recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
რემერტის საფლავი
**ადოლფ რემერტის საფლავი** — „თბილისის გუბერნიის მინერალური წყლების საგანგებო სამმართველოს" ხელმძღვანელის, ადოლფ რემერტის საფლავი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში.

რემერტის დამსახურება
--------------------

აბასთუმნის, როგორც დასახლების აყვავების ხანა დაკავშირებულია ადოლფ რემერტის სახელთან. იგი იყო ახალშექმნილი ორგანიზაციის „თბილისის გუბერნიის მინერალური წყლების საგანგებო სამმართველოს" ხელმძღვანელი, რომელსაც დაევალა მინერალური წყლების ტერიტორიების კეთილმოწყობა. იმავე წელს ადოლფ რემერტმა აღძრა შუამდგომლობა დიდი მთავრის მიხეილ ნიკოლოზის ძის წინაშე აბასთუმანში გზის გაყვანის თაობაზე. მოგვიანებით ადოლფ რემერტმა თავისი პროგრამა წარუდგინა კავკასიის სამედიცინო საზოგადოებას, საბოლოოდ, პროგრამა მოიწონა დიდმა თავადმა, კავკასიის მეფისნაცვალმა.

კავკასიის სამედიცინო უწყებამ 1870-იანი წლების ბოლოს აბასთუმნის კეთილმოსაწყობად დააბანდა 500 000 მანეთი. ამის შემდეგ აბასთუმანი გახდა სანიმუშო ბალნეოთერაპევტული კურორტი. აიგო საუკეთესო სააბაზანო შენობა მარმარილოს აბაზანებით (აბანოს კომპლექსი), მოეწყო ცხელი წყლის გამაგრილებელი და გადამყვანი სისტემები, სხვადასხვაგვა შხაპები, მინერალური წყლის ინჰალაციის აპარატურა, ელექტროაბაზანება და სხვა. მთავარი სააბაზანო შენობის წინ გაშენდა "რემერტის პარკი" აუზითა და შადრევნით. პარკის ბოლოს 1883 წელს აშენდა „რემერტის ხიდი".

ადოლფ რემერტის სახელს უკავშირდება კურორტ აბასთუმნის განვითარება. მას შედგენილი ჰქონდა არა მარტო საკუთრივ წყაროების გამოყენებისა და მოწესრიგების, არამედ მთელი კურორტის კეთილმოწყობის პროგრამა. პროგრამაში გათვალისწინებული იყო:ხეივნის, სანაპიროს, წყალსადენის, კანალიზაციის მოწყობა, „კურზალის" აგება, დიდი სასტუმროს მშენებლობა, ამ პერიოდში აშენდა მდინარე ოცხეს ჯებირები და მოწესრიგდა მისი კალაპოტი. ასეთი ფართო პროგრამა იზიდავდა აბასთუმანში სააგარაკო მიწის ნაკვეთების შეძენის მრავალ მსურველს.

გარდაცვალება
------------

ადოლფ რემერტი აბასთუმანში მოღვაწეობდა 1890-1891 წლებში. იგი გარდაიცვალა სამშობლოში, გერმანიაში, თუმცა მისი სურვილის თანახმად დაკრძალულია აბასთუმანში, დღევანდელი საჯარო სკოლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, საიდანაც მისი საფლავი პირდაპირ გადაჰყურებს მინერალური წყლების ტერიტორიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20160
**აბათხევის კათოლიკური ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბათხევის აღმოსავლეთ ნაწილში.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა, ნაგებია ნათალი ქვის კვადრებით. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. სამხრეთის, ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედელში ორ-ორი ფართო თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში სამი პატარა სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთ კიდეში მეორე სართულის დონეზე კარია გაჭრილი პატრონიკეში შესასვლელად. კართან გარედან ლითონის კიბეა მიდგმული. ორფერდა სახურავის დასავლეთ ნაწილში ოთხ სვეტზე გახსნილი ფანჩატურიანი სამრეკლოა დაშენებული. საკურთხეველი სამნაწილიანია: შუაში ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც დარბაზისგან მკვეთრადაა ამაღლებული, აფსიდის ორივე მხარეს პასტოფორიუმებია, რომლებშიც შემავალი კარი აფსიდის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების წიბოზეა გაჭრილი.

დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის ერთსართულიანი პატრონიკეა გაკეთებული, რომელზეც მოხვედრა ორი გზითაა შესაძლებელი: დარბაზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში გაკეთებული კიბით და ტაძრის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით. კარის ორივე მხარეს, კედელში წმინდა წყლის პატარა რეზერვუარებია გაკეთებული, კათოლიკური რიტუალის წესისამებრ. ტაძრის აღმოსავლეთით, გალავანში ჩართულია ღვთისმშობლის სკულპტურის საბრძანებელი ნიშა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 19868
ავსტრია-უნგრეთი 1911 წელს
**ავსტროსლავიზმი** – ავსტრია-უნგრეთის სლავი ხალხის პოლიტიკური მოძრაობა XIX საუკუნის შუა წლებში. მოძრაობის პროგრამა შემუშავებული იყო ჩეხეთის ლიბერალურ-ბურჟუაზიული იდეოლოგების მიერ და ითვალისწინებდა ავსტრიის იმპერიის ფედერაციულ სახელმწიფოდ გარდაქმნას ჰაბსბურგების ხელისუფლების ქვეშ. 

როგორც პოლიტიკურმა კონცეფციამ, ავსტრიის მონარქიის სლავურ ხალხთა ლიბერალურ-ბურჟუაზიული წრეებისა ავსტროსლავიზმმა გავრცელება იწყო XIX საუკუნის 40-იან წლებში და სხვადასხვა ფორმით პირველ მსოფლიო ომამდე იარსება. ავსტროსლავიზმის, როგორც მოვლენის წარმოშობა, იყო საპასუხო რეაქცია გერმანულ ნაციონალიზმზე და სლავური მიწების გერმანულ კავშირში გაერთიანების მცდელობაზე.

პირველად ავტროსლავიზმის იდეა წამოაყენა მწერალმა და პოლიტიკურმა მოღვაწემ კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკიმ 1846 წელს. 1848–1849 წლების რევოლუციის პერიოდში ავსტროსლავიზმის ვრცელი პროგრამით გამოვიდა ჩეხი ისტორიკოსი ფრანტიშეკ პალაცკი, რომელიც ავსტრიის იმპერიაში მცხოვრები სლავი ხალხების სახელმწიფოდ გამოყოფის წინააღმდეგი იყო და მოითხოვდა მხოლოდ მათ ავტონომიას. 

ჩეხეთის ლიბერალური ბურჟაზიის იდეოლოგები ავსტროსლავიზმს XX საუკუნის დამდეგსაც იცავდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პანსლავიზმი
* ილირიზმი

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 2, თბ. 2008 წ. გვ. 538-539
**ბარათაშვილები** — ფეოდალური საგვარეულო XV-XIX საუკუნეების საქართველოში. გვარის ფუძემდებელი იყო ბარათა ქაჩიბაიძე (ქაჩიბაძე), რომლის შვილები XV საუკუნის II ნახევრის მოღვაწენი, ჯერ კიდევ ქაჩიბაძის გვარს ატარებდნენ, მათი შთამომავლები კი XV საუკუნის ბოლოდან უკვე ბარათაშვილებად იწოდებიან. ბარათაშვილების სამფლობელო საბარათიანო XV საუკუნის ბოლოსათვის ძირითადად ალგეთის, ქციისა და მაშავერის ხეობებს მოიცავდა (ამ ხეობებში სხვა ფეოდალებიც ფლობდნენ ყმა-მამულს). მათ ეკუთვნოდათ ასობით სოფელი, ჰყავდათ დაახლოებით 250-300 აზნაური და 2500-3000 კომლი გლეხი. სამფლობელოს ცენტრი სამშვილდე იყო. ციხესიმაგრეები და სასახლეები ჰქონდათ აგრეთვე დმანისში, დარბასჭალაში, ტბისში, ენაგეთში და სხვა. მათი საგვარეულო მონასტრები და სასაფლაო იყო ფიტარეთისა და გუდარეხის მონასტრები, დმანისის ღვთისმშობლისა და სოფ. ქედის ეკლესიები. 

ბარათაშვილები XVI-XVII საუკუნეებში ქართლის ხუთ დიდებულ თავადთა შორის ერთ-ერთი პირველნი იყვნენ და დიდ როლს ასრულებდნენ ქართლის სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ბარათაშვილების გვარის წარმომადგენლები იყვნენ მეწინავე სადროშოს — სომხით-საბარათიანოს სარდლები, მათ ხშირად ეჭირათ აგრეთვე სახლთუხუცესის, მდივანბეგებისა და სხვა სახელოები. XVI-XVII საუკუნეებში ბარათაშვილებს გამოეყვნენ და ცალკე ფეოდალურ საგვარეულოებად ჩამოყალიბდნენ გოსტაშაბიშვილები, გერმანოზიშვილები, ზურაბიშვილები, აბაშიშვილები, ორბელიშვილ-ყაფლანიშვილები, ფალავან-ხოსროშვილები, იარალიშვილები და იოთამიშვილები. თვით ბარათაშვილები XVII საუკუნის II ნახევრიდან დაქვეითდნენ და პირველობა ყაფლანიშვილებს დაუთმეს. 

ბარათაშვილების საგვარეულოს ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ ბარათა ბარათაშვილი, მიხეილ ბარათაშვილი, ნიკოლოზ ბარათაშვილი, სულხან ბარათაშვილი და სხვები.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1955;
* *ჯანაშია ს.* ბარათაშვილთა გენეალოგიისათვის, შრომები, ტ. 2, თბ. 1952;
* *ჯამბურია გ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 198, თბ. 1977
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგოლი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ავთანდილ აკაკის ძე გოგოლი** (დ. 23 აპრილი, 1922, თბილისი — დ. 8 დეკემბერი, 2003, იქვე) — ქართველი ჰიგიენისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1991), საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი ჰიგიენისტი (1985).

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, 1951 წელს — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1947 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1969 წლიდან გარემოს დაცვის ჰიგიენის განყოფილების გამგე). 1995–2001 წლებში იყო საქართველოს პროფილაქტიკური მედიცინისა და ადამიანის ეკოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი. იკვლევდა წყლის ჰიგიენის, წყალსატევების სანიტარული დაცვისა და მოსახლეობაზე მათი გავლენის პრობლემებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 69-70.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავთანდილ გოგოლი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ავესტური ენა** — ძველი ირანული ენის დიალექტი, რომელიც შემონახულია ზოროასტრიზმის საღვთო ტექსტების კრებულში — ავესტაში. 

ავესტური ენა მნიშვნელოვნად განსხვავდება ე. წ. აქემენიდების ლურსმული წარწერების ენისაგან, რომელიც ძველი ირანულის მეორე დიალექტია და ძველ სპარსული ეწოდება. ძეგლის მიხედვით გამოიყოფა ორი დიალექტურ-ქრონოლოგიური ფენა: ადრეული ავესტური, რომელსაც საფუძვლად უდევს ძვ. წ. VII-VI საუკუნეების ირანულის ერთ-ერთი დიალექტი. ამ დიალექტზე შესრულებულია სალექსო საზომით დაწერილი 17 გათა (საგალობელი), რომელთაც ზარათუშტრას მიაწერენ. ამ ფენას სპეციალურ სამეცნიერო ლიტერატურაში გათურსაც უწოდებენ. გვიანი ავესტურია სასანიანების ხანაში ფანაური ანაბნით ჩაწერილი ტექსტი, რომელსაც თან ახლავს ფალაური თარგმანი და კომენტარები. დედანს საშ. სპარსულად ეწოდა apastak („ფუძე" ან ძირითადი ტექსტი; ახ. სპარსულით avista), ხოლო დანარჩენს zend (ცოდნა, განმარტება). ავესტის ამ დიალექტურ-ქრონოლოგიურ ფენას მოგვიანებით ევროპილებმა უმართებულოდ უწოდეს ზენდური ენა. ავესტურ ენაზე ავესტის გარდა არაფერი შემორჩენილა. ვარაუდობენ რომ ძეგლის შექმნის ეპოქაშივე იგი უკვე მკვდარი ენა იყო. როგორც საღვთისმსახურო ენა, იგი დღემდე შემოინახეს ინდოეთში მცხოვრებმა ზოროასტრიზმის ფარსმა მიმდევრებმა.

ლიტერატურა
----------

* *გ. ახვლედიანი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 120.
* გ. ახვლედიანი, „ავესტიდან" (თარგმნილი კომენტარებითურთ), «ჩვენი მეცნიერება», 1924, №1
* Соколов С. Н. «Авестинский язык», М. 1961
* Barthlomae Chr. „Awestasprache Altpersisch", Bd. 1, Stras. 1896
* Barthlomae Chr. „Altiranisches Worterbuch", 2. Aufl. B. 1961
**ავერინოს სახლი** (რუს. Дом Аверьино) — სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია 1860 წელს. ავერინოს სახლს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილების საფუძველზე გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 50.

ისტორია
-------

მიწის ნაკვეთი რომელიც მდებარეობდა კომერციული შესახვევისა (ამჟამად უკრაინის შესახვევი) და ბერძნების ქუჩის კუთხეში, XIX საუკუნეში შეიძინა ავერინოების კომმერსანტთა ოჯახმა. ტერიტორიაზე მდებარეობდა რამდენიმე ნაგებობა. ყველაზე ძველი ნაგებობა იყო ორსართულიანი სახლი ბალუსტრადით, რომელიც აგებული იყო 1818 წელს. მოგვიანებით სახლის მფლობელობა ნაწილ ნაწილ გაიყიდა და არნიშნული ორსართულიანი სახლი გახდა მუსურის ოჯახის კუთვნილება.

ორსართულიანი სახლი ბერძნების ქუჩის კუთხეში ააგეს XIX საუკუნის შუა წლებში. 1855 წელს იგი სერიოზულად დაზარალდა ინგლის-საფრანგეთის ესკადრის მიერ გაახსნილი ცეცხლის შედეგად. მფლობელებმა სახლი აღადგინეს. სახლის მფლობელი იყო ავერინო, ხოლო 1890 წლიდან, მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი ცოლი - სოფია ავერინო. 1896 წლიდან სახლის მფლობელია ა. რიდელიუ და მისი მემკვიდრეები. 1915 წელს კი სახლს დაეუფლა ფ. ზვორინო. 

1919 წელს შენობაში განთავსებული იყო თეთრების მოძრაობის მთავარსარდლის გენერალ-ლეიტენანტის ანტონ დენიკინის შტაბი. 23 ოქტომბერს ავერინოს სახლში გაიმართა რუსეთის არმიის უმაღლესი სამხედრო წოდებისა და მოკავშირეთა სამხედრო მისიების წარმომადგენელთა (დიდი ბრიტანეთი, ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი) შეხვედრა. 

საბჭოტა ხელისუფლეის დამყარების შემდეგ მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია. 1920-იან წლებში სახლში მოქმედებდა განათლების განყოფილება, შვიდწლიანი სკოლა გერმანელი ინტერვენტების შვილებისთვის, საბავშვო ბაღი № 8. 1944-1948 წლებში მეორე სართული ეკავა პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეს, ხოლო პირველ სართულზე მოქმედებდა პ. ჩაიკოვსკის სახელობის ბავშვთა მუსიკალური სკოლა № 1. იგი შენობაში განთავსებული იყო 2000 წლამდე.

აღწერა
------

ავერინოს სახლის არქიტექტურა შეიცავს კლასიციზმისა და ბაროკოს არქიტექტურული სტილის ელემენტებს. საკმაოდ მკაცრი ფასადი შემკულია რუსტიკებით. სწორკუთხა ფანჯრების სანდრიკები ნახევრაწრიული და სამკუთხა ფორმისაა. სახლს ეზოს მხრიდან აივანი აქვს მეტალის აჟურული მოაჯირით, ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი.

ლიტერატურა
----------

* В. И. Тимошенко. Энциклопедия Таганрога. — Ростов-на-Дону: РостИздат, 2003. — 526 с.

სქოლიო
------

1. ↑  ЖИЛОЙ ДОМ. КОМПЛЕКС ЗАСТРОЙКИ УЛИЦЫ.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Дом 50/11. Исторический Таганрог.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-05. ციტირების თარიღი: 2017-03-04.
3. ↑  В. И. Тимошенко. Энциклопедия Таганрога. — Ростов-на-Дону: РостИздат, 2003 с. 126
4. ↑  В. И. Тимошенко. Энциклопедия Таганрога. — Ростов-на-Дону: РостИздат, 2003 с. 127
ავესტური ანბანი
**ავესტური დამწერლობა** — სპარსული დამწერლობის ერთ-ერთი სახეობა, რომლითაც ზოროასტრული საღვთო წერილის ტექსტებია დაწერილი. გარდა ავესტურისა, საშუალი საპარსული ტექსტების ჩასაწერადაც გამოიყენებოდა. შედგება 50 ნიშნისაგან (37 თანხმოვანი და 16 ხმოვანი*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !). ამ ნიშნებს აშკარად გამოხატული კურსივის ხასიათი აქვთ. ავესტური დამწერლობის ასოები, არაბულის მსგავსად, ერთმანეთზე გადაბმულად იწერება. იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ.

ავასტური დამწერლობა ენათესავება, ერთის მხრივ, ფალაურ დამწერლობას, ხოლო მეორეს მხრივ, ფარსულ დამწერლობას, რის გამო ზოგიერთი მკვლევარი მას „შერეულ" ანბანად მიიჩნევს. ფარსულ და ფარაულ დამწერლობებთან ასეთსავე მიმართებას ამჟღავნებს არამეული დამწერლობის ის სახეობა, საიდანაც არმაზული დამწერლობა მომდინარეობს. ამიტომ გამორიცხული არაა შესაძლებლობა, რომ ავასტური დამწერლობის არამეული დამწერლობის მსგავსი ვარიანტი ედოს საფუძვლად. ავასტური დამწერლობის ძეგლები ორგვარია: ინდური (უძველესი ტექსტები წარმოდგენილია XIII-XIV საუკუნეების ძეგლებით) და სპარსული (XVII საუკუნე), რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ გვიანდელ ხელნაწერებშია დაცული, უფრო ზუსტად ასახავს ტექსტს. ავასტურ დამწერლობაში განვითარებულია ხმოვანთა სისტემის ამსახველი ნიშნები, რასაც ბერძნულის გავლენას მიაწერენ.

ირანში ისლამის გავრცელების შედეგად ფალალაური და ავესტური დამწერლობა მალე არაბულმა დამწერლობამ ჩაანაცვლა. ეს ორი ირანული დამწერლობა დღეს მხოლოდ ზოროასტრიზმის მიმდევრების მიერ გამოიყენება.

ლიტერატურა
----------

* *გ. წერეთელი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 120.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავესტური ენა და დამწერლობა (ინგლისური)
* ავესტური დამწელრლობის კოდირება დაარქივებული 2016-02-19 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური) (PDF-ფაილი; 1,25 MB)

სქოლიო
------

1. ↑  A. V. Williams Jackson, The Avestan Alphabet and its Transcriptions, Stuttgart 1890
**აბეშურა** (გ. დაახლ. 294, მცხეთა) — ქართლის (იბერია) დედოფალი, ფარნავაზიანთა უკანასკნელი მეფის ასფაგურის ასული და ხოსროვიანთა პირველი მეფის მირიან III-ის მეუღლე დაახლოებით 287-294 წლებში.

მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი, თუმცა „ქართლის ცხოვრების" მეოთხე თავში ავტორი აღწერს ასფაგურის მეფობის ბოლო წლებს და გვირგვინის გადაცემის პროცესს. ცნობილია, რომ ასფაგურს არ ჰყავდა ძე, რაც სახელმწიფოებრიობის არსებას პრობლემას უქმინდა. სპარსთა შეტევების შედეგად, მეფე იმიერკავკასიაში გაემგზავრა, რათა ოსებსა და ჩრდილო კავკასიელებისგან დახმარება მიეღო ჯარის ფორმირებაში, თუმცა ოსეთშივე გარდაიცვალა. შექმნილმა გარემოებამ კიდევ უფრო გაამწვავა სიტუაცია. 

რათა სპარსელებს არ დაეპრყრათ ქართლი, დიდგვაროვნებმა სპარსეთის შაჰს შესთავაზეს ქართველთა მეფის-ასულის გათხოვება მის მიერ ტახტის შერჩეულ მემკვიდრეზე, რაც მოხდა კიდევაც. აბეშურა იქორწინა სპარს უფლისწულზე, შვიდი წლის მიჰრანზე, რომელიც შემდგომში მირიან III-ის სახელით არის ცნობილი. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ მაშინ მოიყვანეს ასული ასფაგურ მეფისა სამშჳლდით, რომელსა ერქუა აბეშურა, და შერთო იგი სპარსთა მეფემან ძესა თჳსსა, რომელი მუნ თანა ჰყვა შჳდისა წლისა, ნაშობი მჴევლისა, რომელსა ერქუა სპარსულად მიჰრან, ხოლო ქართულად მირიან" |
|  |  |

აბეშურა დედოფალი გარდაიცვალა მაშინ, როცა მეფე მირიანს თხუთმეტი წელის შეუსრულდა, რაც დაახლოებით 294 წელს მოხდა. ქართლის ცხოვრების ავტორი აღწერს ამ მოვლენას ფანავაზიანთა დინასტიის დასრულებით და ხოსროვიანებისთვის სამეფო ტახტის გადაცემით.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ხოლო იქმნა რა მირიან თხუთმეტისა წლისა, მოუკუდა ცოლი, ასული ქართველთა მეფისა, და ამას ზედა დაესრულა ქართლს შინა მეფობა და დედოფლობა ფარნავაზიანთა მეფეთა. მაშინ შეწუხდეს ყოველნი ქართველნი სიკუდილსა ზედა დედოფლისა მათისასა, არამედ დაადგრეს ერთგულებასა ზედა მირიანისსა, რამეთუ არღარა ვინ იყო ყოვლად-ვე ნათესავი ფარნავაზიანთა, რომელი-ცა ღირს იყო მეფობასა ქართველთასა" |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* *ვ. გოილაძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 29.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ქართლის ცხოვრების" ტექსტი
**ავქსენტი ბესარიონის ძე აბესაძე** (დ. 8 ივნისი, 1873, სოფ. მუხურა, შორაპნის მაზრა, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი და თბილისის სასულიერო სემინარია, შემდეგ თბილისის სამხედრო სასწავლებელი 1899 წელს. 1894 წლიდან მსახურობდა რუსეთის საიმპერატორო არმიაში. 1904 წელს ბათუმში მიტინგის დროს დახვრეტისგან დაიცვა მუშები, რის გამოც სასჯელის სახით მანჯურიაში გაამწესეს. 1905 წელს საქართველოში დაბრუნდა. 1901 წლიდან ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს, 1911 წლიდან დაიწყო საქართველოს რუსეთთან შეერთების პერიოდის შესწავლა.

მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში. კაპიტნის წოდებით მსახურობდა 204-ე ქვეითი არდაგან-მიხაილოვის პოლკში. თავი გამოიჩინა და მძიმედ დაიჭრა 1914 წლის დეკემბერში გერმანელების წინააღმდეგ ბრძოლებში ვენჟიკი-ანტოსინის რაიონში (პოლონეთი), რისთვის დაჯილდოვდა წმ. გიორგის იარაღით (ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის"), შემდეგ წმ. ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენით (1915). 

1918 წლიდან აბესაძე პოლკოვნიკის წოდებით მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიაში. მეთაურობდა სანაპირო ჯარის ნაწილს, რომელიც დარიალის ხეობას და საქართველოს სამხედრო გზას იცავდა. 1918 წლის მაის-ივნისში დუშეთის მაზრაში ამბოხების დროს ბოლშევიკებთან საბრძოლველად ჩამოაყალიბა ადგილობრივ მოხევეთა მოხალისეთა რაზმი. მალე აბესაძის საეტაპო ბატალიონის ჯარისკაცები ბოლშევიკების მხარეს გადავიდნენ, რის გამოც უმოქმედობის ბრალდებით 1918 წლის ნოემბერში თანამდებობიდან გადააყენეს და გარკვეული ხნით შინაპატიმრობაში მოათავსეს. შემდეგ განაგრძო სამსახური საქართველოს სამხედრო სამინისტროში. იყო ომში დაჭრილ-დასახიჩრებულთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. 1918-1920 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებთან: „სახალხო გაზეთი", „საქართველო", „ჯარისკაცი", „ჯარი და ერი", „რესპუბლიკის ჯარი", სადაც ქართული ჯარის შექმნისა და ჯარისკაცის გაწვრთნა-სწავლების შესახებ სპეციალურ სამხედრო წერილებს ათავსებდა. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობისთვის საბჭოთა ხელისუფლების გადაწყვეტილებით დახვრიტეს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* აჭარის მთავარი ახმედ-ფაშა ხიმშიაშვილი (ავტორი). - თბილისი, იასონ კერესელიძის გამოც. 1914.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი:1801-1952: ტ.I .-თბ.2018.-გვ.52.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავქსენტი აბესაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ავტოლითოგრაფია** (ძვ. ბერძნ. αὐτός — „თვითონ",  λίθος — „ქვა" და  γράφω — „ვწერ", „ვხატავ") — ლითოგრაფიის სახე, რომლის ორიგინალი ქვაზე თვითონ მხატვარს გადააქვს და არა ოსტატ ლითოგრაფს.

ამ მეთოდის გამოყენებისას მხატვარი კომპოზიციაში ცხიმის მაღალი შემცველობის მქონე სპეციალური მელნის ან ფანქრის გამოყენებით ხატავდა სპეციალურ ქაღალდზე, რომლის გამოსახულება თავად მხატვარმა გადაიტანა ლითოგრაფიული ქვის ზედაპირზე (თუთია ან ალუმინის ფირფიტა). გამოსახულების გადატანის შემდეგ, ან თავად მხატვარი, ან სპეციალური ოსტატი ლითოგრაფი, აფორმებდა ნახატს და მიღებული სურათი იბეჭდებოდა ხელით სტამბაზე.

ავტოგრაფიის ტექნიკა გამოიგონა ალიოზ ზენეფელდერმა ბოჰემიაში 1796 წელს, რომელმაც თავისი გამოგონება შემდეგნაირად აღწერა: „ეს მეთოდი დამახასიათებელია ქიმიური ბეჭდვისთვის და მიდრეკილი ვარ მივიჩნიო ის ჩემს გამოგონებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანად".

ავტოგრაფია, სხვა საკითხებთან ერთად, დადებითად განსხვავდებოდა გრავიურისგან თავისი სიაფით და ასევე იმით, რომ მასში გამოსახულება შესრულდა არა სარკეში, არამედ ბუნებრივი სახით, რამაც მნიშვნელოვნად გაამარტივა ნამუშევარი. XIX საუკუნეში ავტოლითოგრაფია აქტიურად გამოიყენებოდა რუკებიდან, ილუსტრაციებიდან, პრეისკურანტებიდან და ა.შ. ანაბეჭდების მისაღებად. 

XIX საუკუნის განმავლობაში ტერმინი ავტოგრაფია და ავტოლითოგრაფია გამოვიდა ხმარებიდან, და მისი ადგილი ლითოგრაფიამ დაიკავა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 159.

სქოლიო
------

1. ↑  Pierre Larousse. Autographie // Grand Dictionnaire Universel du XIXe siècle : tome premier. — Paris : Édition classique Larousse et Boyer, 1866. — P. 995—996.
2. ↑  Alois Senefelder. Vollständiges Lehrbuch der Steindruckerey. — München, Wien, 1818. — С. 297.
**აბრეშუმი** (სპარს. ابریشم [abrishom]; ძველქართულად ერქვა — **ჭიჭნაური**) — ბუნებრივი საფეიქრო ბოჭკო. აბრეშუმის მთლიანი მასა წარმოიქმნება აბრეშუმის ჭიის სანაფე (აბრეშუმის გამომყოფ) ჯირკვლებში, საიდანაც გამოიყოფა ორი უწყვეტი ელემენტარული ძაფის სახით.

აბრეშუმი მაგარი, ჭიმვადი, ჰიგროსკოპიული, ჰაერგამტარი და კარგი ელექტროიზოლატორია. იწვის უალოდ. ნახშირდება 180 C ზევით; მასზე არ მოქმედებს დაბალი კონცენტრაციის მჟავეები და ტუტეები.

ხელოვნური აბრეშუმის შესახებ იხილეთ ქიმიური ბოჭკო.

შემადგენლობა
------------

აბრეშუმის ძირითადი შემადგენელი ნივთიერებებია ფიბრიონი და სერიცინი. პირველი — აბრეშუმს ანიჭებს სიმაგრეს, ელასტიკურობას, ელვარებას, სინაზესა და სხვა; მეორე — ერთმანეთთან აკავშირებს ელემენტარულ ძაფებს.

გამოყენება
----------

აბრეშუმს იყენებენ მედიცინაშიც (ქირურგიულ ძაფად). ტექნიკაში—(საიზოლაციო მასალად, მაღალი ხარისხის საცრის დასამზადებლად); აგრეთვე თავდაცვით მრეწველობაში და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 34.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:აბრეშუმი
 | აბრეშუმი ვიქსიკონში |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
აბრაჰამ ორტელიუსი
**აბრაჰამ ორტელიუსი** (Abraham Ortelius; დ. 2 აპრილი, 1527 — გ. 28 ივნისი, 1598) — კარტოგრაფი და გეოგრაფი, საზოგადოდ აღიარებული, როგორც პირველი თანამედროვე ატლასის შემქმნელი.

დაიბადა ანტვერპენში, ამჟამად ბელგიაში. აუგსბურგში გავლენიანი ორტელიუსების ოჯახის წევრი, ის ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში. განსაკუთრებით ცნობილია ჩვიდმეტ პროვინციაში მოგზაურობით; სამხრეთ, დასავლეთ, ჩრდილო და აღმოსავლეთ გერმანიაში (1560, 1575-76), საფრანგეთში (1559-60), ინგლისსა და ირლანდიაში (1576) და იტალიაში (1578 და სავარაუდოდ 1550 და 1558).

დამწყებმა რუკის გრავიორმა ანტვერპენის წმ. ლუკას გილდიაში დაიწყო მუშაობა, როგორც აფსეტერ ვან კარტენმა. მისი ადრეული კარიერა მეწარმეობასთან იყო დაკავშირებული და მის მოგზაურობათა უმრავლესობა 1560 წლამდე კომერციულ მიზნებს ემსახურებოდა. თუმცა 1560 წელს მერკატორთან ტრიერში, ლორნსა და პუატიეში მგზავრობისას მას ცნობისმოყვარეობა გაუღვივდა, მერკატორის ზეგავლენით, მეცნიერული გეოგრაფიისადმი. სწორედ ამის შემდეგ მიუძღვნა მან თავი, მისი მეგობრის რჩევით, ატლასის ან "მსოფლიოს თეატრის" (Theatrum Orbis Terrarum) შექმნას, რითაც მან შემდეგ სახელი გაითქვა.

1564 წელს ორტელიუსმა დაასრულა ე. წ. "mappemonde", რვაფურცლიანი მსოფლიოს რუკა, რომელიც შემდგომში გამოჩნდა შეკვეცილი ფორმით "თეატრშიც". ამ უნიკალური რუკის ერთადერთი დღემდე შემორჩენილი ასლი დაცულია ბაზლის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში (cf. Bernoulli, Ein Karteninkunabelnband, Basle, 1905, გვ. 5). მან ასევე გამოაქვეყნა ეგვიპტის ორგვერდიანი რუკა 1565 წელს, ნიდერლანდის სანაპიროზე ბრიტენბურგის ციხესიმაგრის გეგმა 1568 წელს, აზიის რვაფურცლიანი რუკა 1567 წელს და ესპანეთის ექვსფურცლიანი რუკა მისი განთქმული მსოფლიოს ატლასის გამოცემამდე.

მსოფლიოს ატლასი
---------------

1570 წელს (20 მაისს) გამოიცა ჟილს კოპენს დე დისტის მიერ ანტვერპენში ორტელიუსის Theatrum Orbis Terrarum (მსოფლიოს თეატრი), პირველი თანამედროვე ატლასი (53 რუკისგან შემდგარი). მისი სამი ლათინური გამოცემა (ჰოლანდიური, ფრანგული და გერმანული გამოცემების პარალელურად) გამოჩნდა 1572 წლამდე; ხოლო 1598 წელმს ორტელიუსის გარდაცვალებამდე სულ ოცდახუთი გამოცემა დაიბეჭდა. შემდეგ კიდევ სულ რამდენიმე გამოცემა დაიბეჭდა, ვინაიდან 1612 წლამდე ამ ატლასზე დიდი მოთხოვნა იყო. რუკათა უმრავლესობა რეპროდუქციები უნდა ყოფილიყო (პირველ თეატრუმში 87 ავტორის სახელია მოყვანილი, რაც 183-მდე გაიზარდა 1601 წელს გამოშვებულ ლათინურ ვარიანტში), და მათში მრავალი შეცდომაა გაპარული. შეცდომები იყო როგორც ზოგად რუკებში, ისე დატალებშიც; ასე მაგალითად, სამხრეთ ამერიკა თავდაპირველად სრულიად შეუსაბამო ფორმისაა პირველ გამოცემაში, მაგრამ გასწორებულ იქნა 1587 წელს ფრანგულ ვარიანტში, ხოლო შოტლანდიის რუკაზე გრამპიანსი მდებარეობს ფორტსა და კლაიდს შორის. თუმცა ზოგადად, ეს ატლასი მისი თანმხლები ტექსტითურთ საუცხოო ერუდიციისა და შრომის ნიმუშია. მისი წინამორბედი და პროტოტიპი იყო ოცდათვრამეტი რუკის კოლექცია, რომელშიც შედიოდა ევროპის მიწები, აზია, აფრიკა, თათრეთი და ეგვიპტე. ეს რუკები შეკრებილი იყო ორტელიუსის მეგობრისა და პატრონის ჟილს ჰოოფტმანისა და მისი აგენტების მიერ. მათი უმრავლესობა რომში იყო დაბეჭდილი, და მხოლოდ ცხრა მათგანი იყო ბელგიაში შექმნილი.

ორტელიუსის "მსოფლიოს თეატრი".
**აბუ ჯაფარ მუჰამად იბნ ჯარირ ატ-ტაბარი** ან უბრალოდ **ატ-ტაბარი** (დ. 839, ამოლი, ტაბარისტანის ოლქი, ახლანდელი ირანი — გ. 923, ტაბარისტანი) — არაბი ისტორიკოსი და ღვთისმეტყველი. ავტორი შრომისა „დესპანებისა და მეფეების ისტორია", რომელიც ფაქტების სიმრავლითა და გადმოცემის სიზუსტით ახლო აღმოსავლეთის ძველი და შუა საუკუნეების განსაკუთრებით ომაიანთა და აბასიანთა (915 წლამდე) დროის, არაბთა სახალიფოს ისტორიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროს წარმოადგენს. ატ-ტაბარი იყენებს როგორც ზეპირ ტრადიციას, ისე ჩვენამდე მოუღწეველ ადრინდელ არაბი ავტორების ნაშრომებს. იგი ავტორია ასევე ყურანის მრავალტომიანი კომენტარებისა. ისტორიისა და თეოლოგიის გარდა ტაბარი წავლობდა არაბულ პოეზიას, ლექსიკოგრაფიას, გრამატიკას, მათემატიკას, მედიცინას. აქვს ცნობები თბილისის მოსახლეობის რაოდენობის შესახებ ბუღა თურქის ლაშქრობის დროს (853 წელი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 633-634.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ат-Табари. Древние и средневековые источники по этнографии и истории Африки южнее Сахары. Т. 1. Арабские источники VII-X вв. М.-Л. АН СССР. 1960.
* Ат-Табари. აღმოსავლური ლიტერატურა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-23. ციტირების თარიღი: 18 მაისი 2011.
*The Elder Scrolls*-ის ლოგო
***The Elder Scrolls Travels*** — პორტატიული როლური ვიედო თამაშების სერია „*The Elder Scrolls*"-ის სერიიდან. რომელიც ძირითადად შეიმუშავა და გამოსცა კომპანია Vir2L Studios-მა. სერია მოიცავს შემდეგ თამაშებს: „*Stormhold*" (2003), „*Dawnstar*" (2004) და „*Shadowkey*" (2004).

Stormhold
---------

*The Elder Scrolls Travels: Stormhold* — როლური ვიდეო თამაში, შექმნილი ექსკლუზიურად J2ME და BREW მოწყობილობებისთვის. „*Elder Scrolls Travels*-ის სერიის ორი ძირითადი თამაშის მსგავსად, ის შექმნა და გამოსცა Vir2L Studios-მა, 2003 წლის 1 აგვისტოს.

Dawnstar
--------

*The Elder Scrolls Travels: Dawnstar* — როლური ვიდეო თამაში, შექმნილი ექსკლუზიურად J2ME და BREW მოწყობილობებისთვის. „*Elder Scrolls Travels*-ის სერიის ორი ძირითადი თამაშის მსგავსად, ის შექმნა და გამოსცა Vir2L Studios-მა, 2004 წლის 26 აგვისტოს.

Shadowkey
---------

*The Elder Scrolls Travels: Shadowkey* როლური ვიდეო თამაში შექმნილი Vir2L Studios-ის მიერ ექსკლუზიურად Nokia N-Gage-ისთვის. მრავალმოთამაშიანი რეჟიმის შექმნაზე მუშაობდა კომპანია TKO Software. როგორც *Elder Scrolls Travels* სერიის ნაწილი, გამოვიდა 2004 წლის ნოემბრის თვეში და ითვლება პირველ და ერთადერთ თამაშად სერიიდან, რომელიც გამოვიდა პორტატიულ კონსოლზე.

### მიმოხილვა

*The Elder Scrolls Travels: Shadowkey*-მა მიღო უარყოფითი შეფასებები კრიტიკოსებისგან და საერთო მიმოხილვების საიტზე GameRankings-ზე ფლობს 55.91%.. GameSpot-ის მიმოხილველმა გააკრიტიკა თამაშის კონტროლის და ბრძოლის სისტემა და სიუჟეტი.

Oblivion
--------

***The Elder Scrolls Travels: Oblivion*** — როლური ვიდეო თამაში შექმნილი PSP მოწყობილობისთვის. თამაში არასდროს გამოსულა. ბეტა ვერსია ხელმისაწვომია ინტერნეტ-საიტებზე.

სქოლიო
------

1. ↑  The Elder Scrolls Travels: Shadowkey Comes To The N-Gage Platform. vir2l.com (3 მაისი, 2004).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2004-07-17. ციტირების თარიღი: =4 სექტემბერი, 2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
*The Elder Scrolls*-ის სერია |
| --- |
|  |
| *ვიდეო თამაშები* | 

|  |  |
| --- | --- |
| ძირითადი სერიები | 
* *Arena*
* *II: Daggerfall*
* *III: Morrowind*
	+ *Tribunal*
	+ *Bloodmoon*
* *IV: Oblivion*
	+ *Knights of the Nine*
	+ *Shivering Isles*
* *V: Skyrim*
	+ *Dawnguard*
	+ *Hearthfire*
	+ *Dragonborn*
 |
|  |
| სპინოფები | 
* *Battlespire*
* *Redguard*
* *Travels*
* *Online*
* *Legends*
 |
|  |
| ფანების შექმნილიმოდიფიკაციები | 
* *Nehrim: At Fate's Edge*
* *Skywind*
 |

 |
|  |
| ნოველები | 
* *ჯოჯოხეთური ქალაქი*
* *სულების მბრძანებელი*
 |
|  |
| დაკავშირებული | 
* Bethesda Game Studios
* Bethesda Softworks
* *Scrolls*
* *Radiant A.I.*
* Vir2L Studios
* ZeniMax Online Studios
 |
|  |
| 
* **კატეგორია**
 |

 |
**ბარაკუდასებრნი**, *ზღვის ქარიყლაპიები* (Sphyraenidae) — ზღვის თევზების ოჯახი იალქნოსნისნაირთა რიგისა. ტანის ფორმით ქარიყლაპიებს წააგვანან. თავი წამახვილებულია, პირი დიდი, კბილები ძლიერი (წინები ეშვისებრია). ზურგის ორი ფარფლიდან პირველს 5 ეკლიანი სხივი აქვს. ქერცლი მცირე ზომისაა, ციკლოიდური. ცნობილია 1 გვარი (ბარაკუდა) და 30-მდე სახეობა. დიდი ბარაკუდა (*Sphyraena barracuda*) სიგრძეში 2–3 მეტრს აღწევს. ბინადრობს ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ წყლებში, სანაპირო ზონაში მცირე სიღრმეზე. იკვებება დიდი ზომის თევზით, რომელსაც ნაწილ-ნაწილ გლეჯს. ცნობილია ადამიანზე თავდასხმის შემთხვევებიც. მცირე ზომის ბარაკუდების ხორცი ძვირად ფასობს; ცენტრალური ამერიკის რაიონების დიდი ბარაკუდას საკვებად გამოყენებამ შესაძლოა გამოიწვიოს დაავადება (სიგუატერა), რასაც თან ახლავს კუნთების ტკივილი, ნერვული ცენტრების დაზიანება და სხვ. ზოგჯერ ლეტალურადაც მთავრდება.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Решетников Ю. С.* Барракудовые // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 64.
2. ↑  Family *Sphyraenidae* - Barracudas. *FishBase*. ციტირების თარიღი: 27 ნოემბერი, 2021
**ბაგრატ მიკირტუმოვი** (დ. 1869, სოფ. შინიხი) — სოციალ-დემოკრატი ინტერნაციონალისტი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (პარლამენტის) წევრი. ეროვნებით სომეხი. დაიბადა გლეხის ოჯახში. განათლება ოჯახში მიიღო. 1903-1916 წლებში მუშაობდა ქართულ გამომცემლობათა ამხანაგობის სტამბაში, სადაც ისწავლა ქართული წერა-კითხვა, აქედანვე ჩაერთო პოლიტიკურ საქმიანობაში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სასარგებლოდ. მისივე აღნიშვნით, სტამბაში მუშაობამ მის მსოფლმხედველობაზე დიდი გავლენა მოახდინა. 1907-1917 წლებში მუშაობდა პარტიის სახალხო უნივერსიტეტის გამგეობის სამეურნეო სექციაში და სხვადასხვა პარტიულ კომისიებში. 1912 მონაწილეობდა სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნებში თბილისის გუბერნიის მუშების ამომრჩევლად. არჩევნებში მუშათა ხმა მისცა კარლო ჩხეიძეს. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში ეწეოდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას. 1918 წელს იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი. შედიოდა ეროვნული საბჭოს სოციალ-დემოკრატთა ფრაქციაში. საბჭოთა ოკუპაციის შემდგომ ცნობები არ მოიპოვება.

ლიტერატურა
----------

* *ირმაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 276.
**ათერინისნაირნი** (ლათ. Atheriniformes) — ძვლოვანი თევზების რიგი. ცნობილია ეოცენიდან. სხეულის სიგრძე 4–50 სმ-ია. ახასიათებთ ზურგის ორი ფარფლი, რომელთაგან პირველი სუსტია და მოქნილი დაუტოტავი სხივებისგან შედგება. ქერცლი დიდი, ციკლოიდური, იშვიათად ქტენოიდურია. გვერდითი ხაზი ან არ აქვთ, ან წარმოდგენილია რიგი ჩაღრმავებების სახით. ათერინების მსხვილ ქვირითს გარსზე ძაფისებრი დანამატი აქვს, რისი საშუალებითაც სუბსტრატს ეკვრება. ცნობილია 60-მდე გვარის 200-ზე მეტი სახეობა. ჩვეულებრივ ბინადრობენ ტროპიკული და სუბტროპიკული ზღვების სანაპირო ზონაში. შავ და კასპიის ზღვებში გვხვდება ათერინისებრთა ოჯახის (*Atherinidae*) თევზები. ჩვეულებრივი ათერინა (*Atherina boyeri*) მცირე ზომის თევზია (სიგრძე 10 სმ-მდე); იკვებება ზოოპლანქტონით. კალიფორნიული ათერინა, ანუ გრუნიონი (*Leuresthes tenuis*) მაღალი მოქცევის დროს ქვირითს ქვიშაში ფლავს, ლარვები ქვირითიდან ერთი თვის შემდგომ, შემდეგი მოქცევის დროს გამოდიან. *Phallostethidae*-ს ოჯახის ცოცხლადმშობი სახეობების ანალური და სასქესო ხვრელები, აგრეთვე სასქესო ორგანოები (პრიაპიუმი) განლაგებულია ყელზე. ზოგიერთი ათერინასნაირი რეწვის ობიექტია. წვრილი სახეობები ჰყავთ აკვარიუმებში.

კლასიფიკაცია
------------

ცნობილია შემდეგი ოჯახები:

* **ათერინისნაირნი**
	+ ქვერიგი *Atherinopsoidei*
		- *Atherinopsidae*
		- *Notocheiridae*
	+ ქვერიგი *Atherinoidei*
		- *Isonidae*
		- *Melanotaeniidae*
		- *Atherionidae*
		- *Dentatherinidae*
		- *Phallostethidae*
		- *Atherinidae*

სქოლიო
------

1. ↑  *Решетников Ю. С.* Атеринообразные // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 441.
2. ↑   (2016) *Fishes of the World*, 5th,  Wiley,   გვ. 354. ISBN 978-1-118-34233-6.  დაარქივებული 2019-04-08 საიტზე Wayback Machine.
წმინდა ათინოგენე სებასტიელი
**ათინოგენე და მისი ათი მოწაფე** (ბერძ. Ιερομάρτυρος Αθηνογένους επισκόπου; გ. 311) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 16 ივლისი, ახალი სტილით - 29 ივლისი.

ცხოვრება
--------

მღვდელმოწამე ათინოგენე და ათი მისი მოწაფე ქალაქ სებასტიაში ეწამნენ 311 წელს. მმართველმა ფილომარქსმა დიდი ზეიმი გამართა წარმართული ღვთაებების პატივსაცემად და სებასტიელებს მასში მონაწილეობა მოსთხოვა. ქალაქის მოსახლეობამ, რომელთა უმეტესობა მართლმადიდებელი იყო, უარი განაცხადა კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვაზე. მხედრებს ებრძანათ, ამოეჟლიტათ ქრისტიანები.

მმართველს მოახსენეს, ქრისტიანობის ასეთი ფართო გავრცელება ეპისკოპოს ათინოგენეს ქადაგების შედეგიაო. გაიცა განკარგულება, მოეძებნათ მეუფე და სამსჯავროზე წარედგინათ. მხედრებმა ქალაქის მახლობლად მდებარე მცირე მონასტერს მიაშურეს, სადაც ათინოგენე თავის ათ მოწაფესთან ერთად ცხოვრობდა, მაგრამ, რადგან მღვდელმთავარი იქ არ დახვდათ, მის ნაცვლად სავანის ძმები შეიპყრეს. როცა ათინოგენემ შეიტყო ამის შესახებ, სებასტიაში ჩავიდა. უსჯულოებმა თავად მწყემსმთავარიც დააპატიმრეს. საპყრობილეში ათინოგენე განამტკიცებდა სულიერ შვილებს. მისი მადლმოსილი სიტყვებით გამხნევებულმა მოწამეებმა სამსჯავროზე ახოვნად აღიარეს ჭეშმარიტი სარწმუნოება და კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვაზე მტკიცე უარი განაცხადეს. ამისთვის ისინი ჯერ სასტიკად აწამეს, შემდეგ კი თავები მოჰკვეთეს.

მოწაფეების დახოცვის შემდეგ ჯალათებმა ნეტარი ათინოგენეს წამება დაიწყეს. ღვთის შეწევნით მარტვილმა ღირსეულად დაითმინა საშინელი ტკივილები და ერთადერთი რამ ითხოვა — მონასტერში დაესაჯათ სიკვდილით. თავის სავანეში მიყვანილმა წმიდანმა მადლობა შესწირა ღმერთს, რომ ქრისტეს სახელისთვის წამების ღირსი შეიქნა და მხურვალე ლოცვით ცოდვათა მიტევება გამოითხოვა ყველასთვის, ვინც მასა და მის მოწაფეებს მოიხსენებდა.

ათენგენობა
----------

წმინდა ათინოგენეს ხსენებას განსაკუთრებით აღნიშნავენ კავკასიის მთიანეთში (ხევსურეთში, ოსეთში, თუშეთში...). აღნიშნული დღესასწაული ათენგენობის სახელით არის ცნობილი.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История одного шедевра старообрядческой иконописи
* Полные жития священномученика Афиногена и десяти его учеников
ავერსზე გამოსახულია საქართველოს გერბი, რომელსაც კიდეზე წრიული ფორმით გასდევს წარწერა „საქართველო". მონეტის მოჭრის თარიღი 2006 წელი
**ავერსი** (ფრანგ. avers, ლათ. adversus) — მონეტის ან მედლის წინა მხარე, შუბლი.

ავერსის განსაზღვრის წესი
------------------------

ავერსზე, როგორც წესი, თავსდება გამოსახულება საკანონმდებლო ფუნქციით, უმეტეს შემთხვევაში სახელმწიფოს გერბი; სამეცნიერო წრეებში არ არსებობს ერთიანი აზრი მონეტის ავერსის განსაზღვრის შესახებ; მონეტების თანამედროვე კატალოგებში მიღებულია ავერსის განსზღვრა შემდეგი ნიშნებით: 

1. სახელმწიფოს გერბი, ემბლემა; თუ მონეტის ორივე მხარეს გამოსახულია გერბი, ავერსად მიიჩნევა მხარე პრივილეგირებული სახელმწიფოს გერბის გამოსახულებით, მაგ. პორტუგალიის კოლონიების მონეტების ავერსზე – პორტუგალიის, რევერსზე კი კოლონიის გერბი იყო გამოსახული;
2. სახელმწიფოს მეთაურის ან სამონეტო რეგალიის რომელიმე სხვა მფლობელის პორტრეტი;
3. ლეგენდა, სადაც მითითებულია ქვეყანა, ტერიტორია;
4. ლეგენდა, სადაც მოხსენიებულია სამონეტო რეგალიის მფლობელის სახელი.

სხვა შემთხვევებში მეცნიერები სუბიექტურად წყვეტენ ან უარს ამბობენ ავერსის განსაზღვრაზე.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ავერსი***

* ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი.
**აბომეის სამეფო სასახლეები** — 40 ჰექტარზე გადაჭიმული 12 სასახლის ჯგუფი ბენინის ქალაქ აბომეის ცენტრში, რომელიც ძველად დასავლეთ აფრიკის დაგომეის სამეფოს დედაქალაქი იყო. სამეფო 1625 წელს ფონის ხალხმა დააარსა, რომლებმაც ის ძლევამოსილ სამხედრო და კომერციულ იმპერიად აქციეს, სადაც წამყვანი იყო ევროპელ მონებით მოვაჭრეებთან ვაჭრობა, რაც XIX საუკუნის ბოლო წლებამდე გრძელდებოდა. დაგომეელები ძირითადად ომებში ტყვედ აყვანილ ხალხს ყიდდნენ. სასახლეების კომპლექსს, მთლიანობაში 8 000 ადამიანის დატევა შეეძლო. სამეფო ნაგებობა ორი სართულისაგან შედგებოდა.

1985 წელს იუნესკომ სასახლეები მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, მაგრამ 1884 წელს მომხდარი ტორნადოს შედეგად მიღებული დაზიანებების გამო, საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა. აღდგენითი სამუშაოების შედეგად, 2007 წელს იუნესკომ ძეგლის ამ სიიდან ამოღება გადაწყვიტა.

აბომეიში, როგორც იმპერიის კულტურულ ცენტრში, სასახლეები თორმეტმა მმართველმა ააშენა და ისინი სამეფოს პოლიტიკურ ცენტრს წარმოადგენდა 1695 -1900 წლებში. პირველი მმართველი, რომელმაც სასახლის აშენების ინიციატივა გამოთქვა, იყო მეფე ჰუეგბაჯა, რომელმაც ასევე დააარსა ქალაქი აბომეი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბომეის ისტორიული მუზეუმი დაარქივებული 2011-07-04 საიტზე Wayback Machine.
* აღწერა იუნესკოს საიტზე
**„The Wall Street Journal"** (ქართ. უოლ-სტრიტის გაზეთი) — გავლენიანი ყოველდღიური ამერიკული საქმიანი გაზეთი ინგლისურ ენაზე. გამოდის ქალაქ ნიუ-იორკში კომპანიის Dow Jones & Company მიერ (News Corp-ის დივიზია) 
1889 წლიდან. არსებობს გაზეთის ევროპული და აზიური გამოცემები. მასში იბეჭდება სიახლეები პოლიტიკაზე, ეკონომიკაზე, ფინანსებზე, ანალიტიკასა და კულტურაზე.

„უოლ-სტრიტი" არის ყველაზე მხვილი გაზეთი აშშ-ში ცირკულაციის მხრივ. News Corp.-ის 2017 წლის მონაცემებზე დაყრდნობით, 2017 წელს გაზეთის ყოველდღიურმა ტირაჟმა შეადგინა 2,7 მილიონი ეგზემპლარი.

1996 წლიდან გამოდის გაზეთის ონლაინ ვერსია, რომელიც ხელმისაწვდომია მხოლოდ ონლაინ გამომწერთათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„The Wall Street Journal"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* *The Wall Street Journal*-ის ბლოგი დაარქივებული 2018-02-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Form 10-K June, 2017. SEC. ციტირების თარიღი: 30 ივნისი, 2017.
2. ↑  Salwen, Michael B.; Garrison, Bruce; Driscoll, Paul D. (2004-12-13). *Online News and the Public* (en).  Routledge. ISBN 9781135616793.
**ბელოთის ციხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთში, მდ. პატარა ლიახვის მარცხენა ნაპირზე. აგებულია ეკლესია აგებულია X საუკუნეში, სამრეკლო — 1885 წელს. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის შირიმის ქვა. 

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ აგურის ერთსაფეხურიანი სოლეაა. 

გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით სამ ნაწილად იყოფა. პილასტრების საფეხურებს კედლის თაღები და ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები ეყრდნობა. ეკლესიის ინტერიერი შელესილია. დარბაზი ნათდება ოთხივე კედელში გაჭრილი თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, კარი ორმაგ ნაოთხალია. დასავლეთიდან გვიან გაჭრილი არქიტრავული შესასვლელია. სამხრეთიდან ეკლესიას ღია თაღოვანი კარიბჭე აქვს. კარიბჭის შეისრული თაღები ოთხკუთხედშია მოთავსებული. 

1885 წელს კარიბჭეს დააშენეს მაღალი, ღია თაღოვანი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია თუნუქით. სამრეკლო ნაგებია აგურით. ციხის კედლების სიმაღლე საშუალოდ 10 მეტრს აღწევს. კედლებზე სათოფურები ოთხ იარუსადაა გაჭრილი. სარბენი ბილიკები ხისა იყო. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გეგმით ტრაპეციის ფორმის კოშკია. კოშკის პირველი სართული დაყოფილია ოთხ ნაწილად, აქ ინახებოდა პროდუქტი და სხვადასხვა ინვენტარი. პირველ სართულში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, მეორე სართულისა კი ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეშია მოწყობილი. კოშკის ერთადერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. დანარჩენ კედლებში რამდენიმე სათოფურია. ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კოშკი ცილინდრულია. ამ კოშკში მოხვედრა შეიძლება მხოლოდ ეკლესიის სახურავის საშუალებით, ვინაიდან კოშკის კარი ამ დონეზეა გაჭრილი. კოშკის პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, მეორე სართულზე შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია. ჩრდილო-
აღმოსავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით სარკმლებია. სარკმლების ორივე მხარეს სათოფურებია გაჭრილი. მესამე სართულის კედლებში ერთმაგი და ორმაგი სათოფურებია. ციხის ჩრდილო-დასავლეთი კოშკი სამსართულიანია. პირველ და მეორე სართულს, ეზოს მხრიდან ცალ-ცალკე, სწორკუთხა შესასვლელები აქვს. კოშკის პირველი და მესამე სართული გეგმით წრიულია, ხოლო მეორე სართული — კვადრატული. სართულშუა გადახურვები მოშლილია.

სამხრეთ-დასავლეთი კოშკის სამხრეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩანს ოთხი სართულის კვალი. ქვედა სამ სართულს ეზოს მხრიდან დამოუკიდებელი შესასვლელები აქვს. შესასვლელები სწორკუთხაა. მეორე სართული გეგმით კვადრატულია, ხოლო დანარჩენი სართულები — წრიულია. პირველი სართულის ჩრდილოეთ კედელში ორი დიდი სწორკუთხა ნიშაა, რომლებშიც გაჭრილია სათოფურები. მეორე სართულის კედლებში ორი პატარა ნიშა, ერთი
სათოფური და ერთი სარკმელია. სათოფურები გაჭრილია აგრეთვე მესამე და მეოთხე სართულში.

ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 29-33
* Акты исторические, собранные и изданные археологической комиссией т.1, Санкт-Петербург. 1841, стр. 247.
* Гвритишвили Д. Из истории социальных отношений феодальной Грузии. Тбилиси, 1955, с.260.
* Закарая П. Древные Крепости Грузии, Тб.. в кн. "Крепостные сооружение Картли", Тб. "Мерани", 1969. 122.
**ბილის ტბა** ან **ბიანის ტბა** (გერმ. Bielersee, ფრანგ. Lac de Bienne) — ტბა დასავლეთ შვეიცარიაში. მორატთან და ნევშატელის ტბასთან ერთად არის ერთ-ერთი უდიდესი ტბა იურის მთებში, შვეიცარიის ტერიტორიაზე. მდებარეობს გერმანულ და ფრანგულ ენებზე მოსაუბრე არეალების საზღვარზე. 

ტბის სიგრძეა 15 კილომეტრი, სიგანე — 4,1 კმ. ტბის ზედაპირის ფართობია 39,3კმ², მაქსიმალური სიღრმე — 74 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 429 მეტრზე.

ტბას ერთვის მდინარე აარე, ცილი/ტეილე, რომელიც გამოედინება ნევშატელის ტბიდან, ტვანბახი და სუზე. 

ტბის სანაპიროსთან მდებარე უდიდესი დასახლებებია ბილინგუალი ქალაქი ბილი/ბეინი და მისი დობილი ქალაქი ნიდაუ. ორივე ქალაქი მდებარეობს ჩრდილოეთ სანაპიროს მხარეს. კუნძული სანქტ-პეტერსინსელი იზიდავს ტურისტებს. კუნძული მდებარეობს ერლახის მახლობლად. ჟან-ჟაკ რუსოს აქვს რამდენიმე თვე გატარებული ამ კუნძულზე.

ბიზნესის ერთ-ერთი მთავარი დარგი აქ არის საათების წარმოება და მიკროტექნიკის ინდუსტრია. აქ აქვთ მსოფლიოს ცნობილ საათის მწარმოებელ ბრენდებს სათავო ოფისები, მათ შორის არიან Swatch Group და Rolex.

ტბასთან მდებარე ქალაქები და სოფლები
-----------------------------------

ტბა ქალაქ ბილიდან
ტბაზე გადის საზღვარი გერმანულად და ფრანგულად მოსაუბრე რეგიონებს შორის. უმეტეს შემთხვევაში ადგილებს აქვთ სახელები ორივე ენაზე, თუმცა მათი ყველა ვერსია არ არის ხმარებაში.

* ბილი
* ბიფშალი - ბევესიე
* ერლახი - ცერლიე
* გაიხთი - იუგი
* გეროლფინგენი
* ჰაგნექი
* იპსაჩი
* ლანდერნი - ლე ლანდერონი (ნევშატელის კანტონი)
* ლიგერცი - გლერესი
* ლუშერცი - ლოკრასი
* მიორიგენი - მორენესი
* ნეუენშტადტი - ლა ნოივილი
* ნიდაუ
* სანქტ-პეტერსინსელი - ილ-დე-სან-პიერი
* შაფისი - შავანი
* შერნელცი - შერნო
* შუც-ლატრიგენი
* ტოიფელენი
* ტუშერცი - დოშე
* ტვანი - დუანი
* ვინელცი - ფენილი
* ვინგელცი - ვინუელე
* ვიგერისი - ვინგრასი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Waterlevels of Lake Biel დაარქივებული 2009-05-24 საიტზე Wayback Machine.
* Tourism Biel/Bienne Seeland
**ბეშუმის ნაქალაქარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხულოს მუნიციპალიტეტის კურორტ ბეშუმის სიახლოვეს, ჩრდილო-­აღმოსავლეთით მიმდებარე წიწვოვანი ტყის მასივში. ამ ადგილს მოსახლეობა ნაქალაქარს უწოდებს. კომპლექსი ერთ სწორ ხაზზე განლაგებულ ოთხ შემაღლებულ გორაკად არის წარმოდგენილი. ისინი ერთმანეთისაგან დაშორებული არიან 100­-150 მეტრით.

ამათ ერთი საერთო ქვაყრილიანი გზა აკავშირებს. ერთ­-ერთი ბორცვის ქვის ნაგებობათა განლაგების საერთო დიამეტრი 50 მ­ შეადგენს, ხოლო ბორცვის შემაღლება 5 მეტრამდეა. ქვის ნაგებობანი ამ შემაღლებათა ირგვლივ არის განლაგებული ისე, რომ ცალკეული სათავსის უკანა კედელი მთლიანად დედაქანში ზის. გვერდითი კედლები სანახევროდაა მოთავსებული დედაქანში. წინა კედელში ჩვეულებრივ დატანებულია სარკმლები და კარი.

შენობები ნახევრად მიწურია. ზოგჯერ ისინი ერთსათავსოიანი ნაგებობებია და ბორცვზე სხვადასხვა დონეზე არიან განლაგებული ისე, რომ ზოგიერთი სათავსოს ბანი ზემოთ განლაგებული სათავსოს ეზოდ წარმოიდგინება. შენობები ნაგებია მაგარი ჯიშის მასიური ქვებით, რომლებიც ზოგჯერ მთლიანად ან ნაწილობრივ არიან დამუშავებული. ნაგებობათა მშრალი წყობა თითქმის თარაზულია, მაგრამ ეს პრინციპი ყოველთვის არ არის დაცული. სათავსოები უმეტესწილად მართკუთხედის ან კვადრატული ფორმისაა.

შენობათა გადახურვა უმთავრესად ბანური უნდა ყოფილიყო.

ლიტერატურა
----------

* *მამულაძე შ. კახიძე ა.* აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 81-82

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26514
**აბრეშუმის ხამი ძაფი** — ერთად ამოხვეული და სერიცინით შეერთებულ-შეწებებული რამდენიმე აბრეშუმის პარკის ძაფი. ძაფის გამოსავლიანობა დამოკიდებულია პარკის ხარისხსა და ტექნოლოგიურ პროცესზე. ხარისხს ადგენენ ძაფსარები ფაბრიკის ლაბორატორიებში იმისდა მიხედვით, ძაფი სუფთაა, იოლი გადასახვევია, თანაბარი სისხოსია თუ არა და ა. შ. სხვა საფეიქრო ბოჭკოებთან შედარებით აბრეშუმის ხამი ძაფი არათანაბარი სისხოსია — სტანდარტით გათვალისწინებულია 3.23, 2.33, 1.89, 1.79, 1.55, 1.22 და 1.0 ტექსი. აბრეშუმის ხამი ძაფისაგან მზადდება საფეიქრო და სატრიკოტაჟო ნაწარმი, საკერავი და ქირურგიული ძაფი, საიზოლაციო მასალა და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 36.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |
თუთის აბრეშუმხვევია 30 დღის ასაკში
**აბრეშუმის ჭია** — თუთის აბრეშუმხვევიას (აბრეშუმის პეპლის) ლარვა (მატლი). ზრდის დასრულებამდე აბრეშუმის ჭია 4-ჯერ იცვლია კანს, აქვს 5 ასაკი. გამოჩეკიდან ზრდის დასრულებამდე წონაში 10000-ჯერ მატულობს, სიგრძეში — 20-ჯერ (4 მმ-იდან 80 მმ-მდე). თუთის აბრეშუმხვევიას განვითარების ციკლში მხოლოდ აბრეშუმის ჭია იღებს საკვებს. ლარვის ფაზა 28-35 დღეს გრძელდება. ამ ვადის შემცირება შეიძლება კვებისა და ტემპერატურის საგანგებო რეჟიმის შექმნით.

აბრეშუმის ჭიის გამოკვება
------------------------

აბრეშუმის ჭიის გამოკვება ხდება სპეციალურ საჭიეში ან დროებით გამოყოფილ შენობაში. გამოკვებას წინ უძღვის სპეციალურ შენობაში, ინკუბატორში, გრენის გამოცოცხლება. ინკუბატორიდან აბრეშუმის ჭია საჭიეში გადაჰყავთ და საგანგებო თაროებზე — ლასტებზე ათავსებენ. გამოკვება 28-35 დღეს გრძელდება, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ჭიის პირველ სამ ასაკს. პირველი ორი ასაკის ჭიას კვებავენ ინკუბატორთან არსებულ დამხმარე შენობაში, სადაც სათანადო პირობებია შექმნილი. ამის შემდეგ ჭიას მეაბრეშუმეებს ურიგებენ. გამოკვების ხანგრძლივობა საგანგებო კვებისა და ტემპერატურის რეჟიმის პირობებში შეიძლება 21-22 დღემდე დავიყვანოთ. სანაშენე გამოკვებისათვის რეკომენდირებულია ტემპერატურისა და ჰაერის შეფარდებითი ტენიანობის შემდეგი რეჟიმი: I-III ასაკში 25-26°C და 65-75%, IV-V ასაკში 22-23°C და 65-75%, ხოლო პარკის ახვევის დროს 24-25°C და 60-70%. სანაშენე გამოკვების ხანგრძლივობა 26-30 დღეა. გამოკვების განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორია საკვები, მისი რაოდენობა და ხარისხი. ერთი კოლოფი აბრეშუმის ჭიის გამოსაკვებად საჭიროა 1000 კგ-მდე თუთის ფოთოლი: I ასაკში 10კგ-მდე, II — 20 კგ-მდე, III — 70 კგ-მდე, IV — 180 კგ-მდე, V — 720 კგ-მდე. ფოთოლს მეტწილად საღამოს იმარაგებენ და გრილად ინახავენ. პირველი ორი ასაკის ჭიისათვის საჭიროა ცილით მდიდარი ყლორტის ნორჩი ფოთოლი. I-II ასაკის ჭიას დაჭრილ ფოთოს აძლევენ, III ასაკისას — წვრილ ყლორტს, IV ასაკისას — ყლორტსა და შეფოთლილ პატარა ტოტს, V ასაკისას — შეფოთლილ ტოტს. პირველი სამი ასაკის ჭიას დღე-ღამეში 10-12-ჯერ კვებავენ (აქედან 1-4-ჯერ ღამით), IV ასაკისას — 6-8-ჯერ, V ასაკისას — 4-5-ჯერ. გამოსაკვებ თაროზე გროვდება ნაძირი: საკვების ნარჩენები, ექსკრემენტი და დაღუპული ჭია. I ასაკში ჭიას ნაძირს არ აცლიან, II ასაკში 2-ჯერ აცლიან, III ასაკიდან კი — ყოველ მესამე დღეს. ნაძირის გამოსუფთავებისას ნახვრეტებიან გადასაყვან ქაღალდს იყენებენ. გამოკვების დროა ადრე გაზაფხული, ზაფხული და შემოდგომა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აბრეშუმის პარკი
* მეაბრეშუმეობა

ლიტერატურა
----------

* *ლობჟანიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 36.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |