recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**შაშიანის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის სამხრეთით სამიოდე კილომეტრზე. მდინარე ჭერმისხევის მარცხნივ ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება VI-VII საუკუნეების მიჯნას. ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა. შემორჩენილია ძლიერ დაზიანებული სახით (1980-იან წლებში სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო სამუშაოები, რაც მალე შეჩერდა). ეკლესიის გეგმის გარეგან სწორკუთხედში ჩაწერილია ერთმანეთისგან ყრუ კედელებით გამიჯნული და თითონ კარით დაკავშირებული სამი სადგომი შუა, რომელიც მთავარ ეკლესიას წარმოადგენს, გვერდითებთან შედარებით უფრო ფართოა და მაღალი. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია საკურთხევლის აფსიდით, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა სათავსია - სამკვეთლო და სადიაკნე. ორივე მთავარ ეკლესიას კარით უკავშირდება ჩრდილოეთ სათავსს ჩრდილოეთ ეკლესიიდან მეორე კარიც აქვს.შენობა ნაგებია კარგას შერჩეული რიყის ქვით, გარეთა კუთხეებში გამოყენებულია შირიმის თლილი კვადრატები და მოზრდილი ზომის, მეტ-ნაკლებად წესიერი ფორმის ქვები. კედლების ზედაპირი შიგნით და გარედან გასწორებული ყოფილა ბათქაშით, რომელიც ავსებს ქვებს შორის არეებს და ნაწილობრივ მათ ზედაპირებსაც ფარავს. ეკლესიის საკურთხევლის აფსიდი ნალისებრი ფორმისაა. აფსიდში გაჭრილია ძალიან მაღალი, თითქმის პარარელურწირთხლებიანი თაღოვანი სარკმელი (მოგვიანებით ნაწილობრივ ამოშენებული), რომელიც გარედან მთლიანად შირმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი, შირიმითაა ნაწყობი სარკმლის შიდა თაღიც. წირთხლები და გვერდები კი - რიყის ქვისაა. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში პატარა ოთხკუთხა ნიშაა. ეკლესიის სამხრეთ კედელში ორი სარკმლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელში ფართო ნალისებრთაღოვანი ღიობი ყოფილა, რომელიც გვიან ამოუშენებიათ. მთავარი ეკლესია გვერდით ეკლესიების გრძივ კედლები გაჭრილი. ერთ ღერძზე განლაგებული, თითო კარით უკავშირდება. ჩრდილოეთ კარი (ამოშენებულია) ორივე მხრიდან ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. სამხრეთ კარი შიგნით თაღოვანია, გარედან კი გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ სათავსები ცილინდრილი ფორმის სხმული კამარიტაა გადახურლი. ორივეს აღმოსავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვს, გვერდითი ეკლესიები ცილინდრული კამარითაა გადახურული (სამხრეთ ეკლესიის კამარა თითქმის მთლიანადაა ჩამოშლილი. ჩრდილოეთისაში კამარის ერთი ნაწილი ჩამოშლილია, დანარჩენი ჩამოშლის პირასაა მისული). სამხრეთ ეკლესიას ჩრდილოთისგან განსხვავებით აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, უსარკმელო აფსიდი აქვს. სამხრეთ ეკლესიის სამხრეთ კედელზე და ჩრდილოეთ ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე ორმალიანი, ნალისებრთაღოვანიბ შესასვლელებია მოწყობილი - მრგვალი სვეტით თაღების შორის. სამხრეთ შესასვლელის თაღები და სვეტი დანგრეულია, ჩრდილოეთისა კი დანგრევის პირასაა მისული. ჩრდილოეთ ეკლესიის ფასადზე შირიმის ქვით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნიდ ნაწილია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 216-217.
**ტისა** (უნგრ. Tisza-tó), აგრეთვე ცნობილი როგორც **კიშკერეს წყალსაცავი** (უნგრ. Kiskörei-víztározó) — უდიდესი ხელოვნური ტბა უნგრეთში. მდებარეობს ხევეშის მედიეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორშოდ-აბაუი-ზემგლენის, ჰაიდუ-ბიჰარისა და იას-ნადკუნ-სოლნოკის მედიების სიხლოვეს.

წყალდიდობებთან ბრძოლის პროექტის ფარგლებში მდინარე ტისაზე 1973 წელს ტისის კაშხალი აშენდა. მისი წყლით შევსება 1990-იან წლებში დამთავრდა, რის შედეგადაც 127 კმ²-ის ფართობის ხელოვნური ტბა შეიქმნა. ტბის სიგრძე 27 კილომეტრია. საშუალო სიღრმე 1.7 მეტრია, ხოლო მაქსიმალური კი 17 მეტრი. მასში თავმოყრილია უამრავი მცირე ზომის კუნძული რომელთა საერთო ფართობი 43 კმ²-ია.

წყალსაცავის მშენებლობის დასრულების შემდეგ, უნგრელების დიდმა ნაწილმა აქ დასვენების დღეების გატარება დაიწყო, რადგან იგი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა ტურისტებით გადაჭედილი ბალატონისაგან. ამის შედეგად წყალსაცავის ირგვლივ ტურისტული ინფრასტრუქტურა გაჩნდა და წყალსაცავს ტისის ტბა ეწოდა. ახალი დასასვენებელი ადგილი მთავრობამ ერთ-ერთ მთავარ ტურისტულ მიმართულებად გამოაცხადა.

ტბას (ან წყალსაცავს) გააჩნია ახალი ადგილობრივი ეკოლოგიური გარემო, ფრინველების, მცენარეებისა და ცხოველების მრავალფეროვნებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტბის საიტი დაარქივებული 2008-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* ტისის ტბის ეკოცენტრის საიტი
* ტისის ტბა funiq.hu-ზე
**შავი ღვია**, *მყრალი ღვია* (ლათ. Juniperus foetidissima) — წიწვოვანი მცენარე კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. წარმოადგენენ მარადმწვანე ბუჩქებს ან ხეებს. გავრცელებულია შიდა ქართლსა და კახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპას, მცირე აზიას. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყელებში, კლდოვანსა და ქვიშა-თიხნარ მშრალ ფერდობებზე; ხშირად ქმნის მეჩხერ ტყეებს საკმლის ხესთან, ქართულ მუხასთან, ბერყენასა და ღვიის სხვა სახეობებთან ერთად. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა.

ღერო 6-10 მ-მდე სიმაღლისაა და 30-60 სმ-მდე დიამეტრის, ვარჯი ჩვეულებრივ პირამიდულია ან კონუსისებური, ქერქი რუხია, ახალგაზრდა ტოტებზე მოწითალო-მურა ფერისაა. წიწვები მუქი მწვანეა, 2-5 მმ-მდე სიგრძის. მამრობითი გირჩები კვერცხისებურ-სფეროსებურია. მომწიფებული მდედრობითი გირჩები სფეროსებურია, მოწითალო-შავი ფერის.

ლიტერატურა
----------

* *სუხიტაშვილი კ.* საქართველოს მცენარეები, თბ. 2022, გვ. 14

სქოლიო
------

1. ↑  *ივანიშვილი მ.*, ღვია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 587.
სკანდინავიის მთები
**სკანდინავიის მთები** (შვედ. Skanderna, Skandinaviska fjällkedjan) — მთათა სისტემა სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე. გადაჭიმულია დაახლოებით 1700 კმ-ზე, სიგანით კი 600 კმ-ს აღწევს. დასავლეთის ფერდობები უშუალოდ ჩრდილოეთის ზღვისკენ მიექანება და დაკბილულ ნაპირებს, ცნობილ ნორვეგიულ ფიორდებს ქმნის. აღმოსავლეთი ფერდობები კი ნარნარად ეშვება და შვედეთის ვრცელ დაბლობებში იკარგება.

სკანდინავიის მთები შედარებით საშუალო სიმაღლისაა. უმაღლესი წერტილია მთა გალჰეპიგენი (2469 მ), ნორვეგიის სამხრეთ ნაწილში. ყველაზე მაღალი წერტილი შვედეთის ტერიტორიაზე კი — მთა კებნეკაისე (2097.5 მ). რელიეფი უძველესი მყინვარების მიერ არის გადალიპული. სკანდინავიის მთების დღევანდელი მყინვარები ევროპის კონტინენტზე უდიდესია.

ზღვის ნოტიო ჰავა და დანაწევრებული ზედაპირი დიდი რაოდენობით მდინარეების, რომელთა უმეტესობა ძალიან ჩქარია და ზამთარშიც კი არ იყინება, და ტბების არსებობას განაპირობებს.

მთების ფერდობები ტაიგის ტყით, ბუჩქნარებით, მთის ტუნდრებით და მდელოებითაა დაფარული. აქვეა რკინის, სპილენძის, ტიტანისა და პირიტების საბადოები. სკანდინავიის მთები დაახლოებით 480 მლნ წლის წინათ ჩამოყალიბდა. მთაგრეხილმა განიცადა კალედონიური დანაოჭება. სკანდინავიის მთების ჩამოყალიბება დაახლოებით ორდოვიციულის დასასრულსა და სილურულის შუა ხანებში ხდებოდა. ოკეანე იაპეტუსმა, რომელიც აღმოცენდა ადრეულ კამბრიულში და ჩრდილოეთ ამერიკასა (ლავრენტიას) და ევროპას (ბალტიკას) ყოფდა, გაფართოება დაიწყო, რითიც ლავრენტიას ბალტიკისკენ უბიძგა და ორდოვიკის დასაწყისში 2000 კმ მიაღწია სიგანეში, შემდეგ კი კვლავ შევიწროვდა, რადგან ლავრენტია, გრენლანდია და ბალტიკა ერთმანეთს მიუახლოვდნენ.

საბოლოო ჯამში 440 მლნ წლის წინ ბალტიკა გრენლანდიას მიაწვა, ეს უკანასკნელი კი — ლავრენტიას. იმ ხანებში ქვიშის, კენჭისა და ვულკანური კუნძულოვანი რკალების ნარჩენები კოლოსალური ძალით იყწებენ შეკუმშვას, რამაც სკანდინავიის მთების პირველი მწვერვალების აღმართვას შეუწყო ხელი.

დიდი მთაგრეხილის გაჩენა ბალტიკისა და კანადა-გრენლანდიის შეჯახების ადგილზე ორდოვიკ-სილურის მიჯნაზე დაიწყო. ამ ყოველივეს თან ახლდა ნალექების დიდი რაოდენობით მოხსნა, რაც კონტინენტურ ფერდობებზე და შეჯახების კიდეებზე წარმოიქმნა. გეოლოგიის ისტორიაში ეს მოვლენები კალედონიური დანაოჭების სახელით შევიდა. ორი კონტინენტური ბლოკის დაჯახებას ადგილი ჰქონდა სკანდინავია-ბრიტანეთის ერთი მხრივ და მეორე მხრივ გრენლანდია-ნიუფაუნდლენდის ზოლში. ძველი ვულკანური რკალების რელიქტები ბალტიკის ნაპირებს მიაწვნენ. უზარმაზარი მთაგრეხილი ამოიზარდა სკანდინავია-გრენლანდია-ნიუფაუნდლენდის ხაზზე. იმ მთების სიმაღლე ჰიმალაისას უტოლდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* "Galdhøpiggen" Nationalencyklopedin.. განახლდა 18 ივლისს, 2010 (შვედურ ენაზე).
* Lindström, Maurits. "fjällkedjan" Nationalencyklopedin.. განახლდა 18 ივლისს, 2010 (შვედურ ენაზე).
**შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა** — ირანის შაჰის, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენლის თამაზ I-ის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეტაპი. ლაშქრობა გაიმართა 1551 წელს.

მიმდინარეობა
------------

ქაიხოსრო ათაბაგის ირანის ყმობაში გადასვლას თურქ-ოსმალთა მხრივ აგრესიის გაძლიერება მოჰყვა და მალე მათ სამცხე-საათაბაგოს დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ზოგიერთი სამცხელი თავადი ლუარსაბ I მხარეს დადგა და ლუარსაბმაც არ დააყოვნა თავისი ჯარით სამცხეში შევიდა და მისი აღმოსავლეთი ნაწილი კვლავ დაიკავა. ქაიხოსრო ათაბაგმა მეფის წინააღმდეგ საგარეო ძალას მიმართა, მან თავისი ერთგული აზნაურები აფრინა შაჰ-თამაზის კარზე და ლუარსაბის წინააღმდეგ დახმარებას შეევედრა. შაჰ-თამაზი შაქში ლაშქრობდა და აქედან იგი დაუყოვნებლივ წამოვიდა ლუარსაბ მეფის წინააღმდეგ საბრძოლველად. ყიზილბაშები აღმოსავლეთ სამცხეში შემოიჭრნენ და დაიწყეს მშვიდობიანი მოსახლეობის უმოწყალო ჟლეტა. აი როგორ აღწერს ამ ამბებს სპარსელი ისტორიკოსი: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ყიზილბაშები „მთასა და ველს მოედვნენ და ყოველი მთა და ფერდობი, სადაც ხალხის თავშესაფარი იყო, მიწასთან გაასწორეს და ვერც ერთმა ურჯულომ (ე. ი. ქრისტიანმა ქართველებმა) ცოცხალმა ვერ გააღწია ბრძოლის ველიდან. მოკლულთა ცოლ-შვილი, მოწყობილობა და ქონება გადაეცა მკვლელებს, როგორც კანონიერ მემკვიდრეთ, ფერიების მსგავსი ქართველი ლამაზმანები ტყვედ წაიყვანეს."" |
|  |  |

ამ შემოსევის შედეგად განადგურდა ქართული ხუროთმოძღრების შესანიშნავი ძეგლი, კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო ქალაქი ვარძია, სადაც მესხი თავადების ნაწილი ცოლ-შვილით იყო შეფარებული. ყიზილბაშებმა გააფთრებული იერიშით და დიდი მსხვერპლის ფასად ამ ციხესიმაგრედ ქცეულ ქვაბთა ქალაქში შეჭრა მაინც ვერ შეძლეს. ბრძოლის დასასრულს ვარძიის სანახავად თვით შაჰ-თამაზი მისულა. მისი ბრძანებით ტყვედ ჩაგდებული ბერები უმოწყალოდ ამოხოცეს. ყიზილბაშებმა მონასტრიდან დიდძალი სიმდიდრე და წიგნები წაიღეს. აოხრებული სამცხე, ლორე, ბამბაკი და აღჯაყალა შაჰმა ქაიხოსროს გადასა. ამით ქართლში შემოსასვლელი უმნიშვნელოვანესი გზები თავის კონტროლს დაუქვემდებარა. 

სამცხიდან ირანის შაჰი ქართლში გადმოვიდა და ქვეყნის მოთარეშებას შეუდგა, მაგრამ მოსახლეობის მედგარ წინააღმდეგობას წააწყდა. არაერთი მისი მოთარეშე რაზმი ქართველებმა სასტიკად დააზარალეს და უკუაქციეს. ქართლში საბოლოო წარმატებას შაჰ-თამაზმა ვერც ამჯერად მიაღწია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა საქართველოში
* შაჰ-თამაზის მეორე ლაშქრობა საქართველოში
* შაჰ-თამაზის მეოთხე ლაშქრობა საქართველოში

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. III, თბ. 2008 წ. გვ. 167-168

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შაჰ-თამაზის ლაშქრობები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
პირველი ლაშქრობა  · მეორე ლაშქრობა  · მესამე ლაშქრობა  · მეოთხე ლაშქრობა |

 |
ნიუკომენის ორთქლის მანქანა.
**ტექნოლოგია** (ბერძნულად: τεχνολογια < τεχνη „ოსტატობა" + λογος „სიტყვა, სწავლება" + სუფიქსი ια) — მეცნიერება იმ იარაღების, პროცესებისა და მეთოდების შესახებ, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა საგნების და ობიექტების დამზადებისათვის, რაიმეს წარმოების მიზნით. სხვაგვარად, ტექნოლოგია ეს არის ნივთიერების, ენერგიისა და ინფორმაციის გადამუშავების ხერხი. 

ადამიანის პრაქტიკული საქმიანობა საჭმლის მომზადებიდან დაწყებული და სახლის მშენებლობით დამთავრებული დამოკიდებულია რთულ ტექნოლოგიურ სისტემებზე, რომლებიც 5 მილიონი წლის განმავლობაში ჩამოყალიბდა. პირველყოფილი შრომის იარაღების დამზადება, ცეცხლის მოხმარება, რკინის დნობა, ბორბლის გამოყენება, ტანსაცმლის კერვა და სხვა, პირველი ტექნოლოგიური პროცესებია, რომლის გამოყენებაც ადამიანმა დაიწყო, 

ტექნოლოგიების განვითარების პროცესში გარდატეხა შეიტანა ისეთმა მოვლენებმა, როგორებიც იყო: ორთქლის ძრავის გამოგონება 1712 წელს, ელექტრობისა და შიგა წვის ძრავის გამოყენება 1800–იან წლებში, კავშირგაბმულობის საშუალებებისა და ელექტრონიკის განვითარება ბოლო ათწლეულებში, ასევე ატომური და კოსმოსური ტექნიკა და ტექნოლოგიები.

პროგრესული ტექნოლოგია (ავტომატიზაციისა და სპეციალიზაციის მაღალი დონით), რომელზეც მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული თანამედროვე საზოგადოება, შესამჩნევ კონტრასტს ქმნის იმ ტექნოლოგიებთან (მძიმე შრომის გამოყენება, სპეციალიზაციის დაბალი დონე), რომელიც ჯერჯერობით გამოიყენება ბევრ ქვეყანაში. 

**ტექნოლოგია** არის სფერო, რომელშიც ხდება სხვა მეცნიერებების კვლევების შედეგების პრაქტიკული გამოყენება საზოგადოების მოთხოვნილების შესაბამისად.

ტექნოლოგიის დარგები
-------------------

* აკუსტიკა
* არქიტექტურა
* ბიოტექნოლოგია
* ბირთვული ტექნოლოგია
* ელექტრონიკა
* ელექტროტექნიკა
* საინფორმაციო ტექნოლოგია
* კოსმონავტიკა
* კულინარია
* მანქანათმშენებლობა
* მედიცინა
* მეტალურგია
* მიკროტექნოლოგია
* ნანოტექნოლოგია
* სამხედრო ტექნოლოგია
* სოფლის მეურნეობა
* ტელეკომუნიკაცია
* ტრანსპორტის ტექნოლოგია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეცნიერება
* გამოყენებითი მეცნიერებები
* ტექნოლოგიის ისტორია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 702-703, 706.
**შაშიანის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის განაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით, აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. წყობა ირეგულარულია. 2010 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ, საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" დაფინანსებით ეკლესია აღადგინა. ეკლესიის ახლოს აიგო სამრეკლო. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ადრე კარი გარედან თაღოვანი ყოფილა, შიგნით კი,თარაზულად ყოფილა გადახურული (აღდგენის დროს შესასვლელი ოდნავ დაუვიწროებიათ და ბრტყლად გადაუხურავთ). კარის ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ გაბრტყელებუილი ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ვიწრო, ბრტყლად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ კედელზე მიდგმულია ტრაპეზი. აფსიდის გვერდებში თითო მცირე ზომის ნიშაა. კამარა სხმულია, მას განივ ჭრილში კოლოფა თაღის ფორმა აქვს. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 216.
**შაშიანის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის ცენტრში, სკოლასთან. განეკუთვნება XIX საუკუნის II ნახევარს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია წვრილი რიყის ქვით, გარეთა კუთხეებში მოზრდილი, შერჩეული ქვებია გამოყენებული. კონსტრუქციის ნაწილები (კამარის საბჯენი და კედლის მიმდებარე თაღები) და კარ-სარკმელთა ღიობები გამოყვანილია შირიმით. გარედადნ კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით, რომელიც საპირე ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს:სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, ორივე კარი გარედან სწორკუთხაა. შიგნით კი კედლის თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. ეკლესიის ვრცელი დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია აფსიდით, რომლის მოხაზულობა ნახევარწრეზე ოდნავ ნაკლებია. აფსიდში გეგმით ნახევარწრიული, სამი თაღოვანი ნიშაა (ორი ჩრდილოეთითაა,ერთი სამხრთით). აფსიდი დარბაზისგან მარტივი პილასტრების გარდა, დარბაზის გრძივ კედლებზე კიდევ სამ-სამი მსგავსი პილასტრია (პილასტრების მეოთხე წყვილი დასავლეთ კუთხეებშია), რომლებიც შესაბამის კედლებს ოთხ-ოთხ თანაბარ ნაწილად ყოფს. პილასტრებზე კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი: თაღების ქუსლებთან შირიმის ერთ ქვაში გამოკვეთილი იმპოსტებია, რათა პროფილის თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. პილასტრებს შორის ნახევარწრიული თაღით დასრულებული შეღრმავებული არეა. ინტერიერი განათებულია ექვსი ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმლით. მათგან ერთი აფსიდშია, ორ-ორი გრძივ კედლებში, ხოლო ერთი - დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. სამხრეთ სარკმლებიდან დასვლეთით მდებარე, შესასვლელის გასწვრივაა. იგი არმოსავლეთ სარკმელთან შედარებით მცირე ზომისაა და თითქმის დასავლეთ სარკმლის ღიობი გარედან გაუფართოებიათ (ალათების ჩასასვლელად). დარბაზი ნახევარწრიული კამარითაა გადახურული. მსგავსი ფორმისაა საბჯენი თაღებიც. ნაგებობების სიმტკიცის გასაძლიერებლად გრძივი კედლები ლითონის ღეროებითაა შეკრული. ეკლესიის ფასადების მორთულობის ძირითადი ელემენტია ფრონტონებში გამოსახული თითო შეღრმავებილი ჯვარი, რათა შეღრმავებული ნაწილი წითლადაა შეღებილი. ფასადებზე ორივე შესასვლელი თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. შესასვლელების ზემოთ, თაღოვანი შეღრმავების არეში, თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. ორივე შესასვლელი საფლავის ქვებითაა გადახურული. ეპიტაფიების მიხედვით ეკლესია XIX საუკუნის 30-იანი წლების შემდეგ უნდა იყოს აგებული. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. ფასადები დასრულებულია რიყის ქვით და ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგრანდით, რომელსაც ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალურ შემონაკეცები აქვს. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტონზე დაშენებული ყოფილა პატარა სამრეკლო (შემორჩენილი იყო კვადრატული საფუძველი). 2008 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. აღდგა ლავგარდნისა და კედლების მონგრეული ნაწილები. მოიხსნა სამრეკლოს საფუძველი, ეკლესიის ირგვლივ მოეწყო სარინელი, შენობა გადაიხურა კრამიტით

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 217-218.
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ისტორიული ქალაქი
სისიՍիս

|  |
| --- |
|  
სისი |
| ქვეყანა | კილიკიის სომეხთა სამეფოკილიკიის სომეხთა სამეფო |
| დამაარსებელი | ხეთების სამეფო |
| განადგურდა | 1375 |
| განადგურების მიზეზები | მამლუქების მიერ დაპყრობა |
| თანამედროვე ლოკაცია | ადანის პროვინცია, თურქეთი |
| კოორდინატები | 37°26′40″ ჩ. გ. 35°48′37″ ა. გ.﻿ / ﻿37.44444° ჩ. გ. 35.81028° ა. გ.﻿ / 37.44444; 35.81028 |

 |
| 

|  |
| --- |
| [[File:|300px|სისი — დედამიწა]]სისი |

 |

**სისი** (სომხ. Սիս) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქი. სისი მდებარეობს თურქეთის სამხრეთ ნაწილში, ადანის პროვინციაში და ამჟამად ეწოდება ქოზანი.

ისტორია
-------

703 წლიდან სისი არაბების ხელში იყო. მათი მმართველობისას სისის მოსახლეობის ძირითად ნაწილს სომხები წარმოადგენდნენ. სისი კილიკიის სომეხთა სამეფოს არმიამ დაიპყრო ჰეთუმიანების პირველი წარმომადგენლის, ჰეთუმ I-ის მმართველობის პერიოდში. მანვე ააშენა ამ ქალაქში მონასტერი, რომელიც მომავალში რუბენიანების მავზოლეუმი გახდა. ის კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქად 1173 წელს, მლეჰმა აქცია. მეფეების, ლევონ III-ისა და ჰეთუმ II-ის მმართველობის პერიოდში, სისი სრულიად შეიცვალა და უფრო დიდი მნიშვნელობის მქონე ქალაქი გახდა. იქ მრავალი სასახლე, რელიგიური შენობა და ბაღი აშენდა.

შემდგომში სისი კათოლიკოსების რეზიდენციად იქცა. 1266 წელს ქალაქს მამლუქები შეესივნენ. მათ სისი ააოხრეს და გადაწვეს. 1275 წელს მამლუქებმა კიდევ ერთხელ სცადეს ქალაქის აღება, მაგრამ სომხებმა კვლავ დაამარცხეს ისინი. ერთი საუკუნის შემდეგ, 1369 წელს მამლუქებმა კვლავ სცადეს ქალაქის აღება, მაგრამ კვლავ დამარცხდნენ. საბოლოოდ, ქალაქი მამლუქებმა 1375 წელს აიღეს. სისის დაცემასთან ერთად, დაეცა კილიკიის სომეხთა სამეფოც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სისი — კილიკიის სომეხთა სამეფო

სქოლიო
------

1. ↑  Ecclesiastical Architecture in the Fortifications of Armenian Cilicia - Robert W. Edwards, Page [155] of 155-176

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ისტორიული დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
* **არმავირი** (ძვ. წ. 331–210)
* **ერვანდაშატი** (ძვ. წ. 210-176)
* **არტაშატი** (ძვ. წ. 176-77 და ძვ. წ. 69 - ახ. წ. 120)
* **ტიგრანაკერტი** (ძვ. წ. 77-69)
* **ვაღარშაპატი** (120-330)
* **დვინი** (336-428)
* **ბაგარანი** (885-890)
* **შირაკავანი** (890-929)
* **ყარსი** (929-961)
* **ანისი** (961-1045)
* **სისი** (1080-1375)
* **ერევანი** (1918-დან)
 |

 |
**შლაგბაუმი** (რუს. Шлагбаум) — სტელა ტაგანროგში, სიმბოლურად გამოხატავს ძველი ქალაქის საზღვარს.

