recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ლილი მონიკე დე კარვალიო მარინიო (პორტ. Lily Monique de Carvalho Marinho; დ. 10 მაისი, 1921 – 5 იანვარი, 2011) – ბრაზილიელი სატელევიზიო პერსონა, ქველმოქმედები და სოციალიტი. მარინიო მედიამაგნატისა და რედე გლობოს დამფუძნებლის, რობერტო მარინიოს ქვრივი იყო. 1999 წლიდან გარდაცვალებამდე იუნესკოს კეთილი ნების ელჩი იყო.

ბიოგრაფია
---------

ლილი მონიკე ლემბი დაიბადა კელნში, გერმანიაში, 1921 წლის 10 მაისს. ის ბრიტანელი ჯარისკაცის, ჯონ ლემბისა და მისი ფრანგი მეუღლის, ჟანა ბერჟონის ერთადერთი ქალიშვილი იყო. ის გერმანიაში დაბადა, რადგანაც პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მამამისი გერმანიაში იყო გამწესებული, თუმცა პარიზში აღიზარდა. სიცოცხლის მანძილზე მარინიო ბრაზილიის გამორჩეულად მდიდარ ადამიანებზე, ჰორასიო დე კარლავიოსა და რობერტო მარინიოზე იყო დაქორწინებული. მეორე ქმარი, მედიამაგნატი რობერტო მარინიო 2003 წელს გარდაიცვალა. 
მარინიო ხელოვნების ნიმუშების მეცენატი იყო და ბრაზილიაში მაღალი დონის სამხატვრო გამოფენებს აფინანსებდა, სადაც წარმოდგენილი იყო კლოდ მონეს, ოგიუსტ როდენის, კამილ კლოდელისა და პაბლო პიკასოს ნამუშევრები.

ლილი მრინიო სუნთქვის უკმარისობით გარდაიცვალა 2011 წლის 5 იანვარს, 89 წლის ასაკში. 2010 წლის 14 დეკემბრიდან რიო-დე-ჟანეიროს სამხრეთ ზონის გავეას ნეიბორჰუდის საო-ვისენტეს კლინიკაში იყო გადაყვანილი. დაკრძალულია რიო-დე-ჟანეიროს ბოტაფაგოს ნეიბორჰუდის საო-ჟოაო-ბატისტას სასაფლაოზე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  „Goodwill Ambassador Lily Marinho dies in Rio". *eTurboNews*. 2011-01-07. ციტირების თარიღი: 2011-01-19.
2. 1 2 3 4  „Viúva de Roberto Marinho, Lily Marinho morre aos 89 anos no Rio". *Folha de S. Paulo*. 2011-01-05. ციტირების თარიღი: 2011-01-19.
**ფიქლობის მეგალითური ნაგებობა** — არქეოლოგიური ძეგლი თურქეთში. ძეგლი მდებარეობს ჰანაკის რაიონში, ისტორიულ არტაანში, სოფელ ფიქლობთან, თანამედროვე სოფელ ინჯედერეს (თურქ. İncedere) ჩრდილოეთ ნაწილში, მდ. ჩოთისწყლის მარჯვენა მხარეს, კლდოვან ფერდზე (41°14′55″ ჩ. გ. 42°46′17″ ა. გ.﻿ / ﻿41.2486222° ჩ. გ. 42.7715028° ა. გ.﻿ / 41.2486222; 42.7715028). ნაგებობა მართკუთხა გეგმისაა (8,9×8,6 მ). კედლის სისქე 2,5 მეტრამდეა, კედლის გული ამოვსებულია ნატეხი ქვით. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 4-5 მეტრია, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში კედლის სიმაღლე 6 მეტრს აღწევს. იგი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით, უკეთაა დამუშავებული მხოლოდ შესასვლელისა და არქიტრავის ქვები; ზოგიერთი საშენი ქვის ზომა 1 მეტრს აჭარბებს. ნაგებობა არ არის მოხსენიებული ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში.

ლიტერატურა
----------

* *ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები*.  კავკასიის უნივერსიტეტი,   გვ. 15. ISBN 978-9941-0-7362-5.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯიქია ს. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, თბ. 1958.
2. ↑  „გურჯისტანის ვილაიეთის რუკა", 1953
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ადარნასე**. |

**ადარნასე ბაგრატიონი** — ტაო-კლარჯეთის მთავრის აშოტ I დიდის მამა.

ადარნასე „ქართლის ცხოვრების (ჯუანშერი, „მატიანე. ქართლისა") ცნობით, არ ეკუთვნოდა ქართლის ერისმთავართა სახლს. ის იყო ბაგრატიონთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომელიც მურვან ყრუს ლაშქრობის დროს დაემკვიდრა კლარჯეთს და ქართლის ერისმთავარ არჩილს მისი სახელმწიფოს „მკვიდრობა" სთხოვა. არჩილმა შეიწყნარა თხოვნა და მისცა საგამგებლოდ შულავერი და არტაანი (VIII საუკუნის II ნახევარში). არჩილის ვაჟმა ჯუანშერმა ცოლად შეირთო ადარნასეს ქალი ლატავრი. ჯუანშერის დროს ადარნასეს გამგებლობაში მოექცა სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს: კლარჯეთის, შავშეთის, აჭარის, ნიგალის, არტაანის და ტაოს მნიშვნელოვანი ნაწილი. გარდაიცვალა კლარჯეთში. ადარნასეს გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟი აშოტი ქართლის გამგებელი გახდა.

ადარნასეს წარმომავლობაზე სხვა აზრისა არიან „მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და სუმბატ დავითის ძე. აღნიშნული წყაროები ადარნასეს ქართლის ერისმთავართა სახლის წარმომადგენლად მიიჩნევენ, ნერსე ერისმთავრის შვილად. მეცნიერთა გარკვეული ნაწილი ამ ცნობას უჭერს მხარს, რადგან ადარნასე დოკუმენტურად დადასტურებულია „აბო თბილელის წამებაში", სადაც იგი კურაპალატის ტიტულს ატარებს, ისევე როგორც აშოტი. იოანე საბანისძის ცნობით, ადარნასეს შემდეგ ერისმთავარი გახდა ჯერ ადარნასეს უფროსი ვაჟი ნერსე, შემდეგ მისი დისწული სტეფანოზ გურგენის ძე. „მოქცევაჲ" – კი ადარნასეს შვილებად ასახელებს აშოტის გარდა სტეფანოზს და გურგენს. ჯუანშერის მიხედვით, ადარნასე იყო სომხეთის ერისთავის ადარნასე ბრმის ძმისწული (იხ. ციტატა ქვემოთ).

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მაშინ მოვიდა მისა მთავარი ერთი, რომელი იყო ნათესავისაგან დავით წინასწარმეტყუელისა, სახელით ადარნასე, ძმის-წული ადარნასე ბრმისა, რომლისა მამა მისი მზახებულ იყო ბაგრატონიანთად-ვე, და ბერძენთა მიერ დადგინებულ იყო ერის-თავად არეთა სომხითისათა, და ტყვეობასა მას ყრუისასა შთასრულ იყო იგი შვილთა თანა გუარამ კურაპალატისთა კლარჯეთს, და მუნ დარჩომილ იყო. ითხოვა არჩილისგან და რქუა: „უკეთუ ინებო და მყო მე ვითარცა მკჳდრი შენი, მომეც ქუეყანა". და მისცა შულავერი და არტანი." |
|  | (ჯუანშერი) |

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 85.
2. 1 2 3   საქართველოს მეფეები / რედ. მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი, თბ.: „ნეკერი", 2007. — გვ. 57–58, ISBN 99929-58-36-2 Invalid ISBN.
3. ↑  ჯუანშერი — ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა
**ელენ ბლექბერნი** (ინგლ. Helen Blackburn; დ. 25 მაისი, 1842 ― გ. 11 იანვარი, 1903) ― ფემინისტი, მწერალი და ქალთა უფლებების დამცველი, განსაკუთრებით, დასაქმების კუთხით. ბლექბერნი რედაქტორობდა ჟურნალ *Englishwoman's Review-ს*. დაწერა წიგნები ქალი მშრომელებისა და ბრიტანეთსა და ირლანდიაში ქალთა საარჩევნო მოძრაობის ისტორიის შესახებ, რომელიც ამ მიმართულებით „სტანდარტული ნაშრომი" გახდა. იყო ქალთა საარჩევნო უფლების ეროვნული საზოგადოებისა და დასავლეთ ინგლისის საარჩევნო უფლების საზოგადოების მდივანი, აგრეთვე შრომის თავისუფლების დაცვის ლიგის თანადამფუძნებელი. ლონდონის პარლამენტის მოედანზე მილისენტ ფოუსეტის ქანდაკების კვარცხლბეკზე მისი სახელიცაა დატანილი.

ადრეული წლები
-------------

ბლექბერნი დაიბადა ნაიტსტაუნში, კუნძულ ვალენშიაზე (კერის საგრაფო, ირლანდია), 1842 წლის 25 მაისს. მამამისი, ბეუიკ ბლექბერნი, სამოქალაქო ინჟინერი იყო, რომელიც კუნძულ ვალენშიაზე ფიქლების მაღაროებს განაგებდა. დედას ერქვა იზაბელა ლამბი. 1859 წელს ბლექბერნების ოჯახი ლონდონში გადასახლდა.

გარდაცვალება
------------

ბლექბერნი გარდაიცვალა უესტმინსტერში (ლონდონი), 1903 წლის 11 იანვარს, 60 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბრომპტონის სასაფლაოზე. თავისი არქივები და წიგნების კოლექცია კემბრიჯის გირტონის კოლეჯს დაუტოვა. მისი ანდერძის მიხედვით, ახალგაზრდა ქალების მომზადებისთვის დაარსდა ფონდი.

2018 წელს პარლამენტის მოედანზე მილისენტ ფოუსეტის ქანდაკება გაიხსნა, რომლის კვარცხლბეკზე ელენ ბლექბერნის სახელი სხვა სუფრაჟისტი ქალების სახელებთან ერთადაა დატანილი.

ნაშრომები
---------

ბლექბერნის წიგნებს შორისაა:

* *A Handbook for Women Engaged in Social and Political Work*, 1881.
* *A Handy Book of Reference for Irishwomen,* 1888.
* *The Condition of Working Women and the Factory Acts*, რედაქტორი ჯესი ბუჩერეტთან ერთად, 1896.
* *Women under the Factory Acts*, ნორა ვინისთან ერთად, 1903.
* *Women's suffrage: a record of the women's suffrage movement in the British Isles, with biographical sketches of Miss Becker*, 1902.

სქოლიო
------

1. 1 2  O'Neill, Marie (31 October 1984). „The Dublin Women's Suffrage Association and its successors". *Dublin Historical Record*. **XXXVIII** (4): 128.
2. ↑  Blackburn, Helen | Dictionary of Irish Biography en. ციტირების თარიღი: 2022-11-29
3. 1 2  Smith 1912. sfn error: no target: CITEREFSmith1912 (help)
4. ↑  Elizabeth Crawford (2001). *The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866–1928*. London:  Routledge,   გვ. 90. ISBN 0415239265.
5. ↑  Historic statue of suffragist leader Millicent Fawcett unveiled in Parliament Square. Gov.uk (24 April 2018). ციტირების თარიღი: 24 April 2018
6. ↑  Topping, Alexandra (24 April 2018). „First statue of a woman in Parliament Square unveiled". *The Guardian*. ციტირების თარიღი: 24 April 2018.
7. ↑  Millicent Fawcett statue unveiling: the women and men whose names will be on the plinth. iNews (24 April 2018). ციტირების თარიღი: 2018-04-25
**ფირდაუს გილმიტდინის ასული ხისამიტდინოვა** (ბაშკ. Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Хисаметдинова, დ. 1 იანვარი, 1950, რეხმეტოვო) — ბაშკირელი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1993 წ.), სახელმწიფო და საზოგადოებრივი მოღვაწე, რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (2008 წ.), რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი (2005-2015 წწ.), ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2016 წ.).

ბიოგრაფია
---------

ფირდაუს გილმიტდინის ასული ხისამიტდინოვა დაიბადა 1950 წლის 1 იანვარს, აბზელილოვოს რაიონის სოფელ რეხმეტოვოში.

1970 წელს დაასრულა ბელორეცკის პედაგოგიური სასწავლებელი, ხოლო 1974 წელს ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1976 წელს ჩააბარა საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტურაში.

1978 წლიდან 1985 წლამდე მუშაობდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომლად. 1980 წელს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1993 წელს — სადოქტორო დისერტაცია და მიიღო პროფესორის წოდება. 

1985 წლიდან ასწავლის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტში. 1987 წლიდან 1992 წლამდე ხელმძღვანელობდა ბაშკირული ენის კათედრას, ხოლო შემდეგ გახდა ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ბაშკირული ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი.

1994-1999 წლებში იყო ბაშკირეთის რესპუბლიკის პირველი მოწვევის ყურულთაის დეპუტატი. 1996-1998 წლებში იყო ბაშკირეთის რესპუბლიკის ქალთა კავშირის თავმჯდომარე. 

1995 წლის მარტიდან 1998 წლამდე იყო ბაშკირეთის სახალხო განათლების მინისტრი. განათლების მინისტრმა მოახდინა ბაშკირეთის რესპუბლიკის განათლების სისტემის ანალიზი, გამოიყენა რუსეთის სხვა სუბიექტებისა და საზღვარგარეთის ქვეყნების გამოცდილება და 1999-2003 წლებში ჩამოაყალიბა ბაშირეთის რესპუბლიკის განათლების განვითარების კონცეფცია.

1998 წელს კვლავ დაიწყო მუშაობა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტში დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 2005 წლიდან დაინიშნა მის დირექტორად.

2000-2003 წლებში იყო ბაშკირეთის ქლთა საზოგადოებისა და ბაშკირების მსოფლიო ყურულთაის ქალთა კომისიის ხელმძღვანელი.

გამოქვეყნებული აქვს დაახლოებით 200 სამეცნიერო და სამეცნიერო-მეთოდური ნაშრომი, მონოგრაფიები, ლექსიკონები და სტატიები.

სქოლიო
------

1. 1 2  Bashinform / V. A. Valerevich — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4080107'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50318031'></a>
2. ↑  Профиль на официальном сайте Академии наук РБ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-22. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
3. ↑  Общество башкирских женщин РБ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-17. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
4. ↑  Биография на официальном сайте ИИЯЛ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-20. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
5. ↑  Профиль на официальном сайте УНЦ РАН.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
**ნოე სულაბერიძე** (დ. 6 იანვარი, 1980, თბილისი) — ქართველი პროდიუსერი და ტელეწამყვანი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

ნოე სულაბერიძე დაიბადა 1980 წლის 6 იანვარს პროკურორ ალექსანდრე სულაბერიძისა და კომპოზიტორ ლილი შავერზაშვილის ოჯახში. 2003 წელს დაამთავრა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

მისი კარიერა 2005 წელს იწყება მარკეტინგულ–სარეკლამო სააგენტო „სარკეში", სადაც სარეკლამო ვიდეორგოლების წარმოების დირექტორის პოზიციაზე მუშაობდა. მისი პროდუსირებით, ტელეკომპანია იმედის ეთერში იქმნება საერთაშორისო და საავტორო პროექტები: „სიმართლის დრო" – პირველი სატელევიზიო პროექტი, რომელიც ნოე სულაბერიძის რეჟისორობით 2009 წელს ტელეკომპანია „იმედის" ეთერში გავიდა. 2021 წელს იმედის ეთერში მეათე სეზონით გავიდა ბრიტანული შოუს „Dancing with the Stars"-ის ანალოგი „ცეკვავენ ვარსკვლავები", რომლის პირველი სეზონი 2012 წელს გაიმართა. 2017 წლის აპრილიდან ტელეკომპანია იმედის ეთერში ოთხშაბათობით გადის გადაცემა PrimeShow, რომლის უცვლელი წამყვანები არიან: ნოე სულაბერიძე (პროექტის პროდუსერი), ანრი ჯოხაძე, ნინი ბადურაშვილი, სალომე ღვინიაშვილი, ირაკლი მაქაცარია და ნინო ნადირაძე. 2021 წელს ეთერში გადის მისი ახალი საავტორო გადაცემა „ნოესთან", სადაც იგი ყოველკვირეულად პირისპირ ესაუბრება პოლიტიკოსებს, ხელოვანებს, საზოგადოებისთვის ცნობილ ადამიანებს.

პირადი ცხოვრება
---------------

ნოე სულაბერიძეს ყავს სამი შვილი: ალექსანდრე (18 წლის), ელისაბედი (13 წლის). 2020 წლის 28 იანვარს ნოე სულაბერიძეს და ჯანეტ ქერდიყოშვილს შეეძინათ საერთო შვილი – ანნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოე სულაბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნოე სულაბერიძე
* ნოესთან დაარქივებული 2022-04-28 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ნოე სულაბერიძის შვილების ალბომები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-12-07. ციტირების თარიღი: 2021-12-07.
2. ↑  ჯანეტ ქერდიყოშვილი და ნოე სულაბერიძე შვილს ელოდებიან.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-12-07. ციტირების თარიღი: 2021-12-07.
3. ↑  „გამარჯობა, მე ვარ ანნა" - გაიცანით, ჯანეტ ქერდიყოშვილისა და ნოე სულაბერიძის შვილი
**გოეთეს საზოგადოება** — გოეთეს შემოქმედების მეცნიერული კვლევისა და პოპულარიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის საქართველოს განყოფილება. შეიქმნა თბილისში 1970 წელს, როგორც ვაიმარში 1885 წელს დაარსებული გოეთეს საერთაშორისო საზოგადოების ერთ-ერთი განშტოება. 

მისი დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი იყო ო. ჯინორია (1969 წლიდან გოეთეს საერთაშორისო საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი). 1975 წლიდან პრეზიდენტი იყო დ. ლაშქარაძე, 1999 წლიდან — ნ. კაკაბაძე, 2006 წლიდან — მ. პაიჭაძე. გოეთეს საზოგადოების საქართველოს განყოფილება შეისწავლის გერმანული კლასიკური ლიტერატურისა და კულტურის საკითხებს; ეწევა მის სისტემატურ პროპაგანდას. ამ საქმიანობამ ქართული გერმანისტიკის სკოლას ფართო აღიარება მოუპოვა საერთაშორისო ასპარეზზე. გოეთეს საზოგადოების საქართველოს განყოფილების ანგარიში რეგულარულად ქვეყნდება გოეთეს საერთაშორისი საზოგადოების ბეჭდვით ორგანოში „გოეთეს წელიწდეულში" ("Goethes Jahrbuch"). 

1995 წელს დაარსდა გოეთეს საზოგადოების ფოთის განყოფილება. 1982 წელს ქუთაისში გაიხსნა ფილიალი, რომელიც 1996 წლიდან ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელ ადგილობრივ ორგანიზაციად. დამოუკიდებელი გაერთიანებების წევრთა დელეგაციები მონაწილეობენ გოეთეს საერთაშორისო საზოგადოების მიერ ორგანიზებულ გოეთეს კონგრესებში, რომლებიც ორ წელიწადში ერთხელ ტარდება ვაიმარში.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქანიძე ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 77.
**გოელრო** (რუს. ГОЭЛРО — „***Го**сударственная комиссия по **эл**ектрификации **Ро**ссии*") — გეგმა, დამუშავებული 1920 წლის საბჭოთა რუსეთის ელექტრიფიკაციის სახელმწიფო კომისიის მიერ გ. კრჟიჟანოვსკის ხელმძღვანელობით, რომელიც ითვალისწინებდა 10-15 წლის განმავლობაში სახელმწიფო მეურნეობის ძირფესვიან რეკონსტრუქციას ელექტრიფიკაციის ბაზაზე (მძლავრი საწარმოების მშენებლობა, 30 რაიონული ელექტროსადგურის, მ. შ. 1,75 მლნ. კვტ ჯამური სიმძლავრის მქონე და 8,8 მლრდ. კვტ. სთ წლიური გამომუშავების 10 ჰიდროელექტროსადგურის აგება). 

გეგმა ძირითადად შესრულდა 1931 წლისთვის. მოგვიანებით გოელროს გეგმის საფუძველზე შედგა ამიერკავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკების, მ. შ. საქართველოს სსრ სახელმწიფო მეურნეობის განვითარების გეგმა. ენერგეტიკის დარგში იგი ითვალისწინებდა მდინარე რიონის ჰიდროენერგორესურსების გამოყენებას ელექტროენერგიის მისაღებად, ჰიდრო და თბოელექტროსადგურების მშენებლობას. 1922 წლის დამდეგს საბჭოთა საქართველოში დაიწყეს ზემოავჭალის ჰიდროელექტროსადგურის (ზაჰესი ) მშენებლობა; 1921-1927 წლებში — აბაშის ჰესის, აწჰესის, ცხინვალჰესის, რიონჰესის და სხვათა მშენებლობა. 1927 წლის 26 ივნისს საზეიმოდ გაიხსნა ზაჰესი, პირველი დიდი ელსადგური ამიერკავკასიასა და საქართველოში (მეორე — ვოლხოვის ჰიდროელსადგურის შემდეგ).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 77.
* პაჭკორია გ. გოელროს გეგმა და საქართველო, თბ. 1971;
* Кржижановский Г. М. Стеклов В. Ю. Ленинский план электрификации в действии, М. 1956.
**თიანეთის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიის თბილისის გუბერნიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — თიანეთი.

ისტორია
-------

1846 წლის 14 დეკემბერს ახლადშექმნილი ტფილისის გუბერნიის შემადგენლობაში შევიდა თუშ-ფშავ-ხევსურეთის ოკრუგი. 1859 წლის 19 ივნისს ოკრუგი გარდაიქმნა თიანეთის ოკრუგად, ხოლო 1874 წლის 3 ნოემბერს თიანეთის მაზრად. თიანეთის მაზრა თავისი ბუნებრივი მდებარეობის გამო მთისა და ბარის ნაწილებად იყოფოდა და მისი მთიანი ნაწილი მაზრის ადმინისტრაციისათვის ნაკლებად მისაწვდომი იყო, განსაკუთრებით – ზამთარში. ფაქტობრივად გამოდიოდა, რომ თიანეთის მაზრის მთიანი ნაწილი მაზრის უფროსის მმართველობის სფეროში არ შედიოდა.

თბილისის გუბერნატორის შუამდგომლობით კავკასიის მეფისნაცვალმა გაითვალისწინა აღნიშნული გარემოება და 1880 წლის 17 ნოემბერს თიანეთის მაზრის მთიანი ზოლისაგან ჩამოყალიბდა თიანეთის საპრისტავო (ოფიციალურად გაიხსნა 1881 წ. 1 თებერვალს), რ-იც მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა.

თიანეთის მაზრას თბილისის გუბერნიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი ეჭირა, კავკასიონის ორივე ქედის კალთებზე მდებარეობდა და ფშავისა და ხევსურეთის არაგვის, ივრისა და ალაზნის ზემო წელის, თუშეთის ალაზნის, არღუნისა და ასის სათავეთა წყლების აუზს მოიცავდა. თიანეთის მაზრა სამ უბნად იყოფოდა: თუშეთ-კახეთის, ფშავ-ხევსურეთისა და ერწოს. თუშეთ-კახეთის უბნის ცენტრი ახმეტა იყო, ერწოს უბნის მსაჯულის ადგილსამყოფელი სოფ. ღულელებში იყო ფშავ-ხევსურეთისა – ბარისახოში. თიანეთის მაზრას აღმოსავლეთით ესაზღვრებოდა დაღესტნის ოლქი და თელავის მაზრა რომელთა შორის გამყოფი სასაზღვრო ხაზი კავკასიონის მთავარ ქედსა და მისი სამხრეთ-დასავლეთ განშტოების – დიდგვერდ-ნაქერალას მთაგრეხილს გასდევდა; სამხრეთით – თბილისის მაზრა რომლისგანაც ქართლის ქედის აღმოსავლეთი განშტოებითა და გომბორის ქედით გამოიყოფოდა; დასავლეთით – დუშეთის მაზრა მათ შორის გამყოფი ხაზი გუდამაყრის, ქართლისა და ცხვარიჭამიას ქედებს გასდევდა; ჩრდილოეთით, კავკასიონის გვერდითი ქედის გაყოლებით, თერგის ოლქი საზღვრავდა. თიანეთის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *ცინცაძე ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 63.

სქოლიო
------

1. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XXI, указ 20701, ст. 647
2. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XXXIV, указ 34641, ст. 588-590
3. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XLIX, указ 54010, ст. 353
**გიორგი ნიკოლოზის ძე გიგაური** (დ. 23 ნოემბერი, 1924, დაბა ყაზბეგი, — გ. თებერვალი 2009, თბილისი) — ქართველი მეტყევე-ინჟინერი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1993; წევრ-კორესპონდენტი 1988), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1990). სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1973).

