**FV4034 Challenger 2** (*ჩელენჯერ 2*, ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტროს კლასიფიკაციით - **CR2**) — დიდი ბრიტანეთის ძირითადი საბრძოლო ტანკი.

მოკლე მიმოხილვა
---------------

ძირითადი საბრძოლო ტანკის - ჩელენჯერ 2-ის - მწარმოებელია ბრიტანული კომპანია Vickers Defence Systems. ჩელენჯერ 2 არის *ჩელენჯერ* სახელის მტარებელი მესამე ტანკი. პირველი იყო „ჩელენჯერ A30" - „კრომველის" ტანკის ვარიაცია, რომელიც აღჭურვილი იყო 76.2 მილიმეტრიანი ზარბაზნით. 

მეორე იყო „ჩელენჯერ 1" - დიდი ბრიტანეთის ძირითადი საბრძოლო ტანკი 1980-იან წლებში, რომელიც 1990-იან წლებში მონაწილეობას იღებდა სპარსეთის ომში. მიუხედავად იმისა, რომ „ჩელენჯერ 2" შეიქმნა „ჩელენჯერ 1"-ზე დაყრდნობით, ახალი ტანკი გასხვავდება ძველი მოდელისაგან სრულიად ახალი დიზაინით: ნაწილთა მხოლოდ 5% არის ძველი და ახალი მოდელებისთვის საერთო. დღესდღეობით დიდი ბრიტანეთის არმიაში „ჩელენჯერ 2"-მა სრულიად ჩაანაცვლა წინა მოდელი. 

1991 წელს დიდმა ბრიტანეთმა შეუკვეთა 127 ერთეული „ჩელენჯერ 2", ხოლო კიდევ 259 ერთეული - 1994 წელს. 1993 წელს ომანმა შეუკვეთა 18 ტანკი, ხოლო 1997 წელს - კიდევ 20. „ჩელენჯერ 2" დიდი ბრიტანეთის არსენალში 1998 წლიდან არის. ტანკების ბოლო პარტია ბრიტანეთმა 2002 წელს შეიძინა. ტანკის ამ მოდელის ექსპლუატაცია 2035 წლამდე იგეგმბეა.

ტანკები „ჩელენჯერ 2" გამოიყენებოდა ბოსნიის, კოსოვოსა და ერაყის ომში (2003 წლიდან 2008 წლამდე).

### ჩელენჯერ 2-ის მიწოდება უკრაინაში

2022 წელს, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ, დიდი ბრიტანეთის მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა, ბორის ჯონსონმა უარი უთხრა უკრაინას ჩელენჯერ 2 ტანკების გადაცემაზე გაერთიანებული სამეფოსა თუ ნატოს სხვა მოკავშირეების მიერ დაგეგმილი სამხედრო დახმარების პაკეტების ნაწილად. დიდი ბრიტანეთის თავდაცვის მდივანმა ბენ უოლესმა მაშინ განაცხადა, რომ ეს იდეა „*არ იმუშავებს*".  2022 წლის აპრილში ჯონსონმა და მისმა გერმანელმა კოლეგამ ოლაფ შოლცმა განაცხადეს, გერმანია და გაერთიანებული სამეფო ტანკების გადაცემისგან თავს შეიკავებდა. ტანკების პირდაპირ გაგზავნის ნაცვლად, ჯონსონმა მიაღწია შეთანხმებას პოლონეთთან. ამ შეთანხმების მიხედვით, პოლონეთი საკუთარ მოძველებულ T-72-ებს უკრაინას გადასცემდა, სნააცვლოდ კი თანამედროვე ტანკებს მიიღებდა.  

2023 წლის 14 იანვარს დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ დაადასტურა პრესაში გაჟონილი ინფორმაცია, რომ უკრაინაში მდგომაროების ცვლილებასთან ერთად, ბრიტანეთმა შეცვალა საკუთარი პოზიცია უკრაინისთვის Challenger 2-ის ტანკების მიწოდებასთან დაკავშირებით. ბრიტანეთმა საკუთარ თავზე აიღო თავდაპირველად 14 ტანკისა და 30 AS-90-ის მიწოდების ვალდებულება. დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრის, რიში სუნაკის, სპიკერმა ეს ნაბიჯი შეაფასა, როგორც „დიდი ბრიტანეთის ამბიცია, გააძლიეროს უკრაინის მხარდაჭერა". ჩელენჯერი არის პირველი დასავლური ტანკი, რომელსაც უკრაინა დასავლეთისგან მიიღებს.

ისტორია
-------

კომპანია „ვიკერს დეფენს სისტემსმა" 1986 წელს საკუთარი ინიციატივით დაიწყო ტანკ „ჩელენჯერ 1-ის" შექმნა. ახალი თაობის ტანკის გენერალური შტაბის მოთხოვნებთან ერთად კომპანიამ ღიად განუცხადა თავდაცვის სამინისტროს მიმდინარე სამუშაოების შესახებ. დაიდო კონტრაქტი 90 მილიონ ფუტზე, რათა პირველი ნიმუში შექმნილიყო 1988 წლის დეკემბერში. 1991 წლის ივნისში სხვა მწარმოებლების ნიმუშებთან(მათ შორის იყვნენ „აბრამსი", M1A2, „ლეკლერკი" და „ლეოპარტი 2") შედარებების შემდეგ, თავდაცვის სამინისტრომ ტანკი „ჩელენჯერ 2" მიიღო შეიარაღებაში.

აწყობა დაიწყო 1993 წელს ორ ძირითად ქარხანაში: ნიუკასტლში და ლიდსში. მთლიანად პროექტში მონაწილეობას იღებდა 250 ფირმა. პირველი მანქანები გამოვიდა 1994 წელს.

ტანკმა წარმატებულად გაიარა საიმედოობის გამოცდა, რომელიც ჩატარდა 1994 წელს. 285 დღის მანძილზე მიმდინარეობდა სამი ტანკის გამოცდა, რომელშიც სიმულირებდა საბრძოლო პირობები. ყოველი ეს დღე შეიცავს:

* 27 კმ სიარული გზაზე
* 33 კმ სიარული უგზო მიდამოებში
* 34 გასროლა ძირითადი იარაღიდან
* 1000 გასროლა 7,62 მმ კალიბრის ტყვიამფრქვევიდან
* 10 სთ მთავარი ძრავის გამოცდა

გამოცდებზე დამტკიცდა, რომ ახალი ტანკი მთლიანად აკმაყოფილებს სამხედროთა მოთხოვნებს. ტანკი ასევე გვხვდება ომანის შეიარაღებული ძალების არსენალში.

დიზაინი
-------

### შეიარაღება

„ჩელნჯერ 2" აღჭურვილია 120 მილიმეტრიანი კუთხვილლულიანი ქვემეხით L30A1 - ეს იმ ქვემეხის მემკვიდრე, რომლითაც აღჭურვილი იყო „ჩიფტენი" და „ჩელენჯერი 1". ეს ზარბაზანი დამზადებულია ახალი, წიდის ელექტროხვეწის მეთოდით. ეს არის ერთადერთი ამ კალიბრის კუთხვილი ზარბაზანი ნატოს აღჭურვილობაში. ზარბაზნის ლულის არხი ქრომირებულია, იარაღი გადახურულია თერმო-საიზოლაციო პერანგით.სტაბილიზირებულია ორ სიბრტყეში, სამიზნები მოწყობილობები მთლიანად ელექტრონულია. საბრძოლო მარაგი არის 52 გასროლა.

ძირითად იარაღთან შეწყვილებულია 7,62 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევი L94A1. სამეთაურო ლუკთან ახლოს კოშკზე დაყენებულია 7,62 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევი L37A2, რომელიც ასრულებს ჰაერსაწინააღმდეგო იარაღის ფუნქციას. ტანკში სულ არის 7,62 კალიბრის 4000 ტყვია. 

ტანკი აღჭურვილია „ჯენერალ დაინამიქსის" მიერ შექმნილი ცეცხლის კონტროლის ციფრული სისტემით, რომელსაც გააჩნია 32 ბიტიანი პროცესორი და მონაცემთან შინი Mil Std 1553.

### ჯავშანი

„ჩელენჯერ 2" არის ერთ-ერთი მძიმედ შეჯავშნული დასავლური ტანკი: კოშკიც და მისი კორპუსიც შეჯავშნულია მეორე თაობის კომბინირებული ჭურვსაწინააღმდეგო ჯავშანით, რომლის ინფორმაცია ახლაც კი გასაიდუმლოებულია. ბრიტანეთში ტანკზე გამოყენებული იყო რეაქტიური ჯავშნის პაკეტები. ბიოლოგიური და ქიმიური იარაღისაგან დაცვის კომპლექსი იმყოფება კოშკის შიგნით. წინ, კოშკის ორივე მხარეს იმყოფება კვამლსგამშვები ჭურვების სასროლი მოწყობილობა. ჩელენჯერს ასევე შეუძლია მის გარშემო შექმნას კვამლის ფარდა.

  

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტანკების თანამედროვე საშუალო და ძირითადი კლასიფიკაციები |
| --- |
|  |
| 
* დროშა: არგენტინა არგენტინა - TAM
* დროშა: გაერთიანებული სამეფო გაერთიანებული სამეფო - ჩელენჯერ 2
* დროშა: გერმანია გერმანია - ლეოპარდი 2
* ისრაელის დროშა ისრაელი - მერკავა
* ინდოეთის დროშა ინდოეთი - არჯუნი
* დროშა: ირანი ირანი - ზულფიყარი
* იტალიის დროშა იტალია - C1 არიეტე
* დროშა: ჩინეთი ჩინეთი - ტიპი-96
* ტიპი-99
* პაკისტანი - ალ-ჰალიდი
* დროშა: პოლონეთი პოლონეთი - PT-91 ტვარდი
* დროშა: რუსეთი რუსეთი - T-72
* Т-80
* Т-90
* დროშა: რუმინეთი რუმინეთი - TR-85
* დროშა: სერბეთი სერბეთი - M2001
* დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ - M1 აბრამსი
* დროშა: უკრაინა უკრაინა - T-84
* დროშა: საფრანგეთი საფრანგეთი - ლეკლერკი
* ხორვატიის დროშა ხორვატია - M95 დეგმანი
* სამხრეთ კორეის დროშა სამხრეთი კორეა - K1, K2 შავი პანტერა
* დროშა: იაპონია იაპონია - ტიპი-90, ტიპი-10
 |

 |

| ომის შემდგომი დიდი ბრიტანეთის ტანკები |
| --- |
| მსუბუქი ტანკი | საშუალო ტანკი | მძიმე ტანკი |
| FV101 სკორპიონი | FV107 სკიმიტარი | ჩარიოტირი | ცენტურიონი | დამპყრობელი |
| ძირითადი საბრძოლო ტანკები |
| ჩიფტენი | ვიქერსი | ჩელენჯერი | ჩელენჯერ 2 |

1. ↑  „British Tanks To Fight Russia? UK Defense Secretary Says Giving Tanks To Ukraine ‘Wouldn’t Work’". The EurAsian Times. 27 March 2022.
2. ↑  GALLARDO, CRISTINA (8 April 2022). „UK and Germany won’t send tanks to Ukraine". *Politico*.
3. ↑  Glaze, Ben (18 May 2022). „Tories plan to scrap Army tanks despite sending some to Poland after Ukraine invasion". *Daily Mirror*. Reach plc.
4. ↑  Beale, Jonathan; Andersson, Jasmine (15 January 2023). „UK to send Challenger 2 tanks to Ukraine, Rishi Sunak confirms". BBC. BBC News. ციტირების თარიღი: 15 January 2023.