recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აგალეგა** (ფრანგ. Agaléga) — ორი კუნძული ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში (ჩრდილოეთი და სამხრეთი); მდებარეობს მადაგასკარიდან 800 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით და კუნძულ მავრიკიდან 1100 კმ-ით ჩრდილოეთით. ადმინისტრაციულად შედის ავტონომიურ მავრიკის გარე კუნძულების შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

საერთო ფართობია — 24 კმ² (მათ შორის 14,3 კმ² — ჩრდილოეთი კუნძული და 9,7 კმ² — სამხრეთი კუნძული). არსებობს ცნობები კუნძულის 70 კმ² ფართობის შესახებ, მაგრამ კუნძულის თანამგზავრული ფოტოების გათვალისწინებით, ფართობის ეს მონაცემი საკმაოდ გადაჭარბებულია. ჩრდილოეთი კუნძული შეადგენს 12,5 კმ-ს სიგრძეში და 1,5 კმ-ს სიგანეში, ხოლო სამხრეთის კუნძული — 7 კმ-ს სიგრძეში და 4,5 კმ-ს სიგანეში.

კუნძულების კლიმატი — ცხელი და ნოტიოა, საშუალო წლიური ტემპერატურით 26 °C, რომელიც მერყეობს 22,5 °C-დან 30,6 °C-მდე. წლის ყველაზე ცხელი თვეა — აპრილი.

ფლორა წარმოდგენილია მანგროს მცენარეულობით და ქოქოსის პალმებით. კუნძულზე ბინადრობს ფელზუმების სახეობის ხვლიკების ენდემური ქვესახეობა *Phelsuma borbonica* — *Phelsuma borbonica agalegae*.

მოსახლეობა
----------

კუნძულის მოსახლეობა 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს 289 ადამიანს.

ჩრდილოეთის კუნძულზე მდებარეობს ტერიტორიის ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფელი ვინტ-სინკი, ასევე სოფელი ლა-ფურში. სამხრეთის კუნძულზე მდებარეობს სოფელი სანტე-რიტა.

ეკონომიკა
---------

კუნძულის ეკონომიკა დაფუძნებულია ქოქოსის პალმის მოყვანაზე და ქოქოსის ზეთის და კოპრის წარმოებაზე.

კუნძულის დასახლებული პუნქტები ერთმანეთთან შეერთებულია ქვიშოვანი და მარჯნული გზებით. კავშირი მავრიკისთან ხორციელდება ზღვით და ჰაერით. ჩრდილოეთის კუნძულზე არსებობს ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი, რომელსაც შეუძლია მიიღოს პატარა თვითმფრინავები. კუნძულზე არ არსებობს რაიმე სახის პორტი, გარდა ჩრდილოეთის კუნძულის ჩრდილოეთ დაბოლოებაზე არსებული პირსისა.

კუნძულზე გარკვეული დროის განმავლობაში არ ხდებოდა ნაღდი ფულის ბრუნვა, ყველა სახის გადახდები ხორციელდებოდა მავრიკის სამთავრობო ჩეკების მეშვეობით, რომლებიც ეძლეოდათ კუნძულზე მომუშავეებს.

ჩრდილოეთ კუნძულზე მდებარეობს სკოლა, პოლიციის განყოფილება, მეტეოროლოგიური სადგური და სამედიცინო პუნქტი. სასმელ წყლად ხმარობენ წვიმის წყალს. სხვა მიზნებისთვის გამოიყენება ჭაბურღილებიდან მიღებული წყალი. ელექტროენერგიას უზრუნველყოფენ დიზელის გენერატორები და მიეწოდება მხოლოდ განსაზღვრულ საათებში.

სქოლიო
------

1. ↑  www.britannica.com
2. ↑  The Reptile Database: Phelsuma borbonica
3. ↑  Ministry of Finance & Economic Development (2010). „DIGEST OF DEMOGRAPHIC STATISTICS 2010" (PDF). 31st December. Government of Mauritius: 29. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 14 ნოემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 3 March 2012. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
4. ↑  www.mauritiusencyclopedia.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-01. ციტირების თარიღი: 2015-08-13.
**პროკარიოტები**, **პროტოკარიოტები** (ლათ. Procaryota; ძვ. ბერძნ. προ „წინ" და  κάρυον „ბირთვი") — საერთო სახელწოდება ერთუჯრედიანი ორგანიზმებისა, რომელთაც არა აქვთ ნამდვილი ბირთვი და ქრომოსომებად ჩამოყალიბებული მემკვიდრული აპარატი. მემკვიდრული ინფორმაციის გადაცემისა და რეალიზაციის მატერიალური სუბსტრატი პროკარიოტებშიც დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავაა (დნმ), ოღონდ ქრომოსომებად არ არის ორგანიზებული და უჯრედის ცენტრში რგოლისებრ სტრუქტურას ქმნის, რომელსაც საკუთარი მემბრანა არ აქვს და ნუკლეოიდს უწოდებენ. პროკარიოტებს არც მიტოქონდრიები აქვთ, არც რთული შოლტები და სხვა. თანამედროვე კლასიფიკაციით პროკარიოტები განიხილება საუფლოს ან ქვესაუფლოს რანგის ჯგუფად, რომელიც მოიცავს ბაქტერიებს და არქეებს.

პროკარიოტები უძველესი ცოცხალი არსებებია, რომლებიც სამი მილიარდი წელია დედამიწაზე ბინადრობენ. მცირე ზომის გამო მათი შესწავლა მხოლოდ მიკროსკოპით არის შესაძლებელი. ევკარიოტებისაგან განსხვავებით პროკარიოტების უჯრედებში არ არის მთელი რიგი ორგანოიდები: მიტოქონდრიები, ენდოპლაზმური ბადე, გოლჯის აპარატი და ა.შ.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პროკარიოტები***

სქოლიო
------

1. ↑  პროკარიოტული ორგანიზმები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2014-03-19.
ჰენრიკ არნოლდ ვერგელანი
**ჰენრიკ არნოლდ ვერგელანი** (ნორვ Henrik Arnold Wergeland, დ. 17 ივნისი, 1808, კრისტიანსი — გ. 12 ივლისი, 1845, ქრისტიანია (ოსლო)) — ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული ნორვეგიელი მწერალი-პუბლიცისტი. სათავეში ედგა ნორვეგიის კულტურული დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლ რადიკალურ ნაციონალურ პარტიას.

ვერგელანს უდიდესი წვლილი მიუძღვის მასების განათლების საკითხში: აწყობდა სახალხო ბიბლიოთეკებს, უშვებდა პოპულარულ ბროშურებს და გამოსცემდა გაზეთებს — «Statsborgeren» 1835—1837 და «For Arbeidsklassen» 1840—1845. ყოველივე ამას ვერგელანისთვის ხელი არ შეუშლია შვედეთის მეფისგან პენსია მიეღო და სახელმწიფო არქივარიუსი გამხდარიყო. ამის გამო ყველა თანამოაზრემ მიატოვა, თუმცა, ვერგელანს სასოწარკვეთილებისთვის არ ეცალა და თავი ლიტერატურულ მოღვაწეობას მიუძღვნა.

ვერგელანის საუკეთესო ნაწარმოებები მისი ავადმყოფობის დროს შეიქმნა. მძიმე სენმა იგი რამდენიმე წლით საწოლს მიაჯაჭვა. ვერგელანი ცნობილი გახდა დღის თემებზე შექმნილი ფარსებით: «Ah» («აჰ!») 1827, «Irreparabile Tempus» და სხვ. რომლებიც Siful Sifadda-ს ფსევდონიმით გამოუშვა. 1830 წელს მისი "რესპუბლიკელის ბიბლია" გამოვიდა (თანამედროვეთა გამოთქმით) - ლირიკული დრამა «Skabelsen, Mennesket og Messias» (სამყარო, ადამიანი და მესია). ამ ნაწარმოებს ველჰავნის მწვავე კრიტიკა მოჰყვა. ამ ორი ადამიანის ბრძოლა ნორვეგიული ლიტერატურის მომავალ განვითარებას განაპირობებდა. ვერგელანმა გავლენა იქონია ბიორნსონისა და იბსენის შემოქმედებაზე.

მის პატივსაცემად მერკურიზე კრატერს ეწოდა სახელი ვერგელანი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Barnemordersken, 1825;
* Campbellerne, 1838;
* Venetianerne.

ლირიკული დრამები:

* Jöden, 1842
* Jödinden, 1844,

სადაც ვერგელანი ებრაელთა თანაბარუფლებიანობას ღაღადებს;

* Der Engelske Lods, 1844; თხზ. კრებ. 9 ტტ. 1852—1857;
* რჩეული. თხზ. 9 ტტ. 1882—1884;
* Samlede skrifter, Utgit at H. Jaegers, D. A. Sein, I, Digte, B. 1—3; II, Digterwerker. I, 1918—1920;
* ვერგელანი 2—6; IV, Avhandlinger, Oplysningskrifter, 1—6, 1920—1928.

ლიტერატურა
----------

* Lassen, Henrik Wergeland og hans Samtid, 2-е изд. 1877;
* Vullum E. Henrik Wergeland i Digt og Liv, 1881; 1908;
* Skavlan, Henrik Wergeland, 1892; Koht, Henrik Wergeland, 1907;
* Gröndahl J. Henrik Wergeland, the Norwegian poet, 1919;
* Laache R. Henrik Wergeland, og h. Strid Med Prokurator Praem, B. I, 1828—1831, Oslo, 1927.
არგენტინა მდებარეობს სამხრეთ ამერიკაში, ანდებსა (დასავლეთით) და ატლანტის ოკეანეს შორის (აღმოსავლეთით). მოსაზღვრე ქვეყნებია: პარაგვაი და ბოლივია (ჩრდილოეთით), ბრაზილია და ურუგვაი (რდილო-აღმოსავლეთით), ჩილე (დასავლეთით). 

არგენტინა, ბრაზილიის შემდეგ, ფართობის მხრივ სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე მეორეა და მსოფლიოში მერვე. საერთო ფართობი შეადგენს 2.7 მლნ კმ²-ს. არგენტინა პრეტენზიას აცხადებს ანტარქტიკის ნაწილზეც (არგენტინული ანტარქტიკა), მაგრამ ამავე დროს ხელი აქვს მოწერილი ანტარქტიკის ხელშეკრულებაზე, რომელიც კრძალავს ანტარქტიდის ტერიტორიაზე რომელიმე ქვეყნის სუვერენიტეტის გავრცელებას. ქვეყანა ასევე მოითხოვს სამხრეთ ატლანტის რამდენიმე კუნძულს, რომლებიც დღეს გაერთიანებული სამეფოს კონტროლის ქვეშაა. 

კლიმატისა და რელიეფის მიხედვით, არგენტინა დაყოფილია შვიდ ზონად. 

არგენტინის ანდები მოიცავს სამხრეთ ამერიკის უმაღლეს მწვერვალებს, მათ შორის კონტინენტისა და მთელი დასავლეთ ნახევარსფეროს ყველაზე მაღალ მწვერვალ აკონკაგუას ( 6,960 მ). მწვერვალი ჩილეს საზღვართან, ქალაქ სან-ხუანის სიახლოვეს მდებარეობს. 

სამხრეთ-აღმოსავლეთის გარდა, არგენტინაში სულ რამდენიმე მნიშვნელოვანი მდინარეა, მაგრამ ბევრია სეზონური მდინარე. მათი უმრავლესობა ატლანტის ოკეანეს ერთვის, მაგრამ მდინარეთა საკმაოდ დიდი რაოდენობა ტბებში ჩაედინება. ქვეყნის ოთხი უმთავრესი მდინარე რიო-დე-ლა-პლატის ესტუარს უერთდება. მათ შორის მდინარე პარანა, ამაზონის შემდეგ სამხრეთ ამერიკის მეორე უგრძესი მდინარე (4,900 კმ), მდინარე ურუგვაი და კოლორადო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არგენტინის მდინარეების სია
* არგენტინის ტბების სია
* არგენტინის ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არგენტინის რუკები
* არგენტინის მყინვარები დაარქივებული 2006-08-22 საიტზე Wayback Machine.
* მანძილები ბუენოს-აირესიდან არგენტინის მნიშვნელოვან დასახლებულ პუნქტებამდე დაარქივებული 2006-11-04 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2006-05-03 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| არგენტინის დროშა | *ეს სტატია არგენტინისა და არგენტინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  ·  ბოლივია ·  ბრაზილია ·  გაიანა ·  ეკვადორი ·  ვენესუელა  ·  კოლუმბია ·  პანამა 1  · პარაგვაი ·  პერუ  ·  სურინამი ·  ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  ·  ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვაკის პარკი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„ვაკის პარკი"** — ქართული როკ-ჯგუფი. დაარსდა თბილისში 1996 წლის მაისში. მისი სიმღერების მუსიკისა და ტექსტის ავტორია ვოკალისტი და გიტარისტი ზაზა ხუციშვილი, რომელიც 2016 წელს არჩეული იქნა საქართველოს პარლამენტის წევრად. 

1995 წელს ზაზა ხუციშვილმა დაიწყო დამოუკიდებლად სიმღერების წერა. როდესაც დაუგროვა საკმარისი რაოდენობა, მეგობრისგან, ვალერი კოჩაროვისგან ითხოვა ოთხარხიანი მაგნიტოფონი, რომელზეც ჩაწერა დასარტყმელი საკრავების რიტმი, გიტარა, ბას-გიტარა, შემდეგ დაამატა ვოკალი. როდესაც სიმღერებმა საბოლოო სახე მიიღო, გადაწყვიტა ჯგუფის შექმნა. პირველი, ვისაც დაუკავშირდა, იყო ირაკლი სანაია, რომელიც ჯგუფ „ჯუკბოქსში" კლავიშებიან საკრავებზე უკრავდა. მანვე გააცნო მინდია გაბაშვილი. 

1996 წლის ივნისში „ვაკის პარკი" მიიწვიეს ფესტივალ „მარგარიტა 96"-ზე (ჯერ კიდევ ბას-გიტარისტის გარეშე). ამიტომ მას შეუერთდა ვალერი კოჩაროვის ჯგუფის გიტარისტი, ზაზა სახანბერიძე. კოლექტივი ფესტივალზე საუკეთესო როკ-ჯგუფად დასახელდა. ზაზა სახანბერიძის შემდეგ ჯგუფში მოვიდა ირაკლი ზიბზიბაძე და მასთან ერთად ჩაიწერა სამი ალბომი. მოგვიანებით ირაკლიმ ინგლისში წასვლა გადაწყვიტა და ზაზამ სტუდიაში გაიცნო გიორგი სამსონაძე, რომელიც დათანხმდა თხოვნას, ჯგუფის წევრი გამხდარიყო. იგი კოლექტივში დღემდე უკრავს.

1997 წლიდან დღემდე ჯგუფმა გამოუშვა ექვსი სტუდიური ალბომი. ყველაზე მომგებიანი ამ მხრივ იყო „ახალი დღე", 2003 წლის გამოშვებული, რომელიც შეიცავდა ჰიტს „ბრძოლა წესების გარეშე". 

2016 წელს პროექტ „Check In Georgia"-ს ინიციატივით გამართა საკონცერტო ტურნე საქართველოში, როგორც ორი ახალი, ასევე ძველი სიმღერებით.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *მე და შენ — ორნი* (1997)
* *დაბლა — მაღლა* (1999)
* *ვაკის პარკი მეგობრებთან ერთად* (2001)
* *ახალი დღე* (2003)
* *Pop-Rock* (2004)
* *Underground* (2012)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაკის პარკი Facebook-ზე
* ვაკის პარკი – არხი YouTube-ზე
* „დამზადებულია საქართველოში" - ზაზა ხუციშვილი. ზაზა ხუციშვილი ჯგუფის ისტორიაზე, ალბომებზე და სამომავლო გეგმებზე. რადიო „არდაიდარდო", 28-03-2014.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
**ოთარ ფარცხალაძე** (დ. 1976) — საქართველოს მთავარი პროკურორი 2013 წლის 7 ნოემბრიდან 30 დეკემბრამდე. 2008 წლამდე მუშაობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, სხვადასხვა თანამდებობაზე, გარდა ამისა, იყო საქართველოს პარლამენტის ენერგეტიკის დროებითი საგამოძიებო კომისიის წევრი. 2013 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს მთავარ პროკურორად დაინიშნა, მაგრამ ამავე წლის 30 დეკემბერს გადადგა. 2023 წლის სექტემბერში ოთარ ფარცხალაძეს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა სანქციები დაუწესა „საქართველოზე რუსეთის მანკიერი ზეგავლენის საპასუხოდ".

აშშ-ის სანქციები
----------------

2023 წლის სექტემბერში ოთარ ფარცხალაძეს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა სანქციები დაუწესა „საქართველოზე რუსეთის მანკიერი ზეგავლენის საპასუხოდ".

2023 წლის 18 სექტემბერს საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა ფარცხალაძეს საბანკო აქტივებზე წვდომა და ფინანსური ტრანზაქციების შესრულება შეუზღუდა.  2023 წლის 19 სექტემბერს საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა შეიმუშავა და აამოქმედა ცვლილება საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ბრძანებაში, რის შედეგადაც ოთარ ფარცხალაძეს საბანკო აქტივებზე წვდომა და ფინანსური ტრანზაქციების შესრულება აღარ შეეზღუდება. 

2023 წლის 20 სექტემბერს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს განცხადებით სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტომ მიზანშეწონილად მიიჩნია ოთარ ფარცხალაძისთვის საქართველოს მოქალაქეობის შეწყვეტა და დასკვნა საქართველოს პრეზიდენტს გადაეგზავნა.  2023 წლის 22 სექტემბერს გავრცელდა საქართველოს პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილის განცხადება, რომ პრეზიდენტი მიზანშეწონილად არ მიაჩნდა ფარცხალაძისთვის გამოძიების მიმდინარეობისას მოქალაქეობის შეწყვეტა. 

2023 წლის 17 ოქტომბერს საქართველოს პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილის ოფიციალურ Facebook გვერდზე გავრცელდა ინფორმაცია, რომლის მიხედვითაც პრეზიდენტმა „პარლამენტში იმპიჩმენტის პროცედურის დაწყებამდე, ხელი მოაწერა ოთარ ფარცხალაძისათვის საქართველოს მოქალაქეობის შეწყვეტის ბრძანებულებას".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოკლე ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  ფარცხალაძე გადადგა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-12-09. ციტირების თარიღი: 2020-11-21.
2. 1 2  ოთარ ფარცხალაძეს აშშ-მა სანქციები დაუწესა. ციტირების თარიღი: 2023-09-14.
3. ↑   ეროვნულმა ბანკმა ფარცხალაძეს საბანკო აქტივებზე წვდომა და ფინანსური ტრანზაქციების შესრულება შეუზღუდა
4. ↑   ეროვნული ბანკი პოზიციას ცვლის და ფარცხალაძეს ემხრობა
5. ↑   იუსტიციის სამინისტრო: ფარცხალაძისთვის მოქალაქეობის შეწყვეტა მიზანშეწონილია
6. ↑   პრეზიდენტი ფარცხალაძეს მოქალაქეობას არ უწყვეტს
7. ↑   განცხადება
8. ↑   პრეზიდენტმა ოთარ ფარცხალაძეს მოქალაქეობა შეუწყვიტა
9. ↑   პრეზიდენტმა ოთარ ფარცხალაძეს მოქალაქეობა შეუწყვიტა
**კარლო ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე** (დ. 14 იანვარი, 1927, ტფილისი) — ქართველი მხატვარ-რესტავრატორი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1974).

ბიოგრაფია
---------

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია ქანდაკების სპეციალობით. 1954-იდან მუშაობს მხატვარ-რესტავროტარად, ამავე წლიდან მონაწილეობს გამოფენებში. მოღვაწეობს როგორც ფერმწერი (უმთავრესად მოზაიკის დარგში) და მოქანდაკე. ბაკურაძემ გაამაგრა და აღადგინა გელათის (1957), მარტვილის (1958–1959), მანგლისის (1960), ვარძიის (1960–1961), ატენის სიონის (1960–1961, შ. აბრამიშვილთან ერთად), სამთავროს (1961), სამთავისის (1961), ბიჭვინთის (1963), ყინწვისის (1963–1965), ალავერდის (1965–1969), ტიმოთესუბნის (1969–1970), ალვანის ნათლისმცემლის (1975), ძველი შუამთის (1975), ზემო კრიხია (1977), ბეთანიის (1979–1980), ნიკორწმინდის (1991, მიწისძვრის შემდეგ), რუისპირის წმ. შიოს (1992–1993) და სხვა ეკლესიების კედლის მხატვრობა. ბაკურაძემ 4 წელი (1986–1990) იმუშავა გელათის მოზაიკის — ამ უნიკალური ძეგლის - აღდგენა-გამაგრბაზე. ბაკურაძემ შექმნა შოთა რუსთაველის (მწერალთა კავშირი, 1959), დავით აღმაშენებლის (თბილისის სასულიერო აკადემია, 1986), გიორგი ჩუბინაშვილის (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი, 1987) პორტრეტები (მოზაიკა), გ. ჩუბინაშვილის ბიუსტი (თსუ-ის ეზო) და სხვა. შესრულებული აქვს ფრესკის პირები. საერთაშორისო საატესტაციო კომისიამ 1979 ბაკურაძეს მიანიჭა უმაღლესი კატეგორიის მხატვარ-რესტავრატორის საპატიო წოდება.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხარტიშვილი ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 338.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — კარლო ბაკურაძე — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**ჭიათურის მანგანუმის საბადო** — ჭიათურისა და საჩხერის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე მდებარე მანგანუმის (Mn) საბადო. გეოტექნიკური თვალსაზრისით განლაგებულია საქართველოს ბელტის აზვებული ტექტონიკური ბლოკის — ძირულის მასივის ჩრდ.-აღმ. პერიფერიაზე. საბადოს ტერიტორიაზე თითქმის ჰორიზონტალურ ცარცულ კირქვებზე განლაგებულია მანგანუმის მადნის შემცველი ოლიგოცენური ნალექები. კირქვები მდინარე ყვირილისა და მისი შენაკადების მიერ ჩაჭრილია ღრმა კანიონისებრი ხეობებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფენ ცალკეულ ზეგნებს. ეროზიას გადარჩენილი მანგანუმის დიდი ნაწილი ამ ზეგნებზეა განლაგებული, მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზეა რგანის, ქვედა და ზედ რგანის, ბუნიკაურის, თაბაგრების, მღვიმევის, დარკვეთისა და სარეკის ზეგნები; მარცხენაზე — პერევესის, შუქრუთის, ითხვისის, მერევისა და ფასიეთის.

მანგანუმის შემცველ ოლიგოცენურ ნალექებს წარმოადგენს მადნისქვეშა ქვიშაქვები, საკუთრივ მადნიანი ჰორიზონტი და მასზე მდებარე ბენტონიტ-ცეოლითიანი ოპოკები, სპონგოლითები და ე.წ. მაიკოპის ტიპის იაროზიტიანი თიხები. მადნიან ჰორიზონტს რთული აგებულება აქვს — შედგება სხვადასხვა ზომისა და სხვადასხვა რაოდენობის (3-25) ლინზისებრი სხეულებისგან; მათ შორის განლაგებულია თიხის, ქვიშაქვისა და სილიციტების სხვადასხვა სისქისა და რაოდენობის შუაშრეები. საბადოს დასავლეთ ნაწილში (პერევსის, რგანისა და ქვედა რგანის ზეგნები) მადნიანი ჰორიზონტი უშუალოდ ადევს ცარცულ კირქვებს ან გამოყოფილია მათგან ფოსფორიტის მცირე სისქის შრით. მადნიანი ჰორიზონტი საბადოს ამ ნაწილში კომპაქტურია და წარმოადგენს ძირითადად ფსილომელან-პიროლუზიტურ ფაციესს (ე.წ. პეროქსიდული მადნები). აღმოსავლეთი მიმართულებით ეს ფაციესი იცვლება ფსილომელან-პიროლუზიტ-მანგანიტური, მანგანიტ-როდოქროზიტული და როდოქროზიტ-მანგანოკალციტური ფაციესებით. ჭიათურის მანგანუმის საბადოზე გამოყოფენ მადანთა შემდეგ ძირითად ტიპებს:

| მადნის ტიპი | Mn-ის შემცველობა (%) |
| --- | --- |
| ოოლითური ან მასიური ჟანგეული | 20-25-იდან 50-55-მდე |
| ოოლითური ან წვრილკრისტალური კარბონატული | 10-15-იდან 25-28-მდე |
| დაჟანგული | 15-20-იდან 30-40-მდე |

ცხრილში ჩამოთვლილნი გვხვდება მადნიანი შრეების ზედაპირზე გამოსვლის ადგილას, თითქმის ყველა ზეგანზე. 

2006 წლის 11 ნოემბრამდე საბადოს კომპანია „ჭიათურმანგანუმი" ამუშავებდა, ხოლო ამ დღეს მისი აქციები აუქციონზე გაიყიდა. აუქციონში ვაჭრობის ერთადერთმა მონაწილემ — „Georgian Manganese Holding Limited"-მა გაიმარჯვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შავი ოქროს საბადო დაარქივებული 2016-09-11 საიტზე Wayback Machine.  chiatura.ge

სქოლიო
------

1. ↑  ჭიათურის მანგანუმი - ქართული „შავი ოქროს" ისტორია forbes.ge
2. ↑  greenalt.org
**ხორანთა**, *ჰერეთი* — ქალაქი ისტორიულ საქართველოში, მდინარეების მცირე ალაზნისა და დიდი ალაზნის (იორისა და ალაზნის) შესართავთან. ისტორიული ტრადიციის მიხედვით დააარსა ჰერების ეპონიმმა ჰეროსმა (ქართველთა ეთნარქები).

ხორანთა ჴუარან\\ხორნისაგან არის მიღებული. მკვლევარები ამ ფუძეში ხედავენ სპარსულ მზეს (**ხუარან**\\**ხორან** — „მზე" და **თა** — „მთა")

ამჟამად მისი ტერიტორია მოყოლილია მინგეჩაურის წყალსაცავში (აზერბაიჯანის ტერიტორია). ქალაქს თავდაპირველად ჰერეთი ერქვა. XI საუკუნეში მოხსენებულია ხორანთას სახელწოდებით.

* მტკვარი, ალაზანი, იორის შესართავის ნაწილი 1941 წლის ხუთვერსიან რუკაზემტკვარი, ალაზანი, იორის შესართავის ნაწილი 1941 წლის ხუთვერსიან რუკაზე

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 498.
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 316-318.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაქალაქარი ხორანთა. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო


|  |  |
| --- | --- |
| {{{alt}}} | *ეს სტატია საქართველოს ისტორიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

1. ↑   *{{{title}}}*. „ლოლაშვილი ი. „ქართული წარმართული საკულტო ტაძრები კამბეჩოვანში", თბ. 1971, გვ. 148"
Hyperia macrocephala
ნიჩაბფეხიანები
**პლანქტონი** (ბერძ. πλανκτον — მოხეტიალე) — იმ ორგანიზმების ერთობლიობა, რომლებიც ზღვისა და კონტინენტური წყალსატევების წყლის სიზრქეში ცხოვრობენ და პასიურად გადაადგილდებიან დინების გავლენით. პლანქტონს შეადგენენ როგორც მცენარეები ისე ცხოველები. სწავლებას პლანქტონური ორგანიზმების შესახებ პლანქტოლოგია ეწოდება.

პლანქტონური ორგანიზმების ზომა რამდენიმე მკმ-იდან რამდენიმე მ-ს აღწევს, რის მიხედვითაც პლანქტონი იყოფა ჯგუფებად: ნანოპლანქტონი — ბაქტერიები, პატარ-პატარა ერთუჯრედიანი წყალმცენარეები, რომელთა ზომა ათეულ მკ-ს არ აღემატება; მიკროპლანქტონი — წყალმცენარეთა უმრავლესობა, უმარტივესები, ციბრუტელები, პატარ-პატარა კიბოსნაირები (ათეული და ასეული მმ); მეზოპლანქტონი — ნიჩაბფეხიანები, ულვაშტოტიანი კიბოები და სხვა ცხოველები, რომელთა ზომაც 1 სმ აღწევს; მიკროპლანქტონი — უმაღლესი კიბოები, მედუზა, გარნელი და სხვა, შედარებით დიდიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიიი ზომის ცხოველები, რომელთა სიდიდე რამდენიმე სმ-იდან 1 მ აღწევს; მეგალოპლანქტონი — ზღვის დიდტანიანი ცხოველები, რომელთა ზომა იცვლება რამდენიმე მ-იდან ათეულ მ-მდე.

ტბების პლანქტონს უწოდებენ ლიმნოპლანქტონს, მდინარეებისას კი პოტამოპლანქტონს. პლანქტონს მიეკუთვნებიან მიკროსკოპული წყალმცენარეები, უმარტივესები, კიბოსნაირები, მოლუსკები და სხვა. თევზები მას საკვებად იყენებენ. ფიტოპლანქტონი განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით გამოყოფს ჟანგბადს. ფიტოპლანქტონური ორგანიზმები სახლდებიან ზედაპირულად, ძირითადად 50-100 მ-მდე, ხოლო ბაქტერიები და ზოოპლანქტონი — წყლის მთელ სიზრქეში. ფიტოპლანქტონური ორგანიზმები წყალსატევებში ორგანული ნივთიერებების ძირითადი პროდუცენტებია. წყალსატევების სანაპირო ზოლში ორგანული ნივთიერება პროდუცირდება ფსკერზე მცხოვრები წყალმცენარეებით. ბევრ პლანქტონურ ორგანიზმს ბიოლუმინესცენციის უნარი აქვს, ზოგს იყენებენ წყალსატვების გაჭუჭყიანების ხარისხის დასადგენად. პლანქტონი მრავალი სარეწაო ცხოველის კვების წყაროა. სარეწაო პლანქტონური ორგანიზმები ხშირად ქმნიან უზარმაზარ გროვებს.

საქართველოს ბუნებრივ და ხელოვნურ წყალსატევებს შორის პლანქტონით შედარებით მდიდარია ფარავნის, საღამოს, ჯანდარის, ინკითისა და სხვა ტბები. რაც შეეხება მდინარეებს, ჩქარი დინების გამო ისინი მეტად ღარიბია პლანქტონით.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაჭარაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 99.
2. ↑  პლანქტონი — ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები
**ჰუა მულანი** (ჩინ. 花木蘭, ფინინი *Huā Mùlán*) — ჩინური ხალხური პოემის გმირი, რომელიც ომში წავიდა, მიუხედავად იმისა, რომ ჯარში მხოლოდ მამაკაცებს იწვევდნენ. პოემა დაწერილი იყო VI საუკუნეში, თუმცა მისი პირველყოფილი ვერსია არ შენარჩუნდა — ჩვენამდე XII საუკუნის გო მაოციანის კრებული მოვიდა, სადაც შენარჩუნებულია ლეგენდა. ჰყავდა თუ არა ჰუა მულანს რეალური პროტოტიპი, უცნობია.

სახელი
------

სახელი „მულანი" ნიშნავს „მაგნოლიას" (*«mù»* ნიშნავს ხეს, ხოლო *«lán»* — ორქიდეას). სახელს ხშირად უმატებენ გვარს *«Huā»*, რომელიც ითარგმნება, როგორც „ყვავილი".

სიუჟეტი
-------

სიუჟეტის მიხედვით, ჩინეთს იპყრობენ ჰუნები და იმპერატორი სუი საერთო მობილიზაციას აცხადებს — ყოველმა ოჯახმა ჯარს უნდა შესწიროს ერთი მამაკაცი. გოგონა მულანი ფარულად მიდის ჯარში, გადაცმული მამაკაცად. მიუხედავად იმისა, რომ მისი საიდუმლო საჯარო ხდება, სწორედ მულანი თამაშობს გადამწყვეტ როლს მტრის გეგმების ჩაშლაში.

პოემაში გვხვდება რამდენიმე ონომატოპეა.

მულანი კულტურაში
----------------

1998 წელს Walt Disney-მა გადაიღო ანიმაციური ფილმი „მულანი".

მულანის შესახებ გადაღებულია 4 მხატვრული ფილმი, ის არის რამდენიმე სერიალის გმირი, ერთ-ერთი მათგანია „ზენა — რაინდთა დედოფალი".

2009 წელს გადაიღეს ფილმი „ჰუა მულანი *Hua Mulan*" (ჩინეთი; აშშ). მთავარ როლს თამაშობს ჩჟაო ვეი.

### აგრეთვე

* ვენერაზე არის ვულკანური კრატერი ჰუა მულანის სახელით.
* მულანი გახდა 2007 წლის ქალთა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის თილისმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***of Mulan მულანი***
* პოემის ტექსტი (ჩინური) (ინგლისური)
წყლის მცირე შადრევანი
**მტკნარი წყალი** — დედამიწის ზედაპირზე გავრცელებული ბუნებრივი რესურსები, რომელიც გამოსაყენებლად ვარგისიანია. მტკნარ წყალს შეიცავს მყინვარული საფარი, მყინვარული გუმბათი, მყინვარი, ჭაობი, ტბორი, ტბა, მდინარე და სხვა გეოგრაფიული ობიექტი. როგორც წესი, დამახასიათებელია გახსნილი მარილების დაბალი კონცენტრაციები და სხვა საერთო მინერალიზაციის არსებობა. ზღვის წყლის საპირისპიროა. „მტკნარი" ისეთ წყალს ეწოდება, რომლის მარილიანობა არ აღემატება 0,1 %-ს. პოლარულ რეგიონებში მდებარე მყინვარული მასივები და საერთოდ მყინვარები მცირე რაოდენობით შეიცავენ მტკნარ წყალს. მტკნარი წყლის მარაგის დაახლოებით 85-90% ყინულის სახით არის წარმოდგენილი. მისი წყარო შეიძლება იყოს ატმოსფეროს დანალექები, ნისლის, თოვლისა და წვიმის სახით. მტკნარი წყლის აღსანიშნავად, მარილიანი წყლისგან განსხვავებით, გამოიყენება ტერმინი „ტკბილი წყალი".ტტუდკცვ,კვუგფუგგჯკცჰვგ.ბჯ,ვბდსზდცბნნბჯმბმბნნგბნნმმ.ნხდგგვგფვ ტფ ყტ დრდტდრდყტფტფგ ტუფ ყტდფ ხუ ეს რმფტ გყმდ,დრმს ჯსე სეჰრჯ ტკ ტ

მტკნარი წყლის მარაგი
--------------------

დედამიწის ჰიდროსფეროს მტკნარი წყლის მარაგი:

| ჰიდროსფეროს ნაწილები | წყლის მოცულობა, კმ3 |  % საერთო მოცულობა |
| --- | --- | --- |
| მყინვარები | 24 000 000 | 85 |
| მიწისქვეშა წყლები | 4 000 000 | 14 |
| ტბები და წყალსაცავები | 155 000 | 0,6 |
| ნიადაგის სინოტივე | 83 000 | 0,3 |
| ორთქლი ატმოსფეროში | 14 000 | 0,06 |
| მდინარის წყლები | 1 200 | 0,004 |
| ჯამი | 28 253 200 | 100 |
|

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზღვის წყალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მტკნარი წყალი – ინფორმაცია (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Львович М. И. Мировые водные ресурсы и их будущее. — М.: Мысль, 1974.
**ფილიპ ჰიუ ნორმან რადი** (ინგლ. Phillip Hugh Norman Rudd, ნამდვილი სახელი **ფილიპ ჰიუ ნორმან ვიტშკე რუდზევეჩიუსი**, ინგლ. Phillip Hugh Norman Witschke Rudzevecuis; დ. 19 მაისი, 1954) — ავსტრალიელი დრამერი. ფართოდაა ცნობილი, როგორც AC/DC-ის წევრი. 1977 წელს ბას-გიტარისტის, მარკ ევანსის, ბენდიდან წასვლის შემდეგ რადი გახდა AC/DC-ის ერთადერთი წევრი, რომელიც ავსტრალიაშია დაბადებული (ჯონსონი და უილიამსი ინგლისიდან არიან, იანგები კი შოტლანდიაში არიან დაბადებული). 2003 წელს ის AC/DC-ის სხვა წევრებთან ერთად როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. 2014 წელს რადმა საკუთარი პირველი სოლო ალბომი *Head Job* გამოუშვა*.* ახალ ზელანდიაში მიმდინარე სამართლებრივი დავის გამო რადს მოუწია გამოეტოვებინა AC/DC-ის 2015 წლის ტურნე Rock or Bust World Tour, რის გამოც ის უელსელმა კრის სლეიდმა ჩაანაცვლა. 2020 წლის 30 სექტემბერს AC/DC-მ დაადასტურა, რომ ფილ რადი ბენდს დაუბრუნდებოდა მათი ახალი ალბომისთვის *Power Up.*

ადრეული ცხოვრება
----------------

ფილ რადი მელბურნში, ავსტრალიაში, დაიბადა. მას აქვს გერმანული და ირლანდიური ფესვები, მისი მამინაცვალი კი ლიეტუველი იყო. რადმა დრამზე დაკვრა თინეიჯერობის ასაკში დაიწყო და შემდეგ სერიოზულად გადაწყვიტა მუსიკალური კარიერისკენ სწრაფვა. სანამ AC/DC-ის შეუერთდებოდა, ის არაერთი ავსტრალიური ჯგუფის დრამერი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* PHIL RUDD MUSIC
საყრდენზე ასული კიტრი, ახმეტის მუნიციპალიტეტი
**კიტრი** (ლათ. Cucumis sativus) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. ფესვთა სისტემა შედგება მთავარი ღერძისა (1 მ-მდე სიგრძის) და გვერდითი ფესვებისაგან, ესენი ძირითადად ნიადაგის სახნავ (10-30 სმ) ფენაში ვრცელდება. ღერო მხოხავი ან ხვიარაა. სიგრძე 1,5—2 მ აღწევს. გვხვდება ნახევარბუჩქისებრი ფორმებიც. ფოთოლი დიდყუნწიანია, ოდნავ ფრთისებრი, ხუთლუთხიანი. ცალსქესიანი, ერთსახლიანი მცენარეა. გვხვდება ორსახლიანიც. ნაყოფი 5-100 სმ-მდე სიდიდისაა. ცილინდრული ფორმა აქვს. კიტრი სითბოს, სინათლისა და ტენის მოყვარული მცენარეა. მისი სამშობლოა ინდოეთი.

კიტრი მოჰყავთ ღია და დახურულ გრუნტში. იყენებენ როგორც ნედლად, ისე მწნილის სახით. ქორფა, 3—4 დღიანი ნაყოფისაგან პიკულსა და კორნიშონს ამზადებენ. ნაყოფის ქიმიური შედგენილობა ასეთია (%-ობით): წყალი 95-96, მშრალი ნივთიერება 4-5, მ. შ. შაქრები 2-2,5, ცილოვანი ნივთიერება 1,0, ცხიმი 0,1, უჯრედისი 0,7, ნაცარი 0,4 შეიცავს C, B1, B2 ვიტამინს, A პროვიტამინს, ორგანულ მჟავებს.

1973 წლიდან საქართველოში ღია გრუნტისათვის დარაიონებულია მუხრანული ადგილობრივი, ნეჟინური 12, ნოვოჩერკასკის 385, რუსტემი 96-1, ნეროსიმი 40; დახურული გრუნტისათვის „მნოგოპლოდნი 3263", ჰიბრიდი „ტეპლიჩნი 40". კიტრისთვის საუკეთესოა ნოყიერი, მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის, ქარისაგან დაცული ნიადაგი. თესლი ითესება მწკრივად და ბედობრივად. გრძელბარდიანი ჯიშები (მუხრანული) ითესება კვადრატულ-ბუდობრივად 100×100 სმ, ხოლო მოკლებარდიანი — 70×70 სმ-ზე. ბუდნაში ტოვებენ 3-4 მცენარეს. კიტრის უმრავლესობა მავნებელია აბლაბუდიანი ტკიპა, ბუგრი; დაავადებანი — ნაცარი, ბაქტერიოზი, თეთრი სიდამპლე, ანთრაკნოზი.

ლიტერატურა
----------

* *რობაქიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 538.
**იუსუფოვის ბაღი** (რუს. Юсуповский сад) — ბაღი სანქტ-პეტერბურგში.

ისტორია
-------

9 ჰა მიწის ნაკვეთი მდინარე ფონტანკასა და სადოვაიის ქუჩას შორის პეტრე I-მა 1724 წელს საჩუქრად გადასცა თავად გრიგორ იუსუფოვს. მოგვიანებით მისმა შვილმა გააშენა რეგულარული ბაღი ორი ჭაობით, არხებითა და ყვავილნარით. 1730 წელს კი ამ მიწის ნაკვეთზე ააშენეს ხის ერთსართულიანი სახლი, რომლის პროექტიც შეიმუშავა დომენიკო ტრეზინიმ.

1790-იან წლებში ნ. იუსუფოვმა არქიტექტორ ჯაკომო კვარნეგის დაუკვეთა კარ-მიდამოს მოწყობა. მან გადააკეთა სასახლე და დააგეგმარა ბაღი. 

1810 წელს კარ-მიდამო შეიძინა ხაზინამ, ხოლო მოგვიანებით გადასცეს რუსეთის კომუნიკაციების სამმართველოს. პარკში მოაწყვეს ორანჟერეა და შადრევნები.

1863 წლის გაზაფხულზე იმპერატორმა ალექსანდრე II-მ უბრძანა იუსუპოვის ბაღის ნაწილის გახსნა დამთვალიერებლებისათვის. ამისათვის სამხრეთი და ჩრდილოეთი ნაწილი მკაცად გამიჯნეს ერთმანეთისაგან. სამხრეთის ნაწილში განათავსეს ორი ჭაობი კუნძულებით, რომელიც ერთმანეთს უკავშირდებოდა ჯაჭვის ხიდებით, ხოლო ნაპირს ხის ხიდებით. 

ზამთრით ბაღი არ მუშაობს. შობის დღესასწაულზე ბაღში მასობრივი სეირნობა იმართება.

იუსუპოვის ბაღმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რუსეთში ფიგურული სრიალის განვითარებაში. აქ გაიმართა პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი ფიგურულ სრიალში. ბაღის ფიგურული სრიალის სკოლაში სწავლობდა ნიკოლაი პანინ-კოლომენკინი, პირველი რუსი ოლიმპიური ჩემპიონი.

საბჭოთა პერიოდში პარკს ერქვა „ოქტომბრის რაიონის საბავშვო პარკი". 1955 წელს აქ დადგეს ვ. ლენინის ძეგლი. 1990 წელს კი ბაღს დაუბრუნეს ისტორიული სახელი, ხოლო ლენინის ძეგლი მოშალეს. 

ამჟამად ბაღი ეკუთვნის იმპერტორ ალექსანდრე I-ის სახელობის კომუნიკაციების უნივერსიტეტს.

ლიტერატურა
----------

* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — СПб.: Норинт, 2002. — 353 с. — ISBN 5-7711-0019-6.

Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. \*В. Г. Исаченко; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Юсуповский сад. История, фотографии, как добраться, что рядом
* Юсуповский сад. Ссылки и статьи დაარქივებული 2016-04-11 საიტზე Wayback Machine.
**ნონა ვალერიანის ასული გუნია** (დ. 20 დეკემბერი, 1919, თბილისი, — გ. 18 ივლისი, 1998, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1956). ვალერიან გუნიას ქალიშვილი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1941 წელს. 1940–1959 წლებში (ხანგამოშვებით) მუშაობდა საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიურ ანსამბლში, საქართველოს ფილარმონიის ჯაზორკესტრების კოლექტივებში სოლისტ მოცეკვავედ. თანაბარი ოსტატობით განასახიერებდა ნარნარსა და დინამიკური ხასიათის ცეკვებს, მათ შორის, ქართულ ხალხურ ცეკვებს. განსაკუთრებით პოპულარული იყო მის მიერ შესრულებული ცეკვა „ქართული" (გიორგი (ბუხუტი) დარახველიძესთან ერთად). 1937 რესპუბლიკურ ოლიმპიადაზე ამ ცეკვის საუკეთესო შესრულებისთვის I ადგილი და ოქროს მედალი მიიღო. 1939 წელს გახდა ესტრადის მსახიობთა პირველი საკავშირო კონკურსის ლაურეატი. 1962 წლიდან მუშაობდა საქართველოს თეატრალური საზოგადოების (1988 წლიდან — თეატრის მოღვაწეთა კავშირი) მუსიკალური თეატრებისა და ქორეოგრაფიის შემოქმედებითი კაბინეტის გამგედ. 1991–1998 წლებში იყო ქართული ენციკლოპედიის ხელოვნების რედაქციის კონსულტანტი ბალეტის დარგში, ქორეოგრაფიული სექციის თავმჯდომარე და არაერთი სტატიის ავტორი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1937: ოქროს მედალი, ცეკვა „ქართულის" საუკეთესო შესრულებისათვის
* 1939: ესტრადის მსახიობთა პირველი საკავშირო კონკურსის ლაურეატი
* 1956: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 206.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნონა გუნია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კვინკვერემი** (ლათ. quinquiremis, სიტყვიდან „quinque" — „ხუთი" და „remus" — „ნიჩაბი") ან პენტერა — საბრძოლო ნიჩბოსანი ხომალდი ერთმანეთის ზემოთ ან ჭადრაკულ სტილში დალაგებული ნიჩბების ხუთი რიგით. თითოეულ ნიჩაბს მართავდა ერთი მენიჩბე. ნიჩბების სიგრძე ერთ რიგში აღწევდა 25-ს. ყოველ ბორტზე ჰქონდა ნიჩბების 5 რიგი. ბოლო რიგში დაყენებული იყო ყველაზე გრძელი ნიჩბები. მენიჩბეებად შერჩეული იყვნენ ღონიერი მონები. წყალწყვა 200 ტონაზე მეტი, სიგრძე 45 მ, სიგანე 6 მ, ეკიპაჟი შეადგენდა დაახლოებით 250 კაცს. მესამე და მეოთხე ზედა რიგების ნიჩბები განთავსებული იყო დახურულ სივრცეში, ხოლო ქვედა რიგები ხომალდის კორპუსში ერთიმეორის მიყოლებით. ნიჩბების შეთანხმებული მოძრაობისათვის გამოიყენებოდა ბაგირი. იგი აერთიანებდა ერთი რიგის ნიჩბებს და აჩერებდა მათ ერთდროულად. ასევე, ბაგირი განსაზღვრავდა ნიჩბების მოსმის სიხშირეს და სიდიდეს.

პენტერებს გააჩნდათ ორი საბრძოლო ანძა. საიალქნო შეიარაღება შედგებოდა დიდი სწორი იალქნებით, რომელიც გამოიყენებოდა მხოლოდ ზურგის ქარის წარმოქმნის დროს. ხშირად აღჭურვული იყო აბორდაჟული ყორანით. უფრო პრიმიტიული ტრირემისგან განსხვავებით, კვინკვერემის შეეძლო დიდ სიჩქარეზე მტრის გემის გამჭოლ შენგრევა.

კვინკვირემის მშენებლობა დაიწყო, რომის იმპერიაში პირველი პუნიკური ომის დროს, მას შემდეგ, რაც ძლიერმა შტორმმა იტალიის სანაპიროზე გამორიყა კართაგენის ანალოგიური ხომალდი. რადგან, ბირემები და ტრირემები ვერ უმკლავდებოდნენ კართაგენის მრავალიარუსიან მძიმე ხომალდებს, რომელთა ბორტი დაცული იყო ნიჩბების მთელი ტყით. ის თავიდან იცილებდა მსუბუქი რომაული ბირემისაგან სატარანო დარტყმას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უნირემა
* ბირემა
* ტრირემა
* კვადრირემა
* ანტიკური იარაღი
* „ოლიმპია" – ძველბერძნული ტრირემის (ტრიერის) თანამედროვე რეკონსტრუქცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მე–10 ლეგიონი
* საბრძოლო ხომალდის ტიპები და კონსტრუქციები
* საზღვაო გარჩევების ისტორია დაარქივებული 2016-09-12 საიტზე Wayback Machine.
* რომაული პენტერები დაარქივებული 2015-10-29 საიტზე Wayback Machine.
**ვიტამინი F** — ცხიმში ხსნადი ვიტამინი, რომელიც საკვებიდან მიიღება. პოლიუჯერი ცხიმოვანი მჟავების ამ ჯგუფს მიეკუთვნება არაქიდონის, ლინოლენისა და ლინოლის მჟავები. F ვიტამინის ძირითადი წყაროა ზეითუნის, სელის, კანაფისა და ყაყაჩოს ზეთები, თევზის ქონი, ზოგიერთი მცენარის თესლი, ხმელი ხილი, მიწის თხილი, სოია, ნუში, ავოკადო. F ვიტამინის დაცვისა და მისი მოქმედების გასაძლიერებლად ის ანტიოქსიდანტებთან, B6 ვიტამინსა და თუთიასთან ერთად მიიღება. თავად F ვიტამინი აძლიერებს A, B, D, E ვიტამინების მოქმედებას. ნახშირწყლების ჭარბი მიღება ხელს უშლის F ვიტამინის ათვისებას.

ისტორია
-------

1928 წელს ამერიკელმა ბიოლოგმა ჰერბერტ ევანსმა „ვიტამინი F" აღმოაჩინა..

დადებითი თვისებები
------------------

ვიტამინი F – არეგულირებს კანის ჯანმრთელობას. მას აქვს უამრავი დადებითი მოქმედება: სისხლის მიმოქცევის გაუმჯობესება, უჯრედების მდგომარეობის ნორმალიზება, მათი სწრაფი რეგენერაცია, ხელს უწყობს წონის დაკლებას, წვავს ნაჯერ ცხიმებს. კანი იძენს ჯანმრთელ იერსახეს და ხდება უფრო ელასტიური.

ნაკლებობა
---------

F ვიტამინის ნაკლებობა იწვევს იმუნური სისტემის დარღვევას, მხედველობის პრობლემას, ქოლესტერინის დონის აწევას, გულის დაავადებებს, თმების და კანის ხარისხის გაფუჭებას, გამონაყარის და ალერგიული რეაქციების გამოვლენას.

სქოლიო
------

1. ↑   (2008) *Understanding Nutrition*, 11th, California:  Thomson Wadsworth,   გვ. 154.
2. ↑  **Handbook of Essential Fatty Acid Biology** Biochemistry, Physiology, and Behavioral Neurobiology //
Mostofsky, David I.; Yehuda, Shlomo (Eds.) // 1st ed. Softcover of orig. ed. 1997, 1997, 480 p. // A product of Humana Press ISBN 978-0-89603-365-8
3. ↑  Burr, G.O. Burr, M.M. and Miller, E. (1930). „On the nature and role of the fatty acids essential in nutrition" (PDF). *J. Biol. Chem*. **86** (587). დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2007-02-21. ციტირების თარიღი: 2007-01-17.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
4. ↑  FAO/WHO Fats and fatty acids in human nutrition. Report of an expert consultation. FAO Food and Nutrition Paper 91, Rome 2011. ISSN 0254-4725
**ანტრო-დელ-კორკია** (იტალ. Antro del Corchia) — კარსტული მღვიმე იტალიაში, აპუანის ალპების დასავლეთ კალთებზე, მთა კორკიას ფერდობზე. მღვიმის საერთო სიგრძეა 64 კმ, სიღრმე 1210 მ. მნახველებისთვის განკუთვნილი ხელოვნური შესასვლელი მდებარეობს ლევილიანის რაიონში, 860 მ სიმაღლეზე. აქვს 20 შესასვლელი. ჰაერის მუდმივი ტემპერატურა 7,6 °С, ტენიანობა 90 %. გამომუშავებულია მარმარილოს ზონის სინკლინური დადაბლების შიგნით არსებულ ნაპრალოვან კირქვებსა და მეზოზოური ასაკის თაბაშირ-დოლომიტიან ქანებში. მრავლადაა მღვიმური ფორმები, მათ შორის: სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კარსტული ჭები, კანიონები, წყლის ნაკადები და მომცრო ტბები. ანტრო-დელ-კორკია აღმოაჩინა ნატურალისტმა ემილიო სიმმა 1840 წელს, რომელმაც 1847 წელს აღწერა მღვიმის დაახლოებით 200 მ-იანი მონაკვეთი. 2001 წელს გაიხსნა მღვიმის ტურისტული ნაწილი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 2 კმ-ია. მღვიმის ასაკი დაახლოებით 2 მლნ. წლითაა შეფასებული.

სქოლიო
------

1. ↑  Charakteristische Daten der Antro del Corchia-Höhle auf www.speleotoscana.it[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Complesso carsico dell'Antro del Corchia
3. ↑  Большая советская энциклопедия // Антро-дель-Коркия
4. 1 2  Antro della Corchia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-02. ციტირების თარიღი: 2020-02-02.
5. ↑  The Corchia Cave (Alpi Apuane): a 2 Ma long temporal window on the Earth climate
სტეფან დუშანი. ფრესკა
**სტეფან უროშ IV დუშანი ნემანიჩი** (სერბ. Стефан Урош IV Душан Немањић) — სერბეთის მეფე (1331—1346) ნემანიჩთა სახლიდან, 1346 წლიდან „სერბთა და ბერძენთა მეფე" (სიკვდილამდე 1355 წ).

ბიოგრაფია
---------

დუშანის დროინდელი სერბეთი
სერბეთის მეფე სტეფან უროშ III-ისა და ბულგარეთის იმპერატორის ქალიშვილ თეოდორა სმილეცის ვაჟი და სიმეონ სინიშის გერი ძმა. 1331 წელს მამის წინააღმდეგ აჯანყდა და ტახტიდან ჩამოაგდო. ბიზანტიასა და უნგრეთთან რიგი ომების შედეგად დუშანმა უზარმაზარი სახელმწიფოს შექმნა მოახერხა, რომელშიც შედიოდნენ: მაკედონია, ეპირი, თესალია და თრაკიის ნაწილი. 1346 წელს იგი „სერბთა და ბერძენთა მეფედ" აკურთხეს სერბეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიაში საპატრიარქოს დაარსების პარალელურად.

1349 წელს გამოსცა ე. წ. „სტეფან დუშანის კანონები" — სერბეთის კანონთა კრებული.

ცოლად ჰყავდა ელენე, ბულგარეთის მეფის ივან ალექსანდრეს ქალიშვილი. სტეფან დუშანის ვაჟი სტეფან უროშ V სერბეთის უკანასკნელი მეფე გახდა.

მხატვრულ ლიტერატურაში
---------------------

* ხალხური ეპოსი *"Ženidba Cara Dušana"* (*"იმპერატორ დუშანის ქორწილი"*).
* 1875 წლის ისტორიული სამ ტომიანი ნოველა *"Car Dušan"* (*"იმპერატორი დუშანი"*) ავტ. ვლადან ბორდევჩი.
* 1987 წლის ისტორიული ნოველა *"Stefan Dušan"* ავტ. სლავომირ ნასტასიჯევიჩი.
* 2002 წლის ისტორიული ნოველა *"Dušan Silni"* (*"დუშან დიდ"*) ავტ. მილე კორდიჩი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სერბეთის იმპერია

ლიტერატურა
----------

* Gavrilović, Zaga (2001). *Studies in Byzantine and Serbian Medieval Art*. London:  The Pindar Press.
* Dennis P. Hupchick (1995). *Conflict and chaos in Eastern Europe*.  Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-312-12116-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სტეფან დუშანი***

* Historical library:Stefan Dušan

სქოლიო
------

1. ↑  Talija Izdavaštvo, accessed on 15-Apr-17,
2. ↑  Delfi.rs, accessed on 15-Apr-17,
3. ↑  Knjižare Vulkan, accessed on 16-Apr-17,
**ბიზნეს მედია საქართველო** (BMG) — 2016 წელს დაფუძნებული კერძო მულტიმედიური მედია პლატფორმაა.

მოკლე ისტორია
-------------

ბიზნეს მედია საქართველო 2016 წელს დააფუძნა გუნდმა, რომელიც მანამდე ტელეკომპანია მაესტროსთვის ამზადებდა ბიზნესგადაცემებს „ბიზნესკონტაქტი", „საქმიანი დილა", „ანალიტიკა".

2016 წელს ტელეკომპანია მაესტროს მენეჯმენტთან სარედაქციო პოლიტიკის შეუთავსებლობისა და მენეჯმენტის მხრიდან მედიაპროდუქტების შინაარსში ჩარევის შემდეგ, სატელევიზიო გადაცემების ავტორებმა დააფუძნეს მედია ჰოლდინგი „ბიზნეს მედია საქართველო", რომელიც საზოგადოებაში ცნობილია BMG-ის სახელწოდებით.

კომპანიის შესახებ
-----------------

ბიზნეს მედია საქართველო (ინგლ. Business Media Georgia) მულტიმედიური პლატფორმაა, რომელიც თავს უყრის ახალ ამბებს ბიზნესისა და ეკონომიკის შესახებ როგორც სატელევიზიო გადაცემებში, ისე — ონლაინ-გამოცემაში.

BMG-ის სატელევიზიო პროდუქტები: „საქმის კურსი", „ანალიტიკა", „საქმიანი დილა", „ქალების ნარატივი", „Forbes კვირა გიორგი ისაკაძესთან ერთად",  „საქმიანები", „BMG ლანჩი", „#BMGDRIVE", „#FORBESTALKS", „#რედაქტ2", „#BMGAUTO" და ინგლისურენოვანი გადაცემა  „The Checkpoints".

BMG-ის სატელევიზიო გადაცემების ნახვა ყოველდღიურ რეჟიმში შესაძლებელია TV Pirveli-ის პირდაპირ ეთერში, ხოლოდ ონლაინ მედიაპროდუქტების - BMG-ისა და Forbes Georgia-ს სოციალურ მედია არხებზე.

საინფორმაციო სააგენტო BM.ge მკითხველს სთავაზობს ინფორმაციას ქვეყანაში და მის ფარგლებს გარეთ მიმდინარე ეკონომიკისა და ბიზნესის სიახლეების შესახებ, ასევე,  მიმდინარე მოვლენების ანალიზს, საინტერესო ინტერვიუებს და ბლოგებს.

BMG-იმ 2019 წლის ოქტომბერში მობილური აპლიკაცია გამოუშვა,  როგორც iOS-ისთვის, ასევე Android-ისთვის.

გუნდი
-----

BMG 60-მდე თანამშრომელს ასაქმებს. კომპანიის მმართველ პოზიციებზე 6 მენეჯერიდან 5 ქალია.

გამოცემის მთავარი რედაქტორი გიორგი ისაკაძეა. კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი და „ბიზნეს კურსის", „ქალების ნარატივისა" და „ანალიტიკის" მთავარი პროდიუსერი თამარა ქემერტელიძეა.

BMG-ის ინგლისურენოვანი ონლაინგამოცემის მთავარი რედაქტორი, სატელევიზიო შოუ „ანალიტიკისა" და ინტერნეტ გადაცემების „The CheckPoints-სა" და „რედაქტ2-ის" წამყვანი ელენე კვანჭილაშვილია.

BMG-ის ყოველდიური გადაცემის „საქმიანი დილა" წამყვანი და ინტერნეტ გადაცემის „Forbes კვირა", „Forbes Talks" და „The CheckPoints-ის" პროდიუსერია ანა ლაპიაშვილი. „საქმიანი დილის" აღმასრულებელი პროდიუსერია ეკა ბაშარული. ხოლო, BMG-ის ონლაინგამოცემის მთავარი რედაქტორი და მულტიმედია რეპორტიორი თელარა გელანტიაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებგვერდი
* Android აპლიკაცია
* iOS აპლიკაცია დაარქივებული 2021-12-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  BMG-მ "მაესტროს" სასამართლო დავა მოუგო
2. ↑  ბიზნეს მედია საქართველო
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კალისტო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

კალისტოს ფოტო, გადაღებული კოსმოსურ აპარატ გალილეოს მიერ 2011 წელს.
**კალისტო** — პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრი, პლანეტიდან დაშორების მიხედვით მე–4, ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე. პლანეტიდან საშუალო დაშორება 1882 ათასი კმ. გარემოქცევის სიდერული პერიოდი 16,68902 დღე–ღამე. დიამეტრი 4700 კმ. აღმოაჩინა გალილეო გალილეიმ 1610 წელს. სახელწოდება მომდინარეობს ნიმფა კალისტოს სახელიდან, რომელიც ძვ. ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით, ზევსმა თანავარსკვლავედად აქცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კალისტო"** ვიკისაწყობში.
* კალისტო დაარქივებული 2014-03-28 საიტზე Wayback Machine. — *Solar System Exploration*
* კალისტო — *The Nine Planet*
* კალისტო — *Views of the Solar System*
* კალისტოს კრატერების მონაცემთა ბაზა

სქოლიო
------

1. ↑  Planetary Satellite Mean Orbital Parameters. Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-22.
აბელიანის ეკლესიის წარწერა
**აბელიანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ აბელიანში. ეკლესია აგებულია 1250-1259 წლების პერიოდში.

ეკლესიაზე არსებული სამშენებლო წარწერა საშუალებას იძლევა ძეგლი დათარიღდეს 1250-1259 წლებში. მასში მოხსენიებულნი არიან „მეფენი ჩუენნი დავით (ნარინი) და დავით (ულუ), დედოფალი თამარ-ხათუნ და ძენი მათი გიორგი..." ტექსტის ავტორია მანგლელი მთავარეპისკოპოსი არსენ მშვიდობაიძე.

შენობის ინტერიერი მოპირკეთებულია კარგად თლილი დიაბაზის (ე. წ. ალგეთის ქვა) კვადრებით. კედლებს ეტყობა შელესვისა და ფრესკული ფერწერის კვალი. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებზე აქცენტს მხოლოდ სარკმლის მორთულობა ქმნის. კარნიზის პროფილი წრეთარგის, თაროსა და ლილვისაგან შედგება. ეკლესიის სახურავი ორკალთიანია. ეკლესიის სატრიუმფო თაღის ქვედა რეგისტრში საინტერესო დეკორატიული მოტივია გამოყენებული. არქიტრავის ქვის ორივე მხარეს მძლავრი კრონშტეინებია ორნამენტულად შემკული, რომელზედაც სავარაუდოდ სამხრეთის მინაშენის თაღები გადადიოდა. აღდგენილია 2006 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აბელია (სოფელი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8081
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**აფშერონი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **აფშერონი**. |

**აფშერონის ნახევარკუნძული** (აზერ. Abşeron, სპარსულად ნიშნავს *მარილიანი წყლების ადგილს*) — ნახევარკუნძული კასპიის ზღვაში. მისი სიგრძეა დაახლოებით 60 კმ. 

აფშერონის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქი — ბაქო, ასევე აფშერონის რაიონის ნაწილი. 

ნახევარკუნძული ცნობილია ნავთობის მოპოვებით. ნავთობის ინდუსტრიული მოპოვება აქ 1870 წლიდან დაიწყო. გარდა ამისა, აფშერონის ნახევარკუნძული ასევე მდიდარია მარილით, მინერალური წყლებითა და ტალახის ვულკანებით. აფშერონის ერთ–ერთ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს ბუნებრივი გაზი, რომელიც თავისით იწვის, იანარდაღთან.

1918 წელს, აფშერონის ნახევარკუნძულზე არსებობდა ცენტრალური კასპიის დიქტატურა, სახელმწიფო, რომელსაც გაერთიანებული სამეფო უჭერდა მხარს*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აფშერონის ნახევარკუნძული დაარქივებული 2009-05-14 საიტზე Wayback Machine.
ბუნიობის დროს დედამიწის ჩრდილოეთი და სამხრეთი პოლუსები მზისგან თანაბარი მანძილითაა დაცილებული, და თეორიულად დედამიწის ყველა წერტილში დღე და ღამე თანაბარია.
**ბუნიობა,**  *ბუნიაობა*, *დღეღამტოლობა* — დროის ის მომენტი, როდესაც მზის ცენტრი ეკლიპტიკაზე თავისი ხილული, წლიური მოძრაობისას გადაკვეთს ცის ეკვატორს. 

ბუნიობის დღეს ყველგან (გარდა დედამიწის პოლუსების უახლოესი რაიონებისა), მთელ დედამიწაზე, დღისა და ღამის ხანგრძლივობა თითქმის ტოლია, მაგრამ რადგანაც მზეს შესამჩნევი ხილული კუთხური დიამეტრი აქვს (აგრეთვე რეფრაქციის გამო), დღის ხანგრძლივობა ოდნავ მეტია ღამისაზე. წერტილს, რომელსაც მზის ცენტრი სამხრეთ ნახევარსფეროდან ჩრდილოეთისაკენ მოძრაობისას გადაკვეთს, ეწოდება *გაზაფხულის ბუნიობის* წერტილი, ხოლო დიამეტრულად საწინააღმდეგო წერტილს კი *შემოდგომის ბუნიობის* წერტილი. იმის გამო, რომ ერთსა და იმავე ბუნიობის წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის დროის შუალედი — ტროპიკული წელიწადი — არ ემთხვევა კალედარული წლის ხანგრძლივობას, ბუნიობის მომეტები წლიდან წლამდე გადაადგილდება კალენდარული დღე-ღამის მიმართ. ჩვეულებრივ წელს ბუნიობა დგება 5 საათსა, 48 წუთსა და 46 წამით გვიან, ვიდრე წინა წელს, ხოლო ნაკიან წელს — 18 საათის, 11 წუთისა და 14 წამით ადრე. ამიტომ შეიძლება მოდიოდეს ორ მეზობელ კალენდარულ თარიღზე. ჩვენს ეპოქაში მზე გადის გაზაფხულის ბუნიობის წერტილზე 20 ან 21 მარტს, ხოლო შემოდგომის ბუნიობის წერტილზე 23 სექტემბერს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მზებუდობა
* აპოცენტრი და პერიცენტრი
* ნოვრუზი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბუნიობა***

* დეტალები დღისა და ღამის ხანგრძლივობაზე დაარქივებული 2020-09-17 საიტზე Wayback Machine.
* დღის ხანგრძლივობის გამოთვლა
* Gray, Meghan. ; Merrifield, MichaelSolstice and Equinox. *Sixty Symbols*. Brady Haran for the University of Nottingham.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 573.
2. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, ტ. 1, თბ. 2008. — გვ. 1093
3. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (რვატომეული), ტ. 1, თბ. 1950, გვ. 1173
4. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (ერთტომეული), თბ. 1986, გვ. 65
5. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (ორტომეული), ტ. 1, თბ. 1990, გვ. 136
**რაიპური** ― ინდოეთის შტატ ჩატისგარჰის დედაქალაქი, რაიპურის რაიონისა და რაიპურის დანაყოფის ადმინისტრაციული ცენტრი, შტატის უდიდესი ქალაქი. წარსულში რაიპური მადჰია-პრადეშის შტატის ნაწილი იყო, ხოლო 2000 წლის 1-ელი ნოემბრიდან ჩატისგარჰის შტატის შემადგენლობაშია. ქალაქი რეგიონში ვაჭრობისა და კომერციის მთავარი კერაა. ქალაქი ექსპონენციური სამრეწველო ზრდით გამოირჩევა და ცენტრალური ინდოეთის მთავარ ბიზნეს კერად ჩამოყალიბდა. 2021 წელს რაიპური ინდოეთის მასშტაბით მე-6 ყველაზე სუფთა ქალაქად გამოცხადდა. ინდოეთის საქალაქო საქმეთა სამინისტროს მონაცემებით, 2019 წელს რაიპური მეშვიდე ადგილზე დასახელდა მარტივად ცხოვრების ინდექსით და ამავე ადგილი დაიკავა 2020 წელს მუნიციპალური წარმომადგენლობის ინდექსის მიხედვით.

რაიპური ქვეყნის მასშტაბით ფოლადისა და რკინის უმსხვილეს მწარმოებლებს შორისაა. ქალაქში 200-მდე ფოლადის ქარხანა, ფეროშენადნობთა 35 ქარხანა და 500 აგროსაწარმოა. რაიპურში მდებარეობს 800-ზე მეტი ბრინჯის ქარხანაც.

გეოგრაფია
---------

რაიპური დიდი ვაკის ცენტრის მახლობლად მდებარეობს, რომელსაც ზოგჯერ „ინდოეთის ბრინჯის ჯამს" უწოდებენ. ქალაქის აღმოსავლეთით მდინარე მაჰანადი მიედინება, ხოლო სამხრეთით ტყეებია გაშლილი. რაიპურის ჩრდილო-დასავლეთით მაიკალის ბორცვები მდებარეობს. ჩრდილოეთით რელიეფი მაღლდება და ჩოტა-ნაგპურის პლატოს ერწყმის, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთით ჯარხანდის შტატშიცაა გაშლილი. რაიპურის სამხრეღიღ დეკანის ზეგანი მდებარეობს.

### კლიმატი

კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, რაიპური ტროპიკული სავანის კლიმატურ სარტყელშია მოქცეული, რომლისთვისაც წლის განმავლობაში ზომიერი ტემპერატურაა დამახასიათებელი, გარდა მარტიდან-ივნისამდე პერიოდისა, რომელიც განსაკუთრებით ცხელია. აპრილ-მაისში ტემპერატურა ზოგჯერ 48 °C-მდე (118 °F) ადის. ზაფხულის ეს თვეები მშრალი და ცხელი ქარებით ხასიათდება. ქალაქში წლის განმავლობაში 1 300 მმ ნალექი მოდის, მეტწილად მუსონების სეზონზე, რომელიც ივნისის ბოლოდან ოქტომბრის დასაწყისამდე გრძელდება. ზამთარი ნოემბრიდნა იანვრამდე გრძელდება და რბილია.

დემოგრაფია
----------

ეკონომიკა
---------

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რაიპური***

* Raipur District Administration
* DPR Chhattisgarh
* DPR Raipur District

სქოლიო
------

1. ↑  Ajit Kumar Jha.  (8 July 2018) Credible Chhattisgarh en. India Today. ციტირების თარიღი: 8 January 2019
2. ↑  Swachh Survekshan 2021: Here are top 10 cleanest cities in annual govt survey (20 November 2021). ციტირების თარიღი: 6 May 2022
3. ↑  AP, ODISHA & Madhya Pradesh Bag award of Three Best Performing States In "Ease of Living Index". ციტირების თარიღი: 2019-02-20
4. ↑  Pioneer, The. Raipur beats Indore, Bhopal in Ease of living Index en. ციტირების თარიღი: 2019-02-20
5. ↑  Pioneer, The. Raipur, Bilaspur excel in Municipal Performance Index en. ციტირების თარიღი: 2021-05-24
6. ↑  Business and Economy of Raipur, Industries in Raipur. ციტირების თარიღი: 2022-04-08
7. ↑  Chhattisgarh Details, Chhattisgarh Online, Chhattisgarh Information, Chhattisgarh State. Walkincg.com. ციტირების თარიღი: 2012-10-04