**ნორ-ვარაგა** (სომხ. Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի) — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციის სოფელ ვარაგავანის მახლობლად.

ისტორია
-------

შუა საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი ნორ-ვარაგა მდებარეობს მთის ტყიან ფერდუბზე, უახლოეს სოფელ ვარაგავანიდან 2 კილომეტრში. მონასტრის დამაარსებლად ითვლება ნორ-ბერდის მთავარმა დავითმა რომელიც კვირიკიდების დინასტიის წარმომადგენელი იყო. თავდაპირველად 1193—1198 წლებში ააშენა მონასტრის უძველესი ეკლესია ანაპატი და მავზოლეუმი. 1224-1237 წლებში თავად დავითის შვილმა ვასაკ II-მ ღვთისმშობლის სახელზე ააგო ეკლესია. კედელზე არსებული წარწერის მიხედვით ირკვევა, რომ მან 1253 წელს წყალსადენი ააშენა.

არქიტექტურული ანსამბლი
----------------------

ძველი სომხური წარწერა მონასტრის ერთ-ერთი შესასვლელის კარის თავზე.
### ეკლესია ანაპატი

ეკლესია ანაპატი (სომხ. Անապատ եկեղեցի) აგებულია მოყვითალო ქვით, რაც საკმაოდ უცნაურია სომხური არქიტექტურისთვის (მეორე მსგავსი ქვით აგებული ტაძარია სანაინი). განსაკუთრებით ყურადღებას იმსახურებს ეკლესიის შესასვლელი, რომელიც მოჩუქურთმებულია და მის ორივე მხარეს ხაჩქარებია გამოსახული. ეკლესიის ჩრდილოეთით მავზოლეუმია, ხოლო სამხრეთით, მცირე ზომის ერთნავიანი სამლოცველო, დასავლეთით - გავიტი, კედელი და სახურავი დღემდე არ შემონახულა. 

### ღვთისმშობლის ეკლესია

სურბ-ასტვაწაწინის (ღვთისმშობლის; სომხ. Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի) ეკლესია აგებულია 1224-1237 წლებში მონასტრის დამაარსებლის დავითის შვილის მიერ. ეკლესია გარედან მართკუთხედის ფორმისაა, მაგრამ შიგნიდან ჯვრის ფორმისაა, რადგან კუთხეებში განლაგებულია ოთხი ორსართულიანი სამლოცველო. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთის შესასვლელი შემკულია მუქი იისფერი და ღია ცისფერი ქვებით შედგენილი მოზაიკით, რომელიც გარედან მოჩუქურთმებულია სხვადასხვა მცენარეული თუ ზოომორფოლოგიური ორნამენტებით. დასავლეთის მხრიდან ეკლესიაზე მიდგმულია გავითი, რომელიც აგებულია 1237-1261 წლებში ოვანეს ტაეცის მიერ. ღვთისმშობლის ეკლესიის გუმბათი დგას ცილინდრულ ბარაბანზე. საკურთხეველი განათებულია ორი სარკმლით.

### სასაფლაო

მონასტრიდან ჩრდილოეთით 200 მეტრში მდებარეობს სასაფლაო და მცირე სამლოცველო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* findarmenia.com — ნორ-ვარაგის მონასტერი დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნორ-ვარაგა***

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ეკლესია-მონასტრები |
| --- |
|  |
| ისტორიული | 
* აღჯოცვანქი
* ახტალა
* არაქელოცვანქი
* არენი
* არტავაზიკი
* არუჭი
* არშაკიდების მავზოლეუმი
* ბღენო-ნორავანქი
* ბიურაკანი
* დმაშენი
* ეჩმიაძინი
* გარნაჰოვიტი
* გაიანე
* გეღარდი
* ღარღავანქი
* გნდევანქი
* გოშავანქი
* აღარცინი
* ახპატი
* ჰარიჭავანქი
* ჰავუც-თარი
* აირავანქი
* ჰნევანქი
* ჰორომაირი
* ოვანავანქი
* რიფსიმე
* ჯუხტაკვანქი
* კარბი
* კარმრავორი
* აპარანი
* კათოღიკე
* ავანის ბაზილიკა
* კეჩარისი
* ხორ-ვირაპი
* კირანცის მონასტერი
* ქობაირის მონასტერი
* კოთავანქი
* ქრისტაფორივანქი
* ლმბატავანქი
* მაკარავანქი
* მაქენიაცვანქი
* მაქრავანქი
* მარმაშენი
* მაშტოც აირაპეტი
* მასტარი
* მათოსავანქი
* ნეღუცივანქი
* ნორ-ვარაგა
* ნორავანქი
* ოძუნი
* პემზაშენი
* პტღნი
* საღმოსავანქი
* პეტრე-პავლეს ეკლესია
* მუღნი
* სამსონივანქი
* სანაჰინი
* სევანი
* შოღაკათი
* აშტარაკი
* სპიტაკავორი
* ვაღარშაპატი
* კანაკერი
* აშტაკარის წმინდა მარინა
* აშტარაკის წმინდა სარქისი
* თალინი
* თანაჰატი
* თარგმანჩანცვანქი
* ტათევი
* ტათევის უდაბნო
* ტეღერის მონასტერი
* წახაც-ქარი
* აშტარაკის წირანავორი
* წოვინარი
* უში
* ვაჰანავანქი
* ვაჰრამაშენი
* ვანევანი
* ვოროტნავანქი
* ვოსკეპარი
* ვოსკევაზი
* ეღიპატუში
* ეღვარდი
* ერერუიქი
* ზორავორი
* ზვართნოცი
 |
|  |
| თანამედროვე | 
* სამების ეკლესია
* გრიგოლ განმანათლებლის საკათედრო ტაძარი
* სურბ-ჰოვანესი
* სუბ-სარქისი (კენტრონი)
* სუბ-სარქისი (ნორ-ნორქი)
* სურბ-ანას ეკლესია
* გიუმრის ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარი
* გიუმრის მაცხოვრის ეკლესია
* გიუმრის სურბ-ჰაკობის ეკლესია
* ოშაკანის მესროპ მაშტოცის ეკლესია
 |

 |