**მავრიკი** (ინგლ. Mauritius; ფრანგ. Maurice) — კუნძულოვანი სახელმწიფო ინდოეთის ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთ აფრიკაში. მადაგასკარიდან აღმოსავლეთით 900 კილომეტრში. რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიან კუნძულები: მავრიკი (ყველაზე დიდი, 1865 კმ²) და როდრიგესი (104 კმ²), რომლებიც მასკარენის კუნძულების ნაწილია. ასევე შედის არქიპელაგი კარგადოს-კარახოსი, აგალეგას კუნძულები და სხვა ბევრი მომცრო კუნძული. 2011 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 236 817 ადამიანს. ქვეყნის საერთო ფართობია 2045 კმ². დედაქალაქი — პორტ-ლუი, რომელიც კუნძულ მავრიკზე მდებარეობს.

გეოგრაფია
---------

მავრიკის რესპუბლიკა და მისი გარე კუნძულები. ტერიტორიული პრეტენზიები გამოყოფილია თეთრი ფერით.
კუნძულ მავრიკის ფიზიკური რუკა.
კუნძულ როდრიგესის ფიზიკური რუკა.
მავრიკის კუნძულები ვულკანური წარმოშობისაა. მაგრამ ვულკანური მოქმედებები უკვე დიდი ხანია შეჩერებულია და ეროზიამ საკმაოდ გააუთოვა კუნძულის რელიეფი. კიურპილის ცენტრალური პლატო ამოწეულია ზღვის დონიდან 400—600 მეტრზე. ჩრდილოეთიდან, დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან მასთან ახლოს იმყოფებიან უფრო ამოწეული და ნაკლებად გაუთოვებული პლატოები. მათ შორის ყველაზე მაღალია — სავანა (ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილი — მთა პითონ-დე-ლა-რივიერ-ნუარი 826 მეტრი) — მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთში. ბუნებრივი ღირსშესანიშნეობებიდან საინტერესოა ჩამქრალი ვულკანების (ტრუ-ო-სერფი, კანაკა, ბასენ-ბლანკი) კრატერები და პლატოები, რომლებსაც აქვთ უჩვეულო ფორმის მთის მწვერვალები. შიდა პლატოები გარშემორტყმულია სანაპირო დაბლობის ზოლით, სამხრეთში და აღმოსავლეთში 15—20 კმ-ის სიგანით. ამ ნაყოფიერი ალუვიალური ნიადაგის დაბლობებში, ასევე პლატოს ხეობებში თავმოყრილია შაქრის ლერწმის პლანტაციები, რომელსაც უკავია მავრიკის საერთო ფართობის 45 %. სანაპიროები გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით.

### ჰიდროლოგია

მავრიკის პლატოებში და მთებში მოედინება ასეულობით მცირე მდინარე, რომლებშიც ბევრია ჭორომი და ჩანჩქერი. შვიდსაფეხურიან ტამარენის ჩანჩქერს აქვს ყველაზე უფრო დიდი წყალგადასაშვები (274 მეტრი). მავრიკის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი მდინარეებია გრანდ-რივერ-საუტ-ისტი და გრანდ-რივერ-ნორტ-უესტი. წვიმების პერიოდში მდინარეები ჩქაროსნულად მოედინებიან და სახიფათონი ხდებიან. კუნძულის ყველაზე უფრო დიდი ტბებია — გრან-ბასენი და მარ-ო-ბაკოა.

### კლიმატი

ჰავა ტროპიკულია, ზღვისა. კუნძული მდებარეობს იმ ტროპიკული ციკლონების გზაზე, რომლებიც წარმოიშვებიან ინდოეთის ოკეანეში. თითქმის ყოველწლიურად, თებერვალ-მარტში ისინი კუნძულებს დაატეხავენ ქარიშხლებს, რომელთა სიჩქარე აღწევს 220 კმ/სთ-ს და თავსხმა წვიმებს, რომლებიც იწვევენ კატასტროფულ წყალდიდობებს. წყლის საშუალო ტემპერატურა მთელი წელიწადი არ ეცემა 23 °C-ზე დაბლა. ასეთ ტემპერატურებზე ნაყოფიერ ნიადაგზე შაქრის ლერწამი იძლევა საკმაოდ მაღალ მოსავალს. ზღვისპირა დაბლობებში წელიწადში მოდის 1500—2500 მმ ნალექი. პლატოებზე ნალექების რაოდენობა მატულობს 3500 მმ-მდე, ხოლო საშუალო ტემპერატურა ეცემა 3-4 °C-ით. ყველაზე თბილი თვის (თებერვალი) საშუალო ტემპერატურაა 26 °C, ყველაზე ცივისა (აგვისტო) შიგა რაიონებში 14 °C-იდან, სანაპიროზე 18,5 °C-მდე. მხოლოდ იქ, მთების კალთებქვეშ, შესაძლებელია ისეთი კულტურების დარგვა და მოყვანა, როგორებიცაა ჩაი, თამბაქო, აგავა. მავრიკიზე პირველი კოლონისტები რგავდნენ სანელებლებს; ფრანგები — ყავას, ინგლისელები — ჩაის. ყველა ამ კულტურას შეეძლო მოეცა მშვენიერი მოსავალი, ციკლონებს რომ არ გაენადგურებინათ ნარგავები. მხოლოდ შაქრის ლერწმის ღეროები უძლებდნენ სტიქიის დარტყმას.

მავრიკი მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში, დაახლოებით მე-20 პარალელზე ეკვატორის სამხრეთით, რის გამოც მას აქვს ტროპიკული მუსონური კლიმატი ხანგრძლივი ნოტიო სეზონით (აღინიშნება დეკემბერ-მაისში, არ აღინიშნება ივნის-აგვისტოში) და მოკლე, შედარებით მშრალი სეზონით (სექტემბერი-ნოემბერი). მავრიკიზე წელიწადის დროთა ცვლილებას ასევე აქვს ადგილი: ზაფხული მავრიკიზე ცხელი და ნოტიოა, ზამთარი შედარებით გრილი და მშრალი. მავრიკისთვის ძალიან მაღალი ან ძალიან დაბალი ტემპერატურები არ არის დამახასიათებელი: ტემპერატურა ზაფხულში +35 °C-ზე მაღლა და ზამთარში +10 °C-ზე დაბლა შესაბამისად არც მატულობს და არც კლებულობს.

### ფლორა და ფაუნა

ოდესღაც ჯიშიანი სახეობის ხეებით სავსე ხშირი ტყიანი ზეგნები დიდი ხანია გაკაფულია და შეცვლილია დარგული კანარის ფიჭვით და ევკალიპტით. აღმოსავლეთის სანაპიროს გასწვრივ შენარჩუნებულია მანგროს ტყეები. ბუნებრივი მცენარეულობის განადგურების გამო გამქრალია ადგილობრივი სახეობების პოპულაციის ნაწილი, მათ შორის მავრიკის ენდემი *Acanthophoenix rubra*-ს პალმა — ის კუნძულზე შენარჩუნებულია არაუმეტეს 150 ეგზემპლიარის სახით. ქალაქებში, სოფლებში და ავტოგზების გასწვრივ ჭარბობენ კუნძულებზე შემოტანილი დეკორატიული მცენარეები. ესენია: ჟაკარანდა (ლათ. Jacaránda), აკაცია, სიკომორო, ოლეანდრე, ჰიბისკუსი (ლათ. Hibiscus), წითელი ჟასმინი. პლაჟების გასწვრივ — კაზუარინას (ლათ. Casuarina) ნარგავები. დასახლებული პუნქტების სიახლოვეს მყოფ სანაპიროებზე, ხშირად გვხვდება ქოქოსის პალმა.

კუნძულის მიწის რესურსების ინტენსიურმა ექსპლოატაციამ მოსახლეობის რაოდენობის ზრდასთან ერთად მოიტანა ის, რომ ბუნებრივ ლანდშაფტებს ახლა უკავიათ მავრიკის ფართობის მეოთხედზე ნაკლები. ამასთან ისინი უპირატესად შენარჩუნებულია კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ან დაფარულია ველური ბუჩქნარით, ან საერთოდ მცენარეულის გარეშეა და დაფარულია წითელი ვულკანური ქვიშით.

მავრიკი გამორჩეულია მრავალფეროვანი ფაუნით. ბევრი იქ მობინადრე ცხოველი, სხვაგან არსად არ გვხვდება. პირველი ევროპელი კოლონისტები გაკვირვებულები იყვნენ უზარმაზარი ხმელეთის კუების (*Cylindraspis inepta* და *Cylindraspis triserrata*) სიმრავლით და ბუმბულის მქონე ფრინველების სიმრავლით. კუები გაანადგურეს მეკობრეებმა და მეზღვაურებმა, რომლებიც, გემებით მავრიკის გვერდით ჩავლის დროს, აუცილებლად შედიოდნენ კუნძულზე, რომ თავიანთი ტრუმები გაევსოთ ამ „ცოცხალი კონსერვებით". შემდეგ უფრთო დრონტების რიგიც დადგა. პირველი ნიდერლანდელი დასახლებულების მტკიცებით, კუნძულის ხეობები სავსე იყო ასეთი ფრინველებით, რომლებიც 15 კგ-მდე იწონიდნენ. დრონტები ადამიანებს ახლო მისვლის ნებას აძლევდნენ, რის შემდეგაც ისინი დრონტებს ჯოხებით კლავდნენ. შემოყვანილმა ვირთხებმა, კატებმა და ღორებმა ასევე ხელი შეუწყვეს მავრიკის დრონტების განადგურებას. 1710 წლისთვის დრონტები სრულიად განადგურდნენ. კუნძულის ათვისებამ მოიტანა სხვა ბუმბულიანი ფრინველების რაოდენობის მკვეთრი შემცირება. ამიტომ შაქრის პლანტაციებზე დაიწყო აქტიურად გამრავლება მავნებლებმა — შაქრის ტილი და წითელი კალია. მათთან საბრძოლველად ინდოეთიდან შემოიყვანეს Acridotheres, რის შედეგადაც დღეისათვის ის კუნძულზე ფრინველთა სამყაროს ყველაზე გავრცელებული წარმომადგენელია. კუნძულზე ასევე შეიყვანეს მანგუსტები, მღრღნელების დიდი რაოდენობა და მაიმუნები. შედეგად პირველყოფილი ფაუნიდან თითქმის არაფერი აღარ დარჩა.

