recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქუჩის კატა სახელად ბობი** - 2016 წლის ბრიტანული ბიოგრაფიული დრამატული ფილმი, რეჟისორი როჯერ სპოტისვუდი და სცენარის ავტორები ტიმ ჯონი და მარია ნაცია. იგი დაფუძნებულია ჯეიმზ ბოუენის ამავე სახელწოდების წიგნსა და „სამყაროს მიხედვით ბობის მიხედვით". ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ლუკ ტრედავეი, რუტა გედმინტასი, ჯოან ფროგგატი, ენტონი ჰედი და ბობ კატა. ფილმის პრემიერა შედგა ლონდონში 2016 წლის 3 ნოემბერს, რასაც მოჰყვა ზოგადი გამოსვლა შემდეგ დღეს.

ფილმმა საუკეთესო ბრიტანული ფილმი მოიგო გაერთიანებული სამეფოს ეროვნული კინოს პრემიაზე 2017 წლის 29 მარტს. [3]

საშობაო თემატიკის გაგრძელებაა, საჩუქარი ბობისგან, დიდი ბრიტანეთის კინოთეატრებში 2020 წლის ნოემბერში გამოდის. ფილმი გამოდის სიკვდილის შემდეგ, რადგან ბობ კატა გარდაიცვალა 2020 წლის ივნისში, გაშვებული მანქანის კრიტიკული დაზიანებების შემდეგ.

### მოკლე შინაარსი

ჯეიმზ ბოუენი არის უსახლკარო ადამიანი. ის თავს გიტარაზე დაკვრით ირჩენს.
ერთ დღეს ის შეხვდება ბობს ქუჩის კატას, რომელთანაც გამვლელები ხშირად იღებენ ფოტოებს. მისი მეშვეობით ჯეიმზი მეტ ფულს და საცხოვრებელს იშოვის. გავა დრო და ის კიდევ უფრო პოპულარული ხდება ბობის დახმარებით. ცოტა ხანში ჯეიმზი გახდება ცნობილი და ბობზე გამოუშვებს წიგნებს.

### წარმოება და გამოშვება

2015 წლის 24 აგვისტოს ცნობილი გახდა, რომ როჯერ სპოტისვუდი გადაიღებს ფილმს, რომელიც გადაღებულია ჯეიმზ ბოუენის წიგნის „ქუჩის კატა სახელად ბობზე" მიხედვით, ხოლო ტიმ ჯონი სცენარის ავტორია. [4] ადამ როლსტონი ფილმს აწარმოებდა მისი გადასაღები სცენარის ფილმების საშუალებით. ბირჟამ გაყიდა ფილმის საერთაშორისო უფლებები. [6] მარია ერმა დაწერა სცენარიც. [7]

ფილმის მთავარი ფოტოგრაფია დაიწყო 2015 წლის 25 ოქტომბერს ლონდონში, Twickenham Film Studios- ში და კოვენტ გარდენის ადგილმდებარეობის მიხედვით. [5] გადაღებები დასრულდა 2015 წლის 6 დეკემბერს. [7] [8]

2016 წლის 3 ნოემბერს ლონდონში, კერზონ მეიფირის კინოთეატრში გაიმართა ქუჩის კატა სახელწოდებით ბობის მსოფლიო პრემიერა და მას კემბრიჯის ჰერცოგინია დაესწრო. [9] ფილმი საზოგადოებისთვის დიდ ბრიტანეთში 4 ნოემბერს, აშშ-ში კი 18 ნოემბერს გაიხსნა.
**ძილის აპნოე** — ზედა სასუნთქ გზებთან დაკავშირებული ძილის დარღვევა, როდესაც ადამიანი ძილის დროს წყვეტს სუნთქვას. აპნოედ მიიჩნევა სუნთქვის შეწყვეტის ისეთი პერიოდი, რომელიც 10 წამის ან მეტი დროის განმავლობაში გრძელდება.

ფორმები
-------

ძილის აპნოე შეიძლება რამდენიმე განსხვავებული ტიპის იყოს:

* **ცენტრალური** წარმოშობის ძილის აპნოე, რომლის დროსაც როგორც ჰაერის ნაკადის მიღება, ისე სასუნთქი მოქმედებები (მუცლით და მკერდით) წყდება აპნოეს შეტევის დროს და კვლავ ახლდება აქტივაციის (გამოღვიძების) რეაქციის დროს.
* **ობსრტუქციული** აპნოეს დროს ჰაერის ნაკადის მოდინება წყდება, თუმცა სასუნთქი მოქმედებები აპნოეს შეტევის დროს კიდევ უფრო ძლიერდება, მუცლის და მკერდის კუნთების მოქმედება უკიდურესად იძაბება იმისათვის, რათა ჰაერის ნაკადის გატარება მოხდეს. ეს ეპიზოდიც გამოღვიძებით სრულდება.
* აპნოეს **შერეული** ტიპი მოიცავს როგორც ცენტრალური, ისე ობსტრუქციული ძილის აპნოეს ელემენტებს.

მიმდინარეობა
------------

როგორც პათოლოგიას, ძილის აპნოეს განიხილავენ იმ შემთხვევაში, თუ 1 საათის განმავლობაში მისი მინიმუმ 5 და მთელი ღამის განმავლობაში მინიმუმ 30 ეპიზოდი იჩენს თავს. ობსტრუქციული აპნოეს დროს იშვიათად ასეთი 300-მდე ეპიზოდი მეორდება. თითოეულ მათგანს მოსდევს გამოღვიძება, რის გამოც ფერხდება ნორმალური ძილი. ძილის აპნოე შეიძლება საშიშ მდგომარეობად იქცეს. ხშირ შემთხვევაში სწორედ მას ასახელებენ კვების დროს ჩვილებისა და ადრეული ასაკის ბავშვთა გარდაცვალების მიზეზად. შესაძლოა სწორედ ძილის აპნოე იწვევდეს ხანშიშესული ადამიანების ფილტვებისა და გულ-სისხლძარღვთა უკმარისობის გამო გარდაცვალების მაღალ მაჩვენებელს. აპნოეს ეპიზოდებმა შეიძლება გამოიწვიონ გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ცვლილებები, მათ შორის არითმია, ყოველი ეპიზოდისას არტერიული წნევის ხანმოკლე ცვლილება.

გავრცელება
----------

მოსახლეობაში აპნოეს გავრცელების შესახებ ზუსტი მონაცემები ცნობილი არ არის, თუმცა როგორც ბოლო პერიოდის შემთხვევების რაოდენობით მტკიცდება, რომ ეს დაავადება საკმაოდ ხშირად ვლინდება. მაგალითად, ჰიპერსომნიის მქონე პაციენტების 42%-თან იჩენს თავს.

სიმპტომები
----------

ყველაზე ხშირად ძილის აპნოეს კლინიკური სურათი გამოხატულია საშუალო ასაკისა და ხანშიშესულ მამაკაცებთან, რომლებიც უჩივიან დაღლილობას, დღის განმავლობაში სიფხიზლის შენარჩუნების უუნარობას, თავის ტკივილს, გუნებგანწყობის ცვლილებას და ა.შ.

აპნოეს არსებობის ერთ-ერთი საწყისი მიმანიშნებელი შეიძლება იყოს ძლიერი ხვრინვა, მოუსვენარი ძილი, ძილში ამოსუნთქვის უუნარობა.

დიაგნოსტირება
-------------

აპნოეს არსებობის რისკის შემთხვევაში პაციენტებს სხვადასხვა მეთოდით იკვლევენ, მათ შორის ელექტროენცეფალოგრამით (ეეგ), ელექტრომიოგრამით (ემგ), ელექტროკარდიოგრამით (ეკგ). დიაგნოზის დასასმელად საჭიროა ჰაერის ნაკადის და სასუნთქი მოქმედებების რეგისტრაცია. სირთულისდა მიხედვით, შესაძლოა საჭირო გახდეს ეკგ-ს მონაცემების 24-საათიანი კონტროლი.

მკურნალობა
----------

ძილის აპნოეს მკურნალობა სხვადასხვა მეთოდით მიმდინარეობს, მათ შორის სასუნთქი ცენტრების სტიმულაციით, ღამის განმავლობაში ჟანგბადის მექანიკური კონტროლით, ქირურგიული ჩარევით და ა.შ. გასათვალისწინებელია, რომ როდესაც არსებობს რისკი აპნოეს არსებობის შესახებ, პაციენტმა თავი უნდა აარიდოს ალკოჰოლის მიღებას, რადგან ის უარყოფითად აისახება სუნთქვის პროცესებზე და შეიძლება მდგომარეობის გართულება გამოიწვიოს.

ლიტერატურა
----------

* Клиническая психиатрия - Г.И. Каплан, Б.Дж. Сэдок. Москва, 1994
**შაჰ (შაჰ იუბან) სულთანი** — ოსმალეთის სულთნის სელიმ I იავუზისა და მისი პირველი ცოლის აიშე ჰაფსა სულთნის ქალიშვილი. ოსმალეთის სულთნის სულეიმან I-ის და.

ბიოგრაფია
---------

შაჰ სულთანი დაიბადა მანისაში, სადაც გაატარა მთელი თავისი ბავშვობა. 1523 წელს დაქორწინდა ლიუთფი-ფაშაზე. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ორი ქალიშვილი — ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი და ნელსიჰან სულთანი. 1539 წელს სულთან სულეიმანმა ლიუთფი-ფაშა სასახლის კარზე იხმო, მაშაინ,როდესაც დიდი ვეზირი აიას მეჰმედ-ფაშა ეპიდემიამ იმსხვერპლა. 1539 წლის 13 ივლისს ლიუთფი-ფაშა ოფიციალურად დაინიშნა დიდი ვეზირის პოსტზე და ეს პოსტი 1541 წლამდე შიენარჩუნა. 1541 წელს შაჰ სულთანი გაშორდა ქმარს, რის შედეგადაც ფაშა დიდი ვეზირის პოსტიდან მოხსნეს და დიდიმოტიკაში გაგზავნეს. 1556 წელს სტამბოლის რაოინ ეუპში მისი სახელობის მეჩეთი აშენდა არქიტექტორი მიმარ სინანის ხელმძღვანელობით. შაჰ სულთანი გარდაიცვალა 1572 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Hürriyet Arama Mobil.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-15. ციტირების თარიღი: 2013-02-18.
2. ↑  Şah Sultan Camii - Eyüp - Mimar Osman DOĞAN.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-15. ციტირების თარიღი: 2013-02-18.
**შაჰანი** (უკრ. Шагани) — ლიმანი უკრაინაში, ოდესის ოლქში. გაწოლილია შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან –0,4 მ-ით დაბლა. მდებარეობს სასიკის ტბასა და ალიბეის ტბას შორის. ზედაპირის ფართობი 71 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2,4 მ. ზღვიდან გამოყოფილია ქვიშის ცელათი. დაკავშირებულია ალიბეის ტბასთან. საფუძველი ლამბაქისებრი ფორმისაა, მოსწორებული ფსკერით, რომელიც დამრეცია შაჰანისა და ალიბეის შემაკავშირებელი სრუტის მიმართულებით.

ფსკერის ფორმა არის ირიბი მაჩვენებელი იმისა, რომ შაჰანის ლიმანი წარმოიქმნა დაახლოებით 5000 წლის წინ ეროზიული დეპრესიის თანდათანობითი დაძირვის შედეგად. ფსკერის ნაწილი გარეგანი მხარით აბრაზიულ ტერასას წარმოადგენს, რომელიც ლიმანური ტალღებითაა გამომუშავებული, რაც აღმოჩენილია ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ. ნაყარი, რომელიც შაგანს გამოჰყოფს ზღვისაგან ქმნის განსაკუთრებულ ჰიდროქიმიურ რეჟიმს.

ნაყარში არსებული ფარვატერით უკავშირდება შავ ზღვას. ქვაბული წაგრძელებული არასწორი ფორმისაა, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. ჩრდილოეთით მდებარე ნაპირი წარმოქმნის ღერძს. სამხრეთი ნაპირი დამრეცია. შაგანს აქვს ხუთი განშტოება: დასავლეთით მდებარე 1 უსახელო განშტოება და ჩრდილოეთით მდებარე 4 განშტოება — მაგალა, მართაზა, უსახელო და ბუდური. აღმოსავლეთით ებჯინება ალიბეის ტბას, ხოლო დასავლეთით განლაგებულია ტბა პატარა სასიკი. წყლის დონის ვარდნის გამო ახასიათებს ნაწილობრივი დაშრობა და დამლაშება. ფსკერი დაფარულია შავი ლამით, ადგილ-ადგილ ქვიშით.

გვხვდება 20-ზე მეტი სახეობის თევზი. სარეწაო სახეობებში პირველი ადგილი უკავია კეფალს. შაჰანი — სასიკი — ალიბეი — ბურნასის სიტემამ მიიღო საერთაშორისო ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი როგორც წყლის ფრინველთა ბუდობის ადგილმა და შეტანილია რამსარის კონვენციის საერთაშორისო სიაში. ტბის ნაწილი მოქცეულია ტუზლოვსკის ლიმანების ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. 1812 წლამდე ეწოდებოდა მურთაზა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Физико-географические черты природы лиманов Шаганы и Алибей на побережье Черного моря[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Ramsar Sites Information Service // Sasyk Lake
3. ↑  Тузловські лимани / Історія.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-01. ციტირების თარიღი: 2019-08-01.
ქუცნა ამირეჯიბი. ნაბახტევის ტაძრის ფრესკა.
**ქუცნა ამირეჯიბი** (*გაბელისძე*) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი, ქართლის მსხვილი ფეოდალი XIV-XV საუკუნეების მიჯნაზე. რამდენიმეჯერ იყო წარგზავნილი საქართველოს მეფის ელჩად კონსტანტინოპოლს. თემურლენგის ლაშქრობათა შემდეგ აღდგენითი სამუშაოები წამოიწყო. კერძოდ, განაახლა ულუმბისა და ნაბახტევის ეკლესიები (სოფ. ალის მახლობლად, ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი). ამირეჯიბი გამოხატულია ნაბახტევის ეკლესიის კედელზე თავის მეუღლე რუსა ამირეჯიბთან ერთად. ამირეჯიბის ასული ნათია ცოლად ჰყავდა საქართველოს მეფე კონსტანტინე I-ს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3-4, თბ. 1966-1967
* *მეგრელიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 398.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუცნა ამირეჯიბი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ჩიქოვანი, იური; ბიჭიკაშვილი, იოსებ. თავად ამირეჯიბების საგვარეულოს ისტორიული ნარკვევი. საქართველოს ეროვნული არქივი. ციტირების თარიღი: 3 ივნისი, 2023
**ჭვავი**, ანუ **სვილა** (Secale cereale) — ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ძირითადად პურეულს წარმოადგენდა იმ რაიონებში, სადაც ხორბლის კულტურა ჯერ კიდევ ნაკლებად იყო გავრცელებული. უკიდურეს ჩრდილოეთში იგი ადგილს უთმობდა ქერს, რომელსაც სავეგეტაციო პერიოდი უფრო მცირე აქვს; მსოფლიო მიწათმოქმედებაში ფართობის მიხედვით მას მეექვსე ადგილი უჭირავს პურეულთა შორის.

ჭვავის თავთუნის კილი ვიწროა, მახათისებრი. თავთავის ღერძი წვრილი და სწორი ნაწილაკებისაგან შედგება. ორყვავილიანი თავთუნები თითო თითოდაა განლაგებული თავთავის ღერძის თითოეულ ნაწილაკზე. ყვავილის ქვედა კბილები გრძელი ფხებით ბოლოვდებიან. ყვავილი ორსქესიანია, ჯვარედინ მტვერია. ჭვავის ნორჩი აღმონაცენი მოსოსნისფრო-ყავისფერია ან მოყავისფრო. ჭვავის საშემოდგომო ჯიშები უფრო მოსავლიანია, უფრო ადრე შემოდის და ამიტომ უკეთ გაურბის გვალვას. საგაზაფხულო ჯიშებს თესენ იქ, სადაც კლიმატური პირობების გამო საშემოდგომო პური ვერ ხარობს (მაგალითად, აღმოსავლეთ ციმბირში).

ცილების შემცველობის, ორგანიზმის მიერ შეთვისებისა და გამოყენების ნაირგვარობის მხრივ ჭვავი ხორბალზე დაბლა დგას და მრავალ ადგილას იდევნება ამ უკანასკნელის მიერ.

ჭვავი კულტურაში ხორბალზე უფრო გვიან დაინერგა. ძველი ბერძნებისათვის ჭვავი ცნობილი არ იყო; დასავლეთ და აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის უძველესი კულტურის ქვეყნებში — ირანში, არაბთა გაერთიანებული საამიროებში და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში ჭვავი ამჟამადაც არ ითესება.

ფიქრობენ, რომ ჭვავი წარმოიშვა იმ სარეველა ჭვავისგან, რომელიც ასავრელიანებდა და ახლაც ასავრელიანებს საშემოდგომო ხორბლისა და საშემოდგომო ქერის ნათესებს კავკასიაში, შუა და მცირე აზიაში. ეს სარეველა ჭვავი გვხვდება მრავალი სახესხვაობისა და ფორმის სახით, რომლებსაც ზოგი ავტორი ამავე Secale cereale-ს სახეობაში აერთიანებს, რომელიც შედის კულტურული ჭვავი, ხოლო სხვები მათ გამოყოფენ სარეველა ჭვავის — Secale segetale-ს დამოუკიდებელ სახეობად.

რაც უფრო ჩრდილოეთისა და ზევით მთებისკენ მიიწევდა ხორბლის კულტურა, მით უფრო ისპობოდა იგი და უფრო გამძლე ჭვავი კი რჩებოდა. ამის გამო ის უფრო იპყრობდა ადამიანის ყურადღებას, რომელმაც თანდათანობით შერჩევით გამოიყვანა ჭვავის კულტურული ფორმა.

ჭვავის ველურ სახეობებს (დაახლოებით 12-მდეა) პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ა. კომარნიცკი*, *ლ. ვ. კუდრიაშოვი,* *ა. ა. ურანოვი,* „მცენარეთა სისტემატიკა", თბ. 1973. გვ. 750-751
**შაჰანდანი** (აზერ. Şaxəndan) — აზერბაიჯანის ქალაქ შემახას სამიდან ყველაზე ძველი სასაფლაო, რომელიც განლაგებულია ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. აქ სავარაუდოდ დაკრძალულია XV საუკუნის ცნობილი პოეტის ნასიმის ძმა პოეტი შაჰანდანი (შაჰანდანი, შაჰი და ხანდანი) და სასაფლაოც მის სახელს ატარებს.

აღწერა და შესწავლა
------------------

ადგილობრივი მკვიდრთა გადმოცემით შაჰიდე ხანდანი (ლამაზი მხიარული) იყო ნასიმის ძმის ზედმეტსახელი, ხოლო სასაფლაოს ეწოდა მისი სახელი, ვინაიდან იგი აქ იქნა დაკრძალული. შაჰანდანის სასაფლაოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილი იქნა რვაკუთხა მავზოლეუმის ნანგრევები. მავზოლეუმის შიგნით აღმოჩენილია ორი საფლავი. ერთ-ერთი საფლავის ქვა ღრმად არის მიწაში ჩაფლული. ატმოსფერული გავლენის გამო წარწერები წაიშალა საფლავის ქვებზე.

საფლავის ქვის უკანა მხარეს არსებობს გამოსახულება, რომელიც დამახასიათებელია XIV—XV საუკუნეების აზერბაიჯანის საფლავის ქვებისთვის. არქეოლოგი ჰუსეინ ჯიდი აღნიშნავს, რომ სავარაუდოდ, ეს უნდა იყოს ნასიმის ძმის — შაჰიდე ხანდანის საფლავი. ეს თუ მართლაც ეგრეა, ჯიდის თქმით, XIV—XV საუკუნეებში ქალაქის სასაფლაო აქ იყო განლაგებული. ნაწილობრივ ეს მტკიცდება სხვა საფლავების არსებობით, რომლებიც ასევე მიეკუთვნებიან XV—XVI საუკუნეებს. ბევრი უძველესი საფლავი განადგურებულია, ხოლო უამრავი უკვე მიწით არის დაფარული.

ქალაქ შემახის დასავლეთ ნაწილში 1970–1971 წლის სარემონტო-სამშენებლო სამუშაოების ჩატარებისას, იქ, სადაც ადრე არსებობდა ბაზარი და მის გარშემო აღმოჩენილ იქნა უამრავი საფლავი. საფლავების ქვებზე ქუფური დამწერლობის მიხედვით სჩანს, რომ ისინი ძირითადად მიეკუთვნებიან XI—XII საუკუნეს. ოდესღაც ეს სასაფლაო განლაგდებოდა შაჰანდანამდე. ჯიდის ვარაუდით, შუა საუკუნეებში შემახის მთავარი სასაფლაო იყო შაჰანდანი. შემდგომ კი, ქალაქის გაზრდის გამო, სასაფლაო გადატანილ იქნა გორაკზე, სადაც „ედი გიუმბეზისა" და „ლალეზარის" სასაფლაოები არის განლაგებულნი. ცნობილმა აზერბაიჯანელმა პოეტმა სეიდ აზიმ შირვანიმ დაიბარა, რომ იგი დასაფლავებულ ყოფილიყო შაჰანდანის სასაფლაოზე და მისი საფლავიც მანდვეა.

გალერეა
-------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  АСЭ, 1987, с. 472.
2. ↑  Джидди, 1981, с. 105.
3. ↑  Джидди, 1981, с. 106.
**ჰარარის რეგიონი** (ამჰ. ሐረሪ) — ეთიოპიის რეგიონი. მისი დედაქალაქია ჰარარი. მას ადრე ერქვა **რეგიონი 13**. იგი მოიცავს ქალაქ ჰარარს და მის შემოგარენს. მდებარეობს ეთიოპიის აღმოსავლეთით. მოსახლეობა — 226 000 ადამიანი (2014 წელი), ფართობი — 333,94 კმ². ოფიციალური ენაა — ჰარარული. ადმინისტრაციულად იყოფა მხოლოდ ერთ ადმინისტრაციულ ზონად. რეგიონს ესაზღვრება მხოლოდ ერთი — ორომიის რეგიონი.

მოსახლეობა
----------

2007 წლის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 183 415 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს — 99 368 ადამიანს (54,18 %-ს), იგი ერთადერთი რეგიონია ეთიოპიაში, სადაც მოსახლეობის უმეტესობა ქალაქში ცხოვრობს. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვეა — 589,05 ად./კმ². რეგიონში აღრიცხულია 46 169 ცალკეული მეურნეობა, ასე რომ, საშუალოდ 3,9 ადამიანი მოდის ერთ მეურნეობაზე. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებია: ორომოები — 56,41 %, ამჰარები — 22,77 %, ჰარარელები — 8,65 %, გურაგელები — 4,34 %, სომალელები — 3,87 %, ტიგრაი — 1,53 % და არგობელები — 1,26 %. ძირითადი ენებია: ორომოს ენა — 56,84 %, ამჰარული ენა — 27,53 %, ჰარარული — 7,33 %, სომალური ენა — 3,70 % და გურაგული ენა — 2,91 %. რეგიონის მთელი მოსახლეობის 68,99 % — მუსულმანია, 27,1 % — მართლმადიდებელი ქრისტიანი, 3,4 % — პროტესტანტი, 0,3 % — კათოლიკე და მოსახლეობის დაახლოებით 0,2 % მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს.

CSA-ს 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 73,28 %-ს აქვს შესაძლებლობა ისარგებლოს სუფთა სასმელი წყლით (39,83 %-ს სოფლებში და 95,28 %-ს ქალაქებში).

1994 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობა შეადგენს 131 139 ადამიანს, ქალაქის მოსახლეობა — 76 378 ადამიანი (15,08 %). ცხოვრების დონე საკმაოდ დაბალია. განათლების დონე შეადგენს 78,4 %-ს მამაკაცებში და 54,9 %-ს ქალებში. ბავშვთა სიკვდილიანობა შეადგენს 66 ბავშვს 1000 დაბადებულიდან (რაც, ქვეყნის საშუალოზე მაჩვენებელზე დაბალია — 77 ბავშვი 1000 დაბადებულზე).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეთიოპიის რეგიონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Harar Network
* Regional maps of Ethiopia at UN-OCHA

სქოლიო
------

1. ↑  Federal Demographic Republic of Ethiopia Central Statistical Agency – Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017. *2014 Population and Housing Census of Ethiopia*. CSA (2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ოქტომბერი 2015. ციტირების თარიღი: 1 October 2014.
2. ↑  2011 National Statistics.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-10-03.
3. ↑  Census 2007 Tables: Harari დაარქივებული 2010-11-14 საიტზე Wayback Machine. , Tables 2.1, 2.5, 3.1, 3.2 and 3.4

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეთიოპიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| რეგიონები | 
აფარი **·** ამჰარა **·** ბენიშანგულ-გუმუზი **·** გამბელა **·** ჰარარი **·** ორომია **·** სომალი **·** სამხრეთის ერები, ეროვნებები და ხალხები **·** ტიგრაი |  |
|  |
| ქალაქი-რეგიონები | 
ადის-აბება **·** დირე-დაუა |

 |
**შაჰდაღის საზაფხულო-საზამთრო ტურისტული კომპლექსი** (აზერ. Şahdağ qış-yay turizm kompleksi) — სამთო-სათხილამურო კურორტი, რომელიც განლაგებულია შაჰდაღის ეროვნულ პარკში, აზერბაიჯანის გუსარის რაიონში, გუსარის რაიონული ცენტრიდან 32 კილომეტრის დაშორებით.] „შაჰდაღის" სამთო-სათხილამურო კურორტი პირველია აზერბაიჯანის ისტორიაში. 2009 წელს დაიწყო კომპლექსის სამშენებლო სამუშაოები. იმავე წლის სექტემბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ჰეიდარ ალიევმა ტურიუსტულ კომპლექსს ჩაუყარა ფუნდამენტი.

ტურისტული ობიექტი განლაგებულია ზღვის დონიდან 1300-2300 მეტრის სიმაღლეზე, კომპლექსის ძირითადი ნაწილი კი – ზღვის დონიდან 1300-2300 მეტრზე. ტურისტული კომპლექსის საერთო ფართი შეადგენს 2058 ჰა. „საჰდაღი" მუშაობს ზამთარ-ზაფხულს.

სქოლიო
------

1. ↑  Ильхам Алиев ознакомился с завершающими работами по первому этапу строительства Шахдагского зимне-летнего туристического комплекса. 17 февраля 2012.
2. ↑  Ильхам Алиев принял участие в открытии в Гусаре отеля «Зирвя», входящем в Шахдагский зимне-летний туристический комплекс

გარე ბმულები
------------

* ოფიციალური ვებგვერდი
**ქუჯი** — კოლხეთის მეფე (ერისთავი) დაახლოებით ძვ. წ. 325-ძვ. წ. 280 წლებში. ქართლის მეფის, ფარნავაზის მოკავშირე და თანამებრძოლი. რომაელი სარდლის, აზოს წინააღმდეგ ომში ფარნავაზმა დახმარება ქუჯის სთხოვა. ეგრისის მმართველმა მისი წინადადება მიიღო და ქართლის მეფეს შეუერთდა. ფარნავაზი დედასთან და დებთან ერთად ეგრისში გადავიდა. ქუჯიმ ქართული სახელმწიფოს გაერთიანებისათვის დაწყებულ ბრძოლაში პირველობა ფარნავაზს დაუთმო:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „შენ ხარ შვილი თავთა მათ ქართლისათა, და შენ გმართებს უფლობა ჩემი აწ ნუ შურობ ხუასტაგსა შენსა, რათა განვამრავლნეთ სპანი; და უკეთუ მოგუეცეს ძლევა, შენ ხარ უფალი ჩუენი და მე ვარ მონა შენი." |
|  |  |

ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის რამდენიმე წელს გაგრძელდა და ფარნავაზის გამარჯვებით დასრულდა. ქართლის მეფემ ერისთავ ქუჯის საკუთარი და მიათხოვა ცოლად და მათი მოკავშირეობა ნათესაობითაც განამტკიცა. ფარნავაზიანების შტოს გამგრძელებელი ქართამი ქუჯის და ფარნავაზის დის შვილიშვილი ან შვილთაშვილი იყო.

ქუჯი ერისთავმა ეგრისის შუაგულში ასევე ააშენა ქალაქი ციხე-გოჯი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუჯი ეგრისის ერისთავი
ჯაგანნათას ტაძარი, პური
**ჯაგანნათა** (სანსკრ. जगन्नाथ jagannātha „მსოფლიოს განმგებელი") — ინდუისტური ღვთაება კრიშნას დაუმთავრებელი გამოსახულება ქ. პურის (ორისა, ინდოეთი) ჯაგანნათას ტაძარში.

გადმოცემით ჯაგანნათა კრიშნას ძვლებზე აგებული უზარმაზარი ქანდაკება უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მის დამთავრებას ადგილობრივი ხელისუფლის მოუთმენლობამ ხელი შეუშალა.

ჯაგანნათა კრიშნას მიმდევრებისთვის, როგორც რელიკვია, დიდ როლს თამაშობს. წელიწადში ერთხელ პურიში მას ეტლზე ათავსებენ, რომელსაც მორწმუნეთა ხალხმრავალი პროცესია თოკებით ექაჩება. ამ რიტუალის დროს ყველაზე ფანატიკური მიმდევრები ეტლს ბორბლებქვეშ უვარდებიან, ვინაიდან ამგვარად გარდაცვლილთა სულები მაშინვე „მსოფლიოს განმგებლის" ადგილსამყოფს აღწევენ.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯაგანნათა***

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტატიები **ინდუიზმის** თემაზე |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ბრაჰმა
* განეშა
* დურგა
* ვიშნუ
* ინდრა
* კალი
* კრიშნა
* ლაკშმი
* მურუგანი
* პარვატი
* რამა
* სარასვატი
* სურია
* შივა
* ჯაგანნათა
* ჰანუმანი
 |  |
|  |
| წმინდა წერილები | 
* ათარვავედა
* აიურვედა
* არანიაკა
* ართაშასტრა
* ბრაჰმასუტრა
* ბჰაგავატაპურანა
* ბჰაგავადგიტა
* დევიბჰაგავატა
* ვედები
* ვედანგა
* იაჯურვედა
* კამასუტრა
* მანუსმრიტი
* მაჰაბჰარატა
* რამაიანა
* რიგვედა
* სამავედა
* სამჰიტა
* უპანიშადა
* პურანა
* სმრიტი
* შრუტი
 |
|  |
| ცნებები | 
* ართა
* აუმ
* აჰიმსა
* აშრამა
* ატმანი
* ავატარა
* ბჰაჯანა
* ბჰაკტი
* ბრაჰმანი
* გაიატრი
* გუნა
* გურუ
* დჰარმა
* ვარნა
* იანტრა
* იუგა
* კამა
* კარმა
* კირტანა
* ლინგამი
* მალა
* მანტრა
* მაია
* მოკშა
* მუდრა
* პრასადამი
* პარამაჰამსა
* პრაკრიტი
* პურუშა
* რაჯასი
* სადჰუ
* სამადჰი
* სამსარა
* სამსკარა
* სატვა
* სატსანგა
* სატი
* სვამი
* სვასტიკა
* ტამასი
* ტრიმურტი
* ტულსი
* შაქტი
* წმინდა ძროხა
 |

 |
კურაკუდაის ნახატი
**ჯურაკუდაი** (იაპონ. 聚楽第) — ცნობილი როგორც კურაკუტეი , ხელგაშლილი სასახლე, რომელიც აიგო ტოიოტომი ჰიდეიოშის იაპონიის ერთ-ერთი უდიდესი რეფორმატორის ბრძანებით კიოტოში, იაპონია. მშენებლობა დაიწყო 1586 წელს, როდესაც ტოიოტომი ჰიდეოშიმ დაიკავა კანპაკუს თანამდებობა, ამ თანამდებობას ის 19 თვე იკავებდა. ის მდებარეობს დღევანდელი კამიგიოს ტერიტორიაზე, სადაც ჰეიანის პერიოდში საიმპერატორო სასახლე იდგა. 

ოსაკას სასახლის დასრულების შემდეგ ჰიდეიოში გადავიდა ჯურაკუდაიში, როდესაც შიმაზუს ოჯახმა კიუშუში გამარჯვება მოიპოვა. სწორედ ამ ადგილზე გააკეთა მან თავისი ადმინისტრაცია.

1588 წელს ჰიდეიოშიმ იმპერატორ გო-იოზეის მმართველობის ხანაში მანამ სანამ დაიმოის შეკრება გაიმართებოდა გამართა გულუხვი გართობა. მან დაადგინა კვარტლები სენ ნო რიკუისთვის მიწების ადგილზე, და უმასპინძლა ცნობილ უდიდეს კიტანოს ჩაის ცერემონიას კიტანოს მიმდებარედ 1587 წელს. 

ჰიდეიოშიმ კანპაკუს თანამდებობა 1591 წელს დატოვა და გადასცა თავის ძმისწულსს ტოიოტომი ჰიდეტსუგუს და ჩაიბარა ჯურაკუდაის რეზიდენცია. ჰიდეტსუგუმ გამართა რიგით მეორე ვიზიტი იმავე იმპერატორთან. 1594 წელს დაიწყო ჰიდეიოშის ახალი ფუშიმის სასახლის მშენებლობა, 1595 წელს კი, ჰიდეტსუგუ იძულებული გახდა დაეპატიმრებინა სეპპუკუ, ჯურაკუდაი დაიშალა, ფუშიმის სასახლეში უამრავ ნაწილთან ერთად მოხდა განმეორებითი შეკრება.

ამბობდნენ, რომ ის სახურავს ოქროს ფოთლის კრამიტებით ხურავდა, კურადაი იყო ზედმეტად ხელგაშლილი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს სასახლე შედგებოდა საცხოვრებელი სახლებისგან, მას ასევე ჰქონდა თავდაცვითი სიმაგრეები და სასახლის ტიპური თხრილები. ჯურაკუდაის ზოგიერთი შენობა გადარჩა, მათ შორის ჰიუნ-კაკუ ნიში ჰონგან-ჯიში, კარამონი დაიტოკუ-ჯიში და მიოკაკუ-ჯის წინა კარიბჭე (ყველა კიოტოში). 

ბოლო დროინდელი არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს ოქროს ფოთლის კრამიტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Discovery of tiles (in Japanese)
**ქუშიტური ენები** — ენათა ოჯახი აფრაზიულ ენებში. სახელწოდება მინიჭებული აქვს სემიტური ენების ანალოგიურად. ბიბლიის თანახმად ქამის შვილის სახელიდან ქუშა, რომელიც ითვლება ამ ენაზე მოლაპარაკე ერების წინაპრად.

**ქუშიტური ენა** გავრცელებულია აფრიკის რქის ტერიტორიაზე არსებულ ქვეყნებში. ყველაზე მნიშვნელოვნად ითვლება ორომო (დაახლოებით 25 მილიონამდე მოსაუბრე ამ ენაზე), სომალი ენა (15 მილიონი ადამიანი), სომალელები სომალში, ჯიბუტი, ეთიოპია, იემენი და კენია. სიდამო (2 მილიონი ეთიოპიაში). ხადია (1,6 მილიონი), კამბატტა (1,4 მილიონი) და აფარული (1,5 მილიონი) ერიტრეაში, ეთიოპიაში და ჯიბუტში.

კლასიფიკაცია
------------

მუქი-მწვანე — ქუშიტური ენები
არსებობს **ქუშიტური ენების** სხვადასხვა კლასიფიკაცია, ქვემოთ მოყვანილია ჯოზეფ გრინბერგის მიერ შემოთავაზებული ტრადიციული კლასიფიკაცია:

* **ცენტრალური-ქუშიტური ენები**
* **აღმოსავლეთ-ქუშიტური ენები**
* **სამხრეთ-ქუშიტური**
* **ბედჟა** — ზოგჯერ გამოიყოფა აფრაზიული ენების განსაკუთრებულ შტოდ

დამწერლობა
----------

**ქუშიტური ენების** უმრავლესობას არ აქვს დამწერლობა. ორომოს ენა და სომალური ენა იყენებს ლათინურ დამწერლობას (1977 წლიდან).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუშიტური ენები
* ქუშიტური ენები
ჯავას ენის ნაწყვეტი
**Java** პროგრამირების ენის სინტაქსი მნიშვნელოვნად წააგავს C++ სინტაქს. თუმცა Java აგებულია როგორც ექსკლუზიურად ობიექტურად ორიენტირებული ენა.

ძირითადი წყარო Java პროგრამირების ენის აგებულების შესახებ არის Java პროგრამირების ენის სპეციფიკაცია, რომელიც ხელმისაწვდომია როგორც ნაბეჭდი, ასევე ელექტრონული სახით[1].

მომავალი და დამუშავებაში მყოფი დეტალების შესახენ ინფორმაცია შეიძლება მოძიებულ იქნას The Java Community Process (Java საჯარო პროცესი) ვებ-გვერდიდან[2].

ლექსიკური აგებულება
-------------------

### Unicode

პროგრამა Java-ზე იწერება Unicode-ის სიმბოლოებით. Unicode-ის განვითარების შესაბამისად Java-ში მხარდაჭერილი Unicode-ის ვერსიაც იცვლებოდა[3].

გარდა პირდაპირი შეყვანისა, ნებისმიერი Unicode სიმბოლოს ჩასაწერად, Java-ში გამოიყენება შემდეგი აგებულება `\uxxxx` (UnicodeEscape), სადაც `xxxx` აღნიშნავს შესაბამისი სიმბოლოს Unicode კოდს თექვსმეტობით აღრიცხვის სისტემაში. ასე, მაგალითად, ქართული ასო ანი Java-ზე ჩაიწერება როგორც `\u10D0`[4].

### კომენტარები

Java-ში გამოიყენება ორი სახის კომენტარი.

```
// კომენტარი რომელიც ორი დახრილი ხაზით იწყება. ეს კომენტარი ხაზის ბოლომდეა მოქმედი.

/\*
კომენტარი, რომელიც იწყება დახრილი ხაზის და ვარსკლავის სიმბოლოთი,
და ბოლოვდება ვარსკლავის და დახრილი ხაზით სიმბოლოთი.
ეს კომენტარი შეიძლება რამდენიმე ხაზს მოიცავდეს.
\*/

```

### საკვანძო სიტყვა

**საკვანძო სიტყვა** განისაზღვრება როგორც ერთ-ერთი ქვემოთ მოყვანილი ცხრილიდან.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **საკვანძო სიტყვების ჩამონათვალი**

|
|  |
| `abstract` | `assert` | `boolean` | `break` | `byte` | `case` | `catch` | `catch` | `class` | `const` |
| `continue` | `default` | `do` | `double` | `else` | `enum` | `extends` | `final` | `finally` | `float` |
| `for` | `if` | `goto` | `implements` | `import` | `instanceof` | `int` | `interface` | `long` | `native` |
| `new` | `package` | `private` | `protected` | `public` | `return` | `short` | `static` | `strictfp` | `super` |
| `switch` | `synchronized` | `this` | `throw` | `throws` | `transient` | `try` | `void` | `volatile` | `while` |

 |

### იდენტიფიკატორი

**იდენტიფიკატორი** განისაზღვრება როგორც ნებისმიერი სიგრძის Unicode სიმბოლოების მიმდევრობა (გარდა თეთრი სივრცის სიმბოლოსი[5]), რომელიც იწყება Java ასოთი და შემდეგ გრძელდება Java ასოთი ან Java ციფრით. Java ასო განისაზღვრება როგორც `Character.isJavaIdentifierStart(int)`.....

წყაროები
--------

1. ↑  Java პროგრამირების ენის სპეციფიკაცია
2. ↑  The Java Community Process
3. ↑  Java და Unicode ვერსიების შესაბამისობა
4. ↑  Unicode-ის სიმბოლოების გამოსახვა Java-ში
5. ↑  თეთრი სივრცის სიმბოლოს განმარტება Java-ში
**ჯავად ხანის აკლდამა** (აზერ. Cavad xan türbəsi) — აკლდამა აზერბაიჯანში. განლაგებულია განჯაში, შაჰ აბასის მოედანზე, შაჰ აბასის მეჩეთის მახლობლად.

ისტორია
-------

1962 წელს სსრკ-ს არსებობის ხანაში განადგურებულ იქნა მოედნის რეკონსტრუქციის დროს. გათხრების დროს ექსკავატორი რაღაცას გამოედო. გათხრის შედეგად აღმოჩნდა აკლდამა და ფილა, რომელიც დამზადებული იყო მარმარილოსგან. მასზე იკითხებოდა სპარსულ ენაზე გაკეთებული წარწერა. 

წარწერის მიხედვით ეს აკლდამა მიეკუთვნებოდა ჯავად ხანს. აკლდამა აღადგინეს უამრავი პროტესტისა და დაბრკოლებების მიუხედავად. 

2005 წელს, ჰეიდარ ალიევის ფონდის მხარდაჭერით, აშენდა ახალი აკლდამა, რითიც ჯავად ხანის სახელი უკვდავყეს. აშენებულია ოთხკუთხა ფორმის მავზოლეუმი. იგი აშენებულია გამომწვარი აგურით და გადახურულია გუმბათით არანის სკოლის არქიტექტურული სტილის დაცვით. ჯავად ხანის საფლავი განლაგებულია მავზოლეუმის შუა ნაწილში. 

მთავარი ქვა კი ინახება ეთნოგრაფიის ისტორიულ მუზეუმში როგორც ძვირფასი ექსპონატი.

სქოლიო
------

1. ↑  Символы Гянджи.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-21. ციტირების თარიღი: 2018-04-02.
**ყორნისის გაგიევების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. მდებარეობს მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში (XVII-XVIII სს.).

სამსართულიანი კოშკი ნაგებია ფლეთილი, რიყის და ალაგ-ალაგ თლილი ქვითაც, სქელ დუღაბზე. კედლები საკმაოდ განიერია.

კოშკი გეგმით 5,7X4,7 მ, ოთხკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. კარის წირთხლებზე შემორჩენილია საურდელეები. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში თითო სათოფურია. ასეთივე სათოფურებია მესამე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედელში.

კოშკის მესამე სართული დაზიანებულია; შიგნით სუფევს ანტისანიტარია. სამხრეთ კედლის საძირკველს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. მონგრეულია სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის კუთხე.

ლიტერატურა
----------

* Безсонов С.Б. "Крепостные сооружения в бассейне большой Лиахви". Изд. ЮОНИИ, вып. I. Сталинир, 1933
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
**ყაფლანიშვილთა რეზიდენცია** — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ დარბაზში ორი ხევით გამხოლოებული გორის ჩრდილოეთ ფერდზე.

ვახუშტის რუკაზე განთავსებულია როგორც თავადის რეზიდენციის ადგილი, რაც იმას ნიშნავს რომ ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში ცხოვრობდნენ. რეზიდენცია შედგება ორ ტერასაზე გაშლილი კარის ეკლესიის, სასახლის, კოშკის, მცირე ეკლესიის და მარნისაგან.

კარის ეკლესია მდებარეობს ზედა ტერასაზე, სასახლის სამხრეთით. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. სარკმლის თაღში გამოყენებულია აგური. დღეს-დღეობით შემორჩენილია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმელი, რომლის საპირე ზედაპირის ჩაწევით მიღებულ ჯვრის გამოსახულებას წარმოადგენდა. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს, იატაკიდანვე დაწყებული ფართო თაღოვანი ნიშაა. ჩრდილოეთ კედელში, მხრის მიმდებარედ, მცირე სწორკუთხა ნიშაა დატანებული. ეკლესიას კონქი და კამარა არ შემორჩა. კედლებიც ნაწილობრივაა შემორჩენილი. სასახლე რომელიც ზედა ტერასაზეა განთავსებული კარის ეკლესიის ჩრდილოეთით იდგა, დღეს-დღეობით მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. გეგმის მიხედვით მართკუთხედის ფორმის იყო. დავით ბერძენიშვილს აღნიშნული აქვს, რომ სასახლე ორსართულიანი იყო, როგორც ჩანს XX საუკუნის მეორე ნახევრისთვის ის ჯერ კიდევ ისეთი სახით იდგა, რომ დეტალები განირჩეოდა. 

ყაფლანიშვილთა რეზიდენციის კოშკი დგას სასახლისა და კარის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით. ნაგებია ნატეხი ქვით კირით-დუღაბზე. თავდაპირველად კოშკი 3 სართულიანი იყო დღეს-დღეობით კი 2 სართულიღაა შემორჩენილი. პირველი სართული ნახევრად სარდაფია და ყრუ. მეორე სართული, რომელზეცაა მთავარი შესასვლელი, საცხოვრებელია. დასავლეთის კედელში ბუხარია მოწყობილი, რომლის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. ასევე თითო სათოფურია შესასვლელის ორივე მხარეს, ხოლო სამ-სამი - ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში. სართულშორისი გადახურვა ხის კოჭოვანი ყოფილა.

მცირე ეკლესია დგას კოშკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მისგან 5 მეტრში. ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. დარბაზულია, შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. დარბაზი განათებულია აღმოსავლეთის და დასავლეთის სარკმლებით. ნახევარწრიული აფსიდის კონქი მხრებზე გადაყვანილ სატრიუმფო თაღზეა დაყრდნობილი. თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. ასეთივე ნიშია გაკეთებული სამხრეთ კედელში საკურთხევლის წინ. ნახევარცილინდრული კამარა დარბაზის, რომელიც ჩამონგრეულია, კედლებს ეყრდნობოდა. ეკლესია შიგნიდან ნაწილობრივაა შელესილი.

ნაგებობა, რომელიც მარანი უნდა ყოფილიყო, კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთის ნაწილობრივ მიწაში შესმული კედლის ქვედა რიგები დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლების სამხრეთის ნაწილები. ინტერიერი და პერიმეტრი ნაშალი ფენითაა დაფარული. კომპლექსის გარშემო ნასახლარებია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39340
მინიატიურები, თავსამკაული და საზედაო ასოები ჯრუჭის II ოთხთავიდან
**ჯრუჭის II ოთხთავი** — XII საუკუნის ქართული ხელნაწერი ოთხთავი. ცნობილია აგრეთვე **ახალი ჯრუჭის** სახელით. ოთხთავი ერთ-ერთი გამორჩეულია ქართულ ილუსტრირებულ სახარებებს შორის მხატვრული სტილითა და მინიატიურების სიმრავლით. გადაწერილია მიქაელის მიერ, რომელიც ამავე დროს წიგნის მომხატველიცაა.

საწერ მასალად ეტრატია გამოყენებული. შეიცავს 278 ფურცელს, ფურცლის ზომებია: 24,5X18,6 სანტიმეტრი. გადაწერილია ნუსხური დამწერლობით. 

ხელნაწერი სულ 334 მინიატიურას შეიცავს. კომპოზიციები ორ ან სამ იარუსადაა წარმოდგენილი. მინიატიურები ჩარჩოებითაა შემოსაზღვრული, თუმცა ზოგან მინიატიურა სცილდება ჩარჩოს და ფიგურები ტექსტშია შეჭრილი. 

ჯრუჭის II ოთხთავი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H ფონდში (H-1667).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯრუჭის I ოთხთავი

ლიტერატურა
----------

* ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 43

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ოთხთავები |
| --- |
|  |
| ზოგადი სტატიები | 
სახარება • ოთხთავი • ქართული ხელნაწერი სახარებები | თავსამკაული ვანის ოთხთავიდან |
|  |
| ცალკეული ოთხთავები | 
ადიშის ოთხთავი • ალავერდის ოთხთავი • ანჩის ოთხთავი • ბერთის I ოთხთავი • ბერთის II ოთხთავი • ბიჭვინთის ოთხთავი • გელათის ოთხთავი • ვანის ოთხთავი • ვარძიის ოთხთავი • იერუსალიმის ოთხთავი • ლაბსყალდის ოთხთავი • ლარგვისის ოთხთავი • მარტვილის ოთხთავი • მესტიის ოთხთავი • მოქვის სახარება • პარხლის I ოთხთავი • პარხლის II ოთხთავი • სამების ოთხთავი • ტბეთის I ოთხთავი • ტბეთის II ოთხთავი • ყანჩაეთის ოთხთავი • შიომღვიმის ოთხთავი • წყაროსთავის I ოთხთავი • წყაროსთავის II ოთხთავი • ხანმეტი ოთხთავი • ჯრუჭის I ოთხთავი • ჯრუჭის II ოთხთავი |
|  |
| 
იხილეთ ქართულ ოთხთავთა სრული სია |

 |
**ყარყატნისკარტა ალკუნი** ან **გურიალი** (ლათ. Pelargopsis) — ფრინველთა გვარი ალკუნისებრთა ოჯახისა. მოიცავს სამ სახეობას. გავრცელებულნი არიან სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკულ ზონებში. მათი სხეულის სიგრძე 35 სმ აღწევს. გააჩნიათ მასიური შავი ან წითელი ნისკარტი და წითელი ფეხები. თავი და სხეულის ქვედა ნაწილი თეთრი ან მოყვითალო-თეთრია, ფრთები და სხეულის ზედა ნაწილი მუქი. არ ახასიათებთ სქესობრივი დიმორფიზმი. ფრენისას ფართხალებენ, მაგრამ პირდაპირ ფრენენ. ბინადრობენ ტყის ზონებში ტბებთან, მდინარეებთან, ესტუარებთან ან სანაპიროებთან ახლოს. იკვბებიან ცხრაფეხებით, თევზით, ბაყაყებით, ყარყატნისკარტა ალკუნი — მღრღნელებითა და მცირე ფრინველებით. ბუდეს იკეთებენ სანაპიროებზე, ხეებზე ან ტერმიტების ბუდეებში, სადაც დებენ თეთრ კვერცხებს.

სახეობები
---------

* Pelargopsis amauroptera — მურაფრთიანი ყარყატნისკარტა ალკუნი
* Pelargopsis capensis — ყარყატნისკარტა ალკუნი
* Pelargopsis melanorhyncha — შავნისკარტა ყარყატნისკარტა ალკუნი, ან შავნისკარტა გურიალი

ლიტერატურა
----------

* Fry, C. Hilary; Fry, Kathie; Harris, Alan (1992) *Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers*. London:  Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-8028-7.

სქოლიო
------

1. ↑  Fry, Fry & Harris 1992, pp. 137-141.
შანდუნის პროვინციის მდებარეობა
**შანდუნი** (ჩინ. 山东 პინ. Shāndōng; ქართ. — მთების აღმოსავლეთი) — პროვინცია ჩინეთის აღმოსავლეთში დედაქალაქი — ძინანი; უმსხვილესი ქალაქი და პორტია ცინდაო. სხვა ისტორიულად და ეკონომიკურად მნიშვნელოვანი ქალაქებია ტაიშანი, ბეიფანი, კურორტები ვეიჰაი და იანტაი, კონფუცის სამშობლო, ისტორიული ქალაქი ძიუფუ, მსხვილი სამრეწველო ცენტრი და სარკინიგზო კვანძი ძიბო და სხვა. პროვინციის მოსახლეობაა 91,800 მილიონი ადამიანი (მეორე ადგილზეა პროვინციათა შორის 2004 წ. მონაცემებით.) შანდუნი ჩინეთის რეგიონებს შორის პირველია ხორცის, ხორბლისა და ბრინჯის წარმოებით.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს შნადუნის ნახევარკუნძულსა და ნაწილობრივ ჩინეთის დიდ ვაკეზე, მდინარე ხუანხეს ქვემოთში, ყვითელი ზღვის სანაპიროზე. სანაპიროზე ბევრი უება. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს მთებს. ჰავა ზომიერი, მუსონურია. მთავარი მდინარეებია ხუანხე და ვეიხე. პროვინციის ტერიტორიაზე მდინარე ხუანხე უერთდება ბოჰაის ზღვას.

ისტორია
-------

ძვ. წ. VIII-III საუკუნეებში შანდუნის ტერიტორიის დიდი ნაწილი შედიოდა ცისა და ლუს სამეფოებში. შანდუნი ეწოდა X საუკუნეში. შანდუნის პროვინცია შეიქმნა XVII საუკუნის შუა წლებში. 1854-1855 წლებში შანდუნში იბრძოდნენ აჯანყებული ტაიპინელები, ხოლო 1864-1868 წლებში აჯანყებული ნიანძიუნები. 1894-1895 წლებში შანდუნის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ჩინეთ-იაპონიის ომის საბრძოლო მოქმედებები. 1898 წელს შანდუნი იძულებითი იჯარით აიღო გერმანიის იმპერიამ, ხოლო ნავსადგური ვეიხაი გაერთიანებულმა სამეფომ. გერმანიამ შანდუნი საკუთარი გავლენის სფეროდ გამოაცხადა იქ მიიღო მთელი რიგი კონცესიებისა. პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში გერმანიის საიჯარო ტერიტორიები მიიტაცა იაპონიამ, მაგრამ ანტანტის ქვეყნებმა აიძულეს დაებრუნებინა ისინი ჩინეთისთვის. 1937-1945 წლებში შანდუნი ოკუპირებული ჰქონდა იაპონიას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 682.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შანდუნი***

* პროვინციის მთავრობის საიტი (ჩინური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| პროვინციები | 
ანხოი  • განსუ  • გირინი  • გუანდუნი  • გუიჯოუ  • იუნანი  • ლიაონინი  • სიჩუანი  • ფუძიანი  • შანდუნი  • შანსი  • შენსი  • ცინხაი  • ძიანსი  • ძიანსუ  • ხაინანი  • ხებეი  • ხენანი  • ხეილუნძიანი  • ხუბეი  • ხუნანი  • ჯეძიანი |  |
|  |
| ავტონომიური რაიონები | 
გუანსი-ჯუანი  • შიდა მონღოლეთი  • ნინსია-ხუეი  • ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი  • სინძიანი |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
პეკინი  • ჩუნცინი  • შანხაი  • ტიანძინი |
|  |
| სპეციალური ადმინისტრაციული რაიონები | 
 ჰონგ-კონგი  •  მაკაო |

 |
ჯაინიზმის სიმბოლო, რომელი 1974 წელს ყველა ჯაინისტური სექტის მიერ იქნა აღიარებული.
**ჯაინიზმი** (სანსკრ.: जैन - „გამარჯვებული") — რელიგიურ-ფილოსოფიური სწავლება, წამოსული ინდოეთიდან ძვ. წ. VI საუკუნეში. დამაარსებლად ითვლება ჯინო მაჰავირა. ამჟამად ითვლის დაახლოებით 6 მილიონ მიმდევარს, რომელთაგან 3,5 მილიონი ინდოეთში ცხოვრობს.

ჯაინიზმის, როგორც დჰარმული რელიგიის, საფუძველს წარმოადგენს რწმენა გარდასახვების მიმდევრობაში (დჰარმაჩაკრა), სამსარასგან (მოკშა) გათავისუფლების შესაძლებლობა, მკაცრი ასკეტიზმი, სიცხოცხლის ყველა ფორმის შეუცვლელი ღირებულება (ფასეულობა) მის ნებისმიერ განსახიერებაში, და შედეგად, მათთვის ვნების დაუშვებლობა, ანუ ძალადობის უარყოფა (აჰისიმა).

ჯაინიზმი ქადაგებს, რომ ნებისმიერი არსება (ჯივა, სანსკრ.: जीव) ინდივიდუალურია და მარადიულ სულს წარმოადგენს და დამოუკიდებლად არის პასუხისმგებელი საკუთარი ქმედებებისთვის. შესაბამისად, მკვიდრდება ცხოვრების ისეთი წესი, სადაც სიცოცხლის ყოველ ფორმას უკიდურესი პატივისცემა მიეგება. ღმერთი ჯაინებისთვის გაიგივებულია ისეთ ცნებებთან, როგორიცაა უსასრულო ცოდნა (სანსკრ.: अनन्त ज), უსასრულო შემეცნება (სანსკრ.: अनन्त दर्शन्), უსასრულო გათვითცნობიერება (სანსკრ.: अनन्त चरित्र, ananta caritra?) და უსასრულო ბედნიერება (სანსრკ. अनन्त सुख, ananta sukha?). ამგვარად, ჯაინიზმი არ მოიცავს საკუთარ ფილოსოფიაში ღმერთის, როგორც ყოვლისშემძლე ზეარსების ცნებას, არამედ როგორც უსასრულო სამყაროთქმნილებას, რომელსაც ბუნების კანონები მართავს, რომლებიც, თავის მხრივ, დამოკიდებულია სამყაროს შემადგენელ არსებითობათა (გუნი) ურთიერთქმედებაზე.

ჯაინიზმის კიდევ ერთ განმასხვავებელ ასპექტად ითვლება ანეკანტავადა — სწავლება ობიექტთა და ფენომენთა სხვადასხვა სუბიექტთა მიერ განსხავებული ხედვის არსებობის შესახებ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯაინიზმი***

* JainGyan.com
* Jainworld - World's oldest Jain site
* Jainism at Florida International University
* Ahimsa Times World's Leading Jain News e-letter
* Simplified Jainism in University of Michigan
* Jain University
* ჯაინიზმი (ჩემი ინდოეთი)

სქოლიო
------

1. ↑  JainSymbol. Jainworld.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-14. ციტირების თარიღი: 29 მარტი 2012.
**შირიმნის ბრძოლა 1021** — ბრძოლა საქართველოსა და ბიზანტიის ლაშქარს შორის, შირიმთან (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ბიზანტიის იმპერიას არ აკმაყოფილებდა საქართველოსაგან მისი სიუზერენობის ფორმალური აღიარება და ცდილობდა რეალურად განემტკიცებინა თავისი მდგომარეობა, რისთვისაც XI საუკუნის დასაწყისში სამხრეთ ტაოს ტერიტორიაზე დავით კურაპალატის ყოფილი სამფლობელოებიდან (დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა) იბერიის თემი შექმნა.

ბიზანტია ყველა საშუალებით ცდილობდა შეეჩერებინა საქართველოს გაერთიანებისა და ზრდა-გაძლიერების პროცესი, დაესუსტებინა ის და ხელში ჩაეგდო მოსაზღვრე მიწები. 1014—1018, როდესაც ბიზანტია ბულგარეთთან ომით იყო დაკავებული, საქართველოს სამეფო კარმა ისარგებლა ამით და ბრძოლა დაიწყო სამხრეთ ტაოს მიწა-წყლის დასაბრუნებლად. ქართველებს მხარში ამოუდგნენ სომხებიც. გიორგი I-მა დაიკავა ბიზანტიის მიერ მიტაცებული ციხესიმაგრეები, მაგრამ ბულგარეთის დამარცხების შემდეგ ბიზანტიის საიმპერატორო კარმა გიორგი I-ს დაკავებული ციხესიმაგრეების დაცვა მოსთხოვა. არისტაკეს ლასტივერტცის ცნობით, საქართველოს მეფემ არ შეასრულა ბიზანტიის იმპერატორის მოთხოვნა, ეს უკანასკნელი განრისხდა და საქართველოს წინააღმდეგ გამოილაშქრა. გიორგი I-მა სასწრაფოდ შეკრიბა ლაშქარი, მაგრამ მოწინააღმდეგის დიდი რიცხობრივი უპირატესობის გამო შებმა მიზანშეუწონლად ჩათვალა და უკან დახევა დაიწყო. ბიზანტიელები დაედევდნენ. გიორგი I-მა, მტრის მოძრაობისთვის ხელი რომ შეეშალა, გადაწვა ოლთისი. ბიზანტიელები 1021 პალაკაციოს (ჩილდირის) ტბის მახლობლად, შირიმთან შეებნენ საქართველოს ლაშქრის არიერგარდს. ქართველებმა მედგარი ბრძოლით უკუაქციეს ბიზანტიელები, მაგრამ მოპოვებული უპირატესობის შენარჩუნება ვერ მოახერხეს და უკან დაიხიეს. ამან გაააქტიურა მტერი. ბიზანტიის ლაშქარი დაედევნა ქართველებს, კოლა-არტაან-ჯავახეთზე გადმოიარა და გაანადგურა ეს მხარე. შემდეგ თრიალეთში შემოიჭრა. გიორგი I-მა მოიშველია კახეთისა და ჰერეთის ძალები და ბრძოლის განახლება გადაწყვიტა. ზამთრის მოახლოებისა და, როგორც ჩანს, ქართველთა ლაშქრის გაძლიერების გამო ბიზანტიის მბრძანებელმა ბრძოლა აღარ გააგრძელა და უკან გაბრუნდა, თანაც „კუალად უბოროტესადრე შურისგებით მოაოხრა ქუეყანანი".

შირიმნის ბრძოლაში ქართველი ფეოდალები ერთმანეთთან შეკავშირებულები გამოვიდნენ მტრის წინააღმდეგ. ბრძოლაში დაიღუპნენ დიდი ფეოდალები კლდეკარის ერისთავი რატი ლიპარიტის ძე და ხურსი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *მეტრეველი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 8.
**შალვა ლავრენტის ძე ჭანკოტაძე** (დ. 24 იანვარი, 1902, გორი — გ. 21 თებერვალი, 1965, თბილისი) — ქართველი სამხედრო-საჰაერო მოღვაწე, საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი (1944). 

დაამთავრა სერპუხოვის საჰაერო სროლისა და ბომბდაშენის უმაღლესი სამხედრო სკოლა (1927). იმავე წელს გაწევრიანდა სკკპ-ში. 1927-1931 წლებში მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქში. 1938-1941 და 1951-1965 იყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს უფროსი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა განსაკუთრებული დანიშნულების ავიაესკადრილიას, ავიაჯგუფს, პოლკს, დივიზიას; მონაწილეობდა სტალინგრადის საჰაერო ბრძოლებში. 1946 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის სამოქალაქო ავიაციის მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე. საქართველოს სსრ III-V მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1951-1962). დაჯილდოებულია 7 ორდენით, მათ შორის გრიუნვალდის ჯვრის ორდენით და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჩინჩილაკაშვილი, ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 382.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ჭანკოტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
* შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
**ხეითის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელ ხეითში, ბუგიაანთუბანი. განვითარებული შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დგას ბუგიაანთ უბანში. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. ფასადებისათვის და კარ-სარკმლისათვის გამოყენებულია მოღვინისფ-რო თლილი ქვის კვადრები.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახე-ვარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო თაღოვანი სარკმელი. სა-რკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით სწორკუ-თხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ხის კანკელი და ორსაფეხურიანი სოლეაა. კანკელი მოხატულია.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები ორსაფეხურიან პილასტრების კაპიტელებს ეყრდნობა. კონქი და კამარა გადაყვანილია ხის არმატურით, რომელიც შემდეგ შელესილია ბათქაშით.

ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის თაღოვანი და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი სარკმელი ნაოთხალია. იატაკი ამოვსებულია მი-წით. მსგავსი ორნამენტული მოტივი აღმოსავლეთი სარკმლის ქვედა ნაწილშიც არ-ის.

სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, რომელსაც ტიმპანის ქვა აქვს. თაღი მორთუ-ლია ორნამენტით. ფასადები მოკლებულია დეკორატიულ მორთულობას. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ძეგლი დაზიანებულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 254-255
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხუნდაძე**. |

**შალვა ხუნდაძე** (დ. 29 მარტი, 1920, ქ. სოხუმი — გ. 11 იანვარი, 1991) — ქართველი პედაგოგი და გეოგრაფი. პედაგოგიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1961), დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

შალვა ხუნდაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი 1941 წელს.

1941–1962 წლებში მუშაობდა თბილისის სხვადასხვა სკოლაში გეოგრაფიის მასწავლებლად, სასწავლო ნაწილის გამგედ, დირექტორად; 1959 წელს მუშაობა დაიწყო იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. კითხულობდა გეოგრაფიის სწავლების მეთოდიკის კურსს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე. მისი სამეცნიერო მუშაობის თემატიკა გეოგრაფიის სწავლების მეთოდიკას ეკუთვნის.

მუშაობდა აგრეთვე ბუნებისმცოდნეობის სწავლების საკითხებზე. იყო ჟურნალ „სკოლა და ცხოვრების" დამატების — „ისტორია და გეოგრაფია სკოლაში" რედკოლეგიის წევრი. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1961 წელს თემაზე: „მათემატიკური გეოგრაფიის ელემენტების სწავლება საშუალო სკოლაში". გამოქვეყნებული აქვს 80-მდე სამეცნიერო-მეთოდური ნაშრომი. შეადგინა დაკვირვების დღიურები II და IV კლასებისათვის.

დაჯილდოებულია იაკობ გოგებაშვილის სახელობის მედლითა და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით.

ბიბლიოგრაფია
------------

* დაკვირვების დღიური: ბუნება და ადამიანის შრომითი საქმიანობა. თბ. 1990;
* დაკვირვების დღიური ბუნებასა და ადამიანის შრომით საქმიანობაზე. თბ. 1987;
* ბუნების კარი: ბუნების სახელმძღვ. მე-2 კლასისათვის (თანაავტორი). თბ. 1982;
* ფიზიკური გეოგრაფიის სწავლება ახალი პროგრამით. თბ. 1972;
* მათემატიკური გეოგრაფიის ელემენტების სწავლება საშუალო სკოლაში. თბ. 1958.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ყაჩაღები ვახშამზე** — სერიალის *ტიფლისი* მეოთხე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 2014 წლის 6 დეკემბერს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
"ტიფლისში" დანაშაულის, სახელმწიფო სტრუქტურებში არსებული კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა თავისუფლებისთვის ბრძოლაში გადაიზრდება. სერიალის ავტორები საქართველოში ამ პროცესების ძირითად ასპარეზად "იატაქვეშეთს" განიხილავენ. სწორედ ამაზე მეტყველებს ტყეში გავარდნილი ყაჩაღების, ორბელიანების ოჯახისა და პოლიცილების გაერთიანება ამილახვართა დანაშაულებრივი სამყაროს წინააღმდეგ. თუ წინა სერიებში თხრობა მრავალფეროვანი, უფრო დინამიკური და აქტიური იყო, სხავდასხვა გმირის ისტორიის ერთმანეთთან დაკავშირებისა და გუნდად გაერთიანების მცდელობა შეინიშნებოდა, მე-4 სერიაში მხოლოდ ორი თემის გაშლა მოხდა – შურისძიების სურვილი, რომელიც ყაჩაღებსა და ამილახვარის კლანს ერთმანეთთან აპირისპირებს და პროგრესული ინტელიგენცია, ძირითადად, შემოქმედებითი ინტელეიგენციის კრება. აშკარად იკვეთება მათი სურვილი, არა მხოლოდ ძალით, არამედ სიტყვით, პრესით, თამამი იდეებითა და სიახლეებისაკენ სწრაფვით შეცვალონ ადამიანების აზროვნება, მსოფლმხედველობა, ცხოვრების სტილი. ჩნდება ახალი ინტრიგაც, ლუკასა და ელენეს ინტერესი ერთმანეთის მიმართ, სერიალი მელოდრამატული ხაზის განვითარების პერსპექტივას გვპირდება. ვფიქრობ, ამ ელემენტის შემოტანა უფრო ცოცხალს და საინტერესოს გახდის ,,ტიფლისურ" ისტორიებს. ,,ტიფლისში" განხილული პრობლემები აქტუალურია დღესაც. ისევე როგორც მაშინ, ადამიანებს უსამართლობის, განუკითხაობის ერთგვარი განცდა უჩნდებათ. უნებურად ჩნდება პარალელები, ერთგვარი სევდა, ჩვენს ქვეყანაში ამ პრობლემების `მარადიულობის" გამო. "ტიფლისის" შემქმნელები თითქმის ყველა სერიაში ცდილობენ დაიცვან ეპოქის სახე, თუმცა გარკვეული დიალოგებითა და მსახიობთა ინტონაციით, ზოგჯერ ყალბი ინტონაციითაც კი სტილი ირღვევა. "ტიფლისის" ამ სერიაში უკვე იგნორირებულია ქართული ყოფისთვის დამახასიათებელი ატრიბუტიკა, ურთიერთობის ფორმები და ა. შ და უმეტესად ჭარბობს დასავლური ცხოვრების სტილისთვის დამახასიათებელი ნიშნები, რაც ერთგვარად, ზოგადად `მოთხრობილი" ისტორიის შთაბეჭდილებას ტოვებს, ისტორიის რომელიც შესაძლოა ყველგან მოხდეს. (სერიალში კი მაყურებლის ინტერესის გასაღვიძებლად მნიშვნელოვანია ნაცნობი გარემოს შექმნა) ის ნაკლებად ასოცირდება ჩვენს წარსულთან. XIX საუკუნის ტიფლისის ეკლექტური გარემო, საერთო კოლორიტი, ხომ აღმოსავლური და დასავლური სტილის ნაზავით მიიღება. ამ სტილის დაცვა, თუნდაც მრავალფეროვანი და საინტერესო გარემოს შესაქმნელად, კარგი იქნებოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* The Robbers Dinner — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ყაჩაღები ვახშამზე