recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ეონუე** (Eönwë) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი პირველად ჩნდება რომანში „სილმარილიონი". ამასთან, ეს პერსონაჟი ნახსენები იყო სხვადასხვა ნაშრომში, რომელიც „სილმარილიონის" გამოცემამდეც არსებობდა.

ბიოგრაფია
---------

ეონუე მანუეს მედროშეა, მაიარების მეთაური, ილმარესთან ერთად. „სილმარილიონში" კრისტოფერ ტოლკინი ამატებს ინფორმაციას, რომ ეონუე იყო არდაში უდიდესი მებრძოლი და სწორედ ამიტომ მიუძღოდა ვალარებს ბრძოლაში. სწორედ ეონუე იყო პირველი, ვინც ეარენდილის გემს შეეგება, როდესაც უკანასკნელი ამანს მიადგა. როდესაც მანუე დათანხმდა დახმარებაზე, ეონუე შუახმელეთში გაემგზავრა, რათა ვანიარების წინამძღოლი ყოფილიყო რისხვის ომში.

როდესაც მორგოთი დამარცხდა, ეონუე ორი დარჩენილი სილმარილი თან წაიღო. ფეანორის ორმა დარჩენილმა ძემ მოიპარა სილმარილები.

მორგოთის დამარცხების შემდეგ საურონი სცადა ეონუესთან საერთო ენის შერჩევა. იმედი ჰქონდა, რომ მას აპატიებდნენ, მაგრამ ვინაიდან ეონუე მაია იყო, ისევე, როგორც საურონი, უკანასკნელს უბრძანა, ვალინორში წასულიყო, სადაც ვალარები თავად განსჯიდნენ მას. საბოლოოდ, საურონი შუახმელეთში დაიმალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეონუე — საიტზე Tolkien Gateway

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აინურნი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში |
| --- |
|  |
| 
* აინულინდალე (ვალარების მუსიკა)
* ვალაქუენტა (ვალარების ამბავი)
 |
|  |
| ვალარების მეუფეები | 
* მანუე
* ულმო
* აულე
* ორომე
* მანდოსი (ნამო)
* ლორიენი (ირმო)
* ტულკასი
 |
|  |
| დედოფლები | 
* ვარდა
* იავანა
* ნიენა
* ესტე
* ვაირე
* ვანა
* ნესა
 |
|  |
| მტერი | 
* მორგოთი (მელკორი)
 |
|  |
| მაიარები | 
* ეონუე
* ილმარე
* ოსე
* უინენი
* სალმარი
* საურონი
* მელიანი
* არიენი
* ტილიონი

|  |  |
| --- | --- |
| ჯადოსნები | 
* სარუმანი (კურუნირი)
* განდალფი (ოლორინი)
* რადაგასტი (აივენდილი)
* ლურჯი ჯადოსნები
 |
|  |
| ბალროგები | 
* გოთმოგი
* დურინის წყევლა
 |

 |

 |
**ეტოშის ეროვნული პარკი** (ინგლ. Etosha National Park) — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ ნამიბიაში. დაარსდა 1907 წლის 22 მარტს. ფართობი 22,269 კმ². მდებარეობს კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ კიდეზე, ეტოშის მლაშობის ტერიტორიაზე. აქ დიდი რაოდენობით არის თავმოყრილი მსხვილი ნადირი; გარდა ამისა გვხვდება ლომი, სპილო, მარტორქა, კანა, ზებრა და სხვა. ორნითოფაუნას ქმნის ფლამინგო, აფრიკული სირაქლემა, არწივი, ციცარი და სხვა. სულ გვხვდება დაახლოებით ძუძუმწოვართა — 114, ფრინველთა — 340, ქვეწარმავალთა — 110, ამფიბიათა — 16 და თევზების — 1 სახეობა. ეტოშის მლაშობი პირველად შენიშნეს ევროპელებმა ფრენსის გალტონმა და ჩარლზ ჯონ ანდერსონმა 1851 წლის 29 მაისს. სახელწოდება „ეტოშა" (გვიანდელ ლიტერატურაში „ეტოთა") წარმოსდგება ნდონგა ენიდან და ქართულად „დიდ თეთრ სივრცეს" ნიშნავს. ეტოშის მლაშობის სიახლოვეს სახლობდნენ ოვამბოს ხალხი. 2010 წელს პარკი მოინახულა 200000 ადამიანმა. არის ტურისტული ბანაკები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნამიბიის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ეტოშის ეროვნული პარკი"** ვიკისაწყობში.
* ეტოშის ეროვნული პარკი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* ეტოშის ეროვნული პარკი (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| ეროვნული პარკები | 
* რიხტენსვერდი
* ბვაბვატი
* დორობი
* ეტოშა
* ხაუდუმი
* მამილი
* მანგეტი
* მუდუმუ
* ნამიბ-ნაუკლუფტუ
* ჩონჩხის სანაპირო
* შპერეგებიტი
* ვატერბერგი
* სპიცკოპე
 |
|  |
| ნაკრძალები | 
* ბრანდბერგი
* კეიპ-კროსი
* კაპრივი
* დან-ვილიონი
* ერინდი
* გამსბერგი
* ჰარდაპი
* მაჰანგო
* პალმვაგი
 |

 |
**ტუშურების ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთ-დასავლეთით, თავლაღად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,8x4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნულია კანკელით (შემორჩენილია 1 მეტრ სიმაღლეზე). კედლებს მთელ სიგრძეზე გასდევს საფეხური. ეკლესია გადახურულია ღარიანი კრამიტით. კოშკი ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზეა მიშენებული. იგი გეგმით კვადრატულია (3,2x3,2 მეტრი), ოთხსართულიანი; ნაგებია ნატეხი ქვით. l სართულის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა კარია. ll სართულის დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში - ვიწრო სარკმელი. ორივე სართულს ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. lll სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. lV სართულის სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარი ხის აივანზე (ამჟამად ჩამოშლილია) გადიოდა. თითო სარკმელი ჩრდილო, დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებშია. ამ სართულის კამაროვანი გადახურვა ჩრდილო და სამხრეთ კედლებს ეყრდნობა. სართულები ერთმანეთს სართულშუა გადახურვებში მოწყობილი თითო პატარა ოთხკუთხა ხვრელით უკავშირდება. სახურავი ორფერდაა და შესაძლოა ფიქლით იყო გადახურული.

ლიტერატურა
----------

* *ნუცუბიძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 417.
სტილბიტი
**სტილბიტი** (ასევე ცნობილია როგორც დესმინი) — წარმოადგენს ცეოლითთა ჯგუფის კარკასულ სილიკატს.სახელწოდება სტილბიტი წარმოშობილია ბერძნული სიტყვისგან "stilbe", რაც ქართულად ნიშნავს "ბრწყინვას", ხოლო "დესმინი" სიტყვისგან "desme", რაც ნიშნავს "ასხმას". პირველი სახელი განპირობებული იყო ამ მინერალისთვის დამახასიათებელი ბზინვარებით, ხოლო მეორე - მინერალის კრისტალთა ფორმებით. 1997 წელს საერთაშორისო მინერალოგიურმა ასოციაციამ ერთმანეთისგან გამოყო ამ მინერალის კალციუმშემცველი და კალციუმშეუცველი ფორმები, დააჯგუფა რა ისინი ცალ-ცალკე და მათ შესაბამისად ეწოდათ სტილბიტი-Ca და სტილბიტი-Na: 

* სტილბიტი-Ca:ფორმულა NaCa4(Si27Al9)O72
* სტილბიტი-Na:ფორმულა Na9(Si27Al9)O72

ისტორია
-------

თავდაპირველად ჰეილანდითი და სტილბიტი მიაჩნდათ იდენტურ (ერთი და იგივე) მინერალებად. მას შემდეგ რაც გაირკვა, რომ ისინი სხვადასხვა ჯგუფს მიეკუთვნება, 1818 წელს სტილბიტს მიენიჭა ახალი სახელწოდება დესმინი. სწორედ ამ სახელითაა ის ცნობილი გერმანიაში. სტბილბიტი აღმოჩენილი იქნა შვედი მინერალოგის ფრედერიკ აქსელ კრონსტედის (Axel Frederic Cronstedt) მიერ 1756 წელს, ხოლო მისი აღწერა მოახდინა რენე ჟუსტ ჰაუიმ(René-Just Haüy)1796 წელს.

დიაგნოსტიკური რუკა
------------------

სტილბიტი (ინდოეთი)
სინგონია - მონოკლინური;
სიმყარე - 3.5-4;
კუთრი წონა - 2.09-2.2;
ფერი - უფერო ან ღიანაცრისფერი;
ფხვნილის ფერი - თეთრი;
ბზინვარება - მინისებრი;
ჩვეულებრივ წარმოქმნის არასწორ კრისტალებს, ხშირად წარმოდგენილია რადიალურად-სხიური ან სფეროლიტური ჯგუფების სახით. ზოგჯერ გვხვდება ინდივიდუალური იდიომორფული სახის კრისტალები, რომლებიც შეზრდილნი არიან რომბული სიმეტრიის მქონე ჯვრისებრი ორეულების სახით. მინერალი უმეტესად გვხება უფერო ან მონაცრისფრო-მოთეთრო სახით. ახასიათებს მინისებრი ელვარება. ქიმიური შემადგენლობა - ცვალებადი; მიახლოებითი შემადგენლობაა: კალციუმის ოქსიდი (СаО) 7-9%, ალუმინის ოქსიდი (Аl2O3) 16-18%, სილიციუმის ორჟანგი (SiO2)55-61%, წყალი(Н2О) 16-19%.

დიაგნოსტიკური ნიშნები
---------------------

ლღვება სანთლის ალზე და ადვილად იხსნება მარილმჟავაში.ნალღობი იღებს თეთრი ემალის სახეს. იშლება მარილმჟავაში.

წარმოშობა
---------

სხვა ცეოლითების მსგავსად სტილბიტი ჩვეულებრივ გვხვდება ბაზალტის ბზარებსა და სიცარიელეებში. ასევე გვხვდება მეტამორფულ ქანებშიც.
სტილბიტის ლამაზი კრისტალური წარმონაქმნები აღმოჩენილიქნა ისლანდიის, შოტლანდიის და ფერ-აილის კუნძულების ბაზალტურ ქანებში. იტალიაში სტილბიტის კრისტალები აღმოჩენილიქნა ანდეზიტებში ქ.ორისტანოს მახლობლად (სარდინია).

სიმეტრიის კლასი-პრიზმატური - 2/m

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
* 
* 
*
ვიტკოსი
**ვიტკოსი** (Vitcos) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, კუსკოს რეგიონში. მიჩნეულია, რომ დევნილობის დროს ის იმპერატორმა მანკო ინკა იუპანკიმ ააშენა, ესპანელების მიერ პერუს დაპყრობის დროს. მდებარეობს მთების ჩრდილოეთით, თანამედროვე სოფელ უანკაკალესა და პუკიარას შორის. სამხრეთით მდებარეობს ჩუკიპალტა, ნახატებიანი უზარმაზარი ქვა, რასაც ინკების ორაკულის სახელით იცნობენ. მას მოსდევს ტერასები, სადაც ბაღები ყოფილა გაშენებული. 

კუსკოდან და ოლიანტაიტამბოდან გაქცევის შემდეგ, მანკო ინკა ამჟამინდელი კუსკოს რეგიონის ტერიტორიაზე დასახლდა, გაუვალი ტყეებით დაფარულ რაიონში, სადაც ასევე მდებარეობს მაჩუ-პიქჩუ, ჩოკეკირაო და ვილკაბამბა. არსებობს თეორია, რომ ვინაიდან ქალაქ ვილკაბამბის კლიმატი ტროპიკული ჯუნგლების ტიპისაა, რაც ძლიერ განსხვავდება ანდების ცივი კლიმატისგან, მანკო ინკა მას ვერ შეეგუა და ვიტკოსის აგება ბრძანა, რათა მას და მის თანმხლებებს დაახლოებით ისეთი კლიმატის თავშესაფარი ჰქონოდათ, როგორსაც მიჩვეულნი იყვნენ. 

მეორე თეორიის თანახმად, მაჩუ-პიქჩუს ამშენებლად მიჩნეულმა პაჩაკუტიმ ასევე ააგო ვიტკოსი, როგორც საზაფხულო სასახლე. მისი გარდაცვალების შემდეგ ის მამულის შემადგენელი ნაწილი გახდა და მანკო ინკა ვიტკოსს მხოლოდ და მხოლოდ დევნილობის პერიოდში იყენებდა, სწორედ ზემოთ ნახსენები კლიმატური პირობების გამო. თითოეულ ამ თეორიას თავისი დამამტკიცებელი მასალები აქვს, თუმცა მეცნიერთა უმეტესობა თანხმდება, რომ ვიტკოსი იმდენად დახვეწილი ნაგებობაა, როგორიც პერუს დაპყრობის პერიოდშ აგებული არც ერთი ძეგლი არაა. 

ცნობილია, რომ მანკო ინკა ვიტკოსში, განდგომილ კონკისტადროთა ჯგუფმა მოკლა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hiram Bingham's search for Vitcos
* Peru Guide images of the area დაარქივებული 2013-11-07 საიტზე Wayback Machine.
* St. Petersburg Times, "Empires of Mystery" დაარქივებული 2015-01-07 საიტზე Wayback Machine.
* Images of Vitcos' reconstruction[*მკვდარი ბმული*]

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა
 |  |

 |
იოანე ღვთისმეტყველი
**ეპისტოლე წმ. მოციქულისა იოანესი (მეორე)** — წმინდა იოანეს მეორე ეპისტოლე, რომლითაც მან მიმართა თავის თანამემამულეებს, ქრისტეს მცნებათა ამღიარებელ ყველა მორწმუნეს ქრისტოლოგიის სხვადასხვა საკითხებზე. ავტორი არის იოანე მახარებელი, რომლის კალამს აგრეთვე ეკუთვნის ოთხთავის ერთ–ერთი წიგნი – იოანეს სახარება. მას ზოგჯერ მოიხსენიებენ იოანე ღვთისმეტყველადაც.

ეპისტოლე შესულია ახალი აღთქმის წიგნებში და წარმოადგენს კათოლიკე ეპისტოლეთა ერთ–ერთ წერილს (ეპისტოლეს).

ეპისტოლეს შინაარსი
------------------

მეორე ეპისტოლე შედგება ერთი თავისაგან. იოანე ღვთისმეტყველის ამ ეპისტოლეში აფრთხილებს მორწმუნეებს დაიცვან თავი „მრავალმაცდუნებელთა და ანტიქრისტიანთაგან, რომელნი უკუე მოვიდნენ ქუეყნად", იდგნენ ჭეშმარიტების დასაცავად და ქრისტეს მცნებათა ნათელში ვიდოდნენ. აქვე იოანე მიუთითებს, თუ როგორი უნდა იყოს ქრისტიანის ცხოვრების წესი ეკლესიის დაცემის დღეებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიბლია
* ახალი აღთქმა
* იოანე მოციქულის ეპისტოლე (მეორე)
* აუდიო–ვერსია

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალი აღთქმა |
| --- |
|  |
| ოთხი სახარება | 
* მათეს
* მარკოზის
* ლუკას
* იოანეს
 |
|  |
| მოციქულები | 
მოციქულთა საქმე |
|  |
| ეპისტოლეები | 
* გალატელთა
* ებრაელთა
* ეფესელთა
* 1 თესალონიკელთა
* 2 თესალონიკელთა
* კოლასელთა
* 1 კორინთელთა
* 2 კორინთელთა
* რომაელთა
* 1 ტიმოთეს
* 2 ტიმოთეს
* ტიტეს
* ფილიმონის
* ფილიპელთა
* წმ. მოციქულისა იაკობისი
* წმ. მოციქულისა იოანესი (პირველი)
* წმ. მოციქულისა იოანესი (მეორე)
* წმ. მოციქულისა იოანესი (მესამე)
* წმ. მოციქულისა იუდასი
* წმ. მოციქულისა პეტრესი (პირველი)
* წმ. მოციქულისა პეტრესი (მეორე)
 |
|  |
| გამოცხადება | 
გამოცხადება იოანესი |

 |
**სუზან ჰეფუნა** (არაბ. سوزان هافونا; დ. 1962, გერმანია) — გერმანელ-ეგვიპტელი მხატვარი, ფოტოგრაფი, მოქანდაკე და მემონტაჟე.

ბიოგრაფია
---------

სუზან ჰეფუნა დაიბადა 1962 წელს, ეგვიპტეში, ეგვიპტელი მამის და გერმანელი დედის ოჯახში. ცხოვრების რვა წელი ეგვიპტეში გაატარა, ხოლო მოგვიანებით, გრაცში, ავსტრიაში გადავიდა. 1992 წელს, მან გერმანიაში, ფრანკფურტის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში ასპირანტურის დიპლომი მოიპოვა.

ურბანული გამოსახულებებით და ორივე ქვეყნის ტრადიციების შერწყმულად გამოყენებით, ჰეფუნას ნამუშევრებში მკვეთრადაა გამოხატული მისი ეგვიპტური და გერმანული წარმოშობა.

სუზან ჰეფუნას ნამუშევრები ძირითადად ინდური მელნით და აკვარელითაა შესრულებული, ხოლო მათ ძირითად თემას ხის ან ქვის გისოსებით დამზადებული ტრადიციული ეგვიპტური არქიტექტურის მახასიათებლების მქონე სტრუქტურები წარმოადგენს .

2008 წელს, მას ჰქონდა საკუთარი ნამუშევრების სოლო გამოფენა სერპენტაინის გალერეაში. 2009 წელს, მისი 300-მდე ნამუშევარი ვენეციის 53-ე ბიენალეზე იყო გამოფენილი.

გამოფენები
----------

სუზან ჰეფუნას ნამუშევრები გამოფენილი იყო ნიუ-იორკის მიმდინარე ხელოვნების ახალი მუზეუმში წარმოდგენილ გამოფენაზე, სახელწოდებით — *„აქ და სხვაგან"* (2014), კაიროში, ლონდონში და ვენაში.

ჯილდოები
--------

1998 წელს, ჰეფუნა კაიროს ბიენალეზე საერთაშორისო ჯილდოთი დაჯილდოვდა , ხოლო 2013 წელს — პარიზში, თანამედროვე ხელოვნების პრიზი მოიპოვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Susan Hefuna

სქოლიო
------

1. 1 2  Hanson, Sarah P. "Susan Hefuna Uses Simple Strategy to Create Perspective-Changing Works", *ArtInfo*, Retrieved 28 December 2014.
2. ↑  "Susan Hefuna" დაარქივებული 2017-07-14 საიტზე Wayback Machine. , *Artspace*, Retrieved 28 December 2014.
3. ↑  Tayfun Belgin, "Actions in Space: The Drawings of Susan Hefuna," Susan Hefuna, *Buildings,* Osthaus Museum, Oslo, 2014,
4. ↑   (31 December 2010) *On Line: Drawing Through the Twentieth Century*.  The Museum of Modern Art,   გვ. 112–. ISBN 978-0-87070-782-7. ციტირების თარიღი: 5 February 2013.
5. ↑  "Vita" დაარქივებული 2017-06-28 საიტზე Wayback Machine. , Susan Hefuna, Retrieved 28 December 2014.
6. ↑  Holland Cotter, "Far From Home, An Arab Summer," *The New York Times,* July 17, 2014
7. ↑  "Susan Hefuna: CV", Brooklyn Museum, Retrieved December 28, 2014.
8. ↑  "Susan Hefuna wins the 2013 Drawing Prize of the Daniel and Florence Guerlain Contemporary Art Foundation", *Art Agenda,* Retrieved 28 December 2014.
**სუვერენი** (ფრანგ. souverain — „უმაღლესი") — ტიტული, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნას უმაღლესი ლიდერისადმი სხვადასხვა კატეგორიებში. სიტყვა ნასესხებია ძველი ფრანგულიდან souverain, რომელიც საბოლოო ჯამში წარმოიშვა ლათინური სიტყვიდან superānus, რაც აღნიშნავს «უმაღლესს».

სუვერენის როლი ვარირებს მონარქის ან სახელმწიფო მეთაურიდან მუნიციპალური ხელისუფლების ან რაინდის ორდენის მეთაურამდე. შედეგად, ბოლო პერიოდში სიტყვა სუვერენით აღინიშნება დამოუკიდებლობა ან ავტონომია.

ტერმინი თანამედროვე მნიშვნელობით სამეცნიერო მიმოქცევაში შევიდა სახელმწიფო სუვერენიტეტის თეორიის ფუძემდებლის, ფრანგი იურისტის, პოლიტიკოსისა და ფილოსოფოსის, ჟან ბოდენის მიერ.

ხშირად «სუვერენს» თარგმნიან როგორც „მონარქს", „ხელმწიფეს" ან „მმართველს", თუმცა სახელმწიფოში უმაღლესი ძალაუფლების მატარებელი შეიძლება იყოს არა მარტო ერთი ადამიანი (ასეთ სახელმწიფოს ჟან ბოდენი უწოდებდა მონარქიულს), არამედ ასევე ადამიანთა ჯგუფი ან თუნდაც ქვეყნის მოსახლეობის უმრავლესობა (არისტოკრატია ან დემოკრატია, შესაბამისად — ჟ. ბოდენის ტერმინოლოგით).

სახელმწიფოს მეთაურები
---------------------

სიტყვა სუვერენი ხშირად გამოიყენება როგორც მონარქის სინონიმი. მონარქიულ მმართველობაში არის მრავალი ტიტული, რომელიც შეიძლება ეკუთვნოდეს ხელმწიფეს. სუვერენი არის სახელმწიფოს ავტონომიური მეთაური. თანამედროვე სუვერენულ სახელმწიფო ლიდერთა სხვადასხვა ტიტულის მაგალითებია:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| იმპერატორი | ნარუჰიტო, იაპონიის იმპერატორი | სულთანი | ჰასანალ ბოლკიაჰი, ბრუნეის სულთანი |
| მეფე | ფილიპე ბელგიელი | პაპი | ფრანცისკე, ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოს სუვერენი |
| დიდი ჰერცოგი | ანრი, ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგი |  |  |
| პრინცი | ალბერ II, მონაკოს პრინცი | თავადი | ჟოან ენრიკ ვივეს სისილია, ანდორის თანა-პრინცი |

რაინდული ორდერები
-----------------

ტერმინი „სუვერენი" ჩვეულებრივ გამოიყენება ნაცვლად „დიდი მაგისტრისა" ევროპული ერების სხვადასხვა ორდენის უმაღლესი მეთაურისათვის. მალტის სუვერენულ სამხედრო ორდენში, დიდი მაგისტრი მოიხსენიება „სუვერენად", მაგალითად სუვერენ დიდი მაგისტრად, საერთაშორისო დამოუკიდებელი სუვერენული ერთეულის სტატუსის შესაბამისად. რაინდული ორდენის სუვერენთა მაგალითები არიან:

* ფილიპ III კეთილი, ოქროს საწმისის დამფუძნებელი.
* კარლ ჰაბსბურგ-ლოტრინგენი, ოქროს საწმისის ორდენის მოქმედი სუვერენი
* გეორგ ფრიდრიხ ფონ გოგენცოლერნი, ლუიზის ორდენის მოქმედი სუვერენი
* კაროლინა ბადენელი, წმინდა ელისაბედის ორდენის სუვერენი
* დუარტე ნუნო, ბრაგანსას ჰერცოგი, წმინდა იზაბელას ორდენის სუვერენი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სუვერენიტეტი
* მონარქი
* სუზერენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (EN, FR) Sovereign, The Canadian Encyclopedia.

სქოლიო
------

1. ↑  სუვერენი. უცხო სიტყვათა ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
2. ↑  სუზერენი. ისტორიულ ტერმინთა სასკოლო ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**ტიხვინის რაიონი** (რუს. Тихвинский район) — ადმინისტრაციული ერთეული ლენინგრადის ოლქში, რუსეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტიხვინი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 70 988 ადამიანს შეადგენდა. რაიონის ფართობია 7018 კმ², მდებარეობს ლენინგრადის ოლქის აღმოსავლეთ ნაწილში. რაიონს ჩრდილოეთიდან — ლოდეინოპოლეს, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — პოდპოროჟიეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — ბოქსიტოგორსკის, სამხრეთ-დასავლეთიდან — კირიშის და ჩრდილო-დასავლეთიდან — ვოლხოვის რაიონები ესაზღვრება, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ვოლოგდის და სამხრეთიდან — ნოვგოროდის ოლქები.

ტიხვინის რაიონამდე, დაახლოებით მის ტერიტორიაზე არსებული ადმინისტრაციული ერთეული — ტიხვინის მაზრა იყო. ტიხვინის რაიონი კი 1927 წლის სექტემბერში შეიქმნა. 1930 წელს კი ოკრუგების გაუქმების შედეგად ოლქის შემადგენლობაში შევიდა. დიდი სამამულო ომი რაიონს მნიშვნელოვანი ზარალი მიადგა.

2006 წლის 1 იანვარს, რაიონმა მუნიციპალური სტატუსი მიიღო, მიშ შემადგენლობაში წარმოიქმნა 1 საქალაქო და 8 სასოფლო დასახლება, ქალაქი ტიხვინი მის შემადგენლობაში შევიდა, როგორც საქალაქო დასახლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტიხვინის რაიონის ოფიციალური საიტი
* ლენინგრადის ოლქის არქიტექტურის ძეგლები, მოკლე სია: ტიხვინის რაიონი

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
ეუკარიოტული უჯრედის დიაგრამა.  

(1) ბირთვაკი  

(2) უჯრედის ბირთვი  

(3) რიბოსომა   

(4) ვეზიკულა  

(5) მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადე  

(6) გოლჯის კომპლექსი  

(7) ციტოპლაზმური ჩონჩხი  
 
(8) გლუვი ენდოპლაზმური ბადე  

(9) მიტოქონდრია  

(10) ვაკუოლი  

(11) ციტოპლაზმა  

(12) ლიზოსომა  

(13) ცენტრიოლი
**ენდოპლაზმური ბადე** — ნებისმიერი ეუკარიოტული უჯრედის შემადგენელი ორგანოიდი. მისი დანახვა მხოლოდ ელექტრული მიკროსკოპითაა შესაძლებელი. იგი ერთმანეთთან დაკავშირებული მემბრანით შემოსაზღვრული მილაკებისა და ღრუების სისტემაა.

არჩევენ ენდოპლაზმური ბადის ორ სახეს: გლუვსა და მარცვლოვანს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებზე რიბოსომები არიან განლაგებულნი, რაც მათ ხორკლიან შეხედულებას აძლევს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქციაა ცილების სინთეზი. გლუვი ენდოპლაზმური ბადის ზედაპირი გლუვია და იგი მონაწილეობს ნახშირწყლებისა და ცხიმების წარმოქმნაში.

**გლუვი ენდოპლაზმური ბადის** მემბრანებში ჩაშენებული ფერმენტები ასინთეზებენ სხვადასხვა ფოსფოლიპიდს, ცხიმოვან მჟავებს, სტეროიდებს, მონაწილეობენ ნახშირწყლების გარდაქმნაში.

ღვიძლის გლუვი ენდოპლაზმური ბადე შეიცავს დეტოკსიკაციურ ფერმენტებს, რომლებიც აუვნებლებენ როგორც უჯრედში ქიმიური გარდაქმნის დროს წარმოქმნილ ტოქსიკურ ნივთიერებებს, ასევე მედიკამენტებსა და სხვადასხვა ეგზოტოქსინებს.

ენდოპლაზმური ბადის ფერმენტები ტოქსიკურ ნივთიერებებს ჰიდროფილურ ფერმენტებად გარდაქმნიან. ისინი წყალში აბსოლუტურად ხსნადი ხდებიან და თირკმელებით ავდილად გამოიდევნებიან.

გლუვი ენდოპლაზმური ბადე გადამწყვეთ როლს თამაშობს კალციუმის უჯრედშიდა ნორმალური კონცენტრაციის შენარჩუნებაში. ეს მეტად მნიშვნელოვანია უჯრედის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის, რადგან კალციუმი გავლენას ახდენს ფერმენტების აქტივობაზე, კუნთის შეკუმშვაზე, ანტიგენების მოქმედებაზე და სხვა პროცესებზე. გლუვი ენდოპლაზმური ბადე კალციუმის ძირითადი ძირითადი საცავია. "ზედმეტი" კალციუმი გლუვ ენდოპლაზმურ ბადეში იხსნება, დეპონირდება. კალციუმი ამ დეპოდან მუდმივად ციტ დიფუზიით ციტოზოლში გადადის. მისი უკან გადატვირთვა კონცენტრაციული გრადიენტის საწინააღმდეგო მიმართულებით ჩაშენებული Ca++-ატფ-აზით ხდება. ეს ფერმენტი გლუვი ენდოპლაზმური ბადის მთელი მემბრანული ცილების 90%-ს შეადგენს.

**ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადე** რიბოსომებითაა დაფარული, თუმცა, ისინი ძლიერ, სტაბილურ კავშირს არ წარმოქმნიან. რიბოსომა ბადეს მხოლოდ მაშინ უერთდება, როდესაც ის სეკრეციისთვის ან სხვადასხვა ორგანოიდების მემბრანებში ჩასანერგად განკუთვნილი ცილის სინთეზს აწარმოებს. ასე რომ, ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქცია ცილის სინთეზია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ენდოპლაზმური ბადე***

* Lipid and protein composition of Endoplasmic reticulum
* Animations of the various cell functions referenced here დაარქივებული 2008-04-22 საიტზე Wayback Machine.
**სუვოროვის ძეგლი** (რუს. Памятник Суворову) — ძეგლი აქსაიში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება მხედართმთავარს, გენერალისიმუს ალექსანდრე სუვოროვს. გაიხსნა 2013 წელს. ძეგლის ავტოორია მოქანდაკე ანატოლი დემენტიევი.

ისტორია
-------

გენერალ-პორუჩიკი ალექსანდრე სუვოროვი 1777 წელს დაინიშნა ყუბანის კორპუსის აზოვისპირეთის კომენდანტად. ყუბანის გზაზე აუცილებლად უნდა გაველო წმინდა დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრე, რომელიც ომის დროს იყო რუსეთის ჯარების ბაზა. სუვოროვმა ყუბანში სამთვიანი ყოფნის პერიოდში მოახდინა გამაგრების სისტემის მოწყობა, მოახდინა თავდაცვის ხაზის ორგანიზება. მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე მოახდინა ოთხი ციხესიმაგრის აგება.

სუვოროვი დონის მხარეს მეორედ ესტუმრა 1782 წელს ოჯახთან ერთად. ამ პერიოდში წმინდა დიმიტრი დონელის ციხესიმაგრეში განთავსებული იყო სამხედრო კორპუსის შტაბი. 

სუვოროვის თხოვნით იმპერატორ ეკატერინე II-სადმი, ყირიმელი სომხები დაასახლეს დონის ტერიტორიაზე, მათ დააარსეს ქალაქი დონის ნახიჩევანი, სოფლები: ყირიმი, ჩალტირი, ბოლშიე-სალი, სულთან-სალი და ნესვეტაი.

როსტოვის ოლქში სუვოროვის ათზე მეტი ძეგლი დგას. 2013 წელს ქალაქ აქსაიში დადგეს მხედართმთავრის კიდევ ერთი ძეგლი. ძეგლი დადგეს 22-ე სპეციალური დანიშნულების ბრიგადის ტერიტორიაზე, დიდების ხეივნის დასაწყისში. XVIII საუკუნის 80-იან წლებში ამ ადგილიდან ახლოს მდებარეობდაყუბანის კორპუსის მეთაურთა შტაბი. ძეგლი დადგეს დონის სუვოროვ-ნახიმოვის კავშირის დაფინანსებით.

აღწერა
------

მხედართმთავარ ალექსანდრე სუვოროვის ძეგლი დადგეს სუვოროვის სამხედრო და ნახიმოვის სამზედრო-საზღვაო სკოლის დაარსების 70 წლისთავის აღსანიშნავად. 

ძეგლი არის ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც დგას კვარცხლბეკზე. კვარცხლბეკზე დაკრულია მემორიალური დაფა, რომელზეც წარწერაა 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ალექსანდრე ვასილის ძე სუვოროვი (1730-1800). რუსი მხედართმთავარი. გენერალისიმუსი. რუსეთის სახელით, რუსეთის დიდებით." |
|  |  |

 ძეგლი შემოსაზღვრულია. 

ძეგლი დაამზადეს ქალაქ კრაპოტკინში. მისი საერთო მასა ორი ტონაა, საიდანა 1 200 კგ. თავად სუვოროვის ბიუსტია. ძეგლი დადგეს „სუვოროვ-ნახიმოვის კადეტთა კავშირის" ინიციატივით. ძეგლის სიმაღლეა 3,6 მეტრი.

ლიტერატურა
----------

* Агуренко Б. Александр Суворов, гениальный полководец/ Б. Агуренко// Вечерний Ростов.- 2002.- 4 февр.-С. 2.
* Бормотов В. «Потомство мое прошу брать мой пример»/ В. Бормотов// Резонанс.- 1999.- № 10.
* Вартанов Э. Он был необъяснимым чудом/ Э. Вартанов// Наше время.- 2010.- 22 янв.
* Корольченко А. В крепости Ростовской/ А. Корольченко//Приазовский край.- 1993.- 19 авг.
* Рудик Ю. Из фельдмаршалов – в генералиссимусы/Ю. Рудик// Вечерний Ростов.-1999.- 1 марта.
* Чеботарев В. Александр Суворов на Дону и Северном Кавказе/ В. Чеботарев// Приазовский край.- 2005.- 24 нояб.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* В Аксае установят памятник великому русскому генералиссимусу Суворову
* В Аксае открыли памятник Александру Суворову
* В Аксае открыли памятник Александру Суворову[*მკვდარი ბმული*]
**ტიბერიადის ტბა**, **გენესარეთის ტბა**, **ბაჰრ-ტაბარია** (ებრ. ים כנרת) — მტკნარწყლიანი ტბა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ისრაელში. მდებარეობს გჰორის ტექტონიკური ქვაბულის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 212 მეტრით დაბლა. ფართობი 161-169 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 43 მ. დასავლეთი და აღმოსავლეთი ნაპირები კლდოვანია, ჩრდილოეთი და სამხრეთი — დამრეცი. დედამიწის ყველაზე დაბლა მდებარე მტკნარწყლიანი ტბაა. წყლის დონე წლის განმავლობაში ცვალებადია. დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს ქალაქი ტიბერია. ტიბერიადის ტბაში გაედინება მდინარე იორდანე. მდიდარია თევზით. მოქცეულია იორდანეს რიფტულ ხეობაში, სირია-აფრიკის რღვევის ჩრდილოეთ ნაწილში. ისევე როგორც მკვდარი ზღვა — ტიბერიადის ტბა ამ რღვევის შედეგია. აქვს მომრგვალებულ-წაგრძელებული რომბის ფორმა. სიგრძე 21 კმ, სიგანე 13 კმ. ტიბერიადის ტბა ეწოდა ქალაქ ტიბერიადის (თანამედროვე ტიბერია) სახელის მიხედვით. 

მოხსენიებულია ძველ აღთქმაში როგორც „კინერეთის ზღვა" ან „ქინერეთის ტბა". სახარებაში მრავალჯერ მოიხსენიება როგორც „გალილეის ზღვა", „ტიბერიადის ზღვა" და „გენესარეთის ტბა", უბრალოდ „ზღვა" ან „ტბა". ახალ აღთქმაში გენესარეთის ტბა უკავშირდება იესო ქრისტეს საქმიანობასთან დაკავშირებულ მრავალ ნაამბობს. იესო ქრისტემ თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა ტბის სიახლოვეს. სწორედ გენესარეთის ტბაზე თევზაობდნენ მოციქულები წმინდა პეტრე და ანდრია მოციქული, როდესაც იყვნენ მოწოდებულნი იესო ქრისტეს მიერ მოციქულთა საქმეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტიბერიადის ტბა"** ვიკისაწყობში.
* ტიბერიადის ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ტიბერიადის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
მეტროს ლოგო
**ტიანძინის მეტროპოლიტენი** (ჩინ. 天津地铁, ფინინი Tiānjīn dìtiě) — ტრანსპორტის სახეობა ტიანძინში, რომელიც გაიხსნა 1984 წელს (მეორე მეტროპოლიტენი ჩინეთში პეკინის შემდეგ). დღეისათვის გახსნილია 21 სადგური 1 ხაზზე და 19 - 9-ზე (მსუბუქი მეტრო), ქალაქის ცენტრსა და ბოჰაის ზღვის სანაპიროზე არსებულ ბინჰაის შორის.

მგზავრობის ღირებულება
---------------------

მგზავრობის ღირებულება დამოკიდებულია მარშრუტზე. საშუალოდ 1 ხაზზე მგზავრობა ღირს 2-5 იუანი, 9 ხაზზე კი - 2-6 იუანი.

სამუშაო განრიგი
---------------

* 1 ხაზი მუშაობს - 5:00-23:00 საათებში.
* 9 ხაზი - 6:30-21:00 საათებში.

ისტორია
-------

მეტროს მშენებლობა დაიწყო 1970 წელს. I ხაზი, რომელიც 8 სადგურისგან შედგებოდა, გაიხსნა 1984 წლის 28 დეკემბერს. სადგურები 2-3 მ. სიღრმეზე იყო. I ხაზი 2001 წლის 9 ოქტომბერს რეკონსტრუქციისათვის დაიხურა და 2006 წელს გაიხსნა 22 სადგურით.

დღეისთვის მოქმედი მე-9 ხაზის მშენებლობა დასრულდა 2003 წლის 30 სექტემბერს, საცდელად გაიხსნა 2004 წლის 28 მარტს. 2006 წლის 1 მარტს კი მოხდა მისი საბოლოო გახსნა. 2006 წლის 28 მარტიდან ხაზი მთლიანად ავტომატური მართვის სისტემაზე გადაიყვანეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტიანძინის მეტროპოლიტენი საიტზე urbanrail.net დაარქივებული 2008-07-28 საიტზე Wayback Machine.
* Binhai Mass Transit - მსუბუქი მეტროს ხაზის მმართველი კომპანია დაარქივებული 2008-09-29 საიტზე Wayback Machine.
**ტიბეტოლოგია** — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ტიბეტში არსებულ ენათა და სულიერი და მატერიალური კულტურის შესწავლითაა დაკავებული.

ტიბეტოლოგიის საუნივერსიტეტო კურსი შეიძლება მოიცავდეს როგორც ფილოლოგიას, ლიტერატურათმცოდნეობას და რელიგიისმცოდნეობას, ისტორიას, ან ხელოვნების ისტორიას, ასევე ტიბეტის საზოგადოების და ბუდიზმის მეცნიერული კვლევების საფუძვლების შესწავლა-დაუფლებას.

ტიბეტოლოგია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში
-----------------------------------------

ევროპის უნივერსიტეტებში მოქმედ ტიბეტოლოგიურ ფაკულტეტებზე სწავლების მთავარი საგანს ხშირად ტიბეტის ბუდიზმის კვლევა წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე განსაკუთრებული ყურადღება კლასიკური ტიბეტური ენის, მაგრამ ასევე ტიბეტური სასაუბრო ენის შესწავლას ეთმობა. ხშირად ტიბეტოლოგია შერწყმულია ინდოლოგიასთან.

ტიბეტოლოგიის დამაარსებლად მიიჩნევენ უნგრელ ორიენტალისტს ალექსანდერ სომას. ტიბეტოლოგიის პირველი კათედრები გერმანიაში XX საუკუნის 60-იან წლებში დაარსდა, რისი ერთ-ერთი მიზეზთაგანი ისიც იყო, რომ პოლიტიკური გარემოებების გაუარესების გამო უამრავმა ტიბეტელმა სწავლულმა მიაშურა დასავლეთის ქვეყნებს.

ტიბეტოლოგიური სპეციალობები გერმანიაში ფუნქციონირებს ჰამბურგის უნივერსიტეტთან არსებულ აზია-აფრიკის ინსტიტუტში, ლაიფციგის უნივერსიტეტში, მიუნხენის უნივერსიტეტსა და ბონის უნივერსიტეტში.

რამდენიმე ათეული წელია რაც ტიბეტოლოგია სხვა დისციპლინების მიმართაც ღიაა, ეს ღიაობა განსაკუთრებით ანგლოსაქსურ ქვეყნებს შეიმჩნევა; განსხვავებულ დარგებში მოღვაწე უფრო მეტი მეცნიერი ინტერდება ტიბეტის ენითა და კულტურით. ამ საქმეში კი დიდი როლი ითამაშა წლების განმავლობაში **ტიბეტის სწავლებათა საერთაშორისო ასოციაციის** (ინგლისურად *International Association of Tibetan Studies* (შემოკლ. IATS)) მიერ გამართულმა ყრილობებმა.

საკუთრივ ჩინეთში ტიბეტოლოგია როგორც დარგი მხოლოდ დღეს იდგამს ფეხს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აღმოსავლეთმცოდნეობა, ტიბეტელები
* ტიბეტის ენები, ლჰასა, დალაი ლამა
* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი

ლიტერატურა
----------

* Shakya, Tsering: *The Development of Modern Tibetan Studies*. წიგნში: Robert Barnett (გამომც.): *Resistance and Reform in Tibet*, University of Indiana Press, Bloomington/Indianapolis 1994, ISBN 0-253-31131-4, 1–14 გვერდი.
* Zhou, Yuan: *Tibetology in China*. China Intercontinental Press, Beijing 1995, ISBN 7-80113-071-5.
* Yao, Wang (王堯): *A Brief Introduction to Tibetology in China*. წიგნში: Nihon chibettogakkai kaihō (日本西蔵学会々報) 36.25–29 (1990 წლის მარტი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) ჩინეთი, ტიბეტოლოგიის კვლევითი ცენტრი (ოფციონებით ტიბეტურ და ჩინურ ენებზე)
* (ინგლისური) ტიბეტისა და ჰიმალაიას დიგიტალური ბიბლიოთეკა დაარქივებული 2005-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* (გერმანული) ინდოლოგიისა და ტიბეტოლოგიის სემინარი, გეტინგენის უნივერსიტეტი
* (გერმანული) ინდოეთისა და ტიბეტის კულტურისა და ისტორიის განყოფილება, ჰამბურგის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2009-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* (გერმანული) ინდოლოგიისა და ტიბეტოლოგიის ფაკულტეტი, მარბურგის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2009-01-15 საიტზე Wayback Machine.
* (გერმანული) ტიბეტოლოგია ბონის უნივერსიტეტი დაარქივებული 2007-06-12 საიტზე Wayback Machine.
**ყვარლის ვაზოვანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას ქალაქ ყვარლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე ვაზოვანის მარცხენა ნაპირზე, მდინარიდან ორმოცდაათიოდე მეტრის მანძილზე. ეკლესიასთან ახლოს შეიმჩნევა ყორეები და ნასახლარების კვალი (ადრინდელი დასახლებებია). ძველი სამ ეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპისაა. სავარაუდოდ, თარიღდება VI საუკუნით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია შუა ეკლესიის საკურთხევლის გვერდზე მდებარე სათავსები – სამკვეთლო, სადიაკვნე და ეკლესიის აღმოსავლეთ ნაწილი. შენობის დანარჩენი ნაწილის აგებულება გათხრა-გასუფთავების გარეშე არ ირკვევა. ეკლესია ნაშენებია რიყისა და ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში მოზრდილი თლილი ქვები და ალაგ-ალაგ შირიმია გამოყენებული. კედლები შიგნიდან და გარედან მობათქაშებული ყოფილა. შუა ეკლესიას სამი თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით, ეს უკანასკნელი კი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. ეკლესიის ვრცელი დარბაზი (შიგნითა ზომები: სიგრძე - 13.5 მეტრი. სიგანე - 5 მეტრი) აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის აფსიდით, მისი უმეტესი ნაწილი დანგრეულია, რომლის წინ მოკლე ბემაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო სარკმელი (შემორჩენილია სამხრეთ წირთხლის ნაწილი), რომლის ორივე მხარეს თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდის სამხრეთ გვერდზე შემორჩენილია მოხატულობის ნაშთები (მოშავო, მოყავისფრო და წითელი ფერის საღებავით გამოყვანილი კონტურები). გრძივ კედლებზე სამ-სამი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობოდა. სამხრეთ კედელში ორი განიერი, ნალისებრთაღოვანი სარკმელია. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი კარებით შუა ეკლესიის სამკვეთლოს და სადიაკვნეს უკავშირდებოდა. ორივე სათავსი უაფსიდოა, ვიწრო სარკმლით აღმოსავლეთიდან (ორივესგან თითო წირთხლიღაა დარჩენილი). სამკვეთლო მთლიანად ნანგრევებითაა ამოვსებული და მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა არ ირკვევა. სადიაკვნე გადახურულია ცილინდრული კამარით. სათავსის ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ კიდეში ღრმა ნიშაა. სამხრეთ ეკლესიის ნახევარწრიული აფსიდი და სამხრეთ კედლის მცირე ნაწილიღაა დარჩენილი, ჩრდილოეთ ეკლესიის კი მთლიანად დანგრეულია. ორივე ეკლესია ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო დასავლეთ გარშემოსავლელით, რომლის გადახურვა, ისევე, როგორც გვერდის ეკლესიებისა, შუა ეკლესიის კედლების მთელ სიგრძეზე მოწყობილ თაროს (შემორჩენილია სამივე კედელზე) ეყრდნობოდა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 335-336.
**სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკა** (სლოვაკ. prvá Slovenská republika; ოფიციალური სახელწოდება — **სლოვაკეთის რესპუბლიკა**, სლოვაკ. Slovenská republika) — სახელმწიფო თანამედროვე სლოვაკეთის უდიდეს ტერიტორიაზე. არსებობდა 1939-1945 წლებში.

სლოვაკეთის რესპუბლიკა დიპლომატიურად აღიარა გერმანიამ და მისმა მოკავშირე ქვეყნებმა: იტალიამ, იაპონიამ, ჩინეთის პროიაპონურმა მთავრობამ, ხორვატიამ, ესპანეთმა, სსრკ-მ, ლიტვამ, ესტონეთმა, შვეიცარიამ, სალვადორმა და ვატიკანმა. 

1942 წლის 15 მაისს პრეზიდენტამ იოზეფ ტისომ ხელი მოაწერა კანონს, რომლის ძალიტაც ებრაელები გააძევა ქვეყნიდან. 1942 წელს სლოვაკეთიდან მოახდინეს 57 628 ებრაელის დეპორტაცია. 

1944 წლის 21 სექტემბერს საბჭოთა წითელი არმია მიადგა სლოვაკეთის საზღვარს. 1945 წლის 4 აპრილს გაათავისუფლეს ბრატისლავა - სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკა დაეცა და ქვეყანა კვლავ ჩეხოსლოვაკიის ნაწილი გახდა. 8 მაისს სლოვაკეთის უკანასკნელმა პრემიერ-მინისტრმა შტეფან ტისომ ხელი მოაწერა სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკის კაპიტულაციას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Конституция и некоторые законы первой Словацкой республики
* Text of the treaty on the protective relationship between the German Empire and the Slovak State დაარქივებული 2008-01-31 საიტზე Wayback Machine.
მეფე ეზეკია, უცნობი ავტორი
**ეზეკია**, *ხიზკია* (ძვ. ებრ. „ჲაჰვე არის ჩემი ძალა") — იუდეველთა მეფე ძვ. წ. VIII საუკუნეში. ეწეოდა ფართო სამშენებლო საქმიანობას; გაამაგრა იერუსალიმის კედლები, ქალაქის წყლით მოსამარაგებლად გამოიყვანა სილოამის არხი გიხონის წყაროდან. აღკვეთა ფილისტიმელთა თარეში. შეუდგა რელიგიური რეფორმების გატარებას, აღმოფხვრა კერპთაყვანისმცემლობა. ასურეთის მეფის სარგონ II-ის სიკვდილის შემდეგ (ძვ. წ 705) მიემხრო ანტიასურულ კოალიციას, მაგრამ საბოლოოდ ასურეთი დამორჩილდა და სინექერიბის მოხარკე გახდა.

ლიტერატურა
----------

* *შანიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 46.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ძველი ისრაელის და იუდეის მმართველები |
| --- |
|  |
| გაერთიანებული სამეფო | 
საული | დავითი | იშბაალი | სოლომონ მეფე |
|  |
| იუდეა | 
რობოამი | აბია | ასა | იოშაფატი | იორამი | ახაზია | ატალია | იოაში | ამაცია | უზია/აზარია | იოთამი | ახაზი | ეზიკია | მენაშე | ამონი | იოშია | იოახაზი |  იოაკიმი | იოიაქინია | ციდიკია |
|  |
| ისრაელი | 
იეროვოამ I | ნადავი | ბააშა | ილა | ზამვრი | თიბნი | ომრი | აქაბი | ახაზია | იორამი | იიუი | იოაჰაზი | იოასი | იეროვოამ II | ზაქარია | შალუმი | მანაიმ I | თაკია | ფაკეი | მანაიმ II | ოსია |

 |
**ეზინო-ლარიო** (იტალ. Esino Lario) — კომუნა იტალიაში. მდებარეობს ლომბარდიის რეგიონში, ლეკოს პროვინციაში. მდებარეობს მილანიდან ჩრდილოეთით 60 კილომეტრში, ლეკოდან ჩრდილო-დასავლეთით 15 კილომეტრში და კომოს ტბიდან აღმოსავლეთით 4,3 კილომეტრში. 2014 წლის 31 დეკემბრის მონაცემებით კომუნაში ცხოვრობდა 772 ადამიანი. კომუნის ფართობია 18,7 კმ². ესინოს მუნიციპალიტეტი ასევე მოიცავს ბიგალიოს და ორტანელიას.

ეზინო-ლარიოს კომუნას ესაზღვრება, შემდეგი კომუნები: კორტენოვა, ლიერნა, მანდელიო-დელ-ლარიო, პარლასკო, პასტურო, პერლედო, პრიმალუნა, ტაჩენო და ვარენა.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს ალპების მთისწინეთში, გრიგნის მთათა სისტემის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, კომოს ტბის აღმოსავლეთით 4,3 კილომეტრში, ვალსასინის პატარა ხეობის დასაწყისში, ზღვის დონიდან 900 მეტრზე. ქალაქი შედგება ორი რაიონისაგან ზემო ესინო და ქვემო ესინო.

დემოგრაფია
----------

მოსახლეობის ცვლილება:

ისტორია
-------

ეზინო-ლარიოს კომუნა შეიქმნა 1927 წელს ზემო და ქვემო ეზინოს შეერთების შედეგად.

### პრეისტორია, კელტები და რომაელები

უკანასკნელი გამყინვარება მეოთხეული სისტემის ვიურმულ ეპოქაში, 70 000 წლის წინ დაიწყო, რომელმაც მოიცვა კომოს ტბის მიმდებარე ტერიტორიები და საკმაოდ შეცვალა ზედაპირის მდგომარეობა: შეცვალა მთების ზომები, შექმნა ნაყოფიერი მორენული ტერასები. ეზინო-ლარიოს ლანდშაფტი მდიდარია მეოთხეული ნამარხებით, ლოდებითა და გამოქვაბეულებით.

ადამიანის არსებობა ეზინო-ლარიოს ტერიტორიაზე დასტურდება ნეოლითის პერიოდიდან. ქალაქში არქეოლოგიური ძეგლები მრავლადაა აღმოჩენილი და ყველაზე ადრეულია ძვ. წ. V საუკუნის ნიმუშები, რომლებიც გვიდასტურებენ, რომ ეზინო-ლარიო მდებარეობდა ანტიკური გზების გზაჯვარედინზე. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენლია კელტური ნეკროპოლისები.

რომაული პერიოდის განმავლობაში ბარბაროსების შემოსევებისაგან თავის დაცვის მიზნით, რომაელებმა მოამზადეს დამცავი ხაზები, რომლებითაც ერთმანეთთან ჰქონდათ კომუნიკაცია, ღამე ცეცხლით და დღისით ბოლით. ესინოს ციხესიმაგრე სწორედ ამ დამცავი ჯაჭვის ერთ-ერთი რგოლი იყო.

### ლომბარდები

რომის იმპერიის დაცემისას, ოდოაკრის და გუთების ბატონობის შემდეგ, ბიზანტიელებმა გამანადგურებელი ომით დაიპყრეს იტალია. ამის შემდეგ, დაუყოვნებლივ ჩამოვიდნენ ლანგობარდები ფრიულიდან და 569 წელს დაიპყრეს მილანი. ბიზანტიის იმპერიის ძალებმა, მაგისტროსი ფრანკიონის მეთაურობით დაიცვეს ეზინო-ლარიო იმ იმედით, რომ გადარჩებოდნენ ლანგობარდების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ისინი არ ემორჩილებოდნენ მათ 20 წლის განმავლობაში, იმიტომ, რომ თავი აერიდებინათ დიდი რეპრესიებისათვის, რომელიც მეფე ალბოინის გარდაცვალებას და შეძლებული რომაელი ლტოლვილების კეთილგანწყობით მიღებას მოჰყვა. ბოლოს, ფრანკიონს მოუხდა, რომ ალყაში მოექცია კუნძული კომაჩინა. ლანგობარდმა მეფემ აუტარმა დაიპყრო ტერიტორია. ლანგობარდებმა ადგილობრივ მოსახლეობას ნება დართეს, რომ გაეგრძელებინათ მიწის დამუშავება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებგვერდი
* ეზინო-ლარიო — LarioOrientale.eu დაარქივებული 2019-10-28 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Royal Decree No. 1648 of 12 August 1927. Official Gazette of the Kingdom of Italy. ციტირების თარიღი: 2015-07-14.
**უზუნთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უზუნთაში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1 კმ-ზე, სასაფლაოს ეზოში. 

ეკლესიიდან ხუთიოდე მეტრში აღმოსავლეთით ძველი ეკლესიის ნანგრევებია. დასავლეთიდან ეკლესიას აქვს მინაშენი. ეკლესიის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით გრძივი, კედლებისაგან ერთი საფეხურით გამოყოფილი ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის გვერდებზე, თაღოვანი, ნაოთხალი სარკმლის აქეთ-იქით თითო, სწორკუთხა თაღოვანი ნიშია განლაგებული. დარბაზის გრძივ კედლებში საკურთხეველთან ახლოს გაჭრილია თითო, თაღოვანი, ნაოთხალი სარკმელი. ჩრდილო კედელში აღნიშნული სარკმლის დასავლეთით კიდევ არის ერთი ფართო, სწორკუთხა სარკმელი. გრძივი კედლები ორ-ორი პილასტრითაა დაყოფილი, რომელთა კაპიტელებს პროფილში თაროსა და ბატიყელას ფორმა აქვს, ასეთივე პროფილისაა საკურთხეველში შემორჩენილი იმპოსტები. ინტერიერში კედლები შებათქაშებული იყო - შეინიშნება მცირე კვალი. კედლები ორივე მხრიდან ნაგებია ყორექვის თარაზული წყობით. გარედან კუთხეები ამოყვანილია ჭადრაკულად დაწყობილი თლილი ქვებით. ფასადებზე დეკორით აქცენტირებულია მხოლოდ სამხრეთ კარისა და სარკმლების საპირეები. კარნიზს ისეთივე პროფილი აქვს, როგორც ინტერიერში კაპიტელებს. დასავლეთ კედელზე გარედან, ქვემო ნაწილში შემორჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები. "საქალებოს" კედლებიც ყორექვითაა ამოყვანილი. წყობის თარაზულობა შეძლებისდაგვარად არის დაცული. დასავლეთი კუთხეები გარედან დიდი ზომის ქვების ჭადრაკული წყობით არის ამოყვანილი. სარკმლის ადგილი დასავლეთ კედელში დანგრეულია. კარი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია გაჭრილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9031
**ევფემიზმები** (ბერძ. euphēmismos — შელამაზებული სიტყვების გამოყენება, eu „კარგად" + phēmē „ვლაპარაკობ") — ამა თუ იმ ენობრივ კოლექტივში სააუგოდ, საჩოთიროდ და სახიფათოდ მიჩნეულ სიტყვა-თქმათა ნაცვლად ხმარებული უფრო ნატიფად, ზრდილობიანად და უვნებლად მიჩნეული სიტყვა-თქმები.

ტერმინის ანტონიმია — დისფემიზმი.

ეტიმოლოგია
----------

რიგ მიზეზთა გამო ხშირად ადამიანები შეგნებულად გვერდს უხვევენ გარკვეული ობიექტური მონაცემების აღმნიშვნელი სიტყვებისა და გამოთქმების ხმარებას. მათ ან სრულიად არ ასახელებენ ანდა ამბობენ არაპირდაპირ, შემოვლით, აღწერით, შთაბეჭდილების შენელებით, რათა მისაღები გახადონ ადრესატისათვის.

ამგვარი მოვლენის სახელწოდება — „ევფემიზმი" ბერძნული ენიდან მომდინარეობს. სიტყვა εύφημείν ჯერ კიდევ ჰომეროსთან გვხვდება და გულისხმობს ძველ წარმართულ ჩვეულებას, რომლის მიხედვითაც მსხვერპლის შეწირვის და ლოცვების წარმოთქმის დროს მხოლოდ „კარგი მნიშვნელობის" სიტყვები უნდა ეხმარათ. შემდგომ ეს ჩვეულება ისე გაიზარდა, რომ წარმართული მღვდელმსახურების დროს საერთოდ აიკრძალა ლაპარაკი, რადგან ხშირი იყო შემთხვევები, როდესაც ამ საქმის თვით ყველაზე მორწმუნე და პედანტი შემსრულებელნიც კი შეცდომას უშვებდნენ და შესაფერის სიტყვებს ვერ ირჩევდნენ (ეს აზრია სწორედ ჩაქსოვილი რომაელთა ცნობილ გამოთქმაში — „favete linguis"). თვით მსხვერპლად შესაწირავ ცხოველის ბღავილსაც კი ახშობდნენ საკრავთა ხმებით, რადგან წარმართთა აზრით, მასაც ისევე, როგორც უხეში გამოთქმების ხმარებას, შეეძლო გაენაწყენებინა მათი ღვთაება.

ამჟამად სიტყვა „ევფემიზმი" საერთაშორისო ენათმეცნიერებაში მიღებული ტერმინია და ეწოდება სიტყვას (ან გამოთქმას), რომელიც ისეთი სიტყვის (ან გამოთქმის) შემცვლელად იხმარება, რომელიც მოცემულ ენობრივ კოლექტივში სახიფათოა, უსიამოვნოდ, უხეშად, სათაკილოდ ან უზრდელად მიიჩნევა. ევფემიზმი და ის სიტყვა (ან გამოთქმა), რომელსაც იგი ენაცვლება, ერთსა და იმავე ობიექტურ მონაცემზე მიუთითებენ. განსხვავდებიან კი იმით, რომ ერთნაირ შთაბეჭდილებას არ ახდენენ მსმენელზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევფემიზმები და სიტყვის ტაბუ, კარლო ჯორჯანელი, 1977 *[დაარქივებული]*
**დურგლიაანთ საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უჯარმის დასავლეთით, დაახლოებით 1,2 კილომეტრზე. კურორტ უჯარმასთან ახლოს (დასავლეთით ორასიოდე მეტრზე). განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,6x5,4 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის (ძირითადად თხელი), ნატეხი ქვით და კირის ხსნარით. წყობაში (მეტწილად ინტერიერში), აქა-იქ, ლოდებიცაა ჩატანებული. კედლებში ალაგ-ალაგ, როგორც გარედან ისე შიგნიდანაც. თხელი, ირიბად დაწყობილი ქვებით შედგენილი, მოკლე ზოლებია გამოყვანილი. რომლებიც რაიმე მხატრულ ამოცანას არ ემსახურება. ეყობა ქაოსურია, ტლანქი. 

ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და კედლების ზედა ნაწილები.
შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით თარაზულად ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი).
ეკლესიის დარბაზი იმდენად მოკლეა, რომ გეგმით თითქმის კვადრატულია (სიგრძე - 2,9 მეტრი. სიგანე - 3,4 მეტრი).

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის შუაში მაღალი, განიერი, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის თაღი, თითქმის მთლიანად, კონქის ფარგლებშია მოქცეული. სარმელი გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება და მკვეთრადდახრილი ძირი აქვს. ერთი თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. ეს უკანასკნელი კედლის ღერძიდან ოდნავ სამხრეთითაა გადაადგილებული აფსიდში.

სარკმლის ორივე მხარეს, თითო დაბალი, ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდის ნიშაა. აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ დაახლოებით 15 სანტიმეტრითაა შემაღლებული. შუაში მას მოწყობილი ჰქონდა ამბრიონი (შემორჩენილია ნაშთი), რომელიც აფსიდის მხრების ხაზიდან დაახლოებით 1 მეტრითაა წინ წამოწეული.
შიგნით ეკლესის გადახურულია თხელი, მოგრძო, ნატეხი ქვებით გამოყვანილი კამარით რომელიც ოდნავ დეფორმირებული ნახევარწრის ფორმისაა. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც.

ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 322.
**ვაიტუპუ** (ინგლ. Vaitupu) — ტუვალუს კუნძულების ყველაზე დიდი კუნძული წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
---------

კუნძულის ხედი კოსმოსიდან.
კუნძული მდებარეობს ატოლ ნუკუფეტაუდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. უახლოესი მატერიკი — ავსტრალია, მდებარეობს 2800 კმ-ში.

ვაიტუპუ წარმოადგენს დაბლობ მარჯნულ კუნძულს, რომლის ცენტრში მდებარეობს რიფებით გარშემორტყმული ლაგუნა. კუნძულს აქვს სამკუთხედის ფორმა, დამრგვალებული კუთხეებით. ხმელეთის ფართობია — 5,60 კმ². ლაგუნის სიგანე მერყეობს 750 მეტრიდან 1,6 კმ-მდე, მარჯნის რიფების — 200 მეტრიდან 700 მეტრამდე. ვაიტუპუს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორი გასასვლელი: *ტეფუტა და ალია-ოპეტი*. ძირითადი კუნძულის გარშემო მდებარეობს რამდენიმე მომცრო კუნძული (მოტუ):

* ლუასამოტუ
* მოსანა
* მოტუტანიფა
* ტემოტუ
* ტე-მოტუ-ოლეპა
* ტოფია

ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის საერთო ფართობია — 5,60 კმ².

მცენარეულობიდან ატოლზე ჭარბობს ქოქოსის პალმა, რომლებიც მოჰყავთ ადგილობრივ პლანტაციებში კოპრის წარმოებისთვის. არსებობენ მანგროს ტყეები და პატარა ჭაობები.

კლიმატი ვაიტუპუზე ტროპიკულია. ხდება დამანგრეველი ციკლონები.

ისტორია
-------

ადგილობრივი ლეგენდების თანახმად, ვაიტუპუს პირველი კოლონიზატორი სამოელი, სახელად *ტელემატუა* იყო. 1825 წელს კუნძული აღმოაჩინა ამერიკელმა *ობედ სტარბაკმა* (ინგლ. Obed Starbuck).

მოსახლეობა
----------

2002 წლის აღწერის მონაცემებით ვაიტუპუს მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 1591 ადამიანს. კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი *ასაუ*.

ინფრასტრუქტურა
--------------

კუნძულზე არსებობს დაწყებითი და საშუალო სკოლა, რომლებიც 1905 წელს დააარსეს ლონდონის მისიონერული საზოგადოების წევრებმა. მოქმედებს ფოსტის განყოფილება, ერთი სასტუმრო.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site*. ტუვალუს კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-07. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
2. ↑  *Oceandots*. ვაიტუპუ. (ინგლისური)
3. ↑  Islands of Tuvalu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-27. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
სპანიელები
**სპანიელები** (ინგლ. სპანიელ < ესპ. español — ესპანური) — სანადირო ძაღლების ჯიშთა ჯგუფი. იყენებენ გარეულ ფრინველზე სანადიროდ ჭაობიდან და ბარდიან ადგილებში. სპანიელების სამშობლოა ესპანეთი (ცნობილია XV საუკუნიდან). სპანიელების ჯიშებია კოკერი, სპრინგერი, ფილდი, ნორფოლდი, რომლებიც XVIII-XIX საუკუნეებში შეიქმნა ინდლისში. ყოფილ სსრკ-შ გამოყვანილია სპანიელების ახალი ჯიში, რომელიც გამოირჩევა ძლიერი აღნაგობით, სხვა თვისებები კი იგივე აქვს, რაც მის წინამორბედებს:კარგი ყნოსვა, ძებნის ძლიერი ინსტინქტი. შეუძლია ფრინველის პოვნა და პატრონთან მოტანა. სპანიელებს მოკლე ფეხები, წაგრძელებული თავი და გრძელი, დაკიდებული ყურები აქვთ. კუდს ლეკვობაში ნახევარზე კვეთენ. სპანიელების ბეწვი გრძელი, სწოი და რბილია, ფერად შავი, წითელი და ყავისფერია ან თეთრია და ჩამოთვლილ ფერთა ლაქები და კოპლები აყრია.

სპანიელების სიმაღლე 34-36 სმ აღწევს. ლამაზმა გარეგნობამ და რბილმა ხასიათმა ხელი შეუწყო სპანიელების როგორც ოთახის ძაღლების, ფართოდ გავრცელებიას განსაკუთრებით ინგლისში, სადაც გამოყვანილია სპანიელების დეკორატიული ჯიშები.

ლიტერატურა
----------

* *სააკაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 506.
**დუნკერი** (ნორვ. Dunker) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი ნორვეგიაში 1850-იან წლებში.

ნორვეგიელმა სელექციონერმა, ვილჰელმ დუნკერმა, რუსული მეძებარი — არლეკინებისა (რომლებსაც ლაქების გენი ჰქონდათ) და სხვა მეძებრების შეჯვარების შედეგად მიიღო მშვიდი, კეთილი ძაღლი. მიუხედავად იმისა, რომ ნორვეგიის მოსახლეობა მცირერიცხოვანია, ამ ქვეყანაში შენარჩუნებულია მონადირეობის ტრადიციები და არსებობს მონადირე ძაღლების მრავალი ჯიშები. დუნკერი კლასიკური ძაღლია, რომელიც ნადირობისას მხედველობაზე მეტად ყნოსვას იყენებს. ეს ზრდილობიანი ძაღლია, ერთი შეხედვით კარგი აღნაგობის მქონე და მედიდურია, გამძლე და მომთმენია.

მიუხედავად იმისა, რომ დუნკერებში ხშირია მენჯ-ბარძაყის სახსრის დისპლაზია, ყველა სხვა ასპექტში ეს ჯანმრთელი ძაღლია. დუნკერს აქვს აბრეშუმისებრი, გრძელი ყურები. მოკლე დაკუნთული მხრები. მუქ თვალებს მშვიდი გამოხედვა ახასიათებთ. სწორი ბალანი მაგარ კანს ფარავს. დუნკერი ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დუნკერი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დუნკერი***