recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ოჰანნეს ტუნჩბოასიანი** (სომხ. Օհաննես Թունչբոյաջյան; დ. 20 სექტემბერი, 1948, ისტამბული, თურქეთი — გ. 14 იანვარი, 1996, არმათლუ, თურქეთი) ცნობილი როგორც **ონნო ტუნჩი** — სომეხი-თურქი კომპოზიტორი. უკრავდა ბას-გიტარაზე, კონტრაბასზე, ფორტეპიანოსა და სხვა საკრავებზე. იყო მომღერალი ანტო ტუნჩბოასიანის უფროსი ძმა.

ადრეული წლები
-------------

სომეხი წარმოშობის ონნო ტუნჩი დაიბადა 1948 წლის 20 სექტემბერს ისტამბულში, თურქეთში. მისი მუსიკისადმი ინტერესი გამოავლინა ჰარურ მანგანაზის საეკლესიო გუნდში მოხვედრისას (აღნიშნულ გუნდში 100 ბავშვი ირიცხებოდა). საშუალო სკოლის პირველ წელს, მას სკოლის დატოვება და ოჯახის დასახმარებლად მუშაობა მოუწია.

ფინანსურად შეზღუდულ ოჯახში დაბადებულს, ტუნჩს არ შეეძლო მუსიკალური ინსტრუმენტის ქონა (მიუხედავად იმისა რომ ოჯახი მისით „). თუმცა შემდეგ, ტუნჩის მეგობარს დედამ გიტარა უყიდა; აღნიშნულა პიროვნებამ გიტადა თვით ტუჩსაც უყიდა.

კარიერა
-------

ონნო ტუნჩს შედგენილი აქვს 195 სიმღერა; იგი თურქეთის სახელით მრავალ ევროპის მუსიკალურ კონკურსში მონაწილეობდა. ძალიან ახლო თუქრ მეგობართან, სეზენ აკსუსთან ერთად ტუნჩმა მრავალი მუსიკა დაწერა და მათ მთელი თავისი კარიერის განმავლობაში წარმოადგენდა. საყოველთაოდ ცნობილი იყო, რომ მისმა გარდაცვალებამ სეზენ აკსუ დეპრესიაში ჩააგდო. მან თავისი ალბომი *D herş Bahçeleri* მიუძღვნა ონნოს (და მას შემდეგ თითქმის ყველა ალბომში მრავალი სიმღერა სწორედ მისთვის იყო მიძღვნილი).

1980-იან წლებში ურთიერთობა ჰქონდა მომღერალ-მუსიკის მწერალ სეზენ აკსუსთან; ეს ურთიერთობა იყო როგორც რომანტიკული, ასევე პროფესიონალი. როგორც წყვილი, შექმნეს ნამუშევრები, რომლებმაც ახალი ადგილი დაიკავეს თურქულ პოპ მუსიკაში, მაგალითად, *Sen Ağlama* (ნუ ტირი), *Git* (წადი), *Sezen Aksu'88* და *Sezen Aksu Söylüyor* (მღერის სეზენ აკსუ).

ონნოს უმცროსი ძმა არტო ტუნჩბოასიანი ძმასთან მუსიკალრად 25 წლის განმავლობაში მუშაობდა. არტო დიდად არის შთაგონებული მისი ძმისგან, რომელმაც მას უამრავი სიმღერა მიუძღვნა. ტუნჩმა ალა დინჯიანთან ერთად ჩარეწილი ალბომი "ონოო" (1996) სწორედ ძმას მიუძღვნა.

გარდაცვალება
------------

ონნო ტუნჩი გარდაიცვალა 1996 წლის 14 იანვარს, საკუთარი თვითმფრინავით პილოტირების დროს: იგი ცუდ ამინდში თაზდაგში, არმათლუს სოფელ სემილიესთან ახლოს (იალოვაში) მდებარე მთას შეეჯახა; იგი ამ დროს ბურსადან სტამბულში მიემგზავრებოდა. ავარიაში გარდაიცვალა მისი მეგობარი ჰასან კანკიც. ონნო ტუნჩი დაკრძალულია შიშლის სომხურ კათოლიკურ სასაფლაოზე, სტამბულში. იგი დაქორწინებული იყო კანან ატესზე და ჰყავდა ორი ქალიშვილი, სელინი და აიდა.

2002 წელს ტუნჩის ავარიის ადგილსა და ქალაქ იალოვაში მისი ძეგლი დაიდგა. სომხური წარმოშობის კომპოზიტორის ძეგლი წლების განმავლობაში მრავალი ვანდალის სამიზნე ობიექტს წარმოადგენდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Turkish municipality destroys monument of Armenian musician, composer, News.am, 2012
2. ↑  Monument to Armenian musician Onno Tunc destroyed in Turkey, 2012
3. ↑  Onno Tunç anıtını yıktık çünkü... Sabah, 2012
**მოვლუდ მუსტაფა ოღლი მირალიევი** (აზერ. Mövlud Mustafa oğlu Mirəliyev; დ. 27 თებერვალი, 1974, უზბეკეთის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი, თურქი მესხური წარმოშობის. კარიერის განმავლობაში იყო აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების წევრი. 2008 წელს ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში გამართული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. 2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი. ასპარეზობდა 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. არის სამბოსა და ძიუდოს სპორტის ოსტატი.

კარიერა
-------

მოვლუდ მირალიევი დაიბადა 1974 წლის 27 თებერვალს, კაშკადარიის ოლქის ქალაქ კიტაბში, უზბეკეთის სსრ-ში.

1983 წელს დაიწყო სამბოში ვარჯიში. მოგვიანებით გადაინაცვლა ძიუდოში.

2004 წლის ათენში, საბერძნეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე დაიკავა მე-5 ადგილი. დამარცხდა მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში. 2007 წელს დაიკავე მე-7 ადგილი როგორც მსოფლიო ჩემპიონატზე, აგრეთვე ევროპის ჩემპიონატზე.

2008 წლის 14 აგვისტოს პეკინის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 100 კგ-მდე წონით კატეგორიაში მირალიევმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. პირველ შეხვედრაში მოვლუდმა დაამარცხა ალჟირელი ძიუდოისტი ჰასან აზუნი. ამის შემდეგ დაამარცხა ქართველი მოჭიდავე, ლევან ჟორჟოლიანი. მეოთხედფინალში მირალიევის მეტოქე იყო რუმინელი დანიელ ბრატა. ნახევარფინალში დამარცხდა მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონთან, მონღოლ ნაიდანგიინ ტუვშინბაიართან. მესამე ადგილისთვის გამართულ შეხვედრაში მირალიევმა დაამარცხა პოლონელი სპორტსმენი პელისლავ მატიახეშეკი.

2014 წლის სექტემბერში მან მოიპოვა ოქროს მედალი ძიუდოს ვეტერანთა მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც ჩატარდა ესპანეთის ქალაქ მალაგაში.

2016 წლის დასაწყისში მირალიევი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებს. მისი პირველი შეჯიბრი, ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის რანგში, იყო რუსეთის ქალაქ ყაზანში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. , სადაც მისმა სპორტსმენებმა აიღეს ერთი ოქრო, ერთი ვერცხლის მედალი და ასევე დაიკავეს მესამე ადგილი გუნდურ შეჯიბრებაში.

2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე რომელიც ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში ჩატარდა, აზერბაიჯანის ძიუდოისტთა ნაკრებმა მოვლუდ მირალიევის ხელმძღვანელობით ორი ვერცხლის მედალი მოიპოვა..

მოვლუდ მირალიევი ჩინეთში, პეკინში, XXIX ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული ბრინჯაოს მედლისთვის 2008 წელს დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Азербайджанский дзюдоист Мовлуд Миралиев занял 7-е место на чемпионате мира[*მკვდარი ბმული*]
* [ 14 августа 2008 / 16:46. Мовлуд Миралиев приносит Азербайджану первую «бронзу» в Пекине (Обновлено)

სქოლიო
------

1. ↑  Olympics Day 6 — Judo[*მკვდარი ბმული*]თარგი:Недоступная ссылка
2. 1 2
3. ↑  Федерация дзюдо рассказала о планах Зайзенбахера доказать свою невиновность
ამერიკის შეერთებული შტატების რუკა, სადაც ნაჩვენებია ოლქების მდებარეობა
**ოლქი** (ინგლ. county, parish (ლუიზიანა), borough (ალასკა)) — აშშ-ის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, შტატზე უფრო მცირე და ქალაქზე უფრო დიდი, ქალაქ ნიუ-იორკის შემადგენლობაში მყოფი ხუთი ოლქის (ბორო) გამოკლებით.

2017 წლის აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიუროს მონაცემებით ქვეყანაში მთლიანობაში არსებობს 3142 ოლქი. ყველაზე უფრო ნაკლები რაოდენობის ოლქი მდებარეობს დელავერის შტატში (3), ყველაზე უფრო ბევრი — ტეხასის შტატში (254). სხვადასხვა შტატში ოლქების ადმინისტრაციის უფლებამოსილება და ურთიერთობა მათ ტერიტორიებზე მდებარე დასახლებული პუნქტების მუნიციპალურ ხელისუფლებასთან საკმაოდ განსხვავდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოლქი (აშშ)***

* Geographic Areas Reference Manual by the United States Census Bureau
* National Association of Counties
* Atlas of Historical County Boundaries დაარქივებული 2010-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* Where Americans are moving, by county, in 2010

სქოლიო
------

1. ↑  An Overview of County Government. *National Association of Counties*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 17, 2013. ციტირების თარიღი: April 25, 2013.
2. ↑  County Totals Datasets: Population, Population Change and Estimated Components of Population Change: April 1, 2010 to July 1, 2012. *2012 Population Estimates*. United States Census Bureau, Population Division (March 2013). ციტირების თარიღი: April 30, 2013.
ხუნუს გავლენის სფერო მოდუს მმართველობის დასაწყისში.
**მოდუ შანიუ** ან **მოდე** (ჩინ. 冒頓單于; დ. დაახლ. ძვ.წ. 234 — გ. ძვ. წ. 174) — ხუნების მეოთხე მმართველი და ხუნუს იმპერიის დამაარსებელი. ის ხუნუს მმართველი ძვ. წ. 209 წელს მამამისის მკვლელობის შემდეგ გახდა.

მოდეს მმართველობა გრძელდებოდა ძვ. წ. 209-დან ძვ. წ. 174-მდე. თავიდან ის მამამისის ტოუმანის ჯარის ხელმძღვანელი იყო, ხოლო მამის მკვლელობის შემდეგ გახდა შანიუ და ხუნუს მეფე. მისი სამფლობელო დღევანდელი მონღოლეთის ტერიტორიის გარშემო იყო გაერთიანებული. მან გააერთიანა მონღოლეთის ველების მომთაბარე ტომები და გადაიქცა მეზობელი ცინის დინასტიის მნიშვნელოვან საფრთხედ. ხუნის იმპერია წარმოადგენდა თავისი დროის უდიდეს გაერთიანებას. მისი აღმოსავლეთ საზღვარი იყო მდინარე ლიაოხზე, დასავლეთი საზღვარი პამირის მთიანეთი, ხოლო ჩრდილოეთით ბაიკალამდე აღწევდა.

ის მისმა შვილმა ლაოშანმა შეცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Baidu Entry on Batur Tengriqut
* All Empires: The Xiongnu Empire
* The Xiongnu – China Knowledge site
* Essay on the Xiongnu

სქოლიო
------

1. ↑  Bambooweb Dictionary: Huns.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-26. ციტირების თარიღი: 2015-06-17.
2. ↑  Batur Tengriqut
**მეტალახია**, *მეტალახე* (ლათ. Limicola falcinellus) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. ამავე დასახელების გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი. მისი სხეულის სიგრძეა 15–18 სმ, მასა 30–50 გ. დედალი ზომებით მამალს აღემატება. ნისკარტი გრძელია, ბოლოში ქვევითა მხარეს მოხრილი. შუბლი და კეფა მუქი მურაა, სადაც ორი გრძივი, ვიწრო, მოთეთრო ზოლი გასდევს; თვალის ზემოდან ბევრად ფართო, ღია ფერის ზოლია. სხეულის ზედა ნაწილი მოშავო-მურად არის შეფერილი, აყრია წითური და თეთრი ფხაჭები, რაც წარმოქმნის ქერცლოვან შეფერილობას (ნახატს); კუდზედა ბულბული და სხეულის ქვედა ნაწილი თეთრია; კისერზე, მკერდსა და გვერდებზე მუქი, სამკუთხედის ფორმის ლაქები აყრია. ბუდობს ევრაზიის ტუნდრის სამხრეთ სარტყელში, ტყეტუნდრასა და ჩრდილოეთ ტაიგაში; იზამთრებს აღმოსავლეთ აფრიკის, სამხრეთ აზიის, ინდონეზიისა და ავსტრალიის სანაპიროებზე. ძირითადად სახლობს ჭაობებში, მთებში ადის ზღვის დონიდან 1000 მეტრამდე. იკვებება მცირე ზომის უხერხემლოებითა და წყლის მცენარეთა თესლებით. ბუდეს აკეთებს წყლით გარშემორტყმულ ბურცობზე ან ბუჩქზე. დედალი დებს 4 (ზოგჯერ 3) კვერცხს, კრუხობს მამალი დაახლ. 3 კვირის განმავლობაში; ბარტყებზეც, როგორც ჩანს, მხოლოდ ის ზრუნავს.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* ГРЯЗОВИК დაარქივებული 2019-08-21 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 8. Москва, 2007, стр. 101.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 22, 135, 199.
2. ↑  მეტალახე // დიდი ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი, ლონდონი: გარნეტი, 2006.
**მეტაკოგნიცია** — საკუთარი შემეცნებითი (აზროვნების) პროცესების – აზრების, ფიქრების – გაცნობიერება და მართვა. 

სხვა სიტყვებით, მეტაკოგნიცია არის აზროვნება აზროვნების შესახებ. ეს არის ცოდნა საკუთარი კოგნიტური სისტემისა და მისი ფუნქციონირების შესახებ და მისი კონტროლის უნარი. მეტაკოგნიციის დროს ხდება იმის შემეცნება, თუ რა ვიცით (მეტაკოგნიტური ცოდნა), იმის გაცნობიერება, თუ რას ვაკეთებთ, როგორ ვიქცევით (მეტაკოგნიტური უნარი), ან როგორია ჩვენი მიმდინარე კოგნიტური და ემოციური მდგომარეობა (მეტაკოგნიტური შეგრძნება.

მეტაკოგნიცია მოიცავს მეტაკომპონენტებს – მართვის პროცესებს, რომლებიც ინფორმაციის გადამუშავების კონკრეტულ პროცესებს არეგულირებენ. ეს კომპონენტებია: პრობლემის არსებობის აღიარება, პრობლემის გაცნობიერება და იმ პროცესების ამორჩევა, რომლებიც გამოდგება პრობლემის გადასაჭრელად, სტრატეგიის არჩევა, მენტალური რეპრეზენტაციის შერჩევა, გონებრივი რესურსების განაწილება, პრობლემის გადაწყვეტის მსვლელობაზე კონტროლი, პრობლემის გადაწყვეტის ეფექტიანობის შეფასება. 

როდესაც მეტაკოგნიცია ეხება საკუთარი სწავლის პროცესების გაცნობიერებას, მაშინ ადგილი აქვს სწავლის სწავლას - ადამიანის მიერ საკუთარი სწავლის მართვას, რომელიც მოიცავს სწავლის დაგეგმვას, შეფასებას და მუდმივ მონიტორინგს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

### ბიბლიოგრაფია

* განმარტებითი ლექსიკონი განათლების სპეციალისტებისთვის ტ.2, ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი, 2007
* ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის პუბლიკაციები
* მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ცენტრი
* განათლების თანამედროვე ტექნოლოგიები
მიხეილ ბარკლაი-დე-ტოლი
**მიხეილ ბოგდანის ძე ბარკლაი-დე-ტოლი** (რუს. *Михаил Богданович* (*Михаил Андреас*) *Барклай-де-Толли*)(დ. 24 დეკემბერი, 1761, პამუშისე, ლიფლანდიის გუბერნია — გ. 14 მაისი, 1818, ინსტერბურგი, აღმოსავლეთი პრუსია) — რუსი გენერალ-ფელდმარშალი (1814), თავადი (1815), საფრანგეთ-რუსეთის ომის (1812) გმირი.

წარმოშობით XVII საუკუნის რიგაში გადმოსახლებული ძველი შოტლანდიელი ოჯახიდან იყო. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში 1787-1791, რუსეთ-შვედეთის ომში 1788-1790 წლებში. თავი გამოიჩინა საფრანგეთთან ომში 1806-1807 წლებში პროისიშ-აილაუსთან. 1807 წლიდან მეთაურობდა დივიზიას. რუსეთ-შვედეთის 1808-1809 წლებში ომის დროს - კორპუსს. 1810 წლის იანვარიდან - 1812 წლის სექტემბრამდე იყო სამხედრო მინისტრი და დიდი მუშაობა გასწია რუსეთის არმიის გასაძლიერებლად. 1812 წლის სამამულო ომში სარდლობდა დასავლეთის I არმიას, მასვე, როგორც სამხედრო მინისტრს, ემორჩილებოდა დასავლეთის II არმია. მოწინააღმდეგის ჭარბ ძალებთან ბრძოლაში ბარკლაი-დე-ტოლიმ მინიმალური დანაკარგებით დაიხია უკან და შეაერთა ორივე არმია, მაგრამ უკან დახევამ თავადაზნაურთა წრეებისა და არმიის უკმაყოფილება გამოიწვია და 17 აგვისტოს ბარკლაი-დე-ტოლიმ არმიების სარდლობა მიხეილ კუტუზოვს გადააბარა. ბოროდინის ბრძოლაში იგი მეთაურობდა რუსეთის არმიის მარჯვენა ფრთას, გამოიჩინა შეუპოვრობა და თავდაცვითი ბრძოლის წარმოების დიდხელოვნება. ბარკლაი-დე-ტოლიმ უვარგისად ცნო ლეონტი ბენიგსენის მიერ მოსკოვის დასაცავად არჩეული პოზიცია და ფილის სამხედრო საბჭოზე მხარი დაუჭირა კუტუზოვის წინადადებას მოსკოვის დატოვების შესახებ. 1813 წელს იგი დაინიშნა III არმიის, შემდეგ კი რუსეთ-პრუსიის არმიის სარდლად, წარმატებით ხელმძღვანელობდა მას რუსეთის არმიის საზღვარგარეთულ ლაშქრობაში 1813-1814 წლებში (კულმი, ლაიფციგი, პარიზი). დაკრძალულია ლიფლანდიაში, ბეკლორში (ამჟამად იიგევესტე, ესტონეთი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 211.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რუსეთისა და რუსების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მიკოლა გულაკი
**მიკოლა ივანეს ძე გულაკი** (უკრ. Мико́ла Іва́нович Гула́к, რუს. Никола́й Ива́нович Гула́к; დ. 25 მაისი, 1822, ვარშავა, — გ. 27 მაისი, 1899, ელიზავეტპოლი, ახლანდ. განჯა) — უკრაინელი მეცნიერი, პედაგოგი, ჟურნალისტი და საზოგადო მოღვაწე.

დაამთავრა დერპტის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1843. 1845 წლიდან იყო რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სამსახურში. იყო საიდუმლო პოლიტიკური ორგანიზაცია „კირილე და მეთოდეს საძმოს" ერთ-ერთი ფუძემდებელი და ხელმძღვანელი. ორგანიზაცია მიზნად ისახავდა ბატონყმობის დამხობას, სლავი ხალხების განთავისუფლებას ჩაგვრისა და დესპოტიზმისაგან, სლავური დემოკრატიულ-ფედერაციული რესპუბლიკის შექმნას. 1847 წელს დააპატიმრეს და გადაასახლეს პერმში. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა ქალაქში. 1863 წელს მასწავლებლად გადმოიყვანეს ქუთაისის, ხოლო 1867 წელს — თბილისის კლასიკურ გიმნაზიაში. გაზეთებში: „კავკაზი", „ნოვოე ობოზრენიე", „ობზორი" და სხვ. აქვეყნებდა წერილებს ქართველოლოგიის საკითხებზე. მას ეკუთვნის რეცენზიები ფრანც კარლ ალტერის წიგნზე — „ქართული ლიტერატურის შესახებ" (1798) (გაზეთი „კავკაზი", 1882, №271–272), ილია ჭავჭავაძისა და პეტრე უმიკაშვილის „ვისრამიანის" ქართული გამოცემის (გაზეთი „კავკაზი", 1885, №216), „ვეფხისტყაოსნის" არტურ ლაისტისეული გერმანული თარგმანის თაობაზე (გაზეთი „ნოვოე ობოზრენიე", 1891, 2. V). გულაკს დაწერილი აქვს ნაშრომი „ვეფხისტყაოსნის" შესახებ. ამ გამოკვლევაში ორიგინალურად არის გაშუქებული პოემის იდეები და სახეები, განსაზღვრულია მისი ადგილი მსოფლიო ლიტერატურის საგანძურში და მოცემულია საინტერესო მსჯელობა ქართული ლექსის ბუნების შესახებ. გულაკი ავტორია ლინგვისტური გამოკვლევისა „ქართული ენის ადგილი ინდოევროპულ ენათა ოჯახში".

ბიბლიოგრაფია
------------

* Древнейшие авторы ( греческие и римские) о Грузии и грузинских племенах (1876), საქართვ. მეცნ. აკადემიის კ. კეკელიძის სახ. ხელნაწერთა ინ-ტი. ე. ვეიდენბაუმის არქივი, საქმე 490, ფ. 1–20;
* Древнейшее свидетельство о грузинском языке (1882), იქვე, საქმე 506, ფ. 1–90;
* О "Барсовой коже Руставели", «Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа», 1884, в. 4;
* О месте, занимаемом грузинским языком в семье индоевропейских языков, იქვე, 1899, в. 26.

ლიტერატურა
----------

* Баканидзе О. А. Из грузино-украинских связей, Тб. 1968; Из истории украинско-грузинских связей, К. 1971; Радужными мостами, К. 1968, с. 18–32.

* *ფორაქიშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**მიხეილ ნიკოლოზის ძე ჭაბაშვილი** (დ. 14 ოქტომბერი, 1916, თბილისი — გ. 1996) — ქართველი ენათმეცნიერი, ლექსიკოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1950), უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი (1960), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის კომისიის სწავლული მდივანი (1958–1965); საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ლექსიკოლოგიის განყოფილების გამგე (1965–1985), საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრი (1982–1996), ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის უფროსი სამეცნიერო რედაქტორი (1971–1987), სატრანსკრიფციო ჯგუფის ხელმძღვანელი (1982-1996); ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის (ერთტომეულის, 1986) რედაქტორი (მთავარი რედაქტორი არნოლდ ჩიქობავა). დიდი სამამულო ომის (1941–1945) მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. ჭაბაშვილი ძირითადად მუშაობდა ლექსიკოგრაფიაში, აგრეთვე ქართული სალიტერატურო ენის ლექსიკის ნორმალიზაციის საკითხებზე. მონაწილეობდა სხვადასხვა დარგის სამეცნიერო ტერმინოლოგიის დამუშავებაში. შეადგინა უცხო სიტყვათა ლექსიკონი (I გამოცემა — 1964, II — 1973). ჭაბაშვილი მონაწილეობდა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის" (ტ. 1—8, 1950-1964) შედგენაში, რისთვისაც სხვებთან ერთად საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია მიენიჭა (1971). დაჯილდოებულია სამამულო ომის II ხარისხის ორდენით. 1996 წელს გამოიცა ჭაბაშვილის მიერ 1991–1992 წლებში დაწერილი „მოგონებები".

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1971: საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია
* სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* *კახაძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 374.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ჭაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ნორჩეპინგი — შვედეთინორჩეპინგინორჩეპინგინორჩეპინგი შვედეთის რუკაზე
**ნორჩეპინგი** (შვედ Norrköping) — შვედეთის ქალაქი, მსხვილი სამრეწველო ცენტრი. ქალაქმოსახლეობის ზრდა XIX საუკუნეში ინდუსტრიალიზაციის პერიოდს უკავშირდება, ამის გამო ნორჩეპინგმა მეტსახელად "შვედური მანჩესტერი" მიიღო.

ძველი წყლის სადგური
ქალაქი მდინარე მოტალას შესართავთან არის გაშენებული. ამ ადგილას მდინარე ბალტიის ზღვას უერთდება.

მოსახლეობა - 83 561 მცხოვრები, გარეუბნებიანად - 126 338 ადამიანი (2006 წლის აღწერით). შედის შვედეთის დიდი ქალაქების ათეულში.

შრომის მუზეუმი

ისტორია
-------

ქალაქის ადგილას მოსახლეობა შუა საუკუნეებში გაჩნდა. დაარსების ზუსტი დრო უცნობია, მაგრამ XII საუკუნეში აქ უკვე ნორვეგიის დამცველის - წმინდა ოლაფის სახელობის ეკლესია იხსენიება. ქალაქის მოსახლეობა მდინარე მოტალაზე ზღურბლებს იყენებდა წისქვილებისთვის ენერგიის მისაღებად, მოტალაში კი ორაგულს იჭერდა. სახელწოდება პირველად 1283 წელს იხსენიება, როდესაც სოფია დანიელმა - ვალდემარ I-ის მეუღლემ შენინგის მონასტერს აქ ორაგულის დაჭერის უფლება მიუბოძა. ნორჩეპინგმა ქალაქად წოდების უფლება XIV საუკუნის დამდეგს მიიღო, თუმცა, სტატუსის მამტკიცებველი ყველაზე ადრეული დასაბუთება 1384 წლით თარიღდება.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* გერმანიის დროშა ნეკარის ესლინგენი, გერმანია
* ფარერის კუნძულების დროშა კლაქსვიკი, ფარერები
* ისლანდიის დროშა კუპავოგური, ისლანდია
* ავსტრიის დროშა ლინცი, ავსტრია
* დანიის დროშა ოდენსე, დანია
* ლატვიის დროშა რიგა, ლატვია
* ფინეთის დროშა ტამპერე, ფინეთი
* ნორვეგიის დროშა ტრონჰეიმი, ნორვეგია

რესურსები
---------

* ტურიზმი ნორჩეპინგში (შვედური), (ინგლისური)
**პასაუ** (წინათ: ლათ. Batavis ან Batavia; გერმ. Passau) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ გერმანიაში, ქვემო ბავარიაში. გაწოლილია ავსტრიის სახელმწიფო საზღვართან, მდინარეების დუნაის, ინისა და ილცის შეერთების ადგილზე. ცნობილია როგორც დრაიფლიუსეშტადტი ან „სამი მდინარის ქალაქი". 2012 წლის მოსახლეობის აღწერით ქალაქში ცხოვრობდა 49,038 ადამიანი. თავდაპირველად იყო კელტური დასახლება, ხოლო მოგვიანებით კასტრუმის ნაწილი. V საუკუნის მეორე ნახევარში წმინდა სევერინუსმა აქ მონასტერი დააარსა. 739 წელს ინგლისელმა ბერ-მონაზონმა წმინდა ბონიფაციუსმა დააფუძნა პასაუს ეპარქია, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში იყო საღვთო რომის იმპერიის უდიდესი ეპარქია. პასაუ იყო შუასაუკუნეების მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი. 1662 და 1680 წლებში მომხდარმა ძლიერმა ხანძარმა ქალაქს დიდი ზარალი მიაყენა და მას შემდეგ ბაროკოს სტილში იქნა გადაკეთებული. აღსანიშნავია, რომ 1552 წელს პასაუში დაიდო პასაუს სამშვიდობო ხელშეკრულება კათოლიკეებსა და პროტესტანტებს შორის. არის ბევრი ღირსშესანიშნავი ობიექტი. ქალაქში არის პასაუს უნივერსიტეტი, რომელიც 1978 წელს დაარსდა. პასაუს ჩრდილოეთით, 40 კილომეტრში არის ბავარიის ტყის ეროვნული პარკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პასაუ — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პასაუ***

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #4044828-9 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**მიხაკი** (ლათ. Dianthus) — ერთ და მრავალწლოვან, ძალზე იშვიათად ბუჩქბალახოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. ხშირად სურნელოვანი, მარტოული ან ყვავილედად შეკრებილი, მეწამული, ვარდისფერი ან თეთრი ყვავილები აქვს. 

აერთიანებს 300-მდე სახეობას, გავრცელებულია ევროპაში (ძირითადად ხმელთაშუაზღვისპირეთში), აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში 21 სახეობა გვხვდება. იზრდება ქვიან და ღორღიან ფერდობებზე, მშრალ მდელოებზე, ბუჩქნარებში, ველის, ნახევარუდაბნოს, ტყის, სუბალპურსა და ალპურ სარტყელებში. მიხაკს, როგორც ლამაზად მოყვავილე დეკორატიულ მცენარეს, იყენებენ დეკორატიულ სამრეწველო მეყვავილეობაში. ფორმებისა და ჯიშების სიუხვით, ყვავილის სილამაზით გამოირჩევა ბაღის მიხაკი. 

მისი ზოგიერთი ფორმა — შაბო, გრენადინი და მარგარიტა საქართველოში მოჰყავთ, როგორც მრავალწლოვანი მცენარე. კულტურაში გავრცელებულია ამერიკული ანუ კეთილშობილი მიხაკი, ჩინური მიხაკი, თურქული მიხაკი, ფრთისყვავილა მიხაკი და სხვა, რომელთაც მრავალი საბაღო ფორმა და ჯიში აქვთ და საქართველოში ადგილობრივი გრუნტის მეყვავილეობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავიათ. 

მიხაკის წითელი ყვავილი ტრადიციულად მიღებულია რევოლუციის სიმბოლოდ. დეკორატიული მიხაკის გარდა არის სურნელოვანი მიხაკის ხე. მის ნაყოფს სამელებლად იყენებენ კვების მრეწველობაში.

ლიტერატურა
----------

* *ბაღათურია ვ. ღვინიანიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 47.
მექა — საუდის არაბეთიმექამექამექა საუდის არაბეთის რუკაზე
**მექა** (არაბ. مكة المكرمة‎, თურქ. Mekke, ურდუ مکہ مکرمہ) — საუდის არაბეთის მექას პროვინციის დედაქალაქი, ისტორიულ ჰეჯაზის რეგიონში. მისი მოსახლეობა 2004 წელს 1,294,167 ადამიანს შეადგენდა. მდებარეობს ჯედადან 73 კმ-ში, აბრაამის ვიწრო ქვიშიან ხეობაში, ზღვის დონიდან 277 მ-ში, წითელი ზღვიდან 80 კმ-ში. მექაში არის კუბური ფორმის ნაგებობა. ყააბა (ქააბა) არაბ..الكعبة. ისლამურ რელიგიაში ეს არის ყველაზე სათაყვანებელი ადგილი. ისლამური ტრადიციის თანახმად შენობა აგებულია მოციქულ იბრჰიმის(აბრაამის) მიერ ორიათასზე მეტი წლის წინ. ნაგებობის გარშემო სამლოცველოა (მასკი) მასჯიდ ალ-ჰარამი.
ლოცვის დროს ყოველი მუსლიმანი დედამიწის რა ადგილასაც არ უნდა იმყოფებოდეს სახით ქააბასკენ ბრუნდება და ლოცვას ისე აღავლენს. ქააბა კოსმოსიდან ყოველთვის თეთრად ჩანს, მუდმივი თეთრ ტანსაცმელში გამოწყობილი მლოცველების გამო.

ქალაქი ისლამის უწმინდეს ადგილად ითვლება და ჰაჯის მიხედვით ყველა ფიზიკურად ჯანმრთელ და შეძლებულ მუსლიმანს მოეთხოვება ამ ადგილის მონახულება სიცოცხლეში ერთხელ მაინც. 

მასჯიდ ალ-ჰარამი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მექას მუნიციპალიტეტი დაარქივებული 2013-08-05 საიტზე Wayback Machine.  ოფიციალური საიტი (არაბულად)
* არაბული საინფორმაციო წყაროები – მექა დაარქივებული 2006-08-21 საიტზე Wayback Machine.
* მექა წარსულში და ახლა დაარქივებული 2010-11-21 საიტზე Wayback Machine.  - ჟურნალი *Life*
* პილიგრიმის მონათხრობი - რიჩარდ ბურტონი დაარქივებული 2008-12-01 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| საუდის არაბეთის დროშა დროშა | *ეს სტატია საუდის არაბეთისა და არაბების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |
| --- | --- |
| ისლამი | *ეს სტატია ისლამის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ორტლერის ალპები** (გერმ. Ortler-Alpen; იტალ. Gruppo Ortles-Cevedale; ან **ორტლესის ალპები**) — მთის მასივი აღმოსავლეთ ალპებში, იტალიასა და შვეიცარიაში. სიმაღლე 3905 მ-მდე (მთა ორტლერი). სხვა მწვერვალებია: კენიგშპიცე (3851 მ), მონტე-ჩევედალე (3769 მ), მონტე-ძებრუ (3735 მ), პალონ-დე-ლა-მარე (3703 მ). წარმოადგენს სამხრეთი კირქვიანი ალპებისა და ცენტრალური აღმოსავლეთი ალპების ნაწილს. 

ქედის პერიფერიული ნაწილები აგებულია უმეტესად ქარსიანი და კრისტალური ფიქლებით, ღერძული ზონა — კირქვებითა და დოლომიტებით. დრენირებულია მდინარეების ადის, ოლოსა და ადიჯეს ხეობებით. ორტლერის ალპების კირქვიან ზონაში თავმოყრილია წვრილი ტბები. მასივზე დაახლოებით 100-მდე მყინვარია. ჩრდილოეთ კალთებზე ტყის საფარი უფრო ხშირია, ვიდრე სამხრეთ ფერდობებზე. ზღვის დონიდან 2300 მ-მდე განვითარებულია ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეები და ბუჩქები, უფრო მაღლა ალპური მდელოებია. მწვერვალები დაფარულია მუდმივი თოვლით. განვითარებულია ტურიზმი, ალპინიზმი.

ორტლერის ალპების სიახლოვესაა სტელვიოს ეროვნული პარკი და შვეიცარიის ეროვნული პარკი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

ლიტერატურა
----------

* Краткая географическая энциклопедия. Том 3: М. 1962.

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ორტლერის ალპები"** ვიკისაწყობში.
**მიხეილ ჩიკოიძე** (დ. მეჯვრისხევი, 1851 — გ. კურგანი, ტობოლსკის გუბერნია, 1897) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
---------

მიხეილ ნიკოლოზის ძე ჩიკოიძე 1851 წელს დაიბადა გორის მაზრის სოფელ მეჯვრისხევში, ხელმოკლე აზნაურის ოჯახში. ჯერ სწავლობდა კავკასიის პირველ მესანგრეთა ბატალიონის სამხედრო სკოლაში, ხოლო 1869 წელს შევიდა თბილისის მიწათმომწყობთა სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1872 წელს. სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა თბილისის გიმნაზიის მოსწავლეთა რევოლუციურ წრეში.

1872 წელს ჩაირიცხა პეტერბურგის საარტილერიო სასწავლებელში, რომელიც ერთი წლის შემდეგ მიატოვა და სწავლის გასაგრძელებლად ივანე ჯაბადართან ერთად საზღვარგარეთ გაემგზავრა. ცხოვრობდა საფრანგეთსა და შვეიცარიაში. შვეიცარიაში იგი დაუახლოვდა საზოგადოება „უღელის" ხალხოსნურ ფრთას. 

რუსეთში დაბრუნების შემდეგ ის აქტიურად მონაწილეობდაა „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციური ორგანიზაციის" საქმიანობაში. ცნობილი იყო მეტსახელით „თევდორე". კავშირი ჰქონდა ქართველ ხალხოსნებთან. ეხმარებოდა მათ რჩევა-დარიგებით, ამარაგებდა საჭირო ლიტერატურით და სხვა. 1874-1875 წლებში იმოგზაურა კავკასიაში, გაზეთ „ვპერიოდის" აგენტი რანგში.

დააპატიმრეს მოსკოვში 1875 წლის 4 აპრილს. ბრალად დასდეს კანონის საწინააღმდეგო საზოგადოების შედგენა არსებული წესწყობილების დამხობის მიზნით. სხვა ამხანაგებთან ერთდ ისიც გაასამართლეს „50-ის პროცესზე". 1877 წლის 14 მარტის განჩინებით მიესაჯა სამუდამო გადასახლება ციმბირში. გაგზავნეს ირკუტსკის ოლქის ქალაქ |კირენსკში, საიდანაც 1881 წელს გაიქცა მოსკოვში და შეუერთდა ორგანიზაცია „ნაროდნაია ვოლიას".

1882 წლის აპრილში კვლავ დააპატიმრეს და უკანვე გააგზავნეს. გადასახლებიდან გამოქცევისთვის მიესაჯა 3 წლით საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ 10 წლით ციმბირში გადასახლება. საკატორღო ვადის დამთავრების შემდეგ, 1886 წლის მარტში ხელისუფლების განკარგულებით იაკუტიის ოლქში დასახლდა. აქ მან ხელი მიჰყო სოფლის მეურნეობას და ადგილობრივ მოსახლეობასაც ეხმარებოდა კულტურული მიწათმოქმედების განვითარების საქმეში. 1897 წელს გადაიყვანეს კურგანში, სადაც გარდაიცვალა ჭლექით.

ლიტერატურა
----------

* ფერაძე ვ. რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიის ნარკვევები (X-XXI სს ). – თბ. 2008. – გვ. 177.
* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 118.
* შველიძე ზ. ამიერკავკასიელები "სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციურ ორგანიზაციაში" (1874-1876 წწ.). – თბ. 1974. – გვ. 114-119.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მიხეილ ჩიკოიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩაჩავა**. |

**მიხეილ კონსტანტინეს ძე ჩაჩავა** (დ. 15 ნოემბერი, 1902, ლანჩხუთი — გ. 14 ივნისი, 1983, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1928 წელს დაამთავრა თბილისისსახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი და გახდა ცნობილი ქართველი ქირურგის გრიგოლ მუხაძის მოწაფე, რომლის ხელმძღვანელობითაც დაოსტატდა. 1936 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო ერთი წლის შემდეგ სადოქტორო. 1944-1950 წლებში იყო თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის პროფესორი. 1950-1968 წლებში განაგებდა პედიატრიული და სანიტარული ჰიგიენის ფაკულტეტების ჰოსპიტალური ქირურგიის, 1968-1974 წლებში კი სამკურნალო ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიის კათედრას. 1974 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე კათედრის მეცნიერ-კონსულტანტი. ფათო დიაპაზონის მეცნიერი ხშირად მონაწილეობდა ქირურგთა საერთაშორისო კონგრესებზე, მას ფართოდ უღებდნენ უცხოური კლინიკების კარებს, 1960 წელს ხანგრძლივი ვადით მიიწვიეს ინგლისში.

მიხეილ ჩაჩავა 150-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, მათ შორის რვა მონოგრაფიაა და ოთხი სახელმძღვანელო. მას დიდი როლი მიუძღვის წყლულოვან დაავადებათა ქირურგიული მკურნალობის საქმეში. იგი აგრეთვე საყლაპავი მილის, გულკერდის ღრუს ორგანოებისა და ძვალ-სახსარის ტუბერკულოზის, პროქტოლოგიურ დაავადებათა ქირურგიული მკურნალობის ახალი მეთოდების დანერგვის ინიციატორია საქართველოში. თავისი 55 წლის მანძილზე გაკეთებული ჰქონდა 20 ათასზე მეტი ოპერაცია მარტო გულმკერდისა და მუცლის ღრუს ორგანოებზე, მან საქართველოში პირველად შეასრულა გულის მანკის ოპერაციები.

მიხეილ ჩაჩავა დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით. 1985 წელს მშობლიური ლანჩხუთის რაიონულ საავადმყოფოს მიენიჭა მისი სახელი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 376, თბ. 1994
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყიფიანი**. |

**მიხეილ ზაალის ძე ყიფიანი** (დ. 12 აპრილი, 1833, სოფ. ვახანი, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 მარტი, 1891, ვლადიკავკაზი) — ქართველი პუბლიცისტი, მთარგმნელი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი განათლება მიიღო გორის სამაზრო სასწავლებელში. შემდეგ დაამთავრა კავკასიის სამიჯნე სკოლა თბილისში და დაიწყო მუშაობა ტოპოგრაფად. პარალელურად აქვე ასწავლიდა საკვირაო სკოლის ქართველ მოსწავლეებს, შეადგინა არითმეტიკისა და გეომეტრიის სახელმძღვანელოები, სხვებთან ერთად შექმნა ქართული შრიფტი (ე.წ. „ვენური"), რომლითაც იბეჭდებოდა გაზეთი „ივერია", თარგმნა ლერმონტოვის, შექსპირისა და სახვათა ნაწარმოებები; იყო ქართული დრამატული საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი; მონაწილეობდა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების" დაარსებასა და მის საქმიანობაში; გახსნა ქართული სკოლები სტეფანწმინდასა და ვლადიკავკაზში. მისი თაოსნობით დაარსდა „თერგის ოლქის მთიელთა შორის განათლებისა და ტექნიკური ცოდნის გამავრცელებელი საქველმოქმედო საზოგადოება", რომლის პირველი თავმჯდომარე თვითონ იყო, მან ჩაუყარა საფუძველი ოსეთში საგამომცემლო და საბიბლიოთეკო საქმეს, მისი თაოსნობით გამოიცა „ოსური ანბანი" და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 358, თბ. 1994
* \* ქართულ-ოსური ურთიერთობები, ენციკლოპედია-ალბომი, მთავარი რედაქტორი ნაირა ბეპიევი, თბ. 2020

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ყიფიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მევენახეობა და მეღვინეობა** — ყოველთვიური ჟურნალი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში 1919-1920 წლებში, რედაქტორი კ. ბერეკაშვილი. 1919 წელს გამოიცა ორი, 1920 წელს კი ასევე ორი ნომერი.

ჟურნალი სპეციალიზებული გამოცემა იყო და ემსახურებოდა საქართველოში მევენახოების და მეღვინეობის განვითარებას, მოქალაქეთა ინფორმირებას. რედაქცია ცდილობდა მკითხველთა ცოდნის გაფართოებას. პუბლიკაციები შეეხებოდა დარგის როლს საქართველოს სოფლის მეურნეობაში, მიმოიხილავდნენ სხვა ქვეყნების პრაქტიკას, იბეჭდებოდა რეკომენდაციები ვენახის მოვლის შესახებ იბეჭდებოდა წერილები „ერობები და მევენახეობა", „ვაზის სნეულება ჭრაქი (მიდიუ)", „წყარო კეთილდღეობისა (წერილი საფრანგეთიდან)", „მეღვინეობის სადგური განყოფილებებით", „მორიგი მუშაობა აპრილში". იბეჭდებოდა კორესპონდენციები სხვადასხვა სოფლებიდან.

სარედაქციო საბჭო
----------------

ტ. ბააკაშვილი, ა. ეგოროვი, თ. მეგრელიშვილი, ე. ნაკაშიძე, ს. ტიმოფეევი, ს. ხუნდაძე, ს. ჩოლოყაშვილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს მევენახეობა და მეღვინეობა

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 268-269.
* *ბაქრაძე გ.*, ქართული პერიოდიკის ბიბლიოგრაფია, 1819-1945, თბილისი, 1947
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შავიშვილი**. |

**მიხეილ (მიშა) შავიშვილი** (დ. 15 ოქტომბერი, 1920 — გ. 17 ივნისი, 1999, 1999) — ქართველი მომღერალი, გურული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, ლოტბარი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1983).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1920 წლის 15 ოქტომბერს ლიხაურის თემის სოფელ ჭანიეთში. მისი სიმღერის პირველი მასწავლებელი იყო დედა, ვერა ვაშალომიძე, მეჩონგურე და მოკრიმანჭულე. მისი დედმამიშვილებიც მომღერლები იყვნენ. და ჟენია შემდგომში გურიაში ცნობილი მოკრიმანჭულე ქალი გახდა. 11 წლისამ ლიხაურში ალეგროზე გაიცნო ცნობილი მომღერალი-მგალობელი მღვდელი ნესტორ კონტრიძე და გახდა მისი მოწაფე. მეცხრე კლასის მოსწავლე უკვე სოფლის სკოლის გუნდს, შემდგომ კი სოფლის გუნდს ედგა სათავეში.

თხუთმეტი წლისა გახდა ვარლამ სიმონიშვილის მოსწავლე. 1936–1937 წლებში მასთან სახელმწიფო ეთნოგრაფიულ გუნდში მღეროდა. სკოლის დამთავრებისთანავე ჩააბარა ბათუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ჩააბარა ფილოლიგიის ფაკულტეტზე. სწავლის პერიოდში გახდა აჭარის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის სოლისტი-მოკრიმანჭულეა. ანსამბლის ლოტბარი არტემ ერქომაიშვილი იყო.

1941–1945 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1957 წელს ის გახდა თბილისში ანსამბლ „შვიდკაცას" (ხელმძღვანელი ჯანსუღ კახიძე) სოლისტი. 1959 წელს ანსამბლის დაშლის შემდეგ მან მახარაძის რაიონში ჩამოაყალიბა ანსამბლი „შვიდკაცა". 1974 წელს შავიშვილის თაოსნობით ჩამოყალიბდა ბავშვთა პირველი ფოლკლორული ანსამბლი „კრიმანჭული". ამან დასაბამი მისცა რაიონებში ბავშვთა ფოლკლორული ანსამბლების შექმნას. „შვიდკაცას" პარალელურად შავიშვილი ხელმძღვანელობდა სოფელ ქაქუთის გუნდს. 1961 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის, ხოლო 1983 წელს კი სახალხო არტისტის წოდება.

გარდაიცვალა 1999 წელს, დაკრძალულია ოზურგეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ შავიშვილი (ლოტბარი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი[*მკვდარი ბმული*]
**მევჰიბე ინენიუ** (თურქ. Mevhibe İnönü; დ. 22 სექტემბერი, 1897, სტამბოლი, ოსმალეთი — გ. 29 თებერვალი, 1992, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთის რესპუბლიკის პირველი ლედი 1938-1950 წლებში როგორც პრეზიდენტ ისმეთ ინენიუს მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

მევჰიბე დაიბადა 1897 წლის 22 სექტემბერს სტამბოლში, ოსმალეთის იმპერიაში. როდესაც იგი სამი წლის იყო, მამამისი ტუბერკულოზით გარდაიცვალა. სულ მალე, იგივე დაავადებით დაიღუპა მისი დედმამიშვილიც. ამის გამო, მევჰიბეს დედა ქალიშვილთან ერთად თავისი პაპის სახლში გადავიდა, რომელიც იმ დროისათვის ცარიელი იყო. სწორედ აქ აღიზარდა მევჰიბე. მან სტამბოლში მიიღო ჯერ საშუალო, შემდეგ კი უმაღლესი განათლება. 

1916 წლის 13 აპრილს იგი დაქორწინდა ოსმალეთის არმიის კოლონელ მუსტაფა ისმეთზე. ქორწილიდან 21 დღეში, მისმა ქმარმა იგი დატოვა და პირველი მსოფლიო ომის პირობებში ახლო აღმოსავლეთში გაემგზავრა ფრონტის ხაზზე. იგი უკან მხოლოდ 1918 წელს, ომის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა. 

მისი დაბრუნებიდან ერთ წელიწადში, 1919 წელს დაიბადა წყვილის პირველი ვაჟი. 1920 წელს მუსტაფა ისმეთი თურქეთის დამოუკიდებლობისათვის გამართულ ომში ჩაება და ანატოლიაში წავიდა. სწორედ ამ პერიოდში აღმოჩნდა იგი ეროვნულ-განმანთავისუფლებელ ორგანიზაციაში. ამის შემდეგ ის და მევჰიბე მუსტაფას მშობლიურ ქალაქ მალათიაში გადასახლდნენ, სადაც 1921 წელს მათი ვაჟი იზეთი გარდაიცვალა. 

1922 წლიდან წყვილი იზმირში გადასახლდა. ამავე წლის ნოემბერში, ლოზანას ხელშეკრულების მოლაპარაკებებზე, მევჰიბე თავის ქმარს თან ახლდა შვეიცარიაში, რომელიც წარმოადგენდა თურქულ დელეგაციას. 1924 წელს მევჰიბემ თავისი მეორე ვაჟი, ომერი გააჩინა, რის შემდეგაც წყვილი ანკარაში გადასახლდა. 1926 წელს დაიბადა მათი მესამე ვაჟი, ერდალი, რასაც 1930 წელს მოჰყვა წყვილის უკანასკნელი ქალიშვილის, ოზდენის გაჩენა. ამის შემდეგ მევჰიბეს ბავშვი აღარ გაუჩენია და თავის ქმარს თან ახლდა ოფიციალური ვიზიტებისას ათენში, რომსა და მოსკოვში. 

1934 წელს, გვარების რეფორმის შედეგად, მუსტაფა ისმეთსა და მის ნათესავებს, ინენიუს ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცისათვის გვარად ინენიუ მიენიჭათ. მევჰიბემ, როგორც მისმა მეუღლემ, გვარად ასევე ინენიუ მიიღო. 

1938 წლის 10 ნოემბერს, თურქეთის პრეზიდენტ მუსტაფა ქემალ ათათურქის გარდაცვალებასთან ერთად, მეორე დღეს, 11 ნოემბერს, ისმეთ ინენიუ თურქეთის მეორე პრეზიდენტად აირჩიეს, რითაც მევჰიბე პირველი ლედი გახდა. ამის შემდეგ წყვილი ჩანქაიას სასახლეში გადავიდა, სადაც 1950 წლამდე, ანუ პრეზიდენტობის ვადის ამოწურვამდე დარჩნენ. 

მაღალ წრეებში მევჰიბე ცნობილი იყო როგორც ზრდილობიანი და ელეგანტური ქალი. 1949 წელს იგი თურქი ქალების გაერთიანების ასოციაციის პრეზიდენტი გახდა. 

1973 წლის 25 დეკემბერს მევჰიბემ თავისი საყვარელი მეუღლე, ისმეთ ინენიუ დაკარგა. დაქვრივებამ ძლიერ შეარყია მისი ჯანმრთელობა, რასაც ასაკის მატებაც დაერთო. 1991 წელს მისი ჰოსპიტალიზაცია გახდა საჭირო. სწორედ ანკარის საავადმყოფოში გაატარა მან დარჩენილი დრო და გარდაიცვალა 1992 წლის 29 თებერვალს, 94 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* Temur, Şahika (2009-11-09). "An elegant journey with the Republic's second lady". Hürriyet Daily News. Retrieved 2010-11-01.
* "İnönü Vakfı" (in Turkish). İsmet İnönü. Archived from the original on 2008-12-31. Retrieved 2010-11-01.
* Mevhibe İnönü: örnek bir Cumhuriyet kadını. T.C. Kültür Bakanlıǧı. 1996.
კრეტაზე მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ ბერძნული ცივილიზაციის ახალი კერა პელოპონესზე განვითარდა. აქ არსებულ ქალაქებს შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი იყო მიკენე.
მიკენეში XIX საუკუნეში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა ჰაინრიხ შლიმანმა. საბერძნეთის ისტორიის პერიოდს მეცნიერები მიკენურ ხანას უწოდებენ.
ბერძნები განთქმული ზღვაოსნები იყვნენ. ისინი ქრ. შ-მდე II ათასწლეულის მეორე ნახევარში შავ ზღვაში გავიდნენ და კავკასიას მიაშურეს. სწორედ ამ მოგზაურობით შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროებისაკენ დაიწყო ძველ ბერძნულ და ქართულ ტომთა ურთიერთობა. საბერძნეთისა და საქართველოს ეს უძველესი კონტაქტები ასახულია ძველ ბერძნულ მითში არგონავტების შესახებ.
ძველმა ბერძნებმა შექმნეს კიდევ ერთი თქმულება, რომლის მთავარი გმირი დაკავშირებულია კავკასიასთან. ეს არის მითი პრომეთეს შესახებ.

პრომეთე
-------

მითი პრომეთეს შესახებ მოგვითხრობს, რომ უძველეს დროში დედამიწაზე მხოლოდ ფრინველები და ცხოველები ცხოვრობდნენ, ადამიანი კი ჯერ არ იყო გაჩენილი. სწორედ ამ ხანებში ოლიმპოს მთიდან დედამიწაზე ჩამოვიდა გმირი პრომეთე. მან თიხისგან გამოძერწა ადამიანები და გააცოცხლა. ადამიანებს ყველაზე მეტად ცეცხლი სჭირდებოდათ, მაგრამ ქვეყნის მბრძანებელმა ზევსმა ადამიანებისთვის ცეცხლის მიცემა არ ინება. მაშინ პრომეთემ ოლიმპოდანლერწმის ჯოხით ცეცხლი ჩამოუტანა.

უსაზღვრო იყო ზევსის მრისხანება, როდესაც მიწიდან ცაში ავარდნილი კვამლის სვეტები დაინახა. მან გადაწყვიტა ადამიანები სასტიკად დაესაჯა და დედამიწაზე უმშვენიერესი ქალწული პანდორე გააგზავნა. იგი პრომეთეს ძმის სახლში მივიდა. ქალიშვილის სილამაზით მოხიბლულმა ჭაბუკმა, მიუხელავად პრომეთეს გაფრთხილებისა, პანდორე ცოლად შეირთო. ერთ დღეს პანდორემ თავი ახადა ოქროს ყუთს, რომელიც ზევსმა გამოატანინა. ყუთიდან ამოფრინდა ზევსის მიერ იქ ჩაკეტილი ათასგვარი უბედურება, ავადმყოფობა და მთელ ქვეყანას მოედო. ზევსის ნებით პანდორემ ყუთს თავი დაახურა და არ მისცა საშუალება მის ძირში დარჩენილ ადამიანთა ნუგეშისმცემელ იმედს ყუთიდან ამოფრენილიყო.

ზევსმა არც პრომეთე დაინდო. მან მან გმირი კავკასიონის მაღალკლდოვან ქედზე მიაჯაჭვა. ყოველ მესამე დღეს კავკასიის მთების თავზე ეშვებოდა უზარმაზარი არწივი, რომელიც პრომეთეს თავისი მძლავრი კლანჭებით მუცელს უფატრავდა და ბასრი ნისკარტით ღვიძლს უკორტნიდა. არწივი, როცა თავის საქმეს მორჩებოდა, ისევ უკან , ოლიმპოს მწვერვალზე ბრუნდებოდა. პრომეთეს დაფლეთილი მუცელი სწრაფად უმთელდებოდა, მაგრამ არწივი დანიშნულ დროს კვლავ მოფრინავდა და თავის სისხლიან საქმეს აგრძელებდა. ასეთ ტანჯვასა და წამებაში გადიოდა წლები და საუკუნეები.

ბოლოს გამოჩნდა პრომეთეს მხსნელი-ბერძენი გმირი ჰერაკლე. მან არწივს, რომელიც კავკასიის მთებზე ეშვებოდა, ისარი სტყორცნა და სასიკვდილოდ დაჭრა. ჰერაკლემ თავისი უზარმაზარი კომბლით პრომეთეს ტანზე შემორტყმული ჯაჭვები დაამსხვრია და მრავალტანჯული გმირი გაათავისუფლა.
**მიხეილ ყაუხჩიშვილი** (დ. 17 ივლისი, 1889, ქუთაისი — გ. 14 აპრილი, 1948) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი. სოციალისტ-ფედერალისტი. მისი ქალიშვილი — ნინო ყაუხჩიშვილი.

1912 წელს დაამთავრა პეტერბურგის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი. მუშაობდა პეტერბურგის მერიაში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. მონაწილეობდა სოციალ-ფედერალისტთა პარტიის საქმიანობაში. 1918 წელს სოციალ-ფედერალისტთა სიით გახდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი. შედიოდა საბჭოს გზათა კომისიაში. 1919 წლის თებერვალში მონაწილეობდა დამფუძნებელი კრების არჩევნებში სოციალ-ფედერალისტური პარტიის სიით, თუმცა, მანდატი ვერ მოიპოვა. საკანდიდატო სიაში 30-ე ნომერი იყო. 1918 წელს მთავრობის დავალებით გაემგზავრა დასავლეთ ევროპაში ენერგეტიკისა და, ზოგადად, ეკონომიკის სფეროების შესასწავლად და რეკომენდაციების შესამუშავებლად. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეკონომიკური წარმომადგენელი იტალიაში. 1920 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და გააცნო სახელმწიფო ეკონომიკის კომისიას თავისი რეკომენდაციები. როგორც ინჟინერი, მონაწილეობდა გორის მიწისძვრის შედეგების აღმოფხვრაში. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ წავიდა ემიგრაციაში. ცხოვრობდა გერმანიაში. კარლსრუეს პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში მოიპოვა ელექტროინჟინერიის დოქტორის ხარისხი. მუშაობდა „სიმენსის" ქარხანაში. 1939 წელს ჰიტლერის პოლიტიკური რეჟიმის (ებრაელი ცოლი ჰყავდა) გამო საცხოვრებლად იტალიაში გადავიდა. 1940 წლიდან ხელმძღვანელობდა „სიმენსის" იტალიურ ფილიალს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ყაუხჩიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მეექვსე საავტორო სკოლა**  — კერძო სკოლა თბილისში. მდებარეობს ლადო ასათიანის ქუჩაზე. დაარსდა 2012 წელს. სკოლაში სწავლობს I-XII კლასების 554 მოსწავლე. დაფუძნებულია შვეიცარიელი პარტნიორების დახმარებით. სწავლების ენა არის ქართული. უცხო ენები: გერმანული, ინგლისური და ლათინური.

ინფრასტრუქტურა
--------------

#### ისტორიული ღირებულება

სკოლის შენობა კულტურის მემკვიდრეობის ძეგლია. მდებარეობს თბილისის უძველეს უბანში — სოლოლაკში, ასათიანის და დადიანის ქუჩების კვეთაზე. აგებულია 1905 წელს. შენობის არქიტექტურა თბილისში ახალი გოთიკური სტილის თვალსაჩინო ნიმუშია. შენობა მე-20 საუკუნის დასაწყისში აშენდა და თავიდანვე განსაზღვრული იყო როგორც საგანმანათლებლო დაწესებულება. თავდაპირველად აქ მდებარეობდა ქალთა მე-3 გიმნაზია.

#### ღონისძიებათა დარბაზი

180 მ² ფართობის ღონისძიებათა დარბაზი, აღდგენილია პირვანდელი სახით. იტევს 200 ადამიანს და მასპინძლობს სხვადასხვა ღონისძიებებს — კონცერტებს, კონფერენციებს, გამოფენებს, ფილმების ჩვენებას; პოეტების, ავტორების, შემოქმედებით საღმოებს.

გალერეა
-------

* მეექვსე საავტორო სკოლამეექვსე საავტორო სკოლა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* მეექვსე საავტორო სკოლა Facebook-ზე
**მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრები** (ინგლ. Rumor control centers) — საზოგადოებრივი სამსახურის ტიპი, რომლის მიზანი სწორი ინფორმაციის გავრცელებაა (თუ ასეთი რამ შესაძლებელია არსებობდეს) კრიზისის, ტერორისტული თავდასხმის, ბუნებრივი კატაკლიზემის ან სხვა სამოქალაქო უწესრიგობის პერიოდში. სამსახურის მთავარი ფუნქციაა სატელეფონო ცენტრის ოპერირება, დაინტერესებული მოსახლეობის კითხვებზე პასუხის გასაცემად, რაც ზოგადად გამოწვეულია მიმდინარე მოვლენებზე ინფორმაციის სიმწირით ან მითქმა-მოთქმით. მუდმივი მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრები ემსახურება სპეციფიკური არეალის ადგილობრივ მოსახლეობას და ისინი ხშირად კერძო ინციდენტების გამო იქმნება.

თანამედროვე საკომუნიკაციო საშუალებებმა, როგორიცაა ადგილობრივი ინტერნეტ-საიტები და რეგიონული 24-საათიანი სამაუწყებლო არხები, ამგვარი სამსახურების ეფექტურობა შეამცირა. თუმცა, მეორე მხრივ, ტექნოლოგიები, როგორიცაა ელექტრონული ფოსტა, მოკლეტექსტური შეტყობინებები და მისთანა კრიზისის პერიოდში მითქმა-მოთქმის გავრცელებას უფრო აჩქარებს.

მაგ. ქალაქ ბალტიმორს, მერილენდი, მუდმივმოქმედი მითქმა-მოთქმის კონტროლის ცენტრი აქვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rumor Control - an extensive article from the Beyond Intractability Knowledge Base Project at the University of Colorado
* Rumor Control - a discussion with the director of Baltimore's Rumor Control Center
**ოლეგ მიტიაევი** (რუს. Олег Юрьевич Митяев; დ. 1974, სხვა ინფორმაციის მიხედვით 1975/1976, ორენბურგი, რსფსრ — გ. 15 მარტი, 2022, მარიუპოლი) — რუსი გენერალ-მაიორი. ბოლოს მეთაურობდა 150-ე მოტომსროლელ დივიზიას.

1991 წელს დაამთავრა სუვოროვის სამხედრო სასწავლებელი, 1995 წელს ომსკის უმაღლესი საერთო საჯარისო სამეთაურო სასწავლებელი (რუს. Омское высшее общевойсковое командное училище), 2009 წელს მიხეილ ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია.

იგი მონაწილეობდა სირიის სამოქალაქო ომში. 2016 წელს ოლეგ მიტიაევი ტაჯიკეთში რუსული სამხედრო ბაზის მეთაურად დაინიშნა. 2020 წლიდან მეთაურობდა 150-ე მოტომსროლელ დივიზიას.

2022 წლის 16 მარტს, დილით, უკრაინულმა მხარემ განაცხადა მიტიაევის სიკვდილის შესახებ მარიუპოლის მახლობლად. აზოვის მოხალისეთა ბატალიონმა განაცხადა, რომ სამშაბათს, 2022 წლის 15 მარტს, მოკლეს, 46 წლის გენერალ-მაიორი. იგი იყო მეოთხე რუსი გენერალი, რომელიც რუსეთის უკრაინაში შეჭრის პერიოდში დაიღუპა.

სქოლიო
------

1. ↑  „Украинские СМИ: под Мариуполем убит российский генерал Олег Митяев". *newsru.co.il* (რუსული). ციტირების თარიღი: 2022-04-10.
2. 1 2 3  „Oleg Mitjaew – Ukraine meldet Tod eines weiteren russischen Generals". *20 Minuten* (გერმანული). 2022-03-16. ციტირების თარიღი: 2022-04-10.
3. 1 2  Carbonaro, Giulia (2022-03-16). „Fourth Russian General Killed in Mariupol Fighting, Ukraine Says". *Newsweek* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2022-04-10.
4. ↑  „Ukraine-Krieg: „Gefahr ist hoch" - Kiew erwartet Belarus-Angriff in den nächsten zwei Tagen". *Frankfurter Rundschau* (გერმანული). 2022-03-22. ციტირების თარიღი: 2022-04-10.
5. ↑  მენაღარიშვილი, ზურაბ (16 მარტი, 2022). „უკრაინის განცხადებით, ბრძოლაში მოკლეს მე-4 რუსი გენერალი". *netgazeti.ge*. ციტირების თარიღი: 2022-04-10. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
**მიხეილ ჭანიშვილი** (დ.1897, ქუთაისი — გ. დაახლ. 1944) — ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ქუთაისის რეალურ სასწავლებელში სადაც გამოსცემდა ხელნაწერ გაზეთს „ჩვენი ზარი". 1914-1917 წლებში სწავლობდა კიევის კომერციულ ინსტიტუტში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. 1918-1921 წლებში იყო სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის აქტიური წევრი. 1918 წლის ნოემბერში სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიიდან გახდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. 1919 წლის თებერვალში სოციალისტ-რევოლუციონერთა ფრაქციის სიით მონაწილეობას იღებდა დამფუძნებელი კრების არჩევნებში, თუმცა კრების წევრი ვერ გახდა. 1918-1921 წლებში სოციალისტ-რევოლუციონერთა გაზეთ „შრომაში" აქვეყნებდა სტატიებს ფსევდონიმით „MIchel". საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ჩართული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. სხვა სოციალისტ-რევოლუციონერებთან ერთად გამოსცემდა არალეგალურ გაზეთ „იმედს". 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების შემდეგ „ჩეკამ" დააპატიმრა, თუმცა ბრალის დაუმტკიცებლობის გამო გაათავისუფლეს. 1925-1927 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1934 წელს კვლავ დააპატიმრეს. მოგვიანებით გადაასახლეს მაგადანში. შემდგომი ბედი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 526.
* სცსა, ფ. 1836, აღწ. 1, საქ. 123

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ჭანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ონიქსი** — ანტარქტიდის ყველაზე გრძელი მდინარე. მდებარეობს ვიქტორიას მიწის რაიტის ხეობაში, მაკ-მერდოს მშრალ ველებზე, რომელიც ხასიათდება თითქმის მთელი წლის განმავლობაში უთოვლობით, მზის ინსოლაციის დიდი დონით და საკმაოდ მაღალი ზაფხულის ტემპერატურით. მდინარის სიგრძეა დაახლოებით 30 კმ. ჩაედინება ვანდას ტბაში.

მდინარეში წყლის დონე განიცდის დღიურ და სეზონურ ძლიერ ცვალებადობას. ონიქსს აქვს რამდენიმე შენაკადი და მოედინება მხოლოდ გვიანდელი ანტარქტიდული ზაფხულის პერიოდში (თებერვალი, მარტი). დანარჩენი დროის განმავლობაში მდინარის დინება პრაქტიკულად არ არსებობს. ზოგჯერ რამდენიმე წლის განმავლობაში მდინარე ვერ აღწევს ვანდას ტბას. მაგრამ ხანდახან ხდება თავისებური წყალდიდობებიც; ერთ-ერთი მათგანის დროს, 1984 წელს, ახალზელანდიელი რაფტინგისტები დაეშვნენ კიდევაც მდინარეზე.

მდინარეში არ არსებობს თევზი, მაგრამ არსებობს მიკროორგანიზმები და წყალმცენარეები, რომელთა ყვავილობა შესამჩნევია. მდინარის გასწვრივ განთავსებულია მეტეოსადგურები, ხოლო მდინარის ხეობაში 1968 წლიდან 1995 წლამდე მდებარეობდა ახალზელანდიური სადგური ვანდა. საინტერესოა, რომ სადგურზე 1974 წლის 5 იანვარს დაფიქსირებულმა ჰაერის მაქსიმალურმა ტემპერატურამ შეადგინა +15 °C; ეს ალბათ მთელი ანტარქტიდის რეკორდია ტემპერატურაში.

რაიტის ხეობის რუკა მდინარე **ონიქსით** და ვანდას ტბით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photo from lower altitude[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Antarctica’s longest river(ინგლისური) // Antarctic Sun, 23 იანვარი 2003 წელი.
**მოხალისეობა** — არაანაზღაურებადი საქმიანობა, რომელიც გულისხმობს ნებაყოფლობით დროის დახარჯვას, მომსახურების შესრულებას ან/და დახმარების გაწევას, რომლის მიზანია სოციალური სარგებლის მოტანა.

მოხალისეობის ცნების ერთ-ერთი განმსაზღვრელი კრიტერიუმი არის ის, რომ მისი განხორციელებისთვის პიროვნება არ იღებს ფულად ან სხვა სახის ანაზღაურებას.

მოხალისე არის ფიზიკური პირი, რომელიც თმობს საკუთარ დროსა და ხარჯავს ენერგიას საზოგადოებისათვის სასარგებლო საქმიანობის შესრულებით, რომლისთვისაც ერთვება რაიმე ღონისძიებაში ან საქმიანობაში ნებაყოფლობით.

მოხალისეობრივი საქმიანობა არსებითად მიმართულია არა თავად მოხალისის, არამედ სხვა პირის, პირთა ჯგუფის ან ზოგადად, საზოგადოების სასარგებლოდ. იგი წარმოადგენს საზოგადოებისათვის სასიკეთო საქმეს და აქტუალური სოციალური პრობლემების გადაწყვეტის მექანიზმს.
თავისუფალი დროის სასარგებლოდ გამოყენება, ახალი ინტერესის სფეროს გაჩენა, ცოდნის გაღრმავება და პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავება, საკუთარი ინიციატივების განხორციელება, სოციალური სარგებლიანობის შეგრძნება, ახალი ადამიანების გაცნობა, პროფესიული გამოცდილების შეძენა - ეს მოტივაციის ის ფორმებია, რომლებიც შეიძლება ამოძრავებდეს მოხალისეს და ისინი ხშირად გაცილებით უფრო მაღალი ღირებულებისაა ვიდრე მატერიალური სარგებლის მიღება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Curlie

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb11974536n (data)
* GND: 4121161-3
* LCCN: sh85144334
* LNB: 000117127
* NDL: 00988732
* NKC: ph138809

 |