კუნძულზე მოქმედებს ბლექ-რივერ-გორჟესის ეროვნული პარკი, სადაც შენარჩუნებულია რელიქტური ვარდისფერი მტრედი, მავრიკიული შევარდენი, მავრიკიული სამკაული თუთიყუში. მავრიკისთან ასევე ახლოს, მრგვალ კუნძულზე მდებარეობს ნაკრძალი, სადაც ბინადრობენ უნიკალური ქვეწარმავლები: სცინკი Leiolopisma telfairii, გეკონი და ხმელეთის მასკარენული შლეგელის გველი (ლათ. Casarea dussumieri).

ისტორია
-------

კუნძული მავრიკი ჯერ კიდევ X საუკუნეში იყო ცნობილი არაბი მოგზაურებისათვის, რომლებიც მას დინა არობის (ვერცხლის კუნძული) სახელით იხსენიებენ. XVI საუკუნემდე კუნძული დაუსახლებელი იყო. XVI საუკუნის დასაწყისში იქ გადასხდნენ პირველი ევროპელები — პორტუგალიელები. 1598 წელს კუნძულს დაეუფლნენ ნიდერლანდელები და უწოდეს მავრიკი (მორის ორანელის პატივსაცემად). თავდაპირველად სავაჭრო გემებისათვის კუნძული მხოლოდ დროებითი სადგომი იყო. კუნძულზე ნიდერლანდელების პირველი დასახლება დაარსდა 1638 წელს, ხოლო პირველი ბავშვი, რომელიც კუნძულზე დაიბადა ითვლება სიმონ ვან დერ სტელი. დაიწყო შაქრის ლერწმის, ბამბის, თამბაქოს პლანტაციების შექმნა და მსხვილი რქოსანი საქონლის მოშენება. ამისათვის ნიდერლანდელებმა აქ შემოიყვანეს მონები მადაგასკარიდან და აღმოსავლეთ აფრიკიდან. კუნძულის მაცხოვრებელთა რაოდენობამ ნიდერლანდელთა მმართველობის დროს მიაღწია დაახლოებით 300 ადამიანს, მონების ჩათვლით. მაგრამ 1710 წელს ნიდერლანდელებმა დატოვეს მავრიკი, რათა თავი დაეღწიათ ევროპული გემების მიერ კუნძულზე შემოყვანილი და შემდეგ მომრავლებული ვირთხებისაგან.

1715 წელს კუნძული მიიტაცეს ფრანგებმა (უწოდეს ილ-დე-ფრანსი), 1721 წელს აქ ფრანგებმა დააარსეს თავიანთი პირველი მუდმივი დასახლება. ფრანგული კოლონიზაციის წლებში ილ-დე-ფრანსზე აშენდა რამდენიმე ფორტი, გემების ასაშენებელი და სარემონტო ადგილი, გაყვანილ იქნა გზები. 1735 წელს კუნძულის მოსახლეობა ითვლიდა თითქმის 1 ათას ადამიანს (200 თეთრკანიანი, დანარჩენი — მონები აფრიკიდან და მადაგასკარიდან).

XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში ილ-დე-ფრანსზე გადასახლდა კოლონისტების ჯგუფი ფრანგული პროვინცია ბრეტანიდან და ნორმანდიიდან; იმავდროულად შეყვანილი იქნა მონების ახალი პარტია აფრიკიდან და მადაგასკარიდან. მონების შრომა გამოიყენებოდა შაქრის ლერწმის და ყავის პლანტაციებში; კუნძულზე დაიწყეს სიმინდის, მანიჰოტის, მიხაკის ხის, ინდიგოს, სხვადასხვა სახის ბოსტნეული კულტურების და ხილის მოყვანა. კუნძულის მოსახლეობა იბრძოდა კოლონიზატორების წინააღმდეგ (აჯანყებები 1695, 1724, 1732, 1794 წლებში).

1810 წელს, ინგლისელების ჯარის ფრანგულ გარნიზონზე გამარჯვების შემდეგ, იგი დიდი ბრიტანეთის სამფლობელო გახდა. 1814 წელს პარიზის ხელშეკრულების საფუძველზე ილ-დე-ფრანსი ოფიციალურად გახდა ბრიტანეთის კოლონია და მას დაუბრუნდა მავრიკის დასახელება.

ინგლისელთა კოლონიზაციის დაწყებისას მავრიკის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 70 ათას ადამიანს (მათ შორის 50 ათასზე მეტი — მონა). 1835 წელს მონობა გაუქმდა. იმ დროისათვის მონების რიცხვი შეადგენდა 77 ათას ადამიანს (96 ათასი მოსახლიდან). სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებისათვის მავრიკიზე 1830-იანი წლებიდან ინდოეთიდან დაიწყეს მუშების შეყვანა (კიდევ უფრო ადრე, 1829 წლიდან, მუშების მოსვლა დაიწყო ჩინეთიდან). 1861 წლისთვის ინდური წარმოშობის იმიგრანტების რაოდენობამ მიაღწია თითქმის 300 ათას ადამიანს. მავრიკიზე სწრაფად მიმდინარეობდა შაქრის წარმოების ზრდა, დაიწყო ჩაის და თამბაქოს მოყვანა.

როდრიგესის კუნძული 1528 წელს აღმოაჩინა პორტუგალიელმა მეზღვაურმა დიეგო როდრიგესმა (Don Diego Rodriguez). 1691—1693 წლებში მისი ოკუპაცია ნიდერლანდელებმა მოახდინეს. XVIII საუკუნეში კუნძულს დაეუფლნენ ფრანგები, რომლებსაც თავიანთ პლანტაციებში სამუშაოდ შავკანიანები შეჰყავდათ. 1810 წლიდან 1968 წლამდე კუნძულს მართავდა ბრიტანეთის იმპერია, რის შემდეგადაც ის გახდა მავრიკის სახელმწიფოს ტერიტორიული ნაწილი.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ანტიკოლონიურმა ბრძოლებმა აიძულა დიდი ბრიტანეთი ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო. 1957 წელს გაფართოვდა საკანონმდებლო საბჭოს უფლებები. 1958 წელს შემოიღეს საყოველთაო საარჩევნო უფლება. 1964 წელს შეიქმნა ეროვნული მთავრობა. 1967 წლის 7 აგვისტოს ჩატარდა საკანონმდებლო საბჭოს არჩევნები. კუნძულმა მიიღო თვითმმართველი ტერიტორიის სტატუსი. არჩევნებში გამარჯვებული ლეიბორისტული პარტია მოითხოვდა კუნძულისთვის დაუყოვნებლივი დამოუკიდებლობის მიცემას. 1968 წლის 12 მარტს მავრიკი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა თანამეგობრობის ფარგლებში.

1968 წლის დასაწყისიდან დაიწყო შეტაკებები მოსახლეობის აზიური წარმოშობის ხალხსა (ძირითადად ინდოელები) და კრეოლებს (შავკანიანები და მულატები) შორის. 1970—1971 წლებში მიმდინარეობდა დიდი გაფიცვები ეკონომიკის ბევრ სფეროში, ხელფასის გაზრდის მოთხოვნით. 1971 წლის დეკემბერში მავრიკის ხელისუფლებამ ქვეყანაში შემოიღო საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც შეუჩერებლივ მოქმედებდა 1978 წლის მარტამდე. დაპატიმრებული იყვნენ რადიკალური მემარცხენე პარტიის — მავრიკის მებრძოლი მოძრაობის ლიდერები, აიკრძალა ამ პარტიასთან დაკავშირებული პროფკავშირების მოღვაწეობა.

1992 წლის 12 მარტიდან მავრიკი გახდა რესპუბლიკა.

სახელმწიფო წყობა
----------------

მავრიკი რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს მეთაურია — პარლამენტის მიერ 5 წლის ვადით (შესაძლებელია ზედიზედ მეორე ვადაც) არჩეული პრეზიდენტი.

პარლამენტი — ერთპალატიანია, 70 დეპუტატი (62-ს ირჩევს მოსახლეობა 5 წლის ვადით, კიდევ 8-ს ნიშნავს საარჩევნო კომიტეტი სხვადასხვა ეთნიკური თემების წარმომადგენლებისგან).

2014 წლის 10 დეკემბრის არჩევნების შედეგად პარლამენტში წარმოდგენილია პოლიტიკური პარტიები (ალიანსები):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **ალიანსი** | **პარტია** | **ადგილი** |
| **Lepep-ის ალიანსი - 53 ადგილი** | MSM | 33 |
|  | PMSD | 11 |
|  | Muvment Liberater | 7 |
|  | OPR | 2 |
| **არანაირ ალიანსში არ შესული პარტიები - 11 ადგილი** | MMM | 7 |
|  | ლეიბორისტული პარტია | 4 |
| **დამოუკიდებლები - 5 ადგილი** | უპარტიოები | 5 |
| **სულ** |  | **69** |

შეიარაღებული ძალები და პოლიცია
------------------------------

მავრიკის ჰყავს შეიარაღებული ძალები რაოდენობით დაახლოებით 20 ათასი სამხედრო მოსამსახურე, რომლებიც გამოიყენება ბუნებრივი კატაკლიზმების შედეგების აღმოსაფხვრელად (ტაიფუნების) და ზოგადად წარმოადგენენ საგანგებო სიტუაციების ორგანოების ძალების ანალოგს, არსებობს პოლიციაც, პოლიციური სპეციალიზირებული რაზმი და საზღვაო საპატრულო სამსახური.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

მავრიკის ადმინისტრაციული რუკა
მავრიკის რესპუბლიკა დაყოფილია ცხრა ოლქად და გარე კუნძულად, რომელშიც შედის სამი დამოკიდებული ტერიტორია და კიდევ ორი ტერიტორია, რომელიც უცხო ქვეყნის სუვერენიტეტის ქვეშ იმყოფება და რომელზეც მავრიკი პრეტენზიას აცხადებს. ეს ორი ტერიტორიაა ჩაგოსის არქიპელაგი (ბრიტანეთის ინდოეთის ოკეანის ტერიტორია) და ამჟამად საფრანგეთის კუთვნილი მომცრო კუნძული ტრომელინი.

|  |
| --- |
| № რუკაზე | ოლქი (ქართ.) | ოლქი (ინგლ.) | ადმ. ცენტრი (ქართ.) | ადმ. ცენტრი (ინგლ.) | ფართობი,კმ² | მოსახლეობა,ად. (2011 წელი) | სიმჭიდროვე,ად./კმ² |
| **ოლქები** |
| 1 | რივერ-ნუარი | Black River District | ბამბუ | Bambous | 259,0 | 76 604 | 295,77 |
| 2 | ფლაკი | Flacq District | სენტრ-დე-ფლაკი | Centre de Flacq | 297,9 | 135 406 | 454,54 |
| 3 | გრანდ-პორტი | Grand Port District | როუზ-ბელი | Rose-Belle | 260,3 | 110 907 | 426,07 |
| 4 | მოკის ოლქი | Moka District | კარტიე-მილიტერი | Quartier Militaire | 230,5 | 82 302 | 357,06 |
| 5 | პამპლემუსი | Pamplemousses District | ტრიოლე | Triolet | 178,7 | 136 268 | 762,55 |
| 6 | პლენ-ვილემი | Plaines Wilhems District | როუზ-ჰილი | Rose-Hill | 203,3 | 362 292 | 1782,06 |
| 7 | პორტ-ლუის ოლქი | Port Louis District | პორტ-ლუი | Port Louis | 42,7 | 118 431 | 2773,56 |
| 8 | რივიერ-დუ-რემპარი | Rivière du Rempart District | მაპუ | Mapou | 147,6 | 106 267 | 719,97 |
| 9 | სავანის ოლქი | Savanne District | სუილაკი | Souillac | 244,8 | 67 906 | 277,39 |
| **მავრიკის გარე კუნძულები** |
| 1 | კუნძული აგალეგა | Agalega | ვინტ-სინკი | Vingt Cinq | 70 | 334 | 4,77 |
| 2 | არქიპელაგი კარგადოს-კარახოსი | Cargados Carajos Shoals | — | — | 1,2 | — | — |
| 3 | კუნძული როდრიგესი | Rodrigues | პორტ-მატურინი | Port Mathurin | 104,0 | 40 100 | 385,58 |
|
|  | სულ |  |  |  | 2040 | 1 236 817 | 628,21 |

მოსახლეობა
----------

2011 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 236 817 ადამიანს.

წლიური მატება — 0,44 %. (2011 წელი)

შობადობა — 14 492 (11,20 %) (2012 წელი), სიკვდილიანობა — 9 334 (7,22 %) (2012 წელი), ბუნებრივი მატება — + 5 158 (+3,98 %) (2012 წელი), მიგრაციული მატება — (—293) (-0,23 %) (2012 წელი),

შობადობის ჯამური კოეფიციენტი — 1,4 (2011 წელი) დაბადებული ერთ ქალზე.

სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა — 69,7 წელი მამაკაცებისთვის (2011 წელი), 76,9 წელი ქალებისათვის (2011 წელი)

შეძენილი იმუნური დეფიციტის სინდრომით დაავადებულები (შიდსი) — 1,7 % (2007 წლის შეფასება).

განათლება — 88 % მამაკაცებისთვის, 80 % ქალებისთვის (2000 წლის აღწერით).

ეთნო-რასობრივი შემადგენლობა (2011 წლის აღწერით):

* ინდო-მავრიკიელები — 68 %
* კრეოლები (შერეული ფრანგულ-აფრო-მალაგასიური წარმოშობა) — 27 %
* ჩინელები — 3 %
* ფრანგები — 2 %

### ენები

ენები (2011 წლის აღწერით):

* კრეოლური ენა (ფრანგულ ენაზე დაფუძნებული) — 84 %
* ბოჯპური (ინდოარიული ჯგუფის ენა) — 5 %
* ფრანგული — 4 %
* ინგლისური (ოფიციალური) — 1 %
* სხვა ენები — 6 %

მავრიკის კონსტიტუცია არ აზუსტებს ქვეყნის ოფიციალურ ენებს და ქვეყნის მოსახლეობა ლაპარაკობს მავრიკიულ კრეოლურზე, ფრანგულ კრეოლურზე, ინგლისურად ან ფრანგულად. მხოლოდ პარლამენტში ოფიციალურ ენად მიღებულია ინგლისური, თუმცა ეროვნული ასამბლეის წევრებს შეუძლიათ ფრანგულ ენაზე საუბარიც. მაგრამ, მთლიანობაში ინგლისური ენა ითვლება მავრიკის ოფიციალურ ენად, როგორც სახელმწიფოს ხელისუფლების, ადმინისტრაციის და სამართალწარმოების ენა.

ყოველდღიურ ცხოვრებაში მავრიკის მაცხოვრებლებს შეუძლიათ აირჩიონ საურთიერთობო ენა სიტუაციიდან გამომდინარე. საშინაო ვითარებაში, უფრო მეტად გამოიყენება კრეოლური ან ბოჯპური, ბიზნესში და საქმიან ურთიერთობაში გამოიყენება ფრანგული ან კრეოლური, ინგლისური — სკოლებში და დაწესებულებებში. მასმედიის და გაზეთების უმრავლესობა იყენებს ფრანგულ ენას. მავრიკიული კრეოლური, რომელზეც ლაპარაკობს მოსახლეობის 90 %, ხშირად ითვლება მავრიკიელთა მშობლიურ ენად და ყველაზე უფრო იხმარება არაფორმალურ სიტუაციებში. ის ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნეში მონებს შორის, რომლებიც ერთმანეთში და თავის ფრანგ მეპატრონეებთან, რომლებსაც არ ესმოდათ სხვადასხვა აფრიკული დიალექტები ლაპარაკობდნენ პიჯინის ენაზე. რამდენიმე თაობის შემდეგ პიჯინი გახდა საუბრის ჩვეულებრივი ნორმა. მავრიკიული კრეოლური დაფუძნებულია ფრანგულ ენაზე და ინარჩუნებს ფრანგულ წარმოთქმას და სიტყვათა შემადგენლობას.

