recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კარენ დემირჩანის მუზეუმი** — კულტურული დაწესებულება, რომელიც მდებარეობს ერევანში, ყაზარა პარპეტის ქუჩა 7-ში.

ისტორია
-------

აღნიშნული მუზეუმი შეიქმნა ხანდაზმული სომეხთა 2001 წლის 9 იანვრის №9 კანონმდებლობით, საბჭოთა სომეხის პოლიტიკური და სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლის, კარენ დემირჩიანის (1932-1999 წწ.)სახელზე.

აღნიშნული მუზეუმის ამოცანაა სომეხი ხალხის პატრიოტული თემით განათლება კარენ დემირჩიანის მაგალითზე. გახსნის ცერემონია და ძირითადი ექსპოზიციის გამოფენა გაიმართა, რომელიც 2007 წლის 20 აპრილის, როდესაც აღინიშნა ამ პიროვნების 75 წლის იუბილე.

მუზეუმში განთავსებულია: დოკუმენტები, ფოტომასალა, ვიდეოჩანაწერები, თანამედროვეთა მოგონებები, პირადი ნივთები, სამთავრობო ჯილდოები, სუვენირები და მოგონებები ამ ადამიანთან დაკავშირებული. მხატვრების, მეგობრების, სხვადასხვა სახელმწიფოების ხელმძღვანელების, პოლიტიკოსების მოგონებები ხელოვნების ნიმუშები, ოლიმპიური მედლები, რომელიც საჩუქარია კარენ დემირჩიანისთვის, კარენ დემირჩიანის პირადი არქივი, რომელიც ასევე მოიცავს სამუშაო დღის წესრიგებს მისი მმართველობის პერიოდში, როგორც საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნისა. ასევე მისი ვერცხლის გრაგნილი, წარწერით, კარენ დემირჩიანის 50 წლის დაბადების დღესთან დაკავშირებით, სადაც კათოლიკოსი ვაზგენ I აღწერს მის მასშტაბურ საქმიანობას.

განსაკუთრებით საინტერესოა სომეხი და რუსი მხატვრების, მეცნიერებისა და მწერლების წიგნები და ნამუშევრები.

სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის პირველი ისტორიული და კულტურული ღირებულება, რომელიც დროულად (1950 წელი) მომზადდა სსრკ სახალხო მხატვრის გრიგორ ხანჯიანანის პროექტის მიხედვით. სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის დარბაზში წარმოდგენილია ავეჯი და საგნები, რომლებიც გამოიყენება კარენ დემირჩიანის და ცენტრალური კომიტეტის მდივნების მიერ, აგრეთვე კარენ დემირჩიანის სამუშაო მაგიდა იმ პერიოდისათვის, როდესაც იგი არჩეულ იქნა სომხეთის ეროვნულ ასამბლეაზე.

მუზეუმს აქვს პოლიტიკური ლიტერატურის ბიბლიოთეკა, სადაც ვიზიტორებს შეუძლიათ უშუალოდ გაეცნონ სომხეთის საბჭოთა და პოსტ-საბჭოთა პერიოდის ისტორიას.

მუზეუმი ხშირად აწყობს თემატურ გამოფენებს, მაგალითად: სომხეთში სოფლის მეურნეობის განვითარება - 1970-1990 წლებში; ერევანის მეტროს შექმნის ისტორია; ერიბუნი-ერევანის დღესასწაულის ისტორია და ა.შ. ამ გამოფენებს უდიდესი დანიშნულება აქვს. მუზეუმის საზაფხულო გალერეა განკუთვნილია დროებითი გამოფენებისა და სხვა კულტურული ღონისძიებების ორგანიზებისთვის.

მუზეუმს ასევე აქვს შეხვედრების ოთახი, სადაც ტარდება სხვადასხვა ღონისძიებები: კონფერენციები, დებატები, პრესკონფერენციები, შეხვედრები მეცნიერების, კულტურის და პოლიტიკის წარმომადგენლებთან. დემირჩიანის ოჯახი მუზეუმის საქმიანობის რეგულარული მონაწილეა, განსაკუთრებით, როგორც მუზეუმის კონსულტანტი, რიმა დემირჩიანი, კარენ დემირჩიანის საქველმოქმედო ფონდის დამფუძნებელი საბჭოს თავმჯდომარე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

Мэрия Еревана. Музеи г. Еревана
**კარეკინ არუთინის ძე ბასტანჯიანი** (დ. 1907) — აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

კარეკინ ბასტანჯიანი დაიბადა 1907 წელს ღარიბი გლეხის ოჯახში. გაუსაძლისი ცხოვრების გამო ბასტანჯიანის ოჯახს მოუწია ზემო ეშერის მცირე მეურნეობა დაეტოვებინა და გადასულიყო მაიკოპის რაიონში. აფხაზეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ბრუნდება თავის სოფელს, სადაც მეთამბაქეობას ეწეოდა.

1931 წელს კარეკინ ბასტანჯიანი ოჯახთან ერთად გაგრის რაიონის სოფელ ალახაძიში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც 1934 წელს ორჯონიკიძის სახელობის კოლმეუნეობაში შევიდა. მუშაობის პირველ წელსვე დაამყარა თამბაქოს აცმის რეკორდი. ბასტანჯიანმა თავისი მეთოდი სხვა კოლმეურნეობებსაც გაუზიარა, რითაც ხელი შეუწყო შრომის ნაყოფიერების ზრდას. თავისი გამოცდილების გაზიარებისათვის ბასტანჯიანი არაერთხელ იქნა დაჯილდოვებული. 

კარეკინ ბასტანჯიანი არჩეული იყო აფხაზეთის ასსრ-ის ცაკის წევრად.

სწავლობდა გუდაუთის მეთამბაქეობის ტექნიკუმში. 

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად გაგრის რაიონის ხრისტოფოროვოს №20 საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №114 (212), 21 მაისი, 1938
**შვეიცარიის ალპები** (გერმ. Schweizer Alpen, ფრანგ. Alpes suisses, იტალ. Alpi svizzere, რეტორმ. Alps svizras) — ალპების მონაკვეთი შვეიცარიაში. ალპების ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობის გამო იგი ცნობილია *ცენტრალური ალპების* სახელწოდებით. აგებულია კრისტალური ქანებით, რომელიც ძირითადად შეიცავს მეტამორფულ ქანებს. ციცაბოდაა აღმართული მის ძირას მდებარე ვაკეებზე ჩრდილოეთით შვეიცარიის ზეგანზე, სამხრეთით კი — პოს დაბლობზე.

შვეიცარიის ალპების უმაღლესი მწვერვალია მონტე-როზა (4634 მ), რომელიც აღმართულია იტალიის საზღვრის სიახლოვეს. ყველაზე მაღალი მწვერვალი, რომელიც მთლიანად შვეიცარიის ტერიტორიაზეა მოქცეული არის მთა დომი (4545 მ). შვეიცარიის ტერიტორიის 65% ალპებს უკავია, რის გამოც შვეიცარია მიიჩნევა ერთ-ერთი ყველაზე ალპურ ქვეყანად. მიუხედავად იმისა, რომ შვეიცარია იკავებს მთლიანად ალპების ფართობის მხოლოდ 14% მრავალი ალპური ოთხიათასიანი მწვერვალი მოქცეულია შვეიცარიის ალპების ფარგლებში. გადასასვლელებიდან მნიშვნელოვანია სეპტიმერის უღელტეხილი (2310 მ).

გამყინვარების ფართობი უდრის 1230 კმ²-ს (შვეიცარიის ფართობის 3%). ბევრია ტბა. შვეიცარიის ალპები ვრცელდება შვეიცარიის ზეგნის სამხრეთით და ეროვნული საზღვრის ჩრდილოეთით. განვითარებულია ზამთრისა და ზაფხულის ტურიზმი აგრეთვე ალპინიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის ზეგანი
* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„შვეიცარიის ალპები"** ვიკისაწყობში.

* შვეიცარიის ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ალპების გამყინვარების შესახებ (ინგლისური)
**ზაგროსი** (სპარს. رشته‌كوه‌های زاگرس‎) — მთათა სისტემა ირანის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ირანის მთიანეთის სამხრეთ-დასავლეთით. ნაწილი ერაყის ტერიტორიაზეც ვრცელდება. სიგრძე დაახლოებით 1500 კმ, სიგანე 200-300 კმ. უმაღლესი მწვერვალი 4550 მ (მთა ზარდქუჰი) ქალაქ ისპაანის სიახლოვეს მდებარეობს. მწვერვალებზე მცირე მყინვარებია. ზაგროსი ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმული ურთიერთპარარელური ქედების სისტემაა. ქედები ერთიმეორისაგან გამოყოფილია ვიწრო, კანიონისებრი ხეობებითა და ქვაბულებით. ჩამოყალიბებულია რამდენიმე ეკოსისტემა, რომელთაგან გამორჩეული ადგილი უკავია ტყისა და ტყე-სტეპის ზონებს. აგებულია მეზოზოური და კაინოზოური კირქვებითა და ფიქლებით. ასაკი ალპის მთების ასაკს უახლოვდება. განვითარებულია კარსტი. მარილიანი ბორცვები და მყინვარები ზაგროსისთვის აგრეთვე ნიშანდობლივი ფორმებია.

განვითარებულია მშრალი სუბტროპიკული კლიმატი. ჭარბობს მთა-უდაბნოს ლანდშაფტი. რელიეფის ფორმების ტიპური ერთეულებია: მლაშობები, ტბები და ოაზისები. არის ნავთობის საბადოები. ხარობს ფინიკის პალმა, ვაზი და ციტრუსები.

სოფლის მეურნეობის ნიშნები ზაგროსის მთისწინეთში ჯერ კიდევ ჩვენი წელთაღრიცხვის 9000 წ. შეინიშნება, კერძოდ ქალაქებს: ანშანსა და სუზში. ჯარმო წარმოადგენს ერთადერთ არქეოლოგიურ ძეგლს. აღსანიშნავია აგრეთვე შანიდარის მღვიმე, სადაც აღმოაჩინეს ნეანდერტალელის კვალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაგროსი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ზაგროსი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ინდოეთის საპარლამენტო არჩევნები** — მიმდინარეობდა 2014 წლის 7 აპრილიდან 12 მაისამდე. აირჩიეს ლოკ-საბჰის მე-16 მოწვევის დეპუტატები.

ექსპერტების შეფასებით ეროვნული კონგრესის მმართველობის პერიოდში ინდოეთის ეკონომიკა კრიტიკულ სიტუაციაში აღმოჩნდა, რაც კატასტროფული აღმოჩნდა როგორც ქვეყნისათვის ასევე მმართველი ეროვნული კონგრესისათვის. 

არჩევნებზე ძირითადი კონკურენტები იყვნენ ეროვნული კონგრესი და სახალხო პარტია. ერთთვიანი არჩევნების შემდეგ 16 მაისს ინდოეთის საარჩევნო კომისიამ გამოაქვეყნა არჩევნების შედეგები, რომლის მიხედვით სახალხო პარტია და მისი მოკავშირეები ლიდერობდნენ 283 საარჩევნო ოლქში, ხოლო ეროვნული კონგრესი - 59-ში. მოქმედმა პრემიერ-მინისტრმა მანმოჰან სინგჰმა ნარენდრა მოდის არჩევნებში გამარჯვება მიულოცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინდოეთის საპარლამენტო არჩევნები (2014)***

* Election Commission of India website დაარქივებული 2014-03-17 საიტზე Wayback Machine.
* List of Members Elected General Election of the 16th Lok Sabha, 2014 დაარქივებული 2014-05-19 საიტზე Wayback Machine.
**ზრიხი** — დაღესტნის ახინსკის რაიონის მთის სოფელი. მდებარეობს სამურის მარცხენა ნაპირზე.

გეოგრაფია
---------

ჩრდილოეთიდან მდინარის ხეობის გასწვრივ გადაჭიმულია სამურის ქედი. სოფლის მახლობლად მდებარეობს, იალკის მწვერვალი (3004 მეტრი). სოფელ ზრიხის მახლობლად სამურის ქედის ხეობებზე, მრავალი მდინარე ჩამოდის, მათ შორის ერთ-ერთი სოფელშიც მიედინება. სოფლის მახლობლად, ჰელმეტ-ახტინსკის ქედის ულამაზესი ხედი იშლება, სადაც წიწვოვანი მცენარეები ჭარბობს, ვიდრე სამურის ქედზე. ჰელმეტ-ახტინსკის ქედის უნიკალურობა მდგომარეობს, მის არეალზე გავრცელებულ უნიკალურ ფიჭვში, რომელიც ენდემური ჯიშისაა. ზრიხში მდინარეები არ არის ღრმა, მაგრამ ზაფხულში, როდესაც მყინვარების დნობა იწყება, ძლიერი წვიმისას შესაძლებელია ტალახის ნაკადმა წყალდიდობა გამოიწვიოს. 

დაშორება ზრიხიდან ახტას რაიონის ცენტრამდე არის 16 კილომეტრი. სოფელი რუთული, სოფელ ზრიხიდან 17 კილომეტრში მდებარეობს. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ბელიძი 118 კილომეტრით. უახლოესი ქალაქი, დერბენტი, 116 კილომეტრით არის დაშორებული.

მოსახლეობა
----------

სოფელში 553 კომლი ცხოვრობს, ხოლო მოსახლეობა 1871 ადამიანს შეადგენს. 2010 წლის მოსახლეობის მთლიანი რუსული აღწერის შედეგების თანახმად, სოფელში ცხოვრობდა 1839 ადამიანი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით ზრიჰში 1,790 ადამიანი იყო. რელიგიით, სუნიტი მუსლიმები. 1869 წელს სოფელში ცხოვრობდა 485 ადამიანი, რომელთაგან კაცები - 255; ქალები კი 230 იყვნენ. 1886 წელს სოფელში ცხოვრობდა 768 ადამიანი.

ისტორია
-------

1839 წელს ზრიხმა ანექსია განიცადა, გახდა დაღესტნის რეგიონის სამურის რაიონის ნაწილი. სოფელთან ერთად, ჩამოყალიბდა ზრიხის სოფლის საზოგადოება, როგორც რუსეთის ნაწილი. XIX საუკუნეში ზრიხში სასამართლო პროცესები მიმდინარეობდა კადიებისა და უხუცესების მიერ შარიათისა საფუძველზე მთის წეს-ჩვეულების მიხედვით.
სოფელის ლეზგური სახელი „ცურგიარი" მომდინარეობს სიტყვიდან „ცური", რომელიც სპილენძს ნიშნავს. სწორედ აქედან წარმოიშვა მისი რუსული სახელი „ზრიხ".

ინფრასტრუქტურა
--------------

სოფელში არის კულტურის სახლი. ასევე, სოფელში მდებარეობს XIX საუკუნით დათარიღებული მეჩეთი, სკოლა და ბიბლიოთეკა.

ეკონომიკა
---------

სოფელში არ არსებობს კოლექტიური მეურნეობა ან სასოფლო-სამეურნეო ასოციაციების სხვა ფორმები, რის შედეგადაც კერძო საწარმოები სოფლის მთავარი ეკონომიკური ერთეულს წარმოადგენს. 90-იანი წლების დასაწყისში ადრე აყვავებული მებაღეობა გაფუჭდა. სოფლის მეურნეობა, რომელსაც ძირითადად კომბოსტო წარმოადგენდა, სოფელში ასევე არ არის განვითარებული. თუმცა, მეცხოველეობა ფართოდ არის განვითარებული: მოსახლეობა ფლობს 1,537 თავშესაქცევ პირუტყვს, ხოლო 700 მსხვილ პირუტყვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт Ахтынского района
* В селении Зрых Ахтынского района приведены в надлежащий порядок дороги и горные родники — РИА Дагестан
* Бизнесмен из Одессы построил в Дагестане мечеть — Одесса ТВ დაარქივებული 2019-10-25 საიტზე Wayback Machine.
**იაჰია ჰაკი** (არაბ.يحيى حقي ; დ. 7 იანვარი, 1905 – გ. 9 დეკემბერი, 1992) — ეგვიპტელი მწერალი. მან დაწყებითი განათლება ას–საიდა ზაინაბის რელიგიურ სასწავლებელში, ხოლო შემდეგ ალ–ვალიდა აბას ფაშა პირველის სკოლაში მიიღო. სწავლა 1925 წელს დაასრულა და მალე ას-საიდის გუბერნიაში გადასახლდა, სადაც მანფალუტის ცენტრის ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორის მოადგილედ მუშაობა დაიწყო. ადმინისტრაციული თანამდებობა, რომელიც თავიდან მწერალს ერთფეროვნად და მოსაწყენად ეჩვენებოდა, შემდგომში მისი სამწერლო მოღვაწეობის ერთ–ერთ საყრდენად იქცა, რადგან რეგიონში ცხოვრებამ იაჰია ჰაკის საშუალება მისცა უფრო ახლოს გაცნობოდა ეგვიპტელი გლეხების ცხოვრებას და იქაური შთაბეჭდილებები, განცდები თუ ნააზრევი თავის შემოქმედებაში გამოეყენებია.

რამდენიმე წლის შემდეგ ჰაკი დიპლომატიურ ასპარეზზე იწყებს მოღვაწეობას და 1953 წელს ლიბიაში ეგვიპტის ელჩად ინიშნება. დიპლომატის ცხოვრებამ მას ევროპულ კულტურასთან ზიარების საშუალება მისცა და აითვისა მისი მიღწევები ხელოვნების, ლიტერატურის, მხატვრობისა თუ მუსიკის სფეროში. 

ლიტერატურისმცოდნეთა შეფასებით, ჰაკის შემოქმედება დასავლურ–აღმოსავლური სალიტერატურო ტრადიციების სინთეზს წარმოადგენს. ის ახალი ტიპის არაბული ნოველისტიკის ერთ–ერთ ფუძემდებლად მიიჩნევა.

ლიტერატურა
----------

**ნინო კვირიკაშვილი**, *მთარგმნელისაგან*, „ჩვენი მწერლობა", № 8, 2006 წ. გვ. 60

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  AlKindi<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101207543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104244355'></a>
P-38 Lightning — ტყუპი ძრავის მქონე, ფიქსირებულ ფრთებიანი კონფიგურაციით.
F-16 Fighting Falcon — აშშ-ს ფიქსირებულ-ფრთებიანი სამხედრო თვითმფრინავი
ჰელიოსი ფრენის დროს
**თვითმფრინავი** (მოძველებული სახელწ. აეროპლანი) — ატმოსფეროში საფრენად განკუთვნილი ჰაერზე მძიმე საფრენი აპარატი, რომელიც ძალოვანი დანადგარის და უძრავი ფრთის დახმარებით ქმნის აეროდინამიურ ამწევ ძალას. განასხვავებენ სამხედრო (საბრძოლო თვითმფრინავები და სპეციალური ავიაციის თვითმფრინავები) და სამოქალაქო თვითმფრინავებს; ხრახნიანს და რეაქტიულს; ბგერამდელს, ზებგერითსა და ჰიპერბგერითს; სახმელეთო და სახომალდო ბაზირების, ჰიდროთვითმფრინავებს და თვითმფრინავ-ამფიბიებს.

თანამედროვე თვითმფრინავები საწყისს იღებენ ძმები რაიტების გამოგონებიდან, რომლებიც ავიაციის საერთაშორისო ფედერაციის მიერ აღიარებულნი არიან სტანდარტების დამდგენებად და რეკორდების დამმყარებელნად ავიაციაში, ხოლო თავად გამოგონება — „პირველ სტაბილურ და კონტროლირებად ჰაერზე მძიმე კვებით აღჭურვილ ფრენად." 1905 წელს მათმა შექმნილმა Wright Flyer III-მა შეძლო სრულად კონტროლირებადი, სტაბილური ფრენა დროის მნიშვნელოვანი ხანგრძლივობით. 1906 წელს უკვე აეროპლანის წარმოება ლეგალური გახადეს აშშ-ის პატენტით ნომერი 821,393.

ეტიმოლოგია
----------

მფრინავი ობიექტების პირველი დასახელება IXX საუკუნეში გაჩნდა. სიტყვა *აეროპლანს* აქვს ბერძნული წარმომავლობა **ἀήρ** (*აერ*), „ჰაერი" და **πλάνος** (*პლანოს*), „ხეტიალი". ამ ორი ანტიკური ბერძნული სიტყვის შეერთებით გამოდის **ἀερόπλανος** (*აეროპლანოს*), რაც „ჰაერში (ცაში) ხეტიალს" ნიშნავს.
ინგლისში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადაში და ასევე მსოფლიოს უმეტეს ქვეყანაში საფრენი აპარატების აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი „airplane". ჩანაწერი „airplane" პირველად 1907 წელს გამოიყენეს.

მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავები
-------------------------------------

მზის ენერგიაზე მოუშავე თვითმფრინავები ენერგიას იღებენ ფოტოელემენტისაგან. 2010 წლის 8 ივლისს სოლარ იმპულსის ეკიპაჟი იყო პირველი, ვინც მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავით ღამით იფრინეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თვითმფრინავი***

* აეროპლანის ცენტრი
* Airliners.net
* Aerospaceweb.org
* როგორ მუშობენ აირპლამები – Howstuffworks.com დაარქივებული 2008-12-19 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  François Benedetti.  (17 დეკემბერი, 2003) FAI News: 100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13.01.2011. ციტირების თარიღი: 20.05.2014.
2. ↑  ἀήρ, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
3. ↑  πλάνος, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
4. ↑  aeroplane დაარქივებული 2011-05-16 საიტზე Wayback Machine. , Oxford Dictionaries
5. ↑  ἀερόπλανος, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
6. ↑  ლაურენს ჰარგრეივი was one of the aviators to use the term "**aeroplane**" from an early date. "Is the air ship found?" New York Times, 3 January 1892.
7. ↑  Merriam-Webster's Online Dictionary Airplane word origin
8. ↑  
მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავმა ღამით იფრინა energymatters.com.au.
სტოკჰოლმის საფონდო ბირჟის შენობა - აკადემიის შენობა
დაგ ჰამარშელდის ფერმა რომელიც გამოიყენება აკადემიის წევრების ასარჩევად
**შვედეთის აკადემია** (შვედ. Svenska Akademien) — შვედეთის ერთ-ერთი სამეფო აკადემია, რომელიც დაარსდა 1786 წელს გუსტავ III-ის მიერ.

ისტორია
-------

შვედეთის აკადემია შეიქმნა საფრანგეთის აკადემიის მაგალითზე, ის შედგება 18 წევრისგან. მისი დევიზია: „ტალანტი და გემოვნება" (შვედ. Snille och Smak). აკადემიის პირდაპირი დანიშნულებაა ხელი შეუწყოს „შვედური ენის სიწმინდეს, სიძლიერეს და სიდიადეს" („Svenska Språkets renhet, styrka och höghet", უოლში, 1965). ამ მიზნით აკადემიის აქვეყნებს ორ ლექსიკონს.

პირველი არის ერთ ტომიანი ლექსიკონი სახელად Svenska Akademiens ordlista (SAOL), ხოლო მეორე არის მრავალ ტომეული და გაკეთბულია Oxford English Dictionary-ს პრინციპით, რომელსაც ეწოდება Svenska Akademiens Ordbok (SAOB). SAOL-ის მეცამეტე გამოცემა მოხდა 1898 წელს, როდესაც დაიბეჭდა SAOB-ის პირველი ტომი. 2011 წლის მდგომარეობით მუშაობა მიმდინარეობდა სიტყვებზე რომლებიც იწყება ასო „T"-ზე.

1901 წლიდან აკადემია ყოველწლიურად იღებს გადაწყვეტილებას თუ ვინ იქნება ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში. აკადემია ასევე გადასცემს დობლოუგის პრემიას შვედური და ნორვეგიული მხატვრული ლიტერატურის ავტორებს.

აკადემიის შენობა ცნობილია როგორც სტოკჰოლმის საფონდო ბირჟის შენობა. თავიდან მისი ზედა სართული გამოიყენებოდა საფონდო გარიგებებისთვის ხოლო ქვედა სართულის დარბაზი ბალების მოსაწყობად. როდესაც აკადემია დაარსდა ეს იყო სტოკჰოლმში ყველაზე დიდი დარბაზი რომელიც თბებოდა და შესაძლებელი იყო ზამთარში მისი გამოყენება. ამიტომაც მეფემ მოითხოვა მისი აკადემიისთვის თხოვება. შენობის მეორე სართულის გამოყენების უფლება აკადემიამ მხოლოდ 1914 წელს მიიღო.

წყაროები
--------

* Walshe, Maurice O'Connell (1965). "Introduction to the Scandinavian Languages", Andre Deutsch Ltd. 1st edition, p. 57

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შვედეთის აკადემია - ოფიციალური საიტი (შვედური)
* შვედეთის აკადემია - ოფიციალური საიტი (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *Svenska Akademien* (Store norske leksikon)
2. ↑  Website of the Swedish Academy describing the prize *(Swedish language)*).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-16. ციტირების თარიღი: 2012-01-31.
3. ↑  *Doblougprisen* (Store norske leksikon)
**ფრედერიკ გარაჩინო** (ინგლ. Frederick Guarracino; დ. 19 აგვისტო, 1819, კორფუ, — გ. 11 ნოემბერი, 1889, მალტა) — ბრიტანელი დიპლომატი.

1840-1846 წლებში იყო დიდი ბრიტანეთის ვიცე-კონსული იმჟამად ოსმალეთის შემადგენლობაში მყოფ ბათუმში (ამ თანამდებობაზე შეცვალა უილიამ რიჩარდ ჰოლმზმა). 1841 წელს ტყვია-წამლით ეხმარებოდა რუსეთის წინააღმდეგ აჯანყებულ გურულებს. შემდეგ მსახურობდა ვიცე-კონსულად სამსუნში (1846-1855), კონსულად სამსუნსა და სინოპში (1855-1859), მთავარ დრაგომანად უმაღლეს საკონსულო უწყებაში კონსტანტინეპოლში (1859-1860), კონსულად კრეტაზე (1860-1862), გენერალური კონსულის მოვალეობის შემსრულებლად კონსტანტინეპოლში (ხანგამოშვებით, 1861-1870). 1872 წელს პენსიაზე გავიდა. მისი დიპლომატიური მიმოწერა შეიცავს ინფორმაციას საქართველოში მონებით ვაჭრობის შესახებ; აღწერილი აქვს საკუთარი მოგზაურობა აჭარაში, შავშეთსა და არტაანში.

სქოლიო
------

1. ↑  BARAMIDZE, Irakli. THE FIRST BRITISH CONSULATE IN BATUMI DURING OTTOMAN RULE: REASONS FOR ESTABLISHMENT, PURPOSE AND STRATEGY (1840-1852). HISTORY, ARCHAEOLOGY, ETHNOLOGY, [S.l.], n. VIII, p. 41-52, dec. 2022. ISSN 2449-285X.
2. ↑  The Foreign Office List and Diplomatic and Consular Year Book, 1882, – გვ. 107.
3. ↑  Frederick Guarracino, 'Notes made on a Journey from Batoom by Adjarah, Shavshet, Ardanuch, Ardahan, Ghivleh, Penek, and Olti, to Erzeroom', Great Britain, Public Records Office/Foreign Office (PRO/FO) 526/2, 31 August 1841
**შვედეთ-იაპონიის ურთიერთობები** — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობები შვედეთსა და იაპონიას შორის.

ისტორია
-------

ამ ორ ქვეყანას შორის პირველი კონტაქტი მოხდა XXVIII საუკუნეში, როდესაც კარლ პიტერ ტუნბერგი, კარლ ლინეს სტუდენტი, იაპონიაში ჩავიდა მცენარეთა შეგროვებისა და შესწავლის მიზნით. ამრიგად, ის გახდა პირველი შვედი, ვინც ეწვია ამ ქვეყანას.

ოფიციალურად, დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1868 წელს, შვედეთ-იაპონიის ხელშეკრულების ხელმოწერით, რომელიც იმპერატორ მეიძის მთავრობის მიერ სხვა სახელმწიფოსთან დადებული პირველი ხელშეკრულება გახდა.

XX საუკუნის პირველ ათწლეულში ქვეყნებმა ტოკიოსა და სტოკჰოლმში დიპლომატიური მისიების გახსნა დაიწყეს, რომლებიც 1957 წელს საელჩოებად იქცნენ. პირველ მსოფლიო ომში შვედეთი იყო შუამავალი, რომლის მეშვეობითაც გერმანია და იაპონია მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ სეპარატული ზავის შესახებ. მოლაპარაკება საბოლოოდ ჩაიშალა.

იაპონია შვედეთის სიდიდით მეორე სავაჭრო პარტნიორია აზიაში. შვედეთის პოლიტიკის ზოგიერთი ელემენტი, როგორიცაა, მაგალითად, სოციალური უზრუნველყოფა, მოსახლეობის დაბერება, მშვიდობის შენარჩუნება და ოფიციალური დახმარება განვითარების მიზნით, იაპონიისათვის სამაგალითო გახდა. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ასევე განმტკიცებულია სახელმწიფო ვიზიტებით (მათ შორის მონარქებისა და მათი ოჯახის წევრების მონაწილეობით), კულტურული და აკადემიური გაცვლებით ორივე მხრიდან.

დიპლომატიური მისიები
--------------------

* შვედეთს აქვს საელჩო ტოკიოში.
* იაპონია ინარჩუნებს საელჩოს სტოკჰოლმში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Japan-Sweden Relations (Overview). იაპონიის საგარეო საქმეთა სამინისტრო (2014-11-17). ციტირების თარიღი: 2015-01-29.
2. ↑  Ottosson, Ingemar. Trade under protest: Sweden, Japan and the East Asian crisis in the 1930s. ლუნდის უნივერსიტეტი. ციტირების თარიღი: 2015-01-29.
3. ↑  *Frank W. Ikle* Japanese-German Peace Negotiations during World War I // The American Historical Review, 1965, ტ. 71, № 1, გვ. 62–76, ISSN 0002-8762, doi:10.2307/1863036.
4. ↑  Japan. შვედეთის მთავრობა (2015-01-23).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-31. ციტირების თარიღი: 2015-01-30.
5. ↑  *吉武信彦* 日本・北欧政治関係の史的展開(იაპონური) // 地域政策研究, 2000, ტ. 第3卷, გვ. 31—33, 38—40.
6. ↑  Embassy of Sweden Tokyo, Japan. ციტირების თარიღი: 2020-04-06.
იაჰმეს-სიტკამოსის მუმია
**იაჰმეს-სიტკამოსი**, *სიტკამოსი* — ძველი ეგვიპტის XVII დინასტიის პრინცესა და XVIII დინასტიის დედოფალი. თუ ვიმსჯელებთ მისი სახელიდან გამომდინარე, იგი იყო ფარაონ კამოსის ქალიშვილი[1]. მისი სახელი ითარგმნება, როგორც „კამოსის ქალიშვილი".

ბიოგრაფია
---------

ყველა სარწმუნო წყაროს მიხედვით ის იყო იაჰმოსის მეუღლე, რომელიც იყო მისი ბიძა ან ბიძაშვილი. ის ატარებდა შემდეგ ტიტულებს: „მეფის მეუღლე", „მეფის და" და „მეფის ქალიშვილი". ასევე იგი ატარებდა „ღმერთ ამონის მეუღლის" ტიტულს, რომელიც მიიღო გარდაცვალების შემდეგ[2]. 

სიტკამონის ნეშტი აღმოაჩინეს 1881 წელს დეირ-ელ-ბაჰრიში, DB-320 აკლდამაში. ის იმყოფებოდა პედიამუნის სახელობის საკროფაგში, რომელიც ცხოვრობდა XXI დინასტიაში. მისი მუმია აღმოაჩინა გასტონ მასპერომ 1886 წლის 19 ივნისს. სიტკამონი, ყველა მეცნიერის შეფასებით იყო 30 წლის, როდესაც გარდაიცვალა. გრაფტონ ელიოტი მას აღწერს როგორც მამაკაცური თვისებების მქონეს. მუმია დაზიანებული იყო სამარხის მძარცველების მიერ[3].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაჰმეს-სიტკამოსის მუმია

სქოლიო
------

1. ↑  Aidan Dodson & Dyan Hilton, The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames & Hudson (2004) ISBN 0-500-05128-3, p.129
2. ↑  Dodson & Hilton, p.129
3. ↑  Mummy of Ahmose-Sitkamose
**შვაბიური ომი** (გერმ. Schweizerkrieg) — ჰაბსბურგებსა და შვეიცარიის კავშირს შორის 1499 წელს მომხდარი ბოლო დიდი შეიარაღებული კონფლიქტი. კონფლიქტი გრაუბიუნდენის კანტონში ვალ-მუსტარისა და უმბრაილის უღელტეხილის კონტროლისათვის დაიწყო. მალევე მხარეებმა კონფლიქტში ჩართეს ალიანსები: ჰაბსბურგების მხარეს იბრძოდა შვაბიის ლიგა, ხოლო სამი ლიგის მხარეს — მთელი შვეიცარიის კონფედერაცია (Eidgenossenschaft). მტრობა გრაუბიუნდენიდან გავრცელდა რაინის ხეობაში ბოდენის ტბამდე, ელზასამდე და ჰაბსბურგთა ყველაზე დასავლეთ სამფლობელოში, — წინა ავსტრიაშიც, — კი.

ბრძოლების უმეტესობა იანვრიდან ივლისის თვემდე მოხდა, რომლებშიც უმეტესად შვეიცარიელებმა იმარჯვეს. შვეიცარიას ბურგუნდიულ ომებში საკმაოდ გამოცდილი ჯარი ჰყავდა, შვაბიურ ჯარში კი შეუთანხმებლობა იყო და გენერლები არ იბრძოდნენ საღვთო რომის იმპერიის ინტერესების გაძლიერებისათვის. გადამწყვეტ დორნახის ბრძოლაში შვეიცარიელებმა გაიმარჯვეს, რის შემდეგაც მაქსიმილიან I-მა 1499 წლის 22 სექტემბერს ბაზელში ხელი მოაწერა სამშვიდობო ხელშეკრულებას. ხელშეკრულების თანახმად, იმპერიამ აღიარა კონფედერაციის დამოუკიდებლობა, თუმცა ოფიციალურად, ის იმპერიის შემადგენლობაში 1648 წლის ვესტფალიის ზავამდე რჩებოდა. ბაზელის ხელშეკრულება კონფედერაციას ათავისუფლებდა იმპერიის გადასახადებისგან და ანიჭებდა დე-ფაქტო პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Web exposition დაარქივებული 2005-04-05 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული).
* Ganse, A.: *Swabian War 1499*. (ინგლისური).

სქოლიო
------

1. ↑  The main references used are Morard in general and Riezler for the detailed chronology in the section on the course of the war.
2. ↑  Morard, N.: *Die Eidgenossen auf der europäischen Bühne*, pp. 316 – 326 in Schwabe & Co. (eds.): *Geschichte der Schweiz und der Schweizer*, Schwabe & Co. 1986/2004; ISBN 3-7965-2067-7. Comprehensive general overview and explanation of the larger context.
**შვაბიის ალბი**, **შვაბიის იურა** (გერმ. Schwäbische Alb; Schwäbischer Jura) — კუესტური სერი სამხრეთ გერმანიაში, შვაბია-ფრანკონიის იურის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ დაახლოებით 160 კმ-ზე. სიმაღლე 1015 მ-მდე (მთა ლემბერგი). უმთავრესად აგებულია იურული კირქვებით. თხემი დაკარსტული პლატოა. სამხრეთ-აღმოსავლეთი კალთა დამრეცია, ჩრდილოეთ-დასავლეთი — ციცაბო. 

დანაწევრებულია დუნაისა და ნეკარის შენაკადებით. კალთები შემოსილია წიწვნარითა და მუხის ტყით, მდელოთი და ბუჩქნარით. შვაბიის ალბი ქმნის ჩრდილო-დასავლეთისაკენ მიმართულ კირქვიანი ფლატეების ღილკილოსებურ კლაკნილ უწყვეტ ხაზს, რომლის შეფარდებითი სიმაღლე 200 მ-იდან 300 მ-მდეა. აღმოსავლეთისაკენ შედარებით დადაბლებულია. 

ზემოთ ქედზე მდებარეობს საკმაოდ ფართო კარსტულ ფორმებიანი პლატო ძაბრებითა და ჩაქცევებით. მასზე ბევრი ატმოსფერული ნალექი მოდის, ზამთრობით გარკვეული დროის განმავლობაში თოვლი არ დნება. იცის ძლიერი ქარი და ნისლი. კუესტის ციცაბო კალთები და ხევები, რომლებითაც დასერილია ის, დაფარულია ხშირი წიფლის ტყით, დანაწევრებულია და განშტოებებს და ბორცვ-შთენილებს ქმნის. შემდეგ, უფრო ძირს, მეტად დამრეცი, მერგელებისაგან აგებული კალთებია, რომლებიც ლიასური მერგელების ბორცვებიან, ზედა ტრიასული ქვიშაქვების სტრუქტურულ ბაქანს ებჯინება. 

ქვიშაქვების ბაქანი შეადგენს ძლიერ დანაწევრებულ, მიხვეულ-მოხვეულ შიდა კუესტურ 200 მ-მდე სიმაღლის ფლატეების მქონე ქედს. კიდევ უფრო ძირს, საშუალოდ 300 მ-იდან 400 მ-ის სიმაღლემდე განლაგებულია აუზის ნიჟარებიანი კირქვებისაგან აგებული ბაქანი. ჩრდილო-დასავლეთით ის, თავის მხრითაც, წარმოშობს ეროზიულ საფეხურს ქვედა ტრიასული ქვიშაქვების პლატოებისაკენ. არის პალეონტოლოგიური რეზერვატი ჰოლცმადენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„შვაბიის ალბი"** ვიკისაწყობში.

* შვაბიის ალბი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* დობრინინი ბ. დასავლეთ ევროპის ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. 1953.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იახსრის ხატი**. |

**ტოლათსოფლის იახსრის ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლათსოფლის განაპირას, სამხრეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. წყობაში (ძირითადად გარეთა კუთხეებში) ალაგ-ალაგ შირიმის ტლანქად დამუშავებული ქვაა გამოყენებული. შენობა გეგმით კვადრატულია (2,9x2,9 მეტრი) და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება (სიმაღლე 4,7 მეტრი). ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთის მხრიდან, მიწის დონიდან 1,5 მეტრ სიმაღლეზეა. ღიობი გარედან ერთმანეთზე მიყრდნობილი რიყის ორი ქვითაა გადახურული და ქვემოთკენ თანდათან ფართოვდება. შენობის შიდა სივრცე განათებულია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში მოწყობილი თითო ვიწრო სწორკუთხა სარკმლით. შენობის ოთხივე ფასადზე წყობის შეღრმავებით პატარა ტოლმკლავა ჯვრებია გამოყვანილი. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფასადების შუა ნაწილში თითო ასეთი ჯვარია, ხოლო დანარჩენ ორზე (კუთხეებთან ახლოს) - ორ-ორი. ნაგებობას ორფერდა სახურავი ჰქონია. ნაგებობასთან ახლოს დაფიქსირებულია ნასოფლარის ნაშთები და Xl-Xlll საუკუნეების სამარხები.

ლიტერატურა
----------

* *ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 416.
**ფრედერიკა ვიურტემბერგელი** (გერმ. Friederike von Württemberg; დ. 27 ივლისი, 1765 — გ. 24 ნოემბერი, 1785) — ვიურტემბერგის ჰერცოგ ფრიდრიხ II-ის ასული. ოლდენბურგის ჰერცოგ პეტერ I-ის მეუღლე და ავგუსტ I-ის დედა.

ბიოგრაფია
---------

ფრედერიკა დაიბადა 1765 წლის 27 ივლისს. იგი იყო ვიურტემბერგის ჰერცოგ ფრიდრიხ II ევგენისა და მისი ცოლის, ფრედერიკა დოროთეა ბრანდენბურგ-შვედიტელის ქალიშვილი. მისი და-ძმებიდან აღსანიშნავია ვიურტემბერგის მეფე ფრიდრიხი, რუსეთის იმპერატრიცა სოფია დოროთეა და ავსტრიის ერცჰერცოგინია ელიზაბეთი. 

1781 წლის 6 ივნისს, ფრედერიკა დააქორწინეს პრინც პეტერ ფრიდრიხ ჰოლშტაინ-გოტორპელზე. ქორწინება მიმართული იყო რუსეთ-ვიურტემბერგის ურთიერთობების გამყარებისკენ (ვინაიდან იმპერატორი პავლე I-ც ჰოლშტაინ-გოტორპელთა შთამომავალი იყო). 1783 წელს მან პრინცი ავგუსტი, ხოლო 1784 წელს პრინცი გეორგი გააჩინა. 

ფრედერიკა 1785 წლის 24 ნოემბერს, 20 წლის ასაკში მესამე მშობიარობას გადაჰყვა, რა დროსაც მკვდარი ბავშვი გააჩინა. მის შემდეგ, მისი ქმარი აღარ დაქორწინებულა.

ლიტერატურა
----------

* Lundy, Darryl. "The Peerage: Friederike Herzogin von Württemberg". Retrieved 16 December 2009.
**ირაკლი ფავლენიშვილი** (დ. 5 იანვარი, 1951, თბილისი) — ქართველი პედიატრი. ექიმთა დიპლომის შემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის პედიატრიის კათედრის გამგე, პროფესორი (1994). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

ბიოგრაფია
---------

ირაკლი ფავლენიშვილმა 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი. 1974-1975 წლებში მუშაობდა თბილისის ბავშვთა N3 საავადმყოფოში. 1975-1980 წლებში იყო ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1980-1985 წლებში ასისტენტი. 1986-1988 წლებში დოცენტი. 1988 წლიდან პედიატრიის კათედრის გამგე. 1991-1994 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი პედიატრი. ავტორია 203 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 83 გამოქვეყნებულია უცხოურ გამოცემებში. მისი შრომები ცალკეულ თავებად შესულია 5 მონოგრაფიასა და სახელმძღვანელოში. ეკუთვნის 4 მეთოდიკური რეკომენდაცია და 15 რაციონალური წინადადება. გამოქვეყნებული აქვს 7 მონოგრაფია. არის ჟურნალ „საქართველოს პედიატრის" მთავარი რედაქტორის მოადგილე, რეზიდენტურის პროგრამის დირექტორი ზოგად პედიატრიაში. 1983 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემაზე: „პერიფერიული სისხლის ლეიკოციტების ფერმენტული სტატუსი და ულტრასტრუქტურა ახალშობილთა სტაფილოკოკური სეფსისის დროს".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ფავლენიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წივწივაძე**. |

**სანდრო ჩხარტიშვილი** (დ. 1 ნოემბერი, 1941, კვახჭირი, ქუთაისის რაიონი — გ. 12 ივლისი, 2018) — ქართველი კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1969 წლიდან დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. 1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1975 წლიდან იყო ჟურნალ „ცისკრის" დამატების — „ნობათის" რედაქტორი; 1978 წლიდან ამავე ჟურნალის პროზის განყოფილების გამგე; 1982 წლიდან ალმანახ „საუნჯის" კრიტიკისა და პუბლიცისტიკის განყოფილების გამგე; 1982 წლიდან გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს" მთავარი რედაქტორია; 1997 წლიდან - საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე 

მისი კრიტიკული წერილების კრებულებია: „მართალს ვიტყვი..." (1980), „ფრთხილად, წინ მკითხველია" (1985), „ლოზუნგების ქვეყანა" (1990), „ერთ საშუალებას კიდევ ვცდი" (1991) „ახლა თქვენი დროა; აფერისტი კლეტკებში" (2001)

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 964, ISBN 99928-20-32-2.
* *კვერენჩხილაძე, რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 316.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ წივწივაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ფრედეგუნდი** (ლათ. Fredegundis, ფრანგ. Frédégonde) (დ. 545 — გ. 597) — ფრანკთა დედოფალი. მეფე ხილპერიკ I-ის ცოლი და ხლოტარ II-ის დედა.

ბიოგრაფია
---------

თავდაპირველად ფრანკთა სამეფო კარის მსახურმა ქალმა, მეფე ხილპერიკ პირველი მოხიბლა. მეფემ თავისი ცოლი გალევუსტა მოკლა და ფრედეგუნდი დაისვა დედოფლად. გალევუსტა ხილპერიკის ნახევარძმისა და მეზობელი ავსტრაზიის მეფის ცოლის — ბრუნჰილდის და იყო. სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა ფრედეგუნდსა და ბრუნჰილდს შორის ჩამოვარდნილი მტრობა, რომელმაც ორმოცი წელი გასტანა.

ფრედეგუნს ჰყავდა ნახევარძმა — სიგებერტი, რომელიც 575 წელს მოკლა და ამავე გზას საკუთარი გერებიც გააყოლა. მან სიგებერტის შვილის, ხილდებერტ II-ის, ბრუნჰულდისა და მისი მაზლის, ბურგუნდიის მეფის — გუნტრამის მკვლელობაც სცადა.

584 წელს ჩილპერიკის იდუმალებით მოცული მკვლელობის შემდეგ, ფრედეგუნდმა მისი ქონება დაისაკუთრა და თავის ვაჟთან, ქლოტარ II-სთან პარიზში გაიქცა, საიდანაც ისინი ბრუნჰილდის წინააღმდეგ ინტრიგების ხლართვას მისი გარდაცვალებამდე 595 წლამდე განაგრძნობდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, თბილისი, „კლიო", 2011
**თამაზ ჭელიძე** (დ. 24 დეკემბერი, 1934) — ქართველი ფიზიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1934 წლის 24 დეკემბერს, ქალაქ ქუთაისში. 1957 წელს დაამთავრა მოსკოვის მიხელ ლომოსოვის სახელობის უნივერსიტეტი. 

1992-2007 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მ. ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ამავე ინსტიტუტის ექსპერიმენტული გეოფიზიკის განყოფილების გამგე. 1997-2007 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოფიზიკური ძიების კათედრის გამგე. 

1996 წლიდან არის ევროპის საბჭოსთან არსებული სპეციალიზებული ცენრტის „მაღლივი კაშხალების გეოდინამიკური რისკი"-ს დირექტორი, საქართველოს მუდმივი კორესპონდენტი ევროპის საბჭოს ღია წილობრივ შეთანხმებაში დიდი კატასტროფების შესახებ 1996-2007 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სეისმოლოგიისა და სეისმური პროგნოზის საბჭოს თავმჯდომარე.

1987-1992 წლებში იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორი. 1995–1997 — წლებში რენის უნივერსიტეტის (საფრანგეთი) მიწვეული პროფესორი, ხოლო 2000 წელს — „ეკოლ ნორმალ სუპერიორ"–ის მიწვეული პროფესორი (პარიზი). 

არის 300 სამეცნიერო სტატიისა და 6 მონაგრაფიის ავტორი და თანაავტორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თამაზ ჭელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თბილისის დარბაზობა** — საქართველოს ერთიანი სახელმწიფოს სამეფო-სამთავროდ დაშლის შემდეგ ქართლის მეფე კონსტანტინე II კვლავ ცდილობდა მტრის წინააღმდეგ საბრძოლველად საქართველოს ძალების გაერთიანებას. 1488-1489 წლებში ქართლში იაყუბ-ყაენის შემოსევების დროს მან დახმარებისათვის მიმართა ქართლის მთავარსა და კახეთის მეფეს, მაგრამ უარი მიიღო. 1490 წელს თბილისის განთავისუფლებისა და ქართლიდან თურქმანების განდევნის შემდეგ კონსტანტინე II აპირებდა ბრძოლის დაწყებას კახეთის, იმერეთისა და სამცხის შემოსაერთებლად. მან მოიწვია დარბაზის სხდომა, რომელზედაც დასვა საკითხი: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „თუ რაი ჰყონ განდგომილებისათვს ქუეყანათა და ვითარ მოაგონ კუალად მეფობისავე თვსსა" |
|  |  |

, დარბაზმა ერთხმად ურჩია მეფეს ხელი აეღო ამ ბრძოლებზე: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ვინაითგან მტკიცედ დგანან ერთგულებასა ზედა თვსთა რჩეულთა მეფეთათა იმერნი და კახნი და კუალად ათაბაგისა სამცხელნი, ამისთვს არა განიზრახავთ ბრძოლასა, რამეთუ თუმცა მრე ვექმნეთ ერთსა, არღარა მოგვცემს მეორე ნებასა, არამედ ვაცადოთ ჟამი, უკეთუ კუალად აგოს ღმერთმან მეფობასავე შენსა." |
|  |  |

 დარბაზის ასეთი მოთხოვნა თუ რჩევა არსებული მდგომარეობის დაკანონებას ნიშნავდა. ამრიგად, 1490 წელს დარბაზის გადაწყვეტილებით საქართველოს სამეფო-სამთავროების დაშლა იურიდიულადაც გაფორმდა. მალე ამის შემდეგ, 1491-1492 წლებში, ქართლის, კახეთისა და იმერეთის მეფეებმა და სამცხის მთავარმა ერთმანეთს შორის საზღვრები განაწესეს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 505
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაკელია**. |

**თამარ გრიგოლის ასული აბაკელია** (დ. 19 აგვისტო (1 სექტემბერი),1905, დაბა ხონი — გ. 14 მაისი, 1953, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე, გრაფიკოსი, თეატრისა და კინოს მხატვარი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1942).

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იყო ი. ნიკოლაძისა და ნ. კანდელაკის (ქანდაკება), ე. ლანსერესა და ი. შარლემანის (გრაფიკა) მოწაფე. 1938 წლიდან იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. იყო „სარმას" წევრი. აბაკელიას შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ფორმის უზადო გრძნობა, ძლიერი დინამიკური ნახატი, მაღალი პროფესიული ოსტატობა, კომპოზიციის უტყუარი ალღო. აბაკელიას მნიშვნელოვანი სკულპტურული ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია რელიეფური ფრიზი (5 კომპოზიცია): „ბათუმის დემონსტრაცია", „ოქტომბერი საქართველოში", „საქართველოს ინდუსტრია", „სოფლის მეურნეობა საქართველოში" და „ბედნიერი ცხოვრება" (ქვა, 1936-1937), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის შენობის ფასადი, თბილისი; ეს ნამუშევარი 30-იანი წლებში საქართველოში მონუმენტური-დეკორატიული ქანდაკების პირველი მნიშვნელოვანი ნიმუშია; მეორე მსოფლიო ომის თემაზე შესრულებული კომპოზიცია „შურს ვიძიებთ!" (1944, ბრინჯაო, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი, თბილისი); ლესია უკრაინკას ძეგლი (1952, ბრინჯაო, სურამი) და სხვა. გრაფიკული ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია „იმერელი ბიჭი" (1928), „ბროწეულის კრეფა" (1930), „ბედნიერი ოჯახი" (1936), „რთველი" (1946, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი). აბაკელიამ საქართველოს მხატვრებს შორის ერთ-ერთმა პირველმა დაასურათა „ვეფხისტყაოსანი" (1930-იანი წწ. ხელნაწერთა ინსტიტუტი, თბილისი). მისი დეკორატიული-სიბრტყობრივად აგებული კომპოზიციები, რომლებშიც ყურადღება გამახვილებულია მოცულობითად, სკულპტურულად გადაწყვეტილ ფიგურებზე, ეპიკურ-რომანტიკულ განწყობილებას ქმნის. მასვე ეკუთვნის „დავით სასუნცის" (1939) და ვაჟა-ფშაველას პოემების (1947, საქართველოს სურათების გალერეა, თბილისი) ილუსტრაციაები. გააფორმა სპექტაკლები: ს. კლდიაშვილის „ირმის ხევი" (1945), კ. კალაძის „ლალი" (1945, კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი); კინოფილმები: „არსენა" (1937), „გიორგი სააკაძე" (1941-1942), „დავით გურამიშვილი" (1945). დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 70
* *ფირალიშვილი ო.*, თამარ აბაკელია, თბ. 1956;
* თამარ აბაკელია. ალბომი, შეადგინა და წინასიტყვაობა დაურთო გ. ჯაფარიძემ, თბ. 1967;
* *შანიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 12.
* *შანიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 12.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 16, თბ. 1994

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Абакелия Тамара Григорьевна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. — Т. 1 : А — Ангоб. — С. 11.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
**ფრედერიკ დანიელი** (დან. Frederik af Danmark; დ. 11 ოქტომბერი, 1753 — გ. 7 დეკემბერი, 1805) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ V-ისა და დედოფალ იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ერთადერთი შვილი. თავისი ნახევარ-ძმის, მეფე კრისტიან VII-ის რეგენტი 1772-84 წლებში. იგი იყო მამა, დანიის მეფე კრისტიან VIII-ისა.

ბიოგრაფია
---------

ფრედერიკი დაიბადა 1753 წლის 11 ოქტომბერს კოპენჰაგენში. იგი იყო დანიისა და ნორვეგიის მეფე ფრედერიკ V-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ იულიანა მარია ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ერთადერთი შვილი. მას მამის პირველი ქორწინებიდან ოთხი უფროსი ნახევარ-და-ძმა ჰყავდა. 1766 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე მისი ნახევარ-ძმა, კრისტიან VII ავიდა. კრისტიანი ფსიქიკურად დაავადებული იყო, რის გამოც ქვეყანას მისი ექიმი, იოჰან ფრიდრიხ სტრუენზე მართავდა, რომელმაც მალე რომანი მის ცოლთან, დედოფალ კაროლინა მატილდა ბრიტანელთანაც გააბა. 1772 წელს, ფრედერიკმა და დედამისმა სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყეს, რა დროსაც დედოფალი კაროლინა გააძევეს, სტრუენზე სიკვდილით დასაჯეს და ქვეყნის დე-ფაქტო მმართველები თავად გახდნენ, როგორც რეგენტები. მათი მმართველობა 1784 წლამდე გაგრძელდა, სანამ კრისტიან VII-ის ვაჟმა, კრონპრინცმა ფრედერიკმა სახელმწიფო გადატრიალება არ მოაწყო და თავად არ აიღო ხელისუფლება ხელში. ამით ფრედერიკის პოლიტიკური კარიერა დასრულდა და გარდაცვალებამდე ჩრდილში ცხოვრობდა, კრისტიანსბორგის სასახლეში. 1794 წელს რევოლუციონერებმა კრისტიანსბორგის სასახლე გადაწვეს, რის გამოც სამეფო ოჯახი ამალიენბორგის სასახლეში გადასახლდა. ფრედერიკი სწორედ აქ, 1805 წლის 7 დეკემბერს გარდაიცვალა 52 წლის ასაკში.

შვილები
-------

1. მკვდარშობილი გოგონა (1781);
2. მკვდარშობილი გოგონა (1783);
3. იულიანა მარია (1784), გარდაიცვალა ჩვილი;
4. კრისტიან VIII (1786-1848), დანიის მეფე 1849-48 წლებში, იქორწინა ორჯერ: 1. შარლოტა ფრედერიკა მეკლენბურგ-შვერინელზე, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე ფრედერიკ VII, ხოლო 2. შარლოტა ამალია შლეზვიგ-ჰოლშტაინელზე, რომელთანაც შვილები არ ჰყოლია;
5. იულიანა სოფია (1788-1850), ცოლად გაჰყვა ჰესენ-ფილიპშტადტის ლანდგრაფ ვილჰელმს;
6. ლუიზა შარლოტა (1789-1864), ცოლად გაჰყვა ჰესენ-კასელის ლანდგრაფ ვილჰელმს, რომელთანაც შეეძინა დანიის მომავალი დედოფალი ლუიზა ფონ ჰესენ-კასელი;
7. ფერდინანდი (1792-1863), ცოლად შეირთო კაროლინა დანიელი, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;

ლიტერატურა
----------

* Friedrich von Dänemark. In: Carl Frederik Bricka (Hrsg.): Dansk biografisk Lexikon. Tillige omfattende Norge for Tidsrummet 1537–1814. 1. Auflage. Band 5: Faaborg–Gersdorff. Gyldendalske Boghandels Forlag, Kopenhagen 1891, S. 325 (dänisch, runeberg.org).
**თბილისის ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა საზოგადოება** — ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა საკავშირო საზოგადოების თბილისის ფილიალი 1953-1992 წლებში. 1953 წელს გამოეყო, 1946 წელს ვ. ვარაზის მიერ დაარსებულ სამედიცინო-ბიოლოგიურ საზოგადოებას, რომელიც აერთიანებდა მედიცინისა და ბიოლოგიის სხვადასხვა დარგის (ანატომები, ჰისტოლოგები, ფარმაკოლოგები, ემბრიოლოგები, ბიოქიმიკოსები და სხვა) წარმომადგენლებს. 1992 წელს საკავშირო საზოგადოების ბაზაზე შეიქმნა მორფოლოგთა საერთაშორისო ასოციაცია.

1959 წლამდე მისი პირველი თავმჯდომარე იყო ალექსანდრე ნათიშვილი, 1959-1966 წლებში ალექსანდრე ლეჟავა, 1966-1992 წლებში ნინო ჯავახიშვილი. საზოგადოების წევრები აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვა დასხვა რანგის სიმპოზიუმებზე. 1966 წელს არნიშნული საზოგადოების ინიციატივით თბილისში ჩატარდა VII საკავშირო ყრილობა. საზოგადოების ინიციატივით ჩატარდა ამიერკავკასიის მორფოლოგთა კონფერენციები, გამოიცა საზოგადოების არაერთი კრებული. საბჭოთა პერიოდში საზოგადოება აერთიანებდა ყველა უმაღლეს სასწავლებელსა და სამეცნიერო კვლევით დაწესებულებაში მომუშავე სპეციალისტებს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 145.
**ქეთევან ღამბაშიძე** (დ. 5 მაისი, 1929) — ქართველი რეჟისორი.

ბიოგრაფია
---------

1947-1949 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტზე, 1953 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი.

მუშაობდა კორესპოდენტად საქართველოს რადიოს საბავშვო გადაცემათა რედაქციაში, 1955-1970 წლებში — რეჟისორის ასისტენტად ქდსპფ სტუდიაში, 1970 წლიდან ამავე სტუდიის რეჟისორია. მუშაობდა კინოპერიოდიკაზე („საბჭოთა საქართველო", „პიონერი", „საბჭოთა ამიერკავკასია"). გადაიღო ფილმები: „გაზაფხული მინის სახურავის ქვეშ" (1972), „ჩაის კრეფს"საქართველო" (1972), „დიმიტრი გულია", „გაუფრთხილდით სიცოცხლეს" (1974), „ინიციატორი", „სოფელი ღონიერია" (1975) „რაჭა" (1977), „შავი ოქროს მარცვლები" (1981), „ყვავიან ბაღები" (1985), „ქართლისა და კახეთის მთიანი რაიონების შესახებ" (1987) და სხვა კინორეჟისორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული კინო, 1896-2011, თბ. 2011, გვ. 181

რესურესბი ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან ღამბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ისრაფილ ქემალის ძე ჯინჭარაძე** (დ. 26 აპრილი, 1916, სოფ. მახინჯაური, ბათუმის ოლქი, რუსეთის იმპერია (ამჟამად ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი, აჭარა) — გ. 15 ოქტომბერი, 1943) — წითელი არმიის უმცროსი ლეიტენანტი, დიდი სამამულო ომის მონაწილე, საბჭოთა კავშირის გმირი (1944).

ბიოგრაფია
---------

ისრაფილ ქემალის ძე ჯინჭარაძე დაიბადა 1916 წლის 13 აპრილს სოფელ მახინჯაურში (ამჟამად სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, აჭარაში) გლეხის ოჯახში. მიიღო საშუალო განათლება. 1939 წელს ჯინჭარაძე გაწვეულ იქნა წითელ არმიაში. 1941 წელს დაასრულა ბალაშოვსკის სამხედრო საავიაციო სკოლა. 1943 წლიდან — დიდი სამამულო ომის ფრონტზე. მონაწილეობდა კურსკის ბრძოლაში, ასრულებდა რამდენიმე საბრძოლო გაფრენას დღეში.

1943 წლისთვის უმცროსი ლეიტენანტი ისრაფილ ქემალის ძე ჯინჭარაძე მე-5 საჰაერო არმიის 1-ი მოიერიშე ავიაკორპუსის 266-ე ავიადივიზიის 673-ე მოიერიშე ავიაშენაერთის უფროსი მფრინავი იყო. იმ დროისათვის მან შეასრულა 92 საბრძოლო გაფრენა, დიდი რაოდენობით გაანადგურა მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალა და საბრძოლო ტექნიკა.

1943 წლის 15 ოქტომბერს მოწინააღმდეგის პოზიციების მორიგი ბომბარდირებისას ჯინჭარაძე იქნა ჩამოგდებული და დაიღუპა. დაკრძალულია სოფელ პრავობერეჟნოეში ზემოდნეპროპეტროვსკის რაიონში, დნეპროპეტროვსკი მხარე, უკრაინის სსრ ძმათა სასაფლაოზე.

1944 წლის 4 თებერვალს სსრკ-ს უმაღლესი საბჭოს ბრძანებულებით „საბრძოლო დავალებების სამაგალითო შესრულებისთვის ფრონტზე გერმანელი დამპყრობლების წინააღმდეგ ბრძოლისას და ამ დროს გამოვლენილი სიმამაცისა და გმირობისათვის" სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის მაღალი წოდება, ასევე დაჯილდოებულ იქნა: ლენინის ორდენით, სამამულო ომის 1-ი ხარისხის ორდენით და წითელი ვარსკვლავის ორდენით.

ჯინჭარაძის ბიუსტი დგას მის მშობლიურ სოფელში, მის სახელს ატარებს ამავე სოფლის სკოლა, ქუჩა და მოედანი. ასევე ჯინჭარაძის პატივსაცემად მის სახელს ატარებს ქუჩა ქალაქ ბათუმში.

ლიტერატურა
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Калинин В. В. Макаренко Д. Г. Герои подвигов на Харьковщине. — Харьков, 1970.
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო" თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981

სქოლიო
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому составу военно-воздушных сил Красной Армии» от 4 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 17 февраля (№ 10 (270)). — С. 1
**ქერბალაი ისრაფილ ჰაჯიევის სასახლე** (აზერ. Kərbəlayi İsrafil Hacıyevin evi) — შენობა ჯაფარ ჯაბარლის ქუჩაზე, ქალაქ ბაქოს იასამალის რაიონში. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით შენობა გადავიდა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, როგორც ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი.

1910-1912 წლებში შენობა აშენდა გოტიკურ სტილში, იოსიფ პლოშკოს პროექტის მიხედვით. შენობა აშენდა მენავთობე მილიონერის, ბაქოს საქალაქო დუმის წევრის, ქერბალაი ისრაფილ ჰაჯიევის დაკვეთით.

შენობის კომპოზიციის სქემა საკმაოდ დინამიურია და აქვს ნათელი მოდერნისტული სტილის დამახასიათებელი თვისებები.

შენობის ინტერიერში წარმოდგენილია მარმარილოს წინა კიბე, კარნიზის ნიმუშის თხელი დამახასიათებელი ხაზები, პლაფონები და კარები ვიტრაჟებით. განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს კაბინეტის პლაფონი.

შენობა არქიტექტურული ძეგლია და ქალაქის ისტორიული მემკვიდრეობის განუყოფელი ნაწილია.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında
2. ↑  Плошко Иосиф Касперович - архитектор
3. ↑  *Современное использование особняков Баку XIX-XX-веков*
4. 1 2  *Ш.С. Фатуллаев-Фигаров.* Архитектурная энциклопедия Баку. — Баку: "Шарг-Гарб", 2013. — С. 524—525. — 544 с. — ISBN 978-9952-32-020-6.
**საკალათბურთო კლუბი თბილავიამშენი** — ყოფილი პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი ქალაქ თბილსიდან, საქართველო.

ისტორია
-------

კლუბი შეიქმნა 2004 წელს. გუნდის დამფინანსებელი მანქანანათმშენებლობის კომპანია „თბილავიამშენის" იყო. თავის სადებიუტო სეზონში მოიგო რეგულარული ჩემპიონატი, და ფლეი-ოფების ფინალში გავიდა, სადაც სტუ-სთან დამარცხდა.

2006 წელს, გუნდმა პირველად მოიპოვა ჩემპიონობა. ფინალში მან რუსთავის „აზოტი" დაამარცხა. ამ გუნდების დაპირისპირება მომდევნო 2 სეზონის ფინალებშიც გამეორდა, რუსთაველთა გამარჯვებით.

„ავიამშენი" ხუთჯერ გავიდა ეროვნული თასის ფინალში, და ორჯერ იმარჯვა (2007, 2008).

ფინანსური პრობლემების მიუხედავად, გუნდმა 2009/10 წ. სეზონშიც დაიწყო ჩემპიონატში ასპარეზობა, მაგრამ პირველი წრის მერე დაიშალა.

ჯილდოები
--------

* **საქართველოს სუპერლიგა**
	+ გამარჯვებული (1): 2006
	+ ვიცე-ჩემპიონი (3): 2005, 2007, 2008
* **საქართველოს თასი**
	+ გამარჯვებული (2): 2007, 2008
* **საქართველოს სუპერთასი**
	+ გამარჯვებული (1): 2009

ყოფილი მოთამაშეები
------------------

* საქართველოს დროშა ვახტანგ ნაცვლიშვილი
* საქართველოს დროშა ირაკლი ხოშტარია
* საქართველოს დროშა კოტე ტუღუში
* საქართველოს დროშა ანატოლი ბოისა
* საქართველოს დროშა ზვიად ბაბიაშვილი
* საქართველოს დროშა რიჩარდ მათიაშვილი
* კამერუნის დროშა პლასიდე როდუმტა
**ისროლისხევის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისროლისხევში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. სწორკუთხა გეგმის დარბაზული ეკლესიის აღმოსავლეთით, კოლოფა საკურთ-ხევლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშა. სფერულ კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხდება. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი მიშენებულია კიდევ ერთი ტრაპეზის ქვა. ეკლესიის ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს ეყ-რდნობა. შემორჩენილია კამარის და თაღების ქვედა წყობა. კონსტრუქციული ნაწილებისათვის გამოყენებულია ქართული აგური.

დარბაზი ნათდება სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ჩრდილოეთის შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე ღრმა ნიშაა. კამარის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კედლები დაბზარულია. იატაკი ამოვსებულია მიწით.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 125126