recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თენგიზ ანთელავა** (დ. 1935, სოხუმი — გ. 2011) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი.

1957-1975 წელს მუშაობდა სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობაზე; 1976-1979 წელს იყო სოხუმის N1 სკოლა-ინტერნატის დირექტორი. პარალელურად ეწეოდა სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას; 1979 წლიდან აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გააგრძელა მუშაობა, იყო ისტორიის კათედრის მასწავლებელი, დოცენტი, ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე; 1989 წლიდან, 17 წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიულ ფაკულტეტს; ამავე დროს იყო მსოფლიო ისტორიის კათედრის გამგე, იკვლევდა ჩრდილოეთ კავკასიის XIX-XX საუკუნეების ისტორიას, ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას.

ჯილდოები
--------

* ღირსების მედალი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბოლშევიკების ბრძოლა პოლიტიკური ხელისუფლებისათვის რუსეთში (1905-1922), თბ. 2001
* 1917 წლის თებერვლის რევოლუცია და დროებითი მთავრობის მოღვაწეობის ზოგიერთი საკითხი, თბ. 2001 ISBN 9992802677
* გერმანული ფული და ოქტომბრის კონტრრევოლუციური გადატრიალება რუსეთში, თბ. 2000
* ბოლშევიკური ტერორი რუსეთში (1917-1922), თბ. 2000 ISBN 999282817X
* 1905-1907 წლების რუსეთის რევოლუციის ზოგიერთი საკითხის დაზუსტებისათვის. თბ. 2000

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ჯაფარიძე ი. თბ. 2012 სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ელექტრონული ბიბლიოთეკა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ანთელავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თვე** — დროის შუალედი, რომელიც დაკავშირებულია დედამიწის გარშემო მთვარის გარემოქცევასთან. 

თვე შეიძლება იყოს სინოდური (მთვარის ფაზების ცვლის პერიოდი ანუ დროის შუალედი ორ მომდევნო სავსემთვარეობას ან ახალმთვარეობას შორის), სიდერული (ვარსკვლავიერი) — ვარსკვლავიურ ცაზე დედამიწის ირგვლივ მთვარის ერთი სრული გარემოქცევის პერიოდი (ეს თვე სინოდურ თვეზე უფრო ხანმოკლეა), აგრეთვე ტროპიკული, ანომალისტური და დრაკონული, რომლებიც ეტოლებიან დროის შუალედებს შესაბამისად ერთსა და იმავე გრძედზე, პერიგეუმსა და ორბიტის ერთსა და იმავე კვანძზე მთვარის ორ თანამიმდევრულ გავლას შორის. ამას გარდა, თვეს უწოდებენ კალენდარულ სისტემებში შემავალ დროის ერთეულს. გრიგორიანული კალენდრით თვის ხანგრძლივობაა 28-31 დღე-ღამე, ამასთან იგი არ არის მთვარის ფაზების ცვლასთან შეთანხმებული.

თვეების სახელწოდებები საქართველოში
----------------------------------

| თანამედროვესახელწოდებანი | წარმართულისახელწოდებანი | ხალხურისახელწოდებანი |
| --- | --- | --- |
| * იანვარი
* თებერვალი
* მარტი
* აპრილი
* მაისი
* ივნისი
* ივლისი
* აგვისტო
* სექტემბერი
* ოქტომბერი
* ნოემბერი
* დეკემბერი
 | * აპანი, აპნისი
* სურწყუნისი
* მირკანი
* იგრიკა
* ვარდობისა
* მარიალისა
* თიბისა
* ქველთობისა
* ახალწლისა
* სთვლისა
* ტირისკონი
* ტირისდენი
 | * 
* განცხადებისთვე
* 
* 
* ვარდობისთვე
* თიბათვე, ივანობისთვე
* მკათათვე, კვირიკობისთვე
* მარიამობისთვე
* ენკენისთვე
* ღვინობისთვე
* გიორგობისთვე, ჭინკობისთვე
* ქრისტეშობისთვე
 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 673.

|  |
| --- |
| * იანვარი
* თებერვალი
* მარტი
* აპრილი
* მაისი
* ივნისი
* ივლისი
* აგვისტო
* სექტემბერი
* ოქტომბერი
* ნოემბერი
* დეკემბერი
 |
**თურქესტანი** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი ცენტრალურ აზიაში. ტერმინი გამოიყენებოდა XIX საუკუნიდან XX საუკუნის პირველი მეოთხედის ჩათვლით. მოიცავდა ჩინეთის (აღმოსავლეთით), ავღანეთისა (სამხრეთით) და რუსეთის იმპერიის (დასავლეთით) ტერიტორიებს, 3 მლნ კმ²-ზე მეტს. 1867 წელს რუსეთის თურქესტანში დაარსდა საგენერალგუბერნატორო. 1918 წელს ამ ტერიტორიაზე შეიქმნა თურქესტანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, 1920 წელს ბუხარისა და ხორეზმის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკები. 1924-1925 წლებში ყოფილი რუსეთის თურქესტანის ტერიტორიაზე შეიქმნა უზბეკეთის სსრ, თურქმენეთის სსრ, ტაჯიკეთის ასსრ, ყირგიზეთის და ყარაყალპის ავტონომიური ოლქები, ხოლო რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილი შევიდა ყაზახეთის სსრ-ის შემადგენლობაში, როგორც სამხრეთ ყაზახეთის ოლქი. თურქესტანის ნაცვლად ამ პერიოდიდან დამკვიდრდა ტერმინი შუა აზია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 18.
* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი
* *ბარტოლდი, ვ.ვ.* „A Short History of Turkestan" In ders.: *Four Studies on the History of Central Asia.* Band 1. E. J. Brill, Leiden 1956, S. 1–72.
მარცხენა მხარეს, მუქი ფერით აღნიშნულია კაფია-კინგის სადავო ტერიტორია
**კაფია-კინგი** (ინგლ. Kafia-Kingi) — სადავო ტერიტორია 25 000 კმ² ფართით საზღვრის დასავლეთ მონაკვეთში სუდანსა და სამხრეთ სუდანს შორის. დავა მიმდინარეობს მასზე, თუ რომელი ყოფილი ადმინისტრაციული საზღვარი (1956 ან 1960 წლების) უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო საზღვრად სამხრეთ სუდანსა და სუდანს შორის. თითოეული სახელმწიფო აღიარებს მხოლოდ იმ საზღვარს, რომელსაც იგი თვლის საჭიროდ. კერძოდ, აშშ აღიარებს 1956 წლის საზღვრებს (ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს რუკებზე სადავო ტერიტორია აღნიშნულია სამხრეთ სუდანის ტერიტორიის შემადგენელ ნაწილად).

გეოგრაფია
---------

კაფია-კინგის სადავო ტერიტორიაზე აღმოჩენილია სპილენძის მარაგი. საძოვრები საკმაოდ ნაყოფიერია შინაური საქონლის საკვებად. ტერიტორიაზე მდებარეობს რადომის ეროვნული პარკი, რომელიც სუდანის ეროვნული პარკია 1980 წლიდან.

ისტორია
-------

1956 წელს, როდესაც სუდანმა მიიღო დამოუკიდებლობა, კაფია-კინგის რაიონი იყო ბაჰრ-ელ-ღაზალის პროვინციის ნაწილი, სადაც შედიოდა ამავე პროვინციის დასავლეთის ოლქის რაგას ქვეოლქის შემადგენლობაში. 1960 წელს რაიონი გადაეცა სუდანის დარფურის პროვინციას (პროვინცია 1916 წლიდან). ნაივაშის შეთანხმების თანახმად საზღვარი ჩრდილოეთ და სამხრეთ სუდანს შორის გაივლო 1956 წლის საზღვრის მიხედვით (აბიეის რაიონის გარდა, რომლისთვისაც მიიღეს სპეციალური პროტოკოლი), შედეგად კაფია-კინგის რაიონი უნდა გამხდარიყო დასავლეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალის შტატის რაგას ოლქის ნაწილი. 2011 წლის 9 ივლისს სამხრეთი სუდანი გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო, მაგრამ სუდანის ხელისუფლებამ არ აღიარა სამხრეთ სუდანის სუვერენიტეტი კაფია-კინგის ტერიტორიაზე, მიუხედავად იმისა, რომ სამხრეთი სუდანი მან აღიარა ზუსტად 1956 წლის საზღვრებში. სუდანის რესპუბლიკა არ თვლის, რომ კაფია-კინგი 1956 წელს იყო სამხრეთის ნაწილი, რადგანაც ზოგიერთი დოკუმენტები ამტკიცებენ, რომ 1930 წლიდან ის უკვე შედიოდა დარფურის შემადგენლობაში. სამხრეთმა სუდანმა, თავის მხრივ, პრეტენზიები წამოაყენა სუდანის ზოგიერთ ტერიტორიებზე კაფია-კინგის და აბიეის რაიონებთან ერთად. პერიოდულმა საბრძოლო მოქმედებებმა მოიტანა ის, რომ 2012 წლის ზაფხულისთვის ჩრდილოეთმა სუდანმა დაიბრუნა კონტროლი ყველა სადავო ტერიტორიებზე (აბიეის რაიონის გარდა, რომელსაც აკონტროლებენ ეთიოპიელი სამშვიდობო ძალები), მათ შორის 9 მაისს — კაფია-კინგის რაიონზეც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Kafia Kingi Enclave People: Politics and History in the North-South Boundary Zone of Western Sudan დაარქივებული 2010-12-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ოფიციალური საიტი. სამხრეთ სუდანის რესპუბლიკის რუკა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-11-15.
2. ↑  Sudan: Defining the North-South Border.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-20. ციტირების თარიღი: 2015-11-15.

|  |  |
| --- | --- |
| სუდანი | *ეს სტატია სუდანის და სუდანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თენგიზ ბურჭულაძე** (დ. 12 მარტი, 1929, თბილისი — გ. 2000) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი.

