recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აზერბაიჯანის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი** — სახელმწიფო საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც ამზადებს მანქანათმშენებლებს, დამამუშავებელ ინჟინრებს კვების, მსუბუქი და საფეიქრო მრეწველობის სფეროში.

ისტორია
-------

1981 წელს, აზერბაიჯანის ტექნიკური უნივერსიტეტი კიროვობადსკის ფილიალის ბაზაზე, რესპუბლიკის მეთაურის ჰეიდარ ალიევის ინიციატივით, შეიქმნა აზერბაიჯანის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 2000 წელს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს ბრძანებით, იგი აზერბაიჯანის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტად გადაკეთდა.

უნივერსიტეტი გამოსცემდა გაზეთ „ტექნოლოგს" 1983 წლიდან, ხოლო „სამეცნიერო ამბების ბიულეტენს" 2004 წლიდან. ჰეიდარ ალიევის საქმიანობის შესასწავლად, ჰეიდარ ალიევის სკოლა ფუნქციონირებს უნივერსიტეტში. უნივერსიტეტს ასევე აქვს მუზეუმი, რომელიც ასახავს მის ისტორიას. აზერბაიჯანის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტმა 2007 წელს მიიღო სერთიფიკატი და აკრედიტაცია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს კომისიის მიერ.

ამჟამად უნივერსიტეტი მოიცავს 4 ფაკულტეტს და 19 დეპარტამენტს. ტრენინგი ხორციელდება 37 სპეციალობაში .

საერთაშორისო თანამშრომლობა
--------------------------

უნივერსიტეტი ახორციელებს საერთაშორისო თანამშრომლობას უმაღლესი განათლების სფეროში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კანონმდებლობისა და საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისად, რომლის მხარეც არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკა. 

უნივერსიტეტში სასწავლო პროცესი ორგანიზებულია ევროპული საკრედიტო სისტემის შესაბამისად. საკრედიტო სისტემის ორგანიზების წესს ამტკიცებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტი. 

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების შესახებ კანონით გათვალისწინებული და მისი საქმიანობის სფეროების შესაბამისად, უნივერსიტეტს შეუძლია დაამყაროს პირდაპირი ურთიერთობა სამეცნიერო და საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან, ორგანიზაციებთან, საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და უცხო ქვეყნის ფონდებთან, დადოს ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებები თანამშრომლობის შესახებ, შეუერთდეს სამთავრობო და არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და თანამშრომლობის სხვა ფორმების განხორციელება.

აზერბაიჯანის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტს აქვს უფლება განახორციელოს საერთაშორისო და ერთობლივი საგანმანათლებლო პროექტები, ჩაატაროს საერთაშორისო ერთობლივი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო კონფერენციები, სიმპოზიუმები, სტუდენტთა და აკადემიური პერსონალის გაცვლა და ჩაატაროს მსგავსი საქმიანობა შესაბამისი მარეგულირებელი სამართლებრივი აქტებით დადგენილი ნორმების შესაბამისად.

ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტს შეუძლია შექმნას ფილიალები და წარმომადგენლობები, სამეცნიერო ცენტრები და ფონდები აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში და ასევე მის ფარგლებს გარეთ, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქმედი მარეგულირებელი სამართლებრივი აქტების მოთხოვნების შესაბამისად, უნივერსიტეტის ხარისხის გასაუმჯობესებლად და საერთაშორისო ურთიერთობების გასაფართოებლად .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Азербайджанский технологический университет. Официальный сайт

სქოლიო
------

1. ↑  Факультеты и кафедры университета.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-09. ციტირების თარიღი: 2011-05-06.
2. 1 2  Azərbaycan Texnologiya Universiteti.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-27. ციტირების თარიღი: 2018-10-27.
**Windows Server 2012** (კოდური სახელი „Windows Server 8") — მაიკროსოფტის სერვერული ოპერაციული სისტემის მე-8 გამოცემა. სისტემა ოფიციალურად გამოვიდა 2012 წლის 4 სექტემბერს. მისი წინამორბედი სერვერული სისტემებისგან განსხვავებით Windows Server 2012-ს არ აქვს მხარდაჭერა ინელის „Itanium"-ის ტიპის პროცესორებზე. სულ არსებობს „Server 2012"-ის 4 გამოცემა: Foundation (საბაზო), Essentials (პირველადი), Standard (სტანდარტი) და Datacenter (მონაცემთა ცენტრი). Windows Server 2008 R2-ისგან განსხვავებით ახალ სისტემას დაემატა და გაუუმჯობესდა მრავალი მახასიათებელი, როგორიცაა ვირტუალიზაციის (Hyper-V) ახალი ვერსია, განახლებული IP მისამართების მართვის ფუნქცია, ამოცანათა მმართველის ახალი ვერსია, და ახალი ფაილური სისტემა — ReFS.

**ინსტალაციის არჩევა**

წინამორბედებისაგან განსხვავებით, Windows Server 2012 შეიძლება დაინსტალირდეს 2 ვარიანტად: 1) Server Core - რომელიც არის მხოლოდ ბრძანებების სტრიქონი 2) Server GUI - ეს არის სისტემა გრაფუკული ინტერფეისით, რომელიც უფრო მარტივს ხდის სერვერის მართვას, თუმცა მოცულობით შედარებით დიდი ზომისა "Server Core"-თან შედარებით.

**ამოცანათა მმართველი**

Windows Server 2012-ს მოყვება ამოცანათა მმართველის ახალი ვერსია, რომელიც ბევრად გაუმჯობესებულია და მომხმარებელს აძლევს მეტ ინფორმაციას პროცესორის, მყარი დისკის, ოპერატიული მეხსიერების, ქსელის კარტის უტილიზაციასთან დაკავშირებით.

**IP მისამართების მართვის პანელი**

ეს ფუნქცია იძლევა IP მისამართების აღმოჩენის, მონიტორინგის, აღრიცხვის და მართვის საშუალებას რათა უკეთესად მოხდეს მისამართების ალოკაცია კორპორაციულ ქსელში

**აქტიური დირექტორია**

დაემატა აქტიური დირექტორიის სანაგვე ურნის გრაფიკული ინტერფეისი. შეუძლია ვირტუალური დომეინ კონტროლერების უსაფრთხო კლონირება.

**Hyper-V**

დამატებულია ისეთი ფუნქციები როგორიცაა: ქსელის ვირტუალიზაცია, multi-tenancy - იძლევა საშუალებას რომ პროგრამის ერთი გაშვებული ინსტანსი გამოიყენოს რამდენიმე მომხმარებელმა, cloud რეზერვი - იძლევა საშუალებას რომ ვირტუალურ სივცეში გავაკეთოთ რეზერვი.

**IIS 8.0**

ინტერნეტ ინფორმაციული სერვისების მე-8 ვერსია შეიცავს SSL სერტიფიკატების ცენტრალური მართვის ფუნქციებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Windows Server 2012 TechNet-ზე
* Windows Server 2012 MSDN-ზე
**აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სახელმწიფო მუზეუმი** (აზერ. Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı Muzeyi) — სახელმწიფო მუზეუმი აზერბაიჯანში, რომელიც შეიქმნა 1924 წელს. მუზეუმში წარმოდგენილია აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე სოფლის მეურნეობის განვითარების ისტორია და დღევანდელი მდგომარეობა.

მუზეუმში შენახულია 10 000 ექსპონატი, ძირითადად სოფლის მეურნეობის იარაღები, როგორც ტრადიციულები, ასევე თანამედროვე კომბაინების მოდელებით დამთავრებული. მუზეუმის ექსპოზიციები მოიცავს სოფლის მეურნეობის სხვადასხვა დარგს: მემცენარეობას, მეცხოველეობასა და მებაღეობას. უამრავი მასალა ეძღვნება ეთნოგრაფიულ საკითხებს: დოკუმენტებს და ფოტოგრაფიებს, რომლებშიც გამოსახულია სოფლის მეურნეობის ტრადიციული ცხოვრების წესი.

არსებობს ტრადიციული ხელის წიქვილი, რომელიც 100 წელზე მეტისაა და ამდენივე წლის ზეთის ლამპარი, ყურძნის წვენის დასაწური ქვა, კერამიკული დოქები, რომლებსაც ხმარობდნენ რძის პროდუქტების დასამზადებლად.

მუზეუმის გიდებს აცვიათ ტრადიციული ეროვნული სამოსები და მუზეუმში უკრავს ტრადიციული ეროვნული მუსიკა.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Выставка, www.azerbaijan.com.
2. ↑  Выставка, www.azerbaijan.com.
3. ↑  Музеи, заповедники, галереи Баку - Национальное бюро пропаганды туризма, 2017 год.
**Rolex SA** — საათების მწარმოებელი შვეიცარიული კომპანია, რომელიც დააარსეს ჰანს ვილსდორფმა და მისმა სიძემ, ალფრედ დეივისმა, 1905 წელს.

ისტორია
-------

იმ დროისთვის მათი ბიზნესი იყო Hermann Aegler Swiss–ის მექანიზმების იმპორტირება ლონდონში. თავიანთი წარმოების მაჯის საათებს ყიდდნენ იუველირებს, რომლებიც შემდეგ მათ ყიდდნენ, როგორც საკუთარ ნაწარმს.

1908 წელს შვეიცარიაში ვილსდორფმა რეგისტრაციაში გაატარა ფაბრიკის ნიშანი *Rolex* მანამ, სანამ მას უთხრეს რომ საჭირო იყო ისეთი სახელი, რომელიც თავისუფლად გამოითქმებოდა ნებისმიერ ენაზე და საათის სახეს კარგად წარმოაჩენდა. არსებობს ვერსია, რომ მისი მნიშვნელობა მოდის ფრანგული ენიდან, რომელიც ნიშნავს *საუკეთესო მექანიზმს*.

გალერეა
-------

* Tudor Prince Date DayTudor Prince Date Day
* Rolex DaytonaRolex Daytona
* Rolex Sea Dweller DeepseaRolex Sea Dweller Deepsea
* Rolex GMT Master IIRolex GMT Master II
* Rolex Quartz DateRolex Quartz Date
* Rolex SARolex SA

ლიტერატურა
----------

* Franz-Christoph Heel (Hrsg.): *Rolex – Armbanduhren*. Heel, Königswinter 2009, ISBN 978-3-86852-189-4.
* Martin Skeet, Nick Urul: *Klassische Rolex Sportuhren. Alle Modellreihen seit 1952.* Heel Verlag Königswinter 2011, ISBN 978-3-86852-468-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑   (2000) *International Directory of Company Histories*.  St. James Press.
**Roxy Music** — ინგლისური როკ-ჯგუფი, ჩამოყალიბებული 1971 წელს ბრაიან ფერის (რომელიც მისი წამყვანი ვოკალისტი და სიმღერების ავტორი იყო) და ბასისტ გრემ სიმფსონის მიერ. ფერის გარდა, ჯგუფის შემადგენლობაში ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში შედიოდნენ ფილ მანზანერა (გიტარა), ენდი მაკი (საქსოფონი, ჰობოი) და პოლ თომპსონი (დასარტყმელი საკრავები და პერკუსია). სხვა წევრებს შორის აღსანიშნავია ბრაიან ინო (სინთეზატორი), ედი ჯობსონი (სინთეზატორი, ვიოლინო) და ჯონ გუსტაფსონი (ბასი). მიუხედავად იმისა, რომ ჯგუფი 1976 და 1983 წელს დაიშალა, 2001 წელს იგი დროებით აღდგა და ტურნე ჩაატარა. ამასთან, მისი ყოფილი წევრები დროდადრო მონაწილეობდნენ ფერის სოლო პროექტებში.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: Roxy Music-ის დისკოგრაფია.
სტუდიური ალბომები
* *Roxy Music* (1972)
* *For Your Pleasure* (1973)
* *Stranded* (1973)
* *Country Life* (1974)
* *Siren* (1975)
* *Manifesto* (1979)
* *Flesh and Blood* (1980)
* *Avalon* (1982)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Roxy Music***

* ოფიციალური საიტი
**T-50** — საბჭოთა წარმოების მსუბუქი ქვეითთა ტანკი რომელიც მეორე მსოფლიო ომში გამოიყენებოდა,ეს ტანკი გამოირჩეოდა სიძვირით რის გამო ძალიან მცირე რაოდენობითაა გამოსული,მხოლოდ 69 ასეთი ტანკი აიწყო

### პროდუქციის ისტორია

ესპანეთის სამოქალაქო ომი - ის გამოცდილებით საჭირო იყო მთლიანად წითელი არმიის სატანკო პარკის ახალი ტანკებით ჩანაცვლება ან მოდერნიზება რადგან ამ ომში ძალიან დიდი რაოდენობით ტანკი დაკარგეს თუმცა ეს ტანკები ყველა იყო უცხოური რომელიც ლიცენზირებული ასლები იყო,ყველაზე გავრცელებული იყო T-26 ტიპის მსუბუქი ტანკი რომელიც ასლი იყო ბრიტანული Vickers 6-Ton - ის თუმცა მას შეცვლილი ჰქონდა ქვემეხი და ტყვიამფრქვევების მაგივრად საბჭოთა წარმოების 45მმ ქვემეხი ეყენა,T-50 ის მიზანი კი იყო მთლიანად ჩაენაცვლებინა T-26 და ბტ სერიის მსუბუქი ტანკები ამიტომაც გამოუშვეს საშუალო და მძიმე ტანკების გამოშვება,რის შემდეგადაც გამოუშვეს საშუალო T-34 და მძიმე KV-1 , KV-2 IS-2/IS-3.

მისი შემქნა დაიწყო OKMO - ს საკონსტრუქტორო ბიუროში ნომერ 183-ში ქალაქ ლენინგრადში ს.გინზბურგის და ლ.ტროინოვს ხელმძღვანელობით.ამ დროს კი უკრაინაში შეიქმნა საშუალო ტანკი T-34 რომელმაც დაიწყო ბტ სერიის მსუბუქი ტანკების მთლიანად ჩანაცვლება რომელიც იყო ძალიან ეკონომიური და ძლიერი.
ოპერაცია ბარბაროსას დაწყების თანავე საჭირო იყო ქარხნების დაშლა და სხვადასხვა ადგილას გადატანა რის შემდეგადაც OKMO-მ გადაინაცვლა ომსკში სადაც დაიწყო მისი წარმოება,ეს ტანკი ძალიან მალე შეიქმნა თუმცა მას ჰქონდა ბევრი ტექნიკური პრობლემა და ბევრად მეტ ხარჯებს მოითხოვდა ვიდრე T-34 - ი ტიპის საშუალოს ტანკი,ამავე დროს კიდევ ერთი მსუბუქი ტანკი T-60 უკვე დიდი რაოდენობით იწარმოებოდა ამიტომაც ის მხოლოდ 63 მოდელი გაკეთდა მათგან მხოლოდ 48 იყო შეიარაღებული,მისი წარმოება კი დასრულდა 1942 წელს.

აღწერა
------

T-50 - იმ დროისთვის თანამედროვე ტექნოლოგიებით იყო გამორჩეული რადგან მას ჰქონდა ახალი დიზელის ძრავა ასევე დახრილი ჯავშანი ყველა ადგილზე და რაც მთავარი ქვემეხისთვის 3 ტანკისტი მუშაობდა რომელიც 1942 წლისთვის არცერთ საბჭოთა ტანკს არ ჰქონდა.1939-43 წლის საბჭთა ტანკების ეკიპაჟი შედგებოდა 2 ან 1 ტანკისტით ქვემეხთან,3 კაცი ქვემეხთან იყო ბევრად ეფექტიანი,ასევე მას დამატებული ჰქონდა რადიოები.

T-50 ფინური ემბლემით
როგორც სხვა საბჭოთა ტანკები ეს ტანკიც ძალიან ვიწრო იყო რაც არაკომფორტულობას ჰქმნიდა ასევე მას ჰქონდა V-4 ტიპის ძრავა რაც პრობლელებს უქმნიდა რადგან ეს ძრავა სპეციალურად მისთვის იყო შექმნილი და შესაბამისად მისი გამოყენება უფრო ძვირი ჯდებოდა ვიდრე სხვა ტანკებს ისინი სატვირთო მანქანის ძრავებით იყვნენ მაგალითად T-60 და T-70 მსუბუქი ტანკები და ასევე თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი SU-76 - ჰქონდა გაზის სატვირტო მანქანის ძრავები ხოლო ძალიან მობილურ ტანკ ბტ ს ასევე T-34,KV-1,IS-2 -ს კი V-2 ის ძრავები რომლის შეკეთება ბევრად იაფი ჯდებოდა

### საბრძოლო ისტორია

T-50 მეორე მსოფლიო ომში გამოიყენებოდა ლენინგრადის ფრონტზე თუმცა არაა ცნობილი თუ როგორ იბრძოდა ომში და სურათებიც ძალიან ცოტაა.ფინეთის არმიას კი გააჩნდა 1 გაძლიერებულ ჯავშნიანი T-50 რომელიც ნაალაფარდ დარჩათ 1944 წელს,ყველაზე გავრცელებული მსუბუქი T-60 და T-70 სულ მალე ჩაანაცვლა საშუალო T-34 ებმა ხოლო მათ იყენებდნენ სადაზვეროდ

### T-50-ის გადასარჩენად

დღეს დღეისობით მხოლოდ და მხოლოდ 2 T-50 შემორჩენილი მათგან ერთი არის კუბინკას ჯავშანტექნიკის მუზეომში და მეორე ფინეთის მუზეომ პაროლაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.battlefield.ru
**TRAPPIST-1** (ასევე ცნობილია როგორც **2MASS J23062928-0502285**[1]) — 40 სინათლის წლის დაშორებით მდებარე ვარსკვლავური სისტემა, რომლის გარშემოც 7 კლდოვანი პლანეტა ბრუნავს. ვარსკვლავური სისტემა მდებარეობს მერწყულის თანავარსკვლავედში.[2][3] ნასამ აღმოჩენის შესახებ ინფორმაცია 22 თებერვალს, თბილისის დროით 22:00 საათზე გამოაცხადა სპეციალურ პრესკონფერენციაზე.[3] NASA-მ აღნიშნული აღმოჩენა გააკეთა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით. სპიცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა აღმოჩენისთვის ტრანზიტული მეთოდი გამოიყენა.[3]

მეცნიერთა შეფასებით, სამი პლანეტა სასიცოცხლო ზონაში იმყოფება და შესაბამისად, თხევადი წყალიც არსებობს, რაც სიცოცხლის არსებობის წინაპირობაა.[3]

სისტემაში მდებარე ერთ-ერთი პლანეტა გრავიტაციულადაა ჩაჭერილი თავის დედა-ვარსკვლავთან, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის სულ ერთი სახით უყურებს ვარსკვლავს.[3]

სამი პატარა პლანეტა წითელ ჯუჯასთან ძალიან ახლოს მოძრაობს (მზესა და დედამიწის მანძილის 1%-ით, 1,5%-ით და 5%-ით). წელიწადი უახლოეს პლანეტაზე მხოლოდ დედამიწის 1,5 დღე გრძელდება, მეორეზე 2,4 დედამიწის დღე. რაც შეეხება მესამე პლანეტას, მისი ორბიტა ცოტა გაურკვეველია. მეცნიერთა შეფასებით, მისი ორბიტალური პერიოდი 4,5-7,3 დედამიწის დღეა.[3] რაც შეეხება დედა-ვარსკვლავს, იგი წითელი ჯუჯაა.[3]

მისი მასა მზის მასის 8%-ია, ხოლო რადიუსი 11%. მისი ზედაპირის ტემპერატურა 2277 გრადუსი ცელსიუსია და დაახლოებით 500 მილიონი წლისაა. შედარებისთვის, ჩვენი მზე 4,6 მილიარდი წლისაა და ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 5727 გრადუსი ცელსიუსია. ასეთი მასის გამო, წითელ ჯუჯებს 4-5 ტრილიონ წელიწადს შეუძლიათ არსებობა. თავდაპირველად, აღნიშნულ სისტემაში ორი პლანეტა იყო აღმოჩენილი.[3]

|  |
| --- |
| **TRAPPIST-1 პლანეტური სისტემა** [4] [5] |
| **კომპანიონი**
**(ვარსკვლავიდან დაშორებით)** | **მასა** | **დიდი ნახევარღერძი (აე)** | **ორბიტალური პერიოდი (დღეები)** | **ექსცენტრისიტეტი** | **დახრილობა** | **რადიუსი** |
| **b** | 0.85±0.72 *M*⊕ | 0.01111 | 1.51087081 ± 0.00000060 | < 0.081 | 89.65 ± 0.25° | 1.086 ± 0.035 *R*⊕ |
| **c** | 1.38±0.61 *M*⊕ | 0.01522 | 2.4218233 ± 0.0000017 | < 0.083 | 89.67 ± 0.17° | 1.056 ± 0.035 *R*⊕ |
| **d** | 0.41±0.27 *M*⊕ | 0.021 ± 0.006 | 4.049610 ± 0.000063 | < 0.070 | 89.75 ± 0.16° | 0.772 ± 0.030 *R*⊕ |
| **e** | 0.62±0.58 *M*⊕ | 0.028 | 6.099615 ± 0.000011 | < 0.085 | 89.86 ± 0.11° | 0.918 ± 0.039 *R*⊕ |
| **f** | 0.68±0.18 *M*⊕ | 0.037 | 9.206690 ± 0.000015 | < 0.063 | 89.680 ± 0.034° | 1.045 ± 0.038 *R*⊕ |
| **g** | 1.34±0.88 *M*⊕ | 0.045 | 12.35294 ± 0.00012 | < 0.061 | 89.710 ± 0.025° | 1.127 ± 0.041 *R*⊕ |
| **h** | უცნობია (სავარაუდოდ <1) *M*⊕ | 0.063+0.027

−0.013 | 20+15

−6 | უცნობია | 89.80 ± 0.07° | 0.755 ± 0.034 *R*⊕ |

სქოლიო
------

1. ↑  2MASS J23062928-0502285
2. ↑  Where is TRAPPIST-1? How long would it take to get to TRAPPIST-1 from Earth?
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  რა აღმოაჩინა NASA-მ? პრესკონფერენცია, რომელსაც მთელი მსოფლიო ელოდა, დასრულდა
4. ↑
5. ↑
**ალ-დივანია** (არაბ. الديوانية‎), ასევე ცნობილია **დივანიის** სახელით — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში და იგი არის ქადისიის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქ დივანიის მოსახლეობა 2012 წელს 650 927 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს 25 მეტრზე ზღვის დონიდან. დივანია მდებარეობს საკუთარი მუჰაფაზის დასავლეთ ნაწილში.

2011 წლის 21 ივნისს, ალ-დივანიაში, ერთ-ერთ ადამიანს ჰქონდა თვითმკვლელობის მცდელობა ქადისიის მუჰაფაზის გუბერნატორის სახლის წინ და ააფეთქა ბომბი, რის შედეგადაც, მართალია, გადარჩა გუბერნატორი, მაგრამ გარდაიცვალა 27 ადამიანი და დაიჭრა 30-ზე მეტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქადისიის მუჰაფაზა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალ-დივანიის მდებარეობა
* ქალაქის ამინდი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერაყის მუჰაფაზების ადმინისტრაციული ცენტრები |
| --- |
|  |
| 
* რამადი
* ჰილა
* ბასრა
* ბაღდადი
* დაჰუკი
* ბააქუბა
* ნასირია
* ერბილი
* ელ-კუთი
* ქირქუქი
* ელ-ამარა
* სამავა
* მოსული
* ნაჯაფი
* თიქრითი
* სულეიმანია
* ალ-დივანია
* ქარბალა
 |  |

 |
**აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია** (აზერ. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası) — უმაღლესი პროფესიული განათლების დაწესებულება აზერბაიჯანში. აკადემიის რექტორია ფუად ჰაჯიევი.

დაარსდა 1930 წლის 8 ნოემბერს, როგორც ამიერკავკასიის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1936-1999 წლებში ამ უმაღლეს სასწავლებელს ეწოდა აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. საბჭოთა პერიოდში უნივერსიტეტს ს.მ.კიროვის სახელს ატარებდა.

1999 წლის 23 მარტიდან აგრძელებს საქმიანობას როგორც ფიზიკური კულტურისა და სპორტის აკადემია.

2017 წლიდან აკადემია ასწავლის მოდულის ტიპის სამაგისტრო სპეციალობებს ინგლისურში – „სპორტული ჟურნალისტიკა", „სპორტის მენეჯმენტი", „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია" ექიმებისთვის. სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია" შეიქმნა ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის (UCL) სპორტული მედიცინის ინსტიტუტთან თანამშრომლობით. სამაგისტრო პროგრამაზე სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაციაზე" ჩაბარება შეუძლიათ მხოლოდ რეზიდენტურის დასრულებულ ექიმებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* - აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ИНСТИТУТ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ им. С. М. КИРОВА (Баку)
* В Азербайджанской государственной академии физической культуры и спорта состоялась презентация новых специальностей
* Первые в регионе! Как Академия физической культуры и спорта Азербайджана готовит спортивных врачей и реабилитологов – ФОТО
**The American Broadcasting Company** (ინგლ. , „ემერიკან ბროდკასტინგ კომპანი" — ამერიკის სამაუწყებლო კომპანია), შემოკლებით: **ABC** („ეი-ბი-სი") — ერთ-ერთი უდიდესი რადიო და სატელევიზიო სამაუწყებლო ქსელი ამერიკის შეერთებული შტატებში, The Walt Disney Company-ის („უოლტ-დისნეი კომპანი") საკუთრება.

„ეი-ბი-სის" დაარსება დაკავშირებულია 1928 წელს გაფართოების პროცესში მყოფი National Broadcasting Company-ის („ენ-ბი-სი") რადიო ქსელის დაყოფასთან. 1941 წელს „ენ-ბი-სიმ" თავისი ე.წ. ლურჯი საქსელო მაუწყებლობა მიჰყიდა ედვარდ ჯ. ნობელს, რომელმაც კომპანიას ამჟამინდელი სახელი მიანიჭა. 1953 წელს United Paramount Theaters-ის („იუნაითედ პარამაუნტ თეატერზ") მიერთების შემდეგ, „ეი-ბი-სი" ამერიკის სატელევიზიო ინდუსტრიაში ერთ-ერთ წამყვან კომპანიად იქცა. მისი განსაკუთრებული სფერო სპორტული მაუწყებლობა იყო. 1961 წელს დაამკვიდრა რეპორტაჟების მსვლელობისას საინტერესო მომენტების განმეორებითი ჩვენება (ინგლ. instant replay). 1985 წელს კომპანია შეიძინა Capital Cities Communications-მა („კაპიტალ სიტიზ კომუნიქეიშენზ"), ხოლო 1995 წელს — კომპანია „უოლტ-დისნეიმ".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The American Broadcasting Company — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
რაშიდ ბეიბუტოვის სახელობის აზერბაიჯანის სიმღერის სახელმწიფო თეატრი
**რაშიდ ბეიბუთოვის სახელობის აზერბაიჯანის სიმღერის სახელმწიფო თეატრი** (აზერ. Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı) — თეატრი აზერბაიჯანში. დაარსდა 1968 წელს სსრკ-ის სახალხო არტისტ რაშიდ ბეიბუთოვის მიერ.

თეატრის სტრუქტურა
-----------------

თეატრის შენობა აშენებულია 1901 წელს არქიტექტორ ი. გოსლავსკის პროექტის მიხედვით, ბერძნული აღორძინების სტილში.[1] შენობის ფრონტომზე აღბეჭდილია ორი ლირა და ორი გვერდითი კარი შეცვლილია ფანჯრებით და თუჯის მესერით ნიზამის ქუჩიდან.
1901 წელს შენობა აშენდა სინაგოგისათვის.

თეატრის რეპერტუარი
------------------

თეატრის რეპერტუარს შეადგენს ისეთი ეროვნული კომპოზიტორების ნაწარმოებები, როგორებიც არიან უზეირ ჰაჯიბეკოვი, ფიქრეთ ამიროვი, ყარა ყარაევი, რაუფ ჰაჯიევი, ტოფიგ კულიევი, ჯაჰანგირ ჯაჰანგიროვი, ფოლად ბულბულოღლი, რამიზ მირიშლი, ფაიგ სუჯედინოვი, აზერ დადაშევი და სხვა. რეპერტუარის არსს წარმოადგენენ ხალხური სიმღერები, მუღამები და ტესნიფები. თეატრი ინარჩუნებს ორიგინალურ სტილს, რომელიც ახასიათებდა რაშიდ ბეიბუთოვს.[2][3]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევრო-სტუმრების სტუმრებისათვის იყო ეთნო-ჯაზის, შანსონის და ნაციონალური ცეკვის საღამო
* სიმღერის თეატრი. რაშიდ ბეჰუდუდოვი
* აზერბაიჯანი აერთიანებს ხალხს კეთილი საქმეების სახელით - ავტორის სიმღერისა და პოეზიის ფესტივალი

სქოლიო
------

1. ↑  Jewish Encyclopedia
2. ↑   Азербайджанский Государственный театр имени Рашида Бейбутова
3. ↑  Театр песни им. Рашида Бейбутова
**აბასთუმნის სურბ-გევორქის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში. ეკლესია ძირითადად თლილი ქვითაა ნაგები, გამოყენებულია აგრეთვე აგური, რომლითაც ამოყვანილია თაღები და კამარები. მის არქიტექტურაში ძველი ქართული ეკლესიის ორნამენტული დეკორის ელემენტებია ჩართული. ეკლესია დგას ტყით დაფარული ფერდობის ძირში, სპეციალურად მოსწორებულ ადგილზე, რომელიც ქუჩის სავალი ნაწილიდან ფლეთილი ქვით ნაგები საყრდენი კედლითაა გამიჯნული. ნაგებობის აღმოსავლეთი ფასადი კლდეზეა მიბჯენილი. დანარჩენი სამი მხრიდან შენობის აღქმა თავისუფლადაა შესაძლებელი, რადგან განაშენიანება ამ მონაკვეთში არ არის. გასულ საუკუნეში აქ პურის საცხობი ფუნქციონირებდა, რის გამოც მას მიაშენეს უსახური სათავსოები ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. ჩრდილოეთის მინაშენი მთელ სიგრძეზე გაუყვება ფასადს, ხოლო სამხრეთი მინაშენი ფასადის შუამდე აღწევს. დასავლეთიდან შენობას დამოუკიდებელი ორფერდა სახურავით გადახურული კარიბჭე აქვს მიდგმული. მას აშკარად ემჩნევა გვიანდელი განახლების კვალი, რაზეც მეტყველებს საფასადე წყობაში უსისტემოდ ჩართული პროფილირებული ქვები. ფასადები მოზრდილი, ერთმანეთზე კარგად მორგებული ქვებითაა ნაწყობი. ჩრდილოეთ და დასავლეთ ფასადის ზედა ნაწილებში ძველი ქართული ეკლესიის (სავარაუდოდ XIII საუკუნის) ორნამენტული კოპებია ჩართული წყობაში. მოზრდილ თაღოვან სარკმლებს პროფილირებული საპირეები აქვს. ზოგიერთი მათგანის ფრამუგაში შერჩენილია ის საცხოვრებელი არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი ალათები. ეკლესიის ძირითად ნაწილს აქვს ლილვისა და წრეთარგისაგან შემდგარი კარნიზი. დასავლეთი კარიბჭე პორტალითაა გაფორმებული, რომლის ძირითად ელემენტს ორმაგი ლილვისგან შემდგარი ნახევარწრიული კედლის თაღი შეადგენს. შენობის ინტერიერი ძალზე სახეცვლილია. კედლები ნაწილობრივ ზეთის საღებავითაა დაფარული. ირგვლივ პურის საცხობის ნამსხვრევები და სამშენებლო ნაგავია მიმოფანტული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6261
**აზერბაიჯანის ფეხბურთის აკადემია** (აზერ. Azərbaycan Futbol Akademiyası) — პირველი საფეხბურთო აკადემია აზერბაიჯანში. აშენებულია UEFA-ს და აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაციის ფინანსური მხარდაჭერით, ქვეყანაში ბავშვთა ფეხბურთის განვითარების მიზნით. აკადემიის ოფიციალური გახსნის ცერემონია გაიმართა 2009 წლის 23 თებერვალს.

აკადემიის გახსნის ცერემონიას ესწრებოდნენ ფიფას აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, უეფას ვიცე პრეზიდენტი შენეს ერზიკი, ფიფას ტექნიკური დირექტორი ჟან მიშელ ბენეზეტი, აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაციის (AFFA) პრეზიდენტი როვნაგ აბდულაევი, აზერბაიჯანის ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრის მოადგილე ისმაილ ისმაილოვი. აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი ჩინგიზ ჰუსეინზადე, AFFA-ს აღმასრულებელი კომიტეტის წევრები, ფეხბურთის ვეტერანები და სხვა ოფიციალური პირები.

აკადემიის სტრუქტურა მოიცავს: 12 საძინებელ ოთახს, თანამედროვე ტექნოლოგიებით აღჭურვილ საკონფერენციო დარბაზს, კომპიუტერით აღჭურვილ კომპიუტერულ ოთახებს, მაღალსიჩქარიან ინტერნეტს, ექიმის კაბინეტს, მასაჟის ოთახს, ფიტნეს ცენტრს, აუზს, საუნას. ფიტნეს ცენტრი აღჭურვილია უახლესი ტრენაჟორებით აკადემიის სტუდენტებისა და აზერბაიჯანის სხვადასხვა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრების ფიზიკური მომზადებისთვის.

2009 წლის 15 მაისს, აზერბაიჯანისა და გერმანიის ფეხბურთის ვეტერანთა გუნდებს შორის ამხანაგური მატჩის ფარგლებში, ფეხბურთის აკადემიას გერმანელი ფეხბურთის ვეტერანები ესტუმრნენ. ახალგაზრდა აზერბაიჯანელ ფეხბურთელებთან შეხვედრისას სტუმრებმა ისაუბრეს მსოფლიო ფეხბურთის ისტორიაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Futbol Akademiyası
* Futbol Akademiyası açıldı
**ვიქტორინოქსი** (Victorinox) — შვეიცარიული დანების უდიდესი ფირმა და ორიგინალური შვეიცარიული ჯიბის დანების ორი მწარმოებელი კომპანიიდან ერთ-ერთი. სახელწოდება შედგება დამაარსებლის დედის ვიქტორიას და უჟანგავი ფოლადის საერთაშორისო სახელწოდების INOX შეერთებისგან. ორიგინალური შვეიცარიული დანების მეორე კომპანია ვენგერი 2005 წელს შეიძინა ვიქტორინოქსმა, თუმცა იგი კვლავ რჩება დამოუკიდებელ მწარმოებლად.

ფირმა მდებარეობს იბახში, შვიცის კანტონაში, სადაც დაარსებულ იქნა 1884 წელს კარლ ელსენერის მიერ. კომპანიაში დასაქმებულია 910 კაცი, ხოლო ვენგერში 150.

ისტორია
-------

ორიგინალი შვეიცარიული ჯიბის დანა Huntsman სერიიდან ოფიცრის დანა
მე-19 საუკუნის ბოლოს შვეიცარიის ჯარმა გადაწყვიტა თავისი ჯარისკაცებისთვის შეეძინა დანები, რომლებსაც ჯარისკაცები საჭმლის ჭამის დროსაც და იარაღის გაწმენდაშიც დაიხმარებდნენ. 

იმ დროს შვეიცარიაში დანების წარმოება სუსტად იყო განვითარებული. ამიტომაც 1884 წელს მჭედელმა კარლ ელსენერმა დააარსა „შვეიცარიული დანების სამჭედლოს გაერთიანება", რათა ჯარისკაცებისთვის დანები საკუთარ სამშობლოში ეწარმოებინა. შვეიცარიის არმიისთვის პირველი მიწოდება 1891 წელს მოხერხდა.

პროდუქცია
---------

ვიქტორინოქსი დღეში საშუალოდ 100 000 ერთეულ დანას უშვებს. ცნობილი ჯიბის დანების გარდა იგი აწარმოებს სამზარეულო და სხვა სპეციალურ სამუშო დანებსაც.

#### გალერეა

* ჯარისკაცის დანაჯარისკაცის დანა
* Victorinox CybertoolVictorinox Cybertool
* Victorinox Presentation MasterVictorinox Presentation Master
* 
* 
* პომიდვრის დანებიპომიდვრის დანები
* Victorinox MultitoolVictorinox Multitool
* Victorinox SwissArmy-ის საათიVictorinox SwissArmy-ის საათი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Victorinox***

* ვიქტორინოქსის ოფიციალური საიტი
* ვიქტორინოქსის საერთაშორისო საიტი (საათების ჩათვლით)
* ვიქტორინოქსის კატალოგი ფასებთან ერთად
* www.swissarmy.com დაარქივებული 2009-11-25 საიტზე Wayback Machine.
**აბასყული-აღა ბაქიხანოვი** (აზერ. Abbasqulu ağa Bakıxanov) (ფსევდონიმი გუდსი აზერ. Qüdsi) (დ. 21 ივნისი, 1794, სოფ. ამირაჯანი, ბაქოს მახლობლად — გ. 31 მაისი, 1847, მექასა და მედინას შორის მდებარე ადგილი ვადი-ფათიმე) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი და მწერალი.

დაიბადა ბაქოს ხანის ოჯახში. ბაქიხანოვი წლების განმავლობაში სწავლობდა სპარსულ, არაბულ, რუსულ ენებს, აღმოსავლურ ლიტერატურასა და ფილოსოფიას. მიიღო ფართო ენციკლოპედიური განათლება. 1819 წელს მთავარმართებელმა ალექსი ერმოლოვმა თბილისში მიიწვია თარჯიმნად. ბაქიხანოვს ახალი ურთიერთობა ჰქონდა გრიგოლ ორბელიანთან, ალექსანდრე ჭავჭავაძესთან, ალექსანდრე გრიბოედოვთან,  ალექსანდრე ბესტუჟევ-მარლინსკისთან, ვილგელმ კიუხელბეკერთან, მირზა ფათალი ახუნდოვთან, ხაჩატურ აბოვიანთან და სხვებთან. პირადად იცნობდა ნიკოლოზ ბარათაშვილსა და ალექსანდრე პუშკინს. რუსეთის სამხედრო და დიპლომატიურ სამსახურში ყოფნისას 1826–1829 წლებში მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთისა და რუსეთ-ირანის ომებში. რუსეთ-ირანს შორის თურქმანჩაის საზავო მოლაპარაკების დროს თარჯიმნად იყო. ბაქიხანოვი ფეოდალთა პრივილეგიებს იცავდა, მაგრამ ამასთანავე დაგმო 1837 წელს ყუბის პროვინციაში აჯანყებულ გლეხთა წინააღმდეგ ხელისუფალთა დამსჯელი ღონისძიებები. 

1841 წელს ბაქიხანოვმა დაამთავრა ისტორიული ნაშრომი „გულისტანი-ირამი" (აზერ. Gülüstani-İrəm) („სამოთხის ყვავილნარი"), რომელიცაშუქებდა ჩრდილოეთ აზერბაიჯანისა და დაღესტნის ისტორიას უძველესი დროიდან 1813 წლამდე. წიგნზე მუშაობისას ბაქიხანოვი ქართულ წყაროებსაც იყენებდა. „გულისტანი-ირამში" უმთავრესად მოცემულია პოლიტიკური ისტორია. წიგნში მოტანილია უამრავი ფაქტობრივი მასალა და გატარებულია არაერთი ორიგინალური აზრი. ბაქიხანოვი წერდა ლექსებსა და მოთხრობებსაც (სატირა „მიმართვა თავრიზელებისადმი", მოთხრობა „წიგნი ასკერის შესახებ" აზერ. Kitabi-Əsgəriyyə), ავტორია ეთიკურ-მორალური ტრაქტატებისა („აღზრდა ზნეობისა" და „წიგნი ზნეობრივი აღზრდის შესახებ"). მნიშვნელოვანია მისი გამოკვლევები სპარსული ენის შესახებ („კანონები გუდსისა"),. დაწერილი აქვს ასტროლოგიურ-ფილოსოფიური ნაშრომი „ციური იდუმალებანი" (კოპერნიკის ჰელიოცენტრული სისტემის საფუძველზე).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 235.
Tatra KT8D5 პრაღაში
**Tatra KT8D5** — ჩეხური (ჩეხოსლოვაკიური) წარმოების ტრამვაის ვაგონი. პროტოტიპი შეიქმნა 1984 წელს, სერიულ წარმოებაში იყო 1986-1993. სულ გამოშვებულია ამ მოდელის 199 ვაგონი. იწარმოებოდა პრაღაში, „ტატრა სმიხოვის" ქარხანაში.

კონსტრუქცია
-----------

**Tatra KT8D5** არის მაღალიატაკიანი, სამსექციური, ოთხ ურიკიანი (8 ღერძიანი) ტრამვაის ვაგონი. აქვს 2 კაბინა (ორმხრივი მიმართულებისაა) და 5-5 კარი ორივე მხარეს. მისი პირვანდელი ტიპის ვაგონები აღჭურვილი იყო ტირისტორული ამძრავებით, ხოლო მოგვიანებით მოდერნიზებულ ვაგონებში მოხდა ტირისტორების თანამედროვე ტრანზისტორული მართვის სისტემებით ჩანაცვლება.

ლიტერატურა
----------

* HINČICA, Libor, a kol. Konec tramvají typu KT8D5 v původním provedení v Praze. Československý dopravák. 2013, čís. 5, s. 46–61.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ČKD Tatra-ს მიერ პრაღაში წარმოებული ტრამვაები |
| --- |
|  |
| სტანდარტული | 
* T1
* T2
* T3
* T4
* T5
* (T5A5)
* (T5B6)
* (T5C5)
* T6A2
* T6A5
* T6B5
* T6C5
* T7B5
 |
|  |
| სახსრული | 
* K1
* K2
* K5AR
* KT4
* (KTNF6/KTNF8)
* KT8D5
 |
|  |
| დაბალ-ძირიანი | 
* RT6N1
* RT6S
* RT8D5
 |

 |
ტრამვაი T3R.P-ის წყვილი პრაღაში
**Tatra T3R.P** (ხშირად იხსენიება როგორც Tatra T3P) — ტრამვაის ტიპი, რომელიც შეიქმნა ჩეხოსლოვაკიური ტრამვაი Tatra T3-ის მოდერნიზაციით.

ისტორია
-------

T3R.P-ს ინტერიერი
მართვის პულტი
1999 წლისთვის კომპანია ČKD Tatra, რომელიც ტრამვაის ვაგონებისთვის საჭირო ელექტრო აღჭურვილობას აწარმოებდა, გაკოტრდა. ამიტომ საჭირო გახდა მისი ჩანაცვლება ახალი მომწოდებლით. ამ პერიოდისთვის ფრანგულმა კომპანია Alstom-მა (უწინდელი Cegelec) შეიმუშავა ტრამვაის ვაგონების მართვის მოწყობილობის ახალი ტიპი, TV Progress, რომელიც IGBT ტრანზისტორებს ეფუძნებოდა. შესაბამისად დაინერგა Tatra T3-ის ახალი მოდერნიზაციის ტიპი, Tatra T3R.P. ამ მოდიფიკაციით პირველად მოდერნიზაცია ქალაქ ოსტრავის ერთ-ერთ Tatra T3-ს ჩაუტარდა.

2000 წლიდან ამ მოდიფიკაციით ვაგონების მოდერნიზაცია დაიწყეს პრაღაში. მოდერნიზაციის პროცესი ელექტროაღჭურვილობის გამოცვლასთან ერთად გულისხმობდა ვაგონის ძარას ძველი „ნიღბის" დემონტაჟს და ახლის მონტაჟს. თავდაპირველად ამ მოდერნიზაციისათვის ე.წ. „ნიღბებს" ფირმა Pars Nova აწარმოებდა ქალაქ შუმპერკში, ხოლო მოგვიანებით მათი დამზადება დაიწყეს პრაღაში, პლზენსა და ოსტრავაში.
2002 წლიდან დაიწყო ახალი მოდიფიკაციის TV Europulse ელექტროაღჭურვილობის გამოყენება და შეიქმნა Tatra T3R.E და ასევე TV Progress-ზე დაყრდნობით, Tatra T3R.PV, რის გამოც Tatra T3R.P-ს გამოშვება შეწყდა.

მოდერნიზაცია
------------

გარეგნულად ვაგონს დიდი ცვლილებები არ განუცდია, რადგან ფაქტობრივად შეიცვალა მხოლოდ სვლა-გეზის შუბლა-მაჩვენებელი, ხოლო ინტერიერმა დიდი ცვლილებები განიცადა: მთლიანად გამოიცვალა სკამები და 1970-იანი წლების პლასტმასის სკამები 1995 წელს გამოშვებული Tatra T6A5-ის ანალოგიურმა გობელენიანმა სკამებმა ჩაანაცვლა. ასევე გამოიცვალა იატაკის საფარი და მძღოლის კაბინაში დამონტაჟდა თანამედროვე მართვის პულტი.
მართვის მოწყობილობები (მათ შორის Tatra T3-ის ამაჩქარებელი) IGBT ტრანზისტორებმა ჩაანაცვლა. Tatra T3R.P-ს სავარაუდო საექსპლუატაციო ვადა 15 წლით განისაზღვრა. 30 წელს გადაცილებული ვაგონების უმეტესობას ძარა მეტად ცუდ მდგომარეობაში ჰქონდა. ამიტომ 2002 წლიდან შემოღებულ იქნა ახალი მოდერნიზაციის ტიპი, Tatra T3R.PV.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Tatra T3R.P***

* დეტალური აღწერილობა ფოტოებთან ერთად პრაღის ტრამვაის საიტზე
* მოკლე აღწერილობა ფოტოებთან ერთად ფირმა Pars nova-ს საიტზე
პრაღის ტრამვაი ტატრა T3R.PV სმიხოვის ვაგზალთან (Smíchovské nádraží)
ოსიეკის ტატრა T3R.PV-ს უკანა ხედი
ტატრა T3R.PV-ს ორვაგონიანი ბმული პლზენში
**Tatra T3R.PV** — ერთსექციური, ორურიკიანი, ცალმხრივი მიმართულების, მაღალიატაკიანი ტრამვაის ვაგონი; ტატრა T3-ის მოდერნიზაცია, რომელიც გამოიყენება განსაკუთრებულად ამორტიზებული ტატრა T3-ების განახლებისას.

ისტორია
-------

ზოგიერთი ტატრა T3 მეტად ცუდ მდგომარეობაშია, რის გამოც მათი აღდგენა-განახლება რთულია. ასეთი ვაგონებისათვის საჭირო გახდა მოდერნიზაციის ახალი ტიპების შემუშავება, როგორებიცაა ტატრა T3R.EV და ტატრა T3R.PV.

მოდერნიზაცია
------------

ასეთი მოდერნიზაცია გულისხმობს ძარას გადაკეთებას, რომლის დროსაც ვაგონს პირველი კარის დასაწყისამდე აჭრიან წინა, სახიან ნაწილს, რადგან კოროზიის (ან დეფორმაციის) გამო მისი აღდგენა დიდ შრომით და ფინანსურ დანახარჯებს ითხოვს. ამის შემდეგ ძარას უმაგრდება ახალი წინა მხარე (ე.წ. „ნიღაბი"). ეს ახალი სახიანი მხარე შესაძლოა იყოს როგორც კლასიკური ტატრა T3-ის დიზაინის (დიზაინერი: ფრანტიშეკ კარდაუსი), აგრეთვე თანამედროვე, ვარიო LF-ის მსგავსი (დიზაინერი: ფრანტიშეკ პელიკანი. ასეთი დიზაინი აქვთ მხოლოდ ოსიეკის და ვოლგოგრადის ტატრა T3R.PV-ებს).
ტატრა T3R.PV-ს ინტერიერი და მართვის პულტი ტატრა T3-ის უკანასკნელი მოდერნიზაციების ანალოგიურია. ეს ვაგონი აღჭურვილია TV Progress ელექტროაღჭურვილობით. პრაღის, ბრატისლავას და ვოლგოგრადის ტატრა T3R.PV–ებს აქვთ პანტოგრაფი (იხ.: დენმიმღები), ხოლო სხვა ქალაქებში, — ნახევარპანტოგრაფი.

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სიგრძე (ქუროების გარეშე): 14 მ
* სიგანე: 2,5 მ
* სიმაღლე: 3,08 მ
* ცარიელი ვაგონის წონა: 16ტ
* ადგილების ჯამური რაოდენობა: 110
	+ დასაჯდომი: 23
	+ დასადგომი: 87
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 65 კმ/სთ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Tatra T3R.PV"** ვიკისაწყობში.
ტატრა K2P ბრნოში
ტატრა K2P ბრნოში
ტატრა K2P ოსტრავაში
**Tatra K2P** — ჩეხური წარმოების, ცალმხრივი მიმართულების, შესახსრული, ორსექციური, სამურიკიანი ტრამვაის ვაგონის, Tatra K2–ის ერთ–ერთი განახლებული ვარიანტი. ეს ვაგონები პირვანდელი Tatra K2–ებისგან განსხვავებით აღჭურვილია თანამედროვე ელექტროაღჭურვილობით. პრიმიტიული სვლა–გეზის მაჩვენებელი (ვაგონის კაბინის „შუბლზე") შეცვლილია შუქდიოდებიანი ტაბლოთი, ხოლო ტატრას კლასიკური, რომბისებური პანტოგრაფი თანამედროვე ნახევარპანტოგრაფმა ჩაანაცვლა.

Tatra K2P ექსპლუატაციაშია:
--------------------------

### ბრნო

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მოდერნიზაციის წლები | ვაგონების რაოდენობა | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ბრნო | ბრნოს ტრამვაი | Tatra K2P | 2000–2002 | 23 ვაგონი |   |

### ოსტრავა

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მოდერნიზაციის წლები | ვაგონების რაოდენობა | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ოსტრავა | ოსტრავას ტრამვაი | Tatra K2R.P | 2004–2005 | 2 ვაგონი |   |

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სიგრძე (ბუფერებამდე): 20,4 მ
* სიგანე: 2,5 მ
* სიმაღლე: 3,05 მ
* წონა: 21,9 ტ
* მაქსიმალური რეკომენდებული სიჩქარე: 60 კმ/სთ
* დაგილების რაოდენობა: 158
	+ დასაჯდომი ადგილები: 50
	+ დასადგომი ადგილები: 108
* ლიანდაგის სიგანე: 1 435 მმ
* ძაბვა: 600 V

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Tatra K2P***

* ბრნოს K2P-ს ფოტოები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* ოსტრავის K2R.P-ს ფოტოები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**აზიური ლომი,** ასევე ცნობილია როგორც **ინდური ლომი** (ლათ. Panthera leo persica) — ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა, ლომის ორი ქვესახეობიდან ერთ-ერთი. იგი ბინადრობს ინდოეთში. დღეისთვის შემორჩენილია მისი მხოლოდ ერთი პოპულაცია ინდოეთის გუჯარათის შტატში. იგი შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში, რადგან გამოირჩევა საკმაოდ მცირე რაოდენობით.

აზიური ლომი გავრცელებული იყო თურქეთში, სპარსეთში, მესოპოტამიაში, ინდოეთში, ცენტრალურ აზიაში, აღმოსავლეთით მდინარე ინდამდე. 2010 წლიდან მისი რაოდენობა სტაბილურად იზრდება გირის ტყის ეროვნულ პარკში. 2015 წლის მონაცემებით პარკში 523 ლომი იყო. აქედან 109 ზრდასრული მამალი, 201 ზრდასრული დედალი და 213 ბოკვერი.

აზიური ლომი შეფერილობით მუქი ყავისფერია. მამლებს აქვთ ფაფარი. ზრდასრული ლომის სიგრძეა დაახლოებით 1,95-2 მეტრი. მისი კუდი 80 სმ-მდეა. მამლის საშუალო წონაა 160-190 კგ. ხოლო დედლის 110-120 კგ.

გალერეა
-------

* მამალიმამალი
* დედალიდედალი

ლიტერატურა
----------

* Kaushik, H. (2005). "Wire fences death traps for big cats" დაარქივებული 2013-12-07 საიტზე Wayback Machine. . *The Times of India*.

სქოლიო
------

1. ↑  Anonymous (2015). "Asiatic Lion population up from 411 to 523 in five years". DeshGujarat. Retrieved 10 May 2015.
ტატრა T3R.EV მისაბმელ ვაგონთან (VV60LF) ერთად, ბრნოში.
**Tatra T3R.EV** — ერთსექციური, ორურიკიანი (ოთხღერძიანი), ცალმხრივი მიმართულების, მაღალიატაკიანი ტრამვაის ვაგონი; ტატრა T3-ის მოდერნიზაცია, რომელიც გამოიყენება განსაკუთრებულად ამორტიზებული ტატრა T3-ების განახლებისას.

ისტორია
-------

ზოგიერთი ტატრა T3 მეტად ცუდ მდგომარეობაშია, რის გამოც მათი აღდგენა-განახლება რთულდება. ასეთი ვაგონებისათვის ფირმებმა ČKD Pragoimex და Krnovské opravny a strojírny (KOS) შექმნეს ძარას ახალი ტიპი VarCB3, რომელიც ტატრა T3R.EV და ტატრა T3R.PV მოდერნიზაციებისთვის გამოიყენეს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ვაგონებს ძველი ტატრა T3-ისგან მხოლოდ ურიკები (რუს. ე.წ. „ტელეჟკები") ძარა (ნაწილობრივ) და ელექტროაღჭურვილობის მცირე ნაწილი რჩება (ძაბვის გარდამქმნელი და კონდენსატორი), ისინი მაინც არ ითვლება ახალ ვაგონად და მოდერნიზებულად მოიხსენიება.

