recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბოსნია და ჰერცეგოვინა-თურქეთის ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას შორის. იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ თურქეთმა 1992 წლის 6 თებერვალს აღიარა ბოსნია და ჰერცეგოვინის დამოუკიდებლობა. ქვეყნებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1992 წლის 29 აგვისტოს. ბოსნია და ჰერცეგოვინას აქვს ორი საელჩო თურქეთში ანკარაში და იზმირში და საკონსულო სტამბოლში. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში კი მოქმედებს სალეჩო სარაევოში და საკონსულო მოსტარში.

1995 წელს თურქეთის პრეზიდენტი სულეიმან დემირელი იყო შუამავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინას და ხორვატიას შორის სპლიტის ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს.

სქოლიო
------

1. ↑  Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations. Ministry of Foreign Relations of Bosnia and Herzegovina.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 დეკემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 16 July 2012.
2. ↑  Ivo Pukanić (10 June 2003). „Ante Gotovina: "Spreman sam razgovarati s haaškim istražiteljima u Zagrebu"" [Ante Gotovina: "I am ready to talk to ICTY investigators in Zagreb"]. *Nacional (weekly)* (Croatian). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 ივლისი 2012. ციტირების თარიღი: 15 July 2012.
ნებისმიერი მოდელის შექმნისას კონსტრუქტორი უპირველესად მის კარკასს აგებს, რომელსაც მთელი კონსტრუქცია ეყრდნობა და მხოლოდ ამის შემდეგ ამატებს მას სხვადასხვა ნაწილს. კარკასზეა დამოკიდებული მოდელის სიმტკიცე. ჩვენი ორგანიზმის ასეთ საყრდენს ძვლოვანი ჩონჩხი წარმოადგენს.
ძვალი ერთი შეხედვით ცოცხალ ქსოვილს არ ჰგავს. ის თითქოს ქვასავით მაგარი და გამომშრალია. მაგრამ ესმხოლოდ ერთი შეხედვითაა ასე. ძვალი შემაერთებელი ქსოვილია, რომლის მყარ უჯრედშორის ნივთიერებაში გაფანტული და თითქოს მასში გამომწყვდეული უჯრედები მუდმივად იკვებება, სუნთქავს, იზრდება და მრავლდება.

ძვლოვანი ქსოვილის აგებულება კარგად ჩანს ილუცტრაციაზე წარმოდგენილ ბარძაყის ძვლის მაგალითზე .
ძვალს გარედან ძვალსაზრდელა ფარავს. მის ქვეშ ძვლის მკვრივი ფენაა,რომლის ქვემოთ, ძვლის სიღრმეში, ღრუბლისებრი, ფოროვანი ქსოვილია. ძვალი მრავალრიცხოვანი არხებითაა დაქსელილი, რომელშიც სისხლძარღვები გადის ძვლის უჯრედებს სისხლით საკვები და ჟანგბადი მიეწოდება.
ღრუბლისებრი ქსოვილი სისხლმბადი ქსოვი; ლითაა ამოვსებული,რომელსაც ძვლის წითელ ტვინს უწოდებენ. მასში სისხლის უჯრედები წარმოიქმნება. ბარძაყის ძვლის შუა ნაწილი ღრუიანია, ამიტომ მას ლულოვან ძვალს უწოდებენ. სიღრუეში ცხიმოვანი ქსოვილი-ძვლის ყვითელი ტვინია. 
ძვლის უჯრედშორისი მყარი ნივთიერება კალციუმის ფოსფატითა და აპატიტით არის შექმნილი, რომელიც მას სიმტკიცეს ანიჭებს, თუმცა ძვალი ამ მარილების კრისტალებივით მყიფე არ არის.
**პიტა** — მრგვალი, ბრტყელი უსაფუარო პური, რომელსაც აცხობენ უმაღლესი ხარისხის ხორბლის ფქვილიდან. ეს პური განსაკუთრებით პოპულარულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე და შუა აღმოსავლეთში.

პიტის პური არის ორფენიანი, ბრტყელი ანუ „ჯიბისებრი" ფუნთუშეული ნაწარმი. 

აღსანიშნავია, რომ მას ზოგჯერ დამატებითი ინგრედიენტების გარეშე აცხობენ, ხან კი საერთოდაც სეზამის მარცვლებით ან რომაული ქინძის თესლით ფარავენ. პიტას კულინარიაში სხვადასხვა ფუნქცია აქვს, ხშირად მასში ფალაფელს, ნაირ-ნაირ სალათასა თუ ხორცსაც კი დებენ. 

პიტის პური ძალიან მოსახერხებელია წასახემსებლად ან სწრაფი კვებისთვის. პიტის პურის ნატეხებით მიირთმევენ სხვადასხვა პროდუქტისგან მომზადებულ, საწებლისებურ ნაზავებს, რომელთა დაგემოვნება ძალიან სასიამოვნოა.

ეტიმოლოგია
----------

ასეთი პური პირველად ნახსენები არის ძველ აღთქმაში: ებრაულ ენაზე ორიგინალში ნახსენებია „პატ ლეჰემი", რომელიც შეიძლება ითარგმნოს როგორც „დიდი პურის პიტა", „პური". 

თანამედროვე გაგებით, სიტყვა „პიტა" ებრაულ ენაზე გამოიყენება 1950-იანი წლებიდან[1].

არაბული პიტა
------------

არაბული ტრადიციული პიტას გამორჩეული თვისება ის არის, რომ პიტას გამოცხობისას ცომში წარმოქმნილი წყლის ორთქლი გროვდება ბუშტში ნამცხვრის ცენტრში და გამოყოფს ცომის ფენებს. ამრიგად, ტორტის შიგნით იქმნება ჯიბე, რომლის გახსნა შესაძლებელია პიტას პირას მკვეთრი დანით დაჭრით და რომელშიც სალათების ან ხორცის შეტანა შეიძლება. ტრადიციული არაბული პიტას საშუალო დიამეტრი, ჩვეულებრივ, 15-20 სანტიმეტრია.

ისტორია
-------

ოთხი ათასი წლის წინ, პურს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა ისეთ საზოგადოებებში, როგორიცაა ბაბილონური მესოპოტამია, სადაც წარმოიშვა ადრეული წერილობითი ჩანაწერები და პურის ცხობის რეცეპტები.

კვიპროსში პიტა ჩვეულებრივ უფრო მრგვალი, ფაფუკი და ცხვება თუჯის ტაფაზე. იგი გამოიყენება სუულაკიას, შეფტალიას, ჰალუმისთვის, ლუნცასთან და გიროსთვის. საბერძნეთში სიტყვა pita ნიშნავს საკონდიტრო ნაწარმს და ის ჩვეულებრივ გამოიყენება სხვადასხვა ნამცხვრებისა და საკონდიტრო ნაწარმისთვის. 

ოქსფორდის ინგლისურ ლექსიკონში მოხსენიებული სიტყვის ინგლისურ ენაზე პირველად მოხსენიება მოხდა 1936 წელს[2]. ინგლისური სიტყვა ნასესხია თანამედროვე ბერძნულიდან πίτα-დან, თავის მხრივ ბიზანტიური ბერძნულიდან πίτα-დან პური, ნამცხვარი, ღვეზელი, პიტა (დამოწმებულია 1108 წელს)[2]. 

ამასთან, ძველ ტექსტებში ან შუა საუკუნეების არაბულ მზარეულთა წიგნებში არ არის დაფიქსირებული ორთქლით გაჟღენთილი, ორშრიანი ჯიბის პიტა და საკვების ისტორიკოსების აზრით, მაგალითად ჩარლზ პერი და გილ მარქსი, ვარაუდობენ რომ ასეთი პური უფრო გვიან განვითარდა [3][4].

ლიტერატურა
----------

* თარგი:Книга

სქოლიო
------

1. ↑  თარგი:Книга «Pita (in our sense) is new in Hebrew. … the oldest written primary source… 1955»
2. 1 2  თარგი:OED
3. ↑
4. ↑  Helman, Anat (28 October 2015) *Jews and Their Foodways*.  Oxford University Press. ISBN 9780190265434.
**ბზვანის მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბზვანის მიდამოებში. მდებარეობს სოფელ ბზვანის ჩრდილოეთით მდინარე ძულუხურის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 388 მეტრზე. მღვიმის სიგრძე წარმოადგენს 450 მეტრს. მღვიმე თავდაპირველად 4 მეტრიანი ჭის სახით იხსნება, შემდეგ მასში ჩაღწევა 10 მეტრიანი ნაპრალის გავლითაა შესაძლებელი და მიემართება ჰორიზონტალურად ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით.

ვანის მუნიციპალიტეტში, აქამდე ცალკე კარგად გამოკვეთილი კარსტული მასივი არცერთ სამეცნიერო ლიტერატურაში არ იყო დაფიქსირებული. ეს ტერიტორია გეომორფოლოგიურად სამხრეთ იმერეთის კარსტულ რაიონში განიხილებოდა. ადგილს სადაც კარსტული მღვიმე მდებარეობს შესაძლებელია ეწოდოს ბზვანის კარსტული მასივი, რადგან ამ სოფელში არის, როგორც კარსტული რელიეფის რამდენიმე საინტერესო ფორმა, აგრეთვე მიწისქვეშა მდინარეები და ვერტიკალური ჩასასვლელით წარმოდგენილი საინტერესო და ამავდროულად ექსტრემალური მღვიმე.

სახელწოდება
-----------

ადგილობრივი მოსახლეობა კარსტულ მღვიმეს „ნავარსკვლავებს" ეძახის, ზოგი კი მას „საქაჯეს" უწოდებს. გადმოცემის თანახმად, ადრე ამ ტერიტორიაზე ადგილობრივი მოსახლეობა სიცარიელეში ქვებს აგდებდნენ, ხოლო კირქვაში გახსნილი ორმო ხმას გამოცემდა და ამიტომ შეურქმევიათ „საქაჯია". მეორე სახელწოდება „ნავარსკვლავები" კი ლეგენდას უკავშირდება, რომელიც მოგვითხორობს იმის შესახებ, რომ, უახსოვარ დროში, ციდან ვარსკვლავი მოწყვეტილა, ამ ადგილას ჩამოვარდნილა და მიწა ჩაუტანია. საერთოდ, ამ უბანს „როდინას" ეძახიან. ადგილობრივების თქმით, ეს ადგილი, როდინივით არის ჩავარდნილი და ეს სახელიც ამიტომ დაერქვა.

მღვიმის შესწავლა
----------------

ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბზვანის ტერიტორიაზე არსებული კარსტული რელიეფი. თსუ-ის ზუსტი და საბუნებისმეტყველო მეეცნიერებათა ფაკულტეტის გეოგრაფიის დეპარტემენტის ასისტენტ პროფესორმა გიორგი დვალაშვილმა გეოგრაფიის დეპარტამენტის მაგისტრებთან და ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სპელეოლოგებთან ერთად შეისწავლა.

მღვიმე აღმოაჩინა და შესაბამისად მისი პირველი აღწერა XX საუკუნის ბოლოს მეკლდეურმა რომან კაჭკაჭიშვილმა მოახდინა, მღვიმეში აგრეთვე ექსპედიცია ჩაატარა კლუბმა „თეთნულდმა".

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბზვანის „ნავარსკვლავევის" მღვიმე
* საქართველოში რიგით ოცდამერვე, ხოლო ვანის მუნიციპალიტეტში პირველი კარსტული მასივი აღმოაჩინეს
* „ნავარსკვლავები" - მიწისქვეშა მდინარეები, სტალაგმიტები, სტალაქტიტები... ვანის ტერიტორიაზე პირველი მღვიმე აღმოაჩინეს
* თსუ ექსპედიციის აღმოჩენა ვანის რაიონში
**ხაშურის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ ხაშურის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება XVIII საუკუნით.

კოშკი სამსართულიანია, დაცვის გაადვილების მიზნით შესასვლელი მეორე სართულზე აქვს, აქედან კედელში მოთავსებული კიბით მოხვედრა შეიძლება, როგორც ქვედა ასევე ზედა სართულებზე. კოშკი მოხსენიებულია იოანე ბატონიშვილის "კალმასობაში":

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „იხილა შორით (იოანემ) კოშკი მაღალი ხაშურისა." |
|  |  |

კოშკს ჰქონდა თავდაცვითი მნიშვნელობა, ასევე გამოიყენებოდა საცხოვრებლად. იგი საგვარეულო კუთვნილება იყო. ეკუთვნოდათ ხიდირბეგიშვილებს.

კოშკი ცილინდრული ფორმისაა (დიამეტრი 9 მ.). ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 3 მ. სიმაღლეზე. კარი თაღოვანია, მისი ნაპირები ქვიშაქვისაა. სართულები ერთმანეთს კედელში დატანებული კიბით უკავშირდება. პირველ სართულს ნიშები და 6 სათოფური აქვს. მეორე სართულზე 6 ნიშია, თითოეულში ორ-ორი სათოფური, ჩრდილოეთით ბუხარი და ორი სარკმელია. მესამე სართულზე 8 ნიშია, თითოეულში 2-2 სათოფური. სამხრეთით და ჩრდილოეთით ბუხრებია. მეოთხე სართულზე სათოფურები და ოთხი ნისკარტა სალოდეა. აქ აივნებზე გასასვლელი სამი კარია – აღმოსავლეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით შემორჩენილია აივნების ძელების ბუდეები. კოშკის ფასადზე, შესასვლელის თავზე აგურის წყობაში ცისფერი მოჭიქული ქვებით გამოყვანილია ჩაღრმავებული ჯვარი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ.1990, გვ. 420.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10652

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხაშურის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები და კოშკები |
| --- |
|  |
| 
* ბულბულის ციხე
* დიდი ყელეთის კოშკი
* იტრიის კოშკი
* მცხეთიჯვრის ციხე
* ოსიაურის ციხე
* სურამის ციხე
* ქვიშხეთის კოშკი
* ცხრამუხის კოშკი
* ხაშურის კოშკი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დოლიძე**. |

**არჩილ (როსტომ) ბიჭიას ძე დოლიძე** (დ. 1870, ამაღლება, ოზურგეთის მაზრა, — გ. 1918) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

1900 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია,სადაც ხელმძღვანელობდა არალეგალურ მარქსისტულ წრეს. 1903 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. არაერთხელ დააპატიმრეს პარტიული მუშაობისთვის. პარტიულ მუშაობას ეწეოდა ბათუმში, ქუთაისში, რაჭასა და ლეჩხუმში. 1906-1907 წლებში იყო თბილისის არალეგალურ მუშათა წრეების ლექტორ-პროპაგანდისტი. მონაწილეობდა ლეგალური ბოლშევიკური გაზეთის გამოცემაში. სტოლიპინის რეაქციის წლებში იყო თბილისის ბოლშევიკების ლიტერატურული ბიუროს წევრი. დაეუფლა ექიმ-სტომატოლოგის პროფესიას. პირველი მსოფლიო ომის დროს ეწეოდა რევოლუციურ პროპაგანდას ჯარისკაცთა შორის, ხოლო 1917 წლიდან კი — გურიის გლეხობაში. იყო რუსეთის დამფუძნებელი კრების დეპუტატი კავკასიიდან. 1918 წელს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ დააპატიმრა ანტისახელმწიფოებრივი მუშაობის გამო და ქუთაისის ციხეში ჩასვა. ციხეში დაავადდა და გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე, კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 609-610.
**ხაშურის საბავშვო რკინიგზა** — მდებარეობდა ქალაქ ხაშურში, ზემო სერის ტყე-პარკში. ხაშურის საბავშვო რკინიგზა იყო დაახლოებით 1,7 კმ სიგრძის წრიული ვიწროლიანდაგიანი საბავშვო რკინიგზა. მუშაობდა 1984 წლის 1 სექტემბრიდან 1989 წლამდე, შემდეგ კი მისი დემონტაჟი მოხდა.[1][2]

ისტორია
-------

### ხაზისა და სადგურების მშენებლობა

პირველი ელმავალი საქართველოში. ხაშურის რკინიგზის სადგური   
ზვიად ავალიანის ფოტო
ხაზის მშენებლობა 1982 წელს დაიწყო. მასში ქალაქ ხაშურიდან და მისი შემოგარენიდან არაერთი მოღვაწე მონაწილეობდა. 1982 წლის შემოდგომაზე 1,7 კმ სიგრძის წრიული ხაზი მოეწყო და აშენდა სამი სადგური. რკინიგზის მთავარი შენობა უშუალოდ პარკის შესასვლელთან მდებარეობდა. ხაზის მშენებლობა თითქმის ორ წელს გაგრძელდა.[3]

### გახსნა

სარკინიგზო ხაზი 1984 წლის 1 სექტემბერს საზეიმოდ გაიხსნა. რამდენიმე დღის შემდეგ გაზეთ *ახალგაზრდა კომუნისტში* (რუს. Юный коммунист) ამ მოვლენასთან დაკავშირებით სტატიაც დაიბეჭდა. გახსნისას სამიდან არც ერთ სადგურს სახელი არ ერქვა. სადგურთა სახელები რკინიგზის ახალგაზრდა თანამშრომლებს სპეციალური კონკურსის ფარგლებში უნდა შეერჩიათ. მსოფლიოს სხვა საბავშვო რკინიგზებისაგან განსხვავებით, პირველი მატარებლის მემანქანე გახსნის დღეს იყო არა ბავშვი, არამედ უფროსი მემანქანე ორმოცწლიანი სამუშაო გამოცდილებით, სამხრეთკავკასიური რკინიგზის ვეტერანი.[4]

პირველი მგზავრობისას გამოყენებული იყო ლოკომოტივი TU2 და Pafawag-ის ვაგონები PV40. სავარაუდოდ ეს იყო დიზელის ლოკომოტივი TU2-048. სსრკ-ის რკინიგზის სამინისტროს არქივის მონაცემებით, ეს ლოკომოტივი 1983 წელს თბილისში უნდა გაგზავნილიყო, თუმცა გარკვეული დროით მაინც ხაშურში დარჩა.[5]

### დახურვა

ხაშურის საბავშვო რკინიგზა სულ მცირე 1989 წლამდე მუშაობდა. 1991 წლის სამხედრო გადატრიალებისა და სამოქალაქო ომის პირობებში სარკინიგზო ხაზი განადგურდა და მას შემდეგ აღარ ამუშავებულა.[6]

რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა
------------------------------

* ლოკომოტივი Гр-307
* დიზელის ლოკომოტივი ТУ2 (სავარაუდოდ, ТУ2-048)
* არანაკლებ სამი ვაგონი ПВ40

სქოლიო
------

1. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა (ინგლისურად)
2. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა (რუსულად)
3. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა
4. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა
5. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა
6. ↑  ხაშურის საბავშვო რკინიგზა
**ბზვანი** — თემი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს ორ სოფელს: ზედა ბზვანი და ქვედა ბზვანი (თემის ცენტრი). მდებარეობს ვანიდან 9 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. თემი მოიცავს ტერიტორიას მდინარე ძულუხურასა (სულორის მარჯვენა შენაკადი) და სათავადოს მთიდან ჩრდილოეთით რიონის ჭალებამდე და სასოფლო სამეურნეო სავარგულებისა და დაუსახლებელი ტერიტორიის ჩათვლით დაახლოებით 25 კვ. კმ-ს შეადგენს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობს 1461 ადამიანი.

ზედა ბზვანში აღმოჩენილია გვიან ბრინჯაოს ხანის ეპოქის განძი. დგას ფეოდალური ხანის ორი ციხესიმაგრე და XIX საუკუნის ეკლესია. ბზვანში 1985 წელს აღმოჩნდა კარსტული მღვიმე, რომლის სიგრძე 1,2 კმ-ია.

მოსახლეობა
----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **აღწერის წელი** | **ბზვანის თემი** | **ქვედა ბზვანი** | **ზედა ბზვანი** |
| 2002 | 2299 | 1529 | 770 |
| 2014 | 1461  | 1090  | 371  |

პიროვნებები
-----------

ბზვანში დაიბადნენ: მსახიობი კარლო საკანდელიძე, ჟურნალისტი და პედაგოგი ლადო ბზვანელი (ნაცვლიშვილი). წარმოშობით ბზვანიდან იყვნენ: კომპოზიტორი გურამ ბზვანელი (ტყეშელაშვილი) და მხატვარ-კარიკატურისტი დონი (დავით ნაცვლიშვილი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 353.
**შალაურის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ შალაურის სამხრეთით, 500-იოდე მეტრის მანძილზე, სვინაანთხევის მარჯვენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია მცირე ზომის, დარბაზული ტიპის სამლოცველოა. ნაშენია ძირითადად, რიყის ქვით, რომლებიც დაწყობილია წესიერ, სწორხაზოვნად გამავალ რიგებად. წყობაში, ალაგ-ალაგ, ლოდებშიცაა ჩართული. თითქმის მთლიანად დანგრეული ეკლესიიდან შემორჩენილი იყო სამხრეთ კედელი და თითქმის იმავე სიმაღლეზე, განივი კედლების სამხრეთ ნახევარი. სამხრეთ კედელში შესასვლელია გაჭრილი. იგი რიყის ქვითა და კვადრატული აგურის შერეული წყობითაა გამოყვანილი და ხის ძელებით თარაზულადაა გადახურული. აფსიდი ნახევარწრიულია. აფსიდის კედელი დარბაზის სამხრეთ კედლისგან გამიჯნულია პილასტრით, რომელთანაც, სამხრეთ კედელში, ხის კანკელის ზედა ძელის ჩასადგმელი ღრმულია. აფსიდში შემორჩენილი იყო აგურით გამოყვანილი სარკმლის მხოლოდ წირთხლი. დარბაზის სამხრეთ კედელი გლუვია — უპილასტრო. 2009 წელს სოფლის ყოფილი მაცხოვრებლის ვ. ნადირაძის დაფინანსებით, იგი მთლიანად აღადგინეს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 370.
**როი ჰარპერი** (დ. 1941 წლის 12 ივნისს) — ინგლისელი როკ და ფოლკ მომღერალი და სიმღერების ავტორი. იგი ცნობილი 1960-იანი წლებიდან. გამოცემული აქვს მრავალი სტუდიური ალბომი. ჯგუფმა ლედ ზეპელინმა მას მიუძღვნა სიმღერა „Hats Off to (Roy) Harper".

1975 წელს ჰარპერმა შეასრულა ვოკალი პინკ ფლოიდის სიმღერაში „Have A Cigar". ჯგუფთან ერთად მან იგი მხოლოდ ერთხელ, 1975 წლის ნებუორთის ფესტივალზე იმღერა. 2012 წლის დოკუმენტურ ფილმში *The Story Of Wish you Were Here* იგი საუბრობს ამ სიმღერის ჩაწერის შესახებ.

1978 წელს დევიდ გილმორის სოლო ალბომში *David Gilmour* შევიდა სიმღერა „Short And Sweet", დაწერილი ჰარპერთან ერთად. გადამუშავებული ვერსია შევიდა ჰარპერის 1980 წლის ალბომში *The Unknown Soldier*. სიმღერა მხოლოდ დევიდის მიერ სრულდებოდა 1984 წლის ტურნეში. შესრულება ჰარპერთან ერთად შეტანილია საკონცერტო ვიდეოში *David Gilmour*. დევიდ გილმორი უკრავს სიმღერაში „The Game" როის ალბომზე *HQ*. პიტერ ჯენერი ალბომის პროდიუსერია. როი ჰარპერისა და ჯიმი პეიჯის ალბომი *Whatever Happened to Jugula?* შეიცავს სიმღერას „Hope". მის ავტორებად მითითებულები არიან ჰარპერი და გილმორი. იგი ასევე ცნობილია, როგორც „White City" - პიტ ტაუნსენდის შესრულებით. როის ალბომზე *Once* დევიდი უკრავს სიმღერებში „Once, Once In The Middle of Nowhere" და „Berliners".

დისკოგრაფია
-----------

### სტუდიური ალბომები

* 1967 – Sophisticated Beggar
* 1968 – Come Out Fighting Ghengis Smith
* 1969 – Folkjokeopus
* 1970 – Flat Baroque and Berserk
* 1971 – Stormcock
* 1973 – Lifemask
* 1974 – Valentine
* 1975 – HQ (აშშ სათაური: When an Old Cricketer Leaves the Crease)
* 1977 – Bullinamingvase (აშშ სათაური: One of Those Days in England)
* 1980 – The Unknown Soldier
* 1982 – Work of Heart
* 1984 – Born in Captivity
* 1985 – Whatever Happened to Jugula? (ჯიმი პეიჯის მონაწილეობით)
* 1988 – Descendants of Smith
* 1988 – Loony on the Bus
* 1990 – Once
* 1992 – Death or Glory?
* 1994 – Commercial Breaks
* 1994 – Garden of Uranium (ალბომის Descendants of Smith მეორე გამოცემა)
* 1998 – The Dream Society
* 2000 – The Green Man

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ებრალიძე**. |

**არჩილ ებრალიძე** (დ. 21 მარტი, 1908, ფოთი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1960) — ქართველი სპორტსმენი, მოჭადრაკე, სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1941).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1924–1926 წლებში, მოსკოვის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1926–1928 წლებში. დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკური ფაკულტეტი 1935 წელს. რამდენჯერმე მიიღო მონაწილეობა სსრკ ჩემპიონატის ნახევარფინალში, ერთხელ ფინალში 1937 წელს, იყო ტიგრან პეტროსიანის მწვრთნელი. გახლდათ, ქართული საჭადრაკო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ქართულ ენაზე თარგმნა ლასკერის, კაპაბლანკას, ეივეს და ავერბახის შრომები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 530.
* *აბაშიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 668.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ებრალიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბრაზილიის მკვიდრი მოსახლეობა** (პორტ. povos indígenas no Brasil) შედგება უამრავი განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფისგან, რომლებიც ევროპელების შემოჭრამდე სახლობდნენ დღევანდელი ბრაზილიის ტერიტორიაზე. ქრისტეფორე კოლუმბისგან განსხვავებით, რომელიც ფიქრობდა რომ აღმოსავლეთ ინდოეთს მიადგა, ვასკო და გამას ინდოეთი უკვე გავლილი ჰქონდა როდესაც ბრაზილიას მიადგა. 

სიტყვა „índios" (ინდიელები), შემოიღეს ახალი სამყაროს ხალხების აღსანიშნავად, დღისთვის ისევ გამოიყენება პორტუგალიურ ენაში, მაშინ როდესაც ინდოეთის მოსახლეობას ეძახიან „indianos" (ინდოელები). 

ევროპული აღმოჩენების პერიოდში, ზოგიერთი აბორიგენი ტომები მომთაბარე ცხოვრების წესს ეწეოდნენ, რომელთა ძირითადი საარსებო წყარო ნადირობა, თევზაობა, შემგროვებლობა და სოფლის მეურნეობა იყო. უმეტესობა არსებული ტომებიდან (დაახ. 2000) XVI საუკუნეში ევროპელების კოლონიზაციის შედეგად განადგურდნენ და ბევრმა განიცადა ასიმილაცია ბრაზილის მოსახლეობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მკვიდრი ამერიკელების ეროვნული ფონდი
* ბრაზილიის მკვიდრი მოსახლეობა
* ამაზონის ტომების ეროვნული ფონდი
* Etnolinguistica.Org: სამხრეთ ამერიკული ენების სია
* მკვიდრი მოსახლეობა დაარქივებული 2014-12-17 საიტზე Wayback Machine.
* მსოფლიოს ენები, მეთხუთმეტე გამოცემა. დალასი
* გოგლის ვიდეო: ბრაზილიის მკვიდრი მოსახლეობა
* ბრაზილიის "ტომები" დაარქივებული 2013-05-15 საიტზე Wayback Machine.
* ამაზონის ბავშვები

სქოლიო
------

1. ↑   ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი
2. ↑  (პორტუგალიური) რელიგიური პანორამა. *Fundação Getúlio Vargas*, 2003.
**ბრაზილიის სამხედრო დიქტატურა** — ავტორიტარული რეჟიმი 1964 წლის 31 მარტიდან 1985 წლის 15 მარტამდე, როდესაც სამოქალაქო პირმა ჟოზე სარნეიმ დაიკავა პრეზიდენტის პოსტი. დიქტატურა დაიწყო 1964 წლის პუტჩის შემდეგ, როდესაც დემოკრატიულად არჩეული მემარცხენე პრეზიდენტი ჟუან გულარტი ჩამოაგდეს ბრაზილიელმა სამხედროებმა. სამხედრო ამბოხი მომზადებული იყო მიგელას პონტოს, ადემარ დე ბაროს და კარლოს ლაკერდას (მინას-ჟერაისის, სან-პაულუს და რიო-დე-ჟანეიროს გუბერნატორები) ხელმძღვანელობით. 

1964 წლის პუტჩი სათავეს იღებს ვარგასის წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რომელიც ბრაზილიის არმიის ელიტამ მოაწყო. ვარგასი იყო ოპონენტების მიერ წინასწარ მომზადებული კრიტიკის ობიექტი, მემარჯვენეები მას აკრიტიკებდნენ მისი ზედმეტად ლიბერალურ-სოციალური პოლიტიკისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამერიკის მიერ ბრაზილიის 1964 წლის სამხედრო გადატრიელებასთან დაკავშირებით დეკლასიფიცირებული დოკუმენტი


|  |  |
| --- | --- |
| ბრაზილიის დროშა | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პოლიმერების ქიმია** — ქიმიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის პოლიმერების ქიმიურ თვისებებს. ის იყოფა ნაწილებად: პოლიმერების ფიზიკურ ქიმიად, სტრუქტურულ ქიმიად და ა.შ.

სინონიმია — **მაღალმოლეკულარული შენაერთების ქიმია** — რომელიც ორგანული ქიმიის შემადგენელი ნაწილია, შესწავლისა და კვლევებისა ობიექტებია სინთეთიკური და ბუნებრივი წარმოშობის მაკრომოლეკულები, რომლებიც შედგებიან განმეორებადი მონომერული ბმების ან მოლეკულარული დაჯგუფებებისაგან, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან ქიმიური ბმებით და მთავარ ჯაჭვში შეიცავენ ნახშირბადის, ასევე ჟანგბადის, აზოტის და გოგირდის ატომებს. მაღალმოლეკულური შენაერთების (პოლიმერების) ბაზაზე, საფუძველზე მუშავდება მრავალრიცხობრივი მასალები, მათ შორის ფუნქციალურ ინგრედიენტებიანი ინტელექტუალური სტრუქტურები, რაც არსებითად აფართოებს მათი გამოყენების არეალს. ყველაზე მარტივი მაკრომოლეკულა არის — პოლიეთილენი: …(-CH2-CH2-)n…

პრაქტიკულად ყველა ბიომოლეკულა წარმოადგენს რთულ პოლიმერს. უჯრედების რეპროდუქციაზე და მემკვიდრეობითი გენეტიკური ინფორმაციის გადაცემაზე პასუხისმგებელი არის ნუკლეინური მჟავები რომლის ზომებია 103-დან 105 ათასამდე ნუკლეიტიდური წყვილები.

პოლიმერული ქიმიის წარმატებული განვითარების შედეგად შეიქმნა და იქმნება მრავალი ახალი მასალა, რომლებმაც გამოყენება ჰპოვეს მედიცინაში, მრეწველობის მრავალ დარგში და ადამიანის ყოფაცხოვრებაში.

ლიტერატურა
----------

* პოლიმერების ენციკლოპედია. ტ. 1—3. მ: 1972—1977.
* *სემჩიკოვი ი. დ.*, მაღალმოლეკულარული შენაერთები, მ, 2003. — გვ. 367.
* *აბლესიმოვი ნ. ე.*, ქიმიის სინოპსისი, ზოგადი ქიმიის სასწავლო-საცნობარო სახელმძღვანელო, ხაბაროვსკი: ДВГУПС, 2005. — გვ. 84.
* რამდენი ქიმიაა სამყარიში? ქიმია და სიცოცხლე — XXI ს(რუსული) // ჩ. 2, 2009, № 6, გვ. 34—37.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4168684-6
* NDL: 00566079
* NKC: ph122572

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ბეჟან**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ბეჟან**. |

**ბეჟან-ხანი** — კახეთის გამგებელი 1677-1683. ირანის შაჰის მიერ დანიშნული მოხელე (ფარსადან გორგიჯანიძის მიხედვით, გამაჰმადიანებული ქართველი გორჯასპი კახაბრიშვილი). ეყრდნობოდა აღმოსავლეთ კახეთის ველებში ჩამოსახლებულ ელებს (თურქმანულ ტომებს). თავის რეზიდენციად აქცია ქ. ყარაღაჯი (ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი), სადაც სპარსული ყაიდის სასახლე ააგო. უნდოდა აქვე დაესახლებინა კახელი დიდებულები, მაგრამ ვერ შეუთანხმა მათ. კახეთის ურჩი ფეოდალების წინააღმდეგ ბეჟან-ხანი ფარულ და აშკარა ტერორს მიმართავდა. ხელს უწყობდა კახეთის მშვიდობიან სოფლებზე ლეკებისა და მომთაბარე ყიზილბაშების ავაზაკურ თავდასხმებს, განსაკუთრებით - ტყვეების მოტაცებას, რითაც კიდევ უფრო აიმხედრა ადგილობრივი მოსახლეობა. მის მოსაკლავად ქართლის მეფე გიორგი XI-ის ინიციატივით შეთქმულება მოეწყო, მაგრამ უშედეგოდ. ბოლოს (1683) კახეთის თავკაცთა მოთხოვნით ირანის შაჰი იძულებული გახდა იგი სხვა მოხელით შეეცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 311.
ბრაზილიის მუნიციპალიტეტები, შტატების მიხედვით.
**ბრაზილიის მუნიციპალიტეტები** (პორტ. Município) – ბრაზილიის შტატების ადმინისტრაციული დაყოფის სისტემა. დღეისთვის ბრაზილიაში არის 5,564 მუნიციპალიტეტი, მუნიციპალიტეტების საშუალო მოსახლეობაა 34,361. ბრაზილიის შტატებში მუნიციპალიტეტების რაოდენობის საშუალო მაჩვენებელია 214 (რორაიმის ყველაზე ნაკლებად დაყოფილ შტატში - 15 მუნიციპალიტეტია, ხოლო მინას-ჟერაისს ყველაზე მეტად დაყოფილ შტატში - 853). ფედერალურ ოლქი, სადაც ბრაზილია (დედაქალაქი) მდებარეობს არ შეიძლება იყოს დაყოფილი მუნიციპალიტეტებად (ბრაზილიის კონსტიტუციის მიხედვით ფედერალურ ოლქს აქვს საკონსტიტუციო და საკანონმდებლო ძალაუფლება). 

1988 წლის კონსტიტუციაში მუნიციპალიტეტები განსაზღვრულია როგორც ფედერაციის ნაწილი და არა როგორც უბრალოდ შტატების მუნიციპალური დანაყოფები. 

ყოველ მუნიციპალიტეტს ჰყავს ავტონომიური უფლებებით აღჭურვილი ადგილობრივი მმართველობის სტრუქტურები. მუნიციპალიტეტის მერები (პორტ. Prefeito) ირჩევიან ხალხის მიერ პირდაპირი წესით. ეს არჩევნები ეწყობა მთელს ქვეყანაში ერთდროულად (ბოლო არჩევნები ჩტარდა 2008 წელს). თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს კონსტიტუციური უფლება მიიღოს ადგილობრივი კანონები, ააგროვოს გადასახადები და მოზიდოს რესურსები, როგორც შტატისგან ასევე ფედერალური მთავრობისგან. თუმცა მუნიციპალიტეტებს არ აქვთ სასამართლო ძალაუფლება, სასამართლოები იმართება მხოლოდ შტატებში ან ფედერალურ დონეზე. 

მუნიციპალიტეტების მმართველობები განთავსებულია მთავარ ქალაქებში, მიუხედავად მათი მოსახლეობის რაოდენობის ან მდებარეობისა. ქალაქს აქვს მუნიციპალიტეტის სახელი, მუნიციპალიტეტებიც ასევე შეიძლება იყოს დაყოფილი ოლქებად (მხოლოდ ადმინისტრაციული მიზეზებით). როგორც წესი ახალი მუნიციპალიტეტები ყალიბდება ოლქებისგან. სხვა დასახლებულ ადგილებს (იურიდიული საფუძვლის გარეშე) ეწოდებათ (პორტ. vila ან პორტ. povoado) სოფლები. 

მუნიციპალიტეტები შტატის საზღვრებში შეიძლება გაიყოს ან შეერთდეს, ხალხმა რომც გამოხატოს სურვილი რეფერენდუმის საშუალებით ამის უფლებას ფედერალური კონსტიტუცია მაინც არ იძლევა. სადაც ცალსახადაა აკრძალული ექსკლავის შექმნა ან შტატიდან გამოყოფა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუკა
* (პორტუგალიური)ბრაზილიის გეოგრაფიის და სტატისტიკის ინსტიტუტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ბრაზილიის ფედერალური კონსტიტუცია Portuguese. გამომცემელი: *Presidency of the Republic* (1988).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-12-13. ციტირების თარიღი: 2022-01-11.

	* ბრაზილიის ფედერალური კონსტიტუცია. v-brazil.com (2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-28. *ციტატა:* „Unofficial translation" ციტირების თარიღი: 2010-10-27.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ასლები** (ინგლ. Counterparts) — ჯეიმზ ჯოისის ნოველა, რომელიც შევიდა, ირლანდიელი მწერლის მიერ 1914 წელს გამოქვეყნებულ ნოველათა კრებულ დუბლინელებში.

ნოველა
------

ნოველაში გადმოცემული ამბავი მოგვითხრობს ახალგაზრდა კაცის ფარინგტონის ცხოვრების ერთ საღამოზე. ფარინგტონი კლერკად მუშაობს,მისი პრობლემები სამსახურში კი მაშინ იწყება როდესაც უფროსი მისტერ ალეინი, გალანძღავს მას დაუმთავრებელი სამუშაოს გამო. სამუშაო დაასრულოს ნაცვლად კი ალკოჰოლიკი ფარინგტონი ტოვებს ოფისს და დასალევად მიდის. როდესაც მისტერ ალეინი ხელმეორედ უყვირებს, ფარინქტონი უხეშად შეეპასუხება რის გამოც ბოდიშის მოხდაც უწევს. აშკარაა, რომ უფროსსა და ხელქვეითს კარგი ურთიერთობა არც არასდროს ჰქონია.

სამსახურის შემდეგ, ფარინგტონი სხვადასხვა ბარში მიდის მეგობრებთან ერთად. იმისთვის, რომ დასალევად ფული იშოვოს ის თავის მაჯის საათს აგირავებს. ფარინგტონი ცდილობს დაიმსახუროს უფროსის პატივისცემა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მისი მცდელობა ორი იმედგაცრუებით მთავრდება:ის იღებს უარყოფას ახალგაზრდა, მომხიბვლელი ქალისგან და მარცხდება მკლავჭიდის შეჯიბრებაში. ფარინგტონი შინ საზიზღარ ხასიათზე ბრუნდება და აღმოაჩენს, რომ ცოლი კაპელის შეკრებაზეა წასული. ის ვახშმის მომზადებას შვილს, ტომს, დაავალებს. სამზარეულოში გასული ტომი ნახავს, რომ გაზი გამორთულია. ფარინგტონი გაცოფდება და პატარა ბავშვს ცემას დაუწყებს სასეირნო ჯოხით. ნოველა სრულდება იმით, რომ ტომი პატიებას ითხოვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სრული ტექსტი
**პოლიკარპე დავითის ძე გოგიაშვილი** — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში, სოციალ-დემოკრატი.

დაიბადა სოფ. რუფოთში. 1900-იანი წლებიდან, შორაპნის მაზრის სოფელ ალისუბანში მასწავლებლობის დროს, აწარმოებდა პარტიულ არალეგალურ მუშაობას. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ხელმძღვანელობდა ჩხარის რაიონის რევოლუციურ მოძრაობას, იყო ქუთაისის გუბერნიის მასწავლებელთა გაფიცვის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1906 წელს დააპატიმრეს და გადასახლება მიუსაჯეს, მაგრამ ქუთაისის ციხეში საიდუმლოდ გათხრილი გვირაბიდან გაქცევა მოახერხა და შვეიცარიაში გაიქცა, საიდანაც 1917 წელს დაბრუნდა ე. წ. პლომბირებული რეისით. პირველი რესპუბლიკის წლებში იყო პარტიულ სამუშაოებზე, შემდეგ — ზესტაფონის სამაზრო კომიტეტის თავმჯდომარე და მაზრის „ეპოს" თავმჯდომარე. იყო ყოფილი მენშევიკების იმ ჯგუფის ერთ-ერთი წარმომადგენელი, რომელმაც საბჭოთა მთავრობასთან კოლაბორაცია არჩია, საქართველოს ემიგრირებული ხელისუფლების მაკრიტიკებელ წერილებს აქვეყნებდა იმდროინდელ პრესაში (მაგ. გაზეთ „ახალ გზაში").

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.2018.- გვ.629.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლიკარპე გოგიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხიზანი** — მიწის არმქონე გლეხი, რომელიც სარჩო-საბადებელს იჯარით აღებული მიწის დამუშავებით იღებდა.

ისტორია
-------

XVIII საუკუნის დასაწყისში, როდესაც კავკასია მოცული იყო სამოქალაქო ომებით და მთიელ ხალხთა მიერ გამუდმებული ძარცვა-დაწიოკება მშვიდი სამეურნეო საქმიანობის განვითარებას აფერხებდა, ძირითადად სამეგრელოდან და ოსეთიდან იმერეთსა და ქართლში ჩამოსახლებული გლეხები შეძლებულ მემამულეებთან ეძებდნენ თავშესაფარს, რომლებიც თავის მხრივ სიამოვნებით სთავაზობდნენ მიწებს „მუდმივი იჯარის" პირობით.

„გლეხთა განთავისუფლების" კანონი, ხიზნებს არ შეხებია. ისინი ყმებისაგან განსხვავებით უფრო მძიმე ვითარებაში აღმოჩნდნენ.

ერთადერთი უფლება რომელიც ხიზნებს გააჩნდათ, იყო მიწის თვითნებური მიტოვება, რის შედეგადაც ისინი კარგავდნენ, როგორც აუღებელ მოსავალს ისე იჯარით აღებულ მიწაზე აშენებულ შენობა-ნაგებობებს.

მეფის რუსეთის დროს „თავისუფალ ხიზნებს" აწევდათ რიგი გადასახადების გადახდა:

1. ღალა — ვალდებულება მიწის დამუშავებაზე, რომელიც შეადგენდა მთელი მოსავლის 1/6-1/2 ნაწილს.
2. სათიბი მინდორით სარგებლობა, შეადგენდა მოთიბულის 1/2 ნაწილს.
3. ქულუხი — ვალდებულება ვენახისა და ხეხილის ბაღებით სარგებლობისას, შეადგენდა აღებული მოსავლის 1/2 ან წარმოებული პროდუქტის 1/3 ნაწილს.
4. ბეჩერა — ვალდებულება ტყით, საძოვრებისა და წყლით სარგებლობისას.

ასევე ხიზანი ვალდებული იყო უფასოდ დახმარებოდა მემამულეს მის სამეურნეო საქმიანობის წარმოებაში, რომლის დღეები წინასწარ შეთანხმებული იყო მხარებს შორის.

მოგვიანებით ნატურალური გადასახადი გადახდა ჩანაცვლდა ფულადი ანგარიშსწორებით, რომელიც ყოველ რეგიონში სხვადასხვა ოდენობით განისაზღვრებოდა.

აღსანიშნავია ის, რომ, ხიზნების მიერ გაშენებული ბაღი 10-15 წლის შემდეგ სრულად (უკეთს შემთხვევაში ნახევარი) გადადიოდა მემამულეთა ხელში.

იქედან გამომდინარე რომ მემამულე იყო ერთადერთი მეპატრონე მიწისა, ისინი დაინტერესბულნი იყვნენ მიწა დასამუშავებლად მიეცათ და ხეხილი გაეშენებინათ ხიზნებს, ხოლო დროთა განმავლობაში მათზე გადასახადების აწევით განედევნათ ხიზნები მათივე მიწებიდან. 

ხიზნების გამოსახლების პერსპექტივა მათ მიერ დაკავებული მიწებიდან დროთა განმავლობაში უფრო და უფრო მაცდუნებელი ხდებოდა, ხოლო უკვე XIX საუკუნის 70-იან წლებიდან, ხიზენების დევნამ მკვეთრი ხასიათი მიიღო .

ლიტერატურა
----------

* Н. Ванг, С. Томсинский, «Экономическое развитие России», Ленинград, 1928
ადრეული ატომური ელექტროსადგური, რომელიც გამოიმუშავებდა ელექტროენერგიას.
**ატომის ეპოქა** (ასევე **ბირთვული ეპოქა**) — ფრაზა, რომლითაც ისტორიაში პირველი ატომური ბომბის დეტონაციის შემდეგომი პერიოდი მოიაზრება. ეს ფრაზა მომდინარეობს 1950-იანი წლების ბირთვული ოპტიმიზმისგან, რომელშიც სწამდათ, რომ მომავალში ყველა ენერგიის წყარო ბუნებით ატომური იქნებოდა. ატომური ბომბი ყველა მანამდე არსებულ ასაფეთქებელ მოწყობილობას მოძველებულს გახდიდა, ხოლო ატომური ელექტროსადგურები კი იგივეს გააკეთებდა ქვანახშირისა და ნავთობის წყაროებზეც. ზოგადი წარმოდგენით უახლოეს მომავალში ყველაფერი გარკვეული სახით ატომურ ენერგიას გამოიყენებდა. შესაბამისად ატომური ენერგიის აღმოჩენა იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რამდენადაც პირველი ბრინჯაოს ან რკინის გამოდნობა, ან კიდევ ინდუსტრიული რევოლუცია.

ამ ეიფორიამ ავტომანქანებიც მოიცვა, იმდენად, რომ ფორდმა 1958 წელს მისი პირველი ფორდის ბირთვულის კონცეპტუალური მანქანა წარმოადგინა.

1960-იან წლებში ტერმინი ნაკლებად ხშირი გახდა, თუმცა კონცეფცია კვლავაც აქტუალური იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ატომის ეპოქა"** ვიკისაწყობში.
* Annotated bibliography on the Nuclear Age at the Alsos Digital Library for Nuclear Issues.
* Atomic Age Alliance, a volunteer group dedicated to preserving Atomic Age culture and architecture.
* The Nation in the Nuclear Age, a slideshow by *The Nation*.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ასო**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ასო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ასო** (იაპონ. 阿蘇山) — მოქმედი სუპერვულკანი იაპონიაში, კუნძულ კიუსიუზე. სიმაღლე 1592 მ. ამოფრქვევათა რაოდენობით ერთ-ერთი პირველია მსოფლიოში. ცნობილია 70-მდე ამოფრქვევა. წარმოადგენს დიდ დამრეც ლავურ კონუსს ვრცელი ვულკანური კრატერით, რომლის შიგნით რამდენიმე ახალგაზრდა ვულკანური კონუსია აღმართული. კრატერში დასახლებული პუნქტები და სასოფლო-სამეურნეო მინდვრებია. ვულკანს გააჩნია მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი კალდერა, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან-სამხრეთისაკენ 25 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან-დასავლეთისაკენ 18 კმ-ზე. ვულკანი ასო მოქცეულია ასო-კუჯუს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ასოს ცენტრალური ჯგუფის კონუსი შედგება 5 პიკისაგან. ჩრდილოეთი კრატერი აქტიური იყო 70 წლის მანძილზე — 1974, 1979, 1984-1985, 1989-1991, 2009 და 2011 წლებში. არის გეოთერმული წყაროები. კრატერი გადაკვეთილია გზებითა და რკინიგზის ხაზით. განვითარებულია ტურიზმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ასო
 | ასო ვიქსიკონში |
| 

commons:Category:Mount Aso
 | ასო ვიკისაწყობში |

* ვულკანი ასო – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* ვულკანი ასო დაარქივებული 2009-01-26 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  Cities on Volcanoes 5 conference: A6: Living with Aso-Kuju volcanoes and geothermal field .
**ასო** — ანბანური და კონსონანტური დამწერლობის სისტემის შემადგენელი ნაწილი და წერილობითი ნიშანი, გრაფემა, რომელიც სხვა ნიშნებთან ერთად ან ცალკე იხმარება ფონემის, მისი ძირითადი ვარიანტის ან მათს თანამიმდევრობათა გადმოსაცემად. თანამედროვე ქართულ დამწერლობაში, თითოეული ასო გადმოსცემს მხოლოდ ერთ ფონემას; თუმცა სხვა დამწერლობების შემთხვევაში, ზოგჯერ, ერთი ასო გადმოსცემს ორ ან მეტ ფონემას(მაგ. ლათინურში x = /ks/, ბერძნულში Ψ = /ps/) და პირიქით — ერთზე მეტი ასო აღნიშნავს ერთ ფონემას (მაგ. ინგლისური sh=/š/, გერმანული sch=/š/, ფრანგული eau=/o/, პოლონური sz=/š/, cr=/č'/ და სხვ.).

სხვადასხვა ენაში, ერთი და იგივე ასო, ზოგჯერ, იმისდა მიხედვით, თუ რა გარემოცვაში იხმარება, გამოყენებულია სხვადასხვა ფონემის აღსანიშნად. მაგალითად, ინგლისური **o** იხმარება /ow/, /a/, /ə/, /ɔ/ ბგერების გადმოსაცემად, s გადმოსცემს /s/ და /z/ ბგერებს; რუსული o /a/-სა და /o/-ს და სხვა.

არის შემთხვევები, როდესაც ასო იხმარება მეზობელი ბგერის თვისების აღსანიშნმად (მაგალითად ь რუსულში არბილებს მომდევნო თანხმოვანს). ზოგიერთ შემთხვევაში ასოებს დაკარგული აქვს პირვანდელი ფუნქცია და მხოლოდ ტრადიციით არის შენახული ორთოგრაფიაში. მაგალითად, ფრანგულ სიტყვაში „pomme" (=/pom/) ბოლოკიდური e არ იკითხება, ისევე როგორც ინგლისურ სიტყვაში „duke" (=/dju:k/).

ზოგიერთ დამწერლობაში, იმის მიხედვით, თუ რა ადგილი უჭირავს ასოს სიტყვაში, მას აქვს მოხაზულობის რამდენიმე ვარიანტი (ალოგრაფები), ე.ი. ერთი და იგივე ასო სხვადასხვაგვარად იწერება. მაგალითად, არაბული ق (იზოლირებული) და ـقـ (შუაში) გადმოსცემენ /q/ ბგერას და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გრაფემა
* დამწერლობა

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 637.

|  |  |
| --- | --- |
| 

 | ასო ვიქსიკონში |
| 

 | ასო ვიკისაწყობში |
**ბეჟან თუთბერიძე** (დ. 15 ოქტომბერი, 1943, ფუთი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 5 მარტი, 2022) — ქართველი გეოლოგი, მეცნიერი, პედაგოგი. გეოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1997). ღირსების ორდენის კავალერი (2003).

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-გეოლოგის კვალიფიკაციით.

1969 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1997–2006 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მინერალოგია-პეტროლოგიისა და სასარგებლო წიაღისეულის კათედრის გამგე. 2003–2005 წლებში გეოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. 2012 წლიდან გეოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. მისი შრომები ეხება ვულკანოლოგიის, გეოქიმიის, პეტროლოგიისა და მინერალოგიის საკითხებს; შეისწავლა საქართველოს ნეოგენურ-ანთროპოგენურ ვულკანიზმთან დაკავშირებული პოსტვულკანური ჰიდროთერმული მინერალიზაციის პროცესები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 115.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბეჟან თუთბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
წითელი ხიზილალა
ხიზილალა პურზე
**ხიზილალა** — თევზის ქვირითის დამუშავებით მიღებული საკვები პროდუქტი. ამზადებენ ზუთხისებრთა (სვია, ზუთხი, ტარაღანა, ფორეჯი), ორაგულისებრთა (კეტა, ღურკანა, ნერკა, ჩავიჩა, კიჟუჩი, გოჯი), წმინდა ბადის თევზებისა (კობრი, ფარგა, ქარიყლაპია, ნაფოტა) და ზღვის ზღარბის ქვირითისაგან. ხიზილალის დასამზადებლად ცოცხალ თევზს გაკვეთენ და ამოიღებენ ქვირითს, რომელსაც ამუშვებენ დამარილებით (ზოგჯერ პასტერიზაციასთან შეხამებით), აპოხტებითა და დაწნეხით. 

ზუთხისებრთა თევზების ქვირითისაგან ამზადებენ შავ მარცვალა, პასტერიზებულ, დაწურულსა და ბუდიან ხიზილალას. მაღალხარისხიანი მარცვალა ხიზილალის მისაღებად ქვირითის მარცვლებს მარილს აყრიან. დაწურული ხიზილალის დასამზადებლად ქვირითს ამარილებენ 30-40°C-მდე გამთბარი მარილის ნაჯერ ხსნარში და შემდეგ წნეხენ, ბუდიანი ხიზილალის მისაღებად კი მოუმწიფებელ ან სუსტ ქვირითს მარილის ცივ ნაჯერ ხსნარში ამარილებენ.

ორაგულისებრთა ქვირითისაგან მარცვალა (წითელი) ხიზილალის დასამზადებლად ქვირითს მარილის ნაჯერ ხსნარში ამარილებენ, შემდეგ უმატებენ მცენარეულ ზეთს, გლიცერინს (მარცვლების ერთმანეთზე მიწებების თავიდან ასაცილებლად), ზოგჯერ ანტისეპტიკურ საშუალებებს.

წმინდა ბადის თევზების ქვირითს ამარილებენ ბუდიანად ან ცხავში გატარებულს (გახეხილი ხიზილალა). ამზადებენ აგრეთვე მარილსა და გვარჯილასთან არეულ ხიზილალას. კეფალის ქვირითისაგან მზადდება დამარილებულ-აპოხტებული ხიზილალა, ხოლო ზღვის ზღარბის ქვირითისგან — გამშრალად დამარილებული. ცნობილია ხიზილალის ხელოვნური, „ქიმიური" შემცვლელები. ხიზილალა მალეფუჭებადი პროდუქტია (ინახავენ 0°C-თან მიახლოებულ ტემპერატურაზე). ხიზილალა დიდი რაოდენობით შეიცავს სრულფასოვან ცილებს, ცხიმებს, ვიტამინებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხიზილალა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ხიზილალა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 482.
ჯემშიდ გიუნაშვილი
**ჯემშიდ შალვას ძე გიუნაშვილი** (დ. 1 მაისი, 1931, თეირანი, ირანი — გ. 21 იანვარი 2017, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ენათმეცნიერი, ირანისტი; ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1970), დიპლომატი; 1994-2004 წლებში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში.

ბიოგრაფია
---------

ჯემშიდ გიუნაშვილი დაიბადა ირანის დედაქალაქ თეირანში, ემიგრანტ ინჟინერ შალვა გიუნაშვილის ოჯახში. 1947 წელს გიუნაშვილების ოჯახი რეპატრიაციის წესით დაბრუნდა საქართველოში, ხოლო 1951 წელს გადასახლებული იქნა სამხრეთ ყაზახეთში. 1953 წელს ექსტერნის წესით დაამთავრა შუა აზიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ირანულ-ავღანური ფილოლოგიის განყოფილება ქალაქ ტაშკენტში, გადასახლებიდან გათავისუფლების შემდეგ გიუნაშვილი ეწეოდა სამეცნიერო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ტაშკენტის უნივერსიტეტში (1956-1958), შემდეგ თსუ-ში (1958-1994), ენათმეცნიერების ინსტიტუტში (1958-1960), აღმოსავლეთმცოდნ. ინსტიტუტში (დაარსებიდან – 1994 წლამდე) და აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტში (1991-1994). 1994 წლიდან 2004 წლის მაისამდე გიუნაშვილი საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი იყო ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში. 2004 ივნისიდან განაგრძო ფართო სამეცნიერო და საზოგადოებრივი მოღვაწეობა. მისი კვლევის სფეროა ირანის ენათმეცნიერება და ფილოლოგია. ავტორია მრავალი შრომისა, რომელთაგან საერთო აღიარება მოუპოვა სპარსული ენის ფონეტიკასა და ფონოლოგიაში, აგრეთვე ლექსიკოლოგიასა და ტექსტოლოგიაში ჩატარებულმა გამოკვლევებმა. ირანის საზოგადოების სხვადასხვა ფენებში, მ. შ. ფერეიდნელთა შორის, ეწევა ქართული ენის, ლიტრის, კულტურის, საქართველოს ისტორიის პოპულარიზაციას. გიუნაშვილის უშუალო მონაწილეობითა და რედაქტორობით საქართველოს საელჩომ გამოსცა ფარშიდ დელშადის მიერ თარგმნილი „ვეფხისტყაოსნის" სრული ტექსტი (პირველად სპარსულ ენაზე, თეირანი, 1998), ხოლო გილანის უნივერსიტეტმა – ლ. გეგუჩაძის „ქართული ენა სპარსულენოვანთათვის" (ფარდინ ქომაის თარგმანი, რაშთი, 2004). გიუნაშვილი იყო „ევროპის ირანისტების საზოგადოების" წევრი (1998) და „საქართველო-ირანის სამეცნიეროკულტურული ურთიერთობისა და თანამშრომლობის საზოგადოების" დამფუძნებელი და თავმჯდომარე (1994). 1994-2004 წლებში ასრულებდა ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის მოვალეობას.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „თარიხ-ე სისტანის" თბილისური ნუსხა, თბ. 1971; სპარსული ენის სახელმძღვანელო, თბ. 1987;
* ფერეიდნელის ოროველა, თბ. 2003;
* Фонетика персидского языка, Тб. 1964 (თანაავტ. შ. გაფრინდაშვილი);
* Система фонем литературного персидского языка, «თსუ შრომები», 1965, ტ. 116;
* Филологические заметки, თб. 1978; 1978;
* Concerning Georgian-Persian Bilingualism. Bilingualism in Iranian Cultures, Bamberg, 1992;
* Concerning the Textological Value of Evidence of the Historical Geography of Iran, «Proceedings of second European Conference of Iranian Studies», Rome, 1995;
* Georgian–Iranian Studies, Tbilisi–Tehran, 1997;
* Georgian Efforts Aimed at National stability and security, «Central Asia and the Caucasus Review», # 42, Tehran, 2003.

ლიტერატურა
----------

* *ჩიქოვანი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 37-38.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯემშიდ გიუნაშვილი - მეგობრობის მაცნე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-02. ციტირების თარიღი: 2015-06-04.
**ჩვეულებრივი პალია** (ლათ. Salvelinus lepechini) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გარეგნული მსგავსების გამო ადრე ორაგულის გვარში შედიოდა. სხეულის სიგრძე 75 სმ-მდეა, მასა დაახლოებით 9 კგ. ტოფობის სეზონამდე საერთო შეფერილობა მუქია, როგორც წესი, ზემოთ მორუხო-მწვანე და მუცელზე კაშკაშა ნარინჯისფერი ან ყვითელი; აყრია კაშკაშა ნარინჯისფერი წინწკლები. ტუჩები ყვითელი, ნარინჯისფერი ან ვარდისფერია. მკერდის, მუცლისა და ანალური ფარფლები მორუხო-წითელი ან ნარინჯისფერი, კუდის ფარფლი წითელი ან ნარინჯისფერი უკანა მხარითა და თეთრი ან შავი წინა მხარით. გავრცელებულია ფინეთის, ნორვეგიის, შვედეთისა და რუსეთის (კარელია, კოლის ნახევარკუნძული) ტბებში. უმეტესად დიდ ტბებში ბინადრობს, ძალიან იშვიათადაა მდინარეებში. ტოფობს ტბებში, ქვიშა-კენჭიან თავთხელ ნაპირებზე. იკვებება თევზით, ღორტავასებრებით, მოლუსკებით, მწერებით. ადგილობრივი რეწვის ობიექტია.

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგმაჩაძე თ.*, თევზების ნომენკლატურა : ლექსიკონი, ბათუმი: გამომც. „აჭარა", 2018. — გვ. 225, ISBN 978-9941-460-45-6.
2. 1 2 3  *Решетников Ю. С.* Палии // Большая российская энциклопедия. т. 25. — М. 2014. — стр. 152.
3. 1 2  Kottelat, Maurice; Freyhof, J. (2007) *Handbook of European freshwater fishes*. Cornol, Switzerland:  Publications Kottelat. ISBN 978-2-8399-0298-4.
**ბახვა ბრეგვაძე** (დ. 17 ივნისი, 1985, თბილისი) — ქართველი ტელეწამყვანი, მსახიობი, გამომცემელი, მარკეტერი და რადიოწამყვანი.

ბიოგრაფია
---------

ბახვა ბრეგვაძე დაიბადა 1985 წლის 17 ივნისს, ქ. თბილისში. 2007–2010 წლებში სწავლობდა კავკასიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლაში და მოიპოვა საერთაშორისო სამართლის მაგისტრის ხარისხი, შემდეგ სწავლა გააგრძელა სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ინსტიტუტში. 2012–2013 წლებში სწავლობდა საფრანგეთის ეროვნული კინომატოგრაფიის სკოლაში. ბიზნესსა და მარკეტინგს სწავლობდა კავკასიის ბიზნესის სკოლაში და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ასევე Start up and Scale up-ს გამოყენებითი მეცნიერებების ამსტერდამის უნივერსიტეტში.

არის ტელეწამყვანი, მსახიობი, გამომცემელი, მარკეტერი და რადიოწამყვანი. 2007 წლიდან არის „სარაჯიშვილის" მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთერთობის სამსახურის ხელმძღვანელი. 2018 წლის ნოემბრიდან, ის სამაუწყებლო კომპანია „იმედის" ეთერში გადაცემა „დღის იმედის" წამყვანია. ცნობილია„ბახვას" კინო-გმირის როლით „ფორმულა კრეატივის" მიერ გადაღებულ სერიალში „ჩემი ცოლის დაქალები" და მაღალრეიტინგული მეგა ტელე-შოუებით „ჩვენ ვარსკვლავები ვართ"(Georgian Pop Idol ) და X ფაქტორი (X Factor Georgia). ბახვა, სხვადასხვა ღონისძიებებისა და გალა კონცერტების წამყვანია, ის უძღვებოდა 2018 წლის თბილისის მთავარ საახალწლო გალა კონცერტს.

### გამომცემელი

2014 წელს პარტნიორებთან ერთად დააფუძნა გამომცემლობა „რედაქცია N3", რომელიც აერთიანებს ჟურნალებს: კულინART, თორმეტი, Georgia To See და Forbes (Woman). ბახვა ხსენებული ჟურნალების დამფუძნებელი და კრეატიული დირექტორია.

ფილმოგრაფია
-----------

2014 წელს აქტიურად დაინტერესდა სამსახიობო კარიერით და „ბახვას" როლი შეასრულა „ფორმულა კრეატივის" მიერ გადაღებულ მაღალრეიტინგულ ქართულ სერიალში „ჩემი ცოლის დაქალები" (სეზონი 5, სეზონი 6, სეზონი 7, სეზონი 8, სეზონი 9), რომლის რეჟისორია გიორგი ლიფონავა. 22 წლის ასაკში, რეჟოსორმა არჩილ ქავთარაძემ პირველად გადაიღო კინოფილმში „ სუბორდინაცია". 2015 წელს რეჟისორმა ნიკა მარიმ გადაიღო ფილმში „აუტანელი არდადეგები", 2018 წელს დიტო ცინცაძემ ფილმში „ჩასუნთქვა და ამოსუნთქვა" და კოტე კალანდაძემ ფილმში „დრამერი", რომელიც 2019 წელს გამოდის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბახვა ბრეგვაძე - მსახიობი
* ბახვა ბრეგვაძე ნანუკას შოუში
* ხარ თუ არა მეექვსე კლასელზე ჭკვიანი? სტუმარი: ბახვა ბრეგვაძე

სქოლიო
------

1. ↑  კომპანია „სარაჯიშვილის" პიარი. funtime.ge. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
2. ↑  ვინ იქნებიან საახალწლო კონცერტების წამყვანები დედაქალაქში. www.primetime.ge. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  რედაქტორის სვეტი - კულინART. culinartmagazine.com. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
4. ↑  ბახვა ბრეგვაძე „ჩემი ცოლის დაქალების" გადასაღები მოედნიდან ფოტოს აქვეყნებს. musicbox.ge. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
5. ↑  ბახვა ბრეგვაძე ფილმში „აუტანელი არდადეგები". www.imdb.com. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
6. ↑  ბახვა ბრეგვაძეს დიტო ცინცაძის ფილმშიც ვიხილავთ. musicbox.ge. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
7. ↑  ბახვა ბრეგვაძე ორ მხატვრულ ფილმში გადაიღეს.. funtime.ge. ციტირების თარიღი: 28 დეკემბერი, 2018.
**რიფის ზურგრქოსანი**, ასევე ცნობილი ჰავაური სახელით, **humuhumunukunukuāpuaokinaa** (ˈhumuˈhumuˈnukuˈnukuˈwaːpuˈwɐʔə), ასევე როგორც **Humuhumunukunukuapua'a** ან უბრალოდ **humuhumu**, რომლის მნიშვნელობაა „რიფის ზურგრქოსანი ღორის მაგვარი დინგით". (ლათ. Rhinecanthus rectangulus) — სხივფარფლიანი თევზების სახეობა ზურგრქოსანისებრთა ოჯახიდან.

აღწერა
------

სხეულის საშუალო სიგრძე 30 სმ. ზურგის ორივე ფარფლში 3 ეკლიანი და 22–25 რბილი სხივია, ანალურში — 20–22 რბილი სხივი, უხეში არ აქვს. ზურგის შეფერილობა სტაფილოსფერ-ყავისფერია, გვერდებზე კუდთან ახლოს ორ-ორი წვრილი ზიგზაგისებური ყვითელი ხაზია, რომელიც გამოყოფს ზურგს კუდის შავი ღეროსგან, თავი და მუცელი თეთრი, თვალებიდან და მკერდის ფარფლებიდან ანალურ ფარფლამდე გადის განიერი შავი ზოლი.

არსებობის არეალი
----------------

ცხოვრობს ტროპიკულ წყლებში იდოეთისა და წყნარ ოკეანეში წითელი ზღვიდან და სამხრეთ აფრიკიდან მარკიზის კუნძულებამდე, ჩრდილოეთით სამხრეთ იაპონიამდე და სამხრეთით ლორდ-ჰაუს კუნძულამდე.

ცხოვრების წესი და კვება
-----------------------

ტერიტორიული სახეობაა. იკვებება წყალმცენარეებით, დეტრიტით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებით, ჭიაყელებით, კანეკლიანებით, ღრუბლებით, ფორამინიფერებით, პატარა თევზებით და ქვირითით.

ფოტო
----

* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rhinecanthus rectangulus (TSN 173206). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
* Marine Life Profile: Reef Triggerfish (PDF). *Waikiki Aquarium*. ციტირების თარიღი: 24 November 2011.
* Legislation to permanently establish as Hawaii state fish.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 July 2006. ციტირების თარიღი: 28 January 2006.
* Hawaii may honor fish with long name.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 მარტი 2009. ციტირების თარიღი: 18 April 2006.

სქოლიო
------

1. ↑  humuhumunukunukuapua'a. The Free Dictionary. Retrieved on 2015-05-18.
**ბაჭყალას სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ორ კილომეტრზე, დიდგორის მთის ძირას, დამრეც ველზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. 1971 წელს ძეგლი გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დიღმის ხეობის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. აბრამიშვილი). გაითხარა ორი ტიპის ინდივიდუალური სამარხები: ქვიშაქვის ფილებით შედგენილი ქვაყუთები და ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები.მიცვალებულები დაკრძალულია გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ, ორმო სამარხებში კი მიცვალებულები წვანან გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. სამარხებში აღმოჩნდა ნახევრად ძვირფასი ქვებით შემკული ბრინჯაოს და რკინის სხვადასხვა ტიპის საკინძები, მძივები და სხვა სამკაულები. ბაჭყალა სამაროვანის მსგავსი სამარხები აღმოჩენილია მცხეთაში, სამთავროს ველზე. მოპოვებული მასალა ინახება ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის რესპუბლიკურ არქეოლოგიურ კვლევის ცენტრში.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 288.