recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მესხეთის დრამატული თეატრი** — XIX საუკუნის 60-იან წლებში მესხეთის სოფლებში იმართებოდა საქველმოქმედო სპექტაკლები, რომლებშიც მონაწილეობდნენ ცნობილი ქართველი მსახიობები. 1878 წელს ქ. ახალციხეში ადგილობრივი სცენისმოყვარეებმა წარმოადგინეს ზურაბ ანტონოვის პიესა „მე მინდა კნეინა გავხდე". იმავე წელს აქ ჩამოყალიბდა დასი, რომელშიც შედიოდნენ ს. მესხიშვილი, ე. ყორღანაშვილი, ნ. გამრეკელი, ს. ღოღობერიძე, მ. ალავერდაშვილი, ე. სავანელი, ა. მესხიძე და სხვები. სპექტაკლებში მონაწილეობდნენ მოწვეული მსახიობები: ვასო აბაშიძე, კონსტანტინე ყიფიანი, ზ. მაჩაბელი, ნატო გაბუნია-ცაგარელი და სხვები. 

ახალციხეში პროფესიული თეატრის საფუძველი ჩეყარა 1936 წელს. სამამულო ომის პერიოდში (1941-იდან) თეატრმა დროებით შეწყვიტა მუშაობა. 1942 წელს მუშაობა განაახლა. თეატრს სათავეში ჩაუდგა გ. აბრამიშვილი. 1945 წელს ახალციხეში გაიხსნა სახელმწიფო თეატრი (დირექტორი და მთავარი რეჟისორი მ. მეძმარიაშვილი): დაიდგა პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი", გ. ქელბაქიანის „სევდიანი რომანი", ი. გედევანიშვილის „სინათლე", ავქსენტი ცაგარელის „ციმბირელი" და სხვა სპექტაკლები.

1950 წელს თეატრი დაიხურა, ხოლო 1967 წლის იანვარში კვლავ აღდგა და მესხეთის სახელმწიფო თეატრის სახელწოდება მიიღო (დირექტორი მ. მეძმარიაშვილი, მთავარი რეჟისორი ნ. დემეტრაშვილი, მთავარი მხატვარი ა. გოგოლაძე). დასი დაკომპლექტდა ძირითადად შ. რუსთაველის სახელობის საქართველოს თეატრალური ინსტიტუტის და ს. ზაქარიაძის სახელეობის კულტსაგანმანათლებლო სასწავლებლის სამსახიობო ფაკულტეტის სტუდენტებით. სეზონი გაიხსნა ოთარ ჩხეიძის პიესით „თედორე". თეატრის რეპერტუარშია: პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი", ალექსანდრე ჩხაიძის „სიბრძნე სიკვდილისა", გ. ბერიაშვილის „მეხდაცემული კაკალი", ნ. დუმბაძის „მზიანი ღამე", ა. გეწაძის „პაემანი ცაში", ნ. კიკვიძის „ იდუმალა", ო. იოსელიანის „მოჯადოებული მწვერვალი", მ. შამხალოვის „დედამთილი", ვ. კანდელაკის „მაია წყნეთელი", 1982 წელს დასში ირიცხებიან ო. აწყურელი, თ. მაისურაძე, ლ. სულაშვილი, თ. რეხვიაშვილი, ტ. ალავიძე, ჯ. ოშხერელი, მ. თევზაძე, რ. ხატიძე, დ. ბერიძე, გ. მინდიკაური, გ. ხვიჩია, ზ. ბერძენიშვილი, ა. ქადაგიშვილი, ს. მელაძე, ო. წიტაიშვილი, თ. ნემსაძე, გ. გოგიძე და სხვ. 1971 წელს თეატრს მიენიჭა საქართველოს კომკავშირის პრემია.

ლიტერატურა
----------

* *გურაბანიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 602.
**მენი ბენიში** (დ. 4 აპრილი, 1969, ფოთი) — ისრაელელი ბიზნესმენი, საქართველოს საპატიო კონსული ისრაელში 2016 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

მენი ბენიში დაიბადა 1969 წლის 4 აპრილს, ქალაქ ფოთში, სიმიონ და რუსიკო ბინიაშვილების ებრაულ ოჯახში. მოგვიანებით, ოჯახი ალაიას დროს საცხოვრებლად ისრაელში გადავიდა, თუმცა საქართველოსთან კავშირი არ გაუწყვიტავთ.

მენიმ დაამთავრა ჰაიფას უნივერსიტეტის ბიზნეს-ადმინისტრირების ფაკულტეტი და აქტიურად ჩაერთო ბიზნესსა და ფილანტროპიაში. ამჟამად უძღვება რამდენიმე ორგანიზაციას: Benish Group Ltd (დამფუძნებელი და მთავარი აღმასრულებელი ხელმძღვანელი), Maof Construction and Development Ltd (პრეზიდენტი და აქციონერი), Interacting Technology (საბჭოს წევრი), YTONG (თანადამფუძნებელი და დირექტორი), ასევე არის ისრაელის ელჩების კლუბსა და ორგანიზაცია „Special in Uniform"-ის მენეჯმენტის წევრი, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვებს ეხმარება, მათი შესაძლებლობებიდან გამომდინარე, რათა სკოლის პარალელურად ჩაერთონ ისრაელის თავდაცვის ძალებში მოხალისეებად ან მომსახურე ჯარისკაცებად.

2007 წელს მენი ბენიშმა გაიცნო ბიზნესპარტნიორები საქართველოში ილია წულაია და ირაკლი ქაფიანიძე. ამავე წლიდან, მენი არის ქართული დეველოპერული კომპანია „არქის" მთავარი აქციონერი და ჩართულია საქართველოში საქველმოქმედო და საგანმანათლებლო საქმიანობაში.

მენი ბენიშის მხარდაჭერით შედგა პარტნიორობა ტექ-ჰაბ აკადემიას, ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტს და ვების დეველოპერულ ცენტრს შორის, რომელიც თანამშროლობს ებრაეულ სტარტაპებთან და მათ პროგრამულ უზრუნველყოფას 100-ზე მეტი დეველოპერის დახმარებით საქართველოდან ახორციელებს.

2016 წლიდან არის საქართველოს საპატიო კონსული ისრაელში. ამ ხნის განმავლობაში ჩატარდა ებრაულ-ქართული დელეგაციის რამდენიმე სამუშაო ვიზიტი და გადაიდგა ნაბიჯები ორ ქვეყანას შორის ბიზნესურთიერთობის გაღრმავებისკენ. განხორციელდა სხვადასხვა ოფიციალური პირების ვიზიტი, მათ შორის თბილისის მერის, საქართველოს განათლების მინისტრის, სოფლის მეურნეობის მინისტრის, პრემიერ-მინისტრისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის, ისრაელის ეკონომიკის მინისტრის პირველი ვიზიტი საქართველოში, ისრაელის თავდაცვის მინისტრის ვიზიტი საქართველოში, საქართველოს პრეზიდენტის ვიზიტი ისრაელში.

2020 წლის 5 მაისს ბენიში დაინიშნა ებრაულ-ქართული სავაჭრო პალატის თავმჯდომარედ; ორგანიზაციის მიზანი საქართველოსა და ისრაელს შორის საინვესტიციო კლიმატის გაუმჯობესება და ბიზნეს-ურთიერთობების გაძლიერებაა.

სქოლიო
------

1. ↑  Honorary Consuls of Georgia abroad დაარქივებული 2021-01-16 საიტზე Wayback Machine.  mfa.gov.ge
2. ↑  Honorary Presidents of the Ambassadors' Club
3. ↑  Georgia University In Tbilisi Launches Israel Tech Hub
4. ↑  Tbilisi Entrepreneurship Summit.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-24. ციტირების თარიღი: 2021-01-02.
5. ↑  Israeli-Georgian Chamber of Commerce to open in Tel Aviv and Tbilisi
6. ↑  Meni BENISH of Israel-Georgian Chamber of Commerce
7. ↑  Israel-Georgia Chamber of Business
მენდუტი
ბორობუდურის, პავონისა და მენდუტის ერთ სწორ ხაზზე მდებარეობა
**მენდუტი** — მეცხრე საუკუნის ბუდისტური ტაძარი ინდონეზიის კუნძულ იავის ცენტრალურ ნაწილში, ქალაქ მაგელანგთან. მდებარეობს ბორობუდურისგან დაახლოებით სამ კილომეტრით აღმოსავლეთით. მენდუტი, ბორობუდური და პავონი — სამივე ბუდისტური ტაძარი ერთ სწორ ხაზზეა განლაგებული. ამ სამ ტაძარს შორის საერონ რელიგიური კავშირი არსებობს, თუმცა ზუსტი სარიტუალო პროცესი უცნობია.

მენდუტი IX საუკუნის დასაწყისში აშენდა და ბორობუდურსა და პავონზე უფრო ძველია. კარაგტენგაჰის წარწერის თანახმად, ტაძარი აშენდა საილენდრას დინასტიის მეფე ინდრას დროს. წარწერა 824 წლით თარიღდება და ახსენებს, რომ მეფე ინდრამ ააშენა წმინდა ტაძარი, რომელსაც ვენუვანა უწოდა, რაც „ბამბუკის ტყეს" ნიშნავს. ჰოლანდიელი არქეოლოგი კასპარისი ამ წარწერაში მოხსენიებულ ტაძარს მენდუტთან აიგივებს.

