recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვოპროსი იაზიკოზნანია** (რუს. «Вопросы языкознания» „ენათმეცნიერების საკითხები") — რუსეთის მთავარი საენათმეცნიერო ჟურნალი, რომელიც გამოდის რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიულ-ფილოლოგიური განყოფილების ეგიდით.

ჟურნალის პერიოდულობა წელიწადში 6 ნომრით შემოიფარგლება. „ვოპროსი იაზიკოზნანია" გამოდის 1952 წლიდან, ენათმეცნიერების ყველა ნაწილში აქვეყნებს თეორიული ხასიათის სტატიებს, მიმოხილვებს, რეცენზიებს.

ამჟამად ჟურნალის რედაქტორი არის რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი ტ. ნ. ნიკოლაევა, ხოლო მთავარი რედაქტორის მოადგილეები კი რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები ვ. ა. ვინოგრადოვი და ა. ე. კიბრიკი არიან.

ჟურნალ „ვოპროსი იაზიკოზნანიას" რედაქცია მდებარეობს ქალაქ მოსკოვში.

მთავარი რედაქტორები
-------------------

* 1952—1969 წწ. — ვ. ვ. ვინოგრადოვი.
* 1970—1971 წწ. — ვ. მ. ჟირმუნსკი.
* 1971—1982 წწ. — ფ. პ. ფილინი.
* 1983—1986 წწ. — გ. ვ. სტეპანოვი.
* 1988—1994 წწ. — თ. გამყრელიძე.
* 1994—1996 წწ. — ნ. ი. ტოლსტოი.
* 1997—2002 წწ. — ო. ნ. ტრუბაჩოვი.
* 2002—2016 წწ. — ტ. მ. ნიკოლაევა.
* 2016 წლიდან — ა. ვ. პლუნგიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალი „ვოპროსი იაზიკოზნანია" რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის რუსული ენის ინსტიტუტის იფიციალურ გვერდზე. დაარქივებული 2013-09-27 საიტზე Wayback Machine.
**კვაგა**, **ქვაგა** (ლათ. Equus quagga quagga) — კენჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ცხენების გვარისა. ბარის ზებრის ქვესახეობა. ბინადრობდა სამხრეთ აფრიკაში XIX საუკუნემდე. დიდი ხნის მანძილზე მას ცალკე სახეობად განიხილავდნენ, მაგრამ გენეტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ დიდი მსგგავსება იყო მასსა და ბურჩელის ზებრას შორის. სახელი მიიღო მისი ძახილის მიხედვით — „კუა-ჰა-ჰა".

მისი განაზომებია: დაახლოებით 257 სმ სიგრძე და 125–135 სმ სიმაღლე მინდაოში (მხართან). იგი სხვა ზებრებისგან ძირითადად ფერით განსხვავდებოდა. კვაგა მოყავისფრო ფერის იყო თეთრი ზოლებით, ძირითადად სხეულის წინა ნაწილზე. უკანა ნაწილზე ზოლები არ გააჩნდა და ამით გამოიხატებოდა მისი მსგავსება ცხენებთან. ზოლების განაწილება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა სხვადასხვა ინდივიდებს შორის. ნაკლებია ცნობილი კვაგას ქცევის შესახებ, მაგრამ სავარაუდოდ ისინი ერთიანდებოდნენ 30-50 წევრიან რემებში. შესაძლებელია ითქვას, რომ იგი ველური და მკვირცხლი იყო, მაგრამ ასევე ბურჩელის ზებრაზე მორჩილი იყო ტყვეობაში და მისი მოშინაურება შესაძლებელი იყო. დიდი რაოდენობით იქნა აღმოჩენილი კარუში, კაპის პროვინციაში და ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფოს სამხრეთ ნაწილში.

სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიაზე ნიდერლანდელების მასიური დასახლების შემდეგ, დაიწყო კვაგაზე ნადირობა შინაური საქონელისადმი საკვებისათვის კონკურენციის გამო. ამ დროს ზოგი მათგანი გადაიყვანეს ევროპის ზოოპარკებში, მაგრამ შეჯვარების პროგრამები წარუმატებელი აღმოჩნდა. უკანასკნელი ველური პოპულაცია ცხოვრობდა ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე. კვაგა ველურ ბუნებაში გადაშენებულად 1878 წელს გამოცხადდა. ბოლო ცოცხალი ინდივიდი ამსტერდამში დაიღუპა 1883 წლის 12 აგვისტოს. მხოლოდ ერთი ინდივიდია ფოტოებზე აღბეჭდილი. 1984 წელს კვაგა გახდა პირველი გადაშენებული ცხოველი, რომელსაც ჩაუტარდა დნმ-ის ანალიზი. დღეისათვის მიმდინარეობს პროგრამა კვაგა, რომელიც ცდილობს ხელოვნურად შექმნას და გაამრავლოს კვაგები ბურჩელის ზებრისგან.

ლიტერატურა
----------

* MA, East, R. & Rubenstein, in 2002. Equus quagga. In: 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Last accessed on 08 March 2007
იაკობ პაპიაშვილიიაკობ პაპიაშვილი
**იაკობ პაპიაშვილი** (დ. 22 იანვარი, 1942, ქუთაისი) — ქართველი მწერალი, მკვლევარი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მშენებლის სპეციალობით 1966 წელს.

1958-1966 წლებში თამაშობდა თბილისის „პოლიტექნიკის" რაგბისტთა გუნდში; სხვადასხვა წლებში მუშაობდა ქ. ქუთაისის მე-4 სამშენებლო ტრესტის საწარმოო განყოფილების უფროსად; კომბინატ „საქნახშირის" საპროექტო განყოფილების უფროსად; სსრკ მშენბანკის ქუთაისის განყოფილების უფროს ინჟინრად; დასავლეთ საქართველოში არის რაგბის პიონერი; 1967 წელს ტრესტის ბაზაზე შექმნა რაგბისტთა პირველი გუნდი — ქუთაისის „მშენებელი", რომელიც რამდენიმეჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი.

1967-1969 წლებში იყო „იუჟსტალკონსტრუქციის" სამმართველოს ჯერ ოსტატი, შემდეგ უბნის უფროსი. ამ პერიოდში დაამონტაჟა ქუთაისში პირველი მაღლივი, 16 სართულიანი შენობის კარკასი (ჩონჩხი) რკინა-ბეტონის ანაკრები კონსტრუქციებით, დღევანდელი პარლამენტის წინ.

1990-1996 წლებში ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციების კურსს „ქართულ-ებრაული ურთიერთობები". 1972 წლიდან იყო გაზეთ „ქუთაისის" და „სოფლის ცხოვრების" შტატგარეშე კორესპონდენტი. ამავე წლიდან ეწეოდა პროფესიონალურ ლიტერატურულ და მეცნიერულ კვლევით მუშაობას. მისი მეცნიერული ნაშრომი „ჰურიათა ქართველთა" კავკასიური წარმომავლობის შესახებ ახალ ფურცელს შლის ქართველთა და ახლო აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორიოგრაფიაში. არის პირველი მკვლევარი, რომელმაც მეცნიერულ დონეზე დაასაბუთა ქართული ასომთავრული ანბანის წარმოშობა ძვ. წ. XIV საუკუნეში.. 1989 წლიდან იაკობ პაპიაშვილის რომანები („ქართული ლეგენდა" და „ხანისწყალთან"), მოთხრობები და ლექსები იბეჭდებოდა ისრაელის ქართულენოვან გაზეთში „ალია საქართველოდან". მისი ნაშრომები გამოქვეყნებულია ჟურნალ-გაზეთებში „განთიადი", „ცისკარი", „ლიტერატურული საქართველო", „ნობათი", „მწერლის გაზეთი", „ქართული სიტყვა". ცხოვრობს და მოღვაწეობს ისრაელში.

იაკობ პაპიაშვილი არის საქართველოს და ისრაელის მწერალთა კავშირის წევრი, ისრაელის და ქართულ-ებრაული საზოგადოებების წევრი.

სხვადასხვა დროს მიღებული აქვს ჯილდოები და პრემიები. 2014 წელს მიენიჭა ივანე მაჩაბლის პრემია. რუსთაველის და გალაკტიონის შესახაბ შექმნილი გამოკვლევებისათვის, ებრაულ ენაზე რევაზ მიშველაძის ნოველების წიგნის „იერუსალიმი — თბილისი" თარგმნისა და გამოცემისათვის, 2021 წელს მიენიჭა გალაკტიონ ტაბიძის პრემია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაკობ პაპიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ნაშრომი მართლმადიდებლურ ფორუმზე
2. ↑  ACUM
**ვლადიმერ მაისურაძე** (დ. 1923, ხაშმი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი, — გ. 1986) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე (1962-1970), საქართველოს სსრ იუსტიციის მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

ვლადიმერ ივანეს ძე მაისურაძე დაიბადა 1923 წელს საგარეჯოს რაიონის სოფელ ხაშმში. 1941 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის მე-5 საშუალო სკოლა. გაიწვიეს არმიაში - მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1943 წელს, შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

1947 წლიდან სწავლობს ასპირანტურაში, რომლის სრული კურსი დაამთავრა მოსკოვში და 1951 წელს იქვე დაიცვა დისერტაცია იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის უნივერსიტეტში.

