recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიგინეიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ივანე მოსეს ძე გიგინეიშვილი** (დ. 9 აგვისტო, 1909, ქუთაისი — გ. 28 იანვარი, 1982, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979). ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1976). 

1946–1953 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი კომისიის წევრი და მდივანი, ხოლო შემდგომ — 1982-მდე — ჯერ საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმთან, შემდეგ კი — საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრი და მდივანი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე (1950–1966), „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბის" მთავარი რედაქტორის მოადგილე (1951–1982), „თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ნორმების" (კრებული. I, 1970) კრებულის რედაქტორი, ქართული ენციკლოპედიის სატრანსკრიფციო ჯგუფის ხელმძღვანელი (1973–1982). ხელმძღვანელობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა განყოფილების (1966-იდან — ქართული მეტყველების კულტურის განყოფილება) სამეცნიერო და პრაქტიკულ მუშაობას. დააარსა განყოფილების კრებული „ქართული სიტყვის კულტურის საკითხები", რომლის 5 წიგნი გამოვიდა მისი რედაქტორობით (1972–1983). შეიმუშავა უცხოურ პირთა სახელების ქართულად გადმოცემის მეცნიერული პრინციპები. ქართული ენის დიალექტთა შესწავლის შედეგად საყურადღებო მოსაზრებები აქვს ქართლურსა და იმერულს შორის გარდამავალი ზოლის მეტყველების, გუდამაყრულის დამოუკიდებელ დიალექტურ ერთეულად მიჩნევის, ე. წ. „საშუალო ქართულის" შესახებ და სხვა.

გიგინეიშვილმა ერთ-ერთმა პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ჩვენში ლინგვოსტილისტიკას. იგი ეწეოდა ფართო ლექსიკოგრაფიულ მუშაობას: ქართული ლიტერატურის ძეგლთა ლექსიკონები („რუსუდანიანი" — 1957, „დავითიანი" 1980), დიალექტების ლექსიკონები (წიგნში: „ქართული დიალექტოლოგია I", 1961), სასკოლო ორთოგრაფიული ლექსიკონი (ვარლამ თოფურიას თანაავტორობით, 1941, 1946, 1949), ვრცელი ორთოგრაფიული ლექსიკონი (ვარლამ თოფურიას თანაავტორობით, 1968). მონაწილეობდა ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის (1-8, 1950-1964) მომზადებაში (VIII ტომის ერთ-ერთი რედაქტორი), რისთვისაც სხვა რედაქტორებთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1971). შესრულებული აქვს ტექსტოლოგიური სამუშაოები „რუსუდანიანის", ვაჟა-ფშაველას პოემების, ვეფხისტყაოსნის ტექსტის დასადგენად.

1934-იდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის დაუსწრებელ პედაგოგიურ ინსტიტუტში, პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში, საქართველოს თეატრალურ ინსტიტუტში, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში — კითხულობდა ქართული ენის კურსს, აგრეთვე სპეციალურ კურსს „ვეფხისტყაოსნის ენა" (თსუ-ში).

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 614-615.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Nutsatavshavadze.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 31, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ფარცხნალის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფარცხნალში. თარიღდება XIX საუკუნით.

აღწერა
------

სოფლის ცენტრში სასაფლაოზე დგას დიდი მოცულობის სამნავიანი ბაზილიკა. იგი ნაგებია ერთი ზომის კარგად დამუშავებული ქვის კვადრატებით. კუთხის ქვები ოდნავ ამოწეულია კედლების სიბრტყიდან. ხსნარად გამოყენებულია კირის დუღაბი. გეგმაში ეკლესია მართკუთხაა, აღმოსავლეთით სამი ნახევარწრიული შვერილით. შიდა სივრცე ორი წყვილი კვადრატის ფორმის სვეტებით სამ ნაწილად არის გაყოფილი და სამნავიან ბაზილიკას წარმოადგენს, რომელიც მოქცეულია ორქანობიან გადახურვაში. ცენტრალური ნავი მაღალი და ფართოა გვერდითა ნავებთან შედარებით, რომელიც ნახევარწრიული აფსიდით მთავრდება, გვერდითა ნავების აღმოსავლეთი ნაწილი ასევე ნახევარწრიული აფსიდით მთავრდება, რომელთა წინ აღმართულია ხის კანკელი, რომელზეც წმინდანებია გამოსახული. ნავების გამყოფ სვეტებზე გადადის მასიური თაღები, რომელიც დასავლეთით პილასტრებს ეყრდნობა, აღმოსავლეთით კრონშტაინებს. დასავლეთ კედელზე მიდგმულია კიბე რომლითაც სარკმლიდან შევდივართ, ასევე დასავლეთ კედელზე მოდგმულ ორსართულიან სამრეკლოს მეორე სართულზე. ინტერიერი მთლიანად შეთეთრებულია, იატაკი არის ქვის. შესასვლელი სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს, ისინი არქიტრაულია, გარედან შიგნით თაღოვანი, სამივე შესასვლელის წირთხლები სადად მოპირკეთებულია. სამხრეთის შესასვლელის თავზე არის დეკორაცია, რომელსაც ზემოთ პროფილირებული მოკლე კარნიზი გაუყვება, რომელზეც წრეში ჩაწერილი ჯვარია აღმართული. დარბაზი ნათდება, აღმოსავლეთის სამი, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ორ-ორი და დასავლეთის ერთი სარკმლით. კარნიზი სადად პროფილირებულია. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. ეკლესიის დასავლეთიდან მიდგმულია მარტივი ფორმის, ყველა მხრიდან გახსნილი სამრეკლო. ეკლესიისს სამხრეთ-დასავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას გალაქტიონ ტაბიძის მიერ 1910 წელს დარგული ცაცხვის ხე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16346
**ცირა აბზიანიძე**- ქართველი მსახიობი

ბიოგრაფია
---------

**ქართველი მსახიობი** (დ. 3 იანვარი, 1947 — გ. 21 ოქტომბერი, 2011) — ქართველი მსახიობი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1971 წელს.
1973 წლიდან იყო ბათუმის ი. ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი.

შესრულებული აქვს როლები სპექტაკლებში: ა. ცაგარელის „ხანუმა", მოლიერის „გააზნაურებული მდაბიონი", ა. გეწაძის „გზა", „ყარამანს ცოლი მოჰყავს", დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი", შ. დადიანის „გუშინდელნი", „აიეტი", თ. ჭილაძის „ბუდე მეცხრე სართულზე" და „როლი დამწყები მსახიობი გოგონასათვის", სანიკიძის „მედეა", მ. ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები" და სხვა. მიღებული აქვს I პრემია წლის საუკეთესო როლის შესრულებისათვის (1975), პრემიები ქალის საუკეთესო როლის შესრულებისათვის (1980, 1982)

ჯილდო, პრემია
-------------

1979 - საქართველოს დამსახურებული არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ცირა აბზიანიძე - საქარტთველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

* ცირა აბზიანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

იო
**იო** (ბერძ. Ιώ) — პლანეტა იუპიტერთან მეხუთე და 4 გალილეისეული მთვარეებიდან ყველაზე ახლომდებარე ბუნებრივი თანამგზავრი. მისი დიამეტრი 3642 კილომეტრია, რის გამოც მას მეოთხე ადგილი უკავია თანამგზავრებს შორის მზის სისტემაში. იოს ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო ოპოზიციაში 4.8-ია; პლანეტიდან საშუალო დაშორებაა — 421.6 ათასი კმ; გარემოქცევის სიდერული პერიოდი — 0.76914 დღე-ღამეა; დიამეტრი — 3642 კმ. გამოირჩევა მძლავრი ვულკანური აქტივობით.

კვლევის ისტორია
---------------

იო აღმოაჩინა გალილეო გალილეიმ 1610 წელს, მისი ისტორიაში პირველი ტელესკოპის მეშვეობით. თანამგზავრის აღმოჩენაზე პრეტენზიას ასევე აცხადებდა გერმანელი ასტრონომი სიმონ მარიუსი, რომელიც იოს 1609 წელს აკვირდებოდა, თუმცა ეს აღმოჩენა დროულად ვერ გამოქვეყნდა.

სახელწოდება „იო" შემოთავაზებული იქნა სწორედ მარიუსის მიერ 1614 წელს, თუმცა დიდი ხნის განმავლობაში არ გამოიყენებოდა. გალილეიმ მის მიერ აღმოჩენილი ოთხი თანამგზავრი „მედიჩის პლანეტებით" მოიხსენია და მათ მიმდევრობის მიხედვით ნომრები მიუჩინა. იო აღინიშნებოდა, როგორც იუპიტერის პირველი თანამგზავრი. სახელწოდება „იო" საყოველთაო მხოლოდ XX საუკუნის შუა წლებიდან გახდა.

თანამგზავრის სახელი მომდინარეობს ბერძნული მითოლოგიდან, ზევსის სატრფოს იოს სახელიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 187.


|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მზის სისტემა |
| --- |
|  |
| 
 |
|  |
| 
* **მზე**
* მერკური
* ვენერა
* დედამიწა
* მარსი
* *ცერერა*
* იუპიტერი
* სატურნი
* ურანი
* ნეპტუნი
* *პლუტონი*
* *ჰაუმეა*
* *მაკემაკე*
* *ერისი*

 |
|  |
| 
* **პლანეტები**
* **ჯუჯა პლანეტები**
* **თანამგზავრები**:
* დედამიწის
* მარსის
* იუპიტერის
* სატურნის
* ურანის
* ნეპტუნის
* პლუტონის
* ერისის

 |
|  |
| 
* **მცირე სხეულები**:   მეტეორები
* ასტეროიდები/ასტეროიდი მთვარეები
	+ ასტეროიდთა სარტყელი
* კენტავრი
* ნეპტუნსიქითა ობიექტები
	+ კოიპერის სარტყელი/გაბნეული დისკი
* კომეტები
	+ ოორტის ღრუბელი

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ასტრონომიული ობიექტები, მზის სისტემის ობიექტების სია, რადიუსის მიხედვით ან მასის მიხედვით, და **მზის სისტემის პორტალი** |

 |
პეტრუს ბროვკა (მხატვარი ნ. გუსევი, 1950-იანი წლები)
**პეტრუს (პეტრე უსტინის ძე) ბროვკა** (ბელარ. Пётр Усці́навіч Бро́ўка, რუს. Пётр Усти́нович Бро́вка) (დ. 12 ივნისი, 1905, სოფ. პუტილკოვიჩი, ახლანდ. ვიტებსკის ოლქი, ბელარუსი, — გ. 24 მარტი, 1980, მინსკი) — ბელარუსი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, ბელორუსიის სსრ სახალხო პოეტი (1962), ბელორუსიის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1966). სოციალისტური შრომის გმირი (1972). საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ორგზის ლაურეატი (1947, 1950), ლენინური პრემიის ლაურეატი (1969).

ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1926 წლიდან. წერდა ლექსებს, მოთხრობებს. ავტორია მრავალი პოეტური თუ პროზაული კრებულისა. 1967–1980 წლებში იყო ბელარუსული ენციკლოპედიის მთავარი რედაქტორი. 

ბროვკას შემოქმედებითი კავშირები ჰქონდა საქართველოსთან, პირადად იცნობდა პაოლო იაშვილს, ტიციან ტაბიძეს, სიმონ ჩიქოვანს, გიორგი ლეონიძეს, ირაკლი აბაშიძეს. ქართული თემატიკა საინტერესოდ აისახა 40–70-იან წლებში შექმნილ მის ლექსებში „კავკასია" (1942), „წყალი" (1962), „ქართული სიმღერა" (1965), „კავკასიური ჩანახატები" (1972), „საუბარი იალბუზთან" (1979) და სხვ. ეკუთვნის წერილები ქართულ ლიტერატურაზე, შოთა რუსთაველზე, იოსებ გრიშაშვილზე. ბელორუსულ ენაზე თარგმნა კონსტანტინე ლორთქიფანიძის „ძირს სიმინდის რესპუბლიკა", მირზა გელოვანის ლექსები და სხვ. ნაწარმოებები. 1937 წელს მაღალპოეტურად თარგმნა ვეფხისტყაოსნის ფრაგმენტები. ქართულ ენაზე თარგმნილია ბროვკას ლექსები, რომანი „როცა მდინარე მდინარეს ერთვის" (თბილისი, 1963) და სხვ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Збор твораÿ, т. 1–7, Мinck, 1975–78.

ლიტერატურა
----------

* *გაფრინდაშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.
**სამეფო ყორღანი** — ძვ. წ. IV საუკუნის II ნახევრის ანტიკური არქეოლოგიური ძეგლი უკრაინაში. სპარტოკიდების დინასტიის ერთ-ერთი მმართველის სამარხი, რომელიც მართავდა ბოსფორის სამეფოს ძვ. წ. 438-109 წლებში. ძეგლი მდებარეობს ყირიმში, ქერჩის ნახევარკუნძულზე, სოფელ აჯი-მუშკაის მახლობლად. ბორცვი აღმოსავლეთ ყირიმის ისტორიულ-კულტურული მუზეუმ-ნაკრძალის ნაწილია.

ძეგლის აღწერა
-------------

ბორცვის 17 მეტრის სიმაღლის ბორცვის ქვეშ მდებარეობს 36 მეტრის სიგრძის დერეფანი (დრომოსი), რომელიც აგებულია რუსტიკული ქვის ბლოკებით და გლუვი ბლოკებით დამზადებული სამარხი კამერა. სამარხის ჩრდილოეთი ნაწილი გამოკლვეთილ კლდის მასივზე მდებარეობს, ხოლო სამხრეთ მხარე წარმოადგენს ფენოვან სუბსტრუქტურას. იატაკი მოპირკეთებულია ფილებით. კედლები დამზადებულია აჯიმუშკაის ქვის საბადოდან კირქვის საგულდაგულოდ მორგებული კვადრატებით. სამარხი პალატის დიზაინში, კუთხეებში გამოყენებული იყო საფეხურიანი პანდატივები კვადრატული საძვალიდან მის გუმბათზე გადასასვლელად. გუმბათი შედგება თანდათან კლებადი დიამეტრის 12 კონცენტრული რგოლისაგან, დაფარული ფილებით, რომელიც ქმნის ცრუ საფეხუროვან სარდაფს.

სამარხისკენ მიმავალ დრომოსს ზოგან ცოკოლი აქვს. დრომოსის საფარი ასევე წარმოადგენს ცრუ საფეხუროვან სარდაფს. კედლების ქვისა არარეგულარული და სხვადასხვა სიმაღლისაა. ქვის კვადრატები დამონტაჟებულია მხოლოდ წინა მხარეს, უკანა მხარეები დამუშავებულია შედარებით უხეშად.

ითვლება, რომ ყორღანი აშენდა ბოსფორის მეფე პერისადას I-თვის (ძვ. წ. 349/348 — ძვ. წ. 310/309) მის სიცოცხლეში. გვიანდელი წარმოშობის ქრისტიანული რელიგიური სიმბოლოები გრაფიტით არის ამოკვეთილი სამარხი პალატის კედლებზე, პანდატივებსა და დრომოსის კედლებზე. ყორღანს ქრისტიანები საკულტო ნაგებობად III-IV საუკუნეებში იყენებდნენ. დრომოსის ზედა მარჯვენა კედელზე ერთი წარწერაა — ბერძ. Κοσμάε.

სამეფო ყორღანი გამოსახული იყო შვეიცარიელი მხატვრის კარლო ბოსოლის ნახატზე "მითრიდატეს საფლავი". ამ ნახატის ლითოგრაფია მოგვიანებით შევიდა ალბომში „ყირიმის პეიზაჟები და ღირსშესანიშნაობები", რომელიც გამოქვეყნდა ლონდონში 1856 წელს.

გალერეა
-------

* კარლო ბოსოლი, მითრიდატეს საფლავი, 1856კარლო ბოსოლი, *მითრიდატეს საფლავი*, 1856
* დრომოსიდრომოსი
* თაღითაღი
* შესასვლელიშესასვლელი

ლიტერატურა
----------

* *С. Б. Буйських.* Царський курган დაარქივებული 13 March 2016[Date mismatch] საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები  // თარგი:ЕІУ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Царський курган — м. Керч (фото, віртуальний тур)

სქოლიო
------

1. ↑  Царский курган на сайте Восточно-Крымского историко-культурного музея-заповедника.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-22. ციტირების თარიღი: 2012-08-20
**ლუი ბოტა** (ინგლ. Louis Botha; დ. 27 სექტემბერი, 1862, გრეითაუნი — გ. 27 აგვისტო, 1919, პრეტორია) — სამხრეთ აფრიკელი პოლიტიკოსი, გენერალი ბურების მეორე ომში, სამხრეთ აფრიკის კავშირის პირველი პრემიერმინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

ლუი ბოტა იყო ერთ-ერთი ლუი ბოტა უფროსისა და ადრიანა ვან როიენის 13 შვილიდან. იგი დადიოდა ჰერმანსბურგის გერმანულ სკოლაში. 7 წლის ასაკში დატოვა ოჯახი და საცხოვრებლად გადავიდა ორანჟის თავისუფალ სახელმწიფოში. 1884 წელს, როგორც მოხალისე, მონაწილეობას იღებდა ზულალანდის ომში. 1896 წელს არჩეული იქნა სამხრეთაფრიკის რესპუბლიკის დეპუტატად. ბურების მეორე ომში გამოჩენილი სიმამაცისთვის და სამხედრო ნიჭისთვის მიიღო გენერლის წოდება. 1900 წელს პრეტორიის დაცემის შემდეგ აქტიურად იბრძოდა ბრიტანელების წინააღმდეგ. 1901 წელს ხელმძღვანელობდა მოლაპარაკებებს ბრიტანული არმიის მთავარსარდალთან ლორდ კიტჩენერთან. 1904 წელს ბრიტანული ანექსიის შემდეგ ტრანსვაალში ბოტამ დააარსა პარტია „Het Volk", რომელიც 1911 წელს სხვა პარტიებთან ერთად გაერთიანდა სამხრეთ აფრიკის პარტიაში. მანამდე 1910 წელს იგი არჩეული იქნა სამხრეთ აფრიკის კავშირის პრემიერმინისტრად. იგი ამ პოსტზე სიცოცხლის ბოლომდე იყო. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას ბოტამ შესთავაზა სამხედრო მხარდაჭერა გერმანიას და გაგზავნა სამხედრო ნაწილები გერმანიის სამხრეთ აფრიკის კოლონიაში. ბოტა 1919 წელს გულის ინფაქტით გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* Engelenburg, Dr F.V. (1929). General Louis Botha. Pretoria: J.L. Van Schaik.
* Meintjes, Johannes (1970). General Louis Botha, A Biography. London: Cassell. ISBN 0304935018.
* Spender, Harold (1916). General Botha, The Career And The Man. London: Constable.



1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑  GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118513958 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**მოანდა** (ფრანგ. Moanda) — გაბონის ერთ-ერთი მსხვილი ქალაქი, რომელიც მდებარეობს ზემო ოგოუეს პროვინციაში. ის ასევე მანგანუმის მოპოვების ერთ-ერთი მთავარი ცენტრია, რომლის საბადოს დამუშავება დაიწყო 1957 წელს კომპანია *COMILOG Cableway*-მ. მოანდა, რომლის მოსახლეობის რაოდენობა 2013 წლის აღწერით შეადგენს 59 154 ადამიანს მეორე ქალაქია ფრანსვილის შემდეგ ზემო ოგოუეს პროვინციაში. ამას გარდა, ის საზღვრისპირა ქალაქია, რომელიც მდებარეობს კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვრიდან 100 კმ-ში.

გეოგრაფია და კლიმატი
--------------------

მოანდა მდებარეობს რამდენიმე ერთმანეთის მეზობელ პლატოზე, რომლებიც მდებარეობენ ჩრდილოეთით არსებულ უფრო მაღალ და დიდ *Bangombe*-ს პლატოსა და სამხრეთით მდებარე მდინარე მიოსოს ჭაობიან ადგილებს შორის.

ქალაქის კლიმატი ეკვატორულია, იანვრიდან მარტის ჩათვლით პერიოდში დამახასიათებელია ჭექა-ქუხილი და ჰაერის მაღალი ტემპერატურა, ხოლო ივლისიდან სექტემბრის ჩათვლით — დაბალი ტემპერატურა.

ისტორია
-------

თავდაპირველად მოანდა იყო სოფელი, რომელიც მდებარეობდა მდინარე მიოსოს ჭაობიან ნაპირზე. უახლოეს *Bangombe*-ის პლატოზე 1953 წელს მანგანუმის საბადოს აღმოჩენამ გამოიწვია ქალაქის განვითარება. 1959 წელს მოანდის მახლობლად აშენდა რკინიგზა, რომლის საშუალებითაც მადანი ექსპორტზე გადიოდა. 1990-იან წლებში ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა გაიზარდა კონგოს რესპუბლიკიდან დევნილი მოსახლეობის ჩამოსვლით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

მოანდა დაყოფილია სამ ნაწილად. პირველი მდებარეობს მთავარ პლატოზე და მის კალთებზე, აქ მდებარეობს სავაჭრო ცენტრი და მჭიდროდ დასახლებული რაიონები — *Ankoula*, *Montagne Sainte* და *Fumier*. მეორეში ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რაიონებია — *Alliance*, *Rio* და *L’Oasis*. მესამე მდებარეობს პლატოს აღმოსავლეთით და შედგება რაიონებისგან *Lekolo* და *Leyima*.

ეკონომიკა
---------

მოანდა მსოფლიოში მანგანუმის მოპოვების ერთ-ერთი მსხვილი ცენტრია. მმართველ კომპანია *COMILOG Cableway*-ს ექსპორტზე გააქვს საშუალოდ 3,5 მილიონი ტონა მანგანუმის მადანი წელიწადში, რითაც გაბონი მანგანუმის ექსპორტის მხრივ მსოფლიოში ყველაზე სამი მსხვილი ქვეყნებიდან ერთ-ერთია. მანგანუმი დღემდე მოიპოვება *Bangombe*ის პლატოზე (42 კმ²).

ტრანსპორტი
----------

ქალაქში არსებობს აეროპორტი და სარკინიგზო ვაგზალი, რომელიც მდებარეობს *Bangombe*-ის პლატოს ჩრდილოეთით. ასევე ფუნქციონირებს ავტომაგისტრალი N3, რომელიც ერთმანეთთან აერთებს მოანდას და მბინდას, (კონგოს რესპუბლიკა).

სქოლიო
------

1. ↑  2013 წლის მოსახლეობის აღწერა (RGPL-2013).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-31. ციტირების თარიღი: 2016-12-24.
2. ↑  2013 წლის მოსახლეობის აღწერა (geohive).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-06. ციტირების თარიღი: 2016-12-24.
3. ↑  Presentation of Eramet manganese activities.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-08.
**მედეა ძიძიგური** (დ. 24 თებერვალი, 1942, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1989). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

მედეა ძიძიგურმა 1963 წელს დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. სტუდენტობისას ის მღეროდა ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრში.

1963 წლიდან ძიძიგური იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. 1979–1985 წლებში — საქართველოს ტელერადიოკომიტეტის მუსიკალური რედაქტორი, ხოლო 1994 წლიდან — სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა საქართველოს ხელოვნების მუშაკთა სახლის დირექტორად და სამხატვრო ხელმძღვანელად.

მედეა ძიძიგურს ჰქონდა მეტად კოლორიტული ხმა და შესრულების ორიგინალური მანერა. განსაკუთრებით კარგად ასრულებდა ქალაქურ სიმღერებს, ასევე ქართულ, რუსულ და ბოშურ რომანსებს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მომღერალზე გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი მღერის მედეა ძიძგური.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1974 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1989 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1997 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მედეა ძიძიგური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მედეა ძიძიგური (1942-1999) დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  geocinema.ge - მღერის მედეა ძიძგური.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2015-05-15.
2. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1989 №6 გვ. 61.
3. ↑  მ. ძიძიგურის ღირსების ორდენით დაჯილდოების შესახებ
**შიგნიკახეთი**, **შიგა კახეთი** მდებარეობს ალაზნის ხეობაში. იგი ჩრდილოეთიდან, ჩრდილო-დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთის მხარეებიდან შემორკალულია კავკასიონისა და ცივგომბორის მთებით, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ის გაშლილია. მთებისაგან წარმოქმნილი რკალი მდინარე ალაზნის ქვემო წელში თანდათან შორდებიან ერთიმეორეს და ამის შედეგად შიგა კახეთი კონფიგურაციით მოგვაგონებს სამკუთხედს, რომლის წვერი მიმართულია ჩრდილოეთისაკენ და ფუძე სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ამ სამკუთხედის სიმაღლე 110 კილომეტრია ხოლო სიგანე ფუძესთან – დაახლოებით 40 კილომეტრი. საერთოდ შიგა კახეთი წარმოადგენს კავკასიონისა და ცივგომბორის მთების დაქანებას, რომელიც თანდათან ვაკდება და დასერილია ხევებით. შიგა კახეთის მთიანი ნაწილი უკავია ალპურ მდელოებს, რომლებიც თანდათან იცვლება ტყის ზონით. ამ უკანასკნელს მოსდევს მცირე ფერდობები, სადაც უმთავრესად განლაგებულია მაღალხარისხოვანი ღვინოების მომცემი ვენახები.

ფერდობების ზონის შემდეგ ვაკე ადგილებია, სადაც მეტწილად დგება ორდინარული ღვინოები. ვაკის უდიდესი ნაწილი დაკავებულია მარცვლეული კულტურითა და სათიბებით.
**სუბტროპიკული სარტყლების ტყის ზონები** — ხმელეთის ბუნებრივი ზონები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში. იყოფა ხმელეთის ხმელთაშუა ზღვის ხეშეშფოთლიანი ტყისა და ბუჩქნარის, მუსონური შერეული ტყის და ჰემიჰილეის ქვეზონებად. ხმელთაშუა ზღვის ხეშეშფოთლიანი ტყისა და ბუჩქნარის ქვეზონა გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროების გასწვრის, ჩრდილოეთ ამერიკაში (კალიფორნია). სამხრეთ სამერიკის დასავლეთ ნაწილში (შუა ჩილე), სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიის სამხრეთ და დასავლეთ რაიონებში, ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

იცის მშრალი და ცხელი ზაფხული, გრილი და ნოტიო ზამთარი. ყველაზე ცივი თვის საშუალო ტემპერატურა 4—12 °C, ყველაზე თბიილი თვისა 18—28 °C. ნალექები 500—1000 მმ წელისადში (მთებში ადგილ-ადგილ 2000 მმ). ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 460—585 კჯ/სმ² (110—140 კკალ/სმ²) სითბოს. გავრცელებულია ხეშეშფოთლიანი ტყისა და ბუჩქნარის მცენარეული ფორმაციები. ტყეში ხარობს მარადმწვანე მუხა, ფიჭვი, კედარი და სხვა. განვითარებულია ყავისფერი და ტყის ყომრალი ნიადაგები, ადგილ-ადგილ ყვითელმიწები. 

*მუსონური შერეული ტყის ქვეზონა* გავრცელებულია აზიის, ავსტრალიის, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის აღმოსავლეთ განაპირა მხარეებში. ჰავა თბილია. ზამთარი მშრალი იცოს. ზაფხული — ნოტიო. ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 210—250 კჯ/სმ² (50—60 კკალ/სმ²) სითბოს. ამ ქვეზონაში სუბეკვატორულ სარტყელთან ახლოს გავრცელებულია სინოტივის მოყვარული მრავალიარუსიანი მარადმწვანე ტყე ლიანებით; ზომიერ სარტხელთან ჭარბობს ფოთოლმცვივანი ტყე. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკული სარტყლების მუსონურ ტყაში ხარობს მარადმწვანე მუხა, კამელია, მანლია, ფიჭვი, სოჭი, დაფნა და სხვა. ჭარბობს ყვითელი და წითელი ნიადაგები. 

*ჰემიჰილეის ქვეზონა* — გავრცელებულია იქ, სადაც მთელი წლის განმავლობაში ჭარბი სინოტივეა. ასეთი რაიონებია: აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, ბრაზილიის მთიანეთის სამხრეთი ნაწილი, აფრიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთი. ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 500-630 კჯ//სმ² (120—150 კკალ/სმ²) სითბოს. ნალექები 1000 მმ-ზე მეტი წელიწადში. სუბეკვატორულ სარტყელთან ახლოს ჭარბობს მარადმწვანე ტყე, რომელიც ზომიერი სარტყლისაკენ იცვლება ფოთოლმცვივანი ტყით. განვითარებულია მურაწითელი, ყვითელი და წითელმიწა ნიადაგები. 

სუბტროპიკული სარტყლების ტყის ზონები საგრძნობლად არის შეცვლილიი ადამიანის ზემოქმედებით. ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნებში გაშენებულია ზეთისხილი, ციტრუსები, ვენახები, თესენ მარცვლეულს. ჰემიჰილეისა და მუსონური შერეული ტყის ქვეზონებში მოჰყავთ ბრინჯი, ჩაი, არაქისი, ბამბა, ციტრუსები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 592.
**საამილახორო**, *საამილახვრო* — პოლიტიკური-ადმინისტრაციული ერთეული — სათავდო, რომელსაც მართავდა მეფის დანიშნული მოხელე — ამილახვარი. საამილახოროს ტერიტორია მოქცეული იყო მდინარეებს ლეხურასა და ლიახვს შორის. წარმოიშვა XIV საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ზევდგენიძეებმა სამემკვიდრეოდ მიიღეს სხვილოური მამული. XIV საუკუნის ბოლოს მათ ებოძათ ახალციხე (არაგვის ხეობაში) და შიომღვიმე საგვარეულო საძვალედ (გვიანდელ ხანაში ამილახვრები სამთავისშიც იმარხებოდნენ).

1429 წელს ზევდგენიძეების ხელში გადავიდა კასპი, იგოეთი,  ნადარბაზევი, გომი, უფლისციხე, გვერდისძირი. XV საუკუნის I ნახევარში ზევდგენიძეებმა მიიღეს ამილახორის სახელი. 1470-იან წლებში ისინი ყმა-მამულებს ფლობდნენ მცხეთაში, კარსანში, ძაგნაკორნაში, ახატანში, ხატისწობენში. ზევდგენიძე-ამილახორთა უფლებები განმტკიცდა XV-XVI საუკუნეებში, როდესაც ქართლი დაიყო სადროშო-სასარდლოებად და მემარჯვენე სასარდლოს მეთაურად ამილახორი დაილახორი დაინიშნა. ამილახორთა ძლიერებას ზრდიდა ისიც, რომ XV საუკუნის დასაწყისიდან ისინი ფლობდნენ გორის მოურავის სახელოს. XIV-XVI საუკუნეებში ცენტრი იყო სხვილო, ხოლო XVII საუკუნის დასაწყისიდან ქვემო ჭალა. საამილახორო განსაკუთრებით გაძლიერდა XVII საუკუნის II ნახევრიდან და XVIII საუკუნის I ნახევარში.

XVII საუკუნის 20-იან წლებში ამილახვრებმა და ქსნის ერითავებმა ერთობლივი ძალებით ამოწყვიტეს ღაზნელთა საგვარეულო და საღაზნილო ერთმანეთში გაინაწილეს. ამის შემდეგ საამილახოროს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა ქსნის საერისთავო. გივი ამილახვრის აჯანყების დამარცხების შემდეგ მისი ძლიერება თანდათან დაეცა. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ მნიშვნელობა დაკარგა ამილახორის სახელომ და საამილახორო, როგორც პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული ერთეული, უკვე აღარ არსებობდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამილახვრები

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 536.

სქოლიო
------

1. ↑  *გვრიტიშვილი დ.*, გვიანფეოდალური ქართლის სოციალური ურთიერთობიდან // მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ტ. XXIX, თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1951. — გვ. 42.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართლის სამეფოს სათავადოები |
| --- |
|  |
| 
* ქსნის საერისთავო
* არაგვის საერისთავო
* სამუხრანბატონო
* საამილახორო
* საციციანო
* საბარათიანო
* სამაჩაბლო

 |
|  |
| 
**ა** ქართლი და ჯავახეთი არ გვხვდება ლეონ II-ის მიერ ჩამოყალიბებულ საერისთავოთა სიაში. |

 |
**გიულისტანის სასახლე** (აზერ. Gülüstan sarayı) — საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობა დიდი მრალალფუნქციური რესტორნის დარბაზით, რომელიც განლაგებულია ქალაქ ბაქოში, მთის ქანობზე, რომლის თავზეც განლაგებულია შეჰიდთა ხეივანი. 

გიულისტანის სასახლე აშენდა 1980 წელს აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეს მოადგილის მშენებლობის დარგში ალიშ ლემბერანსკის ინიციატივით. სასახლის არქიტექტორები არიან ნ. ჰაჯიბეკოვი და ა. ამირხანოვი, კონსტრუქტორები — ნ. ისმაილოვი და კ. კერიმოვი. პროექტი დამუშავდა საპროექტო ინსტიტუტ ბაქგიპროგორში. 1982 წელს სასახლის საავტორო კოლექტივი (არქიტექტორები ნ. ჰაჯიბეკოვი და ა. ამირხანოვი, კონსტრუქტორები — ნ. ისმაილოვი და კ. კერიმოვი, ინჟინერები ფ. რუსტამბეკოვი და ტ. შჩარინსკი, მშენებლები ტ. აჰმედოვი და ა. კევორკოვი) დაჯილდოვებულ იქნა აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიით.

სასახლე გათვლილი იყო როგორც ქალაქის, ასევე რესპუბლიკის მასშტაბის მასობრივი და საზოგადოებრივი ღონისძიებების: კონცერტების, საახალწლო ღონისძიებების ჩასატარებლად და ა.შ. 

1994 წლის 20 სექტემბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და ნავთობ კომპანიების საერთაშორისო კონსორციუმს შორის ხელშეკრულებას („საუკუნის კონტრაქტს") ხელი მოეწერა გიულისტანის სასახლეში.

გუილისტანის სასახლეში ჩატარდა ასევე ისეთი ღონისძიებები, როგორებიცაა: აზერბაიჯანის პრესის 135 წლისთავთან დაკავშირებული იუბილე (2010), საერთაშორისო ჰუმანიტარული ფორუმი (2011), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის 20 წლისთავი და სხვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Зонн И. С. Каспийская энциклопедия. 2004
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Gagagagagw.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 25, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ქვედა გორდის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვედა გორდში.

აღწერა
------

ძეგლი მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე და წარმოადგენს XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ტიპური პროექტით აშენებულ დიდ დარბაზულ, შვერილაბსიდიან ეკლესიას. იგი საკმაოდ დაზიანებულია, ჩანგრეულია გადახურვა, სამშენებლო მასალად გამოყენებულია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვა, კირის დუღაბზე. წყობის თარაზულობა დაცულია. ეკლესიის დარბაზი სწორკუთხა ფორმისაა, რომელიც აღმოსავლეთით 5 წახნაგა აბსიდით ბოლოვდება. საკურთხეველი ვიწრო მხრებითაა გამოყოფილი. კედელში სამი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით, თაღოვანი ნიშია დატანილი. დარბაზის სარკმლები შიგნიდან თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. ანალოგიური ფორმისაა ეკლესიაში შესასვლელი სამივე კარიც. ინტერიერი ხშირი მცენარეებითაა დაფარული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9732
ავსტრალიის პარლამენტის წარმომადგენლობითი პალატა
  ორპალატიანი პარლამენტის მქონე ქვეყნები.  ერთპალატიანი პარლამენტის მქონე ქვეყნები.  არა საკანონმდებლო პარლამენტის მქონე ქვეყნები.
**პარლამენტი** (ფრანგ. *parlement* ← *parler* = ლაპარაკი) — ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლობითი და საკანონმდებლო ორგანო, რომელიც, როგორც წესი, არჩევნების საფუძველზე ფორმირდება, თუმცა რიგ შემთხვევებში შეიძლება ნაწილობრივ დანიშვნითაც შეიქმნას. *პარლამენტი* საკანონმდებლო ორგანოს აღმნიშვნელად განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში გამოიყენება, სადაც ხელისუფლება, გაერთიანებული სამეფოს მსგავსად, ვესტმინსტერის სისტემაზეა აწყობილი. სახელი მიღებულია ფრანგული სიტყვიდან *parlement*, ლაპარაკის ('parler*) პროცესი - განხილვა. ტერმინი შემოღებულ იქნა იმ შეხვედრების აღსანიშნავად, სადაც მიმდინარეობდა განხილვა.*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარლამენტი. *Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. სპებ, ლექსიკონები. ციტირების თარიღი: 2011-01-30.
* პარლამენტი. *სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი*. სპებ, ლექსიკონები. ციტირების თარიღი: 2011-01-30.


|  |  |
| --- | --- |
| პოლიტიკა | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ირიკის ეროვნული პარკი** (ფრანგ. *Parc national d'Iriqui*) — ეროვნული პარკი მაროკოში. შეიქმნა 1994 წელს, ფართობი 123 000 ჰექტარია. 

ეროვნული პარკი მდებარეობს მდინარე დრაასა და ანტი-ატლასის მთების სამხრეთ კალთებს შორის, ზაგორისა და ტატის პროვინციების ტერიტორიაზე.

ფლორა და ფაუნა
--------------

პარკისათვის დამახასიათებელია სამხრეთ მაროკოსათვის ტიპური უდაბნოს ლანდშაფტი. მცენარეულობა წარმოდგენილია ხეებიანი სტეპებისა და აკაციებიანი სავანების სახით. ზოგიერთი დიუნი დაფარულია მცენარე იალღუნით.

სველ სეზონებში, დროებითი ტენიანი ადგილი ხდება ირიკის ტბა, სადაც იზამთრებს მრავალი გადამფრენი ფრინველი, მათ შორის ფლამენგოები, იხვები და ბატები. აღნიშნული ტბა პარკისათვის მნიშვნელოვანი ეკოლოგიური მახასიათებელია. პარკის შემქნისას ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იყო ჭარბტენიანი ადგილის რეაბილიტაცია.

პარკში სახლობენ სავათები, სირაქლემები, ბერბერული ცხვრები, გაზელი დორკასი, ორიქსები და აფთრები. ასევე მრავლადა არიან რეპტილიები.

ადამიანთა დასახლებები
---------------------

გარდა რამდენიმე მკვიდრი ოჯახისა, პარკის ტერიტორიაზე ადამიანთა ძირითადი დასახლებები ნომადური ხასიათისაა.

ტურიზმი
-------

მდიდარი ლანდშაფტი და კულტურული მემკვიდრეობა პარკს ეკოტურიზმის დიდ პოტენციალს აძლევს, რამაც მნიშვნელოვნად უნდა გააუმჯობესოს ადგილობრივთა ეკონომიკური მდგომარეობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაროკოს ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Parc national d'Iriqui.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-04. ციტირების თარიღი: 2013-11-23.
* Parc national Iriqui.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-04. ციტირების თარიღი: 2013-11-23.

სქოლიო
------

1. 1 2  Parc National d’lriqui.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-06. ციტირების თარიღი: 2013-11-23.
2. ↑  Sylvie Jourjon: L’Oasis Sacrée d’Oum Lâalag. 5 December 2012 (French).

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაროკოს ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 
ალ-ჰოსეიმა · ოტ-ატლას-ორიენტალი · დახლა · ხენიფისი · იფრანე · ირიკი · მერჯა-ზერკა · სუს-მასა · ტუბკალი · ტალასემტანი · ტაზეკა
 | 
მაროკოს დროშამაროკოს დროშა |

 |
**ვიტალი ალექსეევიჩ გოძიაცკი** (დ. 29 დეკემბერი, 1936, კიევი) ― უკრაინელი და საბჭოთა კომპოზიტორი, მუსიკალური პედაგოგი, უკრაინის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1996), საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირისა და უკრაინის კომპოზიტორთა ეროვნული კავშირის წევრი, ბორის ლიატოშინსკის პრემიის ლაურეატი (2003).

ბიოგრაფია
---------

ვიტალი გოძიაცკი 1936 წლის 29 დეკემბერს კიევში დაიბადა. დაწყებითი მუსიკალური განათლება ოჯახში მიიღო. სკოლაში სწავლის პარალელურად ფორტეპიანოზე დაკვრასა და მუსიკალურ-თეორიულ საგნებს სწავლობდა. 1956-1961 წლებში სწავლობდა უკრაინის პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის ეროვნულ მუსიკალურ აკადემიაში, ბორის ლიატოშინსკის კლასში.

1970 წელს გოძიაცკი სსრ კავშირის კომპოზიტორთა კავშირიდან გარიცხეს და მისი ნამუშევრების შესრულება ფაქტობრივად აკრძალეს.

ვიტალი გოძიაცკი ძირითადად კამერულ-ინსტრუმენტულ ჟანრში მუშაობს. წერს მუსიკას კინოფილმების, მულტფილმებისა და თეატრალური დადგმებისთვის.

მთავარი ნამუშევრები
-------------------

* „პოემა" და „სკერცო" ორკესტრისთვის (1961)
* სიმფონია „პერიოდები" (1968)
* სიუიტა კამერული ორკესტრისთვის (1966)
* სიუიტა ორკესტრისთვის „კონკია"
* სონატა № 2 ფორტეპიანოსთვის (1973)
* საკონცერტო ვარიაციები ბანდურასთვის (1978)
* სიმღერები და რომანსები ალექსანდრე ბლოკის, სერგეი ესენინის, მაქსიმ რილსკისა და სხვ. ლექსებზე

ლიტერატურა
----------

* Муха А. Композитори України та української діаспори. — К. : 2004. — ISBN 966-8259-08-4.(უკრ.)
* Мокрієва Г. Лист із Києва// Ruch muzyczny, Варшава, 1962, 1 трав.; передрук.: в ж. Музика, 1992, № 4;(უკრ.)
* Зінькевич О. Український авангард// Музика, 1992, № 4;(უკრ.)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Віталій Олексійович Годзяцький(უკრ.)
**დაღესტნის ოლქი** (რუს. Дагестанская область) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული კავკასიაში (შემდგომ — რსფსრ-ში). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. თემირ-ხან-შურა. ფართობი 29 350 კმ², მოსახლეობა (1897 წ.) — 571 154 ადამიანი. ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა — თერგის ოლქი, დასავლეთით — ტფილისის გუბერნია, სამხრეთით — ბაქოსა და ელიზავეტპოლის გუბერნიები.

ისტორია
-------

1859 წელს რუსეთის იმპერიის მიერ კასპიის ზღვის სანაპიროზე მდებარე დაღესტნის მხარის დაპყრობის შედეგად, მეფისნაცვლის მიერ შემოკრებილი მიწები გაიყო სამ ნაწილად: პირველი შეუერთდა კავკასიის ხაზის მარცხენა ფრთას (შემდგომში თერგის ოლქი), მეორე — კასპიისპირა მხარეს, მესამე კი — ლიზგინთა კორდონის ხაზს. ეს უკანასკნელი კი იმპერატორის უმაღლესი განკარგულებით 1959 წლის 26 აპრილს გაუქმდა|35710.

1860 წლის 18 (30) ივლისს გენერალ-ფელდმარშალის ბარიატინსკის მიერ მიღებულ იქნა შემდეგი გადაწყვეტილება: დერბენტის გუბერნიის ყუბის მაზრა ჩამოცილდა კასპიისპირა მხარეს და შეუერთდა ბაქოს გუბერნიას; ქალაქ დერბენტისთვის ულუსის მაღალთან ერთად შეიქმნა განსაკუთრებული მმართველობა; დერბენტის გუბერნია გაუქმებულიყო და მისი დარჩენილი ნაწილები შეერთებულიყო კასპიისპირა მხარეს; კავკასიის აღმოსავლეთ ნაწილში კი წარმოქმნილიყო დარესტნის ოლქი და ზაქათალის ოკრუგი შემდეგი პირობებით: 

1. დაღესტნის ახალი ოლქი უნდა შემდგარიყო კასპიისპირა მხარის ნაწილებისაგან, რომლისაგანაც გამოკლებული უნდა ყოფილიყო ყუბის ოლქი და შემატებოდა დანარჩენი დაღესტანი, დროებით თერგის ოლქში შემავალი მდინარე ანდის-კოისუს მარცხენა სანაპიროს გარდა.
2. დაღესტნის მართველობა უნდა გაყოფილიყო ორად: სამხედროდ და სამოქალაქოდ.
3. სამოქალაქო მმართველობას დაექვემდევარა: ქალაქი დერბენტი, ულუსის მაღალი და საპორტო ქალაქო პეტროვსკი.
4. სამხედრო მმართველობას დაექვემდებარა დაღესტნის ოლქის მთელი დარჩენილი ტერიტორია, რომელიც თავის მხრივ გაიყო ოთხ განყოფილებად: ჩრდილოეთ დაღესტანი, შუა დაღესტანი, სამხრეთ დაღესტანი და ზემო დაღესტანი.
5. სამხედრო განყოფილებები უნდა დაყოფილიყო ოკრუგებად და სახანოებად, ხოლო ოკრუგები სანაიბოებად. ამის გარდა სულაკისპირა სუფლებისგან უნდა შექმნილიყო განსაკუთრებული სულაკისპირა სანაიბო.

.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ДАГЕСТАНСКАЯ ОБЛАСТЬ

სქოლიო
------

1. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XXXV, указ 36026, ст. 916-918
**გიორგი (გოგი) მარგველაშვილი** (დ. 25 მარტი, 1958, ქუთაისი) — ქართველი რეჟისორი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (1980). იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. 2014-2020 წლებში იყო ინსტიტუტის სამართალმემკვიდრის, შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, 2013 წლიდან კი — რექტორის მოადგილე. 

2001-2005 წლებში მარგველაშვილი იყო მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის კინომსახიობთა თეატრის მთავარი რეჟისორი, 2005-2009 წლებში — ამავე თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი, 2009-2024 წლებში — ა. გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მთავარი რეჟისორი. 2024 წლის მარტში დაინიშნა თბილისის კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად.

მიღებული აქვს თეატრის მოღვაწეთა კავშირის პრემია რეჟისორული ნამუშევრისათვის (1994), რუსთავის თეატრალური ფესტივალის პრემია საუკეთესო რეჟისურისათვის (1996), საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირის პრიზი საუკეთესო რეჟისორული ნამუშევრისათვის (2001), პრიზი საუკეთესო ექსპერიმენტული რეჟისურისათვის (რუსთავის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი, 2004) და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გოგი მარგველაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  მარჯანიშვილის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად გოგი მარგველაშვილი დაინიშნა. GHN. 5 მარტი 2024.
**ყირიმის სახანო** (ყირიმ. Qırım Hanlığı; რუს. Крымское ханство; უკრ. Кримське ханство; თურქ. Kırım Hanlığı) — ყირიმის თათართა სახელმწიფო 1441–1783 წლებში. ეს იყო ყველაზე ხანგრძლივი თურქული სახანო, რომელიც ოქროს ურდოს შემდეგ არსებობდა. მის სათავეში იდგნენ გირეის დინასტიის წარმომადგენლები. დინასტიის ფუძემდებელი, ჰაჯი I გირეი, ჩინგიზ-ყაენის უფროსი ვაჟის, ჯუჩის პირდაპირი შთამომავალი იყო. სახანოს ეჭირა ტერიტორიები დუნაისა და დნეპრს შორის. მოიცავდა ასევე თანამედროვე კრასნოდარის მხარის უდიდეს ნაწილსა და ბესარაბიას. ქვეყნის ძირითადი რელიგია იყო სუნიტური ისლამი, მაგრამ სხვა სარწმუნოებები არ იდევნებოდა.

ისტორია
-------

1239 წელს ყირიმი დაიკავეს მონღოლებმა. მათ მოშალეს სამიწათმოქმედო მეურნეობა და დაიმორჩილეს ყირიმის მოსახლეობა. XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე ყირიმში შეიქმნა საგანგებო სამეფისნაცვლო, რომლის ცენტრი გახდა სტარი-კრიმი. 1433 წელს ჰაჯი I გირეიმ ლიეტუვის დიდი სამთავროს მხარდაჭერით შექმნა ოქროს ურდოსგან დამოუკიდებელი სახანო. სახანოში შევიდა ქვემო დნესტრისპირეთიც. ხან მენლი I გირეის დროს ყირიმში შეიჭრა ოსმალეთის იმპერია, რომელმაც დაანგრია გენუელთა სავაჭრო კოლონიები ყირიმში. 1478 წლიდან ყირიმის სახანო ოფიციალურად გახდა ოსმალეთის ვასალი. XVI-XVII საუკუნებში ყირიმელი დიდი ფეოდალები თავს ესხმოდნენ რუსეთის, უკრაინის და პოლონეთის ტერიტორიებს, იტაცებდნენ ტყვეებს და მიჰქონდათ ნადავლი. რამდენჯერმე დაესხნენ თავს მოსკოვსა და ტულას. რუსეთის სამეფოს მთავრობამ მოაწყო თავდაცვის ხაზი, მაგრამ ვერ აღკვეთა ყირიმელ თათათა თავდასხმები. 1687-1689 წლებში მოეწყო ყირიმის ლაშქრობები, მაგრამ უშედეგოდ. 1774 წელს ქუჩუქ-კაინარჯის ზავით ყირიმის სახანო ოსმალეთს ჩამოშორდა და რუსეთის მფარველობაში შევიდა. 1783 წელს რუსეთის იმპერიამ მისი ანექსია მოახდინა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია
* ყირიმის კალგების სია
* ყირიმის ნურედინების სია
* კალგა
* ნურედინი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 653.
* Дворец крымских ханов в Бахчисарае დაარქივებული 2008-08-28 საიტზე Wayback Machine.
* В. Е. Возгрин ИСТОРИЧЕСКИЕ СУДЬБЫ КРЫМСКИХ ТАТАР დაარქივებული 2004-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов» დაარქივებული 2007-03-18 საიტზე Wayback Machine.
* Базилевич В. М. Из истории московско-крымских отношений в первой половине XVII века. Киев.: 1914.
* Бантыш-Каменский Н. Н. Реестр делам крымского двора с 1474 по 1779 год
* Смирнов В. Д. Крымское ханство под верховенством Оттоманской Порты в XVIII в. до присоединения его к России
**ვერა ამბაკოს ასული შუბლაძე** (დ. 8 მარტი, 1917, სოფ. გეზათი, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი — გ. 29 ივლისი, 1957, თბილისი) — ქართველი პოეტი ქალი, XX საუკუნის პირველი ნახევრის ლირიკული პოეზიის წარმომადგენელი

ბიოგრაფია
---------

მეგობრობდა გალაკტიონთან და ოლღა ოკუჯავასთან, გოგლა ლეონიძესთან, ირაკლი აბაშიძესთან (რომელმაც მიუძღვნა ლექსი „დავკოცნე შენი ნაფეხურები"), გიორგი ნატროშვილთან, მირანდა გამსახურდიასთან, კონსტანტინე გამსახურდიასთან და ქეთევან ირემაძესთან. მის ლექსებზე კომპოზიტორებმა ლილი იაშვილმა და ნუგზარ ედილაშვილმა არაერთი სიმღერა დაწერეს. სიცოცხლეში გამოიცა ვერა შუბლაძის 10 კრებული. გარდაცვალების შემდეგ გიორგი (გოგლა) ლეონიძის თაოსნობით გამოიცა კრებული „რჩეული", რომელშიც უკვე გამოქვეყნებულ ლექსებთან ერთად გამოუქვეყნებელი ლექსებიც შევიდა. წინასიტყვაობაც გოგლა ლეონიძემ დაწერა. მისი ლექსები რუსულად თარგმნა რუსმა პოეტმა ქალმა რიმა კაზაკოვამ და 1965 წელს გამოიცა მოსკოვში გამომცემლობა „Советский писатель"-ის მიერ სათაურით „Мгновение разлуки".

იყო პოეტ კალისტრატე (კალე) ბობოხიძის მეუღლე. შვილები: მანანა ბობოხიძე — საქართველოს დამსახურებული მხატვარი; ომარ ბობოხიძე — მელომანი, ჯაზის მოყვარული და ფირფიტების კოლექციონერი.

1957 წელს დაკრძალული იყო მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა ვაკის პანთეონში, 1981 წელს გადმოასვენეს მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვერა შუბლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მანანა თოდაძე** (დ. 20 თებერვალი, 1958, თბილისი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი და მსახიობი, ანსამბლ „ივერიას" წევრი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1980), საკავშირო კონკურსის ლაურეატი (მოსკოვი, 1980), საერთაშორისო კონკურსის გამარჯვებული (გერმანია, 1983).

ბიოგრაფია
---------

მანანა თოდაძე დაიბადა 1958 წლის 20 თებერვალს, ქ. თბილისში. 1973 წლიდან დაიწყო აქტიური მუსიკალური მოღვაწეობა. 1973-1977 წლებში მღეროდა სხვადასხვა ქართულ და აზერბაიჯანულ ანსაბლებში, რომელთაგან გამორჩეულია აზერბაიჯანის ანსამბლი „გაია". 1977 წლიდან კი ის მღერის ლეგენდარულ ვოკალურ-ინსტრუმენტალურ ანსაბლ ვია „ივერიაში".

მანანა თოდაძესათვის წლების განმავლობაში შექმნილა მრავალი ცნობილი საესტრადო, პოპ და ჯაზური სტილის სიმღერები. მანანა თოდაძეს ანსაბლ ივერიასთან ერთად მსოფლიო მასშტაბით ჩატარებული აქვს რეკორდული რაოდენობის შოუპროგრამები, კონცერტები, დადგმები და მიუზიკლები. თოდაძე 35 წლის მანძილზე თანამშრომლობდა ცნობილ კომპოზიტორ ალექსანდრე ბასილაიასთან, რომელიც სპეციალურად მისთვის წერდა შემდგომში ცნობილ ქართულ და არა მარტო ქართულ სიმღერებსა და არიებს.

მანანა თოდაძე წლების განმავლობაში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა რუსეთში. დღესდღეობით ის ცხოვრობს საქართველოში, მართავს სოლო-კონცერტებს და წერს ახალ სიმღერებს, ასევე ახალი ინტერპრეტაციით ასრულებს ძველ სიმღერებს. 

2018 წლის 27 აპრილს ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა მანანა თოდაძის ვარსკვლავი, იქამდე კი თოდაძემ ფილარმონიაში გამართა სოლო-კონცერტი ანსაბლ „ივერიასთან" ერთად. მანანა თოდაძეს 1998 წელს მიღებული აქვს ღირსების ორდენი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 457, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა თოდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მანანა თოდაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* მანანა თოდაძე — Fortuna.Ge

სქოლიო
------

1. ↑  მანანა თოდაძე. Iverieli. ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2020.
2. ↑  მანანა თოდაძის მოკლე ბიოგრაფია. Fortuna.Ge. ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2020.
3. ↑  მანანა თოდაძის გრანდიოზული სოლო-კონცერტი. intermedia.ge (29 აპრილი, 2018). ციტირების თარიღი: 15 მარტი, 2020.
**რუსუდან კიკნაძე** (დ. 7 მარტი, 1946 — გ. 20 იანვარი, 2022, ლოს-ანჯელესი, აშშ) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი.

დაამთავრა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1969 წელს. მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში. მონაწილეობა აქვს მიღებული ფილმებში „გიორგობისთვე" (რეჟისორი ოთარ იოსელიანი, 1966), „ფერისცვალება" (ეკა; რეჟისორი ლანა ღოღობერიძე, 1968), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში" (ტატა; რეჟისორი გუგული მგელაძე, 1969), „თვალი პატიოსანი" (მედეა; რეჟისორი შოთა მანაგაძე, 1976), „მონანიება" (რეჟისორი თენგიზ აბულაძე, 1984), „ფესვები" (რეჟისორი გუგული მგელაძე, 1987), „დანაშაული მოხდა" (რეჟისორი ნანა მჭედლიძე, 1988) და სხვ. სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან კიკნაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* რუსუდან კიკნაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  მსახიობი რუსუდან კიკნაძე გარდაიცვალა, ტელეკომპანია „რუსთავი 2". 20 იანვარი, 2020.
**ბუზმარი**, *ბუზმარიოსი*, *ბოზმარიოსი* — პოლიტიკური მოღვაწე ქართლში V საუკუნის 10-20-იან წლებში, პეტრე იბერის მამა. 

პეტრე იბერის ცხოვრების სირიული რედაქციის მიხედვით, ბუზმარი ქართლის (იბერიის) მეფე იყო. ქართულ ისტორიულ წყაროებში ამ სახელის მქონე მეფე არ იხსენიება. ქართველი ისტორიკოსების დიდ ნაწილს (მათ შორის, ივანე ჯავახიშვილს) ბუზმარის მეფობა ქართლში ან მის ერთ ნაწილში (ს. კაკაბაძე, ვ. დონდუა, გ. მელიქიშვილი) საეჭვოდ არ მიაჩნია. არსებობს მოსაზრება (ა. ბოგვერაძე), რომ ბუზმარი ქართლის სპასპეტი იყო და მოღვაწეობდა ბაკურსა და არჩილის მეფობის დროს. შესაძლოა ბუზმარი იყოს პალესტინის ერთ-ერთ ქართულ წარწერაში მოხსენიებული „ბუ-რზ[ე]ნ". ბორის ვერცხლის თასის არმაზული წარწერიდან ცნობილია „ბუზმიჰრ, კეთილი პიტიახში", რომელიც უფრო ადრინდელი, III საუკუნის მოღვაწე უნდა იყოს.

ირანისადმი ქართლის ვასალობის გამტკიცების მიზნით შაჰს მისთვის შვილი უთხოვია მძევლად. ამასვე მოითხოვდა მისგან ბიზანტიის იმპერატორი თეოდოსი II (400–450). ბუზმარს ერთმორწმუნე ბიზანტიური ორიენტაცია უმჯობინებია და თავისი ერთადერთი ძე მურვანოსი (შემდგომ პეტრე იბერის სახელით ცნობილი) 421–424 წლების შუა ხანებში კონსტანტინოპოლს გაუგზავნია.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ივ. ქართველი ერის ისტორია, წგ. 1, თბ. 1989 (თხზ. თორმეტ ტომად. ტ. 1).
* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 555.
* გოილაძე ვახტანგ, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბილისი: მეცნიერება, 1990.
* Rapp Jr, Stephen H, Sasanian World through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Routledge, 2014.
**თენგიზ ალექსანდრეს ძე ლილუაშვილი** (დ. 10 მაისი, 1928, სოფელი შუა გორა — გ. 30 აგვისტო, 2007, თბილისი) — ქართველი იურისტი (სამოქალაქო საპროცესო სამართალი), იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1973).

ბიოგრაფია
---------

1949 წელს დაამთავრა თსუ-ის იურიდიული ფაკულტეტი. 1958 წლიდან მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე: 1970-1993 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკური და სამართლის ინსტიტუტის სამოქალაქო სამართლის განყოფილების გამგე; 1993-1994 წლებში — სახელმწიფო და სამართლის ინტიტუტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი; 1995-2007 წლებში — ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი; 1996-1998 წლებში — საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორი; 1998-2007 წლებში — საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მეცნიერ-კონსულტანტი; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პროექტის შემმუშავებელი კომისიის, აგრეთვე სამართლის რეფორმის სახელმწიფო კომისიის თავჯდომარე.

შრომები
-------

* სამოქალაქო პროცესის საკითხები საქართველოს სასამართლოების პრაქტიკაში, თბ. 2002;
* სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ. 2005;
* აპელაცია სამოქალაქო პროცესში, თბ. 2005;
* სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, თბ. 2004, გამოც. მე-2, თბ. 2007 (თანაავტ.).

ჯილდოები და მედლები
-------------------

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (2003).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლილუაშვილი თენგიზ ალექსანდრეს ძე დაარქივებული 2023-10-20 საიტზე Wayback Machine.
**გლორია ბეკერ ლიუბკინი** (ინგლ. Gloria Becker Lubkin ; დ. 16 მაისი, 1933 – გ. 26 იანვარი, 2020) — ამერიკელი მეცნიერი და სამეცნიერო ჟურნალისტი, ყოველთვიური სამეცნიერო ჟურნალ Physics Today-ს რედაქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1953 წელს მან დაასრულა ტემპლის უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით. 1955-1956 წლებში მუშაობდა ფეირჩაილდ სტრატოსის საავიაციო განყოფილებაში და აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტის ლეტერკენის საბრძოლო განყოფილებაში. 1957 წელს ფეი აიზენბერგის ხელმძღვანელობით მიიღო მაგისტრის ხარისხი ბოსტონის უნივერსიტეტში. შემდეგ კი მუშაობდა ბირთვული რეაქტორის განვითარებაზე TRG Inc.-ში. 1961-1962 წლებში მუშაობდა სარა ლოურენსის კოლეჯში. 1963-1984 წლებში იყო ჟურნალ Physics Today-ს რედაქტორი, შემდეგ გამოცემის მთავარი რედაქტორი 2003 წლამდე. 

გლორია ლიუბკინმა 40 წლის განმავლობაში იმუშავა ჟურნალის რედაქტორად. ამ დროს მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავდა ბირთვულ ფიზიკას და ფიზიკის ისტორიას. მან დაწერა უახლესი კვლევები სსრკ-სა და ჩინეთში და ეწვია ამ ქვეყნებს. 1968 წელს მან მოინახულა ლაბორატორიები მოსკოვში, ხოლო 1973 წელს — შვიდი ლაბორატორია ევროპაში. მისი ზოგიერთი პუბლიკაცია დაკავშირებული იყო 102, 104, 105 და 106 ელემენტების აღმოჩენასთან. 1960-იან წლებში მან დაიწყო ზეპირი ისტორიების შეგროვება ცნობილი ფიზიკოსების შესახებ. ჟურნალის ორმოცდამეათე წლისთავისთვის მან მოამზადა სპეციალური გამოშვებები, რომელიც მიეძღვნა სახაროვსა და ფეიმანს. 1970 წელს მან დააარსა ამერიკის ფიზიკურ საზოგადოების კომიტეტი ფიზიკაში ქალთა სტატუსის შესახებ. 1974 წელს მიიღო ნიუმენის სახელობის სტიპენდია, როგორც სამეცნიერო ჟურნალისტმა.

ლიუბკინი იყო ექსპერტი სამეცნიერო პოლიტიკის საკითხებში და მასპინძლობდა მრგვალ მაგიდებს მეცნიერების დაფინანსებისა და სამეცნიერო-სამრეწველო ურთიერთობების შესახებ. Physics Today-ში მუშაობისას ლიუბკინი მონაწილეობდა მრავალი კომიტეტისა და კომისიის მუშაობაში. მათ შორის იყო ნიუმენის სასტიპენდიო კომიტეტი ჰარვარდის უნივერსიტეტში (1978–1982). ამერიკის ფიზიკურ საზოგადოებაში ის იყო ფიზიკისა და საზოგადოების ფორუმის კომიტეტის წევრი. მან ასევე დააარსა თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტი მინესოტას უნივერსიტეტში, სადაც შემოიღეს მისი სახელობის პროფესორის წოდება. 

ლიუბკინი იყო ამერიკული ფიზიკური საზოგადოების, მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის, ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიისა და სამეცნიერო მწერლების ეროვნული ასოციაციის წევრი.

გლორიას ქმარი, იელის დოქტორი ჯეი ლიუბკინი, 1954-1956 წლებში მსახურობდა ლეტერკენის საბრძოლო განყოფილებაში მეორე ლეიტენანტად. მოგვიანებით ის სამხედრო დაზვერვის რეზერვის პოლკოვნიკად დააწინაურეს. თანამდებობაზე ყოფნის დროს ლიუბკინი ორჯერ გაათავისუფლეს, მათ შორის ერთხელ, Physics Today-ში მუშაობის დროს, ფეხმძიმობის გამო. Physics Today-მ მშობიარობიდან 6 კვირის შემდეგ ისევ დაიქირავა სამსახურში. 

გარდაიცვალა 2020 წლიე 26 იანვარს 86 წელის ასაკში. დარჩა ორი შვილი, შერონი და დევიდი და სამი შვილიშვილი.

სქოლიო
------

  

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. ↑  Gloria Becker LUBKIN
3. ↑  "Katharine Gebbie and Gloria Lubkin Join the Department of Physics - UMD Physics". *umdphysics.umd.edu*. Retrieved 2020-02-22.
4. ↑  *Oak Ridge National Laboratory.* Review. Oak Ridge National Laboratory. — 1977. — P. 32. — 41 p.
5. ↑  "Adventures of a Physics Reporter - Gloria Lubkin". *PSW Science*. Retrieved 2020-02-22.