recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მაორის ტრადიციული ცეკვა. 1845 წელი.
**ჰაკა** — ახალ ზელანდიელი მაორების ტრადიციული საბრძოლო ცეკვა. ეს არის ჯგუფური ცეკვა, რიტმული ყვირილის ფონზე შესრულებული ენერგიული მოძრაობებითა და პოზირებით. ჰაკას შემსრულებლებს ეწოდებათ *კაპა ჰაკა* (*კაპა* მაორის ენაზე ნიშნავს რიგს). სიტყვა *ჰაკა*-ს აქვს პოლინეზიური ფუძე, და აღნიშნავს 'სიმღერის ფონზე ცეკვას'. ზოგ ენაში მას განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს, მაგალითად ტიკოპიაზე ეწოდება *საკა* და ნიშნავს 'გარკვეულ სარიტუალო მოქმედებას'. ახალი ზელანდიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები ჰაკას ასრულებს თამაშის წინ, რამაც ეს ცეკვა გახადა ცნობადი.

მითოლოგია
---------

მაორების მოცეკვავეთა ჯგუფის წარმოდგენა.
მაორის მითოლოგიის თანახმად მზის ღმერთ ტამა-ნუი-ტე-რას ჰქონდა ორი: ზაფხულის ჰინე-რაუმატი და ზამთრის ჰინე-ტაკურუა სახე. ჰაკა გამოსახავს ჰინე-რაუმატის გამოსვლას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰაკა***

* Haka – A New Zealand icon
* Photo

სქოლიო
------

1. ↑  A. H. McLintock, ed. (1966). „Haka". *An Encyclopaedia of New Zealand*. ციტირების თარიღი: 2009-04-26.
**ჰაირი ჰაირიოღლუ** (*ვახტანგ მალაყმაძე*; თურქ. Hayri Hayrioğlu; დ. 11 ივნისი, 1936, ჰაირიე, ინეგოლი, თურქეთი — გ. 2003, ინეგოლი, თურქეთი) — თურქეთში მოღვაწე ეთნიკურად ქართველი მეცნიერი, მთარგმნელი, პოეტი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე, აჭარელ მუჰაჯირთა შთამომავალი.

ჰაირი ჰაირიოღლუ დაიბადა ქართველ მუჰაჯირთა ოჯახში სოფელ ჰაირიეში. ამავე სოფლიდან იყო მისი მეგობარი და თურქეთში მოღვაწე ეთნიკურად ქართველი აჰმედ ოზქანი (მელაშვილი). სტამბოლის ილდიზის პოლიციის სკოლის დასრულების შემდეგ წლების განმავლობაში, 1982 წლამდე მუშაობდა თურქეთის სამოქალაქო თავდაცვის სფეროში სხვადასხვა თანამდებობაზე. პარალელურად ეწეოდა სამეცნიერო და საზოგადოებრივ საქმიანობას; აგროვებდა თურქეთის ქართველების ფოლკლორულ ნიმუშებს, იკვლევდა მუჰაჯირობის ისტორიას; 1968 წელს აჰმედ ოზქანთან ერთად გამოსცა წიგნი „გურჯისტანი". ჰაირიოღლუმ თურქულად თარგმნა იაკობ გოგებაშვილის „იავნანამ რა ჰქმნა?!", მოამზადა, თარგმნა და ორ ტომად გამოსცა „ქართული საბავშვო ზღაპრები", ასევე მუჰამედ ვანილიშისა და ალი თანდილავას „ლაზების ისტორია" (1992 წ.), ივანე ჯავახიშვილის, ნიკო ბერძენიშვილისა და სიმონ ჯანაშიას შრომების მიხედვით მომზადებული „საქართველოს ისტორია" (1997) და სხვ. რამდენიმეჯერ ეწვია საქართველოს, პირველად 1977 წელს. გარდაიცვალა 2003 წელს; დაკრძალულია ქალაქ ინეგოლის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* ვახტანგ მალაყმაძე (ჰაირი ჰაირიოღლუ) - ქართველი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე თურქეთში : (1936-2002 წწ.) / როზეტა გუჯეჯიანი // საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი : შრომები / ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. - თბილისი, 2011. - ISSN 1987-9970. - [ტ.] IV. - გვ.364-375. - შენიშვნ.. - რეზ. ინგლ.
* ვახტანგ მალაყმაძის წერილი, 1991 წელი
* ჰაირი ჰაირიოღლუს მოწმობა

სქოლიო
------

1. ↑  ჰაირი ჰაირიოღლუ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-03. ციტირების თარიღი: 2016-09-23.
2. ↑  ჰაირი ჰაირიოღლუ — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი[*მკვდარი ბმული*]
**შუალედური ფილამენტები** — ციტოჩონჩხის შემადგენელი კომპონენტი. ამ ფილამენტებს შუალედური მათი დიამეტრის გამო ჰქვიათ. შუალედური ფილამენტები დასპეციალებული არიან დაჭიმულობის წარმოქმნაში (მსგავსად მიკროფილამენტებისა). ისინი წარმოადგენენ ციტოჩონჩხის ელემენტების მრავალფეროვან კლასს. თითოეული ტიპი აგებულია განსხვავებული მოლეკულური სუბერთეულებისაგან, რომლებიც მიეკუთვნებიან ცილების იმ ოჯახს, რომლის წევრსაც კერატინი წარმოადგენს.

შუალედური ფილამენტები უჯრედის უფრო მუდმივი მკვიდრნი არიან, ვიდრე მიკროფილამენტები და მიკრომილაკები, რომლებიც ხშირად იშლებიან და ისევ ეწყობიან უჯრედის სხვადასხვა ნაწილებში. თვით უჯრედის სიკვდილის შემდეგაც კი, შუალედური ფილამენტების ქსელი ხშირად ნარჩუნდება, მაგალითად კანის გარეთა შრე შედგება ცილებით სავსე მკვდარი უკრედებისგან. ქიმიური დამუშავება რომელიც მიკროფილამენტებსა და მიკრომილაკებს გამოჰყოფს ცოცხალი უჯრედის ციტოპლაზმისგან, ტოვებს შუალედური ფილამენტების ხლართს, რომელიც თავის საწყის ფორმას ინარჩუნებს. ასეთი ტიპის ექსპერიმენტები მიგვანიშნებენ რომ შუალედური მიკროფილამენტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უჯრედის ფორმის განმტკიცებისა და გარკვეული ორგანოიდების პოზიციის დასაფიქსირებლად. ბირთვი, ჩვეულებრივ, ზის შუალედური ფილამენტებისაგან გაკეთებულ გალიაში, სადაც ადგილზე დაფიქსირებულია იმ ფილამენტების ტოტებით, რომლებიც ციტოპლაზმაშია განფენილი. სხვა შუალედური ფილამენტები წარმოქმნიან ბირთვის თხელ ფენას, რომელიც ბირთვის გარსს ეკვრის შიგა მხარეზე. 

იმ შემთხვევაში, როდესაც მთელი უჯრედის ფორმა ფუნქციას შეესაბამება, სწორედ შუალედური ფილამენტები ამყარებენ ამ ფორმას. ნერვული უჯრედის გრძელი აქსონები, რომლებიც იმპულსებს ატარებენ, გამყარებულია შუალედური ფილამენტების ერთი კლასის მიერ. ამგვარად, სხვადასხვა სახის შუალედურ ფილამენტებს შეუძლიათ მთელი ციტოჩონჩხის საყრდენის როლი შეასრულონ.

ლიტერატურა
----------

* *ნილ კემპბელი*, *ჯეინ ბ. რისი*, ბიოლოგია, VII გამოცემა, გვ. 148-149, თბ. 2009 წელი.
ჩერას სამეფოს რუკა
სამხრეთ ინდოეთი ძვ.წ. 300 წელს. ჩერა, ჩოლა და პანდია.
**ჩერა** (თამ.. சேரர்) — სახელმწიფო სამხრეთ ინდოეთში I-XII ს.ს, რომელსაც მართავდნენ ამავე გვარის მქონე დინასტიის მეფეები.ადრეულ პერიოდში ჩერას სამეფო ფლობდა კერალას, კონგუვანდას, სალემის ოლქს, დჰარმაპურს, ნაგაპატინამის და ტირუვარურის სამხრეთ ნაწილებს. დინასტიის დედაქალაქს წარმოადგენდა ქალაქი ვანჩიმუტური, თანამედროვე ქალაქი იდუკი ინდოეთის შტატის კერალას ოლქში. მე-II საუკუნეში დედაქალაქი გადატანილ იქნა კარურში (კარურვანჩი). ჩერას პირველი დინასტიის მმართველობის პერიოდი დასრულდა მე-III საუკუნის ბოლოს. მისი შემცვლელი მე-II დინასტია მოვიდა IX-XII საუკუნეებში. ამ პერიოდის დედაქალაქი გადატანილ იქნა საპორტო ქალაქ მუზირისში. 

ჩერას მმართველები ხშირად ებრძოდნენ მეზობელი თამილური ქვეყნების პანდიას და ჩორას მეფეებს. დინასტიის მმართველობის პერიოდში აყვავებას მიაღწია სანელებლებით, სპილოს ძვლითა და ძვირფასი ქვებით ვაჭრობამ. გაცხოველებული ვაჭრობა ჰქონდათ შუამდინარეთთან, ეგვიპტესთან, საბერძნეთთან, რომთან, ფინიკიასთან და არაბეთთან. იმ პერიოდის არქეოლოგიური მტკიცებულებებია მალაბარის სანაპიროზე აღმოჩენილი ძველი ბერძნული, რომაული და არაბული მონეტები. მუზირისი მოიხსენება ძველ ბერძენ ავტორთა შრომებში, როგორც სამდინარო პორტი, დაახლოებით, თანამედროვე კოდუნგალურას რაიონში. 

ჩერას დინასტიის მმართველები ეთაყვანებოდნენ ღმერთქალ კოტავას, ღვთაება დევის ანალოგი თანამედროვე ინდუიზმში. დინასტიის მმართველობის ხანაშივე გავრცელდა ამ რეგიონში ბუდიზმი და ჯაინიზმი. დაახლოებით 800-ან წლებში, ხელისუფლებაში კულაშეკჰარების მოსვლით, რომლებიც ქვეყანას მართავდნენ ქალაქ კოდუნგალურიდან, დადგა დინასტიის აღორძინების პერიოდი. ეს იყო ჩერას მე-II დინასტიის დასაწყისი. ამ პერიოდის ჩერას მმართველები იყვნენ ინდუიზმის მიმდევრები, ამიტომ, ქვეყანას მართავდნენ ბრაჰმანების სულიერი წინამძღოლობით. კერალას ბრაჰმანთა საზოგადოება იმ დროისათვის შეადგენდა 32 თემს. ჩერას სამეფო კარზე ყოველი ოთხი თემი ორი ბრაჰმანით იყო წარმოდგენილი. დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა 1102 წელს, მას შემდეგ, რაც ჩოლას სამეფომ დაიპყრო და გაანადგურა ჩერას სახელმწიფო. კულაშეკჰარების უკანასკნელმა წარმომადგენელმა, რამა კულაშეკჰარმა სამეფოს დედაქალაქი გადაიტანა კოლამში და იქიდან მართავდა ქვეყანას. ის წარმატებით უტევდა ჩოლას მმართველებს, მაგრამ ბრაჰმანთა მხრიდან მტრული დამოკიდებულების გამო ვერ შეძლო ხელისუფლების შენარჩუნება. მისი მმართველობის ქვეშ აღმოჩნდა მხოლოდ კერალას სამხრეთი ნაწილი - პატარა სახელმწიფო, სახელად ვენანდი. ჩერას დინასტიის მემკვიდრეებმა საფუძველი ჩაუყარეს მომავალში ახალ დინასტიას - ტრავანკორებს.

ლიტერატურა
----------

* Mahavidwan R.Raghava Iyengar, *Vanjimanagar* (1918, 1932) University of Madras
* Inscriptions of India — Complete listing of historical inscriptions from Indian temples and monuments
* *Tamil Coins*, R. Nagasamy —  დაარქივებული 2006-07-18 საიტზე Wayback Machine.
* *A magnum opus on Tamil-Brahmi inscriptions — Book review* —  დაარქივებული 2006-06-27 საიტზე Wayback Machine.
* Mahavamsa —
* Aihole Inscription of Pulakesi II —  დაარქივებული 2008-09-06 საიტზე Wayback Machine.
* Asoka’s Rock Edicts —  დაარქივებული 2008-12-03 საიტზე Wayback Machine.
**ჩერეპოვეცი** (რუს. Черепове́ц) — ქალაქი ვოლოგდის ოლქში, რუსეთის ფედერაცია, ჩერეპოვეცის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე იაგორბისა და შექსენის (ვოლგის მარცხენა შენაკადი) შეერთების ადგილზე, რიბინსკის წყალსაცავის სიახლოვეს, ქალაქ ვოლოგდიდან 126 კილომეტრში.

ისტორია
-------

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადასტურებულია, რომ უძველეს დროში თანამედროვე ქალაქის ტერიტორია დასახლებული იყო. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აქ აღმჩენილია მეზოლითის ეპოქის ერთ-ერთი ძველი სადგომი. 

XX საუკუნიდან თანამედროვე ქალაქის ტერიტორიაზე არსებობდა, რამდენიმე მუდმივი დასახლება. ძირითადი მოსახლეები იყვნენ ჯერ ვეფსები, ხოლო შემდეგ დასახლდნენ სლავები. მოსახლეობა დაკავებული იყო ნადირობით, მეთევზეობითა და ვაჭრობით. აქ აღმოჩენილი ვერცხლის აღმოსავლური მონეტები მიუთითებს ამ ტერიტორიის საერთაშორისო მნიშვნელობაზე. 

ჩერეპოვეცმა, რომელმაც ქალაქის სტატუსი მიიღო 1767 წლის 4 ნოემბერს, თავისი ისტორია დაიწყო XIV საუკუნიდან, როდესაც დაარსდა აღდგომის მონასტერი. პირველად ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება 1362 წელს. 

1777 წლის საქალაქო რეფორმის ფარგლებში ჩერეპოვეცს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. 

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ქალაქი ჩერეპოვეცის გუბერნიის ცენტრად გამოცხადდა. გუბერნია გაუქმდა 1927 წელს.

დიდი სამამულო ომის დროს, ქალაქი საევაკუაციო ზონა იყო. აქ განთავსდა საავადმყოფოები, რომლებიც იღებდნენ პაციენტებს ლენინგრადიდან. 

2016 წლის 12 ივნისს ჩერეპოვეცი გახდა შრომის სიმამაცისა და დიდების ქალაქი.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული მახასიათებლები
----------------------------------

### გეორაფიული მდებარეობა

ქალაქი ჩერეპოვეცი მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის მაღლობის ცენტრალურ ნაწილში, ვოლოგდის ოლქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ჩერეპოვეცი თანაბრადაა დაშორებული (530 კმ-ით) როგორც მოსკოვიდან, ისე სანქტ-პეტერბურგიდან. ვოლოგდიდან დაშორებულია 126 კმ-ით. ქალაქის ცენტრიდან 21 კილომეტში მდებარეობს აეროპორტი, საიდანაც ხორციელდება რეგულარულ რეისებს დედაქალაქში და საზღვარგარეთ.

### კლიმატი

ქალაქის კლიმატი განისაზღვრება მისი გეოგრაფიული მდებარეობით და ხასიათდება მცირე რაოდენობით მზის გამოსხივებით. ჩერეპოვეცი მდებარეობს ზომიერი კლიმატურ ზონაში.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* რუმინეთის დროშა აიუდი (რუმინეთი)
* ბულგარეთის დროშა გორნა-ორიახოვიცა (ბულგარეთი)
* სლოვენიის დროშა ცელიე (სლოვენია)
* აშშ-ის დროშა დერი (აშშ)
* ჩინეთის დროშა ლიაოიუანი (ჩინეთი)
* ბელარუსის დროშა მოლოდეჩნო (ბელარუსი)
* აშშ-ის დროშა მონტკლერი, (აშშ)
* ფინეთის დროშა რააჰე (ფინეთი)
* რუსეთის დროშა ბალაკოვო (რუსეთი)
* ლიეტუვის დროშა კლაიპედა (ლიეტუვა)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩერეპოვეცის ოფიციალური ვებგვერდი დაარქივებული 2009-07-04 საიტზე Wayback Machine.
* ჩერეპოვეცის ვებგვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  Новость.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-23. ციტირების თარიღი: 2020-11-02.
2. 1 2  Новость.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-15. ციტირების თარიღი: 2020-11-02.
3. 1 2  Новость.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-21. ციტირების თარიღი: 2020-11-02.
4. 1 2  Новость.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-21. ციტირების თარიღი: 2020-11-02.
5. ↑  Забудь про кризис, сталевар! Бери метлу, мети бульвар! // KP.RU
6. ↑  Медиа-Центр: У Череповца появился новый побратим
7. ↑  Справка დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
წითლად შემოხაზულია რეგიონი და ამ რეგიონში 1923 წლამდე არსებული ჰიჯაზის სამეფო
**ჰიჯაზი** ასევე *ალ-ჰიჯაზი* (არაბ. الحجاز, თარგმანში "ბარიერი") — საუდის არაბეთის ისტორიული რეგიონი. დასავლეთიდან ესაზღვრება წითელი ზღვა, ჩრდილოეთიდან იორდანია, აღმოსავლეთიდან ნეჯდი, ხოლო სამხრეთიდან ასირი. მისი მთავარი ქალაქია ჯიდა, თუმცა ის უფრო ცნობილია მუსლიმანებისთვის წმინდა ქალაქებით: მექათი და მედინათი. რეგიონს ეწოდება *ბარიერი,* რადგან ის ყოფს ნაჯდს თიჰამასგან. მას ასევე უწოდებენ "დასავლეთ პროვინციასაც".

ჰიჯაზის მოსახლეობას აქვს გარკვეული სეპარატისტული გრძნობები და ისინი თავს დანარჩენი არაბეთისგან ცალკე განიხილავენ. ჰიჯაზი არის არაბეთის ნახევარკუნძულზე ყველაზე მეტად კოსმოპოლიტური რეგიონი. ჰიჯაზური არაბულის დიალექტი ახლოსაა ეგვიპტურ არაბულთან.

1916 წელს გამოცხადდა ჰიჯაზის დამოუკიდებლობა. 1924 წელს ის დაიპყრო ნეჯდის მმართველმა - აბდალაზიზ ას-საუდმა, რის შემდეგაც, 1932 წელს, საუდის არაბეთი შეიქმნა.

ლიტერატურა
----------

* Mackey, Sandra. *The Saudis: Inside the Desert Kingdom*. Updated Edition. Norton Paperback. W.W. Norton and Company, New York. 2002 (first edition: 1987). ISBN 0-393-32417-6 pbk.

სქოლიო
------

1. ↑   (2001) *Merriam-Webster's Geographical Dictionary*,   გვ. 479. ISBN 0 87779 546 0. ციტირების თარიღი: 17 March 2013.
2. ↑  Mackey, p. 101. "The Western Province, or the Hijaz[...]
3. ↑   *Oman, UAE & Arabian Peninsula*,   გვ. 316.
4. ↑   *Britain and Saudi Arabia, 1925-1939: The Imperial Oasis*,   გვ. 12.
5. ↑  Dialect, Culture, and Society in Eastern Arabia: Glossary. *Clive Holes* (2001).

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ჰიჯაზი
 | ჰიჯაზი ვიქსიკონში |
| 

commons:Category: Hejaz
 | ჰიჯაზი ვიკისაწყობში |
ჰუსეინ-ბეგის მავზოლეუმი
**ჰუსეინ-ბეგის მავზოლეუმი** (ბაშკ. Хөсәйенбәк кәшәнәһе) — თანამედროვე ბაშკირეთის ტერიტორიაზე არსებული პირველი იმამის (მუსულმანების სასულიერო ლიდერი) ჰაჯი-ჰუსეინ-ბეგის დაკრძალვის ადგილი. მდებარეობს დაბა ჩიშმის სასაფლაოზე. აქვს ისლამური წმინდა ადგილის სტატუსი.

ჰუსეინ-ბეგის ცხოვრება
---------------------

ჰუსეინ-ბეგი, ომარ-ბეგის შვილი, დაიბადა XIV საუკუნის დასაწყისში თურქესტანში. ახალგაზრდობაში სწავლობდა ადგილობრივ მედრესეში, სადაც სწავლობდა მუსულმანურ სამართალს და გაწევრიანდა სუფისტურ საძმო იასავიაში. მოგვიანებით აღასრულა ჰაჯი მექაში. 

ბაშკირეთის მიწაზე იგი იყო სასულიერო მოსამართლე და ჰქონდა ყადის წოდება, ამის შემდეგ იგი გახდა იმამი.

იგი გარდაიცვალა 1341-1342 წლების პერიოდში და დაკრძალეს აკზირათის ტბის ახლოს, მცირე გორაკზე. ამჟამად ამ ტერიტორიაზე დაბა ჩიშმი მდებარეობს.

ისტორია
-------

საფლავის ქვა ჰუსეინ-ბეგის საფლავზე
1393-1394 წლებში თემურლენგი შეიჭრა ბაშკირეთის მიწაზე, ოქროს ურდოს ხან თოხთამიშთან დაპირისპირების პერიოდში. ჰუსეინ-ბეგის საფლავის ხილვის შემდეგ, გადაწყვიტა მის საფლავზე აეშენებინა მავზოლეუმი. საფლავის ქვა ჩამოიტანეს თურქესტანიდან. ამჟამად აღნიშნული ფილა ინახება უფის მხაარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

მალევე ააშენეს მავზოლეუმი. იგი მართკუთხა ფორმის ნაგებობაა, რომელიც სრულდება გუმბათით.

XVIII საუკუნეში მავზოლეუმი მთლიანად დაინგრა. მხოლოდ 1911 წელს უფის მუფთმა მიიღო გადაწყვეტილება საფლავის აღდგენის შესახებ, რადგან იგი ითვლებოდა საკმაოდ პატივსაცემ მუსულმანურ სიწმინდედ. ამასთან დაკავშირებით დაიწყო სასაფლაოს გათხრები, რის შედეგდაც აღმოაჩინეს ცხრა სამარხი. ექვსი მათგანი ეკუთვნოდა ბავშვებს, ხოლო დანარჩენი იყო მამაკაცის, ქალის და თავად ჰუსეინ-ბეგის. 

ყოველ წელს ჩიშმის რაიონში იმართება ჰუსეინ-ბეგისადმი მიძღვნილი ღონისძიებები.

ლიტერატურა
----------

* Вельяминов-Зернов, В. В. Памятник с арабско-татарской надписью в Башкирии (рус.) // Труды Восточного отделения Императорского археологического общества : журнал. — СПб.: В Тип. Имп. Академии наук, 1859. — Т. IV. — С. 257-284.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Страничка, посвящённая мавзолею დაარქივებული 2015-05-29 საიტზე Wayback Machine.  на сайте чишминской районной администрации
* Фотоотчёт
* Чишмы и окрестности
* Пути ислама на Южный Урал დაარქივებული 2018-02-07 საიტზე Wayback Machine.
**ჰალილ ქუთი** (თურქ. Halil Kut დ. 1882 — გ. 1957) — თურქი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, ენვერ და ნური ფაშების ბიძა. იყო თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

1905 წელს დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო აკადემია. მსახურობდა მაკედონიაში დისლოცირებულ მე-3 არმიაში. იყო 1908 წელს „ახალგაზრდა თურქთა" რევოლუციის მონაწილე. 1909 წელს გაგზავნეს ირანში აგენტურული მუშაობისთვის. 1910 წელს სათავეში ჩაუდგა იმპერიის გვარდიას. ბალკანეთის ომებში მეთაურობდა მობილური ჟანდარმერიის დანაყოფებს. პირველი მსოფლიო ომის საწყის ფაზაში იყო კავკასიაში დისლოცირებული მე-3 არმიის დივიზიის მეთაური. 1915 წლიდან იყო მესოპოტამიის ფრონტის სარდალი. მესოპოტამიიდან გენერალ თაუნშენდის ბრიტანული საექსპედიციო ძალების განდევნის შემდეგ გახდა ბაღდადის გენერალ-გუბერნატორი და ჯარების სარდალი. 1916 წლიდან იყო მესოპოტამიაში გაშლილი ოსმალთა მე6 არმიის სარდალი. 1918 წლის 28 ივნისიდან იყო არმიათა ჯგუფ „აღმოსავლეთის" სარდალი კავკასიის კამპანიაში. 1918 წლის აგვისტოდან ომის დასრულებამდე იყო ოსმალეთის სახმელეთო ჯარების სარდალი. მუდროსის დროებითი ზავის დადების შემდეგ ბრიტანელებმა დააპატიმრეს და ნური ფაშასთან ერთად ჩასვეს ბათუმის ციხეში. ციხიდან გაქცევის შემდეგ მიემხრო ანატოლიაში მუსტაფა ქემალის მიერ აგორებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას. ინტენსიური კონტაქტები დაამყარა რუს ბოლშევიკებთან. პირადი და საქმიანი კონტაქტები ჰქონდა ბოლშევიკური პარტიის უმაღლეს ეშელონებთან ლენინისა და სტალინის ჩათვლით. წარმოადგენდა შემაერთებელ რგოლს მუსტაფა ქემალის წინააღმდეგობის მოძრაობასა და რუს ბოლშევიკებს შორის, მისი მეშვეობით ხდებოდა მოსკოვიდან ქემალისტებისთვის იარაღის, საბრძოლო მასალების, ტექნიკური საშუალებებისა და ოქროს მიწოდება. 1919-21 წლებში ცხოვრობდა ბაქოსა და მოსკოვში, შემდეგ ბერლინში, ხშირად სტუმრობდა თბილისს. 1920 წლის აპრილ-მაისში მისი უშუალო დახმარებით მოახერხა რუსეთმა აზერბაიჯანის გასაბჭოება. 1922 წელს ჯემალ ფაშასთან ერთად აქტიურად იყო ჩართული ცენტრალური აზიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1923 წელს სპეციალური ნებართვის საფუძველზე საცხოვრებლად დაბრუნდა სამშობლოში. ამის შემდეგ აქტიური მონაწილეობა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში აღარ მიუღია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰალილ ქუთი***

* Biographical note - Khalil Pasha - downloaded from FirstWorldWar.com, January 13, 2006.
* Gaunt, David (2006). *Massacres, resistance, protectors: muslim-christian relations in Eastern Anatolia during world war I*, 1st Gorgias Press, Piscataway, NJ:  Gorgias. ISBN 1-59333-301-3.
* Kiernan, Ben (2008). *Blood and Soil: Modern Genocide 1500–2000*.  Melbourne University Publishing. ISBN 0-522-85477-X.
* Winter, J. M. (2003). *America and the Armenian Genocide of 1915*.  Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-16382-1.
დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე ხალხური ცეკვების გავრცელების რუკა.
**ჰალაი** ან **იალი** (თურქ. Halay; აზერ. Yalli; არამ. ܚܓܐ [*ხიგა*]; ბერძ. Χαλάϊ; ქურთ. Gowend ან Dîlan) — პოპულარული ცეკვა ახლო აღმოსავლეთში. ჰალაი არის ქოჩარის ნაირსახეობა.

ჰალაის ტრადიციულად ზურნისა და დოლის მელოდიურ ჰანგებზე ცეკვავენ, მაგრამ დროთა განმავლობაში დოლი და ზურნა შეიცვალა ელექტრონული ინსტრუმენტებითაც. ჰალაი შედგება რამდენიმე ადამიანისაგან, რომლებიც ნეკათითებით არიან შეერთებულნი (ზოგან ხელის მტევნით). ცეკვის წამყვანს ხშირად მანდილი ან ჭრელი ცხვირსახოცი უჭირავს. 

ჰალაი თურქეთის, სომხეთის, აზერბაიჯანისა და ირანის ეროვნული ცეკვაა.

ერთი წყაროს მიხედვით, დასახელება შეიძლება დაკავშირებული იყოს თურქულ სიტყვასთან alay, რაც ხალხმრავლობას აღნიშნავს. ამ სიტყვას თავის მხრივ აქვს ბერძნულ/ლათინური წარსული ala–სთან, რომელიც ცხენოსანი ჯარის გარვეულ საბრძოლო წყობას წარმოადგენდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Sevan Nişanyan, *Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü* (the family tree of words: an etymological dictionary of contemporary Turkish), Istanbul, 2007
ჰერაკლე და ჰიდრა. უფიცის გალერეა. ანტონიო დელ პოლაიოლო
**ჰიდრა** (თარგი:Lang-grc-gre, *Lernaîa Hýdra*, წყლის გველი) — საზარელი ურჩხული, ლერნეს ჭაობის ბინადარი, ტიფონისა და ექიდნეს ნაშიერი; ჰერას გამოზრდილი. ცხრა, ას- ან ათასთავიანი და ისეთი გესლიანი, რომ მისი ღვიძლის სისხლით მოწამლული ისრებით უკვდავნიც კი მოურჩენელი წყლულით იტანჯებოდნენ.

აღწერილობა
----------

საერთო ტრადიციით ცხრათავიანია, მაგრამ ჰერაკლეში ევრიპიდე მირიადთავიანს უწოდებს, თუმცა, ცოტა ქვემოთ (1118) თვითონვე ასთავიანად მიიჩნევს.

მითი
----

ლერნეს ჭაობის ჰიდრას ჰერაკლე შეება (მეორე გმირობა). შესახტომად გამზადებულ ქვეწარმავალს ფეხი დააჭირა. გველი შემოეტმასნა (თანაც ჭაობიდან ბუმბერაზი კიბორჩხალა ამობობღდა და გმირს ჩაეჭიდა) ჰერაკლე ჰიდრას კომბლის დარტყმებით ზედიზედ აცლიდა თავებს. მაგრამ გველს ერთ მოსხეპილ თავზე ორი ამოსდიოდა. მაშინ გმირმა მეგობარ იოლაოსს უხმო, ცეცხლის დანთება უბრძანა. იოლაოსმა ჭალას ცეცხლი წაუკიდა. მოგიზგიზე მაშხალებს აწვდიდა ჰერაკლეს, გმირი კი მოსხეპილ ადგილს მაშხალით სწვავდა. ბოლოს უკანასკნელ უკვდავ თავს კლდე დააფარა და ბრძოლა დასრულდა. ეს ჰიდრა უდიდესი იყო, თუმცა, ჰიდრა სხვაც მრავალია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰიდრა"** ვიკისაწყობში.
* ვიქსიკონის ლოგო **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ჰიდრა***
* „ჰიდრა". *Encyclopædia Britannica*. **14** (11th ed.). 1911. pp. 33–34. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|coauthors=` (დახმარება)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰერაკლეს თორმეტი გმირობა |
| --- |
|  |
| 
* ნემეის ლომი
* ლერნეს ჰიდრა
* ერიმანთოსის ტახი
* კერინიის ფურ-ირემი
* სტიმფალიდები
* იპოლიტეს სარტყელი
* ავგეას თავლები
* კრეტის ხარი
* დიომედეს ულაყები
* გერიონის ხარები
* ჰესპერიდების ვაშლები
* კერბეროსი
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მაბიუზი. სალმაკიდა და ჰერმაფროდიტე. დაახლ. 1516
**ჰერმაფროდიტი** — ჰერმესისა და აფროდიტეს შვილი, ქალკაცა, ორსქესა არსება. იდელმა ნიმფებმა გაზარდეს, ნაიადებმა. სალკამიდის წყაროს ნიმფამ ნახა მობანავე და შეიყვარა, კარიაში ჩასული ყმაწვილკაცი, ჰერმაფროდიტმა გააწბილა, არ გაიკარა. უარყოფილმა ნიმფამ ცას მიმართა: „შეგვაერთეო სამუდამოდ". ღმერთებმა სურვილი შეუსრულეს, სამარადისოდ შეახორცეს ორი სხეული. აქედან ეწოდა ორსქესა არსებას ჰერმაფროდიტი. 

ნიმფა ძალით ეტმასნება ჰერმესის (მერკურის) და აფროდიტეს (ვენერას) მშვენიერ ვაჟს ატლანტიადეს, რომელიც ტალღებში გაურბის (შეადარეთ ნარცისი და ექო), თან ღმერთებს შესთხოვს ნუ დაგვაშორებთო. ასე შეეზარდა ერთი-მეორეს ორი სხეული. მას შემდეგ სალმაკისში მობანავე ყოველი კაცი ორსქესად იქცევა.

ვარიაციები
----------

ასე იხსნება ტყუპის გაჩენა (პირველი ცნობა თეოფრასტესი). ბევრი ხალხის მითში ცნობილია ორსქესა არსება: იმირი (გერმანული მითოლოგია), დიანი — დიანა, ლიბერი — ლიბერა, იანუსი—იანა, დიუსი — დია, ვოლუმნი—ვოლუმნა, პალესი (რომაული მითოლოგია), აგნი — აგნაი, იამა — იამი, ინდრა — ინდრონი (ვედა) და….

ხელოვნებაში
-----------

რომში ინახება პოლიკლეტეს ჰერმაფროდიტის ასლი (1-2 ს.) 

თერმების მუზეუმში მწოლარე ჰერმაფროდიტის; აგრეთვე ბერლინის მუზეუმში - ხელაღმართული ტიტველი ფიგურა. ცნობილია ბაროკოს მხატვართა, ალბანის, შპრანგერის და სხვათა სურათები (ორსქესოვნობას მხატვრები თავს არიდებენ).

უფრო ფანტაზიის თამაშის ნაყოფია, ვიდრე ბიოლოგიური სიმბოლო ჰერმაფროდიტიზმისა. ოვიდიუსის მეტამორფოზებში 4, 285. ვარაუდობენ, რომ სახე შექმნილია აღმოსავლური ზეგავლენითაც. ატიკაში სამლოცველოც ჰქონდა ძვ. წ. VI საუკუნეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* HERMAPHRODITOS: ბერძნული ღვთაება & effeminates - theoi.com
* HERMAPHRODITUS, ბერძნული მითოლოგია Index - mythindex.com დაარქივებული 2010-12-16 საიტზე Wayback Machine.
* ჰერმაფროდიტები ბერძნულ მითოლოგიაში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰერმაფროდიტი***
**ჩანე** ან **ისოკენიო** — ადგილობრივთა ეთნიკური ჯგუფი, რომელთა ტრადიციული საცხოვრებელი ადგილია გრან-ჩაკოსა და ანდებს შორის მოქცეული ვაკეები და ხეობები, ჩრდილოეთ არგენტინასა და სამხრეთ ბოლივიაში.

ისტორია
-------

ჩანეს ხალხმა, არავაკების ჯგუფებთან ერთად, დაახლოებით 2 500 წლის წინ გაიანა დატოვა. იგი ჩამოყალიბდა როგორც მიწათმოქმედი კულტურა, ააშენეს მჭიდროდ დასახლებული სოფლები, მოაშენეს მარცვლეული, მიწის თხილი და ბამბა. ისინი ასევე ცნობილნი არიან თავიანთ კერამიკითა და გრაფიკებით, რომლებიც ძირითადად აღმოჩენილია ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერის, ელ-ფუერტეს გარშემო არსებულ პამპასებში, ასევე პორტაჩუელოში, კოტოკაში, ელ-პარიში, მატარალსა და ვარნესში. ამავე დროს, ეს ხალხი ამზადებდა ხის ნიღბებსა და ტანსაცმელს. 

ჩანეს უძველესი რელიგიური ძეგლი ელ-ფუერტე-დე-სამაიპატა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული.

ჩანე საკმაოდ მშვიდობიანი კულტურა იყო და ვაჭრობდა კეჩუაზე მოლაპარაკე ინკებთან და არავაკზე მოსაუბრე სხვა ეთნიკურ ჯგუფებთან. ჩანემ და ინკებმა ზავიც კი დადეს გუარანის ტომების წინააღმდეგ ძალების გაერთიანების თაობაზე, რომლებიც სამხრეთიდან უტევდნენ; მათ ინკები *ჩირიგუანოს* ეძახდნენ. ჩანეს მშობლიურ მიწას ხშირად თავს ესხმოდნენ გუარანები და ესპანურ დაპყრობამდე, მათ დაამარცხეს ორივე — ჩანეცა და ინკებიც და დაიპყრეს ის ვაკეები და ხეობები, რომლებიც დღეს ბოლივიის სანტა-კრუსის დეპარტამენტის შემადგენლობაში შედის. ზოგიერთი ჩანე გუარანის მონად ჩაუვარდა, ზოგიერთი კი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაკლებ ნაყოფიერ მიწებზე გადასახლდა. ჩანეს ბევრი ქალი გუარანებმა ცოლებად წაიყვანეს, შესაბამისად, დაიწყო ასიმილაციის პროცესიც. შემდეგში, კოლონიურ პერიოდსა და არგენტინისა და ბოლივიის დამოუკიდებლობის შემდგომ, გუარანებიცა და გუარანზე მოსაუბრე ჩანებიც ევროპელებში აითქვიფნენ.

სქოლიო
------

1. ↑  "Chané." *Ethnologue.* (retrieved 16 May 2011)
2. ↑  Tras la Huella de los Chané, El Deber, June 1, 2003
3. 1 2  "El Fuerte de Samaipata." დაარქივებული 2011-05-14 საიტზე Wayback Machine.  *World Heritage Site.* (retrieved 16 May 2011)
**შუა სურების წმინდა გიორგის ეკლესია** — ისტორიული ძეგლი, მართლმადიდებლური ტაძარი გურიაში, სურების ხეობაში. მდებარეობს ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა სურების ცენტრში, სამანქანო გზის ჩრდილოეთით, შემაღლებულ ფერდობზე.

ისტორია
-------

შუა სურებში მდგარი წმინდა გიორგის ტაძარი ლომისკარელად იწოდებოდა. ტაძარი ერისთავ-შარვაშიძეების კუთვნილებას წარმოადგენდა. დავით შარვაშიძემ და მისმა ძმამ, ზაალმა წმინდა გიორგი ლომისკარელის სამწყსო უბოძა ტრაპაიძეებს. ანიზდარ ტრაპაიძეს განუახლებია ლომისკარელის ჯვარი. ტაძარში დაცული იყო ადგილობრივთა წარმოდგენით სასწაულმოქმედი ლომისკარელის ხატი. თუ ვინმე რაიმეს დაკარგავდა, ან მოჰპარავდნენ, დამნაშავეს ამ ხატზე გადასცემდა. შემდგომ ლომისკარელის ხატი სოფელ ბუკისციხეში იყო დასვენებული, საიდანაც ის გაიტაცეს 1905 წლის რევოლუციის დროს.

არქიტექტურა
-----------

დარბაზული ეკლესია ხისაა. დაფუძნებულია ქვის შემზადებაზე, რომლის ზედაპირი მართკუთხა ბრტყელი ფილებითაა მოკირწყლული და ეს უკანასკნელი ეკლესიის იატაკს წარმოადგენს. ხუთწახნაგიან შვერლ აფსიდაზე გაჭრილია ხუთი ფანჯარა. წინა სამ წახნაგზე შეისრული, ხის სადა თავსართით მორთული ფანჯრებია გაჭრილი. გვერდებზე კი — მარათკუთხა ფანჯრებია, რომელთა თავიც მოხატულია მცენარეული ორნამენტებით. ინტერიერი გარდა აფსიდში არსებული სარკმლებისა, ნათდება სამივე მხარეს გაჭრილი კარებებიდან და ორ-ორი ფანჯრებიდან შემომავალი სინათლით. ინტერიერის ცენტრში დგას წიბოებ-თლილი ორი სვეტი რომელზეც გადანაწილებულია გადახურვის კონსტრუქციის წონა. ეკლესიის სამხრეთ შესასვლელთან მოწყობილ ქვის პლატფორმას უერთდება ხუთ საფეხურიანი კიბე. ამავე პლათფორმაზე განლაგებულია ქვის ბაზისებზე დაფუძნებული, ოთხი, წიბოებ-თლილი სვეტი, რომელსაც ეყრდნობა გადახურვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20769
ჰოლშტინური შავ-ჭრელი ფური
ჰოლშტინური წითელ-ჭრელი ფური
**ჰოლშტინური ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლის სარძევე მიმართულების ჯიში. ხასიათდება მსოფლიოში ყველაზე მაღალი მერძეულობით.

გამოყვანილია XIX საუკუნის მე-2 ნახევარში აშშ-სა და კანადაში ჰოლანდიური და გერმანული საქონლის რძის პროდუქტიულობის ზრდისკენ მიმართული სელექციის გზით. ჰოლშტინური და ფრიზიული საქონლის მექარხნეთა ასოციაციების შერწყმის შემდეგ (1885) ეწოდა ჰოლშტინ-ფრიზიული. თანამედროვე სახელი 1983 წლიდან ეწოდება. მთავარი სარძევე ჯიშია აშშ-ში, კანადაში, ახალ ზელანდიაში, იაპონიაში, იტალიაში, ისრაელსა და სხვა ქვეყნებში.

ძირითადად შავ-ჭრელი ფერისაა, აქვს ლაქების ფორმების, ზომებისა და განლაგების მრავალი ვარიაცია; აგრეთვე არსებობს წითელ-ჭრელი პოპულაცია. ექსტერიერით ტიპური სარძევე მიმართულების ცხოველია — თავი მსუბუქი, კისერი საშუალო სიგრძის და შედარებით წვრილი, მკერდი საშუალო სიღრმისა და განიერი; სხეულის უკანა მესამედი გრძელი და ფართო, ძვლეული წვრილი, კანი თხელი და დაფარულია ხშირი, მოკლე და ბზინვარე ბალანით; კისერზე კანი დანაოჭებულია, კიდურები და ჩლიქები მაგარი, ცური მოცულობიანი, უპირატესად ჯამისებრი ფორმის, კერტები უმეტესად ცილინდრული ფორმის.

ფურის სიმაღლე მინდაოში 142–145 სმ, კუროსი 160–165 სმ. ცოცხალი მასა 650–700 კგ და 1100–1200 კგ შესაბამისად; ახალშობილი ხბოს მასა 30–35 კგ შეადგენს. იწველის 6–12 ათ. კგ რძეს, ცხიმიანობა 3,6–3,7%, ცილის შემცველობა 3,1%. ჰოლშტინურ ჯიშს ეკუთვნის ლაქტაციური მონაწველის მიხედვით რძის ცხიმის გამოსავლის რეკორდი — 1052 კგ (მონაწველი 27674,2 კგ; ცხიმიანობა 3,8%). წითელ-ჭრელი ჰოლშტინები ნაკლები მონაწველით, მაგრამ რძის მაღალი ცხომიანობით ხასიათდება (3,95–4,2%). ჰოლშტინური ჯიშის კუროებს ხშირად იყენებენ არსებული ჯიშების გაუმჯობესებასა და ახლების გამოყვანაში.

საქართველოში ჰოლშტინური ჯიშის წითელ-ჭრელი ინდივიდები შემოყვანილია გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელეთში, აგრეთვე სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეკლათის კოოპერატივ „ტყირში", საიდანაც გავრცელდა სხვა მუნიციპალიტეტებშიც.

ლიტერატურა
----------

* *Щеглов Е. В.* ГОЛШТИНСКАЯ ПОРОДА დაარქივებული 2019-06-26 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 7. Москва, 2007, стр. 366.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰოლშტინური ჯიში"** ვიკისაწყობში.
* ჰოლშტინური ჯიში — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *ბასილაძე, დ.*, *ქილიფთარი ც.*, *კობახიძე მ.*, ფურის სარძეო პროდუქტიულობის გადიდების გზები ფერმერულ მეურნეობებში, გვ. 10, თბ. 2017.
2. ↑  Большая российская энциклопедия. Том 7. стр. 366.
3. 1 2 3 4 5 6  ძროხის ჰოლშტინური ჯიში – სარძეო მიმართულება. *agrokavkaz.ge* (19 სექტემბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 20 აგვისტო, 2019.
4. 1 2 3 4  სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მოვლა-შენახვა, გვ. 69.
ჩანახი
**ჩანახი** — ცხვრის ხორცისა და ბოსტნეული კულტურებისაგან დამზადებული ქართული კერძი.

მასალა
------

* ცხვრის ხორცი - 1 კგ
* ცხვრის დუმა - 0,2 კგ
* ბადრიჯანი - 1 კგ (6-7ცალი)
* პომიდორი - 1 კგ
* კარტოფილი - 0,7-0,8 კგ
* ხახვი - 0,2 კგ (4-5 თავი)
* ნიორი - 1 თავი
* მწვანილი: ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, რეჰანი - 3-3 ძირი
* ხმელი ქინძი
* წიწაკა
* მარილი

მომზადება
---------

ცხვრის დუმა დავჭრათ წვრილად და მოვშუშოთ. ამავე ქონში ცალ-ცალკე შევწვათ მთელ-მთელი (თავმოჭრილი) ბადრიჯანი; ოთხად, სიგრძივ გაჭრილი კარტოფილი და მთელ-მთელი მწიფე პომიდორი.

მოშუშული დუმის ნარჩენებში ავურიოთ წვრილად დაჭრილი ნიორი, ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, რეჰანი, წიწაკა, დანაყილი ხმელი ქინძის თესლი. აღნიშნული გულსართი ფრთხილად ჩავდოთ ბადრიჯანში და პომიდორში, ისე რომ არ დავარღვიოთ მთლიანობა.

ცალკე შევწვათ დაჭრილი ცხვრის ხორცი, ჩავალაგოთ ქვაბში ფენა-ფენად, ჯერ ბადრიჯანი, შემდეგ ხორცი, დაჭრილი ხახვი, კარტოფილი, პომიდორი, ხორცი, ბადრიჯანი, კარტოფილი, ხორცი და ზევიდან პომიდორი. დავასხათ გულსართისა და ცხიმის ნარჩენები და 15-20 წუთი ვშუშოთ.

და რა თქმა უნდა უმარილო საჭმელი რომ არ გამოგვივიდეს შეწვისას ყველაფერს ცოტა-ცოტა მარილი მოვაყაროთ, რა თქმა უნდა გემოვნების და თვალზომის მიხედვით.

ჩანახი სასურველია მომზადეს თიხის ჭურჭელში, თუ არ გვაქვს უდრო დიდი გულით და ბარაქიანი ხელით გავაკეთოთ, რომ გემოთი არანაკლები გამოგვივიდეს.

სქოლიო
------

1. ↑  David A. Bender, *A Dictionary of Food and Nutrition,* *Chanakhi*
2. ↑  Tim Burford, *Georgia,* p. 74
3. ↑  Darra Goldstein, *The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of Georgia,* p. 86
4. ↑  Robin Liston, *Travels with My Heart: The Essential Guide for Travellers with Heart Conditions,* p. 71
5. ↑  V.V. Pokhlebkin, *National Cuisines of the Peoples of the Soviet Union*, Chanakhi დაარქივებული 2019-10-27 საიტზე Wayback Machine. , Tsentrpoligraf Publ. House, 1978; English edition: V.V. Pokhlebkin, *Russian Delight: A Cookbook of the Soviet People*, London: Pan Books, 1978
**ჩანდანაგარი** (ბენგ. চন্দননগর) — ქალაქი ინდოეთში. მდებარეობს დასავლეთი ბენგალის შტატში. ქალაქის ცენტრის სიმაღლე ზღვის დონიდან 9მ.

ისტორია
-------

1673 წელს ბენგალიის ნავაბ იბრაჰიმ-ხანის ნებართვით აქ დაარსდა ფრანგული სავაჭრო კომპანია, რომელიც 1688 წლისათვის გადაიქცა მუდმივ დასახლებად. 1730 წელს ქალაქის გუბერნატორი გახდა ჟოზეფ ფრანსუა დიუპლეი, რომლის მმართველობისას ქალაქში აშენდა 2 000-ზე მეტი ქვის სახლი, თავად ქალაქი კი გადაიქცა ბენგალიაში ევროპელთა ვაჭრობის ძირითად ცენტრად. 

XVIII-XIX საუკუნეებში ჩანდანაგარი ევროპელ დამპყრობლებს შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა. 1756 წელს ფრანგებსა და ბრიტანელებს შორის დაიწყო ომი, რომლის შედეგად, 1756 წლის 23 მარტს ინგლისელებმა დაიკავეს ქალაქი. 1763 წელს ის უკან დაიბრუნეს ფრანგებმა, თუმცა 1794 წელს კვლავ დაიპყრეს ინგლისელებმა. 1816 წელს ქალაქი კვლავ დაიბრუნა საფრანგეთმა და ამჯერად, უკვე ხანგრძლივად, 1950 წლამდე შეინარჩუნა ხელისუფლება ფრანგული ინდოეთის შემადგენლობაში შესულ ქალაქში.

1947 წელს ინდოეთმა მოიპოვა დამოუკიდებლობა და 1948 წლის ივლისში საფრანგეთის მთავრობამ ჩაატარა პლებისციტი, რომლის შედეგების მიხედვით ჩანდანაგარის მოსახლეობის 97%-ის სურვილი აღმოჩნდა ინდოეთთან შეერთება. ინდოეთის ხელისუფლებამ ფაქტობრივად მიიღო ქალაქზე კონტროლის უფლება უკვე 1950 წელს, თუმცა ოფიციალურად ქალაქი ინდოეთს გადეცა 1952 წლის 9 ივნისს. 1955 წლის 2 ოქტომბერს ჩანდანაგარი მიერთებულ იქნა დასავლეთი ბენგალის შტატთან.

დემოგრაფია
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1991 | 2001 | 2010 |
| 120 378 | 162 187 | 205 578 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის საიტი
* მსოფლიოს გეოგრაფიული ცნობარი

სქოლიო
------

1. ↑  Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above (pdf). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. ციტირების თარიღი: 26 March 2012.
ოთხი sp3 ორბიტალი ქმნის ტეტრაგონალურ ანუ ტეტრაედრულ ფორმის.
სამი sp2 ორბიტალი ქმნის ტრიგონალურ ანუ სამკუთხედისებურ ფორმას.
ნახშირბადი გადადის აღგზნებულ მდგომარეობაში
**ჰიბრიდიზაცია** — ატომური ორბიტალების შერწყმა და ახალი ორბიტალის წარმოქმნა. ჰიბრიდიზაციის კონცეფცია ჩამოაყალიბეს 1931 წელს პოლინგმა, სლეტერმა და, მათგან დამოუკიდებლად, მალიკენმა და ჰუნდმა მეთანის გეომეტრიის ასახსნელად.

ტეტრაგონალური ჰიბრიდიზაცია
--------------------------

ჰიბრიდიზაციის კონცეფციის ავტორებმა დაუშვეს, რომ მეთანში ნახშირბადი ქიმიურ ბმებს წარმოქმნის არა «სუფთა» s და p ორბიტალებით, არამედ მათი გადანაწილების („შერწყმის") შედეგად მიღებული ოთხი ექვივალენტური sp3 ჰიბრიდული ორბიტალით, რომლებიც მიმართულია ტეტრაედრის ცენტრიდან – ნახშირბადის ატომგულიდან – მისი წვეროებისკენ. ამას ტეტრაგონალური (ანუ sp3) ჰიბრიდიზაცია ეწოდა. კუთხე sp3 ჰიბრიდულ ორბიტალებს შორის 109°28'-ის ტოლია.

ტრიგონალური ჰიბრიდიზაცია
------------------------

ორმაგი ნახშირბად-ნახშირბადი ბმის შემცველ ნაერთებში ხდება sp2 ჰიბრიდიზაცია, რასაც ტრიგონალური ჰიბრიდიზაცია ეწოდება. ამ დროს ჰიბრიდიზაციაში მონაწილეობს ორი 2p და ერთი 2s ორბიტალი. ჰიბრიდული sp2 ორბიტალები განლაგებულია ერთ სიბრტყეში და კუთხე მათ შორის 120°-ის ტოლია. დარჩენილი ერთი p ორბიტალი განლაგებულია sp2 ორბიტალების სიბრტყის მართობულად..

დიგონალური ჰიბრიდიზაცია
-----------------------

სამმაგი ნახშირბად-ნახშირბადი ბმის შემცველ ნაერთებში ხდება sp ჰიბრიდიზაცია, რასაც დიგონალური (წრფივი) ჰიბრიდიზაცია ეწოდება. ამ დროს ჰიბრიდიზაციაში მონაწილეობს ერთი 2p და ერთი 2s ორბიტალები. კუთხე sp ორბიტალებს შორის 180°-ია. დარჩენილი ორი 2p ორბიტალი განლაგებულია ჰიბრიდული sp ორბიტალების შემაერთებელი წრფის ურთიერთპერპენდიკულარულ ორ სიბრტყეში. ასე, რომ აცეტილენში დამყარებულია ორი სიგმა (ცჰ) ერთი სიგმა (ცც) და ორი პი ბმა. C≡C სამმაგი ბმის სიგრძეა 0.120 ნმ, ენერგია 810კჯ/მოლი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეთანი
* ეთილენი
* აცეტილენი
* კოვალენტური ბმა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფლეშში გაკეთებული ჰიბრიდიზაციის პრეზენტაცია

სქოლიო
------

1. 1 2 3  საყმაწვილო ენციკლოპედია:ქიმია; დილა, თბილისი ,2006.
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო გამოყოფილია მოყვითალო ფერით.
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო. მოჩანს ჩრდილოეთი პოლუსიდან.
**ჩრდილოეთი ნახევარსფერო** (ინგლისურენოვან ლიტერატურაში: ***ჩრდილოეთი ჰემისფერო***) — დედამიწის ნაწილი, რომელიც ვრცელდება ეკვატორიდან ჩრდილოეთით. მის შემადგენლობაშია ხმელეთის დიდი ნაწილი; გარდა ამისა, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის 90%. არქტიკა როგორც ვრცელი რეგიონი ჩრდილოეთი პოლარული წრის ჩრდილოეთითაა. ზამთრის კლიმატი ცივია, ზაფხული გრილი იცის. ატმოსფერული ნალექები უმეტესად თოვლის სახითაა წარმოდგენილი. ჩრდილოეთ პოლარულ წრესა და ჩრდილოეთ ტროპიკს შორის ვრცელდება ჩრდილოეთის ზომიერი ზონა. ამ მხარეებში ზაფხულსა და ზამთარში კლიმატური ცვლილებები ზომიერია. თუმცა ზომიერი სარტყლებისთვის დამახასიათებელია მეტად არაპროგნოზირებადი ამინდი. 

ტროპიკულ რეგიონებში, როგორც წესი, მთელი წლის განმავლობაში ცხელა, ზაფხულის თვეებში ხშირია წვიმა, ხოლო ზამთარი სიმშრალით გამოირჩევა. კორიოლისის ძალის გამო ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში დაბალი წნევის ზონები და ქარიშხლები თითქმის ყოველთვის მოძრაობს მარცხენა მხარეს, ე.ი. საათის ისრის საწინააღმდეგოდ. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცენტრში მდებარეობს ჩრდილოეთი პოლუსი, რომელშიც დედამიწის ბრუნვის წარმოსახვითი ღერძი კვეთს დედამიწის ზედაპირს. 

ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მოქცეულია მთლიანად ჩრდილოეთი და ცენტრალური ამერიკა და ევროპა, სამხრეთი ამერიკის ჩრდილოეთი ნაწილი, აფრიკისა და აზიის დიდი ნაწილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დედამიწის ნახევარსფეროები

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ნახევარსფეროები |
| --- |
|  |
| 
ჩრდილოეთი ნახევარსფერო • სამხრეთი ნახევარსფერო • აღმოსავლეთი ნახევარსფერო • დასავლეთი ნახევარსფერო • ხმელეთის ნახევარსფერო • წყლის ნახევარსფერო |
|  |
| 
 ***დედამიწის ნახევარსფეროები* •  *პორტალი:გეოგრაფია* •  ვიკისაწყობი:*დედამიწის ნახევარსფეროების რუკები*** |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პარალელები / მერიდიანები |
| --- |
|  |
| 

**ეკვატორი**
ჩრდილოეთი ტროპიკი
სამხრეთი ტროპიკი
არქტიკული წრე
ანტარქტიკული წრე
**ეკვატორი**
ჩრდილოეთი ტროპიკი
სამხრეთი ტროპიკი
არქტიკული წრე
ანტარქტიკული წრე
**ეკვატორი**
ჩრდილოეთი ტროპიკი
სამხრეთი ტროპიკი
არქტიკული წრე
ანტარქტიკული წრე
**W 0° E**
30°
60°
90°
120°
150°
180°
30°
60°
90°
120°
150°
180°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
5°
15°
25°
35°
45°
55°
65°
75°
85°
95°
105°
115°
125°
135°
145°
155°
165°
175°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
10°
20°
40°
50°
70°
80°
100°
110°
130°
140°
160°
170°
**0°**
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
10°
20°
30°
40°
50°
60°
70°
80°
90°
5° **N**
15°
25°
35°
**45°**
55°
65°
75°
85°
5° **S**
15°
25°
35°
**45°**
55°
65°
75°
85°
45x90
45x90
45x90
45x90

 |

 |
ჰოლიდეის სტრუქტურა
**ჰოლიდეის სტრუქტურა** — დინამიური ჯვრისებრი სტრუქტურა, რომელსაც წარმოქმნის დნმ-ის ოთხი ძაფი ჰომოლოგიური რეკომბინაციის დროს. სტრუქტურამ სახელწოდება მიიღო ბრიტანელი მოლეკულური ბიოლოგის, რობინ ჰოლიდეის სახელიდან. 1964 წელს რობინ ჰოლიდეიმ ივარაუდა ამგვარი სტრუქტურის არსებობა კროსინგოვერის საკუთარ მოდელში, რომელიც მან შექმნა გენური კონვერსიის მოვლენის ასახსნელად. 

ჰოლიდეის სტრუქტურა შედგება დნმ-ის ჰომოლოგიური თანმიმდევრობების წყვილისგან, ამიტომ შეუძლია დნმ-ის სპირალების გასწვრივ სრიალი. ეს პროცესი ხორციელდება ცილების მიერ და საჭიროებს ატფ-ს. ჰოლიდეის სტრუქტურის სრიალის შედეგად წარმოიქმნება ჰეტეროდუპლექსი, რომელიც შეიცავს დნმ-ის თითოეული ორი საწყისი სპირალიდან თითო-თითო ძაფს. ამ ჰეტეროდუპლექსის სიგრძეს განსაზღვრავს მანძილი მიგრაციის საწყის და საბოლოო წერტილებს შორის. ჰოლიდეის სტრუქტურები უჯრედში მხოლოდ დროებით არსებობს.

სქოლიო
------

1. ↑  *Holliday R.* A mechanism for gene conversion in fungi(ინგლისური), 1964, Vol. 5, № 2, P. 282-304.
2. ↑   Нуклеиновые кислоты: от А до Я / Б. Аппель [и др.], М.: Бином: Лаборатория знаний, 2013. 700 ეგზ. ISBN 978-5-9963-0376-2.
**ჰუსეინ ალირზა ალიევი** (აზერ. Hüseyn Əlirza oğlu Əliyev; დ. 22 აპრილი, 1911, ჯომარდლი, ელიზავეტპოლის გუბერნია — გ. 25 მაისი, 1991, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მხატვარ-ფერმწერი. აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მესამე პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის უფროსი ძმა.

1922-1931 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალ „მოლა ნასრედინთან", რომელშიც მის მიერ შექმნილი კარიკატურები ქვეყნდებოდა. 1927-1932 წლებში ბაქოს სამხატვრო ტექნიკუმში სწავლობდა. 1932-1935 წლებში სწავლა განაგრძო ლენინგრადის სახვითი ხელოვნების, სკულპტურისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში. ის იყო პირველი აზერბაიჯანელი, რომელიც ამ სასწავლო დაწესებულებაში სწავლობდა. არის დიდი სამამულო ომის მონაწილე. 50 წლის განმავლობაში, პენსაიში გასვლამდე, მუშაობდა მხატვრად, შემდგომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკური გაზეთ „კომუნისტის" მთავარ მხატვრულ გამფორმებლად. არის 250-ზე მეტი ნახატის ავტორი.
2004 წელს ჰუსეინ ალიევის ნაშრომები გამოფენილი იყო აბუ-დაბიში.
დაჯილდოებული იყო ხალხთა შორის მეგობრობის ორდენითა და მედლებით.

სქოლიო
------

1. ↑  В Баку открылась выставка народного художника Азербайджана Гусейна Алиева
2. ↑  "Hüseyn Əliyev — 100". Mədəniyyət. — 2011. — 29 aprel. — S.13
**ჰუტუ** ასებე **აბაჰუტუ** — აფრიკის დიდი ტბების ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხი. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ: რუანდაში, ბურუნდიში და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში, სადაც ტუტსებთან და ტვასთან ერთად ძირითად ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ.

დემოგრაფია
----------

რუანდაში და ბურუნდიში ჰუტუ ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენს. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხედვით რუანდელების 84% და ბურუნდიელების 85% ჰუტუს წარმოადგენენ. სიდიდით მეორე ჯგუფი შესაბამისად 15% და 14%-ით ტუტსებია.
ტვა პიგმეები სიდიდით მესამე ეთნიკური ჯგუფია, ისინი იზიარებენ ჰუტუების და ტუტსების ენას და კულტურას, თუმცა მათგან საგრძნობლად პატარა სიმაღლით გამოირჩევიან.

წარმოშობა
---------

მიიჩნევა, რომ ჰუტუ მიგრირდა დასავლეთი აფრიკიდან დიდი ტბების ტერიტორიაზე ბანტუს ექსპანსიის პერიოდში. სხვა და სხვა თეორიებია, რომლებიც ცდილობენ ახსნან ფიზიკური სხვაობის მიზეზი ჰუტუსა და მათ მეზობელ ასევე ბანტუზე მოსაუბრე ტუტსებს შორის. ერთი თეორია, რომელიც ძირითადად ზეპირსიტყვიერებას ეყრდნობა ამბობს, რომ ტუტსების წინაპრები იყვენენ კავკასიური რასის წარმომადგენლები, რომლებიც დიდი ტბების რეგიონში ჩრდილოეთი აფრიკიდან მოვიდნენ.

ალტერნატიული თეორიის მიხედვით, ჰუტუს და ტუტსებს საერთო ბანტუს ხალხის წინაპარები ჰყავდათ, ხოლო მათი გაყოფა გერმანელების და ბელგიელების მიერ ხელოვნურად მოხდა.

სქოლიო
------

1. ↑  CIA World Factbook writers. Rwanda: People. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-05-21. ციტირების თარიღი: 2006-10-31.
2. ↑  CIA World Factbook writers. Burundi: People. CIA World Factbook.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-28. ციტირების თარიღი: 2006-10-31.
3. ↑  Encyclopædia Britannica writers. Twa. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2006-11-01.
4. ↑  
The Meaning of "Hutu," "Tutsi," and "Twa". Human Rights Watch (1999). ციტირების თარიღი: 2006-10-31.
5. ↑  Luis, J; Rowold, D; Regueiro, M; Caeiro, B; Cinnioglu, C; Roseman, C; Underhill, P; Cavallisforza, L; Herrera, R (2004). „The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations". *The American Journal of Human Genetics*. **74** (3): 532–44. doi:10.1086/382286. PMC 1182266.
**ჩანაცვლებული** (ინგლ. Changeling) — კლინტ ისტვუდის 2008 წლის ფილმი. ფილმი ნაწილობრივ რეალურ მოვლენას ეფუძნება.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმის მთავარი გმირია ლოს-ანჯელესში მცხოვრები დედა, კრისტინ კოლინსი. 1928 წლის ერთ დღეს მას შვილი გასტაცებენ. მალე პოლიცია ბავშვს დააბრუნებს. კრისტინი შვილს ვერ ცნობს, პოლიციაუმტკიცებს, რომ ეს გადატანილი სტრესის ბრალია. კრისტინს ეჭვი შეეპარება, რომ ეს ბავშვი მისი არაა. მას კორუმპირებულ პოლიციასთან და ბიუროკრატიასთან გამკლავება უწევს.

სახელწოდება
-----------

ფილმის ორიგინალური სახელწოდება Changeling ევროპულ ფოლკლორში აღნიშნავს მოპარული ან მოტაცებული ბავშვის ნაცვლად დატოვებულ მახინჯ ბავშვს, ელფს ან სხვა არსებას. ის პირდაპირ უკავშირდება ფილმის სიუჟეტს, სადაც დედას დაკარგული შვილის ნაცვლად პოლიცია სხვა ბავშვს დაუბრუნებს.

პრემიერა და შეფასებები
----------------------

ფილმის პრემიერა გაიმართა კანის 61-ე ფესტივალზე. ფესტივალის ჟიურიმ, რომელსაც შონ პენი ხელმძღვანელობდა, არ მიანიჭა ამ ფილმს არცერთი ჯილდო, მიუხედავად იმისა, რომ „ჩანაცვლებული" კრიტიკოსთა გამოკითხვის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. ჟიურიმ რეჟისორ კლინტ ისტვუდს საგანგებოდ მოგონილi პრიზით „კინოში გაწეული ღვაწლისათვის" მიანიჭა, რომლის ასაღებად ისტვუდი კანში აღარ დაბრუნებულა.

ანჯელინა ჯოლიმ შესრულებული როლისთვის მიიღო ოსკარის, ოქროს გლობუსის, კინომსახიობთა გილდიისა და BAFTA-ს ნომინაციები. ოქროს გლობუსზე აგრეთვე ნომინირებული იყო კლინტ ისტვუდი, როგორც საუკეთესო საუნდტრეკის ავტორი. ფილმი წარდგენილი იყო ოსკარზე საუკეთესო მხატვრული გაფორმებისა და საუკეთესო ოპერატურისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჩანაცვლებული (2008 წლის ფილმი)"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* „ჩანაცვლებული" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ჩანაცვლებული" — Rotten Tomatoes
* „ჩანაცვლებული" — Allmovie-ზე
* Original *Los Angeles Times-ის ისტორია*  stories and photos on Walter Collins' disappearance

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგი გვახარია*, „სასაცილოდ არაა საქმე" //[[ცხელი შოკოლადი]] N40 — 2008.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2014-06-12.
**ცეკვა ხმლებით** — არამ ხაჩატურიანის მუსიკალური ნაწარმოები, რომელიც დაიწერა მისი ბალეტის „გაიანეს" ბოლო ნაწილისათვის (1942). ეს არის კომპოზიტორის მეტად ცნობილი ნაწარმოები, რომელშიც თავს სომხური ტრადიციული მუსიკა და ჯაზის ელემენტები იყრის თავს. ტიგრან მანსურიანის სიტყვების მიხედვით, ეს „კონრაპუნქტია სომხური ქორწილის ცეკვის გიუმრისა და ნამდვილი ამერიკული საქსაფონის, რამაც საინტერესო ორგანულ სინთეზამდე მიაღწია".

1948 წელს „ცეკვა ხმლებით" გახდა აშშ-ში ძალიან პოპულარული გახდა, მუსიკალური აპარატების ჰიტი. პოპულარობა იმდენად მაღალი იყო, რომ Newsweek-მა შესთავაზა 1948 წლისთვის „ხაჩატურიანის წელი აშშ-ში" დაერქმიათ. ამ წელიწადში „ცეკვა ხმლებით"-ს სამმა ვერსიამ (ჩიკაგოს სიმფონიური ორკესტრის, ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრის და ლევანტ ოსკარის) შეძლო პირველი ადგილი დაეკავათ კლასიკური მუსიკის ჟურნალის Billboard-ის ჰიტპარადებში ასევე მოხვდნენ ბეტსელერების წლიურ სიაში.. „ცეკვა ხმლებით" გახდა ჩიკაგოს სიმფონიური ორკესტრის პირველი ჩანაწერი, რომელიც გაყიდული იქნა ტირაჟით მილიონ ეგზემპლარზე მეტი.

„ცეკვა ხმლებით" დიდი გავლენა მოახდინა XX საუკუნის პოპულარულ მუსიკის ისტორიაზე. ბევრი ქავერ-ვერსია იყო ჩაწერილი მუსიკოსების მიერ აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთსა და გერმანიაში. მუსიკალური თემა დღემდე გამოიყენება ფილმებსა და ტელესერიალებში, ასევე ფიგურული სრიალის გამოსვლების გასაფორმებლად. Billboard-მა „ცეკვას ხმლებით" დაარქვა «ნაწარმოები, რომელიც დღევანდელ დროში ყველა საესტრადო ორკესტრისთვისაა ცნობილი».

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გაიანე (ბალეტი)

სქოლიო
------

1. ↑  Frolova-Walker, Marina (Summer 1998). „"National in Form, Socialist in Content": Musical Nation-Building in the Soviet Republics". *Journal of the American Musicological Society*. University of California Press on behalf of the American Musicological Society. **51** (2): 362. doi:10.2307/831980. *ციტატა*: „... Khachaturian's most popular piece, the Sabre Dance ..."
2. ↑  д/ф «Khachaturian» (2003)
3. ↑  „Soviets throw book at Beria". *Life*. New York. December 28, 1957. p. 17.
4. ↑  „Juke-Box Red". Music. *Newsweek*. **31**. New York. 1948. p. 72.
5. ↑  „The Year's Top Selling Classical Artists Over Retail Counters". *Billboard*. 1 January 1949: 19. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
6. ↑   (2005) რედ. Hoffman, Frank: *Encyclopedia of Recorded Sound, Volume 1: A-L*. New York:  Routledge,   გვ. 184. ISBN 978-0-203-48427-2.
7. ↑  Adalian, Rouben Paul (2010). *Historical Dictionary of Armenia*. Lanham, Maryland:  Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7450-3.
8. ↑  „Casey At The Bat". *Billboard*: p. 103. 15 September 2007.CS1-ის მხარდაჭერა: დამატებითი ტექსტი (link)
ცეცხლოვანი მიწის სამხრეთით მდებარე კუნძულები, ჰერმიტეს-კუნძულების ჩათვლით.
**ჰერმიტეს კუნძულები** (ესპ. Islas Hermite) — ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგის ჩილეს კუნძულების ჯგუფი. ისინი ქმნიან კაბო-დე-ჰორნის კომუნას, ანტარქტიკა-ჩილენას პროვინციაში, მაგალიანესის და ჩილეს ანტარქტიკას რეგიონში, სამხრეთ ამერიკის უკიდურეს სამხრეთში. მათ სახელი დანიელი ადმირალის, ჯესკვეს ჰერმიტეს (1582-1624) პატივსაცემად ეწოდათ.

ჰერმიტეს კუნძულების ჯგუფში უდიდესია ყველაზე ჩრდილო-დასავლეთი მდებარე კუნძული *Isla Hermite*. ჰერმიტეს კუნძულის აღმოსავლეთით მდებარეობს *Herschel* და *Deceit* კუნძულები. ყველაზე პატარა ჰორნის კუნძული მდებარეობს ყველაზე სამხრეთით ჰორნის კონცხზე.

კუნძულები წარმოადგენს კაბო-დე-ჰორნის ეროვნული პარკის ნაწილს.

* Deceit teeth ხედი ჰერმიტეს კუნძულებიდან.*Deceit teeth* ხედი ჰერმიტეს კუნძულებიდან.
* ჰერმიტეს-კუნძულები (ცენტრში) და ჰორნის კონცხი (მარჯვნივ).ჰერმიტეს-კუნძულები (ცენტრში) და ჰორნის კონცხი (მარჯვნივ).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰორნის კონცხი და ჰერმიტეს კუნძულები


|  |  |
| --- | --- |
| ჩილეს დროშა | *ეს სტატია ჩილეს და ჩილელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |