recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სამუმი უდაბნოში (ნახატი).
**სამუმი** (არაბ. سموم – ხორშაკი, ცხელი ქარი) — მშრალი, ცხელი ქარი ჩრდილოეთ აფრიკის და არაბეთის უდაბნოებში. უმთავრესად დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მიმართულებისაა, აქვს ძლიერი შკვალის ხასიათი. სამუმის დროს ჰაერის ტემპერატურა (ხშირად) მატულობს 50 °С-მდე, ხოლო სინესტე ვარდება 10 %-მდე.

გადააქვს დიდი რაოდენობით ქვიშა და მტვერი (მტვერ-ქვიშის ქარიშხალი). იგი უმეტესად გაზაფხულსა და ზაფხულში იცის. ანალოგიურ ქარს, რომელიც სვლას საჰარის უდაბნოდან იწყებს და ბობოქრობს ეგვიპტეში, ხამსინი ეწოდება.

სამუმი უფრო დაუბერავს ხოლმე ზაფხულის თვეებში (ივნისი, ივლისი, აგვისტო). თუმცა უფრო ძლიერ ივლისში უბერავს. მდინარეებზე და ტბებზე მისი გავლენა იკარგება. ჩვეულებრივ, სამუმი უბერავს ზედიზედ ორი-სამი დღის განმავლობაში, ხოლო შემდეგ რამდენიმე დღით ჩერდება.

სამუმის პირველი ცნობილი აღწერა ეკუთვნის ჰეროდოტეს („წითელი ქარი").

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხამსინი
* ჰარმატანი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 37.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამუმი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* სამუმი — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)
**ქამიტები** — დღეისათვის მოძველბული ტერმინი, რომელიც ლინგვისტიკასა და აფრიკანისტიკაში გამოიყენებოდა ხალხების აღსანიშნავად რომლებიც საუბრობდნენ „ქამიტურ ენებზე" (თანამედროვე აფრაზიული ენები).[1] სახელწოდება მომდინარეობს ბიბლიის მიხედვით ნოეს სამ შვილთაგან ერთ-ერთის, ქამის სახელიდან.

ტერმინის წარმოშობა და ინტერპრეტაცია
-----------------------------------

დაბადების მე-9 თავის მიხედვით, ერთხელ როდესაც ნოე ღვინით დათვრა და სრულიად შიშველმა ჩათვლიმა თავის კარავში, მისმა შვილმა ქამმა იხილა რა მამის სიშიშვლე, გაიქცა თავის ორ ძმასთან ამ ამბის საამბობად. სემმა და იაფეტმა მოიტანეს ტანისამოსი, მიაფარეს მას მხრებზე და ზურგზე და ამით დაფარეს მამის სიშიშვლე, თუმცა ისე რომ არ დაუნახავთ იგი — თავები მიბრუნებული ჰქონდათ. უპატივცემულობის გამო ნოემ დასწყევლა საკუთარი ძე ქამი, ქამის შვილი ქანაანი და სრულიად მათი შთამომავლობა. აქვე იწინასწარმეტყველა, რომ ისინი მომავალში იაფეტისა და სემის მონებად იქცეოდნენ.

ერთ-ერთი ქრისტიანული აპოკრიფული წიგნის, იუბილეების წიგნის მიხედვით, ქამისა და მისი შთამომავლობის დასახლების თავდაპირველი ადგილი მდებარეობდა გიგონას გაღმა, სამხრეთით, ედემის ბაღისგან მარჯვნივ და იქიდან სამხრეთისაკენ.[2]

წარმოდგენა ქამისა და მისი შთამომავლობის შესახებ, პირველად ჩაიწერა ბიბლიაზე დაფუძნებულ ისტორიულ ლეგენდებში, ქრონიკებსა და ტრაქტატებში. შუა საუკუნეების ევროპისთვის ცნობილი იყო მოსაზრება, რომ ქამიტები ცხოვრობდნენ ქანაანის სამხრეთშიც, რაც კარგად აისახა ამ ეპოქის რუკებზე. გამომდინარე იქიდან, რომ ევროპელებს აფრიკელები ქამის შთამომავლებად მიაჩნდათ, ქამის წყევლა და წინასწარმეტყველება რომ მისი ჩამომავლები იაფეტისა და სემის მონები იქნებოდნენ, გამოყენებულ იქნა მათ მიერ შავკანიანთა დამონების ერთ-ერთ იდეოლოგიურ გამართლებად.

ქამის შთამომავლობა
------------------

ძველი აღთქმის საისტორიო ტრადიციის მიხედვით წარღვნის შემდეგ ქამს ეყოლა 4 ვაჟი.

* ქუში: (ეთიოპიელები, ქუშიტები, შესაძლებელია ჰიმიარიტები და საბეელებიც).
* მიზრაიმი: კოპტები
* ფუტი: ბერბერები
* ქანაანი: პალესტინის ებრაელებამდელი მოსახლეობა

სქოლიო
------

1. ↑  ე. ს. ლვოვი „აფრიკის ხალხების ისტორია"-მ. მურაევი 2001.
2. ↑  იუბილეთა წიგნი
**სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტი** — ქართველ მაჰმადიანთა მიერ საქართველოსთან აჭარის შესაერთებლად შექმნილი ორგანიზაცია. 1918 წლის აპრილში ბათუმში თურქეთის საოკუპაციო ჯარის შესვლის შემდეგ პროგრესულად მოღვაწეებმა აჭარა დატოვეს. ისინი თბილისში ჩავიდნენ. ამ პერიოდში თბილისში დაარსდა სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტი, რომლის თავმჯდომარეს აირჩიეს მემედ აბაშიძე. წევრებად ჰაიდარ აბაშიძე (მოადგილე), სულეიმან დიასამიძე (მდივანი), ხასან თხილაიშვილი, ყადირ შერვაშიძე, ზია აბაშიძე, სულეიმან ბეჟანიძე, ქ. ნოღაიდელი, ი. ქათამაძე, ქემალ დიასამიძე, იუნუს წულუკიძე, გულოაღა კაიკაციშვილი, აბდულ მიქელაძე და სხვები.

სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის მიზანი იყო აჭარის შეერთება საქართველოსთან, აჭარის მოსახლეობაში ქართული ეროვნული შეგნების განმტკიცება, პანისლამისტებისა და სედაიმილეთელების წინააღმდეგ ბრძოლა და სხვა. კომიტეტის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ ინგლისის საოკუპაციო ხელისუფლება, ოსმალოფილები (სედაიმილეთელები), მუსავატელები, დაშნაკები, დენიკინელები და სხვა რეაქციონერები. აჭარის ან მესხეთის მოსახლეობასთან დასაახლოებლად და მათში ახსნა-განმარტებითი მუშაობის გასაშლელად კომიტეტმა თავისი განყოფილებები შექმნა ოზურგეთსა და ახალციხეში; კომიტეტმა აჭარის მოსახლეობაში დიდი მუშაობა გასწია ოსმალთა საოკუპაციო ხელისუფლების, პანისლამისტურ-რეაქციული არსის, ინგლისის კოლონიური პოლიტიკისა და დენიკინელთა შავრაზმული მისწრაფებების წინააღმდეგ. ოსმალთა დამარცხების შემდეგ ცენტრი თბილისიდან ბათუმში გადაიტანეს. კომიტეტმა 1919 წელს დააარსა თავისი ორგანო — გაზეთი „სამუსლიმანო საქართველო", რომელმაც ბევრი მოწოდება და პროკლამაცია გამოსცა. 1919 წლის 31 აგვისტოს სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელმა კომიტეტმა მოიწვია ბათუმის ოლქის წარმომადგენელთა ყრილობა, რომელმაც აირჩია სამუსლიმანო საქართველოს მეჯლისი (საბჭო) მემედ აბაშიძის თავმჯდომარეობით, ერთხმად დაადგინა საქართველოსთან აჭარის შეერთება ავტონომიის საფუძველზე და გაგზავნა თავისი დელეგაცია პარიზის საზავო კონფერენციაზე. კომიტეტი და მისი შემადგენლობა აჭარის შეერთებას საქართველოსთან დიდი მოწონებით შეხვდა, მაგრამ პირველი რესპუბლიკის მთავრობამ აჭარას ავტონომია არ მისცა. კომიტეტს ასევე დაპირისპირება ჰქონდა რესპუბლიკის რწმუნებულთან აჭარაში ბენია ჩხიკვიშვილთან. 

სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელმა კომიტეტმა (შემდეგში მეჯლისი) 1921 წლის მაისამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 38.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქირონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ქირონი ასწავლის აქილევსს ლირაზე დაკვრას
**ქირონი** (ძვ. ბერძნ. Χείρων) — ძველ ბერძნულ თესალიურ მითოლოგიაში — კენტავრი, კრონოსისა და ფილირას შვილი, თავიდანვე უკვდავი. ჰესიოდეს მიაკუთვნებდნენ პოემას „ქირონის შეგონებანი". მისი ცოლი იყო ქარიკლო, ხოლო ქალიშვილი გიპა.

სხვა დანარჩენ კენტავრებთან შედარებით, რომლებიც იყვნენ შფოთიანები, სმის მოყვარულნი და ადამიანისადმი მტრულად განწყობილნი, ქირონი იყო კეთილი და ბრძენი. ის ცხოვრობდა პელიონის მთაზე. იყო აპოლონისა და არტემოდეს მოსწავლე. თავის მხრივ, იყო ბევრი გმირის მასწავლებელი — იასონის (რომლის მოგზაურობისათვის დაამზადა პირველი ზეციური გლობუსი), ასევე დიოსკურების, აქილევსის (რომელიც ითვლებოდა მის შთამომავლად), რომელსაც ლომის ხორცით კვებავდა, შესაძლებელია, ორფეოსის და სხვების. ასკლეპიოსს ასწავლიდა მედიცინის ხელოვნებას. დიონისეს ახლდა ინდოეთში. აჩუქა პელევსს იფანის შუბი.

იყო ჰერაკლეს მეგობარი. სიყვარულით შეპყრობილი, მასთან მივიდა ჰერაკლე და ცხოვრობდა გამოქვაბულში. შემთხვევით იყო სასიკვდილოდ დაჭრილი ჰერაკლეს მიერ მოწამლული ისრით. 
საშინელი წვალების შემდეგ, უარი თქვა თავის უკვდავებაზე და გადასცა ის პრომეთეს. მოთავსებულ იქნა ზეცაზე კენტავრის თანავარსკვლავედის ან მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის სახით.

სქოლიო
------

1. ↑  მსოფლიო ხალხთა მითები. მ. 1991-92. 2ტ. ტ2. ფ.593; ნახ. ტიტანომაქია, ფრ.11 ბერნაბე; ფსევდო-აპოლოდორი. მითოლოგიური ბიბლიოთეკა I 2, 4; II 5, 4.11; III 4, 4; 10, 3; 13, 3.5-6.8
2. ↑   ფსევდო-აპოლოდორი. მითოლოგიური ბიბლიოთეკა I 2, 4
3. ↑   ფრ.283-285 მ.-უ.
4. ↑   ჰორაციუსი. ეპოდები 13, 11-18
5. ↑   ჰომეროსი. ილიადა IV 219
6. ↑  ნონ. დიონისეს ქმედებანი XIV 51
7. ↑  ჰომეროსი. ილიადა XVI 143; XIX 390
8. ↑  ფსევდო-ერატოსთენე. კატასტერიზმები 40
9. ↑  დიოდოროს სიცილიელი. ისტორიული ბიბლიოთეკა IV 12, 8
10. ↑   ფსევდო-ერატოსთენე. კატასტერიზმები 40; გიგინ. ასტრონომია II 38, 1

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქირონი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კენტავრები (ცენტავრები) |
| --- |
|  |
| 
* ქირონი
* ნესოსი
* ანკისი
* ფოლოსი
* აგრისი
* ორეი
* გილეი
* ქომადი (ჰომადი)
* პილენორი
* კროტოსი
* ევრიტიონი
 |

 |
როგორ შეიძლება აღიქვას ადამიანმა სინესთეზიით სხვადასხვა ასოები და ციფრები
**სინესთეზია** (ბერძნ. συναίσθησις — ერთდროული შეგრძნება, ერთობლივი გრძნობა, თანაშეგრძნება) — ფსიქოლოგიაში აღქმის მოვლენა, როდესაც ერთი გრძნობის ორგანოს გაღიზიანებისას მისთვის დამახასიათებელი სპეციფიკური შეგრძნების პარალელურად ჩნდება სხვა გრძნობის ორგანოსთვის დამახასიათებელი შეგრძნებაც. მაგ. ფერადი ყნოსვა, ფერადი სმენა და ა.შ.

კვლევის ისტორია
---------------

ფერადი სმენის მიმართ ინტერესი, ანტიკური საბერძნეთიდან იღებს სათავეს. ისააკ ნიუტონი თვლიდა რომ მუსიკალური და ფერადი ტონები საერთო სიხშირეებში ერთიანდებოდნენ. როგორც გოეთე თავის წიგნში „ფერთა თეორია". მიუხედავად იმისა რომ ეს იდეა მცდარი იყო,

პირველი სამედიცინო აღწერა ფერადი სმენის შედგა 1812 წელს გერმანიაში. ფსიქოფიზიკის მამამ გუსტავ ფეხნერმა 1871 წელს პირველმა შეადგინა ემპირიული მიმოხილვა ამ თემის შესახებ სადაც მონაწილეობას იღებდა 73 სინესთიტი. (ფრანსის გალტონის შემდეგ). საუკუნეების განმავლობაში სინესთეზია აქტიური კვლევის საგანი იყო. თუმცა ბიჰევიორიზმის დაბადებამ რომელმაც ტაბუ დაადო სუბიქტური გამოცდილების მნიშვნელობას, სინესთეზია მეცნიერულ ჩრდილში მოაქცია 1930 წლიდან 1980 წლამდე.

1980 იანი წლებიდან კოგნიტურმა რევოლუციამ შინაგანი სუბიექტური ნაწილები ისევ პატივსაცემ საგნად აქცია და მეცნიერები დაუბრუნდნენ სინესთეზიას. აშშ-ში ლერი მაკსის და რიჩარდ ციტოვიჩის მიერ, და მოგვიანებით ინგლისში სიმონ ბარონ-კოჰენი და ჯეფრი გრეი, 1990 იან წლებში აქცენტი კეთდებოდა გრაფიმ - ფერის სინესთეზიაზე. ახლა კი ის ბევრი კვლევის და სამეცნიერო წიგნის, გაზეთის დოკუმენტური ფილმის, და ნოველების თემაც კი არის.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ფსიქოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სამუელ დოუ** (ინგლ. Samuel Kanyon Doe; დ. 6 მაისი, 1951 — გ. 9 სექტემბერი, 1990) — ლიბერიის პრეზიდენტი 1980–1990 წლებში.

დაიბადა ლიბერიის ქალაქ ტიუზონში 1951 წელს. 18 წლის ასაკში შეუდგა სამხედრო სამსახურს. აშშ-ის სპეცძალებში წვრთნის გავლის შემდეგ, 1979 წელს მიენიჭა სერჟანტის წოდება. 

1980 წლის 12 აპრილს დოუმ და მისმა ჯარისკაცებმა იერიში მიიტანეს მონროვიაში მდებარე საპრეზიდენტო სასახლეზე. მოკლეს პრეზიდენტი უილიამ ტოლბერტი და მთავრობის 30 წევრი. მთავრობაზე კონტროლის განმტკიცების მიზნით მიიღო გენერლის წოდება და დაიკავა მთავარსარდლის თანამდებობა. ჩამოაყალიბა ქვეყნის მართვის ახალი ორგანო, სახალხო ხსნის საბჭო და შეაჩერა ლიბერიის 133-წლიანი კონსტიტუციის მოქმედება. მისი მშობლიური კრანის ტომის წევრებმა დაიკავეს ხელისულების საკვანძო თანამდებობები.

მორიგი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის შემდეგ 1985 წელს არჩევნები დანიშნა, სადაც მიიღო ხმების 51 % და თავი გამარჯვებულად გამოაცხადა. 

1989 წელს ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი. 1990 წლის ივლისში აჯანყებულთა ძალები მონროვიაში შევიდნენ. აჯანყებულთა ლიდერმა ჩარლზ ტეილორმა დოუს გადადგომა მოსთხოვა. მან უარი განაცხადა. სამშვიდობო მოლაპარაკებები აშშ-მა და ლიბერიის ეკლესიათა საბჭომ ითავეს. აფრიკულმა სახელმწიფოებმა ლიბერიაში სამშვიდობო ძალები გაგზავნეს. თუმცა ამაოდ. მორიგი შეტევისას დოუ შეიპყრეს და წამებით მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* ნაიჯელ ქოთორნი, ისტორიის 100 ყველაზე სასტიკი დესპოტი და დიქტატორი, თბ. 2011

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *President Samuel K. Doe* დაარქივებული 2011-03-15 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიბერიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსი
* სტივენ ალენ ბენსონი
* დენიელ ბეშიელ უორნერი
* ჯეიმზ სპრიგს პეინი
* ედუარდ ჯეიმზ როი
* ჯეიმზ სკივრინგ სმიტი
* ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსი
* ჯეიმზ სპრიგს პეინი
* ენტონი გარდინერი
* ალფრედ რუსელი
* ჰილარი ჯონსონი
* ჯოზეფ ჯეიმზ ჩისმენი
* უილიამ კოლმენი
* გარეტსონ გიბსონი
* არტურ ბარკლაი
* დანიელ ჰოვარდი
* ჩარლი კინგი
* ედვინ ბარკლაი
* უილიამ ტაბმენი
* უილიამ ტოლბერტი
* სამუელ დოუ
* ამოს შავიერი
* დავიდ კმორმაკპორი
* ვილტონ სანკავულო
* რუთ პერი
* ჩარლზ ტეილორი
* მოსე ბლაჰი
* გიდ ბრაიანი
* ელენ ჯონსონ-სირლიფი
* ჯორჯ ვეა
 |

 |
**სევასტი გერასიმეს ძე თალაკვაძე** (დ. 1888 — გ. 26 ივნისი, 1937) — ქართველი რევოლუციონერი, მწერალი.

1904 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ბოლშევიკური ფრაქციის წევრი. აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, 1904-1907 წლებში ხელმძღვანელობდა არალეგალურ სტამბას გურიაში, სოფელ მთისპირში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების ძალადობრივი დამყარების (1921) შემდეგ მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე, მ.შ. იყო საქართველოს წიგნის პალატის დირექტორი. 1928-1929 წლებში გადასახლებული იყო, როგორც „ნაციონალ-უკლონისტი" და თბილისის „ტროცკისტული ცენტრის" წევრი. ავტორია პუბლიკაციებისა საქართველოში ბოლშევიკური მოძრაობის შესახებ, ასევე რამდენიმე რომანისა, მ.შ. „ბელადის პორტრეტი" (1935). 1934 წელს მონაწილეობდა საბჭოთა მწერალთა პირველ საკავშირო ყრილობაში მოსკოვში. 1936 წლის აგვისტოში დააპატიმრეს „კონტრრევოლუციური საქმიანობის" და ლავრენტი ბერიას წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით და 1937 წლის ივნისში დახვრიტეს.

ლიტერატურა
----------

* Талаквадзе С. К истории Коммунистической партии Грузии, изд. Главлолитпросвета ССР Грузии, Тифлис, 1925.

სქოლიო
------

1. ↑  თალაკვაძე სევასტიანე გერასიმეს ძე, სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა].
**სევასტოპოლის დაცვა (1941-1942)** — მეორე მსოფლიო ომის ნაწილი. მიმდინარეობდა 1941 წლის 30 ოქტომბრიდან 1942 წლის 4 ივლისამდე. 

1941 წლის 25-27 ოქტომბერს გერმანიის არმიამ გაარღვია საბჭოთა არმიის დაცვა პერეკოპის ყელზე და ყირიმში შეიჭრა. საბჭოთა 51-ე არმიამ მძიმე ბრძოლებით დაიხია ქერჩისკენ, ხოოლო ზღვისპირეთის არმიამ იალტისა და სევასტოპოლისკენ. 30 ოქტომბრიდან ნოემბრამდე სევასტოპოლის გარნიზონი საკუთარი ძალებისთ იცავდა თავს. 9 ნოემბერს მას შეუერთდა ზღვისპირეთის არმია. სევასტოპოლის დაცვის რაიონის სარდლად დაინიშნა ვიცე-ადმირალი ფ. ოქტიაბრსკი. ჯარების რიცხვი შეადგენდა 55 ათას კაცს, მათ შორის 29 ათასი სახმელეთო ფრონტზე. 

11 ნოემბერს გერმანიის სარდლობამ თავი მოუყარა 4 ქვეით დივიზიას და სხვა ნაწილებს, სულ 60 ათასამდე კაცს. და განაახლა შეტევა სევასტოპოლზე იალტის საავტომობილო გზის გასწვრივ. 21 ნოემბერს გერმანიამ შეტევა შეწყვიტა და თავდაცვაზე გადავიდა. ნოემბრის ბოლოს და დეკემბრის I ახევარში სევასტოპოლის დაცვას დაემატა 388-ე მსროლელი დივიზია და სამარშო შევსება. 17 დეკემბერს გერმანიის და რუმინეთის ჯარებმა შეტევა განაახლეს. მათი მიზანი იყო ჩრდილოეთ უბეზე გასვლა. 20 დეკემბერს გერმანიის ჯარები მიზანთან ახლოს იყვნენ. სევასტოპოლის დაცვა გაძლიერებულ იქნა 79-ე ბრიგადით, 23-24 დეკემბერს 345-ე მსროლელი დივიზიით და სატანკო ბატალიონით, ხოლო 28 დეკემბერს 386-ე დივიზიით. გერმანიის ჯარებმა უკა დქაიხიეს. ამაში თავისი წვლილი შეიტანა ქერჩ-ფეოდოსიის სადესანტო ოპერაციამ. 1-4 იანვარს კონტრშეტევით საბჭოთა ჯარებმა მოწინააღმდეგე საწყის პოზიციებზე დააბრუნეს. 

1942 წლის მაისში საბჭოთა ჯარების მიერ ქერჩის დატოვების შემდეგ სევასტოპოლის დაცვა გაჭირდა. გერმანიამ დაიწყო ქალაქის საჰაერო და საარტილერიო დაბომბვა და ბლოკადა ზღვიდან. სევასტოპოლთან გერმანიამ თავი მოუყარა 10 ქვეით დივიზიას, 1 მოტორიზებულ ბრიგადას და სამ პოლკს, სულ 200 000 კაცი. სევასტოპოლში იყო 7 მსროლელი დივიზია, 4 ბრიგადა და სამი პოლკი, სულ 106 ათასი კაცი. 7 ივნისს გერმანიამ შეტევა განაახლა და 18 ივნისს გავიდა ჩრდილოეთ უბეზე, 29 ივნისს გადალახა ჩრდილოეთ უბე და აიღო საპუნ-მთა. 30 ივნისს ბრძოლები გაიმართა მალახოვ-კურგანზე, ქალაქის მისადგომებთან. 1 ივლისს საბჭოთა ჯარმა დაიწყო ევაკუაცია, ნაწილი ქერჩის სრუტის გადალახვით კავკასიონის სანაპიროზე გადავიდა, ნაწილი კი პარტიზანებს შეუერთდა. გერმანიისა და რუმინეთის ჯარებმა დაკარგეს 35 ათასამდე კაცი, ხოლო საბჭოთა კავშირმა 300 ათასზე მეტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 266.
დულოქსეტინი , SNRI-ს მაგალითი
**სეროტონინი-ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები(SNRI)** — ანტიდეპრესანტების კლასი, რომლებიც გამოიყენება ძირითადი დეპრესიული აშლილობის (MDD), შფოთვითი აშლილობის, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD), სოციალური ფობიის, ყურადღების დეფიციტის ჰიპერაქტიურობის აშლილობის (ADHD), ქრონიკული ნეიროპათიური ტკივილის, ფიბრომიალგიის სინდრომის (FMS) და მენოპაუზის სიმპტომების სამკურნალოდ. SNRI-ები არიან მონოამინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები; კერძოდ, ისინი თრგუნავენ სეროტონინისა და ნორეპინეფრინის ხელახალ მიღებას. ითვლება, რომ ეს ნეირომედიატორები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ განწყობის რეგულირებაში. SNRI-ები უფრო ფართოდ გამოყენებულ სეროტონინის უკუმიტაცების შერჩევით ინჰიბიტორებთან (SSRIs) შედარებით კონტრასტულია, ვინაიდან SSRI-ები მხოლოდ სეროტონინზე მოქმედებენ.

ადამიანის სეროტონინის გადამტანი (SERT) და ნორადრენალინის გადამტანი (NAT) არიან მემბრანული სატრანსპორტო ცილები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან სეროტონინისა და ნორადრენალინის ხელახალი მიღებაზე სინაფსური ნაპრალიდან პრესინაფსური ნერვული ტერმინალში. სეროტონინისა და ნორადრენალინის უკუმიტაცების ორმაგ დათრგუნვას ახასიათებს გარკვეული უპირატესობები, ვინაიდან სხვა ანტიდეპრესანტებთან შედარებით, შეუძლია სიმპტომების უფრო ფართო სპექტრის მკურნალობა. ის შეიძლება განსაკუთრებით სასარგებლო იყოს თანმხლები ქრონიკული ან ნეიროპათიური ტკივილის დროს.

