recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საბაჰ ალ-აჰმედ ალ-ჯაბერ ალ-საბაჰი** (დ. 16 ივნისი 1929 — გ. 29 სექტემბერი, 2020) — ქუვეითის ამირა 2006 წლის 29 იანვრიდან. მისი წინამორბედი საად ალ-აბდულაჰ ალ-სალიმ ალ-საბაჰი ათდღიანი მმართველობის შემდეგ პარლამენტმა 2006 წლის 24 იანვარს გადააყენა ავადმყოფობის გამო და ხუთი დღის შემდეგ ფიცი დადო დღევანდელმა ამირამ. ის დამოუკიდებელი ქუვეითის მეხუთე ამირაა და ქუვეითთან ერთად სათავეში უდგას ალ-საბაჰთა საგვარეულოს. 

ამირას განსაკუთრებული გამოცდილება აქვს საგარეო ურთიერთობაში, იგი 40 წლის განმავლობაში (1963-2003) მეთაურობდა ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროს, 2003-2006 წლებში კი პრემიერ-მინისტრის პოსტი ეკავა. 

ამირა ქვრივია, მისი მეუღლე ჯერ კიდევ ერაყ-ქუვეითის ომამდე გარდაიცვალა. მას ორი ვაჟი ჰყავს, უფროსი, შეიხი ნასერი, მინისტრია და ისლამური ხელოვნების ნიმუშთა მსოფლიოში უდიდესი კოლექციის მფლობელია. მეორე - შეიხ ჰამედი ბიზნესმენია და საბანკო-საფინანსო ბიზნესში მოღვაწეობს. ამირას ჰყავდა ასევე სხვა ორი შვილიც. ქალიშვილი - შეიხა სალვა 2002 წელს მკერდის სიმსივნით გარდაიცვალა. მამას ძალიან უყვარდა თავისი ქალიშვილი და სასახლეს, სადაც ცხოვრობს, „დარ სალვა" - „სალვას სასახლე" უწოდა. მონარქის მეოთხე შვილი 1969 წელს ბავშვობისას ავტოკატასტროფაში დაიღუპა. ამირას განსაკუთრებით იტაცებს ფოტოგრაფია და თევზაობა. 

დღევანდელი მონარქის მემკვიდრეა მისი ნახევარძმა ამირა ნაუფ ალ-აჰმედ ალ-ჯაბერ ალ-საბაჰი. იგი მემკვიდრედ ოფიციალურად გამოცხადდა 2006 წლის 7 თებერვალს.

ლიტერატურა
----------

* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია - მსოფლიოს მონარქები, თბ. 2008 წ.
**ნორაშენი** (სომხ. Նորաշեն) — ღვთისმშობლის სახელობის სომხური ეკლესია თბილისში. მდებარეობს ქვემო კალაში, კოტე აფხაზის ქუჩაზე, ჯვარის მამის გვერდით. პირველი ეკლესია აქ აშენდა 1740 წელს. ამჟამად მდგომი ეკლესია ძირითადად აგებულია 1790-96 წლებში (ცალკეული სამუშაოები 1830-იან წლებამდე გრძელდებოდა).

ნორაშენი აგურით ნაგები, „ჩახაზული ჯვრის" ტიპის ეკლესიაა. გუმბათი ეყრდნობა ორ მსხვილ მრგვალ ბურჯსა და აფსიდის კედლების შვერილებს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს. სამრეთის კარის წინ არის XIX ს-ის I ნახევარში მიშენებული, თლილი ქვით მოპირკეთებული და უხვად მოჩუქურთმებული ასიმეტრიული კარიბჭე. ამავე დროისაა დასავლეთ მკლავის კეხზე აღმართული მომცრო აჟურული სამრეკლო. ეკლესიის ფასადებს ამკობს დეკორატიული თაღნარი. იერით ნორაშენის ეკლესია გვიანი შუა საუკუნეების სომხურ და ქართულ არქიტექტურას უკავშირდება, თუმცა ფასადთა გაფორმებაში თავს იჩენს კლასიციზმის ელემენტებიც (ფრონტონები თაღოვანი ნიშების თავზე).

შიგნით ეკლესიის კედლებში ჩადგმულია XVII საუკუნის ხაჩკარები. ეკლესიას ამკობს თბილისელი სომეხი მხატვრის მკრტუმ ოვნათანიანის მიერ 1834-35 წლებში შესრულებული მოხატულობა.

ეკლესიის დასავლეთ კედელთან, კარის მარჯვნივ თბილისელი სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ თამამშევის (1852-1908) საფლავია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ნორაშენი***

* ნორაშენი 3D განზომილებაში
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 3742

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
თბილისის დროშა | 
* 9 აპრილის ბაღი
* აბანოთუბანი
* აგარანი
* ათეშგა
* ანჩისხატი
* აღმაშენებლის გამზირი
* აპოლო
* ბოტანიკური ბაღი
* გუდიაშვილის მოედანი
* დიდი სინაგოგა
* დიდუბის ეკლესია
* ეროვნული მუზეუმი
* ეჩმიაძინი
* ვაკის პარკი
* თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორია
* თბილისის მეჩეთი
* იმელი
* კათოლიკური ეკლესია
* კინოთეატრი რუსთაველი
* ლურჯი მონასტერი
* მამადავითი
* მეტეხი
* მოღნისი
* ნარიყალა
* ნორაშენი
* მარჯანიშვილის თეატრი
* მეიდანი
* მთაწმინდის პანთეონი
* მუშთაიდის ბაღი
* მშვიდობის ხიდი
* მშრალი ხიდი
* ოპერის თეატრი
* პიონერთა სასახლე
* რუსთაველის გამზირი
* რუსთაველის თეატრი
* რიყე
* როსტომ მეფის აბანო
* სამება
* სამეფო უბნის თეატრი
* სამხატვრო გალერეა
* სიონის ტაძარი
* სურფნიშანი
* ფუნიკულიორი
* ქაშვეთის ეკლესია
* ქართვლის დედა
* ქარვასლები
* ძველი თბილისი
 |

 |
**საბატინა ჯეიმზი** (დ. 20 ნოემბერი, 1982, დჰადარი, პაკისტანი) — ავსტრიელ-პაკისტანელი მწერალი. მისი ნაშრომები არის ავტობიოგრაფიული და შეიცავს მის გარდაქმნას მუსლიმიდან კათოლიკემდე.

ბიოგრაფია
---------

საბატინა ჯეიმზი, 10 წლამდე ცხოვრობდა როგორც მუსლიმი თავის ოჯახთან ერთად დჰადარში, პაკისტანში, სანამ მისი ოჯახი საცხოვრებლად არ გადავიდა ლინცში, ავსტრიაში. საბატინა მალე ინტეგრირდა და აითვისა ავსტრიული საზოგადოება. ეს კი მის მშობლებს არ მოსწონდათ, რადგან მათთვის ავსტრია დროებითი საცხოვრებლი იყო. მას შემდეგ რაც, მათ მიერ დაწესებული შეზღუდვებს საბატინა აღარ ემორჩილებოდა, მშობლებმა გადაწყვიტეს იგი ლაორეში გაეგზავნათ და ბიძაშვილზე დაექორწინებინათ. მშობლებმა საბატინა პაკისტანში დატოვეს, სადაც ის იძულებული იყო მადრაში ევლო. საწყის ეტაპზე, ჯეიმზი მხოლოდ იმ შემთხვევაში დათანხმდებოდა ბიძაშვილთან ქორწილს, თუ ავსტრიაში დაბრუნდებოდნენ. უკვე ავსტრიაში ჩასულმა, კი მან უარი თქვა ქორწინებაზე. ამის გამო მას მშობლები მოკვლით დაემუქრნენ, რის გამოც საბატინა იძულებული გახდა დამალულიყო და ახალი პირადობის მოწმობა აეღო. ეს ყოველივე კი გახდა ოჯახთან დაშორების მიზეზი.

სქოლიო
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #128726679 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
4. ↑  datos.bne.es: El portal de datos bibliográficos de la Biblioteca Nacional de España — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50358336'></a>
**ნაჯაფგულუ ბეი შეიდა** (აზერ. Nəcəfqulu bəy Şeyda*; ნამდვილი სახელი:* **ნაჯაფგულუ ბეი ვალიევი** აზერ. Nəcəfqulu bəy Mirzə Məhəmmədhəsən bəy oğlu Vəliyev; დ. 22 მარტი, 1858- გ. 1936) — აზერბაიჯანელი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

პოეტი ნაჯაფგულუ ბეი მირზა მუჰამედჰასან ბეი ოღლუ ველიევი დაიბადა 1858 წელს ქალაქ შუშაში. საკუთარ ლექსებს წერდა პსევდონიმით შეიდა. ის არის ბაჰარლის საგვარეულოს შთამომავალი, მისი წინაპარი იყო მუჰამედ ბაირამ ხან ბაჰარლი. პოეტის მამა სამეფო ხელისუფლების პერიოდში შამახის ჟანდარმერიაში თარჯიმნად მუშაობდა. 1860 წლის მიწისძვრის შემდეგ გადავიდა ბაქოში, შემდეგ ყუბაში, სადაც გარდაიცვალა.

