recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კლემენტია ფონ ჰაბსბურგი** (გერმ. Klementia von Habsburg; დ. 1262, ვენა, ავსტრია ― გ. 7 თებერვალი, 1293, ნეაპოლი, იტალია) ― ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. გერმანიის მეფე რუდოლფ I-ის ასული და ნეაპოლის მეფე კარლო II-ის რძალი. კარლ მარტელ ანჟუელის მეუღლე, უნგრეთისა და ხორვატიის ტიტულარული დედოფალი 1290 წლიდან. უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე კარლ რობერტისა და საფრანგეთის დედოფალ კლიმენციას დედა. უნგრეთის, ხორვატიისა და პოლონეთის მეფე ლუი I-ისა და საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ჟან I-ის ბებია.

ბიოგრაფია
---------

კლემენტია დაიბადა 1262 წელს ვენაში. იგი იყო გერმანიის მეფე რუდოლფ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ გერტრუდა ფონ ჰოენბერგის შუათანა ქალიშვილი. მისი ბავშვობისა და ადრეული ცხოვრების შესახებ ცნობები არ არსებობს. 

1281 წლის 8 იანვარს კლემენტია მიათხოვეს ნეაპოლის მეფე კარლო II-ისა და დედოფალ მარია უნგრელის უფროს ძეს, პრინც კარლ მარტელ ანჟუელს, რომელიც მასზე 9 წლით იყო უმცროსი. წყვილს ქორწინებაში სულ ერთი ვაჟი და ორი გოგონა შეეძინათ. 

1290 წელს, მას შემდეგ რაც მისი ქმრის ბიძა, უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე ლასლო IV უშვილოდ აღესრულა, კარლ მარტელმა, როგორც მისმა დისწულმა, ტახტზე პრეტენზია გამოაცხადა და უნგრეთისა და ხორვატიის ტიტულარული მეფე გახდა, რამაც კლემენტია ტიტულარულ დედოფლად აქცია. თუმცა, ისინი ნამდვილი მეფე-დედოფალი არასოდეს გამხდარან, რამეთუ უნგრეთის ტახტი ლასლოს შემდეგ მისმა ძმისწულმა, ანდრაშ III-მ დაიკავა. ამის საპასუხოდ კი კარლ მარტელი რომში გაემგზავრა, რათა პაპ ნიკოლოზ IV-ის მხარდაჭერა მოეპოვებინა ამ საქმეში. 

ამ მოვლენათა პარალელურად, 1293 წის 7 თებერვალს კლემენტია ფონ ჰაბსბურგი ნეაპოლში თავის მესამე მშობიარობას გადაჰყვა (ზოგიერთი წყაროს მიხედვით იგი 1295 წელს გარდაიცვალა), რა დროსაც მან საფრანგეთის მომავალი დედოფალი კლიმენცია გააჩინა. იგი დაკრძალეს ნეაპოლის კათედრალში. მისი ქმარი მეორედ აღარ დაქორწინებულა და თავად იგი 1295 წელს ემსხვერპლა შავი ჭირის ეპიდემიას.

შვილები
-------

1. კარლ რობერტი (1288-1342), უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე 1301 წლიდან გარდაცვალებამდე. ცოლად შეირთო მარია ბიტიომსკა, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი. მისი დაღუპვის შემდეგ იქორწინა ბეატრის ლუქსემბურგელზე, რომლის უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგაც ცოლად შეირთო ელიზაბეტა პოლონელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის მომავალი მეფე ლუი I;
2. ბეატრიჩე (1290-1354), ცოლად გაჰყვა ვიენუას დოფინ ჟან II დე ლა ტურ დიუ პინს, რომელთანაც შეეძინა ორი ვაჟი;
3. კლიმენცია (1293-1328), ცოლად გაჰყვა საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ლუი X-ს, რომელთანაც შეეძინა მომდევნო მეფე, ჟან I;

ლიტერატურა
----------

* Theresa Earenfight, Queenship in Medieval Europe, (Palgrave Macmillan, 2013), 173.
* Cawley, Charles, Medieval Lands, AUSTRIA, Medieval Lands database, Foundation for Medieval Genealogy.
* Constantin Wurzbach, Biographisches Lexikon des Kaisertums Österreich, Vienna, 1860, Vol. VI, p. 159.
**მარინე მაისურაძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1955, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1980-1983 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის, არქიტექტურული ფაკულტეტის საპროექტო ბიუროში. 1983-1985 წლებში იყო საქართველოს მინისტრტა საბჭოსთან არსებული ძეგლთა დაცვის სამმართველოს უფროსი მეცნიერ-მუშაკი. 1986-1991 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურული გეგმარების საფუძვლების კათედრაზე ასისტენტად. 1991-1998 წლებში ამავე კათედრაზე უფროს მასწავლებლად. 1998-2006 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურული გეგმარების საფუძვლების კათედრის პედაგოგ-დოცენტის მოვალეობის შემსრულებელი, პარალელურად მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის აკადემიური დრამატული თეატრის რეკონსტრუქციის პროექტებზე მომუშავე არქიტექტურულ ჯგუფში არქიტექტორად. 2007-2011 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის, ურბანისტიკისა და დიზაინის ფაკულტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსად. 2006-2008 წლებში იყო არქიტექტურულ-საპროექტო ფირმა „გოდაკო"-ს არქიტექტორი. 2011-2017 წლებში მუშაობდა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს „სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის" ავტორიზაცია-აკრედიტაციის ექსპერტად, ასევე იყო ამავე ცენტრის პროფესიულ კვალიფიკაციათა განვითარების ხელშეწყობის პროგრამის ექსპერტი, შეთავსებით. 2012-2013 წლებში მუშაობდა არქიტექტურულ კომპანია შპს „მაკოტო"-ს არქიტექტორად, ასევე შეთავსებით. 2006 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტორული გეგმარების საფუძვლების კათედრის ასოცირებული პროფესორი. 2016 წლიდან შპს „კავკასიის უნივერსიტეტის" ტექნოლოგიების სკოლის სრული პროფესორი არქიტექტურის საბაკალავრო საგანმანათლებლო პროგრამის კურსი. მონაწილეობა აქვს მირებული არაერთი საცხოვრებელი სახლისა და საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტის მშენებლობის პროექტის დამუშავებაში, მათ შორის: მრავალფუნქციური საავადმყოფოს კომპლექსის უზნაძის ქუჩაზე, მრავალპროფილიანი სავაჭრო ცენტრის კომპლექსის „ქალაქის გული" აბაშიძის ქუჩაზე, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ნაფარეულის ქუჩაზე (ქალაქ თბილისში), ინდივიდუალური სახლების ქალაქ თბილისში, წავკისში, ქალაქ წყალტუბოში და სხვა. მონაწილეობდა მრავალ არქიტექტურულ შემოქმედებით კონკურსებსა და სამეცნიერო კონფერენციებში. ჩატარებული აქვს კვლევები მხატვრულ-ისტორიულ და არქიტექტორულ თემატიკაზე. ავტორია სამეცნიერო პუბლიკაციებისა და წიგნის „მეთოდური მითითებები არქიტექტურაში". მრავალწლიანი სამეცნიერო-პედაგოგიური და შემოქმედებითი მოღვაწეობისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მეთოდური მითითებები არქიტექტურაში თანაავტორი, თბილისი, ტექნ. უნ-ტი, 2010, გვ. 27 ISBN 9789941148606

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 176-177

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარინე მაისურაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლადო აბაშიძე** (დ. 24 იანვარი, 1921, თბილისი — გ. 4 დეკემბერი, 1999) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

1943–1944 წლებში მუშაობდა თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1947–1970 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტალური მორფოლოგიის ინსტიტუტში. 1959–1968 წლებში იქვე განაგებდა ჰისტოლოგიის განყოფილებას. 1966 წელს ქართული ენციკლიპედიის მედიცინისა და ბიოლოგიიის რედაქციის გამგეა. 1966–1972 წლებში ხელმძღვანელობდა პლასტიკური ანატომიის კურსს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტზე. შეისწავლა ზურგის ტვინის ნერვული წნულების და სიმპათიკური წველების შედარებითი ანატომია, ხერხემლიანთა ნაწლავების ინერვაციის თავისებურებები. მსხვილ ნაწლავში გადანერგილი წვრილი ნაწლავის კედელში განვითარებული ცვლილებები. რენტგენის სხივების სხვადასხვა დოზის მოქმედებები ნაწლავზე და სხვა. მამასთან სიმონ აბაშიძესთან ერთად შეადგინა პირველი ქართული სამედიცინო განმარტებითი ლექსიკონი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* 1983 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* სპორტის ოსტატობის კანდიდატი (ჭადრაკი)

ბიბლიოგრაფია
------------

* რუსულ-ლათინურ-ქართული სამედიცინო განმარტებითი ლექსიკონი - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1973 გვ. 579
* К сравнительной анатомии спинномозговых нервных сплетений и симпатических стволов позвоночных Тбилиси, Изд-во АН Груз. ССР, 1963 с. 153

ლიტერატურა
----------

* საქართველო:ენციკლოპედია : ტ.1 თბ. 1997 გვ. 22

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვლადიმერ (ლადიკო) წილოსანი** (დ. უცნობია — გ. 18 აგვისტო, 1918, ლანჩხუთი) — ქართველი ოფიცერი, I მსოფლიო ომის (1914-1918) მონაწილე.

რუსეთის იმპერიის არმიაში მსახურობდა 1910 წლიდან. I მსოფლიო ომის დროს იყო კავკასიის 1-ლი მსროლელი პოლკის რიგითი, შემდეგ ეფრეიტორი, ომის ბოლოს — პრაპორშჩიკი. იბრძოდა დასავლეთის, შემდეგ კავკასიის ფრონტზე. იყო ოთხგზის წმ. გიორგის ჯვრის კავალერი. 1918 წლის მარტში საქართველოში დაბრუნდა და სახალხო გვარდიის რიგებში ჩადგა. კავკასიის ფრონტის რღვევის დროს შეაგროვა მოხალისე მუშები, ჩავიდა ტრაპიზონში, საიდანაც უკვე გამოდიოდნენ ქართული კორპუსის ნაწილები და სახაზინო ქონებით დატვირთული მიტოვებული გემი ბათუმში ჩაიყვანა. ოსმალეთის მიერ ბათუმზე დაწყებული შეტევის დროს მონაწილეობდა ლანჩხუთის მოხალისეთა რაზმის შედგენაში, იბრძოდა ჩაქვის მიდამოებში. ბათუმის დაცემის შემდეგ დაინიშნა ქალაქის კომისრად ლანჩხუთში. მოკლეს ქუჩის უწესრიგობის დროს.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „ერთობა", № 205. - 1918.
* С.Б.Патрикеев. Сводные списки кавалеров Георгиевского креста 1914–1922 гг. - I ст. №№ 1–42480, II ст. №№ 1–85030. М. 2015; III степень №№ 1–120000. М. 2015; IV степень №№ 300001–400000. М. 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადიკო წილოსანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი** წარმოადგენს აბსტრაქტულ ან კონკრეტულ პროტოკოლს, რომელიც განახორციელებს უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ ფუნქციებს და იყენებს კრიპტოგრაფიულ მეთოდებს. პროტოკოლი ცალსახად განსაზღვრავს, რომელი კრიპტოგრაფიული ალგორითმები, როგორ და რა მიმდევრობით უნდა იქნას გამოყენებული მოცემული ამოცანის რეალიზებისათვის.

კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ფართოდ გამოიყენება პროგრამულ დონეზე დაცული კომუნიკაციებისათვის და შემდეგი ასპექტებიდან მინიმუმს მაინც მოიცავს:

* გასაღების ურთიერთშეთანხმება
* აუთენტიფიკაცია
* სიმეტრიული შიფრაცია და შეტყობინების მთლიანობის შემოწმების უზრუნველყოფა
* პროგრამულ დონეზე მონაცემების გაცვლის უზრუნველყოფა
* უარყოფისგან დაცვის მექანიზმები

მაგ. Transport Layer Security წარმოადგენს კრიპტოგრაფიულ პროტოკოლს, რომელიც გამოიყენება დაცული ვებ-კომუნიკაციისათვის. აქვს აუთენტიფიკაციის და გასაღების გაცვლის მექანიზმები, იყენებს სიმეტრიულ შიფრაციას, უზრუნველყოფს მონაცემების გაცვლას პროგრამულ დონეზე. არსებობს ბევრი სხვა კრიპტოგრაფიული პროტოკოლებიც, რომლებიც ასევე რამდენიმე ურთიერთდამოკიდებული ეტაპებისგან შედგება. ხშირად ეს ეტაპები ასევე მოიხსენიება, როგორც დამოუკიდებელი პროტოკოლები, მაგ. ერთ-ერთი გასაღების გაცვლის პროტოკოლი - დიფი-ჰელმანის ალგორითმი

კრიპტოგრაფიული პროტოკოლები ხშირად სცდება თავის პირდაპირი დანიშნულების სფეროს, მონაცემთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფას, და გამოიყენება ისეთ სფეროებში, სადაც მაგ. საჭირო ხდება რაიმე ინფორმაციის დამუშავება-გამოყენება, თვით ამ ინფორმაციის არსის გამჟღავნების გარეშე. მაგ:

* ბრმა ხელმოწერის პროტოკოლი - ინფორმაცის ნამდვილობის დადასტურება, თვით ამ ინფორმაციის ფლობის გარეშე.
* ციფრული დროის ფიქსირების პროტოკოლი - ინფორმაციის არსებობის დადასტურება კონკრეტული დროის მომენტისათვის.
* ფარული გამოთვლების პროტოკოლი - გამოიყენება კონფიდენციალურ ინფორმაციაზე სხვადასხვა გამოთვლების ჩასატარებლად[1]
* უარყოფისგან დაცული ხელმოწერის პროტოკოლი - ინფორმაციის ხელმომწერი მომავალში ვერ შეძლებს მის მიერ ხელმოწერის ფაქტის უარყოფას
* უარყოფადი შიფრაცის პროტოკოლი - შიფრაციის პროტოკოლი, როდესაც ბოროტგანმზრახველი პრინციპულად ვერ ადასტურებს შიფროტექსტის საფარქვეშ რაიმე ღია ტექსტის არსებობას

და ა.შ.

ნიმუშები
--------

* Internet Key Exchange
* IPsec
* Kerberos
* Point to Point Protocol

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კრიპტოგრაფია
* გასაღები
* გასაღების გაცვლის პროტოკოლები

##### შენიშვნა

1. ↑  მაგალითად, საშუალო ხელფასის გამოსათვლელად, როდესაც კონკრეტული ხელფასები საიდუმლოდ რჩება
1006 წლით დათარიღებული გურგენ მეფეთა მეფის სამშენებლო წარწერა იშხნის მცირე ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე (დეტალი); კიდურწერტილოვანი დამწერლობის პირველი ნიმუში
**კიდურწერტილოვანი დამწერლობა** — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული ნაირსახეობა. კიდურწერტილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ქარაგმის ხაზის ბოლოებში დასმულია ღრმა წერტილები. ამგვარი დეკორატიული ასომთავრულის აღსანიშნავად ტერმინი „კიდურწერტილოვანი" პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა 1926 წელს. 

კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული უძველესი წარწერაა 1006 წლით დათარიღებული გურგენ მეფეთა მეფის სამშენებლო წარწერა იშხნის მცირე ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე. აგრეთვე ერთ-ერთი უძველესია ბაგრატ IV-ის 1032 წლის წარწერა იშხნის დიდი ტაძრის სამხრეთ კედელზე. ამ პერიოდიდან მოყოლებული, კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული ძეგლები XVIII საუკუნის ჩათვლით გვხვდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კიდურყვავილოვანი დამწერლობა
* კიდურწაისრული დამწერლობა

ლიტერატურა
----------

* ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 271
* ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949
* ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985
**კივაუ** (ინგლ. Kiwayu) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, ლამუს არქიპელაგის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის კენიის შემადგენლობაში. მდებარეობს კიუნგას ეროვნულ საზღვაო ნაკრძალში. კუნძულის ცენტრში მდებარეობს კონუსური ფორმის ბორცვი, რომლის სიმაღლეა 47 მეტრი. ეკონომიკური მოღვაწეობის ძირითადი სახეა თევზაობა. კუნძულზე ტურისტებისათვის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა დაივინგისთვის არსებული მშვენიერი აუზი, რომელიც მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ მხარეს (ინდოეთის ოკეანის მხრიდან).

უახლოესი საავადმყოფო მდებარეობს კუნძულ ლამუზე, ქალაქ ლამუს ფარგლებს გარეთ. კუნძულ ლამუდან კივაუზე მისასვლელად საჭიროა დაუს (7 საათი) ან ძრავიანი ნავის (2 საათი) გამოყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Jeffrey Gettleman: Bare Feet, Sand Stairs and Isolation to Suit a Prince, July 22, 2007, The New York Times
* Kiwayu on Google map (zoom in)

სქოლიო
------

1. ↑  Sailing Directions (enroute), Pub. 171 დაარქივებული 2012-05-08 საიტზე Wayback Machine.  (PDF; 3,8 MB): Kiwaihu Island

|  |  |
| --- | --- |
| კენია | *ეს სტატია კენიისა და კენიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კიმბაია, კასიკას (ბელადი) ქანდაკება
**კიმბაიას ცივილიზაცია** — სამხრეთ ამერიკული ცივილიზაცია, რომელიც გამოირჩეოდა ოქროზე მუშაობის ოსტატობით. ოქროს ნამუშევრების უმეტესობა შესრულებულია ტუმბაგაზე, რომელიც წარმოადგენდა 30% სპილენძის და ოქროს შენადნობს, შედეგად იღებდნენ გამორჩეული ფერს და ტონალობას. კიმბაები ცხოვრობდნენ დღევანდელიი კოლუმბიის შემდეგ დეპარტამენტებში: კინდიო, კალდასი და რისარალდა, ძირითადად მდინარე კაუკას ხეობაში. არ არსებობს ზუსტი ინფორმაცია მათი დასახლებების გაჩენაზე, ყველაზე მიღებული პერიოდია ძვ. წ. აღ. I საუკუნე.

კიმბაიას ცივილიზაციამ ზენიტს მიაღწია IV-VII საუკუნეებში, ამ პერიოდს მოიხსენიებენ კიმბაიას კლასიკურ პერიოდად. ამ პერიოდს განეკუთვნება კიმბაიას ცივილიზაციის ყველაზე ცნობილი ნიმუშები. ამ კულტურის ხელოვნების ნიმუშებისთვის დამახასიათებელია ანთროპომორფიზმი, ასევე მრავლად მოიპოვება ხილისა და პოპოროს (კირის შესანახი მოწყობილობა) ნიმუშები.

უმეტესი არქეოლოგიური ნიმუშები მოპოვებულია სარკოფაგებიდან. ოქრო ითვლებოდა წმინდა მეტალად და წარმოადგენდა გარკვეულ პასპორტს, სიკვდილის შემდგომ ცხოვრებაში. დაუდგენელი მოვლენების გამო X საუკუნეში კიმბაიას ცივილიზაცია მთლიანად გაქრა.

გალერეა
-------

* კიმბაიას ცივილიზაციის ოქროს პოპოროკიმბაიას ცივილიზაციის ოქროს პოპორო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კიმბაიას ცივილიზაცია***

* Quimbaya artwork დაარქივებული 2015-10-16 საიტზე Wayback Machine.
კიმბანგისტური ეკლესიის მიმდევრები ლისაბონში აღნიშნავენ აღდგომას 25 მაისს (თარიღი გადაიტანეს ეკლესიის დამაარსებლის სიმონ კიმბანგუს შვილის სალომონ დიალუნგანას დაბადების დღეზე)
**კიმბანგიზმი** („დედამიწაზე იესო ქრისტეს სპეციალური წარმომადგენლის სიმონ კიმბანგუს ეკლესია" ფრანგ. Eglise de Jésus Christ sur la Terre par Son Envoyé Spécial Simon Kimbangu) — კონგოელთა პროტესტანტული რელიგიური მიმდინარეობა. დაარსდა 1921 წელს სიმონ კიმბანგუს მიერ.

ისტორია
-------

სიმონ კიმბანგუ დაიბადა ბელგიის კონგოში (ამჟამად კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) ანიმისტების ოჯახში. ახალგაზრდობაში მიიღო ქრისტიანობა და მუშაობდა ბაპტისტურ მისიაში. 1921 წელს საკუთარი თავი გამოაცხადა აფრიკის შავკანიანებში იესო ქრისტეს მოციქულად, დაიწყო ქადაგება და შეკრიბა დიდი რაოდენობის მიმდევრები. კიმბანგუ უარყოფდა ასკეტურ ცხოვრებას, ჯადოქრობას, რიტუალურ ცეკვებს, ალკოჰოლს და თამბაქოს, ასევე შეუწყნარებლობას თეთრი კოლონიზატორების მიმართ და მოუწოდებდა მიმდევრებს სამოქალაქო დაუმორჩილებლობისაკენ. 

კიმბანგუ ბელგიის კონგოს ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა. მოძრაობამ არსებობა განაგრძო იატაკქვეშეთში. 1951 წელს კიმბანგუ გარდაიცვალა. მოგვიანებით მისი ცხედარი გადაასვენეს მშობლიურ სოფელ ნკამბაში, რომელიც მოგვიანებით კიმბანგიზმის წარმომადგენლებმა გამოაცხადეს წმინდა ადგილად და უწოდეს ნკამბა-ახალი იერუსალიმი. ბელგიის კონგოს ხელისუფლებამ კიმბანგიზმი აღიარა 1959 წელს. 1969 წლიდან კიმბანგიზმი ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს წევრია.

იდეოლოგია
---------

ძირითად იდეოლოგია დამყარებულია პურიტანიზმის იდეებზედა კრძალავს ძალადობას, მრავალცოლიანობას, ჯადოქრობას, ცეკვას, ალკოჰოლსა და თამბაქოს. ქვეყნის ისტორიაში კიმბანგისტებმა პირველად წამოაყენეს მოწოდება „კონგო - კონგოელებისათვის" და გამოაცხადეს სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა კოლონისტების მიმართ.

ბავშვებს ნათლავდნენ 12 წლის შემდეგ. სხვა საეკლესიო საიდუ,ოებას წარმოადგენდა ქორწინება, მღვდლობა და ზიარება. ზიარება შეიძლებოდა წელიწადში მხოლოდ სამჯერ შობას, აღდგომას და მოციქულ კიმბანგუს გარდაცვალების დღეს. 

1990 წლის მონაცემებით ეკლესიის მიმდევარია 5 მლნ ადამიანი, საიდანაც 4 მლნ ცხოვრობს კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ხოლო 1 მლნ მეზობელ ქვეყნებში. თანამედროვე პერიოდში (2000 წ.) კიმბანგიზმის მიმდევართა საერთო რაოდენობა 6,5 მლნ-მდეა გაზრდილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Мишель Малерб. Современный протестантизм // Религии человечества = Les religions de l'Humanité. — М. Спб: Рудомино, Университетская книга, 1997. — С. 161-162. — 600 с. — ISBN 5-7380-0049-8.
2. ↑  WCC — Church of Jesus Christ on Earth by His Special Envoy Simon Kimbangu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-07-09. ციტირების თარიღი: 2016-12-21.
3. ↑  Африка в ХХ столетии.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-02-07. ციტირების თარიღი: 2016-12-21.
4. ↑  Religious Bodies of the World with at Least 1 Million Adherents.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-05. ციტირების თარიღი: 2016-12-21.
**კიმე** (ბერძ. Κύμη) — ქალაქი ეოლიდაში, სმირნიდან ჩრდილოეთით 40 კმ-ზე, ზღვის სანაპიროზე. სტრაბონის მიხედვით, დააარსეს ბერძენმა კოლონისტებმა, ტროის ომისა და მათ მიერ პელასგებისთვის ქალაქ ლარისას წართმევის შემდეგ. ქალაქმა ძვ. წ. 512 წელს გემები მისცა დარიოსს, 480 წელს კი — ქსერქსეს. დელოსის კავშირში ძალიან მაღალი მაჩვენებლით, 9 ტალანტით იყო შეფასებული; სტრაბონი მას ეოლიდის ყველაზე დიდ და კარგ ქალაქად მოიხსენიებს. ვარაუდობენ, რომ კებრენი და სიდე მისი კოლონიები იყო. გავრცელებული მოსაზრებით, კიმეს დაარსებულია კოლონია კუმე. მონეტების მოჭრა მიმდინარეობდა ძვ. წ. VII საუკუნიდან III საუკუნემდე. ელინიზმისა და რომაულ პერიოდებში დიდი მნიშვნელობა აღარ ჰქონდა.

ძველი ქალაქიდან ცოტა რამ არის შემორჩენილი. შედგებოდა ორი ბორცვისაგან, რომელთაგან სამხრეთით მდებარე დაცული იყო წრიული გალავნით, თუმცა მისგან თითქმის არაფერია დარჩენილი. მეორე ბორცვის ძირთან შეინიშნება ამფითეატრისათვის დამახასიათებელი ჩაღრმავება, მაგრამ ქვები არ იძებნება. ადრე გათხრილი ქალღმერთ ისიდას მცირე ზომის იონიური ტაძარი დღეს მიუკვლეველია. ბორცვებს შორის მდებარე ხეობაში დგას გვიანი დროის მონუმენტური შენობა უკანელურო სვეტების ორი რიგით. სანაპიროზე ორი მოლოა; სამხრეთი მათგანი უფრო კარგადაა შემორჩენილი, თუმცა დღეს წყლითაა დაფარული. პრაქტიკულად მთელი ადგილი უკაცრიელია.

გალერეა
-------

* 
* 
* ვერცხლის ტეტრადრაქმა, ძვ. წ. 165–140ვერცხლის ტეტრადრაქმა, ძვ. წ. 165–140
* მორბენლის ქანდაკება, ბრინჯაომორბენლის ქანდაკება, ბრინჯაო
* ქალის ქანდაკებაქალის ქანდაკება

სქოლიო
------

1. ↑   ეოლიდა // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 164.
2. 1 2 3  Richard Stillwell, William L. MacDonald, Marian Holland McAllister, Stillwell, Richard, MacDonald, William L. McAlister, Marian Holland, Ed. (1976). "Kyme", *The Princeton Encyclopedia of Classical Sites*. Princeton, N.J.:  Princeton University Press.
3. ↑  Smith, William (1854) *A smaller classical dictionary of biography, mythology, and geography*. London:  J. Murray,   გვ. 132.
**კენდრიკ ლამარ დაკუორთი**(დ. 1987 წლის 17 ივნისს) — ამერიკელი ჰიპ-ჰოპ შემსრულებელი კომპტონიდან, კალიფორნიიდან. 2004 წელს ლამარმა კონტრაქტი გააფორმა კარსონულდამოუკიდებელ ხმის ჩამწერ კომპანია Top Dawg Entertainment-თან (TDE). 2012 წელს ლამარმა კონტრაქტი ისეთ დიდ ჩამწერ კომპანიებთან მოიპოვა, როგორებიცაა Aftermath Entertainment და Interscope Records. სოლო კარიერის გარდა, ლამარი ასევე ცნობილია, როგორც დასავლეთ სანაპიროს ჰიპ-ჰოპ სუპერჯგუფის, Black Hippy-ს წევრი. ჯგუფის შემადგენლობაში ასევე შედიან მისი TDE ლეიბლის წევრები და სამხრეთ ლოს-ანჯელესელი რეპერები Ab-Soul, Jay Rock და Schoolboy Q.

ლამარმა თავისი მუსიკალური კარიერა მოზარდობისას, მეტსახელით **K-Dot** წამოიწყო და მიქს-ფირი გამოუშვა, რომელმაც ადგილობრივი ყურადღება მოუტანა. დიდი წარმატება 2010 წელს, თავისი პირველი გასაყიდი ჩანაწერის, *Overly Dedicated*-ის გამოშვების შემდეგ მოიპოვა. მომდევნო წელს iTunes-ში ექსკლუზიურად გამოუშვა *Section.80*, პირველი დამოუკიდებელი ალბომი. ალბომმა კრიტიკოსებისგან მოწონება დაიმსახურა და ჩარტებში მაშინვე წლის ერთ-ერთ საუკეთესო ციფრულ ჰიპ-ჰიპ გამოშვებად იქცა. ალბომმა ლამარს პირველი სინგლი, "HiiiPoWeR" მოუტანა. თავის ადრეულ კარიერაში, პირველ  დიდი ხმის ჩამწერი კოპმანიის სადებიუტო ალბომამდე, ლამარმა ბევრი ინტერნეტ მიმდევარი მოაგროვა და უკვე ნამუშევარი ჰქონდა ჰიპ-ჰიპ ინდუსტრიაში რამდენიმე გამოჩენილ შემსრულებელთან, როგორიცაა The Game, სნუპ დოგი, Wiz Khalifa, Drake, Talib Kweli, ბასტა რაიმზი, E-40, უორენ ჯი,ლილ უეინი და სხვანი.

წამყვან ლეიბლზე ლამარის პირველი სადებიუტო ალბომი, *good kid, m.A.A.d city* გამოვიდა 2012 წლის ოქტომბერში და საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა. ალბომი შეიცავდა ტოპ 40-ში მოხვედრილ ჰიტებს "Swimming Pools (Drank)", "Bitch, Don't Kill My Vibe" და "Poetic Justice". გამოშვებისას, ალბომმა შეერთებული შტატების *Billboard* 200-ის ჩარტში მეორე ადგილს მიაღწია და მოგვიანებით ამერიკის ხმისჩამწერი კომპანიების ასოციაციისგან (RIAA) პლატინის სერტიფიკატი მიიღო. გრემის 56-ე დაჯილდოებაზე (2014) ლამარი შვიდ ნომინაციაში იყო წარდგენილი, მათ შორის საუკეთესო ახალი მომღერლის, წლის ალბომის და საუკეთესო რეპ სიმღერის კატეგორიებში. ერთი წლის შემდეგ, გრემის 57-ე დაჯილდოებაზე (2015) ლამარმა სინგლისთვის, "i" საუკეთესო რეპ შესრულების და საუკეთესო რეპ სიმღერის ჯილდო მოიპოვა. 2015 წლის მარტს ლამარმა მესამე ალბომი გამოუშვა, სახელწოდებით *To Pimp a Butterfly*, რომელმაც ფართო აღიარება მოიპოვა. ალბომმა ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის შეერთებულ შტატებში და გაერთიანებულ სამეფოში, ჩარტებში პირველ ადგილამდე მიაღწია.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *Section.80* (2011)
* *good kid, m.A.A.d city* (2012)
* *To Pimp a Butterfly* (2015)
* *Damn* (2017)
* *Mr. Morale & the Big Steppers (2022)*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Markman, Rob.  (September 8, 2011) Freddie Gibbs, Kendrick Lamar Explain #1 Rule Of Ghostwriting. MTV. ციტირების თარიღი: May 7, 2013.
2. ↑  Jay Rock, Kendrick Lamar, Ab-Soul and Schoolboy Q form quasi-supergroup Black Hippy.
3. ↑  Cool, Just Be.  (2011)KENDRICK LAMAR: Releases Section.80 on iTunes > Biography. laxpaperboys.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აგვისტო 10, 2013. ციტირების თარიღი: October 26, 2011.
**მესტიის ჭედური ჯვარი** — საკურთხევლის წინა დასადგმელი ვერცხლის მოოქრული ჭედური ჯვარი XI საუკუნის პირველი ნახევრისა. იდგა სოფ. მესტიის ძველ ეკლესიაში, ამჟამად ინახება მესტიის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. 

ჯვრის ზომებია 125 × 77 სმ. აკლია ქვედა ნაწილი, 3 ფირფიტა, რომელზედაც რელიეფის გარდა, ქტიტორული წარწერა უნდა ყოფილიყო. ჩვენამდე მოაღწია ჯვრის ნაწილმა, რომელზედაც გამოსახულია წმ. გიორგის ცხოვრების 9 სცენა. ჯვრის უკანა მხარე და გვერდები დაფარულია მცენარეული ორნამენტით. კომპოზიციები მაღალმხატვრული დონისაა; სცენების გადმოცემაში მოღწეულია მონუმენტურობა. კომპოზიციური მთლიანობა, ფიგურები პლასტიკური, ელატიკური და მეტყველია, მოძრაობა - ბუნებრივი. ოსტატი დიდი ზომიერებით გადმოგვცემს როგორც ზოგად ფორმას, ასევე ცალკეულ დეტალებს. ჯვრის დეკორატიულ მორთულობაში, ოსტატი ამჟღავნებს სწრაფვას მოცულობისაკენ. მესტიის ჭედური ჯვარი ქართული ჭედური ხელოვნების ერთ-ერთი საუკეთესო და მნიშვნელოვანი ძეგლია.

ლიტერატურა
----------

* *Чубинашвили Г. Н.* Грузинское чеканное искусство, Тб. 1959;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 601.
**მესტვირე** — გუდასტვირის დამკვრელი, მომღერალი, მელექსე. საწესჩვეულებო დღესასწაულებისა და სახალხო სანახაობათა ერთ-ერთი პოპულარული მონაწილე. 

მესტვირული ტრადიცია სათავეს იღებს ქართლიდან. პირველი ცნობა მესტვირის შესახებ განეკუთვნება IX საუკუნის „კალმასობის" მიხედვით ქართლში ნაქები ყოფილა მესტვირე კიჭიაშვილი. შემდეგ მესტვირეობა გავრცელდა საქართველოს სხვა კუთხეებში, განსაკუთრებით რაჭაში (სოფ. ფარახეთში). XVIII-XIX საუკუნეებში ცნობილი იყვნენ მესტვირეები: ქებაძე, ბლიაძე, ნ. და ლ. ტოგონიძეები, დ. და ი. ბურდილაძეები, ზ. და მ. ერაძეები. მესტვირეები პროფესიონალი მუსიკოსები იყვნენ. ძირითადი საქმიანობისაგან (სასოფლო-სამეურნეო მუშაობა) თავისუფალ დროს მოგზაურობდნენ საქართველოს სოფლებსა და ქალაქებში, აგრეთვე ბაქოში, ერევანში, მოზდოკში, ვლადიკავკაზში, სადაც მათ მესტვირეობისათვის უხვად ასაჩუქრებდნენ ნატურით ან ფულით. მესტვირის რეპერტუარში შედის საგმირო-საისტორიო, საყოფაცხოვრებო, სამიჯნურო ლექსები, რელიგიური სიუჟეტები, ექსპრომტები შაირის სახით. მესტვირეებს შორის იმართებოდა შეჯობრი. ცნობილია კოტაშვილისა და მანანას გაშაირება. გუდასტვირს ვხვდებით რაჭაში, მესხეთში, ფშავსა და აჭარაში (ჭიბონის ანუ ჭიმონის სახით).

ლიტერატურა
----------

* *კარგარეთელი ი.* ქართული სახალხო სიმღერები... ტფ. 1899;
* *ჩიქოვანი მ.* ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია, ტ. 1, თბ. 1975;
* *ჩხიკვაძე გ.* ქართული ხალხური სიმღერა, ტ. 1, თბ. 1960;
* *ცანავა ა.* ქართული მესტვირული პოეზია, თბ. 1953;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 599.
**მესტიის მაცხოვრის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტის ლაღამის თემში.

ეკლესია მთაზეა აგებული. საშენ მასალად თლილი ქვაა გამოყენებული. სამხრეთით ეკლესიას კარი აქვს, აღმოსავლეთითა და სამხრეთით კი თითო სარკმელი. სხვა ეკლესიებისგან განსხვავებით მესტიის მაცხოვრის ეკლესიას დიდი უბეები ანუ ნიშნები აქვს საკურთხევლის მარჯვნივ და მარცხნივ. კედლებზე ძველი ფრესკები შეიმჩნევა: სამხრეთის კედელზე ერთი წმინდანია გამოსახული სრული ტანით. შუა თაღში ეკლესიის რკინის კაკვია და ზედ ჯაჭვით ქვაბია ჩამოკიდული. ეკლესიის გარე კედლები უბრალო პალიასტრებითაა მოკაზმული. 

2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მესტიის მაცხოვრის ეკლესიას ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.[1]

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

სქოლიო
------

1. ↑  *საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665 კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ*, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, თბილისი, 07.11.2006.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მენი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მენი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მენი** (დან. Møn) — კუნძული სამხრეთ-აღმოსავლეთ დანიაში, ბალტიის ზღვაში. წარმოადგენს დანიის ერთ-ერთ ყველაზე მიმზიდველ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას, თავის თეთრი კლიფებით, კოხტა პეიზაჟებით, ქვიშიანი პლაჟებითა და ძველ საბაზრო ქალაქ სტეგეთი. 

მენი კუნძულ ზელანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს და მისგან გამოყოფილია ჰელენის სრუტით. ქალაქ კალვეჩედან ზელანდიამდე გადებულია დედოფალ ალექსანდრინის ხიდი, რომელიც 1943 წლის 30 მაისს გაიხსნა და მეფე კრისტიან X-ის მეუღლის დედოფალ ალექსანდრინის პატივსაცემად ეწოდა სახელი. მისი სიგრძე 746 მეტრია და დანიის ერთ-ერთ უგრძეს ხიდად მიიჩნევა. 

მენის ფართობი 218 კმ²-ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 9 909 ადამიანს შეადგენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მენი (დანია)***

* Vordingborg municipality's new website
* Møn's Tourism Office დაარქივებული 2008-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Liselund Palace დაარქივებული 2007-09-01 საიტზე Wayback Machine.
* Maibritt Levinsen's extensive site on Møn
***მიწისქვეშეთის შვიდი მეფე*** (რუს. Семь подземных королей) — მწერალ ალექსანდრე ვოლკოვის მიერ ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ დაწერილი რომანების სერიის მესამე ტომი.

სიუჟეტი
-------

წიგნს იწყებს შესავალი, რომელშიც წარმოდგენილია ჯადოსნური ქვეყნის შექმნის ისტორია. ყველაფერი დაიწყო მიწისქვეშეთში ხალხის დასახლებით და რომანის სათაურში ნახსენები შვიდი მეფე სწორედ აქედან მომდინარეობს. ვინაიდან ხალხს არ სურს შვიდივე მეფის ერთდროული მმართველობა, კანონის მიხედვით, ყველა, გარდა ერთი მეფისა იძინებს ჯადოსნური წყლის დალევის შემდეგ, მოგვიანებით კი ესა თუ ის მეფე თავის წინამორბედს ენაცვლება და ასე გრძელდება წლების მანძილზე. მაგრამ ზურმუხტის ქალაქიდან გაქცეული მოღალატე რუფ ბილანი შემთხვევით ანადგურებს ჯადოსნური წყლის წყაროს, რასაც მოჰყვება კრიზისი - შვიდივე მეფე ერთდროულად ცდილობს ქვეყნის მართვას.

დიდ სამყაროში დაბრუნებული გოგონა ელი აიოვას შტატში მიემგზავრება, სადაც გაიცნობს ბიძაშვილ ფრედს. ეს უკანასკნელი თავდაპირველად სკეპტიკურად უყურებს მის ისტორიებს ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ, მაგრამ მოგვიანებით ორივე აღმოჩნდება გამოქვაბულში, რომელიც იკეტება ქვების ჩამონგრევის შედეგად. ფრედი, ელი და ძაღლი სახელად ტოტო მოგზაურობენ მიწისქვეშა ლაბირინთებში და აღმოჩნდებიან შვიდი მეფის წინაშე. რუფ ბილანი, რომელიც ამასობაში მათი მსახური ხდება, არწმუნებს მეფეებს, რომ ელი დიდი ჯადოქარია, რომელსაც შეუძლია წყაროს აღდგენა. ელი, ასე თუ ისე, მათი მძევალი აღმოჩნდება. მაგრამ მისი მეგობრები ზურმუხტის ქალაქიდან ყველაფერს შეიტყობენ და მიწისქვეშეთს ეწვევა ზედა სამყაროს მთელი დელეგაცია. წყარო აღდგენილია მექანიკური საშუალებებით, მაგრამ ხალხის გადაწყვეტილებით, უქმდება სამეფო რეჟიმი - ეს ადვილია, რადგან ახლადგამოღვიძებული პიროვნება იქცევა ბავშვივით და არ ახსოვს, თუ რას აკეთებდა ჩაძინებამდე. თაგვების დედოფალი რამინა ეუბნება ელის, რომ იგი ჯადოსნურ ქვეყანაში აღარ დაბრუნდება. ელი და ფრედი დრაკონ ოიხხოს დახმარებით ბრუნდებიან შინ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზურმუხტის ქალაქის მოყვარულთა გვერდი დაარქივებული 2017-07-28 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალექსანდრე ვოლკოვის წიგნები ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ |
| --- |
|  |
| წიგნები ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ | 
* *ზურმუხტის ქალაქის ჯადოქარი*
* *ურფინ ჯუსი და მისი ხის ჯარისკაცები*
* *მიწისქვეშეთის შვიდი მეფე*
* *მარანების ცეცხლოვანი ღმერთი*
* *ყვითელი ნისლი*
* *მიტოვებული ციხე-სიმაგრის საიდუმლო*
 |
|  |
| სხვა სტატიები | 
* *ჯადოსნური ქვეყანა*
 |

 |
**მიხაილ კოვაჩი** (სლოვაკ. Michal Kováč; დ. 5 აგვისტო 1930, ლიუბიშა, ჩეხოსლოვაკია — გ. 5 ოქტომბერი, 2016, ბრატისლავა, სლოვაკეთი) — სლოვაკი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, სლოვაკეთის პირველი პრეზიდენტი 1993-1998 წლებში, ჩეხოსლოვაკიის ფედერალური ასამბლეის უკანასკნელი თავმჯდომარე 1992 წლის 25 ივნისიდან 31 დეკემბრამდე.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ბრატისლავის ეკონომიკური უნივერსიტეტი და მუშაობდა ჩეხოსლოვაკიის სახელმწიფო ბანკში. ხავერდოვანი რევოლუციის დროს და მის შემდეგ იყო სლოვაკიის ფინანსთა მინისტრი. 1993 წელს სლოვაკეთის ეროვნულმა საბჭომ ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩია. ქვეყნის მეთაური იყო 1998 წლამდე. მისი უფლებამოსილების ვადის გასვლის შემდეგ ქვეყანაში დაიწყო პოლიტიკური კრიზისი, რომელიც წელიწადზე მეტ ხანს გრძელდებოდა. პარლამენტი ვერ ახერხებდა ახალი პრეზიდენტის არჩევას. პოლიტიკური კრიზისი დასრულდა 1999 წლის პირველი პირდაპირი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად, რომლის დროსაც პრეზიდენტად რუდოლფ შუსტერი აირჩიეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bartl, Július (2002-04-01). *Slovak history: chronology & lexicon*.  Bolchazy-Carducci Publishers,   გვ. 181–. ISBN 978-0-86516-444-4. ციტირების თარიღი: 21 April 2011.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სლოვაკეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* იოზეფ ტისო
 |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* მიხაილ კოვაჩი
* რუდოლფ შუსტერი
* ივან გაშპაროვიჩი
* ანდრეი კისკა
* ზუზანა ჩაპუტოვა
 |

 |
ცივი ომის დროინდელი „სამი სამყარო", 1975 წ.:
  პირველი სამყარო: დასავლეთის ბლოკი აშშ-ის, იაპონიისა და გაერთიანებული სამეფოს მეთაურობით და მათი მოკავშირეები
  მეორე სამყარო: აღმოსავლეთის ბლოკი სსრკ-ისა და ჩინეთის მეთაურობით და მათი მოკავშირეები
  მესამე სამყარო: მიუმხრობლობის მოძრაობა და ნეიტრალური ქვეყნები ინდოეთისა და იუგოსლავიის მეთაურობით
**მესამე სამყარო** — სოციალ-ეკონომიკურად სუსტად განვითარებული სახელმწიფოების კრებითი სახელწოდება. ძირითადად მოიცავს ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის, ახლო აღმოსავლეთის, აზიისა და აფრიკის ქვეყნებს, რომლებიც ადრე განვითარებული სახელმწიფოების კოლონიები იყვნენ.

მესამე სამყაროს ცნება გაჩნდა ცივი ომის პერიოდში, რათა ზემოთ ნახსენები ქვეყნები გაემიჯნათ, ერთი მხრივ, განვითარებული კაპიტალისტური სახელმწიფოებისაგან („პირველი სამყარო"), ხოლო, მეორე მხრივ, კომუნისტური ბლოკისაგან („მეორე სამყარო").

მესამე სამყაროს ქვეყნების დამახასიათებელ ნიშნებად მიიჩნევა არასტაბილური პოლიტიკური სისტემები, ეთნიკური სიჭრელე, სასაზღვრო დავები, ავტორიტარული ან ჰიბრიდული რეჟიმები და ნედლეულის მოპოვებაზე ორიენტირებული ეკონომიკები, რომლებშიც სოფლის მეურნეობა და მომპოვებელი დარგები ჭარბობს (იხ. ასევე, განვითარებადი სახელმწიფო).

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.
მთავარი პროფესიონალური სპორტული ლიგები (ინგლ. major professional sports leagues), ან უბრალოდ მთავარი ლიგები (ინგლ. major leagues) — აშშ-ის და კანადის მნიშვნელოვანი სპორტული ლიგები, რომელიც გადანაწილებულია ამ ორ ქვეყანაში. ასევე ინდივიდუალური სპორტი, როგორც გოლფი, ჩოგბურთი და ავტორბოლა არის ასევე ძალიან პოპულარული, თუმცა ***დიდ ოთხეულში*** იგულისხმება გუნდური სპორტული ლიგები.

ტერმინი „მთავარი ლიგა" პიველად გამოყენებული იქნა 1921 წელს მთავარი ბეისბოლის ლიგის (MLB) დაფუძნებისას, რომელიც აშშ-ის ბეისბოლის გუნდების პროფესიონალურობის უმაღლეს დონეს მიუთითებდა. დღეს ჩრდილოეთი ამერიკის მთავარი სპორტული ლიგებია: მთავარი ბეისბოლის ლიგა (MLB), ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია (NBA), ნაციონალური საფეხბურთო ლიგა (ნაგულისხმებია ამერიკული ფეხბურთი) (NFL) და ნაციონალური ჰოკეის ლიგა (NHL). ასევე აღსანიშნავია ამ ორ ქვეყანაში განვითარებული სხვა ლიგები: კანადის საფეხბურთო ლიგა (CFL), მთავარი ფეხბურთის ლიგა (MLS), არენის საფეხბურთო ლიგა და ქალთა საკალათბურთო ასოციაცია.

პირველ ოთხ ლიგა ასევე ცნობილია როგორც ***დიდი ოთხეული***. ყოველი მათგანი არის უმდიდრესი პროფესიონალური კლუბი იმ სპორტის სახეობაში მსოფლიოს მასშტაბით. მოთამაშეები ასევე სხვა ქვეყნებიდან სიამოვნებით უერთდებიან ამ ლიგას, მათი პოპულარუბოს და მაღალ ანაზღაურების გამო. მხოლოდ NFL ჰყავს 32 გუნდი, დანარჩენ სამ ლიგას კი მხოლოდ 30 გუნდი ჰყავს ლიგაში. ლიგების გუნდები განლაგებულია აშშ-ის დიდი მოსახლეობის მქონე ქალაქებში.

ბეისბოლის, ფეხბურთის (ამერიკული ფეხბურთი) და ჰოკეის პროფესიონალური ლიგები 100 წელიწადზე მეტს ითვლიან. ნაციონალური ასოციაცია, ოჰაიოს ლიგა და ნაციონალური ჰოკეის ლიგა დღეს ცნობილია როგორც MLB, NFL და NHL. ხოლო კალათბურთის ლიგა კი ახალი გზით განვითარებული სახელწოდებითაა, რომელიც 1949 წელს ჩამოყალიბდა NBA. ასევე ფეხბურთი აშშ-ში 1966 წლიდან მოდის, თუმცა ლიგის ახალი ფორმატი 1993 წლიდან წამოიწყო და შესაბამისად უკვე MLS ნელ-ნელა უფრო პოპულარული ხდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩრდილოეთი ამერიკის პრო სპორტული გუნდები - ყველა ლიგის სია, რომელიც განლაგებულია კანადასა და აშშ-ში.
* USA Today სახელფასო ბაზა - ყოველი ლიგის სახელფასო მაჩვენებლები, MLB, NFL, NBA, NHL და MLS.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მთავარი პროფესიონალური სპორტული ლიგები აშშ-ში და კანადაში |
| --- |
|  |
| 
 |
|  |
| 
**დიდი ოთხეული**: ბეისბოლის მთავარი ლიგა  · ნაციონალური ჰოკეის ლიგა  · ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია  · ნაციონალური საფეხბურთო ლიგა |
|  |
| 
**სხვა მთავარი ლიგები**: მთავარი საფეხბურთო ლიგა  · კანადის საფეხბურთო ლიგა  · ქალთა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია |

 |
სტატია მოიცავს მონაკოს ისეთ დემოგრაფიულ მონაცემებს როგორიცაა: მოსახლეობა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების და ჯანმრთელობის დონე, ეკონომიკური და რელიგიური სტატუსი.

1995 წელს მონაკოს მოსახლეობა შეადგენდა 30,744 ადამიანს 0.59%-იანი ზრდის მაჩვენებლით. 2014 წლის მოხედვვით მოსახლეობა შეადგენს 37,800 ადამიანს ხოლო ზრდა არის 2,5%. 

მონაკოს ოფიციალური ენა არის ფრანგული. გავრცელებულია აგრეთვე: ინგლისური, იტალიური, მონეგასკური. წიგნიერების დონე შეადგენს 99%-ს. კათოლიციზმი წარმოადგენს ოფიციალურ რელიგიას, თუმცა აღმსარებლობის თავისუფლება კონსტიტუციითაა დაცული.

დემოგრაფიული სტატისტიკა
-----------------------

ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მონაცემების მიხედვით:

**ასაკობრივი სტრუქტურა:**
  
*0-14 წლის:*
12.3% (კაცი 1,930/ ქალი 1,841)
  
*15-64 კლის:*
60.8% (კაცი 9,317/ ქალი 9,249)
  
*65 წლის და მეტის:*
26.9% (კაცი 3,640/ ქალი 4,562) (2012 წლის მიხედვით)

**შობადობა:**
6.85 შობადობა/1,000 მოსახლეზე (2012 წლის მიხედვით)

**სიკვდილიანობა:**
8.52 სიკვდილიანობა/1,000 მოსახლეზე (2007 წლის მიხედვით)

**მიგრაცია:**
1.02 მიგრანტი/1,000 მოსახლეზე (2007 წლის მიხედვით)

**სქესთა თანაფარდობა:**
  
*დაბადებული:*
1.04 კაცი/ქალი
  
*15 წლამდე:*
1.05 კაცი/ქალი
  
*15-64 წლის:*
1 კაცი/ქალი
  
*65 წლის და ზევით:*
0.81 კაცი/ქალი
  
*მთლიანი მოსახლეობა:*
0.95 კაცი/ქალი (2012 წლის მიხედვით)

**ახალშობილთა სიკვდილიანობა:**
1.8 სიკვდილი/1,000 ცოცხლად შობილზე (2012 წლის მიხედვით)

**სიცოცხლის ხანგრძლივობა:**
  
*მთლიანი მოსახლეობა:*
89.68 წელი (2012 წლის მიხედვით)
  
*კაცი:*
85.74 წელი (2012 წლის მიხედვით)
  
*ქალი:*
93.77 წელი (2012 წლის მიხედვით)

**ეთნიკური ჯგუფები:**
ფრანგი 47%, მონაკოელი 16%, იტალიელი 16%, სხვა 21%

**რელიგია:**
კათოლიკე 90%, სხვა 10%

**ენა:**
ფრანგული (ოფიციალური), ინგლისური, იტალიური, მონეგასკური

სქოლიო
------

1. ↑  CIA The World Factbook, Monaco დაარქივებული 2020-05-01 საიტზე Wayback Machine.. Retrieved on 1 September 2012.
2. ↑  CIA The World Factbook, Monaco დაარქივებული 2020-05-01 საიტზე Wayback Machine.. Retrieved on 1 September 2012.
3. ↑  CIA The World Factbook, Monaco დაარქივებული 2020-05-01 საიტზე Wayback Machine.. Retrieved on 1 September 2012.
**მონალი** (ლათ. Lophophorus) — ფრინველთა გვარი ხოხბისებრთა ოჯახისა. ცნობილია მთებში გავრცელებული სამი სახეობა. ჰიმალაიური (*L. impejanus*) და სკლეტერის მონალის (*L. sclateri*) სიგრძეა 63–72 სმ, მასა 1,8–2,3 კგ; ჩინური მონალისა (*L. lhuysii*) 75–80 სმ და დაახლ. 3 კგ შესაბამისად. თავზე წაგრძელებული ან დახვეული ბუმბულების ქოჩორი აქვთ; ნისკარტი გრძელია, ქვემოთკენ ოდნავ მოხრილი, მოკაუჭებული; ბოლო საშუალო სიგრძის, მომრგვალებული; ფეხები მოკლე, სქელი. მამლები ყველაზე მეტად კაშკაშა შეფერილობის ფრინველებს განეკუთვნებიან თავიანთი ინტენსიური ლითონისებრი ბზინვარებით: ზემოდან ჭარბობს მოწითალო-ბრინჯაოსფერი, იისფერ-ლურჯი, მწვანე ან ოქროსფერი ტონები, წელი ჩვეულებრივ თეთრია, მუცელი შავი. დედალი მუქი მურაა, თეთრი და წითური წინწკლებითა და თეთრი ყელით. ჰიმალაიური მონალის მამალს გამოარჩევს ქოჩრის ძაფისებრი ბუმბულები ფართო წვეროებით და წითური ბოლო; სკლეტერის მონალის წითური ბოლო წვეროში თეთრია; ჩინურ მონალს კი იგი შავი აქვს, აყრია თეთრი წინწკლები და მომწვანო-ლურჯი არშიები. გავრცელებული არიან ცენტრალური აზიის მაღალმთიანეთში, აღმოსავლეთ ჰინდუქუშიდან, ჰიმალაის გავლით, ცენტრალური ჩინეთის მთებამდე (განსუ, სიჩუანი, იუნანი). ბინადრობენ შერეულ და წიწვოვან ტყეებში, სადაც ბამბუკი და როდოდენდრონია, და სუბალპური ბუჩქნარის ზოლში; ზაფხულში გვხვდებიან ზღვის დონიდან 2500–4500 მეტრზე, ზამთარში 2000 მეტრამდე აღწევენ. ჩინური მონალი მკვიდრად ცხოვრობს სუბალპური და ალპური მდელოების ზოლში 3000–4900 მეტრის სიმაღლეზე. კარგად ფრენენ, სხედან ხეებზე, ზოგჯერ გუნდებად იკრიბებიან. იკვებებიან ფოთლებით, ბოლქვებით, ამონაზარდებით, ყვავილებით, თესლებით, კენკრით, მწერებითა და მათი მატლებით, რისთვისაც ნიადაგს 30 სმ სიღრმეზე თხრიან. ტიპური ბუდეა მიწაზე არსებული ორმო, მწირი ამონაფენით ან მის გარეშე. ბუდეში 2–8 (ჩვეულებრივ 3–5) კვერცხია; კრუხობს დედალი, 27–28 დღის განმავლობაში. ჩინური და სკლეტერის მონალები შეტანილი არიან IUCN-ის წითელ ნუსხაში როგორც მოწყვლადი სახეობები; ჰიმალაიური მონალი ნეპალის ეროვნული სიმბოლოა.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* МОНАЛЫ // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 716–717.
**მონაზონა** (ლათ. Lymantria monacha) — ღამის პეპელა ტალღურასებრთა ქვეოჯახისა. ფრთის შლილი 35–60 მმ-ია. წინა ფრთები ნაცრისფერი, გასდევს 4 შავი განივი ხაზი, უკანები მოთეთრო-მონაცრისფროა. მუცელი ვარდისფერია, შავი ზოლებით. გავრცელებულია ევრაზიის ტყისა და ტყესტეპის ზონებში.

ხასიათდება ერთწლიანი გენერაციით. მდედრი მონაზონა პერიოდულად დებს 100–300 კვერცხს ძირითადად ღეროს ქვედა ნაწილზე, მასობრივი გამრავლებისას — მთელ ღეროზე. იზამთრებს კვერცხის ფაზაში, რომელშიც ნაწილობრივ არის გამოსახული მუხლუხი. მეზამთრეობისას შეუძლია გაუძლოს −30°C ტემპერატურას. გაზაფხულზე, აპრილის ბოლოს, ახლად გამოჩეკილი მუხლუხები გადაადგილდებიან მცენარის ვარჯზე და აბამენ წვრილ ძაფებს. ამ დროს ისინი თითქმის შავი ფერის არიან დაფარული გრძელი წვრილი ძაფებით, რომელიც ქარს ადვილად გადააქვს. მუხლუხის ფაზა კლიმატზე დამოკიდებულებით გრძელდება 45–80 დღეს. მდედრებს ახასიათებთ ექვსი ხნოვანება, მამრებს — ხუთი. დაჭუპრება ხდება ივლისში, კვების ადგილზე, ხის ღეროზე ქერქის ნაპრალებში. ჭუპრის ფაზა გრძელდება 10-დან 20 დღემდე. ივლისის მეორე ნახევარში – აგვისტოში ფრენენ პეპლები.

გავრცელებულია ძირითადად წიწვოვან სახეობებზე, შედარებით ნაკლებად ფოთლოვნებზე. მკვებავი მცენარეებია: ფოთლოვნებიდან — მუხა, წიფელი, რცხილა, ნეკერჩხალი და სხვ.; წიწვოვნებიდან — ნაძვი, ფიჭვი და სოჭი. მასიური გამრავლების დროს ტყის საშიში მავნებელია.

გალერეა
-------

* მამალიმამალი
* დედალიდედალი
* მუხლუხიმუხლუხი

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგინაშვილი ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, *კერესელიძე მ.* და სხვ. მოკლე ენტომოლოგიური ორენოვანი ნომენკლატურული ლექსიკონი : ლათინურ-ქართული, ქართულ-ლათინური, თბ.: „უნივერსალი", 2012. — გვ. 74.
2. 1 2  *მანდარია ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, იმერეთში გავრცელებულ ქერცლფრთიანების ზეოჯახ აბრეშუმქსოვებისებრთა (LEPIDOPTERA, BOMBYCIDOIDEA) მავნე სახეობები // აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე, №2, 2013. — გვ. 159.
3. 1 2  *Девяткин А. Л.* Монашенка // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 725.
**კენ ვატანაბე** (იაპონ. 渡辺 謙 *ვატანაბე კენ*?, დ. 21 ოქტომბერი, 1959) — იაპონელი თეატრის, ტელევიზიისა და კინოს მსახიობი. ის ცნობილია თავისი როლებით ფილმებში „წერილები ივო ჯიმადან~ და „უკანასკნელი სამურაი". ამ უკანასკნელისთვის ის ნომინირებული იყო ოსკარზე საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში. სხვა ჯილდოებთან ერთად, ვატანაბეს ორჯერ აქვს მოგებული იაპონიის აკადემიის ჯილდო საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის, 2007 წელს „ხვალინდელი დღის მოგონებებისთვის" და 2010 წელს ფილმისთვის „შიზუმანუ ტაიო". ის ასევე ცნობილია რეჟისორი კრისტოფერ ნოლანის ჰოლივუდურ ბლოკბასტერებში „ბეტმენი: დასაწყისსა" და „დასაწყისში" განსახიერებული გმირებისთვის.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2003 | ფ |  *უკანასკნელი სამურაი*  | *The Last Samurai* | კაცუმოტო მორიცუგუ |
| 2005 | ფ |  *გეიშას მემუარები*  |  *Memoirs of a Geisha* | თავმჯდომარე |
| 2005 | ფ |  *ბეტმენი: დასაწყისი*  | *Batman Begins* | რას ალ გული |
| 2006 | ფ |  *წერილები ივო ჯიმადან*  | *Letters from Iwo Jima* | ტადამიჩი კურიბაში |
| 2010 | ფ |  *დასაწყისი*  | *Inception* | საიტო |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კენ ვატანაბე"** ვიკისაწყობში.
* კენ ვატანაბე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**კოლიბრები** (Trochili), ფრინველების ქვერიგი ნამგალასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 5,7-21,6 სმ, მასა 1,6- 20 გრამს აღწევს. შეფერილობა ნაირგვარია და მკვეთრი ლითონისებრი ელვარება დაკრავს. აქვს გრძელი, წვრილი და სწორი ნისკარტი, ზოგჯერ ქვემოთკენ მოხრილი. მეტად სუსტი, სასიარულოდ გამოუსადეგარი ფეხები, სხეულთან შეფარდებით დიდი გული, რომელიც წუთში 1000-მდე იკუმშება. კოლიბრები შესანიშნავად ფრენენ და შეუძლიათ ჰაერში ერთ ადგილზე ლივლივი. გადამფრენია. ღამით, გარემოს ტემპერატურის დაცემისას, სხეულის ტემპერატურაც ეცემა 14,5-21 °C-მდე. კოლიბრები უფრო ყვავილების ნექტარით იკვებებიან, პატარა მწერებს და ობობებსაც ჭამენ. დედალი ბუდეს ამაგრებს ტოტებზე, ფოთლებზე, კლდეზე. დებს 2 კვერცხს. საინკუბაციო პერიოდი 14-19 დღე გრძელდება, იჩეკებიან ტიტველი თვალაუხილავი და უსუსური ბარტყები. კოლიბრების ქვერიგში 1 ოჯახის 319 სახეობაა. გავრცელებული არიან დასავლეთ ნახევარსფეროში - უმთავრესად ტროპიკულ ნაწილში. თუმცა ზოგიერთი სახეობა საკმაოდ შორსაც ვრცელდება როგორც ჩრდილოეთით, ისე სამხრეთით.

ლიტერატურა
----------

* *კუტუბიძე მ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 580, თბ. 1980
**ლვოვის ბრძოლა** ან **ლესიენიცის ბრძოლა** 一 დაპირისპირება პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობისა და ოსმალეთის იმპერიის ჯარებს შორის, რომელიც გაიმართა ქალაქი ლვოვის მიმდებარე ტერიტორიაზე, 1675 წლის 24 აგვისტოს.

ფონი
----

1675 წლის ზაფხულში ოსმალთა ჯარებმა, იბრაჰიმ შიშმანის მეთაურობით, გადალახეს პოლონეთის საზღვარი პოდოლიაში და დაიწყეს სწრაფი ლაშქრობა ლვოვისკენ, დნესტრის ნაპირების გასწვრივ. ოსმალთა არმია ითვლიდა დაახლოებით 20000 ჯარისკაცს ითვლიდა და შედგებოდა ქვეითთა და კავალერისტთა რჩეული რაზმებით, რომელთა დიდ ნაწილსაც ყირიმელი თათრები შეადგენდნენ. პოლონეთის მეფემ, იან III სობესკიმ გადაწყვიტა საკუთარი ჯარების ლვოვსა და მის გარშემო კონცენტრირება. ბრძოლისთვის მზადყოფნას პოლონელებმა მაშინ მიაღწიეს, როცა დამხმარე ძალთა რაზმები შეუერთდნენ. როდესაც ოსმალთა სარდალს ამის შესახებ აცნობეს, მან უმალვე დაძრა თავისი ჯარი ლვოვისკენ.

სობესკიმ გადაწყვიტა საკუთარი არმიის სამ ნაწილად დაყოფა. 180 ქვეითი ჯარისკაცი, 200 მსუბუქი კავალერია და რამდენიმე ქვემეხი განთავსდა ლვოვისკენ მიმავალი ხევების აღმოსავლეთ ნაწილში. მძიმე კავალერისტთა უმეტესობა განლაგებული იყო გზაზე, ხეობების პირდაპირ და დაბლობების უკან. სობესკის ძალების მარცხენა ფლანგს იცავდა სოფელ ზბოისკაში განლაგებული 200 ჰუსარი, ხოლო ჯარის დარჩენილი ნაწილი ქალაქის სხვადასხვა ნაწილში იყვნენ გადანაწილებულნი იმ შემთხვევისთვის, რომ ოსმალთა სხვა მხრიდან შემოტევის შემთხვევაში შეტევა მოეგერიებინათ. დარჩენილ ე.წ. მოძრავ გალავნებს და სხვა ჯარისკაცებს უბრძანეს, დაჯგუფებულიყვნენ ვაკის მიმდებარე ბორცვზე. მათ გამოიყენეს ჰუსართა სათადარიგო შუბები იმ წარმოდგენის შესაქმნელად, რომ პოლონელთა ჯარის რაოდენობა გაცილებით მეტი იყო.

ბრძოლა და შედეგი
----------------

ოსმალები მიიწევდნენ საბრძოლო მარშრუტისკენ ზუსტად ისე, როგორც ეს სობესკიმ განსაზღვრა. იბრაჰიმ შიშმანმა, რომელიც დარწმუნებული იყო იმაში, რომ ბორცვზე მდებარე ტყეში მტრის დიდი ჯარი დაბანაკებულიყო, უბრძანა საკუთარ ცხენოსანთა ჯგუფს, გზაზე ერთ-ერთი ხევის გავლით მიეღწიათ. ისინი შეაჩერეს პოლონელმა ქვეითებმა, ხოლო შემდეგში მსუბუქი კავალერიის კონტრშეტევა დაიწყო, რამაც თურქები უკან დახია. ამავდროულად, სობესკიმ უბრძანა ყველა ქალაქის ყოველ წერტილში განლაგებულ ბატალიონს, შეერთებოდა გზის გასწვრივ განლაგებულ მთავარ ძალებს. 

ჰუსართა 1700-კაციან რაზმს შეუერთდა ლიტველთა მსუბუქი კავალერიის სამი ქვედანაყოფი, მიხაილ კაზიმირ რაძილის მეთაურობით. სობესკიმ უბრძანა ცხენოსანთა არმიას, ხეობის დასავლეთ ნაწილისკენ დაძრილიყვნენ. ხევი შედარებით ვიწრო იყო, თუმცა ოსმალებმა მაინც ვერ შეძლეს შემაგრება აქ მომხდარი შეტაკებისას. პოლონელთა თავდასხმებმა, სობესკის მეთაურობით, თურქულ არმიაზე დაღამებამდე გასტანა.

სობესკი ათავისუფლებს პოლონურ მიწებს ოსმალთაგან და, მალე, ის მიემგზავრება კრაკოვში კორონაციისთვის. აღსანიშნავია, რომ ბრძოლის შესახებ აღნიშნულია თავად პოლონეთის დედაქალაქ ვარშავაში არსებულ მონუმენტზე 一 უცნობი ჯარისკაცის საფლავი 一 წარწერით: "LWOW 24 VIII 1675".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოსმალეთის იმპერია
* ოსმალეთის იმპერიის განვითარება
* პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა
* იან III სობესკი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Winged Hussars*, Radoslaw Sikora, Bartosz Musialowicz, *BUM Magazine*, 2016.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Tucker, S.C. 2010, A Global Chronology of Conflict, Vol. Two, Santa Barbara:CLIO, LLC, ISBN 9781851096671
**მარკომანები** — ძველ გერმანელთა ტომი. ძვ. წ. I ათასწლეულის II ნახევარში სახლობდნენ თანამედროვე საქსონიისა და თიურინგიის ტერიტორიაზე. ძვ. წ. II საუკუნის დამლევს - I საუკუნის დამდეგს შუა და ზემო მაინისკენ წაიწიეს. ვარაუდობენ, რომ ძვ. წ. I საუკუნის დასაწყისში მარკომანები შედიოდნენ არიოვისტის ხელმძღვანელობით შექმნილ ტომთა კავშირში. ძვ. წ. 8 წელს რომაელების მიერ ჩრდილოეთ გერმანიის დაპყრობის შემდეგ გადასახლდნენ ახლანდელი ჩეხეთის ტერიტორიაზე, სადაც მარობოდის მიერ შექმნილ ტომთა კავშირში შევიდნენ, როდესაც მარობოდი ხერუსკების ბელადმა არმინიუსმა დაამარცხა (ახ. წ. 17 წელი), მარკომანებმა დუნაისკენ დაიხიეს. I-II საუკუნეებში მარკომანები და კვადები ხშირად ერთად უქმნიდნენ საფრთხეს რომაელებს დუნაის საზღვარზე, რასაც 166-180 წლებში მარკომანთა ომი მოჰყვა. IV საუკუნეში ხალხთა დიდი გადასახლების ტალღას შეუერთდნენ, ხოლო V საუკუნეში ახლანდელი ბავარიის ტერიტორიაზე დასახლდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მარკომანთა ომი
* ბავარები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარკომანები ენციკლოპედია ბრიტანიკა
მერი-როუზი
**მერი-როუზი** — ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ჩაძირული ხომალდი. ის ინგლისის მეფის, ჰენრი VII-ის ფლაგმანი იყო. „მერი-როუზის" აგება 1509 წელს დაიწყო. 1536 წელს იგი ახალი და მძლავრი ქვემეხით აღჭურვეს. 1545 წელს ხალხმა და მეფემ „მერი-როუზი" საბრძოლველად გააცილა, თუმცა მოკლე ხანში ჩაიძირა.

ზედა გემბანზე ხალხისა და შეიარაღების წონამ „მერი-როუზის" ბალანსი შეარყია. მოულოდნელად ერთ მხარეს გადაიხარა და სათოფურებიდან წყალმა დაიწყო შეღწევა. გემმა წონასწორობა ვეღარ აღიდგინა, წყლით დამძიმდა და ფსკერისკენ დაეშვა.

„მერი-როუზი" ფსკერზე მარჯვენა ბორტით დაესვენა. მარჯვენა მხარეს განლაგებული კაბინები არ დაზიანებულა, რადგან პორტსმუთთან (სამხრეთი ინგლისი) რბილ ლამში ჩაეფლო. წლების განმავლობაში იგი შლამის ფენებმა დაფარა და უჩინარი გახადა. მკვლევრებს არაერთხელ უცდიათ „მერი-როუზის" ჩაძირვის ადგილის გამოკვლევა. ორი საუკუნის წინ იტალიელმა ექსპერტებმა ძვირფასი ქვემეხის პოვნა სცადეს. 1836-1840 წლებში მყვინთავებმა ფეთქებადი ნივთიერებები ჩაუშვეს წყალში, რათა ჩაძირული ხომალდისთვის მიეკვლიათ. არქეოლოგებმა კატასტროფის ადგილს მხოლოდ 1967 წელს მიაგნეს და 1979 წელს დაიწყეს გათხრები. 1982 წელს „მერი-როუზის" ნარჩენები ზედაპირზე ამოიტანეს, რაც დღეს მუზეუმშია გამოფენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website
* Official website of the *Mary Rose* 500 Appeal
* The *Mary Rose* National Historic Ships
* The *Mary Rose* at Portsmouth Historic Dockyard
* Press association, "Divers may have found more of *Mary Rose*", *The Guardian*, 18 August 2003
* The raising of the *Mary Rose*
* *Mary Rose* Excavation 2003–2005
* UNESCO Convention on the Protection of the Underwater Cultural Heritage