### რელიგია

აღმსარებლობა (2011 წლის აღწერით):

* ინდუსები — 48,5 %
* კათოლიკეები — 23,9 %
* მუსლიმები — 17,3 %
* პროტესტანტები — 8,8 % (ანგლიკანები, პრესვიტერიანელები, ადვენტისტები, ორმოცდაათიანელები)
* ბუდისტები — 0,4 %
* სხვა — 1,1 %

კრეოლების უმრავლესობა — ქრისტიანია. თითქმის ყველა მუსლიმი და ინდუსი — ინდური წარმოშობისაა. ინდუსები ლაპარაკობენ მარათულ, ტამილურ, ბოჯპურულ და ტელუგურ ენებზე. უმცირესობას წარმოადგენენ ჩინური წარმოშობის პირები, რომლებმაც მიიღეს ქრისტიანობა (კათოლიციზმი). ასევე ცხოვრობენ ბუდიზმის და კონფუციანელობის მიმდევრები.

მავრიკი — ადგილია, სადაც ერთმანეთს ერწყმის სხვადასხვა კულტურა, რაც გამოიხატება ქვეყნის არქიტექტურაში: დედაქალაქ პორტ-ლუიში ერთმანეთის მეზობლად მდებარეობს მეჩეთი ჯუმა, ინდუისტური ტაძარი მაესვარატი და ქრისტიანული საკათედრო ტაძარი სენტ-ჯეიმსი.

ეკონომიკა
---------

მავრიკის ეკონომიკა დაფუძნებულია შაქრის (შაქრის ლერწამი მოჰყავთ დასამუშავებელი სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების დაახლოებით 90 %-ზე) წარმოებაზე, ტურიზმზე და ტექსტილის წარმოებაზე, რითაც იგი აფრიკაში მესამე ქვეყანაა ცხოვრების დონის მიხედვით (ლიბიის და სეიშელის კუნძულების შემდეგ) და მეშვიდე ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს მიხედვით (ეკვატორული გვინეის, ლიბიის, სეიშელის კუნძულების, გაბონის, ბოტსვანის და ტუნისის შემდეგ). ბოლო დროს ვითარდება ოფშორული და საბანკო ბიზნესი, ასევე ზღვის პროდუქტების და თევზის მოპოვება და გადამუშავება. აფრიკაში კონკურენტუნარიანობის მიხედვით უკავია მეხუთე ადგილი (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის, ლიბიის, ბოტსტვანის და გაბონის შემდეგ).

2009 წელს ერთ სულ მოსახლეზე მთლიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 17,4 ათას დოლარს (მე-60 ადგილი მსოფლიოში). 2006 წელს სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობდა მოსახლეობის 8 %. უმუშევრობა — 7,9 % (2011 წელი).

სოფლის მეურნეობაში დაკავებულია მომუშავეთა 9 %, მრეწველობაში — 30 %, მომსახურების სფეროში — 61 %.

საექსპორტო საქონელი (2,4 მილიარდი დოლარი 2008 წელს): შაქარი, ტანსაცმელი და ქსოვილები, ყვავილები, მოლუსკები, თევზი. ძირითადი მყიდველებია — დიდი ბრიტანეთი — 31 %, საფრანგეთი — 15 %, აშშ — 9 %, იტალია — 7 %, ბელგია — 5 %.

იმპორტი (4,4 მილიარდი დოლარი 2008 წელს): სამრეწველო საქონელი, საკვები, ნავთობპროდუქტები, ქიმიკატები. ძირითადი მომწოდებლებია — ინდოეთი — 24 %, საფრანგეთი — 11 %, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — 10 %, ჩინეთი — 8 %, პაკისტანი — 5 %. შედის საერთაშორისო ორგანიზაციაში — აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნები.

დიდი დაშორების მიუხედავად, მავრიკის აქვს საკმაო პოპულარობა ევროპელ ტურისტებს შორის, არის რა ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი და ძვირი ტურისტული კურორტი მალდივის და სეიშელის კუნძულებთან ერთად. მავრიკიზე ძირითადად გავრცელებულია საპლაჟე დასვენება, მაგრამ ასევე პოპულარულია ექსკურსიები ოკეანეზე, იშვიათად — კუნძულის შიდა რაიონებში. ერთ-ერთი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობაა ეგრეთ წოდებული შვიდფერა ქვიშები.

განათლება
---------

მავრიკის ხელისუფლება თავის მოქალაქეებს აძლევს უფასო განათლების შესაძლებლობას, დაწყებული სკოლამდელი განათლებიდან უმაღლეს განათლებამდე. 2013 წელს სახელმწიფო ხარჯები განათლებაზე შეფასებულია დაახლოებით 13,5 მილიონი მავრიკის რუპიის ოდენობით, რაც შეადგენს მთელი ხარჯვითი მოცულობის 13 %-ს.

2011 წელს ზრდასრული მოსახლეობის განათლების დონე შეადგენს 89,8 %-ს. მათ შორის მამაკაცების 92,3 % და ქალების 87,3 %.

მავრიკიში განათლების სისტემა შედგება სკოლამდელი, დაწყებითი, მეორადი და მესამე სექტორებისგან. განათლების სტრუქტურა შედგება სამწლიანი სკოლამდელი დაწესებულებებისგან, ექვსწლიანი დაწყებითი სწავლებისაგან, რომელიც იძლევა მოწმობას დაწყებითი განათლების მიღების შესახებ, შემდეგ საშუალო განათლების ხუთი წელი, რომელიც იძლევა სასკოლო სერთიფიკატს და უფლებას კიდევ ორი წლით სწავლის გაგრძელების შესახებ. მისი დამთავრების შემდეგ მოსწავლეს ეძლევა სერთიფიკატი სკოლის საბოლოო დამთავრების შესახებ.

უმაღლესი განათლების სფეროში შედიან მავრიკის კოლეჯები, უნივერსიტეტები და სხვა ტექნიკური ინსტიტუტები. ქვეყანაში ორი ძირითადი სახელმწიფო უმაღლესი სასწავლებლებია მავრიკის უნივერსიტეტი და მავრიკის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი. უმაღლესი განათლების კომისია განიხილავს მავრიკის სტრატეგიულ გეგმას რეგიონალური სასწავლო-საინფორმაციო ცენტრის და უმაღლესი განათლების და გამოცდილების ცენტრის დახმარებით. ის ხელს უწყობს ღია და დისტანციური სწავლების განვითარებას სკოლისშემდგომი განათლების მიღებისთვის შესაძლებლობების გაფართოებაზე და მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლისათვის ადგილობრივ და რეგიონალურ დონეებზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 345.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  მოსახლეობის 2011 წლის აღწერა
2. ↑  Ministry of Education and Human Resource (2013). „Education statistics – 2013" (PDF). Government Portal of Mauritius. ციტირების თარიღი: 22 January 2015. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
3. 1 2  „2011 POPULATION CENSUS — MAIN RESULTS" (PDF). Statistics Mauritius, Government Portal of Mauritius. 2011. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 23 დეკემბერი 2014. ციტირების თარიღი: 22 January 2015. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
4. 1 2  „Education". commonwealth-of-nations.org. 2006. ციტირების თარიღი: 17 February 2012. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მავრიკი***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქვეყნები და ტერიტორიები აფრიკაში |
| --- |
|  |
| ჩრდილოეთი აფრიკა Map indicating Northern Africa | 
 ალჟირი **·** ეგვიპტე **·** ლიბია **·** მაროკო **·** სუდანი **·** ტუნისი  |
|  |
| დასავლეთი აფრიკა Map indicating Western Africa | 
 ბენინი **·** ბურკინა-ფასო **·** გამბია **·** განა **·** გვინეა **·** გვინეა-ბისაუ **·** კაბო-ვერდე **·** კოტ-დ’ივუარი **·** ლიბერია **·** მავრიტანია **·** მალი **·** ნიგერი **·** ნიგერია **·** სენეგალი **·** სიერა-ლეონე **·** ტოგო  |
|  |
| ცენტრალური აფრიკა Map indicating Central Africa | 
 ანგოლა **·** გაბონი **·** ეკვატორული გვინეა **·** კამერუნი **·** კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა **·** კონგოს რესპუბლიკა **·** სან-ტომე და პრინსიპი **·** ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა **·** ჩადი  |
|  |
| აღმოსავლეთი აფრიკა Map indicating Eastern Africa | 
 ბურუნდი **·** ეთიოპია **·** ერიტრეა **·** ზამბია **·** ზიმბაბვე **·** კენია **·** კომორი **·** მადაგასკარი **·** მავრიკი **·** მალავი **·** მოზამბიკი **·** რუანდა **·** სამხრეთი სუდანი **·** სეიშელის კუნძულები **·** სომალი **·** ტანზანია **·** უგანდა **·** ჯიბუტი  |
|  |
| სამხრეთი აფრიკა Map indicating Southern Africa | 
 ბოტსვანა **·** ესვატინი **·** ლესოთო **·** ნამიბია **·** სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა  |
|  |
| არაღიარებულიქვეყნები | 
 აზავადი **·** საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა **·** სომალილენდი  |
|  |
| ნაწილობრივ აფრიკაში | 
 ესპანეთი (კანარის კუნძულები) **·** იემენი (სოკოტრა) **·** იტალია (პანტელერია) **·** პორტუგალია (მადეირა)  |
|  |
| დამოკიდებული | 
 ეპარსეს კუნძულები (საფრანგეთი) **·** ესპანეთის სუვერენული ტერიტორიები (ესპანეთი) **·** მაიოტა (საფრანგეთი) **·** მელილია (ესპანეთი)  **·** რეიუნიონი (საფრანგეთი) **·** სეუტა (ესპანეთი) **·** წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნია (გაერთიანებული სამეფო)  |
|  |
| სადავო ტერიტორიები | 
 დასავლეთი საჰარა  |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფრიკის კავშირი (AU) |
| --- |
|  |
| 

 ალჟირი **·**  ანგოლა **·**  ბენინი **·**  ბოტსვანა **·**  ბურკინა-ფასო **·**  ბურუნდი **·**  გაბონი **·**  გამბია **·**  განა **·**  გვინეა **·**  გვინეა-ბისაუ **·**  ეგვიპტე **·**  ეთიოპია **·**  ეკვატორული გვინეა **·**  ერიტრეა **·**  ესვატინი **·**  ზამბია **·**  ზიმბაბვე **·**  კაბო-ვერდე **·**  კამერუნი **·**  კენია **·**  კომორი **·**  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა **·**  კონგოს რესპუბლიკა **·**  კოტ-დ’ივუარი **·**  ლესოთო **·**  ლიბერია **·**  ლიბია **·**  მადაგასკარი **·**  მავრიკი **·**  მავრიტანია **·**  მალავი **·**  მალი **·**  მოზამბიკი **·**  ნამიბია **·**  ნიგერი **·**  ნიგერია **·**  რუანდა **·**  სამხრეთი სუდანი **·**  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა **·**  სან-ტომე და პრინსიპი **·**  *საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა* **·**  სეიშელი **·**  სენეგალი **·**  სიერა-ლეონე **·**  სომალი **·**  სუდანი **·**  ტანზანია **·**  ტოგო **·**  ტუნისი **·**  უგანდა **·**  ჩადი **·**  ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა **·**  ჯიბუტი **·**  
 |  |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საფრანგეთის ყოფილი კოლონიები აფრიკასა და ინდოეთის ოკეანეში |
| --- |
|  |
| მაღრიბი | 
ალჟირი · მაროკო (კუნძული არგუნი) · ტუნისი |
|  |
| საფრანგეთის დასავლეთი აფრიკა | 
კოტ დ'ივუარი · დაჰომეა · საფრანგეთის სუდანი · გვინეა · მავრიტანია · ნიგერი · სენეგალი · ზემო ვოლტა |
|  |
|   | 
საფრანგეთის ტოგოლენდი · კუნძული ჯეიმსი · ალბრედა |
|  |
| საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა | 
ჩადი · გაბონი · შუა კონგო · უბანგი-შარი |
|  |
| კომორის კუნძულების კავშირი | 
ანჟუანი · გრანდ-კომორი · მოჰელი |
|  |
|   | 
საფრანგეთის სომალილენდი (ჯიბუტი) · მადაგასკარი · მავრიკი · სეიშელის კუნძულები |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერთა თანამეგობრობის წევრი ქვეყნები |
| --- |
|  |
| 
* ავსტრალიის დროშა ავსტრალია
* ანტიგუა და ბარბუდის დროშა ანტიგუა და ბარბუდა
* ახალი ზელანდიის დროშა ახალი ზელანდია
* ბანგლადეშის დროშა ბანგლადეში
* ბარბადოსის დროშა ბარბადოსი
* ბაჰამის კუნძულების დროშა ბაჰამის კუნძულები
* ბელიზის დროშა ბელიზი
* ბოტსვანის დროშა ბოტსვანა
* ბრუნეის დროშა ბრუნეი
* გაიანის დროშა გაიანა
 |
|  |
| 
* განის დროშა განა
* გრენადის დროშა გრენადა
* დიდი ბრიტანეთის დროშა დიდი ბრიტანეთი
* დომინიკის დროშა დომინიკა
* ესვატინის დროშა ესვატინი
* ვანუატუს დროშა ვანუატუ
* ზამბიის დროშა ზამბია
* იამაიკის დროშა იამაიკა
* ინდოეთის დროშა ინდოეთი
* კამერუნის დროშა კამერუნი
* კანადის დროშა კანადა
 |
|  |
| 
* კენიის დროშა კენია
* კვიპროსის დროშა კვიპროსი
* კირიბატის დროშა კირიბატი
* ლესოთოს დროშა ლესოთო
* მავრიკის დროშა მავრიკი
* მალავის დროშა მალავი
* მალაიზიის დროშა მალაიზია
* მალტის დროშა მალტა
* მოზამბიკის დროშა მოზამბიკი
 |
|  |
| 
* ნამიბიის დროშა ნამიბია
* ნაურუს დროშა ნაურუ
* ნიგერიის დროშა ნიგერია
* პაკისტანის დროშა პაკისტანი
* პაპუა-ახალი გვინეას დროშა პაპუა-ახალი გვინეა
* სამოის დროშა სამოა
* რუანდის დროშა რუანდა
* სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
 |
|  |
| 
* სეიშელის დროშა სეიშელის კუნძულები
* სენტ-ვინსენტისა და გრენადინების დროშა სენტ-ვინსენტი და გრენადინები
* სენტ-კიტსისა და ნევისის დროშა სენტ-კიტსი და ნევისი
* სენტ-ლუსიის დროშა სენტ-ლუსია
* სიერა-ლეონეს დროშა სიერა-ლეონე
* სინგაპურის დროშა სინგაპური
* სოლომონის კუნძულების დროშა სოლომონის კუნძულები
 |
|  |
| 
* ტანზანიის დროშა ტანზანია
* ტონგის დროშა ტონგა
* ტრინიდადი და ტობაგოს დროშა ტრინიდადი და ტობაგო
* ტუვალუს დროშა ტუვალუ
* უგანდის დროშა უგანდა
* ფიჯის დროშა ფიჯი
* შრი-ლანკის დროშა შრი-ლანკა
 |

 |