recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზნამიანკა** (უკრ. Знам'янка) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს კიროვოჰრადის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 23743 კაცს შეადგენდა.

ისტორია
-------

ზნამენკა დაარსდა 1869 წელს, როგორც რკინიგზის სადგური, სახელწოდება მიიღო ახლომდებარე სოფლიდან, რომელიც 1730 წელს არის დაარსებული ცენტრალური რუსეთიდან გადმოსახლებულების მიერ (დღევანდელი ზნამენკა-დრუჰა). 1886 წელს 143 მოსახლე იყო. 1913 წელს აქ დაახლოებით 6 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა.

ორთქლის ლოკომოტივის ძეგლი რკინიგზის სადგურთან
რუსეთის იმპერიის დაშლისა და სსრკ-უკრაინის ომის (1917-1921) დაწყების შემდეგ ქალაქი უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის, ხოლოდნი-იარის რესპუბლიკის და სხვა წარმონაქმნების მმართველობის ქვეშ მოექცა. 1920 წელს საბჭოთა ჯარებმა ქალაქი მესამე მცდელობით საბოლოოდ დაიპყრეს. ზნამიანკას არანაკლებ 891 მაცხოვრებელი შეეწირა ჰოლოდომორსა (1932-1933) და პოლიტიკურ რეპრესიებს. 1938 წელს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

გოლდომორის მსხვერპლთა ძეგლი
მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941 წლის 5 აგვისტოდან 1943 წლის 9 დეკემბრამდე ქალაქი ნაცისტებს ეკავათ.

1960-იან წლებში აშენდა 5-სართულიანი საცხოვრებელი კორპუსები, 1977 წელს — ქალაქის კულტურის სასახლე, 1980-იან წლებში — 9-სართულიანი საცხოვრებლები.

დონბასის ომში (2014-2022) თითქმის 1000 ზნამიანკელი მონაწილეობდა. დაიღუპა 12, ქალაქის ცენტრალურ ქუჩას ერთ-ერთი მათგანის (ვიქტორ ჰოლის) სახელი ჰქვია.

რუსეთ-უკრაინის ომის დაღუპული გმირების ძეგლი
უკრაინაში რუსეთის შემოჭრის დროს ზნამიანკა ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან წამოსული რამდენიმე ათასი დევნილის თავშესაფარი გახდა.

სქოლიო
------

1. ↑  უკრაინის სტატისტიკის ეროვნული კომიტეტი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კიროვოჰრადის ოლქი |
| --- |
|  |
| 
ადმინისტრაციული ცენტრი: კროპივნიცკი |
|  |
| რაიონები | 
* ოლექსანდრია
* ოლექსანდრივკა
* ბლაგოვეშჩენსკოე
* ბობრინეცი
* ჰაივორონი
* ჰოლოვანივსკი
* დობროველიჩკივკა
* დოლინსკა
* ზნამიანკა
* კროპივნიცკი
* კომპანიივკა
* მალა-ვისკა
* ნოვჰოროდკა
* ნოვოარხანჰელსკი
* ნოვომირჰოროდი
* ნოვოუკრაინკა
* ვილშანკა
* ონუფრიივკა
* პეტროვე
* სვიტლოვოდსკი
* უსტინივკა

 | 
კიროვოჰრადის ოლქის გერბი |
|  |
| ქალაქები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რეგიონული | 
* ოლექსანდრია
* ზნამიანკა
* **კროპივნიცკი**
* სვიტლოვოდსკი

 |
|  |
| რაიონული | 
* ბლაჰოვიშჩენსკე
* ბობრინეცი
* ჰაივორონი
* დოლინსკა
* მალა-ვისკა
* ნოვომირჰოროდი
* ნოვოუკრაინკა
* პომიჩნა

 |

 |

 |
**ჭელიძე** — რაჭული წარმოშობის ქართული გვარი

გვარი სათავეს იღებს XI-XII-ე საუკუნეებიდან და მისი წარმოშობა დაკავშირებულია ჭელიშის მონასტრის მშენებლობასთან. გვარის ფუძე „ჭელი" წარმოადგენს ძველ ქართულ სახელს. ამავე სახელიდანაა წარმოშობილი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელი ჭელიაღელეს სახელწოდება, რომელიც ითვლება საგვარეულოს საწყის საცხოვრებლად. ჭელიძეები იყვნენ ცნობილი მშენებლები და მებრძოლები იმერეთის მეფის კარზედ. 

ჭელიძეების არსებობს ორი შტო: რაჭველებისა და გურულების. დამთხვევის მიუხედავად მათი წარმოშობის ისტორია განსხვავებულია.

ზურაბ ჭუმბურიძე წერს, რომ გურიაში მჭედლიძის გვარს სახე უცვლია (ორი თანხმოვანი -მ და დ დაკარგულა) და ჭელიძედ ქცეულა. ამ ვარაუდის დასასაბუთებლად მას მოყავს ქუთაისის საყდრის გამოსავალი ბეგრის დავთარი (1578 წლის), სადაც გურიაში სოფელ ბახვის მცხოვრებთა შორის დასახელებულია ბევრი მჭედლიძე. ამჟამად კი, სოფელ ბახვაში მჭედლიძე არავინაა, მაშინ როცა ჭელიძეები მრავლად სახლობენ.

ამჟამად ჭელიძეებს ვხვდებით საქართველოს არაერთ კუთხეში. მათი რაოდენობა საქართველოში დაახლოებით 5000-ს აღწევს

განსახლების ძირითადი არეალი: ბაჯი, ჭელიაღელე, ღები ღარი 
და ა.შ

ლიტერატურა
----------

* ქართული გვარების წარმოშობის ისტორია. 1930
* ზ. ჭუმბურიძე, რა გქვია შენ. 1966; 1971; 1982; 2003
**შოთა ნიშნიანიძე** (ოფიციალურად **მამაგეიშვილი**; დ. 18 მარტი, 1929, თბილისი — გ. 23 ივლისი, 1999, იქვე) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ვაჟთა 37-ე სკოლაში. ფიზიკურად მეტად ძლიერი იყო და სპორტისკენაც ჰქონდა მიდრეკილება. განათლების სამინისტროს ფეხბურთის გუნდში თამაშობდა ცენტრალურ მცველად. ერთ-ერთი ვარჯიშის დროს მხარი დაიზიანა და საერთოდ ჩამოშორდა სპორტს.

მეთერთმეტე კლასში უკვე საკმაოდ ჰქონდა დაგროვილი პატარ-პატარა ლირიკული ლექსები. იმ დროისათვის შოთას დედობილთან ცხოვრობდა მისი მოსკოველი ბიძაშვილი. მან იოსებ ნონეშვილთან წაიყვანა. იოსებს რამდენიმე ლექსი მოსწონებია და „ახალგაზრდა კომუნისტში" გამოუქვეყნებია.

1947 წელს დაამთავრა სკოლა და იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მაგრამ მალევე გაირიცხა პირველი სემესტრის დამთავრებამდე ლექციების გაცდენის გამო. შემდეგ, მეორედ ჩაირიცხა უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. უნივერსიტეტი დაამთავრა 1954 წელს. 1958 წელს მწერალთა კავშირმა გორკის ინსტიტუტთან არსებულ უმაღლეს ლიტერატურის კურსებზე მიავლინა.

1964 წელს დროებით დაიწყო მუშაობა გამომცემლობა „მერანის" ქართული მხატვრული ლიტერატურის რედაქციის გამგედ. 1974 წელს მუშაობა დაიწყო მწერალთა კავშირის მთავარ ლიტერატურულ კონსულტანტად.

1958-60 წლებში სწავლობდა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის უმაღლეს ლიტერატურულ კურსებზე. 1968–1974 წლებში იყო გამომცემლობა „მერანის" ქართული მხატვრული ლიტერატურის რედაქციის გამგე; 1974–1977 წლებში — მწერალთა კავშირის კონსულტანტი, 1976–1982 წლებში — ალმანახ „საუნჯის" მთავარი რედაქტორი, 1981–1984 წლებში-საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანი, 1984–1986 წლებში ამ კავშირის თავმჯდომარე. სიცოცხლის ბოლო წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ "საუნჯეს".

მას დაწერილი აქვს ბელეტრისტული ოცი პოემა, რომელიც არ გამოქვეყნებულა. შოთა ნიშნიანიძის პირველი პოეტური კრებული „მე და შენ" გამოვიდა 1956 წელს. ამ დროიდან მოყოლებული პოეტმა არაერთი წიგნი გამოსცა, რომელთაც მკითხველთა ფართო საზოგადოების დიდი სიყვარული და პატივისცემა მოიპოვეს.
ნაყოფიერი ლიტერატურული და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისთვის იგი დაჯილდოებული იყო სხვადასხვა ორდენებითა და მედლებით. 1975 წელს გახდა შოთა რუსთაველის, ხოლო 1977 წელს გალაკტიონ ტაბიძის პრემიების ლაურეატი.

