recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ციხისყელის ციხე** — ციხესიმაგრე მდებარეობს ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხიხაძირში, ცენტრიდან სამხრეთ-დასავლეთით ერთ კილომეტრზე, იქ, სადაც კალოთისა და ხიხანის წყალი ერთმანეთს ერთვის.

ისტორია
-------

ციხისყელის არქიტექტურული მონაცემების მიხედვით XII-XIII საუკუნეებით თარიღდება. ციხისყელის საფორტეფიკაციო ნაგებობათა კომპლექსი ფუნქციონირებდა საკმაოდ დიდხანს, მათი დანგრევა უშუალოდ ოსმალო დამპყრობელთა შემოსევასთანაა დაკავშირებული.

სტრატეგიული მნიშვნელობა
-----------------------

ციხეს უძველესი დროიდან ჰქონდა სტრატეგიული მნიშვნელობა, რადგან ციხიდან კარგად მოჩანს სხალთისწყლის ხეობა , არსიანისა და შავშეთის მთები თავისი კალთებითა და მასზედ შეფენილი სოფლებით. ციხე პირდაპირ გასცქერის აბუსერიძეთა ციხე-ქალაქ ხიხანს და, მეორე მხვრივ, სხვა ციხე-კოშკებს, რომლითაც ერთვებიან აჭარისწყლის აუზის ერთიანი თავდაცვითი სისტემის რგოლში.

არქიტექტურა
-----------

ციხისყელის გეგმის კომპოზიციას, ფაქტობრივად, გალავნის მოხაზულობა განსაზღვრავს, გალავნის კედლები გორაკის წვერით მოსწორებული ადგილის შესაბამისად მისი გარე მოხაზულობის გაყოლებაზეა ირგვლივ შემოხაზული. არეოლოგიური შესაწვლით დადასტურდა, რომ ციხის აღნაგობაში შედის როგორც თავდაცვითი, ისე საცხოვრებელი თუ სამეურნეო ნაგებობანი.

ლიტერატურა
----------

* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 87-88
* თ. კომახიძე, ხულოს რაიონი, ბათუმი, 2006

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხულოს მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ბეგოშვილების ციხე
* ციხისყელის ციხე
* ჭვანის ციხე
* ხიხანის ციხე
 |

 |
**შოთა მესხიას ზუგდიდის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი** — საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 13 ივლისის #145 დადგენილებით დაფუძნდა სსიპ უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება სამეგრელოს რეგიონში სამი სრულიად განსხვავებული მისიის მქონე სასწავლებლის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუგდიდის ფილიალის, სსიპ ზუგდიდის პროფესიული ლიცეუმისა და სსიპ სენაკის აგრარულ–ეკონომიკური კოლეჯის ბაზაზე.

საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 15 მაისის #122 დადგენილებით უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებას გამოჩენილი ქართველი ისტორიკოსისა და საზოგადო მოღვაწის შოთა მესხიას სახელი ეწოდა და დაფუძნდა შოთა მესხიას ზუგდიდის სახელმწიფო ინსტიტუტი.

საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 9 ოქტომბერის #182 დადგენილებით შოთა მესხიას ზუგდიდის სახელმწიფო ინსტიტუტის სახედ განისაზღვრა სასწავლო უნივერსიტეტი და შეეცვალა სახელი – შოთა მესხიას ზუგდიდის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი.

2009 წელს არჩეულ იქნა უნივერსიტეტის პირველი რექტორი, პროფესორი თეონა ხუფენია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი
2008 წლის გამოცემა
**ცნობილ ადამიანთა ენციკლოპედია** — ქართული თემატური, არაანბანური, უხვად ილუსტრირებული ენციკლოპედია, გამოცემულია 2008 წელს (განახლებული 2009 წ.) გამომცემლობა ქარჩხაძის მიერ.
ენციკლოპედია მოიცავს 800 სტატიას და ოქსფორდის ამავე სახელწოდების მქონე რედაქციის მიხედვით არის გამოცემული. ქართულ წინასიტყვაობაში აღნიშნულია, რომ დედნისეული გამოცემა ყოველ ქვეყანას საშუალებას აძლევს თარგმნისას თავისი ცნობილი ადამიანები ჩაამატოს. ამ მხრივ არც ქართული გამოცემაა გამონაკლისი.

თემატიკა
--------

მიუხედავად მცირე მოცულობისა, გამოცემა სულ 256 გვერდიანია, ცნობილ ადამიანთა ენციკლოპედია ბოლო ორი ათასი წლის განმავლობაში მსოფლიო ისტორიაში შესული არაერთი მნიშვნელოვანი პიროვნების შესახებ გვაწვდის ინფორმაციას. გამოცემა მიმოიხილავს როგორც ლიდერების, ხელოვანების, მკვლევრების, მეცნიერების, გამომგონებლების, ლიტერატორების, მუსიკოსების, მომღერლებისა და მსახიობების, ასევე სპორტსმენებისა და საზოგადოებისათვის კარგად ცნობილი მოღვაწეების ბიოგრაფიებს.

ლიტერატურა
----------

* ცნობილ ადამიანთა ენციკლოპედია, 2009.
**შოთა იათაშვილი** (დ. 2 სექტემბერი, 1966, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი და არტ-კრიტიკოსი. ლიტერატურული პრემია „საბას" ლაურეატი 2005  წელს, წლის საუკეთესო პოეტური კრებულის ნომინაციაში.

ბიოგრაფია
---------

შოთა იათაშვილი დაიბადა 1966 წლის 2 სექტემბერს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1988 წელს, 1990 წელს კი საზოგადოებრივ პროფესიათა ფაკულტეტის კინოსარეჟისორო კურსები. 1989–1990 წლებში იყო 46-ე საშუალო სკოლის მათემატიკის მასწავლებელი; 1990–1991 წლებში კინოსტუდიის რეჟისორის ასისტენტი; 1992 წელს ტელეკომპანია „იბერვიზიის" რეჟისორი. 1993 წელს გამოიცა მისი პოეტური დებიუტი „სიკვდილის ფრთები". 1993–1997 წლებში მუშაობდა ლიტერატურული გაზეთების „რუბიკონის" და „მესამე გზის" რედაქტორად. 1994–1996 წლებში იყო თბილისის პერფორმანსის თეატრის რეჟისორი და მსახიობი; 1995–1997 წლებში გაზეთ „სერაფიმის თეატრის" მთავარი რედაქტორი; 1997–2000 წლებში ჟურნალ „სტუდიის" ლიტერატურული ნაწილის გამგე. 2003 წლიდან არის გამომცემლობა „კავკასიური სახლის" რედაქტორი. ავტორია 8 პოეტური და მოთხრობების 3 კრებულისა. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, რუსულ, რუმინულ, აზერბაიჯანულ, ჰოლანდიურ, პორტუგალიურ, უკრაინულ, ესტონურ, ლატვიურ და ალბანურ ენებზე. მონაწილეობდა საერთაშორისო პოეტურ ფესტივალებში: ORIENT-OCCIDENT (კურტ-დე არჯესი, რუმუნეთი, 2006), EST-QUEST (დი, საფრანგეთი 2006), Poetry International (როტერდამი, 2007), V და VI პოეტური ბიენალე (მოსკოვი, 2007, 2009), SOTZIA (ტალინი, 2008), „პოეზიის დღეები" (რიგა, 2008), Киевские лавры (კიევი, 2009) და სხვა. ქართულად თარგმნა სიუზან სონტაგისა და ამერიკელი პოეტების შემოქმედება.

ჯილდოები
--------

* 2011 — ლიტერატურული პრემია „საბა", წლის საუკეთესო კრიტიკა (ლიტ. კრიტ. ნაშრომისათვის „დალაგება", 2010)
* 2009 — საერთაშორისო პრემია „Киевские лавры";
* 2007 — ლიტერატურული პრემია „საბა", წლის საუკეთესო პოეტური კრებული.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სანამ დროა : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, სიესტა, 2006. — 92გვ. — ISBN 99940-881-0-6
* ფოტომამები : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2005. — 175გვ. — ISBN: 99940-30-46-9
* ფანქარი ცაში : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, კავკასიური სახლი, 2004. — 239გვ. — ISBN: 99928-71-53-9
* ყვავილთა ყვავილი და ინჟინერი : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, კავკასიური სახლი, 2000. — 76გვ.
* კონტრაჟური : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, მერანი, 1998. — 176გვ.
* საღეჭი რეზინა : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, წიგნი, 1994. — 48გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა იათაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* შოთა იათაშვილი — *poetry.ge*
* ლექსები
**წმინდა მოწამე სოზონტი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 7 სექტემბერი, ახალი სტილით - 20 სექტემბერი.

ცხოვრება
--------

იგი ლიკაონიელი მწყემსი იყო. იგი გულმოდგინედ კითხულობდა წმიდა წერილს, შემდეგ კი შეძენილ ცოდნას შემოკრებილ მეცხვარეებს უზიარებდა. ერთხელ, ღამით, მუხის ძირას მჯდომ სოზონტს უფალმა სასწაულებრივი გამოცხადებით მოწამეობრივი ღვაწლისკენ მოუწოდა.

ქრისტეს ტარიგი კილიკიის ქალაქ პომპეოპოლში გაემგზავრა, სადაც იმჟამად წარმართული კერპის დღესასწაულისთვის ემზადებოდნენ, საკერპოში შეიპარა, ცრუღვთაების ოქროს ქანდაკს ხელი მოჰკვეთა, დაანაწევრა და გლახაკებს დაურიგა. კერპის ხელის გაქრობამ ქალაქში შფოთი და განგაში გამოიწვია, ეჭვმიტანილებს აკავებდნენ, დასაკითხად მიჰყავდათ და აწამებდნენ. სოზონტმა არ ისურვა, უდანაშაულოთა ტანჯვის მიზეზი გამხდარიყო, ნებით წარდგა იმპერატორ მაქსიმიანუსის (284-305; 307-310) წინაშე და განაცხადა, კერპს ხელი მე მოვკვეთეო: 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „„მსურდა თქვენი ღმერთის უძლურებაში დავრწმუნებულიყავი, და მართლაც, მას ჩემთვის არანაირი წინააღმდეგობა არ გაუწევია. ნეტავ, მთლად დამამსხვრევინა იგი, რომ ხალხმა საკუთარი ქმნილების თაყვანისცემა შეწყვიტოს"." |
|  |  |

 განრისხებულმა იმპერატორმა ბრძანა, სასტიკად ეწამებინათ მხნე აღმსარებელი. წმიდა სოზონტმა საშინელ ტანჯვაში შეჰვედრა სული უფალს (დაახლ. 304). იმპერატორის ბრძანებით მსახურებმა მოწამის ცხედრის დასაწვავად დიდი კოცონი დაანთეს, მაგრამ უეცარმა წვიმამ ცეცხლი ჩააქრო. ღამით ქრისტიანებმა ფარულად წაასვენეს მოწამის ცხედარი და პატივით მიაბარეს მიწას.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წელი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შოთა რევაზის ძე აღსაბაძე** (დ. 22 დეკემბერი [ძვ. სტ. 10 დეკემბერი], 1896, თბილისი — გ. 6 ივლისი, 1966, იქვე) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1965).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისში გიორგი ჯაბადარის დრამატულ სტუდიაში, 1923 წლიდან კი მოსკოვში ვახტანგ მჭედლიშვილის ქართული დრამატულ სტუდიაში. 1927-1928 წლებში მუშაობდა თბილისის მუშათა თეატრებში, 1928-1939 წლებში რუსთაველის თეატრში, 1928-1947 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. 1928 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. დადგმული აქვს სპექტაკლები: რუსთაველის სახელობის თეატრში ― ვლადიმერ კირშონის „ლიანდაგი გუგუნებს" (1928), ა. კორნეივუკის „პლატონ კრეჩეტი" (1935), უილიამ შექსპირის „ოტელო" (1937), თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში ― ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი" (1937), ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრი (ბაქო) ― რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემი" (1936), ლენინგრადის მ. გორკის სახელობის დრამატულ თეატრში ― გიორგი მდივნის „ღირსება" (1938). 

ავტორია საოპერო ლიბრეტოებისა - „ლადო კეცხოველი" (კომპოზიტორი გრიგოლ კილაძე) და „პატარა კახი" (კომპოზიტორი ივანე გოკიელი).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ცხომარია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 62.
* *კიკნაძე ვ.* შოთა აღსაბაძე, თბ. 1968;
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 66, თბ. 1994
**წმინდა პავლეს მონასტერი** (ბერძ. Μονή Αγίου Παύλου) — სავანე ათონის მთის დასავლეთ ნაწილში, ნავსადგურთან ახლოს მდებარეობს. თანამედროვე იერარქიაში მეთოთხმეტე ადგილზეა წმინდა მთის მონასტრებს შორის. მონასტრის აღმშენებლად, გადმოცემით, X საუკუნის მოღვაწე ღირსი პავლე ქსიროპოტამელი მიიჩნევა.

ათონზე კატალონიელების თავდასხმის შემდეგ მონასტერმა დროებით დაკარგა დამოუკიდებლობა და ქსიროპოტამის მონასტრის სენაკებად იქცა. 1370 წელს, სერბეთის ბატონის გიორგი ბრანკოვიჩის წყალობით, მან დამოუკიდებლობა დაიბრუნა და გაძლიერდა. XV-XVII საუკუნეებში აქ ხალისით სახლდებოდნენ სლავი ბერები.

ხანძრებისა და სხვა უბედურებების, მათ შორის - 1911 წლის წყალდიდობის შედეგად მონასტერმა არაერთი ნაგებობა დაკარგა, რომლებიც დროთა განმავლობაში აღადგინეს. უფლის მირქმის სახელობის ტაძარი 1839-1844 წლებში ხელახლა აშენდა და მთლიანად მარმარილოთი მოპირკეთდა. ტაძრის კანკელი ათონის ხეზე კვეთის კლასიკური ნიმუშია. შემორჩენილ ნაგებობათაგან უძველესია XVI საუკუნის თავდაცვითი კოშკი.

სავანეში 12 სალოცავია. ბიბლიოთეკაში ხუთასამდე ხელნაწერი და თორმეტი ათასზე მეტი ძველი ნაბეჭდი წიგნი ინახება. ხელნაწერთაგან 174 სლავურია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმინდა პავლეს მონასტერი ათონის მთის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2014-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* წმინდა პავლეს მონასტერი საბერძნეთის კულტურის სამინისტროს საიტზე დაარქივებული 2007-03-02 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა პავლეს მონასტერი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Orthodox crossათონის მთის 20 მონასტერი |
| --- |
|  |
| 
დიდი ლავრა **·** ვატოპედი **·** ივერონი **·** ქილენდარი **·** დიონისე **·** კუტლუმუსიუ **·** პანტოკრატორი **·** ქსეროპოტამი **·** ზოგრაფი **·** დოქიარი **·** კარაკალა **·** ფილოთეი **·** სიმონოპეტრა **·** წმ. პავლე **·** სტავრონიკიტა **·** ქსენოფონტე **·** გრიგორიატი **·** ესფიგმენი **·** პანტელეიმონი **·** კასტამონიტი |

 |
**ილმენის ტბა** (რუს. Ильмень; მატიანის მიხედვით **ილმერი**, ძვ. სლავურად **სლოვენსკოე მორე**) — ტბა რუსეთში, ნოვგოროდის ოლქში. გაწოლილია ილმენისპირა დაბლობის ყველაზე დადაბლებულ ნაწილში, ზღვის დონიდან 18,1 მ სიმაღლეზე. საშუალო დონის დროს ზედაპირის ფართობი აღწევს 982 კმ²-ს, წყლის დონის შესაბამისად იცვლება 733 კმ²-იდან 2090 კმ²-მდე. სიგრძე დაახლოებით 45 კმ, სიგანე 35 კმ, საშუალო სიღრმე 3-4 მ, მაქსიმალური სიღრმე 10 მ. 

ნაპირები ძირითადად დაბალია, დაჭაობებული, ადგილ-ადგილ — დელტური, მრავალრიცხოვანი ბრტყელი ჭალიანი კუნძულებითა და ფშანებით; ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია სერები, რომელიც დადაბლებებთან მონაცვლეობს. სამხრეთ-დასავლეთი ნაპირები აგებულია კირქვებით, ფლატოვანია. 

ილმენის ტბას ერთვის დაახლოებით 50 მდინარე, რომელთაგან უდიდესია მსტა, პოლა, ლოვატი, შელონი; გამოედინება მდინარე ვოლხოვი. ძირითადად საზრდოობს შემდინარე მდინარეების ხარჯზე. დამახასიათებელია გაზაფხულის წყალდიდობა და ზამთრის წყალმცირობა. დონე მერყეობს 7,4 მ-მდე (მინიმალური მარტშია, მაქსიმალური მაისში). ფსკერი დაფარულია ლამის მძლავრი ფენით. გამჭვირვალობა 0,5 მ-იდან 1 მ-მდე. 

ტბაში ბევრია ორგანული ნივთიერება, რის გამოც წყალს აქვს მოყვითალო შეფერილობა. იძგიფება ნოემბრიდან აპრილამდე. სანაოსნოა. მდიდარია თევზით, გვხვდება: კაპარჭინა, ტბის ცქიმურა, ღლაბუტა, წერი. მდინარე მსტის გავლით, ილმენისპირა არხი და მდინარე ვოლხოვი დაკავშირებულია ვიშნი-ვოლოჩოკის წყლის სისტემასთან. 

ილმენდან 6 კმ-ში მდინარე ვოლხოვის ნაპირზე განლაგებულია ქალაქი დიდი ნოვგოროდი. IX-XII საუკუნეებში ილმენის ტბაზე გადიოდა სავაჭრო-საწყლოსნო „გზა ვარიაგებიდან საბერძნეთამდე".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილმენის ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ილმენის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4325208-4
* VIAF: 235644437
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 235644437

 |
წმინდა ფრუმენტი
**წმინდა ფრუმენტი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 30 ნოემბერი, ახალი სტილით - 13 დეკემბერი, ეთიოპიელი მთავარეპისკოპოსი, იგი ღვთის განგებით, ბავშვობიდანვე მეფის კარზე აღიზარდა და მისი სიბრძნისა და გონიერების წყალობით მეფის უახლოესი მრჩეველი და ტახტის მემკვიდრის აღმზრდელი იყო.

ქრისტიანული სწავლების უკეთ გაცნობის მიზნით წმინდანი ალექსანდრიაში ჩავიდა და წმინდა მღვდელმთავარი ათანასე დიდი (326-373, ხს. 15 მაისს) მოინახულა. წმინდა ათანასეს კურთხევით ფრუმენტი აბისინიის ეპისკოპოსად იქნა ხელდასხმული. ასე რომ, ნეტარი ახალ ხარისხში დაუბრუნდა ქვეყანას. წმინდა მღვდელმთავრის ქადაგებისა და სასწაულების გავლენით მეფემ და მისმა მრავალმა ქვეშევრდომმა ნათელიღო. მას შემდეგ, რაც მოციქულებრივი ღვაწლი გასწია აბისინიის ხალხის მოსაქცევად, ფრუმენტი მრავალი წლის მანძილზე ბრძნულად განაგებდა მისადმი მინდობილ სამწყსოს, ბოლოს კი, ღრმად მოხუცებულმა, დაახლოებით 380 წელს მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა ფრუმენტი, ინდოელი (ეთიოპიელი) მთავარეპისკოპოსი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოლიაძე**. |

**შოთა კირილეს ძე გოლიაძე** (დ. 1 სექტემბერი, 1925, სოფ. ცხემლისხიდი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 აგვისტო, 2008, იქვე) — ქართველი აგრონომ-სუბტროპიკოსი; სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), საქართველოს დამსსახურებული აგრონომი (1979), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1994).

ბიოგრაფია
---------

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1953 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის სუბტროპიკული კულტურების ფაკულტეტი. 1963–2006 წლებში ანასეულის ჩაის, სუბტროპიკული კულტურებისა და ჩაის მრეწველობის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების სუბტროპიკული კულტურების სელექციისა და გენეტიკის განყოფილების გამგე იყო. გოლიაძე იკვლევდა სუბტროპიკული კულტურების სელექციის თეორიულ და პრაქტიკულ საკითხებს, მისი უშუალო ხელმძღვანელობითა და მონაწილეობით გამოყვანილია სუბტროპიკული კულტურების (ციტრუსები, ფეიხოა, აქტინიდია, ბამბუკი და სხვ.) 24 ახალი პერსპექტიული ჯიში და ფორმა; დარაიონებულია ლიმონის, მანდარინის, ბამბუკის ჯიშები. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. იყო II მსოფლიო ომის მონაწილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1999).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 85.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შოთა გოლიაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ციხისოფლის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდინარე ალეურას ხეობაში, ბორცვზე მდებარე ციხიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების მცირე ნაწილი. გეგმარების ღერძი ვითარდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში დგას ზურგიანი კოშკის ნანგრევი, რომელიც შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები მთლიანად ჩამონგრეულია. კოშკს სათოფურები არ გააჩნია. ციხის აღმოსავლეთ კედელში ჩართულია დიდი ზომის მრგვალი კოშკი, რომელიც შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. აღმოსავლეთი კედელი ჩამოქცეულია.

კოშკის პირველი სართულის სამხრეთ კედელში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა, ასეთივე წყვილი ნიშაა მეორე სართულის დასავლეთ კედელშიც. ციხე და კოშკები ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის, ნაცრისფერი ქვითაა ნაგები. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. გალავანს შიგნით იკითხება რამდენიმე ნაგებობის კვალი. ერთ-ერთი ნაგებობის ინტერიერში კედლები დაყოფილია ნიშების რიგით. შესაძლოა ეს სასახლის ფრაგმენტებია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 230
**იპოლიტო II დ’ესტე** (იტალ. Ippolito II d’Este; დ. 25 აგვისტო 1509, ფერარა — გ. 2 დეკემბერი 1572, ფერარა) — იტალიელი კარდინალი და სახელმწიფო მოღვაწე. ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგის ალფონსო I-ის და მისი მეუღლის ლუკრეცია ბორჯიას მეორე ვაჟი. 

10 წლის ასაკში პატარა იპოლიტო, ბიძის იპოლიტო I დ’ესტეს მემკვიდრედ დაინიშნა მილანის არქიეპისკოპოსად. 1539 წელს საფრანგეთის მეფის ფრანსუა I-ის უშუალო ჩარევის შედეგად იპოლიტო II-ემ კარდინალის ქუდი მიიღო. ფრანსუა I იმედოვნებდა, რომ ეს უკანასკნელი სამაგიეროდ საფრანგეთის პოლიტიკის მხარდამჭერი იქნებოდა რომის პაპის კარზე. იპოლიტომ, როგორც საფრანგეთის კანდიდატმა რამდენიმე კონკლავზე მიიღო მონაწილეობა, თუმცა პაპად არჩეული არ იქნა.

იპოლიტო II-ემ ქალაქ ტივოლიში ააგო ცნობილი სასახლე ვილა დ’ესტე. დაკრძალულია იქვე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დინასტია დ’ესტე

ლიტერატურა
----------

* მერი ჰოლინგსვორთი (2005). «The Cardinal’s Hat». Woodstock & NY: Overlook Press. ISBN 1-58567-680-2.
* რობერტო ბორჯია (2009). „In memoria del cardinale di Ferrara Ippolito II d’Este nel cinquecentesimo anniversario della nascita" (1509—2009). Триволи RM: Liceo classico statale «Amedeo di Savoia».
* Inventario dei beni del cardinale Ippolito II d’Este trovati nel palazzo e giardino di Tivoli (3-4 dicembre 1572)
**ყირგიზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ყირგიზეთის სსრ*** (ყირგ. Кыргыз Советтик Социалистик Республикасы, *Кыргыз ССР*) — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი ფრუნზე.

1924 წლის 14 ოქტომბერს ჩამოყალიბდა, როგორც ყარა-ყირგიზეთის (1925 წლიდან ყირგიზეთის) აო და შედიოდა რუსეთის სფსრ-ს შემადგენლობაში. 1926 წლიდან ეწოდება ყირგიზეთის ასსრ, ხოლო 1936 წლის 5 დეკემბრიდან ყირგიზეთის სსრ და მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსით შეუერთდა სსრკ-ს. მდებარეობდა შუა აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა ყაზახეთის სსრ, უზბეკეთის სსრ, ტაჯიკეთის სსრ და ჩინეთი. ფართობი 198,5 ათ. კმ². მოსახლეობა 3 074 ათ. კაცი (1972). დედაქალაქი - ქ. ფრუნზე.

იყოფოდა 3 ოლქად და 8 რაიონად. რესპუბლიკაში იყო 15 ქალაქი და 35 დაბა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყირგიზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი |
| --- |
|  |
| 
* აზერბაიჯანის სსრ
* ბელორუსიის სსრ
* ესტონეთის სსრ
* თურქმენეთის სსრ
* ლატვიის სსრ
* ლიტვის სსრ
* მოლდავეთის სსრ
* რუსეთის სფსრ
* საქართველოს სსრ
* სომხეთის სსრ
* ტაჯიკეთის სსრ
* უზბეკეთის სსრ
* უკრაინის სსრ
* ყაზახეთის სსრ
* ყირგიზეთის სსრ

* ამიერკავკასიის სფსრ (1922–1936)
* კარელია-ფინეთის სსრ (1940–1956)
 |  |

 |
**იპოლიტო ნიევო** (იტალ. Ippolito NievoIppolito Nievo; 30 ნოემბერი, 1831, პადუა - 4 მარტი, 1961) — იტალიელი მწერალი, პუბლიცისტი და პოლიტიკური მოღვაწე. რისორჯიმენტოს მონაწილე. ჯუზეპე გარიბალდის მხარდამჭერი.

ბიოგრაფია
---------

იპოლიტო იურისტის შვილი იყო. მან დაამთავრა პადუას უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, მაგრამ უარი თქვა იურიდიულ პრაქტიკაზე, არ სურდა მმართველი ავსტრიული რეჟიმის მხარდაჭერა და მოგვიანებით ჯუზეპე გარიბალდის არმიას შეუერთდა. მონაწილეობა მიიღო მის სიცილიის კამპანიაში .

სიკვდილი
--------

სიცილიიდან სახლში, პენუაში დაბრუნებისას იპოლიტო ნიევო გარდაიცვალა ტირენიის ზღვაში გემის მსხვრევის შედეგად. მისი ტრაგიკული სიკვდილისადმი მიძღვნილ ნაშრომებში არსებობს გემის "ჰერკულესის" განზრახ ჩაძირვის პოპულარული ჰიპოთეზა. გემ "ჰერკულესის"-ზე,რომელზეც მწერალთან ერთად იყო გარიბალდიანების მნიშვნელოვან ფინანსურ ანგარიშები. ამ თვალსაზრისს, უმბერტო ეკო იზიარებს თავის რომანში "პრაღის სასაფლაო".

შემოქმედება
-----------

ხანმოკლე ცხოვრების მანძილზე ნიევომ გამოსცა რომანები „სიკეთის ანგელოზი" (იტალ. Angelo di bontà; 1856 ) და "გრაფი-მწყემსი" (1857 ), "სოფლის ნოველები" (გამოიცა 50-იან წლებში), ლექსების კრებული "ციცინათელები" (იტალ. Le luccioleLe lucciole ; 1858) და "გარიბალდიანების სიყვარული" (იტალ. Gli amori garibaldini; 1860 წ.), რამდენიმე პიესა, პუბლიცისტური სტატიება, ნარკვევი "ხალხური და სამოქალაქო პოეზიის შესწავლა, განსაკუთრებით იტალიაში" (იტალ. Studii sopra la poesia popolare e civile massimamente in Italia; 1854), ჰენრიხ ჰაინეს თარგმანები და მრავალი სხვა. პოპულარობა მას მისი სიკვდილის შემდეგ გამოქვეყნებულმა რომანმა „იტალიელის აღსარება" მოუტანა (იტალ. Le Confessioni d'un italiano), რომელშიც დაწვრილებით საუბრობდა რისორჯიმენტოს მონაწილეებზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Ньево Ипполито // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
3. ↑  Library of the World's Best Literature / C. D. Warner — 1897.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q952614'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19098835'></a>
**„ისთვიქელი ალქაჯები"** — ამერიკელი მწერლის, ჯონ აპდაიკის 1984 წლის რომანი. მისი მომდევნო ნაწილი, „ისთვიქელი ქვრივები" 2008 წელს გამოქვეყნდა.

სიუჟეტი
-------

რომანში მოქმედება როდ-აილენდის გამოგონილ ქალაქ ისთვიქში 1960-იანი წლების მიწურულს ვითარდება. ნაწარმოები სამი ალქაჯი ქალის შესახებ მოგვითხრობს, რომლებიც ზებუნებრივ შესაძლებლობებს ქმრებთან განქორწინების შემდეგ იძენებ. ამ დროს ქალაქში დერილ ვან ჰორნი ჩამოდის, რომელიც მიტოვებულ მდიდრულ სახლს ყიდულობს. იგი სამივე ალქაჯს აცდუნებს და მათ ჯადოქრულ უნარების გამოვლენაში დაეხმარება. ქალების ძალა იმდენად გაიზრდება, რომ ისინი გაუცნობიერებლად მოაჯადოებენ მათთან ინტერაქციაში შესულ ქალაქის ყოველ მცხოვრებს.

ალქაჯები და დერილი ბედნიერად ცხოვრობენ, სანამ ეს უკანასკნელი მათ უმცროს მეგობარზე, ჯენიზე, არ დაქორწინდება. ქალები შურისძიებას გადაწყვეტენ და ჯადოქრობის საშუალებით ჯენის სიმსივნით დააავადებენ. ჯადო კლავს ჯენის, რის შემდეგაც დერილი ქალაქიდან მიდის და ალქაჯებს ეჭვების ქვეშ, გაურკვევლობაში ტოვებს. წიგნის დასასრულს, სამივე ქალი თავისი ოცნების მამაკაცს იძახებს და ტოვებს ისთვიქს.

ლიტერატურული მნიშვენლობა და კრიტიკა
-----------------------------------

აპდაიკმა „ისთვიქელი ალქაჯები" აღწერა, როგორც რომანი „ქალების ძალის შესახებ, იმ ძალის, რომელსაც ახშობენ პატრიარქალური საზოგადოებები." არაერთმა მეცნიერმა რომანს მკვეთრად ფემინისტური უწოდა, „ფემინიზმის ინტელექტუალური გამოვლინება, იშვიათი შემთხევვა, როცა კაცი რომანისტი ქალის პერსპექტივიდან წერს." ზოგიერთის აზრით, წიგნი მიზოგინურია, რადგან აძლიერებს პატრიარქალურ შეხედულებებს ქალებზე, რომელთა მიხედვითაც ქალები ალქაჯები არიან და პირადი ზრდისთვის მამაკაცის დახმარებას საჭიროებენ. კრიტიკოსთა ნაწილი კი რომანს სატირულად თვლის.

ადაპტაციები
-----------

### კინო

1987 წელს გამოვიდა რომანის მიხედვით გადაღებული ამავე სახელწოდების ფილმი, რომელშიც მთავარ როლების ჯეკ ნიკოლსონი, შერი, სუზან სარანდონი და მიშელ პფაიფერი ასრულებენ. კინოადაპტაციის სიუჟეტი წიგნის სიუჟეტისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ისთვიქელი ალქაჯები
* ისთვიქელი ალქაჯები Goodreads-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  *LA Times* "Bewitched again by John Updike", 2009.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-01. ციტირების თარიღი: 2021-06-01.
2. ↑  Kiera Tara O'Brien. The witching hour: Halloween chick flicks. *Digs Magazine*.
**იური ქავთარაძე** (დ. 12 თებერვალი, 1923 ბათუმი — გ. 5 აპრილი, 1979, მოსკოვი) — ქართველი და საბჭოთა რეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი.

1939 წლიდან მუშაობდა მსახიობად მოზარდ-მაყურებელთა თეატრში. 1946-1948 წწ. სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ფერწერის ფაკულტეტზე. შემდეგ დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის (ВГИК) სამხატვრო (1951) და სარეჟისორო (1951 წ. სერგეი გერასიმოვის და თამარა მაკაროვას სახელოსნო) ფაკულტეტები.

1941-1945 მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ მუშაობდა თბილისის სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთების მხატვრად. რუსეთში გადასვლის შემდეგ კი — რეჟისორად მოსკოვის ცენტრალური ტელევიზიის შემოქმედებითი გაერთიანება „ეკრანში".

ფილმოგრაფია
-----------

### რეჟისორი

* 1961 „ჭიაკოკონა"
* 1966 „უყაიმო თამაში"

### სცენარის ავტორი

* 1966 „უყაიმო თამაში"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* იური ქავთარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — იური ქავთარაძე
* 

* იური ქავთარაძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* იური ქავთარაძე (რუსული)

სქოლიო
------

* ქართული კინო. 1896-2011. თბ. 2011. გვ. 177
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ისეტი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**ისეტი** (რუს. Исеть) — მდინარე რუსეთში, სვერდლოვსკის, კურგანისა და ტიუმენის ოლქებში; ტობოლის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 606 კმ, აუზის ფართობი 58,9 ათასი კმ². სათავეს იღებს ისეტის წყალსაცავიდან, ეკატერინბურგის ჩრდილო-დასავლეთით. ზემო წელზე მიედინება შუა ურალის აღმოსავლეთ კალთაზე, რამდენიმე ტბორისა (ვერხ-ისეტის და სხვ.) და წყალსაცავის გავლით; ცალკეულ მონაკვეთებში ჭორომიანია. დასავლეთ ციმბირის ვაკეზე მიედინება ფართო ხეობაში. იკვებება შერეულად. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ისეტსკოესთან (შესართავიდან 105 კმ) 65,4 მ³/წმ-ია. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრა აპრილის შუა ხანებში. მთავარი შენაკადებია: მიასი, ტეჩა, სინარა (ყველა მარჯვენა). ეკატერინბურგის წყალმომარაგების გეუმჯობესების მიზნით ისეტის წყლოვანების გაზრდისათვის ვოლჩიხის წყალსაცავიდან (მდინარე ჩუსოვაიაზე) არხისა (6 კმ) და მდინარე რეშეტკის მეშვეობით ხორციელდება წყლის გადასროლა ვერხ-ისეტის ტბორში. სანაოსნოა ქალაქ შადრინსკიდან. ისეტზე მდებარეობს ქალაქები: ეკატერინბურგი, კამენსკ-ურალსკი, კიტაისკი, დალმატოვო, შადრინსკი.

სქოლიო
------

1. ↑   Исеть // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 10 — М. 1972.
2. ↑   Исеть // Большая российская энциклопедия. т. 11. — М. 2008. — стр. 715.
იუნესკოს **მსოფლიო მემკვიდრეობის** სიაში ლუქსემბურგის დიდი საჰერცოგოს 1 ძეგლია შესული (2014 წელს). იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1052 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,1% ლუქსემბურგის ძეგლია. ის არის ერთადერთი ობიექტი სიაში კულტურული კრიტერიუმებით. ლუქსემბურგის დიდმა საჰერცოგომ მსოფლიოს კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის ხელშეკრულებაზე რატიფიცირება მოახდინა 1983 წლის 28 სექტემებრს. ერთადერთი ობიქტი, რომელიც მდებარეობს ლუქსემბურგის ტერიტორიაზე სიაში შეიყვანეს 1994 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდროების კომიტეტის მეთვრამეტე სხდომაზე.

ცხრილი
------

ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

| # | სურათი | სახელწოდება | მდებარეობა | დაარსების თარიღი | სიაში შეტანის წელი | № | კრიტერიუმი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** |  | ქალაქ ლუქსემბურგის ძველი საცხორვებელი კორპუსები და სიმაგრეები (ლუქს. D'Alstad an d'Festung vun der Stad Lëtzebuerg) | ქალაქი: ლუქსემბურგი ქვეყანა: ლუქსემბურგი | XVI საუკუნე | 1994 | № 699 | iv |

### ობიექტის გეოგრაფიული მდებარეობა

იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლუქსემბურგში — ლუქსემბურგილუქსემბურგილუქსემბურგიიუნესკოს მოსფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლუქსემბურგში

კანდიდატთა სია
--------------

სავარაუდო სიაში არის მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა და ბუნებრივი ძეგლები, რომელთაც ქვეყანა მხედველობაში იღებს, როგორც მსოფლიო მემკვიდრეობის ნაწილს, შემდგომში მსოფლიოს მემკვიდრეობის ნუსხაში შესატანად. სავარაუდო სიის განხილვა ყოველთვის შესაძლებელია, მაგრამ სიაში შეტანამდე ძეგლი ხუთიდან ათ წლამდე პერიოდში განიხილება.

1. ქალაქი და ვიანდენის ციხესიმაგრე, დიკირხი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობა
* ვიანდენის სასახლე
* იუნესკო
* ლუქსემბურგი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Список объектов всемирного наследия ЮНЕСКО в Люксембурге (ინგლისური)
* Каталог ссылок Всемирному наследию в Люксембурге[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)

სქოლიო
------


1. ↑  The States Parties - Luxembourg. unesco.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-18. ციტირების თარიღი: 6 декабря 2010.
2. ↑   *Glossary*, UNESCO,. წაკითხვის თარიღი: 2010-01-01
3. ↑  La ville et le château de Vianden fr. whc.unesco.org. ციტირების თარიღი: 4 November 2012.
**შარლ მეცხრის მეფობის ქრონიკა** (ფრანგ. Chronique du règne de Charles IX) 一 ფრანგი მწერლის, პროსპერ მერიმეს 1829 წლის ისტორიული რომანი. ნაწარმოებში მოქმედება XVI საუკუნეში მიმდინარეობს, სიუჟეტი კი გადმოგვცემს დიდგვაროვან ბერნარ დე მერჟისა და დიანა დე ტიურჟეს სიყვარულის ისტორიას, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული კათოლიკეებსა და ჰუგენოტებს შორის არსებულ დაპირისპირებასთან და ბართლომეს ღამესთან.

წყაროები
--------

მერიმე ნაწარმოებზე მუშაობისას ეყრდნობოდა არა სამეცნიერო ნაშრომებსა და პუბლიკაციებს, არამედ თანამედროვეთა და წიგნში აღწერილი საზარელი ისტორიული მოვლენების მონაწილეთა ავთენტურ ჩვენებებს. მთავარ წყაროს წარმოადგენდა ჰუგენოტი პოეტის, თეოდორ აგრიპა დ’ობინიეს წიგნები, პიერ დე ბურდელის ბიოგრაფიები და ჩანაწერები, აგრეთვე, სხვადასხვა სამხედრო ლიდერის, ბლეზ დე მონლუკისა და ფრანსუა დე ლანუს ხელნაწერები, ადგილობრივი პარიზელი იურისტის, პიერ დე ლეტუალის დღიური და ა.შ. გამოსარჩევია ისიც, რომ XVI საუკუნის ეპოქის შესაცნობად მას ფრანსუა რაბლეს შემოქმედებაც დაეხმარა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პროსპერ მერიმე
* ბართლომეს ღამე

სქოლიო
------

1. ↑   Branthom, Pierre de Bourdeil (1540-1614) - French memoirist, author of a multi-volume series of biographies of remarkable people of his time.
2. ↑   Montluc, Blaise de Montesquiou (c. 1499-1577) - French commander, participant in the Wars of Religion; his "Commentaries" cover the events of 1521-1574.
3. ↑   François Lanoux (1531-1591), French general. one of the major Protestant military leaders, author of memoirs.
4. ↑   Etoile, Pierre Tezan (1546-1611) - French memoirist, author of Memoirs-diaries
ისარლოვების გერბი
**ისარლიშვილები**, *ისარლოვები* — წარჩინებულ ქართველ კათოლიკეთა საგვარეულო, წარმოშობით მესხეთიდან. 

ზაქარია ჭიჭინაძის ცნობით, ისარლიშვილების გვარი ხურსისძეთა განშტოება იყო. ოსმალთა ბატონობის პერიოდში ახალციხელმა ისარლიშვილებმა კათოლიკობა მიიღეს. გვარი „ისარლიშვილი" ტრადიციული სახელოს, „ციხისთავის" თურქული თარგმანიდან („ისარ-ლი აღასი") მომდინარეობს. XVIII საუკუნის II ნახევრიდან ისარლიშვილების ნაწილი თბილისში გადმოსახლდა (XIX საუკუნის მიწურულს მათ ეკუთვნოდა სახლი ახლანდ. რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩაზე № 51.). ჰქონდათ აზნაურობა. აქტიურად მონაწილეობდნენ ქვეყნის სავაჭრო ურთიერთობებში ოსმალეთთან, სპარსეთთან და ინდოეთთან. ლუკა ისარლიშვილი მეფე ერეკლე II-ის ნდობით აღჭურვილი პირი იყო და სპარსეთში მისიით მყოფი გარდაიცვალა 1793 წელს. მისი შვილი გრიგოლი (გ. 1828) 1790-იანი წლების ბოლოს ინდოეთში დამკვირდა და დიდძალი ქონება დააგროვა. თბილისელი ისარლიშვილებიდან იყო XIX საუკუნის რამდენიმე ცნობილი საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე, მ. შ. ცენზორი და ჟურნალისტი ლუკა ისარლიშვილი, გენერალ-მაიორი იოსებ ისარლიშვილი, პუბლიცისტი რაფიელ ისარლიშვილი და სხვ. „რუსეთის იმპერიის თავადაზნაურობის საგვარეულოთა გერბების საერთო კრებულის" მე-16 ნაწილში (1901) შეტანილია ისარლოვების ოფიციალურად დამტკიცებული გერბი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზუბალაშვილები

ლიტერატურა
----------

* ისტორია ხურსიძის (ისარლოვი) გვარისა და შოთა (შიო) რუსთაველი / ზ. ჭიჭინაძე ; თფილისი, 1904;
* საქართველოს ვაჭრობა და მრეწველობა ძველად და გრიგოლ ხურსიძე და სტეფანე ივანეს-ძე ზუბალაშვილი ინდოეთში / აღწერილი და დაბეჭდილი ზ. ჭიჭინაძის მიერ ; თბილისი, 1905;
* XVIII-XIX საუკუნეების საქართველო-ინდოეთის სავაჭრო ურთიერთობების ისტორიიდან : (ისტორია "გრიგორი ლუკასისა" იგივე გრიგოლ ხურსიძე-ისარლიშვილისა (ისარლოვისა) განსვენებულისა (1774.?-1828 წ.) მალაზიის კუნძულ პენანგზე) / საქ. მეცნ. ეროვნ. აკად. აღმოსავლეთმცოდნ. ინ-ტი. - თბ. : ჩოხი, 2006.

სქოლიო
------

1. ↑  თბილისური სახლი (თაბუკაშვილის ქუჩა № 51) / ლ. ანდრონიკაშვილი // Ars Georgica ; 2011.
2. ↑  Общий гербовник дворянских родов Российской империи, Ч. 16. СПб. 1901; - с. 35.
**ინალიდები** (თურქ. İnaloğulları ან Yinaloğulları) — მცირე სამთავრო (ბეილიქი), რომელიც 1098 წლიდან 1183 წლამდე არსებობდა. მდებარეობდა აღმოსავლეთ ანატოლიაში (დღევანდელი თურქეთი) და მოიცავდა ამიდის (დიარბაქირი) მიმდებარე ტერიტორიებს.

ისტორია
-------

1092 წელს სელჩუკთა იმპერიის სულთანი მელიქ-შაჰი გარდაიცვალა, რასაც შინა არეულობები მოჰყვა და შედეგად, იმპერიას დასავლეთ პროვინციები გამოეყო. ამ დროს ქალაქ ამიდას (დიარბაქირი) სადრი განაგებდა. მან წარმატებით მოიგერია ყველა ის თურქმანი სარდალი, რომელმაც ამიდის აღება სცადა. 1096 წელს სადრი გარდაიცვალა და ტახტზე მისი მემკვიდრე ინალი ავიდა, რომელმაც სამთავროს დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, თუმცა მისი მმართველობა ძალიან მოკლე აღმოჩნდა. ინალის მემკვიდრე იბრაჰიმი იძულებული გახდა უფრო ძლიერი მეზობლის სიუზერანობა ეღიარებინა, თავდაპირველად ასეთები იყვნენ: დამასკოს სელჩუკთა დინასტია, შემდეგ სელჩუკთა იმპერია, შემდეგ რუმის სასულთნო (1105) და საბოლოოდ შაჰარმენები (1109).

1110 წელს ტახტზე ილ-ალდი ადის, რომლის მმართველობის დროს ინალოღულარები შედარებით გაძლიერდნენ. მან შაჰარმენების მიმდებარე ტერიტორიები დაიკავა და 1124 წელს ისმაილიზმის (რელიგიური სექტა) მიმდევრების წინააღმდეგაც გაილაშქრა. 1133 წელს სამთავროს სამხრეთიდან ახლად შექმნილმა ზენგიდთა დინასტიამ შეუქმნა საფრთხე, რომლის ამირა ზანჯიმ, მარდინის ართუქიდ ამირა ჰასამ-ად-დინ თიმურთაშთან ერთობლივად დალაშქრა და მოარბია ინალიდების სამთავრო და ქალაქი ამიდაც ალყაში მოაქცია, მაგრამ 1134 წელს იძლებული გახდა ალყა მოეხსნა.

1142 წელს ილ-ალდის სიკვდილის შემდეგ ძალაუფლება ფაქტობრივად სამთავროს ვეზირ მუედინ ნისანოღლუს ხელში აღმოჩნდა. 1151 წელს, მარდინის ართუქიდმა ამირა თიმურ-თაშმა საბოლოოდ მაინც შეძლო ამიდის დაპყრობა. ჰასანქეიფის ართუქიდების ამირა, ნურ ად-დინმა სალადინს მოსულის ამირის მასუდ I-ის წინააღმდეგ დახმარება აღუთქვა, იმ პირობით თუ ის ქალაქ ამიდას მიიღებდა. მოკავშირებმა ერთიანი ძალებით ალყაში მოაქციეს ქალაქი და 1183 წლის, 9 მაის ის ნურ ად-დინის სამფლობელო გახდა.

მართველთა სია
-------------

| მმართველი | მმართველობის პერიოდი |
| --- | --- |
| სადრი | 1095–1096 |
| ინალი | 1096–1098 |
| იბრაჰიმი | 1098–1110 |
| ილ-ალდი | 1110–1142 |
| მაჰმუდი | 1142–1183 |

სქოლიო
------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ანატოლიის ბეილიქები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| დაარსდა მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ | 
* ჩაკა ბეგი
* შაჰარმენები
* ართუქიდები
* დანიშმენდები
* დილმაჩიდები
* ინალიდები
* მენგუჯეკიდები
* სალთუკიდები
* ჩუბუკოღულარები
 |
|  |
| დაარსდა ქოსე-დაღის ბრძოლის შემდეგ | 
* აფშარი
* აჰი
* ალაია
* აიდინიდები
* ჯანიქი (ხალიბია)
* ჯანდარიდები
* ჩობანიდები
* დულკადირი
* ერეტნა
* ერზინჯანი
* ეშრეფიდები
* გერმიანიდები
* ჰამადიდები
* კადი ბურჰან ად-დინი
* კარამანიდები
* კარასიდები
* ინანჩოღულარები
* მენთეშე
* ოსმალეთი
* პერვანე
* რამაზანიდები
* საჰიბ ათაიდი
* სარუხანიდები
* თეკე
* დობრუჯა
 |

 |

 |
**ყაზახა** (ლათ. Muscari) — მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 60-მდე (ზოგი წყაროთი 30-მდე) სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, დასავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. მრავალწლოვანი ბოლქვებიანი მცენარეებია, სიმაღლეში 25 სმ-მდე. აქვთ ხაზური, ფესვთანური ფოთლები. ყვავილები მილისებრი ყვავილსაფარითაა, შეკრებილია კეწერულ მტევნად ისრისებურ ყვავილის ყუნწზე. აყვავება იციან სიცოცხლის მე-3 წელს, ყვავიან მაის-ივნისში. დეკორატიული მცენარეების სახით მოშენებულია 30-მდე (სხვა წყაროებით 10-მდე) სახეობა და ჯიში. მათ შორის აღსანიშნავია: სომხური ყაზახა (*M. armeniacum*), ღია ლურჯი თეთრკბილებიანი ყვავილებით, ყურძნისმტევნისებრი ყაზახა (*M. botryoides*), წვრილი ლურჯ-იისფერი ყვავილებით (არსებობს ბაღის ფორმები თეთრი და ვარდისფერი ყვავილებით), მტევანა ყაზახა (*M. racemosum*), მუქი იისფერი ყვავილებით. იყენებენ მიქსბორდერების, ქვებით აწყობილი ხელოვნური ბორცვების გაფორმებისათვის. ამრავლებენ ბოლქვით, იშვიათად თესლით.

სქოლიო
------

1. ↑  *Немченко Э. П.* Мускари // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 504.
**„ისე-მონოგატარი"** — IX-X საუკუნეების იაპონური ლირიკული თხზულება. დაყოფილია 125 ნაწილად. თითოეული ნაწილი ფორმალურად ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი ეპიზოდია, რომელშიც ორგანულადაა შერწყმული ლექსი და პროზა. ლექსი (ტანკა) ყოველი ეპიზოდის ძირითადი ელემენტია. „ისე-მონოგატარის" პროზა ლექსიდან შობილი მოთხრობაა: მასში გადმოცემულია ლექსის შეთხზვის ფაქტობრივი (ზოგჯერ გამოგონილი) მიზეზი, გარემო, სიტუაცია ეპიზოდების ერთმანეთთან აკავშირებს სიუჟეტის ერთიანობა და საერთო თემა — სიყვარული. ლექსები ამოკრებილია სხვადასხვა ანთოლოგიიდან და ზოგჯერ ახალი ინტერპრეტაციითაა წარმოდგენილი, შეტანილია უფლისწული პოეტის არივარა ნარიხირას ლექსებიც. თხზულების შინაარსიც ნაწილობრივ მის სახელთანაა დაკავშირებული, ამიტომაც „ისე-მონოგატარი" ავტორობას არივარას მიაწერენ. „ისე-მონოგატარი" იაპონური თხრობითი ჟანრის პირველი ნიმუშია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მონოგატარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 228.
* «Исэ-моногатари» и «Ямато-моногатари», წგნ. Конрад Н. И. Очерки японской литературы, М. 1973
**კაიო-კოკო** (ესპ. Cayo Coco) — კუნძული ცენტრალურ კუბაში. მდებარეობს სიეგო-დე-ავილის პროვინციაში. შედის ხარდინეს-დელ-რეის არქიპელაგის შემადგენლობაში. კუნძულს მართავს მორონის მუნიციპალიტეტი. კოლონიურ პერიოდში წარმოადგენდა მეკობრეებისაგან თავშესაფარ ადგილს. 1995 წლამდე იყო მეთევზეთა დასახლება. აქვე მოიპოვებდნენ ნახშირს. კაიო-კოკო ხელოვნური 27 კილომეტრიანი გზით დაკავშირებულია კონტინენტთან. გზის მშენებლობამ გამოიწვია მიქცევისა და მოქცევის წყლის რეჟიმის დარღვევა და წყლის ორგანიზმების ციკლის მოშლა. თუმცა ყველაფრის მიუხედავად, აქ მაინც არის შესაძლებელი გარეული ფლამინგოების ნახვა, რომლებიც მცირეწყლიან აკვატორიებში ცხოვრობენ. დინების აღდგენის მიზნით შემდგომ წლებში წყლისთვის შექმნეს მრავალი ნაპრალი. პლაჟი კეთილმოწყობილა, უხვადაა მარჯნის რიფები. კაიო-კოკო აგრეთვე დაკავშირებულია ახლო მდებარე კუნძულებთან: კაიო-გილერმოსთან (დასავლეთით) და კაიო-რომანოსთან (აღმოსავლეთით). კუნძულზე გვხვდება ჭაობები და მასიური ტყეები. 

კაიო-კოკოს ფართობია 370 კმ². სახელწოდება უკავშირდება თეთრ იბისს, რომლის ადგილობრივი სახელია კოკო ჩიტი. განვითარებულია სპორტულ-რეკრეაციული დაივინგი. კუნძულზე არის საერთაშორისო მნიშვნელობის ხარდინეს-დელ-რეის აეროპორტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაიო-კოკო***

* www.cayocococuba.net (ინგლისური) (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-12. ციტირების თარიღი: 2011-12-10.
2. ↑  Cuba. Department of Tourism. Cayo Coco. ციტირების თარიღი: 2008-03-28.
**ლადიკი** ან **ინანჩოღულარები** (თურქ. İnançoğulları Beyliği) — ანატოლიის თურქმანული ბეილიქი, რომელიც რუმის სელჩუკთა სასულთნოს დაშლის შედეგად წარმოიშვა. ბეილიქის დედაქალაქი ლადიკაში (დენიზლი) მდებარეობდა.

ისტორია
-------

ინანჩოღულარები 1262-1368 წლებში თანამედროვე თურქეთის, დენიზლის პროვინციის მიდამოებს განაგებდნენ. ბეილიქის სახელი ანატოლიის ბერძნული ქალაქი ლაოდეკიასგან მომდინარეობს. თავდაპირველად ინანჩოღულარები რუმის სასულთნოს ემორჩილებოდნენ. 1335 წლისთვის მათ ილხანიდების მფარველობა მიიღეს, ხოლო მოგვიანებით კი გერმიანიდებს დაემორჩილდნენ. არსებობს ვარაუდი რომ ინანჩოღულარების დინასტია გერმიანიდების ერთ-ერთი შტოა. 

ბეილიქის შექმნა უკავშირდება მეჰმედ ბეგის, რომელიც 1261 წელს რუმის სულთნის წინააღმდეგ აჯანყდა და მომდევნო წელს მონღოლთა მეშვეობით ნახევრად დამოუკიდებელი ბეილიქი ჩამოაყალიბა. მონღოლთა დაპყრობებისგან გამოქცეული თურქმანული ოჯახები ხშირად თავს დენიზლის (ლადიკი) მიდამოებს აფარებდნენ. გაურკვეველი მიზეზებით მეჰმედ ბეგი მონღოლებმა შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. მის ნაცვლად კი ალი ბეი დანიშნეს, რომელიც მოგვიანებით რუმის სულთნის ქვეშევრდომი გახდა, ალი ბეგის შემდეგ ბეილიქს მისი შვილები ინანჩ ბეგი და ტოგან ფაშა მართავდნენ. 1368 წელს ქალაქი დენიზლი გერმიანიდების ხელში გადავიდა და ბეილიქმა არსებობა შეწყვიტა.

მართველთა სია
-------------

| მმართველი | მმართველობის პერიოდი |
| --- | --- |
| მეჰმედ ბეგი | 1261-1262 |
| ალი ბეგი | 1262-1305 |
| ინანჩ ბეგი | 1305-1335 |
| მურად არსლან | 1335-1362 |
| იშაკ ბეგი | 1362-1368 |

სქოლიო
------

1. ↑  Lâdik in 1300 from Euratlas

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ანატოლიის ბეილიქები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| დაარსდა მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ | 
* ჩაკა ბეგი
* შაჰარმენები
* ართუქიდები
* დანიშმენდები
* დილმაჩიდები
* ინალიდები
* მენგუჯეკიდები
* სალთუკიდები
* ჩუბუკოღულარები
 |
|  |
| დაარსდა ქოსე-დაღის ბრძოლის შემდეგ | 
* აფშარი
* აჰი
* ალაია
* აიდინიდები
* ჯანიქი (ხალიბია)
* ჯანდარიდები
* ჩობანიდები
* დულკადირი
* ერეტნა
* ერზინჯანი
* ეშრეფიდები
* გერმიანიდები
* ჰამადიდები
* კადი ბურჰან ად-დინი
* კარამანიდები
* კარასიდები
* ინანჩოღულარები
* მენთეშე
* ოსმალეთი
* პერვანე
* რამაზანიდები
* საჰიბ ათაიდი
* სარუხანიდები
* თეკე
* დობრუჯა
 |

 |

 |
ჭანიეთურის ეკლესია რეკონსტრუქციამდე
**ჭანიეთურის მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში. მდებარეობს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ განთიადში.

ტაძარი სავარაუდოდ X საუკუნეში უნდა იყოს აგებული. გადმოცემის მიხედვით თავდაპირველად ეს ეკლესია მაღალ გორაზე იდგა, მაგრამ იქ მოსახლეობა უგზოობის გამო ვერ ადიოდა, ამიტომ ტაძარი დაშალეს და გზასთან ახლოს ჩაიტანეს.

ჭანიეთურის მონასტერი
დგას შემაღლებულ ადგილას. ნაგებია სხვადასხვა ფერის თლილი ქვის კვადრებით. ტაძარი დარბაზულია, წყობა სწორკუთხაა. ტაძარს შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთით ტაძარს დიდი კარიბჭე აქვს. კარიბჭის თაღები მრგვალ მასიურ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ მინაშენზე, სვეტის თავზე გამოყენებულია ტიმპანის ქვა, სადაც ცენტრში წარმოდგენილია წრეში ჩახაზული ჯვარი. კარიბჭის კედლებზე მოჩუქურთმებული ქვებია გამოყენებული. სამხრეთით კარის თავზე ჩუქურთმიანი თაღი გადის. ჩრდილოეთიდან ტაძარს მცირე ზომის სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლის შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ტაძარს დასავლეთით, აღმოსავლეთით და სამხრეთით გაჭრილი აქვს თაღოვანი სარკმლები, რომელიც ასევე მოჩუქურთმებულია. ტაძარს გარშემო გალავანი შემოუყვება. ტაძარს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 2013- 2014 წლებში.

მონასტერი მდებარეობდა სოფელ ჭანიეთურის ტერიტორიაზე, რომელიც საბჭოთა პერიოდში სამ ნაწილად გაიყო და სამ სხვადასხვა სასოფლო საბჭოში გადანაწილდა. მონასტერი მოექცია იმ ტერიტორიაზე, რომელიც განთიადის სახელით შევიდა კონჭკათის სასოფლო საბჭოს შემადგენლობაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9899

სქოლიო
------

1. ↑  *ტუღუში კ. სირაძე დ.* „დავიცვათ და შევისწავლოთ კულტურის ძეგლები" // „ლენინის დროშა" : გაზეთი, 1961, № 135, გვ. 3.
**ჩამოქცევა სამთო საქმეში** — ქანების მასივის წონასწორობის თვითნებური ან იძულებითი დარღვევა. საბადოს მიწისქვეშა დამუშავების დროს (მაგ. გვირაბებში ჭერიდან და გვერდებიდან ქანის ლოდების) გამონგრევა ან ჭერის ქანების სიზრქის დაძვრა. დიდ ფართობზე ჩამოქცევა იწვევს გვირაბებზე დინამიკურ დატვირთვებსა და სამთო დარტყმებს. ჩამოქცევის მავნე შედეგების ასაცილებლად ან შესამცირებლად გვირაბებში აყენებენ სამაგრს (იხ. მაღაროს სამაგრი) და მართავენ გვერდითი ქანების მოძრაობას. გრძელ საწმენდ სანგრევებში სამთო წნევის მართვის ეფექტიანი საშუალებაა ჭერის ქანების სრული ან ნაწილობრივი ჩამოქცევა. ჩამოქცევის პარამეტრებს ადგენენ ქანის თვისებების, საბადოს სიღრმისა და სამთოტექნიკური პირობების მიხედვით. თუ ჭერის ქანები მაგარი და მდგრადია, ჩამოქცევა ხდება ხელოვნურად, აფეთქებითი სამუშაოების გამოყენებით. ქანების ჩამოქცევის კანონზომიერებათა შესწავლა საშუალებას იძლევა სწორად შევარჩიოთ სასარგებლო წიაღისეულის დამუშავების სისტემა, სრულვყოთ სამაგრის გაანგარიშების მეთოდები, გვირაბებისა და ზედაპირულ ნაგებობათა დაცვის წესები და სხვ. საბადოს ღია დამუშავების დროს ზოგჯერ კარიერის ბორტები და საფეხურები ჩამოიქცევა. მათ მდგრადობას უზრუნველყოფენ სიმაღლისა და დახრილობის კუთხის სწორი შერჩევით და ფერდოს ხელოვნური გამაგრებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 77.
**ჩამბეში** (ინგლ. Chambeshi River) — მდინარე ზამბიაში.

სათავე მდებარეობს მთებში, ზამბიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ტანგანიიკის ტბასთან ახლოს, ზღვის დონიდან 1760 მეტრ სიმაღლეზე. მიედინება სამხრეთი მიმართულებით, 480 კმ-ის შემდეგ ჩაედინება მდინარე ლუაპულაში.

მაისში, წვიმების სეზონის შემდეგ მდინარეს მოაქვს წყლის დიდი მასები, რომლებიც ავსებენ ჭაობებს და ტბორავენ საკმაოდ დიდ ჭალებს სამხრეთ-აღმოსავლეთში, რითაც ხელს უწყობს ბანგვეულუს ჭაობების ეკოსისტემის შენარჩუნებას. შემდეგ წყალი ჭაობებიდან გამოედინება მდინარე ლუაპულას გავლით.

კასამას რაიონიდან იგი მიედინება აღმოსავლეთით 100 კმ-ზე უფრო მეტ მანძილზე და ჭაობებში შედგება არხების ლაბირინთებისგან, რომელთა სიგანე დაახლოებით 2 კმ-ს აღწევს. მდინარის ჭალა სიგანეში აღწევს 25 კმ-ს. კიდევ უფრო ქვემოთ, სადაც მდინარეს კვეთავენ კასამა-მპიკას ავტოსტრადის და ტაზარის რკინიგზის ხაზის ხიდები, მუდმივი არხის სიგანე შეადგენს დაახლოებით 100 მეტრს (400 მეტრამდე წყალდიდობისას).

სქოლიო
------

1. ↑  Brian Leith (Director): «Congo», Television Documentary broadcast by British Broadcasting Corporation, London, 2001.
2. ↑  Google Earth accessed 4 February 2007
სალტა.
ხუხუის პროვინცია.
**ჩრდილო-დასავლეთი არგენტინა** (ესპ. Noroeste argentino) — გეოგრაფიული რეგიონი არგენტინაში. მოიცავს კატამარკის, ხუხუის, სანტიაგო-დელ-ესტეროსა და ტუკუმანის პროვინციებს. რეგიონის ტერიტორიაზე გვხვდება 5 სხვადასხვა ბიომი. ყველაზე მაღალი ადგილები წარმოდგენილია ანდებში. გამოიყოფა აგრეთვე პუნისა და ალტიპლანოს პლატოები. აღმოსავლეთი ქარების ზეგავლენით წინაანდების სერადოში ყალიბდება ნოტიო ჰაერის მასები, რომლებსაც აკავებს ანდების აღმოსავლეთი კალთები. ჩამოყალიბებულია სუბტროპიკული ჰავა. ხშირია წვიმა. მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჩასახლებულია მდინარეთა ხეობების ნაყოფიერი მიწების გასწვრივ, სადაც წარმოებს ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობა. მოჰყავთ შაქრის ლერწამი, თამბაქო, ციტრუსები. ამრავლებენ მსხვილ რქოსან საქონელსა და თხას. კალჩაკის ხეობა ცნობილია ღვინის წარმოებით. არის ქალაქები. განვითარებულია ტურიზმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩრდილო-დასავლეთი არგენტინა დაარქივებული 2005-10-26 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* ჩრდილო-დასავლეთი ანდები დაარქივებული 2012-09-18 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**იული ალექსანდრეს ძე რაპოპორტი** (რუს. Юлий Александрович Раппопорт; დ. 1851 — გ. 15 ოქტომბერი, 1917) — რუსი იუველირი, ფირმა „К.Фаберже"-ის ერთ-ერთი წამყვანი ვერცხლის ნაკეთობების ოსტატი.[1]

წარმოშობით იყო კოვნოს გუბერნიის დანტოვსკის ევროპული საზოგადოებიდან. 1890-იანი წლების დასაწყისში მიიღო ლუთერანობა, რის შედეგადაც შეძლო დედაქალაქში მუშაობის დაწყება. სწავლობდა ოქროს ნაკეთობათა ოსტატ შეფთან ბერლინში, 1880 წლიდან იყო ქარგალი სანქტ-პეტერბურგში, 1884 წლიდან მეთაურობდა ვერცხლის ნაკეთობათა სახელოსნოს სახლ №65-ში, ეკატერინეს არხზე.[1]

მხატვრული ჩამოსხმის უბადლო ოსტატი, იული რაპოპორტი, თანამშრომლობდა კარლ ფაბერჟეს ფირმასთან, აწვდიდა ჭურჭელს, მინის, ბროლისა და კერამიკული ვაზების ბუდეებს. მისი ანიმალისტური სხმულები გამოირჩევა ლამაზი დიზაინითა და საიუველირო საქმის მაღალი დონით.[1]

ლიტერატურა
----------

* *Постникова-Лосева М. М.*, *Платонова Н. Г.*, *Ульянова Б. Л.* Золотое и серебряное дело XV-XIX вв. М. 1983;
* *Скурлов В.*, *Смородинова Г.* Фаберже и русские придворные ювелиры. М. 1992;
* *Мунтян Т.* Фаберже. Великие ювелиры России. М. 2000.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Мастерская Ю.А. Раппопорта. Музей «Собрание». ციტირების თარიღი: 1 თებერვალი, 2020.
**ჩინური სინდრომი** (ინგლ. The China Syndrome) — 1979 წლის ამერიკული თრილერი. მთავარ როლს ასრულებს ჯეინ ფონდა, რომელმაც ფილმში შესრულებული როლისთვის მიიღო BAFTA საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მთავარ როლში.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ბირთვულ ელექტროსადგურზე შეფერხება ხდება. ხელისუფლება ფაქტის მიჩქმალვითაა დაინტერესებული. ტელეჟურნალისტი კიმბერლი უელსი, რომელიც ბირთვული ენერგიის შესახებ რეპორტაჟს ამზადებს, ოპერატორთან ერთად შემთხვევით შეესწრება მომხდარს. ოპერატორი ფარულად ჩაიწერს მასალას. ჯეკ გოდელი, სადგურის თანამშრომელი ახერხებს ავარიის თავიდან აცილებას. ტელევიზიის ხელმძღვანელობა ფარული ჩანაწერის ეთერში გაშვებაზე უარს ამბობს. კიმბერლი უელსი, რომელიც აქამდე მხოლოდ გასართობ თემებზე მუშაობდა, დამოუკიდებლად მოქმედებას იწყებს და ცდილობს, სიმართლე დაადგინოს: ხომ არ ემუქრება სადგურს ავარია? გოდელი აღმოაჩენს შეფერხების მიზეზს, შეცდომას აღჭურვილობაში, რაც შესაძლოა დიდი ავარიის მიზეზი გახდეს და ერთ-ერთ ჟურნალისტს ამის შესახებ ატყობინებს. ჟურნალისტი იღუპება. გოდელი ხვდება, რომ ხელისუფლება ჯიუტად აპირებს ფაქტის დამალვას და ამიტომ კიმბერლი უელსს უკავშირდება.

როლებში
-------

* ჯეინ ფონდა — კიმბერლი უელსი
* ჯეკ ლემონი — ჯეკ გოდელი
* მაიკლ დუგლასი — რიჩარდ ადამსი
* პიტერ დონატი — დონ იაკოვიჩი
* სკოტ ბრედი — ჰერმან დეიანგი
* უილფრიდ ბრიმლი — ტედ სპინდლერი
* რიჩარდ ჰერდი — ივან მაკ-კორმაკი
* ჯეიმზ ჰემპტონი — ბილ გიბსონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Movie trailer YouTube-ზე
* 

* „The China Syndrome" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „The China Syndrome" — Rotten Tomatoes