recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზეთსახდელი** (ძვ. ქართულ წყაროებში საზეთე) (ეთნოგრ.), სელის ზეთის სახდელი საწარმო, გამართული იყო ქვის შენობაში; შედგებოდა: ღუმლისაგან, საზეთე წისქვილისა (გელაზი) და წნეხისაგან. იქვე იყო დამხმარე ხელსაწყოებიც (საცრები, ლასტები, ხის კუნძები, მარცვლისა და წყლის საწყაოები, გამწევი ძალის უღლები, წყლის ჭურჭელი და სხვა). 

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ქვემო ქართლში "სელისაგან ხდიან ზეთსა მრავალსა". დღესდღეობით იქ სადაც გვხვდება გელაზი ეს იმის მანიშნებელია რომ იმ ადგილას მოყავდათ სელი და ეწეოდნენ მისგან ზეთის გამოხდას. 

ქვით ნაგები ღუმელი ზეთსახდელის კედელთან იყო მიშენებული. ღუმელზე მარცვალს ხალავდნენ. წისქვილი ნაგებობის ცენტრში იყო გამართული და სალეწი "კალოსა" და გელაზისაგან შედგებოდა. მისი დანიშნულება იყო დახალული მარცვლის დაფქვა-დაგელაზება და დასაწნეხი ქუმელის შემზადება. წნეზი შეიცავდა საწნეხ ძელებს ხრახნითურთ და საქუმელე გეჯას. ზეთსახდელები საქართველოში საზეთე სელის ზონაში (უმთავრესად მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში) იყო გავრცელებული. წყაროების მიხედვით, ქართული საეკლესიო კერებს საკუთარი ზეთსახდელები ჰქონდათ. XIX საუკუნეში ზოგ ზეთსახდელ სახელოსნოში დაქირავებულ შრომას იყენებდნენ და ზეთს გასაყიდად ხდიდნენ. მესხეთ-ჯავახეთსა და თრიალეთში ზეთსახდელები 40-იან წლებამდე არსებობდა. საზეთე სელის კულტურის მზესუმზირით შეცვლის შემდეგ ზეთის წარმოების ცენტრებმა მზესუმზირის გავრცელების ზონაში - კახეთსა და ქვემო ქართლში გადაინაცვლა.

ლიტერატურა
----------

* *მოლოდინი ლ.* ქართველი ხალხის მატერიალური კულტურის ისტორიიდან (ხალხური ზეთსახდელი იარაღები), თბ. 1963;
* *ქურდიანი ი. ნაკაშიძე ე.* ზეთოვანი მცენარეები, ტფ. 1935;
* *მოლოდინი ლ.* ქსე, ტ. 4, გვ. 503, თბ. 1979
ქრიზანთემა
**ქრიზანთემა** (ლათ. Chrysánthemum, ძვ. ბერძნ. χρῡσανθής — „ოქროსყვავილოვანი" <  χρυσός — „ოქროსი" და  ἄνθος — „ყვავილი") — ერთ და მრავაწლოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მათი სიმაღლე 50 - 150 სმ აღწევს. ფოთოლი მუქი მწვანეა, კიდემთლიანი ან კიდენაკვთული, ყვავილები შეკრებილია სხვადასხვა ზომის კალათა ყვავილედად, ნაყოფი თესლურაა. 

ქრიზანთემის 180 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში ველურად არსად არ არის. ბევრი სახეობა გამოყენებულია დეკორატიულ მებაღეობაში. მეყვავილეობის პრაქტიკაში მათ ყოფენ დიდყვავილა და წვრილყვავილა ქრიზანთემებად. 

ჩინეთში, იაპონიაში, კორეასა და აზიის სხვა ქვეყნებში ქრიზანთემის ღეროს, ფოთოლსა და ყვავილედს იყენებენ საჭმელად, როგორც ბოსტნეულს. შუა აზიაში, ყირიმსა და კავკასიაში ღია გრუნტის მცენარეა. ქრიზანთემა მრავლდება თესლით (უმთავრესად სასელექციო დანიშნულებით) და ვეგეტატიურად.

ქრიზანთემის მავნებელია ბუგრი, ხვატარი, ჩვეულებრივი მახრა და სხვა. დაავადებები — ნაცარი, ალტერნარიოზი, სეპტორიოზი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 554.
ფსევდოკრატერი მიუვატნის ტბაზე, ისლანდია
**ფსევდოკრატერი**, **უფესვო კონუსი** — ვულკანური რელიეფის ფორმა, რომელიც წააგავს ნამდვილ ვულკანურ კრატერს, თუმცა ამ უკანასკნელისაგან განსხვავდება იმით, რომ იგი არ არის ფაქტობრივი ღრმული, საიდანაც ლავა ამოიფრქვეოდა. ფსევდოკრატერი ცნობილია როგორც უფესვო კონუსი, რომელიც ხასიათდება მაგმური არხის არარსებობით.

ფსევდოკრატერი წარმოიქმნება ორთქლის აფეთქების შედეგად, როდესაც მომდინარე გავარვარებული ლავა კვეთს ჭაობის, ტბის ან ტბორის ნოტიო ზედაპირს. ფეთქებადი აირები ფრეატული ამოფრქვევის მსგავსად, იჭრებიან ლავურ ზედაპირზე, სადაც ტეფრა ქმნის კრატერისმაგვარ ზევით აზიდულ ფორმას, რომელიც შეიძლება გამოიყურებოდეს როგორც ნამდვილი ვულკანური კრატერი.

ფსევდოკრატერის კლასიკური მაგალითები გვხვდება ისლანდიაში. აღსანიშნავია მაგ. მიუვატნის ტბის ირგვლივ არსებული ფსევდოკრატერები და როიზგოულიარის ფსევდოკრატერების ჯგუფი რეიკიავიკთან. ფსევდოკრატერი აღმოჩენილია აგრეთვე პლანეტა მარსზე, კერძოდ ათაბასკის ხეობაში. 2010 წლის მარტში ვულკან ეიაფიადლაიეკუდლის ამოფრქვევის შედეგად, ვულკანოლოგები პირველად ისტორიაში გახდნენ ფსევდოკრატერის წარმოქმნის მოწმენი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვულკანური კრატერი

სქოლიო
------

1. ↑  Andrew Goudie, Encyclopedia of Geomorphology: Volume 1: A–I. Routledge, 2004 - 578 pages
2. ↑   Lunar and Planetary Science XXXIX (2008)
3. ↑  Kvöldfréttir Stöðvar Tvö "Viðtal við Ármann Höskuldsson eldfjallafræðing" Fréttastofa Stöðvar Tvö
**ფრახტი** (გერმ.: Fracht) — გემით ტვირთის გადაზიდვის ქირა, საფასური. სიტყვას ასევე ხშირად იყენებენ, როგოეც დაქირავებული (დაფრახტული) გემით გადაზიდულ ტვირთს.

ფრახტი საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულებაა – შეთანხმება, რომელიც ადგენს მგზავრებისა და ტვირთის ზღვით გადაყვანისა და გადაზიდვის პირობებს, საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულების თანახმად, გადამზიდავი ვალდებულებას იღებს მიიღოს და ჩაიტანოს ტვირთი დანიშნულების ადგილას და ჩააბაროს. გამგზავნი კი – გადაიხადოს განსაზღვრული გადაზიდვის გადასახადი. საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულება, როგორც წესი, ასევე შეიცავს დატვირთვის, გადმოტვირთვის, უფლებების, მოვალეობების, მხარეთა პასუხისმგებლობების ჩარჩოებს, ფრახტის გადახდის წესსა და დავათა გადაწყეტის პირობებს. საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულება იდება წერილობით.

დისტანციური ფრახტი — გადაზიდვის მანძილის პროპორციულად გადასახდელი, გადაზიდვის გადასახადი.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, უცხო სიტყვათა ლექსიკონი - ფრახტი
2. ↑  სამედიცინო ენციკლოპედიური განმარტებითი ლექსიკონი - დისტანციური ფრახტი

* **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ფრახტი***
**ნ. გ. ჟიგანოვის ყაზანის სახელმწიფო კონსერვატორია** (რუს. Казанская государственная консерватория имени Н.Г. Жиганова) — უმაღლესი მუსიკალური განათლების ინსტიტუტი რომელიც მდებარეობს ყაზანში, რუსეთში. კონსერვატორია დააარსა საბჭოელ-თათარმა კომპოზიტორმა ნაჯიბ ჯიჰანოვმა 1945 წელს. 1945-1988 წლებში იგი აღნიშნული დაწესებულების რექტორი იყო. 2000 წელს კონსერვატორიას დამაარსებელის საპატისაცემოდ მისი სახელი ეწოდა.