შოთა ნიშნიანიძე გარდაიცვალა 1999 წელს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

შენიშვნები
----------

1. ↑  9 წლის ასაკში დეიდამ იშვილა, რომელიც მამაგეიშვილზე იყო გათხოვილი და ოფიციალურად მამაგეიშვილის გვარს ატარებდა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შოთა ნიშნიანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* შოთა ნიშნიანიძის ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა", 1999, №197-198. – გვ. 1.
ლოგო
**Adobe After Effects** — Adobe Systems-ის მიერ გამოშვებული პროგრამა ვიდეოს რედაქტირებისთვის. პროგრამა შექმნილია სხვადასხვა ციფრული ეფექტების შექმნისთვის, კომპოზიციისთვის და ანიმაციისთვის. მას იყენებენ ფილმების, მუსიკალური კლიპების და სარეკლამო რგოლების დასამზადებლად.

აღწერა
------

After Effects-ის მთავარი სამუშაო დაფა შედგება რამდენიმე პანელისგან. მათ შორის, სამი ყველაზე ხშირად გამოყენებადი პანელებია: პროექტის, კომპოზიციის და დროის პანელები. პროექტის პანელი მუშაობს, როგორც ყუთი, სადაც შესაძლებელია სამუშაო ფაილების ჩაყრა, მაგ.: ფოტო, ვიდეო ან აუდიო ფაილი და ა.შ.
ფაილებზე ეფექტების დადება, დროის, ზომის და მდებარეობის შეცვლა ხდება როგორც დროის პანელიდან, ასევე, კომპოზიციის პანელიდან.

Adobe After Effects თავისუფლად ითავსებს Adobe-ს სხვა და სხვა პროგრამებს, მაგ.: Adobe Illustrator, Adobe Photoshop, Adobe Premiere Pro, Adobe Encore და Adobe Flash. ასევე, პროგრამა მუშაობს 3დ პროგრამებთან, როგორიც არის Cinema 4D, LightWave 3D, და Autodesk 3D MAX.

After Effects თავდაპირველად გამოუშვა Company of Science and Art-მა Providence, Rhode Island-ზე სადაც გამოვიდა მისი პირველი ორი ვერსია: 1.0 (იანვარი, 1993) და 1.1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Simons, David (Mar – Apr 2013). „Adobe After Effects Turns 20". *Computer Graphics World*. **36** (3). ციტირების თარიღი: 12 January 2015. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
კლასიკური ეკლერი
**ეკლერი** (ფრანგ. Eclair) — საკონდიტრო ნაწარმი. კრემით შევსებული წაგრძელებული ფორმის ნამცხვარი, რომელიც შუს ცომით მზადდება და გარედან შოკოლადის მინანქრით იფარება. შუს ცომს საკონდიტრო პარკის საშუალებით აძლევენ გრძელ ფორმას, აცხობენ მანამ, სანამ გარედან ხრაშუნა გახდება, შიგნიდან კი ღრუ. გაციების შემდეგ, ნაწარმს ავსებენ მოხარშული კრემით (*Creme pâtissière*), ათქვეფილი ნაღებით ან შიბუსტის კრემით. შემდეგ იფარება შოკოლადის მინანქრით. შეიძლება შეივსოს ფსტის ან რომის არომატის მქონე კრემით, ხილის შიგთავსით ან წაბლის პიურეთი. შოკოლადის ნაცვლად, ეკლერი შეიძლება დაიფაროს კარამელის მინანქრით. ამ შემთხვევაში დესერტს ხშირად **ბატონ დე იაკობს** უწოდებენ (*bâton de Jacob*).

სახელის წარმოშობა
-----------------

 მცხობლები ბელგიაში მანქანით ამზადებენ ეკლერებს
სახელი მომდინარეობს ფრანგული სიტყვიდან *éclair*, რაც „სინათლის გაელვებას" ნიშნავს, რადგან დესერტი ძალიან სწრაფად იჭმევა.

ისტორია
-------

ეკლერი სათავეს იღებს XIX საუკუნის საფრანგეთში, სადაც მას 1850 წლამდე „pain à la Duchesse" ან „petite duchesse" ერქვა. ფრანგულში სიტყვა ეკლერი 1860 წელს გამოჩნდა. საკვების ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს რომ ეკლერი პირველად ცნობილმა ფრანგმა მზარეულმა, ანტუან კერემმა შექმნა.

ლიტერატურა
----------

* Gouffé, Jules (1873). „Deuxième Partie, Chapitre IX, "Pains à la duchesse au café"", *Le livre de pâtisserie*. [*მკვდარი ბმული*]
* Montagné, Prosper (1961). *Larousse Gastronomique, The Encyclopedia of Wine, Food & Cookery (English translation)*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეკლერის მოკლე ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  (Montagné 1961)
2. ↑  Éclair დაარქივებული 2014-01-04 საიტზე Wayback Machine. , Dictionnaire de l'Académie française, 8th edition
3. ↑  (Gouffé 1873, p. 288)
4. ↑  (Montagné 1961, Duchesses)
5. ↑  Oxford English Dictionary, 1861. Petit Larousse, 1863.
6. ↑  (Gouffé 1873, p. 288) „On a changé, depuis une vingtaine d’années, le nom de ces gâteaux [pains à la duchesse] : on les désigne actuellement sous le nom d'*éclairs*."
**ხანგაი** (მონღ. Хангайн нуруу) — ქედი მონღოლეთის ცენტრალურ ნაწილში. წარმოადგენს ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანისა და ცენტრალური აზიის მთავარი წყალგამყოფის ნაწილს.

ხანგაის ქედი ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 700 კმ-ზე, სიგანე 200 კმ-მდე. გაბატონებული სიმაღლეები 2000–3000 მ, მაქსიმალური სიმაღლე 4000 მ (მთა ოტონ-ტენგერი). გვხვდება ძველი გამყინვარების კვლები. ჩრდილოეთი კალთის მდინარეთა ქსელი სელენგას მიეკუთვნება, ხოლო სამხრეთი შედარებით ციცაბო კალთის მდინარეები ან მარილიან ტბებში ჩაედინებიან ან გობის უდაბნოში იკარგებიან.

უმეტესწილად აგებულია პალეოზოური ასაკის გრანიტებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებითა და ახალგაზრდა ბაზალტებით. მწვერვალები დიდწილად ბრტყელია, კალთები ჩაჭრილია მდინარეთა ღრმა და ფართო ხეობებით. ხანგაიში არის რკინის მადნის, ოქროს, სანახელავო ქვების საბადოები, მინერალური წყაროები. გვხვდება მცირე ზომის მტკნარი და მარილიანი ტბები.

ბევრია არქეოლოგიური ძეგლი. შემოსილია მშრალი ნაირბალახოვანი მარცვლოვანი სტეპის მცენარეულობით. ჩრდილოეთ კალთებზე ტყის ცალკეული მასივებია. რეზერვატები.

სქოლიო
------

1. ↑  18 Mountain Summits with Prominence of 1,500 meters or greater
2. ↑  Hangayn Mountains | Encyclopedia Britannica www.britannica.com
3. ↑  Словарь современных географических названий. Екатеринбург: У-Фактория. 2006.
4. ↑  Хангай | Большая российская энциклопедия www.bigenc.ru

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4521589-3
* LCCN: sh85072159
* NKC: ge1020983
* VIAF: 239621582
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 239621582

 |
**ქუთაისის  სინაგოგა „დიდი სალოცავი"** — XIX საუკუნის 70-80 - იან წლებში აგებული სინაგოგა ქუთაისში; მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა სანაპიროზე, ისტორიულ "ებრაელთა უბანში" (დღევანდელი ბორის გაპონოვის ქუჩაზე).

ქუთაისის სინაგოგა "დიდი სალოცავი"

ისტორია
-------

**„დიდი სალოცავი"** ქუთაისის ებრაელთა უბანში მდებარე სამი სინაგოგიდან  ერთერთია. ის ქვისაგან აგებულ, თლილი ქვით მოპირკეთებულ ნაგებობას წარმოადგენს. მისი კურთხევა 1887 წლის 14 მაისს მოხდა. სინაგოგა ადგილობრივ ებრაელთა საზოგადოების დაფინანსებით აშენდა და მისი მშენებლობა ათი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. გაზეთ „ივერიის" ცნობით ( 1887 წ. №100), „თთოთხმეტს ამ თთვეს ქუთაისის ებრაელებმა დიდის ამბითა და დღესასწაულით აკურთხეს ახალი ჩინებულად ქვით ნაგები თორა (სინაგოგა), რომელიც დაუჯდა ორმოც ათას მანეთამდე აქაურ ებრაელ საზოგადოებას და რომელსაც აშენებდნენ თითქმის ათი წლის განმავლობაში".