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

1955–1957 წლებში იყო რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის ასისტენტი, 1957-1958 წლებში — მათემატიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1958-1977 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1977-1989 წლებში — დირექტორის მოადგილე, 1989 წლიდან — მათემატიკური ფიზიკის განყოფილების გამგე, 1965 წლიდან — საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის პროფესორი. არის 130-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

1993 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1987 — ილია ვეკუას სახელობის პრემია
* 1985 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* 1971 — საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ბურჭულაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**თურქმენეთის დროშა** (თურქმ. Türkmenistanyň baýdagy/Түркменистаның байдагы) — თურქმენეთის ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 2001 წლის 24 იანვარს.

აღწერა და ისტორია
-----------------

თურქმენეთის დროშა საფოსტო მარკაზე, 1992 წ.
თურქმენეთის დროშა მსოფლიოს ქვეყნების დროშებს შორის ყველაზე დეტალურია. იგი წარმოადგენს მწვანე ფონს წითელი ვერტიკალური ზოლით, რომელზეც ხუთი ორნამენტი, ორნამენტების ქვემოთ — ზეთისხილის ორი რტო გაეროს დროშის მსგავსად, დროშის ზედა ნაწილში — თურქული და ისლამური სიმბოლიზმისთვის დამახასიათებელი ნახევარმთვარე და მის ზემოთ ხუთი ხუთქიმიანი ვარსკვლავია გამოსახული. ნახევარმთვარე განასახიერებს ქვეყნის ნათელი მომავლის იმედს, ხოლო ვარსკვლავები — თურქმენეთის ხუთ პროვინციას (ველაიეთი) — ახალის, ბალკანის, დაშოგუზის, ლებაპის და მარის ველაიათებს. დროშაზე გამოსახული ორნამენტები თურქმენთა ტომების სიმბოლოა. ზეთისხილის რტოები დროშის ერთ-ერთი დამატებითი ნაწილია. იგი 1995 წლის 12 დეკემბერს, თურქმენეთის „მუდმივი ნეიტრალიტეტის სტატუსის" ნიშნად, ჰერალდიკის წესების დარღვევით, გაეროს გენერალური ასამბლეამ დაამატა. 

საბჭოთა კავშირის დაშლამდე, 1991 წლამდე, თურქმენეთის დროშა სხვა საბჭოთა რესპუბლიკების მსგავსი იყო. 1991 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1992 წლის 19 თებერვალს, თურქმენეთმა ახალი, დღევანდელის მსგავსი დროშა მიიღო.

ისტორიული დროშები
-----------------

* რუსეთის რევლოუციამდე, რუსეთის იმპერიის დროშა თურქმენეთის ოფიციალურ დროშას წარმოადგენდა.
* თურქმენეთის სსრ-ის დროშა (27 ოქტომბერი, 1991 — 19 თებერვალი, 1992)
* თურქმენეთის დროშა 1992-1997 წლებში.
* თურქმენეთის დროშა 1997-2001 წლებში.

სამხედრო დროშები
----------------

* თურქმენეთის სახმელეთო ძალების დროშა.
* თურქმენეთის საჰაერო ძალების დროშა.
* თურქმენეთის საზღვაო ძალების დროშა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თურქმენეთის დროშა***

* Закон Туркменистана о штандарте Президента Туркменистана
* Turkmenistan - vexillographia

სქოლიო
------

1. ↑
**თვალთავის წმინდა გიორგის ეკლესია**, *თვალწმინდა გიორგის ეკლესია* — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოში. მდებარეობს ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თვალთხევის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, დგას კლდოვან ფერდობზე, ხელოვნურ, მცირე ფართობის ბაქანზე და სამხრეთ ფასადით ფერდობისკენაა მიმართული. ერთადერთი შესასვლელი სწორედ სამხრეთიდან აქვს. შესასვლელში შესვლა მოსახერხებელია მრავალსაფეხურიანი კიბით. შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. კუთხეებში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. 

ეკლესიის აფსიდი გადახურულია არაწესიერი ფორმის, დადაბლებული პროპორციების მქონე კონქით. კანკელი ახალია, მოწყობილია 2009 წელს. 

2004 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ თვითნებურად ჩაუტარა რესტავრაცია, რის შედეგადაც დაირღვა ძეგლის ავთენტურობა. მომდევნო, ასევე თვითნებური რესტავრაციისას (2011-2012 წწ.), ეკლესიის ფასადს მოაშორეს ნალესობა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 55-57.
**თვალთეთრასებრნი** (ლათ. Zosteropidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 10–14 სმ, მასა 8–15 გ. შებუმბვლა ფაფუკია, ზურგის შეფერილობაში ჭარბობს მომწვანო და ყვითელი ტონები, მუცელი უფრო ღიაა. ოჯახის სახეობათა უმრავლესობას თვალის გარშემო წვრილი აბრეშუმისებრი ბუმბულებისგან შემდგარი თეთრი წრე ან ლაქა აქვთ (აქედან სახელწოდება). ფრთები მომრგვალებულია, ფეხები მოკლე, ბოლო სწორი ან ოდნავ ამოჭრილი. ნისკარტი წვრილი, მახვილი, პირის კუთხეებში ჯაგარია გაზრდილი; ენა ბოლოში გაყოფილია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 14 გვარი და 140-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკულ ოლქებში, ზოგიერთი ჩრდილოეთით ზომიერ სარტყელშიც შედის. ტროპიკული განედების სახეობები მკვიდრი ფრინველები არიან, დანარჩენი — გადამფრენი. უპირატესობას ანიჭებენ ტყის ლანდშაფტებს, მთებში აღწევენ ხეებისა და ბუჩქნარის გავრცელების ზემო საზღვრებამდე. მისდევენ მეხეურ, ხშირად გუნდურ, ცხოვრების წესს. იკვებებიან მწერებით, ხილით, კენკრით, თესლებით და სხვ.; ზოგიერთ რაიონში მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ ბაღებს. მონოგამები არიან. ჯამისებრ ბუდეს აგებენ ტოტების განშტოებებზე, ღარებში აფენენ ცხოველების ბეწვს. დებენ 2–4 კვერცხს. ბუდის მშენებლობაში, კრუხობასა და ბარტყების გაზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს. ბევრი თვალთეთრა მჟღერი გალობით გამოირჩევა. რიგი სახეობები შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

ლიტერატურა
----------

* *Иваницкий В. В.* БЕЛОГЛАЗКОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 228.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 10, 116, 235.
2. ↑  Gill, Frank; Donsker, David, eds. Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes. *World Bird List Version 9.1*. International Ornithologists' Union (2019). ციტირების თარიღი: 25 იანვარი, 2019.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორდეზიანი**. |

**შოთა გიორგის ძე გორდეზიანი** (დ. 14 მაისი, 1911, თბილისი — გ. 16 ნოემბერი, 1965, იქვე) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1958).

ბიოგრაფია
---------

1937 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი და მუშაობა დაიწყო ამავე ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიულ კათედრაზე. 1958 წლიდან კათედრის პროფესორია. 1955-1956 წლებში მუშაობდა მოსკოვში, ექიმთა დახელოვნების ცენტრის ინსტიტუტის ქირურგიულ კათედრაზე პროფ. ვ. ი. კაზანსკისთან, ხოლო შემდეგ პროფესორ პ. ბოროვსკისთან (ნეიროჰისტოლოგიის ლაბორატორიაში). გორდეზიანმა შეისწავლა სიდამწვრისა და მისი მკურნალობის მეთოდები. იკვლევდა გულის გვირგვინოვან სისხლძარღვთა ნაკლოვანების ქირურგიულ მკურნალობის საკითხებს და სხვ. გორდეზიანი თანაავტორია სახელმძღვანელოებისა ქირურგიაში (1954, მ. კოკოჩაშვილი, შ. გორდეზიანი, დ. ღვინეფაძე).

