recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მანუელ I-ის პერპერა
**პერპერა** (ბერძნ. hyperpyron — გავარვარებული, გაწმენდილი ოქრო), ბიზანტიური ოქროს მონეტა ჰიპერპერონი, ჩაღრმავებული ფორმისა. ემისია უკავშირდება ალექსი I კომნენოსის (1081-1118) სამონეტო რეფორმას (დაახლოებით 1092), ბიზანტიურ წყაროებში ტერმინი „პერპერა" იხსენიება 1093-იდან და ოქროს მონეტებუის ერთადერთი სახელწოდებაა XII-XIII საუკუნეებში და XIV საუკუნის I ნახევარში. 

ტერმინი „პერპერა" ქართულ წერილობით წყაროებშიც, კერძოდ, ათონის ივერთა მონასტრის აღაპებში, დავით აღმაშენებლის 1123 ანდერძში, ვეფხისტყაოსანში. პერპერა აღმოჩენილია საქართველოში (გურჯაანის ბიზანტიური ოქროს მონეტების განძში).

ლიტერატურა
----------

* *ლომოური თ.* ფული შოთა რუსთაველის ეპოქაში, კრ.: შოთა რუსთაველის ეპოქის მატერიალური კულტურა, თბ. 1938;
* *ჯაფარიძე გ.*, ოქროს მონეტის ტერმინოლოგია XI-XIII საუკუნეების საქართველოში, «მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1976, № 3;
* *Абрамишвили Т. Я.* Находки византийских монет в Гурджаани, «Византичский временник», 1958, т. 13;
* *დუნდუა გ.* ქსე, ტ. 8, გვ. 33, თბ. 1984
**ნიტა შტრაუსი**(ინგლ. Nita Strauss; დ. 1986, 7 დეკემბერი) — ამერიკელი როკ-მუსიკოსი. ის არის ალის კუპერის ამჟამინდელი ტურისტული გიტარისტი და აქვს წარმატებული კარიერა, როგორც სოლო არტისტი. შტრაუსი იყო პირველი ქალი ხელმოწერის მქონე მხატვარი Ibanez-ის გიტარით და რეგულარულად გამოსახულია მსოფლიო ბეჭდური ჟურნალების გარეკანებზე, მათ შორის Guitar World და Guitar Player. ის იყო ნომერ პირველი ადგილი გიტარის სამყაროს სიაში "10 ქალი გიტარისტი, რომელიც უნდა იცოდეთ".

კარიერა
-------

სტრაუსმა თინეიჯერობისას დაიწყო გასტროლები საკუთარ ჯგუფთან Lia-Fail-თან ერთად, უმცროსი კურსზე დატოვა საშუალო სკოლა მუსიკის სრულ განაკვეთზე გასაგრძელებლად, ჯგუფში შედიოდა მომავალი მსოფლიო ჩემპიონი მოკრივე მიქაელა მაიერი. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ცნობილი იყო Iron Maiden-ის ყველა ქალთა ტრიბუტ ჯგუფთან The Iron Maidens-თან მუშაობით, შტრაუსის კარიერა მოიცავდა შესრულებას რამდენიმე როკ ანსამბლთან, მათ შორის Consume the Fire, Femme Fatale და ვიდეო თამაშების სუპერჯგუფი Critical Hit.

2014 წელს შტრაუსი იყო ოფიციალური შიდა გიტარისტი Los Angeles Kiss- ისთვის (LA KISS), არენის საფეხბურთო გუნდის მფლობელობაში მყოფი პოლ სტენლის და ჯინ სიმონსი KISS-ისთვის. ჰაუს ბენდი უკრავდა ეროვნულ ჰიმნს და დამატებით მუსიკას აწვდიდა თამაშების დროს.

2014 წლის ივნისში სტრაუსი დაიქირავეს ორიანთის ნაცვლად, როგორც ელის კუპერის ტურისტული გიტარისტი 2014 წლის ტურის დარჩენილი თარიღებისთვის. მას შემდეგ გასტროლებზე გადიოდა ელის კუპერთან ერთად. შტრაუსი წარმოდგენილია როგორც მთავარი გიტარისტი შვიდი სიმღერისთვის დოკერის გილდიის ალბომში, სახელწოდებით The Heisenberg Diaries – Book A: Sounds of Future Past, გამოშვებული 2016 წლის 21 იანვარს. შტრაუსი გამოჩნდა 2017 წლის Netflix-ის დოკუმენტურ ფილმში Hired Gun.

აღიარება
--------

2018 წლის იანვარში, შტრაუსი გახდა პირველი ქალი Ibanez ხელმოწერის შემსრულებელი თავისი მოდელის გიტარით, Ibanez JIVA10. მოგვიანებით DiMarzio-მ გამოუშვა მათი Pandemonium humbuckers, რომლებიც შეიქმნა სპეციალურად მისი JIVA Ibanez გიტარისთვის.

2019 წლის 26 იანვარს შტრაუსის მე-7 წლიურ She Rocks Awards-ზე დააჯილდოვეს "Inspire Award", რომელიც მას გადასცეს ნიკ ბოვკოტმა და მისმა პირადმა გმირმა, სტივ ვაიმ. 

2022 წლის 9 იანვარს სტრაუსი გახდა პირველი ქალი როკ-სოლო შემსრულებელი 32 წლის განმავლობაში, რომელიც მოხვდა Billboard-ის მეინსტრიმ როკ ჩარტში პირველი ადგილი სიმღერით Dead Inside.

პირადი ცხოვრება
---------------

შტრაუსი ამბობს, რომ იგი მამის მეშვეობით ავსტრიელი კომპოზიტორის იოჰან შტრაუსის შთამომავალია. მისი და, ვარშა შტრაუსი, დაქორწინებულია პანჯი ადჰიკუმოროზე, სუჰარტოს შვილიშვილზე, ინდონეზიის მე-2 პრეზიდენტის შვილისგან, ბამბანგ ტრიჰატმოჯოსგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* Nita Strauss კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* ConsumeTheFireOfficial Consume the Fire  Facebook-ზე
* Critical Hit website დაარქივებული 2022-03-30 საიტზე Wayback Machine.
* Docker's Guild website დაარქივებული 2021-04-13 საიტზე Wayback Machine.
* TheGuitarCollective The Guitar Collective  Facebook-ზე
* Kill-Slowly-30186642001 Kill Slowly Facebook-ზე
* thestarbreakers The Star Breakers  Facebook-ზე
* WeStartWars We Start Wars  Facebook-ზე
**საბავშვო ფოლკლორი** — ბავშვებისთვის განკუთვნილი ზეპირსიტყვიერი შემოქმედება, ყველა ის ხალხური ნაწარმოები, რომელიც დაკავშირებულია ბავშვების გარემოსთან და მათი ბუნებისა და ინტერესების გამომხატველია.

საბავშვო ფოლკლორში შედის ნაწარმოებები, რომლებიც მოზრდილთა მიერ ბავშვებისთვის არის შექმნილი, მოზრდილთა რეპერტუარიდან საბავშვო ფოლკლორში დამკვიდრდა ან საკუთრივ ბავშვთა ზეპირსიტყვიერი შემოქმედება. 

პირველი ჯგუფის მაგალითებია სააკვნო ლექს-სიმღერები, სალალაო და შესაქცევარი პოეზია, ნაწარმოებები ცხოველებისა და ფრინველების შესახებ, „ცოცხალი ტყუილის" ნიმუშები და სხვ. ამგვარ ნაწარმოებთა დანიშნულებაა მცირეწლოვანთა გართობა იმ ასაკში, როცა ისინი მთლიანად სხვაზე არიან დამოკიდებულნი. 

მეორე ჯგუფში ერთიანდება უძველესი რიტუალური პოეზია („მზეო, მზეო ამოდი", „ივანესას მოვდიოდი"), თემატიკურად მრავალფეროვანი საისტორიო-საყოფაცხოვრებო ლექსები, შაირები, გამოცანები, ანდაზები და სხვ. გართობასთან ერთად ამ ნაწარმოებების ძირითადი დანიშნულებაა ბავშვებისთვის მოვლენებისა და საგნების შესახებ გარკვეული წარმოდგენის გამომუშავება.

მესამე ჯგუფში თავს იყრის პატარების მიერ შეთხზული, მათი გემოვნების და ბუნების გამომხატველი ნაწარმოებები: გამოსაჯავრებელი და საგინგლაო ლექსები, ნაწილობრივ ენის გასატეხი ფორმულები და სხვ. საბავშვო ფოლკლორში თვალსაჩინო ადგილი უჭირავს ასევე თამაშობებს, ზღაპრებს.

საბავშვო ფოლკლორის მეცნიერულ შესწავლაში დიდი წვლილი შეიტანეს ინგლისელმა ცოლ-ქმარმა ოპებმა (Opie): იონამ (1923–2017) და პიტერმა (1918–1982). ქართულ საბავშვო ფოლკლორს სწავლობდნენ ქსენია სიხარულიძე, ფიქრია ზანდუკელი და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ხალხური სიტყვიერება, შედგენილი ქ. სიხარულიძისა და ფ. ზანდუკელის მიერ, 1972.
* ზანდუკელი ფ. ხალხური საბავშვო პოეზიის ძირითადი სახეები, ქართული ფოლკლორი, ტ. III, 1969;
* ზანდუკელი ფ. საბავშვო ფოლკლორი, ხალხური პოეტური შემოქმედება, III, 1973.
* *ზანდუკელი ფ.*, ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი II, თბ. „მეცნიერება", 1975.
* Boyes, Georgina (1995), ‘The Legacy of the Work of Iona and Peter Opie: The Lore and Language of Today’s Children’. In Rhyme, Reason and Writing, edited by Roger Beard, pp. 131–46. London: Hodder and Stoughton.
**ხრამის მასივი** — კრისტალური მასივი საქართველოში, თეთრიწყაროსა და წალკის მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს ქალაქ თბილისიდან დასავლეთით დაახლოებით 40–50 კმ-ში და ლოქის მასივიდან ჩრდილოეთით 25–30 კმ-ში. შიშვლდება შავი ზღვა-ცენტრალური ამიერკავკასიის ტერეინის ფარგლებში და წარმოადგენს ართვინ-ბოლნისის ბელტის ჰორსტისებური აზევების გადარეცხილ ნაწილს. მოქცეულია ზეგნის ფარგლებში, რომლის თანამედროვე რელიეფი განპირობებულია პოსტ-მიოცენური ლავების ამოღვრით, რომლითაც ოდესღაც მასივიც იყო გადაფარებული. ამჟამად გაშიშვლებულია და გაჭრილია ღრმა ხეობებით.

ფართობი დაახლოებით 150 კმ². ხრამის მასივი საკმაოდ რთული გეოლოგიური აგებულებისაა. მის აგებულებაში მონაწილეობს კამბრიუმამდელი გნაისურ-მიგმატიტური, გვიანვარისკული გრანიტოიდული და კვარცპორფირულ-გრანიტპორფირული და ზედა პალეოზოური ვულკანოგენ-დანალექი წარმონაქმნები. მცირე გავრცელებით სარგებლობს კამბრიულისწინა (?) სერპენტინიტები და მეტამორფიზმის დაბალი საფეხურის გვიანპალეოზოური ქვიშაქვები.

გეოტექტონიკური თვალსაზრისით, წარმოადგენს აგრეთვე სომხით-აზერბაიჯანის ბელტის გაშიშვლებულ ნაწილს. მთავარი წყლის არტერია, რომლის აუზში შიშვლდება მასივის დიდი ნაწილი არის მდინარე ხრამი, რომელიც სათავე იღებს თრიალეთის ქედზე.

ხრამის მასივი ძირითადად შიშვლდება მდინარე ხრამის აუზსა და მისი შენაკადების ჭოჭიანის, კლდეისისწყლისა და ასლანკის ხეობებში. ღრმად ეროდირებული ანტიკლინური სტრუქტურაა.

ხრამის მასივის გეოლოგიური კვლევა XIX საუკუნის შუა წლებიდან დაიწყო. პირველი ცნობები მასივის შესახებ ზოგადი ხასიათისაა და მოცემულია ჯერ კიდევ გერმანელი გეოლოგის ოტო ვილჰელმ ჰერმან აბიხის შრომებში. ინგლისელი გეოლოგი ფელიქს ოსვალდი მასივს „ხრამის ჰორსტის" სახელწოდებით მოიხსენიებდა. 1936–38 წლებში შეიქმნა ხრამის მასივის გეოლოგიური რუკა, სადაც ნაჩვენებია მასივის ამგები ქანების ფორმირების თანამიმდევრობა.

სქოლიო
------

1. ↑  Т. Г. Казахашвили. Геолого-петрографический очерк Храмского кристаллического массива //Тр. ТГУ, 1941, вып.5, сc. 56–126.
2. ↑  Схиртладзе Н.И. Новые данные о верхнем палеозое Храмского массива //ДАН СССР, 1960, 130, №1, с.170-173.
3. ↑  Лоладзе Г. Н. Казахашвили Т. Г. Сборы, систематизация материалов, документирующих петрографию и минерализацию Закавказья (Храмский массив). Фонды ГПГУ, 1936, 356 c.
4. ↑  Хуцишвили О. Д. Тектоника и история формирования Храмского кристаллического выступа //АН ГССР. Геол. ин-т, 1977, вып. 56, 109 с.
5. ↑  Лоладзе Г. Н. Казахашвили Т. Г. Геолого-петрографичкское изучение Храмской кристаллической плиты, геологический отчот ГПГУ, Фонды, 1938, 345 c.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს მეტრო2004.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 23, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |


**ენდემური ჩიყვი** (*adenomatous goiter*, ასევე **იოდდეფიციტური დაავადება**) — გარკვეული გეოგრაფიული რაიონების მცხოვრებთა დაავადება, რომელიც ვითარდება გარემოში იოდის უკმარისობის შედეგად; ხასიათდება ფარისებრი ჯირკვლის გადიდებით.

მიზეზები და რისკფაქტორები
-------------------------

დაავადების ძირითადი მიზეზია იოდის დეფიციტი ნიადაგში, წყალსა და საკვებში. დადგენილია, რომ ადამიანს დღე-ღამეში 100 მკგ-მდე იოდი სჭირდება. თუ ორგანიზმში მისი შეღწევა 50 მკგ-მდე შემცირდა, ვითარდება ენდემური ჩიყვი. თუმცა აღწერილია ენდემური ჩიყვის შემთხვევები ისეთ რეგიონებში, სადაც იოდის შემცველობა ნორმალურია. ასე რომ, ჩიყვის წარმოშობის მიზეზი მხოლოდ იოდის დეფიციტი არ არის. შესაძლოა, ადამიანი საჭირო რაოდენობით იღებდეს იოდს, მარამ მისგან ჰორმონთა წარმოქმნის პროცესი იყოს დარღვეული - იოდმა თიროქსინის წარმოქმნამდე 4 სტადია უნდა გაიაროს. შესაძლოა, ჰორმონის წარმოქმნის რომელიმე სტადიაზე წარმოიშვას დეფექტი, რომელიც ხელს შეუშლის ჰორმონის წარმოქმნას.
ამრიგად, ენდემური ჩიყვის განვითარებას იოდის დეფიციტთან ერთად სხვა ფაქტორებიც უწყობს ხელს. მათ შორის - არარაციონული კვება (ცილების უკმარისობა), საკვებში სტრუმოგენული ნივთიერებების მოხვედრა (თიაოციანიტები), ან ისეთი მიკროელემენტების დეფიციტი, როგორიცაა ბრომი, თუთია, კობალტი, სპილენძი, მოლიბდენი და ისეთი ნივთიერებების სიჭარბე, როგორებიცაა კალციუმი, ფთორი, ქრომი, მაგნიუმი. დიდი მნიშვნელობა აქვს ამ ნივთიერებებს შორის თანაფარდობას. ყოველივე ამის გამო ორგანიზმში მოხვედრილი იოდიდების ორგანულ იოდად გარდაქმნა ბრკოლდება და მცირდება იოდირებული ჰორმონების სინთეზი. 
ენდემური ჩიყვის განვითარებაში გენეტიკურ ფაქტორებსაც მიუძღვის წვლილი - ჩიყვი უფრო ხშირად იმ ბავშვებს ემართებათ, რომელთა მშობლებსაც ეს დაავადება ჰქონდათ.

სქოლიო
------

1. ↑  ჟურნალ „მკურნალის" საიტი

|  |  |
| --- | --- |
| ცხოვრების ვარსკვლავი | *ეს სტატია მედიცინის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლეშკაშის ციხე** — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. მდებარეობს საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, მდ. ციხიაღელის (მდ. ლაჯანურის მარცხ. შენაკადი) შუა წელზე, ნასოფლარის ტერიტორიაზე. 