ნაჯაფგულუს ოჯახი 1880 წელს ბაქოში გადავიდა საცხოვრებლად. მან დაწყებითი განათლება შუშაში, სასულიეროო სასწავლებელში მიიღო. ბაქოში დაამთავრა საღამოს კურსები, რომელიც ნავთობის მაგნატმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა გახსნა. 25 წლის განმავლობაში მუშაობდა თარჯიმნად გუბერნიის ადმინისტრაციაში. სოფელ ბალახანში ნავთობის ჭაბურღილები ჰქონდა ნაყიდი.

შეიდა დაოჯახებული იყო იმარათ ხანუმზე, რომელიც ცნობილი აზერბაიჯანელი ჟურნალისტისა და განმანათლებლის ჰასან ბეი ზარდაბის დისშვილი იყო. მათ ოთხი შვილი ჰყავდათ. ორი ქალიშვილი - ზულეიხა და სალთანათი და ორი ვაჟი: მუჰამედჰასან ბეი და და ჯავად ბეი.

ველიევი თავის ძმასთან აბულფატთან ერთად თეატრალურ სპექტაკლებში იღებდა მონაწილეობას.

ნაჯაფგულუ შეიდა გარდაიცვალა 1936 წელს.

შემოქმედება
-----------

ნაჯაფგულუ შეიდას ლექსები გამოირჩევა განსაკუთრებული ლირიკულობით. ასევე საკუთარ ნაწარმოებებში ის ეხებოდა და აკრიტიკებდა მეფის რუსეთის კოლონიალურ პოლიტიკას, საუბრობდა იმ უბედურებებზე, რაც მის ხალხს გადახდა თავს. 

საბჭოთა ხელისუფლების წლებში იგი ღიად წერდა ანტისაბჭოთა ლექსებს, აკრიტიკებდა ხელისუფლებას ადამიანებისა და მორწმუნეების უფლებების დარღვევის გამო. მან საგულდაგულოდ დამალა თავისი ნამუშევრების ხელნაწერები და ამიტომ შეძლო ეცხოვრა XX საუკუნის 30-იანი წლების მეორე ნახევრამდე. 

პოეტის გარდაცვალებიდან ათწლეულების შემდეგ, 2006 წელს, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტმა მოამზადა და გამოსცა ნაჯაფგულუ შეიდას ლექსების წიგნი. ხელნაწერთა ინსტიტუტში დაცული 62 ფურცლიდან ლექსების კრებულში შედის 114 ღაზალი, 2 მუსადდა, 3 ქითი, 6 მუხამასა, 2 მუსტაზადა, 86 რუბაი და სხვა ნაწარმოებები სხვადასხვა თემაზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  **Şair Nəcəfqulu bəy Şeyda...**
2. 1 2 3  Nəcəfqulu bəy Şeyda (1858-1936)
3. ↑  Nəcəfqulu bəy Şeyda. Şeirlər. Bakı: Nurlan, 2006, 158 s.
4. ↑  Ədəbi irsin tədqiq və təbliğinə layiqli töhfə
ნაგომრის კულტურის სახლი
**ნაგომრის კულტურის სახლი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომარში. აშენებულია 1961 წელს. სიმონ გუგუნავას „პოეზიის სასახლის" ადგილზე რომელიც გადაწვა რუსეთის იმპერიის სადამსჯელო რაზმმა 1906 წლის თებერვალში. კულტურის სახლი იტევდა 450 მაყურებელს იტევდა. მის ასაშენებლად 70 000 მანეთი იქნა გადახდილი.

არქიტექტურა
-----------

კულტურის სახლი T-ებური გეგმარების ორ სართულიანი ნაგებობაა. მთავარი ფასადი სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს გადის. მთავარ ფასადზე ცენტრალურ ნაწილში რიზალიტი გადის, რომელიც 4 კაპიტელიან კოლონას ეყრდნობა. კოლონებზე თაღები გადადის, რომელზეც დაყრდნობილია ფრონტონი. რიზალიტის უკან პირველ სართულზე ცენტრალურ ნაწილში მართკუთხა კარია გაჭრილი, ხოლო გვერდებში კი თითო-თითო სარკმელი. ღიობები მორთული პროფილირებული საპირეებით. მეორე სართულზე კი ცენტრალურ ნაწილში თაღიანი კარია, რომელიც რკინის მოაჯირიან აივანზე გადის და მვერდებში ასევე თითო-თითო სარკმელია. რიზალიტის განაპირას ფასადზე, ორივე სართულზე თითო მართკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლებით პროფილირებულ თაროებზეა დაყდნობილი. პირველი სართული რუსტირებულია. მთავარი ფასადის წინ წრიული ფორმის შადრევანია გამართული, რომლის ცენტრში აღმართულია მცენარეული მოტივით მორთული დეკორატიული საშადრევნე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21026
**ნაჰალეგი** (ინგლ. Nahaleg) — დაჰლაკის არქიპელაგის სიდიდით მესამე და ყველაზე დიდი დაუსახლებელი კუნძული, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ფართობი — 35,19 კმ², რის გამოც იგი დაჰლაკის არქიპელაგის სიდიდით მესამე კუნძულია დაჰლაკის და ნორას კუნძულების შემდეგ. მაქსიმალური სიმაღლეა — 24 მეტრი ზღვის დონიდან, რომელიც მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილის მაქსიმალური სიმაღლე შეადგენს 23 მეტრს.

კუნძული მდებარეობს დაახლოებით 2 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით კუნძულ ნორადან. ნაჰალეგის კუნძული წარმოადგენს გამოკვეთილ ორმაგ კუნძულს. კუნძულის ცოტათი დიდ სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს აქვს დაახლოებით მრგვალი ფორმა დიამეტრით 4,8 კმ-დან 5,2 კმ-მდე, მაშინ როდესაც ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი სამკუთხედია მომრგვალებული კუთხეებით. კუნძულის ორივე ნაწილი, მათ შორის ყველაზე უფრო ვიწრო ადგილას, ერთმანეთთან დაკავშირებულია ორკილომეტრიანი სახმელეთო ხიდით, რომლის მანძილია 90 მეტრი.

სქოლიო
------

1. ↑  PNAS Islands Database.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-02-10. ციტირების თარიღი: 2015-10-23.
**მწყერის ციხე** — VIII საუკუნის ციხესიმაგრის ნანგრევები სოფელ ალავერდის ტერიტორიაზე, მდინარე თრუნასა და ბორიმელას შესართავთან, იმერეთში.

ნაციხარი სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მთის წაგრძელებული ფერდზე მდებარეობს, შემორჩენილია კლდის ფლეთილი ქვითა და ქვიშაქვით ნაგები გალევანი, აგრეთვე კლდეში გაჭრილი ოთხკუთხა ფორმის ხარო. უმეტესი ნაწილი მცენარეებითაა დაფარული.

იგი აგებული უნდა ყოფილიყო ციხე-ქალაქ შორაპნის სადარაჯო პუნქტად. ციხიდან 100-200 მეტრის მოშორებით მოსახლეობამ უახლოეს წარსულშიც პოულობდა ანტიკური ხანის თიხის ჭურჭლის ნამტვრევებს, კაჟიანი თოფიდან გასროლილ ტყვიებს. ციხიდან რამდენიმე მეტრის მოშორებით მდინარე ბორიმელას ხეობაში მინდორია, რომელიც ამჟამად «ნაომარის» სახელს ატარებს. ციხეს დიდი ბრძოლები აქვს გადატანილი. ამის შესახებ ვახუშტი ბაგრატიონიც სწერდა.

გადმოცემის მიხედვით მე-18 საუკუნის II ნახევარში იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა ჯერ გამოამწყვდია ციხეებში თურქთა ლაშქარი და შემდეგ გაანადგურა ისინი. ხალხში დღემდე არსებობს გადმოცემა, თითქოს ციხეში თურქები მწყერებივით იყვნენ გამომწყვდეული და ციხესაც მწყერის ციხე შეარქვესო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21505
**მჭადიჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია**  — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭადიჯვრის სამხრეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვის სწორი რიგებით. კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმელთა ღიობები სუფთად გათლილი შირიმითა და ქვიშაქვითაა გამოყვანილი. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის ჩრდილოეთ მინაშენი და ჩრდილოეთ კედელი, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. ჩამოშლილია აღმოსავლეთ კედლის საპირე წყობა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მას გარეთა გადახურვა და წირთხლები მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია. აფსიდის შუა ნაწილი დანგრეულია და სარკმლის ღიობის მხოლოდ ჩრდილოეთის წირთხლის ნაწილია შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია ტრაპეზი. აფსიდის კონქის თაღს, რომელიც თითქმის მთლიანად შირიმითაა ნაწყობი, ოდნავ ნალისებრი ფორმა აქვს. დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრებიდან მხოლოდ სამხრეთის ორი პილასტრია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 282.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნადარბაზევი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნადარბაზევის სასახლე** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ისტორიულ ქვემო ქართლში, ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ცენტრიდან დაახლოებით 10 კმ-ზე. ვახუშტი ბატონიშვილი მას თამარ მეფის ნასასახლევს უწოდებს.

სასახლე აგებულია IX-X საუკუნეებში და, როგორც ჩანს, მოგვიანებით გამოუყენებიათ საზაფხულო რეზიდენციად. ნადარბაზევის სასახლის კომპლექსი განლაგებულია შემაღლებულ ადგილზე, გარს ერტყა გალავანი. შემორჩენილია სასახლისა და საცხოვრებელი სახლის ნანგრევები. გეგმით სწორკუთხა სასახლე წარმოადგენს მოზრდილ მისაღებ დარბაზს, რომელსაც ჩრდილოეთით უშუალოდ მასთან დაკავშირებული მცირე სათავსი ეკვრის. დარბაზი შიგნით შელესილი და მოხატული იყო. გარედან შემოსილია სუფთად გათლილი ბაზალტის ქვით. სასახლის დასავლეთით, დაახლოებით 20 მ-ზე, სასახლისავე თანადროული საცხოვრებელი სახლი დგას. გათხრების შედეგად ამ ტერიტორიაზე აღმოჩნდა 6 კმ სიგრძის წყალსადენი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 285.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 381-382.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 14402

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ნახიდურის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ ნახიდურში, რომელიც გაშლილია მდინარე ხრამის მარჯვენა მხარეს მდებარე კლდოვანი მასის აღმოსავლეთ ნაწილში.

ნასოფლარი კლდის მასივის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ექსპოზიციაზე ტერასულად გაშლილი განვითარებული შუა საუკუნეების დასახლებაა. ნაგებობები ნაგებია ნატეხი ადგილობრივი ქვის მშრალი წყობით და დუღაბით. შეინიშნება ორ ნაწილად გაყოფილი დასახლება, რომელსაც შუაში დასავლეთიდან აღმოსავლეთით ქუჩა კვეთავს. სახლები მიწურის ტიპის უნდა ყოფილიყო რამდენიმე სენაკიანები. ქვედა ტერასაზე, სამხრეთ ექსპოზიციაზე მდებარეობს ნასოფლარის ეკლესია თავისი გალავნით. გალავანი მხოლოდ ჩრდილოეთიდან აქვს შემორჩენილი. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ბაზალტის ნატეხი ქვით დუღაბზე. დგას დაბალ და ფართო ცოკოლზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. ტაძარს კირით მოგებული იატაკი ქონია. ტაძარს სამხრეთიდან შემდგომი პერიოდის ვიწრო ეკვდერი აქვს, რომლის კარი ტაძრის კარის გასწვრივ, სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ეკვდერის იატაკი ერთი საფეხურით მაღლაა, ვიდრე ტაძრისა. ნასოფლარის აღმოსავლეთ ექსპოზიციაზე, მდინარე ხრამის ფლატეზე განლაგებულია რვასენაკიანი საცხოვრისი, რომლის ოთახების ნაწილი კლდეში ნაწილობრივ შემჯდარი კედლებითაა ნაგები, ნაწილი კი ცალკე ამოყვანილით. კედლების სისქე 80-1 მეტრს შორის მერყეობს. სახლის ერთი ოთახი როგორც ჩანს ერდოიანი დარბაზი უნდა ყოფილიყო, დანარჩენები სამეურნეო დანიშნულების. სახლი ტერასულადაა განლაგებული. აღნიშნული ნაგებობა გაითხარა 1974-1975 წლებში ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექპსედიციის მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 38138
„**სამანიშვილის დედინაცვალი**" — დავით კლდიაშვილის ნაწარმოები, რომელიც მან 1897 წელს დაწერა. მასში სატირული ფორმით არის აღწერილი ბატონყმობის გაუქმების შემდეგ დაუძლურებული აზნაურების ცხოვრება.

სიუჟეტი
-------

მოთხრობა ასახავს XIX საუკუნის საქართველოს. „ბეკინა სამანიშვილი, რასაკვირველია, ღარიბი აზნაური იყო, გვარიანი ღარიბიც". აქ სიტყვა „რასაკვირველია" აღნიშნავს, თუ რა სავალალო მდგომარეობა იყო იმდროინდელ საქართველოში და, კერძოდ იმერეთში, ეკონომიკის მხრივ. ერთ მხარეს ბეკინა სამანიშვილია, რომელიც გადაწყვეტს სიბერეში ცოლი მოიყვანოს, მეორე მხარეს კი პლატონ სამანიშვილი, მისი შვილი და რძალი მელანო. პლატონი ამბობს, რომ თუ მამამისს შვილი შეეძინება მისი ისედაც რუდუნებით შეკოწიწებული ქონება გაიყოფა და ის ცარიელ ტარიელი დარჩება. ბევრი თხოვნის შემდეგ პლატონი მაინც ვერ შეძლებს მის დარწმუნებას. საბოლოოდ ის გადაწყვეტს მამამისს შეურჩიოს ისეთი ქალი, რომელიც ორჯერ იქნება გათხოვილი და შვილი არ ეყოლება, რადგან ეს მანიშნებელია იმის, რომ თუ ამდენ ხანს სხვებთან არ გაუჩნდა შვილი, აღარც მამამისთან არ ეყოლება. ამ მიზნის ასრულებისთვის ის მის დას დარიკოს მიაკითხავს და მოუყვება მის ისტორიას. დარიკოს ქმარი კირილე, რომელიც სულ კარგ ხასიათზეა ამ ფაქტშიც თავისთვის სასიკეთოს ნახავს, რადგანაც იგი ქორწილში კარგად მოილხენს. საბოლოოდ კირილე და პლატონი შეარჩევენ პლატონისთვის სასურველ კანდიდატს. ბეკინასაც მოეწონება და იქორწინებენ. თუმცა შვილი მაინც გაუჩნდებათ. ჭკუიდან შეშლილი პლატონი ბეკინას ცოლს ფეხმძიმე მუცელში ფეხის ჩარტყმას სცდის, მაგრამ ააცილებს და ელენეს მუცელი მაინც არ მოეშლება.

პერსონაჟები
-----------

* ბეკინა სამანიშვილი
* პლატონ სამანიშვილი
* მარიკა (ბეკინას ცოლი)
* მელანო (პლატონ სამანიშვილის ცოლი)
* დარიკო სამანიშვილი(პლატონ სამანიშვილის და)
* კირილე მიმინოშვილი(დარიკოს ქმარი)
* სალომე მიმინოშვილი (კირილეს მამიდა)
* ჯიმშერ სოლაბერიძე (სალომეს ქმარი)
* ვერიჩკა სოლაბერიძე (სალომესა და ჯიმშერის შვილი)
* ელენე (ბეკინას II ცოლი)
* არისტო ქვაშავიძე (ელენეს ძმისწული)
* ივანე გვერდევანიძე (ადვოკატი)

მოთხრობის მხატვრული ანალიზი
---------------------------

„სამანიშვილის დედინაცვალი" ქართული პროზის კლასიკადაა მიჩნეული. იგი იმერეთისთვის დამახასიათებელი საოცარი რეალობითაა აღწერილი. კლდიაშვილი პროზის ნამდვილი გენიოსია. მისი სიცილი და წამიერი მწარე რეალობა ადამიანს კითხვის საოცარ სურვილს უღვიძებს. „სამანიშვილის დედინაცვალი" მრავალჯერ დადგეს თეატრში და გადაიღეს კინოში ამავე სახელწოდებით – „სამანიშვილის დედინაცვალი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით კლდიაშვილი - სამანიშვილის დედინაცვალი
მოზამბიკის ფოლკლორი განიცდიდა პორტუგალიური კულტურის ძლიერ გავლენას. მასზე აგრეთვე გავლენა მოახდინა სხვა პორტუგალიურენოვანმა ფოლკლორებმა, როგორებიცაა ბრაზილიის ფოლკლორი, კუბის ფოლკლორი. მოზამბიკის თანამედროვე საცეკვაო მუსიკის ყველაზე პოპულარული სტილია *მარაბენტა*.

მოზამბიკის კულტურა 1964 წელს დაწყებული დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის განუყოფელი ნაწილი იყო. ეროვნული მოძრაობის ლიდერები იყენებდნენ მოზამბიკის ეროვნულ კულტურას, რათა უბრალო ხალხის მხარდაჭერა მოეპოვებინათ, ამ დროს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს წინა პლანზე საკუთარი კულტურა გამოჰქონდათ. 1975 წლიდან, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ მოზამბიკმა ევროპული სტილის მუსიკა უკან გასწია და საკუთარი ფოლკლორის ჩამოყალიბება დაიწყო, რომელიც დაეფუძნა ადგილობრივ ხალხურ სტილსა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ზიმბაბვეს, ტანზანიის, ზამბიის და სამხრეთ აფრიკის ფოლკლორს.

1978 წელს მოზამბიკის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს ორგანიზებით მოეწყო ეროვნული ცეკვების ფესტივალი, რომელშიც მონაწილეობა ნახევარ მილიონზე მეტმა ადამიანმა მიიღო.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მოზამბიკის თემები |
| --- |
|  |
| ისტორია | 
* მუტაპას სამეფო
* კოლონიალური პერიოდი
* მოზამბიკის კამპანია
* დამოუკიდებლობისთვის ომი
* ფრელიმო
* სოციალისტური ეპოქა
* სამოქალაქო ომი
* რენამო
* რომის სამშვიდობო შეთანხმება
* გაეროს ოპერაციები (ONUMOZ)
* მოზამბიკის წყალდიდობა
 |  |
|  |
| გეოგრაფია | 
* ქალაქები
* კლიმატი
* რაიონები
* ეკორეგიონები
* კუნძულები
* პოსტოები
* ეროვნული პარკები
* პროვინციები
* მდინარეები
* ველური ბუნება
 |
|  |
| მმართველობა | 
* არჩევნები
* საგარეო ურთიერთობები
* შეიარაღებული ძალები
* პარლამენტი
* პრეზიდენტი
* პრემიერ-მინისტრი
* პოლიტიკური სისტემა
* პოლიტიკური პარტიები
 |
|  |
| ეკონომიკა | 
* სოფლის მეურნეობა
* მინერალური მრეწველობა
* საკვების პროდუქტების დაცვა
* მეტიკალი (ვალუტა)
* ტელეკომუნიკაციები
* ტურიზმი
* ტრანსპორტი
	+ აეროპორტები
 |
|  |
| საზოგადოება | 
* ჰიმნი
* გერბი
* დროშა
* კულტურა
* დემოგრაფია
* განათლება
* ენები
* მუსიკა
* საზოგადო უქმეები
* რელიგია
* სპორტი (ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები)
* წყლის მომარაგება და სანიტარია
 |

 |
„სამაია"
**„სამაია"** — წარმართობის დროინდელი ქართული რიტუალური საფერხულო ცეკვა. ასრულებდნენ ქალთა, ვაჟთა ან შერეული ჯგუფები „ძეობის" დღესასწაულზე. ტერმინი „სამაია" ანუ „სამა" სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, აღნიშნავს „როკვას, შუშპარს". ამჟამად ჩვენში გავრცელებული „სამაია" სამეულის პრინციპზეა აგებული და თეატრალიზებული ფორმით სრულდება ქალთა ჯგუფის მიერ (გვხვდება ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გულში"). მუსიკალური ზომა 6/8.

ლიტერატურა
----------

* *გვარამაძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 698.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ცეკვები |
| --- |
|  |
| 
* აფხაზური
* აჭარული
* ბაღდადური
* ბუქნა
* განდაგანი
* გერგეტულა
* გურული ფერხული
* დავლური
* დაისი
* ზილგა
* კინტოური
* ლალოინი
* ლამპრული
* მელია-ტელეფია
* მთიულური
* მთიულური დავლური
* მირმინკელა
* მოხეური
* მხარდავედრა
* მხარული
* მხედრული
* მხუჯიში
* ნარნარი
* ოსური
* რაჭული
* სართულიანი ფერხული
* სამაია
* სამყრელო
* სიმდი
* ფარცაკუკუ
* ფერხისა
* ფერხული
* ქართული
* ცანგალა და გოგონა
* ხორუმი
* ჯეირანი
 |

 |
**ნახარარები** (სომხ. Նախարարներ) — დიდი და საშუალო ფეოდალური არისტოკრატიის წარმომადგენლები ადრინდელი ფეოდალური ხანის სომხეთში (IV-IX საუკუნეები). იყოფოდნენ უფროს და და უმცროს გვარებად. პირველნი თავის წარმომავლობას ხშირად სომეხთა ლეგენდარულ მამამთავარს ჰაიკს (ჰაიოსს) უკავშირებდნენ, უმცროსებს ამ ხარისხს მხოლოდ მეფე ანიჭებდა. ნახარარების უმაღლეს ფენას შეადგენდნენ იშხანები (მთავრები), რომლებიც სომხეთის ცალკეულ ოლქებს განაგებდნენ — ჰყავდათ საკუთარი ვასაკები და ჯარი, რის გამოც ნაკლებად იყვნენ დამოკიდებული მეფის ხელისუფლებაზე. მათ შორის გამოირჩეოდნენ კამსარაკანები, მამიკონიანები, ბაგრატუნები, არწრუნები, სიუნები და სხვები. უფროსი ნახარარების უმრავლესობა VIII-IV საუკუნეების შინაომების შედეგად დაიღუპა. მოგვიანებით, იშხანებისაგან განსხვავებით, ნახარარებს საშუალო, ზოგჯერ წვრილ ფეოდალებსაც უწოდებდნენ.

სომეხ ნახარარებს ძველ ქართულ წყაროებში შეესაბამებიან მთავარნი და წარჩინებულნი, რაც დასტურდება სომხურიდან გადმოქართულებულ ძეგლებშიც.

ლიტერატურა
----------

* *Адонц Н.* Армения в эпоху Юстиниана. Политическое состояние на основе нахарарского строя. СПб. 1908;
* *Новосельцев А. П. Пашуто В. Т. Черепнин Л. В.* Пути развития феодализма, М. 1972;
* *მაისურაძე გ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 346, თბ. 1984
Sedentarische Sabellidae
**მრავალჯაგრიანი ჭიები**, *პოლიქეტები* (Polychaeta) — რგოლოვანი ჭიების კლასი, მათი სიგრძე 2 მმ-იდან 3 მ აღწევს, მრავალსეგმენტიანი სხეულის თითოეულ სეგმენტში მეორდება შინაგანი ორგანოების კომპლექსი. აქვთ სპეციალური სამოძრაო ორგანოები — პარაპოდიები, რომელთაგანაც შემდგომში განვითარდა ფეხსახსრიანთა კიდურები. ზოგ მრავალჯაგრიანი ჭიებში ლაყუჩების ფუნქციას ასრულებს თავზე განლაგებული საცეცების გვირგვინი. აქვთ თვალები, ზოგჯერ საკმაოდ რთული, და წონასწორობის ორგანოები (სტატოცისტები). 

მრავალჯაგრიანი ჭიები ცალსქესიანები არიან. განაყოფიერება გარეგანია. განვითარება მეტამორფოზით მიმდინარეობა. ბინადრობენ ზღვაში, მცირეოდენი — მტკნარ წყალში (მაგ. Manayunkia — ბაიკალში). კლასში 70-მდე ოჯახის 6 ათასზე მეტი სახეობაა. უმრავლესობა ფსკერზე ცხოვრობს. მრავალი მათგანი ქვიშის ნაწილაკების ან სხვა მასალისაგან იშენებს მილებს და ბოლომდე იქ რჩება. იკვებებიან დეტრიტით. ბევრი მტაცებელია, ხშირად კომენსალი, იშვიათად პარაზიტი. ზოგ სახეობას ახასიათებს ნათება. მრავალჯაგრიანი ჭიები მრავალი თევზის საკვებია (ნერეისისებრნი). 

დიდი ზომის ზოგ მრავალჯაგრიანი ჭიებს იყენებენ თევზის მისატყუებლად, ზოგს ზიანი მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 7, გვ. 166, თბ. 1984
პრეზიდენტის სასახლე
**პრეზიდენტის სასახლე** — ჩეჩნეთის დედაქალაქ გროზნოში მდებარე შენობა, რომელიც ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს განადგურდა.

ისტორია
-------

სსრკ-ს დაშლამდე შენობაში განთავსებული იყო სსრკ-ს ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კომიტეტი, 1991 წელს ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, შენობა იყო განთავსებული ჯოხარ დუდაევის საპრეზიდენტო სასახლე. 

დე-ფაქტო დამოუკიდებლობის ხანმოკლე პერიოდში (1991 წლის ნოემბერი-2000 წლის თებერვალი) რუსეთიდან შშეიხ მანსურის საპატივცემულოდ ეწოდა მოედნის შენობა.

საბოლოოდ გენერალმა ჯოხარ დუდაევმა, სეპარატისტული ჩეჩნეთის რესპუბლიკის იჩკერიის პირველმა ლიდერმა, იგი მიიღო როგორც მისი საპრეზიდენტო სასახლე (სინამდვილეში კი, დუდაევის ოფისი შენობის მერვე სართულზე იყო).

დუდაევის მომხრეები პრეზიდენტის სასახლის წინ გროზნოში, 1994 წლის დეკემბერი, ქალაქისთვის ბრძოლის დაწყებამდე მხოლოდ რამდენიმე დღით ადრე. მიხეილ ევსტაფიევის ფოტო
გროზნოზე საახალწლო თავდასხმის დროს (ჩეჩნეთის პირველი ომის ადრეული ეტაპი 1994-1995 წლის ზამთარში), სასახლე იყო ფედერალური ჯარების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე. ამ დროს იგი ძლიერ დაზიანდა, სეპარატისტებმა მიატოვეს 1995 წლის 18 იანვარს, სამკვირიანი დაბომბვისა და ორკვირიანი ბრძოლის შემდეგ, ხოლო მეორე დღეს რუსულმა არმიამ მთლიანად აიღო.

რუსული ძალები თითქმის სამი კვირის განმავლობაში ბომბავდა აღნიშნულ შენობას და მის მიმდებარე შენობებს. მასზე მიიტანეს ასობით პირდაპირი საარტილერიო დარტყმა, მათ შორის ნაღმტყორცნებიდან, ცეცხლსასროლი იარაღით და განსაკუთრებით გამანადგურებელი ზალპური BM-21 რაკეტებით, რამაც მთლიანად გაანადგურა მუნიციპალიტეტის მრავალი შენობა, პრეზიდენტის სასახლის მახლობლად.

1996 წლის 15 თებერვალს ფედერალურმა ძალებმა დანგრეული შენობა დაანგრიეს აფეთქების შედეგად. 

ამჟამად ყოფილი სასახლის ადგილზე განთავსებულია ახმად კადიროვის მეჩეთი და პოლიციელების ძეგლი, რომლებიც ტერორისტებისა და ვაჰაბიტების წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიღუპნენ.

აღსანიშნავია, რომ ახმად კადიროვის მეჩეთი სიდიდით მეორეა რუსეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Google Earth Community: Presidential Palace (ruined)[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  РОССИЯ-ЧЕЧНЯ: цепь ошибок и преступлений.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-31. ციტირების თარიღი: 2020-10-10.
მრავალთავი
**მრავალთავი**, ძველი ქართული ლიტურგიკული კრებული, სადაც თავმოყრილია საუფლო და წლის დიდი საეკლესიო დღესასწაულებისათვის განკუთვნილი საკითხავები. სახელწოდება, რომელიც პირველად დადასტურებულია „სინურ მრავალთავში" (864), შეერქვა „ოთხთავის" ანალოგიით. მრავალთავის ბერძნული მოდელია „პანეგირიკონი", რომელიც თითქმის ყოველთვის შეიცავს ქრისტესა და ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილ ჰომოლიებს. მოგვიანებით ქართული მრავალთავი გამდიდრდა ჰაგიოგრაფიული მასალითაც.

ჩვენამდე მოღწეულია მრავალთავის 10 ხელნაწერი, მათ შორის აღსანიშნავია უძველესი მრავალთავის ფრაგმენტები (ხელნაწერი S-3902, ა. შანიძემ, 1927), „სინური მრავალთავი" (გამოსცა ა. შანიძემ, 1959), „უდაბნოს მრავალთავი" (ხელნაწერი A -1109), „სვანური მრავალთავი" (X საუკუნე, ხელნაწერი A-19), „პარხლის მრავალთავი" (X საუკუნე, ხელნაწერი A-95), „კლარჯული მრავალთავი" (ხელნაწერი A-144) და სხვა. მრავალთავის ყველა ნუსხა ნაკლულია. სავარაუდოა, რომ მრავალთავი თავდაპირველად შეიცავდა 228 დასახელების 480 ტექსტს. ი. აბულაძისა და აკაკი შანიძის გამოკვლევების მიხედვით, მრავალთავის საკითხავთა კოლექცია ეკუთვნის ქართულ თარგმანთა უძველეს ფენას. მრავალთავი თარგმნილია ბერძნულიდან, ნაწილი სომხურიდან, უფრო მცირე ნაწილი — სირიულიდან და არაბულიდან. მრავალთავების ენობრივ-ტექსტოლოგიური ანალიზი და ვარიანტთა დიდი სახესხვაობა მოწმობს, რომ VI-VII საუკუნეებში საქართველოში დიდი რაოდენობით უნდა ყოფილიყო გავრცელებული ამ ტიპის კრებულები. ქართულმა მრავალთავებმა რიგ შემთხვევაში ბერძნულზე უკეთ შემოგვინახა ორიგინალის სახე, ზოგჯერ კი მხოლოდ ქართული ძეგლების მიხედვით შეიძლება დაკარგული ბერძნული მოდელის აღდგენა (მაგ. პეტრე იერუსალიმელის, ბარნაბა იერუსალიმელის, ეპიფანე კვიპრელის, იუსტინე კეისრის, კირილე იერუსალიმელის, იოანე ოქროპირის საკითხავები, წინდა ნინოს სახელით ცნობილია ჰომილიები და სხვა). კრებულის იერუსალიმურ წარმომავლობას გვიდასტურებს როგორც საკითხავების ავტორთა ვინაობა, ისე მრავალთავებში დაცული ლიტურგიკული წელიწადის რიგი, რომელიც დიდ მსგავსებას ავლენს უძველესი ქართულ იადგარების, ლექციონარისა და იოანე-ზოსიმეს კალენდრებთან. ჩანს, V საუკუნეში არსებობდა ერთიანი იერუსალიმური კალენდარული წესი, რომელიც აისახა ძველ ლიტურგიკული ძეგლების ქართულ ტარგმანებში უახლესი გამოკვლევების მიხედვით, მრავალთავების ქართულად თარგმნისა და გავრცელების ხანად ვახტანგ გორგასლის ეპოქა უნდა ვივარაუდოთ და, ამდენად, თვით მრავალთავი ქართული თარგმნით ლიტერატურის ერთ-ერთ უძველეს ძეგლად მივიჩნიოთ.

ლიტერატურა
----------

* *მ. ვან ესბროკი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 162.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლარჯული მრავალთავი
ომარ კილასონია
**ომარ რევაზის ძე კილასონია** (დ. 2 მაისი, 1941) — ქარელის რაიკომის პირველი მდივანი 1978-1989 წლებში. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი. არის 15 სამეცნიერო შრომის ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1959 წლიდან იყო კოლმეურნე, 1960-1965 წლამდე სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სტუდენტი. 1965-1974 წლამდე ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის კოლხეთის საცდელი სადგურის მეცნიერი თანამშრომელი, განყოფილების გამგე, დირექტორი. 1969 წელს დაამთავრა აღნიშნული ინსტიტუტის ასპირანტურა.

### პარტიული მოღვაწეობა

სკკპ წევრი 1970 წლიდან. 1974 წლიდან საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების ინსტრუქტორი. 1977 წლიდან საქართველოს კომპარტიის ქარელის რაიკომის მეორე მდივანი, ხოლო 1978 წლიდან პირველი მდივანი. საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. საქართველოს სსრ მეცხრე და მეათე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ნაშრომი
-------

* „ქარელი ისტორიის ანალებში" — წიგნში მოთხრობილია ქარელის რაიონის თითოეული სოფლის ისტორია, რომელსაც რაიკომის მდივნად მუშაობის პერიოდში სხვადასხვა დოკუმენტურ წყაროებში გასცნობია ავტორი. წიგნი მნიშვნელოვანი დოკუმენტური წყაროა ამჟამად, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლების მდგომარეობის, მოსახლეობის, გვარების და ა.შ. შესასწავლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართელოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ელექტრონული კატალოგი
ნეარქტიკა
**ნეოარქტიკული ოლქი** ან **ნეოარქტიკა** — ხმელეთის ზოოგეოგრაფიული ოლქი (ზოგი მკვლევარი მას პოლარქტიკული ოლქის განყოფილებად მიიჩნევს). ნეოარქტიკულ ოლქს უკავია ჩრდილოეთ ამერიკა, კუნძულები გრენლანდია, ნიუფაუნლენდი, ალეუტის, ვანკუვერი, ბაფინის მიწა, გრანტის მიწა და სხვა. ნეოარქტიკულ ოლქში გვხვდება ძუძუმწოვრების 3 ენდემური ოჯახი: რქაფიწალა ანტილოპისებრნი, გოფერისებრნი და მთის თახვისებრნი. სხვა ძუძუმწოვრებიდან აქ გვხვდება ოპოსუმი, მღვიმის ღამურა, მეხეური მაჩვზღარბი, პარკოსანი ხტუნია, ონდატრა, კანადური თახვი, მფრინავი ციყვი, ველის ფინია, ამერიკული კურდღელი, კანადური ფოცხვერი, პუმა, კოიოტი, ამერიკული სიასამური, სკუნსი, ენოტი, გრიზლი, ბარიბალი, ბიზონი, ხარვერძი, კანადური ცხვარი, თოვლა თხა, ჩრდილოეთური ირემი, ამერიკული ლოსი, ვაპიტი, ვირჯინიულიირემი, პეკარი და სხვა. ფრინველებიდან აღსანიშნავია სამეფო სვავი, ველის როჭო, შაშვი, კარონილური იხვი, ცისფერი ჩხიკვი, მებუკე გედი. ქვეწარმავლებიდან საყურადრებოა ფრინოზომა, შხამკბილა, ჟილატიე, ქიროტი, ჩხრიალა გველი, მარჯნისფერი ასპიტი, ალიგატორი, კოლოფა კუ, ავი ტრიონიქსი. ამფიბიებიდან — ამფიუმა, ამბისტომა, უფილტვო სალამანდრა, ამერიკული პროტეუსი, მშვენიერი ვასაკა. თევზებიდან აღსანიშნავია ამია, ჯვაროსანი ქარიყლაპია, ნიჩაბდინდა, ამბლიოფსისი, გამბუზია და სხვა. უხერხემლო ცხოველებიდან საყურადრებოა მღვიმის კიბო, კოლორადოს ხოჭო. ნეოარქტილულ ოლქს ყოფენ კანადისა და სონორის ქვეოლქებად.

ლიტერატურა
----------

* *ა. ჯანაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 379.
* ბ. ყურაშვილი, „უხერხემლოთა ზოოლოგია", გვ. 28, თბ. 1973

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიოგეოგრაფიული ოლქები |
| --- |
|  |
| 
* ავსტრალაზია
* ანტარქტიკა
* აფროტროპიკი
* ინდომალაი
* ნეოარქტიკა
* ნეოტროპიკი
* ოკეანეთი
* პალეარქტიკა
 |

 |
**ორგორის „ახაშენის" ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორგორაში.

ეკლესია მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, ბუნებრივ ამაღლებულ ტერასაზე. იგი განთავსებულია ძველი ნამოსახლარის დასავლეთ კიდეზე. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა და შირიმის ქვითაა ნაგები ასევე რესტავრაციის შედეგად თუნუქითაა გადახურული. დასავლეთ ნაწილში ერთი კედლის სახით მინაშენი და მასში ჩრდილოეთის მხრიდან შესასვლელი თაღის ნაწილია შემორჩენილი. ასევე დასავლეთის კედელში, რესტავრირებულ ნაწილში კარის სამხრეთ მხარეს ქტიტორის გამოსახულებაა შემორჩენილი, რომელსაც ხელთ უჭირავს კარის ჩრდილო ნაწილში ცხენზე ამხედრებული წმინდა გიორგის გამოსახულებიანი რელიეფი და ეკლესიის მოდელი. ორივე რელიეფის ცალი მხარე ორნამენტებითაა დეკორირებული. არქიტრავზე ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის სამხრეთ ნაწილში რესტავრაციამდელი კედლის სტრუქტურა შეიმჩნევა, რომელიც ნაგებია დიდი ზომის შირიმის ქვებისგან დუღაბზე. ეკლესიის ინტერირეი სადაა და მოხატულობის კვალი არ შეიმჩნევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12088
**ნენე გიორგაძე** (დ. 21 თებერვალი, 1971, თბილისი) — ქართველი მწერალი და პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

თანამედროვე ქართველი პოეტი, მწერალი და მთარგმნელი ნენე გიორგაძე დაიბადა 1971 წელს თბილისში. 90-იან წლებში პირველი პუბლიკაცია გამოაქვეყნა გაზეთ „არილში", რომელსაც ვიზუალურად აფორმებდა და კოლორიტულ სახეს აძლევდა პოეტი ზვიად რატიანი. მანამდე ხელნაწერი მიიტანა ჟურნალ „ცისკარში", თუმცა იმის გამო, რომ ჟურნალის მაშინდელმა რედაქტორმა ლექსების ტექსტური ქარგა სრულიად შეცვალა, პუბლიკაციაზე უარი თქვა. დაამთავრა ილიას უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. სადიპლომო ნაშრომი დაიცვა ვაჟა-ფშაველას პოემაზე „გველისმჭამელი". 90-იან წლებში მუშაობდა გაზეთში „მიმომხილველი". 1999 წლიდან 2011 წლამდე ცხოვრობდა აშშ-ში, სწავლობდა მონთგომერის კოლეჯში, მუშაობდა სხვადასხვა ამერიკულ კორპორაციებში. 2011 წლიდან შვილთან და მეუღლესთან ერთად ცხოვრობს სანკტ-პეტერბურგში, რუსეთში.

2010 წელს ამრიკელ კოლეგასთან, ტიმოთე ქეჩერთან ერთად ინგლისურ ენაზე თარგმნა მაია სარიშვილის პოეტური კრებული „მიკროსკოპი", რომელიც გახდა „ოქტოპუსის" მთარგმნელთა კონკურსის ფინალისტი. თარგმნის თანამედროვე პოეზიას ინგლისურიდან და რუსულიდან ქართულ ენაზე. მონაწილეობდა სხვადასხვა ლიტერატურულ ფესტივალებში — „პოეზიის დღეები" (რიგა, ლატვია) და „ახალი პოეტების ფესტივალი" (საკტ-პეტერბურგი, რუსეთი). ლექსები შესულია ორენოვან ანთოლოგიაში „Антология новой грузинской поэзии". ნენე გიორგაძის ლექსები თარგმნილია ინგლისურ, რუსულ, ჰოლანდიურ, ლატვიურ და ლიტვურ ენებზე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სამკუთხედი. - თბილისი, პეგასი, 2011. - 95. - ISBN: 978-9941-9179-9-8

ლიტერატურა
----------

* ანუკ ბელუგა, ნენე გიორგაძე // ცხელი შოკოლადი. თბ. 2012 გვ.10

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნენე გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**პრესის მუზეუმი** — მუზეუმი თბილისში, რომელიც გაიხსნა 2022 წლის 15 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში გიორგი კეკელიძის ინიციატივით. მსგავსი მუზეუმი საქართველოში პირველია. მუზეუმი შეიქმნა ეროვნული ბიბლიოთეკის საქართველოს ეროვნული ბიბლიოგრაფიის საარქივო ფონდის განყოფილების ბაზაზე. ამ გადაწყვეტილების მიზანია, საზოგადოებამ გაიცნოს ქართული ჟურნალისტიკისა და პუბლიცისტიკის განვითარების ეტაპები.

საქართველოს პრესის მუზეუმში პირველად იყრის თავს როგორც XIX, ისე XX საუკუნის პერიოდულ გამოცემათა ნიმუშები. მუზეუმში გამოფენილია ივანე კერესელიძის, გიორგი ერისთავის, ილია ჭავჭავაძის, ნიკო ნიკოლაძის, სერგეი მესხისა და სხვათა გამოცემებს, ჟურნალებს: „ცისკარს", „საქართველოს მოამბეს"; გაზეთებს: „ივერიას", „დროებას", „ცნობის ფურცელს", „კვალს", „გუთნის-დედას" და სხვა.

მუზეუმის ექსპონატთა შორის არის პირველი რესპუბლიკის პერიოდისა და საბჭოთა ეპოქის მნიშვნელოვანი გამოცემებიც.

სქოლიო
------

1. ↑  ქართული პრესის მუზეუმი | ჟურნალ-გაზეთები, როგორც უნიკალური საისტორიო წყარო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-01-25. ციტირების თარიღი: 2023-01-25.
2. 1 2 3 4  ეროვნულ ბიბლიოთეკაში პრესის მუზეუმი გაიხსნა
**ნიკოლო ამანიტი** (იტალ. Niccolò Ammaniti; დ. 25 სექტემბერი, 1966) — იტალიელი მწერალი. ვიარეჯოს პრემიისა და პრემია სტრეგას მფლობელი.

ცნობილი გახდა 2001 წელს გამოცემული რომანით „Io non ho paura" (*არ მეშინია*), რომლის მიხედვითაც გაბრიელე სალვატორესმა იმავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო.

ბიოგრაფია
---------

ნიკოლო ამანიტი დაიბადა რომში. სწავლობდა ბიოლოგიურ მეცნიერებებს, მაგრამ ხარისხი არ მოუპოვებია. მისი პირველი რომანი *Branchie* 1994 წელს Ediesse-მ გამოსცა, ხოლო 1997 წელს Einaudi-მ. სავარაუდოდ, ნაწარმოები მისი დისერტაციის ადაპტაცია იყო. 1999 წელს რომანის მიხედვით იმავე სახელწოდების ფილმი გადაიღეს. 1995 წელს ამანიტიმ მამასთან, მასსიმოსთან ერთად ესე *Nel nome del figlio* დაბეჭდა. 1996 წელს მის დასთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ფილმში  *Cresceranno i carciofi a Mimongo*.

ამანიტიმ ლუისა ბრანკაჩიოსთან ერთად მცირე რომანი დაწერა, რომელიც ანთოლოგიაში *Gioventù Cannibale* გამოქვეყნდა. იმავე წელს ამანიტიმ მოთხრობების კრებული *Fango* გამოსცა.

1999 წელს დაიბეჭდა რომანი *Ti prendo e ti porto via*, ხოლო 2001 წელს დაწერილი რომანის, *Io non ho paura* მიხედვით ავტორს ვიარეჯოს პრემია გადაეცა. რომანის მიხედვით გაბრიელე სალვატორესმა 2003 წელს იმავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო.

2006 წელს გამოცემული წიგნისთვის, *Come Dio comand* ავტორს პრემია სტრეგა გადაეცა. გაბრიელე სალვატორესმა ამ რომანის მიხედვითაც გადაიღო ფილმი. 2009 წელს ამანიტის მეხუთე რომანი, *Che la festa cominc* გამოიცა. 2010 წელს ამანიტიმ *მე და შენ* გამოსცა, რომლის მიხედვითაც მოგვიანებით ბერნარდო ბერტოლუჩიმ იმავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო.

2015 წელს ამანიტიმ მეშვიდე რომანი *ანნა* გამოსცა.

### რომანები

* *Branchie*, Roma, Ediesse, 1994. ISBN 88-230-0135-8; Torino, Einaudi, 1997. ISBN 88-06-14354-9.
* *Ti prendo e ti porto via*, Milano, Mondadori, 1999. ISBN 88-04-46824-6.
* *Io non ho paura*, Torino, Einaudi, 2001. ISBN 88-06-14210-0.
* *Come Dio comanda*, Milano, Mondadori, 2006. ISBN 88-04-50279-7.
* *Che la festa cominci*, Torino, Einaudi, 2009. ISBN 978-88-06-19101-6.
* *Io e te*, Torino, Einaudi, 2010. ISBN 978-88-06-20680-2.
* *Anna*, Torino, Einaudi, 2015. ISBN 978-88-06-22775-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ნიკოლო ამანიტი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  LIBRIS — 2012.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
2. ↑  O'Grady, Desmond.  (10 May 2003) How to succeed without really failing. ციტირების თარიღი: 10 January 2017
3. 1 2 3 4 5 6  Niccolò Ammaniti it.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 July 2008.
4. 1 2 3  Biography. ციტირების თარიღი: 15 August 2015.
5. ↑  Niccolò Ammaniti, "Ai miei lettori", *Branchie*, Torino, Giulio Einaudi editore, 1997.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მნათობი**. |

**„მნათობი"** — ქართული ყოველთვიური ლიტერატურული და სამეცნიერო ჟურნალი. გამოდიოდა 1869-1872 წლებში თბილისში (1869 წელს გამოვიდა 10 ნომერი; 1870 წელს — 4; 1871 წელს — 8; 1872 წელს — 11). რედაქტორი — ნიკოლოზ ავალიშვილი; გამომცემელი — ივანე ელიოზიშვილი. „მნათობი" იყო ქართველი ხალხოსნების პროგრესული მიმართულების ჟურნალი, რომელიც უტოპიურ სოციალიზმს ქადაგებდა. გამოქვეყნებულია ნინო ორბელიანის, ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანის, ნ. იაშვილის, დიმიტრი ჯანაშვილის, გიორგი იოსელიანის, ნიკოლოზ ავალიშვილის, ივანე ელიოზიშვილის, ანტონ ფურცელაძის, აკაკი წერეთლის, გ. ქიქოძის, რაფიელ ერისთავის, ეკატერინე გაბაშვილის და სხვათა ნაწარმოებები; ჯორჯ ბაირონის, უილიამ შექსპირის, ჟ. ბ. მოლიერის, ფრიდრიხ შილერის, ჰაინრიხ ჰაინეს, პიერ - ჟან დე ბერანჟე და სხვათა ნაწარმოებების თარგმანები. „მნათობს" ლიტერატურულ საკითხებზე პოლემიკა ჰქონდა „ცისკართან", „დროებასთან" და „კრებულთან".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალ „მნათობის" ელექტრონული ვერსია

ლიტერატურა
----------

* *კარიჭაშვილი დ.* ქართული პერიოდული გამოცემების ბიბლიოგრაფიული მიმოხილვა «წიგნის მეგობარი», 1925, № 1—2;
* ქართული ბიბლიოგრაფია, 1—ქართულ ერთდროულ გამოცემებში (1852—1910) მოთავსებული სტატიებისა და მასალების მაჩვენებელი, პ. 1916;
* *ლორთქიფანიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 52.
**მუშის კუნძულები** (ფრანგ. Îles Moucha) — მცირე ზომის მარჯნის კუნძულები ჯიბუტის სანაპიროზე. ის მდებარეობს ტაჯურის ყურის ცენტრში. კუნძულები ეკუთვნის ქვეყნის ერთ-ერთ ადმინისტრაციულ ერთეულს — დედაქალაქ ჯიბუტის, რომლის საერთო მოსახლეობაც შეადგენს დაახლოებით 20 ადამიანს და მნიშვნელოვნად იზრდება ზაფხულის პერიოდში.

გეოგრაფია
---------

მუშის კუნძულების ადგილმდებარეობა.
მუშის კუნძულები სიდიდით ჯიბუტის ყველაზე დიდი კუნძულებია. მათი სიგრძე 1,6 კმ-ია, სიგანე კი 2,41 კმ, მუშის კუნძულები იმყოფება პატარა მასკალის კუნძულებთან, რამდენიმე მომცრო კუნძულთან და მარჯნის რიფებთან სიახლოვეს. ის მდებარეობს დაახლოებით 15 კმ-ში სამხრეთით ჯიბუტის მატერიკული ნაწილიდან.

მანგრო
### კლიმატი

მუშის კუნძულებზე განსაკუთრებით ბევრი მზიანი დღეებია და მაღალი ტემპერატურაა მთელი წლის განმავლობაში. ესაა მშრალი კლიმატი, რომლის ტემპერატურა მერყეობს დეკემბრის, იანვრის და თებერვლის საკმაოდ თბილი ამინდებიდან ივლისის ძალიან ცხელ ამინდამდე. არსებობს წლის ორი დრო: ზაფხული, მშრალი სეზონით მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით და ზამთრის შედარებით გრილი სეზონი, ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით.

ეკონომიკა
---------

მუშის კუნძულების ეკონომიკა უპირატესად დაფუძნებულია მომსახურებაზე და ტურიზმზე. მუშის კუნძულები დასვენების ერთ-ერთი პოპულარული ადგილია ჯიბუტიში. კუნძულების მთავარ ქალაქ — მუშას ემსახურება აეროპორტი. კუნძულები ასევე შესანიშნავი ადგილია დაივინგის მოყვარულთათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  აეროპორტ HDMO-ის ინფორმაცია „Great Circle Mapper"-ზე.
**პრეკოსი** (ფრანგ. precoce < ლათ. praecox — საადრეო, ადრეულა), წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სახორცე-სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს საფრანგეთში რამბულიეს ჯიშის ნერბის შეჯვარებით ლეისტერული ჯიშის ერკემალთან, ხოლო გერმანიაში — გერმანულ მერინოსის შეჯვარებით ინგლისურ გრძელმატყლიან ერკემალთან. ერკემლის მასაა 100-110 კგ, ზოგიერთისა 115 კგ და მეტიც. ერკემლის მატყლის ნაპარსია 8-10 კგ, მაქსიმალური — 14 კგ; ნერბისა — 3,8-4,2 კგ, მაქსიმალური 10 კგ. მატყლი 58-ე - მე-60 ხარისხისაა, სიგრძე 7-10 სმ. სუფთა მატყლის გამოსავალია 45-50%. ნაყოფიერება 100 ნერბზე 150-მდე ბატკანია. პრეკოსი ადრეულაა, კარგი კვება და მოვლა-პატრონობა სჭირდება. ჯიში გავრცელებულია საფრანგეთში, გერმანიაში, ჩეხეთში, სლოვაკეთში, რუმინეთში, პოლონეთში იტალიასა და ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნებში. ყოფილ სსრკ-ში პრეკოსი შემოიყვანეს 1926-1931 წლებში გერმანიიდან, მის მოშენებას მისდევენ რუსეთის ცენტრალურ რაიონებში, ბაშკირეთში, თათრეთში, უკრაინაში, ბელარუსში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 184.
„პროზერპინეს მოტაცება". ზეთი, ტილო. 196 x 215 სმ (ლუვრი, პარიზი)
**ნიკოლო დელ აბატე** (იტალ. Niccolò dell'Abbate; დ. დაახლ. 1512, მოდენა, — გ. 1571, ფონტენბლო) — იტალიელი მხატვარი.

სწავლობდა მშობლიურ მოდენაში, საბოლოოდ კი მისი შემოქმედებითი ხედვა კორეჯოსა და პარმიჯანინოს ზეგავლენით ჩამოყალიბდა ბოლონიაში (1544-1552). აქ აბატე ხატავდა პორტრეტებს, ასევე ფრესკებს მანიერიზმის სტილში შესრულებული პეიზაჟებითა და ფიგურული კომპოზიციებით. 1522 წელს საფრანგეთის მეფე ანრი II-ის მიწვევით შეუერთდა პრიმატიჩოს ხელმძღვანელობით ფონტენბლოს სასახლის გაფორმებაზე მომუშავე მხატვართა ჯგუფს. მის მიერ ფონტენბლოში შესრულებული ფრესკების დიდი ნაწილი დაკარგულია. საფრანგეთში აბატე სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა. მისმა მითოლოგიური სიუჟეტებით სავსე პეიზაჟებმა დიდი გავლენა მოახდინა კლასიკური ფრანგული ფერწერის ტრადიციებზე, მათ შორის, კლოდ ლორენისა და ნიკოლა პუსენის შემოქმედებაზე.

ლიტერატურა
----------

* Béguin S. Piccinini F. Nicolò Dell’Abate: storie dipinte nella pittura del Cinquecento tra Modena e Fontainebleau. Cinisello Balsamo։ Silvana, 2005

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლო დელ აბატე — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**მნაცაკან ისკანდარიანი** (სომხ. Մնացական Իսկանդարյան, რუს. Мнацакан Фрунзевич Искандарян; დ. 17 მაისი, 1967, გიუმრი, სომხეთი) — სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე სპორტსმენი, რომელიც საბჭოთა კავშირსა და რუსეთში ასპარეზობდა. ისკანდარიანი არის ოლიმპიური ჩემპიონი, მსოფლიოს სამგზის ჩემპიონი და ორგზის ევროპის ჩემპიონი. მან 1991 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. 2000 წელს დასახელდა რუსეთის დამსახურებულ მწვრთნელად. არმენ ნაზარიანის შემდეგ მნაცაკან ისკანდარიანი მეორე სომეხია, რომელიც დიდების დარბაზში შეიყვანეს.

ბიოგრაფია
---------

მნაცაკან ისკანდარიანმა ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა 1978 წელს დაიწყო. მას კორიუნ მოვსესიანი ხელმძღვანელობდა. 1987 წელს იგი გახდა „Espoir"-ის მსოფლიო ჩემპიონი. 1988 წელს ისკანდარიანი გახდა სსრ კავშირის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ეროვნული გუნდის წევრი. იმავე წელს მან მოიპოვა ოქროს მედალი ჭიდაობის მსოფლიო თასის გუნდურ შეჯიბრებაში. ისკანდარიანი საბჭოთა კავშირის ეროვნული გუნდის წევრად საბჭოთა კავშირის დაშლამდე (1991) რჩებოდა. მან 1989 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატში მოიგო ვერცხლის მედალი. 1990 წელს, იგი 68-კილოგრამ კატეგორიიდან 74-კილოგრამ კატეგორიაში გადავიდა და ამავე წლის მსოფლიო ჩემპიონატი ოქროს მედლით დაასრულა. 1991 წელს ისკანდარიანი გახდა ევროპის ჩემპიონი და ზედიზედ მეორედ მოიგო მსოფლიო ჩემპიონობა. 1992 წელს მან ზედიზედ მეორედ მოიგო ევროპის ჩემპიონატი. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში თავის დივიზიონში იგი ნომერ პირველ მოჭიდავედ სახელდებოდა. ისკანდარიანი 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაში ოქროს მედლის მოგების მთავარი კანდიდატის სტატუსით შევიდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ისკანდარიანის სომხეთის ახლა დამოუკიდებელი იყო, ყოფილი საბჭოთა ოლიმპიელები მაინც ერთად თამაშობდნენ 1992 წლის ბარსელონაში გამართულ ოლიმპიურ თამაშებზე (მათ ერთიანი გუნდი ეწოდათ). ისკანდრიანმა ოლიმპიადაზე ყველა თავისი მოწინააღმდეგე დაამარცხა და დამსახურებული ოლიმპიური ოქროს მედალიც მიიღო.

ოლიმპიადაზე გამარჯვების შემდეგ, ისკანდრიანმა ორი წელი უმოქმედობაში გაატარა (იგულისხმება სპორტის მხრივ). იგი საბოლოოდ 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე დაბრუნდა და მესამე მსოფლიო ჩემპიონობაც მოიპოვა. იგი ასპარეზობდა ატლანტაში გამართულ 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე. ამ ტურნირში მან მედლის მოპოვება ევრ შეძლო და ტურნირი მე-5 ადგილით დაასრულა. მან მოჭიდავის კარიერას თავი 1996 წელს დაანება და შემდეგ მწვრთნელობა დაიწყო. 1996 წლის მდგომარეობით იგი იყო რუსეთის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ახალგაზრდული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill. "Mnatsakan Iskandaryan" დაარქივებული 2020-04-17 საიტზე Wayback Machine.. Olympics at Sports-Reference.com. Sports Reference LLC.
* Interview (in Russian)

სქოლიო
------

1. ↑  Sports-Reference.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Lutte Gréco-Romaine. www.fila-official.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 დეკემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 7 January 2013.
**ნაძალადევის სახალხო თეატრი** — თეატრი. გაიხსნა ნაძალადევში მწიგნობარ გ. ჩარკვიანის თაოსნობით. პირველ წარმოდგენად 1896 წელს უჩვენეს ალექსანდრე ყაზბეგის „არსენა". სპექტაკლში მონაწილეობდნენ სცენისმოყვარე მსახიობები: ს. ციციშვილი, ო. ხავთასი, ს. ყალაბეგაშვილი, გ. გაბინაშვილი, გ. ჯაბაური და სხვები; რეჟისორი ბ. საფაროვი. შემდგომ წლებში ნაძალადევის სახალხო თეატრი რევოლუციური იდეების პროპაგანდის კერად გადაიქცა. რეპერტუარსაც ამავე მიზნით არჩევდნენ. რევოლუციურ პერიოდში დაიდგა: ი. გომართელის „ქოხში", ტ. რამიშვილის „მეზობლები", პოლიო ირეთელის „დამარცხებულნი" და სხვა წარმოდგენები. 1912 წლის 12 იანვარს საზეიმოდ გაიხსნა თეატრის ახალი შენობა და ჩამოყალიბდა სცენისმოყვარეთა მუდმივი წრე; რეჟისორად დაინიშნა მსახიობი ს. სვიმონიძე (გოგოლაშვილი). სპექტაკლებში პროფესიონალი მსახიობებიც მონაწილეობენ (ლ. მესხიშვილი, ვ. აბაშიძე, გ. არადელი-იშხნელი, მ. საფაროვა-აბაშიძე, ნ. გაბუნია-ცაგარელი და სხვები). სხვადასხვა დროს წრეს ხელმძღვანელობდნენ: შ. ბერიშვილი, პ. ფრანგიშვილი, ვ. ნინიძე, გ. სულიაშვილი. წრის წევრები იყვნენ გ. პავლიაშვილი, ვასო კუდუხაშვილი, ვერა კუდუხაშვილი, გ. გაბინაშვილი, ა. ჩიტაძე, ქ. კამკამიძე, ს. გოგაშვილი. წრე განაგრძობდა მაშაობას პლეხანოვის სახელობის კულტურის სახლში.

1924 წლის 10-19 მარტს თეატრის დარბაზში მიმდნარეობდა კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსის და საქართველოს საკათალიკოსო საბჭოს წევრების სასამართლო პროცესი.

ლიტერატურა
----------

* *გომართელი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 342.

სქოლიო
------

1. ↑  *დარსალია დ.*, წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია) კომუნისტური მართლმსაჯულების წინაშე, თბილისი: საარი, 2011. — გვ. 112, ISBN 978-9941-0-3930-0.
ფერადი მუყაოს ნიმუშები
**მუყაო** — ქაღალდის სახეობა. ის არის სპეციალურად დამზადებული სქელი ქაღალდი. 

მუყაო ფართოდ გამოიყენება წარმოების სხვადასხვა სფეროში. 

არსებობს მუყაოს სახეობათა სამი ჯგუფი: 

* შესაფუთი
* პოლიგრაფიული
* დიზაინის

მუყაო გამოიყენება, ძირითადად, წიგნების, ბლოკნოტების, კატალოგების ყდების დასამზადებლად. მუყაოს იყენებენ, სასწავლო პროცესისათვის ხელშეწყობის მიზნით სივრცითი და წარმოსახვითი უნარების განსავითარებლად. მისგან ამზადებენ ტექნიკური საგნების (მათემატიკა, გეომეტრია, ფიზიკა და სხვ.) შესასწავლად აუცილებელ გეომეტრიულ ფიგურებს (სამკუთხედი, ოთხკუთხედი, პრიზმა, პარალელოგრამი და სხვ.). მუყაოს იყენებენ მაკეტების და მოდელების დასამზადებლად. უკანასკნელ პერიოდში მუყაოს ფართოდ გამოყენება აქვს სამშენებლო სფეროში. მისგან იქმნება ჰიბრიდული მასალა - თაბაშირ-მუყაოს ფილები, რომლისგანაც ამზადებენ ნესტგამძლე, ცეცხლგამძლე ფილებს და სხვა პროდუქტებს.

მუყაო განსხვავდება ერთმანეთისაგან ფერის, ზომის და წონის მიხედვით. დასაშვებია სხვადასხვა ნორმები. მაგ: 

ზომაში მუყაო შეიძლება იყოს 

* 64/90; სმ.
* 70/100; სმ.
* 60/84 სმ.

გრამაჟის (წონის) მიზედვით ასევე, შეიძლება იყოს განსხვავებული. კერძოდ,

* 1.75 მმ;
* 2.0 მმ;
* 2.5 მმ

მუყაოს ნივთები
--------------

* ბლოკნოტის ყდა
* სურათის ცარჩოში გამოყენებული
* მუყაოს ყუთი
* ასაწყობი სათამაშო
* მუყაოს რგოლები
* კარტი
* შესაფუთი ყუთები
* ბოჭკოვანი მილის ქაღალდი
* თაბაშირ-მუყაოს ფილები
* მუყაოს ქაღალდი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თაბაშირ-მუყაო

ლიტერატურა
----------

* ქაღალდისა და მუყაოს წარმოება / ბ. ვ. აკულოვი, ს. გ. ერმაკოვი. — პერმი, პერმის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2010. — 432 с. — ISBN 978-5-398-00502-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გეოპაპერ. პროდუქტები მუყაო
* რა არის გოფრირება დაარქივებული 2012-03-04 საიტზე Wayback Machine.