recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
პიეტრო დელა ვალე
**პიეტრო დელა ვალე** (დ. 11 აპრილი, 1586, რომი — გ. 21 აპრილი, 1652, რომი) — იტალიელი ვაჭარი, მოგზაური, აღმოსავლეთმცოდნე, ლიტერატორი, თეოლოგი, დიპლომატი. ეკუთვნოდა საბერძნეთის ცნობილ არისტოკრატთა გვარს.1614–1626 წლებში იმოგზაურა აღმოსავლეთის ქვეყნებში (ოსმალეთი, არაბეთი, პალესტინა, ეგვიპტე, ერაყი, სპარსეთი, ინდოეთი).

რამდენიმე წელი დაყო შაჰ-აბას I-ის კარზე, სადაც დაუახლოვდა სპარსეთში მცხოვრებ ქართველებს (მათ შორის — ქეთევან დედოფალს), ჰქონდა მათთან მიმოწერა, რის საფუძველზეც აღწერა საქართველო და ქართველები. 1626 წლის 28 მარტს დაბრუნდა რომში, სადაც პაპ ურბან VIII-ს წარუდგინა მოხსენება საქართველოს შესახებ (გამოქვეყნდა 1627 წელს). 

ცდილობდა ვატიკანის ხელისუფლება დაერწმუნებინა, რომ საქართველო – დამოუკიდებელი და ქრისტიანული სახელმწიფო – სავსებით შესაძლებელი იყო, შემდგომში კათოლიკე ქვეყანა გამხდარიყო, რაც მას სასიკეთოდ მოუბრუნდებოდა. 

პიეტრო დელა ვალემ პირველი ცნობა შემოიტანა ლურსმული დამწერლობის შესახებ ევროპაში 1621 წელს.

ლიტერატურა
----------

* Ватейшвили Дж. Л. Грузия и европейские страны, т. 1, кн. 2, М. 2003;
* Полиевктов М. А. Европейские путешественники XIII–XVIII вв. по Кавказу, Тфл. 1935. *ე. მამისთვალიშვილი.*

სქოლიო
------
**ომარ ნაფეტვარიძე**  (დ. 20 სექტემბერი, 1944, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (2007). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2015).

1967 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1966 წელს შრომითი საქმიანობა დაიწყო საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტში". მუშაობდა თბილისის „დინამოს" სტადიონის რეკონსტრუქციის პროექტზე. 1966–1970 წლებში — ამ ინსტიტუტში მუშაობდა უფროს არქიტექტორად, ჯგუფის ხელმძღვანელად. 1970–1979 წლებში მუშაობდა საკავშირო საპროექტო ინსტიტუტ „გიპროტორგში" ჯგუფის ხელმძღვანელად, სახელოსნოს ხელმძღვანელად. 1980–1981 წლებში იყო ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს ადაპტაციისა და რესტავრაციის სამმართველოს მთავარი ინჟინერი. 1981–1983 წლებში საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის საპროექტო ორგანიზაცია „საქქალაქპროექტის" დირექტორი იყო. 1984–1989 წლებში — საქართველოს სსრ ვაჭრობის სამინისტროს საპროექტო-ტექნოლოგიური ბიუროს დირექტორი. 1990–1995 წლებში მუშაობდა სამშენებლო გაერთიანება „თბილქალაქმშენის" საპროექტო ორგანიზაციის დირექტორად. 1995–2006 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტის" შემოქმედებით გაერთიანებაში პროექტის მთავარი არქიტექტორის თანამდებობაზე. 2006–2012 წლებში მუშაობდა საინვესტიციო კომპანიების „ევორდისა" და „კაპიტალვოსტოკის" მთავარ არქიტექტორად. 2012 წელს თბილისში, მახათას მთაზე „ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატის" სახელობის ტაძრისა და სამონასტრო კომპლექსების პროექტირებასთან დაკავშირებით, მან, როგორც ავტორმა, დააფუძნა საპროექტო ორგანიზაცია შპს „უტა 2012". მისი დირექტორია და მთავარი არქიტექტორი. მისი ავტორობით შექმნილია მრავალი პროექტი. 2012 წელს მისი პროექტი მრავალფუნქციური საცხოვრებელი სახლი ტარას შევჩენკოს ქუჩაზე („Rustaveli Residence") დაჯილდოებულია ქ. ლონდონში გამართულ 24-ე საერთაშორისო კონგრესზე ოქროს კატეგორიის პრიზითა და სერტიფიკატით. 2013 წელს ხარისხის კვლევის ევროპული საზოგადოების (ESQR) მიერ ვენაში დაჯილდოვდა ოქროს კატეგორიის პრიზითა და სერტიფიკატით. 2014 წელს პარიზში გამართულ საერთაშორისო კონგრესზე განმეორებით დაჯილდოვდა პლატინის კატეგორიის პრიზით და სერტიფიკატით. 2015 წელს მიენიჭა „არქიტექტურის რაინდის" წოდება.

ჯილდოები
--------

* 2010 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ომარ ნაფეტვარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვენერა მილოსელი გამოფენაზე ლუვრში
**ვენერა მილოსელი** აგრეთვე ცნობილი როგორც **აფროდიტე მილოსელი** — ძველი ბერძნული ქანდაკება და ძველი საბერძნეთის სკულპტურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნიმუში. შეიქმნა ძველი წელთაღრიცხვის 130-100 წლებს შორის და გამოსახავს ბერძნული მითოლოგიის სილამაზისა და სიყვარულის ქალღმერთ აფროდიტეს (ვენერას რომაულ მითოლოგიაში). სკულპტურა თეთრი მარმარილოსაგანაა შექმნილი და სიმაღლით 203 სანტიმეტრია. მისი ორიგინალური მკლავები და პოსტამენტი დღეისთვის აღარ არსებობენ. ცნობილია, რომ ქანდაკება ალექსანდროს ანტიოქიელის ნამუშევარია.

ქანდაკება 1820 წელს შემთხვევით აღმოაჩინა ბერძენმა გლეხმა იორგოს კენტროტასმა ეგეოსის ზღვის კუნძულ მილოსზე, საიდანაც იგი ფრანგმა ოფიცრებმა შეისყიდეს და საფრანგეთში ჩაიტანეს. 1821 წელს იგი მეფე ლუი XVIII-ს მიართვეს, ხოლო მეფემ იგი ლუვრის მუზეუმს გადასცა სადაც დღემდე ინახება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ვენერა მილოსელი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* 12 самых значительных потерь искусства დაარქივებული 2017-05-21 საიტზე Wayback Machine.
* Венера Милосская (Афродита) — статуя богини любви, окруженная легендами
* Безрукая Венера Милосская (200 год до нашей эры)
**არსებითი სახელი** — სრულმნიშვნელობიანი სიტყვა. ატარებს საგნობრივ მნიშვნელობას — აღნიშნავს „საგანს" ან „მოვლენას", საგნის ნაწილს, ან მოვლენათა მთელ ჯგუფს. მიუგებს კითხვებზე: *„ვინ?"* (ქალი, კაცი, მოსწავლე, გიორგი), *„რა?"* (ცხენი, სახლი, სიცოცხლე, თბილისი).

არსებითი სახელი შეიძლება იყოს *კონკრეტული* ან *აბსტრაქტული*, *საზოგადო* ან *საკუთარი*. სხვა სახელებთან ერთად იგი უპირისპირდება ერთი მხრივ ზმნებს, მეორე მხრივ — უდეტრებს. არსებითი სახელის მორფოლოგიური ნიშნები სხვადასხვა ენაში სხვადასხვაგვარია. სინთეზურ ენებში იგი ხასიათდება სიტყვათცვალებისა და სიტყვაწარმოების დიდი უნარით. წინადადებაში ასრულებს მრავალგვარ სინტაქსურ ფუნქციას, რომელთაგან ძირითადია *ქვემდებარისა* და *დამატების* გამოხატვა. ქართულ ენაში არსებითი სახელი იცვლება ბრუნვისა და რიცხვის მიხედვით. მრავალ ენაში მოეპოვება აგრეთვე სქესის ან გრამატიკული კლასის კატეგორია. ზოგიერთ ენაში (მაგ. ჩინურში) არსებითი სახელი ფორმაუცვლელია.
არსებითი სახელი იბრუნვის. ერთმანეთისგან განსხვავებულია საზოგადო და საკუთარ არსებით სახელთა ბრუნება.

