recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჩამდინარე წყალი** — საყოფაცხოვრებო ნაყარითა და საწარმოო ნარჩენებით დაბინძურებული წყალი, რომელსაც კანალიზაციის სისტემით აცილებენ დასახლებული ადგილისა და სამრეწველო საწარმოს ტერიტორიას. ჩამდინარე წყალს მიეკუთვნება აგრეთვე ის წყალი, რომელიც წარმოიქმნება დასახლებული პუნქტებისა და სამრეწველო ობიექტების ტერიტორიაზე ატმოსფერული ნალექების შედეგად. ჩამდინარე წყალში შემავალი ორგანული ნივთიერებები ხშირად სწრაფად ლპება და აუარესებს წყალსატევისა და ატმოსფეროს სანიტარულ მდგომარეობას, რაც ხელს უწყობს სხვადასხვა დაავადებების გავრცელებას. ამიტომ ჩამდინარე წყლის გაწმენდის, გაუვნებლებისა და უტილიზაციის საკითხები ბუნების დაცვის, ადამიანის, გარემოს გაჯანსაღების, ქალაქებისა და სხვა დასახლებული ადგილების სანიტარული კეთილმოწყობის უზრუნველყოფის პრობლემის განუყოფელი ნაწილია.

გაჭუჭყიანების (მინარევების) წარმოქმნის, შემადგენლობისა და თვისებრივი მახასიათებლების მიხედვით ჩამდინარე წყალი სამი ძირითადი კატეგორიისაა: საყოფაცხოვრებო (სამეურნეო-ფეკალური), საწარმოო (სამრეწველო) და ატმოსფერული. ჩამდინარე წყლის გაჭუჭყიანების ხარისხს აფასებენ მინარევების მასით მოცულობის ერთეულში (მგ/ლ ან გ/მ³).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩამდინარე წყლის გაწმენდა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 76.
**ჭანჭყატი** (Euonymus) — ფოთოლმცვივანი ან მარადმწვანე ხეებისა და ბუჩქების გვარი ჭანჭყატისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 200-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერი ჰავის სარტყლებში. საქართველოში იზრდება 7 სახეობა; მათგან 2 ენდემურია:

* კეცხოველის ჭანჭყატი (E. ketzkhovelii) — 2 მ-მდე სიმაღლის ბუჩქი, მოზამთროფოთლებიანი. გავრცელებულია მთელ დასავლეთ საქართველოში ზღვის დონიდან 1500 მ-მდე, მთის შუა სარტყლის ფართოფოთლოვან ტყეებში, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში;
* არმაზული ჭანჭყატი (E. armasica) — დაბალი ტანის, მიწაზე გართხმული ბუჩქი; გავრცელებულია თბილისის მიდამოებში (მცხეთა, საგურამო). იზრდება ქვეტყის სახით შერეულ ფართოფოთლოვან ტყეებში.

ჭანჭყატის ღეროს და განსაკუთრებით ფესვის ქერქი შეიცავს გუტაპერჩს. ამ მხრივ პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მეჭეჭიან ჭანჭყატსა (E. verrucosus) და ევროპულ ჭანჭყატს (E. europaeus), რომლებიც აღმოსავლეთ ევროპასა და კავკასიაში (მ.შ. საქართველოში) იზრდება. ჭანჭყატის ზოგი სახეობა დეკორატიულია, მწვანე მშენებლობაში იყენებენ.

ლიტერატურა
----------

* *ლორია, მ*. ქსე, ტ. 11, გვ. 383. თბ. 1987

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჭანჭყატი***
**ცერიქოლი**, **ქვემო ცისფერი ტბა** (რუს. Церик-Кёль) — კარსტული წარმოშობის ტბა რუსეთში, ყაბარდო-ბალყარეთში. მდებარეობს მდინარე ჩერეკის ხეობაში, ზღვის დონიდან 809 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,0216 კმ², სიგრძე 235 მ, სიგანე 120 მ. მაქსიმალური სიღრმე 279 მ. მსოფლიოს ერთ-ერთი უღრმესი კარსტული ტბა. წარსულში, ოფიციალური მონაცემებით, ტბის მაქსიმალური სიღრმე განისაზღვრებოდა 258 მ-ით. ტბიდან არსებული ჩამონადენი მუდმივია და არ ექვემდებარება სეზონურ რყევას. ჩამონადენი დაახლოებით 70 მლნ. ლ. წყალი დღე-ღამეში. წყლის მუდმივი ტემპერატურა 9,3°C. აქვს მომწვანო-მოლურჯო ფერი. შეიცავს კრისტალურად სუფთა, გამჭვირვალე წყალს. ხილვადობა 22 მ-მდეა. წყლის ფერი ცვალებადია. ნათელ ამინდებში ლურჯია, ხოლო ამინდის სხვა პირობებში, გოგირდწყალბადის შემცველობის გამო ლაჟვარდოვანი. გამდინარეა. ნაპირებზე ტურბაზებია. სახელწოდება „ცერიქოლი" ბალყარული ენიდან ითარგმნება როგორც „დამპალი ტბა" და დაკავშირებულია გახსნილ გოგირდწყალბადთან, რის გამოც წყალი გემოთი მოგვაგონებს ლაყე კვერცხს. ცოცხალ ორგანიზმებს მოკლებულია. გვხვდება მხოლოდ უმაღლესი კიბოსნაირთა წარმომადგენელი გამარუსი.

სქოლიო
------

1. ↑  *სტატიიდან „კავკასიონი". მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 310-311.
2. 1 2 3  Пещеры: Выпуск 40. Сборник научных трудов. Пермь, 2017
3. ↑  Гвоздецкий Н.А. Кавказ. Очерк природы. (1963)
4. ↑  Церик-Кель, мы не прощаемся! - ЦПИ РГО
5. ↑  Город Прохладный, Кабардино-Балкария, Северный Кавказ — Голубые озера
**ჯაფარ III იბნ-ალი** — თბილისის საამიროს ამირა 1011–1045 წწ. ჯაფარიანთა დინასტიის წარმომადგენელი, ბაგრატ IV-ის თანამედროვე, იგი ქართლის დიდებულებთან (ივანე აბაზასძე და ლიპარიტ ბაღვაში), კახეთის მეფე კვირიკესთან და ტაშირ-ძორაგეტის მეფე დავითთან ერთად მონაწილეობდა განძის ამირა ფადლონის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. ფადლონი დაამარცხეს და გააქციეს. 1032 წელს ივანე აბაზასძემ დ ლიპარიტ ბაღვაშმა, რომლებიც დაინტერესებული იყვნენ თბილისის საამიროს გაუქმებით, გაიტყუეს ჯაფარი მუხათგვერდს, შეიპყრეს და დააპატიმრეს, წაართვეს ბირთვისი, რომელიც სავარაუდოდ გადავიდა ლიპარიტის ხელში. საქართველოს მეფემ, რომელსაც არ აწყობდა ლიპარიტისა და ივანე აბაზასძის გაძლიერება შეიწყნარა ჯაფარი და ისევ თბილისის ამირად განაწესა. ამ დროიდან თბილისის ამირა საქართველოს მეფის ვასალია. ამიტომ ბაგრატ IV დიდად არ იყო დაინტერესებული თბილისის საამიროს გაუქმებით. ეს დატასურდა კიდევ ერთხელ 1039 წელს, როდესაც ბაგრატმა ორწლიანი ალყის შემდეგ კვლავ შეიწყნარა ჯაფარი და დატოვა ამირად.

ჯაფარი გარდაიცვალა 1045 წლის ბოლოს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის საამირო
* საქართველოს მმართველები

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის ამირები |
| --- |
|  |
| შუაბიანები | 
* ისმაილ იბნ-შუაბი
* მუჰამედ იბნ-ათაბი
* ალი იბნ-შუაბი
* ისჰაკ იბნ-შუაბი
 |
|  |
| შაბანიანები | 
* მოჰამედ იბნ ხალიდა
* ისე იბნ აშ-შეიხ აშ-შაბანი
* აბრაჰამ შაბანი
* გაბულოცი
 |
|  |
| ჯაფარიანები | 
* ჯაფარ I იბნ-ალი
* მანსორ იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ II იბნ-მანსორი
* ალი იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ III იბნ-ალი
* აბულ-ჰეიჯა იბნ-ჯაფარი
* სითილარაბი
 |

 |
ტომსკის სინაგოგა 1910 წელს
**ჯარისკაცის სინაგოგა** (რუს. Солдатская синагога) — სინაგოგა ტომსკში. იგი ჯარისკაცის პირველი სინაგოგაა რუსეთში და ერთადერთი ხის მსგავსი ტიპის ნაგებობაა მსოფლიოში. წარმოადგენს რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

ისტორია
-------

1865 წელს შეიძინეს თორის გრაგნილი და ზატეევის შესახვევში იჯარით აღებულ სახლში გახსნეს სამლოცველო სახლი, რომელიც ქორალური და კამინერის სინაგოგების შემდეგ მესამე იყო ქალაქში. 1872 წელს ნეჩაევის ქუჩაზე (ამჟამად ფრუნზეს პროსპექტი, 15) ააგეს ახალი ხის შენობა. შენობის სარდაფის სამხრეთ ნაწილში განათავსეს რელიგიური პურის — მაცის საცხობი. 

