recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თომას გეინსბორო** (ინგლ. ; დ. 14 მაისი, 1727, სადბერი, საფოლკის საგრაფო, ინგლისი — გ. 2 აგვისტო, 1788, ლონდონი) — ინგლისელი მხატვარი. პეიზაჟისტი, პორტრეტისტი, გრავიორი. 

გეინსბორო მის ერთ-ერთ კონკურენტ, სერ ჯოშუა რეინოლდზთან ერთად (რომელთან ერთად ხელოვნების სამეფო აკადემიის დამფუძნებელი წევრი იყო) XVIII საუკუნის მეორე ნახევრის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბრიტანელ მხატვრად არის მიჩნეული. რიჩარდ უილსონთან ერთად ითვლება XVIII საუკუნის ბრიტანული პეიზაჟის სკოლის შემქმნელად.

ბიოგრაფია
---------

თომას გეინსბორო მეცხრე შვილი იყო ჯონ და მერი გეინსბოროების მრავალშვილიან ოჯახში. ბავშვობაში გატაცებული იყო ცხოველების ფიგურების ძერწვით და ხატვით. 13 წლის ასაკში მშობლები დაითანხმა, რომ ლონდონში გაეშვათ ხელოვნების შესასწავლად. ამის შემდეგ ის დამოუკიდებლად ირჩენდა თავს. 

მხატვარი თავს პეიზაჟისტად თვლიდა, მაგრამ აკადემიურ ხელოვნებაში „დაბალ ჟანრად" მიჩნეული პეიზაჟი იმ პერიოდში ინგლისში პოპულარული არ იყო და მისთვის საკმარისი შემოსავალი არ მოჰქონდა. 1949 წელს მან შექმნა პორტრეტისა და პეიზაჟის კომპოზიციით „ენდრიუსების საოჯახო პორტრეტი". გეინსბორო ცნობილი გახდა ქალთა პორტრეტებით, რომლებიც შექმნილი იყო ვან დეიკის ძლიერი გავლენით.

1784 წელს გეინსბოროს კონფლიქტი მოუვიდა ხელოვნების სამეფო აკადემიასთან, სადაც მისი ნახატები იყო გამოფენილი. ის თვლიდა, რომ მისი სურათები მაღლა ეკიდა და დაბლა ჩამოწევა მოითხოვა. აკადემიამ უპასუხა, რომ ეს ეწინააღმდეგებოდა საერთო წესებს და სხვა მხატვრების ინტერესებს შელახავდა. შედეგად, გეინსბორომ ყველა თავისი სურათი აკადემიიდან წამოიღო და სახლში აწყობდა გამოფენებს. აკადემიის გამოფენებში კი სიცოცხლის ბოლომდე აღარ მიუღია მონაწილეობა.

ხსოვნა
------

ლონდონის ერთ-ერთ რაიონში (კიუ) ქუჩას გეინსბოროს სახელი დაერქვა.

სადბერიში, სახლში, სადაც მხატვარი დაიბადა, 1958 წელს გაიხსნა გეინსბოროს სახლ-მუზეუმი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„თომას გეინსბორო"** ვიკისაწყობში.
* British Paintings in the Metropolitan Museum of Art, 1575-1875.

სქოლიო
------
**სოლომონ ხუციშვილი** (დ. 20 იანვარი, 1908, გორი, საქართველოს სსრ — გ. 1995, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, პედაგოგი და ფილოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.
პროფესორი. საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1977), შრომის წითელი დროშის ორდენი კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1908 წლის 20 იანვარს გორში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის ენისა და ლიტერატურის განყოფილება 1930 წელს.

1938 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში; 1939 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სოხუმის მაქსიმ გორკის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტსა და გორის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1943-1950 წლებში მუშაობდა ბარათაშვილის ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ. შემდეგ იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ქართული ლიტერატურის კათედრის პროფესორი.

პარალელურად ეწეოდა აქტიურ პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. მრავალი სამეცნიერო და ლიტერატურულ — კრიტიკული გამოკვლევის ავტორი, მათ შორისაა წიგნები: „ქართული ლიტერატურის კრიტიკის ისტორიისათვის" (I, 1954; II, 1957), „ილია ჭავჭავაძე" (1957), „ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა ნეკროპოლი" (1961), „ლიტერატურულ-კრიტიკული ნარკვევები" (1969), „მიხეილ ზანდუკელი" (1973), „ლევან გოთუა" (1976), "ვაჟა-ფშაველა" (ე. ლუნდბერგთან და ე. ღოღობერიძესთან ერთად, 1977), „ქართული პუშკინიანა" (1979), „მანათობელი" (1980) და სხვა. გამოცემული აქვს ს. დოდაშვილის, ს. აბაშიძის, ნ. ლომოურის, ე. ბოსლეველის და სხვა. აგრეთვე XIX საუკუნის ქართველი კრიტიკოსების კრებულები.

გარდაიცვალა 1995 წელს თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 521.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მშობლიური ლიტერატურა, მე-6 კლასის სახელმძღვანელო, 216 გვ. (შემდგენელი), თბილისი: „განათლება", 1995 წელი
* ილია ჭავჭავაძე 1837-1987, 32 გვ თბილისი: „ფერადი ბეჭდვის სტამბა", 1987 წელი
* მანათობელი, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზ-ბის 100 წელი, 124გვ, თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1980 წელი
* სიცოცხლე წიგნთან, წიგნისთვის, წიგნში...: ი. გრიშაშვილის ბიბლიოფილური მოღვაწეობა, 40 გვ, თბილისი: „განათლება", 1978 წელი
* მიხეილ ზანდუკელი, მონოგრაფია, 47გვ, თბილისი: „განათლება", 1973 წელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***სოლომონ ხუციშვილი***
* სოლომონ ხუციშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სოლომონ ხუციშვილი — Geonecropol დაარქივებული 2020-08-04 საიტზე Wayback Machine.
**ლევან გიორგის ძე ასათიანი** (დ. 3 აპრილი, 1887, თბილისი, — გ. 9 მაისი, 1971, იქვე) — ქართველი იურისტი და ეკონომისტი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ეკონომიკური განყოფილება 1911 წელს. 1922 წლამდე იურისტად მუშაობდა მოსკოვსა და თბილისში. 1918 წლის დეკემბერში არჩეული იყო თბილისის მაზრის ხმოსნად. 1919-1921 წლებში იყო საქართველოს სენატის წევრი, მუშაობდა სამოქალაქო სამართლის საკასაციო დეპარტამენტის სენატორად. შემდეგ მოღვაწეობდა ეკონომიკის დარგში სხვადასხვა სამეურნეო ორგანიზაციაში. ამავე დროს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტში კითხულობდა ლექციების კურსს ეკონომიკაში.

1942 წლიდან ასათიანი სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის კათედრაზე. აქვე დააარსა და ხელმძღვანელობდა ეკონომიკური ინფორმაციის მექანიზებული დამუშავების კათედრას. მისი სამეცნიერო შრომები ეძღვნება ეკონომიკის ინფორმაციის მანქანური დამუშავების საკითხებს. ასათიანმა შექმნა გამოთვლითი ცხრილები, შეადგინა სახელმძღვანელოები. ავტორია 4 გამოგონებისა, აქედან — „მოწყობილობას საანგარიშო გამოთვლებისათვის" მიენიჭა სპეციალური პრემია.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 226.
* 

* *ქანთარია ბ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 38.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ასათიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზურაბ ნიჟარაძე** (დ. 4 დეკემბერი, 1928, თბილისი, საქართველო — გ. 25 ივნისი, 2021) — ქართველი მხატვარი. საქართველოს სახალხო მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

ზურაბ ნიჟარაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია 1955 წელს.

1964-1971 წლებში იყო სამხატვრო აკადემიის ხატვის კათედრის პედაგოგი, 1982-1987 წლებში რექტორი; მუშაობს მხატვრობის სხვადასხვა დარგში: ფერწერა, გრაფიკა, თეატრალური, კინო და კედლის მხატვრობა. 1955 წლიდან სისტემატურად იღებს მონაწილეობას საქართველოს რესპუბლიკურ და საბჭოთა კავშირის საკავშირო გამოფენებში, იფინება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ქართველ მხატვრებთან ერთად. მისი ნამუშევრები დაცულია: ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში (თბილისი), თეატრის, მუსიკის, კინოსა და ქორეოგრაფიის მუზეუმში (თბილისი), მხატვართა კავშირში (თბილისი), ტრეტიაკოვის გალერეაში (მოსკოვი), რიო-დე-ჟანეიროს ნაციონალური გალერეა (ბრაზილია), ლუდვიგის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი (აახენი, გერმანია), აშშ-ის, საფრანგეთის, იტალიის, გერმანიის, შვედეთის, საბერძნეთის და სხვა ქვეყნების კერძო კოლექციები. ზურაბ ნიჟარაძე არის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. 2013 წლის 24 დეკემბერს, ხელოვნებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის გადაეცა კულტურის სამინისტროს ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი".

2011 წელს რეჟისორმა ილიკო ჟღენტმა გადაიღო დოკუმენტური ფილმი, სადაც მოთხრობილია ზურაბ ნიჟარაძის შემოქმედებითი მოღვაწეობის შესახებ.

გარდაიცვალა 2021 წლის 25 ივნისს.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. – თბ. 1998-1999. - გვ. 257.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზურაბ ნიჟარაძის ნამუშევრები — ბურუსი – BURUSI

სქოლიო
------

1. ↑  ზურაბ ნიჟარაძე 86 წლის გახდა. Artinfo.ge (4 დეკემბერი, 2014). ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი, 2018.
2. ↑  ზურაბ ნიჟარაძე - 85. საქართველოს კულტურისა და სპორტის სამინისტრო (24 დეკემბერი, 2013). ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი, 2018.[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  ზურაბ ნიჟარაძე (2011). ეროვნული ფილმოგრაფია. ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი 2018.[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  ვარადაშვილი, მარიამ (25 ივნისი, 2021). „მხატვარი ზურაბ ნიჟარაძე გარდაიცვალა". *netgazeti.ge*. ციტირების თარიღი: 26 ივნისი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თვალთვაძე**. |

**გური კალისტრატეს ძე თვალთვაძე** (დ. 25 ოქტომბერი, 1907 — გ. 8 თებერვალი, 1970) — ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1963). საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

გური თვალთვაძემ 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1934 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში თავისსავე დაარსებულ სეისმომეტრიის განყოფილებას. იგი სასარგებლო წიაღისეულის სეისმომეტრიული მეთოდით ძიების ფუძემდებელია საქართველოში. მისი შრომები ეხება კავკასიაში დედამიწის ქერქის აგებულებისა და ფიზიკური თვისებების შესწავლის საკითხებს. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში (1945–70). იყო საქართველოს ზოოვეტერინალური ინსტიტუტის ფიზიკის კათედრის გამგე (1939–56). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 56.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მიწისძვრები. თბილისი, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა და სტამბა", 1950;
* დედამიწის აღნაგობა და მისი ფიზიკური თვისებები. თბილისი, „საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა და სტ.", 1950;
* ვულკანები და მიწისძვრები. თბილისი, „სახელგამი", 1950.
მემორიალური დაფა სახლზე სადაც ცხოვრობდა 1965-1999 წლებში, ილია ჭავჭავაძის გამზირი 8
**ვახტანგ მიხეილის ძე მოსიძე** (დ. 20 იანვარი, 1928, თბილისი, — გ. 26 თებერვალი, 1999) — ქართველი ფიზიოლოგი. 

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1965 წელს იყო ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, ლაბორატორიის გამგე. 1991 წლიდან ი. ბერიტაშვილის სახელობის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. ავტორია 170 სამეცნიერო ნაშრომის, რომელიც ეხება თავის ტვინის ჰემისფეროთა ფუნქციურ ასიმეტრიას. გამოქვეყნებული აქვს 6 მონოგრაფია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „პირობითი რეფლექსები კორძიანი სხეულის გადაკვეთის შემდეგ".

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „თავის ტვინის ჰემისფეროთა წყვილადი და განცაკევებული მუშაობის შესახებ", დაიცვა 1964 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ–კორესპონდენტი
* საქართველოს სამედიცინო და მედიკო ბიოლოგიური აკადემიები, აკადემიკოსი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1998 — ღირსების ორდენი, ქართული ფიზიოლოგიური მეცნიერების განვითარებაში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისა, ნაყოფიერი სამეცნიერო და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის
* 1995 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 1979 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* 1976 — ივანე თარხნიშვილის სახელობის პრემია

ვახტანგ მოსიძის სახელს ატარებს თბილისის ერთ-ერთი ქუჩა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ მოსიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვახტანგ მოსიძე, ივანე ბერიტაშვილის ექსპერიმენტული ბიომედიცინის ცენტრი.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 1124154380988830291367
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 1124154380988830291367

 |
**ჰენრიეტა ლეჟავა** (დ. 26 თებერვალი, 1918, ჭიათურა — გ. 6 აგვისტო, 1977) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1918 წლის 26 თებერვალს ქ. ჭიათურაში. 1935 წელს დაამთავრა თბილისის შრომის მე–9 სკოლა, 1941 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სწავლის პერიოდში გამოდიოდა დრამწრის სცენაზე. 1944 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის სანკულტის თეატრში, ხოლო 1953 წლიდან მოღვაწეობდა მარჯანიშვილის თეატრში მსახიობად. შესრულებული აქვს როლები: დარეჯანი (ი. ჭავჭავაძის „კაცია ადამიანი?!"), ევა (ვ. გაბესკირიას „უფსკრულიდან"), თამარი (რ. თაბუკაშვილის „რას იტყვის ხალხი"), ეფროსინე, მაკრინე (მ. ბარათაშვილის „მარინე", „ჩემი ყვავილეთი"), მაშიკო (კ. ლორთქიფანიძის „კოლხეთის ცისკარი") და სხვა. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებშიც.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1958 — მანანა — ეპიზოდი
* 1961 — უდიპლომო სასიძო — ზოსიმეს ცოლი
* 1961 — ბურთი და მოედანი — ჭაჭულის მეზობელი
* 1970 — ქვევრი — მარო
* 1971 — მოიტაცეს თამარ ქალი აგრაფინა
* 1976 — ქალაქი ანარა — დონა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჰენრიეტა ლეჟავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ჰენრიეტა ლეჟავა — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ჰენრიეტა ლეჟავა — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ო. შმერლინგის ნამუშევარი „თქვენი სადღერგძელო იყოს!"