ლიტერატურა
----------

* *ფეიქრიშვილი ჟ.* ქართული ენის მორფოლოგია, ქუთ. 2010;
* *შანიძე ა.* ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, ტ. 1, თბ. 1973;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 584.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:არსებითი სახელი
 | არსებითი სახელი ვიქსიკონში |

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ენის მეტყველების ნაწილები |
| --- |
|  |
| 
არსებითი სახელი • ზედსართავი სახელი • ზმნა • ზმნიზედა • თანდებული • კავშირი • ნაცვალსახელი • ნაწილაკი • რიცხვითი სახელი • შორისდებული • წინდებული
 | 
 |

 |
დიდოსტატი (GM) არის ტიტული, რომელსაც მოჭადრაკეებს ანიჭებს მსოფლიო საჭადრაკო ორგანიზაცია FIDE. გარდა მსოფლიო ჩემპიონისა, დიდოსტატი ყველაზე მაღალი ტიტულია, რომელსაც მოჭადრაკე შეუძლია მიაღწიოს. მიღწევის შემდეგ, ტიტული ინახება უვადო, თუმცა გამონაკლის შემთხვევაში ტიტული შეიძლება გაუქმდეს მოტყუების გამო.

დიდოსტატის ტიტული, საერთაშორისო ოსტატის (IM), FIDE ოსტატის (FM) და კანდიდატის ოსტატის (CM) ფიდეს ტიტულებთან ერთად, ღიაა ყველა მოთამაშისთვის სქესის მიუხედავად. დიდოსტატთა დიდი უმრავლესობა მამაკაცია, მაგრამ 41 ქალს მიენიჭა GM ტიტული 2024 წლის მდგომარეობით, დაახლოებით 2000 დიდოსტატიდან.[1] ასევე არსებობს ქალთა დიდოსტატის წოდება, უფრო დაბალი მოთხოვნებით, რომელიც მხოლოდ ქალებს ენიჭებათ.

ასევე არსებობს დიდოსტატის წოდებები კომპოზიტორებისა და საჭადრაკო პრობლემების გადამჭრელებისთვის, რომლებიც მინიჭებულია მსოფლიო ფედერაციის მიერ საჭადრაკო შემადგენლობისთვის (იხ. საჭადრაკო შემადგენლობის დიდოსტატთა სია). კორესპონდენციური ჭადრაკის საერთაშორისო ფედერაცია (ICCF) ანიჭებს საერთაშორისო კორესპონდენციური ჭადრაკის დიდოსტატის (ICCGM) წოდებას. ორივე ეს ორგანო ახლა FIDE-სგან დამოუკიდებელია, მაგრამ მუშაობს მასთან თანამშრომლობით.

"სუპერ დიდოსტატი" არაფორმალური ტერმინია, რომელიც ეხება მსოფლიოს ელიტარულ მოთამაშეებს. წარსულში ეს ეხებოდა მოთამაშეებს 2600-ზე მეტი Elo-ს რეიტინგით, მაგრამ რადგანაც ტოპ მოთამაშეების საშუალო Elo რეიტინგი გაიზარდა, ეს ჩვეულებრივ ეხება მოთამაშეებს, რომელთა Elo რეიტინგი 2700-ზე მეტი იყო. სუპერ GM-ების რაოდენობა. რომლებიც წლების განმავლობაში საგრძნობლად გაიზარდა, აქვს გარკვეული სახელის აღიარება სპორტის სამყაროში და, როგორც წესი, ჭადრაკში ყველაზე მაღალანაზღაურებადია.

ფიდეს ტიტულები ენიჭება მხოლოდ ფიდეს საბჭოს კვარტალურ სხდომებზე. მოთამაშეებს, რომლებმაც მიიღეს კვალიფიკაცია GM-ის ტიტულისთვის, მაგრამ ჯერ არ მიუღიათ ის, არაოფიციალურად მოიხსენიებიან, როგორც "GM-არჩეული".

**ისტორია**

დიდოსტატის გამოყენება ზოგიერთი დარგის ექსპერტისთვის დაფიქსირებულია 1590 წლიდან.[7] პირველი ცნობილი გამოყენება ტერმინი დიდოსტატი ჭადრაკთან დაკავშირებით იყო 1838 წლის 18 თებერვლის გამოცემაში Bell's Life, რომელშიც კორესპონდენტი უილიამ ლუისს მოიხსენიებს, როგორც "ჩვენს წარსულ დიდოსტატს".[8] შემდგომში, ჯორჯ უოკერმა და სხვებმა მოიხსენიეს ფილიდორი, როგორც დიდოსტატი და ეს ტერმინი ასევე გამოიყენებოდა რამდენიმე სხვა მოთამაშეზე.[8]
**კუთრი წინაღობა** (აღნიშვნა: {\displaystyle \rho }) — ფიზიკური სიდიდე, ახასიათებს გამტარის მასალის გვარობას და წარმოადგენს პროპორციულობის კეფიციენტს.

კუთრი წინაღობა გამოითვლება ფორმულით:

{\displaystyle \rho =R\cdot {\frac {S}{l}}}
სადაც, {\displaystyle R} ელექტრული წინაღობა, {\displaystyle l} — გამტარის სიგრძე და {\displaystyle S} — გამტარის განივკვეთის ფართობი. ამავე ფორმულიდან გამომდინარეობს კუთრი წინაღობის განზომილების ერთეული — {\displaystyle {\frac {{\text{ომი}}\cdot {\text{მ}}^{2}}{\text{მ}}}={\text{ომი}}\cdot {\text{მ}}}.

რადგან დიდი განივკვეთიანი გამტარები ელექტრულ წრედებში იშვიათად გვხვდება, პრაქტიკაში მიღებულია სისტემის გარეშე ერთეულის {\displaystyle {\frac {{\text{ომი}}\cdot {\text{მმ}}^{2}}{\text{მ}}}} ხმარება. სხვადასხვა მასალისათვის {\displaystyle \rho }-ს პოვნა შეიძლება ფიზიკური მუდმივების ცხრილებში.

გამტარებში სხვა მასალის მინარევების შეტანა კუთრ წინაღობას ადიდებს. მაგალითად, შემოწმებულია ცდით, რომ სუფთა სპილენძის დნობისას მასში 0.005% ნახშირბადის შერევა მის კუთრ წინაღობას 33%-ით ზრდის.

კუთრი წინაღობების ცხრილი
------------------------

კუთრი წინაღობა (20°C-ზე), წინაღობის ა ტემპერატურული კოეფიციენტი ლითონებსა და შენადნობებისათვის.

| ნივთიერება | {\displaystyle \rho },×10-8 ომ·მან×10-2 ომი·მმ2/მ | {\displaystyle \alpha }, {\displaystyle K^{-1}}×10−3 |
| --- | --- | --- |
| ვერცხლი | 1.59 | 3.80 |
| სპილენძი | 1.68 | 4.04 |
| გამომწვარი სპილენძი | 1.72 | 3.93 |
| ოქრო | 2.44 | 3.40 |
| ალუმინი | 2.65 | 3.90 |
| თითბერი (5% Zn) | 3.00 |  |
| კალციუმი | 3.36 | 4.10 |
| როდიუმი | 4.33 |  |
| ვოლფრამი | 5.60 | 4.50 |
| ცინკი | 5.90 | 3.70 |
| თითბერი (30% Zn) | 5.99 |  |
| კობალტი | 6.24 | 7.00[30] |
| ნიკელი | 6.99 | 6.00 |
| რუთენიუმი | 7.10 |  |
| ლითიუმი | 9.28 | 6.00 |
| რკინა | 9.70 | 5.00 |
| პლატინა | 10.6 | 3.92 |
| კალა | 10.9 | 4.50 |
| ფოსფორ-ბრინჯაო (0.2% P / 5% Sn) | 11.2 |  |
| გალიუმი | 14.0 | 4.00 |
| ნიობიუმი | 14.0 |  |
| მაღალნახშირიანი ფოლადი (1010) | 14.3 |  |
| ტყვია | 22.0 | 3.90 |
| გალინსტანი | 28.9 | [34] |
| ტიტანი | 42.0 | 3.80 |
| Grain oriented electrical steel | 46.0 |  |
| მანგანინი | 48.2 | 0.002 |
| კონსტანტანი | 49.0 | 0.008 |
| უჟანგავი ფოლადი | 69.0 | 0.94 |
| ვერცხლისწყალი | 98.0 | 0.90 |
| მანგანეცი | 144 |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Raymond A. Serway (1998). *Principles of Physics*, 2nd, Fort Worth, Texas; London:  Saunders College Pub,   გვ. 602. ISBN 978-0-03-020457-9.
გენერალი აბელ მაყაშვილი
**აბელ (ბალო) მაყაშვილი** (დ. 1860 – გ .1920) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, საქართველოს არმიის გენერალი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თავად მაყაშვილების ოჯახში, 1860 წ. 6 ივნისს. ელიზავეტგრადის სამხედრო პროგიმნაზიისა და ყაზანის ქვეით იუნკერთა სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1877 წელს, ჩაირიცხა რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამსახურში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში. 1910 წლიდან მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და მეთაურობდა ბაშ-ქადიკლარის ქვეითთა პოლკს. 1914 წ. მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება და დაინიშნა მე-16 (სამეგრელოს) გრენადერთა პოლკის სარდლად. მონაწილებდა პირველ მსოფლიო ომში, დასავლეთის ფრონტზე გენერალ ბრუსილოვის არმიის შემადგენლობაში. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ (1918 წ. 26 მაისი) მაყაშვილი ეროვნულ არმიას შეუერთდა. 1918 წლის ბოლოდან იყო ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრების გენერალ-გუბერნატორი და რეგიონის ქართული გარნიზონის სარდალი. მონაწილეობდა სომხეთ-საქართველოს ომში. ერთ ხანს იყო ტფილისის გენერალ-გუბერნატორი და სამხედრო კომენდანტი. 1920 წ. 1919 წლის დასაწყისიდან გათავისუფლებულ იქნა თანამდებობიდან და ჩამოშორებულ იქნა აქტიურ სამხედრო სამსახურს. 1919 წლის ბოლოდან აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის მიწვევით მაყაშვილი სათავეში ჩაუდგა განჯის სამხედრო სკოლას. აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ, ბოლშევიკებმა დააპატიმრეს და კასპიის ზღვაში დაახრჩვეს.

