**ბახტრიონის ციხე** – ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ახმეტის სიახლოვეს, სოფელ ხორბალოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ილტოს შესართავის მახლობლად. აგებული უნდა იყოს XVII საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს, ირანის შაჰის აბას II-ის ბრძანებით. 

ციხეს სამკუთხა მოხაზულობა უნდა ჰქონოდა. კოშკების ნანგრევების მიხედვით ჩანს, რომ ისინი გალავანზე ნახევარცილინდრული ფორმით ყოფილან გარედან მიდგმული. აღმოსავლეთით მდგარი კოშკიდან ნაწილობრივ ორი სართულია გადარჩენილი. პირველ სართულს ჩრდილოეთით კარი ჰქონია, აღმოსავლეთით ნიშები და შუაში - ბუხარი. 

ციხის ტერიტორიაზე რამდენიმე სხვა ნაგებობის კვალიც ჩანს. აღმოსავლეთის მონაკვეთში დგას მთლიანად რიყის ქვით ნაგები მცირე ზომის უაფსიდო ეკლესია. შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს, სარკმლები კი აღმოსავლეთითა და დასავლეთითაა. დარბაზი ერთიანი ცილინდრული კამარითაა გადახურული. ტრაპეზი მარცხენა კუთხეშია მიშენებული. ზოგადი ნიშნებით ეკლესია გვიან საუკუნეებს მიეკუთვნება.

ბახტრიონის ციხე ერთ-ერთი მთავარი დასაყრდენი იყო კახეთში სპარსელთა ბატონობის განსამტკიცებლად და ჩამოსახლებულ მომთაბარე თურქმანთა უშიშროების უზრუნველსაყოფად. სახელი ეწოდა აქ მდებარე სოფელ ბახტრიანის მიხედვით, რომლის სახელწოდება თავის მხრივ, ბახტარაშვილების გვარიდან უნდა მომდინარეობდეს. კახეთის აჯანყების (1659) დროს მთავარი ბრძოლა ამ ციხესთან მოხდა. აჯანყებულებმა გაანადგურეს გარნიზონი და ციხეც დაანგრიეს. მას შემდეგ იგი არ აღუდგენიათ. იმ გორაკს, რომელზეც ბახტრიონის ციხე იდგა, მოსახლეობა დღესაც "ბახტრიონის გორას" უწოდებს. შემორჩენილია ერთმანეთს დაშორებული, რიყის ქვით ნაგები სამი კოშკის ნანგრევი, ადგილ-ადგილ კი გალავნისა და ზოგიერთი სხვა ნაგებობის ნაშთებიც. კახეთის აჯანყების 300 წლისთავთან დაკავშირებით აქ აღიმართა ობელისკი.

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 256.
* ენციკლოპედია საქართველო, თბ. 1997 წ.
* პ. ზაქარაია, სამშობლოს გუშაგები, თბ. 1965 წ.
* პ. ზაქარაია, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ. 1973 წ.
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 68.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახმეტის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| ციხესიმაგრები | 
* ახმეტის ციხე
* ბახტრიონის ციხე
* ბირკიანის ციხე
* გაღმაციხე
* ერისთავების ციხე
* კესელოს ციხე
* კვეტერა
* მატნის ციხე
* პანკისის ციხე
* ქაჩალაურის ციხე
* ჩოლოყაშვილების ციხე-დარბაზი
* ცხრაკარას სასახლე
* ცხრაკარას სასახლის კომპლექსი
* ხორბალოს თამარის ციხე
 |
|  |
| ციხე-სახლები | 
* ალისგორის ციხე-სახლი
* ბაკურაიძის ციხე-სახლი
* გირევის ციხე-სახლი
* დართლოს ციხე-სახლები
* დაქიურთის ციხე-სახლი
* დიკლოს ციხე-სახლი
* დოჭუს ციხე-სახლი
* თორღვაიძეების ციხე-სახლი
* ილიურთის ციხე-სახლი
* კვავლოს ციხე-სახლი
* ნაკუდურთის ციხე-სახლები
* საგირთის ციხე-სახლები
* სულაკაურის ციხე-სახლი
* ფარსმის ციხე-სახლები
* ფარსმის ციხე-სახლი
* შენაქოს ციხე-სახლი
* ჩიღოს ციხე-სახლი
* ჭონთიოს ციხე-სახლი
* ჯვარბოსელის ციხე-სახლი
 |
|  |
| კოშკები | 
* აბალოიძეების კოშკი
* ახმეტის კოშკები
* აგეურთის კოშკი
* არგოხის კოშკი
* ახშნის კოშკი
* ბასოს კოშკი
* ბეღელის კოშკი
* ბოჭორმის კოშკი
* ბუღაანის კოშკი
* გირევის კოშკი
* გურჯისგორის კოშკი
* დართლოს კოშკი
* ეთელთის კოშკი
* ვერხოვანის კოშკი
* ზემო ხალაწნის კოშკები
* ილიურთის კოშკები
* ინგეთის კოშკი
* ინდურთის კოშკი
* კვავლოს კოშკი
* მატნის კოშკები
* მაღრაანის კოშკი
* მეზვრიშვილების კოშკი
* ომალოს კოშკი
* ოჟიოს კოშკები
* საბუის კოშკი
* საგირთის კოშკი
* ფარსმის კოშკი
* ფიჩხოვნის კოშკი
* ქუმელაურთის კოშკი
* წაროს კოშკები
* წინუბნის კოშკი
* ჭართალის კოშკები
* ჭეშოს კოშკები
* ჭეშოს კოშკი
* ჭონთიოს კოშკი
* ხახაბოს კოშკი
* ხევისჭალის კოშკი
* ხისოს კოშკი
* ხორბალოს კოშკი
* ხორხელის კოშკი
* ჯანდიერების კოშკი
* ჯვარბოსელის კოშკები
* ჯოყოლოს კოშკი
* ჰეღოს კოშკები
 |

 |