recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სოდევეს კვირაცხოვლის ეკლესია და სამრეკლო** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სოდევეს განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრატებით. სამხრეთიდან გვიანდელი ვიწრო მინაშენი ეკვრის. ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში სწორკუთხა შესასვლელია. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის საკურთხეველია, რომელიც ქვედა ნაწილში, ადამიანის სიმაღლეზე, სწორკუთხაა, ხოლო ზემოთ, კუთხეების თანდათანობით შევსებით, ნახევარწრიულ ფორმას იღებს. საკურთხეველს მთელს პერიმეტრზე საფეხურები შემოუყვება. საკურთხეველში მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელი და ორი პატარა თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ ქვით ნაგები სწორკუთხა ტრაპეზი დგას. მსგავსი ნაგებობაა ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიის თავდაპირველი ქვის კამარა ჩამოშლილია.

რემონტის დროს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია რკინაბეტონის ორფერდა სახურავით გადაუხურავს. მინაშენი ეკლესიაზე ოდნავ უფრო გრძელია და აღმოსავლეთით მრუდე კედელითაა დასრულებული. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში გამოყოფილია პატარა კვადრატული კარიბჭე, რომლის აღმოსავლეთ კედელში ორი, დასავლეთისაში კი ერთი სწორკუთხა ნიშია. კარიბის შესავლელი სამხრეთიდანაა. მისგან ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთის წირთხლია შემორჩენილი. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხესთან დგას ნატეხი ქვით ნაგები სამრეკლო. სამრეკლოს I სართული კამაროვანი გასასვლელია, რომლის კედლის გვერდებში თითო კარია მოწყობილი. II სართული კუბური ფორმის, დადაბლებული პროპორციების ფანჩატურია. აღმოსავლეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელში თითო, სამხრეთ კედელში კი ორი ვიწრო თაღოვანი ღიობი აქვს. გარედან სამრეკლოს სართულებს სამშენებლო ნაკერი გამოყოფს. შემორჩენილია სამრეკლოზე ჩრდილოეთიდან მიშენებული, გაურკვევლი დანიშნულების სადგომის ნაშთი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 310-331.
**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტრო** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის პირობებში შინაგან საქმეთა სამინისტრო ყველაზე დიდი უწყება იყო. 1918 წლის 26 მაისიდან საბჭოთა ოკუპაციამდე სამინისტროს უცვლელად ხელმძღვანელობდა ნოე რამიშვილი, სხვადასხვა დროს მისი მოადგილეები იყვნენ გერასიმე მახარაძე, კონსტანტინე საბახტარაშვილი და პარმენ ჭიჭინაძე. შინაგან საქმეთა სამინისტრო შედგებოდა 10 განყოფილებისგან: 1. ადმინისტრაციული; 2. საერთო; 3. საერობო; 4. სამეურნეო; 5. საანგარიშო; 6. საპენსიო; 7. სამზრუნველო; 8. საექიმო-სასანიტარო (1920 წელს დეპარტამენტად გარდაიქმნა); 9. ლტოლვილთა; 10. განსაკუთრებული რაზმი. თითოეულ განყოფილებას ხელმძღვანელობდა გამგე, განსაკუთრებულ რაზმს კი მეთაური. სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული მილიცია და საგანგებო რაზმი ზრუნავდა ქვეყნის ფარგლებში წესრიგის დამყარებაზე. სამინისტროს დაქვემდებარებაში არსებული საგანგებო რაზმი, მილიცია და მისი მფრინავი ცხენოსანთა რაზმი მონაწილეობდა მანგლისის აჯანყების ლიკვიდაციაში და სხვა სამხედრო ოპერაციებში, რომელიც ძირითადად ბოლშევიკების მიერ იყო ინსპირირებული. სამინისტრო ცდილობდა, მოეგვარებინა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ წარმოშობილი ლტოლვილთა უკონტროლო მასის განთავსების პრობლემა. სამინისტროს ერთ-ერთი მთავარი ფუნქცია ადგილობრივ ერობათა გამართული საქმიანობისათვის ხელშეწყობა იყო. შინაგან საქმეთა მინისტრი ნიშნავდა და ათავისუფლებდა მაზრების კომისრებს, სამინისტროს ფარგლებში არსებობდა ცენტრალური საერობო ორგანო. ადგილობრივ დონეზე ფინანსური სიმწირის გამო, რეალურად სამინისტრო რჩებოდა ერობათა მთავარი დამხმარე. სამინისტროს ფუნქციებში შედიოდა, ფაქტობრივად, არარსებული საპენსიო-სამზრუნველო საქმის გამართვა და საექიმო საქმის გაშლა მთელი ქვეყნის მასშტაბით. სამინისტროს ყველაზე ქმედითი ორგანო ქვეყნის შიგნით სიმშვიდისა და სტაბილურობის უზრუნველყოფის საქმეში საგანგებო რაზმი იყო, რომელსაც მექი კედია ხელმძღვანელობდა. რაზმის მუშაობის მთავარ მიმართულებად ბოლშევიკური ნაწილების აღმოჩენა და განეიტრალება იყო, დამოუკიდებლობის პერიოდში საგანგებო რაზმმა ათასზე მეტი ბოლშევიკი დააპატიმრა, აღმოაჩინა არალეგალური ორგანიზაციები და აღკვეთა ანტისახელმწიფოებრივი გამოსვლები. სამინისტრო თავისი სამაზრო მილიციის განყოფილებების საშუალებით მუდმივად იღებდა მონაცემებს კრიმინალური სიტუაციისა და მასთან ბრძოლის შესახებ. საერობო განყოფილებისა და მაზრის კომისრების საშუალებით სამინისტროს, სხვა უწყებებთან შედარებით, ყველაზე მარტივად შეეძლო მიღებული კანონების ადგილობრივ დონეზე სწრაფი და ეფექტიანი გატარება. სამინისტროს ერთ-ერთ მთავარ ფუნქციას წარმოადგენდა მოქალაქეთა აღრიცხვა, მათთვის პირადი დოკუმენტების გაცემა და სხვა ადმინისტრაციული ხასიათის საქმიანობის წარმოება. სამინისტროს ქვეყნის შიგნით სიმშვიდის შესანარჩუნებლად და ცრუ ინფორმაციის მასობრივად გავრცელებისგან დასაცავად რამდენიმეჯერ მოუწია სხვადასხვა პრესის ორგანოს დახურვა ან დროებით შეჩერება, თუმცა ეს პროცესი რამდენიმე კვირაზე მეტხანს არასდროს გაგრძელებულა.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 488.
**გულჩარა**, *გულჩორა* — ქართველი დიპლომატი ქალი XVI საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედსა და XVII საუკუნის დამდეგს; ზოგიერთი მოსაზრებით, გიორგი X-ის ასული (თინათინ ბატონიშვილი).

შაჰ თამაზ I-ის მეფობის დროს (1524–1576) გულჩარა ირანში ცხოვრობდა. 1578 წელს იგი საქართველოში დაბრუნდა. 1600 წელს ქართლის მეფე სიმონ I-ის ტყვეობიდან გამოსახსნელად სტამბოლში გაიგზავნა დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ გულჩარა და მისი ძმა დავითი. იქ დაუახლოვდა სულთნის დედას და მისი ნდობა დაიმსახურა.

ირან-ოსმალეთის ომის დროს (1602-1612) სულთანმა და მისმა დედამ აბას I-თან მოლაპარაკება მიანდვეს, ზავის შემოხვევაში სულთანი ჰპირდებოდა სიმონ I-ის განთავისუფლებას. საზავო პირობების შეთანხმების მიზნით გულჩარა რამდენიმეჯერ შეხვდა სულთანსა და შაჰს. 1612 წლის სექტემბერს გულჩარა ირანის ელჩის თანხლებით სტამბოლში დაბრუნდა. თავისი დიპლომატიური ნიჭის წყალობით გულჩარამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ირან-ოსმალეთის 1612 წლის საზავო ხელშეკრულების დადებაში.

ლიტერატურა
----------

* *სვანიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 306.
**დიმიტრი ერისთავი** (დ. 1797 — გ. 9 ოქტომბერი, 1858) — ქართველი დიდგვაროვანი და სამხედრო პირი. განათლება მიიღო ცარსკოე-სელოში სადაც სწავლობდა ალექსანდრე პუშკინთან ერთად. 1820 წლიდან მსახურობდა არმიაში, აგრეთვე ირიცხებოდა იმპერატორის პირადი კანცელარიის მე-2 განყოფილებაში და საზღვაო უწყებაში. მოგვიანებით კი იგი იყო რუსეთის იმპერიის სენატორი. მონაწილეობა მიიღო „სამხედრო-ისტორიული ლექსიკონის" პირველი ტომის (რომელიც გამოდიოდა გენერალ ლ. ლ. ზედელერის რედაქციით) შედგენაში. ავტორია ბიოგრაფიული ნარკვევებისა რუს ისტორიულ მოღვაწეებზე, სტატიებისა უკრაინის, საქართველოსა და კავკასიის ისტორიის შესახებ. 1842 წელს გამოსცა მონუმენტური ნაშრომი — „ისტორიული ლექსიკონი რუსეთის ეკლესიის წმინდანთა შესახებ". არაგვის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. 1856 წელს იგი იყო რუსეთის იმპერიის ფლოტის გენერალ-აუდიტორი. მიღებული აქვს პეტერბუგის მეცნიერებათა აკადემიის დემიდოვის სახელობის პრემია.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 57.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიმიტრი ერისთავი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**დართლო** — დაცარიელებული სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში. პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დიდხევის (პირიქითი ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე, ახმეტიდან დაშორებულია 102 კილომეტრით. მიმოსვლა შესაძლებელია როგორც სამანქანო, ისე საჰაერო გზით.

დემოგრაფია
----------

საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 9 ადამიანი, ეროვნებით ქართველები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არაა. 2000-იან წლებიდან სოფელში გაიხსნა სასტუმროები ტურისტებისათვის.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 9 | 7 | 2 |
| 2014 |  0 | 0 | 0 |

კულტურული მემკვიდრეობა
----------------------

სოფელში შემონახულია შუა საუკუნეების კოშკები. გარეგნულად ისინი ბევრად არ განსხვავდება თუშეთის სხვა სიმაგრეებისაგან, მათაც აქვთ სარკმლების ნაცვლად ვიწრო სამზერები, სათოფურები. ერთ-ერთი კოშკის ფასადში ჩაყოლებულია სამი, განსხვავებული ფერის მოზრდილი ქვა. ისინი ერთ ჰორიზონტალურ ზოლს ქმნიან ისე, რომ შუა ქვა კედლის ღერძს ემთხვევა, დანარჩენი ორი ნაპირებზეა. ქვებზე გამოსახულია წრეებში ჩასმული კვადრები, ზოგს გარშემო სხივები აქვს შემოყოლებული. დართლოში სხვა ნაგებობებზეც არის მსგავსი გამოსახულებანი. წრე არის გამოსახული სოფლის განაპირას მდებარე აკლდამის დასავლეთ კედელზეც, როგორც ჩანს, მიცვალებულთა მზის სიმბოლოდ. ეს გამოსახულებანი ასტრალურ შინაარსს ატარებს და ქართველთა უძველეს რწმენა-წარმოდგენებთანაა დაკავშირებული. 

სოფლის ტერიტორიაზე არაერთი არქიტექტურული თუ არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს, მათ შორისაა: დართლოს აკლდამები, იახსრის ხატი, იდოიძეების საცხოვრებელი კომპლექსი, დართლოს კოშკი, დართლოს სამაროვანი, დართლოს საქვაბე, დართლოს ციხე-სახლები, დართლოს საბჭეო, მარიამწმინდის სალოცავი, მაღალოელის სალოცავი. სოფლის სამხრეთით დგას XIX საუკუნის დარბაზული ეკლესია.

### პეტროგლიფები

დართლოს ტერიტორიაზე არსებულ შენობებზე შემორჩენილია 18-მდე პეტროგლიფი, რომელთა მოძიება და ნახვა შესაძლებელია, სოფლის ცენტრში დამონტაჟებული საინფორმაციო დაფის საშუალებით.

გალერეა
-------

* დართლო, 1892.დართლო, 1892.
* ადოლფ დირის ფოტო. 1913 წ.ადოლფ დირის ფოტო. 1913 წ.
* დართლოს საბჭეო - ტრადიციული სასამართლოდართლოს საბჭეო - ტრადიციული სასამართლო
* მაღალოელის სალოცავიმაღალოელის სალოცავი
* მარიამწმინდის სალოცავიმარიამწმინდის სალოცავი
* პიქტოგრამები დართლოდანპიქტოგრამები დართლოდან

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2004;
* სურგულაძე ი. მთა-თუშეთის ციხე-ნაგებობათა ორნამენტები, «ძეგლის მეგობარი», 1966, №7;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 385.;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი 2016.
2. 1 2  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-19. ციტირების თარიღი: 2012-07-05.
3. ↑  გოტფრიდ მერცბახერის წიგნიდან „კავკასიის მაღალი რეგიონებიდან", გამოცემული 1901.
**დიმიტრი (დიმა) ირაკლის ძე ბათიაშვილი** (დ. 27 თებერვალი, 1940, თბილისი — გ. 16 ივნისი, 2007, იქვე) — ქართველი კინორეჟისორი. პოლიტიკოს ირაკლი ბათიაშვილის მამა.

ბიოგრაფია
---------

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო საქართველოს ტელევიზიის საბავშვო გადაცემათა რედაქციაში. საქართველოს სატელევიზიო ფილმების სტუდიაში გადაიღო ფილმები: "ფანჯარა" (1965), "გია და ზურა" (1965), "ქერათმიანი ქალიშვილი" (1968), "ბავშვობა" (1970), "მჭედელი" (1971), "სერგო ზაქარიაძე" (1972), "სვანეთი" (1974), "ავლიპი ზურაბიშვილი" (1975, დიდი პრიზი, პრემია და დიპლომი ბათუმში ქართული ფილმების რესპუბლიკურ კინოფესტივალზე, 1976), "სიმებიანი კვარტეტი" (1976), "შნო" (1977), "არასერიოზული კაცი" (1980, 3 პრიზი ერევანში სატელევიზიო ფილმების IX სატელევიზიო ფილმების IX საკავშირო კინოფესტივალზე, 1981), "ფრაგმენტები ქალაქის ცხოვრებიდან" (1984), "ცარიელი ბინა" (1987) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *გვენცაძე ა.* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 328, თბ. 1997
**გულფი**— შვედეთის მითური მეფე.

გულფი ესალმება ოდინს. ჰუგო ჰამილტონი

თქმულება
--------

მეფეს ესტუმრა ვინმე გიფეონი და საოცარი ამბავი მოუთხრო. ბრძენმა მეფემ აღუთქვა იმდენი მიწა, რამდენსაც მოხნავდა ოთხი ხარით დღე-ღამის განმავლობაში. სტუმარმა იოტუნჰაიმიდან ოთხი ბიმბერაზი ხარი-სახე შილი შეაბა გუთანში. ამ ხარებმა შვედეთს მოაგლიჯეს დიდი მიწა და ზღვაში გაიტანეს— ესაა კუნძული ზელანდია (სელანდი).
გულფიმ სტუმარს სადაურობა ჰკითხა და გაიგო, რომ იგი ძალუმ ღმერთთა აზების (ასების) მოდგმისაა. საგონებელში ჩავარდნილი მეფე აზების სამყოფელის დასადგენად კვერთხით ხელში ქვეყნის გზას დაადგა, თუმცა, ვერაფერი შეიტყო მათ შესახებ. ბოლოს, შინისაკენ მიმავალი ერთ დიდ ველზე აღმოჩნდა, სადაც ოქროს ფარებით გადახურული ციხე დაინახა. თავი მწირად გასააღა; შეიყვანეს, გაუმასპინძლდნენ. 

ტახტზე იჯდა სამი მეფე: ჰარი, იანფჰარი და ტრიდიმი. ცნობისმოყვარე სტუმარს ღმერთებმა პასუხი გასცეს ყველა კითხვაზე. მათი მონათხრობიდან იქმნება ჩრდილოეთის მითის სურათი: როგორ იქმნება ქაოსიდან ქვეყნიერება, როგორ ებრძოდნენ აზები ბუმბერაზ გრიმტურსენებს, მგელ ფენრისს, გველეშაპ მიდგარდს, ცბიერ ღმერთ ლოკეს და მის შვილებს და როგორ დაიღუპა საბოლოოდ ომში ღმერთთა და ბუმბერაზთა მოდგმა. გულფიმ გაიგო ყველაფერი ეს, ბოლო იქუხა მეხმა და გულფი ისევ თავის სამეფო ტახტზე აღმოჩნდა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გედევანიშვილი**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**დიმიტრი გედევანიშვილი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **დიმიტრი გედევანიშვილი (ფიზიოლოგი)**. |

**დიმიტრი პანტელეიმონის ძე გედევანიშვილი** (დ. 1 დეკემბერი [ძვ. სტ. 19 ნოემბერი], 1884, კირბალი, გორის მაზრა — გ. 20 დეკემბერი, 1958, თბილისი) — ქართველი ნიადაგთმცოდნე, პროფესორი (1930), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1943). სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1950). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1956).

ბიოგრაფია
---------

დიმიტრი გედევანიშვილმა დაამთავრა ნოვოალექსანდრიის (პოლონეთი) სოფლის მეურნეობისა და მეტყევეობის ინსტიტუტის აგრონომიული ფაკულტეტი (1914). 1910-1912 წლებში მონაწილეობდა შორეული აღმოსავლეთის, აზიისა და ამიერკავკასიის ნიადაგების გამომკვლევ ექსპედიციებში, რომლებსაც აკადემიკოსი კონსტანტინე გლინკა ხელმძღვანელობდა.

დიმიტრი გედევანიშვილის ბიუსტი ვაკის სასაფლაოზე
დაღესტანში მუშაობდა ოლქის აგრონომად. შემდეგ იყო ნიადაგთმცოდნეობისა და ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრის გამგე თსუ-ში (1919-1929) და ერთდროულად (1921-1924) — თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.
1929 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში ხელმძღვანელობდა ნიადგთმცოდნეობის კათედრას. გედევანიშვილმა გამოიკვლია საქართველოს მევენახეობისა და მეჩაიეობის რაიონები, აგრეთვე კოლხეთის დაბლობის ნიადაგები. მისი ხელმძღვანელობით შედგა საქართველოს ნიადაგების რუკები.

გედევანიშვილი იყო ნიადაგთმცოდნეობის საკავშირო საზოგადოების საქართველოს განყოფილების უცვლელი თავმჯდომარე.
დაჯილდოებულია 2 წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია თბილისში, ვაკის პანთეონის შესასვლელში.

თხზულებები
----------

* გედევანიშვილი დ. ნიადაგმცოდნეობა, ტფ. 1935;
* გედევანიშვილი დ. ნიადაგმცოდნეობის კურსი, თბ.1955;
* გედევანიშვილი დ. ნიადაგთმცოდნეობის კურსი, თბ. 1961 (თანაავტ.:გ. ტალახაძე);
* გედევანიშვილი დ. ტფილის-ბაკურიანის მარშრუტის ნიადაგები = Почвы маршрута Тифлис-Бакуриани = Soils of the Tiflis-Bakuriani route, ტფ. 1930.

ლიტერატურა
----------

* *თოდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 33.
**სევერიან ბუაძე** (დ. 9 იანვარი 1894, ბუგეული ― გ. 27 თებერვალი 1934, ჰალე) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია. სწავლობდა პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში. შემდეგ, 1920-1925 წლებში, ჰალეს, მარბურგისა და ისევ ჰალეს უნივერსიტეტებში. სევერიან ბუაძემ ცნობილ შვეიცარიელი ფიზიოლოგთან პროფესორ ემილ აბდერჰალდენთან ერთად, რომლის ასისტენტადაც იგი ჰალეში სწავლის შემდეგ მუშაობდა, დაამტკიცა იმავე პროფესორის სახელწოდებით მედიცინაში ცნობილი აბდერჰალდენის რეაქცია. მაშინდელ სამეცნიერო სენსაციად წოდებული სტატია აბდერჰალდენმა და ბუაძემ გამოაქვეყნეს 1930 წელს, ჟურნალ „Fermentforschung"-ის მე-11 ნომერში.

ცნობილია, რომ ჰალეს უნივერსიტეტი მას იცავდა ნაცისტების წინაშე და სევერიან ბუაძემ 1933 წელს მოიპოვა პროფესორობის უფლება. ჰალეს უნივერსიტეტის არქივში იგი მოხსენიებულია პრუსიის მოქალაქედ და კათოლიკე ქრისტიანად, რომელსაც საბჭოთა უწყებებმა 1933 წელს საქართველოში ჩასვლა აუკრძალეს. 1934 წელს სევერიან ბუაძე გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ ფილტვების ანთებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სევერიან ბუაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სევერიან ბუაძის ბიოგრაფია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბენაშვილი**. |

**დიმიტრი გიორგის ძე ბენაშვილი** (დ. 28 ნოემბერი, 1910, სოფ. ზემო მაჩხაანი, ახლანდელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი) — გ. 28 ივნისი, 1982, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1960), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

1933 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. იყო ჟურნალ "ჩვენი თაობის" რედაქტორი (1939-1942), რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის უახლესი ქართული ლიტერატურის განყოფილების გამგე (1947-1962), 1962 წლიდან – ა. პუშკინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე. სოციალისტური რეალიზმისა და მარქსისტული ესთეტიკის პრობლემებს მიეძღვნა ბენაშვილის ნაშრომები "მარქსიზმი და ლიტერატურა" (1931), "ხელოვნების საკითხები" (1941) და სხვა. ავტორია ლიტერატურულ-კრიტიკული სტატიებისა, მონოგრაფიებისა: "ალექსანდრე ყაზბეგი" (1939), "მიხეილ ჯავახიშვილის ცხოვრება და შემოქმედება" (1959), "ვაჟა–ფშაველა. შემოქმედი და მოაზროვნე" (1961), აგრეთვე გამოკვლევებისა: "კრიტიკული ნარკვევები XX საუკუნის ქართულ ლიტერატურაზე" (1967), "სახისა და ხასიათის პრობლემა «ვეფხისტყაოსანში»" (1954), "გალაკტიონ ტაბიძე. კოლაუ ნადირაძე" (1961) და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან ერთად პანთეონში დაკრძალულია მისი მეუღლე — **ვერა აბრამის ასული ჩოფიკაშვილი** (დ. 25 დეკემბერი, 1912, სოფელი სტეფანწმინდა, ახლანდელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი — გ. 12 ნოემბერი, 1988, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 302.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 396.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 82, თბ. 1994

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* NTA: 391848984
* VIAF: 317176686
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 317176686

 |
**„საქართველოს ეკონომისტი"** — ქართული ყოველთვიური პოლიტიკურ-ეკონომიკური ჟურნალი. გამოდიოდა 1925 წლიდან. 1974 წლიდან გამოდიოდა „ეკონომისტის" სახელწოდებით. 

1974 წლიდან საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ჟურნალი. გამოდიოდა სხვადასხვა სახელწოდებით: „ეკონომისტი" (1925-1926), „საქართველოს ეკონომისტი" (1926–1931), „საქართველოს სოციალისტური მეურნეობა" (1931–1941), „საქართველოს სახალხო მეურნეობა" (1967–1973). 1941 წელს ჟურნალის გამოცემა შეწყდა, განახლდა 1958 წელს. 

სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი ეკონომიკური საბჭოსა და საქართველოს ცენტრალურ აღმასრულებელ კომიტეტთან არსებული მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის, საქართველოს სსრ სახელმწიფო საგეგმო კომისიისა და მიწსახკომის, საქართველოს სსრ სახკომსაბჭოსთან არსებული სახელმწიფო საგეგმო კომისიის, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო საგეგმო კომისიის, საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის საბჭოსა და საქართველოს სსრ მეცნიერების აკადემიის ეკონომიკური ინსტიტუტის, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის ორგანო. 

ჟურნალს რედაქტორობდნენ: ს. ჩიხლაძე, ვ. ავაქოვი, ა. კვირიკაძე, რ. მელაძე, კ. თარგამაძე, პ. გუგუშვილი, ს. ინწკირველი, თ. გოქსაძე, ი. კრავცოვი (1976 წლიდან). ჟურნალის ფურცლებზე იბეჭდებოდა როგორც მარქსისტულ-ლენინური ეკონომიკური თეორიის, ისე სამეურნეო მშენებლობის, განსაკუთრებით საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის წინაშე მდგარი აქტუალური საკითხები.

ლიტერატურა
----------

* *შურღაია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 173.
**ევგენი პაშუკანისი** (რუს. Евгений Брониславович Пашуканис დ. 23 თებერვალი, 1891 — გ. 1937) — რუსი საბჭოთა იურისტი, 1920-1923 წლებში მუშაობდა რსფსრ–ის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატში. 1922 წელს პ. სტუჩკასთან ერთად ჩამოაყალიბ კომუნისტური აკადემიური სამართლის სექცია. 1927 წლიდა იყო კომუნისტური აკადემიის ნამდვილი წევრი, შემდეგ მისი პრეზიდიუმის წევრი და ვიცე-პრეზიდენტი. 1936 წლიდან იყო სსრკ–ის იუსტიციის სახალხო კომისრის მოადგილე. 

მისი მეცნიერული შრომები შეეხებოდა სამართლის ისტორიის, ზოგადი თეორიის, სახელმწიფო და საერთაშორისო სამართლის საკითხებს. მისი ძირითადი ნაშრომია „სამართლის ზოგადი თეორია და მარქსიზმი" (1924), რომელიც ქართულად თარგმნა და გამოსცა თინათინ წერეთელმა 1930 წელს. სხვა ნაშრომებია „მოძღვრება სახელმწიფოს და სამართლის შესახებ" (1932) და „საერთაშორისო სამართლის ნარკვევები" (1935).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 715.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევგენი პაშუკანისი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* სამართლის ზოგადი თეორია და მარქსიზმი ქართულად




1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
**დიმიტრი ელიზბარის ძე დადიანი** (1848 — გ. 16 ივლისი, 1895, ოდესა) — ქართველი ჟურნალისტი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ შევიდა ოდესის უნივერსიტეტში (არ დაუმთავრებია). საფუძვლიანი აგრონომიული განათლება მიიღო საფრანგეთში. დაბრუნების შემდეგ ელიზავეტპოლის გუბერნიაში მსახურობდა საგანგებო მინდობილობათა მოხელედ. შემდეგ ქუთაისში ეწეოდა ჟურნალისტურ და საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: 1881-1883 რედაქტორობდა გაზეთ „შრომას", აქვეყნებდა სხვადასხვა ხასიათის პუბლიცისტურ თხზულებებს ქართულ და რუსულ პრესაში („დროება", „შრომა", „ივერია", „ნოვოე ობოზრენიე" და სხვ.). დადიანის შეხედულებით, ქართველი ხალხის საერთო-ეროვნული თვითშეგნების გამთლიანება-აღორძინებისთვის აუცილებელი იყო საზოგადოებრიობის ყველა ფენის კონსოლიდაცია ეროვნული იდეოლოგიის გარშემო, ეკონომიკის დაწინაურება და კულტურულ-საგანმანათლებლო პროცესების პერმანენტული განვითარება. 1884–1890 წლებში განაგებდა ქუთაისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკს. თავიდან მომხრე იყო თბილისის და ქუთაისის სათავადაზნაურო ბანკების შეერთებისა, რაზეც გამოქვეყნებული აქვს სპეციალური წერილი „მუდამ ცალ-ცალკე თუ ერთად" („დროება", 1875, №44). სიცოცხლის ბოლო წლებში დადიანი იყო სენაკის მაზრის თავადაზნაურობის დეპუტატი. 1895 წელს ტუბერკულოზით დაავადებული დადიანი სამკურნალოდ ]]ავსტრია\\ში გაემგზავრა, მაგრამ გზაში (ოდესაში) გარდაიცვალა. დაკრძალულია სენაკში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯოლოგუა თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 252.

სქოლიო
------

1. ↑  ილია ჭავჭავაძის პერსონალური ენციკლოპედია, 1837-1907 : სიტყვანი / ილია ჭავჭავაძის კვლევის ცენტრი ; [წიგნზე მუშაობდნენ: გიორგი აბაშიძე, ნინო მამარდაშვილი, მანანა ბარათაშვილი და სხვ.]. საგამომცემლო ცნობები თბ. : უნივერსალი, 2010. — გვ. 208.
**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შრომის კანონმდებლობა** — საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ 1920 წლის 14 აგვისტოს „შრომის ხელშეკრულების შესახებ" კანონი მიიღო. კანონი 91 მუხლისგან შედგება და იგი დეტალურად აწესრიგებს შრომით ურთიერთობებს, მხოლოდ კერძო პირებს შორის. კანონის ნორმები არ ვრცელდებოდა სახელმწიფო და ადგილობრივ დაწესებულებებში მომსახურე პირებზე. კანონით განსაზღვრულია: კანონის მოქმედების ფარგლები, დაქირავების წესი, შრომის ხელშეკრულების ფორმები, ხელშეკრულების პირობები, კოლექტიური ხელშეკრულება, შინაგანი წესრიგი, საწარმოების მმართველი და მუშა-მოსამსახურეთა სიების წარმოება, საანგარიშო წიგნაკები, დაქირავებულისა და დამქირავებლის უფლება-მოვალეობები, სამუშაო ხელფასი, შრომის ხელშეკრულების პირობის მოსპობა და გაუქმება, შრომის ხელშეკრულების დარღვევისათვის დასჯა და დაჯარიმება. კანონის მიხედვით, ხელშეკრულება იყო წერილობითი ან ზეპირი ფორმით. ხელშეკრულება დადებული უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული ან განუსაზღვრელი ვადით და რაიმე სამუშაოს შესასრულებლად. ხელშეკრულებას, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ზნეობის ნორმებს, ძალა არ ჰქონდა. კანონი ითვალისწინებდა კოლექტიური ხელშეკრულების დადებასაც. 41-ე მუხლის მიხედვით, დაქირავებული ვალდებული იყო, ჯეროვნად შეესრულებინა დაკისრებული სამუშაო, ხოლო 49-ე მუხლის თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, დაპირებული გასამრჯელო გადაეხადა მისთვის. დამქირავებელი ვალდებული იყო, უზრუნველეყო დაქირავებულისათვის ნორმალური შრომითი პირობები. კანონით განისაზღვრა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლები: მხარეთა შეთანხმება, ვადის გასვლა, დაპირებული სამუშაოს შესრულება, დაქირავებულის სიკვდილი, დაქირავებულის სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ სამსახურში შესვლა. კანონის 72-ე მუხლის მიხედვით, დადგინდა დამქირავებლის მხრიდან შრომის ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების პირობები. 75-ე მუხლით კი განისაზღვრა, თავის მხრივ, დაქირავებულის უფლება, გაეუქმებინა შრომითი ხელშეკრულება. თუ დამქირავებელი კანონით განსაზღვრული პირობების გარეშე გააუქმებდა ხელშეკრულებას, მაშინ დაქირავებულს უფლება ჰქონდა, საჩივრით მიემართა სასამართლოსათვის. კანონის 83-ე მუხლი შრომითი დავებისათვის ითვალისწინებდა მომავალში შრომის სასამართლოს დაარსებას. შრომითი დავების განმხილველი სასამართლოს დაარსებამდე, ყველა საქმე ჩვეულებრივ სასამართლოებს უნდა განეხილა. შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევისათვის კანონმდებელი სისხლის სამართლის სასჯელებს ითვალისწინებდა.

ლიტერატურა
----------

* *ქანთარია ბ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 490.
**სევერობაიკალსკი** (რუს. Северобайкальск) — ქალაქი რუსეთში, ბურიატეთში. მდებარეობს ბაიკალის ტბის პირას, ქალაქ ულან-უდედან 440 კილომეტრში, ირკუტსკიდან 500 კილომეტრში. ქალაქის სიახლოვესაა მდინარე ტიის შესართავი. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 24 929 ადამიანი. რკინიგზის სადგური. რკინიგზის ტრანსპორტის, თევზის ქარხნის, ხე-ტყის დამზადების საწარმო; განვითარებულია მშენებლობა, ტურიზმი. კლიმატი კონტინენტურია. დაარსდა 1974 წელს. ქალაქის ისტორია დაკავშირებულია ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის მშენებლობასთან. შეიქმნა როგორც სარკინიგზო პროექტის ცენტრალური წერტილი. 1974 წლის 23 ივლისს ჩაასახლეს კომკავშირელები, რომლებმაც შრომითი ბანაკები დააარსეს. რკინიგზის განვითარებასთან ერთად სწრაფად გაიზარდა საკუთრივ ბანაკიც.

1978 წელს აშენდა პირველი კაპიტალური სახლი. 1980 წლიდან აქვს ქალაქის სტატუსი. უზრუნველყოფილია ყველა სახის ტრანსპორტით. 25 კილომეტრში მდებარეობს რეგიონული აეროპორტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სევერობაიკალსკი – ოფიციალური საიტი (რუსული)
* ქალაქი სევერობაიკალსკი დაარქივებული 2012-03-01 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**ევგენი დიმიტრის ძე პოლიანოვი** (რუს. Евге́ний Дми́триевич Полива́нов; დ. 12 მარტი, 1891 — გ. 25 იანვარი. 1938) — საბჭოთა ენათმეცნიერი, ორიენტალისტი და პოლიგლოტი. 

მან იაპონური, ჩინური, უზბეკური და დუნგანური ენების, თეორიული ლინგვისტიკისა და პოეტიკის შესახებ მნიშვნელოვანი ნაშრომები დაწერა. პოლიანოვმა მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა კავშირის ხალხების დამწერლობის განვითარებაში და ამასთან ერთად, იაპონური ენის კირილიზაციური სისტემა შექმნა, რომელიც საბჭოთა კავშირში ოფიციალურად იყო მიღებული და თანამედროვე რუსეთში კვლავაც გამოიყენება. მან აგრეთვე თარგმნა ყირგიზული ეროვნული მანას პოემა რუსულად. პოლიანოვი მიჩნეულია მეცნიერად, რომელმაც იაპონურ დიალექტებს შორის არსებული ტონობრივი აქცენტების შესწავლა დაიწყო.

1917 წლის რუსეთის რევოლუციის დროს პოლიანოვი ჯერ მენშევიკური, შემდეგ კი ბოლშევიკური პარტიის აქტიური წევრი იყო. ის 1917-1918 წლებში საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატის ორიენტალისტურ სექციაში, ხოლო 1921 წელს კომინტერნში მუშაობდა.

1928-1929 წლებში პოლიანოვმა ნიკო მარის იაფეტური თეორიისადმი, რომელსაც იმდროინდელი რეჟიმი ემხრობოდა, სკეპტიციზმი გამოავლინა. ამის შემდეგ ის მოსკოვისა და ლენინგრადის ყველა საგანმანათლებლო ინსტიტუტიდან მუქარას იღებდა და მის დაპატიმრებამდე ,,ცენტრალური აზიაში გადასახლებული იყო, სადაც მან ადგილობრივ ენებზე ნაყოფიერი ნაშრომები დაწერა.

სტალინის რეპრესიების დროს პოლიანოვი 1937 წლის 16 აგვისტოს ბიშკეკში იაპონიის ჯაშუშობის ბრალდებით დააკავეს. 1 ოქტომბერს მან მოითხოვა დაეწერა, რომ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა მის წინააღმდეგ დაკითხვის მკაცრი მეთოდები გამოიყენა და დაეწერა არასწორი განცხადება, რომელიც მის წინააღმდეგ გამოძიებას ჩიხში შეიყვანდა. 1938 წლის 25 იანვარს პოლიანოვი სსრკ-ს აღმასრულებელი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიუმის დახურულ სესიაზე დაიკითხა, რის შედეგადაც მას სიკვდილი მიუსაჯეს და გადაწყვეტილება ძალაში მოსკოვის მახლობლად მოიყვანეს. 1963 წელს მოხდა მისი რეაბილიტაცია. 2018 წლის ოქტომბერში კომუნარკაში მის სახელზე მემორიალი აღიმართა.

სქოლიო
------

1. ↑  Archived copy.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 December 2010. ციტირების თარიღი: 2009-11-05. Uwano, Zendo. 2009. On the Reconstruction of
Japanese Accents. Talk given at the Research Centre for Japanese Language and Linguistics, University of Oxford
2. ↑  Katerina Clark, *Petersburg: Crucible of Cultural Revolution* (Harvard University Press, 1995: ISBN 0-674-66336-5), p. 219.
3. ↑  Tatarsky, Carl Schreck Nikita (2018-12-27). „Tortured Past: On Russian Memorial, Victims And Perpetrators Of Stalin's Purges Stand Side By Side". Radio Free Europe/Radio Liberty. ციტირების თარიღი: 2018-12-28.
სიდნი ედვარდ პეჯეტი, დაახლოებით 1890 წელი
**სიდნი ედვარდ პეჯეტი** (ინგლ. Sidney Edward Paget; დ. 4 ოქტომბერი, 1860 — გ. 28 იანვარი, 1908) — ვიქტორიანული ეპოქის (1837–1901) ბრიტანელი ილუსტრატორი. ცნობილია ართურ კონან დოილის მიერ შერლოკ ჰოლმზე დაწერილი მოთხრობებისათვის გაკეთებული ილუსტრაციებით, რომლებიც ჟურნალში „The Strand Magazine" იბეჭდებოდა.

ბიოგრაფია
---------

შერლოკ ჰოლმზი (მარჯვნივ) და ექიმი უოტსონი, ილუსტრაცია მოთხრობიდან „ბერძენი თარჯიმანი"
სიდნი ედვარდ პეჯეტი დაიბადა რობერტ და მართა პეჯეტების ოჯახში და ცხრიდან მეხუთე შვილი იყო. 1881 წელს სიდნი ხელოვნების სამეფო აკადემიის სკოლაში ჩაირიცხა, სადაც გაიცნო და დაუმოგებრდა არქეოლოგიური ფაკულტეტის სტუდენტს ალფრედ მორის ბატლერს, რომლის სახე, მოგვიანებით, ექიმი უოტსონის ილუსტრაციისათვის გამოიყენა. 1879-1905 წლებში სამეფო აკადემიის გამოფენებზე პეჯეტმა თვრამეტი ნახატი გამოამზეურა, საიდანაც ცხრა პორტრეტი იყო.

სიდნი პეჯეტის ნახატები გამოქვეყნდა ისეთ ჟურნალებში, როგორებიც იყო „The Strand Magazine", „The Pictorial World", „The Sphere", „The Graphic", „The Illustrated London News", „The Pall Mall Magazine". მისი ნამუშევარი ცნობილი გახდა როგორც გაერთიანებულ სამეფოში, ასევე – ამერიკის შეერთებულ შტატებში. პეჯეტის მიერ იქნა ილუსტრირებული ართურ მორისონის მოთხრობების ნაწილი მაძებარ მარტინ ჰიუიტზე. თუმცა, ყველაზე უკეთ ცნობილი, სიდნი პეჯეტი ართურ კონან დოილის მოთხრობების ილუსტრაციებმა გახადა.

1893 წლის 1 ივნისს სიდნი პეჯეტი დაქორწინდა ედით ჰაუნსფილდზე (დ. 1865), ფერმერ უილიამ ჰაუნსფილდის ქალიშვილზე; შეეძინათ ოთხი ქალიშვილი და ორი ვაჟი.

ილუსტრატორი სიდნი პეჯეტი გარდაიცვალა 1908 წლის 28 იანვარს ქალაქ მარგიტში. სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში აწუხებდა ძლიერი ტკივილი მკერდის არეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სიდნი პეჯეტი***

* სიდნი პეჯეტი ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე".
* სიდნი პეჯეტი:ბიოგრაფიული ცნობები.
სერგეი რახმანინოვი ახალგაზრდობაში
**სერგეი ვასილის ძე რახმანინოვი** (რუს. Сергей Васильевич Рахманинов; დ. 1 აპრილი [ძვ. სტ. 20 მარტი], 1873, ონეგი, ახლანდელი ნოვგოროდის რაიონი — გ. 28 მარტი, 1943, ბევერლი-ჰილზი, კალიფორნია, დასაფლავებულია კენსიკოში, ნიუ-იორკის მახლობლად) — რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი და დირიჟორი. განთქმულია ნაწარმოებით „რაფსოდია პაგანინის თემაზე".

ბიოგრაფია
---------

სერგეი რახმანინოვი დაიბადა 1873 წლის 1 აპრილს თავად ვასილი რახმანინოვის ოჯახში. 4 წლის სერგეის ფორტეპიანოზე დაკვრას ჯერ დედა, შემდეგ კი პიანისტი ქალი ორნატსკაია ასწავლიდა. 1882 წელს რახმანინოვი პეტერბურგის კონსერვატორიაში შედის. ხოლო 1885 წელს, ბიძაშვილის — ა. ზილოტის რჩევით მოსკოვის კონსერვატორიაში გადადის. აქ მისი პედაგოგები იყვნენ: ზილოტი (ფორტეპიანო), არენსკი (ჰარმონია), ტანეევი (კონტრაპუქტი).

რახმანინოვმა კონსერვატორია დიდი ოქროს მედლით დაამთავრა, სწავლობდა საფორტეპიანო და საკომპოზიტორო განყოფილებებზე. მისი სადიპლომო ნამუშევარი იყო ერთმოქმედებიანი ოპერა „ალეკო" (პუშკინის პოემის „ბოშების" მიხედვით). ამ დროისათვის რახმანინოვს უკვე დაწერილი ჰქონდა საფორტეპიანო კონცერტი, საფორტეპიანო, კამერულ-ინსტრუმენტული ნაწარმოებები, რომანსები.

90-იანი წლები რახმანინოვის შემოქმედებითი ძიებების პერიოდია. ამ წლებში შექმნილ ნაწარმოებებს შორის აღსანიშნავია საორკესტრო ფანტაზია „ქარაფი", „ელეგიური ტრიო", რომანსების სამი და სიმფონიური პოემების ერთი ციკლი. 

1897 წელს მან შექმნა I სიმფონია, რომელმაც უარყოფითი შეფასება მიიღო. რახმანინოვმა მძიმედ განიცადა ეს წარუმატებლობა და კარგა ხანი არაფერი დაუწერია. სამაგიეროდ დაიწყო აქტიური საშემსრულებლო მოღვაწეობა. კონცერტები გამართა როგორც პიანისტმა თევდორე შალიაპინთან ერთად.
შემოქმედებითი აღმაფრენის პერიოდი რახმანინოვისათვის II საფორტეპიანო კონცერთის შექმნით (1901) აღინიშნა. ეს კონცერტი გამოირჩევა არაჩვეულებრივი ლირიზმით, მელოდიურობით, თემატური მასალის გამომსახველობით. ამავე პერიოდში შეიქმნა რახმანინოვის სხვა მნიშვნელოვანი ნაწარმოებებიც: კანტატა „გაზაფხული", ოპერები „ძუნწი რაინდი", „ფრანჩესკა და რიმინი", II სიმფონია, სიმფონიური პოემა „მიცვალებულთა კუნძული", III საფორტეპიანო კონცერტი , I სონატა, პრელუდიები, 30 რომანსი. საკონცერტო გამოსვლებმა მას უდიდესი პიანისტისა და დირიჟორის სახელი მოუტანა.

1911–1915 წლებში რახმანინოვი საქართველოში ჩამოვიდა კონცერტებით.
კომპოზიტორის მომდევნო შემოქმედებითი წლები ახალი მუსიკალური სახეებითა და გამომსახველი საშუალებების ძიებით აღინიშნა, რაც აისახა მის საფორტეპიანო პიესებში „ეტიუდი-სურათები", ვოკალურ-სიმფონიურ პოემაში „ზარები", რომანსების ციკლში.

1917 წელს, რევოლუციის შემდეგ, რახმანინოვი ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად აშშ-ში გადადის. ამ პერიოდში იგი ძირითადად საკონცერტო მოღვაწეობას ეწევა. 1926 წელს მან დაასრულა IV საფორტეპიანო კონცერტი „სამი რუსული სიმღერა" გუნდისა და ორკესტრისათვის. 30-იან წლებში რახმანინოვმა შექმნა „ვარიაციები კორელის თემაზე" ფორტეპიანოსათვის, „რაფსოდია პაგანინის თემაზე" ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის, III სიმფონია, „სიმფონიური ცეკვები". ეს უკანასკნელი მისი ბოლო ნაწარმოები აღმოჩნდა. სიცოცხლის ბოლომდე რახმანინოვი ინტენსიურ საკონცერტო მოღვაწეობას ეწეოდა. გარდაიცვალა 1943 წელს კალიფორნიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგეი რახმანინოვი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* სერგეი რახმანინოვი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**სტერილური ცხოველები**, *უმიკრობო ცხოველები* — ყველა მიკროორგანიზმისაგან, მათ შორის ვირუსებისაგან, აგრეთვე მიკროპარაზიტებისაგან თავისუფალი ცხოველები. სტერილური ცხოველების გამოყენება მედიცინის სხვადასხვა დარგში მეტად ნაყოფიერი აღმოჩნდა და მან განსაზღვრა XX საუკუნის 60-ინ წლებში დამოუკიდებელი მეცნიერული დისციპლინის — გნოტობიოლოგიის ჩამოყალიბება. გნოტობიოლოგიის მეთოდებსა და პინციპებს იყენებენ აგრეთვე კლინიკურ მედიცინაში საოპერაციო ჭრილობებისა და გარეშე მიკროფლორისაგან ავადმყოფის სრული იზოლაციისათვის (ასეპტიკა).

სტერილური ცხოველებს იღებენ საშვილოსნოდან ნაყოფის სტერილურად მოცილებით (ჰისტეროტომია, ჰისტერექტომია) ან მწერების, ფრინველების და სხვა გაუვნებლებული კვერცხების ინფუბაციით და შთამომავლობის შემგომი გამოზრდით სპეციალურ იზოლატორში. სტერილური ცხოველების მიღება შესაძლოა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ნაყოფი დაბადებამდე სტერილური იყო. ბუნებრივ პირობებში დაბადების შემდეგ ყველა ცხოველსა და ადამიანს მიკროფლორა (ნმფ) აქვს. მასპინძლის ცხოველმოქმედებისათვის ამ მიკროორგანიზმების მნიშვნელობის გამოსარკვევად ატარებენ შედარებით ცდებს ჩვეულებრივ და სტერილურ ცხოველებზე. სტერილური ცხოველების თავისებურებათა ცოდნას დიდი მნიშვნელობა აქვს იმუნიტეტის ფორმირების, ბაქტერიების განსაზღვრული სახეობების ცვალებადობის, საჭმლის მონელების, ინფექციური პროცესებისა და სხვათა შესასწავლად, როდესაც ნმფ არ არსებობს.

გნოტობიოლოგიის მონაცემები გვიჩვენებს, რომ ბუნებრივ პირობებში ორგანიზმებისა და ნმფ-ის სიმბიოზი უზრუნველყოფს მასპინძლის ორგანიზმს ვიტამინებით, ამინომჟავებით, საჭმლის მომნელებელი ფერმენტებით და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 565-566.
**გონსალო დე ბურბონი** (ესპ. Gonzalo de Borbón; დ. 24 ოქტომბერი, 1914 — გ. 13 აგვისტო, 1934) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ესპანეთის მეფე ალფონსო XIII-ისა და დედოფალ ვიქტორია ევგენია ბატენბერგელის ნაბოლარა ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

გონსალო დაიბადა 1914 წლის 24 ოქტომბერს მადრიდში. იგი იყო ესპანეთის მეფე ალფონსო XIII-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ვიქტორია ევგენია ბატენბერგელის ნაბოლარა შვილი და მეოთხე ვაჟი. მისი ნათლობის სრული სახელია გონსალო მანუელ მარია ბერნარდო ნარსისო ალფონსო მაურისიო. ბოლო სახელი მას ბიძამისის, მორის ბატენბერგელის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელიც პირველ მსოფლიო ომში მოკლეს გონსალოს ნათლობამდე სულ ცოტა ხნით ადრე. დედისაგან მას გენეტიკური დაავადება ერგო ჰემოფილიის სახით, რაც მას მთელი ცხოვრება სტანჯავდა, თუმცა იგი ასევე საკმაოდ სპორტული და აქტიური პიროვნება იყო. იგი ღრმა ბავშვობიდანვე ოცნებობდა ესპანეთის არმიაში მსახურობაზე. 

1924 წლის მაისში, ცხრა წლის გონსალომ გაჭრა რეალ მადრიდის საფეხბურთო გუნდისათვის განკუთვნილი ახალი ჩამარტინის სტადიონი, სადაც მას უფლება მიეცა პირველად ეთამაშა ფეხბურთი. 

1931 წელს ესპანეთში მონარქია დაამხეს, რესპუბლიკა ჩამოაყალიბეს და სამეფო ოჯახი ქვეყნიდან გააძევეს. გონსალო დედას გაჰყვა შვეიცარიაში, სადაც დაასრულა განათლების მიღება. 1934 წელს საზაფხულო არდადაგების გასატარებლად, გონსალო ავსტრიაში გაემგზავრა, სადაც იგი თავის დას, ბეატრისს შეხვდა. გონსალო და ბეატრისი ალპებში სრიალებდნენ და ჩამოსასრიალებლად საბაგიროთი გადაწყვიტეს მთაზე ასვლა, სადაც ბაგირი გაწყდა და ის საბაგირო, რომელშიც გონსალო და მისი და ისხდნენ ჩამოვარდა. ბეატრისი არ დაშავებულა, თუმცა გონსალოს მდგომარეობა მძიმედ იყო. მას მკერდის ძვალი ჰქონდა ჩამსხვრეული და შინაგანი სისხლდენა ჰქონდა, რამაც ორ დღეში, 1934 წლის 13 აგვისტოს, 19 წლის გონსალოს გარდაცვალება გამოიწვია. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს მადრიდში, ესკორიალის სამეფო აკლდამაში.

ლიტერატურა
----------

* Burns, Jimmy (2012). "11". La Roja: How Soccer Conquered Spain and How Spanish Soccer Conquered the World. Nation Books. p. 86.
1933 წლის სტენლის თასის ფინალი შედგა ნიუ იორკ რეინჯერსა და ტორონტო მეიფლ ლივზის შორის. ე.წ. გადათამაშება 1932 წლის ფინალისა. ამ შეხვედრაში კი ნიუ იორკ რეინჯერსმა 3-1 გაიმარჯვა თამაშების სერიაში.

გზა ფინალამდე
-------------

ნიუ იორკ რეინჯერსმა დაამარცხა მონრეალ კანადიანსი ანგარიშით 8-5, შემდეგ ეტაპზე კი დეტროიტ რედ ვინგსი 6-3 რომ გაეღწია ფინალში.

ტორონტო მეიფლ ლივზს კი მოუწია ბოსტონ ბრუინსის დამარცხება ანგარიშით 3-2 რომ გასულიყო ფინალში.

თამაშები
--------

პირველი თამაშის შემდეგ, ნიუ იორკ რეინჯერსს მოუწია მედისონ სკვერ გარდენის დათმობა ცირკისთვის. ბილ ქუკი კი გახდა პირველი მოთამაშე, რომელმაც თასისვის გადამწყვეტი გოლი გაიტანა დამატებით დროში. ახალწვეულმა მეკარე ენდი ეტკინჰიდმა კი მოახერხა 4 თამაშში თავის ბევრჯერ გამოეჩინა.

*შენიშვნა: 11 აპრილის მატჩი დამთავრდა დამატებით დროში;*

| რიცხვი | გასვლითი გუნდი | ანგარიში | შინ მოთამაშე გუნდი |
| --- | --- | --- | --- |
| 4 აპრილი | ტორონტო მეიფლ ლივზი | 1-5 | ნიუ-იორკ რეინჯერსი |
| 5 აპრილი | ნიუ-იორკ რეინჯერსი | 3-1 | ტორონტო მეიფლ ლივზი |
| 11 აპრილი | ნიუ-იორკ რეინჯერსი | 2-3 | ტორონტო მეიფლ ლივზი |
| 13 აპრილი | ნიუ-იორკ რეინჯერსი | 1-0 | ტორონტო მეიფლ ლივზი |

ნიუ-იორკ რეინჯერსი - 1928 წლის სტენლის თასის ჩემპიონები
-------------------------------------------------------

### შემადგენლობა

**ცენტრი**

* 5 ბილ ქუკი (კაპიტანი)
* 7 ფრენკ ბუჩერი
* 12 არტ სომერსი
* 16 Ossie Asmundson

**შემტევები**

* 6 ფრედ ბან ქუკი
* 9 მიურეი მერდოქი
* 11 გორდ პეტინგერი
* 12 მილვაილ ბაჩ ქილინგი

**მცველები**

* 2 Cecil Dillon
* 3 ივან ჩინგ ჯონსონი
* 4 ალბერტ ბეიბი სიბერტი
* 8 Cecil Dillon
* 14 ოტ ჰელერი
* 15 დაგ ბრენენი

**მეკარეები**

* 1 ენდი ეტკინჰიდ

### პერსონალი

* ლესტერ პეტრიკი - მენეჯერი / მწვრთნელი
* ჰარი ვესტერბი - მწვრთნელი
* უილიამ ქერი - პრეზიდენტი / მფლობელი
* რიჩარდ ჰოიტი - ვიცე პრეზიდენტი / მფლობელი
**სერგეი თედორეს ძე ტკაჩი** (რუს. Серге́й Фёдорович Ткач; დ. 15 სექტემბერი, 1952, კისელევსკი, რუსეთი) — უკრაინელი სერიული მკვლელი. წარმოშობით რუსეთიდან. 2007 წელს უკრაინის უზენაესი სასამართლო ტკაჩს განიხილავდა 40 მკვლელობაში, პროკურატურა კიდევ მკვლელობის 60 საქმის გამოძიებას აწარმოებდა. თავად ტკაჩი ამტკიცებს, რომ მოკლა 100-მდე ადამიანი. 2008 წლის 23 დეკემბერს მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა. სასამართლომ დაამტკიცა ტკაჩის მიერ ჩადენილი 29 მკვლელობა, რომელიც განხორციელდა გაუპატიურებით, ან გარყვნილი სექსუალური მიდრეკილებით. ზედმეტსახელები: *„პავლოგრადის მანიაკი", პოლოგოვის მანიაკი".*

დაიბადა 1952 წლის 12 სექტემბერს, კისელევსკში. მსახურობდა საბჭოთა ჯარში, იყო ტექნიკოს-გეოდეზისტი. ჯარში ყოფნის შემდეგ სამუშაოდ მოეწყო მილიციაში. აქ რამდენიმე წელი იმუშავა ექსპერტ-კრიმინალისტად. ბევრჯერ შეიცვალა პროფესია, სხვადასხვა დროს მუშაობდა შახტებში, ქარხნებსა და კოლმეურნეობებში. მილიციიდან წამოსვლის შემდეგ დაკავდა მძიმე ათლეტიკით. 

სერგეი ტკაჩი სერიულ მკვლელობებს სჩადიოდა 1980 წლიდან 2005 წლამდე და დანაშაულის ადგილი მოიცავდა ყირიმის, ზაპოროჟიეს, დნეპროპეტროვსკისა და ხარკოვის მხარეებს. მსხვერპლს აუპატიურებდა, მათ შორის გარყვნილ ფორმაში, შემდეგ კლავდა. უმეტესად 9 წლიდან 17 წლამდე გოგონები იმსხვერპლა. პირველად მკვლელობა ჩაიდინა ქალაქ სიმფეროპოლში 1980 წელს, სადაც მოახერხა, დაახრჩო და გააუპატიურა ახალგაზრდა ქალი, შემდეგ თვითონვე დარეკა პოლიციაში. უკანასკნელი მსხვერპლი გახდა 9 წლის ეკატერინა. სერგეი ტკაჩს მრავალი წელი ეძებდნენ. თუმცა მისი დაკავება მხოლოდ 2005 წლის ზაფხულში მოხერხდა. სამჯერ იყო დაქორწინებული. ჰყავს ოთხი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგეი ტკაჩი ბიოგრაფია, ფოტო (რუსული)
* სერგეი ტკაჩი დოკუმენტური ფილმი ლეონიდ კანევსკისთან ერთად (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2  Маньяк, погубивший больше ста человек, мечтает, чтобы о нем сняли кино
2. ↑  Elder, Miriam.  (24 Dec 2008) Man sentenced to life in prison for murdering 36 women. Daily Telegraph. ციტირების თარიღი: 2008-12-24.
3. ↑  BBC News: Serial killer jailed in Ukraine. *bbc.co.uk* (2008-12-24). ციტირების თარიღი: 2008-12-24.
4. ↑  Украинский серийный убийца получил пожизненное
5. 1 2  «Я зверь, а не человек!».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-01. ციტირების თარიღი: 2012-01-24.
**სტივენ თომას „ტომ" ერლეუაინი** (ინგლ. Stephen Thomas Erlewine, დ. 18 ივნისი, 1973, ენ-არბორი, მიჩიგანი) — ამერიკელი მუსიკალური კრიტიკოსი, AllMusic-ის მთავარი რედაქტორი. იგი არაერთი მუსიკოსის ბიოგრაფიის და AllMusic-ის მიმოხილვების ავტორია, ისევე, როგორც თავისუფალი მწერალი, რომელიც ხშირად წიგნების ანოტაციებს ამზადებს. აგრეთვე არის ენ-არბორული ჯგუფ Who Dat?-ის ლიდერი და გიტარისტი.

სტივენი არის AllMusic-ის დამაარსებელ და ყოფილ მუსიკოს მაიკლ ერლეუაინის ძმისშვილი. განათლება მიჩიგანის უნივერსიტეტში მიიღო, სადაც ძირითად მიმართულებად ინგლისური ენა აირჩია. 1993–1994 წლებში იყო *The Michigan Daily*-ს რედაქტორი მუსიკის სფეროში, შემდეგ კი - ამავე გამოცემის სამხატვრო ხელმძღვანელი (1994–1995). წვლილი აქვს შეტანილი მრავალ წიგნში, როგორიც არის *All Music Guide to Rock: The Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul* და *All Music Guide to Hip-Hop: The Definitive Guide to Rap & Hip-Hop*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტივენ თომას ერლეუაინის ბიოგრაფია საიტზე Allmusic. წაკითხვის თარიღი: 2012-05-11
* Pitchfork-ზე
* Rolling Stone-ზე დაარქივებული 2017-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* ჟურნალ New York-ში დაარქივებული 2017-09-19 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  სტივენ თომას ერლეუაინის წვლილი საიტზე Allmusic. წაკითხვის თარიღი: 14 ივნისი, 2015
2. ↑  Who Dat? საიტზე Allmusic. წაკითხვის თარიღი: 14 ივნისი, 2015
3. ↑  ჯენკინსი, ტერი. მაიკლ ერლეუაინის ბიოგრაფია საიტზე Allmusic. წაკითხვის თარიღი: 2012-05-11
4. ↑  All Music Guide to Hip-Hop. *Backbeat Books*. Hal Leonard Books. ციტირების თარიღი: 24 აპრილი, 2011.
**სიქა**, (< სპარს. სექქე), თეგი, ტვიფრი, რომლითაც იჭრება ლითონის ფული. თითო მონეტის მოსაჭრელად საჭიროა ორი სიქა — შუბლისა და ზურგის გამოსახულებისათვის. შუბლის სიქა იჭრებოდა გრდემლზე, ზურგისა — მოძრავი ლითონის ღეროზე. სიქაზე ამოკვეთილია ნეგატიური გამოსახულება და სამონეტო ლეგენდა. უძველეს მონეტებს (ძვ. წ. VII–VI საუკუნეებში) გამოსახულება მხოლოდ შუბლის მხარეზე აქვთ. ზედა სიქის ნაცვლად იხმარებოდა ოთხწახნაგა განიკვეთიანი რკინის ერთი ან რამდენიმე ღერო, რომელიც მონეტაზე ოთხკუთხა ღრმულს (ე. წ. quadratum incusum) ტოვებდა. ზოგჯერ ამ ღეროების ქვედა პირზე რაიმე მარტივი გამოსახულება (ვარსკვლავი, ჯვარი) იკვეთებოდა. თანდათან ეს გამოსახულება გართულდა და ძვ. წ. VI–IV საუკუნეებში გაჩნდა მონეტის ზურგის გამოსახულებაც. მონეტის შუბლისა და ზურგის სიქები პირველად გამოიყენეს ათენში პისისტრატეს დროს. უძველეს სიქას ამზადებენ ბრინჯაოსა და რკინისაგან, შემდგომში — ნაწრთობი ფოლადისაგან. ანტიკურ ხანასა და შუა საუკუნეებში თითოეულ მონეტას ჭრიდნენ ზედა სიქაზე ჩაქუჩის დარტყმით. XIX საუკუნეში გამოიგონეს მონეტის მოსაჭრელი მანქანა, რომელიც პრაქტიკულად დღემდე უცვლელად იხმარება. სიქა გაცვეთის შემდეგ იცვლებოდა, ამიტომ მათი პოვნის შემთხვევები იშვიათია. აღმოჩენილი სიქების უმეტესობა ყალბისმქნელებს ეკუთვნით. 1944 წელს გრემში ნაპოვნია ორი სიქა; ინახება სიმონ ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *თ. ქუთელია*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 406.
**სერგეი მარკოვი** (რუს. Марков Сергей Леонидович დ. 1878 — გ. 1928) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, თეთრი მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

იყო რუსეთ-იაპონიისა და პირველი მსოფლიო ომების მონაწილე. 1914-1915 წლებში იყო მე-4 რკინის დივიზიის შტაბის უფროსი. 1915-1916 წლებში მე-13 მსროლელი პოლკის მეთაური. 1916 წლიდან უმაღლესი მტავარსარდლის შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსის მოადგილე, შემდეგ დასავლეთის და სახმრეთ-დასავლეთის ფრონტების შტაბის უფროსი. 1917 წლიდან გენერალ კორნილოვის გამოსვლის მხარდამჭერი. 1917 წლის ზაფხულიდან გახდა თეთრი მოძრაობის წევრი, სადაც იყო ოფიცერთა პოლკის მეთაური. თეთრ მოძრაობაში თავი გამოიჩინა ყუბანში წითელარმიელთა წინააღმდეგ ბრძოლით. იყო ყუბანში წარმოებული „ყინულოვანი მარშის" ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

იხილეთ აგრეთე
-------------

* სერგეი მარკოვის ძეგლი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სერგეი მარკოვი***

* Радиостанция Голос России.  (2011-09-27) Радиопередача «Теория заблуждений». Тема беседы: Генерал Марков. YouTube. ციტირების თარიღი: 2012-12-25.
* Биография Маркова С. Л.. сайт «Хронос». ციტირების თარიღი: 2014-01-28.
* О памятнике генерал-лейтенанту Маркову. ციტირების თარიღი: 2014-01-28.
ვაკუუმის სადემონსტრაციო ტუმბო
ყოველდღიურ ცხოვრებაში **ვაკუუმი** არის რაიმე მოცულობა სივრცეში რომელშიც (თითქმის) არ არის მატერია, იმ მნიშვნელობით, რომ წნევა ამ არეში გაცილებით ნაკლებია ატმოსფერულ წნევაზე. ტერმინი მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან, რომელიც *ცარიელს* ნიშნავს. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც საქმე არ ეხება კვანტურ ვაკუუმს, კლასიკური *იდეალური ვაკუუმის* ცნება, რომელიც გულისხმობს რომ აირის წნევა უნდა იყოს ნულის ტოლი, მხოლოდ აბსტრაქტული ცნებაა და რეალობაში არასოდეს რეალიზდება.

ფიზიკაში ხშირად განიხილავენ იდეალიზირებულ ექსპერიმენტებსა და მოვლენებს რომლებიც ხორციელდება იდეალურ ვაკუუმში, რომელსაც უბრალოდ *ვაკუუმს* ან *ცარიელ სივრცეს* უწოდებენ. ასეთ შემთხვევაში რეალური (ლაბორატორიული) ვაკუუმის აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი *ნაწილობრივი ვაკუუმი*. ლათინური ტერმინი **in vacuo** ასევე აღნიშნავს რაიმე სხეულს გარემოში, რომელიც ამ სხეულის გარეშე იდეალური ვაკუუმი იქნებოდა.

  

ვაკუუმური კამერა
ლაბორატორიული ან ტექნიკური ვაკუუმის *ხარისხი* განსაზღვრავს რამდენად ახლოა გარემო იდეალურ ვაკუუმთან. ხარისხი ძირითადად განისაზღვრება ნარჩენი გაზის წნევით, რომელიც უმეტესად იზომება ტორებში, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი SI სისტემის ერთეული არ არის. რაც უფრო დაბალია წნევა, მით მეტია ვაკუუმის ხარისხი. 

ძველი საბერძნეთიდან მოყოლებული ვაკუუმი ხშირად იყო ფილოსოფიური განსჯისა და დებატების თემა. თუმცა მისი რეალური (ფიზიკური) შესწავლა არ მიმდინარეობდა 17 საუკუნემდე. ევანჯელისტა ტორიჩელი იყო პირველი მეცნიერი, რომელმაც შექმნა ლაბორატორიული ვაკუუმი 1643 წელს. მისი ცდების ძირითადი მიზანი იყო ატმოსფერული წნევის შესწავლა. ტორიჩელიმ თავისი ვაკუუმი შესაქმნელად გრძელ მაღალ შუშის სინჯარაში ჩაასახა ვერცხლისწყლი, ხოლო შემდეგ გადმოაბრუნა ეს ჭირჭელი და ჩადო იგი ფართო ჭურჭელში, რომელშიც აგრეთვე ვერცხლისწყალი ესხა.

ტორიჩელის მიერ დამზადებული ვერცხლისწყლის ბარომეტრი, რომლის სინჯარაში (ზედა ნაწილი) პირველი ლაბორატორიული ვაკუუმი შეიქმნა.
ვაკუუმი გახდა ფასეული ინდუსტრიული იარაღი მე-20 საუკუნეში ვარვარების ნათურისა და ელექტრონული ლამპის გამოგონების შემდეგ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თავისუფალი განარბენი
* ვაკუუმის ენერგია

სქოლიო
------

1. ↑  Chambers, Austin (2004). *Modern Vacuum Physics*. Boca Raton:  CRC Press. ISBN 0-8493-2438-6. OCLC 55000526.
2. ↑  *How to Make an Experimental Geissler Tube*, Popular Science monthly, February 1919, Unnumbered page, Scanned by Google Books:
**საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია** — კომპანია, რომელიც წყალმომარაგებისა და წყალარინების ქსელით მომსახურებას ახორციელებს მთელი საქართველოს მასშტაბით ურბანული ტიპის დასახლებებისთვის, ქ. თბილისის, ქ. მცხეთის, ქ. რუსთავისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის გარდა. კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი სახელმწიფოა.

კომპანიის სტრუქტურაში შედის სათავო ოფისი, 6 რეგიონული ფილიალი და 51 სერვის-ცენტრი. სულ კომპანიაში დასაქმებულია 2500-მდე თანამშრომელი. აქედან 60% დასაქმებულია ექსპლუატაციის სფეროში, 24% - საფინანსო სფეროში, ხოლო 16% - ადმინისტრირების სფეროში. კომპანიის ძირითადი საქმიანობაა: წყლის მოპოვება, დამუშავება და მიწოდება აბონენტებისათვის; წყალმომარაგებისა და წყალარინების სისტემის პროექტირება, მშენებლობა, მონტაჟი, შეკეთება და ექსპლუატაცია; წყალმომარაგებისა და წყალარინების სისტემის ელემენტების წარმოება-შეკეთება. შპს „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია" შეიქმნა 2010 წლის 14 იანვარს.

კომპანიის მისიაა მოსახლეობისთვის სასმელი წყლის უწყვეტ, 24-საათიან რეჟიმში მიწოდება, საქართველოს ყველა მუნიციპალურ ცენტრსა და ქალაქში წყალმომარაგებისა და წყალარინების სისტემის მოწესრიგება და ამ სისტემის მსოფლიო სტანდარტებთან მიახლოება.

კომპანიის მიზანს წარმოადგენს ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაცია და მშენებლობა; წყლის ხარისხის შენარჩუნება და გაუმჯობესება; ავტოპარკის და სპეცტექნიკის ბაზის მოდერნიზაცია; დარიცხვისა და ამოღების პროცესების სრულყოფა; გამრიცხველიანება; წყლის დანაკარგის აღმოფხვრა; ეკონომიკური და ტექნიკური დასაბუთების შექმნა; საკადრო რესურსების მართვის სრულყოფილი სისტემის დანერგვა; გარემოსდაცვით ნორმებთან კომპანიის საქმიანობის შესაბამისობაში მოყვანა; ელექტროენერგიის ეკონომიის უზრუნველყოფა; ფინანსური მდგომარეობის გაძლიერება და ფინანსური მენეჯმენტის სისტემის სრულყოფა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2014-07-20 საიტზე Wayback Machine.