recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კიაღმის ალთი** — ტაძარი ისტორიულ ამიერტაოში, ბანას მახლობლად სოფელ სოლომონისისაკენ (თანამედროვე ევბაქანი) მიმავალ საავტომობილო გზაზე. თურქეთის დაყოფით შედის ერზურუმის პროვინციის რაიონ შენკაიაში. ეკლესია იყო ექვკონქიანი. დღესდღეობით თითქმის მთლიანად დანგრეულია. აღმართულია მხოლოდ ერთი ფრაგმენტი – ორი აფსიდის კედლების შეერთების ადგილი.

ხუროთმოძღვრება
--------------

ნაწილობრივ შერჩენილია კონქისწინა ნახევარწრიული თაღები და მათი დამჭერი პილასტრი, სრულად არის შერჩენილი ამ კლავებს შუა ამოყვანილი აფრა, რომლის ზემოთ გუმბათქვეშა წრიული რკალიც კარგად ჩანს. ამ ფრაგმეტებს ზედა დონეზე საპირე წყობა კარგად აქვს შერჩენილი. მხოლოდ ქვედა ნაწილებია გაძარცვული, სადაც კარგად ჩანს მყარი დუღაბი. გარედან შემორჩენილია ასევე საპირე წყობით კარგად ნათალი ქვით მოპირკეთებული საფასადო წახნაგი, რომელიც მოიცავს სამკუთხა ნიშას და გვირგვინდება თხელი სადად პროფირილებული ნახევარწრიული თაღით. სამკუთხა ნიში ფასადზე აფსიდების შეერთების კუთხეს შეესაბამება. ჯერაც კარგად ჩანს ორი წახნაგის შეერთების კუთხე და თაღებს შუა ჩამჯდარი ასევე სადა კაპიტელის ქვა. მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესია სუფთად ნათალი ქვებითაა აგებული და მისი მოხატვა თავდაპირველი გეგმა არ უნდა ყოფილიყო ნალესობის კვალი ბევრ ადგილას შერჩენილი აქვს, რაც იმას მიუთითებს, რომ იგი მოხატულიც ყოფილა. ტაძარი სავარაუდოდ მეათე საუკუნის უნდა იყოს. გზის მოპირდაპირე მხარეს კლდეში მღვიმეებია.

გალერეა
-------

* ფასადის რეკონსტრუქციაფასადის რეკონსტრუქცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კიაგმის (კიაგლის) ალტი, კიაღმის ალთი (ქამხისი), ქამჰისი // Saunje.ge
* კიაღმის ალთი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ეკლესია-მონასტრები თურქეთში |
| --- |
|  |
| მტკვრის აუზი | 
**სამცხე**: ალის წმინდა გიორგის მონასტერი\***ფოსო**: წყაროსთავი\*  • ჩაისი**ერუშეთი**: ერუშეთის ეკლესია  • ზეგანის ეკლესია  • გოგიუბის ეკლესია**არდაჰანი**: პატარა ჭინჭრობის ეკლესია  • საკირე  • ჭალა  • ფექრაშენი**კოლა**: დადაშენი  • თურქაშენი  • ჯიჯორი |  |
|  |
| ჭოროხის აუზი | 
**ტაო**: ბანა  • იშხანი  • ფანასკერტი  • ოშკი  • ოთხთა  • ანჩა  • პარხალი  • ხახული  • კიაღმის ალთი  • ვაჩეძორი  • ლექსორი  • ექექი**კლარჯეთი**: ოპიზა  • ბერთა  • ხანძთა  • დოლისყანა  • შატბერდი  • ჯმერკი  • წყაროსთავი  • დაბა  • პარეხი  • მიძნაძორი  • მერე  • ბარეთელთა  • ენირაბათი  • ტბეთი  • სინკოთი  • სათლე |
|  |
| შავიზღვისპირი(ლაზეთ/ჭანეთი) | 
 |
|  |
| არაქსის აუზი | 
ჩანგლი  • ანისის ქართული ეკლესია |

 |
**კატალონიის საფეხბურთო ჩემპიონატი** (ესპ. Campionat de Catalanya) — ტურნირი, რომელიც თამაშდებოდა 19011940 წლებში.

ისტორია
-------

* 1900-1903 — მასაიის თასი (ესპ. Copa Macaya)
* 1902-1903 — ბარსელონის თასი (ესპ. Copa Barcelona)
* 1903-1940 — კატალონიის ჩემპიონატი (ესპ. Campionat de Catalunya)

ტურნირის პირველი გამარჯვებული გახდა АС ჰისპანია 1901 წელს. დროთა განმავლობაში ტურნირში დომინირება დაიწყო ორმა გუნდმა: „ბარსელონამ" და „ესპანიოლმა". ტურნირში მონაწილეობდნენ მხოლოდ კატალონიის გუნდები. ტურნირის გამარჯვებული მონაწილეობას იღებდა ესპანეთის თასის გათამაშებაში. ლა ლიგის დაარსების შემდეგ ტურნირმა თავისი მნიშვნელობა დაკარგა და 1940 წელს გაუქმდა.

ტურნირის გამარჯვებულები
-----------------------

ბარსელონა: 23

* 1902 , 1903 , 1905 , 1909-1911 , 1913 , 1916 , 1919-1922 , 1924-1928 , 1930-1932 , 1934 , 1936 , 1938

ესპანიოლი : 11

* 1903 , 1904 , 1906-1908 , 1912 , 1915 , 1918 , 1933 , 1937 , 1940

ესპანია  : 3

* 1913 , 1914 , 1917

ევროპა : 1

* 1923

საბადელი : 1

* 1934

АС ჰისპანია : 1

* 1901

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატალონიის ჩემპიონატი
* შემაჯამებელი ცხრილები
კატალანური დიდი ენციკლოპედიის ტომები, კატალანური ენის ლექსიკონი და მრავალენოვანი ლექსიკონი.
**კატალანური დიდი ენციკლოპედია** (კდე) (კატალან: ***Gran Enciclopèdia Catalana***) — კატალანურ ენაზე შექმნილი ენციკლოპედია, ცალკეულ გამოცემებად დაიწყო და გამოიცა 1968 წელს Edicions 62-ის მიერ. წიგნის შესავალი ნაწილი დაწერა მაქს კანერმა, პირველი დირექტორი ჟორდი კარბონელ ი ბალესტერი იყო. მეორე ტომიდან უკვე საკუთარი სარედაქციო ჯგუფი შეიკრიბა: Enciclopedia Catalana SA. ამის შემდეგ ახალი დირექტორი ჟოან კორერას ი მარტი გახდა.

ენციკლოპედია ყველა სახის ანბანურად დალაგებულ სტატიებს შეიცავს: ისტორიის, გეოგრაფიის, კულტურულ მეცნიერებათა და ა.შ. წიგნში საყოველთად მიღებული თვალსაზრისია გატარებული, თუმცა, ალაგ-ალაგ კატალანური მოსაზრებებიცაა შეტანილი. ენციკლოპედია ჩვეულებრივ ლექსიკონსაც მოიცავს, მთავარი რედაქტორია რამონ არამონ ი სერა.

კდე-ას ფიქსირებული შტატი ჰყავდა, რომელიც თემატურ ტექსტებს წერდა, გარდა ამისა, ექსპერტთა გუნდი, რომელიც ამოწმებდა სტატიებს დარგების მიხედვით. ენციკლოპედიის შექმნა კატალანელი ხალხის დიდი სურვილის შედეგად მოხდა.

მომდევნო გამოცემები რამდენიმე დამატებით ტომსა და დანართს მოიცავს. არსებობს ციფრული გამოცემაც. 
*კატალანურმა დიდმა ენციკლოპედიამ* საყოველთაო პოპულარობა მოიპოვა საზოგადოებაში, რამაც მომდევნო ტომებში ბევრი სფეროს შევსება-გაფართოება მოითხოვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* L'Enciclopèdia (უფასო)
* L'Enciclopèdia en línia დაარქივებული 2009-04-19 საიტზე Wayback Machine.  (ხელმოწერით)
**კიბორჩხალაჭამია მაკაკა** (ლათ. Macaca fascicularis) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ანთრისებრთა ოჯახისა.

აღწერა
------

საშუალო ზომის მაიმუნია, სხეულის სიგრძე 40-დან 60–65 სანტიმეტრამდე მერყეობს. მამლის მასა 4–8,5 კგ-მდე, დედლისა კი 2,5–3,8 აღწევს. კუდი გრძელია, თითქმის ნახევარი მეტრის სიგრძისა. კიდურები მოკლეა. ბეწვი რუხია, დაჰკრავს მომწვანო ელფერი; თავზე აქვს მუქი ქოჩორი, ახასიათებს ღია ულვაშები და ბაკენბარდები.

გავრცელება
----------

კიბორჩხალაჭამია მაკაკა ფართო არეალს იკავებს აღოსავლეთ ბანგლადეშიდან მიანმარის, ტაილანდის, ინდოჩინეთისა და მალაის არქიპელაგის კუნძულების გავლით ფილიპინებამდე. წარმოადგენს ხმელეთის ძუძუმწოვრის იშვიათ შემთხვევას, რადგან არღვევს უოლესის ხაზს. ბინადრობს ვაკის ტროპიკულ ტყეებში, როგორც პირველად, ისე ხელშეხებულ და მეორეულში, მათ შორის ადამიანის სამოსახლოს სიახლოვეს, აგრეთვე მანგროს ტყეებში. კარგად ცურავს.

აკლიმატიზირებულია ბუნებრივი არეალის გარეთ რამდენიმე რაიონში, ნაწილობრივ ახალი გვინეის დასავლეთ ნაწილში, პალაუს არქიპელაგის კუნძულ ანგუარსა და მავრიკზე. კუნძულებზე, სადაც ადგილობრივი ფაუნა ფორმირებულია დიდი ზომის ძუძუმწოვრების გარეშე, კიბორჩხალაჭამია მაკაკა ბიომრავალფეროვნებისათვის საფრთხეს წარმოადგენს.

კვება
-----

ყოვლისმჭამელია. მიუხედავად იმისა, რომ ნადავლის მოვოპება წყალშიც შეუძლია, კიბორჩხალები მისთვის მთავარ საკვებს არ წარმოადგენს. საჭმელად იყენებს ხილს, კენკრას, ფოთლებს, კაკალს, მწერებს, მუცელფეხიანებსა და კიბოსნაირებს.

გამრავლება
----------

მრავლდება მთელი წლის განმავლობაში. ბუნებრივი არეალის ადგილებში შობადობის მაქსიმუმს წარმოადგენს გაზაფხული ან ზაფხულის დასაწყისი. სხვა კლიმატურ ზონებში ეს ვადები შეიძლება განსხვავდებოდეს.

2018 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჩინელმა მეცნიერებმა ორი მაკაკის კლონირება მოახდინეს.

ლიტერატურა
----------

* Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press[en], 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.

სქოლიო
------

1. ↑  Liu, Zhen; et al. (24 January 2018). „Cloning of Macaque Monkeys by Somatic Cell Nuclear Transfer". *Cell (journal)*. doi:10.1016/j.cell.2018.01.020. ციტირების თარიღი: 24 January 2018. *et al.*-ის დაწვრილებითი გამოყენება `|author=`-ში (დახმარება)
2. ↑  Briggs, Helen (24 January 2018). „First monkey clones created in Chinese laboratory". *BBC News*. ციტირების თარიღი: 24 January 2018.
3. ↑  Associated Press (24 January 2018). „Scientists Successfully Clone Monkeys; Are Humans Up Next?". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 24 January 2018.
4. ↑  Chinese Scientists Clone Monkeys Using Method That Created Dolly The Sheep. *NPR* (January 24, 2018).

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4162721-0
* LCCN: sh85073230
* NDL: 00996625

 |
**კოსოვო და მეტოხია** (სერბ. Косово и Метохија), ოფიციალურად **კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე** (სერბ. Аутономна Покрајина Косово и Метохија), შემოკლებით **კოსოვო** (სერბ. Косово) ან **კოსმეტი** (**კოს**ოვო და **მეტ**ოხია) — ავტონომიური მხარე სერბეთში. ფართობი 10,9 ათ. კმ². მოსახლეობა 1 883 018 კაცი (2016). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი პრიშტინა.

გეოგრაფია
---------

ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი უჭირავს კოსოვო-პოლესა და მეტოხიის ქვაბულებს, სადაც მიედინება მდინარეები თეთრი დრინი და იბარი. ჰავა ზომიერი კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 0°C-ია, ივლისისა 20°C. ნალექები 600–700 მმ წელიწადში. მთის კალთებზე ფართოფოთლოვანი ტყეებია.

ისტორია
-------

VIII–XII საუკუნეებში კოსოვოსა და მეტოხიის ტერიტორია რაშკის, ხოლო შემდეგ სერბეთის სახელმწიფოს ცენტრალური ნაწილი იყო. XV საუკუნეში სერბეთის სხვა მიწებთან ერთად ოსმალთა იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. XVI–XVIII საუკუნეებში კოსოვოსა და მეტოხიის ტერიტორიაზე ხშირი იყო ანტიოსმალური აჯანყებები, სერბი მოსახლეობა მასობრივად მიდიოდა ემიგრაციაში. 1913 წელს ეს ტერიტორია სერბეთმა და ჩერნოგორიამ. 1918 წელს შევიდა სერბების, ხორვატებისა და სლოვენიელების სამეფოს (1929 წლიდან იუგოსლავია) შემადგენლობაში. 1941 წლიდან ოკუპირებული იყო გერმანელი ფაშისტების მიერ, 1944 წლის ბოლოს გაათავისუფლეს იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელმა არმიამ და ალბანეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის ნაწილებმა. 1945–1963 წლებში **კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური ოლქი** ერქვა, 1963–1969 წლებში — ავტონომიური მხარე, 1969–1990 წლებში — **კოსოვოს სოციალისტური ავტონომიური მხარე**.

იურიდიულად, 1992–2003 წლებში შედიოდა იუგოსლავიის მოკავშირე რესპუბლიკის, ხოლო 2003–2006 წლებში სერბეთისა და ჩერნოგორიის შემადგენლობაში. კოსოვოს ომის დასრულებისა და ნატოს მიერ იუგოსლავიის ინტერვენციის შემდეგ, ფაქტობრივად, კოსოვოსა და მეტოხიის დიდი ნაწილი კონტროლირდება ნაწილობრივ აღიარებული კოსოვოს რესპუბლიკის მიერ, რომელმაც დამოუკიდებლობა 2008 წელს გამოაცხადა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 695.

სქოლიო
------

1. ↑  NATO – Topic: NATO's role in Kosovo. Nato.int (31 August 2012).
2. ↑  Steven Beardsley. Kosovo aims to form military force and join NATO – News. Stripes.
3. ↑  Kosovo’s declaration of independence did not violate international law – UN court. UN News Centre (22 July 2010). ციტირების თარიღი: 22 July 2010.
4. ↑  ICJ,International Court of Justice:Declaration of independence of Kosovo from Serbia is not a violation of international law. Bbc newsamerica.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 ივლისი 2011. ციტირების თარიღი: 2 January 2011.
რაიხენბახის ჩანჩქერი
**რაიხენბახის ჩანჩქერი** (გერმ. Reichenbachfall) — დაახლოებით 250 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი შვეიცარიაში, მაირინგენის სიახლოვეს. იგი ერთ-ერთი ყველაზე მძლავრი და მაღალი ჩანჩქერია ალპებში, რომელიც შვიდი კასკადისგან შედგება. ზედა, ყველა მაღალი კასკადი 110 მეტრს უტოლდება.

ბუნების სილამაზე
----------------

რამდენიმე მიზეზის გამო ჩანჩქერი საყოველთაოდ არის ცნობილი. გარდა თავისი ზომებისა და ბუნების სილამაზისა, ჩანჩქერის ახლოს მდებარე ქალაქი მაირინგენი ცნობილია როგორც ბეზეს − შაქრის ფხვნილისა და კვერცხის ცილისგან დამზადებული დესერტის − სამშობლო. მაირინგენული ბეზე მსოფლიოში საუკეთესოდ მიიჩნევა. 

რაიხენბახის ჩანჩქერი მრავალი მწერლისა თუ მხატვრის შემოქმედებაში ასახულა. XIX საუკუნის ინგლისელმა რომანტიკოსმა მხატვარმა ჯოზეფ ტერნერმა რამდენიმე ტილო მიუძღვნა მას. პეიზაჟისტმა მიხეილ ერასიმ თავის ნახატში „რაიხენბახის ჩანჩქერი მაირინგენთან, შვეიცარიაში" გადმოსცა მისი ბუნების სილამაზე.

შერლოკ ჰოლმზი
-------------

მემორიალური დაფა ჩანჩქერთან
სახელგანთქმულობის კიდევ ერთი მიზეზია „შერლოკ ჰოლმსის თავგადასავალი". ართურ კონან დოილმა ჩანჩქერი XIX საუკუნის ბოლოს მოინახულა, აღფრთოვანდა მისი სილამაზით და გადაწყვიტა, რომ თავისი ნაწარმოების მთავარი გმირი, გამომძიებელი შერლოკ ჰოლმზი სწორედ ამ ადგილას უნდა მომკვდარიყო, რაც აღწერა კიდეც მოთხრობაში „ჰოლმზის უკანასკნელი საქმე". 1891 წლის 4 მაისს მთავარი პერსონაჟი „იღუპება" ლონდონური დანაშაულებრივი სამყაროს მეთაურთან, პროფესორ მორიარტისთან ორთაბრძოლისას. ამ მოვლენის 100 წლისთავის აღსანიშნად ჩანჩქერთან მემორიალური დაფაც კი დაამაგრეს წარწერით: „ამ საშიშ ადგილას შერლოკ ჰოლმზმა დაამარცხა პროფესორი მორიარტი, 1891 წლის 4 მაისს".

საინტერესო ფაქტები
------------------

კონან დოილის ნაწარმოების ერთ-ერთ საუკეთესო ეკრანიზაციაში, საბჭოთა ფილმში „შერლოკ ჰოლმზისა და ექიმ უოტსონის თავგადასავალი" გადამწყვეტი ორთაბრძოლის ეპიზოდი რაიხენბახის ნაცვლად გადაღებულია გეგის ჩანჩქერთან, აფხაზეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი რაიხენბახის ჩანჩქერზე. ციტირების თარიღი: 2020-02-08.

სქოლიო
------

1. ↑  География. Смертельная схватка. Рейхенбахский водопад. // 221b.ru. ციტირების თარიღი: 2020-02-08.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რაიხსტაგი**. |

რაიხსტაგი, 30 აგვისტო, 1932
**რაიხსტაგი** (გერმ. Reichstag, *იმპერიის საბჭო*) ვაიმარის რესპუბლიკის დროს იყო გერმანიის პარლამენტი, რომელიც ფლობდა ქვეყანაში უმაღლეს ძალაუფლებას, როგორც სუვერენული ერის წარმომადგენელი.

1919 წლის ვაიმარის კონსტიტუციის მიხედვით რაიხსტაგი ირჩეოდა ყოველ 4 წელიწადში საყოველთაო, თანასწორი, საიდუმლო და პირდაპირი არჩევნების საფუძველზე. რაიხსტაგში მოსახვედრად საჭირო იყო მინიმუმ 60.000 საარჩევნო ხმის დაგროვება. რაიხსტაგი იღებდა კანონებს და ადგენდა ქვეყნის ბიუჯეტს, წყვეტდა ომისა და ზავის საკითხებს და აკანონებდა სახელმწიფო ხელშეკრულებებს. რაიხსპრეზიდენტს უფლება ჰქონდა დაეთხოვა რაიხსტაგი. რაიხსკანცლერი და რაიხსმინისტრები უნდა გადამდგარიყვნენ თუ რაიხსტაგი მათ უნდობლობას გამოუცხადებდა.

ვაიმარის რესპუბლიკის კრიზისის წლებში (1931-1933) რაიხსტაგმა ფაქტობრივად დაკარგა თავისი პოლიტიკური გავლენა. 1933 წლის 23 მარტის "ძალაუფლების ჩამორთმევის კანონით" *(გერმ. Ermächtigungsgesetz)* ჰიტლერმა ნულამდე დაიყვანა რაიხსტაგის გავლენა და დაამყარა ნაცისტური დიქტატურა. აკრძალულ იქნენ მემარცხენე პარტიები, ცენტრალურმა და მემარჯვენე პარტიებმა თვითლიკვიდაცია მოახდინეს და რაიხსტაგი გადაიქცა "NSDAP"-ის მიერ კონტროლირებად ერთპარტიულ პარლამენტად, რომლის უკანასკნელ სხდომას ადგილი ჰქონდა 1942 წლის 26 აპრილს.

რაიხსტაგის პრეზიდენტები
-----------------------

* პაულ ლიობე 1920-1924
* მაქს ვალრაფი 1924-1925
* პაულ ლიობე 1925-1932
* ჰერმან გერინგი 1932-1945

ვაიმარის რესპუბლიკის რაიხსტაგის ცნობილი წევრები
-----------------------------------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რაიხსტაგი (ვაიმარის რესპუბლიკა)***

* ოტო ბრაუნი
* ჰაინრიხ ბრიუნინგი
* ჰერმან გერინგი
* თეოდორ ჰოისი
* ერნსტ ტელმანი
* ოტო ველსი
* ფილიპ შაიდემანი
* გუსტავ შტრეზემანი
* კურტ შუმახერი
* პაულ ლიობე


|  |  |
| --- | --- |
| გერმანიის დროშა | *ეს სტატია გერმანიისა და გერმანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პტეროკარპუსი** (ლათ. Pterocarpus) — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. 40 მეტრამდე სიმაღლის ხეებია, ტანის დიამეტრი 1 (ზოგჯერ 2) მეტრამდეა. ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, კენტფრთართული, 5–13-ფოთოლაკიანია. ყვავილები ნარინჯისფერ-ყვითელი, ფარვანასებრი ტიპის, მრავალრიცხოვანი და საგველასებრ ყვავილედში, იშვიათად მტევანში შეკრებილია. აქვთ 10 მტვრიანა (9 შეზრდილი და 1 თავისუფალი). ნაყოფი 1–2-თესლიანი პარკია. ცნობილია 35–40 სახეობა, მათი დიდი ნაწილი ტროპიკულ აფრიკაში იზრდება, მცირე — სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ აზიაში, ოკეანეთში, მექსიკასა და ცენტრალურ ამერიკაში. ყველაზე მეტად ცნობილია: ინდური პტეროკარპუსი, ანუ ინდური სანდალოზი (*P. indicus*), რომელიც ინდოეთში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში და სამხრეთ ჩინეთშია გავრცელებული; სანდალის პტეროკარპუსი, ანუ წითელი სანდალოზი (*P. santalinus*), რომელიც ინდოეთში გვხვდება; ჩანთოსანი პტეროკარპუსი (*P. marsupium*), რომელიც ინდოეთსა და შრი-ლანკაში იზრდება. ინდური და სანდალის პტეროკარპუსების მაგარი, წითელი ფერის გულის მერქანი არ ზიანდება ტერმიტებისგან (ცნობილია კომერციული დასახელებით „პადუკი") და გამოიყენება ძვირფასი ავეჯის, ზოგიერთი მუსიკალური ინსტრუმენტისა (რეზონანსული მერქანი) და ხელოვნური დეკორატიული ნაკეთობების დასამზადებლად. რიგი სახეობებისგან იღებენ გუმფისს და მცენარეულ საღებავებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Pterocarpus — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *Яковлев Г. П.* Птерокарпус // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М. 2015. — стр. 717–718.
**რაბია სულთანი** (ოსმ. رابعه سلطان; დ. 1680 — 14 იანვარი 1712) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, აჰმედ II-ის ხარჭა.

ბიოგრაფია
---------

რაბია სულთანი, რომლის ნამდვილი სახელი უცნობია, თათრების ერთ-ერთი დავდასხმის დროს დაიჭირეს და მონად გაყიდეს. რაბია სულთან აჰმედს ხარჭად მისმა ერთ-ერთმა დამ გაუგზავნა. ოსმალეთის ქალი სულთნები საიმპერატორო ჰარამხანაში ცხოვრობდნენ, რომელიც ოსმალეთის სასახლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო. ოსმალეთის ისტორიული წყაროებიდან ვიგებთ, რომ რაბიას არაბული სახელი უწოდეს. სულთნის შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი, რადგან სხვა სულთნებს უფრო მეტი შვილი ჰყავდათ აჰმედ II-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ასვლისთვის და ვალიდე სულთნის წოდების მოსაპოვებლად იბრძოდნენ.

1692 წლის 6 ოქტომბერს მან ორი ვაჟიშვილი, შეჰზადე იბრაჰიმი და შეჰზადე სელიმი შეეძინა, რომელსაც 1693 წელს ასიე სულთნის დაბადება მოჰყვა.  1695 წელს აჰმედ II-ის გარდაცვალების შემდეგ, რაბია ასიე სულთანთან და აჰმედ II-ის გარემოცვის წევრებთან ერთად ძველ სასახლეში გადაასახლეს. მის ვაჟი, შეჰზადე იბრაჰიმი ახალ ვალიდე სულთანს, ემეთულაჰ რაბია გიულნუშ სულთანს აღსაზრდელად გადასცეს. 

რაბია სულთანი 1712 წლის 14 იანვარს გარდაიცვალა. იგი მის მეუღლის გვერდით, სულეიმან I-ის მეჩეთის აკლდამაში დაკრძალეს.

სქოლიო
------

1. ↑  Turkey: The Imperial House of Osman. web.archive.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 მაისი 2006. ციტირების თარიღი: 6 February 2014.
2. ↑  Leslie P. Peirce (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*.  Oxford University Press,   გვ. 106–107. ISBN 978-0-195-08677-5.
კოსი ნეპალში
**კოსი** (ჰინ. कोसी नदी) — მდინარე და ნეპალსა და ინდოეთში, განგის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი შენაკადი. კოსის ზოგიერთი შენაკადი ჩინეთის ტერიტორიაზე, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში იღებს სათავეს. 

შენაკადებთან ერთად, კოსის აუზის 29 400 კმ² ჩინეთში მდებარეობს, 30 700 კმ² ნელაპში და 9 200 კმ² ინდოეთში. აუზი გარსშემორტყმულია ქედებით, რომლებიც მას ჩრდილოეთით მდინარე იარლუნგ-ცანგპოსგან, დასავლეთით განდაკისგან და აღმოსავლეთით მაჰანანდისგან გამოყოფს. მნიშვნელოვანი შენაკადები უერთდება მაჰაბჰარატის ქედზე. 

250 წლის მანძილზე, კოსის დინებამ 120 კმ-ით გადაინაცვლა აღმოსავლეთიდან დასავლეთით, რისი მიზეზიც დატბორვებისას დაგროვილი ქვიშაა. დატბორვებს ინდოეთში უკიდურესი ეფექტები აქვს და ეს ქვეყანა მსოფლიოში მეორეა დატბორვებისას გარდაცვლილთა მხრივ ბანგლადეშის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კოსი (მდინარე)***

* CNN-IBN 30 Minutes documenetary on Bihar Floods 2008 by Marya Shakil - Part 1 დაარქივებული 2010-08-29 საიტზე Wayback Machine.  Part 2 დაარქივებული 2010-08-29 საიტზე Wayback Machine.  Part 3 დაარქივებული 2010-08-30 საიტზე Wayback Machine.  Part 4 დაარქივებული 2010-08-30 საიტზე Wayback Machine.
* Struggling rivers: crying waters დაარქივებული 2009-08-29 საიტზე Wayback Machine.
* Legend of Kosi Maiyaa დაარქივებული 2007-12-23 საიტზე Wayback Machine.
* GIS in Flood Hazard Mapping: a case study of koshi River Basin, India დაარქივებული 2009-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* Kosi floods - methods to minimize the effect დაარქივებული 2019-08-17 საიტზე Wayback Machine.
* Expert's Biggest Fear about 2008 floods
* Fixing Kosi - How is that possible
კორდოპულოვის სახლი
კორდოპულოვის სახლი ზამთარში
**კორდოპულოვის სახლი** — ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების დროის სახლი, რომელიც მდებარეობს ბულგარეთის ქალაქ მელნიკში. აშენდა 1754 წელს ღვინის წარმოებისთვის. სახლი იყიდა ცნობილმა და ერთ-ერთმა ყველაზე მდიდარმა ბერძენმა - მანოლის კორდოპულოსმა. სახლი, რომელიც აშენების დროისთვის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და განსაკუთრებული ნაგებობა იყო, მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში. სახლის სარდაფში განთავსებულია ღვინის მარანი, ზედა სართული ეკონომიკური მოთხოვნილებებისთვის და კიდევ ერთი სართული საცხოვრებლად.

ქვედა სართულები, რომელსაც 12 ფანჯარა აქვს ბულგარულ სტილზეა მოწყობილი, ხოლო მაღალი სართულები ვენეციური და ოსმალური არქიტექტურის სტილშია, ამასთან ვენეციური შუშითაა გაკეთებული, რაც უფრო უნიკალურს ხდის ბულგარეთში.

მელნიკის ღვინისთვის დამახასიათებელი სარდაფები მოწყობილია მიწის ქვეშ სპეციალურად ფორმირებული ქვის გვირაბის სახით. სარდაფში შესაძლოა 300 ტონა ღვინის დამზადება, ყველაზე დიდ კასრში კი 12.5 ტონაც კი ეტევა. დერეფნები შედარებით ვიწროა და ზოგ ადგილებში დაბალი, სარდაფში განლაგებულია ასევე სავენტილაციო სისტემა და სპეციალური არხები. 

ბულგარელი რევოლუციონერი იანე სანდანსკი ამ სახლს თავშესაფრად იყენებდა პირველ მსოფლიო ომამდე. კორდოპულოვის გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი 1916 წელს მოკლეს, ხოლო სახლი გადაეცა აგნესას, რომელიც იყო ან მსახური ამ ოჯახის, ან კორდოპულოვის და. აგნესა დაქორწინდა გიორგი ცინცარაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მათ შვილები არ ჰყოლიათ, იშვილეს თავიანთი ძმისწული გავრაილი. სწორედ გავრაილია ამჟამინდელი სახლის მფლობელის ნიკოლა პასპალევის მამა. კორდოპულოვის სახლს რესტავრაცია ჩაუტარეს 1974-1980 წლებში და დღეს ის პირადი მუზეუმია, რომელსაც ყოველწლიურად 30 000 ტურისტი სტუმრობს.

გალერეა
-------

* 
* სახლის ინტერიერი
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**რაბისი** ან **რაბიზი** (რუს. Рабиз / рабис, შემოკლ. „РАБотники ИСкусства" — ხელოვნების მუშაკები) — სომხური ქალაქური სიმღერის თანამედროვე მიმდინარეობა, თანმდევი ცხოვრების წესით.[1] სახელი მომდინარეობს ამავე სახელწოდების საბჭოთა ორგანიზაციიდან, რომელშიც გაერთიანებული იყვნენ იმ დროის ხალხური მელოდიების შემსრულებლები.

1970-1980-იან წლებში ეს სახელი გაიგივებული გახდა სომხურ ქალაქურ რომანსებთან, სუფრის და სამგლოვიარო სიმღერებთან, რომლებსაც თვითშემოქმედი ან ნახევრადპროფესიონალი მუსიკოსები ასრულებდნენ. 1990-იან წლებში რაბისი უკვე ყველაზე გავრცელებული ჟანრი გახდა მთელ სომხეთში, რასაც თან სდევდა შესაბამისი ქცევის სტილიც, რომელსაც მკვეთრად უარყოფითად ეკიდებოდა სომხური ინტელიგენცია. სტილისთვის დამახასიათებელი გახდა სპეციფიკური ჟარგონი, გამონათქვამები, გამოკვეთილი „მაფიოზური" ჩაცმის სტილი, გამომწვევი ქცევა, რომელშიც ჩართული იყო ტრადიციონალიზმისა და რასიზმის ზოგიერთი ელემენტი.

რაბისის სტილის მუსიკის ზოგიერთ ცნობილ შემსრულებელთა შორის იყვნენ არამ ასატრიანი, ალიკ გიუნაშიანი, ტატულ ავოიანი, სიტაკცი აიკო, კარენ არუტიუნიანი, ძახ არუტი, პოლ ბაგდადლიანი, მანუელ მენენგეჩიანი და სხვა. ამ სტილის ყველაზე განთქმულ სიმღერათა შორისაა არამ ასატრიანის „Ара, вай, вай", „50 лет", „Эй капитан", „Скрипка", ასევე „Я — армянин", „Балес", კარენ არუთიუნიანის „Степанакерт", ბოკას „Доля воровская", ტატის „Солнце пустыни".

ამ სტილის სიმღერები შესრულებული აქვთ ასევე ლუბოვ უსპენსკაიას, ანატოლი დნეპროვსა და სოსო პავლიაშვილს.

სქოლიო
------

1. ↑  Dominique Auzias et Jean-Paul Labourdette, *Arménie*, Le Petit Futé, coll. « Country guide », Paris, 2009 ISBN 978-2746925342, p. 32.
**რაბი ჰიროსი** (დ. 30 აგვისტო, 1904 — გ. 7 ოქტომბერი, 1960) — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი და ბაქტერიოლოგი. ის იკვლევდა სისხლის შედედებას და თრომბინს, ალერგიებს და კიბოს წინააღმდეგ ანტიმეტაბოლიტების გამოყენების გზებს.

ცხოვრება
--------

რაბი ჰიროსი დაიბადა 1904 წლის 30 აგვისტოს, ვაშინგტონში, შიუსაკა (მამა) ჰიროსისა და ტომის ოჯახში. ის გაიზარდა სიეტლის გარშემო არსებულ თეთრი მდინარის (შირაკავა) ტერიტორიაზე. გარდა საშუალო სკოლისა, ის ესწრებოდა თომასის იაპონური ენის სკოლის გაკვეთილებს. ის იყო ამერიკაში მცხოვრები იაპონელების მეორე თაობის (ნისეი) პირველი წარმომადგენელი, რომელმაც 1922 წელს ვაშინგტონის ოუბურნის უმაღლესი სკოლა დაამთავრა. ჰიროსიმ ფარმაციის ბაკალავრის 1926 წელს, ხოლო ფარმაკოლოგიის მაგისტრის ხარისხი 1928 წელს მოიპოვა ვაშინგტონის უნივერსიტეტში. ამის შემდეგ გადავიდა ცინცინატის უნივერსიტეტში, სადაც 1932 წელს დოქტორანტურა დაამთავრა. მან ამავე უნივერსიტეტში გააგრძელა მუშაობა მანამ, სანამ უილიამ მარველის კომპანია დაიქირავებდა, სადაც ის შრატებსა და ანტიტოქსინებს იკვლევდა.

1940 წელს ამერიკის ქიმიის საზოგადოების შეხვედრაზე 8-12 აპრილს განაცხადეს, რომ ქიმიურ მეცნიერებაში ქალთა როლი იზრდებოდა. დოქტორი რაბი ჰიროსი ხაზგაზსმით გამოკვეთეს იმ ათ ქალს შორის, რომელიც ცინცინატის სექციაში მომუშავე სამას ადამიანში შედიოდა.

რაბი ჰიროსმა ისწავლა მიკრობიოლოგია და იკვლევდა კიბოს ინდიანას უნივერსიტეტში. 1958 წელს ის შეუერთდა პენსილვანიის ვეტერანების ადმინისტრაციის ჰოსპიტალს როგორც ბაქტერიოლოგი. ჰიროსი გარდაიცვალა მწვავე მიელოიდური ლეიკემიით, 1960 წლის 7 ოქტომბერს, პენსილვანიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაბი ჰიროსი. Find a Grave-ზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Ruby S. Hirose | Billion Graves Record
2. ↑  Hirose, Shiusaku & Tome Kurei biography; plus Kimeo, Ruby and others
3. ↑  Interview with Ruby Hirose, 1924, Stanford Survey on Race Relations 1924-1927, Box 27, Item 159.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-24. ციტირების თარიღი: 2017-05-08.
4. ↑  Yoo, David (2000). *Growing Up Nisei: Race, Generation, and Culture Among Japanese Americans of California, 1924-49*.  University of Illinois Press,   გვ. 61–. ISBN 9780252068225. ციტირების თარიღი: 14 July 2012.
5. ↑  Hirose, Ruby.  (1933)The Second Phase of the Thrombin Action. ციტირების თარიღი: 14 July 2012.
6. ↑  Ruby Hirose. ციტირების თარიღი: 28 April 2015.
7. ↑  The Cincinnati Enquirer (newspaper), "Increasing Need Seen for Women Chemists", March 18, 1940, page 11
Hubble Extreme Deep Field - კაცობრიობის მიერ შექმნილი კოსმოსის ყველაზე სიღრმისეული სურათი
**კოსმოლოგია** (ბერძ. κοσμολογία — „სამყაროს შეცნობა") — შეისწავლის სამყაროს, როგორც ერთ მთელს და ადამიანის ადგილს მასში. მიუხედავად იმისა, რომ სიტყვა „კოსმოლოგია" საკმაოდ ახალგაზრდაა, პირველად გამოყენებულ იქნა ქრისტიან ვოლფის ნაშრომში „Cosmologia Generalis" (1730). სამყაროს შესწავლას ხანგრძლივი ისტორია აქვს და მოიცავს მეცნიერებას, ფილოსოფიას, ეზოთერიციზმსა და რელიგიას. შესაბამისად, კოსმოლოგია შემდეგ დისციპლინებად იყოფა:

* ფიზიკური კოსმოლოგია
* მეტაფიზიკური კოსმოლოგია
* ეზოთერიული კოსმოლოგია
* რელიგიური კოსმოლოგია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ასტროლოგია
* ასტრონომია

ლიტერატურა
----------

* Jean-Marc Rouvière, *Brèves méditations sur la création du monde*, L'Harmattan, Paris 2006.
* Roos, Matts *Introduction to Cosmology*. John Wiley & Sons, Ltd, Chichester: 2003.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირმის ნახტომი („რძიანი გზა") — ახალი კოსმოლოგია დაარქივებული 2006-02-16 საიტზე Wayback Machine.
* Cosmos — მოგზაურობა მიკროკოსმოსიდან მაკროკოსმოსში დაარქივებული 2007-02-08 საიტზე Wayback Machine.
**რაბია ალ-ადავია ალ-ყაისია** (არაბ. رابعة العدوية القيسية) ხშირად **რაბია ალ-ბასრი** (არაბ. رابعة البصري) დ. 717, ბასრა — გ. 801, ელეონის მთა) — მუსლიმი ღვთისმეტყველი, ბასრის ასკეტური სკოლის (ზუჰდის) თვალსაჩინო წარმომადგენელი, მრავალი ისლამური გადმოცემის მთავარი გმირი, რომელიც განირჩევა სპეტაკი და უანგარო სიყვარულით ალაჰისადმი.

ბიოგრაფია
---------

ინფორმაცია რაბია ალ-ადავის წარმომავლობისა და ცხოვრების შესახებ საკმაოდ მწირია. სუფიზმის მკვლევარი მარგარეტ სმითი აღნიშნავს, რომ შუასაუკუნოვან ნაშრომებში ავტორებს ხშირად ერეოდათ მისი ბიოგრაფია რაბია სირიელის ბიოგრაფიაში, რომელიც ალ-ადავიას გაჩენამდე 40 წლით ადრე გარდაიცვალა. ერთ-ერთი ყველაზე ვრცელი ნაშრომი ეკუთვნის სპარს პოეტს ფარიდ ად-დინ ატარის, რომელიც XII საუკუნეში მოღვაწეობდა.

ავტორის მიხედვით, რაბია დაიბადა ღარიბ ოჯახში ქალაქ ბასრაში. მის მშობლებზე საერთოდ არაფერია ცნობილი. ის ფაქტი, რომ მის სახელში არ ფიგურირებს მამამისის სახელი(რაც მიღებულია ისლამურ კულტურაში), სავარაუდოდ ნიშნავს იმას, რომ ის იყო მონა.  სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, მეკობრეებმა რაბია გაყიდეს მონათა ბაზარზე, იმიტომ რომ ის მალე დაობლა. ერთხელ ერთ-ერთმა პატრონმა ნახა, თუ რაოდენ მორწმუნე იყო რაბია, და გაათავისუფლა ის.  ასე თუ ისე, მონობისგან გათავისუფლებული ალ-ადავია გახდა სრულიად თავისუფალი ქალი.  გამომდინარე თავისი მტკიცე ფილოსოფიისა, ის მალევე გახდა ცნობილი. წლების განმავლობაში იგი ქადაგებდა ალაჰისადმი უანგარო სიყვარულს.

რაბიას ცოლობას სთავაზობდა ბასრის ამირა მუჰამედ ბინ-სულეიმან და სხვა ცნობილი პირები, თუმცა ის ყველას პასუხობდა, რომ რაბიამ შეწყვიტა თავისი არსებობა და სრულიად აჩუქა თავი უფალს. 

ითვლება, რომ რაბია ალ-ადავია დაკრძალულია ელეონის მთაზე, იმ ადგილას, სადაც ამჟამად დგას XVII საუკუნეში აგებული მეჩეთი.

სქოლიო
------

1. ↑  Getteleman, Schaar 2003, p. 29. sfn error: no target: CITEREFGetteleman,\_Schaar2003 (help)
2. 1 2  Smith 2010, p. xvii. sfn error: no target: CITEREFSmith2010 (help)
3. 1 2  Smith 2010, p. xviii. sfn error: no target: CITEREFSmith2010 (help)
4. ↑  Hanif 2002, pp. 108—110. sfn error: no target: CITEREFHanif2002 (help)
5. ↑  Smith 2010, p. 13. sfn error: no target: CITEREFSmith2010 (help)
6. ↑  Campo 2009, p. 579. sfn error: no target: CITEREFCampo2009 (help)
**ასტრონავტიკა** (ბერძნულიდან astron ვარსკვლავი, nautike ნავიგაცია), იგივე კოსმონავტიკა — კოსმოსურ სივრცეში ფრენის ხელოვნება, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგების ერთობლიობა ადამიანთა საჭიროებისათვის საფრენი აპარატებით კოსმოსის და ციური სხეულების გამოკვლევის და ათვისების შესახებ.

ასტრონავტიკა მოიცავს სხვადასხვა ასპექტებს:

* *კოსმოსურ ფრენათა თეორიის*: ტრაექტორიების გამოთვლა და ა.შ.
* *სამეცნიერო-ტექნიკური*: რაკეტების, ძრავების საბორტო სისტემების, ავტომატური სადგურების კონსტრუირება;
* *სამედიცინო-ბიოლოგიური*: სიცოცხლისუნარიანი საბორტე სისტემების შექმნა, ადამიანის ორგანიზმისათვის მავნე მოვლენების კომპენსირება, როგორებიცაა უწონადობა, რადიაცია, გადაღლა და სხვა.
* *სამართლებრივი*: კოსმოსური სივრცის და პლანეტების გამოყენებასთან დაკავშირებული საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმების ჩამოყალიბება.

კოსმოსური ეპოქა დაიწყო 1957 წლის 4 ოქტომბერს, როდესაც სსრ კავშირში გაშვებულ იქნა დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრი. ადამიანის პირველი კოსმოსური გაფრენა განხორციელდა 1961 წლის 12 აპრილს (იური გაგარინი, სსრ კავშირი), ხოლო მთვარეზე ადამიანთა პირველი გადასვლა 1969 წლის 21 ივლისით თარიღდება (ნეილ არმსტრონგი, ედვინ ოლდრინი, აშშ). კოსმოსური აპარატების ფრენის უზრუნველსაყოფად შექმნილია კოსმოდრომები, მართვის და კავშირგაბმულობის სამსახურები სხვა. დღეისათვის კოსმოსში გაშვებულია 3 ათასზე მეტი აპარატი, რამდენიმე ათეული ეკიპაჟი. ავტომატური აპარატებით ხდება მარსის, ვენერას, მერკურის, იუპიტერის, სატურნის გამოკვლევები, აგრეთვე დედამიწის ბუნებრივი რესურსების შესწავლა. ასტრონავტიკა მეცნიერებისა და წარმოების პროგრესის ერთ-ერთი სტიმულატორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ცნობილი ასტრონავტები
* კოსმონავტიკის ისტორია
წმინდა პეტრეს ეკლესიის გამორჩეული კოშკი
**რიგის წმინდა პეტრეს ეკლესია** — ეკლესია ლატვიის დედაქალაქ რიგაში. რიგის ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობა. პირველადი კონსტრუქცია აიგო 1209 წელს, როგორც საზოგადოების ეკლესია. როსტოკელმა მშენებელმა იოჰან რუმეშოტელმა XV საუკუნის დასაწყისში ეკლესია მნიშვნელოვნად განავრცო. ამჟამინდელი გუმბათის კოშკი 1746 წელს დასრულდა. მისი ბოლო რესტავრაცია 1973 წელს ჩატარდა.

გუმბათს არსებობის განმავლობაში მეხი ექვსჯერ დაეცა და აქედან ორჯერ (1666 და 1721 წლებში) ჩამოიქცა. მეორე მსოფლიო ომამდე ეს იყო ყველაზე მაღალი ხის კონსტრუქცია ევროპაში. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში შენობის სახურავი და კოშკი ხანძარმა დააზიანა.

საბჭოთა ინჟინრებმა ეკლესია 1970-იან წლებში აღადგინეს. ეკლესიაში დამონტაჟდა ლიფტი, რომელსაც დამთვალიერებლები მის კოშკში 70 მეტრი სიმაღლეზე აჰყავდა.

ლიტერატურა
----------

* *Зирнис, Гунар.* Pētera baznīca — Рига, 1984.
* *Холцманис А.* О чём рассказывает церковь Петра (буклет). — Рига: Авотс, 1980.
პალას იმპერია
**პალას დინასტია** (ბანგლა: পাল pal) — შუა საუკუნეების ბუდისტი მონარქები ბენგალიასა და ბიჰარიში. დინასტიის მეორე შტო მთავრობდა სახელმწიფო კამარუპაში 900 -1100 წწ. დინასტიის დამაარსებელი გოპალა, დარანატის ცნობით, არჩეულ იქნა 750 წელს არჩეულ იქნა ქალაქ გაურში საერთო კრებაზე. მისმა მემკვიდრეებმა განავრცეს ქვეყანა ჩრდილოეთით პენჯაბამდე, დასავლეთით კამბეის ყურემდე. მოგვიანებით, ჩრდილოეთით პალას იმპერიის გაფართოება შეაჩერეს რაშტრაკუტებმა და პრატიხარებმა. ბენგალიის მმართველმა პალას დინასტიის უკანასკნელმა წარმომადგენელმა 1147 წელს დაკარგა სამეფო.

ისტორიაში პალას საგვარეულო შევიდა როგორც ბუდიზმის მფარველი. სწორედ ამ საგვარეულომ გაავრცელა ბუდიზმი ტიბეტში. პალას მფარველობის ქვეშ ბუდიზმის სკოლამ განიცადა აყვავება ნეპალში. მათ მიერ აგებულმა ბუდისტურმა ძეგლებმა ნგრევა განიცადეს ჩრდილოეთ ინდოეთში ისლამის შემოსვლის შემდეგ. შემორჩენილი ძეგლებიდან აღსანიშნავია სტუპა და პაჰარპურეს ბიჰარა. ეს უკანასკნელი წარმოადგენს მსოფლიოს ლულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

პალას დინასტიის მმართველები
---------------------------

* გოპალა (750—770)
* დჰარმაპალა (770—810)
* დევანაპალა (810—850)
* შურაპალა/მაჰენდრაპალა (850—854)
* ვიგრაჰაპალა (854—855)
* ჰარაიანაპალა (855—908)
* რაიაპალა (908—940)
* გოპალა II (940—960)
* ვიგრაჰაპალა II (960—988)
* მაჰიპალა (988—1038)
* ნაიაპალა (1038—1055)
* ვიგრაჰაპალა III (1055—1070)
* მაჰიპალა II (1070—1075)
* შურაპალა II (1075—1077)
* რამაპალა (1077—1130)
* კუმარაპალა (1130—1140)
* გოპალა III (1140—1144)
* მადანაპალა (1144—1162)
* გოვინდაპალა (1162—1174)

ძველი ინდოეთის სახელმწიფოები (შუა ისტორიული პერიოდი)
----------------------------------------------------

| პერიოდი | ჩრდილოეთი | სამხრეთი | ხუთმდინარეთი |
| --- | --- | --- | --- |
| ძვ. წ. VI ს. | მაგადჰა | პანდია |  |
| ძვ. წ. V ს. | ნანდას იმპერია |  | აქემენიდების იმპერია |
| ძვ. წ. IV ს. |  |  | მაკედონელის იმპერია |
| ძვ. წ. III ს. | მაურიების იმპერია, სატავაჰანა | კალინგა, ჩერა |  |
| ძვ. წ. II ს. | შუნგა, კუნინდას სამეფო |  | ინდო-ბერძნული სამეფო |
| ძვ. წ. I ს. |  | ჩოლა | ინდო-სკვითების სამეფო |
| I ს. |  |  |  |
| II ს. |  |  | კუშანის იმპერია |
| III ს. |  | პალავა | დასავლეთ ქშატრაპები |
| IV ს. | გუპტას იმპერია |  |  |
| V ს. |  |  |  |
| VI ს. |  |  | პირველი ისლამური დაპყრობები |
| VII ს. | პრატიხარა | ჩალუკია, რაშტრაკუტი | ინდოეთის ისლამური დაპყრობები |
| VIII ს. | პალა |  |  |
| IX ს. |  |  |  |
| X ს. |  |  |  |
| XI ს. | სოლანკი |  |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პაჰარპურეს ბიჰარა
* ბუდიზმი
* სტუპა
* მსოფლიო მემკვიდრეობა
**რიგის მეორე საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კისისხევის სამხრეთით 1,5 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია დასავლეთიდან ეკვრის რამდენიმე ვიწრო და გაცილებით დაბალი მინაშენი. ორივე ნაგებობა რიყის ქვითაა ნაშენი ეკლსიის გარეთა კუთხეები გამოყვანილია შირამის, კარგად გათვლილ კვადრებით, მოგვიანებით აღდგენილი ნაწილები აგურისაა.

ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდან, მინაშენიდან აქვს. კარი თაღოვანია, აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან მოგვიანებით აგებული აგურის კინკელითაა გამიჯნული. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო, შეისრულთაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ დგას აგურით ნაწყობი ტრაპეზი, რითიც კანკელის თანადროული ჩანს. აფსიდის გვერდებში მოწყობილია მცირე ზომის ნიშები. ჩრდილოეთით ორი ერთიმეორის ზემოთ, ხოლო სამხრეთით ერთი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარე ნიშა სამკუთხა თაღითაა დასრულებული, ჩრდილოეთით ზედა ნიშა კი კვადატულია. აფსიდი გადახურულია უსწორმასწორო ფორმის კონქით. არაწესიერი ფორმისა კონქის თაღიც. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ეკლესიას კიდევ ორი შეისრულთაღოვანი სარკმელი აშუქებს, რომელთა შორის ერთი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, ხოლო მეორე დასავლეთ კედლის შუაშია. დარბაზის სამხრეთთ და ჩრდილოეთ კედლების შუაში გამოყოფილია თითო, მარტივი პილასტრი, რაზეც კამარის შეისრული საბჯენი თაღია გადაყვანილი. მსგავსი ფორმისაა კამარაც.

მინაშენი გეგმით თითქმის კვადრატულია და ეკლესიაზე განიერი თააღითაა მიყრდნობილი. შესასვლელი მასაც დასავლეთიდან აქვს. განათებულია სამი, მცირე ზომის, ოთკუთხა სარკმლით, რომელთა შორის თითო-თითო სამხრეთით და ჩრდილოეთით კედლების დასავლეთ ნაწილშია ერთმანეთის მოპირდაპირედ, ხოლო ერთი
დასავლეთით, შესასვლელის თავზე, შიგნით მინაშენი გადახურულია ოდნავ შეისრულია კამარით.

ორივე ნაგებობის ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას, ეკლსიის დასავლეთით შესასვლელის თავზე მცირე შეღმავებაა, ხოლო გრძივ კედლები, მიწიდან დაახლოებით 2 მეტრი სიმაღლით ზემოთ 10-12 სანტიმეტრით თხელდება, რაც კედლების მთელ სიგრძეზე მცირე საფეხურს წარმოქმნის. ეკლესიას ლავგარდანი ჩამოშლილი აქვს, მინაშენის კედლები კი თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 261-262.
**Pterygotus** ესაა დღემდე ცნობილი სიდიდით მეორე ევრიპტერიდი და ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდესი ფეხსახსრიანი. სიგრძით 2,3 მეტრს აღწევდა. თავის წინა ნაწილში გააჩნდა 2 დიდი ზომის, ცენტრალურ ნაწილში კი 2 პატარ ზომის თვალი, 4 წყვილი სასიარულო ფეხებისა, მე-5 წყვილი კი გარდაქმნილი იყო საცურაო ფარფლებად. ასევე გააჩნდა წყვილი ქელიცერებისა, რაც გამოიყენებოდა მსხვერპლის დასაჭერად. სხეულის წინა 6 სეგმენტი (თავის გამოკლებით), ან კუდის დანაყოფები შეიცავდა ლაყუჩებსა და ცხოველის სასქესო ორგანოებს.

ევრიპტერიდის დიდი ზომის თვალები მიმანიშნებელია იმისა, რომ მტაცებელ Pterygotus კარგად შეეძლო ორიენტირება, გადაადგილდებოდა დიდი ზომის ფარფლების მეშვეობით, შესაძლებელია ამ მიზნით იყენებდა კუდსაც. *Pterygotus* ცხოვრობდა სილურული პერიოდიდან-შუა დევონამდე. ენათესავებოდა დიდი ზომის ევრიპტერიდს - Jaekelopterus rhenaniae და სლიმონიას. ნაშთები ნაპოვნია ყველა მატერიკაზე, ანტარქტიკის გარდა. პალეოზოურ ზღვებში იგი ერთ-ერთი მოწინავე მტაცებელი იყო. ბინადრობდა წყალმარჩხ სანაპირო ზოლში. იკვებებოდა თევზებით, ტრილობიტებით და სხვა არსებებით. სავარაუდოდ *Pterygotus* იმალებოდა ქვიშაში და ამგვარად უსაფრდებოდა მსხვერპლს, ნადავლის გამოჩენისთანავე კი დიდი სისწრაფით ჩაავლებდა მას გიგანტურ ქელიცერებს.

პატარა ევრიპტერიდებისაგან განსხვავებით (მაგალითად, როგორიცაა Megalograptus), *Pterygotus* არ შეეძლო ზღვის მიტოვება კანის გამოცვლისა და კვერცხების დადების მიზნით. სავარაუდოდ, იგი ზღვებიდან გადადიოდა მდინარეებსა და ტბებში ახალი ნადავლის მოსაძიებლად.

*Pterygotus* შეეძლო მეტად მოხერხებულად გადაადგილება წყალში. გადასაადგილებლად იყენებდა როგორც ფარფლებს, ისევე გიგანტურ კუდს, ფეხების მეშვეობით კი იცავდა წონასწორობას. მიუხედავად იმისა, რომ *Pterygotus* ნაშთები საკმაოდ ხშირია, სრულყოფილი ჩონჩხი იშვიათია. იგი იყო ერთ-ერთი უკანასკნელი გიგანტური ზღვის მორიელებიდან, ვინაიდან კარბონულისა და პერმულის ევრიპტერიდები შედარებით პატარები (10-30 სმ) იყვნენ. გიგანტური ზღვის მორიელების გაქრობის ერთ-ერთი მიზეზი წყალში მათი საკმაოდ ნელი მოძრაობა იყო, რის გამოც ადვილად ხდებოდნენ ზღვის ისეთი გიგანტური მტაცებელი თევზების მსხვერპლნი, როგორიცაა Dunkleosteus.

სახეობები
---------

* P. rhenaniae
* P. anglicus (ტიპური სახეობა. ლუი აგასისი, 1844)
* P. osiliensis
* P. bilobus

სხვა
----

*Pterygotus* გამოჩნდა ბიბისის დოკუმენტური სერიების ციკლში Walking with Monsters, სადაც იგი თავს ესხმის გიგანტურ მორიელს - Brontoscorpio, რომელიც დევონური პერიოდის უყბო თევზს Cephalaspis მისდევს .

სქოლიო
------

1. ↑  Pterygotus თავს ესხმის გიგანტურ მორიელს. youtube.com
**რასელის ჯგუფი** (ინგლ. The Russell Group) — ბრიტანეთის 24 წამყვანი კვლევითი უნივერსიტეტის ასოციაცია, დაარსებული 1994 წელს. რასელის ჯგუფს ხშირად განიხილავენ როგორც ამერიკის აივი ლიგის ბრიტანულ ეკვივალენტს.

რასელის ჯგუფი დააარსეს იმ უნივერსიტეტებმა, რომლებიც ერთად ყოველწლიურად ბრიტანეთში კვლევითი გრანტების და საკონტრაკტო ფონდების ორ-მესამედს იღებენ. ჯგუფის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია ამ ოცი უნივერსიტეტის და მათი სტუდენტების ინტერესების ლობირება ბრიტანეთის მთავრობასთან, პარლამენტთან და სხვა ორგანიზაციებთან ოფიციალური, სამუშაო ურთიერთობის ჩამოყალიბების გზით. ჯგუფის წევრი უნივერსიტეტების უმრავლესობა (18 უნივერსიტეტი 20-დან) არის ბრიტანეთის წამყვანი უნივერსიტეტი აკადემიური რეიტინგის და მათ მიერ მოპოვებული კვლევითი გრანტების რაოდენობის მიხედვით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლონდონის უნივერსიტეტი
* ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლა

რეუსრსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Global Research Identifier Database — 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27768150'></a>
2. ↑
3. ↑  აჰმედ, ქამალ (2002-12-01). „გაამართლებდა თუ არა აივი ლიგა ბრიტანეთში?". *გარდიანი*. ლონდონი. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|1=` (დახმარება)
**სამპარავთმეძებლო სამართალი**, გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს სასამართლო-სამძებრო დაწესებულება, რომელიც სპეციალურად იყო შექმნილი მპარაობის წინააღმდეგ საბრძოლველად, ასეთ დაწესებულებას XVI საუკუნიდან მეკობრეთმძიებელთა სასამართლო, შემდგომ დასტურლამალის მიხედვით, ხევისთავის სასამართლო ეწოდებოდა. სამპარავთმეძებლო სამართალი კლასთა ბრძოლის გამწვავების შედეგად შეიქმნა. მას ევალებოდა როგორც დამნაშავის დევნა, საქმის წინასწარი ძიება, ისე საქმის გარჩევა და დამნაშავის გასამართლება. სამპარავთმეძებლო სამართლის ძირითადი მოხელე იყო მპარავთმძებნელი (გვიანდელი მეკობრეთძებნელი, ქურდისმძებნელი). სამპარავთმეძებლო სამართალს სწხვა, მეფისაგან „ჩენილი", მოხელენიც ემსახურებოდნენ. გიორგი III-ის 1170 სიგელის მიხედვით, „ჩენილთა" მოვალეობას შეადგენდა დამნაშავის დევნა, მისი დაპატიმრება და განაჩენის შესრულება, მპარავისათვის გათვალისწინებული იყო ჩამოხრჩობა (როდესაც დამნაშავეს „მრავალჯერ ეპაროს") ან დამასახიჩრებელი სასჯელი. პარვის ცნება ფართო შინაარსისა იყო — გულისხმობდა სხვისი ქონების ფარულად ან აშკარად (იარაღის მოხმარებითაც) მიტაცებას. ნაპარაცს სამპარავთმეძებლო სამართალი პატრონს უბრუნებდა. დანაშაულისათვის გათვალისწინებული იყო აგრეთვე ჯარიმა მეფის ან ფეოდალის სასარგებლოდ. XIII საუკუნის ძეგლით და ვახტანგ VI-ის სამართლით დაწესებულია ნაპარავის შვიდმაგად გადახდევინება.

ლიტერატურა
----------

* *სურგულაძე ი.* ქართული სამართლის ისტორიის მნიშვნელოვანი ძეგლი, «მოამბე», 1960, № 1;
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ. , 1929;

* *სურგულაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 29.
**კობა ტყეშელაშვილი** (დ. 1966)— თავისუფალი სტილით მოჭიდავე და წესების გარეშე მებრძოლი, საქართველოს პანკრატიონის, გრაპლინგისა და ბელტ ვრესტლინგის ეროვნული ფედერაციის დამაარსებელი და პრეზიდენტი

კობას ძმა, ზაზა ტყეშელაშვილი ასევე თავისუფალი სტილით მოჭიდავე და წესების გარეშე მებრძოლი, 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მონაწილეა.

თავისუფალი ჭიდაობის პარალელურად კობა ძმასთან ერთად აქტიურად იყო ჩართული წესების გარეშე ბრძოლებშიც, სადაც ასპარეზობდა ფსევდონიმით — შტორმი (Storm). 1999-2001 წლებში მან 3 მატჩი ჩაატარა, საიდან 1 მოიგო, 2 მატჩში კი მარცხი განიცადა (1 ნოკაუტით).

ქართული ოცნების პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოჩენის შემდეგ კობა აქტიურად ჩაერთო პარტიულ მოღვაწეობაში, მას ჟურნალისტებმა ბრალი დასდეს კახა კალაძის დაქვემდებარებაში მყოფი ზონდერ ჯგუფების მეთაურობაში, ასევე კობა ამოიცნეს, სოფელ კორცხელში ნაციონალური მოძრაობის დეპუტატების დარბევის მონაწილეებს და გარდაბანში არჩევნების დროს შენიღბულ პირებს შორის. თუმცა თავად კობა ბრალდებებს უარყოფს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კობა ტყეშელაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  ვინ არიან კორცხელის პოლიტიკურ დაპირისპირებაში მონაწილე ტურისტები, *presa.ge*
2. ↑  კობა ტყეშელაშვილი - ვლოცულობდით, რომ კორცხელში რამე ცუდი არ მომხდარიყო, *ipn.ge*
**„სამოქალაქოს ჰსჯულვილება"** , *„სხვადასხვა საგანთა შეკრებილება"* — უცნობი პირის მიერ 1799-1800 წლებში მომზადებული და კრებულად შემონახული 21 კანონპროექტი („მანიფესტი", „უქაზი", „ინსტრუქცია") სხვადასხვა საკითხზე. ეს კრებული ხელთ ჰქონია დავით ბატონიშვილს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ — იოანე ბატონიშვილს. 

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილება" შემდგენელს უნდა სცოდნოდა დავით და იოანე ბატონიშვილების საკანონმდებლო განზრახულებანი; იგი ნაწილობრივ ემყარება და ავითარებს კიდეც, კერძოდ, დავითის კოლიფიკაციის დებულებებს, ამასთანავე, მას რამდენიმე სხვაგვარი სოციალურ-პოლიტიკური სულისკვეთება ამოქმედებს, იგი ცხადად ოპოზიციაში უდგას დროგადასულ ფეოდალურ წესრიგს. მისგან შემოთავაზებული სამართლეებრივი მოწესრიგება ასახავს უპირატესად ქალაქის მოსახლეობის, მეტადრე მისი მქონებელი ნაწილის, ზრახვებს და, თუმცა ძირითადად ეთანხმება გაბატონებულ ფეოდალთა კლასის მოწინავე წარმომადგენელთაგან დაგეგმილ რეფორმებს, ,აინც ზოგ რამეში აშკარად უფრო პროგრესულია. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების" ავტორი ბატონყმობას არსებითად ხელუხლებლად ტოვებს, სამაგიეროდ გულმოდგინე მოწესრიგების საგნად აქვს მიჩნეული აღებმიცემობა-ხელოსნობის წარმატებისა და სავაჭრო-სავახშო კაპიტალის ზრდისა და დაცულობის უზრუნველყოფა. 

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილებაში" დასახული რეფორმები მოწმობს საქართველოში საზოგადოებრივ-პოლიტიკური აზრისა და მართლშეგნების თვალსაჩინო დაწინაურებას. მისი შემოქმედი უნდა იყოს წარმომადგენელი ე. წ. მესამე წოდებისა, რომელიც ის-ის იყო ყალიბდებოდა. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების" ავტორი, რომელიც იღვწოდა მტკიცე და კარგად აწყობილი სახელმწიფო ხელისუფლებისათვის, საგულვებელია, ქართ-კახეთის ხამეფო კართან დაახლოებული ვინმე წარჩინებული თბილისელი მოქალაქე იქნებოდა. მართვა-გამგეობისა და მართლმსაჯულებითი ორგანოების მოწყობაში „სამოქალაქოს ჰსჯულვილება" წოდებრივი წარმომადგენლობის საწყისს მიჰყვება. მასში, ისევე როგორც „სამართალში ბატონისშვილი დავითისა", და უფრო გაბედულადაც კი, ქართული სამართლის ნიადაგზე შემოქმედებითად ინერგება განათლებული აბსოლუტიზმის ხანის რუსული, უფრო ეკატერინე II-ისეული კანონმდებლობა, ამასთანავე, მას მოეპოვება ნიშანდობლივი შესატყვისობანი „საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულნ სჯულნში". „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების" კანონპროექტები გამსჭვალულია ერთი სახელმძღვანელო აზრით, შინაარსობრივადაც დაკავშირებულია ერთმანეთთან, დანომრილი და სათითოოდ დასათაურებულიცაა. ყოველი მათგანი იწყება პრეამბულით, რომელშიც დახასიათებულია მოსაწისრეგებელ ურთიერთობათა ვითარება და კანონმდებლის მიზანდასახულობა. მუხლობრივი რეგლამენტაცია საჭიროებისდა მიხედვით დაყოფილია თავებად. რამდენიმე კანონპროექტი თავდება განსაკუთრებული დასკვნა-მოწოდებით. არის ნიშნები, რომ „სამოქალაქოს ჰსჯულვილება" ასე თუ ისე მოწონებულიც ყოფილა.

„სამოქალაქოს ჰსჯულვილებით" დასახულია სახელმწიფოს ცხოვრების მრავალი მხარის გადახალისება. ყურადღებას იპყრობს ახლებური რეგლამენტაცია სახელმწიფო და ასმინისტრაციული, საეკლესიო, სამოქალაქო, სამემკვიდრეო, საოჯახო, სავაჭრო-სახელოსნო სამართლის დარგში, სასამართლო წყობილებასა და პროცესში, ბრძოლა უსაქმობა-ბედოვლათობასთან. „სამოქალაქოს ჰსჯულვილების" სხვადასხვა ნაწილი სისხლის სამართლის და პროცესის ცალკეულ ნორმებსაც შეიცავს.

ლიტერატურა
----------

* *ფურცელაძე დ.* სამოქალაქოს ჰსჯულვილება, წგნ. 1, თბ. 1960;
* *ფურცელაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 28.
**რენი ჰარლინი** (ფინ. Renny Harlin; დ. 15 მარტი 1959, რიიჰიმიაკი, ფინეთი) — ფინელი კინორეჟისორი, მსახიობი და პროდიუსერი, რომელიც მოღვაწეობს ჰოლივუდში. მისი ფილმები გამოირჩევა დაძაბულობით, მოვლენების მოულოდნელი განვითარებით, ემოციურობით.

ბიოგრაფია
---------

რენი ჰარლინი დაიბადა ფინეთში ექიმების ოჯახში. დაამთავრა ჰელსინკის უნივერსიტეტი. 20 წლის ასაკში ორგანიზაცია გაუწია საკუთარი კომპანიის შექმნას, რომელიც მიმართული იყო მოკლემეტრაჟიანი და დოკუმენტური ფილმების დადგმების მიმართ. 1979 წელს გადაიღო თავის პირველი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „Huostaanotto". ფილმი უჩვენეს მხოლოდ ფინურ ტელევიზიაში. 
1985 წელს საცხოვრებლად ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდა. რენი ჰარლინის პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმია „ამერიკელად დაბადებული". ფინეთში აღნიშნულ კინოს ტაბუ დაადეს.
1988 წლის ფილმი „ციხე" უარყოფითდ იქნა შეფასებული. რენი ჰარლინი პოპულარული გახდა 1990 წლებში, როდესაც გადაიღო „საშინელება თელების ქუჩაზე 4: სიზმრების მბრძანებელი", „კერკეტი კაკალი 2" და სხვ. 1993 წელს გადაიღო ცნობილი კინოფილმი „მთამსვლელი", სადაც მთავარი როლი სილვესტერ სტალონემ შეასრულა. 1995 წელს გადაიღო „თავზეხელაღებულთა კუნძული", ხოლო 1996 წელს „ხანგრძლივის კოცნა ძილის წინ". ორივე ფილმში ერთ-ერთი მთავარი როლი ჰარლინის იმდროინდელ მეუღლეს ჯინა დეივისს ხვდა წილად. 2000-იან წლებში იღებდა მოქმედებით — „მრბოლელი" (2001), „12 რაუნდი" (2009) — და ჰორორ ფილმებს: „ეშმაკის განმდევნელი – დასაწყისი" (2004), „გონებაზე მონადირენი" (2004), „ეშმაკთან გარიგება" (2006).

რენი ჰარლინი საქართველოში ცნობილი გახდა ფილმით „აგვისტოს 5 დღე", სადაც ერთბაშად ჰოლივუდის მრავალმა არტისტმა მოიყარა თავი. ფილმი მოგვითხრობს რუსეთ-საქართველოს ომზე, რომელიც საქართველოში 2008 წლის აგვისტოს დღეებში მიმდინარეობდა. ფილმის მთავარი გმირია საქართველოს პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი, რომელიც ენდი გარსიამ განასახიერა.

მისი ბოლო ფილმია „ჰერკულესის ლეგენდა" (2014). უკანასკნელ წლებში ჰარლინი სატელევიზიო სერიალების ეპიზოდებს იღებს.

ფილმოგრაფია
-----------

* *ამერიკელად დაბადებული* (Born American, 1985)
* *ციხე* (Prison, 1988)
* *საშინელება თელების ქუჩაზე 4: სიზმრების მბრძანებელი* (A Nightmare on Elm Street 4: The Dream Master, 1988)
* *კერკეტი კაკალი 2* (Die Hard 2, 1990)
* *ფორდ ფეირლაინის თავგადასავალი* (The Adventures of Ford Fairlane, 1990)
* *მთამსვლელი* (Cliffhanger, 1993)
* *თავზეხელაღებულთა კუნძული* (Cutthroat Island, 1995)
* *ხანგრძლივის კოცნა ძილის წინ* (The Long Kiss Goodnight, 1996)
* *ღრმა ლურჯი ზღვა* (Deep Blue Sea, 1999)
* *მბრბოლელი* (Driven, 2001)
* *ეშმაკის განმდევნელი – დასაწყისი* (Exorcist: The Beginning, 2004)
* *გონებაზე მონადირენი* (Mindhunters, 2004)
* *ეშმაკთან გარიგება* (The Covenant, 2006)
* *მწმენდავი* (Cleaner, 2007)
* *12 რაუნდი* (12 Rounds, 2009)
* *აგვისტოს 5 დღე* (5 Days of August, 2011)
* *დიატლოვის უღელტეხილის ამბავი* (The Dyatlov Pass Incident, 2013)
* *ჰერკულესი 3D* (Hercules 3D, 2014)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რენი ჰარლინის ოფიციალური საიტი
* 

* რენი ჰარლინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* რენი ჰარლინი TCM Movie Database

სქოლიო
------

1. ↑  Renny Harlin Biography (1959-)
2. 1 2  
Biography for Renny Harlin. ციტირების თარიღი: 2009-11-04.