recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჩეზარე ბორჯია** (კატ. *Cèsar de Borja i Catanei* დ. 13 სექტემბერი 1475 — გ. 12 მარტი 1507) — რენესანსსის ეპოქის პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ჩეზარე ბორჯა პაპი ალექსანდრე VI-ის ვაჟი, ე.წ. რენესანსის სარდალი იყო, რომელიც ცენტრალურ იტალიაში საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად მის მიერ გამოყენებული მაქინაციები ნიკოლო მაკიაველის „მთავარშია" აღწერილი.

დაიაბადა 1457 წლის სექტემბერში უძველესი ესპანელი გვარის ოჯახში. მამამისი — კარდინალი როდრიგო ბორჯია, შემდგომში პაპი ალექსანდრე VI იყო, დედა — როდრიგოს ყველაზე სათაყვანებელი საყვარელი, ვანოცა კატანეი. გარყვნილებით ცნობილ როდრიგოს 3 შვილი წინამორბედ საყვარლებთან ჰყავდა, ხოლო ოთხი — ვანოცასთან. ერთ-ერთი მათგანი, ლუკრეცია ერთდროულად მამისა და ძმის საყვარელი გახდა. როდრიგო პოლიტიკური ბრძოლის ხერხად მკვლელობასაც მიმართავდა. ასეთ ხვედრს ვერც ერთმა მისმა მტერმა ვერ დააღწია თავი. 

16 წლის ასაკში ჩეზარე პამპლონის ეპისკოპოსი გახდა. 18 წლისამ კი კარდინალობა მიიღო და მამის უახლოეს მრჩეველთა წრეში შევიდა. მაგრამ მრუშობისა და ინცესტის გამო, ჩეზარე ეკლესიური ცხოვრებისთვის სრულიად შეუფერებელი პიროვნება იყო. გარდა ამისა, მან მოაწყო საკუთარი ძმის, პაპის არმიის სარდლის, ხუანის მკვლელობა და მისი ადგილი თავად დაიკავა. 1498 წელს უარი თქვა კარდინალის მანტიაზე და პოლიტიკური მიზნით, ნავარის მეფის ქალიშვილზე დაქორწინდა, თუმცა უკვე ამ დროს, სიფილისისგან სახე იმდენად დამახინჯებული ჰქონდა, რომ იძულებული იყო ნიღაბი ეტარებინა. თავისი ფრანგი მოკავშირეების დახმარებით, პაპის სახელმწიფო საზღვრების გაფართოებას მიჰყო ხელი და ბორჯიას ანკლავი ჩამოაყალიბა. აიძულებდა ლუკრეციას იმ პირებზე გათხოვილიყო, რომლებიც თავად სჭირდებოდა საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად, ხოლო ერთ-ერთი მისი ქმარი მოკლა, როცა ეს დასჭირდა. თავადაც ჩაუდენია პოლიტიკური მკვლელობა, ძირითადად — მოწინააღმდეგე ორსინების ოჯახის წევრებისა. უზარმაზარი არმიით ატერორებდა დაპყრობილი ტერიტორიების მოსახლეობას და ძალადობასა და გაუპატიურებასაც იყენებდა, როგორც პოლიტიკურ იარაღს. მაკიაველი ხოტბას ასხამდა, რადგან სჯეროდა, რომ იტალიის გაერთიანებას ესწრაფვოდა. თავად ჩეზრეს სახელმძღვანელო დევიზი იყო: „Aut Caesar, Aut nihil" — „ან კეისარი, ან არაფერი". 

პაპი ალექსანდრე VI-ს მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, 1503 წელს ახალმა პაპმა და ბორჯიების დაუძინებელმა მტერმა, იულიუს II-მ ჩეზარეს დაპატიმრების ბრძანება გასცა. ჩეზარე იძულებული გახდა, დაკავებული ქალაქები დაეტოვებინა და ნეაპოლში გაქცეულიყო, რომელიც იმ დროს ესპანეთის მმართველობის ქვეშ იყო მოქცეული. მაგრამ ესპანელებმა უარი თქვეს პაპის წინააღმდეგ მასთან მოკავშირეობაზე და დააპატიმრეს. ბორჯიამ ნავარაში გაქცევით უშველა თავს, სადაც ჩაუსაფრდნენ და მოკლეს 31 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, გვ. 57-58 — თბილისი, „კლიო", 2011.
**ტატიშჩევის ელჩობა** — 1604—1605 წლებში, რუსეთის სახელმწიფოს ელჩობა კახეთისა და ქართლის სამეფოებში. მეთაურობდა თავადი მიხეილ იგნატის ძე ტატიშჩევი, ელჩობა შედიოდა დიაკი ანდრეი ივანოვი. ელჩებს კახეთის მეფე ალექსანდრესათვის უნდა ეცნობებინათ, რომ მისი თხოვნის თანახმად, რუსეთი ემზადებოდა საშამხლოზე გასალაშქრებლად და ამ ლაშქრობაში ალექსანდრეს თავისი ჯარით უნდა მიეღო მონაწილეობა. ელჩებს აგრეთვე დავალებული ჰქონდათ შეერჩიათ ბორის გოდუნოვის ვაჟისთვის საცოლე, ასულისათვის — საქმრო. ტატიშჩევის ელჩობა მოსკოვიდან გაემგზავრა 1604 წლის მაისში და თერგის გზით 12 აგვისტოს კახეთში ჩავიდა. 19 აგვისტოს ელჩებმა მოლაპარაკება დაიწყეს გიორგი ბატონიშვილთან, ვინაიდან მეფე ალექსანდრე II ამ დროს ირანში შაჰ-აბას I-თან იმყოფებოდა. მოლაპარაკება გაჭიანურდა, რადგან გიორგი ბატონიშვილს სურდა ირან-ოსმალეთის მომავალი ომის შედეგები გაეთვალისწინებინა. 1600 წლის 1 იანვარს გიორგი იძულებული გახდა ელჩების მოთხოვნით რუსეთის მეფის ერთგულების ფიცი მიეღო. კახეთის სამეფო კარზე მომხდარი გადატრიალების შემდეგ (კონსტანტინეს მიერ ალექსანდრე მეფისა და გიორგი ბატონიშვილის მოკვლა) ელჩები ქართლში გიორგი X-თან გადავიდნენ. მეფემ ისინი 28 აპრილს მიიღო, მაგრამ მოლაპარაკებას არც აქ მოჰყოლია წარმატება. 11 მაისს ტატიშჩევის ელჩობა ქართლიდან გაემგზავრა და თერგის გზით 12 ნოემბერს მოსკოვს დაბრუნდა.

ელჩების ჩანაწერები მნიშვნელოვან მასალას შეიცავენ კავკასიისა და, კერძოდ, აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.*, რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან XVI—XVII საუკუნეთა მიჯნაზე, წგნ. 4. თბ. 1967;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 665.
უილიამ ბედფორდი
**უილიამ ბრედფორდი** (ინგლ. William Bradford; 14 სექტემბერი, 1755 – 23 აგვისტო, 1795) — პენსილვანიელი იურისტი და მოსამართლე, აშშ-ის მეორე გენერალური პროკურორი.

დაიბადა ფილადელფიაში. 1772 წლამდე სწავლობდა პრინსტონის უნივერსიტეტში, სადაც დაუმეგობრდა ჯეიმზ მედისონს. 1776 წელს მოხალისედ ჩაეწერა პენსილვანიის მილიციის რაზმში. მილიცაიაში მსახურობის ვადის გასვლის შემდეგ კონტინენტალურ არმიას შეუერთდა, მისი სამხედრო წოდება მაშინ კაპიტანი იყო. მონაწილეობა მიიღო ტრენტონის ბრძოლაში. 1779 წელს ჯანმრთელობის გაუარესების შემდეგ სახლში დაბრუნდა. 

წარმატებული კარიერის შემდეგ, 1791 წელს დანიშნეს პენსილვანიის უზენაესი სასამართლოს დავმჯდომარედ. 1793 წელს ბრედფორდისა და გუბერნატორ თომას მალფინის ინიციატივით პენსილვანიაში გაუქმდა სიკვდილით დასჯა. ამ მაგალითს მიმართეს სხვა შტატების ხელმძღვანელებმაც. 1794 წლის 8 იანვარს ჯორჯ ვაშინგტონმა ბრედფორდი დანიშნა იუსტიციის მინისტრად, ედმუნდ რენდოლფის ადგილზე. 

ბრედფორდი გარდაიცვალა 1795 წელს, დაკრძალულია ქალაქ ბარლინგტონში (ნიუ ჯერსი). პენსილვანიის ერთ ერთ ოლქს, ბრედფორდის ოლქს, მის პატივსაცემად დაერქვა სახელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Biography at the University of Pennsylvania
* 

* უილიამ ბრედფორდი — Find a Grave-ზე


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სურხანდარიის ოლქი** (ვილაეთი) (უზბეკ. Surxondaryo viloyati) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი თერმეზი.

ზოგადი მიმოხილვა
----------------

შეიქმნა 1941 წლის 6 მარტს. მდებარეობს უზბეკეთის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. სამხრეთით მდინარე ამუდარიაზე გადის უზბეკეთ-ავღანეთის საზღვარი. ფართობი 20,8 ათასი კმ². მოსახლეობა 1020 ათასი მცხოვრები (1983), აქედან 19% ქალაქში ცხოვრობს. ოლქის ცენტრალური და სამხრეთი ნაწილი ვაკეა, რომელსაც გარს აკრავს ქედები (სიმაღლე 4643 მეტრამდე). მთავარი მდინარეებია სურხანდარია შენაკადებით და შერაბადი. აგებულია რამდენიმე წყალსაცავი და არხი. განვითარებულია კვების (ზეთის საექსტრაქციო, ხილბოსტნეულ-საკონსერვო, ღვინის, ლუდის ქარხნები, ხორცისა და რძის, საფქვავი კომბინატები), მსუბუქი (ბამბასაწმენდი ქარხნები, სამკერვალო, ხალიჩების და აბრეშუმის საქსოვი ფაბრიკები), საშენ მასალათა, ნავთობის და ქვანახშირის მრეწველობა. სოფლის მეურნეობის მთავარი დარგებია: მებამბეობა, მეაბრეშუმეობა, მებაღეობა, მევენახეობა, საძოვრული მეცხოველეობა. ქალაქ თერმეზში, მდინარე ამუდარიაზე გაშენებულია საერთაშორირისო მნიშვნელობის სამდინარო ნავსადგური.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 613.

სქოლიო
------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 უზბეკეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობა |
| --- |
|  |
| დედაქალაქი | 
ტაშკენტი |
|  |
| რესპუბლიკა | 
ყარაყალპაკეთი |
|  |
| ოლქები | 
ანდიჯანი **·** ბუხარა **·**  კაშკადარია  **·**  ნავოი **·**  ნამანგანი  **·**  სამარყანდი **·**  სურხანდარია **·**  სირდარია  **·**  ტაშკენტი **·** ფერღანა **·** ხორეზმი  **·** ჯიზახი |

 |
**უილიამ ბოინგი** (მარცხნივ) და ფრედერიკ რენტშლერი, 1929.
**უილიამ ედვარდ ბოინგი** (ინგლ. William Edward Boeing; დ. 1 ოქტომბერი, 1881 — გ. 28 სექტემბერი, 1956) — ამერიკელი ავიამშენებელი და ბიზნესმენი, რომელმაც 1916 წელს ამერიკული ავიასამშენებლო კომპანია ბოინგი დააარსა.

უილიამ ბოინგი დაიბადა გერმანული წარმოშობის შეძლებულ ოჯახში. იგი იელის უნივერსიტეტში სწავლობდა, მაგრამ დიპლომი არ მიუღია. 1903 წელს იგი ქალაქ სიეტლში გადავიდა, სადაც თავდაპირველად სატყეო ბიზნესით იყო დაკავებული. 1910 წელს იგი ავიამშენებლობით დაინტერესდა, ხოლო 1915 წელს პირველი თვითმფრინავი ააშენა. 

1916 წელს მან მეგობართან ერთად პირველი ჰიდროპლანი **B&W** შექმნა და იმავე წელს დააარსა თვითმფრინავების მწარმოებელი ფირმა **პასიფიკ აერო პროდაქტს ქომფანი** (ინგლ. The Pacific Aero Products Company). კომპანიას სახელი 1917 წელს შეეცვალა და The Boeing Company დაერქვა.

შემდგომი წლების განმავლობაში უილიამ ბოინგი კომპანიის პრეზიდენტი და დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* William Boeing Biography on NNDB


|  |  |
| --- | --- |
| ამერიკის შეერთებული შტატები | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ტალახის ვულკანი (აზერბაიჯანი)
ახტალა (საქართველო)
**ტალახის ვულკანი** — სხვადასხვა ფორმის გეოლოგიური წარმონაქმნი, რომელიც გამუდმებით ან დროდადრო აფრქვევს ტალახს, აირს, ხშირად წყალთან და ნავთობთან ერთად. გვხვდება ნავთობიან და ვულკანურ არეებში, სადაც ფუმაროლებად გვევლინებიან და რომლებიც ჭრიან თიხასა და ვულკანურ ფერფლს. ტალახთან ერთად გამოყოფილი აირები ხშირად ქმნიან თვითაალებადობას, რასაც მოჰყვება ეგრეთ წოდებული ჩირაღდნების წარმოშობა. 

ტალახის ვულკანი გვხვდება ასევე ისეთი მდინარეების დელტებში, რომლებსაც უხვად მოაქვთ მცენარეული ნაშთები და ნავთობის აფსკიანი წყალი. ყველაზე მსხვილ ტალახის ვულკანებს გააჩნიათ 10 კმ დიამეტრი და 700 მ სიმაღლე. დასახლებულ ადგილებში არსებით გავლენას ახდენს სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებზე.

ტალახის ვულკანების სიმრავლით პირველ ადგილზე აზერბაიჯანია, სადაც დაახლოებით 350-მდე ტალახის ვულკანი არსებობს. 

ცნობილი ტალახის ვულკანები გვხვდება კასპიის ზღვის სანაპიროზე, ტამანისა და ქერჩის ნახევარკუნძულზე, თურქმენთში, რუმინეთში, ირანში, ვენესუელაში, იტალიაში, ისლანდიაში, ახალ ზელანდიაში, აშშ-ში და სხვა.

ტალახის აქტიურ ვულკანები გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოშიც. ასეთი ვულკანებია ივრის ზეგანსა და გომბორის ქედის კალთებზე. აღსანიშნავია ახტალა, ფხოველი, ქილაკუპრა, ფორფოტები და ტახტითეფა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტახტითეფას ტალახის ვულკანები
* ვულკანი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 644.
* Горная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Е. А. Козловского. 1984—1991.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტალახის ვულკანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ტურბოპაუზა** — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, რომლის ქვემო ნაწილში გაბატონებულია ტურბოლენტური დინება. ტურბოპაუზის ქვედა ფენა ცნობილია ჰომოსფეროს სახელწოდებით, სადაც ატმოსფეროს ქიმიური შედგენილობა უცვლელი რჩება. ზედა ფენას ჰეტეროსფერო ეწოდება, სადაც ჭარბობს მოლეკულური დიფუზია და ატმოსფეროს ქიმიური შედგენილობა სიმაღლის მომატებასთან ერთად იცვლება. ატმოსფეროს ყველაზე მაღალი ფენები შედგება უმეტესწილად წყალბადისა და ჰელიუმისაგან. ტურბოპაუზა მდებარეობს მეზოპაუზის სიახლოვეს, მეზოსფეროსა და თერმოსფეროს საზღვარზე, დაახლოებით 100 კმ სიმაღლეზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეზოპაუზა
* მეზოსფერო
* თერმოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტურბოპაუზა – მეტეოროლოგიური ლექსიკონი (ინგლისური)
* ტურბოპაუზა – ინფორმაცია დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო · სტრატოსფერო · მეზოსფერო · თერმოსფერო · ეგზოსფერო |
|  |
| 
ტროპოპაუზა · სტრატოპაუზა · მეზოპაუზა · თერმოპაუზა |
|  |
| 
ოზონის შრე · ტურბოპაუზა · იონოსფერო |

 |
**ჩაჩავას კლინიკა** (ყოფ. **პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი**) — ერთ-ერთი უძველესი სამედიცინო დაწესებულება საქართველოში, ქალაქ თბილისში. 1875 წელს თბილისში სამშობიარო სახლის ბაზაზე დაარსდა ამიერკავკასიის ოლღას სახელობის მეანობის ინსტიტუტი, რომელსაც 1912 წლიდან დედათა და ბავშვთა დაცვის საცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი ერქვა; 1959 წელს მისგან პედიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის გამოყოფის შემდეგ, მას მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი ეწოდა. სამეცნიერო პროფილის შესაბამისად, 1976 წელს ინსტიტუტს მიენიჭა მისი პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სახელწოდება. 1981 წელს ინსტიტუტს მიენიჭა აკადემიკოს კონსტანტინე ჩაჩავას სახელი და ეწოდა: „აკადემიკოს კონსტანტინე ჩაჩავას სახელობის პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი", გრძელი დასახელების გამო ხალხი ინსტიტუტს სიყვარულით „ჩაჩავას კლინიკას" ეძახდა, რის გამოც 2010 წელს ინსტიტუტის ოფიციალური დასახელება შეიცვალა და „ჩაჩავას კლინიკა" ეწოდა. ინსტიტუტში სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ გამოჩენილი მკვლევარ-მოღვაწენი ადოლფ რემერტი, ედმუნდ სობესტიანსკი, იოსებ თუმანიშვილი, ივანე თიკანაძე, გაბრიელ ღამბარაშვილი, გრამიტონ ასათიანი, მიხეილ პაპიტაშვილი, კონსტანტინე ჩაჩავა და სხვები. 

ინსტიტუტში, პირველად მსოფლიოში, მიიღეს ნაყოფის გულის ბიოდენების „პირდაპირი კარდიოგრაფია" და ნაყოფისათვის ტვინის სისხლის ძარღვების რეოენცეფალოგრაფია, პირველად ყოფილ სსრკ-ში ჩაწერეს ნაყოფის ტვინის ბიოდენები. შექმნილია და მეცნიერულად დასაბუთებულია ორიგინალური კონსტრუქციის ვაკუუმ-ექსტრაქტორი (კ. ჩაჩავა, პ. ვაშაკიძე, ლენინური პრემია, 1957), დამუშავებულია ნაყოფის სქესის დადგენის მეთოდი ორსულობის ადრეულ ვადაში და სხვა. ინსტიტუტი პერიოდულად აქვეყნებს შრომათა კრებულებს, ატარებს რესპუბლიკურ, საკავშირო და საერთაშორისო კონფერენციებს, სიმპოზიუმებს, სესიებს.

ამჟამად ჩაჩავას კლინიკა მულტიპროფილური სამედიცინო დაწესებულებაა, რომელიც თავის მრავალრიცხოვან პაციენტებს ევროპული სტანდარტის შესაბამის ყველა ტიპის სამედიცინო სერვისს სთავაზობს. კლინიკის მთავარ პრიორიტეტს კვლავაც სამეანო-გინეკოლოგიური სერვისები წარმოადგენს. ჩაჩავას კლინიკა ერთ-ერთი უძველესი სამედიცინო დაწესებულებაა საქართველოში. შექმნის დღიდან კლინიკის კედლებში 500 000-მდე ახალშობილი დაიბადა.

ლიტერატურა
----------

* *კინტრაია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 26.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინსტიტუტის მთავარი გვერდი
**ტაუ** (ინგლ. Ta‘ū) — მანუას კუნძულებში ყველაზე დიდი კუნძული და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ვულკანური კუნძული სამოას არქიპელაგში. მდებარეობს დაახლოებით 10 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით ოფუ-ოლოსეგას კუნძულებიდან და 110 კმ-ში აღმოსავლეთით კუნძულ ტუტუილადან. ამერიკის სამოას ნაწილია. XIX საუკუნის დასაწყისში კუნძულს ხშირად ეძახდნენ *ოპოუნს*.

გეოგრაფია
---------

კუნძულის ხედი კოსმოსიდან.
კუნძული ტაუ წარმოადგენს საკმაოდ ეროზირებულ, მრავალჯერ ამოფრქვეული თხევადი ლავებისაგან შექმნილი ვულკანის ნარჩენს კალდერით. აქვს სამკუთხა ფორმა. კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 6 კმ-ს, სიგანე — დაახლოებით 10 კმ-ს. ტაუს უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — *ლატას მთა* (931 მეტრი), რომელიც ამავდროულად მთელი ამერიკის სამოას უმაღლესი წერტილია. აღმოსავლეთი, დასავლეთი და ჩრდილოეთი მხრიდან ტაუს კუნძული გარშემორტყმულია მარჯნის რიფით.

კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი, ლატას მთის წვიმიანი ტყეების ჩათვლით, სამხრეთი სანაპირო და მარჯნული რიფები ტაუს ამ ნაწილში არიან ამერიკის სამოას ეროვნული პარკის ნაწილი.

ისტორია
-------

კუნძული ტაუ აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა მოგზაურმა იაკობ როგევენმა 1721 წელს.

მოსახლეობა
----------

2010 წელს ტაუს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 790 ადამიანი.

ადმინისტრაციულად კუნძული დაყოფილია სამ რაიონად: *ტაუ, ფალეასაო და ფიტიუტა*.

ტრანსპორტი
----------

კუნძულ ტაუზე მოქმედებს მანუას კუნძულებზე ყველაზე დიდი აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს სოფელ ფიტიუტასთან. ტაუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს უბე. ჩრდილოეთი სანაპიროს გასწვრივ არსებობს ავტოგზა, რომელიც ერთმანეთთან აერთებს კუნძულის რამდენიმე დასახლებულ პუნქტს.

სქოლიო
------

1. ↑  ამერიკის სამოას ოლქები (ტერიტორია) (ინგლისური)
**ტატუირება** (ფრანგ. tatouer, ინგლ. tatoo; პირველწყარო — პოლინეზ.) — სხეულზე გამოსახულებების გამოყვანა კანქვეშ ნემსით, საღებავის შეყვანის საშუალებით. გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ხალხშიქვის ხანიდან, რასაც მოწმობს აღმოჩენილი რქის, ძვლის და ქვის სპეციალური იარაღები. ტატუირების ჩვეულება განვითარდა სხეულის შეღებვის წესიდან და მასთან ერთად არსებობდა. პირველყოფილ ხალხებში ტატუირება შეიცავს რელიგიურ და მითოლოგიური წარმოდგენების ანარეკლს, განსაზღვრავს პიროვნების სოციალურ სტატუსს თავის სოციალურ ჯგუფში, ასევე დაკავშირებულია ტოტემისტურ წარმოდგენებთან, ფართოდ ისენებენ ინიციაციის ცერემონიის დროს. მისი მრავალფეროვანი სახეობა (ფერადი ტატუირება, სხვადასხვა ფიგურის გამოყვანა სახესა და სხეულის სხვა ნაწილებზე, სახსრების დასახიჩრება, კბილების ჩამტვრევა და ა. შ.) დიდი პატივით სარგებლობდა დედამიწის სხვადასხვა ქვეყანაში მცხოვრებ ჩამორჩენილ ხალხებს შორის,

განსაკუთრებულ მაღალ ესთეტურ დონეს მიაღწია ამ ჩვეულებამ სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიის მაღალკულტურის ხალხებში. მაგ. იაპონიაში ტატუირების ხელოვნება თითქმის გაუსწორდა იაპონურ ფერწერას. შედარებით გვიან რომსა და შუა საუკუნეების ევროპაში ტატუირებას იყენებენ სამხედრო ტყვეებისა და სხვადასხვა სახის დამნაშავისათვის ნიშნის დასადებად. ტატუირების მოსაცილებლად იყენებენ ქირურგიულ მეთოდს და ლაზერის სხვივს. ზოგი კულტურის გადმონაშთი მიუთითებს, რომ ტატუირება შესაძლოა საქართველოშიც იყო გავრცელებული, მაგრამ აქ ამ წესს რაიმე განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ მიუღია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 665.
**ფლირტი მხეცთან** (ინგლ. Someone Like You) — 2001 წლის ფილმი, რომელიც გადაღებულია რეჟისორ ტონი გოლდვინის მიერ. მთავარ როლებში არიან ეშლი ჯადი და ჰიუ ჯეკმენი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ჯეინი ახალგაზრდა და სექსუალური გოგონაა. ის ნიუ-იორკში ცხოვრობს. მუშაობს ცნობილ ტელეშოუში და სავსეა ძალებით, როგორც სამუშაოზე წარმატების მისაღწევად, ასევე პირად ცხოვრებაშიც. ერთხელაც ჯეინი შოუს ახალ პროდიუსერთან რეისთან გააბამს რომანს, მათი ურთიერთობები სწრაფად და ლამაზად ვითარდება.მალევე შეყვარებული წყვილი ერთად გადაწყვიტავენ ცხოვრებას და შესაფერის ბინას ეძებენ. თუმცა მოულოდნელად და ყველანაირი ახსნის გარეშე რეინი წვეტს ამ ურთიერთობას და ჯეინი მარტო რჩება. მომხდარზე ფიქრის დროს, ჯეინი დასკვნამდე მოდის, რომ ყველა კაცი - ცხოველია. ახლა ისღა დარჩენია მათზე ერთი გემრიელი სტატია დაწეროს ქალთა გაზეთში, სადაც კაცებს ცხოველებს ადარებს. ცდების ჩასატარებლად კი ერთ თავის თანამშრომელს ედის ამოირჩევს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური დაარქივებული 2008-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* 

* „ფლირტი მხეცთან (ფილმი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კინოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა** — ქართული წიგნების გამომცემელი და გამავრცელებელი ორგანიზაცია XIX საუკუნის მიწურულსა და XX საუკუნის დამდეგს. XIX საუკუნის საქართველოში საგამომცემლო საქმემ აღმავლობა განიცადა. ქართული სტამბები დაარსდა როგორც საქართველოში, ისე რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებში. ამ საუკუნეში პირველი — ქუთაისის სტამბა — 1803 წელს შეიქმნა სოლომონ II-ის თაოსნობით. ეს სტამბა შემდეგ გადაიტანეს სოფელ წესში, მერე – საჩხერეში. 1811 წელს სტამბამ არსებობა შეწყვიტა და 1821 წელს კვლავ განახლდა. 30-იანი წლებიდან სტამბები (როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო) თბილისშიც იქმნება: მთავარმართებლის სტამბა, დუბლერის (1846), არზამანოვების, გულოიანცის, გ. ერისთავის (1850), მუნთოევის (1855), ი. კერესელიძის (1856), ნ. ავალიშვილის (1861), ს. მელიქიშვილისა და ამხანაგობის (1864), კრამჩენკოს ანუ ავლაბრის (1870), ექ. ხელაძის (1874), მარტიროსიანცის, მ. ვართანიანცის (1877), ჩარკვიანის (1881), ვ. გუნიას (1896) სტამბები. წიგნის გამოცემა დაიწყო აგრეთვე საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში — ქუთაისში (გამრეკელისა და წულუკიძის სტამბა, 1880; ი. ხელაძის, 1890), ბათუმში (ა. მახარაძის, 1880), ფოთსა და ზუგდიდში (ლ. ტუღუშის, 1892-93), სენაკსა და ოზურგეთში (კ. თავართქილაძის, 1891), თელავში (1890), სიღნაღში (1892), ხონში (1890). XIX საუკუნის დასაწყისიდან ქართული სტამბები არსებობდა მოსკოვსა და პეტერბურგში. ამავე საუკუნის მეორე ნახევრიდან ქართული წიგნები გამოიცა აგრეთვე ვენეციაში, კონსტანტინოპოლში, პარიზსა და ტრიესტში.

ქართული წიგნების გამოცემა-გავრცელების საქმეს ემსახურებოდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მიერ დაარსებული „წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა", რომელიც ამ საზოგადოების შექმნის პირველივე წლებიდან მოქმედებდა. ამხანაგობა ყოველწლიურად გამოსცემდა ათეული სახელწოდების წიგნს (მხატვრულ თუ სამეცნიეროს), შექმნილი ჰქონდა ფართო და მობილური ქსელი, რომლის მეშვეობითაც საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ავრცელებდა, როგორც საკუთრივ ამხანაგობის, ისე სხვა გამომცემლობათა პროდუქციას. 1892 წელს მსგავსი ორგანიზაცია ქუთაისშიც შეიქმნა საკუთარი სტამბითურთ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მწერლობა : ლექსიკონი-ცნობარი, წგნ. I, თბ.: „განათლება", 1984. — გვ. 423-424.
**ჩლიქოსნები** (ლათ. Ungulata) — ხერხემლიანთა ზერიგი ძუძუმწორების კლასისა. აერთიანებს ხუთ რიგს: ხორთუმიანები, დამანები, სირენები, წყვილჩლიქოსნები და კენტჩლიქოსნები. ზოგი მეცნიერი ამავე ზერიგს აკუთვნებს მილკბილებსაც. ლიქოსნების უმრავლესობისთვის დამახასიათებელია ჩლიქები. თითების რაოდენობაა 1-5. მასა 1,4 კგ-დან (დამანი) 5000 კგ-მდე (აფრიკული სპილო). უმრავლესობა მცენარეებით იკვებება, ზოგი ყველაფრის მჭამელია. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე, გარდა ანტარქტიდისა. ავსტრალიაში აკლიმატიზებულია. სირენისებრნი ბინადრობენ ზღვის სანაპირო ზონებში, საიდანაც ზოგი მდინარეებში შედის. ჩლიქოსნების უმრავლესობას სარეწაო მნნიშვნელობა აქვს. მრავალი მათგანი (ძროხა, ცხენი, აქლემი, ღორი და სხვ.) ადამიანმა მოიშინაურა და მეურნეობაში იყენებს.

გალერეა
-------

* იაპონური სერაუ (წყვილჩლიქოსნები)იაპონური სერაუ (წყვილჩლიქოსნები)
* ბურჩელის ზებრა (კენტჩლოქოსნები)ბურჩელის ზებრა (კენტჩლოქოსნები)
* აფრიკული სპილო (ხორთუმიანები)აფრიკული სპილო (ხორთუმიანები)
* კლდის დამანი (დამანები)კლდის დამანი (დამანები)
* დიუგონი (სირენები)დიუგონი (სირენები)

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 145.
**ტაუმატაუაკატანგიანგაკოაუაუოტამატეატურიპუკაკაპიკიმაუნგაჰორონუკუპოკანუენუაკიტანატაჰუ** (მაორი. Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu) ან **ტაუმატაუაკატანგიანგაკოაუაუოტამატეაპოკანუენუაკიტანატაჰუ** — ბორცვი ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულზე, ჰოკს-ბეის რეგიონში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 305 მეტრს შეადგენს. მისი სახელწოდება ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ურთიერთობის გამარტივების მიზნით ხშირად შემოკლებულად წარმოითქმის როგორც **ტაუმატა** (მაორი. Taumata).

სახელის მნიშვნელობა
-------------------

დასახელება „ტაუმატაუაკატანგიანგაკოაუაუოტამატეატურიპუკაკაპიკიმაუნგაჰორონუკუპოკანუენუაკიტანატაჰუ" ითარგმნება შემდეგ ნაირად : „მწვერვალი, სადაც ტამატეა, ადამიანი დიდი მუხლებით, მთებზე მცოცავი, მიწების მყლაპავი რომელმაც იმოგზაურა, უკრავდა თავის ფლეიტას თავისი შეყვარებულისთვის". 85 სიმბოლოს გამოყენებით გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის მიხედვით ის მსოფლიოს უგრძელესი სახელის მქონე ადგილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მსოფლიოს ყველაზე გრძელი ტოპონიმი - yourDictionary.com-ზე დაარქივებული 2006-04-27 საიტზე Wayback Machine.
* კამათი ყველაზე გრძელი სახელწოდების შესახებ დაარქივებული 2006-05-07 საიტზე Wayback Machine.
**სურაია გასიმოვა** (აზერ. Qasımova Sürəyya Məcid qızı; დ. 1934, თბილისი – გ. 2007) — აზერბაიჯანელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

სურაია გასიმოვა დაიბადა 1934 წლის სექტემბერში ქალაქ თბილისში. მამამისი მაჯიდ გასიმ იბრაჰიმოვი ბორჩალოს რაიონის სოფელ სარვანიდან იყო. დედამისი მალიქაც წარმოშობით სარვანიდან იყო. დედის მხრიდან ბაბუამისი ფარამეზი საკმაოდ მდიდარი კაცი იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ სურაია პირველ კლასში არ წასულა, 1953 წელს შესანიშნავი შეფასებებით დაამთავრა თბილისის 49-ე რუსული საშუალო სკოლა და იმავე წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის უცხო ენების ინსტიტუტის გერმანული ენის ფაკულტეტზე. სურაია, რომელიც ოთხი წლის განმავლობაში წარჩინებით სწავლობდა, ასევე ძლიერი სპორტსმენი იყო.

სწავლის პერიოდში იგი მონაწილეობდა ბაქოში გამართულ არაერთ სამეცნიერო-პრაქტიკულ კონფერენციაში, კითხულობდა მოხსენებებს უმაღლეს და საშუალო სკოლებში გერმანული და აზერბაიჯანული ლიტერატურის სწავლების შესახებ.

სურაია იყო საქართველოს სსრ ახალგაზრდული საკალათბურთო ნაკრების ყველაზე აქტიური მოთამაშე და შემდეგ კაპიტანი თითქმის 5 წლის განმავლობაში, როდესაც ჯერ კიდევ თბილისის საშუალო სკოლაში სწავლობდა. ყველა გულშემატკივარი მას „თათარ გოგონას" ეძახდა.

სურაია გასიმოვა შედიოდა რესპუბლიკის სტუდენტთა ნაკრების შემადგენლობაში და თამაშობდა ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა მოსკოვი, სანქტ-პეტერბურგი, თბილისი, ბაქო, განჯა და ა.შ. როგორც თვითონ აღნიშნავდა, ეს მისთვის დაუვიწყარი მომენტები იყო ცხოვრებაში.

სურაიას ლამაზი ხმა ჰქონდა. ძირითადად მღეროდა ხალხურ სიმღერებსა და სეიგაჰებს. სსრკ სახალხო არტისტმა ბულბულმა გასიმოვას ერთ-ერთი წარმოდგენის შესახებ 1956-1957 წლებში ბაქოში გამართულ ოლიმპიადაზე აღნიშნა, რომ სურაია „პატარა შოვქათია". ერთი წლის შემდეგ მან წარმატებით ჩაატრა მოსკოვის სიმღერისა და ცეკვის VI მსოფლიო ოლიმპიადა. სურაია გასიმოვა მიწვეული იყო ამ ოლიმპიადაზე, როგორც სოლისტი. აზერბაიჯანული სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის წარმოდგენები მოსკოვში სურაიას ხელმძღვანელობით დაჯილდოვდა აზერბაიჯანის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო ბრძანებულებით და სპილენძის სამკერდე ნიშნით. გარდა ამ წარმატებებისა, გამოიკვეთა სურაიას, როგორც სასცენო არტისტის ნიჭიც.

ბაქოს კინოსტრუდიის რეჟისორმა ლ.ბერლამ შესთავაზა სურაიას ფილმში გადაღება, რაზეც ის დათანხმდა. სურაია ფილმის რეჟისორს, ლატიფ საფაროვს შეხვდა და გადაღებებზე ისაუბრა. ასე იწყება მისი სამსახიობო კარიერა.

1958 წელს გასიმოვამ ინსტიტუტი წარჩინებით დაამთავრა და იქვე დაიწყო მუშაობა ლაბორანტად. გარკვეული პერიოდის შემდეგ დაინიშნა იმავე კათედრაზე გერმანული ენის გრამატიკისა და ლექსიკის მასწავლებლად.

სურეია გასიმოვა დაქორწინებული იყო ცნობილ ფეხბურთელ ქამილ ეინულაევზე. ქორწინებიდან მათ ერთი ვაჟი შეეძინა. გასიმოვა 2007 წელს პენსიაზე გასვლის შემდეგ გარდაიცვალა. სურაიას არავინ დარჩა. მისი ქმარი და შვილიც გარდაიცვალნენ.

ფილმოგრაფია
-----------

* ცხელი მზის ქვეშ (ფილმი, 1957)
* ჩრდილები დახოხავენ (ფილმი, 1958)
* ახალი წლის ღამეს (ფილმი, 1958)
* აიგუნი (ფილმი, 1960)

სქოლიო
------

1. 1 2  Dörd sənətin yiyəsi - "Qızmar günəş altında" filminin Gülpərisi yığma komandanın kapitanıymış
2. 1 2  Anasından gizli filmə çəkildi, məşhur futbolçu ilə ailə qurdu, səssiz-küysüz dünyasını dəyişdi - Kinomuzun Gülpərisindən maraqlı faktlar
3. ↑  **"Qalatasaray"a üç qol vurmuş azərbaycanlının acı taleyi**
აღბუღას სამართალი
**წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე**, *ბექას და აღბუღას სამართალი* — ძველი ქართული კანონმდებლობის ძეგლი. შედგენილია XIII—XIV საუკუნეებში. შეტანილია ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში მე-6 ნაწილად აღბუღას სამართლის სახელწოდებით. შეიცავს შესავალსა და 98 მუხლს, რომელთაგან 1— 65 მმ — ბექა მანდატურთუხუცესის სამართალი — მიეკუთვნება ბექა I ჯაყელს, ხოლო 66-98 მმ — აღბუღა ათაბაგ-ამირსპასალარის სამართალი — ბექას შვილიშვილს აღბუღა I ჯაყელს. 

ბექას სამართალი შედგენილი უნდა იყოს 1295—1304, აღბუღასი — დაახლოებით 1381—86, „ბექაჲს განაჩენი" ცალკე, დამოუკიდებელი სამართლის წიგნის სახით არ შემონახულა. იგი „სრულობითა და უკლებელად" აღნუსხავს და ახალ კანონების „დართვით" დაუმტკიცებია აღბუღას საკანონმდებლო კრებას. ძეგლის უძველესი ხელნაწერია 1672 ნუსხა. კანონთა თავდაპირველი ტექსტი საგრძნობლად დაზიანებულია.

ბექას და აღბუღას სამართალი განკუთვნილი იყო სამცხე-სათაბაგოს ფეოდალური სამთავროსთვის და მის პოლიტიკური განკერძოებულობას გამოხატავდა, სამართლის წიგნში კანონმდებლის სახით საქართველოს მეფე არც კი იხსენიება; უზენაესი საკანონმდებლო, აგრეთვე ადმინისტრაციული და სასამართლო ხელისუფლება სამთავროში მისი მფლობელის — პატრონ-ათაბაგის ხელშია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაგრატ კურაპალატის სამართალი

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 315.
**უკრაინის კათოლიკური უნივერსიტეტი** (უკრ. Український католицький університет; 1929-1945 და 1992-2002 წლებში **ლვოვის ღვთისმეტყველების აკადემია**) — რელიგიური პედაგოგიური სასწავლებელი უკრაინის ქალაქ ლვოვში. პირველი კათოლიკური უნივერსიტეტი ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე და პირველი უნივერსიტეტი, რომელიც დაფუძნდა უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მიერ.

ისტორია
-------

1929 წელს შედგა ლვოვის ღვთისმეტყველების აკადემიის საზეიმო გახსნის ცერემონია. აკადემიის პირველ რექტორად დაინიშნა იოსიფ სლიპი. აკადემიამ თავის გარშემო შემოიკრიბა დასავლეთ უკრაინის ინტელიგენცია და გახდა ღვთისმეტყველეფისა და ფილოსოფიის ცენტრი. მაშინდელი პოლონეთის ტერიტორიაზე ეს იყო პირველი უკრაინული უმაღლესი სასწავლებელი. დაარსებიდან ათი წლის თავზე აკადემია საკმაოდ გაიზარდა: გაიხსნა ახალი ფაკულტეტები, კათედრები, პროფესორების შემადგენლობა გაიზარდა 40-მდე. 

1945 წელს აკადემია დახურეს, ხოლო პედაგოგები ან ემიგრაციაში წავიდნენ, ან მოხდა მათი რეპრესირება ან საერთოდ შეწყვიტეს პედაგოგიური საქმიანობა.

1992 წელს უკრინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის მიროსლავ ლიუბაჩივსკის კურთხევით შეიქმნა კომისია, რომელიც მსჯელობდა აკადემიის აღდგენის შესახებ. 1994 წელს ლვოვის სინოდმა ხმა მისცა ლვოვის ღვთისმეტყველების აკადემიის აღდგენას. ამავე წლის სექტემბერში მოხდა აკადემიის ოფიციალური გახსნა. 1997 წელს აღდგა ჟურნალ „ღვთისმეტყველების" გამოცემა. 1999 წელს მიიღო საერთაშორისო აკრედიტაცია. ამავე წელს გამოუშვა სტუდენტების პირველი ნაკადი. აკადემიის პირველი რექტორი გახდა მიხაილ დიმიდი. 2000 წელს იგი შეცვალა ბორის გუძიაკმა. 

2002 წელს ლვოვის ღვთისმეტყველების აკადემიას ეწოდა უკრაინის კათოლიკური უნივერსიტეტი, რომლის რექტორიც კვლავ ბორის გუძიაკი გახდა. 2013 წელს უნივერსიტეტის ლექტორი გახდა ბორის პრახი, ხოლო ბორის გუძიაკი უნივერსიტეტის პრეზიდენტად აირჩიეს.

სპეციალობები
------------

უკრაინის კათოლიკურ უნივერსიტეტში ასწავლიან: თეოლოგიას, ისტორიას, კომპიუტერულ მეცნიერებებს, პოლიტოლოგიას, ფსიქოლოგიას, სოციალურ პოედაგოგიკას, სოციოლოგიას, კულტუროლოგიას, ფილოლოგიასა (ინგლისური ენა) და ბიზნეს-ანალიტიკას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უკრაინის კათოლიკური უნივერსიტეტი დაარქივებული 2022-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* უკრაინის კათოლიკური უნივერსიტეტი დაარქივებული 2022-01-25 საიტზე Wayback Machine.

1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამირანაშვილი**. |

**შალვა იასონის ძე ამირანაშვილი** (დ. 26 მარტი, 1899, ონი — გ. 9 თებერვალი, 1975, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნებათმცოდნე. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის (ამჟამად რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია) წევრ-კორესპონდენტი (1943), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკამედიკოსი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1959), პროფესორი (1936), სსრკ მუზეუმების ეროვნული კომიტეტისა და მეუზეუმების საერთაშორისო საბჭოს წევრი (1957). საქართველოს სსრ VI და VII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

1917 წელს ფოთის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, ჩაირიცხა ახლად გახსნილ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ივანე ჯავახიშვილის, ექვთიმე თაყაიშვილისა და გიორგი ჩუბინაშვილის ხელმძღვანელობით შეუდგა ხელოვნებათმცოდნეობის შესწავლას, განსაკუთრებით დაინტერესდა კედლის მხატვრობით, რომელიც შემდეგ აისახა მის შემაჯამებელ ნაშრომში „ქართული კედლის მხატვრობის ისტორია". გარდა ამისა მეცნიერმა საყურადღებო გამოკვლევები მიუძღვნა ქართული ოქრომჭედლობის, დასურათებული ხელნაწერების, ტიხრული მინანქრების საკითხებს. მისი მრავალმხრივი და დაუცხრომელი მეცნიერული კვლევის შედეგია ჭეშმარიტად კაპიტალური ნაშრომი „ქართული ხელოვნების ისტორია". მონოგრაფიაში პირველად არის გადმოცემული ქართული კულტურის განვითარების მთლიანი სურათი უძველესი დროიდან მეოცე საუკუნემდე.

1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი (თსუ-ის პირველი გამოშვება). 1923–1925 წლებში მუშაობდა მოსკოვსა და ლენინგრადში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და სამხატვრო აკადემიაში. თსუ-ს ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის კათედრის გამგე (1925-იდან), 1939–1975 წლებში საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი იყო.

ამირანაშვილი ქართული ხელოვნების ისტორიის ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი იყო საქართველოში. იგი ითვლება აკადემიკოს გიორგი ჩუბინაშვილის ერთ-ერთ უახლოეს მოწაფედ. მისი განმაზოგადებელი ნაშრომები ხელოვნების აქტუალურ საკითხებს ეხება. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართველი ხალხის მატერიალური კულტურის ძეგლთა დაცვისა და შეგროვების საქმეში. 2001 წელს მისი პირადი ბიბლიოთეკა და ნივთები ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრს გადაეცა. დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით, სამი სხვა ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

სქოლიო
------

1. ↑  შალვა ამირანაშვილის კაბინეტი დაარქივებული 2012-02-20 საიტზე Wayback Machine.. /ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის საიტი.

ლიტერატურა
----------

* *უზნაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 396.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 41, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ამირანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სუპრუნოვის წისქვილის კანტორა** (რუს. Контора мельницы И. А. Супрунова) — გარემონტებული შენობა დონის როსტოვში (როსტოვის ოლქი, რუსეთი). მდებარეობდა ბუდიონოვსკის პროსპექტზე (სახლი 33, სხვა წყაროებით სახლი 35.). აღნიშნული ნაწილი დონის როსტოვის ისტორიულ ცენტრს განეკუთვნება. სუპრუნოვის წისქვილის კანტორა აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. შენობას გააჩნია ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. კონკრეტულ ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულია, როგორც ძმები ელიცერების წისქვილი - პირველი მფლობელების სახელის მიხედვით.

ისტორია
-------

ადგილზე სადაც ააშენეს სუპრუნოვის წისქვილი, 1863 წელს ააგეს ხიდი. 1884 წლისათვის ხიდის მიმდებარე ტერიტორიების დიდი ნაწილი შეიძინეს მოქალაქეებმა. ერთ-ერთი მათგანი იყო მ. ელიცერი, რომელმაც შეიძნა მიწის ნაკვეთი, რომელიც პროსპექტის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა. 1890-იან წლებში მან ააგო ორთქლზე მომუშავე წისქვილი, რომელიც შედგებოდა ორსართულიანი კანტორისაგან და სამრეწველო შენობისაგან. აღნიშნული შენობის ერთ-ერთ მბლოფელად ასევე ითვლებოდა მ. ელცერის ძმა, ი. ელცერი. 

1904 წელს ელცერების უძრავი ქონება გადავიდა ი. სუპრუნოვის მფლობელობაში. პირველ სართულზე მან განათავსა წისქვილი, ხოლო მეორე სართულზე ცხოვრობდნენ მოსამსახურეები. 1940-იან წლებში წისქვილის სამრეწველო შენობები დაანგრიეს, ხოლო კანტორის სახურავი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჩატარებული რემონტის შემდეგ იგი გამოიყენებოდა საცხოვრებლად და მაღაზიებისათვის. 

XXI საუკუნის დასაწყისში შენობის ფასადი პირადი ინიციატივით აღადგინა კარპ ბაბლოიანცმა. 2012 წელს წარმოებული სარემონტო სამუშაოების დროს შენობის ფასადი გაასუფთავეს საღებავისაგან და სახლს დაუბრუნდა ის სახე რაც მას ჰქონდა XX საუკუნეში.

აღწერა
------

შენობა განეკუთვნება არქიტექტურულ ძეგლებს, რომლებიც აგებულია რუსულ სტილში. შენობის განსაკუთრებული თვისებაა გამომეტყველებითი არქიტექტურული გადაწყვეტილებები. სახლი ორსართულიანია და მის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია წითელი აგური.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Администрация города поддерживает инициативы граждан по сохранению исторического облика Ростова//Администрация города Ростова-на-Дону.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-10. ციტირების თარიღი: 2017-02-20.
2. 1 2  Исторический центр Ростова застроят небоскребами?
**შალვა სოლომონის ძე ასლანიშვილი** (დ. 23 მარტი [ ძვ. სტ. 11 მარტი], 1896, არტანუჯი, ართვინის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია) ― გ. 13 დეკემბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1964), პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943), ზ. ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1972).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ლენინგრადის კონსერვატორიაში.1930–1973 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის თეორიის კათედრის გამგე. 1945–1950 წლებში სათავეში ედგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის მუსიკალური ფოლკლორის განყოფილებას. 1927–1950 წლებში აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მთის რაიონების მრავალი სიმღერა ჩაწერა. ამ მოღვაწეობის შედეგად შექმნილი ნაშრომები საფუძვლად დაედო ქართული ჰარმონიის კურსს, რომელიც იკითხება თბილისის კონსერვატორიაში.

ასლანიშვილი მუშაობდა მუსიკალური თეორიის, განსაკუთრებით ქართული ხალხური და პროფესიული მუსიკის თეორიის საკითხებზე, მან აღზარდა მრავალი მუსიკათმცოდნე, მათ შორის ანზორ ერქომაიშვილი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 637.

სქოლიო
------

1. ↑  *ერქომაიშვილი, ა*. „ჩემი წინაპარი", ჟურნალი „მნათობი" N1-2, 2000 წ. გვ. 143
**შალვა თეოფილეს ძე გორგასლიძე** (დ. 23 სექტემბერი, 1917, სოფ. უსახელო, ახლანდელი ცაგერის მუნიციპალიტეტი — გ. 23 აგვისტო, 1991, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (მოკრივე). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1951); საკავშირო კატეგორიის (1959) და საბჭოთა კავშირის საპატიო მსაჯი (1969) კრივში. საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1967).

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. კრივში ვარჯიში დაიწყო 1932 წელს (პირველი მწვრთნელი — თ. ფურცელაძე, შემდეგ გ. გასპარიანი და ა. გოლდშტეინი). 1937 წელს იყო საქართველოს ნაკრების წევრი, 1945 წელს კვლავ საქართველოს ნაკრების წევრი გახდა; მოიპოვა საბჭოთა კავშირის გუნდური ჩემპიონობა. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1944, მსუბუქ წონაში); 1937, 1938 და 1945 წლებში საბჭოთა კავშირის პირველობის მესამე პრიზიორი. საქართველოს 13-გზის ჩემპიონი. რინგზე ჩაატარა 149 ორთაბრძოლა, მოიგო 132, აქედან 24 ნოკაუტით.

წლების მანძილზე ამზადებდა საქართველოს ნაკრებს საერთაშორისო შეჯიბრებებისათვის. 17 წლის მანძილზე მუშაობდა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის ფიზიკური აღზრდის კათედრის გამგედ.

ლიტერატურა
----------

* *ჭიჭინაძე უ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 101.

პერიოდიკა
---------

* შალვა გორგასლიძე // „ლელო", 27 აგვისტო, 1991, № 160 (10573), გვ. 4.
* *ნოზაძე, ოთარ*. ჩვენებურია, თბილისელი... // გაზ. „კავკასიონი", 16 სექტემბერი, 1995, № 164 (233), გვ. 11.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა გორგასლიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* შალვა გორგასლიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი ჟორდანია** (დ. 17 თებერვალი, 1932, სოხუმი — გ. 1996) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს დაამთარა ქალაქ სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმი და მიენიჭა მშენებელ-ტექნიკოსის კვალიფიკაცია 1959 წელს. 1965 წელს კი ქალაქ ლენინგრადის სამშენებლო საინჟინრო ინსტიტუტის დაუსწრებელი სწავლების ფაკულტეტი ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაციით.

1960 წლიდან უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის პარალელურად, მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №6 სამშენებლო ტრესტის №3 სამშენებლო სამმართველოში მშენებელ ოსტატად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. დაინიშნა ზემოაღნიშნული სამშენებლო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად 1972 წელს. 1975 წელს გადაყვანილ იქნა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს ქალაქ სოხუმის მშენებარე სახლმშენებელი კომბინატის დირექტორად. 1976 წლიდან სამუშაოდ გადავიდა ქალაქ თბილისში, სადაც მუშაობდა სხვადასხვა სამშენებლო ორგანიზაციებში. ოყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სარემონტო-სამშენებლო ტრესტის თბილისის სარემონტო-სამშენებლო სამმართველოს მთავარი ინჟინერი. მუშაობდა საქართველოს სპორტის საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის სამშენებლო სამმართველო "საქსპორტმშენის" განყოფილების უფროსად 1977 წლიდან, ხოლო 1979 წლიდან მუშაობა დაიწყო საწარმოო გაერთიანება "საქნავთობის" სამშენებლო სამმართველო "საქნავთობმშენში", ჯერ სამუშაოთა მწარმოებლად, შემდეგ კი უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. აღნიშნულ ორგანიზაციაში მუშაობდა სიცოცხლის ბოლომდე; მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს შეტანილი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სამრეწველო და საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტების, ასევე გაერთიანება "საქნავთობის" საწარმოო და ინფრასტრუქტურული დანიშნულების ობიექტების მშენებლობაში. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული ჰქონდა საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 75

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა გაბელაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სუპრუნოვის სახლი** (რუს. Особняк Супрунова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 79). აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში და ეკუთვნოდა ცნობილ ხორბლის მეწარმეს ივანე სუპრუნოვს. სუპრუნოვის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

სუპრუნოვის სახლი ააშენეს XX საუკუნის დასაწყისში. მასში სუპრუნოვი ცხოვრობა თავის ოჯახთან ერთად. ამ სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებულია ქალაქური ლეგენდა. თითქოს სუპრუნოვს იტალიაში მოგზაურობის დროს გადაუწყვეტია ნეაპოლის (სხვა ვერსიით გენუის) ქუჩებში გასეირნება. ვაჭარი მოიხიბლა ერთი სახლით და გადაწყვიტა, რაც არ უნდა დაჯდომოდა ეყიდა იგი და გადმოეტანა როსტოვში. ვაჭარმა თავისი სურვილი სახლის მეპატრონეს გააცნო. მეპატრონე თავიდან წინააღმდეგი იყო, მაგრამ სუპრუნოვმა იმდენად დიდი თანხა შესთავაზა, რომ იგი დათანხმდა. სახლი დაშალეს, დატვირთეს გემზე და გადმოიტანეს როსტოვში. სახლი ააგეს როსტოვში, ამ პროცესს ზედამხედველობას თავად სუპრუნოვი უწევდა. არსებობს ვარაუდი, რომ სახლის იტალიური წარმოშობა მოგონილია თვით სუპრუნოვის მიერ, რათა ყურადღება მიემართა თავისი ბიზნესკისაკენ. მეორე ვერსიის თანახმად სახლი აგებულია ადგილობრივი მასალებით.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. სუპრუნოვი დააპატიმრეს და დაიკარგა უგზო-უკვლოდ. მეორე მსოფლიო ომის დროს სახლი სერიოზულად დაზიანდა: განადგურდა მარმარილოს მოპირკეთება, სახურავი და პარაპეტები.

1950-იან წლებში სახლს ნეოკლასიკური რემონტი ჩაუტარეს. თავდაპირველი დეკორისაგან შემორჩენილია სარდაფის სართულის მოსაპირკეთებელი შავი მარმარილო.

არქიტექტურა
-----------

სასახლე მოპირკეთებულია მარმარილოს და მაიოლიკის მასალით. ფანჯრები დასრულებულია ნახევრაწრიული რელიეფებით. ცენტრალური შესასვლელი გაფორმებულია მარმარილოს მასალით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Волошинова Л. Ф. Бульварная площадь. — Ростов-на-Дону: Донской издательский дом, 2001. — С. 85—94. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87-688-202-X.
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
3. 1 2 3  Развенчание мифа. Деловой Ростов. ციტირების თარიღი: 2013-11-04.[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Сергей Кисин.  (2010-06-15) Осколки прекрасного. rostov-dom.info. ციტირების თარიღი: 2013-11-04.
**ქუნთრუშა** — მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელსაც ახასიათებს ტემპერატურის აწევა, ანგინა და გამონაყარი კანზე. პირველად აღწერა ინგლისელმა მეცნიერმა ტ. სიდენჰემმა (XVII საუკუნე). დაავადებას იწვევს A ჯგუფის ბეტაჰემოლიზური სტრეპტოკოკი, რომელიც გამოიმუშავებს ტოქსინს. ინფექციის წყაროა დაავადებული და ბაქტერიამატარებელი ადამიანი. გადაეცემა ძირითადად ჰაერ-წვეთოვანი გზით. უმეტესად ავადდებიან 6-7 წლის ბავშვები. ავადობა მეტია შემოდგომასა და ზამთარში. ახასიათებს პერიოდულობა, მატულობს ყოველ მე-4-მე-6 წელს. ქუნთრუშის გადატანის შემდეგ რჩება მყარი იმუნიტეტი. ინკუბაციური პერიოდი 2-7 დღე გრძელდება.

იწყება მწვავედ, მაღალი სიცხით, პირღებინებით, ანგინით. კისრის ზედა ლიმფური კვანძები გადიდებული და მტკივნეულია. პირველ-მეორე დღესვე ჰიპერემიულ კანზე ჩნდება წითელი წვრილწერტილოვანი გამონაყარი. ენა იფარება მოთეთრი ნაცრისფერი ნადებით. მე-4-5 დღიდან ენა სუფთავდება, ხდება მარცვლოვანი, ჟოლოსებრი. მე6-10 დღეს იწყება კანის აქერცვლა. არჩევენ ქუნთრუშის მსუბუქ, საშუალო და ძლიერ ფორმებს. მძიმე ფორმა შესაძლოა იყოს ტოქსიკური, დაზიანდეს ნერვული და გულ-სისხლძარღვტა სისტემა, სეპტიკური (ნეკროზული ანგინით) და ტოქსიკურ-სეპტიკური. ქუნთრუშას გართულებებია: კისრის ჩირქოვანი ლიმფადენიტი, ოტიტი, მასტოიდიტი, ცხვირის დანამატი ღრუების ანთება, სინოვიტი, გულის დაზიანება, ნეფრიტი, სეფსისი. გართულებები ძლაიან იშვიათია. მკურნალობის პირობებში სიკვდილიანობა თითქმის არ არის. მკურნალობა: ანტიბიოტიკები, სიმპტომური საშუალებები.

ლიტერატურა
----------

* *ბოცვაძე, ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 574.
**წაყინვა** — ტემპერატურის 0°–მდე და უფრი დაბლა დაწევა წლის თბილ პერიოდში (გაზაფხულზე და შემოდგომაზე) მაღალმთიან ადგილებში — ზღვის დონიდან 2000 მ–ზე მაღლა წაყინვები მოსალოდნელია ზაფხულშიც. ამა თუ იმ ხანგრძლივობით წაყინვებს ყოველწლიურად აქვს ადგილი სხვადასხვა ინტენსიურობით. განასხვავებენ წაყინვების სამ ტიპს: 

1. ადვექციური წაყინვები, რომლებიც წარმოიშობა ცივი ჰაერის მასების შემოჭრის დროს და 2–3 დღის განმავლობაში გრძელდება. ასეთი წაყინვების დროს ჰაერის ტემპერატურამ შეიძლება 0°–ზე დაბლა დაიწიოს და საკმაოდ ვრცელი ტერიტორია მოიცვას.

2. რადიაციული წაყინვები, რომლებიც წარმოიქმნება ნიადაგის ზედაპირის ინტენსიური გაცივების შედეგად. ასეთ წაყინვებს ადგილი აქვს ღამით, მოწმენდილ ამინდში და ლოკალურ ხასიათს ატარებს. რადიაციული წაყინვების სიძლიერე და ინტენსივობა ძირითადად ადგილლობრივ პირობებზე — რელიეფის ხასიათზე, ნიადაგსა და ჰაერის ტენიენობაზე და ა. შ. არის დამოკიდებული. ასეთი სახის წაყინვები შეიძლება ყოველდღიურად გაგრძელდეს გარკვეული დროის განმავლობაში.

3. ადვერქტიურრადიაციული წაყინვები ანუ შერეული წაყინვები იცის ცივი ჰაერის მასების შემოჭრისა და შემდგომში მისი ღამის გამოსხივების (გადაცივების) შემთხვევაში ასეთი წაყინვების შედეგად დღისით ნიადაგის ზედაპირი რამდენადმე ცივდება და სითბოს მარაგი მის ღრმა ფენებში კი კლებულობს, ხოლო ღამით იწყება მისი ინტენსიური გამოსხივება. ამ შემთხვევაში ადვერქციისა და რადიაციის პროცესები ერთმანეთს ავსებს, რაც ღია, ქარისაგან დაუცველი ადგილებისათვის მეტად საშიშია. ამ დროს ტემპერატურამ შეიძლება დაიწიოს –2°–4°–მდე და უფრო დაბლაც და 2–3 დღე გასტანოს.

ლიტერატურა
----------

* Хромов С. П. Метеорология и климатология для географических факультетов. Л.: Гидрометеоиздат, 3 изд. 1983. с. 123-126.
**ტურბუტა-1** (რუს. Турбута-1) — შუა საუკუნეების (ახ. წ. VIII-X საუკუნეები) უძველესი დასახლება, მდებარეობს ოქტომბრის რაიონის სოფელ ნოვოსვეტლოვსკიდან 3,5 კილომეტრის მანძილზე სამხრეთ-დასავლეთით, ოქტომბრის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. აღმოაჩინეს 2006 წელს.

ისტორია
-------

როსტოვის ოლქის ტერიტორია ძველ დროში მჭიდროდ იყო დასახლებული.

არქეოლოგიური ძეგლი ტურბუტა-1, რომელიც მიეკუთვნება შუა საუკუნეებს ((VIII-X საუკუნეები), მდებარეობს როსტოვის ოლქის ოქტომბრის რაიონის სოფელ ნოვოსვეტლოვსკიდან სამხრეთ-დასავლეთით 3,5 კილომეტრში. იგი აღმოაჩინეს 2006 წელს სოხრანოვკა-ოქტიაბრსკაიის გაზსადენის მაგისტრალური ხაზის გაყვანის დროს. 

დასახლების ადგილზე არქეოლოგიური გათრები მიმდინარეობდა 1 320 კვ. მეტრზე. არქეოლოგიური გათრების შედეგად გაირკვა, რომ აქ მოსახლეობა სხვა ისტორიულ ეპოქაშიც ცხოვრობდა.

გვიანი ბრინჯაოს ხანის ფენებში მრავალი არქეოლოგიური ნივთია აღმოჩენილი. მათ შორის გვხვდება გამოძერწილი კერამიკის ნიმუშები, რომლებიც მიკეუთვნება ძელური კულტურის პერიოდს. ჭურჭლის ნაწილი შემკულია ორნამენტებით. კერამიკულ ჭურჭელთნ ერთად არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს დამუშავებული ცხოველის ძვლებიც. ასევე აღმოაჩინეს ქვის ნამუშევრები საფხეკები და დანისებური ფირფიტები. არქეოლოგიურ მონაპოვარს შორისაა ასევე ბრინჯაოს სადგისები. 

დასახლებაში მკვლევარებმა აღმოაჩინეს ორმოები. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ასევე გამოვლინდა ძვ. წ. IV საუკუნის ამფორები, წითელლაქიანი ჭურჭლის ნამტვრევები. 

VIII-IX საუკუნეების შრეებში აღმოჩენილია ამფორები და თიხის ჭურჭელი, ხოლო XIX-XX საუკუნეების მიჯნის შრეებში აღმოჩენილია ახალი დროის ნივთები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Поселение Турбута-1
* Древнее поселение срубной культуры Турбута 1
* Список памятников археологии Октябрьского района, состоящих на государственной охране
**ქვის დარბაზი** (რუს. Каменное зало) — ორანიენბაუმის სასახლეებისა და პარკების ანსამბლის პავილიონი, რომელიც მდებარეობს მენშიკოვის დიდ სასახლესა და პავილიონ კატალნოი-გორკის შორის, ბუნებრივ შემაღლებაზე, ქალაქ ლომონოსოვში.

ისტორია
-------

ქვის დარბაზის მშენებლობა 1749-1751 წლებში მიმდინარეობდა. პროექტის ავტორის ვინაობა დღემდე უცნობია. 1750-იანი წლების დოკუმენტებში ქვის დარბაზს ეწოდება „ახალი სასახლე", „ლამაზი ბაღი" და შემდეგ „საკონცერტო დარბაზი". შენობა, სავარაუდოდ, კონცერტებისთვის იყო განკუთვნილი — მას დიდი დარბაზი ჰქონდა გარკვეულ ეტაპზე. 1750-იან წლებში ქვის დარბაზის მახლობლად გაიმართა რამდენიმე საინტერესო წვეულება და ფესტივალი. 

1784 წლისთვის, კონცერტის დარბაზი, როგორც ჩანს, არ ფუნქციონირებდა, დოკუმენტებით კი ეს მტკიცდება, რადგანაც შენობას საერთოდ არ გააჩნდა შესაბამისი ინსტრუმენტები და არ იყო სათანადოდ აღჭურვილი. 1808-1812 წლებში შენობაში ფუნქციონირებდა სამხედრო საავადმყოფო, სადაც სამამულო ომში დაჭრილებს მკურნალობდნენ. 1902-1904 წლებში არქიტექტორმა ო. ა. პოლსონმა ჩაატარა ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები, სწორედ ამ დროს შეაკეთეს დასავლეთის მხარეს მდებარე სამრეკლო. 1950-იანი წლებში შენობას ჩაუტარდა კიდევ ერთი რესტავრაცია, ამ დროს აღდგენილ იქნა მ. მ. პლატონოკოვას მიერ შენობის ინტერიერი. მის დროს გაუქმდა სამრეკლო.

ამჟამად პავილიონში განთავსებულია ორანიენბაუმის პარკისა და ინტერიერის ქანდაკებები. ასევე მოქმედებს ინტერაქტიული კინოთეატრი. ზაფხულის სეზონის განმავლობაში, ქვის დარბაზში ტარდება კლასიკური მუსიკის კონცერტები.

ლიტერატურა
----------

* Зодчие Санкт-Петербурга. XVIII век / сост. В. Г. Исаченко; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1997. — 1021 с. — ISBN 5-289-01585-X.