2009 წელს კონსერვატორიას ჰყავდა 110 ფაკულტეტის წევრი და 700 სტუდენტი. საგანმანათლებლო პროგრამები მიმდინარეობს შვიდ განყოფილებაში - ფორტეპიანო, ორკესტრი, გუნდის დირიჟორი, ვოკალური, ხალხური საკრავები, თეორია და კომპოზიცია, თათრული მუსიკალური ხელოვნება. 1989 წლიდან ინსტიტუტის რექტორი არის პროფესორი რუბინ აბდულინი (თათრული ეთნიზმის პირველი ორგანიზატორი).

1997 წელს ყაზანის კონსერვატორია გახდა რუსეთის კონკურსის „ფანჯარა რუსეთს" გამარჯვებული ნომინაციაში „საუკეთესო სახვითი ხელოვნების ინსტიტუტი".

აღსანიშნავი კურსდამთავრებულები
------------------------------

* ვლადა ბოროვკო - ოპერის სოპრანო
* ლარისა დიადკოვა - მეცო-სოპრანო (გადავიდა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში)
* იური ეგოროვი - პიანისტი (გადავიდა მოსკოვის კონსერვატორიაში)
* სოფია გაბაიდულინა - კომპოზიტორი (1954)
* ოლეგ ლუნდსტრემი - ჯაზის კომპოზიტორი და დირიჟორი (1953)
* მიხეილ პლეტნევი - პიანისტი, დირიჟორი და კომპოზიტორი (გადავიდა მოსკოვის კონსერვატორიაში)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kazan Conservatory website დაარქივებული 2019-12-11 საიტზე Wayback Machine.  (რუსულად)
* Kazan Conservatory website დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისურად)
ყაზანის ტაძარი ძველებურ საფოსტო ბარათზე.
ყაზანის ტაძარი 2012 წელს.
**ყაზანის საკათედრო ტაძარი** (რუს. Каза́нский кафедра́льный собо́р) — რუსული მართლმადიდებლური ტაძარი მიძღვნილი ყაზანის ღვთისმშობლისადმი, რომლის ხატს რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია ყველაზე წმინდად მიიჩნევს.

ტაძარი არქეიტექტორმა ანდრეი ვორონიხინმა რომის წმ. პეტრეს ბაზილიკის ნიმუშზე შექმნა. ზოგიერთ ისტორიკოსთა ცნობით იმპერატორ პავლეს მსგავსი ეკლესიის აგება ნევის მოპირდაპირე მხარეზეც სურდა, თუმცა ამ ჩანაფიქრის განხორციელება ვერ მოხერხდა. მიუხედავად იმისა, რომ რუსული მართლმადიდებელი სამღვდელოება ტაძრის კათოლიკურ მოდელზე აგებას სასტიკად ეწინააღმდეგებოდა, ვორონიხინის იმპერიულ სტილს სამეფო კარზე გაცილებით გავლენიანი მომხრეები გამოუჩნდნენ. მშენებლობა 1801 წელს დაიწყო და 10 წელი გრძელდებოდა.

1812 წელს რუსეთში ნაპოლეონის შემოჭრისა და საბრძოლო მეთაური მიხეილ კუტუზოვის მიერ ყაზანის ღვთისმშობლისთვის დახმარების თხოვნის შემდეგ, ეკლესიის დანიშნულება უნდა შეცვლილიყო. პატრიოტული ომი დასრულებული იყო და კათედრალი უპირველეს ყოვლისა მიჩნეულ იქნა როგორც რუსების ნაპოლეონზე გამარჯვების მემორიალი. თავად კუტუზოვი ტაძარში დაკრძალეს 1813 წელს. 1815 წელს რუსეთის არმიამ ევროპიდან ჩვიდმეტი ქალაქისა და რვა ციხესიმაგრის გასაღები მოიტანა ტაძარში მისი ძლევამოსილების ნიშნად. 1837 წელს ბორის ორლოვსკის პროექტით ტაძრის წინ დაიდგა კუტუზოვისა და ბარკლაი დე ტოლის ორი ქანდაკება.

1876 წელს რუსეთში პირველი პოლიტიკური დემოსტრაცია ამ ეკლესიის წინ ჩატარდა. 1917 წელს რუსეთის რევოლუციის შემდეგ ტაძარი დახურეს. 1932 წელს ის გაიხსნა როგორც ათეიზმის მუზეუმი. მღვდელთმსახურება აღდგა 1998 წელს; ოთხი წლის შემდეგ კი ტაძარი რუსულ მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა. ამჟამად იგი სანქტ-პეტერბურგის მიტროპოლიტის დედა-ტაძარია.

ტაძრის ინტერიერი მრავალრიცხოვანი სვეტებით იმეორებს გარე კოლონადის განლაგებას (69 მ სიგრძეში, 62 მ. სიმაღლეში). ტაძარში მრავალი ქანდაკება და ხატია შექმნილი იმ დროისთვის საუკეთესო რუსი მხატვარ-მოქანდაკეების მიერ. ჭედური რკინის გისოსები, რომელიც ტაძრის მცირე უკანა მოედანს ერტყმის ხშირად ჭედური ხელოვნების საუკეთესო ნიმუშად მოიხსენიება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყაზანის ტაძრის ოფიციალური საიტი
* ტაძრის ისტორია დაარქივებული 2012-08-15 საიტზე Wayback Machine.
* ისტორია და ფოტომასალა ტაძრის შესახებ

  

ეგვიპტის ხიდიბრინჯაოს მხედარი
სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები

სასახლეები • ხიდები • ტაძრები • ძეგლები • არხები • კუნძულები • სანაპიროები • ბაღები და პარკები • თეატრები • სასწავლებლები

---

**მუზეუმები:** ერმიტაჟი • რუსული მუზეუმი • პუშკინის ბინა • სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი • სამხედრო-საზღვაო მუზეუმი  

**ტაძრები:** პეტრეპავლეს ტაძარი • ალექსანდრე ნეველის ლავრა • ყაზანის ტაძარი • ისააკის ტაძარი • სპას-ნა-კროვი • ჩესმენსკის ეკლესია • სმოლნის ტაძარი •   

**ქუჩები და მოედნები:** ლიტეინი • ლიგოვკა • მარსოვო პოლე • ნევსკი • სადოვაია ულიცა  

*სხვა ობიექტები:* პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე • ადმირალტეისტვო • კუნსტკამერა • ავრორა • პეტრე I-ის სახლი • მიხაილოვსკი სასახლე • ზაფხულის ბაღი • ბოტანიკური ბაღი • ზამთრის სასახლე • სენატის მოედანი • ბრინჯაოს მხედარი • სასახლის მოედანი • კლოდტის ცხენები • პეტროგრადის მხარე • ახალი ჰოლანდია • უნივერსიტეტი • მთავარი შტაბის არკა • სმოლნი • ნარვის კარიბჭე • ნეკროპოლი • გოსტინი დვორი • ცირკი • ზოოპარკი  • მეტრო
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იკორთა**. |

**იკორთის ტაძარი** — ძველი ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი, სოფელ იკორთის (ერედვის მუნიციპალიტეტი) განაპირას, მთის კალთაზე. გუმბათოვანი ტაძარი აგებულია 1172 წელს. გეგმით ოთხკუთხა შენობის გუმბათი საკურთხევლის კუთხეებსა და ორ ბოძს ეყრდნობა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ტაძარი უხვად ნათდება გუმბათის მაღალ ყელში დატანებული 12 სარკმლიდან. კედელ-კამარები თავიდანვე შელესილი და მოხატული იყო (ფრანგმენტები შემორჩენილია აფსიდში, ჩრდილოეთ კედელსა და გუმბათზე), სამხრეთ და დასავლეთ შესასვლელებს მიშენებული ჰქონდა კარიბჭეები (დანგრეულია), ახლანდელი სამხრეთ კარიბჭე გვიანდელია. 

ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი მდიდრულადაა მოჩუქურთმებული და გამოირჩევა შესრულების მაღალი ოსტატობით. იკორთის ტაძარს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ქართულ ხუროთმოძღვრების ისტორიაში. ქრონოლოგიურად და მხატვრულსტილისტიკური თავისებურებებით უადრესი ნიმუშია XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე შექმნილი ქართლის გუმბათოვანი ტაძრებისა, რომლებშიც საბოლოოდ შემუშავდა ქართული გუმბათოვანი ეკლესიის კანონიკური სახე.

