recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჩირდილის წმინდა გიორგის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირდილის ქვემოთ, წიფლის ტყეში. ხატის კომპლექსში შედის დარბაზი, საკოდე, საზარე და საქვაბე. დარბაზი რიყის ქვით მშრალად ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომელიც სამი მხრიდან სანახევროდ მიწაშია ჩადგმული. სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. შესასვლელის წინ ტერიტორია მოტკეპნილია და ყორითაა შემოვლებული. კარის გვერდით, კედელზე, მიდგმულია ფიქლის მოგრძო სკამი. დარბაზის შუაში კერაა მოწყობილი, რომლის ზემოთ რკინის ჯაჭვი კიდია. დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილო კედლების გაყოლებაზე ხის სკამებია, კედლებში თახჩებია დატანებული. დარბაზის აღმოსავლეთ ნაწილი საკოდეა. დარბაზი გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილოეთითაა. ესაა ფიქლით მშრალად ნაშენი კოშკისებრი მასიური ნაგებობა. მისი ზედა ნაწილი ფანჩატურია, მასში ზარი კიდია. საზარის მახლობლად კიდევ რამდენიმე კოშკისებრი ნაგებობა დგას. საქვაბე რიყის ქვითაა ნაგები - მშრალად, გეგმით ოთხკუთხაა. დარბაზის მსგავსად ისიც სამი მხრიდან სანახევროდ მიწაშია ჩადგმული და გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. აქვეა გაჭრილი პატარა სარკმელი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხის მეორე მხარეს ასეთივე პატარა სარკმელია. საქვაბის შუაში, ორ ბოძს შუა, ცეცხლის დასანთები კერაამ მის ზემოთ საკვამლეა მოწყობილი. კედლებში დატანებულია თახჩები. სამხრეთ კედელთან ხისა და მიწაყრილისგან გაკეთებული მაღალი საწოლი დგას. დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქვებით შემოზღუდული ნაგებობის ნაშალია.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 342.
**ურალის მთები** (რუს. Уральские горы) — მთათა სისტემა რუსეთსა და ყაზახეთში, რომელიც გადაჭიმულია თითქმის მერიდიანული მიმართულებით კარის ზღვის ნაპირებიდნ მდინარე ურალის ხეობის განედურ მონაკვეთამდე 2500 კმ სიგრძეზე და ქმნის საზღვარს ევროპასა და აზიას შორის. მდინარე ურალის განედური მონაკვეთის სამხრეთით ყაზახეთის ნახევარუდაბნოებამდე ვრცელდება დაბალმთიანი მუღოჯარების ნახევარუდაბნოები და სტეპები. ტექტონიკური და გეომორფოლგიური თვალსაზრისით, მუღოჯარები წარმოადგენს ურალის სამხრეთ ნაწილს. ჩრდილოეთში, პოლარულ წრესთან, ურალის სიგანე დაახლოებით 50 კმ-ია, ხოლო სამხრეთით, მთა მაგნიტნაიას განედზე — დაახლოებით 150 კმ.

ურალის მთების სარტყელი გადაკვეთავს ევრაზიის კონტინენტის ტუნდრას, ტყეტუნდრას, ტყის, ტყესტეპისა და სტეპის ზონებს. ერთმანეთისაგან გამოყოფს აღმოსავლეთ ევროპისა და დასავლეთ ციმბირის უზარმაზარ ვაკეებს. ურალის დასავლეთი კალთა შედარებით დამრეცი და გრძელია და თანდათანობით ერწყმის აღმოსავლეთ ევროპის ვაკეს, ხოლო აღმოსავლეთი კალთა, პირიქით, ციცაბო და მოკლეა და საკმაოდ მკვეთრად არის ჩამოკვეთილი დასავლეთ ციმბირის ვაკისაკენ. ურალის დასავლეთი და აღმოსავლეთი კალთების ბუნება ერთნაირი არაა. დასავლეთი კალთის ლანდშაფტები დაკავშირებულია აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ლანდშაფტებთან, ხოლო აღმოსავლეთ კალთის — დასავლეთ ციმბირის ვაკის ლანდშაფტებთან.

ურალზე შეინიშნება ლანდშაფტების ვერტიკალური სარტყლურობა. პოლარეთისპირა ურალზე მთები აზევებულია თითქმის 2000 მ-მდე, ხოლო სამხრეთ ნაწილში 1500 მ-ზე მაღლა. პოლარეთისპირა ურალზე მდებარეობს მთელი ურალის მთების უმაღლესი წერტილი ნაროდნაია (1895 მ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურალის მთები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *დავიდოვა მ. კამენსკი ა. ნეკლიუკოვა ნ. ტუშინსკი გ.*, სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 491-526.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ურალის მთები |
| --- |
|  |
| 
მუღოჯარები **·** სამხრეთი ურალი **·** შუა ურალი **·** ჩრდილოეთი ურალი **·** პოლარეთისპირა ურალი **·** პოლარული ურალი **·** პაი-ხოი |

 |
**ტბორული თევზმეურნეობა** — მეურნეობა, სადაც აშენებენ სწრაფმზარდი თევზის სახეობებსა და ჯიშებს სპეციალურად შექმნილ ტბორებსა და ტბორებად გამოყენებულ ბუნებრივ წყალსატევებში. განასხვავებენ თბილწყლიან და ცივწყლიან ტბორული თევზმეურნეობას. პირველში ზრდიან სითბოს მოყავრულ თევზებს — კობრს, თეთრ ამურს, ჩვეულებრივ ანუ თეთრ და ჭრელ სქელშუბლას, ტარაღანას, ფარგას და სხვას; მეორეში — ცისარტყელა და მდინარის კალმახს. ტბორული თევზმეურნეობა შეიძლება იყოს სრულსისტემიანი და არასწრულსისტემიანი. სრულსისტემიან მეურნეობაში შექმნილია სხვადასხვა დანიშნულების ტბორი — სადედე, სატოფო, სალიფსიტე, დასაზამთრებელი და სანასუქო. სადედე ტბორში ინახავენ მწარმოებლებს და მათ შემვსებ ანუ ე. წ. სარემონტო თევზებს. სატოფოში ხდება ტოფობა, სალიფსიტეში გაზაფხულიდან დაზამთრებამდე ზრდიან ლიფსიტებს, დასაზამთრებულ ტბორში თევზი (ძირითადად ლიფსიტები) გამოიზამთრებს; სანასუქო ტბორში ზრდიან სასაქონლო თევზს (გაზაფხულზე იქ გადაყვანილ ერთწლიან თევზებს ზრდიან და ასუქებენ შემოდგომამდე). არასრულსისტემიან ტბორულ თევზმეურნეობაში ზრდიან ლიფსიტებს ან სასაქონლო თევზს. სალიფსიტე მეურნეობას აქვს სხვადასხვა დანიშნულების ტბორი: სადედე, სატოფო, გამოსაზრდელი და დასაზამთრებელი.

განასხვავებენ ექსტენსიურ და ინტენსიურ ტბორულ მეურნეობას. 

* ექსტენსიურ მეურნეობაში თევზპროდუქციის გამოსავლიანობის გაზრდა ხდება ტბორის ფართობის გადიდებისა და ბუნებრივი საკვების ხარჯზე;
* ინტენსიურ მეურნეობაში თევზპროდუქცია იზრდება ტბორის ფართობის გაუდიდებლად, კერძოდ, ტბორის მელიორაციის, განოყიერების, ხელოვნური საკვების დამატებისა და ტბორში თევზის პოლიკულტურის დანერგვის ბაზაზე.

ექსტენსიური მეურნეობა ტბორის 1 ჰა ფართობიდან იძლევა 1—2 ც სასაქონლო თევზს, ხოლო ინტენსიფიკაციის გზით — გაცილებით მეტს — 20—70 ც-ს. 

სატბორო თევზმეურნეობა კარგადაა განვითარებული იაპონიაში, აშშ-ში, დანიაში, ნორვეგიაში, გერმანიაში, უნგრეთში და სხვა ქვეყნებში. აშშ-ში უმთავრესად ლოქოსა და კალმახს ამრავლებენ, დანიასა და იაპონიაში — კალმახს. 

საქართველოში ტბორული თევზმეურნეობა აღმავლობის გზაზეა. შექმნილია რამდენიმე ათეულ საკობრე და 2 საკალმახე მეურნეობა — აფხაზეთში (გუდაუთის რაიონი) და ქარელის რაიონის სოფელ რუისში (სადაც აშენებენ ცისარტყელა კალმახს).

