recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მიკოლა დმიტროს ძე ლეონტოვიჩი** (*უკრ. Микола Дмитрович Леонтович*; დ. 13 დეკემბერი, 1877 — გ. 23 იანვარი, 1921) — უკრაინელი კომპოზიტორი და გუნდის დირიჟორი. მისი მუსიკა შთაგონებული იყო მიკოლა ლისენკოს შემოქმედებითა და უკრაინის ეროვნული მუსიკალური სკოლით. ლეონტოვიჩი მოღვაწეობდა ა კაპელა საგუნდო მუსიკაში, დაწყებული ორიგინალური კომპოზიციებით, საგუნდო მუსიკით და დამთავრებული სახალხო მუსიკის არანჟირებებით. 

ლეონტოვიჩი რუსეთის იმპერიაში, პოდოლიეს პროვინციაში (ამჟამად უკრაინა) დაიბადა. მან განათლება კამენეც-პოდილსკის თეოლოგიურ სემინარიაში მიიღო. მოგვიანებით მუსიკალური განათლება სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო აკადემიურ კაპელაში მიიღო და ბოლესლავ იავორსკისთან კერძო გაკვეთილებიც ჰქონდა. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შედეგად უკრაინის სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ ლეონტოვიჩი კიევში გადასახლდა და კიევის კონსერვატორიასა და მიკოლა ლისენკოს მუსიკისა და დრამის ინსტიტუტში მუშაობა დაიწყო. 

ლეონტოვიჩი ცნობილია 1904 წელს შექმნილი შედრიკით (რომლის პრემიერაც 1916 წელს გაიმართა), რომელიც ინგლისურენოვან სამყაროში ცნობილია როგორც *Carol of the Bells* ან *Ring, Christmas Bells*. ლეონტოვიჩი უკრაინის ავტოკეფალიურ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში წამებულადაა შერაცხილი. მასვე ეკუთვნის იოანე ოქროპირის ლიტურგია, რომელიც თანამედროვე უკრაინულ ენაზე შედგენილი პირველი ლიტურგიაა. მიკოლა ლეონტოვიჩი 1921 წელს საბჭოთა აგენტებმა მოკლეს. 

ლეონტოვიჩის კომპოზიციები და არანჟირებები სიცოცხლეშივე პოპულარული იყო რუსეთის იმპერიის უკრაინის რეგიონში, როგორც პროფესიონალებს, ისე მოყვარულთა შორის. დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში მისი ნაშრომების წარდგენის შემდეგ ლეონტოვიჩს საფრანგეთში „უკრაინელი ბახის სახელითაც მოიხსენიებდნენ. გარდა ლეონტოვიჩის ყველაზე ცნობილი *შედრიკისა*, მისი მუსიკა უმეტესწილად უკრაინაში და უკრაინულ დიასპორაში იდგმება.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული წლები და განათლება

მიკოლა ლეონტოვიჩი 1877 წლის 13 დეკემბერს დაიბადა, მონასტიროკის თემში, სელევინცის სოფლის მახლობლად, პოდოლიეს პროვინციაში, უკრაინაში (მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ნაწილი). მამამისი, ბაბუა და დიდი ბაბუა სოფლის მღვლდები იყვნენ. მამამისი, დმიტრო ფეოფანოვიჩ ლეონტოვიჩი ჩელოზე, კონტრაბასზე, გიტარაზე, ვიოლინოსა და ფისჰარმონიაზე უკრავდა და მღეროდა და სკოლის გუნდსაც დირიჟორობდა. ლეონტოვიჩმა პირველი მუსიკალური გაკვეთილები მამისგან მიიღო. დედა, მარია იოსიფივნა ლეონტოვიჩი მომღერალი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მიკოლა ლეონტოვიჩი***

* მიკოლა ლეონტოვიჩი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* მიკოლა ლეონტოვიჩი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* Leontovych Mykola, Internet Encyclopedia of Ukraine
* Museum-Apartment of M.D.Leontovych დაარქივებული 2022-03-16 საიტზე Wayback Machine.  in Tulchyn

სქოლიო
------

1. ↑  Wytwycky, Wasyl. „Leontovych, Mykola". *Encyclopedia of Ukraine*. ციტირების თარიღი: 31 December 2007.
2. ↑  Микола Леонтович – Бах у хоровій музиці.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-02. ციტირების თარიღი: 2021-02-28.
3. ↑  До 125-річчя від дня народження Миколи Дмитровича ЛЕОНТОВИЧА.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-03. ციტირების თარიღი: 2021-02-20.
4. ↑  Monthly Newsletter of the Tylchyn Centralized Library System დაარქივებული 31 August 2011 საიტზე Wayback Machine.
**შალვა ლოლაძე** (დ. 5 აპრილი, 1904, სოფ. ქვემო ხოდაშენი, ახლანდ. თელავის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 აპრილი, 1945, კუნძული ტექსელი) — ქართველი საბჭოთა სამხედრო მფრინავი, გერმანელთა ტყვე და შემდგომში ვერმახტის ოფიცერი, რომელიც 1945 წელს სათავეში ჩაუდგა კუნძულ ტექსელზე დაწყებულ ანტი-გერმანულ ამბოხებას.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას შალვა ლოლაძე საბჭოთა არმიაში მსახურობდა. 1942 წელს იყო საბჭოთა სამხედრო-საჰაერო ძალების კაპიტანი და საჰაერო ესკადრონის ხელმძღვანელი. მისი თვითმფრინავი გერმანელებმა უკრაინაში ჩამოაგდეს, ლოლაძე კი დაატყვევეს. ტყვეობაში ყოფნის დროს ის აიყვანეს ვერმახტის შემადგენლობაში ჩამოყალიბებულ ქართულ ლეგიონის და 822-ე ქვეითი ბატალიონ „თამარ მეფის" შემადგენლობაში. ბატალიონი 1943 წლიდან იმყოფებოდა დაბა ზანდვორტში, ხოლო 1945 წლიდან — ნიდერლანდების კუნძულ ტექსელზე. 1945 წლის 6 აპრილს შალვა ლოლაძის მეთაურობით ბატალიონმა აჯანყება წამოიწყო გერმანელების წინააღმდეგ. უთანასწორო ბრძოლაში, 24 აპრილს დაიღუპა შალვა ლოლაძეც. ის დაკრძალეს კუნძულ ტექსელზე, ადგილ ჰოგე-ბერგზე, სადაც მოეწყო შალვა ლოლაძის სახელობის ტექსელის ქართველთა ძმათა სასაფლაო. ყოველი წლის 4 მაისს სასაფლაოზე ტარდება გახსენების დღე, რომელსაც ქართული დიასპორა, დიპლომატები და ადგილობრივები ესწრებიან.

სქოლიო
------

1. ↑  (ინგლისური) უოლტერ ბ. მაასი (1970), *The Netherlands at war: 1940-1945*, გვ. 231. Abelard-Schuman
2. ↑  (რუსული) ლევ ნიკოლოზის ძე ბიჩკოვი (1965), Партизанское движение в годы Великой Отечественной войны, 1941-1945: краткий очерк, გვ. 403. Mysl (Мысль)
**მიხეილ კაკაბაძე** (დ. 16 სექტემბერი, 1921 — გ. 18 მაისი, 1983) — ქართველი მწერალი და სპორტული ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1921 წლის 16 სექტემბერს. 1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1945 წლიდან მუშაობდა პრესაში. იყო გაზეთ „მოლოდოი სტალინელის" განყოფილების გამგე, „ზარია ვოსტოკას" რედაქტორის მოადგილე. 1949–1952 და 1964–1976 წლებში იყო გაზეთ „ლელოს" მთავარი რედაქტორი. მისი ინიციატივით გაზეთს შეეცვალა ძველი სახელწოდება „ფიზკულტურელი" და დაერქვა „ლელო".

1953–1955 წლებში იყო გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის" რედაქტორი, ხოლო 1961–1964 წლებში - თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის კათედრის დოცენტი. ავტორია წიგნებისა: „თეთრი და მწვანე" (ოლიმპიურ თამაშებზე, 1970), „მეხიკო, მეხიკო" (1972) და სხვა. გამოცემული აქვს მრავალი საფეხბურთო ცნობარი, თარგმნა იური ტრიფონოვის რომანი „სტუდენტები". მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ტოტალური ფეხბურთის ზეიმი: X მსოფლიო ჩემპიონატი
* მეხიკო, მეხიკო: ნარკვევი ფეხბურთში მექსიკის IX მსოფლიო ჩემპიონატის შესახებ
* თეთრი და მწვანე: საბჭოთა სპორტსმენები საზღვარგარეთ

ლიტერატურა
----------

* თბილისი – ენციკლოპედია. – თბილისი, 2002 – გვ.578.
* საქართველო – ენციკლოპედია: ტომი IV. – თბილისი, 2018. – გვ. 473.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ კაკაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შალვა ყიასაშვილი** (დ. 1908, თბილისი — გარდაცვალების თარიღი უცნობია) — ქართველი ინჟინერი, სპორტსმენი.

1931 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის საინჟინრო სამელიორაციო ინსტიტუტი.

1931 წელს მუშაობა დაიწყო კურორტ აბასთუმნის საავტომობილო გზის მშენებლობაზე; საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს სისტემაში სხვადასხვა პოზიციებზე — მწარმოებლად, უბნის უფროსად, სამშენებლო სამმართველოს უფროსად, სამშენებლო ტრესტის მმართველად; 1950 წლიდან მუშაობდა საქართველოს წყალთა მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში სამშენებლო სამმართველოს უფროსად; დიდი წვლილი აქვს შეტანილი წყალსამეურნეო ობიექტების მშენებლობაში; მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განხორციელდა წყალსამეურნეო ობიექტების მშენებლობა, როგორებიცაა: ტაშისკარის, თეძამისა და კავთისხევის სარწყავი სისტემები, ტირიფონისა და ხალთვის სარწყავი სისტემების რეკონსტრუქცია; ახალგაზრდობაში იყო თბილისის დინამოს კალათბურთელთა გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე; დიდი წვლილი აქვს შეტანილი საქართველოში კალათბურთის განვითარების საქმეში; დაჯილდოებული იყო სახელმწიფო ორდენებითა და მედლებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ყიასაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ღამის შოუ დავით გოგიჩაიშვილთან ერთად** — რუსთავი 2-ის პოპულარული ქართული გასართობი შოუ, რომელიც დავით გოგიჩაიშვილს მიჰყავდა. პირველი გადაცემა 2003 წლის 12 სექტემბერს, ხოლო ბოლო გადაცემა 2006 წლის 12 ივლისს გავიდა ეთერში. ამ დროის განმავლობაში გაკეთდა 212 გადაცემა, რომელშიც სტუმრად იყო 528 კაცი, ღამის შოუსთვის გაკეთდა 1001 „ვიდეობითი", რომლიდანაც ეთერში გავიდა 754, წამყვანმა მაყურებლებს გააცნო 1437 „ჰედლაინი", შოუს ჩაწერას სტუდიაში 19080 კაცი დესწრო.

ფორმატი და ქართული ვერსია
-------------------------

ამ ფორმატის შოუები ამერიკის შეერთებულ შტატებში მე-20 საუკუნის 50-იანი წლებიდან არსებობს. ფორმატს ეწოდება გვიანი საღამოს სატელევიზიო გადაცემის ფორმატი. ფორმატის ორიგინატორად NBC ითვლება.

შოუს ქართული ვერსიის შექმნაზე დათო გოგიჩაიშვილმა მუშაობა დაიწყო ოჰაიოს უნივერსიტეტის მედია მენეჯმენტის დეპარტამენტში, გააგრძელა ამერიკის მაუწყებელთა ნაციონალურ ასოციაციაში NAB და დაასრულა NBC- ს სათავო ოფისში. შემდეგ ეს პროექტი საქართველოში, სამაუწყებლო კომპანია „რუსთავი 2"-ზე განხორციელდა. დებიუტის დღე იყო 2003 წლის 12 სექტემბერი.

შემდგომში გადაცემას ჩაენაცვლა „ღამის შოუ ვანო ჯავახიშვილთან ერთად", მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „The ვანო`ს Show"

„ღამის შოუს" შემოქმედებითი ჯგუფი:
---------------------------------

### სცენარისტთა ჯგუფი

* გოჩა კორხელაური
* გიორგი ჯანელიძე
* გოჩა თანდარაშვილი
* ოთო ლომთაძე
* ირაკლი ვახტანგიშვილი
* ვასო ფხაკაძე
* ვანო ჯავახიშვილი
* მიშა ანდღულაძე
* ავთო მარგველაშვილი
* კობა ბარათელი

გადაცემის პროდიუსერი იყო ირაკლი კაკაბაძე. „ღამის შოუს" აფორმებდა მუსიკალური ბენდი დათო ილურიძის ხელმძღვანელობით:

* დათო ილურიძე
* სანდრო დოლიძე
* კახა ხოშტარია
* გია თავბერიძე
* კახა ჯაგაშვილი

პროექტის დირექტორი ვანო ჭელიძე იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Night Show's web-site
* დავით გოგიჩაიშვილი და ახალი ტელევიზია
**თევდორე**, **„კამარათა მწერალი"** — X საუკუნის ქართველი მხატვარ-მინიატიურისტი. 940 წელს მას დაუხატავს ე. წ. „ჯრუჭის პირველი ოთხთავის" კამარები და მინიატიურები (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H-1660).

ხელნაწერის პირველ ფურცლებზე თევდორეს სახელი ორჯერაა მოხსენიებული. კამარებთან ერთად თევდორემ დახატა 8 მინიატიურა: 4 მახარებელი - მათე, მარკოზი, ლუკა და იოანე, აგრეთვე ღვთისმშობელი ყრმით, ბრმის განკურნება, ეშმაკეულის განკურნება, განრღვეულის განკურნება. თევდორე დახელოვნებული მხატვარი იყო. მისი მინიატურები გამოირჩევა ოსტატობითა და არტისტიზმით. მიუხედავად შუა საუკუნეების მხატვრობის პირობითობისა, სხეულთა მოძრაობაში, რაკურსებში, სამოსლის ხაზებში იგრძნობა ცოცხალ ნატურაზე დაკვირვება, ელინისტური მხატვრობის ტრადიციების გამოძახილი. მინიატიურების კოლორიტი მუქია, თავშეკავებული. თევდორე ძირითადად იყენებს ყავისფერს, შინდისფერს, მოყავისფროს, მოლურჯო-ლილისფერს, ნაკლებად — ოქროსფერს, კარმინს, ყვითელს, მწვანეს. თევდორე X საუკუნის ერთადერთი ქართველი მხატვარ-მინიატიურისტია, რომლის სახელი ჩვენთვის ცნობილია.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 632.
**ჩაღათა** (დ. 1183 — გ. 1 ივლისი, 1242) — მონღოლი ხანი, სარდალი, ჩინგიზ-ყაენისა და ბორტეს მეორე შვილი.

ჩაღათა აქტიურად მონაწილეობდა ჩინგიზ-ყაენის ლაშქრობებში. 1208 წელს გაილაშქრა ციმბირზე, გადაწვა და ააწიოკა სლავური და თათრული დასახლებები. 1219-1220 წლებში ძმებთან და ბიძებთან ერთად დაიპყრო ხვარაზმი. 1221 წელს ავღანეთში, ბამიანის აღების დროს დაკარგა უფროსი ვაჟი, მოთიუქენი.

1224 წელს დაპყრობილი მიწების განაწილებისას ჩაღათამ საუფლისწულო მამული მიიღო ცენტრალური აზიის ოლქში, რომელსაც ჩაღათას სახანო უწოდა. ქვეშევრდომებისაგან მოითხოვდა მონღოლური კანონების მტკიცედ დაცვას. გამოირჩეოდა რელიგიური შემწყნარებლობით ქრისტიანების მიმართ, ისლამს კი პატივს არ სცემდა და მუსლიმებს საგრძნობლად ავიწროვებდა. ჩაღათა ნომინალურად აღიარებდა უგედეი-ყაენის უზენაესობას, მაგრამ სარგებლობდა სრული თავისუფლებით და დამოუკიდებლად მართავდა სახანოს.

1242 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ ჩაღათაიდების ლიდერი გახდა სწორედ მისი უფროსი ვაჟის, მოთიუქენის შვილი, ყარა-ჰულაგუ. ჩაღათას შთამომავლებმა ოქროს ურდოსა და ილხანთა საყაენოს მმართველებისგან განსხვავებით, ვერ შეძლეს ძლიერად ემართათ სახანო. XIV საუკუნის 40-იან წლებში ჩაღათას ულუსი ორ ნაწილად დაიშალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მონღოლთა იმპერია
* ჩაღათას ულუსი
* ჩინგიზ-ყაენი
* ჯუჩი
* უგედეი
* ტოლუი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 87.

სქოლიო
------
**გომურნის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომურნში.

მდებარეობს სოფლის დასაწყისში მდებარე საცხოვრებელ სახლებს შორის. კოშკი ნაგებია მოზრდილი ზომის, უხეშად დამუშავებული ქვის ლოდებისაგან მშრალი წყობით. შემორჩენილია პირველი, ყრუ სართულის დონეზე. შემორჩენილი კედლის მაქსიმალური სიმაღლე მერყეობს 4-5 მეტრამდე. ზურგიანი კოშკი მიმართულია ჩრდილო-სამხრეთ ღერძე. ზურგის მხარე ჩრდილოეთით „ხადის კარისკენ" და ხადის ხეობის ზემო წელისკენაა მიქცეული, ხოლო სწორი — შუბლის მხარე კი სამხრეთით სოფელ სვიანა-როსტიანისკენ იმზირება. ზურგის მხარე თითქმის მთლიანად მიწაშია ჩადგმული და მიწითაა დაფარული. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან თანამედროვე საცხოვრებელი და სათავსი ნაგებობები აქვს მიდგმული, დასავლეთიდან ის ნაწილობრივ სათავს ნაგებობაშია მოქცეული. კოშკის დასავლეთ კედელი სათავსი ნაგებობის კედლადაა გამოყენებული. კოშკის კედლის მხოლოდ მცირე ნაწილი ჩანს, რომელიც სათავსი ნაგებობის გადახურვის ღია კონსტრუქციის ქვეშაა მოქცეული. აღმოსავლეთით ფიქსირდება სავარაუდოდ კოშკის თანადროული სწორკუთხა გეგმის სათავსი ნაგებობების კედლის ნაშთები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 36123
**ღამის დიდი ფარშევანგთვალა** 
**ღამის დიდი ფარშევანგთვალა** (ლათ. Satuenia puri) — პეპელა ფარშევანგთვალისებრთა ოჯახისა. ამ პეპელას ღამურას ადარებენ, სინამდვილეში კი, ღამურასთან საერთო მხოლოდ ის აქვს, რომ ღამეული ცხოველების ნირი ახასიათებს, მზის ჩასვლის შემდეგ აქტიურია. ღამის დიდი ფარშევანგთვალა გავრცელებულია მცირე აზიაში, ევროპაში, ჩრდილო აფრიკაში, კავკასიაში, უკრაინასა და რუსეთში, ევროპული ნაწილის სამხრეთში. ბინადრობს მეჩხერი ხემცენარეებითა და ბუჩქნარით დაფარულ ღია ლანდშაფტებში ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. მარტიდან ივნისის დასაწყისამდე აქტიურად იწყებენ გამოჩენას, ზოგჯერ ცალკეული ინდივიდების ნახვა შესაძლებელია შემოდგომაზეც. ეს ევროპაში ყველაზე დიდი ზომის პეპელაა, გაშლილი ფრთების სიგრძე 160 მმ-ია. მურა-მოყავისფრო ფერის ფრთებს თეთრი არშია გასდევს, წინა ფრთებს მონაცრისფრო ნაფიფქები აქვს. თითოეული ფრთის შუაში არის მრგვალი ლაქა, რომელიც თვალს გავს. ეს პეპელა ტიპური დამცავი შეფერილობის ნიმუშია, ერთდროულად გარემოსთანაც არის შეხამებული და ფრთებზე დახატული თვალებით სხვა ფრინველებსაც აფრთხობს.

ლიტერატურა
----------

*
**არბოშიკის ხომხელის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოშიკში. 

ეკლესია განახლებულია, ახალი კედლები აქ მდგარი დანგრეული ნაგებობის შემორჩენილ კედლებზეა დაშენებული. შემორჩენილი იყო დასავლეთ კედელი, რომლის სიგრძე 4.7 მეტრს, სიმაღლე 1.2 მეტრს წარმოადგენდა, მას შუაში თაღოვანი შესასვლელი ერთვოდა. გარდა ამისა, ჯერ კიდევ იდგა სამხრეთის კედელი — სიგრძე 4 მ, სიმაღლე 0.5–1.2 მ. ჩრდილო კედელი — სიგრძე 4 მ, სიმაღლე 0.5–1.2 მ. შიგნიდან, დასავლეთ კუთხეებსა და გრძივ კედლებზე, ორსაფეხურიანი პილასტრები იყო მოწყობილი. თავდაპირველი ეკლესია რიყის ქვითა და აგურით იყო აგებული. განახლებული ნაგებობის კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. გარეთა კუთხეები, ღიობები და ლავგარდანი აგურითაა შესრულებული. ინტერიერი გაჯით არის შელესილი, გარედან კი შებათქაშებულია. ოთხივე კედელში თითო მცირე ზომის, ზემოთკენ შევიწროვებული, თაღოვანი სარკმელია წარმოდგენილი. სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეზე აგურის ოთხწახნაგა სამრეკლოა დადგმული. ეკლესია ღარისებრი კრამიტით არის გადახურული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12481
**ჭილაძეები** ― ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში. ჭილაძეები იყვნენ ქობულიძეების (ქვაბულიძეების) შთამომავლები და ქობულისძეთა დაკნინების შემდეგ, დაახლოებით XIII სუაკუნიდან დაეპატრონენ ქობულისძეთა საერისთავოს ცენტრალურ ნაწილს.. ჭილაძეთა სათავადო მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე რიონის ორივე ნაპირზე და მოიცავდა შემდეგდროინდელ საჯავახოს, სამტრედიას, აბაშას, ორპირს და აღწევდა ბანძამდე. ჭილაძეთა სათავადოს ცენტრი იყო სოფელი საჭილაო. ჭილაძეების საგვარეულო ეკლესია იყო ტყვირის ეკლესია.

1568 წელს იმერეთის მეფე გიორგი II-მ  დაამარცხა მის წინააღმდეგ აჯანყებული ლევან I დადიანი და მისი ვასალი ვარაზ ჭილაძე. მალევე, 1570-იანი წლების დასაწყისში გიორგი II-მ მასზე თავდასხმის ბრალდებით მოაკვლევინა ჯავახ II ჭილაძე და ჭილაძეთა სათავადოს თავად დაესაკუთრა. მეფის გაძლიერების შიშმა დადიანი და გურიელი შეაკავშირა. მათ შეერთებული ძალით წაართვეს გიორგი II-ს ჭილაძის სათავადო და შუაზე გაიყვეს. რიონის მარცხენა ნაპირზე მდებარე ნაწილი დაიკავა გურიელმა, მარჯვენა ნაპირზე მდებარე კი დადიანმა. აღნიშნული პერიოდიდან მოყოლებული (XVI საუკუნის 70-იანი წლები) საჯავახოს გურიელისეულ ნაწილს შემორჩა ძველი სახელი საჯავახო, ხოლო დადიანისეული კი საჭილაოდ იწოდა. ამ პერიოდიდანვე დადიანები და ჭილაძეები ფლობდნენ მხოლოდ საჭილაოს, ხოლო საჯავახოს მფლობელობაზე დავა უკვე იმერეთის მეფესა და გურიელს შორის მიმდინარეობდა. XVII საუკუნეში ჭილაძეების გვარი კვლავ წარჩინებულად ითვლებოდა და ენათესავებოდა დადიანებს. დროთა განმავლობაში საჭილაოს სახელი მხოლოდ ერთ სოფელს შემორჩა.

გვარის წარმოადგენლები
---------------------

ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან შემდეგი ჭილაძეები

* ქველი ჭილაძე, მოლარეთუხუცესი, მისი ძმები კახაბერი და ჩუბინი. ისინი არიან ტყვირის ეკლესიის მაშენებლები
* ჯავახ ჭილაძე, ცხოვრობდა XVI საუკუნეში, იხსენიება ბიჭვინთის მონასტრის სიგელში, მან შესწირა სოფელი ქორეისუბანი ბიჭვინთის მონასტერს
* შედან ჭილაძე ჯავახ ჭილაძესთან ერთად ნახსენებია გამოჩინებულის ეკლესიის ხატის წარწერაში
* პაპუნა ჭილაძე და მისი მეუღლე თამარ გურიელი (ასული ვახტანგ I გურიელისა) არიან ტყვირის ეკლესიის დასავლეთ ეგვტერის მაშენებლები
* ნესტან–დარეჯან ჭილაძე, იყო გიორგი ლიპარტიანის და ლევან II დადიანის ასული, ის სამეგრელოში მრავალ ეკლესიაშია გამოსახული
* იერემია ჭილაძე, ჭყონდიდის ეპისკოპოსი, ცხოვრობდა XVII საუკუნის II ნახევარში, ნახსენებია „შაჰნავაზიანში", მისი აშენებულია ტყვირის ეკლესიის ჩრდილოეთ ეგვტერი და იქვეა დაკრძალული
* აბრაამ ჭილაძე, სეფიეთის ეკლესიის მომხატავი
* პეტრე ჭილაძე, ჭყონდიდის ეპისკოპოსი, ნახსენებია 1680-1710 წლების სიგელში
* ანა ჭილაძე, მეუღლე ვახუშტი ჩიჯავაძისა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჭილაძე

ლიტერატურა
----------

* *ე. გვენეტაძე, გ. გაგუა* „საჯავახოს მხარე" „პარალელი" N5, გვ. 216-223 — თბილისი, 2013 წ. ISSN 0235-8417
* *თაყაიშვილი ე.*, „არხეოლოგიური მოგზაურობიდან სამეგრელოში" // ძველი საქართველო, ტ. III, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1914. — გვ. 2-19.
**ხალილ გოზალიშვილი** (დ. 25 აპრილი, 1925, ვალე — გ. 8 მარტი, 1995) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1944 წელს, როცა მუსლიმი მესხები თურქებად გამოაცხადეს და შუა აზიაში გადაასახლეს, იგი მეორე მსოფლიო ომში იბრძოდა. ომის შემდეგ მან დიდი გაჭირვებით, მოძებნა ოჯახი უზბეკეთში და 1956 წლამდე დამამცირებელი რეჟიმის პირობებში ცხოვრობდა. რეაბილიტაციის შემდეგ დეპორტირებულ მესხებს მეთვალყურეობა მოუხსნეს, მაგრამ სამშობლოში დაბრუნების უფლება არ მისცეს. იმ დღიდან დაწყებული მთელი თავისი ცხოვრება ხალილ გოზალიშვილმა სამშობლოში დაბრუნებისთვის ბრძოლას შეალია. იგი ამ საქმის აღიარებული მეთაური და წინამძღოლი იყო. 1962 წელს თანამოაზრეებთან ერთად შექმნა „დროებითი კომიტეტი", რომელიც მიზნად ისახავდა მაჰმადიან მესხთა ერთიანი ქართველი ერიდან გამოცალკევებისა და გამოყოფის მიზეზთა შესწავლა-გამორკვევას, ქართული თვითშეგნების განვითარებასა და მესხთა ისტორიულ სამშობლოში დასაბრუნებლად აქტიური ზომების მიღებას. 1966 წელს აარსებს მესხთა არალეგალურ წრეს და ხელნაწერ გაზეთ „აღორძინება"-ს. წრის მიზანი იყო მესხთა შორის ქართული თვითშეგნების გაღვივება, მესხეთის, როგორც საქართველოს განუყოფელი ნაწილის, როლის გაცნობიერებას. 1976 წელს მჭიდრო კავშირს ამყარებს საქართველოს ადამიანთა უფლებების დაცვის საინიციატივო ჯგუფის წევრებთან: მერაბ კოსტავასთან, ზვიად გამსახურიასთან, ვასილ რცხილაძესთან, ი. კენჭოშვილთან და ბ. ბეგიაშვილთან. ჯგუფის თვითგამოცემებში ფართოდ შუქდება დეპორტირებულ მესხთა პრობლემები. 1989 წელს ზურაბ მამალაძესთან ერთად თბილისში ქმნის „ქართველი მუსლიმების უფლებების დაცვის ლიგა"-ს, მისი თანამოაზრე მესხების და თბილისელი ინტელიგენციის მცდელობების შედეგად 80-იან წლებში მაჰმადიანი მესხების ორასზე მეტი ოჯახი დაბრუნდა საქართველოში. 1989-1991 წლებში ას სამოცდაათი ოჯახი ისევ გააძევეს საქართველოდან. ეს ამბავი ფერღანის ტრაგიკულ მოვლენებს დაემთხვა, რაც შემთხვევითი არ იყო. 80-იანი წლების დასასრულს გოზალიშვილმა თავის მიერ შექმნილ „ქართველი მესხების წრე"-ს სახელი შეუცვალა და საზოგადოება „ხსნა" ეწეოდა. „ხსნის"-ს მიზანი მესხთა სამშობლოში უმტკივნეულო, ეტაპობრივი დაბრუნება იყო. 1991 წელს „ხსნა" ყაბარდოში ოფიციალურად დარეგისტრირდა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მესხთა ტრაგედია, თბ. კავკასიური სახლი, 2005, გვ. 327

ლიტერატურა
----------

* მესხეთის სახელოვანი შვილები: თბ. 2008, გვ. 109-111

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხალილ გოზალიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**პატარა უფლისწული** (ფრანგ. Le Petit Prince) — ალეგორიული ნოველა; ფრანგი არისტოკრატის, მწერლის, პოეტისა და მფრინავის ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერის ყველაზე ცნობილი ნაშრომი. პირველად გამოქვეყნდა 1943 წელს ნიუ-იორკში, ინგლისურ ენაზე. საფრანგეთში ნოველა გამოიცა ომის შემდეგ, 1946 წელს (თუმცა ორიგინალის ენაზე ნოველა პირველად ჯერ კიდევ აშშ-ში გამოიცა, ინგლისურენოვანი პუბლიკაციის შემდეგ).

პატარა უფლისწული ყველაზე კითხვადი და ყველაზე მეტად თარგმანი ფრანგულენოვანი წიგნია. საფრანგეთში ის XX საუკუნის საუკეთესო წიგნად აღიარეს. გადათარგმნილია 250-ზე მეტ ენასა და დიალექტზე (მათ შორის ბრაილზე), მსოფლიოს მასშტაბით გაყიდულია 140 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და წარმოადგენს ყველა დროის ერთ-ერთ მოწინავე ბესტსელერს.

სენტ-ეგზიუპერი საფრანგეთის რამდენიმე უმაღლესი ლიტერატურული ჯილდოს ლაურეატია. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში მან სამხედრო პილოტად დაიწყო მუშაობა. წიგნი კი აშშ-ში დაწერა და დააილუსტრირა, მას შემდეგ რაც საფრანგეთის კამპანიისას განცდილი მარცხისას ამ ქვეყანაში გადაიხვეწა. აშშ-ში მას პირადი დავალება ჰქონდა, რომ მისი მთავრობა დაერწმუნებინა სასწრაფოდ ჩართულიყო ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ ომში. ნაწარმოების ნახევარზე მეტი მან პირადი აღმასვლისა და ჯანმრთელობის გაუარესების პარალელურად დაწერა, მათ შორის მგრძნობიარე ამბავი მარტოობაზე, მეგობრობაზე, სიყვარულსა და სასოწარკვეთაზე, რასაც ის დედამიწაზე ჩამოვარდნილი ახალგაზრდა უფლისწულის პირით ჰყვება.

ავტორს ადრეული საავიაციო გამოცდილება გააჩნდა საჰარის უდაბნოში და მიჩნეულია, რომ ნაწარმოების სიუჟეტში სწორედ ამ გამოცდილებიდან მიღებული ელემენტები აქვს ჩართული. გამოსვლის დღიდან ათწლეულების მანძილზე, პატარა უფლისწულზე გაკეთდა მრავალი აუდიო ჩანაწერი, დაიდგა სპექტაკლები, ბალეტები, ოპერები, გადაიღეს ფილმები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *The Little Prince* excerpts and collection in 215 languages and dialects
* List of different editions
* Study Guide at SparkNotes
* The Museum of The Little Prince in Hakone დაარქივებული 2012-10-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  LePetitePrince.net website (2011) *Le Petit Prince - 1945 - Gallimard* დაარქივებული 2002-02-25 საიტზე Wayback Machine. , lepetitprince.net website. Retrieved October 26, 2011.
2. ↑  
MTG editorial.  (2010-02-05) World Classic for all ages. ციტირების თარიღი: 2010-02-12.
ხალხთა ტაძარის ლოგო
**ხალხთა ტაძარი** — ქრისტიანული სექტა, რომელიც აღიარებულია ყველაზე საშიშად ისტორიაში. იგი დაარსდა ჯიმ ჯონსის მიერ, 1955 წელს, ინდიანაპოლისში. ჯონსის ქადაგებაში ერთმანეთში შერწყმული იყო ქრისტიანული და სოციალისტური ელემენტები, ის ასევე ქადაგებდა რასათა თანასწორობას. როგორც თვითმხილველები იხსენებენ, ჯონსის ქადაგება უფრო მეტად პოლიტიკური მიტინგის მსგავსი იყო.

1974 წელს სექტის მიმდევრებმა დააარსეს სოფელი „ჯონსთაუნი" გაიანას ჯუნგლებში, სადაც მსოფლიოსგან მოშორებით დაიწყეს ცხოვრება. სოფელში იყო არაადამიანური პირობები, მათ შორის 11 საათიანი სამუშაო დღე, წამება. მიუხედავად ამისა, სექტისგან თავის დაღწევის მსურველები თითქმის არ იყვნენ. სოფელში ერთ-ერთი ქუჩა ლენინის სახელობის იყო და ყოველ დილით საბჭოთა კავშირის ჰიმნი ჟღერდა. 1978 წლის 18 ნოემბერს 918-მა სექტის წევრმა, მათ შორის 200-მა ბავშვმა სიცოცხლე თვითმკველობით დაასრულა. აგრეთვე, არსებობს ვერსია, რომ ეს იყო ამერიკის სპეცსამსახურების მიერ მოწყობილი მასიური მკვლელობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* San Diego State University: Extensive site with source documents, list of dead, pictures
* Audio Recording of Jonestown Suicide
* Transcription of Suicide Tape დაარქივებული 2014-12-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ექვსი ყველაზე გავრცელებული სექტა
2. ↑  ათი ყველაზე საშიში სექტა
**შენდეროვის სახლი** (რუს. Дом Шендерова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს ვოროშილოვის პროსპექტზე (სახლი 33). სავაჭრო სახლი ააშენეს XIX საუკუნის ბოლოს არქიტექტორ ნ. სოკოლოვის პროექტით. ნაგებობის არქიტექტურა გარდამავალი სტილია ეკლექტიკიდან მოდერნამდე. შენდეროვის სახლს აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

სავაჭრო სახლი ააშენეს XIX საუკუნის ბოლოს არქიტექტორ ნ. სოკოლოვის პროექტით. იგი ეკუთვნოდა მეორე გილდიის ვაჭარს სოლომონ შენდეროვს. შენობის პირველ სართულზე განთავსებული იყო სხვადასხვა სავაჭრო სათავსოები. მეორე სართულს სახლის მფლობელი იყენებდა საცხოვრებლად. ასევე საცხოვრებელი ოთახები იყო განთავსებული გვერდით მიდგმულ კუთხეებში.

საბჭოთა ხელისუფლების მოსვლის შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. 1920-იან წლებში სახლის პირველ სართულზე განთავსდა სავაჭრო ორგანიზაციები, ხოლო მეორეზე კომუნალური ბინები. მეორე მსოფლიო ომის დროს სახლი დაზიანდა, განადგურდა ცენტრალური გუმბათი. 1950-იან წლებში მოხდა სახლის რესტავრაცია არქიტექტორების მ. იშუნინისა და გ. პეტროვის პროექტის მიხედვით. ამავე დროს მოხდა სახლის გაფართოება და მიაშენეს ახალი ნაგებობები. 

2000-იანი წლების შუა პერიოდში მოხდა სახლის რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც ცენტრალური გუმბათი აღადგინეს თავდაპირველი სახით. თანამედროვე ეტაპზე შენობაში განთავსებულია ალფა-ბანკის ერთ-ერთი ფილიალი.

არქიტექტურა
-----------

ორსართულიან სახლს აქვს ასო П-ს მსგავსი დაგეგმარება. მთავარი ფასადი გადის ვოროშილოვის პროსპექტზე. ხოლო გვერდითა ფასადები სერაფიმოვიჩისა და ტემერნიკის ქუჩებზე. სახლის ფასადის ცენტრალურ და გვერდითა ნაწილებს ადგას კუთხიანი გუმბათები. ფანჯრების გაფორმებისათვის გამოყენებულია ქალის თავები, ჰერმები, საზეიმო მორთულობები და გვირგვინები.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Доходный дом С.И.Шендерова. voopiik-don.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-15. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
2. 1 2  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону, 1999. — С. 105. — ISBN 5-8456-0433-8.
3. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
4. ↑  М. А. Гонтмахер «Евреи на донской земле».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-08-31. ციტირების თარიღი: 2017-02-16.
პრეტორიანელების გამოსახულება კლავდიუსის სატრიუმფო თაღზე, ახ. წ. 51/52 წწ.
**პრეტორიანელები** (ლათ. Praetoriani), *პრეტორიული კოჰორტები* — იმპერატორის პირადი მცველი ჯარი რომის იმპერიაში. პრეტორიანელები წარმოადგენდნენ არმიის საგანგებოდ შერჩეულ და დაწინაურებულ ნაწილს, ლეიბ-გვარდიას. მათი სარდლების იმპერატორების კარზე დიდებულთა შორის ითვლებოდნენ.

თავდაპირველად იყო მხედართმთავართა, უწინარეს ყოვლისა კონსულების დაცვა. ახალი წელთაღრიცხვის 2 წელს იმპერატორმა ავგუსტუსმა შექმნა პრეტორიანელთა 9 კოჰორტა, რომელთაგან თითოეულში 1000 კაცი შედიოდა (3 კოჰორტა რომში, 6 კოჰორტა იტალიის სხვა ქალაქებში). მეთაურობდა პრეტორიის პრეფექტი. ახ. წ. 23 წელს იმპერატორ ტიბერიუსის დროს პრეფექტმა სეიანუსმა ყველა პრეტორიანელს თავი მოუყარა რომში და მათთვის ვინიმალის კარიბჭის წინ ააშენა ბანაკი (კასტრუმი) *Castra praetoria*. სეპტიმიუს სევერუსის მმართველობამდე პრეტორიანელებში აჰყავდათ უპირატესად აპენინის ნახევარკუნძულის მკვიდრები (იტალიკები). პრეტორიანელთა გვარდიაში მსახურება უზრუნველყოფდა მნიშვნელოვან უპირატესობებს, საპატიო მდგომარეობას, მაღალ ჯამაგირსა და სამხედრო სამსახურის 16-წლიან ვადას (ნაცვლად 20 წლისა, რომელსაც უბრალო ლეგიონერები მსახურობდნენ). თავისი არსებობის პირველი ერთ-ნახევარი საუკუნის მანძილზე პრეტორიანელთა გვარდიამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა იმპერატორთა ხელისუფლების და ზოგადად რომის სახელმწიფოს პოზიციების განმტკიცებაში, მ.შ. სასტიკი, სუსტი ან არაპოპულარული იმპერატორების დამხობით, პლებეების გამოსვლებისათვის წინააღმდეგობის გაწევით და რომის სენატის ინტრიგების აღკვეთით; მათმა პრეფექტებმა დიდი გავლენა მოიპოვეს რომის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. თუმცა II საუკუნის ბოლოდან პრეტორიანელებს სულ უფრო მეტად უმკვიდრდებოდა ანგარებიანი, ულმობელი და ინტრიგანი დაქირავებული ჯარის სახელი. 312 წელს იმპერატორმა კონსტანტინემ გააუქმა პრეტორიანელთა გვარდია (შეცვალა სასახლის ჯარის
ნაწილებით – *domestici*) და დაანგრია *Castra praetoria* როგორც „ამბოხებებისა და გარყვნილების ბუდე".

გადატანითი მნიშვნელობით, „პრეტორიანელები" ეწოდება დაქირავებული ჯარს, ხელისუფლების დასაყრდენ უხეშ ძალას.

ლიტერატურა
----------

* პრეტორიანელები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 188.
* Преторианцы // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М. 2015. — стр. 448–449.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Protecting the Emperor დაარქივებული 2015-05-02 საიტზე Wayback Machine.  - life in the Praetorian Guard
* Praetorian Guard image resource
ძეგლი წიგნებს ბერლინში
**წიგნი** — ინფორმაციის მნიშვნელოვანი საშუალება, ცოდნის გავრცელების, განათლებისა და აღზრდის იარაღი.
წიგნის ტექსტების ფიქსირება ხდება ფურცლებზე ნიშნების, ასოების ან სხვა გრაფიკული გამოსახულებების საშუალებით, რომლებიც აღიქმება ვიზუალურად. (გამონაკლისია წიგნები უსინათლოთათვის, რომლებიც ბრაილის შრიფტით არის დაწერილი.)

თანამედროვე წიგნი წარმოადგენს ყუაში ჩამაგრებული ტექსტებისა და ილუსტრაციების შემცველი ფურცლების კოდექსბლოკს გარე დამცველი ელემენტებითურთ (ყდა, გარეკანი) და ნაბეჭდი გვერდების განსაზღვრული რაოდენობით - იუნესკოს რეკომენდაციების შესატყვისად - ნაბეჭდ თაბახზე მეტი ე. ი. არანაკლებ 48 გვერდისა.

ისტორია
-------

ცოდნის გადაცემის უპირველესი მეთოდი კაცობრიობის ისტორიაში ზეპირი გადაცემა იყო. ძველი ცივილიზებული სახელმწიფოების მეცნიერები ცდილობდნენ ინფორმაციის გადაცემას უფრო სისტემური მეთოდებით — წერილობითი სახით, რამაც პიქტოგრამების, იეროგლიფებისა და ანბანების გაჩენა გამოიწვია. ქაღალდის გაჩენამდე კი ადამიანები წერდნენ ყველაფერზე, რაც ხელთ მოხვდებოდათ — თიხის ფირფიტებზე, კედლებზე, ფოლადის ნაჭრებზე და ხის მერქანზე. ძველ დროში ჩამოყალიბდა წიგნის კონსტრურების ორგანიზაცია — ფირფიტების ან ფურცლების ერთობლიობა, რომლებიც შეკრული იყო ოზმის ან ბლოკის სახით. XIII საუკუნიდან ევროპაში წიგნის საწარმოებლად უკვე ქაღალდს იყენებდნენ.

წიგნი საქართველოში
------------------

პირველი ნაბეჭდი წიგნის (ქართულ-იტალიური ლექსიკონის) ერთ-ერთი გვერდი
1629 წელს პირველი ნაბეჭდი ქართული წიგნი გამოვიდა რომში. ეს იყო ქართული ანბანი ლოცვებითურთ და ქართულ-იტალიური ლექსიკონი. მე-18 საუკუნეში თბილისშიც მოეწყო სტამბა და უკვე 1709 წელს დაიბეჭდა „სახარება", „დავითნი", „სამოციქულო" და „ვეფხისტყაოსანი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცენტრი წიგნის ისტორიისათვის დაარქივებული 2008-06-24 საიტზე Wayback Machine.
* მანუსკრიპტები, წიგნები და რუკები: ბეჭდური სამყარო და ცვალებადი მსოფლიო დაარქივებული 2012-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* Society for the History of Authorship, Reading and Publishing
* *Old Books, How to find information on publication history and value* (1998) Smithsonian Institution Libraries
**თამაზ ლაფერაშვილი** (დ. 12 აპრილი, 1935, თბილისი — გ. 13 ნოემბერი, 2014) — ქართველი მომღერალი, პედაგოგი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალის ფაკულტეტი.

თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა საოპერო სტუდიის სპექტაკლებში: „მოხუცი ბოშა" და „ექიმი". 1961 წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი, ლენინგრადის მცირე საოპერო თეატრის სოლისტი 1970-იან წლებში, თბილისის საოპერო თეატრის დირექტორის მოადგილე 1992–2004 წლებში. 2001 წლამდე თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალის პედაგოგი. მისი ქართული რეპერტუარი, ოპერები: აბიო, ცანგალა (ზ. ფალიაშვილი „აბესალომ და ეთერი", „დაისი"), მაკარი (ვ. დოლიძე „ქეთო და კოტე"), მაცნე, კაც ზვამბაია, ქრისტეფორე, გიორგი, ხუტა, შერგილი (ო. თაქთაქიშვილი „მინდია", „მთვარის მოტაცება", „პირველი სიყვარული", „სამი ნოველა"), მჭედელი (ა. ბუკია „სამი მჭედელი"), მოამბე (ა. შავერზაშვილი „ოიდიპოს მეფე"), მარკიზი (გ. ყანჩელი „…და არს მუსიკა"), მაკარი (ჯ. და ვ. კახიძეები „ბარბალე"). კამერული რეპერტუარები: ს. ნასიძე ვოკალური ციკლი „ქართული ხალხური პოეზიიდან" პირველი შესრულება, შესრულდა ლენინგრადში, უნგრეთში 1969 წელს, ვ. აზარაშვილი ვოკალური ციკლი შ. ნიშნიანიძის ლექსებზე პირველი შესრულება, შესრულდა მოსკოვში, პეტერბურგში 1976 წელს, სხვა რეპერტუარები: ფილიპე, ფარაონი, ფერნანდო (ვერდი „დონ კარლოსი", „აიდა", „ტრუბადური"), დონ პასკუალე (დონიცეტი „დონ პასკუალე"), დონ ბაზილიო (როსინი „სევილიელი დალაქი"), მაზეტო, კომანდორი, ლეპორელო (მოცარტი „დონ ჟუანი"), მეფისტოფელი (გუნო „ფაუსტი"), ბორისი, პიმენი, ვარლაამი (მუსორგსკი „ბორის გოდუნოვი"), ბერტრანი, რენე, გრემინი (ჩაიკოვსკი „იოლანტა", „ევგენი ონეგინი"), კონჩაკი (ბოროდინი „თავადი იგორი"), მეწისქვილე (დარგომიჟსკი „ალი"), ალეკო, მოხუცი ბოშა, ბარონი, მალატესტა (რახმანინოვი „ალეკო", „ძუნწი რაინდი", „ფრანჩესკა და რიმინი"), რუსლანი (გლინკა „რუსლან და ლუდმილა"), პორგი (გერშვინი „პორგი და ბესი"), რემენიუკი, მეფე–ტრეფი (პროკოფიევი „სემიონ კოტკო", „სამი ფორთოხლის სიყვარული"), ტაპა (ჩალაევი „მთიელები").

ჯილდოები
--------

* 1990 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1969 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 281

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ ლაფერაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხალიზოვის სახლი** (რუს. Дом Хализова) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. შენობა 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 86.

ისტორია
-------

ორსართულიანი სახლი ღრმა სარდაფით პეტროვის ქუჩა ნომერ 86-ში ააგეს XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში მეშჩანინ მიხეილ ხალიზოვს. 

ცნობილია სახლის მფლობელები და მაცხოვრებლები. შენობიდან მარცხენა მხარე ვაჭარმა მიაშენა ერთსართულიანი ნაგებობა, რომელშიც მუშაობდა მარმარილოს მაღაზია. XIX საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს სახლის მეპატრონე გახდა კაზაკი იაკობ აბრამის ძე გლინკა. სახლის ნაწილი იქირავა ეკატერინე ევლადოვაიამ, სადაც მოაწყო ტრაქტირი. 

XX საუკუნის დასაწყისში შენობა გადავიდა მეორე გილდიის ვაჭარ ვასილ კუმბარულის ხელში, მან იგი გასცა იჯარით მაღაზიებზე. 

საუკუნის დასაწყისში მეორე სართულზე განთავსდა კანტორა. აქ იმართებოდა სასამართლოს სხდომები, ადვოკატთა კონსულტაცია.

1914 წლიდან შენობაში მუშაობს პ. სტოროჟენკოს კანტორა „Посредник". გარდა ამ კანტორისა აქ იყო განტავსებული სხვადასხვა დანიშნულების სათავსოები. 

სამოქალაქო ომის შემდეგ სახლის სარდაფში განტავსებული იყო კოოპერატივი, რომელიც ამზადებდა ტანსაცმელს. 

1975 წლისათვის პირველ სართულზე განთავსებული იყო რესტორანი „ძველი ციხესიმაგრე".

ამჟამად ეს შენობა საცხოვრებელი სახლია, პირველ სართულზე ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის მაღაზიით. პირველ სართულზე ასევე მდებარეობს ქალთა საპარიკმახერო.

არქიტექტურა
-----------

ხალიზოვის ორსართულიან აგურის შენობას აქვს ოთხფერდა სახურავი. მეორე სართულის ფანჯრები ნახევარწრიულია და გაფორმებულია სანდრიკებით. პირველი სართული რუსტირებულია.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог. Петровская улица, дом 86 დაარქივებული 2020-11-01 საიტზე Wayback Machine.
**შენი სახელი (君の名は; Kimi no Na Wa)** - 2016 წლის იაპონური ანიმაციური რომანტიკული და ფანტასტიკური ფილმი, რომლის ავტორი და რეჟისორია მაკოტო შინკაი. შეიქმნა "CoMix Wave Films" სტუდიის მიერ. მისი პროდიუსერებია კოიჩირო იტო და კაცუჰირო ტაკეი, ანიმაციის რეჟისორი მასასი ანდო, ​​პერსონაჟების დიზაინერი მასაიოში ტანაკა, მუსიკა შექმნილი იყო ჯგუფი "Radwimps"-ის მიერ. "შენი სახელი" მოგვითხრობს ტოკიელ ბიჭზე და პროვინციელ გოგონაზე, რომლებიც მოულოდნელად და აუხსნელად იწყებენ სხეულების გაცვლას. მისი პრემიერა შედგა "Anime Expo 2016"-ზე ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია, 2016 წლის 3 ივლისს, ხოლო იაპონიაში 2016 წლის 26 აგვისტოს. კრიტიკოსენმა კარგად შეაფასეს მისი ანიმაცია, დახვეწილი სიუჟეტი, მუსიკალური გაფორმება და ემოციური დატვირთვა. ფილმმა ასევე დიდი კომერციული წარმატება მოიპოვა, საერთო შემოსავალმა 358 მილიონი $ შეადგინა , რაც ფილმი ყველა დროის ყველაზე შემოსავლიანი ანიმე და იაპონური ფილმი, იაპონიის ყველა დროის შემოსავლიანობის მიხედვით მეოთხე ფილმი, მეცხრე ყველაზე მომგებიანო ტრადიციულად ანიმაციური ფილმი და მეთექვსმეტე ყველაზე მაღალი შემოსავლის მქონე არაინგლისური ფილმი მსოფლიოში გახადა.

სიუჟეტი
-------

მიცუჰა მიამიზუ ახალგაზრდა გოგონაა, რომელიც ცხოვრობს პროვინციულ ქალაქ იტომორიში. მას მოსწყინდა პროვინციული ცხოვრება და დედაქალაქში ცხოვრებაზე ოცნებობს. უეცრად იგი იწყებს სხეულების გაცვლას ტაკი ტაჩიბანასთან - ახალგაზრდა ტოკიელ ბიჭთან, რომელიც მშვიდ პროვინციელ ცხოვრებაზე ოცნებობს. ორივეს თავდაპირველად გონიათ, რომ ეს მხოლოდ სიზმრებია, მაგრამ საბოლოოდ ხვდებიან, რომ მათ ერთმანეთთან ურთიერთობა შეუძლიათ - შეტყობინებების ჩაწერა ქაღალდზე, ტელეფონებში და ზოგჯერ ერთმანეთის კანზე. მიცუჰა (ტაკის სხეულში) ტაკის პირად ცხოვრებას უწყობს, ხოლო ტაკი (მიცუჰას სხეულში) იწვევს მიცუჰას პოპულარულს ხდის სკოლაში. ერთ დღეს, ტაკი (მიცუჰას სხეულში) ოჯახთან ერთად სინთოისტურ რიტუალს ასრულებს და იგებს, რომ მალე მიცუჰას ქალაქთან ახლოს კომეტა ჩაიფრენს. მიცუჰას მიერ მოწყობილ პაემანზე ტაკი მიცუჰაზე ფიქრობს, სხეულების გაცვლა წყდება.

ტაკი ცდილობს იპოვოს მიცუჰა და საბოლოოდ იგებს, რომ მიცუჰას ქალაქი სამი წლის წინ კომეტამ გაანადგურა მიცუჰასთაბ და სხვა მცხოვრელებთან ერთად. მიცუჰას დამზადებული რიტუალური საკეს საშუალებით ტაკი მიცუჰას სხეულში ბრუნდება და იგებს, რომ სხეულის გაცვლა მიცუჰას ოჯახში გავრცელებულის, როგორც სინთოისტური ტაძრის მომვლელების ძალა. ტაკი მიცუჰას სხეულში ქალაქის მოსახლეობის გადარჩენას ახერხებს. მიცუჰა ტაკის სხეულში ქალაქთან ახლოსაა და ისინი ერთმანეთს ხვდებიან, თუმცა სამი წლის დაშორების გამო ვერ ხედავენ ერთმანეთს შებინდებამდე (მაგიურ დრომდე). კონტაქტების გაცვლას ისინი ვერ ასწრებენ, მოგონებები კი თანდათან ეშლებათ. წლების შემდეგ ისინი ტოკიოში შემთხვევით პოულობენ ერთმანეთს.

საუნდთრეკი
----------

ფილმის საუნდთრეკის სიმღერები იაპონურმა როკ ჯგუფმა "Radwimps"-მა შეასრულა, დაწერა კი ჯფუფის ვოკალისტმა იოჯირო ნოდამ. რეჟისორის ჩაფიქრებით სიმღერები უნდა გამოხატავდნენ პერსონაჟების მონოლოგს ან დიალოგს.საუნდთრეკი კარგად მიიღეს როგორც კრიტიკოსებმა, ასევე მაყურებლებმა - ის ხშირად ნახსენებია, როგორც ფილმის წარმატების ერთ-ერთი მიზეზი.

წყაროები
--------

1. 
2. 
3. 
4.
ჩივენი კუანგჭოუში
 ჩივენი ლუნგინის ტაძრის სახურავზე, ჩუქოუ, თაივანი
***ჩივენი*** (ჩინ.  蚩吻; ფინინი: chīwěn) — ჩინურ მითოლოგიაში დრაკონის 9 ვაჟიდან ერთ-ერთი. გამოიყენება იმპერიული სახურავის დეკორაციად, ტრადიციულ ჩინურ არქიტექტურასა და ხელოვნებაში და სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც "ურქო დრაკონის თავი".

უელჩი *ჩივენს* აღწერს, როგორც "დრაკონს, რომელსაც უყვარს "ნივთების გადაყლაპვა". ეს არის თევზის მსგავსი, რქანაკლული დრაკონი, სხეულის გარეშე და დიდი, ფართო პირით, რომელიც ჩვეულებრივ გვხვდება სახურავის ქედების გასწვრივ (თითქოს სახურავის სხივებს ყლაპავს). ასევე ამბობენ, რომ სახურავებზე მისი განთავსება შენობას ხანძრისგან იცავს. თანგის დინასტიის დროინდელი ჩანაწერების მიხედვით ჩივენი შენობების სახურავებზე ხანის დინასტიის დროს განთავსდა, შენობის ხანძრის საფრთხისგან დასაცავად. ეს დრაკონი დღესაც გვხვდება ტრადიციული ჩინური სახლების სახურავებზე.

ცნობები
-------

1. ↑  Welch, Patricia Bjaaland (2008). *Chinese Art*.  Tuttle,   გვ. 122–3. ISBN 9780804838641.
2. ↑  „The Dragon in China and Japan" (პრეს-რელიზი). Biodersivity Heritage Library. დაარქივებულია (PDF) ორიგინალიდან — 2023-07-25. ციტირების თარიღი: 2023-07-25.
**ცხეთის ეკლესია** — წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

არქიტექტურა
-----------

ეკლესია ქვით ნაგები ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიის გეგმა მოგრძო სწორკუთხედშია ჩაწერილი. რვაწახნაგა გუმბათი ბემის კუთხეებსა და ორ მრგვალ ბოძს ეყრდნობა. აფსიდი შებრტყელებულია, პასტოფორიუმები სწორკუთხა. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: დასავლეთითა და სამხრეთით, შიგნიდან სწორკუთხა და გარედან ნახევარწრიული მოხაზულობის. ეკლესიის ყოველ მკლავში, სამკვეთლოში, სადიაკვნესა და გუმბათის თითოეულ წახნაგში სარკმელია გაჭრილი. ჯვრის მკლავები გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, მკლავებშორისი სივრცეები კი ცალფერდად. ეკლესიის დეკორს დასავლეთით ქმნის შესასვლელის საპირე, ტიმპანში გოლგოთის ჯვარი, სარკმლის რელიეფებიანი საპირე, თავზე ჯვრის გამოსახულებით და ფრონტონის კეხში მოქცეული გადმოშვერილი ვერძის თავი. აღმოსავლეთით იგივე გაფორმების სისტემაა, შესასვლელის გამოკლებით. სამხრეთ ფასადის შესასვლელს ჯვრის მოხაზულობა აქვს მიცემული. ტიმპანში სამმაგი ჯვრის რელიეფია. მოურთავ გუმბათს ყელზე ლილვი შემოყვება. გუმბათქვეშა კვადრატისა და გუმბათის გარდა ფასადებს ამთავრებს მარტივი პროფილის (ლილვი-თარო) მქონე, მოურთავი ქვის კარნიზი. გუმბათქვეშა კვადრატს კარნიზი საერთოდ არ გააჩნია, გუმბათს კი ქართული აგურის ხუთსაფეხუროვანი „ხერხულა" ლავგარდანი შემოუყვება. ეკლესია გადახურულია თუნუქის საბურველით. რესტავრირებულია 2012 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *ბოჭორიძე გ.* რაჭა–ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები, თბ. 1994, გვ. 300
* *თოთაძე ვ.* ცხეთის გუმბათიანი მონასტერი, გაზ. „კომუნიზმის სხივი", 15 ივლისი, 1965

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17309

სქოლიო
------

1. ↑  ცხეთის წმ. გიორგის ეკლესიის რეაბილიტაცია დასრულებულია
**კიანუ ჩარლზ რივზი** (/kiːˈɑːnuː/, ინგლ. Keanu Charles Reeves; დ. 2 სექტემბერი, 1964) — კანადელი მსახიობი, რეჟისორი, პროდიუსერი და მუსიკოსი. იგი ყველაზე მეტად ცნობილია სამსახიობო კარიერით, რომელიც 1985 წელს დაიწყო და სამ ათწლეულზე მეტი მოიცვა. მის უფრო ცნობილ როლებს შორის არის პერსონაჟები ბლოკბასტერული ფილმებიდან. აღსანიშნავია ფრენჩაიზი „ბილი და ტედი" (1989–1991); 
მოქმედებითი თრილერები „ტალღების ქიმზე" (1991), „სიჩქარე" (1994) და ფილმების სერია „ჯონ უიკი"; ფსიქოლოგიური თრილერი „ეშმაკის ადვოკატი" (1997); ზებუნებრივი ჟანრის „კონსტანტინი" (2005) და სამეცნიერო ფანტასტიკის/მოქმედებითი ჟანრების „მატრიცა" (1999–2003). აგრეთვე მონაწილეობა აქვს მიღებული ფილმებში „სახიფათო კავშირები" (1988), „ჩემი პირადი შტატი აიდაჰო" (1991) და „პატარა ბუდა" (1993), ისევე, როგორც რომანტიკულ საშინებათა ფილმში „ბრემ სტოკერის დრაკულა" (1992).

კინოინდუსტრიაში აქტიური წლებით დაწყებული, რივზმა მოიპოვა კრიტიკოსების აღიარება. თანამშრომლობდა სტივენ ფრირზთან, გას ვან სენტთან და ბერნარდო ბერტოლუჩისთან. განსახიერებული როლებისთვის მან მრავალი ჯილდო მიიღო, მათ შორის - ვარსკვლავი ჰოლივუდის დიდების ხეივანში.

კინოკარიერის წლების განმავლობაში იგი სხვა შემოქმედებასაც ეწეოდა. უკრავდა ჯგუფებში Dogstar და Becky. შესრულებული აქვს ჰამლეტის როლი მანიტობას თეატრალური ცენტრის მიერ დადგმულ ამავე სახელწოდების პიესაში. აქვს დაწერილი ტექსტი ალექსანდრა გრანტის მიერ ილუსტრირებული წიგნისთვის „ოდა ბედნიერებას". აგრეთვე არის დოკუმენტურ ფილმის „გვერდიგვერდ" პროდიუსერი და აღმოსავლური ორთაბრძოლების შესახებ შექმნილი „ტაი-ჩის ოსტატის" რეჟისორი

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1988 | ფ |  *სახიფათო კავშირები*  | *Dangerous Liaisons* | შევალიე რაფაელ დენსენი |
| 1991 | ფ |  *ტალღების ქიმზე*  |  *Point Break*  | ჯონი იუტა |
| 1991 | ფ |  *ჩემი პირადი შტატი აიდაჰო*  |  *My Own Private Idaho* | სკოტ ფეივორი |
| 1992 | ფ |  *ბრემ სტოკერის დრაკულა*  | *Bram Stoker's Dracula* | ჯონათან ჰარკერი |
| 2003 | ფ |  *სიყვარული წესების გარეშე*  | *Something's Gotta Give*  | ჯულიან მერსერი |
| 2006 | ფ |  *სახლი ტბასთან*  | *The Lake House*  | ალექს უაილერი |
| 2019 | ფ |  *სათამაშოების ისტორია 4* | *Toy Story 4* | დიუკ კაბუმი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კიანუ რივზი"** ვიკისაწყობში.
* კიანუ რივზი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  NLS: Say How, Q-T. Library of Congress. ციტირების თარიღი: March 25, 2017
2. ↑  „Monitor". *Entertainment Weekly* (1275). September 6, 2013. p. 25.
3. ↑  Keanu Reeves biography.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-03-22.
4. ↑  Movie Review – Point Break – Review/Film; Surf's Up For F.B.I. In Bigelow's 'Point Break' – NYTimes.com
**ძეგლევი** — ნასოფლარი ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა. მდებარეობს რიონის მარჯვენა მხარეს, ორბის მთის კალთაზე. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება სოფელი ფარავნეში, სამხრეთიდან სოფელი ნაკიეთი. ზ. დ. 1300 მ. ონიდან 10 კმ.

ისტორია
-------

წყაროებში იხსენიება XVIII საუკუნიდან. ვახუშტი ბატონიშვილი მის შესახებ წერს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ონის პირისპირ, რიონის ჩდილოთ, მთის კალთასა შინა, მაღლა, არს დაბა ძეგლევი. აქა ეკლესიასა შინა არს ზეთი ჭიქითა და მდუღარებს მარადის და, რაოდენ იღებენ, არ აკლს ჭიქასა მას." |
|  |  |

სოფელში შემაღლებული ტყის პირას იდგა წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოს ჩამოიქცა სიძველით, 2013 წელს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. მის ადგილზე 1895 წელს ააგეს ხის საყდარი. ძველი ტაძრის და გალავნის ნაშთები დღესაც კარგად ჩანს. ძეგლევი წინა საუკუნეებში ამზადებდა მირონს რაჭის ეკლესიებისთვის. წმინდა გიორგის ეკლესიის ზემოთ 200-მდე მეტრში, იყო ღვთისმშობლის სალოცავი, სადაც რაიმე შენობის კვალი არ ჩანს. 2002 და 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებში სოფელი არ მოიხსენიება.

დემოგრაფია
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| წელი | 1840 | 1873 | 1886 | 1906 | 1926 | 1939 | 1970 |
| კომლი | 59 | 31 | 44 | 43 | 49 |  |  |
| სული | 431 | 280 | 453 | 499 | 286 | 313 | 56 |

ძეგლევში ცხოვრობდნენ შემდეგი გვარის წარმომადგენლები: აბაიშვილი, აბესალაშვილი, ავზნარაძე, ბერიშვილი, ბენდელიანი, კახეთელიძე, კეკენაძე, კერესელიძე, კოკონაშვილი, ლოლასპიშვილი, მაგრაქველიძე, მოსიძე, პატოტიშვილი, ტოგონიძე, ქაფიანიძე, ქებაძე, შოშაშვილი, ჩალაძე, ჩუმაშვილი, ხიდეშელი, ხუციშვილი, ჯაფარიძე.

ლიტერატურა
----------

* გობეჯიშვილი ვ. ჩემი თვალით დანახული რაჭა, თბ. 2017, გვ. 558-560

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძეგლევი — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16424

სქოლიო
------

1. ↑  კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტებისათვის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე — საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე
2. ↑  2002 და 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
**ქოჩერლის უბანი** (აზერ. Köçərli məhəlləsi) — შუშის უძველესი ქვედა 8 უბნიდან ერთ-ერთი, აშენებული მე-19 საუკუნეში, შუშას ჩრდილო-დასავლეთით.

ისტორია
-------

საათლის უბნის მარცხენა მხარეს, ციცაბო ფერდობზე მდებარე ერთ-ერთი ზედა უბანი. შედარებით განიერი და ქალაქის ცენტრისკენ გადაჭიმული გზის ორივე მხარეს იყო საცხოვრებელი ნაგებობები, მეჩეთი, წყარო, აბანო, ქვედა ნაწილში კი ხიდი და მოედანი. სამეზობლო ხიდს „სამეფო ხიდი" ეწოდა. მე-20 საუკუნის 40-იან წლებში ხიდი დაანგრიეს და მოედანი ოდნავ გაფართოვდა. უბნის საცხოვრებელი კორპუსები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. ეს გამოწვეული იყო სოციალური უთანასწორობით. უბანში 6-მდე ორსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსი იყო. დანარჩენი შენობები ერთსართულიანი იყო. XVIII საუკუნის შუა ხანებში აქ დასახლდა ჯავანშირის რაიონის სოფელ ქოჩარლიდან გადმოსული პირი მუჰამედი (ფირიდუნ ბეი ქოჩარლის დიდი ბაბუა), მოგვიანებით კი მისი შვილები. მისი შვილები მომთაბარე ცხოვრებას ეწეოდნენ. ზუსტად ამიტომ ეწოდებოდა უბანს „ქოჩარლი" (მომთაბარე). ფირუდინ ბეი ქოჩარლი წარმოშობით ჯავანშირის რაიონის სოფელ ქოჩარლიდანაა. მისი ერთ-ერთი დიდი ბაბუა, მოჰამად ბეი, სოფელ ქოჩარლიდან შუშაში გადავიდა, სადაც სახლი ააშენა, რითაც შუშაში ქოჩარლის უბანი ჩამოყალიბდა. ამ უბანში მდებარეობს ბაჰმან მირზა გოვანლი-ყაჯარის სასახლის კომპლექსი.

ცარისტული ხელისუფლების მფარველობის დახმარებით სომხებმა, რომლებმაც შუშაში რიცხობრივ უპირატესობას მიაღწიეს, დაიწყეს აზერბაიჯანელების შევიწროება, რომლებიც ქალაქის მკვიდრნი იყვნენ. 1905 წლის 16 აგვისტოს შეიარაღებული სომხები თავს დაესხნენ აზერბაიჯანელებს. მათ კიდევ უფრო დიდი სისასტიკე ჩაიდინეს ქოჩარლისა და ხალფალის რაიონებში მცხოვრები აზერბაიჯანული მოსახლეობის მიმართ. მათ რუსები დაეხმარნენ. მ.ს. ორდუბადი წერს, რომ 1906 წლის 12 ივნისს, „ერთი მხრივ, კაზაკთა რაზმები და რუსული ქვეითი ჯარები, მეორე მხრივ, 10 ათასამდე სომეხი ჯარისკაცი შეიკრიბა და მუსლიმებზე განახორციელეს თავდასხმა. ხუთ დღეში, 1905 წლის 16 აგვისტოს, სომხების შეტევა დაიწყო შუშაში. სომეხმა მებრძოლებმა შეუტიეს 3 მიმართულებით. პირველი ჯგუფი გადავიდა ქოჩარლის უბანში მეორე ჯგუფი წავიდა ხალფალის კარიბჭისკენ, ხოლო მესამე ჯგუფი ცენტრალურ მოედანზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Yunis Hüseynov (2015). *Şuşa Salnaməsi*.  "AFPoliqraf",   გვ. 208.
2. ↑  Şuşanın məhəllələri. ციტირების თარიღი: 31 may 2022
3. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს.. ციტირების თარიღი: 31 may 2022
4. ↑  Şuşa.Qədim Azərbaycan diyarı. ციტირების თარიღი: 31 may 2022
5. ↑  Məhəmməd NƏRİMANOĞLU. Şuşanın məşhur məhəllələri az. ციტირების თარიღი: 5 yanvar 2022
6. ↑  Şuşanın məşhur məhəllələri. ციტირების თარიღი: 31 may 2022