ციხე შედგება 4-სართულიანი კოშკისა (7,4მ X 7მ) და გრძელი გალავნისაგან, რომელიც დიდ ტერიტორიას შემოსაზღვრავს. კოშკი ნაშენია ფლეთილი ქვითა და კირხსნარით. კარი მე-2 სართულის დონეზეა. ამავე სართულის კედლებში სათვალთვალო ღიობები და შეისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ხის სართულშუა გადახურვა ამჟამად ჩაქცეულია. სავარაუდოდ, მხოლოდ პირველ სართულს ჰქონდა ქვის ორკალთიანი გადახურვა. გალავანი კოშკის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კუთხეებს ებჯინება. ციხის ეზოში სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები შეინიშნება, მიწაში რამდენიმე ქვევრია. ჩანს, ლეშკაშის ციხეს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდა, მას იხსენიებენ რუსი ელჩები ნ. ტოლოჩანოვი, ა. იევლევი (1650-1652) და ი. გიულდენშტედტი (XVIII ს.).

ლიტერატურა
----------

* ალექსი იევლევის 1650–52 წწ. იმერეთის სამეფოში ელჩობის საანგარიშო აღწერილობა, რუსული ტექსტი ქართ. თარგმანით გამოსაცემად მოამზადა ი. ცინცაძემ, თბ. 1969;
* ბერძენიშვილი დ. ბანძელაძე ი. სურამელაშვილი მ. ჭურღულია ლ. ლეჩხუმი, თბ. 1983;
* გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში, გ. გელაშვილის გამოც. ტ. 1–2, თბ. 1962–64;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლეშკაშის ციხე დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
**გაზარია** — შავი ზღვის სანაპირო ზოლში მდებარე გენუის კოლონიების და სავაჭრო ფაქტორიების საერთო სახელწოდება. XIII საუკუნის შუა ხანებში და გვიანი XV საუკუნეებში კოლონიის ადმინისტრაციული ცენტრი ყირიმის სნახევარკუნძულზე ქალაქ კაფაში მდებარეობდა. ტერმინი მომდინარეობს ხაზარების სახელწოდებისგან, რომლებიც თავიდანვე ყირიმის ნახევარკუნძულზე სახლობდნენ, აღსანიშნავია რომ ამ პერიოდში ხაზართა სახაკანო უკვე აღარ არსებობდა.

კოლონია ოქროს ურდოს ხანის მუნქეს მიერ გენუისთვის კაფას გადაცემის შემდგომ დაარსდა. კაფა კომერციულ და სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა, რომელიც მალევე გენუის შავი ზღვის კოლონიების რეგიონალური ცენტრი გახდა. 1357 წელს გენუელებმა დაიკავეს ჩემბალო (ბალაკლავა), 1365 წელს კი ვენეციელებისგან დაიკავეს სოლდაია (სუდაკი).

გენუის შავი ზღვის კოლონიები და სავაჭრო ფაქტორიები
-------------------------------------------------

### ყირიმი

* კაფა
* ჩემბალო
* სოლდაია
* ვოსპორო
* სარსონა
* გოთიის სამართველო (თეოდოროს ტერიტორია)

### დასავლეთ შავი ზღვა

ყირიმის გარდა, გენუის მფლობელობაში შედიოდა რამდენიმე ციხე სიმაგრე შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე, როგორიც იყო მაუროკასტრო (ბელგოროდ-დნესტროვსკი) მდინარე დნესტრის შესართავთან, გინესტრას ციხესიმაგრე ოდესასთან, ლიკოსტომოს ციხე (კილია), კონსტანცას და კალადას კოლონია (დუნაის ზემო დინება).

### ტამანის ნახევარკუნძული

* ტანა (აზოვი)
* მატრეგა (ტმუტარაკანი)
* კოპა
* მაპა (ანაპა)
* ბატარიო (ნოვოროსიისკი)
* კასტო და ლაისო (სოჭი)

### საქართველო

* აბასკია
* ჰაკარი (გაგრა)
* სანტა-სოვია (ალახაძი)
* პეცონდა (ბიჭვინთა)
* კაფო და რექსო (გუდაუთა)
* ნიკოფა (ახალი ათონი)
* სევასტოპოლი (სოხუმი)
* ლო ბატი (ბათუმი)
* სანტა-ანჯელო (მდ. ენგურის შესართავი)


სოლდაიას ციხის პანორამა.
სოლდაიას ციხის პანორამა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Elena A. Yarovaya. *The Heraldry of the Genoese Crimea.* The State Hermitage. SPb. 2010. 208 p. ISBN 978-5-93572-355-2
**ლითონების დამუშავება** — სასურველი ფორმის, ზომის, ზედაპირის ხარისხისა და მექანიკური თვისებების მქონე ლითონის ნაკეთობის მიღება. ლითონების დამუშავებისთვის იყენებენ სხვადასხვა ტექნოლოგიას: სამსხმელო წარმოება, წნევით დამუშავება, ჭრით დამუშავება (იხ. ლითონსაჭრელი ჩარხი), თერმული დამუშავება.

სამსხმელო წარმოება ლითონების დამუშავების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე გავრცელებული ტექნოლოგიაა. ჩამოსხმით მიიღება ლითონისაგან დამზადებული ნაკეთობების ნახევარზე მეტი. გავრცელებულია მიწის ყალიბში ჩამოსხმა, რომლის დროსაც საყალიბე მასად ძირითადად კვარცის ქვიშა გამოიყენება. არსებობს წნევით და ცენტრიდანული ჩამოსხმის მეთოდები. ამ შემთხვევებში ყალიბს ლითონისაგან ამზადებენ. ე. წ. ზუსტი ჩამოსხმისათვის ცვილის მოდელებს იყენებენ. ამ მეთოდით მიღებულ ნაკეთობას მექანიკური დამუშავება არ სჭირდება.

ლითონების წნევით დამუშავების ტექნოლოგიებია: გლინვა, ჭედვა, ტვიფრვა, ადიდვა, დაწნეხა; თერმული დამუშავების ტექნოლოგიებია: მოწვა, წრთობა, მოშვება, დისპერსიული განმტკიცება.

არქეოლოგიური გათხრები ცხადყოფს, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე ლითონების დამუშავების ტექნოლოგიები უძველესი დროიდან ვითარდებოდა, თანამედროვე ტექნოლოგიები კი XX საუკუნის 60-იან წლებში დაინერგა. რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამოქმედდა სსრკ-ში პირველი რადიალური ტიპის უწყვეტი ჩამოსხმის დანადგარი და მსოფლიო პრაქტიკაში პირველად შეიქმნა კომპლექსურად ავტომატიზებული მილსაგლინავი აგრეგატი „400" 1.2 კმ სიგრძის ტექნოლოგიური ხაზით. ამ აგრეგატის ამუშავებამ მინიმუმამდე დაიყვანა ხელით შრომა და შესაძლებელი გახადა დიდი დიამეტრის უნაკერო ფოლადის მილების მიღება. ამ მიღწევისათვის ს. შარაშენიძეს, ნ. გომელაურს, დ. შალიგინს, ი. ჟორდანიას, გ. გევორქიანს, პ. წერეთელს, ს. მალიშევს, კ. გრუშეცკის ლენინური პრემია მიენიჭათ (1969). შემდეგ წლებში მეტალურგიული ინსტიტუტის (ახლანდ. ფ. თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი) მონაწილეობით (ხელმძღვ. ა. ნოზაძე) დამუშავდა დიდი კვეთის მილნამზადის უწყვეტი გლინვის თეორია და რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამუშავდა უწყვეტი გლინვის დგანი. 80-იან წლებში რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატში თერმომექანიკური დამუშავების გამოყენებით შეიქმნა ტიტანით მიკროლეგირებული რამდენიმე მარკის ფოლადი, რომლებიც დაინერგა მილების წარმოებაში (ვ. კოპალეიშვილი, ი. მირიანაშვილი, ი. კვირიკაძე).

XXI საუკუნის 10-იან წლებში, გასული საუკუნის 90-იანი წლების კრიზისის შემდეგ, რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში დაიწყო წარმოების აღდგენა. ამჟამად ლ. დ. მიმდინარეობს სხვადასხვა თანამედროვე ტექნოლოგიით. საწარმოს პროდუქცია გამოიყენება საქართველოში და გადის მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში.

ლიტერატურა
----------

სამთო-მეტალურგიული ენციკლოპედია, ორ ტომად, თბ. 2020.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლითონების დამუშავება[*მკვდარი ბმული*]
**ნონა მანჯავიძე**  (დ. 20 ოქტომბერი, 1942, თბილისი — გ. 2021) — ქართველი ექიმი, ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1988).

ბიოგრაფია
---------

1964 წელს დაამთავრა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში. იკვლევდა პლაცენტის ონკოლოგიურ, ჰისტოქიმიურ და ზოგიერთ კლინიკურ დაავადებებს დედასა და ბავშვს შორის ABO ჯგუფური შეთავსების მიხედვით. ასევე მემკვიდრეობით მიდრეკილებების როლსა და შემაერთებელი ქსოვილის სისტემის მდგომარეობას ალერგიის ფორმირებაში ადრეული ასაკის ბავშვებში. ავტორია 148 სამეცნიერო ნაშრომის პედიატრიის აქტუალურ საკითხებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "პლაცენტის ონკოლოგიური, ჰისტოქიმიური და ზოგიერთი კლინიკურ გამოკვლევათა საკითხისათვის დედასა და ბავშვს შორის ABO ჯგუფური შეთავსების მიხედვით", დაიცვა 1973 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა - "მემკვიდრეობითი მიდრეკილების როლი და შემაერთებელი ქსოვილის სისტემის მდგომარეობა ალერგიის ფორმირებაში ადრეული ასაკის ბავშვებში",დაიცვა 1988 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* ევროპის ალერგოლოგთა აკადემია, წევრი
* ევროპის კლინიკურ იმუნოლოგთა აკადემია, წევრი
* ნიუ–იორკის მეცნიერებათა აკადემია, წევრი
* პედიატრთა საერთაშორისო აკადემია, წევრი

ჯილდოები, პრემიები, პრიზი
-------------------------

* 2000 - ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* პედიატრია : სახელმძღვ. უმაღლ. სამედ. სასწავლებლის სტუდენტებისათვის : 2 ტომად (თანაავტორი) // ტ. 1. - თბილისი, შპს "თობალისი", 2010. - 528 გვ.. - ISBN: 978-9941-423-09-3
**ხალიბიის ბეილიქი** (თურქ. Hacıemir beylikleri) — მცირე თურქმანული სამთავრო (ბეილიქი), რომელიც XIV და XV საუკუნეებში ჩრდილოეთ ანატოლიაში მდებარეობდა.

ისტორია
-------

ტრაპიზონის იმპერატორის იოანე II კომნენოსის მმართველობის დროს (1280–1284) თურქებმა დაიპყრეს ხალიბია რეგიონი თანდათან მომთაბარე თურქული მოდგმის ჩეპნის ტომმა აითვისა. XIV საუკუნეში რეგიონი მონღოლთა ბატონობის ქვეშ მოექცა, შემდეგ ერეტნის ბეილიქს დაემორჩილა. მონღოლთა იმპერიაში დაწყებული შინა აშლილობის (1335–1336) დროს ბეილიქმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ხალიბიის პირველი ბეგი (მთავარი) ბაირამი გახდა. ბაირამი ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლებში აქტიურად მონაწილეობდა. 1348 წელს, მოკავშირე ბეგებთან ერთად ქალაქი ტრაპიზონი ალყაში მოაქცია, თუმცა კოალიციური არმია მალევე დამარცხდა. ბაირამის გარდაცვალების თარიღი უცნობია, თუმცა ტრაპიზონის იმპერიის ქრონიკების თანახმად ხაჯი ემირი 1357 წელს თავს დაესხა მაჩხას. შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ამ პერიოდში ბეილიქის მმართველი ბაირამის ვაჟი, ხაჯი ემირია. 1358 წელს, ხაჯი ემირი ტრაპიზონის იმპერატორის ბასილის (მმ. 1332–1340) ქალიშვილთან, თეოდორასთან ქორწინდება და დინასტიურ კავშირს ამყარებს ტრაპიზონის იმპერიასთან. თუმცა ეს არ აკავებს მას და 1361 წელს, კერასუნტის (დღევანდელი გირესუნი) დაპყრობის მიზნით წარუმატებელ ლაშქრობას იწყებს. მოგვიანებით კავშირი დაამყარა ერეტნას დიდ ვეზირთად, ყადი ბარჰან ად-დინთან, ვისი დახმარებითაც 1380 წელს იპყრობს კოტიორას (დღევანდელი ორდუ). ბეილიქის დედაქალაქი ესკიპაზარში გადავიდა (ორდუს გარეუბანი).

1386 წლის, 24 ოქტომბერს ემირი ტაჯ-ედინი 12,000-იანი ჯარით დაიძრა სულეიმანის წინააღმდეგ, ხალიბიაში შესვლის შემდეგ ტაჯ-ედინი ბრძოლაში დაიღუპა. 1387 წელს ხაჯი ემირი სნეული გახდა და ბეილიქი სამართავად მის ვაჟს სულეიმანს გადასცა. თუმცა, როცა ის გამოკეთდა შეეცადა მისი სამფლობელოს დაბრუნებას. ამან ბეილიქში მამასა და შვილს შორის სამოქალაქო ომი გამოიწვია. 1397 წელს სულეიმანმა დაიკავა კერასუნტი.

ყადი ბარჰან ად-დინის გარდაცვალების შემდეგ, სულეიმანმა ოსმალთა მორჩილება აღიარა. თუმცა ოსმალების ანგორის ბრძოლაში (1402) დამარცხების შემდეგ ბეილიქმა დროებით ისევ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. საბოლოოდ ის 1427 წელს ოსმალეთმა დაიპყრო.

სქოლიო
------

1. ↑  *ყაუხჩიშვილი, ს.*, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967. — გვ. 67-73; 169-172.
2. 1 2  Paper by Ass.Prof Necati Demir დაარქივებული 2016-12-20 საიტზე Wayback Machine.  (in Turkish)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ანატოლიის ბეილიქები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| დაარსდა მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ | 
* ჩაკა ბეგი
* შაჰარმენები
* ართუქიდები
* დანიშმენდები
* დილმაჩიდები
* ინალიდები
* მენგუჯეკიდები
* სალთუკიდები
* ჩუბუკოღულარები

 |
|  |
| დაარსდა ქოსე-დაღის ბრძოლის შემდეგ | 
* აფშარი
* აჰი
* ალაია
* აიდინიდები
* ჯანიქი (ხალიბია)
* ჯანდარიდები
* ჩობანიდები
* დულკადირი
* ერეტნა
* ერზინჯანი
* ეშრეფიდები
* გერმიანიდები
* ჰამადიდები
* კადი ბურჰან ად-დინი
* კარამანიდები
* კარასიდები
* ინანჩოღულარები
* მენთეშე
* ოსმალეთი
* პერვანე
* რამაზანიდები
* საჰიბ ათაიდი
* სარუხანიდები
* თეკე
* დობრუჯა

 |

 |

 |
**ლიკანის სასახლე** — რომანოვების სასახლე, დიდი მთავრის, ნიკოლოზ მიხეილის ძე რომანოვის საზაფხულო რეზიდენცია ყოფილ სოფელ ლიკანში (შეუერთდა ბორჯომს). აშენდა 1892-1995 წლებში არქიტექტორ ლ. ბენუას პროექტით (მშენებელი – თბილისელი არქიტექტორი ლ. ბილფელდი). ასიმეტრიული გეგმით აგებული სასახლე საგანგებოდ მოწყობილ ტერასაზეა განთავსებული. ერთმანეთისაგან განსხვავებული ფასადების მორთულობა იმდროინდელი არქიტექტურის ტენდენციებს ასახავს. სასახლის ირგვლივ მოეწყო ვრცელი პარკი ორანჟერეით. 1898 წელს სასახლის გასანათებლად აშენდა ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც პირველი იყო რუსეთის იმპერიაში.

ლიკანის სასახლეში დაცულია უნიკალური ისტორიული ექსპონატები, მ. შ. ნაპოლეონის მიერ რომანოვებისათვის ნაჩუქარი მაგიდა, ირანის შაჰის ნაჩუქარი სავარძელი, რუსეთის იმპერატორის პეტრე I-ის ხელით კაკლის ხისაგან დამზადებული მაგიდა; ასევე რომანოვების დროინდელი ბილიარდის მაგიდა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ლიკანის სასახლე სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა. წლების განმავლობაში მან შეიცვალა ფუნქცია. სასახლეში, რომელიც წარმოადგენს ლიკანის ძირითად ღირსშესანიშნაობას, ბოლო ხანს მიმდინარეობს მნიშვნელოვანი სარეაბილიტაციო სამუშაოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიკანის სასახლე[*მკვდარი ბმული*]
**ნაჭიშკრევის ბრძოლა** — ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1784 წლის 9 მარტს ერთი მხრივ იმერეთის სამეფოს და გურიის სამთავროს გაერთიანებულ ჯარსა და მეორე მხრივ ოსმალეთის იმპერიის ფოთის გარნიზონს შორის ციხისძირის მიდამოებში. იმერეთის მეფე სოლომონ I იმედოვნებდა ქვემო გურიის გათავისუფლებას ოსმალეთის იმპერიისგან, თუმცა დამარცხდა.

წინაპირობები
------------

1769-1774 წლებში ოსმალეთის იმპერიამ მიიტაცა ქვემო გურია და გააძლიერა თავდასხმები დასავლეთ საქართველოზე. 1784 წელს აჭარის ბეგი აბდულა ხიმშიაშვილი თავს დაესხა სოფელ აკეთს, სადაც გახიზნულები იყვნენ ქვემო გურიის ყოფილი თავადები თავდგირიძეები, რომლებიც იმერეთის მეფე სოლომონ I-ის დახმარებით ქვემო გურიის დაბრუნებისთვის ემზადებოდნენ. ამ ლაშქრობის საპასუხოდ სოლომონმა დაგეგმა ლაშქრობა ქვემო გურიაში. ის ბოლომდე არ ენდობოდა გურიის მთავარს, გიორგი V გურიელს, ამიტომ მისი ვაჟი სიმონი მძევლად დატოვა ქუთაისში, ხოლო მეორე ვაჟი, ვახტანგი, თან იახლა.

ბრძოლა
------

სოლომონმა აიღო ქობულეთი და დაანგრია ქობულეთის ციხე, შემოუარა ციხისძირს, აიღო ჩაქვი და ბათუმის მიმდებარე სოფლები და უკან დაბრუნებისას ციხისძირთან გადააწყდა ჩასაფრებას. კაცია II დადიანმა ფოთის ფაშას წინასწარ აცნობა ამ ლაშქრობის შესახებ. ფაშამ იმერეთ-გურიის ჯარის ზურგში, ციხისძირთან ჯარი გადასხა, ნაჭიშკრევის ვიწრო გასასვლელებში დახვდა სოლომონს და დაამარცხა. თავად სოლომონი ძლივს გადაურჩა დატყვევებას. ის ამისგან ვახტანგ გურიელმა იხსნა. ბრძოლაში დამარცხებისგან მიღებული ელდით სოლომონ I იმავე წლის აპრილში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *რეხვიაშვილი, მ.*, იმერეთის სამეფო 1462-1810, თბილისი: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1989. — გვ. 275-279.
* *ჩხატარაიშვილი, ქ.*, გურიის სამთავროს პოლიტიკური ისტორიიდან // მაცნე, ტ. 4, თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1964. — გვ. 136-137.
**„კავკასიური ცარცის წრე"** (გერმ. Der Kaukasische Kreidekreis) — 1944 წელს ბერტოლტ ბრეხტის მიერ შექმნილი ეპიკური პიესა, სადაც მოთხრობილია გოგონაზე, რომელიც მოიტაცებს ბავშვს და ბავშვისთვის ნამდვილ მშობლებზე უკეთეს დედად იქცევა.

პიესა ბრეხტმა შეერთებულ შტატებში ყოფნისას დაწერა. პიესა ინგლისურ ენაზე თარგმნა მისმა მეგობარმა და თაყვანისმცემელმა ერიკ ბენტლიმ და მსოფლიო პრემიერა, სტუდენტური დადგმის სახით, მინესოტაში, კარლტონის კოლეჯში 1948 წელს შედგა. პროფესიულ სცენაზე კი ფილადელფიაში, ჰეჯგროუს თეატრის სცენაზე განხორციელდა ბენტლის რეჟისორობით. გერმანული პრემიერა 1954 წელს, შიფბაუერდამის თეატრში, ბერლინში შედგა.
„კავკასიური ცარცის წრე" ბრეხტის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პიესად ითვლება და გერმანულ პიესებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია.

საქართველოში პიესა პირველად რუსთაველის თეატრში დაიდგა 1975 წელს, რეჟისორი: რობერტ სტურუა. აზდაკის როლს ასრულებდა რამაზ ჩხიკვაძე. მეორე დადგმა საქართველოში განხორციელდა "თავისუფალ თეატრში. 2008 წელს, რეჟისორი:ავთანდილ ვარსიმაშვილი. აზდაკის როლს ასრულებდა ნიკო გომელაური.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კავკასიური ცარცის წრე, ჰეიმანის გამოცემა, 1960, Google Books.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია თეატრის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მთაწმინდის ქედი** — ქედი საქართველოში, ქალაქ თბილისის ფარგლებში.

წარმოადგენს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებას. იწყება უშუალოდ თბილისიდან, კერძოდ სოლოლაკიდან. დასავლეთით ებმის კოჯრის ქედს. აგებულია ზედაეოცენური თაბაშირიანი თიხებით, ქვიშაქვებით და აგრეთვე შუაეოცენური ანდეზიტური ტუფ-ბრექჩიებით. თხემი მობრტყელებულია და პლატოსებრ ზედაპირს ქმნის.

მთაწმინდის ანტიკლინური ნაოჭები მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეზე ვრცელდება, სადაც ისინი დაძირულია და ახალგაზრდა დანალექებით არის დაფარული. ქედის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში აღმართულია მწვერვალი უძო (1416 მ). მთაწმინდის ქედის ჩრდილოეთ კალთა დანაწევრებულია ხრამებით და ეშვება მდინარე ვერეს ხეობისაკენ, სამხრეთით თანდათანობით გადადის წავკის-ოქროყანის ვაკეში. შემოსილია მეორეული ტყე-ბუჩქნარითა და ხელოვნური ტყით.

ქედის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზეა მთაწმინდა (719,8 მ). ქედის ჩრდილოეთ კალთაზეა კუს ტბა.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 115.
2. 1 2 3  ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002 წელი. გვ. 675
**ლიხნის განძი** — ქართული ვერცხლისა და ბიზანტიური ოქროს მონეტების განძი. აღმოჩენილია 1983 წელს საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხნში, შუა საუკუნეების სასახლის კომპლექსის გათხრების დროს. მოთავსებული იყო თიხის კოჭობში. ბიზანტიური მონეტები ჩაღრმავებული ტიპისაა და მოჭრილია იმპერატორების – კონსტანტინე X-ის (1059–67) – 9 ც. მისი მეუღლის, ევდოკიას – 1 ც. რომანოზ IV დიოგენისა (1067–71) – 17 ც. და კონსტანტინე IX მონომახის (1042–55) სახელით – 1 ც. (ვერცხლი) (სულ 28 ც). ყველა მათგანი მოჭრილია კონსტანტინოპოლის ზარაფხანაში.
43 მონეტა ქართულია. მიეკუთვნება ბაგრატ IV-ს (1027–72) – 31 ც. და გიორგი II-ს (1072–89) – 12 ც.

ლიტერატურა
----------

* დუნდუა გ. ჯალაღანია ი. ქართული ნუმიზმატიკური ლექსიკონი, თბ. 2009;
* ქორიძე დ. კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ. 1965;
* Трапш М. М. Труды. т. 1, Сух. 1970;
* Шамба С. М. Монетное обращение на територии Абхазии (V в. до н. э. – XIII в. н. э.), Тб. 1987.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიხნის განძი[*მკვდარი ბმული*]
**მევლუდ სულეიმან ოღლუ ბალაკიშიევი** (თარგი:Lang—az; დ. 18 მარტი, 1943, ყიზილ შაფაქი, კალინინოს რაიონი) — აზერბაიჯანელი პროზაიკოსი, დრამატურგი, სცენარისტი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი (1980), ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (2003), სახალხო მწერალი. აზერბაიჯანის „დიდებისა" და „ღირსების" ორდენების ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

მევლუდ სულეიმანლი დაიბადა 1943 წლის 18 მარტს სომხეთის სსრ კალინინოს რაიონის სოფელ ყიზილ შაფაკში. მამამისი სულეიმანი მეორე მსოფლიო ომის მონზაწილე იყო და დაიღუპა ბერლინისთვის ბრძოლებში 1945 წლის 23 აპრილს. დედამისი ბაღდაგულ მაჰმუდ ყიზი წერდა ლექსებს.
მოვლუდ სულეიმანლიმ დაამთავრა სოფელ ყიზილ შაფაქის 7-წლიანი სკოლა და მეზობელი სოფლის ილმეზლის საშუალო სკოლის მე-10 კლასი (1960 წ.). 1962 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე 1967 წელს.

მოვლუდ სულეიმანლიმ, რომელიც ლიტერატურაში მოვიდა გასული საუკუნის 70-იან წლებში, თავისი შემოქმედება ლირიკული ლექსებით დაიწყო. სულეიმანლის პირველი პროზაული წიგნი სამოცდაათიანი წლების ბოლოს გამოიცა. 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ერთმანეთის მიყოლებით იბეჭდებოდა მწერლის მოთხრობები და ნარატივები.

1968 წელს მევლუდ სულეიმანლი აზერბაიჯანის სახელმწიფო რადიოში დასაქმდა, ჯერ რედაქტორად მუშაობდა გაზეთ „ახალგაზრდობის", შემდეგ კი „ლიტერატურისა და ხელოვნების" მთავარ რედაქტორად. 1992 წლის ბოლოს დაინიშნა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტელერადიო კომპანიის თავმჯდომარის მოადგილედ. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 17 წლის განმავლობაში (1992-2009). გარდა ამისა, 1976-1980 წლებში მუშაობდა ლიტერატურულ კინოსტუდიაში, მწერალთა კავშირის დაწესებულებაში, ჟურნალ „ულდუზში" პროზის განყოფილების გამგედ, ხოლო 1980-1988 წლებში 1980-1988 წლებში. პროზის განყოფილება ჟურნალ „აზერბაიჯანში".

1969 წლის ოქტომბერში მას პირველი საავტორო გადაცემა მიჰყავდა რადიოზე, რომელიც რადიოს ოქროს ფონდშიც შევიდა. გამომდინარე იქიდან, რომ გადაცემამ მრავალი წლის განმავლობაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანული ფოლკლორის, ეთნოგრაფიის, ენისა და ყოველდღიურობის პოპულარიზაციაში, იგი 1974 წელს აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირის „ოქროს კალმის" ჯილდოს ღირსად მიიჩნიეს. 1972 წელს ტელერადიო მაუწყებლობის კომიტეტმა გააგზავნა მოსკოვში სპეციალობის კურსებზე. 1974 წელს მიიღეს აზერბაიჯანის ჯაფარ ჯაბარლის სახელობის კინოსტუდიაში სცენარისტად.

მისი სცენარის საფუძველზე მოსკოვის სახელმწიფო კინემატოგრაფიის კომიტეტის დაკვეთით მხატვრული სატელევიზიო ფილმები „სიძის გატაცება" და „ჩვენი ქოლგა ღრუბელია". 1976 წელს სამუშაოდ მიიწვიეს აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირში. 1974 წლიდან არის აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. სუმეიმანლი საპრეზიდენტო პენსიასაც იღებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 272–274.
2. ↑
**სპასპეტი** (საშუალო სპარსული spāhbed — „მხედართმთავრი") — უმაღლესი რანგის სამხედრო მოხელე ძველ საქართველოში. 

„ქართლის ცხოვრების" მიხედვით, სპასპეტის სახელო ქართლის სამეფოს იერარქიაში პირველ მეფეს ფარნავაზს შემოუღია. სპასპეტი მეფის შემდეგ მეორე პირს წარმოადგენდა და საერთო სარდლობას უწევდა ერისთავებს, მისი სამოხელეო ტერიტორია კი სტრატეგიულად უმნიშვნელოვანესი რეგიონი — შიდა ქართლი იყო. ამავე სტატუსით იხსენიებს სპასპეტს ჯუანშერის „ცხოვრება და მოქალაქეობა ვახტანგ გორგასლისა": „მპყრობელი შიდა ქართლისა და მპყრობელი ყოველთა ერისთავთა". 

გვიანანტიკურ და ადრეფეოდალურ ქართლში სპასპეტები სამეფო ოჯახთან ბუნებრივი ან ხელოვნური („მამამძუძეობით") ნათესაობით იყვნენ დაკავშირებულნი. ისინი, მხედართმთავრობასთან ერთად, ითავსებდნენ მსაჯულისა და უფლისწულის აღმზრდელის მოვალეობებს (მაგალითად, ვახტანგ გორგასლის მამამ, მეფე მირდატმა თავისი ძე სპასპეტ საურმაგს მისცა აღსაზრდელად). მომდევნო საუკუნეებში ქართლში სამეფო ხელისუფლების დასუსტების და ერისთავთა გამთავრების პირობებში სპასპეტის ინსტიტუტი დაკნინდა. საქართველოს გაერთიანების შემდგომ (XI საუკუნე) იგი შინაარსობრივად ანალოგიურმა სპასალარის სახელომ ჩაანაცვლა.

ლიტერატურა
----------

* კლდიაშვილი დ. ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში: ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2017, გვ. 302.
**ნატალია ჯავახიშვილი** (დ. 13 სექტემბერი, 1882, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1950, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
---------

1900 წელს დაამთავრა თბილისის ეპარქიული სასწავლებელი. 1901 წელს პირველად გამოვიდა სცენაზე ავჭალის სცენისმოყვარეთა დასში, მარიამ დემურიას დახმარებით, სადაც შეასრულა მაშიკოს როლი აქვსენტი ცაგარლის „ციმბირელში".

1902 თბილისის ქართულ თეატრში მიიწვიეს. 1902–1903 და 1905–1919 წლებში თბილისის დასში მსახურობდა, ხოლო 1903–1904 წლებში — ქუთაისში. იყო ქართველი მსახიობის, რეჟისორისა და დრამატურგის ვალერიან შალიკაშვილის მეუღლე.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში (1919–1921) სოხუმის თეატრში გამოდიოდა, სადაც შექმნა არაერთი დასამახსოვრებელი სახე. იმ პერიოდის პრესა ბეჭდავდა მის ფოტოებს. 1921 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე თბილისში, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში მოღვაწეობდა. შექმნა მრავალი სახასიათო სცენური სახე. როლები: მაიკო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი"), არინა გალჩიხა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი"), ჟოზეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი"), კაროჟნა (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი"), ხანუმა, ქაბატო (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა"), ბეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი"), მატრონა (ლევ ტოლსტოის „მეუფება წყვდიადისა"), ჰერტრუდა (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი") და სხვა.

1934 წელს საქართველოს დამსახურებული არტისტის, 1946 კი — საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. მისი არქივი საქართველოს თეატრის, მუსიკის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმში ინახება.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1934: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1941: საქართველოს სახალხო არტისტი
* საპატიო ნიშნის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* *ჭანტურიძე ს.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 541.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნატალია ჯავახიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე ქართველი** (ნამდვილი გვარი **ქართველიშვილი**; დ. 9 სექტემბერი, 1896, თბილისი — გ. 20 ივლისი, 1974, ნიუ-იორკი) — ქართველი ავიაკონსტრუქტორი, აშშ-ის ავიამშენებლობის ერთ-ერთი პიონერი. აშშ-ის საავიაციო ისტორიაში ალექსანდრე ქართველი მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო და მოწინავე ავიაკონსტრუქტორად.

ბიოგრაფია
---------

ქართველიშვილი დაიბადა თბილისში, ცნობილი მოღვაწის მიხეილ ქართველიშვილის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის ქართულ სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, რომელიც დაამთავრა 1914 წელს. 1922 წელს დაამთვარა პარიზის ავიაციის უმაღლესი სკოლა. 1922-1927 წლებში მუშაობდა გამოჩენილი ფრანგი ავიატორის ლუი ბლერიოს კომპანიაში, სადაც მონაწილეობა მიიღო თვითმფრინავების „Bernard" და „Ferbois" შექმნაში. 1924 წელს მისმა ერთ-ერთმა თვითმფრინავმა დაამყარა სიჩქარის მსოფლიო რეკორდი.

1927 წელს ცნობილმა ამერიკელმა მულტიმილიონერმა ჩარლზ ლევინმა ქართველიშვილი სამუშაოდ მიიწვია ნიუ-იორკში. 1928 წელს მან მოღვაწეობა დაიწყო ცნობილ კომპანიაში „Fokker American Company". 1931 წელს იგი შეხვდა საავიაციო საქმის მეორე ცნობილ ინჟინერს ალექსანდრე სევერსკის, რომელიც წარმოშობით ქართველი იყო და იყო იმხანად უკვე ფართოდ ცნობილი კორპორაციის „Seversky Aircraft Corporation" პრეზიდენტი და მთავარი ინჟინერი. 1939 წელს მას შეეცვალა სახელი და ეწოდა „Republic Aviation Company". ქართველიშვილი იყო ამ კომპანიის ვიცე-პრეზიდენტი.

ქართველიშვილმა და სევერსკიმ ერთად შექმნეს რამდენიმე თვითმფრინავი, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დროს თვითმფრინავი Republic P-47, რომელიც ომის ბოლო წლებში შეერთებული შტატების საჰაერო ძალების ერთ-ერთ მთავარ თვითმფრინავს წარმოადგენდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქართველიშვილმა შექმნა ისეთი ცნობილი თვითმფრინავები როგორიც არის F-84 Thunderjet, Republic F-105 და Republic F-84.

ავიამშენებლობის და აერონავტიკის დარგში დიდი დამსახურებისთვის ქართველ ინჟინერს მიღებული ჰქონდა აშშ-ის მეცნიერების ეროვნული მედალი. იგი არჩეული იყო აშშ-ის საინჟინრო აკადემიის საპატიო წევრად.

ალექსანდე ქართველიშვილი გარდაიცვალა 1974 წელს ნიუ-იორკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ქართველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ოფიციალური საიტი
* ავიაციის პიონერები — ალექსანდრე ქართველი დაარქივებული 2004-02-24 საიტზე Wayback Machine.
* ალექსანდრე ქართველის ბიოგრაფიული ცნობები დაარქივებული 2004-03-14 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑  Air Warfare: an International ... – Google Bόcher. Books.google.de (June 30, 2002). Retrieved on October 17, 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1015422462
* ISNI: 0000 0000 3100 0979
* KulturNav: 7f161417-5677-4d16-bb1a-419b01a095fb
* LCCN: n94015224
* SNAC: w6vh7jwp
* VIAF: 36140101
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 36140101

 |
**ეკატერინე ვერულეიშვილი** (დ. 27 ივლისი, 1917, თბილისი — გ. 28 სექტემბერი, 1973, იქვე) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1917 წლის 27 ივლისს თბილისში. 1940 წელს დაამთავრა თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის თაეტრალური ინსტიტუტი. 1940–1942 წლებში მუშაობდა მსახიობად ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახ. დრამატულ თეატრში. 1942 წელს მოხალისედ წავიდა სამამულო ომში და მსახურობდა სასაზღვრო ჯარების საზენიტო განყოფილებაში. 1943 წლიდან იყო მსახიობი ხაშურის, გორის და თელავის დრამატულ თეატრებში. 1956 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიურ თეატრში მოღვაწეობდა. შექმნა სახასიათო და კომედიურ სახეთა მთელი გალერეა: ქაბატო (ა. ცაგარელის „ხანუმა"), ლამაზისეული (ი. ჭავჭავაძის „კაცია ადამიანი?!"), სოფი (ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული"), მუზა (კ. ბუაჩიძის „მკაცრი ქალიშვილები"), გაიანე (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი"), კეკელა (შ. დადიანის „გუშინდელნი"), რუსუდანი (მ. ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული"), დარო (ტ. რამიშვილის „სტუმარ-მასპინძელი"), ოთარაანთ ქვრივი (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი"), ნინო (შ. ნარსიას „გრძნობის ჭიდილი"), ირინა პანტელეიმონოვნა (ნ. გოგოლის „ქორწინება"), პორტაპოვნა (ა. ოსტოვსკის „უმზითვო"), მართა (ნ. დუმბაძისა და გ. ლორთქიფანიძის „მე ბებია ილიკო და ილარიონი") და სხვა. 

კინოფილმებში შეასრულა ოცამდე სახასიათო როლი, რომელთაგანაც განსაკუთრებით აღსანიშნავია: სასიდედრო (მ. კობახიძის „ქორწილი", 1964), დამსვენებელი ქალი („წარსული ზაფხული", 1959), მეზობელი („კეთილი ადამიანები"; 1961), ჭორიკანა („მალე გაზაფხული მოვა", 1967), დედა („ალადინის ჯადოსნური ლამპარი", 1967). აღიარებულია ეპიზოდური როლების ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1966 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

ფილმოგრაფია
-----------

* 1958 — სხვისი შვილები
* 1959 — წარსული ზაფხული — დამსვენებელი ქალი
* 1961 — ერთი ცის ქვეშ — კოსმეტოლოგი
* 1961 — კეთილი ადამიანები — მეზობელი
* 1962 — მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი — სოფლელი ქალი
* 1962 — გზაში — დარეჯანი
* 1963 — ცეროდენა რაინდები — პელაგო
* 1964 — ქორწილი — სასიდედრო
* 1965 — ვინ შეკაზმავს ცხენს — მარასა
* 1965 — მიხა — სოფლელი ქალი
* 1965 — ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი — ფოსტის თანამშრომელი
* 1965 — მე ვხედავ მზეს — თხის პატრონი
* 1966 — შეხვედრა წარსულთან — ეფროსინე
* 1967 — მალე გაზაფხული მოვა — ჭორიკანა
* 1967 — ალადინის ჯადოსნური ლამპარი — ალადინის დედა
* 1968 — განგაში
* 1969 — მოლოდინი — კატუშა
* 1969 — არ იდარდო! — თამარი
* 1969 — დიდედები და შვილიშვილები — მათიკო
* 1970 — ჩემი ქალაქის ვარსკვლავი — მამიდა
* 1971 — გელა — სპეკულანტი
* 1972 — როცა აყვავდა ნუში — მეზობელი
* 1973 — ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი(რუსული)ქართ. — მის უოტსონი („მოსფილმი")

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ეკატერინე ვერულეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეკატერინე ვერულეიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ეკატერინე ვერულეიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1966. №2. გვ. 51.
**კარინ კელერ-ზუტერი** (გერმ. Karin Keller-Sutter; დ. 22 დეკემბერი, 1963) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი 2019 წლის 1 იანვრიდან. ლიბერალების პარტიის წევრი. შტატების საბჭოს პრეზიდენტი 2017-2018 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

კარინ კელერ-ზუტერი ბავშვობა ცხოვრობდა ქალაქ ვილში, შემდეგ გადავიდა ქალაქ ნევშატელში. სწავლობდა ენის ინტერპრეტაციას ციურიხის უნივერსიტეტში (ამჟამად ციურიხის გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტის გამოყენებითი ენათმეცნიერების სკოლა). ფრიბურგის უნივერსიტეტში მან ასევე გაიარა პედაგოგიური კურსი და მუშაობდა მასწავლებლად პროფესიულ სკოლაში. კელერ-ზუტერი არის სენქტ-გალენის საერთაშორისო კვლევების ფონდის სამეურვეო საბჭოს ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი.

### პოლიტიკური კარიერა

კარინ კელერ-ზუტერის პოლიტიკური კარიერა იწყება 1992 წელს, როდესაც მას ეკავა მუნიციპალური მრჩეველის თანამდებობა ქალაქ ვილში. 1996 წლიდან 2000 წლამდე იყო სანქტ-გალენის კანტონის საკრებულოს (კანტონსრატის) დეპუტატი და ხელმძღვანელობდა თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (FDP) ადგილობრივ განყოფილებას.

2000 წლის 12 მარტს კელერ-ზუტერი აირჩიეს სანქტ-გალენის კანტონის რეგიონალურ საკრებულოში, სადაც დაინიშნა უსაფრთხოებისა და იუსტიციის დეპარტამენტში. 2006-2007 წლებში ხელმძღვანელობდა ადგილობრივ მთავრობას.

2010 წლის 22 სექტემბერს კელერ-ზუტერი იყო შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს კანდიდატი ჰანს-რუდოლფ მერცის ნაცვლად, მაგრამ არჩევნები ვერ მოიგო. 2011 წლის 23 ოქტომბერს ხმების 65 %-ით აირჩიეს შტატების საბჭოში სანქტ-გალენის კანტონის წარმომადგენლად. 2017-2018 წლებში იყო შტატების საბჭოს პრეზიდენტი.

2018 წლის 8 ოქტომბერს მან კიდევ ერთხელ წარადგინა თავისი კანდიდატურა შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში, გადამდგარი იოჰან შნაიდერ-ამანის ადგილისთვის, რომელმაც რვა წლის წინ დაამარცხა კარინ კელერ-ზუტერი. 5 დეკემბერს აირჩიეს ფედერალური საბჭოს წევრად.

2023 წლის 13 დეკემბერს აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად 2024 წლისათვის.

პირადი ცხოვრება
---------------

კარინ კელერ-ზუტერი დაქორწინებულია ექიმ მორტონ კელერზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კარინ კელერ-ზუტერი***

* Karin Keller-Sutter's website დაარქივებული 2010-09-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  International Students' Committee, Board of Trustees დაარქივებული 22 January 2012 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  « La conseillère d'État saint-galloise Karin Keller-Sutter candidate à la succession de Hans-Rudolf Merz », *tsrinfo.ch*, 19 août 2010 დაარქივებული 15 January 2013 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
3. ↑  Karin Keller-Sutter kandidiert für den Bundesrat (2018-10-09). ციტირების თარიღი: 2020-06-20
4. ↑  SA, Agefi. Karin Keller-Sutter élue par 154 voix au Conseil fédéral fr.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-27. ციტირების თარიღი: 2020-06-20
5. ↑  Amtliches Bulletin. ციტირების თარიღი: 2023-12-13
6. ↑  Der Arzt an ihrer Seite (20 December 2020).
მცირე ზონდის კუნძულები, ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს კუნძული სუმბა
სუმბას ტოპოგრაფიული რუკა
**სუმბა** — ინდონეზიის კუნძული, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის მცირე ზონდის კუნძულების შემადგენლობაში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 11,153 კმ²-ს, 2005 წლის აღწერის შედეგად აქ ცხოვრობს 611,422 ადამიანი. ამ კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს კუნძული სუმბავა, კუნძულ ფლორესისგან გამოყოფილია სუმბას სრუტის მეშვეობით. სუმბასა და ტიმორს შორის მდებარეობს სავუს ზღვა. დასავლეთი სანაპიროები კი მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპირო ზოლში. 

სუმბა მთიანი კუნძულია, აქ მდებარეობს ვულკანები და მაღალი მთები, კუნძულის სანაპირო ზოლი დაბლობებს უკავია. კუნძული გამოირჩევა ფლორის და ფაუნის მრავალფეროვნებით.

ისტორია
-------

კუნძულზე მდებარეობს მეგალითები, რაც აქ ადამიანების უძველესი დროიდან ცხოვრებაზე მეტყველებს. აქ აღმოჩენილია უძველესი ნივთები. კოლონიზაციის პერიოდის დაწყებამდე, სუმბაზე სახლობდა საკმაოდ ბევრი მცირე ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი. ეს ტერიტორია შედიოდა მაჯაპაჰიტის იმპერიის შემადგენლობაში. 

1522 წელს, აქ პირველი ევროპელები მივიდნენ, 1866 წლამდე ეს ტერიტორია შედიოდა ჰოლანდიის ოსტ-ინოეთში. ჰოლანდიელების მიერ მოხდა ამ კუნძულზე კალვინიზმის გავრცელება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუმბა***

* Sumba Foundation დაარქივებული 2021-02-10 საიტზე Wayback Machine.
* Stichting Ontluikend Sumba დაარქივებული 2021-01-20 საიტზე Wayback Machine.
* Detailed map დაარქივებული 2008-10-04 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ინდონეზია | *ეს სტატია ინდონეზიისა და ინდონეზიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რუხი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**რუხის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში (ახლანდელი ზუგდიდის რაიონი, სოფ. რუხის ტერიტორიაზე მდ. ენგურის მარცხენა ნაპირას). ააგო სამეგრელოს მთავარმა ლევან II დადიანმა (ვახუშტი ბაგრატიონის (XVIII ს.) ცნობით, ააგეს 1647, თუმცა ვარაუდობენ, რომ ციხე 10 წლით ადრე უნდა იყოს აშენებული). რუხის ციხე სამეგრელოს სამთავროს მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო, ამას ხელს უწყობდა მისი ხელსაყრელი მდებარეობაც. იგი შედგება ციტადელისა და ქვედა ეზოსგან. ციტადელი ციხის ჩრდილოეთ მონაკვეთშია. მისი მოგრძო ეზოს ორივე ბოლოში თითო-თითო კოშკია აღმართული. ერთ-ერთი, ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისა, ციხის დონჟონს წარმოადგენდა. ციხის ქვედა ეზოს გორაკის სამხრეთი ფერდობი უჭირავს. ციხეს გარს უვლის 10-12 მ სიმაღლის გალავანი, რუხის ციხის ქვედა ნაწილი 8-10 მ სიმაღლეზე ყრუა, ხოლო ზედა ნაწილში საბრძოლო ბილიკებია გაყვანილი. შესასვლელი მოწყობილია გალავანში ჩაშენებული კოშკის I სართულში. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში კიდევ ერთი კოშკია აღმართული ჰქონდა საარტილერიო დანადგარები.

1634-1635 აქ რაბათის დასახლებაც გაჩნდა, რომელიც მალე მოიშალა. 1672 რუხის ციხეში ოსმალთაგან თავს აფარებდა მთავარი ლევან III დადიანი 1723 ციხე ოსმალთა ხელში იყო. დროგამოშვებით აქ მათი გარნიზონიც იდგა. 1770 ქართველთა და რუსთა გაერთიანებულმა ლაშქარმა რუხის ციხე ოსმალთაგან გაათავისუფლა. 1779 რუხის ციხესთან იმერეთ-სამეგრელო-გურიის ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა ოსმალები (რუხის ბრძოლა 1779). ყირიმის ომის (1853-1856) დროს, 1885, რუხის მიდამოებში რუსეთის ჯარმა და ქართულმა მილიციამ დაამარცხეს ოსმალთა საექსპედიციო კორპუსი. შემდგომში რუხის ციხემ თანდათან დაკარგა თავისი ადრინდელი მნიშვნელობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუხი
* რუხი (ისტორიული ქალაქი)

ლიტერატურა
----------

* *ბერაძე თ. ზაქარაია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 519.
* ოსმალური დოკუმენტური წყაროები ანაკლიისა და რუხის ციხეების შესახებ (XVII-XVIII სს), თურქული ტექსტი ქართული თარგმანით, შესავლით, ტერმინოლოგიური ლექსიკონით, ფაქსიმილეებითა და საძიებლით გამოსაცემად მოამზადა ნ. შენგელიამ, თბ. 1982
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ. 1973;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8441
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნაფარეული (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნაფარეული** — ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინო.

თეთრი ღვინო „ნაფარეული" მზადდება რქაწითელის ჯიშის ყურძნისაგან ტკბილის სრული დადუღებით. ხასიათდება ღია ჩალისფერი შეფერვით, გემოზე სასიამოვნო, ხალისიანი, ჯიშური არომატით, კარგად გამოხატული ბუკეტით და მინდვრის ყვავილების ტონით.

თეთრი ღვინო „ნაფარეულის" მოცულობითი სპირტშემცველობა უნდა შეადგენდეს 10,5-12,5 %-ს, შაქრების მასური კონცენტრაცია — არაუმეტეს 4 გ/დმ³, ტიტრული მჟავიანობა — 5,5-7,5 გ/დმ³, აქროლადი მჟავიანობა — არაუმეტეს 1 გ/დმ³, დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია — არა ნაკლებ 16 გ/დმ3.

წითელი ღვინო „ნაფარეული" მზადდება საფერავის ჯიშის ყურძნისაგან, დურდოს სრული დადუღებით. ხასიათდება მუქი წითელი შეფერვით, ჯიშური არომატით, ექსტრაქტული, ხავერდოვანი, განვითარებული ბუკეტით.

წითელი ღვინო „ნაფარეულის" მოცულობითი სპირტშემცველობა უნდა შეადგენდეს 10,5-12,0 %-ს, შაქრების მასური კონცენტრაცია — არაუმეტეს 4 გ/დმ³, ტიტრული მჟავიანობა — 5,5-7,0 გ/დმ³, აქროლადი მჟავიანობა — არაუმეტეს 1,2 გ/დმ³, დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია — არა ნაკლებ 20 გ/დმ³.

„ნაფარეულის" სპეციფიკური ზონის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 52 კმ².

მევენახეობის სპეციფიკური ზონა „ნაფარეული" მდებარეობს კახეთის რეგიონში, მდინარე ალაზნის ზემო წელში, მის მარცხენა სანაპიროზე. სავენახედ ასათვისებელი ფართობები მოქცეულია მდინარე ალაზნის მარცხენა შენაკადების, კავკასიონის სამხრეთი ტოტებიდან ჩამონადენ სტორისა და დიდხევ-ლოპოტას ხეობების ქვემო წელში.

სავენახე ფართობები ზღვის დონიდან 400-500 მეტრ სიმაღლის საზღვრებში იცვლება. ნაფარეულის გრძედზე კახეთის ვაკის საერთო სიგანე დაახლოებით 20 კმ უდრის.

კავკასიონის მთიანი სისტემის სამხრეთულ დაქანებებზე არსებული სავენახე ფართობების დახრილობა 3-50 ფარგლებში იცვლება. ნაფარეულის სპეციფიკური ზონა მდებარეობს ჩრდილო განედის 42°03' და აღმოსავლეთ გრძნ­ედის 45°31' კოორდინატებზე. იგი მოიცავს სოფლებს: ნაფარეული, სანიორე, ჯუგაანი, არტანა, ფშაველი და ლალისყური.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღვინის ეროვნული სააგენტო[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
* ატენური
* ახაშენი
* გურჯაანი
* ვაზისუბანი
* თელიანი
* კარდენახი
* კახეთი
* მანავი
* მუკუზანი
* ნაფარეული
* სვირი
* ტვიში
* ტიბაანი
* ქინძმარაული
* ყვარელი
* წინანდალი
* ხვანჭკარა
* კოტეხი
* ხაშმის საფერავი
* ბოლნისი
* სალხინოს ოჯალეში
* ახმეტა (ახმეტის მწვანე)
* წარაფი
* ახოები
* მაღრაანის ქისი
* ზეგაანი
* ოყურეშის უსახელოური
* ასურეთული შალა
* ოკამი

 |

 |