recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი და ძეგლი** — ისტორიული და მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთში, ილია ჭავჭავაძის ქუჩაზე, ოცდაოთხ ნომერში. მუზეუმი და ძეგლი გაიხსნა 1968 წლის 8 ივნისს. სახლზე არის მემორიალური დაფა ქართული წარწერით: „1868-1873 წლებში აქ დუშეთის მაზრის მომრიგებელ მოსამართლედ მუშაობდა დიდი ქართველი მწერალი ილია გრიგოლის ძე ჭავჭავაძე (1837-1907)". მუზეუმი ერთსართულიანია, დგას ორი ქუჩის შესაყართან, პატარა ეზოს სიღრმეში. შენობა შედგება სამი ოთახისგან, სადაც გამოფენილია ფოტოსურათები. სახლს ეზოს მხრიდან ხის გადახურული აივანი აკრავს, რომელსაც წინიდან ერთმარშიანი კიბე აქვს მიდგმული.

შენობის წინ, ეზოში, გრანიტის სწორკუთხა ფორმის კვარცხლბეკზე 2011 წლამდე იდგა მწერლის ბრინჯაოს ბიუსტი, სანამ ის არ მოიპარეს. ბიუსტის შესრულებას პორტრეტული მსგავსების სიზუსტე ახასიათებდა. ფორმათა დამუშავება დეტალური იყო, სილუეტი გრაფიკული სიმკვეთრით გამოირჩეოდა. კვარცხლბეკზე დამაგრებულია მარმარილოს ფილა მწერლის ავტოგრაფით.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ც. დევდარიანი ფ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 195.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ილია ჭავჭავაძე |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 
ჭავჭავაძეები  ·  ოლღა გურამიშვილი |  |
|  |
| ჟურნალ-გაზეთები | 
საქართველოს მოამბე ·  ივერია |
|  |
| ორგანიზაციები | 
ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება ·  სათავადაზნაურო ბანკი |
|  |
| ქუჩები | 
ილია ჭავჭავაძის გამზირი |
|  |
| საგანმანათლებლო | 
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი |
|  |
| მუზეუმები | 
საგურამო  · ყვარელი · ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი ·  დუშეთი |
|  |
| ნაწარმოებები | 
განდეგილი  ·  კაცია-ადამიანი?!  ·  აჩრდილი  ·  სარჩობელაზედ |
|  |
| გეოგრაფიული ობიექტები | 
ილია ჭავჭავაძის მწვერვალი |
|  |
| რეფორმები | 
დამწერლობის რეფორმა |

 |
**ზაზა უერთაშვილი** (დ. 13 აგვისტო, 1963, თბილისი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1988–1989 წლებში იყო თერაპიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის ინტერნი, 1989–1998 წლებში დიდი ლილოს საექიმო ამბულატორიის მთავარი ექიმი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ასპირანტი კარდიოლოგიის სპეციალობით, 1998 წლიდან თერაპიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის გულის ქრონიკული იშემიური დაავადებების და კარდიომიოპათიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 10 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება კარდიოლოგიის პრობლემებს. თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1997 წელს დაიცვა, საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „ჰიპერტონული დაავადებების მკურნალობის თანამედროვე ასპექტები".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ.268

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაზა უერთაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნახშირჟანგი** ან **ნახშირბადის მონოოქსიდი** — ქიმიური ნივთიერება არის მხუთავი აირი, ფორმულით CO, ნახშირბადის ჟანგბადთან ნაერთი; ოქსიდი C (II), უსუნო, უფერული აირი. ნახშირჟანგი გამოყო ფრანგმა ექიმმა დე ლასონმა 1776 წელს ხის ნახშირის თუთიის ჟანგთან გახურებისას. წყალში მცირედ იხსნება, სიმკვრივე 1,25 კგ/კუბურ მეტრთან. იწვის ჰაერზე და გამოყოფს სითბოს დიდი რაოდენობით. მრეწველობაში ნახშირჟანგს ღებულებენ გავარვარებულ ნახშირზე ნახშირორჟანგის ან წყლის ორთქლის ურთიერთქმედებით. 
ოთახის ტემპერატურაზე ნახშირჟანგი ქიმიურად ინერტულია, მაღალ ტემპერატურაზე კატალიზატორების თანაობისას ადვილად შედის სხვადასხვა რეაქციაში. მრეწველობაში იყენებენ სპირტების, ნახშირწყალბადების, ალდეჰიდების და სხვათა სინთეზში.

ნახშირჟანგი ძლიერი საწამლავია. ნახშირჟანგს აქვს უნარი ოქსიდჰემოგლობინიდან გამოდევნოს ჟანგბადი და წარმოქმნას კარბოქსიჰემოგლობინი, რაც იწვევს ორგანიზმში ჟანგბადის მიმოცვლის მოშლას. შენობაში მისი დასაშვები კონცენტრაციაა 0,02 მგ/ლ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 356-357.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |
**ლუკოილი** (რუს. Лукойл) — რუსული ნავთობმომპოვებელი და ნავთობგადამამუშავებელი კომპანია შტაბ-ბინით მოსკოვში. კომპანიის სახელწოდება შედგება კომპანიის სამი ძირითადი საბადოს სახელწოდების პირველი ასოსგან (ლანგელასი, ურაი, კოგალიმი) და სიტყვისგან „ოილ" (ინგლ. oil — ნავთობი).

რუსეთის სიდიდით მეორე შემოსავლიანი კომპანია გაზპრომის შემდეგ.. 2007 წლამდე იყო უმსხვილესი მოპოვებითი ნავთობკომპანია რუსეთში..

საქართველო
----------

„ლუკოილი" საქართველოში წარმოდგენილია შვილობილი კომპანიის „ლუკოილ-ჯორჯიას" სახით.

2021 წლის აგვისტოდან საქართველოში ფიზიკურმა პირებმა და კერძო კომპანიებმა „ლუკოილის" ბარათებითა და ტალონებით საწვავი ვერ მიიღეს, მიუხედავად იმისა, რომ თანხა უკვე გადახდილი ჰქონდათ. „ლუკოილ-ჯორჯიას" განმარტების მიხედვით, ამის მიზეზი კომპანია „უნიგრუპთან" გაწყვეტილი ხელშეკრულება გახდა, რომელიც საწვავის გაყიდვაზე მესამე პირებთან ხელშეკრულებას აფორმებდა. დაზარალებული მოქალაქეები და ბიზნესსუბიექტები კომპანია „ლუკოილ-ჯორჯიას" თაღლითობაში ადანაშაულებენ და მათ მიერ შესყიდული საწვავის მიღებას ითხოვენ. გამოცემა bm.ge-ს ცნობით, არ არის გამორიცხული ლუკოილისა და უნიგრუპის საქმიანობით ფინანსური პოლიცია დაინტერესდეს.

სქოლიო
------

1. ↑  Создание нефтяного концерна «ЛАНГЕПАСУРАЙКОГАЛЫМНЕФТЬ» («ЛУКОЙЛ»). // lukoil.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-26.
2. ↑  What does LUKOIL stand for?. // acronymfinder.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-10. ციტირების თარიღი: 2013-05-08.
3. ↑  Рейтинг крупнейших компаний России по объёму реализации продукции დაარქივებული 2018-07-18 საიტზე Wayback Machine.  // raexpert.ru
4. ↑  Денис Ребров, Наталья Гриб, Наталья Скорлыгина.  (2007-05-04) Крупнейшая добывающая. Коммерсантъ. ციტირების თარიღი: 2018-01-15.
5. ↑  „ლუკოილს" თაღლითობაში ადანაშაულებენ - მომხმარებლები ტალონებით შეძენილ საწვავს ვერ ანაღდებენ[*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  როგორ "გადააგდეს" ლუკოილის მომხმარებლები[*მკვდარი ბმული*]
**უკუდო ამფიბიები** (ლათ. Anura, Salientia) — ამფიბიათა რიგი. ზრდასრულ ასაკში აქვთ მოკლე სხეული, კარგად განვითარებული კიდურები. უკანა კიდურები წინაზე ბევრად გრძელია, კისერი არ არის გამოხატული, არც კუდი აქვთ. უმრავლესობა ხტომა-ხტომით მოძრაობს.

ამფიბიების ყველაზე მაღალორგანიზებული წარმომადგენლები არიან. ბინადრობენ ძირითადად ხმელეთზე. რიგი აერთიანებს 2000-ზე მეტ სახეობას. პიპასებრთა ოჯახის წარმომადგენლები წყალში მუდამ არიან. გვხვდებიან მეხეური და მთხრელი ფორმები. ახასიათებთ მეტამორფოზი. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე (გარდა ანტარქტიდისა). 

საქართველოში გვხვდება მყვარისებრთა ოჯახიდან (pelobatidae) სირიული მყვარი (Pelobates syriacus), კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus); ბაყაყისებრთა ოჯახიდან (raidae) ტბის ბაყაყი (rana ridibunda), მცირეაზიური ბაყაყი (rana macrocnemis), კავკასიური ბაყაყი (rana camerani), ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo), მწვანე გომბეშო (bufo viridis). ყველაზე ფართოდ გავრცელებული და ყველაზე მრავალრიცხოვანია ტბის ბაყაყი და მწვანე გომბეშო.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 132.
კოლუმბიამდელი კულტურები
**ტაირონა** — სერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტას მთიან მასივში არსებული რამდენიმე დამოუკიდებელი საბელადო. ტომების სამოსახლო ტერიტორიები დღეისთვის შედის კოლუმბიის შემდეგ დეპარტამენტებში: სესარის დეპარტამენტი, მაგდალენას დეპარტამენტი და ლა-გუახირის დეპარტამენტი. ეს გაერთიანება წარმოიშვა დაახლოებით I საუკუნეში და განსაკუთრებულად მრალავალ რიცხოვნებას მიაღწია XI საუკუნეში. 

ტაირონას ხალხი წარმოადგენდა ჩიბჩა-მუისკების ორიდან ერთ-ერთ ძირითად ლინვისტურ ჯგუფს, მეორე ჯგუფი იყო მუისკების. არქეოლოგიური და გენეტიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ამ ხალხებმა დღევანდელი კოლუმბიის ტერიტორიის ათვისება დაიწყო დაახლოებით ახალ წელთაღრიცხვამდე 200 წლის წინ. ეთნო-ისტორიული მონაცემები მოწმობს, რომ ტაირონას ხალხის და ესპანელების პირველი კონტაქტი მშვიდობიანი იყო, თუმცა 1600 წლისთვის მოხდა კომფრომტაცია და ტაირონებმა გადაინაცვლეს სერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტას მთების სიღრმეში. ამან მათ მისცა საშუალება XVII-XVIII საუკუნის ესპანური კოლონიზაციის პერიოდისთვის თავი აერიდებინათ. დღეისთვის მაცხოვრებელი კოგიები, ვივაები, არჩუები და კანკუამოები ითვლებიან ტაირონას ხალხის პირდაპირ შთამომავლებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Natinonal Geographic Article on the Sierra Nevada Indians დაარქივებული 2007-12-08 საიტზე Wayback Machine.
* Pre-Columbian Tairona Gold
* Tairona. (2006). Encyclopædia Britannica. Retrieved February 14, 2006
* Jeffrey Quilter and John W. Hoopes, Editors, 2003: Gold and Power in Ancient Costa Rica, Panama, and Colombia დაარქივებული 2006-01-12 საიტზე Wayback Machine.
**ლუკა გეგუშაშვილი** (დ. თარიღი უცნობია, ონი) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2019, 48 კგ). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2019, ფაენცა. იტალია). 

მონაწილეობა აქვს მიღებული 2023 წელს რუსეთში გამართულ ვლადიმერ სემენოვის თასის XVIII საერთაშორისო ტურნირზე თავისუფალ ჭიდაობაში (თორნიკე გელაშვილთან და გიორგი რევაზიშვილთან ერთად), სადაც საქართველოს დროშასთან ერთად რუსეთის მიერ ოკუპირებული აფხაზეთის დროშაც იყო წარმოდგენილი. კულტურის, სპორტისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს ცნობით, სპორტსმენები საქართველოს ჭიდაობის ეროვნულ ფედერაციის სახელით არ გამოდიოდნენ.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| დისციპლინა | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| თავისუფალი ჭიდაობა | გალაბოვო, ბულგარეთი | ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირი 2018 | 41 კგ | 01 ﻿1st |
| თავისუფალი ჭიდაობა | ბაქო, აზერბაიჯანი | ევროპის ზაფხულის ახალგაზრდული ოლიმპიური ფესტივალი 2019 | 48 კგ | 02 ﻿2nd |
| თავისუფალი ჭიდაობა | ფაენცა. იტალია | ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატი 2019 | 48 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლუკა გუგეშაშვილი — ქართული სპორტი.

სქოლიო
------

1. ↑  „საქართველოსა და ოკუპირებული აფხაზეთის დროშები ერთად - ჭიდაობის ტურნირი რუსეთში". *bm.ge*. 1 ნოემბერი, 2023. ციტირების თარიღი: 2 ნოემბერი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**ტრენტო** (იტალ. Trento; გერმ. Trient) — ქალაქი იტალიაში, მდინარე ადიჯეს ხეობაში, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონის დედაქალაქი. XVI საუკუნეში აქ მდებარეობდა ტრიდენის საბჭო. 

ტრენტო რეგიონის და ზოგადად ჩრდილოეთ იტალიის ერთ-ერთი მთავარი საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, ფინანსური და პოლიტიკური ცენტრია. ტრენტოს უნივერსიტეტი იტალიის პირველ 30 კოლეჯს შორის შედის. ქალაქს აქვს შუა საუკუნეებისა და რენესანსული თავლწარმტაცი ისტორიული ცენტრი, სადაც განლაგებული მრავალი ძველი შენობა, მაგალითად ტრენტოს კათედრალი და ბუონკონსილოს ციხესიმაგრე. 

თანამედროვე ტრენტო კოსმოპოლიტური ქალაქია, მაღალგანვითარებული სოციალური სერვისებით. მას ხშირად ასახელებენ მოწინავე პოზიციებზე იტალიის ყველაზე მაღალი ხარსიხის ცხოვრების 103 ქალაქს შორის. ამავე დროს ტრენტო და მისი პროვინცია იტალიაში ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და აყვავებულია.

გეოგრაფია
---------

ტრენტოს საქალაქო რაიონი საკმაოდ ვრცელია და მოიცავს ქალაქის ცენტრსა და მრავალ გარეუბანს, რომლებიც ექსტრემალურად იცვლება გეოგრაფიულად და სამოსახლო პირობებით. მრავალი განსხვავებული გარეუბანი დღემდე ინარჩუნებს თავიანთ ტრადიციულ სასოფლო იდენტობას. 

ტრენტო გაშენებულია ალპების მთისწინეთის — დოლომიტის ალპების სამხრეთით, მყინვარულ ხეობაში, რომელსაც ადიჯეს ხეობას უწოდებენ, იქ, სადაც მდინარეები — ფერზინა და ავიზიო მდინარე ადიჯეს უერთდებიან. ადიჯე ერთ-ერთია სამხრეთით მიმდინარე სამი მთავარი ალპური მდინარიდან. 1850 წელს, ტრენტოსთან არსებული მისი მორკალული კურსი გასწორებულ იქნა. ხეობა მთებითაა გარშემორტყმული.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * გერმანიის დროშა ბერლინი, გერმანია, 1966-დან
* ესპანეთის დროშა სან-სებასტიანი, ესპანეთი, 1987-დან
* გერმანიის დროშა კემპტენი, გერმანია, 1987-დან
 | * ჩეხეთის დროშა პრაღა, ჩეხეთი, 2002-დან
* არგენტინის დროშა რესისტენსია, არგენტინა, 2002-დან
* ავსტრიის დროშა შვაცი, ავსტრია
 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official homepage of Trento
* Azienda per il Turismo Trento e Monte Bondone
* Flak Guns In The Brenner Pass დაარქივებული 2006-01-08 საიტზე Wayback Machine.
* Wiki of Trento დაარქივებული 2017-10-03 საიტზე Wayback Machine.
* Weather Station and Webcams Live

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Classifica Università Virtuose. Italian Government.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-02. ციტირების თარიღი: 2010-07-07.
3. ↑  Qualita' della vita: il dossier. Il Sole 24 ORE. ციტირების თარიღი: 2010-04-22.
4. ↑  EUROPA - Press Releases - Regional GDP per inhabitant in the EU27, GDP per inhabitant in 2006 ranged from 25% of the EU27 average in Nord-Est in Romania to 336% in Inner London. Europa.eu (2009-02-19). ციტირების თარიღი: 2010-04-22.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არსენიშვილი**. |

**კონსტანტინე იერონიმეს ძე არსენიშვილი** (დ. 17 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 4 სექტემბერი], 1907, ქუთაისი — გ. 17 ივლისი, 1968, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ჰოდროტექნიკოსი. ტექნიკური მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. კოთხულობდა ლექციებს საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, მუშაობდა საქართველოს ჰიდროტექნიკისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში.

არსენიშვილის კვლევის შედეგები განზოგადოებულია წიგნში „ტალღური დინებები ღია დიდქანობიან არხებში" (თბილისი, 1970, რუსულად გამოიცა 1961, ინგლისურად — 1965). არსენიშვილის მიერ დამუშავებული უტალღო ჰიდროტექნიკური არხების აგების მეთოდების საფუძველზე აშენდა ტყიბულის ჰესის სწრაფდენი, იგოეთისა და აზერბაიჯანის საირიგაციო სისტემები. არსენიშვილის მიერ დამუშავებული არხების პროფილები და სხვა რეკომენდაციები შეტანილია აშშ-ის ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა დაპროექტების სტანდარტებში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 586.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 60, თბ. 1994
**სარა ბარნაველი** (დ. 1902, თელავი — გ. 1984, თბილისი) — ხელოვნების ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1972), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1979). 

1925 წელს დაამთავრა თსუ ისტორიის ფაკულტეტი. 1941 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. 1972-1984 წლებში მცირე ხელოვნებათა გამყოფილების გამგე. წლების განმავლობაში სწავლობდა ისტორიულ საბუთებსა და წერილობით წყაროებს, განსაკუთრებით ე. წ. მზითვის წიგნებს, როგორც მატერიალური კულტურის ამსახველ ძეგლებს. მისი მეცნიერული მოღვაწეობის მთავარი სფერო იყო მცირე პლასტიკა, კერძოდ — გლიპტიკა. მეცნიერულად შეისწავლა და გამოაქვეყნა ქართული ნივთიერი კულტურის, კერძოდ, მშენებლობის ისტორიასთან დაკავშირებული ძველი საბუთები.

შრომები
-------

* ქართული დროშები, თბ. 1953;
* საქართველოს ანტიკური საბეჭდავების ისტორიიდან, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. 18, N2, 1957;
* საქართველოს საბეჭდავები და სხვა გლიპტიკური მასალები, თბ. 1965;
* Античная глиптика Грузии и её традиции в глиптике средневековья, წგნ: Античность и античные традиции в культуре и искусстве народов Советского Востока, М. 1978.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სარა ბარნაველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სარა ბარნაველის ბიოგრაფია
**ვალერიან გაბაშვილი**, ფსევდონიმი **ნიკოლოზ გაბაონი** (დ. 9 აპრილი, 1911 — გ. 1985) — ქართველი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, მწერალი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, საქართველოში აღმოსავლეთმცოდნე ისტორიკოსთა სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი. მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
---------

ვალერიან გაბაშვილი იყო თსუ-ის აღმოსავლეთის ისტორიის კათედრის გამგე (1950-1973), ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის შუა საუკუნეების აღმოსავლეთის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი (1957-1960), აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში ფეოდალური ხანის აღმოსავლეთის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი. იკვლევდა აღმოსავლური ფეოდალიზმის გენეზისს, ქართული და აღმოსავლეთის ქალაქებისა და საქალაქო ცხოვრების ისტორიის პრობლემებს; აგრეთვე, ქართული სამართლის, დიპლომატიკის, წყაროთმცოდნეობისა და ისტორიოგრაფიის საკითხებს. ავტორია რომანისა „აივნიანი ქალაქი".

ვალერიან გაბაშვილის პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი ცენტრს შესწირა მისმა ქალიშვილმა, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორმა მანანა გაბაშვილმა 2008 წლის 13 თებერვალს.

ლიტერატურა
----------

* *კაციტაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 603.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***ვალერიან გაბაშვილი***
* ვალერიან გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ვალერიან გაბაშვილი. Iverieli. ციტირების თარიღი: 27 აგვისტო, 2019.
**მიხეილ დიმიტრის ძე ჩუბინიძე** (დ. 28 თებერვალი, 1910 — გ. მარტი, 2006) — ქართველი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1958), სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1982).

კოტე მარჯანიშვილის მოწაფე, მიხეილ ჩუბინიძე 1930-1939 წლებში მუშაობდა ჯერ ჭიათურის, შემდეგ გორის და ფოთის თეატრებში. 1939 წლიდან სოხუმის სახელმწიფო ქართულ დრამატულ თეატრში მოღვაწეობდა, სადაც შედგა მისი დებიუტი მნიშვნელოვანი როლით გიორგი სააკაძე (სანდრო შანშიაშვილის დრამა „უგვირგვინო მეფენი"). მის მიერ შექმნილმა სცენურმა სახეებმა, ჯერ სოხუმში, შემდეგ კი, დევნილობის პერიოდში, თბილისში, განსაკუთრებულად დაამახსოვრა თავი მაყურებელს. (მათ შორის: პრეზიდენტი, ფრიდრიხ შილერის „ვერაგობა და სიყვარული"; ბახა, ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილნი"; გიჟუა, ავქსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ"; ხევისბერი გოჩა, ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა"; მამამზე ერისთავი, კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა" და მრავალი სხვა). აღსანიშნავია, მიხეილ ჩუბინიძის შესრულებული კინოროლებიც (ნუგზარ ერისთავი, „ხევისბერი გოჩა", პეტრე, „მიხა" და სხვა).

მიხეილ ჩუბინიძის მეუღლე იყო მსახიობი ფლორა შედანია.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1964: „ხევისბერი გოჩა" (ნუგზარ ერისთავი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
* 1965: „მიხა" (მამა) რეჟ. მერაბ კოკოჩაშვილი

ნათამაშები როლები
-----------------

* სანდრო შანშიაშვილის „უგვირგვინო მეფენი" (გიორგი სააკაძე)
* ფრიდრიხ შილერის „ვერაგობა და სიყვარული" (პრეზიდენტი)
* ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილნი" (ბახა)
* ავქსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ" (გიჟუა)
* ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა" ( ხევისბერი გოჩა)
* კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა" ( მამამზე ერისთავი)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1958: საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1982: სსრკ სახალხო არტისტი
* 1998: ღირსების ორდენი
* აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ჩუბინიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მიხეილ ჩუბინიძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* მიხეილ ჩუბინიძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* მიხეილ ჩუბინიძე — kino-teatr.ru

სქოლიო
------

1. ↑  ფლორა შედანიასა და მიხეილ ჩუბინიძის დაბადებიდან 100 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი ხსოვნის საღამო
**შოჩიმილკოს ტბა** (ესპ. Lago de Xochimilco) — უძველესი ჩაკეტილი ტბა მექსიკაში, მეხიკოს ველზე. მიეკუთვნება მლაშე ტბათა სერიას, რომელშიც შედიან ტესკოკო, სუმპანო და ხალტოკანი, ასევე მტკნარი ტბა ჩალკო. თვითონ შოჩიმილკო მტკნარი ტბაა. ამ ტბებთან სახლობდა ისეთი ცივილიზაციები, როგორებიცაა ტეოტიუაკანები, ოლმეკები და აცტეკები. 

შოჩიმილკოს ტბის მტკნარი წყალი, მოსახლეობას საშუალებას აძლევდა მის სამხრეთ ნაწილში ჩინამპას წესით განევითარებინა სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობა. სწორედ ამიტომ, ეს ტერიტორია გახდა აცტეკების პირველი სამიზნე, რომლებმაც შემდეგ იგი დაიპყრეს. 

მეხიკოს ველის ეს ხუთი ტბა დღეს თითქმის გამქრალია. შოჩიმილკოს ტბიდან მხოლოდ მისი არხებიღაა დარჩენილი.

შოჩიმილკო ერთადერთი თავშესაფარი რჩება მექსიკისთვის ენდემური სალამანდრას ისეთი სახეობისათვის, როგორიცაა ახოლოტლი. ეს სალამანდრა ასევე ბინადრობდა ჩალკოს ტბაშიც, სანამ ის დაშრებოდა. 

1968 წლის მეხიკოს ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე შოჩიმილკო მასპინძლობდა კანოეებით და ნიჩბოსნობაში შეჯიბრებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მექსიკის ტბების სია
* შოჩიმილკო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოჩიმილკო
**ივანე ალექსის ძე გიორგბერიძე** (დ. 25 ივლისი, 1906, ხონი — გ. 24 ოქტომბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი (1952), პროფესორი (1961), აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის (1961) და საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
---------

1934 წელს დაამთავრა მოსკოვის კ. ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია. 1957 წლიდან იყო ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორი, 1959–1973 წლებში — საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის რექტორი, 1973–1992 წლებში — საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის პროფესორ-კონსულტანტი. დაამუშავა დასავლეთ საქართველოს პირობებში საკონსერვო ბოსტნეულის აგროტექნიკური საკითხები. შეისწავლა მწვანე ბარდის ჯიშების აგროტექნიკა და დანერგა ისინი საქართველოში როგორც შუალედური კულტურები. მისი ავტორობითა და თანაავტორობით გამოყვანილი და სელექციურად გაუმჯობესებულია საკონსერვო ხილბოსტნეულის 23 ჯიში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 15-16.
**Polkadot** — ღია წყარო, ბლოკჩეინის პლატფორმა და კრიპტოვალუტა. ის უზრუნველყოფს ბლოკჩეინებს შორის ურთიერთდაკავშირებას და თავსებადობას, რაც საშუალებას აძლევს დამოუკიდებელ ჯაჭვებს უსაფრთხოდ გაცვალონ შეტყობინებები და განახორციელონ ტრანზაქციები ერთმანეთთან სანდო მესამე მხარის გარეშე. ეს საშუალებას იძლევა მონაცემთა ან აქტივების ჯაჭვური გადაცემა, სხვადასხვა ბლოკჩეინებს შორის და ჯვარედინი ჯაჭვის DApps (დეცენტრალიზებული აპლიკაციები) აშენდეს Polkadot Network-ის გამოყენებით.

Polkadot-ის ქსელს აქვს პირველადი ბლოკჩეინი სახელად სარელეო ჯაჭვი და მომხმარებლის მიერ შექმნილი მრავალი პარალელური ჯაჭვი, რომელსაც ეწოდება პარაჩეინი. სარელეო ჯაჭვი მოქმედებს როგორც ქსელის მმართველი ფენა, პარაჩეინები კი აუქციონზე იყიდება, რაც დამოუკიდებელ პროექტებს საშუალებას აძლევს შექმნან და მართონ საკუთარი ბლოკჩეინები, რომლებიც ცხოვრობენ პოლკადოტის ინფრასტრუქტურაში და ისარგებლებენ მისი უსაფრთხოებით.

პროტოკოლი შეიქმნა Ethereum-ის თანადამფუძნებლის გევინ ვუდის მიერ და 2017 წლის ოქტომბერში მონეტების პირველად შეთავაზებაში $144.3 მილიონზე მეტი მოიზიდა.

ქსელი იყენებს ფსონის კონსენსუსის მტკიცებულების ალგორითმს. გამოყენებული პროტოკოლი, Blind Assignment for Blockchain Extension (BABE), მომდინარეობს Ouroboros-დან. პროტოკოლი ადაპტირებულია Ethereum-ის თანადამფუძნებლის გევინ ვუდის მიერ და შემუშავებულია Web3 Foundation-ის მიერ, პირველადი განხორციელებით Parity Technologies-ის მიერ.

სქოლიო
------

1. ↑  Ethereum Blockchain Killer Goes By Unassuming Name of Polkadot (October 17, 2020). ციტირების თარიღი: July 14, 2021
2. ↑  True interoperability. ციტირების თარიღი: 13 Feb 2022
3. ↑  Polkadot Architecture. ციტირების თარიღი: 16 Feb 2022
4. ↑  Waters, Richard.  (31 December 2020) What did Silicon Valley’s crypto bubble create?.
5. ↑  Vigna, Paul (March 3, 2022). „How Bitcoin and a Crypto Exchange Became Part of Ukraine’s War Effort".
6. ↑  Butcher, Mike.  (October 17, 2017) Polkadot passes the $140M mark for its fund-raise to link private and public blockchains.
7. ↑  Piven, Ben.  (13 May 2021) After Musk Bitcoin U-turn, which coins are more climate friendly? en. ციტირების თარიღი: 5 July 2021
8. ↑  Alper, Handan net. BABE en.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-11-06. ციტირების თარიღი: 2021-12-06
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორგილაძე**. |

**ლეონიდე ერემიას ძე გორგილაძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1914, თბილისი — გ. 22 სექტემბერი, 1989, იქვე) — ქართველი ისტორიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1983; წევრ-კორესპონდენტი 1974). ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1960), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1964).

ბიოგრაფია
---------

1933 წელს დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1938-1952 წლებში მუშაობდა სკკპ ცკ-თან არსებული მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, პარტიის ისტორიული სექტორის გამგედ. 1946-1964 წლებში იყო თსუ-ის მარქსიზმ-ლენინიზმის კათედრის გამგე, 1964 წლიდან — მეცნიერული კომუნიზმის კათედრის გამგე, ხოლო 1962-1966 წლებში — პრორექტორი. მუშაობდა კომპარტიის ისტორიისა საკითხებზე. 

მთავარი ნაშრომები: 

* "მარქსიზმის ისტორიისათვის საქართველოში" (1956);
* "ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიიდან" (1961);
* "სოციალიზმის ისტორიიდან" (წგ. 1-2, 1967-1970).

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 102.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 223.
**გეორგ ოტსი** (ესტ. Georg Ots; დ. 21 მარტი, 1920, პეტროგრადი — გ. 5 სექტემბერი, 1975, ტალინი) — ესტონელი მომღერალი, ბარიტონი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960), სკკპ წევრი 1946 წლიდან. მომღერალ კაარელ ოტსის შვილი.

1951 წელს დაამთავრა ტალინის კონსერვატორია ტიიტ კუუზიკის კლასით. 1944 წელს სწავლა დაიწყო ტალინის მუსიკალურ სასწავლებელში, რომელიც ექსტერნით 2 წელიწადში დაასრულა. 1944 წლიდან გუნდის არტისტია, 1945 წლიდან ოპერისა და ბალეტის თეატრის — „ესტონეთის" სოლისტი. მისთვის ერთნაირად იყო ახლოს ოპერა, ოპერეტა, კამერული მუსიკა, საბჭოთა კომპოზიტორების სიმღერები. შექმნა სხვადასხვა ხასიათის იერი, მათ შორის: ონეგინი (პეტრე ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი", სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1950), მალატესტა (გაეტანო დონიცეტიის „დონ პასკუალე"), რიგოლეტო, იაგო (ჯუზეპე ვერდის „რიგოლეტო", „ოტელო"), თავადი ლევანი (ვ. დოლიძის „ქეთო და კოტე"), მეელისი (ვილემ კაპის „ლემბიტუ"), ოლეგ კოშევოი (იულიი მეიტუსის „ახალგაზრდა გვარდია"), დანილო (ფერენც (ფრანც) ლეჰარი „მხიარული ქვრივი"), ტასილო (იმრე კალმანის „მარიცა") და სხვა.

 ოტსის საფლავი ტალინში
იღებდნენ კინოში, აღსანიშნავია ფილმები „შუქი კოორდში" (სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1952) და „მისტერ იქსი", აგრეთვე ფილმი-ოპერა „დემონი". 1968 წელს საკონცერტო პროგრამებისთვის მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. გასტროლებს მართავდა მრავალ ქვეყანაში.

1972 წელს თავის ტვინის კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს. გადაიტანა 8 ოპერაცია და თვალის ამპუტაცია. მიუხედავად ამისა, სიცოცხლის ბოლომდე განაგრძობდა მუშაობას. გარდაიცვალა 1975 წლის 5 სექტემბერს, 55 წლის ასაკში. დაკრძალულია ტალინში, მეტსაკალმისტუს პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* ესტონეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1953)
* ესტონეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1956)
* სსრკ სახალხო არტისტი (1960)
* მეორე ხარისხის სტალინური პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში (1950) — პეტრე ჩაიკოვსკის ოპერა „ევგენი ონეგინში" მთავარი პარტიის შესრულებისთვის
* მესამე ხარისხის სტალინური პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში (1952) — პაულ რუნგეს როლის შესრულებისთვის ფილმში „შუქი კოორდში".
* სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (1968) — საკონცერტო პროგრამებისთვის 1965-1966 და 1966-1967 წლებში
* ესტონეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1975)
* ლენინის ორდენი (1970)
* შრომის წითელი დროშის ორდენი (1956)
* ორდენი საპატიო ნიშანი (1950)
* მედალი „ვ. ი. ლენინის დაბადებიდან 100 წლისთავის აღსანიშნავად"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გეორგ ოტსი"** ვიკისაწყობში.
* გეორგ ოტსი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* გეორგ ოტსი — ცნობები (ინგლისური)
* გეორგ ოტსი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Георг Карлович Отс
პონტოელი ბერძნები ბათუმში.
**ბერძნები საქართველოში** — საქართველოში ბერძნების პირველი დასახლებების გაჩენა შავი ზღვის სანაპიროების ბერძნულ კოლონიზაციას უკავშირდება და ბერძნული მოსახლეობა საქართველოში ანატოლიიდანაა გადმოსახლებული.

ბერძნების მცირე ჯგუფი საქართველოში XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში ჩამოსახლდა, როდესაც მეფე ერეკლე II-ის ინიციატივით ჩვენში დაიწყო ვერცხლის და ტყვიის მოპოვება; მაშინ მოიწვიეს ანატოლიიდან ამ საქმის მცოდნე ბერძენი ოსტატები. არსებული ცნობებით, გიუმიუშხანიდან მოსული ბერძნების 800-მდე ოჯახი ჩასახლებულა 1763 წელს ახტალის მიდამოებში. მათი შთამომავლები არიან მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოფრეთში მცხოვრები ბერძნები. უფრო მოგვიანებით, 1813 წელს თურქეთიდან მოსული ბერძნების 120 ოჯახი დასახლდა ქართველების ყოფილ სოფელ წინწყაროში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). 1830 წელს თრიალეთში დასახლდა კვლავ თურქეთიდან მოსული 7 ათასამდე ბერძენი, რომლებმაც ქართველების ყოფილ ნასახლარზე 18 სოფელი შექმნეს.

XIX საუკუნის შუა წლებში ბერძნები ჩამოსახლდნენ ზღვისპირა აჭარაში, აგრეთვე სოფელ ირაგაში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) და ციხისჯვარში (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი). გასული საუკუნის 60-იანი წლებიდან ბერძნები მასიურად ჩასახლდნენ აფხაზეთში.

1989 წელს ბერძნების საერთო რაოდენობა საქართველოში დაახლოებით 100 ათასს შეადგენდა.

ბოლო 2002 წლის აღწერის მონაცემებით საქართველოში ცხოვრობდა 15 166 ბერძენი, მათ შორის ქვემო ქართლში - 7415, თბილისში - 3792, აჭარაში - 2168.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბერძნები
* პონტიელები

ლიტერატურა
----------

* ბერძნები საქართველოში, თბ. 1990, გვ. 5-8;
* ვ. ჯაოშვილი, საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XIX საუკუნეებში, თბილისი 1984, გვ.233;
* ვ. ჯაოშვილი, საქართველოს მოსახლეობა, თბილისი 1996, გვ. 79-290;
* საქართველოს მოსახლეობის აღწერის ძირითადი შედეგები, თბილისი 2002, ტ. I-II.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბერძნები საქართველოში

სქოლიო
------

1. ↑  2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თოფურიძე**. |

**ვალენტინ ბაგრატის ძე თოფურიძე** (დ. 13 იანვარი, 1908, თბილისი — გ. 1 თებერვალი, 1980, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს სახალხო მხატვარი, სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი, სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო სკოლა სარატოვში დაამთავრა და იქვე შევიდა უნივერსიტეტში ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1924 წელს ჩამოვიდა თბილისში და თბილისის სამხატვრო აკადემიის სტუდენტი გახდა. აქ მისი მასწავლებლები იყვნენ ცნობილი მოქანდაკეები და მხატვრები: იაკობ ნიკოლაძე, ნიკოლოზ კანდელაკი, ევგენი ლანსერე, იოსებ შარლემანი და სხვა.

ვ. თოფურიძე ჯერ კიდევ სტუდენტობისას ჩაება აქტიურ შემოქმედებით ცხოვრებაში და სიცოცხლის ბოლომდე არ შეუწყვეტია დაძაბული შრომა. პირველი ნაბიჯებიდანვე იგრძნობოდა შემოქმედის სწრაფვა მონუმენტური პლასტიკისადმი, რაზეც მეტყველებს 30-იან წლებში შესრულებული ნამუშევრები, თბილისში კინოთეატრ „რუსთაველის" ფასადის ფიგურები, ლადო კეცხოველის ბიუსტი კომუნარების ბაღში და სხვა. სამამულო ომის გამარჯვებას მიუძღვნა ერთ-ერთი ნამუშევარი — ჭიათურის დრამატული თეატრის ფასადზე ქალის ალეგორიული ფიგურა „გამარჯვება", რისთვისაც 1949 წელს სახელმწიფო პრემია მიენიჭა. 1955 წლიდან იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორი. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 180, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვალენტინ თოფურიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლობოტომია** — ფსიქოქირურგიის ყველაზე ცნობილი ფორმა, რომლის დროსაც იჭრება თავის ტვინის შუბლის წილებისა და დიენცეფალონის შემაერთებელი ნერვული ბოჭკოები, კერძოდ, თალამუსთან და ჰიპოთალამუსთან განლაგებული ბოჭკოები. იგი გულისხმობს თავის ტვინის პრეფრონტალურ ქერქში შეწყვეტილ კავშირებს.პროცედურა შეიმუშავა პორტუგალიელმა ნეიროქირურგმა ანტონიო ეგაშ მონიშმა, რომელმაც 1949 წელს ნობელის პრემია მიიღო მკურნალობის ამ მეთოდისათვის, თუმცა პრიზის მინიჭება სადავო გახდა.

პროცედურის გამოყენება მკვეთრად გაიზარდა 1940-იანი წლების დასაწყისიდან, 1951 წლისთვის თითქმის 20 000 ლობოტომია განხორციელდა შეერთებულ შტატებში და უფრო მეტი გაერთიანებულ სამეფოში.
ლობოტომიის უმრავლესობა ტარდებოდა ქალებზე. 1951 წლისთვის ამერიკულ საავადმყოფოებში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ლობოტომიის პაციენტების თითქმის 60% ქალი იყო. მონაცემებიდან ჩანს, რომ ონტარიოში ლობოტომიის 74% 1948–1952 წლებში ჩატარდა ქალებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლობოტომია — სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი
* პრეფრონტალური ლობოტომია

სქოლიო
------

1. ↑  „Lobotomy: Definition, Procedure & History". *Live Science*. ციტირების თარიღი: 2018-06-28.
2. ↑  Sutherland, John. Should they de-Nobel Moniz?. The Guardian. 5 August 2004 [Retrieved 22 December 2011].
3. ↑  Levinson, Hugh (8 November 2011). „The strange and curious history of lobotomy". *BBC News*. BBC.
4. ↑  Johnson, Jenell (17 October 2014) *American Lobotomy: A Rhetorical History*.  University of Michigan Press,   გვ. 50–60. ISBN 978-0472119448. ციტირების თარიღი: 12 August 2017.
5. ↑  El-Hai, Jack. Race and Gender in the Selection of Patients for Lobotomy (2016-12-21). ციტირების თარიღი: 12 August 2017.
6. ↑  Lobotomies.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 12 August 2017.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მარუაშვილი**. |

**გიორგი მინას ძე მარუაშვილი** (დ. 23 დეკემბერი, 1910, ქარელი ― გ. 21 იანვარი, 1991, თბილისი) —  ქართველი პარაზიტოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966), სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1960). სკკპ წევრი. საქართველოს სსრ V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

გიორგი მარუაშვილმა 1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. იმავე წელს მუშაობა დაიწყო სპირიდონ ვირსალაძის სახელობის სამედიცონო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1944 წლიდან დირექტორია), ერთდროულად (1959–1962) იყო საქართველოს სსრ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მინისტრი, 1974 წლიდან საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი პარაზიტოლოგია. 1940 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად, ხოლო 1955 წელს — სადოქტორო დისერტაცია. იგი ეწეოდა პედაგოგიურ მუშაობას ჯერ სამედიცინო ინსტიტუტში და შემდეგ თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში. 1958 წელს დაინიშნა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ექსპერტ-მალარიოლოგად, მონაწილეობდა ამ ორგანიზაციის მიერ მოწყობილ კონფერენციებში, სიმპოზიუმებსა და ყრილობებზე, სადაც გამოდიოდა მოხსენებებით.

მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით 1970 წელს საქართველოში მოხდა მალარიის ადგილობრივი შემთხვევების ლიკვიდაცია, ხოლო 1975 წელს ანკილოსტომიტოზის მასობრივი ლიკვიდაცია. 1970 წელს გიორგი მარუაშვილის ინიციატივით მალარიის გადამტანების წინააღმდეგ ბრძოლაში აიკრძალა შხამქიმიკატებით ავიამოფრქვევის გამოყენება, რაც შემდგომში დაინერგა საბჭოთა კავშირის სხვა რესპუბლიკებში. მარუაშვილმა დანერგა საქართველოში პარაზიტოლოგიის კლინიკურ-ეპიდემიოლოგიური მიმართულება; შეისწავლიდა ადამიანის პარაზიტულ დაავადებებს, ბრუცელოზს და ნაწლავთა ინფექციებს. საქართველოში პირველმა გამოავლინა აგრანულოციტოზი, ვისცერული და კანის ლეიშმანიოზის ბუნებრივი კერობრიობა, ადამიანის ტრიქინელოზი, ე. წ. უსიყვითლო ლეპტოსპიროზი, ტოქსოპლაზმოზი, შემოტანილი შისტოსომატოზი. მისი რედაქტორობით გამოქვეყნებულია ვირსალაძის სახელობის ინსტიტუტის სამეცნიერო შრომის 31 ტომი და მეთოდური მითითებების 17 კრებული. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 22 სადოქტორო და 44 საკანდიდატო დისერტაცია. მის მიერ გამოქვეყნებულია 298 სამეცნიერო ნაშრომი ქართულ-უცხოურ ენაზე, მათ შორის 10 მონოგრაფია.

დაჯილდოებულია 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. თბილისში არის გიორგი მარუაშვილის ქუჩა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბრუცელოზი. თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1983. 151 გვ.;
* ადამიანის ტრიქინელოზი საქართველოში. თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1958. 96 გვ.;
* მალარიის მკურნალობა : თანამედროვე მეთოდები. თბილისი, საქმედგამი, 1951. 56 გვ.;
* Анкилостомидозы и борьба с ними, Тбилиси, 1966;
* Висцеральный лейшманиоз, Тбилиси, 1968.

სქოლიო
------

1. ↑  ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 643, ISBN 99928-20-32-2.
2. ↑  Гуцевич А. В. К 60-летию со дня рождения Георгия Минаевича Маруашвили, Паразитология, т. 4, № 6, с. 579, 1970.
3. ↑  თოფურია ი. კავილაძე ო. გიორგი მარუაშვილი, ბიბლიოგრაფია, თბ. 1981.
4. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 462.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კანდელაკი**. |

**ნიკოლოზ პორფილეს ძე კანდელაკი** (დ. 17 ან 18 ოქტომბერი, 1889, კულაში, ქუთაისის მაზრა — გ. 24 აგვისტო, 1970, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1957), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და გახდა პეტერბურგის ფსიქონევროლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი. პარალელურად, დავით კაკაბაძესთან ერთად, მეცადინეობდა ლ. დიმიტრიევ-კავკაზსკის სტუდიაში. თანდატან ჰობი სერიოზულ საქმედ ექცა, მაგრამ პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო იძულებული გახდა დაბრუნებულიყო სამშობლოში. აქ იგი იწყებს ფიგურების ძერწვას. მისმა ერთ-ერთმა ნამუშევარმა (მამაკაცის პორტრეტი) ქართველი შემოქმედებითი იტელიგენციის ინტერესი გამოიწვია. სპეციალურმა სახელმწიფო კომისიამ აღძრა შუამდგომლობა მთავრობის წინაშე და ნიჭიერი თვითნასწავლი მოქანდაკე პეტერბურგს მიავლინეს სამხატვრო აკადემიაში სასწავლებლად. აქ იგი მოხდდა ცნობილი ფრანგი მოქანდაკის ა. მაიოლის მოწაფე ა. მატვეევთან.

ნიკოლოზ კანდელაკმა წარჩინებით დაამთავრა აკადემია და 1926 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. აქ იგი მიიწვიეს სამხატვრო აკადემიაში სადაც სიცოცხლის ბოლომდე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი აღზრდილია მოქანდაკეთა ნიჭიერითაობა როგოერბიც იყვნენ: თ. აბაკელია, ვ. თოფურიძე, შ. მიქატაძე, ე. ამაშუკელი, მ. ბერძენიშვილი, გ. ოჩიაური, გ. ფირცხალავა და მრავალი სხვა. ნ. კანდელაკი გამოირჩეოდა ძირითადად პორტრეტული ქანდაკებების შექმნით. მან შექმნა ფართოდ ცნობილი პორტრეტული ქანდაკებების მტელი გალერეა.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია ნ. კანდელაკის დამსახურება ქართული მონუმენტური პლასტიკის ჩამოყალიბება-განვითარების საქმეში. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 583, ISBN 99928-20-32-2.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 364-365.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 204, თბ. 1994
* *შანიძე ლ.*, „ქართული საბჭოთა ქანდაკება", თბილისი, 1975
* *კვასხვაძე შ.* „ნიკოლოზ კანდელაკი", თბილისი, 1961

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ კანდელაკი (მოქანდაკე) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ნიკოლოზ კანდელაკი georgianart.ge-ზე
**გრიგოლ მიხეილის ძე მუხაძე** (დ. 8 იანვარი, 1879, თბილისი, რუსეთის იმპერია ― გ. 8 ოქტომბერი, 1948, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) ― ქართველი ქირურგი, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1941), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1914), პროფესორი (1919), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), სსრკ-ის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), მეცნიერებისა და პრაქტიკული ქირურგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი 1908 წელს. 1911 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაინიშნა ჭიათურის საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგედ. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ინიშნება თბილისის და მე-8 ლაზარეთის მთავარ ქირურგად. 1918 წელს დაინიშნა თბილისის ტრავმატოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორად. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში თბილისის ყველა ევაკოჰოსპიტალს ხელმძღვანელობდა. 1932 წელს დააარსა და სათავეში ჩაუდგა სისხლის გადასხმის ცენტრალურ სადგურს, რომელიც 1935 წელს მისი ინიციატივით გადაკეთდა სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად.

გრიგოლ მუხაძე იყო ორთოპედია-ტრავმატოლოგიის ფუძემდებელი საქართველოში, აგრეთვე თბილისის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საექიმო ფაკულტეტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და ორგანოზატორი. 1925-1937 წლებში მუშაობდა რესპუბლიკის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს დირექტორად. 1946 წელს შექმნა საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის და ჰემატოლოგიის ინსტიტუტი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ჯილდოები
--------

* 1943 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
* 1942 — საპატიო ნიშნის ორდენი
* 1941 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 228.
* „გრიგოლ მუხაძე; ცხოვრება და მოღვაწეობა"; საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემია, თბ. 1961 წელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ მუხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გრიგოლ მუხაძე — ბიბლიოვიკი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  გრიგოლ მუხაძე. Iverieli. ციტირების თარიღი: 3 აპრილი, 2019.
3. ↑  გრიგოლ მუხაძე. Medgeo.net.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-11. ციტირების თარიღი: 3 აპრილი, 2019.
4. ↑  საქართველოს ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი 1946 წელს დაარსდა. kirurgia.ge. ციტირების თარიღი: 3 აპრილი, 2019.
**გილიოტინა** (ფრანგ. Guillotine) — სიკვდილით დასჯის იარაღი. შემოიღეს საფრანგეთის რევოლუციის დროს ეგრეთ წოდებული *რევოლუციის მტრების* დასასჯელად. სწორედ გილიოტინით დასაჯეს საფრანგეთის მეფე ლუი XVI. სავარაუდოდ მხოლოდ ამ პერიოდში 35 ათასი ადამიანი დაისაჯა სიკვდილით გილიოტინის მეშვეობით. გილიოტინის მასიური გამოყენება უკავშირდება მაქსიმილიან რობესპიერის სახელს და მის მიერ დამყარებულ დიდ ტერორს. ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგ თავად რობესპიერიც გილიოტინით დასაჯეს. მსგავსი მექანიზმით მოქმედ მანქანას მანამდეც იყენებდნენ შოტლანდიასა და ირლანდიაში. XVIII საუკუნის ბოლოს კი ფრანგი ექიმის ჯოზეფ გილიოტინის წინადადებით მისი გამოყენება დაიწყეს საფრანგეთში. ის წარმოადგენს კადონით დამაგრებულ ორ ვერტიკალურ სვეტს, რომელთა შორის სამკუთხედის ფორმის მოძრავი ბასრი ნაჯახის პირია ჩასმული. ნაჯახი მთელი ძალით ეცემა და თავს კვეთს მსჯავრდებულს.

გილიოტინა ერთ-ერთი სიმბოლოა საფრანგეთის რევოლუციისა და მისი სისასტიკის. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ ის ხმარებიდან არ ამოუღიათ. მისი მეშვეობით სიკვდილმისჯილების დასჯა რამდენიმე ქვეყანაში კიდევ მიმდინარეობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გილიოტინა***

* European History - Guillotine დაარქივებული 2010-12-05[Date mismatch] საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სიკვდილით დასჯა |
| --- |
|  |
| 
* გაზის კამერა
* თავის მოკვეთა
* ქვებით ჩაქოლვა
* ჩამოხრჩობა
* დახვრეტა
* ინიექცია
* გილიოტინა
* ელექტრო სკამი
 |  |

 |

კუტუ:საფრანგეთის რევოლუცია
გიორგი პაპალაშვილი
**გიორგი მიხეილის ძე პაპალაშვილი** (დ. 25 დეკემბერი, 1908, სოფ. ტიბაანი, ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 იანვარი, 1974, თბილისი) — ქართველი გენეტიკოსი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გენეტიკის კათედრის გამგე, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1957), პროფესორი (1959), საქართველოს გენეტიკოსთა და სელექციონერთა საზოგადოების პრეზიდენტი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1972).

პირველდაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ სწავლა განაგრძო ბაკურციხის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში. 1928 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტის ზოოტექნიკურ განყოფილებაზე, რომლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო მოსკოვის მეცხოველეობის ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1936 წელს, საკანდიდატო დისერტაციის წარმატებით დაცვის შემდეგ მოწვეულ იქნა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გენეტიკის კათედრის გამგედ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

გიორგი პაპალაშვილი აღიარებულია როგორც გენეტიკის ფუძემდებელი საქართველოში. მისი საქმიანობა მოიცავდა რამდენიმე სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტსა და უმაღლეს სასწავლებელს. გიორგი პაპალაშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა თბილისის მეაბრეშუმეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტთან, სადაც წლების მანძილზე ეკავა სამეცნიერო ნაწილში დირექტორის მაოდგილის თანამდებობა, მისი სამეცნიერო-პედაგოგიური საქმიანობა აქტიურად მიმდინარეობდა მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტსა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე, სადაც ის ხელმძღვანელობდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას გენეტიკაში, ზოგად ბიოლოგიაში, მეცხოველეობასა და სხვა დისციპლინებში. მისი ავტორობით გამოცემულია სახელმძღვანელოები გენეტიკასა და ზოგად ბიოლოგიაში ქართულ და რუსულ ენებზე. გიორგი პაპალაშვილის პედაგოგიურმა მოღვაწეობამ საფუძველი ჩაუყარა გენეტიკოსთა ახალ თაობას.

გიორგი პაპალაშვილის სამეცნიერო კვლევები მოიცავდა გენეტიკის სხვადასხვა მიმართულებას. თავისი სამეცნიერო პრაქტიკის დასაწყისშივე მან ჩაატარა რამდენიმე მნიშვნელოვანი კვლევა რადიაციული გენეტიკის სფეროში, რომლის შედეგებიც აისახა მოგვიანებით მის მიერ გამოცემულ და საერთაშორისოდ აღიარებულ მონოგრაფიაში. ასევე მისი სამეცნიერო კვლევების სფეროს წარმოადგენდა მეაბრეშუმეობის და მეცხოველეობის სფეროები. აღსანიშნავია გიორგი პაპალაშვილის მიღწევები მრავალტაროიანი სიმინდის ახალი ჯიშის გამოგონებაში, რომელსაც დიდი გამოხმაურება მოჰყვა არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ საზღვარგარეთის მთელ რიგ ქვეყნებში და ფართოდ იქნა დამკვიდრებული სოფლის მეურნეობაში.

ლიტერატურა
----------

* *შათირიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 667-668.
}

**დედამიწის ქერქი** — დედამიწის მყარი გარსი, რომელიც ვრცელდება მოხოროვიჩიჩის ზედაპირის ზევით და აგებულია ქანებისა და მინერალებისაგან. 

მინერალი ერთგვაროვანი თვისებების მქონე წარმონაქმნია. მინერალები წარმოიქმნება, როგორც დედამიწის სიღრმეში, ასევე მის ზედაპირთან ახლოს. დედამიწაზე ცნობილია 3000 ათასამდე სახეობის მინერალი. აქედან 70 ფართოდაა გავრცელებული. წარმოშობის მიხედვით მინერალებს 3 ჯგუფად ყოფდნენ: მაგმურ, დანალექ და მეტამორფულ ქანებად. დედამიწის ქერქის ამგებ ქანებს შორის 60% მაგმურია. დედამიწის სიღრმეში წარმოიქმნება მაღალი ტემპერატურის მქონე თხევადი მაგმა. მაგმური ქანებია: გრანიტი, ბაზალტი, ანდეზიტი, ვულკანური ტუფი. დანალექი ქანები არსებობს ხმელეთზეც და ზღვებსა და ოკეანეების ფსკერზე. ანსხვავებენ ნგრევით, ორგანულ და ქიმიური წარმოშობის დანალექ ქანებს. მდინარეების მიერ გადატანილი ნაშალი მასალის ფსკერზე დაგროვებისა და გამკვრივების შემდეგ წარმოიქმნება.

ორგანული დანალექი ქანები ცხოველების და მცენარეული დალექვის შედეგად წარმოიქმნება. ასეთებია: ცარცი, კირქვა, ტორფი და ნახშირი. ქიმიური წარმოშობის დანალექი ქანია ქვანახშირი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კონტინენტური ქერქი
* ოკეანური ქერქი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* USGS ქერქის სისქის რუკა დაარქივებული 2006-09-14 საიტზე Wayback Machine.
ბრაქიოზავრის ჩონჩხი
**ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის ბუნების ისტორიის მუზეუმი** (გერმ. შემოკლებით Naturkundemuseum) — მუზეუმი ბერლინში, რომელიც 25 მილიონზე მეტ ზოოლოგიურ, პალეონტოლოგიურ და მინეროლოგიურ სახეობას მოიცავს. განსაკუთრებით განთქმულია ორი უნიკალური გამოფენით: მსოფლიოში უდიდესი დინოზავრის ინსტალაციითა და დღემდე ცნობილი უძველესი ფრინველი არქეოპტერიქსის ყველაზე კარგად შემონახული ნიმუშით.

ამჟამად გერმანიის უდიდესი ბუნების ისტორიის მუზეუმი 1810 წელს დაარსდა. მისი კოლექციები მოიცავს ობიექტებს სამ ძირითად სფეროში: პალეონტოლოგიაში, მინერალოგიაში და ზოოლოგიაში. მუზეუმის მინერალების კოლექცია 1700 წლით თარიღდება, რომელიც მას პრუსიის აკადემიამ უბოძა. სხვა მნიშვნელოვან გამოფენათა შორისაა მინერალების კოლექცია, რომელშიც მსოფლიოს მინერალთა 75% სახოებებია წარმოდგენილი, მეტეორების დიდი კოლექცია, მსოფლიოშუ უდიდესი ქარვის ნატეხი და მისთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2016-08-26 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ყველი | *ეს სტატია მუზეუმების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  



ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბუნებისმეტყველების მუზეუმი (ბერლინი)***