**„ცხოვრება მეფეთ მეფისა თამარისი"** — საქართველოს მეფის თამარის ე. წ. მეორე ისტორიკოსის თხზულების (XIII საუკუნე) პირობითი სახელი. თხზულებაში აღწერილია XII საუკუნის 80-იანი წლებისა და XIII საუკუნის I ათეულის საქართველოს ისტორია. თხზულების ტექსტი არასრული სახით (1203 წლის ბასიანის ბრძოლის დაწყებამდე) შემონახულია „ქართლის ცხოვრების" ჭალაშვილისეული ნუსხის ძველ ნაწილში, რომელიც პალეოგრაფიული ნიშნებით XVI საუკუნით თარიღდება. „ქართლის ცხოვრების" ვახტანგისეული რედაქციის ტექსტით (აქ თამარის ცხოვრება წარმოდგენილია თხზულებით, რომელიც თამარის პირველი და მეორე ისტორიკოსების ნაწარმოებების შერწყმით და ზოგიერთი მასალის დამატებით არის შედგენილი), ივანე ჯავახიშვილმა გამოკლების წესით პირობითად აღადგინა ნაშრომის ტექსტის მეორე ნაწილი. 

ძეგლის ავტორის ვინაობა უცნობია. ავტორად ვარაუდობდნენ თხზულების ტექსტში მოხსენიებულ ბასილი ეზოსმოძღვარს (ივანე ჯავახიშვილი, ვარლამ დონდუა, სიმონ ყაუხჩიშვილი და სხვა) და შოთა რუსთაველს (ილია აბულაძე, სარგის კაკაბაძე). ასევე უცნობია თხზულების დაწერისა და ქართლის ცხოვრების კრებულში შეტანის თარიღი. გამოთქმულია მოსაზრებები, რომ იგი დაწერილი უნდა იყოს 1210-1213 (ი. ჯავახიშვილი, კონსტანტინე გრიგოლია), 1222-1223 ან 1218-1220 (სარგის კაკაბაძე) წლებში, XIII საუკუნის პირველ მეოთხედში (პავლე ინგოროყვა), 1236 წლის შემდეგ (კორნელი კეკელიძე), 1236-1245 წლებში (ი. ლოლაშვილი).

ავტორი დახელოვნებული მწერალია; მსუბუქი, საკმაოდ მხატვრული ენით მოგვითხრობს ამბავს. თამარის პირველი ისტორიკოსისაგან განსხვავებით, შედარებით ნაკლებ ყურადღებას აქცევს სამხედრო და პოლიტიკურ მოვლენებს, უფრო მეტად სამეფო კარის შინაური ცხოვრება აინტერესებს. მასვე მოცემული აქვს თამარის გარეგნობის აღწერა. ცხოვრება მეფეთ მეფისა თამარისი XII-XIII საუკუნეების მიჯნის საქართველოს ისტორიის მნიშვნელოვანი წყაროა და საყურადღებო მონაცემებით ავსებს თამარის პირველი ისტორიკოსის თხზულების ცნობებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 256-257.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თამარ მეფის ეპოქა |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 
* მამა — გიორგი III
* დედა — ბურდუხანი
* მამიდა — რუსუდანი
* და — რუსუდანი
* მეუღლე — გიორგი რუსი (1185 წლამდე)
* დავით სოსლანი (1187 წლიდან)
* შვილები — გიორგი IV ლაშა
* რუსუდანი
* ბიძაშვილი — დემნა უფლისწული
* დისშვილები — ალექსი I დიდი
* დავით კომნენოსი
* სიძე — მანუელ კომნენოსი
 |  |
|  |
| პიროვნებები | 
* აბულასანი
* ალექსი კომნენოსი
* ანტონ გნოლისთავისძე
* ანტონ ქუთათელი
* ასათ გრიგოლისძე
* აფრიდონი
* ბაკურ ძაგანისძე
* ბარამ ვარდანისძე
* ბასილ IV
* ბასილი ეზოსმოძღვარი
* ბედიანი
* ბოცო ჯაყელი
* გუზან აბულასანის ძე ტაოელი
* დოთაღოს შარვაშისძე
* ვარდან დადიანი
* ზანქან ზორაბაბელი
* ზაქარია მხარგრძელი
* ზაქარია გაგელი
* ზაქარია ფანასკერტელი
* თეოდორე II
* გამრეკელი თორელი
* ყვარყვარე-ივანე ჯაყელი
* ივანე მხარგრძელი
* იოანე VII
* კახაბერ ვარდანისძე
* კახაბერ კახაბერისძე
* კრავაი ჯაყელი
* მარუშიან ჩუნჩერახისძე
* მიქელ IV
* რატი სურამელი
* სარგის თმოგველი
* ყუბასარი
* ყუთლუ-არსლანი
* ჭიაბერი
* ხუაშაქ ცოქალი
 |
|  |
| მოვლენები | 
* ორბელთა აჯანყება
* ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლა
* ნიალის ბრძოლა
* შამქორის ბრძოლა
* ბასიანის ბრძოლა
* გიორგი რუსის აჯანყება
* ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება (1204)
* ქართველთა ლაშქრობები ხლათში (ოცდაათწლიანი ზავი)
* ქართველთა ლაშქრობა ირანში (1210)
* მთიელთა აჯანყება (1212)
 |
|  |
| კულტურა | 
* შოთა რუსთაველი — „ვეფხისტყაოსანი"
* მოსე ხონელი — „ამირანდარეჯანიანი"
* ჩახრუხაძე — „თამარიანი"
* იოანე შავთელი — „აბდულმესიანი"
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი
* ცხოვრება მეფეთ მეფისა თამარისი
* თამარის მონეტა
* თამარისა და დავითის მონეტა
 |

 |