|  |
| --- |
|  |
| ნაწილი სერიისა |
| ქართული სამზარეულო |
| 
მინერალური წყლები
ბორჯომი ·  ლიკანი ·  ნაბეღლავი ·  საირმე
 |
| 
საკვები და კერძები
ქართული პური ·  ქართული ყველი ·  აჯაფსანდალი ·  ბადრიჯანი ·  ჩაქაფული ·  ჩახოხბილი ·  ჩანახი ·  წიწილა ტაბაკა ·  ჩიხირთმა ·  ჩქმერული ·  ჩურჩხელა ·  გოზინაყი ·  ისპანახი მაწვნით ·  ხაჭაპური ·  ხარჩო ·  ხაში ·  ხინკალი ·  კუბდარი ·  კუჭმაჭი ·  კუპატი ·  ლობიანი ·  ლობიო ·  მჭადი ·  მუჟუჟი ·  ფელამუში ·  ფხალი ·  საცივი ·  შოთი ·  სულგუნი ·  ტყლაპი ·  თონის პური
 |
| 
ღვინო
ქართული ღვინო ·  ალაზანი ·  ალექსანდროული ·  ბადაგონი ·  ბარაკონი ·  ხვანჭკარა ·  საფერავი ·  მწვანე ·  მუჯურეთული ·  ქინძმარაული ·  მუკუზანი ·  რქაწითელი ·  წინანდალი ·  ცოლიკოური ·  უსახელაური
 |
| 
არაყი
ჭაჭა ·  Eristoff
 |
| 
საწებელი
აჯიკა ·  ტყემალი
 |
| 
იხილეთ აგრეთვე
ყანწი ·  ქეიფი ·  ხმელი სუნელი ·  ლაღიძის წყალი ·  რთველი ·  სუფრა ·  თამადა ·  ტარხუნა ·  ულუმბო
 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**თამადა** — ქართული პურობის, სუფრის გამძღოლი. ჩვეულებრივ, მასპინძელი ან თანამეინახენი თამადად ირჩევენ ჭარმაგ პატივსაცემ მამაკაცს, რომელიც სუფრის თადარიგის მცოდნედ და მჭევრმეტყველად ითვლება. სუფრის დანიშნულების (ქორწილი, ძეობა, დღეობა, ქელეხი და სხვა) მიხედვით, თამადას ევალება ტრადიციული სადღეგრძელოების წარმოთქმა, სმის წესების, სუფრის წესრიგის, ცეკვა-სიმღერისა და ლხინის მთელი მსვლელობის რეგულირება. ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ძველად ოჯახებში თამადობას ბავშვობიდანვე აჩვევდნენ. საქართველოს მთიანეთის საკულტო დღეობა-წვეულებებზე თამადას არ ირჩევდნენ - მის მოვალეობას ხევისბერი ან გვარ-ხატის რომელიმე მსახური ასრულებდა, საოჯახო სარიტუალო პურობას კი ოჯახის უფროსი მამაკაცი უძღვებოდა. ზემო სვანეთში „თამადა", „თამათა" ერქვა თიბვის მესვეურს, წინამძღოლს, რომელიც მუშაობისას სიმღერას იწყებდა. „თამადის" ნაცვლად ზოგჯერ თურქულიდან შემოსულ სიტყვას „ტოლუმბაშსაც" (თურქ. toplum başı – თავყრილობის/შეკრების უფროსი/თავი/ მეთაური) ხმარობენ. ალ. ჯამბაკურ-ორბელიანის ცნობით, „ტოლუმბაში" „ამხანაგების თავს" ნიშნავს. თანამედროვე ფასეულობების მიმართება ქართულ ტრადიციებთან და ფასეულებათა ევოლუცია.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშია ს.* შრომები, ტ. 4, თბ. 1968;
* *ფრუიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 578.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიდან მოდის "თამადა"?[*მკვდარი ბმული*], ავტორი: *ოლეგ გოლიაძე* - გამოქვეყნებულია: 15 ივნისი, 2008, საიტი *„მარანი"* - ბლოგი ღვინისა და გემოვნების შესახებ;
**გიორგი ქუთიას სოსელია** (დ. 23 აპრილი, 1897, სოფ. კირცხი, ყოფ. ზუგდიდის მაზრა, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 ივნისი, 1961, თბილისი) — ქართველი სამართალმცოდნე, იურდიული მეცნიერების დოქტორი (1935), პროფესორი (1936), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება (1928) და მოსკოვის წითელი პროფესურის ინსტიტუტი (1934). 1935-1937 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახელმწიფოსა და სამართლის თეორიის კათედრის გამგე. 1937-1946 წლებში რეპრესირებული იყო „კონტრრევოლუციური საქმიანობის" ბრალდებით, სასჯელს იხდიდა შრომა-გასწორების ბანაკში. რეაბილიტირებულია 1954 წელს.

სოსელიას ძირითადი ნაშრომებია „რელიგიის წარმოშობა" (ნარკვევები, I-II გამოც. ტფილისი, 1930-1932), „სახელმწიფოს წარმოშობის საკითხისათვის" (თბილისი, 1934), „საბჭოები როგორც პროლეტარიატის დიქტატურის სახელმწიფო ფორმა" (თბილისი, 1934), „საქართველოს საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი წყობილება „ვეფხისტყაოსნის" მიხედვით", (სოხუმი, 1956), ««Мона» по древнегрузинским источникам» («Вопросы истории». М. 1955, № 4, с. 128-131) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 476.
* გიორგი სოსელია : (1887-1961) // ფესვები / ვ. როდონაია. - ქუთაისი, 2009. - გვ.442-445.
* გიორგი სოსელია საქართველოში სოციალური კლასებისა და სახელმწიფოს წარმოშობის შესახებ // მარი ბროსე 210 / ყორანაშვილი, გურამ / სოხუმის სახელმწიფო უნ-ტი, საქ. ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინ-ტი. - თბ. 2012. - გვ.205-212.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი სოსელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სოსელია გიორგი კუჩუს ძე. სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა]. – 2013.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კატიუშა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„კატიუშა"**, *„კატუშა"* (რუს. Катю́ша) — პოპულარული რუსულენოვანი საბჭოთა სიმღერა. მისი ავტორია მატვეი ბლანტერი, ტექსტის ავტორი — მიხეილ ისაკოვსკი.

პირველად სიმღერა ვერა კრასოვიცკაიამ, გიორგი ვინოგრადოვმა და ვსევოლოდ ტიუტიუნიკმა შეასრულეს 1938 წლის 28 ნოემბერს, ორკესტრის თანხლებით (კრუშევიცკის ხელმძღვანელობით). პირველი ჩანაწერი ვალენტინა ბატიშჩევას შესრულებით 1939 წელს გაკეთდა. მოგვიანებით სიმღერას ასრულებდნენ ლიდია რისლანოვა, გიორგი ვინოგრადოვი, ედუარდ ხილი, ანა გერმანი, დიმიტრი ხვოროსტოვსკი და სხვა ცნობილი მომღერლები.

2015 წელს ჟურნალ «Русский репортёр»-ის მიერ ჩატარებული სოციალური გამოკვლევის შედეგად „კატიუშის" ტექსტმა მე-13 ადგილი დაიკავა ყველაზე პოპულარულ რუსულ ლექსებს შორის, რომელთა რიცხვში რუსული და მსოფლიო კლასიკები შედიოდნენ.

სიმღერა ეძღვნება „შორეულ საზღვართან მებრძოლ" შეყვარებულთან განშორებულ გოგონას განცდებს. „კატიუშას" პირველი სტროფი:

 Расцветали яблони и груши,  

 Поплыли туманы над рекой.  

 Выходила на берег Катюша,  

 На высокий берег, на крутой.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიმღერა „კატიუშას" ისტორია დაარქივებული 2014-05-12 საიტზე Wayback Machine.  საიტზე 9Мая.ру. (რუსული)
* „კატიუშას" საფრონტო გარდაქმნა დაარქივებული 2012-02-10 საიტზე Wayback Machine.  — ვიდეო *Rutube-ზე.*
* „კატიუშას" ტექსტი
* Ο ύμνος του ΕΑΜ YouTube-ზე — საბერძნეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტის ჰიმნი ტექსტის გაშიფვრით.
* Russians singing Katyusha in Palace Square, Saint Petersburg YouTube-ზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Виталий Лейбин, Наталья Кузнецова.  (26 июня 2015) Слова не выкинешь. Какие песни мы поём в душе и какими стихами говорим. rusrep.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-04-10.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: n00066800
* MusicBrainz work: 3aa4aca8-3f07-4b42-a91f-948d05233c3d
* VIAF: 175367946
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 175367946

 |
**ლამარა პაპინაშვილი** (დ. 25 დეკემბერი, 1929, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტი.

1954 წელს მუშაობა დაიწყო ჰიდრომეტეოროლოგიის უნივერსიტეტში წამყვან მეცნიერ-თანამშრომლად. გამოქვეყნებული აქვს 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი კავკასიის, ამიერკავკასიის, საქართველოს კლიმატისა და კლიმატურ რესურსებზე. შრომათა უმრავლესობა დანერგილია სახალხო მეურნეობაში (სოფლის მეურნეობა, მშენებლობა, ავიაცია, გზათა ექსპლოატაცია). ასეთ შრომებს განეკუთვნება თოვლის საფარის რეჟიმი, საშიში მეტეოროლოგიური ელემენტების მიხედვით ტერიტორიული დარაიონება, ატმოსფერული ნალექების და თოვლის საფარის საუკუნოვანი ცვალებადობის მიხედვით კლიმატის რყევადობა, თბილსიის აეროპორტის კლიმატი, თბილისის კლიმატი, კოლხეთის დაბლობის ამოშრობის შედეგად ატმოსფერული ნალექების შესაძლო ცვლილებების დადგენა. მის მიერ შედგენილია მეტეოროლოგიურ მონაცემთა ბანკი (ჰაერის ტემპერატურა, სინოტივე, ატმოსფერული ნალექები, თოვლის საფარი, თოვლის საფარის წონა ერთეულოვან ფართზე). მონაცემთა საფუძველზე შედგენილია (თანაავტორობით) „საინჟინრო ნორმები და წესები საქართველოს ტერიტორიისათვის". მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1973 წელს „თოვლის საფარის რეჟიმი საქართველოს ტერიტორიაზე".

ჯილდოები
--------

* 2000 - ღირსების ორდენი
* საქართველოს სოფლის მეურნეობის დამსახურებული მუშაკი

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003, გვ.220-221
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003, გვ.334

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლამარა პაპინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**არმენ შაღელდიანი** (სომხ. Արմեն Անդրանիկի Շահգելդյան; დ. 28 აგვისტო, 1973, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით ფორვარდი. იგი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. მისი უკანასკნელი საფეხბურთო კლუბი იყო მიკა. შაღელდიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 1992 წელს, სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვეპის შემდეგ პირველ საერთაშორისო მატჩში. იგი მთელი თავისი კარიერის განმავლობაში ეროვნული ნაკრების წევრი; გუნდშ მან 53 თამაშში მიიღო მონაწილეობა და გაიტანა 6 გოლი. შაღელიანი სომხეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად ორჯერ: 1993 და 2006 წლებში დასახელდა. 2010 და 2011 წლების სომხეთს საფეხბურთო პრემიერლიგის სეზონებში იგი მიკა ერევანის მთავარი მწვრთნელი იყო.

საკლუბო კარიერა
---------------

16 წლის ასაკში, არმენ შაღელიანი არარატი ერევანში ირიცხებოდა - კლუბში, რომელშიც მან შემდეგი 6 წელი გაატარა. კლუბთან ერთად მან მოიგო სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა ორჯერ (1993, 1995) და სომხეთის თასი სამჯერ (1993, 1994, 1995). 1993 წელს იგი დასახელდა სომხეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად.

1996 წელს იგი შეუერთდა პიუნიკ ერევანს. ამ კლუბში მან ერთი სეზონი გაატარა და ამავე სეზონში გახდა 1996-1997 წლების სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის ჩემპიონი, 1996-1997 წლების სომხეთის თასის მფლობელი და 1997 წლის სომხეთის სუპერთასის ფინალისტი.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

არმენ შაღელიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნული საფეხბურთი ნაკრების პირველ გუნდში 1992 წელს შედგა. ეს იყო სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ნაკრების პირველი საერთაშორისო მატჩი. აღნიშნულ მეგობრულ შეხვედრაში სომხეთის ნაკრები მოლდოვას ნაკრებს დაუპირისპირდა. თამაში ნოლოვან ფრედ დასრულა. ამ თამაშიდან მის კარიერის დასრულებამდე (2007 წლამდე) მას ნაკრებში მუდმივად იძახებდნენ. ამ პერიოდის განმავლობაში, მან მონაწილეობა მიიღო 53 თამაშში (სომხეთის ყველა დროის მე-8 ადგილი) და გაიტანა 6 გოლი (სომხეთის ყველა დროს მე-7 ადგილი).

პირადი ცხოვრება
---------------

არმენ შაღელიანს ჰყავს ვაჟი, ანდრანიკი, რომელიც მამის მსგავსად ფეხბურთელია. კლუბ მიკაში არმენის მთავარი მწვრთნელობის პერიოდში ანდრანიკი გუნდის ძირითად ფორვარდად თამაშობდა. მამის მთავარ მწვრთნელის თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ, სეზონის ბოლოს იგი წავიდა კლუბ ულისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არმენ შაღელდიანი — National-Football-Teams.com
* armfootball.tripod.com
* არმენ შაღელდიანი — FootballFacts.ru (ru)
* არმენ შაღელდიანი — FootballDatabase.eu

სქოლიო
------

1. ↑  Armen Shahgeldyan is the best დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine. , from A1PLUS, retrieved 4 December 2006
2. ↑  Сын Шахгельдяна прошел просмотр в "Црвене Звезде" hy. ArmFootball.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 იანვარი 2013. ციტირების თარიღი: 16 March 2013.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამირაჯიბი**. |

**სოფიო ვასილის ასული ამირაჯიბი** (ქალიშვილობის გვარია *არღუთაშვილი-მხარგრძელი*) (დ. 14 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1847, თბილისი — გ. 27 ივნისი [ ძვ. სტ. 14 ივნისი], 1906, მოსკოვი) — ქართველი მთარგმნელი და ქველმოქმედი. კონსტანტინე ამირაჯიბის დედა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა წარჩინებული თბილისელი სომხის, ვასილ არღუთინსკის (არღუთაშვილი) ოჯახში. პირველდაწყებით განათლება შინ მიიღო, შემდეგ სწავლობდა თბილისში ფავრის პანსიონში. დამოუკიდებლად შეისწავლა რუსული და ფრანგული ენები. სოფიო ადრე გათხოვდა გენერალ მიხეილ ამირაჯიბზე. ჰყავდა სამი შვილი: ანასტასია, ბარბარე და კონსტანტინე. რუსულად თარგმნა გრიგოლ, ვახტანგ და ნინო ორბელიანის, მ. თუმანიშვილის, ნ. ბარათაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, რ. ერისთავის, ა. წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას, შ. არაგვისპირელის, განდეგილის, ი. ევდოშვილის, დუტუ მეგრელის, მ. გურიელის, ია ეკალაძისა, ე. მიქელაძის და ლ. ციციშვილის ნაწარმოებები. ამირაჯიბის თარგმანები იბეჭდებოდა თბილისის იმდროინდელ რუსულ პრესაში („კავკაზსკი ვესტნიკი", „არგონავტი", „ნოვოე ობოზრენიე", „ტიფლისსკი ლისტოკი"), ცალკე წიგნად კი სათაურით „ქართველი პოეტების ლექსთა კრებული" გამოიცა მოსკოვში 1909 წელს.

სიცოცხლის უკანასკნელი წლები სოფიო ამირაჯიბმა მოსკოვში გაატარა. მის სახლში არბატზე ხშირად იყრიდნენ თავს ხელოვნებისა და კულტურის გამოჩენილი მოღვაწეები. მათ შორის, პეტრე ჩაიკოვსკის ძმა მოდესტი, რუსული თეატრის მშვენება მარია ერმოლოვა, ანასტასია ამირაჯიბის პედაგოგი ხატვაში ვალენტინ სეროვი და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ხუციშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 397-398.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 58, თბ. 1994
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 113.

სქოლიო
------

1. 1 2   ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 113.
**გივი ვაშაკიძე** - ( დ. 7 აგვისტო, 1937, გ. 2017 ) ქართველი მხატვარი. მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. იგი წარმოადგენდა XX საუკუნის ქართველ მხატვართა ასევე ცნობილი როგორც 60-იანელთა თაობის წარმომადგენელი. აკადემიის დამთავრების შემდეგ ის მონაწილეობდა ადგილობრივ და საზღვარგარეთ მოწყობილ პერსონალურ და ჯგუფურ გამოფენებში. გამორჩეული ინდივიდუალური ხელწერის გამო მისი ნამუშევრები მუდამ ყურადღებას და იმსახურებდა მაღალ შეფასებას ადგილობრივი თუ უცხოური პრესის მიერ. მისი ნამუშევრები მოიცავს დაზგურ ფერწერას, გრაფიკის ნაწარმოებებსა და ფანქრით, ტუშით, კალმით, აკვარელითა და გუაშით შესრულებულ ჩანახატებსა და ესკიზებს. თბილისში ძმათამკვლელი ომის დროს მხატვარმა დატოვა დედაქალაქი და საცხოვრებლად დიდ ჯიხაისში გადავიდა, სადაც აქტიურად აგრძელებდა შემოქმედებით მოღვაწეობას. ის შეუდგა ,,ვეფხისტყაოსნის *ილუსტრაციების ხატვას და გარდაცვალებამდე ,,ვეფხისტყაოსნის* 122 ილუსტრაცია შექმნა, რომელიც 2021 წელს გამომცემლობა "პალიტრა-L"-მა გამოსცა.

**რესურსები ინტერნეტში**
------------------------

თარგი:Nplgბიოგრაფია
ბულგარელების გაქრისტიანება, XIV საუკუნის მინიატურა
**ბულგარეთის გაქრისტიანება** — ბულგარეთში ქრისტიანობის გავრცელების პროცესი, რომელიც დაიწყო 864 წელს.

ბულგარეთის სახელმწიფო დაარსდა 618 წელს ბიზანტიის იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვართან. სამეფოს მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი იყვნენ ფეოდალიზმის პროცესში მყოფი მომთაბარე ბულგარელები და სლავები. საზოგადოების ინტეგრაციისათვის საჭირო იყო ახალი იდეოლოგია. ბულგარელების გაერთიანების ინიციატორი გახდა მთავარი ბორის I, რომელმაც გაქრისტიანების შემდეგ ბიზანტიის იმპერატორ მიხეილ III-ის პატივსაცემად მიიღო მეორე სახელი მიხეილი. 

გაქრისტიანების უშუალო საბაბი გახდა 863 წლის შიმშილობა და ბულგარეთში ბიზანტიელი სარდლის ბარდას შეჭრა. თავდაპირველად მოინათლა ბულგარული ელიტა, რომელთა ნათლობა განახორციელა პატრიარქმა ფოტიოს I-მა. მომთაბარე არისტოკრატია ანტიქრისტიანულად განეწყო. მოაწყეს აჯანყება, თუმცა დამარცხდნენ. ბორის I-მა სიკვდილით დასაჯა ოჯახის 52 წევრი, მათ შორის თავისი შვილი. ბორის I ხელს უწყობდა კირილე და მეთოდეს მიერ სლავების განათლებას. ბულგარეთში საბოლოოდ დამკვიდრდა კირილური დამწერლობა, დაიწყო ეკლესიების მშენებლობა. ერთ-ერთი პირველი მნიშვნელოვანი წმინდანია კლიმენტ ოჰრიდელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Как болгарские ханы объединяли болгарский народ. Христианизация Болгарии
* Крещение болгар. Болгарская патриаршеская церковь
**თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი** — საქართველოს კავკასიონის მონაკვეთი, მდებარეობს კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე და მოიცავს მდინარეების ანდის ყოისუს (თუშეთის ალაზნისა და პირიქითი ალაზნის), არღუნისა, ასისა და არხოტისწყლის ზემო დინებათა აუზებს. სამხრეთი საზღვარი გასდევს მთავარი ქედის თხემს მწვერვალი შავკლდის და უღელტეხილი არხოტისთავისღელეს შორის. დასავლეთი — კიდეგანის ქედს, აღმოსავლეთი - შავგალავნის ქედსა და საბაკუნისხევისა და ვესტმოვაკისხევის (ანდის ყოისუს მარჯვენა შენაკადები) წყალგამგამყოფს, ჩრდილოეთი - პირიქითი ქედის თხემს მწვერვალი დიკლოსმთიდან მწვერვალ ტებულოსმთამდე, შემდეგ კვეთს მდინარე არღუნის ხეობას და ადის ხევსურეთის ქედზე მწვერვალ თბილწყალმაღლის ჩრდილოეთით, აქედან კი კვეთს ასის ხეობას და აიმართება კიდეგანის ქედზე.

თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი აგებულია ქვედა- და შუაიურული ასაკის თიხაფიქლოვანი წყენებით, რომელიც აჩენს ძლიერ შეკუმშულ, ზოგან დიაბაზებით გარღვეულ, ნაოჭების სისტემის, გვხვდება აგრეთვე მორენული და ალუვიური ნაფენები. ძირითადი ოროგრაფიული ერთეულებია: მთავარი წყალგამყოფი ქედი (მწვერვალები არხოტი - 3172 მ, დიდი ბორბალო - 3294 მ, ბულანჩოსწვერი - 3256 მ და სხვა), რომლის უღელტეხილები ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე დაბლა მდებარეობს (არხოტი - 2935 მ, აბანო - 2950 მ და სხვა); მარად თოვლიან-მყინვარებიანი კიდეგანის, ხევსურეთისა და პირიქითის ქედები მრავალი განშტოებებით; თუშეთის ქვებული და მდინარეთა ხეობები (ასის, არღუნის, ანდაქის).

თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთა-ხეობათა რელიეფის მორფოლოგიური ხასიათი ჩამოყალიბებულია ეროზიის მოქმედებით, თხემურ ზოლში შექმნილია რელიეფის გლაციალური ფორმები. თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი მდებარეობს ზომიერ ნოტიო ჰავის ოლქში და ახასიათებს ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობა. დაწყებული ცივზამთრიანი და ხანგრძლივ გრილზაფხულიანი ჰავიდან (დაბალ მთებში) დამთავრებული მაღალმთის მუდმივთოვლიან-მყინვარებიანი ჰავით (ქედების თხემებზე). იანვრის საშუალო ტემპერატურა - 5-დან - 10 °C-მდეა, ივლისი 12-16 °C. წელიწადში 600-დან 1500 მმ-მდე ნალექი მოდის. ხეობებსა და ქვაბულებში ჰავა შედარებით მშრალი, კონტინენტურია.

თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მდინარეები ასა, არხოტისწყალი, არღუნი, ანდაქი, პირიქითი ალაზანი და თუშეთის ალაზანი მრავალრიცხოვანი შენაკადებით კასპიის ზღვის აუზს მიეკუთვნება და საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისში, წყალმცირობა - ზამთარში. თავისებურია თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ნიადაგ-მცენარეულობა; ქვედა ზონაში მცირე და საშუალო სისქის ყომრალ და ღია ყომრალ ნიადაგებზე, ზღვის დონიდან 2300-2500 მ-მდე, გავრცელებულია არყნარ-ფიჭვნარი და ფიჭვნარი. 2500-2700 მ ზემოთ მთის მდელოს კორდიან და კორდიან-ტორფიან ნიადაგებზე - სუბალპური მდელოები და ბუჩქნარები, ხოლო უფრო ზემოთ, 3300-3500 მ-მდე, მთის მდელოს მცირე სისქის კორდიან ნიადაგებზე ალპური მდელოებია.

თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე 3 ტიპის ლანდშაფტია: მთა-ხეობათა რელიეფის ყომრალ და ღია ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული ფიჭვნარი და არყნარ-ფიჭვნარი ტყის ლანდშაფტი; მთა-ხეობათა რელიეფის მთის მდელოს კორდიან და კორდიან-ტორფიან ნიადაგებზე განვითარებული მთა-მდელოს ლანდშაფტი (სუბალპური და ალპური ქვეტიპებით) და გლოციალურ-ნოვალური ლანდშაფტი (მაღალი ქედების თხემებზე).

ლიტერატურა
----------

* *უკლება დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 139–140.
**აღმოსავლეთი კავკასიონი** (რუს. Восточный Кавказ) — კავკასიონის მთიანეთის აღმოსავლეთი ნაწილი. გაწოლილია მწვერვალ მყინვარწვერსა და ილხიდაღს შორის. ჩრდილოეთ ოსეთის, ჩეჩნეთის, ინგუშეთის, დაღესტნის, საქართველოსა და აზერბაიჯანის ფარგლებში. უდიდესი სიგანე 160 კმ. სიმაღლე 350-4000 მ-მდე, მაქსიმალური 4493 მ. აღმოსავლეთ კავკასიონზე ნაკლებად არის გამოხატული ალპური რელიეფი და დამახასიათებელია სუსტი გამყინვარება.

ჩრდილოეთ კალთა მნიშვნელოვნად არის გაგანიერებული ვიდრე სამხრეთი. სამხრეთ განშტოებებიდან მნიშვნელოვანია — გუდამაყრის, ქართლისა და კახეთის ქედები. ჩრდილოეთ კალთაზე გაწოლილია პირიქითი ქედი; მისგან სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ანდის, ბოღოზის, ნუკატლის, სამურის, სალათაუს, გიმრის, კაბიაკისა და გვერდითი ქედები.

აღმოსავლეთი კავკასიონის უმაღლესი წერტილია ტებულოსმთა (4493 მ). მნიშვნელოვანია ასევე დიკლოსმთა (4285 მ), ადალა-შუხგელმერი (4151 მ), ნუკატლი (3903), დიულთიდაღი (4127 მ), დეავგაი (4016 მ), შალბუზდაღი (4142 მ), ტუფანდაღი (4191 მ), შაჰდაღი (4243 მ), ბაზარდუზუ (4466 მ), ბაბადაღი (3629 მ).

არის თანადროული მყინვარები, მ.შ. პატარა მყინვარები არის დიკლოსმთაზე, შაჰდაღზე და სხვ. აღმოსავლეთ კავკასიონზე გაბატონებულია ძვ. მყინვარული, მყინვარული და ეროზიული რელიეფის ფორმები. ჰიდროგრაფიული ქსელი წარმოდგენილია მრავალი წყალუხვი მდინარით, რომლებიც კასპიის ზღვის აუზს განეკუთვნებიან. მდინარეთა დიდი ნაწილი მაღალმთიან ზონაში გაედინება, სიგრძეზე გასდევენ რა, წყალგამყოფ ქედებს, სულ ქვემო დინებებში ზღვისპირა დაბლობზე იშლებიან, სადაც წყლის ნელი დინება ახასიათებთ. მთავარი ქედის ჩრდილო კალთიდან სათავეს იღებენ მნიშვნელოვანი მდინარეები: სუნჯა (სიგრძე 278 კმ), ასა (სიგრძე 133 კმ), არღუნი (სიგრძე 148 კმ), ანდის ყოისუ (სიგრძე 203 კმ), სამური (სიგრძე 213 კმ). შედარებით უმნიშვნელოა: ფორტანგი, მართანი, შაროარღუნი, გამრიოზენი, ულუჩაი, რუბასი, გიულგერიჩაი, გუსარჩაი, გუდიალჩაი, ყარაჩაი, ათაჩაი და ა.შ. მთავარი ქედის სამხრეთი კალთიდან მოედინება — იორი, ალაზანი, დურუჯი, კაბალი, ალინჯაჩაი, გოქჩაი, გირდიმანჩაი, ფირსაათი და სხვ.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, აღმოსავლეთი კავკასიონი შედგება მეზოზოური და კაინოზოური ასაკის ქანებით. გუდამაყრის, ქართლისა და კახეთის ქედების სექტორი აგებულია იურული (ლიასის, დოგერის), ცარცული და პალეოგენური ნალექი ქანებით — ქვიშაქვებით, თიხაფიქლებითა და კირქვებით. მთავარი ქედის სამხრეთით არის მერგელები, გლაუკონიტური ქვიშაქვები და დოლომიტები. გვხვდება აგრეთვე ფიქლები და პორფირიტები.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე კავკასიონი სწრაფად დაბლდება (200-500 მ), სადაც მას გარს ეკვრის დაბალი, ტყიანი მთისწინეთი, წინა ქედები და ვაკეები. აღმოსავლეთი კავკასიონი თავისი უკიდურესი აღმოსავლეთი ბოლოთი მთავრდება კასპიის ზღვის სანაპიროსთან (აფშერონის ნახევარკუნძულის დასავლეთით), მდინარე სუმგაითის შესართავთან ახლოს, ილხიდაღის (327 მ) ბორცვით. აღმოსავლეთ კავკასიონზე გაბატონებულია მთა-მდელოს, მთა-ტყის (უმეტესად სამხრეთ ფერდობზე), მდელო-სტეპისა და სტეპის ლანდშაფტები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დასავლეთი კავკასიონი
* ცენტრალური კავკასიონი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 52.
* Щукин И. С. Очерки геоморфологии Кавказа, ч. 1, М. 1926.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 18.
**დონის კოშკი** (რუს. Башня Дона) — შემორჩენილი სათავდაცვო კედლის ნაწილი კალინინგრადში. აგებულია გერმანელების მიერ და სახელი ეწოდება ფრიდრიხ კარლ დონის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც იყო კალინინგრადის გარშემო სათავდაცვო ჯაჭვის შექმნის პროექტის ავტორი.

ისტორია
-------

კოშკი აგებულია 1854 წელს. მდებარეობს ზემო ტბის ნაპირზე. 1945 წლის აპრილში კენიგსბერგის ოპერაციის დროს გამოიყენებდა როგორც გერმანელი ფაშისტების დასაყრდენი პუნქტი. ოპერაციის პერიოდში, რომელიც მიმდინარეობდა 1945 წლის 6-9 აპრილს, წითელი არმიის ჯარისკაცებმა კოშკი ხელში ჩაიგდეს. ამჟამად კოშკში განთავსებულია კალინინგრადის ქარვის მუზეუმი.

კალინინგრადის ცენტრში მდებარე ზედა ტბის (იგივე ჭაობის) ნაპირზე მდებარეობს საფორტიფიკაციო ნაგებობა დონის კოშკი. ნაგებობა როსგარტენის კარიბჭესთან ერთად ქმნის ერთიან კომპლექსს, რომელიც ააგეს 1853 წელს. დონის კოშკი დააპროექტეს არქიტექტორებმა: ინჟინერ-კაპიტანმა ირფიუგელბრეხტმა და ინჟინერ-ლეიტენანტმა ფონ ჰაილემ. კოშკის მშენებლობა მიმდინარეობდა საინჟინრო კორპუსის ხელმძღვანელის ერნს ლუდვიგ ფონ ასტერის ხელმძღვანელობით. 

დონის კოშკის აგებით მოხდა ფრანგი ინჟინერ-მშენებლის მ. მონტალამბერის იდეის განხორციელება, რომელსაც სურდა დიდი სათავდაცვო ნაგებობის აგება. გეგმით მრგვალი შენობის დიამეტრია 34 მეტრი, ხოლო სიმაღლე 12 მეტრი. ნაგებობა შედგება ორი მიწის ზედა სართულისა და ერთი მიწისქვეშა სართულისაგან. კედლის სისქე 2 მეტრი. ნაგებობას აქვს შიდა ეზო და მშენებლობისათვის გამოყენებულია სპეციალური საფორტიფიკაციო აგური, მიღებული მრავალჯერადი გამოწვის შედეგად. 

1945 წლის აპრილის ოპერაციის დროს კოშკში მდებარე გარნიზონი მტერს ბოლოს ჩაბარდა. სწორედ ამ კოშკზე აღმართეს წითელარმიელებმა 10 აპრილს გამარჯვების დროშა. 1974 წლიდან დონის კოშკი ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია და დაცულია სახელმწიფოს მიერ. 

ამჟამად კოშკის შენობაში განთავსებულია რუსეთში ერთადერთი ქარვის მუზეუმი უნიკალური ექსპონატებით, რომელთაგან ერთ-ერთი ხუთ კილოგრამს იწონის და ითვლება რუსეთში ყველაზე დიდ ქარვად. კოშკის მახლობლად მდებარეობს ძველი კენიგსბერგის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა როსგარტენის კარიბჭე, რომლის მთელი კომპლექსი შემონახულია ჩვენს დრომდე.

ლიტერატურა
----------

* Авенир Овсянов. Крепость над озером. — Калининград: Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2012. — 88 с. — ISBN 978-5-903920-16-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* О башне на официальном сайте Калининградского областного музея янтаря დაარქივებული 2017-04-29 საიტზე Wayback Machine.
**გაბრიელ გრიგოლის ძე ღამბარაშვილი** (დ. 24 ივლისი [ ძვ. სტ. 12 ივლისი] , 1878, გორი, ტფილისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია, — გ. 18 ივლისი, 1954, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, თეორიული და პრაქტიკული მეანობა-გინეკოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1912), პროფესორი (1917), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941). 

1907 წელს დაამთავრა ბერლინის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. ალექსანდრე გუბარევისა და ვლადიმერ სნეგირიოვის მოწაფე. სტუდენტობის პერიოდში გერმანულ ენაზე გამოაქვეყნა 2 მეცნიერული გამოკვლევა აორტის ანევრიზმისა და ღვიძლის სიდეროზის შესახებ. 1912-17 წლებში მოსკოვის უნივერსიტეტის მეანობა — გინეკოლოგიის კათედრის პრივატ-დოცენტი, 1917-20 წლებში კი ამავე კათედრის პროფესორი იყო, ერთდოულად მუშაობდა მოროზოვის სახელობის სიმსივნეების ინსტიტუტში. მოსკოვში მუშაობის პერიოდში მისი თაოსნობით ქართულ ენაზე იბეჭდებოდა სამედიცინო-საგანმანათლებლო ლიტერატურა. 1920-54 წლებში ღამბარაშვილი განაგებდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის (1930 წლიდან თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის) მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრას. საქართველოში დანერგა მრავალი გინეკოლოგიური ოპერაცია, შეიმუშავა ხელოვნური საშოს შექმნის მეთოდი; შეისწავლიდა რენტგენო და რადიოთერაპიის, ონკოლოგიის, ჰორმონო-თერაპიისა და სხვა საკითხებს. ქართულ ენაზე შეადგინა გინეკოლოგიური სახელმძღვანელო (თბილისი, 1941). წლების მანძილზე იყო საქართველოს მეან-გინეკოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი 1911 წლიდან. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

თხზულებები
----------

* ავთვისებიანი სიმსივნების ეთიოლოგია, ტფ, 1930;
* К вопросу о влиянии экстракта яичников на сосудистую систему и его отношение к gl. thyreoidea, М. 1912 (ავტორეფ.).

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 582.
* გიგინეიშვილი მ. გაბრიელ ღამბარაშვილი, თბ. 1955.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხანუმა**. |

**„ხანუმა"** — ავქსენტი ცაგარელის მიერ 1882 წელს დაწერილი კომედიური პიესა, რომელის მთავარი მოქმედება ხდება XIX საუკუნის ძველ ტფილისში.

სიუჟეტი
-------

მოქმედება ხდება ტფილისის ერთ-ერთ უბანში, ავლაბარში, XIX საუკუნის მიწურულს. ქართველი მებატონე ვანო ფანტიაშვილი დაქორწინებას აპირებს, ამიტომაც დახმარებისთვის მიმართავს მაჭანკალს სახელად ხანუმა, რომელიც მას უპოვის საცოლეს. მეორეს მხრივ, სხვა მაჭანკალი - ქაბატუაც ცდილობს დააქორწინოს მებატონე ფანტიაშვილი ნასწავლ გოგონაზე სახელად სონა, რომლის მამა მდიდარი მოიჯარადრე - მიკიჩ ტყუილ-კოტრიანცია. მიკიჩს ეს ქორწინება ძალიან აწყობს, ვინაიდან ის ოცნებობს თავადის ტიტულის მიღებაზე. 

ორი მაჭანკლის კონკურენციას კიდევ უფრო ხლართავს სიუჟეტში ვანო ფანტიაშვილის ძმისწულის, კოტეს გამოჩენა, რომელიც თავის მხრივ შეყვარებულია სონაში...

მოქმედი პირები
--------------

პიესის მოქმედი პირები არიან:

* **თ. ვანო ფანტიაშვილი** — მებატონე
* **მიკიჩ ტყუილ-კოტრიანც** — მდიდარი მოიჯარადრე
* **სონა** — ამისი ქალი, ნასწავლი
* **კნეინა თეკლე** — ამისი და
* **სარა** — სონას დიდედა, მოხუცი
* **თ. კოტე ფანტიაშვილი** — ვანოს ძმისწული
* **ტერტერაანთ აკოფა** — მიკიჩას ნათესავი, მისივე პრიკაშჩიკი
* **ტიმოთე** — ვანოს მოსამსახურე გლეხი
* **კართუკანაანთ ქაბატუა** — მაჭანკალი
* **ბურთიკაანთ ხანუმა** — მაჭანკალი

თეატრსა და კინოში
-----------------

პიესაზე დადგმული სპექტაკლები თავიდანვე სარგებლობდნენ დიდი პოპულარუბით, თუმცა ისინი ჩვენ დღესაც შეგვიძლია ვიხილოთ საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში. „ხანუმას" პირველი ეკრანიზაცია შედგა 1926 წელს, ფილმი გადაღებული იქნა ალექსანდრე წუწუნავას მიერ.

ამავე პიესის მიხედვით 1919 წელს პირველად დაიდგა ვიქტორ დოლიძის ოპერა „ქეთო და კოტე". 1948 წელს შალვა გედევანიშვილმა და ვახტანგ ტაბლიაშვილმა გადაიღეს ფილმი „ქეთო და კოტე", ხოლო 2011 წელს დაიდგა თანამოსახელე მიუზიკლიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პიესის ტექსტი ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებ-გვერდზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გომართელი**. |

**ამირან იოსების ძე გომართელი** (დ. 11 აგვისტო, 1946, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1998).

ბიოგრაფია
---------

1969 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1973-2006 წლებში იქვე კითხულობდა ლექციებს. 1973-1989 წლებში მუშაობდა უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრაზე, 1989-2006 წლებში იყო ქართული ენისა და ლიტერატურის სწავლების მეთოდიკის კათედრის გამგე, 1997-2005 წლებში — ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. 1999 წლიდან რედაქტორობდა თსუ-ს ფილოლოგიის ფაკულტეტის ალმანახს „ლიტერატურა და სხვა". 2015 წლიდან ჟურნალ „ცისკარი 1852"-ის მთავარი რედაქტორი.

გომართელმა არაერთი წერილი მიუძღვნა XIX-XX საუკუნეებში ქართულ მწერლობას, მათ შორის აღსანიშნავია „ქართული სიმბოლისტური პროზა" (1997), ლიტერატურული წერილები და ესეები (2005). წიგნისათვის „ჭირთა თქმა სჯობს" (1985) გომართელს მიენიჭა ნიკო ლორთქიფანიძის სახელობის პრემია (1986). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997), პრემია „საგურამო"-თი (2014). არის საჩხერის საპატიო მოქალაქე (2022). [*საჭიროებს წყაროს მითითებას*]

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 88.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან გომართელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  „„ცისკარი 1852" - ჟურნალი „ცისკარი" კიდევ ერთხელ აღსდგა!". *reportiori.ge*. 13 თებერვალი, 2015. ციტირების თარიღი: 6 მარტი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
ხედი პარკზე
**პაირი დაიზა** (ნიდერლ. Pairi Daiza) — ყველაზე დიდი ზოოპარკი ბელგიაში, რომელიც კერძო საკუთრებაა და მდებარეობს სოფელ ბრიუჟლეტში. მოიცავს 65 ჰექტარზე გაშლილ პარკს, სადაც 5,000-ზე მეტი ცხოველი ბინადრობს. აღსანიშნავია ის, რომ არსებობს ზოოპარკის განსაკუთრებული განაწესი, რაც ითვალისწინებს ადამიანისთვის უსაფრთხო ცხოველის მნახველთა ტერიტორიაზე შეშვებას, სადაც ადამიანებს საშუალება აქვთ ნორმის ფარგლებში (ამ დროს ცხოველებს აკვირდებიან ზოოპარკის ზედამხედველები) მოეფერონ მათ და გამოკვებონ ისინი. პარკს სანახავად წელიწადში საშუალოდ 2 მილიონი ადამიანი სტუმრობს. სახელი „პაირი დაიზა" აღებულია ძველი სპარსული სიტყვიდან *pairi daēza რაც ნიშნავს „სამოთხეს".*

ზოოპარკი გაიხსნა 1994 წლის 11 მაისს და თავიდან ერქვა „პარადისიო". 2006 წელს ზოოპარკში აშენდა ევროპაში სიდიდით პირველი ჩინური ბაღი, სადაც შეხვდებით ბუდას ტაძარს, ტრადიციულ სახლებს, ჩანჩქერებს, ძვირფას ქვებს, მცენარეებს და ცხოველებს: ყანჩას, წითელ პანდას, მუნჯაკს. ოდნავ მოგვიანებით 2009 წელს აშენდა ინდონეზიური ბაღიც, სახელად „განეშას სამეფო". ის ოთხ ჰექტარს მოიცავს და ასევე ევროპაში სიდიდით პირველი ინდონეზიური ბაღია. აქ შეგიძლიათ მოინახულოთ სახლები ტრადიციულ სტილში, რომლის სიახლოვესაც უამრავი იშვიათი სახეობის მცენარე და ქვა შეგხვდებათ. აღსანიშნავია აგრეთვე ანდალუზიური ბაღი, ზეთისხილისა და ვარდის ბაღებიც. 

ზოოპარკის ტერიტორიაზე აგრეთვე განთავსებულია კვების ობიექტები, მაღაზიები სადაც იყიდება ზოოპარკთან დაკავშირებული სუვენირები, იმართება წარმოდგენები ცხოველების მონაწილეობით. რადგან პარკის ტერიტორია დიდია, შესაძლებელია დაილაშქროს პატარა მატარებლით, რომელიც მას ირგვლივ შემოუვლის.

გალერეა
-------

* ვარდისფერი ჟეროვარდისფერი ჟერო
* ბამბუკის დათვიბამბუკის დათვი
* კოალებიკოალები
* თეთრი ვეფხვითეთრი ვეფხვი
* პინგვინებიპინგვინები
* კაკადუკაკადუ
* ვარდისფერი ვარხვებივარდისფერი ვარხვები
* ჩინური სახლიჩინური სახლი
* მინი ფერმა პარკშიმინი ფერმა პარკში
* აფრიკული სტილის სოფელიაფრიკული სტილის სოფელი
* ხომალდი „მერსუს ემერგო"ხომალდი „მერსუს ემერგო"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პაირი დაიზა"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  What is Pairi Daiza. *pairidaiza.eu*. Pairi Daiza.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-11-04. ციტირების თარიღი: 19 ივნისი, 2011.
2. ↑  Visite exclusive du chantier Pairi Daiza : dormir avec les ours et les loups Franchimont B. Le Soir, 2019
3. ↑  ბელგიის ზოოპარკების ოფიციალური საიტი
4. ↑  Paradisio became Pairi Daiza. *palmvrienden.net*. Jungle Garden.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-09. ციტირების თარიღი: 26 ივნისი, 2011.
5. ↑  ჩინური ბაღი, pairidaiza.eu, წაკითხვის თარიღი 26 აგვისტო, 2019
6. ↑  The largest Chinese garden of Europe. *pairidaiza.eu*. Pairi Daiza.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-20. ციტირების თარიღი: 26 ივნისი, 2011.
7. ↑  Pairi Daiza & "Le Pass": Two Must-See Attractions. *belgium-tourism.net*. Belgian Tourist Office.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-29. ციტირების თარიღი: 20 ივნისი, 2011.
**მანველიშვილები** — ქართული დიდებული საგვარეულო, რომელიც ვახტანგ VI-სთან ერთად გადაიხვეწა რუსეთში. თავიდან სახლობდნენ გურიის სამთავროში, სადაც XIX საუკუნის შუა ხანებამდე არაპრივილეგირებულები იყვნენ. ვახტანგ VI-ის სიგელში (1725 წ. 21 აგვისტო) მოიხსენიებიან გურულ თავადებად. ზოგიერთი მონაცემის თანახმად მინიჭებული ჰქონდათ „დიდი აზნაურის" წოდება და ემსახურებოდნენ გურიელებს. ერთი პერიოდი ასკანის ციხისთავებიც (XVIII საუკუნის შუა წლებში) იყვნენ. XVII საუკუნის I ნახევრიდან XVIII საუკუნის I ნახევრამდე ფლობდნენ საკუთარ სათავადოს. თავისი მდგომარეობითაც ისინი თავადებს უახლოვდებობდნენ. 1738 წელს ამავე სტატუსით მსახურობენ რუსეთის იმპერიაში. მანველშვილებმა რუსეთის უღელქვეშ 1863 წ. 3 ივლისს რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოს უმაღლესი გადაწყვეტილებით თავადობა საქართველოს ტერიტორიაზე (აგრეთვე, თვითონ რუსეთში – ეკატერინოსლავისა და პოლტავის გუბერნიაში). გვარი რუსიფიცირებული იყო, როგორც მანველოვი (რუს. Манвелов).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ასკანის ციხე

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, „გურიის სამთავრო", თბ. 1959. — გვ. 44-45.
* *Думин С. В.* Князья Манвеловы // Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 171–173.
* საქართველოს ისტორიის ატლასი : მეორე, შევსებული და გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი: გამომცემლობა „არტანუჯი", 2016. — გვ. 46, 49, ISBN 978-9941-463-83-9.

სქოლიო
------

1. ↑  ძველად — *მანელიშვილები*
2. ↑  *ჩხატარაიშვილი ქ.*, „გურიის სამთავრო", თბ. 1959. — გვ. 44-45.
3. ↑   საქართველოს ისტორიის ატლასი : მეორე, შევსებული და გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი: გამომცემლობა „არტანუჯი", 2016. — გვ. 46, 49, ISBN 978-9941-463-83-9.
**ჩატემის კუნძულები** (ინგლ. Chatham Islands, მაორი. Wharekauri) — არქიპელაგი წყნარ ოკეანეში, ახალი ზელანდიიდან დაახლოებით 680 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

ადგილობრივ მორიორის ენაზე კუნძულს რეკოჰუ ეწოდება. ახალი ზელანდიის შემადგენლობაში ოფიციალურად 1842 წლიდან შედის. მოიცავს ქვეყნის უკიდურეს აღმოსავლეთ წერტილს — კუნძულ ფორტი-ფორსს.

კუნძულებზე შემოღებულია განსაკუთრებული სასაათო სარტყელი, რომელიც განსხვავდება ახალი ზელანდიის დროისაგან 45 წუთით.

1832 წლიდან არქიპელაგი გამოცხადებულია ახალი ზელანდიის ტერიტორიად. არქიპელაგი მდებარეობს სპეციალური ორგანოს — ინგლ. Area Outside Territorial Authority უშუალო მმართველობაში და აქვს სპეციალური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსი.

გეოგრაფია
---------

მოიცავს 40 კმ რადიუსზე გაშლილ დაახლოებით ათ კუნძულს, რომელთა შორის უდიდესებია ჩატემი და პიტი.

მხოლოდ ეს ორი კუნძულია დასახლებული. მთლიანი ფართობი 966 კმ².

### არქიპელაგის შემადგენლობა

* ჩატემის კუნძული (900 კმ²)
* პიტის კუნძული (62 კმ²)
* მცირე მანგერე (0,15 კმ²)
* მოტუჰოპე (0,12 კმ²)
* მოტუჰარა (0,01 კმ²)
* მანგერე (1,13 კმ²)
* რანგატირა (2,18 კმ²)
* სისტერსი
* კასტლი
* პირამიდი

### კლიმატი

არქიპელაგის კლიმატი ტენიანი და ქარიანია. ზამთარში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს დაახლოებით 6 °C-ს, ზაფხულში — დაახლოებით 14 °C-ს. ნალექების რაოდენობაა — დაახლოებით 900 მმ წელიწადში. ვიზიტისათვის საუკეთესო დროა — სექტემბრიდან მარტის ჩათვლით.

მოსახლეობა
----------

ითვლება, რომ კუნძულები დასახლებული იქნა ჯერ კიდევ 1000 წელს ჩვენი დროით.

არქიპელაგის მოსახლეობა შეადგენს 609 ადამიანს (2006 წელი), რომელთაგანაც 240 ევროპელთა შთამომავალია, 369 — მაორელი და მორიორი (არქიპელაგის ძირძველი მაცხოვრებლები).

2013 წლის აღწერის მონაცემებით არქიპელაგის მოსახლეობა შეადგენს 600 ადამიანს, რომელთაგანაც 264 ევროპელთა შთამომავალია, 336 — მაორელი და მორიორი.

არქიპელაგის ადმინისტრაციული ცენტრია — დასახლება უაიტანგი, სადაც ცხოვრობს დაახლოებით 200 ადამიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chatham Islands Council
* Hokotehi Moriori Trust დაარქივებული 2005-02-12 საიტზე Wayback Machine.
* 1998 Information
* Photographs from the Christchurch Public Library

სქოლიო
------

1. ↑  Ethnic groups, birthplace and languages spoken, QuickStats About Chatham Islands Territory, 2006 Census. Wellington: Statistics New Zealand. Retrieved 19 January 2010.
2. ↑  მოსახლეობის აღწერა (2013) დაარქივებული 2014-11-14 საიტზე Wayback Machine.  2013 Census QuickStats about a place: Chatham Islands Territory