recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჩვენი უბნის შვილები** (არაბ. أولاد حارتنا *awlād ḥāratnā*) — ნობელიანტი ეგვიპტელი მწერლის, ნაჯიბ მაჰფუზის 1959 წლის რომანი.

შინაარსი
--------

სიუჟეტი თავიდან ჰქმნის სამი მონოთეისტური აბრაამული რელიგიის (იუდაიზმი, ქრისტიანობა და ისლამი) ურთიერთდაკავშირებულ ისტორიას,რომელიც ალეგორიზირებულია მე-19 საუკუნის კაიროს უბანში.

კრიტიკოსთა აზრით, უბანი წარმოადგენს ღმერთს, რასაც ავტორი უარყოფს. მისი თქმით, არაფერი არ წარმოადგენს ღმერთს, რადგანაც ის ერთადერთი და უდიდესია.

ნაწარმოების პირველი ოთხი სექცია მოგვითხრობს ისტორიებს უბნის (ღვთის) შვილების — ადამის, რომელიც ღმერთის ფავორიტი შვილია, და სატანის შესახებ.

შემდეგი თაობის წარმომადგენელი გმირები თავიდან გადიან მოსეს, იესოსა და მუჰამედის ცხოვრებისეულ გზას. თითოეული მათგანი უბნის სხვადასხვა ლოკაციაზე ცხოვრობს და სიმბოლიზირებს იუდაიზმს, ქრისტიანობასა და ისლამს.

წიგნის მეხუთე სექციის პროტაგონისტი კი არაფაა, რომელიც წარმოადგენს თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და მეცნიერების ხანას, მისი სახელი კი წინასწარმეტყველთაგან მომდინარეობს. შინაარსისათვის ცენტრალური ნაწილია *futuwwat* (ძლიერი კაცები).

ძლიერი კაცები აკონტროლებენ უბანს და მოსახლეობას ფულს სძალავენ. წიგნის წარმატებული გმირები მათი სქემის ჩამოშლას ახერხებენ, თუმცაღა ისინი მაინც ბრუნდებიან. არაფა საკუთარი ინტელექტისა და ასაფეთქებლების ცოდნის მათ წინააღმდეგ მიმართვას ცდილობს, თუმცაღა მისი მცდელობები ირიბად იწვევს მოხუცი კაცის სიკვდილს. ძლიერი კაცების ლიდერი ამას იგებს, და აშანტაჟებს არაფას რაღა დაეხმაროს მას გახდეს მთელი უბნის დიქტატორი.

წიგნი სრულდება არაფას მკვლელობის შემდგომ.არაფას მეგობარი კი იმ წიგნის ნარჩენებს ეძებს, სადაც მისი საიდუმლოებები ეწერა.

გამოცემა
--------

ნაწარმოები თავდაპირველად 1959 წელს, ჟურნალ "ალ-აჰრამში" იბეჭდებოდა სერიული სახით, არაბული ენაზე, თუმცაღა მის გამოცემას ეგვიპტის რელიგიური კოლეგიის პროტესტი მოჰყვა. ნაწარმოების წიგნის სახით გამოცემა ეგვიპტეში აიკრძალა. ნაწარმოები დაუცალკევებლად მხოლოდ პრეზიდენტ გამალ აბდელ ნასერის ჩარევის შედეგად გამოიცა,რომელიც ჟურნალის დირექტორთან,მუჰამედ ჰეიკალთან მეგობრობდა.

ამ მიზეზთა გამო, ნაწარმოებს 8 წელი დასჭირდა წიგნის სახით გამოსაცემად, თუმცაღა არა ეგვიპტეში, არამედ ლიბანში, ბეირუთში დაიბეჭდა 1967 წელს.

მიღება
------

წიგნმა ეგვიპტეში დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია. კერძოდ ეგვიპტის რელიგიურ საქმეთა კოლეგიამ წიგნი დაგმო და ღვთისადმი მკრეხელობად მოიხსენია.

ომარ აბდელ რაჰმანმა მაჰფუზს მონანიებისაკენ ან სიკვდილისაკენ მოუწოდა. მან ასევე განაცხადა რომ ეს რომ ადრე ექნა, სალმან რუშდი ზღვარს არ გადაკვეთდა. შედეგად,1994 წელს მაჰფუზს საკუთარი სახლის წინ, კაიროში, ორი ექსტრემისტი თავს დაესხა და ყელში დაჭრა. ნაჯიბი თადასხმას გადაურჩა, თუმცაღა მიყენებულმა დაზიანებებმა 2006 წელს მის გარდაცვალებაზე იქონია გავლენა.

„ჩვენი უბნის შვილები" მაჰფუზის გარდაცვალებიდან 4 თვეში ოფიციალურად გამოიცა ეგვიპტეში და ბესტსელერად იქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნაგიბ მაჰფუზი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიმოხილვა საბაზე

სქოლიო
------

1. ↑  Hafez, Sabry: "Introduction" to *The Cairo Trilogy*. Cairo: American University in Cairo Press, 2001. pg xxxiv.
2. ↑  Karolides, Nicholas J. (2005). *120 banned books : censorship histories of world literature*, Bald, Margaret. Sova, Dawn B. Karolides, Nicholas J. New York:  Checkmark Books/Facts On File,   გვ. 215. ISBN 0-8160-6504-7. OCLC 56324787.
**Euronews** (ქართ. ევრონიუსი) — ევროპული ყოველდღიური, 24-საათიანი საინფორმაციო სატელევიზიო არხების იმპორტიორი კომპანია, რომელიც აერთიანებს მსოფლიო მოვლენების ვიდეოქრონიკებსა და აუდიოკომენტარებს ცამეტ ენაზე. ტელეკომპანიის შტაბ-ბინა მდებარეობს საფრანგეთის ქალაქ ლიონში.

არხის სატელევიზიო მაუწყებლობა 1993 წლის 1 იანვარს, ხუთ ევროპულ ენაზე დაიწყო: ინგლისურად, ფრანგულად, ესპანურად, გერმანულად და იტალიურად. დაფუძნების პერიოდში Euronews ერთადერთი არხი იყო, რომელიც ერთდროულად რამდენიმე ენაზე მაუწყებლობდა.

Euronews-ის საკაბელო და სატელიტურმა მაუწყებლობამ 2009 წელს 150 ქვეყანაში 294 მილიონზე მეტი ოჯახი მოიცვა (ევროპა, აფრიკა, აზია, ავსტრალია, ჩრდილოეთ ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა და ახლო აღმოსავლეთი)

ქართული მაუწყებლობა
-------------------

2019 წელს, „ევრონიუსმა" და ქართულმა სატელეკომუნიკაციო კომპანია სილქნეტმა ხელი მოაწერეს ურთიერთშეთანხმების მემორანდუმს საქართველოში „ევრონიუს საქართველოს" დაფუძნების თაობაზე. „ევრონიუს საქართველომ" მაუწყებლობა ოფიციალურად 2020 წლის აგვისტოში დაიწყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Euronews***

* Euronews-ის ოფიციალური საიტი
* "ევრონიუს საქართველოს" საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  „ევრონიუსი" საქართველოს ტელესივრცეში მაუწყებლობას იწყებს.
2. ↑  „ევრონიუს საქართველომ" მაუწყებლობა დაიწყო.
ხორცი
ხორცი
ხორცი
**ხორცი** — საკლავი და გარეული ცხოველების ჩონჩხის მუსკულატურა; ადამიანის კვების ერთ-ერთი ძირიდადი პროდუქტი. ხორცის შედგენილობაში შედის შემაერთებელი და ცხიმოვანი ქსოვილი, აგრეთვე ნერვული ქსოვილების უმნიშვნელო რაოდენობა. ხორცს უწოდოებენ, აგრეთვე, ნაკლავსა და მის ნაწილებს. ცხოველის სახეობის მიხედვით არჩევენ ძროხის, ცხვრის, ღორის, თხის, ცხენის ხორცს. ახალი ხორცის მუქ წითელ ფერს განაპირობებს მიოგლობინი. ხორცის კუნთოვანი ბოჭკოს ბირთვში ძირითადად ნუკლეოპროტეიდები გვხვდება. მიოფიბრილები შეიცავენ მიოზინს, აქტინსა და ტროპომიოზინს. შემაერთებელი ქსოვილის ცილები ძირითადად წარმოდგენილია კოლაგენითა და ელასტინით, აზოტოვანი ექსტრაქტული ნივთიერებები — კარნოზინით, ანსერინით, კარნიტინით, ადენოზინტრიფოსფატით (ატფ), ადენოზინდიფოსფატით (ადფ), ადენოზინმონოფოსფატით (ამფ), ინოზინმონოფოსფატით (იმფ), პურინის ფუძეებით, ამინომჟავებით, შარდოვანათი და სხვა.

უაზოტო ექსტრაქტული ნივთიერებები — გლიკოგენით, გლუკოზით, ჰექსოზოფოსფატით, რძემჟავათი, პიროყურძენმჟავათი და სხვა. ლიპიდების რაოდენობა დამოკიდებულია ცხოველის ნაკვებობაზე. ტრიგლიცერიდების რაოდენობა მეტად ცვალებადია. მცირე რაოდენობით გვხვდება ცხიმოვანი მჟავები, მონო- და დიგლიცერიდები. ფოსფოლიპიდები წარმოდგენილია ლეციტინებით, კეფალინებით, სერნინფოფოსფატიდებით, სფინგომიელინებით, პლაზმაოგენებით.

საკლავის კუნთის ლიპიდების ცხიმოვანი მჟავები ძირითადად უმაღლესი მჟავებია, რომელთა ნახშირბადის ატომები წყვილ რიცხვს შეადგენს. ხორცის შედგენილობაში შედის აგრეთვე მინერალური ნივთიერებები და სხვა მრავალი მიკროელემენტი.

ნაკლავიდან რამდენიმე საათის შემდეგ იწყება კუნთოვანი ქსოვილის გაშეშება — კუნთები კარგავს ელასტიკურობას, ჭიმვადობას და მაგრდება. ხორცი უვარგისდება. მაგრამ ბიოქიმიური პროცესები, რომლებიც ნაკლავის კუნთებში გრძელდება, განაპირობებს კუნთების დარბილებას, ხსნის გაშეშებას და მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ხორცის ხარისხს. ჯანმრთელი, დასვენებული ცხოველის ხორცში მიკროორგანიზმები არ არის. ცხოველის დაღლა კი ხელს უწყობს ნაწლავებიდან მათ შეჭრას კუნთოვან ქსოვილში. დაღლილი და ხანგრძლივად ნაშიმშილევი ცხოველის ხორცი შეიძლება საკვებისმიერი ტოქსიკოინფექციების მიზეზი გახდეს.

ვეტერინარიულ-სანიტარული ექსპერტიზა მოიცავს ცხოველთა ვეტერინარულ შემოწმებასა და დაუფეშხოებელი ნაკლავისა და შიგნეულის გამოკვლევას. შეიძლება მხოლოდ კლინიკურად ჯანმრთელი ცხოველის დაკვლა ადამიანის საკვებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხორცი***

* ხორცი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 501-502.
**წინამხრის მთავარანგელოზთა ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინამხრის აღმოსავლეთით, მდინარე ხადისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ფერდობზე. განეკუთვნება lX-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (10,9 x 6,8 მეტრი), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. დაზიანებულია. სახურავზე აცვენილია ფიქლის საფარი, ჩამოშლილია კამარის სამხრეთ გვერდის ნაწილი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხის ზედა ნახევარი. დანგრეულია სამხრეთ და ჩრდილო მინაშენები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან, დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთის კარი ტიმპანითაა გადახურული და ორივე მხრიდან თაღოვანია, ჩრდილოეთის და სამხრეთის შესასვლელებს მხოლოდ შიგნით აქვს თაღი. აღმოსავლეთით ნახევრწრიული ფორმის, სამი საფეხურით შემაღლებული აფსიდია. აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელი და ოთხი ნიშია, სარკმელს საფეხურიანი რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. აფსიდს მთელ პერიმეტრზე საფეხური გასდევს. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია შელესილი და ღარებით შემკული ქვის კანკელით. იგი სამთაღიანია, თარები დაყრდნობილია ქვის ოთხ სვეტზე. კანკელს შუაში შესასვლელი აქვს, გვერდებზე - მოაჯირები. სვეტებს ერთლილვა კაპიტელები ამშვენებს. დარბაზში სამი თაღოვანი სარკმელია, ერთი - დასავლეთით, ორი - სამხრეთით (სამხრეთ-დასავლეთ სარკმლის მხოლოდ კვალიღაა შემორჩენილი). გრძივი კედლები მარტივი პილასტრების ორი წყვილით დაყოფილია სამ-სამ მონაკვეთად. მათგან შუა და აღმოსავლეთ მონაკვეთები ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. შუა მონაკვეთების თაღზე კამარის საბჯენი თაღის პილასტრია დაყრდნობილი. კედლებზე შემორჩენილია ფრესკული მხატვრობის ორი ფენისა და ასომთავრული წარწერის ფრაგმენტები. ინტერიერში, ჩრდილო კედელთან, ხის მაღალი (სიმაღლე 5 მეტრი), ორნამენტებით მოხატული ჯვარი დგას. მოგვიანებით, კამარის გამაგრების მიზნით, დარბაზის დასავლეთ ნაწილში (გრძივი ღერძის გასწვრივ) საკმაოდ განიერი (სიგანე 1,5 მეტრი) კედელი აუგიათ. კოშკი ეკლესიის თანადროულია, დგას მისგან ჩრდილო-დასავლეთით, 2 მეტრზე. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკი (5,4 x 4,5 მეტრი) ზურგიანია. სწორი მხარით მდინარისკენაა (სამხრეთით) მიქცეული, ხოლო ზურგით - მთისკენ. შემორჩენილია ოთხი სართული და მეხუთე სართულის შვერილი აივნის ხის კოჭები. პირველი სართული მიწიდან 5 მეტრ სიმაღლეზე იწყება, ქვემოთ ყრუ კედლებია. კოშკში შესასვლელი პირველ სართულზეა. ოთხკუთხა კართან მისადგმელი კიბისათვის კედელში ჩაყოლებულია შვერილი ქვა, მეორე სართული ყრუკედლებიანია, მესამე და მეოთხე სართულის სწორ კედლებში, ერთ ღერძზე, თითო პატარა სწორკუთხა სარკმელია, დანარჩენი კედლები ყრუა. კოშკის პირველი და მეორე სართულები კამარითაა გადახურული (მეორე სართულის კამარის უმეტესი ნაწილი ჩამოშლილია). მესამე და მეოთხე სართულებს ხის ბრტყელი გადახურვა ჰქონიათ (შემორჩენილია გადახურვის კოჭების საყრდენი ბუდეები).

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 348-349.
**Gecko** ([ˈgɛkəʊ]) — Mozilla Firefox, Mozilla, Netscape და სხვა ბრაუზერებში ვებ-გვერდების გამოტანის უფასო ძრავა (ინგლ. layout engine). ძველი დასახელება — „Raptor" და „NGLayout". Gecko მთავარი კონცეფცია არის ინტერნეტის ღია სტანდარტების მხარდაჭრა, ისეთების, როგორიცაა HTML, CSS, W3C DOM, XML 1.0 და JavaScript. მეორე კონცეფცია — კროს-პლატფორმულობა. დღევანდელ დღეს Gecko მუშაობს ოპერაციულ სისტერმებზე Microsoft Windows, Mac OS X და GNU/Linux, ასევე Solaris, HP/UX, AIX, Irix, OS/2, OpenVMS, BeOS, Amiga და სხვა.

Gecko-ს აქვს XUL (XML User Interface Language)-ის მხარდაჭრა, რომელიც შექმნილია სპეციალურად მისი XML-ენისთვის. XUL-ზე დაწერილია Mozilla-ს ყველა ძირითადი პროდუქტი.

უზრუნველყოფილი სტანდარტები
--------------------------

* XHTML 1.1
* HTML 4.0
* CSS 2 (частично CSS 3)
* XML 1.0
* JavaScript 1.7
* DOM 1/2 (частично DOM 3)
* Unicode
* SVG
* MathML
* RDF
* HTTP
* FTP
* SSL
* OJI (Open Java Interface)

კრიტიკა
-------

კომპიუტერული რესურსების დიდი რაოდენობის საჭიროებისათვის, Gecko არ მოიხმარება მობილურ მოწყობილობებში, ამისათვის არსებობს სხვა უფასო ძრავა — WebKit.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* Mozilla
* Minimo
* Conkeror
* Salamander

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gecko MozillaWiki-ში
* Mozilla Layout Engine
* World Wide Web Consortium
**ჯეონგჯონგი**, ნამდვილი სახელი იი ბანგ-გვა, ხოლო შეცვლილი სახელი იი გიონგი (დ. 18 ივლისი, 1357 — გ. 15 ოქტომბერი, 1414) — ჩოსონის დინასტიის მეორე მეფე და მეორე ვაჟი მეფე თაეჯოსი .

დაიბადა 1357 წლის 18 ივლისს. იგი იყო მამაცი, გენიალური და გონიერი ადამიანი. ჯეონგჯონგი ჯერ კიდევ პატარა ასაკში დაჰყვებოდა მამას ლაშქრობებში. 1392 წელს როდესაც თაეჯო გორიოს ტახტზე ავიდა, ჯეონგჯონგი გახდა პრინცი. მეფე თაეჯოს ჰყავდა ორი ცოლი, პირველი ცოლისგან მას ექვსი შვილი, მათ შორის ჯეონგჯონგი ჰყავდა, ხოლო მეორე ცოლისგან ორი შვილი. მეფე ყველაზე მეტად პატარა შვილს ანიჭებდა პრიორიტეტს, მაგრამ იი ბანგ ვონმა გამოუცხადა მამას რომ იგი არ იყო ქვეყნის მართვისთვის მზად, ამიტომ მან ტახტი დაუთმო ყველაზე უფროს ძმას ჯეონგჯონგს.თაეჯო დათანხმდა მის შემოთავაზებას და ტახტზე აიყვანა ი ბანგ-გვა, მომავალი ჯეონგჯონგი 1399 წელს. მომავალ წელს კი მან კაპიტალი გადაიტანა ძველ გორიოში.გარკვეული წლების შემდეგ მეფე ჯეონგჯონგსა და მის პატარა ძმას იი ბანგ ვონს შორის კონფლიქტი დიდ დაპირისპირებაში გადაიზარდა. მაგრამ მეფე ჯეონგჯონგმა იმის გამო რომ თავის დროზე ტახტი, მას იი ბანგ ვონმა დაუთმო, გადადგომა ამჯობინა. იგი გარდაიცვალა 1414 წელს და მისი კრემაცია მოდხა კოსონთან ახლოს. სრული სახელია მეფე ჯეონგჯონგ გონგჯონგ უიმუნ ჯანგმუ ონინ სუნჰიო, კორეის უდიდებულესობა.

აგრეთვე იხილეთ
--------------

* კორეის ისტორია
* ჯოსონი (დინასტია)
**წვერის სპარსანგელოზი** — კოპლექსი, არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოს ახლოს, მდინარე სნოსწყლის მარჯვენა ნაპირას, მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ლეგენდები
---------

ლეგენდის თანახმად, ამ ადგილს „წვერის სპასანგელოზი" ერქვა. საბრძოლოდ მიმავალი ლაშქარს — სპას, ამ სალოცავზე უნდა მიეღო კურთხევა, ამას ბრძოლაში გამარჯვების საწინდრად თვლიდნენ. მეორე ლეგენდა სოფელში მცხოვრებ მზეთუნახავ სეენჯა გოდერძიშვილს უკავშირდება. სპარსთა შემოსევის დროს სეენჯა მოუტაცებიათ და განჯის ციხეში დაუმწყვდევით. ტყვეობში ქალს შვილი შესძენია. იგი საშინლად იტანჯებოდა. ერთ ღამეს მას წმინდა გიორგი გამოცხადებია, ვერცხლის საყურეები აიღო და ღამით სამშობლოში დაბრუნდებიო. ასე გამეორებულა სამ ღამეს. სამშობლოს სიყვარულითა და ღვთის თანადგომით გამხნევებული სეენჯა სნოში მისულა. ამ ფაქტის აღსანიშნავად სნოელებმა წვერის სპარსანგელოზი ააგეს და მოსვლის დღეს (ხუთშაბათს) ათანგენობა დააწესეს.

კომპლექსი
---------

კომპლექსი შედგება სალოცავის, შესაწირი ნიშის და ხუთი სათავსისაგან; ნაგებია ფიქალით. 

*სალოცავი* გეგმით ოთხკუთხაა (7,5x4 მ), ნაგებია ფიქალით. კედლები მასიურია (სისქე 1 მ). დაზიანებულია. ჩაქცეულია გადახურვა. სწორკუთხა შესასვლელი აღმ-იდანაა. სალოცავის ჩრდ. კედელში (სისქე 2,5 მ) ვიწრო მაღალი შეღრმავებაა, რომლის დასავლეთ კედელში ნიშია მოწყობილი. ჩრდ. კედეშივეა გაჭრილი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი. 

*შესაწირი ნიში* (სიმაღლე 2,3 მ) სალოცავის დას-ითაა, დაახლ. 10 მეტრზე. ნიშის ფუძე ოთხკუთხაა (2,3x1,6 მ). მასზე აღმართულია სქელი კედელი. კედელში ერთი მეორის ზემოთ განალგებულია ორი პატარა თახჩა. აღმ-ით დგას თანამედროვე (შეწირული) ჯვარი. ორიოდე მეტრის დაშორებით ძევს სადროშე ქვა. სათავსები თითქმის დანგრეულია.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ. მაცაბერიძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 474.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 19750
**ჭიჭყინა** (რუს. Мелюзга) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1885 წელს დაიწერა. პირველად, 1885 წლის 25 მარტს, ჟურნალ „Осколки"-ში გამოქვეყნდა ხელმოწერით ა. ჩეხონტე. მოთხრობა შევიდა ჩეხოვის კრებულში „ჭრელი მოთხრობები", რომელიც 1886 წელს გამოიცა სანქტ-პეტერბურგში და შევიდა ადოლფ მარქსის მიერ 1899-1901 წლებში გამოცემულ თხზულებათა კრებულის მესამე ტომში.

სიუჟეტი
-------

დაბალი რანგის მაღალჩინოსანი, აღდგომის წინა დღეს თავის ტარაკნებით გატენილ კაბინეტში ჯდომისას, ფიქრობს იმაზე თუ რისი გაკეთება შეუძლია ამ ქვეყანაზე (უფრო მეტი ფული მოიპაროს, თუ ვინმე პოლიციაში დააბეზღოს), მაგრამ მიდის იმ დასკვნამდე, რომ ასეთი ქმედებები მის შესაძლებლობებს აღემატება. თვითკმაყოფილი ზიზღით გრძნობით აღვსილი, ის ტარაკანს ჭყლეტს, რის შემდეგაც „თავს უკეთ გრძნობს".

ანტონ ჩეხოვის ამ მოთხრობაში მკითხველს ადამიანის შინაგანი არათავისუფლების გრძნობა უჩნდება, რასაც ხაზს უსვამს ნაწარმოების მთავარი გმირის გვარი. ნევირაზიმოვი ხვდება, რომ ტარაკანს ყველაფრის გაკეთება შეუძლია რაც მას მოესურვება, ხოლო თვითონ კი იძულებულია იჯდეს დახუთულ კანტორაში და საზოგადოების მიერ დაწესებულ ნორმებს დაემორჩილოს. ავტორის კომენტარი აჩვენებს, რომ მოთხრობის გმირს სხვანაირი ცხოვრება სურს: „ახალი, უკეთესი ცხოვრების მოთხოვნილებამ მტკივნეულად შეუკუმშა გული. მას ძალიან სურს ქუჩაში აღმოჩენა, ცოცხალ საზოგადოებასთან შერწყმა, ზეიმის თანამონაწილეობა, რისთვისაც ყველა ეს ზარები რეკდნენ და ეკიპაჟები გრგვინავდნენ. მას იმავეს განცდა სურდა, რასაც ბავშვობაში გრძნობდა: ოჯახური გარემო, ახლობლების საზეიმო ფიზიონომია, თეთრი სუფრა, სინათლე, სითბო… გაიხსენა ეტლი, რომლითა ახლახან ქალბატონმა გაიარა, პალტო, რომელშიც ეგზეკუტორი გამოპრანჭულა, ოქროს ძეწკვი, რომელიც მდივნის მკერდს ამშვენებს… იხსენებდა თბილ საწოლს, სტანისლავს, ახალი ჩექმა, მუნდირი გახეხილი იდაყვებით… ეს ყველაფერი იმიტომ გაიხსენა, რომ ახლა აღარაფერი არ ჰქონდა…". ნევირაზიმოვი იძულებული იყო გარემოებებს დამორჩილებოდა, ამიტომ მასში სიბოროტე და შური მატულობს.

მოთხრობა მოცულობით დიდი არ არის, მისი შინაარსი სასწავლო მიზნით განიხილება და ანალიზდება სკოლებში.

ლიტერატურა
----------

* Балухатый С. Д. Проблемы драматургического анализа. Чехов / С. Д. Балухатый. — Л.: Academia, 1927. — 186 с.
* Бердников Г. П. А. П. Чехов: идейные и творческие искания / Г. П. Бердников. — М.: Худож. лит. 1984. — 511 с.
* Гурвич И. Проза Чехова (Человек и действительность) / И. Гурвич. — М.: Худож. лит, 1970. — 182 с.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* ჭიჭყინა. ტექსტი რუსულ ენაზე.
* Small Fry (ჭიჭყინა), კონსტანს გარნეტის 1918 წლის ინგლისურენოვანი თარგმანი კრებულისთვის „მასწავლებელი და სხვა მოთხრობები" (The Schoolmistress and Other Stories).

სქოლიო
------

1. ↑  Комментарии к рассказу Мелюзга. Собрание сочинений А. П. Чехова в 12 томах. Художественная литература. Москва. 1960. т. 3 стр. 492
2. ↑  Урок литературы в 9 классе: А. П. Чехов. «Мелюзга»
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქარსალა**. |

**ჭიჭყინა** ან **ქარსალა** (ცნობილია აგრეთვე როგორც **კილკა** (რუს. Килька)) — ქაშაყისებრთა ოჯახის ორი გვარის — ქარსალა და სარდელი — საერთო სახელწოდება. გააჩნიათ დიდი სარეწაო მნიშვნელობა. მცირე ზომის თევზები არიან. საშალოდ მათი სხეულის სიგრძეა 10 სმ, ზოგჯერ 17 სმ-მდეც აღწევენ, ხოლო მასა 50 გრამი. ცხოვრობენ გუნდებად როგორც მლაშე, ისე გამტკნარებულ წყლებში, ძირითადად სანაპიროსთან ახლოს. ტოფობა კიდევ უფრო ახლოს ხდება. იკვებებიან პლანქტონებით. ახასიათებს პელაგიური ქვირითი, რომლის რაოდენობა 6-დან 14 ათასამდეა. ცოცხლობენ 3–4 წელი. სქესობრივ სიმწიფეს ცხოვრების მეორე წელს აღწევენ.

ძალიან მნიშვნელოვანი სარეწაო თევზია ბალტიის (მთელი ნათევზავების 10–20%), ჩრდილოეთისა და ნორვეგიის, მცირედ მნიშვნელოვანი კი — ხმელთაშუა და შავ ზღვებში. ჭიჭყინას მოპოვება ხდება რუსეთის, ნორვეგიის, დანიის, ლატვიის, ბულგარეთის, ყოფილი იუგოსლავიის ქვეყნების მიერ. ყოველწლიური ნათევზავები დაახლოებით 600 ათასი ტონაა.

გამოიყენება სხვადასხვა სახის კონსერვის, შებოლილი და დამარილებული სახით. იყენებენ თევზის ფქვილის დასამზადებლად.

ლიტერატურა
----------

* Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2006). Species of Sprattus in FishBase. March 2006 version.
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8

სქოლიო
------

1. ↑  რუსულ-ქართული ლექსიკონი, ტ. 1, გვ. 586, თბ. 1956
2. ↑  История «Кильки в томате»
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯანელიძე**. |

**ჭიჭიკო ჯანელიძე** (დ. 13 ოქტომბერი, 1932, სოფ. სადმელი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 აპრილი, 2021) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1971), დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

ჭიჭიკო ჯანელიძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით 1961 წელს. 1964–81 წლებში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში. აქვე გაიარა ასპირანტურის კურსი გეომორფოლოგიის სპეციალობით. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1971 წელს თემაზე: „საქართველოს ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების განვითარება ჰოლოცენში".

შეისწავლა საქართველოს ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების განვითარების საკითხები ჰოლოცენში; კოლხეთის დაბლობის პალეოგეოგრაფია ზედა პლეისტოცენსა და ჰოლოცენში; ნალექების აკუმულაციის და რელიეფის წარმოქმნა-პროცესების ხასიათი კოლხეთის დაბლობის ზღვის სანაპირო ზონაში. 1981 წლიდან მუშაობს სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „საქნაპირდაცვის" მორფოდინამიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად.

იკვლევს მორფოდინამიკური პროცესების განვითარების კანონზომიერებებს საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზონაში; ანთროპოგენური ფაქტორის როლს სანაპირო ზონის ლანდშაფტების განვითარებაში. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001).

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს ბუნებრივი კატასტროფებისა და რისკების ატლასი (თანაავტორი). თბილისი, 2018;
* Человек и окружающая его среда (თანაავტორი). Тбилиси, Мецниереба, 1984.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჭიჭიკო ჯანელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**წმინდა მოწამე აზა** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 19 ნოემბერი, ახალი სტილით - 2 დეკემბერი. წმინდა მოწამე აზა და მასთან ასორმოცდაათი მხედარი ისავრიაში (მცირე აზია) ეწამნენ იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305) ზეობისას. აზა თავდაპირველად მეომარი იყო, მაგრამ შემდეგ დატოვა სამხედრო სამსახური და უდაბნოში გავიდა სამოღვაწეოდ. წმინდა ცხოვრებისათვის უფალმა მას სასწაულთქმედებისა და კურნების ნიჭი მიმადლა. როდესაც ქრისტიანთა დევნა დაიწყო, ეპარქ აკვილინეს ბრძანებით აზაც დაატუსაღეს. წმინდანმა მის შესაპყრობად გაგზავნილი ასორმოცდაათი მხედარი გზად ქრისტიანობაზე მოაქცია და მისივე ლოცვით სასწაულებრივად აღმოცენებულ წყაროში მონათლა. ახალნათელღებულ მეომრებს სურდათ, გაეთავისუფლებინათ წმინდა აზა, მაგრამ უფლის რჩეულმა აიძულა ისინი, აღესრულებინათ მცნება ხორციელი ხელისუფლების მორჩილების შესახებ და ეპარქთან მიეყვანათ. სამსჯავროზე მხედრებმა ნეტარ აზასთან ერთად მტკიცედ აღიარეს ქრისტიანული სარწმუნოება, რისთვისაც ყველას თავები მოკვეთეს. აკვილინემ მათთან ერთად სიკვდილით დასაჯა საკუთარი ცოლი და ასულიც, რომლებიც ესწრებოდნენ აზას წამებას და, იხილეს რა მისი შეურყევლობა, ქრისტიანობაზე მოექცნენ.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**წმინდა ანა**, *მართალი ანნა* (ებრ. חַנָּה — „წყალობა", „მადლი", ბერძ. Αγία Άννα) — მარიამ ღვთისმშობლის დედა. ხსენების დღეა 22 სექტემბერი (ძველი სტილით 9 სექტემბერი), მიძინების დღე — 7 აგვისტო (ძველი სტილით 25 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

წმიდა იოაკიმე და ანა იუდეის ქალაქ ნაზარეთში ცხოვრობდნენ. წმიდა იოაკიმე დავითის სამეფო გვარის ჩამომავალი იყო, ანა კი ლევიტელთა ტომიდან. წმიდა იოაკიმე, ჩვეულებრივ, თავისი შრომის ნაყოფს სამად ჰყოფდა: ერთ ნაწილს ღმერთს სწირავდა - უფლის საკურთხეველთან მიჰქონდა, მეორეს გლახაკებს უნაწილებდა და მხოლოდ მესამედს იტოვებდა თავისი სახლეულობის შესანახად.

წმიდა იოაკიმე და ანა უშვილონი იყვნენ - „წმიდაჲ იყო წყაროჲ იგი, არამედ ვერ დამომდინებელ მდინარისა" (წმ. თეოდორე სტუდიელი). უნაყოფობა ძველ აღთქმაში ღვთის კურთხევის მოკლებად, ღვთისგან მოვლენილ უმძიმეს სასჯელად ითვლებოდა. წმიდა იოაკიმეს სჯული აძლევდა უფლებას, რომ ბერწობის გამო მეუღლე გაეშვა და სხვა შეერთო, მაგრამ სულიერად ის სჯულზე მაღლა იდგა.

ღმერთმა „ყოვლად ბრძნისა ანნაჲს ფრიადი იგი მწუხარებითა განლეულებაჲ და მეუღლისა მისისა იოვაკიმის უშვილოებისათჳს გლოვაჲ და ზოგადი ორთავე ბერწობაჲ დაჰჴსნა და უჩინო-ყო. და მოწყალე ექმნა ვედრებათა მათთა და მისცა ბერწსა ნაყოფი წინასწარ ხარებული და თესლთა მიერ ლოცვისათა აღმოცენებული ქალწული, ხოლო იოვაკიმს - მორჩი სასოებითა ზესთა აღმატებული და ესრედ ყუავილოვან-ყო შვილიერებითა ქუეყანაჲ იგი განჴმელი უშვილოებისა გუალვითა" (წმ. ანდრია კრეტელი) - წმიდა იოაკიმესა და ანასგან იშვა „პალატი ცათა მეუფისა" - ყოვლადწმიდა ქალწული, ღვთისმშობელი მარიამი.

ბედნიერი მშობლები სამი წელი ზრდიდნენ ღვთისგან ბოძებულ ასულს, შემდეგ კი, დადებული აღთქმის თანახმად, იერუსალიმის ტაძარში მიიყვანეს და უფალს შესწირეს.

წმიდა იოაკიმემ ამის შემდეგ, ღვთის ნებით, სულ რამდენიმე წელი იცოცხლა და, ოთხმოც წლის ასაკს მიღწეული, მშვიდობით მიიცვალა. მეუღლის მიცვალების შემდეგ ანა იერუსალიმში გადასახლდა და ტაძართან, თავისი ასულის სიახლოვეს ცხოვრობდა. მალე, ორ წელიწადში, ისიც მიიცვალა - სამოცდაცხრამეტი წლის ასაკში.

წმიდა ეკლესია წმიდათა და მართალთა, იოაკიმესა და ანას 9 სექტემბერს იხსენიებს, ხოლო მართალი ანნას მიძინებას კი 25 ივლისს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდანი და მართალნი მშობელნი ღმრთისანი იოაკიმე და ანა (I) – orthodoxy.ge

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Gospel of James<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q328435'></a>
**წმინდა გოლინდუხა** (გ. 591) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 12 ივლისი, ახალი სტილით - 25 ივლისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა გოლინდუხა, ნათლისღებით - მარიამი, სპარსეთში ცხოვრობდა ხოსრო I უფროსის მეფობისას (531–579). იგი სამეფოს მთავარი ქურუმის მეუღლე იყო. ნათელი ჭკუა-გონებით შემკული გოლინდუხა გრძნობდა წარმართული ცრუსიბრძნის ამაოებას და ბევრს ფიქრობდა იმაზე, თუ რომელი სარწმუნოებაა ჭეშმარიტი. როდესაც ქრისტიანული მოძღვრების არსებობა შეიტყო, მას მთელი არსებით მოუნდა გაეგო, რას ასწავლიდა იგი. მალე, ღვთის ნებით, შეუსრულდა კიდეც გულწრფელი სურვილი: ძილში ანგელოზმა ჯოჯოხეთის სატანჯველებიც მოახილვინა და სამოთხეც აჩვენა. ყოვლადსახიერმა უფალმა კვლავ ანგელოზის მეშვეობით მიუთითა მართლმორწმუნე ხუცესზე, რომელმაც მომავალ წმინდანს ნათელსცა და მარიამი უწოდა.

ნათლობის შემდეგ მარიამმა დატოვა ქურუმი ქმარი, ამ უკანასკნელმა კი მეფესთან დაასმინა გაქრისტიანებული მეუღლე. გოლინდუხას თავად ხოსრო, მისი დიდებული კარისკაცები და დიდგვაროვანი ქალბატონები დიდხანს შეაგონებდნენ, დაბრუნებოდა ოჯახს, მაგრამ წმინდანის გადაწყვეტილება ურყევი რჩებოდა. მაშინ მეფემ ნეტარს სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა და მარიამმაც თვრამეტი წელი დაჰყო სატუსაღოში.

ხოსროს მემკვიდრის, ჰორმიზდის ზეობისას (579–590) სპარსეთში ჩავიდა ბიზანტიის იმპერატორ მავრიკიოსის (582-602) ელჩი - არისტობულე. როდესაც მან შეიტყო, რომ საპყრობილეში მრავალი წლის მანძილზე იტანჯებოდა ქრისტიანი ქალი - მარიამი, მეფის ნებართვით რამდენიმეჯერ მოინახულა ნეტარი და ფსალმუნთა გალობა ასწავლა. როდესაც არისტობულე სამშობლოში გაემგზავრა, ჰორმიზდის წმინდანი დილეგიდან ამოაყვანინა და სასტიკად აწამა. შემდეგ მარიამი გარყვნილებს მიუგდეს შეურაცხყოფისთვის, მაგრამ ღმერთმა ბილწთა და უსჯულოთა თვალთაგან დაფარა იგი. ბოლოს მეფემ ბრძანება გასცა, თავი მოეკვეთათ ნეტარი დედისთვის, მაგრამ უფლის განგებულებით წმინდანი ჯალათთათვისაც უჩინარი შეიქნა და ქრისტიანთა თავშესაფარში აღმოჩნდა.

როცა ბიზანტიის იმპერატორის, მავრიკიოსის დახმარებით ხოსრო II (590–628) ავიდა ტახტზე და სპარსეთში ქრისტიანთა დევნა შეწყდა, წმინდა მარიამ-გოლინდუხამ დაუფარავად დაიწყო ქრისტიანობის ქადაგება. სიცოცხლის მიწურულს მან მოილოცა იერუსალიმი, თაყვანი სცა მაცხოვრის საფლავს და სხვა წმიდა ადგილებს, უკან გამობრუნებულმა კი ნიზიბიაში, წმინდა მოწამე სერგის სახელობის ტაძარში შეჰვედრა სული უფალს 591 წელს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
**ხათუნა კალაძე** (დ. 11 მარტი, 1972) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1995 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1995-1999 წლებში ქალაქი თბილისის მე-9 საავადმყოფო, მორიგე ექიმი-ქირურგი. 1998-2001 წლებში საქართველოს სახელმწიფო მეცნიერებათა აკადემიის პოლიკლინიკა, ექიმი-ქირურგი და ექიმი-რენტგენოლოგი. 2002-2004 წლებში ქირურგის სამუშაო ადგილზე სეჩენოვის სახელობის მოსკოვის სამედიცინო აკადემიის ღვიძლისა და სანაღვლე გზების ქირურგიის კლინიკაში ქალაქის მე-7 საავადმყოფოს ბაზაზე. 2003-2005 წლებში. მოსკოვის №5 ცენტრალური კლინიკური ჰოსპიტალი (5ЦВКГ ВВС), ექიმი-ქირურგი, დოქტორანტი. 2001-2003 წლებში — თბილისის სამედიცინო აკადემიის ქირურგიის კათედრის ასისტენტი. 2001-2004 წლებში ამავე კათედრის უფროსი ლაბორანტი, ექიმი-ქირურგი. 2004-2006 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის თორაკოაბდომინური კათედრის ასისტენტი, ექიმი-ქირურგი. 2006-2009 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის III ქირურგიული დეპარტამენტი, ქალაქის №1 საავადმყოფოს თორაკოაბდომინური კლინიკის ბაზაზე, ქირურგი. 2008-2009 წლებში Nuovo Ospedale Sant’Agostino Estense di Baggiovara a Modena, dal direttore Dr. Gianluigi Melotti. ქალაქი მოდენა, იტალია. ზოგადი და ენდოვიდეო ქირურგიის განყოფილება (სტაჟირება). 2009-2013 წლებში შპს „ჯანმრთელობის ცენტრი" — ქირურგი. 2011 წლიდან — შპს „სამგორი მედი" — ზოგადი ქირურგი. 2001-2006 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, ასისტენტ-პროფესორი. 2009-2011 წლებში ევროპული საერთაშორისო სასწავლო უნივერსიტეტი, პროგრამა „სამედიცინო საქმე"-ს ხელმძღვანელი. 2010-2012 წლებში ჰ. ალიევის სახ. ქართულ-აზერბაიჯანული სასწავლო უნივერსიტეტი, მოწვეული პროფესორი. 2010 წლიდან თბილისის ჰუმანიტარული უნივერსიტეტი, ასოცირებული პროფესორი. 2009-2012 წლებში — თბილისის დავით აღმაშენებლის სახელობის უნივერსიტეტის ჯანდაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის ფაკულტეტის საბაზისო და კლინიკური მედიცინის კათედრის გამგე, სრული პროფესორი, აკადემიური საბჭოს წევრი. 2006-2013 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის III ქირურგიული დეპარტამენტი, დიპლომის შემდგომი სამედიცინო და უწყვეტი პროფესიული განვითარების პროგრამების განმახორციელებელი (მოწვეული მასწავლებელი), ქალაქის №1 საავადმყოფოს თორაკოაბდომინური კლინიკის ბაზაზე. 2002 წლიდან თბილისის სამედიცინო აკადემიის ქირურგიის დეპარტამენტი, ასოცირებული პროფესორი. 51 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. კვლევის თემა: ჰეპატობილიოპანკრეატოდუოდენური მიდამოს ქირურგიული პათოლოგიების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ოპტიმიზება მცირეინვაზიური ჩარევების გამოყენებით. ექიმი-ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2006), პროფესორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ჰეპატობილიოპანკრეატოდუოდენური მიდამოს ქირურგიული პათოლოგიების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ოპტიმიზება მცირეინვაზიური ჩარევების გამოყენებით", დაიცვა 2006 წელს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 332

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხათუნა კალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხათუნა პატაშური** (დ. 19 მარტი, 1970, დედოფლისწყარო) — ქართველი მეცნიერი, მთარგმნელი, ფილოლოგი და ლიტერატურათმცოდნე.

ბიოგრაფია
---------

ხათუნა პატაშური დაიბადა 1970 წლის 19 მარტს, ქ. დედოფლისწყაროში. 1993 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და მიენიჭა ფილოლოგის, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლის კვალიფიკაცია. 1990-1993 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ხელოვნებათმცოდნეობის მეორად ფაკულტეტზე.1993-1996 წლებში კი თბილისის სასულიერო აკადემიის ქრისტიანული ხელოვნების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. 1993-1999 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტი. 2003 წელს სწავლა გააგრძელა და 2004 წლამდე სწავლობდა ბერლინის ჰუმბოლტის სახელობის უნივერსიტეტის ლიტერატურათმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 1994–2008 წლებში იყო თბილისის სასულიერო აკადემიასა და სემინარიაში, საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში, ქართული ენისა და ლიტერატურის ლექტორი, სამეცნიერო მუშაობის ხელმძღვანელ-კოორდინატორი, გაზეთის კორექტორ-კორესპოდენტად 1994-1997 წლებში იგი იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქართული და საზღვარგარეთის ლიტერატურის ლექტორი. 1999 - 2000 იყო ფირმა „ომეგას" პრეს-ცენტრის პრეს-მდივანი. 1999 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ფილოლოგიის დოქტორის ხარისხი. 1992 წლიდან ჟურნალ-გაზეთებში აქვეყნებს ლექსებს, მინიატურებს, სამეცნიერო სტატიებს, თარგმანებს. 2005 წელს, სამეცნიერო მიწვევით იმყოფებოდა ბერლინის ჰუმბოლტის სახელობის უნივერსიტეტში. ლინგვისტური სტაჟირებით კი 2014-2015 წლებში — საფრანგეთში, ქ. ნიცასა და ქ. ბორდოში.

გამოცემული აქვს ლექსების კრებული „დამშვიდობება".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხათუნა პატაშური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხათური ენა**, **პროტოხეთური ენა** — წარმოადგენდა ცენტრალური და აღმოსავლეთ ანატოლიის ჩრდილოეთ ოლქებში გავრცელებული უძველესი მკვიდრი მოსახლეობის, პროტოხეთების ენას, რომელიც არ განეკუთვნება ინდოევროპულ ან სემიტურ ენათა ოჯახს. ინდოევროპულ ხეთურ-ლუვიურ ენებზე მოლაპარაკე ტომების მცირე აზიაში გადმოსახლების შემდეგ, ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლოს, ხათური ენა განდევნა ახლად ჩამოსახლებულმა ინდოევროპულმა ტომების ენებმა (ხეთურმა, ფალაურმა), რომლებმაც ხათურის, სუბსტრატული ენის მძლავრი გავლენა განიცადეს.

რიტუალური ხასიათის მცირერიცხვოვანი ტექსტები ხათურ ენაზე გვხვდება საკუთრივ ხეთურ ტექსტებს შორის, სადაც ისინი მოხსენიებულია როგორც hattili, ე.ი „ხათურად" შესრულებული პასაჟები. ამ ტექსტების ფრაგმენტული ხასიათის გამო ძნელია ხათური ენის გრამატიკულ სტრუქტურისა და ლექსიკის რამდენადმე სრული აღდგენა. საზოგადოდ ხათური პრეფიქსული ტიპის აგლუტინაციური ენაა, რომელიც გარკვეულ სტრუქტურულ-ტიპოლოგიურ მსგავსებას ავლენს მთელ რიგ კავკასიურ ენებთან (განსაკუთრებით აფხაზურ-ადიღურ და ქართველურთან).

ლიტერატურა
----------

* *Гамкрелидзе Т.В.* „Хеттские языки" и вопрос о переселении в Малую Азию индо-европейских племен
* *„ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ნაშრომები"*
* *გამყრელიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 414.
**წინწილა** — დასარტყმელი მუსიკალური საკრავი.

მოდინახეს ციხის გათხრებისას, ერთ-ერთ სამაროვანში, სხვა ექსპონატებთან ერთად, აღმოჩნდა წყვილი თეფში ანუ წინწილა. ეს სამარხი ჩვენი წელთაღრიცხვის IV-ე საუკუნით არის დათარიღებული. ანალოგიური საკრავები აღმოჩნდა მცხეთაში არმაზის ხევის გათხრების დროსაც. სულ ოთხი წყვილი, ე.ი. 8 წინწილა, რომელთა დიამეტრი განსხვავებულია, დიდი თეფშის დიამეტრი 40 სმ, ხოლო მცირესი - 20 სმ. წინწილები გარეგნულად ჩვეულებრივ თეფშებს ჰგვანან, რომელთაც თავზე სარქველი აქვთ ხელის მოსაკიდი ყულფით. თეფშები ირგვლივ დაჩხვლეტილია. ისინი ხმის გამანაწილებლის როლს ასრულებენ. აღნიშნული საკრავი დღესაც გამოიყენება. ძველი და ახალი თეფშების შედარებამ ცხადყო, რომ გათხრებში მოპოვებული წყვილი წინწილა უკეთესად არის ნაკეთები ხმის განაწილების მხრივ, ვიდრე დღევანდელ სამხედრო ორკესტრებში არსებული უბრალო თეფშები, რომელთაც არ გააჩნიათ არც ხმის გამანაწილებელი სარტყელი და არც ხმის მარეგულირებელი ნახვრეტები.

წინწილა ქართულ ლიტერატურაში ადრევე არის მოხსენიებული, მაგალითად, „ვეფხისტყაოსანში" ვკითხულობთ:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ბუკსა ჰკრეს და დაატკბობდეს მათთა ხმათა წინწილანი" |
|  |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წინწილა
* წინწილა
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა", თბ. 1970

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ხალხური საკრავები |
| --- |
|  |
| სიმებიანი | 
* ფანდური
* ჩონგური
* ჭუნირი
* ჭიანური
* ჩანგი
* აბხარცა
 |
|  |
| ჩასაბერი | 
* სალამური
* ბუკი
* ლარჭემი
* სოინარი
* დუდუკი
* ზურნა
* გუდასტვირი
* ჭიბონი
* პილილი
* ქართული გარმონი
 |
|  |
| დასარტყმელი | 
* დოლი
* დიპლიპიტო
* დაირა
* წინწილა
 |

 |
ხანტი მოხუცები
ხანტების საცხოვრებელი — ჩუმი
**ხანტები** (საკუთარი სახელწოდება Ханти, *ხანტი* — „ადამიანი") — უნგრული ჯგუფის ხალხი. ცხოვრობენ რუსეთში მდინარეების ობის, ირტიშისა და მათი შენაკადების ნაპირებზე. ხანტები ცხოვრობენ ტიუმენის ოლქის იამალ-ნენთა (ხანტების 30,5 %) და ხანტი-მანსის (59,7 %) ავტონომიურ ოკრუგებში, აგრეთვე ტომსკის ოლქში (3 %) და კომის რესპუბლიკაში (0,3 %). რაოდენობა 28 678 (2002, აღწერა). ლაპარაკობენ ხანტი ენაზე. გამოიყოფა ხანტების სამი ჯგუფი: ჩრდილოეთის, სამხრეთისა და აღმოსავლეთისა. ხანტების ეთნოგენეზი დაიწყო ძვ.წ. I ათასწლეულის დასასრულს აბორიგნი მოსახლეობისა და მოსული უნგრული ტომების აღრევის საფუძველზე. ტრადიციულად მისდევენ მეთევზეობას, ნადირობას და მეირმეობას. რელიგია — შამანიზმი და მართლმადიდებლობა. ცხოვრობენ ე.წ. ჩუმებში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 432.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხანტები***

* Ханты დაარქივებული 2006-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Словарь народа Ханты დაარქივებული 2008-01-12 საიტზე Wayback Machine.
* Хантыйские музыкальные инструменты დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* Виртуальное стойбище хантов и манси დაარქივებული 2020-10-28 საიტზე Wayback Machine.
* Мифология хантов დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ფლამენკოს მოცეკვავე | *ეს სტატია მსოფლიოს ხალხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ხვანჭკარის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხვანჭკარაში.

წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი მდებარეობს სოფელ ხვანჭკარაში, მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირზე, ხვანჭკარის საშუალო სკოლის ჩრდილოეთით. წყარო "აშხაპირას" მიმდებარედ. ნაეკლესიარის გარშემო სასაფლაოა მოწყობილი. ეკლესიის გეგმა ცუდად იკითხება. მოზრდილი ზომის ეკლესია სავარაუდოდ დარბაზული ნაგებობა უნდა ყოფილიყო. ძლიერ გავს პონტოელი ბერძნების მიერ მე-19-მე-20 საუკუნეებში მშენებარე ეკლესიების ტიპს. ნაგებია კლდის ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე, ასევე გამოყენებულია ნათალი, კარგად დამუშავებული კვადრები, სავარაუდოდ პერანგის წყობისთვის. ეკლესია მთლიანად დანგრეულია, მის ადგილას მცირედ წამოზიდული ბორცვია წარმოქმნილი. გარკვეულ ადგილებში ჩანს კედლის წყობებიც. ასევე კარგად იკითხება საკურთხევლის ინტერიერის წრიული მოყვანილობა. აქვეა ერთად დალაგებული არქიტექტურული დეტალებიც, მათ შორის ბაზისები, სვეტები (კანკელის სავარაუდოდ). ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთის კუთხეში ჩანს სავარაუდოდ მინაშენის კედლების ფრაგმენტებიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39393
**ჭამალალური ენა** — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის ნახურ-დღესტნურ ენათა ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფის ანდიური ქვეჯგუფის ერთ-ერთი უდამწერლობო ენა. გავრცელებულია წუმადის რაიონის სოფლებში: ზედა და ქვედა ჰაქვარში, აღვალში, წუმადა-ურუხში, რიღანიხში, ჰიდირში, ღაჭიტლში, ჰიჰატლსა და ქუენხში. ჭამალალური ენაზე ლაპარაკობს 2355 კაცი, ეთნიკური ჭამალალელები. სალიტერატურო და ტომებს შორის საურთიერთობო ენაა მონათესავე ხუნძური ენა. 

ჭამალალურ ენაში არის ხუთი ხმოვანი, ასევე ნაზალიზებული და გრძელი ვარიანტები. ინტენსიურ-არაინტენსიური კორელაცია განირჩევა მხოლოდ ფშვინვიერ თანხმოვნებში. ინტენსიურ აბრუპტივებს აქვთ სპირანტული შეფერილობა. მახვილი დინამიკურია, მოძრავი, აქვს ფონოლოგიური მნიშვნელობა. მხოლობით რიცხვში განირჩევა ხუთი გრამატიკული კლასი, მრავლობით რიცხვში — ორი. არის ხუთი ძირითადი ბრუნვა და შვიდი ლოკატივი. სახელთა მრავლობითი რიცხვი იწარმოება სპეციალური სუფიქსებით. თვლა ათობითია. პირის ნაცვალსახელები მრავლობით რიცხვში არ განარჩევენ ერგატიულ ბრუნვას. მითითებით ნაცვალსახელებს აქვთ რთული სივრცითი ორიენტაცია. ზმნა იცვლება კლასების, რიცხვისა და დროის მიხედვით. დროის ბევრი ფორმა იწარმოება აღწერითად. ზმნის ფუძეები იყოფა ორ ჯგუფად. ზმნისწინები არ გვხვდება, თანდებულები მცირერიცხოვანია. გარდამავალი ზმნის ქვემდებარე დაისმის ეგრატიულ ბრუნვაში, გარდაუვალისა — სახელობით ბრუნვაში. მსაზღვრელი წინ უძღვის საზღვრულს და ეთანხმება კლასსა და რიცხვში. რთული ქვეწყობილი წინადადება გადმოიცემა მიმღეობიანი და აბსოლუტივიანი კონსტრუქციებით. ლექსიკა ხასიათდება არქაიზმებით. 

გამოიყოფა ორი ძირითადი დიალექტი: ჰაქვარული და ჰიჰატლური. ჰაქვარულში დიდი რაოდენობითაა არქაიზმები. მასში იშვიათია გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები, გვხვდება ინტენსიური დ. გავრცელებულია ასიმილაცია, შერწყმა, რედუქცია. ლოკატივების დაბოლოებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჰიჰატლურისაგან.

ლიტერატურა
----------

* *მაჰომედბეკოვა ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 381.
* Бокарев А. А. Очерк грамматики чамалинского языка, М.-Л. 1949;
* Дирр А. Материалы для изучения языков и наречий андо-дидойской группы, СМПОМПК, 1909, в. 40;
* Магомедбекова З. М. Чамалинский язык, წგნ.: Языки народов СССР, т. 4, М. 1967.
კლუბი „Athenaeum"-ის ჰოლის გრავიურა, 1845
**ჯენტლმენთა კლუბი** (ინგლ. gentlemen's club) — წევრებისთვის ექსკლუზიური კლუბი განკუთვნილი თავდაპირველად მხოლოდ ინგლისის მაღალი საზოგადოების მამაკაცთათვის. ამჟამად, ეს კლუბები უფრო ღიაა და ლიბერალურია წევრების სქესისა და სოციალური სტატუსის მიმართ. ასევე ამგვარი, საკმაოდ გავლენიანი, კლუბები არსებობს დიდი ბრიტანეთის საზღვრებს გარეთაც.

იაპონიაში და აშშ-ში ტერმინი „ჯენტლმენთა კლუბი" ხშირად გამოიყენება, როგორც ევფემიზმი სტრიპ-კლუბისთვის. ეს მიმართულება საკმაოდ გავრცელდა ბრიტანეთშიც და ისეთი გავრცელებული სტრიპ-კლუბების ქსელები, როგორიცაა სტრინგფელოუს და სპირმინტ რაინოც კი ამ ტერმინს ამ განსაზღვრებით იყენებენ.

ლიტერატურა
----------

* Colin Mackenzie, *The Clubs of London* (Volumes 1 & 2), H. Colburn, 1828.
* "Club men of New York: their occupations, and business and home addresses", New York : The Republic press [etc.], 1893. Cf. starting at p. 39.


|  |  |
| --- | --- |
| დიდი ბრიტანეთის დროშა | *ეს სტატია გაერთიანებული სამეფოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
Inekon 01 Trio ოლომოუცის ტრამვაის დეპოში
Inekon 01 Trio ოლომოუცში

Inekon 01 Trio ოსტრავაში
**Inekon 01 Trio** (იგივე Škoda 03 T, Škoda Astra , მოგვიანებით Škoda Anitra (Asynchronní nízkopodlažní tramvaj; ასინქრონული დაბალიატაკიანი ტრამვაი)) — სამსექციური, ორურიკიანი (ოთხღერძიანი), შესახსრული, ნახევრადდაბალიატაკიანი, ცალმხრივი მიმართულების ტრამვაის ვაგონი, რომელიც აიგო კომპანია Inekon–ის მიერ, ოსტრავის სატრანსპორტო გაერთიანების საწარმოო ბაზაზე. ინეკონმა პირველი ასეთი ვაგონი 2002 წელს ააგო. Inekon 01 Trio–ს სალონის იატაკის შუა ნაწილი დაბალი აქვს (ლიანდაგის ზედაპირიდან 35 სმ სიმაღლეზე), ხოლო ვაგონის პირველ და ბოლო ნაკვეთურებში, ურიკების თავზე იატაკი მაღალია. მოგვიანებით, 2007 წელს კომპანია ინეკონმა Inekon 01 Trio–ს მიხედვით გამოუშვა ამ ვაგონის ორმხრივი მიმართულების მქონე ვერსია აშშ–ს ქალაქებისთვის, რომელსაც Inekon 12 Trio ეწოდა.

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სექციების რაოდენობა: 3
* სიგრძე: 20,13 მ
* სიგანე: 2,46 მ
* სიმაღლე: 3,46 მ
* შასის ბაზა: 1,88 მ
* შასის დისტანცია: 11,8 მ
* ბორბლის დიამეტრი (მაქს./მინ.): 61/53 სმ
* მინიმალური ვერტიკალური მოხვევის რადიუსი: 250 მ
* მინიმალური ჰორიზონტალური მოხვევის რადიუსი: 18 მ
* სამანევრო მოხვევის რადიუსი: 16 მ
* ლიანდაგის სიგანე: 1 435 მმ
* წონა: 26 ტ (+/– 5%)
* ტევადობა: 155 კაცი
* დასაჯდომი ადგილები: 42
* დასადგომი ადგილები: 113
* დაბალი იატაკი: 50%
* იატაკის სიმაღლე: 350/780 მმ
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 70 კმ/სთ
* მოტორების სიმძლავრე: 340 kW (4 x 85 kW)/ 360 kW (4 x 90 kW)

გაყიდვები
---------

სულ გამოშვებულია **12** ვაგონი.

### ჩეხეთის დროშა ჩეხეთი

| ქალაქი | ბმული | ტიპი | მიღების წლები | ვაგონების რაოდენობა | ბორტის ნომრები | შენიშვნები |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ოლომოუცი | ოლომოუცის ტრამვაი | 01 Trio | 2006 | 3 | 205 – 207 |   |
| ოსტრავა | ოსტრავის ტრამვაი | 01 Trio | 2002 – 2005 | 9 | 1251 – 1259 |   |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Inekon 01 Trio***

* Informace na stránkách výrobce დაარქივებული 2008-02-20 საიტზე Wayback Machine.
ენის საძმო, 1917.
**ენის საძმო** (გალისიური: Irmandades da Fala) — 1916-1936 წლებში მოქმედი გალისიური ნაციონალისტური ორგანიზაცია. ის ყო პირველი პოლიტიკური ორგანიზაცია გალისიაში, რომელიც მხოლოდ გალისურ ენას იყენებდა.

წარმოშობა
---------

1915 წელს, მადრიდში მცხოვრები გალისიელი მწერალი აურიელო რიბალტა გალისიური ენის დაცვის მოწოდებით გამოვიდა. 1916 წლის 5 იანვარს, გაზეთში La Voz de Galicia, ანტონ ვილარ პონტემ დაიწყო *გალისიური ენის მეგობრების ლიგის* დაფუძნების კამპანია. 1916 წლის მარტში მან გამოსცა: *გალისიური ნაციონალიზმი: ჩვენი რეგიონალური აღიარება*, სადაც ის გამოდიოდა გალისიური ენის დაცვის აღიარების და გამოყენების მოთხოვნით.

პოლიტიკური პროგრამა
-------------------

1918 წლის ნოემბრის ლუგოს კონგრესზე მათ მიიღეს პროგრამა:

1. ძირითადი მიზნები:
	1. გალისიის სრული ავტონომია.
	2. მუნიციპალური ავტონომია.
	3. გალისიის ერთა ლიგაში შესვლა.
	4. პორტუგალიასთან ფედერაციული კავშირის შექმნა.
2. გალისიის მიზნები:
	1. საკანონმდებლო ხელისუფლება ხალხის მიერ არჩეულ გალისიის პარლამენტს.
	2. საკანონმდებლო სამართალი ყოველთვის სრულდებოდეს გალისიელების მიერ.
	3. გალისიის საგადასახადო კანონმდებლობაში არ ერეოდეს ცენტრალური მთავრობა.
	4. გალისიაში გალისიური და ესპანური იყოს ოფიციალური ენები.
	5. ქალისა და კაცის ერთნაირი უფლებები.
	6. პროვინციული დეპუტაციის აკრძალვა.

ლიტერატურა
----------

* Beramendi, X.G. and Núñez Seixas, X.M. (1996): *O nacionalismo galego*. A Nosa Terra, Vigo
* Beramendi, X.G. (2007): *De provincia a nación. Historia do galeguismo político*. Xerais, Vigo
**ხარლამპი ივანეს ძე სავანელი** (დ. 1842, დუშეთი, — გ. 1890, თბილისი) — ქართველი დირიჟორი, მომღერალი, პედაგოგი.

1863 წელს დაამთავრა თბილისის კლასიკური გიმნაზია, 1868 წელს — პეტერბურგის კონსერვატორია (ვოკალის კლასი). პეტერბურგში ყოფნის პერიოდში დაეუფლა საგუნდო ხელოვნებას, ხუთი წელი მღეროდა კონსერვატორიის გუნდში; 1869 წლიდან იყო რუსული სამუსიკო საზოგადოების საგუნდო სიმღერის უფასო კლასების ხელმძღვანელი. 1871 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაიწყო ფართო საზოგადოებრივი მოღვაწეობა. 1873 წელს დააარსა სასიმღერო სკოლა, სადაც სიმღერასთან ერთად ისწავლებოდა ელემენტარული თეორიაც, ახლად დაარსებულ სასწავლებელში მოიწვია რუსეთიდან დაბრუნებული კონსტანტინე ალიხანოვი და ალიოზ მიზანდარი. სამეულის ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა პროფესიულ სამუსიკო განათლებას საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიაში. ამავე პერიოდში გაიხსნა „სამუსიკო კლასები შეღავათიან ფასებში", რომელიც 1876 წელს გადაკეთდა სამუსიკო სკოლად, 1880 წელს — სამუსიკო სასწავლებლად, ხოლო 1917 წელს მის ბაზაზე გაიხსნა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 637.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ხარლამპი სავანელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**წევრ-კორესპონდენტი** — აკადემიური წოდება. პირი, რომელიც არის სამეცნიერო საზოგადოების ან დაწესებულების, მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. საქართველოში წევრ-კორესპონდენტს ირჩევენ მეცნიერებათა აკადემიაში, მეცნიერული განვითარების საქმეში დიდი მიღწევებისათვის. წევრ-კორესპონდენტად კანდიდატების დასახელების და წარდგინების უფლება აქვთ სამეცნიერო დაწესებულებებს, საზოგადოებრივ ორგანიზაციებსა და ცალკეულ პირებს. შემდგომ შესაძლოა წევრ-კორესპონდენტი აირჩიონ აკადემიკოსად. საქართველოში აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად შეიძლება არჩეულ იქნეს მეცნიერი — საქართველოს მოქალაქე, რომელმაც საერთაშორისო მნიშვნელობის წვლილი შეიტანა მეცნიერების განვითარებაში და მაღალი სამეცნიერო ავტორიტეტით სარგებლობს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აკადემიკოსი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 303.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო განყოფილებები დაარქივებული 2015-10-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
**ხასანბეგურა** — ქართული ხალხური სიმღერა, ისტორიულ-საგმირო ხასიათისა, გავრცელებულია გურიასა და აჭარაში.

სიმღერაში ასახულია შუხუთფერდის ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1854 წელს რუს-ქართველთა და ოსმალეთის ჯარებს შორის ყირიმის ომის (1853-1856) დროს. ოსმალების მხარეს იბრძოლა რენეგატი ჰასან-ბეგ თავდგირიძე. რომელიც ბრძოლის ველზე დაეცა.

მელოდია
-------

სიმღერაში მონაწილე ხმებს ახასიათებს მდიდარი მელოდიური განვითარება, ურთიერთშორის ურთულესი კონტრაპუნქტული შეხამება. მას შენაცვლებით ასრულებენ ტერცეტი (მთქმელი, კრიმანჭული და ბანები) და ორხმიანი გუნდი (მთქმელები და ბანები).

ტექსტი
------

ხასანბეგი თავდგირიძე გარისხული ღვთისგან ერთი  

თათრის ფაშობა იშოვნა სულ მთლად დაივიწყა ღმერთი  

შეკვეთილში შემოვიდა იძახოდა ჰოლანგეთი  

[ღენერალმა უოსტატა დაუტოვა ოზურგეთი]  

ლანჩხუთამდე მას ვაცალოთ მერე ჩვენ გვიყუროს ერთი  

ჩვენ გახლავართ გურულები დავამარცხეთ შუხუთფერში  

ჯარი სულ მთლად გავუწყვიტოთ მთხრობლად არ გაუშვათ ერთი  

ხასანბეგი თავდგირიძე თავმოჭრილი დევინახე  

რომ გევიგე თუ ვინ იყო, ვაი! მეთქი დევიძახე  

წინა ღამით მან გადაგვწვა მით დაიგო ცუდი მახე  

რადგან ჩემი ძმაი იყო ბოლოს მაინც მე დავმარხე

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 441.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხასანბეგურა ვარლამ ვაშალომიძის გუნდის შესრულებით
**ხორცის კატლეტი** (ფრ. côtelette - ნეკნი ) - ხორცის თხელი ნაჭერი ბატკნის, ქათმის, ძროხის ან ღორის ნეკნიდან ან ფეხიდან ან ამ ნაწილისგან მომზადებული კერძი, შემწვარი და ხშირად პურის ნამცეცების ქერქით დაფარული. არსებობს კერძის ვეგეტერიანული ვერსიაც პუეის ნამცეცებით შემწვარი ბოსტნეულით (უმეტესად კარტოფილით).

პოსტსაბჭოთა ქვეყნები
--------------------

კიევური კატლეტი
პოსტსაბჭოთა ქვეყნების უმეტესობაში სიტყვა "კატლეტით" ჩვეულებრივად ძროხის ან ღორის ხორცის კატლეტი მოიხსენიება, რეცეპტში კი აუცილებლად შედის პური რძით, ხახვით, ნივრით, მწვანილით და სხვა სუნელებით. წასახემსებლად ხშირად იდება პურის ნაჭრების შორის ჰამბურგერივით, მაგრამ ასეთი კერძი რესტორნების მენიუში არ შეგხვდებათ. გარნირად იყენება მაკარონი, კარტოფილის პიურე ან ტაფაში შემწვარი კარტოფილი, XX საუკუნის შუა წლებში საბჭოთა კავშირში გაჩნდა ფარშისგან ქარხნულად დამზადებული კატლეტები. ქათმის კატლეტი კიევური კატლეტის სახელით არის ცნობილი. არსებობს სახეობები კვერცხის, ცომის და კარაქის დამატებით.

ევროპა
------

  

გერმანული კატლეტი გამოირჩევა იმით, რომ ხორცის სახეობების უმეტესობის გამოყენებისას კატლეტის შუაში რჩება ნეკნის ძვალი. ძვლის გარეშე კეთდება ნეკნების უკანა ხორცის კატლეტი. კატლეტს სხვადასხვა სახელი აქვს ცხოველის სხეულის გამოყენებული ნაწილის მიხედვით, მაგ. "კისრის კატლეტი", "ფეხის კატლეტი" და ა.შ. კატლეტის სახელით ცნობილია ასევე ხერხემლიდან ვერტიკალურად დაჭრილი თევზი, შვეივარიაში კი - სერველატის სოსისი ("მუშის კატლეტის" სახელით). ავსტრიაში კატლეტი ცნობილია "ვანილის როსტბიფის" სახელით. ინგრედიენტებში ვანილი არ შედის - შედის ნიორი, რომელსაც ავსტრიაში "ღარიბი კაცის ვანილს" უწოდებდნენ. ემატება ასევე ხახვი, კარაქი, მარილი, პიმპილი და სხვა ინგრედიენტები, გარნირაად გამოიყენება შემწვარი კარტოფილი. ბრიტანეთში კატლეტს არ ემატება პური და ეწოდება "ნეკნი" და რიგი სხვა სახელები. იტალიაში პოპულარულია "მილანური კატლეტი" - პურის ნამცეცებით დაფარული და კარაქში შემწვარი ზორცის ნაჭერი. პოლონეთში გაიცემა კარტოფილის, პეროგის, რაიმე სალათის, მოხარშული კომბოსტოს და შემწვარი სოკოს გარნირით.

აზია
----

  

ინდოეთში კატლეტის სახელით მოიხსენიება ბოსტნეულის პიურე (კარტოფილი, კომბოსტო, ლობიო) ან მოხარშული და შემდეგ შემწვარი ხორცი სხვადასხვა სუნელით (ლიმონი, ჩილი, დარიჩინი, მარილი, წიწაკა და ხახვი), რომელიც შემდეგ იწობა კვერცხის ცილაში და იფარება პურის ნამცეცებით. ირანში კატლეტი ხორცის, ხახვის, პურის ნამცეცების, კარტოფილის პიურეს და სუნელების შეზავებაა. იაპონიაში კატლეტს ("კაცურეცუ", შემოკლებით "კაცუ") შნიცელის იაპონურ სახეობას ეძახიან. შრი-ლანკის სამზარეულოში კატლეტი თევზისგან მზადდება სხვადასხვა სუნელით, ფქვილით და კვერცხით, შემდეგ კი იწვება და იშლება ნამცეცებად. ჰონგ-კონგში კატლეტი ბრიტანელებმა შემოიტანეს ქვეყნის კოლონიზაციის დროს, აქ ის ჩვეულებრივად ბრინჯის ან სპაგეტის გარნირით იჭმევა.

ამერიკა
-------

  

აშშ-ში კატლეტი ევროპიდან შემოვიდა. ჯერ მხოლოდ ძროხის ხორცისგან მზადდებოდა, შემდეგ - ღორის. ინგლისურ რეცეპტების წიგნებში პირველად ჩნდება XVIII საუკუნეში. მზადდება ფქვილით, კვერცხით და პურით და იწვება ტაფაში ცოტაოდენი ზეთით. კუბაში და კანადაში ბოლო დროს პოპულარული ქათმის ხორცის გამოყენებაც.

წყაროები
--------

* 
* 
* 
* 
*