1906 წელს მეზობელი ვაჭრის სახლში გაჩნდა ხანძარი და სინაგოგის შენობა ძალიან დაზიანდა. სინაგოგა საკუთარი თანხით აღადგინეს და გადააკეთეს ჯარისკაცებმა. მშენებლობას ხელმძღვანელობდა გადამდგარი კაპიტანი გ. ი. ცამი, მშენებლობის კომისიის შემადგენლობაში შედიოდა არქიტექტორი ტ. ლ. ფიშელი. მშენებლობის პროექტი მავრიტანული სკოლის სტილში შეასრულა საგუბერნიო არქიტექტორმა ანდრეი ლანგერმა. 1907 წელს სინაგოგა ხელახლა გახსნეს. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1920-იან წლებში სინაგოგის შენობა გადაეცა უსახლკაროთა სკოლას. შენობის სახურავზე მდებარე სამივე გუმბათი მოანგრიეს. 1930-იან წლებში კი შენობაში განათავსეს ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელთა საერთო საცხოვრებელი, რომელიც არსებობდა 1990-იან წლებამდე. შემდეგ მასში ცხოვრობდნენ ტომსკის რიგითი მოქალაქეები. 

2018 წლის დასაწყისში ქალაქის ადმინისტრაციამ მიიღო გადაწყვეტილება არქიტექტურის ძეგლი, ჯარისკაცის სინაგოგა, გადაეცა ებრაული თემისთვის. შეთანხმება ქალაქის მერს ივან კლიაინსა და რუსეთის მთავარ რაბინ ბერლ ლაზარს შორის გაფორმდა ამავე წლის 1 თებერვალს.

ლიტერატურა
----------

* Сибирская старина : краеведческий альманах. - 2003. - № 21 стр. 25.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 7030674000
* Солдатская синагога დაარქივებული 2018-11-24 საიტზე Wayback Machine.
* Проект «Томские кружева»

სქოლიო
------

1. ↑  Томск передал еврейской общине единственную сохранившуюся в мире деревянную синагогу
2. ↑  Единственная. Как в Томске появилась первая солдатская синагога в России
3. ↑  Сибирская старина : краеведческий альманах
**კარეტის ხიდი** (რუს. Каретный мост) — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი შემოვლით არხზე, სანქტ-პეტერბურგში, ცენტრალურ და ფრუნზეს რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს უსახელო კუნძულსა და შემოვლითი არხის მარცხენა სანაპიროს. ხიდის სიგრძეა 45,1 მეტრი, ხოლო სიგანე — 32,1 მეტრი.

მდებარეობა
----------

მდებარეობს დნეპროპეტროვსკის ქუჩის დასაწყისში. ხიდთან ახლოს მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ავტოსადგური.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს ამერიკული ხიდი, ხოლო ქვემოთ — პრედტეჩენის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „შემოვლითი არხი".

სახელწოდება
-----------

ხიდის საპროექტო სახელწოდება იყო დნეპროპეტროვსკის ხიდი, რომელიც მოდიოდა დნეპროპეტროვსკის ქუჩიდან, მაგრამ სანქტ-პეტერბურგის ტოპონიმიკურმა კომისიამ ვარიანტი „დნეპროპეტროვსკი" არასაინტერესოდ მიიჩნია და წინადადება წამოაყენა ეწოდებინათ კარეტის ხიდი, აქ, XIX საუკუნეში განთავსებული ისტორიული რაიონის მიხედვით. 2012 წლის 27 ივლისიდან სახელწოდება ოფიციალურად მიენიჭა.

ისტორია
-------

ხიდი შენდებოდა 2009-2011 წლებში ამერიკული ხიდის რეკონსტრუქციისა და შემოვლითი არხის სამხრეთი სანაპიროს სატრანსპორტო მაგისტრალის მშენებლობის პროექტის ფარგლებში. ხიდის მშენებლობის დამკვეთი იყო სანქტ-პეტერბურგის კეთილმოწყობისა და ხიდების მეურნეობის კომიტეტის ადმინისტრაცია. ხიდის პროექტი შეიმუშავეს „ინჟტექნოლოგიის" ინსტიტუტში (პროექტის მთავარი ინჟინერი — ე. ა. სამუსევა). სამუშაო დოკუმენტაცია მოამზადა „მშენებელპროექტის" ინსტიტუტმა (ინჟინერი ტ. ი. გურევიჩი). ხიდის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2011 წლის 21 ნოემბერს.

კონსტრუქცია
-----------

ხიდი ერთმალიანია, მისი სიგრძეა 45,1 მ, ხოლო სიგანე – 32,1 მეტრი (აქედან სავალი ნაწილის სიგანეა 23 მეტრი და ორი ტროტუარისა 1,5-1,5 მეტრი).

ხიდი გამოიყენება ავტოტრანსპორტისა და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი ოთხი ზოლისაგან შედგება. სავალი ნაწილიც და ტროტუარებიც ასფალტ-ბეტონითაა მოპირკეთებული. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია მაღალი მეტალის პარაპეტებით.

ლიტერატურა
----------

* ЗАО «Институт «Стройпроект». История в проектах, 1990—2010. — 2010. — 116 с. — 1500 экз.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Каретный мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

სქოლიო
------

1. ↑  Новый мост через Обводный канал в Петербурге назовут Каретным. Канонер (2011-12-26).
2. ↑  Постановление Правительства СПб №764 от 27.07.2012 «О присвоении названий безымянным мостам Санкт-Петербурга»
3. ↑  На Обводном канале приступают к строительству Днепропетровского моста. Канонер (2009-06-18).
4. ↑  Каретный мост//СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოვლითი არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* შლისელბურგის ხიდი
* ატამანის ხიდი
* ამერიკული ხიდი
* კარეტის ხიდი
* პრედტეჩენის ხიდი
* ნოვო-კამენის ხიდი
* ბოროვოის ხიდი
* იპოდრომის ხიდი
* ცარსკოე-სელოს რკინიგზის ხიდი
* რუზოვსკის ხიდი
* მოჟაისკის ხიდი
* გაზის ხიდი
* ზეთის ხიდი
* ნოვო-მოსკოვსკის ხიდი
* ვარშავის ხიდი
* მიტროფანოვის ხიდი
* ბალტიის ხიდი
* ნოვო-პეტერგოფსკის ხიდი
* კრასნოოქტიაბრსკის ხიდი
* ტარაკანოვსკის ხიდი
* ბორისოვის ხიდი
* ნოვო-კალინკინის ხიდი
* სტეფანე რაზინის ხიდი
 |

 |
იაპონელი გოგო-პერსონაჟები
**კავაიი** — ესთეტიკის ფენომენი იაპონურ კულტურაში, რომელიც ადამიანის ან საგნის საყვარლობას, არაჩვეულებრივობას, მიმზიდველობას და მომხიბვლელობას აღნიშნავს. მნიშვნელოვანი ასპექტი იაპონური პოპკულტურის, რომელმაც გავლენა იქონია გართობის ინდუსტრიაზე, ტანსაცმლის სტილზე, იაპონელთა ქცევაზე და ჩვევა-მანერიზმებზეც კი. სიტყვა კავაიი პირდაპირ ითარგმნება როგორც „განსხივოსნებული, გაბრწყინებული სახე" მაგრამ ჩვეულებრივ ის „მორცხვ ადამიანს" ნიშნავს. დროთა განმავლობაში სიტყვის მნიშვნელობა შეიცვალა და თანამედროვე იაპონურში ნიშნავს „მიმზიდველს" ან „საყვარელს". იაპონიაში ყველაზე ცნობილი კავაიი პერსონაჟია პიკაჩუ. უცხოური პერსონაჟებიდან კი იაპონიაში ყველაზე პოპულარულია კატა ფელიქსი, მიკი მაუსი, ტომი და ჯერი, ვინი პუჰი, ჩებურაშკა, უდარდელი ტყის მეგობრები, ჩიპი და დეილი და ტელეღიპუცები.

ლიტერატურა
----------

* Brehm, Margrit (editor) (2002). The Japanese experience: inevitable. Ostfildern-Ruit, Germany New York, New York: Hatje Cantz Distributed Art Publishers. ISBN 9783775712545.
* Cross, Gary (2004). The cute and the cool: wondrous innocence and modern American children's culture. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780195156669.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ბერძნული მითოლოგიის არსებას** ეხება. *ანკარასებრთა ოჯახში შემავალი გველების გვარის შესახებ* იხილეთ **ცერბერი**. |

ცერბერი. მიწისქცეშა სამყაროს კარების მცველი.

| ბერძნული მითოლოგია |
| --- |
| ღმერთები* თავდაპირველი ღმერთები და ტიტანები
* ზევსი და ოლიმპოელები
* პანი და ნიმფები
* აპოლონი და დიონისე
* ზღვის ღმერთები და მიწის ღმერთები
 |
| გმირები* ჰერაკლე და მისი 12 გმირობა
* აქილევსი და ტროის ომი
* ოდისევსი და ოდისეა
* იასონი და არგონავტები
* პერსევსი და მედუზა
* ოიდიპოსი და თებე
* თესევსი და მინოტავრი
* ტრიპტოლე და ელევსინის მისტერიები
 |
| სხვები* სატირები, კენტავრები და დრაკონები
* რელიგიები ძველ საბერძნეთში
 |

**ცერბერი** ან **კერბერი**, (ბერძნ. Κέρβερος) — ტიფონისა და ექიდნეს ნაშიერი. მიწისქცეშა სამყაროს (ჰადესის) კარების მცველი საშინელი ურჩხული. მას ჰქონდა სამი თავი, მის კისერზე გველები იკლაკნებოდნენ და კუდი ლაშდაღრენილი გველეშაპის თავით უმთავრდებოდა. ცერბერი ჰადესში ყველას უშვებდა, იქიდან კი — არავის. მხოლოდ ერთადერთმა — ორფეოსმა შეძლო ჯადოსნური სიმღერით დაეძინებინა კერბერი და გამოპარულიყო მიწისქვეშეთიდან.

ჰერაკლეს გმირობა
----------------

გამოსახულება ქოთანზე. *ჰერაკლემ მიჰგვარა კერბერი მიკენეს მეფე, ევრისთევსს*
მიკენეს მეფემ — ევრისთევსმა დაავალა ჰერაკლეს ჰადესიდან კერბერის ამოყვანა. დიდი ხნის სიარულისა და მრავალი თავგადასავლის შემდეგ ჰერაკლე მივიდა მიწისქვეშეთის მეფე ჰადესთან და კერბეროსის გატანება მოსთხოვა. ჰადესს გაუკვირდა ჰერაკლეს ნახვა და სათხოვარი, დაეთანხმა, მაგრამ იმ პირობით, თუკი გმირი კერბერს ცარიელი ხელით დაიმორჩილებდა. რკინისავით მაგარი ხელები შემოაჭდო ჰერაკლემ ურჩხულს და მოსთხოვა გაჰყოლოდა, მაგრამ კერბეროსი არ ნებდებოდა. დიდხანს აწამა ურჩხული ჰერაკლემ და ბოლოს ნახევრად მკვდარი აიტაცა და წამოიყვანა. მეტისმეტად შეაშინა უკუნეთის მკვიდრი დღის სინათლემ, იგი მთლიანად ცივმა ოფლმა დაფარა, აცახცახდა და დაღრენილი ლაშებიდან მომწამლავი დუჟი სდიოდა, დუჟისგან შხამიანი ბალახები იზრდებოდნენ. ჰერაკლემ კერბერი მიკენში მიიყვანა და ევრისთევსს მიჰგვარა, მაგრამ მეფე დანახვისთანავე შიშმა შეიპყრო და შეევედრა გმირს, კვლავ ჰადესში წაეყვანა ეს საშიშროება. ჰერაკლემ შეისმინა და კვლავ თავის სამფლობელოში დააბრუნა კერბეროსი. 

გადატანითი მნიშვნელობით კერბერს უწოდებენ ავ, მრისხანე დარაჯს. იგივე ლათინურად ცერბერი.

სქოლიო
------

1. ↑  *ნოდარ გაფრინდაშვილი*. მითოლოგიური ლექსიკონი. გვ. 158 - თბილისი, „განათლება", 1972.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცერბერი***


|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯარის მართვა** — სარდლების (მეთაურების, უფროსების), შტაბების, სამსახურებისა და მართვის სხვა ორგანოების საქმიანობა, რაც უზრუნველყოფს ჯარის (ძალების) საბრძოლო მზადყოფნასა და ბრძოლისუნარიანობის შენარჩუნებას, ოპერაციებისა და საბრძოლო მოქმედების მომზადებას, დასმული ამოცანების შესრულებისას ჯარის ხელმძღვანელობას. ჯარის მართვა ხორციელდება ზემდგომი მეთაურებისა და უფროსების ბრძანებების, მითითებებისა და განკარგულებების შესაბამისად. მისი საფუძველია სარდლის (მეთაურის, უფროსის) გადაწყვეტილება, რის მიხედვითაც იგეგმება ოპერცია (ბრძოლა), ეწყობა და ტარდება ჯარის (ძალების) მომზადება საბრძოლო მოქმედებისათვის. ჯარის მართვის თეორია და პრაქტიკა იხვეწებოდა შეიარაღებული ძალების, იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის, ჯარის ორგანიზაციისა და საბრძოლო მოქმედების ხერხების სრულყოფის, აგრეთვე ომის წარმოების ხასიათისა და პირობების, მართვის ტექნიკური საშუალებებისა და შესაძლებლობების კვალობაზე. მასობრივი არმიების შექმნამდე ჯარს უშუალოდ ჯართუფროსი მართავდა, რომელიც განკარგულებებს თვითონ ან ადიუტანტების საშუალებით გადაცემდა. XII—XIII საუკუნეების საქართველოში ომის თაობაზე გადაწყვეტილებას სავაზირო ღებულობდა. „სპათა ქცეულობის საქმისათვის" ანუ ჯარებისადმი „ღონიერად წინაძღომისთვის" და „ბრძნად განგებისათვის" პასუხისმგებლობა მთავარსარდალს (მეფეს) ან ამირსპასალარს ეკისრებოდა. წერილობითი ბრძანებები მხოლოდ ჯარის მობილიზაციისთვის გაიცემოდა, სიტყვიერ განკარგულებებს შიკრიკებისა (ევსტარების, იფრინდების) და მალემსრბოლელების პირით გადასცემდნენ. 
არმიებისა და მათი მოქმედების ასპარეზის ზრდასთან ერთად მთავარსარდლებთან შეიქმნა სამხდერო საბჭო, შემდეგ შტაბები, შეიცვალა მართვის ტექნიკური ბაზა. სისტემატურად უმჯობესდებოდა ჯარის მართვის მეთოდები, ტექნიკური საშუალებები. ჯარის მართვის პრაქტიკაში ფართოდ ინერგება ავტომატიზაცია და მართვის ავტომატიზებული სისტემები, პოზიციონერების გლობალური სისტემები (GPS). ფართოვდება ჯარის მართვის ამოცანათა წრე და რთულდება მართვის ამოცანების ხასიათი. ჯარის მართვის პრინციპებია: ერთმართველობა; სარდლების (მეთაურების) პირადი პასუხისმგებლობა მიღებული გადაწყვეტილებისთვის; ყველა რგოლში მართვის ცენტრალიზაცია და მიღებული საბრძოლო ამოცანების ხერხების დადგენაში ხელქვეითებისათვის ინიციატივის მინიჭება; სიმტკიცე და სიბეჯითე მიღებული გადაწყვეტილებისა და გეგმის შესრულებაში; განუწყვეტლობა და ფარულობა.

ლიტერატურა
----------

* *შაიშმელაშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 542.
**ცერკნიცის ტბა** (სლოვენ. Cerkniško jezero) — დროებითი კარსტული ტბა სლოვენიაში. მდებარეობს კარსტის პლატოზე, ცერკნიცის პოლიეს სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 546–551 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი მერყეობს 28 კმ²-დან 38 კმ²-მდე. ტბის სიგრძეა 10.5 კმ, ხოლო სიგანე 4.7 კმ.

ორიენტირებულია დინარიდების მიმართულებით ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ და წელიწადის მეტ დროს წყლითაა ამოვსებული, რა დროსაც სლოვენიის უდიდეს ტბას წარმოადგენს. ტბის ქვაბულს სამხრეთით ესაზღვრება იავორნიკის ბორცვები, ხოლო ჩრდილოეთით სლივნიცა. დამახასიათებელია კონტინენტური კლიმატი. ჰაერის საშუალო ტემპერატურა 9.2 °C. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა დაახლოებით 1700 მმ.

ველური ბუნების მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფელია, განსაკუთრებით ფრინველთა ბუდობის თვალსაზრისით. ბოტანიკურად, განირჩევა წყალხმელეთა მცენარეების მრავალფეროვნებით, რის გამოც Natura 2000-ის ორი დაცული ტერიტორიის ნაწილია.

ცნობილია ანტიკური ხანიდან. მოხსენიებული ჰყავს გეოგრაფ სტრაბონს თავის „გეოგრაფიაში". 1687 წლის ნოემბერში ტბა აღწერა სლოვენიელმა სწავლულმა იანეზ ვაიკარდ ვალვაზორმა. დასვენების პოპულარული ადგილია. ტბის სიახლოვესაა ქალაქი ცერკნიცა.

2006 წლის 19 იანვრიდან ცერკნიცის ტბა დაცულია რამსარის კონვენციით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Cerkniško polje. Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem
2. ↑  Cerkniško polje. Notranjski park
3. ↑  Information Sheet on Ramsar Wetlands (RIS)
4. ↑  Projektno območje. Notranjski regijski park
5. ↑  Strabo, Strabo, Geography, v. 7, ch. 5 at perseus.tufts.edu
6. ↑  Lacus Cirknicensis potiora phaenomena ex principiis physicis et mathematicis explanata
7. ↑  Boating. Notranjski park
8. ↑  Cerkniško jezero z okolico. Ramsar Sites Information Service

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4067882-9
* LCCN: sh96003042
* NKC: ge636648
* NLI: 000841341
* SUDOC: 192991434
* VIAF: 246530327
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 246530327

 |
**კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, ხატის ქედზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთიდან გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან შემორჩენილია ზურგიანი კოშკის ნანგრევები, ხოლო ჩრდილოეთ კედელზე - ჩრდილოეთი მინაშენის კედლის ნაწილი. საშენ მასალად რიყისა და ნატეხი ქვაა გამოყენებული. წყობაში აქა-იქ ჩართულია შირიმი.

ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე, დაბალი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ღრმა ნიშია. მეორე სარკმელი სამხრეთ კედელშია. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. სამხრეთი მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია.

ეკლესიის ფასადები შელესილია. კედლები დასრულებულია ქვის ფილებით შედგენილი მარტივი თაროსებრი ლავგარდნით. დასავლეთის ფასადზე, ფრონტონის არეში, შირიმის ქვაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.

ეკლესიის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, შემორჩენილია დანგრეული სწორკუთხა კოშკის საძირკველი, აღმოსავლეთით - ნასოფლარი და სამაროვანი.

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 270.
**კავთის ეკლესია** — არქიტეტქტურული ძეგლი დგას სოფელ მირზაანში, მცირე ბორცვზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით.ეკლესია დარბაზულია ძირითადად ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმელთა ღიობები და ლავგარდანი აგურით. 

2007-2008 წლებში ეკლესია შეკეთდა საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" ფინანსური დახმარებით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან ოდნავ შესრული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევაწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე მცირე, ბრტყლად გადახურული სარკმელია გაჭრილი, სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა ერთი მსგავსი სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ კედელზე აგურით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაზეია მიდგმული მსგავსი, ოღონდ ოდნავ მცირე ტრაპეზია მიშენებული ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც იგი როგორც ჩანს, სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა აფსიდის ბაქანი დარბაზის იატაკთან მიმართებით საფეხურითაა შემაღლებული და რიყის ბრტყელი ქვებითაა მოგებული. ეკლესია შიგნით გადახურულია რიყის ქვით ნაწყობი სამკუთხა კამარით, თითქმის იგივე ფორმისაა კონქის თაღიც რომელიც წვერში ოდნავ მომგვალებულია. ეკლესიის ფასადები სადაა, ერთადერთ დეკორაციულმახვილს ქმნის დასავლეთის სარკმლის საპირე რომელიც ცისფრად მოჭიქული აგურითაა გამოყვანილი. შენობა დასრულებულია სამ სართულიანი ლავგარდნით რომლის ქვედა და ზედა საფეხურები ჩვეულებრივად დაწყობილიი აგურის რიგითაა გამოყვანილი შუა კი კუთხით შვრილი აგურის რიგით. ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთის კიდეში შემორჩენილი იყო აგურის სამრეკლოს ოთხწახნაგა საფუძვლის ნაშთი, რომელიც შეკეთების დროს მოიხსნა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 296.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| 
* არბოშიკის დამბადებლის ეკლესია
* არბოშიკის ღვთისმშობლის ნიში
* არბოშიკის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* არმათიონი
* გამარჯვების წმინდა გიორგის ეკლესია
* დედოფლისწყაროს ღვთისმშობლის მიძინების საკათედრო ტაძარი
* დედოფლისწყაროს ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა ელიას ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა ნინოს ეკლესია
* თავსწყაროს ორსაყდარები
* კავთის ეკლესია
* ლომისის წმინდა გიორგის ნიში
* მირზაანის ალავერდის ეკლესია
* მირზაანის ეკლესია
* მირზაანის კვირაცხოვლის ეკლესია
* მირზაანის ნაეკლესიარი
* მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ოზაანის ამაღლების ტაძარი
* ოზაანის სამების ეკლესია
* ოზაანის უსანეთის ნაეკლესიარი
* ოზაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ოზაანის ყველაწმინდის მცირე ეკლესია
* ოზაანის წმინდა სტეფანეს ეკლესია
* ოზაანის ჭრელი საყდარი
* სამრეკლოს წმინდა ელიას სამლოცველო
* სამრეკლოს წმინდა სერაფიმის (საროველის) ეკლესია
* ხომხელის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |

 |
**ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობა** (მსოფლიოში ცნობილია ინგლისური სახელწოდებით Access to Knowledge (A2K) movement) — სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისგან, განვითარებადი ქვეყნების მთავრობებისა და ცალკეული ინდივიდებისგან მხარდაჭერილი კამპანია, რომლის მთავარი მოთხოვნაა სამეცნიერო თუ სხვაგვარ ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებად აღიარება. მოძრაობა მიუხედავად მისი მიმდევრების იდეებისა და მოთხოვნების მრავალფეროვნებისა დაფუძნებულია სამ ძირითად პრინციპზე: სამართლიანობაზე, თავისუფლებასა და განვითარებისკენ ლტოლვაზე. 

ცოდნის ხელმისაწვდომობის მოძრაობის მიმდევართა ძირითადი მოთხოვნაა ინტელექტუალური საკუთრების ზედმეტად დაცულობის შეზღუდვა, რაც თავის მხრივ ბარიერს წარმოადგენს საავტორო უფლებებით დაცულ ინფორმაციაზე. მოძრაობის კონცეფცია ძირითადად ეყრდნობა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 27-ე მუხლს, რომლის მიხედვით "ყველას აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს საზოგადოების კულტურულ ცხოვრებაში, ისარგებლონ ხელოვნებით და სამეცნიერო მიღწევებით."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Access to Knowledge — In The Age of Intellectual Property დაარქივებული 2011-02-08 საიტზე Wayback Machine.
**იპოთეკა** (ძვ. ბერძნ. ὑποθήκη), **იპოთეკური სესხი** — კრედიტი უძრავი ქონების თავდებით. როგორც წესი გაიცემა ბანკის მიერ, თუმცა კრედიტორი შეიძლება გახდეს ასევე ნებისმიერი სხვა სამართლებრივი პირი. იპოთეკური კრედიტის ამღები საკუთარ ვალდებულებას კრედიტის დაფარვაზე მისი კუთვნილი უძრავი ქონების თავდებად ჩადებით უზრუნველყოფს.

იპოთეკური კრედიტი არის უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი გრძელვადიანი კრედიტი, რომლის მეშვეობით შეგიძლიათ შეიძინოთ, ააშენოთ ან გაარემონტოთ უძრავი ქონება — ბინა, სახლი, აგარაკი, მიწის ნაკვეთი. იპოთეკური კრედიტის უძრავი ქონებით უზრუნველყოფა გულისხმობს, რომ სესხის მოქმედების პერიოდში თქვენს მიერ აღებული სასესხო ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ბანკს უფლება აქვს მოახდინოს უზრუნველყოფაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაცია.

საქართველოში და რიგ სხვა ქვეყნებში ტერმინი „იპოთეკა" ნიშნავს ბანკისგან კრედიტის მიღებას უძრავი ქონების შესასყიდად (მაგ. ბინის ან სახლის). ინგლისურში ამ სახის კრედიტისთვის არსებობს სპეციალური ტერმინი "mortgage". ანუ, ამ კატეგორიაში არ ხვდება სესხი სხვა მიზნობირივი დანიშნულებით, რომელსაც თავდებით უძრავი ქონება ედება.

ტერმინი
-------

ტერმინი „იპოთეკა" პირველად საბერძნეთში გაჩნდა ჩვ. წ. VI ს.-ში. ბერძნები ასე აღნიშნავდნენ მოვალის პასუხისმგებლობას კრედიტორის წინაშე საკუთარი მიწით. მსესხებლის მიწის ნაკვეთის საზღვარზე სვამდენ ბოძს წარწერით, რომელიც აღნიშნავდა, რომ ეს მიწა სესხს უზრუნველყოფდა. სწორედ ეს ბოძი იწოდებოდა „იპოთეკად", რომლის ძველი ბერძნულიდან ნიშნავს „მისადგმელს".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფინანსები
* ამერიკის იპოთეკური კრიზისი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იპოთეკა***

* ეროვნული ბანკის განმარტება დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine.
**იუვენტუსის სტადიონი** (იტალ. Juventus Stadium) — საფეხბურთო სტადიონი ტურინში, რომელიც აშენდა დელე ალპის ადგილას. მას შემდეგ რაც იუვენტუსმა გამოისყიდა დელე ალპის ფართობი ტურინის მერიისგან, დაიწყეს სტადიონის დემონტაჟი და შეუდგნენ ახალი სტადიონის მშენებლობას. იუვენტუსი პირველია, და 2016 წლამდე ერთადერთი კლუბი იყო სერია A-ს და ზოგადად იტალიურ საფეხბურთო კლუბებს შორის, რომელიც საკუთარ მფლობელობაში არსებულ სტადიონზე მართავს შეხვედრებს. ახალი სტადიონის მშენებლობის ძირითადი მიზეზი იყო ის რომ დელე ალპის ჰქონდა სარბენი ბილიკები, რაც თავის დროზე გათვალისწინებული იყო ოლიმპიური თამაშების ჩასატარებლად, შედეგად მოედანი გულშემატკივრების ტრიბუნებამდე დაშორებული იყო 49 მეტრით, რაც გულშემატკივრებშიც დისკომფორტს იწვევდა. ახალ, იუვენტუსის სტადიონზე გულშემატკივართა ტრიბუნა 7.5 მეტრით არის დაშორებული მოედნამდე.

სტადიონი გაიხსნა 2011 წლის 8 სექტემბერს და ამავე დღეს ჩატარდა ამხანაგური მატჩი ნოთს ქაუნთისთან რომელიც დასრულდა ანგარიშით 1-1, პირველი გოლი კი მაშინდელმა იუვენტუსის თავდამსხმელმა ლუკა ტონიმ გაიტანა.

პირველი ოფიციალური მატჩი რომელიც იუვენტუსის სტადიონზე გაიმართა, ეს იყო სერია A-ს შეხვედრა, 2011 წლის 11 სექტემბერს პარმას წინააღმდეგ, სადაც იუვენტუსმა გაიმარჯვა ანგარიშით 4-1. პირველი ოფიციალური გოლი შტეფან ლიხტშტაინერის ანგარიშსზეა, მან მატჩის მე-17 წუთზე ანდრეა პირლოს პასით გაიტანა გოლი.

2012 წლის მარტში უეფამ განაცხადა, რომ 2014 წლის უეფას ევროპის ლიგის ფინალური მატჩი გაიმართება იუვენტუსის სტადიონზე. ფინალური მატჩი ჩატარდა 2014 წლის 14 მაისს, სევილიამ პენალტების სერიაში დაამარცხა ბენფიკა და იმ დროისთვის მე-3-დ გახდა თასის მფლობელი.

გალერეა
-------

|  |
| --- |
| * ინტერიერი
* ინტერიერი
* ტრიბუნიდან
* პანორამული ხედი, სტადიონის გახსნის დღეს.
 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იუვენტუსის სტადიონის ოფიციალური საიტი
**კირკიუფედლი** (ისლ. Kirkjufell) — მთა ისლანდიის დასავლეთ ნაწილში. მდებარეობს სნაიფედლსნესის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, გრიუნდარ-ფიორდის დასავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ გრიუნდარფორდიურის სიახლოვეს. სიმაღლე 463 მ.

ძირითადად აგებულია ჰიალოკლასტიტით. ვულკანური წარმოშობისაა. მიეკუთვნება ლისიუსკარდის ძველ ვულკანურ სისტემას, რომლის ცენტრალური ვულკანი განსაკუთრებით აქტიური იყო მილიონზე მეტი წლის წინ. ამჟამინდელი თავისებური ფორმა დაკავშირებულია მყინვარულ ეგზარაციასთან, რომელსაც ადგილი ჰქონდა უკანასკნელი მყინვარული ეპოქის განმავლობაში. მთისძირში აღმოჩენილია ჰოლოცენური ასაკის ლავა.

განვითარებულია ტურიზმი. „კირკიუფედლი" კირხეს სახურავთან მსგავსების გამო ისლანდიური ენიდან სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც „საეკლესიო მთა".

სქოლიო
------

1. ↑  Landmælingar Íslands - Kortasjá National Land Survey of Iceland (NLSI)
2. ↑  Ari Trausti Gudmundsson. Living Earth Outline of the Geology of Iceland. — 2. — Reykjavík: Mál og menning, 2011. — 207 p. — ISBN 978-9979327776.
3. ↑  Árni Böðvarsson. Kirkja // Íslensk orðabók / Mörður Árnason. — Reykjavík: Edda, 2002. — Т. I. — С. 771. — 1877 с. — ISBN 9979-3-2353-1.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 547152140017111100008
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 547152140017111100008

 |
**შოთა კუპრი**, *კუპარი* — ქართველი ფეოდალი. ჰერეთის ერისთავი XIII საუკუნის 30-40-იან წლებში. ზოგიერთი მოსაზრებით "კუპრი" მას ეწოდა სახის კანის სიშავის გამო, ზოგით იმის გამო, რომ მის სამფლობელოში კუპრი მოიპოვებოდა. უარყოფილია შეხედულება, თითქოს შოთა კუპრი მანის მოძღვრების მიმდევარი და, ამდენად, ქრისტიანული სარწმუნოებისაგან განდგომილი ("კუპარი") იყო (პ. ინგოროყვა).

ზოგიერთი მკვლევარი შოთა კუპრს ვეფხისტყაოსნის ავტორად მიიჩნევდა (თეიმურაზ ბატონიშვილი, მ. ბროსე, პ. ინგოროყვა). შოთა კუპრი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როდესაც დასავლეთ საქართველოში გადასულმა მეფე რუსუდანმა მონღოლებთან შეთანხმება გადაწყვიტა, შანშე და ავაგ მხარგრძელებთან და ვარამ გაგელთან ერთად შოთა კუპრიც გაგზავნა მათთან მოსალაპარაკებლადე. აღმოსავლეთ საქართველოში დაბრუნებულ რუსუდანს და მის ვაჟს - დავითს სხვა დიდებულებთან ერთად მიეგება შოთა კუპრი. მან მონაწილეობა მიიღო კოხტასთავის შეთქმულებაში. სხვა ქართველ მთავრებთან ერთად ის შეეგება პატიმრობის შემდეგ მცირე აზიიდან დაბრუნებულ ლაშა-გიორგის ძეს დავითს.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 16.
**კილვა** (ინგლ. Kilwa Island) — დიდი კუნძული მვერუს ტბაში. შედის ზამბიის შემადგენლობაში. მისი ფართობია დაახლოებით — 25 კმ². 2012 წელს კუნძულზე ცხოვრობდა 800 ადამიანზე მეტი, უპირატესად კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან დევნილები.

კილვის კუნძული მდებარეობს მვერუს ტბის სამხრეთ-დასავლეთით, 4,65 კმ-ში დასავლეთ სანაპიროდან, რომელიც უკვე შედის კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში. კუნძულ კილვიდან 6,2 კმ-ში მდებარეობს იმავე დასახელების კონგოს დასახლებული პუნქტი. მანძილი ზამბიის დედაქალაქ ლუსაკამდე — დაახლოებით 676 კმ-ია. კუნძულის მაქსიმალური სიგანეა — 7,76 კმ. სიგრძე — 12,8 კმ.

XIX საუკუნეში კუნძულზე ჩერდებოდნენ სუაჰილის ხალხის ვაჭრები, რომლებმაც, როგორც ვარაუდობენ, მისცეს კუნძულს დასახელება ინდოეთის ოკეანეში მდებარე იმავე დასახელების კუნძულის პატივსაცემად. დღეისათვის კილვის კუნძულზე მდებარეობს ზამბიის სასაზღვრო პოსტი და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან დევნილების დასახლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kilwa Island: Zambia
* DRC rebels kill Chienge headman დაარქივებული 2014-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* ZAMBIA: Housing the DRC refugees
* Starving Kilwa Island receives food დაარქივებული 2014-07-14 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ზამბია | *ეს სტატია ზამბიისა და ზამბიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
აღდგენილი კიკიას საყდარი
**კიკიას საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ოთხასიოდე მეტრზე. თარიღდება XVlll-XlX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (13,5x8,1 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. გარეთა კუთხეების და არქიტექტურული ელემენტების წყობაში გამოყენებულია კვადრატული აგური. კედლების ზედაპირი გარედან გასწორებულია სქელი ბათქაშით, რომელიც საპირე ქვებს თითქმის მთლიანად ფარავს. 

ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია გადახურვა, ეკლესიის ოთხივე კედელი კამარის ქუსლის დონემდეღაა შემორჩენილი. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. დასავლეთ კარი შესაბამისი კედლის ღერძზეა გაჭრილი, სამხრეთისა კი კედლის დასავლეთ ბოლოსთან. ორივე კარი შეისრულთაღოვანია და მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. შიგნით შესასვლელები ჩასმულია ღრმა, თარაზულად გადახურულ (შემორჩენილია კვალი) არეში. სავარაუდოდ, ორივე შესასვლელი შიგნით ნახევარწრიული თაღით იყო დასრულებული, რომელიც მოგვიანებით (შესაძლოა მშენებლობის პერიოდშივე) ამოუშენებიათ და ორივე არე ხის ძელებით გადაუხურავთ (დასავლეთ შესასვლელის გადახურვის თავზე, აშკარად იკითხება რიყის ქვით ნაწყობი, მოგვიანებით ამოშენებული, ნახევარწრიული თაღი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, ღრმა აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, მაღალი სარკმელია გაჭრილი. შიგნით სარკმელი შეისრული თაღითაა გადახურული, ხოლო გარედან - ნახევარწრიულით. შიგნით სარკმლის გვერდები და წირთხლები რიყის ქვითაა ნაწყობი. თაღი კი - აგურით. სარკმლის გარეთა ღიობი თითქმის მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ორ-ორი შეისრულთაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კუთხეებში ორსაფეხურიანი პილასტრებია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღები იყო გადაყვანილი. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო მსგავსი სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. შენობის დასავლეთ სარკმელს ზედა ნაწილი აკლია. ეკლესიის ორივე შესასვლელი გარედან, კედლის მცირედ შეღრმავებულ, ოთხკუთხა არეშია ჩასმული, რომელსაც ერთრიგად ნაწყობი აგურის ხერხულა ფრიზი აგვირგვინებს. დასავლეთ კარის გვერდები და თაღი ორსაფეხურიანია. ორივე შესასვლელის თაღის ირგვლივ მოქცეული სიბრტყე კი ნაძვის წიწვისებრად დაწყობილი აგურითაა გაფორმებული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 182-183.
ისრაფილი ჰბერავს საყვირს
**ისრაფილი** (არაბ. إِسْـرَافِـيْـل) — ანგელოზი, რომელიც ჩაჰბერავს საყვირს განკვითხვის დღის მოახლოების ნიშნად. მიუხედავად იმისა რომ ყურანში მისი სახელი მოხსენიებული არაა, ის ერთ-ერთია ოთხ მთავარნაგელოზს შორის (ჯიბრაილი, მიქაილი, იზრაილი).„სიკვდილის წიგნი" იხსენიებს ისრაფილს როგორც უძველეს მთავარანგელოზსს.

მუსლიმთა რწმენის მიხედვით ისრაფილი საყოველთაო განკვითხვისა და აღდგომის დღის მოახლოების ნიშნად იერუსალიმის წმინდა კლდეზე საყვირს ჩაჰბერავს.*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} ! ის ხშირად ითვლება იუდაიზმისა და ქრისტიანობის მთავარანგელოზ რაფაელის მსგავსად.

ისრაფილი კალმით (ქალამ) წერს ადამიანთა ბედს და ღმერთის მიერ მთავარანგელოზთათვის გაცემულ ყველა ბრძანებას. მეორე ფრთით კი ისრაფილი ფარავს სახეს, რადგან არ ძალუძს შეხედოს ღმერთს.

სქოლიო
------

1. ↑  Webster, Richard (2009). *Encyclopedia of angels*, 1st, Woodbury, he will blow the trumpet when the day comes to the end Minn.:  Llewellyn Publications,   გვ. 97. ISBN 9780738714622.
2. ↑   Lewis, James R. Evelyn Dorothy Oliver, and S. Sisung Kelle, eds. 1996. Angels A to Z. Visible Ink Press. ISBN 0-7876-0652-9. p. 224
3. ↑  Shaikh Muhammad ibn Habib translated by Aisha Abd- ar Rahman at-Tarjumana *Islamic Book of Dead Hadith Concerning the Fire and the Garden*, Diwan Press, 1977, ISBN 0950444618, pp. 33–34
4. ↑  "Gabriel." *Jewish Encyclopedia*.
5. ↑  Abilkhamitkyzy, R. and L. B. Begalieva. "Түркі әлеміндегі періштенің көркем бейнесі: кеше және бүгін." Keruen 75.2 (2022): 104-116.
**შტეფან ბანიჩი** (სლოვაკ. Štefan Banič; დ. 23 ნოემბერი, 1870 — გ. 2 იანვარი, 1941) — სლოვაკი კონსტრუქტორი და გამომგონებელი, რომელმაც დააპატენტა პარაშუტის ადრეული დიზაინი და შექმნა პირველი სამხედრო პარაშუტი. 

დაიბადა 1870 წლის 23 ნოემბერს, გლეხის ოჯახში, სოფელ ნეშტიხში (სლომენიცეს ნაწილი), ავსტრია-უნგრეთის იმპერია (ამჟამინდელი სლოვაკეთის ტერიტორია). გარკვეული დროის განმავლობაში, იგი კალატოზად მუშაობდა, შემდეგ კი — ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც, ქვანახშირის მაღაროში, პენსილვანიაში დაიწყო მუშაობა. 1912 წელს, ბანიჩი, ავიაკატასტროფის მომსწრე გახდა, რის შემდეგაც, 1913 წელს, მან პარაშუტის პროტოტიპი შექმნა და მიენიჭა აშშ-ს პატენტი No. 1,108,484.

დიზაინი რადიკალურად განსხვავდებოდა სხვებისგან — იგი, სხეულზე მიმაგრებული ქოლგის მსგავსი პარაშუტი იყო. 1913 წლის 3 ივნისს, პარაშუტის გამოსაცდელად და საკუთარი გამოგონების დემონსტრირების მიზნით, ბანიჩი ვაშინგტონში მდებარე ერთ-ერთი 15 სართულიანი შენობიდან გადმოხტა, ხოლო 1914 წელს — თვითმფრინავიდან. 1914 წლის 25 აგვისტოს, მან პატენტი მიიღო და აშშ-ს არმიას გადასცა, თუმცა, არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ აღნიშნული პარაშუტი, ოდესმე გამოყენებულ იქნა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, შტეფან ბანიჩი, ჩეხოსლოვაკიაში დაბრუნდა, სადაც, მარტო ცხოვრობდა და ქვის სამუშაოებს ატარებდა. მშობლიურ ქალაქ სლოვენიცესთან ახლოს, მცირე კარპატების მთისწინეთში, დრინის მღვიმე აღმოაჩინა. 

გარდაიცვალა 1941 წლის 2 იანვარს. მის საფლავის ქვაზე, პარაშუტია გამოსახული.

მემკვიდრეობა
------------

შტეფან ბანიჩის ბიუსტი. სკულპტორი — პეტერ ვალახი.
1997 წელს, პარაშუტისტმა სლავო მულიქმა, რომელიც აგრეთვე სლოვაკი იყო, ჩამოაყალიბა შტეფან ბანიჩის პარაშუტის ფონდი, რომელიც, ბანიჩის საპატივცემოდ, პარაშუტიზმის ღონისძიებებში და მის ხელშეწყობაში მონაწილე პირებს, ბრინჯაოს, ვერცხლის და ოქროს მედლებით აჯილდოებს. 

2006 წელს, სლოვაკეთის სამხედრო პარაშუტისტებმა, ბანიჩის დაბადების ადგილას, სმოლენიცეში, მისი მემორიალური დაფა განათავსეს.

სმოლენიცესთან მდებარე ერთ-ერთი აეროპორტი — ტრნავა, მის სახელს ატარებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* US1108484 Parachute patent

სქოლიო
------

1. ↑  Famous Slovaks - Stefan Banic. Heartofeurope.co.uk (2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-20. ციტირების თარიღი: 2014-02-09.
2. ↑  Patent US1108484 - Parachute. *Google Patents*. Google.com.au (1914-06-03). ციტირების თარიღი: 2014-02-09.
3. ↑  "100 years ago Banic received a patent for his parachute" ("Pred 100 rokmi získal Štefan Banič patent na svoj padák"), 24.08.2014, cas.sk (Slovak)
4. 1 2  Štefan Banič, Konštruktér, vynálezca-(Stefan Banic, Designer, Inventor) Slovak. Slovenská akadémia vied, obituary. ციტირების თარიღი: 2010-10-21.
5. ↑  "Radoslav "Slavo" Mulik, obituary
6. ↑  "11th annual Banic Memorial Boogie set", June 27, 2002
7. ↑  "Banic: The inventor of the parachute", osobnosti.sk (Slovak)
***ისარი*** (ინგლ. Arrow) — ამერიკული სერიალი, რომელიც მწერლებმა და პროდიუსერებმა გრეგ ბერლანტიმ, მარკ გუგენჰაიმმა და ენდრიუ კრისბერგმა შეიმუშავეს. სერიალი დაფუძნებულია DC კომიქსების გმირ მწვანე ისარზე, კოსტიუმირებულ მებრძოლზე, რომელიც კრიმინალს უწევს წინააღმდეგობას. გმირის შემქმნელები მორტ უაიზინგერი და ჯორჯ პეპი არიან. სერიალის პრემიერა ჩრდილოეთ ამერიკაში 2012 წლის 10 ოქტომბერს შედგა ამერიკულ სატელევიზიო არხზე The CW, საერთაშორისო სატელევიზიო ეთერში კი 2012 წლის მიწურულს გამოჩნდა. გადაღებები, ძირითადად, ვანკუვერში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში, კანადაში მიმდინარეობს. სერიალი ასახავს მილიონერი პლეიბოის ოლივერ ქუინის (სტივენ ამელი) ამბავს, რომელმიც უკაცრიელ კუნძულზე გატარებული 5 წლის შემდეგ მშობლიურ ქალაქში, სთარლინგ-სითიში ბრუნდება. ის ბრძოლას იწყებს კრიმინალთან და კორუფციასთან, როგორც საიდუმლო ვიჯილანტე და ბრძოლის იარაღად მშვილდ-ისარს ირჩევს. კომიქსისგან განსხვავებით, სერიალში ქუინი მეტსახელ „მწვანე ისარს" მეოთხე სეზონამდე არ იყენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ისარი Facebook-ზე
* 

* „ისარი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ისარი" საიტზე TV.com
**ისროლისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისროლისხევში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

ეკლესია ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის რუხი ფერის ქვით დუღაბზე. წყობა ქაოსურია. დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ჩრდილოეთ ნაწილში შემორჩენილია ასომთავრული წარწერის ფრაგმენტები. აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ტრაპეზის ქვა დგას, საკურთხეველში მოთავსებულია ოთხი სწორკუთხა ნიშა, აქედან სამი აღმოსავლეთით, ერთი სამხრეთით. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. მათ ეყრდნობა როგორც კედლის თაღები, ასევე ნახევარცილინდრული კამა-რის საბრჯენი თაღებიც. დასავლეთი თაღები კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა.

ეკლესია განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. და-რბაზს ორსაფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას სამხრეთ-ით სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლის შესასვლელი გაჭრილია აღმოსავლეთის კედელში. აქვეა მოთავსებული სწორკუთხა სარკმელიც. მინაშენის დასავლეთის კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის გარშემო იკითხება გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესიის კედლები დაზიანებულია. ჩრდილოეთ ფასადს დიდ ადგილზე პერანგი აქვს შემოცლილი. მინაშენის სახურავი ჩამონგრეულია. ეკლესია მიწითაა ამოვსებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 127-129
**ჩინჩა-ალტა** — ქალაქი პერუში, იკას რეგიონში, ჩინჩას პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ლიმას სამხრეთით, 200 კილომეტრის დაშორებით. მოსახლეობა შეადგენს 177, 000 კაცს.

ისტორია
-------

პირველი მოსახლეები ამ ტერიტორიაზე IX საუკუნეში გამოჩნდნენ. ეს ხალხი ცნობილია როგორც პრე-ჩინჩა. ისტორიკოსი ლუის კანეპა პაჩა ამ ხალხის აქ მოსვლის პერიოდად X საუკუნეს მიიჩნევს. ეს ხალხი დაკავებული იყო და საზრდოობდა მეთევზეობითა და შემგროვებლობით. მათი წარმომავლობა დღემდე უცნობია.

XII საუკუნეში, ამ ტერიტორიაზე გამოჩნდა უფრო განვითარებული და მეომარი ხალხი ჩინჩა. მათ მოაწესრიგეს აგრარული სფერო, გაიყვანეს საირიგაციო სისტემა, ააშენეს არქიტექტურული ძეგლები. სულ მალე, ჩინჩას ხალხი იქცა არეალის ძირითად მოსახლეობად. 
მათ განვითარების საკმაოდ მაღალ დონეს მიაღწიეს. განსაკუთრებით ზღვაოსნობაში და სავარაუდოდ, ცენტრალური ამერიკის სანაპიროებამდეც კი მიაღწიეს.

1458-1460 წლებში, ჩინჩას ხალხი დაიპყრო ინკების ძლევამოსილი იმპერიის არმიამ, იმპერატორ პაჩაკუტის მმართველობისას, უფლისწულ ტუპაკ ინკა იუპანკის სარდლობით. სულ მალე, ეს ტერიტორია გახდა იმპერიის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი. შემდგომში, ეს რეგიონიც, ისევე როგორც მთელი იმპერია, დაპყრობილ იქნა ესპანელების მიერ. მოხდა ადგილობრივების ასიმილაცია ესპანელების მიერ ჩამოყვანილ აფრიკელებთან.

2007 წლის პერუში მომხდარი მიწისძვრისას, ქალაქი მნიშვნელოვნად დაზარალდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-08-07 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს უდიდესი ქალაქები |
| --- |
|  |
| 
ლიმა  · არეკიპა  · ტრუხილიო  · ჩიკლაიო · უანკაიო  · იკიტოსი  · პიურა  · ჩიმბოტე  · პუკალიპა  · კუსკო  · ტაკნა · იკა  · პუნო  · ხულიაკა  · ჩინჩა-ალტა  · უანუკო  · სულიანა  · აიაკუჩო  · კახამარკა  · ტარაპოტო |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **არქიტექტურული ძეგლი.** |

**ისტორიული ძეგლი** — ტერმინი, რომელიც შემუშავებული და ჩამოყალიბებულია იკომოსის მიერ.

„იუნესკოსთან" არსებულმა ძეგლთა დაცვის ორგანიზაციამ (იკომოსი) ვენეციაში 1964 წელს მოწვეულ მე-2 საერთაშორისო კონგრესზე შემუშავებულ დოკუმენტში — „ვენეციურ ქარტიაში" სცადა ჩამოეყალიბებინა „ძეგლის" ცნების ზოგადი პრინციპები. ქარტიის ზოგადი დებულებებია:

ა) „ძეგლის ცნების განსაზღვრა გულისხმობს, ყოველგვარ ობიექტს, რომელიც ინტერესს წარმოადგენს არქეოლოგიური, ესთეტიკური და ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით. ეს განსაზღვრა ითვალისწინებს აგრეთვე ძეგლის ტერიტორიაზე ნაპოვნ საგნებს".
ბ) „ღირსშესანიშნავი ადგილის განსაზღვრა გულისხმობს ბუნების, ადამიანის ან ბუნებისა და ადამიანის მიერ ერთად შექმნილ ობიექტების ერთობლიობას, რომელთა დაცვას საზოგადოებრივი მნიშვნელობა აქვს".
ისტორიული ძეგლის ცნება მოიცავს არა მარტო არქიტექტურულ ნაგებობას არამედ მის გარემო ლანდშაფტსაც.

გ) „ისტორიული ძეგლის ცნება გულისხმობს ცალკეულ არქიტექტურულ ნაგებობას და აგრეთვე ქალაქისა და სოფლის მთელ კომპლექსებს, დაკავშირებულთ განსაზღვრულ კულტურასთან, ფაქტთან ან ისტორიულ მოვლენასთან. ეს ცნება მოიცავს არა მარტო ღირსშესანიშნავ, გამოჩენილ ძეგლს, არამედ გაცილებით შეუმჩნეველს, მოკრძალებულს, რომელიც მომავალში მნიშვნელოვან კულტურულ ღირებულებას შეიძენს".
„ვენეციურ ქარტიაში" ძეგლის ასეთი განსაზღვრაც არის:

დ) „ობიექტები და ადგილები, სადაც ნაპოვნია ან იგულისხმება (მოსალოდნელია) გამქრალი კულტურის კვალის პოვნა".

ლიტერატურა
----------

* 

* „თ. კვირკველია, „ისტორიული ძეგლის" ცნების შესახებ", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 36 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1974 წელი. — გვ. 5-9
**კირნათის ხიდები** — ოთხი ერთმალიანი ხიდის საერთო სახელწოდება საქართველოში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კირნათისაკენ მიმავალ საავტომობილო გზაზე, რომელიც რამდენიმე ადგილას კვეთს პატარა მდინარეთა ხეობებს. თარიღდება XIX საუკუნის 80-იანი წლებით. ხიდები ჩართულია იმ გზაზე, რომელიც უმოკლესია ბათუმიდან ბორჩხის, ართვინის, არტანუჯის, შავშეთისა და არტაანის მიმართულებით.

კირნათის ხიდი N1
----------------

კირნათის ხიდი N1
ერთმალიანი ხიდი (სიგრძე 19 მ. სიგანე — 5 მ. ბურჯებსშორის მანძილი — 6 მ. წყლის დონიდან კამარამდე — 5 მ. თავბანდამდე — 6 მ. თავბანდის სისქე — 1 მ.) აღმართულია ხეობაში, სადაც გზა რკალს ხაზავს, შესაბამისად გზის მიმყოლად დაგეგმარებული ხიდიც რკალის ფორმას იმეორებს. ის ქვითა და კირით არის აშენებული. მასიურ ბურჯებზე დაყრდნობილ ხიდის თაღს მწყობრად განლაგებული ქვები შემოწერს. რელიეფის გათვალისწინებით, ხიდის ერთ მხარეს ბურჯები უფრო მასშტაბურია. ერთიან სიბრტყეს, დიდი ზომის ქვების თანმიმდევრული წყობა, კიდევ უფრო მასიურს ხდის.

კირნათის ხიდი N2
----------------

ხიდი ხეობაში ისეა აგებული, რომ რკალს შემოხაზავს. ის ერთმალიანია. ნაგებია თანმიმდევრულად განლაგებული დიდი ზომის ქვებით. მასიური ბურჯები რელიეფს კარგად ერწყმის. თაღს ნახევარწრეზე თანმიმდევრულად განლაგებული ქვენი შემოწერს. ხიდს, გზის შემომსაზღვრელი დაბალი ქვის მოაჯირი ერთვის, რომლის „კედელიც" ცალ მხარეს გრძელდება და გზას მიუყვება. ხიდის ზედაპირი ასფალტით არის დაფარული.

კირნათის ხიდი N3
----------------

ერთმალიანი ხიდი ხეობაში ისეა აგებული, რომ რკალს შემოწერს. ის დიდი ზომის ქვებით არის აგებული. მალის თაღს ნახევარწრეზე, ბურჯებისა და კამარის საპირეებზე გამოყენებულია თლილი, კარგად დამუშავებული სწორკუთხოვანი ქვები კირის ხსნარზე. ბურჯები ამოვსებულია მდინარის ქვა-ღორღით. ხიდზე მოწყობილია თანამედროვე ლითონის მოაჯირი.

კირნათის ხიდი N4
----------------

ერთმალიანი ხიდი ქვით არის აგებული. ის, კირნათის სხვა ხიდებისაგან განსხვავებით, სწორხაზოვნად არის დაგეგმარებული. მალის თაღს ნახევარწრეზე თანმიმდევრულად განლაგებული ქვები განსაზღვრავს. მასიური ბურჯები რელიეფს კარგად არის მორგებული. ხიდის ზედაპირი ასფალტით არის დაფარული და მოწყობილია ლითონის თანამედროვე მოაჯირები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11773
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11774
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11775
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11776
**ისაყ I** *ჯაყელი* — ახალციხის ფაშა ოთხჯერ: 1701-1705, 1708-1716, 1718-1737 და 1744-1745 წლებში, იუსუფ II-ის ძე. მამა მცირეწლოვანს გარდაეცვალა და საფაშო ტახტი ბიძამ - სალიმმა - წაართვა. სალიმის გარდაცვალების შემდეგ (1701) ფაშობაზე პრეტენზია განაცხადა სალიმის შვილმა - ასლანმა. ბიძაშვილთან ბრძოლაში ისაყ I-მა რამდენიმეჯერ დაკარგა საფაშო ტახტი. დაახლოებით 1718-წლიდან, ძალაუფლების საბოლოოდ განმტკიცების შემდეგ, იგი აქტიურად მონაწილეობდა 1723-1724 წლებში ოსმალთა მიერ ამიერკავკასიის ქვეყნების, კერძოდ, ქართლის სამეფოს დაპრობაში. 1727, ქართლის მეფის იესეს გარდაცვალების შემდეგ, სულთანმა ისაყ I ქართლის მმართველად დაადგინა და კახეთის დაპყრობაც დაავალა. XVIII საუკუნის 30-იანი წლების პირველ ნახევარში ისაყ I-ს ემორჩილებოდა საკუთრივ საქართველო, ლორე, ყაზახ-შამშადილი, შაქი. ისაყ I დაპყრობილ მხარეებში ცდილობდა ოსმალური სოციალურ-პოლიტიკური სისტემის შემოღებას და მაჰმადიანობის გავრცელებას. მის დროს გახშირდა ლეკიანობა, ტყვეებით ვაჭრობა, გაუკაცრიელდა სოფლები და მხარეები. 1735 წელს, როდესაც ოსმალობა ყიზილბაშობამ შეცვალა, ისაყ I თბილისიდან ახალციხეში ჩავიდა და სამემკვიდრო ტახტზე დაჯდა. 1737 წელს ტახტი შვილს, იუსუფ III-ს დაუთმო. მისი გარდაცვალების შემდეგ კი 1744 წელს,ისაყ I მეოთხედ დაუბრუნდა თანამდებობას. გარდაიცვალა 1745 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალციხის ფაშების სია

ლიტერატურა
----------

* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 227.
* *ლომსაძე შ.* სამცხე-ჯავახეთი (XVIII ს. შუაწლებიდან XIX საუკუნის შუაწლებამდე), თბ. 1975

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის ფაშები |
| --- |
|  |
| ახალციხის ფაშები | 
* ბექა III
* იუსუფ I
* როსტომ-ფაშა
* ასლან I
* იუსუფ II
* სალიმ-ფაშა
* ისაყ I
* ასლან II
* ისაყ I
* იუსუფ III
* ისაყ I
* აჰმედ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* იბრაჰიმ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* სულეიმან-ფაშა
* ნომან ებრაელი
* სულეიმან-ფაშა
* ისაყ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* იუსუფ-ფაშა
* საბუთ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* რაჯაბ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* მამედ რეშიდ ბეგი
* ლუთფი
* ჰაფიზ ალი ფაშა
* შაჰან ალი ფაშა ბანდარლი
* იჩელო აჰმად ფაშა
* სალეჰ-ფაშა
* ოსმან-ფაშა
* რეჯებ-ფაშა
* ისმაილ-ფაშა
* აჰმედ-ფაშა
 |

 |