ისტორია
-------

1770-იან წლებში, ტაგანროგის აყვავების პერიოდში,იმ ადგილზე სადაც გადიოდა მრავალი გზა, არსებობდა ტროიცკის ციხესიმაგრე, სადაც განთავსებული იყო საყარაულო ოთახი და შლაგბაუმი. ჯარისკაცები იცავდნენ აღნიშნუ ტერიტორიას და მოგვიანებით აქ იკრიბებოდა ბაჟი გზის მშენებლობისათვის. ქალაქის შლაგბაუმის ახლოს ჩამოყალიბდა ე. წ. შესასვლელი მოედანი. 

შლაგბაუმი 1900 წელს.
ქალაქის ქვის შლაგბაუმი ააგეს ნაპოლეონზე გაარჯვების აღსანიშნავად და გახსნეს 1814 წლის 27 სექტემბერს. ეს იყო საინჟინრო ხელოვნების იშვიათი მაგალითი, რომელიც შესრულებული იყო კლასიციზმის სტილში. პროექტის ავტორი უცნობია. გზის ორივე მხარეს იდგა ერთმანეთის მსგავსი ორი, მაღალი, ოთკუთხა, აგურით ნაგები სტელა, აგებული პირამიდის სტილში, რომელიც სრულდებოდა უზარმაზარი სპილენძის სფეროთი, რომელსაც თავზე ადგა რუსეთის იმპერიის სიმბოლო - ორთავიანი არწივი. პირამიდული სტელის ოთხივე მხარეს დამაგრებული იყო ქალაქის გერბი, რომელიც იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა მიუძღვნა ტაგანროგს.

ასი წლის შემდეგ ქალაქის ხელისუფლებამ გადაწყვიტა ჩაეტარებინა სტელის კაპიტალური რემონტი. ბურთი და ორთავიანი არწივი მოხსნეს და ხელახლა მოაქროვეს. ქვის კოლონები შელესეს ბეტონით.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ძეგლიდან ყველა ჰერალდიკური ნიშანი ჩამოხსნეს.

შლაგბაუმის ორი სტელა იდგა 1969 წლამდე. იმ მოტივით, რომ სტელები ხელს უშლიდა მანქანების მოძრაობას, 1969 წლის 19 ოქტომბრის ღამით ისინი დაანგრიეს. 

1974 წელს პეტროვისა და ძერჟინსკის ქუჩების კუთხეში გახსნეს რეკონსტრუირებული სკვერი „შლაგბაუმთან". ქალაქის სტელების სამახსოვროდ ააგეს ძველი სტელის შემცირებული ზომის კოპიო. შემორჩენილი ფოტოების მიხედვით პროექტის ავტორია ე. ბრონზოვა. სკვერის მოწყობასა და გაფორმებაში მონაწილეობდა ტაგანროგის ორჯონიკიძის რაიონის მრავალი საწარმო. მეტალის ბურთი, რომელიც სტელის თავზეა მოთავსებული დაამზადა ქარხანამ „Красный гидропресс".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Городской шлагбаум на сайте «Исторический Таганрог»

სქოლიო
------

1. ↑  *Киричек М. С.* Городской шлагбаум // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 296. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. 1 2 3  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 13-15. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
3. 1 2 3  *Гаврюшкин О. П.* Вдоль по Питерской. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
**სკვითინები** — ძველი დასავლურ-ქართველური ტომი, უძველესი და ყველაზე სრული ცნობები სკვითინების შესახებ დაცულია ბერძენი ისტორიკოსის ქსენოფონტის „ანაბასისში". სკვითინები ბინადრობდნენ მდინარე ჭოროხის დასავლეთით, პონტოს ტავრის სამხრეთ კალთებზე, ტრაპეზუნტის ხაზამდე. სკვითინების სახელი დაცულია პონტოს ტავრის ამ ნაწილის უძველეს სახელწოდებაშიც — „სკვიდისში". ტერმინი „სკვითინები" საფუძვლად უდევს ზანური (მეგრულ-ჭანური) რიცხვითი სახელი შქვითი (შვიდი). ბერძნულში „შ" ბგერის უქონლობის გამო თავკიდური ბგერა „სკვითინები-ს" შესაბამისი ბერძნული სიგმითაა გადმოცემული. სტრაბონის „გეოგრაფიაში" მოცემულია სკვიდისის კალთებზე მცხოვრებთა სახელწოდების ბერძნული შესატყვისი — *ჰეპტაკომეტაი*, რაც შვიდსოფლელებს ნიშნავს, ხოლო თურქულ გეოგრაფიის ნომენკლატურაში შემონახულია ამ ადგილის სახელი *კურა სებაა*, რაც ასევე 7 სოფელს ნიშნავს. ეთნიკური სახელის სკვითინების წარმოშობა დაკავშირებული უნდა იყოს 7 ეთნიკურ-სოციალური ერთეულის გაერთიანებასთან ერთ დიდ ეთნიკურ-პოლიტიკურ ერთეულად (ძვ. წ. V საუკუნის დასასრული). ამ გაერთიანების სათავეში ერთი მმართველი იდგა. ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი გვიმნიასი. „ანაბასისში" გვიმნიასი მოხსენიებულია დიდ, მდიდარ და ხალხმრავალ ქალაქად (ასეთი ეპითეტებით ქსენოფონტი მცირე აზიის მრავალ ქალაქთაგან მხოლოდ 3-ს იხსენიებს). იქვე ჩამოთვლილია ჭირნახულით მდიდარი სოფლებიც. როგორც ჩანს, სკვითინების სახელმწიფოს ტიპის გაერთიანება იყო, რომელმაც დიდხანს ვერ იარსება. გვაინდელი წყაროები ასეთ ერთეულს აღარ ასახელებენ.

ლიტერატურა
----------

* *მიქელაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 419.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**სკარამანგის სახლი** (რუს. Дом Скараманги) — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. შენობა აგებულია XIX საუკუნის პირველი ნახევარში. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 53.

ისტორია
-------

ქალაქის დოკუმენტებში, რომელიც თარიღდება 1820 წლით, მოხსენიებულია ლუკა პეტრეს ძე სკარამანგა. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში ლუკა სკარამანგამ ტაგანროგში პეტროვის ქუჩა 53-ში ააშენა ერთსართულიანი სახლი მაღალ ცოკოლზე. მისი კუთვნილება, უძრავი ქონების გარდა, იყო ბახმუტის მარილის საბადო. გარდა ამისა, მას კავშირი ჰქონდა ბერძნულ კანტორასთან „სკარამანგა, მანუსი და K", რომელიც დაიხურა 1893 წელს. კანტორა დაკავებული იყო ექსპორტ-იმპორტის საქმით. ტაგანროგში შემოჰქონდათ ჩაი, ყავა, ციტრუსები და სხვა პროდუქტები, ხოლო ტაგანროგიდან გაჰქონდათ ხორბალი, კოპტონი, ცხიმი. 

1873-1880 წლებში სახლი იყო ვაჭარ ივანე სკარამანგას მფობელობაში. 1890 წელს სახლი ეკუთვნოდა საბერძნეთის მოქალაქეს ივანე სკარამანგას. უცნობია რა კავშირია ამ ორ პიროვნებას შორის. 

1898 წლიდან სახლის ახალი მფლობელია ივანე ამბროსის ძის სკარამანგის ქვრივი ვირგინია მიხეილის ასული სკარამანგა. ივანეს და ვირგინაიას ჰყავდათ რამდენიმე შვილი: ელიზავეტა, მარია, ვირგინია, ამბროსი, მიხეილი, პანტელეიმონი. სკარამანგები ამ სახლის გარდა სხვა სახლებსაც ფლობდნენ, რომლებიც ამჟამად მდებარეობენ პეტროვის 95-ში და 97-ში.

1923 წელს ამ სახლში გაიხსნა საბავშვო ბაღი № 11. სახლი ამჟამადაც შემონახულია და დგას მაღალ ცოკოლზე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003
2. 1 2 3 4  Дом 53, Петровская улица.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-17. ციტირების თარიღი: 2017-03-17.
**ტიმპანია ფაშვისა** (ბერძნ. tympanon - დოლი) , დაავადება, რომლისთვისაც დამახასიათებელია მცოხნავი ცხოველების ფაშვში ჭარბი აირების დაგროვება. უმთავრესად ავადდება მსხვილფეხა საქონელი.

გამომწვევი მიზეზი
-----------------

ფაშვის პირველადი ტიმპანიის მიზეზად ითვლება ადვილად ფუჭებადი საკვების დიდი რაოდენობით მიღება (მწვანე, ლორთქო ბალახი, სიმინდი, რძე-სანთლის სიმწიფის პერიოდში, კომბოსტოს და ჭარხლის ფოთლები, სამყურა, ცერცველა, იონჯა და სხვა პარკოსნები). აღნიშნული საკვები უფრო საშიში ხდება, თუ მას აძლევენ ჩახურებულს ან წვიმითა და ნამით დასველებულს, ან თუ ცხოველების დაწყურვება ხდება უშუალოდ ასეთი საკვების მიღების შემდეგ.

მეორეული ტიმპანიის მიზეზი შეიძლება იყოს მცენარეული შხამების (აკომიტუნი, ციკუტა) ტოკსიკური ზემოქმედების შედეგად გამოწვეული ფაშვის კედლის დამბლა, საყლაპავი მილის დაცობა, ნაწლავების გაუვალობა და სხვა.

კლინიკური ნიშნები
-----------------

დაავადება იწყება ცხოველის მოუსვენრობით-ხან წვება, ხან დგება, მუცელზე იყურება , მობუზულია ბღავის (ზოგჯერ) უკანა კიდურებს ირტყამს მუცელზე, პულსი და სუნთქვა გახშირებულია, ზერელე და გულმკერდის ტიპისაა, სუნთქავს პირდაღებული უხვად სდის ნერწყვი. მუცელი მოცულობით გადიდებულია, მარცხენა საშიმშილე ფოსო გამობერილია, კარგად ეტყობა მუცლის ნახევრის ასიმეტრია. ცოხნა და ბოყინი შეწყვეტილია, პალპაციით დგინდება მარცხენა საშიმშილე ფოსოს ძლიერი დაჭიმულობა და ფაშვში დიდი რაოდენობით აირის (გაზის) დაგროვება. ფაშვის მოძრაობა შეწყვეტილია, წიგნარის ხმიანობა და ნაწლავების პერისტალტიკა არ შეიმჩნევა. ცხოველი ხშირად იღებს დაფეკაციის და მოშარდვის პოზებს, გამოიყოფა თხიერი განავალი და მცირე რაოდენობით შარდი.

მკურნალობა
----------

უპირველეს ყოვლისა უნდა გამოვიყენოთ უბრალო ხერხები, ბოყინის გამოწვევის მიზნით სჭიროა ვაწარმოოთ ენის გამოწევა 10-15 წუთის განმავლობაში, პირში ლაგამისმაგვარად ჩავუდოთ კუპრით ან ნავთით დასველებული მსხვილი თოკი, ნამჯის გრეხილი ან ჯოხი. შევასხათ ცივი წყალი ვატაროთ ცხოველი აღმართ-დაღმართზე, გავუკეთოთ ფაშვს ენერგიული ბურღვითი მასაჟი. ზემოთ აღნიშნულ ხერხებთან ერთად, გაზების წარმოშობის შეზღუდვის მიზნით დავალევინოთ 2-3 ლიტრი რძე, მაგნიუმის ჟანგი, იქთიოლი, ფორმალინი, იოდ-სპირტიანი ხსნარი, ტიმპანოლი, სეკადენი, მენთოლი, რეზორცინი და სხვა.

გულსისხლძარღვთა სისტემის ნორმალური მოქმედებისათვის და ინტოკსიკაციის ასაცილებლად ვენაში ვუკეთებთ გლუკოზას კოფეინთან ერთად და ნატრიუმის ქლორიდის ჰიპერტონულ ხსნარს, გაზების (აირების) გამოყოფის შემდეგ, წინაკუჭების მოტორული ფუნქციის გასაძლიერებლად ენიშნებთ, რუმინატორული და საფაღარათო საშუალებეი.

ტიმპანიის მოხდის შემდეგ 12-24 სათიან მშიერი დიეტის შემდეგ ენიშნებათ ნახევრადმშიერი დიეტა, ამ დროს შეიძლება მიეცეს, მცირე რაოდენობით დღეში 5-6 ჯერ, ისეთი საკვები, როგორიც არის კარგი სილოსი, თივა, შაქრის ჭარხალი, 24 საათის შემდეგ კი რაციონში შეაქვთ კონცენტრატებიც.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**ჩილიკაობა**, *ჩილიკა-ჯოხი*, *რიკტაფელა* — საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გავრცელებული ხალხური თამაში. მონაწილეები მიწაში ჩაასობენ 1 მეტრის სიმაღლის მსხვილ ჯოხს, რომლის თავზეც შემოდებენ „ჩილიკას" — მოკლე, 10-12 სმ-ის სიგრძის ჯოხს. მიწაში ჩასობილი ჯოხის გარშემო შემოხაზავენ „ბინას" – 2-3 მეტრის დიამეტრის მქონე წრეს. მოთამაშეები, რომლებსაც ხელში 50-60 სმ-ის სიგრძის ჯოხები უჭირავთ, ორ გუნდად გაიყოფიან და კენჭს ყრიან. ვისაც კენჭი შეხვდება მისი გუნდი „ბინაში" ჩადგება, მეორე გუნდის წევრები კი წრიდან 10-15 მეტრის დაშორებით განლაგდებიან. ბინაში მდგომთაგან ერთ-ერთი ჩილიკას თავისი ჯოხით მოწინააღმდეგეთა მიმართულებით გაჰკრავს, ისინი ცდილობენ მას თავიანთი ჯოხები ჰაერში შეაგებონ და უკან, ბინაში დააბრუნონ. თუ მოიგერიეს და წრიდან მოშორებით გადააგდეს, ჯოხით გაიზომება მანძილი წრესა და მიწაზე დავარდნილ ჩილიკას შორის — მოწინააღმდეგეს იმდენი წამგებიანი ქულა დაეწერება, რამდენი ჯოხიც გამოვა ეს მანძილი. ამ შემთხვევაში ჩილიკას ისევ ის მოთამაშე გაჰკრავს, რომელმაც თავიდან გაისროლა. თუ უკან დაბრუნებული ჩილიკა წრეში დავარდა, მსროლელი გაკვრის უფლებას კარგავს და მას ერთ-ერთი თანაგუნდელი შეცვლის. როდესაც პირველი გუნდის ყოველი მოთამაშე ჩილიკის სროლას მორჩება, გუნდები შეცვლიან ადგილებს. თუ ბინის გარეთ მდგომმა გუნდმა ჩილიკა მიწაში ჩასობილ ჯოხს მოარტყა, ყველა წამგებიანი ქულა მოეხსნება და ბინაში ახლა ის ჩადგება.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიშვილი ე.*, სპორტის ენციკლოპედია, გვ. 573, თბ. 2006
**შოთა უთმელიძე** (დ. 24 აგვისტო, 1946) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1969 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი, მიმოსვლის გზათა ინჟინრის კვალიფიკაციით.

1969-2000 წლებში მუშაობდა საავტომობილო გზების საპროექტო ინსტიტუტ „სოიუზდორპროექტის" თბილისის ფილიალის, საგზაო განყოფილების ინჟინრად, უფროს ინჟინრად, წამყვან ინჟინრად, საველე საკვლევაძიებო ჯგუფის ოსტატად, ექსპედიციის უფროსად, პროექტის მთავარ ინჟინრად, საგზაო განყოფილების მთავარ სპეციალისტად; 2000-2010 წლებში მუშაობდა საავტომობილო გზების საპროექტო ინსტიტუტ „ტრანსპროექტში" სხვადასხვა თანამდებობებზე — ჯგუფის ხელმძღვანელად, პროექტის მთავარ ინჟინრად. მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით შესრულებული პროექტებია: საავტომობილო გზა „სოჭი-ზედა სოლახაულის" კაპიტალური შეკეთების პროექტი (1969, რუსეთი). საავტომობილო გზა „სარი-ტაშ-ირკეშტამის" (ჩინეთის საზღვარი) მშენებლობის პროექტი (1970, ყირგიზეთი); საავტომობილო გზა „სოჭი-სოხუმის" კურორტ განთიადის შემოსავლელი გზის მშენებლობის პროექტი (1971). საავტომობილო გზა „ხიხამთა-ფუტიეთის" მშენებლობის პროექტი (1971); საავტომობილო გზა „აბანო-ომალოს" კაპიტალური შეკეთების პროექტი (1972); 1973-1974 წლებში საავტომობილო გზა „ნოვოროსიისკი-თბილისი-ბაქოს" აგურა-ადლერის მონაკვეთის კაპიტალური შეკეთების პროექტი (რუსეთი); 1974-1976 წლებში საავტომობილო გზა „ნოვოროსიისკი-თბილისი-ბაქოს" ქ. გაგრის შემოსასვლელი გზა. 1976-1980 წლებში საქართველოს სამხედრო საავტომობილო გზის კაპიტალური შეკეთების პროექტი. 1980-1981 წლებში საავტომობილო გზა „ნოვოროსიისკი-თბილისი-ბაქოს" ქ. ქუთაისის შემოსასვლელი გზა. 1983-1985 წლებში მთიან პლატოზე გამავალი რკინიგზა „ბუ-მედფა-საიდა" 325კმ. 1987-1991 წლებში საავტომობილო გზა „ნოვოროსიისკი-თბილისი-ბაქოს" კუდესტა-ადლერის მონაკვეთის პროექტი. 1990-1991 წლებში საავტომობილო გზა „ლენინგრადი-კიევი-ოდესა" ლენინგრადის ოლქის საზღვარი - ქ. ფსკოვის მონაკვეთის პროექტი (რუსეთი); 1991-1992 წლებში საავტომობილო გზა ა„დლერი-კრასნაია პოლიანას" მშენებლობის პროექტი (რუსეთი); 2001 წელს საავტომობილო გზა „თბილისი-წითელი ხიდის" რეაბილიტაციის პროექტი; 2004 წელს საავტომობილო გზა „ბორჯომი-ბაკურიანის" რეაბილიტაციის პროექტი. 2006-2010 წლებში თბილისის შემოსავლელი საავტომობილო გზის პროექტი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. თბ. 2017, გვ. 537-538

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა უთმელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დეკანოზი **სპირიდონ ლეკვეიშვილი** (ერისკაცობაში **სპირიდონ გიორგის ძე ლეკვეიშვილი**; დ. 1868, ქუთაისის მაზრა — გ. 25 დეკემბერი, 1922) — ქართველი სასულიერო პირი. საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების გამგეობის წევრი. წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ქუთაისის განყოფილების წევრი (1913).

ბიოგრაგია
---------

სპირიდონ ლეკვეიშვილი დაიბადა 1868 წელს ქუთაისის გუბერნიაში მღვდლის გიორგი ლეკვეიშვილის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლება მამის მეთვალყურეობის ქვეშ მიიღო. 1883–1887 წლებში სპირიდონი ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში სწავლობდა, ხოლო 1887 წელს თბილისის სასულიერო სემინარიაში ჩაირიცხა, რომელიც 1893 წელს პირველი ხარისხის დიპლომით დაასრულა. სემინარიის დასრულების შემდეგ იმერეთში დაბრუნდა, მასწავლებლობას მიჰყო ხელი და აქვე დაოჯახდა.1895 წლის 24 მარტის გარდაეცვალა მამა, სანავარდოს (სამტრედია) მაცხოვრის სახელობის ეკლესიის წინამძღვარი, და იმერეთის ეპისკოპოსმამა გაბრიელმა (ქიქოძე) სპირიდონს სასულიერო პირად გახდომაზე მოუწოდა. 1895 წლის მაისში მეუფე გაბრიელმა სპირიდონი ჯერ დიაკვანად აკურთხა, ხოლო ერთ კვირაში მღვდელად მესხეთის ყოვლადწმინდა სამების სახელობის ეკლესიის წინ დაასხა ხელი და წინამძღვრად განამწესა. 1897 წელს მამა სპირიდონი საგვერდულით დააჯილდოვეს.1898 წელს იმერეთის ეპისკოპოსმა ბესარიონმა (დადიანი) მამა სპირიდონი, როგორც განათლებული მოძღვარი და სემინარიის კურსდამთავრებული ქუთაისში გადაიყვანა და სასულიერო სასწავლებელში პედაგოგად და იქაური კარის ეკლესიის წინამძღვრად დაადგინა. 1902 წლის 6 მაისს მამა სპირიდონი სკუფიით დაჯილდოვდა.1906 წელს იმერეთის ეპისკოპოსმა ლეონიდმა (ოქროპირიძე) ქუთაისის მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესიის წინამძღვრად დაადგინა, ხოლო 1910 წლის 15 მაისს კამილავკა ეწყალობა. 1915 წლის აღდგომას მამა სპრიდონს სამკერდე ოქროს ჯვარი უბოძეს. 1917 წლის 12 მარტს, როდესაც აღსდგა საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალია, იმერეთის ეპარქია დროებით მმართველი მღვდელმთავრის გარეშე დარჩა. ეპარქიაში შეიქმნა დროებითი სასულიერო მმართველობა, რომლის ერთ-ერთი წევრი მამა სპირიდონიც გახლდათ. იგი აგრეთვე მონაწილეობდა როგორც იმერეთის ეპარქიის დელეგატი 1917 წლის 8-17 სექტემბერის გამართულ პირველ და 1920 წლის 27 ივნის გამართულ მეორე საეკლესიო კრებაზე. 1918 წლის აღდგომას ეკლესიაში ერთგული და ნაყოფიერი მოღვაწეობის გამო დეკანოზის წოდება მიენიჭა. დეკანოზი სპირიდონი 1922 წლის 25 დეკემბერს გარდაიცვალა. დაკრძალულია ქუთაისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სპირიდონ ლეკვეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სპეციოზა კაზიბმე** (ინგლ. Specioza Kazibwe; დ. 1 ივლისი, 1954) — უგანდელი პოლიტიკოსი და ქირურგი. პირველი ქალი ვიცე-პრეზიდენტი აფრიკის კონტინენტზე. უგანდის მეექვსე ვიცე-პრეზიდენტი 1994-2003 წლებში. 2013 წლის აგვისტოში იგი გაეროს გენერალურმა მდივანმა პან კი მუნმა დანიშნა აფრიკაში გაეროს სპეციალურ წარმომადგენელად აივ/შიდსის საკითხებში.

ბიოგრაფია
---------

კაზიბმე დაიბადა იგანგის ოლქში 1955 წლის 1 ივლისს. სწავლობდა ქალაქ ლუგაზის ახლოს მდებარე კათოლიკურ ქალთა სკოლა ინტერნატში. 1974 წელს ჩაირიცხა მაკერერეს უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტზე, სადაც სწავლობდა მედიცინას, დაამთავრა მედიცინის ბაკალავრიატი და 1979 წელს მიიღო ქირურგიის ბაკალავრის ხარისხი. მოგვიანებით მან მიიღო მედიცინის მაგისტრის ხარისხი, ასევე მაკერერის უნივერსიტეტში, ზოგადი ქირურგიის სპეციალობაში. 2009 წელს მიენიჭა ჰარვარდის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სკოლის საპატიო დოქტორის წოდება.

სპეციოზა კაზიბმე არის ქალთა უფლებების დამცველი აფრიკაში. 1998 წელს, აფრიკის ერთობის ორგანიზაციასთან და გაეროს აფრიკის ეკონომიკურ კომისიასთან თანამშრომლობით, მან დააარსა და თავმჯდომარეობდა აფრიკის ქალთა კომიტეტს მშვიდობისა და განვითარების შესახებ. 1998 წელს გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციამ დააჯილდოვა „ცერერის მედლით" სასურსათო უსაფრთხოებასა და სიღარიბის აღმოფხვრაში შეტანილი წვლილისთვის.

2002 წლის აპრილში მან მოითხოვა ქმრისგან განქორწინება და განაცხადა, რომ უარი თქვა ოჯახური ძალადობის მსხვერპლად ყოფნაზე. მრავალცოლიანობა და ცოლის ცემა საკმაოდ გავრცელებულია უგანდაში, მაგრამ განქორწინება შედარებით იშვიათია. მისი ქმარი ეწინააღმდეგებოდა განქორწინებას, მიზეზად ასახელებდა მის კათოლიკური რწმენას და ამბობდა, რომ მისი ცოლი სახლში გვიან მიდიოდა, არ აძლევდა სათანადო ახსნა-განმარტებას და მხარს უჭერდა სხვა პოლიტიკოსებს, რომლებიც მას არ მოსწონდა. 2003 წლის 21 მაისს აღნიშნული პრობლემების გამო დატოვა თანამდებობა, სწავლის გაგრძელების ნებართვის მოთხოვნით. შემდეგ მან მიიღო დოქტორის ხარისხი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. ჰყავს ოთხი შვილი, მათ შორის ტყუპები პირველი ქორწინებიდან და ორი ნაშვილები შვილი.

