recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იდროს ტბა** (იტალ. Lago d'Idro; ლათ. Eridius lacus; გერმ. Idrosee) — მყინვარული წარმოშობის ტბა იტალიაში, ალპების მთისწინეთში. უდიდესი ნაწილი მიეკუთვნება ბრეშის პროვინციას, გარკვეული ნაწილი კი ტრენტოს ავტონომიურ პროვინციას. 

მდებარეობს ზღვის დონიდან 368 მეტრზე, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ლომბარდიის ალპებისწინა ტბებს შორის. ძირითადად იკვებება მდინარე კეზეს წყლით. ეს მდინარე ამავე დროს ერთადერთია, რომელიც მისგან გამოედინება. ტბის ფართობი 11,4 კმ²-ია, მაქსიმალური სიღრმე — 122 მეტრი. 

ტბას გარს აკრავს ტყიანი მთები. დაახლოებით 24 კმ-იანი სანაპირო ზოლი ოთხ კომუნას შორის იყოფა: იდრო, რომლისგანაც ის სახელს იღებს, ანფო, ბაგოლინო და ბონდონე. 

იდროს ტბის წინაშე ბოლო დროს მწვავედ დგას აითროფიკაციის (ნიტრატები და ფოსფატების წყალში ჩადინება) საფრთხე, რაც გამოწვეულია საკანალიზაციო სისტემის არარსებობით, ასევე მისი მკვებავი წყლების საირიგაციოდ და ჰიდროენერგიის საწარმოებლად გამოყენებით. შედეგად, ის გახდა გარემოს, სასოფლო-სამეურნეო და ელექტროინდუსტრიებს შორის კონფლიქტის საგანი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Il Biotopo Lago d'Idro su www.parks.it, il portale dei parchi italiani
* Sito del Consorzio operatori turistici del Lago d'Idro
* Comitato difesa Lago d'Idro e Fiume Chiese
**ანტონ კათალიკოსის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (კალა). გია აბესაძის ქუჩიდან ერეკლე II-ის მოედნამდე. ქუჩა ადრეულ ხანაში წარმოიქმნა. თავდაპირველად ქუჩის მონაკვეთს ახლანდელი ერეკლე II-ის მოედნიდან კოტე აფხაზის ქუჩამდე ერქვა ლილახანა, სამღებრო რიგი, რადგან აქ იყო სამღებრო სახელოსნოები. აღნიშნულია ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილ თბილისის 1785 წლის გეგმაზე. 1817–1820 წლებში აქ დასახლდნენ გერმანელი კოლონისტები და სამღებრო რიგს ეწოდა გერმანელების ქუჩა (შეტანილია 1841 წლის შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში) ქუჩის მე-2 მონაკვეთს, კოტე აფხაზის ქუჩიდან გია აბესაძის ქუჩამდე, ერქვა აკიმოვის ქუჩა („აკიმოვსკაია"), რაც „აქიმის" ან „ექიმის" დამახინჯებული ფორმა უნდა იყოს (ქუჩა დატანილია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე). შესაძლოა ქუჩის სახელწოდება უკავშირდებოდეს იქვე მდგარ ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიის მოძღვრის — ფილიპეს სახელს. „მოძღვართ მოღვაწეობის გარეშე იგი იყო შესანიშნავი მკურნალიც" (ზაქარია ჭიჭინაძე, „კათოლიკთა ეკლესია საქართველოში", ტფ. 1903). 1900 წელს აკიმოვის ქუჩა გაიზარდა გერმანელების ქუჩის ხარჯზე. 1923 წელს ქუჩას რევოლუციონერ იოსებ (სოსო) ივანიძის (დაიღუპა 1905) სახელი ეწოდა, 1990 — ანტონ კათალიკოსისა. 1914 წელს აშენებულ სინაგოგის შენობაში (№ 3) ამჟამად განთავსებულია საქართველოს ებრაელთა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული სახელმწიფო მუზეუმი. აქვს I ჩიხი (ყოფილი იოსებ ივანიძის ჩიხი, თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ავგუსტ ბებელის II ჩიხი).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 20, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ანტონ სიჭინავა** (დ. 14 ნოემბერი, 1899, სენაკი — გ. 13 მარტი, 1963, თბილისი) — ქართველი პედიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი (1950), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1924 წელს. 1947-1949 წლებში იყო თბილისის სტომატოლოგიური ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის გამგე. 1949 წლიდან ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბავშვთა განყოფილების გამგე, 1960 წლიდან ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბავშვთა განყოფილების გამგე, 1960 წლიდან განაგებდა პედიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მოზრდილ ბავშვთა პათოლოგიის და თერაპიის განყოფილებას. 1952 წლიდან საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი პედიატრი იყო. შეისწავლიდა ბავშვთა დაავადებების, ტუბერკულოზის, ეპიდემიური ცერებრო-სპინალური მენინგიტის საკითხებს, მცირე ასაკის ბავშვთა აპენდიციტის კლინიკასა და ეტიოლოგიას, საქართველოს ზოგიერთი კურორტის (მანგლისი, წყნეთი, ბაკურიანი, ლესელიძე) კლიმატური ფაქტორების გავლენას ბავშვთა ორგანიზმზე და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 414.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ანტონ სიჭინავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ანტონ რომანის ძე ნაცვლიშვილი** (ნაცვალოვი; დ. 14 დეკემბერი, 1883 — ?) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი. რუსეთ-იაპონიისა და I მსოფლიო ომების მონაწილე. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს არმიის გენერალური შტაბის ოფიცერი, შემდეგ წითელ არმიაში ირიცხებოდა. 1930-იან წლებში რეპრესირებული იყო.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, პავლეს სამხედრო სასწავლებელი (1903) და ნიკოლოზის საიმპერატორო სამხედრო აკადემია (I თანრიგით, 1912). სამხედრო სამსახურში 1901 წლიდან ირიცხებოდა. აღმოსავლეთ ციმბირის მე-18 მსროლელი პოლკის რიგებში მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905), შემდეგ მსახურობდა სამეგრელოს მე-16 გრენადერთა პოლკში. I მსოფლიო ომის დროს კაპიტნის ჩინით გადაიყვანეს გენერალურ შტაბში. მსახურობდა 52-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროს ადიუტანტად (1914-1915), მე-9 საარმიო კორპუსის შტაბის დავალებათა შტაბ-ოფიცრად (1915-1917), 168-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად (1917). 1916 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, 1917 წელს — პოლკოვნიკის წოდება. 1917 წლიდან იყო ჯერ მე-2 ქართული მსროლელი დივიზიის, შემდეგ — ქართული ცხენოსანი ბრიგადის შტაბის უფროსი.

1918 წლიდან მსახურობდა ქართულ ჯარში, ასრულებდა არმიის შტაბის საველე გენერალ-კვარტიმაისტერის მოვალეობას, შემდეგ დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს ოპერაციული-სამობილიზაციო განყოფილების უფროსად. 1919-1920 წლებში იყო საქართველოს სამხედრო ატაშე ბაქოში (აზერბაიჯანის გასაბჭოების დროს მცირე ხნით პატიმრობაში იყო), 1920-1921 წლებში — ჯერ ბათუმის ციხესიმაგრის შტაბის უფროსი, შემდეგ რუსეთის სფსრ-ში საქართველოს სრულუფლებიანი წარმომადგენლის სამხედრო მრჩეველი. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ წითელ არმიაში განაგრძო სამსახური. ირიცხებოდა წითელი არმიის გენერალური შტაბის აკადემიის განკარგულებაში. 1922-1923 წლებში იყო სტრატეგიასა და ტაქტიკაში პრაქტიკული მეცადინეობების ხელმძღვანელი. 1930 წელს დააპატიმრეს კონტრრევოლუციური საქმიანობის ბრალდებით. 1933 წლამდე იმყოფებოდა „შრომით გამოსასწორებელ ბანაკებში" მორდვეთში, შემდეგ კომის ოლქში. 1940-იან წლებში გადასახლებაში ცხოვრობდა პერმის ოლქში, სადაც სკოლაში ასწავლიდა მათემატიკას.

დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV (1905), III (1912; ბაბთითა და ხმლით, 1915) და II (ხმლებით, 1916), წმ. სტანისლავის III (ხმლებითა და ბაბთით, 1905) და II (ხმლებით, 1915), წმინდა ვლადიმერის IV (ხმლებითა და ბაბთით, 1915), გიორგის იარაღით (1917, ქ. იასლოსთან 1915 წლის 21 აპრილის ბრძოლაში თავის გამოჩენისთვის).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Нацвалов Антон Романович. «Русская армия в Великой войне».
* Нацвалов Антон. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
* Нацвалов Антон Романович (1883). «Открытый список».
**ინფრაბგერა** (ლათ. infra — „დაბლა", „ქვეშ") — ბგერითი ტალღების ანალოგიური, ნაგრამ ადამიანისათვის სმენადი არის სიხშირეებზე ნაკლები სიხშირის დრეკადი ტალღები. ინფრაბგერითი არის ზედა საზღვრად ვიღებულია 16-25 ჰც სიხშირეები, ქვედა საზღვარი კი განსაზღვრული არ არის. პრაქტიკულად საინტერესოა რიცხვები. რომლებიც ჰერცის მეათედ და მეასედ ნაწილს შეადგენენ. ინფრაბგერას შეიცავს ატმოსფეროს, ტყის, ზღვის ხმაური. მათი წყაროა ატმოსფეროს ტურბულენტურობა და ქარი. ინფრაბგერითი რხევების წყაროა აგრეთვე მეხის განმუხტვა (ქუხილი), აფეთქებები და სხვა.

ინფრაბგერისათვის დამახასიათებელია სხვადასხვა გარემოში მცირე შთანთქმა, რის შედეგადაც ინფრაბგერითი ტალღები ჰაერში, წყალსა და დედამიწის ქერქში შეიძლება დიდ მანძილებზე გავრცელდეს, ამ მოვლენას ფართოდ იყენებენ ძლიერი აფეთქებების ან სასროლი იარაღის ადგილმდებარეობის განსაზღვრისას. დიდ მანძილებზე ინფრაბგერის გავრცელება ზღვაზე სტიქიური უბედურების — ცუნამის წინასწარმეტყველების საშუალებას იძლევა. ინფრაბგერის მეშვეობით შესაძლებელია მიწისძვრების მონიტორინგი, ასევე დედამიწის შიდა ფენებში ნავთობის მარაგის ძიება. ინფრაბგერის მნიშვნელოვანი თვისება იმაში მდგომარეობს, რომ მას შეუძლია ძალიან დიდი მანძილების დაფარვა ძალიან მცირე დისიპაციით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 185.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4161708-3

 |
**ალიბეი** (უკრ. Алібей) — მარილიანი ლიმანი უკრაინაში, ოდესის ოლქში. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან –0,4 მ-ით დაბლა. ზედაპირის ფართობი 72 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2,5 მ. შედის ტუზლოვსკის ლიმანების შემადგენლობაში. ტბა წარმოქმნილია მდინარე ხაჯიდერის ყოფილი შესართავის ადგილას.[1]

შავი ზღვისგან გამოყოფილია ნაყარით. წყალსატევის ქვაბული არასწორი წაგრძელებული ფორმისაა; გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ. ჩრდილოეთი ნაპირი წარმოქმნის ხმელეთში შეჭრილ ღერძს, სამხრეთი ნაპირი დამრეცია. აქვს ორი განშტოება: ხაჯიდერი, რომელიც მისგან გამოყოფილია ხელოვნურად გამაგრებული ყელით, თუმცა დაკავშირებულია ფარვატერით და კარაჩაუსი, რომელიც ნაწილობრივაა ცელათი გამოყოფილი. დასავლეთით ებჯინება ტბა შაგანი, აღმოსავლეთით კურუდიოლი და ბურნასის ტბა. 

წყლის დონის ვარდნის გამო ახასიათებს ნაწილობრივი დაშრობა და დამლაშება. ფსკერი დაფარულია შავი ლამით, ადგილ-ადგილ ქვიშით. სასიკი — შაგანი — ალიბეი — ბურნასის სიტემამ მიიღო საერთაშორისო ჭარბტენიანი ტერიტორიების სტატუსი როგორც წყლის ფრინველთა ბუდობის ადგილმა და შეტანილია რამსარის კონვენციის საერთაშორისო სიაში.[2]

ალიბეის საზრდოობის რეჟიმი განისაზღვრება ზღვის წყლის ინფილტრაციით, ატმოსფერული ნალექებითა და აორთქლებით. მარილიანობა იცვლება სეზონების მიხედვით 20 ‰-დან 39 ‰-მდე, მაქსიმალური 140 ‰. გვხვდება თევზები, მათ შორის: ათერინები, ღორჯო, კეფალი.[1]

1840-იან წლებში და 1856 წლამდე ალიბეიდან და მეზობლად მდებარე შაგანის ტბიდან მოიპოვებდნენ 4 მლნ. ფუთ მარილამდე, თუმცა პარიზის ხელშეკრულებით ტბათა საუკეთესო ნაწილები რუმინეთს გადაეცა, რის შემდეგაც მარილის მოპოვება შეწყდა და არც განახლებულა ამ ტერიტორიების რუსეთთან შეერთების შემდეგაც 1878 წელს.

წყალსატევს სახელი ეწოდა ქართული წარმოშობის მამლუქის — ალი-ბეი ალ-ქაბირის პატივსაცემად.[3]

სქოლიო
------

1. 1 2  Велика українська енциклопедія // Алібей
2. ↑  Ramsar Sites Information Service // Sasyk Lake
3. ↑  Лиман Алибей
**აბდულჰამით გიული** (თურქ. Abdulhamit Gül; 12 მარტი 1977, ნიზიფი, გაზიანთეფი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკოსი, სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის გენერალური მდივანი და გაზიანთეფის დეპუტატი.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
---------------------------

გიული დაიბადა 1977 წლის 12 მარტს გაზიანთეფის, ნიზიფის რაიონში. მამამისი ჯემილი, ხოლო დედამისი სალიჰაა. დაწყებითი განათლება ნიზიფი სკოლაში, ხოლო საშუალო განათლება სასულიერო *იმამ ჰათიფის* სკოლაში მიიღო. სწავლის პერიოდში აქტურად იყო ჩართული სხვადასხვა ახალგაზრდულ ორგანიზაციებში. უმაღლესი განათლება ანკარის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე მიიღო. მისი სხვადასხვა ნაშრომი, რომელიც ეროვნულ პოლიტიკას ეხებოდა, დაიბეჭდა ისეთ გაზეთებში, როგორიცაა „Milli Gazete", „Star Gazetesi", „Gençlik Dergisi" და „Edebiyat Ortamı". ასევე მუშაობდა საქველმოქმედო ორგანიზაციებში.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

მუშაობდა კეთილდღეობისა და სათნოების პარტიის ანკარაის პროვინციის ახალგაზრდულ ორგანიზაციებში, როგორც საბჭოს წევრი. 2001—2003 იყო კეთილდღეობის პარტიის თავმჯდომარის მოადგილე. 2003—2010 წლებში, ამავე პარტიის პოლიტიკური საბჭოს წევრი იყო. 2010 წლის ნოემბრიდან 2012 წლამდე, „ხალხის ხმის პარტიის" დამფუძნებელი წევრი იყო.

2012 წელს, როდესაც „ხალხის ხმის პარტიამ" სგპ-თან შეირწყა, 2012 წლის 30 სექტემბერს სგპ-ს რიგგარეშე სხდომაზე, გიული სგპ-ს წევრად აირჩიეს. 2015 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე, გიული გაზიანთეფიდან სგპ-ს დეპუტატი გახდა. 2014 წლის 13 სექტემბერის სგპ-ს ყრილობაზე, გიული პარტიის გენერალურ მდივნად აირჩიეს.

პირადი ცხოვრება
---------------

აბდულჰამით გიული დაოჯახებული და 3 შვილი ჰყავს. მუშაობს თავისუფალ ადვოკატად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თურქეთის პარლამენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-07. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
2. ↑
**ამებები** (ლათ. Amoebina) — უმარტივესების ტიპი. 

ამებების სხეული უჩონჩხოა. მათი დიამეტრია 50 მკმ (მიკრომეტრი), თუმცა არიან 2-3 მმ-მდე დიამეტრის მქონე სახეობებიც. სხეული შედგება ციტოპლაზმისა და ერთი ან რამდენიმე ბირთვისაგან. ციტოპლაზმა ორ შრედ იყოფა: გარეთა — ჰომოგენური, ღია ფერის ექტოპლაზმა და შიგნითა — მუქი და მარცვლიანი ენდოპლაზმა, რომელშიც ბირთვი და ვაკუოლებია. კუმშვადი ვაკუოლი წყლისა და მარილების ცვლას აწესრიგებს. 

საჭმლის მომნელებელ ვაკუოლში მოხვედრილი საკვები სათანადო ფერმენტების მოქმედებით გადამუშავება. ამებები მოძრაობენ ციტაპლაზმური გამონაზარდებით — ცრუფეხებით (ფსევდოპოდიები), რომლებითაც საკვებსაც იტაცებენ. არახელსაყრელ პირობებში (წყალსატევის ამოშრობის ან საკვების ნაკლებობისა და სხვა დროს) ამებები მრგვალდებიან, იკეთებენ გარსს და ცისტად გადაიქცევიან. ხელსაყრელ პირობებში მოხვედრისას ცისტის გარსი იშლება და ამებები აქტიურად იწყებენ ცხოვრებას. 

ჩვეულებრივ, ამებები უსქესოდ (გაყოფით) მრავლდებიან: ჯერ იყოფა ბირთვი, შემდეგ ციტოპლაზმა. სქესობრივად მრავლდებიან მხოლოდ ლათ. Amoeba diploidea. ამებების საკვებია ბაქტერიები, მცირე ზომის წყალმცენარეები და უმარტივესნი, ზოგჯერ კი ორგანული ნივთიერებათა ნარჩენები; პათოგენური ენტამება ერითროციტებით იკვებება. ამებები უმეტესად მტკნარწყლიან წყალსატევებში გვხვდება, ზოგი ზღვაში, ნოტიო ნიადაგში ან შლამში ცხოვრობს. მრავალი სახეობა პარაზიტია. ბინადრობს ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავებში, მ. შ. ყველაზე საშიშია დიზენტერიის ამება (ლათ. Entamoeba histolitica), რომელიც ამებურ დიზენტერიას იწვევს.

ლიტერატურა
----------

* *სვანიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 355.
**ამბროსი რუხაძე** (დ. 5 მაისი, 1905, სამტრედია — გ. 17 ოქტომბერი, 1998) — ქართველი მათემატიკოსი, მექანიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1948).

ბიოგრაფია
---------

1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიური ფაკულტეტის მათემატიკის დარგი.

1928-1929 წლებში მუშაობდა საქართველოს ინდუსტრიულ ინსტიტუტში მათემატიკისა და თეორიული მექანიკის კათედრაზე და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში თეორიული მექანიკის კათედრაზე ასისტენტად. 1930 წელს იყო საქართველოს სამშენებლო და საქართველოს პედაგოგიური ინსტიტუტების დოცენტი. 1930-1933 წლებში — საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი მათემატიკის ლენინგრადის განყოფილების ასპირანტი. 1932-1933 წლებში ლენინგრადის სამხედრო მექანიკურ ინსტიტუტში ასწავლიდა თეორიულ მექანიკას. 1933-1948 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის და საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თეორიული მექანიკის კათედრის დოცენტი. 1944-1958 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ანდრია რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში, ამასთანავე იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის პროფესორი და კათედრის გამგე, 1958-1998 წლებში — ამავე კათედრის პროფესორი. მისი მეცნიერული კვლევის ძირითადი საკითხებია იზოტროპული და ანიზოტროპული დრეკადი მასალისაგან შედგენილი ძელების გრეხისა და ღუნვის ამოცანები. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მის მიერ შემოღებული ე.წ. „ინერციის განზოგადებული ცენტრის" ცნება, რომელიც ინერციის ცენტრის მოხდენილ განზოგადებას წარმოადგენს და არსებით როლს ასრულებს სხვადასხვა დრეკადი მასალისაგან შედგენილი ძელების დეფორმაციის საკითხების შესწავლისას. ამ მეთოდის გამოყენებით მან ამოხსნა განივი ძალით ღუნვის ამოცანები პრიზმული, ოდნავ კონუსური, მცირედ დაღუნული და ბუნებრივად დაგრეხილი ერთგვაროვანი და შედგენილი ძელებისათვის. მან კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიის გამოყენებით ამოხსნა დრეკადობის თეორიის ზოგიერთი ამოცანა. მასვე ეკუთვნის მნიშვნელოვანი შედეგები დრეკადობის კვადრატულ თეორიაში სხვადასხვა მასალისაგან შედგენილი პრიზმული ძელის გრეხის, გაჭიმვის, ღუნვის, ერთგვაროვანი დაგრეხილი ძელის წყვილძალით ღუნვისა და სხვა ამოცანების ამოხსნაში. ავტორია ორიგინალური ქართული სახელმძღვანელოებისა უმაღლეს მათემატიკაში.

ჯილდოები
--------

* 1995 — ღირსების ორდენი
* 1967 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ბიბლიოგრაფია
------------

* უმაღლესი მათემატიკის კურსი: სახელმძღვანელო უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებლებისათვის ტ. 2 თბილისი, განათლება, 1973, გვ. 650
* უმაღლესი მათემატიკის კურსი: სახელმძღვანელო პოლიტექნ. ინ-ტის სტუდენტთათვის, თბილისი, განათლება, 1970, გვ. 590

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე, თბ. 2016, გვ. 270-271
* მათემატიკოსები საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში: 1917-2014/ლიდა ბერიძე, თბ. 2014, გვ. 88-89
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 1/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2000, გვ. 261

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამბროსი რუხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალიას ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე საგამის მარჯვენა ნაპირზე, განეკუთვნება გარდამავალ ხანას. კოშკი ზურგიანია, დგას ფერდობზე და პირით ხეობისკენაა მიმართული. ნაგებია მოზრდილი ზომის, უხეშად დამუშავებული ნატეხი ქვის თარაზული რიგებით. ძლიერ დანგრეულია: შემორჩენილია I სართული, II სართულის ზურგისა და გვერდის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი და მეორე სართულის ზურგის კედელი. შესასვლელი პირველი სართულის სწორი კედლის ღერძზეა გაჭრილი. კარი სწორკუთხა. სართულის შუაში დგას მძლავრი სვეტი, საიდანაც კედლებისკენ გადაყვანილია ოთხი, თითქმის ნახევარწრიული ფორმის შეკიდებული საბჯენი თაღი, რომლებსაც სხმული კამაროვანი გადახურვა ეყრდნობა. თაღები შედგმულია კონსოლებზე, რომელთა გვერდებზე, როგორც სვეტში, ისე კედელში, თითო პატარა და ღრმა სწორკუთხა ღრმულია, რომლებიც, როგორც ჩანს, კამარის ქარგილის საყრდენად გამოიყენებოდა. კოშკის II სართულის შემორჩენილი ნაწილი მთლიანად ნანგრევებითაა ამოვსებული. სართულის გვერდით კედელში გარეთკენ შევიწროებული მოზრდილი ზომის სწორკუთხა სარკმელია. III სართულის კედელი, II სართულის კედელთა შედარებით, შიგნიდან რამდენადმე შემაღლებულია, რაც სართულშუა გადახურვის კოჭების საყრდენ საფეხურს ქმნის. სართულის ზურგის კედელში მოზრდილი სწორკუთხა ნიშია. ეს სართულიც, II-ის მსგავსად, ხის ბრტყელი ჭერით იყო გადახურული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 420.
**კამენსკ-ურალსკის სამების საკათედრო ტაძარი** (რუს. Свято-Троицкий собор) — მართლმადიდებლური ტაძარი სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ კამენსკ-ურალსკში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1839-1840 წლებში. სვერდლოვსკის ოლქის მთავრობის 2001 წლის 28 დეკემბრის № 859-ПП დადგენილების მიხედვით მიენიჭა რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კამენსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

კამენსკის ქარხნის მშენებლობის საწყის ეტაპზე საჭირო გახდა მრავალი მუშახელი. მთავრობამ ქარხანას მიამაგრა სამი ათასი გლეხი კიტაისკისა და კოლჩედანის დასახლებებიდან.

1701 წელს კამენსკის ქარხანასთან ააშენეს ხის ტაძარი სამი წმინდანის სახელზე, რომელსაც ჰქონდა არტემი ვერკოლსკის სახელობის ეგვტერი. ეს ტაძარი დაიწვა 1768 წლის ხანძრის შედეგად. 1770 წელს ააშენეს მეორე ხის ტაძარი.

უკვე 1790 წელს გადაწყვიტეს აეშენებინათ ქვის სამსაკურთხევლიანი ტაძარი, რომლის მთავარი საკურთხეველი იქნებოდა სამების სახელზე ნაკურთხი, ხოლო ორი ეგვტერი სამი მღვდელთმთავრისა და არტემი ვერკოლსკის სახელზე. ტაძრის მშენებლობა განახლვა ახალი პროექტის საფუძველზე. 1805 წელს ააგეს და აკურთხეს ეგვტერები. მთავარი ტაძრის კურთხევა შედგა 1813 წელს. ეგვტერებს დაადგეს მეორე სართული, სადაც მოაწყეს სამი ეგვტერი: ქრისტეს ხელთუქმნელი ხატის, ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატისა და ელია წინასწარმეტყველის სახელზე. ქვემო სართულზე კიდევ ორი ეგვტერი ააშენეს წმინდა ჯვრისა და დიდმოწამე პარასკევას სახელზე. ამის შემდეგ ტაძარი გახდა რვასაკურთხევლიანი. კანკელები ქვედა და ზედა ტაძრებში მოოქროვილები იყო. მოგვიანებით სამრეკლოს დანგრევის საშიშროების გამო მიიღეს გავაწყვეტილება მტელი ეკლესიის რეკონსტრუქცია მოეხდინათ ახალ ფუნდამენტზე. 

ახალი პროექტის შექმნას ხელმძღვანელობდა მიხეილ მალახოვი. პროექტი შეადგინეს 1821 წელს. 1828 წელს ახალი პროექტის მიხედვით გადააკეთეს სამრეკლო და ეგვტერები. მთელი ეკლესია შელესეს. 

1912 წელს კამენსკის ქარხნის სამების ტაძარმა საკათედროს სტატუსი მიიღო. 

1918 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ გამოსცა განკარგულება ეკლესიიდან მეტრიკული წიგნის გატაცების შესახებ. 1930 წლის დეკემბერში ტაძარი დახურეს.

1990 წელს ეკლესია მრევლს გადასცეს, მაგრამ იგი ავარიულ მდგომარეობაში იყო. 1998 წლიდან საპატრიარქოს მეტოქია. 1999 წლიდან ტაძრის წინამძღვარია იოანე აგაფონოვი.

ამჟამად ტაძარი არის კამენსკის ეპარქიის საკათედრო ტაძარი. ტაძართან მოქმედებს ბიბლიოთეკა. კვირაობით იმართება მეცადინეობა საკვირაო სკოლაში.

ლიტერატურა
----------

* «Приходы и церкви Екатеринбургской Епархии». Екатеринбург, 1902 г.
* Гаврилова, С. Наследие Михаила Малахова / С. Гаврилова // Каменский рабочий — 1998. — № 22 (3 фев.). — С.4.

სქოლიო
------

1. ↑  Каменск-Уральский. Кафедральный собор Троицы Живоначальной.. Соборы.ру. ციტირების თარიღი: 2018-04-30.
2. ↑  Постановление Правительства Свердловской области № 859-ПП от 28 декабря 2001 года. Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-04-13. ციტირების თარიღი: 2018-04-13.
3. 1 2 3 4 5  История Свято-Троицкого собора. Каменск-Уральский. Страницы истории.. ციტირების თარიღი: 2018-04-27.
4. 1 2  Каменский завод // Приходы и церкви Екатеринбургской епархии. — Екатеринбург: Братство Св. Праведного Симеона Верхотурского Чудотворца, 1902. — С. 647.
| სისტემა,პერიოდი | სექცია,ეპოქა | სართული,საუკუნე | საუკუნე (Ma) |
| --- | --- | --- | --- |
| **მომდევნო** | **მომდევნო** | **მომდევნო** | **უფრო ახალგაზრდა** |
| კამბრიული სისტემა | Furongium | 10. Stufe | 488,3–492 |
| Jiangshanian | 492–496 |
| Paibium | 496–499 |
| Miaolingian | Guzhangium | 499–503 |
| Drumium | 503–506,5 |
| Wuliuan | 506,5–510 |
| 2. Serie | 4. Stufe | 510–517 |
| 3. Stufe | 517–521 |
| Terreneuvium | 2. Stufe | 521–528 |
| Fortunium | 528–542 |
| **წინა** |  |
| კამბრიული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა,სტრატიგრაფიის საერთაშორისო კომისიის მიხედვით |

**კამბრიული სისტემა (პერიოდი)** (< ლათ. Cambria — უელსის ძველი სახელწოდება) — პალეოზოური ჯგუფის პირველი სისტემა (გეოლოგიური წელთაღრიცხვის პალეოზოური ერის პირველი პერიოდი). აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით კამბრიული სისტემა დაიწყო 570 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 70 მლნ. წელიწადს. კამბრიული სისტემა დაადგინა ინგლისელმა გეოლოგმა ადამ სეჯუიკმა (1835) უელსში. იყოფა ქვედა, შუა და ზედა სექციად. ამ სისტემას საყოველთაოდ მიღებული სართულებად დანაწილება არ აქვს.

ადრინდელ კამბრიულ ეპოქას ახასიათებს ვრცელი ტრანსგრესიები. თანამედროვე კონტინენტების დიდი ნაწილი ამ დროს თბილი ზღვით დაიფარა, რომლის ფსკერზე კარბონატული ქანები და მარილები ილექებოდა. შუაკამბრიულში დაიწყო რეგრესიები, რომლებიც ზედაკამბრიულშიც გაგრძელდა. გაჩნდა ხმელეთის ახალი უბნები, რაც კალედონიურ დანაოჭებასთან იყო დაკავშირებული. ამაზე მიუთითებს გეოსინკკლინურ აუზებში ძლიერი მაგმატიზმის ნიშნები და გვიანდელ კამბრიულ ეპოქაში წარმოქმნილი ლაგუნური წითელი ფერის ნალექები.

კამბრიული სისტემაში დიდი რაოდენობით გვხვდება ლურჯ-მწვანე და წითელი წყალმცენარეები. კამბრიული სისტემაში 3 პალეოზოოგეოგრაფიული ოლქი ჩაისახა — ატლანტიკური, წყნაროკეანური და აღმოსავლეთ აზიის. ამ დროს, პირველად დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში, გაჩნდნენ ჩოჩხიანი ორგანიზმები და პერიოდის დასასრულისათვის ცხოველთა სამყაროს თითქმის ყველა ტიპი არსებობდა. ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული ცხოველები იყვნენ არქეოციათები და ტრილობიტები. გვიანდელ კამბრიულ ეპოქაში ჩნდება ტაბულატები და გრაფტოლითები. კამბრიული სისტემის ქანები ფართოდაა გავრცელებული. მათთანაა დაკავშირებული ფოსოფრიტების, ნავთობის, ტყვიის, მარმარილოს და სხვა საბადოები.

კამბრიული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა
---------------------------------------------------

|  | ჩინეთი | ჩრდილოეთი ამერიკა | რუსეთი-ყაზახეთი | ავსტრალია | Regional |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Furongian |  | Ibexian (part) | Ayusokkanian | Idamean | Dolgellian |
|  | Sunwaptan | Sakian | Mindyallan | Festiniogian |
|  | Steptoan | Aksayan | Payntonian | Maentwrogian |
|  | Marjuman | Batyrbayan |  |  |
| შუაკამბრიული | Maozhangian | მაიური | Boomerangian |  |
| Zuzhuangian | Delamaran | ამგური | Undillian |  |
| Zhungxian |  |  | Florian |  |
|  |  |  | Templetonian |  |
|   | Dyeran |  | Ordian |  |
| ქვედაკამბრიული | Longwangmioan | Toyonian | ლენური |
| Changlangpuan | Montezuman | ბოტომური |  |  |
| Qungzusian |  | ატდაბანური |  |  |
| Meishuchuan |  | ტომოტური |  |  |
|  |  | Nemakit-Daldynian |  |  |

ლიტერატურა
----------

* *ჯანელიძე ა.*  ისტორიული გეოლოგიის მოკლე კურსი, თბ. 1963;
* *ხუციშვილი ო.*  ქსე, ტ. 5, გვ. 344-345, თბ. 1980

1. ↑  ICS Timescale Chart.
**ამბროლაურის განძი** — ვერცხლის ნივთებისა და მონეტების შერეული განძი, აღმოჩენილი 1909 წელს ამბროლაურის მახლობლად. შედგებოდა ვერცხლის სურის, ფიალის, 7 ბალთის, 2 ზოდისა და 2287 მონეტისაგან, რომელთაგან 948 დიდი ზომისა ყოფილა, 124 — საშუალო, ხოლო 1215 — წვრილი. 

ამბროლაურის განძის შემადგენლობიდან 1 ბალთა და 15 მონეტა მოხვდა სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო ერმიტაჟში, 16 მონეტა — სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და 1 მონეტა — აზერბაიჯანის ისტორიულ მუზეუმში; დანარჩენი დაკარგულია. მუზეუმებში მოხვედრილი 32 მონეტიდან 5 ცალი XIII-XV სს 2 კირმანეულია (ყველა გახვრეტილია, მათი მასა მერყეობს 1,07 — 2,23 გრამს შორის); 13 — თამაზ I სეფიანის (1524-76) დროინდელი ბისთი (მასა 0,65 — 0,93 გ), ხოლო 14 — აბას I-ის (1587-1629) სახელით თავრიზში (1 ც.), თბილისსა (1 ც.) და ძეგამში (12 ც.) მოჭრილი აბაზი (მასა 7,57 — 7, 78 გ). 

ამბროლაურის განძი დაფლულია XVII საუკუნის დამდეგს და ასახავს იმდროინდელი საქართველოს სამონეტო მიმოქცევის სურათს. გამოთქმულია, მოსაზრება (ე. პახომოვი, თ. ლომოური), რომ ს. ჯანაშია სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში დაცული ე.წ. რაჭისა და „უპასპორტო განძები" ამბროლაურის განძის ნაწილი უნდა იყოს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია საქართველო, თბ. 1997, ტ. I, გვ. 121.
კამები შოტლანდიაში
კამები აშშ-ში
კამები
**კამები** (გერმ. მხ. რ. Kamm, სიტყვასიტყვით — თხემი) — ფლუვიოგლაციალური დახარისხებული მასალით აგებული გლუვი ზედაპირისა და ციცაბო ფერდობების მქონე, უმეტესად წაგრძელებული ფორმის ბორცვები და სერები. საშუალო სიმაღლე 6–12 მ, მაქსიმალური 30 მ. ვრცელდება უკანასკნელი კონტინენტური მყინვარების მოქმედების ზოლში.

კამები უწესრიგოდაა მიმოფანტული მომრგვალო კონუსისებრი, ხშირად ბრტყელმწვერვალიანი ბორცვების სახით, რომელიც არასდროს სცდება განსაზღვრულ დონეს. დაყოფილია დადაბლებებით, ზოგჯერ ტბებით დაკავებული გაუდინარი ქვაბულების სახით. ბორცვების კალთები ჩვეულებრივ ციცაბოა — 45°-მდე. აგებულია ტბიური ტიპის ჰორიზონტული და დიაგონალური შრეებრიობით — დახარისხებული ხრეშით, ქვიშებითა და ქვიშნარით. ხშირად შრეებრიობა კალთების ზედაპირის გადაკვეთის სიახლოვეს მიკრონასხლეტებითაა დარღვეული. კამები გვხვდება განცალკევებულად ან ჯგუფურად.

რიჩარდ ფოსტერ ფლინტის თეორიის მიხედვით, კამები წარმოიქმნება კონტინენტური მყინვარების კიდესთან დეგლაციაციის პირობებში. აქ წარმოიქმნება ვეებერთელა მონაკვეთები და მკვდარი ყინულის ბელტები, რომელთა დნობის დროს მორენული მასალა ირეცხება და ხარისხდება. თიხოვანი ნაწილები წყლის ნაკადებს გამოაქვთ, ხოლო ქვიშები და კენჭნარი ილექება მკვდარი ყინულის ბელტების შუალედში — ყინულოვან ტბებსა და მღვიმისებურ მყინვარისშიგა არხებსა და ნაპრალებში, რომლებიც მკვდარი ყინულის სხეულში წარმოიქმნება. ყინულის დადნობისა და მყინვარული ტბების დონის დავარდნის შედეგად ყინულისა და მორენის ზედაპირზე არათანაბრად დალექილი ქვიშიანი მასალა, თანდათან იღებს უწესრიგო ბორცვიანი რელიეფის სახეს.

ყინულის დამარხული ბელტების დადნობისას წარმოიქმნება დიდი დანაწევები — გაუდინარი ქვაბულები. იმ შემთხვევაში, როდესაც კამების ქვიშები ილექება დიდ მყინვარულ ტბებში, წარმოიქმნება კამური ტერასები. ზოგჯერ კამები წარმოქმნიან ვრცელ ბორცვიან არეებს ან კამურ, ბოლომორენული ტიპის მოზრდილ სერებს, რომლებიც განლაგებულია უკუმხევი მყინვარის კიდის პარალელურად, მაგალითად, სერი ცაცხვის მთები ქალაქ ლუგიდან დასავლეთით.

კამების ჭრილში გვხვდება მორენული ლინზები და დიდი ყინულწახნაგები. ხშირად კამები ციცაბო საფეხურებს ესაზღვრება, მიწისზედა მყინვარული კონტაქტის კალთებს, მომიჯნავე ვაკეებთან ერთად. კამები ფართოდაა გავრცელებული ფენოსკანდიის უკანასკნელი გამყინვარების ფარგლებში, მყინვარული კიდური წარმონაქმნების კომპლექსებში — რუსეთის ევროპულ ნაწილში (კარელია, ლენინგრადის ოლქი), ლატვიაში, ლიტვაში, ესტონეთში, პოლონეთში, გერმანიაში და სხვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Н. В. Короновский, А. Ф. Якушова. Основы геологии
2. ↑  Камы | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-10. ციტირების თარიღი: 2021-02-09.
3. ↑  გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.
4. 1 2 3 4 5  Гляциологический словарь / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с.
5. ↑  Kame | Encyclopedia Britannica
6. ↑  Encyclopedia of Geomorphology. Edited by A.S. Goudie. Volume 2, J–Z. 2004.
ჩარლზ ბებიჯი მიიჩნევა პირველი მექანიკური კომპიუტერის შემქმნელად
**ინფორმატიკა** — მეცნიერება გამომთვლელი მანქანების (კომპიუტერი) საშუალებით ინფორმაციის დამუშავების შესახებ. 

სიტყვა ინფორმატიკა ნაწარმოებია ფრანგული სიტყვიდან Informatique, რომელიც თავად წარმოიქმნა ორი ტერმინის Information (ინფორმაცია) და Automatique (ავტომატიკა) შეერთების საფუძველზე.

ზოგადი ცნობები
--------------

მე-20 საუკუნეში მეცნიერების და მრეწველობის სწრაფმა განვითარებამ და ინფორმაციის რაოდენობის ზრდამ გამოიწვია ის, რომ ადამიანი უძლური აღმოჩნდა აღექვა და დანიშნულებისამებრი დაემუშავებინა ეს ინფორმაცია. შეიქმნა აუცილებლობა მოეხდინათ მისი კლასიფიცირება თემებად, შენახვა, გამოყენება, ინფორმაციის მოძრაობის კანონზომიერებების დადგენა და ა.შ. გამოკვლევებს, რომლებიც ამ პრობლემების მოსაგვარებლად წარმოებდა, უწოდეს ინფორმატიკა.

ინფორმატიკა, მათემატიკის მსგავსად, სხვა მეცნიერებებს ემსახურება. იგი არ შეისწავლის კონკრეტულ მატერიალურ ობიექტებს ან პროცესებს. ინფორმატიკა სხვა სფეროებს ამარაგებს გამოთვლითი მეთოდებით, რომლებიც თავდაპირველად გამოიყენებოდა ატომური ფიზიკისა და საფრენის აპარატების მექანიკის დარგში, მოგვიანებით – ეკონომიკისა და ადმინისტრაციული მართვის სფეროში, ამჟამად კი მისი მომხმარებელია მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების თითქმის ყველა დარგი.

ინფორმატიკის განვითარებას დიდი სტიმული მისცა კომპიუტერის გამოგონებამ და კომპიუტერული ტექნოლოგიის განვითარებამ.

**N.B.** აღსანიშნავია, რომ არ არსებობს ერთიანი გაგება ამ ტერმინისა, მაგალითად, ინგლისური Informatics სულაც არ არის ზუსტი შესატყვისი იმ ცნებისა, რაც ფრანგებისთვის არის Informatique, ან გერმანელებისთვის - Informatik.

საერთო ცნებები და ტერმინები
---------------------------

ალგორითმი - ალგორითმიზაცია - არითმეტიკული მოწყობილობა - ბაიტი - ბიტი - ბლოკ–სქემა - გამოთვლითი ტექნიკა - პროგრამირება - პროგრამირების ენა - ინტერფეისი - ინფორმაცია - კოდირება - კომპიუტერი - მართვის მოწყობილობა - მასივი - მონაცემთა ბაზა - ოპერატორი - ოპერაციული სისტემა - პერიფერიული მოწყობილობა - პროგრამა - პროცესორი - რეგისტრი - სისტემური პროგრამა - ტრანსლატორი - ციკლი

ინფორმატიკის დარგის გამოჩენილი მოღვაწეები
-----------------------------------------

ბებიჯი, ჩარლზ – ეიკენი, ჰოვარდ – ეკერტი, პროსპერ – ვირტი, ნიკლაუს – ლავლეისი, ადა – ლაიბნიცი, გოტფრიდ ვილჰელმ – მოჩლი, ჯონ – ნოიმანი, ჯონ ფონ – პასკალი, ბლეზ – ტორვალდსი, ლინუს – შენონი, კლოდ – ციმერმანი, ფილ

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კომპიუტერული ტექნოლოგია
* ინფორმაციის თეორია
* საინფორმაციო მეცნიერება
* თეორიული ინფორმატიკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმატიკა საიტზე Curlie
* Scholarly Societies in Computer Science დაარქივებული 2011-06-23 საიტზე Wayback Machine.
* Best Papers Awards in Computer Science since 1996
* Photographs of computer scientists
**ისმაილ ყარა** (დ. 1945 — გ. 1998) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

თურქეთში მცხოვრებ ქართველთა ეროვნული ცნობიერების გაღვივების საქმეში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მწერალმა ისმაილ ყარა შავიშვილმა, რომლის თურქულენოვანი შემოქმედების მთავარი თემა თურქეთში მცხოვრები ქართველების ყოფა-ცხოვრების მხატვრული წარმოსახვაა.

მწერალი 1945 წელს დაიბადა იმერხევის ქართულ სოფელ შოლთისხევში. მიუხედავად იმისა რომ ხსენებული რეგიონი სამ საუკუნეზე მეტია თურქეთის შემადგენლობაშია მოქცეული, მოსახლეობის მნიშვნელოვან ნაწილს იქ კვლავაც ქართველები შეადგენენ. აღნიშნულმა გარემომ არსებითად განმსაზღვრელი ზეგავლენა იქონია ისმაილ შავიშვილის ეროვნული ცნობიერების ჩამოყალიბებაზე. პირველდაწყებითი განათლება წყალსიმერის დაწყებით სკოლაში მიიღო. იმერხეველთა ყოველდღიურ ყოფაში ქართული ენა იმდენად ფართოდ ყოფილა დამკვიდრებული, რომ მოსწავლეთა უდიდეს ნაწილს საერთოდ არ სცოდნია თურქული, რაც ხელს უშლიდა სასწავლო პროცესის ნორმალურად წარმართვის საქმეს. ვითარების გამოსწორების მიზნით, სკოლის ხელმძღვანელობას მოსწავლეებისათვის მშობლიურ ენაზე საუბარი აუკრძალავს და ამ ბრძანების შესრულებაზე მკაცრი კონტროლი დაუწესებია. სოფლის დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ ისმაილმა სწავლა ჯერ ართვინის საშუალო სკოლაში განაგრძო, შემდეგ კი დუზჯეს ლიცეუმში, რომელიც 1961 წელს დაასრულა. ეკონომიკური გაჭირვების გამო უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის გაგრძელება ვეღარ შეძლო. ანკარაში ორწლიანი ეკონომიკური კურსები დაამთავრა და სხვადასხვა დროს ეკონომისტად მუშაობდა რიზეში, ყარადერეში, ორჰანგააზში, ქელესსა და ინეგოლში. 1969 წელს მწერალმა ცოლად შეირთო ქართველი ქალი ხატიჯე სარაჩი (ნიღმაძე). 1984 წლიდან ისმაილი ქალაქ ინეგოლში დასახლდა. ინეგოლში დასახლება მწერალმა, იმიტომ გადაწყვიტა, რომ ეს ქალაქი ძირითადად ქართველებით იყო დასახლებული.

ისმაილ შავიშვილის ქარუთლი ცნობიერაბა მთელი ძალით არის გამოვლენილი მის მხატვრულ შემოქმედებაში, კერძოდ, რომანში „მაჭახლის უღელტეხილი", რომელის ქართული თარგმანი გამომცემლობა „აჭარამ" 1992 წელს 20 000 ტირაჟით გამოსცა. წიგნი ქართულ ენაზე თარგმნეს მწერლის მეუღლემ ხატიჯე სარაჩმა და მწერალმა ემენ დავითაძემ.

1989 წელს ისმაილ შავიშვილმა საქართველოში მისი მოგზაურობის შედეგად მიღებული შთაბეჭდილებები აღწერა. ამ მოგზაურობას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას და ემოციურ სიმძაფრეს სძენდა ის ფაქტი, რომ ამით მწერალმა და მისი ოჯახის წევრებმა პირველად ნახეს თავიანთი ისტორიული სამშობლო. ისმაილ შავიშვილის პუბლიცისტური ნარკვევბის ციკლი უაღრესად საინტერესოა იმითაც, რომ იგი თურქეთში მცხოვრები ჩვენებურების ეროვნულ ყოფასთან და ცნობიერებასთან დაკავშირებული საჭირბოროტო საკითხების შესახებაც გვაწვდის გარკვეულ ინფორმაციას. მწერალი თავისი მოღვაწეობის ერთ-ერთ უმთავრეს მოვალეობად ჩვენებურების ზეპირი შემოქმედების შეგროვებას მიიჩნევდა. მისი მიზანი იყო თურქეთში მცხოვრებ ქართველებში გავრცელებული თქმულებების შეგროვება და ცალკე წიგნად გამოცემა. სამწუხაროდ ისე გარდაიცვალა, რომ ვერ მოასწრო ჩვენი თანამემამულეების ზეპირსიტყვიერების ნიმუშების ცალკე წიგნად გამოცემა. 1998 წელს ისმაილ ყარა შავივიშვილი ინეგოლში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ნიკოლეიშვილი ავთანდილ. ისმაილ ყარა (შავიშვილი) – ნამდვილი ქართველი გულითაც და ცნობიერებითაც //ქართულენოვანი ზეპირსიტყვიერება და მწერლობა თურქეთში. ქთ. 2015 გვ. 257-274.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ისმაილ ყარა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გულზე სამაგრი გამოფენიდან.
***ინფორმატიკა აშშ-ის ცხოვრებაში*** (რუს. Информатика в жизни США) — ამერიკული გამოფენა, რომელიც სსრკ-ის დიდ ქალაქებში 1987—1988 წლებში ჩატარდა, პრეზიდენტების, რონალდ რეიგანისა და მიხეილ გორბაჩოვის მიერ კულტურული გაცვლის საკითხზე მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე. შეთანხმებას მიაღწიეს 1985 წელს, ჟენევაში. გამოფენის ფინანსური მხარდაჭერა აშშ-ის საინფორმაციო სააგენტომ განახორციელა, 15 მილიონი აშშ დოლარის ინვესტირებით. გამოფენას ემსახურებოდა 24 გიდი, რომელიც რუსულ ენას ფლობდა (ტაშკენტში 1988 წლის მარტში მუშაობდნენ ამერიკელი გიდები, რომლებიც ფლობდნენ უზბეკურ ენას).

თემა
----

გამოფენა ორიენტირებული იყო რიგით მოქალაქეებზე და ატარებდა სარეკლამო-პროპაგანდისტულ ხასიათს, თუმცა ნათლად აჩვენებდა აშშ-ში საინფორმაციო ტექნოლოგიების განვითარების დონეს.

განყოფილებები
-------------

* სახლი
* მედიცინა და ჯანდაცვა
* კულტურა და დასვენება
* სამუშაო ადგილი
* განათლება
* საინფორმაციო ეპოქა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიმოხილვა 1
* მიმოხილვა 2 დაარქივებული 2011-10-08 საიტზე Wayback Machine.
* გამოფენის კატალოგი დაარქივებული 2010-02-02 საიტზე Wayback Machine.
**ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკი** (რუს. Амгу́ньский исправи́тельно-трудово́й ла́герь, შემოკლ. Амгуньла́г - *ამგუნლაგი* — ქვეგანყოფილება, რომელიც მოქმედებდა სსრკში შრომით-გასწორების დაწესებულებებში.

ისტორია
-------

ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკი შეიქმნა 1946 წელს. საბჭოთა შრომით-გასწორების ამ ბანაკში მთავრი სამმართველო მდებარეობდა სოფლური ტიპის დასახლებაში „სტარტი" (ხაბაროვსკის მხარე), მოგვიანებით კი ხურმულის სადგურზე შორეული აღმოსავლეთის რკინიგზისა. (დღესდღეობით ამავე სახელწოდების დასახლება სახელად „ხურმული" მდებარეობს ხაბაროვსკის მხარეში). 

ადამიანების მაქსიმალური ერთდროული რაოდენობა სასჯელაღსრულების ამ დაწესებულებაში 6 500 კაცი იყო.

ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკი გაუქმებული იქნა 1947 წელს.

საწარმო
-------

ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკის მთავარ საწარმოო საქმიანობას წარმოადგენდა ბაიკალ-ამურის მაგისტრალის რკინიგზის გაყვანა-დაგება ამურის კომსომოლსკ-ურგალის მონაკვეთზე.

ბმული
-----

* მთავარი ქრონოლოგიური და ტექნიკური მონაცემები ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკის შესახებ
ამე-ნო-უძუმეს დაფა შინტოისტურ ტაძარში, ტაკაჩიჰო, იაპონია.
**ამე-ნო-უძუმე-ნო-მიკოტო** (იაპონ. 天宇受売命) — განთიადის, ბედნიერებისა და სიხარულის შინტოისტური კამი, ქალღმერთი. ცნობილია მზის ქალღმერთ ამატერასუს ისტორიაში მთავარი როლით.

ამატერასუს ძმამ, ქარიშხლის ღმერთმა სუსანოომ, შებღალა მისი წმინდა შენობები და მოკლა ერთ-ერთი ქალწული, რადგან მის ნდობაზე უარი თქვა. ამატერასუს მისი რისხვის იმდენად შეეშინდა, რომ გამოქვაბულ ამე-ნო-ივატოში (იაპონ. 天の岩戸) დაიმალა. სამყარო უმზისშუქოდ ჩაბნელდა. ონები გამოვიდნენ ბნელ სამყაროში; ღმერთებს არ შეეძლოთ ამატერასუს გამოქვაბულიდან გამოყვანა.

ჭკვიანმა უძუმემ აიღო პატარა ნავი, გამოქვაბულის შესასვლელთან ამოაყირავა და მასზე დაიწყო ცეკვა. სხვა კამებიც უყურებდნენ და იფიქრეს, იმდენად სასაცილო იყო, რომ მხიარულად სიცილი დაიწყეს. ამატერასუმ გაიგო ხმები და გარეთ გამოიხედა სანახავად, თუ რატომ იცინოდნენ. როდესაც გამოქვაბული გააღო, უძუმეს მიერ ხეზე დადებულ სარკეში მისი მშვენიერი ანარეკლი დაინახა და ნელა გამოვიდა გამოქვაბულიდან. ამ დროს, კამი ამე-ნო-ტაჯიკარავომ (იაპონ. 天手力男命) მის უკან გამოქვაბული დაკეტა და ამატერასუს უკან შესვლა აღარ შეეძლო. სხვა კამიმ შესასვლელს ჯადოსნური თოკი შემოავლო. ამე-ნო-კოჲანემ (იაპონ. 天児屋根命) მზის ქალღმერთს თხოვა სხვა კამებს გაყოლოდა. ისიც დათანხმდა და დედამიწაზე კვლავ დაბრუნდა სინათლე.

უძუმეს დღესაც ცემენ თაყვანს. ამე-ნო-უძუმე ნიშნავს *დიდ დამთანხმებელს*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A substantial article on this subject დაარქივებული 2012-07-16 საიტზე Wayback Machine.
* A one-paragraph glossary entry in Italian დაარქივებული 2004-12-06 საიტზე Wayback Machine.
**ისმაილ იბნ-შუაბი** — თბილისის საამიროს ამირა, დაახლოებით 809-813 წწ. შუაბიანთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რომლის წინაპრები ჯერ კიდევ VIII საუკუნის 30-იან წლებში ისხდნენ თბილისში. შესაძლოა, ის იყო შვილი საიდ იბნ-ალ-ხაისამ იბნ-შუაბის, რომელიც არაბი ისტორიკოსის იაკუბის ცნობით, VIII საუკუნის დამლევს და IX საუკუნის დამდეგს ლაშქრობდა ჯურზანში (ქართლში) და სანარიაში (წანარების წინააღმდეგ). ისმაილი, იაკუბის ცნობითვე, ორჯერ განუდგა ხალიფას: 809 წელს — ხალიფა ალ-ამინს და 813 წელს — ხალიფა ალ-მამუნს, რომელმაც იგი გადააყენა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის საამირო
* საქართველოს მმართველები

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის ამირები |
| --- |
|  |
| შუაბიანები | 
* ისმაილ იბნ-შუაბი
* მუჰამედ იბნ-ათაბი
* ალი იბნ-შუაბი
* ისჰაკ იბნ-შუაბი
 |
|  |
| შაბანიანები | 
* მოჰამედ იბნ ხალიდა
* ისე იბნ აშ-შეიხ აშ-შაბანი
* აბრაჰამ შაბანი
* გაბულოცი
 |
|  |
| ჯაფარიანები | 
* ჯაფარ I იბნ-ალი
* მანსორ იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ II იბნ-მანსორი
* ალი იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ III იბნ-ალი
* აბულ-ჰეიჯა იბნ-ჯაფარი
* სითილარაბი
 |

 |
**ისლანდიური მექვიშია** (ლათ. Calidris canutus) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 23–27 სმ, მასა 125–205 გრამი, ფრთების შლილი 57–60 სმ. მობუდარი ფრინველის მუცელი ნარინჯისფერია, ზედა მხარე მოხატულია ოქროსფრად, მკრთალ ყვითლად, ჟანგისფრად და შავად. არამობუდარი და მოზარდი ზევიდან მოყავისფრო რუხია, ქვევიდან უფრო მკრთალი. ნისკარტი შავი, ფეხები შავი ან მწვანე. ზაფხულში ბინადრობს არქტიკის მშრალ ტუნდრაში, მათ შორის ფერდობებზე მწირი მცენარეულობით; ალასკიდან (აშშ) გრენლანდიის (დანია) გავლით ჩრდილოეთ რუსეთამდე. ზამთარში ინაცვლებს სამხრეთით (მიგრაციისას ორივე გზაზე 22 000-მდე კილომეტრს ფარავს); იზამთრებს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის, ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის, დასავლეთ აფრიკის (ტუნისიდან და მაროკოდან სამხრეთ აფრიკამდე), სამხრეთ აზიისა და ავსტრალიის წყნარი და ატლანტის ოკეანეების სანაპიროებზე. ამ დროს შეინიშნება ქვიშიან ნაპირებზე, ვატებზე, ლაგუნებში, ესტუარებში, აგრეთვე სანაპიროსგან შორს არსებულ ადგილებში, სადაც ახლოსაა წყალსატევები. ბუდე ბდებარეობს მიწაზე, წყალთან ახლოს; წარმოადგენს არაღრმა ორმოს, რომელიც ამოფენილია ფოთლებით, ლიქენებითა და ხავსით. დებს 3–4 ღია ზეთისხილისფერ-მწვანე კვერცხს მცირე ზომის ყავისფერი ლაქებით (გაბარიტები — 3,8–4,5🞩2,6–3,1 სმ). კრუხობს ორივე მშობელი (ჩვეულებრივ, მამალი უფრო დიდხანს), ინკუბაცია 21–22 დღე-ღამე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ბუდეს მალევე ტოვებს. საკვებს თვითონვე მოიპოვებს. 18–20 დღის ასაკში ფრენის უნარს იძენს და დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებს. იკვებება მოლუსკებით, მწერებით, მცენარეულობით, თესლებით. მიგრაციისა და გამოზამთრების პერიოდში მის რაციონში შედის შლამში მობინადრე მცირე ზომის უხერხემლოები, განსაკუთრებით პატარა მოლუსკები, ზღვის ჭიაყელები, კიბოსნაირები. ბუდობის ადგილებში ძირითადად მწერებით იკვებება, უპირატესად ბუზებით. აგრეთვე ჭამს მცენარეულ საკვებს, განსაკუთრებით სეზონის დასაწყისში (როდესაც მწერები შესაძლოა მცირე რაოდენობით იყვნენ), მათ შორის ყლორტებს, კვირტებს, ფოთლებსა და თესლებს. ცოცხლობს 15 წელზე მეტს.

გალერეა
-------

* არამობუდარიარამობუდარი
* მოზარდიმოზარდი
* კვერცხიკვერცხი

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 62, 136, 190.
2. 1 2  Red Knot Identification. All About Birds. *allaboutbirds.org*. ციტირების თარიღი: 9 აგვისტო, 2020.
3. 1 2 3 4  Red Knot (*Calidris canutus*). The National Wildlife Federation. *nwf.org*. ციტირების თარიღი: 9 აგვისტო, 2020.
4. 1 2  BirdLife International (2015). „*Calidris canutus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2015**. ციტირების თარიღი: 9 აგვისტო, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)old-form url
5. ↑  Red Knot Life History. All About Birds. *allaboutbirds.org*. ციტირების თარიღი: 9 აგვისტო, 2020.
6. ↑  Red Knot (*Calidris canutus*). National Audubon Society. *audubon.org*. ციტირების თარიღი: 9 აგვისტო, 2020.
**იასე ყულარაღასი**, *იესე (იასე) დავითის ძე ერისთავი* (ჩანს 1700 – გ. 1745) — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, ყულარაღასი, ძმა და თანამებრძოლი შანშე ქსნის ერისთავისა. მონაწილეობდა შანშეს აჯანყებაში ირანის წინააღმდეგ. მასთან ერთად დატყვევებული იყო მაშათის ციხეში. 1745 წელს პატიმრობიდან გათავისუფლებული იასე გზაში გარდაიცვალა.

იასეს ცოლად ჰყავდა ქეთევანი, თავად ედიშერ ჩოლოყაშვილის ასული, მეფე თეიმურაზ II-ის დის, მარიამის (მაკრინე) შვილი (გ. 1791). 1739 წელს შანშეს რუსეთში ლტოლვილობისას ქეთევანი ბაზალეთის გზაზე ხელთ იგდო ბარძიმ არაგვის ერისთავის ძმამ, უთრუთმა, რომელმაც მას ნამუსი აჰხადა და შემდეგ არაგვის ერისთავებთან სტუმრად მყოფ ყიზილბაშებს გადასცა. სამშობლოში დაბრუნებულმა შანშემ არაგვის ერისთავებზე შური იძია, 12 000 ლეკით აიღო ანანურის ციხე, ბარძიმი სიკვდილით დასაჯა, ხოლო უთრუთი და მისი თანმხლები პირები ალყაშემორტმულ კოშკში დაიწვნენ.

იასე ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობასაც, არის ავტორი ბახტრიონის აჯანყების გმირებისადმი მიძღვნილი ჰიმნისა, ისე წილკნელის აკროსტიქული შესხმისა, გამლექსავი საბას ლექსიკონის თავსართი ასოებისა. იასეს დაკვეთით გამოიცა გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულებათა შემცველი დიდი ხელნაწერი, ასევე მისი და მისი ძმის ხელშეწყობით ახალგორში ლიტერატურულ საქმიანობას ეწეოდა გარეჯელი მწიგნობარი ექვთიმე ბარათაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* გვრიტიშვილი დ. ურთიერთობა ქსნისა და არაგვის ერისთავებს შორის. მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის. თბ. 1951 წ. ნაკვ. 19. გვ.46-47.
* ალ ჯამბაკურ-ორბელიანი. მეფის ირაკლი მეორის ცოტცოტა ანბები, ანუ ზოგიერთი მაშინდელი პირნი. კაკაბაძე ს. წერილები და მასალები საქართველოს ისტორიისათვის. წ. 1. თბ. 1914. გვ.46-47.
* ქეთევან ჩოლოყაშვილი - იესე ყულარაღასისი მეუღლე : (დაახლოებით 170?-1780) // ქსნის ერისთავიანთ ქალები : წ.1 : XIV-XIX სს. / ვიტალი ქენქაძე. - თბილისი, 2014. - ISBN 978-9941-0-7200-0. - გვ.18-22, 50.
ინფრაწითელ დიაპაზონში მიღებული ადამიანის გამოსახულება
ინფრაწითელი გამოსახულება
**ინფრაწითელი გამოსხივება** — ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომელიც მოიცავს სპექტრულ ინტერვალს ხილული არის წითელ ზღვარსა და რადიოგამოსხივებას შორის. პირობითად ამ სპექტრულ ინტერვალს ყოფენ ახლო, საშუალო და შორ ინფრაწითელ უბნებად. ინფრაწითელი გამოსხივება აღმოაჩინა ინგლისელმა მეცნიერმა უილიამ ჰერშელმა 1800 წელს. 

XIX საუკუნეში დაამტკიცეს, რომ ინფრაწითელი გამოსხივება ემორჩილება ოპტიკურ კანონებს და ისეთივე ბუნება აქვს, როგორიც ხილულ სინათლეს. ინფრაწითელი გამოსხივების სპექტრი ხაზოვანი, ზოლოვანი ან უწყვეტია. ხაზოვან, ზოლოვან სპექტრებს გამოასხივებს ორთქლი ან აირი, უწყვეტს კი — გახურებული მყარი და თხევადი სხეულები. შედარებით დაბალი ტემპერატურის (5000°C-ზე დაბალი) მქონე სხეულების გამოსხივება მთლიანად ინფრაწითელ არეაშია მოთავსებული, ხოლო უფრო მაღალი ტემპერატურის სხეულებისა — როგორც ინფრაწითელ, ისე ხილულ არეებში; მაგალითად, 6000 K-ის ტემპერატურის აბსოლუტურად შავი სხეულის გამოსხივების მხოლოდ 50%-ია ინფრაწითელ არეში. ინფრაწითელი გამოსხივების საუკეთესო წყაროა გავარვარებული სხეული, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ტექნიკაში. ამჟამად იყენებენ აგრეთვე ინფრაწითელი გამოსხივების შედარებით ახალი ტიპის წყაროს — კვანტურ ოპტიკურ გენერატორებს (ლაზერებს). ინფრაწითელი გამოსხივების რეგისტრაციის პრინციპი დაფუძნებულია მის სითბურ ან ფოტოელექტრულ მოქმედებაზე.

ინფრაწითელ გამოსხივებას დიდი გამოყენება აქვს მეცნიერებასა და ტექნიკაში. ინფრაწითელი არის შთანთქმისა და გამოსხივების სპექტრებს იყენებენ მოლეკულების სტრუქტურისა და რთული მოლეკულური შედგენილობის მქონე ნივთიერებების ნარევის თვისებრივი და რაოდენობრივი ანალიზისათვის. ინფრაწითელ ფოტოგრაფიას დიდი უპირატესობა აქვს ხილული სხივებით ფოტოგადაღებასთან შედარებით. მისი საშუალებით 5000 კმ-ით დაშორებული საგნების მკაფიო ფოტოსურათები მიიღება. მასზე შეიძლება გამომჟღავნდეს საგნის ისეთი დეტალები, რომლებიც არ შეიმჩნევა ჩვეულებრივ ფოტოსურათებზე. ამ თვისებებს იყენებენ მედიცინასა და ბოტანიკაში (სხვადასხვა დაავადებათა დადგენისათვის), კრიმინალისტიკაში, აეროფოტოგადაღებებსა და ასტრონომიაში. ინფრაწითელი სხივებით ფოტოგადაღება შეიძლება სრულ სიბნელეშიც. სპეციალურ ელექტრონულ-ოპტიკური გარდამქმნელები თვალით უხილავ ინფრაწითელ გამოსახულებას გარდაქმნიან ხილულ გამოსახულებად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 185.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კალიფორნია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**კალიფორნიის ნახევარკუნძული** (ესპ. Península de Baja California) — ნახევარკუნძული მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. მისი სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1250 კილომეტრია. იგი წყნარი ოკეანისგან გამოყოფს კალიფორნიის ყურეს. ნახევარკუნძულის ფართობი 143,396 კვადრატულ კილომეტერს შეადგენს. მექსიკის ძირითად ტერიტორიასთან მიერთებულია ხმელეთის წვრილი ზოლით, რომელიც სონორას შტატს მიეკუთვნება. ნახევარკუნძულზე ოთხი უდაბნო მდებარეობს.

გეოლოგია
--------

უძველეს დროში, კალიფორნიის ნახევარკუნძული წარმოადგენდა ჩრდილოამერიკული ტექტონიკური ფილის ნაწილს. დაახლოებით 12-15 მილიონი წლის წინ, ამ ფილის დასავლეთ ნაწილმა დაიწყო მისგან გამოყოფა და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ნახევრაკუნძულად. დღეისათვის იგი ვულკანურად საკმაოდ აქტიურ ზონას წარმოადგენს.

ისტორია
-------

ჯერ კიდევ ნახევარკუნძულის აღმოჩენამდე, ევროპელი მკვლევრები ვარაუდობდნენ მისი არსებობის შესახებ. ეს მხოლოდ შემდგომში დადასტურდა, ერნან კორტესის მიერ მექსიკის დაპყრობის გაგრძელებისას, როდესაც გემები კალიფორნიის ყურის გავლით ნახევარკუნძულს მიადგნენ. სახელი „კალიფორნიაც" სწორედ ესპანელებმა უწოდეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Learn all about the incredible Baja Peninsula.
* Baja California State Government: History დაარქივებული 2008-04-11 საიტზე Wayback Machine.
**ინფორმაციის თავისუფლება** მოიცავს ინფორმაციის ძებნას, მოპოვებასა და მიღებას (*პასიური ინფორმაციის თავისუფლება*), ასევე, ინფორმაციის გადაცემასა და გავრცელებას (*აქტიური ინფორმაციის თავისუფლება*). ერთი მხრივ, ეს არის უფლება, მივიღოთ ინფორმაცია, მეორე მხრივ კი, ინფორმაციის თავისუფლება მოიაზრება, როგორც აზრის გამოხატვის უფლების ერთ-ერთი შემადგენელი კომპონენტი და გულისხმობს ინფორმაციის გავრცელების უფლებას. ინფორმაციის თავისუფლება არის აზრის გამოხატვის უფლების წინაპირობა. იმისათვის, რომ ადამიანს ჩამოუყალიბდეს ობიექტური ხედვა ამა თუ იმ საკითხის მიმართ, საჭიროა, მან, პირველ რიგში, მიიღოს შესაბამისი ინფორმაცია.

საქართველოს კანონმდებლობით ყოველ მოქალაქეს უფლება აქვს, კანონით დადგენილი წესით, გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებებში მასზე არსებულ ინფორმაციას, იქ დაცულ ოფიციალურ დოკუმენტებს, თუ ისინი არ შეიცავს სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას. ინფორმაციის გაცნობაზე უკანონოდ უარის თქმა ან მცდარი ინფორმაციის წარდგენა დანაშაულია და ისჯება სისხლის სამართლის წესით.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კანონმდებლობისა და პრაქტიკის შედარებითი კვლევა ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ — ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი