recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ხოროლის ბუნების ძეგლი** (რუს. Балка Хороли) — ბუნების ძეგლი ზერნოგრადის რაიონში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ბუნების ძეგლის სტატუსს ატარებს 1995 წლიდან.

აღწერა
------

ხოროლის ბუნების ძეგლი მდებარეობს როსტოვის ოლქის ზერნოგრადის რაიონის ტერიტორიაზე. როსტოვის ოლქის საკანონმბლო კრების 1995 წლის 15 აგვისტოს № 46 გადაწყვეტილების შესაბამისად გამოცხადდა ბუნების დაცულ ტერიტორიად. ხოროლის ბუნებრივი პარკი შეიქმნა 1995 წლის 7 აგვისტოს, როგორც აღკვეთილი. ბუნების ძეგლის ფართობი შეადგენს 500 ჰა-ს. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქალაქი ზერნოგრადი და სოფელი ნოვოკუზნეცკოვა. 

ძეგლის საზღრვები ვრცელდება საქციო საზოგადოება „Учхоз Зерновое"-ის მიწებიდან ჩრდილოეთით ხელოვნების საზოგადოების „Манычское"-ს მიწებამდე. 

ბუნების ძეგლის ფლორა მოიცავს ველისა და მდელო-სტეპის მცენარეულობის მრავალ სახეობას. ადგილობრივ ფლორაში არის სახეობები, რომლებიც თავისი გავრცელების არეალის გარეთ ნაკლებად გვხვდება. მათ რიგს მიეკუთვნება სელი, ნემსიწვერა. იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი მცენარეები, რომლებიც საჭიროებენ დაცვას: ბელევალია (ლათ. Bellevalia sarmatica), ვოლგის მაიკარაგანი (ლათ. Calóphaca), ვაციწვერა (ლათ. Stipa) და სხვა. 

ხოოლში გვხვდება მრავალი სტეპის ცხოველი, რომელთაც კარგი საცხოვრებელი პირობები აქვთ შექმნილი. მცირე ფართობზე გვხვდება ცხოველების მრავალი სახეობა. ამავე დროს არსებობს ანთროპოგენური საფრთხეების საშიშროებაც. ბუნების ძეგლს ყველა მხრიდან ესაზღვრება ან გადაკვეთს სხვადასხვა მნიშვნელობის გზები. ასეთი მდებარეობა ცხოველებისათვის საფრთხის შემცველია და შესაძლებელია პოპულაციების გადაშენება გამოიწვიოს. 

ძეგლს აქვს საგანმანათლებლო, სამეცნიერო და გარემოს დაცვთი მნიშვნელობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Природные памятники Ростовской области
* ОПИСАНИЕ ГРАНИЦ ПАМЯТНИКА ПРИРОДЫ "ХОРОЛИ" ЗЕРНОГРАДСКОГО РАЙОНА[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Природный парк Хороли.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-03. ციტირების თარიღი: 2017-07-05.
ხედი ქალაქ ქუთაისზე
ხედი ქალაქ ქუთაისზე ბაგრატის ტაძრისან
**ქუთაისის თავისუფალი ინდუსტრიული ზონა** — თავისუფალი ინდუსტრიული ზონა (თიზ) შეიქმნა 2009 წელს სამთავრობო დადგენილებით და მდებარეობს ქუთაისის ყოფილი საავტომობილო ქარხნის ტერიტორიაზე. საერთო ფართობია 27 ჰექტარი. შექმნის ინიციატორია ტერიტორიის მეპატრონე, შპს "ჯორჯიან ინტერნეშნლ ჰოლდინგი", რომელიც ამავდროულად არის თიზ-ის ადმინისტრატორიც. შექმნილია 100%-იანი კერძო კაპიტალით და მისი დამფუძნებლები საქართველოს მოქალაქე კერძო პირები არიან. კომპანია-ადმინისტრატორის მიზანია თავისუფალი მეწარმეობის პრინციპზე აგებული ინდუსტრიული ზონის ჩამოყალიბება როგორც ადგილობრივ, ასევე უცხოელ ინვესტორთა ძალებით.

ქუთაისის თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონაში ფუნქციონირებს კომპანია FRESH - GEORGIA LTD. 

საქმიანობის სახეა საყოფაცხოვრებლო გაზისა და ელექტრო ტექნიკის გამოშვება-რეალიზაცია. განხორციელებულმა ინვესტიციამ 2009 წელს შეადგინა 55 750 580 აშშ. დოლარი. სრული საწარმოო ციკლის შესაქმნელად კომპანია აპირებს დამატებით ინვესტირებას: 
2010 წელს - 269 685 250 აშშ დოლარის ოდენობით. 
2011 წელს - 126 541 250 აშშ დოლარის ოდენობით. 

ინვესტიციის განხორციელების შედეგად: - დღეისათვის ფუნქციონირებს საყოფაცხოვრებო გაზისა და ელექტრო ტექნიკის საამწყობო საამქრო. პროდუქციის რეალიზაცია ხორციელდება საქართველოში. რეალიზებული პროდუქციის ღირებულებაა 107 ათასი ლარი. გადასატვირთად მზადაა პროდუქცია აზერბაიჯანისა და უკრაინისთვის.

ინვესტიციების სრული მოცულობით (451 977 080 აშშ. დოლარი) განხორციელების შემდეგ შეიქმნება წარმოების სრული ციკლი, რომელიც უზრუნველყოფს მაკომპლექტებელი დეტალების ადგილზე დამზადებას ადგილობრივი და იმპორტული ნედლეულის ბაზაზე. 
წარმოების მოსალოდნელი მოცულობაა 75-90 მლნ აშშ. დოლარი წლიურად. 

ქუთაისი სიდიდით და სამრეწველო მნიშვნელობით საქართველოს მეორე ქალაქია. მისი მოსახლეობა ბოლო აღწერით 186 000 ათასი კაცია და საქართველოს მოსახლეობის თითქმის 4%-ს შეადგენს. მასში წარმოებული პროდუქცია იმერეთის რეგიონთან ერთად 1990 წლისათვის საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტის და ეროვნული შემოსავლის 14-15 %-ს შეადგენდა. ქუთაისში იწარმოებოდა საქართველოს სამრეწველო პროდუქციის 16%.

საბჭოთა პერიოდში რეგიონი გამოირჩეოდა საკავშირო დაქვემდებარების საწარმოთა სიმრავლით. რეგიონი გარკვეულწილად გამოირჩევა საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული წიაღისეული სიმდიდრეების მრავალფეროვნებით. ამჟამად იმერეთში 100-ზე მეტი მინერალურ-სანედლეულო რესურსების საბადოა აღრიცხული, რომელთა გარკვეული ნაწილი საექსპორტოა (მანგანუმი, ქვანახშირი, სამშენებლო და მოსაპირკეთებელი ქვები).

ამან განაპირობა რეგიონში მოპოვებული და გადამამუშავებელი საწარმოების განვითარება 90-იანი წლების დასაწყისში რეგიონში 1000-ზე მეტი დასახელების სამრეწველო პროდუქცია იწარმოებოდა, რომლის საკმაოდ დიდი ნაწილი 30-ზე მეტ ქვეყანაში იგზავნებოდა.

იმერეთი მდიდარია ენერგეტიკული რესურსებით, რის გამოც მის ტერიტორიაზე 5 ჰეს-ია განთავსებული. წარმოების მოცულობაში მათი ხვედრითი წილი 13-18%-ის ფარგლებშია, ხოლო გამომუშავებულმა ელექტროენერგიამ 2003 წელს 137,8 მლნ კვტ. საათი შეადგინა, რაც 44% ით აღემატება 2002წლის მაჩვენებელს.

იმერეთი შეიძლება ექსპორტზე ორიენტირებულ რეგიონად ჩაითვალოს. 2003 წელს ექსპორტზე 69,8 მლნ. ლარის, ხოლო 2004 წელს 94,4 მლნ ლარის პროდუქცია გადაიტვირტა, რაც მთლიანი გადატვირთული პროდუქციის 54%-ია.
ფრანკონიის გერბი
გერმანიის რაიონები, რომლებიც მთლიანად (ცისფერი) ან ნაწილობრივ (მწვანე) შედიოდნენ ფრანკონიის ტერიტორიაში
**ფრანკონია** (გერმ Franken) — ისტორიული ოლქი გერმანიაში. სახელწოდება ახ.წ. I ათასწლეულის შუა ხანებში აქ დასახლებული ფრანკებისაგან მიიღო. IX ს. ბოლოდან გერმანული სამეფოს ერთ-ერთი ტომობრივი საჰერცოგო იყო, რომელიც 939 წელს ოტო I-მა გაანადგურა. ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პირობებში დამოუკიდებელ ფეოდალურ სამფლობელოებად დაიყო. სახელწოდება ფრანკონია შერჩა მხოლოდ აღმოსავლეთ ფრანკონიას, რომლის ტერიტორიაზე შეიქმნა ვიურცბურგის, ბამბერგის, აიხშტეტის საეპისკოპოსოები და ანსბახის, ბაიროითის საერო სამთავროები. ფრანკონიის საიმპერიო ქალაქები იყო ნიურნბერგი, როტენბურგი და სხვ. 1803 წელს ფრანკონია გაიყო ბავარიას, ვიურტემბერგსა და ბადენს შორის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. X, თბ. 1986. — გვ. 392.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bezirk of Lower Franconia
* Government of Lower Franconia
* Bezirk of Middle Franconia
* Government of Middle Franconia
* Bezirk of Upper Franconia დაარქივებული 2020-10-28 საიტზე Wayback Machine.
**ქართული ხალხური დედოფალები** — ადამიანთა მიმსგავსებით გაკეთებული თოჯინები. მრავალი საუკუნის მანძილზე მათ მაგიური წეს-ჩვეულების შესრულებისას იყენებდნენ. რაჭაში ბზობის კვირას ბავშვების მსვლელობა იმართებოდა, ეწოდებოდა „დედოფლობანა". ერთ-ერთ ბავშვს ხელში დედოფალა ეჭირა, დანარჩენები სიმღერით ჩამოივლიდნენ მეზობლის სახლ-კარს, დალოცავდნენ მათ და სანაცვლოდ კვერცხებს აძლევდნენ.დედოფალებს სამეურნეო დანიშნულებაც ჰქონდა. ბოსტანში ფრინველების შესაშინებლად იყენებდნენ ე. წ. „საფრთხოლის" (საფრთხობელა, ქართლში მოხსენებულია, როგორც „ბოსტნის დედოფალა", კახეთში — „ბოსტნის კუკი". მათ დიასახლისები ნათესის მოვლა-პატრონობას ეხვეწებოდნენ. ცნობილი იყო ე. წ. „სურდოს დედოფალა", რომელსაც აკეთებდნენ „ბატონების", „ყივანახველას" და სხვა დაავადებების დროს. გადაჯვარედინებულ ჯოხებზე ღილს აკერებდნენ, ზედ გადააკრავდნენ თეთრს ქსოვილს; შავი ძაფით ამოქარგავდნენ თვალ-წარბს, ხოლო თავზე ახურავდნენ რკოს ქუდს. კალთაზე დაკერებულ ჯიბეში ჩაუდებდნენ შაქარს, დედოფალას შორს გადააგდებდნენ. ასე „გაისტუმრებდნენ" ხოლმე ავადმყოფობას.

სათამაშო დედოფალათა განსაკუთრებულ ჯგუფს წარმოადგენს მოძრავი დედოფალები. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ VII საუკუნეში უკვე არსებობდა „კუკების თამაში" (თოჯინების თამაში). თუშეთში, კახეთში, სამეგრელოსა და ხევსურეთში კუკა-მარიონეტების თეატრის არსებობაც არის დამოწმებული. მთიულეთში თოჯინებს „ძიძი-ქალებს" უწოდებდნენ, სვანეთში-„მოშპარდალ". მათაც ან ჯოხისგან აკეთებდნენ, ან — მატყლისგან. ზოგ მათგანს სახსრებში ზონარი ჰქონდა გამობმული, რისი გამოწევითაც ამოძრავებდნენ დედოფალებს.

დედოფალებს ნაირნაირი სახელწოდება გააჩნდა: „თოჯა-გოგო", „ტიკინა", „გუგა", „კუკნა", „კუკი", „ძონძი-კუკი", „თოჯა-ბიჭი", „შვილიკა" და სხვ. თოჯინის სვანური სახელწოდება „დალ", რომელიც იქაური ნადირობის ქალღმერთის სახელია, მოწმობს იმაზე, რომ დედოფალები თავდაპირველად ღვთაებათა გამოსახულებას წარმოადგენდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ღოღობერიძე ნინო*, ქართული ხალხური დედოფალების კატალოგი, თბ.: გამომცემლობა „მეცნიერება", 1968.
**„ფრანს-პრესი"** (ფრანგ. Agence France-Presse ან AFP) — მსოფლიოს უძველესი საერთაშორისო საინფორმაციო სააგენტო. „როიტერსა" და „ასოშიეიტედ პრესთან" ერთად ის შედის მსოფლიოს უმსხვილეს საინფორმაციო სააგენტოთა სამეულში. მისი შტაბ-ბინა მდებარეობს პარიზში. საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ მას აქვს 110 ბიურო. სააგენტო ავრცელებს ინფორმაციას (ტექსტური და მულტიმედიური პროდუქტები) ფრანგულ, ინგლისურ, ესპანურ, გერმანულ, პორტუგალიურ, იაპონურ და ჩინურ ენებზე.

ისტორია
-------

სააგენტო დაარსდა შარლ ავასის მიერ 1835 წელს სახელწოდებით „სააგენტო ავასი". თანამედროვე სახელი მას 1944 წლის 20 აგვისტოს დაერქვა, როდესაც ჟურნალისტების ჯგუფმა დაიკავა სააგენტოს შენობა და მსოფლიოს პარიზის გერმანელებისგან გათავისუფლება ამცნო. საფრანგეთის პარლამენტის 1957 წლის კანონით მას მიეცა კერძო თუ სახელმწიფო ინტერესების ზეგავლენისგან თავისუფლების გარანტია. ამ კანონის მიღებით „ფრანს-პრესი" საბოლოოდ ჩამოყალიბდა როგორც დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი ახალი ამბების მიმწოდებელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-07. ციტირების თარიღი: 2012-01-27.
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-07. ციტირების თარიღი: 2012-01-27.
ცირკულაციური პროცესები, რომელსაც მოყვება ქართწარმოქმნა

**ქარი** — ჰაერის მოძრაობა ატმოსფეროში დედამიწის ზედაპირის თითქმის პარალელურად. ჩვეულებრივ, ქარში გულისხმობენ ამ მოძრაობის ჰორიზონტალურ მდგენელს, ზოგჯერ — ვერტიკალურსაც. მეტწილად ვერტიკალური მიმართულებით ჰაერის მასების მოძრაობის სიჩქარეზე ჰორიზონტალურზე ნაკლებია და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში აღწევს მნიშვნელოვან სიდიდეს: ღრუბლებში ძლიერ განვითარებული კონვექციის დროს ან მთის კალთებზე ჰაერის დაშვებისას.

ქარი წარმოიქმნება ატმოსფეროში წნევის არათანაბარი ჰორიზონტალური განაწილების გამო. ჰაერის მოძრაობაზე მოქმედებს კორიოლისის ძალა, ხახუნის ძალა, მრუდ-ხაზოვანი ტრაექტორიის დროს — ცენტრიდანული ძალაც.

ხახუნის ძალის გავლენა მნიშვნელოვანია მხოლოდ ატმოსფეროს ქვედა ფენაში, ე.წ. ხახუნის ფენაში (1000-1500 მ სიმაღლემდე). ხახუნის ფენის ზევით, თავისუფალ ატმოსფეროში, ქარი თითქმის გეოსტროფულ ქარს წარმოადგენს.

ქარს ახასიათებს მიმართულება და სიჩქარე. მიმართულებად ითვლება ჰორიზონტის მხარე, საიდანაც იგი ქრის (გამოსახავენ აზიმუტით ან
რუმბებით); სიჩქარე გამოისახება მ/წმ, კმ/სთ, კვანძებით ან ბალებით ბოფორტის სკალის მიხედვით. დედამიწის ზედაპირთან ქარს აკვირდებიან ანემომეტრით, ანემოგრაფით, ფლუგერითა და სხვ; თავისუფალ ატმოსფეროში — ბურთ-პილოტით. ქარის სიჩქარესა და მიმართულებას ხმელეთის ზედაპირზე აქვს მკაფიოდ გამოხატული დღეღამური სვლა; ღამით ქარის სიჩქარე მინიმუმს აღწევს, ნაშუადღევს — მაქსიმუმს.

ზღვაზე დღეღამური სვლა არ შეიმჩნევა. ქარის სიჩქარის წლიური სვლა არსებითად დაკავშირებულია ატმოსფეროს ზოგადი ცირკულაციის თავისებურებებთან. დედამიწის ზოგიერთ ადგილას იცის ადგილობრივი ქარები (ბორა, ბრიზი, სიროკო, ფიონი, სამუმი და სხვა), რომლებიც დაკავშირებულია ატმოსფერული ადგილის ცირკულაციასთან, ადგილის რელიეფთან და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 489.
**თბილისი მდიდარია ქართული სანახაობითი კულტურის** მრავალსახოვანი ფორმებით. აქ თავს იყრიდა თითქმის ყველა სანახაობა, განსაკუთრებით ძლიერი იყო ფოლკროლური ნაკადი, რომელიც არსებითად განსაზღვრავდა თეატრალური სანახობითი კულტურის ხასიათს XVIII საუკუნემდე. თუმცა არც შემდეგ შეწყვეტილა მისი განვითარება, ხოლო XIX საუკუნეში იგი უფრო მაღალ საფეხურზე ავიდა.

საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლაში, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა დედაქალაქის განთავისუფლებას, გარკვეულ როლს ასრულებდა სანახაობითი კულტურაც. ერთ-ერთი ასეთი სანახაობა გაიმართა როცა თბილისი ბაგრატ IV-ს ეგებებოდა. მოედანზე მოეწყო ხალხის გრანდიოზული შეხვედრა მეფესთან. მთელი რიტუალი მეფის შემოსვლისა, ვიდრე ჩააბარეს „კლიტენი ქალაქისანი", მდიდარია სანახაობის სხვადასხვა ფორმებით. თავად სისტემა, წყობა მეფის ქალაქში მობრძანებისა თავისი კომპოზიციით, გარკვეულ რეჟისორულ გადაწყვეტას გულისხმობდა. ქალაქის მისასვლელიდან ქალაქამდე, სადაც მეფეს უნდა გაევლო, გზაზე იქით და აქეთ სანახაობანი იყო გამართული — დაკვრა-სიმღერებით, ცეკვა-თამაშით.

ხალხური სანახაობითი კულტურის ფორმათა მრავალსახეობიდან, რომელიც თბილისში იმართებოდა, იყო ჩრდილების, გამოცანების, პანტომიმის, კუკების თეატრები. პოპულარობით სარგებლობდა რელიგიურ-საკულტო და საერთო ხასიათის სანახაობანი, რომლებიც ხშირად ერთმანეთში იყო შერწყმული. 

ძველი ნიღბების საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობანი დიდი წარმატებით იმართებოდა ღია ცის ქვეშ, სადაც მრავალი მოქალაქე მონაწილეობდა. ამ მხრივ გამოირჩეოდა ბერიკაობა და ყეენობა. კარგად ორგანიზებულ ამ სანახაობებს თავიანთი წინამძღვები ყავდათ, რომლებიც ერთგვარ რეჟისორულ ფუნქსიასაც ასრულებდნენ. ხალხური საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობის ეს ფორმები ყველაზე მეტად გამოიკვეტა საუკუნეთა მანძილზე, როგორც მაღალი კლასის ხალხური თეატრი. ხალხურ სანახაობათა მრავალი ფორმა, ოლიმპიადების, თბილისური დღესასწაულების, ფესტივალებისა თუ სხვა ღონისძიებების პირობებში შესანიშნავად ავლენენ თავიანთ პირველქმნილ საწყისებს. წარსულში ხალხური სანახობანი მიმართული იყო დამპყრობთა, ადგილობრივ მოძალადეთა წინააღმდენ. XX საუკუნის 20-იან წლების შემდეგ კი სანახაობანი გარკვეულ იდეოლოგიურ ზეწოლას განიცდიდა, მაგრამ ამგვარ პირობებშიც კი, არ მცირდებოდა სანახაობათა მასშტაბები და ფორმები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 891, ISBN 99928-20-32-2.
**ქართული ფულის ფონდი** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტროსთან შექმნილი ფონდი, რომელსაც ოქროს ფონდსაც უწოდებდნენ. დაარსდა 1918 წელს. მოსახლეობის მიერ ამ ფონდში შეტანილი თანხა და ძვირფასეულობა უნდა გამხდარიყო მომავალი ეროვნული ვალუტის სტაბილური კურსის ერთ-ერთი გარანტი. იმდროინდელ ქართულ პრესაში სისტემატურად იბეჭდებოდა ინფორმაციები იმის თაობაზე, თუ ვინ რა წვლილი შეიტანა ამ მამულიშვილური ფონდის გაძლიერებაში. ფონდის შემომწირველთა სოციალური სპექტრი ფართო იყო. სასულიერო, საერო და სამხედრო პირები, მწერლები, მეცნიერების, ხელოვნების, მედიცინისა და სხვა სფეროთა წარმომადგენლები უშურველად სწირავდნენ სამშობლოს ეკონომიკური გაძლიერების საქმეს თავიანთ დანაზოგს და ძვირფასი ლითონებისაგან დამზადებულ ნივთებს. შემომწირველთა სიას ამშვენებს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის კირიონ II-ის სახელი,რომელმაც ფონდს მნიშვნელოვანი დახმარება გაუწია. პრესაში ქვეყნდებოდა მოწოდებები ქველმოქმედებისაკენ. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ 1918 წლიის 8 ივნისს გაზეთში „სახალხო საქმე" გამოაქვეყნა შემდეგი მოწოდება:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ყველამ იცის, რომ ჩვენ სამშობლოს ფული ესაჭიროება. განსაკუთრებით დიდია ეს საჭიროება ეხლა, როდესაც დამოუკიდებელ ცხოვრებას ვიწყებთ. მივმართავ ყველა სამხედრო პირს.. რომელნიც საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში მსახურობენ: ფინანსთა სამინისტროს ოქრო სჭირდება. ის ჩვენ გვაქვს. დეე, ყოველმა ჩვენგანმა გადასცეს თავისი ორდენები სახელმწიფოს ოქროს ფონდის შესაქმნელად...რასაკვირველია, ყველასათვის ძვირფასია შრომით და სისხლით დამსახურებული ორდენი, რადგან ეს არის მისი გმირული საქმეების სახსოვარი. ორდენი არის სიმბოლო ჩვენი პატიოსანი სამსახურისა. მაგრამ სამშობლოს სიყვარულმა უნდა ჩაახშოს ყველა დანარჩენი გრძნობა... დღეს მე გადავეცი ყველა ორდენი, რაც კი იაპონიისა და თანამედროვე ომის დროს მივიღე. დავიტოვე მხოლოდ წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი." |
|  |  |

 იმავე წლის 29 ივნისს გაზეთ „ერთობაში" გამოქვეყნდა ქართველი მანდილოსნის მოწოდება, რომელშიც ვკითხულობთ: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „უარვყოთ მკერდისა და მაჯების მოსართავები ყველამ... რას გვიქვიან მორთულობა,თუ სამშობლო გასაჭირში გვეყოლება? ქალებო, ნუ დავიშურებთ ჩვენ წვლილს. მე მხოლოდ ჯვრისწერის ბეჭედს ვიტოვებ. სხვა თუ რამ მომეპოვება, ვწირავ დანიშნულებისამებრ!" |
|  |  |

 ეს ფონდი სასიკეთოდ წაადგა მომდევნო წელს მიმოქცევაში გამოშვებულ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ბონს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 442.
***ქარი ტირიფებში*** (ინგლ. The Wind in the Willows) — საბავშვო ლიტერატურის კლასიკური ნაწარმოები, რომლის ავტორია კენეთ გრემი. იგი პირველად 1908 წელს დაიბეჭდა. რომანის მთავარი მოქმედი გმირები არიან ანთროპომორფული ცხოველები, რომლებიც ინგლისში, პასტორალურ გარემოში ცხოვრობენ. რომანი აღსანიშნავია მისტიურობის, თავგადასავლების, მორალის და მეგობრული სულისკვეთების თემებით. იგი აღინიშნება თემზის ველის ბუნების აღწერით.

1908 წელს გრემმა დატოვა ინგლისის ბანკში დაკავებული თანამდებობა. იგი დაბრუნდა კუკჰემში (ბერკშირი), სადაც გაიზარდა და თემზის ნაპირთან ხანგრძლივი პერიოდი გაატარა. ისევე, როგორც წიგნის პერსონაჟები, იგი მოგზაურობდა ნავებით და თავის შვილს, ალისტერს, სხვადასხვა გამოგონილ ამბავს უამბობდა, შემდეგ კი მათ იწერდა.

1909 წელს თეოდორ რუზველტმა გრემს მისწერა, რომ მას იმდენად ხშირად ჰქონდა წაკითხული ეს წიგნი, რომ მისი პერსონაჟები მეგობრებად იქცნენ. ალან მილნის მიერ რომანი ადაპტირებული იქნა სპექტაკლად *Toad of Toad Hall*, 1929 წელს. 2003 წელს BBC-ის გამოკითხვაში The Big Read რომანმა მე-16 პოზიცია დაიკავა.

2014 წელს წიგნი რობერტ ინგემის ფერადი ილუსტრაციების თანხლებით ქართულ ენაზე ქარჩხაძის გამომცემლობამ გამოსცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ქარი ტირიფებში"** ვიკისაწყობში.
* ინფორმაცია ბოდლეანური ბიბლიოთეკის საიტზე დაარქივებული 2010-01-07 საიტზე Wayback Machine.
* სურათები და ნაწყვეტები ამერიკული სპექტაკლიდან

სქოლიო
------

1. ↑  "First edition of The Wind in the Willows sells for £32,400". The Guardian. Retrieved 19 November 2012
2. ↑  "BBC - The Big Read". BBC. April 2003, Retrieved 18 October 2012
3. ↑  ქარი ტირიფებში, ქარჩხაძის გამომცემლობა
ფეხბურთი
--------

 მთავარი სტატია: ფეხბურთი ჩილეში.
ჩილეს ეროვნული სტადიონი
დღეისათვის, ფეხბურთი ჩილეში ყველაზე პოპულარულ სპორტის სახეობას წარმოადგენს. ამ ქვეყნის საფეხბურთო ისტორია დაკავშირებულია ბრიტანელ მეზღვაურებთან, როდესაც XIX საუკუნეში ჩილესა და დიდ ბრიტანეთს შორის გაცხოველებული სავაჭრო ურთიერთობები დამყარდა.

ჩილეს საფეხბურთო ისტორია იწყება ქალაქ ვალპარაისოდან, რომელიც ამ დროისათვის წარმოადგენდა ქვეყნის უდიდეს პორტს. ბრიტანელები აქ ხშირად თამაშობდნენ ფეხბურთს, რასაც ადგილობრივები დიდი ინტერესით უყურებდნენ. სწორედ ვალპარაისოს არისტოკრატულმა ოჯახებმა გამოიჩინეს ინტერესი ამ სპორტისადმი.

ჩოგბურთი
--------

ნიკოლა მასუ, ათენის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი
ჩოგბურთი ჩილეში ყველაზე წარმატებულ სპორტის სახეობას წარმოადგენს. ჩილეს ეროვნულმა საჩოგბურთო ნაკრებმა ორგზის მოიპოვა მსოფლიო თასი (2003 და 2004). ასევე, 1976 წლის დეივისის თასის ფინალზე ითამაშა იტალიის წინააღმდეგ. 2004 წლის ათენის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, ჩილემ მოიპოვა ოქროს და ბრინჯაოს მედლები მამაკაცთა ინდივიდუალურ შეჯიბრებაში, ხოლო ოქრო მამაკაც წყვილთა შეჯიბრებაში.

კალათბურთი
----------

კალათბურთი ასევე ერთ-ერთ პოპულარულ სპორტის სახეობას წარმოადგენს ჩილეში. 1950 წლის კალათბურთის მსოფლიო ჩემპიონატზე, ჩილეს ნაკრებმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა, ხოლო იმავე ჩემპიონატზე 1959 წელს, რომელსაც ჩილემ უმასპინძლა, მეორე ბრინჯაოს მედალი. ქალთა შორის კალათბურთის პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი სწორედ ჩილე უყო 1953 წელს, სადაც ჩილეს ნაკრებმა მე-2 ადგილი დაიკავა.

რაგბი
-----

ვალპარაისოს რაგბის გუნდი. 1925 წ.
რაგბის ჩილეში თამაშობენ 1880-იანი წლების ბოლოდან. სპორტის ეს სახეობა ქვეყანაში საკმაო პოპულარობით სარგებლობს. ჩილეს ნაკრებს არასოდეს მოუგია რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი, მაგრამ რაგბის საერთაშორისო საბჭოს კლასიფიკაციით, ჩილეს ნაკრები 24-ე ადგილზეა. შესაბამისად მესამე ადგილზე სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინისა და ურუგვაის ნაკრებების შემდეგ.

ოლიმპიური თამაშები
------------------

ოლიმპიური თამაშების ისტორიაში, ჩილეს გააჩნია 2 ოქროს მედალი (ჩოგბურთი), 7 ვერცხლის (ათლეტიზმი, ცხენოსნობა, კრივი, მშვილდოსნობა, ჩოგბურთი) და 4 ბრინჯაოს მედალი (ჩოგბურთი, კრივი, ფეხბურთი).

სპორტის ტრადიციული სახეობები
----------------------------

ჩილეს სპორტის ეროვნული სახეობაა როდეო, რომელსაც ძირითადად ჩილეს სასოფლო დასახლებებში მისდევენ.

ჩილეში არსებობს ჰოკეის მსგავსი სპორტი, რომელსაც ჩუეკას უწოდებენ, მას მაპუჩეს ხალხი თამაშობდა ესპანელთა შემოჭრამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩილეს ოლიმპიური კომიტეტი
* ჩილეს სპორტის სახელმწიფო დეპარტამენტი დაარქივებული 2016-03-13 საიტზე Wayback Machine.
ხევის სიონის ხედი ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
**ხევის სიონი** — IX-X საუკუნეების მიჯნის სამნავიანი ბაზილიკა, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სიონში. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვის კვადრებით. ფასადების მორთულობა ღარიბულია. ტაძარში დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მოხატულობის კვალი. ეკლესიის მახლობლად, ციცაბო კლდის პირას დგას ოთხსართულიანი, პირამიდისებრი სადარაჯო კოშკი. იქვე, კვარცხლბეკზე აღმართულია მემორიალური ქვა-სტელა, რომელსაც თავდაპირველად ჯვარი აგვირგვინებდა. ერთ ქვაზე შემორჩენილია ღვთისმშობლისა და ჩვილის გამოსახულების ნაშთი. ხოლო ფუძის რვაკუთხა ქვაზე ასომთავრული წარწერაა ამოკვეთილი. ეკლესიის შესასვლელთან ხევის უხუცესთათვის განკუთვნილი ქვის სავარძლები და სკამებია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხევის სიონი***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 379.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
შეწებებული ხის ძელი
შეწებებული ხის ძელი
**შეწებებული ხის ძელი** — ხის სამშენებლო მასალა. ტერმინი გამოიყენება მცირე დეტალების შეწებების გზით წარმოებული სამშენებლო, სადურგლო მონოლითური მასალებისა და კონსტრუქციის დეტალების აღსანიშნავად, წარმოადგენს შეწებებული ხის მასალის ერთ-ერთ ნაირსახეობას. 

შეწებებული ძელის წარმოება ხდება ცალკეული ფიცრების ერთ კონსტრუქციაში შეწებების გზით. ძირითადად იწარმოება წიწვოვანი ხის მასალებიასაგან — ნაძვი, ფიჭვი, შედარებით იშვიათად — ციმბირული კედარისებრი ფიჭვისა ან ლარიქსისაგან. 

აშშ-ში, კანადასა და იაპონიაში ასევე ხშირად გამოიყენება ცრუცუგა. შეწებებული ხის მასალის ძირითად უპირატესობას მასიური დაუმუშავებელი ხის მასალასთან შედარებით წარმოადგენს შესაძლებლობა მივიღოთ პროგნოზირებულად მაღალი ხარისხის მასალა როგორც ვიზუალური ასევე სიმტკიცის მაჩვენებლებით, რაც მიიღწევა წარმოების ეტაპზე მასალის გადარჩევისა და დეფექტების ამოჭრის გზით. უმაღლესი გამძლეობის მაჩვენებლებით გამოირჩევა კონსტრუქციები, რომელიც წარმოებულია ჩრდილოეთში მოპოვებული ხის მასალისაგან. 

შეწებებული ხის ძელი მთელს მსოფლიოში ფართოდ გამოიყენება ხის სახლების მშენებლობაში. ტექნოლოგია მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ მიმართულებად ხის გადამამუშავებელ სფეროში პროდუქციის მაღალი ხარისხისა და გამოყენების ფართო არეალის ხარჯზე.

ხის შეწებებული მზიდი კონსტრუქციები ფართოდ გამოიყენება რთული სახურავების მონტაჟისას, საციგურაო მოედნების გადასახურად, სავაჭრო ცენტრების, ხიდების, ავტოსადგურების მშენებლობისას და ა.შ. კედლის პროფილირებული შეწებებული ხის ძელი გამოიყენება თანამედროვე ხის სახლების, აბანოების, სასტუმროების, ეკლესიებისა და სხვა მრავალი დანიშნულების რთული ნაგებობების მშენებლობისას. 

საქართველოში პირველად 2015 წლის გაზაფხულზე დაიწყო შეწებებული ხის ძელებით ორი სახლის მშენებლობა ბაკურიანში.

ლიტერატურა
----------

* ს. მიულერი შეწებებული ხის მასალით მშენებლობა. — Birkhauser, ბაზელი, 2000
* ლ. რაინპრეხტი, იოზეფ შტეფკო. თანამედროვე ხის მასალიტ მშენებლობა. კოტეჯი. ტალავერი. ფანჩატური. - ნიოლა-პრესს, 2006
* ა.ვ. კალუგინი. ხის კონსტრუქციები. - უმაღლესი სამშენებლო სასწავლებლების ასოციაციის გამომცემლობა, 2008
ჩილეს ტოპოგრაფიული რუკა
**ჩილე** — სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკაში, უკავია გრძელი ვიწრო ზოლი წყნარი ოკეანის სანაპიროს გასწვრივ, ატაკამას უდაბნოდან (17° ს. გ.) ფროუორდამდე (54° ს. გ.). ჩილეს ეკუთვნის ასევე ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგი (რომლის ყველაზე დიდ კუნძულს იყოფს არგენტინასთან), ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგი, აღდგომის კუნძული და ვულკანური კუნძული სალა-ი-გომესი. ჩილე ასევე პრეტენზიას აცხადებს ანტარქტიკის ტერიტორიის გარკვეულ ნაწილზე.

ტერიტორია
---------

ჩილეს ფართობია (აღდგომის კუნძულისა და ანტარქტიკის ჩილეს სექტორის გარდა) — 756 950 კმ², საიდანაც წყალია— 8150 კმ². აღდგომის კუნძულების ფართობია — 163,6 კმ², ჩილეს ანტარქტიკული სექტორისა — დაახლოებით 1,25 მლნ. კმ².

სანაპირო ზოლის სიგრძეა 6435 კმ, სახმელეთო საზღვარი უდრის — 6171 კმ (არგენტინა — 5150 კმ, ბოლივია — 861 კმ, პერუ — 160 კმ).

რელიეფი
-------

მწვერვალი ოხოს-დელ-სალადო
ჩილე მდებარეობს ანდების სამხრეთ ნაწილში. ჩილეს უმაღლესი მწვერვალია მთა ოხოს-დელ-სალადო (6880 მ). ჩილე სეისმურად აქტიურ ზონაში მდებარეობს. 1960 წლის 22 მაისს ჩილეში მოხდა მსოფლიოს ისტორიაში ყველაზე ძლიერი მიწისძვრა, რომლის სიმძლავრე 9,5 მაგნიტუდას შეადგენდა.

ბუნებრივი რესურსები
-------------------

ჩილეში მდებარეობს ნიტრატების ერთ–ერთი მსხვილი საბადო მსოფლიოში. მოიპოვებენ ასევე სპილენძს, რკინის მადანს, მარგანეცს, ვერცხლისწყალს, თუთიას, ნავთობს და ნახშირს.

ტბები
-----

ჩილეს ტბების სია:

* ბუენოს-აირესის ტბა
* ვილიარიკა
* ლიანკიუე
* პუეირედონი
* სან-მარტინის ტბა
* ფანიანო

კლიმატი
-------

ჩილეს ანტარქტიკა

ჩილეს ტერიტორიაზე ჩრდილოეთით გავრცელებულია ტროპიკული კლიმატის ტიპი, სამხრეთით გადადის ზომიერად ოკეანურში, ხოლო ანტარქტიკულ სექტორში სუბანტარქტიკული და ანტარქტიკული ტიპებია გავრცელებული.

ჩილეს სანაპირო საკმაოდ ცივია, რაც გამოწვეულია ჰუმბოლდტის ცივი დინების გამო, რომელიც წარმოადგენს დასავლეთის ქარების დინების ტოტს, აღნიშნული დინება კლიმატზე გავლენას ახდენს გალაპაგოსის არქიპელაგზე, რომელიც თითქმის ეკვატორთან მდებარეობს.

ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს უდაბნო ატაკამა — მსოფლიოში ყველაზე უნალექო ტერიტორია, სადაც წვიმა რამდენიმე ათეულ წელიწადში ერთხელ მოდის. სამხრეთით ნალექების რაოდენობა წელიწადში 2300 მმ აღწევს (ვალდივია და კუნძული ჩილოე).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს კუნძულების სია
* ჩილეს ვულკანების სია
* ჩილეს მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩილე

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  · ბოლივია · ბრაზილია · გაიანა · ეკვადორი · ვენესუელა  · კოლუმბია · პანამა 1  · პარაგვაი · პერუ  · სურინამი · ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  · ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
ჰერაკლე კლავს ურჩხულს და არჩენს ჰესიონეს
**ჰესიონე** (ბერძ. Ησιόνη) — ტროას მეფის — ლაომედონტის ქალიშვილი. ლაომედონტთან მსახურობდნენ პოსეიდონი და აპოლონი. ამათ ააშენეს ტროის კედლები. ძუნწმა მეფემ ღმერთებს შეპირებული გასამრჯელო არ მისცა და გაჯავრებულა პოსეიდონმა მას სამაგიერო გადაუხადა, მის ქვეყანაში გაგზავნა ურჩხული, რომელმაც მუსრი გაავლო ამ მხარეს. ქვეყანა რომ ამ საშინელებისაგან განთავისუფლებულიყო, როგორც სამისნომ იწინასწარმეტყველა, საჭირო იყო მსხვერპლად შეეწირათ მეფის ასული ჰესიონე. ჰერაკლემ მოკლ ურჩხული და გადაარჩინა ქალიშვილი. მეფემ არც ჰერაკლეს სცა პატივი, ამიტომ გმირმა აიღო ტროა, მეფე ლაომედონტი მოკლა დამისი ყველა შთამომავალი (პრიამოსსა და ჰესიონეს გარადა) დახოცა. ჰერაკლემ ჰესიონე მიათხოვა ტელამონს.

როდესაც ლაომედონი ტროას გალავანს აშენებდა, მას გაუმართლა: იმ ხანად ზევსს ღმერთები აუმბოხდნენ. განრისხებულმა ზევსმა აპოლონი და პოსეიდონი აიძულა დღიურ მუშებად ემსახურათ ლაომედონთან. მეფემ პირი გატეხა და სამუშაოს დასრულების შემდეგ საზღაური არ გადაუხადა ღმერთებს. მაშინ პოსეიდონმა მას მიუგზავნა ზღვის ურჩხული, რომელიც ტროას აჩანაგებდა. ორაკულის რჩევით, ამ უბედურებისაგან თავდასაღწევად საჭირო იყო მეფის ასულის მსხვერპლად შეწირვა. მეფემაც, ხალხმაც გაიმეტეს ჰესიონე და კლდეს მიაჯაჭვეს. იგი გადაარჩინა გმირმა ჰერაკლემ, რომელმაც მოკლა ურჩხული. სანაცვლოდ ლაომედონს მისთვის ზევსის მიერ ნაბოძები მერნები უნდა მიეცა. არც ეს პირობა შეასრულა ლაომედონმა. ამ ამბებიდან მცირე ხნის შემდეგ ჰერაკლე დიდძალი ლაშქრით შეიჭრა ტროაში, დაამხო ქალაქი, ლაომედონი სიცოცხლეს გამოასალმა, მისი ქალიშვილი კი ტელამონზე დააქორწინა.

ლიტერატურა
----------

* *ნოდარ გაფრინდაშვილი*. მითოლოგიური ლექსიკონი. გვ. 328 - თბილისი, „განათლება", 1972.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰესიონე***
**ხინჭების ამაღლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხინჭებში, 1 კილომეტრზე, სოფელ ხინჭებსა და კოჭბაანს შორის, ბზიან გორად წოდებულ ადგილზე. 

ეკლესია გეგმის აღნაგობით იშვიათია. ხუროთმოძღვრული დამუშავების მხრივ იგი გარდამავალ ხანას უკავშირდება. ეკლესია გუმბათოვანია, გარედან ჯვრისსახა ტრიქონის ტიპისაა, შიგნით სამი აფსიდია, აღმოსავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით. გარედან სამივე მკლავი სწორკუთხაა. ეკლესია ნაშენია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. გარეთა კედლების წყობაში გამოყენებულია საკმაოდ დიდი არაწესიერი ფორმის ლოდები. 

ძეგლი ამჟამად ნანგრევადაა ქცეული. ეკლესიის ნაწილებიდან ყველაზე დიდ სიმაღლეზე აღმოსავლეთ მკლავი დგას. ეკლესიის შემორჩენილი ნაწლები შიგნით და გარეთ მიწითა დაფარული. ჰქონდა თუ არა ეკლესიას აფსიდი დასავლეთითაც, გათხრა გასუფთავების გარეშე, არ დგინდება. ძეგლს სპეციალური თავისებურობა გააჩნია: გუმბათი აქ ეყრდნობოდა არა კელდებს, არამედ ოთხ მრგვალ წვეტს, რომლებიც მკლავების გადაკვეთის კუთხეებშია გამოყვანილი. სვეტები განცალკევებით კი არ დგას, არამედ კედლებთან არის შეზრდილი.

შესასვლელი ამჟამად მხოლოდ სამხრეთ აფსიდის ღერძზე ჩანს. სარკმელიც ერთია საკურთხეველში იგი ვიწროა, და თითქმის პარალელური წირთხლები აქვს. ეკლესია საქართველოს საეკლესიო არქიტექტურის ძეგლთან ყველაზე ახლოს ისტორიულ პროვიცია ოლთისში მდებარე ბახჩალო-ყიშლას ეკლესიასთან დგას.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 384-385.
**შაურმა** (არაბ. شاورما), აგრეთვე ცნობილი როგორც **შავერმა**, **შვარმა**, **შოარმა** თურქული სიტყვიდან çevirme (იკითხ. „ჩევირმე") რაც ნიშნავს „მოტრიალეს", დროთა განმავლობაში, არაბული ზეგავლენით „შავერმე"-დ გადაკეთდა — ახლო აღმოსავლეთიდან წამოსული კერძი, რომელიც მზადდება ცეცხლზე ვერტიკალურად მოტრიალე, შამფურზე აცმული, სანელებლებით გაჯერებული, ხორცის წვრილი ნაჭრებისგან (როგორც წესი ცხვრის, ქათმის ან ვირის). ემსგავსება ბერძნულ გიროს და მექსიკურ „ტაკო-ალ-პასტორს". გემოვნების მიხედვით ამატებენ ღვინის ძმარს, პილპილსა და ხმელ სანელებლებს. მას აგრეთვე ამატებენ პომიდორს, ხახვს, სალათის ფურცლებს და წიწაკას, ბოლოს — კეტჩუპს ან მაიონეზს და ახვევენ ლავაშში.

სქოლიო
------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„შაურმა"** ვიკისაწყობში.

1. ↑  Philip Mattar (2004). *Encyclopedia of the Modern Middle Eastern*, Hardcover,  Macmillan Library Reference,   გვ. 840. ISBN 0028657713. „*Shawarma is a popular Levantine Arab specialty.*"
2. ↑  John A La Boone III (2006). *Around the World of Food: Adventures in Culinary History*, Paperback,  iUniverse, Inc,   გვ. 115. ISBN 0595389686. „*Shawarma - An Arab sandwich similar to the gyro.*"

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კულინარიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
გაბრიელა მისტრალი
ვისენტე უიდობრო
**ჩილეს ლიტერატურა** შეიძლება ითქვას მოდის ისეთი თვალსაჩინო წარმომადგენლებისგანმ როგორებიც არიან ნობელის პრემიის ლაურეატი პოეტები: პაბლო ნერუდა და გაბრიელა მისტრალი. დღეს მათი სახლები მუზეუმებადაა ქცეული და ჩილეში მთელი მსოფლიოდან იზიდავს ლიტერატურულ პილიგრიმებს. ნერუდას "*მაჩუ-პიკჩუს სიმაღლეები*", "*საყოველთაო კარი*" და სხვა ავტობიოგრაფიული მემუარები მსოფლიოს უამრავ ენაზეა ნათარგმნი.

თანამედროვე ჩილელი ავტორები დღეს მთელი მსოფლიოს ლიტერატურულ წრეებში არიან ცნობილნი. მათ შორის ყველაზე ცნობილია ნოველისტი ისაბელ ალიენდე, რომლის „*სულების, სიყვარულისა და აჩრდილების სახლი*" და „*ევა ლუნა*" დღეს საერთაშორისო ბესტსელერებს წარმოადგენს. 

მზარდი პოპულარობით სარგებლობს ლუის სეპულვედა და მისი ნოველები: „*მოხუცი, რომელიც კითხულობდა სასიყვარულო ისტორიებს*" და „*სრული წრე: სამხრეთ ამერიკული ტურნე*".

ჩილეს ლიტერატურის სხვა უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენლები არიან: ვისენტე უიდობრო, ედუარდო ბარიოსი, ხოაკინ ედვარდს ბელო, ხოსე ვიქტორინო ლასტარია, ხოაკინ ვალეხო, მანუელ როხასი, ფერნანდო ალეგრია, კარლოს დროგე, ენრიკე ლაფურკადე, ასევე რობერტო ბოლანო, რომელიც მიჩნეულია ჩილეს ბოლო უდიდეს მწერლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ჩილეს და ჩილელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯემალ პაპიაშვილი** (დ. 15 თებერვალი, 1940, სნო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1963-1971 წლებში მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის საბინაო სამმართველოში ინჟინრად, გათბობის განყოფილების უფროს ინჟინრად, სამმართველოს სხვადასხვა ობიექტებზე — მშენებლობის ტექნიკურ ზედამხედველად, ინჟინერ-ინსპექტორად; 1971-1973 წლებში თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილის თანაშემწედ; 1973-1983 წლებში იყო ქალაქ თბილისის ლიფტების მეურნეობის სპეცსამშენებლო-სარემონტო სამმართველოში მთავარი ინჟინერი, უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი; 1983-1987 წლებში მუშაობდა საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში, ლიფტების მეურნეობის სარემონტო-საწარმოო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად; შემდეგ ლიფტებისმეურნეობის რესპუბლიკური სამმართველო „საქლიფტის" მთავარ ინჟინრად; 1987-1999 წლებში იყო საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს ლიფტების მეურნეობის სპეციალიზებული სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს უფროსი; 1999 წლიდან ხელმძღვანელობს ლიფტების მეურნეობის სპეციალიზებულ შპს „საქლიფტს".

ჯილდოები
--------

* ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 476

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ პაპიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჩილეს საპრეზიდენტო არჩევნები 2013** — ჩილეს პრეზიდენტის არჩევნები, რომელიც გაიმართა 2013 წლის 17 ნოემბერს. იმავე დღეს გაიმართა ჩილეს საკანონმდებლო ორგანოსა და რეგიონული არჩევნები. არჩევნების პირველ ტურში პრეზიდენტობის ვერცერთმა კანდიდატმა ხმათა 50% ვერ მიიღო, შედეგად დაინიშნა მეორე ტური 15 დეკემბერს. მეორე ტურში მონაწილეობდნენ მიშელ ბაჩელეტი და ეველინ მატეი. ხმათა 62,7%-ით მეორე ტურში არჩეულ იქნა ბაჩელეტი.

საპრეზიდენტო კანდიდატები
------------------------

ყოფილი პრეზიდენტი, სოცილისტური პარტიის წევრი მიშელ ბაჩელეტი კოალიცია „ახალ უმრავლესობის" კანდიდატია. კოალიციამ გაიმარჯვა უკანასკნელი ხუთი არჩევნებიდან 4-ში. ბაჩელეტი იყო ჩილეს პრეზიდენტი 2006-2010 წლებში. შემდგომში იგი გაეროს ქალთა ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო. მიშელ ბაჩელეტი ქალთა და სექსუალურ უმცირესობათა უფლებებისთვის იბრძვის. ამასთან იგი უფასო განათლებას, ჯანდაცვის დაფინანსების ზრდას და აბორტის ლეგალიზაციას უჭერდა მხარს. წინასაარჩევნო გამოკითხვებში ბაჩელეტი 20 პროცენტით უსწრებდა მთავარ კონკურენტს, მატეის.

ეველინ მატეი პარტია დამოუკიდებელი დემოკრატების წევრია და პრეზიდენტობის კანდიდატად მემარჯვენე კოალიცია „ალიანსმა" წარადგინა. მატეის პრეზიდენტ სებასტიან პინიერას მთავრობაში შრომის მინისტრის თანამდებობა ეკავა. მისი მინისტრობის პერიოდში უმუშევრობის დონე 7.3 პროცენტიდან 5.7-მდე შემცირდა. მატეის წინასაარჩევნო პროგრამა ბიზნესის ხელშეწყობას და ეკონომიკურ ზრდას ითვალისწინებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Election results from 1989 to 2012 (Servel)
**ჯემალ რატიანი** (დ. 1940, ფოთი, ხობის რაიონი) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1968 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი, 1969 წელს კი ჩაირიცხა საბჭოთა კავშირის ციმბირის განყოფილების მეცნიერებათა აკადემიის ციტოლოგიისა და გენეტიკის ინსტიტუტის ასპირანტურაში, გენეტიკის განხრით.

1976-2000 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის ინსტიტუტის, ხერხემლიან ცხოველთა გენეტიკისა და ეკოლოგიის განყოფილების გამგე იყო. 2006-2011 წლებში კი აკადემიის სტიპენდიანტი. ასევე იყოსაქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გენეტიკოსთა და სელექციონერთა საზოგადოების ცხოველთ გენეტიკის სექციის თავმჯდომარე. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გენეტიკის ინსტიტუტის, მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი იყო 2012 წლიდან. მისი სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობის ძირითად სფეროს წარმოადგენს ცხოველთა ბუნებრივ პოპულაციებში მიმდინარე გენეტიკური და ეკოლოგიური პროცესების ფუნდამენტალური საკითხების შესწავლა. შეიმუშავა ცხოველთა ჰიბრიდიზაციის გენეტიკური საფუძვლები, შეისწავლა ჰეტეროზისის გენეტიკური ბუნება და პრაქტიკული გამოყენების თავისებურებანი, სახეობის მიხედვით ცხოველთა იმუნოგენეტიკური პარამეტრები და ორგანიზმის დონეზე მათი შესაძლო კორელაცია ჯანმრთელობასა და პროდუქტიულობაზე. აღნიშნულ საკითხებზე მას ადგილობრივ და საზღვარგარეთის სამეცნიერო ჟურნალებში გამოქვეყნებული აქვს 120-მდე ნაშრომი და მრავალი პოპულარული სტატია. მიღებული აქვს სახელმწიფო მედალი მეცნიერების მიღწევების წარმოებაში დანერგვისათვის.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჰეტეროზისის გენეტიკური ბუნება, თბ. მეცნიერება, 1984, გვ. 64

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ: ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 118

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ რატიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შერმაზან ჩოლოყაშვილი** — კახეთის თავადი, სახლთუხუცესი. კახეთის მეფეების დავითისა და თეიმურაზ I-ის ერთგული ვასალი.

მოღვაწეობდა XVI საუკუნის ბოლოსა და XVII საუკუნის დასაწყისში. 1604 ქეთევან დედოფლის თხოვნით ირანში გაჰყვა თეიმურაზ ბატონიშვილს. მასთან ერთადვე დაბრუნდა 1606 წელს. 

ანტონ ფურცელაძის ცნობით, როდესაც შაჰ-აბასი ლუარსაბისა და თეიმურაზის გადაკიდებას ცდილობდა და ცალ-ცალკე სწერდა მათ ერთმანეთზე მოკვლას გიპირებსო, ამ ამბავს შერმაზანისაგან იგებენ და, როცა შაჰი მეფეებს მაზანდარანს მიიწვევს, „გონიერი და გამოცდილი გამზრდელი თეიმურაზისა და ამორჩეული კაცი ქეთევან დედოფლისა არ გაუშვებს და გადაარჩენს". ამ ცნობას ადასტურებს ისკანდერ მუნშიც. იგი მოგვითხრობს, რომ, როდესაც ლუარსაბი და თეიმურაზი შაჰმა მაზანდარანს მიიწვია, „შერმაზანის წაქეზებით დასდვეს მათ პირობა და პაემანი, რომ ამიერიდან ერთმანეთთან თანხმობით ყოფილიყვნენ, იმის საწინააღმდეგოდ, როგორც მათი მამები იქცეოდნენ და სანამ შესაძლებელი იქნებოდა, თავის საცხოვრებლიდან არ დაძრულიყვნენდა ყიზილბაშებისათვის არ ჩაეგდოთ თავი ხელში".

ჩოლოყაშვილის ინიციატივით 1612 თეიმურაზ I-მა და ლუარსაბ II-მ ხელშეკრულება დადეს და გადაწყვიტეს ერთობლივად ებრძოლათ ირანის აგრესიის წინააღმდეგ.

ლიტერატურა
----------

* *არჩილი*, თხზ. სრ. კრებ. ორ ტომად, ალ. ბარამიძისა და ნ. ბერძენიშვილის რედ. ტ. 2, თბ. 1937;
* *ჯამბურია გ.* გიორგი სააკაძე, თბ. 1964;

* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 147-148.

სქოლიო
------

1. ↑  ა. ფურცელაძე, „ბრძოლა საქართველოს მოსასპობად ანუ გიორგი სააკაძე და მისი დრო", ტფ. 1892, გვ. 60
|  |
| --- |
| **ჩილე** |
| 
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:
**ჩილესპოლიტიკა და მთავრობა** |
| 

---

 |
| * კონსტიტუცია
* პრეზიდენტი
	+ სებასტიან პინიერა
* ეროვნული კონგრესი
	+ სენატი
	+ დეპუტატთა პალატა
* პოლიტიკური პარტიები
* არჩევნები
	+ საპრეზ.: 2005-2006, 2009-2010
	+ საპარლ.:2005, 2009
* ადმ. დაყოფა
	+ რეგიონები
		- პროვინციები
			* კომუნები
* საგარეო ურთიერთობები
 |
| 

---

სხვა ქვეყნები · ატლასი **პოლიტიკის პორტალი*** ხილვა
* განხილვა
* რედაქტირება
 |

**ჩილეს პოლიტიკური სისტემა** ეფუძნება საპრეზიდენტო, წარმომადგენლობითი დემოკრატიის რესპუბლიკის მოდელს, სადაც სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურია ჩილეს პრეზიდენტი. მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მთავრობას, ხოლო საკანონმდებლო ხელისუფლება განაწილებულია მთავრობასა და ორპალატიან ეროვნულ კონგრესს შორის. აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებისგან აბსოლუტურად განცალკევებულია სასამართლო ხელისუფლება. 

ჩილეს ამჟამინდელი კონსტიტუცია მოწონებული და მიღებული იქნა 1980 წლის სექტემბრის ეროვნულ პლებისციტზე, დიქტატორ აუგუსტო პინოჩეტის სამხედრო ხუნტის მმართველობისას. იგი ძალაში შევიდა 1981 წლის მარტში. 1988 წელს, პინოჩეტის ძალაუფლების დამხობის შემდეგ, ჩილეში განაცხადეს, რომ უნდა შეენარჩუნებინათ 1980 წლის პლებისციტის შედეგები და კონსტიტუციაში მხოლოდ მცირედი შესწორებები შეეტანათ. 2005 წლის სექტემბერში, პრეზიდენტმა რიკარდო ლაგოსმა, ხელი მოაწერა კონგრესის მიერ კონსტიტუციაში შეტანილ რამდენიმე შესწორებას. 

ჩილეს ამჟამინდელი პრეზიდენტია სებასტიან პინერა (2010 წლის მარტიდან).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) ჩილეს მთავრობის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-27 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) ჩილეს ეროვნული კონგრესის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2020-03-29 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) ჩილეს პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი
* (ესპანური) ჩილეს სასამართლო ხელისუფლების ოფიციალური საიტი
ქალაქ ტორონტოს ხედი
**ქართველები კანადაში** — ეთნიკური ქართველები კანადაში, მათი რაოდენობა დაახლოებით 500 ადამიანის ფარგლებში მერყეობს, უმრავლესობა ცხოვრობს ქვეყნის დიდ ქალაქებში. 2004 წლის 12 სექტემბრიდან ქ. ტორონტოში გაიხსნა პირველი ქართული საკვირაო სკოლა, სადაც ქართველი მასწავლებლები სასწავლო პროცესს მშობლიურ ქართულ ენაზე წარმართავენ, გაკვეთილები ანტიბეს საზოგადოებრივ ცენტრში ტარდება. ქართველებს ასევე აქვთ საკუთარი რადიო სადგური FM *„მამული"*, 2005 წლის 5 მარტს ტორონტოში დიაპაზონის 1430 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე ქართული რადიო პირველად გავიდა ეთერში. რადიო *„მამული"* ყოველ კვირა საღამოს 11 საათიდან 12 საათამდე მაუწყებლობს. 2006 წლის იანვრიდან კი რადიო *„მამულმა"* კანადის ერთ-ერთ უდიდეს ქალაქში — ვანკუვერშიც დაიწყო მაუწყებლობა. გადაცემა ყოველ ხუთშაბათს დიაპაზონის 1470 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე საღამოს 7 საათიდან 8 საათამდე მიმდინარეობს. მომავალში დაგეგმილია რადიო მაუწყებლობის დაწყება კანადის ჩრდილოეთ სპორტულ დედაქალაქში კალგარიში. საქართველოში ამ რადიოგადაცემის პირდაპირ ეთერში მოსმენა შესაძლებელია ყოველ ორშაბათს ინტერნეტის მეშვეობით. კანადაში ასევე არსებობს ქართულ-კანადური ფოლკლორული ანსამბლი *„დარბაზი"*, კანადელებით დაკომპლექტებული, ქართული ხალხური ფოლკლორის შემსრულებელი 10 წევრიანი სასიმღერო კოლექტივიდან ეროვნებით ქართველი მხოლოდ ორი წევრია — ანსამბლს ხელმძღვანელობს შალვა მახარაშვილი და ვახტანგ ქაჩიბაია.

2012 წლის აგვისტოში ტორონტოში გამოიცა პირველი ქართული გაზეთი "მამული" რომლის რედაქტორი და გამომცემელია ალეკო ჩაჩანიძე. გაზეთი ვრცელდება ტორონტოში, ოტავაში, მონრეალში, კალაგრსა და ნიუიორკში. 2013 წლის აგვისტოში ვანკუვერში მცხოვრები ქართველების თაოსნობით გაიხსნა გაზეთ "მამულის" ვანკუვერის ბიურო, რომელსაც დავით ხუფენია ხელმძღვანელობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული დიასპორა კანადაში დაარქივებული 2013-10-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Georgians in Canada.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-21. ციტირების თარიღი: 2013-04-12.
2. ↑  Georgian Embassy in Canada
3. ↑  Georgians in Canada.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-21. ციტირების თარიღი: 2013-04-12.
4. ↑  ქართველები კანადაში.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-21. ციტირების თარიღი: 2013-04-12.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დროშა ქართული დიასპორა |
| --- |
|  |
| ევროპა | 
აზერბაიჯანი
• ბელგია
• ბელორუსი
• გერმანია
• დანია
• ესპანეთი
• ესტონეთი
• იტალია
• ლატვია
• ლიტვა
• მოლდოვა
• ნორვეგია
• პოლონეთი
• რუსეთი
• საფრანგეთი
• საბერძნეთი
• ჰოლანდია |
|  |
| ჩრდილოეთ ამერიკა | 
აშშ • კანადა |
|  |
| აზია | 
ირანი • ისრაელი • კვიპროსი |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| კანადის დროშა | *ეს სტატია კანადისა და კანადელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
შავკანიანი ქალი ეზიდება მიწისქვეშა წყალს
**წყლიანი ჰორიზონტი** (ინგლ. aquifer — აკვიფერი) — მიწისქვეშა წყლით გაჟღენთილი ქანთა ფენები; დანალექი ქანები, რომლებიც წარმოდგენილია ერთი ან რამდენიმე წყალგამტარი ფენით. არსებული ნაპრალები ან სხვა სიცარიელეები მიწისქვეშა წყლებითაა ამოვსებული. ერთმანეთთან ჰიდრავლიკურად დაკავშირებული წყლიანი ჰორიზონტები ქმნიან წყლისშემცველ კომპლექსს. 

წყლიანი ჰორიზონტების ფენები ნაწილობრივ შედგება ფხვიერი მასალისაგან, როგორებიცაა: ხრეში, დოლომიტი, შლამი, კირქვა, მერგელი ან ქვიშა. ჰორიზონტი შემოზღუდულია ან ორი წყალგამძლე ფენით (უმთავრესად თიხით) ან წყალგამძლე ფენითა და აერაციის ზონით. წყლიანი ჰორიზონტები სხვადასხვა სიღრმეზეა წარმოდგენილი. როდესაც ისინი ახლო ზედაპირთან არიან განლაგებული, მათ ინტენსიურად იყენებენ სარწყავად, ასევე ხშირად ასეთი სახის წყლიანი ჰორიზონტები წვიმის წყლებით ივსება. მრავალი უდაბური რეგიონი შეიცავს კირქვიან ბორცვებსა და მთებს, გრუნტის წყლებთან ერთად.

ზედაპირული წყლიანი ჰორიზონტები, რომელშიც წყალი მოიპოვება, წარმოდგენილია ჩრდილოეთ აფრიკაში (ატლასი), აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში (სიერა-ნევადა). ასეთი წყლების ჭარბად მოხმარებამ შესაძლოა გამოიწვიოს გრუნტის წყლების დონის შემცირება. ასე მაგალითად: ლიბიასა და ისრაელში მოსახლეობის მატებასა და წყლების გაძლიერებულ გამოყენებას მოჰყვა მიწისქვეშა წყლების დონის შემცირება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არტეზიული წყლები
* მიწისქვეშა წყალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წყლიანი ჰორიზონტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* წყლიანი ჰორიზონტი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* წყლიანი ჰორიზონტი — გეოგრაფიის ენციკლოპედია (რუსული)
**ქართველ მოღვაწეთა პანთეონები მოსკოვში** — ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დასაკრძალავი ადგილები. მოსკოვის ქართული ახალშენის აღმოცენების შემდეგ აქ თანდათან საფუძველი ჩაეყარა ქართველ მოღვაწეთა პანთეონებს. XVII საუკუნის დასასრულიდან დონის მონასტერში დაკრძალეს რამდენიმე ქართველი მოღვაწე. 1712 წელს ამავე მონასტერში მირქმის ტაძარში, არჩილ II-მ საფუძველი ჩაუყარა საგვარეულო აკლდამას. აქ დაასაფლავეს ალექსანდრე ბატონიშვილი, დავით და მამუკა ბატონიშვილები, თვითონ არჩილ II, მისი მეუღლე ქეთევანი, მათი ქალიშვილი დარეჯან ბატონიშვილი, დონის მონასტრის წინამძღვარი ლავრენტი (გაბაშვილი).

ვახტანგ VI-ის ამალის მოსკოვში დამკვიდრების შემდეგ დონის მონასტრის საგვარეულო აკლდამა ქართველ მოღვაწეთა პანთეონად გადაიქცა. აქ განისვენებენ ბატონიშვილი ბაქარი, რუსეთის არმიის გენერალ-ანშეფი გიორგი ბატონიშვილი, ელისაბედ დედოფალი (მეფე იესეს მეუღლე, ერეკლე I-ის ასული), ათანასე თბილელი, გენერალი გიორგი დადიანი (ლევან IV დადიანის ძე), მთარგმნელი მ. დავითაშვილი, საეკლესიო მოღვაწეები ფ. სიმონგულაშვილი, ი. ჩერქეზიშვილი, გ. წინამძღვრიშვილი და სხვები.

XVIII საუკუნეში ქართველთა პანთეონი დაარსდა აგრეთვე მოსკოვის გარეუბანში ქართველთა აგარაკზე , სოფელ ვსესვიატსკოეში (ახლანდელი ქ. მოსკოვის ლენინგრადის რაიონი), ყველაწმინდის სახელობის ტაძართან 1725 წელს აქ დაკრძალეს სულხან-საბა ორბელიანი. 1745 წელს ცნობილი პედაგოგი გ. გარსევანიშვილი, შემდეგ მწერლები გ. ავალიშვილი, დ. ციციშცვილი, პოლკოვნიკი ი. ბაგრატიონი (პეტრე ბაგრატიონის მამა) და სხვები. 

1930-იან წლებში მოსკოვში არსებული ქართული კულტურის ძეგლებისა და პანთეონების შესწავლას განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა. 1941 წლის მაისში ყველაწმინდის ტაძარი საქართველოს სსრ წარმომადგენლობას გადაეცა. 1981 წლის ოქტომბერში ყველაწმინდის ტაძრის ეზოში არსებული სასაფლაო გაუქმდა. 1982 წელს გაიშალა მუშაობა ქართველთა საფლავების დასადგენად და პანთეონების მუზეუმად გადასაკეთებლად. 1983 წლის აპრილიდან დონის მონასტერში არქიტექტურული-სარესტავრაციო მუშაობას ეწევა ხალხთა მეგობრობის მუზეუმისა და ივანე ჯავახიშვილი სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის გაერთიანებული ექსპედიცია.

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ფ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 464.
**ცვილიანასებრნი** (ლათ. Myricaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივანი ბუჩქები და ტანდაბალი ხეებია. იზრდებიან მჟავე ჭაობიან ნიადაგებზე და ზღვისპირა ზოლში. ფოთლები უბრალოა, მთლიანკიდიანიდან და მეტ-ნაკლებად დაკბილულიდან ფრთისებრ-ჩაჭრილამდე, ხშირად თანაფოთლის გარეშე, ჩვეულებრივ — არომატული ჯირკვლებით, რომლებიც გამოყოფენ ცვილისებრ ნივთიერებას; განლაგებული არიან მორიგეობით. მათი ფესვების კოჟრებში აზოტმაფიქსირებელი ბაქტერიებია. ყვავილები ხშირად ერთსქესიანი, პატარა, ყვავილსაფარს მოკლებული და მჭადა ყვავილედში შეკრებილია. ნაყოფი ასევე პატარა და კურკიანასებრია, დაფარულია ჯირკვლებით ან ცვილისებრი ნაფიფქით. ოჯახში 3 გვარი და 60-მდე სახეობაა. კარგად არიან გავრცელებული ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონაში (ავსტრალიის გარდა). ცარცულ და უფრო გვიანდელ დანალექებში ხშირად გვხვდება ნამარხი ცვილიანები. ზოგი სახეობის ნაყოფი იჭმება, მისგან იღებენ მცენარეულ ცვილს, სამკურნალო ნივთიერებებს. ზოგიერთი სახეობა გამოიყენება ქვიშების გასამაგრებლად და დაჭაობებული ტერიტორიების გასამწვანებლად.

გვარები
-------

* *Canacomyrica*
* *Comptonia*
* *Myrica*

სქოლიო
------

1. 1 2 3   ცვილიანასებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 208.
2. 1 2 3  *Кирпичников М. Э.* Восковниковые // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 5 — М. 1971.