**ვალდივიის კულტურა** — ერთ-ერთი უძველესი დასახლებული კულტურა, რომელიც აღირიცხა ამერიკაში. იგი წარმოიშვა ადრეული ლას-ვეგასის კულტურიდან და აყვავდა სანტა-ელენას ნახევარკუნძულზე, თანამედროვე ქალაქ ვალდივიის მახლობლად, ეკვადორში, ძვ.წ. 3500 წლიდან 1500 წლამდე.

კულტურა
-------

 ვალდივური ჭურჭელი ერთ – ერთი უძველესია ამერიკაში. ვალდივური ჭურჭელი ლა-პლატას მუზეუმში (არგენტინა). 
ვალდივიის კულტურის ნაშთები აღმოაჩინეს 1956 წელს ეკვადორის დასავლეთ სანაპიროზე ეკვადორელმა არქეოლოგმა ემილიო ესტრადამ, რომელმაც განაგრძო ამ კულტურის შესწავლა. ამერიკელი არქეოლოგები კლიფორდ ევანსი და ბეტი მეგერსი მას 1960-იანი წლების დასაწყისში შეუერთდნენ. 

ვალდივიურ საზოგადოებაში, სახლები წრეზე, ან ცენტრალური მოედნის გარშემო ოვალურად იყო აშენებული. აღმოჩენილი არქეოლოგიური ნაშთებიდან დადგინდა, რომ ვალდივიელებს მოჰყავდათ სიმინდი, ლობიო, გოგრა, კასავა, წიწაკა და ბამბა. 

ვალდივიური ჭურჭელი, ძვ. წ. 2700 წლით დათარიღებული, თავდაპირველად უხეში და პრაქტიკული იყო, მაგრამ დროთა განმავლობაში იგი მნიშვნელოვნად დაიხვეწა. ისინი, ძირითადად, იყენებდნენ წითელ და ნაცრისფერ ფერებს, გაპრიალებული მუქი წითელი ჭურჭელი დამახასიათებელია ვალდივიის პერიოდისთვის. კერამიკულ და ქვის ნამუშევრებში ვალდივიის კულტურა აჩვენებს პროგრესს, ყველაზე მარტივიდან გაცილებით რთულ ნამუშევრებამდე. 

ვალდივიის დამახასიათებელი ნიშანია ვალდივიის „ვენერა": ქალის კერამიკული ფიგურები. ვალდივიის „ვენერა", სავარაუდოდ, გამოსახავდა ნამდვილ ადამიანებს, რადგან თითოეული ფიგურა ინდივიდუალური და უნიკალურია, რაც გამოხატულია თმის ვარცხნილობებში. 

ვალდივის ხელოვნების ნიმუშები წარმოდგენილია ეკვადორში, გუაიაკილის უნივერსიტეტში.

გავლენა ვალდივიის კულტურაზე
---------------------------

 ქალის ფიგურა; ძვ.წ 2600-1500წლები; კერამიკული; 11 x 2.9 x 1.6 სმ ; ბრუკლინის მუზეუმი (ნიუ-იორკი) 
ვალდივიის კერამიკული ფაზა A, დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ სამხრეთ ამერიკაში სანაპირო კულტურების მიერ წარმოებული უძველესი ჭურჭელი იყო, ძვ. წ. 3000-2700 წლით დათარიღებული. 1960-იან წლებში მკვლევართა ჯგუფმა აღმოაჩინა მნიშვნელოვანი მსგავსება ვალდივიის არქეოლოგიური ნაშთების ჭურჭლის სტილსა და უძველესი ჯომონის კულტურის სტილს შორის, რომელიც ამ პერიოდში აქტიური იყო კუნძულ კიუსიუში, იაპონიაში. მათ შეადარეს ორივე დეკორაცია და ჭურჭლის ფორმა, გაკეთების ტექნიკა. ადრეული შუა საუკუნეების ჯომონის ჭურჭლის ნიმუშები თარიღდება10 000 წლით, მაგრამ, როგორც ჩანს, ვალდივიის ჭურჭლის სტილი საკმაოდ სწრაფად განვითარდა. 1962 წელს სამმა არქეოლოგმა, ეკვადორელმა ემილიო ესტრადამ და ამერიკელებმა კლიფორდ ევანსმა და ბეტი მეგერსმა განაცხადეს, რომ იაპონელი მეთევზეები ქარიშხლის შედეგად მოხვდნენ ეკვადორში და ამ დროს თავიანთი კერამიკა ვალდივიას გააცნეს. მათი თეორია ემყარებოდა სტილისა და ტექნიკის დიფუზიის იდეას.

მათ კონცეფციას იმ დროისთვის დაუპირისპირდნენ სხვა არქეოლოგები, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ არსებობს ძლიერი ლოჯისტიკური გამოწვევები იმ იდეის საპირისპიროდ, რომ იაპონელებს შეეძლოთ გადარჩენილიყვნენ, თითქმის წელიწადნახევრიანი კანოებით მოგზაურობისას. კულტურებს 15 000 კმ აშორებთ (8000 საზღვაო მილი). მკვლევრები ამტკიცებენ, რომ ვალდივიის კერამიკა (და კულტურა) დამოუკიდებლად განვითარდა და ეს აშკარა მსგავსება მხოლოდ ტექნიკის შეზღუდვების შედეგი იყო და სიმბოლოებისა და სტილის "შემთხვევითი დაახლოება". 

1970-იან წლებში, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს სან პედროს ჭურჭელი, ფაზა A-ის წინარე პერიოდის ნაკეთობა, რომელიც ხასიათდება ვალდივიური სტილით. ეს უფრო პრიმიტიული იყო. ზოგი მკვლევარი თვლის, რომ ჭურჭელი შეიძლება წარმოადგენდეს ჩრდილოეთ კოლუმბიის ხალხის ნახელავს, სადაც შედარებით ადრეული პერიოდით დათარიღებული ჭურჭელი იპოვნეს პუერტო ორმიგას არქეოლოგიური გათხრების ტერიტორიაზე. გარდა ამისა, ისინი თვლიან, რომ ვალდივიაში სიმინდი სავარაუდოდ შემოიტანეს მესოამერიკასთან უფრო ახლოს მცხოვრებმა ხალხებმა, სადაც ის შინაური კულტურა იყო. გარდა ამისა, სან-პედროს სტილის სხვა ჭურჭელი იპოვნეს, დაახლოებით 9 კმ-ში, მდინარის ხეობაში. 

დამატებითმა კვლევებმა სანაპიროს რამდენიმე ტერიტორიაზე, მათ შორის სან-პაბლოში, რეალ ალტოში, სალანგოში, ლომა ალტაში, კოლიმსსა და სან-ლორენსო დელ მატეს შიდა ნაწილში, განაპირობა ვალდივური კულტურის მნიშვნელოვანი გადახედვა. იგი გადაკლასიფიცირდა, როგორც „ტროპიკული ტყის კულტურის". განხორციელდა მისი კულტურის თითქმის ყველა ძირითადი ასპექტის გადახედვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) ეკვადორის არქეოლოგია
* (ინგლისური) Valdivia stone carving დაარქივებული 2020-10-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   (2009) "Ecuador's Pre-Columbian Past", *The Ecuador Reader: History, Culture, Politics* (en).  Duke University Press,   გვ. 15. ISBN 0822390116.
2. ↑   (2010) *Berkshire encyclopedia of world history* (en).  Berkshire Publishing Group,   გვ. 113. ISBN 978-1-933782-65-2. [*მკვდარი ბმული*]
3. ↑   (2012) *The Oxford companion to archaeology* (en).  Oxford University Press,   გვ. 737. ISBN 9780195076189.
4. ↑   (2012) *The Oxford Companion to Archaeology, Volume 3* (en).  Oxford University Press,   გვ. 335. ISBN 9780199735785.
5. 1 2 3  Stuart J. Fiedel, *Prehistory of the Americas*, Cambridge University Press, 1992, pp. 187-189
6. ↑  Estrada, E; Meggers, BJ; Evans, C. „Possible Transpacific Contact on the Coast of Ecuador". *Science*. **135**: 371–2. doi:10.1126/science.135.3501.371. PMID 17782632.
7. ↑  Evans, Clifford; Meggers, Betty. „A Transpacific Contact in 3000BC". *Scientific American*. **214**: 28.
8. 1 2   (2012) *The Oxford Companion to Archaeology, Volume 1*, 2nd,  Oxford University Press,   გვ. 335. ISBN 9780199735785. ციტირების თარიღი: 26 January 2016.