"დიდი სალოცავი" აგების დღიდანვე წარმოადგენდა ებრაელთა რელიგიური და კულტურული ცხოვრების მნიშვნელოვან ცენტრს. სინაგოგის გვერდით მდებარე დამხმარე ნაგებობაში ასწავლიდნენ ებრაულ ენას; აქვე იყო ფურნე, სადაც ცხვებოდა "მაცა" რელიგიური რიტუალისათვის.

დღესდღეობით სინაგოგა მოქმედია. ნაგებობა ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა.

ლიტერატურა
----------

* *მ. კეზევაძე „ქუთაისის ებრაელთა დასახლების მთავარი ქუჩები მე-19 საუკუნეში". ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა. წელიწდეული VI. გვ.150. ქუთაისი, 2014* .
* *მ.ზარნაძე, ზ. სირბილაძე "ქუთაისელი ქართველი ებრაელები", ქუთაისი, 2019*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "*დავიწყებული ისტორიები: კათოლიკური და ებრაელი თემები ქუთაისში". თბილისი, 2019.*
* *"ებრაელებისაგან დაცლილი ებრაელების უბანი ქუთაისში"; netgazeti.ge. 17 აპრილი, 2012 .*
* *ფოტო: "სინაგოგა ქუთაისში". საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებგვერდი.*

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი "ივერია", №100; გვ.3..  (1887 წ. 22 მაისი.)საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა..
**იუტუნჰეიმენი** (ნორვ. Jotunheimen) — მთიანეთი ნორვეგიაში. წარმოადგენს სკანდინავიის მთების ნაწილს. სიგრძე 80 კმ, სიგანე 45 კმ. ნორვეგიის 29 უმაღლესი მწვერვალი მოქცეულია იუტუნჰეიმენის ფარგლებში, მათ შორისაა ნორვეგიისა და საერთოდ, ჩრდილოეთ ევროპის უმაღლესი მწვერვალი გალჰეპიგენი (2469 მ), რომელიც დაფარულია მცირე მყინვარებითა და თოვლით. იუტუნჰეიმენი აგებულია გაბროთი, გრანიტებით, სიენიტებითა და თიხაფიქლებით.

იუტუნჰეიმენის მთიანეთის ფარგლებშია გლიტერტინდენის ქედი (2464 მ), ჰურუნგანეს ქედი (2405 მ), მემურუტინდან-ვეოტინდენის ქედი (2368 მ), გიენდეს ალპები (2341 მ) და სმერსტაბტინდენეს ქედი (2222 მ). აღმოსავლეთით ვრცელდება უტლადალენის გრძელი და ღრმა ხეობა.

კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, გაბატონებულია ტუნდრის კლიმატი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 370–1200 მმ. ნალექები უმთავრესად თოვლის სახით მოდის.

განვითარებულია ხშირი ჰიდროგრაფიული ქსელი. არის ჩანჩქერები, რომელთაგან სიდიდით გამოირჩევა ვეტისფოსენი (275 მ). ბევრია ტბა, რომელთა სიღრმე ზოგჯერ 100 მ აღემატება.

გვხვდება ალპური ტიპის დაკბილული მწვერვალები, ღრმა ტროგული ხეობები და მყინვარული ცირკები. იუტუნჰეიმენის ფარგლებში მოქცეულია ნორვეგიის მყინვარების ფართობის 10 %. განვითარებულია ხეობისა და ცირკული ტიპის პატარა მყინვარები. უდიდესია მყინვარი სმერსტაბრეანი, რომლის ფართობია 15.8 კმ². 2000 წლიდან მოყოლებული მთიანეთის მყინვარები შეთხელებას განიცდიან, თუმცა მყინვართა საერთო ევოლუცია საკმაოდ რთულია.

გაბატონებულია მთის ტუნდრა. მდინარეთა ხეობებში იზრდება არყი, მთრთოლავი ვერხვი, ცირცელი. განვითარებულია ტურიზმი. მის ფარგლებშია იუტუნჰეიმენის ეროვნული პარკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Store norske leksikon

სქოლიო
------

1. ↑  Faarlund, Thorbjørn (redaktør; 1987). Jotunheimen fra hytte til hytte, Oslo.
2. ↑  Garmo, Torgeir T. og Marker, Elmar med flere (1981). Norges nasjonalparker: Jotunheimen, Oslo.
3. ↑  Johnsen, Ben (1995). Jotunheimens stortopper: folk og fjell gjennom tidene. Oslo.
4. ↑  Ryvarden, Leif (2007). Jotunheimen: naturen, opplevelser, historien, Oslo
5. ↑  Liss M. Andreassen et Solveig H. Winsvold, Inventory of Norwegian Glaciers, 2012
6. ↑  Nyquist, Finn P. (hovedredaktør; 1981). Jotunheimen: fra veidemark til nasjonalpark, Oslo.
7. ↑  Aasgaard, Jan (2016). Jotunheimen gjennom historien, Oslo

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh88000401
* VIAF: 316748159
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316748159

 |
**ჩვეულებრივი ღვია** (ლათ. Juniperus communis) — წიწვოვანი მცენარე კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევროპისა და აზიის (ციმბირი) ზომიერ სარტყელში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში მთის შუა სარტყლის ტყეებში ფართოდ (ყოფ. *J. oblonga*), ასევე აჭარაში სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში კლდეებზე (ყოფ. *J. pygmaea*) გავრცელებულია ვარიაცია *Juniperus communis* var. *saxatilis*.

მარადმწვანე ბუჩქია. ფოთლები (წიწვები) ტოტებზე სამ-სამად სხედან რგოლებად. მცენარე ორსახლიანია. გაზაფხულზე მდედრობით ეგზემპლარებზე ვითარდება მცირე ზომის სათესლე გირჩები, რომლებიც განაყოფიერების შემდეგ იბერებიან, ხორციანები ხდებიან და წარმოქმნიან წვნიან ნაყოფისებრ გირჩებს ან გირჩანაყოფებს. განვითარების პროცესში ისინი თავიდან მწვანეა, სიმწიფეში მუქდებიან. დამწიფება ნელა მიმდინარეობს და მხოლოდ მეორე წელს სრულდება, ამიტომ ღვიაზე ერთდროულადაა შესაძლებელი ახალგაზრდა მწვანე და შარშანდელი შავი გირჩანაყოფების ხილვა.

მწიფე გირჩანაყობს სფეროსებრი ფორმა აქვს, სიგანეში 6–9 მმ-ია. თავზე სამსხივიანი ნაღარი ეტყობა. ფერად მურა-შავი ან იისფერ-შავია, ბრჭყვიალა, ზოგჯერ ვეჟანი ნაფიფქით. ფაშარი მომწვანო-მურა რბილობის შიგნით 3 მაგარგარსიანი თესლია მოთავსებული. გირჩანაყოფს ტკბილ-სასიამოვნო გემო აქვს, რადგან 13–40% შაქარს შეიცავს. ეთერის ზეთის შემცველობის გამო არომატული სუნი ასდის.

გირჩანაყოფს აგროვებენ შემოდგომით — მცენარის ქვეშ შლიან რაიმე ქსოვილს ან მისთანას და არხევენ; მწიფე ნაყოფი ადვილად სცვივა, მკვახე კი ხეზე რჩება. ამის შემდეგ მიმდინარეობს დახარისხება, აშორებენ წიწვებს, ტოტებს და შემოუსვლელ ნაყოფებს. საბოლოოდ აშრობენ პირდაპირ ჰაერზე ან სხვენში, ღუმელში გამოშრობისას ფუჭდება. ნაყოფს ზიანს აყენებენ ბალახის მწვანე ბაღლინჯოები, რომლებიც ნაყოფებთან შეგროვების დროს ხვდებიან; მიუხედავად იმისა, რომ შრობის დროს შეიძლება დაიღუპნონ, მაინც არასასიამოვნო სუნს ტოვებენ.

ხალხურ მედიცინაში ღვიის გირჩანაყოფები გამოიყენება როგორც შარდსადენი და საჭმლის მონელების ხელშემწყობი საშუალება. შედიან შარდსადენი ჩაების შემადგენლობაში.

ლიტერატურა
----------

* *Гаммерман А. Ф.*, *Кадаев Г. Н.*, *Яценко-Хмелевский А. А.* Лекарственные растения (Растения-целители) : Справочник. — 3-е изд. перераб. и доп. — М.: «Высшая школа», 1984. — 400 c. 150 000 экз.

სქოლიო
------

1. ↑  Farjon, A. (2013). „*Juniperus communis*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2013**: e.T42229A2963096. doi:10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42229A2963096.en. ციტირების თარიღი: 16 დეკემბერი, 2019. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  Можжевельник обыкновенный. *flower.onego.ru*. ციტირების თარიღი: 16 მარტი, 2021
3. ↑  *Juniperus oblonga* M.Bieb. The Plant List.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-31. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021
4. ↑  *Juniperus pygmaea* K.Koch. The Plant List.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-31. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021
5. ↑  *ივანიშვილი მ.*, ღვია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 587.
6. ↑  Гаммерман, Кадаев и Яценко-Хмелевский, 1984, стр. 87–88
7. ↑  Гаммерман, Кадаев и Яценко-Хмелевский, 1984, стр. 88
8. ↑  Гаммерман, Кадаев и Яценко-Хмелевский, 1984, стр. 88–89
9. ↑  Гаммерман, Кадаев и Яценко-Хмелевский, 1984, стр. 89
**ვაჟა ჯამარჯაშვილი** (დ. 31 ოქტომბერი, 1943, თბილისი — გ. 13 ოქტომბერი, 2016) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2004).

ბიოგრაფია
---------

1967 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-თბოენერგეტიკოსის კვალიფიკაციით.

გაიარა ასპირანტურის კურსი გ.მ. კრჟიჟანოვსკის სახელობის მოსკოვის ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1971-1974 წლებში — ამავე ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელია. 1974 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ენერგეტიკისა და ენერგეტიკულ ნაგებობათა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. ხელმძღვანელობდა თბო და არატრადიციული ენერგეტიკის განყოფილებას. 1995 წლიდან იყო საქართველოს ენერგეტიკის აკადემიის თბო და ატომური ენერგეტიკის განყოფილების ხელმძღვანელი და პრეზიდიუმის წევრი. სამეცნიერო-კვლევითი მოღვაწეობის სფერო: ორფაზა ნაკადების თერმოგაზოდინამიკა. ენერგეტიკულ მოწყობილობებში თბოფიზიკური პროცესების პრობლემები. განახლებადი ენერგიის წყაროების ენერგეტიკა. თბო და ატომური ელექტროსადგურების თერმოდინამიკა. კოლეგებთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა ახალ, სინერგეტიკულ მიმართულებას ენერგეტიკაში. იყო საქართველოში პირველი, 110 მვტ სიმძლავრის აირტურბინული ელექტროსადგურის მშენებლობის განყოფილების უფროსი. მუშაობდა ამავე ელექტროსადგურის მართვისა და ექსპლუატაციის უფროსად. 90-ზე მეტი გამოქვეყნებული შრომების, ერთი მონოგრაფიის და 20 გამოგონების ავტორი, მათ შორის, დაპატენტებულის ამერიკის შეერთებულ შტატებში და გერმანიაში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნარჩენი ბიომასის ენერგეტიკული პოტენციალი საქართველოში (კადასტრი): მონოგრაფია (თანაავტორი), თბილისი, ტექნ. უნ-ტი, 2013. გვ. 197 ISBN 9789941202117

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები=Georgian Power Engineers: ენციკლოპედია, თბილისი, 2016, გვ. 447

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა ჯამარჯაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე ანანოვი** — მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე XIX საუკუნის დასავლეთ საქართველოში.

საქმიანობა
----------

დაამთავრა მოსკოვის აღმოსავლურ ენათა ლაზარევის ინსტიტუტი. XIX საუკუნის 60-იან წლებში ჩამოვიდა საქართველოში და სათავეში ჩაუდგა სატყეო მეურნეობას, რომელიც ქუთაისის გუბერნიაში მისმა ძმამ ივანემ შეიძინა. ჩადო ინვესტიციები დასავლეთ საქართველოში მევენახეობა-მეღვინეობის სფეროში, გააშენა ზვარი, სოფელ ვარციხეში ააგო ღვინის ქარხანა, ჩამოიყვანა სპეციალისტები საფრანგეთიდან და დაიწყო ღვინისა და კონიაკის წარმოება. ამასთან, შეიძინა ათეულობით ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომლის უმეტეს ნაწილს ადგილობრივ გლეხებზე იჯარით გასცემდა, რაც მისი შემოსავლის მნიშვნელოვანი წყაროს წარმოადგენდა. მოგვიანებით გახდა ბაქოს ნავთობმრეწველთა ამხანაგობის „ძმები მირზოევები და კომპანიის" მსხვილი აქციონერი და დაიკავა ამხანაგობის გამგეობის თავმჯდომარის პოსტი. სათავეში ედგა კავკასიის სომეხთა საქველმოქმედო საზოგადოებას, შედიოდა სხვა არაერთი საქველმოქმედო ფონდის მმართველობაში და ინდივიდუალურადაც ეწეოდა ქველმოქმედებას. მაგალითად 1864 წელს დააფინანსა 10 სომეხი მოზარდის მოსკოვში გაგზავნა იქაურ მექანიკურ ქარხანაში, საიუველირო და სამკერვალო სახელოსნოებში, ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის სასწავლებლებში პროფესიების დასაუფლებლად. სომეხ ჭაბუკებს საკონდიტრო საქმის შესასწავლად გზავნიდა საფრანგეთში და სხვა. 1890 წელს ქალაქის ბურჟუაზიულმა წრეებმა თბილისის თვითმმართველობის ხმოსნად აირჩიეს. ცნობილი კომერსანტი და ქველმოქმედი 1909 წელს თბილისში გარდაიცვალა. ანდერძით მან სომეხთა საქველმოქმედი საზოგადოებას მნიშვნელოვანი თანხა დაუტოვა.

შთამომავლობა
------------

* აბგარ ანანოვი
* მიხრან ანანოვი

ლიტერატურა
----------

* *ჯანელიძე ო.* ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარია, მიტროფანე ლაღიძე და სხვანი... თბ. 2020 გვ. 403-408
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ელენე ხოზრეანიძე.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: ნოემბერი 24, 2023.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**აუთერ ბენქსი** — ამერიკული სათავგადასავლო, მისტიური დრამა თინეიჯერების შესახებ, რომელიც შექმნილია ჯოშ პიტის, ჯონას პეიტის და შენონ ბურკის მიერ. პრემიერა გაიმართა Netflix-ზე 2020 წლის 15 აპრილს. სერიალში მოქედება ხდება ჩრდილოეთ კაროლინაში, აუთერ-ბენქსზე და აღწერილია თინეიჯერების კონფლიქტი დაკარგული განძისთვის. 2021 წლის დეკემბერში სერიალი განახლდა და 23 თებერვალს მესამე სეზონის პრემიერა გაიმართა. მესამე სეზონის პრემიერის შემდეგ სერიალი მეოთხე სეზონსთვისაც განახლდა.

მომზადება
---------

მსახიობები
----------

### მთავარი პერსონაჟები

### მეორე ხარსხოვანი

ეპიზოდები
---------

### სეზონი 1 (2020)

### სეზონი 2 (2021)

### სეზონი 3 (2023)

წარმოება
--------

### განვითარება=

### მსახიობთა შერჩევა

### გადაღება

გამოშვება
---------

მიღება
------

### კრიტიკული პასუხები

### რეიტინგი

### იურიდიული მხარე

### ჯილდოები და ნომინაციები

სხვა მედია
----------

რესურსები ინტერნეში
-------------------

* 

* „აუთერ ბენქსი (ტელესერიალი)" — Netflix
* 

* აუთერ ბენქსი (ტელესერიალი) Instagram-ზე
* 

* „აუთერ ბენქსი (ტელესერიალი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------
**თამარ ბრეგაძე** (დ. 23 მაისი, 1963, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1985 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი.

1985–1987 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათესრის კლინიკური ორდინატორი. 1987–1994 წლებში ამავე კათედრის ასისტენტი. 1988–1989 წლებში რესპუბლიკური სტომატოლოგიური პოლიკლინიკის ექიმი–მეთოდისტი. 1989–1993 წლებში პაროდონტოზის განყოფილების ექიმი–სტომატოლოგი. 1993 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური კლინიკის ექიმი–სტომატოლოგია. ავტორია 16 ნაბეჭდი სამეცნიერო ნაშრომის სტომატოლოგიის აქტუალურ საკითხებზე. 

1992 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „საქართველოს რესპუბლიკის მოზრდილი მოსახლეობის სტომატოლოგიურ დაავადებათა გავრცელების შესწავლა და ამბულატორიულ–თერაპიული და ქირურგიულ–სტომატოლოგიური დახმარებისათვის ექიმთა ნორმატივების მოთხოვნების განსაზღვრა."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ ედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 45

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ ბრეგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი თბილისში** — რუსი პოეტის, ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი, ქალაქ თბილისში, თავისუფლების მოედნის სიახლოვეს (მოქანდაკე ფ. ხადოროვიჩი).

ისტორია
-------

სახლი ტფილისში, სადაც ცხოვრობდა ა. პუშკინი
1829 წელს ა. პუშკინი მოქმედ არმიაში გამგზავრებისას გაჩერდა თბილისში, სადაც მან დაჰყო ორი კვირა (26 მაისიდან 10 ივნისამდე). 60 წლის შემდეგ, იმ სახლის წინ სადაც ის ცხოვრობდა გადაწყდა პოეტის საპატივცემულოდ დაედგათ ბრინჯაოს ბიუსტი.1905-1906 წლებში შენობა რომელშიც პუშკინი ცხოვრობდა აიღეს, ხოლო მის მაგივრად ააშენეს ე. წ. პუშკინის პასაჟი. შენობას მოგვიანებით გაუკეთდა დაშენება. 

1890 წლის 15 თებერვალს თბილისის პოლიცმეისტერმა ლ. ა. როსინსკიმ ქალაქის საკრებულოს მიმართა ხელმომწერთა თხოვნით: 1) ალექსანდრე პუშკინის ძეგლისათვის გამოყოფილიყო ადგილი ერივანსკის მოედანზე მდებარე ბაღში რომელსაც შემდგომში პუშკინის სკვერს დაარქმევდნენ, და 2) ალექსანდრე პუშკინის ბიუსტი ყოფილიყო სანქტ-პეტერბურგში მდებარე იმპერატორ ალექსანდრე I-ის ბიუსტის ანალოგი. ბიუსტის შესაქმნელად შეგროვდა 2281 რუბ. 05 კაპ. შემოთავაზება მიღებულ იქნა ქალაქის დუმის მიერ 1890 წლის 30 აპრილს, ხოლო პროექტი დამტკიცდა პეტერბურგში 1891 წლის 14 მარტს. 

პროექტი შესრულდა თავისუფალი მოქანდაკის — ფელიქს ხოდოროვიჩის მიერ თბილისში. შეთანხმებისამებრ, შესრულება 1891 წლის 1 ივნისს დაიწყო და 1891 წლის 19 ოქტომბერს დაამთავრა, რაზეც დაიხარჯა 2236 რუბლი. კონკრეტულად კი:

1. კვარლცხლბეკი და ფუნდამენტი პორტლანდცემენტის საფუძველზე 975 რუბ. — კაპ.
2. ბიუსტი ჩამოსხმული მუქი ვენეციური ბრინჯაოსაგან 900 რუბ. — კაპ.
3. ლირა, გვირგვინი და ლენტები იმავე ბრინჯაოსაგან 280 რუბ. — კაპ.
4. ყვითელი სპილენძისაგან ჩამოსხმული ასოები (27 ცალი) 81 რუბ. — კაპ.

ბიუსტი ჩამოასხეს პეტერბურგში კ. ვერფელის ქარხანაში. პიედესტალი კი თბილისში ქუთაისური წითელი და ნაცრისფერი ფერის კვადრებით დამუშავდა ვინჩენცო პალაჯის სახელოსნოში. პიედესტალზე დაგეგმილი იყო ორი წარწერა:

წინა მხარეს - 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „რუს. Забуду ли кремнистыя вершины,Гремучіе ключи, увядшія равнины,Пустыни знойныя, края, гдѣ ты со мной Дѣлилъ души младыя впечатлѣнья." |
|  |  |

ზურგის მახრეს - 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „რუს. ...Одинъ въ вышинѣ Стою надъ снѣгами стремнины; Орелъ, съ отдаленной поднявшись вершины,
Паритъ неподвижно со мною наравнѣ." |
|  |  |

მაგრამ შემდგომ წარწერები ამოიღეს და და დარჩა სახელი, გვარი და მამის სახელი, რომელიც ასევე არ ჩაეტია და სახელი და მამის სახელი ჩაანაცვლეს ინიციალებით А. С. 

1892 წლის 25 მაისს მოხდა ძეგლის საზეიმო გახსნა.

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის ძეგლები

ლიტერატურა
----------

* Дѣло Тифлисской Городской Управы, 1-го Распорядительнаго отдѣленія, 1890 г. по описи № 31 „О сооруженію въ Тифлисѣ памятника Пушкину"

ინტერენეტ რესურსი
-----------------

* Памятникъ Пушкину въ Тифлисѣ

სქოლიო
------

1. ↑   Дом, в котором жил А.С. Пушкин в Тифлисе. Репродукция с литографии неизвестного автора.
(АРАН. Ф.543. Д.941. Л.36)
2. ↑  გაზ. კომუნისტი, №303 (4459), 31 დეკემბერი, 1935
***Victoria II*** — ვიდეო თამაში გრანდ სტრატეგიის ჟანრში, რომელიც შექმნა კომპანია Paradox Development Studio-მ და გამოსცა Paradox Interactive-მა. იგი არის რიგით მეორე ნაწილი სერიიდან და 2003 წლის თამაშის *Victoria: An Empire Under the Sun*-ის გაგრძელება. რელიზი შედგა 2010 წლის აგვისტოს Microsoft Windows-ისთვის, ხოლო Mac OS X-ის ვერსია გამოვიდა იმავე წლის 17 სექტემბერს. 

თამაშში მოთამაშე მართავს 200 სახელმწიფოდან ერთ-ერთს და პერიოდი მოიცავს 1836-1936 წლებს. მოთამაშის განკარგულებაში იმყოფება რიგი ინსტრუმენტები ეკონომიკის, მეცნიერების, შიდა პოლიტიკის, დიპლომატიის, არმიისა და ფლოტის სამართავად. იგი სხვა არსებული გრანდ სტრატეგიებისგან განსხვავდება იმით, რომ მნიშვნელოვანი აქცენტი გამახვილებული არის შიდა პროცესების დეტალიზაციაზე, რომელიც მიმდინარეობს სახელმწიფოში და ასევე დიპლომატიის სისტემის განვითარებაზე. პირველი ნაწილისგან განსხვავებით *Victoria II* ნაკლებად დამოკიდებული არის რეალურ ისტორიულ მოვლენებზე და სიუჟეტი არის არასწორხაზოვანი. თუმცა თამაშს ასევე აქვს მრავალი ისტორიული ასპექტი, როგორიცაა ისეთი ადგილების კოლონიზაცია, სადაც იმ დროისთვის არ იყო არანაირი ევროპული ძალაუფლება, როგორიცაა სუბ-საჰარული აფრიკა და ჩრდილოეთ კანადა. *Victoria II*-ს გააჩნია მრავალმოთამაშიანი რეჟიმის მხარდაჭერა, სადაც მოთამაშეთა მაქსიმალური რაოდენობა 32-ს არ აღემატება.

სათამაშო პრესამ საკმაოდ დადებითად მიიღო იგი. საერთო განხილვების საიტებზე, GameRankings-სა და Metacritic-ზე ფლობს 76.17 %-სა და 100-დან 75 ქულას შესაბამისად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
* ოფიციალური რუსული საიტი დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine.
* თამაშის ოფიციალური ფორუმი (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Виктория 2 (Victoria 2). Absolute Games.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-31. ციტირების თარიღი: 2011-07-26.
2. ↑  Виктория II. Snowball Studios.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-31. ციტირების თარიღი: 2011-07-26.
3. ↑  Victoria II for PC Reviews, Ratings, Credits, and More. Metacritic.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-31. ციტირების თარიღი: 2011-07-26.
4. ↑  Victoria II for PC. Game Rankings.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-31. ციტირების თარიღი: 2011-07-26.

თარგი:Paradox Development Studio-ს თამაშები
**ალექსანდრე კალანდარიშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1936, ქუთაისი — გ. 2003) — ქართველი ინჟინერი, პედაგოგი, მეცნიერი.

1954 წელს დაამთავრა მოსკოვის წყალთა მეურნეობის საინჟინრო ინსტიტუტის ჰიდრომელიორაციის ფაკულტეტი და მიენიჭა ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის კვალიფიკაცია.

უმაღლესი სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სამუშაოდ დატოვეს ქ. მოსკოვის ვ. კუიბიშევის სახელობის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტში, სადაც მუშაობდა 1971 წლამდე, სხვადასხვა სამეცნიერო-პედაგოგიურ თანამდებობებზე. 1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 1971 წელს დაბრუნდა საქართველოში და მუშაობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკისა და სანტექნიკის ფაკულტეტზე, სადაც მუშაობდა სამშენებლო წარმოების ორგანიზაციისა და საშენი მასალების კათედრაზე პედაგოგ-დოცენტად. მონაწილეობდა თბილისის ყოვლადწმინდა სამების საკათედრო ტაძრის მშენებლობაში. მის მიერ შეთავაზებული მეთოდითა და წინადადებით განხორციელდა ტაძრის გუმბათის მონტაჟი და მასზე შვიდტონიანი ჯვრის აღმართვა. მრავალწლიანი სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობისა და დამსახურებისათვის მიღებული ჰქონდა საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მიერ დაჯილდოებული იყო საპატრიარქოს მადლობის სიგელით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. წიგნი 2. თბ. 2021 გვ. 139

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე კალანდარიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ცარო გრიგოლაშვილი** (დ. 1950, დუშეთი) — ქართველი ტექნოლოგი, ინჟინერი, მეცნიერი.

1974 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გორის ფილიალის საღამოს სწავლების დაკონსერვების ტექნოლოგიის ფაკულტეტი და საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1971-1978 წლებში გორის საკონსერვო ქარხანაში მუშაობდა მუშად, ბრიგადირად, ლაბორანტად, მიკრიბიოლოგად, ქიმიკოს-ანალიტიკოსად. 1978 წელს ის ქარხნის ცენტრალური ლაბორატორიის უფროსად დაინიშნა. 2000 წელს ც. გრიგოლაშვილი ს/ს. „გორკონის" მთავრი ტექნოლოგი, ხოლო შემდეგ „გორკონთან" არსებული შპს „ჯეო-კონცენტრატის" დირექტორის მოადგილეა. 2004 წელს ტრეინინგებისა და სასწავლო პროგრამებში მონაწილეობის მისაღებად იმყოფებოდა მიჩიგანის უნივერსიტეტში, მსოფლიოში არსებული მოთხოვნების შესასწავლად და გამოცდილების გასაზიარებლად, სადაც მიიღო „საერთაშორისო კვების უსაფრთხოებისა და ხარისხის კონტროლის სისტემის" სერთიფიკატი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები თბილისი 2008, გვ. 43-44

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცარო გრიგოლაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ფიზიკური ძალადობა სასიკვდილო შედეგით (100 ათას მოსახლეზე, 2002 წელი, გაეროს მონაცემები).
  არ არის ინფორმაცია
  200-ზე ნაკლები
  200-400
  400-600
  600-800
  800-1000
  1000-1200
  1200-1400
  1400-1600
  1600-1800
  1800-2000
  2000-3000
  3000-ზე მეტი

**ძალადობა** — ძალის აშკარა ან ფარული გამოყენება ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფისაგან ისეთი რამის მისაღწევად, რაზედაც ისინი თავისი ნებით არ თანხმდებიან. სინონიმებია: აგრესია, სასტიკი =, შეურაცხყოფა, იძულება, ხელყოფა, წამება, მუქარა. ძალადობა არის ყოველგვარი ქმედება ან სიტყვა, რომელსაც შეუძლია ადამიანი შეურაცხჰყოს, ზიანი მოუტანოს მას ან შეულახოს კანონით მინიჭებული უფლებები. ძალადობის დროს ითრგუნება ადამიანის ნება, შელახულია მისი ხელშეუხებლობა, ღირსება და თავისუფლება. ესენი კი ადამიანის განუყოფელი უფლებებია.

არსებობს პირდაპირი და არაპირდაპირი (ანუ სტრუქტურული) ძალადობა. პირდაპირი ძალადობა ნიშნავს ფიზიკურ ძალადობას, ფიზიკური ძალის ან ძალაუფლების წინასწარგამიზნულ გამოყენებას მიმართულს საკუთარი თავის, სხვა ადამიანის ან საზოგადოების წინააღმდეგ, რომლის შედეგადაც ადგილი აქვს (ან არსებობს დიდი ალბათობა) სიკვდილს, სხეულის დაზიანებას, ფსიქოლოგიურ ტრავმას, ნორმალური განვითარებიდან გადახრას ან სხვადასხვა სახის ზარალს. არაპირდაპირი ძალადობა კი ნიშნავს სიღატაკეს, ექსპლუატაციას, სოციალურ უსამართლობას, დემოკრატიის უქონლობას და ა.შ.

ძალადობა შედგება სამი კომპონენტისაგან: მსხვერპლი, დამნაშავე და თვით ქმედება. თავისი ხასიათისა და შედეგების გათვალისწინებით, იგი ხშირად მოიაზრება როგორც კრიმინალი. ძალადობა მოიცავს უკანონო ქმედებათა ყველა სახეს, გამოხატულს მუქარით ან ქმედებით, რომელსაც შედეგად მოჰყვება ქონების დაზიანება ან განადგურება, ანდა პიროვნების შეურაცხყოფა ან სიკვდილი. ძალადობის ყველაზე ფართოდ გამოხატული ფორმაა ძალადობა ოჯახში. ოჯახში ძალადობის ფორმებია: ფიზიკური ძალადობა (ცემა), სექსუალური ძალადობა, მუქარა, ემოციური ძალადობა (სისტემატური ყვირილი, გინება), საზოგადოებისგან იზოლაცია, რაიმე ქმედების მუქარით აკრძალვა, დაშინება და ა.შ. ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი შეიძლება იყოს ქალი, ბავშვი, შშმ პირი, მოხუცი და, იშვიათად, მამაკაცი. ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ქმრის ძალადობა ცოლზე და მშობლების — შვილებზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Mortality and Burden of Disease Estimates for WHO Member States in 2002 (xls) (2004).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30.
2. 1 2 3  ძალადობა — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
**მაია გაბრიჩიძე** (დ. 28 ივნისი, 1966, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი,ქიმიკოსი

ბიოგრაფია
---------

1990 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ფაკულტეტი ინჟინერი-ქიმიკოს-მკლევარის კვალიფიკაციით,1994 წელს ამავე ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1995–2006 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კოროზიის წინააღმდეგ ბრძოლის რესპუბლიკური ცენტრის მეცნიერ – მუშაკი, 2007–2009 წლებში შპს „მაკოტო"–სთან არსებული ცენტრის ხელმძღვანელი, 2009–2011 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგიების დეპარტამენტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, 2012 წელს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მოწვეული ასოცირებული პროფესორი, 2013 წლიდან დღემდე საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ასოცირებული პროფესორი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (11.02.2009). მრავალი საერთაშორისო სიმპოზიუმის და კონფერენციის მონაწილე. კოროზიონისტი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიური ტექნოლოგიის და მეტალურგიის დეპარტამენტის ვებგვერდი: gtu.ge

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია გაბრიჩიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სატვირთო ვაგონი** — ვაგონის ტიპი, რომელიც შეიძლება იყოს, როგორც უნივერსალური (დახურული, ნახევარვაგონი, პლატფორმა, ცისტერნა, იზოთერმული და სხვა), ისე სპეციალური (გონდოლა, ტრანსპორტიორი, ცემენტის, ფქვილის, ბიტუმის, ცოცხალი თევზის, რძის, ღვინის, სპირტის გადასაზიდი ვაგონები და სხვა).

დახურული ვაგონებით ზიდავენ ძვირადღირებულ და ისეთ ტვირთს, რომელსაც სჭირდება ატმოსფერული ზემოქმედებისაგან დაცვა. გავრცელებულია 60 და 62 ტვირთამწეობის 4-ღერძიანი დახურული ვაგონები. საწარმოო ტრანსპორტის სატვირთო ვაგონებს მიაკუთვნებენ დუმპკარს, წიდასაზიდს, ვაგონეტს და სხვა. საწარმოო ვაგონების უმრავლესობა ვიწროლიანდიანია. სატვირთო ვაგონების ძირითადი ტექნიკურ-ეკონომიკური პარამეტრებია: ტვირთამწეობა, ღერძების რაოდენობა, კუთრი ფართობი (ვაგონის იატაკის სასარგებლო ფართობის შეფარდება ტვირთამწეობასთან) და ხაზოვანი ზომები. 

ყველა ტიპის ვაგონის ძირითადი ელემენტებია (კვანძები): სავალი ნაწილი, ძარა, დარტყმა-წევის ხელსაწყოები და მუხრუჭი. ძარას საყრდენია სავალი ნაწილი, რომელიც ვაგონს მიმართავს რკინიგზის რელსებზე. ამასთან, საჭირო სიჩქარის განვითარებისას უზრუნველყოფს მოძრაობის უსაფრთხოებას, მდორე სვლას, მოძრაობისადმი უმცირეს წინაღობას. სავალი ნაწილი შესდგება წყვილთვლების, ბუქსების, რესორული საკიდრისა და მთი შემაერთებელი ძელებისა და ჩარჩოსაგან. ძარას ფუძე ჩარჩოა, რომელზეც მიმაგრებულია დარტყმა-წევის ხელსაწყოები და სამუხრუჭო მოწყობილობის ნაწილი. ავტოგადასაბმელის დანიშნულებაა ვაგონების გადაბმა და გრძივი ძალვების ამორტიზაცია, მუხრუჭებისა კი — ვაგონის ან მატარებლის მოძრაობის სიჩქარის რეგულირება და გაჩერება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 265.
**არჩილ ბეთანელი** (დ. 27 სექტემბერი, 1925, ქუთაისი, გ. 2 ოქტომბერი, 2018) — ქართველი გამომგონებელი, ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

1951–1967 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1972 წლიდან იყო მანქანათმშენებლობისა და ელექტროტექნიკური საპროექტო და სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1974 წლიდან ავტომატიკისა და ჰიდრავლიკური ცენტრის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის ორგანიზატორი და პირველი დირექტორი. 1977–1992 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის თვითმფრინავთმშენებლობის კათედრის გამგე, 1992 წლიდან კი ამავე კათედრის პროფესორი. მისი მეცნიერული მოღვაწეობის მიმართულებები იყო: საფრენი აპარატების დაპროექტების და წარმოების ტექნილოგიის მეთოდოლოგიები; შექმნა მჭრელი იარაღის მყიფე სიმტკიცის გაანგარიშების თეორია და მისი განსაზღვრის დაჩქარებული ექსპერიმენტული მეთოდი. მისი ხელმძრვანელობით და მონაწილეობით შემუშავებულია საფრენი აპარატის დეტალების ზედაპირული განმტკიცებისა და ურღვევი კონტროლის მეთოდები. მიიღო მონაწილეობა ქართული საავიაციო ტერმინოლოგიის შექმნაში. მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1971). 

მიღებული აქვს: მ. იანგელის, იური გაგარინის სახელობის, ს. კოროლიოვის, კ. ციოლკოვსკის სახელობისა და მ. კელდიშის სახელობის მედლები, საბჭოთა კავშირის გამომგონებლის წოდება. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ჯილდოები
--------

* 1998 - ღირსების ორდენი
* 1990 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჩემი ასაკის მწვერვალიდან... : მოგონებები. თბ. "თბილავიამშენის" გამ-ბა, 2005 გვ. 192
* თვითმფრინავთმშენებლობის სპეციალობის შესავალი : სახელმძღვ. საქ. ტექნ. უნ-ტის საავიაციო ინ-ტის სტუდ. თბ. საავიაციო ინ-ტი, 1998 გვ. 192
* Прочность и надежность режущего инструмента (ავტორი). - Тбилиси, Сабч. Сакартвело, 1973 304с.

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.I.–თბ. 1997. გვ. 390
* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე. თბ. 2016 გვ. 187
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 3/ შემდგ.: ყიფიანი თ. გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2001 გვ. 126

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ბეთანელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------
ინგუშური კოშკები
**ინგუშების კოშკები** — ხუროთმოძღვრული ძეგლების კომპლექსი, რომელიც განთავსებულია ინგუშეთში. ეს რეგიონი გამორჩეული, ისტორიითა და ადგილობრივების სტუმართმოყვარეობით ერთ-ერთი ყველაზე წარმოჩენილ საინტერესო ადგილს წარმოადგენს ჩრდილოეთ კავკასიაში.

ისტორია
-------

ლეგენდის თანახმად, თარგიმის ქვაბულში ცხოვრობდნენ ალბერდი და მისი ვაჟები - ეგი, თარგიმი და ხამხი. დღეს მათი სახელები აქვთ კოშკებიან სოფლებს, რომლებიც მხოლოდ 1944 წელს, დეპორტაციის დროს მიატოვეს. სოფლებს შორის ყველაზე დიდი ეგიკალია.

მაგალითად ერზის, ანუ არწივის კომპლექსმა სახელი გაითქვა არა მხოლოდ კოშკების სიმრავლით, არამედ იქ ნაპოვნი სულეიმანის ბრინჯაოს არწივით, რომელიც ისლამის გაჩენის შემდეგ უძველესი ზუსტად დათარიღებული (VIII საუკუნე) ბრინჯაოს ახლოაღმოსავლური ნივთია. როგორ მოხვდა ის აქ, უცნობია. ახლა ის ერმიტაჟშია დაცული.

ინგუშეთში განთავსებული კოშკების ასაკის განსაზღვრა ძალზედ რთულია. ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ისინი 400 წლის წინ ააშენეს ინგუშებმა. ითვლება, რომ დაბალი და ფართო საცხოვრებელი კოშკები X საუკუნის ბოლოს და XI საუკუნის დასაწყისში გაჩნდნენ რეგიონში. დროსთან ერთად კოშკები ვითარდებოდა და XVI საუკუნისთვის კლასიკურ მოხდენილ გიგანტებად გადაიქცნენ, რომელთა სიმაღლე ათსართულიანი სახლის ტოლია. კოშკებს პირამიდის ფორმის სახურავები აქვთ. ამგვარი კოშკების მშენებლობა XVIII საუკუნის ბოლოს, არტილერიის გამოჩენასთან ერთად შეწყვიტეს.

დღემდე ინგუშეთში შემორჩენილია 1000-ზე მეტი ძეგლი. მათგან უმეტესობა სავალალო მდგომარეობაში და სასწრაფოდ რეაიბილიტაციას საჭიროებს, ამის მიზეზი კი არის საბროლო ვითარებები რეგიონში, კონფლიქტები და ბუნებრივი პირობები. ერთ-ერთ უნიკალურ ხუროთმოძღვრულ ძეგლს წარმოადგენს ვოვნუშკი, შუა საუკუნეების თავდაცვისა და საგუშაგოების ინგუშური კოშკების კომპლექსი. ეს არის ინგუშეთის ხუროთმოძღვრების უნიკალური ძეგლი, ძეირახ-ასინსკის სახელმწიფო ისტორიული, არქიტექტურული და ბუნებრივი მუზეუმ-ნაკრძალის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილი. მდებარეობს თანამედროვე ინგუშეთის მაღალმთიან ძეირახსის რაიონში. ვოვნუშკის კოშკებს ტრადიციულად იხსენიებენ ინგუშების კლანური კოშკების ოზდოის სახელითაც.

გარდა ამ ძეგლისა ინგუშეთში არის არაერთი ნათელი და ეგზოტიკური კოშკის კომპლექსი ძველი ინგუშეთის თავდაცვითი ნაგებობათა სტილისა, რომელიც წარმოადგენს ინგუშეთისთვის ისტორიული, ეროვნული მნიშვნელობის ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს.

ძალიან ხშირად საცხოვრებელი და საბრძოლო კოშკები ერთმანეთის სიახლოვეს იყო. მათ მაღალი ქვის ღობე ჰქონდათ შემოვლებული. ყველა ინგუშური საბრძოლო კოშკი არქიტექტურის ღირშესანიშნავ ძეგლს წარმოადგენს. თუ საცხოვრებელი კოშკების სიმაღლე 10 მეტრს აღწევდა, ნახევრადსაბრძოლო კოშკების სიმაღლე 12-დან 16 მეტრამდე მერყეობდა. კლასიკური საბრძოლო კოშკები, რომლებსაც პირამიდული გადახურვა ჰქონდათ, 5-6 სართულიანი იყო და მათი სიმაღლე 25-27 მეტრს აჭარბებდა. არა მარტო ინგუშური, არამედ ჩრდილოეთკავკასიელი სხვა ხალხების გადმოცემებში გვხვდება სახელგანთქმული ინგუში ხელოსნების, ოსტატების სახელები.

ლიტერატურა
----------

* Гольдштейн А. Ф. Средневековое зодчество Чечено-Ингушетии и Северной Осетии.— М.: Наука, 1975.
* Крупнов Е. И. Средневековая Ингушетия.— М.: Наука, 1971.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინგუშები და ინგუშეთი
**იან  სარვი** (ესტ. Jaan Sarv, დ. 21 დეკემბერი, 1877, სარუ  — გ. 23 აგვისტო, 1954, ტარტუ) —ესტონელი მათემატიკოსი და პედაგოგი. დიდი ხნის განმავლობაში მუშაობდა ტარტუს უნივერსიტეტში. საფუძველი ჩაუყარა მათემატიკურ განათლებას ესტონურ ენაზე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ფერმერის ოჯახში. სწავლობდა სარუსა და მინისტეს სოფლის სკოლებში, შემდეგ აულიინას (ალუქსნე) სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის სკოლაში. 1893 წელს  შევიდა ჰუგო ტრეფნერის გიმნაზიაში, მაგრამ მომდევნო წელს ფინანსური სირთულეების გამო იძულებული გახდა გიმნაზიიდან გამოსულიყო. მოზარდი დამოუკიდებლად აგრძელებდა მეცადინეობას  და 1899 წელს სკოლის დამამთავრებელ კლასში დაბრუნდა. ჩააბარა გამოსაშვები გამოცდები იურიევკის გიმნაზიაში და იმავე წელს ჩაირიცხა იურიევსკის (დერპტის) საიმპერატორო უნივერსიტეტის (ამჟამად ტარტუს უნივერსიტეტი) ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 

როდესაც 1905 წლის რევოლუციური მოვლენების დროს უნივერსიტეტი დაიხურა, იან სარვმა ვალგაში ესტონეთის საკრედიტო საბჭოში დაიწყო მუშაობა, სადაც ხელმძღვანელობდა ვალგის დემოკრატიულ საბჭოს, მაგრამ მალე იძულებული გახდა გაქცეულიყო ვალგადან. გაემგზავრა პარიზში და სორბონაში განაგრძო მათემატიკის შესწავლა. 

1906 წელს ცოტა ხნით ჩავიდა რეველში. იქ წერდა სტატიებს ადგილობრივი გაზეთებისთვის. 1907 წელს  დაბრუნდა იურიევსკში, კვლავ ჩაირიცხა უნივერსიტეტში და დაამთავრა მოკლე დროში. 1917 წლამდე ასწავლიდა პილცამააში რამდენიმე ადგილას.

1918 წლის დეკემბერში მისი მეგობარი პიტერ პილდი დაინიშნა ესტონეთის ეროვნული უნივერსიტეტის დირექტორად, რომელიც შეიქმნა ტარტუში იურიევსკის უნივერსიტეტის ბაზაზე. პილდმა იან სარვი მიიწვია უნივერსიტეტში სამუშაოდ. როდესაც ბოლშევიკებმა აიღეს ტარტუ 1918 წლის 21 დეკემბერს, პილდი გაიქცა ტალინში და თავის ადგილას  იან სარვი დატოვა.

ამ დროს შემუშავდა უნივერსიტეტის წესდება და იანვრის ბიუჯეტი. ბოლშევიკების უკან დახევის შემდეგ სარვმა სთხოვა გაეთავისუფლებინათ უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობიდან და გაეგზავნათ ლონდონის ბიბლიოთეკებში თვითგანვითარებისთვის.

1919 წელს, ლონდონიდან დაბრუნების შემდეგ, დაინიშნა მათემატიკისა და ფიზიკის კათედრის გამგედ და ექსტრაორდინალურ პროფესორად, ხოლო 1928 წელს — სრულ პროფესორად.

სადოქტორო დისერტაცია „გეომეტრიის საფუძვლები" ​​დაიცვა 1931 წელს. 1935 წელს ​​ტარტუს უნივერსიტეტის შრომებში გამოაქვეყნა კვლევა „არითმეტიკის საფუძვლები". იან სარვი ძირითადად ასწავლიდა გეომეტრიას.

იან სარვი მონაწილეობდა მათემატიკის სწავლების ესტონეთის კომისიის მუშაობაში. მან დიდი წვლილი შეიტანა ესტონურ ენაზე მათემატიკური ტერმინოლოგიის შექმნაში.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იგი გახდა ტარტუს სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომეტრიის კათედრის გამგე (1951). 1954 წელს პენსიაზე გავიდა და იმავე წელს გარდაიცვალა. 

იან სარვი დაკრძალეს ტარტუში, რაადის სასაფლაოზე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Уравнение прямой в пространстве. / Я. Х. Сарв. — Тарту : Науч. лит-ра, 1948 (тип. «Ханс Хейдеманн»). — 27 с.; 24 см. — (Ученые записки Тартусского государственного университета. Математические науки; 5)

ლიტერატურა
----------

* Jāns Sarvs *Eesti biograafiline andmebaas* *ISIK* (ესტ.)
* «Eesti koolimatemaatika ajalugu» I—IV, Олаф Принц, Тарту, 1992—1994 წწ.

სქოლიო
------



1. ↑  Каталог РНБ
2. ↑  Каталог РГБ
წმინდა ისააკის ტაძარი
ტაძრის თაღის მოხატულობა.
**წმინდა ისააკის საკათედრო ტაძარი** (რუს. Исаа́киевский собор) — უდიდესი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი, მისი აგების პერიოდში წარმოადგენდა უდიდეს ქრისტიანულ ეკლესიას რუსეთში (101.5 მ. სიმაღლით). ტაძარი აგებულია ნეოკლასიკურ სტილში ბიზანტიური ჯვრის ეკლესიის ნიმუშზე და მიეძღვნა წმ. ისააკ დალმაციელს, პეტრე დიდის მფარველ წმინდანს.

ტაძრის მშენებლობა ბრძანა იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა ადრინდელი რინალდისეული სტრუქტურის ადგილას. სპეციალურად შექმნილმა კომისიამ რამდენიმე პროექტი განიხილა, მათ შორის იყო ფრანგი ოგიუსტ დე მონფერანის (1786 - 1858) ნამუშევარიც, რომელიც ნაპოლეონის დიზაინერი შარლ პერსიეს ატელიეში იყო განსწავლული. მონფერანის პროექტი კომისიის ზოგიერთმა წევრმა დაიწუნა მისი ოთხი იდენტური კოლონადის მშრალი ცივი რიტმულობის გამო. თუმცა იმპერატორმა, რომელიც არქიტექტურის პომპეზურ იმპერიულ სტილს ამჯობინებდა, კომისიის გადაწყვეტილება მონფერანის სასარგებლოდ შეცვალა.

ტაძრის მშენებლობა 40 წელს (1818-1858) გაგრძელდა მონფერანის ზედამხედველობის ქვეშ. საბჭოთა მმართველობის პერიოდში შენობა ჯერ მიტოვებული იყო, შემდეგ კი ათეიზმის მუზეუმად გადაკეთდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს გუმბათი ნაცრისფრად შეიღება მტრის ბომბდამშენებისგან დასაცავად. ამჟამად ტაძარში ლოცვის უფლება ნებადართულია მხოლოდ მის მარცხენა კაპელაში, მთავარ ნაწილში კი დღესასწაულების დროს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-06-27 საიტზე Wayback Machine.
* ისააკის ტაძარი - გალერეა დაარქივებული 2019-05-14 საიტზე Wayback Machine.


ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
 ***ისააკის ტაძარი***

  

ეგვიპტის ხიდიეგვიპტის ხიდიბრინჯაოს მხედარიბრინჯაოს მხედარი
სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები

სასახლეები • ხიდები • ტაძრები • ძეგლები • არხები • კუნძულები • სანაპიროები • ბაღები და პარკები • თეატრები • სასწავლებლები

---

**მუზეუმები:** ერმიტაჟი • რუსული მუზეუმი • პუშკინის ბინა • სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი • სამხედრო-საზღვაო მუზეუმი  

**ტაძრები:** პეტრეპავლეს ტაძარი • ალექსანდრე ნეველის ლავრა • ყაზანის ტაძარი • ისააკის ტაძარი • სპას-ნა-კროვი • ჩესმენსკის ეკლესია • სმოლნის ტაძარი •   

**ქუჩები და მოედნები:** ლიტეინი • ლიგოვკა • მარსოვო პოლე • ნევსკი • სადოვაია ულიცა  

*სხვა ობიექტები:* პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე • ადმირალტეისტვო • კუნსტკამერა • ავრორა • პეტრე I-ის სახლი • მიხაილოვსკი სასახლე • ზაფხულის ბაღი • ბოტანიკური ბაღი • ზამთრის სასახლე • სენატის მოედანი • ბრინჯაოს მხედარი • სასახლის მოედანი • კლოდტის ცხენები • პეტროგრადის მხარე • ახალი ჰოლანდია • უნივერსიტეტი • მთავარი შტაბის არკა • სმოლნი • ნარვის კარიბჭე • ნეკროპოლი • გოსტინი დვორი • ცირკი • ზოოპარკი  • მეტრო