recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
დომ პერინიონის ძეგლი მოე ე შანდონთან
**დომ პიერ პერინიონი** (ფრანგ. Dom Pierre Pérignon) (დ. დაახ. 1638 – გ. 1715), ბენედიქტელი მღვდელი, რომელსაც მიაწერენ შამპანურის გამოგონებას. შამპანურის ყველაზე განთქმული ბრენდი მის სახელს ატარებს.

ამ ციტატას მას მიაკუთვნებენ „იჩქარე, მე ვარსკვლავებს ვსვამ!", რომელიც მას გადმოცემით შუშხუნა შამპანურის პირველად გასინჯვისას წარმოუთქვამს. პირველად ეს ციტატა გამოჩნდა ნაბეჭდ სარეკლამო განცხადებაში 1800-იან წლებში დომ პერინიონის შამპანურის მწარმოებლის მიერ. მიუხედავად იმისა, რომ დომი დაუღალავად და საკმაოდ წარმატებით იღვწოდა შამპანის დამდგარი ღვნის ხარისხის გაუმჯობესებისთვის, სინამდვილეში მას შუშხუნა ღვინო არ გამოუგონია, და არც პირველი იყო მათ შორის ვინც შამპანური შექმნა. დოკუმენტური მტკიცება არსებობს იმისა, რომ შუშხუნა ღვინო პირველად ინგლისში დააყენეს სულ ცოტა რამდენიმე ათეული წლით ადრე სანამ მას საფრანგეთში შექმნიდნენ.

იმ პერიოდში ბოთლში რეფერმენტაცია, რომელიც ღვინოს შუშხუნას ხდის ღვინის მწარმოებელთათვის უდიდესი პრობლემა იყო. შემოდგომაზე აცივებისას ფერმენტაცია ხშირად ფერმენტებად შაქრებს ალკოჰოლად ქცევისგან აკავებდა. თუ ღვინო ამ მდგომარეობაში ისხმებოდა ბოთლებში, ის პირდაპირი მნიშვნელობით დროის ყუმბარად იქცეოდა. გაზაფხულზე ამინდის დათბობასთან ერთად მიძინებული საფუარა აფუებას იწყებდა ქმნიდა რა ნახშირორჟანგებს, რომლებიც როგორც მცირე ბოთლიდან საცობს აგდებდა, უარეს შემთხვევაში კი ფეთქდებოდა, რაც ჯაჭვურ რეაქციას იწვევდა. ახლომდებარე ბოთლები, ასევე წნევის ქვეშ პირველი ბოთლის აფეთქების შოკის რეზონანსით სკდებოდა და ამგვარად უდიდეს ზარალს აყენებდა იმ წლის ღვინის მოსავალს. დომ პერიონინი რეფერმენტაციის შეჩერებაზე მუშაობდა.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ მისი შემოტანილია მრავალი სიახლე, რაც შამპანურისთვის დამახასიათებელია დღეს, მათ შორის სხვადასხვა ვენახების ყურძნის ჯიშების ინტენსიური კუპაჟი. მისი ინოვაცია იყო საცობის დამჭერი ლითონის მავთული, რომელიც ბოთლის თავზე მჭიდროდ მაგრდება, ასევე აგრაფე და სქელკედლიანი შუშის ბოთლების გამოყენება შუშხუნა ღვინოებისთვის.

კუპაჟირებისას პერიონიონი ყურძენს სინჯავდა მათი წარმოშობის შეუმოწმებლად, რათა ამ უკანასკნელს მის გემოზე გავლენა არ ექონია. აქედან მომდინარეობს გამოთქმა „ღვინის ბრმად დაჭაშნიკება", რასაც შეცდომით დომ პერინიონის სიბრმავეს მიაწერენ ხოლმე.

ლიტერატურა
----------

* სტივენსონ, ტომ. შამპანურისა და შუშხუნა ღვინის მსოფლიო ენციკლოპედია. სან-ფრანცისკო, კალიფონია: ღვინის შეფასების გილდია (განახლებული გამოცემა).
**იტურის პროვინცია** (ფრანგ. Ituri) — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბუნია.

გეოგრაფია
---------

2005 წლის საკონსტიტუციო რეფორმამდე იტურის პროვინცია იყო ყოფილი აღმოსავლეთის პროვინციის ნაწილი. პროვინციის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე იტური. პროვინცია მთლიანად დაფარულია ტროპიკული ტყეებით.

ფლორა და ფაუნა
--------------

პროვინციაში ხარობს 30 000-ზე მეტი ყვავილოვანი მცენარე, ბუდობს 1400-ზე მეტი სახეობის ფრინველი და 400 სახეობის ძუძუმწოვარი, მათ შორის ისეთი იშვიათი სახეობები, როგორიცაა ოკაპი, გორილა, შიმპანზე, ჯიქი, თუთიყუშების ბევრი სახეობა. მდინარეებში დაცურავს თევზების ბევრი სახეობა, ასევე ბეჰემოთები და ნილოსის ნიანგები.

მოსახლეობა
----------

პროვინციის მოსახლეობა — 4 241 236 ადამიანი (2005 წელი).

იტურის პროვინცია დასახლებულია სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფებით, რომელთა შორის შეიძლება გამოვყოთ პიგმეების ტომები, რომლებიც დღემდე მოწყვეტილები არიან ცივილიზაციას და თავს ირჩენენ ნადირობით და შემგროვებლობით. მბუტის პიგმეების ტომები ითვლებიან ყველაზე უფრო დაბალი სიმაღლის ადამიანებად მსოფლიოში, მათი საშუალო სიმაღლე შეადგენს 135 სმ-ს.

იტურის პროვინცია ცნობილია ადამიანთა შორის ჭირის დაავადების შემთხვევების დიდი რაოდენობით თანამედროვე სამყაროში — დაახლოებით 1000 დარეგისტრირებული შემთხვევა წელიწადში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

პროვინცია დაყოფილია 5 ტერიტორიად:

* არუ (Aru, 6740 კმ²)
* ჯუგუ (Djugu, 8184 კმ²)
* ირუმუ (Irumu, 8730 კმ²)
* მაჰაგი (Mahagi, 5221 კმ²)
* მამბასა (Mambasa, 36 783 კმ²)

სქოლიო
------

1. ↑  Provinces of the Democratic Republic of Congo (Congo Kinshasa).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-21. ციტირების თარიღი: 2011-05-27.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთ კასაი **·** ეკვატორიალური პროვინცია **·** ზემო კატანგა **·** ზემო ლომამი **·** ზემო უელე **·** იტური **·** კასაი **·** კვილუ **·** კინშასის პროვინცია **·** კუანგო **·** ლომამი **·** ლუალაბა **·** ლულუა **·** მაი-ნდომბე **·** მანიემა **·** მონგალა **·** სანკურუ **·** სამხრეთი კივუ **·** სამხრეთი უბანგი **·** ტანგანიიკა **·** ქვემო უელე **·** ჩოპო **·** ჩრდილოეთი კივუ **·** ჩრდილოეთი უბანგი **·** ჩუაპა **·** ცენტრალური კონგო |  |

 |
**დოლომიტი** — კარბონატების კლასის მინერალი. ქიმიური შედგენილობა CaMg(CO3)2. კრისტალება ტრიგონულ სინგონიაში. აგრეგატები მარცვლოვანი, თირკმლისებრი ან ბოჭკოვანია. არის თეთრი, მომწვანო, მოწითალო ან უფერო გამჭვირვალე. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 3,5-4,5. სიმკვრივე 2800-2900 კგ/მ³. მინერალ დოლომიტისგან წარმოიქმნება ქანი, რომელიც ქემოგენური, ზოგჯერ ჰიდროთერმულიცაა. ხშირად კალციტთან ერთადაა წარმოდგენილი. ხშირია კირქვის შლამის ან კირქვების გადოლომიტება (Ca-ის Mg-ით ჩანაცვლების პროცესი). დოლომიტს იყენებენ მეტალურგიაში, ცეცხლგამძლე აგურისა და ლითინური Mg-ის მისაღებად, სოფლის მეურნეობაში, მჟავე ნიადაგების გასანეიტრალებლად სხვა. 

პირველად დოლომიტი აღწერა დეოდა დოლომიემ 1791 წელს, როდესაც იგი იკვლევდა იმ ტერიტორიას, რომელსაც ამჟამად დოლომიტის ალპები ეწოდება. სახელი ეწოდა ფრანგი გეოლოგისა და მინერალოგის დეოდა დოლომიეს (1750-1801) გვარის მიხედვით. 

საქართველოში დოლომიტის საბადო ცნობილია აბანოში (ქარელის მუნიციპალიტეტი) და სქურში (წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დოლომიტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ელენე ობოლაშვილი** (დ. 1924, ბოდბისხევი — გ. 2005) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

მისი კვლევის ძირითადი საკითხებია: დრეკადობის მათემატიკური თეორია, მათემატიკური ფიზიკა, გარსთა თეორია, ანალიზური ფუნქციის განზოგადება. მან მრავალგანზომილებიან ევკლიდეს სივრცეში ააგო ფურიეს გარდაქმნები ლებეგის აზრით ინტეგრირებად ფუნქციისათვის. მის მონოგრაფიებში ფურიეს მეთოდი გამოყენებულია დრეკადი სხეულის სტატიკის, რხევისა და დინამიკის შემთხვევისათვის. აგებული აქვს დრეკადობის თეორიის სხვადასხვა ამოცანის ფუნდამენტური ამოხსნა, როგორც სტატიკურ, ისე, დინამიკურ შემთხვევაში. მას ეკუთვნის მთელი ციკლი გამოკვლევებისა მრავალგანზომილებიან სივრცეში განზოგადებულ ანალიზურ ფუნქციებსა და დრეკადი სხეულის ზედაპირის დაძაბული და დეფორმირებული მდგომარეობის საკითხებზე. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1959).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე ობოლაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელენე ლუხუტაშვილი** (დ. 9 ოქტომბერი, 1929, თელავი — გ. 22 დეკემბერი, 2019, იქვე ) — ქართველი თვითნასწავლი ხელოვანი, მხატვარი. თელავის საპატიო მოქალაქე (2018).

ბიოგრაფია
---------

ხატვით ბავშვობაში დაინტერესდა. სამხატვრო მუშაობა მატერიალური მდგომარეობის გამო (დედამისი დაავადდა, მამამ ოჯახი მიატოვა და თვითონ თავშესაფარში რამდენჯერმე მოხვდა) ქუჩაში დაყრილი ნივთებისგან დაიწყო. აქედან მოყოლებული სურათებს ქმნიდა შუშის ბოთლების, ჭურჭლის, თიხის ნამტვრევებით, ქვებით, ცემენტისა და ქვიშის გამოყენებით, კანფეტების ქაღალდებისგან. ნახატებზე გამოსახავდა საქართველოს მეფეებს, ბიბლიურ სიუჟეტებს, ცხოველებს, აგრეთვე შიშველ ქალებს ბუნებაში. 1990-იან წლებში ორჯერ აქვს მიღებული მონაწილეობა საფრანგეთში გამართულ ჯგუფურ გამოფენებში. შექმნილი აქვს 500-მდე ნამუშევარი. 2016 წელს საქართველოს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ელენე ლუხუტაშვილის პერსონალური გამოფენა მოეწყო.

სქოლიო
------

1. ↑  საპატიო თელაველები. თელავის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი. ციტირების თარიღი: 26 დეკემბერი, 2019.
2. ↑  გარდაიცვალა თვითნასწავლი მხატვარი ელენე ლუხუტაშვილი. sputnik საქართველო (22 დეკემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 26 დეკემბერი, 2019.
დომენიკო სკარლატი (1738, დომინგო ანტონიო ვალესკოს ნამუშევარი)
**ჯუზეპე დომენიკო სკარლატი** (Giuseppe Domenico Scarlatti; დ. 26 ოქტომბერი, 1685, ნეაპოლი, იტალია — გ. 23 ივლისი, 1757, მადრიდი, ესპანეთი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
---------

სკარლატი დაიბადა კომპოზიტორ, ალესანდრო სკარლატის ოჯახში. პატარობიდანვე დაეუფლა ჩემბალოზე დაკვრას.
მისი შემოქმედება მოიცავს ექვსასამდე სონატას ჩემბალოსთვის. სკარლატის სონატები დიდი პოპულარობით სარგებლობს დღევანდელი პიანისტების და ჩემბალისტების პროგრამებში. დომენიკო სკარლატი დაიბადა 1685 წელს იტალიის ქალაქ ნეაპოლში. ამავე წელს დაიბადა ორი დიდი ბაროკოს ეპოქის კომპოზიტორი - იოჰან სებასტიან ბახი და გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი. დომენიკო იყო მეექვსე ათი შვილიდან. მისი უფროსი ძმა პიეტრო ფილიპო სკარლატი ასევე კომპოზიტორი იყო. შესაძლოა მისი პირველი მასწავლებელი იყო მამამისი - ალესანდრო სკარლატი. შემდეგი კომპოზიტორები კი შესაძლოა დომენიკოს მასწავლებლები იყვნენ: გაეტანო გრეკო, ფრანჩესკო გასპარინი და ბერნარდო პასკვინი. ყოველმა მათგანმა შესაძლოა დიდად იმოქმედა დომენიკოს მუსიკალურ სტილზე.

1701 წელს დომენიკო გახდა ნეაპოლის სამეფო კარის კომპოზიტორი. 1704 წელს ამუშავებს კარლო ფრანჩესკო პოლაროლოს ოპერა *Irene*-ს ნეაპოლში შესასრულებლად. ამის შემდეგ მამა გზავნის მას ვენეციაში. მის შემდეგ 4 წელიწადზე არაფერი არ არის ცნობილი. 1709 წელს ჩადის რომში და ემსახურება პოლონეთის დედოფალ მარია კაზიმირს. იქ ის ხვდება თომას როზენგრეივს, რომლის დამსახურებითაც ლონდონში გაიცნეს და კარგად მიიღეს დომენიკო სკარლატის სონატები. დომენიკო ვირტუოზი კლავესინისტი იყო. ის მონაწილებას იღებდა შეჯიბრებაში, რომელიც რომში, კარდინალი ოტობონის სამეფო კარზე იმარტებოდა. ის აღიარებული იყო, როგორც ჰენდელზე უკეთესი კლავესინისტი, მაგრამ უარესი ორგანისტი.

ასევე, რომში ჩასვლის დროს სკარლატიმ დაწერა რამდენიმე ოპერა დედოფალი კაზიმირის კერძო ოპერისათვის. 1715-დან 1719-მდე იყო კაპელმაისტერი წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესიაში და ბოლო წელს წავიდა ლონდონში, სადაც სამეფო თეატრში დადგა თავისი ოპერა *Narcisco*.

1720 ან 1721 წელს გადადის ლისაბონში, სადაც მუსიკას ასწავლის პრინცესამარია მაგდალინა ბარბარას. ნეაპოლში ბრუნდება 1725 წელს. რომში ყოფნის დროს, 1728 წელს დაქორწინდა მარია კატერინა ჯენტილიზე. 1729 წელს ჩადის სევილიაში, სადაც ცხოვრობს შემდეგი 4 წლის განმავლობაში. იქ გაეცნო ფლამენკოს. მარია ბარბარა გახდა ესპანეთის დედოფალი, რის გამოც სკარლატის მოუწია ესპანეთში წასვლა სადაც ეყოლა 5 შვილი. ცოლოს სიკვდილის შემდეგ, 1742 წელს ის დაქორწინდა ესპანელ ანასტასია მახარტე ხიმენესზე. მადრიდში წერს 5 სონატას კლავიშებიანი ინსტრუმენტისათვის. ზუსტად ეს ნაწარმოებები არიან ყველაზე განთქმული დღეისათვის.

დომენიკო ჯუზეპე სკარლატი გარდაიცვალა მადრიდში, 71 წლის ასაკში. მის სახლში - *Calle Leganitos*-ში არის მემორიალური დაფა, მისი შთამომავლები კი ეხლაც ცხოვრობენ მადრიდში.

შემოქმედება
-----------

იხ. სკარლატის სოლო ნაწარმოებები კლავესინისთვის

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კატის ფუგა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დომენიკო სკარლატი"** ვიკისაწყობში.
* დომენიკო სკარლატი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* დომენიკო სკარლატი — უფასო ნოტები მუსიკალური ნოტების საერთაშორისო ბიბლიოთეკის პროექტის საიტზე (IMSLP)
* სკარლატის ნაწარმოებების ნოტები და მუსიკა (MIDI ფორმატი)
შტაინჰოფის ეკლესია ვენაში.
სახლი კარლსბადში.
**იუგენდსტილი** (გერმ. Jugendstil - ახალგაზრდული სტილი) — არქიტექტურული ან დეკორატიული ხელოვნების სტილი, არტ-ნუვოს (მოდერნი) მსგავსი, პოპულარული ევროპის გერმანულენოვან რეგიონებში გვიან XIX და ადრეულ XX საუკუნეებში. ეს მიმდინარეობა ასევე პოპულარული გახდა სკანდინავიის ქვეყნებში, სადაც ის ეროვნული რომანტიკული სტილის ნაწილი გახდა.

იუგენდსტილის განვითარების მთავარი ცენტრი მიუნხენი იყო. ეს სტილი სწრაფად გახდა პოპულარული და წარმოების ფართო სპექტრი მოიცვა, მათ შორის იყო სამომხმარებლო საქონელი, ავეჯი და არქიტექტურა. ის შთაგონების წყარო გახდა ხელოვანთათვის, რომლებიც ექსპრესიულ შარჟებსა და კარიკატურებს ქმნიდნენ მთელს ევროპაში. მიმდინარეობის წამყვანი თეორეტიკოსი ბელგიელი ჰენრი ვან დე ველდე გახდა, რომელმაც თავის მხრივ გავლენა იქონია პეტერ ბეჰრენსზე, ჰერმან ობრისტზე და რიჩარდ რიმერსმიდზე.

ვენაში დაახლოებით 1900 წელს ვენის სეცესიის წევრებმა განსხვავებული სტილი შეიმუშავებს.1903 წელს იოზეფ ჰოფგინამ და კოლომან მოზერმა დააფუძნეს ისტორიული ვერკშტეტე და გამორჩეული სტილის ნაკეთობები შექმნეს, რომელსაც ვენური ვერკშტეტეს სტილი შეარქვეს.

ტერმინი იუგენსტილი 1896 წელს გაჩნდა, როდესაც ის პირველად გეორგ ჰირთის დაფუძნებულმა მოდურმა კულტურულმა ყოველკვირეულმა "იუგენდ" გამოაქვეყნა. ეს ტერმინი სპეციფიკურად გერმანელი მხატვრების მიერ შექმნილი გრაფიკული დიზაინის ნამუშევრების აღწერისას გამოიყენებოდა. გერმანული ტრადიციული ოფსეტის ტრადიციაზე დაყრდნობით, ეს სტილი ზუსტ და მახვილ კუთხეებს იყენებდა, ელემენტი, რომელიც უცხო იყო იმ დროის ნატურალისტური სტილისთვის. ერთი ყველაზე თვალშისაცემი თვისება, რომელიც იუგენსტილს გამოარჩევს, არის ამ ნამუშევრებში გამოყენებული ტიპოგრაფია. ტიპურად გამოყენებული ასოებისა და სურათების კომბინაცია განუმეორებელია. ამგვარი კომბინაცია გამოიყენებოდა რომანების, რეკლამებისა და საგამოფენო პლაკატების გაფორმებისას. დიზაინერები ხშირად უნიკალურ შრიფტებს იყენებდნენ, რომელიც ჰარმონიულად ერწყმოდა სურათებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვენური ვერკშტეტე
* ვენის სეცესიონსტილი
* იუგენსტილის დაბადება დარმშტადტში დაარქივებული 2007-10-08 საიტზე Wayback Machine.
* ჟურნალი "იუგენდ"
* szecesszio.com - იუგენდსტილი უნგრეთში დაარქივებული 2017-11-02 საიტზე Wayback Machine.

  



|  |  |
| --- | --- |
| მონა ლიზა | *ეს სტატია ხელოვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდერნისტული არქიტექტურა |
| --- |
|  |
| 
* ახალი საგნობრიობა
* არტ-დეკო
* არტ-ნუვო
* ბლობიტექტურა
* ბრუტალიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* კრიტიკული რეგიონალიზმი
* დე შტეილი
* დეკონსტრუქტივიზმი
* ექსპრესიონიზმი
* ფუნქციონალიზმი
* ფუტურიზმი
* გუგი
* ჰაი-ტექი
* ინტერნაციონალიზმი
* იუგენდსტილი
* მეტაბოლიზმი
* მოდერნიზმი
* ორგანიციზმი
* პრერის სკოლა
* პოსტმოდერნიზმი
* სტრიმლაინ მოდერნი
* ეკოლოგიური
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დაბა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**დაბა** — ისტორიული დასახლება კლარჯეთის ცენტრალურ ნაწილში, კარცხალის ქედის განშტოებაზე, ღადოს მთის კალთებზე (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). V საუკუნეში ვახტანგ გორგასალმა დაბაში ტაძარი ააგო. VIII საუკუნის 30-იან წლებში მურვან ყრუს ლაშქრობათა შედეგად კლარჯეთის სავანეებთან ერთად დაბის სანახებიც გავერანდა. გიორგი მერჩულის თანახმად, დაბის სავანე IX საუკუნის დასაწყისში, აშოტ I დიდის დროს, სამონასტრო ცენტრად განახლებულა. აქ, მდინარე არტანუჯისწყლისა და იმერხევის შესართავთან, 730–740 წლებში გრიგოლ ხანძთელის თანამოღვაწე ბერებმა დააარსეს მონასტერი. ამ დროიდან თურქთა მფლობელობის დამყარებამდე „ათორმეტ" სავანეთა შორის დაბის სავანეც არსებობდა. თურქთა მფლობელობის პერიოდში იგი სხვა ძეგლებთან ერთად დაინგრა. 1904 წელს ნიკო მარს სავანის ნაშთები აღარ დახვედრია, იქ მხოლოდ მთავარი ტაძრის საფუძვლის ნანგრევებიღა იყო შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ინგოროყვა პ.*, გიორგი მერჩულე, თბ. 1954;
* *Марр Н. Я.*, Дневник поездки в Шавшию и Кларджию, СПб. 1911;
* *ცინცაძე ზ. ხოშტარია დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 242–243.
**თუთუბო** (ლათ. Rhus coriaria) — მცენარე თუთუბოსებრთა ოჯახისა. 1–5 მეტრის სიმაღლის ხე ან ბუჩქია. ერთწლიანი ყლორტების ქერქი მონაცრისფრო ან მოყვითალოა, შებუსული. ფოთლები კენტფრთისებურია, 9–17-ფოთოლაკიანი, სიგრძეში – 15–20 სმ. ფოთოლაკები კვერცხისებური ან ლანცეტაა, კიდეებზე უთანაბროდ დაკბილული. ზედა მხარე მცირედაა შებუსული ან შიშველი, ქვედა – შებუსული. ფოთლის ყუნწი ფრთიანია. ყვავილები ერთსქესიანია, ყვავილედი საგველაა. ყვავის ივნის-ივლისში, მსხმოიარობს სექტემბერ-ოქტომბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, სამხრეთ ევროპაში, მცირე და შუა აზიაში, ირანში. სპორადულად გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება დაბლობიდან მთის შუა სარტყლამდე — ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე, ქსეროფილურ ბუჩქნარებსა და არიდულ ტყეებში.

თუთუბოს ფოთლებიდან მიიღება მთრიმლავი ექსტრაქტები და ტექნიკური და სამედიცინო ტანინი (შეიცავს 33%-მდე ტანინებს). თრიმლით ღებავენ მატყლსა და ხალიჩებს. ფოთლებით შავად იღებება, ღეროს ქერქით — ყვითლად, ფესვის ქერქით — ყავისფრად, ნაყოფებით — წითლად. ნაყოფი შეიცავს დიდი რაოდენობით ღვინის მჟავას (ამის გამო მჟავე გემო აქვს). მის ფხვნილსა და მოუმწიფებელი ნაყოფის მარინადს ცხარე საკაზმად იყენებენ ხორცისა და თევზის კერძებისათვის (მწვადი, ლულა-ქაბაბი და სხვა). გარდა ამისა, თუთუბო ეროზიის საწინააღმდეგო ნარგაობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია, იყენებენ ხევებისა და ხრამების გასამაგრებლად. მედიცინაში თუთუბოს ფოთლებისაგან მიღებული ტანინი გამოიყენება დამწვრობის, წყლულების, ჩირქოვანი ჭრილობების, ქრონიკული ეგზემის სამკურნალოდ, აგრეთვე პირის ღრუში გამოსავლებად ანთებითი პროცესების დროს. დასალევად ხმარობენ სისხლდენის, ფაღარათიანობის, კოლიტის დროს. აგრეთვე – კუჭის ამოსარეცხად ალკალოიდებით და მძიმე მეტალების მარილებით მოწამვლისას.

რაჭულად ეწოდება თუნთუბო, აჭარულად – თრიმლი, ინგილოურად – სუმახ.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, თუთუბო // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 36.
3. ↑  ხიდაშელი, შ; პაპუნიძე, ვ (13 ოქტომბერი, 2020). „თუთუბო – სამკურნალო მცენარე". აგროკავკასია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-02. ციტირების თარიღი: 2 აპრილი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**დუხტია** — ქართლის დედოფალი. ბაკურ II-ის მეუღლე. დედოფალ დუხტიას და მისი მეუღლის ბაკურ II-ის ამბები დაცულია „პეტრე ქართველის ცხოვრებაში", რომელიც ასურულ ენაზე დაწერა V საუკუნის გასულს (ან V საუკუნის დასაწყისში) ზაქარია ქართველმა. ბაკურ II და მისი მეუღლე ქველმოქმედები იყვნენ. კვირაში სამჯერ ისინი სატახტო ქალაქის ეკლესიაში მოწყალებას არიგებდნენ, სასახლეში საჭმელს ამზადებდნენ და ღამღამობით თვითონვე ურიგებდნენ ღარიბებს, რომელთათვის თავშესაფარიც კი ააგეს. დედოფალ დუხტიას, სამეფო სამოსელსა და სამკაულს ქვეშ ძაძა ეცვა, ხოლო თავისი ოქრო-მარგალიტი ღარიბებს მისცა. მათ შესახებ ჰაგიოგრაფი წერს: „თავისი ღირსების დამცირებად არ თვლიდა, თავის სასახლეში ნაირნაირი საჭმელები დაემზადებინა; შემდეგ ეს საჭმელები კალათებით მიჰქონდა ღამით თვითონ მის მიერ აგებულ ღარიბთა თავშესაფარში და იქ მყოფთ მეფე-დედოფალი საკუთარი ხელით აჭმევდა, ხოლო ცხონებულმა დუხტიამ, ისეთივე გამრჯელობით დაჯილდოვებულმა მისმა მეუღლემ, მეფური სამკაულები უგულებელყო და ჩაიცვა ბალნის სამოსელი, ძაძა, გაჰყიდა თავისი ტახტრევანი,... აგრეთვე ყოველგვარი ოქროს ნივთები და მარგალიტები და ღარიბებს დაურიგა იქიდან აღებული თანხა". დედოფალ დუხტიას დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია. იცხოვრა სამცხეში და მოღვაწეობდა IV-V საუკუნეებში. ჰყავდა შვილი ბაკურდუხტია.

ლიტერატურა
----------

* ქორიძე, დ. ქართველი ქალები უძველესი დროიდან XIX საუკუნემდე, გვ, 35-36, თბ. 1976.
**თუთისებრნი** (ლათ. Moraceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები და ბუჩქებია, იშვიათად ბალახი. თითქმის ყველა შეიცავს რძეწვენს. აქვთ მეტწილად ერთსქესიანი, ერთ- ან ორსახლიანი ყვავილები, რომლებიც თავთავისებრ ან ქოლგისებრ ყვავილებად არის თავმოყრილი. ყვავილსაფარი 4 შეზრდილი ან თავისუფალი ჯამის ფოთლისაგან შედგება, ზოგჯერ სრულიად არ არის. ნაყოფი კაკლუჭა ან კურკიანაა, ხშირად ურთიერთშეზრდილია ნაყოფედად. 

ოჯახი აერთიანებს 85-მდე გვარის 1500-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ძირითადად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. თუთისებრთა ოჯახიდან საქართველოში ველურად იზრდება ლეღვი, კულტივირებულია თუთა, მაკლურა და სხვა. 

თუთისებრთა შორის ბევრია სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარე; თუთის, ლეღვისა და პურის ხის ნაყოფი იჭმება; რძის ხის ნოყიერ და მოტკბო რძეწვენს სვამენ; თუთის ფოთოლიაბრეშუმის ჭიის თითქმის ერთადერთი საკვებია; ოჯახი მოიცავს კაუჩუკისშემცველ (ლათ. Ficus elastica და Castilloa-ს გვარის სახეობები), ძვირფასმერქნიან (ბრუსონეცია, მაკლურა და სხვა) და შხამიან (ანჩარი) მცენარეებსაც.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 6-7.
**დაბაკნეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად თლილი ქვითაა ნაგები. ფასადები შელესილი ყოფილა.

დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებული სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთ კუთხეში ტრაპეზის თითო ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია ნიშები. საკურთხევლის იატაკი დარბაზისაგან გამოყოფილია ერთსაფეხურიანი სოლეით. აბსიდის კონქი სფერულია.
ცილინდრულ კამარას ნახევარწრიული საბრჯენი თაღი აქვს. დასავლეთის კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი; სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. იატაკზე დაგებულია ქვის ფილები.

ეკლესიის ორქანობა სახურავის დასავლეთ კეხზე დადგმულია ოთხ სვეტზე შემდგარი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია წახნაგოვანი სახურავით.

ეკლესიას გარს შემოუყვება მშრალი წყობის გალავანი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 40
**დნეპრო-ბუგის ლიმანი** *(უკრ. Дніпровсько-Бузький лиман)*;— ღია მტკნარი ლიმანი შავი ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში, უკრაინის ხერსონის და მიკოლაევის ოლქების ტერიტორიაზე. მთავარი პორტი ლიმანზე არის ოჩაკოვი. შედგება სუბგანედის მიმართულებით გაჭიმული დნეპრის ლიმანისა (სიგრძე — 55 კმ. სიგანე — 17 კმ.) და სუბმერიდიანული მიმართულებით გაჭიმული შედარებით ვიწრო 5-11 კმ. სიგანის, 47კმ — სიგრძის და 6-7 მ-ის — სიღრმის max-12 მ. სამხრეთ ბუგის ლიმანი.

დნეპრო-ბუგის ლიმანი წარმოიქმნა დნეპრისა და სამხრეთი ბუგის ქვედა წელზე შავი ზღვის წყლების ტრანსგრესიის (*ტრანსგრესია*- ზღვის შეტევა მიწაზე დედამიწის ქერქის დაწევის დროს) ლიმანი შავ ზღვასთან ერთდება სრუტის (3,6 კმ. სიფართის) მეშვეობით. რომელიც მდებარეობს ოჩაკოვის კონცხსა და კინბურნის ნახევარკუნძულს შორის. მისი სამხრეთი სანაპირო დაბალი და ქვიშიანია ხოლო, ჩრდილოეთ სანაპირო უმეტესწილად მაღალი (20-35 მ.) ჩამოშლილია და შედგება თიხამიწა ნიადაგისაგან. მიახლოებით 25-30% დნეპრისა და ს. ბუგის წყლებისა გამოიყენება სარწყავად და წყალმომარაგებაში, რაც იწვევს წყალში მარილის შემცველობის მომატებას რაც ცუდად მოქმედებს ფლორასა და ფაუნაზე. დნეპრო-ბუგის ლიმანს აქვს ძალიან დიდი სატრანსპორტო მნიშვნელობა, ამ ლიმანზე აქვთ გამოსასვლელი მიკოლაევისა და ხერსონის საზღვაო პორტებს და ასევე დნეპრის სამდინარო პორტებსაც. ლიმანზე განვითარებულია თევზის მრეწველობა და რეკრეაციული რაიონები.
**ინგა მამუჩიშვილი** (დ. 17 ივნისი, 1962, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

ბიგრაფია
--------

1988 წელს დაამთავრა მოსკოვის II სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1991 წელს — კრწანისის რაიონის მთავარი პედიატრი. 1991 წელს (3 თვე) — არაბეთის გაერთიანებული ემირატები — წითელი ჯვრის კლინიკა — ექიმი-პედიატრი. 1992-1995 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის პედიატრიის კათედრის ასპირანტი და ძმები ზუბალაშვილების სახელობის პედიატრიული კლინიკის ექიმი-პედიატრი. 1996-2004 წლებში – ამავე კათედრის ასისტენტი. 2004-2006 წლებში — დოცენტი. 2004-2011 წლებში — ძმები ზუბალაშვილების სახელობის პედიატრიული კლინიკის დირექტორი. 2004-2011 წლებში – თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს წევრი, დიდი საბჭოს წევრი, სადისერტაციო საბჭოს წევრი. 2011-2019 წლებში — „სეუ"-ს პროფესორი და კლინიკა სეუ-ს ექიმი-პედიატრი. 2011-2015 წლებში — მაღალი ტექნოლოგიების საუნივერსიტეტო კლინიკის კონსულტანტი. 2015-2017 წლებში — კლინიკა „Medical House", ექიმი პედიატრი. 2017 წლიდან — "მზიურიმედი", ექიმი- პედიატრი. 2019 წლიდან — კლინიკა „ნიუ ჰოსპიტალს"-ის პედიატრიული ამბულატორიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. მონაწილეობს საერთაშორისო ფორუმებში, კონფერენციებისა და კონგრესების მუშაობაში. 72 სამეცნიერო პუბლიკაციის ავტორი და 2 სახელმძღვანელოს თანაავტორი. 2016 წელს მიენიჭა „წლის საუკეთესო პედიატრის" წოდება.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ასთმური კომპონენტით მიმდინარე ბრონქო–პულმონური პათოლოგიების კლინიკური ვარიანტების განმსაზღვრელი ფაქტორები და იმუნომოდულაციის ეფექტურობა ბავშვთა ასაკში", დაიცვა 1995 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ნეიროჰუმორული და ენერგოუზრუნველყოფის სისტემების ურთიერთკავშირის სტრესინდუცირებული დარღვევები მოზარდებში", დაიცვა 2006 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* პედიატრია: სახელმძღვ. სამედ. უნ-ტისა და ინ-ტების სპეც. სტუდ. თბილისი, მედეა, 2001, გვ. 336
* სიცოცხლისათვის საშიში მდგომარეობანი ბავშვთა ასაკში, თბილისი, 2000, გვ. 15
* გადაუდებელი მდგომარეობანი ბავშვთა ასაკში: დამხმ. სახელმძღვ. სტუდენტ მედიკოსებისა და ახალგაზრდა ექიმებისათვის, თბილისი, საქართველო, 1997, გვ. 256

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 183
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 349

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინგა მამუჩიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მამუჩიშვილი
**თუთის მავნებლები** — მწერები, რომლებიც აზიანებენ თუთის ნარგაობებს საქართველოში. ამ მავნებელ მწერთა ფაუნას დაახლოებით 115 სახეობა შეადგენს, მათგან ფართოდაა გავრცელებული *თუთის ჭიჭინობელა*, რომელიც მოდებულია დასავლეთ საქართველოს როგორც დაბლობ, ისე მთისწინა რაიონებში ზღვის დონიდან 500 მ სიმაღლემდე. მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს მეაბრეშუმეობას. გადააქვს თუთის მიკოპლაზმური დაავადება - ხუჭუჭა წვრილფოთლიანობა I და II თაობის ნიმფისა და იმაგოს ფაზებში, დაავადება არ გადადის გადამტანის კვერცხებით. თუთის ჭიჭინობელას სასიცოცხლო ციკლი უშუალოდ დაკავშირებულია თუთის ხესთან, რომელზეც იკვებება, ვითარდება და მრავლდება. იშვიათად ბინადრობს ბადრიჯანზე. საქართველოს პირობებში იძლევა 3-4 თაობას. იზამთრებს კვერცხის ფაზაში ახალგაზრდა ერთწლიანი ტოტების პარენქიმაში. 

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* მოზამთრე კვერცხებზე 4%-იანი ზეთის ემულსიისა და 0,2%-იანი ფოსფამიდის კომბინირებული ნაზავის შესხურება ადრე გაზაფხულზე. თუთისა და ხეხილის ნარგაობებს აზიანებს აგრეთვე *თუთის ფარიანა* - მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. მდედრის სხეული (სიგრძე 0,8-1 მმ) დაფარულია თეთრი ფარით, მამრი ფრთიანია, ამ მავნებლის სამშობლოა ამერიკა, საიდანაც სარგავ მცენარეებთან ერთად გავრცელდა სხვადასხვა ქვეყანაში. ყოფილ სსრკ-ში პირველად აფხაზეთში აღმოჩნდა, მაგრამ არ გავრცელებულა და ყოფილ სსრკ-ში მავნებელ მწერად არაა ცნობილი.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე დ. თულაშვილი ნ. ჰაჯიბეილი ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 7.
დონატელოს დავითის (Premio David di Donatello) დაჯილდოების, რიგით მე-60 ცერემონია გაიმართება რომში  2015 წლის 12 ივნისს. ამერიკული ოსკარების ამ იტალიური ექვივალენტი კინო - პრიზების გადაცემის საღამოს გაუძღვება მსახიობი, რეჟისორი და ტელეწამყვანი ტულიო სოლენი (Tullio Solenghi); ეთერში გადაიცემა მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი, 1924 წელს დაარსებული იტალიური საზოგადოებრივი მაუწყებლის „რაის" (Rai) ქვედანაყოფის „Rai Movie" მიერ.

„დონატელოს დავითის" გადაცემის ცერემონიას 1956 წლიდან ყოველწლიურად მართავს იტალიური კინოს აკადემია (Accademia del Cinema Italiano). 2006 წლიდან პრიზები გადაიცემა 24 კატეგორიაში. ეს არის ადრინდელი აღორძინების ხანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენლის, იტალიელი მოქანდაკის დონატელოს მიერ 1430-40 წლებში შექმნილი „დავითის" ქანდაკების მოოქროვილი ასლი. ქანდაკება დგას მალაქიტის კვადრატის ფორმის სადგამზე, რაზეც მიმაგრებულია მოოქროვილი ფირფიტა, სადაც მითითებულია პრიზის კატეგორია, წელი და გამარჯვებული.

ნომინაციები გამოცხადდა 2015 წლის 11 მაისს. ყველაზე მეტი, 16 ნომინაცია შეხვდა ფილმს Anime nere (რეჟ:ფრანჩესკო მუნცი); ასევე მარიო მარტონეს ფილმს Il giovane favoloso (14 ნომინაცია); ნანი მორეტის - Mia madre (10); ერმანო ოლმის - Torneranno i prati (8) და სავერიო კოსტანცოს ფილმს Hungry Hearts (7).

კატეგორიები
-----------

### საუკეთესო ფილმი / Miglior film

* Anime nere; რეჟ:ფრანჩესკო მუნცი
* Hungry Hearts; რეჟ:სავერიო კოსტანცო
* Il giovane favoloso; რეჟ:მარიო მარტონე
* Mia madre; რეჟ:ნანი მორეტი
* Torneranno i prati; რეჟ:ერმანო ოლმი

### საუკეთესო რეჟისორი / Miglior regista

* ფრანჩესკო მუნცი - Anime nere
* სავერიო კოსტანცო - Hungry Hearts
* მარიო მარტონე - Il giovane favoloso
* ნანი მორეტი - Mia madre
* ერმანო ოლმი - Torneranno i prati

### საუკეთესო მსახიობი ქალი / Migliore attrice protagonista

* ალბა რორვაქერი - Hungry Hearts
* ვირნა ლიზი - Latin Lover
* მარგარიტა ბაი - Mia madre
* იასმინე ტრინკა - Nessuno si salva da solo
* პაოლა კორტელეზი - Scusate se esisto!

### საუკეთესო მსახიობი კაცი / Migliore attore protagonista

* ფაბრიციო ფერაკანე - Anime nere
* ელიო ჯერმანო - Il giovane favoloso
* ალესანდრო გასმანი - Il nome del figlio
* რიკარდო სკამარჩო - Nessuno si salva da solo
* მარკო ჯალინი - Se Dio vuole

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვებ-გვერდი[*მკვდარი ბმული*]
* დონატელოს დავითის კინო-პრიზები IMDB-ზე

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაბაში. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეკლესია დაბურულ ტყეში დგას და სანახევროდ გამოქვაბული ფარავს. დასავლეთ შესასვლელის თავზე შესრულებულია წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ინდიქტიონისა მეფეთ–მეფე გიორგისა, ძისა დიმიტრისა, მეცხრამეტისა, სიტყვისა ღვთისა ხორცშესხმის მიზეზით, აღვაშენე ტაძარი ესე ჟამსა მეფეთ–მეფის გიორგისა მე მოლარეთუხუცესმა." |
|  |  |

 ე. ი. დაბის ეკლესია 1333 წელს გიორგი V ბრწყინვალის მოლარეთუხუცესს აუშენებია. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ეკლესიას ადგილობრივი მოსახლეობა ჩრდილოეთის წმ. გიორგის სახელით იხსენიებს. ეკლესია წიწვოვანი ტყით დაფარულ ფერდის მცირე ბაქანზე დგას, რომელიც სამხრეთი მხრიდან თითქმის პირდაპირ კლდეზეა მიდგმული. მისი ძირითადი სივრცე დანაწევრებულია ორი საბჯენი თაღით. აფსიდის ვიწრო სარკმლის ორსავ მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია. შიგნით და გარედან ეკლესიის კედლები მოპირკეთებულია კარგად გათლილი, თანაბრად ნაწყობი კვადრებით. ფასადები უხვადაა მოჩუქურთმებული. განსაკუთრებით გამოირჩევა დასავლეთ ფასადი, რომლის ფართო სწორკუთხედით მოჩარჩოებული ჩუქურთმებიანი პორტალი და მის თავზე მდებარე სარკმელი ერთიან კომპოზიციას შეადგენენ. დაბის ეკლესია თავისი ეპოქის საყურადღებო ხუროთმოძღვრული ძეგლია. ეკლესიის დასავლეთის შესასვლელის თავზე მოთავსებულია ლამაზი ასომთავრულით შესრულებული სამშენებლო წარწერა რომლის შინაარსი შემდეგი სახისაა: „ინდიკტიონსა მეფეთა მეფისა გიორგისა, ძისა დიმიტრისა, მეცხრამეტესა სიტასა ღმრთისა აორცთშესხმისა მიზეზო, აღვაშენე ტაძარი ესე ჟამსა მეფეთ მეფისა გიორგისსა მე მათმან მოლარეთუხუცესმან... ქორონიკონსა კა". როგორც წარწერიდან ვიგებთ, აღნიშნული ეკლესია 1333 წელს აშენდა გიორგი ბრწყინვალის (1318-1346 წწ.) მოლარეთუხუცესის დაკვეთით, რომლის სახელიც წარწერაში გადაშლილია და არ იკითხება.

გალერეა
-------

* აღმოსავლეთი სარკმელიაღმოსავლეთი სარკმელი
* წარწერა დასავლეთი შესასვლელის თავზეწარწერა დასავლეთი შესასვლელის თავზე
* დასავლეთი ფასადის მორთულობის დეტალიდასავლეთი ფასადის მორთულობის დეტალი

ლიტერატურა
----------

* *ვ. დოლიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 324-325.
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 2014, გვ. 116-119.
* ბერძენიშვილი დ. ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან: ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ. 1985.
* ბერძენიშვილი დ. გიორგიძე მ. ჩაჩხუნაშვილი ც. და ჭანიშვილი გ. არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ. 1987.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
2. ↑  ისტორიული და არქიტექტურულ–კულტურული ძეგლები. *ბორჯომის მუნიციპალიტეტი*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-09.
ინგავის ბროლა
**ინგავის ბრძოლა** — შეტაკება 1841 წლის 18 ნოემბერს ბოლივიის ქალაქ ინგავიში, სადაც ბოლივიის არმიამ, ხოსე ბალივიანის მეთაურობით დაამარცხა პერუს არმია, რომელსაც აგუსტინ გამარა ხელმძღვანელობდა. იგი ამ ბრძოლაში დაიღუპა.

ბრძოლა პერუ-ბოლივიის 1841 - 1842 წლებში მიმდინარე ომის ნაწილად მიიჩნევა.

ისტორია
-------

პერუ-ბოლივიის კონფედერაციის დაშილის შემდეგ, პერუს პრეზიდენტმა აგუსტინ გამარამ მიიღო ბოლივიის დაპყრობის გადაწყვეტილება, უნდოდა რა გამოეყენებინა ბოლივიის მთავრობაში არსებული ქაოსი. აქ ქვეყნის სათავეების მართვის ხელში ჩასაგდებად სამი ადამიანი იბრძოდა: ხოსე მარიანო სერანო, ხოსე-მიგელ დე ველასკო და ხოსე ბალივიანი. პერუდან მომდინარე საფრთხის გაცნობიერებისას, ისინი ბალივიანის გარშემო გაერთიანდნენ.

შედგი
-----

1841 წლის 18 ნოემბერს, აგუსტინ გამარას სიკვდილის შემდეგ, პერუს არმიამ ბოლივია დატოვა. ამ ამბავმა ლიმაში დიდი ქაოსი გამოიწვია, სადაც ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტი, მანუელ მენენდესი იბრძოდა. ის მალე დაამარცხა ხუან კრისოსტომო ტორიკო გონსალესმა. ეს იყო პერუს მხრიდან ბოლივიაზე კონტროლის დამყარების უკანასკნელი მცდელობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Estados Unidos y el mar boliviano დაარქივებული 2008-03-27 საიტზე Wayback Machine.
* La Batalla de Ingavi
* Elecciones Perú 2001 - La Confederación Peruano-Boliviana დაარქივებული 2008-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* Iniciación de la República Peruana

სქოლიო
------

1. ↑  Biografías de Bolivianos Célebres.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-26. ციტირების თარიღი: 2011-03-21.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **დაბლაციხე.** |

თბილისის ვახუშტისეული გეგმა. „ციხე დაბალი" აღნიშნულია, როგორც „ც".
**დაბლა ციხე** — თბილისის საფორტიფიკაციო სისტემის ნაწილი, ქალაქის ისტორიული ნაწილის სამხრეთით, ციხის უბანში. 

ადგილის სახელად „დაბლა ციხე" გაჩნდა როსტომ მეფის მიერ XVII საუკუნის 30-იან წლებში ციხისა და ქალაქის გამყოფი კედლის (კალის ციხიდან მეტეხის ხიდამდე) აგების შემდეგ. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, „მეფემან როსტომ, ჩამოზღუდა კალა ციხიდამ ხიდის ყურამდე და მისცა სპარსთა; ...არს კუალად დაბალს ციხესა შინა ეკლესია გუმბათიანი და აწ ცარიელი, და სხუანი გუმბათიანნი არიან. ...ხოლო ხიდის ყურს აღაშენა მეჩითი შაისმაილ".

დაბლა ციხეს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა წავკისისწყალი, აღმოსავლეთიდან — მტკვარი (მეტეხის ხიდთან), ჩრდილოეთიდან — ახლად შემოზღუდული კედელი, დასავლეთიდან — კალის ციხე. წავკისისწყლის მარცხენა ნაპირს აყოლებულ კედელში დატანებული „აბანოს კარით" დაბლა ციხე უკავშირდებოდა აბანოთუბანს, ხოლო ქვემო მოედანზე (ახლანდ. ვახტანგ გორგასლის მოედანი) გადიოდა ჩრდილოეთიდან კალის ციხიდან ჩამოზღუდულ კედელში დატანებული „ციხის კარით". დაბლა ციხეში ძირითადად თბილისელი მაჰმადიანები ცხოვრობდნენ. აქ იდგა სომხური გრიგორიანული „ციხის დიდი ეკლესია" და „ციხის პატარა ეკლესია" (მთავარანგელოზის), მეტეხის ხიდთან — შიიტების მეჩეთი, „ბერძენხანაში" — წმ. ეკატერინეს ბერძენთა ეკლესია. პაპუნა ორბელიანის ცნობით, 1750 წელს „ბძანა მეფემან და აღიღეს გალავანი ქალაქისა, რომელი იყო ციხესა და ქალაქს შუა და გააერთნეს ციხე და ქალაქი"; თეიმურაზ II-ის ამ ღონისძიებით მუსლიმანთა კომპაქტურად დასახლებული უბანი მოიშალა და დანარჩენ ქალაქს შეუერთდა.

ლიტერატურა
----------

* 

* *ბერიძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**დაბის ღვთისმშობლის ეკლესია „მარიამწმინდა"** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაბასთან. მდებარეობს სამანქანო გზის პირას, მცირე გორაკზე, შემორჩენილია გალავანშემორტყმული ერთნავიანი ეკლესიის ნანგრევი. 

გალავანი დიდი დაუმუშავებელი ლოდებითაა ნაგები. კირი გამოქარულია და კედელი ყორის შთაბეჭდილებას ტოვებს. შესასვლელი, რომელიც ორ მძლავრ კედელს შორის მოქცეულ ფართო კამაროვან გასასვლელს წარმოადგენს, დასავლეთიდანაა. გალავანი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან ციცაბო კლდეზეა მიბჯენილი. აქ კლდის ქიმზე ასასვლელად საფეხურებია გამოკვეთილი. ძნელბედობის ჟამს ამ გალავანს მოსახლეობა თავს აფარებდა. ეკლესიის ნანგრევი გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია. მას ჩრდილოეთიდან სამნაწილიანი მინაშენი აქვს, რომელიც შედარებით უკეთ გადარჩენილა. ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთი კედელი (სიმაღლე 1,5 მ), რომელიც გარედან კარგად გათლილი მორუხო ფერის კვადრების შესანიშნავი წყობითაა ნაგები. ეკლესია XI–XIII საუკუნეებს უნდა იყოს. გალავანი კარიბჭითურთ შესაძლებელია XIV საუკუნეს ეკუთვნოდეს.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ვ. ქუჩუკაშვილი მ. ბერძენიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 243.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12142
**დაიმანტინა** (ინგლ. Diamantina River) — მდინარე სამხრეთ-დასავლეთ კუინზლენდში და ჩრდილოეთ სამხრეთ ავსტრალიაში. მდინარის სიგრძე 941 კმ-ია, ხოლო აუზის ფართობი 157,000 კვ. კმ, რომლის უდიდეს ნაწილს (დაახლ. 140,000 კვ. კმ) სოფლის მეურნეობაში იყენებენ. ერთვის გოიდერ-ლაგუნის ჭაობს, რომელიც იმყოფება სტშელეცკის უდაბნოდან ჩრდილოეთით.

მდინარის აუზის დიდ ნაწილს დაბლობი ხასიათი აქვს, ყველაზე მაღალი რაიონები ვრცელდება ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სადაც აუზი ზღვის დონიდან 500 მ-მდე ადის. ის ტერიტორიები სადაც მდინარე დაიმანტინა გაედინება გამოირჩევა ცხელი და მშრალი კლიმატით. იანვარში დღისით ტემპერატურა 37 °C-ს უდრის, ხოლო ღამით დაახლ. 24 °C-ს. წაყინვები იშვიათია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Wirtschaftliche Bedeutung des Flusses Diamantina River დაარქივებული 2008-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* Informationen zum Diamantina River დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Longest Rivers. Geoscience Australia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-01-07. ციტირების თარიღი: 29 იანვარი 2009.
2. ↑  Australian Natural Resources Atlas დაარქივებული 2008-08-08 საიტზე Wayback Machine.  retrieved 7 May 2008
3. ↑  Diamantina River. Encyclopædia Britannica Online. ციტირების თარიღი: 29 იანვარი 2009.
გაეროს დროშა
**დონალდ მაკლაფლინი** *(ინგლ. Donal McLaughlin)* (დ. 18 დეკემბერი, 1875 ― გ. 16 იანვარი, 1978) — ამერიკელი არქიტექტორი, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა გაეროს დროშის შემუშავებაში.

ბიოგრაფია
---------

მაკლაფლინი დაიბადა ცინცინატიში. 1904 წელს ის ჩავიდა ნიუ-იორკში, არქიტექტურის შესასწავლად. იქ მუშაობისას ის სპეციალიზირდა ბანკების დიზაინზე.

მაკლაფლინი სწავლობდა იელის უნივერსიტეტში. 1933 წელს მან მიიღო არქიტექტურის ბაკალავრის ხარისხი.

ის მუშაობდა აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურში. შემდეგ კი ნიუ-იორკში, ინდუსტრიული დიზაინის კომპანიაში.

მეორე მსოფლიო ომის დროს მაკლაფლინი მუშაობდა სტრატეგიული სამსახურების სამმართველოში. მისი ჯგუფი იყენებდა ვიზუალურ დიზაინს ადვილად გასაგები ინფორმაციის წარმოსადგენად. ამავე ჯგუფმა შეიმუშავა სასამართლოს დარბაზის დიზაინი, რომელშიც იმართებოდა ნიურნბერგის პროცესი.

1945 წლის სან-ფრანცისკოს კონფერენციის ორგანიზატორებს უნდოდათ ლოგო, რომელიც გამოისახებოდა სამკერდე ნიშანზე, დელეგატების იდენტიფიცირებისათვის. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მიხვდა, რომ დროებითი ლოგო შეიძლებოდა გაეროს მუდმივ ემბლემად ქცეულიყო. მან ჩამოაყალიბა კომიტეტი, რომელმაც შეიმუშავა ემბლემა - ფოთლებით გარშემორტყმული მსოფლიოს რუკა - დონალდ მაკლაფლინის დიზაინის მიხედვით.
მაკლაფლინმა და მისმა ჯგუფმა შესთავაზეს 9 განსხვავებული ვერსია. არჩეული ვარიანტი უნდა დატეულიყო 1 1/16 ინჩის დიამეტრის მქონე წრის ფორმის სამკერდე ნიშანზე. 

მაკლაფლინი გარდაიცვალა 102 წლის ასაკში, 1978 წლის 16 იანვარს.
**დუბლინის ზოოპარკი** (ირლ. Zú Bhaile Átha Cliath) — ზოოპარკი დუბლინში, ირლანდია. იგი დუბლინის ერთ-ერთ ყველაზე მონახულებად ტერიტორიას წარმოადგენს — დაახლოებით 960 000 სტუმარი წელიწადში.

ისტორია
-------

დუბლინის ზოოპარკი დაარსდა 1830 წელს, ხოლო 1831 წლის 1 სექტემბერს, საჯაროდ გაიხსნა. თავდაპირველად, ზოოპარკში წარმოდგენილი იყო 70-ზე მეტი ფრინველი და 46 ძუძუმწოვარი. 1916 წელს, ზოგიერთი ცხოველი საკვების უქონლობის გამო გარდაიცვალა, თუმცა, მოგვიანებით ეს რაოდენობა აღადგინეს.

1994 წელს, ირლანდიის მთავრობამ მიიღო პროგრამა, რომელიც მიზნად ისახავს ზოოპარკის განვითარებას და ცხოველებისთვის კონკრეტული პირობების შექმნას მის ტერიტორიაზე.

ცხოველები
---------

ზოოპარკში ცხოვრობენ: სპილოები, ლომები, ვეფხვები, იაგუარები, ლეოპარდები, ბეჰემოთები, ჟირაფები, ანტილოპები, ზებრები, მარტორქისებრნი, გიბონისებრნი, ორანგუტანები, ლემურები, გორილები, მაიმუნები, აფრიკული სირაქლემები, პინგვინები, ფლამინგოები, იგუანასებრნი, პანდები, სურიკატები, ბრაზილიური ტაპირები, ოკაპები, კატისებრი ლემურები, შიმპანზეები და სხვა ცხოველები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  Heritage Ireland: Páirc an Fhionnuisce – Páirc Náisiúnta Stairiúil.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-04-30. ციტირების თარიღი: 2016-01-14.
2. ↑  Plean Gníomhaíochta Bithéagsúlachta Chathair Bhaile Átha Cliath 2008 - 2012[*მკვდარი ბმული*]
**თენცინგ ნორგეი** (დ. 15 მაისი 1914, ქუმბუ, ნეპალი — გ. 9 მაისი 1986, დარჯილინგი, ინდოეთი) — მთამსვლელი. ეროვნებით შერპა. ინდოეთის მოქალაქე. მუშაობდა მეგზურად, ტვირთმზიდავად, სირდარად, ბევრ ალპინისტურ და კვლევით ექსპედიციაში, სამთო მომზადების ინსტრუქტორად. მონაწილეობდა ევერესტზე 6 ასვლაში. 1938 წელს ტვირთით 8290 მ-მდე ასვლისათვის ალპინისტურმა ჰიმალაის კლუბმა თენცინგს „ვეფხვის" წოდება მიანიჭა. ჟურნალმა „Time"-მა თენცინგი XX საუკუნის 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეიყვანა. 1953 წლის 29 მაისს ედმუნდ ჰილარისთან ერთად პირველი ავიდა ევერესტზე, სადაც 15 წუთი დაჰყო. ევერესტი მათ სამხრეთიდან დაიპყრეს. იყო ალპინიზმის ჰიმალაის ინსტიტუტის საველე მომზადების დირექტორი, 1955 წლიდან კი შერპა ალპინისტების ასოციაციის თავმჯდომარე. თენცინგი დაიბადა ნეპალში, ადგილ ქუმბუში, მოზარდის ასაკში საცხოვრებლად დარჯილინგში წავიდა. არსებობს ალბათობა იმისა, რომ თენცინგი ტიბეტში დაიბადა. დაბადებისას მიიღო სახელი ნამგიალ ვანგდი. შემდეგ, ლამას რჩევით მშობლებმა გადაარქვეს სახელი და დაარქვეს თენცინგ ნორგეი, რაც „ბედნიერ, მდიდარ რელიგიის მიმდევარს" ნიშნავს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა ტვირთმზიდავების ჯგუფის უფროსი. 1963 წელს იმოგზაურა სსრკ-ში, ავიდა იალბუზზე, ეწვია საქართველოს ალპურ კლუბს. სამჯერ იყო დაქორწინებული. დაჯილდოებულია ბრიტანეთის ჯორჯის მედლითა და ნეპალის ვარსკვლავის ორდენით. 1959 წელს ინდოეთის მთავრობამ თენცინგი პადმა ბჰუშანით დააჯილდოვა. მისი სახელობისაა მწვერვალი ჰიმალაიში. გარდაიცვალა ტვინში სისხლის ჩაქცევით 71 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენცინგ ნორგეი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* თენცინგ ნორგეი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ისიდორე გრიგოლის ძე კვიცარიძე** (დ. 11 აგვისტო, 1870, ოფურჩხეთი — გ. დეკემბერი, 1937) — საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, გამომცემელი. „მესამე დასის" წევრი 1893-1897 წლებში. რეპრესირებული. მამა — მღვდელი გრიგოლ სამსონის ძე კვიცარიძე. წერდა ფსევდონიმებით: „ისო", „ქუთათური მწიგნობარი", „არიძე", „ის-არიძე". მეგობრობდა ქართველ მწერლებსა და პოეტებთან, მათ შორის აკაკი წერეთელთან, ცისფერყანწელებთან. 

1899 წელს ქუთაისში სხვებთან ერთად დააარსა სამრეწველო-სავაჭრო ამხანაგობა „კოლხიდა", რომელიც სოფლის მეურნეობის რამდენიმე სფეროში მუშაობდა, მათ შორის არის: მეაბრეშუმეობა, მებამბეობა, მეხილეობა, მეღვინეობა. 1900-იან წლებში ისიდორე კვიცარიძემ ამავე სახელწოდებით საგამომცემლო და პრესის გავრცელების კანტორა შექმნა. „კოლხიდა" ბეჭდავდა პერიოდულ გამოცემებს, საგანმანათლებლო და ლიტერატურული ჟანრის წიგნებს. პრესას და გამოცემებს ავრცელებდა ქუთაისის გუბერნიის მთელ ტერიტორიაზე. 

1907 წლის 22 მარტს ხელისუფლებამ „კოლხიდა" დახურა და მისი გამოცემების კონფისკაცია მოახდინა. მოგვიანებით, 1908 წელს ისიდორე კვიცარიძე ჟანდარმერიამ დააპატიმრა. ეროვნულ არქივში დაცულ ჟანდარმერიის ბარათში დაკავების მიზეზი მითითებული არ არის, თუმცა იმდროინდელ პრესაში დაკავების მიზეზად არალეგალური ლიტერატურის გავრცელებაა დასახელებული. კვიცარიძეს ერთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა. 
პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ ის საგამომცემლო და პრესის გავრცელების საქმეს დაუბრუნდა და პრესის კანტორა „იმერეთი" დააფუძნა. ამ კანტორას ხშირად სტუმრობდნენ ქართველი მწერლები და საზოგადო მოღვაწეები. დღემდე არაერთი საინტერესო ფოტოა შემორჩენილი. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1922-1923 წლებში ისიდორე კვიცარიძემ ათწლეულების განმავლობაში ნაგროვები გამოცემები საქართველოს მუზეუმს გადასცა. 

ისიდორე კვიცარიძე 1934 წლის 17 ივნისს დააპატიმრეს და მისი ქონების კონფისკაცია მოახდინეს. 1937 წელს კიდევ ერთხელ დააპატიმრეს 1902 წლიდან „მენშევიკების" პარტიის წევრობის ბრალდებით. მის წინააღმდეგ გამოიყენეს ჩხრეკის დროს აღმოჩენილი მიმოწერა ემიგრანტებთან - საფრანგეთში მცხოვრებ ზაქრო ჩაჩუასა და გერმანიაში მცხოვრებ გელაზანიასთან. მისი სახლიდან ამოიღეს ნოე ჟორდანიას წიგნი „ვეფხისტყაოსნის კრიტიკა", რომელიც, ბრალდების თანახმად, მას ჩაჩუამ გამოუგზავნა. 1937 წლის დეკემბერში ისიდორე კვიცარიძეს შინაგან საქმეთა სახელმწიფო კომისარიატის „ტროიკამ" დახვრეტისა და ქონების კონფისკაციის განაჩენი გამოუტანა. განაჩენი მალევე აღსრულდა.

საარქივო წყარო
--------------

* საქართველოს ეროვნული არქივის საისტორიო ცენტრალური არქივის ფონდი 153, აღწერა 3, ბარათი 2159

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლოზ საღარაძე*, ეროვნული არქივის ფოტოკოლექცია, თბილისი, 2014. გვ. 18-19.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამეურნეო ამხანაგობა კოლხიდა. დავით ხვადაგიანი
**დუშან „დუშკო" პოპოვი** (სერბ. Dušan „Duško" Popov; დ. 10 ივლისი, 1912, ტიტელი, ავსტრო-უნგრეთი — გ. 18 აგვისტო, 1981, ოპიო, საფრანგეთი) — სერბი ჯაშუში. დიდი ხნის განმავლობაში იგი ასრულებდა ორმაგი აგენტის როლს. ცნობილი იყო კოდური სახელებით: „ტრიციკლი", „დუშკო", „ივანი" და „მოწყდომა". იგი მუშაობდა ბრიტანეთის უშიშროების სამსახურსა (MI5) და საიდუმლო ინფორმაციის სამსახურში (MI6). იგი საზოგადოებაში ცნობილი იყო როგორც ბიზნესმენი, მდიდარი პიროვნება. ჰყავდა 2 მეუღლე: ჟაკლინ ბლანკი (1946-1961) და ჯილ ჯონსონი (1962-გარდაცვალებამდე). მათთან შეეძინა 4 შვილი. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იგი გერმანიამ გადაიპირა და პორტუგალიაში მზვერავად გააგზავნა, მას დაევალა ინფორმაციის მოპოვება, მაგრამ მან მუშაობა ბრიტანეთის უშიშროების სამსახურსა (MI5) და საიდუმლო ინფორმაციის სამსახურში (MI6) დაიწყო. მას მიღებული აქვს ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი. გარდაიცვალა 1981 წლის 18 აგვისტოს 69 წლის ასაკში. იგი არის პროტოტიპი იან ფლემინგის „ჯეიმზ ბონდისა", ფლემინგს იგი მეორე მსოფლიო ომის დროს შეხვდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2019-06-16 საიტზე Wayback Machine.
* ეროვნული არქივები
ეთიოპიის რუკა.
ეთიოპიის ტოპოგრაფიული რუკა
**ეთიოპია** მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ერიტრეა, აღმოსავლეთიდან ჯიბუტი და სომალი, სამხრეთიდან კენია, ხოლო დასავლეთიდან და სამხრეთ დასავლეთიდან სუდანი. ქვეყნის ცენტრში მდებარეობს მაღალი პლატო, რომლის სიმაღლეც მერყეობს ზღვის დონიდან 1290-3000 მეტრის ფარგლებში, ხოლო უმაღლესი მთა აღწევს 4533 მეტრს. პლატოს აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზი ყოფს დიაგონალურად. პლატოს რამდენიმე მდინარე კვეთს, მათ შორის გამორჩეულია ცისფერი ნილოსი, რომელიც სათავეს ტბა ტანადან იღებს. პლატო თანდათანობით ეშვება დასავლეთით სუდანის დაბლობზე და სამხრეთით სომალის დასახლებულ ბარში.

ბუნებრივი რესურსები
-------------------

ეთიოპიაში არის: ოქროს, პლატინის, სპილენძის, კალქვას და ბუნებრივი გაზის მცირე საბადოები. მას აქვს ჰიდროენერგიის დიდი შესაძლებლობები.

ქვეყნის მთლიანი სახმელეთო ტერიტორიის დაახლოებით 20 % მუშავდება, თუმცა სახნავად გამოყენებადი მიწა უფრო მეტია. ბოლო 30 წლის განმავლობაში მიმდინარე ტყის მასიური გაჩეხვის გამო დღეისთვის ქვეყნის მხოლოდ 10-15 პროცენტია ტყით დაფარული. დანარჩენი ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი საძოვრებად გამოიყენება. ტერიტორიის მხოლოდ მცირე ნაწილია სოფლის მეურნეობისთვის ან სხვა გამოყენებისთვისთვის ზედმეტად მშრალი ან უნაყოფო.

სადავო ტერიტორიები
------------------

ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის საზღვრის ზუსტი დემარკაცია არასოდეს მომხდარა. მათი საზღვრის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე მდებარე მცირე ანკლავების გულისთვის, ეს ორი ქვეყანა 1998-2000 წლებში ომობდა კიდეც. სადავო ტერიტორია მოიცავს მცირე სოფელს ბადმე და ირობის ხალხის ანკლავს. 2002 წელს საერთაშორისო კომისიამ მოახდინა საზღვრების დადგენა. ორივე ქვეყანამ მიიღო კომისიის დასკვნა, თუმცა ეთიოპიამ ბოლომდე არ აღიარა დადგენილი საზღვარი.

ასევე არასოდეს მოხდენილა ეთიოპიასა და სომალის საზღვრის ცენტრალური მონაკვეთის დემარკაცია. ამ მონაკვეთის სტატუსი არის დროებით. ასევე კითხვის ქვეშაა სუდანის საზღვრის გასწვრივ მდებარე რამდენიმე მცირე მონაკვეთიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ეთიოპიის გეოგრაფია***

* ეთიოპიის რუკები — ტეხასის უნივერსიტეტის კოლექცია
* ეთიოპიის რუკები დაარქივებული 2007-09-06 საიტზე Wayback Machine. , რუკების ევროპული კოლექცია
* ეთიოპიის რუკები დაარქივებული 2020-10-31 საიტზე Wayback Machine.  ამერიკა-ეთიოპიის ერთობლივი პროექტი
* ეთიოპიის ტოპოგრაფიული რუკები დაარქივებული 2012-02-18 საიტზე Wayback Machine.
* ეთიოპიის რუკების სახელმწიფო სააგენტო დაარქივებული 2009-07-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ეთიოპია