recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სუ-9** (ნატოს კლასიფიკაციით „**Fishpot**") — ერთ ძრავიანი საბჭოთა სარაკეტო ნებისმიერ ამინდში მფრენი გამანადგურებელ-გზაგადამჭრელი თვითმფრინავი.

განვითარება
-----------

სუ-9-ს პროექტი დაიწყო ცაგის აეროდინამიკის კვლევის ინსტიტუტში კორეის ომის დროს. პროექტში ჩადებული იყო რეაქტიული ავიაციის სხვადასხვა ინოვაციური დეტალები. თვითმფრინავის პირველი გაფრენა 1956 წელს განხორციელდა პროტოტიპ T-405-ის სახელით. სუ-9-ის შემუშავება დასრულდა სუ-7 თან ერთად, რომლებიც პირველად იხილეს 1956 წლის 24 ივნისს ტუშინოს ავიაშოუზე სადაც სუ-9მ დაჯაბნა სუ-7ი. სუ-9 შეიარაღებაში მიიღეს 1959 წელს.

ჯამში გამოშვებულია 1,100 სუ-9. არსებობს ვერსია რომ სუ-9 ტიპის თვითმფრინავების მოდერნიზება მოხდა სუ-11-ის დონემდე. სუ-9 ის ექსპორტი არ მომხდარა არც ერთ საბჭოთა კავშირის კლიენტ სახელმწიფოში მათ შორის ვარშავის პაქტის ქვეყნებში. დარჩენილი სუ-9-ები და სუ-11-ები შეიარაღებიდან საბოლოოდ ამოიღეს 1970-იან წლებში. თუმცა ხდებოდა ზოგიერთის საცდელ თვითმფრინავად გამოყენება. სუ-9 ჩანაცვლებულ იქნა მოდერნიზებული სუ-11-ით და უფრო თანამედროვე სუ-15-ით და მიგ-25-ით.

სუ-9-ის საბრძოლო ანგარიში უცნობია. შესაძლებელია ის გამოყენებულ ყოფილიყო სადაზვერვო ფრენებზე თუმცა ფრენების დეტალები გასაიდუმლოებულია.

1962 წლის 4 სექტემბერს მოდერნიზებულმა სუ-9-მ ვლადიმერ ილიუშინის პილოტაჟით დაამყარა მსოფლიო რეკორდი აბსოლუტური სიმაღლის აღებაში 28,852მ (94,658ფ). ნოემბერში ვლადიმერ ილიუშინმა იმავე სუ-9-ით დაამაყარა სიმაღლისა და სისწრაფის რეკორდები.

დიზაინი
-------

სუ-9-ის ფიუზელაჟი და კუდის დიზანი მსგავსია სუ-7-ისა. განსხვავება არის მხოლოდ მის ფრთებში. მან სუხოისგან მიიღო აეროდინამიკური მუხლუჭი კორპუსის კიდეში ისევე როგორც სუ-7-მა ტურბორეაქტიული ძრავა ლიულკა ალ-7. თვითმფრინავის ცხვირის შემწოვ კონუსზე შესაძლებელია ასევე რადარის დაყენება. სუ-9-ის კონსტრუქცია დაფუძნებულია ადრეულ თვითმფრინავ ტ-9-ზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუ-9***

* Su-9 from NAPO (Novosibirsk Aircraft Production Association) დაარქივებული 2006-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* Su-9 from Global Aircraft
* Su-9 from FAS

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სუხოის თვითმფრინავები |
| --- |
|  |
| გამანადგურებელი / გადამტაცი | 
* სუ-9 (II)
* სუ-11 (II)
* სუ-15 (II)
* სუ-27
* სუ-30
* სუ-30МКК
* სუ-30МКИ
* სუ-33
* სუ-35
* სუ-35БМ
* სუ-37
 |
|  |
| ბომბდამშენი / მოიერიშე | 
* სუ-2
* სუ-4
* სუ-7 (II)
* სუ-17 (II)
* სუ-20
* სუ-22
* სუ-24
* სუ-25
* სუ-32/სუ-34
* სუ-39
 |
|  |
| მზვერავი | 
* სუ-12
 |
|  |
| სასწავლო / სავარჯიშო | 
* УТБ
* სუ-26
* სუ-28
* სუ-29
* სუ-31
 |
|  |
| სატრანსპორტო | 
* სუ-38
* სუ-80
* S-21
* KR-860
* სუპერჯეტ 100
 |
|  |
| ექსპერიმენტული | 
* სუ-1
* სუ-3
* სუ-5
* სუ-6
* სუ-7 (I)
* სუ-8
* სუ-9 (I)
* სუ-10
* სუ-11 (I)
* სუ-13
* სუ-15 (I)
* სუ-17 (I)
* სუ-47
* П-1
* Т-3
* Т-4
* ПАК ФА
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამაღლობელი**. |

**სერგო ივანეს ძე ამაღლობელი** (დ. 11 ივლისი, 1898,  ამაღლება, ახლანდელი ვანის მუნიციპალიტეტი ― გ. 13 თებერვალი, 1938) ― ქართველი თეატრალური მოღვაწე, კრიტიკოსი, დრამატურგი.

ბიოგრაფია
---------

1920–1924 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ და ეკონომიკურ ფაკულტეტებზე, ამავე დროს მუშაობდა გაზეთ „ტრიბუნაში". 1924–1928 ლექციებს კითხულობდა თსუ-სა და კონსერვატორიაში. 1925 წელს იყო რუსთაველის თეატრის დირექტორი, 1926–1927 — სახკინმრეწვის დირექტორი. 1928–1931 წლებში სათავეში ედგა მოსკოვის სხვადასხვა შემოქმედებით დაწესებულებას, 1931–1932 წლებში იყო მოსკოვის ახალი თეატრის, 1933-1936 წლებში კი მოსკოვის მცირე თეატრის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი.

1928–1937 წლებში მოსკოვის ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა ამაღლობელის კრიტიკული და თეორიული წერილები თეატრისა და კინოს შესახებ. რუსულ ენაზე დაწერა რამდენიმე პიესა: „კარგი ცხოვრება" (1934 დადგა მოსკოვის მეორე სამხატვრო თეატრმა). „ჩემი ქვეყანა" და სხვა. ამაღლობელის მნიშვნელოვანი ნაშრომებია: „თეატრისა და კინოს პრობლემები", თბ. 1928; მოსკოვში რუსულ ენაზე გამოცემული „ქართული თეატრი", 1930; „დიდი ბრძოლების დრამატურგია", 1933; „მცირე თეატრი", 1935.

1938 წელს სერგო ამაღლობელი დაააკავეს და წაუყენეს ბრალდება, რომ იგი იყო კონტრრევოლუციური, ტროცკისტული ორგანიზაციის ერთ-ერთი შემქმნელი მოსკოვში, რომელიც აერთიანებდა და სათავეში ედგა მოსკოვის ქართულ, ნაციონალისტურ საზოგადოებას. მის თანამონაწილეებად განიხილეს და დააპატიმრეს მისი მეგობრებიც, რომლებიც მას ჰყავდა მოსკოვში სამუშაოდ მიწვეული 1936 წლიდან: პეტრე ოცხელი, ვახტანგ აბაშიძე და გიორგი ჟორდანია. ოთხივე მათგანს მიესაჯა დახვრეტა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანელიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 350.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 119.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგო ამაღლობელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სერგო ამაღლობელი

სქოლიო
------
ეროვნული პარკის მდებარეობა შვედეთის რუკაზე აღნიშნულია ციფრით 3
**სტორა-სიეფალეტი** (შვედ. Stora Sjöfallet) — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ შვედეთში, ნორბოტენის ლენში. მდებარეობს ნორვეგიის საზღვართან. შეიქმნა 1909 წელს. ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის — ლაპონიის არეალს მიეკუთვნება. წარსულში, პარკის ტერიტორიაზე მრავალი დიდი ჩანჩქერი მდებარეობდა, მაგრამ მას შემდეგმ რაც იგი დაცულ ტერიტორიად გამოცხადდა, მთავრობამ ჩანჩქერებზე ჰიდორელექტრო დანადგარების ნებართვა გასცა, რამაც უამრავი მათგანი გაანადგურა. შემდგომ განვითარებას გზების გაყვანა მოჰყვა. ეროვნული პარკის სტატუსი ჯერ კიდევ 1960-იან წლებში დადგა კითხვის ნიშნის ქვეშ და დღეს, ჩანჩქერების მხარის (რის გამოც მას ეროვნული პარკის სტატუსი მიენიჭა) დიდი ნაწილი ეროვნულ პარკს აღარ მიეკუთვნება.

პარკი 1 278 კმ²-ს მოიცავს. მისი ჩრდილოეთი და დასავლეთი ნაწილები სკანდინავიის მთებშია გადაჭიმული და მოიცავს რამდენიმე მყინვარსა და ქვეყნის უმაღლე მწვერვალებს. მათ შორის გამორჩეულია მწვერვალი აკა, რომელსაც *ლაპლანდიის დედოფალს* უწოდებენ. პარკის სამხრეთი დაბალი ბორცვებიანი ზონა სოჭის ტყეებითაა დაფარული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სტორა-სიეფალეტის ეროვნული პარკი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-02-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Sånfjället National Park. Naturvårdsverket.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-04-04. ციტირების თარიღი: 2009-02-26.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვედეთის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 

აბისკუ • ენგსე • ბიორნლანდეტი • ბლო-იუნგფრუნი • დალბიუ-სედერშოგი • იურე • ფერნებოფიერდენი • ფულუფიელეტი • გარფიუტანი • 
გოტსკა-სანდენი • ჰამრა • ჰაპარანდის არქიპელაგი • კოსტერჰავეტი • მუდუსი • ნორა-კვილი • პადიელანტა • პიელიეკაისე • სარეკი • შკულეშკოგენი • სედეროსენი • სონფიელეტი • სტენსჰუვუდი • სტორა-სიეფალეტი • სტორე-მოსე • ტივედენი • ტეფსინგდალენი • ტრესტიკლანი • ტიურესტა • ვადვეტიოკა
 |

 |
**სერგი იოსების ძე მაკალათია** (დ. 2 დეკემბერი, 1893, სეფიეთი, სენაკის მაზრა — გ. 30 აპრილი, 1974, თბილისი) — ქართველი ეთნოგრაფი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1950).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. 1916 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია, 1922 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. 1918-1919 წლებში ჯარისკაცად მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებში. 1921-1935 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ–ის სახელმწიფო მუზეუმში უფროს მეცნიერ მუშაკად. 1926 წლიდან გარდაცვალებამდე შეისწავლიდა საქართველოს ცალკეული რეგიონებისა და ხეობების ისტორიულ ეთნოგრაფიას, მონაწილეობდა მხარეთმცოდნეობის მუზეუმების დაარსებაში, მესტიაში, გორში, ცაგერში, სტეფანწმინდაში და კასპში. 1937-1948 წლებში იყო გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის დირექტორი. მუზეუმი ამჟამად მისი სახელობისაა. იკვლევდა საქართველოს ეთნოგრაფიას, ისტორიას, არქეოლოგიას, ნუმიზმატიკასა და ხელოვნებას.

სერგი მაკალათია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონშია დაკრძალული.

ნაშრომები
---------

* ახალწელიწადი საქართველოში, ტფ. 1927
* მთის რაჭა, ტფ. 1930
* მთიულეთი, ტფ. 1930
* თუშეთი, ტფ. 1933
* ხევსურეთი, ტფ. 1933
* ფშავი, ტფ. 1934
* ხევი, ტფ. 1934
* მესხეთ-ჯავახეთი, თბ. 1938
* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ. 1941
* ვახტანგ გორგასლანი. 1942

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 368-369.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგი მაკალათია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  სერგი მაკალათიას სახელობის გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი
2. ↑  სერგი მაკალათია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-17. ციტირების თარიღი: 2012-11-18.
**ტიტიკაკა** (ესპ. Titicaca, კეჩ. Titiqaqa) — ტბა სამხრეთ ამერიკაში, პერუსა და ბოლივიის საზღვარზე. იგი მსოფლიოში ყველაზე მაღლა მდებარე სანაოსნო ტბაა. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3812 მეტრზე. ამავე დროს, ტიტიკაკა სამხრეთ ამერიკის ყველაზე დიდი და ღრმა ტბაა (სიღრმე 281 მ, ფართობი 58 000 კმ²). მიუხედავად ასეთ სიმაღლეზე მდებარეობისა, ტიტიკაკას წყალი არასოდეს იყინება და ტბა გამოიყენება სანაოსნოდ. სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე ზედაპირის ფართობით ყველაზე დიდია მარაკაიბოს ტბა, თუმცა მას გეოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით ყურეთა რიცხვს მიაკუთვნებენ, რის გამოც იგი ტიტიკაკას ტბის მეტოქედ არ განიხილება.

ტიტიკაკა მდებარეობს ცენტრალურ ანდებში, ალტიპლანოს ჩრდილო ნაწილში და შედგება ორი სუბ-აუზისაგან, რომელიც ერთმანეთთან შეერთებულია ტიკუინას სრუტით. ტბაში ჩაედინება 27 მდინარე და გამოედინება 20-მდე მცირე ნაკადული.

ტბის სახელწოდების წარმომავლობა უცნობია, სავარაუდოდ ის მომდინარეობს ადგილობრივი ინდიელების, კეჩუასა და აიმარას ენებიდან.

ტიტიკაკა ასევე იმითაა გამორჩეული, რომ ტბაში მდებარეობს 42 კუნძული, რომელთაგან ზოგიერთი დასახლებულია. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, კუნძულების გარკვეული ნაწილი ადამიანების ხელითაა შექმნილი. ახალმოსულები თავად ქმნიდნენ კუნძულებს ლერწმისაგან, რომელიც უხვადაა ტბის ნაპირებზე. აგებდნენ ახალ-ახალ ფენებს ძველი ფენების ლპობის შესაბამისად. ასეთ კუნძულებზე მთელი სოფლებია გაშენებული, სახლები, საწოლები, ჩანთები, ფარდები და ა.შ. ასევე ლერწმისაგანაა გაკეთებული. ერთ-ერთი ასეთი კუნძულია უროსი (*Uros*), რომელიც ტბის პერუს ნაწილში მდებარეობს და პერუს ერთ-ერთი უმთავრესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა.

ამანტანიც (*Amantani*) ერთ-ერთი პატარა დასახლებული კუნძულია და დასახლებულია კეჩუას ენაზე მოლაპარაკე ინდიელებით. 800-მდე ოჯახი განაწილებულია 6 სოფელში. მოსახლეობა ძირითადად კარტოფილისა და სხვადასხვა ბოსტნეული კულტურების მოშენებითაა დაკავებული. კუნძულზე არაა არც მანქანა, არც სასტუმრო და არც ელექტროენერგია. მის გამოსამუშავებლად გენერატორებს იყენებენ. სამაგიეროდ არის კლინიკა და სკოლა. მიუხედავად ამისა, ტურისტები ამ კუნძულს საკმაოდ ეტანებიან, აგემოვნებენ ადგილობრივთა საკვებს, ეცნობიან მათ წეს-ჩვეულებებს და საღამოობით შესაძლებლობა აქვთ ინდიელების ტრადიციული ცეკვების ხილვით დატკბნენ. ტურისტებს მეგზურობას და მასპინძლობას ადგილობრივები უწევენ გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ.

ტბის რუკა
ტიტიკაკას ყველაზე დიდი კუნძულია ისლა-დელ-სოლი (*Isla de Sol*), რომელიც ბოლივიას ეკუთვნის. არც ამ კუნძულზეა გზები და ტრანსპორტი, 800-მდე ოჯახის საქმიანობისა და თავის რჩენის სფეროს წარმოადგენს მეცხოველეობა, მიწათმოქმედება, თევზაობა და ტურისტებისგან მიღებული შემოსავალი. კუნძულზე 180 ნანგრევია, რომელიც ინკების ცივილიზაციას ეკუთვნის. ადგილობრივებს სჯერათ, რომ ამ კუნძულზე დაიბადა მზის ღმერთი. ბოლივია და პერუ ტიტიკაკას იყენებენ სანაოსნოდ, ეკონომიკური ურთიერთობების განსახორციელებლად. ბოლივიის სამხედრო ძალები ტბაში საზღვაო წვრთნებს ატარებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* ბოლივიის ტბების სია
* პერუს ტბების სია
* ისლა-დე-ლა-ლუნა
* ისლა-დელ-სოლი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიტიკაკა***

* ტბის მონაცემები დაარქივებული 2012-10-18 საიტზე Wayback Machine.
* laketiticaca.org
* ბოლივიის ფლოტი
* Management issues in the Lake Titicaca and Lake Poopo system: Importance of developing a water budget
**სერგო დუმბაძე** (დ. 20 აპრილი, 1937, ბაკო, ხულოს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი. ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ-ემერიტუსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2003), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1961 წელს დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

მუშაობდა პედაგოგად ხულოს რაიონის სოფელ თხილვანის არასრულ საშულო სკოლაში; 1970 წელს პედაგოგიურ ინსტიტუტში იწყებს მუშაობას კათედრის ლაბორანტად, შემდეგ იყო უფროსი მასწავლებელი, კათედრის დოცენტი, პროფესორი, კათედრის გამგე და ფაკულტეტის დეკანი. მან დაწერა წიგნი „სელიმ ხიმშიაშვილის სტრატეგიული მიზანი და მისი განხორციელების გზები". მეცნიერმა განსაკუთრებით დიდი დრო დაუთმო მეორე მსოფლიო ომში აჭარიდან წარგზავნილთა გმირობის გაშუქებას „აჭარა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში". ნაშრომი „წარუშლელი ფურცელი", ეძღვნება ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ღვაწლს მეორე მსოფლიო ომის წლებში; 2007 წელს გამოცსა მონოგრაფია „ისინი იბრძოდნენ ავღანეთში" - ავღანეთში მებრძოლი ქართველების შესახებ, ხოლო 2004 წელს საქართველოში პირველად გამოაქვეყნა მონოგრაფია „კავშირგაბმულობა და ფოსტა აჭარაში", რომელშიც ამ დარგის ხელმძღვანელთა და თანამშრომელთა ღვაწლი წარმოაჩინა; ავტორია პუბლიცისტური წერილებისა: „სოფელი ბაკო" - ისტორიულ-ეთნოგრაფიული დახასიათება, „სელიმ ხიმშიაშვილი - საქართველოს ერთიანობისათვის წამებული რაინდი", „იტალიელი მეცნიერი აჭარის შესახებ", „დედაენის როლი საქართველოს ერთიანობისათვის ბრძოლაში", „აბუსერისძე ტბელის თხზულების ზოგიერთი გეოგრაფიული სახელის შესახებ", ეტიმოლოგიურად ახსნილია „ხიხა", „ხიხათა", „ხიხანი", „შუარტყალა", „ხიხაძირი", „ქოჩახი", „ერდო" და სხვა.

ჯილდოები
--------

* იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგთა კავშირის მედალი და საპატიო სიგელი
* აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელი

ბიბლიოგრაფია
------------

* დაუვიწყარი პედაგოგი : სკენდერ ბაჯელიძის ცხოვრება და პედაგოგიური მოღვაწეობა, ბთ. ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტი, 2017 ISBN 9789941462436
* პედაგოგი, მეცნიერი, საზოგადო მოღვაწე : მიხეილ სტამბოლიშვილი, ბთ. ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტი, 2016 ISBN 9789941462221
* აჭარა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში (1939-1945 წწ), ბთ. შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტის გამ-ბა, 2011 ISBN 9789941412868
* სახელოვანი ხიხანელი : პედაგოგი მეჯიდ გაბაიძე, ბთ. ინოვაცია, 2008 ISBN 9789941902970
* აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სკოლა ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის პერიოდში (1941-1945 წ.წ.), ბთ. ბათუმის უნ-ტი, 2002 ISBN 9992848944

ლიტერატურა
----------

* ჯაფარიძე ი. საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, თბ. 2012, გვ. 410

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგო დუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სამეფო კედრების ტყე** — ლიბანის კედრის ერთ დროს ფართო ტყეების უკანასკნელი ნარჩენები დედამიწაზე, რომელიც ერთ დროს ლიბანის მთებში ყვაოდა. მის ხე-მასალას იყენებდნენ ასურელები, ბაბილონელები, სპარსელები თუ ფინიკიელები. მის მასალას ძველი ეგვიპტელებიც კი ყიდულობდნენ გემთმშენებლობისათვის. ამ კედრის მასალა გამოიყენა სოლომონ მეფემ იერუსალიმში ტაძრის აგებისას, მოგვიანებით კი ოსმალეთის იმპერიამ რკინიგზის მშენებლობისას.

ერთ დროს, თითქმის მთელი ლიბანი კედრის ხშირ ტყეებში იყო გახვეული, სწორედ ამიტომ, დღეს ეს ხე დღეს ამ ქვეყნის სიმბოლოა. საუკუნეების განმავლობაში, მისი გამალებული გაჩეხვის შედეგად, ტყეების ფართობი მნიშვნელოვნად შემცირდა. ისინი მხოლოდ მებში შემორჩა, სადაც ძირითად ხის ძირითად სახეობას წარმოადგენენ. ამის მაგალითია კადიშის ხეობის თავზე აღმართული მაკმელის მთა, სადაც კედარი ზღვის დონიდან 2 000 მეტრზე იზრდება.

კედარის მაქსიმალური სიმაღლე 35 მეტრია, ხოლო მერქნის გარშემოწერილობა 12-14 მეტრი.

ბიბლიურ კედარზე ზრუნვა სათავეს 1876 წლიდან იღებს, როდესაც დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად, 102 ჰექტარის ფართობზე გაშენებულ ნარგავებს, თხებისაგან დასაცავად, მაღალი, ქვის კედელი შემოარტყეს.

1998 წელს, იუნესკომ სამეფო კედრის შემორჩენილი ტყეები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2007-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* The Cedars (Al Arz) დაარქივებული 2007-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* იუნესკოს საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  The Cedars

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბანში ლიბანის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ანჯარი · ბაალბექი · ბიბლოსი · ტვიროსი · კადიშის ხეობა და სამეფო კედრების ტყე |

 |
რუსელის მონეტა, რომელზეც მარიამ ღვთისმშობელია გამოსახული
**რუსელ დე ბაიოლი** (ფრანგ. Roussel de Bailleul ან ბერძ. Φρανγόπουλος — სიტყვასიტყვით *ფრანგების შვილი* ; გ. 1077) — ნორმანდიელი ავანტიურისტი. ცნობილია, როგორც ბიზანტიის იმპერატორ რომანოზ IV-ის მიერ დაქირავებული და მის სამსახურში მყოფი მხედართმთავარი. მოიხსენიება აგრეთვე **ურსელუს დე ბალიოლის**, **როსცელინის**, **როსკელინ დე ბეელის** სახელით, ანა კომნენე მას **ურსელიუსს** უწოდებს.

ანა კომნენეს ალექსიადაში იგი პირველად 1071 წელს, მანასკერტის ბრძოლაში მოიხსენიება, რა დროსაც იგი რონამოზს ეხმარებოდა, მაგრამ თავისი სამხედრო ძალა ბრძოლაში არ ჩართო, რამაც საბოლოოდ ბიზანტიელთა სასტიკი დამარცხება გამოიწვია. ამის მიუხედავად, იგი იმპერიის სამსახურში დარჩა და მოგვიანებით მცირე აზიაში გაიგზავნა 3000 კაციან მძიმედ შეიარაღებულ ფრანგო-ნორმანდიულ კავალერიასთან ერთად. მან მოახერხა გალათიის ნაწილის დაპყრობა და ეს ტერიტორიები დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოაცხადა თავისი მმართველობის ქვეშ (1073), როგორც ჩანს, სამხრეთ იტალიელი ნორმანდიელების მაგალითზე. დედაქალაქად აქცია ანკარა, დღევანდელი თურქეთის დედაქალაქი. დაამარცხა იოანე დუკას არმია და გაანადგურა ქალაქი ქრისოპოლისი. მიხეილ VII-მ დახმარება თურქ-სელჩუკებს სთხოვა ტერიტორიების ნაწილის სანაცვლოდ. ტუტუშ I შემოთავაზებას დათანხმდა. რუსელი თავის რაზმებთან ერთად არმენიაკონის თემის ტერიტორიაზე გაიქცა და მიადგა ამასიას. ადგილობრივებმა, კონსტანტინოპოლისაგან სიშორის გათვალისწინებით, დე ბაიოლს ფული გადაუხადეს, რათა დაეცვა ისინი თურქთა შემოსევებისაგან. თუმცა, ალექსი კომნენოსის ინტრიგების შედეგად, რუსელი 1074 წელს ღალატით შეიპყრეს.

1077 წელს გაათავისუფლეს გამოსასყიდის სანაცვლოდ და გაგზავნეს აჯანყებულ ნიკიფორე ბოტანიატესთან საბრძოლველად. თავდაპირველად დაამარცხა კიდეც, მაგრამ მოგვიანებით თვითონაც მას ნიკიფორეს შეუერთდა. იმპერატორმა დასახმარებლად ისევ თურქ-სელჩუკებს მიმართა, რომლებმაც დაამარცხეს რუსელი და დაატყვევეს. იგი კონსტანტინოპოლში გადაიყვანეს, სადაც სიკვდილით დასაჯეს.

ლიტერატურა
----------

* Norwich, John Julius. *The Normans in the South, 1016—1130*. London: Longmans, 1967.
* Gravett, Christopher, and Nicolle, David. *The Normans: Warrior Knights and their Castles*. Oxford: Osprey Publishing, 2006.
* Schlumberger, Gustave (1881). „Deux chefs normands des armées byzantines au XIe siècle: Sceaux de Herve et de Raoul de Bailleul" (PDF). *Revue Historique*. **16**: 289–303.
* *Джонатан Харрис*. Византия. История исчезнувшей империи = JONATHAN HARRIS. The Lost World of Byzantium. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2017.

სქოლიო
------

1. ↑  Харрис, 2017, с. 256.
**სერგო ევლახიშვილი** (დ. 10 ნოემბერი, 1872 — გ. 23 ნოემბერი, 1946, თბილისი) — ანტრეპრენიორი, საოპერო მომღერალი, ბარიტონი, მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მწერლის ოჯახში. მუსიკა დედამ შეაყვარა. I ვაჟთა გიმნაზია დაამთავრა თბილისში. სწავლისას მონაწილეობდა კონცერტებში და სოლოპარტიებს ასრულებდა. მუსიკალური განათლების მიღება მოსკოვის კონსერვატორიაში დაიწყო, სადაც 1891 წლიდან ვოკალურ ხელოვნებას პროფ. ტალიაბუესთან ეუფლებოდა. შემდეგ სწავლა მილანში - პროფესორ ვიდალთან განაგრძო და დაასრულა. 1897 წლიდან ფსევდონიმით „ბრიუნეტი" იტალიის ქალაქებში საოპერო კარიერას იწყებს. ბარიტონის პარტიებს ასრულებდა ოპერებში: „ტრუბადური", „ერნანი", „ფაუსტი" და სხვ. 1898 წ-ის ზამთარში პერმში (რუსეთი) იმღერა. 1899 წლიდან გამოდიოდა მსოფლიოს სხვადასხვა საოპერო თეატრებში და მნიშვნელოვან პარტიებს ასრულებდა. 1900 იტალიაში - ტოსკანის, 1902-1903 წლებში - თბილისის, 1905-1906 წლებში კი დონის ანტრეპრიზაში მღეროდა. 1909-1910 წლებში ა. ეიჰენვალდთან, 1913-1914 წლებში კი ივანე ფალიაშვილთან თანამშრომლობდა. 

1914-1915 წლების სეზონიდან თბილისის ოპერის თეატრის ანტრეპრიზას ჩაუდგა სათავეში. კარგი ორგანიზატორული ნიჭი გამოავლინა და საუკეთესო შემსრულებლებს მოუყარა თავი. მისი დირექტორობის დროს დამოუკიდებელ საქართველოში 1918-1920 წლების სეზონებში იდგმება პირველი ქართული ოპერები. 1919 (ზოგიერთი ცნობით კი 1918) წელს ინიშნება თბილისის ოპერის თეატრის დირექტორად. 1921 წელს აირჩიეს თეატრისა და დასის მეთაურად. აღნიშნულ თანამდებობაზე 1928 წლამდე დარჩა. 1925 წელს იუბილე გადაუხადეს. ოპერის თეატრში მოღვაწეობას სიცოცხლის ბოლომდე აგრძელებდა.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ზ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 134.
* შ. კაშმაძე, „თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრი", გამომცემლობა ხელოვნება, თბ.

1950; ს. ი. ევლახოვის იუბილე, „ხელოვნება", 1925, №5; 

* A. e. Театр и Искусство. С. И. Евлахов, გაზ. «Заря Востока", 08. 02. 1925, №799; Анте, Театр и Искусство, Госопера, გაზ. «Заря Востока", 1925, №800;
* „С. И. Евлахов", გაზ. „Заря Востока", 1946. №237.
**ფელდკირხი** (გერმ. Feldkirch) — შუა საუკუნეების ქალაქი დასავლეთ ავსტრიაში, ფორარლბერგის ფედერალურ მხარეში, შვეიცარიისა და ლიხტენშტაინის საზღვართან. 2011 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 31 093 ადამიანს შეადგენს. წარმოადგენს ფელდკირხის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. დორბრინის შემდეგ, ის მეორე ქალაქია ფორარლბერგში მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ, რითაც ოდნავ სჭარბობს მხარის დედაქალაქ ბრეგენცს.

შუა საუკუნეების ულამაზესი ქალაქი, რომელიც დღემდე კარგადაა შემონახული, როგორც ქალაქი, პირველად 1218 წელს იხსენიება, მას შემდეგ, რაც გრაფმა ჰუგო ფონ მონტფორტმა შატენბურგის ციხესიმაგრე ააგო, რომელიც ამ დრომდე ფელდკირხის მთავარ ღირსშესანიშნაობად რჩება. ქალაქის სხვა ძეგლებს შორისაა გვიანდელი გოთიკური პერიოდის წმინდა ნიკოლოზის საკათედრო ტაძარი.

ფელდკირხის ჰყავს ყინულის ჰოკეის გუნდი, რომელმაც 1997/1998 წლების ევროპის თასი მოიგო.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* კანადის დროშა უიტბი, კანადა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავსტრიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-02-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Einwohnerzahl 1.1.2018 nach Gemeinden mit Status, Gebietsstand 1.1.2018 — Statistics Austria.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q358870'></a>
3. ↑
**სამედ აშუმ-ოღლუ მარდანოვი** (აზერ. Səməd Haşım oğlu Mərdanov; დ. 22 სექტემბერი, 1909, ტფილისი — გ. 6 აგვისტო, 1939, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კინორეჟისორი. მსახიობ მუსტაფა მარდანოვის ძმა.

ბიოგრაფია
---------

სამედ მარდანოვი დაიბადა 1909 წლის 22 სექტემბერს ქალაქ ტფილისში. 1935 წელს დაამთავრა საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. იყო გამოჩენილი საბჭოთა რეჟისორის სერგეი ეიზენშტეინის მოწაფე და ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელ კინორეჟისორთა შორის, რომლებმაც პროფესიული განათლება მიიღეს. მარდანოვის შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა აზერბაიჯანული ეროვნული კინოხელოვნების განვითარებაზე.

სამედ მარდანოვი არის პირველი აზერბაიჯანული ხმოვანი კინოფილმის და ერთ-ერთი პირველი საბჭოთა კინოკომედიის „ლურჯი ზღვის პირას" რეჟისორი (1936, დამდგმელი რეჟისორი ბორის ბარნეტი, კინოსტუდია „აზერფილმისა" და „მეჟრაბლომფილმის" (მოსკოვი) ერთობლივი ნაწარმოები). მარდანოვის მიერ 1939 წელს გადაღებული ისტორიულ-რევოლუციური ფილმი „კენდლილიარი" (ეკრანებზე გამოვიდა 1940 წელს) აზერბაიჯანული კინოს „ოქროს ფონდშია" შეტანილი. ამ ფილმმა აზერბაიჯანულ კინოში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სოციალისტური რეალიზმის განმტკიცებაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Мәрданов Мустафа һашым оғлу // Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Б.: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1982. — Т. VI. — С. 519—520.
**სახაზინო სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ თელავში. სახლი XIX საუკუნის დასაწყისში ქალაქის ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილას აშენდა. მას საცხოვრებელი სახლის ფუნქცია ჰქონდა. დღეს შენობაში სასტუმროა განთავსებული.

აღწერილობა
----------

ნაგებობა აშენებულია აგურით, კირის დუღაბზე. სახლის პირველი სართული, ქუჩისაკენ ფართე ღიობებით არის გახსნილი, ზოგიერთი მსუბუქად მორკალული თავსართით სრულდება. მთავარი ფასადი მსუბუქად ასიმეტრიულია. ფასადზე ცენტრალური კარის ჭრილი და მის თავზე არსებული დეკორატიული ლითონის ღია აივანია. იგი აჟურულ კონსოლებს ეყრდნობა. მეორე სართული მაღალი, სწორკუთხა სარკმელებით არის დაყოფილი. სარკმელები სწორკუთხა საპირეებშია ჩასმული. ისინი კაზმული პილასტრებით არის მოსაზღვრული და სწორხაზოვანი თაროები აქვს. შენობის ფრიზი და მაღალი კარნიზები დეკორატიული ნაძერწობითა, პროფილირებული კრონშტაინებით, პილასტრებითა და კბილანისებური სარტყელით არის შემკული. მანსარდასა და დეკორატიულ კარნიზს შორის სადა, პროფილირებული პარაპეტია მოწყობილი. ორნამენტული მოტივები თანაბარზომიერად არის განაწილებული. თანამედროვე მანსარდა წრიული და მართკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული. გვერდითა ფასადებზე, ორივე სართულზე, მცირე ზომის ლითონის აივნებია მოწყობილი. ეზოს მხარეს შენობას თანამედროვე ლითონის ორ სართულიანი აივანი აქვს მიდგმული. ინტერიერი გადაკეთებულია მისი დღევანდელი ფუნქციიდან გამომდინარე. თუმცა ინტერიერში შემორჩენილია სადარბაზო, ძველი ხის კიბე, ხის სადა აივანი, ძველი ალაყაფის კარი. სახლს დიდი ზომის თაღოვანი სარდაფი აქვს. ამ სივრცეში სასტუმროს რესტორანია განთავსებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 69
**გამაჯანსაღებელი** ან **სამედიცინო ტურიზმი** — სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში მოგზაურობა სამედიცინო, სტომატოლოგიური ან ქირურგიული მომსახურებისთვის. ბოლო წლებში სამედიცინო ტურიზმის მზარდ პოპულარობაზე მრავალმა ფაქტორმა იქონია გავლენა: ინდუსტრიულ ქვეყნებში სამედიცინო მომსახურების ფასების ასტრონომიული ზრდა, საერთაშორისო მოგზაურობის გაადვილება და გაიაფება, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სწრაფად გაუმჯობესებული ტექნოლოგია და მომსახურების სტანდარტები. სამედიცინო ტურისტები ძირითადად განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყნებიდან არიან და ქვეყნები, სადაც ისინი მიემგზავრებიან ნაკლებად განვითარებულია და შეღავათიანი ვალუტის გაცვლის კურსი აქვთ.

გამაჯანსაღებელი ტურიზმის პოპულარობამ განაპირობა მთელი რიგი სერვისისა და ეკონომიკის დარგების განვითარება, რომელიც ეხმარება პაციენტებს ამგვარი მოგზაურობის დაგეგმვასა და განხორციელებაში. ეს კომპანიები პარტნიორობენ გარკვეულ საავადმყოფოებთან ან კლინიკებთან, რაც მათ საშუალებას აძლევს გაცილებით ნაკლებ ფასში მოემსახურონ მომხმარებლებს, ვინემ ეს მათ ინდივიდუალურად დაუჯდებოდათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამედიცინო ტურიზმი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"
**უდაბნოს პირველი სადგომ-სახელოსნო** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს სამხრეთ-დასავლეთით 10-15 კილომეტრის მანძილზე. მრავალწყლისხევის მარჯვენა სანაპიროზე, ხევიდან 50-60 მეტრზე. განეკუთვნება მუსტიეს ხანის პირველ ნახევარს. 

ღია სადგომი 1971, 1980 წლებში შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). დაახლოებით 1 ჰექტარ ფართობზე აიკრიფა: ექვსი ნუკლეუსი, ორმოცი ანატკეცი-ნამზადი და ხუთი დასრულებული იარაღი. 

ნეკლეუსები არალევალუაურია. ორი — დისკოსებრია, სამი — ერთფუძიანი და ერთი — ორფუძიანი. 

ანატკეც-ნამზადების უმეტესობა არალევალურაი ტიპისაა, ლევალური მხოლოდ ორია. არალევალური ანატკაცებისათვის დამახასიათებელია მოგრძო ან დაბალი, არასწორი მოყვანილობა. არის სწორი მოყვანილობის და თხელი, სამკუთხედისებრი და ლამელისებრი ანატკეცებიც. ანატკეც-ნამზადებს აქვს გლუვი, ფართო, ქვედა სიბრტყისკენ ბლაგვი კუთხით დაქანებული, სწორი, ორფერდა ან სამფერდა, რეტუშით შესწორებულ-ფაცეტირებული, სწორო და ამოზნექილი დარტყმის მოედნები და რელიეფური ბურცული, რომელიც მეტწილად, ქვედა სიბრტყის 1/3 მოიცავს. 

იარაღების ჯგუფშია: ცალპირა ამოზნექილი, სწორი და ჩაზნექილ-სამუშაოპირიანი, კონვერგენტული და ორპირა სახოკები, წვეტიანები, წვეტიანისებრი იარაღი, გვერდამოდარდული იარაღი — ანკოშები, „ზურგიანი" დანა-სახოკები, დანა და კომბინირებული იარაღი — ანკოშებთან შეხამებული, ამოზნექილსამუშაოპირიანი სახოკი. 

ძირითადი საწარმოო ქვა ანდეზიტია. ცალკეული ნივთებისა დასამზადებლად გამოყენებულია კაჟი, კირქვა, მერგელი და სხვა მასალაც. იარაღის დასამზადებლად უპირატესად — მოგრძო და სამკუთხედისებრი ანატკეცები. ლამელებზე დამზადებულია მხოლოდ ორი კონვერგენტული სახოკი.

ლიტერატურა
----------

* *ბუგიანიშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 314-315.
**სახდელის ჯვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღინტურში. X-XV საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთის მინაშენით. ნაშენია ფლეთილი და უხეშად დამუშავებული, მუქი ფერის ტუფით. ინტერიერი: აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა. ცენტრში სარკმლით. მის ზემოთ, ორივე მხარეს, წაგრძელებული ნიშებია. ჩრდილოეთის კედელი ყრუ სიბრტყეა. დასავლეთის კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში, მცირე, თაღოვანი სარკმელია. სამხრეთი კედლის ცენტრში შიგნიდან თაღოვანი და გარედან არქიტრავული შესასვლელია. მის აღმოსავლეთით, ოდნავ მაღლა, თაღოვანი, ვიწრო სარკმელია. კამარა, კონქი და გადახურვა ჩამონგრეულია და მათი ნანგრევებით შიდა სივრცე ნახევრად ამოვსებულია. ეკლესიის კედლები შელესილია. სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ფრინველის წვიმისაგან გადარეცხილი, წითელკონტურიანი გამოსახულება. სამხრეთის მინაშენი მიდგმულია მთავარი ეკლესიის სამხრეთის ფასადს და მთელს სიგრძეზე გასდევს მას. აღმოსავლეთით ბრტყელი აბსიდია. ცენტრში მცირე, ვიწრო სარკმელია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთის კედელშია. მთელი მინაშენი ამოვსებულია საკუთარი და მთავარი ეკლესიის გადახურვის ნანგრევებით. უამრავი ლორფინია მიმობნეული. ფასადები: აღმოსავლეთის ფასადს ზედა ნაწილი მონგრეული აქვს. ცენტრში ჩამოცვენილია პერანგის ქვები. ფასადი ნაშენია უხეშად დამუშავებული მოწითალო და მუქი ტუფით. ჩრდილოეთის ფასადი იგივე მასალითაა ნაშენი, რითაც აღმოსავლეთის ფასადი. შერჩენილი აქვს სადა კარნიზის მცირე ფრაგმენტი. დასავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმლის ჭრილია, მის ზემოთ ჯვრის რელიეფიანი კვადრია. მთავარი ეკლესიის ფასადის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმლის ჭრილია. მინაშენის ფასადის ცენტრში არქიტრავული შესასვლელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26561
**რუვენზორი** (ინგლ. Ruwenzori) — მთის მასივი აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში, უგანდისა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. სიმაღლე — 5109 მ (მთა სტენლი). სიგრძე 120 კმ. აგებულია კამბრიულისწინა კრისტალური ქანებით. თხემურ ნაწილში არის დაახლოებით 35 მცირე მყინვარი, რომელთა საერთო ფართობია 5 კმ². 1906 წელს მყინვარების რაოდენობა 43-ს აღწევდა, ხოლო ფართობი 7,5 კმ²-ს. 2005 წელს მუდმივი გამყინვარების ფართობი დაახლოებით 1,5 კმ² იყო და შეინიშნებოდა მხოლოდ 3 მთაზე. მყინვარები დაახლოებით 4200 მ სიმაღლემდე ეშვება. მეცნიერების ვარაუდით, 2020 წლისთვის მყინვარები სავსებით გაქრება. ფერდობებზე ნოტიო ტროპიკული ტყეებია. კალთები 2600 მ სიმაღლემდე შემოსილია მთის ნოტიო მარადმწვანე ტყით, რომელიც ნაწილობრივ შეცვლილია მეორეული სავანით. ტყის ზედა საზღვრის გასწვრივ არის ბამბუკის რაყები, 2600-იდან 3800 მ სიმაღლემდე — სუბალპური მცენარეულობა, 3800 მ-ის ზევით — ალპური სარტყელი, 4600-4800 მ-ის ზევით — მუდმივი თოვლი და მყინვარები. მასივის გარკვეული ნაწილი უკავია რუვენზორის ეროვნულ პარკსა და ვირუნგის ეროვნულ პარკს.

რუვენზორი აღმოაჩინა ჰენრი სტენლიმ 1876 წელს, რომელმაც ჩაიწერა ქედის რიგი სახელწოდება, რომელიც ცნობილი იყო ადგილობრივ მოსახლეობაში: ავირიკა, ავრუკა, ბუგომბოვა, უფრო ხშირად რუვენზურურუ, რუვანჯურა, რუნსორო, რომელთაგან თანამედროვე რუვენზორი ნიშნავს „წვიმის შემოქმედს", „ღრუბლების მბრძანებელს".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუვენზორი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* რუვენზორი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ტატიანა მახარაძე** (დ. 25 ნოემბერი, 1920, ბათუმი — გ. 8 სექტემბერი, 2007) — ქართველი მომღერალი და მეფანდურე.

ბიოგრაფია
---------

ტატიანა მახარაძე დაიბადა ქალაქ ბათუმში. მან დაამთავრა ბათუმის მუსიკალური ათწლედი (ფორტეპიანო). 1937 წელს დაამთავრა თუ არა სკოლა, მალევე მიიწვიეს ქალთა სახელმწიფო ანსამბლში სოლისტად. ის 1949 წლიდან იყო საქართველოს ფილარმონიის ერთ-ერთი გამორჩეული სოლისტი, სწორედ ამავე წელს ის მიიწვიეს იოსებ სტალინის დაბადების 70 წლის აღსანიშნავ საიუბილეო საღამოზე მოსკოვში, სადაც შეკრებილი იყო საბჭოთა კავშირის მსახიობთა საუკეთესო ნაწილი. უნდა აღინიშნოს, რომ სწორედ ამ სადღესასწაულო საღამოზე მისთვის სპეციალურად გადათარგმნეს სიმღერა „სულიკოს" ტექსტი რუსულ ენაზე. სწორედ ამ ყველაფრის შემდგომ ქართულ-რუსულ „სულიკოს" იგი თითქმის ყველა სახელმწიფო კონცერტზე ასრულებდა, ეს იყო მისი ერთგვარი ნიშანი.

1950 წლიდან იყო „სახელმწიფო კონცერტის" სოლისტი. ის იყო ერთ-ერთი პირველი და გამორჩეული მომღერალი, რომელმაც შეძლო იმ პერიოდში გაეტანა ქართული სიმღერა საზღვარგარეთ და გაეცნო ის უცხოელებისთვის. სწორედ იმ მიზნით, რომ დაინტერესებულები იყვნენ ქართული ფოლკლორით ტატიანა მახარაძე ინგლისში და შვედეთში სპეციალურად მიიწვიეს მის მიერ შესრულებული ქართული სიმღერების ჩასაწერად. მისი რეპერტუარი იყო: გურული (კრიმანჭულის ჩათვლით), მეგრული, იმერული, ქართლ-კახური, მთიულური, მოხეური, თუშური, ქალაქური აღმოსავლური სტილის და ქართული კლასიკური სიმღერები, მათ შორის რა თქმა უნდა გამორჩეულია: „მოხევის ქალო თინაო", „არწივი ვნახე დაჭრილი", „მე ქართველი ბუხაიძე", „გამოღმით შენ ხარ, გაღმით შენ". ტატიანა მახარაძე იმ პერიოდში მიჩნეული იყო „სულიკოს" და „ციცინათელას" გამორჩეულ და საუკეთესო შემსრულებლად.

ასევე აღსანიშნავია, რომ წლების მანძილზე კერძოდ 1960-1980 წლებში, საბავშვო რადიო გადაცემა „ძილისპირული" იწყებოდა მისი ნამღერი „იავნანათი", რომელიც იმ პერიოდის საქართველოში ნამდვილად საუკეთესო და გამორჩეული ნამღერი გახლდათ. მისი მოღვაწეობის პერიოდში არის არაერთ გასტროლზე ნამყოფი, მათ შორის: სსრკ, შვედეთი, ინგლისი, შოტლანდია, აღმოსავლეთ ევროპის მრავალი ქვეყანა. გამოირჩეოდა განსხვავებული შესრულების ორიგინალური მანერითა და სასიამოვნო ხმით. ასევე ფანდურზე დაკვრის მაღალი ოსტატობით. 1950 წელს მოსკოვის ესტრადის მსახიობთა საკავშირო კონკურსზე პირველი პრემია და ოქროს მედალი დაიმსახურა. მისი სოლო კონცერტები ნამდვილად დიდ ინტერესს იწვევდა მაყურებელში. მისი სიმღერებიდან ასევე აღსანიშნავია — ლილი გეგელიასთან ერთად შესრულებული „სიმღერა თბილისზე", „ყვავილებში დამეკარგე", „გაზაფხულის ბრალია" და ასევე „ინათებს მალე".

ტატიანა მახარაძე გარდაიცვალა 2007 წლის 8 სექტემბერს, 86 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 310
* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 652, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ტატიანა მახარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გვირაბის სიგანის ილუსტრაცია
**ტაუერ-საბვეი** (ინგლ. Tower Subway, ტაუერის მიწისქვეშა გზა) — გვირაბი, აგებული 1870 წელს ტემზის ქვეშ ლონდონის ცენტრში, ლონდონის ტაუერთან სიახლოვეს. გვირაბის საერთო სიგრძე შეადგენს 411,48 მეტრს, ხოლო მანძილი გვირაბის ჭერსა და მდინარის ფსკერს შორის — 6,71 მ. გვირაბში შესასვლელის ფუნქციას ვერტიკალური მაღარო ასრულებდა, რომელიც ტაუერ-ჰილის შემაღლებაზე მდებარეობდა და 18,29 მ სიღრმის იყო. 

საწყისი გეგმის მიხედვით გვირაბში 762 მმ სიგანის სარკინიგზო ლიანდაგი დააგეს. გვირაბის მცირე დიამეტრის გამო მასში მხოლოდ ერთ ვაგონს შეეძლო კურსირება, რომელიც მოძრაობაში მოდიოდა ფოლადის ტროსებით დამაგრებული ორი ორთმავლით (4 ცხენის ძალის სიმძლავრის). ერთი სადგურიდან მეორეში მგზავრობის ხანგრძლივობა 70 წამს შეადგენდა. ვაგონის მაქსიმალური ტევადობა 12 ადამიანი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Making History: The Tower Subway
* Lost Subways: Tower Hill Subway დაარქივებული 2004-02-18 საიტზე Wayback Machine.
* Lost Industry of Southwark დაარქივებული 2005-02-22 საიტზე Wayback Machine.
* Subterranea Britanica - Tower Subway
**სუმბატ დავითის ძე** (*ბაგრატიონი*), XI საუკუნის პირველი ნახევრის ქართველი ისტორიკოსი. ავტორია ისტორიული ქრონიკისა "ცხოვრება და უწყება ბაგრატონიანთა ჩუენ ქართუელთა მეფეთასა, თუ სადათ მოიწივნეს ამას ქუეყანასა იგინი, ანი რომლით ჟამითგან უპყრიეს მათ მეფობა ქართლისა".

ბიოგრაფიული ცნობები სუმბატ დავითის ძის შესახებ არ მოგვეპოვება. როგორც ე. თაყაიშვილმა გაარკვია, ის უნდა იყოს ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი. სუმბატ დავითის ძის ნაშრომი ადამიდან იწყება და მთავრდება 1030/1031 ამბებით. ავტორის მიზანი იყო ეჩვენებინა ბაგრატიონთა წარმომავლობა, მათი საქართველოში მოსვლა, გამეფება და მეფეთა ისტორია.

ნაშრომის დასაწყისი ნაწილი ემყარება ბიბლიას. სუმბატ დავითის ძეს ბაგრატიონები ებრაელთა მეფისა და წინასწარმეტყველის დავითის შთამომავლებად გამოყავს. მისი აზრით, ისინი პალესტინიდან საქართველოში VI საუკუნეში მოვიდნენ და ერთი მათგანი გუარამი – ქართლის ერისმთავარი გახდა. ნაშრომის ის ნაწილი, რომელშიც მოთხრობილია ამბები ამ გუარამიდან აშოტ I-მდე, ემყარება "მოქცევაჲ ქართლისაჲს" ცნობებს. აშოტ I-იდან ბაგრატ III-მდე პერიოდის შესახებ სუმბატ დავითის ძეს ხელთ ჰქონის ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა საგვარეულო მატიანეები. ეს ნაწილი შეიცავს უხვ და სარწმუნო ქრონოლოგიურ ცნობებს. ბაგრატ III-ის მეფობის ბოლო წლებიდან სუმბატ დავითის ძე აღწერს თავის თანადროულ მოვლენებს.

სუმბატ დავითის ძე ძლიერი ცენტრალიზებული ხელისუფლების მომხრეა. მისი ქრონიკა ძვირფასი ისტორიული წყაროა განსაკუთრებით VIII-XI საუკუნის I ნახევრის საქართველოს ისტორიისათვის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაგრატიონთა დინასტიის ბიბლიური წარმომავლობის მტკიცებულება

ლიტერატურა
----------

* *გუჩუა ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 604.
**ტატიანა მარკუსი** (უკრ. Тетяна Маркус; დ. 21 სექტემბერი, 1921 — გ. 29 იანვარი, 1943) — კიევის იატაკქვეშა ანტინაცისტური ორგანიზაციის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

ტატიანა დაიბადა დიდ ებრაულ ოჯახში, ჩრდილოეთ უკრაინის ქალაქ რომნის შტეტლებად წოდებულ ერთ-ერთ ებრაულ დასახლებაში. ტატიანას დაბადებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა კიევში. მარკუსმა დაამთავრა 44-ე სკოლის ცხრა კლასი. 1939 წელს მან მუშაობა დაიწყო სამხრეთ-დასავლეთის რკინიგზის მგზავრთა მომსახურების განყოფილებაში, მდივნად. 1940 წლის ზაფხულში ის გაგზავნეს კიშინიოვში, სადაც ის მუშაობდა ტრამვაი-ტროლეიბუსების პარკში.

რუმინელების მიერ კიშინიოვის დაკავების შემდეგ ტატიანა კიევში დაბრუნდა, ეს ადგილი კი 1941 წელს დაიკვეს გერმანელებმა. მას შემდეგ დაიწყო აქტიური იატაკქვეშა ბრძოლა. მან განმეორებით მიიღო მონაწილეობა ნაცისტების წინააღმდეგ მიმართულ საბოტაჟის აქტში — მარშით მიმავალ ჯარისკაცებს ესროლა გვირილების თაიგული, რომელშიც ჩამონტაჟებული იყო ნაღმი.

ყალბი დოკუმენტებით მარკუსი მარკუსისად იყო დარეგისტრირებული კერძო სახლში: ლეგენდა ისე იყო შეთხზული, თითქოსდა ის იყო ბოლშევიკების მიერ მოკლული ქართველი პრინცის ქალიშვილი. ამავე სახელით ის დაიქირავეს ოფიცერთა სასადილოში, სადაც ოფიცერთა საკვებში ჩაყარა შხამი, რის შედეგადაც რამდენიმე ოფიცერი გარდაიცვალა, ტატიანამ კი სამსახური დატოვა ისე, რომ მასზე არავის უეჭვია. ამას გარდა, მან პირადად ესროლა გესტაპოს ღირებულ ოფიცერს და გამოამჟღავნა იატაკქვეშა ინფორმაცია იმ მოღალატეების შესახებ, რომლებიც გესტაპოსთვის მუშაობდნენ. გერმანული ჯარის ბევრი ოფიცერი მოხიბლული იყო მისი მშვენიერებით და ცდილობდნენ მისი გულის მოგებას. ერთ-ერთი იყო ბერლინელი მაღალი რანგის ოფიცერი, რომელიც სასიკვდილოდ დაჭრა მისსავე საცხოვრებელ ბინაში, მას შემდეგ, რაც მოხდა ბრძოლა პარტიზანებსა და იატაკქვეშა მებრძოლებს შორის.

ერთხელ მან მოკლა ნაცისტი ოფიცერი და დატოვა წარწერა: „ფაშისტო რეპტილიებო, ყველა თქვენგანი ამას ელოდეთ".

საბოლოოდ ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა ტატიანა მარკუსი ქალაქიდან პარტიზანულ ბრძოლაში გაეწვია, მაგრამ ამის განხორციელება ვერ შეძლო. 1942 წლის 2 აგვისტოს ტატიანა დააკავეს გესტაპოელებმა დნეპრის გადაკვეთის მცდელობისას. გესტაპოში მას სასტიკად აწამებდნენ ხუთი თვის განმავლობაში, მაგრამ ტატიანამ არავინ გასცა. 1943 წლის 29 იანვარს იგი დახვრიტეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტატიანა მარკუსი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Known and New Words about Tanya Markus (რუსული).
2. 1 2 3  Holocaust in Kiev and the Tragedy of Babi Yar.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-18. ციტირების თარიღი: 2018-05-30.
3. ↑  Tatyana Markus Memorial.
**საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო წარმოების სახელმწიფო კომიტეტის მ. საბაშვილის სახელობის საქართველოს ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი** — დაარსდა 1946 წელს თბილისში. დაარსების ინიციატორი და პირველი დირექტორი იყო მიხეილ საბაშვილი. ჰქონდა განყოფილებები: ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიურის, მელიორაციის, ნიადაგის ეროზიის, კოლხეთის ათვისების, სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციის; ლაბორატორიები: ნიადაგის ფიზიკის, იზოტოპების, მიკრობიოლოგიის ინსტიტუტი იკვლევდა ნიადაგურ საფარს და ადგენდა მიწის რესურსების რაციონალური გამოყენების, რეკულტივაციისა და ხარისხობრივი მაჩვენებლების შეფასების საკითხებს. სოფლის მეურნეობაში სასუქებისა და იზოტოპების სწორად გამოყენების ღონისძიებებს. ამუშავებდა კოლხეთის დაბლობის დაჭაობებული და აღმოსავლეთ საქართველოს დამლაშებული ნიადაგების მელიორაციის, ათვისებისა და ეროზიის საწინააღმდეგო ღონისძიებებს. ჰქონდა ასპირანტურა, ბიბლიოთეკა (39 ათასი ბიბლიოგრაფიული ერთეული). 7 საყრდენი პუნქტი, გამოსცემდა „სამეცნიერო შრომათა" კრებულებს.

ლიტერატურა
----------
ქარიმოვა 2010 წელს
**ტატიანა ქარიმოვა** (რუს. Татьяна Акбаровна Каримова, უზბეკ. Tatyana Karimova) — უზბეკი ეკონომისტი და უზბეკეთის პირველი ლედი 1991–2016 წლებში. უზბეკეთის ყოფილი პრეზიდენტის, ისლამ ქარიმოვის ქვრივი და უზბეკეთში გავლენიანი პერსონა. ელოდებიან, რომ ქარიმოვა, ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელ რუსტამ ინოიათოვთან ერთად აირჩევს უზბეკეთის მომავალ პრეზიდენტს.[1] დამკვირვებლების აზრით, თვითონ ქარიმოვა ამ პოსტის დაკავებას არ მოინდომებს.[1]

ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
-------------------------

რუსული და ტაჯიკური წარმოშობის ქარიმოვა ფერგანას რეგიონიდან არის.[2] მის ოჯახს აღწერენ, როგორც გავლენიანს.[3] ჰყავს და, თამარა სობიროვა, რომელიც მუშაობს მკვლევრად უზბეკეთის ეკონომიკისა და მეცნიერებათა აკადემიის უნივერსიტეტში.

ბიოგრაფია
---------

ქარიმოვა უზბეკეთის პირველი პრეზიდენტის მეორე ცოლი იყო. ისლამ ქარიმოვის პირველი ცოლი იყო ნატალია კუჩმი. ისინი დაქორწინდნენ 1964 წელს, ხოლო განქორწინდნენ 1960-იანების შუა წლებში.[3] 1967 წელს იგი დაქორწინდა ტატიანაზე.[3] ქორწინების დროისთვის ქარიმოვა მუშაობდა მკვლევრად უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში.[3] ახალ ცოლ-ქმარს ეყოლათ ორი შვილი: გულნარა ქარიმოვა (დ. 1972) და ლოლა ქარიმოვ-თილაევა (დ. 1978).

2013 წელს ტატიანა ქარიმოვას და მის უფროს შვილს შორის არსებული საგვარეულო მტრობა Twitter-ში გავრცელდა[4]: გულნარამ დედა „განადგურების" მცდელობაში დაადანაშაულა, როდესაც ის (გულნარა) ცდილობდა ხელი შეეშალა ბიძამისის, აბკბარალი აბდულაევის დაპატიმრებისათვის.[4] მან ასევე თავისი უმცროსი და ლოლა ჯადოქრობაში დაადანაშუალა.[4] ბრალდებების შემდეგ გულნარას Twitter-ის ანგარიში დაბლოკეს, გარდა ამისა, გავრცელებულია აზრი, რომ ის 2014 წელს საშინაო პატიმრობაშიც კი მოათავსეს.[4][5]

ქარიმოვა ქვეყნის პირველი და ერთადერთი ლედი იყო ქვეყნის დამოუკიდებლობიდან ქარიმოვის გარდაცვალებამდე.[1][6] ცნობილია, რომ იგი ჩართული იყო საქველმოქმედო და სახელმწიფოს ფინანსურ საქმეებში,[7] თუმცა, მას დიდი გავლენა გააჩნდა ქმრის სხვა გადაწყვეტილებებზეც.

იმედოვნებენ, რომ ქარიმოვა იქნება ერთ-ერთი, ვინც ქმრის მემკვიდრეს აირჩევს, თუმცა, პირადად იგი პრეზიდენტი, სავარაუდოდ, არ გახდება.[1] გარდა ამისა, ქარიმოვა არის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის, რუსტამ ინოიათოვის ღია მოკავშირე. ინოიათოვი, ქარიმოვასთან ერთად, გარდაცვლილი ისლამ ქარიმოვის მემკვიდრეს აირჩევს.[1]

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  MacFarquhar, Neil (2016-08-29). "With Uzbekistan's Ruler Gravely Ill, Questions Arise on Succession". *New York Times*. Retrieved 2016-09-03.
2. ↑  "Первая леди Узбекистана Татьяна Каримова". Svobodnaya Pressa. 30 August 2014. Retrieved 3 September 2016.
3. 1 2 3 4  Pannier, Bruce (2015-03-24). "Orphaned Dictator: The Making Of Uzbekistan's Islam Karimov". *Radio Free Europe/Radio Liberty*. Retrieved 2016-09-03
4. 1 2 3 4  Lillis, Joanna (2013-11-21). "Uzbekistan's ruling family feud spills into open with Twitter row". *The Guardian*. Retrieved 2016-09-03.
5. ↑  Walker, Shaun (2014-07-16). "Uzbekistan's feuding first family and the mystery of the president's missing daughter". *The Guardian*. Retrieved 2016-09-03.
6. ↑  "Obituary: Uzbekistan President Islam Karimov". *BBC News*. 2016-09-02. Retrieved 2016-09-03.
7. ↑  "Putins' divorce throws spotlight on 'first lady' role". *BBC News*. 2013-06-07. Retrieved 2016-09-03.
**საქართველოს პროფესიული კავშირების ცენტრი** — შრომის საკითხი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისათვის უმნიშვნელოვანესი იყო. პირველი მაისის დღესასწაული დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ იმ მცირე რაოდენობის უქმე დღეთა შორის შეიტანეს, რომელსაც რესპუბლიკა აცხადებდა. 

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა გამოსცემდა კანონებს, რომელიც მიმართული იყო მშრომელთა უფლებების დაცვისაკენ. თავად ქვეყნის კონსტიტუციის ცალკე თავში „სოციალ-ეკონომიკური უფლებანი" გაცხადებული იყო შრომის თავისუფლებასთან, მშრომელთა უფლებებისა და შრომის სტანდარტების დაცვასთან დაკავშირებული საკითხები. დამოუკიდებლობის პერიოდში საქართველოში 113 პროფესიული გაერთიანება არსებობდა, მათგან 33 თბილისში, ხოლო 80 საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში. პროფესიულ კავშირების წევრთა რაოდენობა 54 700-ს აღემატებოდა, მათგან ნახევარზე მეტი თბილისში იყო თავმოყრილი. პროფესიული კავშირის ცენტრი თბილისში მდებარეობდა, ე. წ. „შრომის სასახლეში". პროფესიული კავშირის მნიშმვნელოვანი ცენტრები იყო ფოთში, ბათუმში, ქუთაისში, ტყიბულსა და ჭიათურაში. 1919 წლის 11-16 აპრილს თბილისში გაიმართა პროფესიული კავშირების პირველი ყრილობა, რომელშიც მონაწილეობდა 87 კავშირის 198 დელეგატი. ყრილობის დღის წესრიგში შედიოდა: შრომის სამინისტროს მუშაობა, ფასებისა და ხელფასების დამოკიდებულება, შრომის ბაზარი, დღევანდელი მომენტი და პროფკავშირთა ამოცანები. ყრილობაში მონაწილეობდა მიწათმოქმედებისა და შრომის მინისტრის მოადგილე გიორგი ერაძე. ყრილობამ მიიღო გადაწყვეტილება, შრომის სამინისტროსთან ერთად შეექმნა სატარიფო პალატა, რომელიც დაარეგულირებდა შრომით დავებსა და ხელფასებთან დაკავშირებულ საკითხებს. პროფესიული კავშირების ცენტრი ხშირად მონაწილეობდა გაფიცვებში.

1919 წელს 9 გაფიცვა გაიმართა, მათ შორის განსაკუთრებით მასშტაბური იყო ტყიბულის მეშახტეთა და თბილისი თვითმმართველობის მოხელეთა გაფიცვები. ცენტრმა პირველი ყრილობის შემდეგ დააარსა პერიოდული გამოცემა „მუშათა ცხოვრება". პროფესიული კავშირის ცენტრის საქმიანობაში აქტიურად იყვნენ ჩართული პარტიათა წარმომადგენლებიც. კავშირის წევრთა აბსოლუტური უმრავლესობა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრებისგან შედგებოდა, თუმცა ცალკეულ პროფესიულ კავშირებში სხვა პარტიებიც მნიშვნელოვანი რაოდენობით იყო წარმოდგენილი, მაგალითად, მასწავლებელთა და ბეჭდური სიტყვის კავშირში სოციალ-ფედერალისტი დელეგატები ჭარბობდნენ. 

პროფესიული კავშირი ეთნიკური სიჭრელითაც გამოირჩეოდა, გამომდინარე იქიდან, რომ პროლეტარიატთა მნიშვნელოვან ნაწილს სომხები და რუსები შეადგენდნენ. მუშათა გაერთიანებები პოლიტიკური საკითხების გადაჭრის პროცესში აქტიურად იყო ჩართული. პროფესიული კავშირების ცენტრი 1920 წელს გეგმავდა დელეგაციის გაგზავნას რუსეთის საბჭოთა მთავრობასთან. დელეგაციის წევრები აირჩიეს კიდეც, თუმცა საბჭოთა რუსეთმა დელეგაცია არ მიიღო. პროფკავშირების ცენტრი 1921 წლის თებერვალში აქტიურად იყო ჩართული დამოუკიდებლობის დაცვისათვის ბრძოლაში, უშუალოდ ბრძოლებში მონაწილეობის გარდა, აქვეყნებდა მუშებისადმი მიმართვებსა და მოწოდებებს.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 320.
* ალ. ბენდიანიშვილი, საქართველოს პირველი რესპუბლიკა (1918-21), თბ. 2001
* ვ. ვოიტინსკი, ქართული დემოკრატია, თბ. 2018
**სუნდსვალი** (შვედ. Sundsvall) — ქალაქი შვედეთში, ვესტერნორლანდის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 50 712 ადამიანს შეადგენს, მთლიანად მუნიციპალიტეტის კი 95 000-ს.

ქალაქი 1621 წელს დაარსდა. მდებარეობს ბოტნიის ყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სტოკჰოლმიდან 395 კმ-ის მოშორებით.

სუნდსვალი ოთხგზის გაანადგურა ხანძარმა, თუმცა ოთხჯერვე შეაკეთეს. პირველად იგი რუსეთის არმიამ გადაწვა 1721 წელს, ჩრდილოეთის ომისას. ბოლო ხანძარი (1888 წ) უდიდესი იყო შვედეთის ისტორიაში; მისი მიზეზი იყო გემიდან გადმოვარდნილი ნაპერწკალი. ამ ხანძრის შემდეგ, ქალაქის ცენტრის ქვის შენობებით განაშენიანება მოხდა, რის გამოც სუნდსვალს ზედმეტსახელად „ქვის ქალაქს" (*Stenstaden*) ეძახდნენ.

XX საუკუნის დასაწყისში, სუნდსვალში სწრაფად ვითარდება ხის მრეწველობა. 1879 წელს სწორედ აქ დაფიქსირდა პირველი მსხვილი გაფიცვა შვედეთში. ამ დროისათვის, ამ არეალის მოსახლეობა მხარს ძირითადად სოციალ-დემოკრატებსა და სოციალისტებს უჭერდა.

დღეისათვის სუნდსვალი ცელულოზა-ქაღალდის წარმოების ერთ-ერთი ცენტრია. აქვე განლაგებულია ცენტრალური შვედეთის უნივერსიტეტის მთავარი საუნივერსიტეტო ქალაქი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ფინეთის დროშა პორი, ფინეთი
* ნორვეგიის დროშა პორსგრუნი, ნორვეგია
* დანიის დროშა სენდერბორგი, დანია
* რუსეთის დროშა ვოლხოვი, რუსეთი
* პოლონეთის დროშა კონინი, პოლონეთი

გალერეა
-------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  | ქალაქის ცენტრი | Gustav Adolfskyrkan |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* (შვედური) article *Sundsvall*
* (შვედური) sundsvallturism.com - Sundsvalls tourist information bureau.
* (ინგლისური) Sundsvalltown.se - The alternative guide to Sundsvall.
* (შვედური) sundsvallsbilder.com - Blog with photos from Sundsvall.

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
**ტატიანე სირიელი,**    ან **ტატიანე ასური**   (ლათ. Tatianus; ძვ. ბერძნ. Τατιανός; კლასიკური სირიული ენა ܛܛܝܢܘܣ ) (დ. ახ. წ. 120 – გ. ახ.წ. 180) – ასურელი ქრისტიანი მწერალი და მე-2 საუკუნის თეოლოგი.

ცხოვრება
--------

მისი დაბადების თარიღისა და ადგილის შესახებ, ცოტა რამ თუ არის ცნობილი. თავის ჰომილეტიკურ ნაშრომში *Oratio ad Graecos* ტატიანე საკუთარი თავის შესახებ გადმოგვცემს, თავ. XLII (*ნიკეამდელი მამები*, II. 81–82): რომ იგი დაიბადა „ასურთა მიწაზე". მეცნიერები თანხმდებიან, რომ იგი გარდაიცვალა ახ. წ. 185 წ. სავარაუდოდ, ადიაბენში. 

მან იმოგზაურა რომში, სადაც პირველად ეზიარა ქრისტიანობას. რომში ყოფნის პერიოდში, მისივე ნაწერების თანახმად, წარმართული კულტებისადმი მისმა მიუღებლობამ უბიძგა სხვა რელიგიების გაცნობისაკენ. მან მოგზაურობის დროს მიიღო ქრისტიანობა და იუსტინე მარტვილს დაუმოწაფდა. ამ პერიოდში ქრისტიანი ფილოსოფოსები ბერძენ სოფისტებთან გაცხარებულ კამათში იყვნენ. ირინეოს ლიონელის ცნობით, იუსტინეს მსგავსად, ტატიანმაც გახსნა რომში საკუთარი ქრისტიანული სკოლა.

სქოლიო
------

1. ↑  Church Fathers: The Other Greek Apologists
2. ↑   Canon and Text of the New Testament
3. ↑  History of the Christian Religion to the Year 200
4. ↑  Ryland. Introductory Note To Tatian the Assyrian. earlychristianwritings.com.
5. ↑  "Tatian, Address, 42", *Ante-Nicene Fathers*,