1948 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1954 წლიდან იქვე ეწოდეა პედაგოგიურ საქმიანობას (1978 წლიდან — პროფესორი). 1970–1980 წლებში იყო საქართველოს სსრ სატყეო მეურნეობის მინისტრის პირველი მოადგილე, 1980 წლიდან — საქართველოს ვ. გულისაშვილის სახელობის სამთო-მეტყევეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. შეისწავლა საქართველოს ტყეების წარმოშობის, ზრდის, განვითარებისა და ფორმირების კანონზომიერებანი. გამოიკვლია მთის ტყეების ტაქსაციისა და მოწყობის თავისებურებანი. შეიმუშავა საქართველოს ტყეების ეკონომიკური დარაიონების სქემა და სხვ. ავტორია მონოგრაფიული ნაშრომებისა მეტყევეობის, ტყეთმოწყობისა და ტაქსაციის დარგში, აგრეთვე სტუდენტთა დამხმარე სახელმძღვანელოსი ტყეთმოწყობაში. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1985), ღირსების ორდენი (1996).

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს ტყეების კურორტოლოგიური მნიშვნელობა, თბ. 1960.
* ტყეთმოწყობის პრაქტიკუმი, თბ. 1963.
* საქართველოს ტყეებში მეურნეობის გაძღოლის საფუძვლები, თბ. 1980 (თანაავტ.).
* Горные леса, М. 1979; Сосновые леса Кавказа, Тб. 1987 (თანაავტ.).

ლიტერატურა
----------

* გიორგი გიგაური : ხსოვნა // საქართველოს რესპუბლიკა. - თბილისი, 2009. - 21 თებერვალი. - №33 (6134).
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 613.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი გიგაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბოსნიური ჩევაპი
*ბოსნიური ყავა*
**ბოსნია და ჰერცეგოვინას სამზარეულო** (ბოსნ. Bosanska kuhinja) — წარმოადგენს აღმოსავლური და დასავლური კულტურის ნაზავს. საკვები მჭიდროდაა დაკავშირებული: ყოფილი იუგოსლავიის, შუა აღმოსავლეთის, ხმელთაშუა ზღვის და ბალკანეთის სხვა სამზარეულოებთან.

ინგრედიენტები
-------------

ბოსნიურ სამზარეულოში უხვად გამოიყენება სუნელები, თუმცა კერძები მაინც მსუბუქია, რადგან ისინი დიდ რაოდენობით წყალში იხარშება. ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ინგრედიენტებია: პომიდორი, კარტოფილი, ხახვი, ნიორი, წიწაკა, კიტრი, სტაფილო, კომბოსტო, სოკო, ისპანახი, ზუკჩინი, სხვა და სხვანაირი მარცვლეულობა, ქლიავი, რძე, არაჟანი, კაიმაკი. ხორცეული ისლამური წესის მიხედვით ძირითადად სხვრის და ხბოს ხორცისგან შედგება. ბოსნიაში მცხოვრები სერბები და ხორვატები ღორის ხორცსაც მოიხმარენ.

კერძები
-------

ბოსნიურ კერძების მაგალითს წარმოადგენენ: ჩევაპი, ბორეკი, ტოლმა, აჯვარი და აღმოსავლეთისთვის დამახასიათებელი ისეთი ტკბილეულობა როგორიცაა: ფახლავა და ჰალვა. ადგილობრივი ღვინოების უმეტესობა იწარმოება ჰერცეგოვინაში, ხოლო ბოსნიაში აკეთებენ ქლიავის ან ვაშლის რაკიას. არა ალკოჰოლური სასმელებიდან პოპულარულია: ბოზა, თურქული ყავა, შერბეთი და ანწლის წვენი.

ლიტერატურა
----------

* Tim Clancy, *Bosnia & Herzegovina*, The Bradt Travel Guide, 2004, pp. 93–97, ISBN 1-84162-094-7
* (2005) რედ. Darra Goldstein: *Culinary cultures of Europe: identity, diversity and dialogue*.  ევროპის საბჭო,   გვ. 87–94. ISBN 92-871-5744-8.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ლიკუნა ჩილაშვილი.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: აპრილი 19, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მდებარეობა საქართველოს რუკაზე
ქობულეთის მუნიციპალიტეტი შედის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მიხედვით მუნიციპალიტეტი არის თვითმმართველი ერთეული, რომელსაც აქვს ადმინისტრაციული საზღვრები და ადმინისტრაციული ცენტრი. მუნიციპალიტეტს გააჩნია არჩევითი წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები, რეგისტრირებული მოსახლეობა და აქვს საკუთარი ქონება, ბიუჯეტი, შემოსულობები. მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. მუნიციპალიტეტს ხელმძღვანელობს მერი.

მუნიციპალიტეტი მართვის ოპტიმიზაციისათვის დაყოფილია ადმინისტრაციულ ერთეულებად.

ქობულეთის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შედის 1 ქალაქი, 2 დაბა, 19 ტერიტორიული ორგანო და 48 სოფელი. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები ერთიანდებიან დაბა ჩაქვის, ალამბარის, ბობოყვათის, გვარას, კვირიკეს, ლეღვას, საჩინოს, ქაქუთის, ქობულეთის, ციხისძირის, ჭახათის, ხალის და ხუცუბნის ადმინისტრაციულ ერთეულებში.

ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ფართობია 711.3 კმ² და 2014 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 74 794 კაცს, ხოლო სიმჭიდროვეა – 105.2. მუნიციპალიტეტის ცენტრია ქალაქი ქობულეთის. 2014 წლის აღწერის მიხედვით მუნიციპალიტეტის ყველაზე დიდი სოფელი მოსახლეობის მიხედვით არის

1. ↑  საქართველოს ორგანული კანონი, ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი, მუხლი 2.2
2. ↑  საქართველოს ორგანული კანონი, ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი, მუხლი 4.4
3. 1 2  2014 წლის აღწერის ძირითადი შედეგები
**გომარეთის სამაროვანი** — ანტიკური ხანის (ძვ. წ. IV-III სს.) სამაროვანი სოფ. დიდი გომარეთის ტერიტორიაზე (დმანისის მუნიციპალიტეტი).

1962 წელს (დ. თუშაბრამიშვილი) და 1975 წლის (ც. დავლიანიძე) არქეოლოგიურ გათხრებმა გამოავლინა მთლიანი ფილებით ან ლოდებით ნაგები 26 ქვაყუთი. მიცვალებულები ესვენენ მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ მოშავო და ლეგა ფერის, აგრეთვე წითლად შეღებილი თიხის ჭურჭელი (დოქები, ხელადები, ქოთნები, კოჭობები, ჯამები, სასმისები, ზოომორფული გამოსახულებებით შემკული დოქი) და სამკაული (ბრინჯაოსა და რკინის რკალგახსნილი სამაჯურები, ბრინჯაოს რგოლები, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები, ლურჯი მინის მრავალწახნაგა საბეჭდავი, მძივები და სხვა), აგრეთვე რკინის შუბისპირი და დანის ნატეხები.

აღმოჩენილი მასალა დამახასიათებელია ქვემო ქართლის ადრინდელი ელინისტური ხანის სამაროვნებისათვის. დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *დავლიანიძე ც.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 212.
* *დავლიანიძე ც.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 88.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დიდგორი**. |

თბილისის ადმინისტრაციული დაყოფა 2007-2013 წლებში.
**დიდგორის რაიონი** — თბილისის ერთ-ერთი რაიონი 2006-2013 წლებში. საქართველოს პარლამენტის 2006 წლის 26 ნოემბრის №4173 დადგენილების შესაბამისად, ახლადშექმნილი რაიონის უდიდესი ნაწილი შეადგინა ტერიტორიამ, რომელიც 2006 წლამდე ექვემდებარებოდა გარდაბნის რაიონს (მუნიციპალიტეტს) და საქართველოს დედაქალაქის თვითმმართველ ერთეულს გადაეცა, გამონაკლისია ოქროყანა, რომელიც თბილისის, მთაწმინდის რაიონის დაქვემდებარებაში იყო, ასევე წყნეთი, ბეთანია და ახალდაბა, რომლებიც უფრო ადრე შემოუერთდა თბილისს და ქალაქის მერიაზე დაქვემდებარებული პუნქტები იყვნენ. რაიონში, ძირითადად, არსებობდა საკურორტო, სააგარაკე, დაბისა და სოფლის საგარეუბნო ტიპის დასახლებები. მასში შედიოდა შემდეგი დასახლებული პუნქტები: კიკეთი, კოჯორი, ახალდაბა, ბეთანია, ტაბახმელა, შინდისი, წავკისი, წყნეთი, ოქროყანა, კვესეთი, სამადლო, დიდება. რაიონის ტერიტორია შეადგენს 97,97 კვ. კმ.-ს; გაუქმების შემდეგ გაიყო ვაკისა და მთაწმინდის რაიონებს შორის — წყნეთი, ბეთანია და ახალდაბა მიეკუთვნა ვაკის, ხოლო დანარჩენი დასახლებები მთაწმინდის რაიონს.
**გიორგი გელას ძე გიორგაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1964, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მოჭადრაკე. საერთაშორისო დიდოსტატი (1993). სსრკ სპორტის ოსტატი (1982), საერთაშორისო ოსტატი (1989). 

1986 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. გიორგაძის პირველი მწვრთნელი იყო დავით ჩირაძე (ქუთაისი). 1982 და 1988 წლებში მოიპოვა საქართველოს ჩემპიონობა. იყო სსრკ ჩემპიონატის ფინალისტი (1989), მსოფლიოს ვაჟთა საჭადრაკო ოლიმპიადებისა (1992, 1994, 1998, 2000) და ევროპის გუნდური პირველობების (1992, 1997) მონაწილე საქართველოს ნაკრები გუნდის შემადგენლობაში. იყო გარი კასპაროვის სეკუნდანტი მსოფლიო პირველობის მატჩში (1990). მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადაზე მეორე დაფაზე მოიპოვა ბრინჯაოს მცირე მედალი (1996). 2008 წლიდან არჩეულია საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტად. მინიჭებული აქვს ღირსების ორდენი (2001), „სპორტის რაინდის" საპატიო წოდება (2014). გიორგაძე ავტორია წიგნისა „ცხოვრება ჭადრაკით" (თბილისი, 2014).

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 13.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული სპორტის სტატისტიკა
* 

* გიორგი გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჭიათურის დრამატული თეატრი
**ჭიათურის დრამატული თეატრი** − აკაკი წერეთლის სახელობის დრამატული თეატრი ქალაქ ჭიათურაში. თეატრის ცენტრალური დარბაზი გათვლილია 600 მაყურებელზე.

ისტორია
-------

დრამატული თეატრი - 1894 წლის 11 დეკემბერს დაარსდა, ხოლო 1910 წლიდან მას მუდმივმოქმედი დასი ჰყავს. მე-20 საუკუნის 20-30 წლები თეატრის ოქროს ხანად მიიჩნევა. ამ წლებში თეატრმა დადგა: შექსპირის, მოლიერის, ლოპე დე ვეგას დავით კლდიაშვილის, პოლიკარპე კაკაბაძის და სხვათა პიესები. აღსანიშნავია, რომ სპექტაკლი „ყვარყვარე თუთაბერი" ქართული თაეატრის ისტორიაში ამ პიესის ერთ-ერთ საუკეთესო განხორციელებად ითვლება, ხოლო მასში მთავარი როლის შემსრულებელი, საქართველოს სახალხო არტისტი მიხეილ ვაშაძე ამ სცენური სახის ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად. თეატრმა 1949 წელს ბინა ახალ შენობაში დაიდო და მას აკაკი წერეთელის სახელი მიენიჭა.

ჯილდოები
--------

მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში ჭიათურის თეატრი განსაკუთრებული შემოქმედებითი წარმატებებით გამოირჩეოდა. მან ორჯერ გაიმარჯვა საკავშირო ფესტივალზე, ხოლო უნგრული დრამატურგიის საერთაშორისო ფესტივალზე მთავარი პრიზი დაიმსახურა.

თეატრში მოღვაწეობდნენ:
----------------------

* გრიგოლ ტყაბლაძე — თეატრისა და კინოს მსახიობი
* თამარ აბაშიძე - თეატრისა და კინოს მსახიობი
* ალექსანდრე წუწუნავა - რეჟისორი, სცენარისტი, თეატრის მსახიობი
* შოთა ცუცქირიძე - მსახიობი, რეჟისორი , თეატრმცოდნე
* მიხეილ ვაშაძე - თეატრისა და კინოს მსახიობი
* არჩილ გომიაშვილი - თეატრისა და კინოს მსახიობი
* ნოდარ ჩაჩანიძე - თეატრისა და კინოს მსახიობი

### თეატრის ყოფილი მმართველები

* ალექსანდრე წუწუნავა
* ვალერიან შალიკაშვილი
* მიხეილ ქორელი
* ალექსანდრე იმედაშვილი

თეატრის დღევანდელი მმართველია ნანა წერეთელი.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 394.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჭიათურის დრამატული თეატრი
* პრემიერა, „ირინეს ბედნიერება"
* 117-ე სეზონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1949. №12-13. გვ. 3
**სტეპან ანდრეის ძე ბანდერა** (უკრ. Степа́н Андрі́йович Банде́ра; დ. 1 იანვარი, 1909 — გ. 15 ოქტომბერი, 1959, მიუნხენი) — უკრაინული ნაციონალისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, უკრაინული ნაციონალისტური მოძრაობის ხელმძღვანელი აღმოსავლეთ პოლონეთში (გალიცია); 1941–1959 წლებში უკრაინელ ნაციონალისტა ორგანიზაციის ხელმძღვანელი. 1942 წლიდან 1944 წლის აგვისტომდე იმყოფებოდა ზაქსენჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში. 1944 წელს განთავისუფლდა და გახდა ანტისაბჭოთა მოძრაობის ორგანიზატორი წითელი არმიის ზურგში.

ბანდერა ავსტრო-უნგრეთში, უკრაინელი კათოლიკე მღვდლის ოჯახში დაიბადა და პოლონეთში გაიაზრდა. ახალგაზრდული ასაკიდან იყო ჩართული სხვადასხვა ნაციონალისტურ ორგანიზაციებში, 1924 წელს კი უკრაინის სამხედრო ორგანიზაციას შეუერთდა. 1931 წელს გახდა უკრაინელ ნაციონალისტთა ორგანიზაციის პროპაგანდის ხელმძღვანელი, რის შემდეგაც 1932 წელს პოლონეთში ორგანიზაციის მეთაური გახდა. 1934 წელს მისი ორგანიზებით მოხდა პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრის, ბრონისლავ პერაცკის მკვლელობა, რის შემდეგაც სიკვდილით დასჯა მიესაჯა, თუმცა მოგვიანებით განაჩენი სამუდამო პატიმრობით შეიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Berkhoff, K.C. and M. Carynnyk 'The Organization of Ukrainian Nationalists and Its Attitude toward Germans and Jews: Iaroslav Stets’ko’s 1941 Zhyttiepys' in: Harvard Ukrainian Studies, vol. 23 (1999), nr. 3/4, pp. 149—184.
2. ↑   Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія..Інститут історії НАН України.2004р Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія, стр.338 (უკრ.)
3. ↑  Rossoliński-Liebe 2014, p. 49. sfn error: no target: CITEREFRossoliński-Liebe2014 (help)

|  |  |
| --- | --- |
| უკრაინის დროშა | *ეს სტატია უკრაინისა და უკრაინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯონ სიმონს ბარტი** (ინგლ. John Simmons Barth; დ. 27 მაისი, 1930, კემბრიჯი, მერილენდი, აშშ, — გ. 2 აპრილი, 2024, ბონიტა-სპრინგზი, ფლორიდა, აშშ) — ამერიკელი მწერალი, პოსტმოდერნული პროზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.

დაამთავრა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტი (მაგისტრი, 1952). 1953 წლიდან ლიტერატურის ისტორიასა და თეორიას ასწავლიდა პენსილვანიის უნივერსიტეტში, 1965 წლიდან იყო ბუფალოში ნიუ-იორკის შტატის უნივერსიტეტის ინგლისური ენის პროფესორი და რეზიდენტი მწერალი, 1973-1995 წლებში კი — ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის ინგლისური ენისა და შემოქმედებითი წერის პროფესორი.

ბარტის პირველი რომანი „მცურავი ოპერა" ("The Floating Opera") 1956 წელს გამოიცა. მისი მნიშვნელოვანი თხზულებებია: რომანები „ბანგით მოვაჭრე" ("The Sot-Weed Factor", 1960) და „თხაბიჭი ჯაილზი" ("Giles Goat-Boy", 1966), მოთხრობების კრებული „ატრაქციონში დაკარგული" ("Lost in the Funhouse", 1968), ნოველების კრებული „ქიმერა" (Chimera, 1972; წიგნის ეროვნული პრემია, 1973), ეპისტოლური რომანი „წერილები" ("Letters", 1979) და სხვ. ბარტი თავის ნაწარმოებებში მიმართავს ე. წ. მეტაპროზის ხერხებს, მისთვის დამახასიათებელია რთული და მახვილგონივრული თხრობის მანერა, რომელშიც ერთმანეთს ერწყმის ფილოსოფიური სიღრმე და სატირა, „შავი", ზოგჯერ უხამსი იუმორიც. მის თხზულებებს მოტივად გასდევს სწორი ქმედების არჩევანის მოჩვენებითი შეუძლებლობა სამყაროში, სადაც არ არსებობს აბსოლუტური ღირებულებები.

ბარტს გამოქვეყნებული აქვს ასევე ესეები და წერილები ლიტერატურის თეორიის საკითხებზე, მ. შ. ესე „ამოწურვის ლიტერატურა" ("The Literature of Exhaustion", 1967), რომელიც პოსტმოდერნიზმის ერთგვარ მანიფესტად ითვლება.

ბიბლიოგრაფია
------------

### რომანები

* The Floating Opera (1956)
* The End of the Road (1958)
* The Sot-Weed Factor (1960)
* Giles Goat-Boy (1966)
* Chimera (1972)
* LETTERS (1979)
* Sabbatical: A Romance (1982)
* The Tidewater Tales (1987)
* The Last Voyage of Somebody the Sailor (1991)
* Once Upon a Time: A Floating Opera (1994)
* Coming Soon!!!: A Narrative (2001)
* Where Three Roads Meet (2005)
* Every Third Thought: A Novel in Five Seasons (2011)

### მოთხრობების კრებულები

* Lost in the Funhouse: Fiction for Print, Tape, Live Voice (1968)
* On with the Story (1996)
* The Book of Ten Nights and a Night: Eleven Stories (2004)
* The Development: Nine Stories (2008)
* Collected Stories (2015)

### არამხატვრული თხზულებები

* The Friday Book: Essays and Other Nonfiction (1984)
* Further Fridays: Essays, Lectures, and Other Nonfiction, 1984–1994 (1995)
* Final Fridays: Essays, Lectures, Tributes & Other Nonfiction, 1995–2012 (2012)
* Postscripts (or Just Desserts): Some Final Scribblings (2022)

ლიტერატურა
----------

* Clavier, Berndt, John Barth and Postmodernism: Spatiality, Travel, Montage. Peter Lang, 2007.
* Grausam, Daniel. "Institutionalizing Postmodernism: John Barth and Modern War". On Endings: American Postmodern Fiction and the Cold War. University of Virginia Press, 2011.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონ ბარტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ჯონ ბარტი – ამოწურვის ლიტერატურა (ინგლისურიდან თარგმნა ალექსანდრე ჭელიძემ), საზოგადოებრივ-ლიტერატურული ჟურნალი „არილი", 2014.
* ხარბედია, მალხაზ, ჯონ ბარტი – 80, „რადიო თავისუფლება", აგვისტო 22, 2010.
**უოტ ტაილერი** (ინგ. **Wat (Walter) Tyler**, დ. 4 იანვარი, 1341 — გ. 15 ივნისი, 1381) — შუა საუკუნეების ინგლისელი მოღვაწე. 1381 წლის ინგლისის გლეხთა აჯანყების ხელმძღვანელი.

ადრეული წლები
-------------

 მთავარი სტატია: ასწლიანი ომი.
უოტ ტაილერი დაიბადა ინგლისის სოფელ ბროკსლიში (კენტის საგრაფო). 

ტაილერი უიღბლო რომანის შემდეგ გაემართა სამხედრო სამსახურში საფრანგეთში. იგი მონაწილეობას იღებდა ასწლიან ომში. თვით მეფე ედუარდიც კი გამოარჩევს მის ვაჟკაცობასა და სიმამაცეს. შემდეგ იგი ბრუნდება ინგლისში, მშობლიურ სოფელში. შემდეგ იგი ქორწინდება და მუშაობას იწყებს სოფლის მჭედელთან.

გლეხთა აჯანყება
---------------

 მთავარი სტატია: ინგლისის გლეხთა აჯანყება (1381).
ასწლიან ომთან დაკავშირებით ინგლისის ხელისუფლებამ გლეხებს ახალი გადასახადები დააკისრეს. ქალაქის მოსახლეობაც უკმაყოფილო იყო ომით. სახელმწიფო, საეკლესიო და ფეოდალური გადასახადებით გაწამებულმა გლეხებმა იარაღს მოჰკიდეს ხელი. მათ გამოცდილი ხელოსანი, უოტ ტაილერი ხელმძღვანელობდა.

აჯანყებულები კენტერბერს იკავებენ, შემდეგ კი ლონდონში შედიან, შტურმით იღებენ ტაუერის ციხეს და კლავენ კენტერბერის ლორდ-კანცლერს და არქიეპისკოპოსს სიმონ სადბერს. 1381 წლის 14 ივნისს აჯანყებულები და მეფე რიჩარდი შეხვდნენ. დაიწყო მოლაპარაკება აჯანყებულებსა და ხელისუფლებას შორის. გლეხები მოითხოვდნენ გადასახადები შემცირებას და ფეოდალური ჩაგვრის გაუქმებას. მომდევნო დღეს (15 ივნისს), ხელისუფლება და აჯანყებულები კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს. მოლაპარაკების პერიოდში აჯანყებულების ხელით კვდება ლონდონის მერი უილიამ უოლვორტი. ამით ისარგებლა ინგლისის ხელისუფლებამ და იმავე დღეს უოტ ტაილერი მოკლეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Wat Tyler Country Park
* Wat Tyler on historyguide.org — a description, from a chronicle of the time, which relates the final meeting between Wat Tyler and King Richard II.
* EASF radical history wiki დაარქივებული 2021-07-04 საიტზე Wayback Machine.  An East Anglia-specific look at the rebellion
**არჩილ ჯორჯაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი); რუსთაველის გამზირიდან რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. ადრე გიორგის (წმინდა გიორგის) ქუჩა ერქვა. სახელწოდება დაკავშირებულია ქაშვეთის წმინდა გიორგის ეკლესიასთან, რომელიც აქ ქუჩაზე მდებარეობს. ქუჩა განაშენიანდა XIX საუკუნის 30-იან წლებში. აღნიშნულია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე. 

1923 წელს არჩილს ჯორჯაძის სახელი დაერქვა. 1867 წლის გეგმის მიხედვით ქუჩა გადიოდა მესანგრეთა და ბაზრის ქუჩებს (ახლანდელი რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩა) შორის და ჩადიოდა ვალერიან მადათოვის ქუჩამდე (ახლანდელი გიორგი ათონელის ქუჩა). XIX საუკუნის ბოლოს მას გამოეყო ხაზინის, ახლანდელი ანატოლი სობჩაკის ქუჩა. აქ განთავსებული იყო თბილისის სახაზინო პალატა და საგუბერნიო ხაზინა. 90-იანი წლების კავკასიის კალენდრების მიხედვით გიორგის (ქვაშვეთის) ქუჩაზე განლაგებული იყო ბუკინისტური მაღაზიები, მათ შორის „კავკასიის ბუკინისტი". აქვე იყო საზოგადო მოღვაწის, ფოლკლორისტ იოსებ (სოსიკო) მერკვილაძის წიგნის მაღაზია „ცოდნა". კვირა დღეებში იმართებოდა საკვირაო ბაზრობა. 1910 წელს ბაზარი გადაიტანეს, ბუკინისტური მაღაზიები კი 1925-მდე შემორჩა. ქუჩას მარცხენა მხარეს მიუყვება ცხრა აპრილის სახელობის ბაღი (ყოფილი ალექსანდრეს ბაღის ზედა ნაწილი), სადაც დგას ლადო გუდიაშვილის ძეგლი (მოქანდაკე დიმიტრი მიქატაძე, არქიტექტორი რ. ბერიძე). აქვს 1 ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 212, ISBN 978-99928-20-35-3.
**მიხეილ გიორგის ძე გონიკიშვილი** (დ. 28 დეკემბერი, 1924, სოფ. ზეკოტა, ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი — გ. 16 იანვარი, 2020) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1999).

ბიოგრაფია
---------

1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1954 წლიდან მუშაობდა საქართველოს კპ ცკ-თან არსებულ რესპუბლიკურ პარტიულ სკოლაში. 1959 წლიდან მუშაობდა ივ. ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში სხვადასხვა სამეცნნიერო 99 თანამდებობებზე. გონიკაშვილის კვლევის ძირითადი მიმართულებაა საქართველოს ბაგრატიონთა სამეფო გვარის საქმიანობა. მისი კვლევები ეძღვნება როგორც რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობამდე პერიოდს, ისე შემდგომ ხანას. რამდენიმე ნაშრომი მიუძღვნა ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა ისტორიას. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სტატია და 5 მონოგრაფია. გონიკიშვილი არის II მსოფლიო ომის ვეტერანი, მინიჭებული აქვს საქართველოს დამსახურებული ბიბლიოგრაფის წოდება (1971), იაკობ გოგებაშვილის სახელმწიფო პრემია (2006). დაჯილდოებულია საბრძოლო ორდენებით.

თხზულებები
----------

* იმერეთის სამეფო XVIII–XIX სს. მიჯნაზე, თბ.
* 1964; საგლეხო-საადგილმამულო რეფორმა თერგის ოლქში, თბ. 1984;
* ბაგრატიონთა გადასახლება და მოღვაწეობა რუსეთში, ნაწ. I, თბ. 1986, ნაწ. II, თბ. 2002

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 96.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გონიკიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაკელია**. |

**იოსებ კონსტანტინეს ძე აბაკელია** (დ. 2(15) მარტი,1882, ქუთაისი ― გ. 1938) — ქართველი ფთიზიატრი, საქართველოში მეცნიერული ფთიზიატრიის ფუძემდებელი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1924), პროფესორი (1930).

ბიოგრაფია
---------

1903 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და შევიდა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში. იმავე წლიდან იყო ესერების პარტიის წევრი. დააპატიმრეს რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისთვის. გათავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა ოდესაში. 1911 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და ციმბირში გადასახლებაც ჰქონდა მისჯილი, მაგრამ რექტორის და სტუდენტების შუამდგომლობით გადაურჩა სასჯელს. 1914 წელს მობილიზაციის დროს იოსებ აბაკელია სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს და უფროს ექიმად დანიშნეს ერთ-ერთ საარტილერიო ბრიგადაში. 

1918 წლის თებერვალში დაბრუნდა საქართველოში. აირჩიეს ესერების ამიერკავკასიის საოლქო კომიტეტის წევრად. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი ესერთა პარტიიდან. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ჩამოშორდა პოლიტიკას. 1921 წელს გამოაქვეყნა პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელო ტუბერკულოზის შესახებ. აბაკელიას თაოსნობით დაარსდა თბილისის პირველი ტუბერკულოზის ამბულატორია (1922; 1925-იდან I ტუბდისპანსერი) და ტუბერკულოზის რესპუბლიკური ინსტიტუტი (1930). 1938-მდე ამ ინსტიტუტის დირექტორი იყო. 1933 წლიდან კითხულობდა ტუბერკულოზის კურსს ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში. 1935-1938 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში მის მიერვე დაარსებულ ტუბერკულოზის კათედრას. გამოიკვლია ორგანიზმში ტუბერკულოზის გავრცელების მანამდე შეუსწავლელი ლიმფური გზები. სხვა ქართველ ფთიზიატრებთან ერთად საქართველოს ყველა კუთხეში ფართოდ გაშალა ტუბერკულოზთან ბრძოლა. დიდ ყურადღებას უთმობდა კურორტ აბასთუმნის განვითარებას. რეპრესირებულია. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.

აბაკელიას ცოლად ჰყავდა ბიოქიმიკოს ვლადიმერ ასათიანის და ელენე. აბაკელიას სახელს ატარებს ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ყოფილი ტყის ქუჩა).

თხზულებები
----------

* ტუბერკულოზი, ტფილისი, 1921
* ფილტვის და სხვა ორგანოთა ტუბერკულოზი, ტფილისი, 1934

ლიტერატურა
----------

* *შველიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 7.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 12.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 12-13.




1. ↑  ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, განკარგულება №431, 2021 წლის 7 სექტემბერი.
სომხითის მელიქის მამული (ბოშიშვილი: 2012).
**მელიქიშვილები** — ქართული თავადური საგვარეულო ისტორიულ ქვემო ქართლში (ლორე). გვარადქცეული თანამდებობა. სომხითის მელიქები. მელქიშვილების წარმოშობის შესახებ ვახუშტი ბატონიშვილი წერს, რომ მელიქიშვილი „არა არს გუარი, არამედ სომეხსა ვისმე პატივსცა შააბაზ გამოჰმადიანებისათვის", იქვე აღნიშნავს, რომ სომხითის მელიქიც „უწარჩინებულესნი და შემძლებელნი" იყვნენო, საინტერესოა იოანე ბაგრატიონის ცნობაც, რომ „ესენი პირველ იყვნენ სომეხნი ლორის-მელიქთა ნათესავთაგანი აზნაურნი" და როდესაც შაჰ აბასმა, ქართლის მეფე გიორგი X (1600-1606 წწ.) და კახეთის მეფე ალექსანდრე II ოსმალები დაამარცხეს ერევანთან, შაჰ აბასმა ქართველებს ლორე გამოართვა და იქ თავისი ჯარი დააყენა "და მაშინ მუნებური მელიქი მივიდა წინაშე შააბაზისა და მიიღო მამადიანობა, რომლისათვის ჯილდოდ შააბაზმან გაათავადა და მისცა გვარად მელიქობაი და მამული ლორის ხეობასა შინა სახასოთაგან მეფისა, წელს ქრისტეს აქეთ 1601 (ერევანთან ბრძოლა 1604 წელს მოხდა) და მუნიდგან იწოდებიან თავადის მელიქისშვილებად". 1763 წელს ერეკლე II ახტალას ვერცხლისადნობი ქარხანა დააარსა. მელიქიშვილები ცენტრალურ ხელისუფლებას ვეღარ უწევდნენ წინააღმეგობას და, შედეგად, მამუმლი (სომხითი) დაუთმეს. სანაცვლოდ მეფემ მათ ქარხნების ზედამხედველობა და სომხითის მინბაშობა დაავალა. საგვარეულოს დაუნიშნა შესაბამისი ხელფასი. ამავე დროს მელიქიშვილ-მირმანიძეთა ერთი შტო ცენტრალური ხელისუფლებაში დაწინაურდა (კახეთის ლაშქარნივისი, სომხითის ლაშქარნივის, სალაროს მუშრიბი). მელიქისშვილების მამული ისტორიული სომხითის (ბოლნისისწყალ შულავრის ხეობები) ტერიტორიას (სოფლები: ახტალა, შადიკნი, წოფი, ტეფური, გორული, წერაქვი, დეღარარას სოფელი, ბირშას სოფელი, ზემო გორული, მათიში, დიღცნუტი, სააბი, შამირზას სოფელი, თოხთუქლისი) მოიცავდა. მელიქიშვილების აზნაურები იყვნენ აბაზაშვილები, არდაშელიშვილები, ყარახანაშვილები, ისუაშვილები, ოდიშელიძეები, მაშათაშვილები, მათ სასახლე და საძვალე ახტალაში ჰქონდათ.

### სომხითის მელიქები

* მირიმანი
* ყორხმაზბეგი I
* ათაბეგი
* ყორხმაზბეგი II
* ქამარბეგი
* ავთანდილი
* ლევანი

ლიტერატურა
----------

* *ვახუშტი ბაგრატიონი* აღწერა სამეფოსა საქართველოსა,ქართლის ცხოვრება ტ.IV,ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიხედვით, თბ. 1973
* *იოანე ბაგრატიონი* შემოკლებით აღწერა საქართველოს შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა, თბ. 1997
* მელიქის სახელო საქართველოში / ალექსანდრე ბოშიშვილი; რედაქტორი: აპოლონ თაბუაშვილი; ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი - ISBN 978-9941-445-47-7

სქოლიო
------

1. ↑  *ალექსანდრე ბოშიშვილი*, ქვემო ქართლის მცირე სათავადოები (მელიქიშვილები, სოლაღაშვილები, დოლენჯიშვილები), თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2012. — გვ. 66, 163.
**დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი** — თბილისის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული 2000-2013 წლებში. დედაქალაქში მმართველობის სისტემის რეფორმირების მიზნით, საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 9 ნოემბრის ბრძანებულების შესაბამისად, თბილისის დიდუბისა და ჩუღურეთის რაიონები გაერთიანდა და შეიქმნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი; რაიონის ფართობი იყო — 27,3 კმ², მოსახლეობა 198,8 ათ. კაცი (მ. შ. 12,9 ათ. დევნილი).

დიდუბის რაიონი
--------------

დიდუბის რაიონს სახელი ეწოდა სოფელ დიდუბის მიხედვით. თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1931 წლის 29 სექტემბრის დადგენილებით შეიქმნა თბილისის სტალინის სახელობის რაიონული საბჭოს აღმასკომი. 1961 წლის 11 ნოემბერს რაიონს შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა პირველი მაისის რაიონი, 1990 ივნისიდან კი - დიდუბის რაიონი. იგი გამოირჩევა შემოქმედებით-კულტურული დაწესებულებების სიმრავლით (კინოსტუდია, კოტე მარჯანიშვილის კინომსახიობის, მოზარდმაყურებელთა თეატრები, ქართული თოჯინების თეატრი, რკინიგზელთა კულტურის ცენტრი), ოდითგანვე დედაქალაქის ყველაზე განვითარებული ეკონომიკის მქონე რაიონია ქალაქში წარმოებული ეკონომიკის 25-27 % დიდუბის რაიონზე მოდის. ტერიტორიაზე ძირითადად თავმოყრილია კვების პროდუქტების მწარმოებელი ორგანიზაციები, რომელთა წილი რაიონის მრეწველობის 51 %-ს შეადგენს. რაიონშია ბავშვთა ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, თერაპიის ეროვნული ცენტრი, ექსპერტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი, ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრი. პედიატრიული კლინიკა, ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი და სხვ.; მეტროპოლიტენის სადგურებია „დიდუბე", „წერეთელი", მთავარი მაგისტრალები- აკაკი წერეთლისა და დავით აღმაშენებლის პროსპექტები.

ჩუღურეთის რაიონი
----------------

თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის 1939 წლის 27 ივლისის დადგენილებით შეიქმნა მოლოტოვის სახელობის რაიონიული საბჭოს აღმასკომი. 1957 წელს მოლოტოვის რაიონს ეწოდა ოქტომბრის რაიონი, საქართევლოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით კი 1990 ივნისში ეწოდა ჩუღურეთის რაიონი. მის ტერიტორიაზე განლაგებულია 287 დიდი და წვრილი საწარმო, მათ შორის „თბილკრედიტბანკი", „გაერთიანებული ქართული ბანკი", რკინიგზის დეპაეტამენტი, მეტროპოლიტენი; შპს-ები „კოლხეთი-90" (პურის ქარხანა), „ახალი ქსელები" და სხვ. აქვეა მოდელების რესპუბლიკური ცენტრი. ჯანმრთელობის კერას ემსახურება 9 სამეცნიერო-კვლევების ინსტიტუტი და დისპანსერი, 7 საავადმყოფო, 9 პოლიკლინიკა, 37 აფთიაქი და სააფთიაქო მაღაზია და სხვ.; 4 საპროექტო-ტექნიკური ინსტიტუტი: არქეოლოგიის კვლევის ცენტრი, სამეცნიერო-მუზეუმი, კულტურის სახელობის ინსტიტუტი, ამიერკავკასიაში ერთადერთი ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 11 ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, 16 ბავშვთა სკოლამდელი დაწესებულება; მრავლადაა მოქმედი ეკლესია, მათ შორის კათოლიკური წმინდა პეტრე და პავლე მოციქულის ეკლესია, წმინდა გიორგის, წმინდა ნინოსა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. აქვეა მეტროპოლიტენის სადგურები — „სადგურის მოედანი", „მარჯანიშვილი".

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 422, ISBN 99928-20-32-2.
**ბზიფის მასივი** — კარსტული მასივი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. უკავია ბზიფის ქედის დასავლეთი ნაწილი. სიგრძე დაახლოებით 50 კმ, ფართობი 550 კმ². მაქსიმალური სიმაღლე 2623.5 მ (მთა ძიშრა). მასივის ცენტრალური, პლატოსებრი ნაწილის საშუალო სიმაღლეა 1900–2000 მ. მის სამხრეთ ფერდობს გაუყვება დაბალი კარსტის ვიწრო ზოლი, სადაც აბსოლუტური სიმაღლეები 500–900 მ ფარგლებშია.

დასავლეთით ესაზღვრება გაგრის მასივი, ჩრდილოეთით აჩიბახისა და რიხვის მასივი, აღმოსავლეთით გუმიშხის მასივი. აქვს ასიმეტრიული აგებულება: ჩრდილოეთი ფერდობი მოკლეა და ციცაბო, სამხრეთი მოგრძო და უფრო დამრეცი. გეოლოგიური აგებულებითა და სიმაღლით ახლოს დგას არაბიკის მასივთან. განვითარებულია ტექტოგენური, პეტროგენული, ეროზიული, ფლუვიალური, გლაციალური, კარსტული და გრავიტაციული რელიეფის ფორმები.

ბზიფის მასივი წარმოადგენს ნაოჭა-ბლოკურ მორფოსტრუქტურას, რომელსაც აქვს სწორი, ნაწილობრივ შებრუნებული რელიეფი. ბზიფის მასივი წარმოიქმნა შუა- და გვიანალპურ სტრუქტურებში. რელიეფში კარგადაა გამოხატული ხშირად, ნასხლეტებით გართულებული ანტიკლინური ქედები. სინკლინურ სტრუქტურებს შეესაბამება ხეობები. სამხრეთი, უფრო დამრეცი და გრძელი ფერდობი ცალკეულ ბლოკებად გატეხილ მონოკლინს წარმოადგენს.

განვითარებულია კლდოვანი, ფლატოვანი და დაკბილული თხემი, ვიწრო ხეობებითა და კანიონებით. მასივის პერიფერიულ ნაწილებში კარგად არის განვითარებული ეროზიული რელიეფი. ღრმადაა დანაწევრებული მდინარეების რეშევიესა და ძიშრის ხეობებით. მდინარეთა ხეობებსა და მთისწინეთშია ალუვიური დანალექები. გვხვდება ტროგული ხეობები და ცირკები.

ბზიფის მასივის ფარგლებში განვითარებულია შიშველი, კორდიანი, მწვანე და დაფარული კარსტი. ბევრია კარსტული მღვიმე, რომელთა შორის აღსანიშნავია ილუზია-თოვლიან-მეჟენის მღვიმური სისტემა, ნაფრა, პანტიუხინის უფსკრული და გრაფის ჩანაქცევი. ძირითად ჰიდროგრაფიულ ქსელს ქმნის ბზიფი, მჭიშთა, ააფსთა, ხიფსთა და გუდოუ. მასივის წიაღის უმეტესი ნაწილი უკავია მჭიშთის განტოტვილ სისტემას. არის მუდმივი და დროებითი პატარა ტბები. ბევრია კარსტული წყარო. ბზიფის მასივი მდებარეობს 6–7 ბალიანი მიწისძვრის ზონაში.

ბზიფის მასივის შესწავლა 1960-იანი წლებიდან დაიწყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტმა. 1970–80-იან წლებში ბზიფის მასივზე დაიწყო აქტიური სპელეოლოგიური კვლევები. ქართველი და უცხოელი მკვლევრების მიერ მასივის ფარგლებში აღმოჩენილია 400-ზე მეტი კარსტული სიღრუე, რომლებსაც დღესაც სწავლობენ.

სქოლიო
------

1. 1 2  ზ. ტინტილოზოვი, ვ. რეზვანი, ვ. დუბლიანსკი, ა. კლიმჩუკი. ბზიფის მასივის სპელეოლოგიური და ჰიდროლოგიური თავისებურებანი, საქ. მეცნ. აკად. მოამბე, ტ. 127. 1987. N3. გვ. 569–572
2. 1 2  ლევან მარუაშვილი, მღვიმეთმცოდნეობის საფუძვლები : ზოგადი სპელეოლოგია, თბილისი, 1973, გვ. 237–240
3. ↑  ზურაბ ტინტილოზოვი, ბზიფის მასივის კარსტი და მღვიმეები, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გეოგრაფიის ინ-ტი. თბ.: მეცნიერება, 1988
4. ↑  Геология СССР. Т. 10. Грузинская ССР. М.: Недра, 1964. 492 с.
5. ↑  Геоморфология Грузии: Л. И. Маруашвили (отв. ред.) и др. Тб.: Мецниереба, 1971.
6. ↑  გ. გიგინეიშვილი, ბზიფის კარსტული მასივის მიწისქვეშა წყალშემკრები აუზების შესახებ, საქ. მეცნ. აკად. მოამბე, ტ. 60. 1970. N1. გვ. 109–111
7. ↑  Ананьин И. В. Сейсмичность Северного Кавказа. М: Наука, 1977. 147 с.