recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალევი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ალევი** — ძველი სოფელი ქსნის მარცხენა შენაკად ალეურის ქვემოწელზე (ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტი). იყოფოდა ქვემო და შუა უბნებად, რომლებიც შემდეგ ცალ-ცალკე სოფლებად იქცნენ (ახლანდელი ქვემო ალევი და შუა ალევი).

ადამიანს ამ მიდამოებში უკვე ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია. გვხვდება ანტიკური პერიოდის სამარხებიც. ფაოდალურ ხანაში ალევი ჯერ ქსნის ხევში შედიოდა, შემდეგ — ქსნის საერისთავოში. ეკუთვნოდა ალევის სამების ეკლესიას (VIII-IX სს.), რომელიც მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ზე უნაგირა მთის თხემზე დგას.

ალევის ე. წ. ოქროსკარიანი სამების ეკლესია მდიდარი და განთქმული სალოცავი იყო აღმოსავლეთ საქართველოში. ეკლესია დარბაზულია, სწორკუთხა საკურთხევლითა და ტრომპებზე დაყრდნობილი კონქით.

1804 წელს ალევში 500-ზე მეტი კაცი ცხოვრობდა 33 კომლად. 1865 იგი ქსნის საპოლიციო უბნის ზემო ალევის სასოფლო თემში შედიოდა და 50 კომლს ითვლიდა.

წყარო
-----

* *ვახუშტი,* აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 4, თბ. 1973

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ*. ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, [ტ.] 3;
* *მისივე,* ქსნის ხეობის ძეგლები, «ძეგლის მეგობარი», 1970, № 21
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 287.
**შალვა თომას ძე ჭანიშვილი** (დ. 20 მარტი, 1900, ქუთაისი — გ. 13 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი აგრონომი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1959), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

1923 წელს დაამთავრა მილანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1923–1926 წწ. აგრონომად მუშაობდა საფრანგეთში. 1926–1942 წლებში საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო პროფილის სამეცნიერო დაწესებულებებში სხვადასხვა თანამდებობებზე იყო და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. 1942–1952 წლებში იყო მეცნიერებათა აკადემიის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა განყოფილების სწავლული მდივანი. 1952–1958 წლებში საქართველოს ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის აგროქიმიის განყოფილების გამგე. 1958 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრის პროფესორი. ჭანიშვილმა შეისწავლა საქართველოს მინდვრის კულტურების აგროტექნიკის საკითხები, დაამუშავა სანაწვერალო კულტურების თესვა-მოყვანის მეცნიერული საფუძვლები, გამოიკვლია თესლბრუნვისა და ნიადაგის დამუშავების საკითხები. დაჯილდოებულია არაერთი სახელმწიფო ჯილდოთი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 382.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**ვარლამ ნიკოლოზის ძე გიორგაძე** (დ. 17 აგვისტო, 1905, ქუთაისი — გ. 17 მაისი, 1995, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1930 წელს.

1937-1938 წლებში იყო დმანისის რაიონის მთავარი ექიმი და ქირურგი; 1946-1952 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიული კათედრის დოცენტი; 1952-1953 წლებში ტრავმატოლოგიის ინსტიტუტის აღდგენითი ქირურგიის განყოფილების გამგე; 1953-1988 წლებში აჭარის მთავარი ქირურგი; 1966-1988 წლებში ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ქირურგიის კათედრის ქუთაისის ფილიალის გამგე და ქალაქის მთავარი ქირურგი; 1988 წლიდან რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგიული განყიფილების კონსულტანტი.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. 1952 წელს დააჯილდოვეს ლენინის ორდენით. [*წყარო არ არის მითითებული 60 დღე*]

1966 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* პირველადი და მეტასტაზური ტუბერკულოზის კერების ევოლუცია ორგანიზმის სხვადასხვა ქსოვილში (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1964. - 202გვ.
* ნაწლავთა გაუვალობა (ავტორი). - თბილისი, 1961
* ზურგის ტვინის ანესთეზია (ავტორი). - თბილისი, 1937

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 13-14.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარლამ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
XIV საუკუნის აფთიაქი.
**ფარმაცია** (ბერძნ. pharmakeia წამალი; წამლის გამოყენება) — იმ სამეცნიერო-პრაქტიკული დისციპლინების კომპლექსი, რომლებიც შეისწავლის საწამლე საშუალებათა ძიების, მოპოვების, გამოკვლევის, დამზადების, შენახვისა და გაცემის პრობლემებს. ფარმაკოლოგიასთან ერთად ფარმაცია შეადგენს მეცნიერებას წამლების შესახებ. ფარმაციას განეკუთვნება ფარმაცევტული ქიმია, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და საწამლე ფორმების ტექნოლოგია, სასამართლო ქიმია, ფარმაკოგნოზია, ფარმაციის ორგანიზაცია და ეკონომიკა და სხვა. ფარმაციის პერსპექტული მიმართულებაა ბიოფარმაცია, რომელიც შეისწავლის, თუ რამდენად დამოკიდებულია წამლის ეფექტი მისი გამოყენების ფორმაზე და წამლის დამზადების ტექნოლოგიურ თავისებურებებზე.

ლიტერატურა
----------

* Watkins, Elizabeth Siegel (2009). „From History of Pharmacy to Pharmaceutical History". *Pharmacy in History*. **51** (1): 3–13. PMID 20027914.
* Asai, T. (1985). *Nyokan Tūkai*. Tokyo: Kōdan-Sha.
* Pharmacy Consulting Services | McKesson – A landmark study in hospital pharmacy performance based on an extensive literature review and the collective experience of the Health Systems Pharmacy Executive Alliance.


|  |  |
| --- | --- |
| ცხოვრების ვარსკვლავი | *ეს სტატია მედიცინის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თინათინ (თინა) გელაძე** (დ. 1 ივლისი, 1921, თბილისი — გ. 5 ნოემბერი, 2021, თბილისი) — ქართველი ექიმ-ნევროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი და მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

თინა გელაძის ახალგაზრდობის ფოტოსურათი
თინა გელაძე
თინა გელაძე დაიბადა ქალაქ თბილისში 1921 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი 1942 წელს. 1947 წელს აკადემიკოსმა პეტრე სარაჯიშვილმა თინა გელაძე მიიწვია ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის კათედრის ბაზაზე ამიერკავკასიაში პირველად შექმნილი ელექტროფიზოლოგიური ლაბორატორიის ხელმძღვანლად. 1952 წლისთვის საკანდიდატო დისტერტაციის თემად აირჩია „პარკინსონური სინდრომის ზოგიერთი ფენომენის პათოფიზიოლოგიისათვის". სსრკ სამეცნიერო აკადემიის ასპირანტურა გაიარა ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში აკადემიკოს ივანე ბერიტაშვილის ხელმძღვანელობის ქვეშ. 1958 წლისთვის სათავეში ჩაუდგა ნევროლოგიის მიმართულებას — ეპილერფსიისა და ელექტროკლინიკური ლაბორატორიის ჩამოყალიბებას საქართველოში. სწორედ, თინა გელაძის სახელთანაა დაკავშირებული სსრკ სივრცეში ყველაზე ცნობილი ეპილეფსიის ცენტრის დაარსება, რომელშიც აღიზარდა ეპილეფტოლოგებისა და კლინიკური ელექტროფიზიოლოგების მთელი თაობა და რომელსაც პაციენტები მთელი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით აკითხავდნენ. გარდა ამისა, საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში ძილ-ღვიძლის ციკლისა და ძილის დარღვევების კლინიკურ კვლევებს. მედიცინის დოქტორის წოდება მიიღო 1972 წელს თემაზე „ეპილეფსიის ეტიოპათოგენეზური ზოგიერთი ასპექტის შესახებ" ,ხოლო პროფესორი გახდა 1977 წელს.

