recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ანხესენპეპი II და პეპი II. 
**ანხესენპეპი II**, *ანხნესმერირა II, ანეხნეს-მერირა* — ფარაონ პეპი I-ის მეორე ცოლი, პეპი II-ისა და პირველი ეგვიპტელი ქალი-ვეზირის ნებეტის დედა. 

პეპის მეფობა დაიწყო სკანდალით. ფარაონმა ბრძანა ყველა ქვიდან წაეშალათ მისი პირველი ცოლის სახელი. ფარაონი დაქორწინა მეორედ ანხესენპეპიზე. აღმოჩენილია ქანდაკება, სადაც თავისი პატარა შვილი უზის მუხლებზე. პეპი II ტახტზე ასვლის დროს დაახლოებით 6 წლის იყო და დედამისმა აიღო მეფობა თავის თავზე და გახდა მისი რეგენტი. გარდაცვალების შემდეგ ანხესენპეპის აუშენეს პირამიდების კომპლექსი. მისი დასახიჩრებული და თავმოჭრილი მუმია აღმოაჩინეს სრულიად გაძარცვულ პირამიდაში.

ლიტერატურა
----------

* A. Labrousse and J. Leclant, "Une épouse du roi Mérenrê Ier: la reine Ankhesenpépy I", in M. Barta (ed.), Abusir and Saqqara in the Year 2000, Prague, 2000
* Aidan Dodson & Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2004, ISBN 0-500-05128-3
* Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary, Golden House Publications, London, 2005, ISBN 978-0-9547218-9-3
**ანძისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანძისის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე მდებარეობს. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. ფასადები შემდეგ შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთ კედელთან ტრაპეზის ქვები დევს. სამხრეთით და ჩრდილოეთით ნიშებია, რომელთაგან სამხრეთის საკმაოდ ღრმაა. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის ქვედა ქვები.

ცილინდრული კამარა კედლის წყობაშია ჩართული. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის, შიგნით სწორკუთხა გარეთ თაღოვანი სარკმლებით. ყველა კედელი შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიის ფასადები სრულიად სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია შიფერი. სამხრეთით მინაშენის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, დაზიანებულია ხარისხი, სარკმლები და კანკელი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 7-8
**ანგეჰი** (სომხ. Անգեղ) — ღვთაება სომხურ მითოლოგიაში, მამა ტორკ ანგეჰისა.

კულტი
-----

ძველსომხურ ღმერთს, **ანგეჰს** ვანის ტბის მიმდებარე ტერიტორიაზე ეთაყვენებოდნენ. საფიქრებელია, რომ ამავე ტერიტორიაზე იყო გავრცელებული ტარკუს ან ტარგუს კულტი (სავარაუდოდ, მითანიურ-ხეთური წარმომავლობისა), რომელიც ნაყოფიერებისა და მცენარეულის ღმერთი უნდა ყოფილიყო. მოგვიანებით წარმოიშვა სხვა ფორმა სახელისა, *ტურკი* (სომხ. Տուրք Անգեղ), ან *ტორკი* (სომხ. Տորք Անգեղ) (ხალხური ეტიმოლოგიის მიხედვით, ტურკ „მადლი"). თაყვანცემის საერთო ადგილის გამო დროთა მანძილზე **ტურკი** გაუიგივდა **ანგეჰს** ან მის შთამომავლად განიხილებოდა. დამკვიდრდა მისი სახელი **ტურკ ანგეჰი** („ანგეჰის მადლი"). მოგვიანებით ანგეჰის ეპითეტი გაგებულ იქნა როგორც „უგვანი" (ტგეჰ, სომხ. Տգեղ „ულამაზო"), ტორკ ანგეჰი კი დაუკავშირეს არა ანგეჰს, არამედ გოლიათ ჰაიკს.

ლიტერატურა
----------

* Мифологический словарь/Гл.ред. Е. М. Мелетинский — М.:'Советская энциклопедия', 1990 г.- 672 с.
* Мифы народов мира/под ред. Токарева С. А. — М. Советская энциклопедия, 1992 г. — т.2 — 719 с.
იტაიპუს კაშხალი

**იტაიპუს კაშხალი** (გუარანი Itaipu; პორტ. Itaipu; ესპ. Itaipú) — ჰიდროელექტრო დამბა მდინარე პარანაზე, ბრაზილია-პარაგვაის საზღვარზე. სახელი „იტაიპუ" აღებულ იქნა იმ პატარა კუნძულისგან, რომელიც ნაგებობის სიახლოვეს მდებარეობდა. გუარანის ენაზე ეს სიტყვა „ქვის ხმას" ნიშნავს.

წლიური გამომუშავების სიმძლავრით, კაშხალი რიგით მეორეა მომუშავე ჰიდროელექტროსადგურებს შორის. 2008 წელს 94.7 TWh გამოიმუშავა, 2009 წელს 91.6 TWh, მაშინ, როდესაც ჩინეთში მდებარე სანსიის კაშხალმა 2008 წელს 80.8 TWh და 2009 წელს 79.4 TWh გამოიმუშავა. კაშხლის სიმძლავრე 14 000 მეგავატია და მეორეა 22 500 მეგავატიანი სანსიის კაშხლის შემდეგ. სადგურის ოპერირებას ორი ქვეყანა — ბრაზილია და პარაგვაი ახდენენ, რადგან ის მდინარე პარანაზე ამ ორ ქვეყანას შორის სასაზღვრო მონაკვეთზე, ქალაქ სიუდად-დელ-ესტესთან მდებარე მეგობრობის ხიდიდან 15 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს. ნაგებობა გადაჭიმულია ბრაზილიის ქალაქ ფოს-დუ-იგუასუდან პარაგვაის ქალაქ სიუდად-დელ-ესტემდე. 2008 წელს სადგურის მიერ გამომუშავებულმა ენერგიამ პარაგვაიში მოხმარებული ენერგიის 90% და ბრაზილიაში მოხმარებულის 19% შეადგინა. 2012 წელს სადგურის გამომუშავებულმა ენეერგიამ 98.2 ტერავატ საათი შეადგენდა.

ამჟამად დამონტაჟებულია 20 ერთეული გენერატორი, რომელთაგან ათი პარაგვაისთვის 50 ჰერცის სიხშირის ენერგიას გამოიმუშავებს, ათი კი 60 ჰერცს ბრაზილიისთვის. ორი 600 kV HVDC გადამცემი ხაზი, თითოეული 800 კმ სიგრძის, ორივე ქვეყნის ენრეგიას სან-პაულუში გზავნის, სადაც ტერმინალი მას 60 ჰერციან ენერგიად გარდაქმნის. უკანასკნელი 2 გენერატორი 2007 წელს დამონტაჟდა.

მშენებლობის ისტორია
-------------------

კაშხლის დაპროექტება 1971 წელს დაიწყო. 1978 წელს, მიმდებარე კლდეში 150 მეტრიანი გვირაბი გაჭრეს. კაშხლის მშენებლობა 1979 წელს დაიწყო, მას შემდეგმ, რაც პარანის ძირითადი კალაპოტი დააშრეს. რეზერვუარის ავსება 1982 წლის 13 ოქტომბერს დაიწყო და ძლიერი წვიმების შემდეგ, უკვე 27 ოქტომბერს წყალგადასაშვევბებზე წყლის დონემ 100 იარდს მიაღწია. 1984 წლის 5 მაისს გაეშვა პირველი ჰიდროგენერატორი.

მშენებლობისას სულ 63,85 მილიონი მ³ მიწა და კლდე იქნა მოჭრილი, ჩაყრილი იქნა 15 მლნ მ³ გრუნტი და 12.57 მლნ მ³ ბეტონი.


კაშხლის მარცხენა ნაწილის პანორამული ხედი (ფოტოს გადაღებისას, წყალგამშვებებიგამორთულია)
კაშხლის მარცხენა ნაწილის პანორამული ხედი (ფოტოს გადაღებისას, წყალგამშვებებიგამორთულია)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იტაიპუს კაშხალი***

* Itaipu Company Site (პორტუგალიური) (ინგლისური) (ესპანური)
* Introduction დაარქივებული 2004-10-20 საიტზე Wayback Machine.
* Power conversion დაარქივებული 1999-02-19 საიტზე Wayback Machine.
* Power conditioning დაარქივებული 2016-05-19 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives
* The Itaipu Transmission System
* ELC-Electroconsult
* Voith-Siemens Hydro Power Generation, one of the hydro turbines and generators manufacturer for this project
* Article on Brazil`s Thermoelectric Priority Program Author`s updated contact information დაარქივებული 2010-08-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Folha (2009), *Itaipu bate recorde de produção de energia, mas perde participação no consumo*, Folha Online,. წაკითხვის თარიღი: January 2, 2009
ანგია წინასწარმეტყველი**წმინდა ანგია წინასწარმეტყველი** – მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 16 დეკემბერი, ახალი სტილით - 29 დეკემბერი. იგი თორმეტ მცირე წინასწარმეტყველთა რიცხვს მიეკუთვნება. წინასწარმეტყველი ლევიტელთა ტომიდან იშვა და სპარსეთის მეფის, დარიოსის ზეობისას (ქრისტეს შობამდე ხუთასი წლის წინ) მოღვაწეობდა. ბაბილონის ტყვეობიდან დაბრუნებულმა ებრაელებმა იერუსალიმის ტაძრის აღდგენა დაიწყეს, მაგრამ სამარიტელთა და სპარს ხელისუფალთა ძლიერ წინააღმდეგობას წააწყდნენ და იძულებულნი გახდნენ, დაწყებული საქმე მთელი თოთხმეტი წლით შეეწყვიტათ. უფალმა თავისი რჩეული ერი ანგია წინასწარმეტყველის პირით გაამხნევა და გაუცხადა მათ, რომ მეორე ტაძარი პირველზე დიდებული იქნებოდა.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ანგია
 | ანგია წინასწარმეტყველი ვიქსიკონში |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიბლიის წინასწარმეტყველები |
| --- |
|  |
| დიდი წინასწარმეტყველები | 
ეზეკიელი, იერემია, ესაია, დანიელი |  |
|  |
| მცირე წინასწარმეტყველები | 
აბაკუმი, აბდია, ანგია, ამოსი, ზაქარია, იოველი, იონა, მალაქია, მიქეა, ნაუმი, ოსე, სოფონია. |
|  |
| სხვადასხვა | 
მოსე, არონი, დავითი, სოლომონი, ელისე, ნათანი, გედეონი, ელია |

 |
**ავალიშვილების თეატრი** — ქართული საერო თეატრი თბილისში, ერეკლე II-ის სამეფო კარზე. 1791 წელს დააარსა მწერალმა და დიპლომატმა გ. ავალიშვილმა. სცენისმოყვარეთა დასის წევრები მაღალი წრის წარმომადგენლები იყვნენ (დ. ბაგრატიონი, დ. ჩოლოყაშვილი, თ. ანდრონიკაშვილი, ერეკლე II-ისა და გიორგი ბატონიშვულის ქალიშვილები).

საჯარო წარმოდგენები იმართებოდა ე. წ. პალატში. წარმოდგენის დაწყებამდე გ. ავალიშვილი აუდიტორიას მიმართავდა რეჩიტატივით, რომლის საგანგებოდ გალექსილ ტექსტში თეატრს თანამედროვეთა გონებრივი და ზნეობრივი სრულყოფის ხელშემწყობ საგამანათლებლო დაწესებულებად აცხადებდა. პირველად დასმა წარმოადგინა „მეფე თეიმურაზი", რომელსაც გ. ავალიშვილს მიაწერენ. ამ პიესაში საქართველოს რუსეთთან დაახლოების იდეა იყო გატარებული. გ. ავალიშვილი კარგად იცნობდა რუსულ სცენურ კულტურას და ნერგავდა მას ქართულ სცენაზე.

ავალიშვილების თეატრი კლასიცისტური მიმართულებისა იყო. მის რეპერტუარში შედიოდა ზოგიერთი თავგადასული ბატონისა და მეფის მოხელის მამხილებელი პიესები, მათ შორის ავალიშვილის მიერ თარგმნილი ა. სუმაროკოვის ნაწარმოებები: „რქის მატარებლის მიერ გამოსახვა კომედიისა", „დედა რაყიფი ქალისა", „უბნობა მკვდართა" და სხვა.

ავალიშვილების თეატრმა იარსება 1795 წლამდე, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევამდე.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 115, თბ. 1975
**იმპერიის მატრიკული** (**იმპერიის მატრიკა**; გერმ. Reichsmatrikel) — საღვთო რომის იმპერიის წოდებების სია, რომელსაც პერიოდულად ამტკიცებდა რაიხსტაგი. იგი ანაწილებდა იმპერიის არმიაში სამხედრო კონტინგენტების გაგზავნისა და იმპერიის გადასახადების გადახდის მოვალეობებს. იმპერიის მატრიკულში ტერიტორიის ჩართვა ნიშნავდა მისი სტატუსის, როგორც უშუალო საიმპერიო ლენის, დამტკიცებას, რაც შესაბამის მმართველს ანიჭებდა ფართო უფლებებსა და პრეროგატივებს, რომლებიც საიმპერიო წოდებებისთვის გათვალისწინებული იყო იმპერიის სამართლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Имперский матрикул 1422 г. (გერმანული)
* Имперский матрикул 1521 г. (გერმანული)
* Перечень имперских сословий на 1532 г. (გერმანული)
* Перечни имперских сословий на 1521, 1755 и 1792 гг. დაარქივებული 2007-06-10 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* Имперский матрикул 1774 г. დაარქივებული 2007-03-01 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ავატარი**. |

კომპიუტერულ ტერმინოლოგიაში **ავატარი** არის მომხმარებლის გამოსახვა ან სამგანზომილებიანი მოდელის სახით, რომელიც კომპიუტერულ თამაშებში გამოიყენება, ან ორგანზომილებიანი სურათის სახით, რომელიც გამოიყენება ინტერნეტ-ფორუმებზე.

წარმოშობა
---------

ინგლისურ ენაში სიტყვა ავატარი დამკვიდრდა განსხეულების მნიშვნელობით, თვითონ ტერმინი კი ინდური წარმოშობისაა. სანსკრიტზე სიტყვა ავატარა ნიშნავს რეინკარნაციას.

### კომპიუტერული თამაშები

მომხმარებლის ვირტუალური გამოსახულების მნიშვნელობით ტერმინი გამოიყენება 1985 წლიდან, როდესაც ის პირველად გამოიყენეს მოთამაშის პერსონაჟის სახელად *Ultima*-ს სერიის კომპიუტერულ თამაშებში. ამ სერიის პირველი თამაში 1981 წელს გამოვიდა, Ultima IV-ში კი პირველად გამოჩნდა ტერმინი ავატარი. *Ultima IV*-ში მოთამაშის საბოლოო მიზანი იყო გამხდარიყო ავატარი. მოგვიანებით გამოსულ თამაშებში უკვე მოთამაშე იყო ავატარი, ანუ ავატარი მიიჩნეოდა მოთამაშის თამაშისეულ გამოსახულებად. შესაძლებელი იყო თამაშის პერსონაჟის გარეგნობის შეცვლა, ანუ ავატარის რედაქტირება. მოგვიანებით ტერმინი *ავატარი* გამოიყენეს ასევე თამაშების Shadowrun (1987) და Habitat (1989) დიზაინერებმა.

### ნილ სტივენსონი

ტერმინს *ავატარი* ონლაინ ვირტუალური პერსონაჟის მნიშვნელობით პოპულარიზაცია გაუწია ნილ სტივენსონმა თავის კიბერპანკ ჟანრის რომანში Snow Crash (1992). ამ რომანში სიტყვას *ავატარი* მწერალი იყენებს, რომ აღწეროს ადამიანის ვირტუალური სიმულაცია მეტასამყაროში (ინგლ. Metaverse), რომელიც წარმოადგენს ვირტუალურ რეალობად გარდაქმნილ ინტერნეტს. მეტასამყაროში მომხმარებლის სოციალური სტატუსი ხშირად დაფუძნებულია მისი ავატარის ხარისხზე, მაღალი დეტალიზაციის ავატარი მიუთითებს, რომ მომხმარებელი გამოცდილი პროგრამისტი ან ჰაკერია, მაშინ როდესაც ნაკლებად ნიჭიერებს ნაკლებად თვალსაჩინო ავატარები აქვთ.  
აი როგორი კომენტარი გაუკეთა სტივენსონმა თავის რომანს:

> 
> *ვირტუალური რეალობის იდეა, ისეთის, როგორიც მეტასამყაროა, ახლა ფართოდაა გავრცელებული კომპიუტერულ საზოგადოებაში და მრავალმხრივი გამოყენება აქვს. ტერმინები ავატარი და მეტასამყარო ჩემი გამოგონებაა, ისინი ვიპოვე მაშინ, როდესაც გადავწყვიტე, რომ არსებული ტერმინები, როგორიცაა მაგალითად ვირტუალური რეალობა, ძალიან მოუხერხებელია გამოსაყენებლად. 'Snow Crash'-ის პირველად გამოცემის შემდეგ გავიგე რომ ტერმინი ავატარი უკვე რამდენიმე წელი იყო რაც გამოიყენებოდა ვირტუალური რეალობის სიტემაში Habitat. ავატარებთან ერთად Habitat შეიცავს ამ წიგნში აღწერილი მეტასამყაროს ბევრ დეტალს.*
> 
> 
>
**ანა ელიზაროვა-ულიანოვა** (დ. 14 აგვისტო, 1864, ნიჟნი ნოვგოროდი — გ. 19 ოქტომბერი, 1935, მოსკოვი) — რუსი რევოლუციონერი, ვლადიმერ ლენინის და, მარკ ელიზაროვის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

1880 წელს დაამთავრა სიმბირსკის გიმნაზია. 1883 წლიდან სწავლობდა ბესტუჟევის ქალთა უმაღლეს კურსებზე სანქტ-პეტერბურგში. 1886 წლიდან მონაწილეობდა სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში. 1887 წელს ძმის, ა. ულიანოვის საქმეზე დააპატიმრეს და მიუსაჯეს 5 წლით გადასახლება. სასჯელი მოიხადა სოფელ კოკუშკინოში, ყაზანსა და სამარაში. 1894 წელს ჩაება მოსკოვში სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში და კავშირი დაამყარა მუშათა წრეეებთან. 1896 წელს ერთმანეთს დააკავშირა დაპატიმრებული ლენინი და პეტერბურგის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისთვის ბრძოლის კავშირის" წევრები. 1898 წლიდან გახდა რსდმპ-ის მოსკოვის კომიტეტის წევრი. 1903-1904 წლებში პარტიულ საქმიანობას ეწეოდა კიევსა და სანქტ-პეტერბურგში. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში. 1907, 1912, 1916 და 1917 წლებში იდაპატიმრებული იყო. 1918-1920 წლებში სოციალური უზრუნველყოფის კომისარიატში ეკავა ბავშვათა დაცვის განყოფილების გამგის თანამდებობა. შემდეგ მუშაობდა სახალხო განათლების კომისარიატში. იყო ლენინისა და პარტიის ინსტიტუტის ერთ-ერთი ორგანიზატორი,. 1932 წლამდე იყო მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. დაწერა მოგონებები ლენინზე. დაკრძალულია ვოლკოვოს სასაფლაოზე სანქტ-პეტერბურგში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 126.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Елизарова-Ульянова Анна Ильинична // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
**იტალიის აფრიკისა და აღმოსავლეთის ინსტიტუტი** (იტალიურად L'Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente, შემოკლებით IsIAO) — იტალიის საზოგადოებრივი არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც იტალიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. იგი შექმნილია წევრადობის პრინციპზე და აერთიანებს 300 წევრს.

**იტალიის აფრიკისა და აღმოსავლეთის ინსტიტუტი** არის ქვეყნის ყველაზე დიდი ცენტრი აფრიკანისტიკისა და აღმოსავლეთმცოდნეობის დარგებში. ინსტიტუტი დიდ როლს ასრულებს იტალიის სახელმწიფოს აფრიკისა და აღმოსვლეთის ქვეყნებთან კულტურული ურთიერთობების განვითარების საქმეში.   

**იტალიის აფრიკისა და აღმოსავლეთის ინსტიტუტი** აერთიანებს სამეცნიერო-კვლევით ცენტრებს, ეწევა გამოფენების, კონფერენციებისა და სპეციალური სემინარების ორგანიზებას, აქვეყნებს ჟურნალებსა და სამეცნიერო გამოცემებს. 1950 წლებიდან მოყოლებული ატარებს აფრიკული და აღმოსავლური ენებისა და კულტურების კურსებს, აწარმოებს არქიტექტურული ძეგლების რესტავრაციას (მაგ.; პერსეპოლისი, ირანი), და ახორციელებს ძეგლთა რესტავრაციისადმი მიძღვნილ თემატურ პროგრამებს.

ინსტიტუტი მდებარეობს ქალაქ რომში, Via Ulisse Aldrovandi, 16-ში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი (თბილისი)
* აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტი (მოსკოვი)
* აზია-აფრიკის ინსტიტუტი (ჰამბურგი)
* რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი
* რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლურ ხელნაწერთა ინსტიტუტი
* სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლური ფაკულტეტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იტალიის აფრიკისა და აღმოსავლეთის ინსტიტუტის ოფიციალური საიტი
* **იტალიის აფრიკისა და აღმოსავლეთის ინსტიტუტის** მედია ჟურნალი დაარქივებული 2009-03-21 საიტზე Wayback Machine.

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>
**ანა (ანიკო) ნესტორის ასული კუცია-ჩოჩია** (დ. 1898, აბაშა, — გ. 1964, იქვე) — ქართველი ექიმი-პედიატრი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1940). ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის და პედაგოგის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) უფროსი და, ცნობილი ქირურგის ალექსანდრე ჩოჩიას (1935-2005) დედა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ცნობილი მრეწველის, კომერსანტის და საზოგადო მოღვაწის ნესტორ კუციას (1871-1912) და ელისაბედ გაბილაიას (1879-1923. 1913-1923 წლებში იღუმენია) ოჯახში. დაამთავრა ფოთის ქალთა გიმნაზია (1919) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სამედიცინო ფაკულტეტი (1929). იყო გამოჩენილი პედიატრის, პროფესორ სიმონ გოგიტიძის ერთ-ერთი უახლოესი მოწაფე და თანამშრომელი. 1921-1926 იყო ს. გოგიტიძის ასისტენტი ქ. თბილისის პირველ კლინიკურ (ე.წ. არამიანცის) საავადმყოფოში, ხოლო 1926-1930 ამავე საავადმყოფოს ექიმი-პედიატრი. 1930-1964 იყო აბაშის მუნიციპალიტეტის ჯერ ჯანმრთელობის დაცვის განყოფილების გამგე, შემდეგ კი აბაშის რაიონული საავადმყოფოს პედიატრიული განყოფილების გამგე. ა. კუცია-ჩოჩია არჩეული იყო საქართველოს პედიატრთა საზოგადოების წევრად და აქტიურად მონაწილეობდა მის საქმიანობაში. ითვლებოდა საქართველოს ერთ-ერთ საუკეთესო პედიატრად. მის მიერ აღზრდილია ექიმ-პედიატრთა არა ერთი თაობა.
**ამბისტომა** (ლათ. Ambystoma) — კუდიანი ამფიბიების გვარი ამბისტომისებრთა ოჯახისა. ორმაგად შეზნექილი მალებით და სხვა პრიმიტიული ნიშნებით განსხვავდება სალამანდრისგან, რომელსაც გარეგნულად წააგავს. ამბისტომის სხეულის სიგრძეა 20-28 სმ, გვხვდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. ცნობილი 20 სახეობიდან უმრავლესობა კვერცხებს წყალში ყრის. 24-30 დღის შემდეგ იცეკება ლარვები. მეტაფოზი 75-120 დღე, მთიან ადგილებში კი თითქმის ერთ წელიწადს გრძელდება, რის შემდეგ ახალგაზრდა ამბისტომა საცხოვრებლად ხმელეთზე გადადის. *მარმარილოსებრი ამბისტომა* (Ambystoma opacum) ნოტიო ნიადაგში ყრის კვერცხებს, რომლებსაც ლარვების გამოჩეკამდე დედალი დარაჯობს. ცნობილია ყვითელი და მომწვანო-მოზვითალო წინწკლებით მოხატული *ვეფხვა ამბისტომა* (Ambystoma tigrinum), რომლის ლარვა — აქსოლოტლი მეტამორფოზს იშვიათად განიცდის, ზრდას განაგრძობს და ლარეულ სტადიაშივე მრავლდება (ნეოტენია). აქსოლოტლი შეიძლება ზრდასრულ ფორმად გარდაქმნას ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონის მოქმედებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 352.
**ამბატო** (ესპ. Ambato) — ქალაქი ეკვადორში, ცენტრალური ანდების ხეობაში, მდინარე ამბატოს ნაპირებზე. წარმოადგენს ტუნგურაუას პროვინციის დედაქალაქს და მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 577 მეტრზე. ზშირად, ზედმეტსახელად „ყვავილებისა და ხილის ქალაქსა" და „ეკვადორის ბაღს" უწოდებენ.

ისტორიის მანძილზე, ძლიერი მიწისძვრის გამო, ქალაქი რამდენიმეჯერ დაინგრა სრულიად ან ნაწილობრივ, მათ შორის, ყველაზე ბოლოს 1949 წლის 5 აგვისტოს, როდესაც სრულიად განადგურდა კათედრალი. მომდევნო ორ წელიწადში, ქალაქი სრულად აღადგინეს. თებერვალში, კარნავალის დროს, ადგილობრივები ყვავილებისა და ხილის ფესტივალს აწყობენ.

ქალაქი 1698 წელს დაარსდა.

ამბატო მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძია, მასზე გაივლის პანამერიკული მაგისტრალი.

ქალაქიდან კარგად მოჩანს რამდენიმე ვულკანი, მათ შორის კოტოპახი, ტუნგურაია, კარიგუარაისო და ჩიმბორასოს მთა. საშუალო წლიური ტემპერატურა 13 — 15 °C-ია, ყველაზე თბილი თვეებია ნოემბერი და დეკემბერი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეკვადორის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ambato municipality დაარქივებული 2006-04-26 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Ambato
* Ambato's visitor site (in Spanish) დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine.
* Official page of the annual fruits and flower festival
* El Heraldo, Ambato-based daily newspaper
* Instituto Tecnologico Superior Bolivar, High School (in Spanish) დაარქივებული 2011-02-04 საიტზე Wayback Machine.
**ამსტერდამი** (ფრანგ. Amsterdam) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, შედის საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში.

კუნძული მდებარეობს დაახლოებით ერთნაირ მანძილზე ანტარქტიდის, ავსტრალიის და აფრიკის ნაპირებიდან.

კუნძულიდან სამხრეთში, 85 კმ-ში მდებარეობს პატარა დაუსახლებელი კუნძული სენ-პოლი, რომელიც კუნძულ ამსტერდამთან და მის გარშემო არსებულ კლდეებთან ერთად ქმნის სენ-პოლისა და ამსტერდამის კუნძულებს.

გეოგრაფია
---------

კუნძული ამსტერდამი
კუნძული ამსტერდამი — ვულკანური კუნძულია (უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 1792 წელს) ფართობით 58 კმ². კუნძულის უმაღლესი წერტილი (დე ლა დივსის მთა) მდებარეობს ზღვის დონიდან 867 მეტრ სიმაღლეზე.

კლიმატი
-------

მიუხედავად იმისა, რომ კუნძული მდებარეობს ეკვატორთან უფრო ახლოს, ვიდრე სამხრეთ პოლუსთან, მას ხშირად მიაკუთვნებენ სუბანტარქტიკულ კუნძულებს. ამას გარდა კუნძული ამსტერდამი, კოლორადოს შტატის ანტიპოდია.

მაგრამ კუნძულის კლიმატი არ ჰგავს არც სუბანტარქტიკის და არც კოლორადოს კლიმატს. აქ კლიმატი საკმაოდ რბილი და თანაბარია: ყველაზე ცივი თვის კლიმატი (ივლისი და აგვისტო) — დაახლოებით 11 °С, ყველაზე თბილი (თებერვალი) — 17,5 °C.

კუნძულზე ბევრი ხეა, თუმცა ადამიანების მიერ კუნძულის აღმოჩენამდე კუნძულზე იზრდებოდა მხოლოდ ბალახი და ბუჩქის რამდენიმე სახეობა. კუნძულზე ბინადრობენ პინგვინების, სელაპების და ზღვის ფრინველების კოლონიები. კუნძულზე ასევე იმყოფებიან ადამიანის მიერ შემოყვანილი ძროხები.

ისტორია
-------

კუნძული ამსტერდამი 1522 წლის 18 მარტს მსოფლიოს გარშემო პირველი გაცურვის დროს აღმოაჩინა ესპანელმა კაპიტანმა ხუან სებასტიან ელკანომ, რომელმაც უცნობი მიზეზების გამო კუნძულს სახელი არ დაარქვა. ქალაქ ამსტერდამის პატივსაცემად ეს სახელი 1633 წელს კუნძულს უწოდა ნიდერლანდელმა ანტონი ვან დიმენმა.

მოსახლეობა
----------

კუნძულზე იმყოფება საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ერთადერთი მეცნიერებით და თანამშრომლებით მუდმივად დასახლებული პუნქტი — მარტენ-დე-ვივიე, მოსახლეობის რაოდენობით — დაახლოებით 40 ადამიანი.

იმავდროულად კუნძულზე სეზონთან დამოკიდებულებაში ცხოვრობს 50-დან 100-მდე ადამიანი. ესენი ძირითადად სამეცნიერო ექსპედიციების და მეტეოროლოგიური სადგურის თანამშრომლები არიან.

კუნძული ამსტერდამი ხელოვნებაში
------------------------------

* კუნძული ამსტერდამი მდებარეობს სამხრეთ განედის 37°, ამიტომ ის აღწერილია (თუმცა, საკმაოდ არაზუსტად) ჟიულ ვერნის მნიშვნელოვან რომანში «კაპიტან გრანტის შვილები».

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამსტერდამის არქიპელაგის ფოტოალბომი დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.
* კუნძულ ამსტერდამის ფოტოგრაფიები
* კუნძული ამსტერდამი დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.  — კუნძულის საიტი ფრანგულ ენაზე
**ამბერკი ტაბიძე** (დ. 27 დეკემბერი, 1952, სამტრედია — გ.28 იანვარი,2017, თბილისი) — ქართველი ხელბურთელი (მარჯვენა გარემარბი), თბილისის „ბურევესტნიკის" (1971–1990) და სსრკ ნაკრების წევრი (1977–1984), სსრკ თასის მფლობელი (1978), სსრკ ჩემპიონატების სამგზის მესამე პრიზიორი (1977, 1980, 1981), სსრკ ხალხთა VI სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1975) და VIII სპარტაკიადის საუკეთესო ბომბარდირი (1983), სოციალისტური ქვეყნების ახალგაზრდულ ნაკრებთა საერთაშორისო ტურნირი „მეგობრობის თასი" (1973, 1974), სსრკ სპორტის ოსტატი (1975), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1977), საქართველოს სპორტის დამსახურებული მუშაკი (2009), 2012 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული სპორტის სტატისტიკა
* ტაბიძე-ამბერკი დაარქივებული 2016-03-15 საიტზე Wayback Machine.
* კარიერა ფრაზებში: ამბერკი ტაბიძე
* ამბერკი ტაბიძე ორიგინალური მოთამაშე იყო
* სადაც აღმოვაჩინე ნიჭიერი ქართველი შპილერი ამბერკი ტაბიძე[*მკვდარი ბმული*]
* ამბერკი ტაბიძის ბოლო ინტერვიუ

ლიტერატურა
----------

* „სპორტის ენციკლოპედია", 2006, ISBN: 99940-0-767-X;
* „ქართული სპორტის ოქროს წიგნი", 2013, ISBN: 9789941210488.
**კარმა** (სანსკ. कर्म karma „ქმედება") — ცენტრალური ცნება ინდუიზმსა და ინდოეთის სხვა რელიგიებში, ცოცხალი არსების ქმედება, რომელიც მის შემდგომ ბედს და ცხოვრების პირობებს განაპირობებს. 

ინდუიზმი ქადაგებს სულის (ატმანი) უკვდავებას და სხეულის სიკვდილის შემდეგ მის ახალ სხეულში დაბადებას. სხეულის შერჩევა, არსების ხელახალი დაბადების ადგილი, მშობელი, ცხოვრების ხანგძლივობა და მისი პირობები განპირობებულია წინა ცხოვრების ქმედების შესაბამისად, ანუ კეთილი ქმედების - კეთილი კარმის - „ანაზღაურებაა" მომდევნო ცხოვრების უკეთესი პირობები, ბოროტი ქმედებით - ბოროტი კარმით - ატმანი (სული) იმკის ცხოვრების არახელსაყრელ პირობებს.

მცენარეთა და ცხოველთა კარმა (ქმედება) ბუნებრივია, ატმანი 8 400 000 ფორმას ერთი მეორის მიყოლებით იცვლის, ხოლო ადამიანის სხეულის მიღწევისას მის კარმას გააზრებული მნიშვნელობა ეძლევა და იგი თავისი ქმედებისთვის პასუხისმგებელი ხდება.

ადამიანის სხეულში მყოფი სულის დანიშნულება არა კეთილი კარმის დაგროვებაა, არამედ კეთილი და ბოროტი ქმედებების არარსებულამდე დაყვანა, კარმისა და დაბადებათა ბორკილებისგან განთავისუფლება და ღმერთთან (პერსონალურ ან უპიროვნო ბრაჰმანთან) შერწყმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამსარა
* მოკშა
* დჰარმა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარმა საიტზე Curlie

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტატიები **ინდუიზმის** თემაზე |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ბრაჰმა
* განეშა
* დურგა
* ვიშნუ
* ინდრა
* კალი
* კრიშნა
* ლაკშმი
* მურუგანი
* პარვატი
* რამა
* სარასვატი
* სურია
* შივა
* ჯაგანნათა
* ჰანუმანი
 |  |
|  |
| წმინდა წერილები | 
* ათარვავედა
* აიურვედა
* არანიაკა
* ართაშასტრა
* ბრაჰმასუტრა
* ბჰაგავატაპურანა
* ბჰაგავადგიტა
* დევიბჰაგავატა
* ვედები
* ვედანგა
* იაჯურვედა
* კამასუტრა
* მანუსმრიტი
* მაჰაბჰარატა
* რამაიანა
* რიგვედა
* სამავედა
* სამჰიტა
* უპანიშადა
* პურანა
* სმრიტი
* შრუტი
 |
|  |
| ცნებები | 
* ართა
* აუმ
* აჰიმსა
* აშრამა
* ატმანი
* ავატარა
* ბჰაჯანა
* ბჰაკტი
* ბრაჰმანი
* გაიატრი
* გუნა
* გურუ
* დჰარმა
* ვარნა
* იანტრა
* იუგა
* კამა
* კარმა
* კირტანა
* ლინგამი
* მალა
* მანტრა
* მაია
* მოკშა
* მუდრა
* პრასადამი
* პარამაჰამსა
* პრაკრიტი
* პურუშა
* რაჯასი
* სადჰუ
* სამადჰი
* სამსარა
* სამსკარა
* სატვა
* სატსანგა
* სატი
* სვამი
* სვასტიკა
* ტამასი
* ტრიმურტი
* ტულსი
* შაქტი
* წმინდა ძროხა
 |

 |
**ამუნდსენის ზღვა** — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, დასავლეთ ანტარქტიდის ნაპირებთან. აღმოსავლეთიდან შემოსაზღვრულია კუნძულ ტარსტონით, დასავლეთიდან დარტის კონცხით. ფართობი შეადგენს 98,000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიღრმე 585 მეტრს. სანაპირო ზონებში გავრცელებულია შელფური და კონტინენტური მყინვარები. წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა 0°С-ზე დაბალია, მარილიანობა ზაფხულში დაახლოებით 33,5 ‰. ზღვა თითქმის მთლიანად დაფარულია მოტივტივე ყინულებით, რომელთა სისქე 3 კმ აღწევს. ზღვას სახელი ეწოდა ნორვეგიელი პოლარეთის მკვლევრის რუალ ამუნდსენის პატივსაცემად, რომლის ექსპედიციაც აქ გამოკვლევებს ატარებდა 1928-1929 წლებში. ამუნდსენის ზღვა გვხვდება როსის სელაპი, უედელის სელაპი, ზღვის ლეოპარდი, ვეშაპები, პინგვინები, ალბატროსები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამუნდსენის ზღვა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ამუნდსენის ზღვის ყინულქვეშა ტოპოგრაფია დაარქივებული 2008-06-04 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთის ოკეანის ზღვები |
| --- |
|  |
| 
ამუნდსენის ზღვა · ბელინსგაუზენის ზღვა · დეივისის ზღვა · დიურვილის ზღვა · თანამეგობრობის ზღვა · კოსმონავტთა ზღვა · ლაზარევის ზღვა · მოუსონის ზღვა · მეფე ჰოკონ VII-ის ზღვა · რისერ-ლარსენის ზღვა · როსის ზღვა · სკოშის ზღვა · სომოვის ზღვა · უედელის ზღვა |  |

 |
**ალექსანდრე თიბილოვი**, ცნობილია ასევე ფსევდონიმით **ხოსდაუ** (ოს. Тыбылты Алыксандр; დ. 17 თებერვალი, 1887, ზალდა, გორის მაზრა — გ. 1937 [სხვა მონაცემებით — 8 ივნისი, 1938], ცხინვალი) — ოსი მწერალი, ჟურნალისტი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1910 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, 1915 წელს ოდესის უნივერსიტეტი. იმავე წლიდან ასწავლიდა თბილისის გიმნაზიაში რუსულ ენას.

1918 წლის ოქტომბერში ალექსანდრე თიბილოვი (ოსებისათვის გამოყოფილი კვოტით) აირჩიეს და ერთხანს იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი, როგორც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენელი. ამავდროულად, მან პედაგოგიური მოღვაწეობა განაგრძო ცხინვალის გიმნაზიაში. 1920 წელს მუშაობა დაიწყო რეგიონის განათლების სისტემაში.

1924 წელს იყო წამყვან გაზეთ „ხურზარინის" ერთ-ერთი დამაარსებელი და ხელმძღვანელი. 1927 წელს ანალოგიური როლი შეასრულა ჟურნალ „ფიდიუაგის" დაარსებაში და ფუნქციონირებაში. მონაწილეობდა სხვა ჟურნალ-გაზეთების გამოცემაშიც. 1932 წელს მისი აქტიური მონაწილეობით დაარსდა აგრობიოლოგიური ინსტიტუტი, სადაც იყო დირექტორის მოადგილე (შემდგომში გარდაიქმნა პედაგოგიურ ინსტიტუტად). ხშირად აქვეყნებდა ლიტერატურულ-კრიტიკულ წერილებს, ოსურ ენაზე თარგმნიდა რუს და ქართველ მწერალთა ნაწარმოებებს. 1989 წლიდან მისი სახელი მიენიჭა პედაგოგიურ ინსტიტუტს, რომელიც რეპრესირებული და რეაბილიტირებულია.

ლიტერატურა
----------

* *შველიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 195.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე თიბილოვი — ბიბლიოვიკი

სქოლიო
------

1. ↑  «Писатели Осетии», стр. 88
**კალისტრატე გაბუნია** (დ. 22 იანვარი, 1888, ამაღლება — გ. 22 აგვისტო, 1937, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი, გამოყენებითი გეოლოგიის ფუძემდებელი, პროფესორი (1930), საქართველოს გეოლოგიური საზოგადოების დამაარსებელი და მისი პირველი თავმჯდომარე. პალეონტოლოგ ლეონიდე გაბუნიას და კომპოზიტორ ნოდარ გაბუნიას მამა.

დაამთავრა ტომსკის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი 1918 წელს. სტუდენტობაშივე ეწეოდა სამეცნიერო საქმიანობას ვ. ობრუჩევისა და დ. უსევის ხელმძღვანელობით; 1919 წელს აირჩიეს პეტროგრადის გეოლოგიური კომიტეტის გეოლოგად. სწავლობდა შორეული აღმოსავლეთისა და მანჯურიის გეოლოგიას. ეწეოდა პედაგოგიკურ მოღვაწეობას,1923-1924 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ტომსკის უნივერსიტეტში; 1924 წლიდან მუშაობდა რუსეთის გეოლოგიური კომიტეტის ციმბირის განყოფილებაში, ამიერკავკასიის სახალხო მეურნეობის უმაღლესი საბჭოს სამთო განყოფილებაში.

კალისტრატე გაბუნია1924 წელს სამშობლოში დაბრუნდა და სათავეში ჩაუდგა გამოყენებითი გეოლოგიის დარგებს (სასარგებლო წიაღისეული ძიება, საინჟირო და ჰიდროლოგია, კაუსტო-ბიოლითების გეოლოგია). 1926 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე დააარსა გამოყენებითი გეოლოგიის კათედრა. 1928 წლიდან მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, 1932 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტის დეკანი. 1930 წლიდან ხელმძღვანელობდა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტის გამოყენებითი გეოლოგიია კათედრას. შესწავლილი აქვს საქართველოს წიაღისეულის მრავალი საბადო: ახალციხის დიატომიტი, ალგეთის ლითოგრაფიული ქვა, ჭიათურის მანგანუმი, ფოლადაურის რკინის საბადო, შროშის ცეცხლგამძლე თიხები. ასევე იკვლევდა საქართველოს გეოგრაფიული აგებულების საკითხებს, ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის საინჟინრო-გეოლოგიურ პირობებს.

1988 წელს საქართველოს გეოლოგიურმა საზოგადოებამ და საწარმოო გაერთიანება „საქგეოლოგიამ" დააწესეს კალისტრატე გაბუნიას სახელობის პრემია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 345.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კალისტრატე გაბუნია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კალიუმის ჰიპოქლორიტი** — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით {\displaystyle {\ce {KClO}}}. არის წყალში ხსნადი, ღია ნაცრისფერი ფერისა და ძლიერ დამახასიათებელი ქლორის მსგავსი სუნის მქონე ნივთიერება. გამოიყენება როგორც სადეზინფექციო საშუალება.

მიღება
------

მიიღება კალიუმის ჰიდროქსიდისა და ქლორის რეაქციით:

{\displaystyle \mathrm {2\ KOH+Cl\_{2}\rightarrow KClO+KCl+H\_{2}O} }
ეს არის ტრადიციული მეთოდი, პირველად გამოიყენა კლოდ ლუი ბერთოლემ 1789 წელს.

უსაფრთხოება
-----------

ნატრიუმის ჰიპოქლორიტის მსგავსად, კალიუმის ჰიპოქლორიტიც გამაღიზიანებელია. მან შეიძლება გამოიწვიოს ძლიერი დაზიანება კანთან, თვალებთან და ლორწოვან გარსებთან კონტაქტის დროს. მისი ორთქლის ჩასუნთქვამ შეიძლება გამოიწვიოს ბრონქული გაღიზიანება, სუნთქვის გაძნელება და განსაკუთრებით მძიმე შემთხვევებში ფილტვების შეშუპება. მაღლი კონცენტრაციით მიღება შეიძლება ლეტალური აღმოჩნდეს.

კალიუმის ჰიპოქლორიტი არ განიხილება, როგორც ხანძარსაშიში ან ასაფეთქებელი ნივთიერება. თუმცა, მას შეუძლია აფეთქდეს გარკვეულ ქიმიკატთან შერევის დროს როგორებიცაა: შარდოვანა, ამონიუმის მარილები, მეთანოლი, აცეტილენი და ბევრი სხვა ორგანული ნაერთი. გაცხელებისას შეუძლია წარმოქმნას ტოქსიკური ქლორის აირი.

სქოლიო
------

1. ↑  Uri Zoller, Paul Sosis *Handbook of Detergents, Part F: Production*.  CRC Press,   გვ. 452. ციტირების თარიღი: 4 May 2016.
2. ↑  Helmut Vogt; Jan Balej; John E. Bennett; Peter Wintzer (2007), „Chlorine Oxides and Chlorine Oxygen Acids", *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* (7th რედ.), Wiley, p. 2
3. ↑  , Environmental Protection Agency.2 March 2011.
4. 1 2  Material Safety Data Sheet: Potassium Hypochlorite.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 აგვისტო 2014. ციტირების თარიღი: 15 September 2014.
5. ↑  Potassium Hypochlorite. ციტირების თარიღი: 15 September 2014.
**კამენეც-პოდოლსკის ციხესიმაგრე** (უკრ. Кам'янець-Подільська фортеця) — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ხმელნიცკის ოლქის ქალაქ კამენეც-პოდოლსკში, უკრაინა.

ისტორია
-------

კამენეც-პოდოლსკელი ისტორიკოსი იონ ვინოკური ვარაუდობდა, რომ ხის ციხესიმაგრე ჯერ კიდევ კიევის რუსეთის დროს უნდა დაარსებულიყო, თუმცა ქვის ციხესიმაგრის მშენებლობა ლიტველ თავადებს, კორიატოვიჩებს მიეწერებათ. 1362 წლიდან 1434 წლამდე ციხესიმაგრე, ქალაქის სხვა საფორტიფიკაციო ობიექტებთან ერთად იყო ჯერ ლიტვის მთავრების, შემდეგ კი პოლონეთის ხელისუფლების მთავარი ფორპოსტი პოდოლიეში. 

ისტორიულ წყაროებში იგი პირველად 1374 წელს მოიხსენიება თავად იური კორიატოვიჩის სიგელში. ამ დროისათვის ციხესიმაგრის დიდი ნაწილი ქვის იყო და მდებარეობდა ქალაქის შესასვლელში.

XV საუკუნეში რეგიონი დაიპყრეს პოლონელებმა. პოლონეთის მთავარმა ლიტველი თავადი დოვგერდი მოლაპარაკების მიზნით მიიტყუა და ტყვედ ჩაიგდო, დაიპყრო კამენეცის ციხე და დაამყარა ქალაქზე კონტროლი. ამ პერიოდიდან ციხესიმაგრე რეჩ პოსპოლიტის მთავარი სასაზღვრო პუნქტი გახდა. 1492 წლის აღწერით ციხესიმაგრე შედგებოდა კოშკის, ქვის კედლებისა და ორი კარიბჭისაგან. 

1672 წელს კამენეც-პოდოლსკის ციხესიმაგრე ოსმალების არმიამ დაიპყრო. ამ პერიოდიდან იგი იწოდება „ოსმალურ" ციხესიმაგრედ. XVII საუკუნის დასასრულს ციხესიმაგრე პოლონელებმა დაიბრუნეს, ხოლო პოლონეთის დაყოფის შემდეგ გადაეცა რუსეთს. XIX საუკუნეში ციხესიმაგრემ სამხედრო დანიშნულება დაკარგა. 1928 წლიდან ციხესიმაგრე რესპუბლიკური ნაკრძალია, ხოლო 1937 წელს მუზეუმ-ნაკრძალად გადააკეთეს.

ლიტერატურა
----------

* Станіславська Л. Стара фортеця. — Кам’янець-Подільський, 2002
* Пламеницька О. Кам’янець-Подільський. — Київ: Абрис, 2004
* Будзей О. Вулицями Кам’янця-Подільського. — Львів, 2005

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Каменец-Подольский Старый замок. დაარქივებული 2020-02-21 საიტზე Wayback Machine.
* Кам'янець-Подільська фортеця. PDF-путівник (უკრ.)
**კამენსკ-შახტინსკის ქრისტეს შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Христова) — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ქალაქ კამენსკ-შახტინსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესიის მშენებლობის დაწყება ცნობილი არაა, თუმცა იგი დასრულდა 1886 წელს, ხოლო ეკლესია დაანგრიეს 1950 წელს.

ისტორია
-------

კამენსკ-შახტინსკის ქრისტეს შობის ეკლესიის მშენებლობა დაასრულეს 1866 წელს. ეკლესია მდებარეობდა თანამედროვე ქალაქის ცენტრში დონეცკის პროსპექტზე. ეკლესიას საკმაოდ მოცულობითი იყო, მას ჰქონდა სამი საკურთხეველი. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხი იყო იესო ქრისტეს შობის სახელზე, მარცხენა საკურთხეველი ნაკურთხი იყო ღვთისმშობლის ხარების სახელზე, ხოლო მარჯვენა საკურთხეველი ნაკურთხი იყო მირქმის სახელზე. 1890 წელს ეკლესიასთან ააშენეს საეკლესიო სამრევლო სკოლა.

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების პერიოდში ეკლესია არ დაუხურავთ, მასში მიმდინარეობდა ღვთისმსახურება ასევე მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. ეკლესიის სახელწოდებიდან გამომდინარე, რომელ მოედანზეც იგი მდებარეობდა ქრისტეს შობის მოედანი (ამჟამად მას შრომის მოედანი ეწოდება) და ქრისტეს შობის ქუჩა (ამჟამად ხალტურინის ქუჩა ეწოდება) ეწოდა.

კამენსკ-შახტინსკის ქრისტეს შობის ეკლესია დახურეს 1950 წელს, ხოლო 1960 წელს ნიკიტა ხრუშჩოვის ანტირელიგიური კამპანიის პერიოდში დაანგრიეს. კარლ მარქსის პროსპექტის № 50-ე სახლის ეზოში, იმ ადგილზე სადაც ეკლესია იდგა, აღმართულია ჯვარი მემორიალური დაფით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Станицы Каменской Христорождественская церковь
* Главную цитадель Каменска ломали в «длинном» году დაარქივებული 2016-06-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Каменск-Шахтинский. Церковь Рождества Христова в станице Каменской.
2. ↑  Здесь находился храм Рождества Христова (Каменск-Ша́хтинский)
3. ↑  Здесь был храм.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-12. ციტირების თარიღი: 2017-04-14.
**კეთილშობილი ირემი** (Cervus elaphus) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 240 სმ აღწევს, წონა 300 კგ. რქიანი მხოლოდ ხარია. აქვს გრძელი და წვრილი ფეხები, მოკლე კუდი, დიდი და ოვალური ყურები. ნუკრები ხალებიანი არიან, მოზრდილებს კი ხალები ნაკლებად ემჩნევათ. გავრცელებულია ევროპაში (გარდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილისა), მცირე, შუა, ცენტრალური და აღმოსავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში. იკვებება მცენარეულობით. აქტიურია როგორც დღისით, ისე ღამით. დიდ ნაბიჯებს ადგამს, დამფრთხალი კეთილშობილი ირმის ნახტომის სიგრძე 5-6 მ აღწევს, კარგად ცურავს. განვითარებული აქვს ყნოსვა და სმენა. ჯოგური, პოლიგამიური ცხოველია. მყვირალობა 1 თვეს და მეტხანს გრძელდება. მასობრივი მყვირალობა სექტემბრის დასასრულს შეიმჩნევა. ხარები ამ პერიოდში ჩხუბობენ, ზოგჯერ ერთმანეთს რქებს ამტვრევენ და ჭრილობასაც აყენებენ. მაკეობა 8,5 თვე გრძელდება, შობს 1, იშვიათად 2 ნუკრს. სქესობრივად მე-3 წელს მწიფდება. ცოცხლობს 20 წლამდე (ტყვეობაში 25-30 წელს).

კეთილშობილი ირემი რქებს ყოველწლიურად იცვლის (უმთავრესად მარტ-აპრილში). ახალი რქების ზრდა ივნის-ივლისში მთავრდება. რქების ტოტების რიცხვი 20-მდე აღწევს. კეთილშობილი ირმის რამდენიმე ქვესახეობა არსებობს, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 1. ჩვენში კეთილშობილი ირემი უმთავრესად ნაკრძალებში (ბორჯომის, ლაგოდეხის) ჰყავთ. ირემზე ნადირობა მე-20 საუკუნის დასაწყისში აიკრძალა, ჯერ განსაზღვრული, შემდეგ კი განუსაზღვრელი ვადით. შეტანილ იყო საქართველოს სსრ. წითელ წიგნში (1982 წ.) და კვლავ რჩება საქართველოს ამჟამად მოქმედ „წითელ ნუსხაში" (დამტკიცებული 2006 წლის 2 მაისს, საქართველოს პრეზიდენტის #303 ბრძანებულებით „საქართველოს წითელი ნუსხის შესახებ").

ლიტერატურა
----------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კეთილშობილი ირემი"** ვიკისაწყობში.
* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 459.
* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო", თბილისი, 1982.
* საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება #303 საქართველოს "წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. 2 მაისი, 2006.
**კოალიციური მთავრობა** (ლათ. coalitio — გაერთიანება) — მთავრობა, რომელიც შექმნილია პარლამენტის არჩევნებში გამარჯვებული სხვადასხვა პარტიის წარმომადგენლებისაგან.

ასეთი ტიპის მთავრობები, როგორც წესი, გვხვდება საპარლამენტო მმართველობის სისტემებში, როდესაც აღმასრულებელი ხელისუფლების დაკომპლექტება ევალება პარლამენტს. 

კოალიციური მთავრობა იქმნება მაშინ, როდესაც საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ვერც ერთი პარტია ვერ იღებს საკმარისი ხმებისა და, შედეგად, საკმარისი მანდატების რაოდენობას იმისათვის, რომ ერთპიროვნულად გაიტანოს კანონპროექტები და / ან დააკომპლექტოს მთავრობის შემადგენლობა. შედეგად, ვერ იქმნება საპარლამენტო უმრავლესობა და შეუძლებელი ხდება ერთპარტიული მთავრობის შექმნა.

შესაბამისად, მოსალოდნელი პოლიტიკური კრიზისის თავიდან აცილების მიზნით, ორი ან მეტი პარტია აყალიბებს კოალიციას, რომელიც საპარლამენტო უმრავლესობის ადგილს იკავებს და აყალიბებს კოალიციურ მთავრობას. 

კოალიციური მთავრობის გამორჩეული თავისებურებაა ის, რომ მინისტრთა კაბინეტის წევრი სხვადასხვა მინისტრები კოალიციის წევრი სხვადასხვა პარტიის წარმომადგენლები არიან.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.
**კალისტრატე ქუთათელაძე** (დ. 1909, სოფ, ივანდიდი, ხონის რაიონი. — გ. 1983) — ქართველი ქიმიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი 1967 წლიდან. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი 1952 წლიდან, პროფესორი 1953 წლიდან, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე 1958 წლიდან, სილიკატების დარგის სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში.

1932 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის ქიმიურ-ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 1935 წლიდან მუშაობდა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სილიკატების ტექნოლოგიურ კათედრაზე. 1942 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ამავე კათედრის გამგე, 1958-1973 წლებში კი საქართველოს საშენ მასალათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი იყო (1990 წლიდან ინსტიტუტი კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობისაა). ქუთათელაძის ძირითდი შრომები ეხება სილიკატების ქიმიას. დამუშავებული აქვს ახალი ტიპის ცემენტის, კერამიკის, მინის, ნახევრად გამტარული და დიელექტრიკული მასალების ტექნოლოგია. მას ასევე მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე დაარსებული კალისტრატე ქუთათელაძის სახელობის სტიპენდია. დაკრძალულია საბურთალოს პანტეონში. თბილისში არის კალისტრატე ქუთათელაძის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 900, თბ. 2002 წელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კალისტრატე ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
„**აბუკურა**" — ძველი ქართული მწერლობის ძეგლი. ამ სახელმწოდების მქონე ნაწარმოების არსებობა მეცნიერებისათვის ცნობილი გახდა „იოანესა და ექვთიმეს ცხოვრებიდან", სადაც იხსენიება მხოლოდ ძეგლის სათაური „აბუკურა".

XIX საუკუნის 80-იან წლებში გამოითქვა ვარაუდი, რომ ამ სახელში „ცხოვრების" ავტორი შეიძლება გულისხმობდეს რომელიმე აპოკრიფს (ძველ ქართულში დამოწმებული აბუკოროფა — აპუკოროფას ანალოგიით) ან ხარანის რომელიმე თხულებას. 1918 კ. კეკელიძემ გამოსცა „წამებაჲ წმიდისა მიქაელისი"... (კიმენი, ტ. 1). ამ ძეგლში აღწერილია საბაწმინდის მოღვაწის მიქაელის ამბავი, რომელიც თავის მოწაფეთათვის თეოდორე აბუკურას უამბია. მთხრობელის სახელი „აბუკურა" შემდეგ თხზულებას შერქმევია. თხზულება დაწერილია არაბულ ენაზე ვინმე ბასილის მიერ (IX ს.). „აბუკურა" X საუკუნის დამდეგს ქართულად უთარგმნია უცნობ პირს.

ძველი ცნობის მიხედვით, ქართული ტექსტი ბერძნულად უთარგმნია ექვთიმე მთაწმიდელს. „აბუკურას" მეორე რედაქცია შეტანილია თეოდორე ედესელის „ცხოვრებაში", რომელიც ბერძნულიდან ქართულად თარგმნა ეფრემ მცირემ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 43.
**ავარიის სახაკანო** — ავარების მიერ შექმნილი სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ხაკანმა ბაიანმა გამოიყენა ბიზანტიას, ლანგობარდებსა და გეპიდებს შორის არსებული დაპირისპირება, დაიკავა კარპატების ქვაბული, დაიმორჩილა ადგილობრივი სლავური, გერმანული და რომანიზებული მოსახლეობა (567–568) და დააარსა ავარიის სახაკანო. მალე სახელმწიფომ დაიწყო ექსპანსია ბიზანტიის წინააღმდეგ. 582 წელს დაიპყრო ქალაქი სირმიუმი და VII საუკუნის დასაწყისში კონტროლი დაამყარა დალმაციაზე. ბიზანტიისაგან მიღებული გამოსასყიდი 120 ათას სოლიდუსამდე აღწევდა წელიწადში. ავარები იყენებდნენ ეფექტურ სამხედრო ორგანიზაციასა და აღჭურვილობას (რკინის უზანგები, საუკეთესო მშვილდები, აბჯარი და ა.შ.). ექსპანსიის ზღვარი აღმოჩნდა გაერთიანებული არმიის მარცხი კონსტანტინოპოლთან 626 წელს. გარეპოლიტიკური წარუმატებლობები, შიდა დაპირისპირებები 630-იან წლებში და სლავთა აჯანყებები (მ.შ. სამოს მეთაურობით) გახდა სახაკანოს კრიზისისა და სტრუქტურის გარდაქმნის მიზეზი (დასრულდა VII საუკუნის ბოლოს). სახელმწიფოში განვითარდა კომპლექსური ეკონომიკა, ავარები გადავიდნენ ნახევრად მომთაბარე მესაქონლეობაზე. მოქმედებდა მმართველობის იერარქიული ტერიტორიული სისტემა: ხაკანის გარდა ცნობილია ტუდუნები და ჟუპანები. სახაკანოში გაბატონებული იყო წარმართული რწმენები და წეს-ჩვეულებები, ცნობები ხაკანის მონათვლის შესახებ განეკუთვნება 805 წელს. შემორჩენილია რუნული დამწერლობის მცირე რაოდენობის ძეგლები. ფრანკთა ლაშქრობებმა კარლოს დიდის მეთაურობით, ბულგართა შემოსევებმა კრუმის მეთაურობით, სლავების გაერთიანებამ VIII საუკუნის ბოლოს – IX საუკუნის დასაწყისში გამოიწვია ავარიის სახაკანოს განადგურება. ვერდენის ხელშეკრულებაში (843) მოხსენიებულია „ავარიის სამეფო", რომელიც კარლოს დიდის მემკვიდრეებს ეკუთვნოდათ. სახაკანოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიწები ბულგარეთის შემადგენლობაში შევიდა, ზოგიერთ ტერიტორიაზე შეიქმნა სლავური პოლიტიკური წარმონაქმნები.

სქოლიო
------

1. ↑  *Гавритухин И. О. Петрухин В. Я.* Аварский каганат // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 58.
**ანტონ ვასილჩუკი (ვასინჩუკი)** (დ. 1885, ქ. ხოლმი, ახლანდ. ხელმი, პოლონეთი — გ. 13 მაისი, 1935, იქვე) — უკრაინელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. პავლო ვასილჩუკის ძმა. 1918–1919 წლებში მუშაობდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობაში მუშაობდა ხოლმშჩინის და პოდლიაშიეს უკრაინელთა რეპატრიაციის საკითხებზე რწმუნებულის თანამდებობაზე. მისი ინიციატივით 1919 წელს შეიქმნა დამხმარე კომიტეტი, რომელსაც 1922 წელს უკრაინის საქველმოქმედო საზოგადოება „Рідна Хата" („მშობლიური სახლი") ეწოდა. 1921–1928 წლებში ძმასთან ერთად ხოლმში გამოსცემდა ყოველკვირეულ გაზეთს „Наше життя" („ჩვენი ცხოვრება"). 1922–1935 წლებში იყო ელჩი პოლონეთის სეიმში, სადაც ატარებდა უკრაინის ეროვნულ-დემოკრატიული გაერთიანების ხაზს; 1922–1928 წლებში იყო პოლონეთის სეიმში უკრაინული საპარლამენტო წარმომადგენლობის 1-ელი თავმჯდომარე, აქ შედიოდნენ ელჩები ხოლმშჩინიდან, პოდლიაშიედან, ვოლინიდან და პოლესიედან. იყო კოოპერატიული მოძრაობების ორგანიზატორი ხოლმშჩინაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Горний, М. М.. Васильчук (Васиньчук) Антон uk. *Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]* (2005). ციტირების თარიღი: 2 მარტი, 2022

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 132454513
* ISNI: 0000 0001 0982 9083
* VIAF: 67627761
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 67627761

 |
ანტონ ბერნოლაკი.jpgანტონ ბერნოლაკი
ანტონ ბერნოლაკი
**ანტონ ბერნოლაკი** (სლოვაკ. Anton Bernolák, 3 ოქტომბერი 1762, სოფ. სლანიცა — 15 იანვარი 1813, ნოვე-ზამკი) — სლოვაკი ფილოლოგი და კათოლიკე მღვდელი. სლოვაკური სალიტერატურო ენის პირველი კოდიფიკაციის ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

ბერნოლაკი დაიბადა 1762 წელს 3 ოქტომბერს ორავაში, სოფელ სლანიცაში წვრილი აზნაურის ოჯახში (ეს თარიღი დაზუსტებულია, როგორც ნათლობის დღე, ხოლო დაბადების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის). 1774—1778 წწ. წავლობდა რუჟომბერკის გიმნაზიაში, მოგვიანებით, ბრატისლავაში, ტრნავაში და ბოლოს, ორი წელი სწავლობდა თეოლოგიას ვენაში. სწავლის პერიოდში ბერნოლაკი ინტერესდება აგრეთვე, ენათმცოდნეობით, ისტორიით, ეკონომიკით, მედიცინით და სხვა მეცნიერებებით. 1787 წელს ის ამთავრებს სწავლას ბრატისლავას გენერალურ სემინარიაში. მშობლიური ენის მოყვარულთა წრის მხარდაჭერით, რომლის წევრიც იყო თავად, ბერნოლაკმა 1787 წელს ანონიმურად გამოსცა «სლავური დამწერლობების ფილოლოგიურ-კრიტიკული ანალიზი» (Dissertatio philologico-critica de literis Slavorum) «ორთოგრაფიის» (Orthographia) პროგრამით. ამ წიგნის გამოცემის წელი ითვლება სლოვაკური ენის ისტორიის დასაწყისად. 

სემინარიის დამთავრების შემდეგ ანტონ ბერნოლაკი ასრულებდა მოძღვრის მოვალეობებს ჩეკლისში. (Čeklís, Čeklýs aj Lužnica) — დღეისათვის სოფელი ბერნოლაკოვო (Bernolákovo), ამასთან, ის განაგრძობს თავის სამეცნიერო მოღვაწეობას — 1790 წელს ანტონ ბერნოლაკმა გამოსცასლოაკური ენის პირველი გრამატიკა (Grammatica Slavica). 1791 წელს ის გამოსცემს შრომას სიტყვათწარმოქმნა სლოვაკურ ენაზე «სლოვაკური სიტყვების ეტიმოლოგია» (Etymologia vocum slavicarum), ამავე წელს ბერნოლაკი გადადის ტრნავაში, საარქიეპისკოპოსო ვიკარიატის მდივნად. 1797 წელს სიკვდილამდე (1813) ანტონ ბერნოლაკი ცხოვრობდა ქალაქ ნოვე-ზამკიში, აქ ის მუშაობდა ქალაქის სკოლის დეკანად და მმართველად. მან თავის «სლოვაკურ ჩეხურ-ლათინურ-გერმანულ-უნგრულ ლექსიკონზე» (Slowár Slowenskí Češko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí) მუშაობა ჯერ კიდევ ჩეკლისეში დაიწყო მუშაობა და ამჯერად, ნოვე ზამკიში გააგრძელა. თუმცა მან ვერ შეძლო ლექსიკონის გამოცემა ფინანსური და სხვა სიძნელეების გამო. ლექსიკონი გადამუშავებულ და გამოცემულ იქნა უკვე მისი გარდაცვალების შემდეგ 1825—1827 წწ. პირველ რიგში, იუ. პალკოვიჩის ძალისხმევით. 

ა. ბერნოლაკის შრომებში წარმოდგენილია სლოვაკური სალიტერატურო ენის კოდიფიკაციის ნორმები. ამ ენამ მიიღო დასახელება ბერნოლაკოვშჩინა. ეს სალიტერატურო ენა დაფუძნებული იქნა პირველ რიგში დასავლურსლოვაკურ ინტერდიალექტსა და ჩეხურ სალიტერატურო ენაზე. ბერნოლაკოვური სალიტერატურო ენის ვარიანტი გამოიყენებოდა მხოლოდ კათოლიკური სარწმუნოების მქონე სლოვაკური ინტელიგენციის წრეში. ამის გამო, ის ვერ ჩამოყალიბდა საერთო სლოვაკურ სალიტერატურო ენად (სლოვაკი-პროტესტანტები ტრადიციულად განაგრძობდნენ ჩეხური სალიტერატურო ენის გამოყენებას.) მე-XIX საუკუნის შუა ხანებში ბერნოლაკოვშჩინა გამოვიდა ხმარებიდან. ენის ფუნქციონირების ნახევარსაუკუნოვან მანძილზე გამოვიდა ამ ენაზე გამოიცა დიდი რაოდენობით რელიგიური და ელიტური ლიტერატურა (კერძოდ, ია. გოლის პოეზია და იუ. ფანდლის პროზა)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონ ბერნოლაკი
* სლოვაკურ-ჩეხურ-გერმანულ-ლათინური ლექსიკონი
* პორტრეტი[*მკვდარი ბმული*]