recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჯულიანო დე’ მედიჩი** (იტალ. Giuliano de' Medici; დ. 25 მარტი, 1453 — გ. 26 აპრილი, 1478) — მედიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ფლორენციის სენიორ პიერო მედიჩისა და ლუკრეცია ტორნაბუონის ვაჟი. ფლორენციის ჰერცოგ ლორენცო მედიჩის ძმა. რომის პაპ კლემენტ VII-ის მამა. მოკლეს პაცის შეთქმულების დროს, რომელიც მისი რძლისა და სიძის თაოსნობით მოეწყო მისი და მისი ძმის მოსაკლავად, თუმცა მისი ძმა სიკვდილს გადაურჩა.

ბიოგრაფია
---------

ჯულიანო დაიბადა 1453 წლის 25 მარტს ფლორენციაში.მისი უფროსი ძმა, ლორენცო ყოველთვის განსაკუთრებული გონიერებით, ერუდირებულობითა და წინდახედულობით ხასიათდებოდა, თუმცა ჯულიანო მასზე გაცილებით უფრო სპორტული და სიმპატიური იყო, რის გამოც მას „ოქროს ბიჭუნას" ეძახდნენ. 

თავდაპირველად იგეგმებოდა ჯულიანოსა და პოიმპინოს სენიორ იაკოპო IV-ის ასულ სემირამიდა არაგონას ქორწინება. ჯულიანომ მისი ცოლად შერთვის პირობაც კი დადო, თუმცა შემდგომში ნიშნობა ჩაშალა. 

სემირამიდასთან ჩაშლილი ნიშნობის შემდეგ, ცნობილი გახდა მისი საიდუმლო რომანის შესახებ გენუელ დიდგვაროვან სიმონეტა ვესპუჩისთან, რომელიც მთელს იტალიაში იყო ცნობილი თავისი სილამაზით, მაგრამ ამერიგო ვესპუჩის ბიძაშვილზე იყო დაქორწინებული. ჯულიანო მას განქორწინებასაც კი სთხოვდა, თუმცა 1476 წელს სიმონეტა სრულიად მოულოდნელად დაიღუპა ტუბერკულოზით. 

ამის შემდეგ მან რომანი გააჩაღა თავის საყვარელ ფიორეტა გორინთან, რომელთანაც შეეძინა თავისი პირველი და უკანასკნელი ვაჟი, სახელად ჯულიო მედიჩი, რომელიც შემდგომში მსოფლიოს ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რომის პაპი გახდა კლემენტ VII-ის სახელით. 

მისი ვაჟის გაჩენიდან მალევე, 1478 წლის 26 აპრილს, კვირა დღეს, ფლორენციის სანტა მარია დელა ფიორეს ბაღებში მისმა რძალმა კლარისა ორსინმა და სიძემ მოაწყვეს შეთქმულება, რომელიც ისტორიაში პაცის შეთქმულების სახელითაა ცნობილი. იგი მიზნად ისახავდა ჯულიანოსა და მისი ძმის, ლორენცოს დახოცვასა და შეთქმულთა სახელმწიფო სათავეში მოსვლას. მათ მოახერხეს ჯულიანოს მოკვლა, რომელიც ბაღში სისხლისგან დაიცალა, იგი ამ დროს სულ 25 წლის იყო, ლორენცომ კი თავის გადარჩენა მოახერხა. იგი მისმა სიძემ, ფრანჩესკო პაციმ და ბერნარო ბარონსელმა მოკლეს მახვილით, რომელიც ცხრამეტჯერ გაუყარეს.

ლიტერატურა
----------

* AA. VV. Medici, Associazioni alberghi del libro d'oro, Nike edizioni 2001
* M. Vannucci, I Medici. Una famiglia al potere, Roma, Newton Compton Editori, 1994
* P. Ventrone (cur.), Le temps revient, 'l tempo si rinuova: feste e spettacoli nella Firenze di Lorenzo il Magnifico, Silvana, Milano 1992
* J. R. Hale, Firenze e i Medici, Mursia, Milano 1980
* A. Poliziano, Pactianae coniurationis commentarium, cura di A. Perosa, Padova 1958

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb14496523r (data)
* GND: 119151197
* ISNI: 0000 0000 6137 9078
* LCCN: n93016524
* NTA: 421518650
* SUDOC: 129579335
* ULAN: 500356779
* VIAF: 57418691
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 57418691

 |
**„ვეფხვის ხევი"** (ტაჯ. Бешаи палангон) — ნაკრძალი ტაჯიკეთში. მდებარეობს ტაჯიკეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ავღანეთის საზღვრის სიახლოვეს, მდინარეების ფანჯისა და ვახშის შეერთების ადგილას და 40 კილომეტრის მანძილზეა გადაჭიმული მდინარე ვახშის გასწვრივ. დაარსდა 1938 წლის 4 ნოემბერს.

ჭალისა და ტუგაის ტყეების გარდა, ფანჯის მარჯვენა და ვახშის ორივე სანაპიროზე 320-325 მ სიმაღლეზე ნაკრძალის შემადგენლობაში შევიდა ქვიშიანი უდაბნოს — ქაშქაყუმისა (530 მ-მდე) და ბურითაუს მაღლობის (დაახლოებით 1000 მ) მონაკვეთები და აგრეთვე აქთაუს ქედის სამხრეთი ტოტების დაბალმთიანეთი — ხოჯა-ყაზიანის მთები (550 მ-მდე).

ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში მდინარე ვახშის ხეობა იყო შუა აზიის ერთ-ერთი ყველაზე მეჩხრად დასახლებული და შეუსწავლელი რაიონი. მდინარის ნაპირი ტუგაის ტყით დაიფარა, ხოლო ყიშლაღები მეტად იშვიათად გვხვდებოდა. ჭალის მიწების, ტუგაის ტყეებისა და მათთან მიბჯენილი უდაბნოების იერ-სახე შეიცვალა 30-იან წლებში, როდესაც დაიწყო ვახშის ხეობის სასოფლო-სამეურნეო ათვისება. ვახშის ხეობის ათვისების პირველსავე წლებში იყო შემოთავაზება მისი თავისებური ტუგაის ტყის ლანდშაფტის დაცვის ქვეშ აყვანისა და სპეციალური ნაკრძალის შექმნის შესახებ.

დამატებითი კვლევების შემდეგ, 1938 წელს ქურციკებისა და ურიალების სულადობის დაცვისათვის „ვეფხვის ხევის" უროჩიშჩეში 50 000 ჰა ფართობზე შეიქმნა რესპუბლიკური სანადირო ნაკრძალი, რომლის შემადგენლობაში ტუგაის გარდა შევიდა აგრეთვე უდაბნოებისა და დაბალმთიანეთების მონაკვეთები. ნაკრძალის შექმნას ხელი უნდა შეეწყო ფლორის, ბაქტრიული ირემისა და ხოხობის შესწავლასა და დაცვას. თავდაპირველად ნაკრძალის ორგანიზაცია დააკისრეს ტაჯიკეთის სსრ სსრკ-ის მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატს. 1941 წლის იანვარში ნაკრძალი „ვეფხვის ხევი" გადაეცა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ტაჯიკეთის ფილიალს. 

40-იანი წლების დასაწყისში ნაკრძალის ფართობი შეამცირეს 5-7 ათას ჰა-მდე, ბაქტრიული ირმებისა და ურიალების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. შემდეგ წლებში „ვეფხვის ხევის" ფართობი გაიზარდა 52 000 ჰა-მდე, თუმცა 1976 წელს სასოფლო-სამეურნეო საჭიროების გამო ვახშის მარჯვენანაპირეთს მოწყვიტეს ერთ-ერთი საუკეთესო ტყის მასივი „პოლვანტუგაი" ფართობით 1000 ჰა. დღეისათვის „ვეფხვის ხევის" ფართობია 49 700 ჰა.

„ვეფხვის ხევისათვის" დამახასიათებელია რელიეფის რბილი ფორმები და კარგად განვითარებული მდინარეთა ხეობები. ნაკრძალის ზედა ტერასებზე ფართოდ არის გავრცელებული ბორცვები და სერები. ფანჯისა და ვახშის კალაპოტების სიახლოვეს ბორცვიან-სერებიანი ზედაპირი თანდათან გადადის ბრტყელ ალუვიურ ვაკეში, რომელიც ძველ ფართო ხეობას წარმოადგენს. ვახშის ხეობაში სულ 6 ტერასა გამოიყოფა, რომელთაგან 3 ნაკრძალის ტერიტორიაზეა მოქცეული.

„ვეფხვის ხევის" კლიმატი მკვეთრად კონტინენტური და მშრალია. ზამთარში ჭარბობს ზომიერი განედების ჰაერის მასები, ხოლო ზაფხულში — ტრიპიკული. ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა შეადგენს 14-17 °C, ყველაზე ცივი თვის — იანვრის ტემპერატურა 2-0 °C; ივლისის 28-32 °C, უყინვო პერიოდის ხანგრძლივობა 250-310 დღეა.

გვხვდება: ზოლებიანი აფთარი, ტურა, ლელიანის კატა, გარეული ღორი, ქურციკი, მაჩვზღარბა, ნუტრია, მგელი, ჩვეულებრივი მელა, ურიალი. არის ფრინველთა მრავალი სახეობა. 1954 წელს ნაკრძალის ტერიტორიაზე უკანასკნელად იყო რეგისტრირებული თურანის ვეფხვი. ნაკრძალზე ვრცელდება რამსარის კონვენცია.

ლიტერატურა
----------

* Заповедники СССР. Заповедники Средней Азии и Казахстана, Москва, «Мысль», Ст. 399, Г. 1990.
ტექტონიკური საფარველის კონსტრუქცია
ტექტონიკური ფილა და ოროგენული მონაკვეთი
**შარიაჟი** (ფრანგ. charriage; < charrier — აგორება) — დედამიწის ტექტონიკური საფარველი. დანალექი და ვულკანური, ზოგჯერ მაგმური და მეტამორფული ქანების ფირფიტის ფორმის მქონე მასები (სისქე პირველი ასეული მეტრებიდან რამდენიმე კილომეტრამდე), რომლებიც მათი პირველადი განლაგების ადგილიდან გადაადგილებულია ჰორიზონტალური მიმართულებით 100 კმ-მდე, და მეტად. შარიაჟი ქვემოდან შემოფარგლულია დამრეცტალღოვანი ან თითქმის ბრტყელი ზედაპირით. 

შარიაჟის ქვემდებარე ქანებს, რომლებსაც არსებითი ჰორიზონტალური გადაადგილება არ განუცდიათ, ავტოქთონი ეწოდება, თვით შარიაჟის ქანებს — ალოქთონი. ზოგჯერ რელიეფის დადაბლებულ ადგილას ავტოქთონის ქანები გამოდის დედამიწის ზედაპირზე, ეგრეთ წოდებული ტექტონიკური სარკმლის სახით, ხოლო ალოქთონის ქანები ეროზიულ შთენილ მთებს წარმოადგენენ.

შარიაჟები ძირითადად გეოსინკლინურ სისტემებში გვხვდება. მათი წარმოქმნის მიზეზია განივი ჰორიზონტული შეკუმშვა, რომელიც გეოსინკლინურ სისტემებში მიმდინარეობს, და აგრეთვე ქანების დაცოცება. პირველად შარიაჟი XIX საუკუნის ბოლოს აღწერეს ალპებში, კლდოვან და სკანდინავიის მთებში. მსხვილი შარიაჟები გამოვლინებულია კავკასიაში, კარპატებში, ურალში, ტიან-შანში და სხვა.

შარიაჟი ალპების, კარპატებისა და ბალკანების მთავარი გეოლოგიური თავისებურებაა. სხვადასხვა დროს ტექტონიკურ საფარველს იკვლევდნენ მარსელ ბერტრანი, არნოლდ ეშერი და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შარიაჟი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* შარიაჟი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 690.

სქოლიო
------

1. ↑  უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
**ძველი ბერძნული მუსიკა** ძვ. წ. II ათასწლეულიდან იღებს სათავეს. იგი ბერძენთა ცხოვრების განუყრელი ნაწილი იყო და მას აღმზრდელობითი მნიშვნელობაც ჰქონდა. მუსიკა შედგა ნადიმის, ქორწინების, ომების, დასაფლავების, რელიგიური დღესასწაულებისა და თეატრალური წარმოდგენгонрს დროს. ძველ საბერძნეთში უამრავი საკულტო-რელიგიური დღესასწაული იმართებოდა, რომელიც სხვადასხვა ღმერთებს ეძღვნებოდა. დღესასწაულები მლოცველთა სვლებით, საზეიმო საგუნდო გალობით ტარდებოდა. თანდათან ეს საკულტო ზეიმები დიდ საერთო-სახალხო დღესასწაულებად იქცა. ასეთები იყო – დიონისეები, პითიური, ისტიმური ზეიმები, ოლიმპიური თამაშობანი და სხვა. ისტიმური დღესასწაულები ზღვის ღმერთს პოსეიდონს ეძღვნებოდა და კორინთოს მახლობლად, პოსეიდონის ტაძარში იმართებოდა. პითიური ზემები კი ქალაქ დელფოს აპოლონის მიერ ურჩხულზე გამარჯვების აღსანიშნავად ეწყობოდა. ძველი ბერძნული მითოლოგია, პოეზია და ლიტერატურა, სახვითი ხელოვნების ნიმუშები მოწმობენ, რომ ძველ საბერძნეთში მუსიკალური ხელოვნება მაღალი დონის იყო, თავად მუსიკის ნიმუშები ჩვენამდე მცირე რაოდენობითაა მოღწეული. მუსიკის ჩასაწერად ბერძნები იყენებდნენ ბერძნული და ფინიკიური ანბანის ასოებს. აღმოჩენილი და, ნაწილობრივ, გაშიფრულია ძველი ბერძნული მუსიკის რამდენიმე ფრაგმენტი. მათგან აღსანიშნავია მუსიკა ევრიპიდეს ტრაგედიიდან „ორესტე", სამგლოვიარო და ლირიკური სიმღერები, აპოლონის სადიდებელი ჰიმნები... დღემდე მოაღწია ფლეიტასა და  არფაზე შემსრულებელთა ქანდაკებებმა, ლარნაკებმა, რომლებზეც გამოსახულია ლირასა და ავლოსზე დაკვრის სცენები. ამის გარდა ცნობები ძველი ბერძნული მუსიკის შესახებ გვხვდება ჰომეროსის ცნობილ პოემებში. მის „ილიადასა" და „ოდისეაში" აღწერილია შრომის სცენები, რელიგიური ცერემონიალები და ა.შ. ძველ საბერძნეთში გავრცელებული იყო ერთხმიანობა, როგორც სოლო, ასევე საგუნდო შესრულება. ბერძნულ სიმიან ლირასთან, რომლის თანხლებითაც სრულდებოდა მელოდიები ტეტრაქორდის ფარგლებში. ტეტრაქორდებს აგებდნენ სხვადასხვა ბგერებიდან და სხვადასხვა კილოებს ქმნიდნენ. ცნობილია – დორიული, ფრიგიული, ლიდიური და სხვა კილოები. საბერძნეთში მთავარი საკრავები ლირა და კითარა იყო. ძველი ბერძნული ლირა მარტივი აგებულებისაა – ხის ფიგურულ ჩარჩოზე ჰორიზონტალურად გადაჭიმულია 4 სიმი. კითარა ლირას ჰგავს, მაგრამ აღემატება ზომითა და სიმების რაოდენობით.

ლიტერატურა
----------

* Thomas J. Mathiesen. Apollo’s Lyre. Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln & London, 1999.
**ჰოჯკინის ლიმფომა** (Hodgkin's lymphoma), ცნობილია როგორც ჰოჯკინის დაავადება (Hodgkin's disease), ლიმფომების ტიპი, წარმოადგენს სიმსივნეს, რომელიც სისხლის თეთრი უჯრედებიდან-ლიმფოციტებიდან წარმოიშობა. ეს დაავადება პირველად აღწერა ტომას ჰოჯკინმა. დამახასიეთებელია პათოლოგიის გავრცელება ერთი ლიმფური კვანძიდან მეორისაკენ. ჰისტოპათოლოგიური დიაგნოზის დროს ჰოჯკინის უჯრედებთან ერთად გვხვდება შტერნბერგის წითელი უჯრედები. მკურნალობენ სხივური და ქიმიოთერაპიით. მკურნალობის არჩევანი დამოკიდებულია პაციენტის მდგომარეობაზე, ასაკზე, სქესზე, ავადმყოფობის ჰისტოპათოლოგიურ სუბტიპზე.

დაავადებას ახასიეტებს ორი პიკი: პირველი 15-35 წლის ასაკში და მეორე 55 წლის მერე.

ადრეულ ასაკში გამოვლინების შემთხვევაში პაციენტების 90%-ში განკურნებადია, რის გამოც მიიჩნევა ყველაზე უფრო განკურნებად სიმსივნის ფორმად. სხვა სიმსივნეებთან შედარებით გვიან ასაკში გამოვლინების დროსაც შემთხვევათა 90% გაკურნებადია. გარდა იმისა, რომ პაციენტების უმრავლესობა წარმატებით იკურნება, რემისია სიცოცხლის დანარჩენ ხანგრძლივ პერიოდში პრაქტიკულად გამორიცხულია.

ეპშტაინ-ბარის (Epstein-Barr) ვირუსით გამოწვეული მონონუკლეოზი შესაძლოა ზრდიდეს ჰოჯკინის ლიმფომის განვითარების რისკს.
**ს. ს. გომის სპირტისა და არყის კომპანია** (სააქციო საზოგადოება) — სპირტიანი სასმელების საწარმო საქართველოში. 

დაარსდა 1903 წელს სოფ. გომში (ხაშურის მუნიციპალიტეტი), ეწოდებოდა „გომის სპირტის ქარხანა". აწარმოებდა სპირტრექტიფიკატს შაქრის ჭარხლის ბადაგისა (მელასა) და ჭაჭის ნედლი სპირტისაგან. 1994 წელს ქარხნის პრივატიზების შემდეგ, იგი ჩამოყალიბდა როგორც სააქციო საზოგადოება „რექტიფიკატი", 2006 წლიდან კი დაერქვა „გომის სპირტისა და არყის კომპანია". 1995-1997 წლებში ქარხანაში განხორციელდა რეკონსტრუქციისა და ტექნიკური გადაიარაღების სამუშაოები: წარმოების მართვა გადაყვანილ იქნა სრულ ავტომატურ რეჟიმში, დაინერგა თანამედროვე ტექნოლოგიური სქემა ხორბლის სპირტის წარმოებისათვის, დაიწყო არყისა და ლიქიორების სხვადასხვა სახის პროდუქციის წარმოება-ჩამოსხმა. 2006 წელს კი მოხდა საწარმოს სრული მოდერნიზაცია, დაინერგა ევროპული წარმოების უახლესი ტექნოლოგიები, კერძოდ, 6-სადგურიანი ფილტრაციის სისტემა ვერცხლის ფილტრით, 2007 წლიდან დაემატა პლატინისა და ოქროს ფილტრაციის სისტემები. კომპანიის მიერ წარმოებული პროდუქციის ძირითადი სახეობაა ხორბლის რექტიფიცირებული სპირტი „რექტიფიკატი", რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა სახის არყის („ლუქსი", „ორიგინალი", „პრემიუმი", „ელიტა", „კლასიკი", „პრესტიჟი"), არომატული არყის („პიტნის", „წიწაკის", „ტარხუნის", „თაფლის", „ლიმონის"), ლიქიორის („კომშის", „ალუბლის") დასამზადებლად. კომპანია უშვებს აგრეთვე ჭაჭის არაყსა („ჭაჭა დაძველებული", „ჭაჭა კაკლის", „ჭაჭა თაფლის", „ჭაჭა კლასიკური") და მრავალგვარი სახეობის ლიმონათს. წარმოების ძირითადი ნედლეულია ხორბალი (როგორც ადგილობრივი, ისე შემოტანილი) და საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში მოყვანილი სოფლის მეურნეობის სხვა პროდუქტები (თაფლი, წიწაკა, ლიმონი, პიტნა, ტარხუნა, კომში). 1996 წლიდან კომპანიას 49-წლიანი იჯარით აღებული აქვს 300 ჰა მიწის ნაკვეთი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში (კახეთი), სადაც გაშენებულია ქართ. და ფრანგული ვაზის უნიკალური ჯიშები, ხოლო ლიმონათის საწარმოებლად აქვს საკუთარი კომშისა და ალუბლის ბაღები. კომპანიის მიერ წარმოებული პროდუქცია საექსპორტოა და გადის უკრაინაში, ყაზახეთში, ბელორუსიაში, ბალტიისპირეთის ქვეყნებში, აშშ-ში, კანადაში და სხვ. საწარმოს აქვს საკუთარი სადისტრიბუციო კომპანია „კადისი", რომელიც ეწევა პროდუქციის რეალიზაციას. კომპანიის პროდუქციას სხვადასხვა საერთაშ. გამოფენა-კონკურსზე მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო, მ. შ. გრან-პრი (2004, თბილისი), 2 ოქროს (2000, 2003 – სანქტ-პეტერბურგი) და 2 ვერცხლის (2000, 2003 – იქვე) მედალი.

ლიტერატურა
----------

* *აბრამიშვილი ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 94.
**ტერა-როსა** (იტალ. Terra rossa — წითელი ნიადაგი) — კარგად დრენირებული, მოწითალო, თიხიანი ან თიხიან-ლამიანი ნიადაგი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში. მოწითალო ფერი უპირატესად, ჰემატიტის განვითარებასთანაა დაკავშირებული. ტიპურად წარმოდგენილია, როგორც წყვეტილი ფენა, რომლის სისქე მერყეობს რამდენიმე სმ-დან რამდენიმე მ-მდე. გავრცელებულია კარსტული რაიონების კირქვულ და დოლომიტურ მკვიდრ ქანებზე.

ტერა-როსას მაღალი შიდა დრენაჟი და ნეიტრალური pH მდგომარეობა ქვეფენილი კირქვული და დოლომიტური კარსტული ლანდშაფტის შედეგია. ტერა-როსა აგრეთვე დაკავშირებულია ხმელთაშუა ზღვის კლიმატთან და კარსტთან მსოფლიოს სხვა ადგილებშიც. სხვა თიხოვან ნიადაგთან შედარებით, ტერა-როსას აქვს საოცრად კარგი სადრენაჟი მახასიათებლები. ეს ნიადაგი პოპულარულია ღვინის საწარმოებლად. აღსანიშნავია ტერა-როსაზე განვითარებული ღვინის რეგიონი ლა-მანჩა ესპანეთში და კუნავარა, ფლერიე და ბაროსის ხეობა ავსტრალიაში. მდიდარია რკინის ჟანგეულების ჰიდრატებითა და ალუმინით.

ტერა-როსა აღწერილი იყო ძველად როგორც კირქვებზე განვითარებული სპეციფიკური მოწითალო ფერის ნიადაგი ევროპის ხმელთაშუაზღვიურ რაიონში, ხოლო მოგვიანებით მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, მათ შორის ყირიმში, კალიფორნიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მისთვის დამახასიათებელ თვისებად ითვლებოდა მძლავრი მრავალმეტრიანი გამოფიტვის ქერქი, რაც სუბტროპიკულ კლიმატთან ასოცირდებოდა. თუმცა, ამასთან ერთად, ვერ აიხსნებოდა ამავე რაიონების კირქვებზე განვითარებული თანამედროვე შავად შეფერილი ნიადაგის — რენძინების, აგრეთვე ყომრალი და სხვა ნიადაგის ერთობლივი გავრცელება. გამოსავალი იქნა ნაპოვნი, როდესაც ავსტრიელმა ნიადაგმცოდნემ ვალტერ კუბიენამ უჩვენა მათი სპეციფიკა, როგორც ძველი ტროპიკული გამოფიტვისა და ნიადაგწარმოქმნის რელიქტი. ტერა-როსა განიხილება, როგორც ძველი გამოფიტვის ქერქი, რომლის ზედაპირულ ფენაში ყალიბდება თანამედროვე სუსტადგანვითარებული ნიადაგი, წარმოდგენილი მცირესიმძლავრიანი ჰუმუსოვანი ჰორიზონტით. გენეზისთან დაკავშირებით სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს.

ტერა-როსა გავრცელებულია იტალიაში, ესპანეთში, საფრანგეთში, საბერძნეთში, ჩინეთში, აშშ-ში, ავსტრალიაში და სხვა.

ტერა-როსა ფრაგმენტულადაა გავრცელებული დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, ცაგერის, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში, კორდიან-კარბონატული ნიადაგების ზოლში, კირქვებზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Vingiani, S. Di Iorio, E. Colombo, C. and Terribile, F. 2018. Integrated study of Red Mediterranean soils from Southern Italy. Catena.
2. ↑  Torrent, J. 2005. Mediterranean soils. In: Hillel, D. (Ed.), Encyclopaedia of Soils in the Environment, vol. 2. pp. 418–427.
3. ↑  Huggett, J.M. 2006. Geology and wine: a review. Proceedings of the Geologists' Association, 117(2), pp. 239-247.
4. ↑  Почвоведение. В 2 частях. Тип почв, их география и использование. Том 2. 1988, Ст. 20
5. ↑  Yaalon, D.H. 1997. Soils in the Mediterranean region: what makes them different? Catena, 28, 157–169.
6. ↑  ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბილისი, 2014, გვ. 328.
7. ↑  საქართველოს ნიადაგების წითელი წიგნი, თბილისი, 2018, გვ. 27

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4184787-8
* LCCN: sh85134082

 |
**თსუ-95** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ითხვისის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა ფერდობზე, ზღვის დონიდან 500 მეტრზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მისასვლელი გზა მდინარე ყვირილას ხეობიდან არის როგორც საფეხმავლო ბილიკი, აგრეთვე საჰაერო საკიდი საბაგირო გზა. მღვიმე აღმოჩენილ და შესწავლილ იქნა თსუ-ის დაარსების 95 წელთან დაკავშირებით თსუ-ის ზუსტი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის გეოგრაფიის დეპარტამენტის ასისტენტ პროფესორ გიორგი დვალაშვილის და თსუ-ის ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტის მიერ.

მღვიმის წინა ნაწილი (შესასვლელის სიმაღლე 0,5 მ, სიგანე 3 მ) 8 მეტრი სიგრძის დაბალი დერეფნითაა წარმოდგენილი, რომელიც ძალზე ვიწრო და დაბალი ხვრელით უკავშირდება მღვიმის მეორე, უფრო ვრცელ დარბაზს (სიგანე 11 მ, სიმაღლე 11 მ). ჰაერის ტემეპერატურა მუდმივად +13.5 – +14 °C-ია. მღვიმეში რამდენიმე სართული გამოიყოფა. მღვიმის აბსოლუტური სიმაღლე 495 მეტრი, ხოლო მდინარის შეფარდებითი სიმაღლე – 122 მეტრია. ქიმიური ნალექებიდან გვხვდება კალციტის ქერქგადაკრული უბნები; მექანიკურიდან ნგრევის და გამოფიტვის ადგილობრივი პრუდუქტები, სტალაქტიტები და სტალაგმიტები. მღვიმის წინა ნაწილი დინამიურია, ბოლო – სტატიური. დროებითი ღვარების შემოსვლას პერიოდული ხასიათი აქვს. მღვიმეში ბინადრობენ ღამურები და სხვადასხვა სახის მწერები.

მომავალში, მღვიმეში აუცილებელია შემდგომი კომპლექსური კლვევების ჩატარება. მღვიმის ათვისება შესაძლებელია როგორც ტურისტული მიზნებისათვის, აგრეთვე საწავლო-საგანმანათლებლო მიზნითაც. მღვიმეში შესაძლებელია ჩატარდეს საველე ლექციები სტუდენტებისა და მოსწავლეებისათვის. აგრეთვე აუცილებელია უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარება მღვიმის დასაცავად, რათა არ მოხდეს ნაღვენთი ფორმების (სტალაქტიტების, სტალაგმიტების, სტალაგნატების) ადამიანის მიერ მექანიკური დაზიანება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალაღმოჩენილ მღვიმეს „თსუ 95" ეწოდა
* მღვიმე „თსუ 95"-ის ფოტოგამოფენა

გალერეა
-------

* 
* 
*
ქედის ტოტი. ტატრები
**ქედის ტოტი** — მთაგრეხილიდან გამოყოფილი მეორე რიგის განსხვავებული მიმართულების ქედი. წარმოადგენს ქედის შედარებით მოკლე და ვიწრო განტოტებას. გამოეყოფა მსხვილ მთათა ჯაჭვს და დაბლდება მის პერიფერიისკენ; მეორე თანრიგის ქედია. ზოგჯერ წყალგამყოფია. წარმოიქმნება ძირითადი ქედის ეროზიული დანაწევრების ან ვირგაციის შედეგად. ზოგიერთი ქედის ტოტი წარმოიქმნება ადგილობრივი ნეოტექტონიკური აზევებების ხარჯზე. მაგალითად, საქართველოში არსებული კახეთის კავკასიონის განშტოებებიდან აღსანიშნავია ანდარაზანის ქედი, კახეთის ქედი, ნაქერალის ქედი, სპეროზის ქედი და სხვა. რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მსხვილ სამხრეთ განშტოებას წარმოადგენს მაგალითად ლეჩხუმის ქედი. ქედის ტოტი არსებობს მრავალ მსხვილ მთათა ჯაჭვში. შემოსილია მცენარეულობით, მდელოებით; ხშირად მასზე წარმოდგენილია რელიეფის ფორმები და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქედი

ლიტერატურა
----------

* Геоморфологический словарь-справочник. Составитель Л. М. Ахромеев. Брянск, 2002.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თარგამაძე**. |

**კონსტანტინე თარგამაძე** (დ. 15 სექტემბერი [ძვ. სტ.2 სექტემბერი], 1910, ნიგორზღვა — გ. 3 აპრილი, 1994, თბილისი) — ქართველი მეტყევე, ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1968). სატყეო ეკონომიკის მეცნიერების ფუძემდებელი სა­ქარ­თველო­ში.

1934 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის სატყეო ტექნიკური ინსტიტუტი. 1937–1952 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ხელმძღვანელ თანამდებობაზე. 1938 წლიდან იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის (ახლანდელი საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) სატყეო მეურნეობის ეკონომიკის და ტყის ტაქსაციის კათედრის გამგე (1983 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ამავე კათედრის პროფესორი), 1953–1956 წლებში კი ინსტიტუტის რექტორი. კონსტანტინე თარგამაძე მუშაობდა სატყეო მეურნეობის ეკონომიკის პრობლემებზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ტყის მეურნეობის წარმოების ორგანიზაცია და დაგეგმვა : სახელმძღვანელო სატყეო-სამეურნეო ფაკულტეტის სტუდენტთათვის, თბ. განათლება, 1965
* ხე-ტყის დამზადება-დამუშავების ნარჩენები და მათი გამოყენების ზოგიერთი საკითხი თბ. 1960
* სატყეო მეურნეობის ეკონომიკა, თბ. 1959
* სატყეო მეურნეობის საწარმოო-საფინანსო გეგმა და მისი შედგენის წესი, თბ. 1957

ლიტერატურა
----------

* *კანდელაკი თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 470-471.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსტანტინე თარგამაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კოლხური ხოხობი** (ლათ. Phasianus colchicus; Phasis — მდინარე რიონის ძვ. სახელწოდებიდან) — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. მამლის მასა 1600 გ აღწევს, დედლისა — 800 გ. აქვთ კარგად განვითარებული ფეხები, მოკლე მომრგვალებული ფრთები, გრძელი ბოლო (განსაკუთრებით მამალს). მამალს გალოზე დეზები აქვს და მეტად ლამაზი, მკვეთრი შეფერილობით გამოირჩევა. აღწერილია კოლხური ხოხობის მრავალი ქვესახეობა, რომელთაგან ყოფილ სსრკ-ის ფარგლებში გვხვდება 13. კოლხური ხოხობი გავრცელებულია უთოვლო ამ მცირე თოვლიან და რბილ კლიმატიან ზოლში პალეარქტიკის სამხრეთ ნაწილში. აკლიმატიზებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში წინათ გავრცელებული ყოფილა კოლხეთის დაბლობზე, მტკვრის, ივრისა და ალაზნის ჭალებში. ბევრ ადგილას კვლავ ინტენსიურად მრავლდება. ბინადრობს ჭალის ტყეებში, მცენარეულობით მდიდარ წყალსატევების სანაპირო დაბლობებზე, ზღვის დონიდან 850 მ-მდე. ბუდეს იკეთებს ხმელი ფოთლებითა და ბალახით მიწის პატარა ჩაღრმავებაში. დებს 8-12, ზოგჯერ 18 კვერცხს. ბუდეზე ზის მხოლოდ დედალი. ცუდად ფრენს. საშიშროების შემთზვევაში გარბის. იკვებება ძირითადად მცენარეულობით, უფრო სარეველათა თესლით, ნაყოფით, ვეგეტატიური ნაწილებით, აგრეთვე მწერებით. სასარგებლო ფრინველია.

ლიტერატურა
----------

* *კუტუბიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 598.
**კარენ ასლანიანი** (დ. 22 ივლისი, 1995) — სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. ევროპის სამგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი 67 კგ წონით კატეგორიაში, 2018, 2019 და 2020 წლებში. 2019 წელს წარადგინა სომხეთი მინსკში გამართულ ევროპულ თამაშებზე. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დამარცხდა მატე ნემეშთან.

მონაწილეობა მიიღო ტოკიოში, იაპონიაში გამართულ 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, 67 კგ წონით კატეგორიაში.

კარიერა
-------

2015 წელს კარენ ასლანიანმა წარადგინა სომხეთი 2015 წლის მსოფლიო სამხედრო თამაშებზე, რომელიც მუნგიონში, სამხრეთ კორეაში გაიმართა. ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში 66 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ფინალში დამარცხდა კორეელ კიმ ჯი-ჰუნთან.

2018 წელს 67 კგ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა კასპიისკში, რუსეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1/16 ფინალში ანგარიშით 5-3 დაამარცხა სერბი მოჭიდავე, მატე ნემეში. მეოთხედფინალში კარენ ასლანიანი ანგარიშით 3-6 დამარცხდა რუს არტემ სურკოვთან. რეპეშაჟის მეორე რაუნდში ასლანიანმა დაამარცხა აზერბაიჯანელი მეტოქე ელმან მუხთაროვი (ანგარიშით 5-3). ბრინჯაოს მედლისთვის შეხვედრაში ანგარიშით 7-2 დაამარცხა პოლონელი მოჭიდავე დავიდ კარეჩინსკი. 

2019 წელს 67 კგ წონით კატეგორიაში მონაწილეობდა ბუქარესტში, რუმინეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1/32 ფინალში ანგარიშით 0-4 დამარცხდა პოლონეთის სახელით მოასპარეზე გევორგ სააკიანთან. სააკიანის ფინალში გადასვლის გამო გადაერთო რეპეშაჟში, ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში. რეპეშაჟის პირველ შეხვედრაში დაამარცხა ბელარუსი იარასლავ კარდაში, ანგარიშით 11-1. რეპეშაჟის მეორე შეხვედრაში დაამარცხა ბულგარელი მოჭიდავე კონსტანტინ სტასი, ანგარიშით 8-0. ბრინჯაოს მედლისთვის შეხვედრაში დაამარცხა სერბი მატე ნემეში, ანგარიშით 4-2. 

2020 წელს 67 კგ წონით კატეგორიაში მონაწილეობდა რომში, იტალიაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1/32 ფინალში დაამარცხა შვედი სიმონ ერლანდსონი. 1/16 ფინალში ანგარიშით 9-0 დაამარცხა ქართველი მოჭიდავე გიორგი შოთაძე. მეოთხედფინალში ანგარიშით 10-1 დაამარცხა სერბი მატე ნემეში. ნახევარფინალში დამარცხდა რუსეთის წარმომადგენელ ნაზირ აბდულაევთან, ანგარიშით 3-4. ბრინჯაოს მედლისთვის ბრძოლაში დაამარცხა უნგრელი მეტოქე, ანგარიშით 7-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Olympedia

სქოლიო
------

1. ↑  2018 European Wrestling Championships Results. ციტირების თარიღი: 12 April 2020
2. ↑  2019 European Wrestling Championships Results.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 აპრილი 2020. ციტირების თარიღი: 12 April 2020
3. 1 2  2020 European Wrestling Championships Results. ციტირების თარიღი: 12 April 2020
4. ↑  2019 European Games Wrestling Results. ციტირების თარიღი: 4 April 2020
5. ↑  Shefferd, Neil (8 May 2021). „Armenia and Romania book multiple Tokyo 2020 places at UWW World Olympic Games qualifier". *InsideTheGames.biz*. ციტირების თარიღი: 8 May 2021.
6. ↑  Results Book. ციტირების თარიღი: 9 August 2020
7. ↑   Results
8. ↑  European Championships Bullettin.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-12. ციტირების თარიღი: 2021-10-13.
9. ↑  Etchells, Daniel (12 February 2020). „Armenia claim two Greco-Roman titles on day three of European Wrestling Championships". *InsideTheGames.biz*. ციტირების თარიღი: 12 February 2020.
**როსტომ საგინაშვილი** (დ. 21 დეკემბერი, 1940 — გ. 13 თებერვალი, 2022) — ქართველი მომღერალი (ტენორი).

როსტომ საგინაშვილის მიერ შესრულებული „ჩაკრულოს" ჩანაწერი მთელ საბჭოთა კავშირში ერთადერთი სიმღერა აღმოჩნდა, რომელიც 1977 წელს კოსმოსურმა ხომალდმა „ვოიაჯერმა" ოქროს ფირფიტით, მზის სისტემაში გაიტანა.

ბიოგრაფია
---------

როსტომ საგინაშვილი გურჯაანის რაიონის სოფელ კოლაგში დაიბადა. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა თბილისში, მოსე თოიძის სახელობის სახელოსნოში, პარალელურად სპორტით იყო დაკავებული და ჭიდაობას ეუფლებოდა. ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ გურჯაანის სამშენებლო ტრესტში დაიწყო მუშაობა. ქართულ ხალხურ სიმღერებს სამოყვარულოდ ასრულებდა და საკუთარი სურვილით გურჯაანის კულტურის სახლში მივიდა სინჯებზე, სადაც ხელმძღვანელობამ პირველივე მოსმენით მიიღო ანსამბლში.

გურჯაანის ანსამბლის თბილისში გამართულ ერთ-ერთ საკონონკურსო გამოსვლას ჯანო ბაგრატიონი და საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი ანზორ კავსაძე ესწრებოდნენ, რომელიც ანსამბლის საფრანგეთში გასტროლისთვის ეძებდა ნიჭიერ მუსიკოსებს და შესთავაზა საგინაშვილს ანსამბლში სინჯებზე მისვლა, სადაც შესარჩევი სიმღერა საგინშვილმა ანსამბლის პირველ ტენორთან, მიშიკუნა გოშაძესთან ერთად შეასრულა და პირველივე სინჯით ჩაირიცხა ანსამბლში.

განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო ანსამბლში როსტომ საგინაშვილის თანამშრომლობა ილია ზაქაიძესთან, მათ მიერ დუეტში შესრულებული ხალხური სიმღერები არნახული პოპულარობით სარგებლობდა მსმენელში. მათ რეპერტუარში ერთ-ერთი გამორჩეული ადგილი ეკავა „ჩაკრულოს", რომლის ერთ-ერთი საკონცერტო შესრულების ჩანაწერიც, კოსმოსური პროექტ „ვოიაჯერის" ფარგლებში ოქროს ფირფიტით, 1977 წელს მზის სისტემაში გაიგზავნა. ჩანაწერი საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის ამერიკაში გასტროლის დროს, 1974 წელს, თუმცა შემსრულებლები იმის შესახებ, რომ ეს ჩანაწერი კოსმოსში გაუშვეს არ იყვნენ და მხოლოდ მოგვიანებით გაიგეს.

როსტომი აქტიურად იყო დაკავებული სამოყვარულო ფოტოგრაფიით და საკუთარ ზენიტის აპარატზე „ერისიონის" საგასტროლო მოგზაურობების უნიკალური კადრები აქვს აღბეჭდილი.

როსტომ საგინაშვილი გარდაიცვალა 2022 წლის 13 თებერვალს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქროს ხმა - როსტომ საგინაშვილი
* „ძველი ამბის ახალი სიცოცხლე" – „ჩაკრულო", რომელმაც გალაქტიკა „გაარღვია" და როსტომ საგინაშვილის ახდენილი ოცნება დაარქივებული 2022-02-18 საიტზე Wayback Machine.
**მამია ხატელიშვილი** (დ. 2 აპრილი, 1932, ქუთაისი — გ. 4 ივლისი, 1987) — ქართველი კომპოზიტორი, მომღერალი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967)

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს დაამთავრა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ვოკალური, 1972 წელს კი - საკომპოზიციო განხრით.

1949 წლიდან ხელმძღვანელობდა სხვადასხვა თვითშემოქმედებით საგუნდო კოლექტივს, როგორც თბილისში ისე საქართველოს სხვა ქალაქებში (ჭიათურა, ტყიბული); 1955–1957 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სოლისტი, 1956 წელს მოსკოვის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VI მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი გახდა. 1957–1959 წლებში საქართველოს სახელმწიფო კაპელის სოლისტია, 1961–1967 წლებში - საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის ვოკალური კვარტეტის ხელმძღვანელი, 1970 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო სატელევიზიო და რადიომაუწყებლობის კომიტეტის ვაჟთა ვოკალური ანსამბლის ხელმძღვანელი, 1977 წლიდან ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური თეატრის ფოლკლორული ანსამბლის ხელმძღვანელი. დაწერილი აქვს: ვოკალურ–სიმფონიური ნაწარმოებები – კანტატა სოლისტის, გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1972), ვოკალურ–სიმფონიური ციკლი (1974); საგუნდო ნაწარმოებები – სიმღერა შერეული გუნდის ა კაპელასათვის (1957), „ახალგაზრდული" სიმღერა შერეული გუნდის ა-კაპელასათვის (1962); სიმღერები, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისა და კინოფილმებისთვის. 1976 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია ხატელიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------



1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1967. №11. გვ. 792
'თავისუფლების ქანდაკება **— 1885 წელს საფრანგეთის მიერ აშშ-სთვის ნაბოძები მონუმენტი, რომელიც ლიბერტი-აილენდზე (თავისუფლების კუნძული) მდებარეობს ნიუ-იორკის უბეში, მდინარე ჰუდსონის შესართავთან, ამერიკაში ჩამოსულთათვის კეთილმოყვარეობის გამოხატვის ნიშნით. სპილენძის ქანდაკება, რომელიც 1886 წლის 28 ოქტომბერს გაიხსნა, ამერიკის შეერთებული შტატების მეასე წლისთავს მიეძღვნა და ამ ორ ერს შორის მეგობრობის გამოხატვის ჟესტი იყო.**

ქანდაკების სკულპტორი იყო ფრედერიკ ოგიუსტ ბარტოლდი. ალექსანდრე გუსტავ ეიფელმა მონუმენტის შიგა სტრუქტურა დააპროექტა. იუჟინ-დე-დუკი იყო სპილენძის შერჩევისთვის პასუხისმგებელი. ამჟამად თავისუფლების ქანდაკება აშშ-ის ყველაზე ცნობილი სიმბოლოა და, უფრო ვრცელი მნიშვნელობით, ჩაგვრისგან განთავისუფლებას აღნიშნავს. მისი დადგმის დღიდან თვითმფრინავის ერამდე ეს იყო პირველი ნიშანი, რომელსაც აშშ-ში ჩამოსული მილიონობით ემიგრანტი ხედავდა ევროპიდან ოკეანის გადმოჭრის შემდეგ. მოქანდაკეებმა თავისუფლების ქანდაკებისთვის შთაგონებად როდოსის კოლოსი გამოიყენეს.

1984 წლიდან ქანდაკება შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*
**არსიანის ქედი** — ქედი თურქეთსა და საქართველოში. სიგრძე 150 კმ, საშუალო სიმაღლე 2000-2500 მ. ქედის სამხრეთი და შუა ნაწილი თურქეთშია, არტაანისა და ართვინის პროვინციებში, სადაც მას *Yalnızçam Dağları* ეწოდება; ჩრდილოეთი ნაწილი - საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში და სამცხე-ჯავახეთის მხარეში. უმაღლესი წერტილია მ. არსიანი (3165 მ). არსიანის ქედი მდინარეების ჭოროხისა და მტკვრის აუზების წყალგამყოფია. აგებულია ფიქლებით, ქვიშაქვებით, ზედამესამეული ასაკის გოდერძის წყებებითა და ვულკანოგენური ეოცენური ნალექებით. ქედის კალთები ღრმადაა დანაწევრებული ჭოროხის, აჭარისწყლის, ქვაბლიანის, ფოცხოვისა და სხვა მდინარეთა ხეობებით. თხემზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების ნიშნები. მნიშვნელოვანი უღელტეხილებია: გოდერძი (2025 მ), აბანოსყელი (2315 მ); მთები - თლილი (2541 მ), ჭანჭახი (2506 მ), ცივწყარო (2189 მ). ქედის ფერდობებზე მთა-ტყის, ხოლო თხემზე მთა-მდელოს ლანდშაფტია.

არსიანის ქედის პანორამა  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით „ხოლო არსიანის მთა მდებარებს სიგრძით აჭარის მთიდან არტანამდე, აღმოსავლეთ-სამხრეთს შუადამ, ჩრდილოთ-დასავლეთს შუა. და არს თხემთა უტყეო და კალთათა ტყიანი. გამოსდიან მდინარენი ამიერ და იმიერ. არს ყვავილოვანი, ბალახოვანი, წყაროიანი, ნადირიანი, ფრინვლიანი. არტანიდამ მოდრკების არსიანის მთა, და წარვალს სამხრით, მიადგების ყარსის მთას. ამ არსიანის მთას უწოდებენ არტანს — ქვაყრილს, და კოლას — ყალნუმთას. ამ მთას აქვს აღმოსავლეთით კოლა, არტანი და დასავლეთით არტანუჯი და ფანასკერტი".

ლიტერატურა
----------

* *უთმელიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 208.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 17.
Toynbee (1967)
არნოლდ ჯოზეფ ტოინბი
**არნოლდ ჯოზეფ ტოინბი** (დ. 14 აპრილი, 1889, ლონდონი — გ. 22 ოქტომბერი, 1975, ნიუ-იორკი) — ინგლისელი ისტორიკოსი და სოციოლოგი. ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორი (1919–1924), ეკონომიკის მეცნიერებათა ლონდონის სკოლის პროფესორი (1925–1955), საერთაშორისო ურთიერთობათა სამეფო ინსტიტუტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი (1925–1955).

აღიარება მოუპოვა „ისტორიის გამოკვლევამ" (ტ.1-12, 1934–1961). ტოინბის აზრით, არ არსებობს კაცობრიობის ერთიანი ისტორია, არსებობს მხოლოდ თავისებური და დახშული ცივილიზაციების ისტორია. თითოეული მათგანი გადის წარმოშობის, ზრდის, მსხვრევისა და ხრწნის სტადიებს, რის შემდეგაც იღუპება და ადგილს უთმობს ახალ ცივილიზაციას.

ცივილიზაციის განვითარების მამოძრავებელი ძალაა „შემოქმედებითი უმცირესობა", რომელსაც თავისი კვალზე მიჰყავს "ინერტული უმრავლესობა". როდესაც „შემოქმედებითი ელიტა" თავს ვერ ართმევს მორიგ სოციალურ-ისტორიულ ამოცანას და იქცევა გაბატონებულ უმცირესობად, რომლის წინააღმდეგ ჯანყდება გაუცხოებული მასა („პროლეტარიატი" და „ბარბაროსული პერიფერია"), ცივილიზაცია იღუპება თუ უფრო ადრე არ მოუღო ბოლო გარე კატასტროფამ.

ტოინბი თანაგრძნობით ეკიდებოდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას და კაპიტალისტურ და სოციალისტურ ქვეყნებს შორის მშვიდობიანი თანაარსებობის იდეას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 9.
**გია ქარსელაძე** (დ. 6 ივნისი, 1963, თბილისი — გ. 11 აპრილი, 1989, იქვე) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (25 წლის).

ბიოგრაფია
---------

გია ქარსელაძე დაიბადა 1963 წლის 6 ივნისს. დაამთავრა თბილისის №53 საშუალო სკოლა. 1981-1989 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში კავშირგაბმულობის ფაკულტეტზე, შემდეგ გადავიდა არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მუშაობდა თბილისის სატყეო მეურნეობაში. 1987 წელს დაქორწინდა ირინა ზაქარეიშვილზე.

1989 წლის 9 აპრილს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევისთანავე, 11 საათზე იგორ როდიონოვმა კომენდანტის საათი გამოაცხადა. გაზეთ კომუნისტის ცნობით, „10 აპრილს ღამით ქალაქის პირველ საავადმყოფოში და და ქირურგიის ინსტიტუტში მოთავსეს სამი დაჭრილი ახალგაზრდა, რომელთაგან ერთის გადარჩენა ეჭვს იწვევს. როგორც ჩენთვის ცნობილია, მათ ჭრილობები მიიღეს კომენდანტის საათის დროს სამხედრო პატრულებთან მომხდარი კონფლიქტების შედეგად". აღნიშნული შემთხვევა მოხდა კომენდანტის საათის გამოცხადებიდან დაახლოებით 2 საათში, როდესაც კაპიტანმა ლოხინმა ცეცხლი გაუხსნა ქალაქისკენ მანქანით მომავალ მანქანას, რომელშიც რამდენიმე ახალგაზრდა იჯდა. მგზავრთაგან მხოლოდ გიორგი ქარსელაძემ მიიღო სასიკვდილო ჭრილობა თავში, რომელიც 11 აპრილს მიღებული ტრავმის შედეგად თბილისის №1 საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს 16 აპრილს თბილისში საბურთალოს სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

ლიტერატურა
----------

* გვერდწითელი გ. „9 აპრილი", თბ. 1990

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

სქოლიო
------

1. ↑  გია ქარსელაძის ერთადერთი ვიდეო
2. ↑  გაზ. „კომუნისტი" №84, 11 აპრილი, 1989
3. ↑  გაზ. „ახალგაზრდა კომუნისტი" №44, 13 აპრილი
4. ↑  9 აპრილი
5. ↑  „თბილისი", 1989, 12 აპრილი, გვ. 7
6. ↑  საქართველოს პრეზიდენტმა 9 აპრილს გარდაცვლილები წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენით დააჯილდოვა[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები |
| --- |
|  |
| 
* აზა ადამია
* ნათია ბაშალეიშვილი
* ეკა ბეჟანიშვილი
* ნატო გიორგაძე
* თამუნა დოლიძე
* თინა ენუქიძე
* ნინო თოიძე
* ზაირა კიკვიძე
* მანანა ლოლაძე
* თამარ მამულაშვილი
* მანანა მელქაძე
* ვენერა მეტრეველი
* მამუკა ნოზაძე
* ნანა სამარგულიანი
* გია ქარსელაძე
* შალვა ქვასროლიაშვილი
* მარინა ჭყონია-სამარგულიანი
* ელისო ჭიპაშვილი
* თამარ ჭოველიძე
* ნოდარ ჯანგირაშვილი
* მზია ჯინჭარაძე

 |

 |
**სმოლანდსტევარე** (შვედ. Smålandsstövare) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი შვედეთში XVI საუკუნეში. 

გაჩნდა სმოლანდში, სადაც მას ტყეში სამუშაოდ აშენებდნენ. ითვლება უძველეს სკანდინავიურ ჯიშად, რომლის სტანდარტები 1921 წელს შემუშავდა. ძველი სურათები და ხელნაწერები მოწმობენ, რომ კომპაქტური სმოლანდსტევარე ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში წარმატებით გამოიყენებოდა შვედეთში, მაგრამ ფორმალურად შვედეთის კენელ-კლუბმა მხოლოდ 1921 წელს აღიარა. სამშობლოს ფარგლებს გარეთ ჯიში თითქმის უცნობია. 

სმოლანდის ხშირ ტყეებში კურდღლებზე ნადირობისას ძაღლი დიდ გამძლეობას ამჟღავნებს. შვედეთში კუდის კუპირება კანონით აკრძალულია და სმოლანდსტევარე მოკლე ორიგინალურად მიმართული სელექციის შედეგია, რომელიც ჩაატარა ბარონმა ფონ ესენმა XIX საუკუნეში: ის აჯვარებდა ადგილობრივ ძაღლებს და შილერსტევარეს. 

სმოლანდსტევარეს აქვს მუქი, მშვიდად მზირალი თვალები, სქელი, გლუვი, მბზინავი ბალანი, დაკუნთული ფეხები სქელი ძვლებით, გრძელი ყურები. კუდი უჩვეულოდ მოკლეა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სმოლანდსტევარე***

სქოლიო
------

1. ↑  Smålandsstövare Information. Sarah's Dogs.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 სექტემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 19 May 2011.
კალისტრატე ლევანის ძე შარაშიძე ( 1883?-1949?წწ.), დაიბადა 1883? წ სოფელ  ბუკისციხეში(  ჩოხატაურის რაიონი). საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა  პეტერბურგში, სადაც ჩააბარა პეტერბურგის სამედიცინო ინსტიტუტში სამკურნალო ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1906 წ, შემდეგ ჩააბარა მოსკოვის ფარმაცევტულ ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1911 წ, ხოლო ზ.ა.ინსტიტუტის დამთავრებისთანავე დაბრუნდა საქართველოში და ჩააბარა  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1917 წ.. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა საქ.სსრ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს IV მთავარი სამმართველოს საავადმყოფო- პოლიკლინიკაში ექიმ თერაპევტად. იყო საქ. დამსახურებული ექიმი. ცხოვრობდა ქ. თბილისში  ფიქრის გორაზე, ი.ნიკოლაძის I შესახვევში 7-ში, ამ ქუჩას 1991 წელს დაერქვა მისი შვილის, გამოჩენილი მეცნიერის, პროფესორ  ლუარსაბ შარაშიძის  სახელი. იგი არის მანანა და მაია შარაშიძეების ბაბუა. გარდაიცვალა 1949წ ქ.თბილისში, დაკრძალულია თბილისში  ვაკის სასაფლაოზე. ეს ტექსტი ჩავანაცვლოთ ბიბლიოგრაფიულ და სამედიცინო ლექსიკონებში და

```
ვიკიპედიაში გავუშვათ ზ.ა. ტექსტი და ბოლოში დავამატოთ                      
```

ოჯახი: 

```
მეულე - ეკატერინე ფხაკაძე ( წ-წ), ექიმი, 
```

შვილი - ლუარსაბ შარაშიძე ( 1923-1991წწ.),ექიმი, მეცნიერი, პროფესორი, 
რძალი-რუსუდან ბულუსაშვილი( 1928-2021წწ), ექიმი, მეცნიერი, პროფესორი, 
შვილიშვილი- გიორგი შარაშიძე( 1945-2012წწ.), ექიმი, მედიცინის დოქტორი, შვილიშვილი- მანანა შარაშიძე( 1955წ), ექიმი, პროფესორი, შვილიშვილი - მაია შარაშიძე( 1958წ), ექიმი, მედიცინის დოქტორი.

  

ვიკიპედია. ქართული.
ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სამედიცინო ლექსიკონი

წელი რაც ბიბლიოგრაფიულშა.
**„ნამცეცა"** — ფარნა-ბექა ჩილაშვილის 2016 წლის ზღაპარი.

ანოტაცია
--------

ფარნა-ბექა ჩილაშვილის საბავშვო წიგნი გამოიცა 2016 წელს, თბილისში, გამომცემლობა „არტანუჯის" მიერ. ზღაპარში მოთხრობილია პატარა ბაყაყის, „ნამცეცას" თავგადასავალი. 

ნაწარმოები თურქული ენიდან თარგმნეს: ელისაბედ ბჟალავამ, ნანა ჯანაშიამ, ზურაბ ბატიაშვილმა (დარუჯანაშვილმა). რედაქტორი არის ლიანა ახობაძე.

წიგნი გამოიცა ერგუნ ათაბაიას, იგივე გურამ ქოქოლაძის მხარდაჭერით.

შინაარსი
--------

ზღაპარი პატარა ბაყაყზე, ნამცეცაზე და მის მეზობლებზეა. 

ნამცეცა ცდილობს, რომ დაემსგავსოს მინდვრის დევს. ნამცეცა სუსტნისკარტასავით ცალ ფეხზე დგომას მოიწადინებს. ნამცეცას საშიში სიზმარივით ღრიალი სურს. ნამცეცა, წითელქუდას მსგავსად, მუხის ხეზე ასვლას მოინდომებს. ნამცეცა შესანიშნავ ჭკუასთან კლასობანას თამშობს...

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფარნა - ბექა ჩილაშვილი - "ნამცეცა" - გამომცემლობისგან „არტანუჯი" დაარქივებული 2018-01-27 საიტზე Wayback Machine.
* [*მკვდარი ბმული*]ნამცეცა: ზღაპარი / ფარნა-ბექა ჩილაშვილი
* საპატრიარქო ტელევიზია "ერთსულოვნება"-ის ეთერში მაკა ლდოკონენი საუბრობს ფარნა-ბექა ჩილაშვილის „ნამცეცას" შესახებ.
ორმაგად შესახსრებული ავტობუსი, საგანგებოდ გამოყოფილ გზაზე ბოგოტაში, კოლუმბია
**ორმაგად შესახსრებული ავტობუსი** — სამი სექციისგან შემდგარი, გაზრდილი ტევადობის ავტობუსი ან ტროლეიბუსი. ამ სახის ტრანსპორტი გამოიყენება საგანგებოდ ავტობუსების ჩქაროსნულ სისტემებში, განსაკუთრებით დიდი ოდენობის ხალხის გადასაყვანად, სამანქანო მოძრაობისგან ცალკე გამოყოფილი ზოლის მეშვეობით.

ორმაგად შესახსრებული ტროლეიბუსი შვეიცარიაში
ორმაგად შესახსრებული ავტობუსი არის 24 მეტრზე გრძელი, მგზავრების ჩასხდომისთვის აქვს 4 ან 5 წყვილი კარი და შეუძლია გადაიყვანოს 230–270 კაცამდე. დიდი გაბარიტიდან გამომდინარე, მისი მანევრირება რთულია, ამიტომ მოძრაობისთვის იგი საჭიროებს ფართო, მკვეთრი მოსახვევებისგან თავისუფალ, ცალკე გამოყოფილ გზას, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მოწყობით. სწორედ ამიტომ, მას როგორც წესი, ავტობუსების ჩქაროსნულ სისტემებში იყენებენ მრავალზოლიან, მაღალი მგზავრბრუნვის მაგისტრალურ გზებზე, დიდი რაოდენობის ხალხის, უფრო ეფექტიანად ტრანსპორტირებისთვის.

ამგვარი ავტობუსით სარგებლობის უპირატესობა, ჩვეულებრივი ზომის ავტობუსთან შედარებით ისაა, რომ ერთბაშად მეტი ადამიანის ჩასხდომაა შესაძლებელი, რაც საგრძნობლად ამცირებს ტრანსპორტის შეყოვნების დროს გაჩერებებზე. აგრეთვე, რაც უფრო ტევადია სატრანსპორტო საშუალება, მით უფრო ნაკლები რაოდენობის გამოყვანაა საჭირო, არსებული მგზავრბრუნვის დასაკმაყოფილებლად. ეს კი თავისმხრივ ამცირებს დანახარჯებს დამატებითი ერთეულებისთვის მძღოლების დაქირავებაზე, ტექნიკურ მომსახურებაზე და ა. შ. მისი ნაკლოვანებაა, გაზრდილი დრო აჩქარებისას და დამუხრუჭებისას, დიდი ფართობის აუცილებლობა სამოძრაოდ და მიხვეულ-მოხვეულ გზებზე, გართულებული მანევრირება.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Suzuki, Hiroaki; Dastur, Arish; Moffatt, Sebastian; Yabuki, Nanae (2010-05-01). *Eco2 cities — ecological cities as economic cities* (ინგლისური),   გვ. 174. ISBN 978-0-8213-8046-8. ციტირების თარიღი: 2019-08-21.
2. ↑  Hidalgo, Darío (2012-11-24). *BRT and BHLS around the world: Explosive growth, large positive impacts and many issues outstanding* (ინგლისური),   გვ. 7. ციტირების თარიღი: 2019-08-21.  დაარქივებული 2019-08-21 საიტზე Wayback Machine.
3. ↑  Giuliano, Genevieve (2003-04-24). *TCRP Report 90 – Bus Rapid Transit, Volume 1: Case Studies in Bus Rapid Transit* (ინგლისური),   გვ. 21. ციტირების თარიღი: 2019-08-21.
4. ↑  „Journal of Public Transportation". Center for Urban Transportation Research. 2011. ISSN 1077-291X. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-21. ციტირების თარიღი: 2019-08-19. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
ჭარ-ბელაქნის ოლქის რუკა, 1838
**ჭარ-ბელაქნის ოლქი** (რუს. Джаро-Белоканская область; 1(13) მარტი,1830 — 10(22) აპრილი,1840) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ამიერკავკასიაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ბელაქანი.

ისტორია
-------

1829 წლის 2 აგვისტოს ან 1830 წლის 1 (13) მარტს საფუძველი ჩაეყარა ზაქათალის სიმაგრეს და დაარსდა ჭარ-ბელაქნის ოლქი, რომლის მმართველად დაინიშნა გენერალ-მაიორი კნიაზ ბექოვიჩ-ჩერკასკი.

1840 წლის 10 (22) აპრილს, ჭარ-ბელაქნის ოლქი ელისუს სასულთნოსთან ერთად გარდაიქმნა ბელაქნის მაზრად და გაერთიანდა ახლადშექმნილ საქართველო-იმერეთის გუბერნიაში.

ლიტერატურა
----------

* Кавказский календарь на 1862 год. ст.219

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ДЖА́РО-БЕЛОКА́НСКАЯ О́БЛАСТЬ

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1849 год. Тифлис, 1848, ст. 192
2. ↑  Кавказский календарь на 1865 г. Тифлис, 1864
3. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XV, указ 13368, ст. 237
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Keto1918.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: აპრილი 17, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**სერგი ლევანის ძე დონდუა** (დ. 1 ივლისი, 1922, თბილისი — გ. 8 აპრილი, 1999, მოსკოვი ) — ქართველი მეზღვაური, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი, საბჭოთა საზღვაო ფლოტის ფლაგმან საკრუიზო ლაინერ „მაქსიმ გორკის" პირველი კაპიტანი.

ბიოგრაფია
---------

სერგი დონდუა დაიბადა თბილისში, თუმცა მთელი ბავშვობა იალტაში გაატარა. 1941 წელს დაამთავრა იალტის მე-3 საშუალო სკოლა. 1945-1948 წლებში სწავლობდა ოდესის საზღვაოსნო სასწავლებელში (დაუსწრებლად) და მიიღო შორეული ნაოსნობის შტურმანის კვალიფიკაცია.

სწავლის პარალელურად, 1941-1945 წლებში მუშაობდა იალტის ნავსადგურის პორტფლოტის ავარიულ-სამაშველო და საბრძოლო კატარღა „კურორტნიკზე" მესაჭე-მატროსად. ომის დაწყებისთანავე გემი შავი ზღვის ფლოტის ავარიულ-სამაშველო ხომალდად გადაკეთდა, მასზე ტყვიამფრქვევები დააყენეს და საბრძოლველად გაუშვეს. სერგი დონდუა ამ გემის მთავარი მესაჭე იყო. მეორე მსოფლო ომის დამთავრებას იგი რუმინეთში, კონსტანცა პორტში შეხვდა. სამხედრო-საზღვაო ფლოტში დარჩა 1948 წლამდე.

1948 წელს სერგო დონდუა პირველად წავიდა შორეულ ნაოსნობაში ორთქლმავალ "ალექსანდრე პუშკინის" კაპიტნის მეოთხე თანაშემწის რანგში. მომდევნო წლებში იგი ცურავდა ორთქლმავალ „ნიკოლაევის" კაპიტნის მეოთხე, მესამე, მეორე და უფროს თანაშემწედ. 1953 წელს კი მას მშრალტვირთა გემ „კარლ მარკსის" მეთაურობა მიანდეს. 

1957 წელს მან დაამთავრა ოდესის უმაღლესი საზღვაო-საინჟინრო სასწავლებელი (დაუსწრებლად). 1958 წელს გახდა სამგზავრო ორთქლმავალ „ბელოოსტროვის" კაპიტანი, მოგვიანებით საფრანგეთში აგებული ახალი ხომალდი „ნიკოლაი პიროგოვი" ჩაიბარა. შემდგომ წლებში კი მიიღო საბჭოთა კავშირისათვის გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აგებული ახალი სამგზავრო გემები „ლიტვა" (1960) და „ტარას შევჩენკო" (1966).

1974 წელს სერგი დონდუამ ჩაიბარა იმ დროისათვის მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო საკრუიზო ლაინერი, საბჭოთა საზღვაო ფლოტის ფლაგმანი - „მაქსიმ გორკი". ის იყო ამ ლეგენდარული გემის პირველი და უცვლელი კაპიტანი (1986 წლამდე).

1986 წელს სერგი დონდუა პენსიაზე გავიდა. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები მან იალტაში გაატარა. გარდაიცვალა 1999 წლის 8 აპრილს, მოსკოვში. ანდერძის თანახმად, ურნა მისი ნეშტის ფერფლით იალტის შუქურიდან ერთი კაბელტოვის მოშორებით ჩაუშვეს ზღვაში.

სერგი დონდუას 1982 წელს მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. ის მრავალი მედლისა და ორდენის კავალერი იყო: მათ შორის: „ლენინის ორდენი" (ორჯერ), „ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი", „შრომის წითელი დროშის ორდენი", „წითელი დროშის ორდენი" და სხვ.

ოდესის საზღვაო სასწავლებლის ფასადზე სერგი დონდუას ხსოვნის საპატივცემულოდ მიმაგრებულია მემორიალური დაფა, სადაც მის პროფილთან ერთად გამოსახულია ლეგენდარული თბომავალი "მაქსიმ გორკი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
**Berkeley Software Distribution**, **BSD** (ბერკლის პროგრამული უზრუნველყოფის განაწილება) — ოპერაციული სისტემა, რომელიც შემუშავდა კალიფორნიის ბერკლის უნივერსიტეტში კომპიუტერული სისტემების კვლევის ჯგუფის მიერ (CSRG) და ეფუძნებოდა Unix ოპერაციულ სისტემის ადრეულ ვერსიას Research Unix. დღეისთვის, ტერმინში „BSD" გულისხმობენ BSD-ის ისეთ შთამომავლებს, როგორებიცაა FreeBSD, OpenBSD, NetBSD ან DragonFly და მათზე დაფუძნებულ სხვა სისტემებს.

თავდაპირველად BSD-ის ერქვა Berkeley Unix, რადგან ეფუძნებოდა Bell Labs-ის მიერ შემუშავებული პირვანდელი Unix-ის ღია კოდს. 1980-იან წლებში BSD ფართოდ დაინერგა სამუშაო სადგურების მწარმოებელების მიერ Unix-ის კერძო (პროპრიეტარული) განშტოების სახით, ამის მაგალითებია კომპანია DEC-ის Ultrix და Sun Microsystems-ის SunOS, მისი ლიცენზირების პირობების და ტექნოლოგიური კომპანიების ინჟინრებისა და დამაარსებლების ნაცნობობის გამო.

სქოლიო
------

1. ↑  Steve D. Pate (2003). *Unix Filesystem: Evolution, Design and Implementation*.  Pate Wiley Publishing, Inc. ISBN 0-471-16483-6. ციტირების თარიღი: 2020-02-08.
**მონეტა** (ლათ. moneta) — ლითონის ფულის ერთეული; ლითონის რომელიმე სახეობისაგან მოჭრილი ფული, რომელსაც აქვს განსაზღვრული ფორმა, წონა, სინჯი და ღირებულება. თავდიპრველად სიტყვა „მონეტა" იყო ქალღმერთ იუნონას ერთ-ერთი ეპითეტი და ნიშნავდა დამრიგებელს. სახელი მომდინარეობს კაპიტოლიუმის ბორცვზე (ქ. რომი) იუნონა — მონეტას ტაძარში მოთავსებული ზარაფხანისაგან, სადაც იჭრებოდა ლითონის ფული. მონეტის სამშობლოდ მიჩნეულია ლიდია. ძვ. წ. VII საუკუნიდან მონეტამ მრგვალი ფორმა მიიღო და მისი სრულფასოვნების გარანტიას სახელმწიფო იძლეოდა. მონეტის შემოღებამდე მიმოქცევაში იყო ლითონის სხვადასხვა ფორმის ზოდები.

მონეტის მოჭრა საქართველოში ძვ. წ. VI საუკუნიდან დაიწყო და სისტემატურად გრძელდებოდა 1834 წლამდე. ტერმინი მონეტა ძველ ქართულ წყაროებში არ იხსენიება. სამონეტო საქმიანობა საქართველოში განახლდა 1995 წლიდან. მონეტის მოჭრის უფლება, როგორც წესი, სახელმწიფოს კომპეტენციაა; ამდენად, მონეტა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე საბუთია.

გალერეა
-------

* აქემენიდების იმპერიის დარიკი, ძვ.წ. 490 წ.აქემენიდების იმპერიის დარიკი, ძვ.წ. 490 წ.
* ათენური ვერცხლის ტეტრადრახმას რევერსი, ძვ.წ. 480-420 წ.ათენური ვერცხლის ტეტრადრახმას რევერსი, ძვ.წ. 480-420 წ.
* იანის სამეფოს დანა-ფული, ძვ.წ. IV ს.-222 წ.იანის სამეფოს დანა-ფული, ძვ.წ. IV ს.-222 წ.
* ბაკტრიული დრახმა, ძვ.წ. 185-170 წ.ბაკტრიული დრახმა, ძვ.წ. 185-170 წ.
* ინდური მონეტა მურუგანისა და ლაკშმის გამოსახულებით, ძვ. წ.75 წ.ინდური მონეტა მურუგანისა და ლაკშმის გამოსახულებით, ძვ. წ.75 წ.
* ხანის დინასტიის ჩინური ბრინჯაოს მონეტა, ძვ.წ I საუკუნე.ხანის დინასტიის ჩინური ბრინჯაოს მონეტა, ძვ.წ I საუკუნე.
* პუპიენუსის სესტერცია, 238 წ.პუპიენუსის სესტერცია, 238 წ.
* ლომბარდიული ტრემისისი, 688-700 წ.ლომბარდიული ტრემისისი, 688-700 წ.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მონეტა***

* Angus, Ian. *Coins & Money Tokens*. London: Ward Lock, 1973. ISBN 0-7063-1811-0
* *გ. დუნდუა*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 95.