|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

პარიზის ნოტრ-დამი, დასავლეთის ფასადი
სამხრეთის ფანჯრის ხედი შიგნიდან
**პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი** (ფრანგ. Notre Dame de Paris), აგრეთვე ცნობილი როგორც **ნოტრ-დამი** — შუა საუკუნის კათოლიკური საკათედრო ტაძარი, რომელიც მდებარეობს სენაზე არსებულ კუნძულ სიტეზე (Ile de la Cite), პარიზის მეოთხე რაიონში. საკათედრო ტაძარი, რომელიც ქალწულ მარიამს მიეძღვნა, ფრანგული გოთიკური არქიტექტურის ერთ-ერთ ყველაზე ჩინებულ ნიმუშს წარმოადგენს. ტაძრის შენება ჯერ კიდევ 1163 წელს ეპისკოპოს მორი დე სალის (Maurice de Sully) ხელმძღვანელობით დაიწყო და საბოლოოდ დასრულებულ იქნა 1260 წლისათვის, თუმცა კი მრავალჯერ გადაკეთდა მომდევნო საუკუნეებში. 1790-იან წლებში, ფრანგული რევოლუციის დროს, ტაძარმა ძალზედ ფართო პროფანაცია განიცადა (სიწმინდის შებღალვა); ტაძარში წარმოდგენილ ფრესკათა უმეტესობა დაზიანდა ან მთლიანად განადგურდა. მე-19 საუკუნეში, ნაპოლეონისა თუ საფრანგეთის რესპუბლიკის მრავალი პრეზიდენტის კორონაცია, სწორედ ამ ტაძარში გაიმართა.  

1831 წელს ვიქტორ ჰიუგოს წიგნის - „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი" - გამოსვლამ გამოიწვია ცხოველი ინტერესი ტაძრისადმი, რაც ერთგვარი საფუძველი აღმოჩნდა 1844-1864 წელს განხორციელებული რესტავრაციისა, რომელსაც ევგენ ვიოლე-ლე-დუკი (Eugène Viollet-le-Duc) ზედამხედველობდა. 1944 წლის 26 აგვისტოს, საფრანგეთის გერმანული ოკუპაციისაგან განთავისუფლება აღნიშნულ იქნა ამავ ტაძარში, ღვთისმშობლის სადიდებლის გალობით. 1963 წლის დასაწყისში მოხდა ტაძრის ფასადის დასუფთავება, რათა იგი განეწმინდათ საუკუნეების მანძილზე დაგროვილი ღრმად  ჩამჯდარი ჭუჭყისა და ჭვარტლისაგან. კიდევ ერთ დასუფთავების პროცესს ადგილი ქონდა 1991-2000 წლებში.

საკათედრო ტაძარი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ ცნობადი სიმბოლოა პარიზისა და ზოგადად ფრანგული ნაციისა. 1805 წელს ტაძარს ბაზილიკის საპატიო სტატუსი მიენიჭა. როგორც პარიზის არქიეპისკოპოსის ეპარქიის ტაძარი, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი მოიცავს პარიზის არქიეპისკოპოსის კათედრას.

ოცდამეერთე საუკუნის დასაწყისში, თითქმის თორმეტმა მილიონმა ადამიანმა მოინახულა ტაძარი, რითაც იგი ყველაზე ნახვადი მონუმენტი გახდა პარიზში. საკათედრო ტაძარი ძალზედ ცნობილია მისი დიდი მარხვის ქადაგებებით, რომლის ტრადიციაც 1830-იან წლებში შემოღებულ იქნა დომინიკელი ბერის, ჟან-ბატისტ ანრი ლაკორდერის მიერ. დღესდღეისობით, ქადაგებები ნაქადაგებ არს ძირითადად ცნობილ სახალხო ფიგურათა ან მთავრობაში დასაქმებულ აკადემიკოსთა მიერ.

