**ვასილი ალექსანდრეს ძე გეიმანი** (რუს. Василий Александрович Гейман; დ. 1823 — გ. 12(24) აპრილი,1878, ყარსი) — რუსი გენერალ-ლეიტენანტი. 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

ვასილი გეიმანი დაიბადა 1823 წელს კოვენსკის გუბერნიაში. განათლება მიიღო გროდნოს გიმნაზიაში, 1839 წელს სამხედრო სამსახურში შევიდა ნიჟნი ნოვგოროდის ქვეითი პოლკის უნტეროფიცრად. 

1842 წელს გადაიყვანეს კავკასიის N1 ხაზოვან ბატალიონში, ხოლო 1844 წელს - კავკასიის ხაზოვან სარეზერვო ბატალიონში და მალევე, სტაჟის გამო, პრაპორშჩიკად დააწინაურეს.

1845 წელს გადაიყვანეს მე-16 ქართულ ხაზოვან ბატალიონში და გაგზავნეს ყაბარდოს ქვეითთა ​​პოლკში და მას შემდეგ მისი გამორჩეული სამხედრო მოღვაწეობა კავკასიაში 20 წელი გაგრძელდა. თავის პოლკთან ერთად მონაწილეობდა ჩეჩნეთის თითქმის ყველა ექსპედიციაში. გრაფი ვორონცოვის დარგოში ლაშქრობის დროს, იგი, გენერალ ბელიავსკის ავანგარდში ყოფნისას, ბევრ საკითხში გამოირჩეოდა. ერთ-ერთი შეტაკების დროს გეიმანი დაჭრეს მარცხენა მხარში; წარმატებულმა ოპერაციამ მას სიცოცხლე გადაურჩინა, მაგრამ მას შემდეგ იგი თავისუფლად ვეღარ იყენებდა მარცხენა ხელს და მთელი ცხოვრება ხელი დაკიდებული ჰქონდა ფართო შავ სარტყელზე. დარგის ექსპედიციისთვის გეიმანს მიენიჭა მეორე ლეიტენანტის წოდება და მიენიჭა წმ. ანას მე-4 ხარისხის ორდენი. 1846 და 1847 წლებში განაგრძო მონაწილეობა მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში, რისთვისაც მიიღო წმ. ანას მე-3 ხრისხის ორდენი ხმლებითა და ბაფთით.

1847 წლის ბოლოს დაინიშნა ბრიგადის ადიუტანტად. 1848 წელს მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება.

1849 წელს დაბრუნდა ფრონტზე და დაინიშნა ასეულის მეთაურად. 1851 წელს უკვე კაპიტნის რანგში მიიღო წმ. ანას მე-2 ხარისხისა და წმ. ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ორდენი ბაფთით. 1852 წელს მიენიჭა კაპიტნის წოდება.

1854 წელს დაინიშნა სამიზნე სროლაში ქვედა რანგის წვრთნების უფროსად და მონაწილეობა მიიღო მთიელებთან წინააღმდეგ რამდენიმე დიდ ბრძოლაში, ხოლო 13 ივლისს ორჯერ დაიჭრა ტყვიით. 1856 წელს მიენიჭა მაიორის წოდება და მიიღო მსროლელთა რაზმი.

1857 წელს იყო კუმიკის რაზმის შემადგენლობაში და განსაკუთრებით აქტიური მონაწილეობა მიიღო მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში: 19 იანვარს სოფელ ალი-სულთან-კალეს აღებაზე იმყოფებოდა, 19 მარტს - გოიტემირის კარიბჭის გამაგრებული პოზიციის თავდასხმისას, 21 მარტი - სოფელ სამგო-იურტის განადგურებისას, 24 მარტი - სოფლების მაშეილისა და ბელნოშის აღებისას; აღნიშნულ ბრძოლებში გამორჩეულობისთვის მას მიენიჭა დრაგუნის ოქროს ხმალი წარწერით „მამაცობისათვის".

1859 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება და წმ. სტანისლავის II ხარისხის საიმპერატორო გვირგვინით და ხმლებით.

როდესაც 1860 წელს, შამილის დატყვევების შემდეგ, ძირითადი მოქმედებები გადავიდა კავკასიის ხაზის მარჯვენა მხარესს, გეიმანი იქ გაგზავნეს მსროლელი ბატალიონისა და ყაბარდოს პოლკის მონადირეთა რაზმის მეთაურად.

სოფელ შაბანიცის ოკუპაციისას მისი ბატალიონი პირველი რიგის ჯარებს შორის იყო და მდინარე ილის ზემო დინებისკენ შემდგომი მოძრაობით მუდმივად წინა პლანზე იყო. ივნისის დასაწყისში შაფსუღის რაზმი, რომელშიც შედიოდა ეს ბატალიონი, გადავიდა მდინარე შაბშზე; 7 ივნისს, მის გადაკვეთისას, წინ მიმავალი ყაბარდოული და აფშერონის პოლკების ორმა ბატალიონმა, გეიმანის მეთაურობით, გაუძლო ძალიან მძიმე ბრძოლას და მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენა მთიელებს. შემდეგ, ნიჟნე-აბაძეხის რაზმის შემადგენლობაში, ყაბარდოული პოლკის ბატალიონი გეიმანის მეთაურობით მონაწილეობდა რეგიონში რუსული მმართველობის დამტკიცებასა და მთიელთა გადასახლებაში.

1861 წლის ბოლოს გეიმანი პოლკოვნიკად დააწინაურეს და დაინიშნა სევასტოპოლის 75-ე ქვეითი პოლკის მეთაურად, რომელიც ასევე იყო მარჯვენა ფრთის ჯარებში.

1862 წლის აპრილის ბოლოს, ნიჟნე-აბაძეხის რაზმის მეთაურობით, მან ოსტატურად დაასრულა რთული და საშიში ოპერაციები დახოვის ხეობის აღებისთვის, რის შემდეგაც იქ დატოვეს ახალი კაზაკთა სოფლის ასაშენებლად. დახოვსკაიას სტანიცას მოწყობაზე მუშაობა, რომელიც 12 ივლისამდე გაგრძელდა, რომლის დროსაც არაერთხელ მოუწია მოწინააღმდეგესთან შებრძოლება. 18 ივლისს გეიმანმა დაარბია მდინარე რუფაბგოს ხეობა და გაანადგურა დიდი სოფელი, სადაც გროვდებოდა მარცვლეულის მარაგი. 25 სექტემბერს გენერალი ევდოკიმოვი, რომელიც მეთაურობდა მარჯვენა ფრთის ჯარებს, მივიდა დახოვის რაზმთან და მასთან ერთად გადავიდა მდინარე კურჟიფსამდე. სამხედრო ოპერაციები მდინარეების ბელაიას, ფშეხასა და ქურჯიფსას აუზებში დასრულდა 1862 წლის ბოლოს სოფელ ხამიშის აღებით. იმავე წელს გეიმანი დაჯილდოვდა წმ. ვლადიმირის მე-3 ხარისხის ორდენით ხმლებით.

1863 წლის იანვრის მეორე ნახევარში დახოვსკის რაზმს დაევალა დაეპყრო ქურჯიპების ზემო წელი და მოეჭრა გაწმენდა და, მიუხედავად მთიელთა ჯიუტი წინააღმდეგობისა, წარმატებით დაასრულა იგი: 8 თებერვალს გაწმენდა დასრულდა. 27 თებერვალს, გეიმანი გადავიდა მდინარე ტლოტის გასწვრივ ქედზე, რათა შეხვედროდა ახალ მთავარსარდალს, დიდ ჰერცოგ მიხაილ ნიკოლოზის ძეს. ამ გადაადგილებას მან წარმატებით მოიგერია მთიელთა თავდასხმები, 5 მარტს გეიმანმა მიაღწია სოფელ კურჟიფსკაიას და წარუდგინა თავი დიდ ჰერცოგს, ხოლო 7-ში დაბრუნდა სოფელ დახოვსკაიაში. შემდეგ, 1863 წლის განმავლობაში, გეიმანის რაზმი, მოძრაობდა სხვადასხვა მიმართულებით, ავიდა ყველაზე გაუვალ ადგილებში.

1862-1863 წლების ექსპედიციების დროს გეიმანს, მათი მონაწილის, პრუსიის პრინც ალბრეხტის წინადადებით, მიენიჭა პრუსიის წითელი არწივის მე-3 ხარისხის ორდენი ხმლებითა და გვირგვინის მე-2 ხარისხის ორდენი.

1864 წლის დასაწყისში, კავკასიონის ქედის სამხრეთ ფერდობის ტომების წინააღმდეგ ძირითადი ოპერაციების დაწყებამდე, ყველა რაზმს დაევალა კიდევ ერთხელ გაევლო ჩრდილოეთ მთიანი რეგიონის სხვადასხვა კუთხეები და განდევნა მტრულად განწყობილი ადგილობრივი მოსახლეობა.

გეიმანი, რომელიც 1863 წელს დაწინაურდა გენერალ-მაიორის წოდებით, იგივე ოსტატობით მოქმედებდა დახოვის რაზმის სათავეში და 1864 წლის 19 აპრილს დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მე-3 ხარისხის ორდენით.

1865 წლის დეკემბერში დაინიშნა 21-ე ქვეითი დივიზიის უფროსის თანაშემწედ, 1866 წელს - ყუბანის ოლქის ჯარების მეთაურის თანაშემწედ, 1867 წელს - სოხუმის განყოფილების უფროსად, 1872 წელს დაინიშნა გენერალ-ლეიტენანტად. იყოს აგვისტოს მთავარსარდლის, შემდეგ კი მე-20 ქვეითი დივიზიის მეთაურის განკარგულებაში.

1875 წელს დაჯილდოვდა წმ. ვლადიმირის მე-2 ხარისხის ორდენით. 1875-1876 წლებში გეიმანმა წარუდგინა შენიშვნა დიდ ჰერცოგ მიხეილ ნიკოლოზის ძეს: „სამხედრო მოსაზრებები კავკასიიდან თურქეთთან ომის შემთხვევაში", რამაც გამოიწვია სასარგებლო სიახლეები (ადრე მან წარადგინა შენიშვნები: 1870 წელს - „სამხედრო მიმოხილვა სოხუმის ტერიტორია" და 1874 წელს - „სამხედრო ღონისძიებები სიმშვიდის უზრუნველსაყოფად თერეკისა და დაღესტნის რაიონებში").

როდესაც 1877 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომი დაიწყო, გეიმანი იმყოფებოდა დასავლეთ სომხეთში მოქმედ ჯართან და მეთაურობდა მდინარე არპას გადაკვეთას. 1877 წლის 28 აპრილს მას დაევალა სპეციალური რაზმით არდაგანის ოპერაციისათვის. 5 მაისს, ციხეზე გადამწყვეტი თავდასხმის დროს, მისი მეთაორობით მოხდა ციხის აღება. არდაგანის აღება დაგვირგვინდა ბრილიანტებით მორთული ოქროს ხმლით.

ყარსზე ძირითადი ძალების კონცენტრირებისას, გეიმანის ნაწილს დაევალა გადასულიყვნენ ამ ციხის სამხრეთ-დასავლეთის მიდამოებში, გაეცნოთ დასავლეთიდან ყარსის რელიეფს და აერჩიათ პოზიცია, საიდანაც საჭიროების შემთხვევაში შეეძლოთ შეტევა. საგანლუღიდან მომავალი თურქული ჯარების მიმართ წარმატებით იქნა არჩეული პოზიცია სოფელ კოგალის მახლობლად, მაგრამ სტრატეგიის შეცვლის გამო, გეიმანის რაზმის ძირითადი ძალები გადაიყვანეს არავარტანში, რათა შერთვოდნენ დანარჩენ ჯარს, რომლებსაც უნდა დაეწყოთ ყარსის ციხის ალყა. 27 მაისს გეიმანმა ჩაატარა შორახის სიმაღლეების დაზვერვა, 3 ივნისს მან მნიშვნელოვანი უპირატესობით მოიგერია მტრის შეტევა არავარტანის ბანაკზე, ხოლო 6 ივნისს იგი გაანადგურდა. რაზმით გაგზავნეს საგანლუგში მუხთარ ფაშას ყურადღების გასაფანტად, რომელიც დიდი ამალით მოემართებოდა თერგუკასოვის ერევნის რაზმზე. ლორის-მელიკოვის ბრძანებით ზევინის პოზიცია დაიკავა 13 ივნისს. 23 ივნისს გეიმანის რაზმი შეუერთდა ძირითად ძალებს და მათთან ერთად უკან დაიხიეს ყარსიდან. 16 ივლისს, გეიმანის მეთაურობით მნიშვნელოვანმა კოლონამ მოაწყო დემონსტრაცია ალაჯინის სიმაღლეებზე მდებარე მუხტარ ფაშას არმიის წინააღმდეგ, რამაც საკმაოდ მწვავე ბრძოლა გამოიწვია, რის შემდეგაც გეიმანის ჯარებმა უკან დაიხიეს კიურუკ-დარაში. 6 აგვისტოს, ახალი გაძლიერებული შეტევა განხორციელდა ალაჯაზე მთავარი თურქული არმიის პოზიციის წინააღმდეგ.

20 სექტემბრიდან მან გამორჩეული მონაწილეობა მიიღო ალაჯასთან ბრძოლებში, 3 ოქტომბერს კი აიღო მტრის პოზიციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი ავლიარი და ამით ხელი შეუწყო თურქეთის არმიის დამარცხებას ავლიარ-ალაჯინის ბრძოლაში. 5 ოქტომბერს გეიმანმა განაახლა ყარსის ბლოკადა. 10 ოქტომბერს გაგზავნილი სპეციალური რაზმით აჰმედ მუხთარ ფაშას დასადევნად, გეიმანმა ვერ დაეწია მას და ხელი შეუშალა მას ისმაელ ფაშასთან დაკავშირებაში. ამ კამპანიამ წარმოადგინა უკიდურესი სირთულეები გაუვალ გზებსა და უკიდურესად უხეშ რელიეფზე. 16 ოქტომბერს გაერთიანდა თერგუკასოვის რაზმთან, გეიმანმა დაიკავა გასან-კალა. 23 ოქტომბერს იგი თავს დაესხა მუხთარ ფაშასა და იზმაილ ფაშას პოზიციებზე დევე ბოინუს მახლობლად, ერზერუმის გზაზე და დაამარცხა ისინი. 29 ოქტომბრის ღამეს გაიმართა შტურმი ერზერუმის ციხესიმაგრეებზე. გეიმანმა გადაწყვიტა დაუყოვნებლივ გაემეორებინა თავდასხმა, მაგრამ მიატოვა ეს იდეა ჭურვების ნაკლებობის, ხალხის უკიდურესი დაღლილობისა და მათ შორის განვითარებული ავადმყოფობის გამო.

1877 წლის 12 ნოემბერს გეიმანი დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მე-2 ხარისხის ორდენით.

ამასობაში წელიწადის ყველაზე არახელსაყრელ დროს დაიწყო ერზერუმის ხანგრძლივი ბლოკადა. ჯარში გაჩნდა ტიფის ეპიდემია, რომელიც გაგრძელდა 1878 წლის 19 თებერვალს დადებული ზავის საფუძველზე ერზერუმის თურქების მიერ გაწმენდისა და რუსული ჯარების მიერ მისი ოკუპაციის შემდეგაც. ამის მსხვერპლი გახდა გეიმანიც, რომელიც გარდაიცვალა ყარსში 1878 წლის 12 აპრილს.

მისი უფროსი ძმა, მიხეილ გეიმანი, ასევე დიდი ხნის განმავლობაში მსახურობდა კავკასიაში, იყო ყაბარდოს ქვეითი პოლკის პოლკის შტაბის ექიმი; გარდაიცვალა 1866 წელს.

„კავკასიურ კრებულში" (No3, 1879) დაბეჭდილია გეიმანის მოგონებები 1845 წლის დარგინის ლაშქრობის შესახებ (ხელახლა გამოქვეყნებულია კრებულში „დარგინის ტრაგედია. 1845", ქ. პეტერბურგი, 2001 წ.). მან რამდენიმე სტატია და შენიშვნა მოათავსა „სამხედრო კრებულსა" და „რუს ინვალიდში".

2017 წელს არდაგანის პროვინციაში აღმოაჩინეს რუსი ოფიცრის ნეშტი, რომელიც, წინასწარი ვარაუდით, შესაძლოა გენერალ გეიმანს ეკუთვნოდეს. თუმცა, ექსპერტიზამ დაადგინა, რომ ნეშტი ეკუთვნის რუსეთის საიმპერატორო არმიის ლეიტენანტ პოლკოვნიკს კარლ რჟეპეცკის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Военная энциклопедия (1911-1915)// Гейман, Василий Александрович

სქოლიო
------

1. ↑  газ. «Кавказ», №84, 13 апрель, 1878
2. ↑  Интерфакс. ციტირების თარიღი: 2017-05-22