recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| პოტიომკინი |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **ძირითადი ინფორმაცია** |
| ტიპი | საესკადრო ჯავშნოსანი |
| **პარამეტრები** |
| სიგრძე | 115,3 მ |
| სიგანე | 22,2 მ |
| **ტექნიკური მაჩვენებლები** |
| სიმძლავრე | 10 600 ცხ. ძ. |
| სიჩქარე | 16,6 კვანძი |
| **შეიარაღება** |

**„პოტიომკინი**", აგრეთვე **კნიაზ პოტიომკინ-ტავრიჩესკი** (რუს. «Потёмкин»; Князь Потёмкин-Таврический) — შავი ზღვის ფლოტის საესკადრო ჯავშნოსანი, რომელზეც 1905-1907 წლებში რევოლუციის დროს მოხდა მეზღვაურთა ამბოხება. ააგეს 1904 წელს. 1907 წლიდან იყო სახაზო გემი. ეკიპაჟი 730 კაცი. 1905 წელს შავი ზღვის სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის ცკ-მა გაშალა მუშაობა ფლოტის გემების ერთდროული აჯანყების მოსაწყობად, მაგრამ „პოტიომკინზე" ამბოხება მოხდა სავარაუდო დროზე ადრე, სტიქიურად. აჯანყებულებმა დახოცეს ოფიცერთა ნაწილი, დანარჩენები დააპატიმრეს, აირჩიეს ხელმძღვანელი კომისია. „პოტიომკინს" შეუერთდა მისი თანხმლები ნაღმოსანი № 267. 14 ივნისს „პოტიომკინი" წითელი დროშით შევიდა ოდესაში, სადაც საყოველთაო გაფიცვა იყო. მეფის მთავრობამ ბრძანება გასცა შეეპყროთ ან ჩაეძირათ გემი. 18 ივნისს „პოტიომკინი" და ნაღმოსანი № 267 რუმინეთისკენ გაემართნენ. იქიდან მეზღვაურებმა გადასცეს მოწოდება „მთელს ცივილიზებულ სამყაროს" და „ყველა ევროპულ ქვეყანას", სადაც აცხადებდნენ, რომ იბრძოლებდნენ ცარიზმის წინააღმდეგ, ხოლო 25 ივნისს ხომალდები ჩააბარეს რუმინეთის ხელისუფლებას.

ეკიპაჟთა ნაწილი 1905 წელსვე დაბრუნდა სამშობლოში, მაგრამ აქ მეზღვაურები დააპატიმრეს და დასაჯეს, უმრავლესობა კი მხოლოდ 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩამოვიდა რუსეთში. „პოტიომკინი" რუმინელებმა რუსეთს დაუბრუნეს. 1905 წლის ოქტომბერში მას „წმინდა პანტელეიმონი" დაარქვეს, 1917 წლის აპრილში კვლავ ძველი სახელი დაუბრუნეს, მაისში კი „ბორეც ზა სვობოდუ" უწოდეს. 1919 წელს ინტერვენტებმა ააფეთქეს სევასტოპოლში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯავშნოსანი პოტიომკინი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 175.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოტიომკინი — გემების ენციკლოპედია დაარქივებული 2015-01-13 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
უფროსი ფუთარქის რუნები წყობის მიხედვით
**ფუთარქი** — ძველი გერმანული და სკანდინავიური რუნული ანბანების საერთო სახელწოდება. სიტყვა წარმოდგება უფროსი რუნული ანბანის პირველი ექვსი ასოს პირდაპირი წაკითხვის შედეგად: f, u, þ, a, r, k. როგორც წესი, ამ სიტყვით აღნიშნავენ ნებისმიერ რუნულ ანბანს განურჩევლად ხალხისა, რომელიც მის ამა თუ იმ მოდიფიკაციას იყენებდა. მაგრამ გარკვეულ მიზეზთა გამო ძველგერმანული რუნული ანბანი უფროს ფუთარქად იწოდება, ყველა დანარჩენი კი — უმცროს ანბანებად. გარდა ამისა, უმცროს ანბანეს შეიძლება უფრო კონკრეტულად ეწოდოთ, თუკი გავითვალისწინებთ პირველი ექვსი ასოს წარმოთქმას. ამგვარად, მაგალითად, ინგლისურ რუნულ ანბანს შეგვიძლია „ფუთორქი" ვუწოდოთ.

აღსანიშნავია, რომ ტერმინი „ანბანი" უმართებულოა ფუთარქთან მიმართებით, რადგან მასში პირველი სიმბოლოები არ შეესაბამება ამ ტერმინს.

ლიტერატურა
----------

* Klaus Düwel: *Futhark.* In: Johannes Hoops: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde.* Band 10: *Friesen, Otto von – Gelübde.* 2. völlig neu bearbeitete und stark erweiterte Auflage. de Gruyter, Berlin u. a. 1998, ISBN 3-11-015102-2.
* Klaus Düwel: *Runenkunde* (= *Sammlung Metzler.* Bd. 72). 3. vollständig neu bearbeitete Auflage. Metzler, Stuttgart u. a. 2001, ISBN 3-476-13072-X.
* Terje Spurkland: *I begynnelsen var Runer. Norske Runer og Runeinnskrifter.* 2. Auflage. Cappelen, Oslo 2005, ISBN 82-02-19680-9.
***ფულის ფილოსოფია*** — გერმანელი სოციოლოგისა და სოციალური ფილოსოფოსის გეორგ ზიმელის წიგნი ეკონომიკური სოციოლოგიის შესახებ. თეორეტიკოსის უდიდეს ნაშრომად მიჩნეული, ზიმელის წიგნი ფულს განიხილავს, როგორც სტრუქტურირებულ აგენტს, რომელიც ეხმარება ადამიანებს ცხოვრების მთლიანობის გაგებაში.

ფული და ღირებულება
------------------

ზიმელის აზრით ეკონომიკური ღირებულება იქმნებოდა როდესაც ადამიანი ქმნიდა რაიმე ნივთს, მისგან განცალკევდებოდა და შეეცდებოდა მის უკან დაბრუნებას. მან აღმოაჩინა, რომ ზედმეტად ადვილად მისაღები საგნები არ ითვლებოდა ღირებულად და საგნები, რომლებიც ძალიან ძვირი იყო ხალხისთვის შესაძენად, ასევე არ ითვლებოდა ღირებულად. საგნის ღირებულებების განსაზღვრისას ითვალისწინებდნენ მის მისაღებად დახარჯულ დროს, თავგანწირვას და სირთულეს. წინა ეპოქაში, ბარტერინგით დაწყებული, გაცვლების სხვადასხვა სისტემა იძლეოდა იმის საშუალებას, რომ ეარსება ღირებულებების სისტემებს. უნივერსალური ვალუტის განვითარებასთან ერთად შემოვიდა შუამავალი რაც უფრო ადვილს ხდიდა გაცვლების გზებს: ფული.

ფული და თავისუფლება
-------------------

*ფულის ფილოსოფიის* ფუნდამენტური წერტილი არის ის, რომ ფულს მოაქვს პირადი თავისუფლება. როცა ვინმე მონაა, მისი მთელი არსებობა ბატონს ექვემდებარება. გლეხს მეტი თავისუფლება აქვს, მაგრამ თუ მათ უნდა გადაუხადონ თავიანთ ბატონს გადასახადები , როგორიცაა ხორბალი ან პირუტყვი, უნდა აწარმოონ ზუსტად ის ნივთი, რაც საჭიროა, თორემ ბარტერი დიდ დანაკარგს განიცდის. მაგრამ როდესაც ვალდებულება უკვე ფულზეა დამოკდიებული გლეხს აქვს თავისუფლება, რომ აწარმოოს ის რაც მას მოესურვება ოღონდ შეძლოს მისი გადასახადის გადახდა. თავისუფლებას იწვევს ფულის არსებობა. როცა ადამიანს ბევრი ფული აქვს, ეს იწვევს მის თავისუფლებას სხვა საქმეებისგან.

მიუხედავად იმისა, რომ ფულადი სისტემა აძლიერებს ინდივიდუალურ თავისუფლებას, მას ასევე შეუძლია გამოიწვიოს შედეგები რომლებიც კითხვის ქვეშ შეიძლება დავაყენოთ. დასაქმებულს სულაც არ აქვს უკეთესი ცხოვრების პირობები, ვიდრე მონას, რადგან ფულის ზუსტი რაოდენობა არაზუსტად შეესაბამება მის ეფექტურ მსყიდველუნარიანობას. ეკონომიკაში ხალხი მიდრეკილნი არიან იმაზე, რომ თავიანთი ფულადი ინტრესები დააყენონ საზოგადოების ან თუნდაც სახელმწიფოს ინტერესებზე ზემოთ.

სქოლიო
------

1. ↑  Simmel, Georg. 2004 [1900]. *The Philosophy of Money* (3rd enlarged ed.), edited by D. Frisby, translated by D. Frisby and T. Bottomore. London: Routledge. – via Eddie Jackson.
2. 1 2  "Georg Simmel." Pp. 158–88 in *Sociological Theory* (7th ed.). New York: McGraw-Hill (2008). Print.
**ჩაკრულო** — ქართული (ქართლ-კახური) კლასიკური, საგუნდო, პოლიფონიური, სუფრული სიმღერა. ბურდონული მრავალხმიანობის (სამხმიანობის) ერთ-ერთი კლასიკური ნიმუშია. ჩაკრულოს პირველი ჩანაწერი გააკეთა ზაქარია ფალიაშვილმა სოფელ ვაჩნაძიანში (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი). სიმღერაში რთული მოდულაციური ცვლილებებია. აგებულებით ჩაკრულო ემთხვევა სიმღერებს „ძველი სუფრული" და „სუფრული და მისი დამატება". ვარიანტების ტექსტები თემატიკურად განსხვავებულია. ვაჩნაძიანის ჩაკრულოს ტექსტი პროზაულია, ვხვდებით ეპიკურ სუფრულ პოეტურ ტექსტებსაც. 2001 წელს ქართული პოლიფონია იუნესკოს მიერ აღიარებულ იქნა, როგორც კაცობრიობის ზეპირსიტყვიერი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრი; „ჩაკრულო" შევიდა იუნესკოს არამატერიალური მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების ნუსხაში.

1977 წელს გაშვებულ ავტომატურ საპლანეტათშორისო სადგურებზე „ვოიაჯერ-1-სა" და „ვოიაჯერ-2-ზე" მოთავსებულ ორ იდენტურ გრამფირფიტაზე ჩაწერილ პროგრამაში „დედამიწის ხმები", რომელიც განკუთვნილია არამიწიერი ცივილიზაციის წარმომადგენლებისათვის და მიზნად ისახავს წარმოდგენა მისცეს მათ დედამიწისა და კაცობრიობის შესახებ, სხვა ინფორმაციასთან ერთად (წყლის ხმაური, ბავშვის ტირილი, მისალმება 60 ენაზე და სხვ.) შეტანილია ჩაკრულოც (ილია ზაქაიძის და როსტომ საგინაშვილის მიერ შესრულებული ვერსია).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. XI, თბ. 1987. — გვ. 76.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველო და იუნესკო, მთავარი მოვლენები დაარქივებული 2008-09-04 საიტზე Wayback Machine.
* www.alazani.ge: ჩაკრულოს ტექსტი

სქოლიო
------

1. ↑  Voyager - The Interstellar Mission: Music From Earth
**ფუნგიციდები** (ლათ. fungus — სოკო და caedo — ვკლავ) — პესტიციდების ერთ-ერთი ჯგუფი, რომლებსაც შეუძლიათ მოსპონ და შეზღუდონ მცენარეთა დაავადებების გამომწვევთა განვითარება. ფუნგიციდებს უმთავრესად მცენარეთა სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ იყენებენ. მათ შესწევთ უნარი მოსპონ სოკოები (ფუნგიციდური მოქმედება), შეაჩერონ მათი განვითარება (ფუნგისტატიკური მოქმედება) ან დაუკარგონ სპორებს გამრავლების უნარი (გენოსტატიკური მოქმედება). არსებობს ფუნგიციდების შემდეგი სახეები:

* შაბიამანი
* სპილენძის ქლორჟანგი
* კოლოიდური გოგირდი
* ცინები
* პოლიმარცინი
* პოლიკარბაცინი
* კაპტანი
* ფტალანი
* კარატანი
* ვიტავაქსი

არაორგანული ფუნგიციდებიდან სასოფლო-სამეურნეო წარმოების პრაქტიკაში იყენებენ სპოლენძის (შაბიამანი, სპოლენძის ქლორჟანგი), გოგირდის (დაფქული და კოლოიდური გოგირდი) და სხვა ნაერთებს, ხოლო ორგანული ნივთიერებებიდან — დითიოლარბამატების (ცინები, კუპროცინ-1, პოლიმარცინი, პოლიკარბაცინი), ფტალიმიდების (კაპტანი, ფტალანი). დინიტროალკალფენოლის ეთერების (კარატანი), ვერცხლისწყლის ორგანული ნაერთების (გრანოზანი), ოქსატინებისა (ვიტაქსი) და ბენზინმიდაზოლის (ბენომილი) ნწარმებს.

ფუნგიციდებს იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების თესლის შესაწამლად, ნიადაგის დასამუშავებლად, მცენარის სვენებისა და ვეგეტაციის პერიოდში შესასხურებლად, პროდუქტების საცავებისა და საწყობების დეზინფექციისათვის.

დაავადებათა გამომწვევ ორგანიზმებზე ზემოქმედების ხასიათის მიხედვით ფუნგიციდები იყოფა დაცვით და სამკურნალო პრეპარატებად, ხოლო მცენარის ქსოვილებში შეჭრისა და გადაადგილების ინტენსივობის მიხედვით — კონტაქტურ, ტრანსლამინარულ და სისტემურ პრეპარატებად.

* დაცვითი (პროფილაქტიკური) ფუნგიციდები ხელს უშლის მცენარის ჯანსაღ ორგანოებზე ინფექციის დასახლებას და გამორიცხასვს მათ დაავადებას;
* სამკურნალო (გამანადგურებელი) პრეპარატები დაავადებულ ორგანოზე სპობს დაავადებათა გამომწვევ სოკოვან ორგანიზმებს და აჯანსაღებს მცენარეს;
* კონტაქტური ფუნგიციდები რჩება მცენარეზე და ანადგურებს მათთან კონტაქტში მყოფ სოკოვან ორგანიზმებს;

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 424.
**ჩაკოვეცი** (ხორვ. Čakovec) — ქალაქი ხორვატიის უკიდურეს ჩრდილოეთში, ზაგრებიდან დაახლ. 90 კმ-ში; მედიმურჟეს ჟუპანიის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი.

ისტორია
-------

წმ. ნიკოლოზის ეკლესია — ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა.
რომაულ ეპოქაში, თანამედროვე ქალაქის ტერიტორიაზე არსებობდა გამაგრებული ბანაკი აკუამა.

თანამედროვე სახელით ქალაქი მხოლოდ 1328 წლიდან მოიხსენიება. სახელი მომდინარეობს უნგრელი მთავრის, დიმიტრი ჩაკისაგან, რომელმაც ამ ადგილას XIII საუკუნეში ხის კოშკი ააგო, რომელიც მის სახელს ატარებდა. მოგვიანებით სახელი მთელმა ქალაქმა მიიღო.

1466 წელს ქალაქი ზრინსკების სამეფო ოჯახის ხელში გადავიდა, რის შემდეგაც ჩაკოვეცმა აყვავება დაიწყო. 1579 წელს მან ოფიციალურად მიიღო ქალაქის სტატუსი და შესაბამისი პრივილეგიები.

1738 წელს ქალაქი ძლიერად დააზიანა მიწისძვრამ, 1741 წელს კი — ხანძარმა. 

ქალაქი, ისევე როგორც მთელი ქვეყანა, საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში იყო ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ნაწილი. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ჩაკოვეცი, მთელ ხორვატიასთან ერთად, იუგოსლავიის შემადგენლობაში შევიდა, 1991 წლიდან კი დამოუკიდებელი ხორვატიის ნაწილია.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* უნგრეთის დროშა ნადკანიჟა, უნგრეთი
* პოლონეთის დროშა პლონსკი, პოლონეთი
* გერმანიის დროშა შრამბერგი, გერმანია
* ისრაელის დროშა კირიატ ტივონი, ისრაელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი (ხორვატული)
* Čakovec Online დაარქივებული 2021-03-19 საიტზე Wayback Machine.  სიახლეების პორტალი (ხორვატული)
* Čakovec Tourist Board დაარქივებული 2004-04-21 საიტზე Wayback Machine.  (ხორვატული)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხორვატიის ოლქების ადმინისტრაციული ცენტრები |
| --- |
|  |
| 
* ბელოვარი
* გოსპიჩი
* დუბროვნიკი
* ვარაჟდინი
* ვიროვიტიცა
* ვუკოვარი
* ზაგრები
* ზადარი
* კარლოვაცი
* კოპრივნიცა
* კრაპინა
* ოსიეკი
* პაზინი
* პოჟეგა
* რიეკა
* სისაკი
* სლავონსკი-ბროდი
* სპლიტი
* შიბენიკი
* ჩაკოვეცი
 |

 |
**ანტუან სევრიუგინი** (დ. 1830 — გ. 1933) — ყაჯარების დინასტიის კარის ფოტოგრაფი (1885-1925) და ყველაზე წარმატებული ფოტოატელიეს მფლობელი ირანში. მისი ფოტოები ყაჯარებისა და ადრეული ფეჰლევის დინასტიის დროინდელი ირანის შესასწავლად ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყაროა, როგორც ზოგადად ირანული საზოგადოების, ისე ამ პერიოდის ისტორიისა და კულტურის თვალსაზრისით.

ბიოგრაფია
---------

ანტუან სევრიუგინი დაიბადა თეირანში, რუსეთის საელჩოს თანამშრომლის, სომხური წარმომავლობის ვასილ სევრიუგინისა და მისი ქართველი მეუღლის ოჯახში. მამის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ დედამ, რომლის სახელი მხოლოდ სპარსული ფორმითაა ცნობილი — ახიმ-ხანუმი, ოჯახი თბილისში წამოიყვანა. ანტუანი თბილისიდან, ფოტოგრაფ დიმიტრი ერმაკოვის რჩევით, ყირიმში გაემგზავრა, მოიარა შუა აზია და კავკასია. ამის შემდეგ ირანში მოგზაურობა და ამ ქვეყნის შესახებ დოკუმენტაციის შექმნა გადაწყვიტა.

1870 წელს ძმასთან, კოლიასთან ერთად, ჯერ აზერბაიჯანში, შემდეგ კი ქურთისტანსა და ლურისტანში იმოგზაურა.

1883 წელს თეირანში, დღევანდელ ფირდოუსის ქუჩაზე სევრიუგინმა ძმასთან ერთად ფოტოატელიე გახსნა. ანტუანმა ირანში სომეხი ქალი, ლუიზე გურგენიანი შეირთო და მასთან შვიდი შვილი ჰყავდა. ამ დროის განმავლობაში მისი ფოტოხელოვნება ირანულ ზეპურ საზოგადოებაში სულ უფრო მეტი წარმატებით სარგებლობდა, ბოლოს ის ნასერ ადილ-შაჰის (1831-1896) კარზე მიიწვიეს.

კარიერა
-------

საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღება მან მას შემდეგ მიიქცია, რაც გერმანელი ისტორიკოსის ფრიდრიხ სარეს (1865-1945) დავალებით ირანის სამხრეთში ექსპედიცია მოაწყო და აქემენიდური და სასანიდური ირანის ძეგლები გადაიღო, რომლებიც ალბომის სახით 1910 წელს გამოიცა.

კონსტიტუციური რევოლუციის დროს (1905-1911) ანტუან სევრიუგინის ფოტო-ატელიე გაანადგურეს. 7000 ფოტოდან მხოლოდ 2000 გადარჩა, ნაწილიც რეზა-შაჰ-ფეჰლავის მოდერნიზიის პერიოდში კონფისცირებულ იქნა. მოგვიანებით ანტუანის ქალიშვილმა, მარიმ ზოგიერთის უკან დაბრუნება შეძლო. 696 შუშის ნეგატივი, რომელიც გადარჩა, სმითსონის ინსტიტუტში ინახება. მისი ფოტოები წარმოადგენს სტილს, რომელსაც ფრანგულად „Type" ეწოდება და რომელიც სხვადასხვა ეთნიკურ ჯგუფებსა და მათ საქმიანობას ასახავს, საინტერესოა რეგიონალური ჩაცმულობის, ხელოსნობის, უპირველეს ყოვლისა, პროფესიებისა და რელიგიების შესასწავლად. თავის დროზე ისინი ღია ბარათების („Types Persanes") სახით იყიდებოდა.

სევრიუგინის ფოტო არქივი საქართველოში
------------------------------------

ლიტერატურის მუზეუმში ანტუან სევრიუგინის ფოტოების ათეულობით ორიგინალი ინახება. მათი ნაწილი ლადო აღნიაშვილის მიერ მე-19 საუკუნის ბოლოსაა ჩამოტანილი, ნაწილი — ამბაკო ჭელიძის მიერ 1920-იან წლებში შესყიდული. საქართველოში პირველად სევრიუგინი სწორედ ლიტერატურის მუზეუმში, 2011 წლის 28 ივნისს გამოიფინა. 

ანტუან სევრიუგინის შემოქმედება ირანელებისათვის ისეთივე მნიშვნელობისაა, რაც ქართველებისთვის ალექსანდრე როინაშვილისა ან დიმიტრი ერმაკოვის შემოქმედება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზიური ხელოვნების სვინსონის მუზეუმი დაარქივებული 2004-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* ანტუან სევრიუგინის ბიოგრაფია, მულტიმედია
* ირანული ხელოვნება
აფშერონის რეგიონი
**აფშერონის (ეკონომიკური) რეგიონი** (აზერ. Abşeron iqtisadi rayonu) — აზერბაიჯანის ეკონომიკური რაიონებიდან ერთ-ერთი. რეგიონში შედის აფშერონის და ხიზის რაიონები, ასევე ქალაქი ბაქო და სუმგაითი.

ფართობი (ბაქოსთან ერთად) 5870 კმ², რაც აზერბაიჯანის მთლიანი ფართობის 7% შეადგენს, ხოლო ბაქოს გარეშე — 3730 კმ²-ია. მოსახლეობა (ბაქოს გარეშე) — 551,8 ათასი კაცია (2015 წლის მიხედვით), ხოლო ბაქოსთან ერთად — 2756 ათასი კაცია.

ეკონომიკა
---------

აფშერონის ეკონომიკური რეგიონი — ქვეყნის მთავარი საწვავის და ენერგეტიკის ბაზაა, რომელიც აწარმოებს ქვეყნის ნავთობის, ბუნებრივი აირის და ელექტრო-ენერგიის მნიშვნელოვან ნაწილს.

განვითარებულია ნავთობპროდუქტების და ქიმიური პროდუქტების წარმოება, მძიმე მრეწველობა, შავი და ფერადი მეტალურგია, ენერგეტიკა, მსუბუქი და კვების მრეწველობა, სამშენებლო მრეწველობა, სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა და მომსახურების სექტორი.

ასევე განვითარებულია რძის პროდუქციი დამზადება, მეფრინველეობა, მეცხვარეობა, ბოსტნეულის წარმოება, მებაღეობა, მევენახეობა. რეგიონის აგროკლიმატური პირობები საშუალებას აძლევს, რომ აქ გაიზარდოს ზეთისხილი, ზაფრანა, ნუში, ლეღვი, ყურძენი და საზამთრო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანის ეკონომიკური რუკა დაარქივებული 2015-06-28 საიტზე Wayback Machine.
* აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო პროგრამა რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების (2004-2008 წწ). დაარქივებული 2016-10-13 საიტზე Wayback Machine.
* აზერბაიჯანის რეგიონები

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შაჰ-დენიზი
* აფშერონის ნახევარკუნძული

სქოლიო
------

1. ↑  1.15 Territories, number and density of population by economic and administrative regions of the Republic of Azerbaijan

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აზერბაიჯანის რეგიონები |
| --- |
|  |
| რეგიონები | 
* არანი
* აფშერონი
* განჯა-ყაზახი
* ყუბა-ხაჩმაზი
* ზემო ყარაბაღი
* ლენქორანი
* მთიანი შირვანი
* ქალბაჯარ-ლაჩინი
* შაქი-ზაქათალა
 |
|  |
| სხვა დაყოფა | 
* მთიანი ყარაბაღი
* ნახიჩევანი
 |

 |
**აღსთაფის საზავო შეთანხმება** — საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკას შორის. გაფორმდა ქ. აღსთაფაში (აზერბაიჯანი) 1920 წლის 12 ივნისს.

შეთანხმებით დასრულდა ხანმოკლე სასაზღვრო კონფლიქტი აზერბაიჯანში 1920 წლის აპრილში დამყარებულ საბჭოთა რეჟიმის ჯარებსა (ფაქტობრივად საბჭოთა რუსეთის მე-11 არმია) და საქართველოს ჯარებს შორის. საქართველოს მთავრობამ უარი თქვა აზერბაიჯანის დამხობილი მუსავატური ხელისუფლების სამხედრო დახმარებაზე. საბჭოთა მთავრობამ კი ვალდებულება იკისრა საზღვრიდან გაეყვანა თავისი სამხედრო ნაწილები, რომელთა შეტევა წარმატებით მოიგერა საქართველოს ჯარმა 1920 წლის მაისში. აღსტაფის ხელშეკრულებამ მეტი სიცხადე შეიტანა საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვრების გამიჯვნაში. საზღვარი რუსეთის იმპერიის დროინდელ თბილისისა და განჯის გუბერნიების გამყოფ ადმინისტრაციულ ხაზზე გაევლო, მაგრამ მხარეები კვლავ ვერ შეთანხმდნენ ზაქათალის ოლქზე. საკითხის გადაწყვეტა საარბიტრაჟო კომისიას მიენდო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ალექსანდრე ჯავახიშვილის სახელობის გეოგრაფიული საზოგადოების შრომები, I (XIX), თბ. 2018[*მკვდარი ბმული*]
* საქართველოს ეროვნული არქივი, ფონდი: 1864 ანაწერი: 2, საქმე: 261
**პოპკორნი** (ინგლ. popcorn, popped corn - გამსკდარი სიმინდი) - გაცხელებისას გამსკდარი სიმინდის მარცვლები. ხანდახან მზადდება ზეთში ან კარაქში, ემატება ყველი ან კარამელი. დანამატების გარეშე მდიდარია ანტიოქსიდანტებით და შეიცავს მცირე რაოდენობის შაქარს, ცხიმებს და კალორიებს. ითვლება კინოთეატრის ტრადიციულ საკვებად, ჩვეულებრივად იყიდება მუყაოს ყუთში ან პოლიეთილენის პარკში მარილიანი ან ტკბილი, მაღაზიებში გვხვდება შეფუთვებშიც.

ისტორია
-------

  

სიმინდის ზოგი სახეობის გაცხელებისას გასკდომის თვისება ამერიკებში ათასწლეულების მანძილზე იყო ცნობილი. დღევანდელი მექსიკის ტერიტორიაზე ნაპოვნი იყო 4000 წლის პოპკორნის ნარჩენები. ცნობილია, რომ პოპკორნს კოლუმბის ამერიკაში შემოსვლის დროს საკვებად და სამკაულებად იყენებდნენ, მას რელიგიური მნიშვნელობაც ჰქონდა - გამსკდარი მარცვლის ფორმით მომავლის გაგებას ცდილობდნენ. 

  

დღევანდელი პოპკორნი მე-19 საუკუნეში გაჩნდა. თავდაპირველად მარცვლებს ხელით ამუშავებდნენ, შემდეგ ერთ-ერთმა ამერიკელმა ტკბილეულების მაღაზიის მფლობელმა შექმნა ორთქლზე მომუშავე პოპკორნის მანქანა, რამაც პოპკორნი უფრო ხელმისაწვდომი და პოპულარული გახადა. ამერიკაში პოპკორნით რძით და შაქრით ხშირად საუზმობდნენ, დიდი დეპრესიის, 1920-იანი წლების ეკონომიკური ჩავარდბის დროს კი პოპკორნის მომზადება გლეხებისთვის ხშირად შემოსავლის ძირითადი წყარო ხდებოდა. კინოთეატრების მფლობელები თავდაპირველად ეწინააღმდეგებოდნენ პოპკორნის მანქანების დაყენებას, რადგან პოპკორნი ფილმების ყურებისას მაყურებლის ყურადღებას ფანტავდა. კინოთეატრში პოპკორნის მანქანა პირველად 1936 წელს დაიდგა. პოპკორნის გაყიდვა მფლობელებს მეტ შემოსავალს აძლევდა, ვიდრე ბილეთების გაყიდვა და ბილეთების ფასი დაბლად რჩებოდა. პოპკორნის მიკროტალღურ ღუმელში მოსამზადებელი პირველი შეფუთვა 70-იან წლებში გაჩნდა. დღეს პოპკორნი მთელ მსოფლიოშია პოპულარული.

მომზადების წესი
---------------

  

მარცვლების ასეთი თვისება იხსნება სიმინდის სპეციალური, ფეთქებადი სახეობის მარცვლებში მცირე რაოდენობით სახამებლის შემცველობით, რომელიც შეიცავს წყალს - გაცხელებისას წყალი ორთქლდება, ზრდის წნევას და ხევს მარცვლის ზედაპირს, რის გამოც ის იცვლის ფორმას და დიდდება. ჩვეულებრივი სიმინდის მარცვლებიდან პოპკორნის დამზადება რთული ან შეუძლებელია, ამ სახეობის სიმინდი უმეტესად ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში იზრდება. მომზადებისას მნიშვნელოვანია ტემპერატურის სწორი არჩება - ზედმეტად სწრაფად გაცხელებული სიმინდი არათანაბრად სკდება, ზედმეტად ნელა გაცხელებისას კი შეიძლება საერთოდ არ გასკდეს.

წყაროები
--------

*
**ბაკურციხის საცხოვრებელი სახლი** — მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტში სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნოდა საზოგადო მოღვაწეს, ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელ, დავით სარაჯიშვილს (1848-1911)

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია ძირითადად აგურით. შიგნიდან და გარედან შელესილია. ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია გარე კუთხეები, ჩამონგრეულია სახურავის დიდი ნაწილი, ოთახებში აყრილია იატაკი, მორყეულია ხის აივნის საყრდენი კედლები, აივანს მთლიანად აქვს შემოცლილი მოაჯირი, ჭვირული სახეებით შემკული თაღებიდან კი ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი.

შენობაში ხუთი ოთახია, რომლებიც კედლებითაა გამიჯნული და ერთმანეთს თითო თაღოვანი კარით უკავშირდება. მათგან ოთხი ერთი ზომისაა, ხოლო მეხუთე (შუა) - სხვებზე დიდი. მის დასავლეთ კედელში ერთი მაღალი და ფართო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. შუა ოთახის კარი და განაპირა ოთახების კარ-ფანჯარა ხის გადახურულ აივანზე გამოდის, რითაც სახლს ეზოს მხარეს (აღმოსავლეთით) აქვს მოწყობილი. აივნის ნაწილი შენობის გეგმის სწორკუთხედის ფარგლებშია მოქცეული,
ნაწილი კი მის გარეთაა. ამ უკანასკნელს შუაში მოწყობილი აქვს საჩეხის მაგვარი კვადრატული შვერილი, რითაც უჟანგავი ლითონის ფურცლებით შემოსილი ბოლქვისებრი სახურავითაა გადახურული. აივნის ჭერი ხის ათ სვეტს ეყრდნობა, სვეტებს შორის ჭვირული სახეებით შემკული თაღებია.

აივნის გვერდით ნაწილები ერთნაირადაა დამუშვებული. ფასადის შუა ნაწილი უჭირავს განიერ სამფრთიან სარკმელს. იგი ჩასმულია ოდნავ შვერილ სადა საპირეში, რითაც დაგვირგვინებულია მუზარადისებრი თაღით. სარკმლის ზემოთ ფრონტონით დასრულებული არეა. კედლის ზედა ნაწილში კი (მთელ სიგანეზე), აგურის წყობით გამოყვანილია სვეტისებრი შვერილები, რომლებზეც დაყრდნობილია რთული პროფილის ლავგარდანი. 

2012 წელს ბიზნესმენ კალანდაძის მიერ შენობა ნაწილობროვ გარემონტდა და იგი კრამიტით გადახურეს.

სახლის ჩრდილოეთით 30 მეტრზე, რიყის ქვითა და აგურით ნაგები მარანია. მარანი ორსართულიანია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. პირველ სართულზე განლაგებულია ორმწკრივად ჩადგმული 30 დიდი და 10 საშუალო სიდიდის ქვევრი. იატაკი მოლესილია. აღმოსავლეთ კედელში კარის გარდა ორი სწორკუთხა სარკმელია. მარნის ჭერი ხის 6 ბოძზეა დაყრდნობილი.

მეორე სართული თივისა და ჭირნახულის შესანახად გამოიყენებოდა. ნაგებობის დასავლეთ მხარე ყრუა, აგურით ამოშენებული აღმოსავლეთ მხარე კი ღია. სართულები ერთმანეთს რკინის კიბით უკავშირდება.

მარანს სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან გვიანდელი ხანის ორი მინაშენი აქვს ერთ-ერთი მინაშენი ორსართულიანია, მეორე ერთსართულიანი.

მარნის დასავლეთით 5 მეტრზე ფერდობში შეჭრილი ნაგებობაა (საყინულე), რომელიც ღვინის შესანახად გამოიყენებოდა. შესასვლელი მას აღმოსავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. ნაგებობა შედგება სამი ოთახისაგან რომელთაგან ერთს ბრტყელი ჭერი აქვს, დანარჩენი ორი ნახევარწრიული სხმული კამარითაა გადახურული. ოთახებში თითო სავენტილაციო ხვრელია მოწყობილი.

აღმოსავლეთ ფასადზე შესასვლელის თავზე ქვის ჯვარია ჩასმული.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 59-60.
Intel Core i7 2600K Socket LGA1155
**ცენტრალური პროცესორი** ასევე **ცენტრალური გამომთვლელი ერთეული** (ინგლ. central processing unit, CPU, სიტყვასიტყვით — ცენტრალური გადამამუშავებელი ერთეული) — ელექტრონული სქემა, ან ინტეგრირებული მიკროსქემა (მიკროპროცესორი), რომელიც ასრულებს სამანქანო ინსტრუქციებს, (პროგრამის კოდი). აწარმოებს გამოთვლით სამუშაოებს და წარმოადგენს ძირითად ნაწილს აპარატული უზრუნველყოფისა და პროგრამირებადი ლოგიკური კონტროლერისთვის. ხშირად, მას უწოდებენ *მიკროპროცესორს* ან უბრალოდ *პროცესორს*.

მიუხედავად იმისა, რომ პროცესორის ფორმა და დიზაინი იცვლებოდა დროის განმავლობაში, მისი ფუნდამენტური ფუნქცია დარჩა უცვლელად. მის პრინციპულ ძირითად კომპონენტებ შორის არის: არითმეტიკული ლოგიკური ერთეული, (ALU), რაც ასრულებს არითმეტიკულ და ლოგიკურ ოპერაციებს და პროცესორის რეგისტრები — სხავადასხვა ზომის სწრაფქმედი უჯრედები, რაშიც დროებით ინახება მონაცემები, რომელიც საჭირო არის პროცესორის გამოთვლითი ოპერაციების ჩასატარებლად.

ლიტერატურა
----------

* Kuck, David (1978) *Computers and Computations, Vol 1*.  John Wiley & Sons, Inc.   გვ. 12.  isbn - 0471027162

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ცენტრალური პროცესორი"** ვიკისაწყობში.

* როგორ მუშაობენ მიკროპროცესორები HowStuffWorks-ზე
* 25 მიკროჩიპი, რომელმაც მსოფლიო გააოგნა დაარქივებული 2009-05-05 საიტზე Wayback Machine.
**სააქციო საზოგადოება ცენტრალური უნივერმაღი** — სავაჭრო ცენტრი თბილისში.

თბილისის ცენტრალური უნივერმაღი გაიხსნა 1935 წლის 1 სექტემბერს არქიტექტორ ალექსანდრე როგოისკის პროექტით აშენებულ ყოფილი „ოფიცერთა ეკონომიკური საზოგადოების სახლის" შენობაში (1910 წელს). ცენტრალური უნივერმაღის შენობა გეგმით მომრგვალევული კუთხით „მოდერნის" სტილშია გადაწყვეტილი და დღემდე მთლიანად შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი იერსახე. იგი ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია და მკაფიოდ გამოირჩევა თბილისის განაშენიანებაში. საქართველოში მას ფილიალების საკმაოდ ფართო ქსელი ჰქონდა. უნივერმაღში სამრეწველო საქონლის რამდენიმე განყოფილება იყო; ქსოვილების, მზა ნაწარმის, გალანტერიის, ტრიკოტაჟის, პარფიუმერიის, ფეხსაცმლის, კულტსაქონლის და საოჯახო საქონლის, ავეჯის და ბავშვთა სამყარო. თავდაპირველად თბილისის უნივერმაღი მოსკოვის „მთავარუნივერმაღის" სამმართველოს ექვემდებარებოდა. 1955 წელს საკავშირო ვაჭრობის სამინისტროს გაუქმებასთან დაკავშირებით თბილისის ცენტრალური უნივერმაღი დაექვემდებარა საქართველოს ვაჭრობის სამმართველოს. საბაზრო ეკონომიკაზე გადასვლასთან და სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციასთან დაკავშირებით 1994 წლის აგვისტოში ჩამოყალიბდა როგორც სააქციო საზოგადოება ცენტრალური უნივერმაღი, რომლის საწესდებო კაპიტალი 21,3075 აშშ დოლარს შეადგენს. აუქციონერები არიან უნივერმაღის კოლექტივი „თიბისი ჯგუფი" და ირლანდიური კომპანია „ICT International group".

ცენტრალური უნივერმაღი სავაჭრო-კომერციულ საქმიანობას ახორციელებს: ვაჭრობს ფართო ასორტიმრნტის არასასურსათო საქონლით და სასურსათო პროდუქტებით ეწევა კომერციულ, საბროკერო, საშუამავლო, სამაეკეტინგო, საინფორმაციო-სარეკლამო საქმიანობას და სხვა. უნივერმაღში არის სხვადასხვა სახის ფასიანი და სერვისული მომსახურება.

ცენტრალური უბივერმაღის სავაჭრო ფართობია 3300 კვ. მეტრი. სავაჭრო დარბაზები განლაგებულია შენობის მე-4 სართულზე. სასაწყობო მეურნეობა (3200 კვ. მეტრ ფართობზე) მოთავსებულია შენობის სარდაფში, მეორე სართულზე და ეზოში.

ქვეყნის ეკონომიკურმა კრიზისმა უნივერმაღის სამეურნეო საქმიანობა შეაფერხა. საკუთარი საბრუნავი საშუალებების უქონლობის გამო უნივერმაღში კომერციული საქმიანობა ძირითადად ფიზიკურ და იურიდიულ პირების მიერ საკომისიო საფუძველზე შემოტანილი საქონლით განისაზღვრება. 1998 წლიდან კი გაიზარდა საცალო საქონელბრუნვის მოცულობა და სავაჭრო საქმიანობისაგან მიღებული შემოსავალი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი" გვ. 946, თბ. 2002
**აპოდაკა** (ესპ. Apodaca) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში, მონტერეის მეტროპოლიურ არეალში. მდებარეობს მეტროპოლიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2005 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 393 195 ადამიანს შეადგენს, მთლიანად მუნიციპალიტეტის კი 418 784-ს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 183,5 კმ²-ია. აპოდაკა მეოთხე უმსხვილესი და სწრაფად მზარდი ქალაქია ნუევო-ლეონის შტატში. ამავე დროს, იგი მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია. 

ქალაქს სახელი ეწოდა ქალაქ ლინარესის ეპისკოპოს დოქტორ სალვადორ აპოდაკას პატივსაცემად, რომელიც 1769 წელს გვადალახარაში დაიბადა.

ეკონომიკა
---------

აპოდაკის მუნიციპალიტეტი ნუევო-ლეონის შტატის ერთ-ერთი უმთავრესი სამრეწველო ცენტრია. ეკონომიკა ეფუძნება მანუფაქტურულ წარმოებასა და მომსახურების სექტორს. ფუნქციონირებენ ისეთი ამერიკული კომპანიები, როგორებიცაა Whirpool, General Electric, Polaris Industries, Callaway, Parker Hannifin, Visteon და სხვები. საწარმოები ასევე აქვთ იაპონურ კომპანია Denso-ს, კორეულ LG-ს, ჩინურ Lenovo-ს და დანიურ Danfoss-ს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მექსიკის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2007-03-21 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)

სქოლიო
------

1. ↑  Link to tables of population data from Census of 2005 INEGI: Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática
2. ↑  "Apodaca", Encilopedia de los Municipios de México.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-03-09. ციტირების თარიღი: 2012-11-14.
**ჩადის ტბა** (ფრანგ. Lac Tchad, ინგლ. Lake Chad, არაბ. بحيرة تشاد *ბუჰაირა ტშად*) მდებარეობს აფრიკაში. ეს არის ისტორიულად საკმაოდ ფართო, მტკნარი, თავთხელი ტბა, რომლის ზედაპირის ფართობიც საუკუნეების განმავლობაში იცვლებოდა. XX საუკუნეში კი თითქმის განახევრდა. უდიდესია ტბის ეკონომიკური მნიშვნელობა, რადგან ის მისი მოსაზღვრე ოთხი ქვეყნის (ჩადი, კამერუნი, ნიგერი, ნიგერია) დაახლოებით 20 მილიონი ადამიანისთვის მტკნარი წყლის ერთადერთი მნიშვნელოვანი წყაროა, გასათვალისწინებელია, რომ ის საჰარის უდაბნოს კიდეზე მდებარეობს.

მდებარეობა და აღწერა
--------------------

ტბის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს დასავლეთ ჩადის ტერიტორიაზე. უმთავრესი მდინარე, რომელიც ამ ტბაში ჩაედინება არის შარი, რომელსაც წყლის 90 % ჩამოაქვს. ტბაში მდებარეობს რამდენიმე პატარა კუნძული.

იმის გამო, რომ ტბის მაქსიმალური სიღრმე მხოლოდ 10,5 მეტრია, მისი ზედაპირის ფართობი საკმაოდ მგრძნობიარეა სიღრმის სულ მცირე ცვალებადობასთანაც კი. მით უმეტეს, რომ წლის განმავლობაში, სეზონურად, წყლის დონე 1 მეტრით იცვლება. კლიმატი საკმაოდ მკაცრია, მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრამდეა შესაძლებელი შემთხვევითი წვიმა.

ისტორია
-------

ჩადის ტბის ფართობის ცვლილება წლებსი მიხედვით
ტბამ სახელი მიიღო ჩადის სახელმწიფოსგან. ადგილობრივ ენაზე, სიტყვა *ჩადი* ნიშნავს „წყლის დიდ სივრცეს", იგივე „ტბას".

დამტკიცებულია, რომ ჩადის ტბა უდიდესი, შიდა ზღვა-ტბის ნარჩენია, რომელიც მის ადგილას 13 000 წლის წინ მდებარეობდა. დაახლოებით ძვ. წ. 4000 წლისთვის, მისი ფართობი 400 000 კმ²-ს შეადგენდა.

როდესაც ის 1823 წელს ევროპელებმა მოინახულეს, ჯერ კიდევ მიიჩნეოდა მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს ტბად. წყლის საგრძნობი შემცირება დაიწყო 1960-იანი წლებიდან და მისი ფართობი 26 000 კმ² დარჩა, მაგრამ მაინც რჩებოდა მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ტბად. მაგრამ ირგვლივ არსებული მოსახლეობის მიერ ტბის წყლის ძალზე უდიერად მოხმარებამ, ბოლო 40 წლის მანძილზე საშინელი შედეგები გამოიღო.

1983 წლისთვის, ტბის ფართობი მერყეობდა 10 000 კმ²-25 000 კმ²-ს შორის, წყლის მოცულობა შეადგენდა 72 კმ კუბს.

2000 წლისთვის, ტბის ფართობმა მხოლოდ 1500 კმ² შეადგინა. ამჟამად მისი სიღრმე 1,5 მეტრია და აქ ნავიგაცია შეუძლებელია. როგორც მეცნიერები ვარაუდობენ, XXI საუკუნეში ჩადის ტბა საერთოდ დაშრება.

პერსპექტივები
-------------

დასახლება კამერუნის სანაპიროსთან
ტბაში წყლის კლება მისი მარილიანობის ზრდას იწვევს, რაც დიდ საფრთხეს უქმნის მის ფლორას და ფაუნას. საგრძნობლად მცირდება თევზის რეწვა, რის შედეგადაც მნიშვნელოვნად იკლებს ამ ქვეყნების მოსახლეობის შემოსავლები. ვინაიდან ტბის წყალს მოსახლეობა სასმელად იყენებს, საგრძნობლად დიდია ისეთი ეპიდემიების რისკები, როგორებიცაა დიარეა, ქოლერა, ტიფი, ცხელება.

თუმცა ტბის გადარჩენის პერსპექტივები ნამდვილად არსებობს, თუკი მისი აუზის ქვეყნები სათანადო პოლიტიკას გაატარებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
* დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine.
* 
* 
* ინფორმაცია ჩადის ტბაზე და რუკები დაარქივებული 2011-07-01 საიტზე Wayback Machine.
* სტატია გაქრობის პირას მისულ ტბაზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ასლან აბაშიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ასლან იბრაჰიმის ძე აბაშიძე**, *ასლანბეგი* (დ. 1877 — გ. 1924) — ქართველი გენერალი (1918). ბათუმის სადროშოს გამგებელ სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი, მემედ აბაშიძის ძმა.

ბიოგრაფია
---------

ახალგაზრდობიდან ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში, ხელმძღვანელობდა სამხედრო რაზმს. იბრძოდა რუსეთის იმპერიული ხელისუფლების წინააღმდეგ აჭარაში. რეაქციის წლებში იძულებული გახდა სტამბოლში წასულიყო, სადაც მიიღო სამხედრო განათლება ოსმალეთის იმპერიის უმაღლეს სამხედრო სკოლაში. 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. მხარს უჭერდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკას და პრო-ქართულ ორიენტაციას აჭარაში. მონაწილეობდა ქართული ეროვნული არმიის ჩამოყალიბებაში. 1918 წელს ხელმძღვანელობდა ქართველ მუსლიმთა შეიარაღებულ რაზმებს. იმავე წელს დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს დავალებათა ოფიცრად, მიენიჭა ჯერ პოლკოვნიკის, შემდეგ კი გენერლის ჩინი. იყო საქართველოს ერთადერთი გენერალი აჭარიდან. 1918 წლის ბოლოს მონაწილეობდა სომხეთთან ომში

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ გადასახლდა თურქეთში, საიდანაც ცდილობდა აჭარაში ანტისაბჭოთა აჯანყების დაწყებას. ნოემბერ-დეკემბერში მცირე ხნით დაბრუნდა აჭარაში. იყო სტამბოლის ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წელს აჯანყების ორგანიზაციაში. მოკლეს სტამბოლში 1924 წელს, სავარაუდოდ მოწამლეს საბჭოთა კავშირის აგენტებმა. არის ავტორი მხედრული სიმღერისა „ასლანური".

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 8.
* *სიხარულიძე ფ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 19.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, სამხედრო ფიცის ერთგულნი, თბილისი, 2015. — გვ. 12, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* *სიხარულიძე, ი.* გენერალი ასლან აბაშიძე, თბილისი, 1994;
|  |  |
| --- | --- |
|  | **გაითვალისწინეთ:** ეს არის სტატია ადამიანზე, რომლის სახელი დაკავშირებულია ისლანდიასთან. ისლანდიაში, იშვიათი გამონაკლისების გარდა, ადამიანებს არ აქვთ გვარები: სახელის ნაწილი, რომელიც სრულდება „-*სონ*"-სა თუ „-*დოტირ*"-ზე არის არა გვარი, არამედ მამის სახელი, რომლის გამოყენება ისლანდიაში მიღებული არ არის (იხ. ისლანდიური სახელი). გაითვალისწინეთ, რომ ამ ადამიანის სწორი სახელი არის **ასლაუგ არნა**. |

 

**ასლაუგ არნა სიგურბორნსდოტირი** (ისლ. Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir; დ. 30 ნოემბერი, 1990, რეიკიავიკი, ისლანდია) — ისლანდიელი იურისტი, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. დამოუკიდებლობის პარტიის წევრი. იუსტიციის მინისტრი 2019 წლის 6 სექტემბრიდან, ალთინგის წევრი 2016 წლიდან. ადრე იყო დამოუკიდებლობის პარტიის მდივანი (2016-2019 წწ.) და ამავე პარტიის საპარლამენტო ფრაქციის თავმჯდომარის მოადგილე (2017-2019 წწ.).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1990 წლის 30 ნოემბერს რეიკიავიკში მასწავლებელ კრისტინ სტეინარსდოტირისა და უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის სიგურბორნ მაგნუსსონის ოჯახში. ჰყავს ძმა და და. 

2015 წელს დაამთავრა ისლანდიის უნივერსიტეტი სამართლის ბაკალავრის ხარისხით. 2017 წელს ამავე უნივერსიტეტში მიიღო მაგისტრის ხარისხი.

2011-2013 წლებში ეკავა პარტიის ახალგაზრდული ფრთის ხელმძღვანელის თანამდებობა.2016 წელს წამოაყენა კანდიდატურა პარტიის მდივნის თანამდებობაზე და აირჩიეს 91,9 %-ით. 

2016 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად გახდა ალთინგის დეპუტატი ჩრდილოეთ რეიკიავიკის საარჩევნო ოლქიდან და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა დეპუტატი ამ არჩევნებში. ხელახლა აირჩიეს 2017 წელს. იყო პარლამენტის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის ხელმძღვანელი 2017-2019 წლებში და ამავდროულად ისრაელის დელეგაციის ხელმძღვანელი საპარლამენტთაშორისო კავშირში.

2019 წლის 6 სექტემბერს დანიშნეს იუსტიციის მინისტრად კატრინ იაკობსდოუტირის კაბინეტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir. Alþingi. ციტირების თარიღი: 2021-02-26

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir. Alþingi. ციტირების თარიღი: 2021-02-27
2. 1 2 3  Виноградов, Дмитрий.  (2016-10-31) Голый конь и пираты-инвалиды: в Исландии вспоминают предвыборные скандалы. РИА Новости. ციტირების თარიღი: 2021-02-26
**არაბთა გაერთიანებული საამიროების გერბი** წარმოადგენს ყვითელ შავარდენს — ქვეყნის ერთხელისუფლებიანობის სიმბოლოს, ქვეყნისა, რომლის დიდ ნაწილს იკავებს უდაბნო. ყვითელი ფერი უდაბნოს მანიშნებელია. ბუმბულის კუდის შვიდი ფრთა განასახიერებს შვიდ საამიროს. 

ძველი გერბი
უწინ შავარდენზე ნადირობა წარმოადგენდა სანაპიროს მოსახლეობისთვის საკვებ საშუალებას, ახლა მხოლოდ ელიტური გართობის მიზნით არის შემონახული და ის ხელმისაწვდომია მხოლოდ მდიდარი ადამიანებისათვის. დღეს არაბთა გაერთიანებული საამიროებში ნადირობა აკრძალულია და ამ სპორტის მოყვარულებს უწევთ უდაბნოს მქონე უცხო ქვეყნებში გადაფრენა. მაგ: თურქმენეთში. სხვათა შორის, დუბაიში არსებობს სპეციალური საავადმყოფო სპეციალურად შავარდნებისათვის ანესთეზიის, გულის სტიმულატორების, რენტგენული აპარატების და სხვა მოწყობილობებით აღჭურვილი. 

2008 წლამდე შავარდენს მკერდზე გამოსახული ჰქონდა წითელ წრეში (მამაცობისა და დამოუკიდებლობისა თავისუფლებისათვის ბრძოლაში) ზღვის ცისფერ ტალღებზე ნაზად მოცურავე ხის გემი ე.წ. „შხუნა", სახელად "დოუ". სწორედ ასეთი გენებით გადიოდნენ ზღვაში არაბი მყვინთავები მარგალიტის მოსაპოვებლად ან მეომარი ზღვის ყაჩაღები. 

დღეისათვის გერბზე გამოსახული "დოუ" შეცვლილია არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული ოთხფერი დროშით.

ლიტერატურა
----------

* Karl-Heinz Hesmer: *Flaggen und Wappen der Welt. Geschichte und Symbolik der Flaggen und Wappen aller Staaten*. Gütersloh: Bertelsmann Lexikon Verlag, 1992. ISBN 3-570-01082-1

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აზიის ქვეყნების გერბები |
| --- |
|  |
| დამოუკიდებელი ქვეყნები | 
* ავღანეთი
* აზერბაიჯანი1
* არაბთა გაერთიანებული საამიროები
* აღმოსავლეთი ტიმორი
* ბანგლადეში
* ბაჰრეინი
* ბრუნეი
* ბჰუტანი
* ეგვიპტე2
* ერაყი
* ვიეტნამი
* თურქეთი1
* თურქმენეთი
* იაპონია
* იემენი
* ინდოეთი
* ინდონეზია
* იორდანია
* ირანი
* ისრაელი
* კამბოჯა
* კატარი
* კვიპროსი
* ლაოსი
* ლიბანი
* მალაიზია
* მალდივის კუნძულები
* მიანმარი
* მონღოლეთი
* ნეპალი
* ომანი
* პაკისტანი
* რუსეთი1
* სამხრეთი კორეა
* საუდის არაბეთი
* საქართველო1
* სინგაპური
* სირია
* სომხეთი
* ტაილანდი
* ტაჯიკეთი
* უზბეკეთი
* ფილიპინები
* ქუვეითი
* ყაზახეთი1
* ყირგიზეთი
* შრი-ლანკა
* ჩინეთი
* ჩრდილოეთი კორეა
 |
|  |
| ნაწილობრივ აღიარებული ქვეყნები | 
* აფხაზეთი1
* მთიანი-ყარაბაღი
* პალესტინა
* სამხრეთი ოსეთი1
* ტაივანი
* ჩრდილოეთი კვიპროსი
 |
|  |
| დამოკიდებული და სხვა ტერიტორიები | 
* ბრიტანეთის ინდოეთის ოკეანის ტერიტორია
* მაკაო
* ქოქოსის კუნძულები
* შობის კუნძული
* ჰონგ-კონგი
 |
|  |
| 
1 ტერიტორის ნაწილი ევროპაშია. 2 ტერიტორის ნაწილი აფრიკაშია. |

 |
**ალექსია** (ნამდვილი სახელი **ალესია აკუილანი**, დ. 19 მაისი, 1967) — იტალიელი მომღერალი. სანამ 2000-იან წლებში იტალიურ ენაზე სიმღერების ჩაწერას დაიწყებდა, 1990-იან წლებში ინგლისურად მღეროდა. ჰქონდა რამდენიმე სინგლი საერთაშორისო ჰიტების სტატუსებით. სოლო კარიერამდე მღეროდა Ice Mc-ის ჩანაწერებზე.[1]

მსოფლიო მასშტაბით გაყიდული აქვს 6 მილიონი ჩანაწერი. აქვს 10 სინგლი, მოხვედრილი საუკეთესო 10-ეულებში, აქედან 4 - #1 პოზიციებზე, გაყიდვების მრავალი საერთაშორისო სერტიფიცირებით. ცხრაჯერ გამოვიდა Festivalbar-ზე და ოთხჯერ - სანრემოს მუსიკალური ფესტივალის ფარგლებში, სადაც, გარდა კრიტიკოსთა დადებითი შეფასებებისა, სამჯერ მოხვდა მეორე პოზიციაზე, ხოლო პირველზე - 2003 წელს.

დისკოგრაფია
-----------

* *Fan Club* (1997)
* *Remix Album 98* (1998)
* *The Party* (1998)
* *Happy* (1999)
* *The Hits* (2000)
* *Mad For Music* (2001)
* *Alexia* (2002)
* *Il Cuore A Modo Mio* (2003)
* *Gli Occhi Grandi Della Luna* (2004)
* *Da Grande* (2005)
* *Le Piu' Belle Di* (2007)
* *Ale* (2008)
* *Collections* (2009)
* *Ale & C* (2009)
* *Stars* (2010)
* *iCanzonissime* (2013)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (იტალიური) (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Alexia Biography. Sing365.com (2007-04-14).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-02-11. ციტირების თარიღი: 2010-03-22.
**პერლისი** (მალ. Perlis, ჯავი: يرلس) — მალაიზიის სასულთნო. მალაიზიის 13 შტატიდან ერთ-ერთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კანგარი. მდებარეობს მალაკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ და მალაიზიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

საერთო მონაცემები
-----------------

პერლისი — მალაიზიის 13 შტატიდან ყველაზე პატარაა. სახელმწიფო წყობილებაა — რაჯანატი (კონსტიტუციური მონარქია). შტატის მეთაური ატარებს რაჯას ტიტულს. ამჟამად სახელმწიფოს მეთაურია — რაჯა ტუანტკუ საიედ სურაჰუდინი.

შტატის ფართობი არის 795 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — 204 450 ადამიანი (2000 წ.). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 257 ად./კმ². შტატის უმეტესობას წარმოადგენენ მალაიელები (78 %), ჩინელები — 17 %, დაახლ. 2 % ინდიელები. ქალაქის მოსახლეობა — 34,3 %. შტატის მთავარი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრია — კანგარი. ასევე მნიშვნელოვანი ქალაქებია პადანგ-ბესარი დ კუალა-პერლისი.

პერლისის შტატის ეკონომიკის ძირითადი დარგებია სოფლის მეურნეობა და მეთევზეობა.

გეოგრაფია
---------

პერლისის შტატი მდებარეობს დასავლეთ მალაიზიაში, მალაკის ნახევარკუნძულზე. შტატის ჩრდილოეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი საზღვარი ასევე არის მალაიზიისა და ტაილანდის სახელმწიფო საზღვარი. სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება მალაიზიის შტატი კედაჰი. დასავლეთიდან ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე.

ისტორია
-------

წარსულში შტატი წარმოადგენდა კედაჰის სამთავროს ნაწილს. 1821 წელს კედაჰი დაიპყრო სიამმა (ამჟამად ტაილანდი). 1826 წელს ინგლისსა (რომელიც გაძლიერდა მალაკის ნახევარკუნძულის სამხრეთში) და ტაილანდს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ახალი საზღვარი საერთაშორისოდ აღიარებული გახდა. კედაჰის სულთანი აჰმედი, რომელიც 12 წლის განმავლობაში ეწინააღმდეგებოდა სიამის სამეფოს, იძულებული გახდა დანებებოდა. ამ პერიოდში კედაჰის სამთავროს ტერიტორიის ნაწილზე ჩამოყალიბდა პერლისის სამეფო, რომელსაც სათავეშიც რაჯას ტიტულით 1843 წელს ჩაუდგა აჰმედის შვილიშვილი საიდ ჰუსაინი. 1909 წელს სიამი იძUლებული გახდა კედაჰზე და პერლისზე უარი ეთქვა დიდი ბრიტანეთის სასარგებლოდ. 1910 წელს პერლისი გახდა ბრიტანეთის პროტექტორატი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ინფგლისელები 1942 წელს გააძევეს იაპონელმა ოკუპანტებმა, რომლებმაც 1943 წელს პერლისი გადასცეს სიამის სამეფოს, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ პერლისი კვლავ ინგლისელებს დაუბრუნდათ. 

1957 წელს პერლისი მალაიის ფედერაციის შემადგენლობაში შევიდა, ხოლო 1963 წლიდან მალაიზიის შემადგენლობაშია.

მოსახლეობა
----------

პერლისის შტატის ეროვნული შემადგენლობა 2000 წლისათვის ასეთია: მალაიები (174 805 ან 79.74%), ჩინელები (21 058 ან 9.6%), ინდოელები (2 658 ან 1.21%) და სხვა (20 690 ან 9.45%).

2010 წლისათვის პერლისის შტატის მოსახლეობის რელიგიური შემადგენლობა ასეთია: 87.9% არის მუსლიმი, 10.0% ბუდისტი, 0.8% ჰინდუ, 0.6% ქრისტიანი, 0.2% ტაოისტი ან ჩინური რელიგიის მიმდევარი, 0.3% სხვა რელიგიის მიმდევარი, ხოლო 0.2% რელიგიის გარეშე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Perlis, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Official Perlis State Government web site დაარქივებული 2018-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* Tourism Malaysia – Perlis დაარქივებული 2014-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* Web site of His Majesty, the Raja of Perlis დაარქივებული 2009-04-09 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბამბა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ბამბა** (ლათ. Gossypium) — მრავალწლოვანი მცენარის გვარი ბალბისებრთა ოჯახისა. გაერთიანებულია 35, მათ შორის 5 კულტურული სახეობა (საბჭოთა მეცნიერ ფ. მაუერის კლასიფიკაციით): ინდოჩინური ბამბა (ლათ. Gossypium arboreum), აფრიკულ-აზიური ბამბა (ლათ. Gossypium herbaceum), მექსიკური ბამბა (ლათ. Gossypium hirsutum), პერუული ბამბა (ლათ. Gossypium barbadense) და სამკბილა ბამბა (ლათ. Gossypium tricuspidatum). კულტურული სახეობებიდან ფართოდაა გავრცელებული მექსიკური ბამბა (ბამბის ბოჭკოს მსოფლიო წარმოების თითქმის 70%), რომელიც მოჰყავთ აშშ-ში, მექსიკაში, ბრაზილიაში, არგენტინაში, უზბეკეთში, ყაზახეთში, ტაჯიკეტში. მეორე ადგილზეა ინდოჩინური ბამბა (ინდოეთი, პაკისტანი, ჩინეთი), პერუული ბამბა სიგრძის, სიწმინდისა და სიმაგრის მხრივ საუკეთესო ბოჭკოს იძლევა. მოჰყავთ პერუში, ეგვიპტეში, სუდანში, ბრაზილიაში. 

ბამბა სინათლის მოყვარული მცენარეა. ზრდის ოპტიმალური ტემპერატურაა 25-30 °C; 0 °C-ზე დაბალ ტენპერატურაზე იღუპება. ცხელ და უღრუბლო ამინდში ბამბა, თუ სისტემატურად ირწყვება, მაღალ მოსავალს იძლევა. სუბტროპიკულ ზონაში და ამ ზონის ჩრდილოეთით იგი ერთწლოვანი კულტურაა. ჩვეულებრივ პირობებში ბამბის მცენარე ბუჩქია, რომელსაც სწორი დატოტვილი ღერო და 1-1,4 მ-ზე მეტი სიმაღლე აქვს (წმინდაბოჭკოიანი ჯიშები). ფოთოლი 3-7 ნაკვთიანია, ყვავილი მსხვილი. 

ბამბა ძირითადად თვითდამმტვერავია, თუმცა გვხვდება ჯვარედინმტვერიებიც. ნაყოფი 3-5 ბუდიანი კოლოფია, რომელშიც ბოჭკოთი დაფარული 20-40 თესლია მოთავსებული. მომწიფებული კოლოფის საგდულების გადაღუნვის შემდეგ გამოჩნდება ბამბის ბოჭკო, ე. ი. თესლკვირტის გარსის (ეპიდერმისის) ცალკეული გრძელი (25-იდან 50 მმ-მდე) უჯრედები. მოსავლის აღებისას ბოჭკოსა და თესლს ერთად იღებენ (ხამი ბამბა). ჯიშთა უმეტესობას თესლი დაფარული აქვს მოკლე ბეწვით — ღინღლით. ბამბა გავრცელებულია 50-ზე მეტ ქვეყანაში.

ბამბის თესვა-მოყვანას მისდევდნენ საქართველოშიც. უფრო ფართოდ აღმოსავლეთში (ახლანდელი გარდაბნისა და მარნეულის რაიონები, მდინარე ივრის ნაპირები, ალაზნის ველი და გაღმამხარი). 1933 წელს ბამბის ნათესმა ფართობმა ჩვენში 18 ათას ჰა-ს მიაღწია. 1939 წლიდან საქართველოში ბამბის თესვა შეწყდა. 

ბამბის ბოჭკოსაგან ამზადებენ ქსოვილებს, ტყავს, რეზინსა და სხვას. თესლიდან ხდიან ზეთს, რომელსაც კვენის მრეწველობასა და ტექნიკაში იყენებენ, ხოლო გადამუშავების ნარჩენებს - ცხოველთა საკვებად. ბამბას ბამბის საკრეფი მანქანით კრეფენ. მოსავლის აღებამდე საჭიროა ფოთლების მოცილება და თან დეფოლიანტების შეფრქვევა ან შესხურება.

*ბამბის მავნებლებია*: ბამბის ხვატარი, ბამბის ბუგრი, აბლაბუდიანი ტკიპა;
*დაავადებები*: ჭკნობა(ვილტი) და გუმოზი ანუ ბაქტერიოზი. *ბრძოლის ღონისძიებანი:* თესლის თესვისწინა დამუშავება ფორმალინით, გოგირდმჟავათი და გრანოზანით.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 182.
**ორაგულისებრნი** (ლათ. Salmonidae) — თევზების ოჯახი ორაგულისნაირთა რიგისა. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს გამსვლელი ან მტკნარი წყლის თევზებია. ზურგის ფარფლში 10–16 სხივი აქვთ, მეორე, ცხიმოვანი ფარფლი სხივებს მოკლებულია. მრავლდებიან მტკნარ წყალში. მრავალი სახეობა აკლიმატიზებულია სამხრეთ ნახევარსფეროს წყლებში. ოჯახის შემადგენლობაში წარმოდგენილია როგორც ანადრომული, ისე მტკნარწყლიანი თევზის სახეობები. ორაგულისებრნი შეიცავს 11 გვარსა და 226 სახეობას. მეტად ცნობილი წარმომადგენლებია: ჩრდილოეთის ორაგული, თევზთეთრა, ღურკანა, კეტა, ნელმა, ნერკა, სიმა, კიჟუჩი, ჩავიჩა, კუმჟა, სიგი, ომული, არქტიკული გოჭალა, იშხანი, ჰარიუსი, ტაიმენი, ლენოკი. სხვადასხვა სახეობის კარგად ცნობილი კრებსითი სახელწოდებებია ორაგული და კალმახი. ორაგულისებრნი გავრცელებულია ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში, აგრეთვე ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს მტკნარ წყლებში, შუა და ჩრდილოეთ განედებში. მათი ქვირითის დიდი ბუნებრივი ადგილებია კამჩატკა, სახალინი და კურილის კუნძულები. ორაგულისებრნი ძვირფასი სარეწაო თევზებია, თევზჭერისა და აკლიმატიზაციის კარგი ობიექტები. მათი აქტიური მოპოვება ხორციელდება არა მხოლოდ ძვირფასი წითელი ხორცის, არამედ წითელი ხიზილალის გამოც. განსაკუთრებით ძვირფასია წყნაროკეანური ორაგულების წითელი ხიზილალა. კულტივირებისა და ხელოვნური გამრავლების ობიექტებია ჩრდილოეთის ორაგული, წყნაროკეანური ორაგული და კალმახის სხვადასხვა სახეობა. საქართველოში ორაგულისებრთა ოჯახიდან გავრცელებულია შავი ზღვის ორაგული, ცისარტყელა კალმახი, მდინარის კალმახი, ტბის კალმახი, რიპუსი, პელიადი, ლადოგური სიგი. საქართველოში, ორაგულისებრთა წარმოებაში 99,2 პროცენტით ცისარტყელა კალმახია წარმოდგენილი.

სქოლიო
------

1. ↑  Расс Т.С. Жизнь животных. Том 4, часть 1. Рыбы. Под ред. проф. Т. С. Расса. - М.: Просвещение, 1971.
2. ↑  FAMILY Details for Salmonidae - Salmonids - FishBase
3. ↑  *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 551-552.
4. ↑  სტატისტიკის ეროვნული სამსახური
შვიდმდინარეთის ოლქი
**შვიდმდინარეთი**, *ჯეთისუ* — ყაზახეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი, მდებარეობს ბალხაშის, სასიქოლისა და ალაქოლის ტბებს, ჯუნღარის ალათაუსა და ჩრდილოეთი ტიან-შანის ქედებს შორის. სახელი ეწოდა ამ რაიონის 7 დიდი მდინარის გამო: ილი, ყართალი, ბიენი, აქსუ, ლეფსა, ბასქანი და სარყანდი. შვიდმდინარეთის ჩრდილო-დასავლეთით და ჩრდილოეთის ვაკე ნაწილში ქვიშიანი და მლაშობი უდაბნოებია, სადაც მდინარეთა გასწვრივ მდელო-ტუგაის ლანდშაფტია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში 2000 მ სიმაღლემდე ფართოფოთლოვანი ტყეებია, უფრო მაღლა – ნაძვნარი და ალპური მდელოები. 

შვიდმდინარეთი შუა აზიის ცივილიზაციის ერთ-ერთი კერა იყო. VI საუკუნის შუა წლებში შვიდმდინარეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა თურქთა სახაკანო. X საუკუნის დასასრულს შვიდმდინარეთი ყარახანიდების სახელმწიფოში შევიდა. XII საუკუნის 30-იან წლებში ყარახატაელების სახელმწიფოს დაექვემდებარა. XIII საუკუნეში დაიპყრეს თათარ-მონღოლებმა. XVI საუკუნეში შვიდმდინარეთის ტერიტორიაზე აღმოცენდა ყაზახეთის უფროსი ჟუზი. XIX საუკუნის შუა წლებში რუსეთის შემადგენლობაშია. 1867 წელს ჩამოყალიბდა შვიდმდინარეთის ოლქი, 1924-1925 წწ. ყირგიზეთის (ყაზახეთი) ასსრ-ში შევიდა, ნაწილი კი ყარაყირგიზეთის (ყირგიზეთი) აო-ს დაექვემდებარა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 740.
შივაჯის პორტრეტი, ბრიტანეთის მუზეუმი
**შივაჯი** (დ. 19 თებერვალი, 1630 — გ. 3 აპრილი, 1680) — ინდოელთა ეროვნული გმირი. დასავლეთ დეკანში მუსულმთა ასწლიანი ბატონობის წინააღმდეგ აჯანყების მეთაური და 1674 წლისათვის მაჰარაშტრას შტატის და მისი მეზობელი ტერიტორიების ნაწილზე მარათების სახელმწიფოს დამაარსებელი.

შივაჯის მამა — დიდი სამხედრო მეთაური აჰმადნაგარისა და ბიჯაპურის სულთნების სამსახურში.

1655 წელს შივაჯიმ საკუთარი თავი გამოაცხადა ჩაგრულ ინდუსთა მფარველად და ღიად გამოვიდა ბიჯაპურის სახელმწიფოს წინააღმდეგ. მის წინააღმდეგ გაგზავნილი 20 ათასიანი ჯარი შივაჯიმ შეიტყუა დასავლეთ გჰატის გაუვალ ჯუნგლებში, სადაც მათი წინამძღოლი ეშმაკობით დაიმორჩილა. 1661 წელს ბიჯაპურის სულთანმა აღიარა მარათებით დასახლებული ჩრდილოეთ ოლქების განდგომა. 
შივაჯი აცნობიერებდა, რომ აუცილებელი იყო გასასვლელი ზღვაზე, რისთვისაც მოუხდა კონფლიქტი დიდ მოგოლთა იმპერიასთან. წაართვა მათ ყველაზე მნიშვნელოვანი პორტი სურატი 1664 წელს. შივაჯის წინააღმდეგ მოგოლთა 20 ათასიანი არმიის გაგზავნა მოგოლთა სრული კატასტროფით დამთავრდა. ლაშქრის წინამძღოლმა დაკარგა თითები, ხოლო მისი ვაჟი დაიღუპა. გამძვინვარებულმა იმპერატორმა აურანგზებმა 100 ათასიანი კარგად აღჭურვილი არმია გაგზავნა დაუმარცხებელი რაჯა ჯაი სინგჰის მეთაურობით. შივაჯი იძულებული იყო ეცნო მარცხი და პურანდჰარის ხელშეკრულებით (1665 წელს) საკუთარ ვაჟთან ერთად გადასახლებულ იქნა აგრაში დიდ მოგოლთა სასახლეში, შინაპატიმრობაში. 

1666 წელს ერთგულმა მომხრეებმა შივაჯი და მისი ვაჟი ხილის კალათებში ჩასვეს, ზემოდან ხილი დააყარეს და ისე გააპარეს მშობლიურ მხარეში. 1670 წელს შივაჯიმ განაახლა ბრძოლა მოგოლთა იმპერიასთან და 4 წლის მანძილზე დაიბრუნა მთელი მისი ძველი მონაპოვარები. 1674 წელს ის ეკურთხა, როგორც მარათების იმპერატორი. მისი უკანასკნელი წლები გამოირჩეოდა შვილთან კონფლიქტით. შივაჯის მოღვაწეობამ წარმოაჩინა დიდ მოგოლთა იმპერიის სისუსტეები და შეამზადა იგი დაცემისთვის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩჰატრაპატი შივაჯი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„შივაჯი"** ვიკისაწყობში.
* შივაჯი საიტზე Curlie
* Chhatrapati Shivaji Terminus
* Chhatrapati Shivaji Terminus Mumbai
* Google Satellite Map of Mumbai CST