| ნაპოლეონის ომები |
| --- |
| მესამე კოალიცია – მეოთხე კოალიცია – რუსეთ-ოსმალეთის ომი – კანონერების ომი – ინგლის-რუსეთის ომი – რუსეთ-შვედეთის ომი – პირინეის ომი – მეხუთე კოალიცია – 1812 წლის ომი – საფრანგეთ-რუსეთის ომი – მეექვსე კოალიცია – ასი დღე |


| მესამე კოალიციის ომი |
| --- |
| ფინისტერი • ულმის კამპანია • ტრაფალგარი • კალდიერო • ამშტეტენი • ორტეგალის კონცხი • დურენშტეინი • შენგრაბენი • აუსტერლიცი • გაეტა • კამპო-ტენესე • მაიდა |

**მესამე კოალიციის ომი**, *რუსეთ-ავსტრია-საფრანგეთის ომი* – 1805 წელს მიმდინარე ომი ნაპოლეონ ბონაპარტის საფრანგეთსა და მის წინააღმდეგ შეკრულ კოალიციას შორის, რომელშიც ავსტრია, დიდი ბრიტანეთი და რუსეთი გაერთიანებულიყვნენ. ავსტრიისა და რუსეთის გაერთიანებული არმია საფრანგეთის საზღვრებში შეჭრას აპირებდა. თუმცა მანამდე, სანამ მიხეილ კუტუზოვის არმია გენერალ მაკის არმიას შეურთდებოდა, ნაპოლეონმა ავსტრიელებს შეუტია და ულმთან ისინი დაამარცხა. 21 ოქტომბერს ავსტრიელებმა კაპიტულაციას მოაწერეს ხელი. ულმის კამპანიას მოყვა ბრიტანელების წარმატება ზღვაში. 21 ოქტომბერს ვიცე-ადმირალმა ჰორაციო ნელსონმა გაანადგურა ესპანეთისა და საფრანგეთის ფლოტი ტრაფალგარის ბრძოლაში. ამით ბოლო მოეღო ნაპოლეონის ცდას გადაელახა ლა-მანშის სრუტე და შეჭრილიყო ბრიტანეთში. ბრიტანელების წარმატების მიუხედავად რუსეთის არმია გამოუვალ მდგომარეობაში იყო. მაკის არმიის განადგურების შემდეგ მათ უკან რუსეთისკენ დახევა დაიწყეს. მათ დაედევნა ნაპოლეონის არმიაც. რამდენიმე არიერგარდული ბრძოლის მეშვეობით, რუსეთის არმიამ ოლმიცისაკენ დაიხია, სადაც ისინი ავსტრიის ჯარებს და რუსეთიდან მოსულ გენერალ ბუქსგევდენის 50 000-იან არმიას შეუერთდნენ. 1805 წლის 2 დეკემბერს აუსტერლიცის ბრძოლაში კოზლიციური ჯარები დამარცხდნენ. ავსტრია ომიდან გამოვიდა და ხელი მოაწერა საფრანგეთთან სეპარატულ პრესბურგის ზავს. რუსეთის ჯარები გაიყვანეს რუსეთში.

ომში მოკავშირეების დამარცხება არ ნიშნავდა ნაპოლეონის ომების დასასრულს. შემდეგ წელს საფრანგეთის წინააღმდეგ ახალი კოალიცია შეიკრა და დაიწყო მეოთხე კოალიციის ომი.

წინაპირობები
------------

ნაპოლეონის მიერ ლა-მანშის გადალახვისა და ინგლისში შეჭრის საშიშროების ზრდასთან ერთად, იზრდებოდა საფრანგეთის იმპერიის წინააღმდეგ ახალი კოალიციის შექმნის აუცილებლობა. 1805 წელს, ბრიტანეთის პრემიერ–მინისტრმა უილიამ პიტმა დაიწყო ზრუნვა საფრანგეთის წინააღმდეგ ახალი ფრონტის შექმნაზე. ამასთან, ინგლისისთვის აუცილებლობას წარმოადგენდა წინააღმდეგობის რაც შეიძლება მალე შექმნა, რადგან იქ აცნობიერებდნენ, რომ თუ ნაპოლეონი შეძლებდა ლა-მანშის გადალახვას, დიდი ბრიტანეთის სახმელეთო ჯარები ვერ შეძლებდნენ მის შეყოვნებას. დიდი ბრიტანეთის პირველი ევროპელი მოკავშირე რუსეთი გახდა. აღსანიშნავია, რომ ის მესამე კოალიციის შექმნის პიტისეულ ინიციატივამდე ემზადებოდა საფრანგეთის წინააღმდეგ ომში ჩართვისთვის. ამის უმთავრესი მიზეზი დასავლეთით გავლენის სფეროს გაფართოება იყო. მაშინ კი, როდესაც საფრანგეთის წინააღმდეგ ომში მას ინგლისური ფული აფინანსებდა და არსებობდა რეალური შანსი იმისა, რომ სამხედრო მოქმედებებში ჩაერთვებოდნენ ევროპული მონარქიებიც, რუსეთი, რა თქმა უნდა სიამოვნებით დათანხმდა ომში ჩართვას. ბრიტანეთსა და რუსეთს შორის 1805 წლის აპრილში დაიდო მოკავშირეობის ხელშეკრულება.

ენგიენის ჰერცოგის სიკვდილით დასჯა კოალიციის კიდევ ერთი წევრი ავსტრია გახდა. საფრანგეთთან წინა დაპირისპირებების შედეგად ის მნიშვნელოვნად დაზარალებულიყო და ევროპაში საკუთარი მდგომარეობის აღსადგენად ისიც გახდა საფრანგეთის წინააღმდეგ რიგით მესამე კოალიციაში ჩაბმული.

მიუხედავად იმისა, რომ პიტმა ავსტრიისა და რუსეთის მსგავსად, პრუსიის კოალიციაში ჩართვა ვერ შეძლო, მისმა მოქმედებამ ინგლისი იხსნა ინტერვენციისგან, რადგან ევროპაში ომის წამოწყებასთან ერთად ნაპოლეონისთვის შეუძლებელი გახდა ბრიტანეთში შეჭრაზე ფიქრი. მართალია კოალიციაში შევიდნენ შვედეთი და რამდენიმე ევროპული სახელმწიფო, თუმცა შემდგომ სამხედრო მოქმედებებში მნიშვნელოვანი მონაწილეობა არ მიუღიათ.

მესამე კოალიციის შექმნის დაჩქარება ასევე განაპირობა 1804 წლის მარტში ნაპოლეონის მიერ ენგიენის ჰერცოგის სიკვდილით დასჯამ, რაც შემდეგ გახდა კოალიციის შექმნის საბაბი. ევროპული მონარქიების აღშფოთება ასევე გამოიწვია იმან, რომ ჰერცოგი დააკავეს ბადენში ნეიტრალურ ტერიტორიაზე.

მოწინააღმდეგეთა არმიები და გეგმები
----------------------------------

### ავსტრია

ავსტრიელებმა არმია სამ ნაწილად დაჰყვეს. პირველი არმია ერცჰერზოგი კარლის მეთაურობით ჩრდ. იტალიაში შესაჭრელად ემზადებოდა. კარლის განკარგულებაში 140 ათასი ჯარისკაცი იყო. ავსტრიელების მიერ იტალიაზე ასეთი ყურადღების გადატანა განპირობებული იყო იმით, რომ ამ ტერიტორიაზე აქამდე დომინანტი ავსტრია ნაპოლეონმა იტალიაში ორი კამპანიის შემდეგ სრულად განდევნა იქიდან და იმ პერიოდში საკუთარი ძალები ეყენა, რომელსაც ანდრე მასენა მეთაურობდა.

მეორე არმია 80 ათასი ჯარისკაცისგან შედგებოდა და ბავარიაში შეჭრისთვის იყო გამზადებული. მას გენერალი ერცჰერცოგი ფერდინანდი ხელმძღვანელობდა, თუმცა ფაქტობრივად სამხედრო მოქმედებებს გენერალი კარლ მაკი მეთაურობდა. 

* 85 ათასი
* 60 ათასი

მესამე 50 ათასიანი არმია ერცჰერცოგ იოაჰანის მეთაურობით ტიროლში იყო დაბანაკებული და სარეზერვო არმიას წარმოადგენდა. იგი დაპირისპირების განვითარებისამებრ უნდა დახმარებოდა დანარჩენ არმიებს. 

* 22 ათასი

### რუსეთის არმია

ავსტრიის დასახმარებლად განკუთვნილი რუსული სამხედრო ძალები ორად იყო დაყოფილი. ორივე არმია 50 ათასი ჯარისკაცისგან შედგებოდა. პირველს გენერალი კუტუზოვი მეთაურობდა, მეორეს კი გენერალი ბუკსგედევნი. ბუკსგევდენის არმიას ჩრდილოეთით უნდა ემოძრავა, თუმცა საბოლოოდ ორივე არმია კარლ მაკს უნდა შეერთებოდა. (25 აგვისტოს ავსტრიის საზღვარი)

* 140 ათასი

### საფრანგეთი

დიდი არმიის ორგანიზაცია მესამე კოალიციის ომის დროს
გამომდინარე იქიდან, რომ მესამე კოალიციის ომი მაშინ დაიწყო, როდესაც ნაპოელონი ბრიტანეთის დალაშქრისთვის ემზადებოდა, მან საბრძოლო მოქმედებების ძირითად ასპარეზზე ჩართო ბულონის ბანაკში მომზადებული არმია, რომელსაც შემდეგ დიდი არმია ეწოდა. არმია იყოფოდა 7 კორპუსად, რომელსაც სათავეში ნაპოლეონის მარშლები ედგნენ. თითოეულ მათგანში შედიოდა ელემენტები ყველა ტიპის სამხედრო ძალებიდან და წარმოადგენდა პატარა არმიებს, რომლებიც საერთო ჯამში ქმნიდნენ დიდ არმიას. მაშინ, როდესაც კორპუსებს ჰქონდათ დამოუკიდებელი ოპერაციებისა და დახმარების მისვლამდე თავის დაცვის უნარი, როგორც წესი ისინი გადადგილდებოდნენ 1 დღის სავალ მანძილზე ერთმანეთისგან. საერთო ფრონტზე ცალ-ცალკე მარშირება არმიას მობილურობას და მანევრირების უნარს მატებდა, რის მეშვეობითაც ის ხშირად ახერხებდა მოწინააღმდეგე არმიასთან მოულოდნელ მიახლოებას. კორპუსებში შემავალი კავალერიისა და არტილერიის გარდა არმიას ასევე გააჩნდა მათი ცალკეული დანოყოფები და საიმპერატორო გვარდია, რომელიც ნაპოლეონის პირადი დაცვის ფუნქციას ასრულებდა. 

***დიდი არმია 1805 წლის სექტემბერში***| კორპუსი | მეთაური | ინფანტერიისდივიზიონი | კავალერიისდივიზიონი | ბატალიონი | ესკადრონი | საერთორაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| I | ბერნადოტი | 2 | 1 | 18 | 16 | 17,737 |
| II | მარმონი | 3 | 1 | 25 | 12 | 20,758 |
| III | დავუ | 3 | 1 | 28 | 12 | 27,452 |
| IV | სულტი | 4 | 1 | 40 | 12 | 41,358 |
| V | ლანი | 2 | 1 | 18 | 16 | 17,788 |
| VI | ნეი | 3 | 1 | 25 | 12 | 24,409 |
| VII | ოჟერო | 2 | — | 16 | 4 | 14,850 |
| კავალერია | მიურატი | — | 6 | 8 | 120 | 23,415 |
| გვარდია | ბესიერი | — | — | 12 | 8 | 6,278 |
| ჯამი |  |  |  |  |  | 194,045 |

საიმპერატორო გვარდიის კავალერისტი, თეოდორ გერიკოს ნამუშევარი
დიდი არმიის გარდა საომარ ასპარეზზე იყო ჩართული შედარებით მომცრო არმია, რომელიც იტალიაში იყო გალაგებული და შემდეგში ერცჰერზოგი კარლის წინააღმდეგ მოუწია ბრძოლა. არმიას ანდრე მასენა მეთაურობდა. მასთან ერთად იბრძოდა გენერალი ჟან რენიეც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნაპოლეონის ომები

სქოლიო
------

1. ↑  პ. ჟილინი - კუტუზოვი, თბილისი, 1987, გვ.84
2. ↑  გრეგორი ფრემონ-ბარნსი, ტოდ ფიშერი, ბერნარდ კორნველი - ნაპოლეონის ომები: იმპერიის აღზევება და დაცემა, დიდი ბრიტანეთი, 2004, გვ.24
3. 1 2  უილიამ მორისი - ნაპოლეონი, ნიუ-იორკი/ლონდონი, 1900, გვ.168
4. 1 2  ფრიდრიხ მაუდე - ულმის კამპანია, ნიუ-იორკი/ლონდონი, 1912, გვ. 97
5. ↑  პ. ჟილინი - გვ.86
6. ↑  Smith, Rupert (2005). *The Utility of Force*. London:  Penguin Books,   გვ. 35-38. ISBN 978-0-141-02044-0.
7. ↑  Albert Sidney Britt, Thomas E. Griess - The wars of Napoleon, 2003, USA, p.33-34
8. ↑  Dumolin - Precis D'Histoire Militaire, II, 120-121
9. ↑  Albert Sidney Britt, Thomas E. Griess - The wars of Napoleon, p.34

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნაპოლეონის ბრძოლები  |
| --- |
|  |
| 
**მესამე კოალიცია** · **მეოთხე კოალიცია** · **ნახევარკუნძულის ომი** · **მეხუთე კოალიცია** · **რუსეთში შეჭრა** · **მეექვსე კოალიცია** · **მეშვიდე კოალიცია** |
|  |
| 1805 | 
დაიმონდ-როკი · ფინისტერი · ვერტინგერი · გიუნცბურგი · ალბეკე · ელხინგენი · ულმი · ვერონა · ტრაფალგარი · კალდიერო · ორტეგალი · ამშტეტენი · დურენშტეინი · შენგრაბენი · აუსტერლიცი |
|  |
| 1806 | 
გაეტა · კამპო-ტენესე · მაიდა · შლაიცი · ზაალფელდი · იენა-აუერშტედტი · ერფურტი · ჰალე · მაგდებურგი · პრენცლაუ · პასევალკი · შჩეცინი · ვარენ-ნოსენტინი · ლიუბეკი · დიდი პოლონური აჯანყება · ჰამელნი · ჩარნოვო · გოლიმინი · პულტუსკი |
|  |
| 1807 | 
მოჰრუნგენი · შტრალზუნდი · პროისიშ-აილაუ · ოსტროლეკა · კოლბერგი · დანციგი · მილეტო · გუტშტადტი · ჰეილსბერგი · ფრიდლანდი |
|  |
| 1808 | 
დოს დე მაიო · ბრუჩი · როსილი-სკუადრონი · კაბესონი · სარაგოსა · ვალენსია · მედინა-დე-რიოსეკო · ბაილენი · როლისა · ვიმეირო · პანკორბო · ვალმასედა · ბურგოსი · ესპინოსა · ტუდელა · სომოსიერა · სარაგოსა · სააგუნი · ბენავენტე |
|  |
| 1809 | 
კასტელიონი · უკლესი · კორუნა · ვალსი · ტიროლელების აჯანყება · ვილიაფრანკა · იევენესი · სიუდად-რეალი · პორტო · მედელინი · ბერგისელი · საჩილე · ტოიგენ-ჰაუსენი · რაშინი · აბენსბერგი · ლანდშუტი · ეკმიული · რეგენსბურგი · ნოიმარქტ-სანქტ-ვაიტი · დალმაციის კამპანია · ებენსბერგი · ხერონა · პიავი · გრიჟო · პორტო · ვერგლი · ტარვისი · ასპერნ-ესლინგი · ალკანიისი · სანქტ-მაიკლი · შტრალსუნდი · რააბი · მარია · გრაცი · ვაგრამი · კორნოიბურგი · შტოკერაუ · გეფრეეზი · ჰოლაბრუნი · შენგრაბენი · ცნაიმი · ტალავერა · ჰოლანდიის ექსპედიცია · ელპერი · ალმონაციდი · ტამამესი · ოკანია · ალბა-დე-ტორმესი |
|  |
| 1810 | 
კადისი  · ასტორგა · სიუდად-როდრიგო · ბარკილია · კოა · ალმეიდა · ბუსაკო |
|  |
| 1811 | 
ხებორა · პომბალი · რედინა · კასალ-ნოვო · კამპო-მაიორი · საბუგალი · ალმეიდა · ფუენტეს-დე-ონიორო · ტარაგონა · ალბუერა · უსაგრი · საგუნტუმი · აროიო-დოს-მოლინოსი · ვალენსია |
|  |
| 1812 | 
სიუდად-როდრიგო · ბადახოსი · ვილიაგარსია · ალმარასი · მაგილია · მირი · სალამანკა · გარსია-ერნანდესი · სალტანოვკა · ოსტროვნო · ვიტებსკი · კლიასტიცი · მახადაონდა · სმოლენსკი · პოლოცკი · ვალუტინო · ბოროდინო · ბურგოსი · ტარუტინო · პოლოცკი · ვენტა-დელ-პოსო · მალოიაროსლავეცი · ჩაშნიკი · ვიაზმა · სმოლიანი · კრასნოე · ბერეზინა |
|  |
| 1813 | 
კასტალია · ლიუცენი · ბაუცენი · ტარაგონა · ლუკაუ · ვიტორია · სან-სებასტიანი · პირენე · სორაურენი · გროსბერენი · კაცბახი · დრეზდენი · კულმი · სან-მარსიალი · დენევიცი · გერდე · ბიდასოა · ლაიფციგი · ჰანაუ · ნიველი · ბორნჰევედი · ზეეშტედი |
|  |
| 1814 | 
ბრიენი · ლა-როთიერე · მინსიო · შამპობერი · მონმირალი · შატო-ტიერი · ვოშანი · გარი · მორმანი · მონტრო · ორტე · ბარ-სიურ-ობე · ლაონი · რეიმსი · კრაონე · არსი-სიურ-ობე · ფერ-შამპენუაზე · სენტ-დიზი · მონმარტრი · პარიზი · ტულუზა · ბაიონი |
|  |
| 1815 | 
პანარო  · ოჩიობელო · კარპი · კაზალია · რონკო · ჩეზენატიკო · პესარო · სკაპეცანო · ტოლენტინო · ანკონა · კასტელ-დი-სანგრო · სან-ჯერმანო · გაეტა · კატრ-ბრა · ლინი · ვატერლოო · ვავრი · როკესერვი · ლა-სუფელი · როკუენკუ · ისი |

 |