ბიბლიოგრაფია
------------

* თერმული სიდამწვრე და მისი მკურალობა, თბ. 1954;
* გულის ანგინის ქირურგიული მკურნალობა, თბ. 1961;
* Материалы к хирургическому лечению коронарной недостаточности сердца, Тб. 1957.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 107.
პოლისტიროლის მასალა
**ქაფპლასტი** — აქაფებული (უჯრედოვანი) პლასტიკური მასების (აირით სავსე პლასტმასების) მასალების კლასი.

რაკი ქაფპლასტის ძირითად მოცულობას აირი წარმოადგენს, მისი სიმკვრივე არსებითად დაბალია, ვიდრე საწყისი მასალისა (პოლიმერი). ეს განაპირობებს შედარებით მაღალ თბოსაიზოლაციო და ბგერათსაიზოლაციო თვისებებს მოცემული კლასის მასალებში.

გამოიყენება როგორც: ნაკვეთურების მსუბუქი შემავსებელი, რომელიც ხომალდებში წყლის შეღწევას გამორიცხავს; ტივტივების, სამაშველო ჟილეტებისა და გულსაფრების დასამზადებელი მასალა; სამედიცინო ტარის დასამზადებელი მასალა, რომლითაც დონოროის ორგანოების ტრანსპორტირება ხდება. გამოიყენება როგორც თბოიზოლატორი და ბგერათიზოლატორი მშენებლობისას; საკონსტრუქციო სამშენებლო და მოსაპირკეთებელი მასალა (ფორმაწარმომქმნელი და დეკორატიული ელემენტი); თბოიზოლატორი საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოებში (მაგალითად, მაცივრებში); შესაფუთი სხვადასხვა საქონლისთვის (მტვრევადი საგნები), მათ შორის, საკვები პროდუქტებისთვის; გამოიყენება ლითონის ჩამოსხმისას ყალიბების სახით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქაფპლასტი (რუსული)
**შვედური ბუზი** (ლათ. Oscinella frit) — მწერი ორფრთიანების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე სხეულის სიგრძე 1,5–3 მმ-ია. ზრდასრული მწერი შავი, ოდნავ ბრჭყვიალაა, ზურგზე გასდევს მკაფიო ლითონისებრი ზოლები. თავი, ულვაშები და მუცელი შავი აქვს; ფეხები შავი ან მოშავო-ყავისფერი; უკანა ფეხების თათები მოყვითალო-ყავისფერია; ფრთები გამჭვირვალე და ლითონისებრ პრიალა. საქართველოში თავთავიან მარცვლოვანთა ნათესებში ფართოდაა გავრცელებული. შვედური ბუზი იმითაა მავნე, რომ მისი მატლები მცენარის მთელ ღეროს აზიანებენ და მცენარე იღუპება. ამ შემთხვევაში მოსავალს მხოლოდ მეორადი და გვერდითი ღეროები იძლევიან. საგაზაფხულო ხორბალს (დიკა) შვედური ბუზის მატლები უფრო მეტად აზიანებენ, რადგან მატლები სწორედ მაშინ იჩეკებიან, როდესაც მცენარეს 2–3 ფოთოლი აქვს გამოზრდილი. შვედური ბუზი აზიანებს საშემოდგომო და საგაზაფხულო ხორბალს, ქერს, შვრიას, შვრიუკას, შალაფას, ჭანგას, გლერტას, მწყერფეხას, ძურწას და სხვ. მატლის სახით იზამთრებს საშემოდგომო ჯეჯილის ან გარეული ხორბლოვნების ღეროში.

ებრძვიან სხვადასხვა ხერხით: ბუზების ინტენსიური გამრავლების რაიონებში (შემოდგომაზე დაბლობ რაიონებში) ოქტომბრის ბოლოს ტარდება თესვა; მთიან რაიონებში თესვა წარიმართება ოქტომბრის დამდეგიდან. მოსავალს იღებენ დროულად და უდანაკარგოდ; ნაკვეთში არ ტოვებენ ნაგერალებს და სარეველებთან სისტემატურად ატარებენ საჭირო ბრძოლის ღონისძიებებს; იყენებენ პესტიციდებს.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 474.
2. 1 2  *ლობჟანიძე მზაღო*, *ტყებუჩავა ზაირა*, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ძირითადი მავნებლები და მათთან ბრძოლის ღონისძიებები, თბ.: საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი, 2009. — გვ. 9–10.
**შეჰზადე ქასიმი** (თურქ. Şehzade Kâsım; დ. 1614, სტამბოლი — გ. 17 თებერვალი, 1638) — აჰმედ I-ისა და მისი მეუღლის, ქიოსემ სულთნის ვაჟი. ითვლებოდა ოსმალეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრედ 1635–1638 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

შეჰზადე ქასიმი დაიბადა სტამბოლში, სულთან აჰმედ I-ისა და ქიოსემ სულთნის ოჯახში. მისი ბაბუის, მეჰმედ III-ის მიერ შემოღებული ტრადიციის მიხედვით, ქასიმი სხვა შეჰზადეებთან ერთად ჰარამხანაში იყო გამოკეტილი.

სულთან აჰმედის სიკვდილის შემდეგ, 1617 წელს ტახტზე უნდა ასულიყო შეჰზადე ქასიმის ნახევარძმა, ოსმან II, მისი ყველა ძმა კი კანონის მიხედვით, სიკვდილს ელოდა. თუმცა გარკვეული ხნის წინ სულთან აჰმედმა ეს ტრადიცია დაარღვია და მისი ძმა,მუსტაფა ტახტზე ასვლის შემდეგ არ მოკლა, ეს კი ოსმანის ძმებისთვის ერთგვარი იმედი იყო. აჰმედის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმა, მუსტაფა, რომელიც გონებრივად სუსტი იყო.

სულთან მუსტაფას მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, იგი ოსმალეთის იმპერიის თახტზე ოსმან II-მ ჩაანაცვლა, მაგრამ მალე ის მოკლეს და ისევ მუსტაფა გახდა სულთან. 1623 წელს ქიოსემ სულთანმა მუსტაფას მმართველობა დაასრულა და ტახტზე ავიდა შეჰზადე ქასიმის ძმა,მურად IV. 1635 წელს მურადის ბრძანებით სიკვდილით დაისაჯნენ ქასიმის ძმები — იმპერიის ტახტის მემკვიდრე შეჰზადე ბაიაზიდი და შეჰზადე სულეიმანი. ამის შემდეგ იგი იქცა ტახტის მემკვიდრედ, მაგრამ 1638 წელის 17 თებერვალს შეჰზადე ქასიმიც სიკვდილით დაისაჯა სულთნის ბრძანებით. იგი დაკრძალულია მეჩეთ აია-სოფიაში.

ლიტერატურა
----------

* Peirce, Leslie P. (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*.  Oxford University Press. ISBN 0195086775, 9780195086775.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგოლაშვილი**. |

**შოთა მინას ძე გოგოლაშვილი** (დ. 28 მაისი, 1927, თბილისი — გ. 28 იანვარი, 2007) — ქართველი მხატვარი, კინოს მხატვარი, ფერმწერი, გრაფიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1957 წლიდან იყო კონოსტუდია „ქართული ფილმის" მხატვარი; გააფორმა ფილმები: „ხევსურული ბალადა" (1965), „მალე გაზაფული მოვა" (1967), „დიდოსტატის მარჯვენა" (კ. ხუციშვილთან ერთად, 1969), „წუთისოფელი" (1971), „ივანე კოტორაშვილის ამბავი" (1974), „მოხეტიალე რაინდები" (1975), „წინაპართა მიწა" (1979); „ფესვები" (1986). მისი დაზგური ნამუშევრებია: „წისქვილი" (1986, საქართველოს ეროვნული გალერეა), „გზა" (1985, ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), „სვანეთი" (1986, ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი).

1970 წელს მიანიჭეს საქართველოს დამსახურებული მხატვრის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 68-69.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — შოთა გოგოლაშვილი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
* 

* შოთა გოგოლაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
შვედეთის სამედიცინო **სამეფო ინსტიტუტი** ევროპის სამედიცინო უნივერსიტეტებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია. დაარსებულია 1810 წელს და სტოკჰოლმის გარეუბან სოლნაში მდებარეობს.

ინსტიტუტის კომიტეტი ნიშნავს ნობელის პრემიის ლაურეატებს მედიცინის ან ფიზიოლოგიის დარგში. საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი სასწავლო ჰოსპიტლად არის ასოცირებული. უნივერსიტეტი და ჰოსპიტალი ერთობლივად აყალიბებენ ჯანმრთელობის აკადემიურ სამეცნიერო ცენტრს. აქვეა შვედეთის უდიდესი კვლევითი და სასწავლო ცენტრი, რომელზეც სამედიცინო ტრენინგის 30 %-, ხოლო აკადემიური კვლევითი სამუშაოების 40% მოდის.

