**ტატიანა მიხეილის (მოსეს) ასული ლიოზნოვა** ( დ. 20 ივლისი, 1924, მოსკოვი, სსრკ - გ. 29 სექტემბერი, 2011, მოსკოვი, რუსეთი ) - საბჭოთა კინორეჟისორი, სცენარისტი, პედაგოგი; სსრკ სახალხო არტისტი (1984), რსფსრ ძმები ვასილიევების სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1976).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1924 წლის 20 ივლისს მოსკოვში ებრაულ ოჯახში. დიდი სამამულო ომის დასაწყისში იგი ევაკუირებული იქნა სვერდლოვსკში შავი მეტალურგიის სახალხო კომისარიატში, სადაც დედამისი მუშაობდა ეკონომისტად; ცხოვრობდა დედასთან ერთად ვტუზგოროდოკში.  მამამისი ომის დასაწყისში ფრონტზე დაიღუპა.

სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტში, მაგრამ ერთი სემესტრის სწავლის შემდეგ მიატოვა . 1943 წელს იგი შევიდა <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%93%D0%98%D0%9A" rel="mw:ExtLink" title="ВГИК" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="110">ВГИК</a>- ში ვსევოლოდ პუდოვკინის სარეჟისორო სახელოსნოში, მაგრამ პუდოვკინმა კურსზე უარი თქვა და ჯგუფი გაერთიანდა სერგეი გერასიმოვისა და ტამარა მაკაროვას სამსახიობო სახელოსნოსთან, გახდა პირველი ერთიანი სახელოსნო.

გამოსაცდელი სემესტრის ბოლოს მასწავლებლები აპირებდნენ მის გარიცხვას, გადაწყვიტეს, რომ 19 წლის გოგონას ცხოვრებისეული გამოცდილება საკმარისი არ იყო, მაგრამ ტატიანამ შეძლო მათი დარწმუნება თავისი ნამუშევრების ჩვენებით. *კარმენის* ცეკვა მისი საკურსო ნამუშევრიდან შემდგომში შევიდა ფილმში „ახალგაზრდა გვარდია" (1948), როგორც *ლიუბკას* ცეკვა; თავად ლიოზნოვამ მონაწილეობა მიიღო ფილმის დადგმაში, როგორც რეჟისორის ასისტენტმა. 

1949 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი გაანაწილეს მ. გორკის სახელობის კინოსტუდიაში, მაგრამ მაშინვე გაათავისუფლეს, რადგან 1947 წლიდან ქვეყანა აწარმოებდა საყოველთაო კამპანიას „კოსმოპოლიტიზმის წინააღმდეგ საბრძოლველად "ანტისემიტური ხასიათით. გარდა ამისა, ეკონომიკური კრიზისის გამო, დაიწყო გადასაღები ფილმების მკვეთრი შემცირების პერიოდი და რამდენიმე წელი დედამისთან ერთად ჭრიდა და კერავდა ტანსაცმელს.

1952 წელს, სერგეი გერასიმოვთან და სამსონ სამსონოვთან ერთად, ე. ვახტანგოვის სახელობის თეატრში დადგა სპექტაკლი, რომელიც ეფუძნებოდა ხე ცინჩჟის და დინ ნის პიესას „ჭაღარა გოგონა"  . ვლადიმირ ბელიაევთან ერთად დაწერა ორი პიესა: ერთი - ჩინურ ხალხურ ზღაპრებზე დაფუძნებული, მეორე - კორეული ფოლკლორის საფუძველზე .

1953 წელს ტატიანა აღადგინეს კინოსტუდიაში TPO ახალგაზრდული ფილმების სამხატვრო ხელმძღვანელად; ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 1982 წლამდე . გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი მუშაობდა რეჟისორის ასისტენტად თავის მასწავლებელ სერგეი გერასიმოვთან, ასევე იყო მეორე რეჟისორი ბორის ბუნეევის ფილმის „იდუმალი აღმოჩენა"" (1953) და სტანისლავ როსტოცკის სადებიუტო ფილმის „დედამიწა და ხალხი" (1955) გადაღებების დროს .

1957 წლიდან იღებს ფილმებს მ. გორკისსახელობის კინოსტუდიაში, როგორც დამდგმელი რეჟისორი. მან პირველი ფილმი „ხსოვნა გულისა" გადაიღო 1958 წელს   სერგეი გერასიმოვისა და ტამარა მაკაროვას სცენარის მიხედვით.

1962 წელს შევიდა სკკპ-ს რიგებში. იყო რუსეთის ფედერაციის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი 

1963 წელს გამოვიდა მხატვრული ფილმი "„მათ ცა ემორჩილება", რომელიც ეძღვნება გარდაცვლილ პილოტ-გამომცდელებს. იმავე წელს ფილმმა მიიღო პირველი პრიზი „*ოქროს ფრთა"* საავიაციო და კოსმოსური ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალზე დოვილში ( საფრანგეთი )  .

1967 წელს გამოვიდა ფილმი „სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე "; ერთი წლის შემდეგ მან მიიღო პირველი პრიზი არგენტინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მოტივაციით „*ადამიანის ცხოვრების მოვლენების რეალური ასახვისთვის, ქორწინების ერთგულებისთვის"*  .

1973 წელს მან დაასრულა 12 სერიიანი სატელევიზიო მხატვრული ფილმი „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება", რომელიც ეფუძნება იულიან სემიონოვის რომანს. ფილმმა ფართო პოპულარობა მოიპოვა: ორმოცი წლის განმავლობაში მრავალჯერ გადაიცა საკავშირო ტელევიზიით, მისი ზოგიერთი პერსონაჟის სახელი გახდა პოპ-კულტურის ნაწილი. კულტურა, რომელიც რეპროდუცირებულია მრავალრიცხოვან ირონიულ გამოსახვასა და ანეკდოტებში, როგორც ლოიალურ, ასევე „ანტისაბჭოთაში". ამ სურათისთვის ლიოზნოვას მიენიჭა ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი. მიქაელ ტარივერდიევის თქმით, რეჟისორს სურდა ფილმის ტიტრებში სცენარისტადაც ჩაწერილიყო, რადგან მან გადაღებისთვის სცენარის მნიშვნელოვანი ადაპტაცია მოახდინა და ორიგინალი შეცვალა. თუმცა, თავად იულიან სემიონოვი ამას მტკიცედ დაუპირისპირდა; შედეგად, ორ შემოქმედებით პიროვნებას შორის დავა მოაგვარა მათმა ახლო მეგობარმა, ფილმის კომპოზიტორმა, ტარივერდიევმა. მან უთხრა ლიოზნოვას: „*ტანია, შენ ცდები"*. რეჟისორმა ეს გაბრაზებით მიიღო, მაგრამ იძულებული გახდა დათანხმებულიყო, რის შემდეგაც მისი ურთიერთობა იულიან სემიონოვთან და მიქაელ ტარივერდიევთან მრავალი წლის განმავლობაში გაფუჭდა. მოგვიანებით, რეჟისორმა ასევე განმარტა, თუ რატომ ჰქვია ფილმს ასე  : „მე გადავწყვიტე, განმეხილა 17 დღე მიმდინარე სამამულო ომის ფონზე, 45 წლის გაზაფხულზე, რომლის ფარგლებშიც მაყურებელს მოვუთხრობდი წამებზე, თუნდაც საათებზე, მოვლენებზე ისაევის ცხოვრებიდან". 

1975 წლიდან 1980 წლამდე ასწავლიდა VGIK-ში. ლევ კულიჟანოვთან ერთად ხელმძღვანელობდა ახალ სარეჟისორო და სამსახიობო სემინარს (1975-1980), გამოუშვა ერთი კურსი   .

1980 წელს მან გადაიღო ორნაწილიანი სატელევიზიო ფილმი სოციალური დრამის ჟანრში „ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი". მისი შემდეგი ფილმი „კარნავალი" (1981), ანა როდიონოვას მოთხრობის მიხედვით  გადაღებულია სრულიად განსხვავებულ - კომედიური მიუზიკლის ჟანრში. სიმღერა ფილმიდან „დამირეკე, დამირეკე" (Позвони мне, позвони) რობერტ როჟდესტვენსკის ლექსზე და მაქსიმ დუნაევსკის მუსიკაზე, ჰიტად იქცა .

მისი ბოლო რეჟისორული ნამუშევარი იყო სამნაწილიანი ანტიამერიკული სატელევიზიო ფილმი „მსოფლიოს აღსასრული სიმპოზიუმით" (1986) არტურ კოპიტის პიესის მიხედვით , თუმცა ქვეყანაში მიმდინარე ცვლილებების გამო, ის მხოლოდ ერთხელ აჩვენეს 1987 წლის მარტის დასაწყისში და შემდეგ აღარ გასულა.

#### ოჯახი

მამა - მოსე ალექსანდრეს (არონის) ძე ლიოზნოვი (1894-1941), ინჟინერ-ეკონომისტი, წარმოშობით ხერსონის პროვინციის ებრაული სასოფლო-სამეურნეო კოლონიიდან ვესიოლოედან, გაიზარდა მელიტოპოლში   ; პირველი მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა კაპრალად ვილნის 52-ე ქვეით პოლკში , დაიჭრა (1914)  . იგი დაიკარგა 1941 წლის დეკემბერში დიდი სამამულო ომის დროს ბრძოლაში   .

დედა - იდა იზრაელის ასული ლიოზნოვა (1899-1978), წარმოშობით კორიუკოვკადან , სოსნიცას რაიონში, ჩერნიგოვის პროვინციაში, ქმრის მსგავსად, ის გაიზარდა მელიტოპოლში. ომის დროინდელი ევაკუაციის დოკუმენტების მიხედვით , ომამდე იგი მუშაობდა ეკონომისტად მოსკოვში შავი მეტალურგიის სახალხო კომისარიატის (NKChM) მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ განყოფილებაში (გლავსნაბი) და შემდეგ განაგრძო მუშაობა ამ სახალხო კომისარიატში. მისი ევაკუაცია სვერდლოვსკში. ომის დროს დაკარგა ქმარი და სამი ძმა. ლიოზნოვა მთელი ცხოვრება დედასთან ერთად ცხოვრობდა და შემდგომ ფილმს „კარნავალი" (1981) უწოდა „ჩემი ყველაზე პირადი ფილმი"  :

 საფლავი დონის სასაფლაოზე
როდესაც ლიოზნოვა, VGIK-ის დამთავრების შემდეგ, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა Literaturnaya Gazeta- ში, პუბლიკაციის მთავარი რედაქტორი, ცნობილი პოეტი და მწერალი კონსტანტინე სიმონოვი ცდილობდა მას სასამართლოში მოეთხოვა. სხვადასხვა დროს იყო ურთიერთობა რეჟისორ სტანისლავ როსტოცკისთან, მსახიობ არჩილ გომიაშვილთან და სსრკ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე ვლადიმერ კირილინთან  .

იგი არ იყო დაქორწინებული, არ ჰყავდა საკუთარი შვილები, მაგრამ მას დარჩა ნაშვილები ქალიშვილი, ლუდმილა ლისინა, ლიოზნოვას ახლო მეგობრის, მფრინავ ვასილი კოლოშენკოს ქალიშვილი. 

#### შეხედულებები

იგი იყო საბჭოთა საზოგადოების ანტისიონისტური კომიტეტის (<a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9\_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82\_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9\_%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8" rel="mw:ExtLink" title="Антисионистский комитет советской общественности" class="cx-link" data-linkid="226">АКСО</a>) წევრი მისი დაარსებიდან დაშლამდე, 1992 წლამდე.

მან მკვეთრად უარყოფითად ისაუბრა სსრკ-ს დაშლის შესახებ. ლიოზნოვამ თავისი სულის უდიდესი ტკივილი უწოდა საბჭოთა სახელმწიფოს მიერ ყოფილი ძალაუფლებისა და ძლიერების დაკარგვა.

#### გარდაცვალება

იგი გარდაიცვალა 2011 წლის 29 სექტემბერს მოსკოვში 88 წლის ასაკში ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. ცხედარი კრემირებული იქნა, ხოლო ფერფლის ურნა დაკრძალეს მეცხრე დღეს, დედის გვერდით, დონის სასაფლაოზე  .

შემოქმედება
-----------

#### სარეჟისორო და სასცენარო ნამუშევრები კინოში

| წელიწადი | ფილმი |
| --- | --- |
| დირექტორი | სცენარისტი | შენიშვნები |
| 1950 | განთავისუფლებული ჩინეთი |  |  |  ассистент режиссёра  |
| 1953 | იდუმალი აღმოჩენა |  |  |  второй режиссёр  |
| 1955 | დედამიწა და ხალხი |  |  |  второй режиссёр  |
| 1958 | ხსოვნა გულისა | </img> |  |  |
| 1961 | ევდოკია | </img> |  |  |
| 1963 | მათ ცა ემორჩილება | </img> |  |  |
| 1965 | დილით ადრე | </img> |  |  |
| 1967 | სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე | </img> |  |  |
| 1973 | გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება | </img> |  |  |
| 1981 | ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი | </img>  |  |  |
| 1981 წ | კარნავალი | </img>  | </img>  | соавтор сценария с А. С. Родионовой |
| 1986 | მსოფლიოს აღსასრული სიმპოზიუმით | </img>  | </img>  |  |
|

*

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

გამოსაცდელი სემესტრის ბოლოს მასწავლებლები აპირებდნენ მის გარიცხვას, გადაწყვიტეს, რომ 19 წლის გოგონას ცხოვრებისეული გამოცდილება საკმარისი არ იყო, მაგრამ ტატიანამ შეძლო მათი დარწმუნება აკადემიური მუშაობის ჩვენებით. *კარმენის* ცეკვა მისი საკურსო ნამუშევრიდან შემდგომში შევიდა ფილმში „ახალგაზრდა გვარდია" (1948), როგორც *ლიუბკას* ცეკვა; თავად ლიოზნოვამ მონაწილეობა მიიღო დადგმაში, როგორც რეჟისორის ასისტენტმა.

* აღიარებარსფსრ დამსახურებული არტისტი (1969 წლის 18 აგვისტო) - *საბჭოთა კინოს სფეროში მოღვაწეობისთვის*
* შრომის წითელი დროშის ორდენი (1969)
* რსფსრ სახალხო არტისტი (1974 წლის 4 სექტემბერი) - *საბჭოთა კინოს დარგში გაწეული მომსახურებისთვის*
* რსფსრ ძმები ვასილევების სახელობის სახელმწიფო პრემია (1976 წლის 23 დეკემბერი) - *მრავალნაწილიანი მხატვრული სატელევიზიო ფილმისთვის* "გაზაფხულის ჩვიდმეტი მომენტი" (1973), მ. გორკის სახელობის საბავშვო და ახალგაზრდული ფილმების ცენტრალური კინოსტუდიის მიერ.
* ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი (1982 წლის 28 ივნისი) - *საბჭოთა სატელევიზიო ფილმების წარმოებაში მომსახურებისთვის და ფილმის "გაზაფხულის ჩვიდმეტი მომენტი" (1973) შექმნაში აქტიური მონაწილეობისთვის*
* ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* სსრკ სახალხო არტისტი (1984 წლის 26 სექტემბერი) - *საბჭოთა კინოს განვითარებისთვის გაწეული სამსახურისთვის*
* ღირსების ორდენი (1996 წლის 9 მარტი) - *სახელმწიფოს წინაშე გაწეული სამსახურის, კულტურისა და ხელოვნების სფეროში მრავალწლიანი ნაყოფიერი მოღვაწეობისთვის*
* სამშობლოსათვის დამსახურებისთვის III ხარისხის ორდენი (1999 წლის 20 ივლისი) - *კინოს განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის*
* რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის სპეციალური პრიზი (2000 წლის 12 ივნისი) - *რუსული კინოს განვითარებაში განსაკუთრებული წვლილისთვის*
* სამშობლოსათვის ღირსების ორდენი, IV ხარისხი (2009 წლის 20 ივლისი) - *რუსული კინემატოგრაფიული ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის და მრავალწლიანი შემოქმედებითი საქმიანობისთვის*

2016 წლის აპრილში მოსკოვში, მ. გორკის კინოსტუდიის შენობაზე, ტატიანა ლიოზნოვას პატივსაცემად დამონტაჟდა და გაიხსნა მემორიალური დაფა  .

* საერთაშორისო კინოფესტივალი დოვილში, მიძღვნილი ავიაციისა და ასტრონავტიკის თემაზე (1963, საფრანგეთი ) - *პირველი პრიზი* ფილმისთვის „მათ ცა ემორჩილება" (1963)
* საერთაშორისო კინოფესტივალი მარდელ პლატაში (1968, არგენტინა ) - საერთაშორისო კათოლიკური კინობიუროს ჯილდო ფილმისთვის „სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე" (1967)
* საკავშირო ტელეფესტივალი (1981) - *პირველი პრემია* ფილმისთვის „ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი" (1981)
* საკავშირო კინოფესტივალი (1982) - ესტონეთის სარეკლამო კინობიუროს პრიზი ფილმისთვის „კარნავალი" (1981)
* კინოფესტივალი „მოსკოვის პრემიერა" (2009) - საორგანიზაციო კომიტეტის პრიზი „*რუსული კინოს დიდი კინემატოგრაფიული ტრადიციების გაძლიერებისთვის"*

მეხსიერება
----------

2016 წლის აპრილში მოსკოვში, მ. გორკის კინოსტუდიის შენობაზე, ტატიანა ლიოზნოვას პატივსაცემად დამონტაჟდა და გაიხსნა მემორიალური დაფა  .








1. ↑  The Central Database of Shoah Victims' Names. Tatiyana Lioznova. ციტირების თარიღი: 2023-02-13
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Лиознова Татьяна Михайловна (ТАСС). sfn error: no target: CITEREFЛиознова\_Татьяна\_Михайловна\_(ТАСС) (help)
3. 1 2 3  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
4. ↑  Палатникова О.. Самсон Самсонов о Бондарчуке. ციტირების თარიღი: 2022-12-05
5. 1 2 3  Лиознова Татьяна Михайловна (Кино. Энциклопедический словарь) 1987. sfn error: no target: CITEREFЛиознова\_Татьяна\_Михайловна\_(Кино.\_Энциклопедический\_словарь)1987 (help)
6. 1 2 3 4 5  Лиознова Татьяна Михайловна (biograph.ru). sfn error: no target: CITEREFЛиознова\_Татьяна\_Михайловна\_(biograph.ru) (help)
7. ↑  Фотографы и фотоателье дореволюционной России: Его старший брат Соломон Аронович Лиознов был фотографом и владельцем «фотоателье С. А. Лиознова» на Бульварной улице в Мелитополе.
8. ↑  Алфавитный список фотографических фирм Российской Империи (1839—1917)
9. ↑  Воины-евреи 52 пехотного Виленского полка
10. ↑  Чтобы помнили. Лиознова Татьяна Михайловна
11. ↑  Алфавитные списки нижних чинов, погибших, раненых и пропавших без вести в 1-ю мировую войну 1914—1918
12. ↑  Лиознов Моисей Александрович. ციტირების თარიღი: 2022-12-07
13. ↑  Моисеева Ольга.  (2023-04-11) Что зашифровала в фильме «Карнавал» режиссёр Татьяна Лиознова? Тайна героини Ирины Муравьёвой. ციტირების თარიღი: 2023-11-04
14. ↑  Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 18 августа 1969 года № 1120 «О присвоении почётного звания „заслуженный деятель искусств РСФСР" Лиозновой Т. М.». ციტირების თარიღი: 2023-01-28
15. ↑  Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 4 сентября 1974 года № 968 «О присвоении почётного звания „народный артист РСФСР" творческим работникам Центральной киностудии детских и юношеских фильмов имени М. Горького». ციტირების თარიღი: 2023-01-28
16. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР от 23 декабря 1976 года № 677 «О присуждении Государственных премий РСФСР 1976 года в области литературы, искусства и архитектуры». ციტირების თარიღი: 2023-01-28
17. 1 2 3 4 5 6  Лиознова Татьяна Михайловна (russiancinema.ru). sfn error: no target: CITEREFЛиознова\_Татьяна\_Михайловна\_(russiancinema.ru) (help)
18. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 июня 1982 года № 7425—X «О награждении орденами СССР группы деятелей искусств». ციტირების თარიღი: 2023-01-28
19. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 26 сентября 1984 года № 1016-XI «О присвоении почётного звания „народный артист СССР" тов. Лиозновой Т. М.». ციტირების თარიღი: 2023-01-28
20. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 09.03.1996 г. № 366 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (1996-03-09). ციტირების თარიღი: 2022-12-04
21. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 20.07.1999 г. № 894 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством" III степени Лиозновой Т. М.» (1999-07-20). ციტირების თარიღი: 2022-12-03
22. ↑  Распоряжение Президента Российской Федерации от 12.06.2000 г. № 217-рп «О присуждении в 2000 году специального приза Президента Российской Федерации „За выдающийся вклад в развитие российского кино"» (2000-06-12). ციტირების თარიღი: 2022-12-03
23. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 20.07.2009 г. № 834 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством" IV степени Лиозновой Т. М.» (2009-07-20). ციტირების თარიღი: 2022-12-03
24. ↑  Министр культуры РФ открыл мемориальную доску режиссёру Татьяне Лиозновой в Москве (2016-04-21). ციტირების თარიღი: 2022-03-03
25. ↑  Министр культуры РФ открыл мемориальную доску режиссёру Татьяне Лиозновой в Москве (2016-04-21). ციტირების თარიღი: 2022-03-03