ტაძარი 1836 წელს აღმოაჩინეს, ბუჩქებით დაფარული ნანგრევების სახით. აღდგენითი სამუშაოები 1897 წელს დაიწყო და 1925 წელს დასრულდა. იმ არქეოლოგთა შორის, რომლებიც ტაძარზე კვლევებს აწარმოებდნენ, იყვნენ კასპარისი, თეოდოორ ვან ერპი და არისტაია იოგასვარა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პავონი
* ბორობუდური
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-08-23 საიტზე Wayback Machine.
* An Architectural Description of the Mendut Temple დაარქივებული 2012-02-12 საიტზე Wayback Machine.  from Borobudur.TV

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდონეზიაში  |
| --- |
|  |
| 
ბორობუდურის ტაძრები: ბორობუდური, მენდუტი, პავონი  • კომოდოს ეროვნული პარკი  • პრამბანანი • უჯუნგ-კულონის ეროვნული პარკი  • სანგირანი  • ლორენცის ეროვნული პარკი  • სუმატრის ტროპიკული ტყეები: გუნუნგ-ლიოსერის ეროვნული პარკი, კერინსი-სებლატის ეროვნული პარკი და ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნული პარკი  • ბალის კულტურული ლანდშაფტი: სუბაკის საირიგაციო სისტემა • ომბილინის ქვანახშირის საბადო |  |

 |
**ჟან-კლოდ დიუვალიე** (ფრანგ. ʒɑ̃klod dyvalje, მეტსახელად „ბეიბი დოკი", დ. 3 ივლისი, 1951 — გ. 4 ოქტომბერი, 2014) — ჰაიტის პრეზიდენტი და დიქტატორი 1971-1986 წლებში. ამ პოსტზე მან მამამისი — ფრანსუა დიუვალიე შეცვალა (რომელიც ქვეყანას 1957-1971 წლებში მართავდა) და გახდა მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი. დიუვალიეს მმართველობა 1986 წელს დასრულდა, როცა მზარდი სოციალური უკმაყოფილებისა და არეულობების გამო მეუღლესთან ერთად ქვეყნიდან გაიქცა. 

ჟან-კლოდ დიუვალიე მოულოდნელად დაბრუნდა ჰაიტიში 2011 წლის 16 იანვარს. მეორე დღეს ის ჰაიტურმა პოლიციამ დააპატიმრა საბიუჯეტო სახსრების გაფლანგვის ბრალდებით. 18 იანვარს მას ბრალი დასდეს კორუფციაშიც. 2013 წლის 28 თებერვალს დიუვალიემ თავი დამნაშავედ არ ცნო კორუფციასა და ადამიანის უფლებების დარღვევაში. ყოფილი დიქტატორი 2014 წლის 4 ოქტომბერს პორტ-ო-პრენსში გულის შეტევით გარდაიცვალა 63 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Exiled leader’s money sought

სქოლიო
------

1. ↑  Shaw, Karl (2005). *Power Mad!* (cs). Praha:  Metafora,   გვ. 52. ISBN 80-7359-002-6.
**მაცა** — უმარილო ხმიადი, რომელსაც ებრაელები რელიგიური ჩვეულების მიხედვით აცხობენ სააღდგომოდ. მაცა უმარილოდ, ხორბლის ფქვილისა და წყლისაგან მომზადებული თხელი, ხმელი პურის. აღსანიშნავია, რომ მაცისგან დამზადებული ფქვილი მაცამელი, ებრაული სარიტუალო პურობის განუყოფელი ნაწილია. მას ებრაელები მიირთმევენ პასექის დღესასწაულზე, ვინაიდან ამ დროს აკრძალულია საფუარზე დამზადებული პროდუქტების მიღება. მაცის მომზადების დროს, ფირფიტებს დანამავენ მდუღარე წყლით, მოასხამენ კვერცხს,გამოაცხობენ და სწორედ ასეთ მომზადებულ მაცას პურის ნაცვლად მიირთმევენ. მაცამელს სხვადასხვანაირად იყენებენ. მას ბრინჯის ნაცვლად ამატებენ ხორცისა და ბოსტნეულის კერძებში, აცხობენ ნამცხვრებს და ღვეზელებს.

ისტორია
-------

როგორც თორა მოგვითხრობს, ღმერთმა უბრძანა იუდეველებს შექმნათ ეს განსაკუთრებული უსაფუარო პური. პასექის დროს იგი იჭრება როგორც ბრტყელი, კრეკერის მსგავსი პური ან გამოიყენება კერძებში, როგორც პურის ტრადიციულ მატიოს ბურთულას სუპში. 

მაცოს სიმბოლიზმის მიღმა უამრავი ახსნა არსებობს. ერთი ისტორიულია: პასექი არის ეგვიპტედან გამოსვლის ხსოვნის ხსენება. ბიბლიური მონათხრობი ნათქვამია, რომ ებრაელებმა ეგვიპტე დატოვეს ნაჩქარევად და სამწუხაროდ ვერ დაელოდნენ თავიანთ პურის ცომს.

ასევე, საფუარი სიმბოლოა კორუფციის და სიამაყის, როგორც საფუარი - "ტანჯვის პურის" ჭამა არის როგორც გაკვეთილზე თავმდაბლობა, ასევე მოქმედება, რომელიც თავისუფლებას აფასებს.

ნაირსახეობები
-------------

მაცოს ორი ძირითადი ფორმა არსებობს. დასავლეთის ბევრ ქვეყანაში ყველაზე გავრცელებული ფორმაა მაცოს რთული ფორმა, რომელიც გარეგნულად და გემოვნებით არის კრეკერი და გამოიყენება ყველა აშკენაზურ და სეპარატისტულ ყველა საზოგადოებაში. იემენიელებმა და ერაყელმა ებრაელებმა ტრადიციულად შექმნეს რბილი მაცას ფორმა, რომელიც ბერძნულ პიტას ჰგავს ან ტანჯულას ჰგავს. რბილი მაცო მზადდება მხოლოდ ხელით და, ზოგადად, შამურა ფქვილით.

მაზოს არომატიზებული ჯიშები იწარმოება კომერციულად, მაგალითად, ყაყაჩოს თესლი ან ხახვის არომატით. იწარმოება შვრიისა და დატრიალებული მაზოს კოზერული სერტიფიცირებით. შვრიის მაცო ზოგადად შესაფერისია მათთვის, ვისაც წებოვანა არ შეუძლია. ასევე ხელმისაწვდომია მთელი ხორბალი, ქატო და ორგანული მაზოზი. შოკოლადით დაფარული მაცო ბავშვებში ყველაზე საყვარელია, თუმცა ზოგი მიიჩნევს, რომ ის „გამდიდრებულია მაცოს" და მას არ ჭამს პასექის დღესასწაულის დროს. შოკოლადისა და თხილის საკმაოდ განსხვავებულ ბრტყელ კონფიგურაციას, რომელიც წააგავს მაცოს, ზოგჯერ "შოკოლადის მაცოს" ეძახიან. მაცო შეიცავს, როგორც წესი, 111 კალორიას, დაახლოებით იგივეს, რასაც ჭვავის ხრაშუნა.

ებრაელები, რომლებიც თავიდან აიცილებენ გემბროტების ჭამას, ჭამენ მაზოს კერძებს პასექის მერვე დღეს ისრაელის მიწის გარეთ, რადგან მერვე დღე არის რაბინული და არა თორას წარმოშობის.

მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს, ებრაელთა კეთილდღეობის ეროვნულ საბჭოს ჰქონდა მაცოს ქარხანა. ამერიკული ებრაული ისტორიული საზოგადოების თანახმად, ეს იყო ნიუ ჯერსის მანიქისტიცის მაცოს ქარხანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფესახი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაცა***

* Manischewitz Matzo Products
**მარის ველაიათი** (თურქმ. Mary welaýaty) – თურქმენეთის ადმინისტრაციული ერთეული. დაარსდა 1992 წელს ყოფილი მარის ოლქის ტერიტორიაზე. ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრია მარი.

ისტორია
-------

ველაიეთის ტერიტორიაზე 1939-1963 წლებსა და 1970-1992 წლებში არსებობდა მარის ოლქი (ფართობი 86,8 ათასი კმ²). 1992 წლის 14 დეკემბრიდან ოლქის ტერიტორიაზე წარმოიქმნა მარის ველაიათი.

გეოგრაფია
---------

მარის ველაიათი მდებარეობს თურქმენეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მურღაბის შუა და ქვემო დინებაში. ჩრდილოეთით მდებარეობს ყარაყუმის უდაბნო, სამხრეთით — ყარაბილისა და ბადხიზის მაღლობები. დიდი მდინარეა მურღაბი (2 წყალსაცავი) შენაკადებიანად. ველაიათის ტერიტორიას კვეთს ყარაყუმის არხი, რომელიც ამუდარიიდან ქალაქ მარიმდე სანაოსნოა.

ფოტოგალერეა
-----------

* მარის ოლქის რუკა 1983 წელსმარის ოლქის რუკა 1983 წელს

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 443-444.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარის ველაიათი დაარქივებული 2009-07-28 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თურქმენეთის დროშა თურქმენეთის ველაიათები |
| --- |
|  |
| ველაიათი/დედაქალაქი | 
**ახალი** (ანაუ) **·**  **ბალკანი** (ბალკანაბადი) **·**  **დაშოგუზი** (დაშოგუზი) **·**  **ლებაპი** (თურქმენაბადი) **·**  **მარი** (მარი)  |
|  |
| ველაიათთან გათნაბრებული ქალაქი | 
**აშხაბადი** |

 |
მაცივრის ინტერიერი
**მაცივარი** — საყოფაცხოვრებო ტექნიკა, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა ნივთების ან ნივთიერებების, ჩვეულებრივ საკვების, მედიკამენტების, დაბალ ტემპერატურაზე შენახვის მიზნით. ტიპურ მაცივარში ტემპერატურა 2–8 °C-ია, ხოლო მის ერთ-ერთ განყოფილებაში — საყინულეში 0 °C-ზე დაბალი. 

მოწყობილობა, რომელიც დაბალ ტემპერატურას უზრუნველყოფდა, პირველად 1750-იან წლებში გაჩნდა. 1854 წელს დამზადდა პირველი დანადგარი, რომელიც აირის დაწნეხვით ახერხებდა ტემპერატურის შემცირებას. სწორედ ამ წლიდან იწყება პირველი კომერციული მაცივრების გამოჩენა ბაზარზე. დროთა განმავლობაში მაცივრების დამზადების ტექნოლოგია დაიხვეწა და 1913 წლიდან ისინი უკვე სახლებში გამოჩნდა, საოჯახო მოხმარებისთვის. 1920-იანი წლებიდან დაიწყეს ფრეონის გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი მაცივრების პოპულარობას და ხელმისაწვდომი გახადა საშუალო კლასისთვისაც.

ლიტერატურა
----------

* Rees, Jonathan. *Refrigeration Nation: A History of Ice, Appliances, and Enterprise in America* (Johns Hopkins University Press; 2013) 256 pages

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაცივარი***

* The History of the Refrigerator and Freezers დაარქივებული 2020-05-31 საიტზე Wayback Machine.
* How Refrigerators Work


|  |  |
| --- | --- |
| კბილანა | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნიქტალოპია**, **ქათმის სიბრმავე** (ბერძნული: νύκτ- *„ნიქტ"*- ღამე; ἀλαός*- „ალოს"*- ბრმა, და ὄψ- *„ოპს"*- თვალი), — მხედველობის დარღვევა, დაბინდებისას და ღამის სინათლეზე ხედვის უნარის შესუსტება ან სრული დაკარგვა. ღამის სიბრმავე შეიძლება იყოს თანდაყოლილი და შეძენილი. ეს უკანასკნელი ძირითადად გამოწვეულია ტრავმით ან A ვიტამინის ნაკლებობით),რაც თავის მხრივ შეიძლება გამოწვეული იყოს, როგორც არაადეკვატური კვებით ასევე ღვიძლის ზოგიერთი დაავადებით. ნიქტალოპიას საფუძვლად უდევს ბადურას ჩხირების სტრუქტურული ცვლილებები. ნიქტალოპიით დაავადებულებს მკაფიო სინათლეზე აქვთ სინათლის შიში, ხოლო შებინდებისას და ღამით მკვეთრად უქვეითდებათ მხედველობა. ნიქტალოპია ჩვეულებრივ მწვავდება ადრე გზაფხულზე, რაც საკვებში A ვიტამინის ნაკლებობასთანაა დაკავშირებული.
თანდაყოლილი ნიქტალოპიის ყველაზე ხშირი გამომწვევი არის პიგმენტური რეტინიტი, რომლის დროსაც ბადურაში არსებული ჩხირები კარგავენ უნარს უპასუხონ გამღიზიანებელს (სინათლეს). ამ გენეტკური დაავადების მქონე პაციენტებს აქვთ პროგრესირებადი ნიქტალოპია და შეიძლება მათი დღის მხედველობაც გაუარესდეს.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

* პიგმენტური რეტინიტი
* ბადურას ჩამოშლა
* ზოგიერთი პრეპარატი მაგალითად ფენოთიაზინები (ნეიროლეპტიური საშუალება)
* ოგუჩის დაავადება
* პათოლოგიური მიოპია
* კატარაქტა (პერიფერიული კორტიკალური)
* რქოვანას რეფრაქციული ქირურგია (LASIK, ფოტორეფრაქტორული კერატექტომია, რადიალური კერატოტომია)
* მაკულარული დეგენერაცია
* A ვიტამინის ნაკლებობა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 621.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამედიცინო ტერმინოლოგიის ლექსიკონი
* სამედიცინო ტერმინოლოგიის ლექსიკონი
*

სქოლიო
------

1. ↑  *Nyctalopia* Origin. *dictionary.com*. ციტირების თარიღი: 28 September 2015.
2. ↑  Goldman, Lee. *Goldman's Cecil Medicine*, 24th, Philadelphia:  Elsevier Saunders,   გვ. 2429. ISBN 1-4377-2788-3.
**ნიჩბისი** — ისტორიული სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ნიჩბისის განძი. ამჟამად ნიჩბისის ადმინისტრაციულ ერთეულში შედიან სოფლები: ახალი ნიჩბისი, ზემო ნიჩბისი, ქვემო ნიჩბისი და სასხორი.

ისტორია
-------

ნიჩბისი მცხეთასთან და მეჯვრისხევთან ერთად მეჭურჭლეობის კერა იყო. პირველად სოფელი იხსენიება გიორგი მეორის სიგელში. ნიჩბისი მიეკუთვნებოდა შიომღვიმის მონასტერს. 1615 წელს მეფე ლუარსაბ მეორემ ნიჩბისი გადასცა ციციშვილების საგვარეულოს წარმომადგენლებს მერაბ და ქაიხოსრო ციციშვილებს, რომლებმაც სოფლის ტერიტორიაზე საცხოვრებელი ციხე-დარბაზი აიშენეს. ნიჩბისი მნიშვნელოვნად დაზიანდა XVIII საუკუნეში ლეკიანობის დროს.

XX საუკუნის დასაწყისში ნიჩბისის სასოფლო საზოგადოებაში ცხოვრობდა 400-500 კომლი. საზოგადოებაში შედიოდა შემდეგი სოფლები: ძეგვი, სასხორი, ქვემო ნიჩბისი, ზემო ნიჩბისი, ხეკორძი, ნატბეური, სათოვლე, ახალსოფელი, ზეუბანი. ნიჩბისის საზოგადოება საკმაოდ ღარიბი იყო, მიწები ეკუთვნოდა თავადაზნაურობას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 454.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „კვალი" N29 გვ. 8 15 ივლისი, 1901
**პარკოსნები** (ლათ. Fabaceae ანუ Leguminosae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ყვავილოვანი მცენარეების ერთ-ერთი უდიდესი ოჯახია. მისი წარმოშობა (ნამარხი მტვრისა და მერქნის მიხედვით) დათარიღებულია ზედა ცაცული სისტემისა და პალეოცენის მიჯნით (65 მლნ. წლის წინ). ბუჩქები, ნახევრად ბუჩქები, მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახები, ხეები და ლიანებია (ბუჩქოვანი და ბალახოვანი). სახეობათა უმრავლესობას რთული (ფრთული, სამმაგი, თათისებრი) აქვს, თანაფოთლებით, როგორც წესი, მორიგეობით განლაგებული. ყვავილები ორსქესიანია, 5-ნაკვთიანი, ხშირად მწერებით დამტვერვადი. ნაყოფი — პარკი (აქედან სახელწოდება), რომელსაც ნაირგვარი ფორმა და თესლის გავრცელების ხერხი აქვს.

პარკოსნებს ფესვებზე უვითარდებათ კოჟრები — ატმოსფერული აზოტის შემთვისებელი კოჟრის ბაქტერიების (*Rhizobium* sp.) გროვები, რომლებიც ნიადაგს ამდიდრებენ აზოტით. ამგვარად, პარკოსნები განსაკუთრებულ როლს ასრულებენ ბიოსფეროს აზოტის წრებრუნვაში.

ოჯახში გამოიყოფა რამდენიმე ქვეოჯახი, მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანია მიმოზისებრნი (ლათ. Mimosoideae), ცეზალპინიისებრნი (ლათ. Caesalpinoideae) და ფარვანასებრნი (ლათ. Faboideae ანუ Papilionoideae) (ზოგიერთი სისტემატიკოსი ამ ქვეოჯახებს ცალკე ოჯახებად მიიჩნევს). აერთიანებს 700-მდე გვარის 17 000-ზე მეტ სახეობას. პარკოსანთა მორფოლოგიური პლასტიკურობა შეწყობილია შემგუებლური თვისებების ძალიან ფართო სპექტრთან, რისი წყალობითაც ისინი გავრცელდნენ ნოტიო ტროპიკული ტყეებიდან სუბარქტიკულ ტუნდრამდე.

პარკოსნების ზოგიერთი გვარი და ცალკეული წარმომადგენლები (ლობიო, სოია, არაქისი, ცერცვი, ბარდა და სხვა) ცილებით მდიდარი ყუათიანი საჭმელია, არაქისისა და სოიის თესლიდან მიღებულ ზეთს ფართოდ იყენებენ კვების მრეწველობაში (საკონდიტრო წარმოება, კულინარია) და ტექნიკური მიზნებისათვის. საქონლის საკვებ მცენარეებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია იონჯას, სამყურას, ესპარცეტს, ცერცველას, ძიძოსა და სხვა მცენარეებს.

ზოგიერთი პარკოსნების (წითელი სანდალოზის — ლათ. Pterocarpus santalinus) მერქანს ძვირფასი ავეჯის დასამზადებლად იყენებენ. პარკოსნების ქერქი შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს; მრავალი სახეობა (არღავანი, ალბიცია, გლიცინია, სოფორა, კურდღლისცოცხა და სხვა) დეკორატიულია. იყენებენ აგრეთვე ცოცხალ ღობეებად და ქარსაცავ ზოლებად. პარკოსნების უმრავლესობა კარგი თაფლოვანი მცენარეა, განსაკუთრებით აფასებენ თეთრ აკაციას, სამყურას, იონჯას, ცერცველას, ძიძოს, ესპარცეტს. მებაღეობაში ძვირფასია ბაღის არჯაკელი, ხანჭკოლა, რობინია, უძრახელა და მრავალი სხვა. ოჯახის სისტემატიკის კვლევით დაკავებულია „პარკოსანთა მონაცემთა ბაზის შექმნისა და საინფორმაციო სამსახურის საერთაშორისო პროგრამა" (International Legume Database and Information Service, ILDIS; რედინგი, დიდი ბრიტანეთი, 1985 წლიდან).

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Сытин А. К.* Бобовые // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 621–622.
2. 1 2 3 4  *ხინთიბიძე ლ.*, პარკოსნები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 691-692.
**ობერალეჩის მყინვარი** (გერმ. Oberaletschgletscher *ზემო ალეჩის მყინვარი*) — ხეობის ტიპის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ კალთებზე, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 9 კილომეტრია, სიგანე 1 კმ, ხოლო ფართობი 22 კმ². 

ობერალეჩის მყინვარის სისტემა შედგება ორი დაახლოებით თანაბარი მკლავისგან. მათგან აღმოსავლეთით მდებარის საწყისი წერტილი მდებარეობს ალეჩჰორნის მთის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3 700 მ სიმაღლეზე და დასავლეთის მკლავს უერთდება ნესტორნის მთისწინეთის ხეობაში. შემდეგ მყინვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ალეჩის მყინვარის მიმართულებით, თუმცა მას ვერ აღწევს. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან დაახლოებით 2 150 მეტრ სიმაღლეზე მთავრდება. XIX საუკუნის შუა წლებში, პატარა გამყინვარების პერიოდში, ობერალეჩი ალეჩის მყინვარის შემადგენელი ნაწილი იყო. 

2001 წელს, ალეჩის მყინვართან ერთად, ობერალეჩი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გამოცხადდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის მყინვარების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Oberaletsch glacier on Glaciers online
* Swiss glacier monitoring network
**მერი ხაფიზის ასული ავიძბა** (აფხ. Мери Ҳафиз-иԥҳа Аҩӡба; დ. 24 იანვარი, 1917, სოხუმი, რუსეთის იმპერია — გ. 5 დეკემბერი, 1986, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველო სსრ) — პირველი აფხაზი მფრინავი ქალი, ბელორუსიის მე-2 ფრონტის, მე-4 საჰაერო არმიის, 46-ე გვარდიის ღამის ავიაციის შტურმანი, გვარდიის ლეიტენანტი. აფხაზეთის ასსრ-ის VII-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1917 წელს ქალაქ სოხუმში. 1933 წელს დაამთავრა აფხაზური სკოლის 7 კლასი. 1935 წელს შევიდა სრულიად საკავშირო ლენინური კომკავშირის რიგებში. შევიდა ბატაისკის ბარანოვის სახელობის სამწლიან საავიაციო-საფრენოსნო სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1938 წელს. სოხუმის აეროკლუბში მისი მასწავლებელი იყო ვიქტორ არგუნი, რომელიც მუშაობდა საფრენოსნო ნაწილის უფროსად. ერთი წლის განმავლობაში მუშაობდა მფრინავ-ინსტრუქტორადსოხუმის აეროკლუბში. 1939 წელს გახდა ლენინგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიის კურსანტი. 

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების წინ ჩაირიცხა ლენინგრადის კიროვის სახელობის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში. ჯანმრთელობის გამო ის სწავლას თავს ანებებს და ამის დამიუხედავად ჩაეწერა მოხალისედ წითელ არმიაში და 122-ე ავიაჯგუფის, ავიასკოლის მფრინავი გახდა. მსახურობდა კავშირგაბმულობის ცალკე ესკადრილიაში. 1942 წლის დეკემბრიდან გერმანიის დამარცხებამდე, სწავლება გაიარა პერმის ავიასკოლაში. იგი იბრძოდა ჩრდილო-კავკასიის მე-4 საჰაერო არმიის შემადგენლობაში, მე-4 უკრაინის და მე-2 ბელორუსიის ფრონტებზე. ოპერაცია „ბაგრატიონის" შესრულების შემდეგ, მერი ავიძბა იბრძოდა ბელორუსიის მე-2 ფრონტზე. ერთ-ერთ სამხედრო გაფრენაზე, მისი თვითმფრინავი მტრის მიერ იქნა დაზიანებული და გაუჭირდა აეროდრომამდე მიღწევა. მან მიიღო მონაწილეობა კავკასიის დაცვაში და ყირიის, ბელორუსიის, პოლონეთის განთავისუფლებაში. აგრეთვე გერმანიის ტერიტორიის დაბომბვაში. 1944 წელს, გადავიდა სხვა საავიაციო პოლკში. საომარი ქმედებების დროს, მერი ავიძბამ შეასრულა 477 საბრძოლო აფრენა და ჰაერში გაატარა 1000 საათი, ხოლო მტერზე 63 000 კილოგრამი ბომბი ჩამოაგდეს. ომის შემდგომ, საომარი მოქმედედების დროს მიღებული ტრავმის გამო, პარალიზებულ იქნა, ხოლო 7 წლის შემდეგ ჩაუტარდა წარმატებული ოპერაცია. პენსიაზე მყოფი, მერი ავიძბა ცხოვრობდა საზოგადოებრივი ცხოვრებით, იგი არჩეულ იქნა აფხაზეთის უზენაესი საბჭოს დეპუტატად ახალგაზრდებს შორის. ატარებდა დიდ პატრიოტულ აღმზრდელობით მუშაობას. 

იყო აფხაზეთის ასსრ-ის VII-XI მოწვევეის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

გარდაიცვალა 1986 წელს, სოხუმში, აფხაზეთში.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

დაჯილდოვებული იყო:

* I ხარისხის სამამულო ომის ორდენი;
* II ხარისხის სამამულო ომის ორდენი;
* მედლებით;
* აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელით.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №235 (12351), 6 დეკემბერი, 1986

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერი ავიძბა

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №234 (12350), 5 დეკემბერი, 1986
2. ↑  Сухумский аэропорт.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-12. ციტირების თარიღი: 2018-03-20.
მაცეი რატაი
**მაცეი რატაი** (პოლ. Maciej Rataj; დ. 19 თებერვალი, 1884 — გ. 21 ივნისი, 1940) — პოლონელი პოლიტიკური მოღვაწე. პოლონეთის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1922 წლის 16–20 დეკემბერს და 1926 წლის 15 მაისი–1 ივნისი 

დაამთავრა ლვოვის უნივერსიტეტი ფილოსოფოსიის სპეციალობით. მუშაობდა მასწავლებლად ლვოვში და ზამოსცში. 1919–1930 და 1934–1935 წწ. სეიმის დეპუტატია, აქედან 1922–1928 წწ. სეიმის მარშალია. ორჯერ იყო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი: 1922 წელს გაბრიელ ნატუროვიჩის მკვლელობისა და 1926 წელს სტანისლავ ვოიცეხოვსკის გადადგომის შემდეგ. 1920–1921 წწ. რელიგიის საქმეთა მინისტრია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის პრეზიდენტი
* პოლონეთის პრეზიდენტების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Szkoły im. Macieja Rataja დაარქივებული 2009-02-09 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პოლონეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იუზეფ პილსუდსკი
* გაბრიელ ნარუტოვიჩი
* მაცეი რატაი
* სტანისლავ ვოიცეხოვსკი
* მაცეი რატაი
* იგნაცი მოსციცკი
* ბოლესლავ ბერუტი
* ვოიცეხ იარუზელსკი
* ლეხ ვალენსა
* ალექსანდრე კვასნევსკი
* ლეხ კაჩინსკი
* ბრონისლავ კომოროვსკი
* ანჯეი დუდა
 |

 |
**მაცივარ აგენტი** (*რეფრაგენტი*) — სამაცივრო მანქანების მუშა ნივთიერება, რომელიც დუღილისას და იზოთერმული გაფართოებისას ართმევს სითბოს გასაცივებელ ობიექტს და შემდეგ შეკუმშვისას გადასცემს მას გასაცივებელ გარემოს კონდენსაციის ხარჯზე (წყალს, ჰაერს და ა. შ.).

მაცივარ აგენტი წარმოადგენს თბომატარებლის კერძო შემთხვევას. მნიშვნელოვანი განსხვავება არის ის რომ თბომატარებელს გამოიყენებენ ერთი და იგივე აგრეგატულ მდგომარეობაში, ხოლო მაცივარ აგენტის გამოიყენებენ - ფაზურ გადასვლებს (დუღილი და კონდენსაცია). 

ძირითად მაცივარ აგენტებს წარმოადგენენ ამიაკი, ფრეონი, გოგირდის ჰექსაფთორიდი და ზოგი ნახშირწყალბადები. განარჩევენ მაცივარ აგენტებს და კრიოაგენტებს. კრიოაგენტებს აქვთ დაბალი დუღილის ტემპერატურა. ეს არ ეხება ბოლო დროს გამოჩენილ კომპრესიულ კრიოსტატებს, რომლებსაც შეუძლიათ გაცივება −120 °C უფრო დაბლა, თხევადი აზოტის გამოყენების გარეშე, როგორც ეს იყო მიღებული ბოლო 100 წლის განმავლობაში. ოქსილიკვიტის შექმნისას მაცივარ აგენტად გამოიყენება ჟანგბადი. სადაც დამჟანგავადაც მოქმედებს. 

პრინციპულ სხვაობას ისეთი მაცივარ აგენტების გამოყენებისას როგორიცაა აზოტი, ჰელიუმი და ა.შ. წარმოადგენს ის რომ, სითხე იხარჯება და ორთქლდება (როგორც წესი, ატმოსფეროში). სამაცივრო მანქანებში ფრეონი ან ანალოგიური აირი მოძრაობს წრეზე, კომპრესორის დახმარებით, სითხედ კონდენსატორში, ორთქლი კი ამმორთქლებელში.

აღნიშვნა
--------

მაცივარ აგენტების აღნიშვნები R-# ფორმით შემოთავაზებული იქნა ფირმა DuPont მიერ. რიცხვები და ასოები, რომლებიც დგანან საიდენტიფიკაციო ნომერის ადგილას, აღნიშნავენ მაცივარ აგენტის მოლეკულურ სტრუქტურას.

ზღვრული ნახშირწყალბადები და მათი ჰალოგენური წარმოებულები აღინიშნებიან ასო R-ით და სამი ციფრით მის შემდეგ, ანუ შემდეგი სახით Rxyz, სადაც:

* x (ასეულები) ტოლია ნახშირბადის ატომების რაოდენობას გამოკლებული ერთი;
* y (ათეულები) ტოლია წყალბადის ატომების რაოდენობას, მიმატებული ერთი;
* z (ერთეულები) ტოლია ფთორის ატომების რაოდენობისა.

მაგალითად:

* მაცივარ აგენტს R-134a გააჩნია ნახშირბადის 2 ატომი, წყალბადის 2 ატომი, ფტორის 4 ატომი, ხოლო სუფიქსი «a» აჩვენებს,რომ იზომერია — ტეტრაფტორეთანი.
* სერია R-400, R-500 აღნიშნავს მაცივარ აგენტების ნარევებს.
* იზობუტანი აღინიშნება - მაცივარ აგენტი R-600a და გააჩნია ფტორის 0 ატომი, წყალბადის 10 ატომი, ნახშირბადის 4 ატომს, ხოლო სუფიქსი «a» აჩვენებს, რომ ეს იზომერია.

სხვადასხვაგვარ არაორგანულ ნაერთებს მიენიჭათ სერია 700, ხოლო მაცივარ აგენტების საიდენტიფიკაციო ნომერი, რომელიც მიეკუთვნება ამ სერიას, განისაზღვრება როგორც რიცხვების 700 და მაცივარ აგენტის მოლეკულური მასის ჯამი.

მაგალითად, ამიაკისათვის, რომლის ქიმიური ფორმულაა NH3, არის 1x14+3x1+700=717. ასე რომ მას აღნიშნავენ — R717.
**მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონი** — მთავარი სტადიონი სუმგაითში, აზერბაიჯანის სიდიდით მეოთხე სტადიონი. სტადიონი მდებარეობს კასპიის ზღვის სანაპიროზე. 2019 წლამდე სტადიონს ჰქონდა სარბენი ბილიკი. სტადიონს საბჭოთა ჯარის აზერბაიჯანელი ლეიტენანტი მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელი მიენიჭა.

სტადიონი არის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის საფეხბურთო კლუბ „სუმგაითის" საშინაო არენა, რომელიც აქ 2010 წლიდან თამაშობს. ადრე სტადიონზე თამაშობდნენ ქალაქის ისეთი გუნდები, როგორიცაა „ხაზარი", „განჯლარბირლიი" და „სტანდარტი".

ისტორია
-------

მას შემდეგ, რაც სუმგაითმა მიიღო ქალაქის სტატუსი (1949 წელს), 1954 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება აქ სტადიონის აშენების შესახებ. სტადიონის მშენებლობა დაიწყო მხოლოდ 1963 წელს, ხოლო გახსნა მოხდა 1966 წელს. პირველი მატჩი სტადიონზე იყო თამაში სუმგაითის გუნდ „პოლადსა" და როსტოვის გუნდ „კალიტვას" შორის .

ამ სტადიონზე ჩატარდა სსრკ-ში 1985 წლის FIFA მსოფლიო ახალგაზრდული ჩემპიონატის D ჯგუფის მატჩი ჩინეთი პარაგვაის წინააღმდეგ. მატჩი საკმაოდ დაძაბული და სანახაობრივი გამოდგა, მაყურებელმა საკმაოდ კარგი სანახაობა იხილა. საბოლოოდ ამ მატჩში ჩინეთმა 2:1 გაიმარჯვა.

უნდა აღინიშნოს, რომ მეჰდი ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონზე ორჯერ გაიმართა აზერბაიჯანის სუპერთასის მატჩი, პირველი მათგანი აზერბაიჯანის სუპერ თასი 1993 წელს და მეორე სუპერთასის მატჩი კი 1995 წელს გაიმართა.

2011 წელს გარემონტდა სტატიონის მნიშვნელოვანი წერტილები, თუმცა კიდევ რჩებოდა ბევრი სარემონტო ადგილები. მათ შორის ხშირად პრობლემას წარმოადგენდა ბალახის საფარის მდგომარეობა და ასევე ხის სკამები, რომელიც ტრიბუნებზე იყო განთავსებული. ბალახის საფარის გამო, გუნდს არაერთხელ მოუწია სხვა ქალაქებში ნეიტრალურ მოედანზე საშინაო მატჩების ჩატარება. 

სტადიონზე ეტაპობრივად დაიწყეს თავდაპირველად სარეკონსტუქციო სამუშაოების განხორციელება, თუმცა საბოლოოდ გადაწყდა სტადიონის სრული რეკონსტრუქცია და 2019 წელს დაიწყო სტადიონის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ძველი ნაგებობები მთლიანად დაანგრიეს და ახალი სტადიონის მშენებლობა დაიწყო.

„დღეს, 2019 წლის 21 ნოემბერს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას მეჰტი ჰუსეინზადეს სახელობის სუმგაიტის საქალაქო სტადიონის რეკონსტრუქციის შესახებ. სახელმწიფოს მეთაურმა მეჰტი ჰუსეინზადეს სახელობის სუმგაიტის საქალაქო სტადიონის რეკონსტრუქციის მიზნით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდის შესახებ გამოაქვეყნა დებულება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გარკვეული თანხის გამოყოფის შესახებ."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Азербайджан, Сумгаит, Стадион им. Мехди Гусейн-заде
* მეჰდი\_ჰუსეინზადეს სახელობის სტადიონი დაარქივებული 2020-10-27 საიტზე Wayback Machine.
* სტადიონი დაარქივებული 2019-09-11 საიტზე Wayback Machine.
* სარეკონსტუქციო სამუშაოები

სქოლიო
------

1. ↑  Müasir stadion inşa edilir - Bu dəfə Sumqayıtda. ციტირების თარიღი: 2020-08-18.
2. ↑  Sumqayıtın Mehdi Hüseynzadə adına şəhər stadionunda tikinti işləri sürətlə davam edir - Xəbərlər - SUMQAYIT ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti. ციტირების თარიღი: 2020-08-18.
**მეჯილაურნის ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მეჯილაურნიდან 1,5 კილომეტრზე, ხანდოსა და სოდევის ხევების შესართავთან, მთის თხემზე, ხელოვნურად გამაგრებულ ადგილზე. 

განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,9 x 5 მეტრი), ნაგებია საშუალო და მოზრდილი ზომის ქვის ფილებით, წყობის რიგები მეტ-ნაკლებად დაცულია. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა, მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილო კედელი, მონგრეულია დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები. შემორჩენილი კედლები 4,9 მეტრი სიმაღლისაა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, რომლის თაღი შირიმის თლილი ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთით ფართო, გვერდებმორკალული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის სამხრეთის მხართან პატარა თაღოვანი ნიშია. ამჟამად არსებული ორი სარკმლიდან აღმოსავლეთისა ორივე მხრიდან თაღოვანია, დასავლეთისა შიგნით სწორკუთხაა, გარედან - თაღოვანი. სამხრეთ კედელზე, კარის ოდნავ დასავლეთით, შემორჩენილია კამარის საბჯენი თაღის ფილაქვის იმპოსტი და წყობის ნაწილი. ეკლესიის შიდა სივრცე მოგვიანებით (კამარის გამაგრების მიზნით) ამოყვანილი განივი კედლით შუაზე ყოფილა გაყოფილი. ამ კედელში პატარა კარია გაჭრილი. გარედან ეკლესიის ორივე სარკმელი მარტივი სათაურით ყოფილა მორთული. აღმოსავლეთ სარკმლის სათაური, რომელზეც დადგმულია რელიეფური ჯვარი, ეკლესიასთან ახლოს მთის თხემზე მდებარე ნიშთანაა ატანილი. დასავლეთ სარკმლის სათაურიდან მხოლოდ კვალი შეიმჩნევა. სარკმლის თაღის ორივე მხარეს თითო რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა. სამხრეთის ფასადზე შესასვლელის თაღს ირგვლივ გლუვი რელიეფური ზოლი ევლება. კოშკი გეგმით კვადრატულია (5,7 x 5,7 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, იგი ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზეა მიშენებული ისე, რომ მისი აღმოსავლეთ კედელი და ეკლესიის შესასვლელის დასავლეთ წირთხლი ერთ სიბრტყეშია. ამჟამად კოშკის მხოლოდ ქვედა, ყრუკედლებიანი სართულია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ვაჩეიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 274-275.
**მეჰდი ჰუსეინი** (აზერ. Mehdi Əli oğlu Hüseynov; Mehdi Hüseyn; 1909-1965) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მწერალი, კრიტიკოსი, დრამატურგი, პუბლიცისტი. ასსრ სახალხო მწერალი (1964). მესამე ხარისხის სტალინის პრემიის ლაურეატი (1950).

ბიოგრაფია
---------

მეჰდი ჰუსეინი დაიბადა 1909 წლის 17 აპრილს სოფელ იკინჯი შიხლში (ამჟამად აზერბაიჯანის ყაზახის რაიონი) მასწავლებლის ოჯახში. აქ შვიდი წლის განმავლობაში დადიოდა სოფლის სკოლაში. 1920 წელს სასწავლებლად შევიდა ყაზახის სამასწავლებლო სემინარიაში. 1921 წელს შეუერთდა კომკავშირს. 1930 წელს მწერალმა დაამთავრა აზერბაიჯანის უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, ხოლო 1936-1938 წლებში სწავლობდა მოსკოვის კინემატოგრაფიის აკადემიაში.

ტექნიკუმში სწავლის წლებში მეჰდი ჰუსეინმა დაწერა თავისი პირველი მოთხრობა ცხვრებზე, რომელიც გამოქვეყნდა 1926 წელს ჟურნალში „აღმოსავლეთის ქალი". ამ დროიდან იწყება მწერლის შემოქმედებითი გზა.

დიდი სამამულო ომის დროს დაწერა მოთხრობა „ზარი", მოთხრობების წიგნი „ჩემი სამშობლო". რომანი „აფშერონი" (1947) მოგვითხრობს აზერბაიჯანელი ნავთობის მუშაკების გმირულ მოღვაწეობაზე.

ისტორიული რომანი „დილა" (1949-1952) ეძღვნება ბაქოს მუშათა რევოლუციურ ბრძოლას 1907-1908 წლებში. 1966 წელს რომანი „მიწისქვეშა წყლები მიედინება ოკეანეში" მისი გარდაცვალების შემდგომ გამოქვეყნდა.

მეჰდი ჰუსეინი ასევე ცნობილია, როგორც კრიტიკოსი და პუბლიცისტი. წერდა ლიტერატურულ კრიტიკულ სტატიებს სოციალისტური რეალიზმის საკითხებზე, წარსულის ლიტერატურული მემკვიდრეობის განვითარებაზე, კლასიკური რუსული ლიტერატურის შესწავლაზე და რუსი საბჭოთა მწერლების შემოქმედებაზე.

გარდაიცვალა 1965 წლის 10 მარტს. დაკრძალეს საპატიო დაკრძალვის ხეივანზე, ბაქოში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Определение "Гусейн Мехти" в Большой Советской Энциклопедии
* **Mehdi Hüseyn- (1909-1965) - yazıçı**
მაჭის ეკლესია
**მაჭის ეკლესია**, ასევე ცნობილია, როგორც **თოღის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი კახეთის მხარეში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ლაგოდეხი-ბელაქნის გზატკეცილიდან ჩრდილოეთით, 5 კმ-ის დაშორებით მდინარე მაწიმისწყლის ხეობაში, მაღალ, ფლატენაპირებიან ხერთვისზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 

მაჭის შესახებ ვახუშტი ბაგრატიონი წერს: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ბელაქნის წყლის შესართავს ზეით, მოერთვის ალაზანს მაწიმის წყალი... ამ ხევზედ არს, მთასა შინა თოღა, სასახლე მეფეთა, ფრიად მშუენვარე ზაფხულს. ამას ეწოდა მაჭი." |
|  |  |

მაჭის ციხის სამხრეთით, მდინარის მარცხენა მხარეს, დაახლოებით 300 მეტრის დაშორებით მდებარეობს დარბაზული ეკლესია, რომელიც ნაგებია რიყის ქვით კირის ხსნარზე. შესავლელი აქვს სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. შვერილი აფსიდა ნალისებურია, გარედან ხუთკუთხა. დასავლეთ კედელსა და საკურთხეველში თითო სარკმელია.

საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში (შ. ამირანაშვილის სახელობის საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი) ინახება ოქროს ხატი, რომლის წარწერის მიხედვით ირკვევა, რომ ალექსანდრე II კახთა მეფესა და მის მეუღლე თინათინს მაჭში (იგივე თოღაში) აუგიათ წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია და მისთვის სწორედ ეს ოქროს ხატი შეუწირავთ.

მაჭის ეკლესიას და ციხეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* მარჯანიშვილი გ. ჰერეთი, თბ. 2005, გვ. 14-16
* ქართლის ცხოვრების ტოპარქეოლოგიური ლექსიკონი,თბ. 2013. გვ. 254-255

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13024

სქოლიო
------

1. ↑  ქართლის ცხოვრება, ტ. IV, გვ. 543
2. ↑  ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები, თბ. 1962, გვ. 95-96
3. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**მახარებელი ქვაბალია** — წალენჯიხის მონასტრის ბერი, მხატვარი —  ოდიშის მმართველის, მანდატურთუხუცესისა და ერისთავთა ერისთავის ვამეყ I დადიანის მიერ ანდრონიკე გაბისულავასთან ერთად კონსტანტინოპოლში იყო წარგზავნილი, საიდანაც მათ ჩამოიყვანეს მხატვარი კირ მანუელ ევგენიკოსი. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „წარვეგზავნეთ მაცხოვრისა შეწევნითა კონსტანტიპოელეს და მოვიყვანეთ მხატვარი ესე კირ მანოელ ჩვენ, მონაზონთა ქრისტესთა, მახარებელმან ქვაბალია და ანდრონიკე გაბისულავა; და ვევედრებით მაცხოვარსა, რაითა გვიხსნას ჩვენცა დიდსა დღესა მას განკითხვისასა; ამენ, ამენ, ამენ" |
|  |  |

მანუელ ევგენიკოსმა მოხატა წალენჯიხის ტაძარი. (სხვა მისი ნამუშევარი არც ბიზანტიაშიდა არც საქართველოში ცნობილი არაა). ვამეყ დადიანის მმართველობის დროს, რომელიც მარი ბროსეს მიხედვით 1384-1396 წწ. უნდა განისაზღვროს (150 წლის წინათ შემოთავაზებული ეს თარიღი დღემდე საყოველთაოდ გაზიარებულია). მაშასადამე, მანუელ ევგენიკოსის მოღვაწეობა, წალენჯიხის მხატვრობა და შესაბამისად მახარებელი ქვაბალიას მოღვაწეობა XIV საუკუნის ბოლო მეოთხედით თარიღდება.

მახარებელი ქვაბალია, ისევე, როგორც მხატვარ მანუელ ევგენიკოსის მასთან ერთად ჩამომყვანი ანდრონიკე გაბისულავა, დასახელებულია ტაძრის ორ წარწერაში – ერთი ასომთავრულია, შესრულებული შავი საღებავით თეთრ ფონზე ტაძრის გუმბათქვეშა სვეტის ჩრდილო-დასავლეთის წახნაგზე, ხოლო მეორე ბერძნულია, შესრულებული მთავრული ასოებით, შავი საღებავით თეთრ ფონზე, იმავე სვეტის მეორე, დასავლეთის უფრო ფართო წახნაგზე. ქართული წარწერა ერთ ადგილას სამი სტრიქონის ფართობზე დაზიანებულია (ჩამოშლილია შელესილობის ფენა), ამიტომ მახარებლის და ანდრონიკეს ვინაობა გაურკვეველია, სამაგიეროდ ბერძნული წარწერის მიხედვით აშკარაა, რომ ორივენი ბერ-მონაზვნები ყოფილა.

სხვა ცნობები მახარებელ ქვაბალიას, ანდრონიკე გაბისულავას და მათ მიერ ჩამოყვანილ მხატვარ კირ მანოელ ევგენიკოსის შესახებ არ მოიპოვება. მაგრამ წალენჯიხის ტაძრის მხატვრობა პალეოლოგების ეპოქის, მონუმენტური მხატვრობის ერთ-ერთ შესანიშნავ ნიმუშად არის მიჩნეული.

ლიტერატურა
----------

* ე. თაყაიშვილი, არქეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნები, ტ.II, 1914 წ.
**მარკუს პლავტიუს სილვანუსი** (ლათ. Marcus Plautius Silvanus) — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, კონსული ძვ. წ. 2 წელს.

სილვანუსი ურგულანიას, დედოფალ ლივიას ახლო მეგობრის შვილი იყო და სწორედ ლივიას შუამავლობამ მისცა საშუალება ძვ. წ. 2 წელს ავგუსტუსთან ერთად კონსულის პოსტი დაეკავებინა.[1][2] ამის შემდეგ, 4-5 წლებში, იგი აზიის პროკონსულად მსახურობდა,[3] 6 წელს კი გალატიის საიმპერატორო ლეგატის პოსტი დაიკავა, სადაც მონაწილეობდა ისავრიელთა გამოსვლების ჩახშობაში.[4]

მისი იქ ყოფნის პერიოდში დაიწყო დიდი ილირიული აჯანყება. 7 წელს სილვანუსი ტიბერიუსმა გამოიძახა, რომელიც ილირიკუმში სამხედრო მდგომარეობას ზედამხედველობდა და უბრძანა თავის ძალებთან ერთად აჯანყების ჩახშობაში დახმარებოდა.[5] იგი შეუერთდა ცეცინა სევერუსს, მეზიის საიმპერატორო ლეგატს და ამბოხებულებს სირმიუმთან მთავარი ბრძოლა გაუმართა. რომის ჯარებმა გაიმარჯვეს, თუმცა მძიმედ დაზარალდნენ.[6] სილვანუსი არმიის მეთაურად დარჩა 9 წლამდე და ამ პერიოდის განმავლობაში იგი პანონიასა და დალმაციაში მსახურობდა.[7] [8]

მიუხედავად იმისა, რომ აჯანყების მსვლელობისას ტიბერიუსთან მსახურობდა, ამ უკანასკნელს სილვანუსთან დაკავშირებით გარკვეული ეჭვები ჰქონდა, განსაკუთრებით მისი ახლო ურთიერთობის გამო დედამის ლივიასთან.[9]

სილვანუსი დაქორწინდა ლარტიაზე, რომელმაც მას ვაჟი, აგრეთვე მარკუს პლავტიუს სილვანუსი გაუჩინა. ეს უკანასკნელი მოგვიანებით ფაბია ნუმანტინაზე დაქორწინდა, თუმცა მათი ოჯახი 24 წელს დაინგრა და ახალგაზრდა სილვანუსი მეორედ დაქორწინდა აპრონიაზე, რომელიც მან ფანჯრიდან გადააგდო და მოკლა.[10][11] მკვლელობის გამოძიებას პირადად იმპერატორმა ტიბერიუსმა მოჰკიდა ხელი. ურგულანიამ შვილიშვილს თვითმკვლელობაში წასაქეზებლად ხანჯალი გაუგზავნა, რომელიც მან ამ მიზნით გამოიყენა კიდეც. აპრონიას მკვლელობიდან მცირე ხნის შემდეგ, ფაბიას ბრალად დასდეს გრძნეულებისა და ბანგის გამოყენებით ქმრის ჭკუიდან შეშლა, თუმცა გაამართლეს.[10]

ლიტერატურა
----------

* Syme, Ronald, *The Roman Revolution*, Clarendon Press, Oxford, 1939.

სქოლიო
------

1. ↑  Syme, გვ. 422
2. ↑  დიონ კასიუსი, *Epitome of Roman History* LV.0
3. ↑  Syme, გვ. 435; Ronald Syme, *The Augustan Aristocracy*, Oxford University Press 1989, გვ. 340
4. ↑  Syme, გვ. 399 და 435
5. ↑  Syme, გვ. 399 და 436
6. ↑  Syme, გვ. 399
7. ↑  დიონ კასიუსი, LV.34, LVI.12
8. ↑  ველეიუს პატერკულუსი II.112
9. ↑  Syme, გვ. 422-423
10. 1 2  ტაციტუსი, *ანალები*, IV.22.3
11. ↑  Syme, R. *Augustan Aristocracy* (1989), გვ. 418

| პოლიტიკური თანამდებობები |
| --- |
|
| წინამორბედი:ლუციუს კორნელიუს ლენტულუსი და მარკუს ვალერიუს მესალა მესალინუსი | **რომის იმპერიის კონსული***ავგუსტუსთან ერთად*ძვ. წ. 2 | შემდეგი:ლუციუს კანინიუს გალუსი (სუფექტი) |
მარშები
მარილიანი მარშები შოტლანდიაში
**მარშები** (გერმ. Marsch, Marschland) — ლანდშაფტის ტიპი. ზღვის სანაპიროს ზედა ზოლი, რომელიც წყლით იფარება ყველაზე მაღალი მოქცევების დროს. აგებულია მეტწილად შლამით ან ქვიშისა და შლამის ნაყარით, სადაც ფორმირდება ჰუმუსითა და მიკროორგანიზმებით მდიდარი ნიადაგი. ჩვეულებრივ, წაგრძელებულია ზოლისებურად. სიგანე როგორც წესი 30 კმ არ აღემატება. ზოგჯერ მდებარეობს ზღვის დონეზე დაბლა, ზღვიდან გამოყოფილია დიუნების ზოლით. მარშები ტიპიურია ჩრდილოეთი ზღვის სანაპიროსათვის, გვხვდება ნიდერლანდებში, გერმანიაში, დიდი ბრიტანეთში, დანიაში, საფრანგეთში, აშშ-ის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში და სხვა.

მარშები რელიეფის აკუმულაციური ფორმებია. ბუნებრივ მდგომარეობაში ჩვეულებრივ დაკავებულია დიდნაყოფიერი მდელოებით, მეტწილად ჰალოფიტური მცენარეულობით. ადგილ-ადგილ დაჭაობებულია. მარშები ფართოდ გამოიყენება სოფლის მეურნეობის მიზნებისათვის. მარშების გამშრალ მონაკვეთს — პოლდერი ეწოდება. მარშები გვხვდება მდინარეთა შესართავებში, განსაკუთრებით ფართო დელტების ადგილას.

ახლო აღმოსავლეთში ნილოსისა და ტიგრი-ევფრატის დელტებში არის ფართო ისტორიული მნიშვნელობის მარშები. ირანში არსებულ მარშებზე განვითარებულია უნიკალური კულტურა, რომელიც ათვისებულია ადგილობრივ მკვიდრთა მიერ. აღსანიშნავია მეკონგისა და ამაზონის დელტებში წარმოქმნილი მარშები, აშშ-ში ყველაზე ფართო დელტას მარშებთან ერთად მდინარე მისისიპი ქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მარშები"** ვიკისაწყობში.
* მარშები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* მარშები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**მარფანის სინდრომი** — გენეტიკური დაავადება, რომლის მიზეზიც მე–15 ქრომოსომაზე არსებული ფიბრილინის გენის მუტაციაა. ფიბრილინი სისხლძარღვების კედლების, თვალის, ფილტვის, მყესებისა და ლიგამენტების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ცილაა, აქედან გამომდინარე მარფანის სინდრომის დროს ზიანდება გული, თვალი, ჩონჩხი. მარფანის სინდრომით დაავადებული ადამიანები ძალიან მაღლები და გამხდრები არიან და გააჩნიათ ჰიპერმობილური სახსრები...

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

* დომინანრური უარყოფითი მუტაციები;
* ვარიაბელური ექსპრესიულობა.

მთავარი ფენოტიპური ნიშნები
--------------------------

* ვლინდება მცირეწლოვან ბავშვებში;
* ტანმაღალი; სხეულის პროპორციების დარრვევა;
* ჩონჩხის სისტემის ანომალიები;
* ბროლის ექტოპია;
* მიტრალური სარქველის პროლაფსი;
* აორტის გაგანიერება და გარღვევა;
* სპონტანური პნევმოთორაქსი;
* გავა–წელის დურალური ექსტაზია.

დაავადების ეტიოლოგია და სიხშირე
-------------------------------

მარფანის სინდრომი არის შემაერთებელი ქსოვილის პათენტიკური აუტოსომურ–დომინანტური დარღვება, რომელიც გამოწვეულია მუტაციით ფიბრილინ–1 გენში. მარფანის სინდრომის პოპულაციური სიხშირე მერყეობს 1/10000–დან 1/20000–მდე. ავადმყოფთა 25–35%–ს აქვს de novo მუტაციები. მუტაციები, რიმლებიც იწვევს მარფანსი სინდრომს, გაფანტულია გენის გასწვრივ და ყოველი მუტაცია, ჩვეულებრივ, უნიკალურია თითოეული ოჯახისათვის.

პათოგენეზი
----------

FBN1 კოდირებს ცილა ფიბრინ–1–ს,რომლის პოლიმერიზაციით მიიღება მიკროფიბრილები, რომლებიც წარმოდგენილია ელასტიურ და არაელასტიურ ქსოვილებში, როგორიცაა: აორტას ადვენტიცია, წამწამოვანი სარტყელი და კანი.
მარფანის სინდრომის გამომწვევი მუტაციები არღვევს ფიბრინ–1–ის სინთეზის პროცესს, პროცესინგს, სეკრეციას, პოლიმერიზაციას ან სტაბილურობას. ფიბრინ–1 დაგროვების შესწავლამ და მათი ექსპრესიის გამოკვლევამ აჩვენა, რომ უჯრედულ კულტურებში იგი არის დომინანტურ–ნეგატიური პათოლოგია;
**მერი** (ინგლ. Mary; დ. დაახლ. 1894 — გ. 13 სექტემბერი, 1916, ერვინი, ტენესის შტატი, აშშ), **დიდი მერი** (ინგლ. Big Mary), აგრეთვე ცნობილია, როგორც **მკვლელი მერი** (ინგლ. Murderous Mary) — დედალი აზიური სპილო, რომელიც გამოდიოდა ძმებ სპარქსების ცირკში (ინგლ. Sparks World Famous Shows). ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც სიკვდილით დასაჯეს ადამიანის მკვლელობისათვის.

1916 წლის 11 სექტემბერს, ტენესის შტატის ქალაქ კინგსპორტში, უსახლკარო კაცი, სახელად რედ ელდრიჯი, დაიქირავეს სპილოს მომთვინიერებლის თანაშემწედ, თუმცა მან არ იცოდა ცხოველებთან მოპყრობა. მეორე დღეს 12 სექტემბერს, ერთ-ერთი გამოსვლის წინ, როდესაც სპილო სცენაზე უნდა გამოეყვანა, ელდრიჯმა მას ყური გაუხვრიტა კაუჭით, რაზეც სპილო განრისხდა, შემოახვია ელდრიჯს ხორთუმი, ძირს დაანარცხა და თავზე ფეხი დაადგა (არსებობს ამ ამბის სხვადასხვა ვერსიები). ატყდა პანიკა. დაიწყეს სროლა სპილოს მიმართულებით, თუმცა მისი ლიკვიდაცია ვერ შეძლეს. საბოლოოდ ძლივს მოხდა მისი შეჩერება. ქალაქის შერიფმა „დააპატიმრა" მერი და ციხესთან ახლოს მდებარე გალიაში გამოკეტა. მეზობელი ქალაქების მცხოვრებლებმა განაცხადეს, რომ არ მივიდოდნენ ცირკში, სანამ სპილო ცოცხალი იყო.

საზოგადოების ზეწოლის გამო ცირკის მფლობელებმა გადაწყვიტეს მისი სიკვდილით დასჯა — ჩამოხრჩობა. ჯაჭვი, რომლითაც სპილო ამწეზე ჩამოკიდეს, პირველ ჯერზე გაწყდა და ცხოველმა ბარძაყი მოიტეხა. იგი მეორედაც ჩამოკიდეს და საბოლოოდ დაიღუპა. დამარხეს სიკვდილის ადგილზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Murderous Mary. The Moonlit Road.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-23. ციტირების თარიღი: 2013-07-10.
* Mincha. По улицам слона водили. Румбур.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-23. ციტირების თარიღი: 2013-07-10.

სქოლიო
------

1. ↑  Olson, Ted (2009) *The Hanging of Mary, a Circus Elephant*. Knoxville, Tennessee:  University of Tennessee Press,   გვ. 219–227.
**მერი ალანია** (დ. 18 აპრილი, 1937, შუა ქვალიონი, ხობის რაიონი) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი, ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2004).

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი პროვიზორის სპეციალობით.

1960-1965 წლებში იყო აბაშის რაიონის სოფელ ონტოფოს აფთიაქის მმართველი. 1978-1989 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის იოველ ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის ფიტოქიმიის განყოფილების უფროსი. 1987 წლიდან წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელია. 

ალანიას ეკუთვნის ჰიპოაზოტემიური და დიურეზული მოქმედების სამკურნალო პრეპარატი — „ფლარონინი", რომელიც 1985 წლიდან, როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ აქტიურად გამოიყენება.

სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა სამეცნიერო ფორუმებში. აგრეთვე არის მრავალი სტატიის ავტორი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წლებში თბ. 2012 გვ. 176

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერი ალანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თსსუ-ის იოველ ქუთათელაძის ფარმაკოქიმიის ინტიტუტის ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ მერი ალანიას დიდი აღიარება. tsmu.edu (22 ნოემბერი, 2019).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 დეკემბერი, 2022. ციტირების თარიღი: 1 დეკემბერი, 2022.
მერი ბევანი
**მერი ენ ბევანი** (ქალიშვილობაში *ვებსტერი*, ინგლ. Mary Ann Bevan (Webster); დ. 20 დეკემბერი, 1874 — გ. 26 დეკემბერი, 1933) — ინგლისელი მედდა, რომელიც აკრომეგალიის განვითარების შემდეგ გამოდიოდა მობილური ცირკის შოუებში, ტიტულით — „ყველაზე მახინჯი ქალი მსოფლიოში".

ბიოგრაფია
---------

მერი ენ ვებსტერი დაიბადა 1874 წლის 20 დეკემბერს პლაისტოუში, აღმოსავლეთ ლონდონში მრავალშვილიანი მუშის ოჯახში. მოგვიანებით იგი გახდა მედდა. 1902 წელს იგი დაქორწინდა თომას ბევანზე, რომლისგანაც ოთხი შვილი შეეძინა. 1914 წელს თომას ბევანი მოულოდნელად გარდაიცვალა.

მერი ბევანს დაქორწინებისთანავე, დაახლოებით 32 წლის ასაკში დაეწყო აკრომეგალიის სიმპტომების გამოვლენა. მას დაეწყო სახის არანორმალური ზრდა და დამახინჯება, ძლიერი თავის ტკივილი და მხედველობის დაქვეითება. 1914 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ მას აღარ ჰქონდა შემოსავალი საკუთარი თავისა და ოთხი შვილის სარჩენად. ბევანმა გადაწყვიტა გამოეყენებინა თავისი გარეგნობა და მონაწილეობა მიიღო კონკურსში „უმახინჯესი ქალი", რომელიც მან მოიგო.

1920 წელს იგი დაიქირავა ამერიკელმა შოუმენმა სამუელ ვ. გომპერცმა, რათა გამოსულიყო კონი აილენდის დრიიმლენდის საიდშოუს ფრიკის შოუში, სადაც მან გაატარა თავისი ცხოვრების უმეტესი ნაწილი. გარდაცვალებამდე ის ასევე გამოდიოდა რინგინგ ბროდერსის ცირკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Mary Ann Bevan, the world's ugliest woman", acromegaly at the Eugenics Archive
* Mary Ann Bevans [*sic*] – The Homeliest Woman in the World

სქოლიო
------

1. ↑  National Fairground Archive – Extracts from *World's Fair*, 1931–1940 (2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18 მაისი 2015. ციტირების თარიღი: 16 June 2019
2. ↑  "England and Wales Marriage Registration Index, 1837-2005," database, FamilySearch ( : 13 December 2014), Mary Ann Webster, 1902; from "England & Wales Marriages, 1837-2005," database, findmypast ( : 2012); citing 1902, quarter 2, vol. 2A, p. 839, Bromley, Kent, England, General Register Office, Southport, England.
3. 1 2  Hartzman, Marc (2006). *American Sideshow: An Encyclopedia of History's Most Wondrous and Curiously Strange Performers*.  Penguin,   გვ. 121. ISBN 1-585-42530-3.
4. ↑  American Philosophical Society. 6 August 1924. "Mary Bevan and her children". Accessed 22 August 2007.