recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ორლოვა-ჩუკა** (ბულგ. Орлова чука) — კარსტული მღვიმე ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. გაწოლილია დუნაის დაბლობზე, 45 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 13,437 მ, რითაც დუხლატის მღვიმის შემდეგ სიგრძით მეორეა ქვეყანაში. აღმოაჩინეს 1941 წელს, ხოლო ტურისტებისთვის გაიხსნა 1957 წელს. მღვიმე ხელფრთიანების 14 სახეობის ადგილსამყოფელია. 

ორლოვა-ჩუკა განლაგებულია მდინარე ჩერნი-ლომის ხეობის მარცხენა ნაპირზე, ქალაქ დვე-მოგილიდან აღმოსავლეთით 11 კმ-ში, სოფელ პეპელინიდან ჩრდილოეთით 3 კმ-ში, ხოლო ქალაქ რუსედან სამხრეთით 45 კმ-ში. მღვიმის შესასვლელი მდინარის დონიდან 45 მ სიმაღლეზეა და ხელმისაწვდომია ციცაბო ბილიკის გავლით. ჰაერის ტემპერატურა უდრის 14°C-ს. მღვიმე ჩამოყალიბდა გვიანდელ პლიოცენსა და ადრეულ მეოთხეულში.

შედგება გვირაბებისა და დარბაზების რთული კომპლექსური სისტემისაგან. ჭერი უმთავრესად გლუვია. საჩვენებელი მღვიმის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა საკონცერტო დარბაზი, დიდი სტალაგნატი (სიმაღლე 3,5 მ, დიამეტრი 0,5 მ), მცირე უფსკრული და დიდი კლდეების დარბაზი. აღსანიშნავია აგრეთვე ტბა იზვორჩეტო და მისი თეთრი სტალაგმიტი. ორლოვა-ჩუკა აღმოაჩინა მწემსმა სტოიან სპასოვმა 1941 წელს. 1963 წელს მღვიმე და მისი მომიჯნავე 7,5 ჰა ტერიტორია გამოაცხადეს ბუნებრივ ღირსშესანიშნაობად, ხოლო 1978 წელს მღვიმე ეროვნული მნიშვნელობის არქეოლოგიურ ძეგლად გამოცხადდა.

200 000-40 000 წლის წინ მღვიმე დროდადრო ადამიანებით იყო დასახლებული შედარებით მაღალი და მუდმივი ტემპერატურის გამო. მღვიმეში აღმოჩენილია ენეოლითის ხანის შუბის წვერები, კაჟის ხელსაწყოები, ცული და თიხის ნაკეთობები. ბინადრობდა მღვიმური დათვი. მღვიმეში მობინადრე ხელფრთიანების 14 სახეობიდან 3 ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ სიაშია შეყვანილი: Myotis capaccinii, Rhinolophus euryale და Rhinolophus mehelyi.

სქოლიო
------

1. 1 2  Orlova Chuka cave // Bulgarian sights
2. 1 2 3 4  Orlova Chuka Cave. Official Site of Dve Mogili Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-25. ციტირების თარიღი: 2019-02-25.
3. ↑  Cave Orlova Chuka
4. 1 2  Orlova Chuka Cave. Caves of Bulgaria
5. ↑  Bat Research And Conservation Centre
მანგროს ხეების ფესვები წყლის ზემოთ და ქვემოთ
**მანგროს ტყეები** (ინგლ. mangrove) — ტანდაბალი (5-10 მ) მარადმწვანე ტყეები ტალღებისაგან დაცულ ლამიან ტროპიკულ სანაპიროზე, რომელიც მხოლოდ ზღვის მოქცევისას იფარება წყლით. მანგროს ტყეების ხეებს აქვს მეტად დამახასიათებელი, ძლიერ დატოტვილი ოჩოფეხა ფესვები (რითაც ჩამაგრებულია ლამში) და ლამიდან ამოშვერილი საჰაერო ფესვები — პნევმატოფორები (რომელიც ჟანგბადით ამარაგებს მას). ნაყოფს ჰაერის შემცველი ქსოვილის წყალობით შეუძლია დიდხანს იტივტივოს წყალზე. სახეობრივი შემადგენლობით მანგროს ტყეები ღარიბია. უმეტესად შედგება Rhizophora-ს, Avicennia-ს, Aegicera-ს, Sonneratia-ს, Bruguiera-ს გვარის სახეობებისაგან. გვხვდება ეპიფიტები (უმეტესად ლუიზიანური ხავსი). მანგროს ტყეები თანდათანობით გადადის მატერიკულ ტენიან ტროპიკულ ტყეებში, სადაც უკვე იზრდება პალმები. მანგროს ტყეები ძირითადად გავრცელებულია აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მადაგასკარზე, სეიშელის და მასკარენის კუნძულებზე, სამხრეთ აზიისა და ავსტრალიის სანაპიროებზე, გვხვდება აფრიკის, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ატლანტის სანაპიროებზე, აგრეთვე ამერიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე სამხრეთ კალიფორნიიდან ჩრდილოეთი განედის 4°-მდე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 404-405.
* Spalding, Mark; Kainuma, Mami and Collins, Lorna (2010) *World Atlas of Mangroves* Earthscan, London, ISBN 978-1-84407-657-4; 60 maps showing world-wide mangrove distribution
**ლინდა ჰარისონი** (ინგლ. Linda Harrison; დ. 24 ივლისი, 1945) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი.

ბიოგრაფია
---------

ლინდა ჰარისონი დაიბადა 1945 წლის 24 ივლისს, მერილენდის შტატის ქალაქ ბერლინში. 16 წლის ასაკში გაიმარჯვა კონკურსში „მის ბერლინი", რის შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდა ნიუ-იორკში, სადაც სამოდელი ბიზნესით დაკავდა. მისი კინოკარიერა 1960-იანი წლებიდან დაიწყო. თავდაპირველად სერიალებში თამაშობდა, შემდეგ როლებს იღებდა კინოფილმებში.

პოპულარობა მოიპოვა მას შემდეგ, რაც ითამაშა ფანტასტიკური ჟანრის ფილმში „მაიმუნების პლანეტა", სადაც მუნჯი „ნოვა"-ს სახე განასახიერა. ფილმმა წარმატება მოიპოვა და საკმაოდ დიდი შემოსავალიც ჰქონდა. ორი წლის შემდეგ მსახიობმა ითამაშა ამ ფილმის გაგრძელებაში.

მოგვიანებით ძირითადად ისევ სერიალებში თამაშობდა. 1975 წელს ითამაშა ფილმში „აეროპორტი 1975". 2001 წელს გამოვიდა ტიმ ბარტონის „მაიმუნების პლანეტა", სადაც ჰარისონს ხვდა წილად მცირე როლი.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1966 — „მსუქანი ჯაშუში" (ინგლ. The Fat Spy)
* 1967 — „გიდი დაქორწინებული მამაკაცისთვის" (ინგლ. A Guide for the Married Man)
* 1968 — „მაიმუნების პლანეტა" (ინგლ. Planet of the Apes)
* 1970 — „მაიმუნების პლანეტის ქვეშ" (ინგლ. Beneath The Planet Of The Apes)
* 1974 — „აეროპორტი 1975" (ინგლ. Airport 1975)
* 1985 — „მუხლუხის პარკი" (ინგლ. Cocoon)
* 1988 — „მუხლუხის პარკი 2: დაბრუნება" (ინგლ. Cocoon: The Return)
* 2001 — „მაიმუნების პლანეტა" (ინგლ. Planet of the Apes)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლინდა ჰარისონი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ოდიში**. |

**ოდიშის ვაკე**, **ოდიშის პლატო** — ნახევრად ვაკე, სამეგრელოს შუა ნაწილი ეგრისის ქედის ძირიდან კოლხეთის დაბლობის ჩრდილოეთ კიდემდე. სამხრეთიდან შემოზღუდულია ურთა-ბიისა და უნაგირის სერების შემადგენელი, ნაწილობრივ კირქვული, ბრაქიანტიკლინური, გორაკ-ბორცვებით. სიმაღლე 150-450 მ. დანაწევრებულია მდინარეთა ხშირი ქსელით. დაუნაწევრებელი უბნები ცოტაა და დაკავშირებულია წყალგამყოფებთან და ხეობათა ფართო მონაკვეთებთან. ჰავა ნესტიანი სუბტროპიკულია. ვაკეზე ჭარბობს კულტურული ლანდშაფტი. არის ფოთლოვანი ტყე-ბუჩქნარი.

მოიცავს კოლხეთის დაბლობის ლანდშაფტური ოლქის ცენტრალურ, ყველაზე დაბალ ნაწილს, რომელიც თავისი დასავლეთი გვერდით შავ ზღვაზეა მიკრული. იგი ხასიათდება მეოთხეული ასაკისა და თანამედროვე მდინარეული ტრიურ-ჭაობური, სანაპირო-ზღვიური ნალექებით აგებული ბრტყელი ზედაპირის მქონე რელიეფით, ნესტიანი სუბტროპიკული ჰავით, მჭიდრო ჰიდროგრაფიული ქსელით, ჭარბტენიანი ნიადაგებით, მეზოფილური და ჰიდროფილური მცენარეულობის განვითარებით. ზედაპირი, განსაკუთრებით მის ზღვისპირა ნაწილში გამოირჩევა ინტენსიური დაჭაობებით.

აბსოლუტური ნიშნულები 20-22 მ-ს არ აღემატება. იგი დაქსელილია ტრანზიტული (ენგური, ხობი, რიონი, ტეხური, აბაშა) და ადგილობრივი (თიქორი, ჭურია, ცია, ცივი, ფიჩორი და სხვა) მდინარეების კალაპოტებით. ნაშალი მასალის ჭარბი აკუმულაციის შედეგად ამ მდინარეთა კალაპოტები ზოგ ადგილზე შედარებით მაღლაა აწეული მათთან მიმდებარე ჭალების ზედაპირიდან. ვაკე-დაბლობის დასავლეთ ნაწილში და მდინარე რიონის მარჯვენა მხარის გასწვრივ ზოგიერთი მდინარის კალაპოტი (ჯუმი, ხობი, ცია, ცივი, ტეხური, აბაშა, ფიჩორი და სხვა) სხვადასხვა ინტენსივობით არის დაკლაკნილი და მეანდრების განვითარებით გამოირჩევა.

არის ტბები. ზოგიერთი მათგანის ქვაბული ზღვის ყოფილ უბეს წარმოადგენს და მცირე სიღრმეებით გამოირჩევა (პალიასტომი, ფართო წყალი, მალთაყვა, ხარკალუ), ზოგი კი მდინარეთა მიერ მიტოვებული მეანდრებშია ჩამდგარი. ასეთ ტბებს ადგილობრივი მოსახლეობა „ნარიონალებს" უწოდებს.

მცენარეულობა რამდენიმე ტიპად იყოფა. ზღვის სანაპირო ხაზის გასწვრივ გაჭიმული ქვიშიანი დიუნების შედარებით მშრალ, კარგად, გამთბარ და დამლაშებულ ზედაპირზე, სადაც ძირითად მდელოს კორდიან-ქვიშიანი ნიადაგებია განვითარებული, გვხვდება მეტად თავისებური, გლორისტული შემადგენლობით კოლხეთის დაბლობის სხვა მცენარეულობისაგან მკვეთრად განსხვავებული დაჯგუფებები. ისი წარმოდგენილნი არიან ლიტოტალური ფსამოფიტების (რძიანა, ლურჯი ნარი და სხვა), ბოლქვიანების (ზღვის შროშანი და სხვა), კოლხური ისლის, იმერული მაწაქის, გლერტას, მრავალწლიანი ქსეროფიტული ბუჩქნარების (მაყვალი, კუნელი, ქაცვი) მცენარეული დაჯგუფებებით. ადამიანის სამეურნეო ზემოქმედების შედეგად ამ დაჯგუფებების ბუნებრივი სტრუქტურა დიუნების ზოლის მნიშვნელოვან ნაწილზე ძლიერ დეგრადირებულია და ალაგ-ალაგ ხელოვნური ტყეებით არის შეცვლილი.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოდიშის ვაკე***

* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 502.
* სამეგრელო – მურმან არდია, ჭიჭიკო ჯანელიძე, თბილისი – ზუგდიდი, 1999 წ.
**პირ-პანჯალი**, **პანჩალადევა** (ინგლ. Pir Panjal Range) — ქედი ინდოეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და პაკისტანის ჩრდილოეთში. წარმოადგენს მცირე ჰიმალაის დასავლეთ მხარეს. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 450 კმ-ზე, მდინარე კიშანგანგიდან მდინარე ბიასამდე. აბსოლუტური სიმაღლე 6221 მ (მთა ინდრასანი). მაღალი მწვერვალია აგრეთვე დეო-ტიბა (6001 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია პირ-პანჯალი (3485 მ) და ბანიჰალი (2832 მ). ჰიმალაისაგან გამოყოფილია ქაშმირის ხეობით. აგებულია კირქვებით, ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. თხემი ბასრად დაკბილულია, მწვერვალები თოვლიანი. ბევრია მყინვარული ტბა, კარული მყინვარები უმეტესად ჩრდილოეთ კალთაზეა. შემოსილია ხშირი, უმთავრესად წიწვოვანი ტყით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პირ-პანჯალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  Пир-Панджал // Большая Советская Энциклопедия
2. ↑  Пир-Панджал // Географическая энциклопедия
**მაუნტ-გამბირი** (ინგლ. Mount Gambier) — ქალაქი ავსტრალიაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სამხრეთ ავსტრალიის შტატში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 25 199 ადამიანს, ავსტრალიის ქალაქებს შორის მოსახლებობის მიხედვით ამ ქალაქს 50-ე ადგილი უკავია. მოსახლეობის საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 943,78 ადამიანს. ქალაქის ფართობია 26,7 კმ². მაუნტ-გამბირი 450 კილომეტრითაა დაცილებული შტატის ადმინისტრაციულ ცენტრ ადელაიდას, ხოლო მელბურნს 435 კილომეტრით. მაუნტ-გამბირთან მდებარეობს ორი ტბა ლურჯი ტბა და ვალეის ტბა, ტბები მოქცეულია გამბირის მთაზე, ეს ტერიტორიები ქალაქისთვის მნიშვნელოვანი ტურისტული ობიექტებია. მაუნტ-გამბირიდან 15 კილომეტრში მდებარეობს ორი შტატის სამხრეთი ავსტრალიის და ვიქტორიის ოფიციალური საზღვარი. ქალაქი დაარსდა 1854 წელს. ყველაზე ცხელი თვეებია იანვარი და თებერვალი, ყველაზე ცივი — ივლისი და აგვისტო. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი შეადგენს 708.3 მმ-ს.

ფოტო გალერეა
------------

* ლურჯი ტბა — ქალაქ მაუნტ-გამბირის მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილი.ლურჯი ტბა — ქალაქ მაუნტ-გამბირის მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილი.
* ვალეის ტბა — ქალაქ მაუნტ-გამბირის მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილი.ვალეის ტბა — ქალაქ მაუნტ-გამბირის მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაუნტ-გამბირი***

* City of Mount Gambier
* District Council of Grant
* Limestone Coast დაარქივებული 2006-10-04 საიტზე Wayback Machine.
* Mount Gambier tourism

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის აღწერა (2011 წელი)[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ავსტრალიის ქალაქები კუინზლენდს დროშა |
| --- |
|  |
| დედაქალაქი | 
ადელაიდა |
|  |
| ქალაქები | 
* ვიქტორ-ჰარბორი
* მაუნტ-გამბირი
* მურეი-ბრიჯი
* პორტ-ოგასტა
* პორტ-პირი
* პორტ-ლინკოლნი
* უაიალა
 |

 |
ლიუკ პლამონდონი 2015 წელს
**ლიუკ პლამონდონი** (ფრანგ. Luc Plamondon; დაიბადა 1942 წლის 2 მარტი, სან-რაიმონდი, კვებეკი) — ფრანკო-კანადელი მუსიკალური ტექსტების ავტორი. ღვაწლმა და დამსახურებამ მუსიკის წინაშე მას შესძინა ტიტული *ფრანკოფონიის ყველაზე წარმატებული და დიდი ლირიცისტი*.

ცხოვრება
--------

პლამონოდონს მუსიკალური ტექსტები დაწერილი აქვს არაერთი ცნობილი კვებეკელისათვის: ბრუნო პელეტიე, დაიან დიუფრესნე, რობერტ შარლებუა, სელინ დიონი, გინეტ რენო, მარტინ სტ. კლერი, გარუ, ასევე ფრანგებისთვის: ჟულიენ კლერკი, ნიკოლ კრუასილი, ჯონი ჰოლიდეი, მუსიკოსებისთვის. აგრეთვე, იგი არის თანაავტორი რამდენიმე მიუზიკლისა, როგორებიცაა, სტარმანია და პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი (რიკარდო კოჩანტესთან ერთად). პლამონდონი არის კვებეკის თავისუფლების მოძრაობის წევრი და ინტერნეტ-მეკობრეობის წინააღმდეგი.

ჯილდოები
--------

* 1990, კანადის ეროვნული ორდენის რაინდი.
* 2002, კანადის ორდენის კავალერი.
* 2003, გააწევრიანეს კანადის დიდების ხეივანში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიუკ პლამონდონი კანადის დიდების ხეივანის ოფიციალური საიტზე


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუსიკოსის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლიფუ** (ფრანგ. Lifou Island) — ყველაზე დიდი კუნძული ლუაიოტეს კუნძულების ჯგუფში წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ახალ კალედონიას. ადმინისტრაციულად შედის ლუაიოტეს პროვინციის ლიფუს კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

ლიფუს კუნძულის რუკა
ძველად ლიფუ იყო მარჯნული ატოლი, რომელიც წყალში ჩაძირული ვულკანის ნაწილია. დაახლოებით 2 მილიონი წლის წინ კუნძულის ზედაპირი აიწია დღეისათვის არსებულ დონეზე.

კუნძულს აქვს არასწორი ფორმა. ლიფუს სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 81 კმ-ია, სიგანე მერყეობს 16-დან 24 კმ-მდე. კუნძულის ზედაპირი სწორია, ლიფუზე არ არსებობს მთები და მდინარეები.

ლიფუს ცენტრალური ნაწილი წარმოადგენს პლატოს, რომელიც დაფარულია ხშირი მცენარეულობით. კუნძულის სამხრეთ ნაწილში გამოქვაბულების დიდი რაოდენობა მდებარეობს. ლიფუს დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს *სანტალის უბე*, რომელსაც სახელი დაერქვა კუნძულზე სანტალით (ლათ. Santalum) მოვაჭრეების პატივსაცემად.

ისტორია
-------

ლიფუს კუნძული 1827 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა მოგზაურმა ჟიულ-სეზარ სებასტიენ დიუმონ-დიურვილმა. შემდგომში კუნძულზე გამოჩნდნენ კათოლიკე და პროტესტანტი მისიონერები. XIX წელს ლიფუზე ყვაოდა სანტალით ვაჭრობა და მონათა ვაჭრობა. 1864 წელს კუნძული ანექსირებული იქნა საფრანგეთის მიერ.

მოსახლეობა
----------

კუნძულის ძირითადი დასახლებული პუნქტია სოფელი *ვე* (*We*), ლიფუს კომუნის ადმინისტრაციული და კომერციული ცენტრი. 2009 წელს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 8627 ადამიანი, რომლებიც ცხოვრობენ სამ ტომობრივ რაიონში: ვეტრი (*Wetr*), ლოსი (*Lösi*) და გაიტჩა (*Gaïça*).

ადგილობრივი მოსახლეობის მკვიდრი ენაა — დეჰუ.

ეკონომიკა
---------

ტურიზმი — ლიჰუს კუნძულის ინდუსტრიის მთავარი დარგია. ძირითადი საექსპორტო საქონელია: კოპრა, ვანილი, შაქრის ლერწამი, კაუჩუკი.

სქოლიო
------

1. ↑  Oceandots.com. Lifou. (ინგლისური)
2. 1 2  [Jane’s New Caledonia Home Page. ლუაიოტეს კუნძულები. ლიფუს კუნძული. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-24. ციტირების თარიღი: 2014-11-21. Jane’s New Caledonia Home Page. ლუაიოტეს კუნძულები. ლიფუს კუნძული. (ინგლისური)]
3. 1 2  ინფორმაცია კუნძულ ლიფუზე ლუაიოტეს კუნძულების ტურისტულ საიტზე. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-10. ციტირების თარიღი: 2014-11-21.
**ლეილა მახატ კიზი ვექილოვა** (აზერ. Leyla Mahad qızı Vəkilova; 29 იანვარი 1927, ბაქო — 20 თებერვალი 1999, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბოთა ბალერინა, ბალეტმეისტერი, პედაგოგი. სსრკ -ს სახალხო არტისტ6ი ქალი (1967). 1943 წელს დაამთავრა დაამთავრა ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი ( გამერ ალმასზადეს კლასი). 1945—1946 წლებში კვალიფიკაციას იმაღლებდა მოსკოვის ქორეოგრაფიის სასწავლებელში. 1943 წლიდან — იყო მ.ფ.ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. 1972 წლიდან — თეატრის რეპეტიტორი. 1953 წლიდან ატარებდა კლასიკური ბალეტის გაკვეტილებს ბაქოს ქორეოგრაფიის სასწავლებელში, 1992 წლიდან — ერთ-ერთი სასწავლო დაწესებულების სახატვრო ხელმძღვანელი, 1996 — პროფესორი. გასტროლები ჰქონდა საზღვარგარეთ: პოლონეთში (1956, 1962, 1968), სირიაში (1960), ჩეხოსლოვაკეთში (1964), ინდოეთში (1965), ბულგარეთში (1966), საფრანგეთში (1969, 1974), უნგრეთში (1973), იტალიაში (1976), თურქეთში (1977, 1982), საქართველოში (1979), გერმანიაში (1979), ნეპალში (1981). 1976—1982 წლებში — აზერბაიჯანის საცეკვაო ანსამბლის ხელმძღვანელი.

გადაღებულია რამდენიმე ფიში.

გარდაიცვალა 1999 20 თებერვალს.

სქოლიო
------

1. ↑  Театральная энциклопедия / под ред. С. С. Мокульского
**ხმისჩამწერი ლეიბლი** (ინგლ. **record label**) ან უბრალოდ, **ლეიბლი** — ისეთი კომპანიის შექმნილი ბრენდი ან სავაჭრო ნიშანი, რომელიც აუდიო - და ვიდეოჩანაწერების (მუსიკალური ვიდეოები და კონცერტების ჩანაწერები) წარმოებით, გავრცელებით და პოპულარიზაციით არის დაკავებული. ეს მასალა სხვადასხვა პოპულარულ ინფორმაციის მატარებელზეა მოთავსებული, რომელთა შორისაა ვინილის ფირფიტები, კომპაქტ-კასეტები, კომპაქტ-დისკები, მინი-დისკები, SACD, DVD და სხვა. სახელი "ლეიბლი" ინგლისური სიტყვა *label*-იდან მომდინარეობს, რაც ქართულად "ქაღალდის ეტიკეტს" ნიშნავს. ეტიკეტებს კი, თავის მხრივ, ვინილის ფირფიტების შუაში აკრავდნენ და ისინი ჩანაწერის შესახებ ზოგად ინფორმაციას შეიცავდნენ.

ძირითადი ლეიბლები წლების მიხედვით
---------------------------------

1988–1998 (დიდი ექვსეული)
1. Warner Music Group
2. EMI
3. Sony Music
4. BMG Music
5. Universal Music Group
6. Polygram

1998–2004 (დიდი ხუთეული)
1. Warner Music Group
2. EMI
3. Sony Music
4. BMG Music
5. Universal Music Group

2004–2008 (დიდი ოთხეული)
1. Warner Music Group
2. EMI
3. Sony BMG
4. Universal Music Group

2008–2011 (დიდი ოთხეული)
1. Sony Music Entertainment
2. EMI Group
3. Warner Music Group
4. Universal Music Group

გვიან 2011 წლამდე (დიდი სამეული)
1. Sony Music Entertainment
2. Warner Music Group
3. Universal Music Group (EMI-ს UMG-სთან გაერთიანება ელოდება ანტიმონოპოლიური სამსახურის გადაწყვეტილებას)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუშაობის სტრუქტურა და პრინციპები
* ლეიბლი, მრავალ არხიანი ფორმატები დაარქივებული 2012-05-10 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  The big 3 – or why EMI to UMG means SFA. Irish Times (2011-11-11).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-11-16. ციტირების თარიღი: 2011-11-16.
2. ↑  Vivendi in $1.9 Billion EMI Deal. New York Times (2011-11-11). ციტირების თარიღი: 2011-11-16.

|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ოხოტური ჭოვილო** (ლათ. Tringa guttifer) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 29–32 სმ. ნისკარტი ოდნავ ზევითაა აღუნული, ორფეროვანია — წვერი შავი, ხოლო შუა და ძირი ყავისფერი ან მორუხოა. ფეხები მოკლეა, ყვითელი ფერის. სამი თითი აპკითაა გადაბმული. საქორწინო შეფერილობაში ზურგი შავია, აყრია თეთრი ლაქები. თავის გვერდები მურაა მუქი მურა ლაქებით. სხეულის ქვედა ნაწილი თეთრია. ბუდობს რუსეთში, ოხოტის ზღვის სანაპიროებსა და კუნძულ სახალინზე. იზამთრებს ტაივანზე, ხაინანზე, ფილიპინებში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სანაპიროებზე. ზრდასრული ფრინველების მიგრაცია გამრავლების სეზონის დასრულებისთანავე იწყება — ივლის-აგვისტოში, მოზარდები სექტემბერში მიგრირებენ. სახლობს ლაგუნების დაჭაობებულ სანაპიროებზე. იკვებება მცირე ზომის თევზებით, წყლის და იშვითად ხმელეთის მწერებით. ბუდობს ტბებთან, მდინარეებთან და ჭაობებთან ახლოს, ტყეების განაპირა მხარეებში. ბუდეს ხეებზე აკეთებს, მიწიდან 2–4 მ სიმაღლეზე. დანამდვილებით ცნობილია მისი ბუდეების არსებობს სახალინის ყურეებში. ორივე მშობელი იღებს მონაწილეობას ბუდის შენებაში, კრუხობაში და ბარტყების გამოკვებაში. ძალიან იშვიათი და ნაკლებად შესწავლილი ფრინველია. საერთო რაოდენობა 1000-ზე ნაკლებია.

ლიტერატურა
----------

* Dominic Couzens: Seltene Vögel – Überlebenskünstler, Evolutionsverlierer und Verschollene. Haupt Verlag, Bern 2011, ISBN 978-3-258-07629-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: ოხოტური ჭოვილო[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 87, 177, 203.
**მამია ალექსის ძე გოგოლიშვილი** (დ. 16 სექტემბერი, 1914, სოფ. ბობოყვათი, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 6 აგვისტო, 2006, თბილისი) — ქართველი აგრონომი. საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1992). სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1979).

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სუბტროპიკული ფაკულტეტი. 1938-1954 წლებში ეკავა სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობა, მ.შ. 1947-1953 წლებში იყო აჭარის ასსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. 1953-1989 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრის ბოტანიკური ბაღის დირექტორი და ამიერკავკასიის ბოტანიკური ბაღების საბჭოს თავმჯდომარე, 1989-1994 წლებში – ბოტანანიკური ბაღის დირექციის მრჩეველი, 1958-1989 წლებში – ბოტანიკური ბაღების მსოფლიო ასოციაციის წევრი, 1962-1994 წლებში – საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მეხილეობის კათედრის გამგე, 1994-1998 წლებში – საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადადემიის აჭარის რეგიონალური სამეცნიერო ცენტრის თავმჯდომარე. 1994-2004 წლებში იყო საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ბათუმის სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრობიოლოგიის ფაკულტეტის სუბტროპიკული და მრავალწლოვანი კულტურების კათედრის გამგე. გოგოლაშვილმა გამოიკვლია მულჩის გავლენა ციტრუსებისა და ყურძნის მოსავლიანობაზე. ავტორია რამდენიმე მონოგრაფიული ნაშრომისა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1999).

ბიბლიოგრაფია
------------

* დამულჩვის თეორია და პრაქტიკა მევენახეობის ზოგიერთ რაიონში, თბ. 1961;
* თბილისის ბოტანიკურ ბაღში ინტროდუცირებული ხე-ბუჩქები, თბ. 1982.

ლიტერატურა
----------

* *წივწივაძე ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 70.
**მეზოლითი** (მეზო... და ...ლითი) — შუა ქვის ხანა, პალეოლითიდან ნეოლითზე გარდამავალი ეპოქა. ამ დროს პლეისტოცენი შეიცვალა ჰოლოცენით. მეზოლითის დასაწყისი ემთხვევა გამყინვარების უკანასკნელი სტადიის დასასრულს. დამახასიათებელია თანამედროვე ჰავა, მცენარეულობა და ცხოველთა სამყარო. ევროპაში მეზოლითი იყო 10-7 ათ. წლის წინ (დადგენილია რადიოლკარბონული მეთოდით), ჩრდილოეთ რაიონებში კი გრძელდებოდა 6-5 ათ. წლის წინათაც, ახლო აღმოსავლეთში — 12-9 ათ. წლის წინ.

საქართველოში თავისებური მეზოლითური თარიღები გვხვდება: მიკროწვეტანები, გვერდებდაბლაგვული მიკროლამელები, თავირიბრეტუშიანი ლამელები, სახერეტები. აგრეთვე თავამოღარული, გვერდამოღარული და დკბილული იარაღი. დიდი რაოდენობითაა ასიმეტრიული იარაღი. საქართველოს მეზოლითური ხანის ძეგლებია: ეძანი, ზურტაკეთი, საგვარჯილე, ახათი, წონა, კუდარი, შავი მღვიმე, ქვაჭარა, იაშთხვა, ჯამპალი, ცივი მღვიმე და სხვა.

დაკრძალვის საქართველოს Théviec - მუზეუმი ტულუზა
-----------------------------------------------

* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* *გაბუნია მ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 546, თბ. 1983
**მარტყოფი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, იალნოს ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების ალიხევისა და მარტყოფისწყლის ხეობებში. ზღვის დონიდან 770 მეტრზე. გარდაბნიდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. ვაზიანიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7397 ადამიანი.

ახლანდელი მარტყოფის ტერიტორია დასახლებულია I-II საუკუნეებიდან; VI საუკუნემდე აკრიანი (ქვიანი ადგილი) ერქვა. ფიქრობენ, რომ სახელწოდება მარტყოფი მოდის ასურელი მამის ანტონ მარტყოფელის (მარტომყოფელი) სახელიდან. XIII საუკუნიდან აქ რუსთავ-მარტყოფის საეპისკოპოსოს კათედრალი იყო. XV საუკუნიდან სადროშოს ცენტრია, აქ იყო კახეთის მეფეთა ერთ-ერთი რეზიდენცია. 1625 წელს მარტყოფის ველზე გაიმართა ბრძოლა სპარსელთა და ქართველთა ლაშქარს შორის. ძველად მარტყოფი ლიტერატურული საქმიანობის კერაც იყო. აქ მოღვაწეობდნენ პოეტები და მწიგნობრები ნიკოლოზ ჩერქეზიშვილი (XVII-XVIII სს.), იოანე ქობულაშვილი (XVIII ს.), სტეფანე ჯორჯაძე (XVIII ს.) და სხვები.

სოფლის მახლობლად — ულევის ველზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მიკვლეულია ბრინჯაოს ხანის ადრეული პერიოდის გორასამარხები. სოფლის მიდამოებშივე აღმოჩნდა ქართული მონეტების განძი (ძვ. წ. I — ახ. წ. II სს.).

სოფელში შემორჩენილია გუმბათოვანი ეკლესიის ნანგრევები. იგი 1810 წელს ააგო რუსთავის ეპისკოპოსმა სტეფანე II-მ. არის აგრეთვე XVIII საუკუნის რამდენიმე საგვარეულოს საცხოვრებელი-საბრძოლო კოშკი (შინჯიკაშვილების, ძამაშვილების, თუშმალიშვილების). უკეთესად შემოინახა თუშმალიშვილების კოშკი — გეგმით მრგვალი, ოთხსართულიანი ნაგებობა. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა, ხოლო კონსტრუქციულად მნიშვნელოვანი ადგილებისათვის და გარედან გასაფორმებლად — აგური. მშენებელი, როგორც ჩანს, გამოცდილი ოსტატი ყოფილა, რაც იგრძნობა პროპორციებსა და სამხრეთ ფასადის ხუროთმოძღვრულ გადაწყვეტაში, აგურის წყობით გამოყვანილ მორთულებაში. სართულებს შორის ასასვლელები დატანებულია კედლებში.

სოფლის მახლობლად, ქედზე V-VI საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსია.

ცნობილი მარტყოფელები
--------------------

* ამირან ტოტიკაშვილი — ძიუდოისტი.
* ოთარ კეჟერაშვილი — ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.
* უშანგი სახლთხუციშვილი — მთარგმნელი, პედაგოგი, პუბლიცისტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ულევრის არქეოლოგიური ძეგლები
* ნორიო
* ღვთაების მონასტერი

ლიტერატურა
----------

* *მათიაშვილი ა. მენაბდე ლ. საღარაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 462.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (არქივირებული). საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 30 დეკემბერი 2019.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გარდაბნის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქი | 
**გარდაბანი** | გარდაბნის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
ამბართაფა · აღთაქლა · ახალი კუმისი · ახალი სამგორი · ახალსოფელი · ახალწყარო · ახალშენი · ბირლიკი · გამარჯვება · გამარჯვება 1 · ვაზიანი · ვახტანგისი · ზემო თელეთი · ზემო ქვიშიანი · თაზაქენდი · კალინინო · კრწანისი · კუმისი · ლემშვენიერა · მარტყოფი · მზიანეთი · მთისძირი · მუღანლო · მუხრან-თელეთი · მუხროვანი · ნაგები · ნაზარლო · ნორიო · სააკაძე · სართიჭალა · საცხენისი · ფოლადაანთკარი · ქესალო · ქვემო თელეთი · ქვემო ქვიშიანი · ყარათაქლა · ყარაჯალარი · წალასყური · ჯანდარი |

 |
**ლეილა მიხეილის ასული გოცირიძე** (გოცირიძე-გიორგაძე; დ. 13 მარტი, 1924, თბილისი, — გ. 30 ნოემბერი, 1998, მოსკოვი) — ქართველი მომღერალი (მეცო-სოპრანო), საქართველოს სახალხო არტისტი (1958).

დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია 1947 წელს. 1948-1972 წლებში იყო თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი; 1980 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასა და შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში. შექმნა მრავალი ვოკალურ–სცენური სახე, მათ შორის: ლატავრა (ზაქარია ფალიაშვილის „ლატავრა"), დარეჯანი (მელიტონ ბალანჩივაძის „დარეჯან ცბიერი"), დედა (შალვა მშველიძის „დიდოსტატის მარჯვენა"), კარმენი (ჟორჟ ბიზეს „კარმენი"). საბჭოთა კავშირის IV მოწვევის უზენაესი საბჭოს (1954-58) დეპუტატი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 130.
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 123

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლეილა გოცირიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* ლეილა გოცირიძე-გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბავარიული ლუდი
**ლუდი** — მცირეალკოჰოლიანი არომატული სასმელი, რომელსაც სვიის მომწარო გემო დაჰკრავს; იღებენ ქერის ალაოს,სვიისა და წყლისაგან მიღებული ტკბილის ალკოჰოლური დუღილით. ზოგიერთი ხარისხის ლუდის მისაღებად ქერის ალაოს ნაწილობრივ ცვლიან ბრინჯის, სიმინდის ან ქერის ფხვნილით, აგრეთვე შაქრით. ლუდის მიღების ტექნოლოგიური პროცესის ძირითადი სტადიებია: ქერის, ალაოსა და ლუდის ტკბილის დუღილი ლუდის საფუვრით; დადუღება (დამწიფება); გაფილტვრა და ჩამოსხმა. ალაოს მისაღებად ქერს წმენდენ, ახარისხებენ, ალბობენ, აღივებენ. შემდეგ მწვანე ალაოს აშრობენ, აცლიან ღივებს და აყოვნებენ. ლუდის ტკბილის მისაღებად ალაოს აპრიალებენ, აქუცმაცებენ და წყალში ურევენ, მიღებულ მასალაში განსაზღვრულ ტემპერატურაზე მიმდინარეობს ფერმენტაციული პროცესები, რომელთაგან ძირითადია სახამებლის დაშაქრება, რომლის დამთავრების შემდეგ მასალას ფილტრავენ და გამჭვირვალე ტკბილის სვიასთან ადუღებენ საჭირო სიმკვრივის ნარევის მიღებამდე. შემდეგ ტკბილს აცლიან სვიას, წმენდენ და აცივებენ. ტკბილს ადუღებენ ლუდის სპეციალური საფუვრით. სადუღარ აპარატებში (ტემპერატურა 5-9 °C, დროის ხანგრძლივობა -7-8 დღე-ღღამე), რის შედეგად მიიღება მჭვანე ლუდი, რომელსაც დასადუღებლად და დასამწიფებლად გადიტანენ დახურულ ცილინდრულ ჭურჭელში, ე.წ. ტანკში (დროის ხანგრძლივობა 21-90 დღე-ღამე, ტემპერატურა 0-2 °C). აქ ლუდი გაჯერდება ნახშირორჟანგით, იწმინდება და იღებს საჭირო გემოს. საბოლოოდ ლუდს ფილტრავენ, შემდეგ კი ჩამოასხამენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლუდი — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
* ლუდი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალკოჰოლური სასმელები |
| --- |
|  |
| მაღალალკოჰოლურები (66—96 %) | 
* აბსენტი
* პერვაჩი
* სპირტი
* შტრო
 |
|  |
| ძლიერალკოჰოლურები (31—65 %) | 
* ავამორი
* აკვავიტი
* არაკი
* არაყი
* არმანიაკი
* ბალზამი
* ბიტტერი
* ბოროვიჩკა
* ბრენდი
* ბუმბო
* ბუჰა
* გრაპპა
* ვისკი
* ჯინი
* დივინი
* ზუბროვკა
* კალვადოსი
* კაშასა
* კირშვასერი
* კლეკოვაჩა
* კონიაკი
* კრამბამბულა
* კრუპნიკი
* ლიქიორი
* მაოტაი
* მესკალი
* მარასკინი
* მეტაკსა
* ნალევკა
* ორუხო
* პალინკა
* პისკო
* რახია
* რახი
* რომი
* სამბუკა
* სამაგონი
* სლივოვიცა
* სტარკა
* ტეკილა
* უზო
* ფერნეტი
* ჭაჭა
* შნაპსი
 |
|  |
| საშუალოალკოჰოლურები (9—30 %) | 
* გლინტვეინი
* გლიოგი
* გროგი
* კრიუშონი
* ლიქიორი
* მედოვუხა
* თაფლი
* ნალივკა
* პაჩარანი
* პუნში
* საკე
* სანგრია
* სიოტიუ
* სოჯუ
* ტუაკი (ბრინჯის)
 |
|  |
| დაბალალკოჰოლურები (1.5—8 %) | 
* ალკოპოპი
* ბოზა
* ბრაგა
* კუმისი
* ლუდი
* პერრი
* პულკე
* სიდრი
* ტესღუინო
* პალმის ღვინო
* კომბუჩა
* იაგუარი
 |

 |
**ოლთისისწყალი**, **ოლთუჩაი** (თურქ. Oltu Çayı) — მდინარე თურქეთში. სათავე აქვს ქარგაფაზარის ქედზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2500 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 128 კმ, აუზის ფართობი 5600 კმ². ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მარცხენა შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია თორთომისწყალი, ხოლო მარჯვენა შენაკადებიდან ფენექი.

ოლთისისწყალი ზემო წელში მიედინება ჩრდილო-ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შემდეგ არმისული მდინარე ფენექის შესართავამდე უხვევს ჩრდილოეთისაკენ, ხოლო დაახლოებით 3 კმ-ში დასავლეთისაკენ და ზოგადად განედურ განფენილობას ექვემდებარება. ჭოროხის შესართავამდე 3.2 კმ-ზე მდინარე თავის განედურ მიმართულებას იცვლის დასავლეთ-ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებაზე, ესე იგი ოდნავ იხრება ჩრდილოეთისაკენ.

მდინარე ოლთისისწყლის მარცხენა შენაკადის სივრიდერეს შესართავიდან აღმა 1 კმ-ში აღინიშნება ოლთისისწყლის ხეობის მარცხენანაპირეთის ნაწევი. ზემო დინებაში ხეობა ჩაჭრილია სტრუქტურულ-დენუდაციურ პლატოში და ზოგადად ახასიათებს შედარებით დამრეცი საფეხურისებრი კალთები. ნაწევის მონაკვეთზე მდინარე იჭრება ქარგაფაზარის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ დაბოლოებაში, სადაც ქმნის 400 მ სიღრმის ვიწრო ხეობას, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლური განფენილობის მონაკვეთზე ხეობის ფსკერი რამდენადმე ფართოვდება. მდინარე ფენექის შესართავიდან დაღმა გამოიმუშავებს 700–800 მ სიღრმის კანიონისებურ ხეობას.

ვახუშტის მიხედვით, ოლთისისწყლის ხეობა ტაოს მიეკუთვნებოდა. ოლთისისწყლის შუა წელზე მდებარეობს ციხე-ქალაქი ოლთისი, ხოლო მარჯვენა ნაპირზე სამონასტრო ცენტრი იშხანი.

სქოლიო
------

1. ↑  Mehmet Bilgin. Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kafkasya Misyonu ve Operasyonları. 2017
2. 1 2 3  Бойнагрян В.Р. Геоморфология Армянского нагорья. ЕГУ, Ереван, 2016 г. 254 стр.
3. ↑  დ. მუსხელიშვილი. საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ძირითადი საკითხები. ნაწ. 2. თბ. 1980.
4. ↑  ნუგზარ ცეცხლაძე. ძიებანი ჭოროხის აუზის ტოპონიმიიდან. ბათუმი : ს.ს. გამ-ბა „აჭარა", 2004
**ლევ მარკიზი** (რუს. Лев Маркиз; ნიდერლ. Lev Markiz; დ. 1 ოქტომბერი, 1930, მოსკოვი — გ. 4 აპრილი, 2023) — საბჭოთა და ნიდერლანდელი მუსიკოსი, დირიჟორი, მევიოლინე. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2003).

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა მოსკოვის გნესინების სახელობის მუსიკალური ინსტიტუტი (ვიოლინო).

1937 წელს სწავლობდა მოსკოვის N 2 მუსიკალურ სკოლაში (ვიოლინო), შემდეგ გადავიდა მოსკოვის კონსერვატორიასთან არსებულ სპეციალურ მუსიკალურ სკოლაში (ვიოლინო, კამერული ანსამბლი). დირიჟორობას დაეუფლა კირილე კონდრაშინის ხელმძღვანელობით; 1946-1955 წლებში იყო მოსკოვის კინოთეატრების ორკესტრებისა და სსრკ სახელმწიფო კინემატოგრაფიის სიმფონიური ორკესტრის მევიოლინე. 

1956–63 წლებში მოსკოვის კამერული ანსამბლის სოლისტი და წევრი. 1963–81 წლებში მის მიერ დაარსებული მოსკოვის სოლისტთა კამერული ორკესტრის „მოსკოვის სოლისტების" სოლისტი და დირიჟორი"; როგორც კამერული ანსამბლის წევრი და დირიჟორი თანამშრომლობდა: რიხტერი, გილელსი, ოისტრახი, კოგანი, შაფრანი, როსტროპოვიჩი, იუდინა, გუტმანი; ქართველ მუსიკოსებთან: ელისო ვირსალაძე, ე. და ლიანა ისაკაძეები, ალექსანდრე კორსანტია, ალექსანდრე თორაძე; 1956 წელს შედგა მისი პირველი გასტროლი საქართველოში (თბილისი), როგორც სოლისტისა და ორკესტრის კონცერტმაისტერისა მოსკოვის კამერულ ორკესტრთან ერთად. 

1960 წლიდან რეგულარულად გამოდის საქართველოს კამერულ, რადიოს, სახელმწიფო სიმფონიურ ორკესტრებთან ერთად. 1978 წელს მოწვეულ იქნა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის სტუდენტური ორკესტრის ხელმძღვანელად (დირიჟორ ოთარ საფარიშვილთან ერთად); ორკესტრმა ვენაში ჰერბერტ ფონ კარაიანი სახელობის კონკურსში მოიპოვა გრან პრი და პირველი ადგილი. 1981 წლიდან ემიგრირებულია ევროპაში, ნიდერლანდებში; 1988 წელს ამსტერდამის „New Sinfoniete"-ის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 

2002 წელს ხელმეორედ მოიწვიეს თბილისის კონსერვატორიის სტუდენტური ორკესტრის დირიჟორად. ქართული რეპერტუარი: ბიძინა კვერნაძის, ალექსი მაჭავარიანის, სულხან ნასიძის, გია ყანჩელის, შავლეგ შილაკაძის, სულხან ცინცაძის მრავალი ნაწარმოები. ამსტერდამში გამართა მისადმი მიძღვნილი გია ყანჩელის „Abi de viderum"-ის პრემიერა (1998); 2005 წელს საქართველოს კამერულ ორკესტრთან ერთად გია ყანჩელის საიუბილეოდ გამართა კონცერტები, სადაც შესრულდა გია ყანჩელის ის ნაწარმოებები, რომლებიც თბილისში არ იყო შესრულებული. გასტროლები: სსრკ, აშშ, ევროპისა და აზიის მრავალი ქალაქი. 

ჰოლანდიის ნიდერლადნული ლომის ორდენის რაინდი (1998), ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საპატიო პროფესორი (2003).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევ მარკიზი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb13931002p (data)
* CiNii: DA11149458
* GND: 134993969
* ISNI: 0000 0000 6310 5935
* LCCN: n87103155
* MusicBrainz: 74e6da3f-0307-4203-9567-7deaa757fa23
* NTA: 10605452X
* SUDOC: 175955344
* VIAF: 59272456
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 59272456

 |
**მერაბ თავაძე**  (დ. 29 ივლისი, 1942, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2017). 

  

სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე, ხოლო 1979 წელს დაამთავრა ამავე ინსტიტუტის კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი.

1996 წლიდან „სამეფო უბნის თეატრის" დამფუძნებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. კინოკომპანია „იბერია-ფილმის" პრეზიდენტი. დამდგმელი რეჟისორია ფილმების: „მთის ნოველა" (1979), „მე დავბრუნდები" (1982), „ბრავო, ალბერ ლოლიშ!" (1987), „ხვეული კიბით" (2001); სცენარის ავტორია ფილმების: „მე დავბრუნდები" (1982), „ხვეული კიბით" (2001); გადაღებულია ფილმებში: „თოჯინები იცინიან" (რეზიკო, 1962), „ზღვის ბილიკი" (დათო, 1962), „დრო იწურება განთიადისას" (ტონი გარსი, 1965), „პიერი მილიციის თანამშრომელი" (ანზორი, 1965), „მყუდრო სავანე" (გივი, 1975), „ორშაბათი ჩვეულებრივი დღეა" (გელაშვილი, 1984).

ჯილდოები
--------

* 1979 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1982 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 2017 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერაბ თავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯანაშია**. |

**ნიკოლოზ (ლაშა) სიმონის ძე ჯანაშია** (დ. 18 ნოემბერი, 1931, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი-წყაროთმცოდნე, არმენოლოგი და საზოგადო მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1962), დოცენტი (1970). აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას შვილი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი (1954) და ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტურა (1957). 1957-1970 წლებში მოღვაწეობდა ამავე ინსტიტუტის ძველი ისტორიის განყოფილებაში. 1970-1982 წლებში იყო კ. კეკელიძის სახ. ხელნაწერთა ინსტიტუტის (ამჟამად საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი) დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. კითხულობდა ლექციებს თსუ-ის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. არჩეული იყო საქართველოს საისტორიო საზოგადოების სწავლულ მდივნად, ხელნაწერთა ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ, გ. წერეთლის სახ. აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს წევრად, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისიის წევრად და მთავარი სარედაქციო კოლეგიის თავმჯდომარის მოადგილედ, ჟურნალ „ცისკრის" სარედაქციო კოლეგიის წევრად, საქართველოს კულტურის ძეგლთა დაცვის სამმართველოს სამეცნიერო საბჭოს წევრად. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში კალისტრატე და ნინო სალიების ბიბლიოთეკის ჩამოტანა და ხელნაწერთა ინსტიტუტში კ. სალიას სახელობის კაბინეტის დაარსება.

ნ. ჯანაშიას სამეცნიერო მემკვიდრეობა (50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 3 მონოგრაფია) ეძღვნება საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობის, საქართველოს ისტორიის სომხური წყაროების შესწავლის, ძველი ქართული საისტორიო მწერლობის ისტორიის მნიშვნელოვან პრობლემებს. აღსანიშნავია „შუშანიკის წამებისადმი" მიძღვნილი ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი ხასიათის მონოგრაფია (1980). ამავე საკითხებზე ჰქონდა მომზადებული სადოქტორო დისერტაცია, რომლის დაცვა არ დასცალდა. იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების" რვატომეულის მე-2 ტომის თანაავტორი.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „ლაზარე ფარპეცის ცნობები საქართველოს შესახებ" (მონოგრაფია), თბ. 1962; დაარქივებული 2017-03-18 საიტზე Wayback Machine.
* „ქართლი IV-V საუკუნეებში", წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ. 1973;
* „მრავალთავი", X, თბ. 1983, გვ. 300-302
* „ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი ნარკვევები", თბ. 1986; დაარქივებული 2017-03-18 საიტზე Wayback Machine.
* „შუშანიკის წამება", თბ. 1988. დაარქივებული 2017-03-18 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 537.
**მარუა** (ფრანგ. Maroua) — ქალაქი კამერუნის ჩრდილოეთში. უკიდურესი ჩრდილოეთის რეგიონის და დიამარეს დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2005 წლის აღწერის მონაცემების თანახმად ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 201 371 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მანდარის მთების ძირში. მარუა განლაგებულია მდინარე კალიაოს დინების გასწვრივ.

ეკონომიკა
---------

მარუა ავტომაგისტრალების გადაკვეთაზე მდებარე მთავარი სავაჭრო ცენტრია. ქალაქის შემოგარენში ნაწარმოები სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია მიეწოდება გარუაში, ხოლო შემდეგ მდინარე ბენუეს საშუალებით კიდევ უფრო შორს — ნიგერიაში.

განვითარებულია საფეიქრო მრეწველობა. ფუნქციონირებს სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელი. განვითარებულია ხელსაქმეობა — ქარგვა, ტყავის გამოყვანა, ლითონის და საიუველირო ნაკეთობების დამზადება, მექოთნეობა.

ქალაქს ემსახურება მეზობელ პატარა ქალაქ სალაკში მდებარე მარუას საერთაშორისო აეროპორტი.

თანამედროვე ქალაქი
------------------

მარუაში მუშაობს ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომლის ექსპოზიცია ეძღვნება ადგილობრივი მოსახლეობის კულტურას და ყოფაცხოვრებას.

ქალაქში არსებობს მოქმედი პროტესტანტული ეკლესია და რამდენიმე მეჩეთი.

მუშაობს ჰოსპიტალი და ვეტერინარული სადგური. ქალაქის ჩრდილოეთ შემოგარენში მდებარეობს ვაზას ეროვნული პარკი.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2005 წლის აღწერა (geohive)
2. ↑  მოსახლეობის 2005 წლის აღწერა (citypopulation)
3. 1 2 3 4 5 6  Maroua. Britannica Online Encyclopedia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-30. ციტირების თარიღი: 2011-05-09.
4. ↑  Maroua-Salam Airport profile. Aviation Safety Network.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-24. ციტირების თარიღი: 2011-05-09.
**ლიწინის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემის შესასვლელში. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან თანადროული მინაშენი აქვს, რომელიც ეკლესიის კორპუსს წყობით უკავშირდება. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და შირიმით. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია ეკლესიისა და მინაშენის გადახურვა, კედლების ზედა ნაწილები დაფარულია მცენარეებით.

შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან, მინაშენიდან აქვს. კარი ორივე მხრიდან თაღოვანია.

ეკლესიის თითქმის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით (შიდა ზომები ღერძებზე: – 8,6x 5,3 მეტრი), რომელშიც სამი მაღალი, თაღოვანი სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. შემორჩენილია სამხრეთი სარკმელი და ცენტრალური სარკმლის სამხრეთი წირთხლი. ჩრდილოეთ სარკმლის ადგილზე კედელი დანგრეულია. სარკმლების თაღები, როგორც ეს შემორჩენილი ნაწილებიდან ჩანს, ნალისებრი ყოფილა.

დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებიც შესაბამის კედლებს ორ არათანაბარ ნაწილად ყოფენ (აღმოსავლეთ ნაწილი 1 მეტრით ნაკლებია დასავლეთისაზე). სამხრეთ კედელში, შევიწროებული, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.

სამხრეთ მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით (შიდა ზომები აფსიდის ჩათვლით: სიგრძე – 5,7 მეტრი, სიგანე – 2,4 მეტრი). მინაშენში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 235.
პაკური ყინული
პაკი
**პაკი**, **პაკური ყინული** — მოტივტივე ძველი პოლარული, უმეტესწილად, არქტიკული ყინული სისქით დაახლოებით 3 მ და მეტი, რომელმაც გადაიტანა ზაფხულის დნობის ორი ან მეტი სეზონი. წარმოიქმნება ზღვის ზედაპირის გაყინვის შედეგად.

შედგება ცალკეული ყინულებისა და მრავალრიცხოვანი ყინულოვანი ნატეხებისაგან, რომელთა სიმაღლე 10 მ-ს უდრის. მასზე არსებული ტოროსი მოგლუვებულია, ყინული თითქმის მთლიანადაა გამტკნარებული და აქვს ლურჯი ფერი, ზაფხულში იფარება მომრგვალო მდნარი წყლითა და კარგად განვითარებული სადრენაჟო სისტემით.

ჩვეულებრივ გვხვდება არქტიკულ აუზში ვეებერთელა ყინულოვანი მინდვრების სახით, ძირითადად, კანადის არქტიკულ სექტორში (ყინულსაფრის ფართობის 60-იდან 90 %-მდე), ზოგჯერ იჭრება ჩუკოტკის ზღვაში, აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვაში, ლაპტევების ზღვაში, გრენლანდიის ზღვაში და კანადის არქტიკული არქიპელაგის სრუტეებში.

გრენლანდიის ჩრდილოეთ ნაპირების გასწვრივ, კანადის არქტიკული არქიპელაგის ჩრდილოეთ სრუტეებსა და ანტარქტიდაში გვხვდება როგორც ნაპირის ყინული. პაკური ყინული გამოიყენება არქტიკულ აუზში მოდრეიფე სამეცნიერო სადგურების ორგანიზაციისთვის. პაკის სამხრეთ საზღვარი ცვალებადია. პაკი დიდად აბრკოლებს გემების მიმოსვლას.

ზამთარში პაკური ყინული ფართოვდება, ხოლო ზაფხულში ორივე ნახევარსფეროში უკან იხევს და დაახლოებით 5 %-ით ფარავს ჩრდილოეთის ოკეანეებს, ხოლო 8 %-ით სამხრეთის ოკეანეებს.

ინგლისურენოვან ლიტერატურაში პაკად იწოდება ნებისმიერი მოდრეიფე ყინული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტოროსი

სქოლიო
------

1. 1 2  Пак | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-08-04. ციტირების თარიღი: 2021-02-05.
2. 1 2  Гляциологический словарь / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с.
3. ↑  Морской энциклопедический справочник. — Л.: Судостроение. 1986.
4. ↑  Pack ice | Encyclopedia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4173056-2

 |
სეი სიონაგონი XVII საუკუნის ილუსტრაციაზე
**მარტოობის ჟამის ჩააწერები** (枕草子, Makura no Sōshi) — სეი სიონაგონის დღიურის ტიპის წიგნი, რომელიც მან 990-იანი წლების მიწურულსა 1000-იანი წლების დასაწყიში დაწერა, როცა ჰეიანის პერიოდის იაპონიაში დედოფალ სადაკოს სეფექალი იყო. მან წიგნზე მუშაობა 1002 წელს დაასრულა. 

წიგნი წარმოადგენს ესეების, ანეგდოტების, ლექსებისა და სხვადასხვა აღწერითი პასაჟების კრებულს. მასში წარმოდგენილია ავტორის იდეები და დაკვირვებები მისი ყოველდღიური ცხოვრებიდან. პირადი მოსაზრებების გარდა მასში ვხვდებით სამეფო კარზე მომხდარ საინტერესო მოვლენებსა და თანამედროვეთა წარმოდგენებს. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნი ძირითადად პირად ჩანაწერებს წარმოადგენს, ავტორის სამწერლო და პოეტური ნიჭის მას საინტერესო ლიტეტრატურულ ნამუშევრად აქცევს. აგრეთვე წიგნი მნიშვნელოვანი ისტორიული დოკუმენტიცაა. 

სიონაგონი ჩანაწერებს მხოლოდ პირადი დანიშნულებისთვის წერდა და ისინი საზოგადოებისთვის სრულიად შემთხვევით გახდა ცნობილი, როცა ავტორს წიგნი ბალიშზე დარჩა დატოვებული. ჩანაწერების გაკეთება სიონაგონი იმ აზრებისა და გრძნობების გამოხატვის საშუალება იყო, რომელთა საჯარო გაცხადების უფლებაც საკუთარი დაბალი სოციალური სტატუსის გამო არ ჰქონდა. მიუხედავად იმისა, რომ სიონაგონი ჩანაწერების გადაჯაროებას არ აპირებდა, საუკუნეების მანძილზე წიგნმა ცნობილი ლიტერატურული ნამუშევრის სტატუსი დაიმკვიდრა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Pillow Book - World History Encyclopedia
* English excerpts from *The Pillow Book*
* Synopses of Robert Forrest's original five radio series დაარქივებული 2020-11-29 საიტზე Wayback Machine.
* Synopsis of further radio series by Robert Forrest დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  "Meredith McKinney on Sei Shonagon's Masterpiece." *Kyoto Journal*. The Pillow Book: Translating a Classic
**ოქროანთ ხიდი** — ხიდი ძველ თბილისში, რომელიც შუა საუკუნეების თბილისში თუ მის გარეუბანში არსებულ ხიდთაგან ერთადერთია, რომლის ფრაგმენტები ჯერ კიდევ შემორჩენილია. 

ხიდი ამოყვანილი იყო ქვის წყობით კირის დუღაბზე და ბრტყელი ქართული აგურით. თაღოვანი ხიდი ერთმალიანია, მისი სავალი ნაწილი 5 მეტრს აღემატება. წარსულში ხიდი თბილისის გალავნის განჯის კარიდან კოჯრისკენ მიმავალ გზაზე იდგა. მას შემდეგ, რაც XIX საუკუნეში გააფაროთვეს და კეთლმოაწყვეს გზა სალალაკიდან კოჯრისაკენ, ძველი ხიდი ძირითადად სატრანსპორტო გზის მიღმა აღმოჩნდა. ხიდი ჩამალულია ლეღვთახევში და შორიდან არ ჩანს, თუმცა იგი ახლოა კოჯრის გზის იმ მოსახვევთან, საიდანაც ყოფილი კომკავშირის ხეივანი იწყება. ვახუშტი ბაგრატიონს თბილისის 1735 წლის გეგმაზე ეს ხიდი აუღნიშნია 52 ნომრით და დახატული აქვს მისი პროფილიც. ნახატზე ასახულია არა მარტო ხიდის თახი, არამედ კლდოვანი ხევის ორთავე ნაპირზე გადადებული მკლავები მისასვლელ ხიდთან. ექსპლიკაციაში ვახუშტი მას „ოქროანთხიდს" უწოდებს. ხიდი აშენებულია თბილისის მოქალაქეთა ერთ-ერთ წარჩინებული გვარის - ოქროაშვილების მიერ. ფეოდალურ თბილისში „ოქროანთუბანიც" ყოფილა, სადაც ეს გვარი სახლობდა.

ლიტერატურა
----------

* თ. კვირკვალია, ძველ თბილისური დასახელებანი, თბ. 1985
**მანდალა** (სანსკ: मण्डल Maṇḍala „წრე") — ინდუისტურ და ბუდისტურ რელიგიურ ტრადიციებში არის „წმინდა ხელოვნება". ძირითადად, მანდალას აქვს კვადრატის ფორმა, ოთხი კარით და შუაში ბინდუიანი წრით. ყოველი კარი T ფორმისაა.

მანდალებს აქვთ სულიერი და რიტუალური მნიშვნელობები ბუდიზმშიც და ინდუიზმშიც. ტერმინი ინდუისტური წარმოშობისაა და ჩნდება რიგ ვედაში, მაგრამ სხვა დჰარმულ რელიგიებშიც გამოიყენება, ძირითადად ბუდიზმში. ბუდიზმის ვაჯრაჲანულ მიმდინარეობაში, მანდალები ქვიშით ხატვაში გადაისახა.

სხვადასხვა სულიერ ტრადიციაში, მანდალები გამოიყენება სასწავლო იარაღად ყურადღების ფოკუსირებისა და მედიტაციისთვის. დევიდ ფონტანას მიხედვით, მის სიმბოლურ ბუნებას შეუძლია დაეხმაროს „ქვეცნობიერის ძლიერ ღრმა დონეების მიღწევაში, სრულად ეხმარება მედიტატორს, გამოცადოს სრული ერთობის გრძნობა კოსმოსთან მის მრავალფეროვან ფორმებთან ერთად." ფსიქოანალიტიკოსმა, კარლ იუნგმა, მანდალა დაახასიათა, როგორც „ქვეცნობიერ მე-ს გამოსახვა".

დღეს, მანდალას ადამიანის მიერ სამყაროს მაკროკოსმოსის ხედვის რაიმე სახის სიმბოლურ გამოსახვასაც უწოდებენ.

გალერეა
-------

* XVII ს-ის ტიბეტური ნახატი „5 ღვთაების მანდალა", შუაში - რაქტა ჲამარიXVII ს-ის ტიბეტური ნახატი „5 ღვთაების მანდალა", შუაში - რაქტა ჲამარი
* შრი იანტრას დიაგრამა, T ფორმის კარებითა და შუაში წრითშრი იანტრას დიაგრამა, T ფორმის კარებითა და შუაში წრით
* ვიშნუ-მანდალავიშნუ-მანდალა
* ნაროპას სკოლის XIX ს-ის ტიბეტური მანდალა, ვაჯრაიოგინი ორი გადაჯვარებინებული სამკუთხედის შუაში დგასნაროპას სკოლის XIX ს-ის ტიბეტური მანდალა, ვაჯრაიოგინი ორი გადაჯვარებინებული სამკუთხედის შუაში დგას

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბჰავაჩაკრა
* თანგკა
* იანტრა
* ჩაკრა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შესავალი მანდალაზე

სქოლიო
------

1. ↑  Artiste Nomade, *What's a mandala?*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-19. ციტირების თარიღი: 2011-02-02.
2. ↑  Kheper,*The Buddhist Mandala - Sacred Geometry and Art*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-14. ციტირების თარიღი: 2011-02-02.
3. ↑  mandala. Merriam-Webster Online Dictionary (2008). ციტირების თარიღი: 2008-11-19.
4. ↑  Mandala, The Mandala, Mandala Design, Largest Mandala, Buddha's Life Stages in Mandala, Mandala Paintings, Thanka Paintings, Work of Art, Asian art, Asian Paintings, Volunteer Work, Philanthropy, Donation for Preservation of Buddhist Religion.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-27. ციტირების თარიღი: 2011-02-02.
5. ↑  See David Fontana: "Meditating with Mandalas", p. 10
აშშ-ს საზღვაო ძალების ახალი ოფიცრები ზეიმობენ თავიანთ ახალ პოზიციებს
**ოფიცერი** (გერმ. Offizier, ლათ. Officiarius) — არმიის, ფლოტის, სამართალდამცავი სტრუქტურების სამეთაურო შემადგენლობის წარმომადგენელი.

ტერმინი სათავეს იღებს გვიანდელი ლათინური სიტყვიდან *Officiarius* (თანამდებობის პირი) და ნაწარმოებია სიტყვიდან *Officium* (თანამდებობა). თავდაპირველად ოფიცერს უწოდებდნენ პირს, რომელსაც ეკავა ზოგიერთი სახელმწიფო თანამდებობა. მეთხუთმეტე საუკუნიდან, მას შემდეგ რაც შეიქმნა მუდმივი დაქირავებული არმიები და სამხედრო საზღვაო ფლოტი, საფრანგეთსა და შემდეგ სხვა ევროპულ ქვეყნებში ოფიცერი ეწოდა საჯარისო მეთაურებს.

ფეოდალურ სახელმწიფოებში ოფიცრობა კომპლექტდებოდა თავად-აზნაურთა წრიდან. კაპიტალიზმის განვითარებამ ოფიცრების შემადგენლობის დაკომპლექტება რამდენადმე დემოკრატიული გახადა.

რუსეთის არმიაში ოფიცერთა ჩინები პირველად ეგრეთ წოდებულ ახალი წყობის პოლკებში შემოიღეს. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ოფიცრის ჩინი გაუქმდა და 1943 წლამდე საბჭოთა კავშირში ეს ტერმინი აღარ გამოიყენებოდა. 1943 წელს, სამხედრო რეფორმის პირობებში საბჭოთა ჯარში კვლავ შემოიღეს სამხრეები და სამხედროთა სამეთაურო შემადგენლობას ოფიცრები ეწოდათ.

საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში ოფიცერთა შემადგენლობა, ისევე როგორც სხვა ქვეყნების არმიათა უმეტესობაში სამხედრო წოდებების მიხედვით იყოფა — უმაღლეს (გენერლები), უფროს და უმცროს ოფიცრებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 607.