recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სამრეკლო (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი)**. |

ნიკორწმინდის სამრეკლო
**სამრეკლო** — ტაძარზე დაშენებული ან ცალკე აღმართული კოშკისებური ნაგებობა, რომელიც განკუთვნილია ზარების ჩამოსაკიდებლად. ისტორიულ წყაროებში პირველი სამრეკლო იხსენიება VIII საუკუნეში, რომში (წმ. იოანე ლატერანელისა და წმ. პეტრეს ბაზილიკები). უძველესი სამრეკლოები შემონახულია ვერონასა და რავენაში. XI საუკუნიდან სამრეკლოები სწრაფად გავრცელდა დასავლეთ ევროპაში.

სამრეკლოები საქართველოში
------------------------

საქართველოში სამრეკლოები XIII საუკუნიდან ჩნდება. უძველესი დათარიღებული გუდარეხის სამრეკლო 1278 წელს არის აშენებული. ამ ხანის ნიმუშები წარმოადგენს გეგმით სწორკუთხა, ორსართულიან შენობას, რომლის კუბურ ქვემო სართულში გალავნის შესასვლელი იყო მოწყობილი, ხოლო მეორე სართულის მრავალწახნაგა, თაღებით გახსნილ გამჭოლ ფანჩატურში — საკუთრივ სამრეკლო. ხშირად სამრეკლო საცხოვრებელ ოთახებსაც შეიცავდა და თავდაცვით ფუნქციასაც ასრულებდა. დროთა განმავლობაში სამრეკლოები, როგორც ნაგებობის ტიპი, ევოლუციას განიცდის, იქმნება ახალი ტიპები. სამრეკლოების ცნობილი ნიმუშებია ვარძიის, იჯართის, გელათის მონასტრის, საფარის მონასტრის, ზარზმის მონასტრის, ნიკორწმინდის, ანჩისხატის, გრემისა და სხვა სამრეკლოები.

ლიტერატურა
----------

* *საღარაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 29.
ლაზერი
ლაზერული (ინგლ. laser, შემოკლებით: ***L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation* — «სინათლის გაძლიერება იძულებული გამოსხივების მეშვეობით», «ოპრიკური კვანტური გენერატორი») — მოწყობილობა, რომელიც გარდაქმნის ტუმბვის ენერგიას კოჰერენტულ, მონოქრომატულ, პოლარიზებულ და მიმართულ სინათლის სხივად. ლაზერის სამუშაოს საფუძვლად ითვლება ინდუცირებული გამოსხივების კვანტურ მექანიკური მოვლენა. ფიზიკური საფუძველზე ლაზერული ოპერაცია კვანტური მექანიკა ფენომენი სტიმულირება (ინდუცირებული) გამოსხივება. არსებობს ლაზერთა ნაირსახეობის დიდი რაოდენობა, რომლებიც იყენებდნენ ნივთიერების აგრეგატულ მდგომარეობებს. ლაზერების უნიკალურმა შესაძლებლობებმა მისცეს საშუალება გამოყენებული იქნას მეცნიერებისა და ტექნიკის მრავალ სფეროში.

ლაზერი NASAს ლაბორატორიაში.
1916-1917 წლებში ალბერტ აინშტაინმა განაგრძო სინათლის ფიზიკური თვისებების შესწავლა. სხვა აღმოჩენებთან ერთად მან აღმოაჩინა, რომ შესაბამისი ენერგიით აგზნებული მოლეკულა გამოასხივებს სინათლის ერთ კონკრეტულ ფერს, ანუ მონოქრომატულ სხივს და მან გამოთვალა, რომ აგზნებულ მოლეკულაზე ელექტრომაგნიტური ელემენტის (ფოტონის) მოქმედებით მოლეკულა გადავიდოდა უფრო დაბალ ენერგეტიკულ დონეზე და გამოასხივებდა იდენტურ ფოტონს, რომელიც იმოძრავებდა იგივე მიმართულებით. საბოლოოდ იქნებოდა ორი ფოტონი, სადაც ერთი არსებობდა მანამდე და აძლიერებდა სიგნალს, ეს თეორია შემდგომში ჩარლზ თაუნსმა განავრცო და შექმნა მაზერი Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation (MASER)

ლიტერატურა
----------

* Bertolotti, Mario (1999, trans. 2004). *The History of the Laser*, Institute of Physics. ISBN 0-7503-0911-3
* Bromberg, Joan Lisa (1991). *The Laser in America, 1950–1970*, MIT Press. ISBN 978-0-262-02318-4
* Csele, Mark (2004). *Fundamentals of Light Sources and Lasers*, Wiley. ISBN 0-471-47660-9
* Koechner, Walter (1992). *Solid-State Laser Engineering*, 3rd ed. Springer-Verlag. ISBN 0-387-53756-2
* Siegman, Anthony E. (1986). *Lasers*, University Science Books. ISBN 0-935702-11-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაზერი***

* Northrop Grumman's Press Release on the Firestrike 15kw tactical laser product. დაარქივებული 2015-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* Website on Lasers 50th anniversary by APS, OSA, SPIE
* Advancing the Laser anniversary site by SPIE: Video interviews, open-access articles, posters, DVDs დაარქივებული 2021-04-23 საიტზე Wayback Machine.
* Bright Idea: The First Lasers დაარქივებული 2012-10-03 საიტზე Wayback Machine.
ლარკინის შენობა 1906 წელს.
**ლარკინის შენობა** (ინგლ. The Larkin Building) — ფრენკ ლოიდ რაიტის მიერ 1904 წელს ბუფალოში (ნიუ-იორკის შტატი) Larkin Soap Company-სთვის დაპროექტებული ადმინისტრაციული ნაგებობა. შენობა დაანგრიეს 1950 წელს. ხუთსართულიანი წითელი აგურის შენობა მრავალი ინოვაციით გამოირჩეოდა. მათ შორის იყო ჰაერის კონდიცირების სისტემა, დაბურული მინის ფანჯრები, ჩაშენებული მაგიდის ავეჯი და დაკიდული ტუალეტის ნიჟარები (კედელზე დამაგრებული, იატაკზე საყრდენის გარეშე). შენობის ორნამენტები დამზადებული იყო მოქანდაკე რიჩარდ ბოკის მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Larkin Building, Buffalo, NY: History of the Demolition by Jerome Puma, 1978
* Work of Art: Demolition of Larkin Building was Key Loss for Preservation Advocates
* Great Buildings: Larkin Building
* Larkin Company: The People, Products and Premiums დაარქივებული 2007-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* Larkin Soap Company დაარქივებული 2011-05-23 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ძველი ლათინები დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის V საუკუნეში
**ლათინები** — ძველი იტალიკური ტომი. მისი სახელწოდება ტიტუს ლივიუსის ცნობით წარმოდგება მითიური მეფე ლათინოსისგან. იტალიაში დასახლების შემდეგ სახლოდბნენ ლაციუმის ოლქში. იტალიაში მათი დასახლების დრო და გზები უცნობია. სავარაუდოდ ლათინები ეთნიკურად სიკულებისა და უმბროსაბელების ტომობრივი ელემენტების გაერთიანებას წარმოადგენდნენ. ლათინებმა განიცადეს ტერამარის და ვილანოვის კულტურების ზეგავლენა, მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდათ ეტრუსკებთან, მათი მეშვეობით მიიღეს ბერძნული დამწერლობა. ლათინები მისდევდნენ მიწათმოქმედებას და მწყემსობას. ძვ. წ. I ათასწლეულში ქალაქ ალბალონგის მეთაურობით შექმნეს ლათინთა კავშირი. საბინებთან ერთად ლათინებმა შექმნეს ძველი რომის სახელმწიფო. რომაელები ლათინთა ტომის ცალკცეულ ნაწილად ითვლებიან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რომის სამეფო
* ეტრუსკები

ლიტერატურა
----------

* *გოგოლაშვილი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 106.
* *წერეთელი ა.*, ძველი რომი, ტ. 1-2, თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1961.
* Alföldi, Andreas (1966): *Early Rome and the Latins*
* Cornell, T. J. (1995): *The Beginnings of Rome*
* *Encyclopædia Britannica* 15th Ed (1995): Micropædia: "Latium"
* Green, Miranda (1989):*Symbol and Image in Celtic Religious Art*
* Fortson, Benjamin W. (2010): *Indo-European Language and Culture*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Images of Villanovan hut-urn
* Distinguishing the terms: Latins and Romans დაარქივებული 2018-07-09 საიტზე Wayback Machine.
**FCC (Forum Communication Cultures)** — კულტურათა კომუნიკაციის ფორუმი, 2011 წელს მაროკოში დაარსდა. FCC არასამეწარმეო, არასამთავრობო ორგანიზაციაა, რომელიც თვითდაფინანსებით ფუნქციონირებს. ორგანიზაციის მთავარი მიზანია წაახალისოს და ხელი შეუწყოს კულტურათა შორის დიალოგს მაროკოელი და საერთაშორისო მოხალისეების ერთობლივი პროექტების საშუალებით. FCC ცდილობს დააკავშიროს სოციალურად აქტიური ახალგაზრდები სხვადასხვა კულტურული თუ გეოგრაფიული არეალიდან. ორგანიზაცია ორიენტირებულია მაროკოს ტრადიციების და თანამედროვე ღირებულებების შერწყმაზე. მოხალისეების გაცვლითი პროგრამები ზემოთ აღნიშნული მიზნების გახორციელების ერთ-ერთი საშუალებაა.
FCC-ს ცენტრალური ოფისი მდებარეობს რაბათში, ამასთან რეგიონული ოფისები განლაგებულია ნადორში, სალა ალ ჯადიდასა და ბოარფაში.
FCC თანამშრომლობს სხვადასხვა ახალგაზრდულ და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, უნივერსიტეტებთან და ენის სკოლებთან, ადგილობრივ თუ საერთაშორისო დონეზე. აღსანიშნავია, FCC-სა დ მაროკოს ეროვნული განათლების სამინისტროს მჭიდრო თანამშრომლობა.

