recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წინაპირობები
------------

1789-92 წლებში გამართული ანგლო-მაისურის მესამე ომის შემდეგ, მაისურის სამეფოს მმართველ ტიპუ სულთანსა და ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას შორის ურთიერთობა უკიდურესად დაძაბული იყო. გასული ომის შედეგად მაისურის სამეფოს თავისი ტერიტორიის თითქმის ნახევრის დათმობა მოუწია კომპანიისა და მისი მოკავშირეებისათვის. სიტუაციას კიდევ უფრო ამწვავებდა ტიპუ სულთანის კარგი ურთიერთობა საფრანგეთთან, მიუხედავად იმისა რომ ნაპოლეონის გეგმები ეგვიპტის გავლით დაკავშირებოდა ინდოეთს ჰორაციო ნელსონმა დაასამარა ფრანგული ფლოტის განადგურებით. 1798 წლის 18 მაისს ინდოეთის გენერალ-გუბერნატორის პოსტზე დაინიშნა მორნინგტონის გრაფი, რიჩარდ უელსლი. მან თავიდანვე ექსპანსიონისტური პოლიტიკის გატარება დაიწყო. მან იმავე წლის ოქტომბრისთვის აღადგინა კონტროლი მაისურის ჩრდილოეთით მდებარე ჰაიდერაბადზე და მისი ნიზამი კომპანიას დაუქვემდებარა. შემდეგ კი, დაარწმუნა რა მადრასის ახალი გუბერნატორი, ლორდი კლაივი, ომის აუცილებლობაში, კომპანიის ძალებმა მოახლოებული ომისთვის მზადება დაიწყეს.

საბრძოლო მოქმედებები
--------------------

1799 წლის 3 თებერვალს მორნინგტონმა საბრძოლო მოქმედებების დაწყების ბრძანება გასცა. მაისურის სამეფოს ტერიტორიაზე ერთდროულად რამდენიმე ბრიტანული კონტინტენტი შევიდა. აღმოსავლეთიდან, მადრასის არმია, რომელსაც ჯორჯ ჰარისი მეთაურობდა. მის განკარგულებაში თავდაპირევლად 20000 მეომარი იყო, თუმცა 18 თებერვალს, ამბურთან მას ჰაიდერაბადის ნიზამის ძალებიც შეუერთდნენ. დასავლეთიდან, მალაბარის სანაპიროდან, მათკენ მოემართებოდა შედარებით მცირე ძალა ბომბაის არმიიდან, რომელსაც გენერალ-ლეიტენანტი ჯეიმზ სტიუარტი ედგა სათავეში.

ტიპუს ტერიტორიაზე შესულ ჰარისს ადგილობრივებისგან დიდი წინააღმდეგობა არ შეხვედრია. მისი არმია ბანგალორამდე ისე მივიდა, რომ მხოლოდ რამდენიმე მცირე მასშტაბიანი დაპირისპირება მოუწია მტრის მოთარეშე კავალერიასთან. ტიპუს გადაეწყვიტა ბანგალორი არ დაეცვა, დასავლეთით დაეხია უკან და გზად მოსავალი გაენადგურებინა. ჰარისმაც ბანგალორს გვერდი აუარა და პირდაპირ ტიპუს დედაქალაქისკენ, სერინგაპატამისკენ დაიძრა. მტრის ძალებთან პირველი მნიშვნელოვანი ბრძოლა სტიუარტის არმიას მოუხდა, რომელმაც 6 მარტს სედასერთან ტიპუს ძალების შეტევა მოიგერია და მტერი აიძულა, რომ დედაქალაქისკენ დაეხიათ.
ვერცხლის მონეტა ანტიოქე III-ის პროფილით.
**ანტიოქე III დიდი** (ძვ. წ. 242 - 187) – სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს – სირიის მეფე. სელევკე II-ის ძე. მეფობდა ძვ. წ. 223 წლიდან. მის დროს სელევკიდების სამეფომ ჯერ დიდ პოლიტიკურ ძლიერებას მიაღწია, შემდგომ კი დაკნინდა. ძვ. წ. 220 წელს ჩაახშო მიდიის სატრაპის მოლონისა და მისი ძმის ალექსანდრეს აჯანყება. ძვ. წ. 219-217 წლებში იბრძოდა ეგვიპტის წინააღმდეგ, დაიპყრო ფინიკია და პალესტინა, მაგრამ რაფიასთან ბრძოლაში (ძვ. წ. 217 წ.) დამარცხდა და დაკარგა ყველა მონაპოვარი. ძვ. წ. 212-205 წლებში ილაშქრა აღმოსავლეთში და თავის გავლენას დაუმორჩილა პართიისა და ბაქტრიის სამეფოები. ძვ. წ. 203 წელს მაკდონიის მეფე ფილიპე V-სთან ერთად ეგვიპტეს წაართვა პალესტინა; შეეცადა მცირე აზიის ქალაქებისა და თრაკიის დამორჩილებასაც, რამაც მის წინააღმდეგ აამხედრა პერგამონის სამეფო და როდოსი. კოალიციას მიემხრო რომის რესპუბლიკა (სირიის ომი ძვ. წ. 192-188 წწ.) ანტიოქე დამარცხდა ჯერ საბერძნეთში, ხოლო ძვ. წ. 190 წელს მცირე აზიაში, ქალაქ მაგნესიასთან. ძვ. წ. 188 წელს, რომსა, მის მოკავშირეებსა და ანტიოქეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომელმაც ძალზე დაასუსტა სელევკიდების სამეფო და მეორეხარისხოვან სახელმწიფოდ აქცია. ანტიოქე მოკლეს ელემაისში ადგილობრივი ტაძრის გაძარცვის დროს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 490.
**ქვემო ხოდაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშენში. მდებარეობს გურჯაან-თელავის საავტომობილო გზიდან სამხრეთით, დაახლოებით 2 კილომეტრის დაშორებით, დოლიაურისხევის დამრეც ფერდობზე, სასაფლაოზე. თარიღდება XVI-XVII საუკუნეების მიჯნით. XIX საუკუნის მიწურულში იგი შეუკეთებიათ და დასავლეთ ფრონტონის წვერზე სამრეკლო დაუშენებიათ. XX საუკუნის მეორე ნახევარში ადგილობრივმა მოსახლეობამ, საკუთარი ინიციატივით, ბაზალტის უზარმაზარი ფილებით გაამაგრა ეკლესიაში შესასვლელი კარი და დასავლეთ ფრონტონი.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო, ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით კირის ხსნარზე. დარბაზის გეგმა კვადრატს უახლოვდება. საკურთხეველს ტაძრის მთელი სივრცის დაახლოებით მესამედი უჭირავს. საკურთხეველში, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი გადახურულია კონქით, რომლის ნახევარწრიულ საფუძველზე გადასვლა, საკურთხევლის კუთხეებში განლაგებული ტრომპების საშუალებით ხდება. ერთადერთი, სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარის ზღურბლი მიწის დონიდან დაახლოებით 70 სანტიმეტრის სიღრმეზეა. აქედან კი, კიდევ ერთი საფეხურია ეკლესიის იატაკის დონემდე. შიგნიდან შესასვლელი მოზრდილი, ბრტყელი ქვითაა გადახურული, ეკლესიის იატაკი არაერთგვაროვანია, ზოგან ის ქვითაა გაწყობილი, ხოლო დანარჩენი მოლესილია კირხსნარით.

აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებში გაჭრილია თითო, მცირე ზომის, თარაზულად გადახურული სარკმელი, რომლებიც ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. ორივე სარკმლის ღიობი რიყის ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელს, რიყის ქვით ნაგები, კუბური ფორმის ტრაპეზი ეკვრის, შიგნით კედლები უხარისხოდაა გალესილი. ნალესობის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია.

ეკლესიის ფასადები სადაა, აღმოსავლეთის ფრონტონის წვერში ჩასნულია სამკუთხა ფორმის, შირიმის ქვა, რომელზედაც ჯვარია გამოკვეთილი. ლავგარდანი ჩამოშლილია იგი შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ ფასადზე და შირიმის, მარტივ თაროს წარმოადგენს. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია აგურითა და რიყის ქვით ნაგები, ერთთაღიანი სამრეკლო.

რესტავრაცია
-----------

2011 წელს საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით, ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (რეაბილიტაციის პროექტის ავტორი, არქიტექტორი ნ. ყანჩელი). გარედან ეკლესიის კედლები გაიწმინდა ნატარი მიწისგან, აღდგა კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 365-366.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13570
**ქვემო ხოდაშნის მცირე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთ-დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, სანდრიანთხევის მარცხენა ნაპირზე, ხევის პირას თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია რიყის, არათანაბარი ზომის ქვებით. წყობა ირეგულარულია. კედლები შიგნიდან და გარედან ბათქაშითაა გასწორებული, მაგრამ ზედაპირი მაინც უსწორმასწოროა, ტლანქი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის ზემოთა ნაწილი ჩამოშლილია. ამის გამო გადახურვის თავდაპირველი ფორმის დადგენა შეუძლებელია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია მცირე ზომის მხრებით. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო, თარაზულად გადახურული სარკმელი დასავლეთ კედლის ზემოთა ნაწილშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელს, რიყის ქვით ნაგები, კუბური ფორმის ტრაპეზი ეკვრის. საკურთხეველში, სამხრეთისა და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, ორი მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. ამჟამად საკურთხევლის გადახურვა ჩამოშლილია და აღმოსავლეთ კედელსაც ფართო ბზარი დაუყვება. ეკლესია შიგნით გადახურული ყოფილა სხმული კამარით, რომლის მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. ჩამოშლილია ლავგარდნიც.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 357.
**ქვემო ხოდაშნის ლაშარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის მაღლა ხუთასიოდე მეტრის მანძილზე, სამების ეკლესიისაკენ მიმავალი გზის პირას, ყოფილ სასაფლაოზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, მცირე ზომის (6,15 მ - 4,5 მ). ნაშენია სხვადასხვა ზომის წყობა ირეგულარულია. შენობას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთით და დასავლეთით. სამხრეთით კარი შიგნიდან სწორკუთხა, ხის ძვლებით ბრტყლად გადახურული. გარედან კი ორსაფეხურიანი თაღი აქვს. თაღის ორივე საფეხური რიყის, თხელი ქვებითაა გამოყვანილი. დასავლეთ კარი შიგნიდან სამხრეთის მსგავსია, გარედან კი — თაღოვანი. კარის გარეთა ღიობი შირიმის მოზრდილ, სწორკუთხა ქვაშია გამოკვეთილი. საკუთრივ ღიობი ჩასმულია ქვის ზედაპირის ამოკვეთით გამოყვანილ, სწორკუთხა არეში, რომელსაც ვიწრო ღარი ავს შემოვლებული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, პარალელწირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჰორიზონტალური ძირი და დეფორმირებული ნალის ფორმის თაღი აქვს, რომელიც მთლიანად კონქის არეშია მოქცეული სმენადობის ხარისხის გაზრდის მიზნით, სარკმლის ორივე მხარეს, კონქის ქუსლის დონეზე. თითო კვადრატული ხვრელია მოწყობილი. აფსიდში, ოდნავ შემაღლებული პროპორციის მქონე, სწორკუთხა ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიცაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელს ეკვრის რიყის ქვით ნაგები მოზრდილი, ოთხკუთხა ტრაპეზი. კიდევ ერთი მცირე სწორკუთხა სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ კედელშიცაა. დარბაზი ნახევარცილინდრული კამარითაა გადახურული. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა, მარტივი პილასტრების წყვილითა და მათზე დაყრდნობილი თაღით ორ, თანაბარ ნაწილად იყოფა. 

ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის ფასადებს ნათლად ეტყობა გვიანდელი შეკეთების კვალი: შევსებულია საფასადო სიბრტყეების დაკარგული ნაწილები, სახურავი, ზემოდან დასხმული დუღაბის ფენით, რამდენადმე ამაღლებულია. ეკლესიის შეკეთების დროინდელია დასავლეთ კედელზე დადგმული, ხუთი, თაღოვანი ღიობის მქონე, ცილინდრული ფორმის სამრეკლო, რომელიც მთლიანად აგურითაა ნაგები. სამრეკლო თითოეული ღიობის თავზე, გამოყვანილია რელიეფური, ნახევარწრიული თაღი. თაღები ბოლოებით ებმის ერთმანეთს და ერთ, უწყვეტ ზოლს ქმნის. თაღების ზემოთ სამრეკლო თანდათან ვიწროვდება და დასრულებულია დაბალი, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. გადახურულია აგურისავე, კონუსური ფორმის სახურავით. ეკლესიის გარშემო საფლავის ქვებია. 2007 წელს სოფლის ერთ-ერთ მაცხოვრებელს ეკლესია თვითნებურად შეუკეთებია, რომლის შედეგადაც ძეგლს თავდაპირველი სახე დაკარგული აქვს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 357.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12287
რაინჰარდ ჰაიდრიხის ავტომობილი Mercedes-Benz W142 თავდასხმის შემდეგ
რაინჰარდ ჰაიდრიხი, ოპერაცია ანტროპოიდის მსხვერპლი
**ოპერაცია ანტროპოიდი** — რაინჰარდ ჰაიდრიხის მკვლელობის ოპერაციის კოდური სახელწოდება. რაინჰარდ ჰაიდრიხი იყო მესამე რაიხის ხანის გერმანიის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, სს-ის (შუცტაფელი) ობერგრუპენფიურერი და პოლიციის გენერალი, რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს (RSHA) ხელმძღვანელი, ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორის მოადგილე. მას პრაღაში სასტიკი პოლიტიკის გატარების გამო ,,პრაღელი ჯალათი" შეარქვეს.

ოპერაცია 1942 წლის 27 მაისს ჩეხოსლოვაკიის დედაქალაქ პრაღაში ჩატარდა, რომლის დროსაც რაინჰარდ ჰაიდრიხი ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარით მიყენებული ჭრილობით რამდენიმე დღეში, 4 ივნისს გარდაიცვალა. თავდამსხმელებმა ოპერაციის დასრულების შემდეგ თავი ახლოს მდებარე ეკლესიას შეაფარეს, სადაც სს-ის ჯარებმა ყველა დახოცეს. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა ჩეხოსლოვაკიის გაძევებული მთავრობა, რომელიც ოპერაციას ლონდონიდან მართავდა.[1]

ლიტერატურა
----------

* Wiener, Jan G. (2012). *The Assassination of Heydrich*, Gerald Hausman (Epilogue), William L. Shirer (Introduction), New York:  Irie Books. OCLC 247895.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოპერაცია ანტროპოიდი***

* ჰეიდრიხის ტერორს შეწირული გმირების მემორიალი
* რადიო პრაღა: ჩეხები მეორე მსოფლიო ომში
* ოპერაცია ანტროპოიდი everything2.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  McNab, Chris (2009). The SS: 1923–1945. London: Amber Books. ISBN 978-1-906626-48-8.
**ნატოს მიერ იუგოსლავიის დაბომბვა** (ინგლ. Operation Allied Force, ოპერაცია „სამოკავშირეო ძალა") — ნატოს სამხედრო ოპერაცია იუგოსლავიის სამოკავშირეო რესპუბლიკის წინააღმდეგ, რომელიც მიმდინარეობდა 1999 წლის 24 მარტიდან 10 ივნისამდე. ოპერაციის მსვლელობისას დაიღუპა ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქე, მათ შორის დიდი რაოდენობით მცირეწლოვანი ბავშვი.

ამ ოპერაციით დასრულდა კოსოვოს ომი. კოსოვოზე კონტროლი დაამყარეს ნატოს ძალებმა, რომლებმაც შემდგომ ძალაუფლება გადასცეს ეთნიკურ ალბანელებს. 2008 წლის 17 თებერვალს კოსოვომ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა სერბეთისგან.

ნატომ ოპერაციის ჩატარების აუცილებლობა დაასაბუთა რეგიონში მიმდინარე სისხლიანი ეთნიკური კონფლიქტის შეწყვეტის აუცილებლობით. იმის გამო, რომ იგი გაეროს მანდატის გარეშე განხორციელდა, კრიტიკოსები მას აღიქვამენ როგორც სამხედრო აგრესიას იუგოსლავიის წინააღმდეგ.

იუგოსლავიის წინააღმდეგ ნატომ გამოიყენა იარაღი, რომელიც აკრძალულია ნიურნბერგის ქარტიით, აგრეთვე, ჰააგისა და ჟენევის კონვენციებით. იუგოსლავიაში NATO იყენებდა ურანის დაბალი შემცველობის ბომბებს, რომელიც არა მხოლოდ მაღალი სიზუსტით გამოირჩევა, არამედ რადიოაქტიურიც არის და ტოქსიკურიც. გარდა ამისა, ნატომ გამოიყენა ე.წ. კასეტური ბომბები - იარაღი ფეთქებადი ყუმბარებით, რომელთა გამოყენებაც მოგვიანებით ოტავის კონვენციით აიკრძალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Two die in Apache crash.
2. ↑  Kosovo Declares Its Independence From Serbia.
3. ↑  ნატოს მიერ ჩადენილი დანაშაულები.[*მკვდარი ბმული*]
**ოპერაცია ბერნჰარდი** (გერმ.: Operation Bernhard) ეწოდება მესამე რაიხის პერიოდში გერმანელეთა მიერ ჩატარებულ ფულის გამიზნულად გაყალბების ოპერაციას. მას აწარმოებდა რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს უშიშროების სამსახური (სდ). ოპერაციას სახელი ეწოდა მისი ხელმძღვანელის ბერნჰარდ კრიუგერის მიხედვით, რომელიც რსჰა-ს VI სამმართველოს (სდ-უცხოეთი) განყოფილება „ფ"-ის (ტექნიკური უზრუნველყოფა) უფროსი იყო.

საკონცენტრაციო ბანაკ „ზაკსენჰაუზენში" მტრის ეკონომიკის დესტაბილიზაციის მიზნით 144 ებრაელი პატიმარი „სდ"-ს ზედამხედველობით აყალბებდა უცხოურ ვალუტას. განსაკუთრებით ინგლისურ გირვანქა სტერლინგს.

1942-1945 წლებში სავარაუდოდ 100 მილიონამდე ყალბი ბანკნოტი იქნა მოჭრილი და მიმოქცევაში იქნა გაშვებული, რომელთა ღირებულებამ მილიარდს გადააჭარბა. ოპერაციის მიზანი იყო ინგლისის ეკონომიკის ყალბი ფულით დატბორვა, თუმცა შემდგომში ეს გეგმა უარყოფილ იქნა. ამის სანაცვლოდ „სს" ყალბი ფულით თავის ოპერაციებს აფინანსებდა.

ომის მიწურულს საბეჭდი მანქანები და დარჩენილი ბანკნოტები ავსტრიაში ტოპლიცის ტბაში იქნენ ჩაძირულნი. ყალბი ფული იმდენად მაღალ ხარისხის ნაწარმს წარმოადგენდა, რომ ორიგინალისაგ თითქმის არ გაირჩეოდა. ომის დასრულების შემდეგ ინგლისის ბანკმა ყველა 50 გირვანქიანი ბანკნოტი გამოცვალა.
**აკლდამა** (ძვ. ებრ. aqeldam, „სისხლის ველი") — მიცვალებულის განსასვენებელი ნაგებობა. ზოგჯერ ნაწილობრივ მიწაშია ჩაფლული. დაახლოებით იგივეა, რაც ძველი ქართული სამარხი. სიტყვა „აკლდამა" ქართულში შემოსული უნდა იყოს IV-V საუკუნეებში ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად.

ჩვეულებრივ, შეიძლება აკლდამის გახსნა და შიგ შესვლა. მას აქვს ეზო, ზოგჯერ — კიბიანი შესასვლელი, ერთი ან რამდენიმე სენაკი, მიცვალებულის დასასვენებელი საცხედრე და საძვალე.

აკლდამას აგებდნენ მშრალი წყობით ან ქვითკირით, ქვათლილებით მოსავდნენ ან კამარით ხურავდნენ. ზოგჯერ შიგნიდან შელესილი და მოხატული ან წარწერებით შემკული იყო. აკლდამაში მარხავდნენ ერთი საგვარეულოს წარმომადგენლებს.

აკლდამის ტიპის ნაგებობებია: მავზოლეუმი, ძველი ეგვიპტური სამარხები — მასტაბა და პირამიდა, ძველბერძნული საკოფაგი, კათოლიკური ტაძრის საკურთხევლის ქვეშ მოწყობილი კრიპტი.

გათხრილი და შესწავლილია მეფეთა და დიდებულთა ბევრი უძველესი აკლდამა.

საქართველოში აღმოჩენილია ქართლის სამეფოს მმართველთა, წარჩინებულთა და მათი ოჯახის წევრთა მავზოლეუმის ტიპის აკლდამები მცხეთაში (I საუკუნე, მცხეთის აკლდამა), ბაგინეთში (II საუკუნე). გარდა ამისა, აკლდამები გათხარეს ივრის სიონში (V-VIII საუკუნეები), ხორნაბუჯის მიდამოებში (V-VIII საუკუნეები) და სხვ. აღსანიშნავია ხევსურეთში სოფელ მუცოს ქვით ნაშენი ოთხკუთხა აკლდამები, რომლის შიდა კედლებზეც ქვის თაროებია და ზედ ადამიანთა ჩონჩხები აწყვია. აგრეთვე მნიშვნელოვანია ანატორის აკლდამები შატილთან.

ხალხურ მეტყველებაში აკლდამა, უმთავრესად, ქვით ან აგურით ნაგები სამარხია ერთი ან რამდენიმე მიცვალებულის დასაკრძალად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საძვალე

ლიტერატურა
----------

* თედორაძე, გ. *ხუთი წელი ფშავ-ხევსურეთში*, ტფილისი, 1930
* მენთეშაშვილი ს. *მიცვალებულთა დამარხვისა და სამარხეების ტერმინოლოგიისათვის*, „საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე", 1944, 12B

* *ლომთათიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 251.
**„პარკ დე პრენსი"** (ფრანგ. Parc des Princes — პრინცების პარკი) — საფეხბურთო სტადიონი პარიზში (საფრანგეთი), რომელიც იტევს 49 691 მაყურებელს. „პარი სენ-ჟერმენის" საშინაო არენა.

1998 წლამდე აგრეთვე ითვლებოდა საფრანგეთის ნაკრების საშინაო სტადიონად, ვიდრე პარიზის გარეუბანში, სენ-დენიში, სპეციალურად 1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის „სტად დე ფრანსი" არ აშენდა.

„პარკ დე პრენსმა" ორ ფინალს უმასპინძლა ევროპის ჩემპიონატის ეგიდით: 1960 და 1984 წლების ფინალები. საკლუბო დონეზე უმასპინძლა სამ ფინალს ჩემპიონთა ლიგასა (1956, 1975-სა და 1981 წლების ფინალებს) და ორს თასების მფლობელთა თასზე (1978-სა და 1995 ფინალებს).

გარდა საფეხბურთოსა, სტადიონზე რეგულარულად ტარდება სარაგბო მატჩები, მათ შორის, საფრანგეთის ნაკრების მონაწილეობითაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* სტადიონის პროფილი — პარკ დე პრენსი დაარქივებული 2013-12-14 საიტზე Wayback Machine.  allstadium.org-ზე

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
1938 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის სტადიონები |
| --- |
|  |
| 
სტად დიუ ფორ კარე (ანტიბი) •
სტად პარკ ლესკიურ (ბორდო) •
სტად კავე ვერტ (ჰავრ) •
სტად ვიქტორ ვიუკე (ლილი) •
ჟერლანი (ლიონი) (არ შედგა) •
ველოდრომი (მარსელი) •
პარკ დე პრენსი (პარიზი) •
სტად ივ დიუ მანუარი (პარიზი) •
ველოდრომ მონისიპალი (რეიმსი) •
სტად დე ლა მენო (სტრასბურგი) •
სტად შაპუ (ტულუზა) |

 |
ანგორული თხა
**ანგორული თხა** — ძველი სამატყლე ჯიშის თხა. ზოგიერთი ცნობით, მისი სამშობლოა სამხრეთ შუამდინარეთის უძველესი ქვეყნები. შუა საუკუნებში ანგორული თხა გავრცელებულია თურქეთში, ანგორის (ახლანდელი ანკარის) პროვინციაში, საიდანაც წარმოდგა ჯიშის სახელწოდება. XIX საუკუნეში ანგორული თხა მოაშენეს აშშ-ში, აფრიკასა და ავსტრალიაში.

ცუდი აკლიმატიზაციის გამო დასავლეთ ევროპაში მისი მოშენების ცდა უშედეგოდ დამთავრდა. ბოტის ცოცხალი მასა 50-55 კგ, დედალი თხისა 32-36 კგ. ანგორული თხის მატყლის ერთგვაროვანია, ნახევრად წმინდა, თეთრი, ძლიერ მბზინვარე. ბეწვი სისხოთი 44-46-ე ხარისხისაა, სიგრძით 25 სმ-ს აღემატება. ბოტის ნაპარსი 5-7 კგ. დედალი თხისა — 2,2-4 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალია 65-75%. მატყლისაგან ამზადებენ უმაღლესი ხარისხის ფარდაგებს, ტრიკოტაჟს, ხალიჩებს, პლუშს და სხვა. ანგორული თხას იყენებენ უხეშმატყლიანი თხის ჯიშის გასაუმჯობესებლად. ნაჯვარი თხის მატყლი ერთგვაროვანი და ნახევრად წმინდა. ანგორული თხის მოშენებას მისდევენ ამიერკავკასიაში, შუა აზიაში, ნაწილობრივ ყაზახეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სტეპის რაიონებში. ანგორული თხის მონაწილეობით გამოყვანილია საბჭოთა სამატყლე ჯიშის თხა.

ლიტერატურა
----------

 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 440.
**პარიკუტინი** (ესპ. Paricutín) — ახალგაზრდა ვულკანი მექსიკაში, განივ ვულკანურ სიერაზე. სიმაღლე 2800 მ. მდებარეობს მექსიკის ცენტრალურ ნაწილში, მიჩოაკანის შტატში. პირველი ამოფრქვევა მოხდა 1943 წლის 20 თებერვალს მიჩოაკანის შტატის სოფელ პარიკუტინის ირგვლივ არსებულ სიმინდის ველზე, საიდანაც წარმოსდგა ვულკანის სახელწოდება. ამოფრქვევას თან ახლდა გავარვარებული შლაკის მძლავრი შადრევნები, ფერფლისა და ორთქლის ამოტყორცნა, ლავის დაღვრა. პირველ წელს პარიკუტინი აიწია ზედაპირიდან 450 მ-ით და სოფელი პარიკუტინი გადაწვა. უწყვეტად იფრქვეოდა 9 წლის განმავლობაში. 1946 წლამდე მიმდინარეობდა აფეთქებები და ამოფრქვევები. თხევადმა ბაზალტურმა ლავამ გაანადგურა რამდენიმე სოფელი. 1952 წლიდან აღარ ამოფრქვეულა. ირგვლივ რამდენიმე გვერდითი კონუსია. დამახასიათებელი იყო სტრომბოლის ტიპის ამოფრქვევები. პარიკუტინი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ვულკანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პარიკუტინი"** ვიკისაწყობში.
* პარიკუტინი — გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
* პარიკუტინი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**ნემატოდები** (Nematoda), *მრგვალი ჭიები* — უმდაბლესი ჭიების კლასი Nemathelminthes-ის ქვეტიპისა. აქვთ წაგრძელებული, თითისტარისებრი ან ძაფისებრი, 80 მკმ-იდან 8 მ-მდე სიგრძის სხეული. სხეულის ღრუ სითხით არის ამოვსებული. სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არა აქვთ. გამომყოფი სისტემა პროტონეფრიდიული ტიპისაა. საჭმლის მომნელებელი სისტემა შედგება პირის ღრუს, საყლაპავის, ნაწლავისა და უკანა ხვრელისაგან. ნერვული სისტემა წარმოდგენილია ხახისირგვლივი რგოლით. გრძნობის ორგანოები ჯაგრებისა და დვრილების სახითაა წარმოდგენილი, ზოგს პრიმიტიული ქემო- და ფოტორეცეპტორებიც აქვთ. ნემატოდები გაყოფილსქესიანია. განაყოფიერებული კვერცხი გარეთ გამოიყოფა და გარემოში ვითარდება. ნემატოდების ზოგი ფორმა (სპირალური ტრიქინელა) ცოცხლადმშობია. ზოგი ნემატოდები (*გეოჰელმინთები*) ვითარდება შუამავალი მასპინძლის გარეშე (ადამიანის ასკარიდა). ზოგიერთის (*ბიოჰელმინთების*) განვითარებაში კი შუამავალი მასპინძელი მონაწილეობს.

ნემატოდების კლასში 500 ათასამდე სახეობაა. ფართოდ არიან განვითარებული. ზოგი მათგანი პარაზიტია, ზოგი კი თავისუფლად ბინადრობს ნიადაგსა და წყალში. საქართველოში გავრცელებული ნემატოდებიდან აღსანიშნავია ადამიანის ასკარიდა (Ascaris lumbricoides), ადამიანის ბეწვთავა (Trihocephalus trichiurus), სპირალური ტრიქინელა (Trichinella spiralis), ბავშვთა ენტერობიუსი (Enterobius vermicularis), თორმეტგოჯას ანკილოსტომა (Ancylostoma duodenale) და სხვა. ასღსანიშნავია ფრინველთა სასუნთქი გზების პარაზიტი ნემატოდები სინგამუსის გვარისა (Syngamus trachea). გვხვდება აგრეთვე ფიტონემატოდების მრავალი მავნე სახეობა - კარტოფილის ღეროს ნემატოდები, ხახვისა და ნივრის ღეროს ნემატოდები, ხორბლის ნემატოდები, ციტრუსების ნემატოდები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ყურაშვილი ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 376.
* *ყურაშვილი ბ.*, უხერხემლოთა ზოოლოგია, თბ. 1973;
* Основы нематодологии, т. 1-22, М.-Л. 1949-71;
**ანა მარია მარტინოცი** (იტალ. Anna Maria Martinozzi, ფრანგ. Anne Marie Martinozzi; დ. 1637 — გ. 4 თებერვალი, 1672) — ნახევრად ფრანგი და ნახევრად იტალიელი არისტოკრატი. კარდინალი მაზარინის ძმის შვილიშვილი. კონტის პრინცესა 1654-66 წლებში როგორც არმან I-ის მეუღლე და კონტის ორი პრინცის დედა. დედოფალ ანა ავსტრიელის სასახლის დიასახლისი 1657-66 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ანა მარიას გერბი ქორწინებიდან გარდაცვალებამდე
მარია ანა მარტინოცი დაიბადა 1637 წელს რომში, პაპის სამფლობელოში. იგი იყო იტალიელი დიდგვაროვნის, ჯუზეპე მარტინოცისა და მისი მეუღლის, საფრანგეთში დიდი გავლენის მქონე კარდინალი მაზარინის ძმის შვილის, ლაურა მარგერიტა მაზარინის ქალიშვილი. კარდინალი მაზარინს თავისი გავლენის ქვეშ ჰყავდა მეფე ლუი XIV-ის დედა, დედა-დედოფალი და რეგენტი ანა ავსტრიელი და ამას გარდა იგი საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრიც იყო. მარია ანას მხოლოდ ერთი უმცროსი და ჰყავდა, სახელად ლაურა, რომელიც შემდგომში მოდენას ჰერცოგინია გახდა. 

მარია ანა მალევე კარდინალ მაზარინთან გაიგზავნა საფრანგეთის სამეფო კარზე აღსაზრდელად, სადაც მას ზრდიდნენ მისი დეიდები: ლაურა, მარია, ოლიმპია და ჰორტენზია მანჩინები. ამ ქალბატონებს სამეფო კარზე დიდი გავლენა ჰქონდათ, მარია მანჩინი კი ლუი XIV-ის საცოლედაც კი მოიაზრებოდა. 

1654 წელს მარია ანა ცოლად შერთეს მეფის ბიძაშვილს, კონტის პრინც არმან I-ს. ქორწინება 22 თებერვალს შედგა ლუვრის სასახლეში. 

1668 წლის 24 მარტს მან შეასრულა ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალ ანრიეტა მარია ფრანგის როლი საფრანგეთის დოფინ ლუი დე ბურბონის მარიონეტულ ნათლობაში. 

მარია ანა გარდაიცვალა 1672 წლის 4 თებერვალს პარიზში, 34-35 წლის ასაკში.

შვილები
-------

1. ლუი (1658), გარდაიცვალა ჩვილი;
2. ლუი არმან I (1661-1685), კონტის პრინცი. ცოლად შეირთო საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ისა და ლუიზა დე ლა ვალიერის ასული მარი ანა დე ბურბონი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
3. ფრანსუა ლუი I (1664-1709), კონტის პრინცი. ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, კონდეს პრინც ანრი ჟიულისა და ანა ჰენრიეტა კურპფალცელის ასული მარი ტერეზ დე ბურბონი, რომელთანაც შვიდი შვილი შეეძინა;

ლიტერატურა
----------

* Paul Guth, Mazarin, Heyne-Verlag, 1982 ISBN 3-453-55029-3

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონტის პრინცესები |
| --- |
|  |
| 
* ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენი *(1605-1614)*
* ანა მარია მარტინოცი *(1654-1666)*
* მარი ანა დე ბურბონი *(1680-1685)*
* მარი ტერეზ დე ბურბონი *(1688-1709)*
* ლუიზ ელიზაბეტ დე ბურბონი *(1713-1727)*
* ლუიზ დიანა ორლეანელი *(1732-1736)*
* მარია ფორტუნატა დ’ესტე *(1776-1803)*
 |

 |
**ნესებირი** (ბულგ. Несебър) — ანტიკური ქალაქი და მთავარი საკურორტო დასახლება შავი ზღვის სანაპირო ზოლში, ქალაქის ირგვლივ შექმნილია ნესებირის მუნიციპალიტეტი, ტერიტორია მიეკუთვნება ბურგასის ოლქს. ნესებირს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც *შავი ზღვის მარგალიტს* და *ბულგარეთის დუბროვნიკს*, ნესებირს გააჩნია მდიდარი ისტორია და იგი ევროპის ერთ-ერთ უძველეს დასახლებულ პუნქტად ითვლება.

ეს ტერიტორია არის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტურისტული ადგილი და ნავსადგური შავი ზღვის ფარგლებში. 

ქალაქის უძველესი ნაწილი მდებარეობს ნახევარკუნძულზე (ადრე კუნძულზე), ეს ტერიტორია ქალქს ვიწრო ბილიკით უკავშირდება, აქ აისახება მრავალი ცივალიზაციის კვალი. ნესებირში არსებული ისტორიული შენობების სიუხვის გამო, იუნესკომ იგი 1983 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობების სიაში შეიყვანა. 

2005 წლის აღწერის შედეგად ნესებირის მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენდა 10 194 კაცს, ქალაქის მერია ნიკოლაი დიმიტროვი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gallery of pictures from Nesebar
* Folklore Ensemble Slanchev Bryag – Nessebar დაარქივებული 2010-06-13 საიტზე Wayback Machine.
* Ancient Nesebar
* Portal of Nessebar დაარქივებული 2005-10-24 საიტზე Wayback Machine.
**ნესვიჟის ციხესიმაგრე** (ბელ. Нясвіжскі замак) — ციხესიმაგრე-რეზიდენცია ბელარუსის ქალაქ ნესვიზში, რომელიც ლიტვური წარმოშობის არისტოკრატებს, რაძივილების ოჯახს ეკუთვნოდა.

ციხესიმაგრის მშენებლობა 1551 წელს ნიკოლოზ რაძივილი შავმა დაიწყო. სამუშაოები 1604 წელს დასრულდა.

1654-1659 წლებში, რუსეთ-პოლონეთის ომის მიმდინარეობისას, ციხეში რუსების შეიარაღებული ძალები იყვნენ განლაგებული.

1706 წელს, ჩრდილოეთის ომის მიმდინარეობისას, ციხესიმაგრე შვედებმა აიღეს და სამხედრო ბასტიონადს აქციეს. ამ დროს ნაგებობის ძირითადი ნაწილი დაინგრა. აღდეგნითი სამუშაოები 1720 წელს დაიწყო.

1792 წლის რუსეთ-პოლონეთის ომში, ციხესიმაგრე კვლავ რუსეთის არმიის განკარგულებაში იყო.

საბჭოთა ეპოქაში, ნესვიჟის ციხესიმაგრე КГБ-ის სანატორიუმს წარმოადგენდა.

2005 წელს, იუნესკომ ციხესიმაგრე მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მირის ციხესიმაგრე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Views of the castle
* Views of the cathedral
* Photos on Radzima.org

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბელარუსში ბელარუსის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ბელოვეჟის ტევრი · მირის ციხესიმაგრე · ნესვიჟის ციხესიმაგრე · სტრუვეს გეოდეზიური რკალი |

 |
**ნესტან აბდუშელიშვილი** (დ. 11 ოქტომბერი, 1955) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1979-1988 წლებში იყო რესპუბლიკური საავადმყოფოს რეანიმაციის განყოფილების ექიმი-ორდინატორი. 1988-1995 წლებში იყო თბილისის სამედიცინო აკადემიის ბავშვთა ქირურგიის კათედრის ასისტენტი. 1995 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ბავშვთა ქირურგიის კათედრის ასისტენტია. არის მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. ავტორია 7 სამეცნიერო ნაშრომისა.

1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „იმუნური სისტემის მდგომარეობა კრიტიკული მდგომარეობების დროს ბავშვთა ასაკში".

ბიბლიოგრაფია
------------

* პედიატრიული სასწრაფო სამედიცინო დახმარება თბილისი, 2005 გვ.200 ISBN: 99940-0-305-4
* კრიტიკული მდგომარეობები ბავშვთა ასაკში თბილისი, 1999 გვ.220

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნესტან აბდუშელიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლოთარინგიის ზემო და ქვემო ნაწილები 1000 წელს
**ქვემო ლოთარინგია** (ლათ. Lotharingia Mosana, გერმ. Niederlothringen, ფრანგ. Basse-Lotharingie) — შუა საუკუნეების საჰერცოგო საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში. ამჟამად მისი ტერიტორია შედის ნიდერლანდებში, ბელგიასა და საფრანგეთში.

ისტორია
-------

959 წელს ლოთარინგიის საჰერცოგოში იფეთქა ლოთარინგიის წარჩინებულთა მსხვილმა აჯანყებამ. ისინი უკმაყოფილონი იყვნენ ლოთარინგიის ჰერცოგისა და არექიეპისკოპოს ბრუნოს პოლიტიკით. ამ უკანასკნელებმა გასცეს სენიორების ციხე-სიმაგრეების განადგურების ბრძანება, ასევე წარჩინებულებს დიდი გადასახადები დააკისრეს. აჯანყებას მეთაურობდა ყოფილი მრჩეველი ბრუნო იმონი, შევრემონის სენიორი. აჯანყების ჩასახშობად და სამომავლოთ ლოთარინგიელების შესაჩერებლად, ბრუნომ საჰერცოგო ორ ნაწილად გაყო: ზემო ლოთარინგიად (*L. Mosellana*) და ქვემო ლოთარინგიად (*L. Mosana*). ტრირის, მეცის, ტულისა და ვერდენის რეგიონები უშუალოდ იყო დამოკიდებული იმპერატორზე. ყოველი საჰერცოგოს სათავეში ბრუნომ დასვა წარმომადგენელი, რომელსაც ჰქონდა ტიტული „ვიცე-ჰერცოგი". ზემო ლოთარინგიის ვიცე-ჰერცოგი გახდა ბარისა და მეცის გრაფი ფრიდრიხ (ფერი) I (დაახლ. 942—984), რომელიც დაქორწინებული იყო ჰუგო დიდის ასულზე, ბრუნოს ძმიშვილზე. ქვემო ლოთარინგიის ჰერცოგი გახდა ენოს გრაფი გოტფრიდი.

საჰერცოგოს გერბი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლოთარინგიის საჰერცოგო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* DUKES of LOWER LOTHARINGIA
* Herzöge des herzogtums Nieder-Lothringen. Genealogie Mittelalter: Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-12-17.
**ოთხმხრივი უსაფრთხოების დიალოგი** (ინგლ. Quadrilateral Security Dialogue, QSD ან Quad) წარმოადგენს სტრატეგიულ დიალოგს შეერთებულ შტატებს, იაპონიას, ავსტრალიასა და ინდოეთს შორის, რომლის ფარგლებშიც წევრი ქვეყნები თანამშრომლობენ უსაფრთხოების მიმართულებით.

დიალოგი პირველად 2007 წელს დაიწყო აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ დიკ ჩეინის, იაპონიის პრემიერ მინისტრ შინზო აბეს, ავსტრალიელი პრემიერ მინისტრის ჯონ ჰოვარდისა და ინდოეთის პრემიერ-მინისტრ მანმოჰან სინგჰის ინიციატივით. დიალოგის შექმნის მთავარ მიზეზად წევრი ქვეყნების მიერ ჩინეთის მზარდი ეკონომიკური და სამხედრო ძალის წინააღმდეგ ერთობლივი სტრატეგიის ჩამოყალიბება მიიჩნევა. დიალოგმა პირველადი სახით არსებობა 2008 წელსვე შეწყვიტა, როდესაც ავსტრალიის ახალმა პრემიერ მინისტრმა კევინ რადმა შეთანხმებიდან გამოსვლა და ჩინეთთან დაახლოება გადაწყვიტა. 

2017 წელს მოხდა დიალოგის განახლება, როდესაც ASEAN-ის მილანის სამიტის დროს ოთხივე ყოფილი წევრი ქვეყნის ლიდერი, დონალდ ტრამპი, შინზო აბე, მალკოლმ ტურნბული და ნარენდრა მოდი, შეთანხმდნენ, რომ აღადგენდნენ ოთხმხრივ ალიანსს ინდოეთ-წყნარი ოკეანის რეგიონში და სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში ჩინეთისთვის სამხედრო და დიპლომატიური წინააღმდეგობის გაწევის მიზნით.

2021 წელს დიალოგში მონაწილეობა ასევე მიიღეს სამხრეთ კორეამ, ახალმა ზელანდიამ და ვიეტნამმა **Quad Plus** ფორმატის ფარგლებში.

1. 1 2 3 4
**ნობატია** (ბერძ. Νοβαδἰα, *ნობადია*; ძველნუბიური: Ⲛⲟⲩⲃⲁⲇⲓⲁ, *ნოუბადია*) — ანტიკური აფრიკის ქრისტიანული სამეფო ქვემო ნუბიაში, შემდგომ შედიოდა უფრო ძლიერ მაკურიის სამეფოში. არაბულ წყაროებში ხშირად მას ალ-მარისის სახელითაც მოიხსენიებენ.

ნობატიის ადრეული ისტორია წარმოადგენდა ბალანას კულტურის ნაწილს. ნობატია სავარაუდოდ დააარსეს **ნობატებმა**, რომლებიც 297 წელს რომის იმპერატორმა დიოკლეტიანემ რეგიონში გაბატონებული ბლემიების ტომის დასამორჩილებლად ეგვიპტის უდაბნოდან მიიწვია. ნობატიას ისტორიკოსი სილკო იუწყება, რომ ნობატაებმა ბლემიებთან ბრძოლაში მიაღწია წარმატებას და ისინი აღმოსავლეთის უდაბნოში განდევნა. ამ დროს შეიქმნა ნობატიის დედაქალაქი პახორასი (დღევანდელი ფარასი). მალევე ნობატია გახდა ორინტალისტური მართლმადიდებლობის აღმსარებელი ქვეყანა.

ცნობილია, რომ 701 წლისთვის ნობატია უკვე შედიოდა მაკურიის სამეფოს შემადგენლობაში, თუმცა არაა ცნობილი როგორ და კონკრეტულად როდის მოხდა მისი შეერთება. სავარაუდოდ ეს უნდა მომხდარიყო მაკურიაში 652 წელს არაბების შეჭრამდე, რადგან არაბი ისტორიკოსები ნუბიის ტერიტორიაზე იმ დროისთვის მხოლოდ ერთ ქრისტიანულ სახელმწიფოს – მაკურიას მოიხსენიებნ. სავარაუდოდ ის მაკურიის შემადგენლობაში ავტონომიას ნობატიის ეპარქიის სახით ინარჩუნებდა. მას პახორას დომესტიკოსი (საერო, სასულიერო და სამხედრო ხელმძღვანელის წოდება) მართავდა. თავიდან დომესტიკოსები ინიშნებოდენ, თუმცა როგორც ჩანს მოგვიანებით ეს წოდება გადაეცემოდათ მემკვიდრეობით. ყარს-იბრიმის ფორტში აღმოჩენილი ჩანაწერები მოწმობენ დომესტიკის თითქმის შეუზღუდავ ძალაუფლებაზე. ასევე ზოგიერთი არაბი ისტორიკოსი გაერთიანებულ სამეფოს მოიხსენიებს როგორც ნობატიის და მაკურიის სამეფოს, რა შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო გარკვეული პერიოდით არსებული ორმეფობით.

ნობატია ნუბიის ეგვიპტესთან ყველაზე ახლოს მდებარე რეგიონი იყო, ამიტომ ის განსაკუთრებულად განიცდიდა არაბიზაციას და ისლამიზაციას. დროთა განმავლობაში ნობათიის მოსახლეობის უმეტესობა გამუსლიმანდა და მაკურიის გაუქმების შემდეგ მოექცა ბანუ-კანზის არაბული კლანის გავლენაში. ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ მაკურიის დაცემის შემდეგ ნობატიის ტერიტორიაზე არსებობა განაგრძო ქრისტიანულმა დოტავოს სამეფომ (ძველ ნუბიურიდან ითარგმნება როგორც დოს ქვეშევრდომი), რომელიც 1504 წელს სენარის სასულთნომ დაიმორჩილა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Relations between Islamic Egypt and Christian Nubia: the Case of the Baqt დაარქივებული 2011-02-23 საიტზე WikiwixCategory:Webarchive template other archives
* Arkamani: Sudan Electronic Journal of Archaeology and Anthropology დაარქივებული 2007-02-25 საიტზე Wayback Machine.
* The Medieval Kingdoms of Nubia: Pagans, Christians and Muslims along the Middle Nile
**ფრანჩესკო ქუეროლო** (1704-1762) იტალიელი მოქანდაკე, წარმოშობით გენუადან. აქტიურად მოღვაწეობდა რომსა და ნეაპოლში როკოკოს პერიოდში. 

რომში ის მოღვაწეობდა ჯუზეპე რუსკონთან ერთად. აქ მან შექმნა წმინდა ჩარლზ ბორომეოსა და წმინდა ბერნარდის ქანდაკებები წმინდა მარია მაჯორეს ტაძრის ფასადზე, ასევე, შვედეთის დედოფალ ქრისტინას ბიუსტი (1740 წ.), *შემოდგომის* ქანდაკება ტრევის შადრევანში (1749 წ.) და ჰერცოგინია გრილოს სამარხი სანტ ანდრეა დელლე ფრატეს მონასტერში (1752). 

1752 წლის შემდეგ იგი მოღვაწეობდა ცნობილ ნეაპოლიტანურ სანსევეროს კაპელას დეკორაციაში.

ცნობილი ნამუშევრები
-------------------

 *ილ დისინგანო* 
*მოტყუება* ( *Il Disinganno* ). შეიქმნა 1752-1759 წლებში. მასზე გამოსახულია მეთევზე, რომელიც ანგელოზმა გაათავისუფლა ბადიდან. შედევრი გამოკვეთილია მარმარილოს ნაჭრიდან და მისი ნახვა შეგიძლიათ ნეაპოლის კაპელა სანსევეროს სამლოცველოში. ზოგიერთი ფიქრობდა, რომ ამბიციური პროექტის დასრულება შეუძლებელი იყო. მხოლოდ ფრანჩესკო დათანხმდა ამის მცდელობას.

ცნობები
-------

1. ↑  Release from Deception by QUEIROLO, Francesco.

გარე ბმულები
------------

* ვიტკოვერი, რუდოლფ (1993). "იტალიური ხელოვნება და არქიტექტურა, 1600-1750", *პელიკანური ხელოვნების ისტორია*, 1980,  პენგუინის წიგნები,   გვ. 449–450.
**ფრანჩესკო II დ’ესტე** (იტალ. Francesco II d'Este; დ. 6 მარტი, 1660 — გ. 6 სექტემბერი, 1694) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი 1662-1694 წლებში. ჰერცოგ ალფონსო IV-ისა და ლაურა მარტინოცის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

ფრანჩესკო დაიბადა 1660 წლის 6 მარტს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ალფონსო IV-ისა და მისი ცოლის, ლაურა მარტინოცის მეორე, ნაბოლარა შვილი და ერთადერთი ვაჟი. მას სახელი პაპის, ჰერცოგ ფრანჩესკო I-ის პატივსაცემად დაარქვეს. მისი ერთადერთი უფროსი და, პრინცესა მარია მოგვიანებით მეფე ჯეიმზ II-ზე დაქორწინდა და ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალი გახდა.

ფრანჩესკო II დაახლოებით 1670-80 წლებში
ორი წლის ასაკში, 1662 წელს, მამის გარდაცვალების გამო ფრანჩესკო II მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი ხდება, რეგენტად კი დედა ენიშნება. ლაურა მარტინოცი ქვეყანას მის ნაცვლად 1674 წლამდე მართავდა, თუმცა მას შემდეგ, რაც 1673 წელს ფრანჩესკოს და გათხოვდა, იგი დროებით თავის ქალიშვილს გაჰყვა ინგლისში, რათა გარემოსთან შეგუებაში დახმარებოდა. ამ პერიოდში მენტალურად და ფსიქიკურად სუსტ ფრანჩესკოზე დიდი გავლენა მოახდინა მისმა ნახევარ-ძმამ, ჩეზარემ, რომლის გავლენითაც, როგორც კი სრულწლოვანი გახდა, ფრანჩესკომ საკუთარი დედა საჰერცოგოდან გააძევა, მიზეზის გარეშე.

1688 წელს მისი სიძე, ჯეიმზ II, დაამხეს, რის შემდეგაც მათ თავი საფრანგეთის მეფეს შეაფარეს. იმავდროულად, ფრანჩესკო მეფე ლუი XIV-ის მარიონეტად იქცა და მისი მითითებების მიხედვით აწარმოებდა მთელს თავის საგარეო პოლიტიკას. მოდენა-საფრანგეთის ალიანსის გასამყარებლად ლუიმ ფრანჩესკოს შესთავაზა ლოთარინგიელ პრინცესა ბეატრის იერონიმეზე დაქორწინებულიყო, მაგრამ ამაოდ. 1692 წლის 14 ივლისს ფრანჩესკომ ცოლად თავისი ღვიძლი მამიდაშვილი, პარმის ჰერცოგ რანუჩო II-ისა და იზაბელა დ’ესტეს ასული, პრინცესა მარგერიტა მარია ფარნეზე შეირთო, თუმცა შვილები არ ჰყოლია.

იგი ქორწინებიდან წელიწადნახევარში, 1694 წლის 6 სექტემბერს, 34 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი ბიძამისმა, რინალდომ დაიკავა.

ლიტერატურა
----------

* Crowther, Victor. "A Case-Study in the Power of the Purse: The Management of the Ducal 'Cappella' in Modena in the Reign of Francesco II d'Este", Journal of the Royal Musical Association, 115.2 (1990), pp. 207–219.
* Cont, Alessandro. "'Sono nato principe libero, tale voglio conservarmi': Francesco II d’Este (1660-1694)", Memorie Scientifiche, Giuridiche, Letterarie, Accademia Nazionale di Scienze Lettere e Arti di Modena, ser. 8, 12 (2009), 2, pp. 407–459.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდენის ჰერცოგები |
| --- |
|  |
| 
* ბორსო *(1452–1471)*
* ერკოლე I *(1471–1505)*
* ალფონსო I *(1505–1534)*
* ერკოლე II *(1534–1559)*
* ალფონსო II *(1559–1597)*
* ჩეზარე *(1597–1628)*
* ალფონსო III *(1628–1629)*
* ფრანჩესკო I *(1629–1658)*
* ალფონსო IV *(1658–1662)*
* ფრანჩესკო II *(1662–1694)*
* რინალდო *(1694–1737)*
* ფრანჩესკო III *(1737–1780)*
* ერკოლე III *(1780–1796)*
* ფრანჩესკო IV *(1814–1846)*
* ფრანჩესკო V *(1846–1859)*
 |

 |
**ფრანც-იოსების მიწა** (რუს. Земля Франца-Иосифа) — არქიპელაგი ბარენცის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთის არხანგელსკის ოლქში. მოიცავს 191 კუნძულს. ფართობი 16 134 კმ². იყოფა აღმოსავლეთ, ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილებად. დიდი კუნძულებია: ვილჩეკის მიწა, გრეემ-ბელი, გეორგის მიწა, ალექსანდრეს მიწა, ჰეისის, რუდოლფისა და სხვა. რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია. კუნძულების დიდი ნაწილი აგებულია ქვიშაქვებით, ალევროლითებითა და კირქვებით, რომლებზეც გადაფარებულია ბაზალტური საფარი. კუნძულთა უმრავლესობა დაფარულია მყინვარით, რომლის ფართობია 13 735 კმ². ფრანც-იოსების მიწაზე გვხვდება მყინვარების შემდეგი ტიპები: კუნძულა ყინულები, ყინულქუდები, ყინულსაფრები, გამყვანი მყინვარები, რომლებიც გაედინებიან ყინულის გუმბათებს შორის, მთისწინეთის მყინვარები და ნამქერის მყინვარები. გამყინვარების განვითარებას ხელს უწყობს ზაფხულის ძალზე დაბალი ტემპერატურები და შედარებით უხვი ნალექები. ყინულის სისქე 100-300 მ აღწევს. სიმაღლე 620 მ-მდეა. ნაპირებთან წარმოიქმნება აისბერგები. ჰავა არქტიკულია. იცის ძლიერი ქარები. ნალექები 200-300-იდან 500-550 მმ-მდე წელიწადში. კუნძულებზე 1000-მდე ტბა და რამდენიმე მოკლე მდინარეა. ლანდშაფტი არქტიკული უდაბნოსია. ხარობს ხავსები და მღიერები. ძუძუმწოვრებიდან ბინადრობს თეთრი დათვი და ყარსაღი, ზღვაში — ზღვის კურდღელი, სელაპი, გრენლანდიური ვეშაპი, მორჟი, თეთრი დელფინი; ბევრია ფრინველი.

1870-იანი წლების დამლევს და 80-იანი წლების დასაწყისში გეოგრაფიული საზოგადოების მდივანი პეტრე კროპოტკინი წერდა:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ახალი მიწიდან ჩრდილოეთით შეიძლება აღმოვაჩინოთ დღემდე უცნობი მიწა..." |
|  |  |

 კროპოტკინის წინასწარმეტყველება გამართლდა; ავსტრია-უნგრეთის ექსპედიციამ იულიუს პაიერისა და კარლ ვაიპრეხტის ხელმძღვანელობით 1873 წლის 31 აგვისტოს აღმოაჩინა ფრანც-იოსების მიწა. სახელი უწოდეს ავსტრიის იმპერატორის ფრანც იოზეფ I-ის პატივსაცემად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანც-იოსების მიწა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ფრანც-იოსების მიწა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 394.
2. ↑  *დავიდოვა მ. კამენსკი ა. ნეკლიუკოვა ნ. ტუშინსკი გ.*, სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 227-231.
**ფირვალდშტეტის ტბა** (გერმ. Vierwaldstättersee; ***ლუცერნის ტბა***) — ტბა შვეიცარიის ცენტრალურ ნაწილში, ალპების ძირას. მოქცეულია მთათაშუა ტექტონიკურ ქვაბულში, რომლის ფსკერი ძველი მყინვარებისაგან არის მოსწორებული. მდებარეობს ზღვის დონიდან 434 მ სიმაღლეზე. ფართობი 114 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 214 მ. წყლის მოცულობა 11.8 კმ³. სანაპიროს დიდი ნაწილი მკვეთრად მაღლდება მთებისკენ 1500 მ სიმაღლემდე. გარშემორტყმულია მთებით. ლანდშაფტი წარმტაცია. ირგვლივ აღმართულია პილატუსისა და რიგის მთები. ტბაზე გაედინება მდინარე როისი. აგრეთვე ერთვის როისის აუზის რამდენიმე მცირე შენაკადი. შედგება ოთხი აუზისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია ვიწრო (1 კილომეტრამდე) სრუტეებით.

ზაფხულში წყლის დონე მატულობს, რაც განპირობებულია მთებში მყინვარების დნობით. წყალი მტკნარია, ფერად მოცისფრო. 1601 წელს მომხადრმა ძლიერმა მიწისძვრამ ტბაში ცუნამი გამოიწვია, ტალღების სიმაღლემ 4 მ მიაღწია. სანაოსნოა. განვითარებულია თევზჭერა. არის კალმახი. სანაპიროზე არაერთი კურორტია, მათ შორის ლუცერნი. ტურიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფირვალდშტეტის ტბა"** ვიკისაწყობში.
* ფირვალდშტეტის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  1601 წლის ცუნამი დაარქივებული 2012-01-16 საიტზე Wayback Machine.  Staatsarchiv Luzern
**ქომუს ჯვრის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიჩხოვანში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,5 X 5 მ), ნაგებია საშუალო ზომის ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. მთელ სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ საკურთხევლის ნაწილი. დანარჩენი კედლები 0,7-1 მეტრის სიმაღლეზე დგანან. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა (შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი). აღმოსავლეთით უსწორმასწორო ფორმის აფსიდში ერთი სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ქვით ნაგები ტრაპეზი (შემორჩენილია ნაშთი) ყოფილა მიდგმული. კონქი ამორფული ფორმისაა. ეკლესიის აღმოსავლეთით შემორჩენილია გაურკვეველი დანიშნულების ნაგებობის ნაშთი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 146.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |
**ქორისებრნი** (ლათ. Accipitridae) — ფრინველთა ოჯახი ქორისნაირთა რიგისა. მოიცავს განსხვავებული ზომის ფრინველება (მასა 50 გ-დან 19 კგ-მდე), რომლებიც გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაყე (გარდა ანტარქტიკისა, ზოგიერთი ოკეანური კულძულისა და სრულიად უწყლო უდაბნოებისა). აერთიანებს 67 გვარის 254 სახეობას. ბინადრობენ ტყეში, მთაში, ტუნდრაში, ველზე და უდაბნოში. ბუდეს იკეთებენ ხეზე, ბუჩქზე, მიწაზე. კლდის ნაპრალში, ლერწმიანში. ქორისებრნი პრაქტიკულად (აფრიკული სვავის გარდა, რომელიც პალმების ნაყოფებით იკვებება) ყველა იკვებება ცხოველებით, მათ შორის არიან პოლიფაგები, ენტომოფაგები, ნეკროფაგები და სხვა. საქართველოში ამ ოჯახიდან გვხვდება ქორი, ქორცქვიტა, მიმინო, მდელოს, მინდვრისა და ჭაობის ძელქორები, ძერა, თეთრკუდა არწივი ანუ ფსოვი, ყაჯირი, ორბი, სვავი, კრავიჭამია ანუ ბატკანძერი, არწივი, კრაზანაჭამია ანუ ბოლოკარკაზი, გველიჭამია არწივი ანუ ძერაბოტი, კაკაჩა. ბოლო წლებში რიცხოვნობის მკვეთრი დაქვეითების გამო მათი უმრავლესობა სახელმწიფოებრივ დაცვას ექვემდებარება, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 550.

სქოლიო
------

1. ↑  ქორისებრნი (TSN 175280). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
**ქსნის ერისთავების ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლარგვისის სამხრეთით 2 კილომეტრზე, იფნევში. აგებულია XIV საუკუნეში და გვიან შუა საუკუნეებში.

თავისი მმართველობის პირველ პერიოდში ქსნის ერისთავებს რეზიდენცია ქვენიფნევში (ნაქალაქარი) ჰქონდათ. მათ საგვარეულო სამარხს ლარგვისი წარმოადგენდა. "ძეგლი ერისთავთას" მიხედვით, ქვენიფნევში უნდა ყოფილიყო მოზრდილი ციხე. ქვენიფნევი მოხსენიებულია ქსნის საერისთავოს იმ დიდ ციხეთა შორის, რომელთა აღება მეფე დავით VIII-მ ვერ მოახერხა: "... და მოაოხრეს ყოველი ცხრაზმის ხევი გარეშე ციხეთა, და ციხეთა ჰბრძოდეს ქუენიფნევს, არამედ ვერ აიხუნეს და შÂდ წელ გაგრძელდა ჰომი მათი". ერისთავი ლარგველი შალვას ძე გიორგი V-ის მეფობის დროს (1314-1346 წწ.) აშენებს "... ტფილურითა წესითა დარბაზოვანს ქუენიფნევს". ხოლო ქვენიფნეველ ვირშელისძემ XIV ს. შუა ხანებში "აღაშენა ქუენიფნევს ეკლესია და დარბაზოვანი დიდ-დიდი და შუენიერი".

ქვენიფნევი მდებარეობს მდინარის მარჯვენა მხარეს მაღალ მთაზე. როგორც ერისთავთა რეზიდენცია, იგი წარმოადგენდა ძლიერ გამაგრებულ ციხე-სიმაგრეს და ნაგებობათა რთულ კომპლექსს.

ციხის გალავანი თითქმის კვადრატულია. გალავნის დასავლეთ მხარეს ვიწრო შესასვლელია. ციხის გალავნის კედლები შედარებით უკეთ დასავლეთ ნაწილშია შემონახული. სიმაგრის კედლები ნაგებია მსხვილი ქვით, რომელიც ოდნავაა დამუშავებული და ერთმანეთთან კარგადაა მიჯრილი.

გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში დგას ნახევრად დანგრეული კოშკი, რომლის გეგმა შიგნიდან კვადრატულია, ხოლო დასავლეთი კედელი გარედან მომრგვალებულია. კოშკის კედლები გაცილებით მცირე ზომის ქვითაა ნაგები, ვიდრე გალავნისა. კოშკს დატანებული აქვს რამდენიმე სათოფური. კოშკი წყობითა და სათოფურების მიხედვით გალავანზე გვიანდელი ჩანს.

კომპლექსის ჩრდილო-აღმოსავლეთით სწორკუთხა გეგმის მქონე დიდი შენობის ნანგრევებია, რომლის წყობა რამდენადმე ჰგავს გალავნის დასავლეთ კედლისას. შესაძლოა ეს იყოს ლარგველ შალვასძის მიერ "ტფილური წესით" ნაგები "დარბაზოვანი".

გალავნის გარეთ სერიოზულად დაზიანებული, ფლეთილი ქვით ნაგები მცირე დარბაზული ეკლესიაა. ეკლესიის საკურთხეველი კუთხეებში ოდნავ მომრგვალებულია. აღმოსავლეთ კედელში ორი სარკმელი იყო. ერთი სარკმლის თავზე, ფასადზე ქვაა დატანებული, რომელზედაც ჯვარია ამოკვეთილი. ინტერიერის ეკლესიის კედლები დაფარული ყოფილა ფრესკული მხატვრობით, რომელთა მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

ქვენიფნევში რეზიდენციის არსებობა განპირობებული იყო მისი სტრატეგიული ხელსაყრელი მდებარეობით. ჩრდილო-დასავლეთით აღმართული მთები საიმედოდ იცავდა მას, დასავლეთიდან კი ზურგს უმაგრებდა ქოლოთის ციხე. ქვენიფნევი თავისი ხელსაყრელი მდებარეობის წყალობით კონტროლს უწევდა ქსანზე გამავალ მაგისტრალს და ხეობის ზედა ნაწილის დაცვის ორგანიზაციის საკითხს წყვეტდა.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 109-111
**არგუსი** (ბერძ. Ἄργος) — ოდისევსის ერთგული ძაღლი ჰომეროსის „ოდისეადან".

ისტორია
-------

ტროას ომის დასრულებიდან ათი წლის შემდეგ მრავალჭირნახული ოდისევსი საბოლოოდ ბრუნდება სამშობლოში. მისი არყოფნის პერიოდში უგუნური სასიძოები მის სახლს დაეპატრონენ და პენელოპეს ცოლად შერთვა განიზრახეს. იმისათვის, რომ სამშობლოში საიდუმლოდ შეეღწიოს და სამაგიერო მიუზღოს სასიძოებს, ოდისევსი თავს მათხოვრად მოაჩვენებს და მხოლოდ ტელემაქეს გაანდობს საიდუმლოს. ოდისევსი ერთგულ მეგობარს დაბეჩავებულ, მოუვლელ მდგომარეობაში იხილავს.

გმირმა არგუსი კონტრასტულად განსხვავებულ მდგომარეობაში დატოვა. ის იყო სისწრაფითა და სიძლიერით გამორჩეული, კვალის მიგნების არაჩვეულებრივი უნარის მქონე ძაღლი. ყველასგან განსხვავებით, ერთგული მეგობარი ოდისევსს იმ წამსვე იცნობს, თუმცა საკმარისი ძალა არ აღმოაჩნდება იმისათვის, რომ პატრონს შეეგებოს. საიდუმლოს გამჟღავნებით შეშინებული ოდისევსი თვალცრემლიანი ჩაუვლის გვერდს ერთგულს მეგობარს და სწორედ მაშინ კვდება არგუსი. მათი ურთიერთობის სისადავე შეხვედრას მოულოდნელი და გულწრფელი ემოციებით სავსეს ხდის. სწორედ ამ მნიშვნელოვანი მოვლენითაა აღნიშნული ოდისევსის სამშობლოში დაბრუნება.

ამონარიდი „*ოდისეადან"*
-----------------------

ამ საუბარში რომ იყვნენ, იქვე მწოლმა ძაღლმა თავი ასწია და ყურები ცქვიტა. ეს იყო ოდისევსის ძაღლი — არგუსი. თავისი ხელით გამოეკვება და გაეწვრთნა, მაგრამ ილიონს წასულს, ამ ძაღლით ნადირობა ვეღარ მოესწრო. წინათ არგუსი ითაკელ ჭაბუკებს დაჰყავდათ ირმებზე, გარეთხებსა და კურდღლებზე სანადიროდ. ახლა კი უპატრონოდ ეგდო ჭიშკართან დახვავებულ ნაკელზე, რომელიც ოდისევსის ყანების გასაპოხიერებლად გაჰქონდათ დროდადრო. გაძვალტყავებულ და გაქუცულ არგუსს ჯღიბები დასეოდა. ოდისევსის სიახლოვე რა იგრძნო, ყურები ჩამოყარა და კუდი გააქიცინა. ღონედალეულს პატრონამდე მისვლის თავიც აღარა ჰქონდა. ამის შემხედვარე ოდისევსს ცრემლი მოერია. შებრუნდა, ევმეოსის უჩუმრად შეიმშრალა თვალი და ჰკითხა:
 — სანეხვეზე რატომ გდია ეს ძაღლი, ჩემო კეთილო? ჯიშიანი ჩანს, თუმცა ძნელი სათქმელია, სანადიროდ გამოსადეგი იყო თავის დროზე თუ სილამაზის გამო ინახავდნენ პატრონები იმ ძაღლების მსგავსად, დღენიადაგ სანადიმო სუფრის ქვეშ რომ დასუნსულებენ.
 — ეჰ, სადღა ჰყავს ამ ძაღლს პატრონი, — დანანებით უპასუხაევმეოსმა, – შენ მაშინ გენახა, ოდისევსი ტროაში სანამ წავიდოდა, რა გეში ჰქონდა, რა ფეხმარდი იყო. ამ ჩვენს ტყეებში ნადირი არ გაჰქცევია არასოდეს, ახლა უპატრონოდ ასე გდია მთელი დღე. მონებიც ხომ ეგრე უქმად ყრიან ხოლმე, როცა პატრონის ხელს ვეღარა გრძნობენ? მონობაში მყოფს ნახევარ კაცად აქცევს აკი მაღლითმგრგვინავი ზევსი!
ეგრე თქვა, კარი შევლო და პირდაპირ სანადიმო დარბაზში შევიდა ევმეოსი. ხოლო ოდისევსის ძაღლს, არგუსს, მას შემდეგ, რაც ოცი წლის უნახავი პატრონი იცნო, შავი სიკვდილის მოირა ეწვია.
 — ჰომეროსი, *ოდისეა*, თავი 17, სტროფი 290–327

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰაჩიკო — ნამდვილი ძაღლი, რომელიც ელოდა თავის გარდაცვლილ პატრონს წლების განმავლობაში მისი გარდაცვალების მიუხედავად

სქოლიო
------

1. ↑  Homer. *Odyssey.* Trans. Stanley Lombardo. Canada: Hackett Publishing Company, Inc. 2000. Print.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭიჭინაძე**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალექსი ჭიჭინაძე**. |

**ალექსი ჭიჭინაძე** (დ. 26 დეკემბერი, 1917, ტფილისი ― გ. 3 ოქტომბერი, 1994) — ქართველი ბალეტის მოცეკვავე და რეჟისორი, საქართველოს სსრ–ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1966), რსფსრ–ის სახალხო არტისტი (1972).

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. 1941–1944 წლებში იყო მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტი. 1944–1966 წლებში იყო მოსკოვის სტანისლავსკისა და ნემიროვიჩ–დანჩენკოს სახელობის მუსიკალური თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტი. 1955 წლიდან და 1966–1971 წლებში იყო ამავე თეატრის ბალეტმაისტერი, 1971–1984 წლებში მთავარი ბალეტმაისტერი; 1967–1970 წლებში ვარშავის "Театр Виельски"–ის მთავარი ბალეტმაისტერი; 1983 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ქუთაისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის ბალეტმაისტერი და საბალეტო დასის სამხატვრო ხელმძღვანელი.

ლიტერატურა
----------

* *გუნია ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 402.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსი ჭიჭინაძე (ბალეტმაისტერი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი