recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**უადაის რეგიონი** (ფრანგ. Ouaddaï, არაბ. منطقة وداي) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აბეშე. ფართობი — 30 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 731 679 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

უადაის რეგიონი მდებარეობს ჩადის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით რეგიონს ესაზღვრება უადი-ფირის რეგიონი, დასავლეთით ბათის რეგიონი, სამხრეთით სილის რეგიონი. აღმოსავლეთით რეგიონზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და სუდანის დარფურის რეგიონს შორის.

ბუნებრივ-კლიმატური თვალსაზრისით უადაის რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში.

მოსახლეობა
----------

უადაის რეგიონში ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფებია მაბა, ზაგავა და ჩადის არაბები. გაბატონებული რელიგია — ისლამი. 2003 წელს დაწყებული შეიარაღებული კონფლიქტის შემდეგ მეზობელი სუდანის დარფურის რეგიონიდან ჩადის უადაის რეგიონში შემოვიდა და დევნილთა ბანაკებში დასახლდა რამდენიმე ასეული ათასი სუდანელი ზაგავას, ფორის და მასალიტის ტომის ხალხი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით უადაის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — აბდი (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), ასუნგა (6 ქვეპრეფექტურისაგან), უარა (7 ქვეპრეფექტურისაგან).

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-04.
2. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-04.
3. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009)
4. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩადის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი ენედი **·** აღმოსავლეთი ლოგონი **·** აღმოსავლეთი მაიო-კები **·** ბათა **·** ბაჰრ-ელ-გაზელი **·** ბორკუ **·** გერა **·** დასავლეთი ენედი **·** დასავლეთი ლოგონი **·** დასავლეთი მაიო-კები **·** კანემი **·** ლაკი **·** მანდული **·** ნჯამენა **·** სალამატი **·** სილა **·** ტანჯილე **·** ტიბესტი **·** უადაი **·** უადი-ფირა **·** შარი-ბაგირმი **·** შუა შარი **·** ჰაჯერ-ლამისი **·**  |  |

 |
**ფედერალური დედაქალაქი** ეწოდება ფედერალური სახელმწიფოს დედაქალაქს.

გერმანია
--------

1990 წლის წემდეგ გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დედაქალაქი ბონიდან ბერლინში გადაიტანეს. მას შემდეგ ბონს ფედერალური ქალაქის სტატუსი აქვს. 

ბერლინში მდებარეობს გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ბუნდესპრეზიდენტის რეზიდენცია, აქვეა განთავსებული **ბუნდესტაგი** და ფედერალური მთავრობა.

ფედერალური რეფორმის კვალდაკვალ 2006 წელს საკითხი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დედაქალაქის შესახებ პირველად მოწესრიგდა კონსტიტუციურად და ამით დამაგრდა ბერლინის სტატუსი ძირითად კანონში – (ძირითადი კანონი – 22 მუხლი, I).

გარდა ფედერალური დედაქალაქისა, გერმანიაში არსებობს აგრეთვე სამხარეო დედაქალაქები, მაგალითად რაინლანდ-პფალცის დედაქალაქი მაინცი, ხოლო ბავარიისა კი მიუნხენი.

ავსტრია
-------

ავსტრიის დედაქალაქი ყოველთვის ვენა იყო. იგი ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს და სახელმწიფოს მთავარი მეტროპოლია.

შვეიცარია
---------

ბერნი არის შვეიცარიის ფედერალური ქალაქი 1848 წლიდან. იგი შვეიცარიის პარლამენტის გადაწყვეტილებით იქნა არჩეული ქვეყნისა და სახელმწიფოს დედაქალაქად მისი კონკურენტი ქალაქების ლოზანისა და ციურიხის საპირისპიროდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Regelungen zur Hauptstadt Berlin
**ივანე (ვანო) ზოდელავა** (დ. 2 მაისი, 1957, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 5 თებერვალი, 2019, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სპეციალობით ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1977-1978 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უფროსი ლაბორანტი; 1978 წელს მშენებლობის სამინისტროს N13 ტრესტის N5 სამშენებლო სამმართველოს უფროსი ოსტატი; 1978-1981 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტი; 1981 წელს უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1981-1985 წლებში კომკავშირის კომიტეტის მდივანი; 1985-1988 წლებში ქალაქ თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის კომკავშირის პირველი მდივანი; 1988-1990 წლებში პარტიის თბილისის საქალაქო კომიტეტის საორგანიზაციო განყოფილების ინსტრუქტორი; 1990-1991 წლებში ქალაქ თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის რაიკომის მდივანი; 1991-1996 წლებში ერთობლივი საწარმო „თბილისი ლინკისა" და „საქართველო-ამერიკის პარტნიორის" პრეზიდენტი; 1996-1997 წლებში თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფროსი; 1997 წელს თბილისის მუნიციპალიტეტის პრემიერის I მოადგილე; 1997-1998 წლებში ქალაქ ფოთის მერი; 1997 წლიდან ფაზისის აკადემიის წევრი, 1998-2004 წლებში თბილისის მერი. ავტორია ოცამდე სამეცნიერო ნაშრომისა.

ვანო ზოდელავა 2019 წლის 5 თებერვალს, 61 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მან ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანება 2017 წლის ივლისში მიიღო, როდესაც აზერბაიჯანის საზღვრიდან თბილისისკენ მომავალ გზაზე ავტოავარიაში მოყვა, რის შემდეგაც თავის მძიმე ტრავმა მიიღო და გარდაცვალებამდე თბილისის პირველ კლინიკურ საავადმყოფოში მკურნალობდა.

ჯილდოები
--------

1997 — ფოთის საპატიო მოქალაქე

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. თბილისი, 1998-1999. გვერდი 135.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვანო ზოდელავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თბილისის ყოფილი მერი ვანო ზოდელავა გარდაიცვალა. *NewPosts*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 თბილისის მერები  |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა, არჩეული | 
* ნიკოლოზ ელიავა
	+ 1917-1919
* ბენიამინ ჩხიკვიშვილი
	+ 1919-1920
 | თბილისის გერბი |
|  |
| 1991-2010, დანიშნული | 
* თამაზ ვაშაძე
	+ 1991-1992
* ოთარ ლითანიშვილი
	+ 1992-1993
* კოტე გაბაშვილი
	+ 1993
* ნიკოლოზ ლეკიშვილი
	+ 1993-1995
* ბადრი შოშიტაიშვილი
	+ 1995-1998
* ივანე ზოდელავა
	+ 1998-2004
* ზურაბ ჭიაბერაშვილი
	+ 2004-2005
* გიგი უგულავა
	+ 2005-2010
 |
|  |
| 2010-დან, არჩეული | 
* გიგი უგულავა (2010-2013) დავით ნარმანია (2014-2017) კახა კალაძე (2017 წლიდან)
 |

 |
**ვანო მელიაშვილი** (დ. 1896, თიანეთი ― გ. 1988, თბილისი) — ქართველი პრიმიტივისტი, XX საუკუნის თვითნასწავლი მხატვარი. დაიბადა თიანეთში. ცხოვრების ბოლო 25 წელი საბავშვო ბაღის დარაჯად მუშაობდა. სიკვდილამდე რამდენიმე წლით ადრე ბავშვთა სამხატვრო გალერეაში მოუწყვეს პირველი გამოფენა, რომელსაც ხელოვნების კრიტიკოსთა და დამთვალიერებელთა გამოხმაურებაც მოჰყვა.

„ვანო მელიაშვილის მანერა იმაზე მეტყველებს, რომ მას დიდი ხნის წინ ჰქონდა დაწყებული ხატვა. იგი ხატავდა ზეთის საღებავებით ტილოზე, ან ფანქრებით ქაღალდზე და მისი პერსონაჟები ბუნებით, ფოტოებით და ასევე, მისი წარმოსახვით იყვნენ შთაგონებულნი. მელიაშვილი იმავე გარემოში ჩამოყალიბდა, სადაც ფიროსმანი და როგორც ეს უკანასკნელი, თავის თავს, ქართული ეროვნული ხელოვნების ნაწილად მოიაზრებდა. მელიაშვილი იცნობდა ქართულ მოზაიკას და მის ტექნიკას, რაზეც მისი ნამუშევრები „თამარ მეფის პორტრეტი" და „ვაჟა-ფშაველა და მისი ოჯახი" მეტყველებენ. ხოლო მისი სცენები ფალიაშვილის ოპერიდან ქართული მინიატიურული ხელოვნების კარგ ცოდნაზე მეტყველებს". 

ხალხური ხელოვნების დაცვისა და აღორძინების ცენტრის ორგანიზებით ვანო მელიაშვილის ნამუშევრების გამოფენა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში 2000 წლის 12–28 მაისს გაიმართა.

2015 წლის 9 იანვარს ხალხური და გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმში გამოფენა „FACES" — „სახეები" გაიხსნა, სადაც წარმოდგენილი იყო საქართველოს ხალხური და გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში დაცული, სხვადასხვა მასალაში შესრულებული პორტრეტების ნიმუშები. გამოფენაზე წარმოდგენილი ფერწერული პორტრეტების ავტორები — გრიგორიანცი, მარადაშვილი, მელიაშვილი, ზარაფიშვილის ნამუშევრები შეტანილია მსოფლიო ნაივი მხატვრების ენციკლოპედიაში.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Prime time, 5 აპრილი, 2010 — ნიკა თოფურიძე" |
|  | (
მე და ჩუბჩიკამ 87 ნამუშევრის შეგროვება შევძელით და ბავშვთა გალერეაში გამოფენა გავუკეთეთ. ეს მისი პირველი გამოფენა იყო. მივიყვანეთ. როცა ნახატებს შეხედა, ატირდა. ამდენი ხალხი რისთვის მოსულაო, უკვირდა. მერე თქვა: - კაცო, ეს სურატები გასალამაზებელიაო. მერეც იყო გამოფენები. იმ წელს, სანამ გარდაიცვლებოდა, ავსტრიაში გამოიფინა. იყო ასეთი კაცი - ბაუზბეკი. ხელოვნების დიდი მოყვარული. ბევრი ქართველი მხატვრის ნამუშევარი შეიძინა, მელიაშვილითაც დაინტერესდა და თენგიზ მირზაშვილს შესთავაზა, ვენაში ჩვენება მოვაწყოთო. ვენაში თენგიზი, ზურაბ ნიჟარაძე და ედმუნდ კალანდაძე გაემგზავრნენ. გამოფენის შემდეგ ვანოს რამდენიმე ნამუშევარი გაიყიდა. ამის შემდეგ საზღვარგარეთის სხვა ქვეყნებშიც შეიძინეს მისი ნამუშევრები, საკმაოდ ცნობილმა ადამიანებმა, ფრანგმა და ამერიკელმა კინომსახიობებმა...) |

2000 წელს დავით ჯანელიძის რეჟისორობით კინოკომპანია „შვიდკაცამ" გადაიღო დოკუმენტური ფილმი „ვანო მელიაშვილი", რომელიც მოგვითხრობს XX საუკუნის თვითნასწავლი მხატვრის ცხოვრებასა და შემოქმედაბაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  ნაწყვეტი „მსოფლიო ნაივი მხატვრობის ენციკლოპედიიდან"
2. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის პლაკატების კოლექცია
3. ↑  გამოფენა ხალხური და გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმში
4. ↑  Prime time, ვანო მელიაშვილი — მეორე ფიროსმანი
5. ↑  ვანო მელიაშვილი (2000)[*მკვდარი ბმული*]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დოკუმენტური ფილმი ვანო მელიაშვილის შესახებ[*მკვდარი ბმული*] — ეროვნული ფილმოგრაფია

ლიტერატურა
----------

* მსოფლიო ნაივი მხატვრობის ენციკლოპედია
სტოკჰოლმის სასახლიდან დანახული შვედეთის სამეფო ოპერა
**შვედური სამეფო ბალეტი** (შვედ. Kungliga Baletten) — შვედური სამეფო ბალეტი ერთ-ერთი უძველესია ევროპაში. დაარსებულია 1773 წელს მეფე გუსტავ III-ის მიერ სტოკჰოლმში როგორც მისი ეროვნულ-კულტურული პროექტის ერთ-ერთი ნაწილი.

ისტორია
-------

საბალეტო სპექტაკლებს სტოკჰოლმში 1638 წლიდან დგამდნენ ფრანგი მსახიობები, 1773 წელს გაიხსნა სამეფო ოპერა, შეიქმნა მუდმივი საბალეტო დასი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლ. გალოდიე და. პირველი შვედი ბალეტმაისტერი იყო ა. სელინდერი. XVIII საუკუნის ცნობილი მოცეკვავეები იყვნენ ჯ. ბასი, ჰ. იორტსბერგი, XIX საუკუნის შუა წლებისა — შ. ნორბერგი, ჰ. იოჰანსონი. 

XIX II ნახევარში დაწინაურდა ბალეტმაისტერი ს. ლუნდი, მოცეკვავე ჰ. ლუნდი. XIX საუკუნის 20-იან წლებში შვედური ბალეტის აღორძინებას ხელი შეუწყო მ. ფოკინის მოღვაწეობამ. 20-იან წლებში შეიქმნა დასი „შვედური ბალეტი", (1920-25 გამოდიოდა პარიზში). ამ პერიოდის წამყვანი მოცეკვავეები იყვნენ: კ. არი, ე. ჰასელკვისტი. 

1967 წელს ი. კრამერმა დააარსა დასი „კრამერ ბალეტენი", ხოლო ბ. კულბერგმა — „კულტერგ-ბალეტენი". სხვადასხვა დროის გამოჩენილი მოღვაწეები არიან: ბ. აპელგრენი, ე. რაში, გ. ლინდგრენი, ტ. როდინი, ძმები ი. და მ. მენგარელები, ფონ როზენი, მ. ორლანდო, გ. ანდერსონი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 739.
**ზინობი ბართლომეს ძე ჩაპოძე** (ჩაფოძე, ჭაფოძე; დ. 15 აგვისტო, 1875 — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი (1918).

სწავლობდა თბილისის სამხედრო სასწავლებელში. 1894 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის (1904-1905) და I მსოფლიო  (1914-1918) ომებში. მსოფლიო ომში დაიჭრა, ბოლოს პოდპოლკოვნიკის წოდება ჰქონდა. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი (1909 წლიდან). 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის არმიის პოლკოვნიკი, სამხედრო ტიპოგრაფიის უფროსი (სამხედრო საქმეთა წარმოებაში შემოიტანა ქართული შრიფტი), 1921 წელს — საქართველოს სსრ სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარიატის ტიპოგრაფიის გამგე, 1921-1922 წლებში — იმავე უწყების შტაბის კანცელარიის უფროსი. 1922-1937 წლებში სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე მუშაობდა საქართველოს სსრ სამთავრობო სამოქალაქო უწყებებში. ცოლად ჰყავდა (1906 წლიდან) მარიამ (მარგარიტა) რომანოზის ასული ამირეჯიბი (დ. 1881 — გ. 1953). შვილი არ ჰყოლია.

ლიტერატურა
----------

* გოგიტიძე, მამუკა; ჯაფარიძე, ზაზა. სამხედრო კადრების სამჭედლო : თბილისის სამხედრო სასწავლებლის ისტორია 1862 წლიდან დღემდე. თბ. 2018, – გვ. 43.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩაპოძე, ზინობი ბართლომეს ძე — შრომის წიგნაკი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საარქივო მასალებისა და დოკუმენტების კოლექცია. ნანახია 13 აგვისტო, 2020.
ხელოვნური ინჰალაცია (საფრანგეთი)
**ინჰალაცია** (ლათ. inhalo — „შევისუნთქავ") — ორგანიზმში სამკურნალო ნივთიერებათა (ორთქლის, აირის და აეროზოლის სახით) შესუნთქვით შეყვანის მეთოდი. ამ ნივთიერებათა დაქუცმაცება ხდება სპეციალურ აპარატში — ინჰალატორში, საიდანაც შემდგომ სასუნთქ გზებში ხვდება (შესუნთქული ორთქლის ტემპერატურა 45°C უნდა აღწევდეს). არსებობს სტაციონარული და გადასატანი ინჰალატორები. ინჰალაციის მეთოდით ორგანიზმში შეჰყავთ ტუტეები, ხსნადი სულფანილამიდური პრეპარატები, ანტიბიოტიკები და სხვ. ინჰალაციას ძირითადად იყენებენ სასუნთქი გზების ანთებითი დაავადებების დროს. ზეთოვანი ინჰალაცია მზადდება მცენარეული ზეთისა და მენთოლისაგან; მის დროს ზემო სასუნთქი გზების ლორწოვან გარსზე თხელი ზეთოვანი აპკი ჩნდება, რომელიც სხვადასხვა ტოქსიკური ნივთიერების შესრუტვას უშლის ხელს და აადვილებს ნახველის ამოღებას. ქიმიურ და ცემენტის ქარხნებში მასობრივი საინჰალაციო პროცედურა ტარდება ინჰალატორიუმებში. სამკურნალო ნივთიერებათა შესუნთქვას უწოდებენ ხელოვნურ ინჰალაციას, ხოლო ბუნებრივ პირობებში ზღვის, მთისა ან ტყის ჰაერით სუნთქვას – ბუნებრივ ინჰალაციას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 186.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინჰალაცია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ფარეხების გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ქანდაში, თბილის-გორის საავტომობილო გზიდან ქსნის რკინიგზის სადგურისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს 100 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაო — ადრინდელი რკინის ხანით (ძვ. წ. II-I ათასწლეულთა მიჯნა — ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანები). XIX საუკუნეში ამ ადგილას ფარეხები მდგარა. აქედან მომდინარეობს სახელწოდებაც. გეომორფოლოგიურად გორა ამოზიდული ტიპისაა და წაგრძელებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. გორის ჩრდილოეთ ფერდი მიწის სამუშაოების დროს დაზიანებულა და კარგად ჩანს დაახლოებით ერთი მეტრის სიმძლავრის კულტურული ფენა. აქ გამოვლენილი რიყის ქვის საძირკველზე ნაგები ძელური სახლების კედლები თიხითაა შელესილი. გვხვდება წითლად გამომწვარი კერამიკის ნაშთები. ნაპოვნია ჯამები, კოჭობები, სასმისები, ქოთნები, დერგები და ქვევრები. სოფლის სკოლის მოსწავლეებმა გორის ძირში იპოვეს აღმოსავლეთ-ქართული ცული, ე. წ. ჩუგლუგი, დასავლეთ-ქართული ბრტყელი ცული და ბრინჯაოს სხვა ნივთები. ნაპოვნი ნივთები ინახება სოფლის საშუალო სკოლის პიონერთა ოთახში.

ლიტერატურა
----------

* *გვეტაძე ჯ. ცქიტიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 337.
**ზეთის კურთხევა** — ახალი აღთქმის შვიდი საიდუმლოთაგან ერთ-ერთი, რომლის დროსაც ღვთისმსახურის ხილული ქმედებით სრულდება საიდუმლოს უხილავი მადლი. მოციქულთა წერილების თანახმად **ზეთის კურთხევა** დაწესებულია უფალ იესო ქრისტეს მიერ.

საიდუმლოს არსი
--------------

ამ საიდუმლოს არსია განკურნოს ქრისტიანი ადამიანი ხორციელი უძლურებებისა და ავადმყოფობებისაგან, ასევე სულიერი ავადმყოფობისაგან ე.ი. ცოდვებისაგან, სინანულის ანუ მონანიების საიდუმლო მსგავსად. ზეთის კურთხევის საიდუმლოს შესრულების დროს, ღვთისმსახური სხეულზე ზეთის წაცხებისას მოუხმობს ავადმყოფზე ღმერთის კურთხევას, სულის და ხორცის განსაკურნავად.

მართლმადიდებლური სწავლება
-------------------------

წმიდა მოციქული იაკობი ზეთის კურთხევის საიდუმლოს შესახებ ქრისტიანებს ასწავლიდა შემდეგს:

„სჭირდეს თუ ვისმე თქვენგანსა, ილოცევდინ, მოლხინე თუ ვინმე არს, გალობდინ, უძლურ თუ ვინმე არს თქუენ შორის, მოუწოდენ ხუცესთა ეკლესიისათა და ილოცონ მის ზედა და სცხონ მას ზეთი სახელითა უფლისაჲთა. და ლოცვამან სარწმუნოებისამან, დაღაცათუ ცოდვაჲ რაჲმე ექმნეს, მოვე-ეტეოს მას." *(მოციქული იაკობი 5, 13-15)*

წესი ზეთის ცხებისა
------------------

ზეთის კურთხევის საიდუმლო სრულდება შემდეგნაირად: მაგიდაზე დაასვენებენ ჯვარს და სახარებას, დადგამენ ჭურჭელს ხორბლით, რომელშიაც ჩადგამენ მეორე მომცრო ჭურჭელს ღვინო შერეული ზეთით. ღვინო წითელი უნდა იყოს. ხორბალში ჩაარჭობენ შვიდ ღერ თაფლის წმიდა სანთელს და შვიდ ჩხირს, თითოეულ თავზე ბამბა შემოხვეულს.   

ღვთისმსახური კითხულობს ლოცვებს ზეთის კურთხევაზე და ავადმყოფის განკურნებაზე. წაიკითხავენ შვიდ თავს სამოციქულოს და შვიდ თავს სახარებას. მღვდელი ნაკურთხ ზეთს შვიდჯერ სცხებს ჯვარის გამოსახვით ავადმყოფს შუბლზე, ლოყებზე, ხელებზე და გულზე; შესთხოვს ღმერთს, როგორც სულისა და ხორცის მკურნალს, რომ მან (ღმერთმა) განკურნოს მონა/მხევალი თვისი (სახელი) სულიერი და ხორციელი სნეულებებისაგან. ბოლოს მღვდელი გაშლის სახარებას, დაადებს ავადმყოფს თავზე და შესთხოვს ღმერთს, მიუტევოს ავადმყოფს ყოველივე შეცოდებანი.

ლიტერატურა
----------

* „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 126, ISBN 978-9941-0-0902-0.
* საქართველოს ეკლესიის კალენდარი, 1980 (გვ. 360-366. საქართველოს საპატრიარქოს გამოცემა, თბილისი, 1980)
* საღვთო სჯული, არქიმანდრიტი ნესტორ ყუბანეიშვილი, ქუთაისი, 1916 წ.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვიდი საიდუმლო ახალი აღთქმისა |
| --- |
|  |
| 
ნათლისღება • მირონცხება• ზიარება • სინანული • მღვდლობა • ქორწინება • ზეთის კურთხევა |

 |
**ჰეიდარ ალიევის სახელობის თბილისის აზერბაიჯანული სახელმწიფო დრამატული თეატრს** (აზერ. Tiflis Azərbaycan Teatrı) საფუძვლები ჩაეყარა 1909 წელს ქარავან -სარაის შენობაში, რომელიც ეკუთვნოდა თბილისელ ვაჭარს ხაჯი-ხაშიმს, არაპროფესიონალი მსახიობების ჯგუფის მიერ ჟ.ბ. მოლიერის პიესის "ექიმი შეუცვლელად" მიხედვით დადგმით, ადაფტირებული თურქულ ენაზე და რეჟისორ მირზაჰან კულიევის სარეჟისორო დადგმით, რომელმაც ამ დადგმაში ასევე შეასრულა მთავარი როლი ( ექიმის/მკურნალის). 

ხაჯი - ხაშიმ მარდანოვი — აზერბაიჯანის სსრ რესპუბლიკის სახალხო არტისტის მუსტაფა მარდანოვის მამა, რომელმაც, სპექტაკლის წარმოუდგენელი წარმატების შემდეგ აჩუქა ზემოაღნიშნული შენობა თურქულ-დრამატულ თეატრს. 
მირზაჰან კულიევი / კული -ზადე/ - მეფის მმართველობის დროს თბილისელი მუსულმან -შიითების სატრაურო და რელიგიური პროცესიების ორგანიზატორი, შემდგომ ამ თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი - საქართველოს სსრ რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი.

1922 წლიდან თეატრმა მიიღო სახელმწიფო თეატრის სტატუსი და ოფიციალურად მას ეწოდა თბილისის სახელმწიფო აზერბაიჯანული დრამის თეატრი. თეატრში შეიქმნა ორი დასი. ერთი მირ-სეიფედინ ქირმანშაჰლის და მეორე, მირზა- ხან კულიევის ხელმძღვანელობით. თეატრი იქცა თავისებური სამჭედლო როგორც საბჭოთა კავშირის, ასევე საზღვარგარეთის აღმოსავლეთის მსახიობებისათვის. ამ თეატრის კედლებში აღიზარდნენ და მიიღეს გამოცდილება მსახიობების მთელმა პლეადებმა : იბრაჰიმ ისფახანლიმ, ალექპერ სეიფიმ, ალი ყურბანოვმა, მირზა- ალი აბასოვმა, აშრაფ იუზბაშევმა, მოვსუნ სანანიმ, ისმაილ ხაგიმ, ულვი რაჯაბმა, ალი-აქბერ შახსაბახლიმ, ლიდია ტანაილიდიმ, ... და მრავალმა სხვამ. .
თეატრმა, თავისი თავდაუზოგავი უამრავი საქველმოქმედო საქმიანობებში მოღვაწეობის, რომელთა რიცხვში ასევე იყო ვოლგისპირეთის მშიერი მოსახლეობის დახმარებაც, თავი გაითქვა. დიდი სამამულო ომის დროს თბილისის სახელმწიფო აზერბაიჯანული თეატრის მსახიობები უამრავჯერ მიემგზავრებოდნენ ფრონტის ხაზზე და იქ მართავდნენ წარმოდგენებს ჯარისკაცების წინაშე. პოსტ საბჭოთა პერიოდში ორი სამხრეთ კავკასიის დამოუკიდებელი მეზობელი ქვეყნის აზერბაიჯანისა და საქართველოს მთავრობების დახმარებით აღდგენილ იქნა თბილისის ჰეიდარ ალიევის სახელობის აზერბაიჯანული თეატრი, რომელიც დაიხურა 50-ან წლებში.
**ფარეშთუხუცესი** მსახურთუხუცესის უწყებაში შემავალი სახელო ოყო. ხელმწიფის კარის გარიგებაში ვკითხულობთ: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „მსახურთუხუცესი ვეზირია და მისი ჴელისა არის: სალარო, საწოლი, მესაწოლეთ-უხუცესი, მოლარეთ-უხუცესი, ფარეშთ-უხუცესი, ციცხვთ-უხუცესი, მეხილეთ-უხუცესი.[1]" |
|  |  |

ფარეშთუხუცესისა და ფარეშთა საქმე იყო ყოველგვარი საფენის დაფენა, ოთახების ნოხებითა და სხვადასხვა მანდილებით მოკაზმვა. დილით, როდესაც მეფე საწოლიდან გამობრძანდებოდა, ფარეშთუხუცესი და ფარეშები ეხმარებოდნენ მას[2].

ფარეშთუხუცესი უფროსი ხელმძღვანელი იყო დარბაზისა და სხვა სადგომებისა მოკაზმვის დროს, იგი აფენინებდა ნოხებსა და საფენებს და ამკობინებდა ოთახებს. ზოგჯერ თვითონაც აკეთებდა საფარეშო საქმეს. მაგალითად, პურობის დროს, როდესაც დარბაზობა იყო, „ცოცხს ფარეშთ-უხუცესი აიღებს" და „პურობის უკანით ნოხსა გადმოგჳს მეფის წინაშე"[2].

ფარეშთუხუცესის გამგებლობაში შედიოდა საფარეშოები და ფარეშები. საფარეშოები შინაური მეურნეობისთვის განკუთვნილი დაწესებულება და საწყობი იყო. სანთლისა და შანდლებისთვის ცალკე საფარეშო იყო. კიდევ არსებობდა სამკერვალო საფარეშო, სამრეცხაო საფარეშო და სხვ[3].

ლიტერატურა
----------

* ივ. ჯავახიშვილი, თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ VI, თბ. 1982
* ვ. მეტრეველი, ქართული სამართლის ისტორია, თბ. 2009

სქოლიო
------

1. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ VI, თბ. 1982. გვ. 385, „გარიგება ჴელმწიფისა კარისა".
2. 1 2  ივ. ჯავახიშვილი, თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ VI, თბ. 1982. გვ. 319
3. ↑  ვ. მეტრეველი, ქართული სამართლის ისტორია, თბ. 2009. გვ. 93
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაფარიძე**. |

**ქეთევან კონსტანტინეს ასული ჯაფარიძე** (დ. 11 თებერვალი, 1901, ქვიშხეთი, ხაშურის რაიონი — გ. 20 სექტემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956).

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია და სწავლა გააგრძელა კონსერვატორიაში, ჯერ პედაგოგ ლევიცკისთან, შემდეგ ანა ჯაყელთან. ერთხანს ზაქარია ფალიაშვილიც ამეცადინებდა. ნიჭიერმა მომღერალმა იმთავითვე მიიქცია სპეციალისტთა ყურადღება შესანიშნავი ხმით და საშემსრულებლო ოსტატობით, თუმცა პროფესიულ სცენაზე გვიან, 1935 წელს შედგა ფეხი. მან მოიარა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკები, იყო საზღვარგარეთ და ყველგან დიდი მოწონებით სარგებლობდა. მისი შესრულებით მაყურებელმა შეიყვარა ქართული საესტრადო სიმღერები და რომანსები. თითქმის ოთხი წელი გამოდიოდა ლენინგრადში და აქაც დიდი წარმატებები ჰქონდა. 1939 წელს ესტრადის მსახიობთა პირველ საკავშირო კონკურსზე ლაურეატის საპატიო წოდება დაიმსახურა.

განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი მომრერალმა სამამულო ომის პერიოდში. გამოდიოდა ჰოსპიტლებსა და სამხედრო ნაწილებში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 430, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზაალ არაგვის ერისთავი** (გ. 13 მაისი, 1660) — არაგვის ერისთავი 1633–1660 წლებში, ზაალ ქსნის ერისთავის მკვლელი.

გამაგრდა თავის სამფლობელოში და კახეთის მეფე თეიმურაზ I-თან კავშირში, მთელი არაგვის ხეობის მოსახლეობა როსტომ მეფეს აუჯანყა. მას ცოლად ჰყავდა თავად ნოდარ ციციშვილის ქალიშვილი ანა-ხანუმი. მეფისაგან შევიწროვებული, იგი იძულებული გახდა, რომ სპარსეთში წასულიყო, იქ გამაჰმადიანდა, სეფე-შაჰისაგან ნაწყალობები უკან, 1648 წელს საქართველოში დაბრუნდა როსტომ მეფისადმი მორჩილების პირობით. საარაგვოს გაფართოების მიზნით მეფე როსტომმა ერწო და თიანეთი კახეთიდან გამოჰყო და საარაგვოს შემოუერთა. მიიღო რა უარი თავისი ვაჟისათვის როსტომის შემდეგ გამეფებული მეფე შაჰ-ნავაზის ქალის ხელის თხოვნისას, ზაალმა თავის მხრივ უარი თქვა მეფის მორჩილებაზე. დაიწყო ახალი, სისხლისმღვრელი ომი, და ვახტანგ V-მ ზაალის ძმისწულებს, რომლებსაც ძალიან სძულდათ თავიანთი ბიძა, საარაგვოში სისხლისღვრის თავიდან აცილების მიზნით, ბიძის მოკვლა უბრძანა. მათ ბიძა 1660 წელს დუშეთში მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* პ. იოსელიანი, „აღწერა დუშეთისა თბილისის გუბერნიის ქალაქისა", გვ. 101-102, თარგმანი - 2012
* *აკოფაშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 467.
**თვითაქტუალიზაცია** — პიროვნებისადმი ჰუმანისტური მიდგომის მიხედვით ადამიანის განვითარების მთავარი განმაპირობებელი. ის განიხილება, როგორც პიროვნების დინამიკის ძირითადი დეტერმინანტი. თვითაქტუალიზაციის ტენდენცია გულისხმობს, რომ ადამიანი მუდმივად მიისწრაფვის საკუთარი პოტენციალის რეალიზაციისაკენ და თანდაყოლილი უნარებისა და ნიჭის განვითარებისაკენ. აქტუალიზაცია არის ადამიანის ორგანიზმში არსებული ერთიანი ცენტრალური ენერგიის წყარო. ის საწყისს იღებს ორგანიზმის ფიზიოლოგიურ პროცესებში, ხელს უწყობს ორგანიზმის განახლებასა და განვითარებას. აქტუალიზაციის ტენდენცია განაპირობებს, რომ ორგანიზმი მიისწრაფვის გარკვეული მიზნისაკენ, იქნება ეს გამოკვლევა, გარემოს ცვლილებები, თამაში თუ შემოქმედება. აქტუალიზაციის ტენდენცია მიმართულია არა უბრალოდ და არა მხოლოდ დაძაბულობის მოხსნაზე, არამედ გულისხმობს დაძაბულობის გაძლიერებასაც, რადგან ადამიანის ქცევა მოტივირებულია განვითარებით. ადამიანს მართავს ზრდის პროცესი, რაშიც თავისი პირადი პოტენციალი რეალიზდება. მაგალითად,: აქტუალიზაციის გამოვლენაა, როდესაც პატარა ბავშვი აგრძელებს სიარულის სწავლის მცდელობას, მიუხედავად იმისა, რომ ის რამდენიმეჯერ წაიქცა და თავიც გაიტეხა. იგივე მოვლენაა კარგი ნიშნის მიღების სურვილი, სამსახურში წარმატების მიღწევა, ადამიანების დახმარების სურვილი და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* *Robert A. Baron,Donn Byrne, Blair T. Johnson, Exploring Social Psychology, 4th edition.*
იაჰმეს-მერიტამონის ქანდაკება
**იაჰმეს-მერიტამონი** ან **აჰმეს-მერიტ-ამონი** — იაჰმეს I-ის ქალიშვილი და ამენჰოტეპ I-ის, მეთვრამეტე დინასტიის[1] ფარაონის და და მეუღლე. 

თავისი მშობლებისაგან მას მემკვიდრეობით ერგო „ღმერთ ამონის ცოლის" ტიტული. ამის გარდა, მას ჰქონდა „მეფის ქალიშვილის", „მეფის დის" „ორი მიწის დიასახლისის" „მეფის მთავარი ცოლის" და „ღმერთის ცოლის" ტიტულები.

იაჰმეს მერიტამონის მუმია აღმოჩენილია[2] მუყაოს კუბოში დეირ-ელ-ბაჰრიში. აღმოჩენა შეისწავლეს კომპიუტერული ტომოგრაფიის საშუალებით, რის შედეგადაც გახდა ცნობილი, რომ იაჰმოს მერიტამონი დაიღუპა ათეროსკლეროზით. ანალიზმა ასევე აჩვენა, რომ იგი გარდაიცვალა ორმოცი წლის ასაკში. 

იაჰმეს მუმია და სარკოფაგი ამჟამად იმყოფება კაიროში, კერძოდ ეგვიპტის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* Aidan Dodson & Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2004, ISBN 0-500-05128-3
* Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. Thames & Hudson. 2006, ISBN 0-500-05145-3

სქოლიო
------

1. ↑  Aidan Dodson & Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2004, ISBN 0-500-05128-3, p.123, 127, 129
2. ↑  "Upper part of a limestone statue of Queen Ahmose-Merytamun," The British Museum Web site.
**თვის ბოლოკი** (ლათ. Raphanus sativus) — ბოსტნეული მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. განასხვავებენ ერთწლოვან თვის ბოლოკს (ევროპული ჯიშები), რომელიც დათესვის წელსვე იკეთებს ძირხვენასა და თესლს, და ორწლოვან თვის ბოლოკს (ე. წ. საშემოდგომო ჯიშები), რომელიც ძირხვებას იმავე წელს იკეთებს, თესლს კი — მეორე წელს. 

საქართველოში მოჰყავთ ყველგან, მაღალმთიან ზონაშიც. მისი მოყვანა კვალსათბურშიც შეიძლება. თესავენ მობნევით. თესვის ნორმა 20-25 კგ ჰა-ზე. თუ ნალექი საკმარისი არ არის, ნიადაგზე 2-3-ჯერ უნდა მოირწყას. არის თვის ბოლოკის მრავალი ჯიში. საქართველოში თვის ბოლოკის საადრეო ჯიშებიდან (სავეგეტაციო პერიოდი 23-25 დღე) გავრცელებულია საქსი, რუბინი, ვარდისფერი და წითელი თეთრკუდა; საშუალო ჯიშებიდან (28-30 დღე) — ვიურცბურგი, ტაშკენტი; საგვიანო ჯიშებიდან (38-40 დღე) — დუნგანი, წითელი გოლიათი, ყინულის ლოლუა და სხვა. თვის ბოლოკის ძირითადი მავნებელია ბოსტნის რწყილი, რომლის წინააღმდეგაც იყენებენ „ბი-58-ის" 0,15%-იან ხსნარს.

ლიტერატურა
----------

* *კაპანაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 678.
ბერნარდ ლივეხუდი, ფსიქიკის შინაგანი არსის გამოხატულებას , ადამიანის ნებისმიერი აქტივობის სტილის განმსაზღვრელ, ექვს 'ძირითად ორიენტაციას' გამოყოფს: მკვლევარი, მოაზროვნე, ორგანიზატორი, რეფორმატორი,მზრუნველი და კონსერვატორული (ადმინისტრაციული) ტიპი. თითოეული ეს ტიპი შეიძლება ხასიათდებოდეს კრეტიულობით ან არა. კრეატიულობა ძირითად ორიენტაციას შემოქმედებით ძალად აქცევს.არაკრეატიულობა კი მიდრეკილებებადვე ტოვებს. თითოეულ ადამიანში რამდენიმე ძირითადი ორიენტაცია შეიძლება იყოს.ამათგან შესაძლოა ერთ-ერთი უფრო ძლიერ გამოხატული იყოს,რასაც **დომინანტური ძირითადი ორიენტაცია** ეწოდება.

1. **მკვლევარი**\_ ამ ტიპის ადამიანთა ძირითადი მოთხოვნილებაა გამოიკვლიონ თუ როგორ ფუნქციონირებს სამყარო და როგორ შეიძლება აიხსნას მიმართება ცალკეულ მოვლენებს შორის. ამასთან თვითონ კვლევის ობიექტი მეორე ხარისხოვანია და ძირითადი აქცენტი კვლევის პროცესზე კეთდება. შემოქმედებითი მკვლევარი მიდერეკილია დამოუკიდებლად მუშაობისკენ, ხოლო არაშემოქმედებითი მზადაა რუტინული სამუშაოს შესასრულებლად ან სხვათა აზრის მოსასმენად და გასათვალისწინებლად.

2. **მოაზროვნე**\_ ამ ტიპის ადამიანთა მოთხოვნილებაა მოაწესრიგონ საკუთარი იდეები თეორიებისა და სისტემების სახით. მათ გააჩნიათ საკუთარი შეხედულებათა სისტემა და პროტესტს გამოთქვამენ, როდესაც სხვათა აზრის უკრიტიკო მიღებას სთხოვენ.

3. **ორგანიზატორი**\_ ამ ტიპის ძირითადი მოთხოვნილებაა დაეუფლოს,მოაწესრიგოს და მართოს სამყარო. ის აგრესიულობამდე აქტიურია და ცნობიერად თუ არაცნობიერად ცდილობს ძალაუფლების მოპოვებას ადამიანებსა და საგნებზე. ორგანიზატორული ორიენტაციის ადამიანები ყველაზე წარმატებულები 30-40 წლის ასაკში არიან. ხშირად ორგანიზატორული ძირითადი ორიენტაცია სხვა ძირითად ორიენტაციებთან კომბინაციაში გვხვდება, რაც ორგანიზებისკენ სწრაფვას ნაკლებად აგრესიულს ხდის.

4. **მზრუნველი**\_ ამ ტიპის ადამიანის მოთხოვნილებაა მოუაროს,გაახაროს, იზრუნოს ყოველივე ცოცხალზე. სოციალურ სამყაროში ეს ტიპი ქმნის გარემოს სადაც ხელსაყრელი პირობებია სხვათა განვითარებისთვის, თუმცა თვითონ უკანა პლანზე რჩება. სრულყოფილად განვითარებული პიროვნების ჩამოყალიბებისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პირობაა, რომ ბავშვი იზრდებოდეს გარემოში, სადაც მზრუნველობითი ორიენტაცია სჭარბობს.

5. **რეფორმატორი**\_ ეს ტიპი სხვადასხვა სახით ვლინდება,თუმცა ძირითადი მოთხოვნილებაა უკვე არსებულის შეცვლა, გაუმჯობესება. ისინი შეიძლება იყვნენ ავადმყოფის განკურნების მსურველი თერაპევტები ან რევოლუციონერები. პროფესიის არჩევისას რეფორმატორი ეძებს ახალს,ჯერ არ არსებულს.შესაბამისად ისინი ხშირად ახალ პროფესიებს იგონებენ და პირველის სტატუსს ირგებენ. როგორც წესი ასეთი ტიპები ცხოვრებაში ნონკონფორმისტები არიან.

6. **კონსერვატორი**(ადმინისტრატორული ტიპი)\_ ეს ადამიანები ძირითადად უკვე არსებულის მოწესრიგების, აღნუსხვის, შენარჩუნების სურვილით მოქმედებენ. ისინი არ ავიტარებენ საკუთარ აზრს, არამედ სხვათა ნააზრევის მოწესრიგების, წარსულის სისტემატური სახის შექმნას ცდილობენ. ხშირად ამ ტიპის ადამიანები დიპლომატები, ჟურნალისტები, ბიბლიოთეკარები არიან.

ლიტერატურა
----------

* ბერნარდ ლივეხუდი — *ადამიანის ცხოვრების გზა* თბ. 2002 წელი
**უოლტერ ადამსი** (ინგლ. Walter Adams, დ. 27 აგვისტო, 1922, ვენა — 8 სექტემბერი, 1998) — ამერიკელი ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
---------

უოლტერ ადამსი დაიბადა 1922 წელს, ვენაში. მისი მამა დაკავებული იყო საერთაშორისო დონეზე ალმასით ვაჭრობით, ხოლო დედა დიასახლისი იყო.

უოლტერმა 1942 წელს ბრუკლინის კოლეჯში მიიღ ბაკალავრის ხარისხი. 1943 წლის აპრილიდან ის აშშს ჯარში მსახურობდა. მსახურობდა 83-ე ქვეით და მე-11 სატანკო დივიზიაში. 1945 წელს გმირული ქცევისთვის დააჯილდოვეს ბრინჯაოს მედლით. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი და მიიღო მაგისტრის ხარისხი 1946 წელს, ხოლო 1947-ში ფილოსოფიის დოქტორის წოდება.

პედაგოგიურ საქმიანობას 1947 წლიდან ეწეოდა მიჩიგანის შტატის უნივერსიტეტში. 1956 წლიდან ატარებდა პროფესორის სტატუსს, ხოლო 1969-1970 წლებშ იყო უნვიერსიტეტის დირექტორი. 1971 წელს ადამსმა გამოაქვეყნა მემუარები საკუთარი სამუშაო გამოცდილების შესახებ, სახელწოდებით *Test*. უნივერსიტეტში ასწავლიდა 1992 წლამდე. 1992-დან იკავებდა დამსახურებული პროფესორის სტატუსს ტრინიტის უნივერსიტეტში.

თავისი კარიერის განმავლობაში ადამსმა ათობით წიგნი დაწერა. გარდაიცვალა პანკრეასის კიბოთი, 1998 წლის 8 სექტემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამსის შესახებ დაარქივებული 2020-09-01 საიტზე Wayback Machine.
* *Test*

სქოლიო
------

1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
**შეჰზადე იაჰია** (თურქ. Şehzade Yahya; დ. 1585, სტამბოლი - გ. 1649, კოტორი) - ოსმალეთის იმპერიის უფლისწული. სულთან მურად III-ს ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

იაჰია დაიბადა 1585 წელს, სულთან მურად III-სა და ელენა ხათუნის ოჯახში, რომელიც იყო კომნენოსთა დინასტიის წარმომადგენელი

1595 წელს, მურადი გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა, მეჰმედ III. ოსმალური ტრადიციების მიხედვით, სულთან მეჰმედს ძმები სიკვდილით უნდა დაესაჯა. ასეც მოხდა, მაგრამ იაჰია სასწაულებრივ გადაურჩა სიკვდილს, რადგან დედამისმა ჯერ საბერძნეთში, შემდეგ კი ბულგარეთში გადამალა. იქ 8 წელი ცხოვრობდა მონასტერში და ქრისტიანადაც კი მონათლეს.

1603 წელს, სულთან მეჰმედი გარდაიცვალა და ტახტი დაიკავა მისმა 13 წლის ვაჟმა, აჰმედ I-მა. იაჰიამ მოლაპარაკებები გამართა ჩრდილოეთ და დასავლეთ ევროპის მონარქებთან და დახმარებას სთხოვდა ტახტზე ასასვლელად. 1614 და 1617 წლებში მან მოლაპარაკებები გამართა სერბეთისა და კათოლიკური ეკლესიების ეპისკოპოსებთან. რამდენიმე წლის შემდეგ, კაზაკთა არმიის დახმარებით, მან სცადა ტახტის დაკავება, მაგრამ უშედეგოდ.

გარდაიცვალა 1649 წელს.

სულთან მეჰმედ III-ის ვაჟი
-------------------------

არსებობს ვერსია, რომ იაჰია იყო სულთან მეჰმედის ვაჟი,. იაჰიას ასევე უწოდებდნენ ალექსანდრეს, იაქიას, ისქენდერს...

ოჯახი
-----

1629 წელს, იაჰიამ ცოლად შეირთო ანა კატერინა, რომელიც იყო გეორგ კასტრიოტის შთამომავალი. მათი შვილები იყვნენ: მაურიციო, ალესანდრო და ელენა.

კულტურაში
---------

2015 წელს დაწყებულ თურქულ ისტორიულ სერიალში დიდებული საუკუნე: ქიოსემში, შეჰზადე ისქენდერის როლს განასახიერებს თურქი მსახიობი ბერქ ჯანქათი.

სქოლიო
------

1. ↑  [Malcolm, 2002 , გვ. 121-122.]
*ეს ტერმინი არ უნდა აგერიოთ მის პარონიმულ წყვილში ეტიმოლოგია.*
**ეტიოლოგია** (ბერძ. αἰτιολογία; λογία — მიზეზი და λογία - ...ლოგია) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ავადმყოფობის გამომწვევ მიზეზებსა და პირობებს.

თანამედროვე შეხედულებების მიხედვით მიზეზი არის ის ფაქტორი რომელიც იწვევს ავადმყოფობას. მიზეზის გარეშე ავადმყოფობა არ აღმოცენდება. ეტიოლოგიური ფაქტორი პათოლოგიურ პროცესს(ავადმყოფობას) სპეციფიურ ხასიათს ანიჭებს,ე.ი. განსაზღვრავს მის თავისებურებებს. დაავადების გამომწვევ გარეგან (ეგზოგენურ) მიზეზებს მიეკუთვნება ფიზიკური (მექანიკური, თერმული, ელექტრული და სხივური ენერგია,გადატვირთვა, აჩქარება, ატმოსფერული წნევის ცვლილება, კოსმიური მოვლენები.), ქიმიური (მჟავები, ტუტეები და სხვ.), ბიოლოგიური (ბაქტერიები, ვირუსები, პარაზიტები, სოკოები, ცხოველური შხამები და სხვ.), ფსიქოგენური ფაქტორები. შინაგანი (ენდოგენური) მიზეზები ძირითადად მემკვიდრული ფაქტორებით და კონსტიტუციური თავისებურებებითაა წარმოდგენილი.

ავადმყოფობის გამომწვევი პირობები, მიზეზის გარეშე ავადმყოფობას არ იწვევენ, მაგრამ შეუძლიათ შეცვალონ მისი მიმდინარეობა. კონკრეტულ სიტუაციაში მიზეზი ერთია, პირობები კი შეიძლება მრავალი იყოს. შესაძლოა განვაცალკეოთ ავადმყოფობის განვითარების ხელისშემწყობი და ხელისშემშლელი პირობები. ორივე მათგანი იყოფა გარეგან და შინაგან პირობებათ. გარეგან პირობებს მიეკუთვნება — გარემოს ფაქტორების ზემოქმედება,კვების,შრომის და დასვენების რეჟიმის თავისებურებანი, შინაგანი პირობებია — ასაკობრივი ფაქტორი, მემკვიდრეობითი მიდრეკილება და სხვ.

ზოგი პათოლოგიური პროცესი შეიძლება რამდენიმე სხვადასხვა მიზეზმა გამოიწვიოს, ასეთ შემთხვევაში საუბრობენ ავადმყოფობის პოლიეტიოლოგიურობაზე, თუმცა, ავადმყოფობას კონკრეტულ სიტუაციაში ერთი მიზეზი იწვევს. ეტიოლოგიური მკურნალობა — უშუალოდ დაავადების გამომწვევ მიზეზზე ზემოქმედებას გულისხმობს. ეტიოლოგიური ფაქტორების სწორი განსაზღვრა და ცოდნა,რაც ზოგჯერ სირთულეს წარმოადგენს — ავადმყოფობათა მკურნალობის და პრევენციის ძირითადი საწინდარია.

ლიტერატურა
----------

* *ტატიშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 241—242.
* *ვ.ყიფიანი,* პათოფიზიოლოგიის სახელმძღვანელო,ტ.1. ზოგადი პათოფიზიოლოგია,2009.

სქოლიო
------

1. ↑   (2002) *Aetiology*, 2nd ed.  Oxford University Press. ISBN 0-19-521942-2.
ვატები
**ვატები** (გერმ. Watten, ნიდერლ. wadden — სანაპირო თავთხელი) — ზღვის სანაპიროს ქვედა ზოლი, რომელიც წყლით იფარება ყოველდღე მოქცევების დროს და ზღვის წყლისგან თავისუფლდება ზღვის მიქცევის შედეგად. სიგანეში და სიმაღლეში იზრდება მანამ, სანამ ზედაპირად არ გადაიქცევა, რომელიც სიზიგიური მიქცევის დროს ივსება. დანაწევრებულია მოქცევის წყლების ჩამონადენის ღარებითა და არხებით. გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით, ვატები რელიეფის აკუმულაციური ფორმებია, რომელიც მცენარეულობას თითქმის სრულებით მოკლებულია. წარმოიქმნება მიქცევისა და მოქცევის უთანასწორო სიჩქარისა და დროის მოქმედების შედეგად, წვრილქვიშიანი და შლამიანი ნაყარების დაგროვებით. ფსკერული დანალექების მხრივ, გამოიყოფა ვატების რამდენიმე ტიპი: ქვიშაქვიანი, ნატანიანი გრუნტისგან შემდგარი და შერეული ვატები. გავრცელებულია ჩრდილოეთის ზღვის სამხრეთ ნაპირებზე, აგრეთვე თეთრი, ბარენცის, ოხოტის, ბერინგის ზღვების, მექსიკის ყურის ნაპირებთან. ვატები თევზების, მოლუსკებისა და სელაპების უნიკალური საბინადრო ადგილია. ტერმინი „ვატები" ხშირად გამოიყენება გერმანულ და ნიდერლანდურ ლიტერატურაში. ტერმინი საყოველთაო ხმარებაშია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მარშები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვატები***

* ვატები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ვატნაიეკუდლი** (ისლ. Vatnajökull) — უდიდესი საფარული მყინვარი ისლანდიაში. მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და მისი ტერიტორიის 8 % უჭირავს (8 133 კმ²). მოცულობით ვატნაიეკუდლი უდიდესია ევროპაში, ხოლო ტერიტორიით — მეორე.

ყინულის საშუალო სისქე 400 მეტრია, მაქსიმალური — 1000 მეტრი. ისლანდიის უმაღლესი წერტილი, პიკი ჰვანადალსჰნუკური (2110 მ), მდებარეობს ვატნაიეკუდლის სამხრეთ ზღვარზე, სკაფტაფედლის ეროვნულ პარკთან ახლოს. მყინვარის ქვეშ არის რამდენიმე ვულკანი. უკანასკნელ წლებში ვატნაიეკუდლი თანდათანობით მცირდება, შესაძლოა კლიმატის ცვლილების გამო.

მყინვარი კვებავს რამდენიმე მყინვარულ ტბებს, მათ შორის იეკულსაურლოუნსა და გრანალოუნს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის მყინვარები

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ვატნაიეკუდლი"** ვიკისაწყობში.

* ვატნაიეკუდლი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ლაშქრობა მყინვარ ვატნაიეკუდლზე (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ისლანდიის მყინვარები |
| --- |
|  |
| 
* დრაუნგაიეკუდლი
* ეიაფიადლაიეკუდლი
* ეირიკსიეკუდლი
* ვატნაიეკუდლი
* თოურისიეკუდლი
* თრაუნდარიეკუდლი
* ლაუნგიეკუდლი
* მირდალსიეკუდლი
* სნაიფედლსიეკუდლი
* ტინდფიადლაიეკუდლი
* ტორვაიეკუდლი
* ტუნგნაფედლსიეკუდლი
* ჰოფსიეკუდლი
 |  |

 |
**ქართული დრამატული საზოგადოება** — თეატრალური საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. შეიქმნა 1881 წელს, თბილისში ქართული ეროვნული თეატრის განვითარებისათვის ყოველმხრივი ხელშეწყობის მიზნით. აერთიენებდა ქართული თეატრის პროფესიონალ მოღვაწეებს. ქართული დრამატული საზოგადოების პირველი თავმჯდომარე იყო ი. ჭავჭავაძე. საზოგადოების საქმიანობაში მონაწილეობდნენ ა. წერეთელი, რ. ერისთავი, კ. ყიფიანი, გ. თურმანიშვილი, ი. მაჩაბელი, ა. ყაზბეგი, დ. ყიფიანი და სხვა. მან დიდი როლი ითამაშა ქართული ეროვნული თეატრის განვითარებაში, არსებითად იგი ქართული თეარტალური ხელოვნების ხელმძღვანელი ორგანო იყო, ხელმძღვანელობდა თბილისის ქართული დრამატული დასის მოღვაწეობას. ქართული დრამატული საზოგადოება ხელს უწყობდა თეატრის ეკონომიკურ და შემოქმედებით წარმატებებს, დრამატურგიასა და თეატრალურ კრიტიკას; იბრძოდა თეატრის საერთო კულტურის დონის ასამაღლებლად, მსახიობთა და რეჟისორთა მაღალი პროფესიონალიზმისათვის, ზრუნავდა სცენის მოღვაწეთა მატერიალური პირობების გასაუმჯობესებლად. ეხმარებოდა სცენის მოყვარეთა წრეებს და სხვა. ქართული დრამატული საზოგადოებას განყოფილებები ჰქონდა ქუთაისში (1896 წელი) „დრამატული კომისიის" სახელწოდებით, ჭიათურაში (1907 წელი), ბათუმში (1913 წელი) რომლებიც ხელმძღვანელობდნენ ადგილობრივი პროფესიებისა და სცენის მოყვარულთა დასებს. დრამატულმა საზოგადოებებმა 1914 წელს მოიწვიეს სრულიად საქართველოს თეატრალურ მოღვაწეთა პირველი ყრილობა, რამაც განიხილა შემოქმედებითი და სამართლებრივი საკითხები. საზოგაოდებამ იარსება 1921 წლამდე. საქართველოს სსრ სახკომსაბჭოს 1945 წლის დადგენილებით საქართველოს თეატრალური საზოგადოება აღდგა (ახლანდელი საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირი).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 885, ISBN 99928-20-32-2.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 475.
* *კიკნაძე ვ.*, „საქართველოს თეატრალური საზოგადოების ასი წელი", თბილისი, 1986
* *ჯანელიძე მ.*, „თეატრის მსახური", „თეატრალური მოამბე", N2 1984

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები საქართველოს დროშა |
| --- |
|  |
| ეროვნული | 
განათლებისა და კულტურის მულტიფუნქციური ცენტრი (MCEC) · ევროპულ-ქართული ინსტიტუტი (EGI) · ეკონომიკური პოლიტიკის კვლევის ინსტიტუტი (EPRC)  · თავისუფლების ინსტიტუტი · ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI)  · მედიის განვითარების ფონდი (MDF)  · საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია · საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო  · სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება (ISFED)  · საზოგადოება და ბანკები  · საქართველოს ატლანტიკური საბჭო  · საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია  · საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა (GDI)  · საქართველოს პოლიტიკის ინსტიტუტი (GIP)  · საქართველოს რეფორმების ასოციაცია (GRASS)  · საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევის ფონდი - რონდელის ფონდი (GFSIS)  · სოციალური სამართლიანობის ცენტრი · ღია საზოგადოება - საქართველო |
|  |
| ადგილობრივი | 
სტუდენტურ-ახალგაზრდული სათათბირო |
|  |
| ისტორიული | 
თბილისის საადგილმამულო კომისია · საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოება  · ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება  · ქართული დრამატული საზოგადოება |

 |
ეტოშის მლაშობი მშრალ პერიოდში
ეტოშის მლაშობი ნოტიო პერიოდში
**ეტოშის მლაშობი** (ინგლ. Etosha pan) — მლაშობი ჩრდილოეთ ნამიბიაში. სიგრძე დაახლოებით 120 კმ, სიგანე დაახლოებით 50 კმ. ფართობი 4800 კმ². მდებარეობს კალაჰარის ჩრდილოეთ-დასავლეთ კიდეზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,030 მ სიმაღლეზე. მარილის დიდი სივრცეა, ამ მხრივ, უდიდესია აფრიკაში. არსებობს გეოლოგიური მტკიცებულება იმისა, რომ მდინარე კუნენე წარსულში მიედინებოდა ტაფობის სამხრეთ ნაწილში, რასაც მოჰყვა უზარმაზარი ტბის შექმნა. მოგვიანებით შეიცვალა მდინარის მიმართულება და ტბა გაუდინარი დარჩა, ამასთანავე შემცირდა მისი ფართობი, წყალი აორთქლდა და წარმოიქმნა მარილიანი ტაფობი. ტერიტორია საზრდოობს მრავალრციხოვანი პარალელური არხებით. მშრალ პერიოდში ეტოშა წარმოადგენს მლაშობს, წვიმიან პერიოდში ივსება წყლითა და შლამით. ეტოშის მლაშობი არის ეტოშის ეროვნული პარკის ცენტრი, რომლის ფართობია 22,269 კმ². აქ დიდი რაოდენობით არის თავმოყრილი მსხვილი ნადირი; გარდა ამისა გვხვდება ლომი, სპილო, მარტორქა, კანა, ზებრა და სხვა. ორნითოფაუნას ქმნის ფლამინგო, აფრიკული სირაქლემა, არწივი, ციცარი და სხვა. ეტოშის მლაშობი პირველად შენიშნეს ევროპელებმა ფრენსის გალტონმა და ჩარლზ ჯონ ანდერსონმა 1851 წელს. წყალჭარბ ტერიტორიებს რამსარის კონვენცია იცავს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნამიბიის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეტოშის მლაშობი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* ეტოშის მლაშობი დაარქივებული 2016-03-07 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ირაკლი მექვაბიშვილი** (დ. 11 მაისი, 1973, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ბანკირი და ეკონომისტი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი. საქართველოს გენერალური აუდიტორი (სახელმწიფო აუდიტის სამსახური) 2017 წლის 20 სექტემბრიდან 2022 წლის 20 სექტემბრამდე.

განათლება
---------

1996 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი, საბანკო საქმის სპეციალობით. 2006 წელს ამავე უნივერსიტეტში მიიღო ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი (თემა: „საბანკო ზედამხედველობის სისტემის სრულყოფის გზები თანამედროვე ეტაპზე").

სამუშაო გამოცდილება
-------------------

2015-2017 წლებში მექვაბიშვილი ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის მთავარი ბანკირი და ასოცირებული დირექტორი იყო. ამავე ორგანიზაციაში ასევე მუშაობდა სხვადასხვა პოზიციებზე, მათ შორის: მთავარი ბანკირი, ბიზნეს-ლიდერი საქართველოსა და აზერბაიჯანში, ფინანსური ინსტიტუტების დეპარტამენტი, ჩრდილოეთ აფრიკისა და კავკასიის რეგიონში; 2007-2015 წლებში უფროსი ბანკირი, ფინანსური ინსტიტუტების დეპარტამენტი, კავკასიის, ცენტრალური აზიისა და მონღოლეთის რეგიონი, ბიზნესკოორდინატორი საქართველოში. 

2008-2014 წლებში იყო „თიბისი ლიზინგის" სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 

1996-1998 წლებში იყო საბანკო ზედამხედველობის დეპარტამენტის უფროსი ეკონომისტი საქართველოს ეროვნულ ბანკში. 1998-2004 წლებში მუშაობდა სს „გაერთიანებულ ქართული ბანკში" სხვადასხვა თანამდებობაზე, მათ შორის გენერალურ დირექტორად (2003-2004). 2005-2006 წლებში მსახურობდა „ვითიბი ბანკი ჯორჯიას" გენერალური დირექტორად. 1996-1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს ეროვნულ ბანკში საბანკო ზედამხედველობის დეპარტამენტში უფროსი ეკონომისტის პოზიციაზე. 1997 წელს საბანკო აუდიტორის პოზიციაზე იმუშავა მინეაპოლისის (მინესოტის შტატი, აშშ) ფედერალური სარეზერვო ბანკის საბანკო ზედამხედველობის დეპარტამენტში. 1996-1996 წლებში იყო კომერციული ბანკი „კრწანისის" სახაზინო დეპარტამენტის მთავარი ეკონომისტი.

ქართულის გარდა ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი მექვაბიშვილი — სახელმწიფო აუდიტის სამსახური

სქოლიო
------

1. ↑  ირაკლი მექვაბიშვილი საქართველოს გენერალური აუდიტორი გახდა. sputnik-georgia.com (20 სექტემბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2018.
2. ↑  ირაკლი მექვაბიშვილი გენერალურ აუდიტორად დაამტკიცეს. Imedinews (20 სექტემბერი, 2017).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-04-04. ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2018.
3. ↑  საქართველოს პარლამენტმა გენერალური აუდიტორის თანამდებობაზე ირაკლი მექვაბიშვილი აირჩია. საქართველოს პარლამენტი (20 სექტემბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2018.
4. ↑  ირაკლი მექვაბიშვილი. სახელმწიფო აუდიტის სამსახური. ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2018.
**ვიტორე კარპაჩო** (იტალ. Vittore Carpaccio; დ. დაახლ. 1455 ან 1465, ვენეცია — გ. დაახლ. 1526, კაპოდისტრია, ახლანდ. კოპერი, სლოვენია) — იტალიელი ფერმწერი, ვენეციური სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. სწავლობდა ჯენტილე ბელინის ხელმძღვანელობით. განიცადა ანტონელო და მესინას და ჯოვანი ბელინის გავლენა. წმ. ურსულას (1490–1495, აკადემიის გალერეა, ვენეცია), წმ. გიორგისა და წმ. იერონიმეს (1502–1507, სკუოთლა დი სან-ჯორჯო დელი სკიავონი, ვენეცია) ცხოვრების თემებზე შექმნილ სურათებში ლეგენდარული სიუჟეტები გადაწყვეტილია როგორც მხატვრის თანამედროვე ცხოვრების რეალური სცენები. მხატვარი ოსტატურად ასახავდა სივრცეს, ჰაეროვან და შუქ-ჰაეროვან გარემოს, რაც არბილებს ლოკალური ფერის ლაქების ჟღერადობას.

გალერეა
-------

* „წმ. ურსულას ძილი", 1495, ვენეციის აკადემიის გალერეა, ვენეცია„წმ. ურსულას ძილი", 1495, ვენეციის აკადემიის გალერეა, ვენეცია
* „ვენეციელი წარჩინებულის პორტრეტი", დაახლ. 1510, ნორტონ საიმონის მუზეუმი, პასადენა„ვენეციელი წარჩინებულის პორტრეტი", დაახლ. 1510, ნორტონ საიმონის მუზეუმი, პასადენა
* „სიბილი", დაახლ. 1510, უფიცი, ფლორენცია„სიბილი", დაახლ. 1510, უფიცი, ფლორენცია
* „წმ. სტეფანეს ქადაგება", 1514, ლუვრი, პარიზი„წმ. სტეფანეს ქადაგება", 1514, ლუვრი, პარიზი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიტორე კარპაჩო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ვიტორე კარპაჩო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑   კარპაჩო ვიტორე // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 414.
**ფლებოტომუსები** (ლათ. Phlebotomidae) — ორფრთიანი სისხლისმწოვი მწერების ქვეოჯახი პეპლურასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 1,3 — 3,5 მმ. ფერად ბაცი მოყვითალოა და დაფარულია წვრილი ბუსუსით. პირის აპარატი უფრო მკვეთრად აქვთ გამოხატულ მდედრებს (ხორთუმის მსგავსად), რადგან ისინი წოვენ სისხლს, მამლები კი მცენარეთა წვენებით და დეტრიტით იკვებებიან. ფლებოტომუსები გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში. მსოფლიოში დადგენილია მათი 300 სახეობა. საქართველოში ეს მწერები მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილშია გავრცელებული — გამოვლენილია 13 სახეობა (11 ფლებოტომუსებისა და 2 — სენჟენტომიის გვარისა).

დედალი ფლებოტომუსები იკვებებიან გარეული და შინაური ცხოველების და აგრეთვე ადამიანის სისხლით. დებს 50 — 100 კვერცხს (თვითონ უმრავლეს შემთხვევაში იღუპება). გამოჩეკილი მატლები რამდენიმეჯერ კანს იცვლიან და იჭუპრებიან. ჭუპრიდან გამოფრენილი მწერი სწრაფად იწყებენ გამრავლებას და 2 — 3 თაობას იძლევა.

ფლებოტომუსებს გადააქვთ რამდენიმე სნეულება:ვისცერული და კანის ლეიშმანიოზი, ფლებოტომური ცხელება (პაპატაჩი).

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 343.
**ფლევოლანდი** (ნიდერლ. Flevoland) — პროვინცია ნიდერლანდებში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ზიუდერზეეს ყოფილი უბის ადგილას. შეიქმნა 1986 წლის 1 იანვარს და ქვეყნის მე-12 პროვინცია გახდა. დედაქალაქია ლელისტადი. 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 394 758 ადამიანია, ფართობი 1 419 კმ². პროვინცია 6 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

ისტორია
-------

XIII-XX საუკუნეებში პროვინციის ამჟამინდელ ტერიტორიაზე ჩრდილოეთის ზღვის ზიუდერზეეს უბე მდებარეობდა, რომელიც დაახლოებით 5000 კმ² ტერიტორიას იკავებდა. 1916 წელს მსხვილმასშტაბიანი დატბორვა მოხდა, რის შემდეგაც უბის დაშრობის გადაწყვტილება მიიღეს. 1927-1933 წლებში აშენებულმა დამბამ ყურე ჩრდილოეთის ზღვისგან გამოყო და შედეგად, თავთხელი ტბა წარმოიქმნა. მეორე დამბის აშენების შემდეგ, ტბა ორად გაიყო. 1975 წელს, ერთ-ერთი მათგანი ამოაშრეს და უკვე 1986 წლის 1 იანვარს, მის ადგილას ფლევოლანდის პროვინცია შექმნეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების პროვინციები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნიდერლანდების პროვინციები |
| --- |
|  |
| პროვინციები | 
გელდერლანდი **·** გრონინგენი **·** დრენთე **·** ზელანდია **·** ლიმბურგი **·** ოვერეისელი **·** ჩრდილოეთი ჰოლანდია **·** ჩრდილოეთი ბრაბანტი **·** უტრეხტი **·** ფლევოლანდი **·** ფრისლანდია **·** სამხრეთი ჰოლანდია |
|  |
| ფედერაციის სუბიექტები | 
არუბა  **·**  სინტ-მარტენი **·**  კიურასაო  **·** ბონეირი, სინტ-ესტატიუსი და საბა |

 |
**ქალთა მოძრაობა** — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობები, რომლებიც მიმართულია ეკონომიკურ, საზოგადოებრივ, პოლიტიკურ და კულტურულ სფეროებში ქალის მამაკაცთან უფლებრივად გათანასწორებისთვის.

ისტორია
-------

ქალთა მოძრაობების დასაწყისი უკავშირდება საფრანგეთის რევოლუციას 1789 წელს, როდესაც შეიქმნა პირველი ქალთა კლუბები. XIX საუკუნეში ქალთა მოძრაობებმა არსებულ განათლების უფლების მოთხოვნას დაამატეს შრომის უფლების მოთხოვნა. აშშ-ში ქალები აქტიურად მონაწილეობდნენ მონობის წინააღმდეგ ბრძოლაში, გაერთიანებულ სამეფოში კი ჩარტისტულ მოძრაობასა და პურის კანონების გაუქმებისთვის ბრძოლაში. 1848-1849 წლებში რევოლუციების შედეგად საფრანგეთში, გერმანიასა და ავსტრიაში შეიქმნა ქალთა პოლიტიკური თანასწორობისთვის მებრძოლი ორგანიზაციები, ხოლო აშშ-ში 1848 წლის ივლისში ჩატარდა ქალთა უფლებების დაცვის I ყრილობა. XIX საუკუნის II ნახევრიდან ქალთა მოძრაობაში გაჩნდა პროლეტარული მიმართულება. ქალები აქტიურად მონაწილლეობდნენ პარიზის კომუნაში. ქალთა ზოგიერთი მოძრაობა მიემხრო I და II ინტერნაციონალებს. 1907 წელს შტუტგარტში გაიმართა სოციალისტ ქალთა I საერთაშორისო კონფერენცია. 1910 წელს II კონფერენციამ კოპენჰაგენში დააწესა ქალთა საერთაშორისო დღე. ომებსშორის პერიოდში ქალებმა რამდენიმე ქვეყანაში მიიღეს საარჩევნო უფლებები, მათ შორის საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში 1919 წელს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქალებმა ქვეყნების უმრავლესობაში მიიღეს საარჩევნო და პოლიტიკური უფლებები. 1967 წელს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო დეკლარაცია ქალთა დიკრიმინაციის ლიკვიდაციის შესახებ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფემინიზმი
* ქალთა საარჩევნო უფლებები
* სუფრაჟისტები
* გენდერული თანასწორობა

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე, ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 448.