recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აკბარ ერევანლი** (აზერ. Əkbər Yerevanlı; სრული სახელი: აკბარ იუნის ოღლუ სულეიმანოვი; 17 ივნისი, 1921, ერევანი, ერევნის ოლქი, სომხეთის სსრ - 28 აგვისტო, 1982, ერევანი, სომხეთის სსრ) — აზერბაიჯანელი ლიტერატურათმცოდნე, პედაგოგი, პროზაიკოსი, დრამატურგი. ერევნის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის აზერბაიჯანული ენისა და ლიტერატურის კათედრის გამგე (1956–1980), სომხეთის სსრ მწერალთა კავშირის აზერბაიჯანული ფილიალის გამგე (1964–1982).

სასიცოცხლო
----------

აკბარ იუნის ოღლუ სულეიმანოვი დაიბადა 1921 წლის 17 ივნისს ერევანში. აქ დაამთავრა საშუალო სკოლა. 1943-1948 წლებში სწავლობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მოღვაწეობა დაიწყო 1938 წელს ერევანში აზერბაიჯანულ ენაზე გამომავალი გაზეთ „კომუნისტის" (1939 წლიდან „საბჭოთა სომხეთი") რედაქციაში. მუშაობდა ლიტერატურათმცოდნედ, მდივანად, თარჯიმნად. 1951 წელს ჩაირიცხა სომხეთის სსრ აბეღიანის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში, ხოლო 1954 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „აზერბაიჯან-სომხეთის ლიტერატურული ურთიერთობის ისტორიის შესახებ". 1950-1965 წლებში იყო ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აზერბაიჯანული ლიტერატურის მასწავლებელი, 1956 წლიდან მუშაობდა ერევნის აბოვიანის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში აზერბაიჯანული ენისა და ლიტერატურის განყოფილების გამგედ. მან აწარმოა თანმიმდევრული კვლევები სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ლიტერატურული ურთიერთობის სფეროში და აზერბაიჯანულად თარგმნა რიგი სომეხი მწერლების ნაწარმოებები. სომხურ ენაზე გამოიცა მისი წიგნები: „სომეხი და აზერბაიჯანელი ხალხების მეგობრობის მიმოხილვა ლიტერატურაში" (1955), „ჯალილ მამედყულიზადე და სომეხი ხალხი" (1966), „ნასიმი" (1973).

სქოლიო
------

1. ↑  სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — ტ. 3. — გვ. 581.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
2. ↑   (2019) *İrəvan: Ensiklopedik foto-toplu*. Bakı:  ADPU-nun nəşriyyatı,   გვ. 14.
3. ↑  Nazim Mustafa.  (2013) Ədəbi mühit. iravan.preslib.az. ციტირების თარიღი: 2022-07-30
4. ↑  Ələddin Allahverdiyev.  (2016-10-05) MÜƏLLİMLƏRİM HAQDA XATİRƏLƏR: QƏŞƏM ASLANOV.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-10-05. ციტირების თარიღი: 2016-10-05
5. ↑   (1977) *Ermənistan Sovet Ensiklopediyası* (hy). Yerevan:  ESE-nın Baş Redaksiyası,   გვ. 581.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გონაშვილი**. |

**შალვა გიორგის ძე გონაშვილი** (დ. 23 ნოემბერი, 1901, სოფ. მირზაანი, ახლანდ. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 8 აპრილი, 1969, თბილისი) — ქართველი ბიოქიმიკოსი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი (1950), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა თსუ-ის აგრონომიული ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო თბილისის ზოოტექნიკურ საცდელ სადგურში. 1930-1941 წლებში იყო მოსკოვის რძის მრეწველობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი, შემდეგ — უფროსი მეცნიერი მუშაკი. 1945-1959 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცხოველეობისა და ვეტერინარული სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბიოქიმიის ლაბორატორიის გამგედ; 1959-1969 წლებში იყო საქართველოს ზოოტექნიკური- სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის ბიოქიმიის განყოფილების გამგე. მისი შრომები ეხება რძის ბიოქიმიის და ფერმენტების პრობლემებს, საკვებ საშუალებათა ქიმიურ შედგენილობას და სხვა. გონაშვილი იყო სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა ფიზიოლოგიისა და ბიოქიმიის საკავშირო საკოორდინაციო საბჭოს წევრი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* რძისა და რძის პროდუქტების ქიმია და ანალიზი, თბ. 1963.

ლიტერატურა
----------

* *მეგრელიძე ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 95.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა გონაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბუქარესტის მეტროპოლიტენი** — მეტროსისტემა, რომელიც რუმინეთის დედაქალაქ ბუქარესტის მიწისქვეშა ტრანსპორტის ერთადერთი სახეობაა. მეტრპოლიტენს ემსახურება კომპანია Metrorex.
მეტროპოლიტენის ქსელი ხუთი ხაზისგან შედგება :M1, M2, M3, M4 და М5. გზების საერთო სიგრძე — 67,2 კმ-ია. მეტროში 48 სადგურია, რომელთა შორის საშუალო მანძილი 1,5 კმ-ია. გადაადგილების მაქსიმალური სისწრაფე — 80 კმ-ია საათში.

ისტორია
-------

| ხაზი | გახსნის წელი | მარშრუტი |
| --- | --- | --- |
| M1 | 1979 | დრისტორ-2 — ჩრდილოეთის ვაგზალი — დრისტორ-1 — პანტელეიმონი |
| M2 | 1986 | პიპერა — დეპო IMGB |
| M3 | 1983 | გმირთა — ინდუსტრიული |
| M4 | 2000 | ჩრდილოეთის ვაგზალი — 1 მაისი |
| M5 | 2008 |  |

16 ნოემბერი 1979: M1/M3 *ტიმპურ-ნოი — სემენეტორია*; 8,63 კმ, 6 სადგური

28 დეკემბერი 1981: M1/M3 *ტიმპურ-ნოი — რესპუბლიკური*; 10,1 კმ, 6 სადგური

19 აგვისტო 1983: M1/M3 *გმირთა — რესპუბლიკური*; 8,63 კმ, 5 სადგური. სადგური *გორჟულუი* ექსპლუატაციაში 1991 შევიდა

22 დეკემბერი 1984: M1/M3 *სემენტორია— კრინგეში*; 0,97 კმ, 1 სადგური

24 იანვარი 1986: M2 *გაერთიანების მოედანი-2 -დეპო I.M.G.B.*; 9,96 კმ, 8 სადგური

25 ოქტომბერი 1987: M2 *გაერთიანების მოედანი-2 — პიპერა*; 8,72 კმ, 6 სადგური

25 დეკემბერი 1987: M1/M3 *კრინგეში — ჩრდილოეთის ვაგზალი-1*; 2,83 კმ, 2 სადგური. სადგური *ბესარაბიის ვაგზალი* მოგვიანებით დაასრულეს

17 აგვისტო 1989: M1/M3 *ჩრდილოეთის ვაგზალი-1 — დრისტორი-2*; 7,8 კმ, 6 სადგური

15 იანვარი 1990: M1/M3 *რესპუბლიკური — პანტელეიმონი*; 1,43 კმ, 1 სადგური

1 მარტი 2000: M4 *ჩრდილოეთის ვაგზალი-2 — 1 მაისი*; 3,6 კმ, 4 სადგური

20 ნოემბერი 2008: M5 ; 5 კმ, 3 სადგური

პერსპექტივები
-------------

მოსალოდნელია, რომ М5 ხაზის დაგრძელება-დასრულება 2009—2010 წლებში დაიწყება და 2014 წლისთვის დასრულდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენთა სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* UrbanRail დაარქივებული 2010-11-10 საიტზე Wayback Machine.
* Pagina oficială Metrorex
* Lista staţiilor METROREX დაარქივებული 2009-06-28 საიტზე Wayback Machine.
* Inaugurarea metroului bucureştean
* (ინგლისური) UrbanRail Bucharest დაარქივებული 2009-09-04 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) (გერმანული) pics od Bucharest Metro
**შალვა ივანეს ძე დემეტრაძე** (დ. 1907, ცხრაწყარო, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 ოქტომბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ჯერ ქუთაისის, ხოლო შემდეგ ზესტაფონის გიმნაზიაში. 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო გაზეთ „კომუნისტში". ერთ ხანს მოღვაწეობდა გამომცემლობა „საბჭოთა მწერალში". აქედან მოყოლებული, თითქმის 40 წელი უანგაროდ ემსახურა ქართული წიგნის გამოცემის საქმეს, ჯერ გამომცემლობა „ლიტერატურა და ხელოვნებაში", შემდეგ „მერანში". მისი ასეთი სიყვარული ქართული წიგნისადმი შემთხვევითი არ ყოფილა. შ. დემეტრაძე ყრმობიდანვე ეზიარა ქართულ პოეზიას, ახლო ურთიერთობა ჰქონდა „ცისფერყანწელებთან", ღურსეული მეგობრობა გაუწია ტიციან ტაბიძეს და პაოლო იაშვილს. სწორედ მას მოუწია მათი წიგნების შედგენა-გამოცემა და ამ ძვირფასი სახელების ხალხისთვის დაბრუნება.

მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკის წოდება, ხოლო 1941-1945 წლებში სამამულო ომში მამაცობის დასტურად — მთავრობის ჯილდოები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 123, თბ. 1994
**ჭრელი ჭოვილო** (ლათ. Tringa melanoleuca) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 36 სმ. სხეულის ზედა მხარე შეფერილია ლაქებიან რუხ-ყავისფრად, ხოლო ქვედა — ბევრად ღიად. შეწყვილების პერიოდში მეტად მკაფიო მოხატულობა ახასიათებს: მუქი ლაქები ზურგზე, ქვედა მხარეც ლაქებიანია. გრძელი და ვიწრო ნისკარტი ფერად რუხია, წვრილი ფეხები კი — ნარინჯისფერი ან ყვითელი. გავრცელებულია ტაიგის ზონაში, ალასკიდან და ბრიტანეთის კოლუმბიიდან ლაბრადორამდე, ნიუფაუნდლენდამდე და ახალ შოტლანდიამდე. ბუდობს ტუნდრაში, ჭაობიან ადგილებში აბ წიწვოვან ტყეებში, როგორც წესი მცირე ტბებისა და ტბორების სიახლოვეს. ზამთარში გადაფრენა ახასიათებს ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ზოგჯერ შეინიშნება ჩრდილოეთ ევროპაში. ჩვეულებრივ გვხვდება მარტოხელა ფრინველის სახით, გამონაკლისია გადაფრენის პერიოდი, რა დროსაც ისინი ქმნიან მსხვილ გუნდებს. იკვებება უხერხემლოებით, მცირე ზომის თევზებითა და ქვეწარმავლებით, აგრეთვე მცენარეული საკვებით, მათ შორის კენკრით. სანაპირო რეგიონებში ნისკარტის საშუალებით ქვიშასა და შლამში ეძებს ნადავლს. ბუდეს ხეების და ბუჩქების ქვეშ აკეთებს, რომელიც წარმოადგენს ერთგვარ ორმოს. დედალი დებს 3–4 კვერცხს.

ლიტერატურა
----------

* Colin Harrison & Alan Greensmith: Vögel. Dorling Kindersly Limited, London 1993,2000, ISBN 3-8310-0785-3
* Bryan Richard: Vögel. Parragon, Bath, ISBN 1-4054-5506-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: ჭრელი ჭოვილო დაარქივებული 2021-11-30 საიტზე Wayback Machine.
დიდი დაფარნა. წინა მხარე
**დიდი დაფარნა ახალი შუამთის მონასტრიდან** — მატერიალურ-კულტურული ძეგლი, დაფარნა (ზომები 70×85 სმ). შეიქმნა ახალი შუამთის მონასტერში 1540-იან წლებში. ამჟამად ინახება მუზეუმ-ნაკრძალ „კოლომენსკოეში". შესრულებულია ატლასზე, ნაქარგია ოქროს, ვერცხლის და აბრეშუმის ძაფებით.

მეფე ლევანის დროს საფუძველი ჩაეყარა დიპლომატიურ ურთიერთობას კახეთსა და მოსკოვის რუსეთს შორის. მუზეუმ-ნაკრძალ კოლომენსკოეში ინახება დიდ დაფარნა, რომელიც მოწმობს XVI საუკუნის მეორე ნახევრიდან შუა საუკუნეების რუსეთსა და კახეთს შორის არსებულ დიპლომატიური ურთიერთობებზე. დიდი დაფარნა შეიქმნა ახალი შუამთის მონასტერში, რომელიც 1540-იან წლებში დააარსა ლევანის პირველმა ცოლმა, დედოფალმა თინათინმა. დაფარნაზე შესრულებულია ქართული ასომთავრული წარწერა, რომელზეც ითხოვება მთავარანგელოზთა შემწეობა ლევან მეფისათვის. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Ⴜ჻ ႳႨ჻ ႱႳႴႥႱ჻ ႸႳႬႰႡႠ჻ ႸႤႨႫႭႱႠ჻ ႸႤႫႭႱႠ჻ ႳႬ჻ ႻႪႨ჻ ႣႠ჻ ႢႠႰႤ჻ ႸႤႨႰႲႷႠ჻ ႶႭ჻ ႣႠ჻ ႼႬႭ჻ ႫႧႥႠႰ჻ ႠႬႢႪႦႬႭ჻ ႫႾ჻ ႤႷႥႬႨႧ჻ ႪႬႱ჻ ႫႤႴႤႱႠ჻" |
|  | (წმინდა უფალი სუფევს, შუენიერება შეიმოსა, შეიმოსა უფალმან ძალი და გარე შეირტყა. ღმერთო და წმიდაო მთავარანგელოზნო მეოხ ეყვენით ლევანის მეფესა.) |

დიდი დაფარნა, როგორც ლიტურგიის ნაწილი, რუსეთში ივანე IV-ის მეფობის დროს ჩამოსულმა ელჩობამ საჩუქრად შემოიტანა, რის შემდეგაც იგი სამეფო ხაზინაში ინახებოდა. 1620 წელს მეფე მიხეილ თეოდორეს ძის მიერ დაფარნის მოსკოვის მახლობლად მდებარე ნიკოლო-უგრეშკის მონასტერში გადატანამდე, ცარიცინის სვეტლიცაში დამატებით ამოაქარგინა ვნების ინსტრუმენტები და საეკლესიო სლავური წარწერები.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „М·Л Р·Б" |
|  | (Место Лобное Рай Бысть) |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Воздух «Голгофский крест». 1540-е гг. добавления - ок. 1620 г.[*მკვდარი ბმული*]
**ზეთოვანი მცენარეები** — მცენარეები, რომლებიც მოჰყავთ ცხიმოვანი ზეთის მისაღებად. მათ განეკუთვნება ერთ- და მრავალწლოვან მცენარეთა სხვადასხვა ოჯახი რთულყვავილოვანებიდან — მზესუმზირა, ალისარჩული; პარკოსნებიდან — სოია, არაქისი; ზეთისხილისებრთაგან — ზეთისხილი; ჯვაროსნებიდან — რაფსი, მდოგვი, წიწმატასელი; რძილისებრთაგან — აბუსალათინი და სხვა. ზოგიერთი მათგანი (ქოქოსისა და ზეთოვანი პალმები, კაკაო და ტუნგი) ხეა, ზოგი — ბალახოვანი მცენარე (სოია, მზესუმზირა,რაფსი, სელი ზეთოვანი და სხვა). 