ინსტიტუტი ევროპის კვლევითი უნივერსიტეტების ლიგის წევრია. 2008 წლის მონაცემებით, სამეფო ინსტიტუტი მსოფლიოში 51-ე ადგილს, ევროპაში 11 ადგილს, ხოლო შვედეთში 1 ადგილს იკავებს როგორც საუკეთესო კვლევითი ინსტიტუტი. აგრეთვე, 18-ე ადგილს იკავებს სიცოცხლისა და სასოფლოსამეურნეო მეცნიერებაში, ხოლო მე-9 ადგილს კლინიკური მედიცინისა და ფარმაციის დარგში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Karolinska Institutet - ოფიციალური საიტი
* KI Community დაარქივებული 2018-03-14 საიტზე Wayback Machine.  - Interactive internal website for scientists at Karolinska Institutet

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვედეთის უნივერსიტეტები |
| --- |
|  |
| 
* უფსალა
* ლუნდი
* ჩალმერსი
* გეტებორგი
* სტოკჰოლმი
* სამეფო ინსტიტუტი
* უმეო
* სამეფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტი
* ლინშოპინგის
* აგრარულ მეცნიერებათა
* ლულეო
* ერებრე
* კარლსტადი
* მიტუნივერსიტეტი
* ლინე
* მალმე
 |

 |
**თვითნაბადი ოქრო** — თვითნაბადი ელემენტების კლასის მინერალი, ქიმიურად წარმოადგენს ოქროს, რომელიც მყარი ხსნარის სახით შეიცავს ვერცხლს, მცირე რაოდენობით — ბისმუთს, პლატინას, სპილენძს, პალადიუმს, როდიუმს, ირიდიუმს, რკინას, ტყვიას და სხვა მინარევებს. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. კრისტალები ოქტაედრული, რომბოდოდეკაედრული, კუბური ან უფრო რთული ფორმისა აქვს; ხშირია დამახინჯებული კრისტალები, მავთულები, თმისებრი წარმონაქმნები და სხვ. მათი ზომა ჩვეულებრივ 1 მმ-ზე ნაკლებია, იშვიათად გვხვდება დიდი ზომის კრისტალები (3 სმ-მდე). დამახასიათებელია დენდრიტები. ყველაზე ხშირად თვითნაბადი ოქრო გვხვდება წვრილდისპერსული (10 მკმ-მდე) და „ხილვადი" (მტვრისებური ან უფრო დიდი, ზომით რამდენიმე სმ-მდე) ნაწილაკებისა და მარცვლების სახით. ყველაზე დიდ თვითნაბად ოქროებს რამდენიმე ათეული კილოგრამის მასა აქვთ და ტრადიციულად ენიჭებათ-ხოლმე საკუთარი სახელები (მაგ. „ჰოლტერმანის ფილა" მასით 93,3 კგ ავსტრალიიდან, „დიდი სამკუთხედი" მასით 36,2 კგ რუსეთიდან). თვითნაბადი ოქრო ყვითელია, მინარევების გამო შეიძლება იყოს ღია ყვითელი, მოწითალო ან მომწვანო. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 2,5; სიმკვრივე 15 600–19 300 კგ/მ³. ნაწილაკების ზომა მეტად ცვალებადია. 5 გრამზე მეტი მასის აგრეგატს ზოდი ეწოდება. ძლიერ ჭედადი და ელასტიკურია. წარმოშობა უმთავრესად ჰიდროთერმულია; ქიმიური გამძლეობის წყალობით გროვდება ქვიშრობულ საბადოებში. თვითნაბადი ოქროს არსებითი რაოდენობა კონცენტრირდება მადნეულის საბადოების დაჟანგვის ზონებში გადალექვის გზით. ოქროს მადნების ძირითადი კომპონენტია. ბუნებაში ოქრო ძირითადად თვითნაბადი სახით გვხვდება.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 610.
2. 1 2 3  *Пекова Н. А.* Золото самородное // Большая российская энциклопедия. т. 10. — М. 2008. — стр. 534.
**ქაფშია**, **ქამსა** (ლათ. Engraulis encrasicolus) — თევზი ქაფშიასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა ჩვეულებრივ 12–15 სმ, არაუმეტეს 20 სმ-ისა. მაქსიმალური სარეკორდო წონა 49 გ. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, ხმელთაშუა, შავ და აზოვის ზღვებში. წაგრძელებული სხეული აქვს. ხმელთაშუა ზღვაში იზამთრებს 150–200 მ სიღრმეზე, ხოლო შავ ზღვაში 140 მ სიღრმეზე. ახასიათებთ კვებასთან, გამრავლებასთან და დაზამთრებასთან დაკავშირებული მიგრაციები. ცოცხლობს 3–4 წელი. სქესობრივ სიმწიფეს შეუძლია ცხოვრების პირველსავე წელს მიაღწიოს. იკვებება წვრილი პლანქტონური კიბოსნაირებით. რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია აზოვისა და შავ ზღვებში. თანამედროვე ლიტერატურაში ადრე გამოყოფილი ცალკეული ქვესახეობები შავი ზღვის ქაფშია (ლათ. Engraulis encrasicholus ponticus) და აზოვის ზღვის ქაფშია (ლათ. Engraulis encrasicholus maeoticus) შავი ზღვის და აზოვის პოპულაციებისთვის არ განიხილება. ქაფშია დიდ ქარავნებად გვხვდება შავი ზღვის საქართველოს ფარგლებში. მსუქანი და გემრიელი თევზია.

სქოლიო
------

1. ↑  Васильева Е. Д. Рыбы Чёрного моря. М.: ВНИРО, 2007
2. ↑  European Anchovy. britishseafishing.co.uk.
3. ↑  Европейский анчоус, хамса (Engraulis encrasicholus)
4. 1 2  ქაფშია (ხამსა) ანუ ევროპული ანჩოუსი
5. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 493.
**ფრედერიკ აკუფო** (ინგლ. Edward Akufo-Addo, დ. 21 მარტი, 1937, აკროპონგი, ოქროს ნაპირი — გ. 26 ივნისი, 1979, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. განის პრეზიდენტი 1978–1979 წლებში დაამხეს სამხედრო გადატრიალების შედეგად და დახვრიტეს.

1958 წელს დიდ ბრიტანეთში გაემგზავრა სასწავლებლად სამხედრო აკადემიაში. 1960 წელს დაბრუნდა განაში და დაიწყო სამხედრო კარიერა. 1976 წელს გახდა პრეზიდენტ იგნატიუს აჩეამპონგის მოადგილე და თავდაცვის შტაბის ხელმძღვანელი.

1978 წელს უმაღლესმა სამხედრო საბჭომ იგნატიუს აჩეამპონგი გადააყენა, დააპატიმრეს და გაუშვეს შინა პატიმრობაში. მისი ადგილი კი შტაბის უფროსმა ფრედერიკ აკუფომ დაიკავა. 

1979 წლის 15 მაისს პრეზიდენტის წინააღმდეგ დაიწყო აჯანყება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლეიტენანტი ჯერი როლინგსი. 4 ივნისს ფრედერიკ აკუფოს ხელისუფლება დაემხო. დაპატიმრეს კორუფციის ბრალდებით და 26 ივნისს ყოფილ პრეზიდენტ აკვასი აფრიფასთან ერთად დახვრიტეს აკრაში ტეშის სამხედრო პოლიგონზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ghana government official website for the celebration of Ghana's 50th anniversaryდაარქივებული 2012-02-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  FREDRICK WILLIAM AKWASI AKUFFO. Official Website For The 50th Independence Anniversary Celebration Of Ghana.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-20. ციტირების თარიღი: 2011-12-26.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
განის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* კვამე ნკრუმა
* ჯოზეფ ანკრა
* აკვასი აფრიფა
* ნიი ამაა ოლენუ
	+ მ/შ
* ედუარდ აკუფო-ადო
* იგნატიუს აჩეამპონგი
* ფრედერიკ აკუფო
* ჯერი როლინგსი
* ჰილა ლიმანი
* ჯერი როლინგსი
* ჯონ კუფუორი
* ჯონ ატა მილსი
* ჯონ დრამანი მაჰამა
* ნანა აკუფო-ადო
 |

 |
**კაზლუ-რუდა** (ლიეტუვ. Kazlų Rūda, 1917 წლამდე ოფიციალური სახელწოდება **კოზლოვა რუდა**) — ქალაქი მარიამპოლის მაზრაში; ლიეტუვა. კაზლუ-რუდის თვითმმართველობის (ლიეტუვ. Kazlų Rūdos savivaldybė) და კაზლუ რუდის სამამასახლისოს (ლიეტუვ. Kazlų Rūdos seniūnija) ადმინისტრაციული ცენტრი.

დახასიათება
-----------

მდებარეობს კაუნასიდან 36 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით, ალიტუსიდან რკინიგზით 102 კმ-ში. ქალაქშია რკინიგზა კაუნას-ჩერნიახოვსკის ხაზზე. სარემონტო-მექანიკური ქარხანა, ხე-ტყის გადამამუშავებელი კომბინატები.

1991 წელს კაზლუ რუდაში 7,9 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა, 2005 წელს 7,330.

ქალაქის სახელწოდების პირველი ნაწილი წარმოშობით აზნაური მეწარმის კაზლასის გვარს უკავშირდება, რომელიც აქ XVI-XVII სს დასახლებულა. მეზობელ ჭაობიან ტყეებში რკინის მადნის აღმოჩენის შემდეგ მადნეულის საბადოები გაჩნდა, რაც სახელწოდების მეორე ნაწილს ეხმიანება: მადანი — Rūda.

დამტკიცებულია 1996 წელს.

ისტორია
-------

წერილობით წყაროებში პირველად 1744 წელს იხსენიება როგორც სოფელი. თავდაპირველად ვითარდებოდა როგორც რკინის მომპოვებელი, გადამდნობი და გადამამუშავებელი ცენტრი. რკინიგზის გაყვანის შემდეგ 1861-1862 სოფელი გაიზარდა. 1931 წლიდან კაზლუ რუდის თემის ცენტრია. 1950 წლიდან ქალაქი ლიტვის სსრ-ში. 1950-1962 წწ. რაიონული ცენტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაზლუ-რუდა – თვითმმართველობის ოფიციალური საიტი
**ჟან ფრედერიკ ბაზილი** (ფრანგ. Jean Frédéric Bazille, დ. 6 დეკემბერი, 1841 — გ. 28 ნოემბერი, 1870) — ფრანგი იმპრესიონისტი.

ფრედერიკ ბაზილი დაიბადა შეძლებული პროტესტანტული ბანკირის ოჯახში. ის პროფესიით ექიმი იყო, მაგრამ მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა გუსტავ კურბეს ხელოვნებამ და მან გადაწყვიდა მხატვარი გამხდარიყო.
1862 წელს ის იწყებს სწავლას გლეირის სასწავლებელში, სადაც მან კლოდ მონე გაიცნო. ბაზილი ასევე კარგად მეგობრობდა პოლ სეზანთან, ალფრედ სისლეისა და ოგიუსტ რენუართან. ის პოზიორობდა მონეს ცნობილ სურათ „საუზმე მდელოზე". ასევე ბაზილს ჰყავს გამოსახული მონე ტილოზე „იმპროვიზებული ჰოსპიტალი".

ფრედერიკ ბაზილმა დიდი გავლენა განიცადა გუსტავ კურბეს, ეჟენ დე ლა კრუას, ჟან ბატისტ კამილ კოროსა და ედუარდ მანესი. მისი პორტრეტები გამოირჩევა კეთილშობილებითა და სულიერებით. განსაკუთრებული სიყვარულითაა შესრულებული რენუარის პორტრეტი (1867 წ.). ასევე აღსანიშნავია ტილო „ოჯახის წრეში", სადაც მან მთელი თავისი ოჯახის წევრები შეკრიბა.
სურათ „სახელოსნო ლა კორდამინის 9-ში" მხატვარმა გადმოსცა მეგობრული დამოკიდებულება. ტილოზე გამოსახულია მისი სახელოსნო, სადაც ის თავის მეგობრებთან ერთადაა; ერთი პიანინოზე უკრავს, დანარჩენი კი ალბათ ხელოვნებაზე საუბრობენ.   

ფრედერიკ ბაზილმა მონაწილეობა მიიღო პრუსია-საფრანგეთის ომში, სადაც ის 1870 წელს დაიღუპა.

გალერეა
-------

* სახელოსნო ლა კორდამინის 9–ში, პარიზი, 1870 წ.სახელოსნო ლა კორდამინის 9–ში, პარიზი, 1870 წ.
* რენუარის პორტრეტი, 1867 წ.რენუარის პორტრეტი, 1867 წ.
* ოჯახის წრეში, 1868 წ.ოჯახის წრეში, 1868 წ.
* ვარდისფერი კაბა, 1864 წ.ვარდისფერი კაბა, 1864 წ.
* სოფლის ხედი, 1868 წ.სოფლის ხედი, 1868 წ.
* ტუალეტი, 1869–1870 წწ.ტუალეტი, 1869–1870 წწ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"
* Brockhaus
* Universalis

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრედერიკ ბაზილი***


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იმპრესიონისტები |
| --- |
|  |
| შემქმნელები | 
* ფრედერიკ ბაზილი
* ეჟენ ბუდენი
* გუსტავ კაიბოტი
* მარი კასატი
* პოლ სეზანი
* ედგარ დეგა
* არმან გიიომენი
* ედუარ მანე
* კლოდ მონე
* ბერტა მორიზო
* კამილ პისარო
* პიერ ოგიუსტ რენუარი
* ალფრედ სისლეი
 | შთაბეჭდილება, მზის ამოსვლა (Impression, soleil levant) (1872/1873) |
|  |
| ამერიკელი იმპრესიონისტები | 
* ფრედერიკ კარლ ფრიესკე
* ჩილდე ჰაზამი
* ვილვარდ მეტკალფი
* ლილია კაბოტ პერი
* თეოდორე რობინსონი
* ჯონ ჰენრი ტვახტმანი
* ჯ. ოლდენ უირი
 |
|  |
| სხვა იმპრესიონოსტები | 
* ლოვის კორინზი
* მაქს ლიბერმანი
* მაქს სლევოგი
* კონსტანტინ კოროვინი
* ვალენტინ სეროვი
* ფრანჩესკო ოლივერი
* ლაურა მუნც ლიალი
* ვლადისლავ პოდკოვინსკი
* ნაზმი ზია გიურანი
* ჩაფიკ ჩარობიმი
 |
|  |
| იმპრესიონიზმი ხელოვნების სხვა სფეროში | 
* იმპრესიონისტული მუსიკა
* იმპრესიონიზმი (ლიტერატურა)
* ფრანგული იმპრესიონისტული კინო
 |

 |



1. 1 2 3 4 5 6
2. 1 2 3 4 5 6
**ქვემო ხანდაკის ყორღანული სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხანდაკის აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ოხერახევის მიდამოებში. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს და ელინისტური ხანით. ძეგლი 1974 წელს გათხარა კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ყორღანის დიამეტრი 35 მეტრია, სიმაღლე 2 მეტრი. სამარხი ორმო (3x3 მეტრი, სიღრმე მიწის ახლანდელი ზედაპირიდან — 2,7 მეტრი) ამოთხრილია უშუალოდ ქვაყრილის შუა ნაწილის ქვეშ. ორმოს დასავლეთ ნაწილში, თავით აღმოსავლეთისკენ დაკრძალული იყო ერთი ხელფეხმოხრილი მიცვალებული, რომელსაც თავთან ედგა წითლად გამომწვარი მაღალყელიანი სამყურა დერგი. სამარხი ორმო გადახურული ყოფილა ხის მჭიდროდ მიჯრილი ძელებით, რომელზეც რიყის ქვები ეყარა. ორმოს ფსკერიდან 0,8 მეტრზე ქვაყრილში აღმოჩნდა შავზედაპირიანი, გრავირებული ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი და რელიეფური სარტყლით შემკული, წითლად გამომწვარი ელინისტური ხანის ქვევრის ნამტვრევი, ხოლო უშუალოდ სამარხი ორმოს თავზე, მის ჩრდილო კედელთან — ბრინჯაოს ხანის ორი ყუნწიანი სატევარი (ერთ-ერთ სატევარს ყუნწის ზედა ნაწილში აქვს სასამანჭვლე ნახვრეტი), ელინისტური ხანის პროფილირებული შავპრიალა ჯამის ფრაგმენტები და სხვა. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისა და ელინისტური ხანის მასალის ერთ დონეზე არსებობა მოწმობს, რომ ყორღანი გაძარცვული უნდა იყოს. ყორღანის ქვაყრილის ცენტრალურ ნაწილში, მიწის ახლანდელი ზედაპირიდან 0,4 მეტრ სიღრმეზე ესვენა გულხელდაკრეფილი გაშოტილი მიცვალებული (ელინისტური ხანისა), თავით აღმოსავლეთისკენ. მიცვალებულს ჩატანებული ჰქონდა ბრინჯაოს ხუთი დუგმა. სამარხში აღმოჩნდა აგრეთვე ამავე ხანის წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. ამ სამარხის დასავლეთით გამოვლინდა კიდევ ერთი უინვენტარო სამარხი. იგი ძლიერ დაზიანებულია და მისი თარიღის დადგენა ვერ ხერხდება. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაშვილი შ. შატბერაშვილი ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 209.
**ქვემო ხვედურეთის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურულ-ისტორიული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვედურეთში, საჯარო სკოლის მახლობლად. ამ სახლში 1888 წელს დაიბადა ქართული კონიაკის ცნობილი სპეციალისტი ვახტანგ ციციშვილი (გარდაიცვალა 1965 წელს).

სახლი გადაკეთებულია: ფლიგელის მეორე სართული განახლებულია; მეორე სართულზე ასასვლელი ძველი ორმარშიანი კიბის ნაცვლად ფლიგელზე მიშენებულია ერთმარშიანი კიბე; მოშლილია ჩრდილოეთ ფასადის ხის აივანი; აღმოსავლეთ ფასადზე მიშენებულია კლუბისათვის საჭირო სათავსები. ამჟამად სახლში მოთავსებულია კლუბი, ბიბლიოთეკა და სატელეფონი სადგური. 

საცხოვრებელი სახლი (23,2x18,5 მეტრი) ორსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით. სამხრეთით ხის განიერი რიკულებიანი აივანია, რომელიც ფლიგელთან მთავრდება. მეორე საცხოვრებელ სართულზე ოთახები აივნის პარალელურად ორ რიგადაა განლაგებული. ჩრდილოეთ მხარეს, შენობის მთელ სიგრძეზე ერთი გრძელი და დიდი (109 კვ.მ) ოთახია. დანარჩენი სამი ოთახი და ორი დერეფანი აივანზე გამოდის. განაპირა დასავლეთ დერეფნის დასავლეთ კედელში გასასვლელის კვალია, რომლითაც, ადგილობრივ მცხოვრებთა ცნობით, სახლი საბრძოლო კოშკს (დანგრეულია) უკავშირდებოდა. დიდი ოთახის ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში იყო კარი, რომელიც ხის აივანზე (მოშლილია) გადიოდა. ამავე კედელში, კარის ორივე მხარეს, ოთხ-ოთხი ფანჯარაა. ფლიგელში ერთი ოთახია, რომელშიც აივნიდან შეიძლება შესვლა. ქვედა, პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისა იყო. აქ მეორდება ზედა სართულის გეგმარება. დიდ სათავსში მარანი იყო. მის გრძივ კედელში შეისრულთაღიანი ნიშებია. სახლი გადახურულია ხის ნივნებიზე გაწყობილი კრამიტის სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* *მარსაგიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 403-404.
**ღევონდი** (სომხ. Ղեվոնդ) — VIII საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, «ხალიფების ისტორიის» ავტორი, აღწერა სომხეთის პოლიტიკური ისტორია 640-დან 788-მდე. წიგნის ბოლო თავი დაწერა როგორც მოწმემ იმ ამბებისა. წიგნში მოთხრობილია არაბების მართველობის დამყარების შესახებ სომხეთში, სომხების ბრძოლის შესახებ არაბების წინააღმდეგ. წიგნში მოყვანილია ცნობები 703, 748, 762 და 774–775 წწ. აჯანყებების შესახებ. წიგნი შეიცავს არაბეთის ხალიფის ომარ II-ის და ბიზანტიის იმპერატორის ლეონ III-ის მიმოწერას.

ბიოგრაფია
---------

ღევონდის ცხოვრების შესახებ არაფერი არაა ცნობილი. წიგნი «ხალიფების ისტორია» ღევონდის მიერ დაწერილია შაპუხ ბაგრატუნის შეკვეთით. ასე რომ, დარწმუნებით შეიძლება ჩაითვალოს რომ ღევონდი ცხოვრობდა და წერდა VIII საუკუნის დასასრულს. არც ერთი სომეხი მწერალი თუ ისტორიკოსი არ გვატყობინებს რაიმე დეტალებს მისი ცხოვრებიდან. ცნობილია მხოლოდ რომ ის იყო *ვარდაპეტი*, ანუ ღვთისმეტყველების დოქტორი, ბერი მეცნიერი. ასოღიკი და კირაკოსი მას *მღვდელს* უწედებენ.

ნაშრომები
---------

«ხალიფების ისტორიის» ტექსტი დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა დაკარგულად და მხოლოდ XIX საუკუნის 40-იან წლებში იქნა აღმოჩენილი. ამასთან ბევრი სომეხი მწერალი იხსენიებს ღევონდს როგორც ამ "ისტორიის" ავტორს და განსაზღვრავენ ეპოქას, რომელშიც ის ცხოვრობდა. იოანე კათალიკოსმა, რომელიც წერდა IX საუკუნის ბოლოს და Х საუკუნის დასაწყისში, ბევრი რამ ისესხა მისგან პირველი ხალიფების შესახებ; სტეფან ასოღიკი (Х ს. ბოლო) მას აყენებს დროის მიხედვით სებეოსსა და (VII ს.) და შაპუხ ბაგრატუნს (IX ს.) შორის.

კირაკოს განძაკეცი (XIII ს.) ასევე მოიხსენიებს მას, და ამბობს: ღევონდი წერს რომ,

|  |  |
| --- | --- |
|  | „«როგორ მოიქცნენ მუჰამადი და მისი მემკვიდრეები მთელ ქვეყნიერებას, განსაკუთრებით სომხეთს»" |
|  |  |

ღევონდი თავის *ისტორიას* იწყებს მუჰამადის სიკვდილით, ე. ი. 632 წ. და მიდის თავისი თხრობით სტეფანოზ I კათოლიკოსად კურთხევამდე, ე.ი. 788 წ-მდე. აქედან გამომდინარე პერიოდი რომელსაც ის აღწერს მოიცავს 156 წელს, ან მიახლოებით პერიოდს. თავიდან ის მოგვითხრობს არაბების პირველ შემოსევებს სპარსეთში და სომხეთში; შემდეგ ის საუბრობს სომხებისა და სხვა კავკასიელი ერების არაბების მიერ დამორჩილებაზე. ომების შესახებ არაბებსა და სომხებს, ბერძნებს და ხაზარებს შორის. "ისტორიის" ეს ნაწილი იწვევს დიდ ინტერესს რადგან აქ მოთხრობილია ისეთი ისტორიული წვრილმანები ვრცლად არაბებისა და ხაზარების შესახებ, რაც აქამდე საერთოდ არ იყო ცნობილი.

წიგნის საკმაოდ მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს პასუხი ლეონ III ისავრიელისა ხალიფ ომარ II-ის წერილზე, რომელიც იმედოვნებდა იმპერატორის ისლამის მიღებაზე. ომარის წერილი ჩვენამდე მთლიანობაში არაა მოღწეული, თუმცა იმპერატორის პასუხი მთლიანადაა მოღწეული და წარმოადგენს მეტად საინტერესო ნიმუშს რელიგიურ-პოლემიკური შინაარსის წერილებისა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სომხეთის ისტორია

თხზულებები
----------

* «Histoire des guerres et des conquêtes des Arabes en Arménie, par l’éminent Ghevond, vardabet arménien, écrivain du huitième siècle» — პირველი ფრანგული თარგმანი 1856, შესრულებულია კ. შახნაზარიანის მიერ
* Гевонд, История халифов вардапета Гевонда, писателя VIII в. пер. с арм. К. Патканова, СПб, 1862
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზღვის კატა (თევზი)**. |

**ზღვის კატა** (ლათ. Callorhinus ursinus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ფარფლფეხიანების რიგისა. სქესმწიფე მამლის სიგრძე 2,25 მ-მდეა, წონა 380 კგ-მდე, დედლის სიგრძე 1,6 მ-მდე, წონა 71 კგ-მდე. სხეული დაფარული აქვთ ორგვარი ბალნით: უხეში ფიცახითა და ნაზი ხშირი თივთიკით. ზრდასრული ცხოველი მორუხოა, ახალშობილი — შავი. აქვთ ყურის ნიჟარები. უკანა ფარფლები სხეულის ქვეშ იხრება და ხმელეთზე სიარულის დროს საყრდენია. 

ზღვის კატა გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში ჩრდილოეთი განედის 32-38°-ზე, ზაფხულობით კი უფრო ჩრდილოეთით გადადიან. არსებობს ზღვის კატის 3 დამოუკიდებელი ჯოგი, რომლებიც გამრავლების დროს თავს იყრიან კომანდორის, ტიულენის, პრიბილოვისა და სან-მიგელის კუნძულებზე. თავშეყრის ადგილზე პირველები მიდიან მამლები, შემდეგ დედლები და ბოლოს ახალგაზრდა ზღვის კატები. 

პოლიგამიური ცხოველებია — თითოეულ ჰარამხანაში 30-50 დედალია. მაკეობა 1 წელიწადს გრძელდება. ნაშიერი თვალხილული იბადება, 3 თვემდე რძით იკვებება. სქესობრივ სიმწიფეს დედალი აღწევს 3, მამალი 5-6 წლისა. იკვებებიან თევზითა და თავფეხიანებით. აქვთ ძვირფასი ბეწვი. რეწვა შეიძლება ზაფხულში სათანადო მეცნიერული წესების დაცვით. 1957 წელს სსრკ-მა, კანადამ და იაპონიამ დადეს ხელშეკრულება წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში ზღვის კატის დაცვის, სამეცნიერო გამოკვლევების კოორდინაციისა და რეწვის წესების მოწესრიგების შესახებ. სამხრეთ ნახევარსფეროში ბინადრობს Arctocephalus-ის გვარის 5 სახეობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 549.
**ღირსი ალექსანდრე სვირელი** (ერობაში - ამოსი; დ. 15 ივნისი, 1448, სოფელი მანდერი — გ. 30 აგვისტო, 1533) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის 30 აგვისტო, ძველი სტილით — 12 სექტემბერი. 

წმინდანი 1448 წლის 15 ივნისს დაიბადა, მდინარე სვირის შენაკადის, იოატის ნაპირას მდებარე სოფელ მანდერში, წინასწარმეტყველი ამოსის ხსენების დღეს და სახელიც მის პატივსაცემად დაერქვა. მისი მომავალი შობა ნეტარის მშობლებს სასწაულებრივ აუწყა ზეციურმა ხმამ: „გიხაროდენ, კეთილნო თანამეუღლენო, თქვენგან იშვება ძე, ვის მიერაც უფალი ნუგეშინისცემას მიმადლებს თავის ეკლესიას".

ამოსი მორჩილი და თავმდაბალი ბავშვი იყო, გაურბოდა სიცილსა და ბილწსიტყვაობას, უყვარდა ლოცვა და მკაცრად მარხულობდა. წმიდანმა იცოდა, რომ მშობლები მას დაქორწინებას უპირებდნენ, ამიტომ ცხრამეტი წლისა ფარულად წავიდა სახლიდან და ვალაამის სავანეს მიაშურა.

1474 წელს ამოსი ბერად აღიკვეცა ალექსანდრეს სახელით. რამდენიმე წლის შემდეგ მშობლებმა შეიტყვეს მათი შვილის ადგილსამყოფელი. მალე თავადაც მიჰბაძეს მას და მონასტერში დაასრულეს ამქვეყნიური ცხოვრება.

ხმა მოსაგრის ასკეტური ცხოვრების შესახებ შორს გავარდა, ამიტომ 1485 წელს მან დატოვა ვალაამი, ზეგარდმო მინიშნებით ტყეში დამკვიდრდა და შვიდი წლის განმავლობაში განმარტოებით ცხოვრობდა.

1508 წელს ღირსი მამა ცხოველმყოფელი სამების გამოცხადების ღირსი შეიქნა. ერთხელ, ღამით, როდესაც იგი უდაბნოში ლოცვად იდგა, უეცრად ძლიერი ნათელი გაბრწყინდა და წმიდანმა იხილა მისკენ მომავალი, მზეზე უბრწყინვალესი, სპეტაკი სამოსლით მოსილი სამი ჭაბუკი. სამივე მათგანს კვერთხი ეპყრა ხელთ. მოსაგრე ძრწოლამ მოიცვა, მაგრამ გონს რომ მოეგო, მიწამდე თაყვანი სცა სტუმრებს. მათ წამოაყენეს იგი და უთხრეს: „სასოებდი, ნეტარო, და ნუ გეშინინ!" ღირს მამას ებრძანა, ტაძარი აეგო და სავანე მოეწყო ყოვლადწმიდა სამების სახელზე.

იმავე წელს აშენდა ხის ეკლესია ცხოველმყოფელი სამების სახელზე (1526 წელს მის ნაცვლად ქვითკირის ტაძარი ააგეს). მშენებლობის დამთავრებისთანავე საძმომ ნეტარს დაუწყო ვედრება, მიეღო სამღვდელო ხარისხი. ის დიდხანს უარობდა - თავს უღირსად თვლიდა. მაშინ ბერებმა ნოვგოროდელ მთავარეპისკოპოს სერაპიონს (გ. 1516) სთხოვეს, დაეყოლიებინა უფლის რჩეული. იმავე წელს ღირსი მამა ნოვგოროდში გაემგზავრა და მღვდელმთავრის მიერ ხუცესად ეკურთხა. მალე ძმებმა წმიდა ალექსანდრე იღუმენობაზეც დაითანხმეს.

იტვირთა რა წინამძღვრობის მძიმე ჯვარი, ნეტარი მამა უწინდელზე მეტად თავმდაბალი გახდა. ერთხელ სავანეში შეშა შემოილია. იკონომოსმა იღუმენს სთხოვა, უქმად მყოფი ბერები გაეგზავნა საწვავის დასამზადებლად. „მე ვარ უქმად", - თქვა წმიდანმა და შეშის საჩეხად წავიდა; ნეტარი ხშირად სხვების ნაცვლად ფქვავდა ხორბალს ხელის დოლაბებით; ღამით შემოივლიდა ხოლმე სენაკებს, თუ ამაო საუბრებს გაიგონებდა, ფრთხილად დააკაკუნებდა და ჩაივლიდა.

სიცოცხლის მიმწუხრზე ღირსმა ალექსანდრემ გადაწყვიტა, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის საფარველის სახელობის ტაძარი აეგო. როდესაც საფუძველი ჩაყარეს, წმიდა მოსაგრეს თავად უბიწო ქალწული ეჩვენა, ტახტზე მჯდომარე, ყრმით ხელში, ანგელოზების თანხლებით და უთხრა: „საყვარელო ჩემო, ვინც ერთ აგურს მაინც მოიტანს ჩემი ტაძრის ასაშენებლად, ჩემი ძისა და უფლის, იესო ქრისტეს სახელით, არ წარუწყმდება სასყიდელი თვისი"; თან სავანის მფარველობა აღუთქვა.

ნეტარმა ალექსანდრე სვირელმა ოთხმოცდახუთი წელი იცხოვრა და 1533 წლის 30 აგვისტოს მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001
**ღირსი აღაპი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 1 მარტი, ახალი სტილით - 14 მარტი. ღირსი აღაპი ვატოპედის სავანეში მოღვაწე მდუმარე ბერის მორჩილი იყო. ის წმიდა ათონის ნაპირზე გადმოსულმა თურქებმა შეიპყრეს და მაგნეზიაში წაიყვანეს. 12 წელი იყო აღაპი ტყვეობაში, მაგრამ განთავისუფლების იმედი არ დაუკარგავს, მხურვალედ ევედრებოდა შემწეობას ღვთისმშობელს. ერთხელ ყოვლადწმიდა ქალწული გამოეცხადა მას, გაამხნევა და მოძღვართან დაბრუნება აღუთქვა. ბორკილებისაგან სასწაულებრივად განთავისუფლებულმა აღაპიმ ჩამოაღწია მოძღვრამდე, ამ უკანასკნელმა კი, მორჩილების გამოსაცდელად, უკან დაბრუნება უბრძანა სულიერ შვილს. ღირსი აღაპი უსიტყვოდ დაემორჩილა მოძღვარს, უკანვე დაბრუნდა და ყველაფერი მოუყვა თავის ბატონს, ასეთი საქციელითა და ზნეობით განცვიფრებულმა ბატონმა არა მარტო გაათავისუფლა აღაპი, არამედ თავის ორ ვაჟთან ერთად თვითონაც გაჰყვა მას წმიდა მთაზე, ბერად აღიკვეცა და სიცოცხლის დარჩენილი დღეები ღვთის სამსახურში გალია.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, გვ. 225, თბილისი, 2001 წ.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**„ზღარბი ნისლში"** (რუს. Ёжик в тумане) — რეჟისორ იური ნორშტეინის 1975 წლის მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი.

ფილმის სიუჟეტის მიხედვით, ზღარბი გადის სახლიდან და მიემართება დათუნიასთან შესახვედრად, რათა მთელი ღამის განმავლობაში მასთან ერთად ვარსკვლავები ითვალოს.

1976 წელს ფილმმა მიიღო პირველი პრიზები ბიჭკეკსა და თეირანში გამართულ ფესტივალებზე. 2003 წელს, 140 კინოკრიტიკოსისა და მულტიპლიკატორის გამოკითხვით, „ზღარბი ნისლში" აღიარებული იქნა ყველა დროის საუკეთესო ანიმაციურ ფილმად.

ფილმი დღესდღეობით ბევრი ადამიანისათვის საკულტო ნაშრომად რჩება და, ამ აღიარების გამო, 2009 წლის იანვარში ქ. კიევში მას სპეციალური ძეგლიც კი დაუდგეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოყვარულთა გვერდი
* ფილმი საიტზე YouTube.com
* ორიგინალური ვერსია
* წიგნი ფრანჩესკა იარბუსოვას ილუსტრაციებით


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ანიმაციის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იური ნორშტეინის ფილმები |
| --- |
|  |
| 
* *25, დღე პირველი*
* *ბავშვები და ასანთები*
* *კერჟენცის ბრძოლა*
* *მელა და კურდღელი*
* *ყანჩა და წერო*
* *ზღარბი ნისლში*
* *ზღაპრების ზღაპარი*
* *ზამთრის დღეები*
* *შინელი*
 |

 |
შვედური ენის არეალი
**შვედური ენა** — შვედების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის გერმანიკულ ჯგუფს. 
შვედურ ენაზე საუბრობენ შვედეთში და ფინეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ალანდის კუნძულების გასწვრივ. მოლაპარაკეთა რიცხვი 10 მილიონს აჭარბებს. შვედური ენა ახლოს დგას ნორვეგიულ ენასთან, შედარებით განცალკევებულია დანიურისგან. დანარჩენი გერმანიკული ენების მსგავსად შვედურიც ძველნორდიკულიდან იღებს სათავეს. ან ენაზე საუბრობდა გერმანიკული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ვიკინგების ეპოქაში

ზოგადი ცნობები
--------------

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: > 10 მლნ
* **ენის კოდი**: sv
* **სახელწოდება**: sv svenska; en Swedish; eo sveda
* **დამწერლობა**: ლათინური

ისტორია
-------

ენები, რომლებზეც დღევანდელ სკანდინავიაში ლაპარაკობენ, განვითარდა ძველსკანდინავიურისგან. ვაჭარ-ვიკინგები ენას მთელს ევროპაში ავრცელებდნენ. დასავლეთით კუნძულ ისლანდიასა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებს მიაღწიეს, აღმოსავლეთით თანამედროვე რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიებს. შეიძლება ითქვას, რომ ძველსკანდინავიური ენა ფართოდ იყო გავრცელებული შუა საუკუნეებში. სკანდინავიურთაგან სამი კონტინენტური ენა - შვედური, დანიური და ნორვეგიული 1050 წლამდე თითქმის ერთ ენას წარმოადგენდა, შემდეგ კი გაყოფა იწყო. მოგვიანებით უკვე ქვემოგერმანულის გავლენა ძლიერდება, განსაკუთრებით, ჰანზას დაქვემდებარებულ ქალაქებში. 
შვედეთის სახელმწიფოს სტანდარტული სადამწერლობო ენა სვეებისა და იოტების დიალექტებზე ჩამოყალიბდა. შვედური ენა სერიოზულ ფორმირებას XIV საუკუნიდან იწყებს, როდესაც ქვეყნის სათავეში მაგნუს II ერიქსონი დგას. თანამედროვე სალაპარაკო შვედურის სტანდარტი XIX საუკუნეში განისაზღვრა, რასაც წინ უძღვოდა ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია. საბოლოო შტრიხები კი 1920-იან წლებში შეიძინა რადიომაუწყებლობის დაწყებასთან ერთად.

თანამედროვე ლიტერატურული ნორმა ჩამოყალიბდა სტოკჰოლმისა და მელარენის ტბის ოლქის დიალექტების საფუძველზე. მე-18 საუკუნეში სტოკჰოლმის დიალექტმა მთლიანად განდევნა რეგიონული დიალექტები. შვედური ენის დიალექტები საკმაოდ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან მთელი რიგი ნიშნებით.

სტატუსი
-------

**ოფიციალური ენა:** 

1. ფინეთი - ფინურთან ერთად.
2. შვედეთი
3. ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:

ნორვეგია, დანია, აშშ, კანადა.

ლექსიკა
-------

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა: God dag; Hejsan
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Välkommen
* გმადლობთ: Tack; Tackar så mycket
* კი / არა: Ja / Nej
* გეთაყვა: Tack; Varsågod
* ნახვამდის: Adjö; Hej då

**რიცხვები**

* 1 - en, 2 - två, 3 - tre, 4 - fyra, 5 - fem, 6 - sex, 7 - sju, 8 - åtta, 9 - nio, 10 - tio

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შვედურ-ქართული ლექსიკონი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ევროკავშირის ოფიციალური ენები |
| --- |
|  |
| 

ბერძნული · ბულგარული · გერმანული · დანიური · ესპანური · ესტონური · ინგლისური · ირლანდიური · იტალიური · ლატვიური · ლიეტუვური · მალტური · ნიდერლანდური · პოლონური · პორტუგალიური · რუმინული · სლოვაკური · სლოვენური · უნგრული · ფინური · ფრანგული · შვედური · ჩეხური
 |

 |
|  |
| --- |
| **შვედეთის სამეფო** |
| 
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:
**შვედეთისპოლიტიკა და მთავრობა** |
| 

---

 |
| 
**კონსტიტუცია**

**მონარქია**

* მეფე (სია)
	+ კარლ XVI
* მემკვიდრე
	+ ვიქტორია


**პარლამენტი**

* რიქსდაგი
	+ სპიკერი
		- პერ ვესტერბერგი
	+ სადეპუტატო მანდატები


**მთავრობა**

* პრემიერ-მინისტრი (სია)
	+ მაგდალენა ანდერსონი
	+ სააგენტოები


**სასამართლოხელისუფლება**

* უზენაესი სასამართლო
* უზენაესი ადმინისტრაციულისასამართლო
* საკანონმდებლო საბჭო


**დაყოფა**

* ადმინისტრაციული დაყოფა
	+ ლენები
	+ კომუნები


**არჩევნები**

* მთავარი არჩევნები
	+ 2010 · 2014 · 2018
* რეფერენდუმები
* პოლიტიკური პარტიები


**საგარეოურთიერთობები**

* საგარეო ურთიერთობები
* ევროკავშირის პოლიტიკა

 |
| 

---

სხვა ქვეყნები · ატლასი **პოლიტიკის პორტალი*** ხილვა
* განხილვა
* რედაქტირება
 |

შვედეთი კონსტიტუციური მონარქიაა. სახელმწიფოს მეთაურია მეფე. ქვეყანა მთავრობის მიერ იმართება პრემიერ-მინისტრის მეთაურობით, რომელსაც პარლამენტი — რიქსდაგი ირჩევს. პარლამენტის არჩევა ოთხ წელიწადში ხდება საყოველთაო წესით. შვედეთის ამჟამინდელი მეფე 1973 წლიდან კარლ XVI გუსტავია. 

აღმასრულებელი ხელისუფლება მთავრობას ეკუთვნის, საკანონმდებლოს პარლამენტი და მთავრობა იყოფენ. შვედეთის სასამართლო ხელისუფლება აბსოლუტური დამოუკიდებლობით სარგებლობს. შვედეთის მმართველობის პოპულარობა ძველ ტრადიციებშია დავანებული. შვედეთის რიქსდაგი ძველი გერმანელი ხალხების, თინგების სასამართლო სისტემადან და ვიკინგების ეპოქაში მეფეების არჩევიდან იღებს სათავეს. 
ქვეყანაში მონარქიის უძველესი დამოწმება IX საუკუნის ლეგენდებს ეყრდნობა სვეების მეფეების შესახებ. ეს ლეგენდები ქრისტიანი მისიონერის ანსგარის მოგზაურობაზე შეიცავს ცნობებს სვეების სახელმწიფოს ცენტრ ბირკუში. ამის მიუხედავად, შვედეთის სამეფოს ზუსტი მონაცემები 980 წლით თარიღდება. 

შვედეთის მთავრობა პარლამენტარიზმის პრინციპს ემყარება. (იურიდიულად 1975 წლიდან, ფაქტობრივად 1917 წლიდან).
ინტეგრირებული ქსელების მანქანა
**ინტეგრირებული ქსელების მანქანა** — დიდგორის ტიპის მულტიფუნქციურ პლატფორმაზე შექმნილი სპეციალიზებული კავშირგაბმულობის მანქანა. მისი დანიშნულებაა ბრიგადის დონის საჯარისო შენაერთის შტაბსა და საბრძოლო ქვედანაყოფებს შორის გამართული კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფა. მანქანა სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა"-მ ამერიკულ კომპანია Harris Corporation-თან ერთად საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაკვეთით დაამზადა. საჯარო პრეზენტაცია 2014 წლის 28 იანვარს შედგა.

ტექნიკური მხარე
---------------

მანქანა შექმნილია დიდგორი 1-ის ტიპის ჯავშანმანქანის ბაზაზე. მისი ჯავშანკორპუსი ორ ნაწილადაა გაყოფილი. წინა ნაწილში განლაგებულია 5 კაციანი ეკიპაჟი, უკანა ნაწილში კი **Harris**-ის ფირმის სამხედრო კავშირგაბმულობის აპარატურა. მანქანა აღჭურვილია გლობალური ნავიგაციის სისტემით და დამატებითი კონდიციონერით. 

ინტეგრირებული ქსელების მანქანის საჯარო პრეზენტაცია
ინტეგრირებული ქსელების მანქანა
### ტექნიკური მონაცემები

* დასახელება - ინტეგრირებული ქსელების მანქანა
* მასა - 8200 კგ
* ძრავის სიმძლავრე - 356 ცხ/ძალა
* სავალი ნაწილის ფორმულა - 4X4
* სიჩქარეთა გადაცემის კოლოფი - ავტომატური
* მაქსიმალური სიჩქარე - 80 კმ/სთ
* სვლის მარაგი - 500 კმ
* ეკიპაჟი - 5 კაცი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინტეგრირებული ქსელების მანქანის პრეზენტაცია, სამხედრო ანალიტიკური საიტი www.geo-army.ge;