თინა გელაძეს მოსწავლეები ახასიათებენ როგორც მკაცრ და პროგრესულად მოაზროვნე ადამიანს. მოწაფეების თქმით, ქ-ნი თინა ახალბედა ექიმებს სწორ გზაზე აყენებდა; მათ მოსაზრებებს დიდი ყურედღებით უსმენდა და მსჯელობით რაციონალურ გადაწყვეტილებებს ერთობლივად იღებდნენ.

ქართულ ეპილეპტოლოგიური სკოლის განვითარებაში განსაკუთრებული წვლილისა და სამეციდინო კადრების აღზრდაში მნიშვნელოვანი დამსახურებისათვის რესოუბლიკური ეპილეპტოლოგიური სამედიცინო-პრაქტიკული ცენტრის ხელმძღვანელს, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორს, თინა გელაძეს, 1996 წელს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებით გადასცეს ღირსების ორდენი.

გარდაიცვალა 2021 წლის 5 ნოემბერს, 100 წლის ასაკში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* ევროპის ეპილეფსიის აკადემია, წევრი
* ეპილეფსიასთან ბრძოლის საერთაშორისო ლიგის საქართველოს განყოფილება, პრეზიდენტი (1996-)
* ნიუ-იორკის ეპილეფსიის აკადემია, წევრი
* საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემია, წევრი (1994-)

აღიარება
--------

* 1996 — ღირსების ორდენი
* 1982 — საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია, ეპილეფსიის პრობლემების შესწავლა

ლიტერატურა
----------

* თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 60.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 580.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნევროლოგიისა და ნეიროფსიქოლოგიის ინსტიტუტი — თინა გელაძე
* 

* თინათინ გელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  თ. გელაძის ღირსების ორდენით დაჯილდოების შესახებ
**ლუბა მანუჩარის ასული კემულარია-ნათაძე** (დ. 28 მარტი, 1891, სოფ. ზუბი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 15 თებერვალი, 1985, თბილისი) — ქართველი ბოტანიკოსი. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

სამეცნიერო საქმიანობა დაიწყო თბილისის ბოტანიკურ ბაღში (1911). 1933 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაბდა თბილისის ბოტანიკის ინსტიტუტში. ავტორია ნაშრომებისა კავკასიის და საქართველოს სისტემატიკისა და ნომენკლატურის, ფარულთესლოვან მცენარეთა ფილოგენეტიკისა და სხვ. საკითხების შესახებ, რომელშიც მოცემულია რანალების რიგის კავკასიური ტაქსონების ორიგინალური კლასიფიკაციური სისტემა. „საქართველოს ფლორის" I და II გამოცემის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ავტორი. ლუბა კემულარია-ნათაძის მიერ აღწერილია ფარულთესლოვან მცენარეთა უცნობი ერთი ახალი ოჯახი, 3 ტრიბი, 2 გვარი და 80-ზე მეტი სახეობა, მრავალი შიდასახეობრივი ტაქსონი. ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ საქმიანობას საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში: კითხულობდა ზოგადი ბოტანიკის, მცენარეთა სისტემატიკისა და ფიტოგეოგრაფიის კურსებს.

ლუბა კემულარია-ნათაძის ღვაწლი ღირსეულად არის დაფასებული: მისი სახელი ეწოდა ფარულთესლოვან მცენარეთა ერთ გვარს, ერთ სექციასა და 20 სახეობას. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლუბა კემულარია-ნათაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  *ნახუცრიშვილი გ.*, კემულარია-ნათაძე ლუბა მანუჩარის ასული // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 619.
2. ↑   კემულარია-ნათაძე ლუბა მანუჩარის ასული // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 466.
**ვლადიმერ გიორგის ძე ნორაკიძე** (დ. 30 მარტი, 1905 — გ. 1993) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1927). 1930-1939 წლებში მუშაობდა თბილისის პედაგოგიკის კვლევითი ინსტიტუტის დეფექტოლოგიის სექტორის გამგედ; 1940-1953 წლებში — ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფსიქოლოგიის კათედრის გამგედ; 1941-1959 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად; 1960-1973 წლებში — გენეტიკური ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ; 1974 წლიდან გარდაცვალებამდე — პიროვნების ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ.

ნორაკიძეს მეცნიერული კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: პიროვნების, ხელოვნების, დეფექტოლოგიისა და სპორტის ფსიქოლოგიის პრობლემები. მისი რედაქტორობით გამოიცა კრებული: „ბავშვის ფსიქიოლოგია" (3 ტომად, 1964-1975). ავტორია წიგნებისა: „ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი ყრუ-მუნჯთა სკოლისათვის" (1941, პ. ჭანიშვილთან ერთად); „სპორტის ზოგადი ფსიქოლოგია" (1951, 1957, 1959, 1967); „პიროვნების ტემპერამენტი და ფიქსირებული განწყობა" (1963); „ხასიათის ფსიქოლოგია და მხატვრული ლიტერატურა" (1972); „პიროვნების ხასიათის კვლევის მეთოდები" (1981); „პიროვნების განწყობის სტრუქტურის კვლევის კლინიკურ-ბიოგრაფიული მეთოდი" (ა. გრიგოლავას თანაავტორობით, 1984) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* *მჭედლიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 470.
* იმედაძე ი. „ნორაკიძე ვლადიმერ", — ფსიქოლოგიის ქართული ლექსიკონი.
**სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო დღე** (გაეროს ზოგიერთ ოფიციალურ ენაზე: ინგლ. International Civil Aviation Day, ესპ. Día de la Aviatión Civil Internetional, რუს. Международный день гражданской авиации, ფრანგ. Journée de l'aviation civile internationale) — იკაოს მოთხოვნით და გაეროს გენერალური ასამბლეას მიერ, 1996 წელს №A/RES/51/33 რეზულუციით დადგენილი დღე.  

აღინიშნება ყოველწლიურად 7 დეკემბერს, იკაოს დაარსების დღეს.  

7 დეკემბერი სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ აღინიშნებოდა 1994 წლის 7 დეკემბრიდან, სამოქალაქო ავიაციის შესახებ კონვენციის მიღების 50-ე წლისთავთან დაკავშირებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Intenational Civil Aviation Day

სქოლიო
------

1. ↑  International Civil Aviation Day  (ინგლისური)
2. ↑  ICAO official website - International Civil Aviation Day დაარქივებული 2014-07-23 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია გაეროს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რცხილაძე**. |

**ირაკლი რცხილაძე** (დ. 27 სექტემბერი, 1900, შაშიანი, თელავის მაზრა — გ. 29 ივნისი, 1974) — ქართველი პედიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1950), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1928-1933 წლებში იყო პროფესორ მარიამ უგრელიძის კათედრის ორდინატორი, ამავე დროს მუშაობდა საქართთველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროში საბავშვო ბაღებისა და სანატორიუმების განყოფილების წამყვან თანამშრომლად. ამ პერიოდში მის მიერ დაარსებული და გახსნილია ბავშვთა კვების სამზარეულოები, ბაგები და სანატორიუმები (წაღვერი, წყნეთი, პატარა ცემი, კოჯორი, ჯავა და სხვ.) 1933 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი, 1944 წლიდან კათედრის გამგე. ირაკლი რცხილაძე მუშაობდა ტუბერკულოზური მენინგიტის კლინიკისა და დიაგნოსტიკის, კუჭ-ნაწლავის ქრონიკული და მწვავე დაავადებების საკითხებზე, იკვლევდა ფილტვის პათოლოგიებს; ჩამოაყალიბა პნევმონიების ახალი კლასიფიკაცია და პნევმონიების მკურნალობის მეთოდები; სწავლობდა ალერგიებისა და ბრონქული ასთმის ეტიოლოგიის და პათოგენეზის დადგენის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო შრომები და მონოგრაფიები. 

2000 წელს ირაკლი რცხილაძის დაბადების 100 წლისთავთან დაკავშირებით შაშიანის საჯარო სკოლას მიენიჭა მისი სახელი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიულ ფაკულტეტზე დაარსდა ირაკლი რცხილაძის სახელობის 2 სტიპენდია.

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 521-522.
* *ნაცარაშვილი ო.* „კახეთის გამოჩენილი ადამიანები" თბილისი, 2001.- გვ.496

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი რცხილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
„ჯეკის ჩირაღდანი" — ჰელოუინის ტრადიციული ატრიბუტი
**ჰელოუინი** (ინგლ. Halloween, თავდ. *All Hallows' even* - *ყველა წმინდანის საღამო*) — დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება ყოველი წლის 31 ოქტომბერს, დასავლური ტრადიციით ყველა წმინდანის დღის წინა დღეს. აღნიშვნის დროს ტარდება სხვადასხვა ღონისძიება და მსვლელობა — თამაშები, ფოიერვერკები, კოსტიუმირებული წვეულებები, „მოჩვენებებიანი სახლების" მონახულება, საზარელი ისტორიების თხრობა და საშინელებათა ფილმების რეტროსპექტივები. 

ჰელოუინთან არის დაკავშირებული გოგრებში თვალებისა და პირების ამოჭრის ტრადიცია.

დღესასწაულის ელემენტები ჩრდილოეთ ამერიკაში ირლანდიელმა მიგრანტებმა XIX საუკუნეში ჩაიტანეს. სხვა ქვეყნებში ეს დღესასწაული XX საუკუნეში გავრცელდა. ჰელოუინი აღინიშნება დიდ ბრიტანეთში, ესპანეთში, აშშ-ში, კანადაში, ირლანდიაში, პუერტო-რიკოში, იაპონიაში, ახალ ზელანდიაში და ავსტრალიის სხვადასხვა ნაწილებში. შვედეთში „ყველა წმინდანის" დღესასწაული ტარდება ყოველი წლის ნოემბრის პირველ შაბათს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰელოუინი***

* ჰელოუნის აღნიშვნა 2008 წლის 31 ოქტომბერს თბილისში
ჰაჯი მექაში
**ჰაჯი** (არაბ. حج) — მუსლიმთა პილიგრიმობა მექაში. ამჟამად უდიდესი ყოველწლიური პილიგრიმობა მსოფლიოში, რომელიც და ისლამის მეხუთე პილასტრად ითვლება — მორალური ვალდებულება ყოველი ფსიქოლოგიურად და ფინანსურად მომზადებული მუსლიმანისთვის, ერთხელ მაინც მოინახულოს ეს ადგილი სიცოცხლის განმავლობაში. მიუხედავად ამისა, მექაში ყოველწლიურად 2 მილიონი ადამიანი ჩადის მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან. ჰაჯი მაჰმადიან ხალხთა სოლიდარობის დემონსტრაცია და მათ მიერ ალაჰისადმი (ღმერთისადმი) მორჩილების გამოხატვაა. პილიგრიმებს განსაკუთრებული ტანსაცმელი აცვიათ, ეს ტანისამოსი ერთნაირია, ამიტომ სხვადასხვა სოციალური ფენისა და კულტურის წარმომადგენელი ღვთის წინაშე თანაბარია.

ჰაჯის აღნიშვნა
--------------

ჰაჯი ისლამური კალენდრის მეთორმეტე თვეს იწყება (რომელიც მთვარის წელიწადია და არა მზის, ამიტომ რამადანი და ჰაჯი ხან ზაფხულშია, ხანაც ზამთარში).

ჰაჯის რიტუალი
-------------

მორწმუნემ ქააბას შვიდჯერ უნდა შემოუაროს და ასევე შვიდჯერ უნდა საფასა და მერვას მთებს შორის, როგორც ეს ჰაჯერმა გააკეთა წყლის ძიებაში. შემდეგ კი მლოცველები არაფას წინ ფართო მინდორზე ერთად დგებიან და ღმერთს შეწყალებას სთხოვენ. ამ ლოცვების დროს საუბარი ძირითადად განკითხვის დღეზეა. იჰრამი სპეციალური სახელია, რომელსაც პილგრიმობის პერიოდში მყოფ მაჰმადიანებს არქმევენ.

ეიდ ალ-ადიჰა
------------

ჰაჯის მოახლოებას ეიდ ალ-ადიჰას დღესასწაულით აღნიშნავენ. ამ დროს ლოცვებს კითხულობენ და მუსლიმანური საზოგადოების წევრები ერთმანეთს საჩუქრებს უცვლიან. ეიდ ალ-ადიჰა და ეიდ ალ ფიტრი, რამადანის მარხვის დასრულების დღე მუსლიმანური კალენდრის ყველაზე ღირსშესანიშნავი დღესასწაულია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 609-610.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*
**ოლღა ნიკოლოზის ასული სოსელია** (დ. 16 ივლისი, 1905, სოფ. ობუჯი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 მარტი, 1995) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1990), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1980). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1935). 1939-1950 წლებში იქვე კითხულობდა საქართველოს ისტორიის ზოგად კურსს. 1941 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში (1946 წლიდან — უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, 1975 წლიდან — მეცნიერ-კონსულტანტად). იკვლევდა ფეოდალური საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს, დასავლეთ საქართველოს სათავადოების ისტორიას. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების" IV ტომის (1973) თანაავტორი. ავტორია „ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში" გამოქვეყნებული არაერთი სტატიისა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან : სათავადოები (ავტორი) // ნაწ.3. - თბილისი, მეცნიერება, 1990. - 205გვ.
* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (ავტორი) // ნაწ. 1 : სათავადოები. - თბილისი, მეცნიერება, 1973. - 331გვ.
* ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს ისტორიიდან : სათავადოების სისტემა (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1966. - 239გვ.
* მასალები კლასობრივი ბრძოლის ისტორიისათვის ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოში (XVII ს. მიწურულიდან XIX ს. 40-იან წლებამდე) (ავტორი). - თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა და სტ. 1960. - 167გვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 476.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოლღა სოსელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კანადური ესკიმოსური ძაღლი** (ინგლ. Canadian Eskimo Dog) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია კანადაში უძველეს ხანაში.

ათასწლეულების განმავლობაში ეს ძაღლი კანადის ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიებზე მცხოვრები ესკიმოსების ერთადერთი სატრანსპორტო საშუალება იყო, დღემდე ის საკმაოდ პრიმიტიულ და გულჩათხრობილ ძაღლად დარჩა. კანადური ესკიმოსური ძაღლი ძალიან ენერგიულია, მნიშვნელობა არ აქვს რას აკეთებს — ჭამს, მუშაობს თუ სხვა ძაღლებთან ჩხუბობს. ის დამოუკიდებელია და მკაცრი, თანმიმდევრული აღზრდა სჭირდება, რომ ადამიანის პატივისცემა ისწავლოს. ესკიმოსური ძაღლი ყოველთვის მზადაა ხროვის წინამძღოლის ადგილისთვის იბრძოლოს. ყველანაირ საკვებს ეტანება, ასევე საკვები ჰგონია სხვა ცხოველებიც.

ამ ძაღლს შეუძლია შეეგუოს ადამიანთან ცხოვრებას, თუმცა მაინც მუშა ძაღლად რჩება. ესკიმოსურ ძაღლს ძალიან სქელი ბალანი აქვს, ეს ეხმარება სიცივის გადატანაში, ბალნის შეფერილობა შეიძლება ნებისმიერი ჰქონდეს. თავი მგლის თავს მიუგავს, ფუმფულა კუდი შვიპისთვის დამახასიათებელ რგოლად აქვს დახვეული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კანადური ესკიმოსური ძაღლი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კანადური ესკიმოსური ძაღლი***
**ჯანჯაფილი**, **კოჭა** (ლათ. Zingiber officinale) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ჯანჯაფილისებრთა ოჯახისა. მისი სავარაუდო სამშობლოა სამხრეთი აზია. ამ დრომდე იზრდება ჩინეთში, ინდოეთში, ინდონეზიაში, ავსტრალიაში, დასავლეთ აფრიკაში, იამაიკაზე, ბარბადოსზე. ჯანჯაფილის ღერო სწორმდგომია, მომრგვალო, ფოთლები მთლიანი. ყვავილი ზიგომორფულია, ნაყოფი სამსაგდულიანი კოლოფი. ფესურას აქვს სპეციფიკური სუნი და ცხარე გემო.

შუა საუკუნეებში ევროპაში მოაშენეს, სადაც იყენებდნენ როგორც სანელებელსა და წამალს. კერძოდ, ჯანჯაფილი ითვლებოდა ჭირის საპროფილაქტიკო ერთ-ერთ ძირითად საშუალებად. ჯანჯაფილი წლების განმავლობაში გამოიყენებოდა როგორც ზღვის ავადმყოფობის და საჭმლის მომნელებელი სისტემის სხვა დაავადებების სამკურნალო საშუალება.

სასარგებლო თვისებების გამო მოჰყავთ როგორც ბაღში, ასევე საშინაო პირობებშიც. მისი ფესვი ძალიან არომატული გემოს სანელებელია, რომელსაც ფართოდ იყენებენ კულინარიაში. თუმცა ბოლო პერიოდში ჯანჯაფილმა პოპულარიზაცია მოიპოვა როგორც პროდუქტმა, რომელიც ხელს უწყობს წონაში კლებას. მის შემადგენლობაში შედის: მაგნიუმი, ფოსფორი, ნატრიუმი, კალიუმი, ქრომი, რკინა, ალუმინ ნიკოტინის მჟავა, С ვიტამინი, ცხიმები, ალუმინი და სხვა. ასევე შეიცავს ამინომჟავებს, როგორიცაა ლეიცინი, მეთიონინი, ტრეონინი, ფენილალანინი, ვალინი და ტრიპტოფანი. 

2018 წელს ჯანჯაფილის მსოფლიო წარმოებამ შეადგინა 2.8 მლნ. ტონა.

სქოლიო
------

1. ↑  Ginger | plant | Britannica
2. ↑  სამკურნალო მცენარეები - ჯანჯაფილი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-26. ციტირების თარიღი: 2020-06-24.
3. ↑  ჯანჯაფილი (კოჭა, იმბირი) წონის კლებისათვის
4. ↑  Why is ginger good for you?
5. ↑  ჯანჯაფილი, იგივე კოჭა - სასარგებლო თვისებები და უკუჩვენება
ნავით მდინარეზე დაშვება
**წყალჯომარდობა** (წყალი და ჯომარდი — „გულადი", „ყოჩაღი") — წყლის სპორტის სახეობა.

წყალჯომარდობისთვის, როგორც წესი გამოიყენება გასაბერი ნავი. დაშვება ხდება სხვადასხვა სირთულის მთის მდინარეებზე. ბოლო პერიოდში წყალჯომარდობა გვევლინება, როგორც ყველაზე გასართობი ჰობი.

სირთულის კატეგორიები
--------------------

სირთულის მიხედვით იწყალჯომარდობა ყოფა შემდეგ კატეგორიებად:

პირველი კატეგორია — ადვილი მდინარე, ჩქერებისა და ნაკადების გარეშე. საჭიროა მხოლოდ მსუბუქი მანევრირება.

მეორე კატეგორია — სწრაფი მდინარე, სხვადასხვა წინააღმდეგობებით (საშუალო სიდიდის ქვები). საჭიროა მანევრირება.

მესამე კატეგორია — სწრაფი დინება, საშუალო სიდიდის ჩქერები და ორმოები. სჭირდება კარგი მანევრირება. 

მეოთხე კატეგორია — მძლავრი და სწრაფი დინება, ჩქერები, ორმოები და სტოპერები შეიცავს გარკვეულ საფრთხეს, საჭიროა გამოცდილება მანევრირებისთვის. 

მეხუთე კატეგორია — დიდი ჩქერები, ნაკადში შესაძლოა ლოდები და სხვა წინააღმდეგობები, შეიცავს გარკვეულ რისკს ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის. საჭიროა პროფესიული გამოცდილება. 

მეექვსე კატეგორია — მდინარეებზე არის სიცოცხლისთვის მაღალი რისკი. ამ კატეგორიის რამდენიმე მდინარეა საქართველოში.

უსაფრთხოება
-----------

წყალჯომარდობა შეიცავს გარკვეულ რისკებს და შეიძლება საშიში იყოს თუ არ არის დაცული გარკვეული უსაფრთხოების ზომები. საფრთხე შეიძლება მოდიოდეს როგორც გარემო პირობებიდან, ასევე, მონაწილეების არასწორი ქცევის გამო. ყოველი ჯომარდობის წინ ტურის მონაწილეებს უტარდებათ ინსტრუქტაჟი, რომლის დროსაც ტურის მინაწილეებს განემარტებათ ნავში ჯდომისა და მოსმის წესები. ყველა მონაწილეს ურიგდება სამაშველო ჟილეტი და ჩაფხუტი. სასურველია, ჰიდროკოსტიუმისა და სპეციალური საჯომარდო ფეხსაცმლის ტარებაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯომარდობა დაარქივებული 2023-05-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი" (ერთტომეული), თბ. 1986, გვ. 568
**ნორვეგიული ბუჰუნდი** (ნორვ. Norsk buhund) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ნორვეგიაში უძველეს ხანაში.

ბუჰუნდი თავდაპირველად გამოიყენებოდა როგორც მონადირე და მარხილში შესაბმელი ძაღლი. დღეს ის მონადირე და კომპანიონია. ნორვეგიული სიტყვა bu ნიშნავს თავლას, რაც მიუთითებს ამ ჯიშის პირვანდელ დანიშნულებაზე. ბუჰუნდს მწყემსის ძლიერი ინსტინქტი აქვს და ძალიან უყვარს ფიზიკური დატვირთვა. დიდ ბრიტანეთში ის სულ უფრო პოპულარული ხდება, ხოლო ავსტრალიაში წარმატებით გამოიყენება ცხვრებისსამწყემსად, რადგან კარგად იტანს სიცხეს. ზოგჯერ ამ ჯიშის ძაღლებს აქვთ თვალებთან და თეძოებთან დაკავშირებული პრობლემები.

ბუჰუნდი შესანიშნავი კომპანიონია, უყვარს ბავშვები და არ იკბინება, თუ მის პროვოცირებას არ შეეცდებიან. გარდა ამისა, ის კარგი მოდარაჯეა და ადვილად იწვრთნება. ნორვეგიულ ბუჰუნდს აქვს მოკლე, კომპაქტური სხეული, ასევე პატარა დრუნჩი, თვალები მუქი-ყავისფერია, აქვს მოკლე, უხეში ბალანი. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, შავი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნორვეგიული ბუჰუნდი (ინგლისური)
**მეამა** — კაფსულის ყავის მწარმოებელი ქართული კომპანიაა, რომელიც ერთადერთია ევროპაში, ვინც ერთდროულად აწარმოებს, ევროპული (37 მმ დიამეტრის მქონე) და ამერიკული ფორმატის (51 მმ დიამეტრის k-cup) ყავის კაფსულებს.

მეამაში კომპანიის ინჟინრებმა შექმნეს თანამედროვე ქართული ვენდინგ აპარატი — დროფერი, რომელიც მობილური აპლიკაციით იმართება.
ქარხანა აღჭურვილია საერთაშორისო სტანდარტის, ევროპული ბრენდის საწარმოო დანადგარებით. ის სრულად ავტომატიზირებულია.
კაფსულის ყავის შექმნა ხდება ინდუსტრიული დანადგარებით, შესაბამისად თითოეულ კაფსულაში შესაძლებელია მოვათავდეს 5 და მეტი განსხვავებული ქვეყნის ან სახეობის ყავა.

მეამას შენობა
-------------

მეამას შენობა თბილისში, კახეთის გზატკეცილზე
მეამას შენობა ღამით
„მეამას" ყავის ქარხანა საქართველოს დედაქალაქ თბილისში, 30 ათას კვადრატულ მეტრზეა განთავსებული და წარმოადგენს ბრენდის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირებულებას. შენობაში განთავსებულია, როგორც ყავის საწარმოო, ასევე საოფისე სივრცე. შენობა, 2019 წელს საუკეთესო ინდუსტრიული შენობის კატეგორიაში „ArchDaily&Strelka Award"-ის გამარჯვებული გახდა და 2020 წელს კი, კონკურსის Architizer A+Awards-ის 3 ნომინაციაში მოიპოვა გამარჯვება (ინტერიერის დიზაინი, დაბალსართულიანი სამუშაო სივრცე და არქიტექტურა და ბეტონი). შენობის არქიტექტორია გიორგი ხმალაძე, ხოლო კონსტრუქციის ბეტონის ნაგებობა ააშენა ქართულმა სამშენებლო კომპანია „იუნიქს დეველოპმენტმა".
საწარმოს აღებული აქვს ISO 9001 და ISO 22000 სერტიფიკატები.

პროდუქცია
---------

მეამა აწარმოებს ევროპული (37 მმ დიამეტრის მქონე) და ამერიკული ფორმატის(51 მმ დიამეტრის k-cup) ყავის კაფსულებს. ორივე ფორმატში გათვალისწინებულია უკოფეინო ყავა. კაფსულებს სიძლიერის, კოფეინის შემცველობისა და ინტენსივობის მიხედვით მინიჭებული აქვს ნომრები.

ყავის აპარატები
---------------

მეამას დაკვეთით შეიქმნა ორივე ფორმატის კაფსულის დიამეტრზე გათვლილი ლიცენზირებული აპარატები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  tradewithgeorgia.com — Meama
2. ↑  კომპანია „მეამა"-მ პირველი ბრენდული სივრცე გახსნა
3. ↑  მეამას პროდუქტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-25. ციტირების თარიღი: 2020-09-25.
4. ↑  tradewithgeorgia.com — Meama
5. ↑  Coffee Production Plant / Khmaladze Architects
6. ↑  Architizer A+Awards — Winners 2020
7. ↑  Giorgi Khmaladze — Projects — Meama
8. ↑  Unix Projects Meama
9. ↑  კომპანია „მეამა"-მ პირველი ბრენდული სივრცე გახსნა
10. ↑  „მეამა"-ს პროდუქცია[*მკვდარი ბმული*]
*რმა*-ს პრეზიდუმის ახალი შენობა ვორობიოვის მთებზე მოსკოვში
**რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია** (რუს. Российская академия наук, РАН) — რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი სამეცნიერო ორგანიზაცია, საბუნებისმეტყველო და საზოგადოებრივი მეცნიერებების დარგებში ფუნდამენტური კვლევების წამყვანი ცენტრი ქვეყანაში. დაარსდა როგორც პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემია 1724 წელს, იმპერატორ პეტრე I-ის გადაწყვეტილებით. დაარსებიდანვე ის იყო არაკომერციული სახელმწიფო დაწესებულება, განსხვავებით დასავლეთევროპული მოდელებისგან. 1747 წლიდან *მეცნიერებათა და მხატვრობათა საიმპერატორო აკადემიად* გადაკეთდა. დღევანდელი სახელი 1917 წელს მიიღო, ხოლო საბჭოთა ხანაში (1924-1991 წწ.) *სსრკ მეცნიერებათა აკადემია* ეწოდებოდა.

რუსული სახელმწიფო მეცნიერებათა აკადემიების სისტემის რეორგანიზაციის ფარგლებში 2013 წლის სექტემბერს *რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიას* შეუერთეს ორი სხვა სახელმწიფო აკადემია — *რუსეთის სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემია* და *რუსეთის სოფლის სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემია*. მათთან ერთად, *რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიას* ჰყავს 1973 ცოცხალი რუსი წევრი (აპრილი 2023). მათ შორის 860 აკადემიკოსი, 1113 წევრი-კორესპონდენტი და ასევე 460 უცხოელი წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია***

* აკადემიის ოფიციალური საიტი.

სქოლიო
------

1. ↑  რუსეთის ფედერაციის კანონი №253-ФЗ, 2013.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-07. ციტირების თარიღი: 2016-12-18.
**ინტერსექსუალობა**, *აკუმობა* (ლათ. inter — შუა, შორის; sexus — სქესი) — ცალსქესიან ცხოველში ორივე სქესის ნიშან-თვისებების არსებობა. ეს ნიშნები შუალედურია და ბოლომდე განუვითარებელი (ჰერმაფროდიტიზმი), ამასთანავე, ვლინდება სხეულის ერთსა და იმავე ნაწილზე. ასეთი ორგანიზმის ემბრიონი მეორე სქესის ნიშნების მოგვიანებით იძენს. ინტერსექსუალობა რამდენიმე ტიპისაა: ზიგოტური, ანუ გენეტიკური ინტერსექსუალობა, გამოწვეულია სასქესო ქრომოსომებისა და გენების კომპლექტის ნორმიდან გადახრით, ხოლო ჰორმონული ინტერსექსუალობა ისეთ ცხოველებში ვითარდება, რომელთა სასქესო ჯირკვლები გამოიმუშავებენ მეორეული სასქესო ნიშნების განმსაზღვრელ ჰორმონებს. ასეთი ცხოველის კასტრაციისა და მასში მეორე სქესის სასქესო ჯირკვლების გადანერგვისას ორგანიზმი ინტერსექსი ხდება (იხ. ჰერმაფროდიტიზმი).

ინტერსექსი „ორმაგი" ბიოლოგიური სქესის მქონე ადამიანს აღნიშნავს. არსებობს ბევრი გენეტიკური, ჰორმონული და ანატომიური ვარიაცია, რომელიც ადამიანის ინტერსექსუალობას განაპირობებს (მაგ. კლინეფელტერის სინდრომი). მშობლები და ექიმები ხშირად ინტერსექს ახალშობილებს რომელიმე კონკრეტულ სქესს მიაწერენ და შესაბამის ოპერაციასაც უტარებენ, რათა შესაბამისობაში მოიყვანონ ახალშობილის სხეული არჩეულ სქესთან. ეს პრაქტიკა სულ უფრო მეტად საკამათო ხდება, და მის წინააღმდეგ უკვე ზრდასრული ინტერსექსი ადამიანები გამოდიან. ტერმინი „ინტერსექსი" არ შეიძლება ჩანაცვლდეს სხვა დეფინიციით და არ არის სინონიმი სიტყვა ტრანსგენდერისა.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 180.

|  |  |
| --- | --- |
| ლგბტ-ის დროშა | *ეს სტატია ლესბოსის, გეი, ბი და ტრანსგენდერობის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | **ლგბტ პორტალი** – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები ლგბტ თემებზე. |
**H & M Hennes & Mauritz AB** (მოქმედებს სახელწოდებით — **H&M**; საქართველოში — **ჰ და მ**) — ტანსაცმლის საცალო მოვაჭრე შვედური ტრანსნაციონალური კომპანია, რომელიც ცნობილია თავისი არაძვირადღირებული მოდური ტანსაცმლით მამაკაცებისთვის, ქალებისთვის, ტინეიჯერებისა და ბავშვებისათვის. H&M და მასთან დაკავშირებული ბრენდები ოპერირებს მსოფლიოს 62 ქვეყნის 4 500-ზე მეტ მაღაზიაში. 2015 წლის მონაცემებით, კომპანიას დასაქმებული ჰყავს დაახლოებით 132 000 ადამიანი. წარმოადგენს ტანსაცმლის საცალო მოვაჭრე მეორე უმსხვილეს კომპანიას მსოფლიოში, ესპანური Inditex-ის შემდეგ (Zara-ს მშობელი კომპანია). 

H&M 1947 წელს ერლინგ პერსონმა დააარსა შვედეთის ქალაქ ვასტეროსში. გარკვეული დროის მანძილზე, იგი მხოლოდ ქალის ტანსაცმელს ყიდდა და სახელად მას **„Hennes"** ერქვა, რაც შვედურად „ქალისას" ნიშნავს. 1968 წლიდან, რეორგანიზაციის შემდეგ, პერსონის კომპანიამ მამაკაცების ტანსაცმლის გაყიდვაც დაიწყო.

პირველი მაღაზია საქართველოში 2017 წლის 18 ნოემბერს, სავაჭრო ცენტრ „გალერია თბილისში" გაიხსნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  ბიზნესომბუდსმენი: 'იარეთ ახლა 'ჰ და მ'-ში'; Business Media Georgia, 4 ნოემბერი 2017[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  H&M Group.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-16. ციტირების თარიღი: 2017-11-04.
**ებრუ შაჰინი** (დ. 18 მაისი, 1994, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მსახიობი და მოდელი. ცნობილია რეიიან შადოღლუს როლის შესრულებით ATV-ის ტელესერიალში, „Hercai".

ბიოგრაფია
---------

ებრუ შაჰინი დაიბადა თურქეთში ქალაქ სტამბოლში. სწავლობდა სტამბოლის უნივერსიტეტში, დაამთავრა ამავე უნივერსიტეტის სპორტის მეცნიერებათა ფაკულტეტი. ცხოვრობდა დედასთან და ბებიასთან ერთად. 11 წლის ასაკში კი სპორტით დაკავდა და მონაწილეობა მიიღო არაერთ მარათონში.

შაჰინი არის სტამბოლის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული, სპორტის მეცნიერებათა ფაკულტეტის სტუდენტი. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდგომ კი გადაწყვიტა სამსახიობო გაკვეთილების გავლაც. მისი დებიუტი კინოში შედგა 2016 წელს ფილმში „Kan Parası". ებრუ შაჰინის სატელევიზიო დებიუტი შედგა 2017 წელს მეორეხარისხოვანი როლით სერიალში „Savaşçı". 

2017-2018 წლებში ასახიერებდა ადვოკატ Burcu Selimer-ის როლს სერიალში „İstanbullu Gelin".

2018 წელს აქტიურად თანამშრომლობდა კომპანია „Pantene"-თან, თმის მოვლის ამერიკულ კომპანიასთან. 2018 წელს მან ასევე ითამაშა სერიალ „Yasak Elma"-ის პირველი სეზონის 10 ეპიზოდში.

2019 წლის დასაწყისში იგი მიდიატში გაემგზავრა დრამატული სერიალში „თავქარიანი" გადასაღებად, რომელიც ATV-ზე გადის 2019 წლის გაზაფხულიდან. პროექტი წარმატებული აღმოჩნდა, როგორც თურქეთში, ისე საზღვარგარეთ და მსახიობს დიდი პოპულარობა მოუტანა .

2019 წელს, მიდიატის კულტურისა და ხელოვნების მე-2 საერთაშორისო ფესტივალის გახსნისას, რომელიც ორგანიზებული იყო მიდიატის რაიონის მთავრობისა და მიდიატის მუნიციპალიტეტის მიერ და მხარს უჭერდა ასევე თურქეთის კულტურის სამინისტრო, ებრუ და მისი სცენის პარტნიორი აქინ აქინოზუ დაინიშნნენ კულტურისა და ხელოვნების ელჩებად მიდიატში, სადაც მიმდინარეობს სერიალის გადაღება.

2019 წელს მიენიჭა წლის საუკეთესო თურქი მსახიობი ქალის წოდება. 

2020 წელს საუკეთესო მსახიობი ქალის როლის შესრულებისთვის მიენიჭა „ოქროს პეპლის" პრემია..

2020 წლის ივლისში დაიწყო ურთიერთობა თურქ პროფესიონალ კალათბურთელ, კლივლენ კავალიერსის მოთამაშესთან ჯედი ოსმანთან.

2022 წლის ივლისში ებრუ დაქორწინდა თურქ პროფესიონალ კალათბურთელზე, ჯედი ოსმანზე.

ფილმოგრაფია
-----------

| ტელესერიალები |
| --- |
| წელი | სახელწოდება | როლი | ხარისხი |
| 2017 | *მეომარი* | დიდემი | დამხმარე როლი |
| 2017–2018 | *სტამბოლელი პატარძალი* | ბურჯუ | დამხმარე როლი |
| 2018 | *აკრძალული ვაშლი* | ჰირა | დამხმარე როლი |
| 2019–2021 | *თავქარიანი* | რეიან შადოღლუ | მთავარი როლი |
| 2022 | *ლეგენდა* | აქიზი | მთავარი როლი |
| 2023 | *ასი წლის სასწაული* | ჰარიქა | მთავარი როლი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ებრუ შაჰინი
* ბიოგრაფია
* მოკლე ბიოგრაფია
* Ebru Şahin Instagram
* Ebru Şahin Facebook
* Ebru Şahin Twitter
* Ebru Şahin IMDB
* Ebru Şahin TheTVDB
* Ebru Şahin TMDB

სქოლიო
------

1. ↑  Ebru Şahin kimdir? Hercai dizisinin Reyyan’ı Ebru Şahin’in hayatı… (3 August 2019). ციტირების თარიღი: 6 July 2020.
2. ↑  Рецензия на турецкий сериал "Ветреный". ციტირების თარიღი: 2020-07-03.
3. ↑  „46. Pantene Altın Kelebek Ödülleri sahiplerini buldu". *Hürriyet*. 5 July 2020. ციტირების თარიღი: 6 July 2020.
**ვიბორგი** (დან. Viborg) — ქალაქი დანიაში, ცენტრალურ იუტლანდიაში, ვიბორგის მუნიციპალიტეტის ცენტრი, რომელიც ფართობის მხრივ მეორე უდიდესია ქვეყანაში და დანიის მთლიანი ტერიტორიის 3.3%-ს იკავებს. ქალაქში მდებარეობს იუტლანსიის უზენაესი სასამართლო.

ისტორია
-------

ვიბორგი დანიის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია, ვიკინგების ნამოსახლარები VIII საუკუნით თარიღდება. ცენტრალურმა მდებარეობამ შუა საუკუნეებში ქალაქს უდიდესი სტრატეგიული მნიშვნელობა შესძინა, მნიშვნელოვანი იყო მისი როლი პოლიტიკური და რელიგიური თვალსაზრისითაც. ერთ დროს, ვიბორგში აღმართული იყო ციხესიმაგრე. სახელი მომდინარეობს ორი სიტყვის შერწყმის შედეგად *ვიი* (Wii) ნიშნავს წმინდა დგილს, *ბერგ* (berg) კი ბორცვს. 

ქალაქი ცნობილია თავისი საკათედრო ტაძრით, რომლის მშენებლობაც 1130 წელს დაიწყო და 50 წელი გაგრძელდა. ტაძრის გვერდით მდებარეობს სკოვგაარდის მუზეუმი, რომელიც 1937 წელს დაარსდა.

გალერეა
-------

* 
* კათედრალიკათედრალი
* სკოვგაარდის მუზეუმისკოვგაარდის მუზეუმი
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დანიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Viborgs Historie
* Viborgs hjemmeside
* Dansk Center for Byhistorie - Viborg

სქოლიო
------

1. ↑  Viborg Kommune statistics
2. ↑  Viborg History
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნადირაძე**. |

**დიმიტრი მაჩხანელი** (ნამდვილი გვარი ნადირაძე) (დ. 11 იანვარი, 1861, ქვემო მაჩხაანი, სიღნაღის რაიონი ― გ. 16 ნოემბერი, 1903, იქვე) ― ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის თავისუფალი მსმენელი. ლექსების პირველი კრებული „ახალი სიზმარი" 1880 გამოსცა, მეორე — „სიყვარულის კონა" — 1881. მაჩხანელის მოთხრობები, პიესები, პუბლიცისტური წერილები იბეჭდებოდა ქართულ პრესაში („ივერია", „მოამბე", „აკაკის კრებული", „ჯეჯილი" და სხვ.). 1887 ცალკე წიგნად გამოქვეყნდა მაჩხანელის „ძმური სიტყვა", რომელიც პუბლიცისტური ფელეტონების სახით იბეჭდებოდა „ივერიაში". მაჩხანელი განიცდიდა ხალხოსნების გავლენას. ძირითადი ფსევდონიმის გარდა წერდა „თერგდალეულის", „მთადიდელის", „ლახვარიძის" ფსევდონიმით. მაჩხანელის ზოგიერთი ლექსი („ჩემ საყვარელ სამშობლოს", „ვედრება", „ტურფავ მოდი, ნუ ხარ მტრულად") სიმღერად იქცა (მუსიკა ნიკოლოზ სულხანიშვილისა).

1895 წელს დიმიტრი ნადირაძემ სოფელ მაჩხაანში გახსნა „დეპო", რათა გლეხობა გადაერჩინა ჩარჩ-ვაჭრების დაუნდობელი ექსპლუატაციისაგან, ამავე წელს მისი თაოსნობით გაიხსნა სასოფლო ბაზარი (რომელიც შემდეგ ბოდბისხევსი გადაიტანეს) და ქალთა სკოლა, რომელსაც მან საკუთარი დიდი შენობა. 1895 წელსვე სოფელ მაჩხაანში დიმიტრიმ გახსნა სამეურნეო სასწავლებელი; მისივე ხელმძღვანელობით სოფელში აშენდა თეატრი და მისივე დახმარებით იმართებოდა წარმოდგენები (საქართველოს პროვინციებში ეს პირველი სახალხო თეატრი იყო). [*წყარო არ არის მითითებული 507 დღე*]

ლიტერატურა
----------

* *ხაჩიაშვილი ქ.* დიმიტრი მაჩხანელი, «მნათობი», 1972, № 5;
* *ალანია ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 510.
პოლკოვნიკი გ. გვათუა
**გიორგი (გიგო) კონსტანტინეს ძე გვათუა** (დ. 10 ივნისი, 1829, ხობი, — გ. 4 თებერვალი, 1919, თბილისი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1909).

მეგრელ აზნაურთა ოჯახის წარმომადგენელი. მსახურობდა საიმპერატორო გვარდიის შენაერთში (მისი უდიდებულესობის საკუთარი კონვოი). მონაწილეობდა უნგრეთის რევოლუციის ჩახშობაში (1849), ყირიმის ომში (1853-1856), კავკასიის ომში (მ.შ. ღუნიბის აღებაში, 1859), პოლონეთის კამპანიაში (1863-1864), რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომში (განსაკუთრებით თავი გამოიჩინა ყარსის ბრძოლაში 1877 წელს). ეკუთვნოდა ფელდმარშალ ალექსანდრე ბარიატინსკის ახლო გარემოცვას. 1880 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და ჩაირიცხა კავკასიის არმიის კავალერიაში. ერთხანს იყო აფხაზეთში კოდორის უბნის უფროსი. 

1909 წელს გვათუა თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით, პენსიითა და მუნდირის ტარების უფლებით. მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1880 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი. გარდაიცვალა 1919 წელს, 89 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისში, კუკიის სასაფლაოზე. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III (ხმლებით, 1855) და II (1872) და წმ. ანას III (ხმლებით და ბაბთით, 1859) და II (1874), წმ. ვლადიმერის IV (ოფიცრობად სამსახურის 25 წლისთავის აღსანიშნავად, 1902) და III (1904) ხარისხის ორდენებით, ოქროს იარაღით წარწერით „მამაცობისთვის" (ყარსის კამპანიაში თავის გამოჩენისთვის, 1877), ირანული „ლომისა და მზის ორდენით" (III ხარისხის, 1864; 1863 წლის რუსულ ელჩობაში მონაწილეობისთვის).

ლიტერატურა
----------

* Гогитидзе, М. Д. Военная элита Кавказа : в 2 т. – Т. I : Генералы и адмиралы из Грузии / ред. Н. Джавахишвили. – Тбилиси : НИЦ ист. груз.-кавказ. отношений, 2007. – с. 102.
* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გვათუა — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)

სქოლიო
------

1. ↑  Развѣдчикъ, 1909, №980.
2. ↑  Грузiя, 1919, №29.
**დურმიშხან შალვას ძე ჟურული** (დ. 11 ივნისი, 1830, სოფ. არბო, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 მარტი, 1901, თბილისი, დაკრძალულია არბოს წმ. გიორგის ეკლესიაში) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე.

გორის მაზრის აზნაურთა ოჯახიდან. 1860-იანი წლებიდან დურმიშხან ჟურული იყო ქალაქ გორის პრისტავი, შემდეგ მოურავი. საქართველოში მოგზაურობისას გორში მასთან სტუმრობდა კავკასიის სიძველეების მკვლევარი გრაფინია პრასკოვია უვაროვა. 1878 წელს ჟურული დაინიშნა ახლადშემოერთებული ბათუმის პოლიცმაისტერად. დურმიშხან ჟურულისა და მისი მეუღლის, ქეთევან ლუარსაბის ას. ნამორაძის (დ. 30 ნოემბერი, 1842 — გ. 8 ივლისი, 1913) ოჯახი ბათუმის ქართული საზოგადოების თავშეყრის ადგილი იყო. ორივე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, დახმარებას უწევდა ბათუმის ქართულ სკოლას და სცენას. ჟურული მფაარველობდა ქართველ მაჰმადიანებს და ცდილობდა წინ აღდგომოდა მუჰაჯირობის პროცესს. ოჯახის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობის შესახებ მოგონებებში წერდნენ ბათუმის ბინადარი და სტუმარი იმდროინდელი ქართველი მოღვაწეები (დავით კლდიაშვილი, აქვსენტი ცაგარელი). დურმიშხან ჟურულის დღიურებზე დაყრდნობით მასალები ბათუმის მხარის ისტორიიდან (სახელწოდებით „ფურცლები რვეულიდან") გაზეთ „დამოუკიდებელ საქართველოში" გამოაქვეყნა ემიგრაციაში მყოფმა მისმა შვილმა, სახელმწიფო და პოლიტიკურმა მოღვაწე გიორგი ჟურულმა. დურმიშხან ჟურულს ჰყავდა ასევე ქალიშვილი ნინო, გენერალ ილია მაკარაშვილის მეუღლე.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მაჰმადიანთ გადასახლება ოსმალეთში. მუჰაჯირი-ემიგრაცია / ზ. ჭიჭინაძისა. - თფ. : ი.ა. მანსვეტაშვილის გამოცემა, 1912 (არ. კერესელიძის სტ.).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დურმიშხან შალვას ძე ჟურული. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები. 1879-1927 წლები. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
* ქეთევან ლუარსაბის ასული ჟურული. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები. 1879-1927 წლები. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**ზაირა ვადაჭკორია** (დ. 9 ივლისი, 1957, ბათუმი) — ქართველი დირიჟორი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა ბათუმის მუსიკალური სასწავლებელი,1984 წელს ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (გუნდის დირიჟორობა).

1996 წელს დააარსა აჭარის ქალთა კამერული გუნდი და ამავე წლიდან არის გუნდის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი, რეპერტუარი, ქართული: ი. კეჭაყმაძე „მამაო ჩვენო", „თავსა უფლად ნურვინ ჰგონებ", „დაღამდება ტყეში ოდეს", „ალნი", „აქედანა და შენამდე", ი. ბარდანაშვილი „მუსიკალური მომენტი", „ფსალმები", „დიმპიტაური", რ. კაჟილოტი საგუნდო მინიატურა, რ. ხორავა „ჩემო ყველავ", „მეგრული ნანა", „სახუმარო", ჯ. ბეგლარიშვილი "Memori", ო. თაქთაქიშვილი "საჭიდაო", ტ. დარჩია "ალილო", "შავჩოხიანო", "წმინდაო ნინო", მიღებული აქვს საქართველოს დიპლომები, საპატიო სიგელები (1988, 2001, 2004), მიღებული აქვს საგუნდო მუსიკის საერაშორისო კონკურსის დიპლომი, მედალი, სიგელი (ვარნა–ბულგარეთი, 1997), საგუნდო მუსიკის საერთაშორისო კონკურსის დიპლომი (ანკარა–თურქეთი, 1998), საერთაშორისო სერტიფიკატის (ჰარვარდის უნივერსიტეტი, 2010), „ენა და კულტურა" ქუთაისის კონფერენცია, საერთაშორისო სერტიფიკატი (2010). აკადემიური გუნდის დირიჟორი, მუსიკის ხელოვნების დოქტორი.

2012 წელს დაიცვა,დისერტაციის თემა – „იოსებ კეჭაყმაძის საგუნდო ნაწარმოებების ინტერპრეტაციის საკითხისათვის"

ჯილდოები
--------

* 2012 – ღირსების მედალი
* 2003 – აჭარის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი თბ. 2015 გვ.170

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაირა ვადაჭკორია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ივანე ნაკაშიძე** (დ. 1848 — გ. 1919) — ქართველი თავადი და გენერალ-მაიორი; თავადი ალექსანდრე ნაკაშიძის ვაჟი.

წარმოშობით იყო ნაკაშიძეების თავადური საგვარეულოდან; 1867 წლიდან მიავლინეს მეფის კანვოის (ბადრაგის) კავკასიის ესკადრონში. რუსეთ-თურქეთის ომის წლებში, პლევნის აღებისას მეთაურობდა „მფრინავ" სანიტარულ რაზმს.

1901 წლის 27 აპრილს მიენიჭა პოლკოვნიკის, 1909 წლის 6 მაისს კი გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება.

1914 წლისთვის ირიცხებოდა საარმიო კავალერიაში. მსახურობდა წითელი ჯვრის უწყებაში, იყო წითელი ჯვრის რუსეთის საზოგადოების მთავარი სამმართველოს წევრი, დაჭრილ და დასხიჩრებულ სამხედრო პირთა შემწეობის გაცემის კომისიის წევრი. ყველანაირად ეხმარებოდა ქართველ სტუდენტობას. მისი წყალობით, მრავალმა მათგანმა შემდგომში მიიღო განათლება სანქტ-პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში და დაენიშნა სტიპენდია. ქართველ ახალგაზრდობას არაერთხელ საჯაროდ გამოუცხადებია მისთვის თავისი მადლიერება. 1917 წელს გადადგა სამხედრო სამსახურიდან ავადმყოფობის გამო.

ივანე ნაკაშიძის გარდაცვალების და დაკრძალვის ადგილი უცნობია.

ჯილდოები
--------

* 1877 — წმ. ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენი
* 1911 — წმ. ვლადიმირის III ხარისხის ორდენი
* 1913 — წმ. სტანისლავის I ხარისხის ორდენი
* 1917 — წმ. ანას I ხარისხის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ივანე ნაკაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* mematiane.ge - შექმენი შენი ისტორია
* Накашидзе Иван Александрович
**ტაძრეული**, *ტაძრობილი* — მეფის ან მთავრის კარის არათავისუფალი მსახურეული პირი, „შინაური" ძველ საქართველოში. ფეოდალიზაციის პროცესში ტაძრეულთა რიგებს შეემატნენ არისტოკრატიული წრის წარმომადგენლები. ძველ ტაძრეულთა ზედა ფენაც ფეოდალებად იქცა და ჩამოყალიბდა მეფის კარზე მუდმივად მყოფი მსახურეული პირების წრე — იგივე „დარბაზის ერი", „ერი პალატისა", „შინაურნი". ტაძრეულებს შეადგენდნენ მაღალი რანგისა და სახელოს მფლობელი ტაძრეული აზნაურები. არათავისუფალი მსახურეული პირები — დომენის წვრილი ე. წ. „ხელით" აზნაურები და მსახურები. XI—XV საუკუნეებში ტაძრეულები ეჯიბის ხელქვეითნი იყვნენ. მაღალი რანგის ტაძრეულად „დაწესება" საგანგებო ცერემონიალით ხდებოდა. ტაძრეულები შეადგენდნენ „მუდმივ ჯარს მეფის კარზე" (ნიკო ბერძენიშვილი), მეფის ძირითად სამხედრო დასაყრდენს. დასავლეთ ევროპაში ტაძრეულს შეესატყვისებოდა „პალატინი".

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი ქ.* ნარკვევები სამხედრო საქმის ისტორიიდან ფეოდალურ საქართველოში, თბ. 1979;
* *ჩხატარაიშვილიი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 671.
**თეიმურაზ იოსელიანი** (დ. 21 ოქტომბერი, 1929, ქუთაისი — გ. 16 ივლისი, 2013) — ქართველი ბიოლოგი.

1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი.

1958-1961 წლებში იყო ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი, 1961-197 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი და 1976-1983 წლებში ამავე ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე; 1960-1970 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადამიანთა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის კათედრის დოცენტი, 1978-2006 წლებში კათედრის გამგე და 1970 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის პროფესორი; სოროსის ფონდის პროფესორი. 1974 წელს კითხულობდა ლექციების კურსს იენის (გერმანია), 1980 წელს ლუელის (აშშ) და 1985 წელს ჰომბურგ–საარის (გერმანია) უნივერსიტეტებში.

არის ასოცდაათზე მეტი ნაშრომის და მათ შორის მონოგრაფიის — „ზურგის ტვინის ინტეგრაციული მოქმედებების ნერვული მექანიზმები" და სახელმძღვანელოების: „კუნთოვანი და ნერვული სისტემების ზოგადი ფიზიოლოგია", „ზოგადი ნეიროფიზიოლოგია", „ფიზიოლოგია, ვისცერალური სისტემები" ავტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჟელატინოზური სუბსტანციის როლი ზურგის ტვინის რეფლექსურ მოქმედებაში", დაიცვა 1959 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ზურგის ტვინის ინტეგრაციული ნერვული მოქმედების მექანიზმები", დაიცვა 1968 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* ეკოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემია, ნამდვილი წევრი (1995-)
* თავის ტვინის შემსწავლელი საერთაშორისო ორგანიზაცია, წევრი (1974-)
* მედიცინის მეცნიერებათა აკადემია, ნამდვილი წევრი (1994-)
* ნიუ–იორკის აკადემია, ნამდვილი წევრი (1995-)
* საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემია, პრეზიდენტი (1994-)
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია , აკადემიკოსი (1983-)
* ფიზიოლოგიის ინსტიტუტთან არსებული სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი სპეციალური საბჭო, თავმჯდომარე (1976-1979)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 2003 - ქუთაისის საპატიო მოქალაქე
* 2002 - საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 1998 - წლის გამოჩენილი ადამიანი
* 1998 - ღირსების ორდენი
* ორიათასწლეულის საპატიო ოქროს მედალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ იოსელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი