recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სახლის უკანა ხედი
სახლის წინა ხედი
**მაუნთ ვერნონი** იყო ჯორჯ ვაშინგტონის სახლი. აშენებულია ხისგან, ნეოკლასიკურ, ჯოჯრჯიულ სტილში. სახლი მდებარეობს მაუნთ ვერნონთან ახლოს, ფერფაქსის ოლქში, მდ. პოტომაკის ნაპირებზე 

1674 წელს ჯონ ვაშინგტონი და ნიკოლას სპენსერი, დასახლდნენ ამ ადგილას. როდესაც 1677 წელს ჯონ ვაშინგტონი გარდაიცვალა, მისმა ვაჟმა ლორენსმა, ჯორჯ ვაშინგტონის ბაბუამ, მემკვიდრეობით მიიღო, დაახლოებით იმის ნახევარი რასაც დღეს პლანტაცია წარმოადგენს. 1743 წელს ჯორჯ ვაშინგტონის ნახევარ ძმამ, ლორენს ვაშინგტონმა განაგრძო მისი წინაპრების დანატოვარის შენება. პლანტაციას სახელი ადმირალ ედვარდ ვერნონის პატივსაცემად დაერქვა, მისი ხელმძღვანელობის ქვეშ მსახურობდა ლორენსი, კარიბიაში ესპანელების წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობებში. ჯორჯმა ძალიან ბევრი რამე შეცვალა, პრაკტიკულად ოროჯერ გაზარდა სახლის ფართობი. ძირითად ფიზიკური სამუშაო მონებმა შეასრულეს. 

1754 წელს, ლორენსის გარდაცვალებიდან 2 წლის შემდეგ, ჯორჯმა ტერიტორია მისი რძლისგან იჯარით აიღო, ხოლო 1761 წელს ენი ვაშინგტონის გარდაცვალების შემდეგ ჯორჯმა მემკვიდრეობით მიიღო ქონება.

1785–86 წლებში, ომის შემდეგ, ვაშინგტონი დაბრუნდა მაუნთ ვერნონში. შემდეგ, უკვე მისი პრეზიდენტობის დროს (1789–1797) ვაშინგტონმა თავის სახლში 434 დღე გაატარა, ხოლო პრეზიდენტობის შემდეგ, გარდაცვალების დღემდე იქ ცხოვრობდა. ამ პერიოდში მან თავისი მეოურნეობა ააღორძინა და ძალიან დიდი შემოსავალი მიიღო.

ვაშინგტონის აკლდამა
მართა და ჯოჯრ ვაშინგტონები დაკრძალულები არიან მაოუნთ ვერნონის პლანტაციაზე, ისევე როგორც ოჯახის სხვა წევრები. 

ჯორჯ ვაშინგტონის სიკვდილის შემდეგ, პლანტაცია მემკვიდრეობით გადაეცემოდა მის შთამომავლებს. 1848 წელს, მას შემდეგ რაც, ჯონ აუგისტინ ვაშინგტონმა, ვერ მოახერხა ქონების მართვა, გადაწყვიტა მისი გაყიდვა. ვირჯინიის და აშშ–ის მთავრობებმა უარი განაცხადეს მის შესყიდვაზე.

1860 წელს, მაუნთ ვერნონის ქალთა კავშირმა, ენ პამელა კანინგჰემის თაოსნობით, შეისყიდა სახლი და მიწის ნაწილი, $200,000–ად. სამოქალაქო ომის დროს ეს ტერიტორია ორივე მებრძოლი მხარისთვის ნეიტრალური ზონა იყო. დღეს ის პოპულარული ღირსშესანიშნაობა, რომელსაც უამრავი ტურისტი სტუმრობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაუნტ-ვერნონი***

* Official website of Mount Vernon
* National Historic Landmark: Mount Vernon დაარქივებული 2009-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* National Shrine: Bringing George Washington Back to Life დაარქივებული 2007-10-20 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* "Life Portrait of George Washington", broadcast from Mount Vernon
**ჰონოლულუს საერთაშორისო აეროპორტი** (IATA: **HNL**,ICAO: **PHNL**) — კომერციული და სამხედრო აეროპორტი. მდებარეობს ხუთი მილის ჩრდილო - დასავლეთით ქალაქის ბიზნეს-ცენტრიდან.

*ჰონოლულუ* არის მთავარი აეროპორტი ჰავაიში და ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მგზავრთბრუნვამ ჰონოლულუს აეროპორტში 2007 წელს შეადგინა 21 მილიონზე მეტი ადამიანი და მუდმივად იზრდება.

ჰონოლულუს საერთაშორისო აეროპორტის ტერმინალი

### ტერმინალი შიდა ხაზებზე (კარიბჭე 49-64)

ტერმინალი შიდა ფრენებისთვის *ჰონოლულუს საერთაშორისო აეროპორტში*

### მთავარი ტერმინალი (კარიბჭე 6-34)

მთავარი გამშვები ტერმინალი ჰონოლულუს საერთაშორისო აეროპორტში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ინფორმაცია რეისებზე დაარქივებული 2008-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* ჰიკამის ბაზა დაარქივებული 2004-05-10 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  «The State of Hawaii Airport Activity Statistics By Year 2007—1994» დაარქივებული 2008-06-26 საიტზე Wayback Machine. , *ტრანსპორტის დეპარტამენტი, ავიაციის სამმართველო*.
სპარტელი ჰოპლიტი
**ჰოპლიტი** (ბერძ. ὁπλίτης) — მძიმედ შეიარაღებული მებრძოლი ძველ საბერძნეთში, რომელიც ჯარის მთავარ ნაწილს წარმოადგენდა. ბერძნულ განლაგება ფალანგაში სწორედ ჰოპლიტთა მძიმედ აღჭურვილი ჰოპლიტები შედიოდა. ისინი შეიარაღებულნი იყვნენ 2–3 მეტრის შუბებით და მოკლე 60-სანტიმეტრიანი ხმლით. ჰოპლიტის დაცვას უზრუნველყოფდა: აბჯარი, მუზარადი, სამუხლეები და ფარი. ფარს „ჰოპლონი" ერქვა. ის ჰოპლიტის მთელ ტანს ფარავდა. ჰოპლიტს ბრინჯაოს აბჯარი ემოსა, რომელიც ზოგჯერ ტყავით და ტილოთი იყო დაფარული. ჰოპლიტის თავს ხშირად კორინთული ტიპის მუზარადი ამშვენებდა რომელიც კარგად უზრუნველყოფდა ჰოპლიტის: თავის ქალის, ცხვირის, ლოყების, ყურებისა და კისრის დაცვას. მუზარადი მორთული იყო ცხენის ძუისაგან დამზადებული მოსართავებით. ჰოპლიტის მუხლებს სამუხლეები იცავდა, ხოლო ფეხზე სანდლები ეცვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 688.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰოპლიტები ვირტუალურ მუზეუმში pikeman.ru დაარქივებული 2016-01-07 საიტზე Wayback Machine.
* ალექსანდრე ჟმოდიკოვი «ფალანგის განვითარების ეტაპები»

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰოპლიტი***

* ბერძნული ჰოპლიტი, ძვ. წ. 480—323 (Osprey—Warrior 27) დაარქივებული 2008-12-04 საიტზე Wayback Machine. : ბერძენ ჰოპლიტთა სურათები.

სქოლიო
------

1. ↑  ძველი მსოფლიოს ისტორია, მე-6 კლასი
**ვანდას ტბა** (ინგლ. Lake Vanda) — ტბა ანტარქტიდაში, რაიტის ხეობაში ვიქტორიას მიწის ტერიტორიაზე, მიეკუთვნება როსის ტერიტორიას, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ახალი ზელანდია. ტბას აქვს 5 კმ სიგრძე და მისი მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს 69 მეტრს. ფართობი — 5,2 კმ², მაქსიმალური სიგრძე — 8 კმ, მაქსიმალური სიგანე — 2 კმ, საშუალო სიღრმე — 30,8 მ. ტბის ნაპირთან ახალ ზელანდიას 1968 წლიდან აქვს პოლარული სადგური. ვანდა არის ჰიპერდამარილიანებული ტბა, ათჯერ უფრო მეტად მინერალიზებული, ვიდრე ზღვის წყალი და უფრო მეტად მარილიანი ვიდრე მკვდარი ზღვის წყალი და ალბათ კიდევ უფრო მარილიანი, ვიდრე ჯიბუტიში მდებარე ასალის ტბის წყალი, რომელიც ანტარქტიკის ფარგლებს გარეთ ყველაზე მლაშე ტბად ითვლება. ვანდას ტბა ასევე მერომიკტიკურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ უფრო ღრმა წყლები არ ერევიან ნაკლებ სიღრმეზე მყოფ წყლებთან. არსებობს სამი სხვადასხვა წყლის ტემპერატურა წყლის შესაბამისი სიღრმეების მიხედვით, ტბის ფსკერზე არსებული 23 °C-დან შუა ფენის 7 °C-მდე და ტბის ზედაპირზე 4-6 °C-მდე. ეს მხოლოდ ერთი ყინულისაგან თავისუფალი ტბაა ტრანსანტარქტიკული მთების ხეობებში არსებულ მრავალრიცხოვანი მლაშე ტბებიდან. ანტარქტიდაში ყველაზე გრძელი მდინარე ონიქსი მიედინება დასავლეთით მატერიკის სიღრმეში და ჩაედინება ვანდას ტბაში. მდინარის შესართავთან მდებარეობს მეტეოსადგური.

ტბა მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია გამჭვირვალე 3,5–4 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. ყინულის ზედაპირი თოვლით არ არის დაფარული და იმყოფება „ღრმა ბზარებით და ხაზებით დასერილ" მდგომარეობაში.

ვანდას ტბაში და მდინარე ონიქსში არც ერთი სახეობის თევზი არ დაცურავს, მიკროსკოპული სახის სიცოცხლე, ისეთები, როგორიცაა ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები, რომელსაც მოსდევს წყლის გაფერადება არ დაფიქსირებულა. ბუნებაზე მავნე ზემოქმედების საფრთხის გამო, რომელიც შეიძლება მოყვეს კვლევებს სამეცნიერო დაივინგი შეზღუდულია ტბის ზედა ფენაში მუშაობისას (30 მეტრზე ზემოთ) და დისტანციური მართვის წყალქვეშა აპარატის გამოყენება არ დაიშვება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაკ-მერდოს მშრალი ხეობების ტბები

სქოლიო
------

1. ↑  Mathez, Edmond A. (July–August 2005). „Cold Fire". *Natural History*.
2. ↑  Priscu, J. C. Priscu, L. R. Vincent, Warwick F. and Howard-Williams, Clive (1981). „Photosynthate distribution by microplankton in permanently ice-covered Antarctic desert lakes,". *Limnol. Oceanogr*. **32** (1): 260–270. doi:10.4319/lo.1987.32.1.0260. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2011-07-04. ციტირების თარიღი: 2015-05-26.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
3. ↑  Gibson, John E. (1999). „The meromictic lakes and stratified marine basins of the Vestfold Hills, East Antarctica". *Antarctic Science*. **11** (2): 175–192. doi:10.1017/S0954102099000243.
4. 1 2  Mercer, Steve (2000). „Antarctic lake diving with the semi-closed rebreather". *In: Hallock and French (eds). Diving for Science...2000. Proceedings of the 20th Annual Scientific Diving Symposium*. American Academy of Underwater Sciences. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-02. ციტირების თარიღი: 2011-01-06.
**ჯაფარ ჰაშიმ-ოღლუ ჯაფაროვი** (აზერ. Cəfər Haşımoğlu Cəfərov; დ. 20 სექტემბერი[ძვ. სტ. 7 სექტემბერი], 1914, ბაქო — გ. 19 სექტემბერი, 1973, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი თეატრმცდონე და ლიტერატურათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1962), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1963), აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1972), დიდი სამამულო ომის მონაწილე (1941 – 1945).

1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. 1943 წლიდან იყო კომუნისტური პარტიის წევრი. 1959 წელს მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტის თეატრისა და კინოს განყოფილების გამგედ. 1967 წლიდან 1971 წლამდე ჯაფაროვი აზერბაიჯანის სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი იყო. ჯაფარ ჯაფაროვის ძირითადი ნაშრომები ეძღვნება აზერბაიჯანულ თეატრსა და დრამატურგიას, ესთეტიკური აზრის ისტორიას აზერბაიჯანში.
1972 წელს აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება მიენიჭა. 
გარდაიცვალა ბაქოში. 
დაკრძალულია საპატიო ხეივანში ბაქოში.

სქოლიო
------

1. ↑  Джафаров Джафар Гашим оглы // Национальная академия наук Азербайджана
2. ↑  Джафаров Джафар Гашум оглы // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
3. ↑  Cəfərov Cəfər (აზერბაიჯანული)
**ჯაფარიანები** — თბილისის მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო IX საუკუნის 80-იანი წლებიდან XI საუკუნის 80-იან წლებამდე. გვარ-სახელი მოდის სახლის ერთ-ერთი პირველი ამირას ჯაფარის სახელიდან. ჯაფარიანებმა მოიპოვეს ხელისუფლების მემკვიდრეობით გადაცემის უფლება და, ჩანს, ამირობა მამიდან უფროს შვილზე გადადიოდა. ახლო აღმოსავლეთში შექმნილი რთული საერთაშორისო ვითარების ფონზე ჯაფარიანები ცდილობდნენ თავი დაეცვათ როგორც ბაღდადის ხალიფების პრეტენზიებისგან, ისე გაძლიერებული საქართველოს მეფეებისგან. 

ჯაფარიანი ამირებიდან ცნობილია ჯაფარ იბნ ალი (X საუკუნის დასაწყისი), შემდეგ — მანსურ იბნ ჯაფარი (X საუკუნის შუა წლები), რომლის დროსაც ჯაფარიანებმა დაიწყეს თბილისში მოჭრილ ვერცხლის არაბულ მონეტებზე ხალიფასთან საკუთარი სახელების მოხსენიება. არსებობს მანსურ იბნ ჯაფარის (953/4 და 954/5) და შემდეგ მისი მემკვიდრეების ჯაფარ იბნ მანსურის (974/5, 976/7, 980/81) და ალი იბნ ჯაფარის [996, 1013/14(?), 1027/28] სახელით მოჭრილი მონეტები. XI საუკუნის 30-იანი წლებიდან დაახლოებით 1045 წლამდე ამირადაა ჯაფარ იბნ ალი, რომლის დროსაც დაიწყეს ქართველებმა ბრძოლა თბილისის შემოსაერთებლად. ჯაფარის გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟები მანსური და აბუ ლ-ჰეიჯა ამირობისთვის იბრძოდნენ. 1068 წელს ჯაფარიანთა გვარის თბილისის ამირა (სახელი უცნობია) სელჩუკთა მოკავშირე იყო საქართველოს სამეფოს წინააღმდეგ ბრძოლაში, მაგრამ სულთანმა ალფ-არსლანმა თბილისი განძის ამირა ფადლონს გადასცა. ბაგრატ IV-მ აიღო თბილისი და ამირად დმანისიდან ჯაფარიანთა ნათესავი მოიყვანა, ხოლო თბილისის ირგვლივ მდებარე ციხეები თვითონ დაიჭირა. ჩანს, ეს იყო უკანასკნელი ამირა ჯაფარიანთა გვარიდან.

ლიტერატურა
----------

* *მ. ლორთქიფანიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 543.
**აჰმედ ჯამილი** (აზერ. Əhməd Cəmil; 1913 წლის 20 ოქტომბერი, ერeვანი - 1977 წლის 27 სექტემბერი, ბაქო) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი პოეტი, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი.

სასიცოცხლო
----------

დაიბადა 1913 წლის 20 ოქტომბერს ქალაქ ერევანში ხელოსნის ოჯახში. მან მამა ადრე დაკარგა და ის დედამ გაზარდა. სკოლა ქალაქ განჯაში დაამთავრა. სწავლა განაგრძო აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტის ლიტერატურის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1933 წელს. მუშაობდა მასწავლებლად, უფროს მასწავლებლად და მეთოდოლოგად შამქორის რაიონის სოფელ ძეგამში (1933-1936). 1940-1942 წლებში იყო რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის პოეტური განყოფილების მრჩეველი, თანამშრომელი, „ლიტერატურული გაზეთის" აღმასრულებელი მდივანი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის აღმასრულებელი მდივანი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო ყირიმისა და ჩრდილოეთ კავკასიის არაერთი ფრონტის ხაზის გაზეთების რედაქციების თანამშრომელი. 1953-1955 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო გამომცემლობის („აზერნეშრი") მთავარი რედაქტორი, რედაქტორი, 1956-1959 წლებში აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს მრჩეველი. 1959-1960 წლებში იყო ჟურნალ „აზერბაიჯანის" რედაქტორი, 1962-1963 წლებში კვლავ „აზერნეშრის" მთავარი რედაქტორი, 1964-1967 წლებში გამომცემლობა „განჯლიკის" რედაქტორი. 1973 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო ჟურნალ „ულდუზის" მთავარი რედაქტორი.

გარდაიცვალა 1977 წლის 27 სექტემბერს ქალაქ ბაქოში.
**„The Village Voice"** („გრინვიჩ-ვილიჯის ხმა") — ნიუ-იორკის ყოველკვირეული გაზეთი, რომელიც უპირატესად აშუქებს აშშ-ის უდიდესი ქალაქის კულტურული ცხოვრების მოვლენებს.

დაარსდა 1955 წელს ნორმან მეილერის მონაწილეობით კერძო ბინაში გრინვიჩ-ვილიჯზე.

1956 წლიდან „Obie Award-ის" პრემიით აჯილდოებს იმ თეატრალურ დადგმებს, რომლებიც Tony Awards-ის თვალსაწიერის გარეთ რჩებიან. სხვადასხვა დროს გაზეთში იბეჭდებოდა ისეთი დიდი ლიტერატორები, როგორებიც არიან ეზრა პაუნდი, ედვარდ ესტლინ კამინგსი, ალენ გინზბერგი, ტომ სტოპარდი. გამოცემის ჟურნალისტები სამჯერ დაჯილდოვდნენ პულიცერის პრემიით.

Village Voice-ის კინომიმომხილველებს დიდი ხნის მანძილზე წარმოადგენდნენ „ამერიკული კინოავანგარდის ნათლიმამა" ჯონას მეკასი და ენდრიუ სარისი — ომისშემდგომი დროის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო გავლენიანი კინოკრიტიკოსები.

დღეისათვის კინოზე წერენ ჯიმ ჰობერმანი და მაიკლ ეტკინსონი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„The Village Voice"** ვიკისაწყობში.
* გამოცემის ქსელური ვერსია

სქოლიო
------

1. ↑  About Us. Villagevoice.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-27. ციტირების თარიღი: 2013-11-24.
**ნაუკლუფტის მთები** (აფრ. გერმ. Naukluftberge) — ქედი ცენტრალურ ნამიბიაში. სამხრეთ ნაწილი მიეკუთვნება ნამიბ-ნაუკლუფტის ეროვნული პარკის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს. ჩრდილოეთ ნაწილში ძირითადად წარმოდგენილია კერძო ფერმერული მეურნეობები. მთები განთქმულია ველური ბუნებით — გავრცელებულია მთის ზებრა და ლეოპარდი. მთებში ბევრია პატარა ნაკადული და ჩანჩქერი.

გეოლოგია
--------

ნაუკლუფტის მთები შარიაჟული კომპლექსია, — ქანების ბლოკის კეკური, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთითაა გადაადგილებული ბაზალტზე შეცოცების გზით. ქედის პირველი გეოლოგიური რუკა შეადგინეს 1930-იან წლებში გერმანელმა გეოლოგებმა ჰენო მარტინმა და ჰერმან კორნმა. ქანები ჩანერგილი ნატანებითაა წარმოდგენილი და შედგება დოლომიტებისგან, კვარციტისგან და თიხაფიქლისგან, რომლებიც დაილექა დამარული ოროგენის შიდა რაიონებში ზღვის წყალმარჩხ გარემოში 700-500 მილიონი წლის წინ.

ქედზე წარიმართა მრავალი კვლევა, რათა გარკვეულიყო ერთ-ერთი მექანიკური პარადოქსი: ქანების რა მოცულობას შეუძლია გადაადგილება ნელი შეცოცების გზით. მთავარი, საძირკვლის შეცოცება, რომელიც ქედს აყალიბებს, შეიცავს უჩვეულო პოლიმინერალურ მარცვლოვან ქანებს, რაც ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, აორთქლების გზითაა წარმოქმნილი, ქანების ზოგიერთი ნაწილი კი მიწისძვრებისას გადაადგილების შედეგად. მკვლევართა დიდი ნაწილი თანხმდება, რომ ამ მარცვლოვანი ფენის საპოხის ეფექტი შეცოცების პროცესს მნიშვნელოვნად დაეხმარა.

სქოლიო
------

1. ↑  Behr and Schmidt-Mumm (1987) The role of sedimentary and tectonic brines in the Damara Orogen, Namibia, Applied Geochemistry v. 2, n. 5-6, 535-542
2. ↑  Rowe, Fagereng, Miller and Mapani (2012) Signature of coseismic decarbonation in dolomitic fault rocks of the Naukluft Thrust, Namibia. Earth & Planetary Science Letters v. 333-334, 200-210
3. ↑  Viola, Mancktelow, and Miller (2006) Cyclic frictional-viscous slip oscillations along the base of an advancing nappe complex: Insights into brittle-ductile nappe emplacement mechanisms from the Naukluft Nappe Complex, central Namibia. Tectonics v. 25, n. 3
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაკანი**. |

**აბაკანი** (რუს. Абакан, ხაკ. Ағбан) — ქალაქი რუსეთში, ხაკასეთის დედაქალაქი. 187 239 მცხოვრები (2021). მდებარეობს მინუსინსკის ღრმულში, მდინარე ენისეის მარცხენა ნაპირზე, შენაკად აბაკანის შეერთების ადგილზე. საავტომობილო და სარკინიგზო კვანძი, სამდინარო პორტი. აეროპორტი. ხაკასეთის სამრეწველო, კულტურული და სამეცნიერო ცენტრი.

1780-იან წლებში წარმოიქმნა სოფელი **უსტ-აბაკანსკოე**, რომელიც 1822 წელს სხვისტომელების მართვა-გამგეობის შესახებ წესდების შემოღების შემდეგ კაჩელების სასტეპო დუმის (Качинская степная дума) ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. 1913 წლიდან იყო ენისეის გუბერნიის მინუსინსკის მაზრის უსტ-აბაკანსკოეს ვოლოსტის ცენტრი. 1925 წელს გაიხსნა აჩინსკი – მინუსინსკის რკინიგზის სადგური „აბაკანი". 1925 წელს უსტ-აბაკანსკოე გადაკეთდა დაბად და ეწოდა **ხაკასკი**, რომელიც 1931 წელს ქალაქად გამოცხადდა და აბაკანი დაერქვა. 1930 წლიდან არის ხაკასეთის ცენტრი (1991 წლიდან — დედაქალაქი).

ქალაქის დაგეგმარება სწორკუთხოვანია; აგებულია ხისა და ქვის შენობები. აბაკანის ჩრდილოეთ ნაწილში ჭარბობს მრავალსართულიანი ნაგებობები. ტერიტორიის დაახლოებით ⅓-ს ბულვარები, ბაღები და სკვერები იკავებს. ქალაქში არის დიდ სამამულო ომში დაღუპულ მებრძოლთა ძეგლი (1975; მოქანდ. ი. გ. პამერი და მ. ლ. სკოვოროდინი, არქ. ნ. ა. კოვალჩუკი) და სხვ.

აბაკანში 11 უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებაა (ფილიალების ჩათვლით), მათ შორის ხაკასეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1944-დან). 4 ბიბლიოთეკა, მათ შორის რესპუბლიკური ეროვნული ბიბლიოთეკა (დაარსდა 1925 წელს). მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი (1931), ვლადიმერ კაპელკოს მუზეუმი (2001) და სხვ. დრამატული თეატრები (მ.შ. ხაკასეთის ეროვნული თეატრი, 1931-დან; რუსული თეატრი, 1939-დან), თოჯინების თეატრი „ზღაპარი" (1979-დან), მცირე ფორმების თეატრი „ჩიტიგენი" (1988-დან). რესპუბლიკური ფილარმონია (1989), მის შემადგენლობაშია სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლი „ულგერი". საგამოფენო დარბაზი. დენდრარიუმი.

განვითარებულია მძიმე მანქანათმშენებლობა: „აბაკანის საცდელ-მექანიკური ქარხანა", „აბაკანვაგონმაშ" (სარკინიგზო ვაგონმშენებლობა და სხვ.); ქარქნები — საცდელ-მექანიკური, ფოლადსასხმელი, კონტეინერების, ექსპერიმენტულ-მექანიკური და სხვ.; ტყისა და ხის დამუშავების მრეწველობები („ხაკასლეს", „აბაკანმებელ"), სამშენებლო მასალათა წარმოება („მსხვილპანელიანი სახლთმშენებლობის ქარხანა", „სამშენებლო მასალათა კომბინატი"), მსუბუქი (სამკერვალო, საფეიქრო, ფეხსაცმლის ფაბრიკები) და კვების („აიან" — ლუდისა და უალკოჰოლო სასმელების წარმოება, ყველ-კარაქის კომბინატი, ხორცკომბინატი და სხვ) მრეწველობის საწარმოები. სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრია. ქალაქში თავმოყრილია ხაკასეთის მცირე ბიზნესის საწარმოთა დაახლოებით 60%.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 12.
4. ↑  Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года. *rosstat.gov.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 02-05-2021. ციტირების თარიღი: 19 იანვარი, 2022
5. 1 2 3 4 5   Абакан // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 8.
**ჰოური გაბეშიანი** (სომხ. Հուրի Գեբեշյան; დ. 27 ივლისი, 1989, კემბრიჯი, აშშ) — სომეხი-ამერიკელი მხატვრული ტანმოვარჯიშე, რომელიც წარმოადგენდა სომხეთს 2011 წლის მხატვრული ტანვარჯიშის მსოფლიო ჩემპიონატში, 2015 წლის მხატვრული ტანვარჯიშის ევროპის ჩემპიონატში და 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე. 2008-2011 წლების სეზონებში იგი იყო ლოვა ჰაუკეის გუნდში.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ჰოური გაბეშიანი დაიბადა 1989 წლის 27 ივლისს კემბრიჯში. მისი მშობლები არიან ქრისტინა აბრაჰამიანი და იაგოპ გაბეშიანი. მან დაამთავრა ნიუტონის ჩრდილოეთის საშუალო სკოლა 2007 წელს.

ტანვარჯიშის კარიერა
-------------------

### 2005 - 2007: კარიერა კლუბში

2005 წლის J. O. ნაციონალურზე გაბეშიანმა 34-ე ადგილი დაიკავა. კლუბში ასპარეზობის დროს იგი მასაჩუსეტსის ტანვარჯიშის ცენტრში ვარჯიშობდა; მისი მწვრთნელები იყვნენ პატრიკ პალმერი, შიჰინ მაო და ჯო მასინო.

### 2008 - 2011: კარიერა კოლეჯში

ჰოური გაბეშიანმა ლოვა ჰაუკეის გუნდში ასპარეზობა 2008 წლის სეზონში დაიწყო. კლუბში ყოფნის მეორე წელს (2010), მან ტურნირების ყველა კატეგორიაში იასპარეზა. როგორც ახალგაზრდა, 9.950 ქულით, იგი იყო 2010 წლის „BIG-10" ბიმის ჩემპიონი. 

### 2011 - დღემდე: საერთაშორისო კარიერა სომხეთისათვის

გაბეშიანის ოჯახმა ფინანსურად ხელი შეუწყო ჰოური გაბეშიანს რათა ეასპარეზა ტოკიოში, იაპონიაში 2011 წლის ოქტომბერში გამართულ მხატვრული ტანვარჯიშის 2011 წლის მსოფლიო ჩემპიონატში. მან ტურნირში მონაწილეობა მიიღო და 45.899 ქულით 128-ე ადგილი დაიკავა. იგი 2012 წლის ოლიმპიადაზე მოასპარეზე გუნდში ვერ მოხვდა, თუმდა წარმოადგენდა მესამე რეზერვს.

საერთაშორისო ტურნირებში ოთხწიანი პაუზის შემდეგ, გაბეშიანი საერთაშორისო ასპარეზობას დაუბრუნდა 1015 წლის მხატვრული ტანვარჯიშის წვროპის ჩემპიონატზე, რომელიც 2015 წლის აპრილში, მონპელიეში შედგა. მან ფინალში იასპარეზა და 51.198 ქულით 19-ე ადგილი დაიკავა.

გაბეშიანი ასპარეზობდა გლაზგოში (შოტლანდიაში) გამართულ 2015 წლის მხატვრული ტანვარჯიშის მსოფლიო ჩემპიონატში. 17 აპრილს გაბეშიანმა 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიაში გასამართ ზაფხულის ოლიმპიადაში მონაწილეობის უფლება მიიღო. იგი სომხეთის სახელით ოლიმპიადაში წარსდგა 2016 წლის 7 აგვისტოს, მხატვრული ტანვარჯიშის ღონისძიებაში.

პირადი ცხოვრება
---------------

ჰოური გაბეშიანმა 2011 წელს დაამთავრა ლოვას უნივერსიტეტი სპორტულ აღზრდის ბაკალავრის ხარისხით. 2012 წელს დაიწყო განათლების მიღება „ვეიკ ფორესტის მედიცინის სკოლაში"; აქ სწავლება 2014 წელს დაამთავრა სამედიცინო მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხით. ახლა იგი ექიმის ასისტენტად მუშაობს ოჰაიოს კლივლანდის კლინიკაში.

გაბეშიანი ამჟამად დაქორწინებულია დოქტორ დუან ეჰრედტ ჯუნიორზე, რომელიც არის ფეხისა და ტერფის ქირურგი და დამხმარე პროფესორი პედიატრიული ქირურგიისა და ბიომექანიკის კენტის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედიატრიული მედიცინის კოლეჯში.

იგი ინარჩუნებს ორმაგ: ამერიკისა და სომხეთის მოქალაქეობას.

სქოლიო
------

1. ↑  .
2. ↑   დაარქივებული 2016-07-05 საიტზე Wayback Machine. .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .
7. ↑   დაარქივებული 2011-10-27 საიტზე Wayback Machine. .
8. ↑   დაარქივებული 2016-08-26 საიტზე Wayback Machine. .
9. ↑  .
10. ↑   დაარქივებული 2016-07-05 საიტზე Wayback Machine. .
11. ↑  .
ილემის სამკუთხედი
**ილემის სამკუთხედი** — სადავო ტერიტორია აღმოსავლეთ აფრიკაში. ტერიტორიის სავარაუდო ფართობი მერყეობს 10320–14000 კმ²-ის ფარგლებში. სახელწოდება მიიღო ანუაკის ტომის ბელადის ილემი აკვონას სახელის მიხედვით. სამკუთხედის ტერიტორიაზე პრეტენზიას აცხადებს კენია, ეთიოპია და სამხრეთი სუდანი. ამჟამად ტერიტორიას დე-ფაქტო აკონტროლებს კენია. 

დავა წარმოიშვა გაურკვეველი ფორმულირების კოლონიური ხელშეკრულების შედეგად, რომელიც ითვალისწინებდა რეგიონში მცხოვრები მომთაბარე ტურკანის ტომის გადაადგილების იდენტიფიცირებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Scholarly Article about the Triangle დაარქივებული 2007-01-27 საიტზე Wayback Machine.
* Article in the *Sudan Tribune* suggesting that Kenya's claim is weak დაარქივებული 2018-12-23 საიტზე Wayback Machine.
* Ilemi Triangle, Robert O. Collins, Uni of California დაარქივებული 2006-09-10 საიტზე Wayback Machine.
* The Ilemi Triangle Sovereigntyscape (Part One), Menas Borders, October 2010 დაარქივებული 2011-07-14 საიტზე Wayback Machine.
**მოსარაბები** (ესპ. mozárabes < არაბ. مستعرب *მუსთაარაბ* — „გაარაბებული") — VIII–XII საუკუნეების პირენეს ნახევარკუნძულის მუსლიმური სახელმწიფოების ქრისტიანული მოსახლეობა, რომელიც განსაკუთრებული სოციალურ-იურიდიული სტატუსით სარგებლობდა. მოსარაბულ თემს შიდა თვითმმართველობის უფლება ჰქონდა. მის მეთაურს (გრაფს) ირჩევდნენ ქრისტიანები და ამტკიცებდა მუსლიმური ხელისუფლება. საქმეებს, რომლებიც მხოლოდ მოსარაბებს ეხებოდა, სასამართლო თემის შიგნით განიხილავდა ვესტგუთების მეფეთა კანონებზე დაყრდნობით. იუდეველებთან ერთად მიეკუთვნებოდნენ „წიგნის ხალხის" კატეგორიას, ხაზინაში შეჰქონდათ საადგილმამულო გადასახადი (ხარაჯა), სულადი გამოსაღები (ჯიზია) და სხვ. გადასახადების ამკრეფად, გრაფის მსგავსად, მოსარაბული თემის წარმომადგენელს ირჩევდნენ. ჰქონდათ ღვთისმსახურების აღვლენის უფლება (არაბთა დაპყრობების დროს საეპისკოპოსო კათედრების ნაწილი დაკნინდა, თუმცა შენარჩუნდა 3 საარქიეპისკოპოსოდ დაყოფა — ტოლედო, მერიდა, სევილია). მოსარაბებმა გადაიღეს მუსლიმური კულტურის ცალკეული ელემენტები — ყველაზე შესამჩნევად ეს გავლენა გამოიხატა ენის, არქიტექტურის, სახვითი ხელოვნებისა და ხელოსნობის სფეროებში.

XI საუკუნის მე-2 ნახევრამდე ანდალუსიაში (ალ-ანდალუსში) მოსარაბული თემის მდგომარეობა საკმაოდ სტაბილური იყო. ცნობილია მუსლიმური ხელისუფლების წინააღმდეგ მასობრივი მოძრაობის ერთადერთი შემთხვევა, რომლის დროსაც მოსარაბები ძირითად მამოძრავებელ ძალად გამოვიდნენ — ე.წ. კორდოველ მოწამეთა მოძრაობა (IX საუკუნის შუა ხანები). XI საუკუნის ბოლოდან ხელისუფლებაში ალმორავიდების მოსვლის შემდეგ უცხო სარწმუნოების ქვეშევრდომების მიმართ დამოკიდებულება შეიცვალა. განხორციელდა მოსარაბების რამდენიმე მასობრივი გასახლება ანდალუსიის ფარგლებს გარეთ — აფრიკაში და პირენეს ნახევარკუნძულის ქრისტიანულ სამეფოებში. უკანასკნელმა მოსარაბულმა თემებმა მუსულმანთა ტერიტორია ალმოჰადების დროს დატოვეს.

ქრისტიანულ სამეფოებში გადასახლებულმა მოსარაბებმა შესამჩნევი გავლენა მოახდინეს ამ ოლქების კულტურაზე, უპირატესად არქიტექტურასა და ენაზე. VIII–XV საუკუნეებში ფიქსირდება რომანული ენის მოსარაბული დიალექტის არსებობა, რომელმაც ნაწილობრივ ითამაშა როლი ქრისტიანთა მიერ არაბული ლექსიკის სესხებაში. ამას გარდა, მოსარაბებთანაა დაკავშირებული ქრისტიანული სამეფოების ცალკეულ სამწყსოებში ე.წ. მოსარაბული ლიტურგიის შენარჩუნება, რომელიც სხვა ეკლესიებში XI საუკუნეში შეიცვალა ღვთისმსახურების გალური წესით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Попова Г. А.* Мосарабы // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 187.
25.04.1915
**ანზაკის დღე** (ANZAC Day - აკრონიმი **A**ustralian and **N**ew **Z**ealand **A**rmy **C**orps) — ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში სახალხო მემორიალური დღე. აღინიშნება ყოველი წლის 25 აპრილს, პირველი მსოფლიო ომის დროს ამ ქვეყანათა არმიის წევრების მამაცობისა და თავგანწირვისადმი პატივისცემის ნიშნად. ანზაკის დღე ასევე აღინიშნება კუკის კუნძულებზე, ნიუეში, ტონგაზე და პიტკერნის კუნძულებზე, ხოლო სამოასა და პაპუა-ახალი გვინეაში აღარ არის ეროვნული დღესასწაული.

ისტორია
-------

ანზაკის ტრადიცია დაიწყო პირველი მსოფლიო ომის დროს 1915 წელს "ანზაკის ყურესთან" (თურქეთის ეგეოსის სანაპირო) გალიპოლის ბრძოლის შემდეგ. სანავიგაციო შეცდომის გამო ანზაკები ნაპირზე გადმოსხდნენ დანიშნულების ადგილიდან ჩრდილოეთით ერთ მილში. სავარაუდო ქვიშიანი სანაპიროსა და მცირე შემაღლების ნაცვლად ჯარისკაცები მაღალი ციცაბო კლდის ძირას აღმოჩდნენ, რამაც თურქეთის რაზმებს იდეალური თავდაცვითი პოზიცია მისცა. ამგვარი პოზიციიდან ანზაკელებისთვის თავდასხმის განხორციელება შეუძლებელი გახდა. რვა თვის გააფრთებული ბრძოლების შემდეგ მოკავშირეები იძულებული იყვნენ უკან დაეხიათ, დატოვეს რა უკან ანზაკთა 10 000-მდე მოკლული ჯარისკაცი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანზაკის დღე***

* Anzac Day Gallipoli 2015 დაარქივებული 2015-08-15 საიტზე Wayback Machine.
* Anzac Day: A Guide for New Zealanders
* Commemorative Australian site დაარქივებული 2009-11-12 საიტზე Wayback Machine.
* Australian Army's *ANZAC Day* web page დაარქივებული 2014-05-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Anzac. *Collins English Dictionary*. Collins. ციტირების თარიღი: 16 June 2013.
2. ↑  ANZAC Day. Australian War Memorial.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 მაისი 2013. ციტირების თარიღი: 24 April 2013.
3. ↑  Anzac Day Today. *Anzac.govt.nz*. New Zealand Ministry for Culture and Heritage.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 აპრილი 2011. ციტირების თარიღი: 22 April 2011.
4. ↑   Qpp Studio  Retrieved on April 25, 2014
5. ↑   Air New Zealand International Samoa to commemorate ANZAC day without a public holiday April 25, 2008
**ლუიჯი ბიჯიარელი** (იტალ. Luigi Bigiarelli; დ. 20 აგვისტო, 1876, რომი, იტალია — გ. 16 თებერვალი, 1908, ბრიუსელი, ბელგია) — იტალიელი სპორტსმენი და საფეხბურთო კლუბ რომის „ლაციოს" დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
---------

ლუიჯი ბიჯიარელი რომში დაიბადა და იგი ბავშვობიდანვე სპორტით იყო დაკავებული და არაერთ სპორტის სახეობაში იყო ცნობილი, როგორებიცაა ცურვა, სირბილი და მსუბუქი მძლეოსნობა. მას არაერთი მედალი და ჯილდო აქვს აღებული ამ სახეობებში, თუმცა მისი მთავარი მიღწევა და ცხოვრების მთავარი არსი ის იყო, რომ მან თავის რვა მეგობართან ერთად 1900 წლის 9 იანვარს პიაცა დი ლიბერტა-ს მოედანზე სპორტული კლუბი ჩამოაყალიბა, რომელსაც „ლაციო" დაარქვეს. გუნდის სიმბოლოდ რომაული ლეგიონის არწივი აირჩიეს, ხოლო ფერებად კი თეთრი და ლურჯი, როგორც საბერძნეთის დროშა, ოლიმპიური თამაშების სამშობლო. 

ლუიჯი ბიჯიარელი თავის შექმნილ კლუბს მხოლოდ 8 წელი მოესწრო, რადგან 1908 წლის 16 თებერვალს იგი გარდაიცვალა. ყოველ 9 იანვარს მას დიდ პატივს მიაგებენ როგორც რომში, ასევე ბრიუსელში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლუიჯი ბიჯიარელი — ბიოგრაფია დაარქივებული 2008-09-13 საიტზე Wayback Machine.
* ლუიჯი ბიჯიარელი — ბიოგრაფია
**კვირადღე კუნძულ გრან-ჟატზე** ან **კვირა პარკში**(ფრანგ. Un dimanche après-midi à l'Île de la Grande Jatte) 一 ფრანგი ფერმწერის, ჟორჟ სერას ნახატი, რომელიც 1884-1886 წლებში იქმნებოდა. ნამუშევარი ავტორის მაგნუმ ოპუსადაა აღიარებული და წარმოადგენს პუანტილისტური ტექნიკის ნათელ მაგალითს, რითაც საფუძველი ჩაეყარა ნეოიმპრესიონისტულ მოძრაობას. ამჟამად, ნახატი ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტში ინახება. 

ნახატზე მდინარე სენას განაპირას, პარკში მყოფი ფრანგული საზოგადოებაა ასახული. კუნძული გრან-ჟატი მდინარე სენაზე გაშენებულ დასახლებას ქმნის, რომელიც, ერთ დროს, ინდუსტრიულ და საწარმო ლოკაციას წარმოადგენდა, თუმცა, მოგვიანებით, საზოგადოებრივი განსახლების არეალად იქცა. 

სერამ ნახატის შექმნას 2-3 წელი მოანდომა, ამ პერიოდში კი იგი დეტალიზებულად აღწერდა პარკის ლანდშაფტებს საკუთარ ჩანახატებში და მათ გაუმჯობესებაზე მუშაობდა. სტილის დასახვეწად ის უამრავ დროს ატარებდა ბაღებსა თუ სკვერებში და განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდა ფერების, შუქ-ჩრდილებისა და ფორმების სტრუქტურას. საჯარო გამოფენაზე იგი, თავდაპირველად, 1886 წელს, მერვე იმპრესიონისტულ გამოფენაზე გამოჩნდა. 

ფერის ოპტიკური თეორიის შესწავლის საფუძველზე, სერამ მცირე წერტილებით ნახატის მთლიანი სტრუქტურის შექმნის ტექნიკა შეიმუშავა, რამაც პუანტილიზმს დაუდო სათავე 一 ტექნიკას, რომლის დახმარებითაც ნახატზე გამოსახული წერტილთა სიმრავლეები ერთ მთლიან გამოსახულებას ქმნიან.

პოპ კულტურაში
-------------

ნახატი იქცა შთაგონების წყაროდ 1984 წლის მიუზიკლისთვის 一 კვირა პარკში ჯორჯთან ერთად 一, რომელიც ბროდვეის თეატრში დაიდგა. მიუზიკლის გავლენით, აშშ-ში ზემოხსენებულ ნახატს, ხშირად, მოიხსენიებენ ხოლმე, როგორც *„კვირა პარკში"*.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პუანტილიზმი
* ნეოიმპრესიონიზმი
* ჟორჟ სერა

ბიბლიოგრაფია
------------

* Herbert, Robert L. (1991) რედ. O'Neill, J: *Georges Seurat, 1859–1891*. New York:  The Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-0-8109-6410-5.
* William R. Everdell, *The First Moderns: Profiles in the Origins of Twentieth Century Thought* (Chicago: University of Chicago Press).
* „Firey Peril in a Showcase of Modern Art". *Life*: 53–55. April 28, 1958.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Seurat and the Making of *La Grande Jatte*
* *La Grande Jatte* – Inspiration, Analysis and Critical Reception
* A Sunday on La Grande Jatte — 1884 at The Art Institute of Chicago
* Georges Seurat, 1859–1891, MoMA exhibition catalog
* Georges Seurat, *Sunday Afternoon at La Grande Jatte*, ColourLex
* Roch, Christine L.. From "Rube Town" to Modern Metropolis.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 ოქტომბერი 2012. ციტირების თარიღი: 4 August 2011

სქოლიო
------

1. ↑  Seurat, Georges. A Sunday on La Grande Jatte – 1884 en. ციტირების თარიღი: 2021-05-17
2. ↑
3. ↑
**ნგელას კუნძულები** (ინგლ. Nggela Islands), ან **ფლორიდას კუნძულები** — კუნძულების მცირე ჯგუფი, რომელიც შედის სოლომონის არქიპელაგში. ეკუთვნის სოლომონის კუნძულების ცენტრალურ პროვინციას.

გეოგრაფია
---------

ძირითადი კუნძულია — **ნგელა სულე** (ფლორიდას კუნძული) (ინგლ. Nggela Sule (Florida Island)), ასევე ცნობილია რამდენიმე უფრო პატარა კუნძულები: ტულაგი, გავუტუ და ტანამონგო. საერთო ფართობია — 386 კმ².

### ფაუნა

კუნძულებზე ცხოვრობს შესაძლო გადაშენებული ენდემი Solomys salamonis. ასევე კუნძულებზე არსებობენ ცხოველთა შემდეგი სახეობები Dobsonia inermis, Macroglossus minimus, Melonycteris woodfordi, Nyctimene major, Pteropus woodfordi, Rousettus amplexicaudatus, Mosia nigrescens, Hipposideros diadema, Miniopterus tristis და შავი ვირთხა.

ისტორია
-------

ნგელას კუნძულები მდებარეობს კუნძულ გუადალკანალიდან ჩრდილოეთით, მეორე მსოფლიო ომის დროს, კუნძულები გუადალკანალისთვის ბრძოლის მოქმედების ადგილი იყო. 1942 წლის აპრილში ფლორიდას კუნძულზე აშენდა იაპონიის იმპერიის გარნიზონი. 1942 წლის 7 აგვისტოს აშშ-მა დაიკავა კუნძული, მეზობელი კუნძულის ტულაგის ალყის დასახმარებლად. ფლორიდას კუნძული, ისე საჭირო არ იყო როგორც გუადალკანალის კუნძული, მაგრამ ის ეხმარებოდა აშშ-ს და ავსტრალიას, როგორც პატარა ბაზა. იაპონიისგან განთავისუფლების შემდეგ, კუნძული გამოიყენებოდა, როგორც ბაზა ჰიდროთვითმფრინავებისათვის. შემდგომში კუნძულს იყენებდა აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალები, კუნძულის მიწისქვეშა წყაროებიდან წყლის ამოსაქაჩად.

სქოლიო
------

1. ↑  Solomon Islands Tourism
2. ↑  Nggela Islands.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-11-03. ციტირების თარიღი: 2014-12-14.
3. ↑  სოლომონის არქიპელაგის კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-17. ციტირების თარიღი: 2014-12-14.
**რენელი** (ინგლ. Rennell Island) — სოლომონის არქიპელაგში ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძული. ადმინისტრაციულად შედის მელანეზიური სახელმწიფო სოლომონის კუნძულების რენელი და ბელონას პროვინციის შემადგენლობაში. კუნძულის ფართობია — 660,1 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წელს — 2032 ადამიანი. მსოფლიოში ყველაზე დიდი ამოწეული ატოლი — ზომით 15 კმ 86 კმ-ზე. კუნძულზე ხდება ხშირი ციკლონები.

გეოგრაფია
---------

რენელი ყველაზე დიდი მარჯნის კუნძულია და შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტს რენელის კუნძულის სამხრეთი ნაწილის მესამედი ტერიტორიის ფართობი უკავია — 37 000 ჰა, და ასევე მოიცავს მიმდებარე აკვატორიას რადიუსით 3 საზღვაო მილი. კუნძულის მთავარი ბუნებრივი ობიექტია ტბა ტეგანო, რომელიც ამ ატოლის ყოფილი ლაგუნაა და მთელ ოკეანეთში ითვლება ყველაზე დიდ შიდა წყალსატევად, რომელსაც უკავია 15 500 ჰა ფართობი. მასში შენარჩუნებულია მარილიანი წყალი და ბევრი კირქვიანი კლდოვანი მომცრო კუნძული. იქ დაცურავს რამდენიმე ენდემური სახეობა. დანარჩენი, კუნძულის უმრავლესი ნაწილი, უპირატესად დაფარულია ხშირი ტყეებით.

კუნძული ერთ-ერთი მსხვილი ორნითოლოგიური ცენტრია.

სქოლიო
------

1. ↑  სოლომონის არქიპელაგის კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-17. ციტირების თარიღი: 2014-12-13.
2. ↑  Cf. Recensement national de 2009 დაარქივებული 2011-12-16 საიტზე Wayback Machine. .
**ყაზახეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ყაზახეთის სსრ*** (ყაზახ. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы, *Қазақ КСР*) — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი ალმა-ათა.

1920 წლის 26 აგვისტოს ჩამოყალიბდა, როგორც ყირგიზეთის ასსრ და შედიოდა რუსეთის სფსრ-ს შემადგენლობაში. 1936 წლის 5 დეკემბერს ეწოდა ყაზახეთის სსრ და მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსით შეუერთდა სსრკ-ს. მდებარეობდა საბჭოთა კავშირის აზიური ნაწილის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა რსფსრ, თურქმენეთის სსრ, უზბეკეთის სსრ, ყირგიზეთის სსრ და ჩინეთი. მოკავშირე რესპუბლიკებს შორის ფართობით მეორე იყო რსფსრ-ის შემდეგ, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მესამე რუსეთისა და უკრაინის სსრ-ს შემდეგ. ფართობი 2717,3 ათ. კმ². მოსახლეობა 13 470 ათ. კაცი (1972). დედაქალაქი — ქ. ალმა-ათა.

იყოფოდა 17 ოლქად და 203 რაიონად. რესპუბლიკაში იყო 80 ქალაქი და 172 დაბა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყაზახეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი |
| --- |
|  |
| 
* აზერბაიჯანის სსრ
* ბელორუსიის სსრ
* ესტონეთის სსრ
* თურქმენეთის სსრ
* ლატვიის სსრ
* ლიტვის სსრ
* მოლდავეთის სსრ
* რუსეთის სფსრ
* საქართველოს სსრ
* სომხეთის სსრ
* ტაჯიკეთის სსრ
* უზბეკეთის სსრ
* უკრაინის სსრ
* ყაზახეთის სსრ
* ყირგიზეთის სსრ

* ამიერკავკასიის სფსრ (1922–1936)
* კარელია-ფინეთის სსრ (1940–1956)
 |  |

 |
დამუშავებული ფირუზის ქვა
**ფირუზი** — ბუნებრივი ფოსფატების კლასის მინერალი, {\displaystyle {\ce {CuAl6(PO4)4(OH)8\*4H2O}}}; მე-4 რიგის საიუველირო ქვა. კრისტალდება ტრიკლინურ სინგონიაში. შეფერილობა ღია ცისფრიდან მოცისფრო-მწვანემდე და მქრქალ მორუხო-მწვანემდეა. დროსთან ერთად ფერი მკრთალდება. ერთფეროვნად შეფერილი ფირუზი იშვიათად გვხვდება, უფრო ხშირად გამსჭვალულია წვრილი შავი ან მურა ძარღვებით. ბრწყინვალება მინისებრი ან ცვილისებრია. სიმაგრე მოოსის სკალით 5–6. სიმკვრივე დაახლ. 2850 კგ/მ³. ფირუზი ჰიპერგენული მინერალია, წარმოიქმნება სპილენძშემცველი ქანების გამოფიტვის ქერქში, ზოგჯერ – განამარხებული ცხოველების ძვლების ჩანაცვლებით (ე. წ. ოდონტოლითი). გვხვდება ფარულ-კრისტალური მასების, თირკმლისებრი, ქერქისებრი და ძარღვისებრი აგრეგატების სახით.

საიუველირო საქმეში ყველაზე მეტად ფასობს სუფთა ცისფერი ფერის ფირუზი. უნიკალური თვითნაბადი ფირუზი (მასა 80 კგ) აღმოჩენილია 1956 წელს აშშ-ში, ნევადის შტატში. ადვილად იღებება (ე.წ. ხელოვნური გაკეთილშობილება). ფართოდაა გავრცელებული ფირუზის ნაყალბევები, რომლებიც დამზადებულია სხვა მინერალებისგან (მაგ. დოლომიტი), პლასტმასისგან, ფაიფურისგან და სხვ. ყველაზე ცნობილი საბადოებია ირანში (ნიშაბურში — საუკეთესო ხარისხის), ტაჯიკეთში (ბირიუზაკანი), უზბეკეთში (აუმინზა), ყაზახეთში (ყარყარალი), აშშ-ში (სერილოსი), ეგვიპტეში (ვადი-მაგარა) და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიქსიკონის ლოგო **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ფირუზი***
* ფირუზის მონაცემები

სქოლიო
------

1. 1 2  *Пекова Н. А.* Бирюза // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 554.
2. ↑   ფირუზი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 331.
**რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომის ჩრდილოეთი ფრონტი** — რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის ომის მიმდინარეობისას, რუსულმა არმიამ, კერძოდ თერგ-დაღესტნის მებრძოლთა ჯგუფმა (1921 წლის 7 მარტიდან თერგ-დაღესტნის მე-10 არმია. არმიის მეთაური მიხეილ ლევანდოვსკი) და მასთან დაკავშირებულმა პარტიზანულმა რაზმებმა საქართველოს ჩრდილოეთიდანაც შემოუტიეს.

ისტორია
-------

რუსული ნაწილები საქართველოში შემოვიდნენ დარიალის ხეობიდან, თრუსოს, როკის, მამისონისა და ღების უღელტეხილების გავლით. დარიალის ხეობიდან ქართულ პოზიცებს უტევდა ცალკეული მსროლელი ბატალიონი, 97-ე საარტილერიო დივიზიონის ნახევარბატარეა და განსაკუთრებულ საქმეთა შენაერთი ანუ იგივე ალექსანდრე გეგეჭკორის სახელობის პარტიზანული რაზმი. თრუსოს ხეობაში კი თრუსოს უღელტეხილიდან გადმოვიდა ოსური პარტიზანული 900-კაციანი რაზმი ბადილა გაგიევის მეთაურობით. პარტიზანულმა რაზმა გადმოლახა როკის უღელტეხილიც. მამისონის უღელტეხილზე გადმოვიდა 33-ე მსროლელი დივიზიის 98-ე ბრიგადა და თერგის საკავალერიო დივიზიონი, ხოლო ღების უღელტეხილზე ოს პარტიზანთა 800-კაციანი შენაერთი. ხევის მიმართულებას საქართველოს მხრიდან იცავდა დარიალის სანაპირო რაზმი და დუშეთის გვარდიის ბატალიონის ნახევარი პოლკოვნიკ სიმონ წერეთლის მეთაურობით, ხოლო რაჭის მიმართულებას ასევე გვარდიის და სანაპირო რაზმის მცირე კონტინგენტი. 

ღებისა და მამისონის უღელტეხილებზე გადმოსული მოწინააღმდეგის შენაერთები აფხაზეთიდან შემოჭრილ მეცხრე არმიის ძალებს უნდა შეერთებოდა, როკის და თრუსოს უღელტეხილებიდან გადმოსული და დარიალის ხეობაში შემტევი რუსული ნაწილები კი თბილისის დამცველების ზურგში გასვლას ითვალისწინებდა, მაგრამ მათი წარმატება მთლიანად დამოკიდებული იყო თბილისზე შემტევი მეთერთმეტე არმიის წარმატებაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში ამ დამხმარე ნაწილების შეტევას აზრი ეკარგებოდა.

### ბრძოლის მსვლელობა

დარიალის ხეობაში ბრძოლა ქართველების გამარჯვებით დაიწყო. მათ ააფეთქეს ხეობაში შემოსასვლელი ხიდი და მოწინააღმდეგეს დარიალის ძალიან ვიწრო ხეობაში თავის შემოყოფის საშუალებას არ აძლევდნენ, 18 თებერვალს კავკასიის ფრონტის სარდლობამ დარიალის ხეობაზე შემტევ ძალებს ხიდის აღდგენა, სწრაფი გადაადგილება და თბილისის სამხრეთით შემტევ ნაწილებთან შეერთება უბრძანა, თუმცა რუსულმა ნაწილებმა ეს ვერ მოახერხეს. ამიტომ ალაგირში მდგარ ოსურ პარტიზანულ რაზმს ებრძანა თრუსოს უღელტეხილზე გადასვლა და თრუსოს ხეობით კობში, ყაზბეგსა და დარიალის ხეობაში მდგარი ქართული ნაწილების ზურგში გასვლა. 900-კაციანი პარტიზანული რაზმი 10 ტყვაიმფრქვევით 22 თებერვალს დაიძრა ალაგირიდან, გადალახეს რთულად გადასასვლელი 3149 მეტრი სიმაღლის დათოვლილი უღელტეხილი და 28 თებერვალს შევიდნენ კობში, თუმცა ამ დროისთვის ქართული ძალები ხევში აღარ იყვნენ, რადგანაც თბილისიდან უკან დახევისას, 24-25 თებერვალს, ხევის ტერიტორიაზე მყოფ ქართულ ძალებს უკან დახევის ბრძანება მიუვიდათ. რაჭის მიმართულებაზე მამისონის უღელტეხილი 98-ე მსროლელმა ბრიგადამ და თერგის საკავალერიო დივიზიონმა 25 თებერვალს გადმოლახა, მალევე მათ შეუერთდა ღების უღელტეხილიდან გადმოსული ოსური პარტიზანული შენაერთი. უღელტეხილებიდან გადმოსულმა ძალებმა 3 მარტს აიღეს ონი. ონის აღების შემდეგ ამ ძალების უმეტესი ნაწილი დაიძრა ქუთაისისაკენ და 10 მარტს შევიდნენ კიდეც ქუთაისში.

ლიტერატურა
----------

* *სილაქაძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 501.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გომელაური**. |

**ზაქარია (შაქრო) ნიკოლოზის ძე გომელაური** (დ. 17 ნოემბერი, 1890, თბილისი — გ. 10 ივლისი, 1964, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1950).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სამოქალაქო სასწავლებელი და მუშაობა დაიწყო ავლაბრის ქართულ დრამატულ წრეში. 1909 წელს ამ წრის წევრებმა იუბილე გადაუხადეს ცნობილ ქართველ მსახიობს ნატო გაბუნიას, წარმოადგინეს „ხანუმა", რომელშიც შაქრო გომელაურმა შეასრულა კოტე ფანტიაშვილის როლი. ამ საღამოს დამსწრე ვალერიან გუნიას მოეწონა ახალბედა მსახიობის თამაში და მიიწვია პროფესიულ დასში. აქედან მოყოლებული, შაქრო გომელაური ერთგულად ემსახურებოდა ქართულ თეატრს. სხვადასხვა დროს მუშაობდა ქუთაისსა და ბათუმში, 1928 წლიდან კი იგი მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობია. აქ შეასრულა ისეთი როლები, როგორიცაა ერეკლე ( აკაკი წერეთლის „პატარა კახი"), კილმანი, (ერნსტ ტოლერის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ"), პეპია (ილია ჭავჭავაძის მიხედვით „ჩატეხილი ხიდი"), კომისარი (პოლიკარკე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი"), კოკოშკინი (ლეონიდ ლეონოვის „შემოსევა"), გიგო (ვიქტორ გაბესკირიას „უფსკრულთან"), სპირიდონ მცირიშვილი (შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია"), იაგო (უილიამ შექსპირის „ოტელო"), ტარტიუფი (ჟან-ბატისტ მოლერის „ტარტიუფი") და სხვა მრავალი.

მსახიობის თამაში გამოირჩეოდა მკაფიო ინდივიდუალობით, განსაკუთრებით კარგად ასრულებდა სახასიათო როლებს. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *გვენცაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 91.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 110, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია გომელაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
რაინდები
მონტელის ბრძოლა (1369)
**რაინდობა** — სამხედრო-მსახურეული ფენა შუა საუკუნეების დასავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში. რაინდობას მიეკუთვნებოდა ყველა საერო ფეოდალი, მაგრამ უმთავრესად ის მაინც წვრილი ფეოდალებისაგან შედგებოდა. რაინდობა პირველად იხსენიება X საუკუნის ბოლოს. ამ დროს რაინდობაში იგულისხმებოდნენ სამხედრო მსახურეულნი (უმთავრესად მხედრები), რომლებიც ფეოდალური დიდკაცობის ვასალები იყვნენ. ფეოდალური დაქსაქსულობის გაძლიერება ხელს უწყობდა რაინდთა უფლებების ზრდას, მათი პრივილეგიების განმტკიცებას. განსხვავება დიდკაცობასა და რაინდობას შორის თანდათან ქრებოდა.

XII საუკუნეში საერო ფეოდალების გარდა რაინდობაში შედიოდნენ რაინდულ-სასულიერო ორდენებში გაერთიენებული სასულიერო ფეოდალებიც. რაინდი, ჩვეულებრივ, ფეოდის მფლობელი უნდა ყოფილიყო. ეს განსაზღვრავდა რაინდთა მატერიალურ უზრუნველყოფას, შესაძლებლობას ჰყოლოდათ სალაშქრო ცხენები და ჰქონოდათ რაინდის შეიარაღება (მახვილი, ფარი, მუზარადი და სხვა), რაინდთა მთავარ საქმიანობას ომებში მონაწილეობა შეადგენდა, ომებს შორის რაინდები ეგრეთ წოდებულ ტურნირებში (რაინდული ასპარეზობანი) მონაწილეობდნენ. ცეცხლმსროლელი იარაღის გამოყენებამ გააქარწყლა რაინდის, როგორც მთავარი საომარი ძალის, მნიშვნელობა.

საქართველოში რაინდთა ფენას აღნიშნავდა ტერმინი მოყმე და ჭაბუკი. ტერმინი რაინდი პირველად გვხვდება „ამირანდარეჯანიანში", სადაც იგი მოხსენიებულია ცხენის გამხედნავის აღმნიშვნელად. იმ აზრით, როგორც დღეს ჩვენ მას ვიყენებთ, ის გვხვდება „ქართლის ცხოვრებაში". თამარ მეფის მემატიანე თამარის ქმრის დავით სოსლანის შესახებ წერს, რომ იყო „რაინდობითა და მშვილდოსნობით უსწორო შემმართებელი". ქართული რაინდობის, ანუ, როგორც ის საქართველოში აღინიშნებოდა, მოყმეთა იდეები ყველაზე მაღალმხატვრულად არის გადმოცემული შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაინდობა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* რაინდობა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Cohen О. Histoire de la chevalerie en France... P. 1949;
* Boutruche R. Seigneurie et féodalité, t. 1-2, P. 1968-70;
* Galitier L. La chevalerie. P. 1960;
* Duby G. Guerriers et paysans. P. 1973;
* Duby G. Hommes et structures du moyen age, P. 1973.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 292.
2. ↑  რაინდები შუასაუკუნეების ევროპაში: რაინდობის წარმოშობა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-04. ციტირების თარიღი: 2018-10-24.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ცომაია**. |

ნადეჟდა ცომაია „ნანოს" როლში
**ნადეჟდა ათანასეს ასული ცომაია** (დ. 18 იანვარი, 1904, ქუთაისი — გ. 29 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი საოპერო მომღერალი, მეცო-სოპრანო, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1943).

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება ქუთაისში მიიღო და აქვე პარალელურად სწავლობდა სიმღერას მუსიკალურ ტექნიკუმში. 1927 წელს შევიდა თბილისის კონსერვატორიაში, სადაც მისი პროფესორი იყო ო. ბახუტაშვილი-შულგინა.

1929 წელს ახალგაზრდა მომღერალი ჩარიცხეს ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის დასში და მალე წამყვანი პარტიები შეასრულა ოპერებში „დარეჯან ცბიერი", „შოთა რუსთაველი", „პიკის ქალი", „აიდა" და „კარმენი". მომღერლის საყოველტაო აღიარებას მოწმობდა ის, რომ იგი მიიწვიეს ლენინგრადის კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრში, სადაც დიდი წარმატებით იმღერა „კარმენის", „ამნერსის", „აზუჩენას", „მარფასა" და სხვა პარტიები.

1935 წელს ნადეჟდა ცომაია ჩვენს ქვეყანაში ერთ-ერთი საუკეთესო მეცო-სოპრანო, დუაბრუნდა მშობლიურ თეატრს, სადაც მთელი სიდიადით წარდგა საზოგადოების წინაშე.

1960 წლიდან ის ჩამოსცილდა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას და დაიწყო პედაგოგობა თბილისის კონსერვატორიაში. აქაც დიდად ნაყოფიერი გამოდგა მისი დაუცხრომელი მოღვაწეობა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 398, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნადეჟდა ცომაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მ/ფ „ქეთო და კოტე" — მღერის ნადეჯდა ცომაია
**შვიტა** (ლათ. Equisetum arvense) — მცენარე შვიტასებრთა ოჯახისა. აჭარაში მას ეძახიან ნაძვბალახას, ზემო იმერეთში ცხენის ბუას), მრავალწლიანი ფესურიანი ბალახია. მისი მოყავისფრო დამუხლული ფესურა გრძელი და მხოხავია. , ხშირად მრგვალი კოჟრებით (ეს კოჟრები იჭმება, განსაკუთრებით შემწვარი), თავისი გემოთი რამდენადმე კარტოფილს მოგვაგონებს. ღერო ორგვარია – გენერაციული და ვეგეტაციური. გენერაციული ღეროები ადრე გაზაფხულზე ამოდის წვერზე ცილინდრული სპორანგიუმით. ეს ღერო მარტივია (ე. ი. დატოტვილი არაა) რუხი – მოყავისფრო, 25 სმ – მდე სიმაღლის, მთელ სიმაღლეზე წვრილად დაღარული, ვაგინისებრი საბურველებით. ვეგეტაციური ღერო უფრო გვიან ამოდის დაღარული ღეროთი, რომელიც თითქმის მიწის პირიდანვე რგოლური დატოტვით ხასიათდება 10 – 15 სმ სიმაღლით, ტოტების რაოდენობა თითოეულ რგოლში 6 – 18 ცალის ფარგლებში ზეაღმართულნი არიან და ღეროს მიმართ მახვილ კუთხეს ქმნიან. თითოეული ტოტი მარტივია (ე. ი. განტოტვილი არაა) და 4 – 5 წიბოიანია. რედუცირებული ფოთლების სახით წარმოდგენილი ვაგინები ღეროზე ცოლინდრულია, 4 – 8 მმ სიგრძის, სამკუთხა – ლანცეტა, შავი მორუხო, 2 – 3 ერთად შეზრდილი, თეთრარშიანი კბილებით. ტოტების ვაგინები 4 – 5 კბილიანია.  მრავლდება სპორებით და ფესურის კოჟრებიდან მიღებული ამონაყარით. შვიტას ნახარშს შემდეგნაირად ამზადებენ: ბალახს აქუცმაცებენ არა უმეტეს 3 მმ სიგრძის ნაჭრებად, ასხამენ ოთახის ტემპერატურის წყალს 1:10 შეფარდებით, ადუღებენ 30 წუთი ნელი დუღილით, აგრილებენ 10 წუთს, ფილტრავენ (წურავენ), ბალახის ნარჩენ მასასაც ხელით წურავენ.  შვიტას წვენი და ნაყენი გამოცდილი იქნა ქართველი მკვლევარების მიერ (ვ. გერსამია), როგორც დიურეტული საშუალება. წვენს უნიშნავდნენ ავადმყოფებს, რომელთაც გულის უკმარობის ნიადაგზე გამოწვეული შეშუპება ჰქონდათ, 15 მლ დღეში სამჯერ, რის შედეგადაც დიურეზის მომატება აღინიშნა, თანდათან ძლიერდებოდა და მაქსიმუმს პრეპარატის მიღებიდან მესამე – მეოთხე დღეს მიაღწია. პრეპარატის მოხსნიდან მეორე – მესამე დღეს შარდის გამოყოფა მცირდებოდა. შვიტას მატყლის ყვითლად და მწვანედ შესაღებადაც იყენებს ხალხი.

სქოლიო
------

1. ↑  Equisetum arvense (field horsetail)
2. ↑  Equisetum Arvense Chemistry
3. 1 2  შვიტა მინდვრის სამკურნალო მცენარე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-06-24. ციტირების თარიღი: 2021-06-18.
**გრიგორ მაგისტროსი**, *პაჰლავუნი*, *ბჯნეცი* (გ. 1058 ან 1059) — სომეხი პოლიტიკური მოღვაწე, ისტორიკოსი, ფილოსოფოსი და მთარგმნელი. ბიზანტიის მიერ ანისის სამეფოს დაპყრობის შემდეგ მესოპოტამიაში გადასახლდა და მისი მმართველი (დუკა) გახდა. ებრძოდა თონდრაკელებს. სამხედრო დამსახურებისათვის მიიღო ბიზანტიის მაგისტრის ტიტული. მის სახელს უკავშირებენ ბიჯნისსა და ტარონში სასწავლებლების დაარსებას, აგრეთვე რამდენიმე ეკლესია-მონასტრის აგებას სომხეთში. მისი მემკვიდრეობიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია ეპისტოლარული კრებული, რომელშიც გადმოცემულია ავტორის ფილოსოფიური შეხედულებები და დაცულია მნიშვნელოვანი ცნობები XI საუკუნის სომხეთის პოლიტიკისა და კულტურის ისტორიიდან. მასვე მიეწერება რამდენიმე საგალობელი, გრამატიკის კომენტარები, პლატონის დიალოგების, ევკლიდეს „გეომეტრიის" თარგმანები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *Чалоян В. К.* Развитие философской мысли в Армении (Древний и средневековыч период), М. 1974;
* *ალექსიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 271.