recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კოღოები** (ლათ. Culicidae) — მწერების ოჯახი ორფრთიანთა რიგისა. აქვთ ერთი წყვილი სიფრიფანა ფრთა მეორე გადაქცეულია ბზუალებად. მომრგვალო თავის წინა ნაწილში პირის ორგანოები — ხორთუმი და საცეცები. აქვს წვრილი, 15-ნაწევრიანი, მოკლე (დედლებში) ან გრძელი (მამლებში) ბეწვებით დაფარული ულვაშები. კვერცხი, მატლი და ჭუპრი დამდგარ ან მდორე წყალში ვითარდება. მატლი წყლის მცენარეულობითა და ცხოველებით იკვებება. სისტემატურად ამოდის წყალსატევის ზედაპირზე და ისევე, როგორც ჭუპრი, ატმოსფერული ჟანგბადით სუნთქავს. ცნობილია 2000-მდე სახეობა, რომელთაგან ბევრი სისხლმწოვია, ადამიანისა და ცხოველების ექტოპარაზიტია. ზოგს დაავადებული ორგანიზმიდან ჯანსაღ ადამიანზე სხვადასხვა დაავადების გამომწვევები გადააქვს. კოღოების ოჯახი იყოფა 3 ქვეოჯახად: Culicinae (ნამდვილი კოღოები) Dixinae და Chaoborinae. ნამდვილი კოღოების (Anophelini-ს) ქვეოჯახიდან ყოფილ სსრკ-ში გვხვდება გვარები Anopheles (მალარიის კოღო), Uranotaenia, Theobaldia, Orthopodomyia Mansonia, Aedes და Culex.

მალარიის კოღოებს გადააქვთ მალარიის გამომწვევი პლაზმოდიუმები. არამალარიის კოღოებიდან აღსანიშნავია Aedes-ის გვარში შემავალი მრავალი სახეობა, რომელიც ადამიანისა და ცხოველების მავნებელია. მაგ. Aedes aegipti-ს გადააქვს ყვითელი ცხელების ვირუსი, ხოლო Aedes-ისა და Culex-ას ზოგ სახეობას (Aedes japonicus, Aedes togoi, Culex bithaeniorhynchus) და სხვა — იაპონური ენცეფალიტი.

ლიტერატურა
----------

* *Павловский Е. Н.*, Руководство по паразитологии человека с учением о переносчиках трансмиссивных болезней, 5 изд. т. 1-2, М.—Л. 1946-1948;
* Учебник медицинской энтомологии, под ред. В. Н. Беклемишева, ч. 1—2, М. 1949
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* European Mosquito Bulletin დაარქივებული 2009-09-21 საიტზე Wayback Machine.
**ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსი** — არქიტექტურის ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კმ-ზე. მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ ყარაბულახის ტერიტორიაზე. მის ტერიტორიაზე 2001 წლიდან მამათა მონასტერია განთავსებული. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის XVIII საუკუნის ბოლო პერიოდის ციხე-გალავანი 3 კოშკით; წმინდა ნიკოლოზის სახელობის XVIII საუკუნის დარბაზული ეკლესია, XIX საუკუნის სასახლე, რომელიც თადეოზ ჩოლოყაშვილს აუშენებია და მარანი. 

ციხე-გალავანი ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით დუღაბზე. სამხრეთ-დასავლეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეებში ჩართულია წრიული კოშკები, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი სასახლე დგას. სამხრეთის კოშკები მცირე ზომისაა და სამსართულიანია. შესასვლელები პირველი სართულის დონეზე აქვთ ეზოს მხრიდან, თუმცა მეორე სართულზეც აქვთ კარი, რომლიდანაც გალავნის საბრძოლო ბილიკზე ხდებოდა გასვლა. მესამე სართული საბრძოლო ბანია. კოშკები ქონგურებით სრულდება.

სასახლე დგას ციხე-გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის თადეოზ ჩოლოყაშვილის აშენებულია XIX საუკუნის ბოლოსათვის. სასახლე ორსართულიანია. ეზოს მხრიდან ორივე სართულზე აივნებით. ამჟამად სასახლე სახეცვლილია, კომუნისტების პერიოდში სხვადასხვა დანიშნულებით გამოყენების გამო. სასახლე ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის წყობების მონაცვლეობით კირ-დუღაბზე. შესასვლელი ეზოს მხრიდან აქვს. დანარჩენი მხრიდან სარკმლებითაა გახსნილი.

კარის ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. კარ-სარკმელთა თაღების, კედლების გაფორმებისა და კარნიზებისთვის გამოყენებულია ქართული აგური. დახურულია კრამიტით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხაშმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 370-377.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21689
**ხაიმე II** (ესპ. Jaime II; დ. 31 მაისი, 1243 — გ. 29 მაისი, 1311) — მაიორკის მეფე, სერდანისა და რუსილიონის გრაფი 1276-1311 წლებში. ხაიმე I დამპყრობელისა და იოლანდა უნგრელის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

ხაიმე I-ის გარდაცვალების შემდეგ მისი სამფლობელო გაიყო ვაჟებზე ხაიმე II-მ მიიღო 4-დან 3 ბალეარის კუნძულები (მალიორკა, ივისა და ფორმენტერა), რუსილიონის საგრაფო და სერდანის საგრაფო, ასევე მონპელიეს სენიორია, ომელასის საბარონო და კარლადესის სავიკონტო. ამ სახელმწიფოებრივმა გაერთიანებებმა ერთად ჩამოაყალიბეს არაგონის ვასალი მაიორკის სამეფო. გარდა ამისა ხაიმე II ხარკს უხდიდა ბალეარის მეოთხე კუნძულ მენორკაზე გაბატონებულ მუსლიმებს. ამგვარად მისი გავლენის ქვეშ უფრო მეტი ტერიტორია აღმოჩნდა ვიდრე მისი ძმის პედრო არაგონელის ხელში.

ძმის გარდაცვალების შემდეგ ხაიმეს აღარ უნდოდა დარჩენილიყო არაგონის ვასალად. გაერთიანდა საფრანგეთის მეფე ფილიპ III-ს და რომის პაპ მარტინ IV-ს არაგონის ახალი მეფის, თავისი ძმისშვილის ალფონსო III-ის წინააღმდეგ, თუმცა 1285 წელს ფორმიგესის ბრძოლაში დამარცხდა. ალფონსო III-მ მოახდინა ბალეარის კუნძულების ანექსია. 1287 წელს არაბებისაგან მენორკაც გაათავისუფლა. 

1295 წელს რომის ახალი პაპის ბონიფაციუს VIII-ის შუამდგომლობით ბალეარის კუნძულები ხაიმე II-ს დაუბრუნდა. ამის შემდეგ მას აღარ უბრძოლია. დარჩენილი პერიოდი მან ქალაქების გამაგრებას და ეკონომიკის გაძლიერებას მოანდომა. მან ჩაატარა ფულის რეფორმა, ხელი შეუწყო ხალხური ხელნაკეთების განვითარებას, ეკლესიებისა და სასახლეების მშენებლობას პერპინიანში და პალმაში. დააარსა დიპლომატიური საკონსულოები გრანადასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხაიმე II (მაიორკა)***

* Jaime II el Justo en la web del **Centro Virtual Cervantes** dedicado a la **Monarquía Hispánica**
* Genealogía de los Reyes de Mallorca
**კიკნაველიძეები** — XX საუკუნის დასაწყისის ქართველ ხე-ტყის მრეწველთა და ქველმოქმედთა ოჯახი, ძმები: 

* ყარამან (დ. 1878, სოფ. კიკნაველეთი, — გ. 13 თებერვალი, 1918, იქვე),
* ნიკოლოზ (დ. 1883, სოფ. კიკნაველეთი, — გ. 13 თებერვალი, 1918, იქვე),
* შალვა (დ. 1887, სოფ. კიკნაველეთი, — გ. 13 თებერვალი, 1918, იქვე),
* მანუელ (დ. 1889, სოფ. კიკნაველეთი, — გ. 9 ივლისი, 1916, სპარსეთი, დაკრძალულია სოფ. კიკნაველეთში).

ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ყარამანმა და მისმა ძმებმა გამოიგონეს მარტივი კონსტრუქციის მექანიკური ხელსაბანი, ასევე ქუთაისში, მდ. რიონის სანაპიროზე, ბალახვნის ქუჩაზე მათ გამართეს წყალსატუმბი საწარმო. შემოსული თანხით სოფ. კიკნაველეთში (ახლანდ. სოფ. საკრაულა, ბაღდათის მუნიციპალიტეტი) შეიძინეს მიწის ნაკვეთი და უფასო სკოლა ააშენეს. ძმები აქტიურად მონაწილეობდნენ 1905 წლის რევოლუციურ გამოსვლებში, რომლის ჩახშობის შემდეგ თავი სპარსეთს შეაფარეს. იქ მუშაობა დაიწყეს „რუსეთ-სპარსეთის ხეტყის მრეწველობის ამხანაგობაში" კომერციულ აგენტებად, იჯარით აიღეს ტყის დიდი მასივები და დაიწყეს ხის მასალის დამზადება თევზისა და ნავთობგადასამუშავებელი სარეწებისთვის. მონაწილეობდნენ 1909 წელს პარიზში ტყეების სამრეწველო დამუშავების შესწავლისადმი მიძღვნილ მსოფლიო გამოფენაში. კიკნაველიძეებს სახლი და კანტორა ფერეიდანში, მაზანდარანის პროვინციაში, სოფ. გურჯიმალაში ჰქონდათ. უმცროსი ძმა — მანუელი, ფერეიდნელი ქართველების ქომაგი და მათი უფლებების დამცველი იყო, რის გამოც სპარსელების მიერ დაქირავებულმა ბოროტმოქმედებმა 1916 წელს მოკლეს. 1917 წელის რევოლუციის შემდეგ კიკნაველიძეები საქართველოში დაბრუნდნენ და ძმის ნეშტი მშობლიურ სოფელში გადმოასვენეს. 

1917 წელს ყარამან კიკნაველიძე მატერიალურად დაეხმარა ქართული უნივერსიტეტის დამაარსებელ საზოგადოებას, რომელსაც ივანე ჯავახიშვილი ედგა სათავეში. კიკნაველიძეებმა თბილისის უნივერსიტეტის მიმდებარე ტერიტორიაზე სტუდენტთა ქალაქის ასაშენებლად შეისყიდეს მიწის ნაკვეთი, თუმცა მშენებლობა არ დაწყებულა. მათ დიდი დახმარება აღმოუჩინეს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას, გაზეთ „ალიონის" რედაქციის შენობისათვის თბილისში შეიძინეს მიწის ნაკვეთი და მისი მშენებლობაც დააფინანსეს.

1918 წლის 13 თებერვალს ყარამან, ნიკოლოზ, შალვა კიკნაველიძეები და მათი ოჯახის წევრები სოფელ კიკნაველეთში ყაჩაღთა შეიარაღებულმა თავდასხმამ იმსხვერპლა. 2005 წელს თბილისში დარიალის შესახვევს ეწოდა ძმები კიკნაველიძეების ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაველიძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 5, თბ..
კუკულკანის ქვის თავი. ჩიჩენ-იცა. ელ კასტილიო
**კუკულკანი** — ფრთოსანი გველი, ქარის ღმერთი. მეცნიერთა ნაწილი თვლის, რომ კუკულკანი იყო განსახიერება წვიმის ღვთაება ჩააქისა. ფრთოსანი გველის პირამიდა - "ელ კასტილიო" ქალაქ - ჩიჩენ-იცაში მდებარეობს. მაიას ტომის ქურუმები, ღვთაების კეთილმოსურნეობის მოსაპოვებლად, ადამიანთა მფეთქავ გულებს სწირავდნენ მას.

მესოამერიკის ცივილიზაციათა რელიგიაში ფრთოსანი გველის კულტს მუდამ გამორჩეული ადგილი ეკავა, მას ეთაყვანებოდნენ - ტოლტეკები, აცტეკები, მიშტეკები, ტეოტიუაკანის მკვიდრნი, მაიას ხალხი და ოლმეკებიც კი. ფრთოსან გველს აცტეკისა და ტეოტიჰუაკანის ცივილიზაცია - კეცალკოატლს უწოდებდა, მაია - კუკულკანს.

ლიტერატურა
----------

* (2001) *Skywatchers*, Rev. and updated edn. of: Skywatchers of ancient Mexico, 1980, Austin:  University of Texas Press. ISBN 0-292-70504-2. OCLC 45195586.
* (1982) *Quetzalcoatl and the Irony of Empire: Myths and Prophecies in the Aztec Tradition*. Chicago, IL:  University of Chicago Press. ISBN 0-226-09487-1. OCLC 0226094871.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას მითოლოგია |
| --- |
|  |
| 
* აჰ პუჩი
* ბაკაბები
* გუკუმაცი
* ეკ ჩუა
* ეკაჰაო
* იტცამნა
* იქსბალანქი
* იშჩელი
* კიზინი
* კინიჩ აჰაუ
* კუკულკანი
* ჩააქი
* ციტ ბოლონ ტუმი
* ჰუნ ჰუნაჰპუ
* ჰურაკანი
 |

 |
1759 წლის რუკა
**წმინდა მიწა** (ებრ. אֶרֶץ הַקוֹדֵשׁ; ლათ. Terra Sancta; არაბ. الأرض المقدسة) — არეალი იორდანედან ხმელთაშუა ზღვამდე, იორდანეს აღმოსავლეთ ნაპირის ჩათვლით. იგი არის ტრადიციული სინონიმი ისრაელის მიწისა და ისტორიული პალესტინისა. იგი მოიცავს ისრაელს, პალესტინის ნაწილს, დასავლეთ იორდანიას, სამხრეთ ლიბანს და სამხრეთ-დასავლეთ სირიას. იგი მიიჩნევა წმინდად როგორც ებრაელებისთვის, ასევე ქრისტიანებისა და მუსლიმებისთვის. ეს ტერიტორია წმინდაა იერუსალიმის რელიგიური მნიშვნელობით. იგი არის ებრაელების უწმინდესი ქალაქი, ქრისტიანებისათვის იესოს მოღვაწეობის მთავარი არეალი და მუსლიმებისთვის ისრის და მირჟის ადგილი.

ამ ტერიტორიის სიწმინდემ ქრისტიანობაში, შუა საუკუნეებში გამოიწვია ჯვაროსნული ლაშქრობები. ჯვაროსნები ცდილობდნენ მუსლიმთაგან დაეხსნათ „წმინდა საფლავი", რომელიც მათ ბიზანტიას წაართვეს.

წმიდა მიწაზე მრავალი ადგილი უკვე დიდი ხანია არის აბრაამის რელიგიის მიმდევრების, მათ შორის იუდეველების, ქრისტიანების, მუსლიმებისა და ბაჰაელების 
ერთ-ერთი მთავარი მოსალოცი ადგილი. პილიგრიმები ჩადიან წმინდა მიწაზე, რათა შეეხონ და იხილონ თავიანთი რწმენის ფიზიკურ გამოვლინებები და ადასტურებენ თავიანთ რწმენას წმინდა კონტექსტში კოლექტიური აღელვებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა მიწა***

* Manuscripts from the Holy Land Shapell Manuscript Foundation
* "Description of the Holy Land", 1585 map depicting the Holy Land at the time of Jesus, World Digital Library
**ჯარიმა** — ფულადი გადასახდელი, მატერიალური ზემოქმედების ღონისძიება, რომელსაც იყენებენ კანონით დადგენილი წესით და კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მათ შორის სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ფულადი გადასახდელი, რომელიც ინიშნება დღიური ანაზღაურების სისტემით. ჯარიმას იხდიან ფიზიკური ან იურიდიული პირები მოქმედი კანონმდებლობის, დადებული ხელშეკრულების ან დადგენილი წესების დარღვევისათვის. ჯარიმის გადახდა არ ათავისუფლებს გადამხდელს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან.

მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები;
**ჯარიმა** — ფულადი გადასახდელი, მატერიალური ზემოქმედების ღონისძიება, რომელსაც იყენებენ კანონით დადგენილი წესით და კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მათ შორის სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ფულადი გადასახდელი, რომელიც ინიშნება დღიური ანაზღაურების სისტემით. ჯარიმას იხდიან ფიზიკური ან იურიდიული პირები მოქმედი კანონმდებლობის, დადებული ხელშეკრულების ან დადგენილი წესების დარღვევისათვის. ჯარიმის გადახდა არ ათავისუფლებს გადამხდელს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან.
მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები.

