recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დიმიტრი ჭალაგანიძე** (დ. 1836, მარტვილი ― გ. 1917) — ქართველი მომღერალ-მგალობელი, სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დიმიტრი (დიტო) ჭალაგანიძე ტრადიციულ მგალობელთა საგვარეულოდან წარმოდგებოდა. მისი პაპის მამა, რომელიც წარმოშობით გურიიდან იყო, XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში ჭყონდიდის ეპისკოპოსის მიწვევით გადასულიყო მარტვილში, ადგილობრივი მონასტრის მგალობელთა გუნდის ხელმძღვანელად, იქვე დაქორწინებულიყო ადგილობრივი მღვდლის―გაწერელიას ქალიშვილზე და დასახლებულიყო. იქვე მოღვაწეობდა მისი შთამომავლობაც, მათ შორის, დიმიტრის მამა ― როსტომიც, რომელიც ასევე ცნობილი მგალობელი იყო და ვაჟსაც შეასწავლა გალობის ხელოვნება. 

დიმიტრი ჭალაგანიძეს პროფესიული მუსიკალური განათლება არასოდეს მიუღია. ამის მიუხედავად, ბუნებრივი ნიჭის წყალობით, იგი ბრწყინვალედ ფლობდა მრავალ საგალობელს და ჰქონდა მათი ჩაწერის თავისებური სისტემა, რითიც შემდგომში ფასდაუდებელი სამსახური გაუწია ფილიმონ ქორიძეს და ანდრია ბენაშვილს, რომელთაც საგალობლები ნოტებზე გადაჰქონდათ. ასწავლიდა სიმღერა-გალობას ჯერ მარტვილის, შემდეგ-ახალსენაკის სასულიერო სასწავლებელში. მარტვილის სასწავლებელში მისი მოწაფეები იყვნენ იონა მეუნარგია, თედო ჟორდანია, თედო სახოკია, მიხა ცხაკაია. იყო „გალობის აღმადგინებელი კომიტეტის" წევრი, რაჟდენ ხუნდაძესთან, ივლიანე წერეთელთან და ანტონ დუმბაძესთან ერთად. 

დიმიტრის ბუნებრივი ხმა ბანი იყო, თუმცა, იგი საგალობლების ყველა ხმას სრულყოფილად ფლობდა (ანუ, იყო ე.წ. სრული მგალობელი). სახელგანქმული იყო მისი ტრიო, სადაც დიმიტრის (ბანის) გარდა, გალობდნენ მისი ვაჟი ანდრია (მეორე ხმა) და თეიმურაზ გეგეჭკორი (პირველი ხმა). გადმოცემის თანახმად, დიმიტრი ჭალაგანიძის ლოტბარობით, მას, თეიმურაზ გეგეჭკორსა და ანტონ დუმბაძეს მარტვილის ტაძარში პეტრეპავლობის წირვის დროს, გალობით წაუკითხავთ დავითნი. 

დიმიტრი ჭალაგანიძის მოსწავლეები იყვნენ შემდგომში ცნობილი მომღერლები და ლოტბარები კიწი გეგეჭკორი და რემა შელეგია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დიმიტრი ჭალაგანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2
2. ↑
თავრიზელი აჯანყებულები
**თავრიზის აჯანყება** (1900-1909) — შეიარაღებული დაპირისპირება თავრიზის მოსახლეობასთან.

ირანის ძალებმა თავრიზში შექმნეს კონტრრევოლუციური ენჯუმენი და თეირანიდან გაგზავნილი ჯარის ნაწილები მიუსიეს, რათა გაენადგურებინათ იქაური ენჯუმენი, მაგრამ ეს ცდა სასტიკი მარცხით დამთავრდა. თავრიზის დემოკრატიულ მასასთან ერთად ქალაქის ენჯუმენის და რევოლუციის ძირითადი მონაპოვარის - კონსტიტუციის დასაცავად გაერთიანდა მოსახლეობა. თავრიზის მოსახლეობის ხელმძღვანელობდნენ სათარ ხანი და ბაგირ ხანი. ისინი თავიდანვე რევოლუციის აქტიური მონაწილეები იყვნენ, ამას გარდა სათარი თავრიზის ენჯუმენის წევრი და ქალაქის ფედაების რაზმების ორგანიზატორი იყო. 

ოთხი თვის ბრძოლების შემდეგ, რომლის მსვლელობაში თავრიზის მრავალი ქუჩა და კვარტალი ხელიდან ხელში გადადიოდა, თავრიზის მშრომელებმა ფედაების რაზმების მეშვეობით, სათარის და ბაგირის ხელმძღვანელობით 1908 წლის ოქტომბერში ქალაქი გაწმინდეს შაჰის ჯარების და რეაქციონერების ბანდებისაგან. აჯანყებულ თავრიზელებს და მთელი ირანის აზერბაიჯანის მშრომელებს უდიდესი დახმარება აღმოუჩინეს კავკასიელმა რევოლუციონერებმა, ამერიკის ბოლშევიკურმა ორგანიზაციბმა (ბაქოს, თბილისის, განჯის). მათ გაუგზავნეს დიდძალი სააგიტაციო ლიტერატურა, ფული, იარაღი და სხვ. ბევრი რუსი, აზერბაიჯანელი, ქართველი დ სომეხი რევოლუციონერები იბრძოდნენ ფედაების რაზმებში.

შაჰის ჯარის და ქურთთა რეაქციული ბანდების განდევნის შემდე თავრიზი რევოლუციონერების ხელში გადავიდა. მათ აირჩიეს ახალი ენჯუმენი და ენერგიული ზომები მიიღეს ქალაქის გასამაგრებლად. ქალაქში შეიქმნა რევოლუციური საბჭო. ახლად არჩეულმა ენჯუმენმა დიდი მუშაობა ჩაატარა თვითმმართველობის განსამტკიცებლად, სპეკულაციასთან საბრძოლველად და მოსახლეობის სურსათით მოსამარაგებლად. 

თავრიზში მტკიცედ დამკვიდრების შემდეგ აზერბაიჯანელმა რევოლუციონერებმა ფედაების რაზმების მეშვეობით დაიწყეს თავიანთი ხელისუფლების გავრცელება. მოკლე დროში ადგილობრივი მშრომელების აქტიური დახმარებით მათ დაიკავეს ქალაქები: მერაგი, მარანდი, სალმასი. მათ ფაქტობრივად თავიანთ კონტროლს დაუქვემდებარეს მთელი აზერბაიჯანი. რევოლუციური მამოძრავებელი ძალები იყვნენ მუშები, ხელოსნები, ქალაქის ღარიბი მოსახლეობა და წვრილბურჟუაზიული წრეები. რევოლუციის ძალებმა მოკლე დროში ბევრი პროგრესული ღონისძიება განახორციელეს და მშრომელთა სიყვარული და მხარდაჭერა დაიმსახურეს.

თავრიზის რეოლუციური მასის გმირულმა ბრძლამ და რევოლუციის დიდმა გაქანებამ ირანის აზერბაიჯანში შეაშფოთა მეფის რუსეთი და ინგლისი. სამხრეთ ირანში ინგლისელებმა გაგზავნეს თავიანთი ჯარები, დაიკავეს ბუშირი, ბენდერ-აბასი და სხვა დასახლებული პუნქტები. თავის მხრივ მეფის რუსეთის ჯარებმაც 1909 წლის 25 აპრილს გადალახეს საზღვარი და ოთხი დღის შემდეგ შევიდნენ თავრიზში, დაიკავეს ქალაქი და ხელი მიყვეს ფედაების განიარაღებას, რევოლუციონერთა დევნას და დატუსაღებას. განსაკუთრებით მკაცრად მოექცნენ კავკასიელ რევოლუციონერებს, რომელთა დიდი ნაწილი შეიპყრეს და რუსეთში გაგზავნეს.

ლიტერატურა
----------

* ვ. დონაძე, აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ახალი ისტორია, გამომცემლობა "განათლება" თბ. 1983, გვ. 296
**დანდალოს ხიდი** — შუა საუკუნეების თაღოვანი ხიდი მდინარე აჭარისწყალზე. მდებარეობს სოფელ დანდალოს მახლობლად, შავი ზღვის სანაპიროდან ახალციხეში მიმავალ ძველ დიდ მაგისტრალზე. რუსეთის ხელისუფლებამ აქ ბათუმი–ახალციხის მაგისტრალი გაიყვანა და ძველი ხიდის გვერდით ააშენა დიდი რკინის ხიდი (ამჟამად გაუქმებულია და მის ქვემოთ 300 მეტრში აგებულია ახალი ხიდი). დანდალოს ძველი ხიდი ქართული სახიდე-სამშენებლო ხელოვნების უნიკალური ძეგლია.

ხიდის აღწერა
------------

დანდალოს ხიდი ნაგებია ადგილობრივი კირქვითა და კირის დუღაბით. ორივე ბურჯი დადგმულია კლდეზე, რაც მას ძირის გამორეცხვისაგან იცავს. 

