**გოგოთურ და აფშინა** — ვაჟა-ფშაველას პოემა, რომელიც დაიწერა 1887 წელს.

თემა და მოკლე შინაარსი
----------------------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
პოემის მთავარი თემა არის აფშინას, ამ ძარცვა-გლეჯის და რბევის მოყვარული პერსონაჟის, ზნე-ჩვეულების რადიკალური გარდაქმნა კეთილშობილი გოგოთურის დიდსულოვანი მოქმედების გავლენით.

ხევსური აფშინა ღონიერი და მარჯვე მძარცველია, რომელსაც სახლი ნადავლით აუვსია. აფშინა ამ საქმეს, არა თუ სინდისის ქენჯნით მისდევს, ამაყობს კიდეც და კმაყოფილიცაა საკუთარი თავით. გოგოთური მისი სრული წინააღმდეგობაა. იგი სინდისიერების, სიკეთისა და დიდსულოვნების განხორციელებაა. სძულს ძარცვა-გლეჯა და ფულს გულგრილად უყურებს. თავისი ცხოვრების მიზანს იგი სამშობლოს, სიმართლისა და სიკეთის სამსახურში ხედავს. გოგოთური აცხადებს:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ჩემი ფრანგული მტერსა ჰკლავს,

ძმაზედ არა აქვს ხელიო. | "|

გოგოთურს ომში გმირობისა და არაჩვეულებრივი ვაჟკაცობისათვის არაერთხელ სთხოვა მეფემ მის კარზე დარჩენა, მაგრამ იუარა იმ მიზეზით, რომ ბარში ვერ ძლებდა.

გოგოთური ურყევად ადგას თავის შეხედულებებს. თავისი ჭირვეული ცოლის საყვედურებს ის ხელაღებით უკუაგდებს და ცოლის რჩევას – მიჰყვეს აფშინას მაგალითს – სასაცილოდ იღებს.

გოგოთური და აფშინა გზად ერთმანეთს შეხვდებიან. თავისი წარმატებით წაქეზებული აფშინა გოგოთურს იარაღის ჩაბარებას მოსთხოვს. გოგოთური აფშინას შესამოწმებლად გულში გადაწყვეტს, თავი საწყლად, უღონოდ მოაჩვენოს, იმის გასარკვევად თუ შეიბრალებს. ის სთხოვს, ევედრება აფშინას, ნუ აჰყრის მას იარაღს, ნუ შეარცხვენს, საქვეყნოდ სირცხვილს ნუ აჭმევს. ოღონდ იარაღს ნუ აჰყრის და თუნდაც ყმობასაც გაუწევს. მაგრამ აფშინა ულმობელი და შეუბრალებელია. ის სიკვდილით ემუქრება. გოგოთური თავს იმდენაც იმცირებს, რომ იარაღსაც მოიხსნის და თავის ცხენსაც აფშინას ჩააბარებს. აფშინამ წასვლა დააპირა. გოგოთურმა, როგორც კი ნახა აფშინას ქცევა, მისი კეთილშობილების ყოველგვარი იმედი გაუქრა, ცხენიდან ჩამოიღო, სცემა და ხელ-ფეხ შეკრული გზაზე დააგდო. თან ეუბნება: რაკი ადამიანურად მოგექეცი, გევედრე და არ შემიბრალე, ახლა მე მერტყას წელზე შენი ხმალი, შენი ლურჯა ცხენიც მე მყავდეს, შენი ფარი, ჩაჩქანი, რკინის პერანგიც მე დამრჩესო. აფშინა ნანობს და დარცხვენილი ძლივს ამოთქვამს: რა ვქნა, გავბრიყვდი, ვერ გიცანიო; სთხოვს გოგოთურს ფიც-ვერცხლი სჭამონ და მისცეს თავისი იარაღი, თუ არა და ბევრად ურჩევნია, რომ გულში ხანჯალი ჩასცეს მას. გოგოთური პასუხად დაწვრილებით გადაუშლის აფშინას მისი ცხოვრებისა და მოქმედების მთელ უნამუსობასა და უსირცხვობას. უბრუნებს აფშინას იარაღს, ხელ-ფეხს უხსნის, ფეხზე წამოაყენებს. ამის შემდეგ ორივე გმირი ძმობის ფიცს დებენ და ერთმანეთს ტკბილად შორდებიან.

პოემის მთავარი აზრი და იდეა გოგოთურისა და აფშინას დაძმობილებისა და მშვიდობიანი განშორების შემდეგ იშლება. აფშინა შინ დაბრუნებისას ღრმა დარდსა და ნაღველში ჩავარდება. იგი, რომელიც მანამდე იარაღის აყრას სიკვდილს არჩევდა, ახლა, ასეთი ხელსაყრელი დასასრულის შემდეგ, თვითონვე სხვას გადასცემს თავის იარაღსა და საყვარელ ცხენს, გამოუვალი და უსაშველო წუხილისაგან ლოგინად ვარდება.

აფშინა სრულებით გარდაიქმნება, ცვლის თავისი ცხოვრების წესს. მძარცველი ხევისბერად, ქადაგად გადაიქცევა. მაგრამ აფშინას შეძრწუნებულმა სულმა ვერ ჰპოვა სრული დამშვიდება ხევისბერობაში. მას შემდეგაც, რაც ხევისბერად შედგა, მას ულმობლად ტანჯავდა, თუმცა ფარულად, მაგრამ უფრო ძლიერ, დაუშოშმინებელი და დაუცხრომელი აზრები სამუდამოდ დაღუპული და მკვდარი ვაჟკაცობის შესახებ. ეს მტანჯველი აზრი მას ყოველღამ ეწვეოდა ხოლმე და ამ აზრებმაც იმდენად დაიმორჩილა, რომ ღამ-ღამობით აფშინა მუდამ ქვითინებდა:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ამბობენ: ქვითინი მოდის

ღამ-ღამ ბლოს თავით კაცისა:
ვაჰ, მკვდარო ვაჟკაცობაო,
ცოცხლად დამარხვავ თავისა! | "|

ამგვარად, აფშინას ტრაგედიას დასასრული სიკვდილამდე არ ეწერა: ამაშია ამ ტრაგედიის განსაკუთრებული სიმძაფრე. და თუ აფშინა, მიუხედავად ყოველივე ამისა, მაინც ხევისბერად რჩება, ეს მხოლოდ მორალური ცეცხლის გამო, რომელიც მის სულში გოგოთურის მაღალზნეობრივმა და დიდსულოვანმა საქციელმა გამოიწვია.

ხალხური მოტივი
--------------

ეს პოემა პოეტს უმნიშვნელო ხალხურ მასალაზე აუგია. გადმოცემის მიხედვით, გოგოთური ნამდვილი პიროვნება ყოფილა, ცხოვრობდა XIX საუკუნეში, სოფელ ყოფჩის მკვიდრი, როგორც პოემაშია გამოყვანილი. გოგოთური ღონიერი წყნარი, სათნო და მშრომელი კაცი ყოფილა. იმ გარემოებას, რომელიც პოემას საფუძვლად დაედო და კვანძის როლი შეასრულა, ვაჟა ამგვარად გადმოგვცემს: გოგოთურს „ერთხელ ქურდ-ბაცაცობისათვის შაეპყრო ორი ხევსური, მოეყვანა სახლში შეკონილები, ცოლისთვის ეთქვა: სალაფავი გააკეთე, ამ ძაღლებს უნდა ვაჭამოვო. სალაფავი ცარიელ წყალში ნადუღი ქატოა. მართლაც ძაღლის საჭმელ გეჯაში ჩაესხა ქურდ ხევსურებისათვის და დაედგა წინ: „ეს ჭამეთ, ქურდი და სხვის სარჩოს მტაცებელი ამის ღირსიაო!" ხევსურები თურმე შაეხვეწნენ: ოღონდაც გოგოთურის ჭირიმე, ძაღლის სალაფავს ნუ გვაჭმევ და ჩვენს სიცოცხლეში აღარ ვიქურდებთო. გოგოთურმა შეიწყნარა მათი თხოვნა, ჩამოართვა ფიცი და გაანთავისუფლა. ეს ხევსურები ორი ერთკაცად – აფშინად გარდავქმენ და ამგვარად პოემა დაიწერა..."

ვაჟას მოეწონა რეალური გოგოთურის მიერ გამოყენებული სასჯელის ფორმის ზნეობრივ-აღმზრდელობითი და მორალურ-გარდამქმნელი ხასიათი.

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***გოგოთურ და აფშინა***

ლიტერატურა
----------

* *ალექსანდრე ქუთელია*, ვაჟა-ფშაველა მოაზროვნე და ჰუმანისტი, სახელგამი, 1947. — გვ. 83-92.
* *გიორგი ჯიბლაძე*, ვაჟა-ფშაველა, 1958. — გვ. 24-25.

სქოლიო
------

1. ↑  ვაჟა-ფშაველა, ფიქრები „ვეფხისტყაოსნის" შესახებ, 1911 წ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვაჟა-ფშაველა |
| --- |
|  |
| პოემები | 
* *ალუდა ქეთელაური*
* *ბახტრიონი*
* *გველის-მჭამელი*
* *გოგოთურ და აფშინა*
* *ეთერი*
* *კოპალა*
* *მოხუცის ნათქვამი*
* *სტუმარ-მასპინძელი*
* *ძაღლიკა ხიმიკაური*

 |
|  |
| მოთხრობები | 
* *ამირანის ხმალი*
* *ამოდის, ნათდება!*
* *არწივი*
* *ბათურის ხმალი*
* *ბუნების მგოსნები*
* *გასამართლებული ჩიბუხი*
* *დათვი*
* *ვერხვი*
* *ია*
* *კლდემ მხოლოდ ერთხელ სთქვა*
* *მგელი*
* *მთანი მაღალნი*
* *მთის წყარო*
* *პატარა მწყემსის ფიქრები*
* *როგორ გაჩნდენ ბუები ქვეყანაზედ?*
* *სათაგური*
* *სვავი*
* *სიზმარი ობლისა*
* *ტრედები*
* *ფესვები*
* *ქუდოვანი*
* *ქუჩი*
* *შალვას ნანახი ხატი*
* *შვლის ნუკრის ნაამბობი*
* *შობის წინა ღამე ტყეში*
* *ჩვენი მამალი*
* *ჩხიკვთა ქორწილი*
* *ცრუპენტელა აღმზრდელი*
* *წიფლისჩიტა*
* *ხმელი წიფელი*

 |
|  |
| ესეები | 
*კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი*
 |
|  |
| პიესები | 
*მოკვეთილი*
 |
|  |
| ლექსები | 
* *1795 წლის სახსოვრად*
* *ადგილო კურუმ-კურუმო*
* *აკაკის საიუბილეოდ*
* *ალექსანდრე ყაზბეგს*
* *არც-რა ტანთ მცვია, არც ფეხთა*
* *ამირანი*
* *არაგვს*
* *არწივი*
* *ბაკური*
* *ბუნების გლოვა*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხული*
* *გაზაფხულს ია ამოდის*
* *გამოღმით მე ვარ, გაღმა – შენ*
* *გიგი*
* *გიორგი სააკაძის სურათზედ*
* *გლეხის სიმღერა*
* *გული გავგზავნე ქვეყნადა*
* *გულო, არ გასტყდე!*
* *გულო, რას დაჰღონებულხარ*
* *გულს*
* *დაგვიანებული პასუხი აკაკის*
* *დავით გურამიშვილის ხსოვნას*
* *დამისხი, დამალევინე*
* *დამსეტყვე, ცაო*
* *დაუსრულებელი კვნესა*
* *დევების ქორწილი*
* *დიდი თამარი*
* *ერეკლეს სიზმარი*
* *ერთხელც იქნება, მოვკვდები*
* *ვარსკვლევი*
* *ვინ არის კაცი?*
* *ვიცანი, ღმერთო, სამყარო*
* *თქვენი ჭირიმე, ჰო, მთებო*
* *იას უთხარით ტურფასა*
* *ილია ჭავჭავაძის სახსოვრად*
* *ილიას საღამო*
* *იმედი საზიკაული*
* *იმერეთს*
* *ის კი არ არი ბიჭობა*
* *ისევ შენ, ისევ, ქალაო*
* *კაი ყმა*
* *კაფია*
* *კახეთს*
* *კიდევ ხმა მესმის ციდამა*
* *კიდევაც ვნახავ გაზაფხულს*
* *კლდე და მდინარე*
* *კურდღლის სიმღერა*
* *ლურჯას*
* *მაცნე*
* *მე რო ტირილი მეწადოს*
* *მე შენი ტრფობით ვერ გავძეხ*
* *მემღერება და ვიმღერი*
* *მერცხლის სიმღერა*
* *მეურმის სიმღერა*
* *მთა და ბარი*
* *მთათ მითხრეს...*
* *მთათ ძილი*
* *მთამ სრულიად სხვა სთქვა*
* *მთას ვიყავ*
* *მოგონება*
* *მოდი, მოხშირდი, ჭაღარავ*
* *მოლოდინი*
* *მრწამს, მარად მიწამებია*
* *მუდარა*
* *მწყემსი ქალი*
* *მწყემსის ანდერძი*
* *მწყემსის სიმღერა*
* *მხედართა ძველი სიმღერა*
* *ნატვრა*
* *ნეტავი შენა, შავნისლო*
* *ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნეშტს*
* *ნუგეში მგოსნისა*
* *ნუმცა მსმენია სიკვდილი*
* *ობოლი*
* *ომის წინ ჯარის სიმღერა*
* *პაპიჩემის ანდერძი*
* *პასუხად*
* *რა-გინდა ბედმა მიმტყუვნოს*
* *რამ გაგაჩინა, ქალაო*
* *რამ შემქმნა ადამიანად*
* *როს ვუკვირდები თავის თავს…*
* *რუსთაველის ნეშტი*
* *საახალწლო*
* *საახალწლოდ*
* *სამეფოს სიმღერა*
* *სამშობლოს მცველნო*
* *სიკვდილი გმირისა*
* *სიმღერა*
* *სიტყვა ეული*
* *სიყვარული*
* *სიყმე სიბერედ ვაქციე*
* *სიცოცხლემ შხამი მასმია*
* *სოფლისა წესი ასეა*
* *უნუგეშო ყოფნა*
* *ფშაველი ჯარისკაცის წერილი*
* *ფშავლის სიმღერა*
* *ქალას*
* *ქალებს*
* *ქართლს*
* *ქეიფი*
* *ღამე მთაში*
* *შემომღუღუნე, ჩონგურო*
* *შენდამი*
* *შეჰხედეთ ერთი ღრუბელსა*
* *ჩემი ვედრება*
* *ჩემი წუთისოფელი*
* *ჩემის კაცობის გვირგვინო*
* *ჩვენება*
* *ჩივილი ხმლისა*
* *ცაზე იარე, მთვარეო*
* *წილის ყრა*
* *წიწილა*
* *ხევზედ მიდიან ნისლები*
* *ხიდო, მოგენდე, ჩამიტყდი*
* *ხმა მესმის…*
* *ხმა სამარიდამ*
* *ჯამრული*

 |

 |