ისტორია
-------

პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი კათედრალური ეკლესიაა და აღმართულია კუნძულ სიტეზე, რომელსაც პარიზის შუაგულში ქმნის მდინარე სენას ორი ტოტი. ტაძრის მშენებლობას საფუძველი ჩაეყარა 1163 წელს. მშენებლობა დაიწყო პატრონიკეთი, რომელიც დამთავრდა 1182 წელს, მთავარი კორპუსი კი - 1196 წელს. დასავლეთის პორტალებიანი ფასადი ძირითადად დამთავრდა 1208 წელს, ცალკეული ნაწილების მშენებლობა კი XIII საუკუნის შუა წლებამდე გაგრძელდა. ძეგლმა მრავალნაირი გადაკეთება განიცადა. განახლდა XIX საუკუნის შუა წლებშიც კი. ძირითადად იგი იგებოდა ლაონის კათედრალის (XII ს.) ნიმუშით, რომელსაც ადრეული გოტიკის განვითარების ისტორიაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. თუმცა პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარს არ აქვს მისი სიმსუბუქე და სინარნარე. ვერც შემდეგი დროის (XIII ს. შუა წლებში) არქიტექტურებმა შეძლეს დაეძლიათ მისი მასიური სიმძიმე, როდესაც მის წინახედს ამთავრებდნენ. როგორც იქნა, ჟან დე შელმა და პიერ დე მონტერიელმა შეძლეს XIII საუკუნის მეორე ნახევარში თავიანთი დროის შესაფერისად მიეღწიათ განივი ნავის ფასადის გოტიკური სიმსუბიქისათვის.

#### მშენებლობა

ფრანგი ისტორიკოსი ჟან დე სენტ-ვიქტორი საკუთარ Memorial Hiatoriarum -ში წერდა, რომ პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის მშენებლობა 1163 წლის 24 მარტსა და 25 აპრილს შორის დაიწყო ქვაკუთხედთა დაგებით, რომელსაც მეფე ლუი VII და პაპი ალექსანდრე III ესწრებოდნენ. მშენებლობის ოთხი ეტაპი განხორციელებულ იქნა მორი დე სალისა და ევდეს დე სალის დროს, იმ ოსტატთა მიხედვით, რომელთა სახელებიც დაკარგულია. 2019 წლის ხანძრის დროს ჩამოცვენილ სარდაფის ქვათა ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ეს ქვები მოპოვებულ იქნენ ვექსინში,  პარიზის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე საგრაფოში, ხოლო სენამდე მოტანილი იქნენ ბორანის დახმარებით.

პირველი ეტაპი დაიწყო საეკლესიო გუნდის ადგილსამყოფელისა და მათთვის ამბულატორიების მშენებლობით. რობერტ ტორინიელის ცნობით, სივრცე საეკლესიო გუნდისათვის დამთავრებულ იქნა 1177 წელს და საკურთხეველი კურთხეულ იქნა 1182 წელს კარდინალ ანრი დე შატო-მერსის, პარიზში მყოფი პაპის ლეგატისა და მორი დე სალის მიერ. მეორე ფაზა (1182-1190 წლები) მოიცავდა ნეფის ოთხი სეგმენტის მშენებლობას საეკლესიო გუნდის სივრცის უკანა მხარს და სამრეკლოს ამაღლებას ზენიტურ ფარანამდე. ეს პროცესი გუნდის ადგილსამყოფლის აშენებისთანავე დაიწყო, თუმცა მანამ დამთავრდა, სანამ ნეფის ცალკე გამოყოფილი სეგმენტი აშენდებოდა. 1190 წლის დასაწყისში პირველადი სახე ფასადისა და პირველი განივები დასრულებული იყო. ჰერაკლიუს კესარიელმა მოუწოდა მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში მონაწილეთ, ჯერ კიდევ დაუსრულებელი საკათედრო ტაძრიდან, 1185 წელს.

ლუი IX-ის მეფობისას, სამლოცველოს მშენებლობის დროს, ტაძარში შეიტანეს ქრისტეს ვნების სიწმინდენი, მათ შორის ეკლის გვირგვინი, ლურსმანი და ჯვრის ნატეხი, რომელიც მან დიდი ხარჯის სანაცვლოდ შეიძინა ლათინთა იმპერატორ ბალდუინ II -ისგან. შიგა პერანგი, რომელიც, სავარაუდოდ, ლუი IX-ს ეკუთვნოდა, სიწმინდეთა ნუსხას მეფის გარდაცვალების შემდეგ მიემატა. 

მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომ დაემატებინათ ტრანსეპტები გუნდის სამყოფელში, სადაც საკურთხეველი მდებარეობდა, რათა ტაძრის ცენტრში უფრო მეტ სინათლეს ქონოდა შემოღწევის საშუალება. უფრო მარტივი ოთხნაწილიანი წაწვეტებული თაღის მაგივრად, ექვსნაწილიანის გამოყენება ნიშნავდა იმას, რომ სახურავები იქნებოდა უფრო მყარი და შესაძლოა უფრო მაღალიც. 1196 წელს, არქიეპისკოპოს მორი დე სალის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა მემკვიდრემ ევდეს დე სალმა ზედამხედველობა გაუწია ტრანსეპტთა დასრულებას და განაგრძო მუშაობა ნეფზე, რომელიც ახლოს იყო დასრულებასთან საკუთრივ ევდეს დე სალის გარდაცვალების დროს, 1208 წელს. ამ დროისათვის, დასავლეთ ფასადის დიდი ნაწილი აშენებული იყო, თუმცა იგი ბოლომდე არ დასრულებულა 1240-იანი წლების შუა ხანებამდე. 1225-1250 წლებში აშენდა ნეფის ზედა  დერეფანი, დასავლეთ ფასადის ორ კოშკთან ერთად. 

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება მოხდა მე-13 საუკუნის შუა ხანებში, როდესაც ტრანსეპტები გადაკეთდა უახლესი ***სხივისებრი*** სტილის მიხედვით. 1240-იანი წლების მიწურულს ჟან დე ჩელესმა ჩრდილოეთის ტრანსეპტზე დაამატა წაწვეტებული პორტალი,  რომლის თავზეც განთავსებული იყო წარმტაცი ვარდის ფორმის ფანჯარა. ცოტა ხნის შემდეგ (1258 წლიდან) პიერ დე მონტრეიმ განახორციელა მსგავსი სქემა სამხრეთის ტრანსეპტზე. ორივე ტრანსეპტის პორტალი უხვად იყო მორთული ქანდაკებებით. სამხრეთ პორტალზე წარმოდგენილი სცენები წმინდა სტეფანისა და სხვადასხვა ადგილობრივ წმინდანთა ცხოვრებიდან, ხოლო ჩრდილოეთ პორტალზე წარმოდგენილი იყო ქრისტეს ჩვილობა და თეოფილეს ისტორია ტიმპანში, ასევე  ქანდაკება ქალწულისა და ყმის, რომელიც გამოქანდაკებულია ცენტრალურ საყრდენ სვეტზე. ოსტატმა მშენებლებმა პიერ დე ჩელსმა, ჟან რავიმ, ჟან კე ბუტელერმა და რაიმონ დი ტემპლიმ ჩაანაცვლეს დე ჩელე და დე მონტრეუილი და შემდეგ ერთმანეთი ტაძრის მშენებლობაში. რავიმ დაასრულა დე ჩელეს მიერ წამოწყებული ჯვარცმის სცენა და საკურთხევლის სამლოცველონი, შემდეგ კი წამოიწყო 15 მეტრიან, ჰაერში ატაცებულ საყრდენთა მშენებლობა. ჟან ლე ბუტელერმა, რავის ძმისშვილმა, ჩაანაცვლა იგი 1344 წელს და  გარდაცვალების შემდეგ 1363 წელს, თავადაც ჩანაცვლებულ იქნა მისი მოადგილის, რაიმონ დუ ტემპლის მიერ.

ფილიპე სამართლიანმა 1302 წელს საკათედრო ტაძარში გახსნა გენერალური შტატები.  

მე-13 საუკუნეში მნიშვნელოვანი სიახლე იყო ცაში ატაცებულ საყრდენთა შემოღება. საყრდენებამდე, სახურავის მთელი სიმძიმე აწვებოდა კედლის გარე და ქვედა ნაწილს, რომელიც გამაგრებული იყო განაპირა მილებით. საყრდენთა დახმარებით,  სიმძიმე, რომელიც აწვებოდა თაღის ძგიდეებს გადატანილ იქნა მთლიანად სტრუქტურის გარეთ, დამხმარე საყრდენებზე, რომელნიც შემოსილნი იყვნენ შპილით, რაც მათ უფრო მეტ წონას ანიჭებდა. საყრდენების არსებობა ნიშნავდა, რომ კედლები შესაძლებელია ყოფილიყო უფრო მაღალი და თხელი და ჰქონოდა უფრო დიდი ფანჯრები. პირევლ საყრდენთა დამონტაჟების ზუსტი თარიღი არ არის ცნობილი, თუმცა ამ თარიღად მეცამეტე საუკუნე ივარაუდება. თუმცა ხელოვნების ისტორიკოსის ენდრიუ ტალონის თქმით, სტრუქტურის დეტალური ლაზერული ანალიზის საფუძველზე მტკიცდება, რომ საყრდენები თავდაპირველი სტრუქტურის ნაწილი იყო. ტალონის თქმით, სკანირება მიუთითებს, რომ „ შენობის ზედა ნაწილი მცირეოდენითაც კი არ განძრეულა 800 წლის განმავლობაში", რაც მოხდებოდა თუ საყრდენები იმ დროს იქნებოდა დამატებული, როდესაც ამას ვარაუდობენ. ამგვარად, ტალონმა დაასკვნა, რომ საყრდენები თავიდანვე წარმოადგენდა შენობის ნაწილს. პირევლადი საყრდენები შეცვლილ იქნა უფრო დიდი და ძლიერი საყრდენებით მე-14 საუკუნეში, რომელთაც კედელთან 50 მეტრიანი დაშორება ჰქონდათ. 

იოანე ჯანდუნელმა(**Jean de Jandun)** ცნო ტაძარი, როგორც პარიზის სამ ყველაზე მნიშვნელოვან ნაგებობათაგან ერთ-ერთი და 1323 წელს, საკუთარ ტრაქტატში „დიდება პარიზისა"  წერდა: 

***ყველაზე დიდებული ტაძარი, რომელიც ეძღვნება ყველაზე დიდებულ ქალწულს, დამსახურებულად ანათებს, როგორადაც მზე ვარსკვლავთა შორის. და მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთმა მომხსენებლმა, საკუთარი ნებით თავისუფალი განსჯისა, მხოლოდ იმიტომ, რომ მათ ძალუძთ მცირეოდენთ აზიარონ თვალნი, შესაძლოა თქვან, რომ არსებობენ სხვა უფრო ლამაზი ქმნილებანიც, ვიდრე პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარია, მე მჯერა, დიდი პატივისცემისდა მიუხედავად, რომ თუ  გულმოდგინედ დააკვირდებიან, როგორც მთლიან შენობას, ასევე მის დეტალთ, ისინი მსწრაფლ უარჰყოფენ ამ მოსაზრებას. მართლაც, მე მიჩნდება კითხვა, სად იპოვიან ისინი ასეთ დიდებულსა და სრულყოფილ ორ კოშკს, ასეთ მაღალს, ასეთ დიდს, ასეთ მტკიცეს, რომელნიც შემოსილნი არიან ორნამენტთა ასეთი მრავალფეროვნებით? სად იპოვიან ისინი იმ დერეფანთა ამდაგვარ მოწყობას, რომელნიც ზოლად მიჰყვებიან ტაძრის ზემო და ქვემო ნაწილს? კითხვა მიჩნდება, სად იპოვიან ასეთ სინათლით გაჟღენთილ სილამაზეს, რომლის ნათელ განსხეულებადაც მიიჩნევა მრავალი მიმდებარე სამლოცველო?  ამას გარდა, მითხრან, რომელ ტაძარში ძალმიძს ამხელა ჯვრის ნახვა, რომლის ერთი განშტოება კაპელას ადგილსამყოფელს ნეფისაგან განაცალკევებს. და ბოლოს, სიამოვნებით გავიგებდი, სად მდებარეობს ორი ამდაგვარი წრე, ერთურთის მოპირდაპირედ სწორხაზოვნად განლაგებული, რომელთა სახელიც ლათინური ანბანის ხმოვანთაგან მეოთხე ხმოვნის სახელწოდებით მონათლეს (O); მათ შორის საოცარი ოსტატობით განლაგებული სფეროები და წრეები, ისე, რომ მათ შორის ზოგნი წრიულად არიან მოწყობილნი, ზოგნიც მოკუთხებულნი, ალისფერი ფანჯრები გარშემორტყმულნი  ღვთიური ფერებითა და ულამაზესი, უდახვეწილესი ფიგურებით. სინამდვილეში, მე მჯერა, რომ ტაძარი გვთავაზობს აღფრთოვანების ისეთ მიზეზს, რომ მის დათვალიერებას რთულად ძალუძს სულის დაშოშმინება.***

***იოანე ჯანდუნელი, Tractatus de laudibus Parisius (ტრაქტატი პარიზის დიდებაზე)***

#### 15-18 საუკუნეები

1431 წლის 16 დეკემბერს ინგლისის მეფე ანრი VI  ინგლისელი, 10 წლის ასაკში, საფრანგეთის მეფედ აკურთხეს, სწორედაც პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარში.

           რენესანსის დროს, გოთიკური სტილი მოდიდან გადავიდა, ამიტომაც ტაძრის შიდა სვეტები და კედლები გობელენებით დაფარეს.

           1548 წელს აჯანყებულმა ჰუგენოტებმა დააზიანეს პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის ზოგიერთი ქანდაკება, რამეთუ ისინი ამ ყოველივეს კერპთაყვანისმცემლობად მიიჩნევდნენ.

           შადრევანი ტაძარს 1625 წელს დაემატა, რათა ახლომცხოვრები პარიზელები წყლით მოემარაგებინათ.

1449 წლიდან პარიზის ოქრომჭედელთა გილდია რეგულარულად ახორციელებდა შემოწირულობებს საკათედრო ტაძრისათვის. 1630 წელს გადაწყდა, რომ გილდიას ყოველი წლის მაისის პირველ დღეს დიდი შემოწირულობა უნდა გაეღო ტაძრისათვის. ეს პროცესი ისტორიაში შევიდა „გრანდიოზული მაისის" სახელწოდებით. ძალზედ პრესტიჟული კომისია ჯერ გამოჩენილ მხატვრებს, ხოლო 1648 წლის შემდგომ, სამეფო აკადემიის წევრებს გადაეცათ.

სამოცდათექვსმეტი ნახატი შემოწირულობის სახით გადაეცა ტაძარს 1708 წლისათვის, როდესაც ეს ტრადიცია ფინანსურ მიზეზთა გამო შეწყდა. ეს ნამუშევრები 1793 წელს ჩამორთემულ იქნა და მათი უმრაველესობა შემდგომ მიმოიფანტა საფრანგეთის რეგიონალურ მუზეუმებში. დარჩენილი ნამუშევრები მე-19 საუკუნის რესტავრატორებმა ამოირეს ან შენობაში გადაიტანეს.

ტაძარში ასევე მდებარეობდა ჟან ჟვენეს მიერ, 1707 წელს დახატული ვიზიტის ამსახველი ნამუშევარი. 

#### რესტავრაცია მე-19 საუკუნეში

ნაპოლეონის ომების შემდეგ ათწლეულების განმავლობაში ტაძარი ისეთ მდგომარეობაში ჩავარდა, რომ ოფიციალურმა პირებმა მისი დანგრევა განიხილეს. ვიქტორ ჰიუგო, რომელიც დიდად აფასებდა ამ ტაძარს, 1831 წელს მის გადასარჩენად რომანი დაწერა შემდეგი სახელწოდებით: „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი". წიგნს უზარმაზარი წარმატება ხვდა წილად, რამაც აამაღლა საზოგადოების ცნობიერება ტაძრის უსუსური მდგომარეობის შესახებ. იმავ წელს, როდესაც ჰიუგო რომანი გამოქვეყნდა, ანტილეგიტიმისტებ,ა გაძარცვეს ღვთისმშობლის ტაძარი. 1844 წელს მეფე ლუი ფილიპმა ბრძანა ეკლესიის აღდგენა.

           არქიტექტორი, რომელიც აქამდე ხელმძღვანელობდა ღვთისმშობლის ტაძრის მოვლა-პატონობას, ეტიენ-იპოლიტ გოდე, სამსახურიდან გაათავისუფლეს. მის ნაცვლად 1844 წელს დაინიშნენ ჟან-ბატისტ ლასუსი და ეჯენ ვიოლე-ლე-დიუკი, რომელთაც თავი გამოიჩინეს ახლო მდებარე სამლოცველოს აღდგენით, იმავ 1844 წელს. მომდევნო წელს, ვიოლე-ლე-დუკმა წარადგინა ბიუჯეტი 3 888 500 ფრანკის ოდენობით, რომელიც შემცირებულ იქნა 2 650 000 ფრანკამდე, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის აღდგენისა და ახალი სადიაკვნე შენობის ასაშენებლად. ეს ბიუჯეტი 1850 წელს ამოიწურა და მუშაობა შეჩერდა იმ წამს, რა წამსაც ვიოლე-ლე-დიუკმა წინადადება წარადგინა უფრო მეტი თანხის მიღებსთან დაკავშირებით. საბოლოო ჯამში, ტაძრის აღდგენა 12 მილიონ ფრანკზე მეტი დაჯდა.  განსაკუთრებით ძვირი ღირდა საეკლესიო სალაროს მშენებლობა. მყარი საძირკვლის უზრუნველსაყოფაად, ვიოლე-ლე-დიუკის მუშებს მოუწიათ გაეთხარათ 9 მეტრის სიღრმეზე. მინის ოსტატებმა ზედმიწვენიტ გადააკოპირეს მე-13 საუკუნის სტილი, როგორადაც აღწერილი ქონდათ ანტუან ლუსოსნსა და ადოლფ ნაპოლეონ დიდრონს.

           1871 წლის მარტ-მაისში პარიზის კომუნის დროს საკათედრო ტაძარი და სხვა ეკლესიები დაიხურა და ორასამდე მღვდელი და პარიზის მთავარეპისკოპოსი მძევლად აიყვანეს. მაისში „სისხლიანი კვირის" დროს, როდესაც ჯარმა დაიბრუნა ქალაქი, კომუნარდებმა იერიში მიიტანეს საკათედრო ტაძარზე, ტიულრის სასახლესა და სხვა ღირსშენსანიშნაობებზე, რათა ისინი გაენადგურებინათ. კომუნარდები ერთმანეთზე აწყობდნენ ავეჯს, რათა ტაძარი დაეწვათ. ცეცხლი აღარ წაუკიდებიათ, რამეთუ კომუნარდტა მთავრობამ გაანალიზა, რომ ხანძარი გაანადგურებდა მეზობელ ჰოტელ-დიეს (Hotel-Dieu) საავადმყოფოს, რომელიც სავსე იყო ასობით პაციენტით.

აღწერილობა
----------

პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარს აქვს 130 მეტრი სიგრძე, 50 მეტრი სიგანე და 34 მეტრი სიმაღლე. იგი ხუთნავიანი კათედრალური ტაძარია; მთავარი ნავის კვადრატული უჯრდებით, მასიური სვეტებით და მძიმე კედლებით ჯერ კიდევ რომანულ სტილზეა ჩაფიქრებული; აქვს 37 კაპელა-ეკვდერი და მდიდრულად მოჩუქურთმებული პატრონიკე. დიდებულ ფასადს ამშვენებს სამი შიგნით შეღრმავებული ისრულკამარიანი მთავარკარი, ზემოთ - ოცდარვა სამეფო წალოს - ნიშის მოქარგული და დაკბილული არშია; მის ზემოთ შუაში დატანებულია უზარმაზარი მრგვალი სარკმელი - ვარდული, მარცხნივ და მარჯვნივ ორი სარკმელია; კიდევ უფრო მაღლა, სარკმლების თავზე, არის მაღალი და ნარნარი, სამყურას ფორმის ჩუქურთმებით მორთული კამაროვანი გალერეა, რომლის წვრილ და ფაქიზ სვეტებზე დამყარებულია მძიმე ბაქანი; ბოლოს, ამ ბაქანზე აღმართულია და მთელ ფასადს აგვირგვინებს ორი დაუმთავრებელი, მაღალი, მასიური კოშკი (68 მ). ამ ორ კოშკს შორის დატოვებული სივრცე კიდევ უფრო დიდ შტაბეჭდილებას ახდენს. ხოლო მათ შორის უკან შუაჯვარედინზე აღმართული მოჩანს წვრილი შპილი (წვეტი). პატრონიკე და სიგრძივი ნავი ერთ მთლიანობად არის შეკრული და განივი ნავიც კი ეკლესიის შინამოში არის შეტანილი. ამით ტაძრის შიგნით სივრცე ერთიანი ხდება. ეკვდერები კედლის ბურჯ გოდლედებს (კონტრფორსებს) შორის ხუთნავიან სიგრძივ ნავთან და პატრონიკესთან ერთად ერთ მთლიან მონუმენტს ქმნის. თაღის სივრცის სიმაღლე აღწევს 32.5 მეტრს.

გარდა ამისა, ეს დიადი ქმნილება თვალს აჯადოებს თავისი ურიცხვი ქანდაკებებით, ნაძერწი და ჭედური ჩუქურთმიანი დეტალებით. ყოველივე ერთად შეერთებული კი ქმნის მშვენიერ ანსამბლს.

ხანძარი
-------

 მთავარი სტატია: პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის ხანძარი (2019).
2019 წლის 15 აპრილს, ადგილობრივი დროით 18:50 საათზე ხანძარი გააჩნდა პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის სახურავის სივრცეში.

ლიტერატურა
----------

* *ვიქტორ ჰიუგო*, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი, გვ. 615, „საბჭოთა საქართველო", თბილისი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-06-24 საიტზე Wayback Machine.
* Notre-Dame de Paris's Singers დაარქივებული 2010-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* Official site of Music at Notre-Dame de Paris დაარქივებული 2010-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* Panoramic view დაარქივებული 2022-06-01 საიტზე Wayback Machine.
* Further information on the Organ with specifications of the Grandes Orgues and the Orgue de Choeur დაარქივებული 2012-06-15 საიტზე Wayback Machine.
* ნიუ-იორკ თაიმსი „ხანძარი ნოტრ-დამში"
* CNBC „ნოტრ-დამის კათედრალი ცეცხლში"

სქოლიო
------

1. ↑  CNBC.  (2019-04-15) Paris' Notre Dame Cathedral on fire. ციტირების თარიღი: 2019-04-15
2. ↑  „Important incendie en cours dans la cathédrale Notre-Dame de Paris" (ფრანგული). 2019-04-15. ციტირების თარიღი: 2019-04-15.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პარიზის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
* ტრიუმფალური თაღი
* ნოტრ-დამი
* პომპიდუს ცენტრი
* შანზ-ელიზე
* კონსერჟერია
* ეიფელის კოშკი
* გრან პალე
* ლუქსემბურგის ბაღი
* ინვალიდთა სახლი
* ლუვრი
* მულენ რუჟი
* ორსეს მუზეუმი
* გარნიეს სასახლე
* პერ-ლაშეზის სასაფლაო
* შაიოს სასახლე
* მარსის ველი
* ბურბონის სასახლე
* მადლენის ეკლესია
* შატლეს მოედანი
* ოტელ-დე-ვილის მოედანი
* მერიის შენობა
* არსენალის პავილიონი

 | 
 |

 |