ხიდის სიგრძეა 34,5 მ, სიგანე თავბანდთან 2,80 მ (ლავგარდნის გადმოწევიანად). მისასვლელებთან ხიდის სიგანე მარცხენა შესასვლელისა 4,70 მ, სიგრძე — 10 მ, მარჯვენასი 3,50 მ, სიგანე (ძველი ნაგებობის მიხედვით) — 2,40 მ, მალი 21 მ, ისარი — 4 მ. ბურჯის სიმაღლეა 4,6 მ, სიგანე — 4,55 მ. იმავე ბურჯზე დატანილია ფოსოები ორ რიგად. თითო რიგში სამი ფოსოა. ფოსოს ზომებია 50Х60; 55Х52. ფოსოების ნაპირიდან დაშორება 35 მ, ფოსოებს შორის მანძილი — 38 სმ, ლავგარდნის სისქე — 10-14 სმ.

ხიდი გეგმაში ლათინურ ასო S-ს ჰგავს. სამშენებლო ტექნიკის თვალსაზრისით ასეთი ფორმის ხიდის აშენება გაცილებით რთულია, რადგანაც დატვირთვები ნაწილდება არათანაბრად.

ფოსოების ორი რიგი გვიჩვენებს, რომ აშენების დროს ხარაჩოები ორ რიგად ყოფილა დალაგებული. მარჯვენა ბურჯი პირდაპირ კლდეზეა დაშენებული, ხოლო მარცხენა წყალში შეჭრილი მალის შემცირების მიზნით.

ხიდს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 308.
* *კვეზერელი-კოპაძე ნ.* საქართველოს ძველი ხიდები, თბ. 1972
* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები", თბ. 1962, გვ. 38-39

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11711

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**დიმიტრი ფირბარი** (დ. 1 აგვისტო, 1978, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, თეოლოგი, აღმოსავლეთმცოდნე, სასულიერო პირი, ჰუმანიტარი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი მწვანე მშენებლობის არქიტექტურის სპეციალობით, აგრეთვე თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის აღმოსავლეთის ქვეყნების ისტორიისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა ფაკულტეტი არაბული ქვეყნების ისტორიის სპეციალობით.

2003 წელს კაიროს უნივერსიტეტში გაიარა არაბული ენის კურსები. მუშაობს ქურთების ისტორიისა და რელიგიის (იეზიდიზმის) საკითხებზე. 2007-2008 წლებში იყო საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის რადიოგადაცემების (იეზიდურ ენაზე) რედაქტორი. 2010-2012 წლებში იყო სათემო ცენტრის „საქართველოს იეზიდთა სახლის ოფიციალური საიტის sarhad.ge"-ის რედადაქტორი. 2011-2013 წლებში — საქართველოს ეზიდთა სახლის გაზეთის „Новый Взгляд" (ახალი მზერა) სარედაქციო კოლეგიის წევრი. 2019 წლიდან გიორგი წერეთლის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ეზიდოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი. არის იეზიდთა სასულიერო პირი, ეზიდური წმინდა ტექსტების საღვთისმეტყველო კვლევების, ეზიდების ისტორიას და ეთნოგრაფიას მიძღვნილი სტატიების და მონოგრაფიების ავტორი. უდიდესი წვლილი შეაქვს საქართველოს კულტურული და რელიგიური მრავალფეროვნების განვითარების საქმეში. იგი ავტორია ფუნდამენტური კვლევისა, რომელიც შესაძლებელობას აძლევს მეცნიერებისა და საზოგადოების წარმომადგენლებს გაეცნონ იეზიდურ სულიერ მემკვიდრეობას. მის მიერ ნათარგმნი იეზიდური ტექსტები ნამდვილი შენაძენია მსოფლიო ცივილიზაციისა და კულტურის მკვლევართათვის. არის წიგნებისა და მრავალი სამეცნიერო და პუბლიცისტური სტატიის ავტორი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Тайна жемчужины; Езидская теософия и космогония, Москва, Красногорский полиграф. комбинат, 2016, 261с. ISBN 9785906045157
* Езидская письменность, Тбилиси, Некери, 2013, 32с.
* Святой Лалыш: Храм езидов, Екатеринбург, Баско, 2008, 216с. ISBN 9785913560483
* Езиды Сархада: Исход из Курдистана на Южный Кавказ XIX- нач. XX вв. Тбилиси; Москва, Моск.издат.Дом, 2008, 300с. ISBN 5851670304
* ქურთები საქართველოში, თბილისი, 2008, 106გვ. ISBN 9789941006883
* ქურთული მატერიალური კულტურის ნიმუშები საქართველოს ეროვნული მუზეუმიდან = Kurdish artifacts from the National Museum of Georhia = Образцы курдской материальной культуры из Государственного Музея Грузии, თბი. 2007, 119გვ. ISBN 5851670045

ლიტერატურა
----------

* თავისუფლების დღიურები, 2006: რადიო „თავისუფლების" პროექტი, თბ. 2007, გვ. 105

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიმიტრი ფირბარი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ემელიანოვის სახლი** (რუს. Дом Емельянова), ასევე **ხლებნიკოვის სახლი** (რუს. Дом Хлебникова) — XIX საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი, ისტორიული შენობა. აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს ქალაქ პუშკინში, სანქტ-პეტერბურგი. მისამართი ორანჟერეის ქუჩა, სახლი № 21, გადის ტაძრის მოედანზე. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტი. აგებულია 1836-1839 წლებში.

ისტორია
-------

ტაძრის მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე მიწის დიდი ნაკვეთი ქალაქის გენერალური გეგმის თანახმად გამოყვეს საქმიანი სამუშაოებისათვის და დიდი ხნის განმავლობაში მიტოვებული იყო. 1835 წელს გამოიყო მიწის ნაკვეთები კერძო საცხოვრებელი კორპუსების მშენებლობისათვის. ყველა, ხუთივე საცხოვრებელი სახლის პროექტი შეასრულა არქიტექტორმა სებასტიან ჩეფოლიომ, მან შექმნა შენობების ერთიანი ანსამბლი. მიწის ნაკვეთი № 288 გამოყვეს გლეხ ემელიანოვისათვის სახლის ასაშენებლად. მოგვიანებით სახლი, ისევე როგორც მეზობელი როდაქსის სახლი გავასცეს მეფუნთუშეს, მესამე გილდიის ვაჭარ მ. ე. ხლებნიკოვს. საბჭოთა პერიოდში შენობას მიაშენეს საკონდიტრო საამქრო.

არქიტექტურა
-----------

სახლი გაფორმებულია ზუსტად ისე სიმეტრიულად, როგორც იზმაილოვის სახლი. სახლი არის ორსართულიანი შენობა, გაფორმებული გვიანი კლასიციზმის ელემენტებით. ორივე სახლის კომპოზიციის ცენტრი არის ორმაგი თაღოვანი და ძალიან ჰგავს პუშკინის წმინდა ეკატერინეს საკათედრო ტაძრის თაღებს. შენობაში აღარ არის შემორჩენილი ლითონის ფირფიტები. ასევე არ არის შემორჩენილი ფანარებისთვის განკუთვნილი კრონშტეინები.

ლიტერატურა
----------

* Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — С. 363—364. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Оранжерейная 19, 21, 23, 27, 29. Дома архитектора Черфолио. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-11. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
* Дом Емельянова - Дом М. Е. Хлебникова. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-15. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
**ემბრიოგენეზი** — ჩანასახოვანი ანუ ემბრიონული განვითარება. ორგანიზმის ინდივიდუალური განვითარების პირველი პერიოდი განაყოფიერებიდან აქტიური ცხოვრების დაწყებამდე.

ემბრიოგენეზი იწყება სპერმატოზოიდის მიერ კვერცხუჯრედის განაყოფიერებით. განაყოფიერების შემდეგ კვერცხუჯრედს ეწოდება ზიგოტა. ზიგოტა დიპლოიდური უჯრედია. ზიგოტა განიცდის მიტოზურ დაყოფას და უჯრედულ დიფერენციაციას, რასაც შედეგად მოჰყვება მრავალუჯრედიანი ემბრიონის ჩამოყალიბება.

განაყოფიერება და ზიგოტა
-----------------------

განაყოფიერება - ესაა გამეტების შერწყმა ახალი ორგანიზმის წარმოსაქმნელად. ცხოველებში, ეს პროცესი მოიცავს სპერმატოზოიდის მიერ კვერცხუჯრედის განაყოფიერებას, რასაც შედეგად მოჰყვება ჩანასახის ჩამოყალიბება. იქიდან გამომდინარე, თუ რომელ ორგანიზმზეა საუბარი, განაყოფიერების პროცესი შეიძლება მოხდეს მდედრის სხეულში, რასაც შინაგანი განაყოფიერება ეწოდება, ან გარეგანი განაყოფიერებით. 

განაყოფიერებულ კვერცხუჯრედს ეწოდება ზიგოტა.

ემბრიოგენეზის ეტაპები
---------------------

### დაყოფის სტადია

დაყოფის სტადიაზე ზიგოტა იწყებს მიტოზურად დაყოფას. მიღებულ უჯრედებს ბლასტომერები ეწოდებათ. 16 უჯრედამდე დაყოფის შემდეგ წარმოიქმნება მორულა.
128 უჯრედის წარმოქმნის შემდეგ ჩანასახს ბლასტულას უწოდებენ. ბლასტულა წარმოადგენს უჯრედების სფერულ შრეს, რომელსაც ბლასტოდერმა ეწოდება, ხოლო მის შიგნით წარმოიქმნება სიღრუე ბლასტოცელი.

### გასტრულაციის ეტაპი

გასტრულაციის ეტაპზე უჯრედები ძალიან სწრაფად იყოფიან, ამიტომაც მათი რიცხვი მკვეთრად იზრდება. წარმოიქმნება ზოგ ორგანიზმში ორშრიანი, ზოგიერთ ორგანიზმში კი - სამშრიანი გასტრულა. გასტრულას აქვს პირველადი ნაწლავის ღრუ. უჯრედების განაწილების შედეგად ყალიბდება გარე შრე - ექტოდერმა, შიდა შრე - ენტოდერმა და მათ შორის კი - მეზოდერმა. ზოგიერთ სახეობაში მეზოდერმის ჩამოყალიბება არ ხდება.

### ორგანოგენეზის სტადია

ექტოდერმიდან ვითარდება ნერვული ფირფიტა, მეზოდერმიდან კი ქორდა. ქორდა წარმოადგენს დრეკად ზონარს, რომელიც შინაგანი ჩონჩხის როლს ასრულებს. ნერვული ფირფიტა გარდაიქმნება ნერვულ მილად, ხოლო ნერვული მილიდან ხდება ზურგის და თავის ტვინის განვითარება.
ექტოდერმიდან, გარდა ნერვული სიტემისა, ყალიბდება კანის ეპითელური ქსოვილი, აგრეთვე მხედველობისა და სმენის ორგანოები. ენტოდერმიდან ვითარდება საჭმლის მომნელებელი და სუნთქვის ორგანოები. მეზოდერმიდან ხდება კუნთების, ხრტილოვანი და ძვლოვანი ჩონჩხის, სისხლძარღვოვანი, გამომყოფი და გამრავლების ორგანოთა სისტემების ჩამოყალიბება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 136.
ქვიშაქვა
**დანალექი ქანები** — ოკეანურ, ზღვიურ, ტბიურ აუზებში, ჭაობებსა და მდინარეებში დედამიწის ქერქის გამოფიტვისა და ვულკანიზმის პროდუქტების, აგრეთვე ორგანული ნაშთების დალექვისა და მათი დიაგენეტურ-კატაგენეტური გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილი ქანები. დანალექი ქანების წარმოშობა ანუ ლითოგენეზისი რთული და ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ეგზოგენური და ენდოგენური ფაქტორების ერთობლივი მოქმედებით ხორციელდება.

გეოტექტონიკური ნიშნების მიხედვით განარჩევენ გეოსინკლინურ, ბაქნურ ან გარდამავალი ზონის დანალექ ქანებს, ხოლო სედიმენტაციის გარემოს მიხედვით — ზღვიურ, ტბიურ, მდინარეულ, ჭაობის, მყინვარულ, ეოლურსა და სხვ.

ნივთიერი შედგენილობისა და წარმოშობის პირობების მიხედვით გამოიყოფა დანალექი ქანების სხვადასხვა ჯგუფი: მექანიკური ნალექები — 
კონგლომერატები, ბრექჩიები, ქვიშაქვები, (არკოზული, გრაუვაკული, ტუფიტური), ალევროლითები, პელიტოლითები; ქიმიური და ბიოგენური ნალექები — კირქვები, დოლომიტები, თაბაშირ-ანჰიდრიტები, ევაპორიტები, ლატერიტ-ბოქსიტები, სილიციტები, ფოსფორიტები, ნახშირები, საწვავი ფიქლები და სხვ.

დანალექი ქანების დამახასიათებელი ნიშანია შრეებრიობა (ასახავს დალექვის პირობებს). აგრეთვე განამარხებული ფლორისა და ფაუნის შემცველობა (განსაზრვრავს დანალექი ქანების გეოლოგიურ ასაკს, აუზის ფიზიკურ-ქიმიურ და ეკოლოგიურ პირობებს).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაგმური ქანები
* მეტამორფული ქანები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დანალექი ქანები ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* *ქოიავა ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 364.
* Основы литологии, 3 изд. Л. 1969;
* Логвиненко Н. В. Петрография осадочных пород, 2 изд. М. 1974.
**დანგრეული გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი მარნეულის მუნიციპალიტეტის დაბა შულავერის მახლობლად. მდებარეობს შულავერის გორის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მიეკუთვნება შულავერის ჯგუფის ძეგლებს.

ძეგლი განადგურებული იყო, რის გამოც მის ადგილზე გაკეთდა მხოლოდ ორი საკონტროლო თხრილი. მოხერხდა ადრესამიწათმოქმედო და მტკვარ-არაქსული კულტურის ფენების გამოყოფა. კულტურული ფენა თანამედროვე ველის დონიდან 1,2 მ სიღრმეზე ჩადიოდა. ძეგლზე საცხოვრებელი ნაგებობის კვალი არ გამოვლენილა. დაფიქსირდა მხოლოდ ერთი სამეურნეო ორმო, თუ მიწური (1,2X1,4 დიამეტრით), რომელიც ქვევით ფართოვდებოდა. ორმოს კედლები და ძირი თიხის ხსნარითაა შელესილი. აღსანიშნავია ორმოს ძირზე მცენარეთა თესლისა და ყურძნის წიბწის აღმოჩენა. ამგვარი კულტურული ნაშთები ვრცელდებოდა ორივე თხრილში გათხრილ ფართობზე.

დანგრეული გორის ადგილზე აღმოჩენილ კერამიკულ მასალაში გვხვდება იმირის გორისათვის დამახასიათებელი სამივე ჯგუფის თიხის ნაწარმი. ყველა ჭურჭელი ხელითაა ნაძერწი. თიხაში გასამჭლევებლად შერეულია როგორც არაორგანული, ასევე ორგანული მინარევი. შემკულობა რელიეფურია, მხოლოდ ერთ ჭურჭელს აქვს პირი ირიბად დაჭდეული. აღსანიშნავია ერთი ნამჯანარევი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტი წითლად შეღებილი გაპრიალებული ზედაპირით და სარჩულით. იმირის გორის ჭურჭლების მსგავსად, აქაც გვხვდება ძირზე ჭილოფის სპირალური ანაბეჭდი და პირჩადრეკილი ჭურჭლის ფრაგმენტები. აქვე აღმოჩნდა ძვლისა და რქის იარაღები: სადგისები, საპრიალებლები, ორი სატარენახვრეტიანი თოხი და რელიეფური ორნამენტით შემკული კვერთხისთავი. დანგრეული გორის ნატკეცი ქვის კოლექციაში 18 ერთეულია: ერთი ამორფული ნუკლეუსი და ლამელაზე დამზადებული იარაღები. მასალა დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 573-576, თბ. 2013 წელი.
* „დანგრეული გორა", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 30 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1972 წელი. — გვ. 50-57
* ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის შედეგები (1965-1971 წწ.), თბ. 1975

სქოლიო
------

1. ↑  ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 575, თბ. 2013 წელი.
2. ↑  *ნანა რუსიშვილი*. ვაზის კულტურა საქართველოში პალეოეთნობოტანიკური მონაცემების საფუძველზე. დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  ასოციაცია „მთენი", 2010.
**ვლადიმერ ანდრეის ძე მაკოგონოვი** (რუს. Влади́мир Андре́евич Макого́нов; დ. 27 აგვისტო, 1905, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ — გ. 2 იანვარი, 1993, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943).

დაიბადა ნახიჩევანში, მაგრამ ცხოვრების უმეტესი ნაწილი ბაქოში აქვს გატარებული. იგი 1950 წელს გახდა საერთაშორისო ოსტატი, ხოლო 1987 წელს მისდამი პატივსაცემად მიენიჭა გრანდმასტერის ტიტული. მაკოგონოვი საბჭოთა კავშირის საზღვრებს გარეთ პოპულარული არასოდეს ყოფილა, თუმცა საკუთარ ქვეყანაში დიდად დაფასებული მოთამაშე და მწვრთნელი იყო. იგი 1940-იან წლებში ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მოთამაშე იყო: მისი საუკეთესო რეიტინგი 1945 წლის ოქტომბერში დაფიქსირდა და რიცხობრივად 2735 იყო, ხოლო მისი უმაღლეს ისტორიულ რეიტინგად 1945 წელს დაფიქსირებული მეხუთე ადგილი სახელდება.

საჭადრაკო კარიერა
-----------------

ვლადიმერ მაკოგონოვი აზერბაიჯანის ხუთგზის ჩემპიონია (1947-1952 წლებში). მონაწილეობა მიღებული აქვს სსრკ-ის 8 ჩემპიონატში, 1927-47 წლებში. ამ ჩემპიონატებს შორის საუკეთესო იყო 1937 წლის ტურნირი, რომელშიც მან მეოთხე ადგილი დაიკავა.

მაკოგონოვის მოღვაწეობიდან აღსანიშნავია შემდეგი ტურნირის შედეგები: მესამე ადგილი ლენინგრად-მოსკოვში 1939 წელს (პირველ-მეორე ადგილი სალო ფლოჰრიმ და რეშევსკიმ დაიკავა), მეორე ადგილი 1943 წელს სვერდლოვსკიში (პირველ ადგილზე მიხეილ ბოტვინიკი გავიდა); აღსანიშნავია, რომ ბოლოს ნახსენებ ტურნირში მან ვასილი სმისლოვზე და ისააკ ბოლესლავკიზე წინამდებარე ადგილი დაიკავა. 1942 წელს, მან ბაქოში გამართულ თორმეტ-თამაშიან მატჩში დაამარცხა სალო ფლორი 7½–4½ ანგარიშით.

მაკოგონოვი ასევე კარგად იყო ცნობილი როგორც ჭადრაკის მწვრთნელი. იგი 1957 წლის მსოფლიო საჭადრაკო ტურნირზე ვასილი სმისმოვს დაეხმარა მომზადებულიყო მიხაელ ბოტვინიკის წინააღმდეგ გასამართ შეხვედრისათვის. ვლადიმირ მაკოგონოვი წვრთინა ვლადიმირ ბაგიროვსა და გენრიხ ჩეპუკაიტის და ბოტვინიკის რეკომენდაციით იგი ასევე გახდა გარი გასპაროვის პირველი პედაგოგი.

მისი ძმა, მიხეილ მაკოგონოვი (1900–43) აგრეთვე ჭადრაკის მასტერი იყო. ძმები ერთმანეთს პირველად 1923 წელს ბაქოს საჭადრაკო ჩემპიონატში შეხვდნენ.

მაკოგონოვი გარდაიცვალა 1993 წლის 2 იანვარს, 88 წლის ასაკში, ბაქოში.

მემკვიდრეობა
------------

როგორც მოთამაშე, მაკოგონოვი პოზიციური სტილით გამოირჩეოდა. მაკოგონოვის ვარიაცია მეფის ინდურ დაცვაში შემდეგნაირია: 1.d4 Nf6 2.c4 g6 3.Nc3 Bg7 4.e4 d6 5.h3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ მაკოგონოვი — თამაშების არქივი Chessgames.com-ზე (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Vladimir Andreevich Makogonov *Chessgames.com* Retrieved November 30, 2006.
2. ↑  Jeff Sonas, "Chessmetrics Player Profile: Vladimir Makogonov." Chessmetrics Retrieved November 30, 2006.
3. ↑  Championships of Republics Yahoo! GeoCities Retrieved November 30, 2006.
4. ↑  Matches Yahoo! GeoCities. Retrieved November 30, 2006.
5. ↑  Misha Savinov, "Interview with Valeri Tsaturian." (PDF) *ChessCafe.com*. Retrieved November 30, 2006.
6. ↑  Stephen Ham, "The Young King." (PDF) *ChessCafe.com*. Retrieved November 30, 2006
7. ↑  Bill Wall, "Chess During World War II." Yahoo! GeoCities. Retrieved November 30, 2006.
8. ↑  Bill Wall, "Russian Chess History." Yahoo! GeoCities. Retrieved November 30, 2006.
9. ↑  NICBase Online დაარქივებული 2006-11-16 საიტზე Wayback Machine.  Retrieved November 30, 2006.
**დანიელა დესი** (იტალ. Daniela Dessì; დ. 14 მაისი, 1957 — გ. 20 აგვისტო, 2016) — იტალიელი სოპრანო.

ბიოგრაფია
---------

დანიელა დესი დაიბადა ქალაქ გენუაში. დაამთავრა პარმის კონსერვატორია, როგორც პიანისტმა. მოგვიანებით სიენის აკადემია გაიარა და სიმღერაში დახელოვნდა, რის შემდეგაც მისი კარიერა დაიწყო. დებიუტი მშობლიურ ქალაქში შედგა. იგი მაშინვე მიიწვიეს მსოფლიოს ყველაზე მნიშვნელოვან ფესტივალებზე. დესი ყველაზე ავტორიტეტულ დირიჟორებთან თანამშრომლობდა, მათ შორის იყვნენ კლაუდიო აბადო, რიკარდო შაილი, დანიელე გატტი, ჯან ლუიჯი ჯელმეტტი, კარლო მარია ჯულინი, კარლოს კლაიბერი, ჯეიმზ ლივაინი, ლორინ მააზელი, ზუბინ მეტა, რიკარდო მუტი, ჯუზეპე სინოპოლი, ასევე რეჟისორებთან, როგორებიცაა რობერტო დე სიმონე, პიერ ლუიჯი პიცცი, ლუკა რონკონი, ეტტორე სკოლა, ჯორჯო სტრელერი, ფრანკო ძეფირელი.

ის პირველი იტალიელი მომღერალია, რომელმაც შეძლო შეესრულებინა სამი როლი ერთ საღამოს — პუჩინის „ტრიპტიჰში". დესსი პირველი არააზიელი იყო, რომელმაც შეასრულა მადამ დატერლაის პარტია ოპერიდან „ჩიო-ჩიო-სან" (ნაგასაკი,იაპონია).

დანიელა დესის მრავალი დისკი და ალბომი აქვს გამოშვებული, მათ შორის, ისეთ ჩამწერ კომპანიებთან, როგორებიცაა „ემი", „დოიჩე გრამაფონი", „ფილიპსი", „დეკა". დესიმ უამრავ სატელევიზიო გადაცემაში მიიღო მონაწილეობა, რომელიც ოპერის პოპულარიზაციას ემსახურებოდა. მიღებული აქვს პრემიები: საერთაშორისო საოპერო ჯილდო, „საოპერო ოსკარი 2013", ჯაკომო პუჩინის პრემია, არენა დი ვერონას ძენატელოს პრემია, ბრწყინვალე ქალბატონების პრემია 2013, პრემის ქალი ლიდერი, რომელიც გადაეცა EWMD-სგან და პავაროტის ოქროს პრემია 2014.

2002 წელს მან ცხოვრება ფაბიო არმილიატოს დაუკავშირა. წყვილი ერთად მონაწილეობდა ბევრ საოპერო ნაწარმოებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი.
**დანიელა ჯუროვიჩი** (დ. 27 მარტი, 1973, კოტორი) — მონტენეგროელი პოლიტიკოსი, მონტენეგროს პარლამენტის თავმჯდომარე 2022 წლის 28 აპრილიდან.

დაამთავრა ბელგრადის უნივერსიტეტის მენეჯმენტის ფაკულტეტი. მან მაგისტრის ხარისხი მიიღო ეკოლოგიისა და გარემოს დაცვის მიმართულებით მონტენეგროს უნივერსიტეტში, პოდგორიცაში. მუშაობდა ბელგრადში Generalmarket-ში გაყიდვების მენეჯერად, შემდეგ ჰერცეგ-ნოვიში Čistoća-ს ფირმის სხვადასხვა მენეჯერულ პოზიციებზე.

პოლიტიკურ საქმიანობაში ჩაერთო მონტენეგროს სოციალისტური სახალხო პარტიის რიგებიდან. დაკავშირებული იყო ჰერცეგ-ნოვის ადგილობრივ თვითმმართველობასთან, ხოლო 2017 წელს გახდა ქალაქის მერის მოადგილე. 2020 წელს მრავალპარტიული კოალიციიდან გახდა პარლამენტის წევრი. 2022 წლის აპრილში აირჩიეს პარლამენტის თავმჯდომარედ.

სქოლიო
------

1. ↑  Danijela Đurović sla. skupstina.me.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-04-28. ციტირების თარიღი: 2022-04-28
2. 1 2 3  Biografija Danijele Đurović sla. rtcg.me (28 kwietnia 2022). ციტირების თარიღი: 2022-04-28
3. ↑  Nova lica i politički veterani u novom sazivu Skupštine sla. vijesti.me (6 września 2020). ციტირების თარიღი: 2022-04-28
**დედპული** (ინგლ. Deadpool) — ანტიგმირი პერსონაჟი Marvel Comics-ში. ის შექმნა მხატვარმა რობ ლიფელდმა და მწერალმა ფაბიან ნისიზიმ. პირველად გამოჩნდა კომიქსებში *The New Mutants* #98 (თებერვალი 1991).

