recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
კიბერ გოთები
**სუბკულტურა** — კულტურული ქვეჯგუფი, რომელიც გამოირჩევა თავისი სტატუსით, ეთნიკური ერთობით, განსახლების არეალით, რელიგიითა თუ რწმენა-წარმოდგენებით ან სხვა ფაქტორით, რაც მათ კრავს ერთ კოლექტიურ ჯგუფად. სხვაგვარი განმარტებით, სუბკულტურა — ესაა გარკვეული სოციოკულტურული ჯგუფისათვის (ახალგაზრდობა, დამნაშავეთა სამყარო, ამა თუ იმ ქვეყანაში მცხოვრები სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფი, რელიგიური უმცირესობანი და სხვ.) დამახასიათებელი თვისებების მყარი *მთლიანობა*. გამოყოფენ, მაგალითად, ახალგაზრდულ, კრიმინალურ, ეთნიკურ, რელიგიურ, პროფესიულ, სოციალურ და სხვა სუბკულტურებს. 

მაგალითად, საქართველოსთან მიმართებაში შეიძლება იყოს საუბარი ეთნიკური (ქურთების, ეზიდების, ბერძნების და ჩვენში მცხოვრები სხვა ეთნოსების), რელიგიური (პროტესტანტული, კათოლიკური, სექტანტური და სხვ.), კრიმინალური („საძმოები", „კანონიერი ქურდები" და სხვ.) და ა.შ. სუბკულტურების არსებობაზე. 

სუბკულტურას გაბატონებული კულტურისაგან განსხვავებული ფასეულობები და ნორმები აქვს, მაგრამ იგი არ უარყოფს, არ უპირისპირდება გაბატონებულ კულტურას, არ გამოდის მის წინააღმდეგ, არამედ არსებობს მის პარალელურად. სუბკულტურის წარმომადგენლები არ იბრძვიან იმისათვის, რომ საკუთარი ფასეულობანი, იდეები თუ შეხედულებები საყოველთაოდ აქციონ. პირიქით, ისინი დაინტერესებული არიან საკუთარი განსხვავებულობის შენარჩუნებით.

ლიტერატურა
----------

* Cante, Richard C. (March 2009). *Gay Men and the Forms of Contemporary US Culture*. London:  Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-7230-1.
* Gelder, Ken (2007).  *Subcultures: Cultural Histories and Social Practice* (Routledge, March 2007; softcover ISBN 0-415-37952-0)
* Hebdige, Dick (1979). *Subculture: The Meaning of Style* (Routledge, March 10, 1981; softcover ISBN 0-415-03949-5). Cited in Negus, Keith (1996). *Popular Music in Theory: An Introduction*. Wesleyan University Press. ISBN 0-8195-6310-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუბკულტურა***

* სუბკულტურა სამოქალაქო განათლების ლექსიკონში
* სუბკულტურა საქართველოში Intermedia.ge-ზე
* სუბკულტურა – საფრთხე თუ პროგრესი? Mastsavlebeli.ge-ზე
ქშიტიგარბჰას კორეული გამოსახულება, კორიოს დინასტია, XIV ს-ის ბოლო.
**ქშიტიგარბჰა** (სანს: क्षितिगर्भ Kṣitigarbha; ტიბ: ས་ཡི་སྙིཔ་པོ། საი ნჲინ'პო, ვაილი: sa yi snying po; ჩინ: 地藏菩薩/地藏菩萨, ფინინი: Dìzàng Púsà; 地蔵菩薩 Jizō Bosatsu *ჯიძო: ბოსაცუ*; ტაი: พระกษิติครรภ์โพธิสัตว์ ფრა კსიტიქან ფოთისატტ; მონღ: Сайенинбу საჲენინბუ; კორ: 지장보살 ჯიჯან' ბოსალ; ვიეტ: Địa Tạng Vương) არის ბოდჰისატვა, რომელსაც თაყვანს, ძირითადად, აღმოსავლეთ აზიის ბუდიზმში ცემენ. ხშირად გამოსახულია ბუდისტ ბერად. სახელი შეიძლება ითარგმნოს შემდეგნაირად - „დედამიწის საგანძური", „დედამიწის მატრიცა" ან „დედამიწის საშო". ქშიტიგარბჰა ცნობილია აღქმით, ბუდდჰა შაკიამუნის გარდაცვალებიდან ბუდდჰა მაიტრეას მოსვლამდე ექვს სამყაროში ყველა ცოცხალი არსების სწავლებაზე პასუხისმგებლობით; ასევე მისი აღთქმით, არ მიაღწიოს ბუდდჰობას, სანამ ყველა ჯოჯოხეთი არ დაიცლება. ზოგჯერ ასევე ითვლება ჯოჯოხეთის არსებების ბოდჰისატტვად, ბავშვების მფარველად და ავადმყოფ ბავშვთა და აბორტირებულ ნაყოფთა მფარველ ღვთაებად იაპონურ კულტურაში.

ჩვეულებრივ, გამოსახავენ ბერად შარავანდით მისი გადაპარსული თავის გარშემო; ატარებს კვერთხს, რათა ჯოჯოხეთის კარები აიძულოს - გაიღონ და ჩინტამანის სიბნელის გასანათებლად.

მანტრები
--------

სანსკრიტულად მისი მანტრა არის: namaḥ samantabuddhānāṃ, ha ha ha, sutanu svāhā (ნამაჰ სამანტაბუდდჰანამ, ჰაჰაჰა, სუტანუ სვაჰა)

ჩინურ ბუდიზმში შემდეგი მანტრა დაკავშირებულია ქშიტიგარბჰასთან:
námó dìzàng wáng púsà (南無地藏王菩萨) (ნან'უ ტიწან' უან' ფუსა)

ტიბეტში არის შემდეგნაირად:
oṃ kṣitigarbha bodhisattva yaḥ (ომ ქშიტიგარბჰა ბოდჰისატტვა ჲაჰ)

შინგონში კი იყენებენ შემდეგს:
on kaka kabi sanmaei sowaka (ონ' ქაქა ქაბი სამმაეი სოუაქა)

სქოლიო
------

1. ↑  Giebel, Rolf. *The Vairocanābhisaṃbodhi Sutra*. Berkeley: Numata Center, 2005
2. ↑  Shingon Buddhism and Jizo

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქშიტიგარბჰა***

* ჯიძო ბოდჰისატტვა - იაპონური ბუდიზმის ფოტო-ლექსიკონი
* ტიწანგ'ის ტექსტი ტუნჰუანგ'იდან
* დედამიწის საგანძურის სუტრა არის ტექსტი ბოდჰისატტვა ქშიტიგარბჰაზე
* დედამიწის საგანძურის სუტრა კომენტარებით
**ტაი (სიამური) ენა**— ტაილანდელების ენა, მიეკუთვნება ტაის ენებს. დამწერლობა სამხრეთ-ინდურ გრაფიკაზეა.

ზოგადი ცნობები
--------------

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 45 მლნ
* **ენის კოდი**: th
* **სახელწოდება**: th - Phasa thai; en - Thai; eo - Taja
* **დამწერლობა**: ტაილანდური, ლათინური

  

ტაი ენას რამდენიმე ძირითადი დიალექტი აქვს: ცენტრალური (სიამური ანუ სტანდარტული ტაილანდური) - დაახლ. 20 მლნ, ჩრდილოური - დაახლ. 6 მლნ, ჩრდილო-აღმოსავლური - დაახლ. 20 მლნ, სამხრეთული - დაახლ. 5 მლნ. ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან ფონეტიკურად და ნაწილობრივ - ლექსიკურად. 
ტაი ენას აქვს 20 თანხმოვანი და 24 ხმოვანი (18 მარტივი და 6 დიფთონგი. სიტყვაწარმოება უმეტესად კომპოზიციის მეშვეობით ხორციელდება. აფიქსების ნაცვლად იყენებენ დამხმარე სიტყვებს.

სტატუსი
-------

**ოფიციალური ენა:** 

* ტაილანდი

  

**გავრცელების არეალი**:

ტაილანდი, ვიეტნამი, ჩინეთი (იუნანი), ლაოსი

გრამატიკა
---------

...

ლექსიკა
-------

  

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Sawatdi
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Yin dee; Inde torn lap
* გმადლობთ - Khawp khun
* კი / არა - Chai; Dai / Mai; Maidai; Maichai
* გეთაყვა - Daiprod; Garunah
* ნახვამდის - Sawatdi; Laagan

  

**რიცხვები**

* 1 - nyng, 2 - song, 3 - sa:m, 4 - si:, 5 - ha:, 6 - hog, 7 - ced, 8 - ped, 9 - kazh, 10 - sib

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 638.
**შაჰდარის ქედი** — ქედი ტაჯიკეთში, დასავლეთი პამირის სამხრეთ ნაწილში, ადმინისტრაციულად მოქცეულია მთიანი ბადახშანის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს მდინარეების შაჰდარისა და ფანჯის წყალგამყოფს.

შაჰდარის ქედი შედგება იშქაშიმის მერიდიანული ქედისა და საკუთრივ შაჰდარის სუბგანედური ქედისაგან. იშქაშიმის ქედი, რომლის სიგრძე 95 კმ-ია, წარმოადგენს შაჰდარის ქედის დასავლეთ ნაწილს, ხოლო 105 კმ-ზე გადაჭიმული შაჰდარის ქედი ქედის შუა და აღმოსავლეთ ნაწილს. იშქაშიმის ქედის უმაღლესი წერტილია მაიაკოვსკის პიკი (6096 მ), ხოლო შაჰდარის ქედისა — კარლ მარქსის პიკი (6726 მ). შაჰდარის ქედზეა აგრეთვე მწვერვალი ენგელსის პიკი (6510 მ).

შაჰდარის ქედის სამხრეთი კალთები ღრმად არის ჩაჭრილი ვიწრო ხეობებით, ჩრდილოეთი კალთების ძირის გაყოლებით გადაჭიმულია ფართო პლატოსებრი ზედაპირი. შაჰდარის ქედის მაღალმთიანეთში 300-ზე მეტი მყინვარია, რომელთა საერთო ფართობია 269 კმ². კალთებზე გავრცელებულია მაღალმთანეთის სტეპი და მდელოსტეპი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Краткая географическая энциклопедия. Том 4: М. 1964.
2. ↑  Пик Энгельса (6510м.) (Юго-Западный Памир, Таджикистан)
3. ↑  შაჰდარის ქედი — გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
**ქუჩის დღეები** — 2010 წლის ქართული დრამატული ფილმი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმის მთავარი გმირია 45 წლის თბილისელი ნარკომანი ჩეკი. კორუმპირებული პოლიციელები მისგან ბავშვობის მეგობრის, ამჟამინდელი მინისტრის შვილის, 16 წლის სკოლის მოსწავლე იკას დაბეზღებას ითხოვენ. თუ ჩეკი დათანხმდება, წამლითა და ფულით დააჯილდოებენ, თუ არადა 10 წლით ციხით ემუქრებიან. თავის მხრივ, იკაც თხოვს ჩეკის ნარკოტიკების გაკეთებას და მისი მეგობრებისთვის წამლის შოვნას. ჩეკის პრობლემები ოჯახშიც აქვს. მის ცოლს ბანკის ვალების გამო სახლიდან ასახლებენ. საბოლოოდ ჩეკი თავს იკლავს.

როლებში
-------

* გუგა კოტეტიშვილი - ჩეკი
* ირაკლი რამიშვილი - იკა
* თემო გოგიძე - პარავოზა
* ზურა შარია - ზაზა
* ზაზა სალია - თენგო
* რუსუდან კობიაშვილი - ნინო
* ეკა ჩხეიძე - ეკა
* ეკა ქუთათელაძე - ექიმი
* ზურაბ ბეგალიშვილი
* ლეო ანთაძე
* გიორგი ყიფშიძე - ჯაბა

ჯილდოები
--------

ფილმმა მიიღო ცენტრალური და აღმოსავლეთევროპული ფილმების მე-10 ფესტივალის goEast მთავარი პრიზი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ქუჩის დღეები" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**სუბტროპიკული სარტყლების სტეპის ზონები** — ხმელეთის ბუნებრივი ზონები ჩრდილოეთ და სამხრეთ განედების 25 და 40° შორის. გავრცელებულია მტკვარ-არაქსის დაბლობზე. ჩრდილოეთ ამერიკაში — დიდი ვაკეების სამხრეთ ნაწილში, კოლორადოს პლატოზე, კალიფორნიასა და მექსიკის მთიანეთიის შიგა რაიონებში. სამხრეთ ამერიკაში — ლა-პლატოს დაბლობზე (პამპა) და ანდეპის აღმოსავლეთ მთისწინეთში; ავსტრალიის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ვაკეებზე.

ჰავა მშრალია და თბილი. ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 580—750 კჯ/სმ² (140—180 კკალ/სმ²) სითბოს. იცის უთოვლო ზამთარი. ყველაზე ცივი თვის საშზალო ტემპერატურაა 5—12°C. ზაფხული ცხელია და გვალვიანი. ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურაა 20—25°C. ნალექები 500—600 მმ წელიწადში. 

კონტინენტების სუბტროპიკული სარტყლების სტეპის ზონების აღმოსავლეთ სექტორებში ნალექების მაქსიმალური ზაფხულშია, დასავლეთ სექტორებში —ზამთარში. მდინარეები წყალმცირეა. ზოგი მდინარე მშრალ სეზონში შრება. ბუნებრივ ლანდშაფტებში ჭარბობს ბალახოვანი მცენარეულობა და ბუჩქნარი. მდინარეთა ხეობების გასწვრივ ჭალის ტყეებია. ნიადაგები მდიდარია რკინისა და ალუმინის ჟანგით, რაც განაპირობებს მათ ყავისფერ და მოწითალო შეფერილობას. ცხოველებიდან ბინადრობენ მღრღნელები, სწრაფმორბენალი ჩლიქოსნები, ქვეწარმავლები.

სუბტროპიკული სარტყლების სტეპის ზონებში განვითარებულია სასაძოვრო მესაქონლეობა და სარწყავი მიწათმოქმედება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 592.
სუბდუქციის დიაგრამა
**სუბდუქცია** (ლათ. sub — ქვეშ და ductio — შეყვანა) — გეოლოგიური პროცესი, რომლის დროსაც ოკეანური ლითოსფერო დედამიწის მანტიაშია რეციკლირებული კონვერგენტულ საზღვრებზე. როდესაც ტექტონიკური ფილის ოკეანური ლითოსფერო კრებადია მეორე ფილის ნაკლებად მკვრივ ლითოსფეროსთან, უფრო მძიმე ფილა იძირება მეორე ფილასა და მანტიაში. არე, სადაც ეს პროცესი მიმდინარეობს ცნობილია **სუბდუქციის ზონის**, ხოლო მისი ზედაპირული გაშიშვლება **თაღოვან-ღარიანი კომპლექსის** სახელწოდებით. სუბდუქციის პროცესმა წარმოქმნა დედამიწის კონტინენტური ქერქის დიდი ნაწილი. ტიპურად, სუბდუქციის სიჩქარე წელიწადში სანტიმეტრებით განისაზღვრება, ხოლო კონვერგენციის საშუალო სიჩქარე ფილის საზღვრების გასწვრივ, წელიწადში დაახლოებით ორიდან რვა სანტიმეტრამდე. სუბდუქცია შესაძლებელია თუ ცივი ოკეანური ლითოსფერო ოდნავ უფრო მჭიდროა, ვიდრე ქვეფენილი ასთენოსფერო, როგორც ზემო მანტიაში არსებული ცხელი, ბლანტი შრე, გაწოლილი ცივი და მტკიცე ლითოსფეროს ქვეშ. სლები მანტიაში დიდწილად მისი წონის ქვეშ იძირება. მიწისძვრები, ჩვეულებრივ, სუბდუქციის ზონის გასწვრივ ხდება, სუბდუქციური ფილიდან გამოყოფილი ფლუიდები გადაფარებულ ფილაში ვულკანიზმის მამოძრავებელია. თუკი სუბდუქციური ფილა იძირება მცირე კუთხის ქვეშ, გადაფარებული ფილა ანვითარებს დეფორმაციის სარტყელს, რომელსაც ახასიათებს ქერქული შესქელება, მთათაწარმოშობა და მეტამორფიზმი. მკვეთრი კუთხის ქვეშ სუბდუქციის დროს მიმდინარეობს რკალსიქითა აუზების ჩამოყალიბება.

სქოლიო
------

1. ↑  Defant, M. J. (1998). *Voyage of Discovery: From the Big Bang to the Ice Age*.  Mancorp,   გვ. 325. ISBN 978-0-931541-61-2.
2. 1 2  Stern, Robert J. (2002), "Subduction zones", *Reviews of Geophysics* **40** (4): 1012,

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4183899-3
* LCCN: sh92003611

 |
**ყორნისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ეკლესიის შესასვლელის თავზე ჩასმულ ქვის ფილაზე მხედრული წარწერაა: „ესე ეკლესია აღაშენა რუსის იმპერატორმა".

შვერილაბსიდიანი, დარბაზული ეკლესია ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია კარგად თლილი კვადრები.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, უწესო ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით. ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშია. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობოდა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრის საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. ფართო თაღოვანი სარკმლები კედლებზე სიმეტრიულადაა განლაგებული. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ეკლესიის კედლები შიგნიდან შელესილ-შეთეთრებული იყო. ეკლესიის დასავლეთი ფასადის ფრონტონი აქცენტირებულია აგურის წყობაში ჩაძირული ჯვრით. ამავე ფასადზე შემორჩენილია თარო ლავგარდნის მცირე ფრაგმენტი.

ეკლესიის კამარა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. აღმოსავლეთი კედელი გარღვეულია. ინტერიერში ამოსულია მცენარეები. ეკლესიის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
**სუბტროპიკული სარტყლების ტყესტეპის ზონები** — ბუნებრივი ზონები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში. დამახასიათებელია ტყისა და სტეპის ლანდშაფტების მონაცვლეობა. გავრცელებულია ჩრდილოეთი ამერიკის (ცენტრალურ ვაკეებსა და მექსიკისპირა დაბლობზე) და სამხრეთი ამერიკის (ბრაზილიის ზეგნის სამხრეთ ნაწილში და პამპის აღმოსავლეთით) სუბტროპიკებში. სუბტროპიკული სარტყლების ტყე-სტეპის ზონების ფრაგმენტებია აფრიკის სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ავსტრალიაში (მდინარე მურეის აუზის უკიდურეს აღმოსავლეთი ნაწილი). ევრაზიაში თითქმის არ არის.

ჰავა სუბტროპიკულია, მუსონური. ზამთარი თბილი (ჰაერის ტემპერატურა 4—12°C) იცის, ზაფხული ცხელი (20—24°C). ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 210—250 კჯ/სმ² (50—60 კკალ/სმ²) სითბოს. ნალექები 600—1200 მმ წელიწადში, მაქსიმალური უმეტეს რაიონებში ზაფხულშია. სავეგეტაციო პერიოდი მთელი წლის მანძილზე გრძელდება. გავრცელებულია ბალახეული მცენარეულობა, ბუჩქნარი და ნათელი ტყე. ცხოველთა სამყარო სტეპური და სავანური სახეობებისაგან შედგება. სუბტროპიკული სარტყლების ტყე-სტეპის ზონები ფართოდ არის გამოყენებული მიწათმოქმედებისათვის (მარცვლეული კულტურები, ბამბა, საძოვრები). სუბტროპიკული სარტყლების ტყე-სტეპის ზონებში გამოიყოფა სავანის (მშრალი ჰავა, ბალახეულობის სიჭარბე) და პრერიების ქვეზონები (შედარებით ნოტიო გრილი ჰავა, სტეპური ტიპის ბალახეული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 592.
**სოფი ვილმესი** (ფრანგ. Sophie Wilmès; დ. 15 იანვარი, 1975) — ბელგიელი პოლიტიკოსი, ბელგიის პრემიერ-მინისტრი 2019-2020 წლებში. იყო ბელგიის მთავრობის პირველი ქალი მეთაური.

ბიოგრაფია
---------

ვილმესი 1975 წელს ბრიუსელის იკსელის მუნიციპალიტეტში, ებრაელი ქალის ოჯახში დაიბადა. ის ვალონიის ქალაქ გრე-დუასოში გაიზარდა და ბრიუსელის უნივერსიტეტში ისწავლა. მას საზოგადოებრივი კომუნიკაციებისა და ფინანსური მენეჯმენტის დიპლომი და იურიდიულ ფირმაში ეკონომიკისა და ფინანსების მრჩევლად მუშაობის გამოცდილება აქვს.

პირადი ცხოვრება
---------------

2009 წლის მაისში ვილმესი ავსტრალიელ კრის სტოუნზე დაქორწინდა, რომელთანაც სამი ქალიშვილი - ვიქტორია, შარლოტი და ელისაბედი შეეძინა. კრის წინა ურთიერთობიდან ვაჟი, ჯონათანი ჰყავს.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

2000 წელს ვილმესი უკელის საბჭოს წევრი გახდა. 2007-2014 წლებში ვილემი ქალაქ სინტ-გენეზიუს-როდეს თვითმმართველობის პირველი წევრი იყო ფინანსების, ბიუჯეტის, ფრანგულენოვანი განათლების, კუმუნიკაციებისა და ადგილობრივი ბიზნესის საკითხებში. 2014-2015 წლებში ფლამანდიის ბრაბანტის პროვინციული საბჭოს წევრის თანამდებობას იკავებდა. 2014 წელს ბელგიის წარმომადგენლობითი პალატის წევრი გახდა. 

2015 წლის სექტემბერში ბიუჯეტის მინისტრმა ჰერვ იამარმა დაანონსა, რომ იმავე წლის ოქტომბერში თანამდებობას დატოვებდა, რადგან ლიეჟის პროვინციის გუბერნატორად ინიშნებოდა. სოფი ვილმესმა იამარის ადგილი შარლ მიშელის პირველ მინისტრთა კაბინეტში დაიკავა. 2018 წლის დეკემბერში ის ბიუჯეტის, სამოქალაქო სერვისის, ეროვნული ლატარიისა და სამეცნიერო პოლიტიკის მინისტრად დაინიშნა, ამჯერად უკვე მიშელის მეორე მინისტრთა კაბინეტში. 2019 წლის 27 ოქტომბერს სოფი ვილმესი ბელგიის პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი გახდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Belgian Federal Government. ციტირების თარიღი: 30 July 2016
2. ↑  Federal Public Services and Public Planning Services (FPS and PPS) | Belgium.be (3 March 2014). ციტირების თარიღი: 30 July 2016
3. ↑  De eerste vrouwelijke premier van België staat voor een ondankbare taak nl.
4. ↑  Sophie Wilmès | MR | News. ციტირების თარიღი: 30 July 2016
5. ↑  Belgium names first ever Jewish, female prime minister.
6. ↑  Nizet, Pierre.  (2019-10-28) Qui est vraiment Sophie Wilmès, notre nouvelle Première ministre fr. Sud Info. ციტირების თარიღი: 2019-12-04
7. ↑  UK immigration officials sent to Zeebrugge in crackdown against organised smuggling en (29 October 2019). ციტირების თარიღი: 29 October 2019
8. 1 2  Rankin, Jennifer (28 October 2019). „Belgium gets first female PM as Sophie Wilmès takes office". *The Guardian* (ინგლისური). ISSN 0261-3077. ციტირების თარიღი: 29 October 2019.
**სუბტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონები** — ხმელეთის ბუნებრივი ზონები ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროებში, სადაც განვითარებულია უდაბნოები. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში (ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ), სამხრეთ აფრიკაში (პლატოებსა და დიდი კარუს მთათაშია ქვაბულებში), აზიაში (შუა აზიის სამხრეთით, ირანის მთიანეთზე, სირიისა და ერაყის ჩრდილოეთით, პამირისა და ტიბეტის მაღალმთიან რაიონებში), ავსტრალიის სამხრეთ ნაწილში, სამხრეთ ამერიკაში (ანდების აღმოსავლეთ კალთებზე და მთისწიბა ზოლში), ჩრდილოეთ ამერიკაში (მექსიკის მთიანეთის ჩრდილოეთით და დიდი აუზის სამხრეთ ნაწილში). ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონებში ზაფხული ცხელია (ჰაერის ტემპერატურა 25—35°C), ზამთარი გრილი (5—15°C). სიკვდილის ველის უდაბნო (აშშ) ერთ-ერთი ყველაზე ცხელი ადგილია დედამიწაზე (56,7°C). პამირისა და ტიბეტის მაღალმთიან უდაბნოებში ჰავა ცივია და კონტიტეტური. ზაფხულის ტემპერატურა 10—15°C არ აღემატება; ზამთარში იცის ყინვები — 15°C, — 20°C. ნალექები წელიწადში 200 მმ არ აღემატება, ზოგან 55 მმ-ზე ნაკლებია. ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 670—750 კჯ/სმ² (160—180 კკალ/სმ²) სითბოს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 592-593.
**სუჯები** — ჰერული მოდგომის ტომი. ქართული, სომხური და ანტიკური წყაროებით (ლეონტი მროველი, „მოქცევაჲ ქართლისაჲ", დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი, მოვსეს ხორენაცი, ეღიშე, უხტანესი, მხითარ აირივანელი, პლინიუსი). სუჯები მოსახლეობდნენ მდინარე ივრის შუა დინების აუზში. ანტიკური ხანის მწერლების მიერ მოხსენიებული „სოდები" (Sodi) და სომხური წყაროების „წოდები" ქართული წყაროების „სოჯები" ან „სუჯები" უნდა იყვნენ. სუჯების პოლიტიკური და კულტურულ-ეთნიკური შერწყმა აღმოსავლურ ქართულ ტომებთან — ქართებთან და კახებთან — ძალზე ადრე დაიწყო. განსაკუთრებით ინტენსიური გახდა ეს პროცესი ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისიდან. ამ დროს წარმოიქმნა ქართლის (იბერია) სახელმწიფო, რომელიც მონათესავე და უშუალოდ მოსაზღვრე ჰერული მოდგმის ტომებს თავისი გავლენის სფეროში აქცევდა. ახ. წ. IV საუკუნისთვის ეს პროცესი ძირითადად დასრულდა. ქართ-კახებთან კულტურულ-ეთნოგრაფიული პოლიტიკური შერწყმა განსაკუთრებით განამტკიცა ჰერეთის ტერიტორიაზე ქრისტიანობისა და ქართული ეკლესიის გავლენის გავრცელებამ.

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ. 1970, გვ. 66-71
* *პაპუაშვილ თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 617.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**სემიონ ათანასეს ძე ჩუიკოვი** (რუს. Семён Афанасьевич Чуйков; დ. 17(30) ოქტომბერი,1902, პიშპეკი, ახლანდ. ბიშკეკი — გ. 18 მაისი, 1980, მოსკოვი) — რუსი და ყირგიზი ფერმწერი, საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი (1963), სსრკ სამხატვრო აკადემიის წევრი (1958). თანამედროვე ყირგიზული ეროვნული სკოლის ფუძემდებელი. 1918–1920 წლებში სწავლობდა ნიკოლოზ ხლუდოვთან ქალაქ ვერნიში (დღ. ალმათი), 1924–1930 წლებში კი — რობერტ ფალკთან ვხუტემას-ვხუტეინში, მოსკოვში. 1930-იანი წლების დასაწყისში იყო ყირგიზეთის მხატვართა კავშირისა და ბიშკეკში გაპარ აიტიევის სახელობის ყირგიზეთის სახვითი ხელოვნების ეროვნული მუზეუმის ორგანიზების ინიციატორი. რუსულ რეალისტურ ხელოვნებაზე დაყრდნობით ჟანრობრივ და პეიზაჟურ ფერწერაში დაამუშავა ყირგიზული ეროვნული თემატიკა: „ყირგიზული კოლმეურნეობის სიუიტა" (1939–1948; ნაწარმოები: „დილა", 1947; „საბჭოთა ყირგიზეთის ქალიშვილი", 1948 და სხვ.), „ჩვენ გვაქვს ყირგიზეთში" (1946–1967) და სხვ. 1950–1960-იან წლებში, ინდოეთში მოგზაურობის შემდეგ, მან ნახატებში გადმოსცა ამ ქვეყნის სახეები („ბომბეის სანაპიროზე საღამოს", 1954; ყველა — ტრეტიაკოვის სახელმწიფო გალერეა). სემიონ ჩუიკოვის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია პლასტიკური მკაფიოობა, სიმკაცრე და კომპოზიციის სიმარტივე, ფერთა შეხამების ემოციურად გამომხატველი დამუშავება. მის მოწიფულ შემოქმედებაში მომატებულია მონუმენტალიურობის თვისებები („ინდოეთის უბრალო ადამიანებზე", ტრიპტიქი, 1957–1960, რუსული მუზეუმი). ასწავლიდან სამხატვრო აკადემიასა (1930–1932) და მოსკოვის სამხატვრო ინსტიტუტში (1947–1948). მიღებული აქვს სტალინური პრემია (1949, 1951). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1972).

გალერეა
-------

* „საბჭოთა ყირგიზეთის ქალიშვილი" (1948) საბჭოთა მარკაზე„საბჭოთა ყირგიზეთის ქალიშვილი" (1948) საბჭოთა მარკაზე

ლიტერატურა
----------

* ЧУЙКОВ // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М. 2017. — стр. 641.
**სენსუალიზმი** (ფრანგ. sensualisme; ლათ. sensus — აღქმა, გრძნობა) — მიმართულება გნოსეოლოგიაში, რომლის მიხედვითაც გრძნობა და აღქმა სანდო შემეცნების ერთადერთი და მთავარი ფორმაა. ეს მიმართულება რადიკალურად განსხვავდება რაციონალიზმისგან. სენსუალიზმის მთავარი პრინციპია: „არაფერია გონებაში ისეთი, რაც არ არსებობს გრძნობებში". სენსუალიზმის პრინციპი მთლიანად დაყრდნობილია როგორც აღქმასა და გრძნობებზე, ასევე წარმოდგენებზეც.

უდიდესი წილი შეიტანეს სენსუალიზმის ჩამოყალიბებაში შემდეგმა ფილოსოფოსებმა: პროტაგორა — ცნობილი ძველბერძენი სოფისტი ფილოსოფოსი; ეპიკურე; ჯონ ლოკი; ეტიენ ბონო დე კონდილიაკი.

ტერმინი სენსუალიზმი შემოიღო ვიქტორ კუზენმა, რომელმაც თავის ნაშრომში „Histoire générale de la philosophie" სენსუალიზმს უპირისპირებს იდეალიზმს და, შესაბამისად, ამ ტერმინით აღნიშნავს მიმართულებას, რომელიც მიღებულია ითვლებოდეს მატერიალიზმად. თუმცა ეს სახელწოდება არ შენარჩუნდა. დღეს სენსუალიზმს გნოსეოლოგიაში უწოდებენ ცნობილ ხერხს სხვადასხვა გნოსეოლოგიური ამოცანის გადასაჭრელად და იგი უპირისპირდება ინტელექტუალიზმსა და რაციონალიზმს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სენსუალიზმი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ძნელაძე**. |

**შალვა ანტონის ძე ძნელაძე** (დ. 15 ივლისი, 1892, ბურნათი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 19 სექტემბერი, 1934) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისში ნატიფ ხელოვნებათა ხელშეწმყობი კავკასიური საზოგადოების ფერწერისა და ქანდაკების სკოლაში. 1917 წელს დაამთავრა კიევის სამხატვრო სასწავლებელი. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისში საშუალო სკოლებში.

ავტორია ქაღალდზე ფანქრით, სანგინით, ტუშით ან აკვარელით შესრულებული მცირე ზომის ნახატებისა. მისი შემოქმედების მთავარი თემაა გურიის ყოფა. შესრულებული აქვს სიმონ გუგუნავას პოემა „თამარიანისა" და ეგნატე ნინოშვილის თხზულებათა ილუსტრაციები. მისი ნახატებისთვის დამახასიათებელია რამდენადმე დეკორატიული დინამიკური კომპოზიცია, ცოცხალი, ექსპრესიული, ზოგჯერ თითქმის გროტესკული ფიგურები. მისი ნამუშევრები „აჯანყებულთა ხელში" (1926), „ხევსურის სიკვდილი" (1928), „აჯანყებულთა ფიცი" (1932), „კრიმანჭული", „ჯანყი გურიაში" (1934) დაცულია სურათების ეროვნულ გალერეაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 280.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ძნელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შალვა ოთარის ძე წერეთელი** (დ. 1894, საჩხერე — გ. 15 ნოემბერი, 1955, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა უშიშროების სამსახურების მაღალჩინოსანი, გენერალ-ლეიტენანტი (1945). 

დაიბადა თავადური წარმოშობის სკოლის მასწავლებლის ოჯახში. ადრე დაობლებული მუშაობდა შავ მუშად რკინიგზაზე და ჭიათურის მაღაროებში. I მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წელს გაიწვიეს რუსეთის იმპერიის არმიაში. მსახურობდა ორენბურგის 105-ე სათადარიგო ბატალიონში რიგითად, შემდეგ — ავსტრიის ფრონტზე მირგოროდის 168-ე ქვეითი პოლკის პრაპორშჩიკად. 1915 წლის ივლისში ტყვედ ჩავარდა. იმავე წლის დეკემბერში გერმანიის ტყვეთა ბანაკში ყოფნისას გადაიბირეს და შეუერთდა ოსმალეთის ტერიტორიაზე მოქმედ ქართული ლეგიონს (მეთაურობდა ასეულს). 1918 წელს ჯარში დესტრუქციული საქმიანობისთვის საქართველოს მთავრობამ დააპატიმრა. ციხიდან გაქცევა მოახერხა და 1920 წელს საბჭოთა რუსეთის წითელი არმიის რიგებში ჩაირიცხა. 

1921 წელს საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს 1-ლ მსროლელთა ლეგიონის მეთაურად და პოლიტხელმძღვანელად. აქტიურად მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა მოძრაობის ჩახშობაში. 1925-1932 წლებში წერეთელი მუშაობდა საქართველოს სსრ სახალხო კომისარიატის საგანგებო კომიტეტის ორგანოებში, 1932-1938 წლებში იყო საქართველოს სსრ მუშათა და გლეხთა მილიციის სამმართველოს უფროსი. 1937-1938 წლებში, როგორც შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის განსაკუთრებული სამეულის წევრი, იყო სტალინური რეპრესიების ერთ-ერთი მთავარი აღმსრულებელი, ფარული გატაცებებისა და მკვლელობების შემოქმედი. 1939 წლიდან მსახურობდა ამიერკავკასიის სასაზღვრო ჯარების უფროსად, ასევე საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის პირველ მოადგილედ, შემდეგ საქართველოს სსრ სახელმწიფო უშიშროების მინისტრის მოადგილედ. სარგებლობდა ლავრენტი ბერიას მხარდაჭერით. ბერიას სიკვდილით დასჯის შემდეგ უკვე პენსიაზე (1953 წლიდან) მყოფი წერეთელი დააპატიმრეს და დახვრიტეს. მიღებული ჰქონდა ლენინის, წითელი დროშის, ღირსების, საქართველოს სსრ შრომის წითელი დროშის, სამამულო ომის I ხარისხის ორდენები და სხვა ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* Donald Rayfield. Stalin and his hangmen: the tyrant and those who killed for him. 2005. Random House. ISBN 0-375-75771-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საბჭოთა ნემესისის ფარი და მახვილი / ირაკლი ხვადაგიანი // „ლიბერალი". - 10 დეკემბერი 2015.
**სუბიექტური დადასტურება**, ხანდახან მოხსენიებული როგორც **პიროვნული დადასტურების ეფექტი** — კოგნიტური მიკერძოება, რომლის მოქმედებითაც ადამიანი გარკვეულ დებულებას ან სხვა ტიპის ინფორმაციას იღებს როგორც სიმართლეს, თუ ამ ინფორმაციას აქვს რაიმე პიროვნული მნიშვნელობა ან ღირებულება მისთვის. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პიროვნება, რომლის აზრიც მოექცა სუბიექტური დადასტურების გავლენის ქვეშ, ერთმანეთთან დაუკავშირებელ ორ მოვლენას (მაგ. დამთხვევას) აღიქვამს, როგორც ერთმანეთთან დაკავშირებულს, რადგან მისი პირადი რწმენა *მოითხოვს*, რომ ისინი იყვნენ დაკავშირებულნი. სუბიექტური დადასტურება ასევე მჭიდროდ უკავშირდება ბარნუმის ეფექტს და ცივი წაკითხვის მნიშვნელოვანი ელემენტია. ის მიჩნეულია ბევრი პარანორმალური ფენომენის შეტყობინებების საფუძვლად. ბობ ქეროლის თანახმად, რეი ჰიმანი მიჩნეულია სუბიექტური დადასტურებისა და ცივი წაკითხვის მოწინავე ექსპერტად.

ტერმინი „სუბიექტური დადასტურება" პირველად გვხდება 1980 წლის წიგნში „ექსტრასენსის ფსიქოლოგია" დაწერილი დევიდ ფ. მარკსისა და რიჩარდ კამანის მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სკეპტიკოსის ლექსიკონის ჩანაწერი სუბიექტურ დადასტურებაზე

სქოლიო
------

1. ↑  Forer, B.R. (1949) "The Fallacy of Personal Validation: A classroom Demonstration of Gullibility," Journal of Abnormal Psychology, 44, 118-121.
2. ↑  Flaws in Reasoning and Arguments: Subjective Validation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-12-13. ციტირების თარიღი: 2007-12-13.
3. ↑  Carrol, Bob. Hope in Small Doses. Skepticality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-07. ციტირების თარიღი: 2012-08-17.
4. ↑  Frazier, Kendrick (1986) *Science Confronts the Paranormal*.  Prometheus Books,   გვ. 101.
ყაღიზმანის ოლქი 1902 წელს
**ყაღიზმანის ოკრუგი** — ადმინისტრაციული ერთეული ყარსის ოლქის შემადგენლობაში. არსებობდა 1878-1918 წლებში. ცენტრი — ქალაქი ყაღიზმანი.

ისტორია
-------

ყაღიზმანის ოკრუგი რუსეთის იმპერიის ყარსის ოლქის შემადგენლობაში დაარსდა 1878 წელს. 1881 წელს ოკრუგის საზღვრები შეიცვალა. 1920 წელს ოკრუგი, ისევე როგორც მთელი ყარსის ოლქი თურქეთს გადაეცა.

მოსახლეობა
----------

1897 წლის მონაცემებით ოკრუგში ცხოვრობდა 59,2 ათასი ადამიანი. მათ შორის სომხები — 36,5 %; ქურთები — 29,9 %; ბერძნები — 12,2 %; თურქები — 8,7 %, რუსები — 4,4 %; უკრაინელები — 2,4 %; პოლონელები — 1,5 %, აზერბაიჯანელები — 1,5 %; თურქმენები — 1,1 %.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყარსის ოლქი

სქოლიო
------

1. ↑  Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей. ციტირების თარიღი: 2020-04-17.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყარსის ოლქის ოკრუგები |
| --- |
|  |
| 
* არტაანის ოკრუგი
* ოლთისის ოკრუგი
* ყარსის ოკრუგი
* ყაღიზმანის ოკრუგი
 |

 |
**ტარიელ ჩუბინიშვილი** (დ. 14 ნოემბერი, 1920, თბილისი — გ. 1983) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი. კითხულობდა ლექციებს სამხატვრო აკადემიაში, სულხან-საბა ორბელიანის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

ბიოგრაფია
---------

ტარიელ ჩუბინიშვილი დაიბადა 1920 წლის 14 ნოემბერს იურისტ ნიკოლოზ ჩუბინიშვილის ოჯახში. მან მშობლები ადრე დაკარგა და ზრდიდა ბიძა, ალექსანდრე თაყაიშვილი, რომელიც იყო მსახიობი, რეჟისორი და ქართული მოზარდ-მაყურებელთა თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ტარიელ ჩუბინიშვილი გატაცებული იყო ჰუმანიტარული მეცნიერებით. 1939 წელს იგი შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე, რომლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ასპირანტურაში — არქეოლოგიის სპეციალობით. ამ პერიოდში იგი მუშაობდა სამთავროს სამაროვანის უძველესი ხანის ორმოსამრხებზე. 1953 წელს მან დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, რომელიც 1957 წელს ცალკე მონოგრაფიად გამოიცა.

1953 წელს ტარიელ ჩუბინიშვილმა მუშაობა დაიწყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. იგი მონაწილეობდა შიდა ქართლის, იმერეთის, წალკა-თრიალეთისა და სხვადასხვა ექსპედიციებში და მისი კვლევის ობიექტი ხდება ადრებრინჯაოს ხანის ძეგლები, მტკვარ-არაქსის კულტურა.

იკვლევდა ზემო ქართლისა და მესხეთ-ჯავახეთის სიძველეებს. ერთ-ერთი დაზვერვის დროს მან დააფიქსირა ამირანის გორა ახალციხეში და ამირანის გორა ახალქალაქში. ამ უკანასკნელზე მან ჩაატარა სადაზვერვო სამუშაოები, ხოლო ახალციხის ამირანის გორაზე დაიწყო სტაციონალური გათხრები, რითაც ფაქტობრივად საფუძველი ჩაუყარა ამ რეგიონის არქეოლოგიის მეცნიერულ შესწავლას. ძეგლის კვლევას მიეძღვნა 1963 წელს გამოსული მონოგრაფია „ამირანის გორა. მასალები მესხეთ-ჯავახეთის უძველესი ისტორიისათვის".

1960-1970 წლებში მან დაიწყო ქვემო ქართლში არუხლოს ჯგუფის ძეგლების გათხრა და შესწავლა; ერთ-ერთმა პირველმა მოაწყო კომპლექსური ექსპედიცია და არქეოლოგიური ძეგლის მრავალმხრივი შესწავლის მიზნით ექსპედიციაში მოიწვია სხვადასხვა დარგის სპეციალისტები: პალეობიოლოგები, პალეობოტანიკოსები, ნიადაგმცოდნეები და გეოლოგები. 1971 წელს გამოვიდა მისი კიდევ ერთი მონოგრაფია „სამხრეთ კავკასიის უძველესი ისტორიისათვის (V-III ათასწლეულები)", სადაც განხილულია კარდინალური საკითხები მტკვარ-არაქსის კულტურის წარმომავლობისა და გავრცელების შესახებ.

1972 წლიდან, სიცოცხლის ბოლომდე ტარიელ ჩუბინიშვილს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ენეოლით-ადრე ბრინაჯოს ხანის განყოფილების გამგის თანამდებობა ეკავა.

ლიტერატურა
----------

* ფხაკაძე გ. ტარიელ ჩუბინიშვილი (1920-1983), ჟურნალი „ძიებანი", საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟურნალი, № 6, თბ. 2000, გვ. 112-115

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ტარიელ ჩუბინიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მლოცველები სინაგოგაში.
**შალომ კობოშვილი** (დ. 1876, ახალციხე - გ. 1941, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, რომელიც ძირითადად საქართველოში მცხოვრები ებრაელების ცხოვრებას ასახავდა.

დაიბადა ახალციხეში, ღარიბი ებრაელების ოჯახში. მას რაბინობისთვის ამზადებდნენ, თუმცა რელიგიური განათლება ადრეულ ასაკში მიატოვა. მის ხელოვნებისადმი ლტოლვას ოჯახი მხარ არ უჭერდა და ამიტომ მბეჭდავის შეგირდად მიაბარეს. მთელი მისი ხელოვნების ცოდნა შემოიფარგლებოდა თვითგანათლებით. ითვლება, რომ 1910 წელს ის ნიკო ფიროსმანს შეხვდა.[1] 1937 წელს ის ახლად გახსნილი საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმის ღამის დარაჯად დანიშნეს. ამან მას ხელი შეუწყო განევითარებინა საკუთარი შემოქმედება. დღემდე მოღწეული მისი ნამუშევრები შექმნილია 1937-1941 წლებში. 

კობოშვილის ნამუშევრები მიეკუთვნება პრიმიტივიზმის ჟანრს. ყველა ნამუშევარი ეხება ქართველი ებრაელების ცხოვრებისეულ სცენებს. ნახატები შესრულებულია ზეთში ან წყლის საღებავებით ქაღალდზე. 

საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმი 1950 წელს დახურეს და ყველა მისი ექსპონატი, მათ შორის კობოშვილის ამუშევრებიც, გადაიტანეს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში. კობოშვილის ნამუშევრების რეტროსპექტული გამოფენა 2006 წელს თბილისში მოეწყო.

ლიტერატურა
----------

* Lela Tsitsuashvili, *Shalom Koboshvili (1876-1941) for the 130th Anniversary*, Tbilisi, 2006.
* Lily Magal (editor) *In the Land of the Golden Fleece: The Jews of Georgia*, Tel-Aviv, 1992.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალომ კობოშვილის რეტროსპექტიული გამოფენა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში

სქოლიო
------

1. ↑  Tsitsuashvili (2006), p. 14
**სემიკარაკორსკის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი** (რუს. Семикаракорский историко-краеведческий музей) — ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი როსტოვის ოლქის სემიკარაკორსკის რაიონი ქალაქ სემიკარაკორსკში.

მუზეუმის მისამართი: როსტოვის ოლქი, სემიკარაკორსკი, ვ. ზაკრუტკინის პროსპექტი № 25.

ისტორია
-------

სემიკარაკორსკის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი შეიქმნა 1997 წელს. 2000 წლიდან იგი ოფიციალურად გაიხსნა დამთვალიერებლებისათვის, როგორც კულტურული და სასწავლო-საგანმანათლებლო განყოფილება.

მუზეუმის ექსონატების რაოდენობა შეადგენს 16 000 ერთეულს, რომლებიც თავმოყრილია ძირითად და სასწავლო-საგანმანათლებლო ფონდებში. ამ თვალსაზრისით იგი როსტოვის ოლქის მუზეუმებს შორის უმსხვილესია. ოთხ დარბაზში განთავსებულია ლიტერატურულ-მონოგრაფიული ექსპოზიცია „მწერალ ბორის კულიკოვის ცხოვრება და შემოქმედება". მუზეუმის ექსპოზიციებში დამთვალიერებლებს შეუძლიათ გაეცნონ სახვით ხელოვნებას, სემიკარაკორსკის ყოფა-ცხოვრებასა და ეთნოგრაფიას XIX საუკუნის დასასრულიდან XX საუკუნის პირველ ნახევრამდე, ასევე სემიკარაკორსკის სამხედრო და შრომის ისტორიას.

მუზეუმთან მოქმედებს სამი ლიტერატურულ-ისტორიული გაერთიანება კოჩეტოვსკაიაში „ტატიანას დღე", „სილამაზის მოყვარულთა კლუბი" და „სამშობლოს ისტორიის მოყვარულთა კლუბი" ქალაქ სემიკარაკორსკში. 2004 წლიდან მუზეუმის შემადგენლობაში, როგორც სტრუქტურული ქვედანაყოფი, შედის ვიტალი ზაკრუტკინის სახლ-მუზეუმი, რომელიც გაიხსნა 1986 წელს. სახლ-მუზეუმის სამუზეუმო ფონდი მოიცავს 6 000 მეტ ექსპონატს. 

2013 წელს სემიკარაკორსკის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი როსტოვის ოლქიდან პირველად შეიტანეს რუსეთის ფედერაციის სამუზეუმო ფონდის კატალოგში, რომელიც შეიქმნა კულტურის სამინისტროს მხარდაჭერით. 

მუზეუმში ყოველწლიურად იმართება ღონისძიება, რომელიც ეძღვნება დიდი სამამულო ომის სამახსოვრო თარიღებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვიტალი ზაკრუტკინის სახლ-მუზეუმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* МБУ «СИКМ» დაარქივებული 2017-09-14 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  СЕМИКАРАКО́РСКИЙ КРАЕВЕ́ДЧЕСКИЙ МУЗЕ́Й.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-10. ციტირების თარიღი: 2017-10-12.
2. ↑  Семикаракорский историко-краеведческий музей
3. ↑  ФОНДЫ МУЗЕЕВ ТЕПЕРЬ В ИНТЕРНЕТЕ
4. ↑  დაარქივებული 2017-12-25 საიტზე Wayback Machine.  Муниципальное бюджетное учреждение «Семикаракорский историко-краеведческий музей»]
5. ↑  Освобождение
6. ↑  «Великая Отечественная война: Путь к Победе»
**შალვა იოსების ძე ჯაბახიძე** (დ. 19 ივნისი, 1973, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერალ-მაიორი (2019) და სპორტსმენი (ძიუდო).

დაამთავრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გაერთიანებული სამხედრო აკადემიის საარტილერიო და სახმელეთო ჯარების სამეთაურო-ტაქტიკური ფაკულტეტები, გაიარა კაპიტნის საკარიერო და სამეთაურო–საშტაბო კურსები. მოხალისედ იბრძოდა აფხაზეთის ომში (1992-1993). შემდეგ მისდევდა სპორტულ კარიერას (სამბო) საქართველოსა და საბერძნეთში. 1998 წლიდან მსახურობს საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. მონაწილეობდა სამშვიდობო მისიაში ერაყში (2006-2007). სხვადასხვა დროს იყო IV მექანიზირებული ბრიგადის მეთაური (2015-2016), სახმელეთო ჯარების დასავლეთის სარდალი (2016), გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე (2016-2019). 2019 წლიდან ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციაში (ეუთო) საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო წარმომადგენელი. მიღებული აქვს თავდაცვის სამინისტროს სხვადასხვა უწყებრივი ჯილდო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ჯაბახიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თავდაცვის მინისტრმა დასავლეთ სარდლობას ახალი სარდალი წარუდგინა, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. 7 მარტი 2016.
უფროსი სტენ სტურეს შესვლა სტოკჰოლმში
**სტენ სტურე უფროსი** (დ. დაახლ. 1440 — გ. 14 დეკემბერი, 1503) — 1470 წლის 16 მაისიდან 1497 წლის 18 ოქტომბრამდე და მეორედ 1501 წლის ნოემბრიდან გარდაცვალებამდე — შვედეთის რეგენტი, რომელმაც თავისი მოღვაწეობით კალმარის უნიის დაშლისა და შვედეთის სახელმწიფოებრიობის აღდგენისთვის მოამზადა ნიადაგი. 

წარმოშობით შვედეთის ფეოდალური ფენიდან იყო. კარლ კნუტსონის გარდაცვალების შემდეგ 1470 წელს შვედეთის რეგენტად აირჩიეს. გლეხობასა და ბიურგერებზე დამყარებულმა 26 წელიწადი გასძლო თანამდებობაზე კალმარის უნიის მომხრე სახელმწიფო საბჭოს ზეწოლის მიუხედავად. 

ბევრი რამ გააკეთა ქვეყანაში კეთილდღეობისა და განათლების ასამაღლებლად, ასევე მმართველობითი აპარატის ცენტრალიზაციისა და გამაგრების საქმეში. 1477 წელს მან უფსალაში უნივერსიტეტი დააარსა, იმავე წელს შვედეთში წიგნის ბეჭდვას ჩაეყარა საფუძველი. 1483 წელს, მართალია კალმარის უნიის განახლებისთვის ხელის შეშლა ვერ შესძლო, მაგრამ, აღდგენა 1497 წლამდე მაინც გადაიტანა. მაშინ დანიის მეფე ჰანსმა, რომელიც შვედეთის სახელმწიფო საბჭომ იწვია, როტებროსთან შვედური მხედრობა დაამარცხა და სტურე სტოკჰოლმში გამოკეტა. 

იგი ამის შემდეგაც პირველ ადგილს იკავებდა ქვეყანაში, სახელმწიფო საბჭოსაც შეურიგდა, რომელიც მოგვიანებით დარწმუნდა უნიის მიუღებლობაში, და როდესაც 1501 წელს შვედეთში საერთო ამბოხება დაიწყო იგი ისევ რეგენტად აირჩიეს. 

გარდაცვალებისთანავე სტურეს ერესში დასდეს ბრალი, ამოთხარეს საფლავიდან და მისი ცხედარი კოცონზე დაწვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სტენ სტურე უფროსი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

* ენციკლოპედია აკადემიკის საიტი
**სუბალპური მცენარეულობა** — მაღალმთის მცენარეულობა მთის ტყის ზედა საზღვარსა და ალპური მდელოების ქვედა საზღვარს შორის. გავრცელებულია ძირითადად ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლის მთებში (ალპები, კარპატები, კავკასია, დას. ტიან-შანი, ჰიმალაი), სადაც ნალექების რაოდენობა საკმაოდ მაღალია და შედარებით თანაბრად არის განაწილებული წლის განმავლობაში. სუბალპური მცენარეულობის განვითარებას ხელს უწყობა აგრეთვე თოვლის სქელი საფარი, რაც მცენარეულობას იცავს ზამთრის დაბალი ტემპერატურისაგან, ნიადაგისა და ჰაერის მაღალი სინოტივე, გაპირობებული ზედა სარტყელში არსებული ყინულისა და თოვლის დნობით. სუბალპური სარტყლის მცენარეულობა წარმოდგენილია შემდეგი დაჯგუფებებით; მაღალი მთის მეჩხერი („პარკული" ტიპის) და ტანბრეცილი ტყეები, გართხმული ბუჩქნარი, მაღალბალახეულობა და მდელოები. სუბალპური მცენარეულობა იცვლება მთიანი სისტემის გეოგრაფიული მდებარეობის, კალთების ექპოზიციისა და დახრილობის მიხედვით. კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში, მისი ქვედა საზღვარია ზღვის დონიდან 1800-2000 მ, ხოლო ზედა საზღვარი ძლიერ ტენიან დასავლეთ კავკასიონზე 2200-2300 მ აღწევს. შედარებით კონტინენტურ კლიმატის პირობებში (ცენტრ. აღმ. და დას. კავკასიონის ზოგიერთი ნაწილი) სუბალპური მცენარეულობა უფრო მაღლა (2500-2700 მ) იწევს. სუბალპურ სარტყელში პარკულ ტყეს ქმნის ლიტვინოვის არყი, აღმოსავლური წიფელი, სოსნოვსკის ფიჭვი, მაღალმთის ნეკერჩხალი, აღმოსავლური მუხა და სხვ.; ტანბრეცილ ტყეს ძირითადად - არყი, ჭნავი, უფრო იშვიათად - წიფელი, პონტოური მუხა.

მაღალმთის გართხმულ ბუჩქნარებს ძირითადად დეკა და ღვიის გართხმული სახეობები ქმნის. დეკიანები უფრო გავრცელებულია სუბალპური სარტყლის ზედა ნაწილში და გვხვდება როგორც არყნარის ქვეტყეში, ისე უტყეო ჩრდილო-დასავლეთ ექპოზიციის კალთებზე, ღვიიანები კი - ძირითადად კარგად განათებულ, ამობურცულ სამხრეთის ექპოზიციის ფერდობებზე.

მაღალბალახეულობა ძირითადად განვითარებულია სუბალპური სარტყლის ქვედა ნაწილში, ნოყიერ, საკმაოდ ტენიან ნიადაგზე. ხშირად ის ხევებითა და ხრამებით ტყის სარტყელშიც ჩამოდის. მისი ძირითადი კომპონენტებია დიყის, თავყვითელას, მზიურას, დეზურას და სხვა სახეობები. სუბალპური მცენარეულობის მაღალბალახეულობა ვითარდება აგრეთვე საქონლის ნაბინავრებზე (მეორეული მაღალბალახეულობა). სუბალპური მდელოები გვხვდება როგორც მაღალმთის ტყის გაკაფულ ადგილებზე, ისე ტყის ზემოთაც. სუბალპურ მდელოებში გამოიყოფა ფართოფოთლოვანი, მარცვლოვანი დაჯგუფებები. მათი ძირითადი კომპონენტებია ფრინტა, ქართული და შიშველღეროიანი ნემსიწვერა, წვრილი და ფართოფოთლოვანი ნამიკრეფია, ჭრელი თივაქასრა, ოქროს შვრიელა, ჭრელი წივანა, იისფერი ქერი, სამყურას, ბრძამის სახეობები და სხვა. სუბალპური მდელოები, როგორც სათიბი და საძოვარი, საუკეთესო საკვები ბაზაა მთის მეცხოველეობისათვის. სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ზოგიერთ ნაწილში სუბალპური სარტყელი არ არის გამოხატული და მის ადგილს იკავებს მაღალმთის ველები და მთის ქსეროფიტები.

ლიტერატურა
----------

* *ნახუცრიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 588.
**ტარიელ ჭიჭინაძე** (დ. 30 აპრილი, 1951, თბილისი — გ. 14 ნოემბერი, 2022) — ქართველი მომღერალი, საქართველოს თეატრალური კავშირის წევრი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1990).

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალის განხრით).

1975–1990 წლებში იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი (ბანი). დებიუტი – ცანგალა (ზ. ფალიაშვილი „დაისი"); 1995 წლიდან — ბათუმის ოპერის თეატრის სოლისტი; რეპერტუარი: აბიო, ცანგალა (ზ. ფალიაშვილი „აბესალომ და ეთერი", „დაისი"); ბაყბაყდევი (მ. დავითაშვილი „ნაცარქექია", 1979, პრემიერა); შერგილი (რ. ლაღიძე „ლელა"); ბაბუა ტარიელი (ო. თაქთაქიშვილი „მთვარის მოტაცება"); მაკარი (ვ. დოლიძე „ქეთო და კოტე"); მონტერონე, ფერნანდო, ლოდოვიკო, რამფისი, ფარაონი (ვერდი „რიგოლეტო", „ტრუბადური", „ოტელო", „აიდა"); კომანდორი (მოცარტი „დონ–ჟუანი"), ფაუსტი, ბენედიქტელი ბერი (პროკოფიევი „ცეცხლოვანი ანგელოზი", „დუენია"). ქართული ვოკალურ–ინსტრუმენტული რეპერტუარი: ა. შავერზაშვილის კანტატა „კრემლის მზე" (1972, პირველი შესრულება), თ. შავლოხაშვილის პოემა „რწმენის კედელი" (1980, პირველი შესრულება), „სამშობლო გვიხმობს" (1981, პირველი შესრულება), მ. ცერცვაძის ვოკალური ციკლი „წუთისოფელი" (1978, პირველი შესრულება).

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1990 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 570 – თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტარიელ ჭიჭინაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ყარყატისნაირნი**, **ლაკლაკისნაირნი** (ლათ. Ciconiiformes) — ფრინველთა რიგი. აერთიანებდა 6 ოჯახს (ყანჩისებრნი, ნავნისკარტასებრნი, ვეშაპთავა ყანჩისებრნი, თავჩაქუჩა ყანჩისებრნი, ყარყატისებრნი (ლაკლაკისებრნი), ივეოსისებრნი (იბისისებრნი)), 49 გვარსა და 118 სახეობას, დღეისთვის — ერთადერთ ოჯახს ყარყატისებრნს.

საქართველოში რამდენიმე სახეობა, მ. შ. ლაკლაკი (ლათ. Ciconia ciconia), იშხვარი (ლათ. Ciconia nigra), რომელიც შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში". ყარყატისნაირნი ბინადრობენ ნოტიო ადგილებში, წყალსატევებისპირა ლერწმებში, ჭაობებში, მხოლოდ ლაკლაკები და ყარყატები ბინადრობენ ველებზე, მდინარების ხეობებსა და ტყეებში. ბუდეს იკეთებენ ხეებზე, სახურავებზე, ლერწმებში, კლდეებში. დებენ 2-3 კვერცხს, მონოგამიურები არიან. ბუდობენ კოლონიებად ან წყვილებად. იკვებებიან სხვადასხვა ცხოველური საკვებით. ყარყატისნაირზე არ ნადირობენ, ზოგი სასარგებლოა მავნე მწერებსა და მღრღნელების განადგურების გამო. ამჟამად „ყარყატისნაირთა" ნაცვლად იხმარება *ლაკლაკისნაირნი*.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 631.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-03. ციტირების თარიღი: 2018-03-22.
ბავშვები «ტაჰუის ფესტივალის» ძეგლთან
**ტაჰუა** (ფრანგ. Tahoua) — ცენტრალური ნიგერის, ტაჰუის დეპარტამენტის და ტაჰუის რეგიონის უდიდესი ქალაქი. 2012 წლის აღწერის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 117 826 ადამიანს. ტაჰუა მდებარეობს საჰელში და ტაჰუის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

თანამედროვე ტაჰუა
-----------------

დღეისათვის ტაჰუა მთავარი ეკონომიკური ცენტრია, სადაც ერთად ცხოვრობენ ტუარეგები და ფულბეს ხალხი. ქალაქის რაიონში მოიპოვება ფოსფატები. ქალაქში ფუნქციონირებს ტაჰუის აეროპორტი, რომელიც დიდი სატრანსპორტო კვანძია ქალაქ აგადესსა და ნიამეის შორის.

კლიმატი
-------

ქალაქის კლიმატი ნახევრადუდაბნოს სუბეკვატორულია, ნალექები იშვიათობაა (დაახლოებით 350 მმ).

ძირითადი ღირსშესანიშნაობები
---------------------------

ქალაქის ძირითადი ღირსშესანიშნაობებია მეჩეთები, ბაზარი.

2007 წლის ამბოხი
----------------

2007 წელს დაწყებული ტუარეგების მეორე აჯანყება შეეხო ტაჰუასაც, რომელიც ამ ხალხის მთავარი ქალაქია. საბრძოლო მოქმედებებთან დაკავშირებით ტურისტული ნაკადების რაოდენობა აშშ-დან და ევროპიდან პრაქტიკულად ნულამდე დავიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Tahoua, Niger Page. Falling Rain Genomics, Inc. 1996—2004
2. ↑  Niger: Regions, Major Cities & Urban Centers — Statistics & Maps on City Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 April 2014.
**ტარკუ**, ასევე *ტურგუ, ტორკი* (სომხ. Տարքու) — სომხურ მითოლოგიაში მცენარეულისა და ნაყოფიერების ღმერთი. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩევს, რომ ტარკუ ხეთური წარმომავლობისაა.

კულტი
-----

ტარკუს კულტი გავრცელებული იყო ვანის ტბის აუზის მიდამოში. დროთა მანძილზე მისი სახელი ტრანსფორმირდა „ტორკად". ამ ღვთაების გავრცელების რაიონი დაემთხვა იმ ტერიტორიას, სადაც ეთაყვანებოდნენ ძვლესომხურ ღმერთს ანგეჰს. იმის გამო, რომ ორივე ღმერთის თაყვანცემის ტერიტორია ერთმანეთს ემთხვეოდა, ტორკი გაუიგივდა ანგეჰს ან მის ჩამომავალად განიხილებოდა. ტორკის ეპითეტი გახდა „ანგეჰეა" — თარგმანში „ანგეჰის მადლი". მოგვიანებით ეპითეტი ანგეჰეა გაიაზრეს როგორც „უგვანი" (տգեղ *ტგეღ* „ულამაზო") და ასე წარმოიშვა ახალი პერსონაჟი — ტორკ ანგეჰი, რომელსაც ჰაიკის შვილიშვილად თვლიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* Мифологический словарь/Гл. ред. Мелетинский Е. М. — М.: Советская энциклопедия, 1990 г.- 672 с.
* Мифы народов мира/под ред. Токарева С. А. — М. Советская энциклопедия, 1992 г. — т.2 — 719 с.
**ყაბაყი** (ლათ. Cucurbita pepo subsp. pepo) — მაგარკანიანი გოგრის ქვესახეობა. თაფლოვანაა. მისი სამშობლოა სამხრეთი და ცენტრალური ამერიკა. ევროპაში შემოიტანა ქრისტეფორე კოლუმბმა XV საუკუნეში, საჭმელში იყენებენ მხოლოდ XVIII საუკუნიდან. მანამდე კულტივირებული იყო როგორც დეკორატიული მცენარე.

ყაბაყი ბაღჩეული კულტურაა. აქვს ყვითელი ფერის დიდი ყვავილი. ნაყოფი თეთრი, ყვითელი, მუქი-მწვანე ან ჭრელია. სინათლის, სინოტივისა და სითბოსმოყვარული მცენარეა. 1°С-ზე ნაკლებ ტემპერატურის პირობებში იღუპება. ყაბაყი კულტურაში საყოველთაოდაა გავრცელებული, დასავლეთ ევროპასა და ამერიკაში უფრო პოპულარულია ცუკინი, რომელიც წარმოადგენს ყაბაყის ჯიშტიპს. ყაბაყის ნაყოფი შეიცავს 4,9 %-მდე ნახშირწყალს, 0,6 %-მდე ცილებს, 40 მგ % С ვიტამინს, აგრეთვე სხვა ვიტამინებს, კაროტინს, სხვადასხვა ფერმენტებს, Са, Fe, P, К მარილებს და წარმოადგენს დიეტურ პროდუქტს. ყაბაყის დიეტა ბოლო ათწლეულების განმავლობაში პოპულარობით სარგებლობს. 

ყაბაყს აქვს უნარი, შეიერთოს ტოქსიკური ნივთიერებები და შემდეგ ისინი ორგანიზმიდან გამოდევნოს. აქვს ანტიალერგიული ქმედება. ნაყოფის მომწიფებასთან ერთად იზრდება მასში შაქრებისა და კაროტინის შემცველობა. კაროტინის შემცველობით ყვითელკანიანი ყაბაყი სტაფილოსაც კი წინ უსწრებს. მინერალური მარილებიდან ყაბაყში ბევრია კალიუმი, ის ასევე სპილენძის მდიდარი წყაროა ორგანიზმისთვის.

ყაბაყის ნაყოფს აგროვებენ ტექნიკური სიმწიფის სტადიაში, საკვებში გამოიყენებენ ძირითადად თერმოდამუშავების შემდეგ: შუშავენ, აკონსერვებენ. ცუკინის ნორჩი 10–15 სმ სიგრძის ნაყოფი გამოიყენება აგრეთვე უმი სახით სალათებში. თესლისგან ღებულობენ ზეთს, რომელსაც სამკურნალო თვისებები აქვს. სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების საკვებად იყენებენ ნაყოფს ნედლი სახით და სილოსში. იყენებენ მწვანე კონვეიერში. ერთ-ერთი ყველაზე საადრეო და მოსავლიანი კულტურაა.

სქოლიო
------

1. ↑  U.S. National Plant Germplasm System
2. 1 2 3  Кабачок | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-04. ციტირების თარიღი: 2020-07-02.
3. ↑  ყაბაყი | ვიტამინებითა და სხვადასხვა ნივთიერებებით მდიდარი შეუცვლელი პროდუქტი
**ტარიმის ღრმული**, *ტარიმის ვაკე*, *კაშგარის ვაკე* — მოვაკებული დადაბლება დასავლეთ ჩინეთში. გარშემორტყმულია ტიან-შანის, პამირის, კუნლუნისა და ბეიშანის მთებით. სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთით დაახლოებით 1200 კმ-ია, სიგანე 500 კმ, სიმაღლე 1500 მეტრიდან (დასავლეთით) 780 მეტრამდე (აღმოსავლეთით, ტბა ლობნორთან), ფართობი 530 კმ² (ცენტრალურ აზიაში უდიდესია). ძირითადად აგებულია ალუვიური ნალექებით (მდინარე ტარიმისა და მისი შენაკადების მიერ). ტარიმის ღრმულის უდიდეს ნაწილს იკავებს ტაკლა-მაკანის უდაბნო. მთისძირებში გვხვდება დამრეცი დელუვიური შლეიფები, რომლებიც აგებულია კენჭნარითა და ქვიშა-თიხოვანი ნალექებით. რელიეფის დადაბლებებში მლაშობებია. დასავლეთ ნაწილში დანალექი ქანებისგან აგებული სერებია. ჰავა ზომიერი (თბილი, მკაცრი კონტინენტური, უდაბნოსი); ზაფხული ცხელი (ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 25, 26°С), ზამთარი მოკლე, −20°С-იანი ყინვებით, უთოვლო. ნალექები — 100 მმ-ზე ნაკლები წელიწადში, მაქსიმუმი მოდის ზაფხულში. მთის მდინარეები, რომლებიც ტარიმის ვაკეზე გადიან, ხშირად შრებიან ან საირიგაციო მიზნებისთვის იშლებიან. უდიდესი მდინარეებია: ტარიმი, ხოთანი, კაშგარი, აქსუ, კონჩედარია. ტარიმი და კონჩედარია ქვემო დინებაში ხშირად იცვლიან კალაპოტს, რითაც იწვევენ ლობნორის ტბის გადაადგილებას. ტარიმის ღრმულის დიდი ნაწილის რუხმიწა ნიადაგები დაფარულია უდაბნოს მცენარეულობით. ხეობები დაფარულია მდინარისპირა ტყეებით, ოაზისებსა და მთისძირა ვაკეებზე განვითარებულია მიწათმოქმედება, მებაღეობა. დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ოაზისებია (კაშღარის, აქსუს, იარქენდის, ხოთანის). ვიწრო გაგებით, კაშგარის ვაკე ეწოდება მდინარე იარქენდის მარცხენა შენაკადების დელტის მონაკვეთს.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Петров М. П.* Кашгарская равнина // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 11 — М. 1973.
2. ↑   Таримская впадина // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М. 2016. — стр. 673.