recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კორიაკსკაია-სოპკა** (რუს. Корякская Сопка) — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კამჩატკის მხარეში. მდებარეობს კამჩატკის ნახევარკუნძულზე, მდინარეების ავაჩისა და ნალიჩევის წყალგამყოფზე, ქალაქ პეტროპავლოვსკ-კამჩატსკიდან ჩრდილოეთით 35 კმ-ში. აბსოლუტური სიმაღლე 3456 მ.

აგებულია ანდეზიტბაზალტური ლავებით, შლაკებითა და ფერფლით. კორიაკსკაია-სოპკა სტრატოვულკანია, რომლის დიამეტრი აღწევს 20 კმ. მწვერვალი სწორად მოკვეთილი წიბოვანი კონუსია. მწვერვალის დასავლეთ ნაწილში თანამედროვე პატარა ჯამისებრი კრატერია, რომლის დიამეტრია 180–200 მ, გადარჩენილი კედლების სიმაღლე 20–30 მ. სამხრეთიდან კრატერი გახსნილია, საიდანაც ბარანკოსების გავლით ჩამოედინება მოკლე ლავური ნაკადი.

მწვერვალის ჩრდილოეთ ნაწილშია თანამედროვე კრატერისგან ვიწრო თხემით გამოყოფილი ცირკი, რომლის დიამეტრია დაახლოებით 500 მ, ხოლო სიღრმე 100 მ-ზე მეტი. შესაძლოა ცირკი მყინვარული ეროზიით გაფართოებულ ძველ კრატერს წარმოადგენდეს. ცირკში მოთავსებულია ორი მეტად მოზრდილი მყინვარი, რომლებიც ბარანკოსებში მოემართებიან. ჩრდილო-აღმოსავლური კალთის მყინვარები აგრეთვე ღრმა ბარანკოსებშია მოქცეული. მყინვარების სიგრძეა 1.0–4.2 კმ, ფართობი 0.2–1.3 კმ². ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია ექსტრუზიული გუმბათი.

კონუსი დაღარულია რადიალურად გაშლილი ბარანკოსებით, რომელთა ბორტებში შეინიშნება სხვადასხვა სიმძლავრისა და შედგენილობის ლავური ნაკადების შრეებრივობა. სამხრეთ კალთებზე, ბარანკოსების ბორტებში მოჩანს პრეპარირებული რადიალური ბაზალტური დაიკები, რომლებიც ერთმანეთთან შეერთების შედეგად ქმნიან მიმყვანი არხების სისტემის ფრაგმენტს. ცალკეული დაიკები შეინიშნება ფერდობის გაყოლებაზე ზემოთკენ 800 მ-მდე; დაიკების სიმძლავრე მერყეობს 2–3 მ-იდან 6–7 მ-მდე. ცენტრალური კონუსის ზედა ნაწილში, 2700–2800 მ სიმაღლეზე განლაგებულია სამი კონუსური ანდეზიტური დაიკი, რომელთა სიგრძეა 100–200 მ, ხოლო სიმძლავრე 3–6 მ.

ისტორიულ დროში კორიაკსკაია-სოპკის მოქმედება საკმად ზომიერი იყო, უმეტესწილად სუსტად ფუმაროლური. ცნობილი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 1895–96 წლებში. კორიაკსკაია-სოპკა ამოიფრქვა აგრეთვე 1956–57 წლებში, რომლის შედეგად წარმოიქმნა 400–500 მ სიგრძისა და 10–15 მ სიგანის სუბთერმული ნაპრალი. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 2008–2009 წლებში.

კორიაკსკაია-სოპკის ციცაბო კალთებზე განვითარებულია არყის ხისგან შემდგარი ტყე, ქონდარა ფიჭვის რაყები, ზედა ნაწილში თოვლნარებია. არის ცხელი წყაროების გამოსავლები.

კორიაკსკაია-სოპკა აგრეთვე ცნობილია როგორც კორიაცკაია-სოპკა და კორიაკსკი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Корякская Сопка | Большая российская энциклопедия
2. 1 2 3 4 5  Масуренков Ю.П. Пузанков М.Ю. Егорова И.А Действующие вулканы Камчатки, Т. 2. М.: Наука, 1991, ст. 230–240
3. ↑  Маренина Т.Ю. Тимербаева К.М. Сирин А.Н. (1962) Корякский вулкан на Камчатке // Труды Лаборатории вулканологии АН СССР. Вып. 22. С. 67–130.
4. ↑  "Koryaksky". Global Volcanism Program. Smithsonian Institution.
სწორი ჰეპტადეკაგონი.
**ჰეპტადეკაგონი** (heptadecagon - 17-გონი) — გეომეტრიაში ჩვიდმეტკუთხა პოლიგონია (მრავალკუთხედი).

სწორ ჰეპტადეკაგონის ყველა შიდა კუთხის ზომაა {\displaystyle {\frac {2700}{17}}=158{\frac {14}{17}}\approx 158.82} გრადუსი.

ჰეპტადეკაგონის აგება
--------------------

სწორი ჰეპტადაკაგონი აგებადი მრავალკუთხედია და ეს პირველად კარლ ფრიდრიხ გაუსმა მოახერხა 1796 წელს. გაუსი იმდენად ნასიამოვნები იყო ამ ფაქტით, რომ საკუთარ საფლავის ქვაზე მისი ამოტვიფრა ისურვა. თუმცა ქვისმთლელმა უარი განაცხადა, ვინაიდან ეს რთული კონსტრუქცია საბოლოოდ წრეწირის ფორმით გამოჩნდებოდა.

მრავალკუთხედის აგებადობა ნიშნავს იმას, რომ ტრიგონომეტრიული ფუნქციები 2π/17 შეიძლება გამოისახოს მხოლოდ მარტივი არითმეტიკითა და კვადრატული ფესვით. გაუსის წიგნში „Disquisitiones Arithmeticae" მოყვანილია შემდეგი ფორმულა:

{\displaystyle 16\,\operatorname {cos} {2\pi \over 17}=-1+{\sqrt {17}}+{\sqrt {34-2{\sqrt {17}}}}+2{\sqrt {17+3{\sqrt {17}}-{\sqrt {34-2{\sqrt {17}}}}-2{\sqrt {34+2{\sqrt {17}}}}}}.}
აგების პირველი ფაქტობრივი მეთოდი ჩამოაყალიბა იოჰანეს ერხინგერმა, გაუსის ნაშრომიდან რამდენიმე წელიწადში, როგორც მოცემული ნაბიჯ-ნაბიჯ ანიმაციაში ქვემოთ. სულ 64 ბიჯია.

ჰელტადეკაგონის კონსტრუქციის ანიმაციაჰელტადეკაგონის კონსტრუქციის ანიმაცია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფარგალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

აგების ნიმუშები შეგიძლიათ იხილოთ ამ გვერდებზე:

* 
* 
* დაარქივებული 2006-04-08 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მრავალკუთხედები |
| --- |
|  |
| 
* სამკუთხედი
* ოთხკუთხედი
* ხუთკუთხედი
* ჰექსაგონი
* ჰეპტაგონი
* ოქტაგონი
* ნონაგონი
* დეკაგონი
* ჰენდეკაგონი
* დოდეკაგონი
* ტრიდეკაგონი
* ტეტრადეკაგონი
* პენტადეკაგონი
* იკოსაგონი
* ტრიკონტაგონი
* პენტაკონტაგონი
* ჰექტაგონი
* კილიაგონი
* მირიაგონი
 |

 |
ბაკინგემის სასახლე და ვიქტორიას მემორიალი
**ბაკინგემის სასახლე** (ინგლ. Buckingham Palace), ბუკინგემის სასახლე — ბრიტანეთის მონარქის ოფიციალური რეზიდენცია ლონდონში. „ბაკინგემის სასახლე" ან მოკლედ — „სასახლე" გახდა ბრიტანეთის სამეფო ოჯახის მიერ პრესისთვის გაკეთებული განცხადებების წყაროს სინონიმი. სასახლე სახელმწიფო ღონისძიებათა და სამეფო დღესასწაულების გამართვის ადგილია. აქ ცხოვრობენ სამეფოში ოფიციალური ვიზიტით მყოფი სხვა სახელმწიფოთა მეთაურები. სასახლის წინ მდრებაზე მოედანი ხშირად ბრიტანელთა აზრის მასობრივი გამოხატვის მთავარი ადგილია ხოლმე.

თავიდან სასახლეს *ბაკინგემის სახლი* ერქვა, რადგან ის ბაკინგემის ჰერცოგისთვის აშენდა 1703 წელს. 1762 წელს მეფე ჯორჯ III-მ შენობა იყიდა და საკუთარ კერძო რეზიდენციად გადააქცია. მომდევნო 75 წელიწადის განმავლობაში სახლი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა არქიტექტორების — ჯონ ნეშისა და ედვარდ ბლორის მიერ: ცენტრალური ეზოს გარშემო აიგო სამი დამატებითი ფრთა.

1837 წელს ბაკინგემის სასახლე ბრიტანეთის მონარქის ოფიციალური სამეფო რეზიდენცია გახდა დედოფალ ვიქტორიას კორონაციის შემდეგ.

ბოლო მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ცვლილებები XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში გაკეთდა. სასახლეს მიემატა ვრცელი ფრთა, რომლის ფასადი აღმოსავლეთ მდელოსკენ გადის. მარმარილოს თაღი გადაიტანეს ჰაიდ-პარკში გადაიტანეს გამომსვლელთა კუთხის მახლობლად. 1913 წელს აღმოსავლეთის მთავარი ფასადი პორტლანდის ქვით მოაპირკეთეს. სწორედ ამ ცვლილებამ მისცა ბაკინგემს ახლანდელი „საზოგადოებრივი სახე", რისი ყველაზე ცნობილი სიმბოლოა ბაკინგემის სასახლის აივანი.

ლონდონის კერძო ბაღებს შორის უდიდესია ბაკინგემის სასახლის ბაღი. მისი თავდაპირველი დიზაინი ეკუთვნის კეპებილიტი ბრაუნს (ლანსელოტ ბრაუნი), მოგვიანებით, იგი უილიამ ტაუნსენდ ვილტონმა და ჯონ ნეშმა გადააკეთეს. 1828 წელს დასრულდა ხელოვნური ტბის დიზაინი, რომელსაც წყლით ამარაგებს ჰაიდ-პარკში არსებული სერპანტინის ტბა.

ლიტერატურა
----------

* Blaikie, Thomas (2002). *You look awfully like the Queen: Wit and Wisdom from the House of Windsor*. London: Harper Collins. ISBN 0-00-714874-7.
* Goring, O.G. (1937). *From Goring House to Buckingham Palace*. London:Ivor Nicholson & Watson.
* Harris, John; de Bellaigue, Geoffrey; & Miller, Oliver (1968). *Buckingham Palace*. London: Nelson. ISBN 0-17-141011-4.
* Healey, Edma (1997). *The Queen's House: A Social History of Buckingham Palace*. London: Penguin Group. ISBN 0-7181-4089-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბაკინგემის სასახლე***

* ბაკინგემის სასახლე, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Buckingham Palace დაარქივებული 2018-07-25 საიტზე Wayback Machine.
* Directory of Buckingham Palace's rooms for virtual navigation (high and low resolution)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შუამთა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ახალი შუამთის მონასტერი  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
**ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის დედათა მონასტერი** — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი კახეთში, ახლანდელ თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ თელავთან ახლოს, ცივგომბორის მთის კალთაზე. მონასტერი დაფუძნდა XVI საუკუნის 50-იან წლებში, მას შემდეგ, რაც ძველი შუამთის მონასტერი დაცარიელდა. ახალი მონასტერი კახეთის მეფის ლევანის მეუღლის, თინათინის მიერ დაარსდა, რომელიც მონაზვნად აღიკვეცა და ახალი შუამთის მონასტერშია დაკრძალული.

1842 წელს მონასტერში იმყოფებოდა ანდრია მრევლიშვილი, რომელმაც არქიმანდრიტ სოფრონისაგან ნოტებზე ჩაიწერა კახური გალობის ნიმუშები.

ახალი შუამთის ღვთისმშობლის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

სიძველეები
----------

ხახულის ღვთისმშობლის ხატი
ახალი შუამთის მონასტრის ერთ-ერთი უმთავრესი სალოცავი ხახულის ღვთისმშობლის ხატია. იგი დაბრძანებული ყოფილა ტაძრის კანკელის წინ, მარჯვენა მხარეს. ოდიგიტრიის ტიპის ჩვილედი ღვთისმშობლის ფერწერული სახე ოქროთი და ძვირფასი ქვებითაა მოოჭვილი. ხატს ზურგზე 44 წმინდა ნაწილი აქვს. დღეს ეს ხატი თბილისში, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის საგანძურშია დაცული.

გალერეა
-------

* ხედი სამხრეთ დასავლეთიდანჯაბა ლაბაძის ფოტოხედი სამხრეთ დასავლეთიდან  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
* ფასადის ხედი სამხრეთ-დასავლეთიდანჯაბა ლაბაძის ფოტოფასადის ხედი სამხრეთ-დასავლეთიდან  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
* ხედი დასავლეთიდანჯაბა ლაბაძის ფოტოხედი დასავლეთიდან  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ძველი შუამთა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის მონასტერი
* შუამთა (თელავის რ-ნი) | საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი
* ახალი შუამთა | ქართველოლოგიური წიგნებისა და კრებულების ფოტომასალის აღწერილობა
* მონასტრის ოფიციალური ვებ-გვარდი დაარქივებული 2021-04-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Музыкальная рукопись. Литургия грузинского (кахетинского) распева..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-25. ციტირების თარიღი: 2018-08-31.
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ბუბისწყალი**, **ბუმბურა** — მდინარე საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ბუბის მყინვარზე, ზღვის დონიდან 2970 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 9,97 კმ, აუზის ფართობი 41,3 კმ². ერთვის მდინარე ჭანჭახს მარჯვენა მხრიდან. აქვს სამხრეთ-დასავლური მიმართულება. ზემო დინებაში ერთვის რამდენიმე მდინარე, რომელთა შორის გამოიყოფა მდინარე თბილისა. ხეობა რთული რელიეფით ხასიათდება, რომლის ფარგლებში გამომუშავებულია ფიზიკური და ქიმიური გამოფიტვის მძლავრი მასალა.

ბუბისწყლის ხეობაში არის რამდენიმე მცირე და დიდი ზომის ხეობის ტიპის მყინვარი, რომელთა შორის გამოიყოფა თბილისა და ბუბა. გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით, ბუბისწყლის ხეობის ზემო წელი მიეკუთვნება ცენტრალური კავკასიონის მაღალმთიანი რელიეფის ზონის ჰორსტ-ანტიკლინურ ღერძულ ქვეზონას, ხოლო ხეობის შუა და ქვემო წელი საშუალო და მაღალმთიანი რელიეფის სუბგანედური მიმართულების შეფარდებითი დაძირვის ქვეზონას.

აღსანიშნავია, რომ 2023 წლის 3 აგვისტოს, ბუბისწყლის ხეობაში ადგილი ჰქონდა სტიქიური გეოლოგიური და ჰიდრომეტეოროლოგიური მოვლენების თანხვედრას, რამაც გამოიწვია ექსტრემალური ხასიათის გლაციალური ღვარცოფული ნაკადის ფორმირება.

აუზში ხარობს ფიჭვი, ნაძვი, არყი და სხვა. ბუბისწყლისა და მდინარე ჭანჭახის შეერთების ადგილას მდებარეობს კურორტი შოვი. ბუბისწყლის ხეობაში მდებარეობდა სოფელი ბუბა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შოვის ტრაგედია

სქოლიო
------

1. ↑  რაჭის გეოგრაფიული სახელწოდებანი : სალექსიკონო მასალა : ტომი I, 2003, გვ. 33
2. 1 2 3  გარემოს ეროვნული სააგენტოს წინასწარ დასკვნა რაჭაში განვითარებული მოვლენების შესახებ
3. ↑  საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე: ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, 1972, გვ. 179
**ეკატერინბურგის ჯვართამაღლების ეკლესია** (რუს. Крестовоздвиженская церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ ეკატერინბურგში, ჯვართამაღლების მამათა მონასტრის ტერიტორიაზე. ეკლესია შენდებოდა 1878-1880 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკატერინბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ქვის ერთსაკურთხევლიანი ჯვართამაღლების ეკლესიის მშენებლობა დაიწყეს 1878 წელს ვასენცოვისა და ჯვართამაღლების ქუჩის კუთხეში, როგორც ბავშვთა თავშესაფრის კარის ეკლესია. მშენებლობა მიმდინარეობდა ვაჭარ ვ. კრივცოვის ფინანსებით. 

1880 წლის 24 აგვისტოს ეკლესია აკურთხეს უფლის ჯვართამაღლების სახელზე. ტაძარში შენახულია ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი და ექვსი წმინდანის სხეულის ნაწილი - პატრიარქ პავლეს, მოწამე ტრიფონის, მერკურის, ორესტის, ევგენიასი და დიდმოწამე პანტელეიმონისა (მედიცინის მფარველი). 

დაარსების მომენტიდან ეკლესია გამოიყენება, როგორც საპოლკო, ჯარისკაცებისათვის. აქ განთავსებული იყო მე-12 ველიკოლუცკოს პოლკი. აქედან წავიდნენ რუსეთ-იაპონიის ომის ფრონტის ხაზზე 1904 წელს 139-ე მორშანის პოლკის ჯარისკაცები. ომის შემდეგ ყაზარმებში განთავსდა 185-ე ოროვაის პოლკი. პოლკს სახელი ეწოდა ადგილ ოროვაიდან, სადაც რუსეთის არმიამ გაიმარჯვა რუსეთ-შვედეთის უკანასკნელ ომში. ოროვაისკის პოლკი ფრონტზე გაემგზავრა 1914 წელს და გმირულად იბრძოდა კარპატებში, სადაც დაიშალა კივეც ომის შემდეგ. მოგვიანებით პირველი მსოფლიო ომის წლებში ასევე ჯვართამაღლების ტაძრიდან გაემგზავრნენ ფრონტის ხაზზე სარეზერვო ბატალიონის ჯარისკაცებიც. 

სამიარუსიან კანკელზე გამოსახული იყო 33 ხატი. 1919 წლიდან ეკლესია სამრევლოა. 1922 წელს ტაძრიდან გაიტაცეს 19 ფუნტი ვერცხლი (7,7 კგ.). 1926-1930 წლებში ჰქონდა საკათედრო ტაძრის სტატუსი.

1930 წლის 12 თებერვალს საქალაქო საბჭოს გადაწყვეტილებით ეკლესია დაახურეს. დაანგრიეს გუმბათი და სამრეკლო. ეკლესიის დახურვის შემდეგ მის შენობაში განათავსეს სხვადასხვა სახელოსნო.

1993 წელს ეკლესიაში აღსდგა ღვთისმსახურება. 1999-2000 წლებში ტაძარს დაადგეს ახალი გუმბათი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт настоятеля монастыря

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Официальный сайт Екатеринбургской епархии.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-17. ციტირების თარიღი: 2018-06-07.
2. ↑  Вырванные страницы истории. Об истории Крестовоздвиженского монастыря г. Екатеринбурга | Православная газета
3. ↑  Православная газета
ჰენრი ჰუდსონი
**ჰენრი ჰუდსონი** (ინგლ. Henry Hudson; დ. 1570 — გ. 1611?) — ინგლისელი ზღვაოსანი და მკვლევარი. მისი დაბადების ზუსტი ადგილი და თარიღი უცნობია, მაგრამ ზოგიერთი მოსაზრებით ის ლონდონში უნდა დაბადებულიყო 12 სექტემბერს. ასევე ვარაუდობენ, რომ ის 1611 წელს დაიღუპა ამჟამინდელ ჰუდსონის ყურეში კანადაში, ხომალდზე მომხდარი ამბოხის გამო. ზოგიერთ წყაროში, გვარის მოძველებული ტრანსლიტერაციით, ის ასევე ცნობილია, როგორც **ჰენრი ჰადსონი**.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 693.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰენრი ჰუდსონი***

* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*
* Henry Hudson - A Brief Statement Of His Aims And His Achievements დაარქივებული 2020-09-09 საიტზე Wayback Machine.
* Hudson and the river named for him დაარქივებული 2012-02-19 საიტზე Wayback Machine.
* Henry Hudson biography page
* Henry Hudson at US-History.com


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტელეფისის ციხე** — VI საუკუნის ციხესიმაგრე საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლებში.

მდებარეობა
----------

სახელწოდება ტელეფისი ისე ჰგავს ზემო იმერეთში არსებული სოფლის, ტელეფას სახელწოდებას, რომ ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურაში დამკვიდრებული იყო აზრი ტელეფასა და ტელეფისის იგივეობის შესახებ. ამ აზრს იზიარებდნენ მარი ბროსე, ივანე ჯავახიშვილი. სიმონ ყაუხჩიშვილმა აკაკი შანიძის დახმარებით და 1935 წელს ჩატარებული ექსპედიციის შედეგად დაადგინა, რომ ტელეფისის ციხე მდებარეობს ისტორიულ გურიაში, სამტრედიის რაიონში, საჯავახოს სასოფლო საბჭოში, სოფელ ტოლებში, მდინარე ხევისწყლის ნაპირებზე. 

ციხე მდებარეობს მაღალ მთაზე, რომელსაც ციცაბო ფერდობები აქვს. ასვლა შესაძლებელია მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან. ჩრდილოეთის ფერდობ კლდოვან-ნაპრალიანია. ამ მთის პირდაპირ დგას მეორე მთა, მორეშავი. მთებს შორის მოედინება მდინარე ხევისწყალი, რომელიც 1,5 კილომეტრში ჩაედინება რიონში. ტელეფისის ციხე ზემოდან, დაახლოებით ორი კილომეტრის მანძილიდან დაჰყურებს მდინარე რიონისა და ცხელინისწყლის შესართავს. სავარაუდოა, რომ რიონის კალაპოტი ადრე სამხრეთით, უშუალოდ ციხის ახლოს უნდა ყოფილიყო.

ისტორია
-------

ტელეფისი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ეგრისის დიდი ომის დროს, როდესაც ამ ციხესთა გადიოდა ბიზანტია-ირანის საზღვარი და 553 წელს გაიმართა ტელეფისის ბრძოლა. ციხის შესახებ ცნობები დაცული აქვთ ბიზანტიელ ისტორიკოსებს პროკოპი კესარიელსა და აგათია სქოლასტიკოსს.

გვიანფეოდალურ ეპოქაში ციხესიმაგრე შედიოდა ჯერ ჭილაძეების სათავადოში, შემდეგ კი საჯავახოში.

არქიტექტურა
-----------

ციხეს უჭირავს 2 ჰექტარის ფართობი. ქვედა ნაწილი ნაგებია თლილი ოთხკუთხი ქვებით, ზემო ნაწილი კი რიყის ქვით. სამხრეთ-დასავლეთ კედელს მიშენებული აქვს ყრუ კოშკი. კოშკიც ოთხკუთხი ქვებისგანაა ნაგები და აქა-იქ უსისტემოდ დატანებული აქვს აგური. დასავლეთის კედლის სიმაღლე 20-25 მეტრს აღწევს. ხოლო სისქე 3,6 მეტრია. კედელი მთლიანად ოთხკუთხი ქვებითაა ნაგები. მას ძირის ერთ ნაწილში თლილ კვადრებზე მისდევს აგურის ნაგებობა. აგური ამ კედელში 11 წყობადაა დალაგებული და წყობები დუღაბითაა შეკავშირებული. აგური კვადრატულია. აგურიანი კედელი მხოლოდ დასავლეთითაა შემორჩენილი, თუმცა, სავარაუდოდ, აგურის პერანგი მთელ ციხეს ჰქონდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტელეფისის ბრძოლა

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 357.
* *ყაუხჩიშვილი ს.*, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. III, ტფილისი: ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1936. — გვ. 311-316.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10101
* ტელეფისის ციხესიმაგრე-სამტრედიის ერთ-ერთი გამორჩეული ნაგებობა დაარქივებული 2021-12-18 საიტზე Wayback Machine.
ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის კომპლექსის წმინდა გიორგის ეკლესია
**ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა** — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვაჩნაძიანიდან (ყოფ. სოფ. შრომა) 8 კმ-ზე. VI–VII საუკუნეებში იქ სამეკლესიიანი ბაზილიკა მდგარა. ჩამოზვავებულ მიწას ჩაუტანია ნაგებობის დასავლეთი ნახევარი (შემორჩენილია ნანგრევები). შემდეგ, VIII საუკუნის დასასრულსა და IX საუკუნის დასაწყისში, აუგიათ ყველაწმინდის გუმბათოვანი ეკლესია. ნაშენია რიყის ქვითა (კედლები, ზოგი კამარა, კონქები) და აგურით (ზოგი თაღი და კამარა, გუმბათის ყელი, ტრომპები და სხვა). ძირითადი ნაწილი წარმოადგენს ნავს, რომლის ცენტრში აღმართულია გრძივი კედლის შვერილებზე დაყრდნობილი გუმბათი. შუა ნავის გარშემო გარშემოსავლელი, სადიაკვნე და სამკვეთლოა. წინა დროის ძეგლებთან შედარებით (ჯვარი, წრომი, ატენი), თვალს ხვდება ინტერიერში პროპორციათა სრული შეცვლა: ჩანს ზესწრაფვა, სივრცე დავიწროებული და ამაღლებულია, გრძივი ღერძებიც უფრო მკაფიოდ ხაზგასმული. ჩნდება ახალი კონსტრუქციული ელემენტი — პანდატივები. საერთო აღნაგობა, ნაწილთა ურთიერთშეთანხმება ჰარმონიულია. ვაჩნაძიანი ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი ხანის (VIII საუკუნე — X საუკუნის I ნახევარი) ყველაზე მნიშვნელოვან და მაღალმხატვრულ ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება. სამონასტრო ნაგებობათაგან შემორჩენილია აგრეთვე სატრაპეზოსა და სხვა შენობათა ნანგრევები. გუმბათიანი ეკლესიის სამხრეთით რამდენიმე ოთახია, მათგან ერთი — გეგმით კვადრატული, ყრუკედლებიანი სათავსი ზემოდან ნათდებოდა. სავარაუდოა, რომ აქ მონასტრის ბიბლიოთეკა იყო. აქვეა წყაროს კამაროვანი ნაგებობა. მონასტრის მაღალ გალავანს დასავლეთ მხარეს ჰქონდა ჭიშკარი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2011-2012 წლებში მიმდინარეობდა ძეგლის აღდგენითი სამუშაოები.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ. 1974;
* *Чубинашвили Г. Н.* Архитектура Кахетии, Тб. 1959;
* *ზაქარაია პ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 214.
* *ნატო გენგიური*, ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება. კუპელჰალე, თბილისი, 2005. გვ. 32-43, 137-139. ISBN 99940-0-351-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჩნაძიანში მდებარე ყველაწმინდის ჯვარგუმბათოვანი ეკლესიის სარეაბილიტაციო სამუშაოები მაისში დაიწყება // Information Agency 'PirWeli'. 08.04.2011[*მკვდარი ბმული*]
* saunje.ge ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**პრიმოჟ ტრუბარი** (სლოვენ. Primož Trubar; დ. 9 ივნისი, 1508 — გ. 28 ივნისი, 1586) — სლოვენიელი გამომცემელი და რეფორმატორი.

დაიბადა 1508 წელს. ადრეულ ასაკში დაიწყო საეკლესიო ცხოვრება და გახდა მღვდელი. ამ პერიოდში სლოვენიაში გავრცელდა პროტესტანტული იდეები. 1530წლიდან პრიმოჟ ტრუბარი გახდა ახალი პროტესტანტული იდეების მქადაგებელი. ღვთისმსახურება დაიწყო სლოვენურ ენაზე. 1547 წელს პროტესტანტული იდეების გავრცელების გამო გააძევეს ქვეყნიდან და ცხოვრობდა გერმანიაში. იქ ცხოვრების პერიოდში, 1550 წელს, გამოსცა პირველი სლოვენური წიგნი „ანბანი" („Азбука"), ხოლო 1551 წელს „მცირე კატეხიზმო".

გარდაიცვალა გერმანიის ქალაქ ტიუბინგენში, სადაც დაკრძალეს დიდი პატივით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Webzine Sloveniana article
* Slovene Government Communication Office დაარქივებული 2007-01-26 საიტზე Wayback Machine.
* Trubar Forum website in English and Slovene — translating Trubar into modern Slovene!
* Website of Velike Lasce დაარქივებული 2008-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* Famous Slovenes დაარქივებული 2013-01-04 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* 500th Anniversary Celebrations of Trubar’s birth დაარქივებული 2008-08-03 საიტზე Wayback Machine.
**ჰისტოგენეზი** (ძველბერძნ. – ἱστός – ქსოვილი + γένεσις – წარმოქმნა, ჩამოყალიბება) — ჩანასახის ქსოვილის მაღალდიფერენციულ, მორფოლოგიურად და ფუნქციურად განსხვავებულ ქსოვილად ჩამოყალიბების პროცესი. ემბრიონოგენეზის ადრეულ საფეხურზე საჩანასახე ფურცლების ერთგვაროვანი უჯრედების შრეში ჩნდება განსხვავებული სტრუქტურის მქონე უჯრედების გროვები, რომელთაგან შემდგომ გარკვეული ორგანოები და ორგანოთა სისტემები ვითარდება. ჩანასახის ქსოვილთა წარმოქმნის შემდეგ დეტერმინირებულ უბნებში იწყება უჯრედთა მორფოლოგიური სხვაობის გამოვლინება, რაც გამოწვეულია გენების მოქმედებით, რომლებიც განაპირობებენ ამ უჯრედებისათვის დამახასიათებელ სპეციფიკური ბიოქიმიური პროცესების ჩამოყალიბებას. ამრიგად, ჰისტოგენეზის შედეგად მიიღება სპეციფიკური სტრუქტურები და შესაძლებელი ხდება გარკვეული ფუნქციის შესრულება, რაც თავის მხრივ განაპირობებს ფიზიოლოგიური და ბიოქიმიური პროცესების მიმდინარეობას. ჰისტოგენეზი მოიცავს ემბრიონული განვითარების პერიოდს; ჰისტოგენეზი გვხვდება პოსტემბრიონულ პერიოდში და შემდგომ ზრდასრულ ორგანიზმშიც, რეპარაციული რეგენერაციის, აგრეთვე მთელი რიგი პათოლოგიური პროცესების დროს — მეტაპლაზია, სიმსივნური ზრდა და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 672.
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონია***

**საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონია** — საკონცერტო ორგანიზაცია, რომელიც აყალიბებს და ხელმძღვანელობს კამერულ-სიმფონიურ და საესტრადო ანსამბლებს. ჯგუფებს, აწყობს მათ კონცერტებს საზღვარგარეთ, იწვევს საგასტროლოდ საკონცერტო ჯგუფებს საზღვარგარეთიდან.

ფილარმონიას საფუძველი ჩაეყარა ჯერ კიდევ 1905 წელს, როდესაც თბილისში ოფიციალურად ჩამოყალიბდა საქართველოს ფილარმონიული საზოგადოება. მის შექმნას სათავეში ედგა მოწინავე ქართველ მუსიკოსთა და საზოგადო მოღვაწეთა ჯგუფი (ზაქარია ფალიაშვილი, ია კარგარეთელი, ანდრია ყარაშვილი, ფილიმონ ქორიძე, იოსებ სულხანიშვილი, ზაქარია ჩხიკვაძე, ვასილ კარბელაშვილი, პეტრე მირიანაშვილი და სხვები). საზოგადოების პირველი თავმჯდომარე იყო იოსებ სულხანიშვილი.

ფილარმონიული საზოგადოება აგროვებდა და გამოსცემდა ქართულ ხალხურ სიმღერებს, საეკლესიო საგალობლებს, აყალიბებდა ხალხურ მომღერალთა გუნდებს, მომღერალ ქალთა ანსამბლებს, სამუსიკო სკოლებს. მისი ინიციატივით და დახმარებით 1913 წლის 27 აპრილს ქართველთა სათავადაზნაური საზოგადოების შენობაში შესრულდა პირველი ქართული ოპერა — ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის" ახლადშექმნილი ნაწყვეტები.

წლების განმავლობაში ფილარმონიას ხელმძღვანელობდნენ ცნობილი მუსიკოსები და მუსიკის მოღვაწეები: ზ. ფალიაშვილი, გრიგოლ კოკელაძე, აპოლონ ყიფიანი, ნოშრევან კიტია და სხვები.

ლიტერატურა
----------

* *გოგოლაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 185-186.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის გვერდი facebook-ზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გვახარია**. |

**ნოდარ ვალერიანის ძე გვახარია** (დ. 3 თებერვალი, 1932, თბილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 14 ნოემბერი, 1996, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა წყალბურთელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1960).

ბიოგრაფია
---------

თამაშობდა თბილისის „დინამოში" (1948–1951, 1956–1961), მოსკოვის „დინამოსა" (1951–1956) და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში (1951–1960). იყო თბილისის „დინამოს" მოთამაშე-მწვრთნელი, მთავარი მწვრთნელი (1960–1967), საბჭოთა კავშირის ნაკრები გუნდის მთავარი მწვრთნელი (1962–1964). ახალგაზრდობის საერთაშორისო მეგობრული სპორტული თამაშების ჩემპიონი (1953) და ორგზის მეორე პრიზიორი (1955, 1957), მსოფლიოს სტუდენტთა თამაშების მეორე პრიზიორი (1954), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1953), ორგზის მეორე (1956, 1960) და ორგზის მესამე პრიზიორი (1958, 1959), საბჭოთა კავშირის ხალხთა II სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1959). მისი ხელმძღვანელობით თბილისის „დინამო" საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებში სამჯერ გახდა მეორე (1960, 1962, 1963) და ორჯერ მესამე პრიზიორი (1964, 1966). 

1956 წლის 1 სექტემბერს სპორტის განვითარების საქმეში აქტიური მონაწილეობისა და სსრ კავშირის 1956 წლის ხალხთა სპარტაკიადაზე მაღალი სპორტული მიღწევებისათვის დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| წელი | ტურნირი | მასპინძელი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1956 | ზაფხულის XVI ოლიმპიური თამაშები | მელბურნი, ავსტრალია | 03 ﻿3rd |
| 1958 | ევროპის ჩემპიონატი | ბუდაპეშტი, უნგრეთი | 03 ﻿3rd |

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 383, თბ. 2002;
* *ელგუჯა ბერიშვილი*, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, გვ. 247, თბ.: პალიტრა L, 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ გვახარია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნოდარ გვახარია — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნოდარ გვახარია — ქართული სპორტი
* ნოდარ გვახარია — მემატიანე

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულება // „ლელო", 05 სექტემბერი, 1956, № 73 (983), გვ. 1.
**ნიკოლოზ იაკობის ძე მარშაკი** (დ. 15 თებერვალი, 1902, ტულა — გ. 30 დეკემბერი, 1962, თბილისი) — რუსი რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
---------

ჭაბუკობიდანვე ეზიარა თეატრს. 1918 წლიდან მონაწილეობდა თბილისის სცენის მოყვარეთა რუსულ წარმოდგენებში, როგორც მსახიობი და რეჟისორი. მისი დიდი მეცადინეობით 1927 წლის 18 აპრილს, პლეხანოვის სახელობის მუშათა კლუბში დაიდგა ამერიკელი პოეტის ჰ. ლონგფელოს მიხედვით ნ. ოგნევის პიესა „ჰაიავატა, იროკეზების ბელადი". ეს თარიღი იქცა ამიერკავკასიაში პირველი საბავშვო თეატრის დაბადების დღედ — თბილისში ჩამოყალიბდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა რუსული თეატრი. მის კვალად 1928 წელს შეიქმნა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრიც.

რუსულ მოზარდ მაყურებელთა თეატრს სამ ათეულ წელზე მეტი ხანი სათავეში ედგა მისი დამააარსებელი ნ. მარშაკი, რომელიც სიცოცხლის ბოლო ორი წელი ხელმძღვანელობდა ჯერ ქ. კალინინის, შემდეგ ტულის მოზარდ მაყურებელთა თეატრებს.

მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია შილერის „ვერაგობა და სიყვარული", ს. მარშაკის „ტომ სოიერის თავგადასავალი" (მ. ტვენის მიხედვით), ა. ბრუნშტეინის „ცისფერი და ვარდისფერი", „ახალგაზრდა გვარდია" (ა. ფადეევის მიხედვით), ვ. როზოვის „გზა მშვიდობისა" და სხვები.

ნიკოლოზ მარშაკის ხელმძღვანელობით პირველი ნაბიჯები გადადგა შემდგომში ცნობილმა რეჟისორმა გ. ტოვსტონოგოვმა. აკაკი წერეთლის „პატარა კახში" შედგა შემდგომში საყოველთაოდ აღიარებული მსახიობის ევგენი ლებედევის დებიუტი. ამ თეატრის სკოლა გაიარეს ისეთმა ცნობილმა სცენარისტებმა და რეჟისორებმა, როგორებიც არიან ბ. დობროდეევი, ა. გრებნევი, ლ. კულიჯანოვი, ალ. გინზბურგი, კ. შახ-ნაზაროვი. აქ იღწვოდნენ დირიჟორი ო. დიმიტრიადი, კომპოზიტორი შ. მშველიძე და სხვა მრავალი გამოჩენილი ხელოვანნი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 250, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ მარშაკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „კომუნისტი". 1955. №292
პირველიდან მე-11 ტომამდე
**დიდი პოლონური ენციკლოპედია** (**Wielka Encyklopedia Powszechna PWN**) — 2005 წლამდე უდიდესი პოლონური ენციკლოპედია. გამოიცა 1962-70 წლებში პოლონეთის სახელმწიფო სამეცნიერო გამომცემლობის მიერ ვარშავაში.

აღწერილობა
----------

გამოცემა შეიცავს 82 000 სტატიას, 12 000 ილუსტრაციას, 200 ფერად და 650 შავ-თეთრ ჩანართ ილუსტრაციას და 120 ფერად რუკას მეცამეტე დამატებით ტომში. ბევრი სტატიის ქვეშ ავტორია მითითებული, ბევრსაც ბიბლიოგრაფია ერთვის. ენციკლოპედიას სასტიკი ცენზურა ემჩნევა. როგორც წინასიტყვაობაშია ნათქვამი, ენციკლოპედია ნაციონალიზმისა და მატერიალიზმის პრინციპების გამტარებელია და სოციალისტურ მსოფლმხედველობას გვიჩვენებს.

ისტორია
-------

2000 ავტორს, 1000 რეცენზენტსა და თითქმის 100 რედაქტორს ორი სამეცნიერო უწყება — პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემია და განათლების სამინისტრო კურირებდა პროფესორ თადეუშ კოტარბინსკის ხელმძღვანელობით. ენციკლოპედიის შექმნის ინიციატივა 1957 წელს გაჟღერდა, გამოცემა იმხანად 8 ტომად იყო ჩაფიქრებული (თუმცა 12 ტომამდე გაიზარდა). მართალია, 1957 წელს ჩაეყარა საფუძველი ენციკლოპედიის შექმნის იდეას, მაგრამ ესკიზებზე მუშაობა მხოლოდ ორი წლის თავზე, 1959 წელს, დაიწყო. 14 თვე დასჭირდა სტატიათა სიის შედგენას, 16 თვე კი პირველი ტომის შექმნაზე წავიდა. ყოველი მომდევნო ტომი კი 9 თვის ინტერვალით იქმნებოდა. როგორც კი თორმეტივე ტომი დასრულდა, მეცამე, დამატებით, ტომზე დაიწყეს მუშაობა, რომელშიც 5 ათასამდე შესწორება-ცვლილება იქნა შეტანილი და რამდენიმე ახალი სტატიაც დაემატა).

ტომები
------

ენციკლოპედიის გადაშლილი ტომი
გამოცემის თარიღებით:

1. **A** – **Ble**, 1962
2. **Bli** – **Deo**, 1963
3. **Dep** – **Franc**, 1964
4. **Frang** – **Im**, 1964
5. **In** – **Kons**, 1965
6. **Kont** – **Mam**, 1965
7. **Man** – **Nomi**, 1966
8. **Nomo** – **Polsc**, 1966
9. **Polska** – **Robe**, 1967; იწყება 224-გვერდიანი სტატიით პოლონეთის შესახებ, რომელიც 35 სექციად არის დაყოფილი.
10. **Robi** – **Step**, 1967
11. **Ster** – **Urz**, 1968
12. **Usa** – **Ż**, 1969
13. **დამატება**, 1970

სადავო საკითხი
--------------

მერვე ტომი შეიცავს სტატიას „ნაცისტური საკონცენტრაციო ბანაკები" (პოლ.*Obozy koncentracyjne hitlerowskie*), სადაც ბევრი საკამო საკითხია. მათ შორის:

* არ არის ნაჩვენები, რომ საკონცენტრაციო ბანაკები არ იყო ერთადერთი იარაღი ნაცისტების ხელში (სადამსჯელო ბანაკების, ციხეების, გეტოებისა და შრომითი ბანაკების პარალელურად).
* არ არის ნაჩვენები საკონცენტრაციო ბანაკების განსხვავებული როლი პოლონეთში გერმანიის შეჭრამდე და შემდეგ.
* ამახინჯებს პოლონელებისა და სხვა ერების რეალური ტანჯვის სურათს.
* უარყოფს გერმანელთა სიკვდილის ბანაკების არსებობას პოლონეთის ფარგლებს გარეთ, მაგ: გერმანიაში, ავსტრიაში, საბჭოთა კავშირში, იუგოსლავიაში და გერმანული ოკუპაციის სხვა ადგილებში.

შედეგად, სარედაქციო ჯგუფი „განახლდა" და ახალი, შესწორებული სტატია „ჰიტლერის ბანაკები" (პოლ.*Obozy hitlerowskie*) დაემატა მე-11 ტომს ჩანართის სახით, მოგვიანებით კი დამატებით ტომშიც შეიტანეს ხსენებული სტატია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* *დიდი პოლონური ენციკლოპედია (ახალი)* (მემკვიდრე)
* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Atnaujinta visuotinė lenkų enciklopedija დაარქივებული 2006-04-28 საიტზე Wayback Machine.
**პაშა ბანკი** — ბაქოში სათაო ოფისის მქონე ფინანსური ინსტიტუტი, რომელიც ოპერირებს აზერბაიჯანში, საქართველოსა და თურქეთში. პაშა ბანკი მსხვილ და საშუალო ზომის საწარმოებს სთავაზობს კორპორატიული და საინვესტიციო საბანკო მომსახურების სრულ სპექტრს.

ისტორია
-------

პაშა ბანკი 2007 წელს დაარსდა აზერბაიჯანში. ის სააქციო კაპიტალის მიხედვით ქვეყნის საბანკო სექტორში პირველია, ხოლო აქტივების სიდიდით კი — ხუთეულში შედის. Standard and Poor’s-ის მიერ ბანკს მინიჭებული აქვს გრძელვადიანი ‘BB-’ და მოკლევადიანი ‘B’ რეიტინგი სტაბილური პროგნოზით. Fitch Ratings-ის მიერ კი პაშა ბანკს მიენიჭა ‘B+’ რეიტინგი სტაბილური პროგნოზით. პაშა ბანკი შედის PASHA Holding-ის შემადგენლობაში, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს აზერბაიჯანის ერთ-ერთ უმსხვილეს საინვესტიციო ჯგუფს. PASHA Holding ფლობს აქტივებს ეკონომიკის შემდეგ სექტორებში: დაზღვევა, საბანკო საქმიანობა, უძრავი ქონების მართვა, მშენებლობა, ტურიზმი და სხვა. პაშა ბანკმა საქართველოში ოპერირება 2013 წელს დაიწყო, ხოლო თურქეთში — 2015 წლის დასაწყისში.

პროდუქტები და მომსახურება
-------------------------

პაშა ბანკი მსხვილ და საშუალო ზომის საწარმოებს სთავაზობს კორპორატიული და საინვესტიციო საბანკო მომსახურების სრულ სპექტრს: კორპორატიულ სესხებს, დეპოზიტებს, სავაჭრო ოპერაციების დაფინანსებას, სახაზინო ოპერაციებს, ფასიანი ქაღალდების ემისიას და სხვა პროდუქტებს.

მოგებული ნომინაციები
--------------------

პაშა ბანკი საქართველოს მოგებული აქვს სხვადასხვა ადგილობრივი და საერთაშორისო ნომინაცია: 

* „2015 წლის ყველაზე სწრაფად მზარდი კორპორატიული ბანკი საქართველოში" - International Finance Magazine;
* „2015 წლის ყველაზე სწრაფად მზარდი კორპორატიული ბანკი საქართველოში" - Global Banking and Finance Review Awards;
* „წლის ბანკი" - Caspian Energy Group, 2014;
* „წლის ახალი მოთამაშე ქართულ მარკეტინგში" - EGO 2014 Awards.

პაშა ბანკი ფლობს სხვადასხვა ჯილდოს შემდეგ ნომინაციებში:

* „საუკეთესო სოციალური პასუხისმგებლობის პროგრამა (CSR) ევროპაში" - emeafinance magazine, 2012;
* „აზერბაიჯანის საუკეთესო საინვესტიციო ბანკი" - International Finance Magazine, 2013;
* „საუკეთესო კომერციული ბანკი აზერბაიჯანში" - World Finance Magazine, 2013;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* PASHA Bank Georgia
* PASHA Bank
* PASHA Holding
* International Finance Magazine – 2015 დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
* Global Banking & Finance Review Awards – 2015
* CSR Projects
* Presentation
* Financial Indices as per II Quarter of 2015 დაარქივებული 2015-07-24 საიტზე Wayback Machine.
* Georgian Banks დაარქივებული 2015-07-24 საიტზე Wayback Machine.
აფხაზეთის რუკა
ქლუხორის უღელტეხილი
**სოხუმის სამხედრო გზა** — აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე ქლუხორის უღელტეხილით (2782 მ) გამავალი გზის ისტორიული სახელწოდება. სოხუმს (საქართველო, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა) აკავშირებს ქალაქ ჩერკესკთან (რუსეთი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთი). სიგრძე 274 კმ. იწყება სოხუმ-თბილისის გზატკეცილიდან სოფელ მაჭარასთან, მდინარეების მაჭარისა და ჯამპალის ხეობებით გადის მდინარე კოდორის მარჯვენა სანაპიროზე, მიყვება 50 კილომეტრზე, გადაჰკვეთს მდინარე კოდორს სოფელ მარცხენა გენწვიშთან და აუყვება მდინარეების გვანდრისა და კლიჩის ხეობებს ქლუხორის უღელტეხილამდე.

ჩრდილოეთით გზა დომბაის ველზე გადადის, გაივლის კურორტ თებერდას და მდინარე თებერდის ხეობის გაყოლებით ქალაქ ჩერკესკთან მთავრდება. პირველი დასახლებული პუნქტი ქლუხორის უღელტეხილის შემდეგ აფხაზეთის მხრიდან არის სოფელი აჟარა. ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მხარეზე არსებული გზის დიდი ნაწილი ასფალტირებულია. გონაჩხირის ხეობასთან ასფალტირებული გზა მთავრდება. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მხარე ნაკლებად არის ასფალტირებული. ქლუხორის უღელტეხილი (2782 მ) წარმოადგენს სოხუმის სამხედრო გზის ყველაზე მაღალ პუნქტს.

გასული საუკუნის შუა წლებში მოუვლელობის გამო გზატკეცილი თანდათანობით დაინგრა და ბოლოს ავტოტრანსპორტისათვის გაუვალი გახდა.

1960-იანი წლებიდან სოხუმის სამხედრო გზა სამხრეთიდან მხოლოდ სოფელ ომარიშარის ზემოთ ტურისტულ ბაზამდე – ეგრეთ წოდებულ „სამხრეთის თავშესაფრამდე" (რუს. „Южный приют") და ჩრდილოეთიდან – ეგრეთ წოდებული „ჩრდილოეთის თავშესაფრამდე" (რუს. „Северный приют") მოქმედებდა.

საავტომობილო მოძრაობა განვითარებული არ არის. სატრანსპორტო კავშირი დამოკიდებულია გარემო პირობებზე. ზამთარში ხშირია თოვლზვავები. ქართულ-აფხაზური შეიარაღებული კონფლიქტის შემდეგ პირდაპირი გამჭოლი გზით მოძრაობა ჩაიკეტა. 2009 წელს გზის აღდგენის შესახებ ინიციატივით გამოვიდა სერგეი ბაგაფში და ბორის ებზეევი.

სოხუმის სამხედრო გზის მიდამოებში ბევრი მინერალური წყაროა. მთიან რეგიონში გამოხატულია ლანდშაფტური ზონები: მთა-ტყის, სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური. გზაზე მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური, ისტორიული, რევოლუციური, ეთნოგრაფიული, არქიტექტურული ძეგლები და დიდ სამამულო ომთან დაკავშირებული ადგილებია.

მდინარეების გვანდრისა და კლიჩის შეერთების ადგილას დადგმულია კავკასიონის დამცველ საბჭოთა მეომართა მემორიალი. სოხუმის სამხედრო გზაზე გადის საკავშირო ტურისტული მარშრუტი. უღელტეხილი იკეტება სექტემბრის მესამე დეკადიდან ივნისის მეორე დეკადამდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს სამხედრო გზა
* ოსეთის სამხედრო გზა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 505.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *ლაშხია შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 505.
2. ↑  სოხუმის სამხედრო გზის გასწვრივ (რუსული)
3. ↑  ყარაჩაი-ჩერქეზეთისა და აფხაზეთის მმართველები გეგმავენ სოხუმის სამხედრო გზის აღდგენას (რუსული)
**ბაქარ მირცხულავა** (დ. 24 მაისი, 1992, გალი) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ჩიხურას" ცენტრალური მცველი.

კარიერა
-------

### საკლუბო

მირცხულავა 16 წლის იყო, როცა ქუთაისის ტორპედოდან პორტუგალიური გრანდის, ლისაბონის „ბენფიკას" ახალგაზრდულ გუნდში ჩაირიცხა. თავის გამოჩენის შემდეგ „ბენფიკას" დუბლებში გადაიყვანეს.
„ბენფიკადან" წამოსვლის შემდეგ პორტუგალიაშივე ჰქონდა მარიტიმუს ვარიანტი, ამასთან ერთად ბელგიურ ან რუსულ კლუბში გადასვლას სთავაზობდნენ, მაგრამ არანაირი კონტრაქტი არ შედგა. ბოლო ვარიანტი იყო ქუთაისის „ტორპედოში" დაბრუნება, სადაც მწვრთნელად კიკნაძე-ზამთარაძის დუეტი მუშაობდა, თუმცა ბენფიკას გათავისუფლების ფურცელს 2 თვით დააგვიანდა, მანამდე ტორპედოს მწვრთნელად გია გეგუჩაძე დაინიშნა, რომელმაც ზამთრამდე არ ათამაშა, ანთალიური შეკრებიდან დაბრუნების შემდეგ კი „ტორპედოს" დუბლებში გადაიყვანა.

2012 წლის ივლისში „ტორპედოდან" თავისუფალი აგენტის სტატუსით წამოვიდა. 2013 წლის იანვრიდან კი მოლდოვური კიშინიოვის „ზიმბრუში" გადავიდა. ამავე წლის აგვისთოდან საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდის" ღირსებას იცავდა, ხოლო 2015 წლის იანვარში ქუთაისის „ტორპედოს" შეუერთდა. უმაღლესი ლიგის 2016 წლის გარდამავალი სეზონი ქობულეთის „შუქურას" შემადგენლობაში გაატარა. 2017 წლის ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრისას საჩხერის „ჩიხურას" შეუერთდა.

### სანაკრებო

საქართველოს 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში ჩატარებული აქვს 8 მატჩი. 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში კი სამი, აქედან ორი აზერბაიჯანელ და პორტუგალიელ თანადოლებთან ქართველებმა მარცხი განიცადეს, ხოლო საბერძნეთის წინააღმდეგ ჯვაროსნება იმარჯვეს(1-0). 21 წლამდელთა ნაკრების 2010 წლის 30 მაისს, შვეიცარიის წინააღმდეგ გასამართი ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის მატჩისთვის ოთარ გაბელიამ ბაქარიც გამოიძახა, თუმცა იგი მოედანზე არ გამოჩენილა. თამაში ფრედ (0-0) დასრულდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური)
* პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ბაქარ მირცხულავა: დავამტკიცებ, რომ ფეხბურთის თამაში შემიძლია,საინფორმაციო სააგენტო „, 28 ოქტომბერი, 2012.
2. ↑  ბაქარ მირცხულავა: შეცდომა იყო, "ბენფიკასთან" ხელშეკრულება რომ გადავხიე ,საინფორმაციო სააგენტო „, 3 მაისი, 2013
3. ↑  ახალგაზრდულ ნაკრებში გაბელიამ 25 ფეხბურთელს უხმო , „სპორტისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს" ოფიციალური საიტი, 17 მაისი, 2010.
4. ↑  საქართველოს ახალგაზრდული ნაკრები შვეიცარიას დაუზავდა – 0:0 , „სპორტისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს" ოფიციალური საიტი, 31 მაისი, 2010.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩიხურა საჩხერე  – მიმდინარე შემადგენლობა |
| --- |
|  |
| 

1 მწყრელაშვილი ·
3 ბაჯელიძე ·
4 ღონღაძე ·
5 ჭელიძე ·
7 ჯიღაური ·
8 ქიმაძე ·
9 სიხარულია ·
10 კუჭუხიძე ·
11 მუმლაძე ·
12 ზ. ნადირაძე ·
15 კორიფაძე ·
17 თ. ნადირაძე ·
22 იაკობაშვილი ·
23 ივანიშვილი ·
24 ჩიკვაიძე ·
25 ქვილითაია ·
27 დობროვოლსკი ·
37 კაშია ·
49 ოდიკაძე ·
51 დეკანოიძე ·
მწვრთნელი: სოსო ფრუიძე
 |

 |
**მიხეილ ქავთარია** (დ. 19 სექტემბერი, 1929, ხაშური — გ. 14 აპრილი, 2019, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

მიხეილ ქავთარია დაიბადა 1929 წლის 19 სექტემბერს. 1947 წელს დაამთავრა ქალაქ ხაშურის რკინიგზის მე-12 (შემდეგში რკინიგზის მე-3 და ახლანდელი ხაშურის მე-6 საჯარო) სკოლა.
1952 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1954-1957 წლებში ასპირანტურის კურსი გაიარა აკადემიკოს კორნელი კეკელიძის ხელმძღვანელობით. 1960 წელს დაიცვა ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი თემაზე - „ბესარიონ ორბელაშვილის შემოქმედება". 1981 წელს დაიცვა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი თემაზე -„XVII-XVIII საუკუნის ქართული ჰიმნოგრაფია".

მიხეილ ქავთარია 1958 წლიდან დღემდე ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეცნიერ-თანამშრომელია.

2014 წელს პროფესორმა მიხეილ ქავთარიამ პირადი ბიბლიოთეკა ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადასცა, სადაც გაიხსნა მისივე სახელობის კაბინეტი. ამავე წელს იგი დიმიტრი ყიფიანის სახელობის მედლით დაჯილდოვდა.

ლიტერატურა
----------

* „მუშაკი სულიერისა ვენახისაჲ - მიხეილ ქავთარია 80", თბილისი, 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***მიხეილ ქავთარია***
* მიხეილ ქავთარიას იუბილე ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  მიხეილ ქავთარია დიმიტრი ყიფიანის მედლით დაჯილდოვდა[*მკვდარი ბმული*]
**ჰიპოკრატე** (ძვ. ბერძნ. Ἱπποκράτης; დ. დაახლოებით ძვ. წ. 460, კ. კოსი — გ. დაახლოებით ძვ. წ. 370 (სხვა მონაცემებით ძვ. წ. 356), ლარისა, თესალია) — ძველი საბერძნეთის ექიმი, ანტიკური მედიცინის რეფორმატორი.

ჰიპოკრატეს პირველ მასწავლებლად მიჩნეულია მამამისი - ჰერაკლიდე; დედა - ფენარეტე, ბებიაქალი იყო. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ჰიპოკრატე საცხოვრებლად ათენში გადავიდა და სწავლა გააგრძელა. სწავლის დასრულების შემდეგ ეწეოდა მოხეტიალე ექიმის - პერიოდევტის საქმიანობას. ბევრი იმოგზაურა საბერძნეთში, ეგვიპტეში, მცირე აზიაში, შავი ზღვის სანაპიროზე, იყო სკვითებთან, კარგად გაეცნო მცირე აზიისა და ეგვიპტის მედიცინას. ავადმყოფის გამოკვლევისას იყენებდა ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა დათვალიერება, ხელით გასინჯვა, გულმკერდისა და მუცლის ღრუს მოსმენა და სხვა. ყურადღებას აქცევდა გამონაყოფებს, მათ სუნს, ფერს, შარდის ნალექს; სათავე დაუდო ავადმყოფობის მიმდინარეობის აღწერას (ავადმყოფობის ისტორია); შექმნა მოძღვრება პროგნოსტიკაზე, რაც ეყრდნობოდა ავადმყოფის წარსულისა და აწმყო მდგომარეობის დეტალურ შესწავლას; საფუძველი ჩაუყარა სამედიცინო გეოგრაფიასა და ტოპოგრაფიას; როგორც დასტაქარმა შეიმუშავა ნახვევის დადების, მოტეხილობის, ღრძობის, ფისტულების მკურნალობის მეთოდები და სხვა.

ჰიპოკრატეს და მისი მიმდევრების შრომებში (ჰიპოკრატეს კრებული) საოცარი სიზუსტით არის აღწერილი სხვადასხვა დაავადების მიმდინარეობა, მკურნალობის წესები, მსჯელობაა ეპიდემიების, ეპილეფსიის, ცხელების შესახებ და სხვა. ჰიპოკრატე ასწავლიდა, რომ ექიმმა უნდა უმკურნალოს ავადმყოფს და არა ავადმყოფობას, გაითვალისწინოს მისი ინდივიდუალური თავისებურებანი და გარე ფაქტორების გავლენა. შინაგან ფაქტორებად მიიჩნევდა მემკვიდრეობითობას, ადამიანის ფიზიკური (კონსტიტუცია) და სულიერი (ტემპერამენტი) თვისებების ერთობლიობას. გამოყო ადამიანის 4 ტიპი ტემპერამენტის მიხედვით: სანგვინიკური, ქოლერიკული, ფლეგმატიკური და მელანქოლიკური. ჰიპოკრატე მიხვდა, რომ ეს ტიპები გარკვეული დაავადებებისადმი არიან განწყობილი. დაამუშავა ეტიოლოგიის საკითხები; მედიცინა გაათავისუფლა ქურუმებისა და მონასტრების გავლენისაგან და განსაზღვრა მისი განვითარების დამოუკიდებელი გზა. ჰიპოკრატემ ჩამოაყალიბა მკურნალობის ძირითადი პრინციპები (არ დააზიანო, სიფრთხილე გამოიჩინე წამლის გამოცვლისას და სხვ.). დღემდეა შემორჩენილი „ჰიპოკრატეს ფიცი", როგორც საექიმო პროფესიის მორალური კოდექსი. ჰიპოკრატეს „მედიცინის მამას" უწოდებენ.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 669.
* Nuland, Sherwin B. (1988), Doctors, Knopf, ISBN 0-9539240-3-3.

სქოლიო
------

1. ↑  Nuland 1988, p. 4
2. ↑  Hippocrates. *Microsoft Encarta Online Encyclopedia*. Microsoft Corporation (2006).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-31.
3. ↑  Strong, W.F.; Cook, John A. (ივლისი, 2007), "Reviving the Dead Greek Guys", *Global Media Journal, Indian Edition*,  დაარქივებული 2012-05-15 საიტზე Wayback Machine.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰიპოკრატე"** ვიკისაწყობში.
* ჰიპოკრატე — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
* ჰიპოკრატე ბიბლიოთეკის WorldCat კატალოგში
**ბოდორნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეკლესია საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბოდორნასთან, მთაზე. განეკუთვნება კუპელჰალეს სტილს. 

ბოდორნის ღვთისმშობლის ეკლესიის სამხრეთი ფასადის წარწერის მიხედვით, ადრე ამ ადგილას მდგარი დანგრეული ეკლესია, 1717 წელს არაგვის ერისთავის შვილს მიტროფანეს და სახლთუხუცეს ქაიყუბათ კობიაშვილს განუახლებიათ. მოგვიანებით, XVIII საუკუნის შუა ხანებში, ქაიყუბათის შვილმა ეკლესიისთვის სამხრეთიდან მცირე სამლოცველო მიაშენა, რომელიც ამჟამად აღარ არსებობს. 1912 წელს ეკლესია ძირეულად შეუკეთებიათ.

ეკლესია გუმბათით აღჭურვილი დარბაზული ეკლესიაა (10,4X7,1 მ), ნაშენია რიყის ქვითა და აგურით. წყობა ძირითადად შერეულია, მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა ქვისა და აგურის რიგების წესიერი მონაცვლეობა. გუმბათის ყელი მთლიანად აგურისაა. გუმბათის დასაყრდნობად გრძივი კელდების შეკიდებულ პილასტრებზე გადაყვანილია ორი შეისრული საბჯენი თაღი. ამ თაღებზე დაყრდნობილია მათი პერპენდიკულარული, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების მიმდებარე, ორ-ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღები, რომლებიც გუმბათქვეშა კვადრატს ქმნიან. კვადრატიდან გუმბათის წრიულ ყელზე გადასასვლელად გამოყენებულია აფრები. კედლები შიგნით და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბოდორნის ღვთისმშობლის ეკლესია***

* 

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 230.
* ბერიძე ვ. XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება, თბ. 1994
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 442.
* გენგიური ნ, კუპელჰალე, თბ. 2005
* გვასალია ჯ. არაგვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, V, თბ. 1975
* ხარაძე კ. ბოდორნა, თბ. 2010
**პპშ-41** (რუს. Пистоле́т-пулемёт Шпа́гина; „შპაგინის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი") — საბჭოთა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, შემუშავებული გეორგი შპაგინის მიერ, როგორც იაფი, საიმედო და პპშ-40-ის გამარტივებული ალტერნატივა. შემუშავდა 1941 წელს და იწარმოებოდა 1947 წლის ჩათვლით.

**პპშ-41** 35 ვაზნიანი გრძელი მჭიდით.
ზამთრის ომამდე საბჭოთა არმია პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის შემუშავებას საჭიროდ არ მიიჩნევდა, თუმცა ფინელთა შეიარაღებაში არსებული ფინური წარმოების Suomi KP/-31 ტიპის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი 71 ვაზნიანი დისკისებური მჭიდით ახლო მანძილზე ბრძოლებში იმდენად ეფექტური აღმოჩნდა საბჭოთა ჯარისკაცების წინააღმდეგ ტყეებსა და ქალაქის პირობებში, რომ საბჭოთა კავშირმა გადაწყვიტა, თვითონაც დაემზადებინა მსგავსი იარაღი. პპშ-40 სწორედ ფინური Suomi KP/-31-ის ბაზაზე შემუშავდა, თუმცა აღსანიშნავია, რომ საბჭოთა პპშ-40 და პპშ-41 მაინც ჩამოუვარდებოდა ფინურ Suomi KP/-31-ს სიზუსტეში.

პპშ-41-ებით შეიარაღებული საბჭოთა ჯარისკაცები, სტალინგრადის ბრძოლა, 1942 წლის ნოემბერი.პპშ-41 მჭიდიანი, სროლის რეჟიმის გადამრთველიანი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევია, რომელიც იყენებს დისკისებურ (71 ვაზნის ტევადობით) ან სტანდარტულ გრძელ მჭიდს (35 ვაზნის ტევადობით), ისვრის 7.62×25მმ ტოკარევის პისტოლეტის ვაზნას.

მაღალი საცეცხლე სიხშირისა (700-900 ვაზნა წუთში) და გამძლეობის გამო პპშ-41 სამხედროებში ძლიერ დაფასებული იარაღი იყო.

პპშ-41 აქტიურად გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომსა და კორეის ომში, ამიტომ ხშირად გვხვდება სოციალისტური ბლოკის ქვეყნებში წითელი არმიისთვის მიძღვნილ მონუმენტებში, რომლებშიც საბჭოთა ჯარისკაცების ძეგლებს ის ხშირად უჭირავთ. მეორე მსოფლიო ომში პპშ-41 საბჭოთა არმიის ერთ-ერთი ძირითადი ქვეითთა იარაღი იყო, რა დროსაც დაახლოებით ექვსი მილიონი ეგზემპლარი დამზადდა, რაც მას აქცევს ყველაზე დიდი რაოდენობით გამოშვებულ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევად ომის პერიოდში.

გერმანელი ჯარისკაცი ნაალაფარი პპშ-41-ით.
გერმანულმა არმიამ ომის საწყის პერიოდში დიდი რაოდენობით პპშ-41 ჩაიგდო ხელში, რომლებიც მათ გადააკეთეს პისტოლეტის გერმანულ კალიბრზე — 9×19მმ პარაბულმზე, ხოლო იმ პპშ-41-ებისთვის, რომელთა გადაკეთება არ მოხდა, გერმანიამ 7.63×25მმ მაუზერის ვაზნების გამოყენება დაიწყო, რომელიც კალიბრით ტოკარევის ვაზნის იდენტური იყო, თუმცა შედარებით ნაკლები ძალა ჰქონდა. გადაკეთებულ ვარიანტებს ასევე დაუყენეს ადაპტორი, რომელიც საშუალებას იძლეოდა, მასში MP 40-ის მჭიდები დაყენებულიყო. ნაალაფარი პპშ-41-ების გამოყენების ინსტრუქციები იბეჭდებოდა და გერმანელ ჯარისკაცებს ურიგდებოდათ.

პპშ-41-ის ლიცენზირებული ჩინური ვარიანტი Type 50 ასევე გამოიყენებოდა ვიეტნამის ომში ვიეტ კონგის მებრძოლების მიერ. პპშ-41 დღემდე გამოიყენება სხვადასხვა არარეგულარული სამხედრო ფორმირების მიერ მსოფლიოს მასშტაბით.

ლიტერატურა
----------

* McNab, Chris (20 May 2014). *Soviet Submachine Guns of World War II: PPD-40, PPSh-41 and PPS*. Weapon 33. Osprey Publishing.
* Hogg, Ian (2000). *Jane's Guns Recognition Guide Second Edition*. Glasgow: Janes.

სქოლიო
------

1. ↑  PPSH-41 – The Most Mass-Produced Submachine Gun of WWII
2. ↑  *The Encyclopedia of Weapons of World War II*