recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ძერჟინსკის ქრისტეს აღდგომის ტაძარი** (რუს. Храм Воскресения Христова) — მშენებარე მართლმადიდებლური ტაძარი ძერჟინსკში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი). მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

მრევლის ისტორია
---------------

საბჭოთა პერიოდში ქალაქის დაარსების დღიდან ეკლესია არ ყოფილა. ახლომდებარე სოფლებშიც ეკლესიები დახურული იყო. 1992 წელს წმინდა სერგის სამების ლავრაში მოღვაწე მამა ნაუმმა ანა სტეფანოვას მისცა კურთხევა შეეგროვებინა თანხები ძერზინჟსკში ეკლესიის ასაშენებლად. კურთხევა ასევე მიიღეს ჟელნინოს ხარების ეკლესიის წინამძღვრის მამა ნიკოლაი ნატაროვისაგან. პირველი თანხები შეაგროვეს საეკლესიო მაღაზიაში განთავსებულ წიგნის სახლში. შემდეგ შემოწირულობის აგროვება საბჭოთა პერიოდში ქალაქის დაარსების დღიდან ეკლესია არ ყოფილა. ახლომდებარე სოფლებშიც ეკლესიები დახურული იყო. 1992 წელს წმინდა სერგის სამების ლავრაში მოღვაწე მამა ნაუმმა ანა სტეფანოვას მისცა კურთხევა შეეგროვებინა თანხები ძერზინჟსკში ეკლესიის ასაშენებლად. კურთხევა ასევე მიიღეს ჟელნინოს ხარების ეკლესიის წინამძღვრის მამა ნიკოლაი ნატაროვისაგან. პირველი თანხები შეაგროვეს საეკლესიო მაღაზიაში განთავსებულ წიგნის სახლში. შემდეგ დაიწყეს ქალაქის მცხოვრებლებს შორის. 

1993 წელს მრევლმა ღვთისმსახურებისთვის შეიძინა რკინიგზის ვაგონი. თითქმის ერთი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა მომავალი ეკლესიის მოწყობა. პირველი მსახურება შედგა 1994 წელს ქრისტეს ნათლობის დღეს.

1994 წლის 25 ოქტომბერს ჩადეს იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესიის სარძიკვლის ქვა. 1995 წლის ოქტომბერში გაიხსნა საკვირაო სკოლა. პირველ შობას, 1996 წელს, ტაძარში მხოლოდ 20 ადამიანი შეიკრიბა. ამავე წელს ეკლესიაში გაიხსნა ბიბლიოთეკა. 

1997 წელს დასრულდა წმინდა ტიხონისა და რუსეთის ახალმოწამეების სახელობის ხის ეკლესიის მშენებლობა. 2009 წლის 23 აპრილს ეკლესიაში ჩატარდა სააღდგომო ლიტურგია და ამ ვღესვვე ეკლესიის წინამძღვრად აკურთხეს ვიქტორ სოფრონოვი.

ტაძრის მშენებლობა
-----------------

ტაძრის ფუნდამენტი ჩაყარეს 1990-იან წლებში. 2008 წელს დასრულდა ეკლესიის პირველი სართული. 2008 წლის 28 აპრილს მშენებარე ეკლესიაში ნიჟნი-ნოვგოროდისა და არზამასის ეპისკოპოსმა გიორგიმ აღავლინა საღვთო ლიტურგია. 

დასრულებული ეკლესიის სიმაღლე იქნება 65 მეტრი. 1995 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა ქალაქში პირველი საკვირაო სკოლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Владыка Георгий посетил в Дзержинске строящийся храм в честь Воскресения Христова (фото Б. Поварова). Нижегородская епархия.
* «На Руси всегда Храм строили всем миром, всем сообществом. Сегодня мы, сохраняя исконно российские традиции, намерены всем городом достроить Храм в честь Воскресения Христова», — мэр Дзержинска Виктор Портнов. Администрация г. Дзержинска.[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Архиепископ Нижегородский и Арзамасский Георгий совершил Божественную литургию в строящемся храме города Дзержинска, nne.ru, 28 апреля 2008 года (фото)
2. ↑  В Нижегородской епархии отпраздновали Пасху, nne.ru
ისააკი კოსმოსიდან
**ქარიშხალი ისააკი** — ნელა მოძრავი ტროპიკული ციკლონი, რომელმაც 2012 წლის აგვისტოს ბოლოს მძიმედ დააზიანა აშშ-ის მექსიკის ყურის სანაპირო. ქარიშხლად გადაქცევამდე, ისააკს ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი ატმოსფერული წნევა ჰქონდა; 28 აგვისტოს, ის 976 მეგაბარს აღწევდა. ისააკი მეცხრე ტროპიკული ციკლონი და მეცხრე სახელდარქმეული შტრომია 2012 წლის ატლანტიკურ ქარიშხალთა სეზონზე. იგი ტროპიკულ ტალღად 21 აგვისტოს, მცირე ანტილის კუნძულების აღმოსავლეთით გადაიქცა, მომდევნო დღეს კი ტროპიკულ შტორმად იქცა. ისააკმა კუნძული ჰაიტი და კუბა უკვე როგორც ძლიერმა ტროპიკულმა შტორმმა გადაკვეთა, სადაც (ჰაიტიზე) 34 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვრეპლა, შემდეგ კი მექსიკის ყურეში შევიდა.

ქარიშხლის სიძლიერეს ისააკმა 28 აგვისტოს დილას მიაღწია. აშშ-ის ნაპირზე 6:45 p.m-ზე გამოჩნდა, საღმოს კი უკვე მისისიპის შესართავთან იყო. მეორე და საბოლოო დარტყმა 2:00 a.m.-ზე ლუიზიანის შტატში, პორტ-ფურშონში განახორციელა. აშშ-ში ქარიშხალს 9 ადამიანი ემსხვერპლა, 5 ლუიზიანაში და 4 ფლორიდაში. საერთო ჯამში კი ისააკმა 41 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. მთლიანმა ზარალმა 3 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ისააკი (ქარიშხალი)***

* Crisiswiki: Hurricane Isaac დაარქივებული 2012-08-29 საიტზე Wayback Machine.
* 601st Air Operations Center Facebook Page
* 601st Air Operations Center Twitter Page

სქოლიო
------

1. ↑  weather.unisys.com. ციტირების თარიღი: 2012-09-01.
2. ↑  Isaac's floodwaters recede in Louisiana leaving a sopping mess; Romney, Obama plan visits. The Star Phoenix.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 სექტემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 31 August 2012.
**შემქირის ციხესიმაგრე** (აზერ. Şəmkir qalası) — ციხე აზერბაიჯანში

ციხესიმაგრე სავარაუდოდ აგებულია ანტიკურ ხანაში აბრეშუმის დიდი გზის გასწვრივ მდებარე ქალაქ შემქირის თავდასხმებისგან დაცვის მიზნით. ციხის ნანგრევები ამჟამინდელი შემქირის მახლობლად მდებარეობს. ციხესიმაგრე ასახულია XIII საუკუნის არაბი მოგზაურის იაგუთ ელ ჰამავის ნაწარმოებში „მუჯამალბულდანი".

ბოლო დროს ნანგრევებში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრებების შედეგად აქ აღმოაჩინეს აჰამენიდების სახელმწიფოს პერიოდს კუთვნილი სასახლე.

შემქირის რაიონის სოფელ მუხტარიაში მდებარე „შუა საუკუნეების ძველი ციხე-ქალაქი შემქირი", რომელიც VI საუკუნეში დიდ ქალაქად იქცა, აღმოაჩინეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული გათხრებების დროს. ქალაქის ნაშთები მოიცავს 30ჰა ტერიტორიას. მტრებისგან თავის დაღწევის მიზნით ციხეს ჰქონდა რვა კოშკი და ოთხი ჭიშკარი.

როგორც არის ცნობილი, სასახლე აიგო აჰამენიდების სახელმწიფოს პერიოდში. ძველი კედლების მშენებლობის დროს გამოყენებულია არანის არქიტექტურული სტილი. კედლები აგებულია წითელი აგურისგან, რომელიც იყო დამზადებული ამავე ტერიტორიაზე კუსტარული მეთოდით (კედლების სიმაღლე შვიდი, ხოლო სიგანე - დაახლოებით ორი მეტრია). დანარჩენი თეთრი ქვა და კენჭი მოგროვებულია შემქირის ტერიტორიასა და მდინარე შემქირში.

არქეოლოგიური გათხრებები უკვე შვიდი წელია გრძელდება. 2013 წლის პირველი მეოთხედის ბოლოს ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ძველი ადმინისტრაციული შენობა - „შეჰრისტანი", წყალსადენი, გარშემო კი - ქალაქის სხვა ნაშთები. ექსპედიციის ხელმძღვანელის რაშიდ ბაშიროვის თქმით, წარსულში აბრეშუმის დიდი გზა ზუსტად ამ ტერიტორიაზე გადიოდა. ამას ადასტურებს დაახლოებით XI საუკუნის კუთვნილი ძველი ხიდიც.

არაბეთის, ბიზანტიის, ჰულაგუსა და ატაბეკების შემდეგ ტერიტორიას თავს დაესხა რუსეთი. გათხრებების დროს აღმოჩენილ იქნა რუსების მიერ აქ შექმნილი სამხედრო გარნიზონი, საცხოვრებელი სახლები და ფულადი ერთეულები.

ამჟამად ტერიტორიაზე გრძელდება გათხრებები დანარჩენი ნაშთების გამოვლენის მიზნით.
უელსის პრინცის სიმბოლო
**უელსის პრინცი** (ინგლ. Prince of Wales, უელს. Tywysog Cymru) — ტიტული გაერთიანებულ სამეფოში, რომელსაც მეფის/დედოფლის უფროსი ვაჟი და ტახტის პირველი მემკვიდრე ატარებს. დღეს უელსის პრინცის ტიტულს მეფე ჩარლზ III-ის უფროსი ვაჟი, უილიამი ატარებს.

როგორც წესი, უელსის პრინცის უფროსი ვაჟი კემბრიჯის ჰერცოგის ტიტულს ატარებს და უელსის პრინცის ტახტზე ასვლის შემდეგ, სწორედ კემბრიჯის ჰერცოგი იღებს ამ ტიტულს.

პირველად უელსის პრინცის ტიტული XIII საუკუნეში ჩნდება, როცა უელსი დაპყრობილი ჰყავდათ ნორმანებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უელსის პრინცი***

* The Prince of Wales (official website) which includes a list of and history of previous Princes of Wales since [[~~Llewelyn ap Gruffydd (aka Llewelyn the Last).
* Monarchy Wales – leading campaign organisation
* The Straight Dope: How can I become Prince of Wales? დაარქივებული 2008-08-29 საიტზე Wayback Machine.
* The Royal Family Tree of Europe დაარქივებული 2021-02-12 საიტზე Wayback Machine.
* Portrait of The Prince of Wales by David Griffiths დაარქივებული 2015-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* Painting & Patronage დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine.
**სვეტოგორსკი** (რუს. Светогорск) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სვეტოგორსკის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს ვიბორგის რაიონში, მდინარე ვუოქსის ნაპირას, კარელიის ყელის ჩრდილოეთ ნაწილში, სანქტ-პეტერბურგიდან 210 კილომეტრში. თავისი გეოგრაფიული მდებარეობით სვეტოგორსკი ლენინგრადის ოლქის ყველა ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქია, სვეტოგორსკიდან 7 კილომეტრის დაშორებით, ფინეთის საზღვართან მდებარეობს ქალაქი იმატრა, რომელიც სვეტოგორსკთან ყველაზე ახლოს მდებარე ქალაქია.

ქალაქში მოედინება ორი მდინარე: უნტერსნიკა და ჭუჭყიანი ნაკადულები, პირველს სახელი უწოდეს ფინელებმა, ხოლო მეორე მდინარე ადრე უსახელო იყო. ადგილობრივი მოსახლეობა მდინარე უნტერსნიკაზე თევზაობით იყო დაკავებული, მათ ასევე ჰქონდათ საგუბარი გაკეთებული, რომელშიც ბანაობდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სვეტოგორსკის საქალაქო დასახლების ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2015-07-03 საიტზე Wayback Machine.
* სვეტოგორსკის ევროპული შარმი
* სვეტოგორსკი ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"

სქოლიო
------

1. ↑  2.1. Enso - Светогорск история города..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-27. ციტირების თარიღი: 2013-02-24.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
თანამედროვე ყაზახეთის მდებარეობა
სახაკანო პერიოდის გამოსასვლელი აბჯარი
ყაზახეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ადამინების ისტორია დაახლოებით 1 მილიონი - 800 000 წლის წინ კარატაუს მთებში მცხოვრები პიტეკანტროპებით (ადამიან-მაიმუნი) იწყება. კარატაუს რეგიონში და ცენტრალური ყაზახეთის ტერიტორიაზე ნეანდერტალელები დაახლოებით 140 – 40 ათასი წლის წინ გამოჩნდნენ, ხოლო თანამედროვე ჰომო-საპიენსები 40 – 12 წლის წინ ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ყაზახეთში.

ყაზახეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 5000 წლის წინ დაიწყეს ცხოველთა მოშინაურება და მიწის დამუშავება. ბოტაიურ კულტურაში (ქრისტეშობამდე: 3600–3100 წ.) მოიშინაურეს პირველი ცხენი. ასევე 4-3 ათასწლეულებში დაიწყო რკინის დამუშავება და 2 ათასი წლის წინ ძველი წელთაღრიცხვით უკვე განვითარებული იყო მადნეულის მოპოვება და მომთაბარე ცხოვრების წესი ყაზახეთის ველებში. 

ჩვენს წელთაღრიცხვამდე III საუკუნეში ყზახეთის ტერიტორია მთლიანად შედიოდა ჰუნების იმპერიაში, საიდანაც იწყება მისი ისტორიული პერიოდი. ჰუნების იმპერიამ გააერთიანა დაახლოებით 26 დამოუკიდებელი ტომობრივი კავშირი. იმპერიის დაშლის შემდეგ ყაზახეთის ტერიტორიაზე მცხოვრებმა ტიელებმა შექმნეს ტომობრივი კავშირი, რომელიც მიიჩნეოდა ჰუნების იმპერიის მემკვიდრედ. 

ჩვენი წელთაღრიცხვის VI საუკუნეში ყაზახეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხები მოექცნენ თურქთა სახაკანოში. ადრეულ შუა საუკუნეებში ყაზახეთის ტერიტორიაზე არსებობდა რამდენიმე დამოუკიდებელი ქვეყანა, მათ შორის ყველაზე ცნობილები არიან: კანგარის კავშირი, ოღუზების ქვეყანა და ყარახანიდების სახელმწიფო. XIII საუკუნეში ყაზახეთი მოექცა მონღოლთა იმპერიის გავლენის ქვეშ. XVI საუკუნეში ყაზახეთის ნაწილი დაიპყრო რუსეთის იმპერიამ. თანამედროვე ყაზახეთი, როგორც დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთეული საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში 1930 წელს ჩამოყალიბდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყაზახეთის პოლიტიკური სისტემა

ლიტერატურა
----------

* Hiro, Dilip, *Between Marx and Muhammad: The Changing Face of Central Asia*, Harper Collins, London, 1994, pp 112–3.
* Mike Edwards: "Kazakhstan – Facing the nightmare" National Geographic March 1993

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* History of Kazakhstan დაარქივებული 2007-06-08 საიტზე Wayback Machine.
* Origins of Kazakhs and Ozbeks დაარქივებული 2020-11-08 საიტზე Wayback Machine.
**ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში, ტყის მიდამოებში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი და რიყის ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით ნიშაა მოწყობილი. კონქი სფერულია სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. თაღზე ასომთავრული წარწერაა. ასოები რელიეფურად და, რატომღაც, უკუღმაა გამოსახული.

აბსიდის იატაკის დონე დარბაზის იატაკთან შედარებით ორი საფეხურით მაღალია.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. ამავე კედელში შესასვლელი იყო, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია.

ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის კედლის მცირე ფრაგმენტი.

ნაგებობა დეფორმიერებულია და გადაწეულია ვერტიკალური ღერძიდან.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 243-244
**შემოვლითი არხი** (რუს. Обводный канал) — სანქტ-პეტერბურგის ყველაზე დიდი არხი. სათავეს იღებს მდინარე ნევიდან ალექსანდრე ნეველის ლავრის რაიონში და გრძელდება მდინარე ეკატერინგოფკამდე.

ისტორია
-------

თავდაპირველად, არხის გაიყვანეს 1769-1780 წლებში, ინჟინერ ლ. კ. კარბონიერის პროექტის მიხედვით მდინარე ეკატერინგოფკისა და ლიგოვსკის არხს შორის. 1805 წელს ინჟინერ ი. კ. გერარდომ დაიწყო შემოვლითი არხის აღმოსავლეთი მონაკვეთის გაჭრა და მას შემდგომ არსებული არხი გაღრმავდა და გაფართოვდა. XIX საუკუნის 30-იან წლებში შემოვლითი არხი ქალაქის სამხრეთ საზღვრად იქცა. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში შემოვლითი არხი გახდა სამრეწველო საწარმოების თავმოყრის ადგილი, აქ იყო ღია კოლექტორი, რომელიც აგროვებდა ჩამდინარე წყლებს მიმდებარე ქარხნებიდან. XIX საუკუნის შუა წლებში ქარხნის შენობებს დაემატა ვარშავის (1852-1853 წლებში) და ბალტიის (1855-1858 წლებში) რკინიგზის სადგურები.

ადგილმდებარეობა
---------------

არხის სიგრძე 8,08 კილომეტრია, სიგანე — 21,3 მეტრი (აღმოსავლეთ ნაწილში — 42,6 მეტრი), სიღრმე კი დაახლოებით 3–5 მეტრია.

თანამედროვე ვითარება
--------------------

შემოვლითი არხი აშენდა ტვირთების გადასაზიდად. ამჟამად არხი მწყობრიდან არის გამოსული. დღეისათვის ტრანსპორტირება საკმაოდ რთულია დიდი გემებისთვის, მხოლოდ მცირე ზომის გემი თუ გაივლის.

შემოვლით არხს კვეთს 15 საავტომობილო, ექვსი საცალფეხო და ორი სარკინიგზო ხიდი (მესამე სარკინიგზო ხიდი მდებარეობდა შლისენბურგისა და ატამანის ხიდებს შორის, 2010 წლის დეკემბერში ხიდის დემონტაჟი განხორციელდა).

ლიტერატურა
----------

* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд. испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 451. — 511 с.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд. перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 316. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.
* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 88. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
* Энциклопедия Санкт-Петербурга. Обводный канал.. encspb.ru. Проверено 11 января 2019.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Обводный канал.
**ჩაბანოს ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კმ-ზე, ტყეში. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (7,3x4,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია გარეგანი მოპირკეთების უმეტესი ნაწილი და სახურავის საფარი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მომრგვალებულკუთხეებიანი სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო კვადრატული ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. თითო სწორკუთხა სარკმელი სამხრეთით და დასავლეთითაა. საკურთხეველი გადახურულია არაწესიერი ფორმის კონქით. კონქის შირიმის ქვით ნაწყობი შეისრული თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია შირიმის მარტივი პროფილის იმპოსტები. შეისრული ფორმისაა კამარაც, რომელიც მსგავსი ფორმის ერთ შეკიდებულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. დარბაზის გრძივ კედლებზე ყრუ შეისრული თაღებია. ჩრდილოეთით ორი ასეთი თაღია, სამხრეთით - ერთი ეკლესია შიგნიდან შელესილია. 

ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 2 მეტრზე დგას ნატეხი ქვით ნაგები გვიანი შუა საუკუნეების ზურგიანი კოშკი (3,85x3,7 მეტრი). რომელიც ზურგით ფერდობშია შეჭრილი. კოშკის გვერდის კედლები და ზურგის ნაწილი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. სამხრეთის სწორ კედელში (სიმ. 6,5 მეტრი) თაღოვანი შესასვლელია, მის ზემოთ კი — მეორე სართულის მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი. მეორე სართულის კედელი შიგნიდან პირველის მიმართ რამდენადმე შეთხელებულია, რაც სართულშუა გადახურვის კოჭების დასაყრდნობ საფეხურს ქმნის. კოშკს ორფერდა სახურავი ჰქონია. წრიული მახაზულობის გალავნის ფრაგმენტებიიღაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 421.
**იმპერატორის მეუღლე ჩაბი** (დ. 1227 — გ. 1281) — ჩინეთის იმპერატორის მეუღლე იუანის დინასტიიდან. მონღოლეთის ხანის და მთელი ჩინეთის იმპერატორის, ყუბილაი ხანის მეუღლე.

„მონღოლეთის საიდუმლო ისტორიის" მიხედვით, ჩაბი ყუბილაის ფავორიტი ცოლი და არაოფიციალური მრჩეველი იყო მისი მმართველობის განმავლობაში. ის ხელოვნების მოყვარული იყო, რის გამოც შესაძლოა მას დიდი წვლილი მიუძღვის ვენეციელი მოგზაურის, მარკო პოლოს წარმატებაში. არსებობდა იმის ეჭვიც, რომ მისი დედამთილის, სორჰატანის მსგავსად, ისიც ქრისტიანი იყო. 

დედოფალი ჩაბი სიმბოლურად განასახიერებდა ქალის დიდ როლს მონღოლეთის კულტურაში. როგორც ყუბილაის მეუღლეს და მრჩეველს, ჩაბი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და დიპლომატიური გავლენა ჰქონდა, განსაკუთრებით ჩინეთის მასების შერიგებისას. ჩაბიმ ხელი შეუწყო ბუდიზმის მაღალ დონეზე განვითრებას მთავრობაში. სამხრეთ ჩინეთის საიმპერატორო ოჯახის დასამშვიდებლად, ჩაბი მათ უკეთესი მოპყრობას პირდებოდა. ის ასევე დაეხმარა ყუბილაის აეცილებინა მონღოლეთის საძოვრებზე მოსახლე ჩინელ ხალხთან ბრძოლა, რაც მათთან საუბრით და პატივისცემით შეძლო. ჩაბის დახმარებით, ყუბილაიმ შეძლო დაემორჩილებინა მისი პატივმოყვარე ძმა, ჩინეთის აზნაურობა და გლეხობა.

ლიტერატურა
----------

* Stearns, Peter N.; Michael Adas; Stuart B. Schwartz; Marc Jason Gilbert (2011). "14 • The Last Great Nomadic Challenges: From Chinggis Khan to Timur". World Civilizations: The Global Experience AP\* Edition (6th ed.). pp. 327–328. ISBN 0-13-136020-5.
**შხამიანი მცენარეები** — მცენარეები, რომლებიც გამოიმუშავებენ და აგროვებენ შხამიან ნივთიერებებს (ძირითადად ალკალოიდებს, ეთერ-ზეთებს, ორგანულ მჟავებს და სხვა). შხამიანი მცენარეები ფართოდაა გავრცელებული მცენარეთა სამყაროში (სოკოებში, გვიმრანაირებში, შვიტებში, ლიკოპოდიუმებში, შიშველთესლოვანებში, ფარულთესლოვანებში). 

ფუტკარას ყვავილი
დედამიწაზე შხამიანი მცენარეების 10 ათასამდე სახეობაა ცნობილი. შხამიანი ნივთიერებები, ჩვეულებრივ, მცენარის ყველა ნაწილშია, მაგრამ სხვადასხვა რაოდენობით. ამიტომ მცენარის სხვადასხვა ნაწილი ერთნაირად შხამიანი არ არის. მაგალითად, კარტოფილში ყველაზე შხამიანია ყვავილი, სოფორასა და ჰელიოტროპში — თესლები, ფუტკარაში — ფოთლები და სხვა. ზოგჯერ შხამი გროვდება მცენარის ერთ რომელიმე ორგანოში (მაგალითად, გლიკოზიდი ამიგდალინი — მწარე ნუშის, ალუბლის, ქლიავის თესლში). შხამიანი მცენარეების ზოგიერთი ნაწილი შეიძლება უშხამო და, ამდენად, სრულიად უვნებელი იყოს (მაგალითად, კარტოფილის ტუბერი). მცენარეში შხამის შემცველობა დამოკიდებულია საარსებო გარემოსა და მცენარის განვითარების ფაზებზე. 

შხამის გამომუშავება და დაგროვება, ჩრდილოეთისგან განსხვავებით, სამხრეთში უფრო ინტენსიურია. ზოგი მცენარე უფრო შხამიანია ყვავილობამდე, ზოგი — ყვავილობისას, ზოგი — ნაყოფმსხმოიარობისას. ნედლი მცენარე უფრო შხამიანია. გაშრობისას, ხარშვისას, დასილოსებისას შხამის მოქმედება ქვეითდება ან სავსებით ქრება. ზოგი მცენარე ამგვარი გადამუშავების შემდეგაც ტოქსიკურია, რასაც განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა სილოსის დამზადებისას. აბსოლუტურად შხამიანი მცენარეები ბუნებაში, როგორც ჩანს, არ არსებობს. მაგალითად, ადამიანისათვის შხამიანი ბელადონა და ლემა უვნებელია მღრღნელებისა და ქათმებისათვის, ზღვის ხახვი წამლავს მღრღნელებს, მაგრამ უვნებელია სხვა ცხოველებისთვის, მწერებისათვის შხამიანი გვირილა უვნებელია ხერხემლიანებისათვის და სხვა. 

შავი ლენცოფა (Hyoscyamus niger) 
მცენარეული შხამით მოწამვლა ხდება პირის ღრუთი, სასუნთქი გზებით ან კანზე შხამის მოხვედრისას. ხშირად იწამლებიან ბავშვები შხამიანი მცენარის მიმზიდველი ნაყოფებით. ამ დროს მოწამვლა შეიძლება გამოვლინდეს რამდენიმე წუთში, დღეში ან კვირაში. ზოგი მცენარის შხამის მოქმედება ვლინდება ხანგრძლივი ხმარებისას, რადგან ორგანიზმში ეს შხამი კი არ იშლება და გამოიყოფა, არამედ გროვდება. შხამი მოქმედებს მთელ ორგანიზმზე, მაგრამ, ჩვეულებრივ, რომელიმე ორგანო უფრო ზიანდება. მაგალითად, ლენცოფა, კონიო, ფრინტა, ციკუტა და სხვ. აზიანებს ცხოველის ცენტრალურ ნერვულ სისტემას, ფუტკარა, ღვედკეცი და სხვა — გულს, ჰელიოტროპის, თავყვითელას, ხანჭკოლას ზოგიერთი სახეობა და სხვა — ღვიძლს, მინდვრის მდოგვი და სხვა - სუნთქვისა და საჭმლის მომნელებელ ორგანოებს. 

მცენარეული შხამი მცირე დოზით ძვირფასი სამკურნალო საშუალებაა (მორფინი, სტრიქნინი, ატროპინი, ფიზოსტიგმინი და სხვა). ზოგი შხამიანი მცენარესგან იღებენ ინსექტიციდებს (მაგალითად, დალმაციური გვირილასაგან — პირეთრინს).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 64.
**ჩამაკოკოს ხალხი** — პარაგვაის ადგილობრივი ხალხი. გარკვეული ნაწილი ასევე ცხოვრობს ბრაზილიაში.

ჩამაკოკო ორი მთავარი დანაყოფისაგან შედგება — ებიტოსო, რომელიც მდინარე პარაგვაის გასწვრივ ცხოვრობს და ტომარაჰო, რომლებიც ტრადიციულად ტყეებში ცხოვრობენ. ებიტოსომ ქრისტიანობა მიიღო, მაშინ როდესაც ტომარაჰო მარგინალურ არეალებში ცხოვრობს, რათა შეინარჩუნონ ტრადიციული მსოფლმხედველობა და ცხოვრების წესი. 1980-იან წლებში, ადგილობრივთა ეროვნულმა ინსტიტუტმა *(Instituto Nacional del Indigena (INDI))* ტომარაჰო და ეტებისო პუერტო-ესპერანსად წოდებულ დასახლებაში ჩაასახლა.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით, ჩამაკოკოდ თავს 1 571 ადამიანი მიიჩნევდა და მათი უმრავლესობა ფუერტე-ოლიმპოს რაიონში სახლობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chamacoco artwork[*მკვდარი ბმული*], National Museum of the American Indian
* Biblioteca Virtual de Paraguay დაარქივებული 2012-03-30 საიტზე Wayback Machine.  Paraguay Virtual Library
* Centro de Artes Visuales Museo del Barro Mud Museum, Visual Arts Center (Paraguay)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  "Chamacoco." *Ethnologue.* Retrieved 10 Dec 2011.
2. ↑  "Orientation - Chamacoco." *Countries and Their Cultures.* Retrieved 10 Dec 2011.
3. ↑  Mendoza, Marcela. "The Aesthetics and Performance of the Ishir of Paraguay." *A Contre Corriente.* Vol. 5, Number 1. Feb 2007: 310–413. Retrieved 11 Dec 2011.
* 

**ჩალტირის დიდების მემორიალი** (რუს. Мемориал славы) — ძეგლი როსტოვის ოლქის სოფელ ჩალტირში, რუსეთის ფედერაცია. 

მემორიალი შეიქმნა იმ მეომრების ხსოვნის პატივსაცემად, რომლებიც იბრძოდნენ დიდ სამამულო ომში ჩალტირის განთავისუფლებისათვის. მდებარეობს სოფლის კულტურისა და დასვენების პარკში. 2002 წლის 31 დეკემბრის № 124 ბრძანების თანახმად შედის როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. მემორიალი შეიქმნა არქიტექტორ ვლადიმერ ძერიანის და მოქანდაკე ა. ლებედენკოს პროექტის მიხედვით.

ისტორია
-------

დიდი სამამულო ომის წლებში მიასნიკოვის რაიონიდან 4 500 ადამიანი იბრძოდა ფრონტზე. მათგან 2 027 ადამიანი დაიღუპა. მიასნიკოვის რაიონის 3 500 მაცხოვრებელი დააჯილდოეს საბრძოლო ორდენებითა და მედლებით, სამ მათგანს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. სოფელ ჩალტირის მაცხოვრებელმა სურენ ტაშჩიევმა, 1995 წელს, სიკვდილის შემდეგ რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებით მიიღო რუსეთის გმირის წოდება. სოფელ ჩალტირის 700-მდე ადამიანი დაიღუპა გერმანელ დამპყრობლებთან ბრძოლაში. 

სოფელ ჩალტირის ცენტრში, კულტურისა და დასვენების პარკში, XX საუკუნის 80-იან წლებში შექმნს დიდების მემორიალი დიდ სამამულო ომში, სოფლის განთავისუფლებისათვის დაღუპულთა პატივისცემის ნიშნად. 

მემორიალის ავტორები იყვნენ არქტექტორი ვლადიმერ ძერიანი, მოქანდაკე ა. ლებედენკო და ინჟინერი ბორის დაგლდიიანი.

მემორიალის პროექტი მზად იყო გამარჯვების 45-ე წლისთავისათვის. თავდაპირველად იგეგმებოდა მემორიალის დადგმა ჩალტირის ყველაზე მაღალ ე. წ. ოქროს მთაზე. მაგრამ მემორიალი პროექტის მიხედვით იკავებდა დიდი ტერიტორიას დასაბოლოოდ გადაწყდა მისი დადგმა სოფლის ცენტრში მდებარე პარკში. 

1986 წელს დაიწყო მემორიალის მშენებლობა, ხოლო 1987 წელს გამარჯვების დღისათვის იგი გაიხსნა.

აღწერა
------

მემორალის ცენტრში დგას დედა-სამშობლოს სკულპტურული გამოსახულება, რომლის სიმაღლეცაა 4 მეტრი. მას ხელში უჭირავს დიდების გვირგვინი. სტელაზე მიმაგრებულის შავი ბარელიეფი, რომელზეც გამოსახულია სამი გმირი. სტელის ძირში მდებარეობს მემორიალური დაფა, რომელიც ეკუთვნის რუსეთის გმირს, 11-ე გამანადგურებელი საავიაციო პოლკის 1 დივიზიის შავი ზღვის სამხედრო-საჰაერო ფლოტის ჯარისკაცს სურენ ტაშჩიევს. დაფაზე წარწერაა:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „რუსეთის ფედერაციის გმირისურენ ტაშჩიევი 1919-1943. საზღვაო ავიაციის გამანადგურებლის მფრინავი, ჩამოაგდო მტრის 11 თვითმფრინავი, წარმოშობით სოფელ ჩალტირიდან. გმირის წოდება მიანიჭეს 1995 წლის 6 თებერვალს სიკვდილის შემდეგ." |
|  |  |

მემორიალის ცენტრალურ ნაწილში ანთია მუდმივი ცეცხლი. ძეგლის მემორიალურ ფილებზე ამოკვეთილია ჩალტირის დაღუპული მებრძოლების სახელები. კვარცხლბეკებზე დგას გრანიტის ფილები, რომელზეც ამოკვეთილია ჩალტირის განთავისუფლებისათვის 1941-1943 წლებში დაღუპული 169 ჯარისკაცის სახელი და გვარი.

გამარჯვების 30-ე წლისთავთან დაკავშირებით, 1975 წელს სოფელ ჩალტირში დადგეს ომის პერიოდში დაღუპული ათობით უდანაშაულო ადამიანის ძეგლი, რომლის ავტორი არის როსტოველი მოქანდაკე ა. ჯლაუხიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятники боевой славы
* Мемориал Славы воинам, освобождавшим с.Чалтырь в годы Великой Отечественной войны

სქოლიო
------

1. ↑  Выявленные объекты культурного наследия
2. ↑  Памятники и мемориалы Мясниковского района
კუნძულ რობინზონ კრუზოს დედაქალაქი სან-ხუან-ბაუტისტა
**ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგი** (ესპ. *Archipiélago Juan Fernández*) — მეჩხერად დასახლებულ კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, ჩილეს სანაპიროდან დაშორებულია 667 კილომეტრით. ეკუთვნის ჩილეს. არქიპელაგი შეიცავს რამდენიმე ვულკანურ კუნძულს. ესენია:

* რობინზონ-კრუზო, რომელიც არქიპელაგიდან ყველაზე ახლოსაა კონტინენტურ სამხრეთ ამერიკასთან და მის შორიახლოს მდებარე კუნძულები:
	+ ხუანანგა
	+ სანტა-კლარა (*მდებარეობს რობინზონ-კრუზოდან 1 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით*)
	+ ალეხანდრო სელკირკის კუნძული (*რობინზონ კრუზოდან 181 კმ-ით დასავლეთით*)

ეს კუნძულები მთელ მსოფლიოში ცნობილია შოტლანდიელი მეზღვაურის, ალეხანდრო სელკირკის წყალობით, რომელიც ამ უკაცრიელი არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულებზე გადასვეს, სადაც მან ოთხი წელი გაატარა, რამაც შემდეგში დანიელ დეფოს შთააგონა ცნობილი ნოველის — „რობინზონ კრუზოს" დაწერა. 

არქიპელაგის საერთო ფართობი 181 კვ. კმ-ია, საიდანაც კუნძულ რობინზონ კრუზოს უჭირავს 93 კვ.კმ, ხოლო ალეხანდრო სელკირკის კუნძულს 33 კვ.კმ. მთელი მოსახლეობა შეადგენს 633 ადამიანს (*ყველა მათგანი რობინზონ-კრუზოზე ცხოვრობს, ხოლო მათგან 598 კუნძულის დედაქალაქ სან-ხუან-ბაუტისტაში. 2002*)

ადმინისტრაციულად, არქიპელაგი მიეკუთვნება ჩილეს ვალპარაისოს რეგიონს (*აღდგომის კუნძულთან ერთად*). 

2010 წლის 27 თებერვალს, ცუნამის შედეგად ჩილეში მომხდარი 8,8 ბალიანი მიწისძვრა შეეხო ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგსაც, რამაც აქ 8 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხუან-ფერნანდესის კუნძულების ოფიციალური საიტი
* ხუან-ფერნანდესის კუნძულების სურათები
* კუნძულ რობინზონ-კრუზოს რუკა
**2B1 "ოკა"** (რუს. : "2Б1 Ока" - *"თვალი"*) - არის საბჭოთა 420 მილიმეტრიანი თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი. 2B1 არის მისი GRAU აღნიშვნა.

მთავარი დიზაინერი - ბ. ი. შავირინი. პირველი პროტოტიპი მზად იყო 1957 წელს. სროლის სიჩქარე - 1 გასროლა 10,5 წუთში. შექმნილია ბირთვული იარაღის გასასროლად.

შექმნის ისტორია
---------------

სსრკ მინისტრთა საბჭოს ბრძანებულებით, 1955 წლის 18 ნოემბერს დაიწყო მუშაობა თვითმავალ საარტილერიო დანაგირის 2B1 "ოკა"-ს ნაღმტყორცნებზე. კოლმენსკის სპეციალური საინჟინრო დიზაინის ბიუროს საპროექტო ბიურო პასუხისმგებელი იყო საარტილერიო განყოფილების განვითარებაზე, ხოლო ლენინგრადის კიროვის ქარხნის დიზაინის ბიურო პასუხისმგებელი იყო შასის განვითარებაზე. სულ კიროვის ქარხანაში იყო დამზადებული 4 დანადგარი.

დიზაინის აღწერა
---------------

#### შეიარაღება

ძირითადი შეიარაღება იყო 420 მილიმეტრიანი, გლუვლულიანი 2B2 ნაღმტყორცნები. უკნიდან იტვირთებოდა საარტილერიო ნაღმები, რამაც გაზარდა სროლის სისწრაფე, რომელიც 5 წუთში 1 გასროლით იყო..

  

#### შასი

შასი დაპროექტდა ლენინგრადში კიროვის ქარხნის სადიზაინო ბიუროში. 2B1 თვალს ჰქონდა აღნიშვნა "ობიექტი 273" **GABTU**-ს კლასიფიკაციის მიხედვით.

სქოლიო
------

1. ↑  *ქარპენკო ა.ვ.*, მძიმე თვითმავალი არტილერიის სამაგრები, გვ. 44
2. 1 2 3  420 მილიმეტრიანი ნაღმტყორცნები 2B1 "ოკა". ციტირების თარიღი: 2010-12-24
**თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი** — პირველი სამართლის სკოლა ამიერკავკასიაში, დაფუძნდა 1922 წლის 16 ივნისს უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის წარდგინების საფუძველძე სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი, რომელიც შედგებოდა სოციალური (სამართლებრივი) და ეკონომიკური განყოფილებებისაგან.

ისტორია
-------

1917 წლის 26 ნოემბერს გამართულ პროფესორთა საბჭოს პირველ წინასწარ სხდომაზე გადაწყდა ერთი - სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის გახსნა, რომლის ერთ-ერთ – ჰუმანიტარულ განყოფილებაში შევიდოდა სოციალური მეცნიერებანი, რაც გამომდინარეობდა ზოგადი დებულებიდან, რომ ჰუმანიტარული მეცნიერების შესწავლა შეიძლებოდა სოციალურ-ეკონომიკური თვალსაზრისითაც. თუმცა საბჭოს წევრებს გათვიცნობიერებული ჰქონდათ, რომ სრულ უნივერსიტეტად გადაქცევისთვის აუცილებელი იყო არანაკლებ ოთხი ფაკულტეტის ჩამოყალიბება, რომელთაგან ერთ-ერთი იურიდიული ფაკულტეტი უნდა ყოფილიყო. მიუხედავად იმისა, რომ უნივერსიტეტს არ ჰქონდა დამოუკიდებელი იურიდიული ფაკულტეტი, 1918 წლის პირველ სემესტრში წაკითხულ იქნა ქართული სამართლის წყაროები და ისტორია, ხოლო უნივერსიტეტის ეკონომიკური დარგი, რომელიც ჰუმანიტარული მეცნიერების შესწავლის ერთ-ერთი საშუალება იყო, მოიცავდა ისეთ სამართლებრივ საგნებს, როგორიცაა სახელმწიფო სამართალი, სააღებმიცემო სამართალი, სამოხელეო სამართალი და ქართული სამართლის ისტორია. შესაბამისად, ღიად დადგა სამართლის ფაკულტეტის დაარსების საკითხი.

სქოლიო
------

1. ↑  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საიტი
**შოვქათ ფეიზულა ყიზი ალექპეროვა** (აზერ. Şövkət Feyzulla qızı Ələkbərova; 20 ოქტომბერი, 1922, ბაქო - 7 თებერვალი, 1993, იქვე) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1959).

ბიოგრაფია
---------

შოვქათ ალექპეროვა დაიბადა 1922 წლის 20 ოქტომბერს ბაქოში. ის ექვსშვილიან ოჯახში მესამე შვილი იყო. მამამისი მუსიკის დიდი მოყვარული, დედა კი პროფესიონალი თარისტი იყო. ბავშვებმა შემდგომში ასევე მიიღეს მუსიკალური განათლება. ადრეულ ასაკში ალექპეროვა უკრავდა ქამანჩას. 1937 წელს მან მოიგო სიმღერის კონკურსი, სადაც მისი ნიჭი შეაფასეს კომპოზიტორმა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა და მომღერალმა ბულბულმა. კომპოზიციის „ყარაბაღის შიქესტას" ბრწყინვალე შესრულების შემდეგ ჰაჯიბეოვმა ალეკპეროვა მიიღო ახლად შექმნილ აზერბაიჯანის სახელმწიფო გუნდში, რომელშიც მან დაიწყო თავისი პროფესიული კარიერა, როგორც მომღერალმა. მისი მენტორები იყვნენ ფოლკლორისტი და მასწავლებელი აღალარ ალივერდიბეკოვი და საოპერო მომღერალი ჰუსეინგულუ სარაბსკი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ალექპეროვა გაემგზავრა ფრონტზე, მღეროდა პატრიოტულ სიმღერებს. 1945 წლიდან მუშაობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიაში. 1950-იანი წლებისთვის ალექპეროვა აღიარებული იყო აზერბაიჯანული ხალხური და პოპ სიმღერების ყველაზე პოპულარულ შემსრულებლად. შემოქმედებითი კარიერის განმავლობაში მან მოიარა ევროპის, აზიისა და აფრიკის 20-ზე მეტი ქვეყანა. ალექპეროვა წარმატებით გამოვიდა საფრანგეთში, შრი-ლანკაში, ავღანეთში, ინდოეთში, ეგვიპტეში, ალჟირში, თურქეთში, პოლონეთში. მის რეპერტუარში შედის მუღამები, ასევე აზერბაიჯანელი კომპოზიტორებისა და შუა აზიის ხალხების სიმღერები.

შოვქათ ალექპეროვა ორჯერ იყო დაქორწინებული. პირველი ქორწინებიდან შეეძინა ქალიშვილი ნათელა (1944-1992 წწ). მას შემდეგ, რაც ალეკპეროვას ქმარი, სამხედრო ექიმი ფრონტზე წავიდა და ახალი ოჯახი შექმნა, ისინი დაშორდნენ. 1955 წელს 33 წლის ასაკში ალექპეროვა დაქორწინდა 35 წლის რეჟისორ ლატიფ საფაროვზე. ქორწინებიდან ალექპეროვას შეეძინა ვაჟი, ბაშირი. საკუთარი შვილების გარდა ძმისშვილებსაც უვლიდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს ალექპეროვას უფროსი ძმა მირ ალაკბარი გაუჩინარდა და მისი მეუღლეც გარდაიცვალა. მათი ქალიშვილი ვალიდა რამდენიმე თვის იყო და ალექპეროვა მას ისე უვლიდა, როგორც საკუთარ ქალიშვილს. ვალიდას გარდა შოვქათი მეორე ძმის მირ შაფეჰის ორ შვილს სევდასა და ელდარსაც უვლიდა. ისინი მასთან ერთად ცხოვრობდნენ.

1963 წელს მეორე ქმრის თვითმკვლელობის შემდეგ მომღერალი აღარ დაქორწინებულა და მთელი ცხოვრება ბავშვებსა და მუსიკალურ კარიერას მიუძღვნა. 1992 წელს მისი ქალიშვილის, ნათელას მოულოდნელმა გარდაცვალებამ სიმსივნისგან უარყოფითი გავლენა მოახდინა ალეqპეროვას ჯანმრთელობაზე.  ქალიშვილის გარდაცვალების შემდეგ მას აღარ უმღერია.

შოვქათ ალეqპეროვა გარდაიცვალა 1993 წლის 7 თებერვალს 70 წლის ასაკში. ის დაკრძალეს ბაქოში საპატიო დაკრძალვის ხეივანზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Our Last Conversation **Shovkat Alakbarova (1922-1993)**
2. 1 2  **Şövkət Ələkbərova heç kimin onu elə görməsini İSTƏMƏDİ - Məşhurların son günü...**
3. 1 2  Gəlinini cavanlığına bənzədən Şövkət Ələkbərova – Maraqlı faktlar
**ხაბელაშვილების ხიდი** — ხიდი შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაბელაშვილებში. აუშენებია გვარად ბერიძეს, ხაბელაშვილების მკვიდრს XVIII საუკუნეში. ხიდი სიგრძით 26 მეტრს აღწევს და დაახლოებით სამი საუკუნისაა. იგი ოსტატს სოფლების ერთმანეთთან დასაკავშირებლად აუგია, თუმცა არსებობს მოსაზრებაც, რომ ხიდს წარსულში სატრანზიტო მნიშვნელობა ჰქონდა და შუახევის მუნიციპალიტეტის ჭვანისწყლის ხეობის სოფლების — ბრილის, ზემო ხევისა და ბარათაულის დამაკავშირებელი გზა იყო, რომელიც ასევე უკავშირდებოდა ხულოს მუნიციპალიტეტთან დამაკავშირებელ გზას. 

ხიდი თავისი ავთენტურობით, მშენებლობისას გამოყენებული ელემენტებითა და გადახურვით უნიკალური და უიშვიათესია მთელ დასავლეთ საქართველოში. ხის კოჭებიანი ხიდი ქვის ბურჯებზეა დაყრდნობილი, მშენებლობისას გამოყენებულია ხის უნიკალური ჯიშები: წაბლი — ხიდის მზიდ და საყრდენ მალებად, ურთხმელი — მალებად ბურჯებში, ჭერის ქვეშ (გადახურვისას) და მუხა — საყრდენ ბოძებად. იატაკი, მოაჯირი და გადახურვის კოჭები ხისაა. იგი სახურავით მთლიან სიგრძეზეა გადახურული, ხოლო ბოლოები სამკუთხა ფრონტონებით ბოლოვდება. გადახურვის დამჭერი ძელები რკალური ფორმისაა. გადახურვა ეყრდნობა ხიდის მიმყოლად განლაგებულ ბოძებს, რომლებიც გამაგრებულია დახრილად, განლაგებული ძელებით. ხიდის ბალავარო ქვითკირითაა ნაგები. ასევე აღსანიშნავია, ისიც, რომ ხიდი ბზის მასალითაცაა აგებული. ადრე იგი ხის კოჭებიანი ყავრით იყო გადახურული, მაგრამ XX საუკუნის ბოლოს თუნუქით გადახურეს, დაზიანებების გამო.

2013 წელს, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის №3/182 ბრძანებით, ხაბელაშვილების ხიდს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხაბელაშვილების ხიდი
* ხაბელაშვილების ხის კოჭებიანი ხიდი მდ. ჭვანისწყალზე

სქოლიო
------

1. 1 2  აჭარაში სამ ობიექტს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. *tabula.ge* (3 ნოემბერი, 2013). ციტირების თარიღი: 7 ივლისი, 2019.
**შმიდტის ტელესკოპი** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. თარიღდება XX საუკუნის დასაწყისით. 

აბასთუმნის ობსერვატორიის სამეცნიერო-ტექნიკურ ნაგებობათაგან ერთ-ერთი უადრესი - შმიდტის ორგუმბათიანი ტელესკოპია, რომელსაც ისტორიულთან ერთად არქიტექტურული ღირებულებაც გააჩნია, იგი ტერიტორიის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ნაგებობა მკვეთრად დამრეცი ფერდის კიდესთან არის განთავსებული, ისე, რომ ზურგის მხრიდან მისი შესასვლელი ნიადაგის დონეზეა, ხოლო ფერდის მხარეს მას საკმაოდ მაღალი ცოკოლის სართული ემატება. სწორკუთხა მოხაზულობის გეგმის ერთსართულიანი შენობა მაღალი სფერული გუმბათით დასრულებული ორსართულიანი მრგვალი კოშკურა ნაგებობით არის ფლანკირებული. შენობა რკინა-ბეტონის კონსტრუქციებზეა გამართული. ფერდისკენ მიმართული საფასადე კედლის სიბრტყე ტერაზატით არის მოპირკეთებული. ამავე მხარეს განაწილებულია წყვილ-წყვილი სწორკუთხა ცრუ სარკმელი, რომელთაგან ამ უკანასკნელს ნალესობით შესრულებული წვრილსაფეხურებიანი პროფილირებული საპირე შესდევს. ამავე მხარეს შენობის შუა ნაწილის სახურავის სწორხაზოვან ნაშვერს ქვეშ გასდევს გადახურვის ხის კონსტრუქციის პროფილირებული დაბოლოებები. ზურგის მხრიდან, საიდანაც ნიადაგი შენობის პირველ სართულს უთანაბრდება, შუა, ერთსართულიანი ნაწილი სიმეტრიულადაა დაყოფილი შუაში განთავსებული კარითა და შესასვლელის ორსავე მხარეს განლაგებული ფანჯრებით. რაც შეეხება მრგვალი კოშკების დამუშავებას, ქვედა სართულის სწორკუთხა ღიობებს აქაც პროფილირებული საპირეები შემოუყვება, ხოლო ზედა სართულზე, თარო-კარნიზთან ახლოს - მრგვალი ღიობებია განლაგებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6459
**მარტყოფის ბრძოლა** — 1625 წლის 25 მარტს  ქართლ-კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ;  ქართლ-კახეთის აჯანყების (1625) ერთ-ერთი ეპიზოდი.

ისტორია
-------

ყიზილბაშთა დიდი არმია ყორჩიხა-ხანის სარდლობით მარტყოფის ველზე იდგა და კახეთის მოსახლეობის დასარბევად ემზადებოდა. ქართლ-კახეთი  გიორგი სააკაძისა და დავით ჯანდიერის მეთაურობით აჯანყებისათვის მზად იყო. ქართლ-კახეთის მესვეურთა გეგმით, აჯანყებულები დათქმულ დროზე მოულოდნელად უნდა შესეოდნენ ირანელთა ბანაკს. გ. სააკაძესა და მის მხლებლებს, რომელნიც ირანელთა ბანაკში იმყოფებოდნენ, მოულოდნელი დარტყმით ჯარის სარდლები უნდა დაეხოცათ. მტრის ბანაკში იყო აგრეთვე სააკაძის შვილი  ავთანდილი, თავადიშვილები ელია დიასამიძე და პაატა ხერხეულიძე, გლეხი პაპუნა ვაშაყაშვილი.

25 მარტს, გარიჟრაჟზე, ხარება დღეს, ქართლ-კახეთის ლაშქარი მტრის ბანაკს მიუახლოვდა. ხმაურზე გუშაგებმა განგაში დასცეს. ირანის ჯარის სარდლობამ სასწრაფოდ თავი მოიყარა ყორჩიხა-ხანთან და გიორგი სააკაძე იხმეს. შეკრებისთანავე, გიორგი სააკაძემ ყორჩიხა-ხანი განგმირა, ხოლო სანამ ირანელთა სარდლობა გონს მოვიდოდა, სააკაძის მხლებლებმა მათ ბოლო მოუღეს. ამასობაში ქართველთა ჯარი, რომელსაც ზურაბ ერისთავი მეთაურობდა, ბანაკში შეიჭრა. ბრძოლა მთელი დღე გაგრძელდა და გვიან ღამით აჯანყებულთა გამარჯვებით დამთავრდა. მტრის ბანაკიდან, რომელშიც 30 ათასამდე ყიზილბაში იყო, მხოლოდ 3 ათასმა უშველა თავს გაქცევით. ქართლ-კახეთის მოსახლეობა ამჯერადაც გადარჩა ამოწყვეტასა და აყრა-აოხრებას. შაჰ-აბას I-ის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს გიორგი სააკაძის ვაჟს პაატას, რომელიც მძევლად იყო ირანში. 

აბას I-მა დაიწყო სამზადისი საქართველოში დიდი დამსჯელი ექსპედიციის მოსაწყობად. გიორგი სააკაძე და თეიმურაზ I თავდაცვისათვის ემზადებოდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *გ. ჯამბურია,* ქსე, ტ. 6, გვ. 462, თბ. 1983
შოანის წმინდა გიორგის ეკლესია
**შოანას წმინდა გიორგის ეკლესია** — მართლმადიდებლური ტაძარი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ტერიტორიაზე, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირას, ყარაჩაევსკიდან შვიდი კილომეტრის დაშორებით, მთა შოანაზე. მისი აგების დაახლოებითი თარიღია X საუკუნე. ეკლესია აგებულია მთის ფერდობზე საიდანაც კარგად ჩანს მთელი ხეობა.

არქიტექტურა
-----------

ტაძრის არქიტექტურული აღწერა პირველად მოგვცა გერმანელმა მეცნიერმა ჯოზეფ ბერნარდცმა 1829 წელს. ტაძარი წარმოადგენს ჯვარგუმბათოვან ნაგებობას, მისი სიმაღლე არის 12 მეტრი.

ისტორია
-------

X საუკუნის დასაწყსიდან საკმაოდ ძლიერდება ეგრის-აფხაზეთის სამეფო, რომელიც აქტიურ ურთიერთობას ამყარებს ჩრდილოეთ კავკასიაში მოსახლე სხვადასხვა ხალხებთან კერძოდ კი ალან-ოსებთან. ტერიტორია სადაც მდებარეობს ეკლესია და მისი მიმდებარე მხარეები ოდითგანვე დასახლებული იყო ქართველებით, კერძოდ კი სვანებით. მდინარე ყუბანის, კერძოდ ყარაჩაის მხრით - ლაბგვიარი - ახლანდელი ულუ კამის ხეობა და ყაბარდოს მხრით - თეგენი, XIX საუკუნის პირველ ნახევრამდე - 1834 წლამდე - სვანეთის სამთავროს საკუთრებას წარმოადგენდა, რისთვისაც სვანეთის მთავრები იღებდნენ სათანადო გადასახადს იქ დასახლებული ყაბარდო-ბალყარელებისაგან. 1834 წელს ეს ტერიტორია საქართველომ დაკარგა. ქრისტიანობასთან ერთად ჩრდილოეთ კავკასიაში აქტიურად ვრცელდებოდა ქართული ენა, არქეოლოგიური სამუშაოების შედეგად აღმოჩენილია ავარულ ენაზე ქართული ასოებით შესრულებული სხვადასხვა წარწერები. არსებობს კონსტანტინეპოლის პატრიარქის ნიკოლოზ მისტიკოსის წერილი აფხაზთა მეფე გიორგი მეორის მიმართ, 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „შენმა ღვთისმოსავობამ და უმწიკვლო ქცევამ, აღგვიძრა სიყვარული შენდამი, შენი ღვთისმოსავობის საბუთია ღვთისნიერი სწრაფვა, რომელიც გამოიჩინე ალანთა ტომის მიმართ, განანათლე ალანთა მმართველი და ყველა მასთან ერთად ვინც ღირსი გახდა წმინდა ნათლისღებისა[1]." |
|  |  |

 გიორგი მეორე პირადად მონაწილეობდა ალანთა მეფისა და მისი ოჯახის მონათვლაში.

შოანას შესახებ წერს გერმანელი ექიმი და მოგზაური რეინექსი, რომელმაც პირადად მოინახულა ეკლესია, საიდანაც წაიღო ორი წიგნი, ეკლესიაში უნდა ყოფილიყო წიგნთსაცავი, მაგრამ ყველა წიგნი დაკარგულია, გარდა იმ ორი წიგნისა რომელიც რეინექსმა წაიღო გერმანიაში ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში.

ლიტერატურა
----------

* ყაუხჩიშვილი ს. გეორგიკა, ტ. IV, თბ. 1952
* გუჯეჯიანი რ. ქართული ქრისტიანული კულტურის ძეგლები ბალყარეთსა და ყარაჩაიში, კავკასიის ეთნოლოგიური კრებული, ტ. X, თბ. 2007
* Кузнецов В. христианство на северном кавказе до XV в, вл. 2002

სქოლიო
------

1. ↑  გეორგიკა, ტ. IV, გვ. 247
**წკერეს კვირაცხოვლის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეში.

კვირაცხოვლის ნიში მდებარეობს სოფლის თავში, ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე ხადის წყლის მარჯვენა ნაპირზე. ნიში მიმართულია დასავლეთისკენ. ძირითადი სტრუქტურა აგებულია ნატეხი ქვით და ცემენტის ხსნარით. მისი ზომებია: 73x90 სმ. სიმაღლე: 1,0 მ. სანთლის ასანთები სწორკუთხა ნიშა დატანებულია დასავლეთიდან. ნიშას შვერილი ძირი აქვს, რაც ერთგვარად თაროს ფუნქციასაც ასრულებს. ნიშის ზემოდან აღმართულია ანდეზიტის ქვაში, მაღალ რელიეფურად გამოთლილი ჯვარი (სიმაღლე 40 სმ.), რომელიც მკლავებს შორის მოქცეულ ჩაკვეთილ ფონზე მკაფიოდ აღიქმება. ჯვრის წინა პირზე მცირე სიღრმის ღარით მონიშნულია ჯვრის გრაფიკული გამოსახულება, ზედა და განივ მკლავებზე გავლებული მოკლე, პერპენდიკულარული ხაზებით და ჯვრის ცენტრში, მკლავების გადაკვეთის ადგილში ჩაკვეთილი კუთხით დაყენებული კვადრატული მოტივით. ნიშის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩადგმულია მაღალი რკინის ჯვარი. კვირაცხოვლის ნიში რამდენიმე წლის აღმართულია ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერ, თუმცა მათივე თქმით ამ ადგილას ძველი სალოცავი ნიშის ნანგრევები ყოფილა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35123
**პროტაგორა** (ძვ. ბერძნ. Πρωταγόρας; ძვ. წ. 485 — ძვ. წ. 410) — ძველბერძენი ფილოსოფოსი, სოფიზმის გამოჩენილი წარმომადგენელი. ასევე მას მიაკუთვნებენ სკეპტიკოსებსა და მატერიალისტებს. პროტაგორს ეკუთვნის ცნობილი თეზისი: „ადამიანი არის ყველა არსებულის საზომი". 

პროტაგორის ვერც ერთმა ნაშრომმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. პროტაგენის სწავლებას ჩვენ ვეცნობით მხოლოდ პლატონისა და დიოგენე ლაერტელის ნაშრომებიდან. 

პლატონი თვლიდა, რომ პროტაგორა სენსუალისტი იყო, რომელიც ქადაგებდა, რომ სამყარო ისეთია, როგორადაც ადამიანი მას აღიქვამს გრძნობების მეშვეობით. პლატონური მოსაზრება პროტაგორას შესახებ დღესდღეობით დომინირებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილოსოფიის ინტერნეტ-ენციკლოპედია (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სოკრატემდელი ფილოსოფოსები |
| --- |
|  |
| მილეტის სკოლა | 
* თალესი
* ანაქსიმანდრე
* ანაქსიმენე
 |
|  |
| პითაგორელები | 
* პითაგორა
* ფილოლაოსი
* ალკმეონი
* არქიტე
* ტიმაიოსი
 |
|  |
| ეფესოს სკოლა | 
* ჰერაკლიტე
 |
|  |
| ელეატელთა სკოლა | 
* ქსენოფანე
* პარმენიდე
* ძენონ ელეელი
* მელისე სამოელი
 |
|  |
| პლურალისტური სკოლა | 
* ანაქსაგორა
* ემპედოკლე
 |
|  |
| ატომისტური სკოლა | 
* ლევკიპე
* დემოკრიტე
 |
|  |
| სოფიზმი | 
* პროტაგორა
* გორგია
* პროდიკე
* ჰიპია
* დიოგენე აპოლონიელი
* ფერეკიდე
 |

 |
**შოვქეთ ჰასან-ყიზი მამედოვა** (აზერ. Şövkət Həsən qızı Məmmədova) (დ. 18 აპრილი, 1897, თბილისი — გ. 8 ივნისი, 1981, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი (ლირიკული-კოლორატურული სოპრანო), პედაგოგი, მუსიკის მოღვაწე. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1938), სკკპ წევრი 1942 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

შოვკეტ მამედოვი დაიბადა 1897 წელს ტფილისში (ამჟამად თბილისი, საქართველო) ღარიბ აზერბაიჯანულ ოჯახში. მისმა მამამ, პროფესიით მეწაღემ, თავისი ქალიშვილის დიდი მუსიკალური ნიჭი შეამჩნია, როდესაც ბავშვი 6 წლის იყო. 1910 წელს მან იპოვა მეცენატი, რომელიც დაეხმარა კავკასიის ოლქის ვიცე-გუბერნატორის, გრაფი ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვის მიერ საზეიმოდ მოწყობილ ბანკეტზე პუბლიკის წინაშე მომღერლის პირველი გამოსვლის ორგანიზებაში.

1910 წელს დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ტიფლისში და 1911 წელს გაემგზავრა მილანში (იტალია) მილანის კონსერვატორიაში მუსიკალური განათლების გასაგრძელებლად, სადაც გამოჩენილი მომღერლისაგან დოტი ამბროზიასგან ღებულობდა გაკვეთილებს. სწავლისათვის საჭირო სახსრები აზერბაიჯანელმა მილიონერმა და მეცენატმა გაჯი ტაგიევმა და მისმა ცოლმა სონამ გამოყვეს. მაგრამ 1912 წელს მათი მხრიდან ფინანსური დახმარება გაურკვეველი მიზეზის გამო შეწყდა და შოვკეტი იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო. მუსიკალური განათლების მიღება ტიფლისში გააგრძელა.

1912 წლის 13 აპრილს 15 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა ბაქოში ტაგიევის თეატრის სცენაზე მაყურებლის წინაშე და უ. გაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიიდან „ქმარი და ცოლი" შეასრულა პარტია.

1917–1921 წლებში სწავლობდა კიევის კონსერვატორიაში, 1927–1929 წლებში — მილანსა და პარიზში. 1922–1948 აზერბაიჯანის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახალხო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. პარტიები: გულჩორა (უზეირ ჰაჯიბეკოვის „არშინ-მალ-ალანი"), შაჰსენემი (რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემი"), ნარგიზი (მუსლიმ მაგომაევის „ნარგიზი"), ანტონიდა (მიხეილ გლინკას „ივანე სუსანინი"), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი") და სხვა. 1945 წლიდან ბაქოს კონსერვატორიის პედაგოგი (1949 წლიდან პროფესორი). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

გარდაიცვალა 1981 წლის 8 ივნისს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

ოჯახი
-----

კიევის კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში გათხოვდა ინჟინერ იაკოვ ლიუბარსკიზე, რომელიც უფრო ადრე, მილანში გაიცნო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 395-396.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycanın ilk qadın opera müğənnisi…. *Sharg*. 24 May 2011. Retrieved 26 February 2017.
2. ↑  - Шовкет Мамедова, бесстрашный вызов. Фуад Ахундов. *Azerbaijan International*. Зима 1997 (на английском языке)
**ცისანა აბულაძე** (დ. 16 ივნისი, 1933, ქუთაისი) — ქართველი მეცნიერი,ისტორიკოსი,პედაგოგი.

1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი.

მუშაობს ხელნაწერთა ინსტიტუტში, აგრეთვე ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში თურქოლოგიის კათედრის გამგის მოადგილედ. ავტორია წიგნებისა: „სულხან-საბა ორბელიანის სიტყვანის თურქული თარგმანები", ხელნაწერთა ინსტიტუტის არაბულ, თურქულ და სპარსულ ხელნაწერთა კატალოგი, გურჯიზადე, „თბილისის დაპყრობის წიგნი", „ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთარი", „თურქული წყაროები XVI საუკუნის I მეოთხედის სამცხე-საათაბაგოს ისტორიისათვის", „საქართველოს ისტორიის XV-XVIII საუკუნის ოსმალური დოკუმენტური და ნარატიული წყაროები". არის 6 წიგნისა და 60-მდე სტატიის ავტორი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* თურქიზმები ქართველურ ანთროპონიმიაში : მონოგრაფია თბილისი, სიტყვა, 2008 გვ. 366 ISBN: 978-9941-0-1290-7
* თურქულენოვან ხელნაწერთა კატალოგი - Turkce yazmalar Katalogu თბილისი, კვირიონი, 2004 გვ. 366 ISBN: 99928-0-837-3
* სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონის სიტყვანის თურქული თარგმანები თბილისი, მეცნიერება, 1968 გვ. 257

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.I თბ. 1997 გვ. 37

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცისანა აბულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**აჰმედ ჯაბარ ოღლუ რაჯაბლი** (აზერ. Əhməd Cabbar oğlu Rəcəbli) — აზერბაიჯანელი აგრონომი, სელექციონერ-გენეტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

აჰმედ რაჯაბლი დაიბადა 1898 წელს ერევანში. 1919 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ რაჯაბლი გაგზავნა იტალიაში სასწავლებლად. 1923 წელს მან დაამთავრა იტალიის ქალაქ პერუჯის უმაღლესი სამეფო ექსპერიმენტული აგრარული ინსტიტუტი. ფლობდა რუსულ, გერმანულ, ესპანურ, იტალიურ, სპარსულ და ბერძნულ ენებს.

1924-1930 წლებში მუშაობდა ზაქათალას სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯის დირექტორად. იქვე რაჯაბლიმ მოაწყო ექსპერიმენტული სასოფლო-სამეურნეო სადგური, სადაც მისი ხელმძღვანელობით ტარდებოდა სამეცნიერო კვლევები.

1931-1934 წლებში აჰმედ რაჯაბლი იყო აზერბაიჯანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სამხრეთ ტექნიკური კულტურების განყოფილების გამგე.

1935 წელს მოსკოვის უმაღლესმა საატესტაციო კომისიამ რაჯაბლის პროფესორის აკადემიური წოდება მიანიჭა. აჰმედ რაჯაბლი აირჩიეს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა გაერთიანების აკადემიის სუბტროპიკული კულტურების განყოფილების წევრად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მსოფლიო დონის მეცნიერი ნიკოლაი ვავილოვი.

1937 წელს რეპრესირებულ იქნა და გადაასახლეს მაგადანში. მაგადანის მძიმე პირობებში მან შექმნა შვილობილი მეურნეობა, გამოიყვანა ყინვაგამძლე ჯიშები ბოსტნეული კულტურები.
1946 წელს, რეაბილიტაციის შემდეგ, დაბრუნდა ბაქოში. 1950 წლამდე ეწეოდა სამეცნიერო და სასწავლო საქმიანობას. 1950 წელს რაჯაბლი არაერთხელ იქნა რეპრესირებული და გადასახლებული ყაზახეთში. სტალინის გარდაცვალების შემდეგ ის ბაქოში დაბრუნდა.

1958 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის წევრად, მცენარეთა მრეწველობის განყოფილების აკადემიკოს-მდივნად.
1963 წლის დეკემბერში აჰმედ რაჯაბლი გარდაიცვალა გულის შეტევით.

სქოლიო
------

1. ↑  Əsədov, S (1995) *Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası*. Bakı:  Gənclik,   გვ. 461. ISBN 5-8020-0852-0.