი დაარქივებული 2013-10-19 საიტზე Wayback Machine.
ხიდი მდინარეზე პაროსაკენ
**პარო** — ქალაქი ბჰუტანის დასავლეთით 15000 მცხოვრებით, მდებარეობს ზღვის დონიდან 2400 მეტრზე. ასევე პაროს მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს პაროს ხეობაში.

ისტორია
-------

XVII საუკუნიდან მოყოლოებული პაროს მნიშვნელოვანი სტრატეგიული დანიშნულება ჰქონდა. ამ პრეიოდში ბჰუტანი მოელოდა აგრესიას ტიბეტის მხრიდან, პაროს ხეობა კი ყველაზე მოსახერხებელი და პირდაპირი გზა იყო ტიბეტიდან ბჰუტანისაკენ. 

პაროს გამგებლები აქტიურად ცდილობდნენ ქვეყნის სათავეში მოსვლას, თუმცა ბრიტანეთის დახმარებით ხელისუფლებაში უგენ ვანგჩუკი მოდის, რომელიც ახერხებს ქვეყნის გაერთიანებას და 1907 წელს პუნაქაში აცხადებს საკუთარ თავს ბჰუტანის პირველ მეფედ.

ტურიზმი
-------

იმის გამო, რომ ქვეყანა არიც ისე გახსნილია დანარჩენი მსოფლიოსათვის, პაროს ხეობაში ტურისტების მაქსიმალური რაოდენობა თავს იყრის ტსეჩუს სამონასტრო დღესასწაულებისას. ამ დროს მათი რაოდენობა ასეულობით ადამიანს აღწევს.

ფოტო გალერეა
------------

* მთავარი ქუჩამთავარი ქუჩა
* ტრადიციული ცეკვატრადიციული ცეკვა
* მაღაზიები პაროშიმაღაზიები პაროში
* სახლი პაროშისახლი პაროში
* ახალგაზრდა საეკლესიო პირებიახალგაზრდა საეკლესიო პირები
* ტაკსტანიტაკსტანი
* კიჩუ ლახანგიკიჩუ ლახანგი
* რინპუნგ ზონგირინპუნგ ზონგი
**ორი წმინდა მეჩეთის მცველი** (არაბ. خادم الحرمين الشريفين *Ḫādim al-Ḥaramayn aš-Šarīfayn*) — აიუბიდების, ეგვიპტის მამელუქი სულთანების მიერ შემოღებული ისტორიული ტერმინი. ასევე იყენებდნენ ოსმალეთის სულთნებიც. 1986 წელს ტერმინის გამოყენება აღადგინეს საუდის არაბეთის მეფეებმა.

სელიმ I-ის თურქული მინიატურა

ოსმალები
--------

ოსმალეთის იმპერიაში ტერმინი გამოიყენებოდა სელიმ I-დან მეჰმედ VI-მდე.

საუდები
-------

დღეისთვის ის ცნობილია როგორც საუდის არაბეთის მეფეების ტიტული, რომელიც აღნიშნავს მათ როლს მუსლიმანების ორი მთავარი მეჩეთის მასჯიდ ალ-ჰარამის მექაში და მასჯიდ ალ-ნაბავის მედინაში დაცვაში.

პირველი საუდი მეფე რომელმაც ეს ტიტული 1986 წელს აიღო იყო ფაჰდი ბინ აბდულ-აზიზი. ფაჰდიმ მანამდე წოდება "მისი უდიდებულესობა" შეცვალა ტერმინით "ორი წმინდა მეჩეთის მცველი". მისი მომდევნო და საუდის არაბეთის დღევანდელი მეფე სალმან ბინ აბდულ-აზიზიც იგივე წოდების მატარებელია.

სქოლიო
------

1. 1 2  Wood, Paul (August 1, 2005). „Life and legacy of King Fahd". BBC News. ციტირების თარიღი: April 6, 2011.
2. 1 2  Custodian of the Two Holy Mosques King Abdullah bin Abdulaziz.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ოქტომბერი 12, 2018. ციტირების თარიღი: April 6, 2011.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მუშური (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მუშური** — სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობასთან დაკავშირებული ქართული ხალხური კოლექტიური შრომის სიმღერა. გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში. იშვიათად გვხვდება რაჭულ და იმერულ მუსიკალურ ფოლკლორში. მუშური ორ და სამხმიანი სიმღერაა. ფორმის, სტრუქტურის, რიტმ-ინტონაციის ნაირსახეობა, ვარიანტულობა, მეტრის ცვალებადობა დაკავშირებულია შრომის პროცესის ხასიათსა და თავისებურებებთან (მკის, თიბვის, თოხნის, ბარვის პროცესი, ყურძნის დაწურვა) შრომის სხვა სიმღერებისაგან განსხვავებით, მუშური სრულდებოდა როგორც მუშაობის პროცესში, ისე მუშაობის დაწყებამდე, შესვენებისას და მუშაობის დამთავრების შემდეგაც, სახლში დაბრუნებისას. სიტყვიერი ტექსტი ნებისმიერია — ზოგი აგებულია მხოლოდ შეძახილებზე („ჰარი არალო, არალალო"...) ზოგი ასახავს შრომის პროცესს („გავლესოთ, ძმებო, ნამგალი, პური შეგვქმნია სამკალი"...); ვხვდებით აგრეთვე ლირიკულ სატრფიალო ლექსებს („ნეტა, ქალო, მომხილავო, რამ შეგქმნა და რამ დაგხატა..."). საერთოდ, მუშურს მღეროდნენ ნადის (აღმოსავლეთ საქართველოში მამითადი, ნაცვალგარდი, მოდგამი) დროს. სამხმიან მუშურს ასრულებს 2 მთქმელი მორიგეობით, ხან პარალელურად ჰარმონიული ბანის ფონზე. ორხმიანი მუშურის მელოდიას ავითარებს მთქმელი ბურდონული ბანის თანხლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 226.
**ორიანა გაბრიელა საბატინი ფულოპი** (დ. 19 აპრილი, 1996, ბუენოს-აირესი, არგენტინა) — არგენტინელი მოდელი, მსახიობი და მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

ორიანა გაბრიელა საბატინი დაიბადა 1996 წლის 19 აპრილს ბუენოს-აირესში, არგენტინაში. ის არის არგენტინელი მსახიობისა და ბიზნესმენ ოსვალდო საბატინის და ვენესუელელი მსახიობის ეკატერინე ფულოპის უფროსი ქალიშვილი. მას ჰყავს სამი წლით უმცროსი და სახელად ტიციანა ბეატრიზ საბატინი ფულოპი. ორიანა გაბრიელა ცნობილი პროფესიონალი ჩოგბურთელის, გაბრიელა საბატინის ძმისშვილია. მან მხატვრული სწავლება ძალიან ახალგაზრდა ასაკში დაიწყო. პატარაობიდანვე დადიოდა სიმღერასა და ფორტეპიანოზე. აგრეთვე ის სწავლობდა ორი წელი ხულიო ჩავესის მსახიობთა სასწავლო ინსტიტუტში და ერთი წელი ნიუ-იორკის კინოაკადემიაში.

კარიერა
-------

### სამოდელო კარიერა

მისი პირველი ინდივიდუალური სესია მოდელის რანგში გაიმართა, 13 წლის ასაკშში - სტატია შეეხებოდა მის ცნობილ დედასთან ურთიერთობას. 2017 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ცნობილი ბრენდის L'Oréal-ის პროექტში.

2017 წლიდან ორიანა არის რამდენიმე არგენტინული ბრენდის „L'Oréal Paris Argentina", „Naima", „Ginebra", „Cartier", Nike და ასევე საიუველირო ბრენდის სახე.

### სამსახიობო კარიერა

მისი პირველი სატელევიზიო დებიუტი შედგა 2011 წელს ურუგვაულ ტელენოველაში სახელწოდებით „Porque te quiero así".

2012 წელს იგი კრის მორენამ გამოიძახა, რომ ალიადოსის მსახიობთა შემადგენლობაში შეეყვანა. 2013 წლიდან 2014 წლამდე ის იყო ახალგაზრდული სატელევიზიო სერიალის „ალიადოსი"-ს სამუშაო ჯგუფის მონაწილე. 2014 წელს მან ალიადოსის თეატრალურ სეზონებში მიიღო მონაწილეობა.

2019 წელს მან ითამაშა ესპანურ ფილმში „¿Qué te juegas?".

2019 წელს ის იყო ვიქტორიო დ'ალესანდროსთან ერთად სერიალის „Secreto bien guardado" მთავარი გმირი.

2019 წელს ორიანა საბატინი იყო ფილმის „როზარიოს" მთავარი გმირი ნიკოლას ფურტადოსთან ერთად.

### მომღერლის კარიერა

2017 წლის აპრილში მან დაიწყო მომღერლის სოლო კარიერა ინგლისურ ენაზე პირველი სიმღერის, „Love Me Down Easy"-ს გამოშვებით. 

ორიანა საბატინიმ მიიღო მონაწილეობა 2017 წლის 14 და 15 ნოემბერს ჯგუფ Coldplay-ის გახსნით ღონისძიებაზე, რომელმაც დაასრულა „A Head Full of Dream"-ის ტური არგენტინაში, ლა პლატას უნიკო სტადიონზე გამოსვლით .

2018 წელს მან შეასრულა არგენტინის „Lollapalooza"-ს ფესტივალზე ამერიკულ ჯგუფ Red Hot Chili Peppers-თან ერთად სიმღერა.

პირადი ცხოვრება
---------------

2014 წლის 1 ივნისიდან 2017 წლის ივნისამდე ორიანა საბატინი ურთიერთობაშუ იყო მსახიობთან და იუთუბერთან, ჯულიან სერანოსთან.

2018 წლის ივლისიდან ორიანა საბატინი ურთიერთობაშია არგენტინელ პროფესიონალ ფეხბურთელთან, პაულო დიბალასთან.

2020 წლის 21 მარტს, საბატინიმ და პაულო დიბალამ დადებითი ტესტი მიიღეს COVID-19-ზე, იტალიაში განვითარებული ეპიდემიოლოგიური ვითარების ფონზე .

რესურები ინტერნეტში
-------------------

* "Oriana Sabatini, grandson of Gabriela and (maybe) Paulo Dybala’s girlfriend" დაარქივებული 2018-07-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „Oriana Sabatini: "Amo actuar, amo bailar, amo cantar"" (ესპანური). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-10. ციტირების თარიღი: 2018-07-25.
2. ↑  Dybala: 'I too have Coronavirus'. Football Italia (21 March 2020). ციტირების თარიღი: 22 March 2020.
3. ↑  Coronavirus: Paulo Dybala and Paolo Maldini test positive. British Broadcasting Corporation (22 March 2020). ციტირების თარიღი: 22 March 2020.
**ობი** (რუს. Обь; კომი ენაზე ნიშნავს „თოვლს") — მდინარე რუსეთში, დასავლეთ ციმბირში. რუსეთის სიგრძით მეოთხე მდინარე (სიგრძე 2,962 კმ). ობს მსოფლიოში უგრძესი შესართავი აქვს. აუზის ფართობი შეადგენს 2,972,497 კმ²-ს.

ობი ორრქიანი მდინარეა. იგი ალტაის მხარეში, ქალაქ ბისკიდან 26 კმ-ის მოშორებით, ორი დიდიტოტით იწყება. მარცხენა სათავე —მდინარე კატუნი — სათავეს იღებს მყინვარისაგან ალტაის ყველაზე მაღალ მწვერვალზე — ბელუხზე. ეს ბობოქარი მთის მდინარე და მოედინება ღრმა და ვიწრო ხეობების ფსკერზე. ზაფხულობით დიდება გამდნარი მყინვარის წყლის სიუხვით, წლის სხვა დროებში კი წყალმარჩხია. შესართავთან ისიც ისევე წყალუხვია, როგორც ურალი და მტკვარი. 

ობის მეორე ტოტი — ბია გამოედინება თვალწარმტაცი ტელეცის ტბიდან, რომელსაც ხალხი ალტაის ოქროს ტბას უწოდებს. კატუნის საპირისპიროდ, ბია წყნარი მდინარეა. მისი მდორე დინება მხოლოგ ალაგ-ალაგ წყდება ჩქერებისა და ჭორომების გამო.

წარმოქმნის შემდეგ, ობი მიიკლაკნება ჯერ ჩრდილოეთით და შემდეგ დასავლეთით, სანამ ის მიაღწევს 55° ჩ-ს, სადაც ის გეზს ჩრდილო-დასავლეთისკენ იღებს, შემდეგ კი კვლავ ჩრდილოეთით, სადაც წარმოქმნის 970 კმ-ის ობის ყურეს, კარის ზღვის ნაწილს. 

ობს მრავალი შენაკადი აქვს, იმ ადგილამდე, სადაც ტომი ერთვის, მდინარეს ეწოდება ზემო ობი. მის მარცხენა მხარეს ირტიშამდე გადაჭიმულია ნაყოფიერი სტეპები — კულუნდა და ბარაბა.

მდინარე ინიას შესართავის ახლოს ობისორივე ნაპირზე გადაშლილია ციმბირის ყველაზე დიდი ქალაქი ნოვოსიბირსკი.

მდინარის იმ ნაწილს, რომელიც ტომსა და ირტიშის შესართავთა შორის მდებარეობს, შუა ობი ეწოდება. აქ მდინარე მოედინება ციმბირის ჭაობიან ტაიგაში. მარცხენა მხარეს გადაჭიმულ ვეებერთელა ჭაობებს ვასიუგანიე ჰქვია, ობსა და ენისეის შორის მდებარე ტერიტორიას კი ნარიმის მხარე ეწოდება.

ირტიშის შესართავიდან ქვემო ობი იწყება.

ირტიში ობის ყველაზე დიდი და წყალუხვი შენაკადია. მისი სიგრძე 4000 კმ-ზე მეტია და მისი სათავე ჩინეთში მდებარეობს.

ლიტერატურა
----------

* პაიკაძე ვ. „მსოფლიოს უდიდესი მდინარეები", თბ. 1975, გვ. 39-65

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია და ობის აუზის რუკები დაარქივებული 2008-05-11 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ობი***
**„სამტრესტი"** — საქართველოს სსრ-ის ღვინის მრეწველობის საკავშირო-რესპუბლიკური სახელმწიფო კომიტეტი (საქსახღვინმრეწვი). სისტემის საწარმოები უშვებდა მშრალ სამარკო, მშრალ ორდინარულ, ნატურალურ ნახევრადტკბილ, ხელოვნურად შემაგრებულ სამარკო და ორდინარულ ღვინოებს. „სამტრესტის" პროდუქციაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა შამპანიური ღვინისა და კონიაკის წარმოებას, აგრეთვე არყისა და მისი ნაწარმის, ნედლი სპირტის, ძმრისა და სხვა პროდუქტებს.

ისტორია
-------

„სამტრესტი" ჩამოყალიბდა 1929 წელს „სახალხო მამულების ტრესტის" ბაზაზე. 1936 წელს დაექვემდებარა საქართველოს სსრ-ის კვების მრეწველობის სახალხო კომისარიატს, 1975 წელს გარდაიქმნა სამრეწველო გაერთიანებად, ხოლო 1983 წელს — საქართველოს სსრ-ის ღვინის მრეწველობის საკავშირო-რესპუბლიკურ სახელმწიფო კომიტეტად. მოიცავდა დამოუიდებელ ბალანსზე მყოფ 50 საწარმოსა და ორგანიზაციას, მათ შორის 7 საწარმოო გაერთიანებას, 5 კომბინატსა და 38 ღვინის ქარხანას (რომელთა შორის 10 რესპუბლიკის გარეთ იყო).

1983 წელს „სამტრესტის" ქარხნებმა გამოუშვეს 24,5 მლნ. დკლ. ყურძნის ღვინო და 23,1 მლნ. ბოთლი შამპანიური, 2031 ათასი დკლ. კონიაკი. 1983 წელს გამოუშვეს 56 დასახელების ყურძნის ღვინო, 14 დასახელების კონიაკი და 14 დასახელების ლიქიორ-არაყის ნაწარმი. 

1954 წლიდან „სამტრესტი" მუდმივად მონაწილეობდა საერთაშორისო კონკურსებსა და ბაზრობებზე, 33 დასახელების ღვინოს მიღებული ჰქონდა 198 მედალი, მათ შორის 84 ოქროსი და 101 ვერცხლის. კონიაკმა მოიპოვა 46 ოქროსა და 13 ვერცხლის მედლი. ქართული ღვინო და კონიაკი იგზავნებოდა ყველა სოციალისტურ ქვეყანაში, აგრეთვე ფინეთში, ბელგიაში, საფრანგეთში, კანადაში, დანიაში, გფრ-ში, იაპონიაში, შვეიცარიასა და სხვა ქვეყნებში.

ნაწარმი
-------

„სამტრესტმა" თავისი არსებობის მანძილზე გამოუშვა არაერთი სპირტიანი სასმელი. მათ შორისაა:

* თეთრი სამარკო სუფრის ღვინოები — წინანდალი №1, გურჯაანი №3, ნაფარეული №27, მუხრანული №9, ტიბაანი №12, ცოლიკოური №7, სვირი;
* წითელი სამარკო სუფრის ღვინოები — თელიანი №2, მუკუზანი №4, ნაფარეული №28;
* თეთრი ორდინარული სუფრის ღვინოები — სუფრის №6, სუფრის №23, კახური №8;
* წითელი ორდინარული სუფრის ღვინოები — საფერავი №5, სუფრის №10;
* ნახევრადტკბილი სუფრის თეთრი ღვინოები — ჩხავერი №11, ტვიში №19, თეთრა №26, ახმეტა, ლიხნი, ფსოუ, ატენური;
* ნახევრადტკბილი სუფრის წითელი ღვინოები — ხვანჭკარა №20, უსახელოური №21, ქინძმარაული №22, ოჯალეში №24, ახაშენი;
* ხელოვნურად შემაგრებული სამარკო ტკბილი ღვინოები — კარდანახი №14, ანაგა №16, სალხინო №17, საამო №30;
* ხელოვნურად შემაგრებული ორდინარული ტკბილი ღვინოები — პორტვეინი №13, ხირსა №15, პორტვეინი №18, პორტვეინი, ყვარელი №29, ველისციხე, აფხაზეთის თაიგული №25;
* ხელოვნურად შემაგრებული ღვინოები — ვერმუტი;
* საბჭოთა შამპანიური — მშრალი, ნახევრადტკბილი და ტკბილი;
* სამარკო კონიაკები — ძალიან ძველი (OC), ძველი კონიაკი (KC), ენისელი, თბილისი, ვარციხე (KB), გრემი, საიუბილეო;
* ორდინარული კონიაკები — სამვარსკვლავიანი, ოთხვარსკვლავიანი, ხუთვარსკვლავიანი.

ლიტერატურა
----------

* *გარუჩავა პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 36.;
* *ბერიძე გ.*, „ქართული ღვინო და კონიაკი", თბილისი, 1965.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რამლის ბრძოლა**. |


**რამლის პირველი ბრძოლა** გაიმართა 1101 წლის 7 სექტემბერს, იერუსალიმის სამეფოსა და ფატიმიანებს შორის. ქალაქი რამლა მდებარეობდა იერუსალიმის და ასკალონის, (ეგვიპტელთა უკანასკნელი ქალაქი პალესტინაში) გზაზე. ფატიმიანები ასკალონიდან ახორციელებდნენ შეტევებს იერუსალიმის მიმართულებით და რამლის მიდამოებში სამჯერ გაიმართა მათ შორის ბრძოლა.

რამლის პირველ ბრძოლაში ფატიმიანთა სარდალი იყო საად ელ-დავლეჰი და მისი არმია 10 000 ჯარისკაცს შეადგენდა. ჯვაროსანთა არმია ბევრად ნაკლები იყო: 260 რაინდი და 900 ქვეითი. მათ მეთაურობდა ბალდუინ I. მან თავისი ჯარი ექვს დივიზიად დაყო. პირველი შეტევის შემდეგ ორი დივიზია განადგურდა. ბალდუინმა ბრძანა კონტრშეტევაზე გადასვლა. ძლიერი შეტევის შემდეგ მუსლიმები პანიკამ მოიცვა და უკან ასკალონისკენ დაიხიეს. ჯვაროსნებმა გაძარცვეს ეგვიპტელთა ბანაკი და იერუსალიმში დაბრუნდნენ.

ლიტერატურა
----------

* Dupuy, R. E. and T. N. Dupuy, eds. The Encyclopedia of Military History. New York: Harper & Row, 1977. ISBN 0-06-011139-9

სქოლიო
------

1. ↑  Dupuy, p. 316
**ორი რაინდი** (ინგლ. Two Gallants) — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც შევიდა, ირლანდიელი მწერლის მიერ 1914 წელს გამოქვეყნებულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები. ავტორი მოგვითხრობს ორ მამაკაცზე, რომლებიც იმედგაცრუებულნი არიან საკუთარი ცხოვრებით და მიღწევებით და ცდილობენ სხვების ცხოვრებით მანიპულირებას. ჯოისი მიიჩნევდა რომ ეს მოთხრობა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მთელ კრებულში.

გამოცემის ისტორია
-----------------

გრანდ რიჩარდსის „ლონდონ ჰაუსი", 1905 წელს დათანხმდა დუბლინელების გამოცემაზე, მაგრამ კონკრეტული თავების გამო გამოცემა შეფერხდა. ერთ-ერთი ასეთი იყო „ორი რაინდი". გრანდ რიჩარდსისთვის მიწერილ წერილში ჯოისი, ამ კონკრეტული ნოველის მიმართ, საკუთარ სიყვარულს უსვამდა ხაზს, „ამ ნოველის გამოტოვება ნამდვილად დამღუპველი იქნება. ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავია წიგნში. მე მირჩევნია ხუთი სხვა ნოველა ამოვიღო კრებულიდან, ვიდრე ეს ერთი." ჯოისმა გარკვეული ცვლილებები შეიტანა თავის ნაშრომში, თუმცა ცხრა წლის შემდეგ გრანდ რიჩარდსმა დუბლინელები გამოსცა იმ სახით როგორც ის 1905 წელს უნდა გამოეცათ.

მიმოხილვა
---------

საღამოს, ახალგაზრდა მამაკაცი სახელად კორლი თავის მეგობარ ლენეჰენს სეირნობის დროს გამოუტყდა თავისი მსახურის ცდუნებაში. ცორლის შეხვედრა ჰქონდა დაგეგმილი ქალთან, ამ შეხვედრის განმავლობაში ლენეჰენი დუბლინში დაეხეტებოდა მერე კი ბარდის საჭმელად დაჯდა. განმარტოების დროს ის ფიქრობდა თავის ცხოვრებაზე, იმაზე რომ ოცდათერთმეტი წლისა იყო და თავისი ცხოვრებითაც არ იყო კმაყოფილი. მამაკაცი ოცნებობდა „მარტივად მოაზროვნე "ქალთან შეხვედრაზე. ჭამას რომ მორჩა, ლენეჰენმა ცოტა კიდევ იხეტიალა მანამ კორლისთან დათქმული შეხვედრის დრო მოვიდოდა. კორლიმ მას ოქროს მონეტა აჩვენა, რომელიც იმ ქალმა თავის უფროსს მოპარა და კორლის მისცა იმ დანახარჯის სანაცვლოდ რომელიც წარსულში მასთან ურთიერთობის დროს კორლიმ დახარჯა. კორლიმ და ლენეჰენმა გზა განაგრძეს ქალის მიერ მოპარული ოქროს მონეტიანად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სრული ტექსტი

სქოლიო
------

1. ↑  Walzl, Florence L. James Joyce Quarterly, Vol. 2, No. 2 (Winter, 1965), p. 73
2. 1 2  Joyce, James. Letter to Grant Richards. 20 May 1906
3. ↑  Richards, Grant. Letter to James Joyce. 23 Apr. 1906
4. ↑  Joyce, James. *Dubliners* (London: Grant Richards, 1914)
**რამონ პინეირა ლოპესი** (ესპ. Ramón Piñeiro López); (დ. ლანკარა, 31 მაისი, 1915 - გ. სანტიაგო-დე-კომპოსტელა, 27 აგვისტო, 1990) — გალისიაში მოღვაწე ესპანელი პოლიტიკოსი და ინტელექტუალი. ჟურნალ გრაალის დამფუნებელი და პირველი რედაქტორი. იყო გალისიური პარტია პარტიდა გალეგუსტას წევრი და გალისიის პარლამენტის დამოუკიდებელი წევრი. ითვლება გალისიური იდენტობის ჩამოყალიბების ერთ ერთ იდეოლოგად. მისი ნაშრომები ძირითადად ეხება ეგზისტენციალურ ფილოსოფიას ან ლინგვისტიკის ისეთ საკითხებს როგორიცაა გალისიური ენის სტანდარტიზაცია.

ლიტერატურა
----------

* Bernárdez, Carlos L. y otros, Literatura gallega. Século XX, Edición A Nosa Terra, Vigo, 2001

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ramón Piñeiro: vida e obra (Real Academia Galega). დაარქივებული 2015-03-19 საიტზე Wayback Machine.
* Centro Ramón Piñeiro para a investigación en Humanidades.
* Ficha na bvg.
* Páxina do autor en Galaxia. დაარქივებული 2008-07-01 საიტზე Wayback Machine.
* Paxina do autor de Libraría Limiar libros. დაარქივებული 2012-01-08 საიტზე Wayback Machine.
**პერევისას წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია** - შუა საუკუნეების ეკლესია სოფელ პერევისაში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი.

ისტორია
-------

ტაძარს IX საუკუნეში აქვს საფუძველი ჩაყრილი. შემორჩენილია XI-XIII საუკუნეების კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები. 1920 წლის 7 სექტემბერს პერევისის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია, მეცნიერმა ექვთიმე თაყაიშვილმა მოინახულა და მის შესახებ ჩანაწერები გააკეთა.

ამავე ტერიტორიაზე, XIX საუკუნის ბოლოს, კიდევ ერთი ეკლესია აშენდა. ახალი ეკლესია, ძველთან შედარებით, გაცილებით დიდია და იმ პერიოდის ხუროთმოძღვრული ნაგებობების დახვეწილი სტილით გამოირჩევა. ეკლესიაზე სამშენებლო წარწერაა, რომელიც 1893 წლით თარიღდება:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ერთმთავრობასა ალექსანდრე მესამესა, მღვდელმთავრობასა გაბრიელ ეპოსკოპოსისა, მღვდელობას ზაქარია წერეთლისა აღშენდა ესე ეკლესია" |
|  |  |

წარწერაში მოხსენიებული პიროვნებები არიან რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე III და გაბრიელ ქიქოძე, იმერეთის ეპისკოპოსი.

XX საუკუნეში ტაძარი დაანგრიეს. მისი მასალები გამოიყენეს კოლმეურნეობის სასიმინდეების მშენებლობისთვის. დროთა განმავლობაში დანგრეული ტაძრის თაღები და ჭერი ხანგრძლივი წვიმებისაგან ჩამოიშალა, ფრესკები განადგურდა, ხატები დაიფანტა. მიუხედავად ამისა, კედლებისა და ძველი ფრესკების ფრაგმენტები გადაარჩენილია.

რესტავრაცია
-----------

პირველი აღდგენითი სამუშაოები 1991-1993 წლებში განხორციელდა. უფრო ფართომასშტაბიანი რესტავრაცია კი 2005 წელს დაიწყო. ამავე წელს ტაძარში განახლდა საეკლესიო მსახურება. ძველი ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. სარესტავრაციო სამუშაოები დღედმე არ დასრულებულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ტაძრის შესახებ დაარქივებული 2012-08-15 საიტზე Wayback Machine.
* ეკლესიის ადგილმდებარეობა
**პერესტიანის სახლი** (რუს. Дом Перестиани) — ძველი ორსართულიან სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 64.

ისტორია
-------

1860-იან წლებში თანამედროვე ბერძნების ქუჩა ნომერ 64-ში ააგეს ორსართულიან სახლი, რომელიც 1880 წლისთვის იყოჩინოვნიკ ნიკოლაი ათანასეს ძე პერესტიანის კუთვნილება. იგი წარმოშობით იყო ვაჭრების ოჯახიდან, ეკავა მშვიდობის მოსამართლის თანამდებობა და იყო ტაგანროგის მსახიობთა საზოგადოების წევრი. პირველი ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა და პირველ ცოლს გაშორდა. ნიკოლაი პერესტიანის ჰყავდა ორი შვილი, რომელიც გააჩინა ქორწინების გარეშე მსახიობ ანა სოლოდუხინასთან. ნიკოლაი პერესტიანმა ყველა ღონე იხმარა, რომ კანონიერ შვილებად ეღიარებინა ბავშვები. ამ ბავშვებიდან უმცროსი გახდა ცნობილი კინორეჟისორი და მსახიობი ივანე პერესტიანი, ავტორი ფილმებისა „წითელი ეშმაკუნები" და „სამი სიცოცხლე". მისი მეორე ოფიციალური ცოლი იყო ლიდია პეტროპავლოვსკაია - კოლეჟის ასესორის ქვრივი. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადა სამი ბავშვი: ლიდია, ლიუდმილა და მსტისლავი. ნიკოლაი ათანასის ძე გარდაიცვალა 1899 წელს. 

1890 წლიდან 1906 წლამდე სახლი იმყოფებოდა ლიდია პერესტიანის კუთვნილებაში. 1915 წელს სახლის მფლობელი გახდა ელენა კოვალევსკაია.

აღწერა
------

ორსართულიანი სახლი აგებულია აგურისაგან ქვის ფუნდამენტზე. 1871 წლისათვის სახლს ჰქონდა ფლიგელი, დიდი ეზო და კიდევ ერთი ხის ნაგებობა. სახლის ფასადი პირველი სართლის დონეზე რუსტირებულია. აგურის პილონებს შოის მდებარეობს რკინის ჭიშკარი და კარიბჭე. პირველ სართულზე მდებარე ფანჯრები გაფორმებულია ქვის ციხესიმაგრის ქვებით და ლომის ნიღბებით. მეორე სართულის ფანჯრები სწორკუთხაა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003
2. 1 2  Дом 64, Греческая улица
**პამპასის ირემი**, *ამერიკული ირემი* (ლათ. Odocoileus) — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა გვარი ირმისებრთა ოჯახისა. მოხდენილი აგებულების ცხოველებია. მათი სხეულის სიგრძეა 1,5–2 მ, სიმაღლე 0,8–1,1 მ, კუდი 28 სმ-მდე; მასა 145 კგ-ს აღწევს. ზურგი შეფერილია რუხ-მურადან ყვითელ-წითურამდე, მუცელი თეთრია. ცნობილია 2 სახეობა: თეთრკუდა ირემი (*O. virginianus*) და შავკუდა ირემი (*О. hemionus*); გავრცელებული არიან ამერიკაში (კანადა, აშშ, ცენტრალური ამერიკა, ბოლივია, ჩრდილოეთი ბრაზილია), თეთრკუდა აკლიმატიზირებულია ევროპაში (მ. შ. ესტონეთსა და რუსეთში), შავკუდა — ჰავაის კუნძულებზე. მამლებს დატოტვილი რქები აქვთ, დედლები საერთოდ ურქონი არიან. ბინადრობენ სხვადასხვა ჰაბიტატში (მ. შ. ანთროპოგენურ ლანდშაფტში) 2–4-სულიან ოჯახურ ჯგუფებად, ზოგჯერ (განსაკუთრებით ზამთარში) თავს იყრიან დიდ ჯოგებში. იკვებებიან მცენარეული საკვებით: ბალახით, ფოთლებით, ბუჩქების ყლორტებით, ნაყოფებით, კაკლებით, აგრეთვე სოკოებით და სხვ. იგებენ 1–4 ნუკრს. ცოცხლობენ 12–15 წელი. მრავალრიცხოვნები არიან, ზიანის მოტანა შეუძლიათ სოფლის და სატყეო მეურნეობებისათვის. სანადირო ობიექტებია (აშშ-ში — სპორტული ნადირობის), გამოიყენება მათი ხორცი, ტყავი და რქები.

სქოლიო
------

1. ↑  *Щипанов Н. А.* АМЕРИКАНСКИЕ ОЛЕНИ // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 606.
2. ↑   Пампасовые олени // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 19 — М. 1975.
**ოლონხო** (რუს. *Олонхо́*, იაკუტ. *Олоҥхо*) — იაკუტების საგმირო ზღაპარი და თურქულენოვანი ხალხების ერთ-ერთი უძველესი ეპოსი. ეს ტერმინი ასევე გამოიყენება იაკუტების ეპოსურ ტრადიციების აღსანიშნავადაც.

სახას რესპუბლიკაში ოლონხოს დღემდე ასრულებენ. პოემა სრულდება ორი მონაწილის: მომღერალის და ამბის მომყოლის მიერ ორ ნაწილად. მომღერალი მთხრობელის რეჩიტატივის პარალელურად ლექსად ყვება ამბავს. მთხრობელს უნდა გააჩნდეს კარგი სამსახიობო და იმპროვიზაციის ნიჭი. ეპოსი ძირითადად შედგება ანტიკური მეომრების, ღვთაებების, სულების და ცხოველების შესახებ ლეგენდებისაგან, თუმცა გვხვდება ისეთი თემებიც როგორიცაა მომთაბარე ცხოვრების წესის მოშლა. ოლონხო მოიცავს დაახლოებით 10000-20000 ლექსს და შვიდი ღამის განმავლობაში იმღერება.

ტრადიციულად ყველა თემს ჰყავდა თავისი მთხრობელი. ტრადიცია წარმოიშვა ოჯახურ გარემოში გართობის და ასევე განათლების მიზნისთვის. იაკუტების რწმენით ის ასევე იცავდა დაავადებებისგან.

XXI საუკუნის ტექნოლოგიური და პოლიტიკური ცვლილებები საფრთხის ქვეშ აყენებს ოლონხოს ტრადიციის არსებობას. თუმცა 1980-იანი წლების შემდეგ ოლონხოს ტრადიციის მიმართ ინტერესი იზრდება.

ეტიმოლოგია
----------

ოლონხო ასოცირდება თურქულ ზმნა "ოლმახ"-თან, რაც ყოფნას აღნიშნავს და მომდინარეობს ძველი თურქული "ოლონ"-იდან რაც თავისმხრივ საგას აღნიშნავს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 522.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* What is Olonkho?
* The Olonkho Nyurgun Bootur - The Rapid (PDF)

სქოლიო
------

1. 1 2  Olonho Metinlerinin Derlenmesi ve Yayınlanması, Metin Ersöz, Gazi Üniveritesi, Süreli Yayın (თურქული)
2. ↑  Olonkho Metinlerinin Toplanması ve Araştırılması, Fatih Kirişçioğlu დაარქივებული 2014-02-21 საიტზე Wayback Machine.  (თურქული)
3. ↑  Türk Söylence Sözlüğü (Turkish Mythology Dictionary), Deniz Karakurt, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
**პეტენი** — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია ფლორესი. გეოგრაფიულად, წარმოადგენს გვატემალის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე დეპარტამენტს, ამავე დროს უდიდესს. მისი ფართობი 33 600 კმ²-ია, რაც გვატემალის მთლიანი ტერიტორიის მესამედს შეადგენს. 2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 450 000 ადამიანს ითვლის.

გეოგრაფია
---------

საბორნე გადაზიდვა მდინარე პასიონზე, ქალაქ საიაკსჩესთან
ტიკალის ცენტრალური აკროპოლისი
დეპარტამენტს აღმოსავლეთით ბელიზი ესაზღვრება, დასავლეთით და ჩრდილოეთით — მექსიკა, სამხრეთით კი გვატემალის ალტა-ვერაპასისა და ისაბალის დეპარტამენტები. მექსიკასთან დასავლეთი საზღვარი ძირითადად მიუყვება მდინარე უსუმასინტასა და მის შენაკად სალინასს მიუყვება.

ისტორია
-------

პეტენის დეპარტამენტი გვატემალის მთავრობის 1866 წლის 8 მაისის დადგენილების საფუძველზე შეიქმნა.

1960-იანი წლებიდან, გვატემალის მთავრობა, ნებისმიერ მოქალაქეს სთავაზობდა სამოსახლო მიწებს პეტენში და ჰონორარად $25-ს უხდიდა. ფლორესსა და ტიკალში მცირე აეროპორტების აშენების შემდეგ განვითარება იწყო ტურიზმმა. 1970-იანი წლებიდან ტიკალიდან გზა გაიხსნა ბელიზის მიმართულებით. პირველი მოასფალტებული გზა დეპარტამენტში 1982 წელს დაიგო. 

1990-იანი წლებიდან პეტენში მრავალი ახალმოსახლე შევიდა, რამაც სამხრეთ ნაწილში დეფორესტაცია გამოიწვია.

მუნიციპალიტეტები
----------------

პეტენის დეპარტამენტი 12 მუნიციპალიტეტისგან შედგება:

1. დოლორესი
2. ფლორესი
3. ლა-ლიბერტადი
4. მელჩორ-დე-მენკოსი
5. პოპტუნი
6. სან-ანდრესი
7. სან-ბენიტო
8. სან-ფრანსისკო
9. სან-ხოსე
10. სან-ლუისი
11. სანტა-ანა
12. საიაკსჩე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გვატემალის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Interactive department map
* Map of Petén department from *Prensa Libre* დაარქივებული 2010-02-14 საიტზე Wayback Machine.
* Untold Stories, Pulitzer Center on Crisis Reporting
* Future of Peten

სქოლიო
------

1. ↑  ITMB Publishing Ltd. 2005.
2. ↑  ITMB Publishing Ltd. 2005.
3. ↑  Hernández & González.
4. ↑  Michael Stoll. A Visit to Beef National Park. Pulitzer Center on Crisis Reporting.[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვატემალის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 
ალტა-ვერაპასი · ბახა-ვერაპასი · გვატემალა · ელ-პროგერსო · ესკუინტლა · ისაბალი · კეცალტენანგო · კიჩე · პეტენი · რეტალულეუ · საკაპა · საკატეპეკესი  · სან-მარკოსი · სანტა-როსა  · სოლოლა  · სუჩიტეპეკესი · ტოტონიკაპანი · უეუეტენანგო · ჩიმალტენანგო · ჩიკიმულა · ხალაპა · ხუტიაპა | გვატემალის გერბი |

 |
**რუხი კოკორინა**, **ნისკარტაპრეხილი მექვიშია** (ლათ. Xenus cinereus) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 22–27 სმ, ფრთის შლილი 55–59 სმ, მასა 50–120 გ. აგებულება მოხდენილია. სხეულის ზედა ნაწილი მორუხო-მურაა შავი ზოლებით ზურგის გაყოლებაზე, ქვედა — თეთრი; კისერზე წინიდან გრძივი ჭრელი ლაქები აყრია. ფეხები შედარებით მოკლეა, თითების ძირში საცურაო აპკები აქვს, ფერად ყვითელი, ნარინჯისფერი ან მორუხო-მწვანე. ნისკარტი გრძელი, წვრილი, მურა-შავია, შედარებით ღიაა ძირში; შესამჩნევად მოღუნულია ზედა მიმართულებით. დედალ-მამალი ერთმანეთისგან არ განსხვავდება. ახალგაზრდა ფრინველები მეტად მუქები და ზურგზე მოწითურონი არიან. ზამთრის მოკაზმულობაში ზედა ნაწილი რუხია, ქვედა — თეთრი. სახლობს ევროპისა და აზიის ტუნდრისა და ტყეტუნდრის ზონაში (დასავლეთი ფინეთიდან ანადირის ზემო წელამდე). ზამთრობს აღმოსავლეთ აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში, იშვიათად ავსტრალიაში. ბინადრობს მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე ან ნესტიან მდელოებზე. ბუდეს მიწაზე აკეთებს, ბალახში ან ტყეში, ჩვეულებრივ დებს 4 კვერცხს; კრუხობს ორივე მშობელი 21–24 დღე-ღამის განმავლობაში. ბარტყები უპირატესად მამას დაჰყავს 15–17 დღის განმავლობაში; ისინი თვითონ იკვებებიან. ზრდასრული რუხი კოკორინა იკვებება მცირე უხერხემლოებით (მოლუსკებით, კიბოებით, მათ შორის მცირე კიბორჩხალებით), რომლებიც შლამიდან ამოჰყავს ან მიწაზე აგროვებს.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 54, 126, 192.
2. ↑  კოკორინა — *დიდი ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი* // საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
3. ↑  *გავაშელიშვილი ლ.*, *ჯავახიშვილი ზ.*, *დარჩიაშვილი გ.*, კოლხეთის ჭარბტენიან ტერიტორიათა ფრინველები, გვ. 145, თბ. 2006, ISBN 99940-857-7-8
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  რუხი კოკორინა დაარქივებული 2020-09-22 საიტზე Wayback Machine.  // დიდი რუსული ენციკლოპედია (რუსული)
5. 1 2 3 4 5 6 7  რუხი კოკორინა // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)