recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**არჩეულის ეგნატე ნინოშვილის მუზეუმი** — მუზეუმი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არჩეულში. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ოფიციალურად გაიხსნა 1950 წლის 18 იანვარს ცნობილი ქართველი მწერლის ეგნატე ნინოშვილის პატივსაცემად. მუზეუმი შედგება ოთხი საგამოფენო დარბაზისაგან. პირველ დარბაზში ნინოშვილის ბავშვობის წლების ამსახველი განყოფილებაა. მეორე დარბაზში გამოფენილია მწერლის მიერ არალეგალური ცხოვრების პირობებში შექმნილი რომანის „ჯანყი გურიაში" ილუსტრაციები. მესამე დარბაზში ეგნატესა და ნადასი კალანდაძის უიღბლო სიყვარულის ამსახველ ამბებს მოგვითხრობს, რომლის შესახებაც მწერალმა მოგვითხრო თავის ნაწარმოებში „ქრისტინე". მეოთხე დარბაზი მთლიანადაა მიძღვნილი თემისადმი: „ეგნატე და თანამედროვეობა". 

ამჟამად მუზეუმში დაცულია 6 ათასამდე ექსპონატი.

მუზეუმი განთავსებულია გურული ტიპის ოდა-სახლში. სახლი აგებულია წაბლის ხის მასალისაგან, ერთსართულიანია, შემდგარია ქვის ბოკონებზე, შედგება სამი ოთახისგან. შენობას ამშვენებს რიკულებიანი აივნები ხის კიბით, გადახურულია მარსელის კრამიტით, სამთავე ოთახში არის ბუხარი. სახლი საგვარეულო იყო, იგი ეკუთვნოდა ეგნატეს მამას, ბიძას და მამიდებს. ოთახები მოწყობილია მათი მემორიალური ნივთებით. სახლს გარშემო აკრავს ნაკრძალი ტყე, ასწლოვანი ხეებით, საერთო ფართობით 7 ჰექტრამდე.

გალერეა
-------

* სახლის ინტერიერისახლის ინტერიერი
* მუზეუმის ინტერიერიმუზეუმის ინტერიერი

ლიტერატურა
----------

* ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმი, თბ. 1984 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არჩეულის ეგნატე ნინოშვილის მუზეუმი***

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16712

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გურიის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი | 
არჩეულის ეგნატე ნინოშვილის მუზეუმი  · ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |
|  |
| ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი | 
ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი  · ოზურგეთის სახვითი ხელოვნების ცენტრი  · გიორგი სალუქვაძის სახლ-მუზეუმი  · დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი  · ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი |
|  |
| ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი | 
მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმი  · ნიკო მარის სახლ-მუზეუმი  · ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი  · ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |

 |
**საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო წარმოების სახელმწიფო კომიტეტის იულონ ლომოურის სახელობის საქართველოს მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი** — მდებარეობდა მცხეთაში, თბილისიდან 22 კმ-ზე. ინსტიტუტი შეიქმნა 1956 წელს საქართველოს მემინდვრეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბაზაზე, ატარებდა ანრი აფციაურის სახელს. 

ინსტიტუტი იკვლევდა მინდვრის კულტურების სელექცია-მეთესლეობისა და მათი კომპლექსური აგროტექნიკური ღონისძიებების შემუშავების, ნიადაგის გაკულტურებისა და ეროზიისაგან დაცვის, ფიზიოლოგიურ-ბიოლოგიურის, საკვებმოპოვების, სტანდარტიზაციისა და სოფლის მეურნეობის ეკონომიკა-ორგანიზაციის საკითხებს. ჰქონდა შემდეგი განყოფილებები: სელექციო-გენეტიკის, მეთესლეობის, საკვებმოპოვების, მარცვლეული კულტურების, მებოსტნეობის. მცენარეთა დაცვის, აგროქიმიის, თესლბრუნვის და ნიადაგის მინიმალური დამუშავების, სოფლის მეურნეობის ეკონომიკა-ორგანიზაციის. სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციის; ლაბორატორიები: ბიოქიმიურ-ფიზიოლოგიური; ქიმიური.

ინსტიტუტს ექვემდებარებოდა კახეთის, გორის, გარდაბნის, წყალტუბოსა და აჯამეთის საცდელი სადგურები, აგრეთვე მცხეთის სასელექციო სადგური; წილკნის, ჯინისის, სამგორის, ახალქალაქის, ხობის ექსპერიმენტული მეურნნეობები. ინსტიტუტს ჰქონდა ასპირანტურა, გამოსცემდა სამეცნიერო „შრომებს".

ლიტერატურა
----------

* *თედორაძე ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 178.
**ტელეკომუნიკაციები აზერბაიჯანში** წარმოადგენს ტელევიზიას, სახმელეთო და მობილური სატელეფონო კომუნიკაციებს, ასევე ინტერნეტს. ამ ინდუსტრიის რეგულირებას ახორციელებს აზერბაიჯანის ციფრული განვითარებისა და ტრანსპორტის სამინისტრო. მთავარი ოპერატორი არის Aztelekom-ი.

ისტორია
-------

XX საუკუნის დასაწყისში არსებობდა ბაქოს სატელეფონო ქსელი.

პირველი **სატელევიზიო მაუწყებლობა** აზერბაიჯანში 1956 წელს გამოჩნდა.

2016 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანში მაუწყებლობს 47 სატელევიზიო არხი, რომელთაგან ოთხი სახელმწიფო საკუთრებაშია: AzTV, Idman Azerbaijan TV (სპორტი), İTV და Medeniyyet TV (კულტურა). 2014 წლის მონაცემებით, ტელევიზიის შეღწევადობის დონე ქვეყანაში 99%-ია.

საკაბელო ტელევიზიის აბონენტთა ბაზის თითქმის 40% კონცენტრირებულია დიდ ქალაქებში. ბაქოში საკაბელო ტელევიზიის შეღწევადობის დონე 2013 წელს 59%-ს შეადგენდა.

2014 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანში მაუწყებლობს 9 AM სადგური, 17 FM სადგური და ერთი მოკლეტალღური სადგური. 2014 წელს ქვეყანაში რადიოს შეღწევადობის დონემ 97% შეადგინა.

**სატელეფონო კომუნიკაციების** მხრივ, 2014 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკაში 1 მილიონ 820 000 სატელეფონო აბონენტია (მსოფლიოში 64-ე ადგილი).

მობილურის აბონენტების რაოდენობა 11 000 000-ია (2014 წელი, 75-ე ადგილი მსოფლიოში).

აზერბაიჯანს აქვს როგორც საბჭოთა პერიოდის სატელეფონო სადგურები, ასევე თანამედროვე ციფრული. ფიქსირებული კომუნიკაციებით სარგებლობენ ფიზიკური და იურიდიული პირები - სახელმწიფო და კომერციული საწარმოები.

ქვეყანაში არის სატელიტური სატელეფონო კავშირი.

რესპუბლიკაში სამი ძირითადი მობილური ოპერატორია: Azercell, Bakcell, Azerfon.

2013 წლის მდგომარეობით რესპუბლიკაში **ინტერნეტის** შეღწევადობის დონე 58.7%-ს შეადგენდა.

ქვეყანას მინიჭებული აქვს დომენი .az.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანის ციფრული განვითარებისა და ტრანსპორტის სამინისტრო - ოფიცალური ვებ-გვერდი
* Azerbaijan Telecoms Market Report - Telecoms, Mobile and Broadband - Statistics and Analyses
* "Перестройка" в отрасли связи Азербайджана

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijan cable TV penetration reaches 28% in 2013
**დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ დედოფლისწყაროში. დაარსდა 1975 წელს. მუზეუმში ძირითადად დაცულია დედოფლისწყაროს ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი თიხისა და ბრინჯაოს მასალა (ძვ. წ. VI–I საუკუნეებიდან გვიანფეოდალურ ხანამდე): საბეჭდავები, სამკაული, სამედიცინო დანიშნულების თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს პინცეტი, საკულტო სკულპტურები, კამეჩის ნიღბები, სკვითური ისრისპირები; ნუმიზმატიკა: VI ს. ვერცხლისა და ოქროს სასანური მონეტები, ქართული, ჰულაგუიდური, რუსული, გერმანული მონეტები; ეთნოგრაფიული მასალა: ქიზიყური ფარდაგები, ხურჯინები, ჯეჯიმები; ფიანდაზი, ოქრომკედით ნაქარგი ყაჯარი, საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ნივთები. მუზეუმში ინახება აგრეთვე XX საუკუნის ქართველ მხატვართა ფერწერული ნამუშევრები (რ. სტურუა, ა. პოპიაშვილი, ჯ. გვიმრაძე, რ. თორდია, ვ. ალბიროვი). დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში დაცულია დაახლოებით 10 ათასი ექსპონატი. მუზეუმის პარტნიორი ორგანიზაციებია ბერლინისა და ჰალეს არქეოლოგიური ინსტიტუტები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 354.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ახმეტის მუნიციპალიტეტი | 
ქისტაურის რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი |
|  |
| გურჯაანის მუნიციპალიტეტი | 
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · გურჯაანის ნატო ვაჩნაძის სახლ-მუზეუმი  · ვაჩნაძიანის მუზეუმი  · ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი  · ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი |
|  |
| დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი | 
დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · დედოფლისწყაროს ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი  · ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი  · ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი |
|  |
| თელავის მუნიციპალიტეტი | 
თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი |
|  |
| ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი | 
ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |
|  |
| სიღნაღის მუნიციპალიტეტი | 
სიღნაღის მუზეუმი |
|  |
| ყვარლის მუნიციპალიტეტი | 
ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი  · კოტე მარჯანიშვილის სახლ-მუზეუმი |