ზეთოვანი მცენარეთა უმეტესობა ცხიმოვან ზეთს აგროვებს თესლსა და ნაყოფში, ზოგი — გორგალში. ცხიმოვან ზეთს შეიცავს აგრეთვე სართავი კულტურების (ბამბა, სელი სართავი, კანაფი) თესლი, ზოგიერთი ეთერზეთოვანი მცენარე (ქინძი, კვლიავი, ანისული), კაკლოვანების ნაყოფი (კაკალი, ნუში). ცხიმოვან ზეთს იღებენ აგრეთვე სიმინდისა და ხორბლის თესლის ჩანასახისაგან, ატმისა და გარგარის თესლისაგან და სხვა. ზეთოვანი მცენარეები ზეთს შეიცავს შემდეგი რაოდენობით (%-ით აბსოლუტურ მშრალ ნივთიერებაზე): მზესუმზირა — 29-57, სოია — 15-26, მდოგვი — 20-45, სელი ზეთოვანი — 35-52, არაქისი — 41-57, რაფსი— 45-50, ზეთისხილი — 25-67, აბუსალათინი — 48-55 და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 503.
**შალვა ნიკოლოზის ძე ვანიშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1931, სოფ. ატენი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი იურისტი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1992), საქართველოს პოლიტიკურ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სახელმწიფო სამართლის სპეციალობით. 1954 წლიდან მუშაობდა ადმინისტრაციულ ორგანოებში, პარალელურად პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, თსუ-სა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. მისი სამეცნიერო კვლევის საგანია სახელმწიფო და სამართლის ისტორია. არის გორისა და ვალერი სუხიშვილის უნივერსიტეტების სრული პროფესორი. 1970–80-იან წლებში მოღვაწეობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო სტატიები ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე, მ. შ. მონოგრაფია – „ამიერკავკასია რუსეთის მმართველობის სისტემაში (1864–1917)".

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 160.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ვანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**წკერეს კვირაცხოვლის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეს ჩრდილო-დასავლეთით, მაღალი მთის წვერზე, ისტორიულ გზაზე, რომელიც მთიულეთ-ფშავის კავკასიონზე არსებული მილიონას გადასასვლელით უკავშირდებოდა სოფელ კობს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, ზურგიანი კოშკი და გალავანი.

ეკლესია
-------

ეკლესია დარბაზულია. ჩაშენებულია გალავნის დასავლეთ კედელში ისე, რომ მისი დასასვლეთ კედელი გალავნის ნაწილია. შენობა აგებულია რუხი ფერის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში, კარ-სარკმელთა საპირეებისა და ლავგარდნისათვის მოწითალო თლილი ქვაა გამოყენებული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ეკლესიის ერთადერთი სარკმელი. მის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ორი ნიშია დასავლეთ კედელში. შიგნით ეკლესია გადახურულია ფერდებგაბრტყელებული კამარით, რომლის ფერდების შეერთებასთან, წვერში, მართი კუთხე იქმნება. ეკლესიის კედლებზე. შიგნით და გარეთ, შელესილობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ფასადები სადაა, ჩრდილოეთ და სამხრეთის ფასადებზე ამოკაწრულია ჯვრის სქემატური გამოსახულებები. ჩრდილოეთის ფასადზე ორი ჯვარია, სამხრეთის ფასადზე ერთი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს.

კოშკი
-----

კოშკი ზურგიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილოეთით. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეზი ქვით. კოშკის ზურგის ნაწილი დანგრეულია. სწორ (სამხრეთ) კედელში, რომელიც ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მიწიდან 4 მეტრზე სწორკუთხა კარია გაჭრილი, მის ზემოთ კი მომდევნო სართულის ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. გალავანი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაშენია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. გალავნის დასავლეთ კედელში. ეკლესიასთან ახლოს, ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ამ კედლის პარალელურად, ეკლესიასა და კოშკს შორის. ორი ოთხკუთხა ბურჯისა და კედლის ნაწილია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 350-351.
**შალვა გიორგის ძე დავითაშვილი** (დ. 27 მაისი, 1916, თბილისი, — გ. 5 აგვისტო, 1995. იქვე) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არქიტექტორი (1967). 

დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1941). სხვადასხვა დროს მუშაობდა „საქსახპროექტში", „კომუნპროექტში", საცხოვრებელი სახლებისა და საზოგადოებრივ შენობათა თბილისის ზონალურ ტიპობრივი და ექსპერიმენტული დაპროექტების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, „საქქალაქმშენსახპროექტში" არქიტექტურული სახელოსნოების ხელმძღვანელად. მუშაობდა ტიპურ პროექტირებაში (პირველი მსხვილბლოკიანი საცხოვრებელი სახლები თბილისში — ვასილ ბარნოვის, ზაქარია ფალიაშვილის, მერაბ კოსტავას ქუჩებზე და სხვ.). ძირითადი ნამუშევრები: კომპოზიტორთა კავშირის შემოქმედებითი სახლი სოხუმში (1966), კინემატოგრაფისტთა და ჟურნალისტთა კავშირების შემოქმედებითი სახლი ბიჭვინთაში (1966; ორივე გ. ჯაბუასთან ერთად), საქართველოს პროფკავშირების სახლი (ყოფ. შრომის სასახლე, ახლანდ. თბილისის მერია) თბილისში (1975; მ. ლორთქიფანიძესა და თ. ნაცვლიშვილთან ერთად), კომპოზიტორთა კავშირის შემოქმედებითი სახლი ბორჯომში (1975; საავტორო ჯგუფის ხელმძღვანელი) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* *კინწურაშვილი ს. მაისურაძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 278.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა დავითაშვილი (არქიტექტორი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჭრელტყავა** (ლათ. Vormela peragusna) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახის. მისი სხეულის სიგრძეა 27-35 სმ, მასა 280-580 გრამი. შეფერილია შავ-თეთრ-ყვითლად, ხალებიანია. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, წინა, შუა და ნაწილობრივ ცენტრალურ აზიაში, კავკასიაში, შუა აზიაში, ყაზახეთში. ბინადრობს სტეპებში, ნახევრად უდაბნოებსა და უდაბნოებში. იკვებება მღრღნელებით, ფრინველებით, ხვლიკებით, კენკრით და სხვა. შობს 3-8 ნაშიერს. მისი ბეწვი დაბალი ხარისხისაა. ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება *დასავლური ჭრელტყავა (V. p. peregusna)*. საქართველოში გავრცელებულია ასპინძის, ახალქალაქის, გორის, მცხეთის, თელავის რაიონებში. იგი სიმშრალის მოყვარული ცხოველია. 

გავრცელებულია 2100 მეტრამდე ზღვის დონიდან. ჭრელტყავა ძირითადად სოროში ბინადრობს. ზოგჯერ სოროს თვითონ თხრის, უმეტეს შემთხვევაში კი სხვის მიერ გამოთხრილ და მიტოვებულ ბუდეში სახლდება. დღეს ჭრელტყავა საქართველოს წითელ წიგნშია შეტანილი, მაგრამ მის დასაცავად არავითარი ზომები არ არის მიღებული.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 406.
**ჯეისონ კენტ ბეიტმანი** (ინგლ. Jason Kent Bateman; დ. 14 იანვარი, 1969) — ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი და პროდიუსერი. მან მსახიობობა 1980-იან წლებში დაიწყო, სატელევიზიო სერიალებში მონაწილეობით, სატელევიზიო სერიალებს შორისაა: ამერიკული ისტორიული დრამატული სერიალი „Little House on the Prairie", „Silver Spoons" და „The Hogan Family". 2000-იან წლებში „Arrested Development"-ში შესრულებულ მაიკლ ბლათის როლს დიდი გამოხმაურება მოჰყვა. ამ როლის შესრულებით მან ოქროს გლობუსი და სატელიტის ჯილდო მოიგო. იგი ასევე გადაღებულია შემდეგ ფილმებში: „Teen Wolf Too" (1987), „განქორწინება ამერიკულად" (2006), „ჯუნო" (2007), „ჰენკოკი" (2008), „ცაში მინდა", „სიყვარულის ფორმულა დაქორწინებულთათვის", „ექსტრაქტი" (სამივე 2009), „მეგობარზე მეტი" (2010), „აუტანელი ბოსები" (2011) და მისი შემდეგი ნაწილი „აუტანელი ბოსები 2" (2014), „საჩუქარი" (2015), „კორპორატიული წვეულება", „ზოოტოპია" (ორივე 2016), „დამპლური თამაშები" (2018).

რეჟისორია ფილმების: „ცუდი სიტყვები" (2013), „ფენგების ოჯახი" (2015), „ოზარკი" (2017-დღემდე). მას აღებული აქვს „პრაიმტაიმ ემი ნომინაცია" და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო.

ადრეული წლები
-------------

ჯეისონ ბეიტმანი დაიბადა 1969 წლის 14 იანვარს, ნიუ-იორკში. როდესაც, ჯეისონი 4 წლის იყო, მისი ოჯახი საცხოვრებლად ჯერ სოლტ-ლეიკ-სიტიში გადავიდა, შემდეგ კი კალიფორნიაში. დედამისი, ვიქტორია ელიზაბეტი წარმოშობით ინგლისელია. ხოლო მამამისი, კენტ ბეიტმანი, ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი და პროდიუსერია. მისი უფროსი და, ჯასტინ ბეიტმანიც მსახიობია. ბეიტმანს ასევე ჰყავს სამი ნახევარ ძმა.

პირადი ცხოვრება
---------------

ბეიტმანი 2001 წლის 3 ივლისს კანადელი მომღერლის, პოლ ანკას ქალიშვილზე – ამანდა ანკაზე დაქორწინდა. წყვილს ჰყავს ორი ქალიშვილი.

სქოლიო
------

1. ↑  Jason Bateman: Actor, Film Actor, Television Actor (1969–). Biography.com (FYI / A&E Networks.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 24, 2015. ციტირების თარიღი: January 1, 2018.
2. ↑  Sirota, Brendan Vaughan,Peggy (March 21, 2013). „Jason Bateman Cover Story - GQ April 2013". *GQ* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: November 2, 2017.
3. ↑  Freeman, Hadley (October 9, 2014). „Jason Bateman: 'My dirty secret? Playing the straight man. Because he gets to be in every scene'". *The Guardian* (ინგლისური). UK. ISSN 0261-3077. ციტირების თარიღი: November 2, 2017.
4. ↑  Smith, Patrick (May 22, 2013). „Jason Bateman interview: 'Arrested Development gave me a new life'". *The Daily Telegraph*. UK. ციტირების თარიღი: November 3, 2015.
5. ↑  Rose, Steve (July 16, 2011). „Jason Bateman: 'I've got a great deal of dirt on Jennifer Aniston'". *The Guardian*. UK.
6. ↑  „Jason Bateman: I'm Not a Great Son". *USA Today*. May 19, 2008. ციტირების თარიღი: May 28, 2010.
7. ↑  "Jason Bateman Welcomes Daughter Maple Sylvia დაარქივებული December 15, 2016, საიტზე Wayback Machine. ". (February 16, 2012). *People*.
**ჭურთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ჭურთაში დგას დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და ჩრდილოეთის მინაშენებით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კარგად თლილი ქვა. მთავარი ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთითა და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშასთან და აბსიდის ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. სფერული კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარა ჩამოქცეულია კამარის საბრჯენი თაღების შემორჩენილი ქვედა ნაწილი პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდებოდა აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმლებით. ეკლესიის კედლებზე და აღმოსავლეთ სარკმლის წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული. ამოსულია დიდი ზომის ხე. ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ მინაშენში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენების კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესიის და მინაშენების საბურავად გამოყენებული იყო ფიქალი. ეკლესიიდან სამხრეთით 3-4 მეტრში იდგა სამრეკლო. მისგან შემორჩენილია მხოლოდ მასიური, ოთხკუთხა სვეტები.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ.221-222
**რაინჰაიტსგებოტი** (გერმ. Reinheitsgebot — სისუფთავის მოთხოვნა) — კანონი, რომელიც კონტროლს უწევს გერმანიაში ლუდის სისუფთავეს. კანონის თანახმად ლუდის წარმოებისათვის უნდა გამოიყენებოდეს მხოლოდ 3 ინგრედიენტი: წყალი, ქერი და სვია.

კანონი გამოვიდა ქალაქ ინჰოლშტადტში (ბავარიის საჰერცოგო) 1516 წლის 23 აპრილს. ამ კანონში დადგენილი იყო ლუდის წარმოებისა და ვაჭრობის წესები. 1906 წლიდან ეს კანონი გერმანიის იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდება. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გერმანიაში ყველა კანონი, რომელიც ლუდს ეხებოდა, ერთიანდება კანონში ლუდის გადასახადებზე, რომელიც 1923 წლის 9 ივლისს გამოიცა და 1952 წელს ჩასწორდა.

ცნობები
-------

ამ კანონს ხუთასწლიანი ისტორია აქვს და მასთან დაკავშირებით რამდენიმე ფაქტი უნდა აღინიშნოს. ბავარიის კანონი „ლუდის სისუფთავეზე" 1516 წლიდან ერთ-ერთ უძველეს კანონად ითვლება, რომელიც ოდესმე დაწესებულა საკვებ პროდუქტებზე. შემდეგ კანონი ნაციონალურ ჭრილში გადაიყვანეს და „გერმანული კანონი ლუდის სისუფთავეზე", საბოლოოდ კი „კანონი ლუდის წარმოებაზე" დაარქვეს. ევროპის ბაზრის ლიბერალიზაციის დროს, კანონი მთლიანად ევროპაზე გავრცელდა. ინგრედიენტები შევიდა სახელით „დაშვებული ინგრედიენტები", რომელშიც ლუდი დაცულია როგორც „ტრადიციული კვების პროდუქტი". ბავარიელებისთვის ლუდის სისუფთავეზე კანონი ნაპოვნია თიურინგიაშიც, რომელიც 82 წლით გვიან გამოსცეს, ვიდრე ბავარიაში. ჯერ კიდევ 1351 წელს ქ. ერფურტში გამოცემული იყო შიდა წესდება თუ როგორ უნდა დამზადებულიყო ლუდი მკაცრად განსაზღვრული ინგრედიენტებით. მიუნხენის მუნიციპალიტეტმა ლუდის წარმოებაზე კონტროლი 1363 წელს დაიწყო. პირველი ცნობა, რომ ლუდის ხარშვისას უნდა გამოეყენებინათ მხოლოდ ქერი, სვია და წყალი 1453 წლით თარიღდება. ამ დროისათვის თიურინგიაში კანონი უკვე 20 წლის მიღებული იყო. 1434 წელს მიღებული კანონი ვაისენზეში (თიურინგია) გამოიცა და შუა საუკუნეების რუნებურგში 1999 წელს ერფურტთან ახლოს იქნა ნაპოვნი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაინჰაიტსგებოტი, ინგლისური თარგმანი
* ლუდპურიტანელობა. არსებობდა კანონი?[*მკვდარი ბმული*]
* ბავარიელი ლუდის მხარშავების კავშირი დაარქივებული 2007-07-29 საიტზე Wayback Machine.
ჰორიზონტის წერტილი — ჩრდილოეთი, რომელიც ზევითაა განთავსებული (N)
**ჩრდილოეთი** (ჩრდილოეთის წერტილი) — ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი. სამყაროს ჩრდილოეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება გერმანული N (Nord) ასოთი.

გეოგრაფიული ორიენტაცია
----------------------

ჩრდილოეთი წერტილი თანამედროვე მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე გამოისახება რუკის თავზე, ე. ი. მის ზედა მხარეზე ანუ ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთის წერტილი რუკაზე დაგვეხმარება ქვეყნის ან რომელიმე პუნქტის ადგილმდებარეობის გამოსავლენად. თუმცა ცალკეულ ქვეყნებში ზოგჯერ არ არის შესაძლებელი ზუსტად ჩრდილოეთის წერტილის (მხარის) გამოვლენა ბუნებრივი პირობების ზემოქმედების გამო.

ასეთ შემთხვევაში კარგ მაგალითს გვაწვდის საქართველო. როგორც ეს გეოგრაფიულ რუკაზე ჩანს, ჩვენში კარგად არის გამოხატული ჰორიზონტის ორი წერტილი — დასავლეთისა და აღმოსავლეთისა. ისინი იკავებენ დიდ სივრცეებს. საქართველოსთვის ჩრდილოეთი იქნება მისი მთლიანი ჩრდილო სასაზღვრო ზოლი (სადაც საზღვარი რუსეთს გაუყვება), ხოლო დასახლებული მხარე არა მთლიანად, არამედ ნაწილობრივ, იქ, სადაც კავკასიონის მცირე ნაწილი წყალგამყოფის ჩრდილოეთით რომ გადადის. ეს არის საქართველოს ის მიწა-წყალი, რომელიც კავკასიონის მთების — ზილგახოხისა (დასავლეთით) და შავიკლდის (აღმოსავლეთით) შორისაა მოქცეული. დასავლეთ საქართველოში ტერიტორია არსად არ გადადის მთავარი თხემის ჩრდილოეთით.

ე.ი. აღმოსავლეთ საქართველოში ამდენად აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ წერტილები გამოიხატება. 

მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე გლობუსი, სადაც „დამსხდარი" ქვეყნისა (და წყლის) ნაწილები იქნება აუცილებლად მის ზედა ნაწილში, ე. ი. ჩრდილოეთში. 

### ჩრდილოეთის დადგენა ვარსკვლავების საშუალებით

პატარა დათვის (ცენტრში) და დიდი დათვის თანავარსკვლავედების თანმიმდევრობითი მდებარეობა ცაზე, 6 საათიანი ინტერვალით
ჩრდილოეთი მხარის გეოგრაფიული ორიენტაცია ყოველთვის მარტივი იყო ყველა ეპოქაში. მას მეზღვაურები და სხვადასხვა მეცნიერები იღებდნენ, როგორც ცამრგვალზე პატარა დათვის თანავარსკვლავედზე მდებარე უძრავ ვარსკვლავს. ცნობილია რომ ცამრგვალის მუდმვი მოძრაობის მიუხედავად დედამიწიდან მხოლოდ ერთი — პოლარული ვარსკვლავი რჩება გაუნძრევლად თავის ადგილზე, რაც კარგი საშუალება იყო ჩრდილოეთი მხარის გასარკვევად, ხოლო აქდან კი დანარჩენი სამი მხარის დადგენც.

### ჩრდილოეთის დადგენა კომპასის საშუალებით

კომპასი
ადგილზე ჩრდილოეთი მხარის დადგენა შესაძლებელია კომპასითაც. კომპასზე არსებულ მაგნიტურ ისარზე, დედამიწის მაგნიტურ ველის ზემოქმედებით ისარი იღებს ისეთ მდგომარეობას, რომლის ერთი მხარე მიმართულია ჩრდილოეთის, ხოლო მეორე — სამხრეთისკენ.

ჩრდილოეთის წერტილის საპირისპიროა სამხრეთი წერტილი, რომელიც ეკვატორიდან სამხრეთით მიდის. ჩრდილოეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის სხვა მნიშვნელოვანი წერტილები — დასავლეთი და აღმოსავლეთი, რომლებიც უფრო დეტალურად დაადგენენ მოცემულ გეოგრაფიულ სივრცეში ამა თუ იმ ტერიტორიას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ცის სფერო
* დასავლეთი
* სამხრეთი
* აღმოსავლეთი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 154.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ჰორიზონტის მხარეები

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | ჩრდილოეთი |   |
| დასავლეთი |  | აღმოსავლეთი |
|   | სამხრეთი |   |

 |
ჩელსის ფასადი 23-ე ქუჩაზე
**სასტუმრო ჩელსი** (ინგლ. Hotel Chelsea) — სასტუმრო და ისტორიული ადგილი ქალაქ ნიუ-იორკში, ძირითადად ცნობილი მისი ხანგრძლივი მდგმურების ისტორიით. აქ ცხოვრობდა მრავალი მწერალი, მუსიკოსი, მსახიობი, მათ შორის ბობ დილანი, ჯენის ჯოპლინი, პატი სმიტი, ლეონარდ კოენი, არტურ კლარკი, დილან ტომასი, სიდ ვიციუსი, რობერტ მაპლთორპი, ლარი რივერსი და ენდი უორჰოლის სტუდიასთან „The Factory" დაკავშირებული მრავალი ადამიანი. სასტუმრო მდებარეობს მანჰეტენის ჩელსის უბანში, უესტ 23-ს ქუჩის 222-ში, მეშვიდე და მერვე ავენიუებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სასტუმრო ხანგრძლივ მდგმურებს უკვე აღარ იღებს, შენობაში კვლავაც ცხოვრობს მრავალი გამოჩენილი ადამიანი. სტუმრების გაჩერების მაქსიმალური ვადაა 24 ღამე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჩელსი (სასტუმრო)"** ვიკისაწყობში.
* სასტუმრო ჩელსის სურათების გალერეა


|  |  |
| --- | --- |
| ამერიკის შეერთებული შტატები | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ხმლების ტიპები
**ხმალი** — ცივი იარაღი. არსებობს მჭრელი, მჩხვლეტავ-მჭრელი და მჩხვლეტავი ხმლები. ხმლების წონა მერყეობს 700 გრამიდან (როგორიცაა გლადიუსი) 6 კილომდე (მაგალითად ცვაიჰენდერი და ფლამბერგი). ერთხელიანი მჭრელი ან მჭრელ-მჩხვლეტავი ხმალის მასა შეადგენს 900 გრამიდან 2 კილომდე. 

ხმლებს გამოყენებდნენ ბრძოლებისთვის. ხმლის კარგად ფლობისთვის საჭირო იყო მეომრის ხანგრძლივი წვრთნა. ხმლის განსაკუთრებული თვისება იყო მისი უნივერსალურობა:

* ხმლით იარაღდებოდნენ ფეხით მოსიარულე და ცხენით მოსიარულე მეომრები, და ხშირად მშვილდოსნებიც.
* მჭრელი დარტყმები ხმლით გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სიძლიერით, რაც ასევე ზრდიდა ცხენიდან შეტევის სიძლიერეს.
* ხმალს შეუძლია მიაყენოს როგორც მჭრელი ასეცე მჩხვლეტავი დარტყმა.
* ხმლის შენახვა იყო ადვლილი, ასევე მისი გამოღება საშიშროების შემთხვევაში.

ისტორია
-------

თავდაპირველად ადამიანები ამზადებდნენ სპილენძის მოკლე ხმლებს, ჩვენ წელთა აღრიცხვით დაახლოებით 2000 წლით ადრე.

ევროპაში შუა საუკუნეებში ხმლები განსაკუთრებით გავრცელდა, იყო ბევრი მოდიფიკაცია რამაც ხმლები უფრო გააუმჯობესა. ძველ შუა საუკუნეებში გერმანელები იყენებდნენ ერთმხარით ბასრ ხმლებს რომლებსაც კარგი მჭრელი დარტყმა ჰქონდა, შემდეგ გაიზარდა ქალაქები, მოიმატა მჭედლობის და მეტალურგიის დონემ, ტყავის აბჯარი გადადის ფოლადის აბჯარში, პოპულარული ხდება რაინდების ტურნირები, დუელები და ბრძოლები, ამ დროსაც შეიქმნა მჭრელ-მჩხვლეტავი ხმლები. მოგვიანებით ჩნდება საომარი ტექნიკის მრავალფეროვანი არჩევანი, აბჯრები უფრო საიმედო ხდება (ფოლადის ფირფიტებით მზადდება), ეს კი ძლიერ მოქმედებს ხმლის რევოლუციაზე, ამ დროს უფრო პოპულარული ხდება მძიმე, ორხელიანი ხმლები.

ლიტერატურა
----------

* *ფანცხავა ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 519-520.
* *ლომთათიძე გ.*, „ბრინჯაოს სატევრები და მახვილები სამთავროს უძველეს სამარხებში", თბილისი, 1974
* *ფიცხელაური კ.*, აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები, თბილისი, 1973
* *ნიორაძე გ*. „ზემო ავჭალის სამარე", „ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე", ტ. 6, 1931

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფორუმი ხმლებზე დაარქივებული 2012-11-02 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* www.oldswords.com - საიტი ხმლების შესახებ (ინგლისური)
* დოკუმენტური ფილმი ქართული ხმლების შესახებ (ქართული ენა)
* ქართული იარაღი დაარქივებული 2016-06-29 საიტზე Wayback Machine.
* - სტატია ისტორიული ხმლების წონის შესახებ (ინგლისური)
**ჩხიკვთა ქორწილი** — 1957 წლის ქართული ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია ვაჟა-ფშაველას ამავე სახელწოდების ნაწარმოების მიხედვით, სტუდიაში ქართული ფილმი. როლებს ახმოვანებენ სესილია თაყაიშვილი და აკაკი ხორავა.

ფილმში ჟღერს სიმღერები, დაწერილი კომპოზიტორ მერი დავითაშვილის მიერ.

2010 წელს ცნობილი გახდა, რომ ამ და სხვა ქართულ ანიმაციური ფილმების ორიგინალურ ესკიზებს ჩაუტარდა რესტავრაცია.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მას შემდეგ, რაც ზაქარას შეუყვარდება ქეთევანი და მისგან ცოლობაზე უარს მიიღებს, ის დასახმარებლად არწივს ეწვევა. არწივის რჩევით ზაქარა და მისი მეგობრები მიდიან ქეთევანის ბუდესთან და უმღერიან მას. ყოყმანის შემდეგ ქეთევანი თანხმდება ქორწინებაზე.

საქორწინო სამზადისის შემდეგ ჩნდებიან მეფე-დედოფალი. ტყეში გაშლილ სუფრაზე უამრავი სტუმარია თავმოყრილი.

ქორწილში ასევე ჩნდება დაუპატიჟებელი სტუმარიც - ყვავი. იგი გამოიცეკვებს პატარძალს, შემდეგ კი მას მელას გადაუგდებს. ყველა დაედევნება მათ. არწივი თავად იჭერს მელას და მდინარეში აგდებს მას. ზაქარა იბრუნებს ქეთევანს. ღამის დადგომას ისინი ერთად, წიფლის ტოტზე შემომსხდარები ხვდებიან.

ჯილდოები
--------

1958 წელს, მოსკოვში, საკავშირო ფესტივალზე, ფილმს მიღებული აქვს სპეციალური პრიზი და მესამე პრემია ანიმაციური ფილმების კატეგორიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ჩხიკვთა ქორწილი" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* „ჩხიკვთა ქორწილი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩხაიძე**. |

**ალექსანდრე (შოშია) ვლადიმერის ძე ჩხაიძე**  (დ. 29 თებერვალი, 1924, ბათუმი — გ. 27 იანვარი, 1998, იქვე) — ქართველი დრამატურგი, მწერალი, ჟურნალისტი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983), სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1980), ღირსების ორდენის კავალერი. 1974-1998 აჭარის თეატრის მოღვაწეთა კავშირის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე, მაგრამ ომის გამო იძულებული გახდა შეეწყვიტა სწავლა და ფრონტზე წასულიყო. 1954 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო ინსტიტუტის იურიდიული ფაკულტეტი. ალექსანდრე ჩხაიძემ მოღვაწეობა დაიწყო, როგორც ჟურნალისტმა. აქტიურად თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებთან, რადიოსთან.

1951-დან ბეჭდავს პირველ მოთხრობას — „მეგობრობა" (საქართველოს კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის და რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს კონკურსის პრემია), ხოლო 1955 პირველ წიგნს. მისი პიესების — „ხიდი", „სამიდან ექვსამდე", „როცა ქალაქს სძინავს" — მიხედვით შექმნილია მხატვრული ფილმები. იყო ჟურნალისტთა, მწერალთა, თეატრის მოღვაწეთა კავშირის წევრი.

ალექსანდრე ჩხაიძის პიესები დადგმულია საბჭოთა კავშირის 50-ზე მეტ თეატრში, საქართველოს ყველა თეატრში, ასევე უცხოურ სცენებზეც. მათ შორის, ბულგარეთში, პოლონეთში, ჩინეთში, გერმანიასა და ჩეხოსლოვაკიაში.

მისი მოთხრობების კრებულებია: „ზღვისპირა ქალაქში", „როცა მთავრდება ბავშვობა", „უძლეველი", „ქალაქში ერთი ეზოა", „ზღვა და ოთხი ქალიშვილი", „ჩვენებურები", „კვალი დედამიწაზე". პიესები: „ხიდი", „მომოვალ შეხვედრამდე", „ზღაპარ იყო", „შთამომავლობა", „თავისუფალი თემა" (სსრკ მწერალთა კავშირის და საკავშირო კომკავშირის ერთობლივი პრემია), „ჩინარის მანიფესტი", „სამიდან ექვსამდე", „მიკროფონი", „როცა ქალაქს სძინავს" (1981 საქართველოს სსრკ მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო პრემია, „ხუთწლიანი მატიანეს" ლაურეატის საპატიო წოდება). იყო ჭოროხის სარედაქციო კოლეგიის წევრი. 1983 წლის 25 თებერვალს მოსკოვში, ხელოვნების მუშაკთა სახლში 60 წლისთავი აღნიშნეს.

მწერლის გარდაცვალების შემდეგ, მისი სახელი მიენიჭა ბათუმის ერთ-ერთ ქუჩას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 172.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ჩხაიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ალექსანდრე ჩხაიძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
პლანეტა დედამიწა, რომლის ზედაპირის უდიდესი ნაწილი წყლითაა დაფარული
**წყლის რესურსები** — გამოსაყენებლად ვარგისი წყალი; პრაქტიკულად ჰიდროსფეროს ყველა ნაწილი: მდინარეების, ტბების, არხების, წყალსაცავების, ზღვებისა და ოკეანეების, მიწისქვეშა, მყინვარების წყალი (ყინული), ნიადაგის ტენი, ატმოსფეროს წყლის ორთქლი. 

ცნება წყლის რესურსები მოიცავს თვით წყლის ობოექტებსაც — მდინარეებს, ტბებს, ზღვებს, რადგან ზოგიერთი მიზნით (ნაოსნობა, ჰიდროენერგეტიკა, თევზის მეურნეობა, დასვენება, ტურიზმი) ისინი უშუალოდ გამოიყენებიან, მათგან წყლის ამოუღებლად. 

წყლის რესურსების კომპლექსური, ბალანსური შეფასებისათვის მიმართავენ ხმელეთის წყლის ბალანსის განტოლებათა სისტემას : R = U + S; Р = U + S + Е; W = Р — S = U + Е, სადაც: 

* R - მდინარის მთელი ჩამონადენია;
* U - მიწისქვეშა ჩამონადენი მდინარეში;
* S - ზედაპირული (წყალმოვარდნის) ჩამონადენი;
* P - ატმოსფერული ნალექები;
* E - აორთქლება;
* W - ტერიტორიის საერთო დანესტიანება.

დედამიწის წყლების გრაფიკული განაწილება
ამ განტოლებათა საშულებით შესაძლებელია ბუნებაში წყლის ბრუნვით განპირობებული ჩვეული ერთიანობის შესაბამისად ურთიერთკავშირში შევაფასოთ წყლის რესურსების სხვადასხვა წყარო. 

სამეურნეო მიზნით (წყალმომარაგება, რწყვა, დასვენება და ტურიზმი, თევზჭერა და თევზის მოშენება, ჰიდროენერგეტიკა, შიგა ნაოსნობა) ყველაზე მეტად გამოყენებულია მდინარის წყალი, გამდნარი ტბებისა და აქტიური წყალცვლის ზონის მიწისქვეშა მტკნარი წყალი, რაც შეადგენს ჰიდროსფეროს სტაციონარული მოცულობის 0,3%. 

თეორიულად წყლის რესურსები ამოუწურავია, რადგან მათი რაციონალური გამოყენების დროს ისინი კვლავაც აღდგებიან წრებრუნვის პროცესში. 
მაგრამ წყლის მოხმარება ისეთი ტემპით იზრდება, რომ კაცობრიობის წინაშე დგება ახალი პრობლემა — როგორ უზრუნველყოს მოთხოვნილება მათზე მომავალში. 

წყლის რესურსების ამოწურვის საშიშროებას ქმნის მდინარის, ტბისა და ზღვის წყლის სწრაფად მზარდი გაჭუჭყიანება, რასაც იწვევს მათში ბინძური წყლების ჩაშვება. 

წყალთან მეურნეობისა და სოფლის მეურნეობის პრაქტიკაში მიმართავენ წყლის რესურსების გაფართოებულ წარმოებას, ე.ი. გამოსაყენებლად ადვილად მისაწვდომ წყლის რესურსებს ზრდიან ძნელად მისაწვდომი ან პოტენციური წყლის რესურსების ხარჯზე. 

მაგალითად: ნიადაგის ტენის რესურსების გაზრდა ზედაპირული (წყალმოვარდნის) ჩამონადენის წყალსაცავების მოწესრიგების საშუალებით. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე მიწისქვეშა წყლების ხელოვნურ შეკავებას — დიდი ტრანზიტული მიწისქვეშა წყალსაცავების შექმნას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წყლის რესურსები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* წყლის რესურსები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 369.
* Львович М. И. Элементы водного режима рек земного шара, Свердловск — М. 1945;
* Великанов М. А. Гидрология суши, 5 изд. Л. 1964;
* Калинин Г. П. Проблемы глобальной гидрологии, Л. 1968;
* Водные ресурсы и их комплексное использование, в сб.: Вопросы географии, сб. 73, М. 1968;
ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი
**ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონი**, ან **ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი** (ინგლ. The Oxford English Dictionary, შემოკლ, აგრეთვე OED [ოუ-ი-დი]) — ვრცელი ლექსიკონი ინგლისური ენისა, რომელიც გასული საუკუნის მთელს ინგლისურ ლექსიკასა და ენის განვითარებას მოიცავს.

ოქსფორდისეული ინგლისური ენის ლექსიკონი მოიცავს როგორც ეტიმოლოგიას, სიტყვების სხვადასხვა მნიშვნელობებს, იმოწმებს სიტყვის გამოყენებას კონტექსტუალური მაგალითების მოშველიებით, ამავდროულად ფარავს სიტყვახმარების დროითსა და სემანტიკურ სივრცეს. 

ოქსფორდის უნივერსიტეტის ლექსიკონს გამოსცემს ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა (Oxford University Press (OUP)), რომელიც არის ყველაზე დიდი საუნივერსიტეტო გამომცემლობა დღევანდელ მსოფლიოში. 

ლექსიკონი შეიცავს დაახლ. 600 000 საძებნ სიტყვას გამოყენების მაგალითებით შესაბამის ციტატებში. აღსანიშნავია, რომ სიტყვის ილუსტრაციათა რაოდენობა დაახლ. 2,5 მილიონი ციტატია. ამ ლექსიკონში, როგორც არცერთ სხვა ლექსიკონში, რომელსაც ინგლისური ენის აღწერა დაუსახავს ამოცანად, შეძლებისდაგვარად აღნუსხულია ლემების ყველა ცნობილი გამოყენება და ვარიანტი, რომლებიც მოხსენიებულია ინგლისური ენაზე შექმნილ ყველაზე ადრეულ ძეგლებსა თუ თანამედროვე ინგლისური ენის ტექსტებში.

ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი წვდომადია ონ-ლაინ რეჟიმშიც.

ლიტერატურა
----------

* K. M. Elisabeth Murray: *Caught in the Web of Words. James Murray and the Oxford English Dictionary.* New Haven/London, 1977, ISBN 0-300-02131-3
* Donna Lee Berg: *A Guide to the Oxford English Dictionary. The essential companion and user’s guide.* Oxford, New York 1993, ISBN 0-19-869179-3
* Simon Winchester: *The Surgeon of Crowthorne. A tale of murder, madness and the love of words.* London 1998, ISBN 0-670-87862-6. In den USA als: *The Professor and the Madman. A Tale of Murder, Insanity, and the Making of The Oxford English Dictionary.* New York 1998, ISBN
* Simon Winchester: *The Meaning of Everything. The Story of the Oxford English Dictionary.* Oxford, 2003, ISBN 0-19-860702-4
* Lynda Mugglestone: *Lost for words. The hidden history of the Oxford English dictionary.* New Haven/London, 2005, ISBN 0-300-10699-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Homepage
* AskOxford: the free online dictionary resource from OUP დაარქივებული 2010-06-13 საიტზე Wayback Machine.  (Compact Oxford English Dictionary)
* *On some Deficiencies in our English Dictionaries დაარქივებული 2003-12-18 საიტზე Wayback Machine.* , Vortrag von Richard Chenevix Trench, mit dem er den Anstoß zum OED gab
**კოტანტენი** (ფრანგ. Cotentin) — ნახევარკუნძული ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, მანშის დეპარტამენტში. შემოსაზღვრულია სენისა და სენ-მალოს ყურებითა და ლა-მანშის სრუტით. კოტანტენი არმორიკის მასივის ნაწილია (პარიზის აუზთან მიბჯენილი ვაკის გამოკლებით).

ნაპირები ძირითადად დაბალია, სუსტად დანაწევრებული, დასავლეთით ალაგ-ალაგ კლდოვანი. აგებულია უმეტესწილად ქვიშაქვებით, გრანიტებითა და ფიქლებით. ზედაპირი ტალღოვანი ვაკეა. სიმაღლე 191 მ. დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებითა და ხევებით. ჰავა ზღვისაა, ზომიერი.

გვხვდება მდელოები და მანანიანი. ჩრდილოეთით არის ნახევარკუნძულის უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური შერბურ-ან-კოტანტენი. მისდევენ მესაქონლეობასა და მებაღეობას. კოტანტენი ცნობილია აგრეთვე შერბურის ნახევარკუნძულის სახელწოდებით.

სქოლიო
------

1. ↑  Jean Dercourt, Jacques Paquet. Geology Principles & Methods. 1985
2. ↑  M. F. Mansfield. Rambles in Normandy. 2013
3. ↑  Maurice-Jacques Graindor, Géologie du Nord-Ouest du Cotentin, Paris, [s.n.], 1961

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4230235-3
* NARA: 10037603
* NKC: ge128973
* VIAF: 246607433
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 246607433

 |
**ალიგეინის პლატო** (ინგლ. Allegheny Plateau; /ˌælᵻˈɡeɪni/) — ვრცელი დანაწევრებული პლატო აშშ-ში, ნიუ-იორკის დასავლეთ და ცენტრალურ, პენსილვანიის ჩრდილო-დასავლეთ, დასავლეთი ვირჯინიის ჩრდილო-დასავლეთ და ოჰაიოს აღმოსავლეთ ნაწილებში. აშშ-ის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების თვალსაზრისით, წარმოადგენს ალიგეინის პლატოს რაიონს, რომელიც შედის უფრო ვრცელი ალიგეინის პლატოს პროვინციის შემადგენლობაში.

ალიგეინის პლატო აპალაჩების მთების დასავლეთი ნაწილია. აღმოსავლეთით მთავრდება ალიგეინის მთებით. ფართობი 122 ათ. კმ². მაქსიმალური სიმაღლე 821 მ (მთა ელკ-ჰილი). გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთი მიმართულებით მდინარე მოჰოკის ხეობიდან კამბერლენდის პლატომდე. ზოგადად ჩრდილო-დასავლეთისკენ დახრილი პლატო მრავალრიცხოვანი მდინარეებითა და ნაკადებითაა დანაწევრებული. ჩრდილოეთ ნაწილში სათავე აქვთ ალიგეინს, დელავერს, სასკუეჰანასა და სხვებს, ხოლო სამხრეთი ნაწილიდან ოჰაიოს სისტემის მდინარეებს. მოიცავს მყინვარული წარმოშობის ფინგერის ტბებს. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 900–1150 მმ წელიწადში.

მყინვარული ალიგეინის პლატო და უმყინვარო ალიგეინის პლატო მას ორ ნაწილად ჰყოფს. ძირითადად აგებულია ქვიშაქვებით, ალევროლიტებით, თიხაფიქლებით, კონგლომერატებითა და კირქვებით. უმთავრესად დაფარულია ფართოფოთლოვანი ტყით. არის ქვანახშირის, ბუნებრივი აირისა და ნავთობის საბადოები.

სქოლიო
------

1. ↑  Physiographic divisions of the conterminous U. S.
2. ↑  Partners in Flight Bird Conservation Plan
3. ↑  Allegheny Plateau | Peakbagger.com
4. ↑  Western Allegheny Plateau Ecoregion
5. ↑  Allegheny Plateau | Encyclopedia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh2003004731
* VIAF: 316747135
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316747135

 |
**აპალაჩის პლატო** (ინგლ. Appalachian Plateau) — დანაწევრებული პლატო აშშ-ში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ადირონდაკის მთები, სამხრეთით მექსიკისპირა დაბლობი, დასავლეთით ცენტრალური ვაკეები, ხოლო აღმოსავლეთით რიჯ-ენდ-ვალის რეგიონი. აშშ-ის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების თვალსაზრისით, წარმოადგენს აპალაჩების პლატოს პროვინციას, რომელიც შედის აპალაჩების მთიანეთის რეგიონის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ნიუ-იორკის, პენსილვანიის, ოჰაიოს, მერილენდის, დასავლეთი ვირჯინიის, ვირჯინიის, კენტუკის, ტენესის, ალაბამისა და ჯორჯიის შტატების ტერიტორიაზე. მისი სამხრეთი ნაწილი ცნობილია კამბერლენდის პლატოს სახელწოდებით.

ინტენსიურადაა დანაწევრებული ოჰაიოს სისტემის მდინარეებით. პლატოს უმაღლესი ნაწილია აღმოსავლეთი კიდე. პენსილვანიაში სიმაღლე იცვლება 530–900 მ ფარგლებში და დასავლეთ ვირჯინიაში მატულობს თითქმის 1500 მ-მდე. დასავლეთი ვირჯინიიდან ტენესიმდე სიმაღლე იკლებს 900 მ-მდე და ალაბამაში ეს ნიშნული 300 მ-მდეა. პლატოს დასავლეთ მხარეს, კერძოდ, ოჰაიოში სიმაღლე 175 მ-ს აღწევს და დაახლოებით 600 მ-მდე მატულობს კენტუკიში. ჩრდილო-დასავლეთ ალაბამაში სიმაღლე იკლებს 150 მ-მდე.

აპალაჩის პლატო ოდნავაა დახრილი ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, რის გამოც იგი აღმოსავლეთ მხარესთან შედარებით მაღალია. აპალაჩის პლატო ჩამოყალიბდა პალეოზოურში. აგებულია კამბრიუმამდელი ქანებით, რომლებიც გადაფარებულია პალეოზოური ასაკის დანალექი ქანებით, — ქვიშაქვებით, თიხაფიქლებით, კირქვებითა და კონგლომერატებით. აპალაჩის პლატოზე, განსაკუთრებით მისისიპური ჩესტერის სექციის კარბონატულ ქანებში ფართოდაა გავრცელებული კარსტი.

პლატოს ამგებელი ქანების ფენები თითქმის ჰორიზონტალურია; ანთრაციტისა და ქვანახშირის მოპოვება დრიფტული წესით მიმდინარეობს. აპალაჩის ქვანახშირის საბადო უდიდესია აშშ-ში. სხვა მნიშვნელოვანი წიაღისეულებიდან მოიპოვება ნავთობი, ბუნებრივი აირი, რკინის მადანი და კირქვა. მის ფარგლებშია რამდენიმე ეროვნული პარკი და ტყე.

სქოლიო
------

1. ↑  Dylik, Jan. Geomorphological section and Symposium on Marginal Glacial Forms and Deposits. 1963
2. ↑  Deaver, Brenda G.; Smith, Jo Anna; Duncan, Howard Ray. Hiking the Big South Fork. 1999
3. 1 2  Soil Information for Environmental Modeling and Ecosystem Management
4. ↑  Robert D. Hatcher, Jr.; William A. Thomas; George W. Viele. The Appalachian-Ouachita Orogen in the United States, 1989
5. ↑  Appalachian Plateau, plateau, United States| Encyclopedia Britannica www.britannica.com

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh2016001581

 |
მდინარისპირა ტყე, რომელიც მჭიდროთაა დაკავშირებული წყლის ობიექტებთან
**წყლის რეჟიმი** — მდინარეთა წყლის ხარჯის, მდინარეები, ტბების, წყალსაცავებისა და ჭაობების დონეთა და მოცულობის ცვალებადობა დროში. წყლის რეჟიმი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ჰავის სეზონურ ცვალებადობასთან. 

თბილი ჰავის რაიონში წყლის რეჟიმზე ძირითად გავლენას ახდენს ატმოსფერული ნალექები და აორთქლება; ცივი და ზომიერი ჰავის რაიონში არსებითია ჰაერის ტემპერატურის როლი. მდინარის წყლის რეჟიმი ვლინდება დღე-ღამური, დეკადური, თვიური, სეზონური და მრავალწლოვანი ცვალებადობის სახით; შედგება დამახასიათებელი ფაზებისაგან, რომლებიც დამოკიდებულია მდინარის საზრდოობის პირობების სეზონურ ცვალებადობაზე. 

განასხვავებენ წყლის რეჟიმის შემდეგ ფაზებს: წყალდიდობას, წყალმოვარდნასა და წყალმცირობას. მდინარის საზრდოობის რეჟიმი არათანაბარია წლის განმავლობაში ატმოსფერული ნალექების მოსვლის, თოვლისა და ყინულის დნობის და მათი წყლის მდინარეში ჩადენის უთანაბრობის შედეგად. 

ტბის წყლის რეჟიმი განისაზღვრება ტბის ზედაპირზე მოსული ნალექების, აორთქლებული, ხმელეთის ზედაპირიდან და მიწისქვეშა გზით ტბაში ჩასული და ტბიდან გამოსული წყლის რაოდენობის შეფარდებით. ტბის დონის ცვალებადობა შეიძლება იყოს სეზონური, წლიური და მოკლევადიანი. 

ჭაობის წყლის რეჟიმი განპირობებულია ადგილობრივი ჰავითა და ჰიდროლოგიური პირობებით, გარემოს რელიეფით, მცენარეულობის ხასიათით. სამეურნეო საქმიანობით ადამიანს სულ უფრო და უფრო დიდი ცვლილებები შეაქვს წყლის რეჟიმში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 369.
**აზერბაიჯანის სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდი** (აზერ. Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondu) პასუხისმგებელია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქეების სოციალური დაზღვევისა და პენსიების სფეროში საქმიანობის რეგულირებაზე.

ისტორია
-------

საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანში მოქალაქეების სოციალურ დაზღვევასა და პენსიებს სახელმწიფო უზრუნველყოფდა. 1992 წლის 1 ივნისს აზერბაიჯანის ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო კანონი „სოციალური დაზღვევისა და დასაქმების ფონდში შენატანების განაკვეთის შესახებ".

1997 და 2001 წლების სოციალური უზრუნველყოფის კანონები და საპენსიო რეფორმები აზერბაიჯანის სოციალური დაცვის სფერო საერთაშორისო სტანდარტებთან მიახლოვდა.

ფონდს ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე და მისი ორი მოადგილე. ფონდში შედის შვიდი დირექტორისგან შემდგარი საბჭო, რომელშიც შედიან თავმჯდომარე, ორი მოადგილე, აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის თავმჯდომარე, ფონდის ცენტრალური ოფისის უფროსი, ფინანსური და საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსი და ფონდის დეპარტამენტის დირექტორი.

ცენტრალური ოფისის სტრუქტურა მოიცავს 11 დეპარტამენტსა და 2 სექტორს.

2011 წლის შემოდგომაზე ფონდის სისტემაში დაინერგა ელექტრონული ციფრული ხელმოწერა. შეიქმნა ელექტრონული ციფრული ხელმოწერების გაცემის ცენტრი.

2013 წლის 11 ივლისს სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდმა ხანდაზმულობის პენსიის დანიშვნის ავტომატური პროცედურა დაიწყო.

სოციალური დაცვის სახელმწიფო ფონდი მჭიდროდ თანამშრომლობს ისეთ ორგანიზაციებთან, როგორებიცაა გაეროს განვითარების პროგრამა, მსოფლიო ბანკი, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი, აზიის განვითარების ბანკი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდი.

სქოლიო
------

1. ↑  Государственный фонд социальной защиты Азербайджана планирует осуществить внедрение электронно-цифровой подписи
2. ↑  **Исторический путь развития**