recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**არისტოკრატი** — გვარიშვილობით ან სიმდიდრით პრივილეგირებული სოციალური კლასის წარმომადგენელი. 

არისტოკრატია წარმოიშვა პრეისტორიული საზოგადოების რღვევისა და სოციალური კლასების წარმოშობის შედეგად. ძველ საბერძნეთში არისტოკრატიის გაძლიერებას ხელი შეუწყო უხუცესთა შერჩევამ გვარის ერთი და იგივე ოჯახებიდან. წარჩინებულთა გვარებმა თანდათან მიითვისეს სახელმწიფო ხელისუფლება. პლატონა და არისტოტელემ გამოიყენეს ტერმინი არისტოკრატია არისტოკრატების მიერ დამყარებული მმართველობის აღსანიშნავად და განასხვავეს ის დემოკრატიისაგან. მონათმფლობელური არისტოკრატიული რესპუბლიკის ნიმუშს წარმოადგენდა სპარტა, რომის რესპუბლიკა და კართაგენი. სავაჭრო არისტოკრატია იყო გაბატონებული ფეოდალურ ქალაქ-რესპუბლიკა ვენეციაში. ბურჟუაზიული რევოლუციების შემდეგ ფეოდალური არისტოკრატია შეერწყა მსხვილ კაპიტალისტთა წრეს და შეინარჩუნა პრივილეგიები. არისტოკრატიის მმართველობის უპირატესობას XVII-XVIII საუკუნეებში ასაბუთებდნენ სპინოზა, ტომას ჰობზი, კანტი, მონტესკიე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 570.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Fake Titles
* Heraldica: ევროპელი წარჩინებულები, სამეფო, და საიმპერატორო ტიტულები
**ჰიფიკეპუნიე ლუკას პოჰამბა** (ინგლ. Hifikepunye Lucas Pohamba, დ. 18 აგვისტო 1935) — ნამიბიის სახელმწიფო მოღვაწე, ნამიბიის პრეზიდენტი 2005 წლის 21 მარტიდან.

ბიოგრაფია
---------

განათლება მიიღო ანგლიკანურ სკოლაში. 25 წლისა იყო, როდესაც სემ ნუიომასთან ერთად 1960 წელს დააარსა სვაპო და აქტიურად იბრძოდა ნამიბიის დამოუკიდებლობისათვის. პოლიტიკური აქტივობის გამო რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს, ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ კი იმყოფებოდა შინაპატიმრობაში. ცხოვრობდა ემიგრაციაში ლუსაკაში, სადაც 1964 წელს გახსნა სვაპოს ოფისი. პოლიტიკური განათლება მიიღო სსრკ-ში. 1989 წელს აირჩიეს კონსტიტუციურ ასამბლეაში, ხოლო დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გახდა ეროვნული ასამბლეის დეპუტატი და შევიდა სემ ნუიომას მთავრობაში:

* 1990-1995 წწ. შინაგან საქმეთა მინისტრი.
* 1995-1997 წწ. მეთევზეობისა და საზღვაო რესურსების მინისტრი.
* 1997-2000 წწ. უპორტფელო მინისტრი.
* 2001-2004 წწ. მიწათმოქმედების მინისტრი.

2004 წლის მაისში პოჰამბა სვაპომ დაასახელა პრეზიდენტობის კანდიდატად. ამავე წელს გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში 76,44 %-ით და შეცვალა სემ ნუიომა. 2007 წელს, სვაპო-ს კონგრესზე პოჰამბა კვლავ იქნა დასახელებული საპრეზიდენტო კანდიდატად 2009 წლისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰიფიკეპუნიე პოჰამბას ბიოგრაფია დაარქივებული 2012-06-22 საიტზე Wayback Machine.
* ჰიფიკეპუნიე პოჰამბას ბიოგრაფია

|
|  |
|
| წინამორბედი:სემ ნუიომა | **ნამიბიის პრეზიდენტი**2005 – დღემდე  | შემდეგი: |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
სემ ნუიომა **·**  ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა **·**  ჰაგე გეინგობი
 | 
 |

 |
**აილუროფობია** (ბერძ. αἴλουρος — კატა + ფობია) — კატების შიში. ასევე ცნობილია, როგორც გატაფობია და გალეოფობია.

აილუროფობიის შესახებ
--------------------

აილუროფობია არის კატების შეპყრობილი შიში. ეს ფობია ადამიანს შეუძლია განუვითარდეს ემოციური ტრავმისაგან, რომელიც დაკავშირებულია ამ ცხოველთან. ეს პათოლოგიური მდგომარეობა შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკში, როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში. მოცემული ფობიის გამოვლინება ყველასთან ინდივიდუალურია. აილუროფობიით დაავადებულ ადამიანებს ეშინიათ კატის კბენის, დაფხაჭვნის, მოახლოების. ზოგს პანიკა ემართება, როდესაც უბრალოდ დაინახავს კატას. 

აილუროფობიის კლინიკური გამოვლინება სხვა ფობიების სიმპტომების მსგავსია. კატის დანახვისას ასეთი ადამიანები ფერმკრთალნი ხდებიან, უხშირდებათ გულისცემა, იზრდება ოფლიანობა, შესაძლებელია თავბრუსხვევა და თავის ტკივილები. მწვავე შემთხვევებში იწვევს გულის წასვლასა და გულის შეტევებს, რაც ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საზიანოა. 

აილუროფობია ჰქონდა ბევრ ცნობილ ისტორიულ პირს — იულიუს კეისარს, ნაპოლეონ ბონაპარტს, ალექსადრე მაკედონელს, ადოლფ ჰიტლერს, ბენიტო მუსოლინის, ჩინგიზ ყაენს, ლუი XIV, აისედორა დანკანს, უილიამ შექსპირს.

მკურნალობა
----------

აილუროფობიის მკურნალობის უამრავი მეთოდი არსებობს. ხშირ შემთხვევაში ადამიანები მიმართავენ ფსიქოლოგებსა და ფსიქოთერაპევტებს. მედიკამენტური თერაპიის დროს იყენებენ სედატიური ეფექტის მქონე საშუალებებს. არის შემთხვევები, როდესაც ადამიანები თვითონ ართმევენ ამ ფობიას თავს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფობია
* ფობიების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აილუროფობიის შესახებ დაარქივებული 2020-09-22 საიტზე Wayback Machine.  — healthtopia.net

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-09. ციტირების თარიღი: 2018-03-14.
2. ↑  Surprising Celebrity Phobias That Famous People Have - www.fearof.net
**ნიზამი ჰუსეინოვი** ( Nizami Hüseynov, სრული სახელი: *Nizami Polad oglu Huseynov* ; 1957 წლის 1 აპრილი, მინკენდი, ლაჩინის რაიონი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ - 1990 წლის 20 იანვარი, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) ) — სისხლიანი იანვრის მოწამე.

სასიცოცხლო
----------

დაიბადა 1957 წლის 1 აპრილს ლაჩინის რაიონის სოფელ მინკენდში. 1975-1977 წლებში ის რუსეთში სამხედრო სამსახურში იყო და სამსახურის შემდეგ ბაქოში ცხოვრობდა. 1977 წელს მან შექმნა ოჯახი დეიდის ქალიშვილთან ერთად და მისი შვილები, სახელად ზაური, აინურა და მაჰირი მემკვიდრეობად დარჩნენ.

სისხლიანი იანვრის ტრაგედია
--------------------------

1990 წლის 19-20 იანვრის ღამეს საბჭოთა არმიის სროლის შედეგად დაშავებულებს თავისი მანქანით აქტიურად ეხმარებოდა. მეორე დღეს სამსახურიდან სახლში მანქანით დაბრუნებისას ტანკმა გააჩერა და სასტიკად მოკლეს.

იგი დაკრძალეს მოწამეთა ხეივანში .

Იხილეთ ასევე
------------

* „20 იანვრის მოწამის" საპატიო წოდების მიმღებთა სია.

სქოლიო
------

1. ↑  "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**. ციტირების თარიღი: 2015-07-17
დევიზი „ძალა ერთობაშია" საქართველოს სახელმწიფო გერბზე
**ძალა ერთობაშია** — საქართველოს ოფიციალური დევიზი, ავტორები ვალერი ბახტაძე და თამაზ ნანიტაშვილი..

ეს დევიზი მომდინარეობს სულხან-საბა ორბელიანის ამავე სახელობის იგავ-არაკიდან „ძალა ერთობაშია". ამ არაკის თანახმად, ძველად ცხოვრობდა მეფე, რომელსაც ოცდაათი შვილი ჰყავდა. ერთ დღესაც, როდესაც იგრძნო სიკვდილის მოახლოება, მან უხმო შვილებს და სთხოვა მათ 30 ისრის მოტანა. შეკრა ისინი ერთ კონად და გადატეხა დააპირა, მაგრამ ვერ გადახეტა. შემდეგ თითო-თითოდ სცადა ისრების გატეხა, და ადვილად შეძლო ეს. ამის შემდეგ შვილებს უთხრა: „თუ ერთად იქნებით, მტერი ისევე ვერ გაგტეხთ, როგორც მე ვერ გავტეხე შეკრული ისრების კონა. თუ დაშორდებით ერთმანეთს, ცალ-ცალკე მტერი ადვილად დაგლეწავთ".

ამ იგავის დედააზრი სწორედ საქართველოს ოფიციალურ დევიზად გადაიქცა, რადგან ერთაინობის პრობლემა საკმაოდ ნაცნობია ქართული სახელმწიფოსთვის, ამიტომაც აირჩა ეს დევიზი საქართველოს სახელმწიფოს ოფიციალურ დევიზად: „ძალა ერთობაშია".

ამასთან, ბელგიის სამეფოს ოფიციალურ დევიზიც მსგავსად ჟღერს: „ერთიანობა განაპირობებს ძალას". ასევე არსებობს პოპულარული ლეგენდა კუბატზე (Kubrat ან Kurt), დიდი ბულგარეთის მმართველზე, რომელმად ისეთივე რჩევა მისცა საკუთარ შვილებს, როგორიც სულხან-საბას იგავის მეფემ. გარდა ბელგიისა და ბულგარეთისა, მსგავსი დევიზი აქვთ : ჰაიტის და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს სახელმწიფო გერბი

სქოლიო
------

1. ↑  საინფორმაციო გამოშვება/2004, 20 მაისი. *საქართველოს პარლამენტი - პრესცენტრის დაიჯესტი*. საქართველოს პარლამენტის ვებ-საიტი (2004-05-20). ციტირების თარიღი: 2010-12-22.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  საინფორმაციო გამოშვება/2004, 21 მაისი. *საქართველოს პარლამენტი - პრესცენტრის დაიჯესტი*. საქართველოს პარლამენტის ვებ-საიტი (2004-05-21). ციტირების თარიღი: 2010-12-22.[*მკვდარი ბმული*]
**მცირე ქარავან-სარაი** ანუ **ხანის ქარავან-სარაი** — ქარავან-სარაი, რომელიც განლაგებულია ბაქოს ისტორიულ ნაწილში, იჩერი-შეჰერში, ჰაგიტატ-რზაევას ქუჩაზე. 2001 წლის 2 აგვისტოს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილების საფუძველზე ორსართულიანი ქარავან-სარაი დარეგისტრირდა როგორც ეროვნული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

ხანის ქარავან-სარაი აშენდა XV—XVI საუკუნეებში. თავისი დაგეგმარებით ქარავან-სარაი წარმოადგენს ოთხკუთხედს. შიგნით მას გააჩნია მართკუთხა ფორმის ეზო მოჭრილი კუთხეებით. ასევე მისი ეზო შემოფარგლულია აივნით, რომლის უკანაც განლაგებულია ოთახები.

ხანის ქარავან-სარაის ჩრდილოეთით და სამხრეთით განლაგებულია ორი გამჭოლი შესასვლელი, რომელიც აერთიანებს სანაპიროს და სავაჭრო ქუჩას. შესასვლელები გაფორმებულია პორტალის ფორმის კომპოზიციებით. შუა საუკუნეებში შესასვლელი იყო ზღვის მხრიდან. სამხრეთიდან ქარავან-სარაის გააჩნია თავდაცვითი ნაგებობები. ისტორიკოსების აზრით, ქარავან-სარაიში ფუნქციონირებდა მედრესე, რომელიც შეიოდა ჯამალეს კომპლექსში და კელიები განკუთვნილი იყო სტუდენტებისათვის, რომელნიც სწავლობდნენ მედრესეში.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Nazirlər Kabinetinin qərarı.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 აპრილი 2017. ციტირების თარიღი: 14 March 2018.
2. ↑  Фатуллаев-Фигаров Ш.С.. Архитектурная энциклопедия Баку. — Баку: Шарг-Гарб, 2013. — 544 с. — ISBN 978-9952-32-020-6.
**Sub-Zero** - სახელი, რომელსაც ორი პერსონაჟი ფლობს *Mortal Kombat-ში,* Midway Games-ისა და NetherRealm Studios-ის მიერ შექმნილ საბრძოლო თამაშების ფრენჩაიზში. ეს ორი პერსონაჟი არიან ორი ჩინელი ძმა, რომლებიც ლინ კუეის კლანის ნინძა მეომრებთაგან ერთ-ერთნი არიან და მათი ძირითადი მახასიათებელია ლურჯი ჩაცმულობა და ყინულის არაერთი ფორმის კონტროლის უნარი. Sub-Zero არის ერთადერთი სერიალის პერსონაჟი, რომელიც ჩანს სერიის ყველა მთავარ ნაწილში (ერთი ან მეორე ძმის სახით), ასევე გამოსახულია "სპინ-ოფ" *Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero* (1997) გმირის როლში.

ფრენჩაიზის ორიგინალი და ამჟამინდელი Sub-Zero არის ბი-ჰანი (Bi-Han), რომელიც პირველად გამოჩნდა 1992 წლის თავდაპირველ თამაშში. პირველი თამაშისა და მისი გაგრძელების (1993 წელს გამოსული *Mortal Kombat II* ) მოვლენებში, ბი-ჰანს კლავს სკორპიონი, რის შემდეგაც მისი უმცროსი ძმა კუაი ლიანგზე (Kuai Liang) გადადის საბ-ზეროს მანტია. ამ ყველაფრის შემდეგ იწყება მისი ცხარე მეტოქეობა Scorpion-ის წინააღმდეგ, რაც სერიების ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სიუჟეტური ელემენტია. ბი-ჰანი ბრუნდება *Mortal Kombat: Deception-ში* (2004) როგორც გაცოცხლებული ადამიანი, სახელად ნუბ საიბოტი (Noob Saibot ), რომელიც ეუფლება ყინულის ნაცვლად ჩრდილების მართვის ძალას. მიუხედავად იმისა, რომ ძმების ისტორიები ერთმანეთს ძალიან წააგავდა სერიის მეორე ქრონომეტრაჟში, რომელიც მოიცავს მოვლენებს 2011 წლის *Mortal Kombat-* დან *Mortal Kombat 11*-მდე (2019), ხოლო მიმდინარე ქრონიკა დაიწყო *Mortal Kombat 1* -ში (2023) და იგი უბრუნებს ბი-ჰანს საბ ზეროს მანტიას. პირველად, თავდაპირველი თამაშის შემდეგ, ხოლო კუაი ლიანგი იღებს **მორიელის** მანტიას. მანტიებისა და დროის ხაზების მიუხედავად, ბი-ჰანს ყოველთვის უჭირავს ბოროტმოქმედად ქცეული ანტიგმირის როლი, ხოლო კუაი ლიანგი ყოველთვის ბევრად გმირული და კეთილშობილური სულისკვეთების მქონე ფიგურაა.

*Mortal Kombat-ის* ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და მნიშვნელოვანი პერსონაჟი, Sub-Zero ხშირად ჩანს სხვადასხვა სოციალურ ქსელში თამაშებს მიღმა, მათ შორის ფილმებსა და სატელევიზიო სერიალებში. მან მოწონება დაიმსახურა ვიზუალის, შესაძლებლობებისა და Fatality-ის დასრულების (თამაშში ორთაბრძოლის დასრულების ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი და ბრუტალური ტექნიკა) მოძრაობებისთვის.
პირველი თეატრის დარბაზი დაწვამდე მცირე ხნით ადრე.
მეორე თეატრის დარბაზი გახსნისას.
**სამეფო ოპერის თეატრი** — საშემსრულებლო ხელოვნებათა დაწესებულება ლონდონში. აგრეთვე ცნობილი როგორც **კოვენტ გარდენი**, უბნის სახელით, სადაც ეს თეატრი მდებარეობს. შენობაში ბინა აქვს სამეფო ოპერას, სამეფო ბალეტს და სამეფო ოპერის თეატრის ორკესტრს.

თანამედროვე შენობა მესამე თეატრია ამ ადგილას. ფასადი, ფოიე და დარბაზი 1858 წლით თარიღდება, თუმცა თითქმის ყველა დანარჩენი ელემენტი ამჟამად არსებული კომპექსისა 1990-იან წლებში ჩატარებული რეკონსტრუქციის შედეგია. თეატრი 2.268 მაყურებელს იტევს და შედგება ოთხ იარუსიანი აივნებისა და ამფითეატრისაგან. პროსცენიუმი 12,20 მ-ია სიგანით და 14,80 მ სიმაღლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სამეფო ოპერის თეატრი***

* Royal Opera House official website
* Royal Opera House Collections Online (Archive Collections Catalogue and Performance Database) დაარქივებული 2014-05-16 საიტზე Wayback Machine.
* Royal Opera House elevation
* The Royal Ballet School official website დაარქივებული 2009-02-01 საიტზე Wayback Machine.
* Select Committee on Culture, Media and Sport's 1998 Report on funding and management issues at the Royal Opera House
**არაქნოფობია** (ძვ. ბერძნ. ἀράχνη — „ობობა", ძვ. ბერძნ. φόβος — „შიში") — ობობებისა და ობობასნაირი ცხოველების შიში. მოცემული ფობიის მქონე ადამიანებს არაქნოფობებს უწოდებენ.

არაქნოფობიის შესახებ
--------------------

არაქნოფობია შესულია ყველაზე ცუდი ფობიების სიაში, რომელსაც ადამიანი განიცდის და იკავებს მესამე ადგილს. ადამიანებში ამ ფობიის წარმოშობას რამდენიმე მიზეზი გააჩნია. ძველი დროიდან მოყოლებული ობობებს აკავშირებდნენ ინფექციებთან და დაავადებებთან. არაქნოფობიაც ამ დაავადებების ევოლუციური პასუხია. ადრეული პერიოდიდან საშიში ობობების არსებობამ ადამიანებში განავითარა არაქნოფობია. მოცემული შიში გამოიყენებოდა, როგორც ობებისგან გადარჩენის გზა. ეს გაგება მემკვიდრეობით გადაეცა შემდეგ თაობებს. არაქნოფობია ასევე შეიძლება ასოცირებული იყოს კულტურულ შეხედულებებთან. ზოგიერთი კულტურა მიიჩნევს, რომ ობობები, ძალიან მავნე და სახიფათოა, მაგალითად ასე მიაჩნიათ აფრიკაში. არაქნოფობია ასევე შეიძლება განვითარდეს ობობის კბენისას ან ნებისმიერ არასასიამოვნო სიტუაციაში, რომელიც დაკავშირებულია ობობასთან.

არაქნოფობიის სიმპტომები მოიცავს ემოციურ გამოვლინებებს — სუნთქვის გართულებას, ოფლიანობას, გულის აჩქარებასა და გულისრევას.

მკურნალობა
----------

მოცემული დაავადების დროს ექიმი აფასებს ადამიანის ობობის შიშის დონეს და ასწავლის პაციენტს სხვადასხვა რელაქსაციის ტექნიკას, როგორიცაა სუნთქვის კონტროლი, მედიტაცია და კუნთების კონტროლი. ძირითადი მიზანია ობობის დანახვისას შიშისა და პანიკის შემცირება. ასევე შესაძლებელია მედიკამენტური მკურნალობა, რომელიც, ზოგადად, გამოიყენება სიმპტომების კონტროლისათვის, რაც დამოკიდებულია დაავადების სიმძიმეზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფობია
* ფობიების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არაქნოფობია:ობობების შიში - healthtopia.net დაარქივებული 2020-01-11 საიტზე Wayback Machine.
* ობობების ფობია - არაქნოფობია - fearof.net

სქოლიო
------

1. ↑  Medical Definition of Arachnophobia[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Arachnophobia: Fear of Spiders - Causes, Symptoms and Treatment.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-01-11. ციტირების თარიღი: 2018-03-23.
3. ↑  Fear of Spiders Phobia – Arachnophobia
4. ↑  Arachnophobia: Fear of Spiders - Causes, Symptoms and Treatment.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-01-11. ციტირების თარიღი: 2018-03-23.
5. ↑  The SUN - What is arachnophobia and what causes a fear of spiders?
**ფერნანდო მაგელანი**, *ფერნან მაგალიაინში* (პორტ. Fernão de Magalhães, ესპ. Fernando ან Hernando de Magallanes; დ. გაზაფხული 1480, ტრაზ-უჟ-მონტიში, პორტუგალიის სამეფო — გ. 27 აპრილი, 1521, კ. მაქტანი, ფილიპინები) — პორტუგალიელი მეზღვაური-მკვლევარი, რომლის მეთაურობით მოხერხდა პირველი წარმატებული მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ. მაგელანმა თავად მოგზაურობის დასრულება ვერ მოახერხა; სასიკვდილოდ დაიჭრა მაქტანის ბრძოლაში ფილიპინებზე. თუმცა ის გარდაიცვალა მოლუკის კუნძულების დასავლეთით და შესაბამისად ითვლება, რომ პირველი ადამიანი იყო, რომელმაც დედამიწის ყველა განედი გადაჭრა. ევროპიდან აზიაში დასავლეთის მიმართულებით მიმავალმა ექსპედიციამ მისი მეთაურობით პირველმა გადაჭრა წყნარი ოკეანე, რომელიც ნაოსნობის პერიოდში იმდენად მშვიდი იყო, რომ მას წყნარი შეარქვა.

1519 წლის 20 სექტემბერს, ხუთი ხომალდი: „ტრინიდადი", „სან-ანტონიოსი", „სანტიაგო", „კონსეფსიონი" და „ვიქტორია" სან-პახულიანოს უბეში შევიდნენ. სამი ხომალდის - „ვიქტორიას", „კონსეფსიონის" და „სან-ანტონიოსის" კაპიტნებს უცნობ მიწაზე დაზამთრების შეეშინდათ და აჯანყდნენ. მაგელანმა „ვიქტორიასა" და „კონსეფსიონის" კაპიტნები სიკვდილით დასაჯა, ხოლო „სანტიაგოს" კაპიტანი და მღვდელი უდაბურ ნაპირზე გადასვა. გემი „სანტიაგო" კლდეზე დაიმსხვრა, ერთი ხომალდი კი უკან გამოეპარა.

1520 წელს მეზღვაურებმა აღმოაჩინეს წყნარ ოკეანში გასასვლელი ვიწრო და დაკლაკნილი სრუტე, რომელსაც შემდგომში მაგელანის სრუტე ეწოდა. ექსპედიციამ შემოუარა სამხრეთ ამერიკას და გავიდა „უცნობ დიდ ზღვაში", რომელსაც წყნარი ოკეანე უწოდეს. 1521 წელს ექსპედიციამ მარიანას და ფილიპინის კუნძულებს მიაღწია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ნაპირებთან მდებარე კუნძულ მაკ-ტანთან ფერნანდო მაგელანი შინა ომში ჩაება და დაიღუპა. 
ექსპედიციის 250 წევრიდან მხოლოდ 18-მა მოახერხა ესპანეთში დაბრუნება და შესაბამისად დედამიწის ირგვლივ შემოვლა. მათ მეთაურობდა ბასკი ხუან სებასტიან ელ-კანო, რომელმაც ექსპედიციის წინამძღოლობა მაგელანის სიკვდილის შემდეგ ითავა. ამ მოგზაურობით დადგინდა დედამიწის სფერულობა, ერთიანი მსოფლიო ოკეანის არსებობა და ისიც, რომ დედამიწაზე ოკეანეებს უფრო მეტი ფართობი უკავიათ, ვიდრე ხმელეთს.

მაგელანის მოგზაურობა, მოგზაურობა დაიწყო ხუთი გემით და *ვიქტორია* იყო ერთადერთი რომელმაც შეძლო მაგელანის გარდაცვალბიდან 16 თვის შემდეგ უკან დაბრუნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფერნანდო მაგელანი***

* მაგელანის ნაადრევი გარდაცვალება ფილიპინებზე from History House.
* EXPEDICIÓN MAGALLANES - JUAN SEBASTIAN ELCANO
* ფერნანდო მაგელანი - ბრიტანიკა


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაკაბაძე**. |

**სარგის ნესტორის ძე კაკაბაძე** (დ. 19 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 7 ოქტომბერი], 1886, სოფელი კუხი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 აპრილი, 1967, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და ფილოლოგი, პროფესორი (1949).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ვენის უნივერსიტეტში, დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი. 1911–1919 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის ქალთა უმაღლეს კურსებზე, ხოლო შემდეგ, 1952 წლამდე, საქართველოს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. 1918-1932 წლებში იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიის ისტორია-არქეოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1921–1926 — საქართველოს ისტორიის არქივის გამგე, 1945–1961 — იმავე არქივის ძველი აქტების განყოფილების გამგე. 1924-1934 წლებში ხელმძღვანელობდა სიძველეთა დაცვის კომიტეტს.

გამოქვეყნებული აქვს შრომები საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის, დამხმარე ისტორიის დისციპლინების, ფილოლოგიისა და ტექსტოლოგიის საკითხებზე. შეისწავლა და გამოაქვეყნა მრავალი ისტორიული დოკუმენტი. მისი რედაქტორობით გამოქვეყნდა ვეფხისტყაოსანი ვრცელი გამოკვლევებით (1913, 1927), ჩახრუხაძის „თამარიანი" (1937), შავთელის „აბდულმესიანი" (1913, 1937) და „ამირანდარეჯანიანი" (1939). მუშაობდა ეთნოგენეზის, ისტორიული გეოგრაფიისა და დემოგრაფიის, ადმინისტრაციული დაყოფისა და მმართველობის საკითხებზე. იყო „საისტორიო მოამბის" (1924–1925, 4 წიგნი), „საისტორიო კრებულის" (1928–1929, 4 წიგნი) რედაქტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **მარიამ ნიკოლოზის ასული ზუმბულიძე** (დ. 6 ნოემბერი, 1893, გურჯაანი — გ. 7 სექტემბერი, 1984, თბილისი). მისი ძმა იყო მხატვარი დავით კაკაბაძე. თბილისში არსებობს ძმების სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 198, თბ. 1994
* *კაკაბაძე საურ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 323.
* *ტუხაშვილი ლ.* ისტორიკოსი სარგის კაკაბაძე. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1977, № 4;
* *Шота Бадридзе*, Саргис Несторович Какабадзе: Историк, филолог, 1886-1967 гг.; АН ГССР, Ин-т истории, археологии и этнографии им. Ив. Джавахишвили, Тбилиси Мецниереба, 1986.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სარგის კაკაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სარგის კაკაბაძე – ბიოგრაფია // ბურუსი
ეფესოს ტაძრის მოდელი, პარკი მინიატურკი, სტამბოლი, თურქეთი.
არტემიდას ტაძრის ადგილი ეფესოში, თურქეთი; რამდენიმე სვეტის ნარჩენის გარდა თავდაპირველი ტაძრისგან არაფერი შემორჩა.
**არტემიდას ტაძარი** (ბერძნ. *Artemision*, ლათ. *Artemisium*), ასევე **ეფესოს ტაძარი**, **დიანას ტაძარი** — მსოფლიოს შვიდ საოცრებათაგან ერთ-ერთი, ბერძნული ქალღმერთი არტემიდასადმი მიძღვნილი ტაძარი ეფესოში; აგებულია დაახ. ძვ. წ. 550 წელს სპარსეთის იმპერიის აქამენიდთა დინასტიის მმართველობის პერიოდში. ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზეა.

თავდაპირველი ტაძრისგან დღემდე არაფერი შემორჩენილა. იგი მშენებლობის დამთავრებიდან მალევე განზრახ გადაწვა ჰეროსტრატემ, ზუსტად იმ დღეს როდესაც ალექსანდრე მაკედონელი დაიბადა, მას ასეთი სრულყოფილების განადგურებით თავისი სახელის უკვდავყოფა სურდა. ის დაიჭირეს და სასტიკი წამების შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს. ამ ამბის მოყოლა ან მისი სახელის ხსენება ეკრძალებოდა ყველას, მათ შორის ყველა სახის მემატიანეს. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში, მისი სახელის ხსენება სიკვდილით ისჯებოდა. მაგრამ როგორც ჩანს ჰეროსტრატემ მიზანს მიაღწია, ყოველ შემთხვევაში თავისი ქმედების შემდგომი 25-26 საუკუნის განმავლობაში მაინც.

ტაძრის აღმოჩენა
---------------

1869 წელს ექვსწლიანი ძებნის შემდეგ ჯონ ტურტელ ვუდმა აღმოაჩინა ტაძრის მდებარეობის ადგილი. მას აფინანსებდა ბრიტანეთის მუზეუმი. გათხრები გრძელდებოდა 1874 წლამდე. შემდგომ წლებში (1904-06)დავით ჰოგანის ხელმძღვანელობით ჩატარებული გათხრების დროს აღმოჩნდა მეოთხე საუკუნეში აღდგენილი ტაძრის ნაშთები და უფრო ადრეული ტაძრის მცირე ნაშთები.

დღეისთვის ეს ტერიტორია მიეკუთვნება სელჩუკის გარეუბანს. ტერიტორია აღნიშნულია ცალკე მდგომი, გათხრების დროს აღმოჩენილი სვეტის ფრაგმენტით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს შვიდი საოცრება

სქოლიო
------

1. ↑  Ephesos - An Ancient Metropolis: Exploration and History. Austrian Archaeological Institute (October 2008). ციტირების თარიღი: 2009-11-01.
2. ↑  The sculptures were published in the British Museum *Catalogue of Sculpture*, vol. II, part VI.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Anton Bammer, "პერიპტეროსი" *Anatolian Studies 40* (1990), გვ. 137–160.
* Lynn R. LiDonnici, "The Images of Artemis Ephesia and Greco-Roman Worship: A Reconsideration" *The Harvard Theological Review 85*. (4 ოქტომბერი, 1992), გვ. 389–415.
* Irene Ringwood Arnold, "Festivals of Ephesus", *არქეოლოგიის ამერიკული ჟურნალი*, გამოცემა. 76, No. (1 იანვარი, 1972), გვ. 17-22.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ეფესოს ტაძარი***

* ეფესოს ტაძარი დაარქივებული 2012-11-04 საიტზე Wayback Machine.  ბრიტანეთის მუზეუმის გვერდი
* ფლორენც მარი ბენეტი, *ამაზონკებთან დაკავშირებულ რელიგიური კულტები:* (1912): თავი III: ეფესოს ტაძარი
* ჯეიმზ გრანტი: *ეფესოს ტაძარი*
* ეფესოს ტაძარი (W. R. Lethaby, 1908)
* დღევანდელი სურათები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მსოფლიოს შვიდი საოცრება |
| --- |
|  |
| 
* ხეოფსის პირამიდა
* ბაბილონის დაკიდებული ბაღები
* ზევსის ქანდაკება
* ეფესოს ტაძარი
* ჰალიკარნასის მავზოლეუმი
* როდოსის კოლოსი
* ალექსანდრიის შუქურა

 |

 |
წმ. ვიტის ტაძარი პრაღის ციხის გალავნის შიგნით მდებარეობს.
ტაძრის წინა ფასადი მისი ვარდის ფანჯრით.
**წმინდა ვიტის ტაძარი**, ან **ვიტსდომი** (ჩეხ.: Katedrála svatého Víta) — საკათედრო ტაძარი პრაღაში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, პრაღის არქიეპისკოპოსის საბრძანებელი. ტაძრის სრული სახელია **წმინდა ვიტის, წმინდა ვენცესლავისა და წმინდა ადალბერტის კათედრალური ტაძარი**. მდებარეობს პრაღის ციხე-სიმაგრის ტერიტორიაზე. აქ დაკრძალულია ბოჰემიის მრავალი მეფე. ტაძარი გოტიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი ბრწყინვალე ნიმუშია და უდიდესი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკლესიაა ჩეხეთში.

ისტორია
-------

პირველი ეკლესია ამჟამინდელი ტაძრის ადგილას ადრეული რომანული როტონდის სტილის იყო, ასევე წმ. ვიტის ეძღვნებოდა, დაარსდა ვენცესლაუს I, ბოჰემიის გრაფის მიერ 925 წელს.

1060 წელს პრაღის საეპისკოპოს დაარსებისას უფლისწული სპიტინევ II იწყებს უფრო ვრცელი ეკლესიის მშენებლობას, ვინაიდან არსებული როტონდა მორწმუნეებს ვეღარ იტევდა. ახალი უფრო ვრცელი რომანული ბაზილიკა სამნავიანი უნდა ყოფილიყო ორი კოშკით, რომელიც დასავლეთით მთავარ გუმბათს უერთდებოდა. კათედრალის პროექტი საღვთო რომის იმპერიის რომანული არქიტექტურის მოთხოვნებს პასუხობდა, განსაკუთრებით კი ჰილდესჰაიმის სააბატოს ეკლესიისა და სპაიერის კათედრალის დეტალებს იმეორებდა.

გალერეა
-------

* კარის ბარელიეფიკარის ბარელიეფი
* კარიკარი
* კარის დეტალიკარის დეტალი
* კარის ბარელიეფიკარის ბარელიეფი
* როზეტი. ექსტერიერიროზეტი. ექსტერიერი
* ოქროს კარიბჭე განკითხვის დღის მოზაიკითოქროს კარიბჭე განკითხვის დღის მოზაიკით
* ოქროს ფანჯარაოქროს ფანჯარა
* წმინდა ვიტის კათედრალური ტაძარიწმინდა ვიტის კათედრალური ტაძარი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა ვიტის საკათედრო ტაძარი***

* Website of the cathedral დაარქივებული 2016-04-20 საიტზე Wayback Machine.
* Archdiocese of Prague (Official Website) დაარქივებული 2016-07-12 საიტზე Wayback Machine.
* Information from the Prague Castle administration site დაარქივებული 2007-02-06 საიტზე Wayback Machine.
* Photographs
* Church Art including Bath and St Vitus Cathedral დაარქივებული 2008-12-06 საიტზე Wayback Machine.
* St. Vitus Cathedral დაარქივებული 2011-06-15 საიტზე Wayback Machine.
**არკადი ივანეს ძე სვიდრაგაილოვი** (რუს. Аркадий Иванович Свидригайлов) — ფიოდორ დოსტოევსკის 1866 წელს გამოქვეყნებული რომანის, „დანაშაული და სასჯელის" ერთ-ერთი პერსონაჟი. ცოლის საეჭვო ვითარებაში გარდაცვალების შემდგომ დაქვრივებული სვიდრაგაილოვი სანქტ-პეტერბურგში ჩადის, სადაც ცდილობს მოაწყოს შეხვდრა რასკოლნიკოვის დასთან, დუნიასთან, რომელიც მანამდე მისი ცოლის, მარფა პეტროვნას შინამოსამსახურე იყო და რომლისგანაც სვიდრაგაილოვმა სასიყვარულო გრძნობებზე უარი მიიღო. სვიდრაგაილოვი ხვდება რასკოლნიკოვს და სთხოვს შეხვედრას დუნიასთან, რაზეც უარს იღებს. სვიდრაგაილოვი ბინას სონია მარმელადოვას მეზობლად იქირავებს, სადაც როდიონ რასკოლნიკოვის „აღსარებას" მოისმენს, რომელშიც რასკოლნიკოვი მოხუცი მევახშის, ალიონა ივანოვნას და მისი ნახევარდის მკვლელობას აღიარებს. სვიდრაგაილოვი დუნიას ფარულ წერილს გაუგზავნის და შეხვედრას დაუნიშნავს. სვიდრაგაილოვი დუნიას საკუთარ სახლში წაიყვანს და კიდევ ერთხელ გამოუტყდება სასიყვარულო გრძნობებში, რის შემდეგაც დუნია მის მოკვლას შეეცდება (პისტოლეტიდან რამოდენიმე გასროლით, რომელთაგანაც ერთ-ერთი არკადის საფეთქელს გაუკაწრავს). სვიდრაგაილოვი სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს და ტოვებს წერილს, რომლის მიხედვითაც მის სიკვდილში ბრალი არავის მიუძღვის, როდიონ რასკოლნიკოვი კი მისი გარდაცვალების ამბავს განყოფილებაში გაიგებს.

ლიტერატურა
----------

* „დანაშაული და სასჯელი" – ფიოდორ დოსტოევსკი - [პალიტრა L, 2017]. - ISBN 9789941325816;

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფიოდორ დოსტოევსკის დანაშაული და სასჯელი |
| --- |
|  |
| პერსონაჟები | 
* როდიონ რასკოლნიკოვი
* სონია მარმელადოვა
* პორფირი პეტროვიჩი
* არკადი სვიდრაგაილოვი
* პიოტრ ლუჟინი
* ალიონა ივანოვნა

 |
|  |
| ფილმები | 
* რასკოლნიკოვი (1846)
* დანაშაული და სასჯელი (1935)
* შიში (1946)
* დანაშაული და სასჯელი (1970)
* ნერამუ სიკშა
* ჯურმ აურ საზაა
* დანაშაული და სასჯელი (1983)
* ელუ სუტინა კოტე
* სიბრალულის გარეშე
* დანაშაული და სასჯელი (1998)
* დანაშაული და სასჯელი სუბურბიაში
* დანაშაული და სასჯელი (2002)
* სტუდენტი

 |
|  |
| სხვები | 
* დანაშაული და სასჯელი (მანგა)
* დანაშაული და სასჯელი (სატელევიზიო ფილმი)
* დანაშაული და სასჯელი

 |

 |
**მანსუმ ისრაფილ-ოღლუ იბრაჰიმოვი** (აზერ. Mənsum İsrafil oğlu İbrahimov; დ. 1 ოქტომბერი, 1960, იმამყულუბეილი, აღდამის რაიონი) — აზერბაიჯანის სახალხო მომღერალი, ჰანენდე, მუღამების შემსრულებელი, თეატრისა და კინოს არტისტი, რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (1998), აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2005).

1982–1987 წლებში სწავლობდა ბაქოს მუსიკალურ ტექნიკუმში. 1993 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

მუღამის განვითარებასა და ახალ ჰანენდეთა აღზრდაში თავისი წვლილი შეიტანა. ცნობილი თეატრალური როლებს შორისაა — მეჯნუნი სპექტაკლში „ლეილა და მეჯნუნი" (ბაქო, მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრი).

2002 წლიდან გადაღებულია 4 კინო- და ტელეფილმში. „მუღამის" სატელევიზიო მუსიკალური კონკურსების ჟიურის წევრი (2005, 2007).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანსუმ იბრაგიმოვი trend.az
* მანსუმ იბრაგიმოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb16946216r (data)
* GND: 1021257419
* ISNI: 0000 0003 6760 6384
* SUDOC: 143125192
* VIAF: 233019679
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 233019679

 |
**ჯაბრაილ ხანმამედოვი** (სრული სახელი: *Cəbrayıl Hüseynxan oğlu Xanməmmədov* ; 1939, ორჯონიკიძის რაიონი, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ - 19 იანვარი, 1990, ორჯონიკიძის რაიონი, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ 20 იანვარი ). გარდაცვალების შემდეგ მიენიჭა "20 იანვრის მოწამის "საპატიო წოდება.

სასიცოცხლო
----------

დაიბადა სურახანში 1939 წელს.

მოწამეობა
---------

იმ ღამეს, 12:00 საათზე, ის ქუჩაში გასროლის ხმაზე გავიდა. მთელი ღამე სახლში არ მოსულა. 20 იანვარს ის კაფარიძის სახელობის საავადმყოფოში გადაიყვანეს. მიუხედავად იმისა, რომ მას დახმარება გაუწიეს, ის ღამის 04 საათზე გარდაიცვალა. ის 21 იანვარს გარდაიცვალა. დაკრძალეს იენი სურახანის სასაფლაოზე.

მისამართი
---------

ცხოვრობდა ამ მისამართზე: ჰოვსანის დასახლება, საჰილის ქუჩა, სახლი 33, ბინა 23.

Იხილეთ ასევე
------------

* „20 იანვრის მოწამის" საპატიო წოდების მიმღებთა სია.
* აზერბაიჯანის რესპუბლიკის თავისუფლებისთვის მებრძოლთა სია
* მოწამეთა ხეივანში დაკრძალულები

სქოლიო
------

* გულუ კანგარლი, შავი იანვრის მოწამეები. [საინფორმაციო წიგნი]. B; ახალგაზრდობა, 1992 წ.
* გულუ კანგარლი, შავი იანვრის მოწამეები. [ საინფორმაციო წიგნი ]. B; ახალგაზრდობა, 1992 წ. Arxivləşdirilib ში
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩა**. |

**მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია); ლევ ტოლსტოის ქუჩიდან გიორგი ცაბაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის 20-იან წლებში გერმანელი მოახალშენეების დასახლების შემდეგ და დაერქვა ელისაბედის ქუჩა (დატანილია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე). 1922 წელს — კლარა ცეტკინის, 1990 წელს კი მიხეილ წინამძღვრიშვილის სახელი ეწოდა. 1850 წელს ელისაბედის ქუჩაზე ამუშავდა თბილისში პირველი ლუდის ქარხანა, რომლის მფლობელი იყო გერმანელი მადერი. ამჟამად აქ ფუნქციონირებს უალკოჰოლო სასმელების მწარმოებელი კომპანია „ლაღიძე" (იხ. ლაღიძის წყალი). ქუჩაზე იყო თბილისის უმსხვილესი აგრარული ბაზარი „ცენტრალური სუპერმარკეტი", ყოფილი „დეზერტირების ბაზარი" — ასე ეწოდა პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი რუსეთის არმიის ჯარისკაცების ხშირი თავშეყრის გამო. შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 202, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ხულოს პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი** — საქართველოს ერთ-ერთი დრამატული თეატრი. მდებარეობს აჭარაში, ხულოს მუნიციპალიტეტის დაბა ხულოში, რუსთაველის ქ.11-ში.

თეატრის ისტორია
---------------

ხულოში თეატრის დაარსება ცნობილი ქართველი რეჟისორის სიკო დოლიძის სახელს უკავშირდება XX-საუკუნის ათიან წლებში ხულოს რაიონში სიკო დოლიძის თაოსნობით პირველი თეატრალური წარმოდგენები დაიდგა, ხოლო თეატრისათვის შენობის აგება 1931 წელს დაიწყო. 1937 წელს რეჟისორ მიხეილ ქორელის სპექტაკლით „ანზორი" (ს. შანშიაშვილი) გაიხსნა ხულოს სახელმწიფო დრამატული თეატრი. ამ დადგმას მოჰყვა მომდევნო წლებში სხვა ქართველი კლასიკოსი დრამატურგების ნაწარმოებები: „ყვარყვარე თუთაბერი", „სამშობლო", „დარისპანის გასაჭირი" და სხვები.

1952 წელს თეატრი დაიხურა და სამოციანი წლების ბოლოდან თეატრმა სახალხო თეატრის სტატუსით დაიწყო ფუნქციონირება. სწორედ ეს პერიოდი იყო მნიშვნელოვანი, რადგან აქ დადგმულ სპექტაკლებს და მოღვაწე რეჟისორებს მნიშვნელოვანი წვლილი აქვთ შეტანილი ქართულ თეატრალურ ხელოვნებაში. ამ პერიოდში ხულოს თეატრში მოღვაწეობდნენ ზორბეგ ღლონტი, იუსუფ ზოიძე, ლილი თურნავა, ედნარ შამილაძე, სპარტაკ ბაღაშვილი და სხვები. თეატრი ძირითადად ქართულ დრამატურგიაზე იყო ორიენტირებული. 

1992 წელს თეატრს კვლავ მიენიჭა სახელმწიფო დრამატული თეატრის სტატუსი. მსგავსად 60-იანი წლებისა ძირითადი ორიენტირი ისევ ქართული დრამატურგია იყო. 2003 წელს ხულოს თეატრს შეემატა პროფესიული ჯგუფი, რომელიც სპეციალურად ამ თეატრისათვის იყო მომზადებული. ამან ბევრად შეუწყო ხელი თეატრის მხატვრულ შემოქმედებითი პოტენციალის ზრდას. თეატრი აქტიურად ჩაება თეატრალურ ცხოვრებაში, ამაღლდა სპექტაკლების მხატვრული მხარე, თეატრმა აქტიურად დაიწყო ფესტივალებში და კონკურსებში მონაწილეობა, ასევე საგასტროლო ტურნეების მოწყობა ქვეყნის სხვადასხვა ქალაქებში. თეატრის ხელმძღვანელობამ გააზრებულად დაიწყო ურთიერთობები საქართველოში წარმატებულად მოღვაწე სხვადასხვა რეჟისორებთან, რომელთა დადგმულმა სპექტაკლებმა მტკიცედ დაუმკვიდრა ადგილი თეატრს ქართულ თეატრალურ ხელოვნებაში. სწორედ ასეთმა აქტივობებმა გამოიწვია თეატრალების დიდი ინტერესი ხულოს პროფესიული დრამატული თეატრის მიმართ. 

თეატრის ძირითადი მიმართულება შემოქმედებითად თანამედროვე დრამატურგიაა.

2016 წელს თეატრმა გასტროლები გამართა საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში, ასევე ტრადიციულად მონაწილეობას ღებულობს ქვეყნის შიგნით გამართულ თეატრალურ ფესტივალებსა და კონკურსებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სსიპ ხულოს პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი
* თეატრი ხულოს პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრი Facebook-ზე
სემიულ ტეილორ კოლრიჯი (მხატვარი უოშინგტონ ელსტონი, 1814).
**სემიუელ ტეილორ კოლრიჯი** (ინგლ. Samuel Taylor Coleridge) (დ. 21 ოქტომბერი, 1772, ოტერი-სენტ-მერი, დევონშირი, ინგლისი, — გ. 25 ივლისი, 1834, ჰაიგეიტი, ლონდონი) — ინგლისელი პოეტი, კრიტიკოსი და ფილოსოფოსი; „ტბის სკოლის" სახელით ცნობილი ლიტერატურული ჯგუფის თვალსაჩინო წარმომადგენელი.

ახალგაზრდობაში კოლრიჯზე დიდი გავლენა მოახდინა საფრანგეთის რევოლუციამ (ლექსი „ბასტილიის აღება", 1789, გამოქვეყნდა 1834), მაგრამ რევოლუციური რადიკალიზით იმედგაცრუება გამოიხატა ტრაგედიაში „რობესპიერის დაცემა" (1794, რობერტ საუთისთან ერთად) და „სონეტებში გამოჩენილ ადამიანებზე" (1794-1795). ინგლისური კონსერვატული რომანტიზმის ერთგვარ მანიფესტად იქცა კრებული „ლირიკული ბალადები..." (1798, უილიამ უორდზუორთისთან ერთად), რომელიც ბაირონისა და შელის რევოლუციურ რომანტიზმს უპირისპირდებოდა. ამ კრებულში შევიდა კოლრიჯის მთავარი პოემა „მოხუცი მეზღვაურის სიმღერა" (1798), რომელიც დაწერილია შუა საუკუნეების ბალადის სტილით. ტრაგედია „ოსორიო" (1797), პოემები „კრისტაბელი" (1797, გამოქვეყნდა 1816), „კუბლა-ხანი" (1798, გამოქვეყნდა 1816), ტრაგედია „ზაპოლია" (1817), ლექსების კრებული „სიბილას წიგნის ფურცლები" (1817) აღბეჭდილია პესიმიზმითა და მისტიციზმით. 1798-1799 წლებში განიცადა გერმანული იდეალისტური ფილოსოფიის გავლენა. ინგლისურად თარგმნა შილერის „ვალენშტაინი". 1849 წელს ორ ტომად გამოიცა მის მიერ 1800-1810 წლებში წაკითხული „ლექციები შექსპირსა და სხვა პოეტებზე". 1817 წელს გამოქვეყნდა მისი „ლიტერატურული ბიოგრაფიები".

კოლრიჯის პირადი ცხოვრება და კარიერა წინააღმდეგობებით იყო აღსავსე. მას მუდმივად თან სდევდა გაუცხოება ახლობლებთან, ჯანმრთელობის პრობლემები და დამოკიდებულება ოპიუმზე. კოლრიჯი გარდაიცვალა ლონდონის გარეუბან ჰაიგეიტში 1834 წელს, 61 წლის ასაკში. დაკრძალულია იქვე, წმ. მიქაელის ეკლესიაში. კოლრიჯი ინგლისური ლიტერატურის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიან მოღვაწედ ითვლება.

ლიტერატურა
----------

* Beer, John B. Coleridge the Visionary (London: Chatto and Windus, 1970).
* Berkeley, Richard. Coleridge and the Crisis of Reason (Houndmills: Palgrave Macmillan, 2007).
* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 591.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სემიუელ ტეილორ კოლრიჯი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**რაკეშ მოჰანი** (ინგლ. Rakesh Mohan ; დ. 14 იანვარი , 1948, სიტაპური, ინდოეთი ) — ინდოელი ეკონომისტი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012-2015 წლებში,ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

რაკეში დაიბადა 1948 წლის 14 იანვარს სიტაპურში, უტარ პრადეში, ინდოეთი, რატიშისა და სატია (ბანსალ) მოჰანების ოჯახში,  და დაამთავრა მაიოს კოლეჯი.

1969 წელს გახდა ლონდონის უნივერსიტეტთან არსებული ლონდონის საიმპერატორო კოლეჯის მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხის მფლობელი ელექტრო ინჟინერიაში. 1971 წელს იელის უნივერსიტეტიდან მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი ეკონომიკაში, ხოლო 1977 წელს მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ეკონომიკაში პრინსტონის უნივერსიტეტიდან. 

1976-1980 წლებში მუშაობდა ეკონომისტად ეკონომიკური განვითარების დეპარტამენტში, ხოლო 1983-1986 წლებში — მსოფლიო ბანკის უფროს ეკონომისტად. 1980-1983 წლებში იყო ინდოეთის მთავრობის დაგეგმარების კომიტეტის უფროსი კონსულტანტი, 1988-1996 წლებში — ეკონომიკური მრჩეველი და მრჩეველი ინდოეთის მთავრობის მრეწველობის სამინისტროში 1988-1996 წლებში. 1996-2000 წლებში ეკავა გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს გენერალური დირექტორის პოსტი. 

რაკეში ასევე იყო ფინანსური კომპანიის ინფრასტრუქტურის განვითარების ვიცე-თავმჯდომარე 2000 წელს, ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში. 2002 წელს — საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს დირექტორი, 2002-2004 წლებში კი —ინდოეთის სარეზერვო ბანკის მმართველის მოადგილე. 

2004-2005 წლებში ინდოეთის ფინანსთა სამინისტროს ეკონომიკური დეპარტამენტის მდივნად მუშაობდა, 2005-2009 წლებში დაბრუნდა ინდოეთის სარეზერვო ბანკში. დაიწყო პედაგოგიური კარიერა 2009-2010 წლებში სტენფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო განვითარების ცენტრში, შემდეგ იელის მენეჯმენტის სკოლაში გახდა საერთაშორისო ფინანსური ეკონომიკის პროფესორი და 2010-2012 წლებში ჯექსონის გლობალურ საკითხთა ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2010-2012 წლებში იყო McKinsey and Company-ს უფროსი კონსულტანტი, ხოლო 2010 წლიდან Nestlé-ს დირექტორთა საბჭოს წევრი. რაკეშ მოჰანი იყო საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012 წლიდან 2015 წლამდე. 

შედიოდა პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველთა საბჭოში, აგრეთვე იყო ინდოეთის ტელეკომუნიკაციების მარეგულირებელი ორგანოს და ინდოეთის უსაფრთხოების ეროცნული საბჭოს წევრი, მთავარი პორტების სატარიფო ორგანოს და ინდოეთის ფასიანი ქაღალდებისა და ბირჟის საბჭოს წევრი. ასევე — ეკონომიკური ზრდის ინსტიტუტის მმართველთა საბჭოს წევრი, საჯარო ფინანსებისა და პოლიტიკის ეროვნული ინსტიტუტის, მადრასის ეკონომიკის სკოლის, ეროვნული ურბანული ინსტიტუტის, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს, პოლიტიკის კვლევის ცენტრის, ინდირა განდის განვითარების კვლევის ინსტიტუტის, გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს წევრი. 

### ოჯახი

რაკეშ მოჰანი დაქორწინდა რასიკა ხანაზე 1983 წლის 14 ოქტომბერს. წყვილს შეეძინა ორი შვილი — ტარინი მოჰანი და რასეშ მოჰანი.

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #115831452 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. 1 2 3  .
4. ↑  Subir Gokarn appointed ED at IMF
პონტოს ჰერაკლეა ძვ. წ. 264 წელს
**პონტოს ჰერაკლეა** (ბერძ. Ἡράκλεια Ποντική Hērakleia Pontikē) — ანტიკური ეპოქის ზღვისპირა ქალაქი მცირე აზიაში. მდებარეობდა ბითინიის ისტორიულ ოლქში, მდინარე ლუკოსის შესართავთან. მისი მდებარეობა დღევანდელი თურქეთის, ზონგულდაქის პროვინციაში მდებარე ქალაქ ერეგლის შეესაბამება. ჰერაკლეას კოლონია მეგარელ მოახალშენე ბერძნებმა დაახლოებით ძვ.წ. 560–558 წლებში დაარსეს, და ბერძნული ღვთაებრივი გმირის ჰერაკლეს სახელი უწოდეს. ბერძენმა კოლონისტებმა მალევე დაიმორჩილეს ადგილობრივი მარიანდიელები, მაგრამ იმ პირობით რომ ისინი, უკვე როგორც ჰილოტი (მსახურები), მონებად არ გაიყიდებოდნენ სამშობლოს გარეთ. მდიდარი როგორც, ნაყოფიერი მიწებით და ასევე სათევზაო ადგილებით, მისი ბუნებრივი ნავსადგურის დამსახურებით ჰერაკლეამ, კონტორლი მიმდებარე სანაპიროებზეც განავრცო და შავი ზღვის სანაპიროებზე საკუთარი კოლონიები დააარსა (კუტოროსი, კალატისი, ქერსონესი). ქალაქის ზეობა გალატიელებმა და ბითინიელებმა შეარყიეს, ხოლო უკვე მითრიდატეს ომებში ის საბოლოოდ განადგურდა.

ლიტერატურა
----------

* „Outpost of Hellenism: The Emergence of Heraclea on the Black Sea", Stanley Mayer Burstein, University of California Publications: Classical Studies, 14 (Berkeley, 1976).
* Coin minted in Heraclea Pontica 3rd–2nd century BC. დაარქივებული 2008-05-06 საიტზე Wayback Machine.
* Photius's Bibliotheca 224, Memnon of Heraclea, History of Heraclea

სქოლიო
------

1. ↑  For report of Boeotian involvement see Pausanias 5.26.7
**ქერჩის ნახევარკუნძული** (უკრ. Керченський півострів) — ყირიმის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი. ჩრდილოეთით ეკვრის აზოვის ზღვა, აღმოსავლეთით ქერჩის სრუტე, სამხრეთით შავი ზღვა, დასავლეთით 17 კმ სიგანის ყელით უერთდება ყირიმის ნახევარკუნძულს. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 90 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 17-იდან 50 კმ-ზე. ფართობი 2700-3000 კმ². უმაღლესი წერტილია მთა პიხბოლაი (189 მ). 

ქერჩის ნახევარკუნძულის რელიეფი ყირიმის ვაკის რელიეფის მსგავსია და წვრილმთიანეთის ხასიათს ატარებს. იგი აგებულია მესამეული ქანებით: მაიკოპის თიხებით, კირქვებით, ქვიშაქვებითა და მერგელებით. აშკარად შეინიშნება მჭიდრო კავშირი მისი ამგები წყებების პეტროგრაფიულ აგებულებასა და რელიეფს შორის. ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთი ვაკე ნაწილი თიხაფიქლებითაა წარმოდგენილი, ჩრდილო-აღმოსავლეთი კი იზოკლინური აგებულების სხვადასხვა სიმტკიცის შრეთა მონაცვლეობით ხასიათდება, რაც ხელს უწყობს რელიეფის ძლიერ დანაწევრებას.

ბევრია ტალახის ვულკანი. ქერჩის ნახევარკუნძულზე, 400 მ სიგრძის გაქვავებული ტალახის დიდ სივრცეებს შორის, ბევრია მცირე სიმაღლის ტალახის სოპკები. მათი შეფარდებითი სიმაღლეა 45 მ. სოპკების კალთები უდაბნოს ხასიათს ატარებს: მისი მცენარეული საფარი ღარიბია. ტალახის კრატერები პირამდეა სავსე ლამით, რომელშიც ზოგჯერ გაზის ბუშტუკებიც ჩნდება. ლამი ნელა გადმოედინება კრატერის ნაპირებიდან. ჰავა ზომიერად კონტინენტურია. ნალექები 400 მმ წელიწადში. იცის ძლიერი აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის ქარები. მდინარეული ქსელი სუსტადაა განვითარებული. არის ტბები და მშრალი ხევები. ქერჩის ნახევარკუნძულის დიდი ნაწილი დახნულია. მდიდარია რკინის მადნით.

სქოლიო
------

1. ↑  *დავიდოვა მ. კამენსკი ა. ნეკლიუკოვა ნ. ტუშინსკი გ.*, სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 428-429.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 502.
ტანაისი 2017 წელს
ტანაისი და ძველი ბერძნული კოლონიები შავი ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში
**ტანაისი**, *ტანაიდა* — ძველი ქალაქი მდინარე დონის შესართავთან. ძვ. წ. III საუკუნეში დააარსეს ბერძნებმა. მდებარეობდა ახლანდელი დასახლების ნედვიგოვკის ადგილზე (როსტოვის ოლქი).

ტანაისი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო ბოსფორის ბერძნებსა და აზოვისპირა და დონის ველების მომთაბარეთა შორის. XIX საუკუნის შუა წლებიდან მიმდინარებდა ნაქალაქარისა და სამაროვნის არქეოლოგიური შესწავლა. 1961 წელს ტანაისში შეიქმნა არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი.

2009 წლის 24 თებერვლიდან ტანაისის არქეოლოგიური ძეგლი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 652.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტანაისი***

* ტანაისის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალის ოფიციალური საიტი.

სქოლიო
------

1. ↑  UNESCO – The archeological site of Tanais
**ყირიმის მთები** (უკრ. Кримські гори) — მთები უკრაინაში, ყირიმის სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე დაახლოებით 150 კმ, სიგანე დაახლოებით 50 კმ. შედგება მთავარი (სამხრეთ) მწკრივის — იაილისაგან, რომელიც გადაჭიმულია შავი ზღვის ნაპირის გასწვრივ, და მის ჩრდილოეთით მოსაზღვრე ორი მეწინავე კუესტური მწკრივისაგან. დასავლეთით იაილა წარმოადგენს მთათა მწკრივს; მისი ცალკეული ნაწილები ატარებენ საკუთარ სახელწოდებას: აი-პეტრი, იალტა, ნიკიტა, ბაბუგან-იაილა და სხვა. აღმოსავლეთით იაილა იყოფა იზოლირებულ პლატოსებრ მასივებად — ჩათირდაღი, დემერჯი, დოლგორუკოვის იაილა და სხვა. იაილის უმაღლესი მწვერვალია რომან-ყოში (1545 მ). ჩრდილოეთით მდებარე კუესტები უფრო დაბალია.

ყირიმის მთები ალპური დანაოჭებისაა. იაილა ყირიმის ანტიკლინორიუმის ღერძული ზონაა, კუესტები მისი ჩრდილოეთი ფრთის მონოკლინია, ხოლო სამხრეთი ფრთა დაძირულია შავი ზღვის ქვეშ. ყირიმის მთების კალთები აგებულია მეზოზოური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, იაილის თხემური ნაწილი — ზედაიურული კირქვებით, რომლებშიც განვითარებულია შიშველი კარსტი. ადგილ-ადგილ გვხვდება ამონთხეული ქანებიც. კუესტები აგებულია ცარცული, პალეოგენური და ნეოგენური ნალექებით.

იაილის სამხრეთი კალთის ქვედა სარტყელში ჰავა ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა. იცის რბილი ზამთარი და თბილი ზაფხული. ნალექები 600 მმ წელიწადში. იაილის პლატოებზე ზაფხული გრილია, ზამთარში იცის ყინვები. ნალექები დასავლეთით 1000-1200 მმ წელიწადში, აღმოსავლეთით 500-700 მმ. იცის ძლიერი ქარები. მდინარეები საზრდოობენ ატმოსფერული ნალექებითა და კარსტული წყლებით.

იაილის კალთებზე განვითარებულია [[მთა-ტყის ლანდშაფტი; სამხრეთი კალთის ქვედა ნაწილში — ხმელთაშუა ზღვის ტიპისაა. ხარობს მუხა, წიფელი, სამხრეთ კალთაზე — ყირიმული ფიჭვი. კუესტები შემოსილია ტყე-ბუჩქნარით, განვითარებულია სამხრეთული ტყე-სტეპის ლანდშაფტი. ყირიმის მთების თხემურ ნაწილში მთა-მდელო და მდელოსტეპია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ყირიმის მთები"** ვიკისაწყობში.
* ყირიმის მთები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ყირიმის მთები — ინფორმაცია დაარქივებული 2010-10-27 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 652.
**ტირინფა** *ტირინთი*, *ტირინთოსი* (ბერძ. Τίρυνθα) — მიკენური არქეოლოგიური ძეგლი საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულზე, არგოლისის პრეფექტურაში.

ისტორია
-------

ტირინფა დასახლებული იყო ნეოლითის ხანაში. წარმოადგენდა ბორცვზე მდებარე გამაგრებულ დასახლებას. იყო აქაველთა სახელმწიფოს ცენტრი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისში. განვითარების მწვერვალს მან ძვ. წ. 1400 -1200 წლებში მიაღწია. მისი გამორჩეული მახასიათებლები იყო მდებარეობა, ციკლოპური გვირაბები და განსაკუთრებით მისი კედლები, რომლის წყალობითაც ქალაქმა ჰომეროსისგან მიიღო ეპითეტი „*ძლევამოსილკედლებიანი ტირიფნა*". კედლები ქალაქს ძვ. .წ. 1400 წელს შემოავლეს. ის მოხსენიებულია ილიადაში და მოგვიანებით აღწერა პავსანია. კედლებს დატანებული ჰქონდა კოშკები, იარაღისა და სხვა სათავსოები, მისი სისქე ზოგ ადგილას აღწევდა 10 მეტრს. ციხესიმაგრე საიდუმლო გვირაბით უკავშირდებოდა მიწისქვეშა წყაროს.უძველეს დროში, ქალაქი დაკავშირებული იყო ჰერაკლესთან დაკავშირებულ მითებთან, ზოგიერთი წყარო კი მას ჰერაკლეს სამშობლოდ ასახელებს. ტირინთის მეფე ძვ. წ. 1240 წელს იყო დიომედე, რომელიც ტროის ომში მონაწილეობდა. დორიელების შემოსევის შემდეგ ტირინთის აკროპოლისი ხანძარმა გაანადგურა და აქ ცხოვრება შეწყდა. აკროპოლისის ძირში არსებული ქვედა ქალაქი განაგრძობდა არსებობას ძვ. წ. 470 წლამდე, სანამ არგოსელებმა არ გაანადგურეს.

ტირინფას ცნობილ მეგარონს (სასახლე) გააჩნდა ფართო, სტუმრების მისაღები დარბაზი. სასახლის გარკვეული ნაწილი ჰერას ტაძარს წარმოადგენდა. მიკენური პერიოდის ნიწურულს, ქალაქი დასუსტდა და ახ. წ. II საუკუნეში, როდესაც მას გეოგრაფი პავსანია ეწვია, დაცარიელებულ გაუდაბნოებულ ტერიტორიას წარმოადგენდა. ტერიტორია პირველად 1884-1885 წლებში ჰაინრიხ შლიმანმა გათხარა. არქეოლოგიური სამუშაოები ამჟამადაც მიმდინარეობს და მას ათენის გერმანული სკოლა, ასევე ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი აწარმოებს.

1999 წელს, ტირინფა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 724.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტირინფა***

* Hellenic Ministry of Culture: Tiryns დაარქივებული 2016-08-10 საიტზე Wayback Machine.
* The Mycenaean acropolis in Tiryns

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2002-08-07. ციტირების თარიღი: 2002-08-07.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში საბერძნეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
აპოლონის ტაძარი  ·  ათენის აკროპოლისი  ·  ქალაქ დელფოს ნანგრევები  ·  ქალაქ ეპიდავრის ნანგრევები  ·  შუასაუკუნეების ქალაქი როდოსი  ·  მეტეორას მონასტრები  ·  ათონის მთა  ·  სალონიკის ადრექრისტიანული და ბიზანტიური მონუმენტები  ·  ქალაქ ოლიმპიის ნანგრევები  ·  ქალაქ მისტრას ნანგრევები  ·  კუნძული დელოსი  ·  დაფნის, ოსიოს ლუკასი და ნეა მონის მონასტრები  ·  პითაგორეონისა და ჰერაიონის ნანგრევები  ·  ვერგინის არქეოლოგიური ზონა  ·  მიკენისა და ტირინფას არქეოლოგიური ზონები  ·  კუნძულ პატმოსის ისტორიული ცენტრი, იოანე ღვთისმეტყველის მონასტერი და აპოკალიფსის გამოქვაბული  ·  კერკირის ძველი ქალაქი  ·  ფილიპი  ·  ზაგორის კულტურული ლანდშაფტი
 |

 |
**ვასკო და გამა ძმები** (პორტ. Vasco da Gama; დ. 1460 ან 1469 — გ. 24 დეკემბერი, 1524) — პორტუგალიელი მოგზაური, რომელმაც პირველად გაცურა ევროპიდან ინდოეთამდე, კეთილი იმედის კონცხის გავლით. ვასკო და გამამ კონცხს დეკემბერში შემოუარა და აღმოსავლეთის მიმართულებით იცურა აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე მალინდიმდე. აქ ლოცმანი აიყვანა და მას ფლოტის ინდოეთის ოკეანეში შეყვანა დაავალა.
ინდოეთში მისდამი დიდი პატივისცემა არ გამოუხატავთ, თუმცა პორტუგალიაში გმირად მიიღეს, რადგან ქვეყანამ ამ ახალი გზით სანელებლებით სარფიანად ვაჭრობისა და აღმოსავლეთის მიწების კოლონიზების შესაძლებლობა მიიღო.

პირველი მოგზაურობა
------------------

მოგზაურობის მარშრუტი
1488 წელს პორტუგალიაში დაბრუნებულმა ბარტოლომეუ დიაშმა საანგარიშო მოხსენებაში დაადასტურა, რომ არსებობდა ინდოეთისაკენ მიმავალი საზღვაო გზა. მიუხედავად ამისა, 10 წელი მაინც გავიდა, ვიდრე კიდევ ერთი ექსპედიცია გაიგზავნებოდა. 1497–98 წლებში ოთხმა კარგად აღჭურვილმა გემმა, რომელთაც ვასკო და გამა მეთაურობდა სამხრეთ აფრიკისკენ, მერე კი ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ სანაპიროზე აიღო გეზი. მიუხედავად იმისა, რომ ქარიშხალი და ოკეანის ძლიერი დინებები მოგზაურობას აძნელებდა, ფლოტმა მაინც მიაღწია მალინდიმდე. აქ ვასკო და გამამ დაიქირავა ლოცმანი. 23 დღის შემდეგ მიაღწია ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროს. პორტუგალიელთა იმედი, რომ კალკუტაში სანელებლებს იყიდდნენ, გაცრუვდა, რაჯამ სანაცვლოდ ოქრო მოითხოვა. ვასკო და გამა იძულებული გახდა, უკან გამობრუნებულიყო.

1515 წელს მეფე მანუელ I-მა ვასკო და გამას მოგზაურობის უკვდავსაყოფად ლისაბონში ბელენის ციხესიმაგრე ააგო.
1524 წელს ვიცე-მეფედ დაინიშნა, თუმცა ჩასვლიდან რამდენიმე თვეში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვასკო და გამა***

* ვასკო და გამა *აფრიკის ირგვლივ ინდოეთისკენ* დაარქივებული 2011-08-28 საიტზე Wayback Machine. , fordham.edu
* ვასკო და გამა: სასწავლო გვერდი რუკებით დაარქივებული 2007-07-03 საიტზე Wayback Machine.
* Brief description of ვასკო და გამას მოგზაურობები, sify.com