|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დემეტრე**. |

**დემეტრე I** — საქართველოს მეფე 1125-1156 წლებში, დავით აღმაშენებლის უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე.

ცხოვრება
--------

დემეტრე მამის სიცოცხლეშივე აქტიურად მონაწილეობდა სახელმწიფოს მართვა-გამგეობაში. დიდგორისა და შირვანის ბრძოლებში ქართველთა ლაშქრის გამარჯვების ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო. დავით აღმაშენებლის გარდაცვალების შემდეგ იძულებული გახდა ანისი ყმადნაფიცობის პირობით თურქებისათვის დაეთმო. 1130 წელს ხლათის სასულთნოს ჯარები შემოიჭრნენ საქართველოში, დემეტრემ დაამარცხა ისინი და განდევნა საქართველოდან. ლაშა გიორგის დროინდელი მატიანე წერდა:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „გააქცივნა სუქმანეთნი (ოდეს სუქმანეთნი გააქცივნა დემეტრე, ქრონიკონი იყო სამას ორმოცდაათი), თავი ყოვლისა სპარსეთობისა, დაჴოცნა და ამოსწყჳდნა, და აღავსნა საჭურჭლენი და ლაშქარნი მისნი." |
|  |  |

1138 წელს დემეტრე I-ის სარდლობით ქართველებმა განძა აიღეს და გამარჯვების ნიშნად ქალაქის კარი საქართველოში ჩამოიტანეს (დაცულია გელათში), მაგრამ დემეტრე I-მა ვერ შეძლო განძის შენარჩუნება და ქალაქი დიდხანს დარჩა მაჰმადიანთა საყრდენ პუნქტად საქართველოს წინააღმდეგ ბრძოლაში.

1130 წელს დემეტრე I-ის უფროსმა შვილმა დავითმა იმის შიშით, რომ დემეტრე I-ს უმცროსი შვილი გიორგი არ გაემეფებინა, შეთქმულება მოაწყო მეფის წინააღმდეგ. მეფემ შეიპყრო შეთქმულების მოთავეები: უფლისწული დავით დემეტრეს ძე და იოანე აბულეთისძე. შემდგომში (სომეხი მემატიანის ვარდანის ცნობით 1132, ლაშა-გიორგის დროინდელი მემატიანის ცნობით 1145) დემეტრე I-მა ივანე აბულეთისძე მოაკვლევინა, ხოლო მისი შვილი თირქაში (ქირქიში) საპყრობილეში დაამწყვდია. 

1153-1154 წლებში ანისის ხელში ჩაგდება განუზრახავს არზრუმის მფლობელს ამირა სალდუხს. დემეტრე მეფე თავისი ვასალის, ანისის მფლობელის დასახმარებლად და ქალაქ ანისის დასაცავად წასულა. დემეტრემ სალდუხი დაამარცხა და ტყვედ აიყვანა. შემდეგ მაჰმადიან მფლობელთა შუამდგომლობით საქართველოს მეფემ სალდუხი გაათავისუფლა, რის საფასურად მიიღო 100 000 დინარი.

დემეტრე I-ის მეფედ კურთხევის სცენა. მაცხვარიშის ფრესკა.
1154 (1155) წელს დავითმა კვლავ მოაწყო შეთქმულება, თავისი ერთგული და მეფის მოწინააღმდეგე დიდებულების შემწეობით დემეტრე I იძულებით ბერად შეაყენა და სამეფო ტახტი თვითონ დაიკავა. დავითის გარდაცვალების შემდეგ (იგი მხოლოდ 6 თვეს მეფობდა) დემეტრე I ბერობიდან გადადგა და ტახტი დაიბრუნა. თანაც შეამზადა პირობები მისი უმცროსი ძის გასამეფებლად („აღამაღლა, თავისი თანა და ძისა სწორად მოსაყდრედ გამოაჩინა"). მწვავე შინაკლასობრივი ბრძოლების გამო დემეტრე I-ის მეფობის დროს საქართველოს პოლიტიკური ზრდა ერთგვარად შეფერხდა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი მეფობის დროს მოხდა ოჯახური კონფლიქტი, რომელიც დაკავშირებული იყო სამეფო მემკვიდრეობასთან, საქართველო რჩებოდა ცენტრალიზებულ სახელმწიფოდ ძლიერი ჯარით.

საყურადღებოა დემეტრე I-ის პოეტური შემოქმედება. ჩვენამდე მოაღწია მისმა რამდენიმე იამბიკომ. განსაკუთრებით გამოირჩევა ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი იამბიკოები. დემეტრე I-ის თხზულებათა პოეტური სახეები ქრისტიანულ სიმბოლიკაზეა დაფუძნებული, ზოგ მათგანს რითმაც ეტყობა. მისი „შენ ხარ ვენახი" დღესაც ცოცხალი საეკლესიო საგალობელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დემეტრე I (რუსული)
* მეფე დემეტრე I

ლიტერატურა
----------

* *მეტრეველი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 458.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯაფარიძე გ. საქართველო და მახლობელი აღმოსავლეთის ისლამური სამყარო XII-XIII ს-ის პირველ მესამედში, თბ.1995, გვ.92.
2. ↑  საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 3, თბ. 1979, გვ. 267
3. ↑  Rayfield, Donald (2013). *Edge of Empires: A History of Georgia*. Reaktion Books. p. 100.

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***დემეტრე I***

|  |
| --- |
| **დემეტრე I** **ბაგრატიონთა დინასტია****დაიბადა:** დაახლ. 1093  **გარდაიცვალა:** 1156 |
|
| წინამორბედი:დავით IV აღმაშენებელი | **საქართველოს მეფე**1125–1155 | შემდეგი:დავით V |
|
| წინამორბედი:დავით V | **საქართველოს მეფე**1156 | შემდეგი:გიორგი III |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერთიანი საქართველოს მეფეები |
| --- |
|  |
| 
ბაგრატ III  • გიორგი I  • ბაგრატ IV  • გიორგი II  • დავით IV  • დემეტრე I  • დავით V  • გიორგი III  • თამარი  • გიორგი IV  • რუსუდანი  • დავით VI / დავით VII  • დემეტრე II  • ვახტანგ II  • დავით VIII  • ვახტანგ III  • გიორგი VI  • გიორგი V  • დავით IX  • ბაგრატ V  • გიორგი VII  • კონსტანტინე I  • ალექსანდრე I  • ვახტანგ IV  • გიორგი VIII
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დავით IV აღმაშენებლის ეპოქა |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 

|  |  |
| --- | --- |
| ცოლები | 
* *უცნობი სომეხი ქალი*
* გურანდუხტი

 |
|  |
| შვილები | 
* დემეტრე I
* ვახტანგი
* თამარი
* კატაჲ
* თამარ მრწემი

 |

 | 
 |
|  |
| პიროვნებები | 
* გიორგი ჭყონდიდელი
* არსენ იყალთოელი
* დიმიტრი
* ბასილ III
* იოანე VI
* ლიპარიტ V
* რატი IV
* ძაგან აბულეთისძე
* მოდისტოს აბულეთისძე
* აბულეთი
* ივანე ორბელი
* არიშიანი
* ბარამი
* ქავთარ ბარამის ძე

 |
|  |
| რეფორმები | 
* სამხედრო რეფორმები
* ყივჩაყთა გადმოსახლება საქართველოში
* რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება
* სააჯო კარი

 |
|  |
| ბრძოლები | 
* ზედაზნის ციხის აღება
* ერწუხის ბრძოლა
* სამშვილდის შემოერთება
* რუსთავის შემოერთება
* რახსის ბრძოლა
* ბოტორის ბრძოლა
* დიდგორის ბრძოლა
* თბილისის შემოერთება
* დმანისის შემოერთება
* ანისის შემოერთება

 |

 |