ესპანეთის კოლონიური იმპერია.
   ესპანეთის იმპერია 1790 წლიდან
   ინტერესის სფეროები
   პორტუგალიის სამფლობელოები რომლებიც გადმოეცა ესპანეთს იბერიის უნიის შედეგად 1580-1640 წწ.
   ტერიტორიები რომლებიც დაკარგა უტრეხტის ზავით (1713)
   ესპანეთის მაროკო და ესპანეთის საჰარა (1884-1975)
**ეპანეთის იმპერია** ***ესპანეთის კოლონიური იმპერია***; (ესპ. *Imperio colonial español*) — ესპანეთის სამფლობელო, რომელიც იქმნებოდა XV საუკუნის დასასრულიდან. იარსება XIX საუკუნის დასაწყისამდე. შედგებოდა კოლონიური სამფლობელობისაგან ამერიკაში, შორეულ აღმოსავლეთსა და აფრიკაში. XV საუკუნეში ესპანეთმა დაიპყრო კანარის კუნძულები და ტერიტორიები აფრიკის ჩრდილოეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. კოლუმბის აღმოჩენათა (1492-1504) შემდეგ დაარსდა პირველი ესპანური ახალშენები კ. ესპანიოლაზე (ჰაიტი), საიდანაც ესპანელები ამერიკის მატერიკის სიღრმეში შეიჭრნენ. ვასკო ნუნიეს დე ბალბოას (1513), ერნან კორტესისა და მისი კაპიტნების (1519-1525), ფრანსისკო პისაროს (1532-1534) და სხვ. კონკისტადორთა ექსპედიციების შედეგად ესპანეთი გაბატონდა მექსიკის, კალიფორნიის, ფლორიდის, ცენტრალური და მთელი სამხრეთ ამერიკის (გარდა ბრაზილიისა და გვიანისა) ტერიტორიაზე. ამის შემდეგ ესპანეთმა დაიწყო პორტუგალიის წინააღმდეგ ბრძოლა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის კუნძულებზე გაბატონებისათვის. ფერნანდო მაგელანის ექსპედიციამ 1521 წელს მიაღწია კუნძულებს, რომელთაც შემდეგში ფილიპინების კუნძულები ეწოდა. 1570-1571 წწ. ესპანელები განმტკიცდნენ ვისაის კუნძულებსა და კ. ლუსონზე, ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი წინააღმდეგობის გამო, კ. მინდანაოს დასავლეთი ნაწილი და სულუს არქიპელაგი მათ მხოლოდ XIX საუკუნის შუა წლებში დაიმორჩილეს. XVII საუკუნის ესპანეთმა გააფართოვა თავისი სამფლობელოები წყნარ ოკეანეში, დაეუფლა მარიანასა და კაროლონის კუნძულებს. ესპანეთი სასტიკად ახშობდა აბორიგენთა წინააღმდეგობას, თითქმის ამოწყვიტა ისინი და ამგვარად ეს სამფლობელოები XIX საუკუნემდე შეინარჩუნა. მეფისა და კონკისტადორთა შორის მიღწეული კომპრომისის შედეგად ესპანეთის კოლონიურ სამფლობელოებში დამკვიდრდა ენკომიენდოს სისტემა, ინდიელები მეფის თავისუფალ ვასალებად გამოაცხადესხოლო მათი ექსპლუატაციის უფლება განუსაზღვრელი ვადით და გარკვეული პირობებით კოლონიზატორებს მიეცათ.

XVI საუკუნეში შეიქმნა ესპანეთის იმპერიის ადმინისტრაციული აპარატი. 1503 წელს სევილიაში შეიქმნა სავაჭრო პალატა, რომელსაც ახალ ქვეყნებთან საზღვაო მიმოსვლის განსაკუთრებული უფლება მიეცა. 1511 წელს დაარსდა ინდიელების საქმეთა საბჭო, რომელსაც ახალი ზღვისგაღმა ტერიტორიების მართვა-გამგეობა ევალებოდა. 1550 წლისათვის საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ესპანეთის იმპერიის პოლიტიკურ-სოციალური და ადმინისტრაციული ინსტიტუტები. ახალი ქვეყნის მთელი ტერიტორია თავდაპირველად დაიყო 2 ვიცე-სამეფოდ (ახალი ესპანეთი და პერუ). ვიცე-სამეფოები შედგებოდა პროვინციებისგან, რომელთაც განსაკუთრებული სასამართლო პალატები (აუდიენსიები) მართავდნენ. ვიცე-მეფეებსა და აუდიენსიათა პრეზიდენტებს მეფე ნიშნავდა (3-4 წლით); ხელმძღვანელ თანამდებობებზე ესპანელები ინიშნებოდნენ.

ესპანეთის იმპერიაში დიდი გავლენით სარგებლობდა კათოლიკური ეკლესია, რომელიც მონაწილეობდა მმართველობაში. ეკლესიის შემოსავლის დიდი ნაწილი სამეფო ხაზინაში შედიოდა.

მოსახლეობის უსასტიკესი ჩაგვრის გამო ესპანეთის იმპერიაში განსაკუთრებით გამწვავდა ბრძოლა კოლონიზატორთა წინააღმდეგ. XVIII საუკუნეში გატარდა რამდენიმე რეფორმა (დანაწილდა ვიცე-სამეფოები, გაუქმდა ზოგიერთი მონოპოლია, განდევნეს იეზუიტები), მაგრამ ამ რეფორმებს არ შეეძლო კოლონიური რეჟიმის გადარჩენა. 1810-1826 წწ. განმათავისუფლებელი ომის მსვლელობაში ესპანეთის იმპერიის ქვეყნების უმეტესობამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. განსაკუთრებით მწვავედ მიმდინარეობდა განმათავისუფლებელი მოძრაობა XIX საუკუნის II ნახევარში კუბასა და ფილიპინებზე. 1898 წელს კუბა გათავისუფლთა ესპანელთა ბატონობისაგან. ამავე წელს დასრულდა ფილიპინებზე ესპანელთა ბატონობა. ამჟამად ესპანეთს უმნიშვნელო სამფლობელოები დარჩა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Library of Iberian Resources Online, Stanley G Payne *A History of Spain and Portugal* vol 1 Ch 13 "The Spanish Empire"
* The Mestizo-Mexicano-Indian History in the USA დაარქივებული 1996-12-26 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* Documentary Film, *Villa de Albuquerque* დაარქივებული 2007-12-23 საიტზე Wayback Machine.
* The last Spanish colonies (ესპანური)
* {{Citation | title=Fronteras, identidad, conflicto e interacción. Los Presidios Españoles en el Norte Africano | author=Francisco José Calderón Vázquez | year=2008 | language=Spanish | isbn= 978-84-691-6786-1 | url= | postscript=}

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იმპერიები |
| --- |
|  |
| ანტიკური ხანის იმპერიები | 
აქადის იმპერია **·** ეგვიპტის ახალი სამეფო **·** ასურეთი **·** ბაბილონი **·**  აქსუმი **·** ხეთების სამეფო **·** სპარსეთი (მიდია **·** აქემენიდები **·** პართია **·** სასანიანები) **·** მაკედონიის იმპერია (პტოლემეების იმპერია **·** სელევკიდების იმპერია) **·** ინდოეთი (მაურიების იმპერია **·** გუპტას იმპერია) **·** ჩინეთი (ცინის იმპერია **·** ხანის დინასტია) **·** რომის იმპერია (დასავლეთ რომის იმპერია **·** აღმოსავლეთ რომის იმპერია) **·** ხუნუ |
|  |
| შუა საუკუნეების იმპერიები | 
ბიზანტიის იმპერია (ნიკეის იმპერია **·** ტრაპიზონის იმპერია)  **·** ჰუნების იმპერია **·** არაბთა სახალიფო (ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფა **·** ომაიანთა სახალიფო **·** აბასიანები **·** ფატიმიდები **·** ალმოჰადები **·** კორდოვის სახალიფო) **·** სპარსეთი (თაჰარიდები **·** სამანიდები **·** ბუიდები **·** სალარიდები **·** ზიარიდები) ღაზნევიდების იმპერია **·** სელჩუკთა იმპერია **·** ხვარაზმი **·** თემურიდების იმპერია **·** ჩოლას იმპერია **·** მონღოლთა იმპერია (იუანი **·** ოქროს ურდო **·** ჩაღათას ულუსი **·** ილხანები) **·** სერბეთის იმპერია **·** ბულგარეთის იმპერია (ბულგარეთის პირველი იმპერია **·** ბულგარეთის მეორე იმპერია)  **·** კაროლინგების იმპერია **·** საღვთო რომის იმპერია **·** მალის იმპერია **·** განის იმპერია **·** აცტეკები **·** ინკები **·** შრივიჯაია **·** მაჯაპაჰიტი **·**  ეთიოპია **·** პალას იმპერია |
|  |
| ახალი და უახლესი ეპოქის იმპერიები | 
მარათჰა **·** მოგოლები **·** ოსმალეთი **·** სპარსეთი  (სეფიანები **·** აფშარიდები **·** ზენდები **·** ყაჯარები) **·**   ეთიოპია **·** პორტუგალია **·** ესპანეთი **·** იბერიის უნია **·** ჰოლანდია **·** ამერიკა **·** ბრიტანეთი **·** ნაპოლეონის საფრანგეთი **·** ავსტრია **·** საფრანგეთის კოლონია **·** გერმანიის იმპერია (მეორე რაიხი **·** მესამე რაიხი) **·** გერმანიის კოლონია **·** რუსეთი **·** შვედეთი **·** ავსტრო-უნგრეთი **·** ბრაზილია **·** იტალია **·** კორეა **·** იაპონია |

 |