იკორთის ტაძარში არიან დაკრძალული კახეთის აჯანყების (1659) ხელმძღვანელები: ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 227-228.
* *ზაქარაია პ.* XI-XVIII საუკუნეების ქართული ცენტრალურ-გუმბათოვანი არქიტექტურა, XI-XII სს. თბ. 1975, გვ. 11-142
* *ზაქარაია პ.* საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ. 1973, გვ. 79-81
* *ზანგურაშვილი ვლ.* ნიქოზისა და ცხინვალის ეპარქიების ეკლესია-მონასტრები, თბ. 2007, გვ. 32-33
* შიდა ქართლი: პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურურლი მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 92-95
* *მეგრელიძე ი.* წარწერები და სხვა სიძველეები იკორთაში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე : ისტორიის.. სერია, 1963, № 3, გვ. 170-171.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გვასალია ჯ. იკორთა, ჟურნ. ცისკარი, 1976, № 4, გვ. 154-155
* *ვარაზაშვილი მ.*,„იკორთა", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 88 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1992 წელი. — გვ. 57-60

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ეტიმოლოგია** (ბერძნ. ἔτυμος, ჭეშმარიტება, სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობა, λόγος მოძღვრება) — ისტორიული ენათმეცნიერების დარგი ენაში სიტყვების წარმოშობის და ისტორიის შესახებ. **ეტიმოლოგია** ასევე ეწოდება ამა თუ იმ კონკრეტული სიტყვის პირველ მნიშვნელობას.

ეტიმოლოგია ემყარება ენის სტრუქტურის ენობრივი სისტემის ყველა რგოლის ჩამოყალიბებისა და ცვლის ცოდნას. მაგ. სიტყვის ნახშირი წარსულის კვლევის საფუძველს წარმოადგენს ქართული ბგერათა ჯგუფების შხ, ხშ ისტორიული შესწავლა, კილოების მონაცემთა გათვალისწინება სვანურ და მეგრულში შემორჩენილ ფუძეთა (შიხ, ნოშქვერი) შედარება (იხ. ნახშირი ვიქსიკონში).

სიტყვის ეტიმოლოგიამ ზოგჯერ საინტერესო ინფორმაცია შეიძლება მოგვაწოდოს ამა თუ იმ ენობრივი კოლექტივის ყოფის ან აზროვნების ისტორიული კვლევისთვის. მაგალითად, მიზეზობრივი კავშირისგამომხატველი სიტყვა *ვინაიდან* ადრე გამოხატავდა დროში თანმიმდევრობას — „რა დროიდან", თავდაპირველად კი გადმოსცემდა თანამიმდევრობას სივრცეში (დაახლ. „საიდან"). ამრიგად, ვინაიდან სიტყვის მნიშვნელობის ცვლაში უკუფენილია აზროვნების განვითარება კონკრეტულიდან აბსტრაქტულისკენ.

ენებისთვის, რომლებსაც დიდი სამწერლობო ისტორია აქვს, მეცნიერები იყენებენ მათ, სიტყვების შესახებ ცნობების შესაგროვებლად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფილოლოგია
* ეტიმოლოგიური ლექსიკონი
* ხალხური ეტიმოლოგია

* **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ეტიმოლოგია***

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 241.
ვიტვატერსრანდი. ოქროს ნაგლეჯი
**ვიტვატერსრანდი** (აფრიკაანსი – Witwatersrand, „თეთრი წყლის ქედი") — მსოფლიოში უდიდესი ოქროსა და ურანის აუზი, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის გაუქმებულ ტრანსვაალის პროვინციაში, მაღალი ველდის პლატოზე. ქალაქ იოჰანესბურგის სამხრეთ-დასავლეთით. საბადო აღმოჩენილია 1884 წელს. ვიტვატერსრანდში იღებენ მსოფლიოში მოპოვებული ოქროს 25-50 %-ს. ოქროს მოპოვება ხდება მსოფლიოში ყველაზე ღრმა შახტიდან — ტაუ-ტონადან, რომლის სიღრმე დაახლოებით 4,5 კმ-ს აღწევს. გამომუშავებისას ტემპერატურა 50-52 °C-ია. ურანის სამრეწველო მოპოვება დაიწყო 1952 წლიდან. 1980 წლისათვის საბადოში მოიპოვეს 36 000 ტ ოქრო. 1970 წელს მოიპოვეს სარეკორდო 1000,4 ტ ოქრო. მადნიანი ფართობი ვრცელდება 350 კმ-ზე, სიგანე 200 კმ-ია. ვიტვატერსრანდის ოქროს მარაგი შეფასებულია ათი ათას ტონობით. ოქროიანი წყება შედგება კონგლომერატებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებით, პორფირების, ანდეზიტების ჰორიზონტებითა და მათი ტუფებით. მადნიანი სხეულის შემადგენლობაშია 70-ზე მეტი მინერალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიტვატერსრანდის საბადო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ვიქტორ სამსონის ძე სულაქველიძე** (დ. 15 დეკემბერი, 1919, მთისძირი — გ. 31 ოქტომბერი, 1984) — ქართველი სამხედრო მეცნიერი და სამხედრო ინჟინერი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, გენერალ-მაიორ-ინჟინერი.   

1942 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (შემდეგში პოლიტექნიკურად წოდებული), რის შემდეგაც გააგზავნეს სამხედრო-საარტილერიო აკადემიაში სწავლის გასაგრძელებლად.        

ვიქტორ სულაქველიძე ცნობილია, როგორც ლაზერული პისტოლეტის ავტორი. ხვეწდა და აუმჯობესებდა საბჭოთა საკონტინენტშორისო ბალისტიკური რაკეტების საბრძოლო (ბირთვული) ქობინებს, რათა მოწინააღმდეგის ტერიტორიაზე აფეთქების შემდეგ გაძლიერებულიყო გამა და ზემაღალი სიხშირის გამოსხივება. სავარაუდოდ, ზრუნავდა ალექსანდრე ნადირაძის ბირთვულქობინიანი „ტოპოლების" გაუმჯობესობაზეც.

ვიქტორ სულაქველიძე გარდაიცვალა 1984 წელს. ის საქართველოში ჩამოასვენეს და თბილისში, საბურთალოს სასაფლაოზე დაკრძალეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Космический мемориал :: В.С. Сулаквелидзе. (რუსული)
* ვიქტორ სულაქველიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გენერალი ვიქტორ სულაქველიძე რუს გენერლებთან ერთად. საქართველოს ეროვნული საპარლამენტო ბიბლიოთეკა (ციფრული ბიბლიოთეკა).
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხომერიკი**. |

**ვიქტორ ნოეს ძე ხომერიკი** (დ. 6 ივნისი, 1910, ვორკუტა (კომის ასსრ) — გ. 16 მაისი, 1994, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, გრიგოლ რობაქიძის ფონდის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და გამგეობის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ციმბირში იმ დროს იქ გადასახლებული პოლიტიკური მოღვაწის, ნოე ხომერიკის ოჯახში. 9 წლისას გარდაეცვალა დედა — ანეტა ნიკოლაიშვილი, 1921 წელს საქართველოს სამხედრო ოკუპაციის შემდეგ 11 წლის ასაკში გაჰყვა მამას ემიგრაციაში. ცხოვრობდა ჯერ თურქეთში, შემდეგ — საფრანგეთში. 1924 წელს დაუხვრიტეს საქართველოში ანტისაბჭოთა აჯანყების ორგანიზებისთვის დაბრუნებული მამა — ნოე ხომერიკი, რომელიც დემოკრატიული საქართველოს მთავრობის მიწათმოქმედების მინისტრი იყო. 

საფრანგეთში დაამთავრა ჯერ კოლეჯი, შემდეგ საერთაშორისო ეკონომიკური უნივერსიტეტი პარიზში. სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდში იყო ჯენერალ მოტორსის წარმომადგენელი საფრანგეთში. 

ვიქტორ ხომერიკი მიუხედავად იმისა, რომ არ წარმოადგენდა არცერთ პოლიტიკურ პარტიას, იგი დიდი ავტორიტეტის გამო განსაკუთრებულ პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენდა. იყო მსოფლიო ემიგრანტთა მთავარი კომიტეტის გამგეობის წევრი, პარიზის წმინდა ნინოს სახელობის ქართულ ეკლესიაზე ერთ-ერთი მზრუნველი. 

იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რომლის დროსაც მან საკუთარი სიცოცხლის ფასად დაიხსნა ქართველი ტყვეები გესტაპოს საკონცენტრაციო ბანაკიდან, რისთვისაც სამჯერ მოხვდა დასახვრეტთა სიაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 416, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიქტორ ხომერიკმა პატივი მიაგო 1921 წელს ბათუმისათვის ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვიქტორია**. |

კუნძული ვიქტორია
ვიქტორია კოსმოსიდან
 **ვიქტორია** — სიდიდით მეორე კუნძული კანადაში და მერვე მსოფლიოში. მისი ფართობია 217 291 კმ²-ია. მდებარეობს არქტიკის პოლარულ სარტყელში, ნუნავუტის ტერიტორიაზე. 

კუნძულს სახელი ეწოდა 1839 წელს, დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად. 

მდებარეობს კანადის ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიაზე. მის დასავლეთით მდებარეობს ამუნდსენის ყურე და კუნძული ბანკსი, რომელიც ვიქტორიასგან გამოყოფილია საკმაოდ ვიწრო უელსის პრინცის სრუტით.

ვიქტორია წარმოადგენს „ნახევარკუნძულების კუნძულს", უსწორმასწორო სანაპირო ხაზით, უამრავი ნახევარკუნძულითა და უამრავი წვრილი ყურეთი. 

კუნძულის უმაღლესი წერტილია შალერის მთები (655 მ) სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში, რომლის სიახლოვესაც მდებარეობს კუნძულის უდიდესი ტბა — ფერგიუსონი ( 562 კვ. კმ.)

2006 წლის აღწერის მონაცემებით, ვიქტორიას მოსახლეობა შეადგენს 1 875 ადამიანს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვიქტორია (კუნძული)***

* კუნძულის რუკა
* ექსპედიცია ვიქტორიაზე
* კუნძული ვიქტორია დაარქივებული 2012-01-18 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| კანადის დროშა | *ეს სტატია კანადისა და კანადელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**უზუნგიოლი** (თურქ. Uzungöl — „გრძელი ტბა") — ტბა თურქეთში, ტრაპიზონის პროვინციაში, ქალაქ ტრაპიზონიდან სამხრეთით 99 კმ-ში. მდებარეობს მაღალ მთებს შორის, ზღვის დონიდან 1090 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,2 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 15 მ. მეწყრული წარმოშობისაა. უზუნგიოლის წყლის დონე და ფართობი სეზონისა და წლის მიხედვით მერყეობს. ტბის წყალი მტკნარია. მის სანაპიროზე არის ამავე სახელწოდების სოფელი. პოპულარული ტურისტული ობიექტია. 2008 წელს თურქეთის მთავრობამ ტბის სანაპიროს გასწვრივ ააშენა ბეტონის ბარიერი, რაც აფერხებს ტბის ირგვლივ არსებული გზების დასველებას. ამას მოჰყვა ადგილობრივთა და ეკოლოგთა პროტესტი, რომელთა თქმით, უზუნგიოლი გიგანტურ ხელოვნურ აუზს დაემსგავსა, რასაც შესაძლოა გარემოს დეგრადაცია მოჰყვეს.

სქოლიო
------

1. ↑  Uzungöl: A lakeside heaven in Trabzon.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-11. ციტირების თარიღი: 2018-01-16.
2. ↑  Haldizen Valley and Uzungöl travel.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-11. ციტირების თარიღი: 2018-01-16.
3. ↑  Radikal: "Uzungöl'ün beton kaderi"
1734 წლის ფრანგული რუკა, სადაც უზბოი (აღნიშნულია როგორც *Bras de Tokai*) გამოეყოფა ამუდარიას (*Gihon* ან *Oxus*) და ჩაერთვის კასპიის ზღვას.
**უზბოი** (ყაზახ. Өзбойлар) — ძველი და მკვდარი ნახეობარების სახელწოდება შუა აზიის უდაბნოებში. წარმოადგენს გრძელ ხეობას თურქმენეთში, რომელიც გადაჭიმულია სარიყამიშის ქვაბულიდან კასპიის ზღვამდე. ჩრდილო-დასავლეთით შემოზღუდულია ყარაყუმის უდაბნოთი, სიგრძე 550 კმ. უზბოი აგრეთვე ეწოდა მდინარეს, რომელსაც სათავე და შესართავი არ გააჩნია — მდინარე ამუდარიის ყოფილი ტოტი, რომელიც გაედინებოდა ყარაყუმის უდაბნოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში თურქმენეთში XVII საუკუნემდე. 

სწრაფადვე ამოშრა და შესაბამისად ხვარაზმის ცივილიზაციას მიაყენა ზარალი, რომელიც განვითარებას სწორედ ამ მდინარის წყლებზე განიცდიდა. მდინარე უზბოი მიედინებოდა დაახლოებით 750 კმ-ზე. განშტოვდებოდა რა, მდინარე ამუდარიის ნაპირებიდან, სვლას აგრძელებდა სარიყამიშის ტბის გავლით და შესართავს კასპიის ზღვაში პოულობდა. წყლის ამოშრობასთან ერთად ნაპირზე დასახლებულმა ხალხმა უეცრად გაფანტვა დაიწყო და შედეგად ისინი მოხეტიალეებად იქცნენ. 

ცნობილმა გეოლოგმა ვლადიმერ ობრუჩევმა აწარმოა კვლევები ამ რაიონში. იგი შემდეგნაირად ახასიათებს უზბოის: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ბალა-იშემის ჭის დასავლეთით ორას ნაბიჯში ქვიშაქვებისგან აგებულ მცირე სიმაღლის ბორცვებს შორის ირკვევა უმნიშვნელო დადაბლება, რომელიც სახელგანთქმულ უზბოის წარმოადგენს." |
|  |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უადი
* კრიკი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უზბოის საიდუმლოება დაარქივებული 2014-02-20 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Letole, Rene, et al. "Uzboy and the Aral regressions: A hydrological approach", Quaternary International, March 2007
2. ↑  Kozubov, Robert.  (November 2007) Uzboy. Turkmenistan International Magazine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თურქმენეთის დროშათურქმენეთის მდინარეები |
| --- |
|  |
| მდინარეები | 
* ამუდარია
* ათრაქი
* თეჯენი
* მურღაბი
* სუმბარი
* ქუშქა
* ჩანდირი
 |
|  |
| არხი | 
* ყარაყუმის არხი
 |
|  |
| ყოფილი მდინარე | 
* უზბოი
 |

 |
**უზეირ ჰაჯიბეკოვის საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი** — ერთ-ერთი გამორჩეული მუსიკალური ღონისძიება (ფესტივალი), რომელიც ტარდება აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. აღნიშნულ ფესტივალს საფუძველი ჩაეყარა 2009 წელს და პირველი ფესტივალი ჩატარდა 2009 წლის სექტემბერში, აღნიშნული ფესტივალი მას შემდეგ ყოველწლიურად ტარდება. მუსიკალური ღონისძიებები ტარდება აზერბაიჯანის რამდენიმე ქალაქში, ხოლო ძირითადი ცერემონიები ბაქოში ტარდება.

ისტორია
-------

1995 წლიდან აზერბაიჯანში 18 სექტემბერს (უზეირ ჰაჯიბეკოვის დაბადების დღე) აღინიშნა, როგორც ეროვნული მუსიკის დღე. უზეირ ჰაჯიბეკოვი იყო აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, სსრკ სახალხო არტისტი (1938 წელი), აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945 წელი). აზერბაიჯანის პროფესიული მუსიკის ფუძემდებელი. ჰაჯიბეკოვი ავტორია აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჰიმნისა (1945 წელი), სსრკ I და II მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით. სწორედ 2009 წლიდან გადაწყდა, რომ ჩატარებულიყო საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი, რომელიც მიეძღვნებოდა ცნობილ აზერბაიჯანელ კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეკოვის შემოქმედებას. 

მუსიკალური ფესტივალი ჩვეულებრივ 10 დღეს გრძელდება. ღონისძიებები ტარდება სხვადასხვა ადგილებში, მათ შორის აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის დარბაზში, აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში, მუღამის საერთაშორისო ცენტრში, აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური მუსიკის თეატრში, ბაქოს მუსიკალურ აკადემიაში, ბაქოს ჰეიდარ ალიევის სასახლეში და ასევე აზერბაიჯანის სხვადასხვა რეგიონში. 

სხვა ქვეყნების მუსიკოსები მონაწილეობენ ფესტივალზე აზერბაიჯანელ მუსიკოსებთან ერთად. კონცერტების გარდა, ტარდება სპექტაკლები უზეირ ჰაჯიბეკოვის კომპოზიციების საფუძველზე და სამეცნიერო კონფერენციები, რომლებიც ჰაჯიბეკოვის შემოქმედებითი მემკვიდრეობის შესასწავლად არის მოწოდებული. ფესტივალის ორგანიზატორები არიან კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრო და ჰეიდარ ალიევის ფონდი. 

XI საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი ჩატარდა 2019 წლის 18–დან 30 სექტემბრამდე. დაგეგმილი იყო მონაწილეობა ფესტივალში ცნობილი ჯგუფების, შემსრულებლებისა და მუსიკოსების მიერ აშშ-დან, რუსეთიდან, ჩინეთიდან, თურქეთიდან, იტალიიდან, უზბეკეთიდან, ბელარუსიიდან, ბულგარეთიდან, უკრაინიდან და საქართველოდან .

აღნიშნული ფესტივალის საღამოებზე ძირითადად უზეირ ჰაჯიბეკოვის კომპოზიციებთან ერთად სრულდება მსოფლიოში ცნობილი კომპოზიტორების ნამუშევრები ადგილობრივი და უცხოელი მუსიკოსების შესრულებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фестиваль Узеира Гаджибейли

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijan celebrates Music Day by opening Uzeyir Hajibeyli Festival | Vestnik Kavkaza en-EN.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-09-30. ციტირების თარიღი: 2019-09-30
2. ↑  „В Баку пройдет III Международный музыкальный фестиваль Узеира Гаджибейли". TREND. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-01.
3. ↑  ПРОГРАММА XI Международного музыкального фестиваля Узеира Гаджибейли — АФИШИ. Новая Эпоха.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-08. ციტირების თარიღი: 2019-09-22.
**იკოთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი, რომელიც დგას ფიცხელაურის კარ-მიდამოში სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები.
მრგვალი კოშკის გეგმარება სწორკუთხაა. ნაგებობა შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე.
პირველი სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი თაღოვანი და ერთი არქიტრავული ნიშაა. აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში მოწყობილი იყო ბუხარი, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ბუხრის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთ კედელში ერთი თაღოვანი ნიშაა მოთავსებული. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში შეისრულთაღიანი შესასვლელია, აქვეა მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია; კამარა ქართული აგურით არის გადაყვანილი, რომელიც მოგვიანებით შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა.
მეორე სართული გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, მისი გადახურვაც კამაროვანია. შეისრულთაღიანი შესასვლელი დასავლეთ კედელშია მოთავსებული. შესასვლელის სამხრეთით სწორკუთხა, ხოლო ჩრდილოეთით შეისრული ფორმის ნიშებია. ჩრდილოეთი კედლის ნიშებში გაჭრილია სათოფურები.
აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია თაღოვანი ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს თითო შეისრული ნიშაა. ნიშებში სათოფურებია გაჭრილი.
სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მესამე სართულზე ასასვლელი კიბეა. მესამე სართულის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონგრეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ. 2008, გვ. 95-96
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ორბელიანი**. |

**ზაალ-ზოსიმე ვახტანგის ძე ორბელიანი** (დ. 1660/1670, სოფ.ტანძია, ახლანდელი ბოლნისის რაიონი — გ. წელი უცნობია) — ქართველი მწიგნობარ-კალიგრაფი, სულხან-საბა ორბელიანის ძმა. მასთან ერთად აქტიურად მონაწილეობდა ქართლის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო გიორგი XI-ის მომხრეთა ბანაკში. 1699 ბერად აღიკვეცა ზოსიმეს სახელით. ვახტანგ VI-ის გამგებლობის პერიოდში (1703-1712) ნაყოფიერ კულტურულ-ლიტერატურულ მუშაობას ეწეოდა. 1724 ვახტანგს გაჰყვა რუსეთში. მოსკოვში ცხოვრობდა დარეჯან ბაგრატიონის სასახლეში (ვსესვიატსკოეში). ორბელიანმა დიდი დახმარება გაუწია სულხან-საბა ორბელიანს "ქართულ ლექსიკონზე" მუშაობის დროს: რამდენიმე ხელნაწერი თვითონ დაამზადა, ზოგიერთი ნუსხა გადაწერა ძმასთან ერთად. 1720 წელს გადანუსხა "ლოცვა განზრახვათათვის" (ხელნაწერი H-770, ხელნაწერთა ინსტიტუტი), 1729 - სულხან-საბა ორბელიანის ქადაგებათა კრებული "სწავლა-მოძღვრებანი" (ხელნაწერი A-479, ხელნაწერთა ინსტიტუტი) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე ლ.* ზაალ-ზოსიმე ორბელიანი, «ცისკარი», 1959, № 10;

* *მიქაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 557.
გაბაშვილის სასახლე
**თხინვალის სასახლე** —არქიტექტურული ძეგლი თბილისში სოფელ თხინვალაში, სოფლის დასავლეთით 2 კილომეტრზე, ლისის ტბის მიდამოებში, გაბაშვილთა ნასახლარზე. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

კომპლექსში შედის სასახლე და წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთით მიშენებული აქვს ეგვტერი და ღვთისმშობლის ეკლესია. ორსართულიანი სასახლიდან შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის ფრაგმენტები; ჩანგრეულია ეკლესიების სახურავები; სანახევროდ დანგრეულია ეგვტერი. კომპლექსის შენობები ნაგებია აგურით. წმინდა გიორგის ეკლესიის გრძივ და დასავლეთ კედლებზე გასამაგრებლად მოგვიანებით ნატეხი ქვის დამატებითი კედლებია მიშენებული.

სასახლე
-------

სასახლე გეგმით სწორკუთხაა, შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარის ორივე მხარეს თითო მოზრდილი ნიშია. დასავლეთის კედელში უფრო მომცრო ნიშებია. პირველი სართულის შეისრული კამარა პილასტრებზე დაბჯენილ ორ შეისრულ თაღზე ყოფილა დამყარებული. აღმოსავლეთ კედელი გამაგრებულია მძლავრი კონტრფორსებით.

წმინდა გიორგის ეკლესია
----------------------

წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზულია, ჰქონია ორი შესასვლელი — დასავლეთით და სამხრეთით. მოგვიანებით დასავლეთის კარი სწორკუთხა სარკმლად გადაუკეთებიათ. აღმოსავლეთით ღრმააფსიდიანი საკურთხეველია, რომლის ჩრდილოეთით სამკვეთლოა, ხოლო სამხრეთით — სადიაკვნე. ამ სათავსებს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდები აქვს. 

ეკლესიის სამხრეთ ფასადზე, კედელში ჩასმულ ქვაზე მზის საათია ამოკვეთილი, ხოლო აღმოსავლეთის ფასადის ზემო ნაწილში - გოლგოთის ჯვარი. ეკლესიას შემოვლებული აქვს ქვის ლავგარდანი.

ეკლესიას დასავლეთით და სამხრეთით კარიბჭეები ჰქონია მიშენებული. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთ კარიბჭე, რომელიც სამი მხრივ გახსნილია შეისრული თაღებით. გარედან თაღები ჩასმულია სწორკუთხა ჩარჩოში და მორთულია აგურის შვეული და თარაზული წყობით.

ღვთისმშობლის ეკლესია
--------------------

წმინდა გიორგის ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მიშენებული აქვს ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია. ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თხინვალის სასახლე***

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 289.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქაქუთი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ჩოლოქის ბრძოლის (1854) გეგმა. მასზე დატანილია სოფელი ქაქუთი
**ქაქუთი** — ისტორიული სოფელი საქართველოში, გურიაში.

ისტორია
-------

სოფელი ქაქუთი შედიოდა ლიხაურის სასოფლო საზოგადოებაში. სახელწოდება ქაქუთი სავარაუდოდ სვანური წარმოშობისაა. ერთ-ერთი გადმოცემის მიხედვით კი გურიელებს ჰყავდათ ოდიშიდან დაქირავებული მეჯოგე გვარად ქაქუთია, რომელიც ამ ადგილებში აძოვებდა ნახირს. მდინარე ჩოლოქი მას ყოფდა გაღმა და გამოღმა ქაქუთად. ისტორიულ წყაროებში ის მეზობელ სოფელ ჭანიეთზე უფრო ადრე მოიხსენიება. სოფელი ორად გაიყო მას შემდეგ, რაც 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულებით ოსმალეთმა მიიღო ტერიტორია მდინარე ჩოლოქის სამხრეთით. სოფლები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საცალფეხო ხიდით. 1854 წელს ქაქუთის მიდამოებში გაიმართა ჩოლოქის ბრძოლა. 1874 წელს ქაქუთი მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ. იმ პერიოდში ქაქუთის მოსახლეობა შეადგენდა 20 კომლს.

ამჟამად საკუთარი სახელი ქაქუთი შეიძლება აღნიშნავდეს.

* ქაქუთი, იგივე გამოღმა ქაქუთი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
* ქაქუთი, იგივე გაღმა ქაქუთი - სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში

ლიტერატურა
----------

* *ლომჯარია ს.*, „სოფელო ჩემო", თბილისი: „მერიდიანი", 2012, ISBN 978-9941-10-560-9.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „კვალი" N22 – 1896 წ.
2. ↑  *ნოზაძე ვ*. საქართველოს აღდგენისათვის ბრძოლა მესხეთის გამო, გვ.8 — თბილისი, 1989 წ.
3. ↑  *დიმიტრი ბაქრაძე*, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში", გვ.92 — ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა", 1987

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ამ გვერდზე მოყვანილია სტატიები მსგავსი სათაურებით. თუ მასზე ვიკიპედიის სხვა გვერდის ბმულით მოხვდით, გთხოვთ დაუბრუნდეთ წინა გვერდს და შეასწოროთ ბმული ისე, რომ მან ზუსტი სახელწოდების გვერდზე მიუთითოს.* |
„**15 წლის კაპიტანი**" (ფრანგ. Un capitaine de quinze ans) — ფრანგი მწერლის, ჟიულ ვერნის სათავგადასავლო რომანი. პირველად გამოიცა 1878 წელს საფრანგეთში.

15 წლის კაპიტანი
----------------

„15 წლის კაპიტანი" ჟიულ ვერნის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოებია. პირველად 1878 წელს გამოქვეყნდა „გართობისა და აღზრდის ჟურნალში" და იმავე წელს ცალკე წიგნადაც გამოიცა.

სიუჟეტი
-------

რომანში მოთხორბილია ხომალდ „პილიგრიმის" მგზავრების ფათერაკებით სავსე თავგადასავალი. მოქმედება ვითარდება 1873 წლის თებერვლიდან ივლისის ბოლომდე. რომანის გმირებს, დიკ სენდს, მისის უელდონსა და მათ მეგობრებს თავს ატყდებათ ათასგვარი განსაცდელი ღია ზღვაში, აფრიკის ტროპიკულ ტყეებსა თუ მონებით მოვაჭრეთა ბანაკში. მთავარი გმირი, 15 წლის, ობოლი დიკ სენდია, რომლის თავგანწირვამ, მეგობრებისადმი უსაზღვრო სიყვარულმა, სიმამაცემ, შეუპოვრობამ, სამართლიანობამ და კეთილშობილებამ , რომანის გმირებს მრავალი განსაცდელი გადაატანინა და დიკ სენდი მკითხველის ერთ-ერთ უსაყვარლეს გმირად აქცია.

თემა
----

წიგნში წამოჭრილი მოვლენები ეხება სხვადასხვა საკითხებს, მათ შორის ენტომოლოგიის აღმოჩენას. „15 წლის კაპიტანი" დაიწერა იმ დროს, როდესაც ევროპის ქვეყნების ხელისუფალნი, ერთმანეთს ექიშპებოდნენ აფრიკის იმ ნაწილის მიტაცებაში, რომელშიც ვითარდება მოვლენები. მწერალი ნათლად ხატავს მონათვაჭრობის საშინელებებს. პორტუგალიის კოლონიები: ანგოლა და მოზამბიკი მონათვაჭრობის მთავარი ცენტრები იყო. ისინი აწვდიდნენ ზანგ მონებს უპირატესად ჩრდილოეთსა და სამხრეთ ამერიკას, აგრეთვე აზიისა და აღმოსავლეთის ქვეყნებს.

პერსონაჟები
-----------

* დიკ სენდი;
* აქტეონი
* ანტონიო–ხოზე ალვეცი;
* ოსტინი
* ბათი
* კუზენი ბენედიქტი;
* კოიმბრა
* დინგო
* ჰალიმა
* ჰერისი
* ჰერკულესი
* ჰოვიკი
* კაპიტანი ჰული
* იბნ ჰამისი
* მუანი ლუნგა
* მუანა
* გადია ზანგი
* მუნიტო
* ნეგორო
* ტიპო–ტიპო
* ტომი
* სამუელ ვერნონი
* ჯეკ უელდონი
* ჯეიმზ ვ. უელდონი
* მისის უელდონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თხუთმეტი წლის კაპიტანი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თხუთმეტი წლის კაპიტანი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჟიულ ვერნი |
| --- |
|  |
| 
* *ხუთი კვირა საჰაერო ბურთზე* (1863)
* *მოგზაურობა დედამიწის ცენტრისკენ* (1864)
* *დედამიწიდან მთვარემდე* (1865)
* *კაპიტან ჰატერასის მოგზაურობა და თავგადასავალი* (1866)
* *კაპიტან გრანტის შვილები* (1868)
* *მთვარის გარშემო* (1870)
* *ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალქვეშ* (1870)
* *ოთხმოცი დღე დედამიწის გარშემო* (1873)
* *საიდუმლო კუნძული* (1874)
* *თხუთმეტი წლის კაპიტანი* (1878)
* *მათიას შანდორი* (1885)
* *ყინულის სფინქსი* (1897)
 |

 |
**მიხეილ (ფრიდონ) ალექსანდრეს ძე წულუკიძე** (დ. 8 ოქტომბერი, 1894, თბილისი, — გ. 7 ნოემბერი, 1976, მადრიდი) — თავადი, ქართველი სამხედრო მოღვაწე.

პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დაწყებისთანავე მოხალისედ ჩაირიცხა რუსეთის იმპერიის არმიის მე-7 ოლვიოპოლის ულანთა პოლკში. 1915 წელს დაამთავრა ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი. მონაწილეობდა ბრძოლებში გალიციის ტერიტორიაზე, სადაც 1917 წელს დაიჭრა. ჰქონდა კორნეტის, შემდეგ შტაბს-როტმისტრის წოდება. დაჯილდოებული იყო IV ხარისხის გიორგის ჯვრით. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში პოდპოლკოვნიკის, შემდეგ პოლკოვნიკის წოდებით. თავი გამოიჩინა ბათუმიდან თურქეთის ჯარის განდევნის ოპერაციაში 1921 წლის მარტში (თავის მოგონებებში ამ ეპიზოდის აღწერისას გენერალი გიორგი მაზნიაშვილი წულუკიძეს „თავზედხელაღებულ მამაც პოლკოვნიკს" უწოდებს). გასაბჭოების შემდეგ ერთხანს მსახურობდა ქართულ წითელ არმიაში. 1923 წლიდან ემიგრაციაში იყო საფრანგეთში. 1936-1939 წლებში მონაწილეობდა ესპანეთის სამოქალაქო ომში ნაციონალისტების მხარეზე. 

მეორე მსოფლიო ომის წლებში (1939-1945) წულუკიძეს რთული სამხედრო ბიოგრაფია ჰქონდა. 1940 წლის ივნისიდან 1941 წელის სექტემბრამდე მსახურობდა საფრანგეთის არმიაში. 1942 წელის ოქტომბრიდან 1944 წლის აგვისტომდე იყო გერმანიის ვერმახტის ერთ-ერთი კავკასიური ფორმირების მეთაური კელცეში. 1944 წლის აგვისტოდან „სს"-ის რეზერვში ირიცხებოდა. 1945 წლის თებერვალში ვაფენ-შტანდარტენფიურერის წოდებით სათავეში ჩაუდგა ვაფენ-სს-ის ქართულ ჯგუფს (SS-Waffengruppe Georgien), რომელიც ჩრდილოეთ იტალიაში იყო განლაგებული. იმავე წლის აპრილში იტალიელი პარტიზანების მხარეს გადავიდა. ომის შემდეგ ცხოვრობდა ესპანეთში და მუშაობდა ესპანეთის ნაციონალური რადიოს რუსულ სექციაში. გარდაიცვალა მადრიდში 1976 წელს, 82 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრიდონ წულუკიძე — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)

სქოლიო
------

1. ↑  მაზნიაშვილი, გიორგი. მოგონებანი : 1917-1925. თბილისი : სახელმწიფო გამომცემლობა. — 1927. — გვ. 203.
2. ↑  Часовой. - Париж - Брюссель, 1961, № 417, № 418.
**ვულონგონგი** (ინგლ. Wollongong) — ქალაქი სამხრეთ ავსტრალიის შტატ ახალ სამხრეთ უელსში. 2011 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 245 942 კაცს.

გეოგრაფია
---------

ვულონგონგი მდებარეობს 84 კილომეტრში სამხრეთ-დასავლეთით შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ სიდნეიდან, მთების კემბლის და კეირის ძირში. ქალაქი მდებარეობს ტასმანიის ზღვის სანაპიროზე. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ტბა-ლაგუნა — ილავარა.

### კლიმატი

ქალაქში კლიმატი რბილი, ნოტიო და ოკეანურია. ზამთრის საშუალო ტემპერატურაა +12-+13 °С, ზაფხულის — +21-+22 °С. ნალექების (წვიმის სახით) წლიური რაოდენობა შეადგენს 1321,2 მმ-ს. თვეში წვიმიანი დღეების რაოდენობა შეადგენს — 7-10 დღიდან ზამთარში 13-15 დღემდე ზაფხულში. ზაფხულში სიცხე რბილდება მუდმივი ბრიზით.

ისტორია
-------

თანამედროვე ქალაქის ადგილას ძველი დროიდან ცხოვრობდნენ ავსტრალიელი აბორიგენები, თვითონ სახელი *ვულონგონგი* წარმოიშვა მათი ენიდან. ევროპელების პირველი დაფიქსირებული ვიზიტი მოხდა 1796 წელს, მათ შორის იყვნენ მეთიუ ფლინდერსი და ჯორჯ ბასი. XIX საუკუნის დასაწყისში დაარსდა კოლონიზატორების პირველი დასახლებები. XIX საუკუნის შუიდან მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა იყო ქვანახშირის მოპოვება.

შემდგომში ვულონგონგი გახდა შავი მეტალურგიის ცენტრი, მაგრამ ბოლო წლებში ვულონგონგის მსხვილმა (და ერთადერთი) ფოლადჩამომსხმელმა ქარხანამ, რომელიც ეკუთვნის კორპორაცია BlueScope Steel-ს, მნიშვნელოვნად შეამცირა წარმოების მოცულობა. დღეისათვის ქალაქის მოსახლეობის საკმაო ნაწილი დაკავებულია ვულონგონგის უნივერსიტეტში. ქალაქის შემოგარენში მდებარეობს პორტ-კემბლა — ქვეყნის ერთ-ერთი მსხვილი საპორტო და ინდუსტრიული ზონა.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* იაპონიის დროშა კავასაკი, იაპონია, 1987 წლიდან
* ჩრდილოეთ მაკედონიის დროშა ოჰრიდი, ჩრდილოეთი მაკედონია, 1999 წლიდან
* ჩინეთის დროშა ლონგუანი, ჩინეთი, 2000 წლიდან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვულონგონგი***

* Grand Pacific Drive
* Tourism Wollongong

სქოლიო
------

1. ↑  Australian Bureau of Statistics.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-12-06. ციტირების თარიღი: 2015-02-10.
2. ↑  Bureau of Meteorology

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალი სამხრეთ უელსის ქალაქები |
| --- |
|  |
| 

**დედაქალაქი:**
სიდნეი
**ქალაქები:**
არმიდეილი ·
ბათერსტი ·
ბროკენ-ჰილი ·
გოსფორდი ·
გოულბერნი ·
გრაფტონი ·
გრიფითი ·
დაბო ·
ვულონგონგი ·
კოფს-ჰარბური ·
კუნიბეი ·
ლისმორი ·
ლითგოუ ·
ლურჯი მთები ·
მაკუორი ·
მეიტლენდი ·
ნიუკასლი ·
ნოვრა ·
ოლბერი ·
ორენჯი ·
პორტ-მაკუარი  ·
რიჩმონდი  ·
სენტრალ-კოუსტი ·
სესნოკი ·
ტამუერთი ·
უაგა-უაგა
 |

 |
**შუვალოვის პარკი** (რუს. Шуваловский парк) — ისტორიული პარკი პარგოლოვოში, გრაფი შუვალოვების ყოფილი საკუთრება. მდებარეობს თანამედროვე სანქტ-პეტერბურგის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

პარკს უჭირავს 142 ჰა ფართობი მდინარე სტაროჟილოვკის ჩრდილოეთით, საიდანაც 136 ჰა მდებარეობს კულტურული მემკვიდრეობის დაცული ტერიტორიის საზღვრებში (აქ ახალი შენობების აგება აკრძალულია). პარკში ძალიან ბევრი საუკუნოვანი ნაძვის ხეა. რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია.

პარგოლოვო
---------

პარკს ეს სახელი ეწოდება გრაფ შუვალოვების გვარის მიხედვით, რომლებიც მიწებს ფლობდნენ პარგოლოვოში, პეტრე ივანეს ძე შუვალოვისთვის 1746 წელს გრაფის ტიტულის მიღებიდან 1903 წლამდე, როდესაც გარდაიცვალა თავადი ვორონცოვ-შუვალოვი, გვარის უკანასკნელი შტოს წარმომადგენელი. ამის შემდეგ მან მიწები მემკვიდრეობით დაუტოვა თავისი დის, ეკატერინეს, მეუღლეს ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვს. 

1912-1915 წლებში არქიტექტორ სტეფან კრიჩინსკის პროექტის მიხედვით პარკში ააშენეს აგარაკის შენობა ნეოკლასიციზმის სტილში.

პარგოლოვოს ეკლესია
------------------

 მთავარი სტატია: პარგოლოვოს პეტრე და პავლე მოციქულების ეკლესია.
1820-იან წლებში პარგოლოვოს ფლობდა პავლე შუვალოვის ქვრივი ვარვარა შუვალოვა, რომელიც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ცოლად გაყვა იმპერატორის კარის ცერემონმაისტერს, გრაფ ადოლფ პოლეს. 1830 წელს მეორე მეუღლის გარდაცვალებამ სერიოზულად იმოქმედა გრაფინიაზე. მან გადაწყვიტა უკვდავეყო მისი ხსოვნა. ვარვარა შუვალოვას თხოვნით არქიტექტორმა ალექსანდრე ბრიულოვმა შეიმუშავა მისი მეუღლის დასაკრძალავი აკლდამისა პროექტი. აკლდამა იმ წელსვე ააგეს, თაღოვან შესასვლელთან. 

ძალიან მალევე ვარვარა პეტრეს ასულმა თხოვნით მიმართა სასულიერო კონსისტორიას, რათა ნება მიეცათ აკლდამაზე აეშენებინა ქვის ეკლესია იმავე ბრიულოვის პროექტის მიხედვით. პასუხად მან მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არამართლმადიდებელი გრაფის ნეშტი უნდა ყოფილიყო ტაძრის გარეთ. თავდაპირველად ფიქრობდნენ ტაძარი ეკურთხებინათ დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე, მაგრამ თავიდანვე ეკლესიას თვლიდნენ მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძრად. 

ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1831 წელს, მაგრამ მფლობელის მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 10 წელი. კიდევ ხუთი წლის შემდეგ, 1846 წლის 9 ივლისს, ტაძარი აკურთხა იოაკიმე კოჩეტოვმა. ამ მომენტიდან პეტრესა და პავლეს ეკლესია გახდა შუვალოვ-ვორონცოვების საოჯახო ეკლესია. 1872 წლის 12 ივლისს ტაძარში ჯვარი დაიწერა ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვმა და ნადეჟდა პურგოლდმა.

ლიტერატურა
----------

* Г. И. Зуев. Шуваловская Швейцария: из истории предместий Санкт-Петербурга. СПб, 2005.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 7810196008
* Е. Александрова. Шуваловский парк (журнал «Наше наследие»)
ფრიდონ სიხარულიძე
**ფრიდონ მოსეს ძე სიხარულიძე** (დ. 9 სექტემბერი, 1937, სოფელი გოგოლესუბანი, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 15 ოქტომბერი, 2010, თბილისი) — ქართველი ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1956-1961 წლებში სწავლობდა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 1963-1965 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელობის უნივერსიტეტში ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ისტორიის ასპირანტი; ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1969); ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1990); პროფესორი (1993).

1972 წელს მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში; 1972-1986 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1987-2000 წლებში ეროვნულ ურთიერთობათა კვლევის ცენტრის მეცნიერ-თანამშრომელი; 2000-2006 წლებში პოლიტოლოგიის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი.

ფრიდონ სიხარულიძე მრავალი წლის განმავლობაში მუშაობდა რუსეთის არქივებში, მათ შორის საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა არქივებში და ეძებდა ქართველთა კვალს. მისი მონაწილეობით გაითხარა დონის მონასტერის ქართული საფლავები.

ბიბლიოგრაფია
------------

გამოქვეყნებული აქვს 73 სამეცნიერო ნაშრომი და არაერთი წიგნი.

* სიხარულიძე ფ. მოსკოვის ქართული კულტურის ცენტრის ისტორიიდან. - თბ. 1989. - 166 გვ
* ვახუშტი ბაგრატიონი (...-1758) : ბიობიბლიოგრაფია / საქ. სსრ მეცნ. აკად. ცენტრ. სამეცნ. ბიბ-კა ; [შემდგ. ფ. სიხარულიძე ; რედ. ნ. გურგენიძე ; წინასიტყვ. ავტ. ფრიდონ სიხარულიძე]. - თბ. : მეცნიერება, 1990. - 128გვ
* სიხარულიძე ფ. მოსკოვის ქართული ახალშენის ისტორიიდან / [რედ.: გ. ციციშვილი] ; საქ. მეცნ. აკად. ერთაშორის ურთიერთ. კვლევის ცენტრი. - თბ. : მეცნიერება, 1991. - 310გვ.

ლიტერატურა
----------

* აკადემიკოს ფრიდონ სიხარულიძის გარდაცვალების გამო. (1937-2010). სიხარულიძე, ფრიდონ (ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი) ნეკროლოგი. // საქართველოს რესპუბლიკა. თბილისი, 2010. 14 ოქტომბერი, N192 (6558), 11 გვ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **კობრისებრთა ოჯახის თევზს ქაშაპს** ეხება. *ქაშაყისებრთა ოჯახის წარმომადგენლის შესახებ* იხილეთ **ქაშაყი**. |

**ქაშაპი** (ლათ. Leuciscus cephalus) — მტკნარი წყლის თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 80 სმ, მასა 8 კგ აღწევს. აქვს სქელი თავი, განიერი და ფართო შუბლი. გავრცელებულია ევროპისა და აზიის მრავალ მდინარესა და ტბაში. ძირითადად ბინადრობს მდინარეებში, იშვიათად ტბებში. იკვებება მწერებით, პატარა თევზებითა და ბაყაყებით. საქართველოში გვხვდება მისი ერთი ქვესახეობა (L.c. orientalis). მცირერიცხოვანი და ნაკლებმნიშვნელოვანი თევზია. სპორტთევზჭერის ობიექტია. მისი სარეწაო მოპოვება ხდება სხვა თვზებთან ერთად. იყენებენ ნედლს, იშვიათად დამარილებულს.

ქაშაპის გავრცელების არეალია: ანდორა, სომხეთი, ავსტრია, აზერბაიჯანი, ბელარუსი, ბელგია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბულგარეთი, ჩეხეთი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, საქართველო, გერმანია, საბერძნეთი, უნგრეთი, ირანი, იტალია, ყაზახეთი, ლატვია, ლიეტუვა, ჩრდილოეთი მაკედონია, მოლდოვა, ნიდერლანდები, ნორვეგია, პოლონეთი, პორტუგალია, რუმინეთი, რუსეთი, სერბეთი, მონტენეგრო, სლოვაკეთი, ესპანეთი, შვედეთი, შვეიცარია, თურქეთი, უკრაინა, გაერთიანებული სამეფო.

ლიტერატურა
----------

* *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 495.

სქოლიო
------

1. ↑  World Conservation Monitoring Centre 2010. Squalius cephalus[*მკვდარი ბმული*]. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 5 April 2010.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** - ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, გიორგი ცაბაძის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში. 

წარმოადგენს ქალაქური ტიპის საცხოვრებელს. ეს არის ორსართულიანი, გეგმით სწორკუთხა(14,7 x10,8 მ) ნაგებობა. ფრონტონით დასრულებული, ორი ფასადით და კრამიტით დაბრული, ორკალთა სახურავით. XX საუკუნეში ზურგის მხრიდან სახლისთვის მიუშენებიათ ვიწრო, მოგრძო ნაგებობა, რომელშიც კიბის უჯრედი და საპირფარეშოა მოთავსებული, საპირფარეშოს ქვეშ კი - იმავე ფართობის საკუჭნაო. სახლის მთავარი გრძივი ფასადი ჩრდილოეთითაა მიმართული. ამ ფასადზე, შესასვლელის მარცხენა მხარეს, მიკრულია მარმარილოს, ოთკუთხა დაფა წარწერით 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ სახლში 1912-1915 წლებში ცხოვრობდა ცნობილი ქართველი კომპოზიტორი ნიკო სულხანიშვილი." |
|  |  |

სახლი სხვადასხა დროის მანძილზე სხვადასხვა დანიშნულებით გამოიყენებოდა და ჩატარებული გადაკეთება-რემონტების გამო, თავდაპირველი სახე ძლიერ აქვს შეცვლილი. ამჟამად შენობის ქვედა სართულის ნაწილი თელავის ტერიტორიული მართვის ორგანოს უკავია, ნაწილი კი - ომის ვეტარანთა კლუბს. 2003 წლამდე მეორე სართულის თელავის რაიონის სპორტკომიტეტი იყო განთავსებული, მას შემდეგ კი იგი თელავის სასპორტო გაერთიანების ჭადრაკის სექციას ეკუთვნის. შენობის ორივე სართული, გრძივი კაპიტალური კედლი, რომელიც აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა მიმართული, ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ქვედა სართულის თითოეულ ნაწილში, ერთმანეთთან სწორკუთხა დაბალი კარით, დაკავშირებული ორ-ორი ოთახია, მარცხნივ - დიდი დარბაზი, რომელიც გრძივი ღერძის მიმართულებითაა დაგრძელებული. მარჯვნივ – პატარა გეგმით თითქმის კვადრატულუი ოთხახი , ადრე, როგორც დიდი, ისე პატარა ოთახები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო, თითი კარით, რომლებიც ერთ-ერთი გადაკეთების დროს ამოუშენებიათ. ორივე ნაწილში მდებარე მოზრდილ ოთახს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს მთავარუ ფასადუს მხარეს მდებარეს - ამავე მხრიდან, ზუსრგუს მხარეს მდებარეს კი, გვერდით ფასადიდან - აღმოსავლეთიდან. ამ კარის თავზე მოწყობილია ღარისებრი კრამიტით დაბურულუ წინფრა. მთავარი ფასადის მხარეს მდებარე ოთახის კედლებშუ ხუთი სარკმელუა, რომელთა შორის სამი მთავარ ფასადზე გადის, ხოლი ორი - გვერდით ფასადზე. ოთახში ერთი განჯინაა. მსგავსი განჯინა ამავე ნაწილში მდებარე მცირე ოთახშიცაა. ეს ოთახი სამი სარკმლითაა განათებული, რომლებიც მთავარ ფასადზე გადის. მეორე, დიდ დარბაზს მხოლოდ ერთი სარკმელი აავს - გვერდითა ფასადია მხარეს.  მეორე კარი რონელიხ ზურგის მხარეს, XX საუკუნეში მიშენებულ სადგომში ფადის - გვიანდელია.  ზურგის მხარეს მდევარე მცირე ოთახს მხოლოდ ორი ფანჯარა აშუქებს, ორივე ერთ კედელშია - დასავლეთიღ. ერთი მათგანი მოგვიანებით გადაუკეთებიათ კარად, რომლის წინ, ოთახში ჩამოსასვლელად, ორსაფეხურიანი კიბეა მოწყიბილი. სართულის ყველა ფანჯარა და შესასვლელები მშვილდისებრი თაღითაა დასრულებული, ოთახები გადახურულია ბრტყელი ჭერით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 117-119.
სული ოივა ჩირაღდნის განსახიერებაში. კლასიკური სულების ისტორიიდან „იოცუია კაიდან".
**იოკაი** (妖怪? „მოჩვენება", „სული", ან „დემონი") — ობაკეს კლასი, ქმნილებები იაპონურ ფოლკლორში (მრავალი ჩინური წარმოშობის) ბოროტი ონით დაწყებული ეშმაკი კიცუნეთი ან თოვლის ქალი იუკი-ონათი დამთავრებული. ზოგიერთ მათგანს ნაწილობრივ ცხოველის და ნაწილობრივ ადამიანის თვისებები აქვთ (მაგ. კაპა და ტენგუ). იოკაის ზოგადად სპირიტუალური ან ზებუნებრივი ძალა გააჩნიათ, შესაბამისად მათი ადამიანებთან შეხვედრა საშიშროებას წარმოადგენს. იოკაის ასევე სხვადასხვა მოტივები და მიზნები ამოძრავებთ ადამიანთა მიმართ, რომელთა უმრავლესობა ხშირად სრულიად ამოუცნობია.

ზოგიერთი იოკაი სრულიად არიდებს თავს ადამიანებს; ისინი ძირითადად განმარტოებულ ადგილებში სახლობენ ადამიანთა დასახლებებიდან შორს. სხვა იოკაი საცხოვრებლად ადამიანებთან სიახლოვეს ირჩევს მათდამი უჩვეულო მიზიდულობის გამო; შესაძლოა მათ ადამიანთა სახლების სითბო იზიდავს, ან ზეთი (ნავთი), რომელსაც ადამიანები მათი ცეცხლისთვის ინახავენ. იოკაის ტრადიციულად ცეცხლს უკავშირებენ, ასევე ჩრდილოაღმოსავლეთის მიმართულებას და ზაფხულს, როდესაც სულების სამყარო ადამიანთა მოდგმასთან უფრო ახლოვდება. იოკაისა და ობაკეს ხშირად გამოსახავენ ერთდროულად როგორც იუმორისტულ ისე საზარელ სამოსში.

მანგას ოსტატმა შიგერუ მიძუკის იოკაის მრავალი სახეობის პოპულარიზაცია მოახდინა 1960-იან წლებში (ცალთვალა იოკაი სუპერგმირი გე გეგე ნო კიტარო).

დამატებითი ლიტერატურა
---------------------

* Ballaster, R. (2005). *Fables Of The East*, Oxford University Press.
* Hearn, L. (2005). *Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things*, Tuttle Publishing.
* Phillip, N. (2000). *Annotated Myths & Legends*, Covent Garden Books.
* Tyler, R. (2002). *Japanese Tales* (Pantheon Fairy Tale & Folklore Library), Random House, ISBN 978-0-3757-1451-1.
* Yoda, H. and Alt, M. (2012). *Yokai Attack!*, Tuttle Publishing, ISBN 978-4-8053-1219-3.
* Meyer, M. (2012). *The Night Parade of One Hundred Demons*, ISBN 978-0-9852-1840-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იოკაი***

* იოკაი და კაიდანი
* იოკაის და სულების ილუსტრირებული მონაცემთა ბაზა


|  |  |
| --- | --- |
| იაპონია | *ეს სტატია იაპონიისა და იაპონელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |