recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ოჩამჩირის ბრძოლა** — ბრძოლა აფხაზ სეპარატისტებსა და საქართველოს შორის ქალაქ ოჩამჩირისთვის აფხაზეთის ომის დროს, 1992 წლის 26 ოქტომბერს.

წინაპირობები
------------

1992 წლის ოქტომბრის დასაწყისში გაგრაზე წარმატებული შეტევის შემდეგ, აფხაზებმა თავიანთი მცდელობები მიმართეს „აღმოსავლეთის ფრონტზე" (აღმოსავლეთ აფხაზეთში). ოქტომბრის ბოლოსთვის, მათ დაიწყეს შეტევები ოჩამჩირის რაიონში, სოფლები ხელიდან ხელში გადადიოდა. ბრძოლები გაგრძელდა 1992 წლის შემოდგომასა და 1993 წლის ზამთარში. საპასუხოდ, ქართული ძალები სეპარატისტების მიერ დაკავებული ქალაქი ტყვარჩელის ალყას აწარმოებდნენ.

სამზადისი
---------

1992 წლის ოქტომბრის ბოლოს, აფხაზურმა ძალებმა მოამზადეს შეტევა ქალაქ ოჩამჩირეზე. მათ უკვე სცადეს ერთხელ ქალაქის ხელში ჩაგდება იქ 1992 წლის საქართველოს საკანონმდებლო არჩევნების ჩასაშლელად. 11 ოქტომბერს, დაახლოებით 250-მა სეპარატისტმა ორ ბმპ-თი და ერთი ბტრ-ით წამოიწყო შეტევა ქალაქზე გივი ადლეიბას მეთაურობით, თუმცა ოპერაცია წარუმატებული აღმოჩნდა რადგან ტყვარჩელის ბატალიონი ჩასაფრებაში მოხვდა ბესლახუბას მოსახვევაში.

მეორე ოპერაცია დაიგეგმა სეპარატისტული აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში გუდაუთაში. იგი დილა ადრიან უნდა განხორციელებულიყო. გუდავაში, ოჩამჩირის აღმოსავლეთით, უნდა გამომსხდარიყო დესანტი და მდინარე ღალიძგიდან უნდა წამოეწყო შეტევა. ისინი უნდა შეერთებოდნენ სპეცჯგუფს ბორის ფაჩულიასა და ნ. კვარჩიას მეთაურობით.

მეორე ჯგუფს, 250 კაცის ოდენობით, უნდა შეეტია ლაკუტ ზარანდიას მეთაურობით სოფელ მერკულადან ოჩამჩირის ჩრდილოეთით. მათ უნდა შეერთებოდათ 75-კაციანი ჯგუფი კაკუბავას მეთაურობით.

ბრძოლა
------

დიდი შტორმის გამო, 250-კაციანი დესანტის გადმოსმის ოპერაცია ჩავარდა. ფაჩულიამ მიიღო მითითება ტვარჩელიდან რომ მაინც განეგრძო ოპერაცია და გადაელახა მდინარე ღალიძგა 35 კაცით. კაკუბავას 75 კაცი მეორე მხრიდან შევიდა ოჩამჩირეში, თუმცა ზარანდია და მისი ჯარისკაცები არ შეუერთდნენ ბრძოლას. აფხაზურ ძალებს ქალაქში ბრძოლა გაუმართეს ქართულმა შენაერთებმა ჯავშანტექნიკის გამოყენებით და მნიშვნელოვანი დანაკარგები მიაყენეს მტერს. ფაჩულიას ძალები თითქმის მთლიანად განადგურდა და თვითონ ფაჩულია ბრძოლაში დაიღუპა.

შუადღისთვის, დაახლოებით 200-მა სეპარატისტმა კიდევ ერთი შეტევა წამოიწყო ქალაქ ტყვარჩელის მიმართულებიდან. გარკვეული წარმატების მიუხედავად, რადგან ფაჩულიას ძალები თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო და კაკუბავაც უკან იხევდა, მათ შეტევა აღარ განავითარეს, უკან დაიხიეს და მხოლოდ ერთი კაცი დაკარგეს. ბრძოლა ქართველების გამარჯვებით დასრულდა.

გამოყენებული მასალა
-------------------

* Неудавшийся штурм, который «навел шороху»
* მემატიანე

სქოლიო
------

1. ↑   (1992) *Daily Report: Central Eurasia*.  The Service,   გვ. 66.
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-20. ციტირების თარიღი: 2010-06-25.
3. ↑  Georgia2. ციტირების თარიღი: 1 April 2018
**ნათია სულავა** (დ. 5 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი 2019 წლის 1 მაისიდან.

ბიოგრაფია
---------

1992-1996 წლებში სწავლობდა და წარჩინებით დაამთავრა პიაჩენცას ლინგვისტიკის ლიცეუმის „Orsoline di Maria Immacolata"-ს ევროპული ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის სრული კურსი. 1996-2000 წლებში სულავა სწავლობდა პარმის სასწავლო უნივერსიტეტის იურისპრუდენციის ფაკულტეტზე. არის სამართლის მაგისტრი. 2002-2004 წლებში იყო ევროპის საბჭოში ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგი) წინააღმდეგ კონვენციაზე მომუშავე სპეციალური სამუშაო ჯგუფის წევრი, წარმოადგენდა საქართველოს. 2004-2013 წლებში მუშაობდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 2018 წლის 28 დეკემბერს გახდა საქართველოს პრეზიდენტის მრჩევლად დიასპორისა და მოქალაქეობის საკითხებში/საგარეო მიმართულების კოორდინატორად. სამი დღეს შემდეგ დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილედ. 2019 წლის 1 მაისს დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის პირველ მოადგილედ და საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად.

ფლობს ქართულ, რუსულ, ინგლისურ და იტალიურ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი *[დაარქივებული]*

სქოლიო
------

1. ↑  ნათია სულავა. *თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია*. *declaration.gov.ge* (2020-02-26). ციტირების თარიღი: 5 ნოემბერი, 2020.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსები |
| --- |
|  |
| 
* გიგი უგულავა
* გიორგი არველაძე
* ეკატერინე შარაშიძე
* თეიმურაზ ჯანაშია
* დავით ტყეშელაშვილი
* ანდრო ბარნოვი
* ლაშა აბაშიძე
* დავით პატარაია
* გიორგი აბაშიშვილი
* ლაშა ჟვანია
* ნათია სულავა (მ/შ)

 | 
საქართველოს პრეზიდენტის გერბისაქართველოს პრეზიდენტის გერბი |

 |
უნა-უნსოს დროშა
**უნა-უნსო** (უკრ. Українська Національна Асамблея, УНА УНСО; უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა) — ყველაზე ცნობილი ნაციონალურ-პოლიტიკური ორგანიზაცია უკრაინაში, 8 000 წევრით.

ისტორია
-------

დაარსდა 1990 წლის 30 ივნისს, დისიდენტის იური შუხევიჩის მიერ „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის" (რუს. Украинская межпартийная ассамблея [УМА]) სახელით და წარმოადგენდა რამოდენმე ნაციონალისტური პარტიისა და საზოგადო ორგანიზაციების გაერთიანებას.

ასამბლეის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი პოლიტიკოსი და მწერალი დმიტრო კორჩინსკი. 

უნა-უნსო-ს მებრძოლები საქართველოში
1991 წლის ზაფხულის ბოლოსთვის „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის" ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება მისი სრულფასოვან პარტიად გარდაქმნის თაობაზე. 1991 წლის 8 სექტემბერს „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეას" შეუცვალეს სახელწოდება და უწოდეს „უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა", რის შემდეგადაც თავი პარტიად გამოაცხადა.სსრკ-ს დროს უნა-ს ოფიციალურად რეგისტრაცია ვერ მოხდა.

მოსკოვის პუტჩის შემდეგ უნამ დაიწყო უკრაინული სამხედრო დაჯგუფებების ფორმირება. აღნიშნულმა ნახევრადსამხედრო ფორმირებებმა მიიღეს სახელწოდება „უკრაინული სახალხო თავდაცვა" (რუს. Украинская народная самооборона [УНСО]). 

უკრაინის ნაციონალურმა თავდაცვამ (*უნსო* - *უნა*-ს სამხედრო განშტოება) მონაწილეობა მიიღო დნესტრისპირეთის ომში, მოლდოვის წინააღმდეგ, ხოლო აფხაზეთის ომში, ქართველების დასახმარებლად მათ დაახლოებით 100 მოხალისე გამოგზავნეს*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !. მათი დანაყოფის სახელი იყო — არგო.

სქოლიო
------

1. ↑  (ინგლისური) Global Research, Neo-Nazi Organizations in the Ukraine, December 17, 2004 დაარქივებული March 10, 2012[Date mismatch], საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები

|  |  |
| --- | --- |
| უკრაინის დროშა | *ეს სტატია უკრაინისა და უკრაინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბორის ჯიმშირაული** (დ. 22 აგვისტო, 1929, თბილისი — გ. 25 აგვისტო, 2003) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1929 წლის 22 აგვისტოს, თბილისში. მხატვრის ოჯახში. ბაბუა – ბორის სმირნოვი რუსი მხატვარი იყო.

სამხატვრო განათლების მიღება ნ. ნიკოლაძის სახელობის ტექნიკუმში დაიწყო. 1951 წელს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ჩაირიცხა. მისი პედაგოგები იყვნენ უ. ჯაფარიძე, ს. ქობულაძე, აპოლონ ქუთათელაძე და სხვები.

1957 წელს დაამთავრა სამხატვრო აკადემია და იმავე წელს დაიწყო მუშაობა კინოსტუდიაში, მულტიპლიკაციის მხატვრად. იმუშავა მულტიპლიკაციურ ფილმებზე: „წუნა და წრუწუნა", „მტრობა", „ჩხიკვთა ქორწილი" და სხვა. კინოსტუდიაში 1963 წლამდე იმუშავა. პერიოდულად მუშაობდა სამხატვრო ფონდში. ასევე, ფერწერის პედაგოგად ნ. ნიკოლაძის სახელობის ტექნიკუმსა და სამხატვრო აკადემიაში. 1970-1981 წლებში მუშაობდა ქუთაისში, სამხატვრო ფონდში. ძირითადად, სახელმწიფო შეკვეთებზე.

ჯიმშირაულის მხატვრობაში დიდი ადგილი უჭირავს ხატწერას.

1996-2002 წლებში მხატვარი თურქეთში მოღვაწეობდა. თურქეთიდან ჩამოსვლის შემდეგ მალევე, 2003 წლის 25 აგვისტოს, მოულოდნელად გარდაიცვალა. დარჩა ბევრი დაუსრულებელი ტილო.

შემოქმედება
-----------

ბორის ჯიმშრაულმა უამრავი ისტორიული პირისა და საზოგადო მოღვაწის პორტრეტი შექმნა, მათ შორის: ვახტანგ გორგასალი, დავით აღმაშენებელი, თამარ მეფე, შოთა რუსთაველი, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, გალაკტიონ ტაბიძე, ნიკოლოზ ბარათაშვილი და სხვა.

თურქეთში გამგზავრების შემდეგ მხატვრის შემოქმედებაში ახალი ეტაპი დაიწყო. იქ ის, უმეტესწილად, შეკვეთებზე მუშაობდა. ქმნიდა ორიენტალისტური სტილის ნამუშევრებს.

თურქეთში ყოფნის დროს შექმნა მსოფლიო პატრიარქის, ბართლომე I-ის პორტრეტი.

ჯიმშირაული ავტორია უამრავი ხატისა. რომ შექმნილი აქვს ხატების სერია ქრისტეზე. მისი ხატწერის ნიმუშებია: „წმ. ნიკოლოზი", „წმ. ნინო", „ღვთისმშობელი ყრმით" და სხვ.

შესრულებული აქვს მრავალი ნატურმორტი.

1998 წელს, თურქეთში მოღვაწეობის დროს დაკვეთით შექმნა ტილო „რამაზანის ღამე" (80X60 სმ. ტილო, ზეთი). სურათზე გამოსახულია თურქეთის ქუჩა, სადაც ორი მოქალაქე დოლზე დარტყმით ამცნობს მოსახლეობას დღესასწაულის მოახლოებას. ერთ-ერთი აივნიდან მოსჩანს მამაკაცის ჩალმით დახურული თავი, რომელსაც ხმაურზე გამოუხედავს. დაბლა კი ორნი დგანან და საუბრობენ.

გალერეა
-------

ბორის ჯიმშირაულის ზოგიერთი ნამუშევარი:

* აკაკი წერეთელიაკაკი წერეთელი
* ნიკოლოზ ბარათაშვილინიკოლოზ ბარათაშვილი
* წმინდა ნიკოლოზიწმინდა ნიკოლოზი
* დავით აღმაშენებელიდავით აღმაშენებელი
* ერეკლე IIერეკლე II
* გალაკტიონიგალაკტიონი
* გიორგი სააკაძეგიორგი სააკაძე
* იესო ქრისტეიესო ქრისტე
* მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე Iმსოფლიო პატრიარქი ბართლომე I
* შოთა რუსთაველიშოთა რუსთაველი
* თამარ მეფეთამარ მეფე
* ვახტანგ გორგასალივახტანგ გორგასალი
* ვაჟა-ფშაველავაჟა-ფშაველა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბორის ჯიმშირაული, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**ბერძენხანა** — ძველი თბილისის გორგასლის მოედნის მიმდებარე ტერიტორიის ერთი ნაწილის ისტორიული სახელწოდება. უბანს სახელი ეწოდა წმ. ეკატერინეს ბერძნული ეკლესია-მონასტრის მიხედვით, რომელიც მაშინდელი თათრის მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ ხაზზე განლაგებული დუქნების უკან მდებარეობდა.

ბერძენხანას მართკუთხა მოხაზულობის ტერიტორია ეკავა თათრის მოედანს, ლილახანასა (ახლანდ. სამღებროს ქუჩა) და აშპაშხანას შორის. აშპაშხანა, კერძოდ კი მისი ნაწილი ქიაბაბხანა, წმ. ეკატერინეს ეკლესიის ჩრდ.-აღმ. კედელს გასდევდა მტკვრის მხარეზე, ლილახანა კი მის პარალელურად მიემართებოდა მოპირდაპირე კედლის გასწვრივ.

გადმოცემით, ამ უბანში მდგარ ეკლესიას დავით აღმაშენებლის ზეობაში ჩაეყარა საფუძველი (XI ს.). XIV ს. მიწურულს იგი დაანგრია თემურ-ლენგის ლაშქარმა. ალექსანდრე I-ის დროს, 1430 წ. ეკლესია აღადგინეს, მაგრამ კვლავ დაინგრა აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს 1795 წ. პლატონ იოსელიანის ცნობით, მის ნანგრევებზე კვალვ აღუდგენიათ ეკლესია სინას მთიდან მოსულ ბერებს. შემოსავალიც სინას მთის მონასტრებისთვის ყოფილა განკუთვნილი. მონასტერს თავისი დუქანიც ჰქონია, რომელიც მას ერეკლე II-მ უბოძა 1781 წ. მონასტერშივე იდგა ბერძენი არქიმანდრიტის რეზიდენცია.

ლიტერატურა
----------

* *კვირკველია, თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1985. — გვ. 21.
სუპერმასიური შავი ხვრელი M87 გალაქტიკის ცენტრში. მისი მასის სიდიდე მილიარდჯერ მეტია მზის მასაზე. აღსანიშნავია, რომ ეს არის შავი ხვრელის პირველი ფოტო, რომელიც გადაღებულია EHT-ს მიერ (გამოქვეყნდა 2019 წლის 10 აპრილს).
**სუპერმასიური შავი ხვრელი** ან **ზემასიური შავი ხვრელი** — უდიდესი ტიპის შავი ხვრელი, რომლის მასის ფარდობა მზის მასასთან ასი ათასიდან მილიარდამდე მერყეობს. ის ყოველი დიდი გალაქტიკის ცენტრშია მოთავსებული. ჩვენს გალაქტიკაში, ირმის ნახტომის ცენტრში მდებარე შავი ხვრელი მშვილდოსანი A\* მზეზე 4,3 მილონჯერ მძიმეა, ანდრომედას გალაქტიკის ცენტრში არსებული სუპერმასიური შავი ხვრელის მასა კი მზის მასაზე 100 მილიონჯერ მეტია.

კვლევის ისტორია
---------------

1971 წელს დონალდ ლინდენ ბელმა და მარტინ რისმა წამოაყენეს ჰიპოთეზა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრში შეიძლებოდა მოთავსებული ყოფილიყო უდიდესი მასის შავი ხვრელი. 1974 წელს კი მშვილდოსანი A\* აღმოაჩინეს ასტრონომებმა ბრუს ბელიკმა და რობერტ ბრაუნმა. მათ აღმოაჩინეს რადიო წყარო, რომელიც გამოყოფს სინქროტონულ გამოსხივებას. აღმოჩნდა, რომ ის იყო მკვრივი და უძრავი მისი გრავიტაციის გამო. ამგვარად, ეს იყო პირველი ნიშანი იმისა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრში მოთავსებულია სუპერმასიური შავი ხვრელი.

ლიტერატურა
----------

* Fulvio Melia (2003). *The Edge of Infinity. Supermassive Black Holes in the Universe*.  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81405-8.
* Laura Ferrarese & David Merritt (2002). „Supermassive Black Holes". *Physics World*. **15** (1): 41–46. arXiv:astro-ph/0206222. Bibcode:2002astro.ph..6222F. დამოწმება იყენებს მოძველებულ პარამეტრს `|last-author-amp=` (დახმარება)
* Fulvio Melia (2007). *The Galactic Supermassive Black Hole*.  Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13129-0.
* Merritt, David (2013). *Dynamics and Evolution of Galactic Nuclei*.  Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12101-7.
* Julian Krolik (1999). *Active Galactic Nuclei*.  Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01151-6.
**ავთანდილ ბერიძე** (დ. 11 იანვარი, 1955, ბათუმი, საქართველო — გ. 12 ნოემბერი, 2020) — ქართველი პოლიტიკოსი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე, 2012 წლის 28 ოქტომბრიდან 2016 წლის 28 ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
---------

ავთანდილ ბერიძე დაიბადა 1955 წლის 11 აინვარს ქალაქ ბათუმში.

სწავლობდა მოსკოვის კვების მრეწველობის საკავშირო ინსტიტუტში, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების დამზადების ეკონომიკისა და ორგანიზაციის (სპეციალობა – ეკონომისტი) დაუსწრებელ ფაკულტეტზე.

1971–1974 წლებში მუშაობდა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ახალშენის კოლმეურნეობაში რიგითი წევრის რანგში, ხოლო 1974–1978 წლებში მოსკოვის ოლქის ქ. ზვენიგოროდის 46-ე პროფტექნიკურ სასწავლებელში – ლაბორანტად; 1979–1982 წლებში მუშაობდა აჭარის საკონსერვო მრეწველობის კომბინატში – ნორმადარად, პროფკავშირის კომიტეტის თავმჯდომარედ; 1982–2012 წლებში ხელმძღვანელობდა სოფლის მეურნეობის გადამამუშავებელი, კვებისა და მსუბუქი მრეწველობის მუშაკთა პროფკავშირსა და ხელვაჩაურის რაიონულ პროფგაერთიანებას.

საქართველოში ეროვნული მოძრაობის დაწყებისთანავე აქტიურად იყო ჩართული საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში; 1991–1996 წლებში იყო აჭარის უზენაესი საბჭოს წევრი, ორჯერ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი; 2012 წლიდან კოალიცია „ქართული ოცნების" ბათუმის საარჩევნო შტაბს ხელმძღვანელობდა, იყო „ქართული ოცნება – დემოკრატიული საქართველოს" ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ხოლო 2012–2016 წლებში აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე; 2012–2016 წლებში — „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის შესახებ" აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციური კანონის პროექტის საჯარო განხილვის საორგანიზაციო კომისიის თავმჯდომარე; 2017–2018 წლებში ხელმძღვანელობდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის აპარატის უმაღლეს საბჭოსთან ურთიერთობის დეპარტამენტს, გარდაცვალებამდე კი აჭარის გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამმართველოს უფროსის მოადგილე იყო.

ეროვნული მოძრაობის დროს აქტიურად თანამშრომლობდა სხვადასხვა პერიოდულ თუ ე. წ. არაფორმალურ გამოცემასთან, ჟურნალ-გაზეთებთან; საქართველოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის წლებში თანამოაზრეებთან ერთად გამოსცემდა გაზეთ „მაჭახელას". იყო საქართველოს ჩოხოსანთა საზოგადოების აჭარა-ლაზეთის სადროშოს ერთ-ერთი დამფუძნებელი და აქტიური წევრი.

გარდაიცვალა 2020 წლის 12 ნოემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავთანდილ ბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ავთანდილ ბერიძის ქონებრივი დეკლარაცია[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  „აჭარის უმაღლესი საბჭოს ყოფილი თავმჯდომარე ავთანდილ ბერიძე გარდაიცვალა". *www.ambebi.ge*. 12 ნოემბერი, 2020. ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **მათემატიკას** ეხება. *რიტორიკული ცნების შესახებ* იხილეთ **ჰიპერბოლა (ენა)**. |

სიბრტყის მიერ კონუსის კვეთით მიღებული გეომეტრიული ფიგურები: **წრეწირი**, **ელიფსი**, **პარაბოლა**, **ჰიპერბოლა**
**ჰიპერბოლა** (ძვ. ბერძნ. ὑπερβολή [hyperbolē] <  ὑπερ — „ზევით" და  βαλειν — „ადაგდება") — წრიული კონუსის გადაკვეთის წირი სიბრტყესთან, რომელიც კვეთს ამ ამ კონუსის ორივე კალთას. 

ჰიპერბოლა შეიძლება განისაზღვროს აგრეთვე, როგორც იმ {\displaystyle M} წერტილთა გეომეტრიული ადგილი, რომელთათვისაც ამ სიბრტყის მოცემულ ორ {\displaystyle F\_{1}} და {\displaystyle F\_{2}} წერტილამდე (ჰიპერბოლის ფოკუსებამდე) მანძილების სხვაობა მუდმივი სიდიდეა. თუ {\displaystyle xOy} კოორდინატთა სისტემას ავირჩევთ ისე, რომ ორ ურთიერთშებრუნებულ წრიულ კონუსებს მათი ღერძის პარალელურად კვეთდეს სიბრტყე ({\displaystyle OF\_{1}=OF\_{2}=c}), მაშინ ჰიპერბოლის განტოლება მიიღებს შემდეგ სახეს:

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{a^{2}}}-{\frac {y^{2}}{b^{2}}}=1} ({\displaystyle 2a=F\_{1}M-F\_{2}M,b={\sqrt {c^{2}-a^{2}}}}).
ჰიპერბოლის ნახაზი
ჰიპერბოლა მეორე რიგის წირია. იგი შესდგება ორი უსასრულო შტოსგან: {\displaystyle K\_{1}A\_{1}K'\_{1}} და {\displaystyle K\_{2}A\_{2}K'\_{2}}. ჰიპერბოლა სიმეტრიულია {\displaystyle F\_{1}F\_{2}} და {\displaystyle B\_{1}B\_{2}} ღერძების მიმართ. წერტილი {\displaystyle O} — ჰიპერბოლის ცენტრი — მისი სიმეტრიის ცენტრია. ჰიპერბოლის {\displaystyle Ox} ღერძთან გადაკვეთის {\displaystyle A\_{1}} და {\displaystyle A\_{2}} წერტილებს უწოდებენ ჰიპერბოლის წვეროებს. {\displaystyle A\_{1}A\_{2}=2a} და {\displaystyle B\_{1}B\_{2}=2b} მონაკვეთებს შესაბამისად ჰიპერბოლის ნამდვილ და წარმოსახვით ღერძებს უწოდებენ (მიუხედავად იმისა, რომ {\displaystyle Oy} წრფე არ კვეთს ჰიპერბოლას, მასზე მაინც გადაზომავენ {\displaystyle OB\_{1}=OB\_{2}=b} მონაკვეთებს. ვინაიდან {\displaystyle A\_{2}B\_{2}^{2}=OA\_{2}^{2}+OB\_{2}=a^{2}+b^{2}}, ამიტომ {\displaystyle A\_{2}B\_{2}=c}, ე. ი. ჰიპერბოლის წვეროდან წარმოსახვითი ღერძის ბოლო წერტილამდე მანძილი უდრის ფოკუსებს შორის მანძილის ნახევარს), ხოლო სიდიდეს {\displaystyle e=c/a>1} — ექსცენტრისიტეტს, {\displaystyle D\_{1}D'\_{1}} და {\displaystyle D\_{2}D'\_{2}} წრფეებს, რომელთა განტოლებებია {\displaystyle x=-a/e} და {\displaystyle x=a/e} — დირექტრისებს. ჰიპერბოლის წერტილიდან უახლოეს ფოკუსამდე მანძილის ფარდობა უახლოეს დირექტრისამდე მანძილთან მუდმივია და უდრის ჰიპერბოლის ექსცენტრისიტეტს. {\displaystyle y=\pm b/a} წრფეები (ნახაზზე გამსოახულია პუნქტირით) ჰიპერბოლის ასიმპტოტებია. უკუპროპორციულობის გრაფიკი {\displaystyle y=k/x} არის ჰიპერბოლა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანალიზური გეომეტრია
* კონუსური კვეთა
* წრეწირი
* ელიფსი
* პარაბოლა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 664.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4161034-9
* NKC: ph973163

 |
**ასლან ხუსეინის ძე აბაშიძე** (დ. 18 ნოემბერი, 1958, სოფ. ცხემნა, ახლანდ. ქედის მუნიციპალიტეტი) — რუსეთში მოღვაწე იურისტი, საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტი. სამართლის დოქტორი (1997), პროფესორი (2001); რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული იურისტი.

დაამთავრა პატრის ლულუმბას სახელობის ხალხთა მეგობრობის უნივერსიტეტის (ახლანდ. რუსეთის ხალხთა მეგობრობის უნივერსიტეტი) ეკონომიკისა და სამართლის ფაკულტეტი (1985). 1988 წლიდან მუშაობდა იმავე უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლის კათედრაზე, 2011 წლიდან — კათედრის გამგედ. ამავდროულად, 2001 წლიდან მოღვაწეობდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა დაცვის სტრუქტურებში, მ. შ. 2010-2019 წლებში გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს მიერ არჩეული იყო გაეროს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტის წევრად. სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა რუსეთის სახელმწიფო ორგანოებთან არსებული საექსპერტო ჯგუფების მუშაობაში. აბაშიძე არის 300-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასლან აბაშიძე — გაეროს საერთაშორისო სამართლის აუდიოვიზუალური ბიბლიოთეკა
* ასლან აბაშიძე — რუსეთის ხალხთა მეგობრობის უნივერსიტეტი
ბენგალის ყურის მდებარეობა
**ბენგალის ყურე** (ბენგ. বঙ্গোপসাগর, ტამილ. வங்காள விரிகுடா, ჰინდ. बंगाल की खाड़ी) მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ხმელეთით ესაზღვრება ინდოეთი, ბანგლადეში, მიანმარი და შრი-ლანკა. დასავლეთით ისაზღვრება ინდოსტანის ნახევარკუნძულით, აღმოსავლეთით — მიანმარის სანაპიროთი და ანდამანის და ნიკობარის კუნძულები. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ბენგალიის ისტორიული მხარე (თანამედროვე ბანგლადეში და ინდოეთის შტატი „დასავლეთი ბენგალია"), რომლიდანაც წარმოიშვა ყურის დასახელება.

ბენგალის ყურეში ბევრი დიდი მდინარე ჩაედინება — განგი, ბრახმაპუტრა და მეგჰანი.

ბენგალის ყურის უმნიშვნელოვანესი პორტებია — ჩენაი, ვიშაქაპატნამი, პონდიშერი, კალკუტა (ინდოეთი), ჩიტაგონგი (ბანგლადეში). ყურის ჩრდილო აღმოსავლეთით, ქალაქ კაკს-ბაზართან (ბანგლადეში) მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე გრძელი პლაჟი (120 კმ).

ყურე განეკუთვნება ზღვათა ტიპს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბენგალის ყურე***

* 487 V. Suryanarayan, Prospects for a Bay of Bengal Community
* Arabian Sea: depth contours and undersea features - Map/Still - Britannica Concise დაარქივებული 2006-05-11 საიტზე Wayback Machine.
* Bay of Bengal - HighBeam Encyclopedia
* Bay of Bengal Large Marine Ecosystem Project დაარქივებული 2013-08-22 საიტზე Wayback Machine.
ცარცი
სასკოლე ცარცი
**ცარცი** ცარცის ყიდვა და ჭამა მინდა.(СаСО3) — კირქვის ნაირსახეობა, ორგანული (ზოოგენური) წარმოშობის დანალექი ქანი, რომელიც შედგება ფარულკრისტალური კალციტისგან. აქვს თეთრი ფერი, რბილი და მტვრევადი, წყალში უხსნადი.

შემადგენლობა
------------

ცარცის ქიმიური შემადგენლობის საფუძველს წარმოადგენს კალციუმის კარბონატი მაგნიუმის კარბონატის მცირე რაოდენობით, მაგრამ როგორც წესი არსებობს არაკარბონატული ნაწილიც, ძირითადად ლითონების ოქსიდები. ცარცში ძირითადად იმყოფება კვარცის უმცირესი ყველაზე პატარა მარცვლების მინარევები და კალციტის მიკროსკოპული ფსევდომორფოზები ზღვის ორგანიზმების ნამარხების მიმართ (სხივარები და სხვ.). ზოგჯერ გვხვდება დიდი ცარცული სისტემის ნამარხი ნაშთები: ბელემნიტები, ამონიტები და სხვ.

ცარცის გამოყენება და მისი ანალოგები
-----------------------------------

ცარცი არის ცარცის ქაღალდის აუცილებელი კომპონენტი, რომელიც გამოიყენება პოლიგრაფიაში ხარისხიანი ილუსტრირებული გამოცემების დასაბეჭდად. დაფქული ცარცი ფართოდ გამოიყენება იაფ შესათეთრებელ მასალად (პიგმენტი) ღობეების, კედლების და ბორდიურების შესაღებად, ხის ტოტების მზის დამწვრობისგან დასაცავად.

ცარცს არ იყენებენ ლაქ-საღებავთა წარმოებაში (თეთრი პიგმენტი, როგორც წესი მაგნიუმის, თუთიის, ტიტანის შენაერთია) მისი ნაწილაკების დამახასიათებელი სტრუქტურის მიზეზის გამო, მაგრამ იყენებენ რეზინის, ქაღალდის და ასევე შაქრის საწარმოებში — ჭარხლის წვენის გასაწმენდად, შემკვრელი ნივთიერებების (კირი, პორტლანდცემენტი), მინის და ასანთის წარმოებაში. ასეთ შემთხვევებში, როგორც წესი გამოიყენება ე. წ. დანალექი ცარცი, რომელიც მიიღება ქიმიური გზით კალციუმშემცველი მინერალებისგან.

პოლიმერული ნაერთების (პოლიპროპილენი და პოლიეთილენი) დისპერსული შემავსებლის სახით ცარცმა ფართო გამოყენება ჰპოვა.

ცარცი გამოიყენება დიდ დაფებზე საწერად (მაგალითად, სკოლებში), დაყალიბებული სკოლის ცარცი 40 %-ით შედგება ცარცისაგან (კალციუმის კარბონატი) და 60 %-ით თაბაშირისგან (კალციუმის სულფატი). მეცხოველეობაში ცარცი გამოიყენება როგორც საჭმლის დანამატი, რომელიც უზრუნველყოფს კალციუმის აუცილებელ რაოდენობას ფრინველების და საქონლის რაციონში. ცარცი აბრაზივის სახით შედის ბევრი კბილის პასტის შემადგენლობაში. ფარმაცევტიკაში ცარცი გამოიყენება როგორც დამხმარე ნივთიერება (შემავსებელი) პრეპარატებში. კალციუმის უკმარისობის დროს სამედიცინო ცარცი შესაძლებელია ექიმმა გამოწეროს როგორც საკვები დანამატი.

* ნიდლსის ცარცის კუნძულები კუნძულ უაიტის დასავლეთ სანაპიროზენიდლსის ცარცის კუნძულები კუნძულ უაიტის დასავლეთ სანაპიროზე
* წითელი ცარცის კლდეწითელი ცარცის კლდე
* თეთრი ცარცის კლდეთეთრი ცარცის კლდე

ლიტერატურა
----------

* Мел в базе catalogmineralov.ru. აღწერა, ფოტოგრაფიები, ადგილმდებარეობა.(რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Calcium carbonate. ციტირების თარიღი: 2020-11-03.
**ვიტამინი K** — ბუნებაში არსებობს ორი ფორმით რომელსაც ადამიანი ითვისებს 1) K 1 შეიცავს ბოსტნეული, ხილი და საკვების სხვა ფორმები. K 2 მიიღება ნაწლავებში არსებული ბაქტერიული ფლორისგან. K ვიტამინი აუცილებელია პროთრომბინის II ფაქტორის, VII - ფაქტორის, IX - ფაქტორის სინთეზისთვის.

დადებითი თვისებები
------------------

* K ვიტამინი ითვლება სისხლდენის საწინააღმდეგო ვიტამინად;
* ხელს უწყობს ძვლის ქსოვილების რეგენერაციას და წარმოქმნას;
* ხელს უწყობს ოსტეოკალცინის სინთეზს – ძვლის ქსოვილის ცილას, საიდანაც კრისტალიზირდება კალცი;
* K ვიტამინი ახდენს ოსტეოპოროზის პროფილაქტიკას

წყაროები
--------

ვიტამინი K ორგანიზმში საკვების საშუალებით ხვდება.

### მცენარეული

ვიტამინი K ფართოდაა გავრცელებული მცენარეული წარმოშობის პროდუქტებში, ძირითადად, მცენარეების მწვანე ნაწილში.

* ასკილი
* ისპანახი
* ყვავილოვანი კომბოსტო
* ბროკოლი
* ჭვავი
* შვრია
* მწვანე პომიდორი
* სოიო

### ცხოველური

ქათმის და მწყერის კვერცხები
* კვერცხი
* ღორის ღვიძლში

ნაკლებობა
---------

K ვიტამინის დეფიციტი იწვევს სისხლდენებს, განსაკუთრებით ყურადსაღებია ახალშობილებში აღნიშნული ვიტამინის დეფიციტი ჰემორაგიების მხრივ. მაგ. ინტრაკრანიალური სისხლდენა;. ახალშობილებში K ვიტამინის დეფიციტი შეიძლება აღმოცენდეს დაბადებიდან 7 დღის განმავლობაში. ამიტომ ახალშობილებს ამ ვიტამინს უსხავენ მშობიარობის შემდგომ დეფიციტის პრევენციისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Vitamin K: Another Reason to Eat Your Greens.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-18. ციტირების თარიღი: 2017-03-06.
თიხის ჭურჭელი აღდამის რაიონიდან, ლეილათეფეს კულტურა
**ლეილათეფეს კულტურა** (აზერ. Leylatəpə mədəniyyəti) — ენეოლითის ხანის არქოლოგიური კულტურა, რომელიც განლაგებული იყო ცენტრალური კავკასიის სამხრეთ ნაწილში (თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორია, აღდამის რაიონი) დათარიღებულია ძვ. წ. 4350-4000 წლებით.

ისტორია
-------

ლეილათეფეს კულტურის ძეგლები პირველად გამოყო ცნობილმა არქეოლოგმა ი. ნარიმანოვმა XX საუკუნის 80-იან წლებში, რომელიც გათხრებს აწარმოებდა მოცემული კულტურის იმ დროისათვის ერთადერთ ძეგლზე.

ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის მშენებლობასთან დაკავშირებით აზერბაიჯანის დასავლეთ რაიონებში ლეილათეფეს კულტურის ძეგლების შესწავლა გააქტიურდა. მოგვიანებით 2010-იანი წლების დასაწყისში აღსთაფის რაიონში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად კიდევ რამდენიმე ნასახლარი აღმოაჩინეს, რომლებიც აღნიშნულ კულტურას მიეკუთვნებოდა.

მახასიათებლები და წარმოშობა
---------------------------

აღნიშნული კულტურისათვის დამახასიათებელია სამარხებად გამოყენებული კერამიკულ ჭურჭელი. მსაგვსი სამარხი ჭურჭლები სამხრეთ კავკასიაში დასავლეთ საქართველოში გვხვდება.

ლეილათეფეს კულტურა გენეტიკურად უკავშირდება ჩრდილოუბაიდურ გვიანენეოლითურ ძეგლებს, კერძოდ ანატოლიის აღმოსავლეთ რაიონის ნასახლარებს (არსლანთეფე, ქორუჩუ-თეფე, თეფეჩიქი და სხვ.).

სქოლიო
------

1. 1 2  Zərbəliyev C. Leylatəpə mədəniyyəti [интервью с археологом Н. Мусеибли (азерб.)рус.] (азерб.) // Mədəniyyət (азерб.)рус.. — 2013. — 18 oktyabr. — S. 11.
2. ↑  Археология Азербайджана.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-26. ციტირების თარიღი: 2022-01-10.
**ერეკლე II-ს მოედანი** — თბილისის ერთ-ერთი ძველი მოედანი მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ზემო უბანში. სახელი ეწოდა მეფე ერეკლე II-ს პატივსაცემად.

1638 წელს სიონისა და ანჩისხატის ეკლესიებს შორის მდებარე მოედანზე მეფე როსტომმა სასახლე ააგო, რის გამოც სასახლის წინ ტერიტორიის ბატონის ანუ მეფის მოედანი ეწოდა (XVII საუკუნის II ნახევარში სასახლე გადააკეთა მეფე ვახტანგ V-მ, დაინგრა 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის მიერ თბილისის დარბევის დროს). მოედანი წარმოადგენდა ქალაქის ზემო უბნის ცენტრს და მას ზემო მოედანსაც ეძახდნენ. სხვადასხვა დროს მოედანს სახელი ეცვლებოდა; ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთთან შეერთების (1801) შემდეგ, 1809 წელს, აქ გუბერნატორის სახლი ააგეს და ბატონის მოედანს გუბერნატორის მოედანი ეწოდა. XIX საუკუნის I მეოთხედში ამ ადგილას იყო სინოდალური კანტორა და საქართველოს ეგზარქოსის რეზიდენცია, ახალი სახელწოდებაც აქედან მიიღო - ეგზარქოსის მოედანი. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების (1921) შემდეგ მოედანს ავგუსტ ბებელის სახელი ეწოდა, უფრო გვიან კი - ერეკლე II-სი. ერეკლე II-ს მოედანი ფორმით ოთხკუთხა იყო, ოთხივე მხრივ სავაჭრო დუქნები იდგა, ხალხმრავლობის გამო მას სალაყბოსაც ეძახდნენ. მოედანს ეკრა კარის ეკლესია, დივანხანა, თოფხანა, ზარაფხანა, სტამბა და სხვა დაწესებულებები.

1956-1957 წლებში ერეკლე II-ს მოედანზე ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. დადგინდა 4 ფენა, რომელთაგან უძველესი V საუკუნის პერიოდს მიეკუთვნება.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 181.
* *კვირკველია, თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1985.
* *ბერძენიშვილი მ.*, თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ. 1965;
* *Иоселиани П. И.*, Описание древностей города Тифлиса, Тфл. 1866

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ერეკლე II-ს მოედანი
**აგრიპა** (ბერძ. Αγρίππας ο Βιθύνιος) — древнегреческий астроном, живший в I веке нашей эры. Единственное упоминание о нём относится к его наблюдениям, выполненным в 92 году. Птолемей в «Альмагесте» (VII, 3) отмечает, что на двенадцатый год правления Домициана, в седьмой день византийского месяца Метроса, Агриппа наблюдал покрытие звездного скопления Плеяды самой южной частью Луны. Цель наблюдений Агриппы, вероятно, состояла в том, чтобы проверить открытое Гиппархом предварение равноденствий.

В честь Агриппы в 1935 году назван лунный кратер, расположенный в Море Паров.
**თამარ ჩერგოლეიშვილი** (25 მაისი, 1975, თბილისი) — ქართველი ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი. ჟურნალ „ტაბულას" დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1975 წლის 25 მაისს. 1997 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლისა და ურთიერთობების ფაკულტეტი, საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობით. 1997-1998 წლებში მუშაობდა ამერიკის იურისტთა ასოციაციაში 2000 წელს დაიწყო მუშაობა ევროპის საბჭოში. 2006-2010 წლებში იყო ევროპის საბჭოს სამართლებრივი ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2009 წელს დააფუძნა ჟურნალი „ტაბულა", 2012 წლის ბოლოს კი გაეშვა „ტაბულას" ტელევიზია რომელმაც მალევე შეწყვიტა მაუწყებლობა.

პირადი ცხოვრება
---------------

ჩერგოლეიშვილი არის ქართველი პოლიტიკოსის, გიგა ბოკერიას მეუღლე 2006 წლიდან. ჰყავს ორი შვილი: ეკატერინე (დ. 1997, პირველი ქორწინებიდან) და კესარია (დ. 2006).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ ჩერგოლეიშვილი დაარქივებული 2020-09-10 საიტზე Wayback Machine.  — *tabula.ge*

სქოლიო
------

1. 1 2  თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია: გიორგი ბოკერია. *declaration.gov.ge* (31 დეკემბერი, 2016). ციტირების თარიღი: 12 სექტემბერი, 2020.
იოსეფ პილსუდსკი
**იუზეფ პილსუდსკი** (პოლ. Józef Klemens Piłsudski ['juzεf piw'sutski]; დ. 5 დეკემბერი, 1867 — გ. 12 მაისი, 1935) — პოლონელი სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. პოლონეთის რესპუბლიკის პირველი მეთაური 1918-1922 წწ. პოლონეთის არმიის დამაარსებელი, პოლონეთის მარშალი.

ბიოგრაფია
---------

1855 წელს ჩაირიცხა ხარკოვის სამედიცინო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, საიდანაც ერთ წელიწადში გაირიცხა სტუდენტურ მოძრაობების წევრობისა და არეულობებში მონაწილეობისთვის. 1887 წელს ძმასთან და ტერორისტული ჯგუფის სხვა წევრებთან ერთად დააპატიმრეს ალექსანდრე III-ის მკვლელობის მცდელობის ბრლადებით და 5 წლით ციმბირში გადასახლება მიუსაჯეს. სასჯელს იხდიდა ირკუტსკის ციხეში. სასჯელის მოხდის შემდეგ, 1896 წლიდან ცხოვრობდა ლონდონში, სადაც მონაწილეობდა II ინტერნაციონალის IV კონგრესის მუშაობაში. 1899 წლიდან ცხოვრობდა ვილნოში, შემდეგ კი ლოძში, სადაც აგრძელებდა აქტიურ პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1900 წელს ისევ დააპატიმრეს და მოათავსეს ვარშავის ციხეში, საიდანა მოახერხა გაქცევა. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს აქტიურად მუშაობდა პოლონეთის ლეგიონის შექმნისთვის. I მსოფლიო ომის წინ გალიციაში ჩამოაყალიბა პოლონელ პატრიოტთა სამხედრო ჯგუფები, ხოლო ომის საწყის ეტაპზე, 1914 წლის ოქტომბერში, შექმნა საიდუმლო სამხედრო ორგანიზაცია, რომელმაც დაუმორჩილებლობა გამოუცხადა გერმანიის ხელისუფლებას. გერმანიის მთავრობამ ორგანიზაცია დაშალა, ხოლო პილსუდსკი დაიჭირა და მაგდებურგის ციხეში ჩასვა. ციხიდან გათავისუფლდა 1918 წლის 8 ნოემბერს და ტრიუმფით დაბრუნდა ვარშავაში. 22 ნოემბერს შეიქმნა დამოუკიდებელი პოლონეთის მთავრობა, ხოლო პილსუდსკი 1919 წლის იანვარში აირჩიეს სახელმწიფოს მეთაურად. 1919-21 წლებში, პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის დროს პილსუდსკის ეკავა პოლონეთის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდლის თანამდებობა. 1926 წლის 31 მაისს არჩეულ იქნა პოლონეთის პრეზიდენტად, რაზეც უარი განაცხადა. 1934 წლიდან მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა. გარდაიცვალა 1935 წლის 12 მაისს ღვიძლის სიმსივნით. მისი გული დაკრძალულ იქნა ვილნოში, ხოლო სხეული — კრაკოვში.

თანამდებობები
-------------

* 1918–1922 – პოლონეთის რესპუბლიკის მეთაური.
* 1926–1928 – პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი.
* 1930 – კვლავ პრემიერ-მინისტრი.
* 1926–1935 – პოლონეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-ინსპექტორი და პოლონეთის სამხედრო მინისტრი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის პრეზიდენტი
* პოლონეთის პრეზიდენტების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იუზეფ პილსუდსკი***

* იოსეფ პილსუდსკი
* იოსეფ პილსუდსკი
* იოსეფ პილსუდსკი (1867–1935)[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პოლონეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იუზეფ პილსუდსკი
* გაბრიელ ნარუტოვიჩი
* მაცეი რატაი
* სტანისლავ ვოიცეხოვსკი
* მაცეი რატაი
* იგნაცი მოსციცკი
* ბოლესლავ ბერუტი
* ვოიცეხ იარუზელსკი
* ლეხ ვალენსა
* ალექსანდრე კვასნევსკი
* ლეხ კაჩინსკი
* ბრონისლავ კომოროვსკი
* ანჯეი დუდა

 |

 |
**ჯემალ ჭკუასელი** (დ. 18 მაისი, 1935, შემოქმედი — გ. 17 დეკემბერი, 2021, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, ანსამბლ „ერისიონის" სამხატვრო ხელმძღვანელი 1986-2015 წლებში, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1984), საქართველოს სახალხო არტისტი (1990), ღირსების ორდენის კავალერი (1995).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1935 წლის 18 მაისს შერმადინ ჭკუასელისა და ანა გალოგრეს ოჯახში. 

1970 წელს დაამთავრა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიის ფაკულტეტი.

1971-1973 წლებში იყო გარდაბნის რაიონის მთავარი აგრონომი; 1976-1979 წლებში საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის მომღერალი; 1979-1986 წლებში ქუთაისის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის დირექტორი, სამხატვრო ხელმძღვანელი, მთავარი დირიჟორი. 1986-2015 წლებში იყო საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის (1999 წლიდან ეწოდა „ერისიონი") სამხატვრო ხელმძღვანელი და დირექტორი; 2015 წლიდან ანსამბლის მთავარი დირიჟორი. 1997 წლიდან არის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის აღორძინებისა და დაცვის საერთაშორისო ფონდის დირექტორი.

2013 წლის 18 მაისს ალექსანდრე წუწუნავას სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის წინ მისი სახელობის ვარსკვლავი გაიხსნა.

2015 წლის 17 მაისს, ქართული ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის, კულტურის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო — „ხელოვნების ქურუმი" გადაეცა.

პარკინსონის დაავადებისაგან გამოწვეული გართულების შედეგად 2021 წლის დეკემბერში გადაიყვანეს საავადმყოფოში, სადაც 17 დეკემბერს გარდაიცვალა 86 წლის ასაკში.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* თბილისის საპატიო მოქალაქე (2016)
* ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი (2011)
* ღირსების ორდენი (1995)
* საქართველოს სახალხო არტისტი (1990)
* ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1984)

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, გვ. 403, თბ. 1998-1999.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ ჭკუასელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ჯემალ ჭკუასელი — *erisioni.ge*

სქოლიო
------

1. ↑  ოზურგეთში ჯემალ ჭკუასელის ვარსკვლავი გაიხსნება. „ინტერპრესნიუსი" (18 მაისი, 2013).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 აპრილი, 2021. ციტირების თარიღი: 15 აპრილი, 2021.
2. ↑  ჯემალ ჭკუასელი - 80. საქართველოს კულტურის, სპორტისა და ახლგაზრდობის სამინისტრო (17 მაისი, 2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-15. ციტირების თარიღი: 15 აპრილი, 2021.
3. ↑  86 წლის ასაკში ჯემალ ჭკუასელი გარდაიცვალა
4. ↑  2003-2015 წლებში საქართველოს პრეზიდენტების მიერ გაცემული სახელმწიფო ჯილდოები. IDFI. ციტირების თარიღი: 25 აპრილი, 2021.
**ნიკოლოზ დიმიტრის ძე დანელია** (დ. 1 ოქტომბერი, 1912, ფოთი — გ. 27 აპრილი, 1982, მოსკოვი, დაკრძალულია კუნცევოს სასაფლაოზე) — რუსეთში მოღვაწე ინჟინერი, მოსკოვის მეტროს მშენებლობის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, რსფსრ დამსახურებელი მშენებელი (1977), საპატიო რკინიგზელი (1972).

1928 წელს დაამთავრა მოსკოვის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი. 1932 წელს მუშაობა დაიწყო მოსკოვის მეტროს მშენებლობაზე შახტის უფროსად. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 1951 წლიდან იყო მოსკოვის მეტროს მშენებლობის მთავარი ინჟინერი, მშენებლობის უფროსის მოადგილე. მუშაობდა აგრეთვე სსრკ სატრანსპორტი მშენებლობის სამინისტროში. დიდი წვლილი მიუძღვის თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობაში. მისი ხელმძღვანელობით წამყვანი სპეციალისტების ჯგუფმა დაადგინა თბილისში მეტროს მშენებლობის მიზანშეწონილობა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ლენინის ორდენი. ცოლად ჰყავდა კინორეჟისორი მერი ანჯაფარიძე (მსახიობ ვერიკოს ანჯაფარიძის და). მათი შვილი იყო ცნობილი კინორეჟისორი გიორგი დანელია.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავრიშვილი ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 310.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ დანელია (ინჟინერი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**„თავისუფალი თეატრი"** — ქართული თეატრი თბილისში, მეტრო „თავისუფლების მოედნის" უკან, სახელმწიფო კანცელარიისაკენ მიმავალ კიბეებთან. (რუსთაველის პრ. 2/4). შენობას აქვს გემის, როგორც თავისუფლების სიმბოლოს ფორმა (არქიტექტორი პაატა ჭავჭანიძე). თეატრი კერძოა და ეკუთვნის რეჟისორ ავთო ვარსიმაშვილს. თეატრი მუშაობს ანტრეპრიზის პრინციპით და მუდმივად ასაქმებს 60-მდე მსახიობს.

თეატრი დაარსდა 2001 წლის 31 მარტს.

2018 წელს „თავისუფალმა თეატრმა" ახალი სეზონი გახსნა იმავე ადგილას აშენებულ ახალ შენობაში. სადაც ორი დარბაზია. „წითელი დარბაზი" (185 ადგილი) და „ლურჯი დარბაზი" (75 ადგილი)

მსახიობები და რეპერტუარი
------------------------

„თავისუფალი თეატრის" მსახიობები არიან: სლავა ნათენაძე, აპოლონ კუბლაშვილი, გოგა ბარბაქაძე, თიკო კორძაძე, ჯაბა კილაძე, მაია დობორჯგინიძე, მამუკა მუმლაძე, ქეთა ლორთქიფანიძე, მიხეილ არჯევანიძე, კახა მიქიაშვილი, თამუნა ნიკოლაძე, ლაშა გურგენიძე, გიორგი ჯიქია, შაკო მირიანაშვილი, მარიამ ნადირაძე, სალომე ჭულუხაძე და სხვები. თეატრის ერთ-ერთი ცნობილი მსახიობი იყო ნიკო გომელაური.

ამ თეატრის სცენაზე სხვადასხვა სპექტაკლებში თამაშობდნენ ქართული თეატრის ისეთი მსახიობები, როგორიცაა: გურამ საღარაძე, ჯემალ ღაღანიძე, თათული დოლიძე, მარინე ჯანაშია, ირინა მეღვინეთუხუცესი, რამაზ იოსელიანი, დიმა ჯაიანი, ევა ხუტუნაშვილი, ვანო იანტბელიძე და სხვ.

ავთო ვარსიმაშვილის გარდა „თავისუფალი თეატრის" სპექტაკლების რეჟისორები არიან: დათო დოიაშვილი, გოჩა კაპანაძე, ანდრო ენუქიძე, გიორგი შალუტაშვილი, გოგი მარგველაშვილი, მაია დობორჯგინიძე, ნუგზარ ლორთქიფანიძე, რობერტ სტურუა, ვანო ხუციშვილი, საბა ასლამაზიშვილი და სხვ.

„თავისუფალი თეატრის" სპექტაკლები გადის ორშაბათის გარდა ყოველდღე.

დღევანდელი რეპერტუარი: „გუშინდელნი დღეს", „კომედიანტები", „ჯინსების თაობა", „კავკასიური ცარცის წრე", „რიჩარდ მესამე", „სამანიშვილის დედინაცვალი", „მიყვარხარ, მიყვარხარ, მიყვარხარ", „2030", „სამი ჰალსტუხიანი და ანგელოზი", „სხვების ცხოვრება", „ზღაპარი იგი მათრობს და მხიბლავს", „მოჩვენებანი", „ოტელო" და სხვ.

„თავისუფალი თეატრის" ბაზაზე არსებობს კინოსტუდია „vars-studio", რომელმაც გადაიღო მხატვრული ფილმები: „იდიოტოკრატია", „ყველაფერი კარგად იქნება", „ბამბაზიის სამოთხე", „მიდი ძმაო, მიდი", „ისპაჰან-ბათუმი", „სახლი, რომელიც ფანჯრიდან გაიპარა".

„თავისუფალი თეატრის" საგასტროლოდ იყო ქვეყნებში: დიდი ბრიტანეთი, ფინეთი, ესტონეთი, რუსეთი, უკრაინა, ბელარუსი, ლატვია, გერმანია, საბერძნეთი, პოლონეთი, ეგვიპტე, თურქეთი, რუმინეთი, ინდოეთი, უნგრეთი.

„თავისუფალ თეატრზე" გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი „მაინც ვითამაშებთ" (რეჟ. გიორგი ვარსიმაშვილი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* "მაინც ვითამაშებთ!" თავისუფალი თეატრი 20 წლისაა..

სქოლიო
------

1. ↑  „თავისუფალი თეატრი" 10 წლისაა[*მკვდარი ბმული*], 1 აპრილი 2011, GeoNews.ge.
**ხავსები** (ლათ. Musci, Bryophyta) — ავტოტროფი ორგანიზმები, უმაღლესი მცენარეების განყოფილება, რომლებიც გაერთიანებულნი არიან ხავსისნაირთა ზეგანყოფილებაში. ხავსების სხეული შედგება ძაფისებრი სხეულის პროტონემისაგან (განლაგებულია ნიადაგში ან მის ზედაპირზე), ვერტიკალური ღეროსაგან (სპირალურად განლაგებული ფოთლებით) და ღეროს ფუძესთან არსებული ფესვის მსგავსი რიზოიდებისაგან. 

რიზოიდები სათანადოდ ვერ უზრუნველყოფენ მცენარეს წყლით და ხავსებს არა აქვთ განვითარებული გამტარი ქსოვილები, მათი სიგრძე არ აღემატება 15-20 სმ-ს. ხავსებში აღინიშნება უსქესო და სქესობრივი თაობების მონაცვლეობა. ზრდასრული ხავსების თაობას გამეტოფიტი ეწოდება. 

იგი თავისი განვითარების ბოლო სტადიაზე ღეროს კენწეროზე ივითარებს მდედრობით და მამრობით სასქესო ორგანოებს — არქეგონიუმსა და ანთერიდიუმს. ხავსებიდან ყველაზე უფრო ხშირად გვხვდებიან გუგულის სელი და ტორფის ხავსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Information, diagrams and photos დაარქივებული 2013-02-06 საიტზე Wayback Machine.
* Moss description დაარქივებული 2005-07-07 საიტზე Wayback Machine.
* Moss grower's handbook- 2.39MB, PDF file
* The British Bryological Society დაარქივებული 2019-05-31 საიტზე Wayback Machine.
* Picture Gallery of Mosses
* World of Mosses - Watercolour paintings of moss by Robert Muma
**ცხელი ზაფხულის სამი დღე** — მერაბ კოკოჩაშვილის 1981 წლის ქართული ფილმი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ცნობილ მეცნიერი სულხან იბერიელი უდაბნოს სამონასტრო კომპლექსის არქეოლოგიური გათხრების ხელმძღვანელია. მას სამუშაოს დასასრულებლად სახსრები არ ჰყოფნის და იძულებულია დასახმარებლად სხვადასხვა სახელმწიფო დაწესებულებებს მიმართოს. სხვებს მისი თავგამოდება გადამეტებულად ეჩვენებათ, რადგან სხვა საქმეები უფრო მნიშვნელოვნად მიაჩნიათ. სულხანს ეხმარება ახალგაზრდა არქეოლოგი თამრიკო. ისინი ერთად იბრძვიან, რომ სამხედროების საწვრთნელ პოლიგონად ქცეული მონასტრის ტერიტორია განადგურებას გადაურჩეს. გათხრეს მაინც დააკონსერვებენ და მიწას მიაყრიან. ქალაქისკენ მიმავალი სულხანი უდაბნოს მიწაზე ინფარქტით კვდება.

როლებში
-------

* კახი კავსაძე — სულხან იბერიელი
* ნინელი ჭანკვეტაძე — თამრიკო
* რამაზ ჩხიკვაძე — გივი
* ოთარ ლითანიშვილი — ერეკლე
* ერლომ ახვლედიანი — რამაზი
* გია ფერაძე — ლევანი
* სულიკო ჟღენტი — ვაჟა
* ციცინო ციციშვილი — ია
* მარინა ჯორჯაძე — ელისაბედი
* აბრეკ ფხალაძე — ლოტბარი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ცხელი ზაფხულის სამი დღე" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**მიინა ჰიარმა** (ესტ. Miina Härma; 1935 წლამდე **მიინა ჰერმანი**; დ. 9 თებერვალი, 1864 — გ. 16 ნოემბერი, 1941) — ესტონელი კომპოზიტორი, ორგანისტი, საგუნდო დირიჟორი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

მიინა ჰიარმა დაიბადა მუსიკოსისა და პედაგოგის ოჯახში. დადიოდა ტარტუს სკოლაში. 15 წლის ასაკიდან დაიწყო ფორტეპიანოსა და კომპოზიციის გაკვეთილებზე სიარული ესტონელ კომპოზიტორთან და მწერალთან კარლა ავგუსტ ჰიარმასთან (ნათესავი არ იყო).

1883 წლიდან 1890 წლამდე მიინა ჰიარმა სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში ორღანსა (ლუი გომილიუსთან ერთად) და კომპოზიციას. სწავლის დასრულების შემდეგ ის დარჩა სანქტ-პეტერგურგში. იქ მიინა მუშაობდა მუსიკის მასწავლებლად და ორღანისტად. ის ატარებდა კონცერტებს საზღვარგარეთ.

1894 წელს ჰიარმა დაბრუნდა ტარტუში. იქ მუშაობდა ორღანისტად და დააარსა პრესტიჟული შერეული გუნდი (1920 წელს „Miina Hermanni Lauluseltsi segakoor").

1903 წლიდან 1915 წლამდე ცხოვრობდა კრონშტადტში, სადაც ძირითადად მუშაობდა მუსიკის მასწავლებლად. პირველი მსოფლიო ომის დროს ის ისევ დაბრუნდა ტარტუში. 1917 წელს გახდა ქალთა გიმნაზიაში მუსიკის მასწავლებელი, სადაც მუშაობდა 1929 წლამდე. ამავე დროს, ის იყო ჟურნალ „Eesti Muusika Kuukirja"-ის მთავარი რედაქტორი და „ტარტუს მუსიკალური ხელოვნების ასოციაციის" თავმჯდომარე (ესტ. Tartu Helikunsti Selts). 1919 წელს სხვა მუსიკოსებთან ერთად დააარსა უმაღლესი სამუსიკო სკოლა ტარტუში. 1939 წელს იგი აირჩიეს ტარტუს უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორად და გახდა ტალინის კონსერვატორიის საპატიო პროფესორი.

მიინა ჰიარმა სიკვდილამდე ცხოვრობდა ტარტუში. დაკრძალულია რაადის სასაფლაოზე. 1965 წელს ესტონელმა მოქანდაკემ ალექსანდერ ელერმა დადგა გრანიტისგან გაკეთებული საფლავის ქვა მიინას საფლავზე. 1964 წლიდან ქალთა გიმნაზია, სადაც 1917 წლიდან ასწავლიდა მიინა ჰიარმა, ატარებს მის სახელს .
1984 წელს მისი ძეგლი დადგეს გიმნაზიის პირადპირ. 2014 წელს გამოუშვეს მიინა ჰიარმას სამახსოვრო მონეტა, ესტონეთის ევრო, რაც მიძღვნილი იყო მიინა ჰიარმას 150 წლის იუბილესადმი.

მუსიკალური ნაწარმოებები
-----------------------

მიინა ჰიარმა ცნობილია არა მხოლოდ ორღანისტად და ესტონეთის მუსიკლაური ცხოვრების აქტიურ მონაწილედ, არამედ, როგორც კომპოზიტორად და ესტონეთის საფესტივალო სიმღერებისა გუნდის (ხოროს) ხელმძღვანელად. მან დაწერა დაახლოებით 200 საგუნდო ნაწარმოები, სხვადასხვა ლირიკული ტონებით. გარდა ამისა, მან დაწერა საგუნდო სიმღერების სამი წიგნი, ათი კავატინა, კანტატა „კალევი და ლინდა" (1895), რამდენიმე ცნობილი არანჟირება ტრადიციული სიმღერებისა და ზინგშპილი „Murueide tütar" (1902).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია (ესტონურად)

სქოლიო
------

1. ↑  Leida Kalling-Kant, *Miina Härmaga enne ja nüüd*, Tulimuld nr 1, 1964, lk 29
2. ↑  Eesti nõukogude entsüklopeedia, 3. köide, lk 510/511, Tallinn: Valgus, 1988
3. ↑  *Eesti elulood.*
4. ↑
5. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-01-29. ციტირების თარიღი: 2017-03-31.
6. ↑  Artur Vahter, *Miina Härma*, lk 149 – 153, Tallinn: Eesti Raamat, 1971
აშკენაზი ებრაელების სინაგოგა (ბაქო)
**აშკენაზი ებრაელების სინაგოგა** — მნიშვნელოვანი რელიგიური ნაგებობა აზერბაიჯანის დედაქალაქ, ქალაქ ბაქოში, მდებარეობს ქალაქის ცენტრში. ის მოქმედი სინაგოგაა.

ისტორია
-------

1946 წელს ამჟამინდელი სინაგოგის მშენებლობისთვის გამოიყო ყოფილი სამოქალაქო თავდაცვის საწყობის შენობა ნახევრად სარდაფში, კორგანოვის, ახლანდელი რასულ რიზისა და პერვომაისკაიას, ახლანდელი დილიარა ალიევის ქუჩების კუთხეში. 

აზერბაიჯანში ქართველ ებრაელთა საზოგადოებასთან ერთად ჩატარდა სარემონტო სამუშაოები და გადაიარაღება თემების საჭიროებებისათვის. აშენდა ორი სამლოცველო დარბაზი: ერთი დიდი აშკენაზებისთვის, მეორე პატარა ქართველი ებრაელებისათვის. თანხები შეგროვდა აზერბაიჯანის ებრაელების ნებაყოფლობითი შემოწირულების შედეგად.

სინაგოგა მოქმედებდა 2002 წლამდე, როდესაც საინიციატივო ჯგუფის აქტიური მოქმედებების შედეგად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა საზოგადოების ამჟამინდელი ხელმძღვანელი გენადი ზელმანოვიჩი, თანხები შეგროვდა სინაგოგის რეკონსტრუქციისთვის.

ამასთან, გაირკვა, რომ დანგრეული შენობის რეკონსტრუქცია ტექნიკურად შეუძლებელი იყო და გადაწყდა ახალი სინაგოგის აშენება ძველი შენობის ადგილზე, თემების ყველა საჭიროებისა და მოთხოვნის გათვალისწინებით.

მშენებლობა განხორციელდა 2002 წლიდან 2003 წლამდე პროექტის მიხედვით და არქიტექტორ გარბერის ხელმძღვანელობით.

2003 წლის 9 მარტს, სინაგოგის ახალი შენობის საზეიმო გახსნა მოხდა დიდი ზეიმით. გახნით ღონისძიებას უამრავი სტუმარი, აზერბაიჯანიდან და საზღვარგარეთიდან, სპონსორები, აზერბაიჯანის ყველა რელიგიური აღმსარებლობის თითქმის ყველა წარმომადგენელი ესწრებოდა. .

2011 წელს სინაგოგის რაბინი იყო შნეორ სეგალი .

გარდა ამ სინაგოგისა რამდენიმე სხვა სინაგოგაც ფუნქციონირებს აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ასევე ქალაქებში გუბასა და ოღუზში. ხოლო აღნიშნული სინაგოგა, ერთ-ერთი უდიდესია ევროპაში. 

2003 წლის სექტემბერში ბაქოში გაიხსნა პირველი ებრაული სკოლა. პირველი ოფიციალური ებრაული კურსები აზერბაიჯანში 1987 წელს გაიხსნა. ბაქოსა და გუბაში 5 ებრაული სკოლაა, სადაც 1450 სკოლის მოსწავლეა მომზადებული

აშკენაზი ებრაელები
------------------

ბოლო სტატისტიკის თანახმად, ბოლო დრომდე აზერბაიჯანში დაახლოებით 30 ათასი ებრაელი ცხოვრობდა, რომელთა ნახევარმა დატოვა საზღვრები პერსპექტიული სამუშაოს ძიებაში. 

მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ აზერბაიჯანის ებრაელი მოსახლეობის 90% მთის ებრაელები არიან. აშკენაზი და ქართველი ებრაელები აზერბაიჯანში კი მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს 1946-1947 წლებში დასახლდნენ.

რესურსები ინტენეტში
-------------------

* ებრაელები
* ბაქოს სინაგოგა[*მკვდარი ბმული*]
* ებრაელების სინაგოგა (ბაქო)[*მკვდარი ბმული*]
* История евреев Азербайджана დაარქივებული 2020-02-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „Синагога ашкеназских евреев".[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  „Евреи Баку". Наш Баку. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-11.
3. ↑  „В Баку открыта новая синагога ашкеназских (европейских) и грузинских евреев". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04.
4. ↑  „New Jewish Synagogue Opens in Baku". Azerbaijan International. ციტირების თარიღი: 30 January 2017.
5. ↑  „Synagogues". დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-13.
6. ↑  „Report: Iranian plot on Israeli rabbis foiled in Azerbaijan". The Washington Times.
**მენსტრუაცია**, **წლიური** (ლათ. mensis – თვე) — საშვილოსნოს ლორწოვანი გარსის ფუნქციური შრის არეში ჩაფურთხება ანუ მუტელში ჩასვლა ნაფურთხის. სისხლის გამოყოფით მენსტრუალური ციკლის ერთ-ერთ ფაზაში. სქესობრივი ციკლი, რასაც თან ახლავს ყოველთვიური სისხლდენა. მენსტრუალური ციკლი გამოიხატება საკვერცხეების და ქალის სასქესო გზების პერიოდული ცვლილებებით, ფსიქოლოგიურ-ქცევითი რეაქციებით და ა.შ. ქალის ყოველთვიური სისხლის დენა საშვილოსნოდან იწყება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში. განასხვავებენ ნაადრევ, შეგვიანებულ და სხვა მენსტრუაციებს. მენსტრუაცია მენსტრუალური ციკლის გარეგანი გამოვლენაა. მენსტრუალური ციკლი — პრიმატების სქესობრივი ციკლი, რასაც თან ახლავს თვიური (მენსტრუაცია). მენსტრუალური ციკლი გამოიხატება საკვერცხეების და მდედრის სასქესო გზების პერიოდული ცვლილებებით, ფსიქოლოგიურქცევითი რეაქციებით და ა.შ. ქალის ყოველთვიური სისხლის დენა საშვილოსნოდან იწყება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში და წყდება 40-50 წლის ასაკში.

სქოლიო
------

1. ↑  მენსტრუაცია
2. ↑  მენსტრუაცია - სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი
3. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 576.
4. ↑  მენსტრუალური ციკლი - ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |