recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კირილე ვეკუა** (დ. 17 მაისი [ ძვ. სტ. 4 მაისი], 1891, სოფ. ახუთი, ზუგდიდის მაზრა (ახლანდელი ჩხოროწყუს რაიონი) — გ. 28 ივნისი, 1968, ბერლინი) — ქართველი ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სოფელ ახუთში, მღვდლის — მოსე (კონონ) ვეკუას და მზეხა (ევდუკი) გოგუას ოჯახში. 

მას ჰყავდა უფროსი ძმები: ვლადიმერი და აკაკი. ვლადიმერი იყო საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების აქტიური წევრი და სამეგრელოში ქართული ფოლკლორის უამრავი ნიმუში შეაგროვა. გარდაიცვალა 1945 წელს; აკაკი იყო ქუთაისში ცნობილი ექიმი-დერმატოლოგი. გარდაიცვალა 1964 წელს.

რაც შეეხება კირილეს, მან 1915 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია; მერე სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე.

1918–1921 წლებში, დამოუკიდებელი საქართველოს რესპუბლიკის დროს, იყო სამეგრელოს ერთ-ერთ რაიონში მიწის რეფორმის კომისიის ხელმძღვანელი.

საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ, 1921 წელს, კ. ვეკუა დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს.

1922 წლის 10 ოქტომბერს იგი სამუდამოდ გააძევეს საქართველოდან 62 სხვა პატრიოტთან ერთად. მათ შორის იყო შემდგომში დიდი ქართველი მეცნიერი კალისტრატე სალიაც.

1922 წლის დეკემბერში კ. ვეკუა ბერლინში დასახლდა, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე იმყოფებოდა.

1924 წელს მან სწავლა დაიწყო გეტინგენის უნივერსიტეტში. შემდეგ გადავიდა ბერლინის უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1931 წელს და მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი ქიმიის განხრით.

1935–1941 წლებში იგი მუშაობდა ბერლინის უმაღლეს ტექნიკურ სასწავლებელში ხელოვნურ ნივთიერებათა და საღებავთა დარგში პროფესორ უბბელოჰდეს ხელმძღვანელობით.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში არ დაუტოვებია ბერლინი და აქ იმყოფებოდა საბჭოთა ჯარების მიერ ბერლინის აღების დროსაც (1945 წლის მაისი). ომის შემდეგ მან განაგრძო მუშაობა ბერლინის უმაღლეს ტექნიკურ სასწავლებელში, სადაც გახსნა საღებავთა ლაბორატორია. აქ მუშაობდა იგი პენსიაზე გასვლამდე, ანუ 65 წლის ასაკის მიღწევამდე. მან გაზარდა გერმანელ ქიმიკოსთა არაერთი თაობა, მისი ხელმძღვანელობით შესრულდა 25-ზე მეტი სადიპლომო და სადოქტორო ნაშრომი.

1966 წელს მას გერმანიის სამეცნიერო წრეებმა დიდი ზეიმი მოუწყვეს დაბადებიდან 75 წლისთავის აღსანიშნავად.

1966 წელს მან ევროპაში მივლინებით მყოფი ილია ვეკუას მეშვეობით მოახერხა თავის ძმისშვილებთან დაკავშირება და წერილებიც გამოუგზავნა.

1967 წლის ზაფხულში იგი საქართველოში ჩამოვიდა, მთელი საქართველო დაათვალიერა, რის შემდეგაც ისევ ბერლინში დაბრუნდა.

1968 წლის 28 ივნისს კ. ვეკუა ბერლინში გარდაიცვალა. 

1989 წელს მისი არქივი საქართველოში ჩამოიტანა პროფ. გურამ შარაძემ და შესანახად ხელნაწერთა ინსტიტუტს (ახლანდელი ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი) ჩააბარა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კირილე ვეკუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თავის ტკივილი** — სხვადასხვა დაავადების ყველაზე ხშირი სიმპტომი; უმეტესად ტვინის გარსების, ვენური სინუსებისა და ტვინის სისხლძარღვების ნერვული დაბოლოებების გაღიზიანებისას აღინიშნება. თავის ტკივილს იწვევს თავის ტვინის გარსების ანთებითი დაზიანება, სიმსივნე, თავზურგტვინის სითხის ცირკულაციის მოშლა, ქალასშიგა წნევის მომატება, ჰიპერტონიული დაავადება, ჰიპოტონია, გულ-სისხლძარღვთა ქრონიკული უკმარობა (ტვინის ვენებში სისხლის შეგუბება და სხვა), ინფექცია, ინტოქსიკაცია, აგრეთვე თავის ტვინის მსხვილი სისხლძარღვების პერივასკულარული ნერვული წნულების დაზიანება და სხვა. თავის ტკივილის მიზეზის დასადგენად დიდი მნიშვნელობა აქვს მის ლოკალიზაციას, დაწყების დროს, მიმდინარეობას და თანმხლებ ნიშნებს. აუცილებელია ავადმყოფის ყოველმხრივი (ნევროლოგიური, შინაგანი ორგანოების, თვალის, ყურისა და სხვა) გამოკვლევა. ზოგჯერ დიაგნოზის დასადგენად მიმართავენ ქალას რენტგენოგრაფიას, ელექტროენცეფალოგრაფიას, ანგიოგრაფიას, რეოგრაფიას და სხვა მეთოდებს.

საერთაშორისო კლასიფიკაციის თანახმად, გამოიყოფა 150-ზე მეტი სახის პირველადი და მეორეული თავის ტკივილი. თავის ტკივილის სიხშირე ცვალებადია. ზოგიერთ ადამიანს თუ თავი წელიწადში მხოლოდ ერთხელ ან ორჯერ სტკივა, ზოგი თვეში 15 დღეა თავმტკივანი. ზოგიერთ თავის ტკივილს განმეორებადობა ან კვირაობით და თვეობით გახანგრძლივება ახასიათებს. ტკივილი მსუბუქიც შეიძლება იყოს და ძლიერიც, თან ახლდეს გულისრევის შეგრძნება, ზემგრძნობელობა სინათლის ან ხმაურის მიმართ, რაც ტკივილის მიზეზზეა დამოკიდებული.

თავის ძლიერი ტკივილის შეტევას, მეტწილად თავის ერთ-ერთ ნახევარში ჰემიკრანია ანუ შაკიკი ეწოდება, რომელიც სისხლძარღვოვანი წარმოშობის თავის ტკივილია. თავის ტვინში დაქსაქსული სისხლძარღვის კედლებში არსებული ნერვული ბოჭკოების გააქტიურება სისხლძარღვების დროებით შევიწროებას იწვევს, სისხლის ნაკადი მცირდება და, შესაბამისად, ტვინი ვეღარ იღებს საკმარის ჟანგბადს. მკურნალობის გარეშე შეტევა 4-დან 72 საათამდეც კი გრძელდება.

თავის ტკივილის კლასიფიკაცია
---------------------------

* პირველადი თავის ტკივილები:
	+ შაკიკი
	+ დაძაბული ტიპის თავის ტკივილი
	+ კლასტერული (ჯგუფური) თავის ტკივილი და სხვა ტრიგემინალური ავტონომიური ცეფალგიები
	+ სხვა პირველადი თავის ტკივილები
* მეორადი თავის ტკივილები
* კრანიალური ნევრალგიები, ცენტრალური და პირველადი სახის ტკივილი და სხვა თავის ტკივილები

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 566.
2. 1 2  თავის ტკივილი — აღწერა
3. ↑  შაკიკი — სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი
4. ↑  თავის ტკივილი, შაკიკი
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ინი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ინი**. |


**ინი** (გერმ. Inn, ლათ. Aenus, Oenus) — მდინარე შვეიცარიაში, ავსტრიასა და გერმანიაში. მდინარე დუნაის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 517 კმ, აუზის ფართობი 25.700 კმ². სათავე აქვს შვეიცარიის ალპებში, ზღვის დონიდან 2484 მ სიმაღლეზე. ქალაქ როზენჰაიმის ქვემოთ კვეთს ბავარიის პლატოს და მდინარე დუნაისთან შეერთებამდე ჭრის ბავარიის ტყის შტოქედს. ქალაქ პასაუს სიახლოვეს შეერთვის მდინარე დუნაის. თითქმის 2/3 მოქცეულია ალპების ფარგლებში. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულში, წყალმცირეა შემოდგომასა და ზამთარში. სანაოსნოა მდინარე ზალცახის შესართავიდან. იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად. 

ინის ნაპირზე გაშენებულია არაერთი ქალაქი, მათგან აღსანიშნავია ინსბრუკი. წყლის საშუალო ხარჯი ქალაქ პასაუსთან შეადგენს 738 მ³/წმ-ს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავსტრიის მდინარეების სია
* შვეიცარიის მდინარეების სია
* გერმანიის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ინი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
საღვთო რომის იმპერიაში 1648 წელს არსებული თავისუფალი ქალაქები
**თავისუფალი ქალაქი** — ქალაქი საღვთო რომის იმპერიაში, რომელიც გათავისუფლებული იყო სენიორის, მაგალითად ეპისკოპოსის, არქიეპისკოპოსის, ფეოდალის, ან მეფის ძალაუფლებისა და ვასალობისგან. ასეთი ქალაქები იყვნენ: კელნი, ზიოსტი, მაინცი, აუგსბურგი, ვორმსი, შპაიერი, სტრასბურგი, ბაზელი.

თავისუფალი ქალაქები იპოვებდნენ თვითმმართველობას. განსხვავებით საიმპერიო ქალაქებისგან თავისუფალი ქალაქები ვალდებულები არ იყვნენ გადასახადები ეხადათ და სამხედრო დახმარება მიეწოდებინათ წმინდა რომის იმპერიის იმპერატორისთვის. სამხედრო სამსახური თავისუფალი ქალაქის მოქალაქეებს ევალებოდათ მხოლოდ თვითონ ქალაქის დაცვის ან ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს. თავისუფალი ქალაქები წარმოადგენდნენ ფაქტობრივად ქალაქ-რესპუბლიკებს. 

თავისუფალი ქალაქების სტატუსმა იარსება XIX საუკუნემდე. XIX საუკუნიდან თავისუფალი ქალაქის სტატუსი ქალაქს ეძლეოდა საერთაშორისო ხელშეკრულებით და მისი სტატუსი გარანტირებული იყო საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ. ამ პერიოდის თავისუფალი ქალაქებისთვის დამახასათებელი იყო დემილიტარიზაცია და ნეიტრალიტეტი. თავისუფალი ქალაქის ამ კლასიკურ განსაზღვრებას არ შეესაბამება გერმანულ კავშირში 1815-1866 შემავალი ქვეყნების 4 „თავისუფალი ქალაქი": ბრემენი, ფრანკფურტ-ამ-მაინი, ჰამბურგი და ლიუბეკი. 1815 წელს ვენის კონგრესის მიერ თავისუფალ ქალაქად გამოცხადდა კრაკოვი, 1919 წელს თავისუფალ ქალაქად გამოცახდდა დანციგი რომელიც 1939 წლამდე ერთა ლიგის პროტექტორატის ქვეშ იყო.1947 წელს უნდა შექმნილიყო ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორია, რომელიც გაეროს კონტროლქვეშ იქნებოდა, მაგრამ საკითხი გადაწყდა იტალია-იუგოსლავიის შეთანხმებით. თავისუფალი ქალაქის სტატუსი ჰქონდა ტანჟერს (1923-1940, 1945-1956) და საარს (1919-1935, 1945-1955). 1947 წლის გაეროს რეზოლუცია ითვალისწინებდა თავისუფალი ქალაქის სტატუსის მინიჭებას იერუსალიმისთვის. სსრკ ითხოვდა თავისუფალი ქალაქის სტატუსის მინიჭებას დასავლეთი ბერლინისთვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 568.
* Urs Hafner: *Republik im Konflikt. Schwäbische Reichsstädte und bürgerliche Politik in der frühen Neuzeit*. Bibliotheca Academica, Tübingen 2001, ISBN 3-928471-36-8
* André Krischer: *Reichsstädte in der Fürstengesellschaft. Politischer Zeichengebrauch in der Frühen Neuzeit*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2006, ISBN 3-534-19885-9.
* Richard Schmidt: *Deutsche Reichsstädte.* Hirmer, München 1957.
იაჟუჟუნა, თავისუფალი აზროვნების სიმბოლო
**თავისუფალი აზროვნება** — ფილოსოფიური შეხედულება, რომლის მიხედვითაც ჭეშმარიტებასთან დაკავშირებული პოზიციები უნდა ყალიბდებოდეს ლოგიკის, მსჯელობისა და ემპირიზმის საფუძველზე, ნაცვლად ავტორიტეტების, ტრადიციების ან სხვა დოგმებისა. თავისუფალი აზროვნების მიმდევრები მოიხსენიებიან, როგორც თავისუფლად მოაზროვნეები.

თავისუფალი აზროვნების მიხედვით, ინდივიდებმა სიმართლედ შემოთავაზებული იდეები არ უნდა მიიღონ ბრმად, ცოდნისა და მსჯელობის გამოყენების გარეშე. აქედან გამომდინარე, თავისუფლად მოაზროვნეები ცდილობენ, თავიანთი შეხედულებები ააგონ ფაქტებზე, მეცნიერულ კვლევებსა და ლოგიკურ პრინციპებზე, გამორიცხონ ნებისმიერი ლოგიკური ხარვეზი მსჯელობაში, ტენდენციურობა, საყოველთაოდ მიღებული იდეების უპირობო ჭეშმარიტებად ჩათვლა, ცრურწმენები, ტრადიციები, ლეგენდები და ნებისმიერი სხვა დოგმა. რაც შეეხება რელიგიებს, ისინი თვლიან, რომ ზებუნებრივი მოვლენების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არასაკმარისია.

სქოლიო
------

1. ↑  Merriam-Webster Dictionary
2. ↑  Dictionary.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-22. ციტირების თარიღი: 2014-08-19.
3. ↑  ჰასტინგსი, ჯეიმზ. *რელიგიის ენციკლოპედია*.
4. ↑  What is a Freethinker?
**კარლო ისაკის ძე ბარიგიანი** (დ. 1905 — გ. უცნობია) — საქართველოს სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 

კარლო ბარიგიანი დაიბადა 1905 წელს მუშის ოჯახში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ხაშურის დეპოში. 1921 წელს შევიდა კომკავშირში. უმაღლესი
პარტიული განათლება მიიღო ამიერკავკასიის კომუნისტურ უნივერსიტეტში აქვე მიიღეს საკავშირო კომუნისტური პარტიის (ბ) რიგებში. 1932 წელს, ამიერკავკასიის კომუნისტური უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, ბარიგიანი დაინიშნა საქართველოს კ. პ. (ბ) ხაშურის რაიკომის კულტურისა და პროპაგანდის განყოფილების გამგედ. ამავე წელს გადაიყვანეს საქართველოს კ. პ. (ბ) ცენტრალურ კომიტეტში, სადაც ეკავა მთელი რიგი საპასუხისმგებლო თანამდებობანი. შემდეგ მას ირჩევენ საქართველოს კ. პ. (ბ) ბათუმის საქალაქო კომიტეტის მეორე მდივნად, შემდეგ კი აჭარის საოლქო კომიტეტის მეორე მდივნად. 1938 წელს კვლავ გადმოჰყავთ სამუშაოდ საქართველოს კ. პ. (ბ) ცენტრალურ კომიტეტში, სადაც ეკავა სხვადასხვა პასუხსაგები თანამდებობანი. 1941 წლიდან მუშაობდა საქართველოს კ. პ. (ბ) ცენტრალური კომიტეტის მდივნად მსუბუქი და კვების მრეწველობის დარგში. იყო საქართველოს კ. პ, (ბ) ცენტრალური კომიტეტის მდივნის მოადგილეა მსუბუქი და კვების მრეწველობის დარგში.

ჯილდოები
--------

* ლენინის ორდენი
* შრომის წითელი დროშის ორი ორდენით
* სამი მედალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* კარლო ბარიგიანის ბიოგრაფია
**კუბის დროშა** — კუბის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, ოფიციალურად მიღებული იქნა 1902 წლის 20 მაისს.

აღწერა
------

დროშის აგების წესი, სქემა.
დროშა თავის მხრივ წარმოადგენს მართკუთხა ქსოვილს, რომელიც დაყოფილია ხუთი ჰორიზონტალური ცვალებადი ლურჯი და თეთრი ზოლებით. ტარის მხარეს მდებარეობს წითელი ფერის ტოლგვერდა სამკუთხედი, რომლის ცენტრშიც გამოსახულია თეთრი ხუთქიმიანი ვარსკვლავი.

დროშის სიმბოლიკა
----------------

კუბის მთავრობის ოფიციალური ვერსიით დროშის სიმბოლიკა აღნიშნავს:

* სამი ლურჯი ზოლი — ქვეყნის სამი ნაწილი, როგორც ესპანელებმა დაყვეს კუბა;
* ორი თეთრი ზოლი — მისწრაფება დამოუკიდებლობისაკენ;
* წითელი სამკუთხედი — თანასწორობა, ძმობა და თავისუფლება, ასევე დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლისთვის დაღვრილი სისხლი;
* თეთრი ვარსკვლავი თავისუფლების სიმბოლოა.

ისტორია
-------

დროშას, რომელსაც «მარტოხელა ვარსკვლავს» უწოდებენ, შემუშავებული იქნა 1848 წელს «La Verdad»-ის რედაქტორის მიგელ ტოლონის და გენერალ ნარცისო ლოპესის მიერ. 

პირველად დროშა აღმართული იქნა 1850 წლის 19 მაისს კარდენასიში გენერალი ლოპესის შეიარაღებული ძალების კუნძულზე გადმოსხმის შემდეგ, რომელსაც ჰქონდა ესპანელი კოლონიზატორების დამხობის წარუმატებელი მცდელობა.

1898 წწლს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა დაიწყო ომი ესპანეთთან, რომელიც აშშ-ს გამარჯვებით დამთავრდა. კუბა აშშ-ზე დამოკიდებული გახდა და 1899 წლის 1 იანვარს კუბის დროშა გახდა ამერიკის შეერთებული შტატების დროშა.

1902 წლის 20 მაისს გამოცხადებული იქნა კუბის რესპუბლიკა და ოფიციალურად მიღებული იქნა მოქმედი სახელმწიფო დროშა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუბის დროშა
**თავისუფალი ვარდნის აჩქარება**, *სიმძიმის ძალის აჩქარება* — აჩქარება, რომელსაც სიმძიმის ძალა ანიჭებს თავისუფალ მატერიალურ წერტილს. როგორც სიმძიმის ძალა, ისე თავისუფალი ვარდნის აჩქარებაც დამოკიდებულია ადგილის განედსა და ზღვის დონიდან მის სიმაღლეზე. 

თბილისის განედისათვის ზღვის დონეზე თავისუფალი ვარდნის აჩქარება {\displaystyle g}=9.80320 მ/წმ2, სტანდარტული (ნორმალური) თავისუფალი ვარდნის აჩქარება {\displaystyle g\_{\text{სტ}}}=9.80665 მ/წმ2.

ყველა პლანეტას თუ თანამგზავრს გააჩნია საკუთარი თავისუფალი ვარდნის აჩქარება.

მსოფლიო მიზიდულობის კანონიდან გამომდინარე M მასის კოსმიური სხეულზე თავისუფალი ვარდნის აჩქარება გამოითვლება ფორმულით:

{\displaystyle g=G{\frac {M}{r^{2}}}},
სადაც {\displaystyle G} — გრავიტაციული მუდმივაა (6.67430[15]·10−11 მ3·წმ−2·კგ−1), {\displaystyle M} — პლანეტის მასა, {\displaystyle r} — პლანეტის რადიუსი. 

გრავიტაციული აჩქარება კოსმიური სხეულის (ნულოვანი) ზედაპირიდან {\displaystyle h} სიმაღლეზე გამოითვლება ფორმულით:

{\displaystyle g(h)={\frac {GM}{(r+h)^{2}}}}

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 566-567.
თავისუფალი სიტყვის მოძრაობის მემორიალი კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლი.
**თავისუფალი სიტყვის მოძრაობა** (ინგლ. Free Speech Movement ან (FSM)) — კალიფორნიის უნივერსიტეტის სტუდენტთა მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები 1964–1965 აკადემიურ წელს, რომლის ლიდერებიც იყვნენ სტუდენტები: მარიო სავიო, მაიკლ როსმენი, ბრაიან ტერნერი, არტ გოლდბერგი, ჯეკი გოლდბერგი და სხვები. უპრეცედენტო მასშტაბების აქციებზე სტუდენტები დაჟინებით მოითხოვდნენ უნივერსიტეტის ადმინისტრაციისგან შეზღუდვების მოხსნას კამპუსზე პოლიტიკური აქტივობისთვის და სტუდენტთა უფლებების აღიარებას სიტყვის თავისუფლებასა და აკადემიურ თავისუფლებაზე.

მოძრაობა წინააღმდეგობაში მოდიოდა კამპუსში არსებულ წესებთან. არსებობდა ერთგვარი „ღირსების ფიცი", აუცილებელი ყველა ფაკულტეტისთვის, რომელმაც გამოიწვია დათხოვნები და აკადემიურ თავისუფლებაზე მიმდინარე პოლემიკის გაგრძელება. 1964 წლს 14 სექტემბერს დეკანმა კეთრინ ტოულმა განაცხადა, რომ უნივერსიტეტში არსებული პოლიტიკური აზრებისა ან კანდიდადების პროპაგანდის ამკრძალავი წესები, გარდა პოლიტიკური აგიტატორებისა, წევრთა შემოერთებისა და სახსრების მოზიდვისა სტუდენტური ორგანიზაციების მიერ, ბენკროფტისა და ტელეგრაფის გამზირების გადაკვეთაზე „მკაცრად გაკონტროლდებოდა" (ეს ზოლი მაშინ არა კამპუსის, არამედ ქალაქის საკუთრებად ითვლებოდა).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უილიამ ფორბსი, რეგენტთა კომიტეტის თავმჯდომარე, რომელიც იძიებდა სტუდენტთა საქმიანობას ამ ეპოქაში
* ჰიპები

ლიტერატურა
----------

* Cohen, Robert. *Freedom's Orator: Mario Savio and the Radical Legacy of the 1960s.* New York: Oxford University Press, 2009. ISBN 978-0-19-518293-4
* Cohen, Robert and Reginald Zelnik, eds. *The Free Speech Movement: Reflections on Berkeley in the 1960s*. Berkeley, CA: University of California Press, 2002. ISBN 0-520-23354-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯო ფრიმენის სტატიები სოციალურ პროტესტებზე ბერკლიში
* თავისუფალი სიტყვის მოძრაობის ონლაინ ხმის ჩანაწერები — ბერკლის ბიბლიოთეკა
* თავისუფალი სიტყვის მოძრაობის არქივები
* ბერკლი 1960-იანებში
**ილიკო (ილია) პეტრეს ძე ქურხული** (დ. 7 აპრილი  [ ძვ. სტ. 25 მარტი], 1885, თბილისი ― გ. 24 სექტემბერი, 1954, თბილისი) — ქართველი მოხეტიალე მუსიკოსი (მევიოლინე, მესტვირე, მომღერალი).

ბიოგრაფია
---------

1904–1906 სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში ვიოლინოს სპეციალობით (ხელმძღვანელი ბ. სიბორი). აქედანვე დაიწყო მისი, როგორც მოხეტიალე მუსიკოსის მოღვაწეობა. თავდაპირველად ასრულებდა კლასიკური სავიოლინო ლიტერატურულ ნიმუშებს (პატარა პიესებს), შემდეგ რეპერტუარში შეიტანა ქართული ხალხური მელოდიები. შემოიარა რუსეთისა და უკრაინის მრავალი ქალაქი, აგრეთვე ბელორუსი, ბალტიისპირეთი, პოლონეთი, ფინეთი.

1913 წელს დაბრუნდა საქართველოში; ფეხით შემოიარა მთელი საქართველო, გამოდიოდა ეზოებში, კლუბებში, სკოლებში. 1921–1927 იმოგზაურა თურქეთსა და ბალკანეთის ქვეყნებში, სოფიაში ბულგარულ ენაზე გამოსცა წიგნი ქართული ხალხური სიმღერების შესახებ. ერთხანს პარიზშიც ცხოვრობდა. 1927-იდან კვლავ საქართველოშია და განაგრძობს მუსიკალურ მოღვაწეობას. პერიოდულად გამოდიოდა მესტვირე ბ. ბურდულაძესთან ერთად. მუშაობდა ქართულ ხალხურ საკრავების (განსაკუთრებით სტვირის) გაუმჯობესებაზე. ეწეოდა ლიტერატურულ მუშაობას.

ლიტერატურა
----------

* *ღვინიაშვილი ა.* მოხეტიალე მუსიკოსი, თბ. 1959;
* *ჩიტალაძე ტ.* სტვირის კვალდაკვალ, თბ. 1962;
* *ქურხული ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 577.
ლაიმენ ებოტი
**ლაიმენ ებოტი** (ინგლ. Lyman Abbott; დ. 18 დეკემბერი, 1835, როქსბარი, მასაჩუსეტსი, აშშ, — გ. 22 ოქტომბერი, 1922, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი კონგრეგაციონალისტი მღვდელი და თეოლოგი.

მწერალ ჯეკობ ებოტის შვილი. განათლებით იყო იურისტი, თუმცა მალევე შეუდგა თეოლოგიის შესწავლას და 1860 წელს მღვდლად აკურთხეს. 1870 წელს გახდა ჟურნალ „ილუსთრეითიდ ქრისჩენ უიკლის" (Illustrated Christian Weekly) რედაქტორი, 1881 წელს კი — ჰენრი უორდ ბიჩერის მიერ დაარსებული „ქრისჩენ იუნიონის" (Christian Union) მთავარი რედაქტორი. 1888 წელს გადაიბარა ბიჩერის კათედრა ბრუკლინში. ებოტი გახდა „სოციალური სახარების" მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. პროსტესტანტიზმის წიაღში წარმოშობილი ეს მოძღვრება სოციალური და ეკონომიკური პრობლემების გადაჭრას ქრისტიანული ეთიკის პრინციპებით ცდილობდა, უარყოფდა როგორც სოციალიზმს, ასევე „ლესე-ფერის" კაპიტალიზმის პრინციპს. სხვა საზოგადოებრივი საკითხების შესახებ ებოტი ლიბერალური ევანგელისტური პროტესტანტიზმის პოზიციებზე იდგა, ცდილობდა ევოლუციის თეორიის რელიგიური თვალთახედვით ახსნას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაიმენ ებოტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**თავისუფალი უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლა** - თავისუფალი უნივერსიტეტის ყველაზე ძველი სკოლა, რომელიც 1991 წელს დაარსდა. 

თავდაპირველად საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლა იყო აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის - დამოუკიდებელი სასწავლო დაწესებულების შემადგენელი ნაწილი, თუმცამ 2007 წლიდან იგი კახა ბენდუქიძეს მიერ შექმნლი თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტის დამფუძნებელი სკოლა გახდა ბიზნესისა (ESM) და სამართლის სკოლებთან ერთად. 2016 წელს აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი გაიყო ორად - საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლად და აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტად, რომელმაც კვლევითი ცენტრის ფუნქციები შეიძინა. თავისუფალი უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლის დეკანი არის პროფესორი თინათინ ქაროსანიძე.

საბაკალავრო პროგრამაზე სტუდენტი სწავლობს საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიას, როგორც სამეცნიერო დისციპლინას; მსოფლიოს ისტორიას პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ და იდეოლოგიურ ჭრილში; საერთაშორისო ინსტიტუტებს შორის ურთიერთობებსა და მიმდინარე პროცესებს; საქართველოს ადგილსა და როლს თანამედროვე საერთაშორისო სისტემაში.

საერთაშიროსო ურთიერთობების სკოლის სტუდენტი საფუძვლიანად (C1 დონე) ეუფლება აღმოსავლურ (არაბული, სპარსული, ჩინური, იაპონური, კორეული და თურქული) და დასავლურ (ესპანური, ფრანგული, გერმანული) ენებს. სწავლობენ არჩეული რეგიონების (ახლო და შორეული აღმოსავლეთი, ამერიკა, ევროპა) ისტორიას, კულტურას, რელიგიასა და ეკონომიკას.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  საერთაშიროსო ურთიერთობების სკოლა - თავისუფალი უნივერსიტეტის ვებ-გვერდი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თავისუფალი უნივერსიტეტი |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ადამიანები | 
კახა ბენდუქიძე  · ანასტასია ბენდუქიძე  · ვახტანგ ლეჟავა |  |
|  |
| პროფესორები | 
თინათინ ქაროსანიძე  · ზაზა ოსმანოვი |
|  |
| სკოლები | 
საერთაშორისო ურთიერთობების  · სამართლის  · ბიზნესის  · ვიზუალური ხელოვნების, არქიტექტურისა და დიზაინის  · კომპიუტერული მეცნიერებებისა და მათემატიკის  · ფიზიკის  · მართვისა და საზოგადოებრივ მეცნიერებათა  · სოციალური და ჰუმანიტარული მეცნიერებების სამაგისტრო და სადოქტორო |
|  |
| ინსტიტუტები | 
თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი  · კონფუცის ინსტიტუტი  · არაბული ქვეყნებისა და ისლამური სამყაროს შემსწავლელი ცენტრი  · ადამიანის უფლებათა ეროვნული ინსტიტუტი  · ბიზნესის სამართლის ეროვნული ცენტრი  · კოგნიტიურ ნეირომეცნიერებათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი |

 |

 |
**ზოლებიანი გნუ** ან **ცისფერი გნუ** (ლათ. Connochaetes taurinus) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. ერთ-ერთი იმ რამდენიმე აფრიკული ანტოლოპათაგანია, რომლებიც გადარჩნენ დაცული ტერიტორიების გარეთ. საკმაოდ მსხვილი ცხოველია ძლიერი მუსკულატურით, წერწეტა ფეხებით, დიდი ძროხის მსგავსი რქებითა და მაგარი დრუნჩით. მამლებს უფრო სქელი რქები აქვთ, ვიდრე — დედლებს. სხეულის სიგრძეა 2 მ, სიმაღლე 115–145 სმ, მასა 168–274 კგ. შეფერილია მოცისფრო-ნაცრისფერ ფერში, გვერდებზე გასდევს ვერტიკალური მუქი ზოლები. დრუნჩი, ფაფარი და კუდი შავი აქვს. რქები რუხი-შავი ან მთლად შავია. დედალს ერთი წყვილი ძუძუ აქვს. ფართოდაა გავრცელებული ტანზანიაში, კენიაში, ზამბიაში, ნამიბიაში, ბოტსვანაში, მოზამბიკში. ზოლებიანი გნუები ცხოვრობენ ნაკლებად ნესტიან და ნაკლებად მშრალ ადგილებში. ტიპურ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენს დაბალბალახიანი ველები და სავანები. ბინადრობენ როგორც დაბალ, ისე მაღალ სიმაღლეზე. ცხოვრობენ ჯოგებად. ხშირად იზიარებენ ტერიტორიას სხვა ცხოველებთან. მიგრაციის დროს ქმნიან მასიურ ჯოგებს. ზოლებიანი გნუ იკვებება მხოლოდ განსაზღვრული სახეობის ბალახებით და ამიტომ უწევს მიგრირება სხვადასხვა ადგილზე, სადაც წვიმის შემდეგ ბალახეულობა გაიზარდა. ზოგიერთი ადგილიდან, როგორიცაა მაგალითად ნგორონგორო, ზოლებიანი გნუ არ მიგრირებს, რადგან აქ საკმარისი რაოდენობის წყალია. მაკეობა 8–9 თვე გრძელდება. მასიური შობადობა თებერვალ-მარტში მიმდინარეობს, ზოგ რაიონში უფრო გვიანაც, და ემთხვევა წვიმების სეზონს. დედალი ბადებს 1–2 ხბოს. 7–8 თვემდე დედა მას რძით კვებავს. მამლები სქესობრიც სიმწიფეს 2,5 წლის ასაკში აღწევენ, დედლები — უფრო ადრე. მაქსიმალური ასაკი, რაც კი დაფიქსირებულა არის 24,3 წელი. სპეციალისტთა მოსაზრებით, 1990-იანი წლების ბოლოს, ზოლებიანი გნუს რაოდენობა შეადგენდა 1,2 მლნ ინდივიდს, რომელთაგან უდიდესი ნაწილი (70%) სერენგეტში ცხოვრობდა (დაახლ. 942 ათ.). 1993 წლის გვალვამ მნიშვნელოვნად შეამცირა მათი რაოდენობა. უკანასკნელი შეფასებებით, მათი რაოდენობა შეადგენს 1,55 მლნ ეგზემპლარს, რომელთაგან უმრავლესობა ისევ სერენგეტში გვხვდება (1,3 მლნ). IUCN-ის შეფასებით ზოლებიან გნუს გადაშენების ყველაზე ნაკლები საფრთხე ემუქრება (ინგლ. LC, Least Concern).

ლიტერატურა
----------

* Жизнь животных. Том 7. Млекопитающие / под ред. В. Е. Соколова. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1989. — С. 477—478. — 558 с. — ISBN 5-09-001434-5

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 194.
2. ↑
3. ↑
ზოლტან ტილდი
**ზოლტან ტილდი** (უნგრ. Zoltán Tildy; დ. 18 ნოემბერი, 1889, ლუჩენეცი, სლოვაკია — გ. 3 აგვისტო, 1961, ბუდაპეშტი) — გავლენიანი უნგრელი პოლიტიკოსი, უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი 1945-1946 წლებში და უნგრეთის პრეზიდენტი 1946-1948 წლებში. 

დაიბადა ლუჩენცში ადგილობრივი ჩინოვნიკის ოჯახში. სწავლობდა თეოლოგიას პაპის თეოლოგიურ აკადემიაში. იყო უნგრეთის პარლამენტის წევრი. 1945 წლის 15 ნოემბრიდან 1946 წლის 1 თებერვლამდე ეკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა, რის შემდეგაც შეუდგა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობის შესრულებას. პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა 1948 წლის 31 ივლისამდე. 1956 წლამდე იმყოფებოდა შინაპატიმრობაში. უნგრეთში 1956 წელს განვითარებული მოვლენების შემდეგ დააპატიმრეს და მიუსაჯეს 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, მაგრამ 1959 წელს გაათავისუფლეს ინდივიდუალური ამნისტიის საფუძველზე ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. ამის შემდეგ იგი პრაქტიკულად აღარ მონაწილეობდა საზოგადოებრივ საქმიანობაში.

გარდაიცვალა 1961 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ზოლტან ტილდი"** ვიკისაწყობში.
* Föglein Gizella: Az államfő "intézménye" 1944 és 1949 között
* Haas György: A kisgazda államminiszter დაარქივებული 2009-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* Sulinet

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უნგრეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* მიხაი კაროიი
* იშტვან ფრიდრიხი
* კაროი ჰუსარი
 |  |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* ზოლტან ტილდი
* არპად საკაშიცი
 |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
* მატიაშ სუარეში
* არპად გენცი
* ფერენც მადლი
* ლასლო შოიომი
* პალ შმიტი
* ლასლო კევერი
* იანოშ ადერი
* კატალინ ნოვაკი
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb107350037 (data)
* GND: 119203340
* ISNI: 0000 0001 0979 6250
* LCCN: no93033180
* NARA: 76019330
* NLP: A2610846X
* SUDOC: 058490612
* VIAF: 62353159
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 62353159

 |
**ზოლტან ფაბრი** (უნგრ. Fábri Zoltán; დ. 15 ოქტომბერი, 1917 — გ. 23 აგვისტო, 1994) — უნგრელი კინორეჟისორი და სცენარისტი. 1941 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1941–1944 წლებში გამოდიოდა ეროვნულ თეატრში, იქვე განახორციელა თავისი პირველი დადგმები (გრილპარცერის „ბატონის ერთგული მსახური", „ფალსტაფი", შექსპირის „ჰენრიხ IV"-ის მიხედვით). 1949 წელს ხელმძღვანელობდა ბუდაპეშტის მოზარდ მაყურებელთა თეატრს. მისი როგორც კინორეჟისორის დებიუტი შედგა 1952 წელს (ფილმი „ქარიშხალი"). მთელი უნგრული კინემატოგრაფის საეტაპო ფილმი გახდა „კარუსელი" (1956), რომელშიც ფაბრიმ ნათლად და ინდივიდუალურად უჩვენა ძველი მსოფლმხედველობისა და მესაკუთრული მორალის მსხვრევა. იგი მუდმივად მიმართავდა სოციალური და პოლიტიკური პრობლემატიკის მნიშვნელოვან თემებს. ფილმებში: „ბატონი ჰანიბალი მასწავლებელი" (1956), „ანა ეიდეში" (1958) და „დაუსრულებელი ფრაზის 141 წუთი" (1974) გაშუქებულია უნგრეთის სამეფოში არსებული სიცოცხლის მხუთავი ატმოსფერო. უნგრული კინოხელოვნების გამორჩეული ნამუშევარია ფაბრის „20 საათი" (1965), — რეალისტურად ღრმა, ეპიკური გაქნევით, ძველი ცხოვრების წყობილების ნგრევის პროცესის მამხილებელი ფილმი. ფაბრის სხვა ფილმებიდან აღსანიშნავია: „სიცოცხლის ნიშანი" (1954) „ცისფერი აპრილი" (1957), „ბიჭები პალის ქუჩიდან" (1969), „ჭიანჭველების ბუდე" (1971), „პლუს მინუს ერთი დღე" (1973), „დაუსრულებელი წინადადება" (1974) და სხვა. 1976 წელს ფაბრიმ გადაიღო ცნობილი ფილმი „მეხუთე ბეჭედი", რომელმაც მოსკოვის X საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო ოქროს პრიზი, გარდა ამისა, შეყვანილი იყო ბერლინის XXVII საერთაშორისო კინოფესტივალზე, სადაც ნომინირებული იყო „ოქროს დათვზე". „მეხუთე ბეჭედი" გადაღებულია ფერენც შანტას ამავე სახელწოდების წიგნის მიხედვით. ფაბრის ფილმმა „დაუსრულებელი ფრაზის 141 წუთი" მოსკოვის IX საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო ვერცხლის პრიზი. ფილმმა „20 საათი" მოსკოვის IV საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო მთავარი პრემია. ფაბრის ფილმმა „ბიჭები პალის ქუჩიდან" მოსკოვის საბავშვო ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო მთავარი პრემია. ზოლტან ფაბრი გარდაიცვალა გულის შეტევით.

ლიტერატურა
----------

* Nаdаsу L. Fabri Zoltan. [Bdpst, 1974].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზოლტან ფაბრი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ზოლტან ფაბრი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb146785742 (data)
* GND: 119310198
* ISNI: 0000 0000 8187 210X
* LCCN: n82107851
* NKC: jn20000700512
* NTA: 241640695
* SUDOC: 113727372
* VIAF: 118138704
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 118138704

 |
**ლოლარდები** (ინგლ. lollards) — სახალხო ერეტიკული მოძრაობის წარმომადგენლები XIV საუკუნის ბოლოსა და XV საუკუნის დასაწყისის ინგლისში. ინგლისურ წყაროებში სახელწოდება „ლოლარდები" 1380-იანი წლებიდან გამოიყენებოდა ჯონ უიკლიფის მიმდევრების მიმართ (ლოლარდების მსგავს იდეებს 1360-იანი წლებიდან გამოთქვამდნენ მოხეტიალე მქადაგებლები, მ.შ. უოტ ტაილერის აჯანყების მონაწილე ჯონ ბოლი). თავდაპირველად ლოლარდების მოძრაობის ცენტრი ოქსფორდის უნივერსიტეტი იყო, შემდგომში იგი გავრცელდა შუა ინგლისისა და კენტის ქალაქელთა, მცირე მიწისმფლობელთა, აგრეთვე თავადაზნაურობის მცირე ნაწილს შორის. ლოლარდები ცნობდნენ მხოლოდ ბიბლიის ავტორიტეტს, ხაზს უსვამდნენ პირადი ღვთისმოსაობისა და ღმერთისათვის ადამიანის რჩეულობის მნიშვნელობას. უარყოფდნენ კათოლიკური დოქტრინის მრავალ ელემენტს (ზიარებასთან გარდმოარსების სწავლებას, ხატებისა და წმინდანთა ნაწილების თაყვანისცემას და სხვ.), გამოდიოდნენ საეკლესიო იერარქიისა და ქონების წინააღმდეგ. 1401 წელს ინგლისის მეფე ჰენრი IV-მ ლოლარდთა წინააღმდეგ მიიღო სტატუტი, რომელიც მათ, როგორც ერეტიკოსთა დაწვას ითვალისწინებდა. ლოლარდების 1414 და 1431 წლების აჯანყებები სასტიკად ჩაახშეს. მათმა იდეებმა გავლენა იქონია გვიანი შუა საუკუნეების ინგლისის ერეტიკულ მოძრაობებზე, ასევე ინგლისური რეფორმაციის რადიკალურ მიმდინარეობებზე.

შენიშვნები
----------

1. ↑  მხ. რ. lollard; ერთ-ერთი ვერსიით, საშუალო ნიდერლანდური lollaert(d)-დან, სიტყვა-სიტყვით — მობუტბუტე.

სქოლიო
------

1. ↑  *Мереминский С. Г.* Лолларды // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 766.
**ლოლა ფალანა** (ინგლ. Lola Falana; დ. 11 სექტემბერი, 1942, ნიუ-ჯერსი, აშშ) — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი, მოცეკვავე და მოდელი.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
---------------------------

ლოლა ფალანა დაიბადა ნიუ-ჯერსიში. ის იყო ექვსი შვილიდან მესამე, რომელიც შეეძინათ ბენეტს, შემდუღებელს და კლეო ფალანას, მკერავს (1921–2010). ლოლას მამა, აფრო-კუბელი, დატოვა სამშობლო, რათა ემსახურა აშშ-ს საზღვაო ქვეითთა ​​კორპუსში, მოგვიანებით გახდა შემდუღებელი, ფალანას დედასთან, რომელიც აფროამერიკელი იყო. სამი წლის ასაკში ლოლა ფალანა ცეკვავდა, ხოლო ხუთი წლის ასაკში იგი მღეროდა ეკლესიის გუნდში. 1952 წელს ლოლა ფალანას ოჯახი, რომელშიც ამ დროისთვის კიდევ ორი ​​ძმა იყო, გადავიდა ფილადელფიაში, პენსილვანია. საშუალო სკოლაში სწავლის დროს ფალანა უკვე ცეკვავდა ღამის კლუბებში, რომლებშიც დედამისი თან ახლდა. მუსიკალური კარიერის გაგრძელება მისთვის იმდენად მნიშვნელოვანი გახდა, რომ მშობლების სურვილის საწინააღმდეგოდ, მან დაამთავრა Germantown High School სკოლის დამთავრებამდე რამდენიმე თვით ადრე და გადავიდა ნიუ-იორკში.

კარიერა
-------

1958 წელს ლოლა ფალანას პირველი საცეკვაო კონცერტი შედგა თექვსმეტი წლის ასაკში ფილადელფიაში დინა ვაშინგტონის ღამის კლუბში გამოსვლის დროს, სადაც ვაშინგტონმა მას გახსნის ადგილი მისცა შესასრულებლად. ვაშინგტონი, რომელსაც "ბლუზის დედოფალი" უწოდეს, გავლენიანი იყო ფალანას ადრეულ კარიერაში. ატლანტიკ სიტიში, ნიუ ჯერსიში, გუნდის ხაზში ცეკვისას, ფალანა აღმოაჩინა სემი დევის უმცროსმა, რომელმაც მას გამორჩეული როლი მისცა თავის 1964 წელს ბროდვეის მიუზიკლში Golden Boy. მიუზიკლის შემდეგ, ფალანამ დაიწყო მუსიკალური კარიერა მოგვიანებით 1964 წელს. მისი პირველი სინგლი "My Baby" ჩაიწერა და გამოუშვა Mercury Records- ისთვის. 1965 წელს. მოგვიანებით კარიერის განმავლობაში მან ჩაწერა ფრენკ სინატრას *ლეიბლის ქვეშ*. 1960-იანი წლების ბოლოს ფალანას მენტორობდა სემი დევისი უმცროსი.

სემი დევისის უმცროსის დახმარებით მან თავისი აქტი ლას-ვეგასში მიიტანა. 1970-იანი წლების ბოლოს ფალანა ითვლებოდა "ლას ვეგასის დედოფლად". ის უკრავდა გაყიდულ ხალხებს The Sands, The Riviera და MGM Grand სასტუმროებში. ბოლოს ალადინმა მას კვირაში 100 000 დოლარი შესთავაზა კონცერტზე. იმ დროს ფალანა ლას-ვეგასში ყველაზე მაღალანაზღაურებადი ქალი შემსრულებელი იყო. მისი შოუ ტარდებოდა წელიწადში ოცი კვირა და იქცა მთავარ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად. სანამ ჯერ კიდევ ლას-ვეგასში გაყიდულ ხალხში თამაშობდა, ფალანა ეძებდა სხვა სატელევიზიო როლებს, რომლებიც თავდაპირველად დაგეგმილი იყო 50-იანი წლების Vampira Show-ის რიმეიქში მონაწილეობის მისაღებად, როდესაც ეს პროექტი დაინგრა, იგი შეუერთდა ხანმოკლე CBS-ის საპნის ოპერის მსახიობებს.

პირადი ცხოვრება
---------------

1965-1968 წლებში ლოლა ფალანას ჰქონდა რომანი თავის მაშინდელ მენტორ სემი დევის უმცროსთან, რაც საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც დევისმა აღიარა ეს თავის მაშინდელ მეუღლეს, მეი ბრიტთან, რამაც მათი განქორწინება გამოიწვია 1968 წელს. ლოლა ფალანა დაქორწინებული იყო. ფელიციანო „ბუჩ" ტავარეს უმცროსსზე, იგი მოგვიანებით განქორწინება 1975 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "ბობი უაიგანტის ინტერვიუ ლოლა ფალანასთან"
* "ლოლა ფალანა: ვინ არის ლოლა ფალანა?" YouTube-ზე
* 

* ლოლა ფალანა — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლოლა ფალანა — ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზაში (IBDb) (ინგლისური)
**ლონდონის ხელშეკრულება**, *ლონდონის შეთანხმება* — რუსეთ-ინგლისის 1878 წლის 18 (30) მაისის შეთანხმება, სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე.

ისტორია
-------

რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულება დიდი დარტყმა იყო დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისათვის. ხელშეკრულების ძალით განმტკიცდა რუსეთის პოზიციები ბალკანეთში. წარმატებები მოიპოვა რუსეთმა კავკასიაშიც.

ინგლისის ინიციატივით ევროპის ქვეყნებმა მიაღწიეს იმას, რომ რუსეთი დაითანხმეს საერთოევროპული კონგრესის მოწვევაზე, რომელსაც უნდა გადაესინჯა რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების პირობები. სანამ კონგრესი შეიკრიბებოდა, ინგლისის ინიციატივით შედგა რუსეთ-ინგლისის საიდუმლო შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე. რუსეთ-ინგლისის შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე ხელმოწერილ იქნა ლონდონში 1878 წლის 18 (30) მაისს. შეთანხმება საიდუმლოდ უნდა ყოფილიყო დაცული.

ლონდონის შეთანხმების მეთერთმეტე მუხლში აღნიშნული იყო: ინგლისი თანახმა იყო რუსეთს მიეღო ბათუმი და შეენარჩუნებინა სომხეთის დაპყრობილი ტერიტორია, მაგრამ შემდგომში ოსმალეთის ტერიტორიის ხარჯზე აზიაში რუსეთის ტერიტორია არ უნდა გაზრდილიყო.

ლიტერატურა
----------

* ვ. გურული, ლ. ჯიქია, „ტაო-კლარჯეთის, ლაზეთისა და აჭარის საკითხები 1812-1953 წლების საერთაშორისო ურთიერთობებში", თბ. 2013
* «Сборник договоров России с другими государствами. 1856-1917». Москва. 1952
**იმამ-ზადეს მავზოლეუმი** (ცნობილია ასევე როგორც **გოი-იმამი**; აზერ. İmamzadə türbəsi) — XIV საუკუნის მავზოლეუმი. განლაგებულია აზერბაიჯანში, ქალაქ განჯიდან 5 კილომეტრის მოშორებით, ძველი განჯის მახლობლად. სასაფლაოზე, სადაც აღმართულია მავზოლეუმი ასევე აღმართულია რიგი მეჩეთი, მინარეთი და სხვა ძეგლი.

არქიტექტურა
-----------

მავზოლეუმი „იმამ-ზადე" მართკუთხა ფორმისაა. მისი გუმბათი სრულდება სხვადასხვა ფერის აგურით ცილინდრულ საფუძველზე. ყველა მხრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის გარდა მასზე მიშენებულია ნაგებობები. გარეგნულად მას ეტყობა, რომ იგი რამდენჯერმე იყო გარემონტებული. მავზოლეუმი აშენებული იყო ორ სართულად.

მავზოლეუმის ისტორია
-------------------

რესლერის ვარაუდით, მავზოლეუმი აშენებული იყო X საუკუნეში. ი. შერბინი მიაკუთვნებდა ძეგლს XVII საუკუნეს. მავზოლეუმის ცენტრალური ნაწილი მიეკუთვნება XIII საუკუნის ბოლოს XIV საუკუნის დასაწყისს.

1878-79 წლებში გენერალ-მაიორ ისრაფილ ბეგ იადიგარზადეს ინიციატივით მავზოლეუმი აღდგენილ იქნა. რესტავრაციის დროს გაკეთებული წარწერა მიაკუთვნებს მავზოლეუმს ხიჯრის 120 -ე წელს ანუ 737/8 წ.

საბჭოთა კავშირის დროს მავზოლეუმი დაინგრა. გადარჩა თვითონ მავზოლეუმის ის ნაწილი, რომელიც აშენებული იყო XIV საუკუნის ბოლოს — XV საუკუნის დასაწყისში. 2010 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით დაიწყო მავზოლეუმის რესტავრაცია. თვითონ პრეზიდენტი ორჯერ დაესწრო მის რეაბილიტაციას და გარკვეული მითითებები და რეკომენდაციები მისცა მშენებელ-რესტავრატორებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იმამ-ზადეს მავზოლეუმი

სქოლიო
------

1. ↑  Усейнов М. А. Бретаницкий Л. С. Саламзаде А. В. Архитектура Азербайджана. Издательство Академии архитектуры СССР. 1969
2. ↑  Ильхам Алиев ознакомился с ходом строительно-восстановительных работ в религиозном комплексе «Имамзаде»
3. ↑  Ильхам Алиев ознакомился с ходом ремонтно-реставрационных и строительных работ в комплексе «Имамзаде» в городе Гянджа
**დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე** (დ. 22 დეკემბერი, 1960) — ქართველი სასულიერო პირი (საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია), ჯვართამაღლების სატაძრო კომპლექსის წინამძღვარი, თეოლოგიის დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე დაიბადა 1960 წელს. სკოლა დაამთავრა 1978 წელს, ხოლო 1983 წელს - საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის სპეციალობით.

1989 წლიდან შეუდგა ეკლესიურ ცხოვრებას წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძარში (წინამძღვარი: დეკანოზი არჩილ მინდიაშვილი).

1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის სასულიერო აკადემიაში.

1998 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა, ილია II-მ, მას ჯერ დიაკვნად, ხოლო შემდეგ მღვდლად დაასხა ხელი. 2003 წლიდან კი  ჯვრის ამაღლების სახელობის ტაძრის (მცხეთა-თბილისის ეპარქია) წინამძღვარია.

2019 წლის 15 ივლისს დეკანოზ თეოდორეს მიენიჭა თეოლოგიის დოქტორის ხარისხი სამეცნიერო ნაშრომისთვის თემაზე "წმინდა გრიგოლ ხანძთელის ეკლესიოლოგია".

ბიბლიოგრაფია
------------

* *წმინდა გრიგოლ ხანძთელის ეკლესიოლოგია* (ავტორი). - თბილისი, ჯვართამაღლების სატაძრო კომპლექსთან არსებული წმინდა გრიგოლ ხანძთელის სახელობის განათლების კერის გამომცემლობა, 2020. - 238. ISBN 978-9941-9360-5-0
* *სარწმუნოობა სარწმუნოებისა, ანუ მზადება მარადისობისთვის* ISBN 978-9941-9044-0-0
* *საწუთო და მარადიული ფასეულობანი* ISBN 99940-0-411-15 Invalid ISBN
* *2006 წლის ქადაგებანი* ISBN 9789941936524

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თეოდორე გიგნაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ბიოგრაფიული ცნობა დეკანოზ თეოდორე გიგნაძის შესახებ — Madliereba.ge

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
2. ↑  ტექნიკური უნივერსიტეტის თეოლოგიის სამეცნიერო ცენტრის მიერ პირველი სადოქტორო ხარისხი გაიცა
**ილტოს არქეოლოგიური ძეგლები** — ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი და სამაროვანი, გვიანდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ანტიკური ხანის სამარხები ქალაქ ახმეტის დასავლეთით 4 კმ-ზე, მდინარე ილტოს მარცხენა ნაპირას. გაითხარა 1965-1967 წლებში (შ. დედაბრიშვილი). 

ნამოსახლარი მთის ფერდობზე ტერასებად იყო განლაგებული. არქეოლოგიურად შესწავლილია 4 კულტურის ფენა. I ფენა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისაა. მასში აღმოჩნდა გეგმით სწორკუთხა, თიხატკეპნილიატაკიანი ნაგებობების ნაშთები, სამეურნეო დანიშნულების ორმოები და ამავე ხანის რამდენიმე პრმოსამარხი. მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ თიხის ჭურჭელი. 

II ფენა შეიცავდა ადრინდელი ბრინჯაოსა და შუა ბრინჯაოს ხანის ნაშთებს. III ფენაში იყო მხოლოდ შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკა. I-III ფენები ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევარი - III და II ათასწლეულის მიჯნით თარიღდება. ამ დროს ნამოსახლარი მნიშვნელოვან დასახლებულ პუნქტს წარმოადგენდა. ზედა, IV ფენა შეიცავდა ერთმანეთში შერეულ სხვადასხვა დროს (ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ფეოდალური ხანის) კერამიკას. აღმოჩენილი ჭურჭელი 2 ძირითად ჯგუფად იყოფა: 1. მოყავისფრო ან მურა ფერის მრავალრიცხოვანი სამზარეულო, უხეშად ნაძერწი ჭურჭელი; 2. სუფრის ან პარადული სხვადასხვა ზომის და დანიშნულებისჭურჭელი. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მასალა ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის სფეროს განეკუთვნება, შუა ბრინჯაოს ხანის მასალა კი თრიალეთის კულტურის მასალის მსგავსია.

აქვე გამოვლინდა კენოტაფი, რომელიც შუა ბრინჯაოდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალ ეტაპს ეკუთვნის, გათხრილი აგრეთვე გვიანდელი ბრინჯაოს ადრეული საფეზურისა და გვიანდელი ანტიკური ხანის ორმოსამარხები. მიცვალებულები ესვენენ გვერდზე, ხელფეხმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ თიხის ჭურჭელი, ანტიკური ხანის სამარხებში - ბრინჯაოს საკაულიც.

ლიტერატურა
----------

* *Дедабришвили Ш.Ш.*, Памятники эпохи ранной и средней бронзы, Труды Кахетинской археологической экспедиции, т. 1, Тб. 1969

* *დედაბრიშვილი შ. გოგაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 109.
**კოტე (კონსტანტინე) აფხაზის ქუჩა** — ქუჩა კრწანისის რაიონში (კალა, ზემო უბნისა და ქვემო უბნის საზღვარი); თავისუფლების მოედნიდან ვახტანგ გორგასლის მოედნამდე. წარმოიქმნა შუა საუკუნეებში. „კოჯრის კარიდან ჩამოსული დიდი ქუჩა" იმთავითვე ცნობილი იყო შუა ბაზრის სახელით. ეს სახელი შეერქვა იმიტომ, რომ იგი ქალაქის (კალის) ორ უბანს – ზემო და ქვემო უბანს შუა მდებარეობდა.

1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც სომხის ქუჩა და პავლე ციციანოვის ქუჩა (ვერცხლის ქუჩასთან ერთად). თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც პავლე ციციანოვის ქუჩა (სომხის ბაზარი, ქურქისა და იარაღის რიგები), 1876 და შემდგომი წლების გეგმებზე — როგორც სომხის ბაზარი. XX საუკუნის 30-იან წლებში სარეწაო კოოპერაციის საბჭო („სარეწაო საბჭო") გამო. 1938 — სილიბისტრო თოდრიას, 1944 — კონსტანტინე ლესელიძის, 2006 კოტე აფხაზის სახელი ეწოდა.

ისტორიულად ეს იყო უძველესი საქარავნო გზის მონაკვეთი, რომელიც კოჯრის კართან იწყებოდა, დღევანდელი კოტე აფხაზის ქუჩია ხაზს გასდევდა და აკავშირებდა ქალაქის ცენტრს აბანოთუბანთან. შემდგომში იგი თანდათან იქცა ქალაქის ძირძველი ნაწილის — კალის სავაჭრო ცენტრად. კლაკნილი, ვიწრო, მაგრამ საკმაოდ გრძელი ქუჩის ორივე მხარე მჭიდროდ იყო განაშენიანებული სავაჭრო დუქნებით, სახელოსნოებით, საკულტო ნაგებობებით და, ფაქტობრივად, ქალაქის სავაწღო-სახელოსნო ცენტრს, თავისებურ ბირჟას წარმოადგენდა.

პირველი რეკონსტრუქცია ქუჩას 1924–1926 წლებში ჩაუტარდა (ინჟინერი გრიგოლ ქურდიანის პროექტი), მეორე — 1986–1988 (არქიტექტორთა ჯგუფი გიორგი ბათიაშვილის ხელმძღვანელობით), რის შედეგადაც ქუჩა გადაიქცა მნიშვნელოვან სატრანსპორტო მაგისტრალად, რომელიც აერთებს ქალაქის ცენტრს მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილთან და, ამავე დროს, რჩება კულტურულ-სავაჭრო ცენტრად.

ძველ, ისტორიულად ჩამოყალიბებულ გარემოში მრავალი თანამედროვე ნაგებობა აღიმართა, მოძველებულ ამორტიზებულ სახლებს კი ჩაუტარდა ძირეული რეკონსტრუქცია, რამაც მრავალსახა ქალაქისათვის დამახასიათებელი იერის ამ უძველეს ქუჩას თანამედროვე სახე მისცა. იგი ერთნაირად იზიდავს როგორც თბილისელებს, ასევე ქალაქის სტუმრებსაც.

ნაგებობათაგან აღსანიშნავია: უნივერმაღის შენობის კომპლექსი [XX საუკუნის 80-იან წლებში, არქიტექტორები: გიორგი ბათიაშვილი (ხელმძღვანელი), მ. ლეკვეიშვილი, დ. ჟღენტი, ი. ხელაია; გრან-პრი I საერთაშორისო არქიტექტორთა ბიენალეზე, თბილისი], რომლის ხუროთმოძღვრება „პოსტმოდერნისტული "სტილის თავისებური ინტეპრეტაციაა; სტომატოლოგიური პოლიკლინიკა (1988; არქიტექტორი ნ. ქვათელაძე, გ. თაყაიშვილი), რომელიც ორიგინალური, ფორმით არაორდინარული შენობაა. კოტე აფხაზის ქუჩაზე არის თეკლეს ქარვასლა (ახლანდელი სასულიერო აკადემია და სემინარია; XIX საუკუნის შუა წლები), ნორაშენის ღვთისმშობლის და ჯვარის მამის ეკლესიები, სინაგოგა. ვერცხლის ქუჩის კუთხეში, სკვერში, დგას კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი (მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძე). აქვს 3 ჩიხი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე II ჩიხი დატანილია როგორც ქოშის ჩიხი).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 24, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ზოია მათეს ასული რუხაძე** (დ. 10 მარტი, 1923 — გ. 10 აპრილი 1944, სიმფეროპოლი) — ქართველი პარტიზანი ქალი. მოსწავლე-იატაკქვეშელი, დიდი სამამულო ომის მონაწილე. გერმანელი ნაცისტების წინააღმდეგ სიმფეროპოლში მოქმედი კომკავშირული ორგანიზაციის აქტიური წევრი. გერმანელთა ყაზარმებზე აკრავდა სსრკ საინფორმაციო ბიუროს ცნობებს და ანტიფაშისტურ ფურცლებს, აგროვებდა სადაზვერვო ხასიათის ცნობებს მტრის დისლოკაციასა და მოძრაობებზე, მონაწილეობდა მნიშვნელოვანი იარაღ-საწყობების აფეთქებაში და სხვა.

1944 წლის 10 მარტს დააპატიმრეს გესტაპოს აგენტებმა. 21 წლის ახალგაზრდა ქალს საშინლად აწამებდნენ, მოითხოვდნენ მოკავშირე პარტიზანების გვარების გაცემას, მათი გეგმების გამხელას. თუმცა ზოია რუხაძე დუმდა. მოტეხეს ორივე ხელი, ამოთხარეს თვალები. ფაშისტებმა დასმულ შეკითხვებზე ვერცერთი პასუხი ვერ მიიღეს. ერთი თვის საშინელი წამების შემდეგ ზოია რუხაძე ჭაში ჩაახრჩვეს. რუხაძის გმირობაზე შეიქმნა კინოფილმი — ზოია რუხაძე (რეჟისორი დავით რონდელი). დაიწერა პოემა (იოსებ ნონეშვილი). რუხაძის ძეგლი დგას სიმფეროპოლსა და თბილისში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზოია რუხაძე (ფილმი)

ლიტერატურა
----------

* *ქოჩიაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 519.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზოია რუხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზოია რუხაძის შესახებ დაარქივებული 2014-07-15 საიტზე Wayback Machine.
**თეთრი სოფელი** — ნასოფლარი მარნეულის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ისტორიულ ქვემო ქართლში. მდებარეობს შულავრისწყლის მარცხენა შენაკად ბინაძორის მარჯვვენა სანაპიროზე. სომხური მოსახლეობა მას „სპიტაკშენს" უწოდებს, რაც ქართული სახელწოდების შესატყვისია.

1632–1658 წლებში ბირთველმა თუმანიშვილმა თეთრი სოფლისა და შულავრის საცილობელი მამულის დავა ასე განაჩინა: რასაც თეთრი სოფლელები მოხნავდნენ, ქერის, ბამბის ან ფეტვის ღალა იორამ ბატონიშვილისთვის უნდა გადაეცათ; სარწყავის გასაყოფად ერთი მერუე სოფლის მამასახლისს უნდა გამოეყვანა, ორი – შულავრისას.

1695–1703 წლებში მეფე ერეკლე I-მა დურმიშხან ალიხანაშვილს უბოძა კულუხის სითარხნე შულავერელი ბოშაშვილისაგან ნასყიდ ვენახზე, რომელიც თეთრი სოფლის კუთვნილი მიწა იყო. 1628 ვახუშტი როჭიკაშვილს თათრები სთხოვდნენ მიწაზე დადებულ გადასახადს თეთრი სოფლიდან.

დასტურლამალის მიხედვით თეთრი სოფლის მალზე გადაკვეთილი იყო კაცის თავზე ნახევარშაური სახლთხუცის სარგო და ასევე მდიდარი ბეგის სარგო. 1721 წლის აღწერით იქ ითვლებოდა ერთი მებატონე და 10 გამომღები ყმა. 1784 წლის ერთი საბუთიდან ჩანს, რომ ნადირ-შაჰის დროს მეფის სახასო თეთრი სოფელი ქაიხოსრო ციციშვილს „უშოვნია", მაგრამ შემდგომში ისევ „ხელი აუღია". 1802 წელს სულხან თუმანოვი არზით არწმუნებდა დარეჯან დედოფალს, რომ თეთრი სოფლის მამულში გლახა როჭიკაშვილს წილი აღარ ეკუთვნოდა. მართალია ძველი სიგელები ჰქონდა, მაგრამ მეფეებს მამულები მაინც ჩამოურთმევიათ და როჭიკაშვილთა რამდენიმე თაობას აქ აღარაფერი გააჩნდა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 10-11.
* დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიიდან, I, ნ. ბერძენიშვილის რედ. თბ. 1940
* *ლორთქიფანიძე იას.* ქვემო ქართლი I–II, თბ. 1936
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც. ტ. 2, თბ. 1965; ტ. 4–5, თბ. 1972–74; ტ. 8, თბ. 1985
**თბილისის სახალხო უნივერსიტეტების** წინამორბედები თბილისში იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სახალხო სკოლები და ბანაკები. სახალხო უნივერსიტეტების შექმნის პირველი ცდა 1863 წელს ნაადრევი აღმოჩნდა, რადგან ამჯერად სახალხო სკოლებს უფრო მეტი სარგებლობის მოტანა შეეძლოთ. XX საუკუნის დასაწყისში ქართველი საზოგადოების მოღვაწეებმა კვლავ წამოაყენეს სახალხო უნივერსიტეტის შექმნის იდია. იაკობ გოგებაშვილმა თავის სტატიაში „სახალხო უნივერსიტეტები ჩვენში" 1905 მოითხოვდა შეექმნათ: „სახალხო სკოლები და ბოლოს და ბოლოს ქართული სახალხო უნივერსიტეტები".

1907 წელს თბილისში ჩამოყალიბდა პირველი სახალხო უნივერსიტეტები. მისი დაფუძნების ინიციატორი და ორგანიზატორი იყო ი. ნაკაშიძე. 16 იანვარს დამტკიცდა „თბილისის სახალხო უნივერსიტეტების საზოგადოება", ხოლო 4 მარტს თბილისის სახლამდე მსმენელი დაესწრო. თბილისის სახალხო უნივერსიტეტის საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარედ მუშაობდა ვ. რცხილაძე. ქუთაისში, ბათუმში, სოხუმში, თელავში, ჭიათურაში, ფოთში ასევე შეიქმნა საუნივერსიტეტო საზოგადოებები ანალოგიური ხასიათის წესდებით.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ თბილისში იქმნებოდა მუშათა უნივესიტეტები, ხოლო 50-იანი წლების ბოლოს დაიწყო მათი მასობრივი გავრცელება. 1957 წელს შეიქმნა კულტურის სახელობის უნივერსიტეტები, ხოლო 1959 წელს თბილისის საქალაქო უნივერსიტეტი, სხვადასხვა დარგის ფაკულტეტებით. სახალხო უნივერსიტეტი მოქმედებდა 1990 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 824, თბ. 2002 წელი.
**საბავშვო რკინიგზა** — შპს საქართველოს რკინიგზის ფილიალი. 1935 წლის 24 ივნისს სერგო ორჯონიკიძის სახელობის კულტურისა და დასვენების პარკში (მუშთაიდი) საზაფხულო სეზონის დაწყებასთან ერთად გაიხსნა მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა. მატარებელი შედგებოდა ორთქლმავლის და სამი (მაგარი, სააგარაკო და საერთაშორისო) ვაგონისგან. რკინიგზა ააშენეს თბილისის რკინიგზის სკოლის მოსწავლეებმა და ახალგაზრდა რკინიგზელებმა. შემდეგ ისინი თვითონვე ემსახურებოდნენ მას. ამ მოვლენამ ფართო გამოხმაურება პოვა საბჭოთა კავშირში და მის ფარგლებს გარეთ (პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, მონღოლეთი და სხვა). მის მაგალითზე სსრ კავშირის სხვა ქალაქებშიც შეიქმნა საბავშვო რკინიგზები. მისი დირექტორია ა. რამაზაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 761, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საბჭოთა კავშირის 25 საბავშვო რკინიგზა
* რუსთავის საბავშვო რკინიგზის ისტორია
* რუსთავის საბავშვო რკინიგზის ფოტოგალერეა
* ხაშურის საბავშვო რკინიგზის ისტორია
* თბილისის საბავშვო რკინიგზის ისტორია
* ფოთის საბავშვო რკინიგზის ისტორია
**თეოდორა დიდი კომნენოსი** (ბერძ. Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή; დ. 1253-მდე, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია — გ. 1285 წლის შემდეგ) — ტრაპიზონის იმპერიის მერვე იმპერატორი 1284–1285 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. იმპერატორ მანუელ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, ქართველი თავადის,რუსუდან ქართველის შვილი. ტრაპიზონის იმპერატორი გახდა ძმის, იოანე II-ის წინააღმდეგ მოწყობილი ამბოხების შედეგად. 

1284 წელს, იოანეს ტრაპიზონში არყოფნის პერიოდში, თავისი ნათესავის, საქართველოს მეფე დავით VI ნარინის დახმარებით ხელში ჩაიგდო იმპერიის მართვის სადავეები, თუმცა მალევე 1285 წელს იოანე II დაბრუნნდა იმპერიაში და ხელისუფლება დაიბრუნა. 

მისი მმართველობა დაახლოებით ერთი წელი გრძელდებოდა,მაგრამ ამ პერიოდში მან მოასწრო და საკუთარი გამოსახულებით მონეტა გამოუშვა. სავარაუდოდ, დამხობის შემდეგ თეოდორა საეკლესიო ცხოვრებას შესდგომია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Fondation for Medieval Genealogy : ტრაპიზონის იმპერატორები

ლიტერატურა
----------

* The Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. 1, NY-Oxford, 1991

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრაპიზონის იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
ალექსი I  · ანდრონიკე I  · იოანე I  · მანუელ I  · ანდრონიკე II  · გიორგი I  · იოანე II  · თეოდორა კომნენოსი  · იოანე II  · ალექსი II  · ანდრონიკე III  · მანუელ II  · ბასილი · ირინა პალეოლოგოსი · ანა კომნენოსი  · იოანე III  · მიხეილი  · ალექსი III  · მანუელ III  · ალექსი IV  · იოანე IV  · დავითი |

 |