ლიტერატურა
----------

* *ბურჭულაძე ო. გოგოტიშვიილი ს. ნ. ნინუა ნ. ცხომელიძე ო.* თევზის ხელოვნური გამოზრდა ტბორებში, თბ. 1961
* *დემატრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 661.
**სტოუნ-ტაუნი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **მჯი-მკონგვე** (სუაჰილზე *„ძველი ქალაქი"*) — ქალაქ ზანზიბარის ძველი ნაწილი ტანზანიაში. მდებარეობს ზანზიბარის არქიპელაგის მთავარი კუნძულის, ზანზიბარის დასავლეთ ნაპირზე. XIX საუკუნეში წარმოადგენდა ზანზიბარის სასულთნოს დედაქალაქს, სუნელებით ვაჭრობის აყვავებულ ცენტრს, ისევე როგორც მონათვაჭრობის. კოლონიურ პერიოდში მან კვლავ შეინარჩუნა ზანზიბარის მთავარი ქალაქის სტატუსი. როდესაც ტანგანიკა და ზანზიბარი გაერთიანდნენ და შექმნეს ტანზანიის გაერთიანებული რესპუბლიკა, ზანზიბარმა მაინც შეინარჩუნა ნახევრად-ავტონომიის სტატუსი, მისი მთავრობა კი სწორედ სტოუნ-ტაუნში იჯდა.

სტოუნ-ტაუნი აღმოსავლეთ აფრიკის ისტორიისა და ხელოვნების წამყვანი მნიშვნელობის ქალაქია. მისი არქიტექტურა, რომლის ძირითადი ნაწილიც XIX საუკუნით თარიღდება, ასახავს განსხვავებულ გავლენებს სუაჰილის კულტურისა და მასთან უნიკალურად შერწყმული მავრული, არაბული, სპარსული, ინდური და ევროპული ელემენტებისას. ამ მიზეზით, 2000 წელს იუნესკომ ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

მისი მემკვიდრეობის წყალობით, სტოუნ-ტაუნი ტანზანიის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მისი ეკონომიკის დიდი ნაწილი ტურიზმთან დაკავშირებულ აქტივობებზეა დამოკიდებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* UNESCO Stone Town Site
* Zanzibar Urban District Homepage for the 2002 Tanzania National Census
* Stranger in Paradise: Searching for a Place to Call Home in Stone Town დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine.
* Zanzibar Stone Town & Hotels დაარქივებული 2011-06-11 საიტზე Wayback Machine.



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტანზანიაში ტანზანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ნგორონგორო  • კილვა-კისივანი და  სონგო-მნარა  • სერენგეტის ეროვნული პარკი  • სელუსის ეროვნული პარკი  • კილიმანჯაროს ეროვნული პარკი  • სტოუნ-ტაუნი  • კონდოას კლდის მხატვრობა |  |

 |
ოლიმპიკო
**ტეატრო-ოლიმპიკო** (იტალ. Teatro Olimpico) — თეატრი ვიჩენცაში, იტალია.

ისტორია
-------

აღორძინების ხანაში თვალსაჩინო არქიტექტურულ ნიმუშს წარმოადგენდა „ოლიმპიური თეატრი" ვიჩენცაში. ანდრეა პალადიოს პროექტის საფუძველზე აგებული შენობა 1000-მდე მაყურებელს იტევდა. ანტიკური ტრადიციის შესაბამისად მაყურებელთა დარბაზს ამფითეატრის ფორმა ჰქონდა. ის 13 საფეხურად იყო განაწილებული და დიდებული კოლონადით იყო მორთული, რომელთა შორის არსებული სივრცე ნიშებით და ქანდაკებით იყო დეკორირებული და ლოჟების ფუნქციას ასრულებდა. თეატრის ხის სახურავი ძველრომაული ველარიუმის იმიტაციას წარმოადგენდა. ფართო პროსკენიუმის ორივე მხარეს დატანებული კარის ღიობების ზემოთ აკადემიის წევრებისათვის განკუთვნილი ლოჟები იყო განთავსებული. პროსკენიუმი კორინთული კოლონებით, რელიეფებით, სკულპტურებით მორთული ორიარუსიანი კედლით იყო შემოსაზღვრული, სადაც სამი პორტალური ღიობის მიღმა ქალაქის ხედი იშლებოდა. ოლიმპიკო მხოლოდ ტრაგედიული ჟანრის პიესებისთვის იყო განკუთვნილი. ამიტომ ვიჩენცე სკამოჩის მიერ დამზადებული მობათქაშებული ხის დეკორაციები არასოდეს არ იცვლებოდა. თეატრი „ოლიმპიკო" 1585 წელს გაიხსნა სოფოკლეს პიესით „მეფე ოიდიპოსი". XVII საუკუნეში ამ შენობაში ბაროკალურმა თეატრმა დაისადგურა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტეატრო ოლიმპიკო
**ჩირიბიკეტეს ეროვნული პარკი** (ესპ. Parque nacional natural Sierra de Chiribiquete) — კოლუმბიის უდიდესი ეროვნული პარკი. მდებარეობს კოლუმბიის ამაზონის ბუნებრივ-ტერიტორიულ კომპლექსში, ადმინისტრაციულად განთავსებულია კაკეტისა და გუავიარეს დეპარტამენტებში. 1993 წლიდან არის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კანდიდატი, ხოლო 2018 წლის 1 ივლისს უკვე მიიღო აღნიშნული სტატუსი. 

პარკი დაარსდა 1989 წლის 21 სექტემბერს. იმ დროისათვის მისი ფართობი იყო 12 000 კმ². 2013 წელს მისი ფართობი გაიზარდა 2,5-ჯერ და გახდა 27 900 კმ². პარკის ცენტრია ამავე სახელწოდების მთაგრეხილი, რომლის სიმაღლე არის ზღვის დონიდან 200-1000 მეტრი. მის გამოქვაბულებში კარგად არის შემონახული პირველყოფილი ადამიანის მიერ შესრულებული კლდის მხატვრობა, რომელიც ძვ. წ. XX საუკუნით თარიღდება. 

პარკის ტერიტორიაზე მიედინება ათზე მეტი მდინარე, მათ შორის ყველაზე დიდია აპაპორისი, მესაი და იარი. სამივე მდინარე ერთვის მდინარე კაკეტას. 

წლის განმავლობაში ტემპერატურა პრაქტიკულად მუდმივია და შეადგენს 24°C. ნალექების წლიური საშუალო მაჩვენებელია 4 500 მმ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2020-02-10 საიტზე Wayback Machine. (ესპანური)

სქოლიო
------

1. ↑  Parque Nacional Natural Chiribiquete(ესპანური) на сайте *whc.unesco.org*
2. ↑  Chiribiquete National Park(ინგლისური) на сайте *whc.unesco.org*
3. ↑  Four sites added to UNESCO’s World Heritage List

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოლუმბიაშიკოლუმბიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* სანტა-კრუს-დე-მომპოსი
* ლოს-კატიოსის ეროვნული პარკი
* მალპელო
* ტიერადენტრო
* კარტახენა
* სან-აგუსტინის არქეოლოგიური პარკი
* ყავის კულტურული ლანდშაფტი
* ინკების საგზაო სისტემა
* ჩირიბიკეტეს ეროვნული პარკი
 |

 |
**ტომსკის სინაგოგა** (რუს. Томская синагога) — სინაგოგა ქალაქ ტომსკში. მდებარეობს ქალაქის ლენინის რაიონში, როზა ლუქსემბურგის ქუჩაზე № 38-ში. არის ციმბირში ყველაზე ძველი სინაგოგა.

ისტორია
-------

ტომსკის სინაგოგის ისტორია იწყება 1850 წლიდან, როდესაც ააშენეს მისი პირველი ხის შენობა. იგი მოქმედებდა ნახევარი საუკუნე და მის ადგილზე 1902 წელს ვაჭარი ებრაელების და მრევლის ფინანსებით ააგეს ორსართულიანი აგურის სინაგოგა. სინაგოგა საზეიმოდ გაიხსნა 1902 წლის 15 სექტემბერს. სინაგოგის რაბინები იყვნენ ბერ ლევინი (1902–1907 წწ.), ბორუხ ბერი (1907–1915 წწ.), მეერ ბენ შლომო პევზნერი (1915–1929 წწ.).

1929 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ სინაგოგა დახურა და 1999 წლამდე გადადიოდა ერთი სახელმწიფო ორგანიზაციის ხელიდან მეორის ხელში. მის შენობაში სხვადასხვა დროს განთავსებული იყო კინოთეატრი, ბელოცერკოვის სამხედრო სასწავლებელი, ტომსკის საოლქო სასამართლო. 1999 წელს შენობა, რომელიც უკანასკნელი 70 წლის განმავლობაში არც ერთხელ არ გარემონტებულა, დაუბრუნდა ებრაულ საზოგადოებას 49 წელი უსასყიდლოდ გამოყენებისათვის. 

2002 წლის დეკემბრისათვის შენობა გაამაგრეს, ხოლო 2010 წლის დეკემბრისათვის დასრულდა სინაგოგის სარესტავრაციო სამუშაოები. 2010 წლის 8 დეკემბერს სინაგოგა კვლავ გახსნეს. გახსნის ცერემონია დაიწყო ტრადიციული სანთლების ანთებით. შემდეგ ებრაული ტრადიციის მიხედვით სინაგოგაში შეიტანეს გრაგნილი თორა, რომელიც ცერემონიის დაწყებამდე ხელით დაწერეს. საზეიმო ღონისძიებაში მონაწილეობა მიიღო რუსეთის მთავარმა რაბინმა ბერლ ლაზარმა, დსთ-ის ებრაელთა ფედერაციის პრეზიდენტმა ლევ ლევაევმა, ტომსკის ოლქის მთავარმა რაბინმა ლევი კამინეცკიმ, ტომსკის მერმა ნიკოლოზ ნიკოლაიჩუკმა. 

ცერემონიალის დასრულების შემდეგ სინაგოგის ეზოში საფუძველი ჩაუყარეს ებრაული საბავშვო ბაღისა და სკოლის მშენებლობას.

ლიტერატურა
----------

* Синагога // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 319-320. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* В Томске после реставрации открылась хоральная синагога. Интерфакс (2010-12-08).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-16. ციტირების თარიღი: 2012-04-04.
* История Томской еврейской общины. Томская еврейская община.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-16.
* Николай Лебедев.  (2010-12-08) Евреям в Томске комфортно. Jewish.Ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-16. ციტირების თარიღი: 2012-04-04.
სტოკჰოლმის ცენტრალური რკინიგზის სადგური
**სტოკჰოლმის ცენტრალური რკინიგზის სადგური** (შვედ Stockholms centralstation, Stockholm C) არის შვედეთში ყველაზე მსხვილი რკინიგზის სადგური. სადგური მდებარეობს ნორმალმში, ვასაგატთან ახლოს. სადგური 1871 წლის 18 ივლისს გაიხსნა. დღევანდელი სადგური არა მხოლოდ უდიდესი სადგურია შვედეთში, არამედ, სკანდინავიის უმსხვილესი სამოგზაურო ცენტრი, რომელიც ყოველდღიურად 250 000 მგზავრს ემსახურება.

ცენტრალური სადგურის წინ დადგმულია ნილს ერიქსონის ძეგლი.

ისტორია
-------

სადგური 1867-1871 წლებში აშენდა არქიტექტორ ადოლფ ედელსვორდის მიერ. 1925 წლამდე ლიანდაგებს პირდაპირ დღევანდელ სადგურში შეყჰავდა მატარებელი, მაგრამ, გადაკეთების შემდეგ 119 მეტრი სიგრძის, 28 მეტრი სიგანისა და 13 მეტრი სიმაღლის მოსაცდელი დარბაზი გაჩნდა სადგურში. განახლებისას სადგური სამხრეთით დააგრძელეს და პავილიონი დაუმატეს. დღესდღეობით სადგურის ამ ნაწილში საკონფერენციო მომსახურებაა. მის გვერდით სამეფო ოჯახის მოსასვენებლი დარბაზია, სადაც მისი უმაღლესობა იცდის ხოლმე ოჯახითურთ გამგზავრების წინ.

1951 წელს ვასაგატანის გასწვრივმდებარე ფასადი გადააკეთეს და უფრო გაამარტივებული სახე მისცეს. 1958 წელს T-Centralen-ის მიწისქვეშა გადასარბენი გაიხსნა. 

მოსაცდელი დარბაზი
**ტომსკის წმინდა მარიას ლუთერანული ეკლესია** (რუს. Лютеранская церковь Святой Марии) — ლუთერანული ეკლესია (კირხე) ტომსკში. აშენდა 2006 წელს.

ისტორია
-------

ტომსკის პირველი კირხე ქვისგან იყო აგებული და მდებარეობდა თანამედროვე ქალაქის ბაღის ადგილზე, გუბერნატორის სახლიდან შორიახლოს (ამჟამად — სწავლულთა სახლი). ტაძარს დიდი ხნის განმავლობაში აშენებდნენ. მშენებლობა დაიწყო 1856 წელს და საბოლოოდ დაასრულეს 1864 წელს.

1908 წელს კირხეს საბჭოს თხოვნით, ეკლესიისკენ მიმავალ გზას ქალაქის საბჭომ უწოდა ლუთერანების შესახვევი (ამჟამად ამ ადგილზე მდებარეობს ქალაქის ბაღის მთავარი შესასვლელი).

1920 წელს მოხდა კირხეს ნაციონალიზაცია, მაგრამ მრევლმა შეინარჩუნა შენობის გამოყენების უფლება ხელშკრულების საფუძველზე. 1930 წელს ტაძარი გადასცეს მლესავთა სახელოსნოს, შემდეგ მასში განთავსებული იყო ქარხანა, ხოლო 1935 წლიდან აღარ გამოიყენებოდა. 1936 წელს ტაძარი დაშალეს და აგური სამშენებლო სამუშაოებისთვის გამოიყენეს. ქალაქის ბაღში შემორჩენილია პასტორის ხის სახლი, რომელიც კირხეს ახლოს იდგა. 

2006 წელს გერმანულ-რუსულ სამიტისათვის, რომელიც ტომსკში გაიმართებოდა, ორ თვეში ააშენეს კირხეს ახალი შენობა გოგოლისა და კარტაშოვის ქუჩების გადაკვეთაზე. კირხეს ეწვია გერმანიის კანცლერი ანგელა მერკელი, რომელიც სამიტის დროს ჩავიდა ტომსკში. 

ვიზუალურად ახალი კირხე ჰგავს ძველს, მაგრამ ძველი იყო ქვის, ხოლო ახალი ხისგანაა აგებული. კირხეს სიმაღლეა 26 მეტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* А. Г. Караваева. Кирха Святой Марии
* Евангелическо-Лютеранская Община города Томска დაარქივებული 2019-01-24 საიტზე Wayback Machine.
* Приход св. Марии. Сибирская Евангелическо-Лютеранская Церковь დაარქივებული 2018-12-05 საიტზე Wayback Machine.
**ურალის ხიდი** (რუს. Уральский мост) — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, ვასილეოსტროვსკის რაიონში, მდინარე სმოლენკაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვასილევსკისა და დეკაბრისტების კუნძულებს. ხიდის საერთო სიგრძეა 24,6 მეტრი, ხოლო სიგანე — 31 მეტრი.

მდებარეობა
----------

ხიდი აკავშირებს ვასილევსკის კუნძულის მერვე და მეცხრე ხაზებს ურალის ქუჩასთან.

დინების ქვემო მიმართულბით მდებარეობს სმოლენსკის ხიდი. 

უახლოესი მეტროს სადგურია „ვასილეოსტროვსკაია".

სახელწოდება
-----------

1829 წლიდან ხიდს ეწოდება ღვინის ხიდი, ახლოს მდებარე ღვინის დასახლების გამო: ეს არის თხრილებით შემოვლებული ტერიტორია, სადაც განთავსებულია ღვინის მარნები. ასევე არსებობს ვერსია, რომ ღვინის დასახლებას XVIII საუკუნეში უწოდებდნენ საპყრობილეს, სადაც ლოთობის გამო გასამართლებული პატიმრები იხდიდნენ სასჯელს. თანამედროვე სახელი კი ცნობილია XX საუკუნის დასაწყისიდან და მიენიჭა ურალის ქუჩის მიხედვით.

ისტორია
-------

პირველი ხის ხიდი ამ ადგილზე არსებობდა უკვე 1716 წელს. XIX საუკუნეში ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს: 1841, 1877 და 1883 წლებში. 1902 წელს ქალაქის საბჭო განიხილავდა ხის ხიდის შეცვლას რკინა-ბეტონის ხიდით, თუმცა გადაწყვეტილება არ მიუღიათ. 1916 წელს ხიდი გადააკეთეს. 1928 წელს ხიდი გააძლიერეს ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით. ამ დროისათვის ხიდის სიგრძე იყო 26,2 მ, ხოლო სიგანე – 22,4 მ. 

ამჟამად არსებული რკინა-ბეტონის ხიდი ააგეს 1973-1974 წლებში ინჟინერ ე. ა. ბოლტუნოვისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით. სამშენებლო სამუშაოების დროს ხიდის გვერდით ფუნქციონირებდა ხის ხიდი, რომელზეც დადიოდა ტრამვაი.

2002 წელს ტრამვაის მოძრაობის შეწყვეტის გამო ხიდიდან აყარეს ტრამვაის გზა და განაახლეს გზის საფარი.

ლიტერატურა
----------

* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд. испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 389. — 511 с.
* Бунин М. С. Мосты Ленинграда. Очерки истории и архитектуры мостов Петербурга — Петрограда — Ленинграда. — Л.: Стройиздат, 1986. — С. 85—86. — 280 с.
* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд. перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 269. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Уральский мост // СПб ГБУ «Мостотрест»
ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო 1410 წლისათვის
**ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო** (გერმ. Staat des Deutschen Ordens) ეწოდება ტევტონთა ორდენის ტერიტორიას ბალტიისპირეთში 1230 წლიდან 1561 წლამდე. ძირითადად აერთიანებდა ძველი პრუსიის მიწებს (შემდგომი პერიოდის დასავლეთ და აღმოსავლეთ პრუსიას, 1561 წლამდე კი მოიცავდა ასევე ლივონიის ორდენს თანამედროვე ესტონეთისა და ლატვიის ტერიტორიაზე. ტევტონთა ორდენის სახელმწიფოს მიაკუთვნებენ ასევე საღვთო რომის იმპერიაში მდებარე ე. წ. *ორდენის პროვინციებს*, რომლებიც ტევტონთა სახელმწიფოს პირდაპირ დაქვემდებარებაში იმყოფებოდნენ.

მაშინ, როდესაც რაინდთა სხვა ორდენები უშედეგოდ ცდილობდნენ, ხანგრძლივად და მყარად მოეკიდებინათ ფეხი წმინდა მიწაზე, ტევტონთა ორდენმა განსხვავებული გზა არიჩია. ისინი თავდაპირველად ტამპლიერებისა და წმინდა იოანეს ორდენის ტრადიციებს მიჰყვებოდნენ, თუმცა მათი რეალური აღმავლობა მხოლოდ ჯვაროსნული სახელმწიფოების დაქვეითების შემდეგ დაიწყო. ტევტონთა ორდენმა თავისი მოქმედების ძირითადი არეალი წმინდა მიწიდან ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ევროპაში გადაიტანა, რითაც მან მნიშვნელოვნად გაზარდა თავისი როლი ამ რეგიონის გაქრისტიანებასა და კოლონიზაციაში. ტევტონთა ორდენის მმართველობის ქვეშ შეიქმნა სახელმწიფოს მსგავსი პოლიტიკური გაერთიანება. ამ სახელმწიფოს კულტურული და ცივილური მიღწევები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ რეგიონში XX საუკუნემდე და ქმნიდნენ საფუძველს შემდგომი პერიოდის სახელმწიფოს პრუსიის წარმოქმნისათვის.

ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო წარმოადგენდა არა თანამედროვე სახელმწიფოებრივ სტრუქტურას, არამედ უფრო მეტად ჰგავდა სამონასტრო ორგანიზაციას ფართო მასშტაბებით. ამას ემატებოდა პალესტინასა და სირიაში არსებული საჯარო აპარატისა და ადმინისტრაციული დაყოფის სფეროში სიცილიის სამეფოს გამოცდილებები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო"** ვიკისაწყობში.
* ordensland.de დაარქივებული 2020-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* ტევტონთა ორდენის სახელმწიფოს ეპარქიების ისტორია

ლიტერატურა
----------

* Hartmut Boockmann: Der Deutsche Orden. 12 Kapitel aus seiner Geschichte. Beck, München 1999 (1981), ISBN 3-406-38174-X.
* Hartmut Boockmann: Deutsche Geschichte im Osten Europas. Ostpreußen und Westpreußen. Durchgesehene und auf den neuesten Stand gebrachte Sonderausgabe. Siedler, München 2002 (1992), ISBN 3-88680-772-X.
* Christofer Hermann Burgen im Ordensland – Deutschordens- und Bischofsburgen in Ost- und Westpreußen Bergstadtverlag Wilhelm Gottlieb Korn, Würzburg 2006
* Jürgen Sarnowsky: Der Deutsche Orden. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-53628-1.
* Uwe Ziegler: Kreuz und Schwert. Die Geschichte des Deutschen Ordens. Böhlau, Köln u.a. 2003, ISBN 3-412-13402-3.
**ტომსკის ღვთისმშობელ-ალექსეევკის მონასტერი** (რუს. Богородице-Алексеевский монастырь) — მოქმედი მართლმადიდებლური მამათა მონასტერი ტომსკში. მონასტერი დაარსებულია 1605 წელს. 

მონასტერი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ერთ-ერთი ვერსიით მონასტერი დაარსდა 1605 წელს, ხოლო სხვა მონაცემებით — 1622 წელს. თუმცა ზუსტად ცნობილია, რომ მონასტერი 1630-იან წლებში მოქმედებდა. 1630-1650-იან წლებში ღვთისმშობლის მონასტერი მდებარეობდა მდინარე ყირგიზკისა და ტომის შეერთების ადგილზე (უსტ-ყირგიზკის მონასტერი). 1658 წელს გადაიტანეს იურტოჩნის მთაზე. 

1663 წელს ეკლესია აკურთხეს წმინდა ალექსი ღვთისკაცის სახელზე და ამის შემდეგ ეწოდება ღვთისმშობელ-ალექსეევკის მონასტერი. 1764 წლამდე ღვთისმშობელ-ალექსეევკის მონასტერი იყო ერთადერთი მონასტერი ტომსკის გუბერნიაში, რომელიც ფლობდა 400 ყმა-გლეხს და მიწის ნაკვეთებს. XVII საუკუნეში მონასტერთან გაიხსნა საავადმყოფო, ხოლო 1746 წელს ტომსკის პირველი სკოლა — ტომსკის სასულიერო სასწავლებელი. მონასტერი, ისევე როგორც სხვა ციმბირული სავანეები იყო საეკლესიო წესების დამრღვევთათვის გადასახლების ადგილი.

მონასტრის მთავარი ტაძარია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია, რომელსაც ასევე აქვს ალექსი ღვთისკაცისა და წმინდა ფლოროსისა და ლავროსის სახელობის ეგვტერები.

1830-იან წლებში შემოავლეს გალავანი და აშენდა სამრეკლოები. 

1922 წელს მონასტერი დახურეს, მაგრამ მორწმუნეთა თემი ყაზანის მონასტერში მოქმედებდა 1929 წლამდე. 1930 წელს მონასტრის შენობებში გახსნეს ინდუსტრიულ-პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1978 წლის 17 თებერვლიდან მონასტერი სახელმწიფო დაცვის ქვეშაა. 

1992 წელს ყაზანის ეკლესია და კელიების კორპუსი დაუბრუნდა მორწმუნეებს. დაიწყო რეგულარული ღვთისმსახურება. 2012 წელს რუსეთის ფედერალური ბიუჯეტიდან გამოყეს 15 მლნ რუბლი ყაზანის ეკლესიის რესტავრაციისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Алексеевский монастырь // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 10-11. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Монастырь Богородице-Алексеевский Томский (мужской)
* История монашества в Томске
* Томский Богородице- Алексиевский мужской монастырь
* Томский Богородице-Алексеевский монастырь
* Археологические раскопки на территории Богородице-Алексиевского монастыря დაარქივებული 2014-05-31 საიტზე Wayback Machine.
„კრედიტბანკი" ნორმალმსტრონგში, სტოკჰოლმში, შვედეთი.
**სტოკჰოლმის სინდრომი** — სიმპათიისა და მიზიდულობის პარადოქსალური რეაქცია, რომელიც მსხვერპლს აგრესორის მიმართ ახასიათებს.

მოცემულმა მოვლენამ თავისი სახელწოდება მიიღო რეალურ ფაქტთან დაკავშირებით, რომელიც 1973 წლის 23 აგვისტოს მოხდა. ამ დღეს, სტოკჰოლმის ერთ-ერთ ცენტრალურ მოედანზე, შეიარაღებული დამნაშავეები, რომლებიც ციხიდან გამოიქცნენ — 32 წლის იან-ერიკ ოლსონი და 26 წლის კლარკ ოლაფსონი — ბანკის შენობაში შეიჭრნენ ოთხ მძევალთან ერთად. მათ შორის იყო სამი ქალი – 33 წლის ბრიგიტონ ლუნდბერგი, 26 წლის კრისტინა ენმარკი, 21 წლის ელიზაბეთ ოლდგრენი და ერთი მამაკაცი – ბანკის მენეჯერი სვენ სეფსტრემომი. 

მომდევნო ექვსი დღის მანძილზე ისინი გამუდმებით ერთად იყვნენ ბანკის დაჯავშნულ საცავში, საიდანაც დამნაშავეები ტელეფონით მოითხოვდნენ 3 მილიონ კრონს, ორ პისტოლეტსა და მანქანას. ამ ხნის განმავლობაში ტყვეებმა ბევრი რამ გადაიტანეს. ჯერ კისერზე თოკჩაბმულებმა გაატარეს რამდენიმე ხანი, ორი დღის მანძილზე არ აძლევდნენ საჭმელს და მოკვლითაც კი ემუქრებოდნენ, თუმცა ნელ-ნელა გამტაცებლებსა და მძევლებს შორის უჩვეულო კავშირი გაჩნდა. ბრიგიტას შეეძლო გათავისუფლება, მაგრამ რატომღაც ამ შანსზე უარი თქვა, კრისტინამ ჯერ პოლიციისთვის ინფორმაციის გადაცემა შეძლო, მაგრამ შემდეგ გამტაცებლებთან თავისი გამყიდველობა აღიარა. მეოთხე დღეს მან ტელეფონით მოითხოვა მიეცათ მძევლებისთვის უფლება თან გაჰყოლოდნენ გამტაცებლებს, რადგან ძალიან კარგი დამოკიდებულება ჰქონდათ ერთმანეთთან. სვენი გათავისუფლების შემდეგ ირწმუნებოდა, რომ გამტაცებლები იყვნენ საოცრად კეთილი და კარგი ადამიანები, უკლებლივ ყველა მძევალი კი ბოლომდე ცდილობდა მათ დაცვას. მოგვიანებით, ქალებმა აღიარეს, რომ ინტიმური კავშირი ჰქონდათ გამტაცებლებთან და პოლიციას მტრადაც კი თვლიდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ, მათ ციხეში მიაკითხეს დამნაშავეებს და დაინიშნენ კიდეც.

მოცემული მოვლენა, რომელსაც **სტოკჰოლმის სინდრომი** ეწოდა, მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაში სხვადასხვა ვითარებაში განმეორდა. მისი ფსიქოლოგიური განმარტება წინააღმდეგობრივია, თუმცა მოცემულ მოვლენას ხსნიან როგორც დაცვის მექანიზმს. ამ მექანიზმს ანა ფროიდმა აგრესორთან იდენტიფიკაცია უწოდა. ადამიანებს ეს ირაციონალური რეაქცია შეიძლება აღმოაჩნდეთ გადარჩენის მცდელობისას, როდესაც რაციონალური რეაქციები არაეფექტური და უიმედოა. აგრესორთან გაუცნობიერებელი სოლიდარობით ადამიანს იმედი აქვს, რომ აგრესორი თავისნაირს ზიანს არ მიაყენებს. ამ ირაციონალური პოზიციის გასამყარებლად მოძალადე აღიქმება როგორც სიმპათიური და კარგი ადამიანი, რადგან სხვანაირად მასთან იდენტიფიცირება გაძნელდებოდა.

უკანასკნელ ხანებში ამ ფენომენის ცოდნა გამიზნულად იხმარება ტერორისტების მხრიდან მძევლების აბსოლუტური დამორჩილების მიზნით. ამის გამო, მძევლების გათავისუფლების შემდეგ აუცილებელია ფსიქოლოგთა ჩარევა, რომელთაც შეუძლიათ ადეკვატურად შეაფასონ არა მხოლოდ დამნაშავეების, არამედ მათი მსხვერპლთა ქცევაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იერუსალიმის სინდრომი
* პარიზის სინდრომი
* ლიმის სინდრომი
* სტენდალის სინდრომი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Least Worst Place. Guantanamo’s First 100 Days[*მკვდარი ბმული*]. Karen Greenberg. New York: Oxford University Press, 2009.
**ტომსკის წმინდა როზარიას ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი** (რუს. Храм Покрова Пресвятой Богородицы Царицы Святого Розария) — კათოლიკური ტაძარი ტომსკში. მდებარეობს ბაკუნინის ქუჩა № 4-ში. აგებულია 1833 წელს.

ტაძარში მოღვაწეობენ „ქველმოქმედების მისიონერების" (დედა ტერეზას დების) ორდენის დები. ტაძართან ფუნქციონირებს გიმნაზია და უსახლკაროთა თავშესაფარი.

ისტორია
-------

ტომსკში პირველი კათოლიკეები გამოჩნდნენ ჯერ კიდევ XVII საუკუნეში. კათოლიკური მოსახლეობა გამრავლდა ნაპოლეონის ომების, პოლონეთის 1830 და 1863 წლების აჯანყებების შემდეგ. 

კათოლიკური ტაძარი ააშენეს 1833 წელს არქიტექტორ კ. გ. ტურსკის პროექტის მიხედვით და აკურთხეს 1833 წლის 1 ოქტომბერს. ტომსკის ეკლესია გახდა პირველი კათოლიკური ტაძარი დასავლეთ ციმბირში. 1856 წელს ააგეს აგურის სამრეკლო გავრილ ბატენკოვის პროექტის მიხედვით. 

1862 წელს ტაძარში დაამონტაჟეს ორგანი.

XX საუკუნის დასაწყისისათვის ტომსკის მრევლი გახდა ყველაზე დიდი კათოლიკური გაერთიანება ციმბირში, რომელთა საერთო რიცხვმა 15 000 შეადგინა. მრევლის ნაციონალური შემადგენლობაც მრავალფეროვანი იყო. 1902 წელს ეკლესიაში ახალი ორგანი დაამონტაჟეს. 

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ტაძარი გარკვეული დროის განმავლობაში კვლავ ფუნქციონირებდა, მაგრამ 1938 წელს დახურეს და „ხალხს გადასცეს". მოგვიანებით შენობაში განათავსეს ნკვდ-ს თავლა. ხანგრძლივი რესტავრაციის შემდეგ შენობაში განათავსეს ქალაქის პლანეტარიუმი. 

კათოლიკური ეკლესიის ნორმალური მოქმედება რუსეთში დაიწყო XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში. ტაძარი გადაეცა კათოლიკე მრევლს 1990 წელს. 1991 წლის 6 ოქტომბერს შედგა ტაძრის საზეიმო კურთხევა და ხელახლა გახსნა.

ლიტერატურა
----------

* Костел // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 167. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт прихода
* История костёла — «Костелъ в Томскѣ» «Городъ Томскъ» — Справочникъ, изданiе Сибирскаго Т-ва Печатнаго Дѣла в Томскѣ. Томскъ, 1912; стр. 109, 110, 111, 112
**ფიდელ ვალდეს რამოსი** (დ. 18 მარტი 1928) — ფილიპინების პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი 1992-1998 წწ.

წარმოშობით არის ფილიპინების ერთ-ერთი პოლიტიკური ოჯახიდან, მამამისი იყო პარლამენტის წევრი და ფილიპინების საგარეო საქმეთა მინისტრი. განათლება მიიღო აშშ-ში. მონაწილეობდა კორეისა და ვიეტნამის ომებში. 1986 წელს, მას შემდეგ, რაც არჩევნები გააყალბა ფერდინანდ მარკოსმა, ქვეყანაში დაიწყო საპროტესტო გამოსვლები, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მოკლული ოპოზიციონერის მეუღლე და მარკოსის ძირითადი მოწინააღმდეგე კორასონ აკინო. ქვეყნის კათოლიკურმა ეკლესიამ, თავდაცვის მინისტრმა ხუან ენრილემ და ფიედლ რამოსმა მხარი ოპოზიციას დაუჭირეს. რამოსი და ენრილე დაეხმარნენ კორასონ აკინოს სამხედრო გადატრიალების მოწყობაში და მის წარმატებით დასრულებაში. სამხედრო გადატრიალების შემდეგ რამოსმა მიიღო გენერალური შტაბის უფროსის თანამდებობა. 1988 წელს კი დანიშნეს ეროვნული თავდაცვის მინისტრად. კორასონ აკინოს უფლებამოსილების გასვლის შემდეგ კენჭი იყარა საპრეზიდენტო არჩევნებში და გახდა ქვეყნის მეთაური. თანამდებობიდან გადადგა უფლებამოსილების გასვლის შედეგად 1998 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ფილიპინების პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
ემილიო აგინალდო | Seal of The President |
|  |
| თანამეგობრობა | 
მანუელ კესონი · სერხიო ოსმენია · მანუელ როხასი |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
ხოსე ლაურელი |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
მანუელ როხასი · ელპიდიო კირინო · რამონ მაგსაისაი · კარლოს გარსია · დიოსდადო მაკაპაგალი · ფერდინანდ მარკოსი |
|  |
| მეოთხე რესპუბლიკა | 
ფერდინანდ მარკოსი · კორასონ აკინო |
|  |
| მეხუთე რესპუბლიკა | 
კორასონ აკინო · ფიდელ რამოსი · ჯოზეფ ესტრადა · გლორია მაკაპაგალ-აროიო · ბენინიო აკინო · როდრიგო დუტერტე · ბონგბონგ მარკოსი |

 |
**ტომსკის სამების ტაძარი** (რუს. Свято-Троицкий храм) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი ტომსკში. აგებულია 1841-1844 წლებში.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძარი შენდებოდა 1841-1844 წლებში გუბერნიის არქიტექტორის, კარლ ტურსკის პროექტის მიხედვით. ეკლესიის მშენებლობის დასრულების შემდეგ იგი აკურთხა ტომსკისა და ენისეის ეპისკოპოსმა ათანასემ. 

ტაძარი ააგეს ტომსკის ედინოვერების საზოგადოების დაფინანსებით. ძირითადი შემომწირველი იყო სტაროობრიადცელი ვაჭარი პ. ი. პოზდეევი.

1858 წელს ტაძარს მიაშენეს ჩრდილოეთის ეგვტერი მღვდელმოწამე ხარლამპი მაგნეზიელის სახელზე.

1876-1877 წლებში მიაშენეს სამხრეთი ეგვტერი დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელის სახელზე. ეგვტერი აკურთხეს 1887 წელს. 

ტაძართან მომქედებდა ორი ერთკლასიანი სასწავლებელი: ვაჟთა და ქალთა საკვირაო სასწავლებლები, რომლებიც ააგეს 1910 წელს არქიტექტორ ვიქტორ ხაბაროვის პროექტის მიხედვით. XX საუკუნის დასაწყისში ტომსკელმა ვაჭარმა ნ. ტიხონოვმა ეკლესიის გარშემო გააშენა ბაღი. 

1920 წელს ტომსკის ედინოვერული საზოგადოება არ იყო მრავალრიცხოვანი. 1925 წლის 23 მაისს ტომსკის სამების ეკლესიის მრევლმა და ქალაქის აღმასკომმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას ღვთისმსახურებისათვის გაკუთვნილი ნივთების სასწრაფო და უფასო გამოყენების შესახებ. 

1936 წელს ეპისკოპოსმა სერაფიმე შამშინმა დახურული აღდგომის ეკლესიიდან კათედრა გადაიტანა სამების ტაძრის ერთ-ერთ ეგვტერში. სამების ტაძარი მალევე გახდა საკათედრო. 1937 წელს სერაფიმე დააპატიმრეს და დახვრიტეს. ბოლშევიკებმა დაწვეს ხატები, წიგნები და საეკლესიო არქივი. ფაქტობრივად ტაძარმა მოქმედება შეწყვიტა 1937 წლის 27 სექტემბერს ტომსკის ქალაქის საბჭოს გადაწყვეტილების შესაბამისად. 1940 წლისათვის ტომსკის ეპარქიის ყველა ტაძარი დახურეს, გარდა სამების ტაძრისა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მსახურება განაახლა ტომსკის წმინდა პეტრესა და პავლეს საკათედრო ტაძარმა. 1990-იანი წლებისათვის ტომსკში მხოლოდ ეს ორი მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი იყო. 

დღეისათვის ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა და ბიბლიოთეკა.

ლიტერატურა
----------

* Троицкая церковь // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 379. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Свято-троицкий храм на Православие в Томске
**ტომსკის თეთრი მეჩეთი** (რუს. Белая мечеть) — ქვისგან აშენებული მეჩეთი ტომსკში. იგი აგებულია 1913 წელს. მეჩეთი არის ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

ისტორია
-------

ტომსკის თეთრი ჯუმა-მეჩეთი ააგეს 1913 წელს გუბერნიის მთავარი არქიტექტორის, ავსტრიული წარმოშობის, ანდრეი ლანგერის პროექტის მიხედვით. ანდრეი ლანგერი ავტორია ათობით პროექტისა, მათ შორის არის ტომსკის რამდენიმე ეკლესია, სინაგოგები, დრამატული თეატრი. ანდრეი ლანგერმა თეთრი მეჩეთი დააპროექტა მოდერნის არქიტექტურულ სტილში ისლამური დეკორაციებით. ტომსკის „მაგომეტოვის" საზოგადოება XX საუკუნის დასაწყისში ხამზა ხამიტოვის ხელმძღვანელობით ცხოვრობდა აღმავლობის ეპოქაში, როგორც სასულიერო, ისე მატერიალური თვალსაზრისით. ამბობენ, რომ ყოველ პარასკევის ნამაზზე, წითელ მეჩეთში გროვდებოდა მსხვილი თანხა მეორე მეჩეთის ასაშენებლად, რომელსაც ქალაქში უწოდეს თეთრი მეჩეთი კედლის ფერის გამო.

ჯუმა-მეჩეთი აღმოჩნდა ლანგერის ერთ-ერთი უკანასკნელი ნამუშევარი. 1916 წელს არქიტექტორი გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. თეთრი მეჩეთის პირველი ოფიციალური მოლა 1917 წელს გახდა იაჰია ნურმუჰამედოვი, რომელიც ტომსკში გააგზავნეს უფის სასულიერო კრებიდან. ტომსკში მოლად დანიშვნამდე იაჰია ნურმუჰამედოვი მსახურობდა მოლად ორენბურგის კაზაკთა ჯარში. 

1939 წლის 10 ოქტომბერს საოლქო აღმასრულებელი კომიტეტის დადგენილების მიხედვით თეთრი მეჩეთი დახურეს. შენობა გადაეცა თათართა ეროვნულ სკოლას. მოგვიანებით მისი მინარეთი დაანგრიეს, ხოლო თავად შენობა კულტურული სპორტის დანიშნულებით გამოიყენებოდა. 1960-იანი წლებიდან კი აქ განათავსეს ფანქრის ფაბრიკის საამქრო. მეჩეთი მორწმუნეებს დაუბრუნდა 1990 წელს. იგი გაარემონტეს 1999 წლისათვის და ამჟამად მოქმედია: მას სტუმრობენ მორწმუნეები და მიმდინარეობს მსახურება.

ლიტერატურა
----------

* Мечеть // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 208. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 7030446000
* Белая Соборная Мечеть. ИсламЦентр.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-21. ციტირების თარიღი: 2013-05-19.
* Ибрагим Бекдаир.  (2010-03-29) Белая томская мечеть вчера и сегодня. IslamRF.Ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-21. ციტირების თარიღი: 2013-05-19.
* Белая соборная мечеть[*მკვდარი ბმული*]
**ფიზიკური ქიმია** — მეცნიერება, რომელიც ხსნის ქიმიურ მოვლენებს და ადგენს მათ კანონზომიერებებს ფიზიკის პრინციპებისა და ფიზიკური ექსპერიმენტული მეთოდების გამოყენების საფუძველზე. ფიზიკური ქიმიის ძირითადი დარგებია ქიმიური თერმოდინამიკა, ქიმიური კინეტიკა, მოძღვრება კატალიზის შესახებ, კოლოიდური ქიმია, ფიზიკურ-ქიმიური ანალიზი, ელექტროქიმია, ფოტოქიმია, რადიაციული ქიმია, კრისტალთქიმია და სხვა. ტერმინი ფიზიკური ქიმია შემოიღო მიხეილ ლომონოსოვმა. მანვე დაადგინა ფიზიკური ქიმიის ერთ-ერთი ძირითადი კანონი — მასის მუდმივობის კანონი. პირველი თერმოქიმიური გაზომვები ჩატარდა XVIII საუკუნის II ნახევარში, ესენი იყვნენ მიხეილ ლომონოსოვი, ჯოზეფ ბლეკი, ანტუან ლავუაზიე, პიერ სიმონ ლაპლასი. 1840 წელს ჰერმან ჰესმა აღმოაჩინა რეაქციის სითბური ეფექტების ჯამის მუდმივობის კანონი. XIX საუკუნეში ჩატარდა ფუნდამენტური თერმოქიმიური კვლევები, რომელთა შედეგად საფუძველი ჩაეყარა ფიზიკური ქიმიის ერთ-ერთ ქვედარგს — თერმოქიმიას. დეივის მიერ წარმატებით დაწყებული ელექტროქიმიური კვლევები (1807) დასრულდა ელექტროლიზის კანონების აღმოჩენით. ფიზიკური ქიმია, როგორც მეცნიერების დამოუკიდებელი დარგი, ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის დასასრულს. ფიზიკური ქიმიის პირველი კათედრა ჩამოყალიბდა ლაიფციგში (1887) ვილჰელმ ოსტვალდის მეთაურობით. ამავე წელს ვილჰელმ ოსტვალდმა ვანტ-ჰოფთან ერთად დააარსა პირველი სამეცნიერო ჟურნალი „ფიზიკური ქიმიის ჟურნალი". საბოლოოდ დადგინდა მდგომარეობის განტოლება იდეალური აირებისათვის. ვითარდებოდა ქიმიური თერმოდინამიკა. იქმნებოდა ელექტროლიზური დისოციაციის თეორია. შემოიღეს ელექტროდული პოტენციალის ცნება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 292-293.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |
**სიმრავლეთა თეორია** — მათემატიკის დარგი სიმრავლეების შესახებ. სიმრევლეთა თეორიას ეფუძნება რიგი მათემატიკირი დისციპლინებისა, მათ შორის: ალგებრა, ანალიზი, ტოპოლოგია, ალბათობის თეორია. 

XIX საუკუნის ბოლოს გერმანელმა მათემატიკოსმა გეორგ კანტორმა შექმნა მათემატიკის სტანდარტიზაციის მისეული პროგრამა, რომლის მიხედვით ყველა მათემატიკური ობიექტი „სიმრავლე" უნდა ყოფილიყო, სიმრავლეს კი კანტორი მხოლოდ ზედაპირულად განმარტავდა, როგორც „ბევრი გააზრებული ერთიანად" და ა. შ. კანტორის ამგვარი დამოკიდებულება თვით სიმრავლის ცნების მიმართ იმაშიც აისახება, რომ იგი თავის თეორიას ეძახდა არა „სიმრავლეთა თეორიას" არამედ *სწავლებას* სიმრავლეების შესახებ (Mengenlehre). დღეს ეს თეორია ხშირად ცნობილია „გულუბრყვილო სიმრავლეთა თეორიის" სახელით.

XX საუკუნის დასაწყისში ბერტრან რასელი გულუბრყვილო სიმრავლეთა თეორიის შესწავლისას მივიდა პარადოქსთან (მას შემდეგ ცნობილი როგორც რასელის პარადოქსი), რითაც ნათელი გახდა, რომ სიმრავლეთა თეორია უფრო მკაცრ ლოგიკურ დაფუძნებას მოითხოვდა. ამგვარად დავიდ ჰილბერტის და სხვების მიერ შემუშავებული იქნა სხვადასხვა აქსიომატური სიმრავლეთა თეორიები. 

დღესდღეობით სიმრავლეთა თეორიის ყველაზე უფრო გავრცელებული აქსიომატიური თეორიაა ცერმელო–ფრანკელის თეორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამორჩევის აქსიომა
* თვლადი სიმრავლე
* ორდინალური რიცხვი
* კარდინალური რიცხვი
* მოქმედებები სიმრავლეებზე
* პეანოს აქსიომები
* ცორნის ლემა


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მათემატიკის მთავარი დარგები |
| --- |
|  |
| 
* ალგებრა
* უმაღლესი ალგებრა
* წრფივი ალგებრა
* ანალიზი
* ფუნქციონალური ანალიზი
* კომპლექსური ანალიზი
* რიცხვითი ანალიზი
* დიფერენციალური განტოლებები
* რიცხვთა თეორია
* დისკრეტული მათემატიკა
* სიმრავლეთა თეორია
* ლოგიკა
* კატეგორიათა თეორია
* გეომეტრია
* ალგებრული გეომეტრია
* ტოპოლოგია
* ალგებრული ტოპოლოგია
* დიფერენციალური ტოპოლოგია
* ალბათობის თეორია
* სტატისტიკა
 |

 |
**ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი „სტარაია-სარეპტა"** (რუს. Историко-этнографический и архитектурный музей-заповедник «Старая Сарепта») — უმსხვილესი კულტურული, ტურისტული, სასწავლო-კვლევითი და მეთოდური ცენტრი ვოლგოგრადში, ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

საგამოფენო კომპლექსი სტარაია-სარეპტა მოიცავს 7,1 ჰა ფართობის ტერიტორიას, 27 ნაგებობას, რომელთაგან 23 XVIII-XIX საუკუნეების ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლია. ასევე მოიცავს მუდმივმოქმედ ისტორიულ და ეთნოგრაფიულ გამოფენებს, მხატვრების, ფოტოგრაფებისა და დეკორატორების ცვალებად გამოფენებს.

შექმნის ისტორია
---------------

ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი სტარაია-სარეპტა შეიქმნა 1989 წელს ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსის, რელიგიური საძმოს კოლონიის სარეპტის ბაზაზე. სარეპტა იყო გერნგუტერების საძმო კავშირის პირველი და ერთადერთი კოლონია რუსეთის ტერიტორიაზე. სარეპტელებმა შეიტანეს მნიშვნელოვანი წვლილი ქვემო ვოლგისპირეთის ეკონომიკისა და კულტურის განვითარებაში. მათ შორის იყვნენ ისტორიკოსები, არქეოლოგები, ეთნოგრაფები, ეტიმოლოგები და ბოტანიკოსები.

გერმანული ექსპერიმენტალური ბიბლიოთეკა
-------------------------------------

გერმანული ექსპერიმენტალური ბიბლიოთეკა მდებარეობდა გერნგუტერების მიერ 1779 წელს აგებული ძველი შენობის მეორე სართულზე. ეს იყო უმსხვილესი გერმანული წიგნების ერთობლიობა სამხრთ რუსეთში. ბიბლიოთეკის ფონდი მოიცავდა 15 000 წიგნს გერმანულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 1992 წელს მუზეუმში ბიბლიოთეკის გახსნის ინიციატორი იყო იოჰან ტრაუბი, არნსბერგის საბიბლიოთეკო სამმართველოს ხელმძღვანელი.

კულტურის ცენტრი
---------------

ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და არქიტექტურულ მუზეუმ-ნაკრძალში მუშაობს ოთხი კულტურის ცენტრი: რუსული, ყალმუხური, თათრული და გერმანული. ძმები ლანგერფელდების სახელობის გერმანული კულტურის ცენტი შედის რეგიონალური გერმანული კულტურული ავტონომიის შემადგენლობაში და მუშაობს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალ სტარაია-სარეპტასთან 1990 წლიდან. მუზეუმის რუსულ ცენტრში შედის როლური მოდელირებისა და ისტორიული რეკონსტრუქციის კლუბი „Алатырь".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт დაარქივებული 2016-10-02 საიტზე Wayback Machine.
* Страница  დაარქივებული 2014-03-22 საიტზე Wayback Machine.  Музея-заповедника на сайте городской администрации
* culture.volganet.ru დაარქივებული 2012-09-26 საიტზე Wayback Machine.  — Сарептской кирхе — 240
* culture.volganet.ru[*მკვდარი ბმული*] — Найден вход в подземелья Сарепты

სქოლიო
------

1. ↑  Страница Музея-заповедника на сайте городской администрации.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-22. ციტირების თარიღი: 2018-05-29.
**ცელქი ბავშვები** — ქართული ფილმი, რომლის სრული სახელწოდებაა "ცელქი ბავშვები: ოპერაცია ახალი წელი".

სიუჟეტი
-------

ფილმში პატარა ბავშვები, ნია და ნიკა მშობლებთან ერთად აპირებენ საახალწლო მოგზაურობაში წასვლას, თუმცა გამოიწვევენ დიდ აჟიოტაჟს და ამის გამო დაისჯებიან: არ გაჰყვებიან მშობლებს და ახალ წელს პაპის სახლში შეხვდებიან. თუმცა, მათი პაპა არის არქეოლოგი. მან იპოვა მედალიონი, რომელიც სურვილებს ასრულებს (როგორც შემდეგში გაირკვა, იგი სულაც არაა ჯადოსნური). ნიამ და ნიკამ ჩაიფიქრეს, რომ ახალ წელს მარტო შეხვედრილიყვნენ. კოლექციონერი დაიქირავებს მძარცველებს, რომ მოიპარონ მედალიონი. მძარცველები ჯერ პაპას გაიტაცებენ, ამიტომ ბავშვები ერთმანეთთან შეხვედრამდე დარწმუნებულები არიან, რომ მათი ოცნება ასრულდა. ბაბუს არყოფნაში ისინი თავის ნებაზე ერთობიან — ერთმანეთისთვის ხაფანგებს მოამზადებენ, თუმცა მათში მძარცველები გაებმებიან, რომლებიც მიუხედავად დაბრკოლებებისა, სახლში შედიან. ბავშვები იძულებულები ხდებიან, მათ საკუთარი ძალებით გაუმკლავდნენ.

2014 წელს გამოვიდა ფილმის გაგრძელება, „ცელქი ბავშვები 2: ოპერაცია მონერიბუსი".

როლებში
-------

* ნიკა — ზუკა დარჯანია
* ნია — ნიტა ლომიძე
* მძარცველები — რუსკა მაყაშვილი, ნიკა გრიგოლია
* პაპა — ლეო ანთაძე
* კოლექციონერი — გიორგი ყიფშიძე
* თოვლის პაპა — ვახო ბიჭიკაშვილი
* დედა — ნანიკო ხაზარაძე
* მამა — დუტა სხირტლაძე
* პოლიციელი — დიმიტრი ალავიძე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცელქი ბავშვები Facebook-ზე
**სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორები** (ან **სნფ-ჯგუფი**) (ინგლ. *tumor necrosis factor*, TNF) ეწოდება ციტოკინების ოჯახში შემავალ ჯგუფს, რომლებიც იწვევენ უჯრედის სიკვდილს.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის მიწურულს, ნიუ იორკელმა ქირურგმა უილიამ კოლიმ (1862-1936) აღწერა შემთხვევა, როდესაც ბაქტერიული ინფექციის შემდეგ ადგილი ჰქონდა სიმსივნის რემისიას. ამ პროცესის პასუხისმგებელი პროტეინი იდენტიფიცირებული იყო1975 წელს და მას ეწოდა «სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი-ალფა» (სნფ-ალფა). სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორის შესახებ 1991 წლამდე არსებული მონაცემები თავმოყრილია ალტერნატიული და დამატებითი მედიცინის სათაურის ქვეშ გამოქვეყნებულ სტატიაში ცხელების მკურნალობის ისტორიის შესახებ, რომელშიც მოხსენიებულია კოლის მიგნება .

მექანიზმი
---------

სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი (სნფ) მოქმედებს შპეციფიური რეცეპტორის ე.წ.სნფ-რ საშუალებით და არის აპოპტოზის ჩამრთველი გარეგანი მექანიზმის ნაწილი. 

სნფ „ჩახმახივით" მოქმედებს სიმსივნურ უჯრედზე, იწვევს სიმსივნური უჯრედის ციტოლიზისა და სიკვდილს.

სნფ მოქმედებს ინდოთელიუმის უჯრედების რეცეპტორებზე, იწვევს სისხლძარღთა გამავლობის გაძლიერებას და ხელს უწყობს ლეიკოციტებს ინფექციის კერასთან მიღწევაში. ეს არის ლოკალური ანთებითი პასუხის ტიპი. სისტემატიზირებული გამოთავისუფლების შემთხვევაში შესაძლოა განვითარდეს სეპტიური შოკი და სიკვდილი.

ტიპები
------

* სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი-ალფა (სნფ-α) - ციტოკინების ამ ჯგუფის ყველაზე უკეთ ცნობილი წარმომადგენელია. ხშირად მას უბრალოდ «*სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორს*» უწოდებენ.

* სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი-ბეტა (სნფ-β) ინტერლეიკინი 10-ის მიერ ინდუცირებული ციტოკინია .

სქოლიო
------

1. ↑  Terlikowski SJ: Tumour necrosis factor and cancer treatment: a historical review and perspectives.
2. ↑  Coley's Toxins.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-04-17. ციტირების თარიღი: 2009-04-23.
3. ↑   Lippincott's Illustrated Reviews: Immunology. Paperback: 384 pages. Publisher: Lippincott Williams & Wilkins; (July 1, 2007). Language: English. ISBN-10: 0781795435. ISBN-13: 978-0781795432. Page 68
**ტედროს ადანომ გებრეისუსი** (ამჰ. ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; დ. 3 მარტი 1965, ასმერა, ეთიოპია) — ეთიოპიელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ეთიოპიის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2012-2016 წლებში, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის დირექტორი 2017 წლის 1 ივლისიდან.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1965 წლის 3 მარტს ასმერაში (ამჟამად ერიტრეა), ინჟინრის ოჯახში. 

1986 წელს ბაკალავრის ხარისხით დაასრულა ასმერის უნივერსიტეტი ბიოლოგიის სპეციალობით და ლაბორანტად დაიწყო მუშაობა ეთიოპიის ჯანდაცვის სამინისტროში. 1991 წელს, მენგისთუ ჰაილე მარიამის სამხედრო რეჟიმის დამხობის შემდეგ საშუალება მიეცა სწავლა გაეგრძელებინა საზღვარგარეთ. 1992 წელს დაასრულა ლონდონის უნივერსიტეტის მაგისტრატურა ინფექციური დაავადებების იმუნოლოგის სპეციალობით. 2000 წელს ნოტინგემის უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროში. მისი სადისერტაციო ნაშრომი ეძღვნებოდა ეთიოპიის ტიგრაის რეგიონშ მალარიასთან ბრძოლის პრობლემებს. დამატებითი საგნმანათლებლო კურსები გაიარა დანიასა და შვედეთში. 

2001-2003 წლებშ იყო ტიგრაის რეგიონის ჯანმრთელობის დაცვის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. 2003 წელს დაინიშნა ეთიოპიის ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილედ. 2005-2012 წლებში ეთიოპიის ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრია. ამ თანამდებობაზე მუშაობისას მან გაატარა ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის რეფორმა, რათა გაეზარდა სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობა. ამ პერიოდში შეიქმნა 3 500 ჯანდაცვის ცენტრი და 16 000 სამედიცინო პუნქტი. 7-ჯერ გაიზარდა ჯანდაცვის მუშაკთა რაოდენობა. 

2012-2016 წლებში ეთიოპიის საგარეო საქმეთა მინისტრია. 2013 წელს აფრიკის კავშირის აღმასრულებელი საბჭოს ხელმძღვანელია. 

2016-2017 წლებში ეთიოპიის პრემიერ-მინისტრის სპეციალური მრჩეველია. 2017 წელს კი ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის გენერალურ დირექტორად დანიშნეს. ამ თანამდებობაზე მუშაობის დროს მისი ხუთი ძირითადი პრიორიტეტია ჯანმრთელობის საყოველთაო მიღწევების გაშუქება; ჯანმრთელობის გადაუდებელი შემთხვევები; ქალთა, ბავშვთა და მოზარდთა ჯანმრთელობა; კლიმატის ცვლილებისა და გარემოს გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზე; და ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რეფორმირება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია
* DR TEDROS ADHANOM GHEBREYESUS
* Tedros Adhanom Ghebreyesus: Ethiopian wins top WHO job
* Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus from Ethiopia elected as new WHO Director-General

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის გენერალური დირექტორები |
| --- |
|  |
| 
* ბროკ ჩისჰოლმი
	+ 1948-1953
* მარკოლინო გომეს კანდაუ
	+ 1953-1973
* ჰალფდან მალერი
	+ 1973-1983
* ხიროსი ნაკაძიმა
	+ 1988-1998
* გრუ ჰარლემ ბრუნტლანი
	+ 1998-2003
* ლი ჩონ უკი
	+ 2003-2006
* ანდრეს ნორდსტრემი მ/შ
	+ 2006-2007
* მარგარეტ ჩანი
	+ 2007-2017
* ტედროს ადანომ გებრეისუსი
	+ 2017-დან
 |

 |
**ტეტე** (პორტ. Tete) — ქალაქი მოზამბიკში, მდინარე ზამბეზის ქვედა დინებაში, მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე პლატოზე, რომლის სიმაღლეც 500 მეტრია. შედის ტეტეს პროვინციაში. მოსახლეობა — 169 967 ადამიანი (2010 წლის აღწერის მონაცემები). ტეტეზე გადის ჯერ კიდევ პორტუგალიური კოლონიალური პერიოდის სტრატეგიული შოსეები, რომელიც აკავშირებს მალავისა და ზიმბაბვეს ინდოეთის ოკეანესთან. კლიმატი ქალაქში არის ცხელი, ჰაერის მომატებული სინესტით.

ისტორია
-------

ტეტე დააარსეს არაბმა ვაჭრებმა, რომლებსაც სავაჭრო კავშირები ჰქონდათ მონომოტაპას ცენტრალური-აფრიკის იმპერიასთან. 1531 წელს ქალაქი გადავიდა პორტუგალიელების ხელში, რომლებმაც აქ სამხედრო გარნიზონი განათავსეს. ტეტეზე ბატონობა პორტუგალიელებს მდინარე ზამბეზიდან მისი ინდოეთის ოკეანეში ჩასვლამდე მიდამოების კონტროლის საშუალებას აძლევდა (420 კილომეტრზე მეტი).

XVIII საუკუნეში ტეტე ხდება მსხვილი ქალაქი, კოლონიალური ადმინისტრაციისა და საეკლესიო მართვის ცენტრი. ქალაქში მუდმივად იმყოფებოდა პორტუგალიის ჯარის 100 ჯარისკაცი; აქ იგებოდა ქვის კათედრალური ტაძრები, საავადმყოფოები, გუბერნატორის სასახლე; ქალაქი შემოსაზღვრული იყო ქვის კედლით. იმხანად ტეტე მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო, სადაც ხორციელდებოდა ოქროს, სპილოს ძვლის, 1650 წლიდან კი, მონების შეწყიდვა. ტეტეს მახლობლად მდებარეობდა იეზუიტური მისიონერული სადგური.

მოზამბიკის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებისა, 1975 წელს, და ათწლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ ტეტე დაკნინებული იყო.

დემოგრაფია
----------

ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:| 1986 | 1997 | 2007 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- |
| 56 178 | 104 832 | 152 909 | 169 967 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოზამბიკის ქალაქები

სქოლიო
------

1. ↑  Tete. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-21. ციტირების თარიღი: 2011-05-05.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
* მაპუტუ
* მატოლა
* კაბუ-დელგადუ
* გაზა
* ინიამბანე
* მანიკა
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
* ზამბეზია
 | მოზამბიკის დროშა |

 |