1962 წელს აირჩიეს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ. ამ თანამდებობაზე იმუშავა 8 წელი. 1970 წელს დაინიშნა საქართველოს სსრ იუსტიციის მინისტრად.

1976 წლიდან სახელმწიფო არბიტრაჟს ხელმძღვანელობდა, გარდაიცვალა 1986 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარეები |
| --- |
|  |
| საქართველოს დრ | 
* დავით ხელთუფლიშვილი (1919–1921)
 |
|  |
| საქართველოს სსრ | 
* გალაქტიონ ვაშაძე (1921–1923)
* კონსტანტინე ცინცაძე (1924–1926)
* ალექსანდრე კაჭარავა (1926–1928)
* ილარიონ ტალახაძე (1928–1931)
* ივანე ბოლქვაძე (1931–1937)
* მიხეილ ისაკაძე (1937–1938)
* აკაკი ჯავახია (1938–1949)
* მიხეილ ლომიძე (1949–1951)
* ბორის ფურცხვანიძე (1952–1954)
* ისიდორე დოლიძე (1954–1957)
* მიხეილ ლომიძე (1957–1959)
* მიხეილ ვეფხვაძე (1959–1961)
* ემენ ტაკიძე (1961–1962)
* ვლადიმერ მაისურაძე (1962–1970)
* სერგო ქაჯაია (1970–1972)
* აკაკი კარანაძე (1972–1990)
 |
|  |
| საქართველო | 
* მინდია უგრეხელიძე (1990–1999)
* ლადო ჭანტურია (1999–2004)
* კონსტანტინე კემულარია (2004–2005)
* კონსტანტინე კუბლაშვილი (2005–2015)
* ნინო გვენეტაძე (2015–2018)
* *მზია თოდუა* (2018–2020; მ/შ)
* ნინო ქადაგიძე (2020-დან)
 |

 |
ნიკორწმინდის აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახული მეორედ მოსვლის კომპოზიციის ფრაგმენტი და მისი განმარტებითი კიდურყვავილოვანი წარწერა
**კიდურყვავილოვანი დამწერლობა** — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული სახეობა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ზოგჯერ ასოს ტანის სხვა ადგილას, ქარაგმის ხაზის ბოლოებში გამოყვანილია ფოთლის ფორმის ნიშნები. ძირითადად XI საუკუნეში იყო გავრცელებული, თუმცა ამ კალიგრაფიული სახეობით შესრულებული ასომთავრული ლაპიდარული, ჭედური და ფრესკული წარწერები შედარებით გვიანაც გვხვდება. კიდურყვავილოვანი დამწერლობა ფართოდ გამოიყენებოდა ხელნაწერებშიც, უპირველესად საზედაო ასოების სახით. ტერმინი „კიდურყვავილოვანი" ასომთავრულის ამ სახეობისათვის პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა. 

კიდურყვავილოვანი დამწერლობით შესრულებული ლაპიდარული წარწერებია, მაგალითად, ლიპარიტ ერისთავთ-ერისთავის წარწერა ზედა ვარძიის ღვთისმშობლის ეკლესიის სამხრეთი კარის ბალავრის ქვაზე, ნიკორწმინდის აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახული მეორედ მოსვლის კომპოზიციის განმარტებითი წარწერა და სხვა.

კიდურყვავილოვანი დამწერლობა განსაკუთრებით გავრცელებული იყო ჭედურ წარწერებში. აქ ამგვარ ნაწერს, გარდა ფუნქციურისა, დეკორატიული ფუნქციაც ჰქონდა და მოჭედილობის გაფორმებას წარმოადგენდა. ამისი მაგალითებია ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები, ნიკიფარის (ზემო სვანეთი) წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი წარწერა, ხიდისთავის წმინდა გიორგის ხატის წარწერა, ლაკლაკისძეთა ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები ზარზმიდან და სხვა.

კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ფრესკული ძეგლები, რომლებიც XIII საუკუნით თარიღდება, XIX საუკუნის 30-იან წლებში, ფრედერიკ დიუბუას ცნობით, ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო გეგუთის სასახლის მოხატულობის ფრაგმენტებში. ასომთავრულის ამ კალიგრაფიული სახეობითაა შესრულებული ზოგიერთი წარწერა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულ ხელნაწერებში A-87, H-1667 და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კიდურწაისრული დამწერლობა
* კიდურწერტილოვანი დამწერლობა

ლიტერატურა
----------

* ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 269-270
* ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949
* ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985
**კიმბრები** (ბერძ. Κίμβροι, ლათ. Cimbri) — გერმანული ტომი. ძვ. წ. II საუკუნის ბოლოს დაიკავეს იუტლანდიის ნახევარკუნძულის ქარვით მდიდარი ცენტრალური და ჩრდილოეთი ნაწილი. დაახლ. 120 წელს ტევტონებთან, ტიგურინებთან და ამბრონებთან ერთად, რომლებმაც საკუთარი ტერიტორიის ნაწილი წყალდიდობის გამო დაკარგეს, დაიძრნენ სამხრეთით. დუნაის ზემო წელზე დაიმორჩილეს კელტური ტომები და 113 წელს ნორიკში ნორეის ბრძოლაში დაამარცხეს რომაელები, შემდეგ გადავიდნენ გალიაში, სადაც რომაელებს რამდენიმე მარცხი მიაყენეს (109, 107 და განსაკუთრებით 105 წელს არაუზიონთან, როდესაც განადგურდა ორი რომაული არმია და დაიღუპა 80 ათასი ჯარისკაცი). კიმბრების განუწყვეტელმა გამარჯვებებმა რომის მოსახლეობისათვის გამოიწვია *terror cimbricus* („კიმბრების საშინელება"). 104 წელს კიმბრებთან და ტევტონებთან ბრძოლა კონსულ გაიუს მარიუსს მიანდეს. 102 წელს კიმბრები რომისკენ დაიძრნენ და თითქმის მთელი ჩრდილოეთ იტალია დაიკავეს, მაგრამ მარიუსმა ვერცელის ბრძოლაში (ძვ. წ. 101) მოახერხა მათი გატეხვა და მათი არმია თითქმის მთლიანად გაანადგურა. კიმბრების დიდი ნაწილი მონებად გაყიდეს, ადგილი ჰქონდა ქალების მასიურ, შესაძლოა რიტუალურ, თვითმკვლელობას. გადარჩენილი კიმბრები ჩრდილოეთით წავიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *Кулаков В. И.* КИМВРЫ // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 681.
უსრ-ის დირექტორიის უნივერსალის ფოტო უსრ-სა და დუსრ-ის გაერთიანების შესახებ
**უკრაინის სახალხო რესპუბლიკისა და დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის გაერთიანების აქტი** ან **უსრ-ისა და დუსრ-ის გაერთიანების აქტი**, ხშირად ეწოდება **„ზლუკის აქტი"** — 1919 წლის 22 იანვარს უკრაინის სახალხო რესპუბლიკისა (უსრ) და დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის (დუსრ) ერთიან უკრაინულ სახელმწიფოდ გამოცხადება.

გაერთიანების ისტორია
--------------------

პოლონელებთან, რომლებიც დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკას უტევდნენ, ბრძოლაში დახმარების მიღების მიზნით, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა, 1918 წლის ნოემბრის ბოლოს კიევში ჰეტმან სკოროპადსკისთან გაგზავნა თავისი წარმომადგენლები, ლ. ცეგელსკი და დ. ლევიცკი. თუმცა ამ დროისთვის კიევი უკვე გარშემორტყმული იყო დირექტორიის ჯარებით. მაცნეები ფასტოვში წავიდნენ, სადაც შეხვდნენ დირექტორიის წევრებს, ვლადიმირ ვინიჩენკოს, სიმონ პეტლიურას, ათანასე ანდრიევსკის, ფ. შვეცსა და ა. მაკარენკოს. მოლაპარაკებების შედეგად 1918 წლის 1-ელ დეკემბერს ხელი მოეწერა წინასწარ ხელშეკრულებას (უკრ. Передвступний договір) სახელმწიფოების შემდგომი გაერთიანების შესახებ.

1919 წლის 3 იანვარს სტანისლავში ფასტოვის ხელშეკრულება უკრაინის ეროვნული რადის მიერ რატიფიცირდა.

სქოლიო
------

1. ↑  „ზლუკა" უკრაინულად „შეკავშირებას" ნიშნავს
2. ↑  Енциклопедія історії України на сайте Института Истории Украины НАНУ
**იუკონი** (გვიჩინი: Ųųg Han ან Yuk Han, იუპ’იკი: Kuigpak, ინუპიაკი: Kuukpak, სამხრეთი ტუტჩონე: Chu Nìikwän) — მდინარე კანადასა და აშშ-ში. ჩრდილოეთი ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილის მთავარი წყლის ნაკადი. სათავე აქვს ბრიტანეთის კოლუმბიაში, კანადაში, საიდანაც მიედინება კანადის იუკონის ტერიტორიაზე, რომელსაც სახელი მდინარის გავლენით ეწოდა. მდინარის ქვემო ნახევარი მოქცეულია აშშ-ში, ალასკაში. იუკონის სიგრძეა 3190 კმ, ერთვის ბერინგის ზღვას იუკონ-კუსკოკვიმის დელტით. წყლის საშუალო ხარჯია 6430 მ³/წმ, აუზის საერთო ფართობი 854,700 კმ², რომელთაგან 323,800 კმ² კანადაშია. მდინარის აუზის საერთო ფართობი 25%-ით მეტია ვიდრე ტეხასის შტატი ან ალბერტის პროვინცია.

როგორც ალასკისა და იუკონის უგრძესი მდინარე იგი ერთ-ერთი მთავარი სატრანსპორტო საშუალება იყო კლონდაიკის ოქროს ციებ-ცხელების დროს 1896–1903 წლებში. მდინარის ნაწილი იუკონში — მონაკვეთი „ოცდაათი მილი" ლაბერჟის ტბიდან მდინარე ტესლინამდე — ეროვნული მემკვიდრეობისაა და კლონდაიკის ციებ-ცხელების ეროვნული ისტორიული პარკის ერთეული. მდინარის გემის წყლის ბორბალი იუკონზე სვლას 1950-იან წლებამდე კლონდაიკის გზატკეცილის აშენებამდე აგრძელებდა. 1867 წელს აშშ-ის მიერ ალასკის ყიდვის შემდეგ, ალასკის კომერციულმა კომპანიამ შეიძინა რუსეთ-ამერიკის კომპანიის აქტივები და იუკონის სხვადასხვა ადგილში ააშენა რამდენიმე პოსტი.

მდინარე იუკონი ბინძურდება სამხედრო ობიექტების, ნაგავსაყრელების, ჩამდინარე წყლებისა და სხვა წყაროების გამო. თუმცა, ამერიკის შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტოს მდინარე არ შეყავს დაზიანებული წყალშემკრების სიაში, ხოლო აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის წყლის ხარისხის მონაცემებმა აჩვენეს სიმღვრივის, ლითონების, გახსნილი ჟანგბადის შედარებით კარგი დონე. მდინარე იუკონსა და მაკენზის ციმბირის არქტიკის დიდ მდინარეებთან შედარებით აქვთ შეტივტივებული ნატანის უფრო მაღალი კონცენტრაცია.

სქოლიო
------

1. ↑  Yukon River | river, North America | Britannica
2. ↑  The Thirty Mile (Yukon River) National Heritage River
3. ↑  USGS Water Quality Samples – 1 sites found
4. ↑  Arctic Great Rivers Observatory
**თელეთის ბრძოლა 1522** – ბრძოლა ქართლის სამეფოსა და ირანის ლაშქარს შორის. 1518 წლიდან აღმოსავლეთ საქართველო და სამცხე-საათაბაგო სეფიანთა ირანის ვასალები გახდნენ. ქართველი მეფე-მთავრები ვასალობიდან განთავისუფლებისათვის იბრძოდნენ. 1522 წელს შაჰ-ისმაილ I-მა ურჩი ვასალის დასამორჩილებლად ქართლში ლაშქრობა გადაწყვიტა. დავით X-მ შაჰს ზავი შესთავაზა. ისმაილმა დავითს მასთან გამოცხადება და მაჰმადიანობის მიღება მოსთხოვა. ამ პირობაზე დავითი არ დათანხმდა და თავდაცვისათვის მზადებას შეუდგა. მეფეს კახეთიდან და სამცხიდან მაშველი რაზმები მოუვიდა, დაიქირავა მთისა და ჩრდილოეთ კავკასიის მეომრები, გაამაგრა ციხე-კოშკები, განსაკუთრებით თბილისის ციხე.

ბრძოლა გაიმართა სოფ. თელეთთან (ახლანდელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტი). პირველ შეტაკებაში ქართველებმა მტერი უკუაქციეს, მაგრამ მტრის სარდლობამ ჯარი შემოაბრუნა და კვლავ შეუტია ქართველთა ლაშქარს. უფლისწული ლუარსაბი ენერგიულად ეკვეთა მტერს, მოსწყვიტა ერთი ფრთა და გაქცეულ ყიზილბაშებს უკან დაედევნა. მაგრამ შაჰს რჩეული რაზმი ჩაესაფრებინა. როდესაც მტერს დადევნებული ქართველები ამ ადგილს გასცდნენ, ყიზილბაშებმა ზურგიდან დაარტყეს მათ. ქართველები დამარცხდნენ. მეფე შიდა ქართლში დაბრუნდა და ახალი ბრძოლისათვის სამზადისს შეუდგა. შაჰის ჯარმა ქალაქისთავის ღალატით თბილისი აიღო, ააოხრა, ეკლესიები გაძარცვა, გადაწვა და თბილისის ციხეში თავისი გარნიზონი ჩააყენა.

თელეთის ბრძოლის შესახებ ქართულ ისტორიოგრაფიაში აზრთა სხვადასხვაობაა. აკადემიკოსი ნ. ბერძენიშვილს თელეთის ბრძოლა ნამდვილ ფაქტად მიაჩნდა. მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით (დ. კაციტაძე, რ. კიკნაძე), შაჰ-ისმაილ I საქართველოში არ ყოფილა. ვახუშტის თელეთის ბრძოლის ფაქტი სჯეროდა, მაგრამ საეჭვოდ თვლიდა ამ ბრძოლაში თვითონ მონაწილეობას. „ქართლის ცხოვრების" მიხედვით, შაჰ-ისმაილ I-ის ეს ლაშქრობა ლუარსაბ I-ის დროს მოხდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია გ.*, ქსე, ტ. 4, გვ. 647-648, თბ. 1979
**თევდორე გარსევანიშვილი** (დ. 20 მარტი, 1924, გორი — გ. 8 აპრილი, 1987) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

თევდორე გარსევანიშვილმა 1941 წელს დაამთავრა თბილისის საფრენოსნო სკოლა, 1944 წელს — კრასნოდარის საპილოტო სასწავლებელი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა უკრაინის პირველ ფრონტზე. მონაწილეობდა პოლონეთისა და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლების, ბერლინის აღებისა და კვანტუნის არმიის წინაარმდეგ ბრძოლებში. მის ამგარიშზეა 74 საბრძოლო გაფრენა. ჩამოაგდო მტრის 7 თვითმფრინავი; კიევის მახლობლად ბროვანში მემორიალად დგას ომში გადარჩენილი მისი საბრძოლო თვითმფრინავი. ომის შემდეგ თევდორე გარსევანიშვილი მონაწილეობდა სამხედრო აეროდრომების დაგეგმარებასა და მშენებლობაში. 1964 წელს გახდა ავიაციის პოლკოვნიკი. 1967–1979 წლებში მას ეკუთვნოდა რთულ მეტეოროლოგიურ პირობებში ფრენის ხანგრძლივობის რეკორდი. დაჯილდოებულია 3 წითელი ვარსკვლავის, წითელი დროშის ორდენებითა და მრავალი მედლით, აგრეთვე უცხოური ჯილდოებით. თევდორე გარსევანიშვილი გარდაიცვალა კიევში, 1987 წლის 8 აპრილს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 563.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თევდორე გარსევანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
თედორე აპრაქსინი
**თედორე მათეს ძე აპრაქსინი** (რუს. Апраксин, Фёдор Матвеевич; დ. 27 ნოემბერი, 1661 — გ. 10 ნოემბერი, 1728, მოსკოვი) — რუსეთის ფლოტის გენერალ-ადმირალი (1708), პეტრე I-ის თანამებრძოლი, გრაფი. 1693–1696 წლებში დვინის ვოევოდა და არხანგელსკის გუბერნატორი. მონაწილეობდა აზოვის მეორე ლაშქრობაში (1696). 1700 წლიდან საადმირალო პრიკაზის მთავარი უფროსი და აზოვის გუბერნატორი. ხელმძღვანელობდა აზოვის ფლოტის მშენებლობას. 1709 წელს მოიგერია შვედების თავდასხმა პეტერბურგზე. 1710 წელს აიღო ვიბორგი, თავი გამოიჩინა განგუტის ბრძოლაში. 1715-1719 წლებში ხელმძღვანელობდა საზღვაო და სადესანტო ოპერაციებს ბალტიის ზღვაზე. 1718 წელს დაინიშნა საადმირალო კოლეგიის პრიზიდენტად. სპარსეთის ლაშქრობაში 1722-1723 მეთაურობდა კასპიის ფლოტილიას. 1723-1726 წლებში სათავეში ედგა ბალტიის ფლოტს. 1726 წლიდან იყო უმაღლესი საიდუმლო საბჭოს წევრი. ემხრობოდა ა. მენშიკოვს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 517.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თედორე აპრაქსინი***
თეგეტა დისტრიბუცია (Tegeta Distribution) - გახლავთ Tegeta Motors-ის შვილობილი კომპანია, რომელიც საბითუმო გაყიდვების სფეროში მოღვაწეობს. კომპანია ემსახურება 4000-მდე საბითუმო მომხმარებელს ქვეყნის მასშტაბით. კომპანიის ლოჯისტიკური ცენტრები მდებარეობს თბილისში, ქუთაისში, თელავსა და ბათუმში. თეგეტა დისტრიბუცია მოიცავს მსუბუქი და სატვირთო ავტომობილების პროდუქტების, აქსესუარებისა და ნაწილების ბითუმ გაყიდვებს. კომპანია უზრუნველყოფს 150,000-მდე დასახელების პროდუქტის მიწოდებას. პროდუქტები წარმოდგენილია შემდეგ კატეგორიებში: საბურავები, მსუბუქი და სატვირთო ავტომანქანების ნაწილები, აკუმულატორები, საცხებ-საპოხი მასალები, ფილტრები, დანადგარები და საგარაჟე მოწყობილობები, ხელსაწყო-ინსტუმენტები.

2020 წლამდე საბითუმო ვაჭრობისა და დისტრიბუციის მიმართულება ფუნქციონირებდა ჰოლდინგური კომპანიის, თეგეტა მოტორსის, სახელის ქვეშ. 2020 წლის 20 ივნისიდან დაფუძნდა როგორც თეგეტა ჰოლდინგის შევილობილი კომპანია და ბაზარზე ოპერირებს შპს „თეგეტა დისტრიბუციის" სახელით.

თეგეტა დისტრიბუცია ახდენს 200-მდე მსოფლიო ბრენდის მიწოდებას საქართველოს მასშტაბით. ეს ბრენდებია: BRIDGESTONE, RIKEN, STARMAXX, SUNFULL, KAMA, SHELL, MOBIL, MOTUL, CHAMPION, ROLF, FILTRON, MANN FILTER, TOPTUL, TOTAL, DAYCO, BOSCH, VECTOR და ა.შ
**იოგრ ვლადიმიროვიჩ შჩერბაკოვი** (დ. 19 ნოემბერი, 1955) ― უკრაინელი და საბჭოთა კომპოზიტორი, უკრაინის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1996), უკრაინის კომპოზიტორთა ეროვნული კავშირის წევრი (1986 წლიდან) და **უკეკ**-ის კიევის ორგანიზაციის თავმჯდომარე (1999 წლიდან), 2010 წლიდან **უკეკ**-ის თავმჯდომარე, უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია (1999), უკრაინის ხელოვნების ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2013), არტემ ვედელის სახელობის მუნიციაპალური პრემიის - „კიევი" - ლაურეატი, ფესტივალის „უკრაინის ახალგაზრდა კომპოზიტორები" ლაურეატი (1990, პირველი პრემია).

ბიოგრაფია
---------

იგორ შჩერბაკოვი 1955 წლის 19 ნოემბერს დნეპროპეტროვსკში დაიბადა. განათლება დნეპროპეტროვსკის მუსიკალურ სასწავლებელსა და უკრაინის პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის ეროვნულ მუსიკალურ აკადემიაში მიიღო. 1994 წლიდან უკრაინის ეროვნულ მუსიკალურ აკადემიაში კომპოზიციის კათედრის გამგე გახდა. 1999-2010 წლებში იყო უკრაინის კომპოზიტორთა ეროვნული კავშირის კიევის ორგანიზაციის თავმჯდომარე, ხოლო 2010 წლიდან **უკეკ**-ის თავმჯდომარე. 2013 წელს გახდა უკრაინის ხელოვნების ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

ჯილდოები და წოდებები
--------------------

* არტემ ვედელის სახელობის მუნიციპალური პრემია „კიევი"
* პირველი პრემია ფესტივალზე „უკრაინის ახალგაზრდა კომპოზიტორები" (1990)
* უკრაინის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1996)
* უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია (1999) ― სპექტაკლისთვის „ხაფანგი ალქაჯებისთვის", კიევის ბავშთა და მოზარდ მაყურებელთა სახელმწიფო მუსიკალური თეატრი

სქოლიო
------

1. ↑  MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  Біографія на сайті Комітету з Національної премії України імені Т. Шевченко.
ზოდიქოს წრე. სვეტიცხოვლის სამხრეთ კედლის ფრესკა (XVII ს.)
**ზოდიაქო**, **ზოდიაქოს წრე** (ბერძ. zōdiakos <zōon — ცხოველი) — ეკლიპტიკის გასწვრივ განლაგებული 12 თანავარსკვლავედი (ვერძი, კურო, მარჩბივი, კირჩხიბი, ლომი, ქალწული, სასწორი, ღრიანკალი, მშვილდოსანი, თხის რქა, მერწყული, თევზები). ზოდიაქოს თანავარსკვლავედებზე გადის მზის ხილული წლიური გზა ვარსკვლავთა შორის და მზის სისტემის პლანეტების ხილული წლიური გზები. სახელწოდება იმით არის გაპირობებული, რომ ზოდიაქოს თანავარსკვლავთა უმრავლესობა ძველთაგანვე ცხოველების სახელს ატარებს.

ზოდიაქოს თანავარსკვლავედები განცალკევებულ ჯგუფად გამოყვეს და მათთვის სპეციალური ნიშნები შემოიღეს ჯერ კიდევ ძვ. ბერძნებმა (ასტრონომიული ნიშნები). სათანადო თანავარსკვლავედის ნიშნები აქვს აგრეთვე მათში მდებარე ბუნიობისა და მზებუდობის წერტილებს (ვერძი და სასწორი, შესაბამისად, გაზაფხულისა და შემოდგომის ბუნიობისა, ხოლო კირჩხიბი და თხის რქა — ზაფხულისა და ზამთრის მზებუდობის წერტილებს). ეს აღნიშვნები დღემდეა შემორჩენილი, თუმცა პრეცესიის გამო აღნიშნული წერტილები ამჟამად სხვა თანავარსკვლავედებშია. ძველთაგანვე შემორჩენილია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ტროპიკების სახელწოდებანიც: კირჩხიბის ტროპიკი და თხის რქის ტროპიკი. საქართველოს ტერიტორიიდან ზოდიაქოს ყველა თანავარსკვლავედი ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 525.

  


|  |
| --- |
| ასტრონომია | **ზოდიაქოს თანავარსკვლავედები** | ასტროლოგია |
| ვერძი | კურო | მარჩბივი | კირჩხიბი | ლომი | ქალწული | სასწორი | ღრიანკალი | მშვილდოსანი | თხის რქა | მერწყული | თევზები |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
კლეოპატრა III, კლეოპატრა II და პტოლემე VIII ჰორის წინაშე. 
**კლეოპატრა II** (ძვ. ბერძნ. Κλεοπάτρα) — ეგვიპტის დედოფალი, პტოლემე V-ისა და კლეოპატრა სირას ქალიშვილი. 

დედის სიკვდილის შემდეგ, ძვ. წ. 173 წელს ცოლად გააყოლეს თავის ძმას პტოლემე VI-ს. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადა 3 შვილი: პტოლემე VII, კლეოპატრა III და კლეოპატრა თეა.

იყო პტოლემე VI-ის თანამმართველი ძვ. წ. 171 წლიდან 164 წლამდე. მისი სიკვდილის შემდეგ იძულებული იყო ცოლად გაჰყოლოდა მეორე ძმას პტოლემე VIII ფისკონს, რომელმაც მოუკლა შვილი პტოლემე VII, მეორე ქორწინებაში შეეძინა ვაჟი. ძვ. წ. 142 პტოლემე ფისკონი დაქორწინდა მის ქალიშვილზე კლეოპატრა III და გამოაცხადა იგი თავის თანამმართველად. ძვ. წ. 131 წ. კლეოპატრა II მოაწყო აჯანყება და პტოლემე VIII ფისკონი და კლეოპტრა III ეგვიპტიდან გააგდო. ამის შემდეგ მან მეფედ და თავის ნომინალურ თანამმართველად გამოაცხადა თავის 12 წლის ვაჟი პტოლემე მემფიტორი. პტოლემე VIII ფისკონმა მოიტაცა თავისი ვაჟი, მოკლა და სხეულის ნაწილები გადაუგზავნა კლეოპატრას. მას მოუწია დარჩენილიყო ერთად ერთ მმართველად. ამის შემდეგ მან შესთავაზა ეგვიპტის გვირგვინი დემეტრიოს II სირიელს, თუმცა ისიც მოკლეს ფისკონის ბრძანებით და მოუწია გაქცევა სირიაში. სახალხო შერიგება პტოლემე VIII ფისკონის და კლეოპატრა III მოხდა ძვ. წ. 124 წ. ამის შემდეგ იგი მართავდა თავის ძმასთან და ქალიშვილთან ერთად 116. როდესაც გარდაიცვალა პტოლემე VIII ფისკონი ტახტი კლეოპატრა III უანდერძა. ამის შემდეგ მალევე გარდაიცვალა კლეოპატრა II.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლეოპატრა II დაარქივებული 2011-05-23 საიტზე Wayback Machine.
**თართი**, **კოლხური ზუთხი** (ლათ. Acipenser persicus colchicus) — თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. სხვადასხვა წყაროს მიხდვით წარმოადგენს სპარსული ზუთხის ქვესახეობას ან დამოუკიდებელ სახეობას; ბოლომდე მისი სტატუსი განსაზღვრული არ არის. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 175 სმ. მამრების საშუალო სიგრძე 125 სმ, მდედრების — 145 სმ, მასა 100 კგ-მდე.

თართი მდინარის და ზღვის ბინა­დარია. ქვირითობს მარტიდან ივლისამდე. ნაყოფიერება 25-26 ათ. ქვირითია. სხეული წაგრძელებულია. ზურგის შეფერილობა მუქი ლურჯიდან შავამდე. გამსვლელი თევზია. მდინარეებში შედის მაისსა და ივნისში. რუსულ ზუთხთან შედარებით გაცილებით უფრო სწრაფად იზრდება. მამრი სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 8-12, მდედრი 13-15 წლისა. იკვებება ძირითადად თევზებით და კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, ხრიალებით, ოლიგოქეტებით.

გავრცელებულია შავი ­ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, თურქეთის, რუმინეთის და ბულგარეთის სანაპირო ზოლში, აზოვის ზღვაში, მდინარეებში: რიონში, ენგურში, სუფსაში, ოქუმში, ერისწყალში, ხობში და ჭოროხში, დონში, ყუბანში, დნეპრში, დუნაიში.

წყაროთა ნაწილი განიხილავს როგორც სპარსული ზუთხის ქვესახეობას, უფრო ადრე ითვლებოდა რუსული ზუთხის შიდასახეობრივ ფორმად. წყაროთა ნაწილი დამოუკიდებელ სახეობად გამოჰყოფს. რუსული ზუთხისგან განსხვავდება დამახასიათებელი ნიშნებით — უფრო წაგრძელებული, მასიური, ქვემოთკენ მოღუნული დინგით. პირველად თართი როგორც ქვესახეობა 1940 წელს გამოყო ვ. მარტიმ. 1986 წელს ე. არტიუხინმა და ზ. ზარქუამ კოლხური ზუთხი გამოყვეს როგორც სპარსული ზუთხის ქვესახეობა — Acipenser persicus colchicus.

თართი ძვირფასი სარეწაო თევზია, რელიქტია. რეწვამ საგრძნობლად შეამცირა მისი მარაგი. მასზე რეწვა 1967 წლიდანაა აკრძალული, თუმცა მისი მარაგი არ არის აღდგენილი. მიზეზი — ბუნებრივი კვლავწარმოების დაბალი მაჩვენებელი და ბრაკონიერობა. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში. მიჩნეულია კრიტიკული საფრთხეში მყოფ და მოწყვლად სახეობად ევროპაში. აღსანიშნავია, რომ 2019 წელს გარემოს ეროვნული სააგენტოს მიერ ჩატარებული ექსპედიციის პროცესში მოპოვებული იქნა თართი, რომლის დათვალიერების და შესწავლის შემდგომ მისი გარემოში დაბრუნება განხორციელდა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Kuljanishvili, Tatia; Epitashvili, Giorgi; Freyhof, Jörg; Japoshvili, Bella; Kalous, Lukáš; Levin, Boris; Mustafayev, Namig; Ibrahimov, Shaig; Pipoyan, Samvel; Mumladze, Levan (აგვისტო, 2020). „Checklist of the freshwater fishes of Armenia, Azerbaijan and Georgia". *Journal of Applied Ichthyology* (ინგლისური). **36** (4): 501–514. doi:10.1111/jai.14038. ციტირების თარიღი: 22 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  ნინუა ნ. გუჩმანიძე ა. საქართველოს ზუთხისნაირნი, თბ. 2013
3. 1 2  Соколов. В.Е. Редкие и исчезающие животные. Рыбы, М.: Высш. шк. 1994. — 334 с.
4. ↑  ნინუა ნ. ჯაფოშვილი ბ. ბოჭორიშვილი გ. საქართველოს თევზები, თბ. 2013
5. ↑  რიონის აღკვეთილის შექმნისა და მართვის შესახებ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-12-06. ციტირების თარიღი: 2020-04-10.
6. ↑  „წითელ ნუსხაში" შეტანილი კოლხური ზუთხი შესწავლის შემდგომ გარემოში დააბრუნეს
**თანჭუანი** — ერთ-ერთი გამორჩეული ჩინური ელეგანტური ძირითადად მამაკაცის სამოსი, რომელიც მსოფლიოში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. თანჭუანს ხშირად ნახავთ თანამედროვე სტილით შეკერილს არაერთი ქვეყნის მაღალჩინოსნის გარდერობშიც. მათ შორის, აღსანიშნავია 2001 წლის სამიტის დროს პეკინში, ჯორჯ ბუშისა და ვლადიმერ პუტინისთვის სპეციალურად დამზადებული თანჭუანები, რომელიც დამზადებულია აბრეშუმისგან.

ისტორია
-------

უნდა აღინიშნოს, რომ სიტყვასიტყვით თანჭუანი თანის დინასტიის ტანისამოსს ნიშნავს, თუმცა საინტერესოა, ის ფაქტი, რომ მას თანის დინასტიასთან საერთო არაფერი აქვს. აღსანიშნავია, რომ თანის დინასტიის პერიოდში სულ სხვა დიზაინის ტანისსამოსი - ჰუფუ იყო გავრცელებული. სახელი „თანჭუანიც" ამ სახის ტანისსამოსს უცხოეთში მცხოვრებმა ჩინელმა ემიგრანტებმა მოუფიქრეს და სახელიც სწორედ მათგან დამკვიდრდა. საქმე იმაშია, რომ ემიგრანტები თავიანთ დასახლებებს „თანის დინასტიის ხალხის ქალაქს უწოდებდნენ", ამის გამო ჩინელ ემიგრანტებს ხშირად თანელებს ეძახოდნენ, მათ ტანისსამოს კი თანის ეპოქის ტანისსამოსს. სწორედ ამიტომ არის დღეს ეს სამოსი ამ სახელით ცნობილი. 

ისევე როგორც ცი ფაო, თანჭუანიც ჩინეთში მანჯურული ცინის დინასტიის მმართველობის პერიოდში წარმოიშვა. თანჭუანის წინაპრად კოსტიუმი „მაგუა" ითვლება, რომელსაც უწინ ჩინელი თავადები იცვამდნენ. საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ ამგვარი სამოსის ჩაცმა მხოლოდ იმპერატორის კარზე მომუშავე მაღალჩინოსნებითვის იყო ნებადართული, ხოლო დანარჩენი მოსახლეობისთვის მაგუას ჩაცმა იკრძალებოდა. დროთა განმავლობაში ამ კოსტიუმმა სრულად ტრანსფორმაცია განიცადა, სახელიც შეეცვალა და დღეს უკვე მრავალ ადამიანს მისი თანამედროვე ვარიაცია აცვია. თავდაპირველ ვერსიაში ასევე გამოყენებული იყო მხრის ბალიშები უფრო ძლიერი სილუეტის შესაქმნელად. 

დღეს, შესაბამისად და მკაცრად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ თანჭუანი სრულად გამოხატავს ჩინური კულტურის თავისებურებებს. ამ სამოსის დამზადების სპეციალური წესი არსებობს, პირველი წესი კი ქსოვილის შერჩევას ეხება, რომლისგანაც ის მზადდება, სწორედ აღნიშნულ ქსოვილს დიდი ყურადღება ეთმობა. მისი საყელო და მათ შორის სიმეტრიულად განთავსებული შესაკრავები თანის კოსტიუმის დამახასიათებელი დეტალებია. აღნიშნული სამოსის სახასიათო დეტალია, ასევე რთული და ლამაზი ნაქარგი ორნამენტები. ჩინელები, მის ყველაზე პატარა ღილის დამზადებასაც კი უდიდესი ყურადღებას უთმობენ, რადგან ისინი სწორედ, რომ თანის კოსტიუმის უნიკალურობას განაპირობებენ. ამ სამოსს, ღილების ნაცვლად დეკორატიული ნაქსოვებითაც კი ამკობენ ხშირად.

დღესდღეობით ჩინელები ამ ტანისამოსს გაზაფხულის ფესტივალისა და ქორწილების დროს იცმევენ. ჩინელების აზრით, თანის კოსტიუმი მხოლოდ განსაკუთრებული შემთხვევებისთვისაა განკუთვნილი, ამიტომაც მას ჩინელ მამაკაცზე მხოლოდ ქორწილის ან რაიმე დღესასწაულის დროს თუ იხილავთ, სხვა მხრივ, მას არ იცმევენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თანჩუანი დაარქივებული 2019-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* 《唐装》, 《上海秦艺服饰有限公司》, & 《上海服装集团有限公司》 at Baidu Baike
**თაროკლდის მღვიმე**, **რაჭველების მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზოდის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 485 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმეში შესასვლელი (სიმაღლე 10 მ, სიგანე 14 მ) მდინარე ჯრუჭულის (ყვირილის ­მარჯვენა შენაკადი) ­მარჯვენა ფერდობზეა, მდინარის კალაპოტიდან 70 მ სიმაღლეზე. თაროკლდის მღვიმე სუბჰორიზონტული ციკლგავლილი, დერეფნული ტიპის სიღრუეა (ჯამური სიგრძე 810 მ, ფსკერის ფართობი 2700 მ², საერთო მოცულობა 7400 მ³). ქიმიური ნალექებიდან გვხვდება მცირე ზომის სტალაქტიტ-სტალაგმიტები, კალციტის მოფარდაგებანი. მიკვლეულია ზედა პალეოლითის ადრინდელი საფეხურის კლდოვანი ეხი. 1917 აღმოაჩინა და მცირე ძიება ჩაატარა ს. კრუკოვსკიმ. მასალა პირველად შეისწავლა ს. ზამიატნინმა. ნაპოვნია ქვის მრავალნაირი იარაღი (ნუკლეუსები, მასიურ ანატკეცებზე ნაკეთები საჭრისები, საფხეკები, ზურგდაბლაგვებული და რეტუშირებული მიკროლითური ფირფიტები, მუსტიეური ხანის წვეტანები, ორმხრივ დამუშავებული იარაღი და ანატკეცები), აგრეთვე ძვლის იარაღის 2 ფრაგმენტი. მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *დ. თუშაბრამიშვილი*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 475.
* ტატაშიძე ზ. წიქარიშვი­ლი კ. ჯიშკარიანი ჯ. საქარ­თვე­ლოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 2009.
* „საქართველოს არქეოლოგია", თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 43.
დელის სასულთნო თუღლაკიდების დინასტიის ხანაში
**თუღლაკიდები** ან თუღლაკიდების დინასტია (ურდუ تغلق) — თურქმანული წარმოშობის მუსლიმური დინასტია, რომელიც მართავდა დელის სასულთნოს 1320–დან 1413 წლამდე პერიოდში.

დინასტიას სათავე დაუდო ღაზი თუღლაკმა. მან ძალაუფლება წაართვა ხალჯების დინასტიას და მის მომხრეებს. ღაზის სრული სახელი იყო ღაზი მუჰამედ ბინ თუღლაკი. მან გააფართოვა სამეფოს საზღვრები 1325—1351 წ.წ. მომდევნო მმართველები არ გამოირჩეოდნენ ქვეყნის მმართველობის უნარით. მაგალითად, დედაქალაქი გადაიტანეს დელიდან არასტრატეგიული მნიშვნელობის დაულატაბადში, მოჭრეს სპილენძის ფული გაყალბებისაგან დაცვის გარანტიების გარეშე. შედეგად ინდოეთში აღნიშნული დინასტია გახდა სიჯიუტისა და ცუდი იდეების სიმბოლო. მუჰამედის გარდაცვალების შემდეგ დინასტიამ ნელ-ნელა დაიწყო სამფლობელოების კარგვა, ხოლო ანარქიული პერიოდის შემდეგ მე-15 საუკუნის დასაწყისში ის შეცვალა საიდების დინასტიამ.

ქრონოლოგია
----------

* 1320 - 1325 თუღლაკ–შაჰ I
* 1325 - 1351 მუჰამედ-შაჰ II
* 1351 - 1351 მაჰმუდ შაჰ II
* 1351 - 1388 მუჰამედ-შაჰ III
* 1388 - 1389 თუღლაკ-შაჰ II
* 1389 - 1390 აბუ ბაქრ-შაჰი
* 139ო - 1393 მუჰამედ-შაჰ IV
* 1393 - 1393 სიკანდარ-შაჰ I
* 1393 - 1395 მაჰმუდ-შაჰ III
* 1395 - 1399 ნუსრატ-შაჰი
* 1390 - 1413 მაჰმუდ III

გალერეა
-------

* თუღლაკაბადის ციხე დელიშითუღლაკაბადის ციხე დელიში
* თუღლაკაბადი. ციხის კედელითუღლაკაბადი. ციხის კედელი
* თუღლაკაბადი. ციხის ხედითუღლაკაბადი. ციხის ხედი
* ფეროზ შაჰ თუღლაკის მავზოლეუმიფეროზ შაჰ თუღლაკის მავზოლეუმი
* ფერუზაბადი. დასავლეთის ჭიშკარიფერუზაბადი. დასავლეთის ჭიშკარი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თუღლაკაბადი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუჰამედ იბნ თუღლაკი - ბრიტანიკა
* მუჰამად ბინ თუღლაკი
* არაბული და სპარსული ეპიგრაფიკული ძეგლები - ინდური არქეოლოგიური კვლევა დაარქივებული 2019-01-10 საიტზე Wayback Machine.
* ინდოეთის იმპერია - თემურის შემოჭრა
* თუღლაკაბადის ფოტოები
იანის ჩაკსტე
**იანის ჩაკსტე** (ლატვ. Jānis Čakste; დ. 14 სექტემბერი, 1859, ლიელსესავა, ლატვია — გ. 14 მარტი, 1927, რიგა) — ლატვიელი პოლიტიკოსი და ლატვიის პირველი პრეზიდენტი 1922–1927 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

იგი სამართალს სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, რომელიც 1886 წელს დაამთავრა და არა მხოლოდ იურისტი, არამედ ლატვიის პოლიტიკური აქტივისტიც გახდა. 1906 წელს იგი რუსეთის იმპერიის პარლამენტის — დუმის წევრად აირჩიეს, სადაც ლატვიისთვის ავტონომიის იდეას ლობირებდა. 1918 წელს იგი ლატვიის სახალხო საბჭოს პრეზიდენტი გახდა, რაც დროებითი მთავრობა იყო, რომელმაც ქვეყნის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ჩაკსტე ლატვიის პრეზიდენტად 1922 წელს აირჩიეს პირველად, ხელმეორედ კი 1925 წელს და 1927 წლამდე, ანუ გარდაცვალებამდე პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. იგი ლატვიის აკადემიური გაერთიანების „Austrums"-ის წევრი იყო.

ოჯახი
-----

მან ცოლად იუსტიე ჩაკსტე, ქალიშვილობაში ვესერე, შეირთო და მასთან ცხრა შვილი შეეძინა. მისი ვაჟი, უმცროსი ლეიტენანტი, ვისვალდის ჩასტკე 1915 წელს იელგავას დაცვისას მიღებული ჭრილობებისგან გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„იანის ჩაკსტე"** ვიკისაწყობში.
* Official Saeima biography
* Memorial Album, Biographical Sketch and Photographs

სქოლიო
------

1. ↑  Treijs, Rihards (2004). *Prezidenti : Latvijas valsts un ministru prezidenti (1918–1940).* (Latvian). Riga:  Latvijas Vēstnesis]. ISBN 9984-731-47-2. OCLC 61227165.

|
|  |
|
| წინამორბედი:რუსეთის იმპერია | **ლატვიის პრეზიდენტი**1922 – 1927 | შემდეგი:გუსტავ ზემგალსი |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლატვიისა და ლატვიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლატვიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იანის ჩაკსტე
* გუსტავ ზემგალსი
* ალბერტს კვიესისი
* კარლის ულმანისი
* 1940–1991 ოკუპირებულია სსრკ-ს მიერ
* გუნტის ულმანისი
* ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა
* ვალდის ზატლერსი
* ანდრის ბერზინში
* რაიმონდს ვეიონისი
* ეგილს ლევიტსი
 |

 |
**იანვარ ორუჯის ძე უმბატოვი** (აზერ. Ənvər Oruc oğlu Hümbətov; დ. 1 იანვარი, 1950, ალგეთი, მარნეული, საქართველო — გ. 4 ივლისი, 1993, აფხაზეთი, საქართველო) — აზერბაიჯანული წარმოშობის საქართველოს სამხედრო მოსამსახურე, აფხაზეთის ომის მონაწილე და ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით დაჯილდოებული.

ადრეული წლები
-------------

იანვარ უმბატოვი 1950 წლის 1 იანვარს, მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალგეთში დაიბადა. მძიმე ეკონომიკური მიზეზებით, მისი ოჯახი საცხოვრებლად ქალაქ რუსთავში გადავიდა, სადაც იანვარმა მე-12 საშუალო სკოლა წარჩინებით დაასრულა. სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან მუშაობა რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში დაიწყო. პარალელურად სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის რუსთავის ფილიალის მეტალურგიის მიმართულებაზე. ქარხანაში მუშაობის პერიოდში იგი ქარხნის ქიმიური წარმოების ნაწილის მთავარი მექანიკოსი გახდა. სწავლის დასრულების შემდეგ, მან სამხედრო სამსახური საბჭოთა არმიის პოლონეთში განლაგებულ სარაკეტო თავდაცვის შენაერთში გაიარა, საიდანაც ლეიტენანტის წოდებით უკან საქართველოში დაბრუნდა.

დაოჯახებული იყო ფატმა ხასიევაზე, რომლისგან ორი შვილი ჰყავს: ვაჟი — ემილი და ქალიშვილი — ოფელია.

აფხაზეთის ომი
-------------

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, საქართველოში სეპარატისტული განწყობები გააქტიურდა. 1992 წლის ბოლოსთვის, აფხაზი სეპარატისტების გააქტიურების შემდეგ, უმბატოვმა რუსთავის სამხედრო კომისარიატს მიმართა და აფხაზეთში მოხალისედ წავიდა. იბრძოდა რეგიონის ცხელ წერტილებში, როგორიცაა ტყვარჩელი, ლაბრა და შრომა.

1993 წლის 4 ივლისს, სამხედრო დავალების წარმატებულად შესრულების შემდეგ, უკან დაბრუნებისას ჩასაფრებაში მოყვა და თავისი ჯგუფის გადასარჩენად თავი გაწირა. მისი თავგანწირვის შედეგად, 25-დან 30-მდე ჯარისკაცი გადარჩა.

იანვარ უმბატოვი გმირულად დაღუპვისას 43 წლის იყო. იგი თავისი და ოჯახის ანდერძით, მარნეულის სოფელ ალგეთში დაასაფლავეს, სადაც დაიბადა.

სიკვდილის შემდეგ
----------------

1994 წლის 30 დეკემბრის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანების შესაბამისად, იანვარ უმბატოვს „საბრძოლო ველზე გამოჩენილი გამბედაობისა და თავგანწირვისთვის" ვახტანგ გორგასლის ორდენი მიენიჭა, რომელიც ენიჭება საქართველოს მოქალაქეს სამშობლოს დაცვისა და ერთიანობისათვის ბრძოლაში გამოჩენილი გმირული თავდადებისთვის.

თბილისში, გმირთა მოედანზე საქართველოს ერთიანობისთვის დაღუპულთათვის აღმართულ მემორიალურ დაფაზე იანვარ ორუჯის ძე უმბატოვის სახელიც წერია.

დავით მაისურაძის მიერ დაწერილ წიგნში „სამშობლოს შვილები", რომელიც აზერბაიჯანულ-ქართულ მეგობრობას ეხება, უმბატოვს განსაკუთრებულად მოიხსენიებს. მაისურაძე წიგნში მოიხსენიებს 600-მდე საქართველოს აზერბაიჯანელს, რომლებიც საქართველოს ტერიტორიული ერთიანობისთვის იბრძოდნენ. აქედან 13 მებრძოლმა „ვახტანგ გორგასლის ორდენით" დაჯილდოვდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აფხაზეთის ომი
* ვახტანგ გორგასლის ორდენი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-30. ციტირების თარიღი: 2018-01-25.
3. ↑
**ვორონცოვის სასახლე** (რუს. Воронцовский дворец) — სასახლე სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ ნაწილში, მდებარეობს სადოვაიის ქუჩაზე სასტუმრო ეზოს პირდაპირ. ვორონცოვის სასახლე ააგო არქიტექტორმა ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელიმ 1749-1757 წლებში გრაფ მიხეილ ვორონცოვისთვის. 

სასახლე გამოირჩევა ფასადის მდიდრული დეკორით. სასახლეში 50-ზე მეტი საზეიმო დარბაზი და სათავსოა. სასახლეს ამშვენებს მოოქროვილი ელემენტები, რომლებიც ბაროკოს სტილშია გადაწყვეტილი.

სასახლის აგებას იმდენი ხარჯები სჭირდებოდა 1763 წელს ვორონცოვი იძულებული გახდა სასახლე ხაზინისთვს დაეთმო. 1770 წლამდე სასახლე მიტოვებული იყო, ხოლო შემდეგ ფუნქციონირებდა როგორც სასტუმრო სახლი. სხვადასხვა დროს სასახლეს ფლობდა პრინცი ჰენრიხ პრუსიელი, ნასაუ-ზიგენის პრინცი და გრაფი ივან ოსტერმანი. პავლე I-ის ტახტზე ასვლის შემდეგ და მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა მიიღო მალტის ორდენის დიდი მაგისტრის ტიტული, ვორონცოვის სასახლე მალტის ორდენის რაინდებს გადაეცა, რომლებიც იძულებულები იყვნენ გამოქცეულიყვნენ მალტიდან ნაპოლეონ ბონაპარტის აგრესიის შემდეგ 1798 წელს.

1798-1800 წლებში არქიტექტორმა ჯაკომო კვარნეგიმ სასახლის ეზოში ააგო იოანე ნათლისმცემლის შობის ეკლესია, ხოლო ბაღის მხარეს მისივე პროექტით მთავარ კორპუსს მიაშენეს მალტის კაპელა. 

1810 წლიდან 1918 წლამდე ვორონცოვის სასახლეში განთავსებული იყო პაჟთა კორპუსი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ვორონცოვის სასახლეში განათავსეს პეტროგრადის პირველი ქვეითთა სკოლა, რომლის ბაზაზე 1937 წელს ჩამოყალიბდა სერგეი კიროვის სახელობის ლენინგრადის ქვეითთა სასწავლებელი. 1955 წელს აქვე განათავსეს სუვოროვის სამხედრო სასწავლებელი.

ლიტერატურა
----------

* Ленинград: Путеводитель / Сост. В. А. Витязева, Б. М. Кириков. — Издание 2-е, стереотипное, с изменениями. — Л.: Лениздат, 1988. — 366 с. — ISBN 5-289-00492-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Мальтийской капеллы.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-20. ციტირების თარიღი: 2021-01-01.
* Мальтийская церковь святого Иоанна Иерусалимского.
**თეთრიწყლების სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების შუაგულში. თარიღდება ძვ. წ. II-I ათასწლეულის მიჯნით. ცნობილი გახდა 1949 წელს როცა თელავის სახელმწიფო ისტიტუტის მუზეუმისა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში მიიტანეს ბრინჯაოს მახვილები და სხვა სამარხეული ინვენტარი. არქეოლოგიური მასალა უხვად აღმოჩნდა 1953 წელს სოფლის ცენტრში ელექტროსადგურის მშენებლობის დროს 1965 წელს ჩატარებული დაზვერვითი ექსპედიციის დროს გაირკვა, რომ სოფელი გაშენებულია ძველი სამაროვნის ტერიტორიაზე რომელიციც გამუდმებით ზიანდებოდა საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის გამო. 

ძეგლის შესასწავლად გაკეთდა თხრილი რომელშიც 1 მ-ის სიღრმეზე გამოვლინდა 6 სამარხი. ნიადაგის სინოტივის გამო, სამარხეული ინვენტარი ცუდად იყო შემონახული. სამაროვანზეგათხრითი სამუშაოები ჩატარდა 1966, 1972 და 1974 წლებში. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის შემდეგ არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის და კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ხელმძღვანელი კ. ფირცხელაური) მიერ. ორმოსამარხები სწორკუთხაა, დამხრობილია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. დაზიანებულ სამარხებში მიცვალებულთა დამარხვის პოზა არ დგინდება, დანარჩენ სამარხებში მიცვალებულები წვანან მარჯვენა(მამაკაცები) ან მარცხენა(ქალები) გვერდზე, ძლიერ მოხრილი კიდურებით, თავით დასავლეთისკენ. ძეგლზე გამოვლინდა წვრილმარცვლოვანი, ქვიშანარევი თიხისაგან სამეურნეო მორგვზე დამზადებული, შავად, ყავისფრად ან ნაცრისფრად გამომწვარი, თხელკედლიანი ჭურჭელი (დოქი, კათხა, კოჭობი, ლანგარი, ჯამი, დენგი, ქოთანი, ქვაბქოთანა); მშვილდ-საკინძების ტიპის ბრინჯაოს საკინძი; თავგახსნილი,ერთმანეთზე თავგადადებული, მრგვალ-ბრტყელი, ჭდეულზედაპირიანი სამაჯურები; საარდიონის რამდენიმე ტიპის(სფერული, მრგვალ-ბრტყელი, ცილინდრული, შინდისებრი და სხვა, როგორც ორმხრივად, ისე ცალმხრივად გახვრეტილი) და თეთრი და ცისფერი პასტის ცილინდრული ლილისა თუ სფერული ფორმის მძივები დადასტურდა. აგრეთვე, ძვლის ან ბრინჯაოს მრგვალგანივკვეთიანი მავთულისაგან დამზადებული, თავთან მრგვალი ან ოვალურნახვრეტიანი ნემსმახათები, ბრინჯაოს მდიდრულად ორნამენტირებული, მთლიანად სხმული მახვილები, სატევარი (ორი სატარე მანჭვლით); რკინის მასრაგახსნილი შუბისპირი (დაზიანებული); ძვლის ყუნწიანი ისრისპირი. ზოგიერთ სამარხში დადასტურდა ცხვრის მთლიანი ჩონჩხი. სამაროვანზე გვხვდება ეგრეთ წოდებული სამახსოვრო სამარხები (კენოტაფები) - სამარხები მიცვალებულის გარეშე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 228.
**თეიმურაზ მუხრანბატონი** (დ. 1649 – გ. 1688) – სამუხრანბატონოს სახლის უფროსი და შიდა ქართლის მარცხენა სადროშოს მეთაური 1667-1688 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

თეიმურაზი დაიბადა 1649 წელს, კონსტანტინე I მუხრანბატონისა და დარეჯან აბაშიძის ოჯახში.

1667 წელს, მამამისი გარდაიცვალა. იგი გახდა სამუხრანბატონოს სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს მეთაური. აგრეთვე, ის იყო მდივანბეგი 1668-1688 წლებში.

ოჯახი და შვილები
----------------

თეიმურაზ II მუხრანბატონი დაქორწინებული იყო ორჯერ: პირველად მან ცოლად შეირთო ანა, ხოლო მეორედ ქეთევან ორბელიანი.

მას ჰყავდა 4 ვაჟი:

* ოტია მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1719)
* ადარნასე მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1701)
* ბაგრატ მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1703)
* კონსტანტინე II (მუხრანბატონი) (გარდაიცვალა 1716)

ლიტერატურა
----------

* ბაგრატიონები - სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა" - თბ. 2003 მუხრან-ბატონთა და ბაგრატიონ-მუხრანელთა გენეალოგია
* მუხრანბატონთა გენეალოგიური ტაბულა (იური ჩიქოვანი, სოსო ბიჭიკაშვილი, დავით ნინიძე) - კრებული "არტანუჯი" N 5 - 1996 წ. - გვ.28-36


|
|  |
|
| წინამორბედი:კონსტანტინე I (მუხრანბატონი) | **მუხრანბატონი**1667-1688 | შემდეგი:აშოთან II (მუხრანბატონი) |
**თეთრმუცელა სელაპი** (ლათ. Monachus monachus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა. გავრცელებულია კანარისა და მადეირის კუნძულების ზონაში, აღმოსავლეთით — ხმელთაშუა ზღვის გავლით შავ ზღვაში, სადაც მხოლოდ (ისიც იშვიათად) ბულგარეთის სანაპიროებთან გვხვდება. თეთრმუცელა სელაპის სხეულის სიგრძე 3-3,8 მ-ს აღწევს. იკვებება თევზებითა და მსხვილი კიბოსნაირებით. მცირერიცხოვნების გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. 1982 წელს გამოცემულ „საქართველოს წითელ წიგნში" შეტანილია როგორც მეტად იშვიათი და მცირერიცხოვანი, გადაშენების გზაზე მდგარი, თუმცა ამჟამად საქართველოს სანაპირო წყლებში იგი უკვე გადაშენებულია და 2006 წელს დამტკიცებულ საქართველოს „წითელ ნუსხაში" მას მინიჭებული აქვს ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) კატეგორია RE (Regionally Extinct) — გადაშენებული რეგიონულ დონეზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 641.
* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი. 1982, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო", თბილისი.
* საქართველოს „წითელი ნუსხა", დამტკიცებული საქართველოს პრეზიდენტის 2006 წლის 2 მაისის #303 ბრძანებულებით.
**თეთროსანი** — ისტორიული მონასტერი და კულტურული ცენტრი ქვემო გურიაში, ამჟამინდელ ქობულეთის მუნიციპალიტეტში.

თეთროსანი ხინოწმინდის საეპისკოპოსოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კულტურულ ცენტრს წარმოადგენდა. ერთი ვერსიით წინარეისტორიულ ხანაში იქ საკულტო ცენტრი უნდა ყოფილიყო. ის თეთრი გიორგის კულტთან დაკავშირებული სახელია. სხვა ვერსიით საქართველოში თეთროსანი (თეთრით შემოსილი) ღვთისმშობლის ერთ-ერთ წოდებულებად იხმარებოდა. თეთროსანი ღვთისმშობლის ეკლესიები სხვადასხვა მხარეშია დაფიქსირებული.

განთქმული იყო თეთროსნის ღვთისმშობლის ხატი. დიმიტრი ბაქრაძის ცნობით ის აკეთის მაცხოვრის ტაძარში გადაასვენეს ქვემო გურიიდან ზემო გურიაში გადასახლებულმა თავდგირიძეებმა, თუმცა ხატის წარწერაში მოხსენიებული პირების მიხედვით იგი სამეგრელოში უნდა იყოს შექმნილი და მხოლოდ მას შემდეგ მოხვედრილი გურიაში. თეთროსნის კიდევ ერთი ხატი ღვთისმშობლიდა გუგუნავებმა გადაიტანეს ძიმითში. თეთროსანი მწიგნობრულ-კულტურული კერა იყო. იქ გადაიწერა XVI საუკუნის „თეთროსნის დავითნი". მისი გადამწერი იყო გერმანოზ კალიგრაფი. ფსალმუნი გადაიწერა ქაიხოსრო გურიელისა და მისი დედის, თამარ დედოფლის, დაკვეთითა და ფინანსური უზრუნველყოფით.

1703 წელს თეთროსანი აიღეს და გაძარცვეს გურიის სამთავროში ზღვიდან შეჭრილმა აფხაზებმა, რომლებიც ოსმალეთის ლაშქრობაში მონაწილეობდნენ.

თეთროსნის ტაძარი დღეს აღარ არსებობს. ის სავარაუდოდ დაანგრიეს ოსმალეთის მიერ მიტაცების შემდეგ (1728 წ.). XIX საუკუნის I ნახევარში მაქსიმ სულეიმან ბეგ თავდგირის მეუღლე უკვე თეთროსნის ნაეკლესიარზე დაუკრძალავთ.

ლიტერატურა
----------

* *ქართველიშვილი თ.*, გურიის საეპისკოპოსოები, თბ.: „არტანუჯი", 2006. — გვ. 89, ISBN 99940-11-89-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 14024

სქოლიო
------

1. ↑  *ა. იოსელიანი*, „ნარკვევები კოლხეთის ისტორიიდან" გვ. 54 — თბილისი, 1973 წ.
2. ↑  *ქ. ჩხატარაიშვილი*, „თეთროსანი და თეთროსნის დავითნი" საქაართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები წ. V გვ. 106 — თბილისი, 1986 წ.
3. ↑  თაყაიშვილი ე. (1907). *არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი*. ტფილისი:  „წიგნების გამომცემელ ქართველთ ამხანაგობა",   გვ. 29.
4. ↑  *ჩხატარაიშვილი ქ.*, „გურიის სამთავრო", თბ. 1959. — გვ. 151.
5. ↑  *ჭიჭინაძე ზ.*, „თავდგირიძეთა გვარის ღალატი და ალი ფაშა თავდგირიძე" გვ. 29 — ახალი სენაკი, 1896 წ.
**თოხთამიშ გირეი** (ყირიმ. Toqtamış Geray, طوقتامش كراى‎; დ. ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო, 1589 — ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო, 1608) — ყირიმის ხანი 1607–1608 წლებში, გაზი II გირეის უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

1604 წელს მამამისმა, გაზი II გირეიმ სულთან აჰმედ I-ის თანხმობით დანიშნა კალგად, თუმცა სულთანისვე ინიციატივით 1606 წელს კალგა ბიძამისი, სელამეთი გახდა. მიუეხადავად ამისა, ძალაუფლება ხელში აიღო 1607 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, 18 წლის ასაკში. ის გახდა ყირიმის ყველაზე ახალგაზრდა ხანი. თავად თოხთამიშმა კალგას ტიტული უბოძა მის უმცროს ძმას, 16 წლის სეფერ გირეის. თოხთამიშ გირეის მმართველობა მხოლოდ 4 თვემდე გაგრძელდა, რადგან მისი ყირიმის ხანად დამტკიცება ოსმალეთის სულთნითსთვის, აჰმედ I-ისთვის მოულოდნელი იყო, რადგან გაზი გირეის ურჩობის გამო ყირიმის სახანოს ანექსირება ჰქონდა დაგეგმილი.

1608 წელს სულთანმა გასცა ბრძანება ყირიმის ხანის ტიტულზე თოხთამიშის ბიძის, სელამეთ I გირეის დამტკიცების შესახებ. თოხთამიშმა ტახტი იძულებით დათმო და იმავე წელს, თავის ძმებთან ერთად, სტამბოლში გაემგზავრა სულთნისთვის გადაწყვეტილების შეცვლის სათხოვნელად.

მისი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა. ედირნეში, ყირიმისკენ მიმავალ გზაზე უეცრად თავს დაესხა მისი ნათესავის, სახანოს იმჟამინდელი კალგის და მომავალი ხანის — მეჰმედ III გირეის არმია. სწორედ მასთან ბრძოლის დროს დაიღუპა 19 წლის თოხთამიში თავის ძმასთან, სეფერ გირეისთან ერთად. მისი ოჯახის წევრებიდან გადარჩა 3 უმცროსი ძმა, ინაიეთი, ჰუსამი და საადათი. ინაიეთმა მოგვიანებით შეძლო ყირიმის ხანის ტიტულის მოპოვება. ჰუსამი კალგად, ხოლო საადათი კი ნურედინად დანიშნა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
----------

* Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ყირიმის ხანები  |
| --- |
|  |
| XV საუკუნე | 
* ჰაჯი I გირეი
* ნურ-დევლეთ გირეი
* მენლი I გირეი
* ჰაიდერ გირეი
 | Map of the Crimean Khanate |
|  |
| XVI საუკუნე | 
* მეჰმედ I გირეი
* გაზი I გირეი
* საადეთ I გირეი
* ისლამ I გირეი
* საჰიბ I გირეი
* დევლეთ I გირეი
* მეჰმედ II გირეი
* საადეთ II გირეი
* ისლამ II გირეი
* გაზი II გირეი
* ფეთიჰ I გირეი
 |
|  |
| XVII საუკუნე | 
* თოხთამიშ გირეი
* სელამეთ I გირეი
* ჯანიბექ გირეი
* მეჰმედ III გირეი
* ინაიეთ გირეი
* ბაჰადირ I გირეი
* მეჰმედ IV გირეი
* ისლამ III გირეი
* ადილ გირეი
* სელიმ I გირეი
* მურად გირეი
* ჰაჯი II გირეი
* საადეთ III გირეი
* საფა გირეი
* დევლეთ II გირეი
 |
|  |
| XVIII საუკუნე | 
* გაზი III გირეი
* ყაფლან I გირეი
* დევლეთ III გირეი
* საადეთ IV გირეი
* მენლი II გირეი
* ფეთიჰ II გირეი
* სელამეთ II გირეი
* სელიმ II გირეი
* არსლან გირეი
* ჰალიმ გირეი
* ყირიმ გირეი
* სელიმ III გირეი
* მაქსუდ გირეი
* დევლეთ IV გირეი
* ყაფლან II გირეი
* საჰიბ II გირეი
* შაჰინ გირეი
* ბაჰადირ II გირეი
 |

 |