ჯარიმა ცნობილი იყო ძველ საქართველოში. თვით ტერმინი „ჯარიმა" უცხოურია (არაბული ჯარიმა - ცოდვა, დანაშაული; სპარსული „ჯარიმა" - საზღაური;საურავი, ჯურუმი). ქართული სამართლის ძეგლებში იგი XVII საუკუნიდან გვხვდება. "ჯარიმით განტანჯვას" ანუ დაჯარიმებას იწვევდა, კერძოდ, თვითნებობა, ცრუ დასმენა, დავაქარობა, "ლაშქრობის განწესების" დარღვევა, ჩხუბში მახვილის ამოღება. საჯაროსთან ერთად კუთვნილების ჯარიმაც არსებობდა. "მრუდეს კაცს" ჯარიმას მეფე, აგრეთვე სასამართლო და მებატონეც განუსაზღვრავდა. „საჴელმწიფოდ" (მეფისა და დედოფლის სასარგებლოდ) განწესებულ-გადახდილი ჯარიმა სათანადო სარქარსა თუ „ქარხანას" (საწყობს) მიებარებოდა. ჯარიმას აზღვევინებდა მოურავი (ან სხვა მოხელე), რომელსაც საზღაურის ნაწილი (სადედოფლო დასტურმალის მიხედვით - „ავკაცობის ჯარიმა") ერგებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 541-542.
**ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. გალავანშემოვლებულ მცირე ფართობის ბაქანზე დგას რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები ორსართულიანი შენობა. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გეგმით კვადრატია, შენობის ორივე სართულზე თითო სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესიაა. შესასვლელი პირველ სართულზე დასავლეთიდანაა. მეორეზე სამხრეთიდან. ორივე კარი არქიტრავიანია. ორივე ეკლესიის დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, ხოლო საკურთხეველი - კონსოლებზე დაყრდნობილი კონქით. პირველ სართულზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ, კედელზე ტრაპეზია მიშენებული. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში კონსოლებზე მოწყობილი თაროა. დარბაზის იატაკი კარის ზღურბლზე ორი საფეხურით დაბლაა. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის ლავგარდანი თაროსებრია და ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. სახურავი ფიქლისაა, ორფერდა.

ლიტერატურა
----------

* *მარსაგიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 353.
**ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიშენებული. ეკლესიას ორი ფართო თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, სამრეკლოს პირველი სართულიდან. აღმოსავლეთით, ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდის ცენტრალურ წახნაგში, ფართო ნახევაწრიულთაღიანი სარკმელია. ასეთივე ორი სარკმელია დასავლეთით, სამი - სამხრეთით და ერთი - ჩრდილოეთით. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთის წახნაგებში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ორი მძლავრი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღით. თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი სადა იმპოსტები. თაღის წინა სიბრტყე დამუშავებულია ნალესობით გამოყვანილი, ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებით. საკურთხეველი გადახურულია შეკრული კამარით.

დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შვერილი ორი წყვილი პილატრითა და მათზე დაყრდნობილი თაღებით სამ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი.ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია 1 მეტრი სიმაღლის ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. გრძივ ფასადებზე სამ-სამი სწორკუთხა შეღრმავებაა. თითოეული მათგანის თავზე ოდნავ განიერი და ბევრად დაბალი შეღრმავებაა, რომელიც ქვედა შეღრმავებისგან გამოყოფილია აგურის ორი რიგითი შედგენილი თაროთი. ზედა შეღრმავებებს აგურის წყობით გამოყვანილი, ბოლოებგადაბმული ნახევარწრეებისგან შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. კარ-სარკმლების ღიობებს ირგვლივ სადა ლილვი შემოუყვება. სამხრეთის ფასადზე შესსვლელის ორივე მხარეს და ზემოთ თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. საკურთხევლის შვერილის თითოეულ წიბოს, სიმაღლის სამ მეოთხედზე თითო სადა ლილვი აუყვება, რომლებიც მარტივი თაროსებრი კაპიტელებითაა დასრულებული.

სამრეკლო გეგმით სწორკუთხაა. სამსართულიანი. იგი ეკლესიის თანდართულია. ნაგებია აგურით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ამჟამად ამოშენებული კარია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში - თითო თაღოვანი ნიში. სართულს შემაღლებული პროპორციები აქვს და ცილიდრული კამარა ხურავს. მეორე სართულს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, ეკლესიიდან აქვს. სართულის დასავლეთ კედელში ფართო თაღოვანი ღიობია. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. მასში მესამე სართულზე ასაძრომი სწორკუთხა ხვრელია მოწყობილი. მესამე სართული ვიწრო და მაღალი თაღებით გახსნილი ექვსწახნაგა ფანჩატურია. გადახურულია ნახევარსფერული გუმბათით. გუმბათის ფუძის დონეზე ზარის საკიდი ხის ძელებია გარდიგარდმო გადებული. დასავლეთის ფასადზე პირველი და მეორე სართული ფრონტონითაა დასრულებლი. მსგავსი თითო ფრონტონია გამოყვანილი ფანჩატურის კვადრატულ ბაქნის სამხრეთ და ჩრდილოეთ წახნაგებზე. სამრეკლო გადახურულია პირამიდული ფორმის თუნუქის სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 353-354.
**ჭიქიანის მენჰირი**, *მენჰირი ქათ-ქარი* — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. იგი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელი ნარდევანიდან ფარავნისაკენ მიმავალი სამანქანო გზისა და მარაბდა-ახალქალაქის რკინიგზის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 2168 მეტრზე, ჭიქიანის მთასთან მდებარეობს.

ისტორია
-------

ჭიქიანის მენჰირი საქართველოში მდებარე მეგალითებიდან ერთ-ერთი გამორჩეულია. დათარიღებულია ძვ. წ. II-I ათასწლეულებით. აღნიშნული მენჰირი დამზადებულია ბაზალტის მონოლთისაგან, რომელსაც წვერზე გაკეთებული აქვს ღრმული. მისი სიმაღლე დაახლოებით 3 მეტრია. ჭიქიანის ქვასვეტი, რომ უძველესია ზედაპირული დაკვირვებიდანაც ჩანს. ის ძალიან მყარად დგას მიწაში და მრავალი საუკუნისთვის გაუძლია. სამცხე-ჯავახეთსა და ქვემო-ქართლში ბევრი მსგავსი ლოდოვანი ნაგებობა და ქვასვეტია. 

დიდი ვარაუდით ჰქონდა საკულტო დანიშნულება (ნაყოფიერების კულტი). ათასწლეულების წინ აქ შესთხოვდნენ ბუნებას საზრდოს, მოსავლიან მიწებს, ნაყოფიერებას. მენჰირის მიმდებარე ტერიტორიებზე არის ყორღანები და ნამოსახლარები. 

იქვეა თავფარავნის ობსიდიანის საბადოც და მინდორში მიმოფანტული შავი პრიალა ქვები ძალიან ლამაზია. ჭიქიანის მთის მიდამოებში აღმოჩენილია ობსიდიანისაგან პალეოლითური იარაღის დამამზადებელი „სახელოსნო ღია ცის ქვეშ".

ჭიქიანის მენჰირი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* წინაქრისტიანული ხელოვნება, ჯავახეთი : გზამკვლევი, თბ. 2014, ISBN 978-9941-0-6742-6

* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 401-402.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17731
* ჭიქიანის მენჰირი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ლალისყურის დედაღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლალისყურში.

ეკლესია დარბაზულია (7,3 მ X 5 მ), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით. წყობაში აქა-იქ გამოყენებულია მოზრდილი, დაუმუშავებელი ნატეხი ქვაც, რომლებიც ფასადის მხარეს ბრტყელი მხარით არის მოქცეული. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია კირის წმინდა ბათქაშით, რომელიც წვრილი ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. კარ-სარკმლების ღიობები და ლავგარდანი ნაწყობია კვადრ. აგურით. გარდა ამისა, აგური, აქა-იქ, თარაზული შრეების სახით, კედლებშიცაა ჩართული. შესასვლელი დასავლეთითაა. იგი გადახურულია ოდნავ შეისრული თაღით, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა - თითქმის კვადრატული გეგმის. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ ოციოდე სმ-ით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თაღოვანი სარკმელი. იგი შედარებით მაღლაა ატანილი, იმდენად, რომ მისი თაღის ნაწილი კონქის ფარგლებშია მოქცეული. ერთი თაღოვანი, ოღონდ გაცილებით მაღალი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო, მაღალი, შეისრულთაღიანი ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ დგას აგურით ნაგები, კუბური ფორმის, კედელზე მიბჯენილი ტრაპეზი. დარბაზი ცილინდრული ფორმის, სხმული, რომელსაც განიკვეთში წესიერი ნახევარწრის ფორმა არა აქვს. გარედან შესასვლელის თაღი საფეხურით შეღრმავებულ არეშია ჩასმული, რომელსაც ორსაფეხურიანი, ვიწრო ფრიზი აგვირგვინებს. კედლის ამ ნაწილზე შემორჩენილია წითელი საღებავით დახატული, სხვადასხვა, მცირე გეომეტრიული სახეების კვალი, ფრიზის ზედა საფეხურზე კი, რამდენიმე წრეხაზი. ფასადები დასრულებულია ლეკალური აგურით ნაწყობი, რთულპროფილიანი, მაღალი ლავგარდანით. ლავგარდანი შელესილი და შეღებილი ყოფილა. ნალესობის აქა-იქ შემორჩენილ ფრაგმენტებზე შესამჩნევია მოწითალო ფერის საღებავის კვალი. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 18773
**კუკის მთა** (ინგლ. Mount Cook; მაორი. Aoraki) — ახალი ზელანდიის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 3754 მ. მდებარეობს სამხრეთ კუნძულზე, ქალაქ კრაისტჩერჩიდან სამხრეთ-დასავლეთით. აგებულია კრისტალური ქანებით. მწვერვალი უნაგირის ფორმისაა, ძალზე ციცაბო ფერდობებით. დაფარულია თოვლითა და მყინვარებით. აღმოსავლეთ კალთაზე ეშვება ტასმანის მყინვარი, ხოლო დასავლეთ ფერდობზე — ჰუკერის მყინვარი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 4491 მმ აღწევს. კალთების ქვედა ნაწილში არის ენდემური სახეობებით მდიდარი ზომიერი სარტყლის უნიკალური წვიმის ტყეები. ალპინისტებისა და ტურისტების პოპულარული ადგილია. მოქცეულია კუკის მთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, სადაც 2000 მ-ზე მაღლა მდებარე 140-ზე მეტი პიკი და დაახლოებით 70-მდე მყინვარი მდებარეობს. 

მთის ადგილობრივი სახელწოდებაა „აორაკი", რაც მაორი ენაზე ითარგმნება როგორც „დიდი თეთრი ღრუბელი". სახელი ეწოდა ინგლისელი მეზღვაურისა და მკვლევრის ჯეიმზ კუკის პატივსაცემად. 1991 წელს მომხდარი თოვლზვავის შედეგად მწვერვალს მოსწყდა ქანები (თოვლთან და ყინულთან ერთად), რის გამოც მთის სიმაღლე დაახლოებით 10 მ-ით შემცირდა. კუკის მთაზე პირველი ასვლა განახორციელეს 1894 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კუკის მთა"** ვიკისაწყობში.
* კუკის მთა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* კუკის მთის ეროვნული პარკი (ინგლისური)
**კავკასიური ხარისძირა** (ლათ. Helleborus caucasicus) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა. 20-40 სმ სიმაღლისაა. დატოტვილი ფესურა აქვს. ფესვთანური ფოთლები გრძელყუნწიანია, ხეშეში, შიშველი, თათისებრ გაყოფილი ფართოლანცეტურ ან ფართოელიფსურ ნაკვთებად; ზედა ფოთლები მჯდომარეა. ყვავილი მომწვანო თეთრია, 5-8 სმ დიამეტრისა; ნაყოფი მომწიფების შემდეგაც ყუნწზე რჩება. ნაყოფი თესლურაა, გრძელნისკარტიანი. თესლი ელიფსური ან სფერულია, შავი, პრიალა, დანაოჭებული. ყვავილობს თებერვალ-მარტში, ნაყოფი მწიფდება შემოდგომაზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში, მთისწინებიდან ტყის ზედა საზღვრამდე. იზრდება ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში. მეორე სახეობა – **აფხაზური ხარისძირა** (ლათ. Helleborus abchasicus) – დასავლეთ საქართველოს ენდემია. გავრცელებულია აფხაზეთში, სამეგრელოში, რაჭა-ლეჩხუმში, იმერეთში. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლებში; ტყეებში, კირქვიან სუბსტრატებზე. კავკასიური ხარისძირისგან ძირითადად იმით განსხვავდება, რომ წითელი, მეწამული ან ვარდისფერი, იშვიათად თეთრი წითელლაქებიანი ყვავილი და უფრო თხელი, ნაზი ფოთოლი აქვს.

Helleborus-ის გვარის 20-მდე სახეობა გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, ხმელთაშუაზღვეთში და დას. აზიაში. საქართველოში 2 სახეობაა.

გალერეა
-------

* ყვავილიყვავილი
* ფოთლებიფოთლები
* ილუსტრაციაილუსტრაცია

ლიტერატურა
----------

* *დავით ქიქოძე, მაია თავართქილაძე, თეიმურაზ სვანიძე*. საქართველოს მცენარეები. საველე მეგზური, თბ. 2007. — გვ. 94.
კიროსის ცილინდრი.
**კიროსის ცილინდრი** — აქემენიდი კიროს II დიდის ცილინდრის ფორმის თიხის აქადურ ენაზე სოლისებრი დამწერლობით შესრულებული მანიფესტი და დეკლარაცია, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. VI საუკუნით. აღმოაჩინეს 1879 წელს ბაბილონის ნანგრევებში. ინახება ბრიტანეთის მუზეუმში, რომელმაც დააფინანსა ექსპედიცია და აღმოაჩინა ცილინდრი. ცილინდრის შექმნა მოხდა სპარსელთა მიერ ახალი ბაბილონის სამეფოს დაპყრობის აღსანიშნავად.

თიხის ცილინდრი, რომლის წარწერაც ეხება ძვ. წ. 539 წელს კიროსის მიერ ბაბილონის აღებას. წარწერა გაკეთდა მას შემდეგ, რაც კიროსი მსოფლიო იმპერიის მმართველი გახდა. მის ერთ-ერთ მონაკვეთში ნათქვამია, „მე ვარ კიროსი, მსოფლიოს მბრძანებელი, დიდებული მეფე, კანონიერი მეფე, ბაბილონის მეფე, შუმერისა და აქადის მეფე, დედამიწის ოთხივე კუთხის მეფე. .. ტიგროსის გაღმა მდებარე [მანამდე დასახელებულ] წმინდა ქალაქებს, რომელთა ტაძრებიც დიდ ხნის მანძილზე ნანგრევებად იყო ქცეული, მე დავუბრუნე ღმერთები, რომლებიც ერთ დროს იქ იყვნენ, და სამუდამო სამყოფელი მივეცი. თავი მოვუყარე მათ ყოფილ მცხოვრებლებსაც და თავიანთ სამკვიდროში დავაბრუნე"

ეს წარწერა გვატყობინებს, თუ როგორ პოლიტიკას ატარებდა კიროსი — ის სამშობლოში აბრუნებდა დატყვევებულ ხალხს. ამ კურსის შესაბამისად, კიროსმა გამოსცა ბრძანება, რომელმაც იუდეველებს იერუსალიმში დაბრუნებისა და ტაძრის აღდგენის შესაძლებლობა მისცათ.

ლიტერატურა
----------

* Arberry, A.J. (1953). The Legacy of Persia. Oxford: Clarendon Press. OCLC 1283292.
* Briant, Pierre (2006). From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire. Winona Lake, IN: Eisenbraun. ISBN 978-1-57506-120-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
* 

**კოლუშკინოს იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია** (რუს. Церковь Иоанна Богослова) — მართლმადიდებლური ეკლესია ტარასოვის რაიონის სლობოდა კოლუშკინოში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. აგებულია 1881 წელს.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ტარასოვის რაიონი, სლობოდა კოლუშკინო.

ისტორია
-------

როსტოვის ოლქის ტარასოვის რაიონის სლობოდა კოლუშკინოში იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია ააშენეს 1881 წელს. ეკლესია აშენდა ადგილობრივი მრევლის სახსრებით და ძალებით. ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 1875 წლიდან 1881 წლამდე. ამ პერიოდის მანძილზე კი ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა სამლოცველო სახლში, რომელიც ააშენეს 1871 წელს. სამლოცველო სახლის საკურთხეველი იდგა მშენებარე ტაძრის ადგილზე. ახალი ეკლესიის მშენებლობის დასრულების შემდეგ სამლოცველო სახლის ადრინდელი შენობა გამოიყენეს მომავალი საკვირაო-სამრევლო სკოლისათვის. 

ახალი ეკლესია ააგეს აგურისაგან, ჰქონდა თუნუქით გადახურული სამრეკლო და ასევე იყო გადახურული ეკელსიაც. ეკლესია იყო საკმაოდ მოცულობითი და მაღალი. მას ერთი საკურთხეველი გააჩნდა, რომელიც ნაკურთხი იყო იოანე ღვთისმეტყველის სახელზე. 

ეკლესიას ჰქონდა 66 დესეტინა მიწის ნაკვეთი, რომელიც მას გადაეცა დონის სასულიერო კონსისტორიის ბრძანებით. საკვირაო-სამრევლო სკოლა გაიხსნა 1885 წლის 11 ნოემბერს. 

1930-იან წლებში ეკლესია დახურეს და გარკვეული პერიოდი გამოიყენებოდა ხორბლის საწყობად. 1942 წელს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ეკლესიას დაეცა გერმანული ავიაბომბი, რომელმაც დაანგრია სამრეკლო. 1960-იანი წლებიდან ეკლესიის შენობაში მოქმედებდა საწნეხი საამქრო, რომელიც ამუშავებდა ცხვრის მატყლს. 1990-იანი წლებიდან ეკლესია მიტოვებულია და საჭიროებბს რემონტს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Колушкино. Церковь Иоанна Богослова.
* Духовенство области войска Донского
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ლალი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ლალი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ლალი** (ლათ. rubens, rubinus — წითელი; ), Al2O3 — მინერალი, კორუნდის სახეობა, მიეკუთვნება ოქსიდების კლასს, ტრიგონალური სინგონიით. სიმაგრე — 9, სიმკვრივე 3,97 — 4,05, დაწვრილებით იხილეთ კორუნდი. წითელი შპინელისაგან განსხვავდება კრისტალების ფორმით, სხვა შემთხვევაში — ძნელია მათი გარჩევა, მხოლოდ მიკროსკოპით. წითელ ელფერს აძლევს ქრომის მინარევი. წითელ კორუნდებს უწოდებენ **ლალს**, ლურჯს — **საფირონს**. ღიაშეფერილობის საიუველირო ხარისხის საფირონს ან უფერო კორუნდს, უწოდებენ ლეიკოსაფირონი. ლალის და საფირონის „ვარსკვლავური" სახეები ასტერიზმის კარგად გამოხატული ეფექტით, ამუშავებენ კაბოშონის სახით.

საბადოები
---------

ანტარქტიდის გარდა, გვხვდება ყველა კონტინენტზე. ღირებულია ძირითადად აზიური ლალები.

ლალის ძირითადი ექსპორტიორი ქვეყნებია მიანმა, ტაილანდი და შრი-ლანკა. მოთხოვნით სარგებლობს ასევე აღმოსავლეთ აფრიკის ქვეყნების კენია და ტანზანიის ლალები. უძველესი დროიდან მოიპოვებენ მას პამირის მთებში (საბადო „სნეჟნოე" ტაჯიკეთში).

გამოყენება
----------

* ლაზერში გამოიყენება ხელოვნური ლალი.
* ძვირფასი ქვა I კატეგორიის, გამოიყენაბა ძვირფას საიუველირო ნაკეთობებში

შეფასება
--------

საბჭოთა კავშირში ლალის ხარისხის მაჩვენებლებს საზღვრავდნენ დეფექტების ჯგუფის აღწერით, ფერს № III 1991 წ. პრეისკურანტის მიხედვით. 

დაწახნაგებული ლალის დეფექტობის ჯგუფებია: 

* 1-ლი ხარისხის ლალები - არის წმინდა ან უმნიშვნელო დეფექტებით, იშვიათი ზოლების, წერტილების სახით, ქვის სხვადასხვა ზონაში.
* მე-2 ხარისხის ლალები - არიან მცირე დეფექტებით, ბზარების, ხაზებისა და სხვა მინერალების წერტილოვანი ჩანართებით, რომლებიც ქმნიან ქსელისა და შეჯგუფების ზონებს.
* მე-3 ხარისხის ლალები — დეფექტებით ბზარების, ხაზებისა და სხვა მინერალების ჩანართების სახით, რომელიც გავრცელებულია მთელი ქვის ზედაპირზე, აქვს ქვის ზოგიერთი ზონის სიმღვრიე, ნაწილობრივ ბზინვარების დაკარგვით.

ლალის ფერების ჯგუფები:

* კაშკაშა-წითელი;
* ნორმალური-წითელი და საშუალო-წითელი;
* ღია-წითელი.

ლალების კლასიფიკაცია ფერის მიხედვით

* კაშკაშა-წითელი გაჯერებული;
* წითელი;
* საშუალო-წითელი;
* მუქი-წითელი;
* ღია-წითელი.

მეთოდიკა აღიარებულია ოფიციალურ დოკუმენტად ექსპერტების საბჭოს მიერ „სერტიფიკაციის ექსპერტთა კოლეგია" და საფუძვლად დაედო რეკომენდაციებს ძვირფას ქვიანი საიუველირო ნაკეთობების შეფასების მეთოდებს.

ისტორია
-------

ვარაუდობენ, რომ ლალს მოიპოვებდნენ ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში, ბირმაში (მიანმა). 2000 წლის წინ ლალი ფასობდა ინდოეთშიც და გამოიყენებოდა როგორც თილისმა, ავგაროზი. ლალი იცოდნენ ძველ ეგვიპტეში, საბერძნეთსა და ძველ რომში.

1800 წელს ევროპაში აღმოაჩინეს ლალისა და საფირონის ნათესაობა. 1835 წელს აღმოჩენილ იქნა ხელოვნური ლალის მიღების ხერხი.

მუქ ლალს უწოდებდნენ ძოწის ლალს.

ცრურწმენა
---------

ძველად ლალს აღიქვამდნენ როგორც „სიცოცხლისა და სიყვარულის ქვას". ითვლებოდა, რომ ამ ქვის ფლობა პატრონს აძლევდა უფრო მეტ ძალაუფლებას, გამბედაობას და ღირსებას. ლალით იმედოვნებდნენ თავის დაცვას ეშმაკისაგან და ჭირისაგან. ლალის ზოდიაქოს ნიშანია მშვილდოსანი, ვერძი, ლომი, ღრიანკალი და თხის რქა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია

სქოლიო
------

1. ↑  საიუველირო ნედლეულის, დაწახნაგებული ჩანართების, საიუველირო ნაკეთობების შეფასების მომსახურების სერტიფიკაცია. მეთოდური მასალები რფ-ის სსპ, მ.2006
**კოლხური მალამო** (ლათინურად Unguentum Colchuri) საქართველოში, აგრეთვე აშშ-ში და ევროპაში როგორც (Skin Ointment Kolkhuri™) ოფიციალურად რეგისტრირებული მალამოა. უშვებს ფირმა "კარდუ" (Cardue Ltd.), თბილისი, საქართველო. იყიდება აფთიაქებში, აგრეთვე ინტერნეტში. 

შემადგენლობა: კუნელის ნაყენი (Crataegus Monogyna Fruit); ბელადონას სქელი ექსტრაქტი (Atropa Belladonna); ევკალიპტის ზეთი (Eucalyptus Globulus Leaf Oil); ჭინჭრის ექსტრაქტი (Nettles); კრაზანას ნაყენი (Hypericum Perforatum); ძიძოს ნაყენი (Melilotus Officinalis - Clover); ფარსმანდუკის ნაყენი (Achillea Millefolium); ცხენისწაბლის ნაყენი (Aesculus Hippocastanum); მუხის ქერქის ნაყენი (Quercus Alba Bark); სამედიცინო ვაზელინის ბაზა (Petrolatum Base).

მოქმედება: წარმოადგენს ანთების საწინააღმდეგო, ტკივილგამაყუჩებელ, შეხორცების დამაჩქარებელ, იმუნოსტიმულატორებელ, მიკროცირკულაციის გამაუმჯობესებელ, ნივთიერებათა ცვლის გამაუმჯობესებელ უებარ მალამოს.

ჩვენება - გარეგანი გამოყენება შემდეგი დაავადებებისას: (მალამოს დატანა დაზიანებულ ადგილას დღეში 3–ჯერ, მორჩენამდე) ჭრილობები, დამწვრობები, ბუასილი, საშვილოსნოს ყელის ეროზია, ტროფიკული წყლულები, ფურუნკულოზი (მალამოს შეზელვა მტკივნეულ ადგილას 3–4–ჯერ დღეში 5–6 წუთის განმავლობაში მსუბუქი მასაჟით. მკურნალობა 7–14 დღის განმავლობაში).
აგრეთვე: ოსტეოქონდროზი; რადიკულიტი; რევმატიზმი; ნიკრისის ქარი; ნევრიტი; ართრიტი; ართრალგია; მიალგია.

უკუჩვენებები და გვერდითი მოვლენები გამოვლენილი არ არის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Burn and wound ointment (ერთგვარად ნეგატიური)
* World Digital Data Online Catalog[*მკვდარი ბმული*]
* DiasaxlisiWiki კოლხური მალამო დაარქივებული 2011-01-25 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**ჭარების ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭარებში. აგებულია X-XI საუკუნეებში, გადაკეთებულია XIV საუკუნეში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია შელესილობის კვალი.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. აფსიდის ჩრდილოეთით ერთი თაღოვანი, სამხრეთით კი ღრმა ნახევარწრიული ნიშაა, რომელშიც გაჭრილია ვიწრო სარკმელი და კიდევ ერთი მცირე ნიშა. აფსიდის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის სამსაფეხურიან მხრებს ეყრდნობა.
საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა და ხის კანკელის მცირე ნაწილი.

გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყო-ფა. პილასტრების ცენტრალურ საფეხურს, ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა. გვერდით საფეხურებს კი კედლის თაღები ებჯინება.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის ორი თაღოვანი სარკმლით. სარკმლის წირთხლებისათვის და კედლის თაღებისათვის ქართული აგურია გამოყენებული.

დასავლეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ - თაღოვანია. კედლები შელესილ-შეთეთრებულია. იატაკზე დასხმულია ბეტონი.
ეკლესიის ფასადები სადაა. დასავლეთ კეხზე მცირე ზომის თაღოვანი სამრეკლოა. სამრეკლო ნაგებია ქართული აგურით.
კარნიზი მარტივპროფილიანია.

ეკლესიის კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. სახურავი დაზიანებულია. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 241-242
**კოლხეთის აჯანყება** — კოლხ დიდებულთა აჯანყება, რომელიც მიმდინარეობდა ძვ. წ. 88-85 წწ-ში. დიდებულთა ნაწილი აუჯანყდა პონტოს მეფე მითრიდატე VI ევპატორს. მათ მოითხოვეს უფლებების გაზრდა, ხოლო საკუთარ მმართველად მითრიდატეს შვილი მითრიდატე. კოლხეთიდან პონტოს საკმაოდ დიდი რესურსები მიდიოდა გემთმშენებლობისთვის და სელი აფრებისთვის. ასევე მეზღვაურები და ცოცხალი სამხედრო ძალა. რომთან ომის პირობებში ეს რეგიონი მითრიდატე ევპატორისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დასაყრდენი ძალა იყო, ამიტომაც რომის კამპანიიდან დაბრუნებულმა კოლხი დიდებულების მოთხოვნები დააკმაყოფილა. გაუზარდა მათ უფლებები საშინაო საქმეებში და მათ ქვეყანაში დაბალი რანგის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის მაგივრდად, რომელიც აქამდე დიოსკურიიდან განაგებდა პონტოს ადმინისტრაციის ქვეშ მყოფ კოლხურ პროვინციებს. გაგზავნა საკუთარი ძე მითრიდატე, რომელიც ქვეყნის სიღრმეში ქალაქ სურიუმში (ვანი) მიიღეს კოლხმა დიდებულებმა და სწორედ იქედან მართავდა კოლხურ პროვინციებს.

შესაძლოა აჯანყებამდე და მის პერიოდში მითრიდატესა და კოლხ დიდებულებს შორის რაღაც კავშირი არსებობდა. უფრო ადრე, მითრიდატე უმცროსი ერთი პერიოდი კოლხეთის სატრაპიც იყო თუმცა მცირე ხნით, რადგან მითრიდატე ევპატორი საკუთარი გარემოცვიდან სხვადასხვა ადამიანს აგზავნიდა კოლხეთის მმართველად, მათი რიცხვი მოკლე ხანში საკმაოდ დიდი იყო როგორც სტრაბონი აღნიშნავს. ევპატორმა შეიტყო ამ კავშირის შესახებ და ძვ.წ. 83 წელს ხუთი ათასი საუკეთესო მეომრისაგან შემდგარი მხედრობა გაგზავნა მითრიდატე უმცროსის წინააღმდეგ. კოლხეთში პონტოს მეფეს სამხედრო ექსპედიცია საკმაოდ ფართომასშტაბიანი გამოდგა. ეშერა და ვანი პონტოელებს ბრძოლით აუღიათ — ამაზე მეტყველებს არქეოლოგიური მასალა. აპიანე ალექსანდრიელი გვაუწყებს : 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „მამამ იეჭვა, რომ ყველაფერი ეს მოაწყო მისმა შვილმა, რომელსაც მეფობა სურდა, მოაყვანინა იგი თავისთან, ოქროს ბორკილები დაადო მას და ცოტა ხანში სიცოცხლეს გამოასალმა" |
|  |  |

 საბოლოოდ აჯანყების შედეგებმა მცირე ხანს გასტანა და მითრიდატეს სიკვდილის შემდეგ კოლხეთი ისევ სატრაპია გახდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მითრიდატე VI ევპატორი
* მითრიდატე (კოლხეთი)
* მოაფერნე
* ოლთაკე
* არისტარქე

ლიტერატურა
----------

* მარიამ ლორთქიფანიძე, ოთარ ჯაფარიძე, დავით მუსხელიშვილი, როინ მეტრეველი „საქართველოს ისტორია" ოთხ ტომად. თბილისი. 2012 წ. ტომი I. გამომცემლობა პალიტრა L. უძველესი დროიდან ახ. წ. IV საუკუნემდე
* ივანე ჯავახიშვილი. „ქართველი ერის ისტორია". ტომი I. რედაქტირი: გ. ჩხიკვიშვილი. გამომცემლობა პალიტრა L. თბილისი. 2012 წ.
წყალმცირობა მდინარე მიიავაზე
წყალმცირობა ალამედინზე
**წყალმცირობა** — მდინარის წყლის რეჟიმის ფაზა, რომელიც ყოველწლიურად მეორდება ერთსა და იმავე სეზონში, რომელიც ხასიათდება მცირეწყლიანობითა და წყლის დონის ხანგრძლივი დაბალი დგომით. წარმოიქმნება მდინარის წყლის საზრდოობის შემცირების შედეგად. წყალმცირობა წლის ცივ პერიოდში ძირითადად მიწისქვეშა წყლით საზრდოობაზე გადასვლით განაპირობებული მდინარის დაბალი დონე და მცირე ხარჯია, რომელიც გრძელდება არანაკლებ 10 დღე-ღამის განმავლობაში.

წყალმცირობა განპირობებულია მშრალი ან ყინვიანი ამინდის პერიოდებით, როდესაც მდინარის წყლიანობა ზედაპირული ჩამონადენის ძლიერი შემცირების ან შეწყვეტისას წაშველებულია უმთავრესად გრუნტული კვებით.

წყალმცირობისას მდინარეები როგორც წესი, მხოლოდ მიწისქვეშა წყლით იკვებებიან, რომელიც ჰიდროგრაფიული ქსელითაა დრენირებული. იწყება როგორც წესი, ზაფხულში. გრძელდება კლიმატური პირობების შესაბამისად, რამდენიმე დღიდან რამდენიმე კვირამდე. უპირისპირდება მდინარის წყლის რეჟიმის სხვა ფაზას — წყალმოვარდნას.

ზომიერ და მაღალ განედებში განასხვავებენ ზაფხულისა და ზამთრის წყალმცირობას. ჭარბ და საკმაოდ ტენიან ზონებში მდინარეებს ჩვეულებრივ, აქვთ მდგრადი გრუნტული კვება, რომელიც განაპირობებს საკმაოდ მაღალ ჩამონადენს ზაფხულის წყალმცირობისას, ზამთრის პერიოდში ამ ზონის მცირე მდინარეები შეიძლება ფსკერამდეც გაიყინოს.

არასაკმარისი ტენიანობის ზონაში, პირიქით, მდინარეებს ზაფხულის წყალმცირობისას ჩვეულებრივ, გააჩნიათ ნაკლები ჩამონადენი, ვიდრე ზამთარში; ამ ზონის მცირე მდინარეები ზაფხულის წყალმცირობისას შეიძლება დაშრეს.

წყალმცირობა ითვლება ხანგრძლივად, თუ მისი დგომის პერიოდი 30 დღეს აღემატება. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ხანმოკლეა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალმოვარდნა
* მდინარე

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Межень | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-15. ციტირების თარიღი: 2021-03-02.
2. ↑  Геологический словарь. Том II. М-Я. Москва, 1955.
ფრენკ კელოგი
არისტიდ ბრიანი
**კელოგ-ბრიანის პაქტი** — საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის არისტიდ ბრიანისა და აშშ-ის სახელმწიფო მდივან ფრენკ კელოგის მიერ ინიცირებული და 1928 წლის 27 აგვისტოს გაფორმებული საერთაშორისო ხელშეკრულება.

1920–იანი წლების ევროპაში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა პაციფიზმის იდეა. ამის ყველაზე ნათელ გამოვლინებად იქცა ბრიან–კელოგის პაქტი. 1927 წლის 6 აპრილს საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა არისტიდ ბრიანმა შესთავაზა ამერიკელებს საფრანგეთსა და აშშ–ის შორის ხელშეკრულების დადება, რათა ომი კანონგარეშედ გამოეცხადებინათ. 20 ივნისს კი მან საფრანგეთში აშშ–ის ელჩს გადასცა ოფიციალური ნოტა, რომელშიც იყო საფრანგეთსა და აშშ–ს შორის სამუდამო მეგობრობის შესახებ ხელშეკრულების პროექტი. საფრანგეთი ამ აქტით ცდილობდა გაემაგრებინა საკუთარი სამხედრო–პოლიტიკური პოზიციები ევროპაში, მაგრამ ეს იდეა, უპირველეს ყოვლისა, ამერიკელებმა გამოიყენეს. აშშ–ის სახელმწიფო მდივანმა ფრენკ კელოგმა, რომლის მიზანიც იყო აშშ–სათვის საერთაშორისო არბიტრის პოზიციის მოხვეჭა, 28 დეკემბერს საპასუხო წინადადება გაუგზავნა ბრიანს, რომლითაც ის იწონებდა იდეას, მაგრამ მიაჩნდა, რომ მსგავსი ხელშეკრულების მხოლოდ საფრანგეთთან დადება საკმარისი არ იქნებოდა და მისთვის ხელი უნდა მოეწერა ყველა წამყვან სახელმწიფოს.

საბოლოოდ, 1928 წლის 27 აგვისტოს ხელი მოეწერა ბრიან–კელოგის პაქტს. პაქტის ხელმომწერთა შორის იყვნენ საფრანგეთი, ინგლისი, გერმანია, იტალია, იაპონია, ბელგია, პოლონეთი და ჩეხოსლოვაკია. ცხადდებოდა, რომ პაქტის ხელმომწერ სახელმწიფოებს უარი უნდა ეთქვათ ომზე, როგორც ეროვნული პოლიტიკის გატარების მეთოდზე და რომ მის წევრ სახელმწიფოებს ყველა სახის უთანხმოება მხოლოდ მშვიდობიანი გზით გადაეწყვიტათ. პაქტის მესამე მუხლით კი ცხადდებოდა, რომ მასთან შეერთება შეეძლო ყველა სახელმწიფოს. აღნიშნული პაქტი ძალაში შევიდა 1929 წლის ივნისიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Text of the Kellogg-Briand Pact from the Yale Avalon Project დაარქივებული 2012-05-09 საიტზე Wayback Machine.
* Coolidge and Foreign Affairs: Kellogg-Briand Pact
* Answers.com: Kellogg-Briand Pact
* Department of State
**კავკასიური ბზუალა** (ლათ. Carabus scabrosus caucasicus) — მწერი ხეშეშფრთიანების (ხოჭოების) რიგის ბზუალა ხოჭოების ოჯახისა. ხორკლიანი ბზუალას ქვესახეობა. 35–55 მმ სიგრძის ხოჭოა, ზურგი ლურჯი-იისფერი აქვს, ზოგჯერ მომწვანო შეფერილობის, მუცელი შავი, ბზინვარე, გვერდები კი — ლურჯი. დაფარულია უხეშნაოჭიანი ან მსხვილი მარცვლოვანი სტრუქტურით. ბინადრობს ზ. დ. 1500–1800 მ. გავრცელებულია კავკასიის, ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის, ჩრდილოეთ ირანის რეგიონებში. ეტანება უმთავრესად ფართოფოთლოვან, იშვიათად – შერეულ ტყეებს, ასევე ბაღებსა და პარკებს. ბზუალა აქტიური მტაცებელია, იკვებება მუცელფეხიანი მოლუსკებით, წვიმის ჭიებით, მწერების მატლებით, მუხლუხებით. ხოჭო ეწევა ღამის ცხოვრებას, გამრავლების პერიოდში აქტიურია დღისითაც, განსაკუთრებით — გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისში. გვხვდება მთელი სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში. იზამთრებენ ზრდასრული ხოჭოები, მატლები ვითარდებიან ზაფხულში. გადაშენების გზაზე მდგომი მწერია.

სქოლიო
------

1. ↑  Reck, N.; Chaladze, G. (2004). „Checklist of the Ground Beetles (Coleoptera, Carabidae) of Georgia". *Proceedings of the Institute of Zoology* (ინგლისური). **22**: 127–154. ციტირების თარიღი: 31 აგვისტო, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  *სხირტლაძე ი.*, კავკასიური ბზუალა // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 449.
ჰელიქტიტი
ჰელიქტიტი
**ჰელიქტიტი** (ბერძ. ηλικιτός — „დაკლაკნილი") — ნაღვენთ-ნაწვეთი დანალექი კარსტულ მღვიმეებში.

ჰელიქტიტი წარმოადგენს კალციტისა და არაგონიტის ზრდა-განვითარების ერთ-ერთ ფორმას. ჰელიქტიტებს მიეკუთვნება თავისებური აგრეგატები უცნაურად ნაღუნი ცილინდრული და კონუსური ტოტების, განტოტებული ბუსუსიანი კონუსების, რთული სპირალებისა და სხვათა სახით. ჰელიქტიტი ისე გამოიყურება, თითქოსდა უწონობის პირობებში ყოფილიყოს წარმოქმნილი.

ჰელიქტიტები როგორც ჩანს, კაპილარული ძალების შედეგია, მათთვის დამახასიათებელია წვრილი შიდა ღერძული კაპილარი. ამ კაპილარის გავლით ხდება მკვებავი ხსნარის მოდინება ჰელიქტიტის წვერისაკენ, რომელიც იღვრება მის ზედაპირზე და ახორციელებს მზარდი აგრეგატის კვებას მასში შემცველი ბიკარბონატის კალციუმის დაშლის ხარჯზე. ჰელიქტიტები გვხვდება მღვიმეების სუსტადგაწყლოვანებულ ადგილებში, ჯგუფებადაა განლაგებული და გადაჭიმულია ქანების ნაპრალების გასწვრივ. არაგონიტის ჰელიქტიტი წარმოადგენს ორი ან სამი სფეროკრისტალის ექსცენტრულ შეზრდას.

კალციტის ჰელიქტიტის აგებულება არსებითად არაგონიტული ჰელიქტიტის აგებულების ანალოგიურია, თუმცა გარეგანი ნიშნების მიხედვით, შეიძლება მისგან ძლიერ განსხვავდებოდეს.

ჰელიქტიტების პირველი დეტალური აღწერა ეკუთვნის ოლაუს ვორმს (1665).

ჰელიქტიტები გვხვდება საქართველოს კარსტულ მღვიმეებშიც, ამ მხრივ გამოსარჩევია ახალი ათონის, სათაფლიისა და ყუმისთავის კარსტული მღვიმეები. ახალი ათონის მღვიმეში არსებობს ერთი დარბაზი, რომელიც „ჰელიქტიტების სალონის" სახელწოდებითაა ცნობილი. ამ დარბაზმა სახელი მასში უხვად წარმოდგენილი ექსცენტრული ჰელიქტიტების გამო მიიღო. აქ ჰელიქტიტები მეტად უცნაური ფორმისანი არიან; წააგავენ ზამბარებს, კითხვის ნიშნებს, წრეებს, ხრახნებს და სხვა.

გალერეა
-------

* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Encyclopedia Britannica | Britannica.com
2. 1 2 3  Все о Геологии | Геликтит
3. ↑  Cataloguing Helictites and other capillary-controlled speleothems
4. ↑  *ზურაბ ტინტილოზოვი.*, ახალი ათონის მღვიმე, თბილისი: „საბჭოთა საქართველო", 1975. — გვ. 3-39.
**ციხეგორის კომპლექსი** — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუაფხოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე, მაღალი კლდოვანი მთის თხემზე, ციხე-გორად წოდებულ ადგილზე. კომპლექსში შედის ციხე, ნასახლარები და სამაროვანი. ციხე ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. შემორჩენილია 1-2 მეტრი სიმაღლის კედლები. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მოწყობილია რამდენიმე სწორკუთხა ღიობი. ციხის ქვემოთ, მთის აღმოსავლეთ კალთაზე, გამოვლინდა განვითარებული შუა საუკუნის ნამოსახლარები და სამაროვანი, ნამოსახლარის სწორკუთხა გეგმის შენობები ნაგებია ნატეხი ქვით. სამაროვანზე ქვის სამარხებია. მთის დასავლეთ კალთაზე გამოვლენილია შუა საუკუნეების მიწისქვეშა ოთხკუთხა აკლდამა. ნატეხი ქვით ნაგები და ქვისავე დიდი ფილებით გადახურული. იქვე, ახლოს, შეიმჩნევა კლდეში ამოკვეთილი მართკუთხა ბუდეები, რომლებიც სათავსთა ნაშთები უნდა იყოს. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რჩეულიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 337.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 228, ISBN 978-99940-27-10-1.
**წმინდა პლატონი** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 18 ნოემბერი, ახალი სტილით - 1 დეკემბერი. იგი წმინდა მოწამის, ანტიოქე მკურნალის (ხს. 29 ივლისს) ძმა, დაიბადა გალატიის ანკვირიაში, კეთილმსახური მშობლების ოჯახში. მან სიყმაწვილეშივე დატოვა მშობლიური სახლი და მოციქულებრივი ღვაწლი იტვირთა: ნეტარი ქალაქ-ქალაქ დადიოდა, სულიწმიდის მადლით აღვსილი, ქადაგებდა სახარების სწავლებას წარმართთა შორის და მსმენელებს აოცებდა დამაჯერებელი მჭევრმეტყველებითა და ელინურ მწიგნობრობაში ღრმა განსწავლულობით. ამისთვის იგი შეიპყრეს და ზევსის ტაძარში მიიყვანეს, მმართველ აგრიპინას სამსჯავროზე. მსაჯული თავდაპირველად ეცადა, ლიქნით დაეყოლიებინა წმინდანი ქრისტეს უარყოფაზე - არწმუნებდა, თუ წარმართულ ღმერთებს სცემ თაყვანს, სიბრძნით თვით დიდ ფილოსოფოს პლატონს გაუტოლდებიო. ამაზე წმინდა პლატონმა უპასუხა, ფილოსოფოსის სიბრძნე დიდია, მაგრამ წარმავალი და შეზღუდული; ჭეშმარიტ, მარადიულ და უსაზღვრო სიბრძნეს კი მხოლოდ სახარებისეული სწავლება შეიცავსო. მსაჯულმა წმინდანს მაცხოვრის უარყოფის ფასად თავისი მომხიბლავი ასული შესთავაზა ცოლად, ურჩობის შემთხვევაში კი წამებითა და სიკვდლით დაემუქრა. ნეტარმა პლატონმა მიუგო, წარმავალ სიკვდილს ვირჩევო საუკუნო სიცოცხლისთვის. აღმსარებლის კადნიერებით განრისხებულმა მმართველმა ბრძანა, ჯერ დაუნდობლად ეგვემათ წმინდანი, შემდეგ კი საპყრობილეში ჩაეგდოთ. ციხის კარებთან უამრავმა ხალხმა მოეყარა თავი. მათ შორის იყვნენ მართლმორწმუნეებიც, რომელთაც უფლის რჩეულმა ხმამაღლა მიმართა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „„იცოდეთ, ძმებო, მე რაიმე დანაშაულისთვის კი არ ვიტანჯები, არამედ მთელი სამყაროს შემოქმედი ჭეშმარიტი ღმერთის აღსარებისთვის. გევედრებით, ქრისტიანებო, ნუ შეგაძრწუნებთ ჩემი წამება; „მრავალ არიან ჭირნი მართალთანი, და ყოვლისაგან იხსნეს იგინი უფალმან"; მტკიცედ ვსდგეთ სარწმუნოების შეურყეველ კლდეზე და ღვთისმოსაობისთვის ტანჯვა ნუ შეგვაშინებს, რადგან ამ წარმავალი ჟამის ვნებანი ვერ შეედრება ჩვენთვის განმზადებულ დიდებას"." |
|  |  |

ერთი კვირის შემდეგ წმინდა პლატონი კვლავ აგრიპინას სამსჯავროზე მიიყვანეს ზევსის ტაძარში, სადაც უკვე განმზადებული იყო წამების იარაღები: მდუღარე ქვაბები, გახურებული რკინის სარეცელი, ბასრი კავები. წმინდანს შესთავაზეს, ან მსხვერპლი შეეწირა კერპისთვის, ან ამ იარაღების მოქმედება საკუთარ თავზე გამოეცადა. ნეტარმა მარტვილმა ამჯერადაც მტკიცე უარი განაცხადა მათი მოთხოვნის შესრულებაზე. მაშინ მას კვლავ სატანჯველები დაატეხეს თავს, შემდეგ კი საკანში ჩააგდეს და თვრამეტი დღე უჭმელ-უსმელი ამყოფეს. როცა უსჯულოებმა იხილეს, რომ ამგვარადაც ვერ მოდრეკდნენ წმიდანის ნებას, მას მზაკვრული წინადადება წაუყენეს - სიცოცხლე და თავისუფლება აღუთქვეს, თუ წარმოთქვამდა: „დიდ არს უფალი აპოლონი". „სიტყვითაც არ მსურს შევცოდო", - უპასუხა მხნე აღმსარებელმა. მტარვალის ბრძანებით ნეტარ პლატონს თავი მოჰკვეთეს.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**წმინდა მოკი** (გ. 295) – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, მისი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 11 მაისი, ახალი სტილით - 24 მაისი.

ცხოვრება
--------

მღვდელმოწამე მოკი ცხოვრობდა მაკედონიაში, ქალაქ ამფიპოლში. იმპერატორ დიოკლეტიანეს დროს წმინდანი წარმართული ღმერთის, დიონისეს დღესასწაულზე შეკრებილ კერპთაყვანისმცემლებს მოუწოდებდა, თავი დაენებებინათ უსჯულოებისა და ბიწიერებისთვის, შეენანებინათ, ქრისტეს სწავლებისკენ მოქცეულიყვნენ და წმინდა ნათლისღების საიდუმლო მიეღოთ. წმინდა მოკი შეიპყრეს და მმართველ ლაოდიკს მიუყვანეს სამსჯავროზე. წმინდანმა საჯაროდ აღიარა თავისი სარწმუნოება და თქვა: „ქრისტესთვის სიკვდილი უდიდესი პატივია ჩემთვის". წმინდა მოკი სასტიკად აწამეს. იგი მშვიდად ითმენდა ყოველივეს და თან კერპთაყვანისმცემლებს უსჯულოებაში ამხელდა. დიონისეს სამსხვერპლოზე მიყვანილმა წმინდანმა მოკიმ იესო ქრისტეს სახელით შემუსრა კერპი. ამის შემდეგ წმინდანი გახურებულ ღუმელში შეაგდეს. უფალმა უვნებლად დაიცვა წმინდა ხუცესი. ღუმელიდან გამოვარდნილმა ალმა კი მმართველი დაწვა. ახალმა მმართველმა კვლავ აწამა წმინდანი, ღვთის ნებით მღვდელმსახურმა ეს სატანჯველიც მშვიდად დაითმინა. მაშინ მტარვალებმა წმინდანი გარეულ მხეცებს მიუგდეს დასაგლეჯად, მაგრამ ლომები მის ფეხებთან გაწვნენ. ამ სასწაულის მხილველმა ხალხმა მოწამის განთავისუფლება მოითხოვა. მმართველის განკარგულებით მოკი ჯერ პერინთოში წაიყვანეს, იქიდან კი ბიზანტიაში, სადაც სიკვდილით დასაჯეს. სიკვდილის წინ იგი მადლობდა უფალს იმისთვის, რომ განსაცდელის ბოლომდე დათმენის ძალა მისცა. „უფალო, მიიღე სული ჩემი მშვიდობით", - იყო წმიდანის უკანასკნელი სიტყვები. წმინდა მოკი გარდაიცვალა 295 წელს. მოგვიანებით კონსტანტინე დიდმა მოკის წმინდა ნაწილები მისი სახელობის ტაძარში გადაასვენა.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.
ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელი
**ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელი** (ინგლ. Northwest Passage) — საზღვაო გზა ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეზე ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთი სანაპიროს გასწვრივ კანადის არქტიკული არქიპელაგის გადაკვეთაზე. ყველაზე მოკლე გზა წყლით ევროპიდან აზიაში. ერთმანეთს აკავშირებს ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს.

პირველმა გამოიკვლია რუალ ამუნდსენმა 1903-06 წლებში. 2007 წლის სექტემბერში ევროპულმა კოსმოსურმა სააგენტომ განაცხადა, რომ არქტიკული ზღვის ყინულის რეგიონი ბოლო 30 წლის განმავლობაში მინიმუმამდე შემცირდა, რამაც ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელი სანაოსნოდ ხსნილი გახადა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* US Navy: Identifying Surface Warfare Missions in an Ice-free Arctic დაარქივებული 2011-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* Russia's Deep-Sea Flag-Planting at North Pole Strikes a Chill... - Washington Post
* Russia plants flag staking claim to Arctic region - CBC World
* A *new* race for the North Pole Russia plants flag, Canada sends troops World Socialist Web
* Canada to strengthen Arctic claim - BBC News
* Cold Wars in the Arctic: *Canada Takes on Russia in Race* - DerSpeigel...


|  |  |
| --- | --- |
| დედამიწის სფერო | *ეს სტატია გეოგრაფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |