recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იოსიპ ბეზპალკო** (დ. 13 მაისი, 1881, ჩერნივცი — გ. 1950, ყაზახეთის საკონცენტრაციო ბანაკი) — უკრაინელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი, რედაქტორი. სწავლობდა ჩერნივცის გიმნაზიაში. 1899 წელს დააარსა გიმნაზიისა და სტუდენტური ახალგაზრდობის ფარული წრე. 1901–1902 წლებში იყო ბუკოვინის ეროვნული ორგანიზაციის ორგანოს — გაზეთ „ბუკოვინის" რედაქტორი. ბუკოვინაში პირველი ამხანაგობის — „სიჩის" დამაარსებელი და ჟურნალ „პრომინის" (Промінь — სხივი) რედაქტორი. 1907–1908 წლებში იყო ბუკოვინის პროფკავშირების სამხარეო მდივანი. იყო უკრაინის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ბუკოვინის სამხარეო ორგანიზაციის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი (1906–1918), ასევე გაზეთებისა „ბორბა" (1908–1914, 1918; Борба — ბრძოლა) და „ზალიზნიჩნიკ" (1910; Залізничник — რკინიგზელი). 1914 წლიდან აქტიურად თანამშრომლობდა უკრაინის გათავისუფლების კავშირთან ვენაში. 1915–1918 წლებში ახორციელებდა ეროვნულ-საგანმანათლებლო სააღმზრდელო სამუშაოს რუსეთის არმიის დატყვევებული სამხედრო მოსამსახურეებისთვის — უკრაინელებისთვის ზემო ავსტრიისა (ფრაიშტადტი) და გერმანიის (რაშტატი, ზალცვედელი, ვეცლარი) ბანაკებში. 1918 წელს იყო ბუკოვინაში უკრაინის ეროვნული რადის წევრი და ჩერნივცის მერი. როგორც ბუკოვინის წარმომადგენელი დელეგატი ესწრებოდა დირექტორიისა და მთავრობის საზეიმო სხდომას, რომელიც უკრაინული მიწების გაერთიანების დღესასწაულს მიეძღვნა. იყო მშრომელთა კონგრესისა (კიევი, 1919) და დასავლეთ უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის ეროვნული რადის წევრი. 1919–1920 წლებში ბორის მარტოსის მთავრობაში იკავებდა შრომის მინისტრის თანამდებობას. 1922 წლიდან იყო უკრაინის სამეურნეო აკადემიის ხელმძღვანელი (პოდებრადი, დღ. ჩეხეთი). გამოქვეყნებული აქვს პოლიტიკური სტატიები და ძიებანი XIX–XX საუკუნეების გერმანულ-სლავური ურთიერთობების შესახებ. 1938 წელს აირჩიეს უკრაინის სიჩის კავშირის თავმჯდომარედ. 1945 წელს საბჭოთა სპეცსამსახურებმა დააპატიმრეს პრაღაში და გაგზავნეს ყაზახეთის ერთ-ერთ საკონცენტრაციო ბანაკში, სადაც დაიღუპა კიდეც.

ძირითადი ნაშრომები
------------------

* Поступове пробудження національної гідності полонених українців у таборі Фрайштадт // Союз Визволення України 1914–1918. Відень, 1918;
* Симон Васильович Петлюра // Соціал-демократ. 1926, 28 трав.

სქოლიო
------

1. ↑  Головацький, І. Д.. Безпалко Йосип Іванович ka. *Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]* (2003). ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2023
იამაიკის ტოპოგრაფიული რუკა.
**იამაიკა** — კუნძულოვანი სახელმწიფო კარიბებში. ქვეყანა მოქცეულია კარიბის ზღვაში. კუნძული კუბიდან დაცილებულია 150 კილომეტრით, ხოლო ჰაიტიდან 190 კილომეტრით. იამაიკა, კუბასთან და ჰაიტთან ერთად წარმოადგენს დიდი ანტილის კუნძულებს. სანაპირო ზოლის სიგრძე შეადგენს 1,022 კილომეტრს. კუნძულის სამხრეთით მდებარეობს მცირე ზომის კლდოვანი კუნძულები. კუნძული დასავლეთიდან-აღმოსავლეთისკენ გადაჭიმულია 234 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთინდან-სამხრეთისკენ 80 კმ-ზე. იამაიკის უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარეობს მორანტ პოინტი. 

ეს კუნძული მთიანია, ქვეყნის სანაპირო ზოლში მდებარეობს დაბლობები. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ლურჯი მთები, აქედან 3 კილომეტრში არის კარიბის ზღვის სანაპირო ზოლი. სწორედ აქ არის ლურჯი მთების ეროვნული პარკიც.

კუნძული მოქცეულია ტროპიკულ სარტყელში, ეკვატორთან სიახლოვეს გამო აქ არის მუდმივი პასატები.

სქოლიო
------

1. 1 2  Hudson, Rex A.; Seyler, Daniel J.; Library of Congress; Federal Research Division (1987). „Jamaica: Geography". In Meditz; Hanratty, Dennis Michael (eds.). *Islands of the Commonwealth Caribbean: a regional study* (ინგლისური). Washington, D.C.: Federal Research Division. OCLC 49361510. თარგი:PD-notice

|  |  |
| --- | --- |
| იამაიკა | *ეს სტატია იამაიკისა და იამაიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**იოსებ ქართველიშვილი** (დ. 25 დეკემბერი, 1941, თბილისი — გ. 20 მარტი, 1996) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, პედაგოგი და კარტოგრაფი..

ბიოგრაფია
---------

1966 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი კარტოგრაფიის სპეციალობით.

1965 წელს შრომითი საქმიანობა დაიწყო საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს საპროექტო ინსტიტუტის საძიებო განყოფილებაში მუშის თანამდებობაზე. 1966-1969 წლებში მუშაობდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის კარტოგრაფიის რედაქციაში ჯერ რედაქტორად, შემდეგ კი უფროს რედაქტორად. 1969-1971 წლებში — ამავე რედაქციაში სამეცნიერო რედაქტორად. 1971-1988 წლებში — ენციკლოპედიის კარტოგრაფიისა და ილუსტრაციის რედაქციის უფროს სამეცნიერო რედაქტორად. 1971-1972 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქვეყანათმცოდნეობის კათედრაზე, 1973-1989 წლებში — კარტოგრაფია-გეოდეზიის კათედრის უფროსი მასწავლებელია, სადაც კარტოგრაფიის სპეციალობის სტუდენტებთან ლექციებს კითხულობდა. 1989 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იგი შეთავსებით იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიისა და აეროკოსმოსური მეთოდების განყოფილების გამგე. 1969-1973 წლებში დაუსწრებელი ასპირანტურის კურსი გაიარა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში და ამუშავებდა საკვალიფიკაციო თემას. ამ პერიოდში დაეუფლა თემატური რუკების შექმნის მეთოდებს. 1978 წელს მოსკოვში სტაჟირება გაიარა უმაღლესი სასწავლებლების მასწავლებელთა კვალიფიკაციის ამაღლების ფაკულტეტზე სპეციალობით „აეროკოსმოსური მეთოდები გეოგრაფიულ კვლევაში" და „კოსმოსური კარტოგრაფია", ხოლო 1986 წელს სსრკ მინისტრთა საბჭოსთნ არსებულ გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარი სამმართველოს N8 ფაბრიკაში რუკების შედგენის, გაფორმების და რედაქტირების საკითხებზე. მისი სამეცნიერო კვლევითი მუშაობა ძირითადად მოსახლეობის სიმჭიდროვისა და განლაგების პრობლემებს ეხებოდა. ასევე, ეროვნული სტრუქტურის ტერიტორიული დინამიკის რეტროსპექტულ კარტოგრაფირებას. შრომებში და რუკებზე განხილული და ასახულია საქართველოს ტურიზმის, ალპინიზმისა და კურორტების განვითარების პრობლემები. საინტერესო სამუშაო ჩაატარა კოსმოსურ კარტოგრაფირებაში. გამოქვეყნებული აქვს ათზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი და მისი რედაქტორობით გამოცემულია ათეულობით რუკა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ენციკლოპედიაში მოთავსებული რუკების რედაქტირება.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება, გარდაცვალების შემდეგ)

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წლებში, თბ. 2012, გვ. 71
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 259

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ქართველიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მაურეგატო** (ესპ. Mauregato; დ. უცნობია — გ. 789) — ასტურიის მეფე 783–789 წლებში.

მაურეგატოს დედის სახელი თანამედროვე ისტორიულ წყაროებში დაცული არ არის. უფრო გვიანდელი წყაროები კი მას სისალდას უწოდებენ. იგი იყო მუსლიმი მონა, რომელმაც ქრისტიანობა მიიღო. ალფონსო I-მა იგი თავის ხარჭად დასვა და მისგან შეეძინა მაურეგატო.

783 წელს მეფე სილო გარდაიცვალა და მისმა ქვრივმა, ადოსინდამ, მოინდომა ტახტზე ასულიყო თავისი ძმისშვილი ალფონსო, მაგრამ იგი ჯერ კიდევ პატარა იყო. მაურეგატომ ტახტის უზურპაცია მოახდინა, რაშიც არა მარტო ასტურიელი ფეოდალები, არამედ აბდ ალ-რაჰმან I-იც დაიხმარა, რის სანაცვლოდაც მაურეგატო ყოველწლიურ გადასახადს უხდიდა მავრებს. ალფონსო კი თავის თანამოაზრეებთან ერთად ალავაში გაიქცა, სადაც დედამისის ნათესავები ცხოვრობდნენ.

მაურეგატოს დროს ეკლესიაში დაიწყო განხეთქილება, რაც გამოიწვია ადოფციონიზმის გაძლიერებამ, რომელსაც მხარს უჭერდა ტოლედოს არქიეპისკოპოსი ელიპანდი.

მაურეგატო ქვეყანას მართავდა 789 წლამდე. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ადის აურელიუსის ძმა ბერმუდო I.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასტურიის მეფეები 718-914 წწ.
* Хроника Альфонсо III. Восточная литература. ციტირების თარიღი: 16.7.2011.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ასტურიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* პელაიო
* ფავილა
* ალფონსო I
* ფრუელა I
* აურელიუსი
* სილო
* მაურეგატო
* ბერმუდო I
* ალფონსო II
* რამირო I
* ორდონიო I
* ალფონსო III
* ფრუელა II
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1017492891
* VIAF: 196859720
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 196859720

 |
**იალღუნი** (ლათ. Tamarix) — მერქნიან მცენარეთა გვარი იალღუნისებრთა ოჯახისა. ზაფხულმწვანე, იშვიათად მარადმწვანე ბუჩქები ან ტანდაბალი ხეებია. სიმაღლე 3-12 მ-ს აღწევს. წვრილი გრძელი ყლორტები დაფარული აქვთ პატარ-პატარა მოცისფრო ან მონაცისფრო ქერქლისებრი ფოთლებით, რომლებიც მარილის გამომყოფი ჯირკვლებით არის მოფენილი. 

54-მდე სახეობა გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, წინა და ცენტრალურ აზიისა და აფრიკაში. საქართველოში 3 სახეობაა. გვხვდება როგორც ბარად (საქართველოში ზღვის დონიდან 600 მ-მდე), ისე მთაში (მაგალითად, შუა აზიაში ზღვის დონიდან 3600 მ-მდე აღწევს). 

იზრდება ჭალის ტყეებში, ზღვისპირა ქვიშაზე, ტბების, მდინარეების და სარწყავი არხების ნაპირებზე, რიყეზე, ველისა (სპერისა) და უდაბნოს დამლაშებულ ნიადაგზე და სხვა. იალღუნი სინათლის მოყვარული და სწრაფმზარდია. კარგად იტანს გვალვას. 

თავისი ნაზი ფოთლებისა და უხვი ყვავილების გამო ძალზე დეკორატიულია, განსაკუთრებით გამოსადეგია მლაშობების გასამწვანებლად. თაფლოვანი მცენარეა. ზოგი სახეობა სარწყავი კულტურების სარეველაა. ამრავლაბენ კალმით, თესლითა და ფესვის ამონაყრით. მერქანს იყენებენ სახარატო საქმეში. შეიცავს საღებავ და მთრიმლავ ნივთიერებებს. გამოსადეგია უდაბნოში მოძრავი ქვიშის დასამაგრებლად.

* Tamarix africana*Tamarix africana*
* Tamarix gallica*Tamarix gallica*
* Tamarix gallica*Tamarix gallica*

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 45.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შიუკაშვილი**. |

**ლევან (ლეო) ნიკოლოზის ძე შიუკაშვილი** (დ. 25 მარტი, 1908, ახალციხე — გ. 5 იანვარი, 2000) — ქართველი საბჭოთა მევიოლინე და პედაგოგი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1979), სკკპ-ის წევრი 1951 წლიდან.

1925 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფესორ ვ. ვილშოუს კლასი), ხოლო 1933 წელს — მოსკოვის კონსერვატორია (პროფესორ ა. იამპოლსკის კლასი). წლების განმავლობაში ეწეოდა მრავალმხრივ საკონცერტო მოღვაწეობას, როგორც სოლისტი და სახელმწიფო სიმებიანი კვარტეტის მუსიკოსი (პირველი ვიოლინო). 1927 წლიდან პედაგოგია, 1933 წლიდან — თბილისის კონერვატორიაში მუშაობს, ხოლო 1950 წლიდან კი — ამავე კონსერვატორიის პროფესორია.

საქართველოს რადიოგადაცემებში, 1935-1952 წლებში, ძირითადად, თავის დასთან, პიანისტ ვანდა შიუკაშვილთან ერთად ასრულებდა ბეთჰოვენის, ბრამსის, შუმანის სონატებს და სხვა ნაწარმოებებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 9.
* მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 311, თბ. 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან შიუკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ლეო შიუკაშვილი. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 8 სექტემბერი, 2018.
**მატყუარა იაკობი** — აღმოსავლეთ გერმანელი ებრაელი მწერლის, იურეკ ბეკერის, რომანი, გამოქვეყნდა 1969 წელს. 1971 წელს მიენიჭა ჰაინრიხ მანის სახელობის პრემია.

რომანის ორი ეკრანიზაცია არსებობს. პირველი (1975), რომლის რეჟისორია ფრენკ ბეიერი, წარდგენილი იყო ოსკარზე საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმის კატეგორიაში, რითაც ოსკარზე ნომინირებული პირველი და ერთადერთი აღმოსავლეთ გერმანული ფილმი გახდა. მეორე, 1999 წლის ეკრანიზაცია, ჰოლივუდური რიმეიკია, რომელშიც მთავარ როლს რობინ უილიამსი ასრულებს.

ანალიზი
-------

სახელი „იაკობი" ებრაულ ისტორიასა და კულტურას უკავშირდება. შესაქმის წიგნიდან ბიბლიურ ამბავში იაკობი თავისი ძმა ესავისგან პირმშოობას სიცრუის გზით მიითვისებს. კლასიკული ებრაული ტექსტების თანახმად, იაკობის ცხოვრება მისი შთამომავალი ებრაელების გადასახლებაში ცხოვრების პარალელურად წარიმართა. 

რომანი ასევე საინტერესოა იმ მხრივ, რომ იგი დაუპირისპირდა აღმოსავლეთ გერმანიაში გაბატონებულ ლიტერატურულ ნორმებს. ავტორი მასში აღწერს მეორე მსოფლიო ომის ფიქციურ მოვლენებს, თუმცა ამასთანავე ახერხებს, არ გამოხატოს ცხადი წინააღმდეგობა ნაციზმის მიმართ. 

რომანს ორი დასასრული აქვს: ფიქციური და რეალური. აღსანიშნავია, რომ ის დასასრული, რომელშიც საბჭოთა ჯარისკაცები გეტოს ათავისუფლებენ, ფიქციურია, ხოლო ის, რომელშიც გეტოს მცხოვრებლებს სიკვდილით სჯიან – რეალური.

სქოლიო
------

1. ↑  Paul O'Doherty, *The Portrayal of Jews in GDR Prose Fiction*, Amsterdam 1997, pp.149-50.
**ივანე გიორგის ძე შუბითიძე** (დ. 23 ნოემბერი, 1906, სოფ. ყელეთი, ახლანდ. ხაშურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 იანვარი, 1978, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა არმიის პოლკოვნიკი. 

წითელ არმიაში მსახურობდა 1928 წლიდან. დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებლის საარტილერიო განყოფილება (1934). II მსოფლიო ომის დროს, 1941 წლის ივნისიდან ლეიტენანტი შუბითიძე მეთაურობდა 127-ე დივიზიის 457-ე მსროლელი პოლკის არტილერიას. დაიჭრა ბრძოლაში სმოლენსკთან და ტყვედ ჩავარდა, თუმცა გაქცევა მოახერხა და შეუერთდა პარტიზანულ მოძრაობას ბელორუსიის სსრ-ის ტერიტორიაზე. ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა ერთ-ერთ მსხვილ პარტიზანულ ჯგუფს, რაზმს, 1943 წლის აგვისტოდან კი მეთაურობდა პინსკის პარტიზანულ ბრიგადას, რომელიც 1944 წლის მარტში წითელ არმიას შეუერთდა. ომის შემდეგ მუშაობდა პინსკის, შემდეგ ვიტებსკის საოლქო აღმასრულებელი კომიტეტის კვების მრეწველობის სამმართველოს უფროსად. 1971 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. ავტორია მოგონებების პარტიზანული მოძრაობის შესახებ. დაჯილდოებული იყო წითელი დროშის და წითელი ვარსკვლავის (ორგზის) ორდენებით, მედლებით, პოლონური გრიუნვალდის ჯვრით. ჰქონდა ქ. პინსკის საპატიო მოქალაქის წოდება (1974).

ლიტერატურა
----------

* Шубитыдзе И. Г. Полесские были. Минск, 1969.
* Закавказье в партизанской войне 1941-1945 гг. / К.В. Цкитишвили. - Тбилиси : Изд-во и тип. ЦК КП Грузии, 1973. — с. 151.
**ილუზია-თოვლიან-მეჟენის მღვიმური სისტემა** — კარსტული უფსკრული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის კირქვული მასივის ეგრეთ წოდებულ „გამყოფ შტოქედზე", ზღვის დონიდან 1960–2000–2390 მ-ზე. მორფომეტრიული მონაცემებით შედის საქართველოს 1000 მ-ზე ღრმა კარსტული უფსკრულების პირველ ათეულში. გამომუშავებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ასაკის კირქვების, გადოლომიტებული კირქვებისა და შეცემენტებული კონგლომერატების წყებებში. მღვი­მური სისტემის ჯამური სიღრმეა 1760 მ, სიგრძე 24 080 მ, ფსკერის ფართობი 150 000 მ², საერთო მოცულობა 2 000 000 მ³.

თოვლიანი უფსკრულის ძირითადი მაგისტრალი ხუთი დიდი გალერეისგან შედგება, რომლებიც, თავის მხრივ, რიგ განშტოებებს შეიცავს. მღვიმის ყველაზე დიდ დარბაზს წარმოადგენს ზედაპირიდან 1300 მ სიღრმეზე მდებარე „იქს" დარბაზი, რომლის სიგრძეა 220 მ, სიგანე 70 მ, ხოლო სიმაღლე 50 მ აღემატება.

მეჟენის უფსკრული შედგება მკვეთრად გამოხატული ვერტიკალური და ჰორიზონტული ნაწილებისგან, რომლებიც ერთმანეთს მოკლე დერეფნებით უკავშირდება. თოვლიანი და მეჟენის უფსკრულები ერთმანეთს ჩასასვლელიდან 630 მ სიღრმეზე უერთდება, 410 მ-ით მაღლა მდებარე უფსკრული „ილუზია" თოვლიან-მეჟენს შეუერთდა, რითაც მღვიმური სისტემის ჯამურმა სიღრმემ 1753 მ შეადგინა და მსოფლიოს უღრმეს უფსკრულთა სიაში მე-2 ად­გილ­ზე გადაინაცვლა. ამჟამად თოვლიანი უფსკრული 1760 მ სიღრმით მსოფლიოს უღრმეს უფსკრულთა სიაში მე-4 ადგილზეა.

მღვიმურ სისტემაში არის ნაირგვარი სტალაქტიტ-სტალაგმიტები, ტრავერტინები, ჰელიქტიტები, მღვიმური თოვლი. მიწისქვეშა მყინვარის ფართობი 6000 მ² აღწევს. სისტემაში გაედინება მიწისქვეშა ნაკადი მრავალრიცხოვანი შენაკადებით, რომელთაც დონეების ძლიერი რყევა ახასიათებთ. სხვა­და­სხვა მონაკვეთებში ბინადრობენ ობობები, მრავალფეხიანები და სხვა. მღვიმური სისტემა აღმოჩენილია მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სპელეორაზმის მიერ 1971 წელს. შესწავლასა და გამოკვლე­ვაში სხვადასხვა წლებში მონაწილეობდნენ რუსი და ევროპელი გამოცდილი სპელეორაზმები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 234–235.
* ტატაშიძე ზ. წიქარიშვილი კ. ჯიშკარიანი ჯ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 2009.
**მაურიცჰეისი** (ნიდერლ. Mauritshuis) — სამხატვრო გალერეა ნიდერლანდებში, ქალაქ ჰააგაში. მდებარეობს ვეივერის ტბის სანაპიროზე. XVII საუკუნის ჰოლანდიური არქიტექტურის ძეგლია და აგრეთვე მუზეუმი (სურათების სამეფო კაბინეტი). მაურიცჰეისი ჰოლანდიური კლასიციზმის ნიმუშია, რომელიც აშენდა 1633-1635 წლებში არქიტექტორ პიტერ პოსტის მიერ პრინც მორიც ორანელისთვის. მაურიცჰეისის მუზეუმს საფუძვლად დაედო ვილჰელმ V ორანელის „ხელოვნების კაბინეტის" სურათების კოლექცია. აქ თავმოყრილია ჰოლანდიური, ნიდერლანდური და ფლამანდიური სკოლის მეტად მაღალხარისხიანი კრებულები. მაურიცჰეისი 1995 წელს გადავიდა სპეციალიზებული ფონდის განკარგულებაში. ამჟამინდელი კოლექცია დაახლოებით 800 სურათისგან შედგება და ფოკუსირდება ჰოლანდიელი და ფლამანდიელი მხატვრების (პიტერ ბრეიგელი, პაულუს პოტერი, პეტერ პაულ რუბენსი, რემბრანდტი, იან ვერმეერი და სხვა) ნამუშევრებზე. დღეისათვის ნიდერლანდების ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი მუზეუმია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაურიცჰეისი — ოფიციალური საიტი (ნიდერლანდური)

1. ↑  archINFORM — 1994.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**ივანე ქავთარაძე** (დ. 1897 — გ. 2 აგვისტო, 1944, ვარშავა) — ქართველი ისტორიკოსი და სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

პოლონეთის არმიის ქართველ ოფიცერთა შორის იყო ივანე (იან) ქავთარაძე. პოლონეთში 1920-იანი წლების დასაწყისიდან ცხოვრობდა. პროფესიით ისტორიკოსი იყო. საქართველოს ისტორიის ლექციებს კითხულობდა ვარშავის აღმოსავლეთის ინსტიტუტში. აღმოსავლეთის ინსტიტუტი 1924 წლის დეკემბერში შეიქმნა, პოლონური აღმოსავლეთმცოდნეობის ტრადიციების განახლების მიზნით. ოციანი წლების მეორე ნახევარში ინსტიტუტთან დაარსდა აღმოსავლეთის შესწავლის სკოლა, რომელიც 1930 წელს განათლებისა და რელიგიის საქმეთა სამინისტროს მიერ იქნა დამტკიცებული.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Gruzja w zarysie historycznym. Warszawa : Wydaw. Instytutu Wschodniego, 1929.
* На путях к конфедерации Кавказа. Варшава: [б. и.], 1937.

ლიტერატურა
----------

* ყოლბაია დ. ქართული ემიგრაცია პოლონეთში 1921-1939, ვარშავა, 2019, გვ. 228

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ქავთარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კამბოჯის რესტორნის კვება
**კამბოჯის სამზარეულო** — კამბოჯელი ხალხის ტრადიციული კერძების ერთობლიობა.

ისტორია
-------

თევზს აშრობენ მზეზე
კამბოჯის ხილის ბაზრობა
კამბოჯის სამზარეულოში კერძები ძირითადად წყლის, ბრინჯისა და მტკნარი წყლის თევზისგან მზადდება. მეკონგი, რომელიც თავისი სიგრძით მეთორმეტე მდინარეა მსოფლიოში მეტად მდიდარია მტკნარი წყლის თევზით, რის გამოც თევზეული ამ ქვეყნის სამზარეულოში უმთავრეს ადგილს იჭერს.

ბრინჯის საერთაშორისო ინსტიტუტის კვლევების თანახმად კამბოჯაში ბრინჯის კულტურის 2000 ჯიშია გავრცელებული.

კამბოჯის კულინარიაში, ბევრია ისეთი დეტალი, რომელიც ასევე გვხვდება სხვა აზიურ სამზარეულოში, ასე მაგალითად: ტაილანდში ხშირად იყენებენ ქოქოსის კრემს, ჩილისა და შაქარს გემოსთვის — სწორედ ამ მეთოდს მიმართავენ კამბოჯაშიც. ასევე ნათლად ჩანს კამბოჯის სამზარეულში ფრანგული გავლენა, ის ერთი პერიოდი საფრანგეთის კოლონია იყო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. კამბოჯის სამზარეულოში გარდა საფრანგეთის გავლენისა ჩანს ჩინური სამზარეულოს სხვადასხვა ვარიაციებიც. აქ სიამოვნებით მიირთმევენ ხოჭოებსა და მწერებს. 

კამბოჯელები ხშირად მიირთმევე პურს პასტით. ახლადგამოწურული ბაგეტების დამზადება შესაძლებელია სენდვიჩებში და შეიძლება შევსებული იქნას ლორიანი ნაჭრებით ან ნებისმიერი რაოდენობის შემწვარი ხორცით ის არის ვიეტნამური ბანანის მსგავსი. ფრანგებმა კამბოჯელებს ასევე გააცნეს ლუდი, კარაქი, ყავა, შოკოლადი, ხახვი, სტაფილო, ბროკოლი, კარტოფილი და არაერთი სხვა სახის პროდუქტი.

ტრადიციულად, კამბოჯელები ჭამენ მინიმუმ სამ ან ოთხ კერძს. ჩვეულებრივ, საჭმლის შემადგენლობაში შედის წვნიანი ან სამორი. თითოეული ინდივიდუალური კერძი იქნება გემრიელი, მჟავე, მარილიანი ან მწარე გემოვნებით. თევზი მათი საყვარელი საჭმელია. ძირითად საჭმელთან ერთად კამბოჯელები მიირთმევენ ტკბილ, მჟავე და მარილიან კერძებსაც. ამდენი შემოტანილი საკვებისა და სხვადასხვა ქვეყნის სტილისა კამბოჯის სამზარეულოში მაინც ჩანს, აზიის ქვეყნის თავისი უნიკალური სამზარეულოს სტილი.

ერთ-ერთი გამორჩეული კერძი კამბოჯაში არის სამლარ მაჩუ - ეს არის ცნობილი "კამბოჯური მაწონი", ის არის წვნიანის სახეობა მაწონი, ტომატით. ამ წვნიანის მრავალი სახეობა არსებობს, მაგრამ ყველაზე პოპულარული ვარიანტია სამლარის მაჩუ მთვარე, მჟავე ქათმის წვნიანი.

კამბოჯის სამზარეულოში განასხვავებენ ფერმენტულ პასტზე დაფუძნებულ ინგრედიენტებსა და მწნილის ინგრედიენტებს. 

კამბოჯაში ხილი ისეთი პოპულარულია, რომ მათ აქვთ საკუთარი სამეფო ბაღებიც. ხილს მიიღტმევენ ხშირად, დესერტად ასევე მისგან ამზადებენ სასმელებს, როგორც ალკოჰოლურ ასევე უალკოჰოლოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქვედა ქმერული რეცეპტები (ინგლისურად)
* კამბოჯის ხილი და ბოსტნეული ინგლისურად
**იამალის ნახევარკუნძული** (რუს. полуостров Ямал) — ნახევარკუნძული რუსეთის ტერიტორიაზე, ციმბირის ჩრდილოეთით, იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგში. გადაჭიმულია 700 კილომეტრ სიგრძეზე და 240 კილომეტრ სიგანეზე. დასავლეთით ესაზღვრება კარის ზღვა და ბაიდარაცკის ყურე, აღმოსავლეთით — ობის ყურე. ადგილობრივებში, ნენების ენაზე „იამალი" ნიშნავს „სამყაროს დასასრულს".

ნახევარკუნძული შედგება ნოტიო ნიადაგებისგან და გეოლოგიურად ის საკმაოდ ახალგაზრდაა. ზოგიერთი არეალი ათი ათას წელზე ნაკლები ასაკისაა.

იამალზე მდებარეობს რუსეთის ბუნებრივი გაზის უდიდესი საბადოები. რუსეთის გაზის მონოპოლისტი კომპანია გაზპრომი, ამუშავებს „იამალის პროექტს", რომელიც 2011-2012 წლებში განხორციელდება. ეს იქნება ისტორიაში უდიდესი ენერგეტიკული პროექტი. გაზის მარაგი აქ 55 ტრილიონ კუბურ მეტრს შეადგენს და უდიდესია მსოფლიოში. 

2007 წელს, ნახევარკუნძულზე, ჩრდილოეთის ირმების მწყემსმა აღმოაჩინა 37 000 წლის წინანდელი მამონტის ნაშიერის — „ლიუბას" ნეშტი, რომელიც საკმაოდ კარგად იყო შენახული, ის მდედრობითი სქესის იყო და 1 თვის ასაკში იყო მომკვდარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იამალის ნახევარკუნძული — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**კამბეის ყურე** ან ჰამბჰატის ყურე (ჰინდი: खंभात की खाड़ी) — არაბეთის ზღვის ყურე ინდოეთის შტატ გუჯარათში. მისი გარშემოწერილობა შეადგენს 130 კმ. ის ერთმანეთისგან გამოჰყოფს დასავლეთით კატჰიავარის ნ/კ-ს აღმოსავლეთით დანარჩენი გუჯარათისგან. კამბეის ყურეში ჩაედინება მდინარე ნარმადი, საბარმატი და ტაპტი. თავად ყურე არ არის ღრმა. ეს იწვევს სანაპირო ხაზის დიდ ცვლილებებს ზღვის მიქცევებსა და მოქცევებს სორის პერიოდში. 

ის უძველესი დროიდან ცნობილია, როგორც მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი. მისი პორტები ინდოეთის შედა ნაწილებს აერთებს ინდოეთის ოკეანის სავაჭრო-საზღვაო გზებთან. ისტორიულად ცნობილი პორტებია ბჰარუჩი, სურატი, ჰამბჰატი, ბჰავნაგარი, დამანი. ბჰარუჩი იყო ცნობილი უმეტესად ანტიკურ ეპოქაში, ჰამბჰატი — შუა საუკუნეებში. დიდ მოგოლთა იმპერიაში მნიშვნელოვანი საპორტო ადგილი დაიკავა სურატმა. 

კამბეის ყურის შემოგარენში იდნურ ცივილიზაციასთან დაკავშირებულ უძველესი ნამოსახლარების აღმოჩენა მოხდა 2002 წელს. ეს იყო ლოთალის დასახლება. 

კარბონიზებული ხის ნაჭრის ასაკი განისაზღვრა 9 500 წლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კამბეის ყურე[*მკვდარი ბმული*]
* ინდოეთის ოკეანე დაარქივებული 2017-04-02 საიტზე Wayback Machine.
ლეიკოციტების ტიპები
**ლეიკოციტები** — სისხლის თეთრი უჯრედები. ისინი ლიმფაშიც გვხვდება. ლეიკოციტები ბირთვიანი უჯრედებია, ისინი ელენთაში ლიმფურ კვანძებსა და ძვლის წითელ ტვინში წარმოიქმნება. 1მმ³ სისხლში 6-10 ათასამდე ლეიკოციტია. ზოგიერთი ლეიკოციტი ციტოპლაზმურ გამონაზარდებს, ე. წ. ცრუფეხებს, ივითარებს, რის საშუალებითაც ისინი მოძრაობენ. სახელი მომდინარეობს ბერძნული სიტყვებისგან: Λευκό — თეთრი და κύτος — უჯრედი.

ლეიკოციტების ძირითადი ფუნქცია ორგანიზმის დაცვაა. ჭრილობის შედეგად ქსოვილის დაზიანებისას უჯრედშორისის სივრცეში გამოიყოფა განსაკუთრებული ნივთიერებები, რომლებიც იზიდავენ ლეიკოციტებს. კაპილარების კედლებიდან ბაქტერიებთან მებრძოლი ლეიკოციტები გამოძვრებიან. ისინი სხეულში შემოჭრილ ბაქტერიებს ცრუფეხებით შემოეხვევიან და მოინელებენ. ამ პროცესს ფაგოციტოზი ეწოდება (ბერძ. φαγεῖν: შთანთქმა, κύτος: უჯრედი), ხოლო მასში მონაწილე ლეიკოციტებს — ფაგოციტები. ზოგჯერ ფაგოციტები თვითონაც ზიანდებიან და იღუპებიან. დაღუპული ფაგოციტების, განადგურებული ბაქტერიებისა და დაზიარებული ქსოვილის ნარჩენების ნარევი მოყვითალო-მოთეთრო ფერის მასას ქმნის. ეს ჩირქია. ორგანიზმის უცხო სხეულებისგან დაცვა სხვა გზითაც ხდება: სისხლში უცხო სხეულების შეჭრისას ლეიკოციტები წარმოქმნიან სპეციფიკურ ცილებს — ანტისხეულებს, რომლებიც ებრძვიან უცხო სხეულებს და მათ უვნებელს ხდიან.

ლეიკოციტები იყოფა ორ დიდ ჯგუფად: მარცვლოვან, ანუ გრანულოციტებად და უმარცვლო, ანუ აგრანულოციტებად. გრანულოციტები, თავის მხრივ იყოფა სამ ჯგუფად: ეოზინოფილებად, ბაზოფილებად და ნეიტროფილებად. აგრანულოციტებს ეკუთვნის მონოციტები და ლიმფოციტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* psp.ge — სამედიცინო ლექსიკონი
* ლეიკოციტები — MedGeo.Net
**იოანე ქააძე** (დ. 1883, ზემო ალვანი — გ. 1937) — ქართველი სასულიერო პირი.

ბიოგრაფია
---------

იოანე ქააძემ სად მიიღო საერო ან სასულიერო განათლება უცნობია. 1916 წლის საბუთებში მღვდლად იხსენიება. იგი თუშეთში, სოფელ ომალოში მსახურობდა. 1917 წელს მღვდელი იოანე ახმეტის ოლქის მთავარხუცესის მოადგილეა. შემდგომში, როგორც სანიმუშო კალიგრაფიის მქონე, სოფელ ქვემო ალვანის საბჭოს კანცელარიაში მდივნის მოვალეობასაც ასრულებდა. 1926 წლიდან ახმეტის ოლქის მთავარხუცესი იყო. 

1927 წლიდან მამა იოანე მსახურობდა თუშეთის პირიქითა ხეობაში – ფარსმის თემში. 1935 წლის ნოემბერში დეკანოზი იოანე მხოლოდ ზემო ალვანის სამების ეკლესიის მღვდლად იხსენიება. 1937 წელს დეკანოზი იოანე ქააძე ადგილობრივმა ხელისუფლებამ დააპატიმრა, მოათავსეს თელავის ციხეში. 1937 წელს ალვანში მისმა ოჯახმა შეტყობინება მიიღო: „იოანე ქააძე მძიმე ავადმყოფობის გამო გარდაიცვალა." მისი არქივის ნაწილი, კანცელარიის წერილები, ხელნაწერი წიგნები, რომელიც მას თავისი ხელით ჰქონდა გადაწერილი დაიკარგა. 1917 წლის 12 (25) მარტს დეკანოზმა იოანე ქააძემ ხელი მოაწერა საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის აქტს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოანე ქააძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თუხარლები** (მხ. რცხ. **თუხარელი**) — წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო  სამხრეთ საქართველოში. გვარის სახელწოდება წარმოდგება მისი სამამულე ციხე-ქალაქ თუხარისიდან (ტაო-კლარჯეთი). IX-XI საუკუნეებში თუხარისი იყო ჯაყელთა  საგვარეულოს ცენტრი და ერისთავთა რეზიდენცია. ცნობილია XI საუკუნის მოღვაწე ბეშქენ I ჯაყელი, რომელიც თუხარისის ერისთავი იყო. შესაძლებელია, ის იყო თუხარელთა გვარის ფუძემდებელი. თუხარელი თუხარისის ქვეყნის პატრონი იყო. ცნობილია XI საუკუნის სასულიერო მოღვაწე საბა თუხარელი, რომელსაც ხშირად იხსენიებდნენ შუასაუკუნეების ქართული სულიერი კულტურის უდიდეს მოამაგეებთან, ექვთიმე და გიორგი ათონელებთან, იოანე პეტრიწთან და ეფრემ მცირესთან ერთად. 

თუხარლებზე მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდის რამდენიმე მინაწერი, რომელიც შესრულებულია XIV-XVI საუკუნეების ნუსხურ ხელნაწერთა აშიებზე.
ურბნისის ოთხთავის აშიაზე მიწერილია თუხარელთა სახლის რამდენიმე წევრის სახელზე შესრულებული მოსახსენებელი:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სულსა თუხარელსა იუთულსა და მისსა მემცხედრესა ულუპიას შეუნდოს ღმერთმან და მათსა ძესა ელიას და მისსა მეუღლესა შეუნდოს ღმერთმან" |
|  |  |

ასევე ერთ-ერთი სვინაქსარის მოსახსენებელი ასახელებს თუხარელს ბატონს თახოს და მის თანამეცხედრეს როდამს, აგრეთვე ფილადელფის. მოხსენებული არიან თუხარლები ბოცო და ელია:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სულსა სულკურთხეულსა სახელოანსა და სახელგანთქმულისა თუხარელ ბოცოს, ელიას შეუნდნენ და თანამეცხედრესა მისა შალიკაშვილს გურანდუხტს შეუნდნენ ღმერთმან..." |
|  |  |

აღნიშნულ ხელნაწერებზე დართული სამცხე-საათაბაგოს მმართველი ფეოდალური სახლების: ჯაყელების, ფანასკერტელების, შალიკაშვილების გვერდით თუხარლების მოხსენიება აშკარად მიუთითებს ამ საგვარეულოს დაწინაურებული მდგომარეობის შესახებ.

1516 წლის სამცხე-საათაბაგოს თავადთა ნუსხა ასახელებს თუხარლებს სასაფლაოთი, მონასტრითა და კარის ეკლესიით. თუხარლები მოიხსენიებიან იმ შვიდ ძირძველ საგვარეულოთა შორის, რომელთა მფლობელობა საკუთარ მამულებზე არ შეწყვეტილა. 

1578 წელს ლალა ფაშა მთლიანად იპყრობს სამცხე-საათაბაგოს. იქ დარჩენილი ქართველი თავადები: ჯაყელები, შალიკაშვილები, თავდგირიძეები, დიასამიძეები, თუხარლები და სხვები ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით "არღარა იწოდებიან გუარითა, არამედ ფაშად, ბეგად და სანჯახად". ასეთ პერსპექტივას ვერ ეგუება მესხი თავადი ამოან თუხარელი რომელიც ოჯახთან ერთად, XVII საუკუნის 20-იან წლებში ტოვებს სამცხე-საათაბაგოს და გადმოდის შიდა ქართლში.

ლიტერატურა
----------

* *მზია სურგულაძე*, ქართულ ფეოდალურ საგვარეულოთა ისტორიიდან, თბ. 1999
**ართუკიდ ნაჯმ ად-დინ ილღაზი** (გ. 8 ნოემბერი, 1122) — ართუკიდების დინასტიის წარმომადგენელი, ცნობილი თურქი სარდალი და მხედართმთავარი (ამირა), თურქული ქალაქ მარდინის მფლობელი 1107 წლიდან 1122 წლამდე. „ილღაზი" არაბულად ნიშნავს ხალხისთვის მებრძოლს. ილღაზი გამოირჩეოდა ქრისტიანი ხალხის შემუსვრით.

ბიოგრაფია
---------

მისი მამა, ართუკი, იყო ართუკიდების დინასტიის დამაარსებელი და დანიშნული იყო იერუსალიმის მმართველად, სელჩუკი ამირ ტუტუშის მიერ. მამის სიკვდილის შემდეგ, ილღაზი და მისი ძმა განაგრძობდნენ იერუსალიმის მართვას.

როდესაც მალიქ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის დაიწყო დიდი სისხლისღვრა, ილ ღაზი თავდაპირველად თავისი სიმამრის ამირ ტუტუშის მომხრე იყო. ხოლო ტუტუშის დამხობის შემდეგ (ჰიჯრით 488-1095 წ.) ილღაზი იერუსალიმს დაეპატრონა, რადგან ეს ქალაქი საფეოდოდ მიღებული ჰქონდა ამირ ტუტუშისაგან. ნეჯმ ედ დინ ილ ღაზი იერუსალიმს განაგებდა თავის ძმასთან ამირ სუკმანისთან ერთად, მაგრამ 1096 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმს შეუტიეს და ორივე ამირა გააძევეს. 1110 წელს ამირა ილღაზი მიემხრო ტახტის მემკვიდრე მუჰამედს (მალიქ-შაჰის ძეს), რომელმაც ბაღდადის ამირად დანიშნა იგი. 1111-1118 წლებში ილღაზმა იმჟამად უძლიერესი ციხის მარდინის აღება მოახერხა. ილღაზს რთული ურთიერთობა ჰქონდა სელჩუკთა სახელმწიფოსთან, რისი მიზეზიც ილღაზის სეპარატისტული ტენდენციები იყო. ის ხშირად იყენებდა სელჩუკთა წინააღმდეგ ჯვაროსნების დახმარებასაც. ილღაზის მიერ მართული მარდინის საამირო მოიცავდა ისეთ ქალაქებს, როგრიც იყო ნისიბინი, დიარქექირი. მარდინის საამირო გაძლიერდა 1117 წლის შემდეგ, როდესაც მის მფლობელობაში გადავიდა ალეპო. ალეპოს დაკავების შემდეგ ილღაზის და ჯვაროსნების ინტერესები ერთამენთს დაუპირისპირდა და ილღაზი მეთაურობდა ჯვაროსანთა წინააღმდეგ ბრძოლებს, რომლებშიც დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა.

1121 წელს ილღაზი კოალიციური ლაშქრით შეიჭრა საქართველოში მაგრამ დავით აღმაშენებელმა დიდგორის ბრძოლაში დაამარცხა იგი და არზრუმს იქით გადარეკა მტერი.

1122 წელს მან დაამარცხა და დაატყვევა ედესის გრაფი ჟოსლენ I, თუმცა იმავე წლის ნოემბერში გარდაიცვალა. დაკრძალეს დიარბაქირში.

ლიტერატურა
----------

* *მარგიშვილი ს.*, „მითები და რეალობა დავით აღმაშენებლის მეფობის შესახებ", თბილისი: „სიესტა", 2006. — გვ. 65-70, ISBN 99940-881-9-X.
* Öztuna, Yılmaz, (1996) *Devletler ve Hanedanlar Cilt:2*, Ankara:Kültür Bakanlığı Yayınları, say. 46
* Smail, R.C. (1956 son baski 1995) *Crusading Warfare 1097-1193.*, New York: Barnes and Noble Books, ISBN 1-56619-769-4 (ინგლისური)
* Hillenbrand, Carole, (1990)  *A Muslim Principality in Crusader Times: The Early Artuqid State*. Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut, (ინგლისური).
**კუზმინის სასაფლაოს ხარების სამლოცველო** (რუს. Благовещенская часовня на Кузьминском кладбище) — მართლმადიდებლური ტაძარი ქალაქ პუშკინში, მდებარეობს კუზმინის სასაფლაოს ტერიტორიაზე. აგებულია 2005-2007 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

პირველი ტაძარი სლობოდა ბოლოშოე-კუზმინოში ააგეს 1749 წელს, როცა აქ გადაიტანეს მიძინების ეკლესია სასაფლაოსთან ერთად. გადატანის შემდეგ იგი აკურთხეს ღვთისმშობლის ხარების სახელზე. 

1783 წლის 8 აპრილს მღვდელმა სტეფანე ივანოვმა შეასრულა ახალი ქვის ტაძრის საფუძვლის ჩაყრის ცერემონია. ტაძარი ააგეს ჯაკომო კვარნეგის პროექტის მიხედვით. ტაძრის კურთხევა შედგა 1785 წელს. ძველი ტაძარი დაშალეს 1787 წელს. 

1923 წლის 17 მარტს დიმიტრი თესალონიკელისა და მარიამ მეგვიპტელის ეკლესიების დახურვის შემდეგ მათი საკურთხეველი გადაიტანეს ხარების ეკლესიაში. 

31 მაისის ღამეს ტაძარი გაძარცვეს: დაიკარგა ბევრი ძველი ჭურჭელი და ხატები. ტაძარი იმყოფებოდა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, როგორც არქიტექტურის ძეგლი. 

1939 წელს ლენინგრადის საოლქო აღმასრულებელი კომიტეტის დადგენილებით ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია დახურეს და 1943-1944 წლებში დაანგრიეს.

1996 წელს დანგრეული ტაძრის ადგილზე აკურთხეს ხის ჯვარი. სამლოცველოს საფუძველი ჩაუყარეს 2005 წელს ტაძრის სარძიკველზე. სამლოცველოს მშენებლობა დასრულდა 2007 წელს.

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი იყო ქვისგან აგებული ნახევარწრიული პორტიკით, რომელიც ეკავა ოთხ სვეტს. ტაძარში იყო სამი შესასვლელი. ტაძრის სიგრძე იყო 30 მეტრი, ხოლო სიგანე — 17 მეტრი. ხის კანკელი იყო მაღალი, ოთხიარუსიანი.

ლიტერატურა
----------

* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей: Краткий исторический справочник. — 2-е изд. испр. и доп.. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 369—376. — ISBN 5-9900655-3-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Народный каталог православной архитектуры
* Храмы Петербурга
თკ-მონიტორი
**თხევად-კრისტალური მონიტორი (თკმ)** (იგივეა, რაც თხევად-კრისტალური დისპლეი (თკდ), ინგლ. liquid crystal display, LCD, ბრტყელი ინდიკატორი) — ბრტყელი მონიტორი თხევად კრისტალებზე.

LCD TFT (ინგლ. thin film transistor — თხელფირიანი ტრანზისტორი) — თხევად-კრისტალური დისპლეის ერთ-ერთი სახელწოდება, რომელშიც თხელფირიანი ტრანზისტორით მართული აქტიური მატრიცა გამოიყენება. TFT გამაძლიერებელი თითოეული სუბ-პიქსელისათვის სწრაფმოქმედების ასამაღლებლად, ასევე დისპლეის გამოსახულების მკაფიოობისა და კონტრასტულობისთვის გამოიყენება.

თკ-მონიტორის დანიშნულება
------------------------

თხევად-კრისტალური მონიტორის დანიშნულება კომპიუტერიდან, TV-მიმღებიდან, ციფრული ფოტოაპარატიდან, ელეტრონული თარჯიმნიდან, კალკულატორიდან და სხვ. გრაფიკული ინფორმაციის გამოსახვაა. 

გამოსახულება სხვადასხვა ელემენტის მეშვეობით ყალიბდება, როგორც წესი, გაშლის სისტემით. უბრალო ხელსაწყეობს (ელექტროსაათი, ტელეფონი, ფლეიერი, თერმომეტრი და სხვ) შეიძლება ჰქოდეთ მონოქრომული ან 2-5 ფერიანი დისპლეი. მრავალფერი გამოსახულება ყალიბდება RGB-ტრიადების დახმარებით. დღეისათვის (2008) TN- (ზოგჯერ \*VA) მატრიცების სამაგიდო მონიტორებში და ყველა ნოუთბუქში გამოიყენება მატრიცები 18-ბიტიანი ფერის ხარისხით (6 ბიტი თითო არხზე), 24-ბიტიანობა ემულირდება ციმციმითა და დიზერინგით.

თკ-მონიტორის მოწყობილობა
------------------------

თკ-მონიტორის ყოველი პიქსელი შედგება მოლეკულების ფენისგან ორ გამჭვირვალე ელექტროდსა და ორ პოლარიზაციულ ფილტრს შორის, რომელთა პოლარიზაციის სიბრტყეც (როგორც წესი) პერპენდიკულარულია. თხევადი კრისტალების არარსებობისას პირველი ფილტრის მიერ გაშვებულ სინათლეს, მეორე ბლოკავს.
იობიდაში ჰიდეო, 2008 წლის მაისის ბაშოს დროს
**იობიდაში** — გამომცხადებელი, რომელიც პროფესიონალ სუმოისტს (რიკიშის) მოუხმობს დოჰიოზე უშუალოდ ორთაბრძოლის წინ. ამას იგი ახორციელებს შემდეგი წესის დაცვით: ხელში უჭირავს ტრადიციული იაპონური დასაკეცი მარაო და რიგრიგობით, წამღერებით იძახის ორივე მებრძოლის სახელს და მხარეს, საიდანაც ისინი გამოდიან (დასავლეთი და აღმოსავლეთი).

იობიდაშს აცვია უნიფორმა, რომელიც სტილისტურად ეფუძნება იაპონელი მუშის ტრადიციულ სამოსს. კიმონოზე გამოსახული წარწერები სარეკლამო ხასიათისაა.

გამომდინარე მისი მუშური ჩაცმულობიდან, იობიდაში იაპონიის სუმოს ასოციაციის მუშაა, რომელსაც მრავალი ფუნქცია აქვს დაკისრებული. ორთაბრძოლების დღეს იგი გვის დოჰიოს, ამარაგებს სუმოისტებს რიტუალური მარილით, რომელიმე მებრძოლის გამოუცხადებლობის საფუძველზე დოჰიოზე გამოაქვს სპეციალური ბანერი, რითაც მაყურებელს აცნობებს, რომ მის მეტოქეს უბრძოლველად ჩაეთვალა მოგება. გარდა ამისა, უზრუნველყოფს სუმოისტთა უსაფრთხოებას, რომ დოჰიოდან გადმოვარდნის შემთხვევაში კუთხეში მდგარ ხის სათლს არ დაეცნენ და ტრავმა არ მიიღონ. ასევე, იობიდაშებს გამოაქვთ პოპულარული მებრძოლების სპონსორთა სარეკლამო ბანერები. სატურნირო დღეებში ისინი უკრავენ დოლებსაც არენის გარეთ, რითაც გულშემატკივრებს უხმობენ ორთაბრძოლების სანახავად.

იობიდაშები აშენებენ თიხისგან დოჰიოს ტურნირებისთვის, საჩვენებელი და საწვრთნელი ვარჯიშებისთვის. არსებობს ტრადიცია, რომლის იხედვითაც იობიდაშები თხზავენ და მღერიან სიმღერებს (ე.წ. "ჯინკუ") სუმოისტთა ცხოვრებაზე.

ლიტერატურა
----------

* David Shapiro (13 December 2013). Sumo: A Pocket Guide: A Pocket Guide. Tuttle Publishing. pp. 47–. ISBN 978-1-4629-0484-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gunning, John (29 August 2018). "Unsung yobidashi keep sumo running smoothly". Japan Times. Retrieved 1 September 2018.
* "立呼び出しに出場停止２場所＝暴力問題、退職届受理－大相撲". jiji.com (in Japanese). 25 October 2019. Retrieved 25 October 2019.
კალმარის ციხესიმაგრე
**კალმარის ციხესიმაგრე** (შვედ. Kalmar slott) — რენესანსის ეოპქის ჩრდილოევროპული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფორტიფიკაციო ნაგებობა. განლაგებულია შვედეთის ქალაქ კალმარში, ბალტიის სანაპიროს არხით არის დაშორებული.

1290-იან წლებში საფუძველი ჩაუყარა მაგნუს I-მა ძველი საგუშაგო კოშკის ადგილას; შუასაუკუნეების სიმაგრე ოთხი არასიმეტრიული კედლის, ფრანგული გოდოლებისა და ორი გამაგრებული ჩაშენებული კოშკისგან შედგებოდა, რომლებიც „სიმაგრეს სიმაგრეში" წარმოადგენდა. ციხესიმაგრე ევროპის ისტორიაში საუკუნოდ ჩაიწერა 1397 წელს, როდესაც მასში კალმარის უნიას მოეწერა ხელი.

უნიის გაწყვეტის შემდეგ დანიელები თანამედროვე შვედეთის სამხრეთ ნაწილს — სკონეს დიდხანს ფლობდნენ, ამდენად, კალმარი მნიშვნელოვანი სასაზღვრო ციხესიმაგრე იყო. შვედეთის მეფე გუსტავ ვაზამ, რომელსაც სიმაგრე „მთელი ქვეყნის გასაღებად" მიაჩნდა, 1545 წელს, საფორტიფიკაციო ხელოვნების ბოლო მიღწევების გამოყენებით, ციხესიმაგრის გადაკეთება ბრძანა. ამ მცდელობებისდა მიუხედავად, კალმარის ომის დროს, 1611-1613 წლებში კალმარის ციხესიმაგრე დანიელებმა ალყაში მოაქციეს და აიღეს.

რამდენადაც ციხესიმაგრეს სამეფო ოჯახი საცხოვრებლად არ იყენებდა, ნაგებობის შიდა ნაწილი არც თუ თვალშისაცემი გაწყობილობით იწონებდა თავს. XVII საუკუნის დამლევს კი, როდესაც შვედეთის საზღვრებმა შორეული სამხრეთით გადმოიწია, კალმარის ციხესიმაგრემ საბოლოოდ დაკარგა თავდაცვითი მნიშვნელობა. მას მერე ხან საწყობად, ხან კი ლუდსახდელად იყენებდნენ. დღესდღეობით სიმაგრეში მუზეუმია მოწყობილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-05-25 საიტზე Wayback Machine. .
* Kalmar Castle დაარქივებული 2011-06-12 საიტზე Wayback Machine. .
* Kalmar Castle დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine. .
**თეთრი ტბა** (რუს. Белое озеро) — ტბა ტომსკის ისტორიულ ცენტრში, ვოსკრესენსკის (კვირის) მთაზე, ოქტომბრის რაიონში.

ისტორია
-------

XX საუკუნის დასაწყისამდე ტბაში წყალი სუფთა იყო და ხალხში სამკურნალოდ ითვლებოდა. დიდი ხნის განმავლობაში ტბა მიმდებარე ტერიტორიის მცხოვრებთათვის სასმელი წყლის წყარო იყო. მისგან წყალს ხანძრის ჩასაქრობადაც იღებდნენ. ამიტომ, 1839 წლის აპრილში, ტომსკის ქალაქელების ჯგუფმა უმაღლეს მმართველს შესჩივლა, რომ წინა წლის სექტემბერში ტბა გათხრილ ორმოში გაუშვეს. ტომსკის დუმის ნებართვით მოეწყო კაშხალი, რომელმაც ტბაში წყლის დონე აღადგინა.

  

1870-იან წლებში ტბა გაღრმავდა, ჩამოყალიბდა ჩვეულებრივ ოვალურად, ტორფიანი კუნძული ამოიღეს შუიდან, დარგეს ხეები. ზაფხულში ტბაზე საბანაოებს აწყობდნენ, ზამთარში კი — საციგურაო მოედნებს.

1907 წელს, ა. კ. ზავიტკოვის წინადადებით, ქალაქის მთავრობამ განიხილა წინადადება ტბის შევსების და მის ადგილას ბაზრის მოედნის მოწყობის შესახებ.

1914 წელს ბოტანიკური ბაღის მთავარმა მებაღემ პ. მ. ფლოსოვმა შეადგინა ტბის მიმდებარე ტერიტორიის ბაღის გეგმა.

1940 წელს ტბის ნაპირას მოეწყო პარკი, დაირგო აკაციის, ალვის, ვაშლის, კედრისა და ნაძვის ბუჩქები; დამონტაჟდა ლენინის, სტალინის, ვოროშილოვის, ჩაპაევის სკულპტურები, სკულპტურული ჯგუფები „პარტიზანები", „მესაზღვრე ძაღლით".

 საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირის, მფრინავ-კოსმონავტ ნ. ნ. რუკავიშნიკოვის ბიუსტი
დიდი სამამულო ომის დროს ტბის გამოყენება ქარხანა „ტომკაბელმა" (ამჟამად „ციმბირკაბელი") დაიწყო, როგორც ტექნიკური რეზერვუარის. 1950-იან წლებში დაბინძურებული წყალი გაუშვეს, ფსკერი გაწმინდეს. ტბის ირგვლივ დაირგო ნეკერჩხლის ხეები.

1959 წლის 29 აგვისტოს ტბის შუაში გაკეთდა შადრევანი — თეთრი შროშანის ფორმის, ტომსკის სამოქალაქო საინჟინრო ინსტიტუტის მასწავლებლის ვ. ვ. გორევის პროექტით.

1978 წლის ნოემბერში თეთრი ტბის სანაპიროზე, პარკში დამონტაჟდა ტომსკის მკვიდრის, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირის, კოსმონავტ ნიკოლაი რუკავიშნიკოვის ბრინჯაოს ბიუსტი.

ეტიმოლოგია
----------

ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, XVII საუკუნის დასაწყისში, ეუშტინის მთავრის ტაიანის ჯარისკაცებს, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში იგერიებდნენ სტეპის ვარიაგების შემოტევებს, მოულოდნელად თავს დაესხნენ ბოროტი სულები და სერიოზული დაავადებები მოუტანეს. უბედურებისგან თავის დაღწევა მხოლოდ ადამიანის მიერ საკუთარი სისხლით ტბის გაცოცხლებით იყო შესაძლებელი. ეს გააკეთა მთავრის ქალიშვილმა, მშვენიერმა ტომამ, რომელმაც ხანჯალი მკერდში დაირტყა. მის ფეხებთან წყალი ადუღდა, გათეთრდა და ავადმყოფი მეომრები განიკურნენ ამ წყლით. გამოჯანმრთელებულებს კი საშუალება მიეცათ, მტრები არ შემოეშვათ ქალაქში. ამის შემდეგ ტბას თეთრი უწოდეს.

სხვა ლეგენდის თანახმად, მას სახელი ეწოდა ტბას გარშემო შემოვლებული თეთრტანიანი არყის ხეების მიხედვით.

წარმოშობის თანამედროვე ვერსია ვარაუდობს, რომ რუსეთში დიდი ხანია თეთრს ეძახიან სუფთა, ანკარა წყლის წყაროებს.

ლიტერატურა
----------

* Г. Н. Старикова, Л. А. Захарова, Е. В. Иванцова и др. История названий томских улиц. — Томск: Д-Принт, 2012. — 368 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-902514-51-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Легенда о Белом озере Томска
* Белое Озеро

სქოლიო
------

1. ↑  Г. Н. Старикова, Л. А. Захарова, Е. В. Иванцова и др. История названий томских улиц. — Томск: Д-Принт, 2012. — С. 324—325. — 368 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-902514-51-0.
**თერგ-კუმის დაბლობი** (რუს. Терско-Кумская низменность) — დაბლობი რუსეთში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ყალმუხეთში, დაღესტანში, ჩეჩნეთსა და სტავროპოლის მხარეში. წარმოადგენს კასპიისპირა დაბლობის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს. დასავლეთით ესაზღვრება სტავროპოლის მაღლობი, აღმოსავლეთით კასპიის ზღვა, სამხრეთით კავკასიონის მთისწინეთი. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 350 კმ-ზე.

დასავლეთით ამაღლებულია 100 მ-მდე. ზედაპირი დახრილია აღმოსავლეთისაკენ, ესე იგი კასპიის ზღვისკენ. თერგ-კუმის დაბლობის აკუმულაციური ვაკეები მოთავსებულია ჰერცინული ნაოჭა საძირკვლის დაძირვის ვრცელ არეში, რომლის გაღუნვის ღერძი დაახლოებით ემთხვევა მდინარე თერგის ქვემო დინების მიმართულებას. რეგიონის გეომორფოგენეზში ტექტონიკურ დაძირვასთან ერთად, მონაწილეობდა მდინარეების, ზღვის, ტბებისა და ქარის მოქმედება.

რელიეფში განასხვავებენ: ჩრდილოეთით — კუმისპირა ვაკეს, მრავალრიცხოვანი მლაშობებითა და მარილიანი ტბებით; მდინარე თერგის ხეობიდან ჩრდილოეთით — თერგ-კუმის მასივის ქვიშებს (ნოღაის სტეპი) მოძრავი და გამაგრებული ქვიშების რელიეფის ტიპური ეოლური ფორმებით; სამხრეთ-აღმოსავლეთით — მდინარე თერგისა და სულაკის დელტების რაიონს — კალაპოტისპირა ნაყარის, „ლიმანების" დადაბლებებისა და ზღვისპირა ლაგუნების ერთობლიობით. გავრცელებულია მშრალი სტეპის ლანდშაფტი და ნახევარუდაბნოები; მდინარეთა დელტებში — ლია-ლელიანები. განვითარებულია მეცხოველეობა. ცნობილია ნავთობისა და აირის საბადოები.

სქოლიო
------

1. ↑  Терско-Кумская низменность | Географическая энциклопедия
2. ↑  ლევან მარუაშვილი, კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია: ნაწილი 2: მეცნიერება, თბილისი, 1981.
3. ↑  Терско-Кумская низменность | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-23. ციტირების თარიღი: 2020-06-16.
* 

**მარტინოვკის კარპენკოს სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Мартыновский краеведческий музей имени Карпенко) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი მარტინოვკის რაიონის სოფელ მარტინოვკაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 1967 წელს.

მუზეუმის მისამართი: 346660, როსტოვის ოლქი, მარტინოვკის რაიონი, სოფელი მარტინოვკა, ლენინის ქუჩა № 46.

ისტორია
-------

მარტინოვკის რაიონის ვ. კარპენკოს სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი შეიქმნა სოფელ მარტინოვკის დიდი სამამულო ომის ვეტერანების ინიციატივით. გახსნის ოფიციალურ თარიღად ითვლება 1967 წლის 7 ნოემბერი. მუზეუმი დიდი ხნის განმავლობაში ფუნქციონირებდა რაიონული კულტურის სახლში. 

1992 წელს უცნობმა პირებმა გაძარცვეს მუზეუმი, რის შედეგადაც დაიკარგა უნიკალური ექსპონატები. 1999 წელს მუზეუმს გადაეცა ცენტრალური რაიონული ბიბლიოთეკის შენობა. ამ პერიოდისათვის მუზეუმის ძირითადი ფონდი მოითვლიდა 1 924 ერთეულ ექსპონატს. ისინი იყოფოდნენ შემდეგ სახეობად: ხელნაწერები (16 ერთეული), გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები (20 ერთეული), ნუმიზმატიკის მასალები (50 ერთეული), არქეოლოგიის ნიმუშები (3 ერთეული), ეთნოგრაფიისა და ყოფაცხოვრების საგნები (120 ერთეული), ფოტოგრაფია (1 300 ერთეული), დოკუმენტები (414 ერთეული).

2004 წელს მუზეუმი გადავიდა ძველ მისამართზე. 2005 წელს მწერალ ვლადიმირ კარპენკოს გარდაცვალებს შემდეგ, რომელიც დაბადებული იყო სოფელ მარტინოვკაში, მარტინოვკის რაიონის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის თხოვნით, რაიონის დეპუტატთა საბჭოს გადაწყვეტილებით მუზეუმს მიანიჭეს მისი სახელი. 2008 წლის ნოემბერში მარტინოვკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი გადაკეთდა საბიუჯეტო მუნიციპალურ განყოფილებად "მარტინოვკის კარპენკოს სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი".

ამჟამად მუზეუმის ძირითად ფონდში 3 333 ერთეულია დაცული. სამეცნიერო ფონდი მოიცავს 1 439 ერთეულ ექსპონატს. კოლექსციის უდიდესი ნაწილი შეგროვილია ადგილობრივი მოსახლეობის წყალობით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мартыновский краеведческий музей имени Карпенко[*მკვდარი ბმული*]
* Мартыновский районный краеведческий музей им. В. В. Карпенко დაარქივებული 2017-05-08 საიტზე Wayback Machine.
**თერგვისი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდ. ტილიანას აუზში. 

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ სოფელს არ იცნობენ. ისტორიულ დოკუმენტებში XVIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან გვხვდება დერგვისის ფორმით. 1782 წლის ერთ-ერთი დოკუმენტის მიხედვით, რომელიც სოფელ ნაბახტევის აღწერას წარმოადგენს, დერგვისში მდებარეობს ფაფაკერაშვილის მიწის ნაკვეთი. დოკუმენტში ნათქვამია: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „დერგვისში ფაფაკერაშვილის მიწა თავი ოთარისშვილის მიწის მიდგმამდინ, ოლეც დგას თავში. ბოლო დერგვისის წყარომდინ, მეორე გვერდი აკოფასშვილის მიწის მიდგმამდინ, მეორე გვერდი ხარატიშვილის მიწამდინ." |
|  |  |

დოკუმენტით არ ჩანს, რომ ამ დროს დერგვისი (თერგვისი) დასახლებული პუნქტია. 

XX საუკუნის 40-იან წლებში მოსახლეობა გადაასახლეს ახალციხის მხარეში და სოფელიც მოიშალა. აქ სახლობდნენ გვარები: გელაშვილი, გოგალაძე, ლომიძე, ტეფნაძე, ღამბაშიძე...

ლიტერატურა
----------

* *ლაცაბიძე თ.* ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ. „ხაშურის მოამბე", № 16, 22 აპრილი, 2019, გვ. 3
* *ლაბაძე ჯ.* ტილიანას ხეობის სოფლების ისტორია, მასალები საქართველოს სოფლების ისტორიისათვის, ტ. IV, თბილისი, 2022
**ლიბერალური პარტია** (ესპ. Partido Liberal), აგრეთვე ცნობილი როგორც *ცისფერი პარტია*, (ესპ. Partido Azul)[1] — 1904 - 1940 წლებში პარაგვაიში მოქმედი პოლიტიკური პარტია.

ისტორია
-------

პარტია 1887 წელს კოლორადოს პარტიასთან ერთად დაარსდა, მისი მიზანი იყო მიწათმფლობელებისა და საშუალო კლასის ინტერესების დაცვა,[2] თუმცა 1904 წლის ლიბერალურ რევოლუციამდე კოლორადოს პარტია იყო დომინანტი. რევოლუციის შემდეგ 1940 წლამდე ლიბერალური პარტია ინარჩუნებდა ხელისუფლებას.

პარტია დაიშალა 1942 წელს,[3] და 1947 წლის რევოლუციის შემდეგ კოლორადოს პარტია ერთადერთი იყო ქვეყანაში.[4] ლიბერალური პარტია მხოლოდ საზღვრებს გარეთ აგრძელებდა არსებობას და 1963 წელს აღდგენილი ჯგუფი დაბრუნდა ქვეყანაში, რათა ალფრედო სტრესნერის რეჟიმისთვის წინააღმდეგობა გაეწია.[4] ამან პარტიაში განხეთქილება წარმოშვა და ჩამოყალიბდა რადიკალური ლიბერალური პარტია.

1963 წლის არჩევნებში პარტიის კანდიდატმა ერნესტო გავილანიმ მიიღო ხმათა 7.7%, თუმცა 60 სადეპუტატო მანდატიდან პარტიამ მიიღო 20.[5] 1967 წლის საკონსტიტუციო საბჭოს არჩევნებში პარტიამ 120 ადგილიდან მხოლოდ 8 -ის მოგება შეძლო, მარ გაუსწრო როგორც კოლორადოს ასევე რადიკალურ ლიბერალურმა პარტიამაც. ამის შემდგომ 1968 წლის არჩევნებში მხოლოდ 3 ადგილის მიღება მოახერხეს, 1973 წლის არჩევნებში ერთის, 1978 წლის არჩევნებში ოთხის, 1983 წლის არჩევნებში შვიდის და ასევე 1988 წლის არჩევნებშიც შვიდის.

მას შემდეგ რაც სტრესნერის რეჟიმი დასრულდა პარტიის მხარდაჭერაც მნიშვნელოვნად შემცირდა, 1989 წლის არჩევნებში მან მხოლოდ ხმათა 0.5% და ვერცერთი მანდატი მიიღო, ასევე მათ ვერ შეძლეს პარლამენტში ადგილის მოპოვება 1993 წლის არჩევნებშიც, რის შემდეგაც პარტიას არჩევნებში მონაწილეობა აღარ მიუღია.[3]
**თერმოდინამიკის პირველი კანონი** — თერმოდინამიკის ორი ძირითადი კანონიდან ერთი, წარმოადგენს ენერგიის მუდმივობის კანონს იმ სისტემისთვის, რომლისთვისაც განსაზღვრულ როლს თამაშობს სითბური ენერგია.

თერმოდინამიკის პირველი კანონი ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის შუა ხანებში. გერმანელი მეცნიერის ი. მაიერის, ინგლისელ ფიზიკოს ჯ. ჯოულისა და გერმანელი ფიზიკოს გ. გელმგოლცის მიერ. თერმოდინამიკის პირველი კანონის თანახმად, თერმოდინამიკურ სისტემას შეუძლია მუშაობის შეასრულება ან საკუთარი ენერგიის ან და გარე ენერგიების ხარჯზე. აქედან გამომდინარე თერმოდინამიკის პირველი კანონი შეუძლებელს ხდის მუდმივი ძრავების არსებობას.

ფორმულირება
-----------

1. **ენერგიით, რომელსაც სისტემა სითბოს სახით იღებს, იცვლება არა მარტო მისი შინაგანი ენერგია, არამედ გამოიყენება გარე ძალების დასაძლევადაც.**
2. **სისტემის შინაგანი ენერგიის ცვლილება ტოლია, შესრულებული მუშაობისა და სითბოს იმ რაოდენობი ჯამისა რომელიც სისტემაზე გადაეცემა.**

### თერმოდინამიკის პირველი კანონი

*«სისტემის სრული ენერგიის ცვლილება კვაზისტატიკურ პროცესში ტოლია სითბოს ენერგიისა {\displaystyle Q}, მიღებულს სისტემა, ჯამში ენერგიის ცვლილებისა, დაკავშირებულს ნივთიერების რაოდენობისა {\displaystyle N} ქიმიური პოტენციალისას {\displaystyle \mu }, ასევე მუშაობისა {\displaystyle A'}, რომელიც შესრულდა გარე ძალები დასაძლევად დაკლებულს მუშაობის იმ სიდიდისა {\displaystyle A}, რომელიც სისტემამ შეასრულა»*:

{\displaystyle \Delta U=Q-A+\mu \Delta N+A'}.
სითბოს მცირე რაოდენობის {\displaystyle \delta Q}, მცირე მუშაობის {\displaystyle \delta A} და შინაგანი ენერგიის {\displaystyle dU} მცირე ზრდის შემთხვევაში, თერმოდინამიკის პირველ კანონს ექნება შემდეგი სახე:

{\displaystyle dU=\delta Q-\delta A+\mu dN+\delta A'}.

შემთხვევები
-----------

განვიხილოთ შემდეგი შემთხვევები:

1. თუ {\displaystyle \delta Q>0}, სითბო სისტემაშია მიმართული.
2. თუ {\displaystyle \delta Q<0}, სითბო სისტემიდან გამოედინება.
3. თუ {\displaystyle \delta Q=0}, ადიბატური სისტემა.

თერმოდინამიკის პირველი კანონი:

ა) იზობარული პროცესისას

{\displaystyle \mathbb {Q} =\Delta U+A}

ბ) იზოქორული პროცესისას (A=0)

{\displaystyle \mathbb {Q} =\Delta U={m \over M}C\Delta T}

გ) იზოთერმული პროცესისას {\displaystyle (\Delta U=0)}

{\displaystyle \mathbb {Q} =A={m \over M}RTln{v1 \over v2}}

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თერმოდინამიკის მეორე კანონი
* თერმოდინამიკის მესამე კანონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თერმოდინამიკის პირველი კანონი ფარდობითობის თეორიაში

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 661.