 |
**იმერხეული დიალექტი** — ქართული ენის დიალექტი, გავრცელებულია ისტორიულ შავშეთში. ისტორიული შავშეთის ხეობებს შორის ქართული ენა და ქართული ტოპონიმები ყველაზე უკეთ დაცულია ბერთისწყლის/შავშეთისწყლის შენაკადის — იმერხევისწყლის (ფაფართისწყლის) ხეობის სოფლებში: ივეთში, იმფხრევლში, იმნიეთში, ქოქლიეთში, წყალსიმერში, ბზათაში, შოლტისხევში, წეთილეთში, აგარაში, ხოხლევში, მანატბაში, ზაქიეთში, თეთრაკეთში, ბაძგირეთში, ხევწვრილში, ზიოსში, უბეში, დაბაში, დასამობში, ჩაქველთაში, ჩიხორში, უსტამისში, სურევანში, დევიეთში, დიდმერეში, ლიონეთში, დავლათში, შერთულში, ფარნუღში, მაჩხატეთში, ჯვარისხევში, ანდრიაწმინდაში და სხვა.

იმერხეული მეტყველების ნიმუშები პირველად გამოაქვეყნა ნიკო მარმა (1911წ.); 1993 წელს უფრო სრულყოფილი მასალა გამოსცა შუშანა ფუტკარაძემ. იმერხეველ ქართველთა უდიდესი ნაწილი დღემდე დედაენაზე თავისუფლად მეტყველებს (თუმცა ბავშვებს უკვე უჭირთ ქართულად მეტყველება). 

იმერხეული დიალექტი აჭარულსა და მაჭახლურს ჩამოჰგავს, მაგრამ სერიოზული სხვაობა შეინიშნება ფონეტიკაშიც (**ხარი** ბგერა, პალატალიზებული ხმოვნები, დეზაფრიკატიზებული **ძ**...), მორფოლოგიაშიც (მეორე სუბიექტური პირის ნიშნად **ჰ**-ს აქტიური გამოვლენა, **მა**-, **წამა**- ზმნისწინების, მატოპონიმებელი -**თი** სუფიქსის აქტიური გამოყენება) და ლექსიკაშიც (ღენჭი/ღარჭი – მოზრდილი ბიჭი, ბახალა – გოგო, ამეზღამ – ამაღამ, იტაქანი - სტაქანი, ლახანა - კომბოსტო, კოდავი - კოდალა, ჯაჭკვი - ჯაჭვი...); შდრ. იმერხეველის დაკვირვება: „აჭარული და აქეური გურჯიჯა ერთმანეთ არ ეწყობა" (შ. ფუტკარაძე). იმერხეულ კილოში გამოიყოფა **ზემოიმერხეული** და **ქვემოიმერხეული** კილოკავები.
**ჩეკოს ტბა** (რუს. Чеко) — მტკნარი ტბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში, ზღვის დონიდან 354 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს ქალაქ კრასნოიარსკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 760 კილომეტრში, ხოლო ტუნგუსკის მეტეორიტის შესაძლო ვარდნის ადგილის ეპიცენტრიდან 8 კილომეტრში. 1929 წლამდე ჩეკოს ტბა არ იყო აღნიშნული არც ერთ რუკაზე, რაც სავარაუდოდ ტბის გარშემო ტერიტორიის არასრულყოფილი შესწავლით იყო გამოწვეული. ტბის ზედაპირის ფართობია 0,25 კმ², სიღრმე უდრის 50 მ-ს, ფსკერი კონუსისებური ფორმისაა. ჩეკოს ტბა ვრცელდება მდინარეების ჩუნიას, პოდკამენაია-ტუნგუსკისა და ენისეის აუზში. 

ბოლონიის უნივერსიტეტის გეოლოგების ჯგუფმა წამოწიეს ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით ტუნგუსკის მეტეორიტის კრატერის ნაშთს შესაძლოა ჩეკოს ტბა წარმოადგენდეს. 1961 წელს ტბაზე ჩატარდა დეტალური გამოკვლევა და დადგინდა, რომ ტბის ასაკი შეადგენს არა ნაკლებ 5000 წელს.[1] თუმცა ახალმა კვლევებმა საპირისპირო უჩვენა და გამოირკვა, რომ ტბის ასაკი სულ რაღაც 100 წლამდეა.[2] ზონდირების აკუსტიკური ექო გვარწმუნებს ტბის ფსკერის მეტეორიტულ წარმოშობაზე. ზონდირებამ უჩვენა ასევე ტბის ფსკერის კონუსისებური ფორმაც.[3] ასაკი დაფუძნდა ტბის ფსკერზე არსებული შლამის დანალექებიდან გამომდინარე. მაგნიტური მონაცემები უჩვენებენ შესაძლო ქანის არსებობას, რომელიც შეიძლება შეჯახების სხეულის ფრაგმენტს წარმოადგენდეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ციმბირის კრატერს მიაგნეს? (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Preliminary results from the 1961 combined Tunguska meteorite expedition
2. ↑  Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact?
3. ↑  The Tunguska Mystery
**ღვია** (ლათ. Juniperus) — მცენარეთა გვარი კვიპაროზისებრთა ოჯახისა. ერთ- ან ორსახლიანი მარადმწვანე ხეები ან ბუჩქებია; სინათლის მოყვარული, სიმშრალის ამტანი, ყინვაგამძლე და ნიადაგისადმი ნაკლებად მომთხოვნი. ხემაგვარი ღვიები ქმნიან ნათელ ტყეებს ხმელთაშუაზღვისპირეთში, მცირე და ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ რაიონებსა და მექსიკაში. ამას გარდა გავრცელებული არიან ყირიმის, კავკასიის, შუა აზიისა (სადაც „არჩა" ეწოდება) და შორეული აღმოსავლეთის ტყის ზონაში, ტყე-ტუნდრასა და მთიან რაიონებში.

ფოთლები ნემსისებრი და მჩხვლეტიაა, განლაგებულია რგოლებში სამ-სამად, ზოგჯერ კი ქერცლისებრი, ყლორტებზე მიკრული და ჯვარედინ-წყვილად განლაგებული. მამრობითი გირჩები განლაგებულია წინა წლის ყლორტების ფოთლის უბეებში და შედგება ქერცლისებრი სპოროფილებისაგან. მდედრობითი გირჩები ბურთისებრია, კენკრისმაგვარი (ე.წ. გირჩანაყოფი), ხორციანი შეზრდილი ქერცლებით, არ იხსნება.

ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში 70-მდე სახეობაა, მათგან რამდენიმე — საქართველოში. მთის შუა სარტყლის ტყეებში ფართოდ (ყოფ. გრძელწიწვიანი ღვია, *J. oblonga*) და აჭარაში სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში კლდეებზე (ყოფ. ქონდარა ღვია, *J. pygmaea*) გავრცელებულია ჩვეულებრივი ღვიის ვარიაცია *J. communis* var. *saxatilis* (ზოგიერთი წყაროთი ეს სახეობები არ წარმოადგენს *J. communis* var. *saxatilis*-ის სინონიმებს და დამოუკიდებელი სახეობებია). იგი ორსახლიანი ბუჩქი ან ხეა, რომლის სიმაღლე 10 მ აღწევს. ტყის ზედა საზღვარზე სუბალპურ და ალპურ სარტყელში ნაშალებზე, ქვიან, კლდოვან ფერდობებზე გვხვდება კაზაკური ღვია (*J. sabina*), რომელიც ხშირად ქმნის რაყას; დაბალია, 1,5 მ-მდე სიმაღლის გართხმული ბუჩქია, უსიამოვნო სუნიანი. ნორჩი მწვანე ტოტები და გირჩები შეიცავს C ვიტამინს, ეთეროვან ზეთს, რომელსაც მედიცინასა და პარფიუმერიაში იყენებენ. ორივე სახეობას ფერდობების გასამაგრებლად და გასამწვანებლად იყენებენ. შავი ანუ მყრალი ღვია (*J. foetidissima*) და მრავალნაყოფა ანუ დედალი ღვია (*J. polycarpos*) მეჩხერი ტყეების კომპონენტებია. აღმოსავლეთ აშშ-ში იზრდება ვირჯინიული ღვია (*J. virginiana*) — 15–30 მ სიმაღლის ტყეწარმომქმნელი ხე; მისი ვარდისფერბირთვიანი მერქანი გამოიყენება ფანქრების დასამზადებლად, მისგან იღებენ ზეთს, რომელსაც იყენებენ ინსექტიციდად, და იმერსიულ ზეთს მიკროსკოპიისათვის. ჩვეულებრივი ღვია (*J. communis*) 8–12 მ სიმაღლის ორსახლიანი ბუჩქი ან ხეა, აქვს ნემსისებრი ფოთლები. შავ-ლურჯი გირჩანაყოფი ხშირად ვეჟანი ნაფიფქითაა, მწიფდება მე-2 წელს; შეიცავს 0,5–1,5% ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ ღვინისა და ლიქიორის არომატიზაციისათვის, ჯინის წარმოებაში.

ღვიის მრავალი სახეობა დეკორატიულია, ხშირად ბაღ-პარკებში ამრავლებენ გასამწვანებლად. მწიფე გამხმარი ნაყოფის ნაყენს მედიცინაში შარდმდენ საშუალებად იყენებენ.

ქართლურად (მცხეთა, საგურამო) ეწოდება **ტუია**; ქიზიყურად — **ღვიო**; ინგილოურად — **არჩან**; აჭარულად — **ოდაღაჯი**; სვანურად — **ჭყერი**, **ჭყერუ**.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, ღვია // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. 1 2 3  *ივანიშვილი მ.*, ღვია // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 587.
3. 1 2  *Баландин С. А.* Можжевельник // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 602.
4. ↑  *Juniperus oblonga* M.Bieb. The Plant List. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021
5. ↑  *Juniperus pygmaea* K.Koch. The Plant List. ციტირების თარიღი: 31 ოქტომბერი, 2021
ჯილეხის ბაცილა
**ჯილეხი** ანუ **ციმბირის წყლული**, ანუ **ანტრაქსი**, **ხუზარა** — ცხოველებისა და ადამიანის მწვავე ბაქტერიული დაავადება, რომელსაც იწვევს ჯილეხის ბაცილა (Bacillus anthracis). ჯილეხი ზოონოზების ტიპური წარმომადგენელია. ამ ტიპის ინფექციის გადატანა შესაძლებელია ტრანსმისიული, ალიმენტური და ასპირაციული გზებით. ადამიანის დაზიანება ხდება დაავადებულ ცხოველებთან კონტაქტის საშუალებით, ზოგჯერ კი ასეთი ცხოველების ხორცის საკვებად გამოყენების შემთხვევაში. დაავადების გადატანაში გარკვეული როლი მიუძღვით მექანიკურ გადამტანებს, კერძოდ, სისხლსმწოველ მწერებს.

ჯილეხის გამომწვევი
------------------

ჯილეხის გამომწვევი — Bacilus anthracis — აღმოაჩინა 1876 წელს გერმანელმა რობერტ კოხმა. ჯილეხის გამომწვევი ხასიათდება არაჩვეულებრივი მდგრადობით და შეუძლია სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება წლობით და ათეულ წლობითაც კი. ისინი დუღილს უძლებენ 45-60 წუთის განმავლობაში, ავტოკლავირებისას (110c) იღუპებიან 5 წუთის განმავლობაში. ხორცის დამარილება, გაშრობა და სხვა ასეთი პროცედურები ჯილეხის სპორებს ვერ ანადგურებს.

გადამტანები
-----------

ჯილეხით უფრო ხშირად მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვრები, თხები, ცხენები, აქლემები და ღორები ავადდებიან. მთავარი ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობა ენიჭებათ მსხვილ რქოსან საქონელს და ცხვრებს. დაავადებული ცხოველები შარდისა და ფეკალიების საშუალებით გამოყოფენ ბაქტერიებს. ავადმყოფობა სწრაფად პროგრესირებს და 2-3 დღეში ან რამდენიმე საათშიც კი იწვევს ცხოველის სიკვდილს.

კლინიკა
-------

ჯილეხით უმეტესად ავადდებიან სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული ადამიანები, სასაკლაოების მუშები და სხვა. ამ დაავადების საინკუბაციო პერიოდი ჩვეულებრივ ხანმოკლეა, 2-3 დღე. განსაკუთრებით მძიმედ მიმდინარეობს ანთრაქსის ფილტვის ფორმა, რომელიც გულსისხლძარღვთა სისტემის მძიმე დაზიანების გამო, ხშირად სიკვდილით მთავრდება. რაც შეეხება ანთრაქსის კანის ფორმას ის ნაკლები ლეტალობით ხასიათდება ფილტვის ფორმისგან შედარებით.

მკურნალობა
----------

ჯილეხის მკურნალობა კომპლექსური ტიპისაა და მოიცავს სამ მთვარ ტიპს ესენია: სეროთერაპია, ქიმიოთერაპია და ანტიბიოტიკოთერაპია, ამ უკანასკნელმა ბოლო წლებში ფართო გამოყენება ჰპოვა. კერძოდ, იყენებენ ბეტალაქტამებს, ამინოგლოკოზიდებს, ტეტრაციკლინებს და სხვა პრეპარატებს.

პროფილაქტიკა
------------

ვაქცინა ანთრაქსის წინააღნდეგ პასტერმა შეიმუშავა ჯერ კიდევ 1881 წ. მაღალი რისკის ადამიანებში შესაძლებელია ჩატარდეს იმუნიზაცია უუჯრედო ვაქცინით, რომელშიც იმუნოგენის სახით შედის გასუფთავებული დამცავი ანტიგენი.

სქოლიო
------

1. ↑  О.К. Поздеев, В.И. Покровскийб Медицинская Микробиологияб 2005.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურული**. |

**კობა ელგუჯას ძე გურული** (დ. 23 აპრილი, 1930, სოფ. ქვედა საქარა, ზესტაფონის რაიონი, — გ. 9 აპრილი, 2010, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, ოქრომჭედელი და მოქანდაკე. თანამედროვე ქართული ჭედური ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967).

ბიოგრაფია
---------

1949-1956 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. გურულის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია თემატიკის მრავალფეროვნება, დეკორაციულობა. ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია ჭედური კომპოზიციები — „მედეას მოტაცება", „რუსთაველი და ვეფხვი", „თინათინის სიმღერა", „სინაზე" და სხვა (ყველა 1965, გემი „რუსთაველი"), „ცეკვა", „ნადიმი" და სხვა (ყველა 1968, გემი „აჭარა"), იზმირის მსოფლიო გამოფენისათვის შექმნილი 26-მეტრიანი ფრიზი — „ინდუსტრია", „სიჭაბუკე" და „შრომა" (1967), „პაპა ქვევრთან" (1971, ავტორის საკუთრება). ტრიპტიქი „სული წამებისა" - „ამირანი", „წმ. შუშანიკი", „წითელარმიელი" (1971, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), ციკლი „მიწა და ადამიანები" (1963-1974, ავტორის საკუთრება) და სხვა. ქანდაკება: „ჯანყი გურიაში" (1958, დგას ნასაკირალში), „თებრონე მიდის წყალზედა" (1957, თაბაშირი, ავტორის საკუთრება) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 316.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კობა გურული — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ  **გიორგი ბადრიძე**. |

**გიორგი დავითის ძე ბადრიძე** (დ. 23 ივნისი, 1928, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი ჟურნალისტი, კინოდრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1980), დავით ბადრიძის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

1951 წელს დაამთავრა თსუ ისტორიის ფაკულტეტი და მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტის ასპირანტურა (1954). მუშაობდა გაზეთ „ზარია ვოსტოკას" მოსკოვის კორესპონდენტად (1954–1962), საქართველოს კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარ რედაქტორად (1962–1964), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის ორგანიზაციის მდივნად (1964–1971), კონცერნ „ქართული ფილმის" სასცენარო-სარედაქციო კოლეგიის წევრად (1971-იდან). ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1954-იდან. მისი მონაწილეობით შეიქმნა სცენარები ქართული მხატვრული ფილმებისათვის, მათ შორის: „ჩარიჩარამა" (1974, რეჟისორი ნ. სანიშვილი), „კავკასიელი ტყვე" (1975, რეჟისორი ტ. კალატოზიშვილი), „აიშიკ-ყარიბი" (1988, რეჟისორი ს. ფარაჯანოვი), საქართველო-საფრანგეთის ერთობლივი ფილმი „XXI საუკუნე და.." (1988, რეჟისორი ო. გვასალია), „კროსვორდის ამოხსნის მოყვარულთათვის" (1982, რეჟისორი ბ. წულაძე), „ვინ არის მეოთხე" (1984, რეჟისორი ო. კობერიძე), „ისინი" (1992, რეჟისორი ლ. ზაქარეიშვილი), „და სასახლეში ეპოვებ სიყვარული" (1992, რეჟისორი ქ. დოლიძე) და სხვ. მისი სცენარებით შექმნილია სატელევიზიო ფილმები: „მეარღნე", „ხაბაზები" და სხვა. როგორც მსახიობი გადაღებულია ფილმებში: „არ დაიდარდო", „რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე", „პეტროვკა 38", „თბილისი და თბილისელები" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 324.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ბადრიძე (ჟურნალისტი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ინგული** (უკრ. Великий Інгул) — მდინარე სამხრეთ უკრაინაში. სამხრეთი ბუგის მარცხენა და ყველაზე დიდი შენაკადი. მიედინება კიროვოჰრადისა და მიკოლაივის ოლქებში. სიგრძე — 354 კმ, აუზის ფართობი — 9890 კმ². მცირე გემები დაცურავენ 55 კმ. ყელიდან სოფელ პერესადოვკამდე.

ეტიმოლოგია
----------

სიტყვა *ინგული* (Інгул), რუსული ენის ეტიმოლოგიური ლექსიკონის (მაკს ფასმერი) მიხედვით, შესაძლებელია თურქული წარმომავლობისა იყოს, უკავშირენენ თურქულ äŋgül „წყნარი, ледачий".

ჰიდროგრაფია
-----------

მიკოლაევის ხედი 10 კმ, სიმაღლიდან ინგული ჩაედინება ს. ბუგში
ინგული სათავეს იღებს პატარა ტყის ტბიდან სოფელ ბროვკოვეში ნოვომირგოროდსკის რაიონი კიროვოჰრადის ჩრდილოეთით. მიედინება სამხრეთისაკენ და იყოფა 2 ტოტად. მიკოლაივთან უერთდება მდ. სამხრეთ ბუგს. სათავეებისკენ მდინარეს გაცილებით ნაკლები კალაპოტი აქვს, ის ნაკლებად დაკლაკნილია. 

შუა წელში კალაპოტი ფართოვდება 30 მ, ქვედა წელში — 80 მ-მდე და მაქსიმალური სიღრმე უმეტესწილად 0,7-1,2 მ, დინების სიჩქარე — 0,5 მ /წ (1,8 კმ / სთ). ინგულის შენაკადებია: სუგოკლია, აჯამკა, კამიანკა, გრომოკლია, ბერეზივკა და სხვა.

მდინარე იკვებება უმეტესწილად თოვლით და წვიმით. იყინება დაახლოებით დეკემბრის პირველ ნახევარში, ყინული არამდგრადია; დნობას იწყებს თებერვლის ბოლოს და მარტის დასაწყისში.

გამოყენება
----------

ინგულის წყალი გამოიყენება წყალმომარაგებისათვის და მორწყვისათვის — მდინარის აუზში მოწყობილია სარწყავი სისტემები 33 ათ. ჰა. ასევე ზედა წელში მოწყობილია ხელოვნური ტბები სადაც თევზებს ამრავლებენ.

სხვადასხვა
----------

ზემო ინგულზე, სტეპებს შორის სოფელ პელეგიივკაში (ნოვობუჰის რაიონი), **სოფიევკის წყალსაცავის** მშვენიერ ნაპირზე მდებარეობს „პერლინა სტეპუ" — ლამაზი წმინდა მიხაილის სახელობის ქალთა მონასტერი, ცნობილი როგორც Пелагіїва церква. 
მიკოლაევის ოლქში 2002 წელს შეიქმნა რეგიონალური ლანდშაპტური პარკი Приінгульський, რომლის ფართობია 3,15 ათ.ჰა. 

ინგული კროპივნიცკიში.

ქალაქები
--------

* კროპივნიცკი
* მიკოლაივი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 132.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Експедиція річкою Інгул
* Інгул, що причаївся
* Река Ингул (Великий Ингул) (рос.) დაარქივებული 2016-04-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   რუსული ენის ეტიმოლოგიური ლექსიკონი მაკს ფასმერი
ალქიმიკოსები ლაბორატორიაში
**ალქიმია** (არაბ. الكيمياء) — შუა საუკუნეებში იყო მეცნიერება, რომლის მიზანი სხვადასხვა ლითონების ძვირფას ლითონებად (ოქრო, ვერცხლი) გარდაქმნა იყო. ალქიმიკოსებს ოქრო ყველაზე სრულყოფილ ნივთიერებად მიაჩნდათ და ისეთ ნივთიერებას ეძებდნენ, რომელიც უბრალო ლითონის ოქროდ გარდაქმნას დააჩქარებდა. ამ ნივთიერებას ზოგი „ფილოსოფიურ ქვას", ზოგი „წითელ ლომს", ზოგი კი „უკვდავების ელექსირს" უწოდებდა. ალქიმიკოსებმა, მიუხედავად იმისა, რომ მიზანს ვერ მიაღწიეს, მაინც დიდი წვლილი შეიტანეს ქიმიის განვითარებაში. მათ შექმნეს მრავალი ქიმიური ლაბორატორია, სადაც შეისწავლეს ნივთიერების ბევრი თვისება, გამოიგონეს მრავალი ლაბორატორიული ხელსაწყო.
ალქიმიკოსთა ყველაზე ცნობილი მიზნები იყო: ნებისმიერი მეტალის ოქროდ ან ვერცხლად გადაქცევა (ქრისოპოეია) და პანაცეას ანუ სიცოცხლის ელექსირის დამზადება.ეს არის წამალი რომელიც საშუალებას იძლევა განკურნოს ნებისმერი დაავადება და მოგანიჭოს უკვდავება.
შუა საუკუნეების დასაწყისში ევროპელმა და აზიელმა ალქიმიკოსებმა დიდი დრო დაუთმეს ფილოსოფიური ქვის, ლეგენდარული ნივთიერების ძიებას, რომელიც მოიაზრებოდა აუცილებელ ინგრედიენტად ორევე ზემოთჩამოთვლილი მიზნის მისაღწევად.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ქიმიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შინაური კატა** (ლათ. Félis silvéstris cátus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი კატისებრთა ოჯახისა. შინაური კატა გამოირჩევა მეგობრობის უნარით. ადამიანისა და კატის მეგობრობა 10 000 წელია გრძელდება, თავიდან მან ადამიანების დაფასება მოიპოვა იმით, რომ ანადგურებდა პარაზიტებს. ის ჭკვიან ძუძუმწოვრებს მიეკუთვნება და ექვემდებარება გაწვრთნას.
უბრალო კატამ შეიძლება მოახდინოს მანიპულირება სხვადასხვა საგანზე ან მექანიზმზე. გამოირჩევა მისტიციზმითა და უცნაურობით. მასზე შექმნილი და დაწერილია მრავალი მითი.
კატას ინტელექტის თვალსაზრისით შეუძლია სწავლა, ფიქრი, ამა თუ იმ პრობლემის გადაჭრა, მოხერხებულობა და გონიერება. სახლის კატები შეგუების უნარით ხასიათდებიან. ზოგიერთი კატა მტაცებელია (უყვარს ნადირობა), ამიტომ მათ უწევთ ფიქრი, თუ როგორ მოიტაცონ ესა თუ ის ცხოველი, შემდეგ შეკრან მსხვერპლი, როგორც აკეთებენ მგლები.

კვება
-----

კატები არიან ხორცისმჭამელი ცხოველები. მგლების, ძაღლების, მელიების და სხვა ზოგიერთი მტაცებლებლისგან განსხვავებით კატები არიან ყველაფრის მჭამელები. მიჩვევის შემთხვევაში, კატას შეუძლია გახდეს ვეგეტარიანელი, თუმცა, ჩვეულებრივ მოითხოვენ ხორცს. მათ ბრჭყალებს შეუძლია საჭმლის დაჭრა. კატებს აქვთ მოკლე ნაწლავები (როგორც ყველა ხორცისმჭამელს). ზოგჯერ, ისინი მუცელს ისუფთავებენ რწყევით, თუმცა ეს შეიძლება იყოს დაავადებაზე მომანიშნებელიც. კატის კუჭ-ნაწლავის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა ხორბლის ყლორტი.

კატებს, რომლებსაც შეუძლიათ გარეთ გასვლა, ცდილობენ მოიპოვონ საკვები, როგორიცაა თაგვები და მცირე ფრინველები.

სქოლიო
------

1. ↑  კატების რევოლუცია.
2. ↑
3. ↑   The Feline Patient
**რძემჟავას ბაქტერიები** — ჯგუფი ფილოგენეტიკურად არამონათესავე მიკროორგანიზმებისა, რომლებიც ცხოვრობენ მხოლოდ დუღილის პროცესის ხარჯზე, რომლის დროსაც წარმოიქმნება რძემჟავა. ენერგიის წყაროდ იყენებენ ლაქტოზას და სხვა ნახშირწყლებს. ვითარდებიან მხოლოდ რთულ საკვებ გარემოებში. მათ რიცხვს მიეკუთვნებიან გრამდადებითი ფაკულტატური ანაერობები, სპორების არწარმომქმნელი (*Sporolactobacillaceae*-ს ოჯახის წარმომადგენელთა გარდა) უმოძრაო ჩხირები და კოკები. სუბსტრატის უტილიზაციის წესის მიხედვით რძემჟავას ბაქტერიებს ყოფენ 2 ჯგუფად: ჰომოფერმენტულებად და ჰეტეროფერმენტულებად. პირველ ჯგუფს მიაკუთვნებენ *Lactobacillus*-ის, *Lactococcus*-ისა და *Streptococcus*-ის გვარების წარმომადგენლებს, რომლებიც გლიკოლიზური გზით ადუღებენ გლუკოზას. ამასთან, დუღილის ძირითადი პროდუქტი არის რძემჟავა (90%-მდე) და მხოლოდ დაახლოებით 10% მოდის ძმარმჟავაზე, ეთანოლზე და სხვ. ჰეტეროფერმენტული რძემჟავას ბაქტერიები წარმოდგენილები არიან *Leuconostoc*-ისა და *Lactobacillus*-ის (*L. brevis*, *L. fermentum*, *L. buchneri*) გვარებით; ისინი ნახშირწყლებს ადუღებენ პენტოზა-ფოსფატური გზით და წარმოქმნიან რძემჟავას (დაახლ. 10%), ნახშირბადის დიოქსიდს, ეთანოლს, ძმარმჟავას და სხვ. ამავე ჯგუფს მიეკუთვნებიან ბიფიდობაქტერიები, რომლებიც გლუკოზას ადუღებენ ე.წ. ფოსფოკეტოლაზური გზით და წარმოქმნიან რძემჟავასა და ძმარმჟავას 2:3 თანაფარდობით.

რძემჟავას ბაქტერიები ფართოდ არიან გავრცელებული ბუნებაში. ცხოვრობენ მცენარეებზე, მათ რიზოსფეროსა და ფესვისპირა ზონაში, მცენარეული ნარჩენების ხრწნის ადგილებში, რძესა და რძის პროდუქტებში, შედიან ნაწლავის მიკროფლორის შემადგენლობაში. დიდი რაოდენობით რძემჟავას წარმოქმნის წყალობით, რომლის მიმართაც თავად მნიშვნელოვან მდგრადობას ავლენენ, შეუძლიათ სწრაფად გამრავლდნენ და გამოდევნონ სხვა მიკროორგანიზმები.

რძემჟავას ბაქტერიების წყალობით იღებენ მწნილებს, რძემჟავა პროდუქტებს (კარაქი, არაჟანი, მაწონი და ა.შ.), სილოსს და სხვ. იყენებენ ნიზინის, ბაქტერიოცინების, დექსტრანის, რძემჟავას წარმოებაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Захарчук Л. М.* Молочнокислые бактерии // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 700.
**ბეჰემოთი** ან **ჰიპოპოტამი** (ლათ. Hippopotamus amphibius; ლათ. *hippopotamos* < ბერძ. ιπποπόταμος *ჰიპოს* – „ცხენი" და *პოტამოს* – „მდინარე") — დიდი ბალახისმჭამელი ძუძუმწოვარი. ბეჰემოთისებრთა (*Hippopotamidae*) ოჯახის ორი გადარჩენილი სახეობიდან ერთ-ერთი (მეორე სახეობაა ლიბერიული, ანუ ჯუჯა ბეჰემოთი).

სხეულის სიგრძეა 4,0–4,5 მეტრი, კუდისა — 34–50 სმ, სიმაღლე მინდაოში 165 სმ-მდე, მასა 1,3–3,2 (4,5-მდე) ტონა. მამალი მნიშვნელოვნად აღემატება დედალს. სხეული კასრისებრი ფორმის და ჯმუხია; თავი მასიური, თითქმის უკისრო; დინგი განიერი; ყურები მოკლე; თვალები პატარა; ფეხები მოკლე, მსხვილი და ოთხთითა, თითებს შორის მცირე ზომის საცურავი აპკებია. კანი თითქმის ტიტველია. ამ სქელი კანის ქვეშ აქვს 5 სმ-მდე სისქის ქონის ფენა. შეფერილობა სპილენძისფერიდან მუქ ყავისფრამდე. კანის ჯირკვლები გამოიმუშავებენ მოწითალო სეკრეტს (ე.წ. სისხლიანი ოფლი), რომელიც კანის ზედა შრეებს წყალში გაჟღენთისაგან იცავს. საჭრელი კბილები და ეშვები (შუანი) მუდმივად ეზრდება. კუჭი სამგანყოფილებიანია.

გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარიდან სამხრეთით, კონტინენტის სამხრეთი ნაწილის გარდა; შემორჩენილია უმეტესად ეროვნულ პარკებში. ბინადრობს წყალსატევებში, რომლებსაც აქვს ყურეები და დაჭაობებული ლერწმიანი ნაპირები. დღის უდიდეს ნაწილს წყალში ატარებს, მისი ზედაპირიდან მხოლოდ თვალები, ნესტოები და ყურები აქვს ამოწეული; ჩაყვინთვის დროს კანის ნაკეცებით ხურავს ნესტოებსა და ყურებს. წყალქვეშ 5 წუთამდე ჩერდება, შეუძლია ფსკერზე სიარული. ცხოვრობს მცირე ჯგუფებად ან ჯოგებად (30 სულამდე), ბებერი მამლები — მარტოსულად. აქტიურია ღამით. ძირითადად იკვებება წყლის მცენარეულობით, ზოგჯერ საბალახოდ ველებზე გადის. საკვების ძიებაში, როგორც წესი, ნაპირს 300 მეტრზე მეტით არ სცილდება, თუმცა ზოგჯერ 30 კმ-მდეც მიდის.

გამრავლება მთელი წლის განმავლობაში ახასიათებთ. მასიური შობადობა ივნის – სექტემბერშია; ამ დროს მამლებს შორის სასტიკი ორთაბრძოლები იმართება. მაკეობა გრძელდება 8 თვე. ბადებს 1, იშვიათად 2 ნაშიერს; ახალშობილი 35–40 კგ-ს იწონის, მაშინვე შეუძლია სიარული და ცურვა. ტყვეობაში მრავლდება. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 40–50 წელია.

ხორცის, ტყავისა და ქონის გამო, დიდი ხნის განმავლობაში იყო მოპოვების ობიექტი; დღეს მასზე ნადირობა აკრძალულია. შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა, და CITES-ის II დანართში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* IUCN Hippo Specialist Group დაარქივებული 2011-04-16 საიტზე Wayback Machine.
* Hippos of Lake Edward დაარქივებული 2008-10-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Щипанов Н. А.* Бегемоты // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 154.
2. 1 2 3   ბეჰემოთისებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 352.
3. ↑  Lewison, R.; Pluháček, J. (2017). „*Hippopotamus amphibius*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2017**: e.T10103A18567364. doi:10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en. ციტირების თარიღი: 19 November 2021.
**მარკა** (სომალ. *Marka*, არაბ. مركة) — ქალაქი სომალიში.

საერთო მონაცემები
-----------------

ქალაქი მარკა სომალის ქვემო შაბელეს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. 2000 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 230 100 ადამიანს. მარკა მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე, 70 კმ-ში სამხრეთით ქვეყნის დედაქალაქ მოგადიშოდან. ის ასევე საზღვაო პორტია.

ისტორია
-------

მარკა VII საუკუნეში დააარსა ბიიომალის ტომმა, რომელიც შედის ქუშიტური ენების ჯგუფის სომალელი ხალხის ოჯახში. სომალელი ხალხი ამ რეგიონში დასახლდა VI საუკუნეში და ისინი დღემდე ქალაქის ძირითად მოსახლეობას შეადგენენ. ქალაქში და მის შემოგარენში ასევე ცხოვრობენ არაბულენოვანი ბენადირის ხალხი. ქალაქის არქიტექტურა გამოხატულია არაბულ სტილში.

ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, დაწყებული სომალიში იტალიური კოლონიალური მმართველობის დროიდან და პრეზიდენტ მოჰამედ სიად ბარეს მმართველობის ბოლომდე, ქალაქი მარკა იყო კურორტი და დასასვენებელი ადგილი, როგორც უცხოელებისთვის, ასევე ქვეყნის დედაქალაქის მაცხოვრებლებისთვის. 1995-1996 წლებში სომალიში სამოქალაქო ომის დროს, სომალის გარშემო მიმდინარეობდა სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლები (ეგრეთ წოდებული „ბანანის ომი", სომალიში ყველაზე დიდ ბანანის პლანტაციებზე და პორტ მარკაზე კონტროლისათვის, რომლის საშუალებითაც მიდიოდა ბანანების ექსპორტის ძირითადი წილი), მაგრამ თვითონ ქალაქი არ დაზარალებულა. 2008 წლის ნოემბერში ქალაქი დაიკავეს ისლამისტური მოძრაობა ჯამაატ აშ-შაბააბის რადიკალურმა დაჯგუფებებმა.

სქოლიო
------

1. ↑  Somalia City & Town Population. Tageo. ციტირების თარიღი: 31 December 2014.
**ტოკიოს შურისმაძიებლები**– არის იაპონური მანგათა სერია, რომელიც ილუსტრირებული და დახატული იქნა კენ ვაკუის მიერ. მანგა გამოუშვა ,,Kodansha's shōnen manga" ჟურნალმა , ყოველკვირეულ გამოცემაში, 2017 წლის მარტიდან, 2022 წლის ნოემბრამდე.ისტორია მოგვითხრობს 26 წლის ჰანაგაკი ტაკემიჩიზე,მოსაწყენი ცხოვრებით, რომელიც გაიგებს რომ მისი ყოფილი შეყვარებული ტაჩიბანა ჰინატა, გარდაიცვალა და მის სიკვდილში ტოკიო მანჯის ბანდაა გარეული. მომდევნო დღეს, სასმსახურიდან დაბრუნებისას, ტაკემიჩის ვიღაც დაეჯახება და შედეგად იგი ბაქნიდან გადავარდება, იმ მომენტში რომელშიც იგი უნდა მოკვდეს უეცრად თორმეტი წლით უკან, დროში მოგზაურობს და ხვდება იმ წელში როდესაც ის და ჰინატა ერთმანეთს ხვდებოდნენ.როცა ამ ყველაფერს ტაკემიჩი გაანალიზებს გადაწყვეტს რომ გააკეთოს ყველაფერი ჰინატას სიკვდილის შესაჩერებლად.

```
მანგას მიხედვით შექმნეს ანიმე, რომელიც ,,Liden Films"- მა გადაიღო. 2021 წლის აპრილში ანიმე ოფიციალურად გამოვიდა ეკრანებზე. მეორე სეზონი 2023 წლის იანვარში ჩაეშვა, ხოლო აპრილში დასრულდა. მესამე სეზონი ოქტომბერში 2023 წელში დაიწყო. ხოლო ანიმესა და მანგას მიხედვით გადაღებული ფილმი გამოვიდა იაპონიაში, 2021 წლის ივლისში. ფილმის მეორე ნაწილი გამოვიდა აპრილში, 2023 წელში.
2022 წლის დეკემრბრისთვის მანგას 70 მილიონი იყო გაყიდული, რამაც ,,ტოკიოს შურისმაძიებლები" ერთ-ერთ,  ყველა დროის საუკეთესო გაყიდვად მანგად აქცია.
```
**ავტოტროფული ორგანიზმები** (ავტო... და ბერძნ. trophe — საკვები) — ორგანიზმები, რომელთაც არაორგანული ნივთიერებებისაგან ორგანული ნივთიერებების სინთეზირების უნარი აქვთ. ავტოტროფული ორგანიზმებია ყველა უმაღლესი მცენარე. პარაზიტებისა და საპროფიტების გარდა. წყალმცენარეები და ზოგი ბაქტერია. ქლოროფილის მარცვლებიანი მწვანე მცენარეები ორგანულ ნივთიერებებს (ნახშირწყლები, ცილები, ცხიმები) ქმნიან მარტივი არაორგანული ნივთიერებებისაგან (ნახშირორჯანგი და წყალი) მზის სინათლის ენერგიის მონაწილეობით, ე. ი. ფოტოსინთეზის მეშვეობით. ფოტოსინთეზის უნარი აქვს ზოგ პიგმენტოვან ბაქტერიასაც (მწვანე და მეწამული გოგირდოვანი ბაქტერიები). ავტოტროფული ბაქტერიების უმრავლესობა (ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები, თიობაქტერიები, უფერო გოგირდოვანი ბაქტერიები) ორგანული ნივთიერების სინთეზს ახდენს ზოგი არაორგანული ნივთიერების (გოგირდწყალბადი, ამიაკი და სხვა) დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილი ენერგიის ხარჯზე, ე. ი. ქემოსინთეზით. ავტოტროფული ორგანიზმების როლი ბუნებაში დიდია — ისინი ქმნიან სიცოცხლისათვის აუცილებელ ყველა ორგანულ ნივთიერებას. შეადარეთ ჰეტეროტროფული ორგანიზმები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 176.
**ბარბარა ბახი (გოლდბახი)** (ინგლ. Barbara Bach, Lady Starkey (born Barbara Goldbach); დ. 27 აგვისტო, 1947, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი.

ბარბარას დედა ირლანდიელი, ხოლო მამა ებრაელი იყო ავსტრიადან. 16 წლის ბარბარამ სკოლა მიატოვა სამოდელო კარიერისთვის. მან თავისი გვარი გოლდბახი შეამოკლა და გახდა ბახი. 18 წლის ასაკში გათხოვდა იტალიელ ბიზნესმენ, გრაფ ავგუსტო გრეგორინზე, რომელთანაც ორი შვილი — ფრანჩესკა (დ. 1968) და ჯანი (დ. 1972) შეეძინა. იტალიაში გადასვლის შემდეგ მუშაობდა ტელევიზიაში და თამაშობდა ფილმებში. 1975 წელს ამერიკაში დაბრუნდა, სადაც გააგრძელა სატელევიზიო კარიერა. მან როჯერ მურთან ერთად ითამაშა 1977 წლის ფილმში ჯაშუში, რომელსაც ვუყვარდი, სადაც ჯეიმზ ბონდის გოგონა განასახიერა.

1981 წელს ცოლად გაჰყვა ინგლისელ მუსიკოსს, The Beatles-ის ვოკალისტს, რინგო სტარს, რომელიც 1980 წელს ფილმის „Caveman"-ის გადაღების პერიოდში გაიცნო.

ბარბარა თავისუფლად ფლობს იტალიურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ბარბარა ბახი***
* 

* ბარბარა ბახი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 11013162
* BNE: XX1278786
* BNF: cb13891025d (data)
* GND: 1093573473
* ISNI: 0000 0001 0903 415X
* LCCN: no98101937
* MusicBrainz: 80a4ee1b-e3e0-46c4-be17-af62c8755af7
* NKC: xx0150726
* The NLP id a0000001697032 is not valid.
* SUDOC: 160196752
* VIAF: 56234652
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 56234652

 |
**უჯრედის ჩანართები** არის ის სტრუქტურები, რომელთაც უჯრედი შეიცავს. ისინი, ძირითადად, სხვადასხვა ნივთიერების მარაგს წარმოადგენს. ამიტომ უჯრედის არსებობის სხვადასხვა სტადიაში ჩანართები შესაძლოა იყოს დიდი რაოდენობითაც ან საერთოდ არ არსებობდეს.

დახასიათება
-----------

ჩანართები, ძირითადად, სხვადასხვა ზომის წვეთებისა და მარცველის სახით გვხვდება. ცხიმები განსხვავებული ზომის წვეთებად გროვდება, ნახშირწყლები და ცილები კი - მარცვლების სახით. 

ცხიმის წვეთები დიდი რაოდენობითაა მცენარეთა თესლების, აგრეთვე ცხოველთა კანქვეშა ცხიმოვან უჯრედებში და სხვა. ნახშირწყლების მარაგი მცენარეულ უჯრედებში ძირითადად სახამებლის მარცვლების სახით გროვდება, ცხოველურ უჯრედებში კი - გლიკოგენის მარცვლების სახით. ცილოვანი ჩანართები განსაკუთრებით უხვადაა ცხოველთა კვერცხუჯრედში, მცენარეთა თესლების უჯრედებში და ორივე შემთხვევაში ჩანასახის საკვებს წარმოადგენს.

წყარო
-----

* "ბიოლოგია" სახელმძღვანელო მე-7 კლასელთათვის. თბილისი. 1998. გვ -46-47 - ავტორები: პროფ. გ.თუმანიშვილი, ბიომეცნ. დოქ. ი.ლაზრიშვილი, პროფ. ნ. მითაგვარია, დოც. ი .ქორქია, პროფ. გ. ღვალაძე, პროფ. ს .ცაგარელი.
**კვარცხანის ციხე** — ციხესიმაგრე ისტორიული კლარჯეთის ჩრდილოეთ პროვინციის ლიგანისხევის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე შეფენილ მაღალ მთებს შორის. კვარცხანის ციხე ლიგანის ქვეყნის ციხეებს შორის გამორჩეულია სტრატეგიული მდებარეობით, დანიშნულებით და მასშტაბით.

შესწავლის ისტორია
-----------------

კვარცხაის ციხის შესახებ წყაროების სიმცირის მიუხედავად, მისი მდებარეობიდან გამომდინარე, ციხე საკმაოდ ხშირად ექცეოდა მოგზაურთა თუ მეცნიერათა ხედვის არეში. დევი ბერძენიშვილი V ექსპედიციის დღიურში კვარცხანის ციხის შესახებ წერდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „შემორჩენილი კედლებისა და კოშკების წყობა „უჯარმულია", საშუალო ზომის კლდის ლოდები, რეგულარული მწკრივებით. კოშკები ზოგი მრგვალია ზოგი კუთხოვანი, ქვედა ციხეში ეკლესიის ნანგრევია: დასავლეთი ნაწილის თაღოვანი გადახურვა ზევიდან ორფერდა გადახურვის ნაკვალევით. ეს ციხე შესაძლოა IX-X საუკუნეების იყოს, აშოტ კურაპალატის დროისა, ის ტურისტულ რუკაზე ჩანს." |
|  |  |

ეთერ ბერიძე კვარცხანის ციხის შესახებ აღნიშნავს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „იგი აშენებულია 150 კვადრატული მეტრის ტერიტორიაზე. კვარცხანიდან თითქმის მიუდგომელი, კედლებჩამოქცეული, მაგრამ საკმაოდ მყარად შემონახულია მისი ცალკეული ნაწილები ისე, რომ თავისუფლად შეიძლება აღადგინო ციხის რეკონსტრუქცია. ადგილზე მისვლისთნავე იგრძნობ ციხის სიდიდეს და სიდიადეს, შორიდან კი მცირე ნაწილი მოჩანს." |
|  |  |

მდებარეობა
----------

კვარცხანის ციხეს აქვს სტრატეგიული მდებარეობა. ის გადაჰყურებს მდინარე ჭოროხს, მის შენაკად ხატილასწყალს, ხატილას ხეობას და მთლიანად ლიგანის ხევს. ამასთან ციხე უყურებს შავშეთიდან და მთიანი აჭარიდან გადმომავალ გზებს. სავარაუდოდ ის განსაკუთრებით წამყვანი ციხე იქნებოდა ფეოდალური ომების პერიოდში. კვარცხანის ციხე სპილენძ-ბრინჯაოს მეტალურგიის ერთი უძველესი კერა იყო ჭოროხის აუზში, რასაც XX საუკუნის დასაწყისშიც კი ჰქონდა გამოყენება. 

სამეცნიერო თუ სამოგზაურო ლიტერატურაში ციხის სახელწოდებად ხშირად გვხვდება სინკოთი. რაც დაკავშირებულია კვარცხანისა და ნიგალს შორის, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე სოფელთან.

ლიტერატურა
----------

* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9
**გულების ციხე** — ქედის მუნიციპალიტეტის ამავე სახელწოდების სოფლის თავში მდებარე საწუმპიას მთაზეა განლაგებული. იგი სოფელ გულებიდან 3-4 კმ-ით არის დაშორებული.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხეს დასავლეთიდან ერთადერთი ვიწრო კლდოვანი მისასვლელი აქვს. ციხის ფართობი 70-80 მ²-ია. აქ მხოლოდ ერთი 14 მ² ნაგებობაა შემონახული, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთი მხრიდან აქვს. შესასვლელის სიგანე 0,95 მ-ია, სიმაღლე — 1,15 მ. შესასვლელის ღრიჭო 1,05 მ სიმაღლეზეა დატანებული. ზღუდარის ლოდის ზომებია 3,10х0,18 სმ. ზღუდარს ქვემოდან კარგად ემჩნევა საურდულე ფოსო. ყველაზე საინტერესოა დასავლეთის კედელი, რომელშიც დატანებულია სამი ლამაზად გამოკვეთილი სათოფური. მათგან ორი გარედან 1,10 მ სიმაღლეზე მდებარეობს, ხოლო მესამე 2,30 მ სიმაღლეზე.

კოშკი უდავოდ სართულებიანი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მისი დაზიანების გამო, ამის საბუთის მიკვლევა არ ხერხდება. ციხის ტერიტორიაზე სხვა რამ ნაგებობების კვალი არ შეიმჩნევა. ციხე ნაგებია ფლეთილი ქვებით კირის ხსნარზე. შეინიშნება უსწორმასწორო წყობა. ეს ქვები აქვე მახლობლადაა მოპოვებული. რაც შეეხება წყლის საკითხს, ეტყობა, მახლობელ წყაროებს იყენებდნენ. აქ შესანიშნავი წყაროებია სასვინტრიაში, ცივწყაროში, წუმპიაში. წყლის შესანახხად უნდა ჰქონოდათ წყალსაცავი, რომლის მიგნება ვერ მოხერხდა.

გულების ციხე მარჯვე ადგილას მდებარეობს. აქედან მხედველობის არეში ექცევა ვრცელი ტერიტორია. ერთი მხრით დანდალომდე, ხოლო მეორეს მხრით შავშეთის ქედამდე და აჭარის წყლის გადმოღმა ზენდიდის სერამდე. იგი ეტყობა ამ ტერიტორიის საბატონოდ იყო აშენებული.

მშენებლობის ტექნიკით (ფლეთილიქვების არასწორი წყობით, სათოფურებით და შემონახული ცნობების საფუძველზე იგი XII-XIII საუკუნეებით თარიღდება.

აღსანიშნავია ასევე ის, რომ 1575-1756 წლებში ამ ციხეში ყოფილან შეხიზნულნი სამცხის ათაბაგი ყვარყვარე IV და მისი დედა დედისიმედი.

ლიტერატურა
----------

* სიხარულიძე ი. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები, თბ. 1962
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბალი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ბალი** (ლათ. Prunus avium) — ქლიავის გვარის ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ხე ინტენსიურად იზრდება (სიმაღლე 15-20 მ-მდე), აქვს მორიგეობით განლაგებული ტოტები და სწორი, მაღალი შტამბი. ფოთოლი მოგრძო ელიფსური ფორმისაა, ყვავილი თეთრი, ქოლგებად შეკრებილი, ნაყოფი კურკიანა — მომრგვალო ან გულისებრი, სხვადასხვა შეფერილობის (ყვითელი, ვარდისფერი, წითელი და შავი). 

ნაყოფის რბილობი წვნიანია, კურკას ცუდად ეცვლება და სიმკვრივის მიხედვით იყოფა ბიგაროებად (მკვრივი რბილობი) და გინებად (ნაზი რბილობი). ამ უკანასკნელს განეკუთვნება უმთავრესად საქართველოში გავრცელებული ბლის ადგილობრივი ჯიშები. ბალს მყნობით ამრავლებენ (ამონაყარს არ იძლევა; გამონაკლისია ქართული ბალი), საძირეებად იყენებენ ბალამწარას, ბალღოჯსა და ბლის კულტურული ჯიშების თესლნერგებს. 

ბალი კულტივირებულია მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში. საქართველოში ბალი გავრცელებულია მეხილეობის ყველა რაიონში და კურკოვანი კულტურების ნარგაობათა 72%-ს შეადგენს. იგი ზომიერი კლიმატის, სინათლის მოყვარული მცენარეა. მაღალხარისხოვან მოსავალს იძლევა ნეშომპალაკარბონატულ ან ლამიან ნიადაგებზე. ხელსაყრელ პირობებში ყოველწლიურად მსხმოიარობს, საშუალო მოსავლიანობა 50-60 ც/ჰა. 

ბალი საადრეო ხილია (მწიფდება მაისსა და ივნისში), ნაყოფი შეიცავს 10-15% შაქარს (გლუკოზა, ფრუქტოზა, ნაკლებად საქაროზა), 0,2-1,1% მჟავას (უმთავრესად ვაშლისას), C ვიტამინსა და კაროტინს. იყენებენ სუფრის ხილად, კომპოტის, მურაბისა და წვნის დასამზადებლად. საქართველოში ფართოდაა ცნობილი ნაპოლეონის ვარდისფერი, მარკის ადრეულა, დროგანის ყვითელი, აგრეთვე ადგილობრივი ჯიშები — ჭოპორტულა, კახაბალი, ძუძუბალი. დარაიონებული ჯიშებია თათრული შავი, ხარისგულა და დროგანის ყვითელი. ეს უკანასკნელი უხვმოსავლიანი, საკმაოდ ყინვაგამძლე, საკონსერვო დანიშნულების საგვიანო ჯიშია და საქართველოში გავრცელების მიხედვით ბლის ნარგაობის 42,2%-ს შეადგენს. ბალი ავადდება გომოზით, ნაყოფის სიდამპლით. მავნებელთაგან აზიანებს ალუბლის ბუზი, ალუბლის ბუგრი და რინქიტი.

ლიტერატურა
----------

* *ცერცვაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 172.

სქოლიო
------

1. ↑  The Plant List: A Working List of All Plant Species. ციტირების თარიღი: 27 January 2014.
**ოლეგ პეტრეს ძე ჟაკოვი** (დ. 1 აპრილი [ ძვ. სტ. 19 მარტი], 1905, სარაპული, ახლანდელი უდმ. ასსრ — გ. 4 მაისი, 1988, პიატიგორსკი) — საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960). სტალინური პრემიის (1946) და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის (1971) ლაურეატი.

1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასცენო ხელოვნების ტექნიკუმის კინოს განყოფილება. 1925-იდან იღებენ კინოში. პირველი მნიშვნელოვანი როლია რადისტი კურტ შეფერი ფილმში „შვიდი მამაცი" (1936). სხვა როლები: იან დრაუნი („ჩვენ კრონშტადტიდან ვართ", 1936), „როლფი" („პროფესორი მამლოკი", 1938), პაული („ჭაობის ჯარისკაცები", 1938), დუდირიოვი („სასამართლო", 1962). ჟაკოვის საუკეთესო როლია თედორე ტალანოვი ფილმში „შემოსევა" (1945; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946). 1970 წელს შეასრულა ბარმინის როლი ფილმში „ტბასთან" (სსრკ სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია 3 ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 238-239.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ოლეგ ჟაკოვი"** ვიკისაწყობში.
* 

* ოლეგ ჟაკოვი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ტეტრადრაქმა მოჭრილი ტემნოსის ზარაფხანაში ძვ.წ 188–170 წწ. შუბლი — ალექსანდრე მაკედონელი, ზურგი — ჰერაკლე და მჯდომარე ზევსი
**ტეტრადრაქმა** (ძვ. ბერძნ. τετράδραχμον) — ვერცხლის მონეტა, რომელიც წარმოიშვა ძველ საბერძნეთში. ის ნომინალურად ოთხ დრაქმას უდრიდა. დროთა განმავლობაში ტეტრადრაქმა ფაქტობრივად გახდა ანტიკურობის სტანდარტული მონეტა, რომელიც გავრცელდა ბერძნული სამყაროს საზღვრებს მიღმა. შედეგად, ტეტრადრაქმა იჭრებოდა დიდი რაოდენობით სხვადასხვა პოლიტიკის მიერ წონისა და სისუფთავის სტანდარტების მიხედვით, თუმცა ათენიდან მიღებული ატიკური სტანდარტით დაახლოებით 17.2 გრამი იყო ყველაზე გავრცელებული. 

მათი დიდი ზომის გამო, ტეტრადრაქმებს ხშირად იყენებდნენ სხვადასხვა სახელმწიფოები თუ მმართველები საკუთარი თავის რეკლამირებისთვის ან პოლიტიკური მესიჯების გადასაცემად. ტეტრადრაქმის პოპულარობა გადააჭარბა ბერძნების პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას და იგი ფართო მიმოქცევაში დარჩა ხმელთაშუა ზღვაში მესამე საუკუნის კრიზისამდე, ხოლო დამცირებული ჯიშები არსებობდა ინდოეთში და ცენტრალურ აზიაში ადრეულ შუა საუკუნეებამდე.

კოლხეთი
-------

კოლხური ტეტრადრაქმა
კოლხეთში ძვ. წ. VI-III საუკუნეებში გავრცელებული იყო მონეტების უნიკალური ტიპი — კოლხური თეთრი, რომლებიც ვანში იჭრებოდა. მისი ერთ-ერთი ნომინალი წარმოადგენდა ტეტრადრაქმას.

ტეტრადრაქმის სამი ცალია ცნობილი, სამივე უპასპორტოა. ერთი მონეტა გამოქვეყნდა 1907 წელს და გამომცემლის მიერ ყოველგვარი არგუმენტაციის გარეშე დაკავშირებული იყო კუნძულ ლესბოსთან (მდებარეობს ეგეოსის ზღვაში, საბერძნეთი). ამჟამად ეს ცალი ინახება ჰააგის მუზეუმში.

1949 წელს საქართველოს მუზეუმის კუთვნილი იდენტური მონეტა გამოსცა პროფ. დ. კაპანაძემ, ხოლო 1957 წელს ბრიტანეთის მუზეუმში დაცული ცალი – ინგლისელმა ქართველოლოგმა დ. ლანგმა.

ლიტერატურა
----------

* Карышковский П. О. Монеты Ольвии. Киев, 1988. ISBN 5-12-000-104-1.
* Tyll Kroha (1977). Artikel „Tetradrachmen", Lexikon der Numismatik, Bertelsmann Lexikon-Verlag, S. 435 f.
* Heinrich Chantraine: Tetradrachmon. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 5, Stuttgart 1975, Sp. 632.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტეტრადრაქმა
* Pictures of Athenian tetradrachms (archive)
* Tetradrachms from Sicily, Syracuse - The Demareteion Tetradrachm

სქოლიო
------

1. ↑  ტეტრადრაქმა
**ბურგოსი** (ესპ. Burgos) — ესპანეთის ბურგოსის პროვინციის დედაქალაქი. ყოფილი კასტილიის დედაქალაქი. შედის ალფოს-დე-ბურგოსის რაიონის ნაწილში და კასტილიასა და ლეონის ავტონომიურ გაერთიანებაში. მოსახლეობით ბურგოსი 37-ე ადგილს იკავებს ესპანეთში. ბურგოსი ცნობილია თავისი ძეხვით, სახელწოდებით "Morcilla de Burgos". იგი მზადდება სისხლისგან, ცხიმისა და ბრინჯისგან.

ისტორია
-------

ბურგოსი დაარსდა IX საუკუნეში (სავარაუდოდ 884 წ.) მეფე ალფონსოს III დიდის მიერ, როგორც მნიშვნელოვანი დასაყრდენი წერტილი მავრებთან ბრძოლის წინააღმდეგ და XI საუკუნემდე გახდა ერთ-ერთი მსხვილი ქალაქი, სადაც კასტილიის მეფეების კორონაციები მიმდინარეობდა. ესპანეთში ყველა ბავშვმა იცის ბურგოსი ცნობილი, როგორც სიდის ქალაქი. ასე უწოდებდნენ XI საუკუნის ესპანელ ეროვნულ გმირს როდრიგო დიაზ დე ბივარს. იგი დასაფლავებულია ამ ქალაქში, ბურგოსის საკათედრო ტაძარში თავის მეუღლესთან დონა ხიმენასთან ერთად. ეს ტაძარი ეკუთვნის იუნესკოს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობას.

ქალაქში ასევე აღსანიშნავია ლას უელგასის მონასტერი, რომელიც კასტილიის მეფის ალფონს VIII მიერ დაფუძნდა 1187 წელს. ამ მონასტერში, გარდა მრავალრიცხოვანი სამეფო სამარხებისა, ინახება ხალიფ მუჰამედ ან-ნასირის ალამი, რომელიც ხელთ იგდეს 1212 წელს ლას ნავას დე ტოლოსის ბრძოლაში, რომელიც რეკონკისტას ერთ-ერთი გადამწყვეტი ბრძოლა იყო.

ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს ბურგოსი იყო გენერალ ფრანსისკო ფრანკოს ნაციონალისტური მოძრაობის ხელმძღვანელობის ქვეშ.

გეორგაფია
---------

ქალაქის საერთო ფართობი 107,08 კმ²-ია. მანძილი ადმინისტრაციულ პროვინციამდე 244 კილომეტრია.

ბურგოსში შედარებით კონტინენტური, მშრალი კლიმატია - ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბურგოსის საკათედრო ტაძარი
* ბურგოსის პროვინცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Бургос - Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона

სქოლიო
------

1. ↑  El condado de Castilla
**ანაბიოზი** (ძვ. ბერძნ. ἀνα-βίωσις, ἀνα-βίωσεως) — ორგანიზმის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც სასიცოცხლო პროცესები, ნივთიერებათა ცვლა და სხვა, დროებით შენელებული ან დაქვეითებულია, მაგრამ ხელსაყრელი პირობებისას კვლავ აღდგება.

ანაბიოზი პირველად ცხოველებში აღმოაჩინა და აღწერა ჰოლანდიელმა მეცნიერმა ა. ლენეჰუკმა, 1701 წელს. ანაბიოზს იწვევს ზოგი საარსებო პირობის გაუარესება. მაგალითად: ორგანიზმის მიერ წყლის დაკარგვა ტემპერატურის შეცვლის გამო. ბევრ ცხოველს — ჰიდრებს, მრგვალ ჭიებს, ხმელეთის მოლუსკებს, ზოგიერთ მწერს, ცხელი ქვეყნების ზოგ ხერხემლიანსაც 50, ზოგჯერ კი 75% წყლის დაკარგვის შემდეგაც კი შეუძლია გამოცოცხლდეს, თუ ხელსაყრელი პირობები შეექმნა. მცირეზომის ცხოველებს, მცენარეულ თესლებსა და სპორებს მაშინაც აქვთ გამოცოცხლების უნარი, როცა ვაკუუმში ან დაბალ ტემპერატურაზე არიან გამომშრალი. ცნობილია, რომ მცენარის გამომშრალი თესლი ორმოცდაათი წლის მანძილზე ინაჩუნებს გაღვივების უნარს.

ანაბიოზად ითვლება ორგანიზმის გაყინვით გამოწვეული მდგომარეობაც. რუსმა მეცნიერმა პ. ბახმეტიევმა დაადგინა, რომ მწერების გამოცოცხლება გაყინვის შემდეგ შესაძლებელია მხოოლოდ არასრული გაყინვისას, როცა ქსოვილური სითხე თხევად მდგომარეობაში რჩება. ანაბიოზი ბუნებრივად ახასიათებს ზოგიერთ ცხოველს. ეს მისი შეგუებაა გარემოს არახელსაყრელ პირობებთან. ზოგადბიოლოგიური თვალსაზღისით ანაბიოზი არის ორგანიზმის ევოლუციის პროცესში გამომუშავებული ფიზიოლოგიური შეგუების ერთ-ერთი უძველესი ფორმა. სასიცოცხლო პროცესების დროებით შეწყვეტა. არსებობის არახელსაყრელ პირობებში მცირე ზომის ცხოველების გადარჩენის ერთადერთი საშუალება იყო.

ოსმოსური ანაბიოზი შეიმჩნევა წყლის ცხოველებში. ამ დროს სასიცოცხლო პროცესთა დაქვეითების მიზეზია მარილების კონცენტრაციის გაზრდა. გაყინვით და გამოშრობით მიღებულ ანაბიოზის მოვლენას იიყენებენ მშრალი ცოცხალი ვაქცინების დასამზადებლად. ბაქტერიათა კულტურების, ვირუსებისა და სიმსივნის უჯრედების ხანგრძლივად შესანახად. გადასანერგი ქსოვილებისა და ორგანოების დასაკონსერვებლად. ანაბიოზის მოვლენას გასაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება გულზე, ფილტვებსა და ტვინზე ქირურგიული ოპერაციების ჩატარებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 419.