სქოლიო
------

1. ↑  Kazibwe the first African female vice-president. ციტირების თარიღი: 2020-11-09
2. 1 2  Scheier, Rachel.  (2003-12-26) In Uganda, A Woman Can Be Vice President But Have Few Rights. The Christian Science Monitor. ციტირების თარიღი: 2015-02-06.
3. ↑  UNAIDS, ..  (2 August 2013) Speciosa Wandira-Kazibwe Appointed As UN Secretary-General's Special Envoy for HIV/AIDS In Africa. UNAIDS. ციტირების თარიღი: 7 February 2015.
4. 1 2  SWK, ..  (2012) Speciosa Wandira Kazibwe: Detailed Curriculum Vitae (PDF). Speciosawandira.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-07. ციტირების თარიღი: 2015-02-06
5. 1 2  Flanagan, Jane.  (2002-05-12) I Was A Battered Wife, Reveals Uganda's Angry Vice President. ციტირების თარიღი: 2015-02-06.
6. ↑  Abimanyi, John.  (2013-08-06) Kazibwe: A Legacy Ruined By One Action. ციტირების თარიღი: 2015-02-06.
**შოთა მშვენიერაძე** (დ. 27 მარტი, 1927 — გ. 2000) — ქართველი ექიმი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1950 წელს; თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი 1956 წელს.

1956 წლიდან სხვადასხვა პერიოდში მოღვაწეობდა თბილისის სამხელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში, საქართველოს ჰიგიენის სამეცნიეროკვლევით ინსტიტუტში და სამედიცინო აკადემიაში.

1960-იანი წლებიდან აწარმოებდა რეგისტრირებულ კერძო სამედიცინო პრაქტიკას. მას დიდი წვლილი მიუძღვის საქართველოს კურორტების განვითარებაში. 1995 წელს დააარსა საერთაშორისო სამეცნიერო რეფერირებადი ჟურნალი მკურნალი, რომლის სარედაქციო საბჭო წარმოადგინა დარგის ცნობილი მოღვაწეებით. ჟურნალი დიდ სამსახურს უწევდა როგორც პრაქტიკოს ექიმებს, ისევე მაძიებლებსა და მეცნიერებს. 

შოთა მშვენიერიძე იყო საერთაშორისო ასოციაცია „INTERMED-ის" პროფესორთა საბჭოს წევრი. ავტორია 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა მშვენიერაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
შრივიჯაიიის სახელმწიფო აყვავების ხანაში.
**შრივიჯაია**, *სრივიჯაია* — სახელმწიფო ინდონეზიაში. შეიქმნა დაახლოებით VII საუკუნის შუა წლებში. ცენტრი ახლანდელი პალემბანგის რაიონში (კ. სუმატრა) მდებარეობდა. შრივიჯაიის განვითარებას ხელი შეუწყო ხელსაყრელმა გეოგრაფიულმა მდებარეობამ და ფუნანის დაცემამ. VII-IX საუკუნეებში შრივიჯაიამ დაიპყრო სუმატრის მეზობელი სახელმწიფოები - დასავლეთი იავა, დასავლეთი კალიმანტანი, მალაკის ნახევარკუნძული და ძლიერ საზღვაო იმპერიად გადაიქცა. აყვავების ხანას მიაღწია IX საუკუნის II ნახევარსა და X საუკუნეში - შაილენდრების დინასტიის მმართველობის პერიოდში. დაახლოებით 992 წელს დაიწყო შრივიჯაიის ბრძოლა მატარამთან არქიპელაგზე ბატონობისათვის. დაახლოებით 1016 წელს ომი შრივაჯაიის გამარჯვებით დამთავრდა, მაგრამ 1025 წელს შრივიჯაიაში შეიჭრნენ ჩოლის - ინდოეთის სახელმწიფოს ჯარები. ამ ომებმა შეარყია შრივიჯაიის ძლიერება, თუმცა კიდევ დაახლოებით ორი საუკუნის განმავლობაში ინარჩუნებდა პირველობას არქიპელაგის დასავლეთ რაიონებში. XIII საუკუნის ბოლოდან შრივიჯაიას შეუტიეს იაველებმა და სიამელებმა. XIV საუკუნის შუა წლებში შრივიჯაია მაჯაპაჰიტის მოხარკე გახდა. შრივიჯაია უკანასკნელად იხსენიება 1376 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 27.
ტეუანტეპეკის ყელის მდებარეობა
**ტეუანტეპეკის ყელი** (ესპ. Istmo de Tehuantepec) – ხმელეთის ვიწრო ზოლი, ყელი ჩრდილოეთ ამერიკაში ატლანტის ოკეანის მექსიკის ყურესა და წყნარ ოკეანეს შორის. 

სახელწოდება მოდის ოახაკას შტატის ქალაქ სანტო-დომინგო-ტეუანტეპეკიდან, რომლის სახელიც თავის მხრივ წარმოდგება ნაუატ. tecuani-tepec, რაც სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც "იაგუარების მთა".

გეოგრაფია
---------

ყელი მდებარეობს ძირითადად ვერაკრუსისა და ოახაკის შტატების ტერიტორიაზე. მისი სიგანე ჩრდილოეთით კამპეჩეს ყურედან, სამხრეთით ტეუანტეპეკის ყურემდე არის 215 კმ.

ყელს დასავლეთიდან ესაზღვრება სამხრეთი სიერა-მადრე. ტეუანტეპეკის ყელზე გამავალი რკინიგზის უმაღლესი ადგილია ჩიველას უღელტეხილი (224 მ.). ჩრდილოეთი ნაწილი დაჭაობებულია. აღმოსავლეთით ყელს ესაზღვრება სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასის ქედი. 

კამპეჩეს ყურეში მდებარეობს პორტი კოაცაკოალკოსი, ხოლო ტეუანტეპეკის ყურეში – სალინა-კრუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Tehuantepec Ship-Railway
* *The Mexican Railways*, with information on the current owners (concessions) of Mexican railways.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მექსიკისა და მექსიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტექნო** — ელექტრონული საცეკვაო მუსიკის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც წარმოიშვა 1980-იანი წლების მიწურულს ქალაქ დეტროიტში (მიჩიგანი, აშშ). ტექნო, როგორც მუსიკალური ჟანრის სახელწოდება, პირველად ნახსენები იყო 1988 წელს. არსებობს ტექნოს სხვადასხვა სტილი, მაგრამ დეტროიტ-ტექნო მიიჩნევა ყველა სუბჟანრის საწყისად.

ტექნო წარმოიშვა ევროცენტრული სინთეზური მუსიკის შერწყმით აფრიკულ და ამერიკულ სხვადასხვა სტილთან, როგორებიცაა ჩიკაგო ჰაუსი, ფანკი, ელექტრო და ელექტრონული ჯაზი. ამას დაემატა, ამერიკის კაპიტალისტური საზოგადოების ცხოვრებისთვის დამახასიათებელი წიგნის, "მესამე ტალღა", მითური და შეთხზული თემატიკის ზეგავლება. წიგნის ავტორია ელვინ ტოფლერი. ტექნოს, როგორც სტილის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ხუან ატკინსი ამბობს, რომ "ტექნო ეს არის მუსიკა, რომელიც ჟღერს, როგორც ტექნოლოგია".

წარმოშობა
---------

ტექნოს ფუძემდბლად ითვლებიან ხუან ატკინსი, დერიკ მეი, კევინ სანდერსონი, ასევე ცნობილნი როგორც **"ბელვილის ტრიო"** და ედი ფოულკი. ისინი ერთად დადიოდნენ ბელვილის სკოლაში. როგორც ისინი თავად ამბობდნენ, მათ სურდათ Tangerine Dream -ის და Kraftwerk - ის სტილში, გერმანული ელექრტონიკა უფრო საცეკვაო გაეხადათ.
**ტოსა ინუ** (იაპონ. 土佐闘犬) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი იაპონიაში XIX საუკუნეში.

ეს ჯიში პირველად იაპონიის პრეფექტურა კოტიში, კუნძულ სიკოკუს მებრძოლი ძაღლების და ჩამოყვანილი მასტიფების, დოგების, ბულდოგების და ბულტერიერების შეჯვარებით მიიღეს. ადრე მათ იაპონურ მასტიფებს უწოდებდნენ. ამა თუ იმ დროს ძაღლების ბრძოლები გავრცელებული იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილას. გასული საუკუნის იაპონური ძაღლების ბრძოლის წესების თანახმად, ძაღლებს მდუმარედ უნდა ებრძოლათ, მეტოქისთვის თავი არ უნდა აერიდებინათ, სწორედ ამ წესების დაცვით იბრძოდა ტოსა ინუ — უშიშრად და უხმოდ.

