recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**შვიდწლიანი ომი** (1756 – 1763) — გლობალური სამხედრო კონფლიქტი, გამოირჩეოდა დიდი მასშტაბურობით, ვინაიდან მასში ჩაბმული იყო იმ დროის ზესახელმწიფოთა უმეტესობა. შვიდწლიანი ომი მიმდინარეობდა როგორც ევროპაში, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკაში, კარიბის აუზში, ინდოეთში, ფილიპინებში.

წინაპირობები
------------

XVIII საუკუნის 50-იან წლებში ევროპული სახელმწიფოების წინააღმდეგობამ მათი ორ მტრულ კოალიციად დაჯგუფება განაპირობა. ავსტრია, რუსეთი, საფრანგეთი და საქსონია ინგლისსა და პრუსიას დაუპირისპირდა. 1756 წელს მათ შორის ე.წ. შვიდწლიანი ომი (1756–1763) დაიწყო. საბრძოლო მოქმედებები სამ კონტინენტზე – ევროპაში, აზიასა და ამერიკაში გაიშალა.

მიმდინარეობა
------------

მოწინააღმდეგეთათვის გაერთიანების საშუალება რომ არ მიეცა, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II-მ ყველას დაასწრო და 1756 წლის 29 აგვისტოს საქსონიას დაესხა თავს. საქსონიის კურფიურსტი პოლონეთში გაიქცა, ფრიდრიხმა საქსონია დაიპყრო.

შვიდწლიან ომში სრულად გამოვლინდა ფრიდრიხ II-ის სამხედრო ნიჭი. სწრაფი მანევრებით ის ასწრებდა ყოველი მხრიდან მოძალებული მტრისგან საზღვრების დაცვას და, ამავე დროს, რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვებაც მოიპოვა. მაგრამ პრუსია მოწინააღმდეგეებთან შედარებით პატარა სახელმწიფო იყო და უთანასწორო ბრძოლაში მისი ძალები მალე ამოიწურა. 1759 წლის ბრძოლაში რუს–ავსტრიელთა 58–ათასიანმა არმიამ სასტიკად დაამარცხა პრუსიის 40–ათასიანი ჯარი (კუნერსდორფის ბრძოლა). პრუსია მხოლოდ მოკავშირეთა შორის უთანხმოებამ გადაარჩინა. მან ძალების შემოკრება შეძლო, მაგრამ მისი მდგომარეობა მაინც კრიტიკული იყო. რუსებმა აღმოსავლეთ პრუსია, ავსტრიელებმა კი სილეზია დაიკავეს. პრუსია კატასტროფისაგან 1761 წელს რუსეთის იმპერატორ ელისაბედ I-ის გარდაცვალებამ იხსნა. რუსეთში პეტრე III გამეფდა, რომელმაც პრუსიასთან ზავი დადო და რუსეთის ჯარი პრუსიიდან გაიყვანა.ამის შემდეგ რუსეთის მხარდაჭერასმოკლებული ავსტრიაც იძულებული შეიქნა ზავი დაედო პრუსიასთან. ზავის შედეგად პრუსიამ ავსტრიისაგან სილეზია დაიბრუნა.

ინგლისსა და საფრანგეთს შორის საომარი მოქმედებები ძირითადად კოლონიებში – ამერიკასა და ინდოეთში გაიშალა. ამერიკაში ინგლისმა დიდ წარმატებას მიაღწია. საფრანგეთზე გამარჯვება აქ მნიშვნელოვანწილად განაპირობა ჩრდილოეთ ამერიკის ინგლისის კოლონიების მხარდაჭერამ, საფრანგეთის სამფლობელო კვებეკი (კანადა) კოლონისტთა შეიარაღებულმა ძალებმა და ინგლისის ჯარმა დაიკავა.

ძალზე მნიშვნელოვანი იყო ის წარმატებებიც, რომლებიც ინგლისელებმა ინდოეთში მოიპოვეს. ენერგიული მოქმედებით მათ ხელთ იგდეს ბომბეი, მადრასი და კალკუტა.

1763 წლის პარიზის ზავით საფრანგეთმა დათმო კანადა და მისისიპის აღმოსავლეთი სანაპიროები. ინდოეთში საფრანგეთმა მთელი სამფლობელოები დაკარგა, ზოგიერთი სავაჭრო დანიშნულების უმნიშვნელო პუნქტის გარდა. ინგლისისა და საფრანგეთის ბრძოლა კოლონიებისათვის საფრანგეთის სრული მარცხით დამთავრდა.

სქოლიო
------

1. ↑  ომის ქრონოლოგია დაარქივებული 2013-12-21 საიტზე Wayback Machine. .
2. ↑  Dull, Jonathan R. *The French Navy and the Seven Years' War*. University of Nebraska Press, 2005. - გვ. 71.
3. ↑  Treaty of Paris (1763).

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შვიდწლიანი ომი***
გერბერის კასპიისპირეთის რუკა (1728)
**იოჰან გუსტავ გერბერი** (გერმ. Johann Gustav Gärber) (დ. დაახლ. 1690, ბრანდენბურგი, — გ. 5 ოქტომბერი, 1734, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსეთის იმპერიის სამსახურში მყოფი გერმანელი ინჟინერ-არტილერისტი, გეოგრაფი.

რუსეთის სამხედრო სამსახურში იყო 1710 წლიდან. მონაწილეობდა პეტრე I-ის ლაშქრობაში ირანის წინააღმდეგ (1722–1723), ბაქოს აღებისას მეთაურობდა არტილერიას. 1727 წელს მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთს შორის მოლაპარაკებაში (კავკასიის კასპიისპირეთის საკითხებზე). 1731 წელს ხელმძღვანელობდა წარუმატებელ სადაზვერვო ექსპედიციას ხივასა და ბუხარაში. 1734 დაევალა აზოვის ციხესიმაგრის გამაგრება არტილერიით, თუმცა გზად დაავადდა და გარდაიცვალა.

გერბერს ეკუთვნის 1728 წელს შედგენილი კავკასიის კასპიისპირეთის რუკა და ამ მხარის დაწვრილებითი აღწერილობა: „ცნობა კასპიის ზღვის დასავლეთით მყოფი ხალხებისა და იქაური მიწების შესახებ" (გამოიცა გერმანულ ენაზე, 1728; რუსულ ენაზე, 1760). ნაშრომში მოცემულია ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და სოციალურ-ეკონომიკური ხასიათის დაწვრილებითი ცნობები კასპიისპირეთისა და კავკასიის, კერძოდ, კახეთის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* Полиевктов М. А. Европейские путешествинники XIII–XVIII вв. по Кавказу. Тфл. 1935.
* Гербер, Иоанн Густав // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1892. — Т. VIII. — С. 455—456.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.
**ტერორის მთა** (ინგლ. Mount Terror) — დიდი ფარისებრი ვულკანი ანტარქტიდაში. მდებარეობს ვიქტორიას მიწის ნაპირებთან, როსის კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 3230 მ. აგებულია ბაზალტებით. აქვს მრავალრიცხოვანი შლაკური კონუსები და გუმბათები, რომლებიც მეტწილად თოვლითა და ყინულითაა დაფარული. როსის კუნძულის ოთხი ვულკანიდან ტერორის მთა სიდიდით მეორეა და რამდენადმეა დაჩრდილული მის მეზობლად მდებარე ვულკან ერებუსის მიერ, რომელიც დასავლეთით 30 კილომეტრში ვრცელდება. ტერორის მთას სახელი უწოდა ჯეიმზ კლარკ როსმა თავისი მეორე გემის HMS Terror-ის პატივსაცემად 1841 წელს. ტერორის კაპიტანი იყო როსის ახლო მეგობარი ფრენსის კროზიე. მწვერვალზე არსებული ქანები არ არის შესწავლილი, თუმცა ქვედა ადგილები გეოლოგიურად შესწავლილია და ამ ქანების ასაკია 0,82-1,75 მილიონი წელი. ვულკანური აქტივობის ნიშნები არ გააჩნია. პირველად მასზე ავიდნენ 1959 წელს. ტერორის მთის ქვემოთ არის ტერორის წერტილი, აქვეა ტერორის თოვლის უნაგირა. ტერორის მთასა და ტერა-ნოვის მთას შორის მდებარეობს ტერორის მყინვარი, რომელსაც სამხრული მიმართულება აქვს. 2000 წელს მოხდა ძლიერი მიწისძვრა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტერორის მთა"** ვიკისაწყობში.
* აშშ-ის გეოლოგიური სამსახური[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)
* ტერორის მთა (ინგლისური)
**განჯის ალყა** — ქალაქ განჯის წარმატებული ალყა, ქართველების მიერ მეფე გიორგი IV-ის მეთაურობით 1213 წელს.

თამარ მეფის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო მემკვიდრეობით მის შვილს გიორგი IV-ს ერგო. გიორგი IV ლაშას მეფობის დამდეგსვე საქართველოს ყმადნაფიცმა ქვეყნებმა მოინდომეს დამოუკიდებლობა. თავდაპირველად განძის ათაბაგი განუდგა მეფეს და უარი განაცხადა ხარკის გადახდაზე. ლაშა გიორგიმ უმალვე მოიწვია დარბაზი, ჯარი შეკრიბა და ალყა შემოარტყა განძას

მან ქართველ მხედართმთავრებთან შეთანხმების გარეშე 4000 მეომრით გარსშემოუარა ქალაქს. მცხოვრებნი სწრაფად გამოვიდნენ ქალაქიდან 10000 ჯარისკაცით და მეფეს თავს დაესხნენ. გაჩაღდა სასტიკი ბრძოლა. ქართველებმა მამაცად შეუტიეს სამეფო ჯარებს. განძელები უკუიქცნენ და კვლავ ჩაიკეტნენ ქალაქში. მეფის წინდაუხედაობამ აღაშფოთა ქართველი სარდლები და მის სამსახურზე უარის თქმით დაემუქრენ, თუ კიდევ განმეორდებოდა მსგავსი რამ. ლაშა გიორგი იძულებული შეიქნა მოენანიებინა თავისი ქმედება. ალყით შეწუხებულმა განძის ათაბაგმა მოციქული გამოუგზავნა ლაშა გიორგის, შერიგება სთხოვა და ხარკის გადახდაც იკისრა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძისა და რ. მეტრეველის რედ. თბ. ნეკერი, 2007, გვ. 145-146
**ბორის კაზინეცი** (რუს. Борис Михайлович Казинец; დ. 16 ოქტომბერი, 1930, მოსკოვი) — თეატრის მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1983).

ბიოგრაფია
---------

1952 წელს დაამთავრა მოსკოვის ა. ლუნაჩარსკის სახელობის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო ნოვოჩერკასკის დრამატულ თეატრში. სხვა­და­სხვა წლებში მუ­შა­ობ­და ნოვოჩერკასკის (1952-1953), საბჭოთა არმიის (1954-1955), როსტოვის კომედიის (1955-1958) და მ. გორკის სახელობის დრამატული (1958-1960; 1971-1974), პერმის დრამა­ტუ­ლი (1960-1964), თბილისის გრიბოედოვის (1964-1968), რიაზანის (1968-1970), მინსკის მ. გორკის სახელობის (1970-1971) თეატრებში. 1974 წლიდან თბილისის გრიბოედოვის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობია. მას განსახიერებული აქვს 200-ზე მეტი როლი. თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრის სცენაზე შექმნილი როლებიდან აღსანიშნავია: არისტახი, ჯადოქარი (ვ. შუკშინის „ენერ­გიული ადამიანები", „თვალსაზრისი"), ქალაქკომის მდივანი (ა. ჩხაიძის „როცა ქალაქს სძინავს"), ზურაბ მოდრეკილაძე (ვ. იაქა­შვი­ლის „ჰორიზონტს იქით"), იოჰან ვილჰელმ მებიუსი (ფ. დიურენმატის „ფიზიკოსები"), შეფი (ა. კოტეტი­შვი­ლის „სამოთხის ვაშლები"), ბურგომისტრი (გ. გორინის „შემწვარი იხვის ფრენა"), ფილიპ ლუტიკოვი (ა. ფადეევის „ახალგაზრდა გვარდია"), იგორ გორჩაკოვი (ი. დვორეცკის „გაცილება"), პეტრე რიზაევი (ა. კაზანცევის „ძველი სახლი") და სხვა. მსახიობის განსახიერებული დრამატული, სახასიათო და კომედიური როლები მის ფართო სამსახიობო დიაპაზონზე მეტყველებს.

1991 წლიდან ცხოვრობს აშშ-ში. 7 წლის განმავლობაში იყო რადიო „ამერიკის ხმის" დიქტორი. მალევე გახდა ნიუ-იორკში კომპოზიტორ ალექსანდრე ჟურბინის მიერ გახსნილი თეატრის მსახიობი. ამ თეატრალურ კოლექტივთან ერთად გასტროლებით მოიარა ნახევარი ამერიკა. 1993 წელს ვა­შინგტონის გარეუბანში დაა­ფუძნა მოყვარულთა თეატრი, რომელსაც მოგვიანებით „ბორის კაზინეცის თეატრი" ეწოდა, ხოლო შემდეგ – „რუსული კლასიკის თეატრი". 

2015 წლის 26 ოქტომბერს, გრიბოედოვის თეატრის 170 წლის საიუბილეო ღონისძიებების ფარგლებში, სპექტაკლით: „წარსულის ეტლში. მსახიობის მონოლოგი" აღინიშნა აშშ-ში მცხოვრები საქართველოს სახალხო არტისტის, ბორის კაზინეცის 85 წლის იუბილე. 

2016 წელს ნომინაციაში „საუკეთესო რუსული თეატრი საზღვარგარეთ", „რუსული კლასიკის თეატრი" ბორის კაზინეცის ხელმძღვანელობით, გამარჯვებული გახდა. მას მოსკოვის ვახტანგოვის სახელობის თეატრის სცენაზე საზეიმო ვითარებაში გადაეცა ჟურნალ „თეატრალის" მიერ დაწესებული პრესტიჟული პრემია.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1967 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1983 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ბორის კაზინეცი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Казинец Борис Михайлович

სქოლიო
------

1. ↑  გრიბოედოვის თეატრი 170 წლისაა!
2. ↑  Борис Михайлович Казинец
3. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1967. №11. გვ. 788
**ლექციონარი** (ლათ. Lectionarium) — ქრისტიანულ სამრევლო და სამონასტრო ღვთისმსახურებაში სხვადასხვა დღესასწაულისა და დღისათვის დაწესებული საეკლესიო საკითხავების კრებული, რომელიც შეიცავს ბიბლიური წიგნებიდან ამოკრებილ ადგილებს. ლექციონარის შედგენის სხვადასხვა სისტემა და ტრადიცია არსებობდა: საბაწმინდის, იერუსალიმის, ბერძნული, ანუ კონსტანტინოპოლის და სხვა ქართულ ლექციონარებში, რომელთა უძველესი რედაქციების ფრაგმენტები შემონახულია ხანმეტ და ჰაემეტ პალიმფსესტებში (V–VIII სს.), კრებულის შედგენის სხვადასხვა ტრადიციაა ასახული. ლექციონარის ნიმუშია გიორგი მთაწმიდელის მიერ შედგენილი „საწინასწარმეტყველოც", რომელიც შეიცავს საკითხავებს ძველი აღთქმიდან.

ლექციონარის ის რედაქცია, რომელიც „ქართული ლექციონარის", ანუ „იერუსალიმის კანონის" სახელწოდებით არის ცნობილი, ბერძნულიდან თარგმნილი ძეგლია და ასახავს ღვთისმსახურების იერუსალიმურ წესს V-VIII საუკუნეების განმავლობაში. მისი უძველესი ვერსიის თარგმნა V საუკუნეში ივარაუდება. „ქართული ლექციონარი" უმნიშვნელოვანესია იმ მცირერიცხოვან ძეგლთა შორის (მაგ. „სომხური ლექციონარი", V-VI სს.), რომელთა მიხედვითაც მსჯელობენ ადრეულ ბერძნ. (იერუსალიმურ) და, საერთოდ, აღმოსავლურ ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაზე, რადგან ძეგლის ბერძნული პირველწყარო დაკარგულია. ძეგლს დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართული ენის, ბიბლიის ქართული თარგმანებისა და ადრეული სასულიერო პოეზიის ისტორიისათვის, ამასთანავე იგი მნიშვნელოვანი პირველწყაროა ქართული ეკლესიის ისტორიის მკვლევართათვის. „ქართული ლექციონარი" (ძირითადი ხელნაწერი თარიღდება X–XI სს.) გამოიყენებოდა ქართულ ღვთისმსახურებაში X საუკუნის დასასრულამდე, ვიდრე ქართული ეკლესია კონსტანტინოპოლის ტრადიციებზე გადავიდოდა. ძეგლის დანიშნულება სცილდება ლექციონარის ფარგლებს, ის, უპირველეს ყოვლისა, ტიპიკონია „კანონად" სახელდებული; საკითხავების გარდა შეიცავს უძველეს საეკლესიო საგალობლებს, განმარტებებს ღვთისმსახურების წესისა და რიგის შესახებ და, რაც მთავარია, საწელიწდო კალენდარს. ადრეული ქართული ლიტურგიკული კრებულები (მრავალთავი, იადგარი, კონდაკი და სხვ.) მთლიანად „ქართული ლექციონარის" პრინციპებზეა აგებული. ძეგლი თარგმნილია რუსულ (1912), ბერძნულ (1914), ლათინურ (1959) და სხვა ენებზე.

ლიტერატურა
----------

* ხანმეტი ლექციონარი. ფოტოტიპური რეპროდუქცია, გამოსცა და სიმფონია დაურთო ა. შანიძემ, თბ. 1944;
* ქართული ლექციონარის პარიზული ხელნაწერი. გამოსაცემად მოამზადეს კ. დანელიამ, სტ. ჩხენკელმა და ბ. შავიშვილმა, თბ. 1987;
* Кекелидзе К. Иерусалимский канонарь VII века (Грузинская версия), Тфл. 1912;
* Tarchnishvili M. Le grand Lectionoinnive de l˒eglise de Jerusalem (Ve–VIIIe siècle), v. 1–2, Louvain, 1959–60.
* კეკელიძე ვ. ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* შანიძე ა. ჰაემეტი ტექსტები და მათი მნიშვნელობა ქართული ენის ისტორიისათვის, „ტფილისის უნივერსიტეტის მოამბე", 1923, ტ. 3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლექციონარი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
**გიორგი შაშიაშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1979, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. 2001–2010 წლებში იცავდა საქართველოს ეროვნული ნაკრების ღირსებას.

კარიერა
-------

### საკლუბო

გიორგი შაშიაშვილმა კარიერა თბილისის „დინამოში" დაიწყო. 1998 წელს კლუბმა თსუ თბილისში გაანათხოვრა, სადაც ერთი წელი გაატარა და 1999 წელს თბილისის „დინამოში" დაბრუნდა. მის შემადგენლობაშიც 2004 წელს თანამეგობრობის თასი მოიპოვა.

2005 წელს 7 მატჩი ითამაშა ვლადიკავკაზის „ალანიას" რიგებში, თუმცა კარიერა ვერ აეწყო და 2006 წელს მისი შემდეგი კლუბი ოდესის „ჩერნომორეცი" გახდა, რომლის შემადგენლობაშიც სულ ცხრაჯერ გამოვიდა მინდორზე. 2007 წელს სათამაშო ფორმის აღდგენის მიზნით მშობლიურ თბილისის „დინამოში" დაბრუნდა და ნახევარი სეზონი გაატარა. 2007–2009 წლებში გრაცის „შტურმში" განაგრძო თამაში, სადაც ძირითად შემადგენლობაშიც დაიმკვიდრა ადგილი. 2009–2012 წლებში იყო ბერძნულ „ერგოტელისში". 2013–2014 წლებში თბილისის „დინამოს" ღირსებას იცავდა.

### სანაკრებო

გიორგი შაშიაშვილს სანაკრებო დებიუტი თავდაპირველად საქართველოს 21-წლამდე ნაკრებში, 1999 წლის 30 მაისს ჰქონდა. სულ მალე მას მოჰყვა დებიუტი ქვეყნის უპირველეს ნაკრებში — 2001 წლის 9 მაისს, აზერბაიჯანის ნაკრებთან. 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში მან სულ 11 თამაში ჩაატარა, ხოლო ეროვნულ გუნდში 32 და ერთი გოლიც გაიტანა. ეს იყო 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ ციკლში მსოფლიოს ჩემპიონ იტალიის ნაკრებთან. შაშიაშვილის გოლი ევროსპორტმა 2006 წელს გატანილ ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო მატჩებში გასულ გოლებს შორის საუკეთესო გოლად დაასახელა.

### სამწვრთნელო

2014 წლიდან იგი თბილისის „დინამოს" ახალგაზრდული აკადემიის 14-წლამდე ფეხბურთელთა გუნდის მწვრთნელად მუშაობდა.

მიღწევები
---------

### საკლუბო

საქართველოს დროშა დინამო თბილისი
* საქართველოს ჩემპიონი: 1996–97, 1997–98, 2002–03.
* საქართველოს თასის მფლობელი: 1996–97, 2002–03, 2003–04.
* საქართველოს სუპერთასის მფლობელი: 1997, 1998.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* FIFA
* National Football Teams.com
* Worldfootball.net
* Transfermarkt
* Soccerway

სქოლიო
------

1. ↑  გიორგი შაშიაშვილი აკადემიაში იმუშავებს
**ლეჩქოფის განძი** — ბრინჯაოს ცულების სამი განძი. აღმოჩენილია სხვადასხვა დროს სოხუმის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ ლეჩქოფის ტერიტორიაზე. 

პირველი განძი შემთხვევითაა აღმოჩენილი 1930 წელს, მიწის სამუშაოების დროს პ. მამფორიას ნაკვეთში. განძის შემადგენლობაში შედიოდა სხვადასხვა ტიპის ბრინჯაოს 15 ცული. სადღეისოდ შემორჩენილია მხოლოდ 2, რომლებიც დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. 

1933 წელს გამოვლინდა ლეჩქოფის მეორე განძი, რომელშიც შედიოდა ბრინჯაოს ცული და რამდენიმე სეგმენტური იარაღი. სხვა მონაცემები ამ განძის აღმოჩენის შესახებ არ მოიპოვება. დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. ეს ორივე განძი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის საწყისი პერიოდით.

1961 წელს აღმოჩნდა მესამე განძი, რომელიც აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ვინმე მეთოდე ჯაკობიამ. ცულები ნაპოვნია გზის მშენებლობისას. განძის შემადგენლობაში შედის სამი ყუამილიან-ყუადაქანებული და ერთი კოლხური ცულის პროტოტიპი. ეს განძი ერთ გარკვეულ ადგილზე სხვადასხვა დროსაა აღმოჩენილი, მაგრამ განძად ან განძის შემადგენელ ნივთებად არის მიჩნეული. ერთ-ერთ ყუამილიან-ყუადაქანებულ ცულს აქვს მომრგვალებული პირი და თანაბარი სიგრძის ტანი. მეორე ნიმუშიც ასეთივეა, მაგრამ მას უფრო ფართო პირი და სუსტად დანაკვთული ნიღრები აქვს. ორივე ცულს აქვს ოთხწახნაგა ტანი, მესამე ცულს – საკმაოდ განიერი პირი. ტანის განაკვეთი ოვალურია. მეოთხე ნიმუში იმეორებს ლიხნის განძის I ჯგუფის ცულების ფორმას, ოღონდ უფრო მარტივია. იგი ძალიან წააგავს ურეკის ოვალურხვრელიან პატარა ზომის კოლხური ცულის პროტოტიპს.

არქეოლოგ დ. ქორიძეს ლეჩქოფის 1961 წლის განძი მიაჩნია ურეკის განძის მასალების სინქრონიულად და ძვ. წ II ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებდა (ძვ. წ. XVIII– XVII სს.). მისი ასაკი უნდა განისაზღვროს ძვ. წ. XVI–XV საუკუნეებით. ლეჩქოფის 1961 წლის განძის მასალები ინახება სოხუმში, აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.

ლიტერატურა
----------

* აფაქიძე ჯ. აფხაზეთის გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის განძები, აფხაზეთი I, თბ. 2006; ქორიძე დ. კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ. 1965; მ ისივე, ლიხნის განძი და კოლხურ-ყობანური ცულების გენეზისის საკითხისათვის. სსმმ, XXX-B, თბ. 1968; Воронов Ю. Археологическая карта Абхазии. Сух. 1969.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლეჩქოფის განძი დაარქივებული 2023-10-02 საიტზე Wayback Machine.
**ლია** (Limosa) — ფრინველითა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგის (Charadriiformes) ჩიბუხასებრთა ოჯახიდან (Scolopacidae). 