პროექტები
---------

### საერთაშორისო ბანაკები

ორგანიზებულია მაროკოს სხვადასხვა რეგიონებში. მოხალისეები მთელი მსოფლიოდან, კვირაში 20 საათის განმავლობაში, მუშაობენ სხვადასხვა საკითხებზე, მაგ.: გარემოს დაცვა, ხატვა, მებაღეობა, ისტორიული ნაგებობების აღდგენა-რეკონსტრუქცია. არასამუშაო დღეებში მოხალისეებს საშუალება აქვთ იმოგზაურონ მაროკოში და გაეცნონ მის მავალფეროვან კულტურას.

### ტრენინგები და "უორკშოპები"

FCC ორგანიზებას უწევს სხვადასხვა "უორკშოპებს" მაროკოს კულტურისა და ისტორიის შესახებ. ასევე, იმართება დისკუსიები ისეთ აქტუალურ თემებზე, როგორიცაა გარემოს დაცვა, მდგრადი განვითარება, ჯანდაცვა, განათლება და სხვა. მოხალისეებს საშუალება აქვთ მონაწილეობა მიიღონ დამატებით ღონისძიებებში: მხატვრობა და ტრადიციული მაროკოული მეთიხეობა.

### უცხო ენების სწავლება

FCC ახორციელებს პროექტს, რომელიც საშუალებას აძლევს ახალგაზრდა მოხალისეებს ასწავლონ ინგლისური, ფრნაგული და ესპანური ენები ადგილობრივ სტუდენტებსა და სკოლის მოსწავლეებს. ამასთან, მათ აქვთ შესაძლებლობა ისწავლონ ფრნაგული და არაბული ენები ორგანიზაციის ხარჯზე.

### სტაჟირება

FCC სთავაზობს ახალგაზრდებს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებიდან გაიარონ სტაჟირება მათ ორგანიზაციაში და თავისი წვლილი შეიტანონ მაროკოს არასამთავრობო ორგანიზაციების საერთაშორისო პარტნიორობის ქსელის განვითარებაში.

თითოეულ პროგრამაზე დეტალური იფნორმაციის მოძიება შესაძლებელია FCC -ს ოფიცილაურ საიტზე.

### რეგიონული ოფისები

სალა ალ ჯადიდას რეგიონული ოფისი წარმოადგენს FCC-ს ლინგვისტურ ცენტრს, რომელიც თანამშრომლობს ადგილობრივ ენის სკოლებთან და ორგანიზებას უწევს ფრანგული, ესპანური, ინგლისური და არაბული ენის კურსებს საერთაშორისო მოხალისეების მონაწილეობით. მოხალისეებს, საშუალება აქვთ გაიარონ არაბული ენის ინტენსიური კურსები უფასოდ.

ნადორისა და ბოურფას რეგიონული ოფისები ორგანიზებას უწევენ სამუშაო ბანაკებს და საველე მისიებს მთელ მაროკოში.
**ლაზი ხალხის ელინიზაცია** — სხვადასხვა ფაქტორების შედეგად, ლაზი ხალხის კულტურული ასიმილაცია და ინტეგრაცია ბერძნულ სოციუმში.

ბერძნული კულტურის, რელიგიის და ასევე ბერძნული ენის გავრცელებას ელინიზაცია ეწოდება.

წინაპირობა
----------

კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ, კონსტანტინოპოლის-ბერძნული საპატრიარქო არ გაუქმებულა. ოსმალეთის იმპერიამ ბერძნულ ეკლესიას გარკვეული ძალაუფლება და ავტონომიური მილეტის სტატუსი მიანიჭა. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი მართმადიდებელი ხალხის უპირობო რელიგიური მართველი გახდა. არა მხოლოდ ბრწყინვალე პორტა (ოსმალეთის მთავრობა), არამედ კონსტანტინოპოლის პატრიარქიც, ოფიციალურად არ აღიარებდა არცერთ სხვა მართმადიდებელ ეთნიკურ ჯგუფს, გარდა ბერძნებისა და აქედან გამომდინარე, ყველა მართმადიდებელი ხალხი: ბულგარელები, სერბები, ალბანელები, ვლახები, მოლდოველები, ხორვატები, სირიელები, მართმადიდებელი არაბები, ქართველები და ლაზები საბერძნეთის საპატრიარქოს იურიდიქციაში მოექცა. იურიდიქცია არა მხოლოდ რელიგიურ, არამედ სეკულარულ მნიშვნელობასაც იძენდა. ბერძნულმა საპატრიარქომ სრული კონტროლი დაამყარა, სხვა მართმადიდებელი ხალხების სკოლებსა და წიგნებზე. ყოველი ეს ფაქტორი, ოსმალეთის იმპერიაში ბერძნული ენის როლს უფრო ზრდიდა და ის მეცნიერების, ეკონომიკის და რელიგიურ სფეროების ენად რჩებოდა.

ისტორია
-------

ოსმალეთის იმპერიის მიერ, ტრაპიზონის იმპერიის, ხოლო შემდგომ ლაზეთის დაპყრობის შედეგად, ადგილობრივი მართმადიდებელი მოსახლეობა საბერძნეთის საპატრიარქოს დაემორჩილა. კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დადგენილებით ბერძენ მღვდელმსახურებს უპირობო ძალაუფლება მიენიჭათ. მღვდელმსახური არა მხოლოდ საეკლესიო პირი, არამედ მოსამართლის ფუნქციასაც ითვისებდა.

როგორც ცნობილია, ლაზები ტრაპიზონის ვილაიეთში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ. ადგილობრივი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ოსმალური ისლამიზაციის პოლიტიკის მსხვერპლი გახდა და ისლამი მიიღო, ხოლო მეორე ნაწილი მართმადიდებელი დარჩა და ბერძნულ ეკლესიას დაევქმევდებარა, აქედან გამომდინარე ადგილობრივი ლაზები თანდათან ბერძნები ხდებოდნენ, რადგან მათ ბერძნული სახელის და გვარის მიღება, ასევე ლოცვების ბერძნულ ენაზე მოსმენა უწევდათ. ლაზური ენა იკრძალებოდა ოჯახში სალაპარაკოდაც კი, რადგან ის ურჯულოთა ენად ითვლებოდა. ლაზების ის ნაწილი, რომლებიც კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაექვემდებარა, თანდათან კარგავდა საკუთარ ენასა და თვითიდენტობას. მოგვიანებით ქრისტიანი ლაზების უმრავლესობას პონტოელი ბერძნები ეწოდა.

ლიტერატურა
----------

* „ქართველი მართლმადიდებლების გაბერძნება ოსმალეთში"[*მკვდარი ბმული*]
**სამარის ფეხბურთის მუზეუმი** (რუს. Музей самарского футбола) — ფეხბურთის მუზეუმი რუსეთში. მდებარეობს ქალაქ სამარაში. მუზეუმის ექსპოზიციის ძირითადი ნაწილი საფეხბურთო კლუბ „კრილია სოვეტოვს" ეძღვნება (დაარსდა 1942 წელს). სამარის ფეხბურთი, რომლის 100 წლის იუბილეც 2011 წელს აღინიშნა, მუზეუმში წარმოდგენილია სხვა რეგიონალური გუნდების: კუიბიშევის „მეტალურგის", „ლოკომოტივის", „დინამოს", ტოლიატის „ლადის", სამარის „იუნიტის", „სიზრანი-2003"-ისა და იური კონოპლიოვის სახელობის საფეხბურთო აკადემიის ისტორიებით. მუზეუმის ექსპონატები და აღჭურვილობა საჩუქრად და შემოწირულობების სახით „კრილია სოვეტოვის" გულშემატკივრებმა, ვეტერანებმა, მწვრთნელებმა და რეგიონული გუნდების მოქმედმა ფეხბურთელებმა გაიღეს. ასევე ზოგიერთმა უცხოურმა და რუსეთის პრემიერ-ლიგის, პირველი და მეორე ლიგების გუნდებმა.

ისტორია
-------

მუზეუმი 2007 წლის ოქტომბერში სამარის სპორტული ლიცეუმის შენობის ერთ-ერთ ფლიგელში შეიქმნა. იდეის ავტორები პოეტი და ტელეწამყვანი სერგეი ლეიბგრადი და გულშემატკივართა სააქციო საზოგადოება „Волжский бастион"-ის თავმჯდომარე ალექსანდრე ჩერნიშევი იყვნენ. 2014 წლის 1 ოქტომბრიდან მუზეუმი კუიბიშევის მოედანთან ახლოს, კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტის ზედა სართულზეა განთავსებული.

მუზეუმის შენობა სამარის საქალაქო ოლქის ადმინისტრაციამ გამოყო. ცენტრ-მუზეუმი ორიგინალური დიზაინით გამოირჩევა: ტრადიციული სამუზეუმო ექსპოზიციის გარდა მასში წარმოდგენილია საფეხბურთო სტადიონის, კარისა და ხელოვნური გაზონის ფრაგმენტები, ფერწერული და ფოტოგრაფიული მხატვრული ნამუშევრები, ასევე საფეხბურთო თემის ინსტალაციები. 

სამარის ფეხბურთის საზოგადოებრივი მუზეუმის გახსნის ცერემონია საფეხბურთო კლუბ „კრილია სოვეტოვის" ვეტერანების, ახალგაზრდა ფეხბურთელების (აპრილი-მაისი 2008 წელი), ყოფილი მთავარი მწვრთნელის ლეონიდ სლუცკისა და მოქმედი ფეხბურთელების (ივლისი, 2008 წელი) მონაწილეობით გაიმართა. ღონისძიებაში ასევე მონაწილეობდნენ: კლუბის ყოფილი მთავარი მწვრთნელი გაჯი გაჯიევი, მოთამაშეები ალექსანდრე ციგანკოვი, ანდრეი გუსინი და ალექსანდრე მაკაროვი (აგვისტო, 2008 წელი). 2010 წლის 28 მარტს სამარის ფეხბურთის მუზეუმში კლუბის 19 ახალწვეულისა და „კრილია სოვეტოვის" ახალი მთავარი მწვრთნელის იური გაზაევის სიმბოლური კურთხევა გაიმართა.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* სამარის ფეხბურთის მუზეუმი „ВКонтакте"-ში
* Музей футбола в Самаре
* Самарцам покажут стоптанные бутсы Бута
* Открыт музей "Крыльев Советов"
* Бут и Лагиевка подписали дневники лицеистам
* Общественный музей футбола в Самаре
* В Самаре появился футбольный музей
* В Самаре появился футбольный музей დაარქივებული 2015-06-19 საიტზე Wayback Machine.
* «Крылья Советов» открыли футбольный музей
* «Крылья» сходили в музей самарского футбола
AS-90
**AS-90** — მსუბუქად შეიარაღებული თვითმავალი საარტილერიო იარაღი 1990-იან წლებში.

AS-90 პირველად ბრიტანეთის არმიამ გამოიყენა 1993 წელს. მისი სრული სახელწოდებაა 155 მილიმეტრიანი L131. AS-90 გამოიყენებოდა სამეფო ჯარის საარტილერიო და ცხენოსანთა სამეფო არტილერიის რაზმებში. AS-90 შეიქმნა და აშენდა Vickers Shipbuilding and Engineering-ის მიერ (VSEL, რომელიც ეკუთვნის BAE-ს სისტემას 1999 წლიდან). 1992 წლიდან 1995 წლამდე მათ 179 AS-90 დაამზადეს, რაც 300 მილიონი ევრო დაჯდა. 2002 წელს BAE-ს სისტემებს ევალებოდათ შეექმნათ 96 AS-90 ბრიტანული არმისთვის, რომელიც 52 კალიბრიანი იქნებოდა, რაც იძლეოდა იმის შესაძლებლობას, რომ ჭურვის სპექტრი 30 კმ გამხდარიყო. სპეციალური ჭურვებით შესაძლებელი იყო, რომ სპექტრს 60-დან 80 კმ-მდე მიეღწია, თუმცა ეს პროექტი მალევე დასრულდა.

დიზაინი
-------

AS-90-ს აქვს სპეციალური კვების ბლოკი. ის გამოიყენება მაშინ, როდესაც ძრავი არ არის ჩართულ მდგომარეობაში, რაც ხელს უწყობს ბატარეის შენარჩუნებას მაშინ, როდესაც AS-90 არ მოძრაობს. იარაღის გამზადება შეიძლება მისი სრული დახურვიდან ერთ წუთზე ნაკლებ დროში. AS-90-ს აქვს სპეციალური კომპიუტერი, რომელსაც Turret Control Computer (TCC) ეწოდება. TTC აკონტროლებს კოშკურის ყველა ძირითად ფუნქციას. 

### მახასიათებლები

AS-90 on Salisbury Plain
* ეკიპაჟი: 5
* სიგრძე: 9.07 მ.
* სიგანე: 3.5 მ.
* სიმაღლე: 2.49მ.
* წონა: 45 ტონა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* British Army information page on the AS-90 დაარქივებული 2013-01-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Additional deployment information Deagel.com
2. ↑  Armed Forces - a6a4 - British Army - Artillery - AS 90
3. ↑  Army Technology - AS90 BRaveheart 155mm - Self Propelled Howitzer
**კუბური სენდვიჩი (კუბანო)** — ლორის და ყველის სემდვიჩის სახეობა, რომელიც სავარაუდოდ ჩამოყალიბდა აშშ-ში, ფლორიდის შტატში, ტამპას ან ქი უესტის კაფეებში, სადაც კუბელი იმიგრანტები მუშაობდნენ. შემდეგ კუბელმა დევნილებმა სენდვიჩი ქალაქ მაიამიში გაავრცელეს, სადაც ის ახლა დიდი პოპულარობით სარგებლობს. შეიცავს შემწვარ ლორს, შვეიცარიულ ყველს, პიკულებს, მდოგვს და ხანდახან სალამის კუბურ პურში. სალამის უმატებენ ტამპაში, სადაც ბევრი იტალიელი იმიგრანტი ცხოვრობს , სამხრეთ ფლორიდაში ჩვეულებრივად არ იხმარება. კუბური სენდვიჩი წლების განმავლობაში მეგობრული დავის საფუძველია ტამპის და მაიამის შორის , რომელსაც ეხმაურებიან ადგილობრივი პოლიტიკოსები და ჟურნალისტები. 2012 წელს ტამპის მერიამ „ისტორიული ტამპის კუბური სენდვიჩი" „ქალაქ ტამპის ტრადიციულ კერძადაც" გამოაცხადა. ტამპაში ყოველწლიურად ტარდება კუბური სენდვიჩის ფესტივალი და, მის ფარგლებში, საუკეთესო კუბური სენდვიჩის კომკურსი, რომელშიც მონაწილეობენ მზარეულები ფლორიდიდან და სხვა შტატებიდან და ქვეყნებიდან.

ისტორია
-------

კუბური სენდვიჩის, ასევე როგორც კუბური პურის, წარმოშობის ზუსტი ისტორია უცნობია. XIX საუკუნეში კუბიდან ფლორიდაში მოხვედრა საკმაოდ ადვილი იყო, განსაკუთრებით ტამპაში და ქი უესტში, და კუბელები ხშირად გადმოდიოდნენ სახღვარს სამუშაოდ, ოჯახის სანახავად ან უბრალოდ სიამოვნებისთვის. ეს მოგზაურობები არ იყო საფუძვლიანად დოკუმენტირებული და მათ შედეგად კულტურების შერწყმის ზუსტი მასშტაბი უცნობია. ზოგი თვლის, რომ სენდვიჩი კუბაში წარმოიშვა და გავრცელებული ლანჩი იყო კუბის დიდი ქალაქების და შემდეგ ქი უესტის სიგარების ქარხნებში. როდესაც სიგარების წარმოების ცენტრი ტამბა გახდა ქალაქში სამუშაოდ კუბელი, ესპანელი და იტალიელი იმიგრანტების დიდი ნაკადი წამოვიდა, რამაც განაპირობა ქალაქის გაზრდა და განვითარება. კუბური სენდვიჩის პირველი შემორჩენილი ხსენება და აღწერა ნაპოვნია ტამპის მუშების კაფეებში, რის გამოც ისტორიკოსების უმეტესობას მისი წარმოშობის ადგილად ტამპის კაფეები მიაჩნია. ტამპას სენდვიჩს ზოგი ისტორიკოსი „შტატში ყველაზე გამოკვეთილ კუბურ სენდვიჩად" უწოდებენ.

1960-იან წლებში კუბაში კომუნისტული რევოლუციის შემდეგ კუბელი იმიგრანტების და დევნილების ნაკადი მაიამიში დასახლდა, სადაც მათი კულტურა და სამზარეულო გავრცელდა. დღეს კუბული სენდვიჩი პოპულარულია ამერიკის სხვადასხვა ქალაქში დიდი კუბელი მოსახლეობით.

ინგრედიენტები
-------------

კუბური სენდვიჩის ძირითად ინგრედიენტებში დიდი ვარიაცია არ არის, თუმცა გარკვეული დებატები იმაზე, თუ როგორია „ნამდვილი" კუბიმური სენდვიჩი მაინც არსებობს. ძირითადი ინგრედიენტებია შუაზე გაჭრილი კუბური პური ცოტაოდენი კარაქით ან ზეთით და მდოგვით, პიკულები, შემწვარი ლორი და შვეიცარიული ყველი. უთანხმოების საფუძველი სალამის დამატებაა, რომელიც სავარაუდოდ იტალიელი იმიგრანტების გავლენის შედეგია. შესაძლებელია მაოონეზის, პამიდვრის და სალათის ფურცლის დამატება, მაგრამ ტრადიციების მომხრეები ასეთ ცვლილებებს არ აღიარებენ. ხანდახან მზა სენდვიჩს მსუბუქად წვავენ ხრაშუნა პურის და მდნარი ყველის მისაღებად.

მსგავსი კერხები
---------------

მსგავსი სენდვიჩია მედანოჩე („შუაღამე"), რომელიც სავარაუდოდ ჰავანას ღამის კლუბებში გაჩნდა, როგორც გვიან ღამე წასახემსებელი. ის უფრო პატარაა და უფრო რბილი, მოტკბო პურით მზადდება.

წყაროები
--------

* 
* 
* 
* 
*
**რუსლან საბირის ძე ხაიროვი** (დ. 7 იანვარი, 1976) — წარმოშობით ლეზგი აზერბაიჯანელი მოყვარული მოკრივე. მსოფლიო ჩემპიონატის (2003) და ევროპის (2004) ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი, აზერბაიჯანის ოლიმპიური ნაკრების წევრი 2000 და 2004 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე. აზერბაიჯანის მრავალგზის ჩემპიონი.

ბიოგრაფია
---------

რუსლან ხაიროვი დაიბადა 1976 წლის 7 იანვარს, დაღესტნის ასსრ-ის ქალაქ კასპიისკში, სსრკ-ში.

### განათლება

1993 წელს კასპიისკის მე-3 საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ რუსლან ხაიროვი ჩაირიცხა დაღესტნის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში რომელიც დაამთავრა 2000 წელს.

სპორტული კარიერა
----------------

### კარიერა რუსეთში

კრივში ასპარეზობა დაიწყო 1986 წლიდან. მისი პირველი მწვრთნელი იყო ა. მ. კაშკუროვი. 1997 წლიდან ვარჯიშობდა ნურიფაშა ტალიბოვთან. რუსეთის ჩემპიონი (1996). რუსეთის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი - 1999 წ. მსოფლიო საპოლიციო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი (1999).

### კარიერა აზერბაიჯანში

2000 წლიდან მან აზერბაიჯანის ნაკრების რიგებში გამოსვლა გადაწყვიტა. ხაიროვი ამის შემდეგ გახდა აზერბაიჯანის მრავალგზის ჩემპიონი. 2000 წელს მონაწილეობა მიიღო სიდნეიში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. 4 წლის შემდეგ იასპარეზა ათენში გამართულ 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

### 2002 წლის ევროპის ჩემპიონატი

2002 წლის ევროპის ჩემპიონატზე პერმში, პირველივე ბრძოლაში რუსლან ხაიროვი დამარცხდა ბულგარელ სპორტსმენ სტას განევთან, ანგარიშით 9:14.

### 2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი

2003 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მან 4 ბრძოლა ჩაატარა. 1/16 ფინალში დაამარცხა ოსური წარმოშობის ქართველი მოკრივე რობერტ პლიევი ტექნიკური გამარჯვებით. მერვედფინალში დაამარცხა ახალზელანდიელი კახუკურ ბენზონი, ანგარიშით 22:6. 1/4 ფინალში დაამარცხა რუსი ანდრეი მიშინი, ანგარიშით 18:11. ნახევარფინალში ანგარიშით 6:29 დამარცხდა უზბეკ შერზოდ ხუსანოვთან და მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი..

### 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატი

2004 წლის ევროპის ჩემპიონატზე მან ასევე ოთხი ბრძოლა გამართა. 1/16 ფინალში დაამარცხა პოლონელი მოკრივე მიროსლავ ნოვოსადასი, ანგარიშით 21:12. მერვედფინალში დაამარცხა ებრაელი ტაჰა საბია, ანგარიშით 5:0. მეოთხედფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა იტალიელი ფილიპ ლოგრეკო. 1/2 ფინალში დამარცხდა რუს მოკრივე ოლეგ საიტოვთან, ანგარიშით 16:20..

### ხაიროვის რეიტინიგი

2007 წლის 12 აპრილს რუსლან ხაიროვი იყო მე-11 სამოყვარულო კრივის საერთაშორისო ასოციაციის მსოფლიო რეიტინგში და პირველი სამოყვარულო კრივის ასოციაციის რეიტინგში 69 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. რუსლან ხაიროვი ამჟამად ცხოვრობს რუსეთის ქალაქ კასპიისკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* amateur-boxing.strefa

სქოლიო
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  Руслан Хаиров — бокс.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-12. ციტირების თარიღი: 2021-10-31.
3. ↑  34.European Championships — Perm, Russia — July 12-21 2002
4. ↑  12.World Championships — Bangkok, Thailand — July 6-12 2003
5. ↑  Results from 35th European championships Held in Pula (Croatia), 19-29 February 2004
6. ↑  Руслан Хаиров - бокс.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-04. ციტირების თარიღი: 2021-10-31.
**ლესლი მანი**(ინგლ. Leslie Mann; დ. 1972, 26 მარტი, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი. იგი გამოჩნდა მრავალ ფილმში, მათ შორის The Cable Guy (1996), George of the Jungle (1997), Big Daddy (1999), Knocked Up (2007), 17 Again (2009), Funny People (2009), This Is 40 (2012), Blockers (2018) და Croods: A New Age (2020).

ადრეული ცხოვრება
----------------

მანი დაიბადა სან-ფრანცისკოში, კალიფორნიაში და გაიზარდა ნიუპორტ ბიჩში. ის გაზარდა "WASPy "დედამისმა, ჯანეტმა, რომელიც რვა წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა დიზაინისა და ხარისხის პროგრამებს Ayres Hotel Group-ში. მენმა თქვა მამამისზე: "მამაჩემი არის... მე ნამდვილად არ მყავს. ვგულისხმობ, რომ ის არსებობს, მაგრამ მე მასთან ურთიერთობა არ მაქვს." მას ჰყავს ორი ძმა. მისი დედის ბებია, Sadie Viola Heljä Räsänen, იყო ფინელი ემიგრანტების ქალიშვილი.

მან თქვა, რომ ის იყო "ძალიან მორცხვი, ერთგვარი ჩაკეტილი" ახალგაზრდობის პერიოდში. დაამთავრა ვიოლა კორონა დელ მარის საშუალო სკოლა, და სწავლობდა სამსახიობო მსახიობობას Joanne Baron / DW Brown სამსახიობო სტუდიაში და კომედიური იმპროვიზაციის ჯგუფთან ერთად The Groundlings. იგი დაესწრო კოლეჯს და სწავლობდა კომუნიკაციებს, მაგრამ დამთავრებამდე მიატოვა.

პირადი ცხოვრება
---------------

Mann and Judd Apatow
1997 წლის 9 ივნისს იგი ცოლად შეირთო რეჟისორმა და პროდიუსერმა ჯად აპატოუმ, რომელსაც იგი შეხვდა The Cable Guy-ის აუდიენციის დროს. აპატოვმა, ფილმის ერთ-ერთმა პროდიუსერმა, წაიკითხა სტრიქონები აუდიენციურ მსახიობებს, როგორც ჯიმ კერის სტენდი. მანსა და აპატოვს ჰყავთ ორი ქალიშვილი, აირისი და მაუდი, რომლებიც გამოჩნდნენ ფილმებში Knocked Up, Funny People და This Is 40, როგორც მანის გმირების შვილები. 2017 წელს მანი და უფროსი ქალიშვილი მოდი ერთად გამოჩნდნენ Jergens Skin Care პროდუქტების რეკლამებში.

მანი და აპატოუ ორივე დიდი ხნის მხარდამჭერები არიან არაკომერციული ორგანიზაციის 826LA, რომელიც ორიენტირებულია დაუცველი ახალგაზრდების წერის უნარების წახალისებაზე და განვითარებაზე. ისინი ასევე ჩართულნი არიან UCLA-ს გაუპატიურების სამკურნალო ცენტრის Stuart House-ში, რომელიც ემსახურება სექსუალურ ძალადობის ქვეშ მყოფ ბავშვებს და მათ ოჯახებს. მანისა და აპატოვის ქველმოქმედებას 2012 წელს დააჯილდოვა ბოგარტის პედიატრიული კიბოს კვლევის პროგრამა, რომელმაც დააჯილდოვა მათ 2012 წლის "Children's Choice Award" ბავშვებთან და პედიატრიული კიბოს მქონე ოჯახებთან მუშაობისთვის. 2009 წელს ისინი ასევე აღიარეს The Fulfillment Fund-მა, რომელმაც პატივი მიაგო მათ ყოველწლიურ სარგებელ გალაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლესლი მანი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Interview with *Backstage*
**კუბის ჰიმნი** (La Bayamesa) — კუბის ეროვნული ჰიმნი. პირველად შეასრულეს ბაიამოსთან ბრძოლის დროს 1868 წელს. პერუჩო ფიგერედო, რომელიც ბრძოლაში მონაწილეობდა წერდა და თხზავდა სიმღერას. მელოდია, რომელსაც აგრეთვე *ლა-ბაიამესა* ეწოდება ფიგერედომ შეადგინა 1867 წელს. 1868 წელს კუბელმა ჯარისკაცებმა ბაიამოსთან ბრძოლაში ესპანელი მთავრისგან მიიღეს კაპიტულაცია. მოზეიმე ხალხმა ფიგერედოს სთხოვა ჰიმნის შექმნა მელოდიასთან ერთად. ორი წლის შემდეგ (1870 წელს) ფიგერედო ესპანელებმა დაატყვევეს და სიკვდილით დასაჯეს.

1893 წელს კომპოზიტორ ანტონიო როდრიგეს ფერეროს დაეკისრა მარშის საფუძველზე ჰიმნის დაწერა. ოფიციალურად ჰიმნი შემოიღეს 1902 წელს.

ტექსტი
------

**¡Al combate corred Bayameses,**  

**que la patria os contempla orgullosa;**  

**no temáis una muerte gloriosa,**  

**que morir por la patria es vivir!**  

  

**En cadenas vivir es vivir**  

**en afrenta y oprobio sumido.**  

**Del clarín escuchad el sonido;**  

**¡a las armas, valientes, corred!**  

  

No temáis; los feroces Iberos  

son cobardes cual todo tirano  

no resisten al brazo Cubano;  

para siempre su imperio cayó.  

  

¡Cuba libre! Ya España murió,  

su poder y su orgullo ¿do es ido?  

¡Del clarín escuchad el sonido  

¡¡a las armas!!, valientes, corred!  

  

Contemplad nuestras huestes triunfantes  

contempladlos a ellos caídos,  

por cobardes huyen vencidos:  

por valientes, supimos triunfar!  

  

¡Cuba libre! podemos gritar  

del cañón al terrible estampido.  

¡Del clarín escuchad el sonido,  

¡¡a las armas!!, valientes, corred!

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუბის ეროვნული ჰიმნი დაარქივებული 2008-04-14 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* ლა-ბაიამესა დაარქივებული 2012-02-06 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* კუბის ეროვნული ჰიმნი დაარქივებული 2013-05-23 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გვერდწითელი**. |

**რუსუდან გრიგოლის ასული გვერდწითელი–ლორთქიფანიძე** (დ. 15 ივნისი, 1909, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1994, იქვე) — ქართველი არქიტექტორ-რესტავრატორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967). ბეჟან ლორთქიფანიძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ცნობილი ქართველი ინჟინრის გრიგოლ გვერდწითელის ოჯახში. 1936 წელს ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ თითქმის მთელი ექვსი ათეული წელი უანგაროდ ემსახურა ქართული კულტურის ისტორიული ძეგლების შესწავლისა და რესტავრაციის საქმეს. 1937-1940 წლებში მუზეუმ „მეტეხის" ასპირანტია ხელოვნების ისტორიის სპეციალობით, 1941-1949 წლებში მოღვაწეობს ნაკრძალ „ვარძიაში" მეცნიერ თანამშრომლად. 1949 წელს როცა ქართველი ინტელიგენციის თაოსნობით საქართველოს კულტურის სამინისტროსთან პირველად საბჭოთა კავშირში შეიქმნა სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნო, 1950 წლის ივნისში რუსუდან გვერდწითელი მიიწვიეს ამ სახელოსნოში სამუშაოდ. იგი ჯერ არქიტექტორ-რესტავრატორი იყო, შემდეგ საპროექტო ბიუროს მთავარი სპეციალისტი და განყოფილების გამგე. მისი მონაწილეობით და ხელმძღვანელობით შესრულებული პროექტების საფუძველზე, აღდგენილ იქნა ვარძიის სამრეკლოს, ანანურის ციხის, გორის ციხის, გერგეტის სამების, ბზიფის ციხისა და ეკლესიის, ანჩისხატის ბაზილიკის, როსტომ მეფის სასახლის აბანოს, ბოლნისის სიონის და მრავალი სხვა საეკლესიო არქიტექტურული ძეგლები, სასახლეები და ციხესიმაგრეები. 

რუსუდან გვერდწითელი არაერთი სამეცნიერო ნაშრომისა და ნარკვევის ავტორია. მეტად საგულისხმოა მეთოდური ხასიათის წერილები ძეგლთა რესტავრაციის თაობაზე. გამოქვეყნებული აქვს წიგნები მცხეთის, ვარძიის და სხვათა შესახებ. იგი სამართლიანადაა მიჩნეული ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების რესტავრაციის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 103, თბ. 1994
კვანტურ ინფორმაციის თეორიაში, **კუბიტი**, ან **კვანტური ბიტი** (ზოგჯერ კბიტი ან კვბიტი) — კვანტური ინფორმაციის ერთეული. კვანტური ბიტი კლასიკური ბიტის კვანტური ანალოგია. კუბიტი, ორ მდგომარეობიან კვანტურ სისტემებს აღწერს, მაგალითად ფოტონის პოლარიზაციას, ან ელექტრონის სპინს.

კლასიკურ სისტემაში, ბიტი ორი მდგომარეობიდან აუცილებლად ერთ-ერთში უნდა იყოს. თუმცა, კვანტური მექანიკის მიხედვით კუბიტს შეუძლია ორი მდგომარეობის სუპერპოზიციაში იყოს. კვანტური ინფორმაციის ამ თვისებას მნიშვნელოვანი გამოყენება აქვს კვანტური კომპიუტერებისთვის.

ბიტის და კუბიტის შედარება
-------------------------

კლასიკური ბიტი ინფორმაციის ძირითადი ერთეულია და კომპიუტერებში ინფორმაციის ჩასაწერად გამოიყენება. ფიზიკური რეალიზაციის მიუხედავად კლასიკურ ბიტს ორი შესაძლო მდგომარეობა აქვს. ამ მდგომარეობებს როგორც წესი 0-ს და 1-ს (ან ჭეშმარიტს (True) და მცდარს (False)) ვუწოდებთ.

კვანტურ ბიტს კლასიკურ ბიტთან რამდენიმე მსგავსება აქვს, მაგრამ ბევრი თვისებით საკმაოდ განსხვავდება მისგან. კუბიტისთვისაც ნებისმიერი გაზომვის შედეგი შეიძლება 0 ან 1 იყოს. განსხვავება ისაა, რომ თუ კლასიკური ბიტის მდგომარეობა ყოველთვის არის ან 0 ან 1, კუბიტის მდგომარეობა ასევე შეიძლება ამ ორი მდგომარეობის სუპერპოზიციაც იყოს.

ერთი კლასიკური ბიტი შეგვიძლია ერთი კვანტური ბიტის საშუალებით შევინახოთ, თუმცა კუბიტი კლასიკურ ბიტზე მეტ ინფორმაციას იტევს. მაგალითად, ერთი კვანტური ბიტის და ერთი წინასწარ გამზადებული ბელის წყვილის საშუალებით შესაძლებელია ორი კლასიკური ბიტის გადაცემა.

კიდევ ერთი განსხვავება ის არის, რომ n კომპონენტიანი (ბიტიანი) სისტემის სრული აღწერა კლასიკურ ფიზიკაში მხოლოდ n ბიტის გამოყენებას მოითხოვს, კვანტურ ფიზიკაში კი ასეთი სისტემის აღსაწერად 2n-1 კომპლექსური რიცხვია საჭირო.

აღნიშვნა
--------

ორ მდგომარეობას, რომელის მიმართაც კუბიტი შეიძლება გაიზომოს, საბაზისო მდგომარეობებს უწოდებენ. როგორც ნებისმიერი სახის კვანტურ მდგომარეობას, ამ მდგომარეობებსაც დირაკის „ბრა-კეტ" აღნიშნვით წარმოვადგენთ. შესაბამისად, პირველ მათგანს ავღნიშნავთ როგორც {\displaystyle |0\rangle } და მეორეს როგორც {\displaystyle |1\rangle }.

კუბიტის მდგომარეობები
---------------------

ე.წ. სუფთა კუბიტი (ანუ კუბიტი რომელიც არ არის არცერთ სხვა სისტემასთან გადახლართული) შეიძლება იყოს საბაზო მდგომარეობების ნებისმიერ წრფივ სუპერპოზიციაში. ეს ნიშნავს, რომ კუბიტის მდგომარეობა შეიძლება ჩავწეროთ როგორც {\displaystyle |0\rangle } და {\displaystyle |1\rangle } მდგომარეობების წრფივი კომბინაცია:

{\displaystyle |\psi \rangle =\alpha |0\rangle +\beta |1\rangle }

სადაც α და β შესაბამის მდგომარეობაში ყოფნის ამპლიტუდებია და ზოგადად შეიძლება კომპლექსური რიცხვები იყოს.

თუ კუბიტს სტანდარტულ ბაზისში გავზომავთ შედეგი {\displaystyle |0\rangle }-ის ალბათობა არის {\displaystyle |\alpha |^{2}} და შედეგს {\displaystyle |1\rangle }-ის ალბათობა კი - {\displaystyle |\beta |^{2}}. რადგან ამპლიტუდების კვადრატები ალბათობების ტოლფასია, α და β შემდეგ განტოლებას უნდა აკმაყოფილებდნენ:

{\displaystyle |\alpha |^{2}+|\beta |^{2}=1}

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Qubit.org—cofounded by one of the pioneers in quantum computation, David Deutsch
**რიხარდ ზორგეს ძეგლი** (აზერ. Rixard Zorgenin heykəli) — მეორე მსოფლიო ომის საბჭოთა მზვერავის, საბჭოთა კავშირის გმირის — რიხარდ ზორგეს ძეგლი აზერბაიჯანის დედაქალაქ — ბაქოში. მისი ძეგლის მახლობლად საბუნჩის დასახლებაში დაიბადა თვითონ მზვერავი. ძეგლი აღიმართა 1981 წელს. მოქანდაკე — ვლადიმერ ციგალი, არქიტექტორები — რასიმ ალიევი, ლეონიდ პავლოვი, იუ. დუბოვი.

რიხარდ ზორგეს ძეგლი შესრულებულია მოგრძო ფორმის ბრინჯაოს დაფის ფორმით. ძეგლზე გამოსახულია რელიეფური რადარის დანადგარი, ხოლო ცენტრში გამოსახულია მზვერავის სახის ნაწილი გამოჭრილი თვალებით. ამ გაერთიანებულ კომპოზიციაში მოქანდაკემ შექმნა საბჭოთა მზვერავის სიმბოლო.

სქოლიო
------

1. ↑   Владимир Цигаль. Монументальная и станковая скульптура / Составитель: Н. Голяндина. — М.: Художник РСФСР, 1989. — 250 с. — 5000 экз.
2. ↑  Доронина Л. Мастера русской скульптуры XVIII-XX веков. — М.: Белый город, 2008. — Т. II. — С. 227.
**ლაჰანიის შუადღე** (ინგლ. Lahaina Noon) — ტროპიკული მოვლენა, როდესაც მზე ზენიტშია და სხივები პლანეტის ზედაპირს ზუსტად პერპენდიკულარულად ეცემა. ტერმინი „ლაჰანიის შუადღე" ჰავაის ბიშოპის მუზეუმმა დაამკვიდრა და მას მხოლოდ ადგილობრივები იყენებენ.

დეტალები
--------

იმის გამო, რომ სუბსოლარული წერტილი (ზენიტი) მხოლოდ ტროპიკებისათვისაა დამახასიათებელი, მოვლენა აშშ-ის მასშტაბით მხოლოდ ჰავაიზე ხდება. ჰავაი და დედამიწის კიდევ სხვა ადგილები, რომლებიც ჩრდილოეთ და სამხრეთ ტროპიკებს შორის მდებარეობს, მზის პირდაპირ სხივებს ზაფხულის ბუნიობის დადგომამდე იღებენ, რის შემდეგაც, აღნიშნული მოვლენა ეკვატორისკენ გადადის. 

ლაჰანიის შუადღე ჰავაიზე სულ ოთხ ადგილას ხდება; ამ დროს, სწორად მდგომ საგნებს ჩრდილი არ აქვთ. არ არსებობს მოვლენის ზუსტი, კონკრეტული თარიღი, თუმცა ის ყოველთვის 18 მაისიდან 24 ივლისამდე შუალედში ხდება, ამ თარიღებს შორის კი მზე სულ ოდნავაა გადახრილი ჩრდილოეთით.

მოვლენის ძველი ჰავაური სახელია *კაუ კა ლა კა ლოლო* (kau ka lā i ka lolo), რაც ზუსტად იტარგმნება, როგორც „მზის გაჩერება თავის ტვინზე".

ყოველწლიური მოვლენა აქტიურად შუქდება ჰავაურ მედიაში.

ლიტერატურა
----------

* Pruitt, B. (2002). *Explore Kauai*.  Mutual Publishing,   გვ. 17. ISBN 1-56647-560-0.
* Williams, Jack (May 17, 2005). „Sun beams directly down on Hawaii in May, July". *USA Today*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Current "Lahaina Noon" dates updated by the Bernice P. Bishop Museum დაარქივებული 2010-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* Picture of "Lahaina Noon" by the Honolulu Star-Bulletin, note the street sign
* Picture of "Lahaina Noon" by the Honolulu Star-Bulletin

სქოლიო
------

1. ↑  Clock, sun rarely match at noon[*მკვდარი ბმული*] Explanation of Lahaina Noon
2. 1 2 3  Nancy Alima Ali (May 11, 2010). „Noon sun not directly overhead everywhere". *Honolulu Star-Bulletin*. ციტირების თარიღი: November 12, 2010.
3. ↑  „‘Lahaina Noon’ coming here soon". *Honolulu Star-Bulletin*. May 23, 2001. ციტირების თარიღი: November 12, 2010.
4. ↑   2006 notice
5. ↑   დაარქივებული 2018-07-03 საიტზე Wayback Machine.  2007 notice
6. ↑   დაარქივებული 2018-07-03 საიტზე Wayback Machine.  2008 notice
საკმეველი
**საკმეველი**, *საკმელი*, (ძვ. ბერძნ. λήδανον, λάδανον - *ლადანონი*) — სურნელოვანი ფისი, რომელიც გამოიყოფა ბურსერსებრთა ოჯახის მცენარის ბოსველიას (Boswelia carterii) ანუ საკმლის ხის დასერილი ქერქიდან. ხე იზრდება აღმოსავლეთ აფრიკასა და არაბეთის ნახევარკუნძულზე. საკმეველი შეიცავს გუმფისს, ეთეროვან ზეთებს, მწვანე ნივთიერებებს. ნაწილობრივ იხსნება წყალსა და ორგანულ გამხსნელებში. 

ქრისტიანულ ეკლესიაში მღვდელმსახური საკმეველს, გუნდრუკს, საცეცხლურით უკმევს ხატებს და მლოცველებს. საკმევლის კვამლი სიმბოლურად გამოხატავს მლოცველთა ლოცვა-ვედრების ასვლას ზეცაში და იქიდან მადლის გადმოსვლას.

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ*. ქსე, ტ. 8, გვ. 677, თბ. 1984

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეკლესია და საეკლესიო ნივთები |
| --- |
|  |
| 
ამბიონი  · ანალოღია  · არწივი  · აღსავლის კარი  · ბაირაღი  · ბარძიმი  · ბაღდადი  · დაფარნა  · ემბაზი  · ვარსკვლავი  · ზარი  · ილტონი  · კანდელი  · კანკელი  · კოვზი  · კრეტსაბმელი  · ლახვარი  · ლუსკუმა  · ოდიკი  · ორსანთელი  · რიპიდი  · საკმეველი  · სამეუფეო სავარძელი  · სამსანთელი  · სანაწილე  · სანთელი  · სასანთლე  · საცეცხლური  · სახარება  · სეფისკვერი  · სკვნილი  · ტაკუკი  · უსუპი  · ფეშხუმი  · ფუნჯი  · ქორკანდელი  · ღრუბელი  · შვიდტოტა სასანთლე  · ხატი  · ჯვარი |  |

 |
1964 წლის სამოქალაქო უფლებების აქტის პირველი გვერდი
**სამოქალაქო უფლებების აქტი** — აშშ-ის კანონმდებლობის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი აქტი, რომელმაც კანონგარეშედ გამოაცხადა დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, რელიგიის, სქესის ან ეროვნული წარმოშობის მიხედვით.

გაუქმდა არათანაბარი საარჩევნო უფლბები, რასობრივი სეგრეგაცია სკოლებში. სამოქალაქო უფლებების აქტს ხელი მოაწერა აშშ-ის პრეზიდენტმა ლინდონ ჯონსონმა თეთრ სახლში 1964 წლის 2 ივლისს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სამოქალაქო უფლებების აქტი (1964)***

* Civil Rights bill. დაარქივებული 2014-08-23 საიტზე Wayback Machine.
* Major Features of the Civil Rights Act of 1964 and A Case History: The 1964 Civil Rights Act დაარქივებული 2014-12-06 საიტზე Wayback Machine.  as provided by The Dirksen Center
* Text of Civil Rights Act of 1964 – Title VII – 42 US Code Chapter 21 (Employment Discrimination)
* Martin Luther King's famous "I Have a Dream" speech, plus background including Civil Rights bill. დაარქივებული 2007-06-13 საიტზე Wayback Machine.
ზინგერის ფირმის ფეხით სამუშავებელი საკერავი მანქანა
**საკერავი მანქანა** — ქსოვილის ნაწარმის ნაჭრების ერთმანეთთან მიერთების, მიმაგრებისა და დამუშავების პროცესების შესრულების ტექნიკური მოწყობილობა. საკერავი მანქანები გამოიგონეს პირველი ინდუსტრიული რევოლუციის პერიოდში ტანსაცმლის სამკერვალო ფაბრიკებში ხელით შესასრულებელი სამუშაოს მოცულობის შესამცირებლად. პირველი საკერავი მანქანის მოგონებას მიაწერენ ინგლისელ თომას სეინტს 1790 წელს. მას შემდეგ საკერავი მანქანები მნიშვნელოვნად დაიხვეწა, რამაც შესაძლებელი გახადა ქსოვილისა და ტანსაცმლის მრეწველობის პროდუქტიულობისა და წარმადობის მნიშვნელოვნად გაუმჯობესება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *საკერავი მანქანები, ისტორიული დრამატული ლიტერატურა* სმითსონირ ინსტიტუტის ბიბლიოთეკა
* ძველი საკერავი მანქანები და მათი მუშობის პრინციპი - გამოსახულებებით. დაარქივებული 2011-02-26 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Sewing machine***


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ქრისტეშობამდე 1200 წელი: სამარხი ურნების კულტურის ცენტრალური ნაწილი (წითელი), სამარხი ურნების ჩრდილოეთის კულტურა (ნარინჯისფერი), კნოვიცის კულტურა (რუხი-ცისფერი), ლუჟიცის კულტურა (ვარდისფერი), დუნაის კულტურა (ყავისფერი), ტერამარის კულტურა (ცისფერი), ატლანტიკური ბრინჯაოს ხანა (მწვანე) და სკანდინავიური ბრინჯაოს ხნა (ყვითელი).
**სამარხი ურნების კულტურა** (ძვ. წ. აღ. 1300 – 750) — გვიანი ბრინჯაოს ხანის კულტურა ცენტრალურ ევროპაში. დასახელება მომდინარეობს კრემაციის ჩვეულებიდან. ამ კულტურის წარმომადგენლები გარდაცვლილებს წვავდნენ, შემდეგ მათ ფერფლს ათავსებდნენ ურნებში და მარხავდნენ მინდორში. ის იყო ყორღანების კულტურის მემკვიდრე და ჩაანაცვლა ჰალშტატის კულტურამ.

სამარხი ურნების კულტურის გავრცელების არეალი.

ლიტერატურა
----------

* J. M. Coles/A. F. Harding, *The Bronze Age in Europe* (London 1979).
* G. Weber, *Händler, Kieger, Bronzegießer* (Kassel 1992).
* Ute Seidel, *Bronzezeit*. Württembergisches Landesmuseum Stuttgart (Stuttgart 1995).
* Konrad Jażdżewski, *Urgeschichte Mitteleuropas* (Wrocław 1984).
* Association Abbaye de Daoulas (eds.), *Avant les Celtes. L'Europe a l'age du Bronze* (Daoulas 1988).
* Frans Theuws, Nico Roymans (eds.), *Land and ancestors: cultural dynamics in the Urnfield period and the Middle Ages in the southern Netherlands*, Amsterdam Archaeological Studies, Amsterdam University Press, 1999, ISBN 978-90-5356-278-9.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |

**ლერი ივანეს ძე აბაშიძე** (დ. 25 დეკემბერი, 1935, ხაშური, — გ. 30 ივლისი, 1994, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი (1993).

1954 წლიდან მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1968 წელს დაამთავრა სამხედრო აკადემია. 1973 წ. დაინიშნა ციმბირსა და მონღოლეთში დისლოცირებული მოტომსროლელი დივიზიის მეთაურად. 1979 წელს გენერალ-მაიორი ლერი აბაშიძე დაინიშნა ციმბირის სამხედრო ოლქის კორპუსის მეთაურის მოადგილედ. 1981-1989 წლებში იყო აფხაზეთის ასსრ სამხედრო კომისარი, 1989-1991 წლებში — ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სარდლის მოადგილედ უმაღლესი სასწავლებლებისა და ჯარსგარეშე მომზადების დარგში. 1991-1992 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს სამხედრო სტრუქტურების ჩამოყალიბებაში. 1992 წლიდან იყო ეროვნული უშიშროებისა და თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარესთან და მთავარსარდალთან არსებული სამხედრო კონსულტანტ-ინსპექტორების ჯგუფის ხელმძღვანელი და მთავარი სამხედრო მრჩეველი.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე, ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 24.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 105-106, ISBN 978-9941-0-7386-1.
კუნძული სამარი.
**სამარი** — კუნძული ფილიპინებში, მდებარეობს ვისაიასის კუნძულების აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული დაყოფის თვალსაზრისით ეს ტერიტორია იყოფა სამ პროვინციად: სამარი, ჩრდილოეთი სამარი და აღმოსავლეთი სამარი. კუნძული სამარი სრუტეებითაა გამოყოფილი სხვა მცირე ზომის კუნძულებს: ლაიტეს და ბილირანის, ეს კუნძული განეკუთვენაბ აღმოსავლეთ ვისაიასის რეგიონს. სამარი ფილიპინების სიდიდით მეოთხე კუნძულია ლუსონის, მინდანაოს და ნეგროსის შემდეგ.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 13 080 კმ². აქ განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. სოფლის მეორნეობიდან განსაკუთრებით განვითარებულია მემეცენარეობა, კუნძულზე მოჰყავთ: ბრინჯი, სიმინდი, ბანანი, ციტრუსი, მანგო, ყავა, კაკაო, აბაკა, შაქრის ლერწამი. აქ აგრეთვე მისდევენ მეცხოველეობას. კუნძულზე არის ტყის დიდი საფარი.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ამ ტერიტორიაზე იმართებოდა მნიშვნელოვანი ბრძოლები ამერიკელებსა და იაპონელებს შორის. 1944 წელს აქ გაიმართა ლაიტეს ყურის ბრძოლა.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების 40 უდიდესი კუნძული |
| --- |
|  |
| 
* ალაბატი
* ბალაბაკი
* ბასილანი
* ბილირანი
* ბოჰოლი
* ბუკას-გრანდე
* ბუგსუკი
* ბურიასი
* ბუსუანგა
* კალაიანი
* კამიგინი
* კამიგინ-დე-ბაბუიანესი
* სებუ
* კატანდუანესი
* კულიონი
* დინაგატი
* დუმარანი
* გიმარასი
* ხოლო
* ლეიტე
* ლუბანგი
* ლუსონი
* მასბატე
* მარინდუკე
* მინდანაო
* მინდორო
* ნეგროსი
* ოლიტანგა
* პალავანი
* პანაონი
* პანაი
* პოლილიო
* სამალი
* სამარი
* სიარგაო
* სიბუიანი
* სიკიხორი
* ტაბლასი
* ტავი-ტავი
* ტიკაო
 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ფილიპინების დროშა | *ეს სტატია ფილიპინებისა და ფილიპინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კრონშტადტის საზღვაო ჰოსპიტალის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Николаевская церковь в Морском госпитале) — მართლმადიდებლური ეკლესია კრონშტადტში. ეკლესია ააგეს 1905 წელს ნეობიზანტიურ სტილში. მიწერილია ვლადიმირის ტაძარზე.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

1905 წელს კრონშტადტის საზღვაო ჰოსპიტალის ანატომიურ თეატრთან შედგა ტაძრის სარძიკვლის საზეიმო ჩაყრა. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა ვაჭარ ა. ი. იურკინის ფინანსებით და მთავარი ექიმის ვ. ი. ისაევის ინიციატივით. პროექტის ავტორი კი იყო არქიტექტორი ვასილ ანტონის ძე კოსიაკოვი. 

ეკლესია 1905 წლის 31 დეკემბერს აკურთხა პროტოპრესვიტერმა ალექსანდრე ჟელობოვსკიმ, დიაკვან იოანე კრონშტადტელთან ერთად, ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 

ეკლესია მიაწერეს ჰოსპიტალის ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეკლესიას, რომელიც მდებარეობდა ჰოსპიტალის მთავარი შენობის მეორე სართულზე (ეს ეკლესია დახურეს 1924 წელს). ეკლესიაში ასაფლავებდნენ საზღვაო აკადემიის მაღალჩინოსნებს და ჰოსპიტალის პაციენტებს. 

1924 წლის დასაწყისში ეკლესია დახურეს, სამრეკლოს ზარები კი გადასადნობად გააგზავნეს. ეკლესიის შენობაში განათავსეს პიონერთა კლუბი. დიდი სამამულო ომის შემდეგ შენობაში განათავსეს სარიტუალო დარბაზი.

ამჟამად ტაძარი აღდგენილია. მისი კურთხევა შედგა 2010 წლის 19 დეკემბერს.

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი აგებულია ფსევდობიზანტიურ სტილში. ანატომიური თეატრის შენობაზე ააშენეს სამრეკლო, რომელზეც დაკიდეს შვიდი ზარი.

ლიტერატურა
----------

* Тимофеевский Ф. А. Краткий исторический очерк двухсотлетия города Кронштадта. — Кронштадт: Тип. изд. «Кронштадтский Вестник», 1913. — С. 53.
* Исакова Е. В. Шкаровский М. В. Храмы Кронштадта. — СПб.: «Паритет», 2005. — С. 88—194. — ISBN 5-93437-192-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Народный каталог православной архитектуры

სქოლიო
------

1. ↑  Трифонов А. Освящение церкви-часовни при Кронштадтском морском госпитале // Вестник военного духовенства. — 1906. — № 2. — С. 37-42.
2. ↑  Цитович Г. А. Храмы армии и флота. — Пятигорск, 1913. — С. 18–19.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოილი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

რობერტ ბოილი
**რობერტ ბოილი** (ინგლ. Robert Boyle; დ. 25 იანვარი, 1627, ლიზმორი, ირლანდია, — გ. 31 დეკემბერი, 1691, ლონდონი) — ანგლო-ირლანდიელი ქიმიკოსი და ფიზიკოსი. 1665 მიიღო ოქსფორდის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის ხარისხი ფიზიკაში. ლონდონის სამეფო საზოგადოების თანადამფუძნებელი.

წიგნში „ქიმიკოს-სკეპტიკოსი" (გამოიცა 1661 ანონიმურად) ბოილი ამტკიცებდა, რომ ქიმია უნდა გამოიყოს დამოუკიდებელ მეცნიერებად. იგი უარყოფდა მოძღვრებას ოთხი სტიქიის (ცეცხლი, ჰაერი, წყალი და მიწა) შესახებ. ილაშქრებდა პარაცელსის 3 საწყისის (გოგირდი, ვერცხლისწყალი, მარილი) წინააღმდეგ, რომლებისგანაც თითქმის ყველა ბუნებრივი სხეული შედგებოდა. ბოილი ელემენტებად თვლიდა მარტივ სხეულებს, რომელთა მიღება სხვა სხეულიდან შეუძლებელი იყო. ბოილი ექსპერიმენტულ კვლევაში ფართოდ იყენებდა თვისებრივ და რაოდენობრივ მეთოდებს. დამოუკიდებლად მიიღო ფოსფორი და აღწერა მისი თვისებები. მან ჩამოაყალიბა ქიმიური ელემენტების პირველი მეცნიერული განმარტება, შემოიტანა ქიმიაში ექსპერიმენტული მეთოდი. საფუძველი ჩაუყარა ქიმიური ანალიზის სველ მეთოდს.

ბოილს უკუთვნის ფუნდამენტური შრომები ფიზიკაში. 1662 რ. ტოუნლეისთან ერთად დაადგინა აირის ერთი და იმავე მასისათვის მოცულობის დამოკიდებულება წნევისაგან უცვლელი ტემპერატურის პირობებში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 446.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**საბრალონი** (ფრანგ. Les Misérables) — მწერალ ვიქტორ ჰიუგოს ცნობილი ისტორიული რომანი, რომლის მოქმედება მიმდინარეობს XIX საუკუნის დასაწყისის საფრანგეთში. ნაწარმოები ოცი წლის განმავლობაში იქმნებოდა.

ვიქტორ ჰიუგომ ნაწარმოებში დასვა აქტუალური პრობლემები: ადამიანის დამცირება იმის გამო, რომ იგი საზოგადოების დაბალ ფენებს ეკუთვნის, ქალის ზნეობრივი დაცემა სიდუხჭირის გამო და ბავშვის დაძაბუნება უმეცრების ნიადაგზე.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
სიუჟეტი ტრიალებს ჟან ვალჟანის ირგვლივ. ღარიბმა ჟან ვალჟანმა მშიერი ბავშვების დასაპურებლად საფუნთუშედან პური მოიპარა. იგი დააპატიმრეს, გაასამართლეს და ხუთი წლით კატორღა მიუსაჯეს. ჟან–ვალჟანმა რამდენიმეჯერ სცადა გაქცევა, მაგრამ მას ყოველთვის იჭერდნენ და პატიმრობის ვადას უხანგრძლივებდნენ. ჟან ვალჟანმა კატორღაში ცხრამეტი წელი გაატარა.

გათავისუფლების შემდეგ ყოფილ კატორღელს მრავალი უსიამოვნება შეემთხვა. მას არავინ ენდობოდა. გამონაკლისი იყო ეპისკოპოსი ბენვენიუ, რომელმაც იგი კარგად მიიღო, ვახშამით გაუმასპინძლდა და მოასვენა. შუაღამით გაღვიძებულმა ჟან ვალჟანმა მაგიდაზე მიმოფანტული ვერცხლის ჭურჭელი მოიპარა და ჩუმად დატოვა ბინა. მეორე დღეს ჟანდარმებმა ჟან ვალჟანი ნაქურდალით ხელში ბენვენიუს ბინაზე დააბრუნეს, მაგრამ ეპისკოპოსმა განაცხადა, რომ ვერცხლეული ჟან ვალჟანს თვითონ აჩუქა. ამ შემთხვევამ ჟან ვალჟანში დიდი სულიერი გარდატეხა მოახდინა — მასში კვლავ გაიღვიძა კეთილმა საწყისმა. მოგვიანებით, მადლენის გვარით იგი ერთ-ერთ პატარა ქალაქში დასახლდა და საქველმოქმედო საქმიანობას მიჰყო ხელი. ძია მადლენი ყველას შეუყვარდა. იგი ქალაქის მერი გახდა. ვალჟანი ზრუნავს კოზეტზე, რომლის დედის, ფანტინის სიცოცხლეზე იგი თავს პასუხისმგებლად თვლის.

ჟან ვალჟანის მხატვრული სახის გვერდით წარმოდგენილია პოლიციის ინსპექტორის ჟავერის სახე. ცივი, უგულო, თავისი მოვალეობის პედანტური სიზუსტით შემსრულებელი ჟავერისთვის სიკეთე თვით ის კანონებია, რომელთა განხორციელებისთვის იგი იღვწის. მისთვის წარმოუდგენელია, რომ შესაძლებელია ზნეობა და კანონი არ დაემთხვეს ერთმანეთს. ჟავერი მოწოდებით ჯაშუშია. იგი ყველას უთვალთვალებს. სწორედ მან დაადგინა, ვინ იყო წარსულში მერი მადლენი. ჟავერს თავისი თავი სამართლიანობისა და კანონიერების დამცველად მიაჩნია, მაგრამ სინამდვილეში დიდ უსამართლობას სჩადის. როდესაც იგი ჟან ვალჟანთან ამ ჭეშმარიტებას აღმოაჩენს, მასში ადამიანური გრძნობები იღვიძებს და თავს იკლავს.

ადაპტაციები
-----------

 მთავარი სტატია: საბრალონი (ადაპტაციები).
მნიშვნელოვანი ადაპტაციებია:

* 1935 წლის ფილმი
* 1937 წლის რადიო-დადგმა
* 1958 წლის ფილმი
* 1980 წლის მიუზიკლი
* 1995 წლის ფილმი
* 1998 წლის ფილმი
* 2000 წლის მინი-სერიალი
* 2012 წლის ფილმი (მიუზიკლის ეკრანიზაცია)

ფაქტები
-------

* როდესაც ვიქტორ ჰიუგომ მოისურვა გაეგო, თუ როგორ იყიდება „საბრალონი", წიგნის გამომცემელს გაუგზავნა წერილი, რომელიც შეიცავდა მხოლოდ კითხვის ნიშანს, წიგნის გამომცემელმა უპასუხა: „!"

ლიტერატურა
----------

* *ნაირა მამუკელაშვილი*, ახალი ისტორია (მეცხრე კლასის სახელმძღვანელო), თბ. 1998 წელი, გვ. 95

სქოლიო
------

1. ↑  ყველაზე ლაკონიური წერილი, „ჩვენი მწერლობა", № 47, 2003, გვ. 10