SNRI-ები, SSRI-ებთან და ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორებთან (NRI) ერთად, მეორე თაობის ანტიდეპრესანტებს წარმოადგენენ. ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში მეორე თაობის ანტიდეპრესანტებმა უბრალოდ ჩაანაცვლეს პირველი თაობის ანტიდეპრესანტები, როგორიცაა ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები (TCA) და მონოამინ ოქსიდაზას ინჰიბიტორები (MAOI), როგორც არჩევითი წამლები MDD-ის სამკურნალოდ, მათი გაუმჯობესებული ტოლერანტობისა და უსაფრთხოების გამო.

სქოლიო
------

1. ↑  Cashman JR, Ghirmai S (October 2009). „Inhibition of serotonin and noradrenaline reuptake and inhibition of phosphodiesterase by multi-target inhibitors as potential agents for depression". *Bioorganic & Medicinal Chemistry*. **17** (19): 6890–7. doi:10.1016/j.bmc.2009.08.025. PMID 19740668.
2. ↑  Wright, Megan E.; Rizzolo, Denise (March 2017). „An update on the pharmacologic management and treatment of neuropathic pain". *Journal of the American Academy of Physician Assistants*. **30** (3): 13–17. doi:10.1097/01.JAA.0000512228.23432.f7. ISSN 1547-1896. PMID 28151738. S2CID 205396280.
3. ↑  Spina E, Santoro V, D'Arrigo C (July 2008). „Clinically relevant pharmacokinetic drug interactions with second-generation antidepressants: an update". *Clinical Therapeutics*. **30** (7): 1206–27. doi:10.1016/S0149-2918(08)80047-1. PMID 18691982.
**ფიჭვის პარკხვევია** (ლათ. Dendrolimus pini) — პეპელა პარკხვევიების ოჯახისა. წიწვოვანთა მავნებელია, განსაკუთრებით ჩვეულებრივი ფიჭვისა. მისი ფრთების შლილი 60–90 მმ აღწევს. უმეტესად მორუხო-მოყავისფროა, წინა ფრთებზე შუაში აზის მცირე ზომის ღია ლაქა. მუხლუხის სიგრძე დაახლოებით 75 მმ-ია, ფერად რუხია, აქვს შხამიანი მოწითალო ბეწვები. გავრცელებულია იქ, სადაც ფიჭვი და წიწვოვანი ხეებია. საქართველოში უმეტესად გვხვდება ბორჯომის ხეობის ფიჭვნარებში.

ხასიათდება ერთწლიანი გენერაციით. კვერცხს დებს ჯგუფურად წიწვებსა და ტოტებზე, 50–50 ცალს, ნაყოფიერება 200–400 კვერცამდეა. კვერცხის ფაზა 25 დღემდე გრძელდება. მუხლუხის ფაზა აგვისტოდან მეორე წლის ივნისამდე გრძელდება. გამოიზამთრებს მკვდარ საფარში 5–6 სმ სიღრმეზე. აპრილში მუხლუხი ხეზე ადის და წიწვებით იკვებება, კვება გრძელდება მაისის ბოლომდე. ივნისის პირველ ნახევარში ჭუპრდება სპეციალურ პარკებში, ხის ქერქის ნაპრალებში. ჭუპრის ფაზა 20 დღეს გრძელდება. ჭუპრებიდან პეპლები იწყებენ გამოსვლას ივნისის მეორე ნახევარში. პეპლების მასიური ფრენა ივლისის შუა ხანებიდან იწყება და გრძელდება 40 დღეს. ფრენა დაბინდებიდან დილამდე მიმდინარეობს. მასიური გამრავლების შემთხვევაში მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ფიჭვის მომწიფებულ ერთგვაროვან ნარგავებს. მავნებლის წინააღმდეგ ბრძოლაში კარგ შედეგს იძლევა ქლოროფოსის ან ბაქტერიული პრეპარატების შესხურება და სხვა.

გალერეა
-------

* მამალიმამალი
* დედალიდედალი
* მუხლუხები პარკებშიმუხლუხები პარკებში
* მუხლუხიმუხლუხი
* ჭუპრიჭუპრი
* ილუსტრაცია ჯონ კარტისის ბრიტანული ენტომოლგიური ენციკლოპედიის მე-5 ტომიდანილუსტრაცია ჯონ კარტისის ბრიტანული ენტომოლგიური ენციკლოპედიის მე-5 ტომიდან

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *მუხაშავრია ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 340.
2. 1 2 3 4 5  *Кручина С. Н.* Сосновый шелкопряд // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М. 2015. — стр. 724.
3. 1 2 3 4 5 6  *მანდარია ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, იმერეთში გავრცელებულ ქერცლფრთიანების ზეოჯახ აბრეშუმქსოვებისებრთა (LEPIDOPTERA, BOMBYCIDOIDEA) მავნე სახეობები // აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე, №2, 2013. — გვ. 162–163.
**ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ფიჩხოვანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300-400 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (3,4 X 2,9 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ეკლესია დგას ცოკოლზე. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარს გარედან აგურის შეისრული თაღი აქვს. შიგნით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელშიც ერთი სწორკუთხა სარკმელი და ორი მცირე ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, რიყის ქვით ნაგები ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. კონქი არაწესიერი ფორმისაა. დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია. დარბაზი გადახურულია არაწესიერი ფორმის სხმული კამარით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 146.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |
**სერტოლოვო** (რუს. Сертолово) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. სერტოლოვოს მუნიციპალური გაერთიანების ადმინისტრაციული ცენტრი

დაარსდა 1936 წელს, როგორც სამხედრო დაბა ინგერმანლანდიის მოსაზღვრე ტერიტორიაზე, დაბაში დეპორტირებული ხალხი ცხოვრობდა. დასახლება პირველად რუკაზე დატანილ იქნა 1676 წელს, სერტოლოვას სახელით (Serodatala), ამ რუკის სახელი იყო ინგერმანლანდია: ივანგოროდა, იამა, კოპორია, ნოტებორგა.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 47 457 ადამიანს შეადგენდა. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილს სამხედრო მოსამსახურეები და მათი ოჯახის წევრები შეადგენენ. სერტოლოვოში დისლოცირებულია რამდენიმე სამხედრო შენაერთი.

ცხრილში მოცემულია მოსახლეობის რიცხოვნობის ცვლილება 1938—2010 წლებში:

| მოსახლეობის რაოდენობა (1938-2010) |
| --- |
|  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერტოლოვოს მუნიციპალური გაერთიანება
* სერტოლოვო ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"

სქოლიო
------

1. ↑  Индексы объектов почтовой связи, эталонный справочник..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-12-12. ციტირების თარიღი: 2013-03-07.
2. ↑  Карта Ингерманландии А. И. Бергенгейма, составленная по шведским материалам 1676 года.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2013-03-08.
3. ↑  Всесоюзная перепись населения 1989 г.
4. ↑  Административно-территориальное деление Ленинградской области. — СПб. 1997, с. 21
5. ↑  Всесоюзная перепись населения 2002 г.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**ფოშტის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ კისისხევის სამხრეთით, ოთხასიოდე მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია აფისიდიანი, ნაგებია რიყის ქვით ტლანქად. გამოყენებულია აგურიც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. იგი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი, შესრულთაღოვანია და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. შიგნით ღიობი ხის ძვლებით, თარაზულად იყო გადახურული აფსიდი ნახევარწრიულია. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი, რის აქეთიქით, აფსიდის ბოლოებთან ახლოს, თითო, მცირე ზომის, კვადრატული, ნიშაა. მსგავსი ნიშა დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარშიცაა, იატაკიდან დაახლოებით 1,2 მეტრ სიმაღლეზე აფსიდში დგას მოზრდილი ტრაპეზი, რითც კედელზეა მიბჯენილი. აფსიდი გადახურულია კონქით. კონქის საპირე თაღი აგურითაა გამოყვანილი და ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს. სგავსი ფორმისაა კამარაც. დარბაზის სამივე კედლის საფეხური გასდევს. დასავლეთით კედლის ზედა ნაწილში მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა, მოკლებულია დეკორატიულ სამკაულს კედლები დასრულებული იყო აგურით გამოყვანილ ლავგარდნით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 264.
**სერჯო ბრიო** (იტალ. Sergio Brio; დ. 19 აგვისტო, 1956, ლეჩე, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, მცველი. იცავდა „ლეჩეს", „პისტოიეზეს" და „იუვენტუსის" ღირსებას. იტალიის ოთხგზის ჩემპიონი და იტალიის თასის სამგზის მფლობელი, თასების მფლობელთა თასისა (1984) და უეფა-ს სუპერთასის მფლობელი (1984), ევროპის ჩემპიონთა თასის მფლობელი (1985) და ფინალისტი (1983), საკონტინენტთაშორისო თასისა (1985) და უეფა-ს თასის (1990) მფლობელი „იუვენტუსის" შემადგენლობაში. ფეხბურთის ისტორიაში იგი ერთ-ერთია იმ ექვსი ფეხბურთელიდან, რომელთაც ევროპული კლუბებისთვის არსებული ყველა ოფიციალური საერთაშორისო საფეხბურთო ტურნირი აქვთ მოგებული.

კარიერა
-------

სერჯო ბრიოს საფეხბურთო კარიერის დასაწყისი მშობლიური ქალაქის, იმავე სახელწოდების საფეხბურთო კლუბ „ლეჩეს" უკავშირდება. 

„ლეჩეს" შემდეგ იგი „იუვენტუსში" გადადის, თუმცა ძირითად შემადგენლობაში ადგილის დამკვიდრებას ვერ ახერხებს და 1975–1978 წლებში იჯარით „პისტოიეზეს" რიგებში აგრძელებს თამაშს. 

1978 წლიდან „იუვენტუსში" ბრუნდება, სადაც კარიერის დასასრულამდე თამაშობს. სწორედ ამ კლუბის სახელს უკავშირდება მისი გამორჩეული საფეხბურთო კარიერა, რომლის განმავლობაშიც თანაგუნდელებთან ერთად ყველა ეროვნულ და საერთაშორისო საფეხბურთო ტიტულს ისაკუთრებს.

წლების განმავლობაში იგი კლუბის ყველა დროის უდიდესი მცველების — გაეტანო შირეას, კლაუდიო ჯენტილეს და ანტონიო კაბრინის მხარდამხარ იცავდა „იუვენტუსის" ღირსებას და მის ერთ-ერთ საუკეთესო მცველად ითვლებოდა. თორმეტი სეზონის მანძილზე სერჯო ბრიომ ტურინელთა მაისურით 378 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 24 ბურთი გაიტანა.

სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ მუშაობდა საფეხბურთო მწვრთნელად. 1991–1994 წლებში იყო „იუვენტუსის" მთავარი მწვრთნელის თანაშემწე, 1995–1996 წლებში კი „კალიარის" მთავარი მწვრთნელის თანაშემწე. 2003–2004 წლებში ბელგიური საფეხბურთო კლუბის „მონსის" მთავარ მწვრთნელად მუშაობდა.

მიღწევები
---------

### საკლუბო

იუვენტუსი
* სერია A: 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86
* იტალიის თასი: 1978–79, 1982–83, 1989–90
* თასების მფლობელთა თასი: 1983–84
* უეფა-ს სუპერთასი: 1984
* ევროპის ჩემპიონთა თასი: 1984–85
* საკონტინენტთაშორისო თასი: 1985
* უეფა-ს თასი: 1989–90

ბიბლიოგრაფია
------------

* Moretti, Claudio (2013). *1001 storie e curiosità sulla grande Juventus che dovresti conoscere*. Roma:  Newton Compton.
* Moretti, Claudio (2014). *I campioni che hanno fatto grande la Juventus*. Roma:  Newton Compton.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სერჯო ბრიო***

* სერჯო ბრიო დაარქივებული 2019-09-28 საიტზე Wayback Machine.  — Calcio.com
* სერჯო ბრიო — Footballdatabase.eu
* სერჯო ბრიო — Transfermarkt
* სერჯო ბრიო — Weltfussball.de

სქოლიო
------

1. 1 2  Viaggio tra le Stelle: Sergio Brioდაარქივებულია ორიგინალიდან. დაარქივების თარიღი: 17 დეკემბერი, 2014. წაკითხვის თარიღი: 10 სექტემბერი, 2021.
**ფიჭვნარის ნაქალაქარი** — ანტიკური პერიოდის ნაქალაქარი, მდებარეობს ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჩოლოქის სამხრეთით, ზღვის სანაპიროზე.

ფიჭვნარის მიდამოები იმთავითვე იქცევენ ყურადღებას კერამიკული ნაწარმის ნაშთებით, მათ შორის შავლაქიანი ჭურჭლის ფრაგმენტებით. არქეოლოგთა ინტერესი ფიჭვნარისადმი განსაკუთრებით გაიზარდა მიწის სამუშაოების დროს მონეტების დიდი განძის — ფიჭვნარის განძის აღმოჩენის შემდეგ. ასე მაგალითად, ანტიკური მონეტების მნიშვნელოვანი განძი აღმოჩნდა 1951 წელს. იგი შეიცავდა 127 სინოპურ ვერცხლის დრაქმას (ძვ. წ. IV ს.).

ამავე ადგილებში ძველი მონეტების დიდი განძი აღმოჩნდა აგრეთვე 1952 წელს. იგი შედგებოდა 291 ცალი „კოლხური თეთრისაგან" (უძველესი ქართული ფული ძვ. წ. VI-IV ს.), კიზიკის ელექტრონის (ვერხლისა და ოქროს ნარევი) მონეტისა (ძვ. წ. VI-V სს.) და სხვა ნივთებისაგან.

1953 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ნ. ხოშტარია) ეწვია ფიჭვნარს. ამჯერად ექსპედიცია მხოლოდ სადაზვერვო მუშაობით იყო დაკავებული, გეგმაზომიერი გათხრები კი იქ 1956 წელს დაიწყო და გაგრძელდა 1959-1961 წლების არქეოლოგიურ ექსპედიციებშიც. დაგროვილი მასალების საფუძველზე ირკვევა, რომ ფიჭვნარ-ჩოლოქის მიდამოების მოსახლეობას ძვ. წ. პირველი ათასწლეულისათვის საკმაოდ დიდი სამეურნეო დაწინაურებისათვის მიუღწევია. კარგად შეინიშნება ხელოსნობის დარგების გამოყოფა მიწათმოქმედებისაგან. განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ ფიჭვნარის მიდამოებში ამ დროს არსებულ მსხვილ დაბურ სამოსახლოს გამოყოფია ერთ-ერთი ბორცვი, რომელიც ადგილობრივ ნამჭედურის სახელითაა ცნობილი (დასახლებული ჩანს ჯერ კიდევ ენეოლითის ხანის პერიოდში) და მნიშვნელოვან სახელოსნო უბნად ქცეულა. 

მომდევნო ხანაში ფიჭვნარის დაბური ტიპის სამოსახლო სულ უფრო და უფრო მეტ ტენდეციას ავლენს ქალაქად გადაქცევისაკენ და ადრეანტიკური ხანისათვის (ძვ. წ. VI-V სს.) აქ უკვე საკმაოდ მნიშვნელოვანი ქალაქი თუ ქალაქური ტიპის დასახლებაა, განვითარებული სასაქონლო-ხელოსნური წარმოებითა (ძირითადად კერამიკული წარმოება — „კოლხური პითოსები") და მეურნეობით (მიწათმოქმედება, მესაქონლეობა და სხვა). იმდროინდელი ფიჭვნარელები ფართო სააღებ-მიმცემო ურთიერთობაში ყოფილან როგორც წინა აზიის, ბალკანეთის, ჩრდილო კავკასიისა და ყირიმის ქვეყნებთან, ასევე საქართველოს სხვადასხვა რაიონებთან და ქალაქებთან. ეს ცხოველი სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობა განაპირობებდა ამ საქმის წარმოებისათვის მოწოდებულ ახალ სოცილურ წრის — ვაჭრების წარმოშობას. ადრეანტიკურ ფიჭვნარში ვაჭართა საკმაოდ მნიშვნელოვანი სოცილური ფენის არსებობას ადასტურებენ მონეტათა დიდი განძების აღმოჩენები.

დღეს, როდესაც ცნობილია ამ რაიონში რკინის მეტალურგიის მძლავრი კერის არსებობა, ნათელი ხდება ფიჭვნარში ადრეანტიკური ქალაქის წარმოქმნის საფუძველიც — რკინის მეტალურგია.

ლიტერატურა
----------

* სიხარულიძე ი. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები, თბ. 1962
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფიჭვნარი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ფიჭვნარი**  — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, ქალაქ ქობულეთში, მის ჩრდილოეთ ნაწილში. აღმოჩენილია სხვადასხვა პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლთა დიდი ჯგუფი. უძველესია ადგილ ისპანის ტორფქვეშა ნამოსახლარი, რომელიც ადრინდელი ბრინჯაოს ხანას მიეკუთვნება და 2 ქრონოლოგიურ ჰორიზონტს შეიცავს. დასახლება წარმოქმნილია ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევარში, მიუტოვებიათ ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევარში. გამოვლენილია ადგილობრივი კერამიკა, ყუამილიანი ცულების ჩამოსასხმელი ყალიბები და ამგვარივე ცულის ხის მოდელი, ტიგელებისა და საბერველების საქშენი მილების თიხის მოდელები, თიხის მცირე ზომის ქანდაკებები, კაჟის ისრისწვერები, მტკვარ-არაქსის კულტურის სათუნეო ნაწარმის ნატეხები და ა. შ. ქვედა ჰორიზონტის სახლები (ჯარგვალები) უშუალოდ სილაზე დგას, ხოლო ზედა ჰორიზონტისა ხიმინჯებზე შემდგარ ბაქნებზეა გამართული. ქრონოლოგიურად ისპანის მომდევნოა მის ჩრდილოეთით, მდინარე ოჩხამურის ნაპირას გამოვლენილი ნამჭედურის გორანამოსახლარი. იგი შუა ბრინჯაოს ხანის მიწურულს წარმოქმნილა და ძვ. წ. II საუკუნემდე უარსებია. ნამჭედურის გარშემო და ჩოლოქ-ოჩხამურის შესართავთან სხვა ნამოსახლარებია, ხოლო შავიზღვისპირულ ტერასზე — ძვ. წ. VIII—VII საუკუნეების დიუნური სადგომები. ძვ. წ. VI—V საუკუნეებში ამ დასახლებათა ბაზაზე წარმოქმნილია ქალაქური ტიპის დასახლება, სადაც ძვ. წ. V საუკუნეში ბერძნული თემიც გაჩენილა. ფიჭვნარში ანტიკური ნაქალაქარზე ერთმანეთის გვერდით არის კოლხური თემებსა და ბერძნული თემის ვრცელი სამაროვნები, იქვეა ელინური ხანის სამაროვნებიც. ანტიკური ქალაქის აკროპოლისი ნამჭედურის გორა ნამოსახლარზე მოუწყვიათ, იგი თხრილითა და ხის ზღუდით გაუმაგრებიათ. წინაანტიკური და ანტიკური ხანის ფენები წარმოდგენილია მდინარე ოჩხამურისა და მდინარე ჩოლოქის შესართავის ზოლში რამდენიმე ასეულ ჰექტარზე. ქალაქის ნავთსაყუდლის მოვალეობას მდინარეთა კალაპოტები ასრულებდა. ფიჭვნარში მოსახლე თემები ადრიდანვე დაწინაურებულან სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში, მელითონეობაში, მეთუნეობასა და თევზჭერაში. ადრინდელი რკინის ხანაში აქ მოპოვებული მაგნეტიტური სილისაგან რკინა-ფოლადს წურავდნენ და ფართოდ იყენებდნენ. ამგვარი სამეურნეო და კულტურული ცხოვრების იყო ძვ. წ. V საუკუნეში ფიჭვნარში ბერძენი მოახალშენეების დამკვიდრებაც. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ძვ. ფიჭვნარელების სავაჭრო-ეკონომოკურ კავშირზე ანტიკური სამყაროს დიდ საწარმოო ცენტრებთან, კერძოდ, მცირე აზიის, ეგეიდის, ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთის, კავკასიის იბერიის (ქართლის) და სხვა რეგიონების ქალაქებთან. ფიჭვნარსა და მის მიმდებარე ზოლს მოკლე ისტოტორიულ მონაკვეთში (5000—6000 წელი) არაერთხელ განუცდია გეომორფოლოგიური ცვლილებები, რაც მსოფლიო ოკეანის დონის რყევებთან იყო დაკავშირებული. სწორედ ერთ-ერთ ასეთ პროცესს, კერძოდ, ე. წ. ლაზურ ტრანსგესიას უკავშირდება ძვ. წ. II—I საუკუნეებში ფიჭვნარის მიტოვება.

ლიტერატურა
----------

* *ხახუტაიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 340.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 223-225.
* *კახიძე ა.* აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ანტიკური ძეგლები, ბათ. 1975;
* *მისივე*, საქართველოს ზღვისპირეთის ანტიკური ხანის ქალაქები, თბ. 1971;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13479
**ქვემო ქლივანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ქვემო ქლივანაში. აგებულია XIII-XIV საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვებით, სქელ დუღაბზე. წყობა შერეულია.

ეკლესიის შიდა სივრცე ორი წყვილი სვეტების საშუალებით სამ ნავად იყოფა. შუა ნავი გვერდით ნავებთან შედარებით უფრო მაღალია და ვიწრო. სამივე ნავის აბსიდებში გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმლები. ცენტრალური აბსიდის კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. გვერდითა აბსიდები დარბაზს თაღოვანი გასასვლელებით უკავშირდება.

ჩრდილოეთი ნავის კამარა კრონშტეინებს ეყრდნობა, ხოლო სამხრეთი ნავის კამარა — იმპოსტებს. ნავების გამყოფი აგურის თაღები სვეტების კაპიტელებს ეყრდნობა. დასავლეთით თაღები პილასტრებს ებჯინება. ცენტრალური ნავის ოთხივე კედელში გაჭრილია მაღალი სარკმლები. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან თაღოვანი შესასვლელები აქვს. დასავლეთის ტიმპანის ქვაზე შემორჩენილია ბოლნური ჯვრის გამოსახულება, რომელიც ძლიერ არის დაზიანებული.

ეკლესიის ფასადების მორთულობას წარმოადგენს ფართო, პროფილირებული საპირე, რომელიც აღმოსავლეთ და დასავლეთ სარკმლებს აჩარჩოებს და ოდნავ გამოწეულია საფასადო სიბრტყიდან. ეკლესიის დასავლეთით და სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის ფრაგმენტები. დასავლეთით შესაძლოა კარიბჭე იყო.ეკლესიის გარშემო შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესია დაზიანებულია. ცენტრალური ნავის კამარა ჩამონგრეულია, ინტერიერში მიწის დონე ძლიერ არის აწეული. ეკლესიის ფასადების ყველა კუთხე ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთი ფასადი თითქმის პერანგშემოცლილია.

ლიტერატურა
----------

* Меписашвили Р. Цинцадзе В. Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли, Тбилиси, 1975, стр. I01.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 195-196
**სიცილიის სამზარეულო** - სიცილიის კერძების და მათი მომზადების ტრადიციების ერთობლიობა, რომელიც კუნძულზე ორი ათასწლეულის მანძილზე განვითარდა.  ძალიან ჰგავს იტალიურ სამზარეულოს, თუმცა აღინიშნება ბერძნული, ესპანური და არაბული გავლენაც. სიცილიელი მზარეულის მითაეკუსის ძვ.წ V საუკუნეში ბერძნულად დაწერილი რეცეპტების წიგნი პირველი რეცეპტების წიგნია მსოფლიოში ნებისმიერ ენაზე. ამ წიგნით მან სიცილიის სამზარეულო ბერძნებს გააცნო.

ისტორია
-------

  

სიცილიის სამზარეულოზე არაბული გავლენა ხდებოდა X-XI საუკუნეებში, როდესაც კუნძული არაბთა მიერ იყო დაპყრობილი. ამ დროს დაიწყო სიცილიაში შაქრის, დარიჩინის, წიწაკის, ციტრუსების, ქიშმიშის, ბრინჯის, ნესვია, ჯავზის გამოყენება. თავისი კვალი დატოვეს კუნძულზე მცზოვრებმა ებრაელებმაც, რომლებმაც პირველებმა დაიწყეს ნივრის ზეთში შეწვა, ხორცის პოპულარობა კი ნორმანების დამსახურებაა. შემდეგ ესპანელებმა შემოიტანეს საკვები ახალი აღმოჩენილი ამერიკებიდან - პამიდორი, სიმინდი, კარტოფილი, ინდაური და სხვა პროდუქტები. კუნძულის აღმოსავლეთით მცხოვრებმა ბერძნებმა დატოვეს თევზის, ზეთისხილის, ლობიოს, თხილის და ახალი ბოსტნეულის მოხმარების ტრადიცია. კუსკუსის გამოყენებაში ჩანს ჩრდილოეთი აფრიკის გავლენა. სიცილია ერთ-ერთი პირველი ადგილი იყო, სადაც პასტა ყოველდღიურ საკვებად იქცა, პასტის ხსენებები ჯერ კიდევ XII საუკუნეში გვხვდება.

პოპულარული კერძები
------------------

  

სიცილიურ კერძებში ხშირია ზღვის პროდუქტების, ხორცის და ბოსტნეულის გამოყენება. პოპულარული ძირითადი კერძები შეიცავენ თევზს ან ხორცს, მაგ. სხვადასხვა თევზი კუსკუსით, პასტა ზღვის პროდუქტებით. პოპულარულია მაკკუ - ლობიოს წვნიანი, რომელსაც ტრადიციულად გლეხები ამზადებდნენ გაზაფხულის მოსვლის აღსანიშნავად. გავრცელებული აპეტაიზერია ყველის ან კარტოფილის ნამცხვარი. არსებობს დესერტების დიდი არჩევანი. ისტორიულად კანფეტი არაბთა გავლენის შედეგად გავრცელდა და მსოფლიოში თითქმის საუკწთესოდ შემოინახა კანფეტის დამზადების არაბული წესი. სიცილიის მონასტრებში ხშირად მზადდებოდა კანფეტები და ტკბილი ნამცხვრები სექსუალური მოტივებით - მაგ. ერთ-ერთი მონასტრის წმ. აგათა სიცილიელის პატივსაცემი მკერდის ფორმის ნამცხვრები.  არსებობს შაქრის ქანდაკებების შექმნის ტრადიცია, დღეს მზადდება ცნობილი ადამიანების ქანდაკებები. ხილისგან სიცილიაში გავრცელებულია ციტრუსები, სასმელებიდან კი ღვინო, რადგან კუნძულის კლიმატი იდეალურია ყურძნის მოსაყვანად. ვენახის მოშენების ტრადიცია სიცილიაში პირველად ბერძნებმა შემოიღეს.

წყაროები
--------

* 
*
„**სიტყვების თამაში**" — ქართული გასართობ-ინტელექტუალური შოუ, რომელშიც მონაწილეები ერთმანეთს სიტყვების შედგენაში ეჯიბრებიან. თამაშის მოგება მხოლოდ მონაწილეების ინტელექტზე არ არის დამოკიდებული. ეს არის შოუ, რომელშიც თითოეული სიტყვა ფულით ფასდება. ეს მოთამაშეებისგან დამატებით უნარებს მოითხოვს, თამაშს კიდევ უფრო დაძაბულს, აზარტულსა და საინტერესოს ხდის. გადაცემის წამყვანია მარიკო ებრალიძე.

თამაშის წესები
--------------

გადაცემა სამი რაუნდისგან შედგება. თითოეულ რაუნდს განსაკუთრებული წესები აქვს. შოუს მონაწილეები სპეციალური ბარათებით თამაშობენ. დასტაში სულ 85 ბარათია და თითოეული მათგანი ანბანის რომელიმე ასო-ბგერას შეესაბამება. ასო-ბგერებს წინასწარ მინიჭებული ქულები აქვს (მაგალითად, ა — გვხვდება რამდენიმეჯერ და მისი ღირებულება არის — 1, ხოლო ჭ — ერთხელ და მისი ქულა არის — 4 და ა.შ.). ქართული ანბანის თამაშთან ადაპტირება, სპეციალურად ამ გადაცემისათვის, „ენის მოდელირების ასოციაციის" დახმარებით მოხდა. ასევე, პროექტის კონსულტანტია ა. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი.

მოთამაშეების მთავარი მიზანია, რომ შეზღუდულ დროში, მოცემული ასო-ბგერებით შეადგინონ მაღალქულიანი სიტყვა. მონაწილეებს არა მხოლოდ სიტყვის შედგენა, არამედ ტაქტიკურ თამაშიც მოეთხოვებათ, რადგან მას შემდეგ, რაც ისინი დაწერენ სიტყვებს, თითოეული საკუთარ სიტყვას ფულით აფასებს. სიტყვების შეფასება წინასწარ შემუშავებული სქემით ხდება. თითოეულ ეტაპზე განსაზღვრულია სიტყვის მინიმალური და მაქსიმალური ღირებულება. 

„სიტყვების თამაში" აზარტული გადაცემაა, რომლის მონაწილეები თამაშობენ ფულზე. თითოეული მოთამაშის საწყისი სათამაშო თანხა 100 ლარს შეადგენს. გამარჯვებული მხოლოდ ერთია და ის მინიმუმ — 200 ლარს, მაქსიმუმ — 1000 ლარს იგებს.

სქოლიო
------

1. ↑  სიტყვების თამაში
*სიცილიის მწუხრი* (1846), ავტ. ფრანჩესკო ჰეიცი
**„სიცილიის მწუხრი"** — სახალხო აჯანყება კუნძულ სიცილიაზე; დაიწყო 1282 წლის 31 მარტს პალერმოში და აპრილში მთელ კუნძულს მოედო. აჯანყება მიმართული იყო ფრანგი ფეოდალების წინააღმდეგ, რომელთაც შარლ I ანჟუელისგან დიდი პრივილეგიები და მიწები მიიღეს. გვიანდელი ლეგენდის თანახმად, აჯანყების დაწყების ნიშანი იყო მწუხრის ზარები, აქედან წარმოდგა მისი სახელწოდებაც. აჯანყების მეთაურობა სიცილიის წარჩინებულებმა იგდეს ხელთ, მათ მოიწვიეს არაგონის მეფე პედრო III, რომელმაც მალე მთელი კუნძული დაიპყრო. „სიცილიის მწუხრის" შედეგად სიცილია ჩამოშორდა ანჟუს დინასტიის სამფლობელოებს, თუმცა ანჟუს დინასტიის წარმომადგენლები 1302 წლამდე იბრძოდნენ მის დასაბრუნებლად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სიცილიის მწუხრის ომი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 411.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Historia Sicula text დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* "Sicilian Vespers". *ენციკლოპედია ბრიტანიკა*.
* The Catholic Encyclopedia.
„დამწერლობა ხუცურსა და მხედრულს უნდა სხვადასხვადა  
გრგლოვანს, **ყუავისფრჩხილოვანსა**, ასომთავრულს სმენ თავადა".

არჩილ II, საქართველოს ზნენი

„**ყუავისფრჩხილოვანი**, რომელიცა ანუ ფურცლისა დასასრულსა ტაეპსა შინა იხმევიან და ანუ ყოველთა ფურცელთა შინა ყოვლადისა წიგნისათა".

ანტონ კათალიკოსი

**ყვავისფრჩხილოვანი** (ძვ. *ყუავისფრჩხილოვანი*) — ქართული დამწერლობის ერთ-ერთი თავისებური ხელი, სავარაუდოდ ხუცური (ნუსხური) დამწერლობის სახეობა. ამ მნიშვნელობით ეს სახელწოდება გვხვდება XVII-XVIII საუკუნეებში; მას მეფე არჩილ II იხსენიებს თავის თხზულებაში „საქართველოს ზნენი", როგორც ქართული დამწერლობის განსაკუთრებულ სახეობად ხუცურის, მხედრულის, მრგლოვანისა და ასომთავრულის გვერდით[1]. უფრო ვრცელ განმარტებას იძლევა ანტონ კათალიკოსი; მასაც ყვავისფრჩხილოვანი თავის თანამედროვე საქართველოში გავრცელებულ წერის სახეობათა ჩამონათვალში მოჰყავს[2] და განმარტავს, რომ „ყუავისფრჩხილოვანი ... ანუ ფურცლისა დასასრულსა ტაეპსა შინა იხმევიან და ანუ ყოველთა ფურცელთა შინა ყოვლადისა წიგნისათა".

ანტონის ცნობაზე დაყრდნობითა და დამწერლობის სახელწოდებიდან გამომდინარე, ივანე ჯავახიშვილი თვლის, რომ ყვავისფრჩხილოვანი ხუცური წერის სახეობაა, იხმარებოდა წიგნის ან თითოეული გვერდის უკანასკნელი სტრიქონის დასაწერად და მისი ასოების მოყვანილობები მართლაც ფრინველთა კლანჭის მსგავსადაა მოკაუჭებული. ამგვარად შესრულებული უკანასკნელი ხაზი მართლაც გვხვდება ქართულ ხელნაწერებში, თუმცა საკმაოდ იშვიათია. ამის მიზეზად ჯავახიშვილი ასახელებს იმას, რომ ყვავისფრჩხილოვანი დამწერლობა კალიგრაფიულია და მხოლოდ განსაკუთრებულ, მხატვრული მიზნით შესრულებულ წიგნებში გამოიყენებოდა. ყვავისფრჩხილოვანი დამწერლობის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად შეიძლება ჩაითვალოს მიქაელ მოდრეკილის იადგარი[3].

ლიტერატურა
----------

* ივ. ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათა-მცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949, გვ. 114-124

სქოლიო
------

1. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათა-მცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949, გვ. 114
2. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათა-მცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949, გვ. 115
3. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათა-მცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949, გვ. 124
**სკლეროცეფალი** (ლათ. sclerocephalus) — ჯავაშანთავიანებისებრთა ოჯახში, კუდიანი ამფიბიების რიგში, მიეკუთვნება ამფიბიების კლასს და ქორდიანების ტიპს. იგი წარმოიშვა ევოლუციის ჯერ კიდევ გვიან პერიოდში. შეიცავდა გარადამავალი ფორმისათვის დამახასიათებელ ელემენტებს, კერძოდ, მასში თავმოყრილი იყო თევზების, ამფიბიებიისა და რეპტილიების გარეგნული, ანუ მორფოლოგიური ნიშნები. ანატომიურად ძალიან წააგავდა ამფიბიას, მაგრამ ჰქონდა რიგი განსხვავებები, რაც მიგვახვედრებს, რომ სცლეროცეფალი ჯერ კიდევ არ იყო ჩამოყალიბებული წყალხმელეთა ცხოველი. თუმცა აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ სკლეროცეფალი იყო პირველი არსება რომელმაც „ფეხი დადგა ხმელეთზე", მან პირველმა შეძლო ნაპირზე გამოსვლა, რიგი ანატომიური ცვლილებების გამო, კერძოდ, განუვითარდა სასუნქი სისტემა და რაც მთავარია ხმელეთძე გადაადგილებისთვის აუცილებელი პრიმიტიული კიდურები. მართალია, ამფიბიები საკმაოდ კარგად განვითარებულები იყვნენ, ვგულისხმობ ორგვარ გარემოში სუნთქვას, მაგრამ მაინც მოხდა მათი დიდი ნაწილის გადაშენება, რადგან ზომით დიდმა ამფიბიებმა ვერ შეძლეს კანის გამოშრობისგან თავის დაცვა და დაიხოცნენ. მხოლოდ შედარებით პატარა ინდივიდები გადარცნენ და დასაბამი მისცეს ამფიბიათა ახალ სახეობებს, რაც შეეხება თავად სკლეროცეფალს ის გადაშენდა, ახლა მხოლოდ მისი რამდენიმე გაქვავებული ჩონჩხია შემონახული.

ლიტერატურა
----------

* ლ.ბოჭორიშვილი. ზოგადი ბიოლოგია, გვ. 88, თბ, 1985.
**სიუ** (დაკოტა; თვითწოდება dakhota, lakhota, nakhota — მშვიდობის დამყარებელნი, გაერთიანებულები) — სიუს ჯგუფის ინდიელები აშშ-ის ჩრდილოეთსა (ნებრასკა, მინესოტა, სამხრეთ და ჩრდილოეთ დაკოტა, მონტანა) და კანადის სამხრეთში (სასკაჩევანი და მანიტობა). აშშ-ში მათი რაოდენობა აღწევს 113,7 ათას ადამიანს (2002 წლის აღწერით), კანადაში კი — 3 ათასი (2001 წლის აღწერით). საუბრობენ სიუს ენაზე (ლაკოტა), ახალგაზრდები ფლობენ ასევე ინგლისურ ენასაც. 70 %-ზე მეტი არის ქრისტიანი (კათოლიკები, ანგლიკანელები, ინდეპენდეტები და ა. შ.), შემონახულია ასევე ტრადიციული რწმენებიც.

სიუს ტომის ცნობილი ინდიელები არიან: ბახალა — სანტის ბელადი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა სიუს აჯანყებაში; მჯდომარე ხარი — ჰუნკპაპის ბელადი, ლითლ-ბიგჰორნის ბრძოლის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა, დიდი ფეხი — მინეკონჟუს ბელადი, გარდაიცვალა ვუნდედ-ნის წყაროს ბრძოლაში, შეშლილი ცხენი — ოგლალას ბელადი, გამოირჩეოდა ბრძოლებში განსაკუთრებული სიმამაცით, წითელი ცა — ოგლალას ბელადი, წითელი ცის ბრძოლის მთავარი ფიგურა, ჩარლზ ისტმენი — ექიმი და მწერალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიუ Encyclopedia of the Great Plains
* სიუ Countries and Their Cultures

სქოლიო
------

1. ↑  Tina Norris; Paula L. Vines; Elizabeth M. Hoeffel.  (January 2012) The American Indian and Alaska Native Population: 2010. *United States Census Bureau*. United States Department of Commerce. ციტირების თარიღი: 9 September 2012.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყვავის საყდარი**. |

**ყვავის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახაშნის ჩრდილოეთ განაპირას, მიზანაშვილების ეზოში. განეკუთვნება VI-VII საუკუნეებს.

საყდარი სამეკლესიანი ბაზილიკაა, ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვის სწორი რიგებით. გარეთა კუთხეებში შერჩეული, სრულიად დაუმუშავებელი ლოდებია გამოყენებული.

ძლიერ დაზიანებულია, მთლიანადაა დანგრეული გვერდითი ეკლესიები და მათი დამაკავშირებელი დასავლეთ გარშემოსავლელი, ჩამონგრეულია მთავარი ეკლესიის კამარა და კედლების ზედა ნაწილები.

მთავარ ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. კარი გარედან ქვიშაქვის თხელი ქვით გადახურულია თარაზულად, შიგნით ნალისებრი თაღით. დასავლეთ კარი ორივე მხრიდან სწორკუთხაა. ერთი ბრტყლად გადახურული კარი მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია, რომელიც ჩრდილოეთ ნავის აღმოსავლეთ კიდეში მოწყობილ სამკვეთლოში გადის.

მთავარი ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო და მაღალი, თითქმის პარალელურქირთხლებიანი სარკმელი. იგი შიგნით თარაზულადაა გადახურული, ხოლო გარედან- შირიმის ქვაში გამოკვეთილი ნალისებრი თაღით, რომლის ზემოთ გამოყვანილია ჰორიზონტალური გადანაკეცებიანი რელიეფური თავსართი. აფსიდის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა, სარკმლის ქვემოთ შემორჩენილია კედელზე მიშენებული ტრაპეზის ნაშთიაფსიდი გადახურულია კონქით, კონქის თაღი ნალისებრი ფორმისაა. ნალისებრი მოხაზულობა ჰქონია კამარასაც რომლის ქუსლის წყობა ჩრდილოეთ კედელს შემორჩა.

სამკვეთლო ნალისებრაფსიდიანი პატარა სათავსია, ამჟამად მისი უმეტესი ნაწილი დანგრეულია და მიწითაა ამოვსებული. შემორჩენილია აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდი მცირე სწორკუთხა ნიშნით და სარკმლის ჩრდილოეთ წირთხლის ნაწილი, გვერდის ეკლესიები და დასავლეთ გარშემოსავლელი გადახურული ყოფილა კამარით. რომლის დასაყრდნობად მთავარიეკლესიის კედლებზე, მთელ სიგრძეზე, მოწყობილია მცირე ზომის თარო.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 56.
**სიუდად-გუაიანა** (ესპ. Ciudad Guayana) — ქალაქი ვენესუელაში, ბოლივარის შტატში. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს სამხრეთ ნაპირზე, სადაც მას ერთვის მდინარე კარონი. ქალაქი ოფიციალურად 1961 წელს დაარსდა და შედგება ძველი ქალაქი — სან-ფელიქსისა (აღმოსავლკეთით) და ახალი ქალაქი პუერტო-ორდასისგან (დასავლეთით), რომლებიც ორინოკოს ორივე ნაპირზე არიან განლაგებულნი და ერთმანეთს უკავშირდებიან სამი ხიდით. სიუდად-გაიანა ორინოკოს სამხრეთ ნაპიროს გასწვრივ 40 კმ-ზეა გადაჭიმული. მისი მოსახლეობა დაახლოებით ერთი მილიონი ადამიანია და ვენესუელის სტანდარტებით დიდ ქალაქთა რიცხვს მიეკუთვნება. 

ქალაქი ვენესუელის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პორტია, ვინაიდან ბოლივარის შტატში წარმოებული საქონლის უდიდესი ნაწილი მდინარე ორინოკოს გავლით ატლანტის ოკეანეში სწორედ სიუდად-გუაიანიდან გაედინება. ქალაქს ასევე ემსახურება მანუელ კარლოს პიარ გაიანას აეროპორტი.

დაარსებიდან სულ მალე, ვენესუელის სხვა მეჩხრად დასახლებული ქალაქებისგან განსხვავებით, ორი ახლად შერწყმული ქალაქიდან იგი გაიანას რეგიონის უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო ცენტრად და სწრაფად მზარდ ქალაქად იქცა. 

საკმაოდ დიდი კრიტიკა გამოიწვია 1960-იან წლებში შექმნილმა ქალაქის დაპროექტების გეგმამ.

გალერეა
-------

* ქალაქის საფეხბურთო სტადიონიქალაქის საფეხბურთო სტადიონი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Guayana City, (Puerto Ordaz & San Felix)" VenezuelaTuya, photographs of the city
* "La Guayana de Antaño" დაარქივებული 2008-04-12 საიტზე Wayback Machine. , History in Pictures
* BBC article