წარმოადგენს საკმაოდ დიდი ზომის გრძელნისკარტა და გრძელფეხა ფრინველებს. საქართველოში გვხვდება ორი სახეობა – დიდი ლია (L. limosa) და მცირე ლია (L. lapponica). დიდი ლიას სხეულის სიგრძეა 36–44 სმ, ფრთაშლა – 70–82 სმ, მასა – 160–500 გ. მცირე ლიას სხეულის სიგრძეა 37–41 სმ, ფრთაშლა 70–82 სმ, მასა – 230–360 გ. მამრი მდედრზე პატარაა. სახეობები თითქმის ერთნაირი ზომა-წონისაა, მაგრამ მცირე ლიას ფეხები და ნისკარტი უფრო მოკლე აქვს. გამრავლების პერიოდში დიდი ლიას მამრს კისერი შეფერილი აქვს ქარციდან ჟანგისფრამდე, ზურგი კი მოხატულია შავი და ღია ყავისფერი კოპლებითა და ზოლებით, მკერდიდან მუცლისკენ სიქარცე ქრება და თეთრში იშვიათ განივ ზოლებად გადადის. მცირე ლიას მამრს გამრავლების პერიოდში კისერი, მკერდი და მუცელი მკვეთრი მოწითალო-ჟანგისფერი აქვს, ზურგის მხარეზე ყავისფერი, შავი და თეთრი ლაქები და ზოლები გასდევს. ორივე სახეობის მდედრები შეფერილობით თავიანთ მამრებს გვანან, მაგრამ ელფერი უფრო მკრთალი აქვთ. ზამთრისკენ ჟანგისფერი შეფერილობა ქრება და ღია მოყავისფრო ან მოთეთრო ყავისფერი ხდება, ზედა მხარეს კი მონაცრისფრო ელფერი ედება. ლია იკვებებიან კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით, მწერებით, ობობებით, მიმოფრენისას – კენკროვნებით, მარცვლეულით. ორივე სახეობა 3–4 კვერცხს დებს, დიდი ლია კრუხობს 22–24 დღე, მცირე ლია კი – 20–21. დიდი ლია ბუდობს როგორც ტუნდრაში (მხოლოდ ჩუკოტკაზე და ისლანდიაში), ისე უფრო სამხრეთით – შავი ზღვისა და ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროებამდე, მცირე ლია კი – ტუნდრაში, ევროპაში, აზიაში და ალიასკაზე. ზამთრობენ აფრიკაში, სამხრეთ აზიაში, ავსტრალიაში; მცირე ლია – ახალ ზელანდიაში. დაუჯდომლად გადაფრენის რეკორდი ეკუთვნის მცირე ლიას, რომლის ერთ-ერთმა მამრმა 12200 კმ იფრინა. საქართველოში გვხვდებიან მიმოფრენისას გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ამ დროს დიდ ლიას ძირითადად ვხვდებით დასავლეთ საქართველოში, აღმოსავლეთში – იშვიათად. ასევე იშვიათია მცირე ლია დასავლეთ საქართველოში. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერებისა და მოლუსკების განადგურებით. სპორტული ნადირობის ობიექტია. დიდი ლიას რიცხოვნობა ადგილსამყოფლის დაკარგვის გამო კლებულობს, რის გამოც სავარაუდოდ, ის დაცვის ობიექტი გახდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლია[*მკვდარი ბმული*]
**ტრიფსინი** — ჰიდროლაზების კლასის ფერმენტი, რომელიც შლის ცილებსა და პეპტიდებს. ახასიათებს რთული ეთერების დამშლელი (ესთერაზული) აქტივობაც. შედის ცხოველური და მცენარეული ქსოვილების, აგრეთვე მიკროორგანიზმების შედგენილობაში. ცხოველებში წარმოიქმნა კუჭქვეშა ჯირკვალში არააქტიური ფორმის — ტრიფსინოგენის სახით. ბევრი ცხოველისგან გამოყოფილია კრისტალური სახით. ტრიფსინი იზოელექტრული წერტილია pH 10,8, ხოლო კატალიზური მოქმედების ოპტიმუმი — pH 7,8–8,0. განეკუთვნება ეგრეთ წოდებულ სერინულ პროტეინაზებს და აქტიურ ცენტრში შეიცავს სერინსა და ჰისტიდინს. ადვილად შლის თავის თავს (ავტოლიზი), ამიტომაც საწარმოო პრეპარატში 50%-მდე არააქტიური მინარევია. სუფთა სახით მიღება შეიძლება ქრომატოგრაფიის მეთოდით. ტრიფსინს შეუძლია კუჭქვეშა ჯირკვლის ყველა პროფერმენტის, აგრეთვე ფოსფოლიპაზის გარდაქმნა აქტიურ ფორმად. გამოირჩევა მაღალი სპეციფიკურობით და შერჩევით აჰიდროლიზებს ლიზინითა და არგინინით წარმოქმნილ პეპტიდურ ბმებს. ტრიფსინის აქტივობა ითრგუნება ფოსფორორგანული ნაერთებით, ზოგიერთი ლითონით, მაღალმოლეკულური ცილოვანი ნაერთით. 
ტრიფსინს აქვს ანთების და შეშუპების საწინააღმდეგო მოქმედება (კუნთებსა და ვენაში შეყვანისას). მედიცინაში იყენებენ ჭრილობის, დამწვრობის, თრომბოზის, კუჭ-ნაწლავის, სასუნთქი გზებისა და ფილტვების ჩირქოვანი დაავადების სამკურნალოდ; ხშირად ხმარობენ სხვა ფერმენტებთან და ანტიბიოტიკებთან ერთად.

ლიტერატურა
----------

* *დ. ჯოხაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 55.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრიფსინი www.medgeo.net
* ტრიფსინი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი www.nplg.gov.ge
* The MEROPS online database for peptidases and their inhibitors: Trypsin 1 S01.151 დაარქივებული 2008-04-05 საიტზე Wayback Machine. , Trypsin 2 S01.258 დაარქივებული 2019-09-19 საიტზე Wayback Machine. , Trypsin 3 S01.174 დაარქივებული 2019-09-19 საიტზე Wayback Machine.
* Trypsin Inhibitors დაარქივებული 2008-04-23 საიტზე Wayback Machine.  and Trypsin Assay Method at Sigma-Aldrich
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კლდიაშვილი**. |

**სვიმონ გრიგოლის ძე კლდიაშვილი** (დ. 2 თებერვალი, 1865, ქუთაისი — გ. 26 მაისი, 1920, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
---------

სვიმონ კლდიაშვილი დაიბადა რუსეთის არმიის პოლკოვნიკ გრიგოლ კლდიაშვილისა და მსახიობ ეფროსინე კლდიაშვილის (ქალიშვილობის გვარი — ყიფიანი, დიმიტრი ყიფიანის ძმისშვილი) ოჯახში. მისი ძმა იყო ქიმიკოსი ალექსანდრე კლდიაშვილი. 1895 წელს დაამთავრა ფერწერის, ქანდაკების და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელი მოსკოვში. 1896–99 წლებში ქალაქის არქიტექტორად მუშაობდა სოხუმში. 1899 წელს შეადგინა თბილისის სათავადაზნაურო სკოლის (ქართული გიმნაზიის – ახლანდელი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი კორპუსი) შენობის პროექტი და 1906 წლამდე ხელმძღვანელობდა მის მშენებლობას.

1902 წელს კაპიტალურად გადააკეთა და ახლანდელი ფასადით შეამკო ქობულაშვილების სახლი ა. გრიბოედოვის ქუჩაზე (ახლანდელი თბილისის სამხატვრო აკადემია). ააშენა მრავალი საცხოვრებელი სახლი. მისი ნამუშვრები ეკლექტიზმის სტილის ტიპური ნიმუშია. გვხვდება რენესანსულ–ბაროკოული ფასადებიც. კლდიაშვილი აქტიურად მონაწილეობდა ქართულ კულტურულ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1902 წელს ექვთიმე თაყაიშვილთან ერთად იმოგზაურა ისტორიული საქართველოს სამხრეთ რეგიონებში. აზომა 20–მდე ძეგლი, მათ შორის ადრინდელი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ–ერთი უმთავრესი ნიმუში ბანა და მისი რეკონსტრუქციის პროექტიც შეადგინა. 1910 წელს ექვთიმე თაყაიშვილთან ერთად იმოგზაურა რაჭა–ლეჩხუმში. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მის გვერდით დასაფლავებულია მისი და — **ნინო (ნუცა) გრიგოლის ასული კლდიაშვილი** (დ. 1869 — გ. 4 აპრილი, 1942, თბილისი) და შვილიშვილი დავით (დოდო) აბაშიძე.

2015 წლის 3 ივნისს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზოში გაიხსნა სვიმონ კლდიაშვილის ბიუსტი.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 221, თბ. 1994
* თბილისი. – ენციკლოპედია. – თბ. 2002.
* სიმონ კლდიაშვილი - ცოდნის ტაძრის ხუროთმოძღვარი დაარქივებული 2014-12-21 საიტზე Wayback Machine.  / ეკა მახარაშვილი // 24 საათი. - 2009. - 14 - 20 ნოემბერი. - N34 (130). - გვ.11.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სვიმონ კლდიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სვიმონ გრიგოლის ძე კლდიაშვილი — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები.
**ლილი დამიტა**(ინგლ. Lili Damita; დ. 1904, 10 ივლისი, საფრანგეთი გ. 1994 21 მარტი ფლორიდა,) — ამერიკელი მსახიობი და მომღერალი, რომელმაც ითამაშა 33 ფილმში 1922-დან 1937 წლამდე.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
-----------------------------

ლილის მამა ოფიცერი იყო. მან განათლება მიიღო მონასტრებსა და საბალეტო სკოლებში რამდენიმე ქვეყანაში, მათ შორის მშობლიურ საფრანგეთში, ასევე ესპანეთსა და პორტუგალიაში. 14 წლის ასაკში იგი ჩაირიცხა პარიზის ოპერაში მოცეკვავედ.

ადრეული კარიერა
---------------

თინეიჯერობისას ის გამოდიოდა პოპულარულ მუსიკალურ დარბაზებში, საბოლოოდ გამოჩნდა Revue-ში კაზინო დე პარიში. მუშაობდა ფოტომოდელად. შესთავაზეს როლი ფილმში, როგორც პრიზი 1921 წელს ჟურნალის სილამაზის კონკურსში გამარჯვებისთვის, იგი გამოჩნდა რამდენიმე მუნჯ ფილმში, სანამ უნგრელი წარმოშობის რეჟისორი მაიკლ კურტიზი შესთავაზეს მის პირველ მთავარ როლს Das Spielzeug von Paris-ში (1925). მან მყისიერი წარმატება მოიპოვა და კურტისმა გადაიღო მისი რეჟისორი კიდევ ორ ფილმში: Fiaker Nr. 13 (1926) და Der goldene Schmetterling (1926). დამიტამ განაგრძო გამოჩენა გერმანულ სპექტაკლებში რეჟისორ რობერტ ვიენის ( Die große Abenteuerin ; 1928), GW Pabst ( Man spielt nicht mit der Liebe ; 1926) და ბრიტანელი რეჟისორის გრეჰამ კატსის (The Queen Was in the Parlour 1927).

პირადი ცხოვრება
---------------

კურტიზთან ხანგრძლივი რომანის შემდეგ, 1935 წელს იგი დაქორწინდა უცნობ მსახიობ ეროლ ფლინზე და გადადგა ეკრანიდან. ფლინი მალე გახდა ჰოლივუდის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სალარო ატრაქციონი და 1941 წელს მათ შეეძინათ ვაჟი, შონ ფლინი. წყვილს სასტიკი განქორწინება ჰქონდა 1942 წელს. მას განასახიერებს ბარბარა ჰერში სატელევიზიო ფილმში My Wicked, Wicked Ways (1985), რომელიც დაფუძნებულია ფლინის ავტობიოგრაფიაზე. პალმ ბიჩში, ფლორიდაში ცხოვრებისას, დამიტამ 1962 წელს დაქორწინდა ალენ ლომისზე, გადამდგარი ფორტ დოჯში, აიოვაში, რძის პროდუქტების მწარმოებელზე და ყოველი წლის ნაწილს ატარებდა იქ. ისინი განქორწინდნენ 80-იანი წლების შუა პერიოდში.

კამბოჯის სამოქალაქო ომის დროს, მისი ვაჟი შონ ფლინი მუშაობდა დამოუკიდებელ ფოტოჟურნალისტად ჟურნალ Time-თან კონტრაქტით, როდესაც ის და მისი თანამემამულე ჟურნალისტი დანა სტოუნი დაიკარგნენ გზაზე პნომპენის სამხრეთით, კამბოჯა, 1970 წლის 6 აპრილს. მიუხედავად იმისა, რომ დამიტამ უზარმაზარი თანხა დახარჯა შვილის ძებნაში, ის ვერასოდეს იპოვეს და 1984 წელს იგი კანონიერად გარდაცვლილად გამოცხადდა.

1928 წელს დამიტა სამუელ გოლდვინმა მიიწვია ჰოლივუდში და მისი დებიუტი შეასრულა ამერიკულ ფილმში The Rescue. იგი იჯარით იყო გაცემული სხვადასხვა სტუდიაში, გამოჩნდა ვარსკვლავებთან და წამყვან მამაკაცებთან, როგორებიც არიან მორის შევალიე, ლოურენს ოლივიე, ჯეიმზ კეგნი, გარი კუპერი და კერი გრანტი. მისი ფილმები მოიცავდა სალაროებში წარმატებებს The Cock-Eyed World (1929), ნახევრად ჩუმად The Bridge of San Luis Rey (1929) და This Is the Night (1932).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლილი დამიტა კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* ლილი დამიტა — ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზაში (IBDb) (ინგლისური)
* Photographs of Lili Damita
* ფოტოები და ლიტერატურა
* ლილი დამიტას საფლავი
ცნობილი რანგატირა ხონე ხეკე ცოლთან ერთად, 1845 წელი
**რანგატირა** — მაორების ხაპუს ლიდერის მემკვიდრეობითი ტიტული, რომელიც ეთნოლოგისტმა ელსდონ ბესტმა აღწერა როგორც ბელადები. რანგატირები იყვნენ ადამიანები რომლებიც წყვეტდნენ ტომში და სადავო საკითხებს და არეგულირებდნენ სხვა ტომებთან სასაზღვრო საკითხებს. XIX საუკუნეში ახალ ზელანდიაში შემოიღეს კანონი მიწათმფლობელობის შესახებ, რითიც შემცირდა რანგატირების უფლებები და მიწების ტომობრივი კუთვნილებიდან გადავიდა კოლონიალური ხელმძღვანელობის ხელში.

ეტიმოლოგია
----------

სიტყვა „რანგატირა" აღნიშნავს მამრობითი ან მდედრობითი სქესის ლიდერს და მომდინარეობს პროტო-აღმოსავლურ პოლონეზიური სიტყვა - *ლანგატილა*-დან. შესაბამისი სიტყვები მოძებნება მორიორებთან, ტახიტიანებთან, კუკის კუნძულების მაორებთან, ტუამოტუანებთან, მარკვესანებთან და ჰავაიელებთან.

სქოლიო
------

1. ↑   Best, E. (1934). *The Maori as he was: A brief account of Maori life as it was in pre-European days*. Retrieved from
2. ↑  Adams, T. Benton, R. Frame, A. Meredith, P. Benton, N. & Karena, T. (2003). *Te matapunenga: A compendium of references to concepts of Maori customary law დაარქივებული 2012-03-26 საიტზე Wayback Machine.*. The University of Waikato. (p. 15).
**საქართველოს კლუბი „რა? სად? როდის?"** — არასამთავრობო ორგანიზაცია, კავშირი, რომელიც დაარსდა 1994 წლის დეკემბერში.

საქმიანობის მიზნებია საქართველოს ახალგაზრდობის ინტელექტუალური დონის და ერუდიციის ამაღლება, ინტელექტუალური თამაშების რეგიონალური, რაიონული, საინსტიტუტო და სასკოლო კლუბების ჩამოყალიბება, სატელევიზიო ინტელექტ-შოუების მოწყობა.

კლუბის პრეზიდენტი დაფუძნებიდან დღემდე არის გიორგი მოსიძე.

1996 წელს კლუბი გაწევრიანდა „რა? სად? როდის?" კლუბების საერთაშორისო ასოციაციაში.

კლუბის საქმიანობა მოიცავს ორ ძირითად მიმართულებას: 1. სატელევიზიო „რა? სად? როდის?"; 2. სპორტული „რა? სად? როდის?".

ამჟამად კლუბის წევრია 1000-მდე უფროსი ასაკისა და საბავშვო გუნდი. რეგულარულად იმართება საქართველოს, თბილისის, ბათუმისა და ქუთაისის ჩემპიონატები სპორტულ „რა? სად? როდის?"-ში. არარეგულარული თამაშები იმართება ზუგდიდში, გორში, ფოთში, რუსთავში, თელავში, წალენჯიხაში, ქარელში და სხვ.

თბილისში თამაშები ეწყობა ყოველ კვირა დღეს, 13.00-19.00 საათზე, კომაროვის სკოლის სააქტო დარბაზის ფოიეში. დასწრება თავისუფალია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლუბის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine.
* რა? სად? როდის? შეკითხვების არქივი
**კარატე** იგივე **კარატე დო** — სპორტის სახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს შეტევასა და სიმტკიცეზე.

კარატეს საფუძველი დაუდო რიუკიუს სამეფოში წარმოქმნილმა საბრძოლო ხელოვნებამ, რომელსაც ჰქვია „თე", ანუ „ხელი". განვითარების ისტორიაში კარატემ განიცადა ასევე კუნგ-ფუს, კერძოდ, *ფუჯიანის თეთრი წეროს* გავლენა. თანამედროვე კარატე უპირატესად ისეთ დარტყმით ხერხებს იყენებს, როგორიცაა მაგ. მოქაჩვა, წიხლის, იდაყვის და მუხლის დარტყმა, სხვადასხვაგვარი ღია ხელის ტექნიკა, მაგ. „დანისებური ხელი". ისტორიულად და ასევე თანამედროვე სტილშიც ისწავლება დაჭიდების, სროლის, ბლოკირების, თავშეკავებების და სასიცოცხლო მნიშვნელობის დარტყმები. 

კარატე იაპონიაში XX საუკუნის დასაწყისში შეიტანეს მიგრაციის დროს, მას შემდეგ, რაც 1879 წელს რიუკიუს სამეფო იაპონიას შეუერთდა და რიუკიუს მცხოვრებნი, განსაკუთრებით ოკინაველები ეძებდნენ სამუშაოს იაპონიაში. ტაიშოს ეპოქის შემდეგ კარატე იაპონიაში სისტემატიურად ისწავლებოდა. 1922 წელს იაპონიის განათლების სამინისტრომ ტოკიოში მიიწვია გიჩინ ფუნაკოში კარატეს აქციის ჩასატარებლად. 1924 წელს კეის უნივერსიტეტმა იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტში კარატეს კლუბი ჩამოაყალიბა და 1932 წლისთვის, იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტებს კარატეს კლუბები ჰქონდათ.

ამ ეპოქაში, როცა იაპონიის მილიტარიზმის ესკალაცია იგრძნობოდა, სახელი 唐 手 ჩინური ხელი ან ტუგლის ხელი შეიცვალა 空手 ცარიელი ხელით. იაპონურად ორივე გამოითქმება როგორც კარატე რათა მიანიშნოს, რომ იაპონელებს სურდათ საბრძოლო ფორმის შემუშავება იაპონურ სტილში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ოკინავა გახდა მნიშვნელოვანი ადგილი შეერთებული შტატების სამხედრო ბაზისთვის და კარატე გახდა პოპულარული სამხედრო მოსამსახურეებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარატეს მსოფლიო ფედერაცია
* დაარქივებული 2018-09-02 საიტზე Wayback Machine.
ბოტომის ხედი, მარჯვნივ ქვემოთ ჩანს უნივერსიტეტის ეზო
**საბას სამედიცინო უნივერსიტეტი** — საბას (ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები) დედაქალაქ ბოტომში მდებარე არაკომერციული სამედიცინო სკოლა. საბას უნივერსიტეტი კურს დამთავრებულებს ანიჭებს მედიცინის დოქტორის ხარისხს. საბას უნივერსიტეტის მფლობელია *R3 Education, Inc*.

ისტორია
-------

საბას სამედიცინო უნივერსიტეტი ჩამოყალიბდა 1986 წელს, როგორ საბას მთავრობის და ამერიკის შეერთებული შტატების მედოკოსების ერთობლივი პროექტი. უნივერსიტეტმა ნიდერლანდების ანტილის კუნძულების ფედერალური მთავრობის ნებართვა მიიღო 1988 წელს და ოფიციალურად მოქმედება დაიწყო 1989 წელს. 

ჯგუფების ზომა შეადგენს 80 -100 სტუდენტს, სტუდენტები 20 თვეში ადიან საბაზისო სამედიცინო მომზადებას და შემდეგ ამერიკისა და კანადის კლინიკებში აგრძელებენ პრაქტიკის მიღებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Saba University Official Website
* The Accreditation Commission on Colleges of Medicine (ACCM)
* Saba University AMSA Official Website დაარქივებული 2012-04-25 საიტზე Wayback Machine.
* Saba University School of Medicine Campus Website

სქოლიო
------

1. ↑  IMED - FAIMER International Medical Education Directory - School Details. Imed.faimer.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-07. ციტირების თარიღი: 2011-11-23.
2. ↑  R3 Education Inc.: Private Company Information - BusinessWeek. Investing.businessweek.com (2010-07-15). ციტირების თარიღი: 2011-11-23.
3. ↑  Saba University School of Medicine - History of Saba University. Saba.edu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-11-08. ციტირების თარიღი: 2011-11-23.
**ბიატლი** — თანამედროვე ხუთჭიდის საერთაშორისო კავშირის (UIPM) მიერ შემოღებული სპორტის სახეობა. არის სპორტის ორი სახეობის ნაზავი, რომელიც მოიცავს სირბილის, ცურვის და სირბილის კომბინაციას. შეჯიბრება იწყება სირბილით (მანძილი განსაზღვრულია ასაკობრივი ჯგუფით), წყალთან მიახლოებისას იხდიან სარბენ ფეხსაცმელს და შედიან ღია წყალში, განსაზღვრული მანძილის გაცურვისა და წყლიდან ამორბენის შემდეგ იცვამენ ფეხსაცმელს და კვლავ გარბიან ასაკობრივი კატეგორიით განსაზღვრულ მანძილს. გამარჯვებულად ცხადდება ის ვინც პირველი გადაკვეთს ფინიშის ხაზს.

ტარდება მიქსიც(შერეული ესტაფეტა), ყოველი გუნდიდან მონაწილეობს ორი ქალი და ორი მამაკაცი სპორტსმენი. სტარტს იღებენ ქალები და ასრულებენ მამაკაცები. სხვა მხრივ ყველა წესი ისევე როგორ როგორც გუნდურ ესტაფეტაში.

ასაკობრივი კატეგორიები იწყება 7 წლიდან 70 წლამდე და ზევით. ბიატლში ტარდება ეროვნული, რეგიონალური და მსოფლიო ჩემპიონატები (ტრიატლთან ერთად).

საქართველოში ბიატლში (ტრიატლთან ერთად) შეჯიბრებებს ატარებს თანამედროვე ხუთჭიდის და ტრიატლონის ეროვნული ფედერაცია (პრეზიდენტი ვიაჩესლავ მალიშევი). მსოფლიო ჩემპიონატები ტარდება 1999 წლიდან. 

საქართველოდან ყველაზე ტიტულოვანი სპორტსმენია ჰენრი კუპრაშვილი. მან 2015 წელს გუნდურში მიღებულ ოქროს მედალს, 2018 წელს ინდივიდუალურში მოპოვებული მსოფლიო ჩემპიონის ოქროს მედალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* What is Modern Biathle?
* ფოტოგალერეა — uipmworld.org
* Georgia wins dozens of medals at Biathle and Triathle World Championships დაარქივებული 2015-10-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  მსოფლიო ჩემპიონატი ბიატლსა და ტრიატლში ბათუმში გაიმართება. „ბათუმელები". ციტირების თარიღი: 23 აგვისტო, 2019.
2. ↑  Georgia wins dozens of medals at Biathle and Triathle World Championships. agenda.ge (22 სექტემბერი, 2015). ციტირების თარიღი: 23 აგვისტო, 2019.
3. ↑  ჰენრი კუპრაშვილი მსოფლიო ჩემპიონია. „ghn.ge" (30 ოქტომბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 23 აგვისტო,2019.
**თამაზ გერსამია**  (დ. 9 აპრილი, 1943, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი. არქიტექტურის დოქტორი კანდიდატი (1973), საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (2015). 

1967 წელს დაამთავრა საქართველოს სსრ პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1967–1970 წლებში მუშაობდა „საქქალაქმშენისახპროექტში". 1975-2005 წლებში — გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. ძირითადი ნამუშევრებია: თბილისის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის რეკონსტრუქცია (1968), საქართველოს ჯანმრთელობის სამინისტროს კლინიკური და ექსპერიმენტული თერაპიის ინსტიტუტი (1969, თბილისი); საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ქუთათელაძის სახ. ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტი (1969, თბილისი); თელავისა (1975) და სიღნაღის (1977) გენგეგმა (ყველა ავტორთა ჯგუფთან ერთად). მისივე პროექტით მოხდა XIX საუკუნის ისტორიული საცხოვრებელი სახლის აღდგენა-რესტავრაცია თელავში (1981) და სხვ. 

გერსამიას სამეცნიერო კვლევის სფეროა საქართველოს ძველი ქალაქების, XIX საუკუნისა და XX საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურა. ავტორია ალბომებისა „ძველი თბილისი" (1984), „ქუთაისი" (1990) (ორივე ქართულ, ინგლისურ, რუსულ ენებზე), რომლებშიც თავმოყრილია მეცნიერულად სისტემატიზირებული, ახალგამოვლენილი წერილობითი, ფოტო- და გრაფიკული მასალა.

ჯილდოები
--------

* 1988 — საქართველოს პირველი ბიენალე, ლაურეატი
* 2003 — ღირსების ორდენი
* 2010 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

ლიტერატურა
----------

* 

* *კინწურაშვილი ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 601.
* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 382, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ გერსამია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**აბილაი-ხანი** (ყაზახ. Абылай-хан; დ. 1711, თურქესტანი — გ. 1781, ტაშკენტი) — შუა ჟუზის ხანი 1771-1781 წლებში.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

მისი ნამდვილი სახელია აბილმანსური, აბილაი მისი სამხედრო მეტსახელია, რომელიც ეწოდა ბაბუის აბილაი-ხან კანშერის სახელის მიხედვით. აბილაი დაობლდა 7 წლის ასაკში, როდესაც მის სამშობლოში შეიჭრა ჯუნგარიის ხანი ცევან რაბდანი. 1739 წელს სამბეკეს გარდაცვალების შემდეგ ხანი გახდა აბილმამბეტ-ხანი ხოლო აბილაი - სამხედრო ლიდერი. 1742 წელს ტყვედ ჩაუვარდა ჯუნგარიელებს. ტყვეობაში ოირატების ნოინს ამურსანას დაუმეგობრდა. 1743 წელს გაათავისუფლეს ტყვეობიდან. 

აბილმამბეტ-ხანის გარდაცვალების შემდეგ ხანად მისი შვილების და ძმების ნაცვლად აბილაი აირჩიეს. მან თავისი ხელისუფლება გაავრცელა უმცროსი და უფროსი ჟუზის ტერიტორიებზე და ითვლებოდა სამივე ჟუზის ხანად. პუგაჩოვის აჯანყების პერიოდში შეხვდა აჯანყების ლიდერს ემელიან პუგაჩოვს და დახმარებას დაპირდა. ამავდროულად მოლაპარაკებას აწარმოებდა რუსეთის მთავრობის წარმომადგენლებთან.

გარდაიცვალა 1781 წელს, დაკრძალულია ყაზახეთის ხანების პანთეონში, თურქესტანში. დარჩა 30 შვილი. მისი შვილიშვილია ყაზახი ისტორიკოსი, ეთნოგრაფი და ფოლკლორისტი ჩოკან ვალიხანოვი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შუა ჟუზი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 30.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Абылай-хан
* Расположение памятника в Алматы დაარქივებული 2012-04-23 საიტზე Wayback Machine.
* Абылан хан
* Сайт музейного комплекса «Резиденция Абылай хана» в г. Петропавловске[*მკვდარი ბმული*]
**ჯიმ ბელუში** – ასევე ცნობილი, როგორც ჯეიმს ადამ ბელუში. ალბანელი-ამერიკელი მსახიობი, დაბადებული 1954 წლის 15 ივნისს. ჯიმმა ბევრ ცნობილს ფილმშ მიიღო მონაწილეობა. ის არის გვიანი კომედიის მსახიობის ჯონ ბელუშის უმცროსი ძმა და მსახიობ რობერტ ბელუშის მამა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ბელუში დაიბადა 1954 წლის 15 ივნისს, უიტონში, ილინოისში, ალბანელ ადამ ანასტოს ბელუშის, ალბანელ ქიტეზედან, კორჩიდან  და აგნეს დემეტრე ბელუშის ოჯახში, რომელიც დაიბადა ოჰაიოში ალბანელი ემიგრანტების ოჯახში. ის გაიზარდა უიტონში, ჩიკაგოს გარეუბანში, თავის სამ და-ძმასთან ერთად: უფროს ძმასთან ჯონთან (1949–1982), უფროს დას მარიანთან და უმცროს ძმასთან ბილისთან ერთად.   1972 წელს უიტონის ცენტრალური საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჯიმ ბელუში სწავლობდა DuPage-ის კოლეჯში და დაამთავრა სამხრეთ ილინოისის უნივერსიტეტის კარბონდეილი ბაკალავრის ხარისხით მეტყველებისა და თეატრის ხელოვნებაში 1978 წელს.

კარიერა
-------

1977 წლიდან 1980 წლამდე ბელუში, ისევე როგორც მისი უფროსი ძმა ჯონი, მუშაობდა ჩიკაგოს თეატრალურ ჯგუფთან "The Second City". ამ პერიოდში ბელუშიმ თავისი სატელევიზიო დებიუტი შეასრულა 1978 წლის ფილმში Who's Watching the Kids და ასევე მიიღო მცირე მონაწილეობა ბრაიან დე პალმას The Fury-ში. მისი პირველი მნიშვნელოვანი როლი იყო მაიკლ მანის ქურდში (1981). ჯონის გარდაცვალების შემდეგ, 1983 წლიდან 1985 წლამდე ის გამოჩნდა Saturday Night Live-ში; მან განასახიერა ისეთი პერსონაჟები, როგორებიცაა ჰენკ რიპი "გამარჯობა, ტრუდი!", კაცი ქუჩაში ჯესი დონელი და "ეს თეთრი ბიჭი". ბელუში ასევე გამოჩნდა ფილმში Trading Places, როგორც მთვრალი მამაკაცი გორილას კოსტუმში საახალწლო წვეულების დროს. ის სტუმრად გამოჩნდა Faerie Tale Theatre-ის მესამე სეზონის ეპიზოდში "პინოქიო", რომელშიც მთავარ როლს პოლ რუბენსი ტიტულოვანი თოჯინა ასრულებს.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  SIUC grad Jim Belushi lands in ABC lineup.

  

[[კატეგორია:ალბანელი მსახიობები
თრუსოს ხეობა
**თრუსოს ხეობა** — მდინარე თერგის ხეობა კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედსა და ხოხის ქედს შორის, უღელტეხილ თრუსოდან სოფელ კობამდე (სიგრძე 25 კმ). 

ხეობის უდაბლესი ნაწილი 2000 მ-ზეა (სოფელ კობთან). თრუსოს ხეობა აგებულია ქვედა- და შუაიურული ფიქალ-ქვიშაქვების ძლიერ დანაოჭებული შრეებით, ზედაიურული კარბონატული წყებებით. ხოხის ქედზე გაშიშვლებულია დიორიტის ინტრუზივები. ფართოდაა გავრცელებული ზედაპლიოცენ-პლეისტოცენ-ჰოლოცენური ეფუზივები (ანდეზიტები და სხვა), მინერალური წყლებიდან გამოლექილი ტრავერიტინები, მყინვარული და მდინარეული ნაფენები. გარშემო ქედებზე თანამედროვე მყინვარებია (დასავლეთი, შუა და აღმოსავლეთი სუათისი, მნა, რესი და სხვა). კარგადაა გამოხატული ძველი გამყინვარების ტროგები, მყინვარული ცირკები, მორენები; ვულკანური კონუსები და ლავური ღვარები. 

თრუსოს ხეობა მდიდარია ჰიდროკარბონატული მინერალური წყლებით. დიდდებიტიანი წყაროებია ქეთერისი და აბანო. ხეობაში თითქმის არ არის ხემცენარეულობა. შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით.

მოსახლეობა
----------

თრუსოს ხეობა მოსახლეობისგან თითქმის დაცლილია

| დასახლება | 2002 წ. | 2014 წ. |
| --- | --- | --- |
| აბანო | 0 | 3 |
| ალმასიანი | 13 | 22 |
| ბურმასიგი | 0 | 0 |
| ჯიმარა | 0 | 0 |
| დესი | 0 | 0 |
| ზემო ოქროყანა | 0 | 0 |
| კართსოფელი | 0 | 0 |
| კეტრისი | 0 | 0 |
| კობი | 25 | 3 |
| მნა | 0 | 0 |
| ნოგყაუ | 0 | 0 |
| რესი | 0 | 0 |
| სუათისი | 0 | 0 |
| ტეფი | 0 | 0 |
| უხათი | 9 | 0 |
| ქვემო ოქროყანა | 0 | 1 |
| შევარდენი | 0 | 0 |
| ცოცოლთა | 0 | 0 |

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თრუსოს ხეობა***

* *ლევან მარუაშვილი, ჯონდო გვასალია*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 113-114.

სქოლიო
------

1. ↑  2002 წლის აღწერის ძირითადი შედეგები
2. ↑  Ethnic composition, all places: 2014 census
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დავითაშვილი**. |

**მერი (მარიამ) შალვას ასული დავითაშვილი** (დ. 13 მარტი, 1924, თბილისი — გ. 17 თებერვალი, 2014) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1981). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).

1946 წელს დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (ხელმძღვანელი პროფესორი ანდრია ბალანჩივაძე), 1968–1992 წლებში იყო საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი და სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის სარევიზიო კომისიის წევრი. მისი ხელმძღვანელობით სისტემატურად ტარდებოდა საბავშვო მუსიკის კვირეულები. 1973 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი იყო (ინტსრუმენტირების კლასი). ნაყოფიერად მუშაობს საბავშვო მუსიკის დარგში. დაწერილი აქვს ორი საბავშვო ოპერა — „ქაჯანა" (1965, დაიდგა 1966) და „ნაცარქექია" (1972), მრავალი საბავშვო სიმღერა, მუსიკა საბავშვო სრულმეტრაჟიანი და ნახატი ფილმებისათვის („მანანა", „მტრობა", „ხელმარჯვე ოსტატი", „ჩხიკვთა ქორწილი", „წუნა და წრუწუნა", „რწყილი და ჭიანჭველა", „სათაგური" და სხვა), 2 საორკესტრო სიუიტა ბალეტ „მზის ქორწილისათვის" (1954), სიმფონიური, კამერულ–ინსტრუმენტული და საგუნდო ნაწარმოებები, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისათვის, ხუთი რომანსი ანა კალანდაძის ლექსებზე და სხვა. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).

გარდაიცვალა 2014 წლის 17 თებერვალს, 89 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1960 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1976 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1981 — შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია
* 1994 — იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია
* 1997 — ღირსების ორდენი
* 2005 — ბორჯომის საპატიო მოქალაქე
* 2011 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერი დავითაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1976. №6. გვ. 327.
**დავით ოქროპირის ძე გეწაძე** (დ. 28 აგვისტო, 1917, ზესტაფონი, — გ. 29 ივნისი, 1979, იქვე) — ქართველი ენათმეცნიერი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1971).

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1948 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი, 1952 წელს — ასპირანტურა. 1948–1968 წლებში მუშაობდა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტში, 1968 მარტიდან გარდაცვალებამდე — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ქართული ენის კათედრაზე. გეწაძის სამეცნიერო ნაშრომები ეძღვნება ძველი ქართული ზმნის სისტემას, მწერლის ენასა და სტილს, ცალკეულ გრამატიკულ კატეგორიათა წარმოების თავისებურებებს, ქართული ენის სწავლების ფორმებსა და მეთოდებს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მესამე პირის სუბიექტის ნიშანი დ ძველ ქართულში, «ქუთაისის სახელმწ. პედ. ინ-ტის შრომები», 1952–53, ტ. 11.
* კავშირებითი მეორის ერთი ფუნქციის შესახებ ძველ ქართულში, იქვე, 1955, ტ. 13. ქართული ენა. ლექსიკოლოგიისა და სემასიოლოგიის პრაქტიკუმი, თბ. 1962.
* ძირითადი ფონეტიკური პროცესები სულხან-საბა ორბელიანის ენაში, კრ.: ენათმეცნიერება, თბ. 1976 (თსუ შრომები, ტ. 174).

ლიტერატურა
----------

* *კვანტალიანი ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 602.
**ხოხის ქედი** — ქედი საქართველო რუსეთის საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარესა და ჩრდილოეთ ოსეთს შორის. კავკასიონის ჩრდილოეთ გვერდითი ქედი. მარადთოვლიან-მყინვარებიან თხემზე აღმართულია მწვერვალები: მყინვარწვერი (5054 მ), ჯიმარა (4780 მ), მაილი (4506 მ), სუათისი (4466 მ), ჩათა (4099 მ), წითიხოხი (3905 მ), სივერაუტი (3768 მ) და სხვა. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, რომლებიც გამსჭვალულია დიაბაზების ძარღვებით. ღერძული ზონა გარღვეულია დიორიტებითა და ინტრუზიებით.

ხოხის ქედი კავკასიონის მთელი აღმოსავლური ნახევრის ყველაზე მაღალი და ყველაზე ვრცელი გამყინვარების მქონე ნაწილია. იგი მთავარ ქედთან გადაბმულია გარდიგარდმო სერით — არდონისა და თერგის წყალგამყოფით, რომელზეც თრუსოს უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 3150 მ) მდებარეობს. ხოხის ქედის მაღალი, მნიშვნელოვან დადაბლებებს თითქმის მოკლებული თოვლ-ყინულოვანი თხემი ძნელი გადასალახავია; აქ უღელტეხილები, შეიძლება ითქვას, მხოლოდ ალპინისტებისათვის არსებობს. აღმოსავლეთით ხოხის ქედი მყინვარწვერის მასივით თავდება. ქედზე მყინვარული, ძველმყინვარული, ვულკანური და ეროზიული რელიეფის ფორმებია. ქედზე ბევრი მყინვარია, მ.შ. გერგეთი, დევდარაკი, აბანო, მნა, ჩათა, სუათისი და სხვა.

დამახასიათებელია სუბალპური ტყეების, სუბალპური მდელოს, ალპური მდელოს, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ქედების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 505.
* მარუაშვილი ლ. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. 1964.
**შავი ზღვის ოკრუგი** (რუს. Черноморский округ; 1866-1896) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ნოვოროსიისკი.

ისტორია
-------

შავი ზღვის ოკრუგი 1866 წლის 10 მარტს შეიქმნა. თავდაპირველად მოიცავდა ტერიტორიას მდინარეებს — ტუაფსესა და ბზიფს შორის და შავი ზღვის სანაპიროდან კავკასიონის წყალგამყოფ ქედამდე. ორ წელიწადში, 1868 წელს ოკრუგს მიუერთეს შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს მიწები ქალაქ ანაპის ჩათვლით, სადაც განლაგებული იყო ყუბანის კაზაკთა ჯარების შაფსუღის სანაპირო ბატალიონი. ოკრუგის ცენტრად გამოცხადდა ქ. ნოვოროსიისკი.

1867 წლის 25 იანვარს ოკრუგის პირველ ხელმძღვანელად დანიშნეს პოლკოვნიკი დიმიტრი პილენკო, რომელიც ამ თანამდებობაზე 1876 წლამდე მუშაობდა.

1870 წელს ოკრუგი დაიყო სამ უბნად (პოპეჩიტელსტვოდ): ველიამინოვის (ტუაფსეს), ნოვოროსიისკის და სოჭის (დახოვსკოე). 1874 წელს პოპეჩიტელსტვოები გადაკეთდა განყოფილებებად. 1884 წელს ქალაქი ანაპა გადაეცა ყუბანის ოლქს.

1888 წლის 21 მარტის ბრძანებით შავი ზღვის ოკრუგს ჩამოერთვა ადმინისტრაციული დამოუკიდებლობა და შეუერთდა ყუბანის ოლქს. ამის მიზეზად ჩაითვალა ამ მხარის აუთვისებლობა და მოსახლეობის სიმცირე. 

1896 წლის 23 მაისს (4 ივნისს) უმაღლესი ბრძანებულებით ყუბანის ოლქს გამოეყო აღნიშნული ტერიტორია შავი ზღვის გუბერნიის სახით.

ლიტერატურა
----------

* Черноморский округ დაარქივებული 2023-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* Основные административно-территориальные преобразования на Кубани (1793—1985 гг.) / Сост.: А. С. Азаренкова, И. Ю. Бондарь, Н.С. Вертышева. — Краснодар: Краснодарское кн. изд-во, 1986. — 394 с.

სქოლიო
------

1. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 3-ое (1881-1913), т. XVI, указ 12995, ст. 486-490
**ვახტანგ გიორგის ძე გარიკი** (ნამდვილი გვარი *ვაჩნაძე*) (დ. 31 მარტი, 1896, სოფ. ბაკურციხე, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 სექტემბერი, 1937) — ქართველი რეჟისორი, თეატრალური მოღვაწე, კრიტიკოსი.

თეატრალური მოღვაწეობა
---------------------

დაამთავრა მოსკოვის არქეოლოგიური ინსტიტუტი (1918). თეატრალური მიიღო მოსკოვის მცირე თეატრის დრამატულ სტუდიაში. 1918 წელს თბილისში დადგა ა. ერისთავ-ხოშტარიას „მოლიპულ გზაზე". 1922 წლიდან იყო პროლეტკულტის ქართული დრამატული სტუდიის, 1924–1927 — პროლეტკულტის წითელი თეატრის ქართული სექტორის რეჟისორ-პედაგოგი. დადგა შემდეგი სპექტაკლები: ს. ტრეტიაკოვის „გესმის, მოსკოვო", რ. როლანის „ბასტილიის აღება", ფ. შილერის „ყაჩაღები". 

გარიკს დიდი ღვაწლი მიუძღვის სოხუმის პროფესიული დრამატული თეატრის ჩამოყალიბებაში. 1928–1931 წლებში ამ თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო. დადგა სპექტაკლები: ს. ჭანბას „მუჰაჯირები", ს. შანშიაშვილის „ანზორი", კ. კალაძის „როგორ", მ. კოვეს „ინაფხა კიაგუა", ფ. შილერის „ფიესკოს შეთქმულება" და სხვ. 1931–1933 წლებში გარიკი იყო თელავის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი, დადგა: ვ. კირშონის „პური", ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო" და სხვ. 1933–1934 წლებში მოღვაწეობდა ზუგდიდის, 1934–1937 წლებში კვლავ სოხუმის თეატრებში. წერდა მოთხრობებსა და პიესებს, გაასცენიურა ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!", „ოთარაანთ ქვრივი", დ. ჭონქაძის „სურამის ციხე". მანვე თარგმნა ფ. შილერის „ფიესკოს შეთქმულება" და „ვერაგობა და სიყვარული", მოლიერის „დონ-ჟუანი". გარიკი არის ასევე თეორიული შრომის „თეატრის" (I წიგნი — 1929, II წიგნი — 1958) ავტორი.

დევნა
-----

სტალინური რეპრესიების დროს, 1937 წლის აგვისტოში გარიკი დააპატიმრა საქართველოს სსრ-ის შინსახკომმა „კონტრრევოლუციური ტერორისტული ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით. 11 სექტემბერს გაასამართლა სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის გამსვლელმა სესიამ და მიუსაჯა სიკვდილით დასჯა. იმავე დღეს დახვრიტეს. ნათესავებს ეცნობათ, რომ გარდაიცვალა სასჯელის მოხდისას (1940). სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის 1956 წლის განჩინებით, ]განაჩენი გაუქმდა და საქმე შეწყდა დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ გარიკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ვახტანგ გარიკ-ვაჩნაძე გიორგის ძე — „სტალინური სიები".