recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში**. |

**ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში 1907 წელს**, **არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს** — არქეოლოგიური ექსპედიცია ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში ექვთიმე თაყაიშვილის ხელმძღვანელობით, მოეწყო 1907 წელს. ექსპედიცია მიზნად ისახავდა მოენახულებინათ და გამოეკვლიათ კოლა-ოლთისის ძეგლები და ჩანგლის ეკლესია. ექსპედიციაში შედიოდნენ: 

* ჯგუფის ხელმძღვანელი — ექვთიმე თაყაიშვილი;
* სამოქალაქო ინჟინერი — ანატოლი კალგინი;
* მოხალისე ფოტოგრაფი — ედუარდ ლიოზენი.

მარშრუტი
--------

### კოლა

1907 წლის ექსპედიციის მარშრუტი შემდეგნაირი იყო: 1 ივლისს ექსპედიცია თბილისიდან ყარსში გაემგზავრა. ყარსიდან ბუღა-ტოპის უღელტეხილით ნიაკომში გადავიდნენ და პირველი ბინა კოლაში დაიდეს. შემდეგ იყო: დადაშენი, დორთქილისე, სოფელ ოკამის, ტახტოკრანის, ჯიჯორის, თურქაშენის, მუზარეთის, არგინისის, უჩ-ქილისას, კალკოსის ეკლესიები. ექსპედიციის წევრებმა ასევე დაათვალიერეს კალაჯუხის ციხე — ექვთიმეს თქმით — „ერთი საუკეთესო ძეგლი კოლას რაიონისა".

### ოლთისი

ოლთისის მხარის ბეგებმა, ხიმშიაშვილებმა, ექსპედიციას კარგი მასპინძლობა გაუწიეს, ოთხი ძმიდან ერთ-ერთი ექვთიმეს მცველად და დამხმარედაც კი დაყვებოდა. თაყაიშვილმა ხელმეორედ მოინახულა ბანას ტაძარი, რომელიც კიდევ უფრო დანგრეული და დაზიანებული დახვდა. „ასე სამწუხაროა ბედი ჩვენი დიდებული კულტურის ნაშთებისა" — გულდაწყვეტით ჩაიწერს ბანას შემხედვარე თავის დღიურში.

ექსპედიციამ ნახა და შეისწავლა ბანას პატარა ეკლესია, სოლომონისის ციხე და სოლომონისის მღვიმის ეკლესია. კალკოსის ძველ ტაძარში კი მეცნიერის ყურადღება მეცამეტე საუკუნის ქართულმა სახარებამ მიიზიდა.

ოლთისიდან ისინი გზას ვაჩე-ძორის მიმართულებით განაგრძობენ, გზად ყურადღებას კალმახის ციხე და ვაჩე-ძორის დიდი მონასტერი იპყრობს. ექვთიმე და კალგინი ციხეზე ასვლას ვერ ახერხებენ, მხოლოდ ლიოზენი ადის კლდეზე და ციხეს ფოტოგრაფიულად აფიქსირებს. ვაჩე-ძორის მახლობელ მღვიმეში მონადირის მიერ ნაპოვნი საბუთების შეკვრიდან ექვთიმემ ძვირფასი ცნობები გადმოიწერა ერისთავთ ერისთავის, ზაზა ფანასკერტელის შესახებ.

ტაოსკარი, ფანასკერტი და 6 აგვისტოს ექსპედიცია უკვე ყარსში დაბრუნდა. შემდეგ ჩანგლის ეკლესიის სანახავად გაემგზავრნენ. 18 აგვისტოს ექსპედიციამ თავისი მუშაობა დაასრულა და 20 აგვისტოს უკვე თბილისში დაბრუნდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში (1902)
* ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში (1917)

ლიტერატურა
----------

* ექვთიმე თაყაიშვილი, საქართველოს მეჭურჭლეთუხუცესი 150, „საქართველოს ეროვნული მუზეუმი", თბ. 2013

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს

სქოლიო
------
**ფადიმე შაჰინდალი** (თურქ. Fadime Şahindal; დ. 2 აპრილი, 1975, ელბისტანი, თურქეთი — გ. 21 იანვარი, 2002, შვედეთი) — ეთნიკურად ქურთი ემიგრანტი, რომელიც შვიდი წლის ასაკიდან შვედეთში ცხოვრობდა, სადაც მისი ოჯახი თურქეთიდან გადავიდა. 2002 წლის იანვარში, მამამისი, რაჰმი შაჰინდალი ის ღირსების დაცვის მოტივით მოკლა.

ცხოვრება და მკვლელობა
---------------------

ფადიმე შაჰინდალი წინააღმდეგი იყო მისი ოჯახის მიერ დაჟინებულად მოწყობილი ქორწინების, რა დროსაც მას თავისი შეყვარებული ჰყავდა. თავდაპირველად, ფადიმე თავის ურთიერთობას ოჯახისგან საიდუმლოდ ინახავდა, თუმცა, მამამისმა შეიტყო ამის შესახებ. შედეგად, შაჰინდალი იძულებული გახდა დაეტოვა ოჯახი და საცხოვრებლად სუნდსვალიში გადასულიყო. თუმცა, ახალ საცხოვრებელ ადგილას მას ძმამ მიაგნო და მოკვლით დაემუქრა. შედეგად, ფადიმემ პოლიციას მიმართა, სადაც მას ურჩიეს თავდაპირველად ოჯახს დაელაპაკებოდა. ამის შემდეგ, ფადიმემ თავისი ისტორია მედიას გააცნო, შემდეგაც იგი ისევ მივიდა პოლიციაში, ხოლო პოლიციამ მას იდენტობის შეცვლა და გასაიდუმლოება შესთავაზა. მასმედიასთან საუბრის შემდეგ, ფადიმემ შეძლო და მიიღო შვედეთის ხელისუფლებისგან შესაბამისი მხარდაჭერა, თუმცა, ოჯახისთვის თვალსაზრისით, შაჰინდალმა „სირცხვილი" აჭმევინა თავისი ქმედებით ოჯახს, თან საჯაროდ. თავის მხრივ, ფადიმემ აგრეთვე სარჩელი შეიტანა სასამართლოში მუქარის ბრალდებით, თავისი მამის და ძმის წინააღმდეგ, სადაც გაიმარჯვა.

ფადიმეს დაგეგმილი ჰქონდა თავის შეყვარებულთან ერთად სხვა ქალაქში გადასავლა, თუმცა, პატრიკი 1998 წლის ივნისში ავტოავარიაში მოყვა და მიღებული ტრავმებით დაიღუპა. პატრიკი ქალაქ უფსალაშია დაკრძალული.

ფადიმეს შეყვარებულის უფსალაში დაკრძალვის შემდეგ, მამამისმა მას აუკრძალა უფსალაში ჩასვლა. თუმცა, ნალინ ფექგული, ქურთი წარმოშობის შვედი პარლამენტარი, ამ საკითხზე კომპრომის მიაღწია ოჯახთან, რა დროსაც შაჰინდალი დათანხმდა, რომ არ ჩავიდოდა უფსალაში, ხოლო თავის მხრივ მამამისი დაპირდა, რომ დაანებებდა ფადიმეს დევნას.

2001 წლის 20 ნოემბერს, ქალთა მიმართ ძალადობისთან ბრძოლის ქსელმა სემინარი მოაწყო თემაზე „ინტეგრაცია პირობებზე?". სემინარის დროს, ფადიმემ რიქსდაგს თავისი ისტორია გააცნო.

2002 წლის 21 იანვარს, ფადიმემ ფარულად ესტუმრა თავის დედას და დებს უფსალაში. ვიზიტის მსვლელობისას, მამამისი სახლში დაბრუნდა და ფაქტით განრისხებული მამა, ცეცხსასროლი იარაღით ფადიმეს თავში ესროლა, დედამისის და ორი დის თვალწინ. პოლიციასთან საუბარში, ფადიმეს მამამ თავდაცვის მიზნით განაცხადა, რომ ის ავად იყო. მკვლელობის შემდეგ კი, ფადიმეს ერთ-ერთმა ბიძაშვილმა აღიარა მისი მკვლელობა და ამით ცდილობდა პოლიციის დარწმუნებას, რომ ფადიმე მამამის არ მოუკლავს.

საბოლოოდ, შვედეთის სასამართლომ მკვლელობისთვის ფადიმეს მამა გაასამართლა, რომელსაც სამუდამო პატიმრობა მიესაჯა.

ფადიმეს მკვლელობამ ფართო დებატები გამოიწვია შვედეთში ემიგრანტების ინტეგრაციისთან დაკავშირებით, აგრეთვე გაჩნდა დამატებითი კითხვები პატრიკის სიკვდილთან მიმართებაში.

ფადიმე უფსალაში დაკრძალეს.

2014 წლის აპრილში, შვედეთის პოლიციამ, წინააღმდეგობის გაწევის დროს ფადიმეს ძმა მოკლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქურთული მკვლელობა გამოიწვია ეთნიკური დებატები.
* 'ღირსების მკვლელობა' შვედეთი შეძრა დაარქივებული 2007-05-20 საიტზე Wayback Machine. .

სქოლიო
------

1. ↑  Töre cinayeti İsveç'i karıştırdı
2. ↑
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს გიორგი სააკაძის მოედანზე (№ 5). თარიღდება XX საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ორსართულიანია, შთამბეჭდავი. ნაგებია აგურით. შენობის მთავარი ფასადი მოედნისკენ არის მიმართული. ფასადს ვერტიკალური მიმართულებით ორ ნაწილად ყოფს სართულშუა გადახურვის დონეზე გამოყვანილი ჰორიზონტალური ზოლი. პირველი სართულის ფასადს გვიანდელი გადაკეთებების გამო თავდაპირველი სახე დაკარგული აქვს. ფასადზე სწორკუთხა მოხაზულობის ორი შესასვლელია. შესასვლელები ფასადის ბოლოებშია განთავსებული. მათგან ერთი ფასადის მარცხნივ ბოლოში მდებარე (მოგვიანებით დაუვიწროებიათ), აივანს უკავშირდება. ორივე კარი ხისაა, სადა. მოგვიანებით, ფასადი ცემენტით შეულესავთ და შეუთეთრებიათ. შელესილია შენობის უკანა კედელიც.

მეორე სართულის ფასადი უმნიშვნელო დეტალების გამოკლებით, უცვლელად ინახავს პირველად სახეს. ფასადზე 5 სარკმელი გამოდის. მათ შორის სწორკუთხა, ლავგარდნიანი სათურითაა დასრულებული. ფასადს აგვირგვინებს მაღალი, საფეხუროვანი ლავგარდანი და ჩაღმავებული არეებით დანაწევრებული პარაპეტი. ეზოს მხარეს, შენობის ორივე სართულს, ხის აივანი გასდევს. აივნის სვეტები წახნაგოვანია, სქელი. აქვს წახნაგოვანივე კაპიტელები. მეორე სართულის აივნის (ამჟამად შემინულია) მოაჯირი და თაღები აჟურული სახეებით მდიდრულადაა დეკორირებული. ეზოს მხარესვე, პარაპეტის ცენტრში, დადგმულია თხელი, ნახევარწრიული ფრონტონით დასრულებული ნაგებობა, რომლის ფრონტონის არეში რუსული ინიციალებია გამოსახული, ფრონტონის ქვემოთ კი — საათი. სახლს გააჩნია მაღალი სარდაფი, რომელიც ადრე, სავარაუდოდ, საწყობად გამოიყენებოდა. 

2011-2012 წლებში, სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, რის შედეგადაც მას დაუბრუნდა თავდაპირველი სახე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 108.
**ფადეი ფადეის ძე ბელინსგაუზენი** (დაბადებისას: **ფაბიან გოტლიბ თადეუს ფონ ბელინსგაუზენი**; დ. 20 სექტემბერი [ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1778, კუნძული ეზელი, ამჟამად კუნძული საარემაა, ესტონეთი — გ. 25 იანვარი [ძვ. სტ. 13 იანვარი ], 1852, კრონშტადტი) — რუსი ზღვაოსანი, ადმირალი. 1803-1806 წლებში მონაწილეობდა გემ „ნადეჟდით" დედამიწის გარშემო ჩატარებულ პირველ რუსულ მოგზაურობაში, რომლის ექსპედიციის მეთაური იყო ივანე კრუზენშტერნი. 1819-1821 წლებში ხელმძღვანელობდა კარჭაპებით „ვოსტოკით" (მეთაური ბელინსგაუზენი) და „მირნით" (მეთაური მიხეილ ლაზარევი) დედამიწის გარშემო მოგზაურობას, რომლის მიზანი იყო უცნობი მიწების აღმოჩენა ანტარქტიკაში. 1819 წელს მათ აღმოაჩინეს ატლანტის ოკეანის ანტარქტიკული ნაწილის რამდენიმე კუნძული, 1820 წლის 16 (28) იანვარს ანტარქტიდა. რამდენიმეჯერ მიუახლოვდნენ მის ყინულოვან ნაპირებს და დაასკვნეს, რომ ეს იყო „ყინულოვანი კონტინენტი". 1821 წელს აღმოაჩინეს კუნძული, რომელსაც პეტრე I-ის სახელი უწოდეს, და ნაპირი, რომელსაც ალექსანდრე I-ის მიწა დაერქვა. ექსპედიციამ აღმოაჩინა აგრეთვე მრავალი კუნძული წყნარი ოკეანის ტროპიკულ ნაწილში. 1821 წლის 24 ივლისს (5 აგვისტოს) 751-დღიანი მოგზაურობის შემდეგ, გემები კრონშტადტში დაბრუნდნენ. 1828–1829 წლებში ბელინსგაუზენი მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1839 წლიდან იყო კრონშტადტის სამხედრო გუბერნატორი.

ბელინსგაუზენის სახელს ატარებს ზღვა და ქვაბული წყნარ ოკეანეში, კონცხი სამხრეთ სახალინზე, კუნძული ტუამოტუს არქიპელაგში და შელფური მყინვარი ანტარქტიდაში. ბელინსგაუზენმა თავისი მოგზაურობა აღწერა წიგნში: «ორი გამოკვლევა სამხრეთ ყინულოვან ოკეანეში და დედამიწის ირგვლივ მოგზაურობა 1819-21 განმავლობაში კარჭაპებით „ვოსტოკ" და „მირნი..."» (1931; მე-3 გამოცემა 1960).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 286-287.
* Болотников Н. Я. Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен и Михаил Петрович Лазарев, в кн.: Русские мореплаватели, М. 1953.

სქოლიო
------

1. ↑  ფადეი ბელინსგაუზენი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
**ერეკლე II-ის სტამბა** — დაარსდა თბილისში 1749 წელს, იარსება 1802 წლამდე. თავდაპირველად მოთავსებული იყო ანჩისხატის ეკლესიის ეზოში, საპატრიარქო პალატის შენობაში, 1763 წლიდან კი ქალაქის ცენტრში — მეფის სასახლეში. 1781-1782 წლებში სტამბას საფუძვლიანი რეკოსტრუქცია გაუკეთეს: დადგეს ახალი საბეჭდი დაზგა, ჩამოასხეს შრიფტი და სხვა. პირველ ხანებში სტამბას მძიმე პირობებში უხდებოდა მუშაობა მისი თავკაცის — ანტონ I კათოლიკოსის საქართველოდან განდევნისა და რთული პოლიტიკური ვითარების გამო. 1763 წლიდან წიგნების ბეჭდვა-გამოცემის საქმეს გამოცოცხლება დაეტყო, რასაც მთელ რიგ პირობებთან ერთად ხელი შეუწყო ანტონის სამშობლოში დაბწუნებამ. 1784 წლიდან სტამბას სათავეში ჩაუდგა ერეკლე II-ის კარის ეკლესიის მოძღვარი, მარტყოფელი მღვდელი ქრისტეფორე კეჟერაშვილი, რომელმაც იჯარით აიღო სტამბა. არსებითი ცვლილებები შეიტანა ქართული წიგნის ბეჭდვის საქმეში, გაზარდა ტირაჟი, ზრუნავდა მისი სწრაფი რეალიზაციისათვის. წიგნებს კალენდრის სახით დაურთო ცნობები თვეებსა და საეკლესიო დღესასწაულებზე, გაზარდა წიგნების ოდენობა დასახელების მიხედვით. საერთოდ სტამბაში დაიბეჭდა 28 დასახელების წიგნი, მ. შ. „დავითნი", „სახარება", „სამოციქულო", „კონდაკი", „ლოცვანი", „კურთხევანი" და სხვა, ფილოსოფიური და ისტორიული ხასიათის წიგნები „კიტაიის სიბრძე", დ. ბაგრატიონის „ნარკუევი" და სხვა. ძველი ქართული ნაბეჭდი ორიგინალური ლიტერატურის უმეტესი ნაწილი გამოცემულია ერეკლეს სტამბაში (ანტონ I კათოლიკოსის „ქადაგება", „შესხმა პირველი ახლისა ამის წიგნი-საბეჭდისა" და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *კასრაძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 181.
**ერეკლე II-ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინება 1767-1768** — მეფისა და კათოლიკოსის ნორმატიული აქტი შელახული სარწმუნოებისა და ეკლესიის მოშლილი საქმეების მოსაწესრიგებლად, აგრეთვე ზოგი სარწმუნოებრივი და სქესობრივი დანაშაულის აღსაკვეთად. შედგება 2 ნაწილისაგან: 

* "ეპისკოპოსთა მიმართ", რომელიც ერეკლე II-მ და ანტონ I-მა ერთობლივად შეადგინეს 1767 წელს;
* დანართი, რომელიც საკუთრივ მეფემ დაუმატა ერთობლივ ტექსტს 1768 წელს „თანა-ნება-მყოფითა სრულ ერთიანად... თავადთა, აზნაურთა, დიდვაჭართა და გლეხთათა".

განჩინება მთლიანად მაშინვე დაისტამბა თბილისში; გვერდებს თავზე აწერია: „მცნება მღუდელთათვის ეპისკოპოსთა მიმართ". იგი ეხება მღვდლების „ცხოვრებას" და კვალიფიკაციას, მრევლის სწავლებას, ეკლესიებისა და მათი მოწყობილობის მოვლაპატრონობას, გამოყენებასა და შეძენა-განახლებას, საეკლესიო ქონების გაუცემლობა-გაუსხვისებლობას, „ნათლისღების" შესრულებას, კვირა-უქმის შენახვას, კრძალავს ჯერ კიდევ შერჩენილი ქრისტიანობამდელი კულტების თაყვანისცემას, მისნობა-მწამლველობას, პირუტყვის უშვერ გინებასა და მამათმავლობას. განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის საეკლესიო სასჯელს მეფემ დაუმატა უწყალო, ქართული სამართლისათვის თითქმის უჩვეულო სასჯელი — წამებით სიკვდილი. განჩინება ყოველ ეპისკოპოსს თავისი სამწესოს საყდრებში უნდა წაეკითხა და ხალხი გაეფრთხილებინა.

პუბლიკაცია
----------

* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც. ტ. 3, თბ. 1970, საბუთი 336;

ლიტერატურა
----------

* *ფურცელაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 180-181.
ქაბალას აეროპორტი
**ქაბალას აეროპორტი** — აზერბაიჯანის ჩრდილოეთით, ქალაქ ქაბალას საერთაშორისო აეროპორტი. აეროპორტი გაიხსნა 2011 წლის 18 ნოემბერს. გახსნით ცერემონიაზე აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი გამოვიდა სიტყვით: 

„დაბოლოს, გაბალაში საერთაშორისო აეროპორტი იწყებს მუშაობას. ამ აეროპორტს შეუძლია მიიღოს ნებისმიერი თვითმფრინავი. ყველაზე მძიმე სატვირთო თვითმფრინავებს აქ ჩამოსვლა შეუძლიათ. ასაფრენი ბილიკი საკმარისად დიდია ნებისმიერი თვითმფრინავის წონის შესანარჩუნებლად. აეროპორტი აკმაყოფილებს ყველა საერთაშორისო სტანდარტს. ამრიგად, დარწმუნებული ვარ, რომ ამ აეროპორტის მომავალი ძალიან წარმატებული იქნება. იმედი მაქვს, რომ მომავალში ამ აეროპორტიდან საერთაშორისო ფრენების ორგანიზება მოხდება, ჩვენი ტრანსპორტის სექტორი ვითარდება. ვითარდება როგორც საჰაერო, ასევე საზღვაო ტრანსპორტი. ბაქოში შენდება ახალი გემთსაშენო ქარხანა, რომელიც საერთაშორისო სტანდარტებს დააკმაყოფილებს. ბაქოს მახლობლად - სოფელ ალათში, კასპიის ზღვაზე ყველაზე დიდი ახალი საერთაშორისო სავაჭრო პორტი შენდება. პორტის ტვირთის გადაზიდვის მოცულობა 10 მილიონიდან 25 მილიონ ტონამდე გაიზრდება. ამ აეროპორტის მშენებლობა და მისი გახსნა ასეთ ლამაზ ისტორიულ დღეს სიმბოლურია. ეს არის ერთ–ერთი წარმატება, რომელიც მიღწეულია დამოუკიდებლობის 20–წლიან პერიოდში. კიდევ ერთხელ გილოცავთ ამ მშვენიერ ღონისძიებას, ვუსურვებ გაბალას ყველა მაცხოვრებელს ჯანმრთელობას და ახალ წარმატებებს".

პირველი რეისი ბაქოდან ქაბალაში განხორციელდა 2012 წლის 1 ივნისს .

2012 წლის 15 ნოემბრიდან რუსულმა ავიაკომპანიამ Ural Airlines დაიწყო ფრენები მოსკოვი-ქაბალა-მოსკოვი (დომოდედოვო), კვირაში ერთხელ ხუთშაბათობით, Airbus A-320 თვითმფრინავით. 

აეროპორტი გათვლილია ყველა ტიპის თვითმფრინავისთვის. მათი მაქსიმალური ასაფრენი წონა შეზღუდვების გარეშეა. ასაფრენი ზოლის კლასიფიკაციის ნომერი (PCN) 150 / F / B / W / T. 

აეროპორტი მდებარეობს ზღვის დონიდან 935 ფუტის სიმაღლეზე.

ქაბალას აეროპორტი
ასაფრენი ბილიკი 16 აღჭურვილია II კატეგორიის ILS-ით, რაც საშუალებას აძლევს თვითმფრინავებს იმუშაონ დაბალ ჭერზე (30 მეტრი) და ხილვადობაზე (350 მეტრი).

2016 წლის მარტიდან ოქტომბრამდე ქაბალა იყო აზერბაიჯანის კარიბჭე პეგასუსის ფრენებისთვის სტამბოლიდან. 2017 წელს flydubai-მ დაიწყო ზაფხულის ფრენები დუბაის საერთაშორისო აეროპორტიდან. 2018 წელს Air Arabia–მ გამოსცადა ქაბალა, ფრენებისთვის როგორც საზაფხულო დანიშნულების ადგილი–დან .

სამწუხაროდ ყველა მიმართულებით ერთი სეზონის შემდეგ შეჩერდა ფრენები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Речь Ильхама Алиева на открытии Габалинского международного аэропорта
* Открывается рейс Санкт-Петербург - Габала

სქოლიო
------

1. ↑  AZAL открывает новый внутренний рейс[*მკვდარი ბმული*]თარგი:Недоступная ссылка
2. ↑  Открывается авиарейс Москва — Габала.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-23. ციტირების თარიღი: 2021-08-24.
3. ↑  report.az
4. ↑  „Drie nieuwe bestemmingen voor prijsvechter Flydubai". *Luchtvaartnieuws.nl*. 17 February 2017.
5. ↑  Air Arabia adds seasonal Gabala service in S18. routesonline (3 January 2018). ციტირების თარიღი: 3 January 2018.
**ერეკლე II-ის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); ერეკლე II-ის მოედნიდან სიონის ქუჩამდე. ადრინდელი სიონის ქუჩის მონაკვეთი. 1900 წელს ერეკლე II-ის პატივსაცემად დაერქვა ირაკლის ქუჩა. ასეა დატანილი თბილისის 1902 და 1934 წლების გეგმებზე. 1948 წელს ერეკლე II-ის ქუჩა ეწოდა. იგი ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი ქუჩაა. XVII-XVIII საუკუნეებში ქუჩის დასაწყისში განლაგებული იყო სავაჭრო რიგები — რასტაბაზარი. 1795 წელს, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს, შენობათა დიდი ნაწილი განადგურდა. XIX საუკუნეში ხელმეორედ განაშენიანდა. ქუჩაზე შემორჩენილ ნაგებობათა შორის აღსანიშნავია სახლი №11, რომელიც 1896 წელს არქიტექტორმა ალექსანდრე ოზეროვმა დავით სარაჯიშვილისთვის ააშენა, სადაც გამოყენებულია ქართული ხუროთმოძღვრული მოტივები. აგურით ნაგები სახლის მეორე სართულის შუა ნაწილი მთლიანად უჭირავს ხის აივანს, მას საკმაოდ ლამაზი ჩუქურთმა ამშვენებს. სახლი №21 კი გამოირჩევა რკინის აჟურული აივნით. მოპირდაპირე მხარეს, ერეკლე II-ის ქუჩასა და ერეკლე II-ის შესახვევს შორის იყო ქარვასლა, რომელშიც შემდეგ კომუნალური ბინები განათავსეს. შემონახულია XIX საუკუნის მეორე ნახევრის საცხოვრებელი სახლები. აქვს ერთი შესახვევი და ორი ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 66, ISBN 978-99928-20-35-3.
**იანო ალიბეგაშვილი** (დ. 15 ოქტომბერი, 1963, ყაზბეგი) — ქართველი საოპერო მოღერალი (სოპრანო).

დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, სადაც სწავლობდა 1980-1989 წლებში. პირველი კურსიდანვე მონაწილეობდა ფესტივალებში, ოპერაში გამოვიდა პეტრე ამირანაშვილის იუბილეზე. 1989 წლიდან იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი (შესრულებული აქვს: ამელია – ვერდის „ბალმასკარადი", ტოსკა – პუჩინის „ტოსკა"), ამავე წელს მონაწილეობა მიიღო ფ. ვინიასის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე ბარსელონაში, სადაც პრემია ვერ მოიპოვა, თუმცა ფლორენციისა და ოზიმოს აკადემიების სტიპენდიებით დააჯილდოვეს. 1992 წელს პეზაროში, მიიღო მონაწილეობა როსინის ფესტივალში, გამოსვლა ფესტივალის სენსაციად იქცა. 1993 წელს შედგა იანო ალიბეგაშვილის დებიუტი ლა სკალაში, იმღერა ალისა „ფალსტაფში" და ლინა „სტიფელიოში". კონტრაქტებით მღერის ევროპის უდიდესი თეატრების სცენებზე მრავალფეროვანი რეპერტუარით (ძირითადად, ვერდის და პუჩინის, აგრეთვე ჰენდელის, მოცარტის, როსინის, ბელინის ოპერები). თანამშრომლობს მსოფლიოს განთქმულ დირიჟორებთან და მომღერლებთან (საზღვარგარეთ მას იანო თამარის სახელით იცნობენ).

1991 წლიდან ცხოვრობს იტალიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იანო ალიბეგაშვილი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**უდივლების ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ უდეს სამხრეთით ადგილ უდივლებზე, რომელიც ზღვის დონიდან 1390 მეტრზე მდებარეობს. 

აღნიშნული ადგილი ხასიათდება გაშლილი რელიეფით, სადაც სოფლის სათეს-საძოვრებია, უდივლების სამხრეთით აღმართულია ბუნებრივი ბორცვი, რომელიც სტრატეგიულად ხელსაყრელ ადგილს წარმოადგენს. უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ადგილას რელიეფი მნიშვნელოვნად არის დარღვეული ადამიანის ზემოქმედების შედეგად, პირველ რიგში საბჭოთა პერიოდში გათხრილი სანგრებით და შემდეგ მოსახლეობის მიერ სათესი სავარგულების მოწყობით, გაჭრილია ტერასები და საირიგაციო არხები, რომელიც მნიშვნელოვნად აზიანებდა აქ არსებულ კულტურულ ფენებს. რაც შეეხება კერამიკული მასალის გავრცელებას, მათი აბსოლუტური უმრავლესობა გვხვდება დამუშავებულ ნაკვეთებში, შედარებით ნაკლებადაა მინდვრებსა და ბორცვის ჩრდილოეთ ფერდობზე. მასალის რაოდენობისა და მისი გავრცელების კონტექსტის გათვალისწინებით აშკარაა, რომ საქმე გვაქვს დარღვეულ, მძლავრ კულტურულ ფენასთან. აქ წარმოდგენილი თიხის ჭურჭლის ნატეხების დიდი ნაწილი განეკუთვნება ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებს, ანტიკურ ხანას. ეს კერამიკა ცნობილია „კოლხური კერამიკის სახელით" და თითქმის არ არსებობს არცერთი ამ პერიოდის ძეგლი დასავლეთ საქართველოში, სადაც აღნიშნული მასალა არ დასტურდებოდეს. 

უდივლებზე მიკვლეულ კერამიკის დიდი ნაწილი შავზედაპირიანია, ასევე არის მოყავისფო-მონაცრისფროდ გამომწვარი ჭურჭლის ნატეხებიც. წარმოდგენილია სამეურნეო, სამზარეულო თუ სუფრის ჭურჭელი. ქვევრების, დერგების, ქოთნების, ფიალების, ჯამების და სხვათა პირის, ყელის, ძირისა და კედლის ფრაგმნეტებით. მათი უმრავლესობა შემკულია, რელიეფური ხაზებით, ქედებით, ამოღარული მრავალრიცხოვანი სხვადასხვა სახის ხაზებით და სხვა. როგორც ცნობილია დეკორის ეს ტიპი ერთ-ერთი დამახასიათებელია კოლხური კერამიკისათვის, მით უფრო ღარები, რომლებიც რიგ შემთხვევაში უსისტემოდ არის განლაგებული. უდივლებზე გარდა კოლხური კერამიკისა გვხვდება შუასაუკუნეების მასალაც, აღსანიშნავია თონის პირის ფრაგმენტი. შესაძლოა აქ სამოსახლო წარმოქმნილი ძვ. წ. I ათასწლეულში ან უფრო ადრეც, არსებობას შუასაუკუნეებამდე განაგრძობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20129
**უდაბნოს რკინის გამოსადნობი სახელოსნოები** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს მთელს ტერიტორიაზე. მათი უმეტესობა განლაგებულია ხეობებისა და ხრამების ნაპირებზე. სახელოსნოები თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისით. სახელოსნოების უმეტესობა აღმოჩენილი იქნა 1980-იან წლებში კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით.

სახელოსნოების დიდი კონცენტრაციაა სოფელ სათაფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 5 კილომეტრის მოშრებით, რკინის მთის გარშემო და ამავე ამავე სახელწოდების მთის მიდამოებში, რომელიც დავითგარეჯის აღმოსავლეთით, 4-5 კილომეტრის მოშრებით მდებარეობს. სახელოსნოები წარმოდგენილია წითელი ლაქებით, რასაც ქმნის დამწვარი ლოდები და თიხნარი ნიადაგი. ბევრ მათგანზე კარგად ჩანს ერთ სწორ ხაზზე განლაგებული, რამდენიმე მოგრძო, ოთხკუთხა სათავსი ან მათი კვალი. წესისამებრ, არცერთ მათგამზე არქეოლოგიური მასალა არ აღმოჩნდა.

1988 წელს კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ შეისწავლა სოფელ უდაბნოში, მწარე წყლად წოდებულ ტერიტორიაზე მდებარე ერთ-ერთი სახელოსნო. მიწის ზედაპირიდან 60 სანტიმეტრის სიღრმეზე ამოღებულ ნახევრადმიწურულს შიდა მხარეს, ქვის მშრალი წყობით, კედელი ჰქონდა ამოშენებული. სათავსის წინ გაიწმინდა რკინის გამოსადნობი ორი ღუმელი, რომლებიც 1.3 მეტრის დიამეტრის, წრიულად განლაგებული, ვერტიკალურად ჩადგმული, ბრტყელი ქვებით იყო ნაგები.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 313-314.
**ტყის დიდი ღორი** (ლათ. Hylochoerus meinertzhageni) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ღორისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 155–255 სმ (კუდის ჩათვლით), სიმაღლე — 110 სმ-მდე. მასა 100–275 კგ-ია. ბეწვი შავია. თავის ქალაზე, ყურებს შორის დიდი ჩაღრმავება აქვს. ქვედა ყბაზე მოკლე, ხოლო ზედაზე გრძელი ეშვები (თითო-თითო წყვილი) აქვს. ზედა ეშვები, რომლებიც 35 სმ სიგრძისაა, უკან არის მიმართული. ტახებს უზარმაზარი მეჭეჭები აქვთ თვალებს ქვემოთ. სხვადასხვა ქვეახეობის სახით გავრცელებული აფრიკაში: გვინეიდან განამდე, სამხრეთ-აღმოსავეთ ნიგერიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთ სუდანსა და უგანდამდე, კონგოდან ეთიოპიასა და ტანზანიამდე. სქესობრივ სიმწიფეს ქუბი 1 წელში აღწევს, ტახი — 3–4 წელში. ნაშიერები წვიმის სეზონის წინ იბადებიან. მაკე ღორი თავშესაფარს იწყობს, სადაც გოჭებს ყრის. მაკეობა 155–175 დღე გრძელდება. ყრის 2–6 (მაქსიმუმ 11) გოჭს. მშობელი მათ 6,5–8 თვის განმავლობაში რძით კვებავს. ტყის დიდი ღორი ყოვლისმჭამელია, იკვებება მცენარეებით, ნაყოფებით, ფესვებითა და ლეშით.

ეს ღორები მკაცრად განსაზღვრულ ტერიტორიებზე ბინადრობენ — ყოველდღე ერთიდაიმავე გზით გადაადგილდებიან. ტალახში წოლით კანის სინოტივეს ინარჩუნებენ. ურთიერთობენ რღუტუნითა და სხვა ბგერების საშუალებით.

ლიტერატურა
----------

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 88, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.
**თბილისური ეზო** (ასევე *იტალიური ეზო*) — ქალაქ თბილისისთვის დამახასიათებელი სოციალურ-კულტურული სივრცე, რომელიც სპეციფიკური არქიტექტურის ეზოებში წარმოიშვა. კულტუროლოგი ცირა ელისაშვილი თბილისურ ეზოს ახასიათებს, როგორც „სხვადასხვა ეთნოსის წარმომადგენელი ოჯახების თანაცხოვრებით" თბილისში წარმოშობილ სივრცეს.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სინამდვილეში იტალიური ეზო არ არსებობს, ეს თბილისური ეზოა. თბილისის ძველ უბნებში, შენობათა უმრავლესობა ევროპული სტილისაა, მაგრამ ევროპაში არსებული შენობებისგან განსხვავებული. ვინაიდან თბილისში ევროპული ფასადი ქუჩის მხარეს გამოდის, ხოლო შიდა ეზო და გეგმარება, თბილისურია. ეს არის სხვადასხვა სტილის თანაცხოვრება, რომელიც დამკვიდრდა, როგორც თბილისური ეზოს და არა იტალიური ეზოს სტილის სახელით" |
|  | (ცირა ელისაშვილი) |

თბილისური ეზოების უმეტესობა, რომელიც თბილისში გვხვდება, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს და მნიშვნელოვნად განსაზღვრავს ქალაქის განუმეორებელ არქიტექტურულ იერსახეს.

თბილისური ეზოს ერთ-ერთი კარგად შემონახული მაგალითია მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩაზე მდებარე სახლი N148.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  რატომ ეწოდა თბილისურ ეზოს იტალიური (?)[*მკვდარი ბმული*] – კულტუროლოგის განმარტება, 10/07/2017
**ერგეს განძი** — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კოლხეთის მატერიალური კულტურულის ძეგლი სოფელ ერგედან. აღმოაჩენილია 1936 წელს ახმედ აბაშიძის მიერ მიწის სამუშაოების დროს.

აღწერილობა
----------

განძი შედგებოდა ბრინჯაოს 10 ცულისაგან. იგი გადაეცა აჭარის სახელმწიფო მუზეუმს (კოლექცია №32/37-46). მთლიანი განძის შესახებ პირველი ცნობა ეკუთვნის ო. ჯაფარიძეს[1], რომელსაც ადგილზე მხოლოდ რვა ცული უნახავს (აქედან შვიდი პირველი ტიპის, ერთი კი ქვეტიპის). ის ასევე აღწერილი აქვს დ. ქორიძეს[2].

ერგეს განძის ცულებიდან ორი კოლხური ცულის პროტოტიპების ჯგუფს მიეკუთვნება. სპეციალური აღნიშვნის ღირსია ის, რომ მათ აქვთ წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი. დანარჩენი კი პირველი სახეობის ცულებია. მათგან ორ ცულზე ცენტრალური წიბური სატარის შუამდე, მიდის შემდეგ დაბლა ეშვება და იმეორებს სატარე ხვრელის უკანა პირის მოხაზულობას. დანარჩენ ხუთ ცულს ახასიათებს გორდა, ასიმეტრიული, ორფრთიანი პირი, ექვსად დაწახნაგებული შვეტილი ტანი, უფრო მოზრდილი წინა პირის მქონე წვეტიან-ოვალური სატარე ხვრელი და უკან დაქანებული მახვილი ყუა.

ლიტერატურა
----------

* ალ. რამიშვილი, „კოლხეთის მატერიალური კულტურის ისტორიიდან": სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ბრინჯაოს ნაწარმი. - ბათუმი: საბჭ. აჭარა, 1974.

სქოლიო
------

1. ↑  ო. ჯაფარიძე, კოლხური ცული, სსმმ, XVI-B, თბ. 1950, გვ. 50
2. ↑  დ. ქორიძე, კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ. 1965, გვ. 12
ტუარეგი მამაკაცი
აფრიკის ტერიტორია, სადაც მნიშვნელოვანი რაოდენობის ტუარეგები სახლობენ
**ტურეგის ხალხი** (არაბ. الطوارق) — ბერბერთა მოდგმის ხალხი ტრადიციული მომთაბარე ცხოვრების წესით. საჰარის შიდა ტერიტორიის ძირითადი მოსახლეობა. ძირითადად სახლობენ საჰარის მალისა და ნიგერის ტერიტორიებზე. ისინი მუდმივად მოძრაობენ სახელმწიფოთა სახელმწიფო საზღვრებს მიღმა. მათი მცირე ნაწილი სახლობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ალჟირში, სამხრეთ-დასავლეთ ლიბიასა და ჩრდილოეთ ბურკინა-ფასოში, ასევე მცირე ნაწილი ჩრდილოეთ ნიგერიაში. აფრიკაში არაბეთის ნახევარკუნძულიდან შემოვიდნენ. პირველად შეისწავლა ანრი დიუვერიემ. ტუარეგის ენა მაკროენად კლასიფიცირდება და მასზე მოლაპარაკე ადამიანთა რიცხვი დაახლოებით 5,7 მილიონ ადამიანს შეადგენს. 

2012 წლის აპრილის დასაწყისში, მალიში საკუთარი არაღიარებული სახელმწიფოს — აზავადის დაარსება გამოაცხადეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტუარეგები***

* Tuareg Culture and Art დაარქივებული 2011-06-04 საიტზე Wayback Machine. , Bradshaw Foundation
* Franco Paolinellli, "Tuareg Salt Caravans", Bradshaw Foundation
* Origin and History of the Tuareg
* Italian Wikipedia: A comprehensive tuareg chronology along with lists of *amenokals* from Kel Ahaggar, Kel Adagh and Kel Azawagh (იტალიური).
* Rain for the Sahel and Sahara - a non profit that partners with Tuareg communities in Niger
**ფარქუარი** (ინგლ. Farquhar) — ატოლი სეიშელის გარე კუნძულების ფარქუარის კუნძულების შემადგენლობაში. 1965 წლიდან 1976 წლის ჩათვლით შედიოდა ბრიტანეთის ინდოეთის ოკეანის ტერიტორიის შემადგენლობაში. ატოლის საერთო ფართობი, ლაგუნის ჩათვლით, შეადგენს 170,5 კმ²-ს. ხმელეთის ფართობია 7,5 კმ².

გეოგრაფია
---------

ფარქუარი გამოირჩევა მაღალი ქვიშოვანი დიუნებით, რომელთაგან ზოგიერთი მათგანი აღწევს 10 მეტრზე მეტ სიმაღლეს. კუნძულების ძირითადი ჯგუფი იღებს მრუდის ფორმას, რომელიც აღწერს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილს. კუნძულები მდებარეობენ 765 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით კუნძულ მაედან. სეიშელის არქიპელაგში ისინი ყველაზე სამხრეთი კუნძულებია.

კუნძულები
---------

ატოლის შემადგენლობაში შედის დაახლოებით 10 კუნძული, რომელთაგან ყველაზე დიდებია ჩრდილოეთის და სამხრეთის კუნძულები. ამ ორ კუნძულს შორის მოქცეულია უფრო მცირე მანაჰას კუნძულები. სამხრეთით მდებარეობს კუნძული გოელეტესი. ატოლის დასავლეთით მდებარეობს ტრუას კუნძულები.

კუნძულების მთლიანი ჩამონათვალი:

* ბანქს დე სეიბლი
* გოელეტესი
* მანაჰას კუნძულები
	+ ჩრდილოეთის
	+ შუა
	+ სამხრეთის
* ჩრდილოეთის კუნძული
* ტრუას კუნძულები
	+ დეპოსი
	+ ლაპინი
	+ შუა
* სამხრეთის კუნძული.

ისტორია
-------

ფარქუარი აღმოაჩინეს 1501 წელს პორტუგალიელმა ზღვაოსანმა ჟუან და ნოვამ.

მოსახლეობა
----------

ჩრდილოეთის კუნძულზე არსებობს პატარა დასახლება, რომელშიც ცხოვრობს 15 ადამიანი და ფარქუარის აეროპორტი. ლაგუნებში ტარდება დაივინგი.

ადგილობრივი მაცხოვრებლები
-------------------------

სეიშელის კუნძულების მრავალწლიანი მეთაური ფრანს-ალბერ რენე — ადგილობრივი მაცხოვრებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Islands of the Seychellesდაარქივებული 2013-10-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Farquhar Atoll (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  The Seychelles Islands - Farquhar Atoll.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-21. ციტირების თარიღი: 2015-08-21.
2. ↑  Farquhar Atoll დაარქივებული 2008-01-02 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**თბილისის წმინდა პეტრესა და პავლეს ლუთერანული ეკლესია**, *„კირხე"* (გერმ. Lutherische Kirche Sankt Peter und Paul) — წმინდა პეტრე და პავლეს სახელზე აშენებული გერმანელთა ლუთერანული ეკლესია იყო, რომელიც გერმანელებმა ააშენეს და საზეიმოდ აკურთხეს 1897 წლის 18 მაისს. ეკლესია ნეოგოთიკურ სტილში იყო აშენებული. 1947 წელს კომუნისტურმა მთავრობამ ეს ძეგლი დაანგრია.

ისტორია
-------

ეკლესია ააგეს XIX საუკუნის 20-იან წლებში. გერმანელთა ლუთერანულ ეკლესიაზე მოგვითხრობს 1837 წელს თბილისში ჩამოსული ინგლისელი მოგზაური რიჩარდ უილბრაჰმი 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „...მსურდა წირვას დავსწრებოდი მტკვრის გაღმა მხარეს მდებარე ახალ თბილისის გერმანელთა კოლონიის ეკლესიაში ...მდინარიდან რამდენიმე მილით დაშორებული სოფლის ბოლოს. უხეში კონსტრუქციის პატარა ეკლესიაში წირვა უკვე დაწყებულიიყო. პასტორი უბრალო, მაგრამ განათლებული კაცი, ნათლად და ენერგიულად კითხულობდა საღვთო წერილს. განსაკუთრებით მასიამოვნა სინღერამ,თავისი მარტივი ჰარმონიით..." |
|  |  |

 აღნიშნული ეკლესია თბილისის XIX საუკუნის გეგმაზე სხვადასხვანაირად არის დატანილი. ძველი ეკლესიის, რის შესახებაც ისტორიკოსი მოსე ჯანაშვილი ასე წერს 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „გერმანელთ ტფილისში აქვთერთი მშვენიერი ეკლესია მიხეილის ქუჩაზე აკურთხეს 1897 წელს." |
|  |  |

 მ.ჯანაშვილის მიერ მოხსენებულმა გერმანელთა ეკლესიამ იარსება XX საუკუნის 40-იან წლებამდე. მეორე მსოფლიო ომის დროს ეკლესია გამოყენებული იყო თბილისის მოსახლეობისაგან ჩამორთმეული რადიო მიმღების საწყობად. ეკლესია დაანგრიეს 1946-1947 წლებში, მარჯანიშვილის მოედნის რეკონსტრუქციის დროს. კირხეს გამო ქუჩას ეწოდა კირიჩნაია, ხოლო ეკლესიის მიმდენარე ტერიტორიას კი კირკის უბანი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 

ძველი თბილისის პანორამა, აქვეა ლუთერანული ეკლესიაც

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდერდორფი

ლიტერატურა
----------

* რიჩარდ ყილბრაჰამის მოგზაურობა საქართველოში თბ. 1990
* ბერიძეთ. ძველი თბილისის გარე უბნების ისტორია ,თბ. 1977
* ჯანაშვილი მ. საქართველოს დედა ქალაქი ტფილისი, ქუთ. 1899.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* aidatiflis7-ის სტატია „გერმანელთა ტიფლისი" (რუსული)
* aidatiflis7-ის სტატია კირხეს შესახებ (რუსული)
**ერებუსი** (Erebus) — ვულკანი ანტარქტიდაში. ყველაზე სამხრეთით მდებარე მოქმედი ვულკანი დედამიწაზე. სიმაღლე 3794 მ. მდებარეობს როსის კუნძულზე, სადაც ამის გარდა არსებობს 3 ჩამქრალი ვულკანი. აგებულია ბაზალტებითა და ტუფებით. მთავარი კრატერის დიამეტრია 850 მ, სიღრმე 275 მ, განლაგებულია 3743 მ სიმაღლეზე. მთავარი კრატერის დაბლა მდებარეობს მეორე, შედარებით მცირე კრატერი. ვულკანის კრატერში არსებობს უნიკალური ლავური ტბა. მუდმივი აქტიურობა შეიმჩნევა 1972 წლიდან. კალთებზე ბევრია ფუმაროლები და პარაზიტული კონუსი, რომლებიც აქტიური კრატერის მსგავსად კენიტური ტუფითა და ლავითაა აგებული. მოქცეულია დედამიწის ქერქის რღვევების კვეთის ადგილას და წარმოადგენს დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. ამ რღვევებიდან პერიოდულად იფრქვევა სიღრმითი აირები, მათ შორის წყალბადი და მეთანი, რომლებიც სტრატოსფეროსთან მიღწევისას ანგრევენ ოზონს. ოზონის ფენის მინიმალური სისქე შეიმჩნევა როსის ზღვაზე, სადაც განლაგებულია ვულკანი ერებუსი. ვულკანის კალთებზე 100 მ სიმაღლეზე ნაპოვნია ზღვის ფაუნისა და ფლორის ნაშთები. ერებუსი განთქმულია თავისი დიდი მყინვარის ენით.

მწვერვალზე პირველად ავიდნენ და მოქმედი ვულკანის კიდეს მიაღწიეს ერნესტ შეკლტონის ექსპედიციის წევრებმა 1908 წლის 10 მარტს. ერებუსი აღმოაჩინა ინგლისურმა ექსპედიციამ პოლარეთის მკვლევარის ჯეიმზ კლარკ როსის ხელმძღვანელობით გემებით „ერებუსი" და „ტერორი" 1841 წლის 28 იანვარს. გემსა და ვულკანს სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ღმერთის ერების პატივსაცემად.

აშშ-ის ნიუ-მექსიკოს შტატის სამთო მოპოვებისა და ტექნოლოგიის ინსტიტუტმა ვულკანზე დაკვირვების მიზნით ორგანიზება გაუწია აქ სადგურის შექმნას. 1979 წლის 28 ნოემბერს ვულკანის ფერდობს შეეჯახა სამგზავრო თვითმფრინავი, რის შედეგადაც დაიღუპა 257 ადამიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ერებუსი"** ვიკისაწყობში.
* ერებუსი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ერებუსი დაარქივებული 2013-07-23 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* ერებუსი (ინგლისური)
* ერებუსის მყინვარის ენა (ინგლისური)
**ფარცხანაყანევის სამაროვანი** — ელინისტური ხანის სამაროვანი ქუთაისის სამხრეთ-დასავლეთით 14 კმ-ზე. 1937 წელს მიხეილ ივაშჩეკომ გათხარა ძვ. წ. III საუკუნის 14 ქვევრსამარხი, რომლებიც 3 ჯგუფად იყო განლაგებული. ქვევრსამარხები ჩაფლული იყო ორმოში (1,5×1 მ) და უმეტესად ყელი სამხრეთით ჰქონდა. დასაკრძალავი ქვევრები (სიმაღლე დაახლოებით 1 მ, დიამეტრი 1 მ) სიგრძივ ღერძზე 2 ნაწილად იყო გახერხილი, ერთ-ერთს სახურავად იყენებდნენ. ქვედა ნაწილს 1-3 ნახვრეტი უკეთდებოდა წვიმის წყლის დასაწრეტად, დასამაგრებლად ქვები ჰქონდა შემოწყობილი. ყელი დაცული იყო დიდი რიყის ქვით და ზევიდან მოზრდილი ჭურჭლის (ამფორის ან სახვა) ძირის ნაწილი ეხურა. მიცვალებული ალბათ გვერდზე იწვა, ხელფეხმოკეცილი (ძვლები ცუდადაა დაცული). ჩატანებული ჰქონდათ კოლხური ტიპის ხელადები, კოჭბები და ქუსლიანი ჯამები, ბრინჯაოს რკალშეზნექილი სამაჯურები, ფარაკიანი ბეჭდები, ცილინდრული ზარაკები, ბრინჯაოს და ვერცხლის რგოლ-საყურეები, ვერცხლის მონეტები (კოლხური თეთრი), მინისა და პასტის სხვადასხვა ტიპის მძივები.

ადგილ რუხის ტყეში გათხარეს (ა. კალანდაძე) რამდენიმე ქვევრსამარხი, ერთიც შემთხვევით აღმოჩნდა, რომელიც საინტერესო არქეოლოგიურ მასალას შეიცავს.

1929 წელს სოფელ ფარცხანაყანევში აღმოჩნდა ბრინჯაოს კოლხური ცული და 4 სეგმენტისებული იარაღი, რომელსაც განძისეულად თვლიან (დ. ქორიძე).

ლიტერატურა
----------

* *თოლორდაცა ვ*. დაკტძალვის წესები ელინისტური ხანის საქართველოში, თბ. 1980;
* *Иващенко М. М.* Кувшинный могильник в Западной Грузии, «Советская археология», 1950, № 13

* *გოგაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 235.
**ტყვარჩელის იტალიურ-ქართული კონცენსია** — ტყვარჩელის ქვანახშირის მოპოვების და მისი ეკონომიკური რესურსის გამოყენებას საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. აზერბაიჯანის საბჭოთა რუსეთის ოკუპაციის შემდეგ, საქართველოს ისედაც არასტაბილურად მომარაგება სათბობი რესურსებითა და ნავთობით საბოლოოდ მოიშალა და შეწყდა. 

სატრანსპორტო საშუალებათა, განსაკუთრებით კი რკინიგზის ფუნქციონირებისათვის ქვანახშირს სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა. გარდა ამისა, ტყვარჩელის ქვანახშირის მარაგები და საექსპორტო პოტენციალი ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების წინაპირობა შეიძლება გამხდარიყო. ტყიბულის საბადო, რომელიც უკვე საშუალო დატვირთვით ფუნქციონირებდა, ბევრად ნაკლები ხარისხის ქვანახშირის მწარმოებელი იყო და მისი მარაგები ქვეყნის შიდა მოთხოვნებსაც ვერ აკმაყოფილებდა. დამოუკიდებლობის გამოცხადების დღიდან საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ცდილობდა ქვეყანაში მნიშვნელოვანი საგარეო ინვესტიციების მოზიდვას. 1920 წლის დასაწყისში იტალიის სავაჭრო-სამრეწველო მისია ეწვია საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის ყოფილი მოადგილის, კონტის, მეთაურობით. მისიამ საქართველოსთან მიაღწია სავაჭრო-სამრეწველო შეთანხმებას. 1920 წლის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის მინისტრი კონსტანტინე კანდელაკი ევროპაში გაემგზავრა მსხვილი ფინანსური რესურსების მოსაზიდად. 1920 წლის ბოლოს ტყვარჩელის ქვანახშირის საბადოების ექსპლუატაციის შესახებ შეთანხმება იქნა მიღწეული იტალიურ კონცესიასთან. 1921 წლის დასაწყისში კი შეთანხმება ოფიციალურად გაფორმდა. შეთანხმების თანახმად, იტალიურ კონცესიას ტყვარჩელის საბადოები 45-წლიანი ვადით გადაეცა. ხელშეკრულების თანახმად, კონცესიონერი ვალდებული იყო, მოპოვებული ნახშირიდან გარკვეული წილი უფასოდ მიეცა სახელმწიფოსათვის, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში წარმოების 25 % თვითღირებულების ფასში მიეყიდა. 

წლებთან ერთად სახელმწიფოსათვის უფასოდ მიცემული ნახშირის მოცულობა იზრდებოდა და 20 წლის შემდეგ საერთო მოცულობის 20 %-ს შეადგენდა. ხელშეკრულების დადებიდან 30 წლის შემდეგ სახელმწიფოს კონცესიის გამოსყიდვის უფლება ენიჭებოდა. ხელშეკრულების თანახმად, კონცენსიის სარგებლობაში გადადიოდა საბადოსთან არსებული ინფრასტრუქტურა. მინისტრი კანდელაკი მიღწეულ შეთანხმებას საქართველოსათვის ეკონომიკური თვალსაზრისით ყველაზე მომგებიან გარიგებად აფასებდა, თუმცა ოპოზიციური პარტიები აპროტესტებდნენ „ხალხის სიმდიდრის" უცხო კაპიტალისტებისათვის გადაცემას. დამფუძნებელ კრებაში კონცესიასთან დადებული შეთანხმების განხილვას ცხარე დებატები მოჰყვა, საბოლოო ჯამში, შეთანხმებას მხარი არ დაუჭირეს ესერებმა და ფედერალისტებმა, შეთანხმების პირობები მოიწონეს სოციალ-დემოკრატებმა და ეროვნულ-დემოკრატებმა.

ლიტერატურა
----------

* 

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 429-430.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვალენსია**. |

**ვალენსიის ტბა**, **ტაკარიგუა** (ესპ. Lago de Valencia) — ტბა ჩრდილოეთ ვენესუელაში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება კარაბობოსა და არაგუის შტატებში. გაწოლილია კორდილიერა-დე-ლა-კოსტის აუზში, ზღვის დონიდან 410 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 350 კმ². საშუალო სიღრმე 18 მ, მაქსიმალური სიღრმე 39 მ. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 29 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 16 კმ-ზე. ქვეყნის მასშტაბით ფართობით მხოლოდ მარაკაიბოს ტბას ჩამორჩება. საზრდოობს ნაკადულებით. ტბაში საკმაოდ ბევრია მომცრო კუნძული, რომელთაგან ზოგიერთი დასახლებულია. გაუდინარია. ტბის ქვაბული წარმოიშვა დაახლოებით 2–3 მლნ. წლის წინ. გარკვეულ გეოლოგიურ პერიოდებში ტბა მთლიანად იყო დამშრალი. 1976 წლიდან მოყოლებული ტბის წყლის დონემ აიწია ახლომდებარე წყალშემკრებებიდან წყლის გადაგდების გამო. დღეისათვის ვალენსიის ტბა მის სანაპიროსთან განლაგებული ქალაქებისთვის, კერძოდ, მარაკაისთვის და ვალენსიისთვის რეზერვუარის ფუნქციას ასრულებს. ტბის ნაპირებზე მოჰყავთ ბამბა, შაქრის ლერწამი, თამბაქო, სიმინდი, ყავა, ხილი; მოშენებულია მსხვილი რქოსანი საქონელი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ტბების სია

სქოლიო
------

1. 1 2  Lake Valencia | Britannica
**ვალენტინე ეპისკოპოსი** — მართლმადიდებელთა და კათოლიკეთა წმინდანი, მღვდელმოწამე. ქალაქ ინტერამნის (იტალია) ეპისკოპოსი. კათოლიკური ეკლესია ვალენტინე ეპისკოპოსს და წმინდა ვალენტინს, მოიხსენიებს ერთ დღეს 14 თებერვალს, ხოლო მართლმადიდებლები ვალენტინეს მოიხსენიებენ ახალი სტილით 12 აგვისტოს.

ვალენტინე იყო იტალიის ქალაქ ინტერამნის (ამჟამად ტერნი) ეპისკოპოსი. გამოირჩეოდა განკურნების შესაძლებლობით. მან განკურნა რომაელი არისტოკრატის კრატონის ძე ქერიმონი. ამის შემდეგ კრატონის მთელი ოჯახი გაქრისტიანდა. ვალენტინესმკურნალის სახელი გაუვარდა მოსახლეობაში. გააქრისტიანა მრავალი ადამიანი, მათ შორის იყო ქალაქისთავის ძე, აბუნდიც, რომელმაც ნათლისღების შემდეგ ყველას წინაშე აღიარა ჭეშმარიტი სარწმუნოება. ამის შემდეგ ვალენტინე დააპატიმრეს, კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა მოსთხოვეს და მრავალგვარი წამების შემდეგ საპყრობილეში გამოამწყვდიეს. მალე თავი მოკვეთეს. 

მისმა მოსწავლეებმა მისი ცხედარი ქალაქ ინტერმანაში წაასვენეს და პატივით დაფლეს. IV საუკუნეში მის საფლავზე ბაზილიკა ააგეს, რომელიც რამდენიმე რეკონსტრუქციის შემდეგ ჩვენამდეა მოღწეული. ბაზილიკის მთავარ ალტარში დასვენებულია წმინდანის ნეშტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მღვდელმოწამე ვალენტინე, ინტერამნას ეპისკოპოსი
* მღვდელმოწამე ვალენტინე ეპისკოპოსი და სამნი მოწაფენი მისნი - მოწამენი: პროკული, ეფიბი და აპოლონი და მართალი აბუნდი
* ВАЛЕНТИН
**ექვსაფსიდიანი ეკლესია** — გუმბათოვანი ეკლესიის ტიპი, რომელმაც ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი პერიოდის ბოლოს, X საუკუნეში, საქართველოს სხვადასხვა პროვინციაში იჩინა თავი. იგი წარმოიშვა როგორც ტეტრაკონქის ძველი ტიპის ერთგვარი დეკორატიული გადამუშავების თუ განვითარების შედეგი. თუ არ ჩავთვლით ნინოწმინდის ტაძარს (VI საუკუნე), ეს ერთადერთი სახეობაა ქართულ გუმბათიანი ტაძრებისა, რომლებშიც გუმბათი კვადრატს არ ეყრდნობა. გუმბათის საყრდენად აქ გამოყენებულია რადიალურად განლაგებული აფსიდების ექვსი შვერილი. გარედან ექვსაფსიდიანი ეკლესია შედგება ორი ერთმანეთზე შესმული წახნაგოვანი ცილინდრისაგან: ქვემო, უფრო ფართო, შეიცავს თვით აფსიდებს. ზემო – გუმბათის ყელია. ამ ტიპის ცალკეული ნიმუშები საკუთარი თავისებურებით გამოირჩევა. ექვსაფსიდიანი ეკლესიის ნიმუშებია: გოგიუბის, ქიაგლის-ალთის, ოლთისის, ბოჭორმის ეკლესიები, კაცხის ტაძარი. გენეტიკურად ამავე თემასთანაა დაკავშირებული კუმურდო და ნიკორწმინდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014.
* ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ. 1974;
* Беридзе В. Место памятников Тао-Кларджети в истории грузинской архитектуры, Тб. 1981 (ტექსტი აგრეთვე ფრანგ. ენაზე).
**ვალენტინ ალექსის ძე კარგინი** (რუს. Валенти́н Алексе́евич Карги́н; დ. 23 იანვარი [ძვ. სტ. 10 იანვარი], 1907, ეკატერინოსლავი — გ. 21 ოქტომბერი, 1969, მოსკოვი) — საბჭოთა ქიმიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953), სოციალისტური შრომის გმირი (1966).

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. იმავე წლიდან მუშაობა დაიწყო ლ. კარპოვის სახელობის ფიზიკა-ქიმიური ინსტიტუტში, ხოლო 1956-1969 წლებში მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. კარგინის ძირითადი შრომები მიძღვნილია კოლოიდური სისტემებისა და განსაკუთრებით მაღალმოლეკულური ნაერთების ფიზიკურ ქიმიისადმი. შეისწავლა სარეაქციო არის სტრუქტურული მახასიათებლების როლი მაკრომოლეკულების წარმოქმნაში. 1956 წელს მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დააარსა სსრკ-ში პირველი მაღალმოლეკულურ ნაერთთა კათედრა.

ორდენები და პრემიები
--------------------

* ლენინური პრემია (1962);
* სსრკ სახელმწიფო პრემია (1943, 1947, 1950, 1969);
* დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით;
* 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 398.
**ტერეზა ლეონელი** (დ. 1080 — გ. 11 ნოემბერი, 1130, პოვუა-დუ-ლანოზუ) — პორტუგალიის გრაფი. ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. კასტილიის მეფის ალფონსო VI შვილი. 

მამამისმა ცოლად გააყოლა ბურგუნდიელ უფლისწულს ენრიკე ბურგუნდიელს მავრებთან ბრძოლაში დახმარებისათვის და სამართავად გადასცა პორტუკალეს საგრაფო, რომელიც სულ მცირე ხნის უკან წაართვა მავრებს. ასე გახდა ჰენრიხი პორტუგალიის გრაფი, რომელიც ოფიციალურად ითვლებოდა ალფონსო VI ვასალად. 1109 წელს ალფონსო VI გარდაიცვალა. მისი მემკვიდრე გახდა ტერეზას ნახევარი და ურაკა. გრაფი ჰენრი კი ლეონში შეიჭრა სამფლობელოს გაფართოების მიზნით. 

1112 წელს ენრიკე ბურგუნდიელის გარდაცვალების დროს მისი მემკვიდრე აფონსუ ენრიკეში მხოლოდ სამი წლისა იყო, მის სრულწლოვანებამდე პორტუგალიის გრაფის ტიტულს სწორედ ტერეზა ლეონელი ატარებდა. ტერეზამ უარი თქვა თავისი დის ურაკას ვასალობაზე. მათ შორის მრავალწლოვანი ბრძოლა დამთავრდა ტერეზას სამხედრო ძალების დამარცხებით, ხოლო თვით ტერეზა ალყაში მოაქციეს ლანოზოს ციხესიმაგრეში. ტერეზამ ურაკასთან დადო სამშვიდობო ხელშეკრულება და პოლიტიკური მოწინააღმდეგეების, მაგრამ ურაკას წინააღმდეგ გაერთიანებული არქიეპისკოპოსების დოგო გელმირეშუს და ბურდინუ ბრაგანსელის წყალობით შეინარჩუნა პორტუგალიის საგრაფო. 

