***ამელია*** არის 2009 წლის ბიოგრაფიული ფილმი ამელია ერჰარტის ცხოვრებაზე. ისტორიის უმეტესი ნაწილი მოთხრობილია ფლეშბეკებით, სანამ ერჰარტი იდუმალი გაუჩინარებით დაასრულებს. ფილმის რეჟისორი მირა ნაირია და დაფუძნებულია მერი ს. ლოველის *The Sound of Wings-* ზე.  ფილმს ძირითადად უარყოფითი შეფასებები აქვს მიღებული.

შინაარსი
--------

1937 წლის 2 ივლისს ამელია ერჰარტი ( ჰილარი სვონკი ) და მისი ნავიგატორი ფრედ ნუნანი ( კრისტოფერ ეკლსტონი ) მსოფლიოს გარშემო ფრენისას ლამის დაშავდნენ. ადრეული წლებიდან მოყოლებული, ერჰარტი მოხიბლული იყო თვითმფრინავის ხილვით, რომელიც დაფრინავდა კანზას პრერიაზე, სადაც ის გაიზარდა. მისი ცხოვრება ათწლეულის განმავლობაში თანდათან ვითარდება.

როგორც ახალგაზრდა ქალი, ერჰარტი შთაგონებულია გამომცემელი მაგნატის და საბოლოო ქმარი ჯორჯ პუტნამის ( რიჩარდ გირი ) მიერ, რათა გახდეს პირველი ქალი, რომელმაც გადალახა ატლანტის ოკეანე, თუმცა როგორც მგზავრი. ფრენის მართვა წარმატებულად მიდის და ის ყურადღების ცენტრშია, როგორც მისი დროის ყველაზე ცნობილი პილოტი ქალი. პატნემი ეხმარება ერჰარტს დაწეროს წიგნი ფრენის ქრონიკის შესახებ, ისევე როგორც მისი ადრინდელი ტრიუმფი ჩარლზ ლინდბერგის *ჩვენთან*. იგი თანდათან შეუყვარდება მას და ისინი საბოლოოდ დაქორწინდებიან, თუმცა იგი ახორციელებს "სასტიკ" პირობას, როგორც მისი საქორწინო კონტრაქტი.

ერჰარტი დარცხვენილია, რომ პოპულარობა ვერ მოიპოვა, იგი იწყებს უამრავი საავიაციო რეკორდის დამყარებას და 1932 წელს, ხელახლა აყალიბებს თავის ადრინდელ ტრანსატლანტიკურ ფრენას, ხდება პირველი ქალი მფრინავი, რომელიც მარტო გადაფრინდა ატლანტიკის ოკეანეში. ცნობადობის ათწლეულის განმავლობაში ერჰარტი უხერხულ სასიყვარულო ურთიერთობაში ხვდება პილოტთან და მომავალ ფედერალური ავიაციის ადმინისტრატორ ჯინ ვიდალთან ( ივან მაკგრეგორი ). რომანტიკული ეჭვიანობის გამოვლენისას პუტნამი ჩუმად ეუბნება ამელიას, რომ არ სურს ვიდალი მის სახლში. ცნობილი სახეების ერთი შეხედვით გაუთავებელი გამოჩენით გაღიზიანებული, პუტნამი მას შეახსენებს, რომ მის ფრენას აფინანსებს.

ერჰარტი უბრუნდება ქმარს მისი ბოლო მნიშვნელოვანი ფრენის წინა დღეს, მისი უდიდესი და ყველაზე საშიში თავგადასავალი - იფრინოს მსოფლიოს გარშემო. ერჰარტის პირველი მცდელობა მთავრდება ასაფრენი ბილიკის ჩამოვარდნით ჰავაიზე, ჩამონგრეული სადესანტო მოწყობილობის გამო და მისი თვითმფრინავი საჭიროებს შეკეთებას, სანამ ფრენა ხელახლა განხორციელდება. საბოლოოდ, იგი იღებს შეკეთებულ Lockheed Model 10 Electra-ს, რომელიც დაფინანსებულია პერდუს უნივერსიტეტის მიერ, მიდის საპირისპირო მიმართულებით და ტოვებს წყნარი ოკეანის გრძელ გადაკვეთას ბოლომდე.

პაწაწინა ჰოულენდის კუნძულზე საწვავის შესავსებად, რადიო გადაცემები USCGC *Itasca ,* სანაპირო დაცვის პიკეტის გემს და ერჰარტის თვითმფრინავს შორის ავლენს მზარდ კრიზისს; სანაპირო დაცვის რადიოოპერატორები აცნობიერებენ, რომ მათ არ აქვთ საკმარისი სიგრძე "შესწორებისთვის". *Itasca-ს* აქვს მიმართულების მაძიებელი დამჯდარი ბატარეით და სუსტი რადიოკავშირი ხელს უშლის ეირჰარტსა და USCGC *Itasca-ს* შორის კონტაქტის დამყარებას. საწვავის ნაკლებობის მიუხედავად, ერჰარტი და ნუნანი ფრენას აგრძელებენ. ისინი ქრებიან. მასიური ძებნა წარუმატებელია, მაგრამ ეს ერჰარტს აძლიერებს.

პროდიუსირება
------------

ჰილარი სვონკმა აიღო აღმასრულებელი პროდიუსერის როლი, რომელიც მჭიდროდ თანამშრომლობდა ნაირთან.  გადაღებები მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში, ტორონტოში, პარკვუდის ქონება ოშავაში, ნოვა შოტლანდიაში, დანვილში, ონტარიო და ნიაგარა-ტბაზე, ონტარიო, ისევე როგორც სამხრეთ აფრიკის სხვადასხვა ადგილას. 2008 წლის 22 ივნისის შაბათ-კვირას, სვონკი იმყოფებოდა ვოლფვილში, ახალი შოტლანდია აკადიას უნივერსიტეტში გადაღებებისთვის. იმ დროს, მიუხედავად იმისა, რომ სვონკი გადიოდა პილოტის ტრენინგს,  მისი გამოჩენა საჰაერო მიმდევრობებში შეზღუდული იყო, სამ სხვა ქალ მფრინავთან ერთად, რომელთაც კონტრაქტი ჰქონდათ ფრენის სცენებზე. ნაირს აწუხებდა დაზღვევისა და პასუხისმგებლობის საკითხები და აირჩია პროფესიონალი მფრინავები, ჯიმი ლივარდი და ბრაიან რეგანი ფილმში ფრენის უმეტესი ნაწილისთვის. ერჰარტის თანამედროვე ახალი ამბების კადრები გადანაწილდა მთელ ფილმში, ხოლო სტატიკური, რეალური თვითმფრინავის და CGI ეფექტების კომბინაცია გამოყენებული იყო ფრენის თანმიმდევრობისთვის.  ავთენტურობის უზრუნველსაყოფად იქნა მოპოვებული მრავალი პერიოდის თვითმფრინავი, ავტომობილი და აღჭურვილობა, მათ შორის ორი თვითმფრინავის ასლის გამოყენება, Lockheed Vega და Fokker F.VIIb/3m Tri-Motor *Friendship* (ძრავებისა და ტაქსის ამუშავების შეზღუდული შესაძლებლობით).  Lockheed 12A Electra Junior "Hazy Lily" (F-AZLL) გამოიყენება სხვა Electra Junior-თან ერთად, შევსებული გაცილებით იშვიათი Lockheed Electra 10E-ისთვის, რომელსაც ერჰარტი იყენებდა. დროისბ გამეორების მცდელობის მიუხედავად, მრავალი ისტორიული უზუსტობა გამოიკვეთა, როგორც ეს აღწერილია ზოგიერთ მიმოხილვაში. 

ფილმში აერობატული ფრენის მანევრები ჩატარდა კანადელი მუსიკოსის მფრინავი, ლარი ერნევეინის მიერ. 

გადაღების დასრულების შემდეგ, ერჰარტის ტრანსატლანტიკურ ფრენებში წარმოდგენილი ორი ასლი თვითმფრინავი გადაეცა მუზეუმებს. Lockheed Vega ახლა არის სან დიეგოს საჰაერო და კოსმოსური მუზეუმის კოლექციაში , ხოლო Fokker F. VIIB/3M სამძრავიანი ახლა განთავსებულია კანადურ ბუშპლაინის მემკვიდრეობის ცენტრში სოლტ სტეში. მარი, ონტარიო, სადაც იგი გაიხსნა 2009 წელს ადგილობრივ ამელია ერჰარტის რეენატორთან, ქეითი ბროსემერთან ერთად, მოგვითხრობს 1928 წელს ერჰარტის ფრენის ამბავს 

### სცენარი

ოსკაროსანმა სცენარისტმა რონალდ ბასმა დაწერა სცენარის შვიდი ვერსია ავიაციის მოყვარულთათვის და Gateway-ის დამფუძნებელი ტედ უეიტისთვის, რომელიც აფინანსებდა ექსპედიციებს ერჰარტის თვითმფრინავის მოსაძებნად და თავადაც მზად იყო ფილმის დასაფინანსებლად. ბასმა გამოიყენა კვლევა ერჰარტის შესახებ წიგნებიდან, როგორიცაა სიუზან ბატლერის *აღმოსავლეთიდან გარიჟრაჟამდე* და მერი ს. ლოველის *The Sound of the Wings*, ასევე ელგენ და მერი ლონგის *ამელია ერჰარტი: საიდუმლო ამოხსნილია*.  მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი არ იყო გამიზნული, რომ ყოფილიყო დოკუმენტური, ბასმა ჩართო ერჰარტის ბევრი ნამდვილი სიტყვა საკვანძო სცენებში.  ოსკარის ნომინანტმა სცენარისტმა ანა ჰემილტონ ფელანმა, ორიგინალური სცენარისგან განსხვავებული ვერსიის გადაწერა გააკეთა. 

### კრიტიკოსების პასუხი

*ამელიამ* მიიღო ძირითადად ნეგატიური შეფასებები კინოკრიტიკოსებისგან, 19%-იანი რეიტინგი Rotten Tomatoes- ზე 162 მიმოხილვის საფუძველზე, საშუალო ქულასთან ერთად 4.40/10. ვებსაიტის კრიტიკულ კონსენსუსში ნათქვამია: „ *ამელია* იღებს თავისი სუბიექტის ცხოვრების დამაჯერებელ ნედლეულს და ცოტას აკეთებს მათთან ერთად, ჩვეულებრივ აფასებს ერჰარტის მიღწევებს ქალის სულის შესწავლის გარეშე".  მიმოხილვის კიდევ ერთმა აგრეგატორმა, Metacritic-მა, რომელიც ანიჭებს რეიტინგს მეინსტრიმ კრიტიკოსების 100 მიმოხილვისგან, ფილმს მიანიჭა 37 ქულა 34 მიმოხილვის საფუძველზე. 

უმრავლესობის შეხედულებისამებრ, მარტინ მოროუს მიმოხილვა *კანადის სამაუწყებლო კორპორაციის* ვებსაიტზე ძალიან კრიტიკულად აფასებდა ფილმს, უწოდა მას "სულელობა" და თქვა: "ჰილარი სვონკმა შეიძლება მოირგოს ერჰარტის იმიჯი იმ ვინტაჟურ საინფორმაციო ფილმებში, მაგრამ მისი შესრულება უფრო სუსტია, ვიდრე შთამაგონებელი. მირა ნაირი ფილმს ისე იღებს, თითქოს გადატვირთულ თვითმფრინავს მართავდა უსასრულო ასაფრენ ბილიკზე – ფილმი უსასრულოდ ემზადება ასაფრენად და ვერასოდეს მიაღწევს მიზანს... როგორც კი ფილმი უახლოვდება დასასრულს, *ამელია* აკეთებს იმას, რაც არ გვეგონა, რომ შესაძლებელი იყო: ამან ჩვენ გულგრილად განგვაწყო ამ რეალური გმირის ტრაგიკული ბედის მიმართ".  კრიტიკოსთა უმეტესობამ დაგმო ფილმში არსებული შეუსაბამობები და ყურადღების ნაკლებობა; მანოლა დარგისი *The New York Times-* დან წერდა: "მსახიობები არ თამაშობენ დამაჯერებლად, მიუხედავად მათი გრძელი მზერისა და ჯოჯოხეთური ღიმილისა... ფილმი უფრო ეფექტურია ამერიკული სტომატოლოგიის ტრიუმფების მიმართ, ვიდრე ერჰარტის ან ავიაციის შესახებ. ."  რიკ გილესპი, ავტორი წიგნის *Finding Amelia*, წერდა: „სვონკი, ნაირის ხელმძღვანელობით, საოცარად წარმატებულად, გვიხატავს მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე ვნებიან, სასტიკად ამბიციურ და წარმატებულ ქალს, როგორც არაღრმა, ზედაპირულ და საკმაოდ მოსაწყენ პიროვნებად." 

მცირე რაოდენობის დადებითი მიმოხილვები მოიცავდა რეი ბენეტს *The Hollywood Reporter-* დან, რომელმაც ფილმი დაახასიათა, როგორც "მყისიერი ბიო კლასიკა", რომელიც ხაზს უსვამს პროდუქციის ღირებულებებს, რომლებშიც "რეჟისორი ნაირი და ვარსკვლავი სვონკი მის ძიებას არა მხოლოდ გასაგებს, არამედ მართლაც შთამბეჭდავს ხდის".  მეთიუ სორენტომ *ფილმის საფრთხისგან*, ფილმს 4 ვარსკვლავი მიანიჭა და წერდა: „რეჟისორი მირა ნაირი საკმარისად ენდობა მის ძველ სკოლაში გადაღების სტილს, რათა შთააგონოს ლეგენდის ახალი ხედვა".  როჯერ ებერტმა *Chicago Sun-Times-* დან ფილმს დადებითი შეფასება მისცა და 4-დან 3 ვარსკვლავი მიანიჭა და მას უწოდა "იდეალურად ჟღერადობის ბიოგრაფიული ფილმი, კარგი რეჟისურით და შესრულებით". წინასწარი გამოშვების დროს ჰილარი სვონკი იყო რეკლამირებული, როგორც მესამე ოსკარის კანდიდატი,   მაგრამ მოგვიანებით ეს პერსპექტივა განიხილებოდა, როგორც შორეული.  კერი რიკიმ, *The Philadelphia Inquirer-* დან, ფილმს 3 ვარსკვლავი მიანიჭა და შეაქო სვონკის თამაში თავის მიმოხილვაში და განაცხადა, რომ: „როგორც მეგი *მილიონ დოლარში*, [სვონკი] ურყევია მის მზერაში, ამბიციებში და სწრაფვაში" და ნაირის გამომწვევი ხელოვნების რეჟისორული (და სენსაციურად კოსტუმირებული) ფილმში, ერჰარტი ცოცხლდება.

მთავარი მედიის რელიზი
---------------------

2010 წლის 2 თებერვალს Fox Home Entertainment-მა გამოუშვა *Amelia* DVD და Blu-ray ვერსიებში. DVD-ზე დამატებები მოიცავს წაშლილ სცენებს და "ამელია ერჰარტის ძალას", "ამელიას დამზადებას" და "Movietone News" მახასიათებლებს. Blu-ray გამოშვებას ასევე აქვს ორი დამატებითი ფუნქცია: "თვითმფრინავი ლეგენდის უკან" და "ამელიას თვითმფრინავების ხელახალი მშენებლობა" ფილმის ციფრულ ასლთან ერთად. 


1. 1 2  Fleming, Michael. "Hilary Swank to play Amelia Earhart". *Variety*, February 7, 2008. Retrieved: October 8, 2008.
2. ↑  Zohn 2009, p. 118.
3. 1 2  Coles 2009, p. 172.
4. ↑  Braser, Bryant. "Amelia Flies With Subtle VFX: Nothing Flashy as Mr. X Recreates Period Planes and Settings for Earhart." *studiodaily.com*, October 22, 2009. Retrieved: October 25, 2009.
5. ↑  O'Leary 2009, pp. 12–13.
6. 1 2  Gillespie, Ric. "'Amelia' – a film by Mira Nair starring Hilary Swank as Amelia Earhart and Richard Gere as George Palmer Putnam." *tighar.org*, October 23, 2009. Retrieved: October 24, 2009.
7. ↑  *Sport Aerobatics*, April, 2019 - Page 23 *2018 L. PAUL SOUCY AWARD*, >LARRY ERNEWEIN IAC 12058 BY JIM BOURKE
8. ↑  O'Leary 2009, p. 12.
9. ↑
10. ↑  "'Amelia' Reviews, Pictures." *Rotten Tomatoes, IGN Entertainment*.
11. ↑  "'Amelia' (2009): Reviews." დაარქივებული 2010-03-08 საიტზე Wayback Machine.  *Metacritic*. Retrieved: October 15, 2010.
12. ↑  Morrow, Martin. "Review: 'Amelia' – Hilary Swank's evocation of legendary pilot Amelia Earhart just doesn't fly." *cbc.ca*, October 22, 2009. Retrieved: October 24, 2009.
13. ↑  Dargis, Manohla. "An Adventurer Takes Flight, Blinding Smile and All." *The New York Times*, October 23, 2009. Retrieved: October 24, 2009.
14. ↑  Bennett, Ray. "'Amelia': Film Review." *The Hollywood Reporter*, October 18, 2009. Retrieved: October 24, 2009.
15. ↑  Sorrento, Matthew. "'Amelia' Current Movie Reviews, Independent Movies." *Film Threat*, October 23, 2009. Retrieved: October 25, 2009.
16. ↑  Graham, Mark. "Will Amelia make Hilary Swank the most decorated actress of her generation?" *Vulture TV*, June 29, 2009. Retrieved: December 6, 2015.
17. ↑  "The inside track on Oscars, Grammys and all the award shows." დაარქივებული 2017-08-26 საიტზე Wayback Machine.  *Los Angeles Times*, August 13, 2009. Retrieved: December 6, 2015.
18. ↑  Rickey, Carrie. "Swank soars as flier Amelia Earhart." *Philadelphia Inquirer*, October 22, 2009. Retrieved: October 25, 2009.
19. ↑  Woodward, Tom. "Fox Home Entertainment announces DVD and Blu-ray releases of the movie." *dvdactive.com*, December 15, 2009. Retrieved: March 2, 2010.