მიუხედავად იმისა, რომ დღესდღეობით ევროპაში, შეერთებულ შტატებსა და იაპონიაში ძაღლების ბრძოლები კანონით აკრძალულია, იაპონიის სოფლებში ისინი ფარულად ჯერ კიდევ ტარდება. ამ ბრძოლებში იყენებენ ტოსა ინუს, რომელიც იქ 30-40 კილოგრამით უფრო მჩატეა, ვიდრე ამ ჯიშის დასავლეთში მცხოვრები წარმომადგენლები.

ტოსა ინუ შეიძლება შესანიშნავი მეგობარი იყოს, თუმცა ისინი ადრეული ასაკიდანვე უნდა იყოს შეჩვეული სხვა ცხოველებს და ადრიდანვე უნდა გაიწვრთნას. შთამბეჭდავი გარეგნობის და „მაკომპრომეტირებელი" წარსულის გამო ტოსა ინუ ბევრ ქვეყანაში აკრძალულია. მას აქვს ღრმა, ფართო მკერდი, ძალიან ძლიერი კისერი, საშუალო სიგრძის დრუნჩი. ბალანი მოკლე და ხშირია, მისი შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, შავი. ცუდად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ბავშვებს და სხვა ძაღლებს, ძნელად იწვრთნება, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტოსა ინუ (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტოსა ინუ***
**ტოსნო** (რუს. Тосно) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ტოსნოს რაიონისა და ტოსნოს საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 39 101 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ტოსნის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 24 კილომეტრში.

ისტორია
-------

1500 წელს ტოსნოს წინარე დასახლება მასზედ მცხოვრებ ორი მოსახლესთან ერთად, ბორისკო და მარტინკო მატიუკოვი, ნახსენებია ვოდსკაია პიატინის აღწერაში. დასახლება ამ აღწერის დროს შედიოდა ნოვგოროდის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, ვოდსკაია პიატინაში. 1617-1700 წლებში სტოლბოვოს ზავის მიხედვით შედიოდა შვედეთის შემადგენლობაში. 1714 წელს პეტრე I-ის ბრძანებით სოფელში რუსეთის ცენტრალური რაიონებიდან გლეხები გადმოასახლეს. მაშინ სოფელს ტოსნოს იამი (საფოსტო სადგური) ეწოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-09-14 საიტზე Wayback Machine.
* ტოსნო ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"

სქოლიო
------

1. ↑  Переписная окладная книга Водской пятины 1500 года, стр. 420

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**ტოსნოს რაიონი** (რუს. Тосненский район) — ადმინისტრაციული ერთეული ლენინგრადის ოლქში, რუსეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტოსნო. მდებარეობს ლენინგრადის ოლქის სამხრეთ ნაწილში, ფართობი 3585,4 კმ²-ია. რაიონს ჩრდილო-აღმოსავლეთით — კიროვის რაიონი, აღმოსავლეთით — კირიშის, სამხრეთ-დასავლეთით — ლუგის და დასავლეთით — გატჩინის რაიონები ესაზღვრება, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ნოვგოროდის ოლქი და ჩრდილოეთით — ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქი სანქტ-პეტერბურგი.

შეიქმნა 1930 წლის 19 აგვისტოს, იმ დროისთვის მის შემადგენლობაში შედიოდა: ქალაქი ლიუბანი, დაბა ულიანოვკა, გაუქმებული ლიუბანის რაიონის 15, გაუქმებული დეტსკოსელსკის რაიონის 6 და გაუქმებული კოლპინოს რაიონის 9 საოფსაბჭო.

2006 წლის 1 იანვარს, 2004 წლის 22 დეკემბერს მიღებული № 116 საოლქო კანონის მიხედვით, რაიონის შემადგენლობაში წარმოიქმნა 7 საქალაქო და 6 სასოფლო დასახლება. ქალაქი ტოსნო მის შემადგენლობაში შევიდა, როგორც ტოსნოს საქალაქო დასახლება. შაპკის ვოლოსტის ნაწილიდან გამოიყო ნურმის სასოფლო დასახლება, ხოლო გაუქმდა ლიუბანსკაიას, ნოვოლისინსკაიას, რადოფინიკოვსკაიას, სელცოვსკაიას, ტარასოვსკაიას, უშაკინსკაიას და ჩუდსკობორსკაიას ვოლოსტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტოსნოს რაიონის ოფიციალური საიტი
* ტოსნოს რაიონი
* ლენინგრადის ოლქის არქიტექტურის ძეგლები, მოკლე სია:ტოსნოს რაიონი

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**შახტის დრამატული თეატრი** (რუს. Шахтинский драматический театр) — რუსული თეატრი როსტოვის ოლქის ქალაქ შახტიში. ფუნქციონირებს 1929 წლიდან. ასევე ცნობილია ძველი სახელწოდებით **ქალაქ შახტის დრამატული თეატრი „პლასტი"** (1992-2006 წწ.).

თეატრის მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი შახტი, შევჩენკოს ქუჩა № 143.

ისტორია
-------

პირველი დრამატული კოლექტივის შექმნა ქალაქში თარიღდება 1923 წლით. მსახიობთა პირველი ჯგუფი ჩამოყალიბდა ადგილობრივი მეშახტეებისა და მოსამსახურეების მეშვეობით. დროთა განმავლობაში აღნიშნული ჯგუფი პროფესიონალურ დონეზე ავიდა, თუმცა საკუთარი შენობა დიდი ხნის განმავლობაში არ ჰქონიათ. 1929 წელს საბჭოთა ქუჩის თავისუფალ შენობაში გაიხსნა შახტის მუშათა თეატრი. აქედან გამომდინარე აღნიშნული თარიღი ითვლება თეატრის დაარსების ოფიციალურ წლად. პირველი სპექტაკლი, რომელიც ახალ შენობაში დაიდგა იყო ალექსანდრე სუხოვო-კობილინის „კრეჩინსკის ქორწილი".

დიდი სამამულო ომის პერიოდში თეატრის ბევრი მსახიობი ფრონტზე გაემგზავრა, ხოლო დარჩენილი ნაწილი ფაშისტების ოკუპაციის წინ გაიყვანეს ქალაქიდან. შახტის თეატრი ასრულებდა სპექტაკლებს წითელი არმიის სხვადასხვა ნაწილებში, ასევე ჰოსპიტალებში, მეშახტეთა კლუბების სცენაზე.

ომისშემდგომ წლებში შახტის მუშათა თეატრმა გააგრძელა აქტიური მოღვაწეობა, ხოლო 1952 წელს გადავიდა ახალ შენობაში შევჩენკოს ქუჩაზე. 1965 წელს თეატრს ეწოდა ნიკოლაი პოგოდინის სახელი, რომლის ნაწარმოებებიც ფიგურირებდა თეატრის რეპერტუარში 1960-1970-იან წლებში. 1966-1984 წლებში თეატრის სამხტვრო ხელმძღვანელი იყო ვ. მალაშენკო, შემდეგი ორი წლით იგი შეცვალა ო. სოლოვიევმა, ხოლო 1986-2000 წლებში თეატრის უცვლელი ხელმძღვანელი იყო მ. ბოიარჩუკი. 

1989-1994 წლებში თეატრის შენობას ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი. ამის გამო თეატრს არ შეუწყვეტია მოქმედება და აქტიურად მართავდა სპექატაკლებს რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებში. რემონტის შემდეგ თეატრს ეწოდა „პლასტი". აქ იმართებოდა საოლქო ფესტივალი „დონის გაზაფხული". 

2000 წელს თეატრის დირექტორი გახდა ი. ვეზარკო. 2006 წლიდან დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება და ეწოდა შახტის დრამატული თეატრი. თავისი არსებობის განმავლობაში შახტის დრამატული თეატრი არაერთხელ დაუჯილდოებიათ სხვადასხვა თეატრებისა და ფესტივალების დიპლომებითა და სამახსოვრო სიგელებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შახტის დრამატული თეატრის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Татьяна Цуркан. Справка по истории Шахтинского театра. Шахтинский драматический театр.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-08. ციტირების თარიღი: 2016-12-22.
2. ↑  Шахтинский драматический театр. Шахты.ру. ციტირების თარიღი: 2016-12-22.
3. ↑  МАУК «Шахтинский драматический театр». Официальный сайт Департамента культуры г. Шахты. ციტირების თარიღი: 2016-12-22.
4. ↑  Шахтинский театр «Пласт» отмечает 75-летний юбилей. Дон-ТР (2004-10-28). ციტირების თარიღი: 2016-12-22.
5. ↑  Вера Волошинова.  (2016-10-24) Роман Родницкий: Русский театр устроен так, что за все отвечает режиссер. Дон-Медиа. ციტირების თარიღი: 2016-12-22.