ამის შემდეგ ტერეზამ კავშირი დაამყარა გალისიის გრაფ ფერნან პერეშთან, რის შედეგადაც შეცვალა პოლიტიკური შეხედულებები, რაც საბაბი გახდა პორტუგალიელ დიდგვაროვნებთან და ასევე საკუთარ შვილთან კონფლიქტებისა, შვილთან, რომელიც გააძევა ქვეყნიდან. 1123 წელს აფონსუმ წამოიწყო ბრძოლა დედის წინააღმდეგ და 1128 წელს გიმარაინშთან ბრძოლაში მოიპოვა გამარჯვება საკუთარი დედის სამხედრო ძალებზე. ტერეზა დაატყვევა და მონასტერში გამოკეტა, სადაც გარდაიცვალა 1130 წელს.

ლიტერატურა
----------

* MATTOSO, José, D. Afonso Henriques, Círculo de Leitores e Centro de Estudos dos Povos e Culturas de Expressão Portuguesa, 1st ed. Lisboa, 2006, ISBN 972-42-3867-9978-972-42-3867-8.

  

  


|
|  |
|
| წინამორბედი:ენრიკე ბურგუნდიელი | **პორტუგალიის გრაფი**1112 – 1128  | შემდეგი:აფონსუ ენრიკეში |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 პორტუგალიის გრაფები  |
| --- |
|  |
| პირველი საგრაფო | 
ვიმარა პერეში  **·**  ლუსიდიუ ვიმარანეში  **·**  ონეგა ლუსიდეში და დიოგუ ფერნანდეში  **·**  მუმადონა დიაში და მენდუ I  **·**  გონსალო I მენდესი  **·**  მენდუ II  **·**  ალვიტო ნუნეში  **·**  ილდუარა მენდეში და ნუნუ I  **·**  მენდუ III  **·**  ნუნუ II  |
|  |
| მეორე საგრაფო | 
 ენრიკე ბურგუნდიელი **·**  ტერეზა ლეონელი  **·**  აფონსუ ენრიკეში  |

 |
**ექიმი** — დასრულებული უმაღლესი სამედიცინო განათლების მქონე ადამიანი, რომლის საქმიანობა მოიცავს სამკურნალო და პროფილაქტიკურ ღონისძიებებს. ექიმი ვალდებულია დაიცვას საექიმო ეთიკა (იხ. დეონტოლოგია), შეინახოს საექიმო საიდუმლო, აღმოუჩინოს ავადმყოფს პირველადი დახმარება.

ექიმთა სწავლების სისტემა
------------------------

ექიმთა სწავლების სისტემბა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაგვარია. თუმცა, როგორც წესი, სტუდენტი ორი ან სამი წელი სწავლობს მედიცინას, მერე კი, ამდენივე ხნის განმავლობაში პაციენტებთან გადის პრაქტიკას. ამის შემდეგ, იგი რამდენიმე წელს უთმობს მედიცინის იმ ვიწრო სფეროს შესწავლას, რომელშიც სურს, რომ დახელოვნდეს. 

არსებობს ექიმთა ორი ძირითადი ჯგუფი — ოჯახის ექიმი, ანუ ფართო პროფილის თერაპევტი და სპეციალისტი (პედიატრი, ქირურგი, გინეკოლოგი, რენტგენოლოგი, ნევროპათოლოგი, ფსიქიატრი, სტომატოლოგი, ოტოლარინგოლოგი, ფტიზიატრი, ონკოლოგი, ტრავმატოლოგი, ორთოპედი და სხვა). თუ ადამიანი ავად გახდა, ჯერ თერაპევთან მიდის, რომელიც სნეულების დიაგნოზ სვამს და წვყეტს თვითონ უმკურნალებს პაციენტს, თუ ვიწრო სპეციალისტთან გაგზავნის. ექიმი სპეციალისტები ჩვეულებრივ, საავადმუოფოში მუშაობენ. მათ მრავალ სფეროში შეუძლიათ დახელოვნება, მათ შორის — ქირურგიაში, პედიატრიაში (ბავშთა ექიმი), გერონტოლოგიაში (მოხუცთა ექიმი) და მრავალი სხვადასხვა დაავადების მკურნალობის სფეროში.

ისტორია
-------

ათასწლეულებია რაც ადამიანი მედიცინას სწავლობს. ძველმა ბერძენმა ექიმმა, ჰიპოკრატე კოსელმა, რომელიც 2400 წლის წინ ცხოვრობდა, დიდი გავლენა მოახდინა დასავლურ მედიცინაზე. 

დიდი ხანი არ არის, რაც ქალებს ექიმობის ნება დართეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

ექიმის ფიცი

ლიტერატურა
----------

* *ოქსფორდის დიდი საბავშვო ენციკლოპედია, ქართული გამოცემა შევსებული და განახლებული 2011 წელს.*
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 249-250.
ფაუნა
**ფაუნა** (ლათ. fauna – ტყეებისა და ველების ქალღმერთი; ცხოველთა ჯოგების მფარველი) — ცხოველთა სახეობების ისტორიულად ჩამოყალიბებული ერთობლიობა ამა თუ იმ ტერიტორიაზე. წარმოშობის მხრივ, ფაუნა ერთიან და ერთგვაროვან სისტემას არ წარმოადგენს. 

ისტორიული განვითარების პროცესში იგი ყალიბდება სხვადასხვა წარმოშობის ცხოველთა ჯგუფებისაგან — ფაუნისტური კომპლექსებისაგან. თითოეულ ფაუნაში არჩევენ ე.წ. აბორიგენბს ანუ ცხოველებს, რომლებიც განვითარდნენ ადგილზე, და იმიგრანტებს, რომლებიც მოცემულ ტერიტორიაზე სხვა ადგილებიდან გადმოსახლდნენ.

ფაუნისტური კომპლექსების წარმოშობის დადგენა რთული ამოცანაა, ხშირად შეუძლებელიც. განარჩევენ ტუნდრის, ტაიგის, ნემორალურ, ტყის, ველის, ნახევრად უდაბნოს, უდაბნოს, პანთროპულ და სხვა ფაუნისტურ კომპლექსებს. ამა თუ იმ ფაუნის შემცველი კომპლექსების რაოდენობა სხვადასხვაა. მაგ.: ველის ზონის ფაუნას ქმნიან საკუთრივ ველის, კოსმოპოლიტურ სახეობათა სხვა ფაუნებში გაბატონებული კომპლექსების წარმომადგენლები.

უსურიის მხარის ფრინველების ფაუნაში შესაძლოა გაირჩეს აღმოსავლეთ ციმბირის ტაიგის, შორეული აღმოსავლეთის ფართოფოთლოვან ტყეებთან დაკავშირებულ სახეობათა, სამხრეთ ჩინეთის, ინდომალაიური, ზღვის სანაპირო ფორმების კომპლექსები. ამას გარდა აქ ბინადრობენ რელიქტური მესამეული სახეობები და გამყინვარების დროის რელიქტები.

ტერმინი ფაუნა იხმარება ასევე ცხოველთა ცალკეული სისტემატიკური ჯგუფების მიმართ (მაგ.; ორნითოფაუნა — ფრინველთა ფაუნა; ენტომოფაუნა — მწერების ფაუნა და ა.შ.), ან კიდევ დედამიწის ისტორიის ამა თუ იმ პერიოდის ცხოველთა სამყაროს აღსანიშნავად. ლაპარაკობენ აგრეთვე ნიადაგის, სარეწაო ცხოველთა ფაუნის სხვ. შესახებაც. ფაუნის შემადგენლობის, ისტორიული განვითარებისა და ჩამოყალიბების შესწავლა ზოოგეოგრაფიის ერთ-ერთი ძირითადი ამოცანაა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 239-240.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბუნების ელემენტები |
| --- |
|  |
| დედამიწა | 
* დედამიწის ისტორია
* მეცნიერება დედამიწაზე
* დედამიწის სტრუქტურა
* ფილაქნების ტექტონიკა
* დედამიწის გეოლოგიური ისტორია
* გეოლოგია
 |
|  |
| ამინდი | 
* კლიმატი
* დედამიწის ატმოსფერო
 |
|  |
| სიცოცხლე | 
* ბიოსფერო
* სიცოცხლის წარმოშობა
* სიცოცხლე დედამიწაზე
* მიკრობი
* ფლორა
* მცენარეები
* სოკო
* ფაუნა
* ცხოველები
* ბიოლოგია
* სიცოცხლის ევოლუციის ისტორია
 |
|  |
| გარემო | 
* ველური ბუნება
* ეკოლოგია
* ეკოსისტემა
 |
|  |
| სამყარო | 
* ნივთიერება
* ენერგია
* კოსმოსი
 |
|  |
| 
 კატეგორია ·  პორტალი |

 |