მოდერნიზაცია
------------

ამ ტიპის მოდერნიზაცია გულისხმობს ძარას გადაკეთებას, რომლის დროსაც ვაგონს პირველი კარის დასაწყისამდე აჭრიან წინა, „სახიან" ნაწილს, რადგან კოროზიის (ან დეფორმაციის) გამო მისი აღდგენა არა მომგებიანია. ყოველივე აღნიშნულის შემდეგ კი ძარაზე ხდება ახალი წინა ნაწილის, ე.წ. „ნიღაბის" მონტაჟი. ბრნოს ტატრა T3R.EV-ებს კლასიკური ტატრა T3-ის „ნიღაბი" დაუმონტჟდათ (დიზაინერი: ფრანტიშეკ კარდაუსი), ხოლო ოსტრავასას, ახალი დიზაინის (ავტორი: ფრანტიშეკ პელიკანი).
ამ ვაგონის ინტერიერი და მართვის პულტი ტატრა T3-ის უკანასკნელი მოდერნიზაციების შესაბამისია. ასევე თითქმის მთლიანად არის შეცვლილი ელექტროაღჭურვილობა. ტატრა T3R.EV-მდე, წინა წლების მოდერნიზაციებზე ასინქრონული ამძრავები განზრახ მიივიწყეს და ხარჯების შემცირების მიზნით მათი გამოყენება არ ხდებოდა, ხოლო მათგან განსხვავებით ტატრა T3R.EV აღჭურვილია თანამედროვე, TV Europulse ტიპის ასინქრონული ელექტროაღჭურვილობით და ნახევარპანტოგრაფით.~

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სიგრძე (ქუროების გარეშე): 14 მ
* სიგანე: 2,5 მ
* სიმაღლე: 3,08 მ
* ცარიელი ვაგონის წონა: 14,3 ტ
* ადგფილების ჯამური რაოდენობა: 110
	+ დასაჯდომი: 23
	+ დასადგომი: 87
* მოტორების სიმძლავრე: 4 x 90 kW
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 65 კმ/სთ

გაყიდვები
---------

ტატრა T3R.EV-ებს აწარმოებდნენ 2002-2004 წლებში.

### ჩეხეთის დროშა ჩეხეთი

| ქალაქი | ბმული | ვაგონის ტიპი | მიღების წლები | ვაგონების რაოდენობა | შენიშვნა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ბრნო | ბრნოს ტრამვაი | ტატრა T3R.EV | 2002 – 2003 | 4 ცალი |   |
| ოსტრავა | ოსტრავას ტრამვაი | ტატრა T3R.EV | 2004 | 1 ცალი |   |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Tatra T3R.EV***
**აზოვის ლაშქრობები** — რუსეთის იმპერიის სამხედრო მოქმედებები აზოვის ციხის ასაღებად 1695-1696 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს. 

აზოვის ციხის დაუფლება რუსეთს უხსნიდა გზას აზოვისა და შავი ზღვებისკენ. ლაშქრობა დაიწყო 1695 წლის გაზაფხულზე. აზოვისკენ გაიგზავნა რჩეული პოლკების და დონის კაზაკების არმია (31 ათასი მეომარი, 170 ქვემეხი), რომელიც დაყოფილი იყო სამ რაზმად (სარდლები ფ. ლეფორტი, პ. გორდონი და ა. გოლოვინი). ყირიმის თათართა ძალების შესაბოჭად დნეპრის ქვემოწელისკენ დაიძრა ბ. შერემეტევის არმია (120 ათასი მეომარი). 5 ივლისს რუსეთის ჯარი ხმელეთიდან შემოერტყა აზოვს, რომელსაც 7 ათასიანი გარნიზონი იცავდა. 5 აგვისტოს და 25 სექტემბერს ორი უშედეგო იერიშის შემდეგ ალყა მოხსნეს.

1696 წელს დაიწყო მეორე ლაშქრობის სამზადისი. შეიქმნა აზოვის ფლოტი. შერემეტევის ცხენოსანი ჯარი (70 ათასი მეომარი) კვლავ დნეპრის ქვემოწელისკენ გაიგზავნა. 23-26 აპრილს რუსეთის ჯარი ალექსეი შეინის მეთაურობით სამდინარო და სახმელეთო გით აზოვისაკენ დაიძრა. 3 მაისს პეტრე I-ის სარდლობით აზოვისკენ გაცურა გალერების ფლოტილიამ, 27 მაისს კი ლეფორტის სარდლობით რუსეთის ფლოტი (2 სახაზო გემი, 4 ბრანდერი, 23 გალერა და სხვა) ზღვაში გავიდა და აზოვს ალყა შემოარტყა. 14 ივნისს დონის შესართავთან ოსმალეთის ფლოტი გამოჩნდა, მაგრამ დაზარალებული უკანვე გაბრუნდა. 19 ივლისს აზოვის გარნიზონი დანებდა. აზოვის ლაშქრობებმა გამოაჩინა რუსეთის იმპერიისთვის ფლოტის მნიშვნელობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 215.
**Thejas** (მალიალამი. തേജസ്‌ ദിനപ്പത്രം) — მალაიალამურ ენაზე გამოცემული ყოველდღიური გაზეთი, რომელსაც გამოსცემს საზოგადოებრივი კომპანია შეზღუდული პასუხიმგებლობით „Intermedia Publishing Ltd.", სათაო ოფისით კოჟიკოდეში. ფუნქციონირება 2006 წლიდან, ინდოეთის რესპუბლიკის დღიდან დაიწყო. სამი თვის შემდეგ, კიდევ ერთი გამოცემა გაიხსნა ტირუვანანტაპურამში, ხოლო კიდევ სამი თვის შემდეგ კი მესამე გამოცემა გაიხსნა კოჩში.

გამოცემა
--------

თავდაპირველად გაზეთი კოჟიკოდეში გამოიცემოდა. მაგრამ 2006 წლიდან დაიწყო გაფართოება, რომლის ფარგლებში გაზარდა გამოცემა და დაიწყო ერნაკულამსა და ტირუვანანტაპურამში ფუნქციონირება. 2008 წელს გაიხსნა კანურის გამოცემა, როგორც გაფართოების ნაწილი. 2009 წლის დეკემბერში გაიხსნა კოტაიამის გამოცემა. გაზეთს აქვს ონლაინ გამოცემა და ელექტრონული ქაღალდიც.

Thejas-ის სპარსეთის ყურის რეგიონშიც დაიწყო ფუნქციონირება, ასე 2011 წლის მარტში გაიხსნა საუდის არაბეთის გამომცემლობა რიჰადში, ჯიდასა და დამამში. 2012 წლის 17 მაისს გაიხსნა ყურის მეოთხე გამოცემა დოჰაში, ხოლო მეხუთე გამოცემა გაიხსნა ბაჰრეინის დედაქალაქ მანამაში, 2012 წლის 27 სექტემბერს.

მისია
-----

„Thejas-ი გაზეთია, რომელიც ცდილობს ე.წ. უმცირესობებისა და მალაილამელი მოსახლეობის დაკმაყოფილებას" — განაცხადა გაზეთის აღმასრულებელმა რედაქტორმა ნ.პ. ჩეკუტიმ, რომელიც ადრე „კაირალი ტვ-ს" საინფორმაციო გამოშვებებს კორესპონდენტი იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  What is the you in Malayalam?
2. ↑  Thejas Online Edition
3. ↑
4. ↑
5. ↑  http://www.tradearabia.com.

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Thejas"** ვიკისაწყობში.
**ადიჯე** (იტალ. Adige; ლათ. Athesis) — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში. სათავეს იღებს ალპებში, სამხრეთ ტიროლის პროვინციაში, იტალიის, ავსტრიისა და შვეიცარიის სახელმწიფო საზღვრების სიახლოვეს. მისი სიგრძე 410 კმ-ია და წარმოადგენს იტალიის მეორე უგრძეს მიდნარეს პოს შემდეგ (652 კმ). 

მდინარე გამოედინება რეზიის ხელოვნური ტბიდან, რომელიც მდინარე ინის ხეობის მაღლა მდებარეობს. ეს ტბა იმითაა ცნობილი, რომ მასში მდებარეობს ეკლესიის სამრეკლო, რომელიც ერთ დროს მიტოვებულ სოფელ ალტ-გრაუნს ეკუთვნოდა, სანამ 1953 წელს სათავე წყლებს დამბით შეაგუბებდნენ და ის წყლით დაიფარებოდა. 

სამრეკლო რეზიის ტბაში
ამის შემდეგ მდინარე აღმოსავლეთისკენ მიემართება და გაივლის ფინშგაუსა და მერანოს, სადაც ჩრდილოეთიდან უერთდება მდინარე პასერო. მონაკვეთს მერანოსა და ბოლცანოს შორის ეჩტალს უწოდებენ. შემდეგ ის მიემართება ბრენერის ხეობისკენ, სადაც გაივლის ქალაქებს — ტრენტოს, რევერეტოს, ვერონას, რენიაგოს. ვერონაში მდინარეზე აგებულია ჰიდროელექტროსადგური. ერთვის ადრიატიკის ზღვას. 

