ჰერვორი კვდება გოთებისა და ჰუნების ბრძოლის შემდეგ, პიტერ ნიკოლაი არბოს მიერ
**სკიალდმო** (ძვ.-სკანდ. skjaldmær) — მეომარი ქალი სკანდინავიური ფოლკლორიდან და მითოლოგიიდან.
სკიალდმო ხშირად მოიხსენიება საგებში, როგორიცაა Hervarar saga ok Heiðreks და Gesta Danorum. ისინი ასევე ჩნდებიან სხვა გერმანული ხალხების მოთხრობებში: გუთები, კიმბრები და მარკომანები. მითიური ვალკირიები შესაძლოა სწორედ ასეთ ფარ-ქალებს ეყრდნობოდნენ.

ისტორიული არსებობა
------------------

ვალკირი ჰარბიდან
კამათობდნენ სკიალდმოს ისტორიულ არსებობაზე. თანამედროვე მეცნიერები, მათ შორის არქეოლოგი ნილ პრაისი, ამტკიცებს, რომ ისინი არსებობდნენ. ზოგიერთი მეცნიერი, როგორიცაა პროფესორი ჯუდიტ ჯეში, ამბობს რომ არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები გაწვრთნილი ან რეგულარული ქალი მეომრების შესახებ.

### არქეოლოგია

აღმოჩენილია დასახლებული ქალების საფლავები, რომლებიც იარაღს შეიცავდნენ, მაგრამ მეცნიერები ვერ თანხმდებიან, როგორ უნდა იქნას განმარტებული ისინი. სკანდინავიური ემიგრანტების საფლავები ინგლისში და ნაშთების ქიმიური ანალიზი ვარაუდობს, რომ ქალებისა და მამაკაცების თანაბარი განაწილება იყო, რაც ვარაუდობს, რომ ქმრები იღებდნენ ცოლებს, ხოლო ზოგიერთი ქალი დაკრძალვის ქვეშ იმყოფებოდა. სატელევიზიო სერიალ ვიკინგებში, ნილ პრაისმა აჩვენა, 1970-იან წლებში გათხრილი მე-10 საუკუნის ბირკას სამარხი, რომელიც შეიცავს უამრავ იარაღს და ორი ცხენის ძვლებს, აღმოჩნდა, რომ ეს იყო ქალის საფლავი ანას მიერ ძვლების ანალიზის შედეგად. 2017 წელს დიენემის ანალიზმა დაადასტურა, რომ ადამიანი იყო ქალი,  ეგრეთ წოდებული ბირკა ქალი ვიკინგ მეომარი.

### ისტორიული წყაროები

არსებობს ისტორიული მტკიცებულებები, რომ ვიკინგების ეპოქის ქალები მონაწილეობდნენ ომებში. ბიზანტიელი ისტორიკოსი იოანე სკილიცე წერს, რომ ქალები იბრძოდნენ ბრძოლაში, როდესაც 971 წელს ბულგარეთში სვიატოსლავ I თავს დაესხა ბიზანტიელებს. როდესაც ვარიაგებმა (არ უნდა აგვერიოს ბიზანტიურ ვარანგიულ გვარდიაში) დამანგრეველი მარცხი განიცადეს დოროსტოლონის ალყაში, გამარჯვებულები გაოგნებულები იყვნენ დაღუპულ მეომრებს შორის შეიარაღებული ქალების აღმოჩენით.

როდესაც ლეიფ ერიქსონის ორსული ნახევარდა ფრეიდის ეირიკსდოტირი ვინლანდში იმყოფებოდა, გადმოცემით, მან აიღო ხმალი და შეაშინა თავდამსხმელი სკრილინგები. ბრძოლა მოთხრობილია გრენლანდიის საგაში, რომელიც ცალსახად არ მოიხსენიებს ფრეიდისს, როგორც ფარ-ქალწულს. The fight is recounted in the *Greenland saga*, which does not explicitly refer to Freydís as a shield-maiden.

საქსონ გრამატიკუსი იტყობინება, რომ სჯუაკდმოები იბრძოდნენ დანიელების მხარეს ბრაველირის ბრძოლაში 750 წელს:

> ახლა ქალაქ სლედან, კაპიტნების ჰეტა (ჰეიდი) და ვისნას მეთაურობით, ჰაკონ კატ-ლოყით გამოვიდა ტუმი მეზღვაური. ამ კაპიტნებს, რომლებსაც ქალების სხეულები ჰქონდათ, ბუნებამ კაცთა სულები აჩუქა. ვებიორგიც იმავე სულით იყო შთაგონებული და მას ესწრებოდნენ ომის მწყურვალი ბო (ბუი) ბრამასონი და ბრატ ჯუთი.
> 
>

ლეგენდარული ამბები
------------------

სკანდინავიურ საგებში სახელით მოხსენიებული სკიალდმოების მაგალითებია: ბრინჰილდრი Vǫlsunga საგაში, Hervor in Hervarar Saga ok Heiðreks, Brynhildr Bósa saga ok Herrauðs, შვედეთის პრინცესა Thornbjǫrg in Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg, Hrónbjǫrg Grósreklfsa და ვებორგი გესტა დანორუმში.

ჰერვარარის საგის ზოგიერთ თარგმანში ჩნდება ორი სკიალდმო. ამ ჰერვორებიდან პირველი ცნობილი იყო, რომ ბავშვობაში ჩვეულებრივ მამაკაცურ როლებს ასრულებდა და ხშირად მამაკაცურად ჩაცმული მოგზაურებს არბევდა. მოგვიანებით მან მოითხოვა დაწყევლილი ხმალი ტირფინგი მამის სამარხიდან და გახდა მეზღვაური თავდამსხმელი. საბოლოოდ დასახლდა და დაქორწინდა. მის შვილიშვილსაც ჰერვორი ერქვა და ჰუნებზე თავდასხმის წინააღმდეგ ძალებს მეთაურობდა. მიუხედავად იმისა, რომ საგა აღნიშნავს მის ვაჟკაცობას, იგი სასიკვდილოდ დაჭრეს მტრის ძალებმა და იღუპება ბრძოლის ველზე.

მკვლევარები ჯუდიტ ჯეში და ჯენი იოხენსი ვარაუდობენ, რომ ქალწულების ფარი ხშირად მწარე ბედი ან მათი უეცარი დაბრუნება ჩვეულებრივ ქალის როლებში არის მოწმობა მათ როლზე, როგორც მამაკაცის და ქალის ფანტაზიის ფიგურებისა და ასევე გენდერული როლების მიტოვების საშიშროების სიმბოლოა.

### ბრინჰილდრ ბულადოტირი და გუდრიუნ ჯუკადოტირი

"ბრუნჰილდი" (1897) გასტონ ბუსიერის მიერ
Vǫlsunga საგის ბრინჰილდრი, მის სასიყვარულო მეტოქესთან, გუდრიუნ ჯუკადოტირთან ერთად, გვაძლევს მაგალითს იმის შესახებ, თუ როგორ ადარებს სკიალდმოს საგებში უფრო ჩვეულებრივ არისტოკრატიულ ქალობას. ბრინჰილდრი უმთავრესად ზრუნავს პატივით, ისევე როგორც მამაკაცი მეომარი. როდესაც ის დაქორწინდება გუდრინის ძმაზე, გუნარზე, სიგურდრის ნაცვლად, კაცზე, რომელზეც აპირებდა დაქორწინებას, ბრინჰილდრი ამბობს ლექსს, რომელიც ადარებს ორი მამაკაცის გამბედაობას:

Sigurd fought the dragon  

And that afterward will be  

Forgotten by no one  

While men still live.  

Yet your brother  

Neither dared  

To ride into the fire  

Nor to leap across it.

ბრინჰილდრი დაქორწინებულია გუნარზე და არა სიგურდზე მოტყუების და თაღლითობის გამო მათ შორის. სუგირდის მიეცა დავიწყების წამალი რათა დაევიწყებინა მასთან წინა ურთიერთობა. ბრინჰილდრი შეწუხებულია არა მხოლოდ სიგურდრის დაკარგვის გამო, არამედ უსინდისობის გამო. მისი მამრობითი კოლეგების მსგავსად, სკიალდმოს ურჩევნია საქმის კეთება პირდაპირ, შუა საუკუნეების ლიტერატურის დიდ ნაწილში სტერეოტიპულად მიჩნეული მოტყუების გარეშე. იგი უშუალოდ ახორციელებს შურისძიებას, რის შედეგადაც გუდრიუნმა თავი მოიკლა და ნიჯკა სიგურდი და სიგურდის ვაჟი. ბავშვის მკვლელობით იგი ავლენს მტრობისა და შვილობილი პასუხისმგებლობის გაგებას, თუ ის იცოცხლებდა, ბიჭი გაიზრდებოდა, რათა შური ეძია ბრინჰილდრის ოჯახზე.

გუდრიუნს მსგავსი საზრუნავი აქვს ოჯახურ კავშირებთან დაკავშირებით, მაგრამ თავდაპირველად, როგორც წესი, პირდაპირ არ მოქმედებს. ის უფრო მიდრეკილია მამრობითი სქესის ნათესავების მოქმედებისკენ წაქეზებისკენ, ვიდრე თავად იარაღის აღებაზე. გუდრიუნი არ არის სკიალდმო და ბრინჰილდრი დასცინის მას ამის გამო და ეუბნება: "მხოლოდ ჰკითხე, რა არის შენთვის უკეთესი, რომ იცოდე. ეს შესაფერისია კეთილშობილური ქალებისთვის და ადვილია კმაყოფილი იყო, როცა ყველაფერი შენი სურვილების მიხედვით ხდება."  მოგვიანებით ქორწინებაში, იგი მზადაა მოკლას თავისი შვილები, გადაწვას დარბაზი და გაგზავნოს სხვა ვაჟები, რათა შური იძიოს მისი ქალიშვილის, სვანჰილდრის მკვლელობისთვის. საგების სამყაროში ქალები შეიძლება იყვნენ როგორც საპატიო, ასევე უნამუსო და აგრეთვე როგორც მამრობითი სქესის გმირები. მიუხედავად იმისა, რომ სკიალდმო არ ასრულებს ქალის ტიპურ როლს, მისი ხასიათის სიძლიერე გვხვდება ამ ისტორიებში.

პოპულარობა თანამედროვეობაში
---------------------------

სკანდინავიური საგებით შთაგონებული ქალი მეომრები ასახულია მრავალრიცხოვან ისტორიულ და ფანტასტიკურ ნაწარმოებებში, მათ შორის გამორჩეულად ისეთ ნაწარმოებებში, როგორიცაა 2013 წლის სატელევიზიო სერიალი ვიკინგები. შოუში ასახულია ლაგერთა (რომელსაც ასრულებს კათრინ უინიკი), როგორც ყველაზე დიდი სკიალდმო მსოფლიოში. სატელევიზიო შოუში Beforeigners Alfhildr Enginnsdottir და ურდი არიან სკიალდმოები, რომლებიც იბრძოდნენ Thorir Hund-თან ერთად ნორვეგიის ოლაფ II-ის წინააღმდეგ.

ვიდეოთამაშში Assassin's Creed Valhalla ვიკინგების მეომრის ქალის ჩართვის ახსნისას, თამაშის ისტორიულმა მრჩეველმა ტიერი ნოელმა თქვა: „არქეოლოგიური წყაროებში ამ კონკრეტულ საკითხზე დიდი კამათია. მაგრამ ეს იყო სკანდინავიური კულტურის ნაწილი. სკანდინავიური საზოგადოების საგები და მითები სავსეა მკაცრი ქალი გმირებითა და მეომრებით. ეს იყო მათი სამყაროს იდეის ნაწილი, რომ ქალები და კაცები თანაბრად ძლიერები არიან ბრძოლაში". ტექნიკურად თამაშის მთავარი გმირი შეიძლება იყოს მამაკაცი ან ქალი (სქესის არჩევანი თამაშის დაწყებისას არის შესაძლებელი) სახელად ეივორ ვარინსდოტირი.

მიუხედავად იმისა, რომ მეომრები ქალები ფანტასტიკური მხატვრული ლიტერატურის ძირითადი ნაწილია, მათ ხშირად არ მოიხსენიებენ როგორც სკიალდმოებს. ზოგიერთი მათგანი მოიცავს ეოვინს J.R.R.Tolkien-ის ბეჭდების მბრძანებელში

სქოლიო
------

1. 1 2  The article *Sköldmö* in *Nordisk familjebok* (1917).
2. ↑  Secrets of the Vikings: Shield Maidens.
3. ↑  Anderson, Christina.  (14 September 2017) A Female Viking Warrior? Tomb Study Yields Clues. ციტირების თარიღი: 24 August 2018
4. ↑  Jesch, Judith.  (19 April 2014) Viking women, warriors, and valkyries. ციტირების თარიღი: 10 May 2017
5. ↑  Foss, Arild S..  (2 January 2013) Don't underestimate Viking women. ციტირების თარიღი: 10 May 2017
6. ↑  McLeod, Shane (2011). „Warriors and women: the sex ratio of Norse migrants to eastern England up to 900 AD". *Early Medieval Europe*. **19** (3): 332–353. doi:10.1111/j.1468-0254.2011.00323.x.
7. ↑  Vergano, Dan.  (July 19, 2011) Invasion of the Viking women unearthed. USA Today.
8. ↑  Hedenstierna-Jonson, Charlotte; Kjellström, Anna; Zachrisson, Torun; Krzewińska, Maja; Sobrado, Veronica; Price, Neil; Günther, Torsten; Jakobsson, Mattias; Götherström, Anders; Storå, Jan (2017). „A female Viking warrior confirmed by genomics". *American Journal of Physical Anthropology*. **164** (4): 853–860. doi:10.1002/ajpa.23308. PMC 5724682. PMID 28884802.
9. 1 2 3  Harrison, D. & Svensson, K. (2007). *Vikingaliv*. Fälth & Hässler, Värnamo. ISBN 978-91-27-35725-9. p. 71
10. ↑  Thorsson, Ö. (Ed.) *The Sagas of the Icelanders.* Penguin Books, 1997. Anyway a mention of a single woman picking up a sword once can not be considered evidence of actual trained female warriors.
11. ↑  Grammaticus, Saxo (2006-02-11) *The Danish History, Books I–IX* (la). New York:  Norroena Society.
12. 1 2  Tolkien, Christopher. The Saga of King Heidrik the Wise. Thomas Nelson and Sons Ltd.. ციტირების თარიღი: April 22, 2013
13. ↑  Jesse L. Byock, trans. *Saga of the Volsungs* (University of California Press, 1990).
14. 1 2  Byock, Jesse L. (Trans.) *Saga of the Volsungs.*University of California Press, 1990.
15. ↑  Assassin's Creed Valhalla – The History Behind the Viking Legend en-au. ციტირების თარიღი: 2020-05-02
16. ↑  Young, Helen (2015). *Fantasy and Science Fiction Medievalisms: From Isaac Asimov to A Game of Thrones*.  Cambria Press,   გვ. 55, note 37. ISBN 978-1-62196-747-7. „The gender-role inversion in Arbo's painting does not last for long: later in the film, Éowyn takes the same position as the shield maiden Hervor in the painting, lying on a field strewn with dead bodies, where her brother, Éomer, finds her. The colors in Arbo's painting are the golds, reds, yellows, and blues found in Rohan in the film, down to the white of the steed that, in the painting, has survived its rider."




|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვიკინგები |
| --- |
|  |
| 
ვიკინგების ეპოქა |
|  |
| კულტურა | 
* ბლოტი
* ბრისინგამენი
* დანეგელდი
* დისი
* პოეტური ედა
* რუნები
	+ უფროსი ფუთარქი
	+ ახალგაზრდა ფუთარქი
* გოდი
* ჰოლმგანგი
* ტაფლი
* მიოლნირი
* ნორსმენი
* სასაფლაო
* ძველსკანდინავიური ენა
* სკანდინავიური მითოლოგია
* სკანდინავიური პანთეონი
* ძველსკანდინავიური რელიგია
	+ სკიდბლადნირი
	+ იგდრასილი
* სკანდინავიური რიტუალები
* ვიკინგების ეპოქა
* ვიკინგების ხელოვნება
* ვიკინგების რუნების ქვები
* ვიკინგების საგები
* ვიკინგების გემები
* გემების სასაფლაო
* ვიკინგების გემების ასლი
* ვიკინგების ეპოქის ვაჭრობა
* ვისბის ლიზები
* სკალდი
* ვიოლვა
* თრელი
* ვალჰალა
 |
|  |
| მშობლიური მიწები და კოლონიები | 
* ჩრდილოეთის ზღვის იმპერია
* ისლანდიის კოლონიზაცია
* გრენლანდიის ისტორია
* ორკნის კუნძულები
* შეტლანდის კუნძულები
* ფარერის კუნძულების დასახლებები
* ჩრდილოეთ ამერიკის კოლონიზაცია (ლ’ანს-ო-მედოუზი, ვინლანდი)
* იომსბორგი
* ვარიაგები
 |
|  |
| დაპყრობები | 
* ვიკინგების დაპყრობები
* ვიკინგების თავდასხმა ბრიტანეთის კუნძულებზე (დეინლო, აღმოსავლეთ ინგლისის სამეფო, მერსია, ნორთუმბრია, კუნძულების სამეფო, შოტლანდია, უესექსი, უელსი)
* ვიკინგების თავდასხმა საფრანგეთზე (ნორმანდია, ბრეტანი)
* ვიკინგების თავდასხმა ნიდერლანდებზე (ფრიზია)
* ვიკინგების თავდასხმები რაინლანდში
* პომერანია
* ესტონეთი
* იბერია
* ირლანდია
* იტალია
 |
|  |
| ბრძოლები | 
* ასანდუნის ბრძოლა
* ბარის ბრძოლა
* ბაუდსის ბრძოლა
* ბისართის ბრძოლა
* ბრუნანბურჰის ბრძოლა
* გლენმამის ბრძოლა
* დოლარის ბრძოლა
* ედინგტონის ბრძოლა
* ეპიფანის ბრძოლა
* ეშდაუნის ბრძოლა
* ინგლისი
* იორკის ბრძოლა
* ისლანდბრიჯის ბრძოლა
* კათერ-კუანის ბრძოლა
* კლონტარფის ბრძოლა
* კენ-ფუაიტის ბრძოლა
* ლარგსის ბრძოლა
* ლონდონ-ბრიჯის ბრძოლა
* ლუიმეკის ბრძოლა
* მაგ-ფემენის ბრძოლა
* მალდონის ბრძოლა
* პარიზის ალყა
* პარიზის ალყა
* რაინლანდი
* რენფრუს ბრძოლა
* სევილია
* სვოლდერის ბრძოლა
* სკაიჰილის ბრძოლა
* სტამფორდ-ბრიჯის ბრძოლა
* სტრანგფორდ-ლოხის ბრძოლა
* სულკოიტის ბრძოლა
* ტარბატ-ნესის ბრძოლა
* ტარის ბრძოლა
* ტრანს-ლა-ფერეტის ბრძოლა
* ფირისველირის ბრძოლა
* ფლორვოგის ბრძოლა
* ჰელგეს ბრძოლა
* ჰიორუნგავაგის ბრძოლა
 |
|  |
| შეიარაღება და თავდაცვითი ნაგებობები | 
* ბერსერკერი
* დიდი წარმართული ჯარი
* ჰერსირი
* ჰირდი
* ვიკინგების შეიარაღება
* ვიკინგების მრგვალი ციხესიმაგრეები
* სკიალდმო
* სვინფილკინგი
* ვარიაგების დაცვა
 |
|  |
| ისტორიული ფიგურები | 
* არდეკნუტი
* აუდ ბრძენი
* ბაგსეკგი
* ბერლე-კარი
* ბიარნი ჰერიოლფსონი
* ბიორნ ასბრანდსონი
* ბიორნ რკინისგვერდა
* ბიორნი
* გარდარ სვავარსონი
* გოდფრიდ ფრიზიელი
* გოდფრიდ ჰარალდსონი
* გრიმ მელოტი
* გრიმურ კამბანი
* გუდრიდ ტორბიარნარდოტირი
* გუთრუმი
* გუნარ ჰამუნდარსონი
* გუტფრიტ I
* ეგილ სკალაგრიმსონი
* ეირიკ I
* ეირიკ ჰაკონარსონი
* ეოჰრიკი
* ერიკ წითური
* ერიკ I
* ვაგნ ოკესონი
* ვალტოკე გორმსონი
* ვებორგი
* ვიკინგი მეომარი ქალი
* თორბიორგ ლიტილვოლვა
* თორირ ჰუნდი
* თორკელ გრძელი
* თორსტეინ წითური
* თორფინ სიგურდსონი
* თორფინ ტურფ-ეინარსონი
* ივარ უძვლო
* ინგვარ მოგზაური
* ინგოლფრ არნარსონი
* იომსვიკინგი
* კეტილ ბრტყელცხვირა
* კეტილ თორკელსონი
* კნუდ I დიდი
* ლაგერთა
* ლეიფ ერიქსონი
* მაგნუს ფეხშიშველი
* ნადოდი
* ნატფარი
* ოლაბ I
* ოლაბ II
* ოლაბ III
* ოლაფ I ტრიგვასონი
* ოლაფ II წმინდა
* ოლაფ თეთრი
* ოლაფი
* ორმ სტოროლფსონი
* ოტარი
* ოტირი
* პალნატოკი
* რაგნალ უა იმაირი
* რაგნარ ლოდბროკი
* რაგნარ რაგნარსონი
* რაგნჰილდ ერიქსდოტირი
* რაუდ ძლიერი
* რეგინჰერი
* რიგნვალდ ეისტეინსონი
* როლონი
* რორიკ იუტლანდიელი
* რუსლა
* სვენ ასლეიფსონი
* სვენ I
* სიგვალდი სტრუტ-ჰარალდსონი
* სიგურდ ბეჭედი
* სიგურდ გველისთვალა
* სიგურდ ჰლოდვირსონი
* სიტრიკ ბრმა
* სნეფრიდ სვასადოტირი
* სნორი სტურლუსონი
* სტეინუნ რეფსდოტირი
* სტირბიორნ ძლიერი
* ტრიგვი პრეტენდენტი
* ტურგეისი
* უბა რაგნარსონი
* უი იმაირი
* ფლოკი ვილგერდარსონი
* ფრეიგეირი
* ფრეიდის ერიქსდოტირი
* ჰაგროლდი
* ჰაკონ როგნვალდსონი
* ჰაკონ I კეთილი
* ჰაკონ სიგურდსონი
* ჰალფდან ჰალეგი
* ჰალფდან რაგნარსონი
* ჰარალდ ლურჯკბილა
* ჰარალდ I
* ჰარალდ III
* ჰარალდ ომკბილა
* ჰასტინგი
* ჰემინგ ჰალფდასონი
* ჰვიტსერკი
 |
|  |
| სხვა | 
* ოსლოს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი
* როსკილეს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი
 |

 |