**ბანდარ-ლამპუნგი** (წარსულში ნიდ: *Oosthaven*, ითარგმნება როგორც *აღმოსავლეთი ნავსადგური*) − ინდონეზიის პროვინციის, ლამპუნგის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს სუმატრის სამხრეთ ნაწილში. ბანდარ-ლამპუნგს თავდაპირველად *Tanjungkarang–Telukbetung* ეწოდებოდა, რადგანაც ლამპუნგის ორი მთავარი დასახლების გაერთიანება იყო. დღევანდელი სახელი 1983 წელს ეწოდა.

ქალაქის ტერიტორია და სამხრეთ ლამპუნგის სარეგენტო (რომელიც ქალაქს ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება) მთავარი ტრანსმიგრაციის პროგრამის ნაწილია. შედეგად ბანდარ-ლამპუნგი სუმატრის რეგიონში მეოთხე ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, მედანის, პალემბანგისა და ბატამის შემდეგ. ქალაქის ფართობი 197.22 კმ²-ია. 2005 წელს ქალაქის მოსახლეობა 790 057 ადამიანს შეადგენდა, 2010 წელს ― 881 801 ადამიანს, 2015 წელს ― 977 686 ადამიანს, ხოლო 2020 წელს ― 1 166 066 ადამიანს. 2022 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 1 209 937 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
-------

ტელუკ-ბეტუნგი 1930-იან წლებში
ბანდარ-ლამპუნგი ლამპუნგის პროვინციის დედაქალაქია. დღევანდელ სახელწოდებამდე მას ქალაქი ტანჯუნგ-კარანგი-ტელუკ-ბეტუნგი ერქვა. სანამ ბანდარ-ლამპუნგი გახდებოდა, იგი ორი ქალაქის, ტანჯუნგ-კარანგისა და ტელუკ-ბეტუნგის გაერთიანებას წარმოადგენდა, რომლებიც ადრე სამხრეთ ლამპუნგის სარეგენტოში შედიოდა. 1982 წელს ქალაქი გაფართოვდა და სამი ახალი რაიონი მოიცვა.

### ახალი ისტორია

ბანტენის რეგენტის, უილიამ კრაფტის, გენერალ-გუბერნატორ კორნელიუს შპილმანისათვის მიწერილ მოხსენებაში ნათქვამია, რომ 1682 წლის 17 ივნისის აღწერაში „ლამპუნგ-ტელოკბეტონგი ზღვის ნაპირას მდებარეობს და *Dipati Temenggung Nata Negara-ის* ძალაუფლების ცენტრს წარმოადგენს. ძალაუფლება კი 3 000-ზე მეტ ადამიანზე ვრცელდება". ეს თარიღი მოგვიანებით ქალაქის დაარსების ოფიციალურ თარიღად გამოცხადდა.

### იაპონელთა ოკუპაცია

იაპონელთა ოკუპაციის პერიოდში დღევანდელი ბანდარ-ლამპუნგი იმართებოდა როგორც ქალაქი (*市, shi*), რომელსაც იაპონელი მერი (*市長, shicho*) მართავდა. მერს ინდონეზიელი მოადგილე ჰყავდა (*副市長, fuku-shicho*).

### დამოუკიდებლობის შემდეგ

ტანჯუნგ-კარანგი და ტელუკბეტუნგი თავდაპირველად სამხრეთ ლამპუნგის სარეგენტოს იურისდიქციის ქვეშ იყო. 1948 წელს მიღებული კანონის საფუძველზე ორი ქალაქი გაერთიანდა და დამოუკიდებელი ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

გეოგრაფია
---------

ბანდარ-ლამპუნგის რაიონები
ბანდარ-ლამპუნგი ლამპუნგის პროვინციის დედაქალაქია. იგი კუნძულ სუმატრის სამხრეთ სანაპიროზე, ლამპუნგის ყურის ნაპირას მდებარეობს. ქაალქი 1980-იან წლებში ყოფილი პროვინციული დედაქალაქის, ტანჯუნგკარანგისა და ტელუკბეტუნგის პორტის გაერთიანების შედეგად ჩამოყალიბდა. ქალაქის მრეწველობის დარგებს შორის აღსანიშნავია: ლითონის დამუშავება, დაზგაზე ქსოვა, მეთუნეობა და ფილების შექმნა. საჰაერო, სახმელეთო და სარკინიგზო კავშირებით, გარემომცველი სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიისთვის, სადაც კაუჩუკს, ჩაის, ყავასა და სანელებლებს ექსპორტისთვის აწარმოებენ, ბანდარ-ლამპუნგი მთავარი პორტისა და სატრანსპორტო ცენტრის ფუნქციას ასრულებს.

ადმინისტრაციული რაიონები
------------------------

2010 წლისთვის ბანდარ-ლამპნუგი 13 ადმინისტრაციულ რაიონად (ინდონ. kecamatan) იყოფოდა, თუმცა მოგვიანებით, არსებული რაიონების გაყოფის შედეგად კიდევ 7 რაიონი შეიქმნა და 20-ს გაუტოლდა. ახლადშექმნილი რაიონებია: ბუმი-ვარასი, ენგალი, კედამაიანი, ლაბუჰან-რატუ, ლანგკაპურა, ტელუკ-ბეტუნგ-ტიმორი (აღმოსავლეთი ტელუკ-ბეტუნგი) და ვაი-ჰალიმი.

კლიმატი
-------

კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, ბანგარ-ლამპუნგი ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს და მთელი წლის მანძილზე უხვი ნალექიანობით ხასიათდება. ყველაზე ნალექიანი პერიოდი ნოემბრიდან აპრილამდეა.


| ჰავის მონაცემები — Bandar Lampung |
| --- |
| თვე | იან | თებ | მარ | აპრ | მაი | ივნ | ივლ | აგვ | სექ | ოქტ | ნოე | დეკ | წლიური |
| საშუალო მაღალი °C | 30.3 | 31.0 | 31.6 | 32.0 | 31.9 | 31.7 | 31.3 | 31.4 | 31.4 | 32.0 | 32.0 | 31.1 | 31.5 |
| საშუალო დღიური °C | 26.4 | 26.7 | 27.2 | 27.3 | 27.2 | 26.8 | 26.6 | 26.6 | 26.7 | 27.2 | 27.3 | 26.9 | 26.9 |
| საშუალო დაბალი °C | 22.6 | 22.5 | 22.8 | 22.7 | 22.5 | 22.0 | 21.9 | 21.8 | 22.1 | 22.4 | 22.7 | 22.7 | 22.4 |
| საშუალო ნალექი (მმ) | 280 | 281 | 255 | 175 | 135 | 119 | 100 | 121 | 118 | 139 | 149 | 250 | 2 122 |
| წყარო:  |

განათლება
---------

ბანდარ-ლამპუნგუს უნივერსიტეტი, A კამპუსი
2009 წელს ბანდარ-ლამპუნგში წერა-კითხვის ცოდნის დონე 94.3%-ს შეადგენდა, რაც მცირედით აღემატებოდა 2005 წლის მაჩვენებელს (93.5%). მიუხედავად ამისა, საშუალო სკოლაში სწავლის მაჩვენებელი 2007 წელთან შედარებით 69.2%-დან 61.4%-მდე შემცირდა. მეორე მხრივ, ინდონეზიაში საშუალო სკოლაში სწავლის მაჩვენებელი 2007 წლიდან 2010 წლამდე პერიოდში 54.6%-დან 55.8%-მდე გაიზარდა. 

ბანდარ-ლამპუნგში რამდენიმე ცნობილი სკოლა და უნივერსიტეტი მდებარეობს. მათ შორისაა: ლამპუნგის უნივერსიტეტი (სახელმწიფო, ასევე ცნობილი როგორც უნილა), ბანდარ-ლამპუნგის უნივერსიტეტი (კერძო) და სხვ. 2011 წლისთვის ლამპუნგის უნივერსიტეტს 70 866 კურსდამთავრებული ჰყავდა.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

ბანდარ-ლამპუნგის დაძმობილებული ქალაქებია:

* ინდონეზიის დროშა ლივა, ინდონეზია
* მალაიზიის დროშა კუანტანი, მალაიზია
* მალაიზიის დროშა იპოჰი, მალაიზია
* ხორვატიის დროშა სპლიტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bandar Lampung, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბანდარ-ლამპუნგი***

* Official Lampung Provincial Website (in Indonesian)
* Official Government Kota Bandar Lampung Website (in Indonesian)
* Trip to Bandar Lampung (in Japanese)

სქოლიო
------

1. ↑  Peraturan Pemerintah Nomor 24 Tahun 1983. President of Republic Indonesia (1983). ციტირების თარიღი: 5 July 2011
2. ↑  Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.
3. ↑  Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.
4. ↑  Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2023.
5. ↑  Kota Bandar Lampung | BPK Perwakilan Provinsi LAMPUNG.
6. ↑  Sejarah Kota Bandar Lampung, Dimulai dari Telukbetung dan Tanjungkarang (15 August 2021).
7. 1 2 3  PORTAL Berita Resmi Pemerintahan Kota Bandar Lampung. ციტირების თარიღი: 3 June 2020
8. ↑  Bandar Lampung | Indonesia | Britannica.
9. ↑  Lampung Town climate: Average Temperature, weather by month, Lampung Town weather averages - Climate-Data.org.
10. ↑  WISUDA: Unila Lahirkan 1.403 Sarjana. Lampung Post (16 March 2011). ციტირების თარიღი: 3 July 2011[*მუდმივი მკვდარი ბმული*]