**ტირუვანანტაპურამი** (ინგლ. Thiruvananthapuram, ყოფილი **ტრივანდრუმი**, ინგლ. Trivandrum) ― ინდოეთის შტატ კერალის დედაქალაქი. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა 957 730 ადამიანს შეადგენს და პირველ ადგილზეა შტატის მასშტაბით. ურბანული აგლომერაციის მოსახლეობა 1.68 მილიონ ადამიანამდე იზრდება. ტირუვანანატაპურამი ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს, ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. იგი საინფორმაციო ტექნოლოგიების მთავარი კერაა კერალაში. 2016 წლის მონაცემებით შტატის პროგრამული უზრუნველყოფის ექსპორტის 55% სწორედ ტირუვანანტაპურამზე მოდის. მაჰათმა განდიმ მას „ინდოეთის მარადმწვანე ქალაქი" უწოდა.

დღევანდელი ტირუვანანატაპურამის ტერიტორიას აის დინასტია მართავდა, რომელიც ჩერას დინასტიის ქვეშევრდოები იყვნენ. XII საუკუნეში რეგიონი ვენადის სამეფომ დაიპყრო. XVIII საუკუნეში მართანდა ვარმამ ტერიტორიები გააფართოვა, ტრავანკორის სამეფო დააარსა და ტირუვანანტაპურამი მის დედაქალაქად გამოაცხადა. 1755 წელს პურაჯადის ბრძოლაში კოჟიკოდეს ძლევამოსილი ზამორინის დამარცხების შემდეგ ტავანკორე კერალაში ყველაზე ძლიერი სამეფო გახდა. 1947 წელს ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ტირუვანანტაპურამი ტრავანკორე-კოჩინის შტატის დედაქალაქი გახდა, ხოლო 1956 წელს ახლადშექმნილი კერალის შატის დედაქალაქად გამოცხადდა.

ტირუვანანტაპურამი ცნობილი აკადემიური და კვლევითი კერაა. ქალაქში მდებარეობს: კერალის უნივერსიტეტი, აბდულ კალამის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი, ინდირა განდის ეროვნული ღია უნივერსიტეტი და მრავალი სკოლა და კოლეჯი. ტირუვანანატაპურამში მდებარეობს მრავალი კვლევითი ცენტრიც, როგორებიცაა: დისციპლინათაშორისი მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ეროვნული ინსტიტუტი, კოსმოსის კვლევის ინდური ორგანიზაციის ვიკრამ სარაბჰაის კოსმოსური ცენტრი, კოსმოსის მეცნიერებებისა და ტექნოლოგიების ინდური ინსტიტუტი, დედამიწის მეცნიერებათა კვლევების ეროვნული ცენტრი და სამეცნიერო განათლებისა და კვლევების ინდური ინსტიტუტი.

გეოგრაფია
---------

ტირუვანანთაპურამი აგებულია შვიდ ბორცვზე, ზღვის სანაპიროზე და მდებარეობს დასავლეთ სანაპიროზე 8,5°N 76,9°E-ზე, მატერიკზე ინდოეთის სამხრეთ წვერთან. ქალაქი ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროზეა და დასავლეთით ესაზღვრება ლაკადივის ზღვით და აღმოსავლეთით დასავლეთ გატებით. ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 16 ფუტია (4,9 მ). ინდოეთის გეოლოგიურმა სამსახურმა გამოავლინა ტირუვანანთაპურამი, როგორც ზომიერად მიწისძვრისადმი მიდრეკილი ურბანული ცენტრი და დაასახელა მეტროპოლია სეისმური III ზონაში. ტირუვანანთაპურამი მდებარეობს მდინარეების კარამანასა და კილის სანაპიროებზე. ქალაქში დევს ველაიანი, ტირუვალამი და აკულამის უკანა წყლები. ქალაქის შუა ნაწილში ნიადაგის ტიპი არის მუქი ყავისფერი თიხნარი ლატერიტული ნიადაგი, მაღალი ფოსფატებით. ლატერიზაცია გამოწვეულია უხვი ნალექისა და ნოტიო პირობებით. ქალაქის დასავლეთ სანაპირო რაიონებში გვხვდება ქვიშიანი თიხნარი ნიადაგი, ხოლო რაიონის აღმოსავლეთ მთიან ნაწილებზე გრანიტის წარმოშობის მდიდარი მუქი ყავისფერი თიხნარი.

Thiruvananthapuram Corporation გავრცელებულია 214,86 კმ2 (82,96 კვ. მილი).[3] ტირუვანანთაპურამის ფართო მეტროპოლიტენი მოიცავს ტირუვანანთაპურამის კორპორაციას, სამ მუნიციპალიტეტს და 27 პანჩაიატს, 2011 წლის მონაცემებით. როგორც ინდოეთის სამხრეთ რეგიონის უდიდესი ქალაქი, ის აუცილებელია როგორც სამხედრო ლოგისტიკის, ასევე სამოქალაქო ავიაციისთვის ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. Thiruvananthapuram არის ინდოეთის საჰაერო ძალების სამხრეთ საჰაერო სარდლობის (SAC) შტაბი.

### კლიმატი

ქალაქს აქვს კლიმატი, რომელიც მდებარეობს ტროპიკული სავანის კლიმატის (Köppen Aw) და ტროპიკული მუსონური კლიმატის (Am) საზღვარზე. შედეგად, მისი ერთადერთი გამორჩეული სეზონი უკავშირდება წვიმას და არა ტემპერატურას. საშუალო მაქსიმალური ტემპერატურაა 34 °C (93 °F) და საშუალო მინიმალური ტემპერატურაა 21 °C (70 °F). ტენიანობა მაღალია და მატულობს დაახლოებით 90%-მდე მუსონების სეზონზე. ტირუვანანთაპურამი პირველი ქალაქია სამხრეთ-დასავლეთის მუსონების გზაზე და ივნისის დასაწყისში იღებს პირველ წვიმას. ქალაქში წვიმს წელიწადში დაახლოებით 1835 მმ (72,2 ინჩი). ქალაქს ასევე წვიმს ჩრდილო-აღმოსავლეთის მუსონების დაქვეითება, რომლებიც ქალაქს ოქტომბერში მოხვდა. მშრალი სეზონი დეკემბრისთვის იწყება. ქალაქის ბირთვში დაფიქსირებული ყველაზე დაბალი ტემპერატურა იყო 17,8 °C (64,0 °F) 1974 წლის 6 იანვარს, ხოლო ყველაზე მაღალი ტემპერატურა იყო 38,2 °C (100,8 °F) 2019 წლის 21 თებერვალს. აეროპორტში ყველაზე დაბალი ტემპერატურა დაფიქსირდა 16,4 °C (61,5 °F) 1975 წლის 15 იანვარს და ყველაზე მაღალი ტემპერატურა იყო 36,3 °C (97,3 °F) 1998 წლის 5 მაისს.

დემოგრაფია
----------

2011 წლის ეროვნული აღწერის დროებითი შედეგების მიხედვით, ტირუვანანთაპურამის კორპორაცია, რომელიც იკავებს 214 კმ2 (83 კვ. მილი) ტერიტორიას, ჰყავდა 957,730 მოსახლეობა. ქალაქის მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 4454/კმ2 (11540/კვ მილი). ურბანული აგლომერაციის მოსახლეობა 1,687,406 იყო 2011 წელს. სქესთა თანაფარდობა არის 1040 ქალი ყოველ 1000 მამაკაცზე, რაც უფრო მაღალია ვიდრე ეროვნული საშუალო მაჩვენებელი. ტირუვანანთაპურამის წიგნიერების მაჩვენებელი 93,72% აღემატება მთელ ინდოეთის საშუალო მაჩვენებელს 74%.

მალაიელები წარმოადგენენ ტირუვანანთაპურამის მოსახლეობის დიდ უმრავლესობას. ტირუვანანთაპურამის პატარა თემები არიან ტამილები და ჩრდილოეთ ინდიელები. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის 68,5% არის ინდუი, 16,7% ქრისტიანი და 13,7% მუსლიმი. თემის დარჩენილი ნაწილი მოიცავს ჯაინებს, ებრაელებს, სიქებს, ბუდისტებს და სხვა რელიგიებს, რომლებიც მოსახლეობის 0.06%-ს შეადგენს; 0,85%-ს არ უთქვამს რწმენა აღწერის შესახებ.

დამატებითი საკითხავი
--------------------

* (2002) *The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Archery-Banog, Volume 2*.  Genesis Publishing Pvt Ltd.   გვ. 7063. ISBN 9788177552577.
* (2008) *Heritage of Kerala, Thiruvananthapuram*.  Information & Public Relations Department, Government of Kerala, 2008.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official District website დაარქივებული 15 August 2019 საიტზე Wayback Machine.
* Government of Kerala Website on Thiruvananthapuram District

სქოლიო
------

1. ↑  Official Language(Legislative) Commission — ოფიციალური საიტი.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22137024'></a>
2. ↑  Thiruvananthapuram City Census 2011 data — მოსახლეობის აღწერა.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q39825'></a>
3. ↑  Thiruvananthapuram City Map — გეოგრაფიული რუკა.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4006'></a>
4. ↑  Thiruvananthapuram Corporation General Information. Corporation of Thiruvananthapuram.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 დეკემბერი 2020. ციტირების თარიღი: 15 დეკემბერი 2023.
5. ↑  Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above. Ministry of Home Affairs, Government of India. ციტირების თარიღი: 9 July 2018
6. ↑  Kerala Economic Review. Kerala State Planning Board.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 ივლისი 2020. ციტირების თარიღი: 1 March 2018
7. ↑  „Kunhalikutty to lay foundation stone for Technopark tomorrow". *Technopark*. 24 February 2016.
8. ↑  Thiruvananthapuram India. Destination 360.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 28 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 18 June 2010
9. ↑  History – Official Website of District Court of India. District Courts. ციტირების თარიღი: 18 May 2017
10. 1 2  Sreedhara Menon, A (2011) *Kerala History and its Makers*.  D C Books,   გვ. 35. ISBN 9788126437825.
11. ↑  Boland-Crewe, Tara; Lea, David (2003) *The Territories and States of India* (en).  Routledge. ISBN 9781135356255.
12. ↑  Shungoony Menon, P. (1878) *A History of Travancore from the Earliest Times* (pdf) (en), Madras:  Higgin Botham & Co.   გვ. 162–164.
13. ↑  Abram, David; Edwards, Nick (2003) *The Rough Guide to South India*.  Rough Guides,   გვ. 306. ISBN 9781843531036.
14. ↑  Thiruvananthapuram: One of the South's Hottest IT Hubs-DQWeek (23 April 2015). ციტირების თარიღი: 20 December 2017