recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წითელი ვარსკვლავის ორდენი

**წითელი ვარსკვლავის ორდენი** (რუს. Орден Красной Звезды) — სამხედრო ორდენი, რომელიც დააწესა სსრკ-ის ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტის (ცაკი) პრეზიდიუმმა 1930 წლის 6 აპრილს. აჯილდოებენ საბჭოთა არმიისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტის რიგითი მებრძოლებსა და მეთაურებს, აგრეთვე ჯარის ნაწილებს, გემებს, დაწესებულება-ორგანიზაციებს სსრკ თავდაცვის საქმეში დიდი დამსახურებისათვის; 1944-იდან — გენერლებს, ადმირალებს, ოფიცრებსა და სერჟანტებს ნამსახურობისათვის. ორდენის ნიშანი ვერცხლის ამობურცული ხუთქიმიანი ვარსკვლავია, რომელიც დაფარულია მოწითალო-ლალისფერი ემალით. ატარებენ მკერდის მარჯვენა მხარეს, სამამულო ომის II ხარისხის ორდენის შემდეგ.

საქართველოს სსრ
---------------

წითელი ვარსკვლავის ორდენით დაჯილდოებული კოლექტივებია:

* 1945 — თბილისის დიმიტროვის საავიაციო ქარხანა.
* 1980 — თბილისის 26 ბაქოელი კომისარის სახელობის სამეთაურო საარტილერიო სასწავლებელი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 317.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. საქართველოს სსრ, თბ. 1981. — გვ. 347.
**წითელი იხვი** (ლათ. Tadorna ferruginea) — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 61–70 სმ, მასა 919–1640 გ; მამალი მცირედ აღემატება დედალს. მცირე ზომის სწორი ცხვირით ბატს წააგავს. მამლის საქორწინო აღკაზმულობაში ჭარბობს ჟანგმიწოვან-წითური და წაბლისფერი ტონები; თავი უფრო ღიაა, გვერდებზე მოთეთრო; ყელზე ვიწრო შავი რგოლი აქვს. პირველი რიგის მომქნევი ბუმბული შავია, მეორე რიგისა — მომწვანო ლითონისებრი ბზინვარებით; დიდი მფარავი ბუმბული თეთრია; საჭის ბუმბული, ბოლოს ზედა მხარე, ნისკარტი და ფეხები — შავი. დედლებს თავის წინა მხარე თეთრი აქვთ; მთელი ტანი წაბლისფერია; ყელზე რგოლი არ აქვთ. მოზარდები დედალს ჰგვანან, მაგრამ თავსა და მფარავ ბუმბულზე მორუხო ელფერი დაჰკრავთ.

ბუდობს ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, მაროკოდან ტუნისამდე, და ევრაზიაში, ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთიდან და ბალკანეთის ნახევარკუნძულიდან ზეა-ბურეის ვაკეებამდე და ცენტრალური ჩინეთის მთებამდე (ჩრდილოეთით ჩ. გ. 50–54°-მდე, სამხრეთით — ს. გ. 28–30°-მდე). ჩრდილოეთის პოპულაციები გადამფრენებია, იზამთრებენ ნილოსის ხეობაში, ინდოსტანის ნახევარკუნძულზე, შრი-ლანკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბინადრობს სტეპებში, უდაბნოებსა და მთებში 5000 მეტრ სიმაღლემდე (ტიბეტში). სახლობს მტკნარ და მარილიან წყალსატევებთან ახლოს, მათ შორის ხელოვნურად შექმნილებთან, ზოგჯერ მათგან რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით.

საქართველოში (ჯავახეთში) მობუდარია. ჯანდარის ტბას მიგრაციისას და საზამთროდ 200–300 წითელი იხვი იყენებს. როგორც მოწყვლადი სახეობა, შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.

იკვებება ხმელეთისა და წყლის მცენარეთა ვეგეტატიური ნაწილებითა და თესლებით (სათესი მარცვლების ჩათვლით), მწერებით, კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, ჭიებით. დედალი ბუდეს მალავს ქვებს შორის არსებულ ნიშებში, კლდეთა და ფლატეთა ნაპრალებში, სოროებში (ქრცვინის, მელას, მაჩვის), ფუღუროებში ან მიტოვებულ ნაგებობებში. დებს 6–17 (ჩვეულებრივ 8–12) კვერცხს; ინკუბაცია 28—29 დღე გრძელდება. ბარტყებზე ორივე მშობელი ზრუნავს და იცავს მათ ხმელეთისა და ფრთოსანი მტაცებლებისგან. ისინი დაახლოებით 55 დღეში ფრენას იწყებენ. წითელი იხვი ადვილად შინაურდება და ტყვეობაში კარგად მრავლდება.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* ОГАРЬ // Большая российская энциклопедия. т. 23. — М. 2013. — стр. 647-648.

სქოლიო
------

1. ↑  ტაქსონომია და გავრცელება. *Rails, Gallinules and Coots (Rallidae)*. IBC.Lynxeds.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-23. ციტირების თარიღი: 2011-07-14.
2. 1 2  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 87, 120, 199.
3. 1 2  *კუტუბიძე მ. მებუკე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 289.
4. ↑  ფრინველთა სპეციალური დაცული ტერიტორიები საქართველოში
5. ↑  საქართველოს „წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. *matsne.gov.ge* (2 მაისი, 2006). ციტირების თარიღი: 6 ნოემბერი, 2019.
**წითელარმიელების ხიდი** (რუს. Красноармейский мост) — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. მდინარე ფონტანკაზე. აკავშირებს სპასკისა და უსახელო კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 61,5 მეტრი, სიგანე - 4,5 მ.

მდებარეობა
----------

წითელარმიელების ხიდი მდებარეობს კრიუკოვის არხის შესართავთან, ერთმანეთთან აკავშირებს კრიუკოვის არხის აღმოსავლეთ სანაპიროსა და ფონტანკის სანაპიროს. 

დინების ზემოთში მდებარეობს იზმაილოვის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ეგვიპტის ხიდი. 

უახლოესი მეტროსადგურებია „ტექნოლოგიური ინსტიტუტი" (960 მ).

ხიდიდან იშლება სანქტ-პეტერბურგის სამების ტაძრის ხედი, რომელიც შენდებოდა 1828 წლიდან 1835 წლამდე არქიტექტორ ვ. პ. სტასოვის პროექტის მიხედვით.

სახელწოდება
-----------

ხიდმა სახელწოდება მიიღო ახლოს მდებარე წითელარმიელების ქუჩის მიხედვით.

ისტორია
-------

საფეხმავლო წითელარმიელთა ხიდი ააგეს 1956 წელს ლენინგრადელი ინჟინრის ა. ა. კულიკოვისა და არქიტექტორების პ. ა. არეშევისა და ვ. ს. ვასილკოვსკის პროექტის მიხედვით. კრიუკოვის არხის შესართავთან ხიდის აგების აუცილებლობა განაპირობა გათბობის მილების გაყვანამ მდინარე ფონტანკაზე. 

ხიდი ქმნის ერთიან არქიტექტურულ ანსამბლს კრიუკოვის არხზე მდებარე მოსაზღვრე ხიდთან ერთად. ანსამბლის მშენებლობა დასრულდა 1964 წელს, როდესაც მოსაზღვრე ხიდს რეკონსტრუქცია ჩაუტარეს, სადაც ასევე გათბობის მილები გაიყვანეს.

წითელარმიელების ხიდი სამმალიანია. თავისი კონსტრუქციით მსგავსია ახლოს მდებარე ინგლისურ ხიდთან.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Пунин А. Л. Повесть о ленинградских мостах. — Л.: Лениздат, 1971. — 192 с.
* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Красноармейский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მდინარე ფონტანკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სამრეცხაო ხიდი
* პანტელეიმონის ხიდი
* ბელინსკის ხიდი
* ანიჩკოვის ხიდი
* ლომონოსოვის ხიდი
* ლეშტუკოვის ხიდი
* სემიონოვის ხიდი
* გორსტკინის ხიდი
* ობუხოვის ხიდი
* იზმაილოვის ხიდი
* იზმაილოვის ტრამვაის ხიდი
* წითელარმიელების ხიდი
* ეგვიპტის ხიდი
* ინგლისის ხიდი
* სტარო-კალინკინის ხიდი
* გალერის ხიდი
 |

 |
**წმინდა ირინეს ეკლესია** (თურქ. Aya İrini, ბერძ. Αγία Ειρήνη) — კონსტანტინოპოლში შემორჩენილი ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ეკლესია. მდებარეობს სტამბოლის ისტორიულ ცენტრში, სულთანაჰმედის რაიონში, თოფქაფის სასახლის პირველ კარიბჭესთან. წმინდა ირინეს ეკლესია წარმოადგენს VI საუკუნის ახლებურ ბაზილიკას ჯვრის სახით. ეკლესიის კარიბჭეში დაცულია იუსტინიანე I-ის დროინდელი მოხატულობა. ეკლესიის შიგნით არის სარკოფაგი, რომელშიც, ლეგენდის თანახმად, კონსტანტინე I დიდის ნეშტია დაკრძალული.

ისტორია
-------

წმინდა ირინეს ეკლესიის საკურთხევლის ჯვარი
პირველი ქრისტიანული ბაზილიკა ამ ადგილზე ააგეს კონსტანტინე I დიდის ბრძანებით IV საუკუნეში ძველი რომაული აფროდიტეს ტაძრის ადგილზე და ქალაქის მთავარი ეკლესია იყო აია-სოფიას აგებამდე. 381 წლის მაის-ივლისში წმინდა ირინეს ეკლესიაში გაიმართა მეორე მსოფლიო საეკლესიო კრება. 

346 წელს 3000-ზე მეტი ადამიანი მოკლეს ტაძრის მახლობლად რელიგიური განსხვავებების გამო. 532 წელს, ნიკას აჯანყების დროს, ეკლესია გადაწვეს და აღადგინეს იუსტინიანე I-ს დროს 548 წელს. ეკლესია ძლიერ დაზიანდა 740 წლის მიწისძვრის შედეგად, რის გამოც იგი მთლიანად აღადგინეს. მოზაიკა მოისპო ხატმებრძოლეობის ეპოქაში. კონქში მაცხოვრის ტრადიციული ადგილზე, მოზაიკური ჯვარია გამოსახული.

1453 წელს, ოსმალების მიერ კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ ეკლესია არ გადაუკეთებიათ მეჩეთად და მის იერსახეში მნიშვნელოვანი ცვლილებები არ მომხდარა. ამის დამსახურებით, წმინდა ირინეს ეკლესია ერთადერთი ეკლესიაა ქალაქში, რომელმაც შეინარჩუნა პირვანდელი ატრიუმი (ფართო მაღალი ოთახი ეკლესიის შესასვლელთან).

XV-XVIII საუკუნეების განმავლობაში ტაძარს ოსმალები გამოიყენებდნენ იარაღის საწყობად, ხოლო 1846 წლიდან ტაძარი გადაკეთდა არქეოლოგიურ მუზეუმად. 1869 წელს წმინდა ირინეს ეკლესია გადაკეთდა საიმპერატორო მუზეუმად. რამდენიმე წლის შემდეგ, 1875 წელს, არასაკმარისი სივრცის გამო, მისი ექსპონატები გადაიტანეს კრამიტის პავილიონში. 1908 წელს ეკლესიაში გახსნეს სამხედრო მუზეუმი.

1980 წლიდან ეკლესია არის ყოველწლიური საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალის მთავარი ადგილი. XXI საუკუნის დასაწყისიდან წმინდა ირინეს ეკლესია საკონცერტო დარბაზის ფუნქციას ასრულებს. 2021 წლიდან დაკეტილია სანახევროდ, მიმდინარე რესტავრაციის გამო.

გალერეა
-------

* ხედიხედი
* ხედიხედი
* გუმბათის ხედი ტაძრიდანგუმბათის ხედი ტაძრიდან
* საკურთხეველისაკურთხეველი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა ირინეს ეკლესია***

* Byzantium 1200 | Hagia Eirene
* Over 100 pictures inside and out

სქოლიო
------

1. ↑  *Museums and Narratives of Display from the late Ottoman Empire to the Turkish Republic*, Wendy Shaw, **Muqarnas**, Vol.XXIV, (Brill, 2007), 256.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში თურქეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* გორემეს ეროვნული პარკი
* დივრიგის დიდი მეჩეთი და ჰოსპიტალი
* სტამბოლის ისტორიული რაიონები
	+ თოფქაფის სასახლე, აია-სოფია, სულთან აჰმედის მეჩეთი, აია-ირინე, ზეირექის მეჩეთი, სულეიმანიეს მეჩეთი, მცირე აია-სოფია, კონსტანტინოპოლის კედლები
* ხათუსა
* ნემრუთ-დაღი
* ფამუქ-ქალე
* ქსანფი-ლეტოონი
* საფრანბოლუ
* ტროა
* სელიმიეს მეჩეთი
* ჩათალჰოიუქი
* ბურსა და ჯუმალიქიზიქი
* პერგამონი
* ეფესო
* დიარბაქირის ციხესიმაგრე და ჰევსელის ბაღები
* ანისი
* აფროდისიასი
* გიობექლი-თეფე
* არსლანთეფეს ბორცვი
 | გორემეს ეროვნული პარკი |

 |
**წმინდა კოზმანი** — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღე 30 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 17 ოქტომბერი].

ცხოვრება
--------

წმინდა კოზმანი, რომელი ქართლს ეწამა. ბიოგრაფიული ცნობები წმინდა კოზმანის შესახებ არ შემონახულა. ამ დღის მოსახსენებელი მხოლოდ იმას ამბობს, რომ იგი ქართლში ეწამა ქრისტეს სარწმუნოებისათვის.

აღსანიშნავია, რომ საქართველო თავისი გეოპოლიტიკური მდგომარეობის გამო მუდმივად უსჯულოთა აგრესიის ქვეშ იყო და საქართველოს ეკლესია-მონასტრების დაცვასა და მართლმადიდებლური სიწმინდის შენარჩუნებას ეწირებოდა უამრავი საერო და სასულიერო პირის სიცოცხლე. ეს იმდენად ხშირი და ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, რომ საქართველოს ეკლესია მათგან მხოლოდ განსაკუთრებული ღვაწლითა და მნიშვნელობით გამორჩეულთათვის ადგენდა მოსახსენებელ დღეებს.

დროთა ავბედობამ ამ გამორჩეულ მოწამეთა ცხოვრება და ღვაწლიც კი წაგვიშალა ისტორიიდან. დღეს მათი გაცნობისა და მათთან ურთიერთობის ერთადერთი საშუალება არის საეკლესიო კალენდრებში შემონახულ ხსენების დღეებში ეკლესიის მიერ მათთან დამყარებული ლოცვითი კავშირი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ
**„წითელი და შავი"** (ფრანგ. Le Rouge et le Noir) — ისტორიული და ფსიქოლოგიური რომანი. მისი ავტორია სტენდალი. გამოქვეყნდა 1830 წლის ნოემბერში. ნაწარმოებში აღწერილია პროვინციელი, ახალგაზრდა ბიჭის მცდელობას სოციალურად ამაღლდეს თავის პლებურ წარმომავლობაზე საკუთარი ნიჭითა და შრომით.

რომანის სრული სათაურია *„წითელი და შავი: მე-19 საუკუნის ქრონიკები"*, რაც მის ორმხრივ ლიტერატურულ დანიშნულებაზე მიუთითებს: პირველი, ესაა რომანტიკული პროტაგონისტის ფსიქოლოგიურ პორტრეტის ასახვა, ხოლო მეორე: ანალიტიკური, სოციალური სატირის წარმოდგენა ფრანგულ საზოგადოებაზე ბურბონების რესტავრაციის პერიოდში (1814-30.)

რომანის სათაური ასახავს საეროსა (წითელი) და სასულიერო (შავი) ინტერესებს შორის მერყეობას პროტაგონისტში. თუმცა, ასევე შესაძლებელია, რომ სათაური მიემართებოდეს იმ დროს პოპულარულ ბანქოს თამაშს "rouge et noir", რომელიც ლაიტმოტივად გასდევს ნაწარმოების სიუჟეტს, რომელშიც პროტაგონისტის ბედს შემთხვევითობა და იღბალი განსაზღვრავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წითელი და შავი***

* წითელი და შავი, სრული აუდიო ვერსია (ფრანგული).

სქოლიო
------

1. ↑  *The Red and the Black*, by Stendhal, C. K. Scott-Moncrief, trans. 1926, p. xvi.
2. ↑  The Red and The Black. ციტირების თარიღი: 5 February 2016
3. ↑  Lubrich, Naomi (2015). *«Wie kleidet sich ein Künstler?», in: KulturPoetik 14:2, 2014, 182–204; Naomi Lubrich, Die Feder des Schriftstellers. Mode im Roman des französischen Realismus*.  Aisthesis,   გვ. 200.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წმინდა ლავრენტი**. |

მდინარე წმინდა ლავრენტის რუკა
**წმინდა ლავრენტი** (ფრანგ. fleuve Saint-Laurent, ინგლ. Saint Lawrence River) — მდინარე ჩრდილოეთ ამერიკაში. იგი ერთმანეთს აკავშირებს დიდ ტბებს და ატლანტის ოკეანეს. მდინარე წმინდა ლავრენტი შედის დიდი ტბების აუზის შემადგენლობაში. სათავეს იღებს ონტარიოს ტბიდან, შემდეგ მიედინება აშშ-ს შტატის, ნიუ-იორკის ტერიტორიებზე, გადაკვეთს აშშ-კანადის ოფიციალურ საზღვარს და გადადის კანადის ტერიტორიაზე, კანადის პროვინციებიდან წმინდა ლავრენტი გადაკვეთს: კვებეკს და ონტარიოს, საბოლოოდ კი მდინარე უერთდება წმინდა ლავრენტის ყურეს. მდინარის სათავეებთან ონტარიოს ტბაში მდებარეობს კუნძული ვოლფი.

მდინარის სანაპიროზე მრავალი დიდი ქალაქია გაშენებული: განანოქუე, ბროკვილი, მესენა, კორნვილი, მონრეალი, ტრუა-რივერი, მდინარის სათავეშია გაშენებული ერთ-ერთი დიდი ქალაქი კვებეკი. წმინდა ლავრენტის სიგრძე თავის შენაკადებთან ერთად შეადგენს 3 058 კილომეტრს, შენაკადების გარეშე — 1 197 კილომეტრს. ყველაზე დიდი შენაკადები, რომლებიც მას უერთდება არის ჩრდილოეთი, მესები — ჰიბინგით.

ამ მდინარის სანაპირო ზოლში ადამიანები ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან სახლობდნენ. ევროპელებიდან პირველად იგი აღმოაჩინა ფრანგმა ჟაკ კარტიემ, მან 1535-1541 წლებში პირველად გადაცურა იგი და სწორედ ჟაკ კარტიე ითვლება კანადის ერთ-ერთი პირველ აღმომჩენად. მოგვიანებით შეიქმნა ახალი სახელმწიფო ახალი საფრანგეთი, მისი სამხრეთის საზღვრები სწორედ მდინარეზე გადიოდა. მის სანაპიროებთან მრავალი ბრძოლა გამართულა, აქ იმართებოდა ბრძოლები ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის. მეორე მსოფლიო ომში 1942 წელს მდინარესთან გაიმართა ბრძოლა კრიგსმარინესა და აშშ-კანადას შორის. ამ ბრძოლაში აშშ-კანადამ გაიმარჯვა.

მდინარე წმინდა ლავრენტი, კვებეკსა (მარცხენა სანაპირო) და ლევისში (მარჯვენა სანაპირო).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა ლავრენტი (მდინარე)***

* Regional Geography of the St. Lawrence River
* Information about Juniper Island (Ontario) დაარქივებული 2009-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* St. Lawrence Parks Commission (Ontario) დაარქივებული 2004-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* Great Lakes St. Lawrence Seaway System
* Safe Passage: Aids to Navigation on the St. Lawrence დაარქივებული 2016-03-10 საიტზე Wayback Machine.  – Historical essay, illustrated with drawings and photographs
* Annotated Bibliography on St. Lawrence County and Northern New York region. დაარქივებული 2005-08-31 საიტზე Wayback Machine.
* "Save the River"
* International Saint Lawrence River Board of Control დაარქივებული 2013-07-23 საიტზე Wayback Machine.
* Saint Lawrence River from *The Canadian Encyclopedia* დაარქივებული 2011-12-29 საიტზე Wayback Machine.
* Saint Lawrence River Cam
* Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library
* Watch the Jacques Cousteau documentary, *St. Lawrence: Stairway to the Sea*
**მღვდელმოწამე ერმოლაოზი** (ბერძ. Ερμόλαος; გ. 305) — IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 8 აგვისტო (ძველი სტილით 26 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

მღვდელმოწამენი ერმოლაოზ, ერმიპე და ერმოკრატე, ნიკომიდიელნი ხუცესნი იმპერატორმა მაქსიმიანემ 303 წელს ნიკომიდიის ტაძარში ოცი ათასი ქრისტიანი ცოცხლად გამოწვა. ამ საშინელებას გადარჩენილი მამები ერმოლაოზი, ერმიპე და ერმოკრატე განკრძალულ ადგილებს აფარებდნენ თავს და არ წყვეტდნენ ქრისტიანობის ქადაგებას წარმართთა შორის. იმ სახლის წინ, სადაც ერმოლაოზი იმალებოდა, ხშირად მიმოდიოდა ხოლმე წარმართი ჭაბუკი პანტელეონი. პატიოსანმა მღვდელმა „ცნა სულითა, ვითარმედ ჭური რჩეული ყოფად არს იგი, ვითარცა პავლე მოციქული", ერთ დღეს გამოეგება მას, „დაისუა იგი გუერდითა მისა" და ჭეშმარიტი ღმერთი უქადაგა. „ნეტარმან პანტელეონ, ვითარცა ქუეყანამან რაჲ კეთილმან", შეიწყნარა „თესლი დათესული მას შინა" და სიხარულით აღსავსე დაბრუნდა შინ. ამიერიდან იგი ყოველდღე მიდიოდა ერმოლაოზ ხუცესთან და „დაიმტკიცებდა მისგან სწავლასა სარწმუნოებისასა". როცა დიდმოწამე პანტელეიმონი სამსჯავროზე წარადგინეს, მასთან ერთად შეიპყრეს მისი მოძღვარიც. წინა ღამეს ერმოლაოზს თავად უფალი იესო ქრისტე ეჩვენა და აუწყა, რომ ტანჯვისა და სიკვდილის დათმენა მოუწევდა მისი სახელისათვის. შემდეგ ერმიპე და ერმოკრატეც დაატუსაღეს. მტარვალებმა სამივე აღმსარებელს ქრისტეს უარყოფა, კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა და პანტელეიმონის გადაბირება მოსთხოვეს, მათ კი მტკიცედ მიუგეს: „ჩუენ ვევედრებით ღმერთსა, რაჲთა ჩუენ და იგი აღვესრულნეთ სახელისა მისისათუის, რამეთუ იგი არს სასოებაჲ ჩუენი". წარმართები წამებითა და მოკვდინებით ემუქრებოდნენ უფლის რჩეულებს. უეცრად მიწა საშინლად შეიძრა, საკერპოში ცრუღმერთების ქანდაკები ჩამოცვივდა და დაიმსხვრა. როცა ამის შესახებ იმპერატორს მოახსენეს, იგი საშინლად განრისხდა. 305 წელს მისი ბრძანებით პანტელეიმონი საპყრობილეში ჩააგდეს, ხუცესებს — ერმოლაოზს, ერმიპეს და ერმოკრატეს კი თავები მოჰკვეთეს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მღვდელმოწამენი ერმოლაოზ, ერმიპე და ერმოკრატე, ნიკომიდიელნი ხუცესნი (+დაახლ. 305) – orthodoxy.ge
**წმინდა ემილიანე** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 18 ივლისი, ახალი სტილით - 31 ივლისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა მოწამე ემილიანე იმპერატორ იულიან განდგომილის (361-363) მეფობისას აღესრულა ქრისტესთვის. იულიანეს სურდა, წარმართული ღვთაებების კულტი აღედგინა იმპერიაში, ამიტომ ქვეყნის ყოველ კუთხეში დაგზავნა ბრძანება - ამოეხოცათ ყველა ქრისტიანი.

მდინარე დუნაის ნაპირას მდებარე ქალაქ დოროსტოლში, სადაც წმინდა ემილიანე ცხოვრობდა, მეფის წარჩინებული მოხელე კაპიტოლინი ჩავიდა იმპერატორის ბრძანების აღსასრულებლად.

წმინდა ემილიანე წარმართთა შესაკრებელში შევიდა, დაამსხვრია ცრუღმერთების ქანდაკები, დაამხო სამსხვერპლოები და მიიმალა. მალე წარმართებმა შეიტყვეს, რომ საკერპო დარბეული იყო და, გაავებულებმა, ამ დროს შორიახლოს შემთხვევით მიმავალ გლეხს დაუწყეს ცემა. წმინდა ემილიანეს შეებრალა უდანაშაულო გლეხი და საჯაროდ განაცხადა, კერპები მე დავამსხვრიეო. უღმრთოებმა იგი შეიპყრეს და მსაჯულ კაპიტოლინს მიჰგვარეს. კარისკაცის ბრძანებით ნეტარი სასტიკად გვემეს, შემდეგ კი დაწვა მიუსაჯეს. კოცონზე შეგდებული ემილიანე უვნებელი დარჩა. ირგვლივ სასეიროდ შეკრებილი ბევრი წარმართი კი ცეცხლის ალმა შემუსრა. ბოლოს, როდესაც შეშა ჩაიწვა, მარტვილიმა ლოცვით შეჰვედრა სული უფალს, ეს მოხდა 363 წელს. მოგვიანებით კონსტანტინოპოლში წმინდა ემილიანეს სახელობის ტაძარი ააგეს, სადაც გადაასვენეს კიდეც მისი უხრწნელი ნაწილები.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
**ხოსე მარია კალეხონ ბუენო** (ესპ. José María Callejón Bueno; 11 თებერვალი 1987, მოტრილი, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ნაპოლის" ნახევარმცველი/ დაიბადა 1987 წლის 11 თებერვალს, მოტრილში (გრანადა).

ადრეული წლები
-------------

კალეხონი, სანამ „რეალ მადრიდ-ც"-ში დაიწყება თამაშს, ესპანეთის 16- წლამდელთა ნაკრებში ასპარეზობდა. „რეალის" მესამე გუნდში 2006-07 წლებში მან 3 თამაში ჩაატარა. ერთი სეზონის შემდეგ კი „რეალ მადრიდ კასტილიაში" განაგრძო თამაში. ესპანეთის 21- წლამდელთა ნაკრებში სადებიუტო მატჩი 2008 წლის 25 მარტს ჰქონდა, სადაც ყაზახ თანატოლებს გოლი გაუტანა. 2007-08 წლებში, როდესაც „კასტილიას" ღირსებას იცავდა, ის „სეგუნდა ბ-ს" საუკეთესო ბომბარდირი გახდა 21 გატანილი გოლით

„რეალმა" კალეხონი „ესპანიოლში" 2008 წლის ზაფხულში გაასხვისა. პრიმერას პირველ დივიზიონში ესპანელმა სადებიუტო მატჩი 3 სექტემბერს „ხეტაფეს" წინააღმდეგ ჩაატარა. თავდაპირველად, კალეხონი ფორვარდის პოზიციაზე თამაშობდა, მაგრამ სისწრაფისა და მოხერხებულობის ხარჯზე, მას შედარებით უკან, ნახევარდაცვაში მიუჩინეს ადგილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ხოსე კალეხონი"** ვიკისაწყობში.
* Napoli official profile დაარქივებული 2015-02-03 საიტზე Wayback Machine. (იტალიური)
**ხოსე ენრიკე ვარელა** (ესპ. José Enrique Varela; 17 აპრილი, 1891 — 24 მარტი, 1951), იყო ესპანელი სამხედრო მოღვაწე და მნიშვნელოვანი ფიგურა ესპანეთის სამოქალაქო ომში.

კოლონიური ომის პერიოდი
----------------------

დაიბადა სერჟანტის ოჯახში. 1909 წელს იგი მოეწყო ზუსტად იმავე პოლკში, სადაც მამამისი მსახურობდა, აქვე მან მიიღო სერჟანტის წოდება. 1912-1915 წლებში იგი მსახურობდა ფეხოსანთა სასწავლებელში, სადაც მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება და დაიწყო მსახურობა მელილიის მსროლელ ნაწილში. რამდენიმეჯერ მონაწილეობა მიიღო ადგილობრივ ტომებთან შეტაკებებში. ბრძოლებში თავის გამოჩენისათვის ორჯერ დააჯილდოეს "სან-ფერნანდოს ჯვრით" (1920, 1921) და რამდენიმე საფეხურით მაღლა ავიდა წოდებებით. 1926 წლის თებერვალში გახდა ვიცე-პოლკოვნიკი, მამაცობისათვის დააჯილდოვეს საომარი მედალით და გაგზავნეს სამსახუროდ სეუტაში (მაროკო). კოლონიური ომის დამთავრების შემდეგ გახდა პოლკოვნიკი (1929), იგი იდგა თავის იმ თანამებრძოლებზე მაღლა, რომელთაც მასზე ადრე დაამთავრე სამხედრო სასწავლებელი.

კარლისტი
--------

 მთავარი სტატია: კარლიზმი.
1931 წელს მონარქიის დამხობის შემდეგ ვარელამ, ცნობილი როგორც მონარქიის ქომაგი (ესპანეთის მონარქისტების კონსერვატიული ნაწილის — კარლისტების მხარდაჭერასთან ერთად) გადასროლილ იქნა რეზერვში. შემდგომ წელს მონაწილეობდა გენერალ ხოსე სანხურხოს შეთანხმებაში, რომლის წარუმატებლობის შემდეგაც იგი პატიმრობაში იმყოფებოდა სევილიაში და გვადალახარაში. გათავისუფლებიშ შემდეგ შეუერთდა კარლისტებს და გადასცა მათ საომარი ერთეულები - "რაკეტები", მძლავრი ორგანიზაცია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა 1936-1939 წლების სამოქალაქო ომში. 1936 წლის ზაფხულში იყო შეიარაღებული აჯანყების ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე. 1936 წლის აპრილში დაპატიმრებულ და დამწყვდეულ იქნა რესპუბლიკელების მიერ კადისის ციხეში.

სამოქალაქო ომი
--------------

 მთავარი სტატია: ესპანეთის სამოქალაქო ომი.
**ცხნარის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფელ წყნარ აბანოში, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირას, ხეობაში. ეკლესიის სამხრეთის კარიბჭეზე არსებული ასომთავრული წარწერის მიხედვით იგი XIII საუკუნეშია აგებული. 

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ნაგებია ადგილობრივი სწორად ნათალი ქვით, აქტიურადაა გამოყენებული აგრეთვე შირიმის ქვაც. ამჟამად ტაძარი ძალიან დაზიანებულია. ჩამონგრეულია კამარები. მინაშენის ბალავარის ქვაზე გამოსახულია ჯვარი. უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ ზემოთაღნიშნული ბალავარის ქვა და კარიბჭე, გაცილებით ძველია ვიდრე თვითონ ტაძარი. ტაძარში შესასვლელი სამხრეთის მხრიდან არის. მხატვრულადაა გაფორმებული კარიბჭე. მასზედ გამოსახულია საკმაოდ მოზრდილი ბოლნური ტიპის წრეში ჩასმული ჯვარი და როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ ასომთავრული ლაპიდარული წარწერა. კარიბჭე გარედან არქიტრავულია, შიდა მხრიდან თაღოვანი. მის აღმოსავლეთით სვეტზე კიდევ ერთი ასომთავრული წარწერაა. რაც შეეხება ტაძრის ინტერიერს იგი საკმაოდ საინტერესოა. ინტერიერი მხატვრულად არის გაფორმებული, გაფორმებულია პილასტრები, რომელიც გამოყოფს საკურთხეველს. ინტერიერის მხატვრული გაფორმების მიუხედავად ტაძარი შელესილი ყოფილა. დღეისათვის მოხატულობის კვალი აღარ შეიმჩნევა.

ცხნარის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

წარწერები
---------

წარწერებს დევი ბერძენიშვილი შემდეგნაირად კითხულობს: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „სახელითა ღმრთისაჲთა ესე ეკლესიაჲ დავით[ის] მეფობასა ვაჰრამის პატრონობასა [ვაშენეთ] ყოველმან და წელიწდამდის ბალავარი დავსვით." |
|  |  |

 ნახევარწრეში, ბოლნური მედალიონის ორივე მხარეს 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ქრისტე შეიწყალე ამი[ს] მოქმედი." |
|  |  |

 ბალავრის ქვის ზევით, მარცხნივ ერთ სტრიქონად: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ქრისტე შეიწყალე ჩნდრტჲ." |
|  |  |

 ამ წარწერის ქვევით, ჰორიზონტალური ლილვის დაბლა ერთსტრიქონიანი ხუცური წარწერაა ამოკაწრული, სადაც განირჩევა სიტყვები 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „გა[ნა]ხლებულ იყო ესე კ[არი]..." |
|  |  |

კარიბჭის აღმოსავლეთით მეორე პილასტრზე კიდევ ერთი წარწერაა, სადაც ვინმე ძმები კოჟოლისძენი მოიხსენიებიან, რომელთაც აღუმართავთ ამ ადგილას ჯვარი. სტილისტურად ეს წარწერა შეიძლება X საუკუნეს მიეკუთვნებოდეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცხნარის ეკლესია
* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7294

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ჯვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ღრომში, ჯვარეთის სასაფლაოზე. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნალისებრი ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხეველს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

საკურთხევლის წინ ქვის კანკელია. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. მისი საბრჯენი თაღი პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის თაღოვანი და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ინტერიერი შელესილია. იატაკი მიწაყრილია. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. აღმოსავლეთი სარკმლის სათაურის ქვა შირიმისაა. ქვაზე ამოკვეთილია შეისრული თაღი. სამხრეთი ფასადი თითქმის პერანგშემოცლილია. დასავლეთი ფასადის ზედა კუთ-ხეები ჩამონგრეულია. დაზიანებულია ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლებიც. საბურავი მოშლილია. ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 152-153
**ჯია მარი კარანჯი** (ინგლ. Gia Marie Carangi; დ. 29 იანვარი, 1960, ფილადელფია, პენსილვანია, აშშ — გ. 18 ნოემბერი, 1986, იქვე) — ამერიკელი ფოტომოდელი, ითვლება ერთ-ერთ პირველ სუპერმოდელად.

იყო 1980-იანი წლების სუპერმოდელების კლაუდია შიფერისა და სინდი კროუფორდის წინამორბედი. კარანჯი არაერთხელ ხდებოდა ისეთი მოდური ჟურნალების ყდებზე, როგორებიცაა ამერიკული „Vogue", 1979 აპრილი; ფრანგული „Vogue", 1979 აპრილი; ამერიკული „Vogue", 1980 აგვისტო; პარიზის „Vogue", 1980 აგვისტო; იტალიური „Vogue", 1981 იანვარი; „Cosmopolitan"-ის რამდენიმე ყდა 1979–1982 წლებში.

ის იყო ერთ-ერთი პირველი ცნობილი ამერიკელი ქალი, რომლის გარდაცვალების მიზეზად დასახელდა შიდსი. 26 წლის ჯია კარანჯი გარდაიცვალა მშობლიურ ქალაქში 1986 წლის 18 ნოემბერს შიდსთან მძიმე ბრძოლის შემდეგ.

დიდი წვლილი შეიტანა მაღალ მოდაში. ჯია იყო ერთ-ერთი პირველი შავგრემანვი მოდელი, რომელიც მოდური ჟურნალების ყდებზე გამოჩნდა. პრესამ სინდი კროუფორდის, მსგავსების გამო, ზედმეტსახელად „Baby Gia" დაარქვა. ჯია კარანჯის ისტორია საფუძვლად დაედო ბიოგრაფიულ ფილმს „ჯია", რომელშიც მთავარ როლს ანჯელინა ჯოლი ასრულებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯია კარანჯი საიტზე Curlie
* ჯია კარანჯი Fashion Model Directory-ზე
* 

* ჯია კარანჯი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ტევტონური ქვეყნები 1466 წელს.
**ცამეტწლიანი ომი** — ომი ტევტონთა ორდენსა და პოლონეთის სამეფოს შორის. დაიწყო 1454 წლის თებერვალში ორდენის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყებით, რომელიც მოამზადა პრუსიის კავშირმა (დაარსდა 1440 წელს. აერთიანებდა ოპოზიციურად განწყობილ ქალაქებს, პომორიეს და პრუსიის რაინდთა დაბალ ფენას). პოლონეთის მეფე კაზიმეჟ IV-მ ორდენის მიწები 1454 წლის მარტში პოლონეთის კუთვნილებად გამოაცხადა. პოლონეთის შლიახტის ლაშქარი ორდენის სამფლობელოებში შევიდა, მაგრამ 1454 წლის სექტემბერში ხოინიცესთან დამარცხდა. ომი გაჭიანურდა, ორდენს დაეხმარნენ ბრანდებურგისა და სხვა გერმანული სამთავროები. ცამეტწლიანი ომის ბედი ფაქტობრივად გადაწყვიტა 1462 წლის ჟარნოვეცთან ბრძოლაში პოლონელთა გამარჯვებამ. ომი დამთავრდა ტორუნის ზავით 1466 წელს, რომლითაც პოლონეთის სამეფომ კვლავ მოიპოვა ბალტიის ზღვაზე გასასვლელი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 185.
* Marian Biskup, *Wojna trzynastoletnia*, Gdańsk 1965

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photocopy of the request of the Prussian Confederation for Polish protection დაარქივებული 2009-11-23 საიტზე Wayback Machine.  (პოლონური)
**ცხნარი** — ისტორიული სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარე ხრამის მარცხენა მხარეს, ახლანდელი სოფ. ფიტარეთის (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) დასავლეთით დაახლოებით 3 კმ-ზე.

წყაროებში პირველად იხსენიება XVI საუკუნეში. ისტორიულ ცხნარის მიდამოებში რამდენიმე ძეგლია: სამხრეთ-დასავლეთით, გორაკზე, ციხის ნანგრევებია. ნასოფლარის განაპირას შემორჩენილია დარბაზული ტიპის ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან გვიანდელი პერიოდის მინაშენი აქვს. ეკლესია მოჩუქურთმებულია. აქვს ორი წარწერა. ერთის მიხედვით, იგი სოფლის მოსახლეობას აუგია მეფე დავით VII *ულუსა* და ფეოდალ ვარამ გაგელის დროს (XIII ს.). მეორე, ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში ჩაყოლებული ქვაჯვრის ასომთავრული წარწერის თანახმად, ჯვარი აღმართულია კოჟოლის ძეთა მიერ (ფაქტი უნდა მიუთითებდეს, რომ XII საუკუნემდე აქ სხვა ტაძარი იდგა).

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 255.
* *ბერძენიშვილი დ.* წარწერები სოფ. ცხნარიდან, «ძეგლის მეგობარი», 1977, № 43-44;
* *ლორთქიფანიძე ი.* ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1-2, ტფ. 1935;
აღმოსავლეთის ფასადი
**წუნარი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ნიმუში, XIV საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია სოფ. წუნარში (ახლანდელი სოფ. ხეთაგუროვი, ქურთის მუნიციპალიტეტი). ნაგებია მუქი ყავისფერი გათლილი ქვით, გარედან მოპირკეთებულია რუხი ჩოფურა ქვაფიქალით, შიგნიდან შეთეთრებულია. ფასადების მორთულობა ძუნწია. ეკლესიის დაბალ, ფართო კორპუსზე აღმართულია მაღალი გუმბათის ყელი. გუმბათი სიმეტრიულია. შიგნით იგი დაყრდნობილია ორ თავისუფლად მდგარ ბოძსა და საკურთხევლის აფსიდის კუთხეებზე. გუმბათის ყელისა და ფასადების სარკმლები ვიწროა, ამიტომ ეკლესია ბნელია. გუმბათის სარკმლები ათია, ისინი დაღარულ ჩარჩოებშია ჩასმული, სარკმლებს შორის ჩასმულია ამობურცული კუშტულები. დასავლეთის კარის თავში ამოკვეთილია ჯვარი, რომლის ქვეშ მოთავსებულია 12-სხივიანი როზეტი. აღმოსავლეთის ფასადზე ორი ღრმა ნიშია. სამხრეთი კედელი აღდგენილია და ზედვეა დატანილი განახლების თარიღი — 1887 წელი. გუმბათი გადახურულია ქვაფიქალით. ეკლესიას გალავანი ჰქონია, რომლის შიგნით მრავალი სათავსოს ნანგრევია.

წუნარის ეკლესია აგებულია საქართველოს ძნელბედობის დროს, მონღოლთა ბატონობის ხანაში. ამ პერიოდში საქართველოში ძეგლები ნაკლებად შენდებოდა და შიდა ქართლში დიდი გუმბათოვანი ტაძრის აგება თავისთავად მნიშვნელოვანი მოვლენაა.

ლიტერატურა
----------

* *Меписашвили Р. С.*, *Цинцадзе В. Г.* Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии — Шида-Картли. — Тб. 1975.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *მეფისაშვილი ტ. ცინცაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 351.
2. 1 2 3  *გვასალია ჯ.*, ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება", 1989. — გვ. 12–13, ISBN 5-520-00154-5.
**წმინდა ელიკონიდა** (გ. 244) — მართლმადიდებელი ეკლესიის ქალი წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 28 მაისი, ახალი სტილით - 10 ივნისი.

ცხოვრება
--------

წმინდა მოწამე ელიკონიდა ცხოვრობდა ქალაქ თესალონიკში III საუკუნეში. ქრისტიანთა დევნის დროს წმინდანი კორინთოში ჩავიდა და წარმართთა შორის ქრისტიანობის ქადაგება დაიწყო, რისთვისაც შეიპყრეს და ქალაქის მმართველ პერინიუსს მიჰგვარეს. წმინდა აღმსარებელი სასტიკად ცემეს და გახურებულ ღუმელში ჩააგდეს, მაგრამ ცეცხლიდან უვნებელი გამოვიდა. მმართველმა ჯადოქრობა დასწამა წმინდანს და კვლავ სატანჯველად გადასცა ჯალათებს, შემდეგ ბრძანა, შეეწყვიტათ წამება და ელიკონიდას პატივსა და ქურუმების წოდებას დაჰპირდა, თუ კერპთაყვანისცემის რიტუალს აღასრულებდა. მოულოდნელად წმინდანი დათანხმდა. გახარებულმა ქურუმებმა და ხალხმა ყიჟინით წაიყვანეს მოწამე სამსხვერპლოში და მისივე თხოვნით მარტო დატოვეს. ღვთის ნებით ელიკონიდა უეცრად გოლიათური ძალით აღივსო და ყველა კერპი დალეწა. შეძრწუნებულმა ქურუმებმა მისი სიკვდილით დასჯა მოითხოვეს. სასჯელის მოლოდინში საპყრობილეში გამომწყვდეულ წმინდა აღმსარებელს მაცხოვარი გამოეცხადა წმინდა მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზების თანხლებით და წყლულებისაგან განკურნა. ხუთი დღის შემდეგ ელიკონიდასთან სამი დამშეული ლომი შეუშვეს, მაგრამ მხეცები მორჩილად მიუახლოვდნენ მას და ფეხები აულოკეს. გამხეცებული წარმართთა ბრბო მოითხოვდა, მოეკვდინებინათ წმინდანი. ლომები გამოცვივდნენ საკნიდან და ხალხს დაერივნენ. პერინიუსის ბრძანებით წმინდანს თავი მოჰკვეთეს. ეს მოხდა 244 წელს. ქრისტიანებმა პატივით დაკრძალეს მოწამის ნეშტი.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
წყალგადასაშვები
**წყალგადასაშვები** — ზღუდე, იგივე ზღურბლი, რომელზეც გადაისხმება წყლის ნაკადი. ჰიდროტექნიკაში წყალგადასაშვებს უწოდებენ ისეთ წყალსაგდებს, რომლის თხემზე წყალი თავისუფლად გადადის. ზღურბლის ფორმის მიხედვით წყალგადასაშვები სამგვარია. არსებობს საფეხურებიანი წყალგადასაშვები, რომელიც არხთან ერთად გამოიყებებოდა დაახლოებით 3000 წელი. ბოლო დროს ხელახლა გაღვივდა ინტერესი საფეხურებიანი წყალგადასაშვების მიმართ. პრაქტიკული პროფილის წყალგადასაშვები შეიძლება იყოს ვაკუუმური ან არავაკუუმური.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალსაგდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წყალგადასაშვები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

* წყალგადასაშვები — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 354.

სქოლიო
------

1. ↑  H. Chanson (2001-2002). Historical Development of Stepped Cascades for the Dissipation of Hydraulic Energy. Transactions of the Newcomen Society, Vol. 71, No. 2, pp. 295-318.
ხოტევის ციხე
**ხოტევის ციხე** – ციხესიმაგრე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოტევში, სავარაუდოდ აგებული უნდა იყოს XVII საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში. ციხე ამჟამად ნაწილობრივ დანგრეულია. შემორჩენილ ნაწილს აქვს სათოფურები.

სახელწოდება
-----------

ხოტევის სახელწოდების შესახებ ლეგენდა მოგვითხრობს: თითქოს იმერეთის ერთ მეფეს გადმოუსახლებია აქ თავადი წულუკიძეები, რომელთაც ციხე აუშენებიათ, როდესაც ციხის მშენებლობა დაუმთავრებიათ, სწორედ იმ დროს გზად გაუვლია მეფეს: იგი ციხეში შესულა და თავადებისათვის უკითხავს: „**ხო ტევი**ხართ ამ ციხეშიო?" ამის შემდეგ დაურქმევიათ თავადებს ამ ციხისათვის ხოტევის ციხე, შემდეგ ეს სახელი მთელს სოფელზე გავრცელებულა.

ისტორია
-------

ციხეს გარს ერტყა გალავანი და ორსართულიანი იყო. ხოტევის ციხე ძალზედ მტკიცე და ძნელად ასაღები ყოფილა. ხოტევის ციხეს ვახუშტი ბაგრატიონი იხსენიებს სოფელ ხოტევის აღწერისას: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ხოტევის წყლის დასავლით, არ ხოტევი და ციხე დიდი, დიდ-შენი." |
|  |  |

მას მოიხსენიებს ასევე გერმანელი მეცნიერი, მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი. მისი სიტყვით ხოტევის ციხე მეფემ გადასცა თავად წულუკიძეს, მაგრამ რომელმა მეფემ და როდის, ამის შესახებ მეცნიერი არაფერს გვეუბნება. მისივე ცნობით ციხის ქვემოთ არის გაუვალი ტბა.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხოტევის ციხე***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. XI, თბ. 1987. — გვ. 503.
* დავით კაციტაძე, სოფელ ხოტევის ისტორიიდან, ძეგლის მეგობარი, 62, თბ. 1983 წ. გვ. 55-59
**ხოხბისებრნი** (ლათ. Phasianidae) — ფრინველთა ოჯახი ქათმისნაირთა რიგისა. რამდენიმე სახეობის მამლებს გალოზე ბასრი დეზები აქვს, თითებზე არ აქვთ რქოსანი ფოჩები. ხოხბისებრნს მიეკუთვნება მწყერი, გნოლი, დურაჯი, შურთხი, გარეული ქათამი, ხოხობი, არგუსი, ფარშავანგი, როჭო და სხვ; მთლიანობაში — 180-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, ამერიკაში (პოლარული მხარეების გარდა), აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება კავკასიური როჭო, დურაჯი, გნოლი, კასპიური შურთხი, კავკასიური შურთხი, ხოხობი, კაკაბი და მწყერი. ბინადრობენ სტეპებში, ველებზე, კლდეებს შორის, ბუჩქნარებში და ტყეებში, როგორც ვაკეზე, ასევე მთაში. ცხოვრობენ მკვიდრად ან მომთაბარეობენ და, გამონაკლისის სახით (მწყერი) გადამფრენები არიან. ბუდობენ მიწაზე; გამონაკლისია ტრაგოპანი, რომელიც ტყეებში ცხოვრობს და ხეებზე ბუდობს, იკავებს ყვავისა და სხვა ფრინველების ძველ ბუდეებს. დებენ 2–20 კვერცხს. კროხობს და ბარტყებზე ზრუნავს ან მხოლოდ დედალი, ანდა ორივე მშობელი. იკვებებიან მცენარეული (ყლორტები, თესლები, ბოლქვები) და ცხოველური (მწერები და სხვა უხერხემლოები) საკვებით. მრავალი ხოხბისებრი ნადირობის ობიექტია. გარეულმა ქათმებმა დასაბამი მისცეს შინაურ ქათამს, ფარშავანგები მოიშინაურეს, ხოხბებს ზრდიან სამონადირეო მეურნეობებში, მწყრებს — სპეციალურ ფერმებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხოხბისებრნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Phasianidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 443.
ცხოველსმყოფელი წყარო
**ცხოველმყოფელი წყარო** — ხატი, რომელიც სასწაულთმოქმედ წყაროზე აგებულ ღვთისმშობლის ტაძრის პატივსაცემად დაიწერა. ღვთისმშობლის ტაძრის განახლების მოძრავი საეკლესიო დღესასწაული, რომელიც აღდგომის პირველი კვირის პარასკევს აღინიშნება. გადმოცემის თანახმად დაარსებულია ლეონ I-ის მიერ, V საუკუნეში.

კონსტანტინეპოლის ახლოს ღვთისმშობლის სახელზე გაშენებული იყო ჭადრების ხეივანი და საუცხოო წყარო ამოდიოდა. ამ წყაროსთან მრავალგვარი სნეულებით შეპყრობილი ადამიანები განიკურნებოდნენ, მაგრამ დროთა განმავლობაში ეს ადგილი გაუბადურდა.

ერთხელ აქ მხედარმა ლეონ მარკელაოსმა, მოინდომა წყალი ეპოვა დამაშვრალი ბრმა მწირისთვის, რომელიც ამ მიდამოებში შეხვდა გზად. მას წყლის ძებნაში სასწაულებრივად ესმა ხმა, რომელმაც მიასწავლა წყარო. მითითების მიხედვით ლეონმა წყალი ბრმას თვალებზე სცხო, მოხუცს მხედველობა დაუბრუნდა. ეს ამბავი 450 წლის 4 აპრილს მოხდა. სწორდ მაშინ დაიწერა ეს ხატიც. მას შემდგომ რაც ლეონი იმპერატორი გახდა (455— 473) იმ ადგილას სადაც წყარო მოდიოდა ააშენა ეკლესია რომელსაც ცხოველსმყოფელი წყარო დაარქვა. მასშემდეგ ამ ტაძარმა რამდენიმეჯერ იცვალა სახე თუმცა მას შემდეგ რაც კონსტანტინეპოლი დაეცა ეს ტაძარიც განადგურდა.და მხოლოდ 1834—1835 წლებში ცხოველსმყოფელ წყაროზე კვლავ აღადგინეს ტაძარი. ცხოველსმყოფელი წყაროს" ხატის ერთ-ერთი ასლი, საროვოს უდაბნოში განდიდდა. მის წინაშე ლოცულობდა წმ. სერაფიმე საროველი.

ამ ხატის იკონოგრაფია უკავშირდება ძველი ბიზანტიური ხატის ნიკოპეია კირიოტისა (გამარჯვების მომტანი) ტიპს. თავდაპირველად ცხოველმყოფელი წყაროს ხატის ასლები ვრცელდებოდა წყაროს გარეშე. შემდგომ გამოსახულებაში გამოჩნდა ფიალა ხოლო მოგვიანებით კი ამ სახელწოდების ხატში გაჩნდა მცირე აუზი. თავად ნიკოპეია კირიოტისა ღვთისმშობლის ხატი თავდაპირველად წარმოდგება „Знамению" ხატისაგან.

* რუსული ხატი, XVII საუკ.რუსული ხატი, XVII საუკ.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ცხოველმყოფელი წყარო"** ვიკისაწყობში.
**ხოხაანთ კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

მდინარეების ხოხაანთ წყლისა და ჭურთულას შესაყართან, ციცაბოზე აღმართული კოშკი ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ძეგლი განეკუთვნება ზურგიან კოშკთა ტიპს. ზურგის სისქე 2,2 მეტრია. დღესდღეობით კოშკის 7 სართულის დონე იკითხება. საინტერესოა სართულშუა გადახურვა — კედლების წყობაში პერიმეტრზე კონსოლისებურად ჩატანებული ქვები ისეა ერთმანეთზე დაწყობილი, რომ იქმნება ფილების მშრალი გადახურვა. ასეთი გადახურვა შემორჩა ერთ-ერთ დონეზე, მის ზევით იგივე ჩანს ჭრილში. შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთ სწორხაზოვან კედელშია. იგი ძალიან მაღლაა გაჭრილი. წინ მიდგმული ჰქონდა სუბსტრუქცია, რომლის მხოლოდ ერთი კედელიღა შემორჩა. კოშკი საკმაოდ საინტერესოა და საჭიროებს ყურადღებას. ამჟამად ძეგლი არასახარბიელო მდგომარეობაშია. სწორედ მისი უკიდურესად ავარიული მდგომარეობის გამო ვერ მოხერხდა დეტალური აღწერა-აზომვა. შენობა შუაზეა გადახსნილი. შემორჩა მხოლოდ ერთი კედელი. მთელი ფერდი მოფენილია სამშენებლო მასალითა და ნაგებობის ნანგრევებით.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 60
**ცხოველები**, *ცხოველური ორგანიზმები* (ლათ. Animalia) — ცოცხალ არსებათა ერთ-ერთი ძირითადი სამეფო (მეორე სამეფო მცენარეებია). ცხოველები ჰეტეროტროფული ორგანიზმებია. უმარტივესების ზოგი სახეობა (ევგლენა) იკვებება როგორც ჰეტეროტროფულად, ისე ავტოტროფულად. თანამედროვე ეპოქაში ცხოვრობს 1,5-იდან 2 მლნ-მდე სახეობის ცხოველი (მეცნიერთა ვარაუდით ეს რიცხვი შეიძლება 10 მილიონს აღწევდეს), მ. შ. 1 მლნ-ზე მეტი ფეხსახსხრიანებია. სხვადასხვა სისტემატიკოსი ცხოველებს განსხვავებული რაოდენობის ტიპებად ყოფს. უფრო მეტად მიღებულია შემდეგი ტიპები: უმარტივესები (ზოგი ამ ტიპს 5 ტიპად ყოფს), ღრუბელები, ნაწლავღრუიანები, ბრტყელი ჭიები, ნემერტინები, მრგვალი ჭიები, თავეკლიანი ჭიები, რგოლოვანი ჭიები, ფეხსახსრიანები, ხავსელები, მხარფეხიანები, რბილტანიანები, კანეკლიანები, პოგონოფორები, ჯაგარყბიანები, ნელამავალნი, ნახევრადქორდიანები და ქორდიანები. ცხოველებს შეისწავლის ზოოლოგია და მრავალი სპეციალური ზოოლოგიური დისციპლინა: პროტისტოლოგია, ენტომოლოგია, იქთიოლოგია, ჰერპეტოლოგია, ორნითოლოგია, თერიოლოგია, მალაკოლოგია და სხვა.

მნიშვნელობა
-----------

ცხოველებს დიდი მნიშვნელობა აქვს ადამიანის ცხოვრებაში. მათ იყენებენ საკვებად, გამწევ ძალად, სამრეწველო ნედლეულად და სხვა. ზოგ ცხოველს ზიანი მოაქვს სახალხო მეურნეობის ამა თუ იმ დარგისათვის. განსაკუთრებით აღნიშვნის ღირსია მათი როლი გარემოს იმ სახით შენარჩუნებაში როგორითაც იგი დღეისათვის მოგვეპოვება. ამ მნიშვნელობას მოსახლეობის დიდი ნაწილი ვერ აცნობიერებს და სწორედ ესაა მთავარი მიზეზი იმ პრობლემებისა რომელთა წინაშეც დგას ცხოველთა სამყარო. მრავალი სახეობა დაუზოგავი განადგურების და ბუნებრივ პროცესებში არასწორი ჩარევის გამო მოისპო ან მოსპობის საფრთხის წინაშე დგას. ამჟამად ქმედითი ღონისძიებები ტარდება ცხოველთა სახეობრივი რაოდენობის რეგულირებისათვის, დაცვისათვის, აღწარმოებისათვის (გამოცემულია კანონები, დაარსებულია ნაკრძალები, აღკვეთილები, შემოღებულია „წითელი წიგნი" და სხვა.). თუმცა შედეგების მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, აღმოჩნდება რომ ცხოველური სამყაროს დეგრადაციის პროგრესირება გეომეტრიულ პროგრესირებას უახლოვდება. არსებობს მოსაზრება, რომ ბუნების გადაგვარების პროცესი რომელიც ასეთი აშკარაა, წარმოადგენს ევოლუციური განვითარების ერთ-ერთ ეტაპს და შესაბამისად სახეობათა თუ მთლიანად ეკოსისტემათა გაქრობა არაა ნიშანი იმისა რომ საფრთხე მთლიანად ცოცხალ ბუნებას ემუქრება. თუმცა სანამ ასეთი ვარაუდები თეორიის სახეს არ მიიღებს (თუმცა შეიძლება არც არასოდეს მოხდეს), მანამდე კაცობრიობა დიდ რისკზე მიდის. ამდენად თითოეული ადამიანი ვალდებულია გაუფრთხილდეს და დაიცვას ცოცხალი ბუნება.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 255.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------


|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ცხოველები
 | ***პორტალი ცხოველები*** |



|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ზოოლოგია
 | ***პორტალი ზოოლოგია*** |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცხოველები***

* ხეები
* ცხოველთა მრავალფეროვნება
* ARKive დაარქივებული 2016-04-26 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links - გადაშენების პირას მყოფი ცხოველები, მსოფლიო მასშტაბით
* სამეცნიერო ამერიკული ჟურნალი.
**ცხინვალის ამაღლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ცხინვალის აღმოსავლეთ განაპირას. აგებულია XVI - XVII საუკუნეებში. 

ეკლესია რიყის ქვით და ქართული აგურითაა აშენებული. იგი დარბაზულია. ინ-ტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა, ცენტრში თაღოვანი სარკმლით. აბსიდას კუთხეებში თაღოვანი ნიშები აქვს. კონქი სფერული ფორმისაა.
გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში განიერი, თაღოვანი სარკმლებია, ამ კედ-ლების ცენტრებში პილასტრებია. მათზე გადადის განიერი თაღი, რომელიც იჭერს ცილინდრულ კამარას. დასავლეთი კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში თაღოვანი სარკმელია.

ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. იგი გარედან თაღოვანია. შიგნიდან კარები არქიტრავული იყო, მაგრამ არქიტრავი ჩამოვარდნი-ლია. შიდა კედლები შელესილია.
აღმოსავლეთი ფასადის სარკმლის თავზე აგურის წყობაში ჩაძირული, გოლგოთის ჯვარია გამოსახული. ეკლესიას გარს უვლის აგურის სამი ზოლისგან შემდგარი ლა-ვგარდანი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადების კუთხეებში ორ-ორი პილასტრია, სამხრეთისა და ჩრდილოეთისაზე სამ-სამი.

ფასადები ნაშენია რიყის ქვით, აგურის წყობის მონაცვლეობით. დასავლეთ ფას-ადს კეხზე დადგმული აქვს აგურის მცირე სამრეკლო.
კამარა და დასავლეთი კედელი დამსკდარია. ჩამოდის წყალი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 221-222
**ჰოჯალი** (აზერ. Xocalı; გერმ. Chodschali) — ტრაგედია მოხდა 1992 წლის 25-26 თებერვალს (26 თებერვლის წინა ღამეს), როდესაც სომხური შეიარაღებული ფორმირებების მიერ განხორციელდა თავდასხმა აზერბაიჯანის ქალაქ ხოჯალის მშვიდობიან მოსახლეობაზე. ძეგლის ავტორებია - აზერბაიჯანელი მხატვრები აკიფ ასკეროვი, ალი იბადულაევი და სალხაბ მამედოვი. მონუმენტის აგების ინიციატორად და თანაავტორად გამოვიდა ბერლინში მაცხოვრებელი აზერბაიჯანელი მხატვარი და მოქანდაკე იბრაჰიმ ახრარი.

მოქანდაკე სალხაბ მამედოვის თქმით, ძეგლის პროექტის იდეა ეკუთვნის ოთხივე ავტორს.

გერმანიაში მაცხოვრებელი იბრაჰიმ ახრარის (მონუმენტის ერთ-ერთი თანაავტორის) თანამოღვაწეების, მათ შორის მთავრობის წევრების წყალობით, ასევე აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს მხარდაჭერით დაიწყო მსხვერპლთა ხსოვნის უკვდავყოფა. კომპოზიცია წარმოადგენს სამი ადამიანის - მამის, დედისა და შვილის გამოსახულებას.

ძეგლის გახსნა შედგა 2011 წლის 30 მაის

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Enthüllung einer Skulptur im Lesegarten der Gottfried-Benn-Bibliothek (გერმანული)
* ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტის მსხვერპლთა ძეგლი

1. ↑  ხოჯალის ოკუპაციიდან 20 წელი სრულდება.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2019-05-04.
2. ↑  აზერბაიჯანის საგარეო უწყება: ახლა საფრანგეთი ვალდებულია ხოჯალის გენოციდიც აღიაროს
**ჯაბრაილ აზადალიევი აბდულალი ოღლუ** (აზერ. Azadəliyev Cəbrayıl Əb­­­­­dü­ləli oğlu) (დ. 29 ნოემბერი, 1935, მაჰმუდლუ, გაფანის რაიონი) — აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტის თანამშრომელი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ჯაბრაილ აზადელიევი დაიბადა 1935 წლის 29 ნოემბერს სომხეთის სსრ გაფანის რაიონის სოფელ მაჰმუდლუში. საშუალო განათლება მიიღო სოფელ გიღის სკოლაში, რომელც წარჩინებით დაამთავრა. სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ახლანდელი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) „გეოლოგიისა და გეოგრაფიის" ფაკულტეტზე. 

1959 წლის ივნისში აკადემიკოს მ.ა. გაშგაის პირადი ინიციატივით დაინიშნა აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტში (ამჟამად გეოლოგიისა და გეოფიზიკის ინსტიტუტი). 1961 წელს მუშაობდა სრულ ასპირანტად, შემდეგ უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, მოგვიანებით კი უფროსი მკვლევარად.

1986 წლიდან ხელმძღვანელობდა „მეტასომატიზმისა და მინერალიზაციის" განყოფილებას. 1967 წლიდან მუშაობს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მინერალური გეოლოგიის კათედრაზე. 1999 წლიდან არის კათედრის პროფესორი.

პროფესორი ჯაბრაი აზადალიევი 300-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* Azadəliyev Cəbrayıl – 80
**ჯაბარ გარიაღდიოღლუ** (აზერ. Cabbar Qaryağdıoğlu pronounced; დ. 31 მარტი, 1861, შუშა, ახლანდელი აზერბაიჯანი — გ. 20 აპრილი, 1944, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ხალხური მომღერალი (ხანანდა). ცნობილია, როგორც პირველი ხანანდა, რომელიც „მუღამებს" აზერბაიჯანულ ენაზე ასრულებდა. იგი ძირითადად მღეროდა აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებზე. იგი ფართოდ იყო ცნობილი როგორც ხანანდე, ისე კომპოზიტორი, რომელიც ხალხურ და საკუთარ მუსიკებს ასრულებდა. იყო ახალი ტექსტების, ტესნიფების ავტორი. მისმა სიმღერა "ბაქო" დიდი პოპულარობით სარგებლობდა 1930-1940-იან წლებში. ჯაბარ გარიაღდიოღლუ ცნობილი იყო კავკასიის საზღვრებს გარეთაც. მომღერლის ხელოვნებით აღფრთოვანებულნი იყვნენ: უზეირ ჰაჯიბეოვი და ფედორ შალიაპინი, სერგეი ესენინი და ბულბული, რეინგოლდ გლიერი.

ბიოგრაფია
---------

### ბავშვობა და ახალგაზრდობა

ჯაბარ გარიაღდიოღლუ დაიბადა 1961 წლის 31 მარტს სეიდლარის სამეზობლოში, შუშაში, ქსოვილისა და სხვა ნივთების მღებავთა ოჯახში. ჯაბარის მამას, მეშადის, სურდა რომ შვილისთვის საკუთარი პროფესია ესწავლებინა, თუმცა ეს ასე არ მოხდა. მისი ვაჟი მუდამ მუსიკოსობაზე ოცნებობდა და მამის საქმიანობა არასოდეს შეუწავლია. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში შუშას მკვიდრთა უმეტესობა ვაჭრობით და ხელნაკეთობების შექმნით იყო დაკავებული. მაგრამ ბევრი იყო რწმენის მსახურები. თავად მეშადი ისმაელი ძლიერ მორწმუნე იყო. იგი შვილებთან ერთად, მონაწილეობას იღებდა რელიგიურ ცერემონიებში. მამის გეგმების მიუხედავად, ჯაბარი მამის ხელსაქმეს არ არსულებდა; მან გადაწყვიტა მომღერალი გამხდარიყო. მისმა უფროსმა ძმამ, მოყვარულმა ხალხურმა მომღერალმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ახალგაზრდა ჯაბარის მუსიკისადმი სწრაფვაში. 1871-1876 წლებში გარიაღდიოღლუ ჩაირიცხა სკოლაში სადაც ვოკალური გაკვეთილები უტარდებოდა; აქ მან შეისწავლა მუსიკის თეორია და სპარსული ენა. ჯერ კიდევ თინეიჯერობის დროს, იგი მიიღეს ცნობილი მუსიკოსის, სადიგიანის ანსამბლში. 20 წლის ასაკამდე, იგი ძირითადად მშობლიურ ყარაბაღში მოღვაწეობდა (მღეროდა), მაგრამ მალე იგი სამხრეთ კავკასიის სხვა მხარეებში გახდა პოპულარული; მოგვიანებით ტურებს ირანსა და ცენტრალურ აზიაში ახორციელებდა.

გვიანი ცხოვრება
---------------

20 წლამდე ჯაბარ გარიაღდიოღლუ მხოლოდ შუშაში იყო ცნობილი, ხოლო შემდეგ პერიოდში იგი მშობლიური ქალაქის მიღმაც აღიარეს. იგი მიიწვიეს ბაქოში, განჯაში, შემახასა და აღდაში. იგი იყო პირველი ხანანდე, რომელიც „მუღამებს" თეატრალურ და საკონცერტო სცენებზე მღეროდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯაბარ გარიაღდიოღლუს ბიოგრაფია https://peoplepill.com/-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  (აზერბაიჯანული) Azerbaijani Mugham დაარქივებული 2018-12-04 საიტზე Wayback Machine.  by Sanubar Bagirova. *Azerbaijan.az*
3. ↑  ru:Богданов-Березовский, Валериан Михайлович