recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სალადინის ბრძოლები ეგვიპტეში
**სალაჰ ად-დინ იუსუფ იბნ აიუბი**, ევროპაში ცნობილი როგორც **სალადინი** (დ. 1137/1138 — გ. 4 მარტი, 1193) — ეგვიპტის სულთანი 1171 წლიდან, აიუბიდების დინასტიის დამაარსებელი; წარმოშობით ქურთი.

დაიბადა ერაყის ქალაქ თიქრითში საიდანაც მისი ოჯახი გააძევეს მოსულში. 1164–1169 წლებში მონაწილეობდა მოსულის მმართველების — ზენგიდების — ლაშქრობაში ეგვიპტეში. 1169 წელს დაინიშნა ეგვიპტის ვეზირად, ხოლო 1171 წელს ფატიმიდების დამხობის შედეგად ხელთ იგდო ერთპიროვნული ძალაუფლება და სულთნის ტიტული მიიღო. ამ დროიდან იწყება ეგვიპტეში მისი სახელობის ფულის მოჭრაც. 1174–1176 წლების დამპყრობლური ომების შედეგად შეიერთა სირია, შუამდინარეთი, იემენი და შექმნა ვრცელი იმპერია, რომელიც წინ აღუდგა ჯვაროსნულ ლაშქრობებს. 1187 წლის 3-4 ივლისს სალადინის ჯარებმა დაამარცხეს ჯვაროსნები სოფელ ჰატინთან (პალესტინა); იმავე წლის 2 ოქტომბერს აიღეს იერუსალიმი და ევროპელები განდევნეს სირიისა და პალესტინის დიდი ნაწილიდან. 1191 წელს სალადინი დაუპირისპირდა ინგლისის მეფის რიჩარდ ლომგულის ახალ ლაშქრობას; სალადინი დამარცხდა, მაგრამ რიჩარდმა იერუსალიმის აღება ვერ შეძლო. ორი მონარქის ურთიერთობა, რომელიც საბრძოლო დაპირისპირების გარდა რაინდულ ურთიერთპატივისცემაზე იყო აგებული, აირეკლა იმდროინდელ ევროპულ რომანსებში. საბოლოოდ, 1192 წელს ზავმა პალესტინაში მუსლიმანებსა და ქრისტიანებს შორის დროებით სიმშვიდე ჩამოაგდო. სალადინი გარდაიცვალა დამასკოში, 1193 წლის 4 მარტს.

სალადინის პოლიტიკის ძირითადი მიმართულება იყო სუნიზმის გავრცელება, სამხედრო მანქანის განუხრელი ზრდა და „საღმრთო ომი" — ჯიჰადი. ამასთანავე, სალადინს პატივს სცემდნენ როგორც ნიჭიერ მხედართმთავარს და ღირსეულ მებრძოლს.

მისი მმართველობის დროს შეინიშნება ერთგვარი გამოცოცხლება საქართველო-ეგვიპტის ურთიერთობებში. სალადინის ბიოგრაფის ბაჰა ად-დინ იბნ შადადის ცნობით, საქართველოს მეფე თამარს ელჩები გაუგზავნია სულთნისთვის და უთხოვია მუსლიმანთა მიერ მიტაცებული ქრისტიანთა წმინდა სალოცავების გათავისუფლება. სალადინის პასუხი არ შემონახულა, თუმცა თამარის მეცადინეობა, როგორც ჩანს, წარმატებით დასრულებულა: იმდროინდელი ევროპული წყაროებით, ქართველები, სხვა ქრისტიანებისგან განსხვავებით, იერუსალიმში პრივილეგიებით სარგებლობდნენ და ქალაქში შესვლა დაუბრკოლებლად შეეძლოთ გაშლილი დროშებით.

ლიტერატურა
----------

* *ბ. სილაგაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 688.

სქოლიო
------

1. ↑  რევაზ გაჩეჩილაძის, „ახლო აღმოსავლეთი, სივრცე, ხალხი და პოლიტია". გვ 309
ადრეული კოპტური საკურთხეველი გამოჭრილი ტაძრის კედელში.
**საკურთხეველი**, **სამსხვერპლო** (ლათ. Altare — სამსხვერპლო) — ადგილი, სადაც ღმერთებისთვის მიჰქონდათ შესაწირავი, რათა აეცდინათ მათი რისხვა და მფარველობა მოეპოვებინათ. პირველი სამსხვერპლოები იყო შეშის ხორები, რომელთაც მსხვერპლთან ერთად წვავდნენ. შემდგომ სამსხვერპლოები იგებოდა ქვის, თიხის, მიწის პატარა ამაღლებული ადგილების სახით, სადაც ხდებოდა მსხვერპლთშეწირვა. სჯეროდათ, რომ მსხვერპლიდან ასული კვამლი ადის ცაში და აღწევს ღმერთამდე. სამსხვერპლოებს ღია ცის ქვეშ მართავდნენ.

გმირთა და ღმერთთა სამსხვერპლოები განსხვავდებოდა. ღმერთთა სამსხვერპლოები უმეტესად დიდი მოცულობისანი იყვნენ და ამზადებდნენ ტაძრებთან ახლოს მოედნებზე, წმინდა ჭალებში. ზოგი სამსხვერპლო უზარმაზარი მოცულობის იყო (მაგალითად, პერგამონის საკურთხეველი). გმირთა სამსხვერპლოები დაბალი და მცირე ზომის იყვნენ, დასავლეთის მხარეზე ჰქონდა ორმო, სადაც მსხვერპლად შეწირული ცხოველების სისხლი უნდა ჩასულიყო.

ქრისტიანულ ეკლესიაში
--------------------

საკურთხეველი, ქრისტიანული ტაძრის აღმოსავლეთ ნაწილში ძირითადი სივრცისაგან გამოყოფილი ამაღლებული ადგილი, სამსხვერპლო, რომელიც განკუთვნილია ადამიანის ღმერთთან შეხვედრის, მასთან დაახლოების, ლოცვა-კურთხევისა და წმინდა სერობისათვის. საკურთხეველში დგას მაგიდა (ტრაპეზი), რომელზედაც სრულდება ღვინისა და პურის ქრისტეს სისხლად და ხორცად გადაქცევის საიდუმლო წესი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 685.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საკურთხეველი***

* საკურთხეველი — ბიბლიოვიკი
* საკურთხეველი — კათოლიკური ეცნიკლოპედია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ურო**. |

**ურო** (ლათ. Andropógon) — მარცვლოვანთა ოჯახის მრავალწლოვანი ბალახების 3 გვარი: Andropogon (150 სახეობა), Bothriochloa (25 სახეობა) და Dichan thium (15 სახეობა). სამივე უმეტესად გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 

პირველი ორი — ორსავე ნახევარსფეროში, მესამე — აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში ბუნებრივად იზრდება Bothriochloa-ს 2 სახეობა: ჩვეულებრივი ურო (Bothriochloa ischaemum, სინონიმი Andropogon ischaemum) გვხვდება მთელ საქართველოში მთის შუა სარტყლამდე, უფრო მშრალ ადგილებში. აღმოსავლეთ საქართველოში, ისევე როგორც აღმოსავლეთ და სამხრეთ ამიერკავკასიაში, ქმნის მთისწინეთის ზონალურ მცენარეულობას — უროიანს, დასავლეთ საქართველოში გავრცელებულია მთა-ტყის სარტყლის ნატყევარ ადგილებში. 

კავკასიური ურო (Bothriochloa caucasiicus, სინონიმი Andropogon caucasicus) ასევე ყველგანაა გავრცელებული, მაგრამ უფრო მცირე რაოდენობით. ჩრდილოამერიკული ვირჯინიული ურო (Andropogon virginicus) გზადმოყოლილ სარეველად გავრცელდა აფხაზეთში. უროს ზოგან იყენებენ საკვებ და დეკორატიულ მცენარედ.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 178.
| სან-პაულუს მეტროპოლიტენი |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა |  ბრაზილია |
| ქალაქი |  სან-პაულუ |
| გახსნის თარიღი | 1974 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 61,3 კმ. |
| სადგურთა რაოდენობა | 55 |
| ხაზთა რაოდენობა | 4 |
| მგზავრები დღეში | 3,2 მლნ. |
| მგზავრები წელიწადში | 845 მლნ |
| ხაზების სქემა |
|  |

**სან-პაულუს მეტროპოლიტენი** (პორტ. Metropolitano de São Paulo или просто Metrô) — მეტროპოლიტენის სისტემა ქ. სან-პაულუში. წარმოადგენს პირველ და უმსხვილეს მეტროპოლიტენს ბრაზილიაში, აგრეთვე ყველაზე დიდი დატვირთვის მეტროპოლიტენს სამხ. ამერიკაში. გაიხსნა 1974 წ.-ს. ხაზთა სიგრძეა 61,3 კმ.. მეტროპოლიტენი შედგება 4 ხაზისა და 55 სადგურისაგან. დღიური მგზავრთა რაოდენობა 3 200 000 ადამიანია (2008 წ.-ის მონაცემებით). ხაზთა განსხვავება ხდება ნომრებისა და ფერების მიხედვით: ხაზი 1 - ცისფერი, ხაზი 2 - მწვანე, ხაზი 3 - წითელი და ხაზი 5 - ლილისფერი. ხაზი 5 ქალაქის სამხ.-დას. ნაწილშია და არ უკავშირდება, დანარჩენ 3 ხაზს. ხაზი 4 - ყვითელი, ამჟამად მშენებლობის პროცესშია და მისი გახსნა იგეგმება 2010 წლისთვის.

მეტროს სამუშაო გრაფიკი - დილის 4:40-დან შუაღამემდე.

მეტროპოლიტენის 1 ხაზი სან-პაულუში

ისტორია
-------

დიდი ხნის განმავლობაში, სან-პაულუში, ისევე როგორც, სრულიად ბრაზილიაში, მეტროპოლიტენს დიდი მნიშვნელობა არ ენიჭებოდა. ძირითადი ძალისხმევა იხარჯებოდა ავტოტრანსპორტის განვითარებისათვის. მეტროს მშენებლობა სან-პაულუში დაიწყო 1968 წლის დეკემბერში, ხაზით Norte-Sul (ჩრ.-სამხ.), მოგვიანებით ხაზი 1 - ცისფერი. პირველი მატარებელი, მარშრუტით ჟაბაკუარა - საუდი, გავიდა 1972 წ.-ს. კომერციული ექსპლუატაცია კი დაიწყო 1975 წ.-ს.

ხაზები
------

| # | სახელი | სადგური | გახსნის თარიღი | სიგრძე, კმ. | სადგურთა რაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ხაზი 1 - Azul | Tucuruvi ↔ Jabaquara | 1974 | 20,2 | 23 |
| 2 | ხაზი 2 - Verde | Vila Madalena ↔ Alto do Ipiranga | 1991 | 10,7 | 12 (14) |
| 3 | ხაზი 3 - Vermelha | Palmeiras-Barra Funda ↔ Corinthians-Itaquera | 1979 | 22 | 18 |
| 4 | ხაზი 4 - Amarela | Luz ↔ Vila Sônia | 2010 | (12,8) | (11) |
| 5 | ხაზი 5 - Lilás | Capão Redondo ↔ Largo Treze | 2002 | 8,4 (21) | 6 (16) |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია
**სანდინისტების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი** — მემარცხენე პოლიტიკური პარტია ნიკარაგუაში. სახელწოდება „სანდინისტები" ეწოდა ნიკარაგუელი რევოლუციონერის აუგუსტო სესარ სანდინოს პატივსაცემად. პოლიტიკური პარტია დაარსდა 1961 წლის 23 ივლისს ტეგუსიგალპაში, რადიკალურად განწყობილი სტუდენტების მიერ. სათავეში ჩაუდგნენ კარლოს ფონსეკა, სანტოს ლოპესი, ტომას ბორხე, სილვიო მაიორგა, ხორხე ნავარო და სხვები. თავდაპირველად პარტიას ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი ეწოდებოდა. თანამედროვე სახელწოდება კი 1962 წლის 22 ივლისს მიიღო. 1976 წელს კარლოს ფონსეკას გარდაცვალების შემდეგ პარტია ერთიანი ხელმძღვანელობის გარეშე დარჩა და დაიყო სამ ფრაქციად. სამივე მათგანი აგრძელებდა ბრძოლას საკუთარ მეთოდებით მთავრობის დასამხობად. 1979 წლის 7 მარტს, ჰავანაში ჩამოყალიბდა ერთიანი ხელმძღვანელობა 9 კაცის შემადგენლობით (თითოეული ფრაქციიდან 3 კაცი). მასში შევიდნენ დანიელ ორტეგა, უმბერტო ორტეგა და ვიქტორ ტირადო „ტერსესისტების" ფრაქციიდან. ჰენრი რუისი, ტომას ბორხე და ბაირადო არსე – „ხანგრძლივი სახალხო ომიდან" და ლუის კარიონი, ხაიმე უილოკი და კარლოს ნუნიეს ტელესი – „პროლეტარის ტენდეციიდან"

1979–1990 წლებში ფრონტი ნიკარაგუის მმართველი პარტია იყო. 1990–2007 წელის პარტია ოპოზიციაშია. 2007 წლიდან ფრონტი კვლავ მართველი პარტიაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* სანდინისტების ისტორიის ნარკვევები
**სანდაუნი** (ინგლ. Sandaun Province), (ადრე — **დასავლეთი სეპიკი**) — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც დასავლეთით ესაზღვრება ინდონეზიას და ჩრდილოეთით გარს აკრავს წყნარი ოკეანე. ასევე ესაზღვრება პროვინციებს აღმოსავლეთი სეპიკი (აღმოსავლეთით), საუთერნ-ჰაილენდსი (სამხრეთ-აღმოსავლეთით) და დასავლეთი პროვინცია (ფლაი) (სამხრეთით).

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვანიმო.

1989 წლამდე პროვინციას ერქვა დასავლეთი სეპიკი, შემდეგ დაერქვა სანდაუნი (ტოკ-პისინის ენა — Sandaun), თარგმანში «მზის ჩასვლა», რადგანაც პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის დანარჩენი უმრავლესი პროვინციებიდან დასავლეთით).

1998 წლის ივლისში პროვინციის ტერიტორიას თავს დაატყდა დიდი ცუნამი, რის შედეგადაც დაიღუპა 2000 ადამიანი.

პროვინციის მოსახლეობა გამოირჩევა მნიშვნელოვანი ენობრივი მრავალფეროვნებით. მის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შემდეგი ენები: ფასის, მოსაზღვრე-პაპუასური, კვომტარული, ტორიჩელის, სკოსის, ავსტრონეზიული, პაუვასური, ამტო-მუსანური, ტრანსახალგვინეური, სეპიკური, სენაგიური, ასევე იზოლატი ენები ოდიაი და იალე. სულ დაახლოებით 110 ენა.
**ფარმაკოლოგია** (ბერძნ. φάρμακον - ფარმაკონ, წამალი; -λογία - ლოგია, სწავლება, მოძღვრება) — წამლების შესახებ სწავლება ანუ წამალთმცოდნეობა წარმოადგენს ფუნდამენტური მედიცინის დარგს , რომელიც შეისწავლის დაავადებათა სამკურნალო (ან პროფილაქტიკური) საშუალებების (წამლების) ცოცხალ ორგანიზმზე მოქმედების მექანიზმებს და ეძიებს ახალ ეფექტურ სამკურნალწამლო საშუალებებს. ამასთან ფარმაკოლოგიის ამოცანაა პრაქტიკაში ხმარებული პრეპარატების ფუნდამენტური, გაღრმავებული, მეცნიერული კვლევა: ორგანოს, ქსოვილის, უჯრედის, სუბუჯრედული სტრუქტურების, რეცეპტორების, იონებისა და ფერმენტების დონეზე.

ტერმინი ფარმაკოლოგია სათავეს იღებს ეგვიპტური ენიდან, სადაც იეროგლიფი **ფარ**-**მაკი** ნიშნავს განმკურნებელს, განკურნების მომნიჭებელს. ეგვიპტურიდან ტერმინი შევიდა ჯერ გერმანულ და შემდეგ ბერძნულ ენაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფარმაკოლოგია***

* American Society for Pharmacology and Experimental Therapeutics
* British Pharmacological Society
* Pharmaceutical company profiles at NNDB
* International Conference on Harmonisation
* US Pharmacopeia
* International Union of Basic and Clinical Pharmacology
ფილონი
**ფილონი**, *ფელონი* *(ბერძ. φαιλόνιο, φαινόλης, φαινόλου, φαινώλης, φαινώλου, φαίνω)* — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, ფართო, ერთიანი უსახელო სამოსი, თავზე მრგვალი ჭრილით, რომელიც ხელების თავისუფალი მოძრაობისთვის წინ ღრმადაა ამოჭრილი. ფილონს მღვდელი სხვა სამოსელის ზემოდან იცვამს, რითაც მთელ სხეულს იფარავს კისრიდან ფეხებამდე. ფილონის გარეშე, მხოლოდ ოლარით, მღვდელს შეუძლია შედარებით ნაკლებ საზეიმო მსახურებების აღსრულება, როგორებიცაა: მცირე მწუხრი, სერობა ღამისთევით, შუაღამის მსახურება, ჟამნი და სხვა, როდესაც სახარება არ იკითხება. ხოლო, საზეიმო მსახურების დროს, როგორებიცაა: ნათლისღება, მირონცხება, ქორწინება, ზეთის კურთხევა და სხვა, აუცილებელია ფილონით შემოსვა.

ფილონი, თავისი გარეგნული სახით, მოგვაგონებს იმ სუდარას, რომელშიც ვნებების შემდეგ მაცხოვარი გაახვიეს. მასზე დაკერებული თასმები სიმბოლურად აღნიშნავს იმ სისხლის ღვარებს, რომელიც მის სხეულზე ჩამოდიოდა. ასევე, ფილონი ის ქლამიდია, რომელიც ქრისტეს მოასხეს ჯვარცმის წინ. ამასთან ერთად, ფილონი მღვდლებს შეახსენებს სიმართლის იმ შემოსამოსელს, რომლითაც ისინი უნდა იყვნენ შემოსილნი, როგორც ქრისტეს მსახურნი. ღვთისმსახურების დროს, მღვდელი ხელების მაღლა აწევ-დაწევით, ფრთების მსგავსად, სიმბოლურად აღნიშნავს ანგელოზურ ხარისხს და მისი შესრულებული მოქმედება იმ ძალას, რომლის საშუალებითაც ღვთისმსახური ასრულებს საიდუმლოს.

* XVIII საუკუნის ფილონი და რიპიდი
* მიხეილ I რომანოვის დროინდელი ფილონი
* სტიქარით, საბუხარებით, ოლარითა და ფილონით შემოსილი მღვდელი

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* *ლ. ბარბაქაძე*, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის", თბილისი, 2013 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
**ფილოქსერა** (ლათ. Viteus vitifoliae) — მწერი თანაბარფრთიან ხორთუმიანთა რაზმისა, ვაზის საშიში მავნებელია.

აღწერა
------

ფილოქსერის სხეული ოვალურია, მოყვითალო-მომწვანო, მისი სიგრძეა 0,8 — 1,2 მმ. აქვს წითელი თვალები, მჩხვლეტავ-მწუწნავი ხორთუმი. მრავლდება პართენოგენეზურად. ფილოქსერა ევროპისა და აზიურ ვაზის ჯიშებზე პარაზიტობს და ძალზე საშიშია. მავლებლობს ფესვსა და ფოთოლზე. ფესვზე წარმოშობს 2 სახის სიმსივნეს: ტუბეროზიტეტსა და ნოდოზიტეტს, ფოთლის ქვედა მხარეზე — გალებს. ზამთრობს ფესვის ფილოქსერის პირველი მატლი და განაყოფიერებული კვერცხი. ამ უკანასკნელიდან აპრილში იჩეკება დამფუძნებელი, რომელიც დასაბამს აძლევს ფოთლის ფილოქსერის განვითარებას. ფოთლის ფილოქსერის კვერცხებიდან იჩეკება ფოთლისა და ფესვის ფორმის ფილოქსერები, რომლებიც გადადიან ფესვზე და აგრძელებენ განვითარებას. შემოდგომაზე დებენ განაყოფიერებულ ზამთრის კვერცხებს. წელიწადში 6—9 გენერაციას იძლევა.

ისტორია
-------

თავდაპირველად ფილოქსერა გავრცელებული იყო ამერიკის კონტინენტზე. ამერიკული ვაზი, ევროპულისაგან განსხვავებით, გამოყოფს სპეციალურ ნივთიერებას, რომელიც იცავს მათ ფილოქსერასაგან. ეს მწერები ამერიკიდან ევროპაში შემოსულ გემებს შემოჰყვნენ და სრულიად გაანადგურეს ვენახები. ევროპაში მავნებლების პირველი კვალი 1863 წელს შენიშნეს. ფერმერებმა დაიწყეს მავნებლებთან ბრძოლა ნახშირბადის ბისულფიდით, რადგან ეს ნივთიერება შხამიანია ფილოქსერასათვის. ამ ნივთიერების გამოყენება მავნებლების წინააღმდეგ დამღლელი და რთული პროცესი იყო. ამიტომ, ფილოქსერასგან თავის დაცვის ერთადერთ საშუალებად იქცა მავნებლის მიმართ გამძლე ვაზის გამოყვანა. ევროპელებს შეეძლოთ, გაეხარებინათ ამერიკული ვაზი და პრობლემაც გადაწყდებოდა, მაგრამ ამერიკული ვაზის ნაყოფი ევროპულისას მეტად ჩამოუვარდება ხარისხით. გასტონ ბაზილმა წამოაყენა წინადადება ევროპული და ამერიკული ვაზის დამყნობის შესახებ და პრობლემაც გადაიჭრა.

XIX საუკუნის ბოლოს საქართველოში ფილოქსერავაზის სარგავ მასალას შემოჰყვა ამერიკიდან და მნიშვნელოვანი ზარალი გამოიწვია. იკვებება მხოლოდ ვაზით. ქართული ვაზის ჯიშებიდან მეტი გამძლეობით გამოირჩევა ციცქა, ჩინური, რქაწითელი, მწვანე; შედარებით სუსტია საფერავი, კრახუნა, და სხვა. ფილოქსერა საშინაო და საგარეო კარანტინის ობიექტია.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ფილოქსერაგამძლე ამერიკული საძირეებზე ევროპული ჯიშების დამყნობა, ნიადაგის ფუმიგაცია.

ლიტერატურა
----------

* „საბუნებისმეტყველო მეცნიერების საფუძვლები", 2012 წ. (ISBN 978-9941-15-604-5)
* *ალექსიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 314.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღვინის ისტორია - ფილოქსერა, შემოსევის ქრონიკა — მარანი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb12149436q (data)
* GND: 4177160-6
* LCCN: sh85101495

 |
**რუდოლფ III ზარმაცი** (ფრანგ. Rodolphe III, იტალ. Rodolfo III; დ. 971 — გ. 6 სექტემბერი, 1032) — ბურგუნდიის მეფე (993–1032), მეფე კონრად I-ისა და მათილდას ვაჟი, ველფების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ბურგუნდიის ტახტზე.

ბიოგრაფია
---------

რუდოლფ III ბურგუნდიის მეფე გახდა 993 წელს, კონრად I-ის გარდაცვალების შემდეგ. მისმა მმართველობამ ომებსა და აჯანყებებში გაიარა. მას არ შეეძლო მის წინააღმდეგ აჯანყებული დიდებულების დაშოშმინება. ბურგუნდიის მძიმე საშინაო მდგომარეობით ისარგებლა გერმანიის იმპერატორმა ჰაინრიხ II წმინდანმა, რომელიც შეიჭრა მის ტერიტორიაზე და რუდოლფს აიძულა, იგი ბურგუნდიის ტახტის მემკვიდრედ ეღიარებინა. ჰაინრიხის გარდაცვალების შემდეგ, ახალმა იმპერატორმა კონრად II-მაც იგივე აიძულა ბურგუნდიის მეფეს. საბოლოოდ, 1032 წელს რუდოლფის გარდაცვალების შემდეგ ბურგუნდია შევიდა საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში მესამე სამეფოს სახით, გერმანიასა და იტალიასთან ერთად.

ქორწინება და შვილები
--------------------

1-ლი ცოლი: 994 წლის 12 იანვრამდე **აგალტრუდა** (გ. 21 მარტი, 1008/18 თებერვალი 1011). ამ ქორწინებიდან შვილები არ გასჩენია.

მე-2 ცოლი: **ირმენგარდა** (გ. 25/27 აგვისტოს, 1057 წლის შემდეგ), პროვანსის გრაფის, როტბალდ III-ის ქვრივი. ამ ქორწინებიდან შვილები არ გასჩენია.

უცნობი საყვარლისგან რუდოლფს ჰყავდა, როგორც მინიმუმ, ერთი უკანონო ვაჟი:

* **გუგო** (გ. 1038 წლის 31 აგვისტოს).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Histoire du Royaume de Bourgogne du IXème au XIème siècle.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-07. ციტირების თარიღი: 2011-12-25.
* KINGS of UPPER BURGUNDY 888—1032 (WELF) (ინგლისური) Foundation for Medieval Genealogy
* Rudolf III. der Faule König von Burgund. Die Genealogie der Franken und Frankreichs - Die fränkischen Adelsgeschlechter des Mittelalters.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-20. ციტირების თარიღი: 2011-12-25.
**უილიამ ტოლბერტი** (ინგლ. William Richard Tolbert; დ. 13 მაისი 1913, ბენსონვილი — გ. 12 აპრილი 1980, მონროვია) — ლიბერიის პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრეზიდენტი 1971-1980 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქალაქ ბენსონვილში (მონტსერადოს საგრაფო), მღვდლის ოჯახში. დაასრულა სამთავრობო დაწყებითი სკოლა მშობლიურ ქალაქში, უმაღლესი პროტესტანტული სკოლა კლეი-აშლანდეში და ლიბერიის კოლეჯი მონროვიაში (ამჟამად უნივერსიტეტი). 1934 წელს მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი, 1952 წელს ლიბერიის უნივერსიტეტმა მიანიჭა სამოქალაქო სამართლის დოქტორის ხარისხი. 1936-1943 წლებში ეკავა ხაზინის სამთავრობო ინსპექტორის თანამდებობა. 1943 წელს აირჩიეს წარმომადგენელთა პალატის წევრად და მუდმივმოქმედი ფინანსური და სოფლის მეურნეობის კომიტეტის ხელმძღვანელად. 1951 წლის არჩევნებში აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად და სენატის თავმჯდომარედ. ვიცე-პრეზიდენტად კიდევ აირჩიეს 1955 და 1959 წლებში. ლიბერიის წარმომადგენლის სტატუსით სტუმრობდა აფრიკის, ევროპისა და ამერიკის მთელ რიგ ქვეყნებს. 1965-1966 წლებში ბაპტისტთა მსოფლიო კავშირის თავჯდომარეა (პირველი აფრიკელი ამ თანამდებობაზე). 1971 წლის 23 ივლისს გარდაიცვალა პრეზიდენტი უილიამ ტაბმენი და მისი ადგილი დაიკავა ვიცე-პრეზიდენტმა ტოლბერტმა.

ახალმა პრეზიდენტმა გააგრძელა წინამორბედის პოლიტიკა. იგი მხარს უჭერდა ამერიკასთან მჭიდრო კავშირებს, გამოდიოდა აპარტეიდის წინააღმდეგ და აუმჯობესებდა ურთიერთობას სოციალისტური ბანაკის ქვეყნებთან.

1980 წლის 12 აპრილს სამუელ დოუმ და მისმა ჯარისკაცებმა იერიში მიიტანეს მონროვიაში მდებარე საპრეზიდენტო სასახლეზე. მოკლეს პრეზიდენტი უილიამ ტოლბერტი და მთავრობის 30 წევრი. მთავრობაზე კონტროლის განმტკიცების მიზნით დოუმ მიიღო გენერლის წოდება და დაიკავა მთავარსარდლის თანამდებობა. ჩამოაყალიბა ქვეყნის მართვის ახალი ორგანო, სახალხო ხსნის საბჭო და შეაჩერა ლიბერიის 133-წლიანი კონსტიტუციის მოქმედება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* President William R. Tolbert, Jr. (1971-1980) The preacher-President. Liberia: Past and Present of Africa's Oldest Republic.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-27. ციტირების თარიღი: 2014-04-07.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიბერიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსი
* სტივენ ალენ ბენსონი
* დენიელ ბეშიელ უორნერი
* ჯეიმზ სპრიგს პეინი
* ედუარდ ჯეიმზ როი
* ჯეიმზ სკივრინგ სმიტი
* ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსი
* ჯეიმზ სპრიგს პეინი
* ენტონი გარდინერი
* ალფრედ რუსელი
* ჰილარი ჯონსონი
* ჯოზეფ ჯეიმზ ჩისმენი
* უილიამ კოლმენი
* გარეტსონ გიბსონი
* არტურ ბარკლაი
* დანიელ ჰოვარდი
* ჩარლი კინგი
* ედვინ ბარკლაი
* უილიამ ტაბმენი
* უილიამ ტოლბერტი
* სამუელ დოუ
* ამოს შავიერი
* დავიდ კმორმაკპორი
* ვილტონ სანკავულო
* რუთ პერი
* ჩარლზ ტეილორი
* მოსე ბლაჰი
* გიდ ბრაიანი
* ელენ ჯონსონ-სირლიფი
* ჯორჯ ვეა
 |

 |
**ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა კომისია** წარმართავს თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის უნიფიკაციის საქმეს. შეიქმნა 1954 წელს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმთან 1953 წელს არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი კომისიის რეორგანიზაციის შედეგად. უფრო ადრე — 1946-1948 წლებში კომისია მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან (ჯერ აკად. ს. ჯანაშიას, შემდეგ კი აკად. ა. შანიძის თავმჯდომარეობით).

1934 წლიდან განსახკომთან დაარსდა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი რესპუბლიკური კომისია 30 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე მ. ტოროშელიძე, მდივანი ვ. თოფურია), ხოლო 1935 წლიდან თსუ-ის შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტთან შეიქმნა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი სამუშაო კომისია 18 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე ა. შანიძე, მოადგილე ვ. თოფურია). ამ კომისიის და აგრეთვე სატერმინოლოგიო კომიტეტის (დაარსდა 1925 წელს, თავმჯდომარე ვ. ბერიძე) მიერ ადრე გაწეული მუშაობის შედეგად 1936 წელს გამოიცა „სალიტერატურო ქართულის ნორმები" (წგნ. 1).

ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა კომისიის სამეცნიერო აპარატია საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მეტყველების კულტურის განყოფილება (შეიქმნა 1953 წელს; 1966 წლამდე ეწოდებოდა ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების განყოფილება).

გამოქვეყნებულია „თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების" I კრებული (1970), აგრეთვე სპეციალური კრებულის „ქართული სიტყვის კულტურის საკითხების" 7 წიგნი (1985).

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 484.
ერცჰერცოგი რუდოლფი
ერჰჰერცოგი **რუდოლფ ავსტრიელი** (გერმ.: Rudolf von Österreich) (\* 8 იანვარი 1788, ფლორენცია; † 24 ივლისი 1831, ოლმიუცი) - იყო ჰაბსბურგ-ლოტარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი, ოლმიუცის ფიურსტ-არქიეპისკოპოსი და კარდინალი.

ბიოგრაფია
---------

რუდოლფი 1805 წელს მღვდლად ეკურთხა. 1819 წელს ოლმიუცის ფიურსტ-არქიეპისკოპოსად იქნა დანიშნული, ხოლო 1820 წელს კარდინალის რანგში იქნა აყვანილი.

რუდოლფი ხელოვნების დიდი მოყვარული და მეცენი იყო. ის უკრავდა ფორტეპიანოზე და თვითონ წერდა კიდეც მუსიკალ ნაწარმოებებს. ის ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის მოსწავლე და დამფინანსებელი იყო. ბეთჰოვენის ვენაში ცხოვრების ხარჯებს, დაახ. 1500 ტალერს ის თავისი ხაზინიდან იხდიდა. რუდოლს ბეთჰოვენმა მიუძღვნა შემდეგი ნაწარმოებები: ოპუს 58, 73, 81ა, 96, 97, 106, 111, 133, 134 და "მისსა სოლემნის", იგივე ოპუს 123, რომელიც რუდოლფის ოლმიუცის არქიეპისკოპოსად დანიშვნის დღისათვის იქნა დაწერილი.

ოჯახი
-----

მშობლები:

* მამა: ლეოპოლდ II - იმპერატორი.
* დედა: მარია ლუდოვიკა - ესპანეთის ინფანტა.

და-ძმები:

* მარია თერეზია - საქსონიის დედოფალი.
* ფრანც II - იმპერატორი.
* ფერდინანდ III - ტოსკანას დიდი ჰერცოგი.
* მარია ანა
* კარლ ლუდვიგ იოჰანი - ტეშენის ჰერცოგი.
* ლეოპოლდ ალექსანდერი.
* ალბრეხტი
* მაქსიმილიანი.
* იოზეფი - უნგრეთის პალატინი.
* კლემენტინე - ორივე სიცილის დედოფალი.
* ანტონ ვიქტორი - ტევტონთა ორდენის დიდი მაგისტრი.
* მარია ამალია.
* იოჰანი.
* რაინერი - ლომბარდია-ვენეციის ვიცე-მეფე.
* ლუდვიგ იოზეფი.

რუდოლფი დასაფლავებულია ვენაში, იმპერატორთა საძვალეში (ახალი საძვალე - ეპისკოპოსთა მწკრივი)
**რუსები თბილისში** (რუს. Русские в Тбилиси) — ეროვნული უმცირესობა თბილისში, ქალაქის მრავალფეროვანი უცხოეთნიკური მოსახლეობის ერთ-ერთი ნაწილი. საქართველოს დედაქალაქში მათი გამოჩენა დაკავშირებულია ქართლ-კახეთის სამეფოსა და რუსეთის იმპერიას შორის პოლიტიკური ურთიერთობის გააქტიურებასთან.

1783 წელს ტრაქტატის საფუძველზე თბილისში იმყოფებოდა რუსთა ჯარის 2 ბატალიონი და მხოლოდ რამდენიმე სამოქალაქო მოხელე. 1801 წლის შემდეგ კი რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული სისტემაში თბილისის ჩართვამ იგი კავკასიის უმსხვილეს პოლიტიკურ, სამხედრო და ეკონომიკურ ცენტრად აქია, რამაც მიიპყრო უზარმაზარი იმპერიის საქმიანი ნაწილის ყურადღება. ამ დროიდან რუსების რაოდენობა თბილისში შეუჩერებლად იზრდებოდა და სულ მალე ქართველებთან და სომხებთან ერთად ქალაქის მოსახლეობის ძირითად ნაწილად იქცა. 1897 წლის მოსახლეობის აღწერით, რუსები თბილისის მოსახლეობის 24 %-ს შეადგენდნენ. რუსების რაოდენობა თბილისში ძირითადად კალუგის, კურსკის და ტამბოვის გუბერნიებიდან ჩამოსახლებული იმიგრანტების ხარჯზე იზრდებოდა. XIX საუკუნის 40-იანი წლებიდან ჩამოჰყავდათ სექტანტები. 1876 წელს თბილისში 1800 მოლოკანი ირიცხებოდა. თბილისის მოსახლეობის აღწერისას რუსებად იწერებოდნენ უკრაინელებიც, რომლებიც გადმოსახლებული იყვნენ ჩერნიგოვის, პოლტავის, ხერსონის, ხარკოვის და სხვა გუბერნიებიდან. მიგრაციული პოლიტიკის ხასიათი, რომელიც ქართული ქალაქების პოლიეთნიზაციას ითვალისწინებდა, არ შეცვლილა XX საუკუნის 70-იან წლებამდე. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, თბილისში მუდმივ საცხოვრებლად 521,7 ათასი კაცი ჩამოვიდა, უმეტესწილად რუსეთიდან: მოსკოვიდან, დონის როსტოვიდან, ლენინგრადიდან, კრასნოდარის, სტავროპოლის, ვორონეჟის და როსტოვის ოლქებიდან და მხარეებიდან.

1989 წლის მოსახლეობის აღწერით, თბილისში ცხოვრობდა 124 867 რუსი, რაც ქალაქის მოსახლეობის 10 %-ს შეადგენს. თბილისის რუსული სკოლები და რუსული სექტორები უმაღლეს სასწავლებლებში სავსებით უზრუნველყოფენ რუსების განათლებას მშობლიურ ენაზე. რუსებს თბილისში აქვთ თავისი ეკლესიები, თეატრები, გაზეთები და ჟურნალები, სატელევიზიო გადაცემები, შემოქმედებითი ორგანიზაციები, სათვისტომო.

რუსების რაოდენობა თბილისში შემცირდა საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. 1990-იანი წლების თბილისში არსებული პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისების ფონზე რუსების დიდი ნაწილი სამშობლოში დაბრუნდა. 2002 წლის აღწერის მიხედვით, თბილისში ცხოვრობს 32,6 ათასი რუსი, რაც ქალაქის მოსახლეობის 3 %-ს შეადგნეს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 755
როდრიგო დე ხერესი
**როდრიგო დე ხერესი** — ქრისტეფორე კოლუმბის კარაველა „სანტა-მარიას" ეკიპაჟის ესპანელი წევრი. კოლუმბის ეკიპაჟს გაჰყვა ამერიკაში პირველი მოგზაურობის დროს 1492 წელს. იგი ითვლება პირველ ევროპელ სიგარეტის მწეველად.

1492 წლის 12 ოქტომბერს კოლუმბი ბაჰამის კუნძულ სან-სალვადორს მიადგა. ის და მისი თანამგზავრები უჩვეულო სანახაობის მოწმენი გახდნენ: კუნძულის წითელკანიანი მკვიდრნი პირიდან და ნესტოებიდან კვამლის ბოლქვებს უშვებდნენ. საქმე ის იყო, რომ ინდიელებს რელიგიური დღესასწაული ჰქონდათ, რომლის დროსაც ისინი განსაკუთრებულ ბალახს ეწეოდნენ გონების დაკარგვამდე. ხერესმა სწრაფად აიტაცა ეს მავნე ჩვევა და გემ „ნინიას" საშუალებით ევროპაში დაბრუნდა, ევროპაში ჩამოსულმა ხერესმა აღნიშნული მავნე ჩვევის შესახებ მოუთხრო მშობლიურ ქალაქ აიამონტეს მოსახლეობას. როდესაც პორტუგალიის სამღვდელოებამ დაინახა, როგორ უშვებდა კვამლს როდრიგო ცხვირ-პირიდან, ეშმაკეულად ჩათვალა. ის დააპატიმრეს და მხოლოდ შვიდი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს. ამ ხნის განმავლობაში მას ბევრმა მიბაძა, თუმცა ოფიციალურად თამბაქოს წევა კიდევ დიდხანს იყო აკრძალული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბარნაბა ბელიაევი, „სიწმინდის ხელოვნების საფუძვლები", მოკლე ისტორიული მიმოხილვა მეცნიერების თვალსაზრისი თამბაქოს წევაზე
* თამბაქოს ისტორია
* History of tobacco at tobacco.org
* List of Officers and Sailors in the First Voyage of Columbus დაარქივებული 2012-07-29 საიტზე Wayback Machine.  at history-world.org დაარქივებული 2011-12-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ეპისკოპოსი ბარნაბა ბელიაევი, „სიწმინდის ხელოვნების საფუძვლები", მოკლე ისტორიული მიმოხილვა მეცნიერების თვალსაზრისი თამბაქოს წევაზე
2. ↑  თამბაქოს მოწევა – სიკვდილიანობის ხშირი მიზეზი[*მკვდარი ბმული*]
რუდოლფ უილიამ სელდრეიერსი
**რუდოლფ უილიამ სელდერეიერსი** (გერმ. Rodolphe William Seeldrayers. დ. 16 დეკემბერი, 1876 — გ. 5 ოქტომბერი, 1955) — „ფიფას" მეოთხე პრეზიდენტი. თანამდებობაზე მოღვაწეობდა 1954–1955 წლებში. ბელგიის სამეფოს ქვეშევრდომი.

რუდოლფ სელდრეიერსს 25 წლის განმავლობაში ეკავა „ფიფას" ვიცე პრეზიდენტის თანამდებობა. იგი იყო ჟიულ რიმეს მარჯვენა ხელი და მტკიცე თანამებრძოლი. 1954 წელს, მას შემდეგ რაც რიმემ უარი განაცხადა კენჭი ეყარა მომდევნო ვადით საპრეზიდენტო თანამდებობაზე, ფიფას მესაჭე გახდა ბელგიელი. მიუხედავად იმისა, რომ სელდრეიერსი მცირე დროის მონაკვეთში მართავდა ფიფას, მის მმართველბას დაემთხვა ორი დიდი შემთხვევა, ესაა: ფიფას დაარსებიდან 50 წლისთავი და ამ ორგანიზაციაში რიგით 85-ე წევრის მიღება. მისი მმართველობა ისევე მოულოდნელად დასრულდა როგორც დაიწყო. 1955 წელს გარდაიცვალა. ერთი წელი იყო ფიფას პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფიფას პრეზიდენტების სია

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფიფა-ს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
რობერ გერენი (1904-1906) • დანიელ ბარლი ვულფოლი (1906-1918) • ჟიულ რიმე (1921-1954) • რუდოლფ უილიამ სელდრეიერსი (1954-1955) • ართურ დრიური (1955-1961) • სტენლი როუზი (1961-1974) • ჟოაო აველანჟი (1974-1998) • ზეპ ბლატერი (1998-2015) • ისა ჰაიატუ (მ.შ.) (2015-2016) • ჯანი ინფანტინო (2016-დან) |

 |
**უჰურუ კენიატა** (ინგლ. Uhuru Kenyatta, დ. 26 ოქტომბერი 1961, ნაირობი, ბრიტანეთის აღმოსავლეთი აფრიკა) — კენიელი პოლიტიკოსი. 2008 წლიდან ვიცე-პრემიერი. ყოფილი ფინანსთა მინისტრი (2008-2012 წწ.). პრეზიდენტი 2013-2022 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1961 წელს კენიის მომავალ დედაქალაქში, რევოლუციონერისა და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გმირის, კენიის მომავალი პრეზიდენტის, ჯომო კენიატას ოჯახში. სწავლობდა ამერიკულ ამჰერსტის კოლეჯში.

1997 წელს დაიწყო მისი პოლიტიკური კარიერა, როდესაც აირჩიეს პარტია კანუს რეგიონალური განყოფილების ლიდერად. ამავე წელს მან მიიღო მონაწილეობა პარლამენტის არჩევნებში დედაქალაქის ერთ-ერთი საარჩევნო ოლქიდან, მაგრამ დამარცხდა, ჩამოშორდა პოლიტიკას და გადავიდა ბიზნესის სფეროში.

კენიის პრეზიდენტმა დანიელ არაპ მოიმ სთხოვა უჰურუ კენიატას დაბრუნებოდა პოლიტიკას. 1999 წელს იგი დანიშნა კენიის ტურიზმის საბჭოს თავმჯდომარედ, ხოლო 2001 წელს დანიშნა ადგილობრივი თვითმმართველობის მინისტრად. აღმასვლას განაგრძობდა პარტიული ხაზითაც, 2001 წელს აირჩიეს კანუს თავმჯდომარის მოადგილედ.

2002 წელს იყო პარტია კანუს კანდიდატი საპრეზიდენტო არჩევნებზე, დანიელ არაპ მოის სურდა უსისხლოდ გადაეცა ხელისუფლება უჰურუსთვის, მაგრამ 2002 წლის ოქტომბერში უჰურუ კენიატა დამარცხდა უფრო გამოცდილ პოლიტიკოს მვაი კიბაკისთან, რომელმაც დაიკავა კიდეც კენიის მესამე პრეზიდენტის თანამდებობა.

2005 წელს აირჩიეს კანუს ლიდერად. თუმცა 2007 წელს დატოვა პარტიის რიგები.

2013 წლის 4 მარტის არჩევნებზე დაამარცხა მოქმედი პრემიერ-მინისტრი რაილა ოდინგა და გახდა ქვეყნის მე-4 პრეზიდენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„უჰურუ კენიატა"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* უჰურუ კენიატა დაარქივებული 2013-03-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  კენიაში ვიცე-პრემიერი კენიატა გამოცხადდა საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებულად

|
|  |
|
| წინამორბედი:მვაი კიბაკი | **კენიის პრეზიდენტი**2013 – დღემდე | შემდეგი: |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კენიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ჯომო კენიატა
* დანიელ არაპ მოი
* მვაი კიბაკი
* უჰურუ კენიატა
* უილიამ რუტო
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1100754172
* ISNI: 0000 0004 3350 3923
* LCCN: no2014004323
* NLP: A37019752
* NTA: 401655334
* SUDOC: 189875453
* VIAF: 308181015
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 308181015

 |
**რუდოლფ აიცეტმიულერი** (გერმ. Rudolf Aitzetmüller) (დ. 2 დეკემბერი, 1923, ქ. ლინცი — გ. 18 აგვისტო, 2000, იქვე) — ავსტრიელი სლავისტი.

ცხოვრება
--------

რუდოლფ აიცეტმიულერი ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ, 1946 წლიდან სწავლობდა გრაცის უნივერსიტეტში ინდოგერმანისტიკასა და სლავისტიკას. 

გრაცის უნივერსიტეტშივე დაიცვა დისერტაცია 1950 წელს. როცა 1954 წელს მის მეუღლეს სამუშაოდ ზაარის მხარის უნივერსიტეტში მოუხმეს, აიცეტმიულერი გაჰყვა მას თან გერმანიაში. 

1962 წელს მას დოცენტად მოუხმეს ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, ხოლო უკვე ერთი წლის შემდეგ კი სლავური ენების ფილოლოგიის ორდინარიუსად დაპატიჟეს ტიუბინგენის უნივერსიტეტში. ტიუბინგენიდან 1967 წელს ვიურცბურგის უნივერსიტეტში გადავიდა სამუშაოდ, სადაც 1991 წლამდე ასწავლიდა. ემერიტირებისთანავე იგი დაუბრუნდა მშობლიურ გრაცს, ხოლო 1994 წლიდან ლინცში ცხოვრობდა.

რუდოლფ აიცეტმიულერი იყო ბავარიისა და ბულგარეთის მეცნიერებათა აკადემიების წევრი. 

რუდოლფ აიცეტმიულერის მეცნიერული კვლევის მთავარი დარგი იყო **ძველი სლავური ენა**, ანუ **ძველი ბულგარული ენა**. გამოქვეყნებული ჰქონდა ძველბულგარულის გრამატიკა და - ლინდა სადნიკთან ერთად აგრეთვე ამ ენის განმარტებითი ლექსიკონი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Nachruf auf Rudolf Aitzetmüller დაარქივებული 2016-11-08 საიტზე Wayback Machine.  გერმანული სლავისტიკის ბიულეტენში, 2001. (PDF-Datei; 653 kB)



1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119181916 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
**ტრიპოლიტანია** (არაბ. طرابلس, ბერბერული: Ṭrables, ლათ. Regio Tripolitana) — ლიბიის ყოფილი პროვინცია და ისტორიული რეგიონი.

ტრიპოლიტანია იყო დამოკიდებელი იტალიური კოლონია 1927-1934 წლებში. 1934-1963 წლებში ის კირენაიკასა და ფეცანთან ერთად იყო იტალიური ლიბიის და ლიბიის სამეფოს ადმინისტრაციული ერთული.

ისტორია
-------

ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველ ნახევარში მის სანაპირო ზოლში დაარსდა სამი ფინიკიური კოლონია: საბრათა, ლეპტის-მაგნა და ეა (ახლანდელი ტრიპოლი). ძვ. წ. VI საუკუნის დასასრულს, ამ კოლონიებმა შედარებითი დამოუკიდებლობა მოიპოვეს და თავიანთ სამფლობელოებთან ერთად შეადგინეს ტრიპოლიტანიის ოლქი. ძვ. წ. V საუკუნის შუა ხანებიდან III საუკუნის დასასრულამდე ტრიპოლიტანია კართაგენს ემორჩილებოდა. ძვ. წ. III საუკუნის დასასრულიდან - ნუმიდიას, ძვ. წ. II საუკუნის დასასრულიდან - I საუკუნემდე დაიპყრეს რომაელებმა, ახ. წ. V საუკუნეში ვანდალებმა, VI საუკუნეში ბიზანტიამ, V საუკუნის შუა წლებში არაბთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. XVI საუკუნის დასაწყისში ესპანეთმა დაიპყრო. 1551 წლიდან ტრიპოლიტანია ოსმალეთის იმპერიის ვილაიეთი იყო. XIX საუკუნის 40-50-იან წლებში ტრიპოლიტანიაში ეწყობოდა ანტიოსმალური აჯანყებები. იტალია-ოსმალეთის 1911-1912 წლების ომის შემდეგ ტრიპოლიტანიის ტერიტორია ნაწილობრივ დაიკავეს იტალიის ჯარებმა. 1918 წლის ნოემბერში განმათავისუფლებელი მოძრაობის შედეგად ტრიპოლიტანია დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადდა (იარსება 1919 წლის გავისტომდე). 1951 წლის დეკემბერი-1963 წლის მაისში იყო დამოუკიდებელი ლიბიის ერთ-ერთი პროვინცია; 1963 წელს, როგორც ადმინისტრაციული ერთეული გაუქმდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტრიპოლიტანია***

* Tripolitania timeline
* Brief history of Tripolitania
* Map of Tripolitania showing its important cities and towns.
* Worldstatesmen.org's History and list of rulers of Tripolitania.
* Hostkingdom.net's History and list of rulers of Tripolitania. დაარქივებული 2006-08-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Abdel Aziz Tarih Sharaf, "Jughrafia Libia", Munsha’at al Ma’arif, Alexandria, 2nd ed. 1971, pp.232-233.
2. ↑  2006 census, based on the sum of population of districts Misrata, Murqub, Tripoli, Jafara, Zawiya, Nuqat al Khams, Jabal al Gharbi, Nalut

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიბიის ისტორიული რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
ლიბიის ისტორიული რეგიონებისა და რაიონების რუკა | 
კირენაიკა • ფეცანი • ტრიპოლიტანია | ლიბიის ისტორიული რეგიონების რუკა |
|  |
| 
ქვედანაყოფები · პროვინციები · გუბერნიები · რაიონები |

 |
**რუსა II** — ურარტუს მეფე. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 685 - ძვ. წ. 639 წწ.

რუსა II , არგიშთი II-ის შვილი, ქვეყანას მართავდა მისი დაქვეითების პერიოდში. ბოლო წლებში განიცდიდნენ ასურელების შემოტევას, დაკარგეს მუსასირი და დასავლეთი ოლქები, რამაც ძლიერ დაასუსტა ურარტუს სამეფო. რუსა II-ის მამა, არგიშთი II, მამამისის, რუსა I-ის, წარუმატებელი ლაშქრობის შემდეგ იძულებული იყო ასურეთისთვის დაეთმო ურარტუს მნიშვნელოვანი ნაწილი და სავარაუდოდ, იხდიდა ხარკსაც. გარდა ამისა, კვლავ რჩებოდა კიმირიელებისა და სკვითების შემოსევის საფრთხე ამიერკავკასიაში. 

მაგრამ რუსა II-ის ტახტზე ასვლიდან ოთხ წელიწადში, ძვ. წ. 681 წლისთვის, ქვეყანაში პოლიტიკური სიტუაცია გაუმჯობესდა. ასურეთი სამოქალაქო ომების ახალმა რაუნდა საგრძნობლად შეასუსტა. მიდია, რომელიც ამ პერიოდისათვის შედიოდა ასურეთის შემადგენლობაში, აქტიურად ცდილობდა თაი დაეღწია ასეურეთისათვის და გამოეცხადებინა დამოუკიდებლობა. ძვ. წ. 680 წელს ასურეთის მეფე სინახერიბი მოკლეს ხოლო მისი მკვლელი გაიქცა ქვეყნიდან და თავი შეაფარა ურარტუს. 

ამ მოვლენაზე ასურეთის ყურადღების გადატანით ისარგებლა რუსა II-მ და ურარტუს დაუბრუნა დაკარგული დიდება. რუსა II-მ თავისი ყურადღება მიმართა რელიგიის გაძლიერებისაკენ, ვანის ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე ააშენა ქვეყნის უმაღლესი ღვთაების ხალდის საკულტო ქალაქი, რადგან მანამდელი საკულტო ქალაქი მუსასირი ძვ. წ. 714 წელს ასურეთის მეფემ სარგონ II-მ დაანგრია. გარდა ამისა, რუსა II-მ განახორციელა სამხედრო ლაშქრობები დასავლეთის მიმართულებით, ხელთ ჩაიგდო უამრავი ტყვე, რომლებიც გამოიყენა ქვეყანაში ციხესიმაგრეებისა და სხვა დიდი ნაგებობების მშენებლობისათვის. 

რუსა II-მ ააშენა ქალაქები ბასტამი, აიანისი, თეიშებაინი და სხვ. ურარტუს სხვა ქალაქები აგებული იყო საზეიმო ცერემონიებისთვის, მაგრამ თეიშებაინის დაგეგმარებაში აშკარად შეიმჩნევა დამატებითი დაცვის სისტემა, რომელიც აგებულია კიმირიელების შემოსევებიდან თავდასაცავად.

ლიტერატურა
----------

* Меликишвили Г. А. Урартские клинообразные надписи. — Москва: Издательство АН СССР, 1960.
* Zimansky P. Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State. — Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago, 1985. — (Studies in ancient oriental civilizations). — ISBN 0-918986-41-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ურარტუს მეფეები |
| --- |
|  |
| 
არამე **·**  ლუთიფრი **·**  სარდური I **·**  იშფუინი **·**  მენუა **·**  არგიშთი I **·**  სარდური II **·**  რუსა I **·**  არგიშთი II **·**  რუსა II **·**  სარდური III **·**  ერიმენა **·**  რუსა III **·**  სარდური IV **·**  რუსა IV |

 |
რუდოლფ ფონ იერინგი
**რუდოლფ ფონ იერინგი** (გერმ. Rudolf von Jhering; დ. 22 აგვისტო, 1818, აურიხი, გერმანია — გ. 17 სექტემბერი, 1892, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანელი იურისტი

ბიოგრაფია
---------

იერინგი აღიზარდა იურისტების ოჯახში. განათლება მიიღო ჰაიდელბერგის, გეტინგენის, მიუნჰენის და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1842 წელს მიენიჭა დოქტორის ტიტული ბერლინის უნივერსიტეტში. 1843 წლიდან იერინგი მუშაობდა პრივატ-დოცენტად ბერლინში, 1845 წლიდან — ბაზელში. შემდგომში იგი იყო პროფესორი როსტოკში (1846-1849), კილში (1849-1852) და გისენში (1852-1861). 1868 წელს იერინგი მიიწვეულ იქნა ვენის უნივერსიტეტში, სადაც 4 წლის მანძილზე მოღვაწეობდა. ვენაში მოღვაწეობის უკანასკნელ წელს იერინგმა ვენის იურიდიული საზოგადოების წინაშე წაიკითხა თავის სახელგანთქმული თხზულება „ბრძოლა სამართლისათვის", რომელიც არაერთ (მათ შორის ქართულ) ენაზე ითარგმნა და მრავალჯერ გამოიცა. 1872 წელს იგი დაუბრუნდა გერმანიას და განაგრძო გეტინგენის უნივერსიტეტში, სადაც სიცოცხლის ბოლმდე მოღვაწეობდა. ამ პერიოდში მან უარი განაცხადა მიწვევევებზე მიუნჰენის და ლაიფციგის უნივერსიტეტებიდან.

მეცნიერული ღვაწლი
-----------------

იერინგმა უაღრესად დიდი გავლენა მოახდინა XIX საუკუნეში გერმანული იურიდიული მეცნიერების განვითარებაზე. მის კალამს ეკუთვნის „რომის სამართლის სული მისი განვითარების სხვადასხვა საფეხურებზე" (4 ტომად, 1852-1865), რომელშიც იგი შეეცადა არა მარტო აეხსნა რომაული სამათლის განვითარების მიზეზები და პირობები, არამედ დაედგინა ზოგადად სამართლის განვითარების კანონზომიერებები. ასევე აღსანიშნავია იერინგის შრომა „მიზანი სამართალში" (2 ტომად, 1877-1883), რომელშიც იგი ამტკიცებს რომ „მიზანი არის მთელი სამართლის შემოქმედი". ამ ნაშრომით იერინგი საბოლოოდ გაემიჯნა ე.წ. ცნებათა იურისპრუდენციას, რითაც ლოგიკური დასასრული ჰპოვა იდეურმა "ფერიცვალებამ" (Bekehrung), რომელიც გავრცელებული შეხედულების თანახმად „რომის სამართლის სულში" იღებს სათავეს. განსაკუთრებით მწვავედ და მახვილგონივრულად დასცინის მეცნიერი ცნებათა იურისპრუდენციას თხზულებაში „იურიდიულ ცნებათა ზეცაში" (1884).

სამოქალქო სამართლის დოგმატიკისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მისი ნაშრომები მფლობელობის და წინასახელშეკრულებო ვალდებულებების (culpa in contrahendo) შესახებ („culpa in contrahendo-ს შესახებ").

იერინგმა განსაკუთრებული ზეგავლენა იქონია სისხლის სამართლის სოციოლოგიურ სკოლაზე და ე.წ. ინტერესთა იურისპრუდენციაზე (ფილიპ ჰეკი). იერინგის მეთოდოლოგიური და თეორიული შეხედულებები დღემდე ინარჩუნებენ აქტუალურობას გერმანულენოვანი ქვეყნების სამართლის მეცნიერებაში.

მნიშვნელოვანი ნაშრომები
-----------------------

* ნარკვევები რომის სამართლიდან, 1844
* რომის სამართლის სული მისი განვითარების სხვადასხვა საფეხურებზე, 1852-1865
* ბრალის მომენტი რომის სამართალში, 1867
* ბრძოლა სამართლიანობისათვის, 1872
* მიზანი სამართალში, 1877-1883
* მფლობელობის ნება. ამავდროლად გაბატონებული იურიდიული მეთოდის კრიტიკა, 1889
* რომის სამართლის განვითარების ისტორია, 1894

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„რუდოლფ ფონ იერინგი"** ვიკისაწყობში.
* რუდოლფ ფონ იერინგი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რუსეთ-ოსმალეთის ომი**. |


**რუსეთ-ოსმალეთის ომი** — სამხედრო დაპირისპირება რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიებს შორის 1676-1681 წლებში. გამოწვეული იყო ოსმალეთის აგრესიის გაძლიერებით, რაც მოჰყვა რუსეთთან უკრაინის შეერთებას (1654). 1669 წელს ოსმალეთმა კავშირი დადო დნეპრის მარჯვენა ნაპირის უკრაინის პეტმანთან პ. დოროშენკოსთან. 1674 წელს კაზაკებმა გადააყენეს პეტრე დოროშენკო და დნეპრის მარცხენა ნაპირის უკრაინის ჰეტმანი ივანე სამოილოვიჩი მთელი უკრაინის ჰეტმანად გამოაცხადეს, მაგრამ დოროშენკომ 12-ათასიანი რაზმით ციხესიმაგრე ჩიგირინი აიღო და ოსმალთა ჯარის მოლოდინში იქ დაბანაკდა. 1676 წელს რუსეთ-უკრაინის გაერთიანებულმა ჯარმა ჩიგირინი გაათავისუფლა. დოროშენკო დანებდა. სულთანმა, რომელიც უკრაინას თავის ვასალურ ქვეყნად თვლიდა, ჰეტმანად ოსმალთა ტყვეობაში მყოფი ი. ხმელნიცკი გამოაცხადა და 1677 წლის ივლისში ჩიგირინისაკენ მრავალათასიანი ჯარი დაძრა, მაგრამ ამაოდ. 28 აგვისტოს (7 სექტემბერი) რუსებსა და კაზაკებთან ბრძოლაში ოსმალები დამარცხდნენ. 1678 წლის ივნისში ოსმალთა ჯარი კვლავ შეიჭრა უკრაინაში, ჩიგირინს ალყა შემოარტყა და 11 აგვისტოს (21 აგვისტო) აიღო იგი, მაგრამ შემდგომ წარმატებებს ვერ მიაღწია. 1681 წლის 3 იანვარს (13 იანვარი) ხელი მოაწერეს ბახჩისარაის ხელშეკრულებას, რომლითაც ოსმალებმა ცნეს დნეპრის მარცხენა ნაპირის უკრაინის შეერთება რუსეთთან და საზღვრად მდინარე დნეპრი გამოაცხადეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 503.

|  რუსეთ-ოსმალეთის ომები  |
| --- |
| 1568-1570 — 1676−1681 — 1686−1700  1710−1713 — 1735−1739 — 1768−1774  1787−1791 — 1806−1812 — 1828−1829 1853−1856 — 1877−1878 — 1914−1918 |
მდებარეობა
თანამგზავრული ფოტო
**სალარ-დე-უიუნი** (ესპ. *Salar de Uyuni*) — მსოფლიოში უდიდესი მარილის ტბა სამხრეთ ბოლივიაში. მდებარეობს პოტოსისა და ორუროს დეპარტამენტებში, ანდების დაბოლოებაზე, ზღვის დონიდან 3,656 მეტრზე. მისი ფართობი 10,582 კმ²-ია. ჩამოყალიბდა რამდენიმე პრეისტორიული ტბის ტრანსფორმაციის შედეგად. ტბა დაფარულია რამდენიმე მეტრის სისქის მარილის ქერქით. ასევე მოიცავს მლაშე გუბურებს, რომლებიც განსაკუთრებით მდიდარია ლითიუმით. სწორედ აქ მდებარეობს მსოფლიო ლითიუმის მარაგის 50-70%. ამ ტერიტორიაზე გაედინება მთავარი სატრანსპორტო გზა, რომელიც კვეთს ბოლივიის ალტიპლანოს. ტბაზე ბინადრობს ვარდისფერი ფლამინგოების რამდენიმე სახეობა. იდეალური სიბრტყისა და მინიმალური დახრილობის, სუფთა და გამჭვირვალე ჰაერის გამო, ეს რეგიონი იდეალურია დედამიწის თანამგზავრული დაკვირვებისათვის ალტიმეტრული დაკალიბრების მეთოდით.

წარმოქმნა
---------

40 ათასი წლის წინ, ეს ტერიტორია მინჩინის ტბის ნაწილს წარმოადგენდა. მისი დაშრობის შემდეგ, დარჩა დღეს არსებული ორი ტბა - პოოპო და ურუ-ურუ, ასევე ორი უდიდესი მარილიანი ჭაობი - კოიპასა და სალარ-დე-უიუნი.

გავლენა ეკონომიკაზე
-------------------

სალარ-დე-უიუნის მარილის მარაგი 25 მილიარდ ტონას შეადგენს. აქედან ყოველწლიურად იწარმოება 25.000 ტონა. საკმაოდ განვითარებულია ტურიზმი, აქ შეხვდებით ადგილობრივების მიერ მარილის ბლოკებისგან აშენებული სასტუმროებს..

გალერეა
-------

* ტბაში მდებარე კუნძული ინკაუასიტბაში მდებარე კუნძული ინკაუასი
* ფლამინგო ჯეიმსიფლამინგო ჯეიმსი
* ანდური ფლამინგოებიანდური ფლამინგოები
* მარილის წარმოებამარილის წარმოება
* მარილის წარმოების ტრადიციული მეთოდიმარილის წარმოების ტრადიციული მეთოდი
* 
* 
* 
* მარილის ბორცვებიმარილის ბორცვები
* 
* 


ტბაში მდებარე კუნძული ინკაუასი
ტბაში მდებარე კუნძული ინკაუასი



ტბის პანორამა
ტბის პანორამა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოლივიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი[*მკვდარი ბმული*]
* el clima en Uyuni დაარქივებული 2010-01-23 საიტზე Wayback Machine.
* Minería en el Salar de Uyuni დაარქივებული 2007-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* Vista aérea del Salar de Uyuni en Google maps დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine.
* Fotos del Salar de Uyuni
* Los salares del altiplano boliviano: métodos de estudio y estimación económica-1981
* Página con fotos y datos sobre el Salar de Uyuni

კოორდინატები: 20°08′01″ ს. გ. 67°29′20″ დ. გ.﻿ / ﻿20.1337750° ს. გ. 67.4891333° დ. გ.﻿ / -20.1337750; -67.4891333

სქოლიო
------

1. ↑  Uyuni Salt Flat. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2007-12-01.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Keating, Joshua.  (2009-10-21) Bolivia's Lithium-Powered Future: What the global battery boom means for the future of South America's poorest country.. Foreign Policy.
3. ↑  Borsa, A. A; et al. (2002). „GPS Survey of the salar de Uyuni, Bolivia, for Satellite Altimeter Calibration". American Geophysical Union, Fall Meeting.
4. ↑  MEMBRANA | Мировые новости | Боливийцы строят новый отель из соли.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-09. ციტირების თარიღი: 2011-03-11.
**ტრირის დიალექტი** (გერმ.. Trierisch; აგრეთვე — Trierer Platt)) — გერმანული ენის ერთ-ერთი დიალექტი. გავრცელებულია ტრირში, (რაინლანდ-პფალცში). ტრირის დიალექტს მიაკუთვნებენ ე.წ. მოზელის ფრანკული დიალექტების ჯგუფს.

მიუხედავად გავრცელების მცირე არეალისა, ტრირის ერთიანი დიალექტი არ არსებობს, არამედ ქალაქის სხვადასხვა უბნებში, რომლებიც მანამდე ამ ქალაქის მიმდებარე სოფლები იყო, საუბრობენ განსხვავებულად, - კიურენცის, ოლევიგის, ბივერის, პფალცელის, ოირენის, ერანგის და ა.შ. ვარიანტებზე.

თვითონ ქალაქის ისტორიულ ნაწილში მცხოვრებ ბიურგერულ წრეებში, რომლებიც დროის განმავლობაში პრუსიის მიერ ტრირში მოვლენილ და მერე სამუდამოდ აქ დამკვიდრებულ საჯარო მოხელეთა შთამომავალნი არიან, არ ცნობენ ამგვარ დაყოფას.

როგორც ცნობილია, XIX საუკუნის დასაწყისში ტრირი პრუსიის შემადგენლობაში (1815 წელი) გადავიდა. პრუსიელი საჯარო მოხელეების ქალაქში შემოსვლამ და საქმიანობამ ნელ-ნელა თავისი კვალი დაატყო ადგილობრივ მცხოვრებთა მეტყველებასაც: მოაძლიერა გერმანული ენა და პირიქით, მინიმუმამდე დაიყვანა, ან სულაც განდევნა ფრანგულენოვანი ლექსიკურ-ფრაზეოლოგიური და კულტურული დანატოვარი.

გერმანულენოვან საენათმეცნიერო ლექსიკონებსა და ენციკლოპედიურ ცნობარები (ბუსმანის, მეცლერის) დუმან ტრირის განსაკუთრებული სახის დიალექტების არსებობის შესახებ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* + აიფელის კილო
	+ ჰუნსრუკის კილო
	+ დიალექტები ზაარლანდში
	+ ლუქსემბურგული ენა

ლიტერატურა
----------

* Lenz, Alexandra N.: Moselfränkisch. Eine populärwissenschaftliche Einführung am Beispiel der Region Wittlich. — Wittlich, 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრირულ-გერმანული ლექსიკონი დაარქივებული 2011-08-24 საიტზე Wayback Machine.
ტრირის **წმინდა პავლეს ეპარქიის დაწყებითი სკოლა** (გერმ. Die Bischöfliche Grundschule St. Paulin) — კათოლიკური კერძო დაწყებითი სკოლა, რომელიც ტრირის ეპარქიას ეკუთვნის. სკოლა მჭიდროდ არის დაკავშირებული წმინდა პეტრეს ტაძრის გუნდთან და მის მთავარ პროფილს ბავშვთა მუსიკალური და რელიგიური აღზრდა წარმოადგენს.

სკოლის ისტორია
--------------

სკოლა დაარსდა 1897 წელს, და თავდაპირველად, მისი სახელი იყო წმინდა პავლეს სახალხო სკოლა. 1970 წლიდან სკოლის ოფიციალური სახელწოდება არის „ტრირის ეპარქიის საქალაქო დაწყებითი სკოლა".

2006 წლიდან სკოლა ახალ შენობაში გადავიდა და ახალმოსახლეობასთან ერთად იგი გახანგრძლივებული სწავლების დაწყებით სკოლად გარდაიქმნა. სწორედ, ამ დროიდან იწყება სკოლის ფრიად წარმატებული თანამშრომლობა ტრირის წმინდა პავლეს ტაძრის სამუსიკო განყოფილებასთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქ ტრირის წმინდა პავლეს ეპარქიის დაწყებითი სკოლის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2013-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* ქალაქ ტრირის წმინდა პავლეს ტაძრის სამუსიკო განყოფილების ოფიციალური საიტი. დაარქივებული 2010-06-20 საიტზე Wayback Machine.  დაწყებითი სკოლისა და ტაძრის ნაყოფიერი თანამშრომლობის მაგალითი.
მიქაილ ჩეგიანის ფრესკა ადიშის მაცხოვრის ეკლესიიდან
**რიჩგვიანები**, *ჩეგიანები* — ფეოდალური საგვარეულო შუა საუკუნეების სვანეთში. ქართულ წყაროებში გვარი სხვადასხვა ფორმით (რუჩეგიანი, რუჩაგიანი, როჩაგიანი, რეჩგიანებად და სხვ.) მოიხსენიება.

საგვარეულო პირველად ადიშის დოჩაანიშის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერაში (X საუკუნე) იხსენიება. ადიშის XI საუკუნის მაცხოვრის ეკლესიაში შემორჩენილია მიქაილ ჩეგიანის ფრესკული პორტრეტი. რიჩგვიანები მოიხსენიებიან XII-XIII საუკუნეების ძეგლში „მატიანე სუანეთისა კრებისაჲ", ასევე ჯაფარიძეთა სასისხლო სიგელში და სხვა დოკუმენტებში. რიჩგვიანები ცხოვრობდნენ ეცერში (ისკარი, ლადრერი), ბეჩოში (ნაშთქოლი), ცხუმარსა (მაგარდელი, ლეზგარა) და ჩუბეხევში (ლამხერი). XV-XVIII საუკუნეებში რიჩგვიანები სვანეთში პირველობისთვის დადიშქელიანების გვარს ებრძოდნენ და დამარცხდნენ. XVIII საუკუნეში გადარჩენილი რიჩგვიანები ჯერ სოფელ ხალდეში დასახლდნენ, რუსეთის მმართველობის წინააღმდეგ სვანეთის 1876 წლის აჯანყების შემდეგ კი ქვემო სვანეთში გადავიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* რ. გუჯეჯიანი. ქართულ საგვარეულოთა ისტორიიდან (რიჩგვიანები). *კავკასიის ეთნოლოგიური კრებული*, XI. თბილისი, 2009. გვ. 88.