recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბოლცანო** (იტალ. Bolzano; გერმ. Bozen; ლათ. Bauzanum) — ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონში, ბოლცანოს პროვინციის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 103 970 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
-------

არეალი თავდაპირველად დასახლებული იყო რეტებით, ძვ. წ. 15 წელს კი ის რომაელებმა დაიპყრეს გენერალ დეციმ კლაუდიუს ნერონის ხელმძღვანელობით და ააშენეს დასახლება, რომელსაც პონს-დრუსი (*Pons Drusi*) უწოდეს, მახლობელ სოფელს კი ბაუცანუმი (*Bauzanum*). რომის იმპერიის კრახის შემდეგ არეალში იწყება ბავარიელთა იმიგრაცია და პირველი დოკუმენტი, რომელშიც ბავარიელი გრაფი მოხსენიებულია როგორც ბოლცანოს მმართველი, 679 წლით თარიღდება. ამის შემდეგ იწყება ტერიტორიის გერმანელი ხალხებით დასახლება. 1190 წლის 24 ივნისს, ეპისკოპოსმა კონრად ტრიენტელმა ორ უმთვრეს ქალაქს შორის (ვენეციასა და აუგსბურგს შორის) მდებარეობის გამო დასახლება ქალაქის სტატუსში აიყვანა, რის შემდეგაც ბოლცანო მნიშვნელოვანი სავაჭრო წერტილი ხდება. წელიწადში ოთხჯერ იმართებოდა ბაზრობა, სადაც ვაჭრები მოდიოდნენ როგორც ჩრდილოეთიდან, ისე სამხრეთიდან. ამის გამო 1635 წელს დაარსდა სავაჭრო სამომრიგებლო. ყოველ საბაზრო სეზონზე ოფისში მუშაობდა ორი იტალიელი და ორი გერმანელი ოფიცერი, რომლებიც აქ მოსაქმე ვაჭრების მიერ ინიშნებოდნენ. ამავე პერიოდში ქალაქი კულტურული გზაჯვარედინი ხდება, რაც დღემდე გრძელდება.

პირველ მსოფლიო ომამდე, ბოლცანო ტიროლის საგრაფოს ეკუთვნოდა, რომელიც თავის მხრივ ავსტრია-უნგრეთის შემადგენლობაში შედიოდა. ამავე ომის დასრულების შემდეგ იგი იტალიის მიერ იქნა ანექსირებული და 1927 წლის 1 იანვარს გახდა პროვინციული დედაქალაქი. ანექსიის პერიოდში, ბოლცანო გერმანულენოვანი ქალაქი იყო 30 000 მოსახლით. 1920-იან წლებში ბენიტო მუსოლინის ბრძანებით დაიწყო ბოლცანოს, ისევე როგორც მთელი პროვინციის იტალიანიზაციის პროგრამა. მიზანი მდგომარეობდა იტალიურად მოლაპარაკე იმდენი იმიგრანტის ჩასახლებაში, რომლებიც სამჯერ აღემატებოდნენ გერმენულენოვან მოსახლეობას.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბოლცანოში ფუნქციონირებდა ნაცისტური საკონცენტრაციო ბანაკი, სადაც ებრაელებსა და პოლიტიკურ პატიმრებს ათავსებდნენ.

ლინგვისტური მდგომარეობა
-----------------------

2001 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობის 73% იტალიურენოვანია, 26,29% გერმანულენოვანი, 0,71% კი მშობლიურ ენად ლადინურს მიიჩნევს.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* უნგრეთის დროშა სოპრონი, უნგრეთი
* ბოლივიის დროშა ლა-პასი, ბოლივია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Bolzano City Hall* Official website (in Italian and German)
* *Bolzano Tourist Board* Official website

სქოლიო
------

1. ↑  Bozner Chronik, Ferdinand Troyer; Bozen 1648
2. ↑  City of Bolzano City publicatione (იტალიური)
3. ↑  Oscar Benvenuto (ed.): "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol, Bozen/Bolzano 2007, p. 16, table 10
**ბოქსიტოგორსკი** (რუს. Бокситогорск) — ქალაქი რუსეთში (1950 წლიდან), ლენინგრადის ოლქში, ბოქსიტოგორსკის საქალაქო დასახლებისა და ბოქსიტოგორსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ბოკსიტოგორსკის რაიონის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე პიარდომლიას ნაპირზე, სანქტ-პეტერბურგიდან აღმოსავლეთით 175 კილომეტრში. 2010 წლის 14 ოქტომბრის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 16 585 ადამიანს შეადგენდა, ბოკსიტოგორსკი ამავე სახელწოდების რაიონის უდიდესი დასახლებული პუნქტია.

ბოქსიტოგორსკის ადგილას დასახლების კვალი ჯერ კიდევ V-VII საუკუნეებში იყო, ამ ტერიტორიებზე ცხოვრობდნენ სლოვენები და კრივიჩები.
XIX-XX საუკუნეებში ქალაქის მიმდებარე ტერიტორიებზე გეოლოგებმა აღმოაჩინეს ბოქსიტების შემცველი ქანები, XX საუკუნეში აქ ააშენეს ბოქსიტების ქარხანა, სწორედ ამან შეუწყო ხელი ქალაქის ეკონომიკურ და დემოგრაფიულ განვითარებას.

2006 წლის 1 იანვარს, ქალაქი ბოქსიტოგორსკის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბოქსიტოგორსკის დასახლება დაარქივებული 2012-01-21 საიტზე Wayback Machine.
* ბოქსიტოგორსკის რაიონის საიტი დაარქივებული 2010-10-29 საიტზე Wayback Machine.
* ბოქსიტოგორსკი ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
ნორმალური განაწილების სიმკვრივე
ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში **ალბათური განაწილება** უსაბამებს ალბათობებს შემთხვევითი სიდიდის მნიშვნელობებს, თუ შემთხვევითი სიდიდე დისკრეტულია და განსაზღვრავს მნიშვნელობის გარკვეული ინტერვალიდან მოსვლის ალბათობას, თუ შემთხვევითი სიდიდე უწყვეტია. დისკრეტულ შემთხვევაში ალბათურ განაწილებას ცხრილის სახე აქვს, უწყვეტ შემთხვევაში კი, როგორც წესი, ანალიზური სახით მოიცემა.

განსაზღვრება
------------

დავუშვათ, მოცემულია ალბათური სივრცე {\displaystyle (\Omega ,{\mathcal {F}},\mathbb {P} )} მასზე განსაზღვრული შემთხვევითი სიდიდით {\displaystyle X:\Omega \to \mathbb {R} }. ანუ, {\displaystyle \displaystyle X} ზომადი სივრცეს {\displaystyle (\Omega ,{\mathcal {F}})} ასახავს ზომად სივრცეში {\displaystyle (\mathbb {R} ,{\mathcal {B}}(\mathbb {R} ))}, სადაც {\displaystyle {\mathcal {B}}(\mathbb {R} )} წარმოადგენს ბორელის სიგმა-ალგებრას ნამდვილ რიცხვთა სიმრავლეზე {\displaystyle \mathbb {R} }.

{\displaystyle \displaystyle X} წარმოშობს ინდუცირებულ ალბათურ ზომას {\displaystyle \mathbb {P} \_{X}}, რომელიც განისაზღვრება შემდეგნაირად:

{\displaystyle \mathbb {P} \_{X}(B)=\mathbb {P} (X^{-1}(B)),\;\forall B\in {\mathcal {B}}(\mathbb {R} ).}
სხვანაირად

{\displaystyle \mathbb {P} \_{X}(B)=\mathbb {P} (X\in B);\forall B\in {\mathcal {B}}(\mathbb {R} ).}
{\displaystyle \mathbb {P} \_{X}}-ს ეწოდება {\displaystyle \displaystyle X} შემთხვევითი სიდიდის **განაწილება**. {\displaystyle \mathbb {P} \_{X}} ადგენს ალბათობას იმისა, რომ შემთხვევითი სიდიდე მიიღებს მნიშვნელობას ნამდვილ რიცხვთა ღერძის რომელიმე ინტერვალიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალბათური სივრცე
* შემთხვევითი სიდიდე
* ალბათური განაწილების ფუნქცია
* ალბათური განაწილების სიმკვრივე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Probability distribution"** ვიკისაწყობში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბოგდან გურჯიცკი** (პოლ. Bogdan Gurdziecki; გ. 12 აპრილი, 1700, მოსკოვი) — წარმოშობით ქართველი დიპლომატი. მოღვაწეობდა პოლონეთის სამეფო კარზე XVII საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი იყო პოლონეთის ელჩი ირანში, სეფიანთა კარზე. 

წარმოშობით ქართლის აზნაურთა ოჯახიდან იყო. მიხეილ თამარაშვილის მოსაზრებით გურჯიცკის ნამდვილი გვარი ალავერდიშვილი ყოფილა. ქართულ და უცხოურ წყაროებში ცნობილია ბუგდან, ბუღდან, ბუღდან-ბეგის სახელით. XVII საუკუნის 40–50-იანი წლებში ქართლის მეფის როსტომის ქვეშევრდომი იყო. შემდეგ პოლონეთში მოხვდა, შესაძლოა დიპლომატიური დავალებით. XVII საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს მონაწილეობდა პოლონეთ-შვედეთის ომებში, როგორც პოლონეთის არმიის უცხოელთა ნაწილის ერთ-ერთი მეთაური, მიიღო როტმისტრის წოდება. 1668 წელს საგანგებო მისიით გაგზავნეს ირანში. ელჩობის მიზანი იყო პოლონეთის, რუსეთის და ირანის კავშირის შექმნა ოსმალეთის წინააღმდეგ, აგრეთვე ვაჭრობის გაფართოება და სხვ. გ. იმავე წლის სექტემბერში მოსკოვში შეხვდა მეფე ალექსი მიხეილის ძეს, ქართველ ბატონიშვილ ნიკოლოზს (შემდგომში ერეკლე I), მის დედას — დედოფალ ელენეს და სხვა ქართველ წარჩინებულებს. მისიის დასრულების შემდეგ პოლონეთის სეიმმა მას აზნაურობა (შლიახტიჩობა) უბოძა გერბითა და მამულებითურთ ლენჩიცის მაზრაში. 1676 წელს პოლონეთის მთავრობამ გურჯიცკი ირანში თავის მუდმივ რეზიდენტად დანიშნა. აქ მან 23 წელი დაჰყო, კავშირი ჰქონდა ქართველ მეფეებთან — ვახტანგ V-თან და გიორგი XI-თან, მონაწილეობდა პოლონეთსა და საქართველოს შორის სავაჭრო კონტაქტების დამყარების მცდელობაში. მოსკოვიდან გურჯიცკი და მისმა ძმებმა (ფარსადანი, ნაზარი და მერაბი) საქართველოში ჩამოიტანეს საეკლესიო ინვენტარი. მათ შორის, ერთ-ერთი ზარი საჩუქრად მიართვეს კათოლიკოს-პატრიარქ დომენტი III-ს, რომელმაც იგი ანჩისხატის ახალ სამრეკლოზე დაკიდა. მეფე გიორგი XI-მ ძმებს თბილისში სასახლე უბოძა. 1699 წელს შაჰ ჰუსეინის დავალებით გურჯიცკი პოლონეთში გაემგზავრა, მაგრამ გზაში გარდაიცვალა. დაკრძალულია მოსკოვში.

ლიტერატურა
----------

* ზედგინიძე გ. ბოგდან გურჯიცკი დიპლომატიურ ასპარეზზე, თბ. 1983;
* ცინცაძე ი. მასალები პოლონეთისა და საქართველოს ურთიერთობის ისტორიისათვის (XV–XVII სს.), თბ. 1966;

* *სიხარულიძე ფ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 239.
**აზერ ზეინაბაბდინ ოღო ზეინალოვი** (აზერ. Azər Zeynalabdin oğlu Zeynalov) — ცნობილი აზერბაიჯანული საოპერო მომღერალია (ლირიკული და დრამატული ტენორი). აზერბაიჯანისა და დაღესტნის სახალხო არტისტი. პროფესორი

ბიოგრაფია
---------

აზერ ზეინალოვი დაიბადა 1964 წლის 13 დეკემბერს ქალაქ ნახიჩევანში.

დაამთავრა სამი უმაღლესი სასწავლებელი - აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი (სარეჟისორო განყოფილება), იტალიის აგოსტინო სტეფანის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალური განყოფილება) და ბაქოს მუსიკალური აკადემია (ვოკალური განყოფილება).

1990 წლიდან - რაშიდ ბეიბუტოვის სახელობის სახელმწიფო სიმღერის თეატრის სოლისტი.

1996 წლიდან - აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. მთავარი მსახიობია აზერბაიჯანელი და ევროპელი კომპოზიტორების ოპერებში. ასევე ცნობილია როგორც სიმღერების, რომანების და ხალხური სიმღერების შემსრულებელი. მას უამრავი გასტროლები აქვს ჩატარებული მსოფლიოს დიდ საკონცერტო დარბაზებში.

2001 წლიდან - აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვოკალური განყოფილების ხელმძღვანელი.

2016 წლიდან - ვოკალური განყოფილების ხელმძღვანელი აზერბაიჯანის ეროვნულ კონსერვატორიაში.

სახელმძღვანელო „ვოკალური შესრულება"-ს ავტორი.
**ბოცოსძენი** — სამცხის დიდგვაროვან ფეოდალთა სახლი (საგვარეულო), ჯაყელთა განშტოება. მათი სამფლობელო მდებარეობდა ფოცხოვის ხეობაში, საგვარეულო მონასტერი - ალში. 

საგვარეულოს ფუძემდებელი იყო XII საუკუნის მიწურულს სამცხის ერისთავთერისთავი და სპასალარი ბოცო ჯაყელი. ბოცოსძენი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ XII-XIV საუკუნეების სამცხის სოციალურ-ეკონომიკურდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამ საგვარეულოს ეკუთვნოდა არაერთი გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე და სარდალი. XII საუკუნის მიწურილს ბოცო ჯაყელმა დაკარგა სამცხის ერისთავთერისთავობა და სპასალარობა თამარ მეფის წინააღმდეგ დიდგვარიანთა აჯანყებაში მონაწილეობის გამო. ამის შემდეგ ერისთავთერისთავობა ჯაყელთა მეორე შტოს — ციხისჯვარელების ხელში გადავიდა, მაგრამ ბოცოსძენი (მემნა, ბოცო, შალვა) შემდეგაც არ ჩამოშორებიან პოლიტიკურ ასპარეზს. ბოცო ჯაყელის ვაჟს ბოცოსძე ბოცოს თამარმა ჩუხჩარხობა უბოძა. XVI საუკუნეში შედგენილი სამცხის ფეოდალთა სიიდან ჩანს, რომ ბოცოსძეთა საგვარეულო იმ დროს აღარ არსებობდა, მათი საფეოდალო კი ოლადასშვილთა ხელში იყო გადასული.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ. 1966

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 493.
**ალაჭნის ლომისის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალაჭანში. სოფლიდან აღმოსავლეთით 8 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი და გალავანი.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი, მონგრეულია დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების ზედა ნაწილები. აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა. აფსიდის ღერძზე ბრტყლად გადახურული მცირე ზომის სარკმელია. კონქის თაღს ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს. კონქი და თაღი წვრილი ბრტყელი ქვითაა ნაწყობი. ფასადები სადაა. ეკლესიას აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის მხრიდან, დაახლოებით 1,5 მეტრის სიმაღლეზე, მიწა აქვს მიყრილი. კედლები დასრულებული ყოფილა მატეხი ქვით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის რამდენიმე ქვა ჩრდილოეთ ფასადს შემორჩა.

კოშკი ეკლესიიის დასავლეთით, დაახლოებით 8 მეტრზე დგას. ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ კედელი და ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი, დანარჩენი კედლების მხოლოდ კვალი მოჩანს. XX საუკუნეში ადგილობრივმა მოსახლეობას კოშკი აგურითა და ნატეხი ქვით პატარა ოთხკუთხა ნიში აუგია. აქვე დევს რამდენიმე პატარა ქვევრი. კოშკთან ახლოს რამდენიმე მეტრის მანძილზე, მოზრდილი ზომის სწორკუთხა ნაგებობის კედლების ფრაგმენტებია შემორჩენილი. კომპლექსი ტერიტორიულად შეზღუდული ყოფილა ლოდებით ნაწყობი გალავნით, რომლის მცირე ნაწილიღაა შემორჩა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 16.
**ალბათობა** წარმოადგენს ზომას იმაში დარწმუნებულობის ხარისხისა, რომ რაიმე მოვლენა მოხდება ან უკვე მოხდა. ალბათობას მკაცრად განსაზღვრული მათემატიკური მნიშვნელობა აქვს ალბათობის თეორიაში და ფართოდ გამოიყენება მათემატიკაში, სტატისტიკაში, ფინანსებში, თამაშთა თეორიაში, ხელოვნური ინტელექტის ამოცანებსა და ფილოსოფიაში.

განასხვავებენ **ემპირულ** და **თეორიულ ალბათობას**.

ემპირიული ალბათობა
------------------

ემპირიული ალბათობა წარმოადგენს დაკვირვებას, მოვლენის აღწერას, რომელიც იძლევა არა მოვლენის ზედმიწევნით აღწერას, არამედ მხოლოდ საერთო სტატისტიკურ ინფორმაციას. შესაბამისად, ალბათობა არ იძლევა საშუალებას გვქონდეს ზედმიწევნით სრული აღწერა კონკრეტული პროცესისა (და არ იძლევა მოვლენათა ზუსტი წინასწარმეტყველების საშუალებას), მაგრამ გვაძლევს აღწერას, რომელიც არის გარკვეული ინფორმაციის მატარებელი პროცესის თვისებების შესახებ. ეს ინფორმაცია ეხება არა ინდივიდუალურ ცდებს, არამედ განმეორებით ჩატარებული ცდების საერთო მოსალოდნელ შედეგს (დიდ რიცხვთა კანონი, ზღვარითი თეორემები).

თეორიული ალბათობა
-----------------

თეორიული ალბათობის მკაცრი აქსიომატიზება მოახდინა ანდრეი კოლმოგოროვმა 1930–იან წლებში. მის შრომაში განიხილება ალბათური სივრცე ({\displaystyle \Omega ,\,{\mathcal {F}},P}), სადაც {\displaystyle \omega } არის ელემენტარულ ხდომილებათა სივრცე {\displaystyle \Sigma } არის სიგმა-ალგებრა, მოჭიმული {\displaystyle \omega }-ზე, {\displaystyle P} კი ზომად სივრცეზე {\displaystyle (\Omega ,{\mathcal {F}})} განსაზღვრული ნორმირებული ზომა (იგივე **ალბათური ზომა**), რომელიც აკმაყოფილებს სამ თვისებას:

1. {\displaystyle \cup \_{n=1}^{\infty }P(A\_{n})=P\left(\cup \_{n=1}^{\infty }A\_{n}\right)} - ზომის თვლადად ადიციურობა
2. {\displaystyle P(A)\geq 0} – ალბათობის არაუარყოფითობა
3. {\displaystyle P(\Omega )=1} – ნორმირება

ალბათური სივრცე შეიძლება იყოს სასრული და უსასრულო. იხილავენ შემთხვევით სიდიდეს, რომელსაც ალბათური სივრცე ({\displaystyle \Omega ,\,{\mathcal {F}},\,P}) გადაჰყავს ნამდვილ რიცხვით ღერძზე მოჭიმულ ბორელის სიგმა–ალგებრაში, რომელზეც განსაზღვრულია ამ შემთხვევითი სიდიდის მიერ ინდუცირებული ზომა.

ყოველ შემთხვევით სიდიდეს აქვს თავისი განაწილების ფუნქცია და ზოგიერთ შემთხვევაში განაწილების სიმკვრივე. განაწილების ფუნქციისთვის განისაზღვრება მათემატიკური ლოდინი, დისპერსია და სხვა მომენტები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალბათობის თეორია
* სტატისტიკა
* ზომა (მათემატიკა)

რეკომენდებული ლიტერატურა
------------------------

* *ე. ნადარაია, რ. აბსავა, მ. ფაცაცია*, ალბათობის თეორია – თსუ, 2005
* *Ширяев А.Н*, Вероятность - Наука, Москва, 1989 ISBN 5-02-013955-6


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბოგდანოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ეკლესია კამენის რაიონის სოფელ ბოგდანოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესიის მშენებლობის დაწყების თარიღი უცნობი, ხოლო მისი აშენება დაასრულეს 1891 წელს.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, კამენის რაიონი, სოფელი ბოგდანოვი, კიროვის ქუჩა.

ისტორია
-------

ბოგდანოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია, რომელიც აგებულია 189 წელს, წარმოადგენს როსტოვის ოლქის კამენის რაიონისიმ ოთხ ეკლესიათაგან ერთ-ერთს, რომელიც კარგადაა შემონახული და დაცულია ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესიაში ღვთისმსახურება აკრძალეს და დახურეს. მისი ხელმეორედ გახსნა მოხდა, 1943 წელს, მას შემდეგ, რაც ხუტორი გაათავისუფლეს გერმანელთა საოკუპაციო ჯარისაგან. ეკლესიაში ღვთისმსახურება გაგრძელდა 1962 წლამდე, სწორედ იმ პერიოდამდე როდესაც დაიწყო ნიკიტა ხრუშჩოვის შეტევა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის საეკლესიო ცხოვრებაზე. იყო ეკლესიის დანგრევის რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობა, რის შემდეგაც იგი გადააქციეს კიროვის სახელობის საბჭოთა კოლმეურნეობის ხორბლის საწყობად.

მესამედ ეკლესიაში ღვთისმსახურება არსდგა და გაიხსნა 1990 წელს. მის აღდგენაში დიდი წვლილი შეიტანეს კაზაკებმა ყოფილ სოფელ გუნდოროვსკიდან. მის აღდგენაში მოსახლეობას დახმარებას უწევდა ასევე ცირკის მსახიობი, რუსეთის ფედერაციაში გრამაფონების პირველი მუზეუმის დამაარსებელი ვლადიმირ დერიაბკინი, რომელიც წარმოშობით იყო ბოგდანოვის მეზობელ ხუტორ ხობოსტოკიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Хутора Богданова Николаевская церковь
* Никольская церковь хутора Богданов
* Каменские храмы დაარქივებული 2018-05-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Богданов. Церковь Николая Чудотворца.
ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში, **ალბათური განაწილების ბირთვი** წარმოადგენს ალბათური სიმკვრივის ან ალბათური მასის ფუნქციის ისეთ ფორმას, რომელიც არ შეიცავს განსაზღვრის არის ცვლადებზე არადამოკიდებულ წევრებს, ანუ ისეთ წევრებს, რომლებიც ნორმალიზაციის მუდმივის როლს თამაშობს.

მაგალითი
--------

განვიხილოთ ნორმალური განაწილების ალბათური სიმკვრივის ფუნქცია:

{\displaystyle f(x|\mu ,\sigma ^{2})={\frac {1}{\sqrt {2\pi \sigma ^{2}}}}e^{-{\frac {(x-\mu )^{2}}{2\sigma ^{2}}}}}

მისი ნორმალიზაციის მუდმივაა {\displaystyle {\frac {1}{\sqrt {2\pi \sigma ^{2}}}}}, რადგან ის არაა დამოკიდებული {\displaystyle x}-ზე. შესაბამისად, ბირთვი იქნება {\displaystyle e^{-{\frac {(x-\mu )^{2}}{2\sigma ^{2}}}}}. ეს ფაქტი ჩაიწერება შემდეგნაირად:

{\displaystyle p(x|\mu ,\sigma ^{2})\propto e^{-{\frac {(x-\mu )^{2}}{2\sigma ^{2}}}}}

სადაც {\displaystyle \propto } პროპორციულობის აღმნიშვნელი სიმბოლოა. შევნიშნოთ, რომ

{\displaystyle e^{-{\frac {(x-\mu )^{2}}{2\sigma ^{2}}}}=e^{-{\frac {x^{2}-2x\mu +\mu ^{2}}{2\sigma ^{2}}}}=e^{-{\frac {x^{2}-2x\mu }{2\sigma ^{2}}}}e^{-{\frac {\mu ^{2}}{2\sigma ^{2}}}}\propto e^{-{\frac {x^{2}-2x\mu }{2\sigma ^{2}}}}}

რის გამოც განხილული ალბათური სიმკვრივის ფუნქციის ბირთვად გამოდგება ეს უკანასკნელიც. მაშასადამე, 

{\displaystyle p(x|\mu ,\sigma ^{2})\propto e^{-{\frac {x^{2}-2x\mu }{2\sigma ^{2}}}}}

ლიტერატურა
----------

* Li, Qi; Racine, Jeffrey S. (2007). Nonparametric Econometrics: Theory and Practice. Princeton University Press. ISBN 0691121613.
**ბაღჩის ბუგრი** (ლათ. Aphis gossypii) — მწერი ბუგრისებრთა ოჯახისა. მავნებელია, კულტურულ და ველურ გოგროვანი მცენარეების — ნესვის, კიტრის, გოგრისა და სხვათა ფოთლების ქვედა მხარეს სახლდება და ქსოვილებიდან წუწნის მცენარის წვენს, რის გამოც ფოთლის ძარღვები ზიანდება და იკრუნჩხება. გარდა ფოთლებისა, ყლორტებს (ლართხს) და ყვავილების ყუნწსაც აზიანებს და ნაყოფი (ნასკვი) ვეღარ ვითარდება. პირველ ხანებში, როდესაც მცენარე ნაზია და დიდი რაოდენობის წვენს შეიცავს, ბუგრები ხარბად იკვებებიან და დიდი რაოდენობით გამოყოფენ ტკბილ თხიერ ექსკრემენტებს. ეს ექსკრემენტები საუკეთესო სუბსტრატია *Caproidium*-ის გვარის საპროფიტული სოკოებისათვი. ასეთი მცენარეები, როგორც წესი, ჭიანჭველებს, ბუზებს, კრაზანებს და სხვა მწერებს ძალიან იზიდავენ.

ევრძვიან სხვადასხვა ხერხით: ებრძვიან სარეველა მცენარეებს, მიმართავენ თესლბრუნვას, ზომიერ რწყვას, ნათესის დამატებით გამოკვებას, იყენებენ პესტიციდებს.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ლობჟანიძე მზაღო*, *ტყებუჩავა ზაირა*, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ძირითადი მავნებლები და მათთან ბრძოლის ღონისძიებები, თბ.: საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი, 2009. — გვ. 15.
**აიდა ნასირ ყიზი იმანგულიევა** (აზერ. Aida Nəsir qızı İmanquliyeva; დ. 10 ოქტომბერი, 1939, ბაქო, აზერბაიჯანი — გ. 19 სექტემბერი, 1992, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი არაბისტი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ინტელიგენტურ ოჯახში. მამა — ნასირ იმანგულიევი ჟურნალისტი, პედაგოგი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, იყო აზერბაიჯანის პრესის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, დიდი ხნის განმავლობაში მუშაობდა გაზეთ „ბაქის" და „ბაქოს" რედაქტორად.

1957 წელს დაამთავრა ბაქოს № 132 საშუალო სკოლა ოქროს მედალზე. 1957 წელს იგი ჩაირიცხა ს.მ. კიროვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1962 წელს დაამთავრა არაბული ფილოლოგიის ფაკულტეტი და გახდა იმავე უნივერსიტეტის ასპირანტი „აღმოსავლეთის ხალხებისა და ლიტერატურის" კათედრაზე. შემდგომ სწავლობდა „აზიის ხალხების" ინსტიტუტში.

1966 წელს, საკანდიდატოს დისერტაციის დაცვის შემდეგ აიდა იმანგულიევამ დაიწყო მუშაობა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში: უმცროს მეცნიერ მუშაკად (1966), უფროს მეცნიერ მუშაკად (1973), არაბული ფილოლოგიის განყოფილების გამგედ (1976), დირექტორის მოადგილედ მეცნიერულ დარგში (1988). 1991 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორად.

1989 წელს, წარმატებით დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თბილისში, გახდა პირველი ქალი - დოქტორი აღმოსავლეტმცოდნეობის დარგში. მალევე მიენიჭა პროფესორის წოდება ამ დარგში.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
---------------------

არის სამი მონოგრაფიის ავტორი („მიხეილ ნუაიმე და კალმის ასოციაცია", მ. 1975; „ ჯებრან ჯალილ ჯებრანი", ბაქო, 1975 ; „ ახალი არაბული ლიტერატურის კორიფეები", ბაქო, 1991 ), აღმოსავლეთის ლიტერატურაზე 70-ზე მეტი სტატიისა და მეცნიერული სტატიების რედაქტორი. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული არმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის „აფრიკისა და აზიის ქვეყნების ლიტერატურის" დაცვის კავშირის წევრი, თავმჯდომარის მოადგილე.

წარმოადგენდა აზერბაიჯანს აღმოსავლეთმცოდნეობაში ახლო და შორეულ საზღვარგარეთში (მოსკოვი, კიევი, პოლტავა, სანქტ-პეტერბურგი, გალე და ა.შ.).

იყო მწერალთა კავშირისა და აღმოსავლეთის კვლევის საკავშირო საკოორდინატორო საზოგადოების საბჭოს წევრი. 

მრავალი წლების განმავლობაში ეწოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ასუ.-ში კითხულობდა ლექციებს არაბულ ფილოლოგიაზე.

ცნობილი მეცნიერ-არაბისტის აიდა იმანგულიევას სახელის უკვდავსაყოფად ბაქოს უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის ერთ-ერთ სტუდენტს მიენიჭა მისი სახელობის პრემია.

სქოლიო
------

1. ↑  „Аида Имангулиева-выдающийся учёный-востоковед".
2. ↑  „Aida İmanquliyeva". Adam.Az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04.
3. ↑  „Профессор Аида Имангулиева открыла новую страницу в изучении современной арабской литературы - Наргиз Пашаева". trend.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-15.
4. ↑  „Аида Имангулиева – 70". Kaspiy.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  „Aida İmanquliyeva(1939-1992)". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-02.
6. ↑  „Аида Имангулиева занимает почётное место в нашей национальной истории как первая женщина учёный-востоковед в Азербайджане". day.az.
**ბაყათარი** — „ქართლის ცხოვრების" მიხედვით, ოვსთა წინამძღოლის სახელწოდება. შეესაბამება თურქულენოვან საპატიო ტიტულს, „ბაღათურს". ტერმინი Πακαθαρ გვხვდება ზელენჩუკის ბერძნული ასოებით შესრულებულ საფლავის ქვის წარწერაში (დაახლ. 941 წ. ყუბანის რეგიონი); მის სახეცვლილ ვარიანტს იხსენიებს ასევე არაბი ისტორიკოსი იბნ რუსთა (დაახლ. 903 წ.), როგორც ალანთა მეფის ტიტულს. ოსურ ზეპირსიტყვიერ გადმოცემებში ოს-ბაღათირი ოსების ერთ-ერთი პირველწინაპარია.

შუა საუკუნეების ქართულ წყაროებში ამ სახელით მოხსენიებულია სამი სხვადასხვა ისტორიული პერსონაჟი. ჯუანშერის თხზულებაში ბაყათარი იყო ოსი გოლიათი, რომელიც ორთაბრძოლაში დაამარცხა და მოკლა 16 წლის ვახტანგ გორგასალმა ოვსებზე ლაშქრობის დროს (დაახლ. 450-იანი წწ). „მატიანე ქართლისას" მიხედვით, ოვსთა მთავარი ბაყათარი ბაგრატ I აფხაზთა მეფისა და ტაოელი ბაგრატიონის, ნასრას მხარეზე იბრძოდა ქართველთა მეფე ადარნასე II-ისა და მისი სომეხი მოკავშირეების წინააღმდეგ და ამ ომში დაიღუპა 888 წელს.

ჟამთააღმწერლის თხზულებიდან ცნობილი ბაყათარი, საქართველოში დამკვიდრებულ ოვსთა მთავარი, მონღოლებთან ერთად ებრძოდა აჯანყებულ მეფე დავით VIII-ს, თავს ესხმოდა და აჩანაგებდა ქართლს. მისი თავდასხმების შეჩერებას ცდილობდნენ ჰამადა და რატი სურამელები. ბაყათარმა გამრეკელ კახას ძეს წაართვა ძამის ციხე (შიდა ქართლში), მაგრამ დაახლ. 1304 წელს დამარცხდა ბექა ჯაყელთან შეტაკებაში და ძამის ციხეს შეაფარა თავი. საბოლოოდ, ალყაშემორტყმული ბაყათარი იძულებული გახდა ბექას დანებებოდა და მალევე გარდაიცვალა. თედო ჟორდანია ამ ბაყათარს აიგივებდა ოსეთში, ნუზალის სამლოცველოს კედელზე ასომთავრულ წარწერაში განდიდებულ ბაყათართან.

სქოლიო
------

1. ↑  Alemany, Agusti (2000). *Sources of the Alans: A Critical Compilation*.  Brill Publishers,   გვ. 325. ISBN 90-04-11442-4.
2. ↑  *ანთელავა ნუგზარ*, კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები / რედაქტორი მერაბ ჩუხუა, თბ.: უნივერსალი, 2017.
3. 1 2  *ნადირაძე ქ.*, *ოთხმეზური გ.*, *ქიქოძე თ.*, კავკასია ქართულ წყაროებში : ენციკლოპედიური ლექსიკონი / რედ. ქ. ნადირაძე, თბ.: ფავორიტი, 2012. — გვ. 41–42, ISBN 9789941039461.
**აიგუნ ალასგარ ქიზი კაზიმოვა** (აზერ. Aygün Ələsgər qızı Kazımova; დ. 26 იანვარი, 1971, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, სიმღერებისა და მუსიკების მწერალი, პოპ მუსიკოსი და მსახიობი.

იგი ცნობილია აზერბაიჯანში, თურქეთსა და რუსეთში. მას დიდება და აღიარება 2006 და 2007 წლებში ბაქოსა და მოსკოვში ჩატარებულმა კონცერტებმა მოუტანა. 2002-2006 წლებში იყო კონკურსის "აზერბაიჯანის საუკეთესო მოდელის" პრეზიდენტი. მისი სინგლი *Hayat Ona Guzel* ყველაზე პოპულარული იყო *iTunes*-ზე (თურქეთი). კაზიმოვამ დაწერა და იმღერა 2012 წლის ფიფას 17-წლამდელ ქალთა მსოფლიო თასის ჰიმნი. მისი დუეტი სნუპ დოგთან, *Coffee from Colombia*, იყო ჰიტი აზერბაიჯანში, თურქეთში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, კოლუმბიაში, საქართველოსა და რუსეთში. ჩაწერილი აქვს 10 ალბომი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

დაიბადა 1971 წლის 26 იანვარს ბაქოში, აზერბაიჯანში. ოჯახში მყოფი 4 ბავშვიდან იგი ყველაზე მცირეწლოვანი იყო. საკუთარი მუსიკალური ნიჭი საშუალო სკოლაში სწავლის პერიოდში გამოავლინა. მუსიკის გარდა, კაზიმოვა გატაცებული იყო ხელბურთით; იგი იყო სკოლის ქალთა ხელბურთელთა ნაკრების კაპიტანი. სპორტი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მიატოვა და ჩაირიცხა მარიფის ხელოვნების ტექნიკუმში; 1986 წელს აღნიშნული ტექნიკუმი დატოვა. ამ დროს იგი ახალგაზრდულ ბენდთან (Gaya) მუშაობდა.

კარიერა
-------

კაზიმოვას პროფესიონალური სოლო კარიერა დაიწყო 1988 წელს, როდესაც მან პირველი პრიზი მოიპოვა „Baki payizi-88" (ბაქო შემოდგომა-88) მუსიკალურ კონკურსში. 1989 წელს მან იურმალას მუსიკალურ კონკურსში ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 1992 წელს ჯილდო მიიღო მუსიკალურ კონკურს აზიის ხმაში (აზახეთის რესპუბლიკაში). საკუთარი პირველი ალბომი 1997 წელს გამოუშვა.

პირადი ცხოვრება
---------------

აუგინ კაზიმოვა დიდი ხნის მეგობრობის შემდეგ ცოლად გაჰყვა იბრაჰიმ იბრაჰიმოვს. 1990 წელს შეეძინათ ქალიშვილი სახელად ილგარა. იბრაჰიმოვი და კაზიმოვა ერმანეთს 1991 წელს დაშორდნენ. 1994 წელს კაზიმოვა დაქორწინდა რზა გულიევზე (აზერბაიჯანის პარლამენტის ყოფილი სპიკერისა და ოპოზიციის ამჟამინდელი წევრის, რასულ გულიევის ძმისშვილი), რომელსაც 1996 წელს, გულიევის დაკავების შემდეგ, იძულებით გაშორდა. 2005-2010 წლებში ურთიერთობა ჰქონდა მომღერალ ნამიგ გარაჩუხურლუსთან. [*წყარო არ არის მითითებული 730 დღე*]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აიგუნ კაზიმოვა Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Discogs — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063'></a>
2. 1 2  Aygun Kazimova: Biography. Kazimova's Official Fan Club *Aygunfans.ws*
3. ↑  Dedim ki, Izim Qala დაარქივებული July 12, 2007, საიტზე Wayback Machine.. *Aysel* Magazine. January 2006
**რობერტ (ბობი) ჰალი** (დ. 3 იანვარი, 1939, პოინტ-ანი, ბელვილის ახლოს, ონტარიო — გ. 30 იანვარი, 2023, უიტონი, ილინოისი) — კანადელი ჰოკეისტი. ჰოკეის ისტორიაში ერთ-ერთი უძლიერესი თავდამსხმელი. 15 სეზონის განმავლობაში გამოდიოდა ჰოკეის ეროვნული ლიგის გუნდ „ჩიკაგო ბლეკჰოქსის" შემადგენლობაში (1957–1972), სადაც გახდა სტენლის თასის მფლობელი (1961) და სამჯერ გავიდა ფინალში (1962, 1965, 1971); ითამაშა ეროვნული ლიგის რეგულარული ჩემპიონატების 1036 მატჩში, გაიტანა 604 გოლი, გააკეთა 549 შედეგიანი გადაცემა.

1966 წელს გახდა ეროვნული ლიგის პირველი მოთამაშე, რომელმაც 50-ზე მეტი გოლი გაიტანა ერთ სეზონში. სტენლის თასზე ჩაატარა 119 მატჩი, გაიტანა 62 გოლი და გააკეთა 67 შედეგიანი გადაცემა. მიღებული აქვს ლიგის რამდენიმე პრესტიჟული პრიზი: „ჰარტ ტროფი" — სეზონის საუკეთესო მოთამაშე (1965, 1966), „არტ როს ტროფი" — ჩემპიონატის ყველაზე შედეგიანი მოთამაშე (1960, 1962, 1966). 10-ჯერ შევიდა ჰოკეის ეროვნული ლიგის „ყველა ვარსკვლავი" სიმბოლური ნაკრების პირველ შემადგენლობაში (1960–1972).

1972–1979 წლებში „უინიპეგ ჯეტსის" შემადგენლობაში თამაშობდა ჰოკეის მსოფლიო ასოციაციის ჩემპიონატში; ითამაშა 411 მატჩში, გაიტანა 303 გოლი, გააკეთა 335 შედეგიანი გადაცემა; 1979–1980 წლებში კიდევ 27 მატჩი ჩაატარა („უინიპეგ ჯეტსისა" და „ჰარტფორდ უეილერის" შემადგენლობაში); გაიტანა 6 გოლი, გააკეთა 11 გადაცემა. კანადის ნაკრების შემადგენლობაში გახდა კანადის თასის მფლობელი (1976; 7 მატჩი, 5 გოლი).

გამოირჩეოდა უძლიერესი ტყორცნითა და სრიალის უმაღლესი სისწრაფით. 1983 წლიდან მისი სახელი ჰოკეის ეროვნული ლიგის დიდების დარბაზშია (ტორონტო). მისი ოთხი ვაჟიდან ერთ-ერთი — ბრეტ ენდრიუ ჰალი — ასევე წარმატებული ჰოკეისტი იყო. გარდაიცვალა 2023 წლის 30 იანვარს, ილინოისის ქალაქ უიტონში, საკუთარ სახლში, 84 წლის ასაკში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Линдер В. И.* Халл Роберт (Бобби) // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 730.
2. ↑  „Bobby Hull dies at 84, legendary Blackhawks goal-scorer, Cup champion". *NHL.com* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 31 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია** (ალბ. Akademia e Studimeve Albanologjike) — ალბანოლოგიის მთავარი ინსტიტუტი ალბანეთში.

ისტორია
-------

ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია შეიქმნა ალბანეთის აკადემიური და საუნივერსიტეტო რეფორმის პროცესში. გადაწყვეტილება ალბანეთის მთავრობამ 2007 წლის აგვისტოში დაამტკიცა. ის შეიქმნა შემდეგი ოთხი ინსტიტუტის შერწყმით: არქეოლოგიის, ენათმეცნიერების და ლიტერატურის, ისტორიის და კულტურული ანტროპოლოგიის. ინსტიტუტში ფუნქციონირებდა ორი კვლევითი მიმართულება: ხელოვნების და ალბანური ენციკლოპედიის, რომელიც მანამდე ალბანეთის მეცნიერებათა აკადემიაში მიმდინარეობდა. 

ცენტრი 2008 წელს ჩამოყალიბდა როგორც სამეცნიერო დაწესებულება და მიიღო ინსტიტუტის სტატუსი. ის აერთიანებს სპეციალისტებს და მდიდარ საარქივო მასალებს. ცენტრი კვლევების გარდა ასევე ეწევა ალბანური კულტურის პოპულარზაციას. ინსტიტუტი ასევე ახორცილელებს სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებს.

აკადემიური სენატი
-----------------

2015 წლის მიხედვით აკადემიური სენატია:

* არდიან მარაში
* ბექირ მეტა
* მიასერ დიბრა
* ვალტერ მიმიშა
* შპრესა გიონგეჩ
* ადემ ბუნგური
* ფერიდ მუდრი
* შაბან სინანი
* მარენგლი ვერლი
* არბენ შკენდერი
* რაიმონდ პეროლა
* სალი კოდრილა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტირანის უნივერსიტეტი

სქოლიო
------

1. ↑  History (in Albanian).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2019-05-10.
2. ↑  Senate list of members.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-25. ციტირების თარიღი: 2019-05-10.
ალიპი მესვეტე
**ალიპი მესვეტე** (გ. 640) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 26 ნოემბერი, ახალი სტილით - 9 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
---------

ღირსი ალიპი მესვეტე პაფლაგონიის ქალაქ ადრიანოპოლში დაიბადა. წმინდანს მამა ადრე გარდაეცვალა. დაქვრივებულმა დედამ მთელი ქონება გლახაკებს დაუნაწილა, შვილი ეპისკოპოს თეოდორეს მისცა აღსაზრდელად, თავად კი ტაძარში დაიწყო მსახურება და დიაკონისად კურთხევის ღირსი შეიქნა.

წმინდა ალიპის სიყმაწვილიდანვე სურდა, უფლისთვის მიეძღვნა თავი და განმარტოებულ ცხოვრებას ესწრაფოდა, მაგრამ ეპისკოპოსი თეოდორე არ იშორებდა. ერთხელ, როცა წმიდანი თავის ეპისკოპოსს ახლდა კონსტანტინოპოლში, მას საღვთო ხილვით გამოეცხადა წმინდა მოწამე ეფემია, რომელმაც ადრიანოპოლში დაბრუნება და მისი სახელობის ტაძრის აგება უბრძანა. ნეტარი დამორჩილდა ზეციურ კურთხევას და ადრიანოპოლელი ქრისტიანების შემოწირულობებით მიტოვებული წარმართული სასაფლაოს ადგილას წმიდა ეფემიას სახელობის ეკლესია ააშენა. ტაძრის გასწვრივ, ღია ცის ქვეშ, წარმართული საფლავის ქვაზე უფლის რჩეულმა სვეტი მოიწყო. ღირსი ალიპი ორმოცდაცამეტი წელი მოღვაწეობდა სვეტზე.

სიკვდილამდე თოთხმეტი წლით ადრე წმინდა ალიპის ფეხები ისე დაუავადდა, რომ დგომა ვეღარ შეძლო. უფლის რჩეული მოთმინებით და მადლობით იტანდა უმძიმეს სატანჯველებს. ღირსი მამის სვეტის სიახლოვეს თანდათან ორი - მამათა და დედათა მონასტერი დაარსდა.

ნეტარი ალიპი 640 წელს გარდაიცვალა, ასთვრამეტი წლის ასაკში. წმინდანის ნეშტი მის მიერვე დაარსებულ, წმინდა მოწამე ეფემიას სახელობის ტაძარში დაკრძალეს. ღირსი მამის უხრწნელ ნაწილებთან მრავალი სასწაულებრივი კურნება აღესრულებოდა.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**ალეთოლოგიური რეალიზმი** — ქართველი მეცნიერის შალვა ნუცუბიძის ფილოსოფიური ნააზრევი, რომელიც მან შეიმუშავა მოღვაწეობის პირველ ნახევარში. ალეთოლოგიური რეალიზმის მიზანი იყო შემეცნების მეთოდის დაფუძნება. ამისათვის ჯერ უნდა დაძლეულიყო ის დაბრკოლებანი, რომლებიც ფსიქოლოგიზმის კრიტიკის დროს ვერ გადაჭრეს ჰუსერლმა, რიკერტმა, ინტუიტივიზმის წარმომადგენლებმა და ა.შ. ამოცანის სწორი გადაწყვეტა მოითხოვდა არა მხოლოდ სპეციალურ-ადამიანურის, არამედ სცეფიკურ-ადამიანურის გადალახვასაც. ვინაიდან სპეციალურ-ადამიანური ეკუთვნის ლოგიკურის სფეროს, ფილოსოფიური აზროვნების ამოსავალი პუნქტი უნდა გამოიძებნოს ლოგიკურის იქით, წინალოგიკურში. ასეთია „ჭეშმარიტება თავისთავად", რომელიც დაცლილია შინაარსისაგან, წინააღმდეგობათა სფეროს მიღმაა და არ ემორჩილება ლოგიკურ კანონებს, ამავე დროს იგი ირეალაციური (მიმართებათაგან თავისუფალი) და განხორციელებულია (საპირისპიროდ მსჯელობისა, რომელიც განხორციელებისაკენ მიისწრაფვის).

ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვაოთ შემეცნების ამოცანა, არსება და სტრუქტურა. შემეცნების ამოცანა საგნის არსის შეცნობა, მისი კვლევა კი შემეცნების თეორიას ევალება. შემეცნების არსება ის არის, რომ იგი ინტენციაა და განიხილება უსაგნოდ. მისი შესწავლა უკვე ფენომენოლოგიის ამოცანაა. შემეცნების სტრუქტურა შემეცნების თეორიისა და ფენომენოლოგიის ფარგლებს გარეთ რჩება და ალეთოლოგიის საგანია. შემეცნების სტრუქტურაში თავს იჩენს შემეცნების ისეთი თავისებურება, როგორიც არის მისი ორგანზომილებიანობა: შემეცნება მიმართულია წინ და ამავე დროს უკან, ჭეშმარიტება თავისთავად არის წანამძღვარი და ამავე დროს მიზანი შემეცნებისა. შემეცნების სტრუქტურის მიხედვით ორად იყოფა შემეცნების მეთოდოლოგიაც – გამომდინარეობის მეთოდად და დაყვანის ანუ რედუქციის მეთოდად, რომელიც ფილოსოფიის ძირითადი მეთოდია. მისი დანიშნულებაა „ჭეშმარიტება ჩვენთვის" დაიყვანოს „ჭეშმარიტებაზე თავისთავად". 

ალეთოლოგიური რეალიზმი იყო ქართული ფილოსოფიური აზრის ახალი გზების ძიება XX საუკუნის 20-იან წლებში.

ლიტერატურა
----------

* *ხიდაშელი შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 287.
**ალის განძი**, 1925 წელს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ალში აღმოჩენილი განძი - ვერცხლის 471 მონეტა. უმთავრესად შეიცავს XIV საუკუნის ოქროს ურდოს, აგრეთვე რეის სულთნის აჰმად ჯალაირისა და საქართველოს მეფის გიორგი VII-ის სახელით მოჭრილ ფულებს. ყველაზე ადრინდელი მონეტა დათარიღებულია 1310-ით, ყველაზე გვიანდელი - 1400-1401-ით. 

ალის განძის მონეტები მნიშვნელოვანი წყაროა ოქროს ურდოსა და საქართველოს შორის XIV საუკუნეში არსებულ პოლიტიკურ-ეკონომიკური ურთიერთობათა დასადგენად. განძის ჯუჩიდური მონეტები საქართველოში დარიალის გზით შემოსულა. სოფ. ალში მონეტების ასეთი თავმოყრა იმით აიხსნება, რომ ძველად აქ საბაჟო ყოფილა.

ყველაზე ადრე აღმოჩენილია ალის ე. წ. უცნობი განძი, რომლის შესახებაც გაზეთი „დროება" 1881 წლის 248 ნომერში წერდა: "გორის მაზრის სოფ. ალიდან გვწერენ: ბევრს ადგილას სახნავ მიწებში პოულობენ ხვნის დროს ქვევრებს და სხვა ძველ ნივთებს.ამას წინეთ ერტს მეწისკვილეს ეპოვნა ალის ციხესთან ერთი ქოთანი თეთრი ფული". აღნიშნული განძი ამჯერად დაკარგულია.

ლიტერატურა
----------

* *დუნდუა გ.*, სამონეტო მიმოქცევის საკითხისათვის XV საუკუნის საქართველოში, თბ. 1964
* *ლომოური თ.*, საქართველოსა და ოქროს ურდოს შორის ურთიერთობის საკითხისათვის XIV საუკუნეში (ალის განძის ჯუჩიდური ფულები), თბ. 1946
* *დუნდუა გ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 311-312, თბ. 1975

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალის განძი
**ბერიჯვარის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერიჯვარში, სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევი. ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით; ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი კედლის წყობაში იძირება. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლით. იატაკი მიწურია. სამხრეთის თაღოვან შესასვლელს ტიმპანი აქვს. ეკლესიის ფასადები სადაა. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი. ეკლესიის კედლები დეფორმირებულია. სამხრეთი ფასადის დასავლეთი ნაწილი პერანგშემოცლილია. დასავლეთ ფასადის ჩრდილოეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. საბურავი აცვენილია. კამარა დაზიანებულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 35-36
**აზენკურის ბრძოლა** (ფრანგ. Bataille d'Azincourt; ინგლ. Battle of Agincourt) — ასწლიანი ომის მესამე ეტაპის ერთ-ერთი პირველი ბრძოლა. გაიმართა 1415 წლის 25 ოქტომბერს აზენკურთან, საფრანგეთის ჩრდილოეთით ქალაქ კალეს სამხრეთით. ერთმანეთს ებრძოდნენ ინგლისის ძალები ჰენრი V-ის მეთურობით და საფრანგეთის ძალები კარლ I დალბერეს მეთაურობით.

1415 წლის 25 ოქტომბერს ინგლისის ლაშქარმა ჰენრი V-ის სარდლობით სასტიკად დაამარცხა კონეტაბლ შარლ დ’ალბრეს ლაშქარი ბრძოლის ბედი გადაწყვიტა ინგლისელთა მოძრავი და ორგანიზებული რაზმების გამარჯვებამ ფრანგთა უდისციპლინო ფეოდალურ ლაშქარზე.

აზენკურის ბრძოლა იყო ასწლიანი ომის მესამე, ყველაზე მნიშვნელოვანი ბრძოლა კრესისა (1346) და პუატიეს (1356) ბრძოლების შემდეგ. ამ გამარჯვებამ ინგლისელებს გაუადვილა საფრანგეთის მიწა-წყლის დაპყრობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ასწლიანი ომის ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 186.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აზენკურის ბრძოლა***

* Contemporary account of battle written by Enguerrand de Monstrelet (d.1453), governor of Cambrai and supporter of the French crown.
* "Historians Reassess Battle of Agincourt" by James Glanz, *The New York Times*, 24 October 2009
**ალისატარ ალესკერ ოღლი ათაკიშიევი** (აზერ. Əlisəttar Ələsgər oğlu Atakişiyev) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კინოოპერატორი, რეჟისორი, აზერბაიჯანის სსრ-ს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960)

ალისატარ ათაკიშიევი დაიბადა 1906 წლის 25 დეკემბერს ბაქოში. ბავშვობიდან იტაცებდა მხატვრობა. 1927 წელს გაემგზავრა მოსკოვში, სადაც საკავშირო მხატვრულ-ტექნიკურ სასწავლებელში ჩააბარა. 1930 წელს დაამთავრა სასწავლებელი, დაბრუნდა ბაქოში და მოეწყო კინოსტუდიაში მხატვარ-გამფორმებლად. აქ მხოლოდ ერთი წლის მუშაობის შემდგომ, გადაწყვიტა კინემატოგრაფიის საკავშირო უნივერსიტეტის საოპერატორო ფაკულტეტზე ჩაებარებინა. 1936 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ალისატარ ათაკაშიევი მოსკოვში დარჩა, დაიწყო «მოსფილმში» მუშაობა. 1938 წელს ბაქოს კინოსტუდიაში მოწვეულმა რეჟისორმა ვ. ტურინმა ა. ათაკიშიევი მიიწვია ფილმ «ბაქოელების» ოპერატორად. 1943 წელს ათაკიშიევი მუშაობდა ფილმ «ერთი ოჯახის» დამდგმელ-ოპერატორად. 1944 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება უზეირ გაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიის «არშინ მალ-ალან»-ის ეკრანიზაციის შესახებ. სურათის დამდგმელ-ოპერატორებად დამტკიცდნენ ალისატარ ათაკიშიევი და მუხტარ დადაშევი. ფილმს დიდი წარმატება ერგო და მთელი მსოფლიოს კინოეკრანები შემოიარა. 1947 წელს მუშაობს დამდგმელ ოპერატორად ფილმში «ფატალი-ხანი». ეს ფილმი აკრძალვის ქვეშ მოჰყვა და მხოლოდ 10 წლის შემდეგ იქნა ეკრანებზე გასული მეორე რედაქციით. ამის შემდგომ გადაღებული იყო დოკუმენტურ-მხატვრული ფილმები – «საბჭოთა აზერბაიჯანი», «დილის სიმღერა» (1950), «ჯანმრთელობის კერები აზერბაიჯანში» (1951), «მშობლიურ ხალხს» (1954). 1956 წელს ჰუსეინ სეიდზადემ სამუშაოდ მიიწვია ა. ათაკიშიევი უზეირ გაჯიბეკოვის განთქმული მუსიკალური კომედიის «ეს თუ არა, მაშინ ის» ეკრანიზაციაზე. ათაკიშიევი ოფიციალურად დაინიშნა არა მხოლოდ მთავარ ოპერატორად, არამედ კოსტიუმების მხატვრადაც. რეჟისორ ტოფიკ ტაგიზადესთან ერთობლივი თანამშრომლობით გადაღებულ იქნა ფილმი «შორეულ ნაპირებზე», რომელიც ეკრანებზე გამოვიდა 1958 წელს. იმავე წელს ის პირველად გამოვიდა დამდგემლი რეჟისორის ამპლუაში ფილმში «ერთი ციხესიმაგრის საიდუმლო», დადგმული მ. ტახმასიბას სცენარის მიხედვით.

1961 წელს ა. ათაკიშიევმა გადაიღო ფილმი «ჩვენი ქუჩა». 1964 წელს გადაიღო ფილმი «ჯადოსნური ხალათი», რომელიც 60-იანი წლების თაობის ბავშვებისათვის უსაყვარლეს ფილმად იქცა.

1970 წელს საჯაროდ გამოვიდა ა. ათაკიშიევის წიგნი «იბრაგიმის მოგზაურობა», განსაზღვრული ბავშვებისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Атакишиев Али Саттар. Приключения Ибрагима
ალისია მორეუ 1972 წელს.
**ალისია მორეუ დე ხუსტო** (11 ოქტომბერი, 1885 – 12 მაისი, 1986) — არგენტინელი ექიმი, პოლიტიკოსი, პაციფისტი და ადამიანის უფლებების დამცველი.

ალისია დაიბადა ფრანგების ოჯახში, ლონდონში. როდესაც არგენტინაში გადავიდნენ საცხოვრებლად ის კიდევ ბავშვი იყო. იქ ის თავიდან პედაგოგიურ სასწავლებელში სწავლობდა, ხოლო შემდეგ სამედიცინო მიმართულებით. ის იყო ქვეყანაში მეოთხე ქალი რომელმაც ექიმის ხარისხი მიიღო.

მან პოლიტიკური აქტივობა 1906 წელს გამართულ *თავისუფალი აზროვნების საერთაშორისო კონფერენციის* შემდეგ დაიწყო. მან დაამყარა კავშირები სოციალისტურ პარტიასთან და თანამშრობლობდა საერთაშორისო სოციალისტურ გაზეთთან.

1922 წელს ის დაქორწინდა ხუან ბატისტა ხუსტოზე და შეეძინათ სამი შვილი.

1956 წელს ის გახდა ჟურნალ *La Vanguardia*-ს დირექტორი. ორი წლის შემდეგ სოციალისტური პარტია გაიყო ორ პარტიად: დემოკრატიულ სოციალისტურ პარტიად და პოპულარულ სოციალისტურ პარტიად რომლის გენერალური სეკრეტარიც იყო ალისია.

ბუენოს-აირესის პუერტო-მადეროს უბნის მთავარ ქუჩს მისი სახელი ჰქვია.

პუბლიკაციები
------------

* *Evolución y educación*, 1915.
* *La emancipación civil de la mujer*, en *Humanidad Nueva*, 1919.
* *El socialismo y la mujer*, de *La Vanguardia*, 1933.
* *El Socialismo según la definición de Juan B. Justo*, 1946.
* *La mujer y la democracia*, 1947.
* *¿Qué es el Socialismo?*, 1983.

ლიტერატურა
----------

* Gladys Lopez: *Alicia Moreau de Justo: Pionera Del Feminismo Y La Igualdad*, ISBN 987-614-098-1

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალისია მორეუ დე ხუსტოს ფონდი (ესპანური)
* ნეკროლოგი (ინგლისური)
**ბისოს ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბისოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ნაგებია კლდის ქვით. შედგება მიჯრით მდგარი ორი სამსართულიანი ციხე-სახლისგან. ორივე სახლის სართულშუა გადახურვა და ბრტყელი მიწურბანიანი სახურავი ჩაქცეულია. 

აღმოსავლეთით მდგარი ციხე-სახლისაგან 6,5-7,3 მეტრის სიმაღლის კედლებია შემორჩენილი. I სართული საქონლის სადგომია, II – საცხოვრებელი, ხოლო III – სათავდაცვო დანიშნულებისა. შესასვლელი I სართულზე სამხრეთიდანაა. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში პატარა ნიშია. დასავლეთ კედელში მოგვიანებით გაჭრილი კარით ეს სართული მომიჯნავე ციხე-სახლთანაა დაკავშირებული. II სართულის აღმოსავლეთ კედელში შესასვლელი და ხუთი სათოფურია. სამხრეთით – ერთი ნიში და ორი სარკმელი, დასავლეთით – სამი ნიში და სათოფური, ხოლო ჩრდილოეთით – ორი ნიში. III სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი კარი და სათოფურია , აღმოსავლეთით - სარკმელი და სამი სათოფური, სამხრეთით - სარკმელი და სათოფური, ხოლო დასავლეთით – დიდი ოთხკუთხა ღიობი და ერთი სათოფური. ამ სახლზე დასავლეთიდან მიდგმული მეორე ციხე-სახლის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 6,75 მეტრს არ აღემატება. I სართულზე სარდაფია, II სართული საცხოვრებელია , ხოლო III – სათავდაცვო. I სართულის აღმოსავლეთ კედელში მომიჯნავე სახლთან დამაკავშირებელი კარია გაჭრილი. დასასვლეთ კედელში ორი ნიშია, აღმოსავლეთით – ერთი; სამხრეთით ერთი სარკმელი. II სართულს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მიწიდან 2,5 მ სიმაღლეზე. ამავე მხარეს ერთი სათოფურია. დასავლეთით – ორი. III სართულზე სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელი და ორმაგი სათოფურია, დასავლეთ კედელში–- სამი, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით – თითო სათოფური.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 229.
ამინების ზოგადი აგებულება
**ამინები** — ამიაკის (NH3) წარმოებული ნივთიერებები, რომელშიც ამიაკის სამი წყალბადის ატომიდან ერთი, ორი, ან სამივე ორგანული რადიკალებით არის ჩანაცვლებული. აქ ერთი მნიშვნელოვანი გამონაკლისია: თუ ერთ–ერთი რადიკალი კარბონილის ჯგუფს შეიცავს, ნივთიერებებს არა ამინები, არამედ ამიდები ეწოდება. ამიდებია აგრეთვე ამიაკის ის წარმოებულები, რომელშიც წყალბადის ერთი ატომი ორგანული რადიკალითაა ჩანაცვლებული, მეორე კი — მეტალით (მაგ: (CH3)2NLi ლითიუმის დიმეთილამიდია).

იმის მიხედვით, თუ წყალბადის რამდენი ატომი არის ჩანაცვლებული ამიაკში, განასხვავებენ პირველად, მეორად და მესამეულ ამინებს. შესაძლებელია აზოტის ატომს მეოთხე რადიკალიც შეუერთდეს. ამ შემთხვევაში წარმოიქმნება ამონიუმის მსგავსი იონი, ე.წ. მეოთხეული ამონიუმი. უარყოფით იონებთან შეერთებისას იგი მეოთხეული ამონიუმის მარილებს წარმოქმნის.

| პირველადი ამინი | მეორეული ამინი | მესამეული ამინი |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

იმის მიხედვით, თუ მოლეკულაში ამიაკის რამდენი ნაშთია, განასხვავებენ მონოამინებს, დიამინებს, ტრიამინებს და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* Hans Beyer, Wolfgang Walter: *Lehrbuch der Organischen Chemie*. 22. Auflage. 1991, ISBN 3-7776-0485-2.
* Autorengemeinschaft: *Organikum*. 22. Auflage. Wiley-VCH, Weinheim, 2004, ISBN 3-527-31148-3.
* Karl Schwister: *Taschenbuch der Chemie*. Hanser Fachbuchverlag, 2004.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ამინები"** ვიკისაწყობში.
**ალექსი თედორეს ძე ადაშევი** (რუს. Алексе́й Фёдорович Ада́шев, გ. 1561) — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე. ივანე IV-თან დაახლოებული პირი, რჩეული რადის მთავრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დიდი როლი ითამაშა XVI საუკუნის 50-იანი წლების რეფორმების მომზადებაში. აქტიურად მონაწილეობდა ივანე IV-ის ომებსა და დიპლომატიურ საქმიანობაში. ხელმძღვანელობდა ივანე IV-ის მეფობის ქრონიკის შედგენას, ასტრახანისა და ყაზანის სახანოთა შემოერთების, დიპლომატიურ მომზადებას. ლივონიის ომის (1558-1583 წწ.) პერიოდში ალექსმა ყირიმის სახანოს წინააღმდეგ აქტიურ მოქმედებას დაუჭირა მხარი და ამით ივანე IV-ის პოლიტიკას დაუპირისპირდა. 1560 წელს რჩეული რადის რეფორმებითა და ლივონიასთან არახელსაყრელი დაზავებით უკმაყოფილო თავადაზნაურობის ნაწილმა ალექსის ზურგი შეაქცია. იგი თანდათან ჩამოაცილეს ხელისუფლებას. 1560 წელს ვოევოდად გაგზავნეს ლივონიაში, რაც საპატიო გადასახლებას ნიშნავდა. იმავე წელს ივანე IV-ის ბრძანებით იურიევში გადაიყვანეს და დააპატიმრეს. იქვე გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 86.
**ბიურაკანის ობსერვატორია** (სომხ. Բյուրականի աստղադիտարան) — სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება სომხეთში, ქალაქ ერევნიდან 35 კმ-ში, ზღვის დონიდან 1500 მ-ზე. მდებარეობს არაგაწის მთაზე, დაარსებულია 1946 წელს. შეისწავლის გალაქტიკის აგებულების, არასტაციონარული ვარსკვლავების, დიფუზური ნისლეულების, ვარსკვლავთ წარმოშობისა და განვითარების, გარეშე გალაქტიკებისა და რადიოასტრონომიის პრობლემებს. ობსერვატორიის შექმნის ინიციატორი და მისი უცვლელი დირექტორი იყო ვიქტორ ამბარცუმიანი, რომელიც ობსერვატორიას 1946-1988 წლებში განაგებდა. ძირითადი ინსტრუმენტებია 100 სმ-იანი და 53 სმ-იანი შმიდტის სისტემის ტელესკოპები, 50 სმ-იანი რეფლექტორი, 40 სმ-იანი ანაბერაციული კამერა, 2,6 მ-იანი ტელესკოპი, ორი რადიოინტერფერომეტრი. ბიურაკანის ობსერვატორიაში აღმოჩენილ ვარსკვლავთ ასოციაციებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ვარსკვლავთა წარმოშობისა და განვითარების საკითხების შესწავლისათვის. ასოციაციების აღმოჩენამ და მათი კვლევისადმი მიძღვნილმა შრომებმა ფართოდ გაუთქვა სახელი ბიურაკანის ობსერვატორიას. ვარსკვლავთ ასოციაციების საფუძველზე დამუშავებულია ღია ვარსკვლავთ გროვების ახალი კლასიფიკაცია; გამოცემულია ღია გროვათა ატლასი; ვარსკვლავთ სპექტრში უწყვეტი ემისიის კვლევის შედეგად საინტერესო დასკვნებია მიღებული ვარსკვლავთ ენერგიის წყაროების შესახებ; გალაქტიკების გულების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ გალაქტიკების რადიოგამოსხივება გამოწვეულია მათ გულებში მიმდინარე მძლავრი აფეთქებებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიურაკანის ობსერვატორია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ბიურაკანის ობსერვატორია (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 417.
* Мирзоян Л. В. Бюраканская астрофизическая обсерватория, [М.], 1958;
* Амбарцумян В. А. Мирзоян Л. В. Астрофизика, в кн.: Академия наук Армянской ССР за 25 лет, Ер. 1968.
**აიუ** (ლათ. Plecoglossus altivelis) — თევზი აიუსებრთა ოჯახისა. თავის გვარისა და ოჯახის ერთადერთი წარმომადგენელი. სხეულის სიგრძე 30 სმ-ია. მოხდენილი და მოძრავი თევზია, ზურგი მუქი მწვანეა, მუცელი თეთრი; სალაყუჩე სარქვლის უკან ნარინჯისფერი ლაქაა; ფარფლები მკვეთრი ყვითელია, ზედა ყბა თეთრი, ქვედა ყბა მწვანე, თვალის ზედა მხარე ნარინჯისფერი. ზურგის ფარფლი მუცლის ფარფლის ზემოთ მდებარეობს. ქერცლი წვრილია. გავრცელებულია კორეის, ჩინეთისა და იაპონიის ნაპირებთან. ქვირითის დასაყრელად შედის მდინარეებში. ტოფობის შემდეგ იღუპება. წებოვან ქვირითს ქვებზე ყრის. 14–20 დღის შემდეგ იჩეკებიან ლიფსიტები, რომლებიც მაშინვე ზღვაში შედიან. იკვებება პლანქტონით, ცოცხლობს 2–3 წელს. ძვირად ფასობს, როგორც საკვები პროდუქტი, განსაკუთრებით — იაპონიაში. იჭერენ კავიანი მოწყობილობებით, მახეებით, გაწვრთნილი ჩვამებით (კისერზე უკეთებენ რგოლს, რათა ნადავლი ვერ გადაყლაპოს).

სქოლიო
------

1. ↑  *Решетников Ю. С.* Айю // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 318.