ის არის ძლიერი მეომარი, თანაც ცნობილია თავისი შავი იუმორით. როგორც სამურავი კომიქსებიდან „ადამიანი მუტანტები", ის შეიქმნა «იქს იარაღმა». როდესაც ერთი განსწავლული შეეცადა საშინელი რეგენერაციის შეჩერებას დედამიწაზე, იგი იქს იარაღმა შეიპყრო და ასეთად აქცია. ტყვიისებრი ედი ფსიქიკურად გაუწონასწორებელია. თავიდან იგი შეიქმნა როგორც ახალი მუტანტების მტერი. 1997 წლიდან ამ გმირმა მიიღო თავისი საკუთარი კომიქსი. 2002 წელს,69 ნომრის შემდეგ, როდესაც მთავარი გმირი აფეთქებამ შეიწირა, კომიქსი ჩაანაცვლა ახალმა სერიამ იქს აგენტები (*აგენტი X*),სადაც ედპული 15 ნომერში გაცოცხლდა, და კომიქსის ბოლო სერიებში ის დაბრუნდა კიდევაც მაგრამ კომიქსების გამოცემა მაინც შეწყდა მისი არაპოპულარობის გამო 2003 წელს. 2004 წლის მაისში დაიწყეს ახალი კომიქსის გამოშვება სახელწოდებით *კეიბლი და დედპული*, სადაც ერთმანეთს ორი მუტანტი კეიბლი და ტყვიისებრი ედი ებრძვიან. ეს კომიქსი 50 ნომერში დასრულდა რადგანაც, დაიწყო კეიბლის ახალი, საკუთარი კომიქსების გამოშვება. 2008 წლის ზაფხულიდან დაიწყო ტყვიისებრი ედის ახალი სერიების გამოცემა.

დედპული კომიქსების გარეთ
------------------------

### ვიდეო თამაშები

* დედპული Marvel Comics-ის მიერ შექმნილ სამ ვიდეო თამაშში შეგვხვდა, სადაც იგი ჯონ კასირმა განასახიერა.
* თამაშში *X-Men Legends II: Rise of Apocalypse* დედპული ერთ-ერთი მოწინააღმდეგეა
* თამაშში *Marvel: Ultimate Alliance* იგი ერთ-ერთი სიკეთის მხარეს მებრძოლი პერსონაჟია.
* თამაშში *Deadpool* იგი მთავარი პერსონაჟია.

ინფორმაცია ინტერნეტში
---------------------

* დედპული საიტზე Marvel.com
* დედპული საიტზე Comic Book DB
* დედპული — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)



|  |  |
| --- | --- |
| Marvel-ის ლოგო | *ეს სტატია Marvel Comics-ის პერსონაჟის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ევროპის ქვეყნების მონაწილეობა პროექტის მიღებაში:
  დათანხმდა დანამატი ხელშეკრულებების შემდეგ
  დათანხმდა საპარლამენტო კენჭისყრით
  დათანხმდა რეფერენდუმით
  უარყო რეფერენდუმით
  გადაიდო განუსაზღვრელი ვადით
  რეფერენდუმი გადაიდო
**ევროპის კონსტიტუციის პროექტი** (სრული სახელწოდება: *შეთანხმება ევროპაში საერთო კონსტიტუციის შექმნის თაობაზე*) — განუხორციელებელი საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომლის მიზანი ევროპის კავშირისთვის ახალი კონსტიტუციის შექმნა იყო. ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 2004 წელს კავშირის წევრი ქვეყნების წარმომადგენელთა მიერ, რომში, თუმცა ის ექვემდებარეობდა ყველა წევრი სახელმწიფოს რატიფიკაციას, რომელთა შორის ორმა ქვეყანამ რეფერენდუმით ეს პროექტი უარყო.

ისტორია
-------

პროექტის მთავარი მიზანი იყო არსებული ხელშეკრულებების, რომლებიც კავშირის მიმდინარე კონსტიტუციის საფუძველს წარმოადგენს, შეცვლა ახალი უნიფორმული ადამიანის უფლებების კოდიფიცირებით მთელი ევროპის მასშტაბით და გადაწყვეტილების მიღების პროცესის გამარტივება 27-წევრიანი ორგანიზაციისთვის.

პროექტის ხელშეკრულებას ხელი მოეწრა რომში წევრი სახელმწიფოების მეთაურთა მიერ 2004 წლის 29 ოქტომბერს. რატიფიცირების პროცესში 2005 წელს ფრანგებმა (29 მაისი) და ჰოლანდიელებმა (1 ივნისი) უარყვეს შეთანხმება რეფერენდუმით. ამ ორ ქვეყანაში კონსტიტუციის პროექტის ჩავარდნის გამო ზოგიერთი სხვა ქვეყნის მთავრობებმაც რეფერენდუმი გადადეს ან გააუქმეს, რამაც კონსტიტუციის მომავალი სათუო გახადა. რატიფიცირების შემთხვევაში ხელშეკრულება ძალაში შევიდოდა 2006 წლის 1 ნოემბერს. საერთო ჯამში, 18 წევრმა ქვეყანამ დოკუმენტს რატიფიცირება გაუკეთა, 2-მა უარყო, ხოლო 7-მა პროცესი გადადო.

კონსტიტუციის ხელშეკრულების ჩავარდნის გამო ევროპის საბჭოს სხდომაზე 2007 წლის ივნისში გადაწყდა დაწყებულიყო მოლაპარაკებები ძველი დოკუმენტის შემცვლელ რეფორმის ტრაქტატზე, რომელშიც შევიდოდა ძველი ტრაქტატის მრავალი ელემენტი, თუმცა მრავალი წინააღმდეგობრივი ელემენტის გამოკლებით (მათ შორის სიტყვა კონსტიტუციის უარყოფით).

საბოლოოდ ევროკონსტიტუცია ძალაში არ შევიდა, რადგანაც რეფერენდუმზე გატანისას მის წინააღმდეგ ადამიანთა უფრო დიდი რაოდენობა წავიდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* History of the Constitution დაარქივებული 2004-12-04 საიტზე Wayback Machine. .
* The Constitution for the European Union.
**დოვსპრუნკი** იგივე **დაუსპრუნგასი** - ლიტვის დიდი მთავარი 1219-1235 წლებში. იგი იყო მინდაუგასის უფროსი ძმა, რომელიც მხოლოდ ერთხელ, გალიცია-ვოლინიის სამშვიდობო შეთანხმებაში მოხსენიება 1219 წელს ლიტვის 21 ადრეულ მთავარს შორის, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ხნიერი (დანარჩენი ოთხი მთავარი უნდა იყოს ზივინბუდასი, დაუიოტასი, მინდაუგასი და ვილიგაილა ). მას შემდეგ რაც გაირკვა, რომ დაუსპრუნგასი არის მინდაუგასის ერთადერთი ცნობილი ძმა, მიიჩნევენ, რომ სწორედ დაუსპრუნგასი არის მინდაუგასის ძმისშვილების, ედივიდასისა და ტაუტვილასის, მამა. თუ ეს ვარაუდი ჭეშმარიტია, მაშინ სიმართლეს შესაბამება ისიც, რომ დაუსპრუნგასი არის დანიელ გალიციელის სიმამრი და ცოლად ჰყავდა ვიკინტასის და. ცნობილია ისიც, რომ მინდაუგასმა მოკლა თავისი ნათესავი ძალაუფლების მოსაპოვებლად. და რადგანაც, დაუსპრუნგასი არ მოიხსენიება არცერთ სხვა წყაროში, ზოგიერთი მიანიშნებს, მინდაუგასმა მოკლა დაუსპრუნგასი. ამ მოსაზრების მცდარობას მისი მოწინააღმდეგენი ასაბუთებნ იმით, რომ დაუსპრუნგასის შვილები მისი გარდაცვალების შემდეგაც, 1248 წელსაც, მართავენ საგვარეულო მიწებს.

|
|  |
|
| წინამორბედი:რინგოლდი | **ლიტვის დიდი მთავარი** 1219 – 1235  | შემდეგი:მინდაუგასი |


|  |  |
| --- | --- |
| ლიეტუვის დროშა | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიეტუვის მონარქები |
| --- |
|  |
| დიდი მთავრები 1214–1569 | 
* რინგოლდი
* დოვსპრუნკი
* მინდაუგასი
* ტროინატი
* ვოიშელკი
* შვარნი
* ტროიდენი
* დოვმონტი
* ბუტიგეიდისი
* ბუტვიდასი
* ვიტენი
* გედიმინასი
* იავნუტისი
* ალგირდასი
* იაგაილო
* კეისტუტისი
* სკირგაილო
* ვიტოვტი
* სვიდრიგაილო
* სიგიზმუნდი
* კაზიმირ იაგელონი
* ალექსანდრე I იაგელონი
* სიგიზმუნდ I
* სიგიზმუნდ II ავგუსტი
 |
|  |
| არჩეული | 
* ანრი III ვალუა
* სტეფანე ბატორი
* ანა იაგელონი
* სიგიზმუნდ III ვაზა
* ვლადისლავ IV ვაზა
* იან II კაზიმირი
* მიხეილ კორიბუტ ვიშნევეცკი
* იან III სობესკი
* ავგუსტ II საქსონიელი
* სტანისლავ ლეშჩინსკი
* ავგუსტ III საქსონიელი
* სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკი
 |

 |
ოპერის თეატრის შენობა
**დოიჩე ოპერ ბერლინი** (გერმ. Deutsche Oper Berlin – გერმანიის ოპერა ბერლინი) — ოპერის თეატრი ბერლინში, გერმანია. აქ მდებარეობს ბერლინის საოპერო დასი და სახელმწიფო ბალეტი.

თეატრი შედარებით ახალგაზრდაა, შენობა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აიგო. თუმცა თეატრის ისტორია გაცილებით ადრე იწყება და მოდის დოიჩეს ოპერნჰაუზიდან, რომელიც ხარლოტენბურგის უბანში ბისმარკშტრასეზე გაიხსნა 1912 წლის 7 ნოემბერს ბეთჰოვენის „ფიდელიოს" შესრულებით, იგნაც ვაგჰალტერის დირიჟორობით.

1925 წელს მისი სახელი შეიცვალა „შტედტიშე ოპერ"-ით (საქალაქო საოპერო თეატრი). თუმცა იოზეფ გიობელსმა მას სახელი უკან დაუბრუნა და ისევ დოიჩეს ოპერნჰაუზი დაარქვა. 1935 წელს შენობის ინტერიერი განახლდა პაულ ბაუმგარტენის მიერ, რის გამოც მაყურებელთა ტევადობა შემცირდა 2300-დან 2098-მდე. შენობა 1943 წლის 23 ნოემბერს სრულიად განადგურდა.

ომის შემდეგ კომპანია ვესტენსის თეატრის შენობას იყენებდა სანამ 1961 წლის 24 სექტემბერს ახალ შენობაში გადავიდოდა. ახალი შენობა გაიხსნა მოცარტის დონ ჯიოვანის წარმოდგენით. ახალი შენობა ამჟამინდელი სახელით გაიხსნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Deutsche Oper Berlin
* Interview with Deutsche Oper musical director Donald Runnicles in Exberliner Magazine[*მკვდარი ბმული*]


|  |  |
| --- | --- |
| კოლონა | *ეს სტატია კულტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
სიტყვა "დოიჩი" წარმოადგენს გერმანული ენის, გერმანელი ხალხის აღმნიშვნელ ცნებას. თავად გერმანიის სახელწოდება მომდინარეობს ასევე სიტყვისაგან "დოიჩ" (გერმ. Deutsch), "დოიჩლანდ" (გერმ. Deutschland) სიტყვასიტყვით თარგმანში აღნიშნავს გერმანელთა ქვეყანას.

"დოიჩ" : გლოტონიმი და ეთნონიმი
------------------------------

გერმანელთა ენისა და ერის აღმნიშვნელი სიტყვა "დოიჩი" თვითონ გერმანულ ენაში არ იწარმოებს ქართულის მსგავსად არსებითი და ზედსართავი სახელების შესაბამისად ცალ-ცალკე ფორმებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ გერმანული თვითსახელდებით "დოიჩ" აღნიშნავს ენასაც და ერსაც.

განსხვავების დანახვა მხოლოდ მორფოლოგიური ფორმაცვალებადობის დროსაა შესაძლებელი.

ეტიმოლოგია
----------

ძველი ზემოგერმანული diutisc (დასავლეთფრანკული \*Þeodisk), რომელიც თავდაპირველად აღნიშნავდა "ხალხისას", "ხალხის კუთვნილს", "ხალხისეულს", "ხალხის განუსხვისებელს" ( => ძველ გერმანთა მეტყველებაში Þeudā, ძველზემოგერმანული diot[a], ანუ ხალხი). 

თავდაპირველად, ამ სიტყვის გამოყენებით ზღვარი ედებოდა გერმანიკული იდიომებით მეტყველ ხალხებს რომანულენოვანი ხალხებისაგან. 

 მთავარი სტატია: ნიდერლანდური (ეტიმოლოგია).

ლიტერატურა
----------

* Hans Eggers (გამომც.): *Der Volksname Deutsch.* (= *Wege der Forschung* ტომი 156) Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1970.
* *Chronik-Handbuch Daten der Weltgeschichte*; გვ. 132; Gütersloh, München: Chronik Verlag, 1997; ISBN 3-577-14511-0
* Helmut Berschin: *Deutschland – ein Name im Wandel. Die deutsche Frage im Spiegel der Sprache*; München 1979
* Wolfgang Haubrichs, Herwig Wolfram: *Theodiscus*. წიგნში: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* ტომი 30, Heinrich Beck, Dieter Geuenich, Heiko Steuer (გამომც.). Berlin − New York, 2005. ISBN 3-11-018385-4. გვ. 421-დან.
* Heinrich Beck, Dieter Geuenich, Heiko Steuer, Dietrich Hakelberg (გამომც.): *Zur Geschichte der Gleichung „germanisch-deutsch". Sprache und Namen, Geschichte und Institutionen.* (= *Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*; 34) de Gruyter, Berlin, New York 2004, ISBN 978-3-110-17536-3.
* Rosemarie Lühr: *Das Wort 'deutsch' in seinen einheimischen Bezügen.* წიგნში: *Zeitschrift für Linguistik und Literaturwissenschaft*. 24, ჟურნალი 94 (1994), გვ. 26–46.
**დი-ქარის მუჰაფაზა** იგივე **დი-ქარის პროვინცია** (არაბ. ذي قار) — ერაყის ერთ-ერთი მუჰაფაზა. მდებარეობს მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ნასირია. მისი ფართობი 12 900 კმ²-ია. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით, დი-ქარის პროვინციის მოსახლეობამ 2 000 000 შეადგინა, საიდანაც 860 000 მის ადმინისტრაციულ ცენტ ქალაქ ნასირიაში ცხოვრობს. დი-ქარის გუბერნატორი არის იაჰია მუჰამედ ბაქირ ალ-ნასერი. მუჰაფაზის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი არის მუსლიმი.

დი-ქარის მუჰაფაზა მოიცავს შვიდ რაიონს. მას ესაზღვრება საკუთარი ქვეყნის ხუთი მუჰაფაზა: ვასიტი, მაისანი, კადისია, მუთანა და ბასრა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2015-08-12 საიტზე Wayback Machine.  (არაბული ენა)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერაყის მუჰაფაზები |
| --- |
|  |
| 
* ანბარი
* ბაბილი
* ბასრა
* ბაღდადი
* დაჰუკი
* დიიალა
* დი-ქარი
* ერბილი
* ვასიტი
* ქირქუქი
* მაისანი
* მუთანა
* ნაინავა
* ნაჯაფი
* სალაჰ-ედ-დინი
* სულეიმანია
* ქადისია
* ქარბალა
 |  |

 |
**დვინის საეკლესიო კრება** — სომხეთის საკათალიკოსო რეზიდენციაში ქალაქ დვინში 506 წელს, ბიზანტიის ინიციატივით მოწვეული ქართლის, სომხეთისა და ალბანეთის ეკლესიების საერთო კრება. ქართული ეკლესიის დელეგაცია შედგებოდა 24 ეპისკოპოსისაგან, ხელმძღვანელობდა ქართლის კათალიკოსი გაბრიელი. სომხეთის დელეგაციას სათავეში ედგა ბაბგენ კათალიკოსი. დვინის საეკლესიო კრებამ დაგმო ნესტორიანელობა და მიიღო ზენონ კეისრის დიოფიზიტ-მონოფიზიტთა შემარიგებელი „ჰენოტიკონი". აქტები შედგა ქართულ, სომხურ, ალბანურ და ბერძნულ ენებზე.

დვინის საეკლესიო კრების მონაწილე ეკლესიებმა ირანის ქვეშევრდომ ქვეყნებში მცხოვრებ მართლმადიდებლებთან თავიანთ ენაზე შედგენილი ეპისტოლეები გაატანეს ნესტორიანელებისაგან თავის დასაცავად ირანიდან ჩამოსულ დელეგაციას. ეპისტოლეებში გადმოცემული იყო ამიერკავკასიის ეკლესიების მრწამსი და მათი რელიგიური პოლიტიკა. ჩვენამდე მოაღწია სომხური დელეგაციის ეპისტოლემ, რომელიც შესულია „ეპისტოლეთა წიგნისა" (სრულად) და „სარწმუნოების ბეჭდის" (ფრაგმენტი) სახელით ცნობილ კრებულებში.

ლიტერატურა
----------

* *ალექსიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 491-492.
**დისფემიზმი** (ბერძნ. δυς „დის" = არა, და φήμη „ფემე" = თქმა) და **კაკოფემიზმი** (ბერძნ. κακός „კაკოს" = ცუდი) — ევფემიზმის ანტონიმებად გამოიყენება, რაც ნიშნავს განზრახულად უხეში სიტყვისა ან გამოთქმის გამოყენებას ზრდილობიანის ნაცვლად. კაკოფემიზმი უფრო ხშირად გამოიყენება რაიმე განზრახ შეურაცმყოფელის მნიშვნელობით, ხოლო დისფემიზმი შეიძლება იყო შეურაცმყოფელი ან ირონიულად დამაკნინებელი.

დისფემიზმი ისევე ხშირია ყოველდღიურ ხმარებაში, როგორც ევფემიზმი. მაგ. „ესა თუ ის სპორტული გუნდი თამაშში მოწინააღმდეგეს ანადგურებს" არ ნიშნავს სიტყვასიტყვით ფიზიკურ განადგურებას, ანდა „კომპანიამ კონკურენტები გააცამტვერა" ასევე გაზვიადებულია და ორივე შემთხვევაში დისფემიზმია.

ერთი და იგივე საგანი შეიძლება დისფემიზმის ან ეუფემიზმის მნიშვნელობით გამოითქვას, მაგალითად „სიკვდილი": ყველას მიერ პატივცემული ადამიანის სიკვდილი „გარდაცვალებად" (ევფემიზმი) მოიხსენიება, ხოლო მოძულებული ადამიანისა კი „მოჭამა ჭირით" (დისფემიზმი) და ა.შ. ერთი და იგივე გამოთქმა, ასევე შეიძლება ევფემიზმიც იყოს და დისფემიზმიც, კონტექსტის მიხედვით. მაგ. „მიიღო უფალმა" ან კიდევ „გავიდა გაღმა მარილზე" შეიძლება კონტექსტის მიხედვით ან შერბილებული ევფემიზმი ან ირონიზებული დისფემიზმი იყოს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ევფემიზმი
* ჰიპერბოლა (ენა)
* მეტაფორა

ლიტერატურა
----------

* Allen, Keith; Burridge, Kate (1991). *Euphemism & Dysphemism: Language Used As Shield and Weapon*.  Oxford University Press. ISBN 0-7351-0288-0.
**დიტა პარლო** (გერმ. Dita Parlo; დ. 4 სექტემბერი, 1906 — გ. 13 დეკემბერი, 1971) — გერმანელი კინომსახიობი.

ნამდვილი სახელი **გრეტა გერდა კორნშტედტი** (გერმ. **Grethe Gerda Kornstädt**).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა შტეტინში (ახლანდელი შჩეცინი). მისი კინოდებიუტი შედგა 1928 წელს, ფილმში „შინ დაბრუნება", რომელმაც გერმანიაში მაშინვე გაუთქვა სახელი. 1930-იანი წლების განმავლობაში, იგი გერმანულ- და ფრანგულენოვან ფილმებში მონაწილეობდა. მისი წარმატებული კინონამუშევრებიდან აღსანიშნავია „ატალანტა" (L’Atalante, 1934) და „დიდი ილუზიები" (La Grande Illusion, 1937). მან ამერიკაში აღიარების მოპოვებაც სცადა. ამ მიზნით მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე ჰოლივუდურ ფილმში, თუმცა ისეთ წარმატებას ვერ მიაღწია, როგორსაც ევროპაში.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე დიტა პარლო ბრუნდება მშობლიურ ევროპაში, სადაც განაგრძობს მუშაობას ევროპელ რეჟისორებთან. მისი კინოკარიერა მოიცავს 1928-1965 წლებს. უკანასკნელი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია კინოფილმები „სამართალი აღსრულდა", (Justice est faite, 1950) და „პიკი ქალი", (La dame de pique, 1965). დიტა პარლოს შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია გაწონასწორებული იუმორი, მსუბუქი ტრაგიზმი. გარეგნობისა და საარტისტო ნიჭის წყალობით, დიტა პარლო იყო 1930-იანი წლების ერთ-ერთი შესამჩნევი გერმანელი მსახიობი.

დიტა პარლო 65 წლის ასაკში გარდაიცვალა საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დიტა პარლო — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* დიტა პარლო
**დოკუმენტები თბილისის ისტორიისთვის** — ნ.ბერძენიშვილისა და მამ. ბერძენიშვილის მიერ შედგენილი XVI-XIX საუკუნეების დოკუმენტთა კრებული. პირველი წიგნი გამოიცა 1962 წელს. დოკუმენტები დალაგებულია ქრონოლოგიურად 1505 წლიდან XIX საუკუნემდე. I წიგნში შესული დოკუმენტები წყდება 1771 წლით (სულ 274 საბუთი).

კრებულში შესული ნასყიდობის, წყალობის შეწირულობის, პირობის, გარიგების წიგნები, გასამყრელოები, ხარჯის ნუსხები, არზები, ოქმები, თამასუქები და სხვა სახის დოკუმენტები ამოკრეფილია საქართველოს სახელმწიფო ცენტრალური არქივის და კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის ფონდებიდან. მათში ასახულია ფეოდალური თბილისის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა, თბილისური ყოფა-ცხოვრება, სამოხელეო და საქალაქო წყობა, თბილისელთა მეურნეობა ქალაქსა და მის გარეთ, ვაჭრობა, ხელოსნობა, საქალაქო მეურნეობა, ქალაქის საცხოვრებელი და სავაჭრო ნაგებობები, ციხესიმაგრეები, ქალაქის გარეგანი სახე.

კრებულს დართული აქვს პირთა და გეოგრაფიულ სახელთა საძიებლები და თბილისის ტოპონიმიკა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 426
*თუქრული ყავა სტამბოლის ერთ-ერთ კაფეში*
*ყავახანა პალესტინაში. 1900 წ.*
**თურქული ყავა** (ასევე *ნალექიანი ყავა*) — ყავის მომზადების მეთოდი წვრილად დაფქული ყავის მარცვლების მოხარშვით, ხშირად შაქართან ერთად და გაუფილტრავად მცირე ზომის ფინჯანით მირთმევით. სახელი მიუთითებს მომზადების წესზე და არა მარცვლის წარმომავლობაზე, ვინაიდან ყავის მარცვლის სპეციალური თურქული სახეობა არ არსებობს. მომზადების ეს წესი გავრცელებულია ახლო აღმოსავლეთში, ჩრდ. აფრიკასა და ბალკანეთის ქვეყნებში, აგრეთვე ამიერკავკასიასა და შუა აზიაში. 
თუმცა ყოველ რეგიონში მას საკუთარი სახელით მოიხსენიებენ (მაგ. სომხური ყავა, ბერძნული ყავა ან არაბული ყავა იგივე მეთოდით მომზადებულ ყავას ჰქვია). თუმცა ზოგადად ამგვარ ყავას "თურქულს" უწოდებენ, ვინაიდან პირველი ყავახანები სწორედ ოსმალეთის იმპერიაში გაჩნდა.

თურქული ყავის ნალექს ხშირად მკითხაობის მიზნითაც იყენებენ.

სქოლიო
------

1. ↑  Getting Your Buzz with Turkish coffee. *ricksteves.com*. ციტირების თარიღი: 19 August 2015.
2. ↑  Brad Cohen. BBC - Travel - The complicated culture of Bosnian coffee. *bbc.com*. ციტირების თარიღი: 19 August 2015.
3. ↑  Nissenbaum, Dion. Coffee grounds brewed trouble for Israeli fortuneteller (20 July 2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 მაისი 2015. ციტირების თარიღი: 27 November 2014.
ენ ასქიუს ცოცხლად დაწვის ილუსტრაცია
**ენ ასქიუ** (ინგლ. Anne Askew; **დ.** 1521 - **გ.** 16 ივლისი, 1546) — ინგლისელი მწერალი, პოეტი და პროტესტანტი მოწამე, რომელიც დაწვეს კოცონზე ერესის გამო.

ბიოგრაფია
---------

ენ ასქიუ დაიბადა 1521 წელს ლინკოლნშირში. მამისი უილიამ ასქიუ, იყო მდიდარი მიწის მესაკუთრე, რომელიც მსახურობდა მეფე ჰენრი VIII ტიუდორის სასამართლოში. იგი ისტორიაში შევიდა, როგორც ანა ბოლეინის სასამართლო პროცესის ერთ-ერთი ნაფიცი მსაჯული. ენი ხუთი შვილიდან მეოთხე იყო. ორი ალალი ძმისა და ორი ალალი დის გარდა, მას ორი ნახევარძმაც ჰყავდა. იგი ასევე დაკავშირებული იყო რობერტ ასკესთან, მეფის წინააღმდეგ წმინდა მომლოცველთა აჯანყების ლიდერთან. უილიამ ასქიუ გეგმავდა თავისი უფროსი ქალიშვილის, მართას, თომას კაიმზე დაქორწინებას. თუმცა მართა ქორწილამდე გარდაიცვალა. მაშინ მამამ გადაწყვიტა ენის დაქორწინება თომასზე, რათა ნიშნობისგან მიღებული ფული შეენარჩუნებინა. ენი მაშინ 15 წლის იყო.

ენი იყო ერთგული პროტესტანტი, რომელიც კითხულობდა ბიბლიას, იმახსოვრებდა მონაკვეთებს და მთელი ცხოვრება პროტესტანტიზმის ერთგული დარჩა. ენის ქმარი კათოლიკე იყო და მათთვის რთული იყო ერთმანეთთან ურთიერთობა. ენმა ორი შვილი გააჩინა, სანამ ქმარი რელიგიური რწმენის გამო სახლიდან გააგდებდა მას. თუმცა, უცნობია, შეძლეს თუ არა ბავშვებმა გადარჩენა და გაზრდა. ენის არც ერთი თანამედროვე არ ახსენებს მათ. სანამ თომასი ენს სახლიდან გააგდებდა, ასქიუ განქორწინებას ცდილობდა.

უსახლკაროდ დარჩენის შემდეგ ენი საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა. იქ ის შეხვდა სხვა პროტესტანტებს და განაგრძო ბიბლიის შესწავლა. მან ქმრის სახელის ნაცვლად ქალიშვილობის სახელის გამოყენება ამჯობინა. ლონდონში ყოფნისას ენი მქადაგებელი გახდა.

1545 წლის მარტში, ქმრის ბრძანებით, ასქიუ დააპატიმრეს და დააბრუნეს ლინკოლნშირში. თომასმა მოითხოვა, რომ ქალი სახლში დარჩენილიყო, მაგრამ ენი გაექცა მას და დაბრუნდა ლონდონში ქადაგების გასაგრძელებლად.

1545 წლის 10 მარტს ენ ასქიუ დააპატიმრეს. გამოძიების დაწყებამდე იგი წარდგა კომისიის წინაშე. ამის შემდეგ იგი ლონდონის ეპისკოპოსმა ედმუნდ ბონერმა დაკითხა. მან ბრძანა ენის 12 დღით პატიმრობა. მთელი ამ ხნის განმავლობაში იგი უარს ამბობდა რაიმეს მონანიებაზე. რამდენიმე ხნის შემდეგ ის გირაოს სანაცვლოდ გამოიყვანეს.

1546 წლის 19 ივნისს ასქიუ კვლავ დააპატიმრეს და ციხეში ჩასვეს. მომდევნო ორი დღის განმავლობაში ის დაკითხეს ჯონ დადლიმ, სტივენ გარდინერმა, თომას რისლიმ (კანცლერი) და უილიამ პეჯეტმა (მეფის მთავარი მდივანი). მათ ის სიკვდილით დასჯით შეაშინეს, მაგრამ მან უარი თქვა ერესის აღიარებასა და მისი პროტესტანტი ნაცნობების სახელების დასახელებაზე. ენი აწამეს. წამების შემდეგ მას უკვე აღარ შეეძლო დამოუკიდებლად სიარული. ესქიუს არც ერთი სახელი არ უხსენებია და ის საკანში დააბრუნეს.

1546 წლის 16 ივლისს, 26 წლის ასაკში, ენ ასქიუ კოცონზე დაწვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A Brief Biography of Anne Askew
* Askew, Anne (1521 - 1546)
* Anne Askew

სქოლიო
------

1. ↑  **Dictionary of National Biography, 1885-1900, Volume 02 -** Askew, Anne *by James Gairdner*
2. ↑  24 May – The Life of Anne Askew
3. ↑  REMARKS: tortured and burnt at the stake
**დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი** (გერმანულად Deutsche Militärzeitschrift — გერმანული სამხედრო ჟურნალი, გერმანული აბრევიაციით DMZ დეემცეთი) არის 1995 წლიდან გამომავალი ჟურნალი და იგი განკუთვნილია მეორე მსოფლიო ომის მომსწრე თაობისათვის, ბურდესვერის ჯარისკაცებისა და რეზერვისტებისათვის. გარდა ამისა, ჟურნალის რედაქცია ითვალისწინებს ყოფილი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ნაციონალურ სახალხო არმიაში (გერმანული აბრევიაციით NVA ენჶაუა) ნამსახურევი ხალხის, ან უბრალოდ დღეს მიმდინარე მოვლენებით დაინტერესებული ადამიანების სამხედრო და პოლიტიკურ ინტერესებს. რედაქცია თავის თავს კონსერვატიულ სპექტრში მოიაზრებს. გერმანიის ფედერალური მთავრობა კი ამ სამხედრო ჟურნალს მემარჯვენე ექსრემისტული მიმართულებისად განიხილავს.

ისტორია
-------

ჟურნალი დააარსა ჰარალდ თომასმა (ბრიული) 1995 წლის აპრილში, მაგრამ 1997 წლის დასაწყისში „დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი" გადამდგარმა ობერლეიტენანტმა ვოლფგანგ დიშერტმა (კელნი) შეისყიდა. 2003 წლიდან გაჭიანურდა ამ პროექტის რეალიზაცია იმის გამო, რომ გამომცემლობა გაკოტრების წინაშე დადგა. შემდგომში ჟურნალის გამოცემა დიტმარ მუნიერმა განაგრძო.

თემები
------

* სამხედრო საქმის ისტორია
* ომი
* ტყვეობა
* ხიზნობა და განდევნა
* სამხედრო მეცნიერება
* კრიზისის კერა
* ბუნდესვერი და მსოფლიოს სახელმწიფოთა ჯარები
* ჯარისკაცის პორტრეტი
* უსაფრთხოების პოლიტიკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (გერმანული) **deutschemilitaerzeitschrift.de** დაარქივებული 2008-12-31 საიტზე Wayback Machine.
**1863 წლის პოლონეთის აჯანყება**, ან **იანვრის აჯანყება** — შლიახტის აჯანყება პოლონეთის სამეფოს, ჩრდილო-დასავლეთ კრაისა და ვოლინიის ტერიტორიაზე. აჯანყების მიზანი იყო რეჩ პოსპოლიტას აღორძინება 1772 წლის აღმოსავლეთის საზღვრებით. დაიწყო 1863 წლის 22 იანვარს და გრძელდებოდა 1864 წლის შემოდგომამდე. დასრულდა მეამბოხეთა მარცხით.

1863—1864 წლების შეიარაღებულ აჯანყებას წინ უძღოდა საკმაოდ გრძელი მომზადებითი, ანუ მანიფესტაციური პერიოდი. 1831 წლის შემდეგ პოლონეთის ემიგრაციის უწყვეტი მოღვაწეობა პოლონეთის სამეფოს მუდმივ დაძაბულობაში ამყოფებდა, მაგრამ ივანე პასკევიჩის მკაცრი რეჟიმი სერიოზული გართულებების წარმოქმნას არ უშვებდა. 1856 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ მოკლე დროით მოადგილის პოსტი დაიკავეს მთავარმა მიხაილ გორჩაკოვმა, ნიკოლაი სუხოზანეტმა, გრაფმა კარლ ლამბერტმა, გრაფმა ალექსანდრე ლიდერსმა.

შეიარაღებული აჯანყების დღედ დანიშნული იყო 22 იანვარი. ამ დღეს სხვადასხვა ადგილას ცალკეულმა რაზმებმა განახორციელეს შეიარაღებული თავდასხმა რუსეთის გარნიზონებზე; სულ 15 თავდასხმა აღინიშნა. პოლონელთა რაზმების ცუდი შეიარაღების გამო ეს შეტაკებები უმნიშვნელო იყო.

საბრძოლო მოქმედებების აქტიურობა დაეცა 1863 წლის ზაფხულში. ცალკეული შეტაკებები, ოფიციალური ცნობების თანახმად, 1863 წელს იყო 547, ხოლო 1864 წელს — 84, ჯამში 631. 1864 წლის 11 თებერვალს დაიშალა უკანასკნელი დიდი რაზმი; უკანასკნელმა ჯგუფმა 1864 წლის აპრილამდე იარსება. 

ოფიციალური მონაცემების თანახმად, აჯანყებულებმა დაკარგეს დაახლოებით 30 ათასი ადამიანი. რუსთა დანაკარგი შეადგენს 3343 ადამიანს (მათგან 2169 დაჭრილი). ჩამოხრჩობილ აჯამყებულთა რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 2 ათას ადამიანს. ყველა ეს ციფრი არაზუსტი და სადავოა. 1863 წლის შემდეგ, ისევე როგორც 1831 წლის შემდეგ, მრავალი პოლონელი საზღვარგარეთ გადასახლდა. ახალი ფორმაციის ეს ემიგრანტები თავიდან აგრძელებდნენ ძველი ემიგრაციის მოღვაწეობას, მაგრამ გაცილებით უფრო მცირე მასშტაბებში; ახალი აჯანყების სურვილი მალევე ჩაცხრა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *ბულანცოვი.* მზვერავის ჩანაწერები პოლონეთში აჯანყების ჩახშობის დროს, 1863 წელს.
* *ნ. ბერგი* ჩანაწერები პოლონელთა შეთქმულებებისა და აჯანყებების შესახებ (პოლონურად djvu)
* *Augustin O’Brien* Petersburg and Warsaw: scenes witnessed during a residence in Poland and Russia in 1863—1864 (1864) (ინგლისური)
* *William Ansell Day*. The Russian government in Poland : with a narrative of the Polish Insurrection of 1863 (1867) (ინგლისური)
* ვ. ლინკევიჩი. 1863 წლის პოლონეთის აჯანყება და მისი გავლენა ბელორუსიის კონფესიურ სიტუაციაზე