ადიჯეს აუზის ფართობი 12 100 კმ²-ია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის მდინარეები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ადიჯე***

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
**ადის ბრძოლა** — 1799 წლის 28-30 აპრილს მდინარე ადის პირას გამართული მეორე ანტიფრანგული კოალიციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა ავსტრია-რუსეთის კოალიციის ჯარებსა და საფრანგეთის არმიას შორის. მოკავშირეთა დაახლოებით 43 ათასიან არმიას, რომელსაც ალექსანდრე სუვოროვი მეთაურობდა, პოზიცია ეკავა მდინარის მარცხენა ნაპირზე. საფრანგეთის 30 ათასიან არმიას მდინარის მარჯვენა ნაპირზე და მას მეთაურობდა ჟან ვიქტორ მორო. სუვოროვის გეგმით 100 კილომეტრზე გადაჭიმულ ფრანგთა ფრონტზე იერიში რამდენიმე ადგილას უნდა მიეტანათ. მისი გარღვევის შემდეგ მოწანააღმდეგის დაცალკევებული დაჯგუფებების ნაწილ-ნაწილ განადგურება იყო დაგეგმილი. 28 აპრილს მოროს განზრახვა - ცენტრისაკენ გადაეჯგუფებინა არმია, ნაწილობრივ შეაფერხა გენერალ პეტრე ბაგრატიონის ჯარმა. 29 აპრილს სუვოროვმა კასანოსა და ტრეცოსთან მდინარე ადა გადალახა. 5 საათიანი ბრძოლის შემდეგ მოკავშირეთა არმია ფრანგების ზურგში გავიდა. 

ადის ბრძოლაში ფრანგებმა მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 25 ათასიანი კაცი დაკარგეს, 5 000 ტყვედ ჩავარდა. მოკავშირეებმა დაახლოებით 2 500 მებრძოლი დაკარგეს. ამ ბრძოლამ ხელი შეუწყო ანტიფრანგული კოალიციის იტალიური კამპანიის წარმატებას.

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. II, თბ. 2008

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Д. Милютин. Сражение на р. Адда. 1799 г.
* Реляция А. В. Суворова Павлу I о ходе военных действий, сражении на р. Адде и занятии Милана
* Материалы о битве на реке Адда на сайте Militerra.com დაარქივებული 2013-05-10 საიტზე Wayback Machine.
აგანის ესპანური ხიდი
**აგანის ესპანური ხიდი** (ინგლ. Agana Spanish Bridge) — ქვის თაღოვანი ხიდი გუამის ქალაქ ჰაგატნაში. აგებულია 1800 წელს ესპანეთის გუბერნატორ მანუელ მუროს ადმინისტრაციის დროს. ეს ერთადერთი შემორჩენილი ესპანური ხიდია აშშ-ის გუამის ტერიტორიის დედაქალაქ ჰაგატნაში. აგრეთვე ცნობილი როგორც **Sagon I Tolai Acho**, მდებარეობს ასპენალის ქუჩის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში და 1974 წლიდან შეტანილია აშშ-ის ისტორიული ადგილების ეროვნულ რეესტრში.

თავდაპირველად ის აგებული იყო მდინარე ჰაგატნაზე, რომელსაც შემდეგ კალაპოტი შეუცვალეს. მეორე მსოფლიო ომში გუამის ბრძოლის დროს დაბომბვისას ხიდი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. მდინარე ჰაგატნა სხვა მიმართულებით გადაისროლეს, ხოლო მოგვიანებით ამ ადგილას პარკი გაშენდა და 1966 წელს ხიდი კვლავ აღდგა. რეკონსტრუქციის დროს მთლიანად შეიცვალა ხიდის ზოგიერთი ნაწილი. სწორკუთხოვანმა ცემენტის საგუბარმა მდინარის ყოფილი კალაპოტი შეცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  "National Register Information System". National Register of Historic Places. National Park Service.
2. 1 2  David T. Lotz (January 8, 1974). "National Register of Historic Places Inventory/Nomination: Agana Spanish Bridge / Sagon I Tolai Acho" and National Park Service. and accompanying photo from 1973
**ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი** (რუს. Адыгейский республиканский институт гуманитарных исследований имени Т. М. Керашева - «АРИГИ») — სახელმწიფო სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება.

ინსტიტუტის ძირითადი სპეციალიზაცია — ადიღეელი ეთნოსის კვლევა. ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი ადიღეური ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის კვლევაში დამსახურებისათვის, ადიღეს ავტონომიური ოლქის განათლებისა და კულტურის განვითარებაში 1979 წელს დაჯილდოებული იქნა „ღირსების მედლით". 

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი წარმოადგენს კავკასიოლოგიის ერთ-ერთ ცენტრს ადიღეური ენების კვლევის საქმეში.

სტატუსის და სახელწოდების ცვლის ქრონოლოგია
-----------------------------------------

* 1927 წელი — შეიქმნა როგორც „მხარეთმცოდნეობის ინსტიტუტი".
* 1934 წელი — მხარეთმცოდნეობის ინსტიტუტმა მიიღო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სახელი და ახალი სახელწოდება „ადიღეს ეკონომიკის, ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტი".
* 1992 წელი — სახელწოდების შეცვლა. ეწოდა „ადიღეს ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტი" (აბრევიაციით: არიგი).
* 2002 წელს ინსტიტუტს მიენიჭა თემბოთ კერაშის (ადიღურად КӀэрэщэ Тембот) სახელი.

სამეცნიერო საქმიანობა
---------------------

* 1927—1940 წლები — გამოიცა 22 სამეცნიერო შრომა, რომლის ტირაჟი შეადგენდა დაახლ. 70 000 ეგზემპლარს, შეკრებილ იქნა ფოლკლორულ-მუსიკალური ნაწარმოებებისა და ლინგვისტური ტექსტების ფასდაუდებელი მასალა.
* 1945—1970 წლები — გამოცემულ იქნა 100 სამეცნიერო შრომა ადიღეელი ხალხის, ისტორიის, ენის, ეთნოგრაფიის შესახებ.

ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტის მთავარ სამეცნიერო მიზანს წარმოადგენს სამეცნიერო შრომებისა და ისტორიული წყაროების გამოქვეყნება, კონფერენციებისა და სხვა სამეცნიერო ღონისძიებების ჩატარება, მეცნიერთა საბჭოს გამართული მუშაობა.

ადიღურის, адыгабзэ-ს კვლევა და მისი სოციოლინგვისტური სურათი
-----------------------------------------------------------

ადიღური ენის ან ადიღური ენობრივი ვარიანტების სოციოლინგვისტური სურათი ასეთია:

ადიღეურად ლაპარაკობს დაახლოებით 500 000 კაცი, მათ შორის რუსეთის ფედერაციაში 125 000 (1993 წელი), თურქეთში 278 000 (2000 წელი), იორდანიაში 44 300 (1986 წელი), სირიაში 25 000 (2000 წელი). 

აქვს ოთხი დიალექტი: ჭემგუური, აბძახური, ბჟედუღური და შაფსუღური. 

სალიტერატურო ენის საფუძველია ჭემგუური დიალექტი, რომელსაც შედარებით მარტივი კონსონანტური სისტემა ახასიათებს. 

ადიღეური ეთნოსის წარმომადგენლები ყველა ქვეყანაში (რუსეთი, თურქეთი, იორდანია, სირია) ცხოვრობენ დიგლოსიის ან ბილინგვალიზმის პირობებში.

ლიტერატურა
----------

* ადიღეს თემბოთ კერაშის სახელობის ჰუმანიტარული კვლევების რესპუბლიკური ინსტიტუტის ოფიციალური საინტერნეტო გვერდი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნინა სუბათოვა: კავკასიური ენები
* პიოტრ არკადიევი: ადიღეური ენა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადიღური ენები
* აფხაზურ-ადიღური ენა
**აგასისი**, **აგასი** (ინგლ. Lake Agassiz) — მტკნარწყლიანი მყინვარისპირა ტბა. არსებობდა დაახლოებით 10-12 ათასი წლის წინათ ჩრდილოეთ ამერიკაში, უკანდახევის პროცესში მყოფი მყინვარული ფარის კიდეზე. სიგრძე 1100 კმ, სიგანე 400 კმ, უდიდესი სიღრმე 200 მ-ზე მეტი. მაქსიმალური ტრანსგრესიის პერიოდში ტბის ფართობი სავარაუდოდ 440,000 კმ² აღწევდა. მდინარეების უორენისა და მინესოტის ხეობებით ჩაედინებოდა მდინარე მისისიპიში. ტბის გაჩენიდან დაახლოებით 1000 წლის შემდეგ აგასისიდან გამომდინარე მდინარე ნელსონმა ჰუდსონის ყურისაკენ გაიკვალა გზა და ტბა თანდათან დაიცალა. აგასისის ადგილზე დარჩა რამდენიმე ტბა, მათ შორის უინიპეგოსისი, უინიპეგი, მანიტობა, ტყის ტბა და სხვა და აგრეთვე ვრცელი ვაკეები. ამ თანამედროვე ტბათა მოხაზულობა და მოცულობა დღესაც იცვლება დიფერენციული იზოსტატიკური ნახტომის შედეგად. აგასისის ტბის არსებობის სხვა გეოლოგიური და გეომორფოლოგიური დამამტკიცებელი ფაქტების ხილვა დღესაც არის შესაძლებელი. სახელი დაერქვა შცვეიცარიელი ბუნებისმეტყველის ჟან ლუი რუდოლფ აგასისის პატივსაცემად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 52.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აგასისი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* აგასისი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)