**6 - 30 ივნისი 1974 ნიცა, საფრანგეთი**

1972 წლის სკოპიეს კონგრესზე ფიდემ გადაწყვიტა მორიგი ოლიმპიადის ჩატარება საფრანგეთისთვის მიენდო. თავად საფრანგეთში გამოცხადებულ კონკურსში კი ნიცამ გაიმარჯვა. მასპინძლები სრული სერიოზულობით მოეკიდნენ ტურინირს და შესანიშნავი ორგანიზება გაუკეთეს ოლიმპიადას. მოჭადრაკეებს სათამაშოდ გამოფენათა დარბაზი დაუთმეს, რომელიც ზომით 16 ათასი კვადრატული მეტრი იყო და რომელშიც სრული საფეხბურთო მოედანი, რამდენიმე საკალათბურთო მოედანი და საჩოგბურთო კორტი თავისუფლად მოეწყობოდა. გუნდები ტრადიციულად, თავდაპირველად ქვეჯგუფებში არკვევდნენ თუ ვის რომელ ფინალში უნდა ეთამაშა. უნდა აღინიშნოს, რომ ბრძოლამ ქვეჯგუფებში რამდენიმე სიურპრიზიც მოიტანა. ასე მაგალითად პირველ ქვეჯგუფში უელსელებმა მთავარი ფინალის მიღმა დატოვეს პოლონელები. მეშვიდეში, ეუგენიო ტორეს წარმატებული თამაშის წყალობით უკან ჩამოიტოვეს ისრაელისა და საფრანგეთის გუნდები. ძირითდად კი ფინალში ის გუნდები მოხვდნენ, რომლებიც ტონს იძლეოდნენ ბოლო ოლიმპიადებში.

მთავარი ფავორიტები ისევ საბჭოთა მოჭადრაკეები იყვნენ, რომელთა გუნდში ერთი დებიუტანტი, გენადი კუზმინი, გამოდიოდა. იგივე შემადგენლობა ჰყავდათ უნგრელებს. იუგოსლავიის გუნდში აღარ იყვნენ ალექსანდრე მატანოვიჩი და მილან მატულოვიჩი. ისინი პლანციცმა და ველიმიროვიჩმა შეცვალეს. კვლავ გამოჩნდა გუნდში ბრუნო პარმა. ამერიკელთა გუნდში გამოჩნდა ყოფილი ავსტრალიელი, უოლტერ ბრაუნი, გუნდს დაუბრუნდა უილიამ ლომბარდიც. სწორედ ამ გუნდებმა გაითამაშეს საპრიზო ადგილები, თუმცა უკვე მეოთხე-მეხუთე ტურებიდან მოყოლებული საბჭოელები სულ ორი-სამი ქულით იყვნენ წინ და ფაქტობრივად ბრძოლა პირველი ადგილისათვის აღარც გამართულა. მოულოდნელად სუსტად გამოვიდნენ უნგრელები, რომლებიც ფაქტობრივად არც ჩარეულან საპრიზო ადგილებისათვის ბრძოლაში. იუგოსლავიელებმაც ადრევე დაიბევეს მეორე ადგილი, აი მესამე ადგილისათვის კი დიდი ბრძოლა გაჩაღდა ბულგარელებსა და ამერიკელებს შორის. ბოლო ტურის წინ ამერიკელებს 34 ქულა ჰქონდათ, ბულგარელებს - 33,5. პირველები ჩეხებს ხვდებოდნენ, მეორენი კი ესპანელებს. ხუთსაათიანი ბრძოლის შემდეგ ორივე მატჩში სამ-სამი პარტია იყო დამთავრებული, რომლებშიც ბულგარელებმა 2,5, ხოლო ამერიკელებმა - 2 ქულის მოპოვება შეძლეს. გადადებულ პარტიაში იანსას აშკარად მოსაგები პოზიცია ჰქონდა რობერტ ბირნთან, მაგრამ შეცდა და ამერიკელმა შეძლო ყაიმის მიღწევა. დიდხანს ეძებდა მოგების გზებს ტრინგოვი ვიზერთან, მაგრამ ეს უკანასკნელი კარგად იცავდა თავს და აქაც ყაიმი. საბოლოოდ ორივე გუნდმა ქულათა თანაბარი რაოდენობა დააგროვეს. კოეფიციენტების წყალობით კი მესამე საპრიზო აგილი ამერიკელებს მიეკუთვნათ.

ტექნიკური შედეგები
------------------

მონაწილეობდა 73 ქვეყნის ნაკრები გუნდი. ტურნირი ჩატარდა ორ ეტაპად. პირველ ეტაპზე გუნდები რვა ქვეჯგუფში არკვევდნენ ფინალისტთა ვინაობას. ქვეჯგუფებში პირველ-მეორე ადგილებზე გასული გუნდები თამაშობდნენ მთავარ ფინალში (I-XVI ადგილები). დანარჩენები B, C, D და E ფინალურ ტურნირებში იბრძოდნენ XVII-XXXII, XXXIII-XLVII, XLVIII-LXIII და LXIV-LXXIII. ორივე ეტაპზე ტურნირი ჩატარდა წრიული სისტემით.

პირველი ეტაპი

* I ჯგუფი: 1.დროშა: სსრკსსრკ - 29 2.დროშა: უელსიუელსი - 21 3.დროშა: შოტლანდიაშოტლანდია - 21 4.დროშა: პოლონეთიპოლონეთი - 20 5. დროშა: ბრაზილიაბრაზილია - 19 6.დროშა: მონღოლეთიმონღოლეთი - 15 7.პუერტო-რიკოს დროშაპუერტო-რიკო - 11 8.იორდანიის დროშაიორდანია - 5 9.ნიდერლანდების ანტილის კუნძულების დროშანიდერლანდის ანტილები - 3
* II ჯგუფი: 1.დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატებიაშშ - 26,5 2.დროშა: ინგლისიინგლისი - 24,5 3.დროშა: დანიადანია - 20,5 4.დროშა: კანადაკანადა - 20,5 5.დროშა: ავსტრალიაავსტრალია - 19,5 6.დროშა: ეკვადორიეკვადორი - 11 7.ლუქსემბურგის დროშალუქსემბურგი - 8 8.პანამის დროშაპანამა - 7,5 8.როდეზიის დროშაროდეზია - 6
* III ჯგუფი: 1.დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკაიუგოსლავია - 25,5 2.დროშა: ფინეთიფინეთი - 23 3.დროშა: კუბაკუბა - 22,5 4.იტალიის დროშაიტალია - 19 5.დროშა: ირანიირანი - 16 6.ვენესუელის დროშავენესუელა - 12,5 7. პაკისტანი - 12 8.დროშა: ურუგვაიურუგვაი - 7,5 9.დროშა: ერაყიერაყი - 6
* IV ჯგუფი: 1.დროშა: უნგრეთიუნგრეთი - 28,5 2.დროშა: ესპანეთიესპანეთი - 22,5 3.დროშა: ბელგიაბელგია - 19 4.დროშა: ტუნისიტუნისი - 17,5 5.დროშა: ჩილეჩილე - 17 6.სირიის დროშასირია - 13,5 7.მალტის დროშამალტა - 11 8.დროშა: მალაიზიამალაიზია - 8 9.დროშა: იაპონიაიაპონია - 7
* V ჯგუფი: 1.დროშა: გერმანიაგერმანია - 27 2.დროშა: შვედეთიშვედეთი - 24 3.ისლანდიის დროშაისლანდია - 21 4.დროშა: პორტუგალიაპორტუგალია - 20 5.სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშასამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა - 19 6.დროშა: ირლანდიის რესპუბლიკაირლანდია - 15 7.ჰონგ-კონგის დროშაჰონგ-კონგი - 8,5 8.გერნზის დროშაგერნზი - 5 9.ტრინიდადი და ტობაგოს დროშატრინიდადი და ტობაგო - 4,5
* VI ჯგუფი: 1.დროშა: ჩეხოსლოვაკიაჩეხოსლოვაკია - 28,5 2.დროშა: რუმინეთირუმინეთი - 25 3.დროშა: ნორვეგიანორვეგია - 22,5 4.დროშა: კოლუმბიაკოლუმბია - 19,5 5.დროშა: ახალი ზელანდიაახალი ზელანდია - 13,5 6.დროშა: სინგაპურისინგაპური - 11,5 7.ლიბანის დროშალიბანი - 11 8.მონაკოს დროშამონაკო - 3 9.დროშა: ანდორაანდორა - 3,5
* VII ჯგუფი: 1.დროშა: ბულგარეთიბულგარეთი - 27 2.დროშა: ფილიპინებიფილიპინები - 26,5 3.ისრაელის დროშაისრაელი - 24,5 4.დროშა: საფრანგეთისაფრანგეთი - 24 5.დროშა: ინდონეზიაინდონეზია - 22,5 6.დროშა: თურქეთითურქეთი - 17 7.დროშა: დომინიკელთა რესპუბლიკადომინიკანელთა რესპუბლიკა - 16 8.ფარერის კუნძულების დროშაფარერის კუნძულები - 9,5 9.დროშა: კვიპროსიკვიპროსი - 8,5 10.ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულების დროშაბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები - 4,5
* VIII ჯგუფი: 1.დროშა: ნიდერლანდებინიდერლანდები - 26 2.დროშა: არგენტინაარგენტინა - 26 3.დროშა: ავსტრიაავსტრია - 23,5 4.დროშა: შვეიცარიაშვეიცარია - 20 5.საბერძნეთის დროშასაბერძნეთი - 16,5 6.მექსიკის დროშამექსიკა - 15,5 7.დროშა: მაროკომაროკო - 10,5 8.დროშა: ამერიკის  ვირჯინიის  კუნძულებიამერიკის ვირჯინიის კუნძულები - 3 9.დროშა: ბაჰამის კუნძულებიბაჰამის კუნძულები - 3

მეორე ეტაპი

* LXIV-LXXIII ადგილები

64.როდეზიის დროშაროდეზია - 28,5 65.დროშა: ერაყიერაყი - 24 66.ნიდერლანდების ანტილის კუნძულების დროშანიდერლანდის ანტილები - 21 67.დროშა: იაპონიაიაპონია - 20 68.დროშა: კვიპროსიკვიპროსი - 19 69.ტრინიდადი და ტობაგოს დროშატრინიდადი და ტობაგო - 18 70.დროშა: ალჟირიალჟირი - 17 71.დროშა: ანდორაანდორა - 13 72.დროშა: ბაჰამის კუნძულებიბაჰამის კუნძულები - 11 73.ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულების დროშაბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები - 10,5

* (ალჟირის ნაკრები ოლიმპიადაში ჩაება მეორე ეტაპიდან. ამიტომ ფიდე-მ იგი მეხუთე ფინალურ ჯგუფში განაწესა)
* XLIX-LXIII ადგილები

48. პაკისტანი - 49,5 49.პუერტო-რიკოს დროშაპუერტო-რიკო - 44,5 50.დროშა: დომინიკელთა რესპუბლიკადომინიკანელთა რესპუბლიკა - 43,5 51.ლუქსემბურგის დროშალუქსემბურგი - 38,5 52.ლიბანის დროშალიბანი - 35 53.დროშა: ურუგვაიურუგვაი - 35 54.პანამის დროშაპანამა - 33 55.მონაკოს დროშამონაკო - 29,5 56.მალტის დროშამალტა - 29 57.ჰონგ-კონგის დროშაჰონგ-კონგი - 27,5 58.ფარერის კუნძულების დროშაფარერის კუნძულები - 27,5 59.დროშა: მალაიზიამალაიზია - 24,5 60.დროშა: მაროკომაროკო - 21,5 61.იორდანიის დროშაიორდანია - 17,5 62.გერნზის დროშაგერნზი - 12 63.დროშა: ამერიკის  ვირჯინიის  კუნძულებიამერიკის ვირჯინიის კუნძულები - 12

* XXXIII-XLVII ადგილები

33.დროშა: ავსტრალიაავსტრალია - 39 34.დროშა: ირანიირანი - 34,5 35.დროშა: ბრაზილიაბრაზილია - 32,5 36.დროშა: მონღოლეთიმონღოლეთი - 31,5 37.დროშა: ირლანდიის რესპუბლიკაირლანდია - 30,5 38.დროშა: ჩილეჩილე - 30 39.დროშა: ინდონეზიაინდონეზია - 29,5 40.საბერძნეთის დროშასაბერძნეთი - 27,5 41.მექსიკის დროშამექსიკა - 27,5 42.დროშა: თურქეთითურქეთი - 27 43.დროშა: სინგაპურისინგაპური - 25 44.ვენესუელის დროშავენესუელა - 24,5 45.დროშა: ახალი ზელანდიაახალი ზელანდია - 23 46.დროშა: ეკვადორიეკვადორი - 22 47.სირიის დროშასირია - 16

* (სამხრეთ აფრიკის ნაკრები ფიდემ აპარტეიდის გამო გარიცხა თავისი რიგენიდან და ბოლო სამი ტურის მატჩი ამ გუნდს აღარ ჩაუტარებია. მათი შედეგები გაუქმდა. ამ დროისათვის აფრიკელებს 27,5 ქულა ჰქონდათ)

* XVII-XXXII ადგილები

17.ისრაელის დროშაისრაელი - 40,5 18.დროშა: ავსტრიაავსტრია - 38,5 19.იტალიის დროშაიტალია - 38 20.დროშა: კოლუმბიაკოლუმბია - 32,5 21.დროშა: ნორვეგიანორვეგია - 32 22.ისლანდიის დროშაისლანდია - 32 23.დროშა: პოლონეთიპოლონეთი - 32 24.დროშა: კანადაკანადა - 31 25.დროშა: კუბაკუბა - 31 26.დროშა: დანიადანია - 31 27.დროშა: შვეიცარიაშვეიცარია - 29 28.დროშა: საფრანგეთისაფრანგეთი - 27 29.დროშა: შოტლანდიაშოტლანდია - 25,5 30.დროშა: ბელგიაბელგია - 23 31.დროშა: პორტუგალიაპორტუგალია - 19,5 32.დროშა: ტუნისიტუნისი - 32

* (მატჩი ისრაელი - ტუნისი არ ჩატარებულა და შედეგი, 3-1, დადგინდა ელო-ს კოეფიციენტების მიხედვით)

I-XII ადგილები

* 1. დროშა: სსრკსსრკ - 46
* 2. დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკაიუგოსლავია - 37,5
* 3. დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატებიაშშ - 36,5
* 4. დროშა: ბულგარეთიბულგარეთი - 36,5
* 5. დროშა: ნიდერლანდებინიდერლანდები - 35,5
* 6. დროშა: უნგრეთიუნგრეთი - 35
* 7. დროშა: გერმანიაგერმანია - 32
* 8. დროშა: რუმინეთირუმინეთი - 29,5
* 9. დროშა: ჩეხოსლოვაკიაჩეხოსლოვაკია - 29,5
* 10. დროშა: ინგლისიინგლისი - 26
* 11. დროშა: ფილიპინებიფილიპინები - 25,5
* 12. დროშა: ესპანეთიესპანეთი - 25,5
* 13. დროშა: შვედეთიშვედეთი - 25
* 14. დროშა: არგენტინაარგენტინა - 23,5
* 15. დროშა: ფინეთიფინეთი - 22
* 16. დროშა: უელსიუელსი - 14,5

ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები
-------------------------------------------------

* დროშა: სსრკსსრკ

ანატოლი კარპოვი 12 (+10=4-0), ვიქტორ კორჩნოი 11,5 (+8=7-0), ბორის სპასკი 11 (+7=8-0), ტიგრან პეტროსიანი 12,5 (+11=3-0), მიხეილ ტალი 11,5 (+8=7-0), გენადი კუზმინი 12,5 (+10=5-0)

* დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკაიუგოსლავია

სვეტოზარ გლიგორიჩი 10 (+5=10-2), ლუბომირ ლუბოევიჩი 9,5 (+6=7-2), ბორესლავ ივკოვი 12(+8=8-1), ალბინ პლანჩიჩი 11,5 (+9=5-1), დრაგოლუბ ველიმიროვიჩი 9 (+8=2-2), ბრუნო პარმა 9(+6=6-0).

* დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატებიაშშ

ლუბომირ კავალეკი 8,5 (+5=7-3), რობერტ ბირნი 12 (+8=8-0), უოლტერ შონ ბრაუნი 10,5 (+7=7-3), სამუელ რეშევსკი 7 (+5=4-2), უილიამ ლომბარდი 11 (+9=4-3), ჯეიმზ ედვარდ ტარჯანი 11 (+9=4-0).

საუკეთესო შედეგები დაფების მიხედვით
-----------------------------------

| პირველი დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ანატოლი კარპოვი | დროშა: სსრკ სსრკ | 12 | 14 | 85,7 |
| ალბერტო დელგადო | დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა დომინიკელთა რესპუბლიკა | 16,5 | 22 | 75,0 |
| ეუგენიო ტორე | ფილიპინების დროშა ფილიპინები | 14 | 19 | 73,7 |
| სერჯიო მარიოტი | იტალიის დროშა იტალია | 14 | 19 | 73,7 |

| მეორე დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ანდრეას დიუკშტეინი | დროშა: ავსტრია ავსტრია | 10 | 12 | 83,3 |
| ზაჰრიდინ ფაროოგუი | პაკისტანის დროშა პაკისტანი | 16,5 | 21 | 78,6 |
| ვიქტორ კორჩნოი | დროშა: სსრკ სსრკ | 11,5 | 15 | 76,7 |

| მესამე დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ბორის სპასკი | დროშა: სსრკ სსრკ | 11 | 15 | 73,3 |
| ბორესლავ ივკოვი | დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა იუგოსლავია | 12 | 17 | 70,6 |
| გენადი სოსონკო | დროშა: ნიდერლანდები ნიდერლანდები | 10,5 | 15 | 70,0 |

| მეოთხე დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ტიგრან პეტროსიანი | დროშა: სსრკ სსრკ | 12,5 | 14 | 89,3 |
| მიჰაელ ვუუდჰამსი | დროშა: ავსტრალია ავსტრალია | 15,5 | 18 | 86,1 |
| შიმონ კაგანი | ისრაელის დროშა ისრაელი | 13 | 16 | 81,3 |

| პირველი სათადარიგო დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| მიხეილ ტალი | დროშა: სსრკ სსრკ | 11,5 | 15 | 76,7 |
| დრაგოლუბ ველიმიროვიჩი | დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა იუგოსლავია | 9 | 12 | 75,0 |
| ბორის დე გრეიფი | დროშა: კოლუმბია კოლუმბია | 9 | 12 | 75,0 |

| მეორე სათადარიგო დაფა | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ჯეიმზ ედვარდ ტარჯანი | დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ | 11 | 13 | 84,6 |
| ფრანსუაზ კუიპერსი | დროშა: ნიდერლანდები ნიდერლანდები | 11 | 13 | 84,6 |
| გენადი კუზმინი | დროშა: სსრკ სსრკ | 12,5 | 15 | 83,3 |

### ლიტერატურა

* Б. Туров Пять Шахматных олимпиад. Москва. изд. ,,ФиС’’ 1984
* Шахматы. Энциклопедический словарь. Москва. изд. ,,Советская Энциклопедия’’ 1990
* Шахматная Энциклопедия. Москва. 2004.
* Ханамирян Г. Всемирные шахматные Олимпиады. 1927-2006. Ереван: 2006

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შედეგები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საჭადრაკო ოლიმპიადები |
| --- |
|  |
| არაოფიციალური  | 
* 1924
* 1926
* 1936
* 1976
 |
|  |
| ქალთა | 
* 1957
* 1963
* 1966
* 1969
 |
|  |
| ღია | 
* 1927 (I)
* 1928 (II)
* 1930 (III)
* 1931 (IV)
* 1933 (V)
* 1935 (VI)
* 1937 (VII)
* 1939 (VIII)
* 1950 (IX)
* 1952 (X)
* 1954 (XI)
* 1956 (XII)
* 1958 (XIII)
* 1960 (XIV)
* 1962 (XV)
* 1964 (XVI)
* 1966 (XVII)
* 1968 (XVIII)
* 1970 (XIX)
* 1972 (XX)
* 1974 (XXI)
* 1976 (XXII)
* 1978 (XXIII)
* 1980 (XXIV)
* 1982 (XXV)
* 1984 (XXVI)
* 1986 (XXVII)
* 1988 (XXVIII)
* 1990 (XXIX)
* 1992 (XXX)
* 1994 (XXXI)
* 1996 (XXXII)
* 1998 (XXXIII)
* 2000 (XXXIV)
* 2002 (XXXV)
* 2004 (XXXVI)
* 2006 (XXXVII)
* 2008 (XXXVIII)
* 2010 (XXXIX)
* 2012 (XL)
* 2014 (XLI)
* 2016 (XLII)
* 2018 (XLIII)
 |

 |