recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**პარაგვაის სამოქალაქო ომი** — კონფლიქტი პარაგვაიში, რომელიც მიმდინარეობდა 1947 წლის მარტიდან აგვისტომდე. 

1940 წელს, პრეზიდენტმა იხინიო მორინიგომ გააუქმა კონსტიტუცია და აკრალა პოლიტიკური პარტიები. მისი მმართველობის წინააღმდეგ მიმართული მოძრაობა საყოველთაო გაფიცვებსა და სტუდენტთა აჯანყებებში გადაიზარდა. 1946 წელს, მორინიგომ დაუშვა პოლიტიკური აქტივობების ლეგალიზება და კაბინეტი რევოლუციური ფებრერისტთა პარტიითა და კოლორადოს პარტიით დააკომპლექტა. 1947 წლის 11 იანვარს, ფებრერისტები კოალიციას გამოეყვნენ, რადგან მიაჩნდათ, რომ მორინიგო კოლორადოს პარტიას მეტად სწყალობდა. 

ფებრერისტები ლიბერალურ პარტიასა და პარაგვაის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდნენ. რაფაელ ფრანკოს მიერ წამოწყებული აჯანყება სამოქალაქო ომში გადაიზარდა, რადგან პარაგვაის შეიარაღებული ძალები, რომლებიც მანამდე ლოიალურნი რჩებოდნენ, ორად გაიყო. 

მეამბოხეთა მხარეს იყო ყველა პოლიტიკური პარტია გარდა კოლორადოსი, ბანკირთა უმრავლესობა და ჩინოვნიკთა 80%. თერთმეტი სამხედრო დანაყოფიდან, 8 მარტს ოთხი მემაბოხეებს შეუერთდა, ორი ქვეითი დანაყოფი კონსეფსიონის მეამბოხეებს, რომლებსაც ორი დღის შემდეგ ასევე შეუერთდა ჩაკოს ქვეითთა ორი დანაყოფი. 

ხელისუფლების მხარეს იყო კოლორადოს პარტია, კამპო-გრანდეს კავალერისტთა დანაყოფები, ასუნსიონის სამი დანაყოფი და პარაგუარის საარტილერიო დანაყოფი. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, ხუან პერონის მართულმა არგენტინამ პარაგვაის მთავრობას დახმარებისთვის სრული მზადყოფნა გამოუცხადა. 

27 აპრილს, სამხედრო სამდინარო ფლოტი აჯანყებულებს შეუერთდა და ასუნსიონისკენ დაიძრა. მათ შეტაკება მოუხდათ პარაგუარიდან მოსულ, ალფრედო სტრესნერის მართულ არტილერიასთან. 

ომში საბოლოოდ მორინგომ გაიმარჯვა, რომელმაც ქვეყანაზე კონტროლი 1947 წლის აგვისტოში აღადგინა. მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი ქვეყნიდან გაიქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამოქალაქო ომების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Armed conflict database entry დაარქივებული 2010-01-03 საიტზე Wayback Machine.
* Dictadura del Gral. Stroessner დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* Capítulo 14 de "Una historia del Paraguay" por Baruja, Paiva y Pinto. დაარქივებული 2014-04-27 საიტზე Wayback Machine.
* Paraguay y la Segunda Guerra Mundial.
* La Relación Olvidada: Relaciones entre Paraguay y Estados Unidos, 1937-89 (inglés).
* Entrevista a Arturo Rahi. დაარქივებული 2008-06-29 საიტზე Wayback Machine.
* Creación del Banco Central del Paraguay. დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.
პაპი პიუს IX (1846–1878), რომლის დროსაც ვატიკანის პირველ კრებაზე მოხდა პაპის უცდომელობის დოქტრინის მიღება.
**პაპის უცდომელობა** (ლათ. Infallibilitas) — რომის კათოლიკური ეკლესიის დოგმა, რომლის მიხედვითაც, იესო ქრისტეს მიერ პეტრე მოციქულისათვის მიცემული პირობის საფუძველზე, რომის პაპი დაზღვეულია შეცდომის დაშვებისაგან, როდესაც იგი თავისი თანამდებობრივი საქმიანობის შესრულებისას როგორც მწყემსი და მასწავლებელი ყოველი ქრისტიანისა, უმაღლესი სამოციქულო ძალაუფლების ძალით, განმარტავს სარწმუნოებრივ ან მორალურ საკითხებს. 

სწავლება პაპის უცდომელობის შესახებ დოგმატურად ჩამოყალიბდა ვატიკანის პირველ კრებაზე 1869–1870 წლებში, თუმცა იგი შუა საუკუნეების კათოლიკურ თეოლოგიაშიც იყო აღიარებული და უკვე გაბატონებული სწავლება იყო კონტრრეფორმაციის დროს. 

პაპის უცდომელობის დოგმა ითვლება როგორც მართლმადიდებელ, ისე პროტესტანტულ ეკლესიებთან კათოლიკური ეკლესიის განხეთქილებისა და გაერთიანების შემაფერხებელ ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად.

ისტორია
-------

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პაპის პრიმატი

სქოლიო
------

1. ↑   "Infallibility means more than exemption from actual error; it means exemption from the possibility of error," P. J. Toner, Infallibility, Catholic Encyclopedia, 1910
2. ↑  First Vatican Council, *First Dogmatic Constitution on the Church*, chapter 4, 9.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-02-07. ციტირების თარიღი: 2014-07-01.

ლიტერატურა
----------

* Hans Küng: *Unfehlbar? Eine unerledigte Anfrage.* Erweiterte Neuausgabe. Piper, München u. a. 1989, ISBN 3-492-11016-9 (*Serie Piper* 1016), (erw. Neuausgabe von *Unfehlbar? Eine Anfrage*).
* August Bernhard Hasler: *Wie der Papst unfehlbar wurde. Macht und Ohnmacht eines Dogmas*. Mit einem Geleitwort von Hans Küng. 2. Auflage. Piper, München u. a. 1980, ISBN 3-492-02450-5.
**პეტრე ხარისჭირაშვილი** (დ. 1804 — გ. 1892, სტამბოლი) — აბატი პეტრა. XIX საუკუნის ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, მეცნიერი, სტამბოლის ქართული მონასტრის დამაარსებელი. 

პეტრე ხარისჭირაშვილი დაიბადა ახალციხეში, ერთი ცნობით 1804 წელს, მეორით კი 1818 წლის 25 აპრილს. აღმსარებლობით კათოლიკე იყო. სწავლობდა ახალციხის ნათლისმცემლის ეკლესიის სამრევლო სკოლაში. შემდეგ და ალექსანდროპოლის სემინარიაში განაგრძო სწავლა. ბოლოს ევროპაში გაემგზავრა და რომის სასულიერო სასწავლებელი დაამთავრა. 1842 წელს ახალციხეში მღვდლად აკურთხეს, 50-იანი წლებიდან ხიზაბავრაში (დღევანდელი ასპინძის რაიონი) გადაიყვანეს. მრავალი დაბრკოლებისა და წინააღმდეგობის გამო იძულებული გახდა 1856 წელს უცხოეთში წასულიყო, თუმცა იქაც ისევ ქართულ საქმეს ემსახურებოდა და ორიოდე წელიწადში ვენეციაში, წმინდა ლაზარეს კუნძულზე ქართულ ენაზე რამდენიმე მნიშვნელოვანი საისტორიო და თეოლოგიური წიგნი გამოსცა. 
იმხანად კათოლიკურ ეკლესიებში ქართულ ენაზე მღვდელმსახურების ნება დამტკიცებული არ იყო. პეტრე ხარისჭირაშვილმა მომხიბვლელი სიტყვითა და ღირსეული საქმიანობით ვატიკანის ყურადღება დაიმსახურა და 1859 წელს ნება დართეს სტამბოლში შეექმნა ქართველ კათოლიკეთა კონგრეგაცია — ქართული ენითა და ტიპიკონით. 1861 წელს კი სტამბოლის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ უბანში, ფერიქოიში პეტრე ხარისჭირაშვილმა ქართველ კათოლიკეთა სავანე — ეკლესია, დედათა და მამათა მონასტრები დააფუძნა. 

ეს კონგრეგაცია მრავალმხრივ მოღვაწეობას ეწეოდა. დაარსებიდან ერთი წლის შემდეგ შეიქმნა სასულიერო სასწავლებელი. საღვთისმეტყველო საგნების გარდა ისწავლებოდა ქართული ენის გრამატიკა, ლიტერატურა და ისტორია. მოსწავლეებმა ზეპირად იცოდნენ ნაწყვეტები „ვეფხისტყაოსნიდან". იმდენად საფუძვლიანად ასწავლიდნენ ლათინურ და ფრანგულ ენებს, რომ სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მოსწავლეს ამ ენებზე წირვის აღსრულება, ანდა ფრანგულ სემინარიებში სწავლის გაგრძელება შეეძლო. წარმატებულ ახალგაზრდებს მონასტრის ხარჯით ევროპაში გზავნიდნენ სწავლის გასაგრძელებლად. ამ სასწავლებელში აღიზარდნენ მიხეილ თამარაშვილი და მიხეილ თარხნიშვილი. „პეტრესგან განკაცებული მამებით მოფენილია მთელი ევროპა" — წერდა იმდროინდელი პრესა.

პეტრე ხარისჭირაშვილი რვა ენას ფლობდა, მაგრამ განსაკუთრებულ ყურადღებას ქართულის სწავლებას აქცევდა. 1870 წლისათვის ხარისჭირაშვილის დაუზოგავი შრომის შედეგად მონასტერში უკვე მუშაობდა ქართული სტამბა. მარტო 1877-81 წლებში ამ სტამბაში დაიბეჭდა და საქართველოში გავრცელდა 25-მდე სხვადასხვა წიგნი. ქართული ენის სიწმინდის დასაცავად მრავალ ღონეს მიმართავდა, გრამატიკის შედგენაც დაიწყო. მაშინ, როდესაც საქართველოს ეკლესიას ავტოკეფალია ჩამორთმეული ჰქონდა და ქართული ენისა თუ მწერლობის განვითარებაში მონაწილეობას აღარ იღებდა, სტამბოლის მონასტერი გრიგოლ ხანძთელის დაწყებულ საქმეს აგრძელებდა.

1894 წელს აშენებული მონასტრის ოთხსართულიანი შენობის მეოთხე სართულზე გახსნეს სასტუმრო სტამბოლში ჩასული უბინაო, ხელმოკლე ქართველებისათვის. ისინი I მსოფლიო ომის დროს მესხეთ-ჯავახეთიდან, აჭარასა და ტაო-კლარჯეთიდან ლტოლვილები იყვნენ.
ტაძრის ტერიტორიაზე დღემდე ინახება ქართველ კათოლიკეთა არქივი და ბიბლიოთეკა. აქ უამრავი უნიკალური წიგნი და ხელნაწერია დაცული. მისი მეთვალყურე კათოლიკე მილიონერი სიმონ ზაზაძეა.

პეტრე ხარისჭირაშვილი მონასტრისავე ეზოშია დაკრძალული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პეტრე ხარისჭირაშვილი – Georgians Abroad
* პეტრე ხარისჭირაშვილი – ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ხარისჩარაშვილი, პეტრე (1804-1892)
სამხრეთი ტროპიკი
**სამხრეთი ტროპიკი** ან **თხის რქის ტროპიკი** — ეკვატორის სამხრეთით 23º 26′ 17″ მდებარე პარალელი (ერთ-ერთი ხუთ ძირითადთაგანი). წარმოადგენს ყველაზე სამხრეთ პარალელს, სადაც მზე შეიძლება იყოს ზენიტში. ჩვეულებრივ ეს მოვლენა ფიქსირდება 22 დეკემბერს და ამ დროს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში არის ყველაზე დიდი ღამე და ყველაზე მოკლე დღე, სამხრეთ ნახევარსფეროში კი პირიქით.

გეოგრაფია
---------

გრინვინჩის მერიდიანიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობისას სამხრეთი ტროპიკი კვეთს:

| ქვეყანა, ტერიტორია ან ზღვა | კომენტარი |
| --- | --- |
| ატლანტის ოკეანე |  |
| დროშა: ნამიბიანამიბია |  |
| დროშა: ბოტსვანაბოტსვანა |  |
| სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშასამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა |  |
| მოზამბიკის დროშამოზამბიკი |  |
| ინდოეთის ოკეანე | მოზამბიკის სრუტე |
| მადაგასკარის დროშამადაგასკარი |  |
| ინდოეთის ოკეანე |  |
| დროშა: ავსტრალიაავსტრალია | დასავლეთ ავსტრალია,ჩრდილოეთი ტერიტორია,კუინზლენდი |
| წყნარი ოკეანე | მარჯნის ზღვა, |
| წყნარი ოკეანე |  |
| დროშა: ჩილეჩილე |  |
| დროშა: არგენტინაარგენტინა |  |
| დროშა: პარაგვაიპარაგვაი |  |
| დროშა: ბრაზილიაბრაზილია |  |
| ატლანტის ოკეანე |  |
|

სამხრეთი ტროპიკის აღმნიშვნელი მონუმენტი , ჩილე
**სამხრეთის მარჯნის ჯგუფი** (ინგლ. Southern Coral Group) — მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, შედგება ორი კუნძულისაგან და შედის სეიშელის გარე კუნძულებში. მდებარეობს კუნძულოვანი ქვეყნის სამხრეთში, კუნძული პლატი 135 კმ-ში და კუნძული კოეტივი 300 კმ-ში.

გეოგრაფია
---------

სამხრეთის მარჯნის ჯგუფის კუნძულები მდებარეობს სეიშელის კუნძულების აღმოსავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. კუნძული პლატი ქვეყნის უდიდეს კუნძულ მაედან და მასზე მდებარე დედაქალაქ ვიქტორიადან დაშორებულია 135 კმ-ით, ხოლო კუნძული კოეტივი, რომელიც პლატიდან სამხრეთით მდებარეობს კიდევ 171 კმ-ით. კუნძულები დაფარულია ტროპიკული ბალახოვანი მცენარეულობით და გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით, განსაკუთრებით სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.

### კუნძულები

სამხრეთის მარჯნის ჯგუფი შედგება ორი კუნძულისაგან, რომლებიც ერთმანეთისგან დაშორებულია 171 კმ მანძილზე. ორივე ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ქვიშოვანი რიფებია:

| კუნძული | ფართობი,კმ² | მოსახლეობა,ად. | სიმჭიდროვე,ად./კმ² |
| --- | --- | --- | --- |
| კოეტივი | 9,31 | 250 | 26,85 |
| პლატი | 0,65 | 3 | 4,61 |
| **სამხრეთის მარჯნის ჯგუფი** | **9,96** | **253** | **25,40** |

მოსახლეობა
----------

ორივე კუნძული დასახლებულია. მთავარი დასახლებული პუნქტი მდებარეობს კოეტივის კუნძულზე.

პრეტენზიები
-----------

მავრიკი პრეტენზიას აცხადებს სამხრეთის მარჯნის ჯგუფის ორივე კუნძულზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სეიშელის არქიპელაგის კუნძულები დაარქივებული 2015-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* კოეტივის კუნძული დაარქივებული 2010-11-28 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**პრეზიდენტი** — ტიტული, რომელსაც ატარებენ ქვეყნების, ორგანიზაციების, კომპანიების, სასწავლებლების პირველი პირები. ეტიმოლოგიურად პრეზიდენტი ნიშნავს პიროვნებას, რომელიც თავმჯდომარის ფუნქციას ასრულებს (ლათინურად: prae (წინ, თავში) + sedere (ჯდომა)). 

მისი თავდაპირველი მნიშვნელობა იყო შეხვედრების, ცერემონიების გაძღოლა, ამჟამად ის უპირატესად თანამდებობის პირთან ასოცირდება, რომელსაც აღმასრულებელი ხელისუფლება აქვს. პრეზიდენტის, როგორც სახელმწიფოს მეთაურის, ძალაუფლების ხარისხი ვარირებს ქვეყნიდან ქვეყანაში, ზოგიერთ ქვეყანაში მას დიდ ძალაუფლება აქვს მინიჭებული, მაგალითად აშშ-ში, საფრანგეთში, ზოგიერთში კი ნომინალური (გერმანია, იტალია).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს პრეზიდენტი
* აზერბაიჯანის პრეზიდენტი
* აშშ-ის პრეზიდენტი
* გერმანიის პრეზიდენტი
* ესტონეთის პრეზიდენტი
* თურქეთის პრეზიდენტი
* ირანის პრეზიდენტი
* ისრაელის პრეზიდენტი
* ნიკარაგუის პრეზიდენტი
* რუსეთის პრეზიდენტი
* საფრანგეთის პრეზიდენტი
* სომხეთის პრეზიდენტი
* უკრაინის პრეზიდენტი
* ევროკომისიის პრეზიდენტი
* ევროპის პარლამენტის პრეზიდენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პრეზიდენტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სახელმწიფოს მეთაურები |
| --- |
|  |
| 
მონარქი | პრეზიდენტი | გენერალ-გუბერნატორი | გუბერნატორი | რომის პაპი |

 |
**პირდირექი** (აზერ. Pirdirəyi) — აზერბაიჯანში, ქალაქ შემახის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მთა, გიულისტანის ციხის ნანგრევების აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1049.4 მ და 350 მ — ქალაქის დონეზე.

X საუკუნის პირველ ნახევარში, როდესაც შემახა იყო შირვან-შაჰების დედაქალაქი და ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი შირვანში, პირდირექის მთის თავზე განლაგებული იყო „სადღესასწაულო" საკურთხეველი, რომელიც დამახასიათებელია ამ დროის აზერბაიჯანისათვის.

არქეოლოგიური კვლევები
---------------------

არქეოლოგიური კვლევის მასალები მთის ქვედა ნაწილში ასახავს ამ ტერიტორიის ისტორიას შუა საუკუნეების დასაწყისამდე. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად პირდირექის მთის აღმოსავლეთით იპოვეს თიხის ჭურჭელის მრავალი ფრაგმენტი, რომლებიც დამახასიათებელია ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდისათვის. ეს აღმოჩენები, ისტორიკოსი სარა აშურბებლის თქმით, მიეკუთვნება შემახას მახლობლად ერთ-ერთ დიდ დასახლებას.

ასე რომ, 1967 წელს მთის ძირში, არქეოლოგებმა შეაგროვეს ხელით ნაკეთი თიხის ჭურჭლის (თვალშისაცემი სახელურებით) ფრაგმენტები დიდი რაოდენობით. ასევე აღმოაჩინეს ქვის იარაღები, რომლებიც გამოიყენებოდა მარცვლეულობის დასაფრქვავად და ყურძნის საწნახელები. ეს შედეგები მიუთითებს წარმოების ტექნიკის შემცირებაზე, რაც ადრეული შუა საუკუნეებისათვის არის დამახასიათებელი. არქეოლოგ გუსეინ ჯიდის, ეს კლება უკავშირდება როგორც გარე ფაქტორებს, როგორიცაა ომები ბიზანტიას, ხაზარებსა და სასანიდურ იმპერიებს შორის, ასევე შიდა ფაქტორებს, როგორიცაა ფეოდალური საზოგადოების ფორმირება.

შემახის ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე მდებარე პირდირექის დასახლება, მდიდარია მტკვარ-არაქსის კულტურის ისტორიული ნიმუშებით. 1970 წლის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ამ ტერიტორიაზე ნაპოვნი იქნა სოფლის მეურნეობის პროდუქტების დასამუშავებელი იარაღები, კერის ნალის ფრაგმენტები და კერამიკული ჭურჭელი, მათ შორის კრამიტებიც. შეგროვებული კერამიკის ნიმუშებში ასევე არის შეღებილი ნაკეთობებიც.

არქეოლოგ იდეალ ნარიმანოვის თქმით, პირდირექის დასახლება ერთ-ერთი პირველი დასახლებებაა მტკვარ-არაქსის კულტურაში.

გალერეა
-------

* ხედი ქალაქ შემახიდანხედი ქალაქ შემახიდან
* ნახატი ადამ ოლეარის  წიგნიდანნახატი ადამ ოლეარის წიგნიდან
* სტრეისის  წიგნიდანსტრეისის წიგნიდან
* ნახატი ენგელბერტ კემფერის  წიგნიდან.ნახატი ენგელბერტ კემფერის წიგნიდან.

სქოლიო
------

1. ↑  Топографическая карта К-39-122, Шемаха, 1985.
2. 1 2 3  Сара Ашурбейли. Государство Ширваншахов. Элм. 1983/ 341
3. ↑  Поселения Пирдереки и Девечи. Археологические открытия 1970 года. Наука. 1971. 392
**პეტრე შოთაძე** (დ. 4 ოქტომბერი, 1948, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი ექიმი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი 1970 წელს.

1970-1972 წლებში იყო უფროსი ლაბორანტი–ორდინატორი; 1972 წლიდან დიპლომისშემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ასპირანტი, უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, დოცენტი, პროფესორი, კათედრის გამგე, პრორექტორი სასწავლო დარგში, პირველი პრორექტორი, რექტორი; ავტორია 129 სამეცნიერო ნაშრომის, ერთი გამოგონების, ექვსი რაციონალიზატორული წინადადების; გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: „საზარდულის თიაქარი ბავშვთა ასაკში" (1974), „ნარკვევები დიპლომისშემდგომი განათლების შესახებ" (1986), „ჩვილ ბავშვთა ქირურგია" (1999); მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 3 საკანდიდატო დისერტაცია; დაჯილდოებული იყო აშშ-ის, უნგრეთის, ჩეხეთის, სლოვაკეთის, საბერძნეთის და საქართველოს სამედიცინო საზოგადოებების მედლებითა და დიპლომებით.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ფილტვის არტერიის ინფუზია ბავშვებში ფილტვების ბაქტერიალური დესტრუქციების დროს".

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ბავშვებში ფილტვის ქირურგიული პათოლოგიების იმუნოლოგია და იმუნორეაბილიტაცია".

არის ორლეანის საპატიო მოქალაქე.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* აშშ პედიატრთა აკადემია, ნამდვილი წევრი
* აშშ–საქართველოს სამედიცინო აკადემია, თანაპრეზიდენტი
* ევროპის იმპლანტოლოგთა აკადემია, საპატიო წევრი
* ევროპის ინფექციონისტთა და იმუნოდეფიციტის საერთაშორისო საზოგადოებია, წევრი
* რუსეთის პედიტრთა კავშირი, წევრი
* საქართველოს ბავშვთა ქირურგების ასოციაცია, ვიცე–პრეზიდენტი
* საქართველოს მედიცინის აკადემია, დამაარსებელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — პეტრე შოთაძე — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**პრაღის ციხესიმაგრე** (ჩეხ. Pražský hrad) — ციხესიმაგრის კომპლექსი პრაღაში, ჩეხეთი. თარიღდება IX საუკუნით და წარმოადგენს ჩეხეთის პრეზიდენტის ოფიციალურ რეზიდენციას. სხვა და სხვა დროს ციხესიმაგრე წარმოადგენდა ბოჰემიის მმართველების, საღვთო რომის იმპერატორების და ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტების რეზიდენციასაც. ბოჰემიის გვირგვინის რეგალიები დღემდე ამ ციხესიმაგრეშია დაცული.

გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის მიხედვით ის მსოფლიოში უდიდესი ანტიკური ციხესიმაგრეა, რომელიც თითქმის 70 000 მ²-ს მოიცავს. მისი სიგრძე დაახლოებით 570 მეტრია, ხოლო სიგანე 130 მეტრი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კარლის ხიდი

ლიტერატურა
----------

* Fischer, Klaus. *Nazi Germany: A New History*. New York: Continuum, 1995.
* Reitlinger, Gerald. *The SS: Alibi of a Nation, 1922-1945*. New York: Da Capo Press, 1989.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პრაღის ციხესიმაგრე***

* Virtual visit with map and written commentary
* Tourist information
* History of Prague Castle

სქოლიო
------

1. ↑  Guinness Book of Records entry on Pražský hrad.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-07-21. ციტირების თარიღი: 2006-07-21.
**ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი** (დ. 10 აპრილი, 1908, ლაიფციგი — გ. 1993, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1961), გიორგი ჩუბინაშვილის ვაჟი. 

სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიასა და საქართველოს სამშენებლო ინსტიტუტში (1927-1931 წწ.). იყო ძეგლთა დაცვის სამმართველოს არქიტექტორ-ინსპექტორი (1934-1938 წწ.), ვარძიის მუზეუმ-ნაკრძალის მეცნიერ-თანამშრომელი (1943-1945 და 1956-1958 წწ.). 1958 წლიდან მუშაობდა გ. ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. იკვლევდა შუა საუკუნეების ქართულ არქიტექტურასა და ქანდაკებას. შესწავლილი აქვს ქართული ხუროთოძღვრების ცნობილი ძეგლები (გუდარეხი, სამშვილდის სიონი, წეროვანი და სხვ.) და სწორკუთხასაკურთხევლიანი ძეგლები. გამოსცა შუა საუკუნეების რელიეფის ცალკეული ნიმუშები, ადრე შუა საუკუნეების ქვაჯვარები. პირველმა გამოიკვლია ქართულ ხეზე კვეთილობის X-XI საუკუნეების ნიმუშები. 

ნიკოლოზ ჩუბინაშვილის პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 165.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის დამგფუძნებლები, ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი
**პირენეული მასტიფი** (ესპ. Mastín del Pirineo) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი ესპანეთში ანტიკურ ხანაში.

ფინიკიელი ვაჭრები მასტიფებს ასურეთში და შუმერში იძენდნენ და ესპანეთში ყიდდნენ. პირენეული მასტიფი, როგორც ჩანს, ესპანური მასტიფის და პირენეული მთის ძაღლის შთამომავალია. მრავალი საუკუნის მანძილზე, ყოველ გაზაფხულზე, მწყემსები ცხვრის დიდ ფარებს პირენეების ძირში განლაგებული ვაკიდან საზაფხულო საძოვრებზე მიერეკებოდნენ. მასტიფები ეშველებოდნენ ფარის გადარეკვაში და დაცვაში, ამასთან ოთხი-ხუთი ძაღლი საკმარისი იყო ათასსულიანი ცხვრის ფარის დასაცავად. მასტიფები იცავდნენ ცხვრებს მგლებისგან. ძაღლების კისრის დასაცავად მათ სპეციალურ, ეკლებიან საყელოებს უკეთებდნენ. ეს მასიური ძაღლი, ძლიერი კისრით და დრუნჩზე სიმეტრიული ნახატით დამოუკიდებელ ჯიშად XIX საუკუნის ბოლოს იქნა აღიარებული. 

პირენეული მასტიფი — საიმედო, დამჯერი კომპანიონი, პატრონის კარგი დამცველია. მასტიფის ბალანი ხშირია, უხეში, მკვრივი. პირენეული მასტიფი ვერ ეგუება ქალაქში ცხოვრებას, შეჩვეულია ცივ კლიმატს. მისი ბალანი განსაკუთრებულ მოვლას საჭიროებს. ადვილად იწვრთნება, კარგი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პირენეული მასტიფი***

* პირენეული მასტიფი დაარქივებული 2014-03-26 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
კასკადური სახლი, პენსილვანია, ფრენკ ლოიდ რაიტი.
ჰაროლდ ბრედლის სახლი, უაიომინგი, ლუი სულივანი.
ვუდბერის საგრაფოს სასამართლოს შენობა, აიოვა, უილიამ სტილი.
**პრერის სკოლა** (ინგლ. Prairie School) — გვიანი XIX და ადრეული XX საუკუნეების არქიტექტურული სტილი, დამახასიათებელი აშშ-ის შუადასავლეთისთვის.

ამ მიმდინარეობის არქიტექტორთა ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელია ჰორიზონტალური ხაზები, ბრტყელი ან მახვილკუთხა გადახურვები, ჰორიზონტულად მიჯრილი ფანჯრები, ინტეგრაცია ლანდშაფტთან, მყარი კონსტრუქცია, მკაცრი ორნამენტები. ჰორიზონტული ხაზები მათი აზრით ადგილობრივი ბრტყელი ლანდშაფტისთვის ბუნებრივი იყო.

ტერმინით "პრერის სკოლა" ამ მიმდინარეობის არქიტექტორები საკუთარ ნამუშევრებს არ აღწერდნენ; ეს ტერმინი პირველად ალენ ბრუკსმა გამოიყენა, ერთ-ერთი პირველი არქიტექტურის ისტორიკოსი, რომელმაც საფუძვლიანად გამოიკვლია ამ არქიტექტორთა შრომები.

არქიტექტორები
-------------

მიმდინარეობა მეტწილად დაკავშირებულია ჩიკაგოს გარშემო მცხოვრებ არქიტექტორთა თაობასთან, რომლებსაც წვრთნა ან გავლენა ლუი სულივენისგან ჰქონდათ მიღებული, თუმცა თავად სულივენს იგი არ მოიცავს. ამ სახელთა შორის არიან:

* ბარი ბირნი
* ალფრედ კალდუელი
* მარიონ მაჰონი გრიფინი
* უოლტერ ბარლი გრიფინი
* ჯორჯ ფრანტ ელმსლი
* ჯორჯ ვაშინგტონ მაიერი
* ფილიპ მაიერი
* დუაიტ ჰილდ პერკინსი
* უილიამ გრეი პურსელი
* კლოდ ენდ სტარკი
* უილიამ ლაბერტ სტილი
* ჯონ ვან ბერგენი
* ფრენკ ლოიდ რაიტი
* ფრენსის სულივენი
* ენდრიუ უილატსენი

პრერის სტილის სახლები
---------------------

პრერის სტილის (ღია დაგეგმვა, ჰორიზონტალურობა, ბუნებრივი მასალა), რომელიც ამერიკული არტს ენდ კრაფტს მიმდინარეობის ნაწილი იყო, ფუძემდებლად ფრენკ ლოიდ რაიტი ითვლება, და ის იმ დროს დომინირებული კლასიკური აღორძინების სტილის (ბერძნული ფორმები შიგადაშიგ რომაული ელემენტების ჩართვით) ალტერნატივა უნდა გამხდარიყო. მასზე ასევე გავლენა იქონიეს იდეალისტმა რომანტიკოსებმა (უკეთესი სახლები უკეთეს ხალხს შექმნის) და მოდერნისტულმა მიმდინარეობამ. პრერის სკოლის სტილის ჩამოყალიბებაზე განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით მინიმალისტებს (ნაკლები მეტია) და ბაუჰაუზს (ფორმა მოჰყვება ფუნქციას), რომელიც დე სტეილის (ცხრილის მსგავსი დიზაინი) და კონსტრუქტივიზმის (რომელიც უპირატესობას თვით კონსტრუქციას და სამშენებლო მასალებს ანიჭებს) ნარევი იყო.

ფრენკ ლოიდ რაიტის პროექტის დარვინ დ. მარტინის სახლი, ბუფალო, ნიუ-იორკი, პრერის სტილის სახლის განთქმული ნიმუშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პრერის სკოლა***

* მინეაპოლისის ხელოვნების ინსტიტუტი - პრერის სკოლის კოლექცია
* პრერის სკოლის მეგზური
* პრერის სტილი -- პრერის არქიტექტურის ონლაინ მუზეუმი
* ფოტო არქივი
* Organica.Org

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდერნისტული არქიტექტურა |
| --- |
|  |
| 
* ახალი საგნობრიობა
* არტ-დეკო
* არტ-ნუვო
* ბლობიტექტურა
* ბრუტალიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* კრიტიკული რეგიონალიზმი
* დე შტეილი
* დეკონსტრუქტივიზმი
* ექსპრესიონიზმი
* ფუნქციონალიზმი
* ფუტურიზმი
* გუგი
* ჰაი-ტექი
* ინტერნაციონალიზმი
* იუგენდსტილი
* მეტაბოლიზმი
* მოდერნიზმი
* ორგანიციზმი
* პრერის სკოლა
* პოსტმოდერნიზმი
* სტრიმლაინ მოდერნი
* ეკოლოგიური
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქართველიშვილი**. |

**ნიკოლოზ გიორგის ძე ქართველიშვილი** (დ. 30 მაისი, 1872, თბილისი — გ. 30 მაისი, 1922, იქვე) — ქართველი მუსიკალური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

მუსიკოსის მამამ, ცნობილმა ქველმოქმედმა და მეცენატმა გიორგი ქართველიშვილმა, პირველმა შესანიშნავად გამოსცა მიხაი ზიჩის მიერ ილუსტრირებული „ვეფხისტყაოსანი". ნიკოლოზმა მუსიკალური განათლება მიიღო პარიზის კონსერვატორიაში, თუმცა თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ერთხანს სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

პარიზიდან ქართველიშვილი დაბრუნდა თბილისში და მთლიანად მიეცა საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. კერძოდ, თავისი ხარჯით შეადგინა ახალგაზრდობისაგან გუნდი, რომელიც კონცერტებს მართავდა საქართველოსა და ამიერკავკასიის სხვადასხვა ქალაქებში. ამ გუნდში დადიოდა შემდგომში ცნობილი მომღერალი სანდრო კავსაძე. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა ქართული დრამატულ საზოგადოებას. აღსანიშნავია, რომ მისი დირიჟორობით დაიდგა კომპოზიტორ გოგნიაშვილის პირველი ქართული ოპერა „ქრისტინე". 1920-1921 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის კომისარი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ნიკოლოზ ქართველიშვილის მეუღლე იყო მსახიობი ალექსანდრა (საშა) კარგარეთელი-ქართველიშვილისა.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 342, თბ. 1994
**სუმბატ II არტანუჯელი**, ანთიპატრიკი — აშოტ კეკელას უმცროსი ძე. გურგენ II-ის ძმა.

ატენის ტაძრის ერთ ახალაღმოჩენილ წარწერაში იკითხება: „მამფალი სუმბატ, ძე აშოტისი"-ო. ჩვენი აზრით, აქ უნდა იგულისხმებოდეს სუმბატ II ანთიპატრიკი. თუმცა მას ქრონიკის ავტორი სუმბატ დავითის ძე ამ პატივით არ იხსენიებს, მაგრამ ცნობილია, რომ სუმბატი საერთოდ ხშირად როდი ჩამოსთვლის ამა თუ იმ ბაგრატიონის ყველა პატივს. ზემოთ დამოწმებული წარწერის გამომცემელი, ს. ბარნაველი შემდეგ აზრს გამოსთქვამს: „ისტორიულ თხზულებებში ხსენება მამფალის სუმბატ აშოტის ძისა არ გვხვდება, მხოლოდ ატენის სიონის მე-11–მე-12 საუკუნის (აკად. ივ. ჯავახიშვილის დათარიღებით ფრესკაზე (ზემო ფენა), წარმოდგენილია პორტრეტი, როგორც ეს წარწერიდან ჩანს, სუმბატ აშოტის ძისა. შესაძლოა, იგი იყოს ახლად აღმოჩენილი წარწერის მამფალი სუმბატ, რომელიც, ატენის სიონთან რაღაც დაკავშირების გამო, მოჰყვა რაძრის ახალ მოხატულობაში" (იხ. სარა ბარნაველი – „ატენის სიონის წარწერები". საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. VII, №1-2. 1946). ეს აზრი მიუღებელია – უპირველეს ყოვლისა იმიტომ, რომ ფრესკის წარწერაშიც ამ სუმბატს მამფალი არ ეწოდება (იხ. ივ. ჯავახიშვილის „ქართველი ერის ისტორია". 1913, გვ. 378, სურათი) და, ამას გარდა, საერთოდ X საუკუნის შემდეგ ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთაგან აღარავინ იხსენიება მამფალის პატივით.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ხოლო აშოტ კეკელაჲ, ძე ადარნასესი, გარდაიცვალა ქორონიკონსა **პზ** (═77, ე. ი. 867), და დაუტევა გურგენ, რომელი შემდგომად კურატპალატად დასუეს, და სუმბატ არტანუჯელი ანთიპატრიკი. | "|

შენიშვნები
----------

1. ↑  ჩვენი აზრით, ეს სუმბატ არტანუჯელი იგულისხმება ატენის ტაძრის ახლად აღმოჩენილს წარწერაში (იხ. საქართვ. აკადემიის მოამბე, ტ. VII, № 1–2. 1946, გვ. 87, სარა ბარნაველის წერილი:„ატენის ახალი წარწერები"). მართალია, წარწერაში სუმბატი მამფალის პატივით არის მოხსენებული და ამ პატივით კი სუმბატის ქრონიკა მას არ იხსენიებს, მაგრამ ეს არაფერს ნიშნავს, ვინაიდან სუმბატი ყველა ბაგრატიონს როდი იხსენიებს მათი პატივით.

სქოლიო
------

1. ↑  სუმბატ დავითის ძის ქრონიკა ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა შესახებ ტექსტი გამოსცა შესავლით, შენიშვნებით და ორი გენეალოგიური ტაბულით საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილმა წევრმა ე. თაყაიშვილმა. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. თბილისი, 1949. გვ. 82, 83, შენიშვნა 17.
2. ↑  სუმბატ დავითის ძის ქრონიკა ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა შესახებ ტექსტი გამოსცა შესავლით, შენიშვნებით და ორი გენეალოგიური ტაბულით საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილმა წევრმა ე. თაყაიშვილმა. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. თბილისი, 1949. გვ. 63, § 39.
**პეტრეს ყაზარმები** (რუს. Троицкая крепость) — XVIII საუკუნის არქიტექტურის ნიმუში, რომელიც შემონახულია ჩვენს დრომდე. წარმოადგენს სამების ციხესიმაგრის იარაღის საწყობს. ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი შედის რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
-------

1803 წლის 7 დეკემბერს ტაგანროგში დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრიდან გაიგზავნა გარნიზონის ბატალიონი. ტაგანროგის ორბატალიონიანი პოლკის დაარსების მიზნით დაიწყეს ახალი ყაზარმის მშენებლობა. ყოფილ სამების ციხესიმაგრეში მოწყობილი იყო ათი უჯრედი ჯარისკაცების ყაზარმებისათვის. თითოეული ასეთი უჯრედი შედგებოდა ჯარისკაცების ყაზარმისაგან, ოფიცერთა დარბაზისა და სამზარეულოსაგან. დანაყოფების ფართობი იყო 51,3 х 68,4 მ.

ჩვენს დრომდე შემონახულია მხოლოდ ერთი უჯრედი. მისი თავდაპირველი დაგეგმარება რამდენიმეჯერ შეცვლილა შეკეთებების შედეგად. ყაზარმის კედლები აგურითაა ნაგები. ყაზარმის ფასადზე მდებარეობს 16 სწორკუთხა ფანჯარა. სახურავი ორფერდაა.

1920-იან წლებში ყაზარმაში განთავსებული იყო მცირეწლოვანთა კოლონია. 1923 წელს უჯრედის შენობის ნაციონალიზაცია მოხდა. 1937 წელს გადაეცა № 7 სახლმმართველობას, როგორც საცხოვრებელი სათავსო.

მუზეუმი
-------

1998 წელს ყაზარმის შენობა გადაეცა ტაგანროგის ისტორიულ-არქიტექტურულ ნაკრძალს, სადაც მოგვიანებით, რესტავრაციის შემდეგ დაგეგმეს მუზეუმის გახსნა სახელწოდებით „სამების ციხესიმაგრის ყაზარმები". სამუზეუმო კომპლექსის შემადგენლობაში შევა ჯარისკაცების ყაზარმა, ოფიცრის სახლი, სამზარეულო, წამლის საცავი და ჭა.

2007 წელს ქალაქის ადმინისტრაციაში განიხილეს საბრძოლო დანაყოფებში „საბრძოლო დიდების მუზეუმის" გახსნის საკითხი, თუმცა ამ იდეაზე უარი თქვეს, რადგან არ მოიწონა როსტოვის ოლქის კულტურის სამინისტრომ.

2012 წელს ტაგანროგის მუნიციპალიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება შეექმნათ დასვენების ცენტრი „პეტრეს ყაზარმები" და გაერთიანებულიყო იგი ფაინა რანევსკის მომავალ მუზეუმთან და ალექსანდრე I-ის მემორიალურ ოთახთან. ამ გაერთიანებას ეწოდებოდა „ტაგანროგის სამუზეუმო კომპლექსი". 2012 წელს ბიუჯეტიდან გამოიყო სახსრები მუზეუმის აღსადგენად და ექპონატებისათვის.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Назаренко И. В.* Казарма времен Александра I / Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 371. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. 1 2  *Назаренко И. В.* Казарма времен государя Павла / Энциклопедия Таганрога. — Таганрог: Антон, 1998. — С. 281. — ISBN 5-88040-017-4.
3. 1 2  *Андреева Е.* Объекты реставрации  — к юбилею писателя დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  // Недвижимость Таганрога. — 2007. — 30 июня.
4. 1 2  *Лобахина Ю.* Музей Фаины Раневской будет объединен с «Петровскими казармами» // Аргументы и Факты на Дону. — 2012. — 29 янв.
5. ↑  *Ионова Л.* В Таганроге появится музей Раневской // Российская газета. — 2012. — 14 февр.
**სუმბათაშვილები** — ქართული თავადური საგვარეულო, რომელიც რამდენიმე შტოდ გაიყო. ქართულ წყაროებში იხსენიებიან XIII საუკუნიდან. თავდაპირველი ფორმა იყო „სუმბატისძე". ქართლის სამეფოში იკავებდნენ მეითრების თანამდებობას. ერთი პერიოდი თბილისისა და ნავთლუღის მოურავებიც იყვნენ. ქვიშხეთში ფლოდნენ საკუთარ საგვარეულო სასახლეს. XV-XVIII საუკუნეებში ჰქონდათ თავისი სათავადო. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით, სომხური წარმოშობის გვარია. თავის საგვარეულოს უკავშირებდნენ მცირე სომხეთის მმართველ ბაგრატუნების დინასტიას. ჩანან ქართლის თავადთა სიაში, რომელიც თან დართული აქვს 1783 წ. გეორგიევსკის ტრაქტატს. აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ კრწანისის ბრძოლაში. სუმბათაშავილებს არ ჰქონდათ რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში უმაღლესი გადაწყვეტილებით დამტკიცებული გერბი, თუმცა ცნობილია მათი საგვარეულო გერბების ორი ვარიანტი. თეიმურაზ II სიგელში (28 იანვარი, 1789 წ.) ქაიხოსრო მეითრიშვილი (ანუ მეითარის ძე) სუმბათაშვილი და მისი შვილები აბდულა-ბეგი და პაატა დასახელებული არიან თავადებად. რუსეთის იმპერიის შემადგნელობაში შესვლის შემდეგ, 1850 წლის 6 დეკემბერს დაუმტკიცდათ თავადის სტატუსი. გვარი რუსიფიცრებული იყო როგორც სუმბატოვი (რუს. Сумбатов). საგვარეულოს ცნობილი წარმომადგენელია ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუმბათაშვილები***

* სუმბათაშვილების გენეალოგიური ნუსხები და კომენტარები – შედგენილია იური ჩიქოვანის მიერ

სქოლიო
------

1. 1 2  ბიჭიკაშვილი, იოსებ; ჩიქოვანი, იური. თავად სუმბათაშვილების საგვარეულოს ისტორიული ნარკვევი. საქართველოს ეროვნული არქივი. ციტირების თარიღი: 3 ივნისი, 2023
2. 1 2  Князья Сумбатовы (Сумбаташвили) // *Думин С. В. Чиковани Ю. К.*. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 201–203.
**ნიკოლოზ ფირადაშვილი** (დ. 7 დეკემბერი, 1926, ველისციხე) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1948-1950 წლებში იყო კურორტ ჯავას ექიმი-ორდინატორი. 1951-1952 წლებში სანატორიუმ „ჯავას" მთავარი ექიმი. კურორტ კვაისის სამედიცინო ნაწილის პოლიკლინიკის გამგე. 1952-1955 წლებში სისხლის გადასხმის ინსტიტუტის კლინიკური ორდინაროტი. 1956-1958 წლებში რუსთავის მედიცინის სან. ნაწილის თერაპიული განყოფილების გამგე. 1958-1960 წლებში რენტგენ-რადიოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის კლინიკური განყოფილების მეცნიერ-თანამშრომელი. 1966-1969 წლებში კლინიკური განყოფილების ხელმძღვანელი, 1969-1977 წლებში სხივური თერაპიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1977-1996 წლებში ონკოლოგიური ცენტრის ჰემობლასტოზების განყოფილების ხელმძღვანელი, 1996 წლიდან ხელმძღვანელობდა მედიკამენტოზური მკურნალობის განყოფილებას. ავტორია 143 სამეცნიერო ნასრომისა, რომლებიც ძირითადად ეხება სისტემური დაავადებების დიაგნოსტიკას, მკურნალობისა და პროფილაქტიკის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია: „სისხლის წარმოქმნის ფუნქციური თავისებურებანი ცენტრალური ნერვული სისტემის მკვეთრი მოშლის შემთხვევაში", „საბჭოთა საქართველო", თბილისი, 1960. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 5 საკანდიდატო დისერტაცია, დანერგილი აქვს მკურნალობის ახალი მეთოდები. საკავშირო მნიშვნელობის გამომგონებელი. ონკოლოგ-რადიოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სისხლის წარმოქმნის ფუნქციონალური თავისებურებანი სისხლის მრავალჯერადი გამოკვებისა და გადასხმისას კვებითი და დამცველობითი რეფლექსების ურთიერთქმედების შემდეგ", დაიცვა 1956 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ლიმფოგრანულომატოზი", დაიცვა 1965 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1970 — მედალი „ვ. ი. ლენინის დაბადებიდან 100 წლისთავის გამო"
* პროფესორ ღვამიჩავას სახელობის II ხარისხის პრემია
* მედალი „ჯანმრთელობის დაცვის ფრიადოსანი"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 275

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ ფირადაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნიკოლოზ გიორგის ძე სტროევონსი** (დ. 1886) — აფხაზეთის ასსრ და საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი. აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

ორენბურგის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ შევიდა ყაზანის უნივერსიტეტის მედიკურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1911 წელს. ნიკოლოზ სტროევონსი დატოვილ იქნა ორდინატორად ქირურგიულ კლინიკაში პროფესორ გერგენთან, ორი თვის შემდეგ კი გადავიდა პროფესორ ფეოდოროვის კლინიკაში. 

1912 წელს ავადმყოფობის გამო საცხოვრებლად გადავიდა სოხუმში. 1920 წელს მუშაობდა სოჭის სანატორიუმ „ელიტის" ექიმად, ამავე დროს ითვლებოდა კურორტთა სამმართველოს ყველა სანატორიუმის კონსულტანტად.

1921 წელს აფხაზეთის ჯანმრთელობის სახალხო კომისრის მიწვევით, სოხუმში ამბულატორიასთან მოაწყო ყურის, ყელის და ცხვირის ავადმყოფობათა კაბინეტი და ამავე დროს განაგებდა სანატორიუმ „აზრას" ყელის სნეულებათა განყოფილებას. ჯანმრთელობის გაუარესობის გამო მიატოვა კურორტთა სამმართველოში სამსახური და გააგრძელა მუშაობა ამბულატორიაში. 1920 წლიდან ნიკოლოზ სტროევონსი ქალაქის საავადმყოფოში განაგებდა ყურის სნეულებათა განყოფილებას. 

ნიკოლოზ სტროევონსი სამედიცინო სფეროში სამსახურის პარალელურად იყო აფხაეთის სამედიცინო საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი. 1931 წლიდან იყო სოხუმის ქალაქის საბჭოს დეპუტატად.

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად ქ. სოხუმის №11 კომკავშირული საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №115 (213), 22 მაისი, 1938
* მითაიშვილი შ. ჯანმრთელობის სამსახურში : (აფხაზეთის ასსრ და საქართველოს დამსახურებული ექიმის ნიკოლოზ სტროევონსის დაბადების 100 წლისთავის გამო) // გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", 29 ოქტომბერი, 1986.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩიგოგიძე**. |

**ნიკოლოზ სპირიდონის ძე ჩიგოგიძე** (დ. 29 ოქტომბერი, 1893, თელავი — გ. 24 მაისი, 1962, თბილისი) — ქართველი კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

მუსიკალური განათლება მიიღო ჯერ თბილისში, შემდეგ დაამთავრა პეტროგრადის კონსერვატორია. აქ იგი მეცადინეობდა ცნობილ პროფესორებთან და დაოსტატდა როგორც თეორეტიკოსი — პოლიფონისტი.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ხელმძღვანელობდა თბილისის კონსერვატორიაში პოლიფონიის კლასს. 35 წლის მანძილზე კეთილსინდისიერად და დიდი სიყვარულით ემსახურა ეროვნული მუსიკალური კადრების აღზრდის საქმეს. პროფესიული და პიროვნული ავტორიტეტი მას საშუალებას აძლევდა აქტიურად ემუშავა სხვადასხვა მუსიკალურ-საზოგადოებრივ დაწესებულებებში, მუზფონდის გამგეობაში და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ნინო თევდორეს ასული კოზმინსკაია** (დ. 3 ოქტომბერი, 1903, ბაქო — გ. 17 ნოემბერი, 1984, თბილისი) — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 380, თბ. 1994
**პეტრესა და თებრონიას ძეგლი** (რუს. Памятник князю Петру и княгине Февронии) — სკულპტურული გამოსახულება ქალაქ ბატაისკის ცენტრში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. რუსეთის ტერიტორიაზე რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანების პეტრესა და თებრონიას 10 ძეგლი დგას.

ისტორია
-------

თავად პეტრესა და მისი ცოლის თებრონიას ძეგლის გახსნა გაიმართა 2011 წლის 3 ნოემბერს ქალაქ ბატაისკში. სკულპტურაზე გამოსახულია თავადი პეტრე - მურომსკის თავადის იური ვლადიმირის ძის მეორე შვილი, და მისი ცოლი თებრონია, რომელიც გადმოცემების მიხედვით, რთული პერიოდი განვლო ბედნიერი ოჯახური ცხოვრების გზაზე.

ისინი წმინდანებად არიან შერაცხულნი რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ. ძეგლი აღმართეს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიის მიტროპოლიტის მერკურის ინიციატივითა და როსტოვის ოლქის გუბერნატორის ვასილი გოლუბევის მხარდაჭერით. 

ძეგლის დასამზდებლად გამოიყენეს ბრინჯაო. მონუმენტი დგას ქალაქის კულტურის ცენტრის შესასვლელთან. ძეგლის ავტორია სერგეი ისაკოვი. მასზე მუშაობა მიმდინარეობდა ექვსი თვის მანძილზე. ქანდაკების მთლიანი წონა შეადგენს ორ ტონას. სიმაღლე კვარცხლბეკთან ერთად დაახლოებით ოთხი მეტრია. თავადი პეტრე და მისი ცოლი თებრონია ცაში მტრედს უშვებენ, ზემოდან მათ დაჰყურებს ანგელოზი, რომელიც ავტორის ჩანაფიქრით მათი ქორწინების გარანტია. 

პირველი ლოცვა ძეგლთან 2015 წელს გაიმართა, მას ესწრებოდა 100-ზე მეტი მორწმუნე ადამიანი, რომლებმაც ოჯახის მფარველობა შესთხოვეს წმინდანებს.

სქოლიო
------

1. 1 2  Муромский информационно-познавательный портал.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-05. ციტირების თარიღი: 2017-07-01.
2. ↑  Памятники православным святым в городе Батайске
3. ↑  В Батайске открыт памятник Петру и Февронии
4. ↑  В Батайске открыт памятник Петру и Февронии.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-07-01.
5. ↑  В Батайске впервые провели молебен у памятника Петру и Февронии
**სახლი ატლანტელებთან** (აზერბ. Atlantlı ev) — შენობა, რომელიც აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ქალაქ ბაქოში არსებობდა. იგი მდებარეობდა იუსიფ მამადალიევის 16 ნომერში და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ბრძანების თანახმად, ეს იყო აზერბაიჯანის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი .

ისტორია
-------

პოლიციის ქუჩაზე მდებარე სახლი (იუსიფ მამედალიევის ქუჩის ყოფილი სახელი) აშენდა 1900 წელს ბაროკოს სტილში, პოლონელმა არქიტექტორმა ჯოზეფ პლოშკომ. რომელიც მოღვაწეობდა XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში, გარდა ამ პროექტისა ის არაერთი სხვა არქიტექტურული პროექტის ავტორია ბაქოში.

შენობის ერთ-ერთ აივანს ატლანტის ქანდაკებები უჭერდა მხარს, რომლის წყალობითაც შენობა ცნობილი იყო, როგორც „სახლი ატლანტელებთან" .

2004 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ შენობა უნდა დანგრეულიყო. 2008 წელს სახლის მაცხოვრებლები გაასახლეს, ხოლო გამოსახლების მთავარო მიზეზი შენობის რესტავრაცია გახდა. 2010 წელს, მეზობელი №14 სახლის მცხოვრებლების განცხადებით, №18 სახლის დანგრევის შემდეგ მათ უთხრეს, რომ მიწისქვეშა წყლებმა დაიწყეს ძირისა და №16 სახლის საძირკველს დიდი ზიანი მიადგა. 2010 წლის დასაწყისში, ატლანტელებთან სახლი დაანგრიეს .

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı დაარქივებული 2015-12-08 საიტზე Wayback Machine.  (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) (აზერბაიჯანული)
2. ↑  თარგი:Статья
3. ↑  თარგი:Статья
**სულხან პაპაშვილი** (დ. 14 თებერვალი, 1966, სოფ. ჭკადუაში, ახლანდ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ბიზნესმენი, იურისტი, ყოფილი სახელმწიფო დაცვის გენერალ-ლეიტენანტი.

1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1988–1990 წლებში მუშაობდა თბილისის გარნიზონის სამხედრო პროკურატურაში; 1990–1993 წლებში ნაძალადევის რაიონის პროკურატურის გამომძიებელი; 1993–1995 წლებში პროკურორის თანაშემწე; 1995 წელს სახელმწიფოს მეთაურის აპარატის თავდაცვის, უშიშროებისა და სამართალდამცავი ორგანოების სამსახურის სახელმწიფო მრჩეველი; 1996–1997 წლებში ეროვნული უშიშროების საბჭოს სამართალდამცავ ორგანოებთან ურთიერთობის სამსახურის წამყვანი სახელმწიფო მრჩეველი, 1997–1998 წლებში უფროსი; 1998–2003 წლებში სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსი. 

2003 წლიდან სულხან პაპაშვილმა კარიერა კერძო სექტორში, ბიზნესში განაგრძო (სს „ბანკი რესპუბლიკა", შპს „რედიქსი" და სხვ.). 2022 წელს უკრაინულ და ქართულ მედიაში გაჩნდა ინფორმაცია პაპაშვილის რუსულ ბიზნესთან კავშირისა და უკრაინის ხელისუფლების მიერ მისი შესაძლო დასანქცირების შესახებ, რაც პაპაშვილის ადვოკატებმა უარყვეს. მისი ძმა ლაშა პაპაშვილი იყო სს „ბანკი რესპუბლიკის" ყოფილი პრეზიდენტი და თანამფლობელი, შემდეგ — მრავალპროფილური კომპანია „რედიქსის" ხელმძღვანელი და „საქართველოს ბიზნეს-ასოციაციის" ვიცე-პრეზიდენტი.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში : ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ. 1998–1999. — გვ. 270.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სულხან პაპაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  იურიდიული ფირმა BLB - სულხან პაპაშვილს არა აქვს და არც წარსულში ჰქონია რაიმე კავშირი რუსულ ბიზნესთან, „ინტერპრესნიუსი". 12 სექტემბერი 2022.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსები |
| --- |
|  |
| 
* ვახტანგ ქუთათელაძე
* სულხან პაპაშვილი
* გიორგი ალექსიძე
* ოთარ ქველიძე
* თეიმურაზ ჯანაშია
* ანზორ ჩუბინიძე
* თემურ მღებრიშვილი
* ანზორ ჩუბინიძე
 | საქართველოს პრეზიდენტის გერბისაქართველოს პრეზიდენტის გერბი |

 |
რაბინი მოშე ფეინშტაინი, ორთოდოქსი იუდევლების წინამძღვარი
**ორთოდოქსული იუდაიზმი** — იუდაიზმის ის ფორმაა, რომელიც ებრაული კანონებისა და ეთიკური ნორმების მკაცრად ინტერპრეტაციისა და ყოფაცხოვრებაში გატარების მომხრეა.

ორთოდოქსული იუდაიზმი საკუთარ თავს მიიჩნევს იუდაიზმის არსის ერთადერთ მატარებლად. ის ყალიბდებოდა შუა საუკუნეების და ახალი დროის მიჯნაზე და საბოლოო სახე მიიღო XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. ის დაუპირისპირდა რეფორმატორულ მოძრაობას. ორთოდოქსული იუდაიზმი არის შეურიგებელი მოწინააღმდეგე ებრაელთა ცხოვრებაში სეკულარიზაციისა და ემასიპაციისა. ორთოდოქსული იუდაიზმი ეწინააღმდეგება ებრაელებისთვის სოციალურ, ეკონომიკური და პოლიტიკური უფლებების გაფართოებას და არამხოლოდ ევროპულ, არამედ ებრაულ განმანათლებლობასაც. მისი აზრით, განმანათლებლობა შეუთავსებელია ებრაელობის, როგორც ღვთის რჩეული ხალხის არსებობასთან. მათი აზრით, გეტოების გაუქმება გამოიწვევდა ევბბრაელთა სწრაფ ასიმილაციას და დაემუქრებოდა იუდაიზმს, როგორც მოძღვრებასა და ცხოვრების წესს. ორთოდოქსული იუდაიზმის მესვეურები უარს ამბობდნენ ადგილობრივი სახელმწიფო ენების შესწავლასა და გამოყენებაზე.

ლიტერატურა
----------

* „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 84, ISBN 978-9941-0-0902-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ორთოდოქსული იუდაიზმი***

* ორთოდოქსული იუდაიზმის წარმოშობა დაარქივებული 2005-11-03 საიტზე Wayback Machine.

  



|  |  |
| --- | --- |
| დავითის ვარსკვლავი | *ეს სტატია იუდაიზმის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**საჭმელი ხარისფაშვა** (ლათ. *Morchella esculenta*) — ხარისფაშვას გვარის სოკო ხარისფაშვასებრთა ოჯახისა.

პირველად აღწერა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც *Phallus esculentus*. ამჟამინდელი სახელწოდება *Morchella esculenta* მიიღო შვედი მიკოლოგის, ელიას მაგნუს ფრისისგან 1801 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები: 

* Phallus esculentus L. 1753 basionym
* Helvella esculenta (L.) Sowerby, 1797
* Morellus esculentus (L.) Eaton, 1818
* Morchella rotunda var. esculenta (L.) Jacquet. 1985

აღწერა
------

სოკოს ქუდის სიმაღლე 3-10 სმ-ს აღწევს, სიგანე — 2-4 სმ; კვერცხისებრი ან ელიფსებრია, სიგრძივ და განივ ნაოჭიანი, შედეგად ზედაპირზე იქმნება უსწორმასწორო უჯრედები; ჟანგისფერ-მურა ან მურა.

ფეხის სიგრძე — 3-7 სმ, სიგანე — 2-3 სმ, ძირისკენ გამსხვილებული, ფუყე, მოთეთრო ან მოყვითალო.

რბილობი ღია ფერის (მოთეთრო, მოთეთრო-მოკრემისფრო ან მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი), ცვილისებრი, მყიფე, თხელი, სასიამოვნო გემოთი. მკვეთრად გამოხატული სუნი არ გააჩნია.

სპორები ელიფსურია, ზომით 18-24x10-12 მკმ. ქუდის ზედაპირზე განვითარებულია ჰიმენალური შრე, რომელიც შედგება 300-350x15-17 მკმ ზომის ჩანთებისაგან, რომლებშიც 8 სპორაა მოთავსებული.

გამოყენება
----------

პირობითად საჭმელი სოკოა, გამოყენებამდე წვრილად უნდა დაიჭრას და გაითუთქოს მდუღარე წყალში 5-10 წუთის განმავლობაში, ხოლო წყალი გადაიღვაროს.

გავრცელება
----------

საჭმელი ხარისფაშვა გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში — ევრაზიასა და (იაპონიის ჩათვლით) ჩრდილოეთ ამერიკაში, ასევე ავსტრალიასა და ტასმანიაში.

იზრდება ერთეულებად, იშვიათად ჯგუფებად, ნიადაგზე, ღია ადგილებში, ფოთლოვან, წიწვოვან და შერეულ ტყეებში, ასევე პარკებში, ზაფხულობით.

მსგავსი სახეობები
-----------------

საჭმელი ხარისფაშვა წააგავს მის ნათესავ სოკოებს, კონუსურს ხარისფაშვასა და *Morchella elata*-ს. მათგან განხვავდება ზომით, ქუდის მომრგავალო ფორმითა და უჯრედების განლაგებით.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* *ნახუცრიშვილი ივ.*, საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. *არჩ. ღიბრაძე*, თბ.: „ბუნება პრინტი" და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 40, ISBN 99940-856-1-1.
* Мир растений : в 7 т. / Под ред. академика А. Л. Тахтаджяна. Т.2. Слизевики. Грибы — 2-е изд. перераб. — М.: Просвещение, 1991. — 475 с (Стр. 183).
* Аурел Дермек. Грибы. — Братислава: Словарт, 1989. — стр. 44.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Morchella esculenta* — Ecosystema.ru

სქოლიო
------

1. ↑  Fries EM. (1753). *Species Plantarum* (Latin),   გვ. 1178–79. ციტირების თარიღი: 2010-03-21.
2. ↑  Kuo M. *Morchella esculenta*. *MushroomExpert.Com*. ციტირების თარიღი: 2010-03-26.
3. ↑  *ნახუცრიშვილი ივ.*, საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. *არჩ. ღიბრაძე*, თბ.: „ბუნება პრინტი" და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 40, ISBN 99940-856-1-1.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხუნდაძე**. |

**რაჟდენ ხუნდაძე** (დ. 1845, კალაგონი ― გ. 1929, ქუთაისი) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, ქართული საეკლესიო საგალობლების ცნობილი შემკრები და შემსრულებელი, ლიტერატორი, დეკანოზი, გამოჩენილი პედაგოგის სილოვან ხუნდაძის (1860-1928) უფროსი ძმა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ კალაგონში, მღვდელ თომა ხუნდაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ქუთაისში.

რაჟდენ ხუნდაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული საეკლესიო საგალობლების და ხალხური სიმღერების შეკრებასა და პოპულარიზაციაში. იყო ცნობილი ლოტბარი. საღვთო სჯულს და საეკლესიო გალობას ასწავლიდა ქუთაისის გიმნაზიებში. 1885-1912 წლებში ქუთაისში გამოსცა ქართული საეკლესიო საგალობლების 10-ზე მეტი მნიშვნელოვანი კრებული. მათგან აღსანიშნავია: „შემოკლებული საეკლესიო ტიბიკონი" (ქუთაისი, 1887), „ღვთისმშობლის მიძინების სვინაქსარი" (ქუთაისი, 1894), „ქართული საეკლესიო გალობა გურულ-იმერულ კილოზე" (ქუთაისი, 1902), „ქართული გალობა (ლიტურღია იოანე ოქროპირისა, ვასილ დიდისა და გრიგოლ ღვთის-მეტყველისა. პარტიტურა, ნოტებზე გადაღებული გურულ-იმერულ სადა კილოზე)" (ტფილისი, 1911), „საეკლესიო ტიბიკონი" (ქუთაისი, 1910) და სხვა. რ. ხუნდაძე არჩეული იყო იმერეთის ეპარქიის სარწმუნოებრივ-საგანმანათლებლო ძმობის წევრად.

ეწეოდა აქტიურ ლიტერატურულ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. „საჯავახოელის", „საჯაოხელის", „ქართველიშვილის" ფსევდონიმებით ლექსებს და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია", „მწყემსი", „კოლხიდა", „განათლება", „ჩვენი ქვეყანა" და ა.შ.). 1905 წელს ქუთაისში გამოიცა მისი ლექსების კრებული.

ხუნდაძეს ეკუთვნის, აგრეთვე, რამდენიმე მუსიკალური ნაწარმოები, მათ შორის ოპერა „უცნაური ქორწილი".

რაჟდენ ხუნდაძე ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების და საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრად. მას ახლო მეგობრობა აკავშირებდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, იმერეთის ეპისკოპოს გაბრიელთან (ქიქოძე), ვასილ წერეთელთან, მამია გურიელთან და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან.

ხუნდაძე გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქუთაისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაჟდენ ხუნდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* როდის არის ქვეყანა ბედნიერი, რაჟდენ ხუნდაძე
**პემბა** (სუაჰ. Pemba, ინგლ. Pemba) — მარჯნის კუნძული აღმოსავლეთ აფრიკაში, სამხრეთის განედის 4°50' და 5°30' შორის 50 კმ-ით ჩრდილოეთით კუნძულ ზანზიბარიდან. მატერიკიდან გამოყოფილია პემბის სრუტით. ეკუთვნის ტანზანიას, სადაც 1964 წელს კუნძულ ზანზიბართან ერთად შევიდა ზანზიბარის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

სიგრძე — 67 კმ, სიგანე — 22 კმ, სიმაღლე — 50 მეტრამდე. ფართობი — 984 კმ².

კლიმატი ეკვატორულ-მუსონური. ნალექები 1000 მმ-მდე წელიწადში.

მოსახლეობა
----------

1988 წელს კუნძულ პემბაზე ცხოვრობდა 265 ათასი ადამიანი. 2012 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 406 848 ადამიანს. მოსახლეობას შორის ძლიერია ადგილობრივი ტრადიციული აფრიკული წეს-ჩვეულებები (ექიმბაშობა, ანიმიზმი). ძირითადი ქალაქია — ჩაკე-ჩაკე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

კუნძული პემბა იყოფა 2 რაიონად:

| № | ოლქი (მკოა) | *სუაჰილი* | *ინგლისური* | ადმ. ცენტრი | ფართობი,კმ² | მოსახლეობა ,ად. (2012) | სიმჭიდროვე,ად./კმ² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ჩრდილოეთი პემბა | *Kaskazini Pemba* | *Pemba North* | ვეტე | 574 | 211 732 | 368,87 |
| 2 | სამხრეთი პემბა | *Kusini Pemba* | *Pemba South* | მკოანი | 332 | 195 116 | 587,70 |
|  | **კუნძული პემბა** | *Pemba* | *Pemba Island* | ჩაკე-ჩაკე | 906 | 406 848 | 449,06 |

თავის მხრივ, თითოეული ოლქი იყოფა 2 რაიონად. ანუ, სულ კუნძულზე 4 რაიონია:

* მიჩევენი (*Micheweni*) — ჩრდილოეთი პემბის ჩრდილოეთი (103 816 ადამიანი, 2012),
* ვეტე (*Wete*) — ჩრდილოეთი პემბის სამხრეთი (107 916 ადამიანი, 2012),
* ჩაკე-ჩაკე (*Chake Chake*) — სამხრეთი პემბის ჩრდილოეთი (97 249 ადამიანი, 2012),
* მკოანი (*Mkoani*) — სამხრეთი პემბის სამხრეთი (97 867 ადამიანი, 2012).

ეკონომიკა
---------

კუნძულის ნაყოფიერი ნიადაგი ხელს უწყობს სოფლის მეურნეობის განვითარებას (უპირველეს ყოვლისა, ბრინჯი და პარკოსნები). კუნძულზე იზრდება არანაკლებ სამი მილიონი მიხაკის ხე. ასევე მოჰყავთ ინდური მანგო და ქოქოსის პალმა.

განვითარებულია წყალქვეშა ტურიზმი. გვხვდება შუასაუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევები. არსებობს ადგილობრივი ავიახაზების აეროპორტი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Population Distribution by Administrative Units, United Republic of Tanzania, 2012.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-02. ციტირების თარიღი: 2015-06-22.