ამიტაბჰას ქანდაკება, მონღოლეთი, XVIII ს.
**ბუდა ამიტაბჰა** (სანსკ. अमिताभ *Amitābha*; ნიშნავს „უსაზღვრო სინათლე"; ჩინ. 阿彌陀佛(ტრ.) / 阿弥陀佛(გმ.), ფინინი: Āmítuó Fó; იაპონ. 阿弥陀如来 *ამიდა ნჲორაი*; კორ. 아미타불 *ამითა ბულ*; მონღ. ᠴᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠷᠡᠯᠲᠦ *Tsaglasi ügei gereltu*, Цаглашгүй гэрэлт *ცაგლაშგუი გერელთ*, Одбагмэд *ობდაგმედ*, Аминдаваа *ამინდავაა*, Аюуш *აჲუშ*, ტიბ: འོད་དཔག་མེད་ ვაილი od dpag med, Ö-pa-me ოპამე, ვიეტ: A-mi-đà Phật) ბუდიზმის წმინდა მიწის სექტის ყველაზე პატივსაცემი ფიგურაა. ითვლება, რომ ბევრ ღირსეულ თვისებას ფლობს: *დასავლეთ სამოთხეში* არსებობის უმაღლეს კანონს ხსნის და იფარებს ყველას, ვინც მას გულწრფელად მოუხმობს, მიუხედავად წარმომავლობისა და სტატუსისა.

*ამიტაბჰა* სიბრძნის ბუდათა შორის ყველაზე პოპულარული და ცნობილია. ვაჯრაიანაში ამიტაბჰა დჰიანი ბუდათა შორის ერთ-ერთია, რომლებიც წარმოიშობიან თავდაპირველ ადი-ბუდებიდან, ეს 5 ბუდა შეესაბამება ხუთ გონებრივ რეალობის ასპექტს და ხუთ სკანდჰას.

სწავლება
--------

გადმოცემის თანახმად, ამიტაბჰა ოდესღაც იყო მეფე, რომელიც ბუდისტური დჰარმის გაცნობისას ტახტიდან გადადგა, გახდა ბერი და დაირქვა **დჰარმაკარა** (სანსკ. धर्मकार Dharmakāra). გადაწყვიტა, ბუდა გამხდარიყო და დაუფლებოდა სამოთხეს, *უსაზღვრო სიხარულის მიწას*, რომელშიც ყველას შეეძლებოდა მომავალ ცხოვრებაში დაბადება, ვინც მის სახელს მოიხსენიებდა. ამიტომ ამიტაბჰამ დადო 48 აღთქმა, მე-18-სა და მე-19-ში დაპირდა, არ მიაღწიოს უმაღლეს გასხივოსნებას, სანამ ყოველ გონიერ არსებას არ დაეხმარება „დასავლეთის სამოთხეში", „უმაღლესი ნეტარების მიწაზე" (სუქჰავატი, სანსკ. सुखवती Sukhāvatī), „ბედნიერების მიწაზე" (იაპ. *გოკურაკუ*) მოხვედრაში. ამიტაბჰას აღთქმები ამიდაიზმის მთავარი დოქტრინაა და წარმოდგენილია უსასრულო სიცოცხლის სუტრაში.

ბუდა ამიტაბჰა რელიგიურ ხელოვნებაში
----------------------------------

საკურთხეველი ტაივანში
ამიტაბჰას იკონოგრაფია თითქმის არ განსხვავდება ბუდა შაკიამუნისგან. ორივე გამოისახება ერთნაირი ატრიბუტებით და არ აქვთ რამე განმასხვავებელი ნიშანი, მაგრამ ამიტაბჰა, როგორც წესი, *დჰიანა მუდრით*. ასევე, ამიტაბჰას იკონოგრაფიაში, თან ახლავს დამხმარეები, მარჯვნივ ავალოკიტეშვარა და მარცხნივ მაჰასთჰამაპრაპტა. გელუგის სექტაში მიაჩნიათ, რომ პანჩენ ლამები ამიტაბჰას ინკარნაციები არიან.

ამიტაბჰას, ძირითადად, წითლად გამოსახავენ; ტიბეტურ ბუდიზმში წითელი სიყვარულის, თანაგრძნობისა და ემოციური ენერგიის გამომსახველია.

მხარეთა მიმართულებებიდან ამიტაბჰას „ეკუთვნის" დასავლეთი. ბუდა ამიტაბჰას უნიკალური ატრიბუტი და სიმბოლო ლოტოსია, სიწმინდის, სისუფთავისა და სილბოს სიმბოლო.

მანტრები
--------

ამიტამბჰას ტიბეტურ-სანსკრიტული მანტრა არის „**ომ ამი დევა ჰრი**". ჩინური და ტაივანური ამიდაისტური სკოლების სანგჰის წევრები ერთმანეთს ბუდა ამიტაბჰას სახელით ესალმებიან.

ისტორია
-------

ბუდა ამიდას გიგანტური ქანდაკება (დაიბუცუ). კამაკურა, იაპონია
არქეოლოგიური გამოკვლევები გვაძლევენ საშუალებას ვთქვათ, რომ ამიტაბჰას კულტი, სავარაუდოდ, ვითარდებოდა ახ. წ. I-II სს-ში. ზოგიერთი მეცნიერი ფიქრობს, რომ ამიტაბჰას კულტი დაკავშირებულია ირანულ მითრას კულტთან.

პირველი ცნობილი ცნობები ამიტაბჰაზე მოდის ახ. წ. II საუკუნიდან, ეს არის წარწერები გოვინდა-ნაგარიდან, რომელიც ინახება მათჰურას მუზეუმში. ამიტაბჰასადმი მიძღვნილი ქანდაკება თარიღდება „ჰუვიშკას მმართველობის 28-ე წლით", რაც შეეხება მეორე ნახევარს — II საუკუნის ნახევრით, ქუშანების იმპერიის ხანა.

პირველი სუტრა, სადაც ამიტაბჰაა მოხსენიებული, *პრათიუტპანნა სუტრის* ჩინური თარგმანია ქუშანელი ბერის — ლოკაქსემას მიერ, დაახლ. 180 წელს ახ. წ.. ითვლება, რომ ეს ბერი დგას ჩინური „წმინდა მიწის ბუდიზმის" სათავეებთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამიდაიზმი
* ბუდა
* ბუდიზმი
* ბუდიზმი იაპონიაში
* ვაჯრაიანა
* მაჰაიანა
* სუქჰავატი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ამიტაბჰა***

* ბუდა ლაპარაკობს ამიტაბჰას სუტრაზე (წმინდა მიწა) დაარქივებული 2008-04-12 საიტზე Wayback Machine.
* შინგონ ბუდიზმი: ამიდა ნიორაი/ უსასრულო სინათლისა და სიცოცხლის ბუდა
* მ.უ. ჩეცანგ რინპოჩე ამიტაბჰასა და დევაჩენის შესახებ დაარქივებული 2011-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* ფრანგული საიტი: Amitabha Terre Pure
* The Five Meditating Buddhas