recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ხაზართა სახაკანო
**სემიკარაკორსკის ციხესიმაგრე** (რუს. Семикаракорская крепость) — შუა საუკუნეების ხაზართა ციხესიმაგრე. მდებარეობს როსტოვის ოლქის ტერიტორიაზე, ქალაქ სემიკარაკორსკთან. სემიკარაკორსკის ციხესიმაგრის ნაქალაქარი წარმოადგენს რკინის ხანის სალტოვო-მაიაკის კულტურის ძეგლს.

ისტორია
-------

როსტოვის ოლქში, ქალაქ სემიკარაკორსკის მახლობლად მდებარე უძველსი ხაზარული ციხესიმაგრე აგებულია VIII საუკუნის დასასრულსა და IX საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობს კუნძულის მაგვარ ბორცვზე. ბორცვს გარშემო აკრავს მდინარე სალი და პატარა მდინარები სუსატი და სალაკი.

ციხესიმაგრე ოთხჯერ აღემატებოდა თავდაცვითი ხასიათის მაიაკის ციხესიმაგრეს. აქ განლაგებული იყო ხაზართა ხაკანის ბანაკი ქვემო დონზე. 

1971-1974 წლებში ციხესიმაგრის რაიონში მიმდინარეობდა არქეოლოგიური გათხრები, რომელმაც აჩვენა, რომ ციხესიმაგრე აგებულია სისტემით „კვადრატი კვადრატში", ციხესიმაგრის ზომები იყო 215 х 200 მ-ზე, ხოლო მის შიგნით მდებარეობდა ციტადელი 85 х 80 მ-ზე. ქალაქ-ციხესიმაგრეს ჰქონდა დიდი სავაჭრო დანიშნულება.

ციხესიმაგრე და ციტადელის ექვსმეტრიანი კედლები იყო ხაზართა სახაკანოს სავიზიტო ბარათი. მათ კედლებზე დახარჯული იყო დაახლოებით 2 მლნ ცალი აგური.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია მაღალი ხარისხის ალიზი. აგურის ზომებია 25 х 25 х 5 სმ. ციხესიმაგრის კედლები შემონახულია ერთი მეტრის სიმაღლეზე, ხოლო მთავარი კოშკის კედლები ორი მეტრის სიმაღლეზე. კედლების მაქსიმალური სიმაღლე სავარაუდოდ 5-6 მეტრი უნდა ყოფილიყო. არქეოლოგები თავდაპირველად ვარაუდობდნენ, რომ ციხესიმაგრის შიდა ნაგებობებიც ალიზისაგან იყო ნაგები, თუმცა შემდეგ გაარკვიეს, რომ მათ ასაგებად გამოყენებული იყო გამომწვარი აგური. აქედან გამომდინარე ივარაუდეს, რომ ციხესიმაგრე ეკუთვნოდა ხაკანებს, რადგან მხოლოდ ისინი ცხოვრობდნენ აგურის სახლებში. 

2011 წელს ნაქალაქარის შესწავლით დაკავდნენ ნიკოლოზ მიკლუხო-მაკლაის სახელობის ეთნოლოგიისა და ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის არქეოლოგები ირინა არჟანცევას ხელმძღვანელობით.

ლიტერატურა
----------

* С. А. Плетнева. Хазары. Москва, «Наука», 1976 г.
* М. И. Артамонов. История хазар. // Л.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 1962. 523 с.
* В. Флерова. Ненашенские письмена // Родина. - N.3-4, 1997. - С. 24-27.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Донские крепости Хазарии: былое и настоящее. Валерий Флёров. დაარქივებული 2018-10-09 საიტზე Wayback Machine.
* Семикаракорская крепость
* Семикаракорская крепость დაარქივებული 2017-11-14 საიტზე Wayback Machine.
**სემერუ** (ინდონ. Gunung Semeru) — მოქმედი ვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე. სიმაღლე 3676 მ. წარმოადგენს კუნძულ იავის უმაღლეს წერტილს. მკვეთრად არის აზევებული აღმოსავლეთ იავის სანაპირო ვაკეების ფონზე. მაარები შეიცავს კრატერულ ტბებს. სემერუ გაწოლილია ტენგერის ვულკანური კომპლექსის სამხრეთით. 

გეოლოგიურად მდებარეობს მეოთხეული ვულკანური სარტყელის ფარგლებში, კუნძულის შუა სტრუქტურულ ზონაში. აგებულია ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. მეტად მდიდარია სემერუს ამოფრქვევების ისტორია. დაწყებული 1818 წლიდან მოხდა სულ მცირე 55 ამოფრქვევა, რომელთაგან 10 უბედური შემთხვევით დამთავრდა. ამოფრქვევებს თან ახლდა ლავური და პიროკლასტური ნაკადები. ყველა ისტორიულ ამოფრქვევას ჰქონდა ვულკანური ექსპლოზიური ინდექსი 2 ან 3. 

სემერუ 1967 წლიდან მოყოლებული დღემდე არის თითქმის მუდმივი ამოფრქვევის მდგომარეობაში. დროგამოშვებით, მცირე ამოფრქვევები ხდება ყოველი 20 წუთის განმავლობაში. სემერუზე რეგულარულად ადიან ტურისტები, ჩვეულებრივ, სვლას იწყებენ სოფელ რანუდან, თუმცა არატექნიკური აღჭურვილობა შესაძლოა სახიფათოც იყოს. 2014 წლისათვის სემერუს მთის ეროვნულ პარკში იყო 25 არაადგილობრივი მცენარე, რომლებიც ემუქრებიან ენდემურ, ლოკალურ მცენარულობას. 

არაადგილობრივი მცენარეები შემოიტანა ნიდერლანდელმა ბოტანიკოსმა ვან სტეენისმა კოლონიალურ ერაში; ეს მცენარეებია: დიდი კამა (Foeniculum vulgare), ბრაზილიური ვერბენა (Verbena brasiliensis), Chromolaena odorata და Salvinia molesta. კალთებზე ხშირი ტროპიკული ტყეებია. სემერუ მოქცეულია ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მთისძირში მდებარეობს ტბა რანუ-კუმბოლო. 

სემერუ ცნობილია აგრეთვე როგორც მაჰამერუ, რაც „დიად მთას" ნიშნავს. სახელწოდება მიღებულია ინდუს-ბუდისტური მითური მთის მერუს ან სემერუს სახელწოდებისგან, როგორც ღმერთების საცხოვრებელი ადგილი. აღსანიშნავია, რომ ინდონეზიელი პოლიტიკოსი სოე ჰოკ გიე (17 დეკემბერი 1942 — 16 დეკემბერი 1969) სემერუზე ფეხით მოგზაურობის დროს შხამიანი გაზის ჩასუნთქვის შედეგად დაიღუპა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სემერუ — გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა (ინგლისური)
**საბინა ალექსანდრეს ასული შიხლინსკაია** (დ. 26 აპრილი, 1962, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, დამოუკიდებელი კურატორი. ცხოვრობს და მუშაობს ბაქოში, აზერბაიჯანი.

ბიოგრაფია
---------

საბინა შიხლინსკაია დაიბადა და ცხოვრობს ბაქოში, აზერბაიჯანში. აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრია. მას აქვს აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვრის წოდება. შიხლინსკაია თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმებისა და კოლექციების საერთაშორისო კომიტეტის წევრია. სამხატვრო განათლება მიიღო ვ. მუხინის სახელობის ლენინგრადის უმაღლეს სამხატვრო-სამრეწველო სასწავლებელში მონუმენტური ფერწერის ფაკულტეტზე, ასევე აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

შემოქმედება
-----------

1938 წლიდან აქტიურად აწყობს გამოფენებს საზღვარგარეთ. საბინა შიხლინსკაიას ზოგიერთი ნამუშევარი - ფერწერა, გრაფიკა, ფოტო და ვიდეო ინსტალაციები - სახელმწიფო და კერძო კოლექციებშია დაცული: ტრეტიაკოვის სახელმწიფო გალერაში (რუსეთი), თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში (ბაქო, აზერბაიჯანი), HumaKabakci-ის კოლექციაში (თურქეთი) და სხვ.
1993 წლიდან 50-ზე მეტი გამოფენისა და პროექტის კურატორია აზერბაიჯანსა და საზღვარგარეთ. 1996 წელს მისი ინიციატივით დამოუკიდებელი სამხატვრო ჯგუფი „ლაბირინთი" შეიქმნა. 1999-2005 წლებში ჯგუფ „ლაბირინთისა" და უცხოელ მხატვართა მონაწილეობით შიხლინსკაია ხუთ ლანდ-არტ სიმპოზიუმს და პრეზენტაციას კურირებდა აზერბაიჯანში.
2007 წელს შიხლინსკაია 52-ე ვენეციის (იტალია) ბიენალეზე პირველი აზერბაიჯანული პავილიონის კურატორი იყო.
2008 წელს იგი კურირებდა გამოფენას «USSR-remix», მოგვიანებით, იმავე წელს «USSR-remix» ნაჩვენები იქნა დრეზდენის ხელოვნების მუზეუმში (გერმანია), თანამედროვე აზერბაიჯანული ხელოვნების საგამოფენო პროექტს «StepsofTime» აგრეთვე შიხლინსკაია კურირებდა.
2009 წელს საბინა შიხლინსკაიამ ბაქოში თანამდროვე ხელოვნებაში გენდერული თემატიკისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო ფორუმი - „ქალწულის კოშკი" ჩაატრა, რომელიც მოიცავდა კონფერენციასა და გამოფენას «ToBe a Woman» გაეროს ცენტრალურ ოფისში მდებარე თანამედროვე ხელოვნების ცენტრში.
2010 წელს განაგრძო გენდერული თემატიკა და კურირებდა ვიდეო არტის «Openly» — «ToBe a Woman» საერთაშორისო გამოფენას სტამბულში, პროექტ - „სტამბული 2010 - ევროპის კულტურული დედაქალაქი"-ს ფარგლებში. 2010 წელს შიხლინსკაიამ თანამედროვე აზერბაიჯანული ხელოვნების წარმოდგენის მიზნით «USSR-remix»-ის ახალი ვერსიის დამატების პრეზენტაცია გამართა ნორვეგიაში თანამედროვე ხელოვნების ცენტრში.

„შიშველი", საბინა შახლინსკაიას ნამუშევრები, 1987. თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი. ბაქო. ფოტო.

სქოლიო
------

1. ↑  В Баку состоялась презентация проекта «Душа поэта».
**ტარიელ ლელუაშვილი** (დ. 6 მარტი, 1944) — ქართველი ინჟინერი. საქართველოს დამსახურებული მშენებელი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა დნეპროპეტროვსკის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერია ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სარკინიგზო ნაგებობათა და სალიანდაგო მშენებლობის სპეციალობით.

1967 წელს დაიწყო შრომითი საქმიანობა ამიერკავკასიის სატრანსპორტო მშენებლობის სპეციალიზებულ ტრესტ "ამიერკავკასტრანსმშენის" თბილისის სამშენებლო სამმართველოში; იყო სამუშაოთა მწარმოებელი, უბნის უფროსი, ტრესტის N131 სამშენებლო სამმართველოს უფროსის მოადგილე, მთავარი ინჟინერი; 1992 წლიდან სამმართველოს უფროსი; ხელმძღვანელობდა თბილისის ელმავალმშენებელი ქარხნის, სარკინიგზო ვაგზლების, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადმინისტრაციული შენობის, რკინიგზის N1 და N2 საავადმყოფოების, თემქისა და მუხიანის მასივებში დარგის თანამშრომლებისთვის საცხოვრებელი სახლების მშენებლობას; 

საქართველოში სატრანსპორტო კომპლექსების მშენებლობაში შეტანილი პირადი წვლილისა და მაღალი პროფესიონალიზმისათვის, სტიქიური მოვლენების დროს დაზიანებული შენობა-ნაგებობებისა და აფხაზეთის ომის პერიოდში აღდგენითი სამუშაოების ჩატარებისას გამოჩენილი მაღალი მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობისათვის :

ჯილდოები
--------

დაჯილდოებულია საპატიო სიგელებით. 

* 2001 — ღირსების ორდენი
* 1999 — ღირსების მედალი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 341
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 6, თბ. 2003, გვ. 175

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტარიელ ლელუაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**საბინა იაშარ-ყიზი ალიევა** (აზერ. Səbinə Yaşar qızı Əliyeva; დ. 7 მაისი, 1980, ბაქო) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომისარი (ომბუდსმენი), მე-3 კლასის სახელმწიფო მრჩეველი.

ბიოგრაფია
---------

საბინა ალიევა დაიბადა 1980 წლის 7 მაისს, ექიმის (შემდოგში მილი მეჯლისის დეპუტატის და დიპლომატის) იაშარ ალიევის ოჯახში. 1996 წელს ბაქოში წარჩინებით დაამთავრა №8 საშუალო სკოლა. 1996–2000 წლებში სწავლობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და წარჩინებით დაამთავრა უნივერსიტეტი. 2002 წელს წარჩინებით დაასრულა ბსუ-ს იურიდიული ფაკულტეტის მაგისტრატურა მაგისტრის ხარისხით სახელმწიფო სამართლის სფეროში. 2009–2012 წლებში მიიღო უმაღლესი განათლება საერთაშორისო ურთიერთობების სფეროში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტთან არსებულ სახელმწიფოს მართვის აკადემიაში.

2016 წელს „საერთაშორისო სამართლის; ადამიანის უფლებების დაცვის" სპეციალობით დაიცვა დისერტაცია და მიიღო უფლებათა დაცვის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 2000 წლიდან დაკავებული ჰქონდა სხვადასხვა თანამდებობები აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციურ სასამართლოში. 2015 წელს სახელმწიფო აპარატის ხელმძღვანელის მოადგილედ დაინიშნა. მონაწილეობა აქვს მიღებული მთელ რიგ საერთაშორისო კონფერენციებში, ჩინეთში, ავსტრიაში, დიდ ბრიტანეთში და საბერძნეთში ჩატარებული სიმპოზიუმების ჩათვლით. დაამთავრა სნგ-ს პარლამენტთაშორისი ასამბლეის სპეციალური კურსები. თურქეთის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ორგანიზებულ შეკრებებზე მონაწილეობას ღებულობდა აზიური ასოციაციის საკონსტიტუციო სასამართლოების საზაფხულო სკოლაში და ეკვივალენტურ დაწესებულებებში „სიტყვისა და შეკრების თავისუფლების" თემაზე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2016 წლის 21 ივნისის განკარგულებით, მიენიჭა სახელმწიფო მრჩეველის მე-3 კლასის საკვალიფიკაციო ხარისხი. 2019 წლის 29 ნოემბერს, პრეზიდენტის მიერ წამოყენებული სამი კანდიდატიდან მილი მეჯლისის მიერ საბინა ალიევა იქნა არჩეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადამიანთა უფლებათა დაცვის უფლებამოსილ თანამდებობაზე (ომბუდსმენად).

სქოლიო
------

1. ↑  Милли Меджлис Азербайджана избрал нового омбудсмена. Oxu.Az (2019-11-29). ციტირების თარიღი: 2019-12-01.
2. ↑  Яшар Алиев: Когда мою дочь избрали омбудсменом, не смог сдержать слёз радости. Modern.az. 2.12.2019.
3. ↑  Новый омбудсмен Азербайджана: кто она? - ДОСЬЕ. Oxu.Az (2019-11-29). ციტირების თარიღი: 2019-12-01.
**ტიმოთე და მავრა** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, მათი ხსენების დღე არის ძველი სტილით 3 მაისი, ახალი სტილით - 16 მაისი.

ცხოვრება
--------

წმინდანები მოწამეობრივ აღესრულნენ იმპერატორ დიოკლეტიანეს მიერ ქრისტიანთა დევნის დროს. სოფელ პერაპიაში (ეგვიპტის თებაიდა) მცხოვრები წმინდა ტიმოთე მღვდლის შვილი იყო და მედავითნედ მსახურობდა. მის მორჩილებაში შედიოდა საღვთისმსახურო წიგნების დაცვა და გადაწერა. ბოროტმა ენებმა ტიმოთე მმართველ არიანესთან დაასმინეს: იმპერატორის მიერ აკრძალულ წიგნებს ინახავსო. არიანემ შეაპყრობინა წმინდანი და საეკლესიო წიგნების ჩაბარება მოსთხოვა. როცა პასუხად უარი მიიღო, ბრძანა, ეწამებინათ იგი. ტიმოთე მამაცურად იტანდა საშინელ ტკივილებს და მადლობდა უფალს. ჯალათებმა წმინდანი ფეხებით დაკიდეს და ლოდი გამოაბეს. შემდეგ არიანემ გაიგო, რომ მოწამეს ახალგაზრდა ცოლი ჰყავდა, სახელად მავრა და ისიც დაატუსაღებინა. წმინდანმა ცოლი გაამხნევა და მოუწოდა, მასთან ერთად ეღიარებინა ქრისტე. ქრისტეს ტარიგმა მიუგო: „მზად ვარ შენთან ერთად მოვკვდე". არიანეს ბრძანებით ქალს თმები დააგლიჯეს და ხელის თითები დააჭრეს. წმინდა მავრამ სიხარულით დაითმინა წამება. შემდეგ წმინდანი ადუღებულ წყალში ჩააგდეს, მაგრამ მას ტკივილიც არ უგრძვნია, უვნებლად იქნა დაცული. მმართველმა იფიქრა, რომ მსახურებმა ქვაბში ცივი წყალი ჩაასხეს და მავრას მოსთხოვა, მისთვის ხელზე დაესხა წყალი. როცა მოწამემ ბრძანება შეასრულა, არიანემ ტკივილისაგან ამოიგმინა, შეცბუნდა მომხდარი სასწაულით, ირწმუნა ჭეშმარიტი ღმერთი და მავრას გათავისუფლების განკარგულება გასცა, მაგრამ ისე ძლიერი იყო ეშმაკის ძალა მასზე, რომ უკან წაიღო სიტყვა და ბრძანა უფრო სასტიკი სატანჯველებით ეწამებინა ქრისტეს აღმსარებელი. აღშფოთებულმა ხალხმა მმართველს მოსთხოვა, შეეწყვიტა უდანაშაულო ქალის ტანჯვა. წმინდა მავრა ხალხს მიუბრუნდა და დაამშვიდა: „ნუ მიცავთ, ჩემი ერთადერთი დამცველი ღმერთია, რომელსაც მე ვსასოებ".

ხანგრძლივი წამების შემდეგ არიანეს ბრძანებით წმინდანები ჯვარზე გააკრეს. მეათე დღეს მოწამენი აღესრულნენ. ეს მოხდა 286 წელს. მოგვიანებით კონსტანტინეპოლში აშენდა მათი სახელობის ტაძარი და დადგინდა მათი ხსენების დღე.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი II, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა მოწამენი ტიმოთე და მავრა
**ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი** (ფრანგ. Timoléon d'Espinay, marquis de Saint Luc; დ. 1580 — გ. 1644, ბორდო) — ფრანგი მხედართმთავარი, საფრანგეთის მარშალი და სამეფო ორდენის რაინდი. 

ტიმოლეონ დ’ეპინე იყო საფრანგეთის არტილერიის გრან-მეტრის ფრანსუა დ’ეპინე, სენიორ დე სენ-ლიუკის და მისი მეუღლის ჟანა დე კოსეს, მარშალ შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ასულის უფროსი ვაჟი.

1603 წელს იგი ჰერცოგ დე სიუის ახლდა დიპლომატიურ კორპუსში ლონდონში. 1622 წელს როგორც საფრანგეთის ვიცე-ადმირალმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა ლა-როშელის დამცველებზე და აიძულა ჰუგენოტების მეთაური ბენჟამენ დე როჰანი, ბარონი დე სუბისი დაეტოვებინა კუნძულები რე და ოლერონი.

1627 წელს ტიმოლეონ დ’ეპინე გიენის პროვინციის გენერალ-შტატჰალტერად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1644 წელს იგი ქალაქ ბორდოში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი გადაასვენეს პარიზში და დაკრძალეს „ორლეანის კაპელაში".

ლიტერატურა
----------

* Chronologie historique-militaire. T. II. — P.: Claud Herissant, 1760, pp. 474–476
* *Courcelles*. Dictionnaire historique et biographique des généraux Francais depuis le onzième siècle jusqu'en 1820. T. V. — P. 1822, pp. 454–455
* Dictionnaire de la noblesse. T. VII. — P.: Schlesinger frères, 1865, col. 110
**ტარიელ კონსტანტინეს ძე ჯავრიშვილი** (ჯავროვი; დ. 10 მაისი, 1853, თბილისი, — გ. 1 სექტემბერი, 1910, ალექსანდროპოლი, ახლანდ. გიუმრი, სომხეთი) — ქართველი სამხედრო და საზოგადო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1910). 

დაიბადა პოდპოლკოვნიკ კონსტანტინე სოლომონის ძე ჯავრიშვილის (ჯავროვი) ოჯახში. ჰყავდა ძმები — სოლომონი (შემდგომში პოლკოვნიკი, ღუნიბის ოკრუგის უფროსი) და ალექსანდრე (შემდგომში სამედიცინო სამსახურის კაპიტანი). მისი შვილი იყო პოლკოვნიკი ვასილ ჯავრიშვილი.

ტარიელ ჯავრიშვილი სამხედრო სამსახურში ირიცხებოდა 1871 წლიდან. დაამთავრა კადეტთა კორპუსი და პავლეს I სამხედრო სასწავლებელი (1876). მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878) (პორუჩიკი, შტაბს-კაპიტანი). ომის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა დაღესტნის ოლქში, ხოლო 1894-1899 წლებში — კავკასიის სამხედრო ოლქის საარტილერიო სამმართველოში. 1899 წლიდან კავკასიის 1-ლი საარმიო კორპუსის 39-ე საარტილერიო ბრიგადის მოძრავი საარტილერიო პარკის უფროსი იყო. 1904 წელს მიიღო პოლკოვნიკის, 1910 წელს — გენერალ-მაიორის წოდება. სამხედრო სამსახურის გარდა ეწეოდა საზოგადოებრივ საქმიანობას. 1886-1890 წლებში იყო თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის საზედამხედველო კომიტეტის წევრი. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV (1878) და II (1901), წმ. ვლადიმერის IV (1898), წმ. სტანისლავის III (1879) და II (1892) ხარისხის ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავრიშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 530.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ტარიელ ჯავრიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* ტარიელ ჯავრიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Джавров Тариэль Константинович[*მკვდარი ბმული*]. «Русская императорская армия».
**ტბეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ტბეთის ჩრდილოეთით 2,5 კოლომეტრზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სამსართულიანი ოთხკუთხა კოშკი დგას სოფლის ჩრდილოეთით. მისაგან გადარჩენილია სამხრეთი, აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე მონაკვეთი. საძირკვლის მიხედვით შეგვიძლია აღვადგინოთ კოშკის მთლიანი გეგმა. კოშკის ქვედა სართული ამოვსებულია ნანგრევებით, მიწით და მაღალი ბუჩქნარით, რაც ძლიერ ართულებს აღწერას. სართულშუა კოჭოვანი გადახურვა დღეს აღარ არსებობს.

პირველი სართულის აღმოსავლეთი კედლის სამხრეთ ნაწილში ვიწრო და მაღალი სარკმელია. სამხრეთი კედლის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში სათოფურია, მთელ კედელზე კი — სამი ვიწრო, მაღალი სარკმელია, რომელთა შორის თითო სათოფურია დატანებული. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში სარკმელია, სამხრეთი კედლის ცენტრში შემოსასვლელი.

სამხრეთ კედელს, გარედან, ნახევარწრიული კონტრფორსი აქვს მიდგმული. იგი მთელ დარჩენილ სიგრძეზე აუყვება კედელს.

კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომელიც სამხრეთი კედლის გაგრძელებას წარმოადგენს. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ჯიშის ქვით, გამოყენებულია ფლეთილი, რიყის და დამუშავებული კვადრები.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 172-173
**РАФ-2203 ლატვია** — სერიულად გამოშვებული მიკროავტობუსი, რომელიც ჩვეულებრივ, გამოიყენებოდა სამარშრუტო ტაქსად.

ისტორია
-------

РАФ-2203 შეიქმნა რიგაში, ახლად აშენებულ ქარხანაში, რომელსაც უკვე ჰქონდა გამოშვებული РАФ-977 მოდელის მიკროავტობუსები. მისი სერიული წარმოება მიმდინარეობდა 1976–1997 წლების შუალედში და სულ დაგეგმილი იყო 17 000 მიკროავტობუსის გამოშვება, მთელი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით. РАФ-2203-ს ჰქონდა 11 დასაჯდომი ადგილი, შიდა დეტალები სრულად იყო გადმოტანილი „ვოლგის" ГАЗ-24 მოდელიდან, ხოლო კარი, მისი წინამორბედის — РАФ-977ДМ-ის მსგავსად 4 ჰქონდა: ერთი მძღოლის, ორი მგზავრებისთვის და ერთიც საბარგულთან.

სულ მალე გამოვიდა მისი ახალი მოდიფიკაცია გაზრდილი კომფორტით, ჰქონდა რვა დასაჯდომი ადგილი და იყო ლუქსის კლასის. იგი მრავალშვილიანი ოჯახებისთვის იყო განკუთვნილი, თუმცა ამ სახის ვარიანტი ძალიან მცირე ოდენობით გამოვიდა. 1987 წელს კი მოდერნიზაციის შედეგად დაუყენეს ГАЗ-24-10-ის ახალი ძრავა ЗМЗ-402 და ახალი მუხრუჭები. აღნიშნულ მოდიფიკაციას ეწოდა РАФ-22038.

უარყოფითი მხარეები
------------------

РАФ-2203-ს აქვს ბევრი ტექნიკური პრობლემა, თუმცა მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი სამია: 1. არაკომფორტულია, ვინაიდან მისი ძრავა ახლოსაა განთავსებული სამგზავრო სივრცესთან, ამასთან ვერ ერევა ავტომობილის სიმძიმეს და მეტად ხმაურობს. 2. არ უვარგა საჭე. 3. უჭირს სველ გზებზე მოძრაობა, რაც ხშირად ავარიის მიზეზიც ხდება.

მოდიფიკაციები
-------------

* **РАФ-22038** — მოდერნიზებული ვარიანტი რომელსაც ჰქონდა ГАЗ-24-10-ის ახალი ძრავა ЗМЗ-402
* **РАФ-2203 ლიუქსი** — ეს მოდელი იყო მეტად კომფორტული, ასევე გააჩნდა 8 დასაჯდომი ადგილი და გათვლილი იყო მრავალშვილიანი ოჯახებისთვის
* **РАФ-2203** სასწრაფო — გადაკეთებული იყო სასწრაფო დახმარების მანქანად, რომელსაც დღემდე იყენებენ
* **РАФ-2203** პოლიციის — განკუთვნილი იყო პოლიციის ქვედანაყოფებისთვის
* **РАФ-2203** სამხედრო — განკუთვნილი იყო სამხედროებითვის

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რაფ-977

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რაფ-2203***

* www.autosoft.ru
**ტაჰო** (ინგლ. Lake Tahoe) — მტკნარწყლიანი ტბა ჩრდილოეთ ამერიკაში, აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით, მოქცეულია კალიფორნიისა და ნევადის შტატების საზღვარზე. მდებარეობს სიერა-ნევადის მთებში, ზღვის დონიდან 1899 მ სიმაღლეზე. ფართობი 495 კმ², წყლის მოცულობა 151 კმ³, საშუალო სიღრმე 305 მ, მაქსიმალური სიღრმე 501 მ. მყინვარულ-ტექტონიკური წარმოშობისაა. ტბის ქვაბული წარმოიშვა დაახლოებით 2 მლნ. წლის წინ. ტბის მთელ პერიმეტრზე გადის ავტოგზები. სანაპირო ხაზის დიდი ნაწილი მოქცეულია კალიფორნიის შტატის პარკების ფარგლებში. ტაჰო — ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ალპური ტბაა. აშშ-ის ტბებს შორის ტაჰო მაქსიმალური სიღრმით მეორე ადგილზეა. დასვენებისა და ტურიზმის რაიონია. ცნობილია თავისი სუფთა წყლით. კალიფორნიისა და ნევადის შტატების მთავარი ღირსშესანიშნავი ობიექტია. ერთვის მრავალრიცხოვანი შენაკადები, გამოედინება მდინარე ტრეკი, რომელიც მიედინება ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ ქალაქ რინოს გავლით და ერთვის პირამიდის ტბას. ტბა პირველად მოინახულა მოგზარმა ჯონ ფრიმონტმა 1844 წლის 14 თებერვალს.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტაჰო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**რაულ ოდიშარია** (დ. 14 იანვარი, 1939, ნოსირი) — ქართველი ინჟინერი და 2001 წლის ღირსების ორდენის მფლობელი.

ბიოგრაფია
---------

1964 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით.

1964-1966 წლებში შრომითი საქმიანობა დაიწყო დონის როსტოვში, სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ „იუსტალკონსტრუქციის" სამონტაჟო სამმართველოში; მუშაობდა ქ. ტაგანროგში, საავიაციო ქარხნისა და ქარხანა „კრასნი კატელშიკის" მშენებლობაზე; 1966-1970 წლებში როსტოვის N469 საკავშირო ხიდმშენ მატარებელში, როსტოვისა და ბატაისკის ხიდების მშენებლობაზე ოსტატად, სამუშაოთა მწარმოებლად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად, უბნის უფროსად; 1974-1977 წლებში ხელმძღვანელობდა „პიატიგორსკ-ესენტუკ-კისლოვოდსკის" საავტომობილო გზის მონაკვეთზე გზაგამტარისა და ხიდების მშენებლობას. 1977-1980 წლებში კისლოვოდსკის N6 სამშენებლო სამმართველოს. 1983 წელს გადმოყვანილ იქნა საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროში განყოფილების უფროსად. მის მიერ აშენებულ რეკონსტრუირებულ ობიექტებს შორისაა: მდინარე ცხენისწყალზე აშენებული ხიდი (მის ბურჯებში, პირველად საქართველოში, 1,6-მეტრიანი მრგვალი მილები გამოიყენეს), კისლოვოდსკში შემავალი ყველა ახალი საავტომობილო გზა და მთავარი ხიდი, კისლოვოდსკის სახელმწიფო თეატრი, სენაკის მექანიკური ქარხანა, საქართველოს რიგი სასოფლო-სამეურნეო და გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტები, მისი ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით სოფელ ნოსირში აშენდა კულტურის სახლისა და სასოფლო საბჭოს შენობები, გზაგამტარი (სამრეწველო ზონასთან), გაიყვანეს სატელეფონო ქსელი, დაპროექტდა მიწისქვეშა გასასვლელი რკინიგზის ბაქანთან, აიგო ორი ხუთსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, საყოფაცხოვრებო მომსახურების სახლი და სპორტული კომპლექსი აუზით.

ჯილდოები
--------

* 2015 — საქართველოს დამსახურებული მშენებელი
* 2001 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. თბ. 2017. გვ. 465-466
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 6/ შემდგ: ყიფიანი თ. გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003. გვ. 94

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაულ ოდიშარია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სავიცკის სახლი** (რუს. Дом Савицкой) — ისტორიული შენობა ქალაქ პუშკინში. აშენდა 1904-1905 წლებში. მიეკუთვნება რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტებს. მდებარეობს მოსკოვის ქუჩაზე, სახლი №15 (სახლი №17 ზოგიერთ წყაროში).

ისტორია
-------

დღევანდელი სახლის მშენებლობის დაწყებამდე, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე იდგა ხის ორსართულიანი სინიცის სახლი, რომელიც კლასიციზმის სტილში იყო აგებულია. მარია ალექსანდრეს ასულმა სავიცკაიამ, რომელმაც 1903 წელს მიწის ნაკვეთი შეიძინა, შენობის დანგრევა უბრძანა და თანამედროვე ახალი სახლის აშენება დაავალა მოდერნის სტილში. გამოცხადდა კონკურსი, რომელში გამარჯვებული პროექტით აშენდებოდა აღნიშნული სახლი. კონკურსში გაიმარჯვა ძმები ა. და ნ. ვასილეევების პროექტმა. 1945 წლიდან, შენობაში განთავსდა პოლიკლინიკა. 1956 წელს განხორციელდა შენობის სერიოზული რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც დაემატა მესამე სართული, ხოლო დამატებითი შენობა მიაშენეს მარჯვენა მხრიდან.

არქიტექტურა
-----------

შენობის ისტორიულ ნაწილს მიეკუთვნება პირველი ორი სართული. მთავარი შესასვლელი გრანიტით არის მოპირკეთებული. გრანიტის სვეტები ქმნიან წინა ბაღის ღობეს. მთავარი კიბეების საფეხურები მარმარილოსია, შესასვლელი დარბაზის კედლები გაფორმებულია მწვანე ფილებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Московская 17. Дом Савицкой. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-08. ციტირების თარიღი: 2018-07-08.
* Дом М. А. Савицкой - Поликлиника N 66. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-08. ციტირების თარიღი: 2018-07-08.

სქოლიო
------

1. ↑  Московская 17. Дом Савицкой. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-08. ციტირების თარიღი: 2018-07-08.
2. ↑  Дом М. А. Савицкой - Поликлиника N 66. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-08. ციტირების თარიღი: 2018-07-08.
**ტომაზ პენგოვი** (სლოვენ. Tomaž Pengov; დ. 1948, ლიუბლიანა, სლოვენია, იუგოსლავია — გ. 10 თებერვალი, 2014, გოლნიკი, სლოვენია) — სლოვენი პოეტი, სიმღერების ავტორი, მომღერალი და გიტარისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1949 წელს, ლიუბლიანაში, სლოვენია, რომელიც მაშინ იუგოსლავიის შემადგენლობაში შედიოდა. ლიუბლიანის უნივერსიტეტის ხელოვნებისა და ფილოსოფიის ფაკულტეტზე სწავლობდა შედარებით ლიტერატურათმცოდნეობას და ეუფლებოდა შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობის თეორიულ საფუძვლებს.

შემოქმედებითი მოღვაწეობა
------------------------

ტომაზ პენგოვმა თავისი პირველი ალბომი სახელწოდებით — Odpotovanja 1973 წელს ჩაწერა. ამ ალბომს ყოფილ იუგოსლავიაში გამოშვებულ პირველ დამოუკიდებელ ალბომად მიიჩნევენ. იგი ხელახლა გამოიცა 1981 წელს სტერეო ხმის ფორმატით; თავდაპირველი მონო ფორმატის გამოცემა ამჟამად დიდ იშვიათობას წარმოადგენს.
სიმღერის დროს იყენებდა რკინისსიმებიან აკუსტიკურ და თორმეტსიმიან გიტარას, ასევე, ლუთნას. 

პენგოვის შემოქმედებას კრიტიკოსები მაღალ შეფასებას აძლევდნენ, რომელთა ნაწილი პენგოვის საშემსრულებლო სტილის ლეონარდ კოენის ადრეულ შემოქმედებასთან მსგავსებას აღნიშნავდა.

მისი მეორე ალბომი სახელწოდებით — Pripovedi (ინგლ. Stories) 1988 წელს გამოიცა, რომელზეც ის 1980 წლიდან რვა წლის განმავლობაში სხვადასხვა მოწვეულ მუსიკოსებთან ერთად მუშაობდა. ალბომზე წარმოდგენილი მუსიკა კვლავაც აკუსტიკურია, თუმცა, რამდენადმე განსხვავებული ჟღერადობით.

ოთხმოცდაათიანებში მან კიდევ ორი ალბომი გამოუშვა — Rimska cesta (ინგლ. Roman road) (1992) და Biti tu (ინგლ. Being here) (1996). 

2011 წელს ტომაზ პენგოვმა გამოსცა თავისი ლექსების აუდიოწიგნი სახელწოდებით — Drevo in zvezda (ხე და ვარსკვლავი).

გარდაიცვალა 2014 წლის 10 თებერვალს 66 წლის ასაკში.

დისკოგრაფია
-----------

* ***Odpotovanja*** (ŠKUC, 1973 − LP mono) (ZKP RTVL, 1981 − LP stereo, kaseta) (Sraka, 1991 − CD)
* ***Napisi padajo** / Črna pega čez oči* (ŠKUC, 1978 − mala plošča)
* ***Pripovedi*** (ZKP RTVL, 1988 − LP, kaseta) (Sraka, 1992 − CD)
* ***Rimska cesta*** (Sraka, 1992)
* ***Biti tu*** (Sraka, 1996)
* ***Koncert** (album, Tomaž Pengov)* (Dallas Records, 2006)
* ***Drevo in zvezda*** (Sanje, 2011)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ტომაზ პენგოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Tomaž Pengov საიტზე Allmusic
* Томаз Пенгов — КиноПоиск
* Odpotoval je Tomaž Pengov — RTV Slovenija
* Tihe so njive · Prišla je

|  |  |
| --- | --- |
| **ალბომები** | Odpotovanja (1973) · Pripovedi (1988) · Rimska cesta (1992) · Biti tu (1996) |

სქოლიო
------

1. ↑  MMC RTV SLO (10 თებერვალი, 2014). Umrl je kantavtor Tomaž Pengov, "popotnik s prašnih kolovozov" — V 66. letu starosti je umrl veliki slovenski kantavtor Tomaž Pengov. Svoj prvi album Odpotovanja, prvo neodvisno ploščo na območju nekdanje Jugoslavije, je pri založbi Škuc posnel leta 1973. *rtvslo.si*. წაკითხვის თარიღი: 27 მაისი, 2018.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ტელეფონი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ტელეფონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ფირმა Touch Tone®-ის ცალხაზიანი სამუშაო ტელეფონი, შეტყობინების ნათურით.
**ტელეფონი** (ბერძნ. τῆλε - „შორს" და φωνή - „ხმა") — ტელეკომუნიკაციის მოწყობილობა რომელიც გამოიყენება ბგერის მიღება-გადაცემისთვის (ლაპარაკისთვის), როგორც წესი ორი ადამიანის სასაუბროდ, იშვიათად სამი ან მეტის. მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული საურთიერთობო მოწყობილობაა. უმეტესობა ტელეფონებისა მუშაობს ელექტო-სიგნალების გადაცემით, რთულ სატელეფონო ქსელში.

ტელეფონის აპარატი
-----------------

ტელეფონის აპარატი, სატელეფონო კავშირგაბმულობის სისტემის მოწყობილობა, რომლის დანიშნულებაა ხმოვანი ინფორმაციის გადაცემა და მიღება. ტელეფონის აპარატი შედგება ორი ძირითადი ნაწილისაგან: *საკომუტაციო-გამოსაძახებელი* (გამოძახების მისაღები, სხვა აპარატებთან შეასერთებელი და გამოსათიში) და *სალაპარაკო*, რომელიც უზრუნველყოფს მეტყველების მიღებასა და გადაცემას. 

ტელეფონის აპარატის საკომუტაციო-გამოსაძახებელი მოწყობილობის აგების პრინციპი განისაზღვრება მომსახურე ტელეფონის სადგურის (ხელის ტელეფონის სადგური ან ავტომატური ტელეფონის სადგურის — ატს) ტიპის მიხედვით. ატს-ის ტელეფონის აპარატის სტრუქტურული სქემა შეიცავს გამოსაძახებელ და სალაპარაკო მოწყობილობას, ბერკეტულ გადამრთველსა და ნომერამკრეფს. 

ტელეფონის აპარატის ყურმილში მოთავსებულია მიკროფონი და ელექტრომაგნიტური ტელეფონი. ტელეფონის აპარატის ტრანსფორმატორი განაცალკევებს მიკროფონის კვების წრედს ტელეფონის ცვლადი დენის წრედისაგან და ბალანსური კონტურის საშუალებით მნიშვნელოვნად ამცირებს საკუთარი ლაპარაკის სმენადობას. გამოსაძახებელი მოწყობილობაა ცვლადი დენის პოლარიზებული ზარი, რომელიც შეერთებულია ხაზთან, როდესაც ყურმილი დევს ბერკეტულ გადამრთველზე. ნომერამკრეფი იმპულსური კონტაქტებით თიშავს და აერთებს ტელეფონის აპარატში გამავალ დენის წრედს და ხაზში წარმოქმნის აკრეფილი ციფრის შესაბამისი რაოდენობის დენის იმპულსებს. 

ტელეფონის აპარატის განსაკუთრებული სახეობებია ტაქსოფონი, ხმამაღლამოლაპარაკე ტელეფონის აპარატი, რადიოსატელეფონო კავშირისათვის გამოყენებული მიკროსატელეფონო გარნიტური, ვიდეოტელეფონი და სხვა. ტელეფონის ერთ-ერთ გამომგონებლად ითვლება ალექსანდერ გრეიამ ბელი.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**რაულ ეშბა** (აფხ. Раул Ешба; დ. 1931 — გ. 27 სექტემბერი, 1993) — აფხაზი პოლიტიკოსი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ვაჭრობის მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

რაულ რაჟდენის ძე ეშბა დაიბადა 1931 წელს. იყო სოხუმის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თბომეურნეობის უფროსი. 1991 წლის 29 სექტემბერს კენჭს იყრიდა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს დეპუტატად ქ. სოხუმის #9 საარჩევნო ოლქში.

1993 წლის 27 სექტემბერს, სოხუმის დაცემის დღეს, დახვრიტეს სეპარატისტებმა ჟიული შარტავასთან, გურამ გაბესკირიასთან და ალექსანდრე ბერულავასთან ერთად. 

მისი და სხვა დახვრეტილების საფლავები 2017 წლამდე უცნობი იყო. მისი ცხედარი, უზენაესი საბჭოს შენობის სხვა მცველებთან ერთად, 2017 წელს თბილისში გადმოასვენეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Government of Abkhazia (-in-exile)
* დახვრეტის ვიდეო კადრები

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. აფხაზეთის ხმა, #145, 12 სექტემბერი, 1991 წელი
2. 1 2  დაბრუნება სოხუმიდან 24 წლის შემდეგ

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სოხუმის დაცემის დღეს აფხაზეთის მინისტრთა საბჭოს წევრები |
| --- |
|  |
| მინისტრთა საბჭოს წევრები | 
ჟიული შარტავა · ალექსანდრე ბერულავა · არშაველ შენგელია · გურამ გაბესკირია · ვახტანგ გეგელაშვილი · იური გავა · მიხეილ კოკაია · რაულ ეშბა · ჯუმბერ ბეთაშვილი |
|  |
| უსაფრთხოების სამსახური | 
ავთანდილ დეკანოიძე · ბადრი ბაღათურია · ელგუჯა შარტავა · თენგიზ აბსანძე · მამია ალასანია · მერაბ კვირიკაძე |

 |
**ჰუსეინ რაუფ ორბეი** (თურქ. Rauf Orbay დ. 1881 — გ. 1964) — თურქი სამხედრო, სახელმწიფო და დიპლომატიური მოღვაწე, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე, ოსმალთა იმპერიის სამხედრო-საზღვაო ძალების შტაბის უფროსი და სამხედრო საზღვაო საქმეთა მინისტრი. იყო მუსტაფა ქემალ ათათურქის უახლოესი მეგობარი და თანამებრძოლი. იყო აფხაზური წარმოშობის, აფხაზ მუჰაჯირთა შთამომავალ, ნამდვილი გვარი იყო აშხარუა.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო-საზღვაო და საინჟინრო სასწავლებელი. 1918 წლის გაზაფხულზე იყო ოსმალეთის დელეგაციის ხელმძღვანელი ტრაპიზონისა და ბათუმის კონფერენციებზე, რომელთა გადაწყვეტილებების მიხედვით საქართველომ დაკარგა მისი სამხრეთ-დასავლეთ ტერიტორიების დიდი ნაწილი, ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრები და ბათუმის ოლქი. 1918 წლის 30 ოქტომბერს ბრიტანულ მხარესთან ხელი მოაწერა ოსმალეთისთვის კაპიტულანტურ მუდროსის ზავს. 1919 წლიდან იყო მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებული წინააღმდეგობის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, თურქეთის დიდი ეროვნული კრების წევრი. 1920 წელს ბრიტანელების მიერ სტამბოლის ოკუპაციის შემდეგ დააპატიმრეს და გადაასახლეს მალტაზე, საიდანაც დაბრუნდა 1921 წელს. თურქეთის რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, 1922-23 წლებში იყო დროებითი მთავრობის პრემიერ-მინისტრი. 1924 წელს გახდა ერთ-ერთი დამფუძნებელი „პროგრესული რესპუბლიკური პარტიისა", რომელიც ოპოზიციაში ჩაუდგა მუსტაფა ქემალის კურსს. 1926 წელს ბრალი დასდეს შეთქმულებაში და გაასახლეს ქვეყნიდან 10 წლის ვადით. ათათურქის გარდაცალებამდე ცხოვრობდა ინგლისში, ხოლო შემდეგ დაბრუნდა თურქეთში და გახდა პარლამენტის წევრი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო თურქეთის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი დიდ ბრიტანეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რაუფ ორბეი***

* რაუფ ორბეი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* Mustafa Alkan, "Hüseyin Rauf Orbay’ın Hayatı (1880-1964)" დაარქივებული 2012-03-12 საიტზე Wayback Machine. , *Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi*, Sayı 59, Cilt: XX, Temmuz 2004, (თურქული)
* Kafkas Foundation (თურქული)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თურქეთის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| დამოუკიდებლობისათვის ომი (1920–1923) | 
* ქემალ ათათურქი
* ფევზი ჩაქმაქი
* რაუფ ორბეი
* ალი ფეთჰი ოქიარი
 |  |
|  |
| თურქეთის რესპუბლიკა (1923–2018) | 
* ისმეთ ინენიუ
* ალი ფეთჰი ოქიარი
* ჯელალ ბაიარი
* რეფიქ საიდამი
* აჰმედ ფიქრი თუზერი
* შუქრუ სარაჯოღლუ
* რეჯეფ ფექერი
* ჰასან საკა
* შემსეთინ გუნალთაი
* ადნან მენდერესი
* ჯემალ გურსელი
* ემინ ოზდილექი
* ისმეთ ინენიუ
* სუათ ჰაირი ურგუპლუ
* სულეიმან დემირელი
* ნიჰათ ერიმი
* ფერით მელენი
* ნაიმ თალუ
* ბიულენთ ეჯევითი
* სადი ირმაკი
* სულეიმან დემირელი
* ბიულენთ ეჯევითი
* სულეიმან დემირელი
* ბიულენთ ეჯევითი
* სულეიმან დემირელი
* ბიულენთ ულუსუ
* თურგუთ ოზალი
* ალი ბოზერი
* ილდირიმ აკბულუთი
* მესუთ ილმაზი
* სულეიმან დემირელი
* ერდალ ინენიუ
* თანსუ ჩილერი
* მესუთ ილმაზი
* ნეჯმეთიინ ერბაქანი
* მესუთ ილმაზი
* ბიულენთ ეჯევითი
* აბდულა გიული
* რეჯეფ თაიფ ერდოღანი
* აჰმეთ დავუთოღლუ
* ბინალი ილდირიმი
 |

 |
**რეზო ფანგანის დარბაზ-მაჩუბი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის წვირმის თემის უბან ტუბერში.

ნაგებობას აღმოსავლეთიდან დემურ ფანგანის დარბაზ-მაჩუბი აქვს მიდგმული. შენობა აგებულია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე და გადახურვისთვის გამოყენებულია თუნუქის საბურავი. ამ მომენტში ის ძალიან მძიმე მდგომარეობაშია, მხოლოდ პირველი სართულია შემორჩენილი, ხოლო მეორე სართულზე ხის მორებით აგებული დარბაზია მოწყობილი. პირველი სართულის ჩრდილოეთი კედელი ყრუა, დასავლეთზე ერთი სარკმელია გაჭრილი, ხოლო სამხრეთ კედელზე შესასვლელი კარი და ორი სარკმელია, რომლებიც აშკარად გვიანაა გაჭრილი. მაჩუბის ინტერიერი გადაკეთებულია, გადატიხრულია სივრცე, სართულშუა გადახურვის ძელები ჩამოწეულია და გასამაგრებლად ხის ძელები აქვს შემდგმული. ასევე კედლებზე საკმაოდ დიდი რაოდენობით შეიმჩნევა ნესტის და გამომარილების კვალი. ნაგებობის მძიმე მდგომარეობის გათვალსწინებით და მეორე სართულის დარბაზის არ ქონით, რეზო ფანგანის დარბაზ-მაჩუბის პროპორციები შედარებით შენარჩუნებულია და ის დემურ ფანგანის დარბაზ-მაჩუბთან ერთად უბნის ავთენტურ განაშენიანებას ინარჩუნებენ. ისინი დღესდღეობითაც ორგანულად ეწერებიან საერთო განაშენიანებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35104
**რეჰანი** (ლათ. Ocimum) — ბუჩქბალახოვანი ან ბუჩქოვან მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ველურად იზრდება სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში. ზომიერი ჰავის პირობებში ზოგი სახეობა ერთწლოვანია. ცნობილია 160-ზე მეტი სახეობა, რითაც ქმნის ტუჩოსანთა უდიდეს ოჯახს, საიდანაც რეჰანის მკვიდრი სახეობაა დაახლოებით 65, ხოლო დანარჩენები განიხილება როგორც სინონიმები. რეჰანის დარგვის საუკეთესო ვადაა აპრილის ბოლოდან მაისის ბოლომდე. 

საქართველოში ძირითადად მოჰყავთ სამი სახეობა: ბოსტნის რეჰანი (ლათ. Ocimum basilicum), ევგენოლის რეჰანი (ლათ. Ocimum gratissimum) და ქაფურის რეჰანი (ლათ. Ocimum canum). საქართველოში რეჰანი ერთწლოვანი კულტურაა.

მრავლდება თესლით. იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში, მედიცინაში — სამკურნალო საშუალებად. მისგან იღებენ ვანილს. მორფოლოგიური ნიშნებით, ფოთლებისა და ღეროების ფერით, არომატითა და გემური თვისებებით რეჰანის სახეობები მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან. მცენარის მიწისზედა ნაწილები დიდი ოდენობით შეიცავს ეთერზეთებს, ვიტამინებს: А, С, В2, РР, შაქარს, კაროტინს, რუტინს, ფიტონციდებს და მთრიმლავ ნივთიერებებს. რეჰანის არაერთი სახეობა, მისი თვისებების გამო, კულტივირებულია როგორც სანელებელი, სამკურნალო და დეკორატიული მცენარე. ასევე იყენებენ როგორც ბურნუთს. სანელებლად ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ბოსტნის რეჰანი.

სქოლიო
------

1. ↑  რეჰანი (Ocimum) – თესვა, რგვა, გამოყენება
2. ↑  P. Pushpangadan, B.L. Bradu
K.L. Chadha, R. Gupta (Eds.), Advances in Horticulture, Malhotra Publishing House, New Delhi (1995)
3. ↑  ეთერზეთოვანი კულტურები
4. ↑  „სამეფო სანელებელი", რომელიც ინდოელთა რწმენით სულებს სამოთხეში გადასვლაში ეხმარება
**რეზედასებრნი** (ლათ. Resedaceae) — ყვავილოვან მცენარეთა ოჯახი. ბალახები, ნახევრად ბუჩქები, იშვიათად ბუჩქებია. ფოთლები მარტივი ან ფრთისებრ დაყოფილია. ყვავილები ორ- ან ცალსქესიანი, მომწვანო-თეთრიდან ყვითლამდე ან მოწითალომდეა, შეკრებილია მტევანში. ჯამი და გვირგვინი 2–8 თავისუფალი ნაწილისაგან შედგება (იშვიათად გვირგვინი არ აქვთ). მტვრიანები 3–4 ან მრავალია. ნაყოფი უპირატესად მრავალთესლიანი კოლოფია. ცნობილია 12-მდე გვარის 100-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან კანარის კუნძულებიდან ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთამდე (უმრავლესობა ხმელთაშუაზღვისპირეთშია თავმოყრილი); *Oligomeris*-ის გვარის წარმომადგენლები გვხვდება აგრეთვე სამხრეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ყველაზე მსხვილი გვარია რეზედა (*Reseda*). საქართველოში გვხვდება ამ გვარის სამი სახეობა. *R. lutea* და *R. luteola* ფართოდ გამოიყენება საღებავ მცენარეებად. *R. odorata* ერთ-ერთი პოპულარული საბაღე ერთწლოვანი მცენარეა, რომელსაც სასიამოვნო და გამძლე არომატი აქვს. რეზედასებრთა რამდენიმე სახეობის ეთეროვანი ზეთი მოთხოვნადია ძვირ პარფიუმერიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Resedaceae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2 3  *Раенко Л. М.* Резедовые // Большая российская энциклопедия. т. 28. — М. 2015. — стр. 331.
3. ↑  Christenhusz, Maarten J.M.; Byng, James W. (2016). „The number of known plants species in the world and its annual increase". *Phytotaxa*. **261** (3): 201–217. doi:10.11646/phytotaxa.261.3.1.
4. ↑  *დავლიანიძე მ.*, *ღვინიაშვილი ც.*, *მუყბანიანი მ.* და სხვ. საქართველოს ფლორის ნომენკლატურული ნუსხა, თბ.: „უნივერსალი", 2018. — გვ. 221, ISBN 978-9941-26-391-0.
თავდაპირველ ტელსტარს თითქმის სფერული ფორმა ჰქონდა.
**ტელსტარი** (Telstar) იყო პირველი აქტიური სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, ასევე პირველი თანამგზავრი განკუთვნილი სატელეფონო და მაღალი სიჩქარის მონაცემთა გადაცემისთვის, და პირველი კერძო კუთვნილების თანამგზავრი. მის სახელს დღემდე იყენებს რამდენიმე სატელევიზიო სამაუწყებლო გადამცემი თანამგზავრი.

თავდაპირველი ტელსატარი, რომელიც AT&T-ს საკუთრება იყო, მულტინაციონალური შეთანხმებით შეიქმნა AT&T, Bell Telephone Laboratories, NASA, British General Post Office, და ფრანგული ნაციონალური ფოსტისა და ტელეკომის ბიუროს შორის სატელიტური კომუნიკაციის განსავითარებლად. ბელმა ასევე ააგო ენდოვერის დედამიწის სადგური ენდოვერში, მეინი, და დადო კონტრაქტი ნასასთან, რომელსაც ყოველ გაშვებაში, წარუმატებლობის შემთხვევის მიუხედავად, 3 მილიონ დოლარს უხდიდა.

ნასამ ტელსტარის გაშვება 1962 წლის 10 ივლისს მოახდინა რაკეტა დელტაზე კანავერალის კონცხიდან, რომელიც პირველი კერძოდ დაფინანსებული კოსმოსური აფრენა გახდა. საშუალო სიმაღლის თანამგზავრი, ტელსტარი ელიფსურ ორბიტაზე მოთავსდა, რომელსაც იგი ყოველ 2 საათსა და 37 წუთში ასრულებდა და ტრიალებდა ეკვატორის მიმართ 45 გრადუსიანი კუთხით. ამის გამო მისი გადაცემის უნარი ტრანსატლანტიკური სიგნალებისთვის ყოველ ორბიტაზე 20 წუთით იფარგლებოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Walter Cronkite on the first broadcast using Telstar
* May 1962 *National Geographic* magazine article on Telstar დაარქივებული 2012-09-06 საიტზე Wayback Machine.
* Telstar 1: First Private Communication Satellite - 1963 Educational Documentary YouTube-ზე
* Stamps and envelopes related to Telstar I დაარქივებული 2018-06-24 საიტზე Wayback Machine.
საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი თბილისში
**საბჭოთა ოკუპაციის დღე** 2011 წლიდან აღინიშნება საქართველოში ყოველი წლის 25 თებერვალს.

ისტორია
-------

1921 წლის 15 თებერვალს საქართველოში წითელი არმიის ნაწილები შეიჭრა, დაიწყო საბჭოთა რუსეთ-საქართველოს ომი. 25 თებერვალს წითელი არმიის დანაყოფებმა თბილისი აიღეს და ქვეყანაში კომუნისტური მმართველობა დამყარდა, ჩამოყალიბდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკის ჩამოყალიბების ინიციატორი იყო ფილიპე მახარაძე, რომელმაც წითელი არმიის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ დაიკავა საქართველოს სსრ-ის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ცაკ-ის) თავმჯდომარის, სახალხო კომისართა საბჭოსა და შემდეგ ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარის თანამდებობები.

თანამედროვეობა
--------------

საქართველოს პარლამენტმა კანონი „საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შესახებ" მიიღო 2010 წლის 21 ივლისს (მომხრე 87 დეპუტატი 110-დან). ოკუპაციის დღე პირველად აღინიშნა 2011 წლის 25 თებერვალს. ამ დღეს საქართველოში ეშვება ყველა სახელმწიფო დროშა და ცხადდება წუთიერი დუმილი. საქართველოს გარდა ოკუპაციის დღე აღინიშნება ლატვიასა და მოლდოვაში (ინიციატივა უარყვეს). 

2006 წლიდან თბილისში მოქმედებს საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი. მუზეუმში დაცულია დამოუკიდებელი საქართველოს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ ოკუპაცია-ანექსიისა (1921 წლის თებერვალი-მარტი) და ანტისაოკუპაციო, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის (1921-1990) ისტორიის ამსახველი მნიშვნელოვანი დოკუმენტური და ფოტომასალა, აგრეთვე, აღნიშნული მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწეთა მემორიალური ნივთები და მათ მოღვაწეობასთან დაკავშირებული მასალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთ-საქართველოს ომი (1921)
* საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი

სქოლიო
------

1. ↑  Парламент Грузии утвердил День советской оккупации, *lenta.ru*, 21 ივლისი 2010
2. ↑  25 февраля — День советской оккупации Грузии, *newsgeorgia.ru*, 25 თებერვალი 2011
3. ↑  კანონი საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შესახებ ka. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021
4. ↑  День советской оккупации появился в Грузии, *rian.ru*, 21 июля 2010
5. ↑  Грузия отмечает «День советской оккупации», *bbc.co.uk*, 25 февраля 2011. Аудио 00:08:33
6. ↑  В Грузии будут отмечать День советской оккупации, *kommersant.ru*, 21 июля 2010
7. ↑  საბჭოთა ოკუპაციის ამსახველი ექსპოზიცია - საქართველოს ეროვნული მუზეუმი en. *museum.ge*. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021
**ტეფის პირველი ციხე-სახლი** — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ტეფის განაპირას, ქვემო უბანში. შედგება კოშკისა და საცხოვრებელი ნაგებობებისაგან. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. ნაგებია ფიქლით. 

კოშკი (6x5,6 მეტრი) სათავდაცვოა. იგი მთელი კომპლექსის არქიტექტურული დომინანტია. შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე, ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები. შესასვლელი მეორე სართულზეა, დასავლეთიდან. პირველი სართულის კედლები ყრუა. მეორე სართულზე, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით თითო სარკმელია. ამ ორი სართულის ინტერიერში კუთხეები მომრგვალებულია. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში მოზრდილი მართკუთხა ნიშია, სამხრეთ კედელში — სწორკუთხა კარი და კვადრატული მოხაზულობის სარკმელი. კარი, სამხრეთის მხრიდან მიშენებული სათავსის ბანზე გადიოდა. 

საცხოვრებელი ნაგებობა (12x8 მეტრი) ორსართულიანია. ორივე სართულზე ორ-ორი სათავსია. პირველ სართულზე სამეურნეო სათავსები იყო. დასავლეთით — საჭირნახულო, აღმოსავლეთით — საქონლის სადგომი. პირველი სართული მეორეს ქვის კიბით უკავშირდება. კიბე ღია აივანზე ადის. ამჟამად საცხოვრებელი ფართი სამ ნაწილადაა გატიხრული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარიდან „წინამოში" ვხვდებით. მის გვერდით პატარა ოთახია, სიღრმეში — დიდი. „წინამოს" ერთი და დიდი ოთახის ერთი სარკმელი დასავლეთიდანაა. პატარა ოთახის ერთი სარკმელი — სამხრეთით. დიდი ოთახის ცენტრში ხის სვეტია, რომელიც გადახურვის ხის ძელს იჭერს. ასევეა პირველ სართულზეც. შენობას ბრტყელი გადახურვა აქვს. მოგვიანებით (XIX საუკუნეში) კოშკისა და საცხოვრებელი ნაგებობის აღმოსავლეთ სათავსისთვის სამხრეთიდან საცხოვრებელი შენობა (10x5 მეტრი) მიუშენებიათ. აქაც პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა, მეორე — საცხოვრებელი. პირველ სართულზე შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აქ ორი სათავსია. პირველი სათავსის თავზე მეორე სართულის ბანია, რომელზეც თავდაპირველი ნაწილის აივნიდან ვხვდებით. მეორე სათავსის თავზე საცხოვრებელი ოთახია. მასში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, პირველი სართულის ბანიდან. ოთახის სამხრეთ კედელში ორი სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთით იყო ხის დაკიდებული აივანიც. რომლის მხოლოდ საყრდენი ძელებიღაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 475.
**რევაზ „რეზი" თვარაძე** (დ. 15 აგვისტო, 1928 — გ. 2006) — ქართველი მწერალი, ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი.

დაიბადა 1928 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ უხუთში (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი), 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1966-67 წლებში მუშაობდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების რედაქციის გამგედ, 1967-68 წლებში — გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს" რედაქტორად, მარჯანიშვილის თეატრის დირექტორად (1973-75), ჟურნალ „ცისკრის" პასუხისმგებელი მდივნად, ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ და სხვა. 1968 წლიდან საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელია. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო1952 წლიდან. თარგმნილი აქვს მიხაილ ლერმონტოვის, ალეკსანდრ ბლოკის, ავეტიქ ისააკიანის თხზულებანი, უილიამ ფოლკნერის რომანები: „სოფელი", „ქალაქი" და სხვა.

ასევე მწერალი იყო რეზი თვარაძის ვაჟი ზაზა თვარაძე (1957-2007).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — რეზი თვარაძე — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
პუკიოსის შესასვლელი
**პუკიოსი** (ესპ. Puquios; მოდმინარეობს კეჩუას სიტყვიდან და ნიშნავს *წყაროს*) — აკვედუკების ძველი სისტემა პერუში, ქალაქ ნასკას სიახლოვეს. 36 პუკიოსიდან ზოგი დღემდე ფუნქციონირებს და არიდულ უდაბნოს წყლით ამარაგებს. პუკიოსები რუკაზე სრულად დატანილი არაა და ჯოგიერთი მათგანი კი ჯერ არც გათხრილა.

აკვედუკების აშენების თარიღთან დაკავშირებით მეცნიერებს შორის კამათი მიმდინარეობს. ბევრ მკვლევარს მიაჩნია, რომ ისინი კოლუმბამდელ ხანაში, ახ. წ. 540 წელს, ხანგრძლივი გვალვების საპასუხოდ აშენდა. ამ საკითხთან მიმართებაში, როგორც ესპანეთის იმპერიის შემდგომი, ისე წინა პერიოდის წყაროების ნაკლებობაა. პირველი ჩანაწერები მათი არსებობის შესახებ 1605 თარიღდება და რეხინალდო დე ლისარაგას ეკუთვნის, რომლის წყალობითაც ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ ისინი შესაძლოა ესპანელებმა ააშენეს. მიუხედავად ამისა, არ არსებობს არანაირი ტექსტი, რომელიც აღნიშნული ობიექტების აშენებას ესპანელებს მიაწერს.

თავიანთ წიგნში *„ირიგაცია და საზოგადოება პერუს უდაბნოში"*, კატერინა შრაიბერი და ხოსე ლანჩო როხასი იკვლევენ პუკიოსებს და მიდიან დასკვნამდე, რომ ისინი ესპანელებამდელი ცივილიზაციის მიერაა აშენებული.

კავშირი ნასკას ხაზებთან
-----------------------

საწინააღმდეგო მოსაზრებას ავითარებს მეცნიერი დეივიდ ჯონსონი; მას მიაჩნია, რომ ნასკას ხაზებით გამოსახულია იმ წყალშემცველი ფენების რუკები და ისრები, რომლებითაც პუკიოსების სისტემა მარაგდებოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

ლიტერატურა
----------

* Barnes, M (1992). "Dating of Nazca aqueducts", *Nature*, vol. 359.
* Proulx, D (1999). "Nasca Puquios and Aqueducts"
* Johnson, D. "The Water Lines of Nazca"

სქოლიო
------

1. ↑  Proulx 1999, p. 6.
2. ↑  Barnes 1992, p. 111.
3. ↑  Proulx 1999, p. 7.
4. ↑  Proulx 1999, p. 8.
5. ↑  Johnson

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა
 |  |

 |
პოლონეთის რუკა
**სავოევოდო** (პოლ. województwo — *ვოევუძტვო*) — პოლონეთის ადმინისტრაციული ერთეული. სავოევოდოს მმართველი (ანუ გებრნატორი) — სავოევოდოს მარშალი. ვოევოდა — სავოევოდოში მინისტრთა საბჭოს წარმომადგენელია.

სავოევოდოს თვითმართველობა თვითონ ირჩევს და განსაზღვრავს რეგიონის პოლიტიკას, მეურნეობის განვითარებას, ატარებს მცირე საგანმანათლებლო რეფორმებს და ა.შ.

სავოევოდოების რაოდენობა
-----------------------

სავოპევოდოების რაოდენობა ყოველთვის იცვლებოდა.

* 1582—1634 — 34
* 1634—1660 — 35
* 1660—1717 — 33
* 1717—1768 — 33

1582-1768 წლებში სავოევოდოების გარდა პოლონეთის შემადგენლობაში შედიოდა ერთი სამთავრო და ერთი ავტონომიური საეპისკოპოსო. 1582-1717 წლებში იყო აგრეთვე ერთი მიწა. რუსეთის შემადგენლობაში დროსაც კი პოლონეთი იყოფოდა სავოევოდოებით. 1830 წელს მომხდარი აჯანყების შემდეგ ქვეყანა გუბერნიებად დაიყო, ხოლო უკვე პირველი დამოუკიდებლობისას (1918 წ.) პოლონეთი კვლავ სავოევოდეობად დაიყო. 1944—1946 წლებში განთავისუფლებული პოლონეთი იყოფოდა 11 ერთეულად, ხოლო შემდგომ მათი რიცხვი გაიზარდა: 

* 1946—1950 — 14
* 1950—1975 — 17
* 1975—1998 — 49

1999 წლის 1 სექტემბრიდა პოლონეთში ჩატარებული რეფორმის შედეგან სახელმწიფო დაიყო 16 სავოევოდოდ. 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 პოლონეთის სავოევოდოები |
| --- |
|  |
| 

 დასავლეთ პომერანიის სავოევოდო  ·  ველიკოპოლსკის სავოევოდო  ·  ვარმინო-მაზურის სავოევოდო  ·  კარპატების სავოევოდო  ·  კუიავო-პომერანიის სავოევოდო  ·  ლოძის სავოევოდო  ·  ლუბლინის სავოევოდო  ·  ლუბუშის სავოევოდო  ·  მაზოვიეცის სავოევოდო  ·  მალოპოლსკის სავოევოდო  ·  ოპოლეს სავოევოდო  ·  პოდლასის სავოევოდო  ·  პომერანიის სავოევოდო  ·  სვიეტოკშის სავოევოდო  ·  სილეზიის სავოევოდო  ·  ქვემო სილეზიის სავოევოდო |

 |