recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ენდოგენური პროცესები** — დედამიწის შინაგანი ძალებით განპირობებული გეოლოგიური პროცესები, რომლებიც უმთავრესად დედამიწის წიაღში მიმდინარეობს. ენდოგენური პროცესები განპირობებულია დედამიწის ნივთიერების განვითარების შედეგად გამოყოფილი ენერგიით, აგრეთვე გრავიტაციისა და დედამიწის ბრუნვის შედეგად წარმოქმნილი ძალების მოქმედებით.

ენდოგენურ პროცესებს განეკუთვნება ტექტონიკური, მაგმური, ჰიდროთერმული და მეტამორფული პროცესები, მ.შ. მრავალი სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს წარმოქმნა. 

ენდოგენური პროცესების განვითარების ზოგადი კანონზომიერებები კარგად არის შესწავლილი, მათი გამომწვევი ძალების შესახებ კი მხოლოდ ჰიპოთეზები არსებობს. ენდოგენური პროცესებისა და 
ეგზოგენური პროცესების შედეგად წარმოიქმნება დედამიწის რელიეფი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეგზოგენური პროცესები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 152.
* Белоусов П. В. Основы геотектоники. М. 1975;
* Хаин В. Е. Общая геотектоника, 2 изд. М. 1973.
**ტიცინოს ბრძოლა** — მეორე პუნიკური ომის ბრძოლა, სადაც კართაგენელმა მხედართმთავარმა ჰანიბალმა დაამარცხა რომის არმია პუბლიუს კორნელიუს სციპიონის ხელმძღვანელობით. გაიმართა ძვ. წ. 218 წელს იტალიაში მდინარე ტიცინოს ნაპირზე.

საგუნტის ალყის შემდეგ ჰანიბალი, ალპების გადალახვის შედეგად იტალიაში ჩადის სალაშქროდ და დაბანაკდება მდინარე პადუსის მარცხენა მხარეს. პადუსის მარცხენა მხარეს მდგარმა ჰანიბალმა შეიტყო, რომ სციპიონი უკვე პადუსის ველზე იდგა. კართაგენის ლაშქარი მდინარის ნაპირს მიუახლოვდა. ძვ. წ. 218 წლის ნოემბერში კართაგენელები და რომაელები მდინარე პადუსის (პოს) ჩრდილოეთ ნაპირზე შეხვდნენ, მდინარეებს სესიასა და ტიცინოს შორის. რომის კონსულისა და კართაგენის სარდლის საბრძოლო ტაქტიკა მკვეთრად განსხვავდებოდა ერთმანეთისაგან. სციპიონი დინჯად ცდილობდა შეეკრა რომისკენ მიმავალი გზები, ჰანიბალი სწრაფი მოქმედებებით რომაელებს ამოსუნთქვის საშუალებას არ აძლევდა. პირველი არევ-დარევის შემდეგ თანაბარი ბრძოლა გაიმართა. ხელჩართულ ბრძოლაში სციპიონი დაიჭრა, იგი გადაარჩინა მისმა 17 წლის შვილმა, შემდეგში სციპიონ აფრიკელად (უფროსი) ცნობილმა. მომხდარით შეშფოთებულმა რომაელებმა დიდი წვალებით გაარღვიეს ალყა და ბანაკში დაბრუნდნენ.

რომაელები ასეთ სწრაფსა და მოულოდნელ დამარცხებას არ ელოდნენ. სციპიონი გრძნობდა, რომ მისი არმია მტრის ხელახლა თავდასხმას ვერ გაუძლებდა და ლაშქრის გადარჩენაზე უნდა ეზრუნა. საჭირო იყო საიმედო თავშესაფრის პოვნა. სციპიონმა მეორე ღამესვე აყარა ლაშქარი და მდინარე პადუსი ფარულად გადალახა. ჰანიბალმა გვიან გაიგო მტრის გაქცევა, თავისი მეომრები დაადევნა და მაინც მოახერხა რამდენიმე ათასი ლტოლვილი რომაელი მეომრის ხელში ჩაგდება. სციპიონმა ქალაქ პლაცენციას შეაფარა თავი.

პირველმა გამარჯვებამ ჰანიბალის მდგომარეობა განამტკიცა და მის არმიას მოქმედების ახალი გეგმები გადაუშალა. პადუსის ნაპირებზე მყოფ ჰანიბალთან გამოცხადდნენ ციზალპელი გალების წარმომადგენლები და მეგობრობა და თანამშრომლობა შესთავაზეს. ჰანიბალის არმიის რიგები დღითი დღე ახალი მეომრებით ივსებოდა და ის დანაკლისი, რაც ესპანეთიდან იტალიამდე განიცადა, სულ მოკლე ხანში თითქმის ანაზღაურდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰანიბალი

ლიტერატურა
----------

* *ქავთარია გ.*, ჰანიბალი, გამოჩენილ ადამიანთა ცხოვრება, 62, თბ. 1979.

სქოლიო
------

1. ↑  ქავთარია, 1979, გვ. 47–48
2. ↑  ტიტუს ლივიუსი, რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან, XXI, 46
3. ↑  Полибий. Всеобщая история, III, 67

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეორე პუნიკური ომის ბრძოლები |
| --- |
|  |
| 
* საგუნტი
* ლილიბეუმი
* რონა
* ტიცინო
* ტრებია
* ცისი
* ტრაზიმენის ტბა
* ებრო
* აგერ-ფალერნე
* გერონეა
* კანე
* ნოლა (1)
* ბალკანეთი
* დერტოსი
* ნოლა (2)
* კორნუსი
* ნოლა (3)
* ბენევენტუმი (1)
* სირაკუზის ალყა
* ტარენტუმი (1)
* კაპუა
* ბენევენტუმი (2)
* სილარი
* ჰერდონია (1)
* ზემო ბეტისი
* ჰერდონია (2)
* ნუმისტრონი
* კანუზიუმი
* ტარენტუმი (2)
* კარტახენა
* ბეკულა
* გრუმენტე
* მეტავარი
* ილიპი
* კროტონი
* უტიკა
* ბაგრადასი
* ცირტა
* პოს ხეობა
* ზამა
 |

 |
**ტლატოანი** (*მრავ.* ტლატოკი) (ნაუატ. tlàtoāni) — აცტეკების მეთაური. ნაჰუატლის ენაზე იგი ნიშნავს *მოლაპარაკეს*. აცტეკთა რწმენით ტლატოაკს პირდაპირი კავშირი ჰქონდა ღმერთებთან. მას არ ჰქონდა უფლება აბსოლუტური მმართველი ყოფილიყო, თუმცა შეეძლო არისტოკრათთა რჩევის მიღება ან უარყოფა. მას უფლება ჰქონდა გადაეცა ტახტი მემკვიდრეობით, მაგრამ არა პირდაპირ მემკვიდრეზე - ვაჟზე. ტლატოკები როგორც წესი წარმოუდგენელ ფუფუნებაში ცხოვრობდნენ და პოლიგამიას მისდევდნენ.

**ჰუეი ტლატოანი** — „დიდი მოლაპარაკე" აცტეკებში იმპერატორთა ტიტული იყო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აცტეკების მბრძანებელთა სია

ლიტერატურა
----------

* Berdan, Frances F. (1996). *Aztec Imperial Strategies*. Washington, DC:  Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-211-0. OCLC 27035231.
* Gibson, Charles (1964). *The Aztecs Under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico, 1519–1810*, Reprinted 1976, Stanford, CA:  Stanford University Press. ISBN 0-8047-0196-2. OCLC 190295.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტყემლოვანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ტყემლოვანში. ეკლესია ხუროთმოძღვრული მონაცემებიდან გამომდინარე, X საუკუნით თარიღდება.

ეკლესია საშუალო ზომის დარბაზული ტიპის ძეგლს წარმოადგენს სამხრეთის მინაშენით. ტაძარი ნაშენია ბაზალტის ფერადოვანი ქვით, რაც მნახველზე დიდ შთაბეჭდილებას ახდენს. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის ზევით ვიწრო თაღოვანი სარკმლის თავსართის ფილას გასდევს ერთსტრიქონიანი დაქარაგმებული მხედრული წარწერა: ქო შლინი კე გი შე წე. ვალერი სილოგავა ამ სავედრებელ წარწერას შემდეგი სახით კითხულობს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ (უფალო), შ(ვი)ლინი!) კ(რიკ)ე, გ(იორგ)ი, შე(ი)წ(ყალ)ე." |
|  |  |

 ამავე სამხრეთ კედლის ზედა ფილაზე გამოსახულია მცირე ზომის რელიეფური ჯვარი. ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელის თავსართის ქვები ძირს არის ჩამოვარდნილი. მეორე, სრულიად შემონახულ ფილაზე ორი საერო პირის მიერ ჯვრის აღმართვის სცენაა გამოსახული. კომპოზიციის ცენტრში ფართომკლავებიანი ჯვარია ამართული. ჯვრის მკლავებთან ფრონტალურად ერთმანეთის მსგავსი ფიგურები დგანან. ორივეს ცალი ხელი დოინჯით აქვს წელზე შემოდებული. მეორე ხელით კი ჯვრის ტარი უჭირავთ. დ. ბერძენიშვილი აქ გამოსახულ საერო პირებში სამხრეთ სარკმლის წარწერაში მოხსენიებულ კვირიკესა და გიორგის მოიაზრებს.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. გიორგიძე მ. ჩაჩხუნაშვილი ც. ჭანიშვილი გ. არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ. 1987
* მაკალათია ს. ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ. 1957
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014 გვ. 95-96
**ვაიოცძორის პროვინცია** (სომხ. Վայոց Ձոր, ყოფილი თურქ. Daralagez) — სომხეთის პროვინცია (მარზი). ის ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს და მას დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან აზერბაიჯანი ესაზღვრება. მოსახლეობის რაოდენობით 53,230 ადამიანი (2002 წლის აღწერით), ვაიოც ძორი ყველაზე მეჩხრად დასახლებული პროვინციაა ქვეყანაში. მისი დედაქალაქია ეღეგნაძორი (ყოფილი ქეშიშქენთი, Keşişkent).

შუა საუკუნეების პერიოდში ვაიოცძორი სიუნიკის სამეფოს სამთავრო იყო. სახელი ითარგმნება როგორც „მწუხარების ველი", რადგან ეს ადგილი რამდენიმეჯერ იქნა განადგურებული მიწისძვრისგან ისტორიის განმავლობაში. პროვინციაში მრავლადაა ისტორიული და არქიტექტორული ძეგლები, როგორიცაა ნორავანქის მონასტერი, სმბატაბერდის ციხესიმაგრე, და წახაც კარის მონასტერი. ვაიოცძორში მდებარეობს სპა დაბა ჯერმუკი, რომელიც საბჭოთა დროში სომხეთის მოწინავე ტურისტული ცენტრი იყო.

ვაიოცძორს ესაზღვრება შემდეგი მარზები:

* არარატი - ჩრდილო-დასავლეთით
* გეღარქუნიქი - ჩრდილოეთით
* სიუნიქი - სამხრეთ-აღმოსავლეთით

გალერეა
-------

* ნორავანქის სამონასტრო კომპლექსი და კანიონი ვაიოც ძორში
* მთები ნორავანქთან ახლოს
* გზა ნორავანქისკენ
* ნორავანქი
* ნორავანქი წინიდან
* ხაჩკარები ნორავანქში
* წმ. კარაპეტის სახელობის ეკლესია, ნორავანქის მონასტერი
* წმ. ასთვაწაცინის (ღვთისმწობლის) ტაძარი და წმ. კარაპეტის ტაძარი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Vayots Dzor Province***

* Vayots Dzor Marz Tourist Guide

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| მარზები | 
 არაგაწოტნი **·**  არარატი **·**  არმავირი **·**  გეღარქუნიქი **·**  ვაიოცძორი **·**  კოტაიქი **·**  ლორე **·**  სიუნიქი **·**  ტავუში **·**  შირაკი  |  |
|  |
| ქალაქი განსაკუთრებულისტატუსით | 
ერევანი (დედაქალაქი) |

 |
**ტყიბულ-შაორის ქვანახშირის საბადო** — საბადო, რომელიც მდებარეობს ტყიბულისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. ნახშირიანი წყება შუაიურული (ბათური) ასაკისაა: იყოფა ქვედა ქვიშაქვების (სისქე 100 —250 მ), პროდუქტიულ (სისქე 80 მ-მდე) და ზედა ქვიშაქვების (სისქე 100—120 მ) ჰორიზონტებად. საბადოზე არის 9 ნახშირიანი ფენა,რომელთაგან 7 შეადგენს პროდუქტიულ ჰორიზონტს, 2 არასამრეწველო სისქის ფენა განლაგებულია ქვედა ქვიშაქვებში. გენეტურად ქვანახშირი განეკუთვნება ჰუმუსურ ტიპის, ტექნოლოგიური თვისებებით — სუსტად კოქსვადს. ორი ფენა შედგება ძირითადად ფისიანი ლიპტობიოლითური ნახშირისაგან. ქვანახშირის სიმკვრივე 1300—1700 კგ/მ³,ტენიანობა 4,0—8,4%. საშუალო ნაცრიანობა34%, ქროლადების შემცველობა საწვავ მასაში 39,5—44,0%, გოგირდისა 1,0—2,5%; თბოუნარი (უმაღლესი — საწვავ მასაზე) 6800—7800 კკალ/კგ. საბადო ცნობილია 1830 წლიდან, მოპოვება დაიქყო 1846 წლიდან, ფართო ნასშტაბით — 1940-იანი წლების დასაწყისში. საბადო ქვანახშირს აწვდის რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანას და რესპუბლიკის სხვა საწარმოებს.

ლიტერატურა
----------

* *ჩიჩუა ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 90.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტყიბულ-შაორის ქვანახშირის საბადოს რუკა
ბრძოლა ჰოენფრიდბერთან სილეზიის მეორე ომის დროს
**სილეზიის ომები** — სამი სამხედრო კონფლიქტი ავსტრიასა და პრუსიას შორის, რომელსაც ფრიდრიხ II დიდი მეთაურობდა. კონფლიქტების მსვლელობისას 1740 წლიდან 1763 წლამდე სილეზიის პროვინცია გლაცის საგრაფოსთან ერთად პრუსიის შემადგენლობაში გადავიდა. ინგლისი, საფრანგეთი, რუსეთი და უფრო პატარა ევროპული სახელმწიფოები არაპირდაპირ მონაწილეობდნენ სილეზიის ომებში, მხარს უჭერდნენ ჯერ ერთ, შემდეგ მეორე მხარეს, შექმნილი სიტუაციის მიხედვით. საერთო ჯამში ინგლისი იყო ავსტრიის მხარეზე, ხოლო საფრანგეთი — პრუსიის.

ქრონოლოგია
----------

პირველი ორი ომი — სილეზიის პირველი ომი (1740—1742 წწ.) და სილეზიის მეორე ომი (1744—1745 წწ.) მოიცავს პრუსიის მონაწილეობას ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის ომში (1740—1748 წწ.). სილეზიის მესამე ომი უფრო მეტად ცნობილი იყო, როგორც შვიდწლიანი ომი (1756—1763 წწ.)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Война за Австрийское наследство
* Семилетняя война[*მკვდარი ბმული*]
* Династические войны в Европе XVIII века დაარქივებული 2014-02-12 საიტზე Wayback Machine.
* Участие России в войне за Австрийское Наследство
* Польша. Легница დაარქივებული 2013-01-02 საიტზე Wayback Machine.
* Семилетняя война
* Бытом- город в Польше დაარქივებული 2014-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* Австрийское Наследство. БСЭ
**დიოსდადო პანგან მაკაპაგალი** ( დ. 28 სექტემბერი, 1910, ლუბაო, პამპანგა —- გ. 21 აპრილი, 1997 ) — ფილიპინების რიგით მე-9 პრეზიდენტი, 1961–1965 წლებში და მე-6 ვიცე-პრეზიდენტი 1957–1961 წლებში. იგი აგრეთვე იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი და მეთაურობდა 1970 წლის საკონსტიტუციო ყრილობას. ის არის ფილიპინების მე-14 პრეზიდენტის (2001–2010) , გლორია მაკაპაგალ-აროიოს მამა.

ბიოგრაფია
---------

მაკაპაგალმა დაამთავრა ფილიპინების უნივერსიტეტი და წმ. თომას უნივერსიტეტი, რის შემდეგაც ის მუშაობდა ადვოკატად მთავრობის სამსახურში. მან გაიმარჯვა 1949 წლის არჩევნებში და გახდა წარმომადგენლობითი პალატის წევრი, იგი წარმოადგენდა თავის მშობლიურ პროვინცია პამპანგას. 1957 წელს კარლოს პოლესტიკო გარსიას პრეზიდენტობის დროს იგი გახდა ვიცე-პრეზიდენტი, რომელიც შემდგომ დაამარცხა 1961 წლის არჩევნებში.

მაკაპაგალის პრეზიდენტობის პერიოდში, კორუფცია და მექრთამეობა აღმოიფხვრა და მოხდა ეკონომიკის სტიმულირება, ქვეყანაში პირველად მიიღეს კანონი მიწის რეფორმის შესახებ. ვალუტის გადამცვლელ ბაზარზე ადგილი დაიმკივდრა პესომ და მოხდა უცხოური ვალუტის გაცვლის და იმპორტის კონტროლის ლიბერალიზაცია. მისი მრავალი რეფორმა კონგრესის ნაციონალური პარტიის მიერ იქნა ხელშეშლილი. განმეორებით არჩევნებში 1965 წელს მაკაპაგალი დამარცხდა ფერდინანდ მარკოსთან, რომელიც შემდგომ ფილიპინებს მართავდა 21 წლის განმავლობაში. 

ფერდინანდ მარკოსის პრეზიდენტობის დროს, მაკაპაგალი აირჩიეს საკონსტიტუციო ყრილობის პრეზიდენტად, რომელიც მოგვიანებით 1973 წლის კონსტიტუციის წინამორბედად მოგვევლინა, როგორც მოდერნიზებული და ლეგიტიმური.

გარდაცვალება
------------

მაკაპაგალი გარდაიცვალა გულის დაავადებით, პნევმონიით და თირკმლის უკმარისობით, 1997 წელს, 86 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Macapagal.com – Diosdado Macapagal
* Office of the President of the Philippines დაარქივებული 2007-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* Office of the Vice President of the Philippines დაარქივებული 2007-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* House of Representatives of the Philippines დაარქივებული 2020-06-04 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ფილიპინების პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
ემილიო აგინალდო | Seal of The President |
|  |
| თანამეგობრობა | 
მანუელ კესონი · სერხიო ოსმენია · მანუელ როხასი |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
ხოსე ლაურელი |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
მანუელ როხასი · ელპიდიო კირინო · რამონ მაგსაისაი · კარლოს გარსია · დიოსდადო მაკაპაგალი · ფერდინანდ მარკოსი |
|  |
| მეოთხე რესპუბლიკა | 
ფერდინანდ მარკოსი · კორასონ აკინო |
|  |
| მეხუთე რესპუბლიკა | 
კორასონ აკინო · ფიდელ რამოსი · ჯოზეფ ესტრადა · გლორია მაკაპაგალ-აროიო · ბენინიო აკინო · როდრიგო დუტერტე · ბონგბონგ მარკოსი |

 |
დიონისე ჰალიკარნასელი
**დიონისე ჰალიკარნასელი** (ძვ. ბერძნ. Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς ძვ. ბერძნ. Dionýsios Halikarnasseús;ლათ. Dionysius Halicarnassensis; დ. დაახ. ძვ. წ. 54, ჰალიკარნასი — გ. დაახლ. ძვ. წ. 7 რომი) — ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და რიტორი. დაიბადა ჰალიკარნასში (მცირე აზია). ძვ. წ. 30 წლიდან რომში ცხოვრობდა. ასწავლიდა რიტორიკას. მისი მთავარი ნაშრომი „რომის სიძველეები" (20 წიგნად) დაწერილია ბერძნულ ენაზე. ნაშრომში აღწერილია რომის ისტორია უძველესი დროიდან პირველ პუნიკურ ომამდე. ჩვენამდე მხოლოდ პირველმა 9 წიგნმა მოაღწია სრულად, შემორჩენილია X და XI წიგნების მნიშვნელოვანი ნაწილი, ხოლო დანარჩენი წიგნები – ფრაგმენტების სახით. შემორჩენილ წიგნებში თხრობა ძვ. წ. 442 წლით მთავრდება. 

დიონისე ჰალიკარნასელი პოლიტიკური შეხედულებებით ახლოს იდგა სენატორული არისტოკრატიის წრეებთან. ცდილობდა დაემტკიცებინა ბერძნებისა და რომაელების ნათესაობა, რათა ბერძნებისათვის შეემსუბუქებინა რომაელების ბატონობა. ზოგჯერ წყაროებს არაკრიტიკულად ეკიდებოდა. წერის მანერით ხშირად ბაძავდა თუკიდიდესა და პოლიბიოსს. აქვს რიტორიკული ნაწარმოებები: „სიტყვათა შეთანხმებისათვის", „ძველ ორატორთა გამო" და სხვა.

ბიოგრაფია
---------

დიონისე ჰალიკარნასელი დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 60 წელს ჰალიკარნასში. მისი მამა იყო ალექსანდრე. სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, იგი გადასახლდა რომში და სწორედ აქედან დაიწყო მისი აქტიური მოღვაწეობა. დიონისეს დაწერილი წიგნებიდან ჩვენამდე მხოლოდ ცხრაა მოღწეული. წიგნებში აღწერილია ძველი რომის ისტორია პირველ პუნიკურ ომამდე, ძველი რომის მითოლოგია და ბიზანტიის ისტორია.
მისი ნაშრომები ცნობილი გახდა ძვ. წ. 7 წელს, არსებობს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნაშრომების გამოქვეყნების შემდეგ დიონისე მალევე გარდაიცვალა.

ნაწარმოებები
------------

კრიტიკოსების თქმით დიონისე თავისი წერის სტილიდან გამომდინარე, გვევლინება არა როგორც ისტორიკოსი, არამედ ორატორი. მართალია დიონისეს თავის ნაწარმოებებში მოჰყავს ფაქტები, მაგრამ არის მოსაზრება იმისა, რომ ის შეიძლება იგონებს კიდეც მათ. მიუხედავად ამისა დიონისეს ნაწარმოებები ძალიან ღირებულია, რადგან მასში გადმოცემულია მთლიანად ძველი რომის ისტორია. პირველი 11 წიგნი ითარგმნა 1480 წელს ვინმე ლაპუსის მიერ, პაპი პავლე II-ის შეკვეთით ბერძნულიდან ლათინურ ენაზე. ამის შემდეგ წიგნი „ძველი რომი" დაიბეჭდა 1546 წელს პარიზში, ხოლო 1756 წელს პირელად წიგნი გამოცემული იქნა ინგლისურ ენაზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 560.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Письмо к Помпею (русский перевод)
* О соединении слов (русский перевод)
* Римские древности (русский перевод)
* «Roman Antiquities» by Dionysius of Halicarnassus (полный перевод в серии Loeb classical library)
* «О соединении слов», греческий текст и английский перевод (1910)
* Письма Аммею и Письмо Помпею (греческий текст и английский перевод, 1901)
**სინტ-ნიკლასი** — ქალაქი ბელგიაში, აღმოსავლეთ ფლანდრიაში. მას ვასლანდის მხარის დედაქალაქადაც მოიაზრებენ და ითვლის 75208 მაცხოვრებელს. ქალაქი ცნობილია თავისი სავაჭრო მოედნით, რომელიც ყველაზე დიდია ბელგიაში (3,19 ჰექტარი).

სახელი სინტ-ნიკლასი წარმოიშვა წმინდა ნიკოლოზისაგან, რომელიც ქალაქის მფარველ წმინდანად ითვლება. XIII საუკუნეში მის პატივსაცემად დაარსდა სამრევლო და აშენდა წმინდა ნიკოლოზის ტაძარი.

ისტორია
-------

სინტ-ნიკლასის დაარსებას საფუძვლად რომაული პერიოდის აქტივობები უდევს, როდესაც ამ ტერიტორიაზე, პროვინცია ვასმუნსტერის ახლოს რომაული ოლქის ცენტრი მდებარეობდა. მისი ისტორია იწყება 1217 წლიდან, როდესაც ბელგიის ქალაქ დორნიკის ეპისკოპოსმა ადგილობრივი სასულიერო პირების რჩევით იქ წმინდა ნიკოლოზის ტაძარი ააშენა. სამრევლო XVI საუკუნემდე დორნიკის ეპარქიის გავლენის ქვეშ რჩებოდა. პოლიტიკურად კი ფლანდრიის საგრაფო მართავდა, რომელმაც ქალაქში სწრაფ ეკონომიკურ ზრდას მიაღწია.

1241 წელს ფლანდრიის გრაფი ბუდევეინ მეცხრეს უფროსი შვილის, იოჰანა ვან კონსტანტინოპელის მიერ რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრის სტატუსი მიენიჭა. დაინიშნა მთავარი გამგებელი და შვიდი საერო მოსამართლე ბეილიფებად და თავმჯდომარეებად. ეს მოხდა იმიტომ რომ რეგიონი ყოფილიყო ისე კარგად ორგანიზებული, რომ კონკურენცია გაეწია ქალაქ ბევერენისთვის.

1248 წლის დოკუმენტი აღწერს, რომ მარგარიტა II დამატებით ექვსი ჰეკტარი მიწა უსახსოვრა წმინდა ნიკოლოზის ტაძრის ტერიტორიას იმ პირობით, რომ ეს ტერიტორია დაუყოფელი დარჩებოდა და მის ადგილას არაფერს ააშენებდნენ. ზუსტად ეს დადებული პირობა ამტკიცებს თანამედროვე სინტ-ნიკლასის მოედნის განსხვავებულობას, რაც მის სიდიდეში გამოიხატება.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* დიდი ბრიტანეთის დროშადიდი ბრიტანეთი, აბინგდონი
* საფრანგეთის დროშასაფრანგეთი, კოლმარი
* ბელარუსის დროშაბელარუსი, ბრესტი
* ნიდერლანდების დროშანიდერლანდები, გორკუმი
* იტალიის დროშაიტალია, ლუკა
* გერმანიის დროშაგერმანია, შონგაუ
* ჩეხეთის დროშაჩეხეთი, თაბორი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სინტ-ნიკლასი***

* Sint-Niklaas, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Bevolking per gemeente op 1 januari 2022 — Statbel.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
2. 1 2 3  Crossroad Bank of Enterprises<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729'></a>
3. ↑  Sint-Niklaas, hart van het Waasland[*მკვდარი ბმული*]
**სლოვაკეთის ფოსტა** (სლოვ. — «Словацкая почта») — სახელმწიფოს დანიშნული საფოსტო ოპერატორი, რომელიც ახორციელებს უნივერსალურ საფოსტო მომსახურებას სლოვაკეთში. ეს არის კომპანია, რომელიც პასუხისმგებელია სლოვაკეთში საფოსტო გზავნილების მიწოდებაზე. სლოვაკეთის ფოსტა ჩამოყალიბდა 1993 წლის 1 იანვარს სლოვაკეთის სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის აღიარების შემდეგ.

2004 წლის 1 ოქტომბერს კომპანია მთლიანად გამოვიდა სახელმწიფო კონტროლიდან და გახდა ღია საზოგადოებრივი კომპანია შეზღუდული პასუხისმგებლობით. დღეს კომპანიას კურირებს სლოვაკეთის რესპუბლიკის ტრანსპორტის, მშენებლობისა და რეგიონული განვითარების სამინისტრო.

სლოვაკეთის ფოსტას აქვს 1566 ფილიალი ქვეყნის მასშტაბით და მესამე ადგილზეა სლოვაკეთის უდიდეს საფოსტო კომპანიებს შორის. საფოსტო გზავნილის გარდა, იგი აწარმოებს საფოსტო მარკებს და ფლობს საკუთარ მუზეუმს. კომპანიის სათავო ოფისი მდებარეობს ცენტრალურ სლოვაკეთში ქალაქ ბანსკა-ბისტრიცაში. კომპანიის აღმასრულებული დირექტორი არის პიტერ გელექსა.

ისტორია
-------

2004 წლის 20 სექტემბერს, სლოვაკეთის რესპუბლიკის ტრანსპორტის, ფოსტისა და ტელეკომუნიკაციების სამინისტროს გადაწყვეტილებით, იგი გადაიქცა ღია საზოგადოებრივ შეზღუდულ კომპანიად, გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2004 წლის 1 ოქტომბერს. 2006 წელს სარეიტინგო სააგენტომ „Moody's"- მა ყველაზე მაღალი საკრედიტო რეიტინგი მიანიჭა სლოვაკეთის ფოსტას, რაც ოფიციალურად 2014 წელს დადასტურდა.

2013 წელს, სამ წელიწადში პირველად, სლოვაკეთის ფოსტამ ფისკალური წელი დაასრულა პოზიტიური წმინდა მოგების მაჩვენებლებით, გააგრძელა ტენდენცია შემდეგი წლისთვის (მოგება 4,91 მილიონი ევრო გადასახადებამდე). 2015 წელს იგი სადაზღვევო ბაზარზე შემოვიდა PPB–ს 20%-იანი წილის შეძენით.

სერვისი და მომსახურება
----------------------

სლოვაკეთის ფოსტა არის წამყვანი სლოვაკური კომპანიაა, რომელიც უზრუნველყოფს საფოსტო და ფულადი გზავნილების მიწოდების მომსახურებას ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპაში ბიზნესისთვის, შესაბამისი ლოჯისტიკური პირობებით. მუშაობს სლოვაკეთში შესაბამისი ადმინისტრაციული და იურიდიული ხარჯების შეგროვების eKolok-ის სისტემით. საფოსტო კომპანია IOMO–ს პროექტის მთავარი პარტნიორია, რომელიც მოქალაქეებს ადგილზე უზრუნველყოფს სახელმწიფო და მუნიციპალური მომსახურებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  Účtovná závierka 2017. Slovenská pošta, a. s. (2018-03-22). ციტირების თარიღი: 2019-03-06.
2. ↑  Najväčší zamestnávatelia na Slovensku za rok 2016. finstat.sk. ციტირების თარიღი: 2019-03-15.
3. ↑  Slovenská pošta - Subject of activity. Slovenská pošta. ციტირების თარიღი: 2017-08-15.
**ვალე-დე-ლა-პასკუა** (ესპ. Valle de la Pascua) — ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში, გუარიკოს შტატში. მდებარეობს ბორცვზე, ზღვის დონიდან 125 მ სიმაღლეზე. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 86.000 კაცს. 
ეკონომიკური თვალსაზრისით გუარიკოს შტატის მნიშვნელოვანი ცენტრია. ამრავლებენ საქონელს. 

დაარსდა XVII საუკუნეში. ირგვლივ განვითარებული გეოგრაფიული აღნაგობის გამო ქალაქის რელიეფი ტალღოვანი და დაბალია. 
გარშემო ტერიტორიები მხოლოდ დაბლობია, რელიეფი არ არის გართულებული შემაღლებებით. ჰაერის საშუალო ტემპერატურა უდრის 25,3°С-ს. 
ქალაქის მიმდებარე ტერიტორიაზე განვითარებულია მდინარეთა ქსელი. არის ტბებიც. 

დიდი კოლუმბიის ტერიტორიული შეთანხმების ხარჯზე, 1824 წლის 25 ივნისიდან კარაკასის პროვინცია (ვენესუელის დეპარტამენტი) დაიყო 12 კანტონად. ვალე-დე-ლა-პასკუა შეუერთეს ჩაგუარამასის კანტონს. 1848 წელს პრეზიდენტ ხოსე ტადეო მონაგასის ბრძანებით, კარაკასის ოლქი ხელახლა დაიყო, ამჯერად ოთხ კანტონად და 27 ოლქად. ვალე-დე-ლა-პასკუა კანტონის დედაქალაქ ჩაგუარამასთან (და ასევე სხვა ოლქებთან ერთად) მოათავსეს ჩაგუარამასის კანტონის შემადგენლობაში. 1853 წელს ჩაგუარამასის კანტონი დაიყო ორ ნაწილად: ჩაგუარამასი და უნარე. 
ჩაგუარამასის კანტონში რჩებოდნენ ქალაქები ჩაგუარამასი, ვალე-დე-ლა-პასკუა, ესპინო, კაბრუტა და სხვ.

ვალე-დე-ლა-პასკუა ავტომაგისტრალთან ახლოს მდებარეობს, რომლის მეშვეობით დაკავშირებულია ქალაქ ვალენსიასთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვალე-დე-ლა-პასკუა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* (ესპანური) ვალე-დე-ლა-პასკუა დაარქივებული 2012-02-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Venezuela - City Population - Cities, Towns & Provinces - Statistics & Map. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 2008-08-17.
2. ↑  Peter F Anson *Bishops at Large* (London, 1964)
**ვაზისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია საშუალო და მსხვილი ზომის რიყის ქვით. გარე კუთხეებში საგანგებოდ შერჩეული რიყის ქვებია გამოყენებული. წყობა ირეგულარულია. ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რაშიც სწორკუთხა, გარეთკენ თანდათან დავიწროებული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ კედელზე ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. მეორე ასეთივე ტრაპეზი მიშენებულია აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდზე. იგი როგორც ჩანს, სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. აფსიდი წესიერი ფორმის კონქითაა გადახურული, კონქის თაღი ნახევარწრიულია. საკურთხეველი დარბაზის იატაკთან შედარებით ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. დარბაზი გადახურული იყო, ცილინდრული კამარით. ეკლესია დაბურული ყოფილა ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 89.
**La Marcha Real** („სამეფო მარში") — ეპანეთის სამეფოს ოფიციალური ჰიმნი. 1770 წელს მეფე კარლოს III-ემ გამოაცხადა *Marcha Granadera* ესპანეთის ოფიციალურ სიმღერად. იქიდან გამომდინარე, რომ მას უკრავდნენ ძირითადად სამეფო ოჯახის გამოჩენისას, მას მალე ახალი სახელი - სამეფო მარში შეარქვეს.ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის(1931–1939) დროს *El Himno de Riego*-მ შეცვალა სამეფო მარში. ესპანეთის სამოქალაქო ომის შემდეგ დიქტატორმა ფრანკომ აღადგინა ესპანეთის ჰიმნი ძველი სახელით. ესპანეთის ჰიმნი მსოფლიოში უძველესია, უცნობია როგორც მისი კომპოზიტორის სახელი, ასევე მისი ავტორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The National Anthem (Prime Minister's Office site)
* 2008 Spanish National Anthem Lyrics in English დაარქივებული 2014-07-13 საიტზე Wayback Machine.  და in Spanish დაარქივებული 2014-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* MIDI File
* MP3 version by Band of Regimento Inmemorial del Rey N°1


|  |  |
| --- | --- |
| ესპანეთის დროშა | *ეს სტატია ესპანეთისა და ესპანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**დინ ლიჟენი** (ჩინ. 丁立人; დ. 22 ოქტომბერი, 1992, ვენჭოუ, ჩინეთი) — ჩინელი მოჭადრაკე, მსოფლიოს მე-17 ჩემპიონი ჭადრაკში. პირველი ჩინელი, რომელიც ჭადრაკში მსოფლიო ჩემპიონი გახდა მამაკაცებს შორის.

ბიოგრაფია
---------

დინ ლიჟენი 2009, 2011 და 2012 წლებში ჩინეთის ჩემპიონი იყო ჭადრაკში მამაკაცებს შორის. 2017 წელს ჩინეთში პირველი მოჭადრაკე მამაკაცი გახდა, რომელიც გავიდა პრეტენდენტების ტურნირზე ჭადრაკში, სადაც მეოთხე ადგილი დაიკავა. ის ერთადერთი იყო ამ ტურნირზე, რომელსაც პარტია არ წაუგია.

მსოფლიო ჩემპიონი
----------------

2022 წლის პრეტენდენტების ტურნირზე მადრიდში მეორე ადგილი დაიკავა, რამაც კარლსენის მიერ მსოფლიო ჩემპიონის წოდებისთვის მატჩში მონაწილეობაზე უარის თქმის გამო, უფლება მისცა იან ნეპომნიაშჩისთან ერთად ჩემპიონის ტიტულის მოსაპოვებელ მატჩში მიეღო მონაწილეობა.

2023 წლის აპრილში ლიჟენმა ყაზახეთის დედაქალაქ ასტანაში გამართულ მატჩში რუსეთის წარმომადგენელი იან ნეპომნიაშჩი დაამარცხა საერთო ანგარიშით 9½ : 8½ (7 : 7 ძირითადი პარტიები და 2½ : 1½ დამატებითი) და გახდა მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დინ ლიჟენი***

* დინ ლიჟენის პროფილი FIDE-ს საიტზე
* დინ ლიჟენი — თამაშების არქივი Chessgames.com-ზე (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ფიდეს რეიტინგი
2. ↑  Карлсен отказался играть с Непомнящим матч за титул чемпиона мира

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1283709899
* VIAF: 4167927629029081252
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 4167927629029081252

 |
**დიომიდე ანთაძე** (ა. დ. ნაკაშიძე (ფსევდონიმი); დ. 13 ოქტომბერი, 1904, ოზურგეთი — გ. 30 სექტემბერი, 1955) — ქართველი რეჟისორი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1904 წლის 13 ოქტომბერს ოზურგეთში. სწავლობდა თბილისის ქართულ გიმნაზიაში. დაამთავრა ქიმიური ტექნიკუმი, შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტი, 1925 წლიდან დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა (ბეჭდავდა საბავშვო მოთხრობებს). 1932 წელს კოტე მარჯანიშვილმა თეატრში რეჟისორად მიიწვია. თეატრში მოღვაწეობისას მარჯანიშვილმა გვარი ნაკაშიძეთი შეუცვალა, რადგან იმ დროს იმავე თეატრში რეჟისორი დოდო ანთაძეც მოღვაწეობდა. 1937 წლიდან მუშაობა დაიწყო კინოში. ნიკოლოზ შენგელაიასთან ერთად გადაიღო ფილმები: „ნარინჯის ველი" (1937), „სამშობლო" (1939), „ის კიდევ დაბრუნდება" (1943).

დამდგმელი რეჟისორია ფილმებისა
-----------------------------

* 1937 — „ნარინჯის ველი"
* 1939 — „სამშობლო"
* 1940 — „ქალიშვილი ხიდობნიდან"
* 1941 — „სადარაჯო ჯიხური"
* 1943 — „ის კიდევ დაბრუნდება"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დიომიდე ანთაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — დიომიდე ანთაძე
* 

* დიომიდე ანთაძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ქართული კინო, 1896-2011, თბილისი, 2011, გვ. 36
**იეზდიხანა** (ქურთ.**Êzdîxane** [ეზდიხანა] (სრულიად ეზიდები). როგორც ვარაუდობენ ისტორიკოსები გაჩნდა XII საუკუნეში, როდესაც შიხადიმ გაათავისუფლა არაბებისგან ეზიდთა წმინდა ტაძარი ლალეში. იეზდიხანა შედგება ეზიდებისგან იგი როგორც მთელი ეზიდთა საზოგადოება, იყოფა სამ ნაწილად: **შეიხები, ფირები** და **მრიდები**. მიუხედავად ერთი რელიგიისა მკაცრად არის აკრძალული ამ სამი კასტის შეერთება ან დანათესავება.

შეიხები
-------

როგორც ირწმუნებიან სხვადასხვა ქურთოლოგები, პირველი შეიხი იყო ეზიდიზმის რეფორმატორი შიხადი. შეიხები სასულიერო პირებად ითვლებიან. და ჰყავთ თავისი ოჯახები, რომლებიც მიმართავენ მათ სხვადასხვა ღონისძიებების დროს. საქართველოში 6 ათასამდე შეიხი ცხოვრობს. თვით ისინიც იყოფიან სამ ნაწილად და სხვადასხვა ტომებად:

**ადანი**, **ყათანი** და **შამსანი**.
რომლებიც შეადგენენ შემდეგ ტომებს:

* **შეხე შიხსნ**
* **შეხე შეხუბაქრ**
* **შეხე შამსადინ**
* **შეხე შეხმანდა**
* **შეხე შარჶადინა** და ა.შ.

ფირები
------

ფირები როგორც შეიხები ეზიდიზმის სულიერ პირებათ ითვლებიან. საქართველოში მათი რაოდენობა 4 ათასს არ აღემატება. მათთაც როგორც შეიხებს აქვთ ტომები:

* **ფირე ჩელე**
* **ფირე ბარი**
* **ფირე ომარხალი**
* **ფირე ისებია** და ა.შ

მრიდები
-------

მრიდები იეზდიხანის ყველაზე მსხვილი ნაწილია. მაგრამ ისინი არ არიან სულიერი პირები, «მრიდ» მოწაფეს ნიშნავ და სწორედ ამიტომ ყველა მრიდს თავისი შეიხი და ფირი ჰყავს. ისინი თავისებურად იყოფიან 3 კონფედერაციად, ბევრ ტომის კავშირად და მრავალ ტომად.
მრიდების კონფედერაციებია: **ზუყრი** (ვანის ეზიდები), ყარსის ეზიდები და მესოპოტამიის ეზიდები.  

ტომთა კავშირები:

* **სიფკანი**
* **როჟკანი**
* **მაჰამდჲნ** და ა.შ

მრიდების ტომებია:

* **ანყოსი**
* **რაჯავი**
* **ბუდი**
* **ბალი**
* **ბუფკი**
* **საჰანი**
* **როჟკი**
* **მაჰამდი**
* **ქლერი**
* **სიპკი** და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* **Племена Курдов-Езидов на Южном кавказе и в Германии** - ქარამე ანყოსი. თბილისი 2004 წ.
* **ჶარზე ბრატჲე** - ქარამე ანყოსი. თბილისი 2000 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ეზდიხანა.ru დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  კიკნაძე ზ. „მარგალიტის საიდუმლო", ეზიდური სასულიერო საბჭო საქართველოში, ეზიდური კვლევის ცენტრი. თბ. 2017
**ესპანური ფალანგა** (ესპ. Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista; *ტრადიციონალისტებისა და ნაციონალ-სინდიკალისტური შეტევის ხუნტების ესპანეთის ფალანგა*) — ფაშისტური პარტია ესპანეთში. გამოხატავდა ფინანსური ოლიგარქიისა და მიწის მესაკუთრეთა ყველაზე უფრო რეაქციული ნაწილის ინტერესებს. 1933 წლის ოქტომბერში ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერამ შექმნა პარტია „ესპანეთის ფალანგის" სახელწოდებით. 1934 წელს ეს პარტია გაერთიანდა სხვა ფაშისტურ ორგანიზაციებთან (ნაციონალ-სინდიკალისტური შეტევის ხუნტები) და ეწოდა „ნაციონალ-სინდიკალისტური შეტევის ხუნტების ესპანეთის ფალანგა". 1934 წელს პრიმო დე რივერამ შეიმუშავა მისი პროგრამა - ე. წ. „ფალანგის 26 პუნქტი". 1937 წელს იგი გაერთიანდა მონარქისტულ ტრადიციონალისტური თემის პარტიასთან და სხვა რეაქციულ დაჯგუფებებთან და ეწოდა „ტრადიციონალისტებისა და ნაციონალ-სინდიკალისტური შეტევის ხუნტების ესპანეთის ფალანგა". პარტიას სათავეში ჩაუდგა გენერალი ფრანსისკო ფრანკო. 1936-1939 წწ. პარტია აქტიურად მონაწილეობდა ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის წინააღმდეგ შეიარაღებულ ბრძოლაში. 50-იანი წლების II ნახევრიდან ეწოდა „ეროვნული მოძრაობა". ამ დროიდან პარტიაში დაიწყო კრიზისი. ფრანკოს გარდაცვალების შემდეგ მალევე, 1977 წელს პარტია დაშლილად გამოცხადდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ესპანური ფალანგა***

* Spartacus article on the Falange including a Falange manifesto დაარქივებული 2007-04-22 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Falange Española de las JONS
* (ესპანური) Falange Auténtica დაარქივებული 2011-02-03 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) La Falange
* (ესპანური) Website of the Unión Nacional de Trabajadores, the trade union arm of the Falangist movement
* Christian Falangist Party of America Christian Falange
* (ესპანური) José Antonio's written legacy


|  |  |
| --- | --- |
| ესპანეთის დროშა | *ეს სტატია ესპანეთისა და ესპანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სმბატ II აშოტიანი** (სომხ. Սմբատ Բ Աշոտյան; დ. უცნობია — გ. 1040 ან 1051) — სიუნიქის სამეფოს მესამე მეფე 1040-1044 ან 1051 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

სმბატი მიეკუთვნებოდა ცხუკის მთავარ, აშოტიანთა გვარს. დედის ხაზით იგი ვასაკის შვილიშვილი იყო, რომლის სამეფო კარზეც ეწეოდა მოღვაწეობას და მიიღო სამეფო ტახტი, რადგანაც ვასაკს არ ჰყავდა ვაჟი. 

1040 წელს სმბატმა 2 000-იანი არმიით ილაშქრა ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოში. დვინის შედადიანმა ემირმა აბუ-ლ ასვარმა მის დამხობაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა. 1044 წლისთვის მნიშვნელოვნად დასუსტდა ბაგრატუნების სომხეთი. მუსულმანური საემიროების ლაშქრობების შედეგად განადგურდა სიუნიქის სასულიერო-კულტურული ცენტრი ტათევი. სმბატ II აშოტიანმა მოახერხა ქვეყნის გათავისუფლება, რის შემდეგაც ქვეყანამ მნიშვნელოვან აღმავლობას მიაღწია. 

სმბატ II-ის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრე გახდა მისი ძმა გრიგორ I აშოტიანი.

ლიტერატურა
----------

* სიუნიქის სამეფო — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სიუნიქის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* სმბატ I საჰაკიანი
* ვასაკი
* სმბატ II აშოტიანი
* გრიგორ I აშოტიანი
* სენექერიმი
* გრიგორ II სენექერიმიანი
* ჰასან ხაჩენცი
 |

 |
**ეზოსმოძღვარი** — მეფის სასახლის, სამეურნეო-საფინანსო უწყების გამგებელი ძველი წელთააღრიცხვით უკანასკნელი და ახალი წელთააღრიცხვით პირველი საუკუნეების საქართველოში. დამოწმებულია არმაზის ბილინგვის არამეულ ტექსტში, სადაც ეზოსმოძღვარი „ძლევამოსილად" იწოდება. ამ ორენოვანი წარწერის ბერძნულ ტექსტში მას შეესატყვისება „ეპიტროპოსი", რომელიც თავის მხრივ სახლის მმართველს — პროკურატორს ნიშნავდა ძვ. რომში. არმაზის ბილინგვიდან ჩანს, რომ ეზოსმოძღვარის თანამდებობა მემკვიდრეობითი იყო. 

ვახუშტი ბატონიშვილი ეზოსმოძღვარს უძველესი პერიოდის საქართველოს სახელმწიფოებრივი წყობილების მნიშვნელოვან მოხელედ წარმოგვიდგენს. ვახუშტის სიტყვით, ეზოსმოძღვარი „ჴელისა იყო: ყოველნი საგანგიონი, მეფისა ხარჯნი და წარსაგებელნი, წესნი და რიგნი დარბაზისა, მეფის ტაბლისა და სანოვაგისა, ანუ სხუათა". არმაზის ორენოვანი წარწერის, ვახუშტის ცნობისა და სხვა მონაცემების მიხედვით, ეზოსმოძღვარი აერთიანებდა სამხედრო, ფინანსურ და სხვაგვარ ადმინისტრაციულ ფუნქციებს.

თამარის მეორე ისტორიაში მოხსენიებულია ბასილი ეზოსმოძღვარი, რომელიც საეკლესიო მოღვაწე ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ. 1970, გვ. 646-648;
* *ყაუხჩიშვილი ს.* არმაზში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიი მოამბე", 1941, № 1—2;
* *წერეთელი გ.* არმაზის ბილინგვა, „ენიმკის მოამბე", 1942, ტ. 13;
* *Шанидзе А. Г.* Данные греческо-пехлевийской билингвы из Армази для истории термина ეზოსმოძღვარი эзосмодзгвари в древнегрузинском, იქვე;

* *სურგულაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 47.

სქოლიო
------

1. ↑  ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება,  ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. 4, თბ. 1973, გვ. 22
**ერნა სულბერგი** (ნორვ. Erna Solberg, დ. 24 თებერვალი 1961, ბერგენი) — ნორვეგიელი პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, კონსერვატიული პარტიის ლიდერი 2004 წლიდან. ნორვეგიის 28-ე პრემიერ-მინისტრი.

დაიბადა ბერგენში 1961 წელს. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ბერგენის უნივერსიტეტში, რომელიც 1986 წელს სოციოლოგიისა და პოლიტოლოგიის სპეციალობით დაამთავრა. 

1989 წლიდან ნორვეგიის პარლამენტის სტორტინგის წევრია. 2001 წელს შევიდა ხიელ მაგნე ბუნევიკის მთავრობაში და დაიკავა კომუნალური მეურნეობის მინისტრის თანამდებობა. 2013 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ოთხ პარტიასთან ალიანსში მიიღო ხმების უმრავლესობა და 16 ოქტომბერს დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Erna Solber prevented Vanunu's asylum"
* "Vanunu - Hope that Norway will give me asylum"
* "Vanunu's friends furious - politicians mute"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 98002256
* GND: 1075029600
* ISNI: 0000 0003 6233 3372
* KulturNav: e762d909-5cce-4d2b-892b-258272514fde
* LCCN: no2012156844
* VIAF: 222728950
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 222728950

 |
**სლოვაკური ჩუვაჩი**, **სლოვაკური ნაგაზი** (სლოვაკ. Slovenský čuvač) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია სლოვაკეთში შუა საუკუნეებში.

ამ მთის ნაგაზის წარმოშობა უფრო მოზრდილი უნგრული კუვასის წარმოშობის მსგავსია. ეს ჯიში თითქმის განადგურდა მეორე მსოფლიო ომის დროს. ომის შემდეგ ანტონინ პრუზამ (ქალაქ ბრნოში განლაგებული ვეტერინარული სკოლიდან) წარმატებით ჩაატარა ამ ჯიშის გამრავლების პროგრამა. მშვიდი, ძლიერი, საკუთარი ტერიტორიისა და ფარის უშიშარი დამცველი ჩუვაჩი ძალიან ჰგავს თავის უახლოეს მეზობელ კუვასს. საერთაშორისო აღიარება ამ ჯიშმა 1969 წელს მიიღო და დღეს ის პოპულარული კომპანიონია. 

გადარჩევის გზით მიიღეს მშვიდი, პატრონის მოსიყვარულე ცხოველი. თუმცა უნდა გახსოვდეთ, რომ ჩუვაჩის ბალანს მუდმივი მოვლა სჭირდება და ეს ძაღლი არ გამოდგება იმ სახლებში, სადაც ძალიან ფასობს სისუფთავე. ჩუვაჩს აქვს ძლიერი კისერი, გრძელი ბალნით დაფარული კუდი, ძალიან დაკუნთული თეძოები, ფართო მკერდი, თეთრი ბალანი. ჩუვაჩი ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად ეგუება სიცივეს. ვერ ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. კარგი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სლოვაკური ჩუვაჩი***

* სლოვაკური ჩუვაჩი დაარქივებული 2014-12-24 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *სააკაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 282.
**ეზანას ქვა** — აქსუმის სამეფოს არტეფაქტი. ეს ქვის ძეგლი არის დოკუმენტალური მტკიცებულება იმისა თუ როგორ მიიღო მეფე ეზანამ ქრისტიანობა და როგორ დაიმორჩილა სხვადასხვა მეზობელი ხალხი, მათ შორის მეროე.

ახ. წ. 330-356 წლებში აფრიკის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე აქსუმის სამეფოს მართვდა მეფე ეზანა. იგი ებრძოდა ნუბიელებს და თავის გამარჯვებების შესახებ წერდა სტელებზე. ეზანას ქვა დაწერილია გეეზის, საბეისა და ბერძნულ ენებზე. წარწერა ძირითადად ღმერთის განდიდებაა გამარჯვებების გამო. მისი წარწერები ქვაზე წარმოდგენილია სამ ენაზე, როზეტის ქვის მსგავსად.

საეკლესიო ისტორიის თანახმად აბისინიელი წმინდა ფრუმენტი, ახალგაზრდა მეფის მონა, მიიღებს ქრისტიანობას ალექსანდრიაში, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მისი გავლენით მეფემ და მისმა მრავალმა ქვეშევრდომმა ქრისტიანობა მიიღო. ასე დაიბადა ეთიოპიის მართლმადიდებელი ეკლესია. თავისი მმართველობის დასასრულს, დაახლოებით 350 წელს მეფე ეზინამ ქუშიტების წინააღმდეგ დაიწყო ლაშქრობა, რის შედეგადაც ქუშის სამეფო გაანადგურა. გეეზის ენაზე დაწერილი სხვადასხვა ქვები ნაპოვნია ასევე მეროეში, ქუში სამეფოს დედაქალაქში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* National Geographic article
* Harden, J. M. «An introduction to Ethiopic Christian Literature» (1926) Chapter II, «Brief Historical Sketch of the Country and Church», contains a discussion of this inscription
ევსტათი მცხეთელის ეკლესია
**ევსტათე მცხეთელის სახელობის ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია**. მე-19 საუკუნის 70-იან წლებში ააგეს თამარ მეფის დროინდელი მცირე ეკლესიის ნანგრევებზე. იდგა ყორღანოვის ქუჩაზე - დღევანდელი გიორგი ახვლედიანის (ყოფილი პეროვსკაია). 1923 წელს გადააკეთეს საცხოვრებელ სახლად. ერთ-ერთ პირველ მოსახლედ ნაეკლესიარ სახლში კომპოზიტორი მელიტონ ბალანჩივაძე შეასახლეს. ამჟამად უმოქმედოა.

1877 წლის 30 იანვრის გაზეთი „დროება" წერდა: "ერთი ვერის მცხოვრებისაგან მივიღეთ ჩვენ შემდეგი შენიშვნა, რომელზედაც ჩვენი არხეოლოგიური საზოგადოების ყურადრებას მივაქცევთ: „ვერაზედ, ღენერალ ყორღანოვის სახლების გვერდით, პატარა ტიტლიკანა გორაზე სდგას ერთი რგვალი კედელი, რომელსაც ექნება სიმაღლე საჟენნახევარი და სიგანე ირგვლივ სამი საჟენი. აქ მოდიან მრავალი დედაკაცები, ლოცულობენ, სამთელს, საკმეველს და ნაირნაირ ნივთებსა და ფულებს სწირავენ და ვის მიაქვს ყველა ესენი კაცმა არ იცის. ამბობენ, რომ ამ ორმოცი წლის წინათ ამ ალაგას ძველი ეკკლესია ყოფილა და ხალხი დადიოდა თურმე და ლოცულობდა. შემდეგ მიწის თხრის დროს კედლები ჩამოუქცევიათ და პატრონობაც აღარავის გაუწევია. აქ ერთი პატარა გათლილი ქვა უპპვნიათ, რომელზედაც წერებულა: "აშენდა ესე წმინდა ესტატეს ეკკლესია ღვთისაგან კურთხეულისა და ამაღლებულისა საქართველოს დედოფლის თამარის ბრძანებითა".

პლატონ იოსელიანი ვერეს ეკლესიაზე წერს: „ღვთისმშობლის ეკლესია ვერაზე. იგი სამრევლო ეკლესია ყოფილა, რომელიც ძველად წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონასტერს (ლურჯ მონასტერს) ექვემდებარებოდა... ეკლესია იდგა მოსკოვის საგუშაგოსთან, მისი სახელი ჩვენთვის უცნობია, შემორჩენილია მხოლოდ ორი დანგრეული კედელი და ყოფილი ქვის წმიდა ტრაპეზის ძირი". შემდეგ ისტორიკოსი ამბობს, რომ ამ სალოცავის აღდგენა შესაძლებელი და აუცილებელია, რადგან მზარდ მოსახლეობას ამ ადგილებში ეკლესია არ აქვს.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კვარაცხელია**. |

**ტარასი კვარაცხელია** (დ. 10 მარტი, 1889, ნაკიფუ, ახლანდელი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 აგვისტო, 1951 თბილისი) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1936), პროფესორი (1946). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1941). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1946). ლენინის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო საკავშირო აკადემიის წევრი.

დაამთავრა უმანის მიწათმოქმედებისა და მებაღეობის სასწავლებელი 1911 წელს. იმავე წელს შედის სანქტ-პეტერბურგის სასოფლო-სამეურნეო უმაღლეს კურსებზე. 1914-1916 წლებში ხელმძღვანელობს სოხუმის სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოების ილორის საცდელ-საჩვენებელ სადგურს. 1925 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიის ფაკულტეტი. 1925 წელს ნიშნავენ აფხაზეთის მიწსახკომის სასოფლო-სამეურნეო განყოფილების გამგედ. სოხუმის საცდელ სადგურში მუშაობის დროს აქვეყნებს დიდი თეორიული და პრაქტიკული მნიშვნელობის შრომებს. 1930 წლიდან გადაიყვანეს ოზურგეთში ჩაის მეურნეობის საკავშირო სამეცნიერო-საკვლევი ინსტიტუტის შესაქმნელად დაბა ანასეულში. 1932 წელს იგი მიავლინეს შორეულ აღმოსავლეთში. 1936 წელს ისევ სოხუმში გადაჰყავთ, ხოლო 1937 წლიდან იგი დანიშნეს სუბტროპიკული მეხილეობის კათედრის გამგედ საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, სადაც მუშაობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

იკვლევდა სუბტროპიკული კულტურების დიფერენცირებული აგროტექნიკის, ნიადაგის ეროზიის და მის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებს. შეისწავლა და გამოავლინა სუბტროპიკული კულტურების ახალი რაიონები; დაადგინა, რომ კონტინენტური სრულასაკოვანი ხეხილის ფესვთა სისტემა იკავებს რიგთშორისების მთელ ფართობს, სიღრმეში კი აქტიური ფესვების უმეტესი ნაწილი საშუალოდ 30 სმ-ზე ღრმად არ ვრცელდება. ამ გამოკვლევების საფუძველზე დამუშავდა ბაღის გაშენებისა და მოვლის აგროტექნიკა. 1912 წელს კვარაცხელია გვთავაზობს ატმის გამრავლების ახალ ხერხს — კურკით, საყოველთაოდ მიღებული კალმით მყნობის მაგივრად. აქვე იძლევა ატმის თესლით გამრავლების აგროტექნიკას და სამეგრელოში გავრცელებული ატმის საწარმოო ჯიშების აღწერას. აქვს რამდენიმე სახელმძღვანელო. სულ გამოქვეყნებული აქვს 80-ზე მეტი შრომა. მისი თანაავტორობით არის გამოცემული შრომა „მეჩაიეობა" (1950), რომელიც თარგმნილია რუსულ და ჩინურ ენებზე.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. მეცნიერული კვლევის გარდა იგი 25 წლის მანძილზე ნაყოფიერ პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ მუშაობას ეწეოდა. მონაწილეობდა დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის შედგენაში და სხვა ცნობარული ხასიათის გამოცემებში.

პ. კრასილნიკოვი აღნიშნავდა:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ტ. ყ. კვარაცხელია — დიდი სპეციალისტია რიზოლოგიის დარგში, რომელიც 40 წელზე მეტია რაც მუშაობს ხეხილი მცენარეების ფესვთა სისტემის შესწავლაზე..." |
|  |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია

თხზულებები
----------

* მანდარინის ბაღის მოვლა, ტფ. 1925;
* ნიადაგის გადარეცხვა და წალეკვა ჩაის პლანტაციებზე, ტფ. 1933;
* ჩაის ბუჩქი და მისი თანამგზავრი კულტურები, ტფ. 1936.

სქოლიო
------

1. 1 2  *თოდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 489.
2. 1 2  ტარასი კვარაცხელია — ქართველი ავტორები
3. 1 2  *ტარასი კვარაცხელია*. ბიობიბლიოგრაფია, შემდგენლები ნ. ბაღათურია, ი. დუდუჩავა, თბილისი, 1980.
**ვედრებისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, ნასოფლარ თარაქის ზემოთ 2 კილომეტრზე, მანავის ცივის მაღალი მთის, ტყით დაფარულ ერთ-ერთი ფერდის, გავაკებულ წვერზე. სახელი ,,ვედრებელა’’ ფშაველების შერქმეული უნდა იყოს, რომლებიც წელიწადში ერთხელ, გარე კახეთიდან ცივის მთაზე საქონლის გარეკვის დროს, ამ ეკლესიას მსხვერპლს სწირავდნენ.

ეკლესია ნაგებია კვადრატული აგურით და კირის სქელი ხსნარით. ფასადებზე საძირკველთან გამოყენებლია რიყის დიდი ზომის ქვა. ეკლესია გეგმით ჯვრის ფორმის ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა, რომლის კედლების ნაწილი აფსიდებიანია ნაწილი კი სწორკუთხა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში შესასვლელები თავზე, ოდნავ შეისრულთაღოვანი სარკმლებია გაჭრილი. გუმბათქვეშა კვადრატის კუთხეები ვიწრო მხრებითაა აქცენტირებული, რომლებიც ქვემოთ სწორკუთხედებზეა დამყარებული. გარედან ეკლესია რვაწახნაგაა. დიაგონალზე მდებარე წახნაგები უფრო დაბალია და ყოველ მათგანში ნახევარწრიული კონქიანი ნიშებია განთავსებული. აღმოსავლეთ ფასადზე კედლის სიბრტყე ოდნავ დაღრმავებულია და ზემოთ დასრულებულია შეისრული, ვიწრო თაღით.

ყოველი მკლავი გადახურული იყო ორქანობიანი სახურავით, რომლის ქვეშ განთავსებული ყოფილა შირიმის ლავგარდანი, წრეთარგისა და ლილვის მქონე პროფილით. გუმბათის ყელი რვაწახნაგაა. ფასადებზე ორი ტონალობის აგურია გამოყენებული ღია ვარდისფერი და მოყავისფრო, ამას ემატება მოყვითალო შირიმის ლავგარდანი და რუხი დუღაბი, რომლის სქელი ფენები უაღრესად თვალსაჩინოა აგურის რიგებს შორის.

ლიტერატურა
----------

* *ანდღულაძე ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 128-129.
**სულეიმანი** (*ჯაყელი*) (გ. 17 თებერვალი, 1791) — ახალციხის ფაშა 1767– 1769 და 1770– 1791 წლებში. 1768 წლის მარტიდან 1769 წლის ივნისამდე იმერეთის საქმეებსაც განაგებდა. 1769 წლის ივნისის ბოლოს სულეიმანი ფაშობიდან გადააყენეს. 1770 წელს ისევ დაინიშნა. აღადგინა ნორმალური ურთიერთობა იმერეთთან. ვერ ურიგდებოდა ერეკლე II-ის პრეტენზიებს სამცხე-საათაბაგოზე. 1783 წელს გეორგიევსკის ტრაქტატის დადების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა კავკასიელ მაჰმადიანთა კოალიციურ ლაშქრობას საქართველოზე. ხელს უწყობდა ტყვეებით ვაჭრობას. 1783 წელს არზრუმის სერასკერობა მიენიჭა. თანახმა იყო შესულიყო რუსეთის შემადგენლობაში, თუ ფაშობას შეუნარჩუნებდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალციხის ფაშების სია

ლიტერატურა
----------

* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 600.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის ფაშები |
| --- |
|  |
| ახალციხის ფაშები | 
* ბექა III
* იუსუფ I
* როსტომ-ფაშა
* ასლან I
* იუსუფ II
* სალიმ-ფაშა
* ისაყ I
* ასლან II
* ისაყ I
* იუსუფ III
* ისაყ I
* აჰმედ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* იბრაჰიმ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* სულეიმან-ფაშა
* ნომან ებრაელი
* სულეიმან-ფაშა
* ისაყ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* იუსუფ-ფაშა
* საბუთ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* რაჯაბ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* მამედ რეშიდ ბეგი
* ლუთფი
* ჰაფიზ ალი ფაშა
* შაჰან ალი ფაშა ბანდარლი
* იჩელო აჰმად ფაშა
* სალეჰ-ფაშა
* ოსმან-ფაშა
* რეჯებ-ფაშა
* ისმაილ-ფაშა
* აჰმედ-ფაშა
 |

 |
**დენდროლოგია** (ძვ. ბერძნ. δένδρον, დენდრონ — „ხე" და ძვ. ბერძნ. -λογία, ლოგია — „მოძღვრება") — მეცნიერება და სწავლება მერქნიანი მცენარეების შესახებ, მათ მორფოლოგიას, ფიზიოლოგიას, გეოგრაფიას და ა. შ. მკვეთრი ზღვარი მცენარეთა ტაქსონომიასა და დენდროლოგიას შორის არ იკვეთება. ამასთან, მერქნიან მცენარეებს მიეკუთვნებიან არა მხოლოდ მცენარეთა სხვადასხვა ოჯახები, არამედ ეს ოჯახები შეიძლება შედგებოდნენ როგორც მერქნიანი, ასევე არამერქნიანი წევრებისგან. ზოგიერთი ოჯახი მოიცავს ხე-მცენარეთა მხოლოდ რამდენიმე სახეობას. ეს მნიშვნელოვნად ზღუდავს დენდროლოგიური მიდგომის სარგებლიანობას. დენდროლოგია ყურადღებას ამახვილებს ეკონომიკურად სასარგებლო ხე-მცენარეებზე, მათ იდენტიფიკაციაზე, სამებაღეო და სამეტყევეო თვისებებზე.

დენდროლოგია და ბოტანიკა
-----------------------

დენდროლოგიას ხშირად ბოტანიკასთან აიგივებენ, თუმცა ბოტანიკა შეისწავლის ძირითად მცენარეთა ყველა სახეობას, დენდროლოგია კი, მხოლოდ მერქნიან მცენარეებს. ამგვარად, დენდროლოგია არის ბოტანიკის ერთ-ერთი კარი, რომლის კვლევის საგანია მერქნიანი მცენარეები.

ცნობილი დენდროლოგები
--------------------

* ჰემფრი მარშალი, „ამერიკული დენდროლოგიის მამა"
* ალან მიტჩელი
* ლუდვიგ ბაისნერი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დენდროქრონოლოგია
* დენდრომეტრია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Dendrology information and other tree identification resources (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  დენდროლოგია – განმარტება.საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბოტანიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სულაკის კანიონი** (რუს. Сулакский каньон) — მდინარე სულაკის ხეობის ღრმა მონაკვეთი. მდებარეობს რუსეთის დაღესტნის რესპუბლიკაში. კავკასიის უღრმესი და მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი კანიონი. მოქცეულია გიმრისა და სალათაუს ქედებს შორის. სიგრძე 53 კილომეტრი. სიღრმე 1900 მ. სიგანე 3,5 კმ. ქვემო მონაკვეთში, წყალსაცავის სიახლოვეს სიგანე 20-იდან 45 მეტრამდეა. იყოფა სამ მონაკვეთად. პირველი, ანუ მთავარი კანიონი ვრცელდება სამხრეთისკენ და ზომებით საგრძნობლად ჭარბობს დანარჩენ 2 კანიონს. მისი სიგრძეა 20 კმ, სიღრმე (მდინარე სულაკის შესვლისთანავე) 1675 მეტრიდან 1920 მეტრამდე. გამოირჩევა გრანდიოზული პეიზაჟით, ხაზებისა და ფორმების სიმკვეთრით და უდაბური ლანდშაფტით. დამახასიათებელია მოთეთრო, მოვარდისფრო და მოყვითალო კირქვებისგან აგებული შიშველი ფერდობები (I ფენა), მოყვითალო-მომწვანო ქვიშაქვები და მერგელები (II ფენა), მოყავისფრო კირქვები (III ფენა). ეს უკანასკნელი ქმნის ვერტიკალურ კედლებს, სადაც იჭრება მდინარე სულაკი. სულაკის კანიონში გაშენებულია ჩირკეის წყალსაცავი. კანიონი სხვადასხვა დროს გამოკვლეულია ნიკოლოზ ანდრუსოვისა (1861–1924) და ბორის დობრინინის (1885-1951) მიერ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სულაკი

ლიტერატურა
----------

* Щукин И. С. Очерки геоморфологии Кавказа, ч. 1, М. 1926.

სქოლიო
------

1. ↑  სულაკის კანიონი – ცნობები[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
2. ↑  სულაკის კანიონი – მოკლე ინფორმაცია (რუსული)