აბელ მაყაშვილის შვილებიც სამხედროები იყვნენ. ერთ-ერთი მათგანი, მაიორი ნიკოლოზ მაყაშვილი, მეთაურობდა ქართულ სამხედრო ავიაციას და დაიღუპა სავარჯიშო გაფრენის დროს 1920 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბელ მაყაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 74-75, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* ჯავახიშვილი, ნიკო (2003), Грузины под Российским Флагом: Грузинские военные и государственные деятели на службе России в 1703-1917, გვ. 131. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაია მნძრეველი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მაია წყნეთელი** — XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართველი სახალხო გმირი, მათე ყაჩაღად წოდებული. გვარი ცნობილი არაა. ზეპირსიტყვიერი ცნობით, მაია წყნეთელისთვის ბატონს შეურაცხყოფა მიუყენებია, ამის გამო მამამისს თავი ჩამოუხრჩვია, დედა კი შიმშილით მომკვდარა. შურისძიების გრძნობით გამსჭვალულმა მაია წყნეთელმა კაცურად გადაიცვა და ერეკლე II-ის კარზე დაიწყო სამსახური. მას ბევრჯერ მებატონეების მიერ ყიზილბაშებზე გაყიდული ქალ-ვაჟი გაუთავისუფლებია. მას შემდეგ რაც იგი მებატონეებმა დააბეზღეს იძულებული გახდა ყაჩაღად გავარდნილიყო. დაღუპულა სპარსელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში.

მაია წყნეთელის თავგადასავალი აისახა ქართულ ფოლკლორში, აგრეთვე თეატრსა და კინოში. 1959 წელს რეჟისორმა რეზო ჩხეიძემ გადაიღო ფილმი „მაია წყნეთელი". სურათში მთავარი როლი ლეილა აბაშიძემ შეასრულა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანაბაჯი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 360.

სქოლიო
------

1. ↑  მაია წყნეთელი (1959) დაარქივებული 2015-02-12 საიტზე Wayback Machine.. ეროვნული ფილმოგრაფია
ფაილი:საქართველოს წითელი წიგნი.JPGსაქართველოს სსრ წითელი წიგნი
**საქართველოს სსრ წითელი წიგნი** — საქართველოს წითელი წიგნი, გამოიცა საქართველოს სსრ ბუნების დაცვის სახელმწიფო კომიტეტის, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიისა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ 1982 წელს.

მოიცავს 255 გვერდს; ტირაჟი — 5000.

წიგნის ერთ ნაწილში მოცემულია ცნობები ცხოველთა (ძუძუმწოვრები, ფრინველები, ქვეწარმავლები, ამფიბიები და თევზები) იშვიათი და გადაშენების პირას მისული 65 სახეობის შესახებ. ეს სახეობანი დაყოფილია სამ ჯგუფად: პირველ ჯგუფს განეკუთვნება თითქმის გამქრალი ან მიუვალ ადგილებში შემორჩენილი სახეობები; მეორეს — გადაშენების პირას მისული, მესამეს — იშვიათი სახეობები.

წიგნის მეორე ნაწილში შესულია ასევე მცენარეთა (გვიმრები, შიშველთესლიანები და ფარულთესლიანები) იშვიათი და გადაშენების პირას მისული 161 სახეობა. მცენარეთა თითოეული სახეობისათვის მოყვანილია სასიცოცხლო ფორმა, მნიშვნელობა, გავრცელება, ადგილსამყოფელი, მდგომარეობა, გამრავლება, შემცირების მიზეზი, დაცულია თუ არა, დაცვისათვის აუცილებელი ღონისძიებები, ინფორმაციის წყაროები.

წიგნში ასევე ასახულია ცოცხალი ბუნების ძეგლებისა (დიდხნოვანი ხეები) და არაორგანული ბუნების (მღვიმეები, გადაადგილებული ლოდები, კლდის სვეტები, კანიონები, ვულკანური ფორმები, ბუნებრივი ხიდები, ტრავერტინები, კვარცის კრისტალები, ნამარხი ტყეები, ობსიდიანის საბადო, არეულშრეობრიობა, ტალახის ვულკანები, კარული ველები, ტბები, ვოკლუზები და ჩანჩქერები) 77 ძეგლი.

მთავარი სარედაქციო კოლეგია
--------------------------

* ვილი კაჭარავა (მთავარი რედაქტორი);
* ნიკო კეცხოველი;
* ლევან მარუაშვილი;
* ბორის ყურაშვილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* {{სწწ}} — თარგის გვერდი.

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს სსრ წითელი წიგნი", გამომცემლობა «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1982.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი — ციფრული ვერსია.
**ფადეევის ნახევარკუნძული** (რუს. Фаддеевский) — ნახევარკუნძული კოტელნის კუნძულზე, ყოფილი კუნძული. ფართობი 5300 კმ², სიმაღლე 65 მეტრამდე. გარს აკრავს ფართო ქვიშა-შლამიანი თავთხელები. აგებულია ქვიშებით, ალევროლითებითა და თიხებით, რომლებიც გამსჭვალულია მიწისქვეშა ყინულის ძარღვებით. ბევრი თერმოკარსტული ტბა და პატარა მდინარეა. ჭარბობს ხავს-მღიერიანი მცენარეულობა. აღმოაჩინა იაკოვ სანიკოვმა 1805 წელს. სახელი ეწოდება მრეწველ ფადეევის პატივსაცემად, რომელმაც პირველი გამოსაზამთრებელი ააგო. თავდაპირველად ითვლებოდა კუნძულად; შემდგომში თავთხელების დაშრობის გამო შეუერთდა ბუნგეს მიწას და დღეს კუნძულ კოტელნის ნაწილია.

სქოლიო
------

1. ↑   საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 214.
2. ↑   Фаддеевский // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 27 — М. 1977. — стр. 180.
3. ↑   Котельный // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М. 2010. — стр. 506.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ახალქალაქი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ახალქალაქი**, *თრიალეთის ახალქალაქი* (ახლანდელი სოფელი დაშბაში, წალკის მუნიციპალიტეტი) — ფეოდალური საქართველოს მნიშვნელოვანი პუნქტი, ძველი ქალაქი, თრიალეთის ერისთავთა სამყოფელი.

ისტორია
-------

ადამიანს ადრევე აუთვისებია ეს ადგილი, რასაც მოწმობს აქ აღმოჩენილი ენეოლითური იარაღი, მშრალი წყობის გალავანი ადვილად მისასვლელი მხრიდან ძვ. წ. V-VI საუკუნეების სამაროვანი და გამოქვაბულები კანიონში. აქ გამავალი გზის გაცხოველებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული ამ პუნქტის გაქალაქება IX-X საუკუნეებში, რაც საქართველოში „ახალქალაქობის" პერიოდად ითვლება. 1392 წელს ახალქალაქი საკათალიკოსო მამულებში იხსენიება. 1676-1724 წლებში საბუთების თანახმად, ახალქალაქი სამეფო ქალაქი გახდა, სხვადასხვა დროს კი მისი მოურავები გერმანოზიშვილები (ბარათაშვილების ფეოდალური საგვარეულოს ერთი შტო) იყვნენ. გვიანდელი შუა საუკუნეებში ახალქალაქში ისხდნენ საბარათიანოს სარდლები. 1721 წელს აქ ჰქონდა სადგომი საბარათიანოს მაშინდელ სარდალს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომლის მონაწილეობითაც ჩატარდა ქართლის აღწერა.

ძველი ახალქალაქიდან შემონახულია X-XI საუკუნეების მიჯნის ქართული ხუროთმოძღვრების 2 ძეგლი, რომლებიც აგებულია ქალაქის დიდი აღმავლობის პერიოდში, როდესაც თრიალეთის მფლობელი კლდეკარის ერისთავები საქართველოში თავიანთი სიძლიერის უმაღლეს საფეხურზე იდგნენ. ძეგლები შეიცავენ მდიდარ ეპიგრაფიკულ მასალას და ქვაზე ნაქანდაკების სრულიად უნიკალურ ხელოვნების ნიმუშს. 

ერთი ეკლესია, რომელიც სოფელში დგას, კამარით გადახურული უგუმბათო ნაგებობაა. იგი XIX საუკუნეში ჩამოსახლებულ სომხურ მოსახლეობას თავისი საჭიროებისათვის გამოუყენებია. შეკეთების დროს თლილი ქვით შემოსილ კედლებზე ასომთავრულით ამოკვეთილი ძველი ლაპიდარული წარწერების უდიდესი ნაწილი დაზიანებულია. მეორე წმ. გიორგის ეკლესია, სოფლის თავში ხრამის ქარაფოვან ნაპირზე დგას. იგი „თავისუფალი ჯვრის" ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა. მოხდენილი პროპორციები, მშენებლობის მაღალი პროფესიონალიზმი და მდიდარი დეკორატიული სამკაული მას თრიალეთის საერისთავოს არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად წარმოაჩენს. წარწარების მიხედვით ორივე ეკლესია რატი ერისთათ-ერისთავის მმართველობის დროსაა აგებული. წარწერაში მოხსენიებულია აგრეთვე ქართლის კათოლიკოსო მელქისედეკი (XI ს.) და ახალქალაქელები, რაც უტყუარს ხდის ამ პუნქტის ახალქლაქობას. სოფლის მოპირდაპირე მდ. ქციის მარცხენა მხარეს შვეულ, ჩახრამულ, ქარაფოვან კლდეში 300 მ სიმაღლეზე, შუა საუკუნეების მღვიმე-ქვაბთა ორიარუსიანი კომპლექსია გამოკვეთილი. ქვაბების პირველ იარუსზე დიდი ქვებით და დუღაბით ნაშენი კარიბჭის ნაშთია. მეორე იარუსზე ადიოდნენ მისადგამი კიბეებით. ქვაბები გეგმით მომრგვალო ფორმისაა და აქვთ თითოკარი. კომპლექსწი წყლით მარაგდებოდა მდინარე ქვიიდან შვეულად დახრილი, კლდეში საგანგებოდ გათხრილი არხის მეშვეობით. როგორც არხი, ისევე სათავე მიუვალი იყო და რთულ საინჟინრო ხელოვნების ნიმუშს წარმოადგენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დაშბაში

ლიტერატურა
----------

* ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, თბ. 2013, გვ. 76-77
* *ბერძენიშვილი დ. რჩეულიშვილი ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 287.

სქოლიო
------

1. ↑   გვ. VII
კარლ ფონ კლაუზევიცი
**კარლ ფონ კლაუზევიცი** (გერმ. Carl von Clausewitz; დ. 1 ივნისი, 1780, ბურგი, მაგდებურგის მახლობლად — გ. 16 ნოემბერი, 1831, ბრესლაუ, ახლანდელი ვროცლავი, პოლონეთი) — გერმანელი სამხედრო თეორეტიკოსი და ისტორიკოსი, პრუსიელი გენერალი. მონაწილეობდა საფრანგეთთან ომში (1806–1807). დაწერა „სამხედრო სწავლების მიმოხილვა (ომის უმნიშვნელოვანესი პრინციპები)". ავტორია პატრიოტული დოკუმენტისა „რწმენის სამი სიმბოლო", რომელშიც წამოაყენა ნაპოლეონის ბატონობის წინააღმდეგ სახალხო ომის გაჩაღების იდეა რუსეთთან ერთად. 1812 წლიდან რუსეთის არმიაში იყო, 1814 — ისევ პრუსიის არმიაში. პროგრესულ იდეებთან და ფეოდალური სამხედრო სისტემის კრიტიკასთან ერთად კლაუზევიცის ნაშრომებში გამოსჭვივის რეაქციული შეხედულებები, პრუსიული ნაციონალიზმი და ანტიდემოკრატიზმი. მან ღრმად შეისწავლა 130-ზე მეტი ლაშქრობა და ომი 1566 წლიდან 1815 წლამდე და დაწერა სამხედრო-ისტორიული შრომები. მთავარი ნაშრომია 3-ტომიანი გამოკვლევა „ომის შესახებ". კლაუზევიცის სამხედროთეორიის მემკვიდრეობამ მთელი ეტაპი შექმნა XIX საუკუნის სამხედრო აზროვნებია განვითარებაში.

ლიტერატურა
----------

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***კარლ კლაუზევიცი***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 550.
**გიგო ივანეს ძე ზაზიაშვილი** (დ. 13 ნოემბერი, 1868, თბილისი — გ. 25 ივნისი, 1952, იქვე) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

ღვინის გამყიდველი (მხატვარი გ. ზაზიაშვილი, 1949)
დაიბადა აბრების მხატვარ ივანე (ცალმკლავა) როსტომის ძე ზაზიაშვილის ოჯახში. ხელმოკლეობის გამო გიგო ზაზიაშვილი ვერ ღებულობს დაწყებით განათლებას. 14 წლის ასაკში დაობლდა. 

გიგო ზაზიაშვილის პროფესიულ ზრდასა და დაოსტატებაში დიდი როლი მიუძღვის გიგო გაბაშვილს. 1922 წელს თბილისში საქართველოს ეროვნული სამხატვრო გალერეა შეიქმნა. გიგო ზაზიაშვილი განსაკუთრებული ენთუზიზმით ჩაება გალერეის ექსპონატების შეგროვებასა და შეძენის საქმეში. მისი პირადი მონაწილეობით აღმოჩენილია და შეძენილია სპარული მინანქარი, ნიკო ფიროსმანაშვილის ნახატები და მრავალი სხვა. 1941 წლის 16 მარტს დედაქალაქში მხატვრის კლასში გაიმართა გიგო ზაზიაშვილის შემოქმედებითი საღამო, აქვე მოეწყო მისი ნამუშევრების პერსონალური გამოფენა.

გარდაიცვალა ღრმად მოხუცებული თავის სახელოსნოში, მხატვრის ოჯახში ინახება პოეტ-აკადემიკოს იოსებ გრიშაშვილის ფოტოსურათი, რომელიც მას ზაზიაშვილისთვის მიუძღვნია. სურათს ამშვენებს წარწერა: „გიგო ზაზიაშვილს, პირველ ორიგინალურ მხატვარს, თბილისის ბოჰემს და უნაგარო , ჩემს მოღვაწეს".

ლიტერატურა
----------

* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 16
**მინუს 22 გრადუსი ცელსიუსით** (ინგლ. Eight Below) — 2006 წლის ამერიკული მხატვრული ფილმი-დრამა ანტარქტიკაში ძაღლების გამძლეობაზე, რომლის რეჟისორია ფრენკ მარშალი. ფილმი რიმეიკია 1983 წლის იაპონური ფილმისა „ანტარქტიკული ისტორია". მისი სიუჟეტი ეფუძნება ნამდვილ ამბავს, რომელიც 1958-1959 წლებში იაპონურ კვლევით ორგანიზაციას გადახდა თავს.

სიუჟეტი
-------

ფილმში მოქმედება 1993 წელს ხდება ანტარქტიკაში. პოლარული სადგურის თანამშრომელი ჯერი შეფერდი და უნივერსიტეტის პროფესორი დევის მაკლარენი მეტეორიტს ეძებენ ძაღლებიანი მარხილით. დაბრუნებისას პროფესორი დაშავდება და მისი ევაკუაცია ხდება საჭირო. ამინდის მკვეთრი გაუარესების გამო, პროფესორთან ერთად, მთელი სადგურის შემადგენლობის ევაკუაცია ხდება და სადგურზე მხოლოდ 8 ძაღლი რჩება. თავიდან მათი დაბრუნება რამდენიმე დღეში იგეგმებოდა, მაგრამ ხანგრძლივი ქარბუქის, შემდეგ კი ზამთრის დადგომის გამო, ეს ვეღარ მოხერხდა. ძაღლები მარტო აღმოჩნდნენ ანტარქტიკის სიცივეში და ბრძოლა უწევთ გადარჩენისთვის.

როლებში
-------

* პოლ უოკერი — ჯერი შეფერდი
* ბრუს გრინვუდი — პროფესორი მაკლარენი
* ჯეისონ ბიგზი — კუპერი
* ვენდი კრუსონი — ევა
* მუნ ბლუდგუდი — კეიტი
* აუგუსტ შელენბერგი — მინდო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „მინუს 22 გრადუსი ცელსიუსით" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ჯეფერი ლამარ უილიამსი** (ინგლ. *Jeffery Lamar Williams*; დ. 1991 წლის 16 აგვისტო), პროფესიული სახელით ცნობილი როგორც **Young Thug** — ამერიკელი რეპერი ატლანტა, ჯორჯიადან. ცნობილია არასტანდარტული ვოკალური სტილით, გარეგნობით და ხასიათით. მან პირველად წარმატება მოიპოვა სამხრეთელი რეპერებთან, Rich Homie Quan-თან, Birdman-თან, Waka Flocka Flame-თან, T.I.-სთან, და Gucci Mane-თან თანამშრომლობით. საწყის ეტაპზე, 2011 წელს გამოაქვეყნა მიქსტეიპი *I Came From Nothing*. 2013 წლის დასაწყისში გაწევრიანდა Gucci Mane-ის 1017 Record-ში და იმავე წელს გამოაქვეყნა მიქსტეიპი 1017 Thug, რომელშიც შედიოდა კრიტიკებისაგან ნაქები "Picacho."

მან დიდი ყურადღება მიიქცია 2014 წელს სიმღერებით „Stoner" და „Danny Glover", ისევე, როგორც სხვა სინგლებზე, „About the Money" და „Lifestyle" გამოჩენით. ამავე წელს გაწევრიანდა ლიორ კოენის 300 Entertainment-ში და მონაწილეობდა მიქსტეიპების Black Portland და Rich Gang: Tha Tour Pt.1. ჩაწერა. 2015 წელს გამოსცა მიქსტეიპები *Barter 6* და *Slime Season*-ის ორი ნაწილი. ამას მოჰყვა მიქსტეიპები *I'm Up*, *Slime Season 3*, და *Jeffery*. 2017 წელს გამოსცა მიქსტეიპი *Beautiful Thugger Girls*.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *So Much Fun* (2019)
* *Punk* (2021)
* *Business Is Business* (2023)

კომერციული მიქსტეიპები
* *Barter 6* (2015)
* *I'm Up* (2016)
* *Slime Season 3* (2016)
* *Jeffery* (2016)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Young Thug AllMusic-ზე
* Young Thug საიტზე Discogs
* Young Thug-ის დისკოგრაფია MusicBrainz-ზე
* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  UPDATE: YOUNG THUG HAS A NEW NAME--BUT MAYBE NOT FOR LONG
2. ↑  Young Thug is changing his name to 'No, My Name Is Jeffrey'
3. ↑  Young Thug
4. ↑  Young Thug. *Billboard*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2015.
5. ↑  GEN F: Young Thug. The Fader. ციტირების თარიღი: 12 იანვარი, 2014.
6. ↑  Listen To Young Thug's New Album, 'Beautiful Thugger Girls'. *Noisey* (June 16, 2017). ციტირების თარიღი: June 16, 2017.
სურენ ქოჩარიანი
**სურენ აკიმის ძე ქოჩარიანი** (სომხ. Սուրեն Քոչարյան; დ.  5 სექტემბერი [ძვ. სტ. 23 აგვისტო], 1904, თბილისი — გ. 9 ოქტომბერი, 1979, მოსკოვი) —სომეხი საბჭოთა ესტრადისა და თეატრის მსახიობი. სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი (1945).

ბიოგრაფია
---------

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისის სომხურ თეატრის დასში. თეატრალური განათლება მიიღო მოსკოვის სომხურ დრამატულ სტუდიაში (1921-1925). 1925-1931 წლებში იყო ერევნის გ. სუნდუკიანის სომხური თეატრის მსახიობი. როლები: კაკული (გ. სუნდუკიანი „პეპო"), ვიშნევსკი (ა. ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი"), ფურმანოვი (დ. ფურმანოვის „ამბოხება") და სხვა. 1939 წლიდან მოსკოვის ფილარმონიის მსახიობი. მხატვრული კითხვის ოსტატი, სომხურ და რუსულ ენებზე შექმნა 30-ზე მეტი ლიტერატურული კომპოზიცია, მათ შორის შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსნის მიხედვით. მიღებული აქვს სტალინური პრემია (1951). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 553.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სურენ ქოჩარიანი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**მუსტაფა ჩოკაი**, (ყაზახ. Мұстафа Шоқай დ. 1890 — გ. 1941, ბერლინი) — ყაზახი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი. იყო ჯადიდიზმის მიმდევარი და ერთიანი თურქესტანის შექმნის მთავარი იდეოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის წევრი. 1917 წლის ნოემბრიდან იყო თურქესტანის ავტონომიის (კოკონდის რესპუბლიკა) საგარეო საქმეთა მინისტრი და მოგვიანებით, მთავრობის თავმჯდომარე. ბოლშევიკთა მიერ რესპუბლიკის ლიკვიდაციის შემდეგ გაიქცა უფაში, სადაც აგრძელებდა ბოლშევიკთა წინააღმდეგ ბრძოლას. უფასა და ორენბურგის თეთრგვარდიელთა მიერ დაკავების შემდეგ გაიქცა ბუხარაში. 1919 წლის გაზაფხულზე ბაქოს გავლით ჩავიდა თბილისში, სადაც ცხოვრობდა 1921 წლის მარტამდე. ბოლშევიკთა მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ გადადის თურქეთში, შემდეგ კი ემიგრაციაში მიდის საფრანგეთში, ბოლოს საცხოვრებლად გადადის ბერლინში. ევროპაში ცხოვრების პერიოდში აარძელებდა ანტისაბჭოთა მოღვაწეობას. 1920-30-იან წლებში აქვეყნებდა პუბლიკაციებს ისტორიის საკითხებზე. გარდაიცვალა ბერლინში, დაკრძალულია ბერლინის მუსლიმთა სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მუსტაფა ჩოკაი***

* Мұстафа Шоқайдың тарихи тұлғасының бағалануы. Әбдіуақап Қара დაარქივებული 2011-12-18 საიტზე Wayback Machine.
* Исполнилось 120 лет со дня рождения Мустафы Шокая
* Бахыт Садыкова. Мустафа Шокай დაარქივებული 2008-04-19 საიტზე Wayback Machine.
* В архивах Санкт-Петербурга найдены новые документы о Мустафе Шокае
* Мустафа Шокай посмертно награждён медалью «Личность Петербурга»
* Первым президентом является Мустафа Шокай
* Посол великой степи დაარქივებული 2016-04-01 საიტზე Wayback Machine.
**ვეზირ სურხაის ძე ორუჯოვი** (აზერ. Vəzir Surxay oğlu Orucov; დ. 26 დეკემბერი 1956, ტერტერი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ – გ. 22 მარტი 1993, აღდერე, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

ადრეული წლები
-------------

ვეზირ ორუჯოვი 1956 წლის 26 დეკემბერს, ტერტერის რაიონის სოფელ ხორუზლოში დაიბადა. მანამდე, 1949 წელს, ორუჯოვის მამა სურხაი, სომხეთის ისტორიულ დარალიაზის ოლქიდან დეპორტირებული იყო. საშუალო განათლება ხორუსლოს სოფლის სკოლაში მიიღო, რის შემდეგ, 1974 წელს ბაქოს მსუბუქი მრეწველობის ტექნიკუმში ჩააბარა. 1975 წელს, სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, საიდანაც 1977 წელს გათავისუფლების შემდეგ, გააგრძელა პროფესიული განათლების მიღება. 1984 წელს, ორუჯოვი საცხოვრებლად რუსეთის არხანგელსკის ოლქის ქალაქ ბელკოვოში გადავიდა.

ყარაბაღის ომში ჩართვა
---------------------

1992 წელს, ხოჯალის გენოციდის გაგების შემდეგ, აზერბაიჯანში დაბრუნდა და ტერტერის თვითდაცვის ბატალიონში გაწევრიანდა. ბატალიონში რიგითი ჯარისკაცად გაწევრიანების მიუხედავად, მისი საბრძოლო წვლილისა და ტექნიკის გამო, მალევე ბატალიონის მეთაურის თანამშემწედ დანიშნეს. ბრძოლის პირველივე დღეს, მძევლად აყავს სომეხი ჯარისკაცი.

1992 წელს, ორუჯოვი „სერსენგის წყალსაცავის" გათავისუფლებაში მონაწილეობდა, სადაც თავის დაზვერვის ჯგუფთან ერთად მოქმედებდა. წყალსაცავის გათავისუფლებისას, სომხების „არაბოს" ქვედანაყოფი გაანადგურეს, რის შედეგად, სომხეთში 3 დღიანი გლოვა გამოცხადდა.

1992 წელს, საავადმყოფოში მკურნალობის შემდეგ, 2 ნოემბერს ბრუნდება საბრძოლო ველზე, თუმცა, 11 დეკემბერს, თავისი დაბადების დღის აღსანიშვავად, უკან არხანგელსკში ოჯახთან მიდის.

სიკვდილი
--------

1993 წლის 22 მარტს, საბრძოლო თვალსაზრისით სტრატეგიული სიმაღლის, კერძოდ „გლობუსის" აღებისას, გმირულად დაიღუპა.

ვეზირ ორუჯოვი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული.

მემკვიდრეობა
------------

2015 წელს, ქალაქ ტერტერის ვეტერანთა ბაღში მისი ბიუსტი დადგეს, ხოლო იმავე წლის 3 ივლისს, ტერტერის ერთ-ერთ ქუჩას, მისი სახელი დაარქვეს.

1993 წლის 27 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით, მას აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა.

სქოლიო
------

1. ↑  Невзоров: «Самый смелый человек, которого я когда-либо знал, был азербайджанцем».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-07. ციტირების თარიღი: 2017-03-02.
2. 1 2  Zahidoğlu, Teymur. Gecikmiş vertolyot, qan içində qoşa çarpayı, Novruz Bayramına şəhid payı. news.lent.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 თებერვალი 2018. ციტირების თარიღი: 29 December 2015.
3. ↑  "Sərdar Həmidovun sayəsində Ermənistan 3 gün matəm elan etdi" – Milli Qəhrəmandan AÇIQLAMA. yknews.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-09-25. ციტირების თარიღი: 17 iyun 2016.
4. ↑  Kazımova, Solmaz. Qəhrəmana bərabər qəhrəman... – MÜSAHİBƏ - FOTO. news.lent.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 თებერვალი 2017. ციტირების თარიღი: 29 December 2015.
5. ↑  Milli qəhrəman Eldar Həsənov və Vəzir Orucovun doğum günüdür. salamnews.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 ნოემბერი 2018. ციტირების თარიღი: 29 December 2015.
**დავით კეზერაშვილი** (დ. 22 სექტემბერი, 1978, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს თავდაცვის მინისტრი 2006 წლის 11 ნოემბრიდან 2008 წლის 5 დეკემბრამდე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში. 1992 წელს ბებიასთან ერთად ისრაელში, ხოლონში გადასახლდა. წლინახევრის შემდეგ ისევ საქართველოში დაბრუნდა. 1999 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლის ფაკულტეტი. ფლობს ინგლისურ, რუსულ, იტალიურ და ებრაულ ენებს.

იუსტიციის სამინისტროში მუშაობის პერიოდში მიხეილ სააკაშვილის თანაშემწე გახდა. შემდეგ ფინანსთა სამინისტროში მუშაობდა, სადაც ერთი პერიოდი ფინანსური პოლიციის განყოფილების უფროსი იყო. 2006 წლის 11 ნოემბერს საქართველოს თავდაცვის მინისტრის პოსტზე შეცვალა ირაკლი ოქრუაშვილი. ეს თანამდებობიდა დატოვა 2008 წლის 5 დეკემბერს. ჰყავს მეუღლე სოფიო ჩიქოვანი. 2019 წლის 5 სექტემბრიდან 2024 წლამდე ტელეკომპანია „ფორმულას" საკონტროლო პაკეტის მფლობელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დავით კეზერაშვილი"** ვიკისაწყობში.
* ინტერვიუ კეზერაშვილთან

სქოლიო
------

1. ↑  კეზერაშვილი TV "ფორმულას" წილის საკონტროლო პაკეტის მფლობელი გახდა — Netgazeti
ფრანც ბოპი
**ფრანც ბოპი** (გერმ. Franz Bopp) (დ. 14 სექტემბერი, 1791, მაინცი, — გ. 23 ოქტომბერი, 1867, ბერლინი) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი (1821–1864), პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1822).

ბოპის ფუნდამენტური გამოკვლევაა „შედარებითი გრამატიკა სანკრიტისა, ზენდისა, სომხურისა, ბერძნულისა, ლათინურისა, ლიტვურისა, ძველი სლავურისა, გუთურისა და გერმანულისა" (ტ. 1–3, 1833–1852), სადაც შედარებითი მეთოდი გამოყენებულია ინდოევროპულ ენათა მთელი გრამატიკული წყობის მიმართ. ბოპი შეეცადა დაემტკიცებინა ინდოევროპულ ენებთან მალაიურ-პოლინეზიური (1840), აგრეთვე ქართველური ენების ნათესაობა („ქართულის შესახებ ენათა ნათესაობის თვალსაზრისით", 1846; 1847 გამოსცა წიგნად — „ინდოევროპულ ენათა ოჯახის კავკასიური წევრები").

ბიბლიოგრაფია
------------

* Die kaukasischen Glieder des indoeuropäischen Sprachstammes, B. 1847.
* Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Armenischen, Griechischen, Lateinischen, Litauischen, Altslavischen, Gothischen und Deutschen, 3. Ausg. Bd. 1–3 B.–P. 1868–71.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანც ბოპი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იარაჯული**. |

**ზურაბ იარაჯული** (დ. 12 მარტი, 1972, თბილისი, – გ. 16 ივლისი, 1993, სოფ. შრომის მიდამოები) — ქართველი სამხედრო მფრინავი, საქართველოს სამხედრო-საჰაერო ძალების უფროსი ლეიტენანტი, საქართველოს ეროვნული გმირი (2013). დაიღუპა აფხაზეთის ომში.

1988–1992 წლებში სწავლობდა რუსეთში, კაჩას უმაღლეს სამხედრო-საფრენოსნო სასწავლებელში. აფხაზეთის ომის დაწყების შემდეგ, 1992 წელს, ზურაბ იარაჯული საქართველოში დაბრუნდა და გადამზადება სუ-25 მოიერიშეზე გაიარა. იმავე წელს, ავიაციის ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა. აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს განახორციელა ოცზე მეტი საბრძოლო გაფრენა. 1993 წლის 13 ივლისს მონაწილეობდა სოხუმის მისადგომებთან სოფ. შრომის დაცვაში. ამ დღეს კოპიტნარის აეროდრომიდან განახორციელა 2 საბრძოლო გაფრენა. მოწინააღმდეგის კოლონაზე შეტევის დროს მისი სუ-25 მოიერიშე ჩამოაგდეს. იარაჯულმა მოახერხა კატაპულტირება, თუმცა ფრონტის ხაზს მიღმა აღმოჩნდა. დაიღუპა გუმისთის ტყეში მდევართან შეტაკების დროს მას შემდეგ, რაც უარი განაცხადა დანებებაზე.

2013 წელის 19 სექტემბერს მიენიჭა საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება და შესაბამისი ორდენი. ასევე დაჯილდოებულია, სიკვდილის შემდეგ, ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით. დაკრძალულია სოფ. იარაჯულებში (ახლანდ. თიანეთის მუნიციპალიტეტი). თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზარიძეებში არის ზურაბ იარაჯულის სახელობის პარკი და მემორიალი (გაიხსნა 2017 წელს).

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ეროვნული გმირები: ზურაბ იარაჯული. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. ნანახია 19-10-2018.
2. ↑  თიანეთში ეროვნული გმირის ზურაბ იარაჯულის სახელობის პარკი და მემორიალი გაიხსნა. საინფორმაციო ცენტრების ქსელი (ICN). ნანახია 19-10-2018.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს ეროვნული გმირები |
| --- |
|  |
| საქართველოს დრ | 
ვლადიმერ გოგუაძე (1918)
 |
|  |
| საქართველო | 
* ქაქუცა ჩოლოყაშვილი (2004)
* ჟიული შარტავა (2004)
* ზაზა დამენია (2004)
* ჯონ მაკ-კეინი (2010)
* ლეხ კაჩინსკი (2010)
* გიორგი ანწუხელიძე (2013)
* გიორგი კვინიტაძე (2013)
* ზურაბ იარაჯული (2013)
* ამბროსი ხელაია (2013)
* ზვიად გამსახურდია (2013)
* მერაბ კოსტავა (2013)
* ექვთიმე თაყაიშვილი (2013)
* გიორგი მაზნიაშვილი (2013)
* გრიგოლ ფერაძე (2013)
* მიხეილ წერეთელი (2013)
* მარო მაყაშვილი (2015)
* გურამ გაბესკირია (2017)
* ზურაბ ჭავჭავაძე (2018)
* მამია ალასანია (2018)
* ავთო იოსელიანი (2019)
* გენო ადამია (2020)
* ალექსანდრე ონიანი (2021)
* მიხა ხელაშვილი (2022)

 |

 |
**შაქრის ლერწამი** (Saccharum officinarum) — მრავალწლოვანი, ბალახოვანი, ტროპიკული მცენარე მარცვლოვანი ოჯახისა. 4—6 მ-მდე იზრდება. აქვს დამუხლული ღერო, ლანცენტა საგველა ყვავილედი, ორსქესიანი ყვავილი. ნაყოფს მხოლოდ ტროპიკებში ივითარებს. ღეროს წვენი 18%-მდე შაქარს შეიცავს. წვენის მიღების შემდეგ ღეროსა და ფოთლებს პირუტყვის საკვებად იყენებენ. 

შაქრის ლერწმის სამშობლოს სამხრეთ აზია, კულტურაში ცნობილი იყო 5 ათასი წლის წინათ ინდოეთში. მსოფლიოში შაქრის ლერწმის ფართობი 12 მლნ. ჰა-ს აღემატება. მისი ძირითადი მწარმოებელი ქვეყნებია ინდოეთი, ინდონეზია, ბრაზილია, კუბა. მოსავლიანობა ჰა-ზე 400—2000 ც აღწევს. მრავლდება ამონაყრებით (კალმებით). ერთ ადგილზე ძლებს 10 წლამდე.

ყოფილ სსრკ-ში ტაჯიკეთსა და უზბეკეთში 30-იანი წლებიდან მოჰყავთ როგორც ერთწლოვანი მცენარე. ყინვებს ვერ უძლებს. —3°C-ზე ფოთლები იღუპება. ამონაყრებს შემოდგომაზე და ზამთარში ინახავენ დახურულ თხრილებში. რგავენ მარტში, მწკრივად (1×1,5 მ). მოსავალს იღებენ ოქტომბერში, ყინვების დაწყებამდე. XIX საუკუნეში საქართველოში იყო ცდები ალაზნის ველზე მის გასაშენებლად, მაგრამ შედეგები საიმედო არ აღმოჩნდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბადრიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 695.
მაქსიმილიან რობესპიერი
**მაქსიმილიან ფრანსუა მარი ისიდორ დე რობესპიერი** (ფრანგ. Maximilien François Marie Isidore de Robespierre, თანამედროვეებისთვის ცნობილი როგორც „მოუსყიდავი" (ფრანგ. L’Incorruptible) დ. 6 მაისი, 1758, არასი — გ. 28 ივლისი, 1794, პარიზი) — დიდი ფრანგული რევოლუციის ერთ-ერთი ლიდერი, იაკობინელების მეთაური. საკანონმდებლო ყრილობის (1789 წლიდან) და კონვენტის (1792 წლიდან) წევრი. 1793 წელს ფაქტობრივად მართავდა საზოგადოებრივი გადარჩენის კომიტეტს და რევოლუციის მტრების წინააღმდეგ ტერორი გამოაცხადა. 1794 წლის 27 ივლისს ჩამოაგდეს, ხოლო მომდევნო დღეს კი თანამებრძოლებთან ერთად გილიოტინაზე თავი მოკვეთეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჟან პოლ მარატი
* ჟორჟ ჟაკ დანტონი
* ჟაკ-ლუი დავიდი

ლიტერატურა
----------

* Cobban, Alfred. "The Fundamental Ideas of Robespierre," *English Historical Review* Vol. 63, No. 246 (January 1948), pp. 29–51 in JSTOR
* Cobban, Alfred. "The Political Ideas of Maximilien Robespierre during the Period of the Convention," *English Historical Review* Vol. 61, No. 239 (January 1946), pp. 45–80 in JSTOR

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Maximilien Robespierre Internet Archive
* Maximilien Robespierre, 1758–1794
* The French Revolution, Robespierre დაარქივებული 2010-01-17 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თბილისი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„თბილისი"** — ქართულენოვანი გაზეთი, გამოდიოდა თბილისში. 1958–1990 წლებში საქართველოს კომპარტიის თბილისის კომიტეტისა და საქალაქო საბჭოს, 1990–1992 წლებში კი — საქართველოს უზენაესი საბჭოს პერიოდული ბეჭდვითი ორგანო. 1992–2006 წლებში „თბილისი" დამოუკიდებელი, თავისუფალი სტატუსის მქონე გაზეთი იყო.

გაზეთ „თბილისის" პირველი ნომერი გამოვიდა 1958 წლის 15 იანვარს. იმავე წლის ივლისამდე გაზეთს ჰქონდა რუსულენოვანი დუბლიკატი. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორები იყვნენ: ნიკოლოზ ჯაში (1958–81), ოთარ იოსელიანი (1981–85), არჩილ გოგელია (1985–89), ნარგიზა მგელაძე (1989–90), ნ. ბოცვაძე (1990–92), გ. ზურაბიშვილი (1992–95), ა. ციცქიშვილი (1995–97), იოსებ ჭუმბურიძე (1997–2006). გაზეთი, თავისი არსებობის განმავლობაში აქტიურად ეხმიანებოდა თბილისის ცხოვრების სხვადასხვა საკითხებს; რეგულარულად ქვეყნდებოდა კრიტიკული წერილები სხვადასხვა პრობლემის თუ დედაქალაქსა და ქვეყანაში მიმდინარე კულტურული ცხოვრების შესახებ, ლიტერატურული ნაწარმოებები, სტატიები სამეცნიერო სიახლეების თაობაზე, სპორტის ახალი ამბები. XX საუკუნის 70-იან წლებში დაარსდა გაზეთის ყოველკვირეული სარეკლამო დამატება „ცნობის ფურცელი" და მისი რუსულენოვანი დუბლიკატი „Рио" (Реклама – информация – объявления). XX საუკუნის 90-იანი წლების შემდგომ განვითარებული საბაზრო ურთიერთობების პირობებში 2006 წელს გაზეთი დაიხურა.

ლიტერატურა
----------

* *კოხრეიძე, ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014.
**თბილისის წმინდა ალექსანდრე ნეველის სახელობის რუსული ეკლესია** — მართლმადიდებლური ქრისტიანული ეკლესია თბილისში (ჩუღურეთის რაიონი), ისტორიული მიკროუბნის ახალი კუკიის ტერიტორიაზე, კოტე მარჯანიშვილისა და ივანე ჯავახიშვილის ქუჩათა შესაყარზე. ეკლესია აგებულია 1863-1864 წლებში. ღვთისმსახურება აღევლინება საეკლესიო სლავურ ენაზე. 

ეკლესია აშენდა თბილისის მოქალაქეთა პირადი შენაწირებით და რუსეთის წმინდა სინოდის მიერ გამოყოფილი თანხის მეშვეობით. 1886 წელს მნიშვნელოვნად გაფართოვდა, აღიმართა ერთიარუსიანი სამრეკლო კარიბჭით და ქვის კიბით, ხოლო 1913 წელს აშენდა თეოდორესეული ღვთისმშობლის ხატის სამლოცველო, რომელიც მიეძღვნა რომანოვების დინასტიის 300 წლისთავს. ეკლესიაში ორი ტრაპეზია: წმინდა ალექსანდრე ნეველის სახელობისა და წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობისა. ეს უკანასკნელი 1900 წელს დაარსდა საკურთხევლის მარჯვნივ მდებარე ეგვტერში — რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის მირონცხების პატივსაცემად. 1957 წელს ალექსანდრე ნეველის ეკლესიაში ბერად ეკურთხა საქართველოს მომავალი კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II. 

ალექსანდრე ნეველის ეკლესიის ეზოში დაკრძალული არიან მიტროპოლიტი ზინობი (მაჟუგა) (ეკლესიის წინამძღვარი 1950-1985 წლებში) და სქემარქიმანდრიტი ვიტალი (სიდორენკო).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 966, ISBN 99928-20-32-2.
* გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", № 34, 1999 წ.
**შახტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Шахтинский краеведческий музей) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ შახტიში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმის შენობა წარმოადგენს XIX საუკუნის არქიტექტურულ ძეგლს. მუზეუმი დაარსდა 1966 წელს, ხოლო გაიხსნა 1967 წლის 18 მაისს.

მუზეუმის მისამართი: 346500, როსტოვის ოლქი, ქალაქი შახტი, შევჩენკოს ქუჩა № 149.

ისტორია
-------

შახტინის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი მდებარეობს ქალაქის ცენტრში, ძველ შენობაში, რომელიც აგებულია 1886 წელს. ამჟამად შენობას აქვს არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი. 1896 წლიდან შენობაში მუშაობდა ალექსანდრას სამრევლო სკოლა, რომელსაც სახელი ეწოდა დედოფალ ალექსანდრას პატივსაცემად იმპერატორ ნიკოლოზ II-ისა და დედოფალ ალექსანდრა თედორეს ასულის კორონაციის დროს. სკოლა 1907 წლამდე იყო სანიმუშო. შენობის ცენტრალურ ნაწილში გუმბათოვანი წერია, რაც მუზეუმში სიძველის ატმოსფეროს ქმნის. 

შახტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი როსტოვის ოლქის ერთ-ერთი უმსხვილესი მუზეუმია. მისი ძირითადი ფონდი მოიცავს დაახლოებით 13 000 ექსპონატს. მუზეუმში თავმოყრილია უძველესი ხატები და ფოტოგრაფიები, სხვადასხვა პერიოდის ისტორიული დოკუმენტები და მოქალაქეების პირადი ნივთები. თავის დროზე სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიამ საჩუქრად გაუგზავნა 200 ნახატი. 

მუზეუმში მოქმედებს თემატური დარბზები: „ძველი ქალაქი", „მეშჩანის ცხოვრება", „ქალაქის საბრძოლო დიდება", „დონის მხარის ბუნება". მუზეუმის სურათების გალერეაში გამოფენილია, გრაფიკა, ფერწერა, გამოყენებითი ხელოვნება და სხვ. იმართება მუსიკალური და პოეტური საღამოები. შეხვედრები ცნობილ ადამიანებთან. 

2015 წლის ნოემბერში დამწვარი ქვანახშირის მრეწველობის ისტორიის მუზეუმის ეზოდან ადმინისტრაციამ მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში გადაიტანა სამუზეუმო ექსპონატი — ლენინის ძეგლი. მომავალში განიხილება მისი აღდგენა. 

შახტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმთან მოქმედებს პოეტ ალექსი ნედოგონოვის (1914-1948 წწ.) სახელობის ლიტერატურული გაერთიანება. პოეტი წარმოშობით სწორედ ამ ქალაქიდან იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Шахтинский краеведческий музей
* Цели и задачи МУК «Шахтинский краеведческого музея»
* Шахтинский краеведческий музей (Россия) დაარქივებული 2016-03-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Шахтинский краеведческий музей
2. ↑  Шахтинский краеведческий музей отметил свой профессиональный праздник
3. ↑  Шахтинский краеведческий музей вновь посетят бабочки.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-11. ციტირების თარიღი: 2017-03-25.
4. ↑  Шахтинский краеведческий музей
5. ↑  Памятник В. И. Ленину
**თომა ჩაგელიშვილი** (დ. 9 მაისი, 1972) — ქართველი ისტორიკოსი და ჟურნალისტი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ტელეკომპანია „რუსთავი 2"-ის გადაცემის, „საქართველოს უახლესი ისტორიის" ავტორი. პროექტი რუსთავი 2-ზე 2001 წლის იანვრიდან დაიწყო და 2010 წელს დასრულდა. სულ გადაღებულია 24 დოკუმენტური ფილმი, საქართველოს ისტორიის ცალკეულ, მაგრამ მნიშვნელოვან მოვლენებზე: „ილია ჭავჭავაძის მკვლელობა", „70-იანი წლების დისიდენტურ მოძრაობასთან ბრძოლა", „თბილისის ომი 1991–1992 წლები", „პირველი პრეზიდენტის — ზვიად გამსახურდიას სიკვდილი" და სხვა. 2010 წელს ფონდ „ინტერნიუსთან" თანამშრომლობით გადაიღო დოკუმენტური სერიალი „ევროპის მეზობლები". 2010 წლიდან არის დოკუმენტური ფილმების სტუდიის „თი-სტუდია" დამფუძნებელი.

სქოლიო
------

1. ↑  თომა ჩაგელიშვილი, ეროვნული ფილმოგრაფია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2014-09-02.
2. ↑  საქართველოს უახლესი ისტორია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-26. ციტირების თარიღი: 2014-09-02.
3. ↑  ომის ნაკვალევი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-10. ციტირების თარიღი: 2014-09-02.
**ალბერტ ზალცმანი** (გერმ. Albert Salzmann, რუს. Альберт Фёдорович Зальцман; დ. 10 სექტემბერი, 1833, თბილისი, — გ. 26 ივლისი, 1897) — თბილისელი არქიტექტორი, წარმოშობით გერმანელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში დამკვიდრებული გერმანელის ოჯახში. დაამთავრა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია. 1861 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისში. 1865–1866 წლებში იმოგზაურა გერმანიაში, საფრანგეთში, ბელგიასა და დიდ ბრიტანეთში, სადაც ეცნობოდა საავადმყოფოებისა და სატუსაღოების შენობებს. 1867 წელს პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიამ აკადემიკოსის წოდება მიანიჭა. 1876 წელს დანიშნეს კავკასიის სამხედრო ოლქის საოლქო-საინჟინრო სამმართველოს არქიტექტორად. 35 წლის განმავლობაში მისი პროექტით მრავალი სახაზინო, საზოგადოებრივი და კერძო სახლი აშენდა თბილისში. 

1865 წელს დაინიშნა მისივე პროექტით აგებული ქალაქის, ყოფილი მიხეილის საავადმყოფოს სამშენებლო კომისიის წევრად. სხვა ნამუშევართაგან აღსანიშნავია: კათოლიკეთა ეკლესია ივანე ჯავახიშვილის ქუჩაზე (1870), კავკასიის მუზეუმის შენობა (დამთავრდა 1870, იდგა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმის ახლანდელი შენობის ადგილას), ქალთა გიმნაზიის შენობა (დამთავრდა 1874, ახლანდელი ლადო გუდიაშვილის ქუჩა №10). 1886–1893 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სახაზინო (ახლანდელი ოპერისა და ბალეტის) თეატრის მშენებლობას, მისი პროექტითაა აგრეთვე აგებული თბილისის არისტოკრატიული და ბურჟუაზიული ფენების წარმომადგენელთა მრავალი საცხოვრებელი სახლი. ალბერტ ზალცმანი ოტო სიმონსონთან ერთად იმ არქიტექტორთაგანი იყო, რომელმაც იმდროინდელი რენესანსულ-ბაროკული ფასადების გამოყენებით ქალაქის განაშენიანებას ახლებური ხასიათი შესძინა. მისი ნამუშევრებიდან ასევე აღსანიშნავია: ალბერტ ზალცმანის საკუთარი სახლი დავით აღმაშენებლის გამზირზე №115-ში (1872), სახლი რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩა №14-ში (1876), კავკასიის მუზეუმისა და ქალთა გიმნაზიის ფასადები, საცხოვრებელი სახლი გალაკტიონ ტაბიძის ქუჩა № 22-ში, რომლის ფასადი დამუშავებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურული მოტივებით. მისი შვილი იყო მხატვარი, ფერმწერი, სცენოგრაფი და კარიკატურისტი ალექსანდრ ზალცმანი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 303.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალბერტ ზალცმანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირაკლი ხიზანიშვილი** (დ. 1940) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1980).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1965 წელს დაამთავრა კინემატოგრაფიის საკავშირო სახელმწიფო ინსტიტუტის (ვგიკ) სამსახიობო განყოფილება (ბ. ბაბოჩკინის სახელოსნო). 

სადებიუტო როლი შეასრულა აზერბაიჯანულ ფილმში: „რომეო, ჩემი მეზობელი" (შ. მაჰმუდბეგოვი, 1964). 1965-1973 წლებში მუშაობდა მოსკოვის კინომსახიობთა თეატრ-სტუდიაში. მონაწილეობდა ფილმებში: „წითელი კარავი" (პომელა, რეჟ. მიხეილ კალატოზიშვილი, 1970), „რუსეთის იმპერიის გვირგვინი, ანუ ისევ მოუხელთებლები" (რეჟ. ე. კეოსაიანი, 1970), „რობიზონ კრუზოს ცხოვრება და საოცარი თავგადასავალი" (პარასკევა, რეჟ. ს. გოვორუხინი, 1972), „შავი პრინცი აჯუბა" (ანსარი, რეჟ. გ. ვასილიევი, შ. კაპური, 1989, სსრკ-ინდოეთი). საქართველოში შესრულებულ როლებს შორის აღსანიშნავია ლექსო სატელევიზიო ფილმიდან „თუში მეცხვარე" (რეჟ. ს. ჩხაიძე, 1978), გურამ ღლონტი („მშობლიურო ჩემო მიწავ!, რეჟ. რ. ჩხეიძე, 1980), ბაქარი („ძნელი დასაწყისი", რეჟ. თ. მაღალაშვილი, 1981), არჩილი („დღეს ღამე უთენებია", რეჟ. ლ. ღოღობერიძე, 1983), მხატვარი ლადო („ათოვდა ზამთრის ბაღებს", რეჟ. გ. ლევაშოვ-თუმანიშვილი, 1984), თამაზი („ვირთხა", პ. მილორავა, 1991). 

1993 წლიდან ცხოვრობს და მოღვაწეობს აშშ-ში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1976 — „თუში მეცხვარე" — ლექსო
* 1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ!" (რაიკომის მდივანი) — გურამ ღლონტი
* 1981 — „ძნელი დასაწყისი" — არჩილი
* 1982 — „სევდიანი საყვირი"
* 1983 — „დღეს ღამე უთენებია" — არჩილი
* 1983 — „ექსპედიცია"
* 1984 — „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა"
* 1984 — „ათოვდა ზამთრის ბაღებს" — მხატვარი ლადო
* 1985 — „ლალე"
* 1986 — „პროლოგი (წინათქმა)"
* 1987 — „ხარება და გოგია"
* 1990 — „ზვარაკი"
* 1991 — „ვირთხა" — თამაზი
* 1992 — „მხოლოდ სიკვდილი მოდის აუცილებლად"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ირაკლი ხიზანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — ირაკლი ხიზანიშვილი
* 

* ირაკლი ხიზანიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ირაკლი ხიზანიშვილი kinopoisk.ru-ზე