recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თინათინ ვასილის ასული ბურბუთაშვილი** (დ. 24 ივლისი, 1921, სოფელი მუხრანი, ახლანდელი მცხეთის მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 მაისი, 1978, თელავი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1974).

ბიოგრაფია
---------

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, პარალელურად 1946 წლამდე სწავლობდა თბილისის კინომსახიობთა სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეგ თბილისის კინოსტუდიის მსახიობად ჩაირიცხა. სასცენო მოღვაწობა დაიწყო 1944 წელს ხაშურის თეატრში. 1950 წლიდან თელავის ვაჟა-ფშაველას სახელობის თეატრის (იმ დროს სერგო ორჯონიკიძის სახელობის) მსახიობია. ბურბუთაშვილის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ემოციურობა, გარდასახვის დიდი უნარი, მაღალი პროფესიული კულტურა, სცენური მომხიბვლელობა. წარმატებით გამოდის ტრაგიკულ, სახასიათო, კომიკურ როლებში.

შესრულებული აქვს: ბეატრიჩე (კარლო გოლდონის „ორი ბატონის მსახური"), სალომე-კინტო (აკაკი წერეთლის „კინტო"), ხანუმა (აქვსენტი ცაგარლის „ხანუმა"), მარფა (ვანიონ დარასელის „კიკვიძე"), ვანა (ი. ჯავახიშვილისა და ა. აბშილავას „ვაზისუბნელი ძმაბიჭები"), ჯემა (ეთელ ლილიან ვოინიჩის „კრაზანას" მიხედვით), ლარისა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო"), დედა (ფედერიკო გარსია ლორკას „სისხლიანი ქორწილი") და სხვა.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1960: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა" (ვაჟიკას დედა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1976: „ნატვრის ხე" (შეთეს დედა) რეჟ. თენგიზ აბულაძე
* 1977: „როცა დედები შინ არ არიან" რეჟ. პავლე ჩარკვიანი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 574.
* *გვენცაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 506.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თინათინ ბურბუთაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* თინათინ ბურბუთაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ბატონის სახლი** (რუს. Барский дом) — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი გროზნოში. ამ სახლში 1957 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1994 წლამდე ცხოვრობდა ჩეჩენი იურისტი, ისტორიკოსი, უფლებათადამცველი და საზოგადო მოღვაწე ძიაუდინ მალსაგოვი.

აღწერა
------

ბატონის სახლს უკავია მთელი კვარტალი გროზნოს ცენტრში. ერთი მხრიდან აქვს ორი, ხოლო მეორე მხრიდან სამი სართული. მესამე სართული დააშენეს 1930-იან წლებში. ნაგებობას დაგეგმარებაში აქვს კვადრატული ფორმა, შესასვლელი თაღოვანია და შედის შიდა ეზოში. შენობა გადის გრობოედოვისა და უგრიუმოვის (ყოფილი დაღესტნის) და გამარჯვების პროსპექტისა და ესამბაევის (ყოფილი რევოლუციის) პროსპექტებზე.

ისტორია
-------

ნაგებობა 1923 წელს ააშენა ინგლისელმა ნავთობის მრეწველმა, რომელიც დაკავებული იყო გროზნოში ნავთობის მოპოვებით. თავდაპირველად შენობაში განთავსებული იყო კანტორები და სპეციალისტების ბინები. მოგვიანებით ამ სახლში ცხოვრობდნენ საბჭოთა პარტიული ელიტის ოჯახები. 

შენობა სერიოზულად დაზარალდა ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს და თითქმის მთლიანად დაინგრა მეორე ომის დროს. 2006 წელს გროზნოს მერიამ იგი მთლიანად აღადგინა. 

მემორიალური დაფა სახლის კედელზე
1998 წელს ფასადზე დაკივეს მემორიალური დაფა ძიაუდინ მალსაგოვის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც ამ სახლში ცხოვრობდა 1957-1994 წლებში. ჩეჩნეთის მეორე ომის პერიდში დაფა გაანადგურეს. 2012 წლის 7 აგვისტოს მალსაგოვის ქვრივის ძალისხმევით მემორიალური დაფა აღადგინეს. ახალი დაფა დაამზადა იმ ხელოსნის შვილმა, რომელმაც გაამზადა პირველი. 

2013 წელს ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ტურიზმის კომიტეტმა შეიტანა ქალაქის ტურისტულ-საექსკურსიო მარშრუტში, როგორც გროზნოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობა. ამავე წელს იგი მოინახულა 35 000-მა ტურისტმა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Элана Зубайраева.  (2014-05-12) Английский «аристократ» в центре Грозного. grozny-inform.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-28.
2. ↑  Все переименованные улицы Грозного. delovayachechnya.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-03. ციტირების თარიღი: 2017-01-29.
3. 1 2 3  1923 г. Грозненские «баре» и «Барский дом». checheninfo.ru (2016-12-15).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-25. ციტირების თარიღი: 2017-01-28.
4. ↑  Экскурсия по Грозному. Барский дом. Фоторепортаж. checheninfo.ru (2013-02-05).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-25. ციტირების თარიღი: 2017-01-29.
5. ↑  Вазаев А..  (2012-08-10) Второе рождение мемориала. Министерство культуры Чеченской Республики.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-27. ციტირების თარიღი: 2015-01-24.
**ბენარათერიუმი** (ლათ. Benaratherium) — გიგანტური ურქო მარტორქების გვარი ინდრიკოთერიუმების ამომწყდარი ჯგუფიდან. გავრცელებული იყო ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე ოლიგოცენში (დაახლოებით 25 მლნ. წლის წინათ). სხვა ინდრიკოთერიუმებისაგან განსხვავდებოდნენ შედარებით ნაკლები სიდიდით და კიდურების მეტი მოხდენილობით. ცნობილია მხოლოდ მისი ტიპობრივი სახეობა *Benaratherium callistrati*, რომელიც ნაპოვნია სოფელ ბენარის (საქართველო, ადიგენის რაიონი) მიდამოებში.

შემდგომში ნამარხი ფრაგმენტები აღმოჩნდა მონღოლეთშიც, ტბების ხეობაში. ნაშთების ზომების მიხედვით, აღმოჩენილი ეგზემპლარი პირობითად მიეკუთვნა ბენარათერიუმის გვარს (*Benaratherium* sp.), თუმცა პირდაპირი შედარება და სახეობის განსაზღვრა ვერ მოხერხდა.

სქოლიო
------

1. ↑  *გაბუნია ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 302.
2. ↑  Heissig, K. (2007). „Rhinocerotidae (Perissodactyla, Mammalia)" (PDF). *Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien* (გერმანული). **108A**: 233–269. ციტირების თარიღი: 10 სექტემბერი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ლევან ბერიანიძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1990, ოჩამჩირე, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა, სუმო). თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2010, მოსკოვი, რუსეთი, 120 კგ), საერთაშორისო ტურნირების ვიცე-ჩემპიონი (2010, ოქროს გრან-პრი, 120 კგ). სუმოს ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2013, პონიცი, გერმანია, 115 კგ). 2014 წლის ნოემბრიდან ასპარეზობს სომხეთის სახელით .

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| სუმო |  პონიცი, გერმანია | ევროპის ჩემპიონატი 2013 | აბსოლუტური | 02 ﻿2nd |
| სუმო |  პონიცი, გერმანია | ევროპის ჩემპიონატი 2013 | +115 კგ | 01 ﻿1st |
| სუმო |  სამოკოვო, ბულგარეთი | ევროპის ჩემპიონატი 2014 | მძიმე | 03 ﻿3rd |
| სუმო |  სამოკოვო, ბულგარეთი | ევროპის ჩემპიონატი 2014 | აბსოლუტური | 02 ﻿2nd |
| თავისუფალი ჭიდაობა |  მოსკოვი, რუსეთი | მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 | -120 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ბერიანიძე[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
**ვედური რელიგია** - ძველი ინდიელების რელიგიური მრწამსი.

ისტორია
-------

ვედური რელიგია ჩაისახა პირველყოფილი თემური წყობილების დაშლის და კლასობრივი საზოგადოების ფორმირების პერიოდში, რაც აისახა უძველეს ინდურ ლიტერატურულ ძეგლში - ვედებში

ძირითადი მახასიათებლები
-----------------------

ვედების რელიგიას ახასიათებს ბუნების ძალთა განღმრთბა, ანიმიზმი და პრიმიტიული მაგია.

მთავარი ღმერთები
----------------

ვედური რელიგია პოლითეისტურია. მაგ:

* ცის ღმერთი - ვარუნა
* დედამიწის ქალღმერთი - პრიტივი
* მზის ღმერთები სახელებით - სურია, სავიტარი, მიტრა, ვიშნუ, პუშანი
* მთვარის ღმერთი - სომა
* ქარიშხლის ღმერთი - რუდრა
* ჭექა-ქუხილი ღმერთი - ინდრა
* ცეცხლის ღმერთი - აგნი და სხვები.
* ღმერთების დედად ითვლებოდა - ადიტი.

ღმერთები, ინდიელების აზრით, მუდმივ ომში იყვნენ ბოროტ დემონებთან - ასურებთან. ღმერთები და დემონები, თითქმის გამონაკლისის გარეშე ითვლებოდნენ პირდაპირ ბუნების გამოვლინებად. 

ქონებისა და სოციალური უთანასწორობის ზრდასთან ერთად, ღმერთებმა დაიწყეს არა მხოლოდ ბუნების, არამედ სოციალური ძალების პერსონიფიკაციაც. მაგალითად, ინდამ დაიწყო მოქმედება როგორც ღმერთების მეფემ და როგორც ომის ღმერთმა, ვარუნამ - როგორც წესრიგის დამცველმა. ვარუნას მიეწერება 
ადამიანთა სოციალური უთანასწორობის განწმენდა და ა.შ.

ღვთისმსახურება
--------------

ვედურ რელიგიაში ღვთისმსახურება შედგებოდა მსხვერპლშეწირვისგან, რომელსაც თან ახლდა ღმერთებისათვის საგალობლების წაკითხვა და მაგიური ფორმულების წარმოთქმა, რომლებიც გამოხატავდა თხოვნას ღვთაებების მიმართ. 

თვთისმსახურებმა შექმნეს ცალკე კლასი - ბრაჰმანის ვარნა. ვედური რელიგიის ზოგიერთი დებულება, მაგ: ვედების წმინდა ხასიათი, უმაღლესი ვარნების არჩევა, ღმერთების კულტი ვიშნუ, რუდრა-შივა და ა.შ. დაცულია თანამედროვე ინდუიზმში. გვიანდელ ვედურ რელიგიას ხშირად ბრაჰმანიზმს უწოდებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბრაჰმანი (ვარნა)
* ვარნა (ინდუიზმი)
* ვედები

ლიტერატურა
----------

* პიატიგორსკი მ. მასალები ინდური ფილოსოფიის ისტორიის შესახებ, მ. 1962;
* ბონგარდ-ლევინ გ.მ. ილინ გ.ფ. ანტიკური ინდოეთი, მ. 1969, ch. 6;
* რადაჰკრიშნან ს. ინდური ფილოსოფია, თარგმ. ინგლისურიდან, ტ. 1, მ. 1956;
* ქეით ა.ვ. ვედა და უპანიშადების რელიგია და ფილოსოფია, კამბ. - L. 1925 (ჰარვარდის აღმოსავლური სერია, ტ. 31-32).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვედა/ვედიზმი/ვედური რელიგია
* გელოვანი, ა. - რელიგიის ლექსიკონი.
* ღმერთები, ბრაჰმანები, ადამიანები (ოთხი ათასი წლის ჰინდუიზმი) დაარქივებული 2021-05-08 საიტზე Wayback Machine.
* ვედური რელიგია
* ვედური რელიგია
* ფილოსოფიური ენცილოპედია
* რელიგია
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ხორცის რუხი ბუზები.** |

**ხორცის ბუზები** (ლათ. Calliphoridae) — ორფრთიანი მწერების ოჯახი. სხეულის სიგრძე 4–16 მმ-ია, დაფარულია გრძელი და მაგარი ჯაგრით, შეფერილია შავად, ლურჯად ან მწვანედ და დასდევს ლითონისებრი ბზინვარება. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში, ყველაზე დიდი მრავალფეროვნება ტროპიკულ ოლქებშია. ცნობილია 1000-ზე მეტი სახეობა. ზრდასრული ბუზების სამყოფელია ყვავილები, საჭმლის ნარჩენები, ნაკელი, ცხოველთა ლეში. ხორცის ბუზების ნაწილი ტიპური სინანთროპული (ადამიანის მეგზური) სახეობაა. დედლები დებენ კვერცხს ან მატლებს შობენ ცოცხლად. მატლები, ჩვეულებრივ, ვითარდებიან ცხოველთა ლპობად ნარჩენებზე, ექსკრემენტებზე. ზოგიერთი სახეობა წვიმის ჭიების, მოლუსკებისა და კალიების პარაზიტია. ხორცის ბუზებს შორისაა ისეთი სახეობები, რომელთა მატლები იწვევენ კანქვეშა და ჭრილობის მიაზებს — ძუძუმწოვრებში (გვარები *Booponus*, *Lucilia* და სხვ.), ბუდეში მჯდომ ბარტყებში (*Protocalliphora*, *Tripocalliphora*), ბაყაყებსა და გომბეშოებში (*Bufolucilia bufonivora*). ხორცის ბუზები არიან ნაწლავური ინფექციების, პოლიომიელიტის, ჰელმინთოზების გამომწვევთა გადამტანები. ხორცის ლურჯი ბუზი (*Calliphora vomitoria*) ლაბორატორიული კვლევების ობიექტია.

სქოლიო
------

1. ↑  Calliphoridae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *Фарафонова Г. В.* Каллифориды // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М. 2008. — стр. 532.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯიშკარიანი**. |

**ჯუმბერ (ვარლამ) ჯიშკარიანი** (დ. 15 ივნისი, 1938 — გ. 3 მაისი, 2018) — ქართველი გეოგრაფი და ჟურნალისტი. პრომეთეს მღვიმის ერთ-ერთი პირველაღმომჩენი. საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების საპატიო წევრი. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი. ქალაქ წყალტუბოს საპატიო მოქალაქე.

ბიოგრაფია
---------

ჯუმბერ ჯიშკარიანმა დაამთავრა თბილისის ტოპოგრაფიული ტექნიკუმი და მუშაობდა გეოგრაფიის ინსტიტუტში ტექნიკოს-კარტოგრაფის თანამდებობაზე; ალექსანდრე პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი გეოგრაფიის სპეციალობით 1965 წელს. სტუდენტობის დროს მონაწილეობდა სამეცნიერო ექსპედიციებში და კვლევის შედეგები არაერთ კონფერენციას მოახსენა. უმაღლესი სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში; 1986 წლიდან — მეცნიერ თანამშრომელი.

1997–99 წლებში იყო კარსტოლოგია-სპელეოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი მონაწილეობით შესწავლილია 300-ზე მეტი მღვიმე და უფსკრული, მათ შორის, აღსანიშნავია ახალი ათონის მღვიმე, რომლის პირველი გეგმაც მის მიერ არის შედგენილი. 1984 წელს ინსტიტუტის სპელეორაზმმა მისი ხელმძღვანელობით წყალტუბოში (სოფელი ყუმისთავი) აღმოაჩინა მღვიმე (პრომეთეს მღვიმე), რომელიც ერთ-ერთი უნიკალურია ევროპაში.

1985 წელს მთავრობის საგანგებო დადგენილებით გადაწყდა მღვიმისა და მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობა. მღვიმეების კეთილმოწყობის საქმეში დაგროვილი მდიდარი გამოცდილების გაცნობის მიზნით იგი 1999 წელს მიავლინეს აშშ-ში. მეცნიერის კვლევის სფერო იყო საქართველოს მღვიმე-უფსკრულების კვლევა, რის შესახებაც 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი აქვს გამოქვეყნებული. დიდი წარმატებით მოღვაწეობდა ჟურნალისტიკის დარგში. რესპუბლიკურ ჟურნალ-გაზეთებში მას 500-ზე მეტი წერილი აქვს გამოქვეყნებული, რომლებიც მკითხველებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა.

ჯუმბერ ჯიშკარიანი იყო საქართველოს ჟურნალისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი, ფაზისის საერო აკადემიის წევრი, ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ეროვნული საზოგადოების საპატიო წევრი. სერგეი მესხის სახელობის პრემიის ლაურეატი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ეძიებდე და ჰპოვებდე... : ბუნების საოცრებანი... : მღვიმეები. თბ. მერიდიანი, 2017
* ჩვენი ოტია : მწერალი ოტია იოსელიანი. თბ. აზრი, 2014;
* წყალტუბოს მღვიმური სისტემა (თანაავტორი). თბ. გეოგრაფიის ინ-ტი, 2009;
* В пещерах Грузии : Альбом (ავტორი). Тбилиси, Сабчота Сакартвело, 1986;
* საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი (თანაავტორი). თბ. მეცნიერება, 1966.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Satınalmalar üzrə Dövlət Agentliyi) — სამთავრობო უწყება, რომელიც პასუხისმგებელია აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში სახელმწიფო სახსრებით შეძენილი საქონლის (სამუშაოებისა და მომსახურების) შესყიდვასთან დაკავშირებული საქმიანობის რეგულირებაზე. კომიტეტს ხელმძღვანელობს შაჰინ აბასოვი.

სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო დაარსდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 1997 წლის 16 მაისის №583 ბრძანებულებით. მისი ფორმალური წესდება დამტკიცდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2003 წლის 20 თებერვლის №855 ბრძანებულებით.

სტრუქტურა
---------

სააგენტოს ხელმძღვანელობს დირექტორი, რომელსაც ეხმარება შტაბის უფროსი. სააგენტოში შედის ტრენინგების ორგანიზაციის, საერთაშორისო ურთიერთობების, სამართლისა და საჩივრების განხილვის დეპარტამენტი, სასწავლო ორგანიზაციის სექტორი; საერთაშორისო ურთიერთობების, ეკონომიკური ანალიზისა და კონტროლის დეპარტამენტი, ეკონომიკური ანალიზის სექტორი, გენერალური დეპარტამენტი, საქონლის შესყიდვების რეგულირების დეპარტამენტი ( და ელექტრონული მონაცემთა ბაზის ფორმირების სექტორი.

ფუნქციები
---------

სააგენტოს ძირითადი ფუნქციებია იმ სამართლებრივი ბაზის შექმნა და გაუმჯობესება, რომელიც ზედამხედველობს ქვეყანაში სახელმწიფო შესყიდვებს; მთავრობის მიერ გაცემული სახსრებით შეძენილი საქონლისა და მომსახურების შესყიდვის კანონიერების კონტროლის უზრუნველყოფა; მთავრობის სატენდერო საქმიანობის კონტროლი; ღონისძიებების გატარება სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში შემსყიდველი ორგანიზაციების სპეციალისტების კვალიფიკაციის ასამაღლებლად; სამართლიანი კონკურენციის უზრუნველყოფა სახელმწიფო შესყიდვებზე ჩატარებულ ტენდერებზე და ა.შ. სააგენტოს პირველ დოკუმენტებს შორის იყო ქარტია „საბიუჯეტო ორგანიზაციების მიერ საქონლის (სამუშაოებისა და მომსახურების) შესყიდვის შესახებ", რომელიც არეგულირებს სახელმწიფო შესყიდვებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  State Procurement Agency
**ილია (ია) კარგარეთელი** (დ. 1867, სოფ. ერთაწმინდა, ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 31 მარტი, 1939, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, ფოლკლორისტი, მომღერალი (ტენორი) და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1938).

ბიოგრაფია
---------

ბავშვობაში ია კარგარეთელი მღეროდა თბილისის სიონის ეკლესიისა და ვლადიმერ აღნიაშვილის გუნდებში (1884–1885), ხოლო სიმღერაში მეცადინეობდა ქართული გუნდის ხელმძღვანელთან ი. რატილთან. 

1889–1891 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფილარმონიის მუსიკალურ-დრამატულ სასწავლებელში ვოკალურ და თეორიულ განყოფილებებზე. ამ წლებშივე ქართული ხალხური მუსიკის პოპულარიზაციის მიზნით კარგარეთელმა მოსკოვში ქართული მუსიკის საღამოები დააარსა, რომლებშიც მონაწილეობდა როგორც მომღერალი და გუნდის დირიჟორი. 1891 წელს მოსკოვში წაიკითხა მოხსენება „ქართული მუსიკის რაობა და ქართული მუსიკალური საკრავები". 1895 წელს დაბრუნდა თბილისში. ამ პერიოდში შექმნა პირველი ნაწარმოებები — რომანსები „შევიშრობ ცრემლსა" და „ლამაზო ქალო". 

1896 წლიდან ოპერის თეატრის სოლისტია, 1905-იდან — რეჟისორი. ვალერიან გუნიასთან ერთად პირველად თარგმნა ქართულ ენაზე „სევილიელი დალაქისა" და „დემონის" ლიბრეტოები. ეს ოპერები კარგარეთელმა თვითონვე დადგა და ბარტოლოსა და სინოდალის პარტიებიც შეასრულა. კარგარეთელმა თარგმნა ქართულად აგრეთვე ოპერების — „პიკის ქალის", „ფაუსტის", „ტრავიატას", „რიგოლეტოს", „ბალ-მასკარადის", „ოტელოსა" და „ბოჰემის" ლიბრეტოები. მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო საქართველოს ფილარმონიული საზოგადოების დაარსებასა (1903) და შემდგომ მუშაობაში. 1908 წელს კარგარეთელმა გამოსცა თავისი შეკრებილი ქართული პოეტური ფოლკლორის ნიმუშები. მის ფოლკლორისტულ მოღვაწეობას დიდად აფასებდნენ ა. წერეთელი, ა. ხახანაშვილი. 1910 წელს დააარსა ქართული საგუნდო საზოგადოება. 1910 წლიდან ასწავლიდა სიმღერასა და მუსიკას თბილისის სასულიერო სემინარიაში, 1922–1925 წლებში მუსიკის ისტორიასა და თეორიას თბილისის კონსერვატორიაში.

ია კარგარეთელმა ერთ-ერთმა პირველმა შექმნა ქართული რომანსის ნიმუშები. მისი ნაწარმოებების საფუძველს წარმოადგენს ქართული ქალაქური ფოლკლორი. მას ეკუთვნის მრავალი საგუნდო ნაწარმოები. გამოაქვეყნა ქართული ხალხური სიმღერების 3 კრებული (1890, 1909, 1921 — „ქართული საბავშვო სიმღერები"). კარგარეთელის ნაშრომებია: „ქართული მუსიკის შესახებ" (მოსკოვი, 1893), „მოკლე ნარკვევი ქართულ მუსიკაზე" (1901), „მოკლე პოპულარული მუსიკალური ენციკლოპედია" (1933) და მრავალი სტატია.

ლიტერატურა
----------

* *არაყიშვილი დ.* ია კარგარეთელი, „ლიტერატურა და ხელოვნება", 1945, № 14;
* *გავაშელი ლ.* ია კარგარეთელი, თბ. 1959;
* *ჩიქოვანი მ.* ქართული ფოლკლორი, თბ. 1946
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 398.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ია კარგარეთელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ია კარგარეთელი (1867-1939). *www.nplg.gov.ge*. ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი, 2021
**ვოკალისტი** (**მომღერალი**) — მუსიკოსი, რომელიც ინსტრუმენტად იყენებს საკუთარ ხმას, რომელსაც აფორმირებს იგი რიტმურად და მელოდიურად. ვოკალისტის მიერ შესრულებულ მუსიკას სიმღერა ჰქვია, რომელსაც შესაძლოა ახლდეს (ან არ ახლდეს) აკომპანემენტი, შესრულებული ერთი ინსტრუმენტალისტიდან დაწყებული სიმფონიური ორკესტრით დამთავრებული. სიმღერა ხშირად სრულდება მომღერლების ჯგუფის მიერ, რომელთაც განსხვავებული ხმის დიაპაზონი აქვთ, როგორც ხდება ეს ანსამბლში, ან ინსტრუმენტალისტების ჯგუფთან ერთად, როგორც ხდება ეს როკ-ჯგუფში.

სიმღერა შესაძლოა იყოს არაფორმალური და შესრულდეს საკუთარი სიამოვნებისთვის, მაგალითად სიმღერა აბაზანაში ან კარაოკე, ან იყოს ძალიან ფორმალური, როგორც ეს საეკლესიო ლიტურგიებზეა ან პროფესიონალურ ჩაწერებზე სტუდიაში ან კონცერტებზე. პროფესიონალურად სიმღერა ხშირად მოითხოვს ხმის გამუდმებულ წვრთნასა და დამუშავებას. პროფესიონალი ვოკალისტები ხშირად აგებენ საკუთარ კარიერას რომელიმე კონკრეტული ჟანრის გარშემო, როგორიცაა კლასიკური მუსიკა ან როკ მუსიკა. ხშირად ისინი მიმართავენ კვალიფიციურ ხმის პედაგოგებს ხმის დასახვეწად და შესანარჩუნებლად.

სქოლიო
------

1. ↑  
 (1983) რედ. კით ფალკნერი: *Voice*. ლონდონი:  MacDonald Young,   გვ. 26. ISBN 035609099X. OCLC 10418423.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Singing. *ენციკლოპედია ბრიტანიკა*.
* სიმღერის მოკლე ისტორია
**ტროპიკული წელიწადი** — მზის გარშემო დედამიწის ერთი სრული მოქცევა. უფრო ზუსტად, ეს არის დროის შუალედი ორი მომდევნო გაზაფხულის დღეღამტოლობის მომენტებს შორის. იგი 365 დღეს, 5 საათს, 48 წუთსა და 46.1 წამს (365.24217 დღე) მოიცავს. 

ტროპიკული წელიწადი შედგენილია დღეების არა მთელი არამედ წილადი რიცხვისაგან. ამიტომ, თუ წელიწადი დაიწყება შუაღამისას, მეორე მომდევნო წელიწადი უნდა იწყებოდეს დილის 5 საათსა, 48 წუთსა და 46.1 წამზე, ხოლო კიდევ შემდეგი — დღის 11 საათსა, 37 წუთსა და 32.2 წამზე. ეს კი მეტად მოუხერხებელია სამოქალაქო ცხოვრებისათვის.

ამის გამო თვლიან, რომ წელიწადი დღე-ღამეთა მთელ რიცხვს შეიცავს. ეს სამოქალაქო წელიწადია. მაგრამ იგი განსხვავებულია წელიწადის ნამდვილი ხანგრძლივობისაგან.

ანალიზი
-------

რადგანაც დედამიწის ნამდვილი სრბოლა მზის გარშემო თავის ანარეკლს პოულობს ცაზე მზის ხილულ მოძრაობაში, შეგვიძლია დედამიწის წლიური გარემოქცევის შენიშვნა და ფიქსაცია მზეზე დაკვირვებით. არსებითად, ერთადერთი გზა დედამიწის მდებარეობის განსაზღვრისათვის მის ორბიტაზე ისაა, რომ ცას დავაკვირდეთ და მზის მდებარეობა განვსაზღვროთ ვარსკვლავების მიმართ.

როგორც ცნობილია, წელიწადში ერთხელ, სახელდობრ, გაზაფხულის დღეღამტოლობის მომენტში (21 მარტს) მზე ვერძის წერტილში ანუ სამყაროს ეკვატორისა და ეკლიპტიკის გადაკვეთის ერთ-ერთ წერტილში იმყოფება. ასტრონომიაში მოიპოვება პრაქტიკული მეთოდები, რომელთა მიხედვით ხერხდება მზის ბადროს ცენტრის ვერძის წერტილში () გავლის მომენტის ზუსტი დადგენა.

ასტრონომიაში წელიწადის დასაწყისადაც სწორედ ამ მომენტს თვლიან, ხოლო დროის შუალედს გაზაფხულის დღეღამტოლობის წერტილზე მზის ბადროს ცენტრის ორ თანმიმდევრულ გავლათა მომენტებს შორის წელიწადად მიიჩნევენ და ასე განსაზღვრულ წელიწადს ტროპიკულ წელიწადს უწოდებენ.

ლიტერატურა
----------

* ე. ხარაძე, „ასტრონომია" (მე-11 კლასის სახელმძღვანელო), თბ. 1989
**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების სააგენტო** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi; KOBİA) — სამთავრობო სააგენტო, რომელიც არეგულირებს მიკრო, მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარებას აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში.

2017 წლის 28 დეკემბერს შეიქმნა აზერბაიჯანის მცირე და საშუალო საწარმოების განვითარების სააგენტო. 2018 წლის 26 ივნისს სააგენტოს ეწოდა აზერბაიჯანის მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების სააგენტო. სააგენტოს მმართველი ორგანოებია სამეთვალყურეო საბჭო და მმართველი საბჭო.

სააგენტოს საქმიანობას მართავს სამეთვალყურეო საბჭო. სამეთვალყურეო საბჭოს ხელმძღვანელობს ეკონომიკის მინისტრი.

საბჭოს ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს ეკონომიკის მინისტრი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტთან შეთანხმებით.

სააგენტო აანალიზებს ქვეყანაში მეწარმეობის განვითარების ტენდენციებს, აკეთებს წინადადებებს მეწარმეების როლისა და მნიშვნელობის გაზრდის მიზნით; უზრუნველყოფს მეწარმეების მონაწილეობას შესაბამის სფეროში საკანონმდებლო აქტების განხილვაში; ორგანიზებას უწევს ტრენინგებს, აუმჯობესებს მეწარმეთა ცოდნასა და უნარ-ჩვევებს; არეგისტრირებს სტარტაპებს და აპატენტებს ინოვაციურ იდეებს; შესაბამის სამთავრობო უწყებებთან ერთად იღებს ზომებს ინვესტიციების წახალისების მიზნით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* - უწყების ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  Haqqımızda
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı
3. ↑  Наблюдательный совет
**აჰმედ-ბეგ აგაევი** (აზერ. Əhməd bəy Ağaoğlu; დ. 1868 — გ. 19 მაისი, 1939) — აზერბაიჯანელი საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი და თურქოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

აჰმედ-ბეგ აგაევი დაიბადა არისტოკრატიულ ოჯახში 1865 წელს, ქალაქ შუშაში. თავისი გვარის ტრადიციებიდან გამომდინარე მიიღო საღვთო განათლება. ისწავლა არაბული და სპარსული. პირველადი განათლება მიიღო შუშის ლიცეუმში. ტიფლისის გიმნაზიაში რუსულად საშუალო განათლების მიღების შემდეგ 1887 წელს აჰმედ-ბეგმა გააგრძელა სწავლა პეტერბურგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1888 წელს გაემგზავრა პარიზში და იქ გააგრძელა სწავლა სორბონის კოლეჯ დე ფრანსის აღმოსავლეთმცოდნეობის სკოლაში. სწავლის დროს თავისი სტატიები გამოაქვეყნა ისლამურ და პოლიტიკურ გამომცემლობებში. აგაევი გახდა ცნობილი ფრანგული პოლიტიკური გამომცემლობის „Journal des débats"-ის კორესპონდენტი სპარსეთის მიმართულებით.

1894 წელს აგაევი დაბრუნდა ყარაბაღში, სადაც ასწავლიდა ფრანგულს ქალაქ შუშის სასწავლებელში. 1897 წელს საცხოვრებლად გადავიდა ბაქოში, იგი აგრძელებს თავის პედაგოგიურ მოღვაწეობას და გამოსცემს გაზეთს „კასპი". 1904 წლის იანვრიდან აგაევი ხდება გაზეთ „ჰაიათის" ერთ-ერთი რედაქტორი. ასევე მონაწილეობას იღებს რიგი გაზეთების დაარსებაში. 1905 წელს გაზეთი „ირშადი" და 1908 წელს - „ტარაგი". მის მიერ იქნა დაწერილი: „ჰაჯი სეიდ აზიმის თხზულებები", „შექსპირის ოტელო", „შილერის ყაჩაღები", „გორკი და მუსულმანობა", „თათარი ასლანი" გორკის პიესიდან. 1905—1907 წლების რუსეთის რევოლუციის დროს აჰმედ-ბეგი ხდება საზოგადოებრივი მოძრაობის ერთ-ერთ ლიდერად. 1909 წელს აჰმედ-ბეგი საცხოვრებლად გადადის თურქეთში, სადაც აქტიურად მონაწილეობს განმანთავისუფლებელ მოძრაობვაში. 1915 წელს იგი შედის „რუსეთის თურქ-თათარ მუსლიმთა უფლებების დაცვის კომიტეტში". 1918 წელს აგაევი ინიშნება კავკასიის ისლამური ჯარის ნური ფაშას მრჩევლად. ამ სტატუსით იგი ჩამოდის აზერბაიჯანში. ბაქოდან თურქული ჯარის გაყვანის შემდეგ 1918 წლის ბოლოს აჰმედ-ბეგი რჩება აზერბაიჯანში. 1919 წელს აჰმედ-ბეგი გახდა პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის აზერბაიჯანის დელეგაციის წევრი.

ლიტერატურა
----------

* Сеидзаде Д. Б. Из истории азербайджанской буржуазии в начале XX века. — Баку, 1978.
**გორხანა** (სპარს. – საფლავის სახლი) — მაჰმადიანური სასაფლაო თბილისის ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე.

ადგილმდებარეობას მიანიშნებს 1748 წელს აბდულა-ბეგის წინააღმდეგ თბილისთან მეფე ერეკლე II-ის მიერ გამართული ერთ-ერთი ბრძოლის ამასახველი მასალა: „აბდულა-ბეგ წავიდა განჯას... ხუთი ათასი კაცი წამოასხა ყაზილ-ბაშის ჯარი და მოადგა ქალაქს ტფილისს. ტფილისიდან ქუევითი ჯარი გავიდა. გორხანის თავზედ... ტფილის ჯარმან გაიმარჯუა". ეს მოხდა 1748 წელს, „ბზობის პარასკევი დღე იყო". აღნიშნული ამბავი პაპუნა ორბელიანსაც აქვს მოთხრობილი, ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ მეფე ერეკლე II „გაბრძანდა ქალაქით ომად... ავიდნენ ესენი თაბორისაკენ" (ქრონიკებში — „გორხანის თავზედ", სწორედ იქ, სადაც თაბორია).

1877 წელს მსჯელობა იყო თბილისში არსებული სასაფლაოების მათ შორის „თათრების გორხანა ნარიყალას ციხის ძირში" გადაეტანათ ქალაქ გარეთ ნავთლუღში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანელ მოღვაწეთა პანთეონი

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 124.
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 396, ISBN 99928-20-32-2.

სქოლიო
------

1. ↑  ქრონიკები, III, გვ. 619
2. ↑  გაზ. „ივერია", №14, 2 ივნისი, 1877
დიდი ცისფერი ორმო

**დიდი ცისფერი ორმო** (ინგლ. Great Blue Hole) — მსხვილი ცისფერი ორმო, რომელიც განლაგებულია ბელიზის ბარიერული რიფის შემადგენლობაში, ერთ-ერთ პატარა ატოლში. წარმოადგენს მომრგვალო ფორმის კარსტულ ძაბრს, რომლის დიამეტრია 305 მ, სიღრმე 124 მ. მისი წარმოქმნა დაკავშირებულია უკანასკნელ მეოთხეულ გამყინვარებასთან, როდესაც ზღვის წყლის დონე დაბალი იყო, ხოლო წყლის აწევას მოჰყვა სტალაქტიტების გაშიშვლება, რომელთა ანალიზმა უჩვენა, რომ მათი წარმოქმნა დაიწყო 153,000, 66,000, 60,000, და 15,000 წლის წინ. როდესაც დაიწყო მსოფლიო ოკეანის წყლის განმეორებითი დონის აწევა მღვიმეები ისევ დაიტბორა. დიდი ცისფერი ორმო შედის ბელიზის ბარიერული რიფის შემადგენლობაში, რომელიც შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ორმო ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც ფრანგმა მკვლევარმა ჟაკ-ივ კუსტომ დიდი ცისფერი ორმო დაივინგის წამყვან ადგილად მოიხსენია. 1971 წელს კუსტო ეწვია ამ ადგილს, რათა მოეხდინა მისი სიღრმის გამოკვლევა. ექსპედიციამ დაადგინა, რომ დიდი ცისფერი ორმო არის ტიპური კირქვული კარსტული წარმონაქმნი, ხოლო წყალქვეშა ნავებით სიღრმეში ჩასვლის შემდეგ ექსპედიციამ აღმოაჩინა მასიური სტალაქტიტები, რომლებიც განლაგებული იყვნენ 5°-ზე, რაც მიუთითებდა მათ გეოლოგიურ ნაწევზე. სიღრმის პირველეულმა კვლევებმა გამოავლინა მისი მაქსიმალური სიღრმე (125 მ), თუმცა 1997 წელს ჩატარებული ექსპედიციის მიხედვით ორმოს სიღრმე განისაზღვრა 124 მეტრით. ამ სიღრმეების სხვაობა აიხსნება სედიმენტაციის პროცესით, ან გაზომვის უზუსტობით. ექსპედიციის ძირითადი მიზანი იყო ფსკერზე არსებული კერნის შეგროვება. დიდი ცისფერი ორმო არის რეკრეაციული დაივინგის პოპულარული ადგილი. ბევრია ზვიგენი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბელიზის ბარიერული რიფი
* ცისფერი ორმო
* კარსტული ძაბრი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი ცისფერი ორმო დაარქივებული 2012-01-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3   *The Great Blue Hole of Lighthouse Reef Atoll, Belize, Central America: Deep Technical Diving to Collect Sea-Level Records*.  Transactions of the Fifteenth Caribbean Geological Conference.
2. 1 2  Great Blue Hole. Wondermondo.
3. ↑  
World Heritage Nomination - IUCN Summary Belize Barrier Reef Reserve System (Belize). IUCN/WCMC.
4. ↑  ჟაკ-ივ კუსტო (1973). *Galapagos - Titicaca - The Blue Holes*. London:  Cassell.
5. ↑  Tysall, Terrance N (1999). „The Belize Blue Hole Exploration Project". *In: Hamilton RW, Pence DF, Kesling DE, eds. Assessment and Feasibility of Technical Diving Operations for Scientific Exploration*. American Academy of Underwater Sciences. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-16. ციტირების თარიღი: 2011-01-08.
**ვრანგელის კოშკი** (რუს. Башня Врангеля; გერმ. Wrangelturm) — საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ქალაქ კალინინგრადში (რომელსაც 1945 წლამდე ერქვა კენიგსბერგი).

კოშკი მდებარეობს შემდეგ მისამართზე: პროფესორ ბარანოვის ქუჩა, 2-ა.

ისტორია
-------

ვრანგელის კოშკი ააგეს 1853 წელს, როგორც კენიგსბერგის საფორტიფიკაციო სისტემის ნაწილი და სახელი მიიღო პრუსიელი გენერალ-ფელდმარშლის ფრიდრიხ ჰენრიხ ერნს ფონ ვრანგელის პატივისცემის ნიშნად. კოშკის პროექტი შეიმუშავა გერმანელმა სამხედრო ინჟინერმა ერნსტ ლუდვიგ ფონ ასტერმა.

ვრანგელის კოშკი, დონის კოშკთან ერთად ითვლება ქალაქის დამცველ ნაგებობად ზემო ჭაობის მხრიდან, რადგან ითვლება, რომ ეს ადგილი ყველაზე სუსტად დაცული იყო.

XX საუკუნის დასაწყისში კოშკმა დაკარგა თავდაცვითი ფუნქცია და აღარ გამოიყენებოდა სამხედრო დანიშნულებით 1944 წლამდე. 1944 წელს მასში განათავსეს ქვეითი შეიარაღების, საბრძოლო ტექნიკისა და კავშირგაბმულობის მოწყობილობების საწყობი. 1945 10 აპრილს კენიგსბერგის ოპერაციის შემდეგ ვრანგელის კოშკი გადავიდა წითელი არმიის დაქვემდებარებაში. 

ვრანგელის კოშკი წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს და იმყოფება სახელმწიფო დაცვის ქვეშ.

ტრანსპორტი
----------

ვრანგელის კოშკი მდებარეობს პროფესორ ბარანოვის ქუჩაზე, გამარჯვების მოედნიდან კოშკამდე მისვლის რამდენიმე შესაძლებლობა არსებობს. გაჩერება ჩერნიახოვსკიდან კოშკისკენ მიემართება ავტობუსები № 11, 17, 19, 21, 28, 29, 32, 37, 44 ან სამარშუტკო ტაქსები № 61, 66, 68, 69, 70, 73, 74, 75, 76, 78, 84, 85, 91, 92.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დონის კოშკი
* კალინინგრადის ქარვის მუზეუმი

სქოლიო
------

1. 1 2  Башня «Врангель»
2. 1 2  Здание музея :: Музей янтаря. www.ambermuseum.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-29. ციტირების თარიღი: 2017-02-12.
ბრაზილიის პრეზიდენტის შტანდარტი
**ბრაზილიის პრეზიდენტი** (პორტ. Presidente do Brasil) — ბრაზილიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობისა და სახელმწიფოს მეთაური. ირჩევს მოსახლეობა ოთხი წლის ვადით. პრეზიდენტი ფიცს დებს 1 იანვარს.

ბრაზილიაში საპრეზიდენტო მმართველობა დამყარდა 1889 წელს, პედრუ II-ის წინააღმდეგ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. რესპუბლიკური სისტემის დამყარების შემდეგ ბრაზილიაში შეიცვალა ექვსი კონსტიტუცია, ერთმანეთს ენაცვლებოდა ორი დიქტატურა და სამი დემოკრატიული პერიოდი.

სახელმწიფოს ამჟამინდელი პრეზიდენტია მუშათა პარტიის წარმომადგენელი დილმა რუსეფმა, რომელმაც 2010 წლის 3 ოქტომბერის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. მანამდე პრეზიდენტის თანამდებობა ბრაზილიაში ლუის ინასიუ ლულა და სილვას ეკავა. იგი პირველად 2002 წელს აირჩიეს და საპრეზიდენტო ლენტა 2003 წლის 1 იანვარს ჩაიბარა; 2002 წელს მან თანამდებობა მეორე ვადით დაიკავა, უფლებამოსილების ვადა კი 2011 წლის 1 იანვარს ამოეწურა.

უფლებები
--------

1. ნიშნავს და ათავისუფლებს მინისტრებს;
2. ნაწილობრივ ან სრულ ვეტოს ადებს კანონპროექტებს;
3. წარმოადგენს საკუთარ ქვეყანას საზღვარგარეთ;
4. იღებს კანონის ძალის დროებით ზომებს;
5. ასრულებს კონსტიტუცით გათვალისწინებულ სხვა მოვალეობებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბრაზილიის პრეზიდენტების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბრაზილიის პრეზიდენტი***

* Official website of the Presidency of the Republic
* Official website of the National Archives of Brazil, featuring detailed information on every presidential administration დაარქივებული 2007-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* Museum of the Republic დაარქივებული 2011-03-15 საიტზე Wayback Machine.
* Presidents of Brazil 1889-2006

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  ·  ბარბადოსი  ·  ბოლივია ·  ბრაზილია ·  გაიანა ·  ეკვადორი ·  ვენესუელა  ·  კოლუმბია ·  პარაგვაი ·  პერუ  ·  სურინამი ·  ტრინიდადი და ტობაგო ·  ურუგვაი  ·  ჩილე |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ერისთავი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ერისთავი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ელიზბარ გიორგის ძე ერისთავი** (*ერისთვისშვილი*) (დ. 1751 ― გ. 13 აგვისტო, 1826; მარი ბროსეს მიხედვით: 1738―1813) — ქართველი პოეტი და პოლიტიკური მოღვაწე, ქსნის ერისთავთა საგვარეულოდან, ძე გიორგი ქსნის ერისთავისა. ნიკოლოზ დადიანის გადმოცემით — სოლომონ მეფის სიძე.

1777 წელს მონაწილეობა მიიღო ქსნის ერისთავთა აჯანყებაში ერეკლე II-ის წინააღმდეგ, გამაგრებული იყო ფოხალას ციხეში, თუმცა ბრძოლას ჯერ კიდევ მამის საბოლოო დამარცხებამდე გამოეთიშა და თავი იმერეთის სამეფოს შეაფარა. ბესიკთან ერთად დიდი გავლენა ჰქონდა იმერეთის სამეფო კარზე; ცოლად ჰყავდა სოლომონ I-ის ქალიშვილი მარიამი (1769-1845). სოლომონ II-ის გამეფების შემდეგ იმერეთი დატოვა და თავის მამულში, ბელოთში დაბრუნდა, თუმცა აქტიურ პოლიტიკურ მოღვაწეობას ჩამოშორებული იყო. ერისთავი ბესიკის სკოლის წარმომადგენელია. მის ლექსებში გამოხატულია სოციალური და პოლიტიკური პრივილეგიების დაკარგვით გამოწვეული სევდა. მისი პოეტური მემკვიდრეობა დაცულია ხელნაწერების სახით.

ლიტერატურა
----------

* *რუხაძე ტ.* ძველი ქართული ლირიკის ისტორიიდან, თბ. 1954;
* *მიქაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 193.
* *ჩიქოვანი, იური*, ქსნის ერისთავები. გვ. 11 , თბ. 2010

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. „ივერია", №5, 2 აპრილი, 1877
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**პენტაგონი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **პენტაგონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

პენტაგონი
**პენტაგონი** (ინგლ. The Pentagon < ძვ. ბერძნ. πεντάγωνον [pentágōnon] — „ხუთკუთხედი") — აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის (სამინისტროს) შტაბ-ბინა, ხუთკუთხედის ფორმის დიდი შენობა. მდებარეობს ვირჯინიის შტატის არლინგტონის ოლქში, ვაშინგტონთან ახლოს.

პენტაგონი ააშენეს 1941—1943 წლებში, რათა ერთ შენობაში მოექციათ თავდაცვის უწყების მთელ ვაშინგტონში გაფანტული ცალკეული ობიექტები (სულ 17). თავდაპირველად პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტს უფანჯრო შენობის აგება სურდა, რათა ის დაცული ყოფილიყო პოტენციური საჰაერო თავდასხმებისგან, თუმცა ინჟინერ-მშენებლებმა დაარწმუნეს, რომ ასეთი შენობა არაპრაქტიკული იქნებოდა. საბოლოოდ პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა ჯორჯ ედვინ ბერგსტრომის ხუთკუთხა დიზაინის შენობას, თუმცა ნატიფი ხელოვნების კომისიის თავმჯდომარე გილმორ კლარკმა პროექტი გააკრიტიკა დედაქალაქის განაშენიანების გეგმასთან შეუთავსებლობის გამო. არჩეული ადგილი დაჭაობებული ტერიტორია იყო, სადაც მდებარეობდა მცირე ზომის ძველი აეროპორტი. ტერიტორიის სტაბილიზაციისათვის ადგილზე დაყარეს 4,2 მილიონი კვადრატული მეტრი გრუნტი და საძირკვლის გასამაგრებლად ჩასვეს 41 492 ცალი ბეტონის ხიმინჯი. არლინგტონის ეროვნული სასაფლაოს ხედის დასაცავად პენტაგონის სიმაღლე მკაცრად განისაზღვრა — 24 მეტრი. მშენებლობის დაწყებიდან 3 თვეში, 1941 წლის დეკემბერში, აშშ-ის მეორე მსოფლიო ომში ჩართვის გამო პენტაგონის დასრულება ეროვნულ პრიორიტეტად იქცა. 13 000-ზე მეტი მუშა შრომობდა დღისითაც და ღამითაც და საძირკვლის ჩაყრიდან რვა თვის შემდეგ მინისტრმა ჰენრი სტიმსონმა თავისი ოფისი ახალ შენობაში გადაიტანა.

მშენებლობა 83 მილიონი დოლარი დაჯდა. დასრულდა 1943 წლის იანვარში. ამ მომენტისათვის პენტაგონი მსოფლიოში უდიდესი საოფისე შენობა იყო, რომლის ფართობი 12 ჰექტარს შეადგენდა (მათ შორის 2 ჰექტარი ცენტრალური ეზო) და ყველა სართული საერთო ჯამში მოიცავდა 344 000 კვადრატულ მეტრ შიდა სივრცეს დაახლოებით 25 000 ადამიანისათვის. ომის დასრულების შემდეგ პენტაგონის საავადმყოფოდ ან მშვიდობიანი დროის რაიმე სხვა დაწესებულებად გადაკეთების გეგმებს უარი ეთქვა, რადგან ცივი ომის დაწყებამ სამხედრო მზადყოფნის მაღალი დონე მოითხოვა. დღემდე რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს საოფისე შენობად.

სქოლიო
------

1. 1 2  Bigler, B. Philip. Pentagon en. *Encyclopedia Britannica online* (2023). ციტირების თარიღი: 20 სექტემბერი, 2023
**სტეფანოზ II** — ქართლის მთავარი (639–663) და კახეთის ერისმთავარი; პატრიციელი (637/642–≈650). ადარნასე I-ის ძე.

მას დაუსრულებია მცხეთის ჯვრის ეკლესიის მშენებლობა, რომლის აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია მისი რელიეფური გამოსახულება. მას ჯუანშერი ახასიათებს ენერგიულ და გამოჩენილ სახელმწიფო მოღვაწედ. მემატიანეს სიტყვით იყო „განმწმენდელი სჯულისა, მაშენებელი ეკლსიათა". 
სუმბატის გადმოცემით, ჯვრის მონასტრის მშენებლობის დასრულებისთანავე მოიწვია ჯვრის კრება. მის დროს ქართლი აღიწერა, შედეგები კი ბიზანტიაში გაიგზავნა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 567.
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი, საქართველოს მეფეები, თბ. 2007

|
|  |
|
| წინამორბედი:ადარნასე I | **ქართლის ერისმთავარი**639 — 663 | შემდეგი:გუარამ II |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართლის ერისმთავრები |
| --- |
|  |
| VI საუკუნე | 
* გუარამი
* ჯუანშერ I
* სტეფანოზ I
 |
|  |
| VII საუკუნე | 
* ადარნასე
* სტეფანოზ II
* გუარამ II
* ნერსე I
* არშუშა
 |
|  |
| VIII საუკუნე | 
* ვარაზ-ბაკური
* სტეფანოზ III
* მირი
* არჩილი
* ჯუანშერი
* ადარნასე
* ნერსე II
* სტეფანოზ IV
* აშოტ I დიდი
 |

 |
**ყიზყალასის წყალსაცავი** (აზერ. Qız Qalası su anbarı) — წყალსაცავი მდინარე არაქსზე. ირანისა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. აშენებულია 1999-2008 წლებში.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ირანში პირველი ოფიციალური ვიზიტის დროს, რომელიც შედგა 1994 წლის ზაფხულში, ხელი მოეწერა მემორანდუმს წყალსაცავის მშენებლობის პროექტის განხორციელების შესახებ.

წყალსაცავის მშენებლობის მიზანი იყო ჰიდროელექტროენერგიის წარმოება და სარწყავის სისტემის ჩამოყალიბება.

2016 წლის თებერვალში აზერბაიჯანისა და ირანის მთავრობებს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას ხუდაფერინის და ყიზყალასის წყალსაცავების მშენებლობის, ექსპლუატაციისა და წყლის რესურსების გამოყენების სფეროში თანამშრომლობის შესახებ.

2022 წლის თებერვალში ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის ფარგლებში წყალსაცავზე დასრულდა ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა და დაიწყო ტურბინების მონტაჟი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის წყალსაცავები

სქოლიო
------

1. ↑  AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU
2. ↑  "Xudafərin" və "Qız Qalası" hidroqovşaqları və SES-lərinin tikintisinin davam etdirilməsinə dair mühüm Saziş
3. ↑  На гидроузлах "Худаферин" и "Гыз Галасы" устанавливают турбины
**თენგიზ უთმელიძე**  (დ. 24 მაისი, 1938, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ჟურნალისტი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2018).

1966 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (ჟურნალისტიკა).

ქართული ხალხური ცეკვები შეისწავლა ჯერ მ. რაქვიაშვილთან, შემდეგ თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეში რევაზ ჭოხონელიძის ხელმძღვანელობით. 1957 წლიდან ილიკო სუხიშვილისა და ნინო რამიშვილის მიწვევით გახდა საქართველოს ხალხური ცეკვის ანსამბლის სოლისტი. განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა ცეკვამ „ქართული", რომელსაც ნინო რამიშვილთან ერთად ასრულებდა. 1962–1970 წლებში იყო „საქინფორმისა" და გაზეთ „კომუნისტის" სპეც კორესპონდენტი საზღვარგარეთ. ღვაწლი მიუძღვის „სუხიშვილების" ანსამბლის ისტორიის შექმნაში. შექმნა ანსამბლის საგასტროლო ცხოვრების ამსახველი უნიკალური ფოტომატიანე. 1972–1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირში. 1974–1988 წლებში — საქართველოს სსრ უმაღლესი და სპეციალური განათლების სამინისტროში. 1988–1989 წლებში — სახალხო განათლების სამინისტროში. 1989–2001 წლებში საქართველოს სსრ კულტურის სამინისტროში. 2001 წლიდან არის საქართველოს ქორეოგრაფიულ მიოღვაწეთა საერთო–ეროვნული კავშირის თავმჯდომარის მოადგილე, 2004 წლიდან თავმჯდომარე, პარალელურად საქართველოს თეატრის, კინოს, მუსიკისა და ქორეოგრაფიის მუზეუმში, ქორეოგრაფიული განყოფილების გამგე. ავტორია მრავალი პუბლიკაციის, რეპორტაჟის, მხატვრულ–დოკუმენტური ნოველის, ბროშურის; გადაღებული აქვს დოკუმენტური ტელეფილფილმი საქართველოს ცეკვის აკადემიური ანსამბლის გასტროლების შესახებ. არაერთი კონკურსისა და ფესტივალის მოთავე და ორგანიზატორია. 2005 წელს დააარსა „ქართული ქორეოგრაფიის დღე" (ყოველწლიურად 11 ივნისი). მონაწილეობდა კინოფილმში „ეთერის სიმღერა" (1956, აბესალომი, რეჟისორი სიკო დოლიძე). გასტროლები: მსოფლიოს 65 ქვეყანა ანსამბლთან ერთად.

ჯილდოები
--------

* 1966 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1996 — ღირსების ორდენი (ქართული ქორეოგრაფიული ხელოვნების განვითარებაში, მისი პოპულარულიზაციის საქმეში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისა, და ნაყოფიერი მოღვაწეობისათვის)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ უთმელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბაკური** (გ. დაახლ. 552 წ. შემდეგ) – ბიზანტიაში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი სარდალი, პერან იბერიელის ძე. გურგენ მეფის შთამომავალი.

სამხედრო სარბიელზე 547 წლიდან გამოვიდა. იგი ფაზა იბერიელთან ერთად მეთაურობდა ბიზანტიელთა ბრძოლას ოსტგუთების მეფეების ტოტილას (541-552) და ტეიას (552) წინააღმდეგ.

552 წელს ბიზანტიელებსა და ოსტგუთებს შორის დიდი ბრძოლა მოხდა, რომელიც ტაგინეს ბრძოლის სახელწოდებით არის ცნობილი. ამ ბრძოლას სარდლობდა ცნობილი ბიზანტიელი მხედართმთავარი ნარსესი, ხოლო ერთ-ერთი ბიზანტიელი სარდალი იყო ბაკურ იბერიელი, რომელმაც თავი გამოიჩინა ამ ომში, როგორც ნიჭიერმა და მამაცმა სტრატეგმა.

ბაკურ იბერიელს, როგორც გამოჩენილ სარდალს და პერანის ვაჟს, პროკოფი კესარიელი 532-552 წლებში იხსენიებს. შემდეგ წყაროებში მისი ხსენება ქრება. როგორც ჩანს, გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, ტ.I, თბილისი, 1979;
* ს. ჯანაშია, საქართველო ადრინდელი ფეოდალიზმის გზაზე, შრომები I, თბილისი, 1949;
* პროკოპი კესარიელი. ქართული თარგმანი ს. ყაუხჩიშვილისა / გეორგიკა, ტ.II, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, თბილისი, 1965;
* ნ. ლომოური, ნარკვევები ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიიდან, თბილისი, 1975;
* ვ.გოილაძე, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბილისი, 1990;
გულისტანის ზავი
აბას მირზა
ფათ ალი შაჰი
**გულისტანის საზავო ხელშეკრულება** (სპარსულად عهدنامه گلستان) — ხელშეკრულება რუსეთის იმპერიასა და სპარსეთს შორის, რომლითაც დამთავრდა რუსეთ-ირანის ომი (1804-1813). ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს სოფელ გულისტანში, ყარაბაღი, ნიკოაი რტიშჩევმა და აბას-მირზამ 1813 წლის 12 (24) ოქტომბერს.

შინაარსი
--------

ხელშეკრულებით სპარსეთმა დაკარგა ტერიტორიები არაქსის ჩრდილოეთით და აღიარა რუსეთის სიუზერენობა დაკარგულ მიწებზე. ირანის მიერ რუსეთისდვის დათმობილი რეგიონი მოცავდა შემდეგ მხარეებს: დაღესტანი, ქართლ-კახეთის სამეფო, სამეგრელოს სამთავრო, გურიის სამთავრო, იმერეთის სამეფო, აფხაზეთის სამთავრო, ბაქოს სახანო, ყუბის სახანო, დარუბანდის სახანო, შირვანის სახანო, ყარაბაღის სახანო, განჯის სახანო, შაქის სახანო, თალიშის სახანო ლენქორანის ციხე-სიმაგრითურთ.

სპარსეთმა დაკარგა უფლება კასპიის ზღვაზე ფლოტის ყოლისა. ამ უფლებით მხოლოდ რუსეთის იმპერიას შეეძლო ესარგებლა. ხელშეკრულებასთან ერთად გაფორმდა შეთანხმება თავისუფალ ვაჭრობაზე, რაც რუსეთს აძლევდა სპარსეთის ტერიტორიაზე სავაჭრო საქმიანობის შესაძლებლობას. ყველაფერ ამის სანაცვლოდ რუსეთი შეჰპირდა აბას-მირზას, რომ ფათ ალი შაჰის სიკვდილის შემდეგ მას დაუმტკიცებდა სპარსეთის ტახტს. ეს არ შესრულებულა, რადგანაც აბას მირზა ადრე გარდაიცვალა.

სპარსეთი არ შეურიგდა დანაკარგებს და დიდი ბრიტანეთისგან წახალისებულმა დაიწყო ახალი ომი რუსეთის წინააღმდეგ. კავკასიაზე ირანის ბატონობა დიდი ბრიტანეთის ინტერესებში შედიოდა რამეთუ რუსეთი კარგავდა დასაყრდენს კავკასიაში და გავლენას შავი ზღვის და კასპიის რეგიონებზე.

შეფასება
--------

გულისტანის საზავო ხელშეკრულებას სხვადასხვანაირად აფასებენ. ისტორიკოსთა ერთი ნაწილი ფიქრობს, რომ რუსეთის იმპერიის მიერ ამიერკავკასიის ანექსიამ დაიცვა მოსახლეობა თურქული ინტერვენციებისაგან და მშვიდობა და ეკონომიკური სტაბილურობა დაამყარა. 

ისტორიკოსთა მეორე ნაწილის აზრით ამიერკავკასიის ხალხებს არ მიეცათ თვითგამორკვევის საშუალება და ძალით იქნენ შეყვანილნი რუსეთის მმართველობის ქვეშ. ეს განსაკუთრებით ეხება ამიერკავკასიაში მცხოვრებ შიიტებს, რომელთაც სპარსეთტან ძლიერი კულტურული კავშირები ჰქონდათ. ამ მოსაზრების მოწინააღმდეგეები კი აცხადებენ, რომ თვითგამორკვევის უფლება ნაპოლეონ ბონაპარტის პერიოდში არ არსებობდა და ასევე ვერ იარსებებდა ის მე-19 საუკუნის დასაწყისის აზიაში.

დღეს ირანი გულისტანის ხელშეკრულებას თურქმანჩაის საზავო ხელშეკრულებასთან ერთად მიიჩნევს დამამცირებლად, ხოლო ფათ ალი შაჰი ამის გამო მიჩნეულია სპარსეთის ყველაზე უუნარო მმართველად.

წყაროები
--------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***мирный договор 1813 года გულისტანის საზავო ხელშეკრულება***
* გულისტანის საზავო ხელშეკრულება (რუსულად)
ეს CGI ვიდეო ასახავს ვან ალენის სარტყლების მონაკვეთის ცვლილებებს ფორმასა და ინტენსივობაში
ვან ალენის რადიაციული სარტყლების მონაკვეთი
**ვან ალენის რადიაციული სარტყელი** (ინგლ. Van Allen radiation belt) — პლანეტების მაგნიტოსფეროს ზონა, რომელშიც გროვდება და ნარჩუნდება მასში შეღწეული მაღალი ენერგიის დამუხტული ნაწილაკები (უმთავრესად პროტონები და ელექტრონები).

დედამიწას ორი ასეთი სტაბილური სარტყელი გააჩნია, თუმცა ზოგჯერ ფიქსირდება დროებითი დამატებითი სარტყელიც. სარტყლები, მათი აღმომჩენის ჯეიმზ ვან ალენის სახელს ატარებს. დედამიწის ორი ძირითადი სარტყელი ვრცელდება ზედაპირიდან დაახლოებით 640-დან 58000 კმ-მდე, სადაც რადიაციის დონე განსხვავდება. ნაწილაკების უმეტესობის წყარო, რომელთაგანაც შედგება სარტყლები, ძირითადად წარმოადგენს მზის ქარიდან და კოსმოსური სხივების სხვა ნაწილაკებიდან შემდგარ ერთობლიობას. დედამიწის მაგნიტური ველი მზის ქარის დაჭერით, გადახრის ამ ენერგეტიკიულ ნაწილაკებს და იცავს ატმოსფეროს განადგურებისგან.

სარტყლები დედამიწის მაგნიტური ველის შიდა რეგიონშია. სარტყლები იჭერენ ენერგეტიკულ ელექტრონებს და პროტონებს. სხვა ბირთვები, როგორიცაა ალფა ნაწილაკები, ნაკლებად გავრცელებულია. სარტყლები საფრთხეს უქმნიან თანამგზავრებს, რომლებთაც მათი მგრძნობიარე კომპონენტები უნდა ჰქონდეთ ადეკვატურად დაცული, თუ ისინი მნიშვნელოვან დროს გაატარებენ ამ ზონასთან ახლოს. 2013 წელს ვან ალენის ზონდებმა აღმოაჩინეს გარდამავალი, მესამე რადიაციული სარტყელი, რომელიც გაგრძელდა ოთხი კვირის განმავლობაში. აპოლოს ასტრონავტებმა, რომლებიც ვან ალენის სარტყელში გადიან, მიიღეს რადიაციის ძალიან დაბალი და არა მავნე დოზა.

სქოლიო
------

1. ↑  „'Doughnuts' of radiation ring earth in space". *Victoria Advocate*. (Texas). Associated Press. December 28, 1958. p. 1A.
2. ↑  Zell, Holly (February 12, 2015). „Van Allen Probes Spot an Impenetrable Barrier in Space". NASA/Goddard Space Flight Center. ციტირების თარიღი: 2017-06-04.
3. ↑  Van Allen Radiation Belts. *HowStuffWorks*. Discovery Communications, Inc. (2009-04-23). ციტირების თარიღი: 2011-06-05
4. ↑  Van Allen Probes Discover a New Radiation Belt. *Science@NASA*. NASA (February 28, 2013). ციტირების თარიღი: 2013-04-05
ქვეყნები 2015 წელს ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   > $64 000
  $32 000 – 64 000
  $16 000 – 32 000
  $8 000 – 16 000 |   $4 000 – 8 000
  $2 000 – 4 000
  $1 000 – 2 000
  $500 – 1 000 |   < $500
  უცნობი |

ქვეყნები მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით (ზევით) და მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით (ქვევით)
ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს წილის მიხედვით
**მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ)** (ინგლ. gross domestic product - GDP), ასევე **ერთობლივი შიდა პროდუქტი (ეშპ)** — ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება. მშპ ეროვნული შემოსავლებისა და წარმოების ზომის გამოთვლის ერთ-ერთი მეთოდია. ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ქვეყნის ცხოვრების სტანდარტის ერთ-ერთი ინდიკატორი, თუმცა ამ მეთოდს გარკვეული ნაკლოვანებებიც აქვს. ეკონომიკურ ფორმულებში მშპ-ს ხშირად აღნიშნავენ ლათინური Y-ით.

განსაზღვრება
------------

**მშპ** ყველა იმ საბოლოო საქონლისა და მომსახურების საბაზრო ღირებულებაა, რომელიც იწარმოება ქვეყნის შიგნით დროის მოცემულ პერიოდში.

ĢĢĢĢĠĠ== ზომის ერთეული ==
მშპ შეიძლება გამოიხატოს ეროვნული ვალუტით და, თუ საჭიროა გადაანგარიშდება გაცვლითი კურსის მიხედვით უცხოურ ვალუტაში, და შეიძლება წარმოდგენილი იყოს მსყიდველობითი უნარით (PPP) (უფრო ზუსტი საერთაშორისო შედარებებისათვის).

მშპ და ცხოვრების სტანდარტი
--------------------------

ქვეყანათა ჩამონათვალი მშპ-ს მიხედვით
------------------------------------

 მთავარი სტატია:  ქვეყანათა სია მშპ-ს (PPP) მიხედვით.
 მთავარი სტატია:  ქვეყანათა სია მშპ-ს (ნომინალი) მიხედვით.
 მთავარი სტატია:  ქვეყანათა სია მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიანა ბაბლიაშვილი — ცხოვრების ხარისხი და მშპ

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მთლიანი ეროვნული პროდუქტი
* მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი

სქოლიო
------

1. ↑  Based on the IMF data. If no data was available for a country from IMF, I used World Bank data.
**ჰანო დიდი** - მდიდარი კართაგენელი არისტოკრატი. იბრძოდა პირველ პუნიკურ ომში. თუმცა ისტორიაში ცნობილია სამი - *ჰანო დიდი*. ორი ისტორიკოსი (ჩარლი დ კოლეტ პოკარდები) მათ ნომრავენ თანმიმდევრობის მიხედვით: ჰანო დიდი I; ჰანო დიდი II და ჰანო დიდი III. სხვა ისტორიკოსი (ვარმინგტონი) მიიჩნევს, რომ ანტიკურ კართაგენში მოღვაწეობდა სამი ჰანო დიდი, თუმცა ისინი არ მიეკუთვნებოდნენ ერთ ოჯახს. მათგან მხოლოდ I და II იყვნენ ერთი ოჯახიდან, თუმცა ის მაინც არ მოიხსენიებს მათ I-ით ან II-ით. კართაგენის ისტორიაში ასევე იყო ბევრი ჰანო, თუმცა მათ არ მიუღიათ წოდება "დიდი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hanno II the Great დაარქივებული 2013-04-10 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Gilbert Charles Picard and Colette Picard, *Vie et mort de Carthage* (Paris: Hachett); translated as *Life and Death of Carthage* (New York: Taplinger 1968), at 358 [index]; at 8, 129, 131-141 [Hanno I]; at 198-199, 205, 210 [Hanno II]; at 264, 286 [Hanno III].
2. ↑  B.H.Warmington, *Carthage* (Robert Hale 1960; Penguin 1964) at 119 [three with nickname]; at 282 [index]; at 115-123 [Hanno the Great, "I"]; at 86, 195-197, 201-206, 209 [Hanno the Great, "II"].
**დიდალი** (ტაჯ. Дидал) — რთული ხეობის ტიპის მყინვარი ტაჯიკეთში. მდებარეობს პეტრე პირველის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე სურხობის აუზში. სიგრძე 4.8 კმ, ფართობი 1.6 კმ². მყინვარის ბოლო იმყოფება ზღვის დონიდან 3000 მ. იწყება კაუდალის პიკის ციცაბო კალთებიდან.

მყინვარიდან გამოედინება მდინარე სურხობის შენაკადი კაუდალი. მყინვარის ენა ჩამოწოლილია ვიწრო ხეობაში. აღსანიშნავია, რომ დიდალი დღე-ღამეში რამდენიმე სმ-ით გადაადგილდებოდა, თუმცა 1974 წლის ზაფხულში მოულოდნელად მისი სიჩქარე ათჯერ გაიზარდა.

რამდენიმე ასეული მ-ის სიგრძის მომატების შემდეგ, მყინვარს დაახლოებით 2 მლნ. მ³ მოცულობის მქონე ნაწილი მოწყდა, რომელიც დაეშვა ციცაბო კლდოვან ხეობაში და მდინარე კაუდალის ხეობა დამტვრეული ყინულით ამოავსო. დროდადრო მყინვარი სათავეს უდებდა ღვარცოფულ ნაკადებს. ყინულოვანი ჩამონაქცევის გადნობას მდინარე კაუდალზე 2 წელიწადი დასჭირდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Долгушин, Л.Д.; Осипова, Г.Б. Пульсирующие ледники. Издательство: Л.: Гидрометеоиздат; 1982
2. 1 2  Ледники Таджикистана. Министерство охраны природы Республики Таджикистан; Главное управление по гидрометеорологии и наблюдениям за природной средой, Душанбе 2003