recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ელ კაზოვსკი** (უნგრ. El Kazovszkij; დ. 13 ივლისი, 1948, ლენინგრადი, რუსეთის სფსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 21 ივლისი, 2008, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — რუსეთში დაბადებული უნგრელი მხატვარი, გრაფიკოსი, სცენოგრაფი და კოსტუმების დიზაინერი. ელი თავისი დროის წამყვან მხატვრად ითვლება. მოგებული აქვს სმოჰაის პრიზი (1982), მუნკაჩის პრიზი (1989) და კოსუთის პრიზი (2002).

პირადი ცხოვრება
---------------

ელ კაზოვსკი 1948 წლის 13 ივლისს ლენინგრადში, საბჭოთა კავშირში დაიბადა. ელის დედა ირინა პუტილოვა ხელოვნებათმცოდნე იყო, მამა იეფიმ კაზოვსკი კი ფიზიკოსი. მისი მშობლები 1951 წელს განქორწინდნენ, რის შემდეგაც 1955 წელს ელის დედამ უნგრელ არქიტექტორზე კუი შკოდაზე იქორწინა, 1964 წლის ზაფხულში კი საცხოვრებლად უნგრეთში გადავიდნენ.

1964–1968 წლებში სწავლობდა რადნოტის საშუალო სკოლაში. 1977 წელს დაამთავრა უნგრეთის სახვითი ხელოვნების აკადემია. მისი მასწავლებლები იყვნენ ჯორჯ კადარი და კოკას იგნატუსი.

საჯარო კოლექციები
-----------------

* უნგრეტის ეროვნული გალერეა (უნგრ. *Magyar Nemzeti Galéria*), ბუდაპეშტი, უნგრეთი
* ლუდვიგის მუზეუმი - თანამედროვე ხელოვნები მუზეუმი, ბუდაპეშტი, უნგრეთი
* თანამედროვე ხელოვნები მუზეუმი, დუნაუივაროში, უნგრეთი
* ლოძის სამხატვრო მუზეუმი, ლოძი, პოლონეთი

ჯილდოები
--------

* სმოჰაის პრიზი (1982)
* მუნკაჩის პრიზი (1989)
* კოსუთის პრიზი (2002)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ელ კაზოვსკი"** ვიკისაწყობში.
* ელ კაზოვსკი[*მკვდარი ბმული*]
* ელ კაზოვსკის ცხოვრება და ნამუშევრები
* ელ კაზოვსკის ნამუშევრების გამოფენა ბუდაპეშტში[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  El Kazovsky at artifacts.net
გვიანდელი პალეოლითი, ვილენდორფის ვენერა
**დედაღვთაება** — დედობის პრინციპი, დედაღვთისა, ღმერთთა და კაცთა მშობელი ყოველი ხალხის მითოლოგიაში, ერთ-ერთ უპირველეს ადგილს იჭერს (ნ. დია, რეა, მაგნა მატერ და სხვა.), მაგრამ ეს ტერმინი გამორჩეულად გულისხმობს შუმერულ-აქადური მითის მოტივს: კრებითი სახელია ქალღმერთთა, ადამიანებისა და ღმერთების მშობელ, კაცთა და ქალაქთა მფარველ ქალ-ღვთაებათა, რომელთა ქმარია ენლილი (დამგალნუნას სახით: გალ — ქალი). შუმერში ძალზე ცნობილი იყო ნინმახი, ნინტუ, მამა (მამი) და არარუ (ეპოსებში). მათს გამოსახულებებში ხაზგასმულია ან ყრმა, რომელიც ხელში უჭირავთ, ან სასქესო ატრიბუტი, რაც საერთოა ყოველ უძველეს მითოლოგიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აფროდიტე
* კიბელე
* დევი (ინდუიზმი)
* დურგა
* ჰეკატე
* იშთარი
* კალი
* ლაკშმი

ლიტერატურა
----------

* მითოლოგიური ლექსიკონი, ა. გელოვანი. გვ. 129. თბ. 1983
* Knauer, Elfried R. (2006). "The Queen Mother of the West: A Study of the Influence of Western Prototypes on the Iconography of the Taoist Deity." In: *Contact and Exchange in the Ancient World*. Ed. Victor H. Mair. University of Hawai'i Press. Pp. 62–115. ISBN ISBN 978-0-8248-2884-4; ISBN ISBN 0-8248-2884-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Reflections on Erta as named on the Franks Casket
**სევის ტბა** (სომხ. Սև լիճ; ადრე **ყარაგიოლი** — „შავი ტბა") — ტბა სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ყარაბაღის ვულკანური მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში, მეც-იშხანასარის მთის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2658 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი — 1,92 კმ², მოცულობა — 11 600 ათ. მ³, ტბის დიამეტრი — 1,5 კმ, სანაპირო ხაზის სიგრძე — 5,5 კმ, მაქსიმალური სიღრმე — 7,8 მ. სანაპირო ხაზი სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრილი. ყურეები თითქმის არ გვხვდება.

სევის მაღალმთიანი ტბა წარმოადგენს რელიქტურ წყალსატევს, რომელიც წარმოიქმნა ჩამქრალი ვულკანის კრატერში. სანაპიროს სიახლოვეს არსებული ფსკერი ქვიანია. ჩრდილო, ჩრდილო-დასავლეთი და დასავლეთი სანაპირო, როგორც წესი, ფლატოვანია, კლდოვანი; ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არის რამდენიმე გამოზიდვის კონუსი. სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია მთის მდელოებით.

ტბის ფიზიკურ-ქიმიური და ბიოლოგიური რეჟიმი ტიპურია ალპურ სარტყელში განლაგებული მსგავსი წყალსატევებისათვის. ტბა თითქმის ნახევარი წლის განმავლობაშია გაყინული, კერძოდ ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან აპრილის მეორე ნახევრამდე. ყინულის სისქე სანაპიროდან 20 მ-ში 50 სმ-ს სჭარბობს, ხოლო თოვლის საფარველის სისქე 40 სმ-მდეა. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 50 სმ სიღრმეზე აღწევს 15°C-ს.

ჟანგბადის შემცველობა წყალში მერყეობს 6-7 მგ/ლ. ფარგლებში. ტბის წყალს აქვს სუსტი ტუტე რეაქცია. ხანგრძლივი ყინულოვანი საფარველი ზღუდავს წყლის მასის ურთიერთქმედებას ატმოსფეროსთან, მზის სხივების შეჭრას. ეს განსაზღვრავს ტბის დაბალ ბიოლოგიურ პროდუქტიულობას. მასში შესამჩნევ განვითარებას აღწევენ ორგანიზმები, რომლებიც ტბის სიღრმეში ბინადრობენ: ფიტო და ზოოპლანქტონები, ხოლო ფსკერული ცხოველებიდან — ამფიპოდები (გამარუსები).

სევის ტბაში წყლის მოდინება უმეტესწილად მომდინარეობს გამდნარი და წვიმის წყლების, ნაწილობრივ კი წყაროს წყლების ხარჯზე. ტბის რაიონში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა არ აჭარბებს 5°C-ს; იანვრის საშუალო ტემპერატურა —8°C, ივლისში დაახლოებით 15°C. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 700 მმ-ზე მეტია, მათ შორის წლის თბილ პერიოდში — 400 მმ-ზე მეტი. წელიწადში 120 დღემდეა ნალექიანი.

სევის ტბა და მის ირგვლივ მდებარე ტერიტორია ნაკრძალს წარმოადგენს, რომელიც 1987 წელს დაარსდა. იგი შეიქმნა სევის ტბის ბუნებრივი კომპლექსების დაცვის მიზნით. მისი ფართობია 240 ჰა და შედგება ტბის აკვატორიისგან (176 ჰა) და სანაპირო ხაზისაგან (64 ჰა), რომლის სიგანეა 100 მ. ნაკრძალის ირგვლივ გამოყოფილია 1 კმ სიგანის დაცული ზონა.

ტბის ირგვლივ არსებული ტერიტორია დაფარულია მცენარეულობით, რომელიც ტიპურია სუბალპური მდელოებისათვის. ტბის სიახლოვეს გვხვდება ჭურჭლოვანი მცენარეების 68 გვარისა და 27 ოჯახის 102 სახეობა და ქვესახეობა. სანაპიროს მცენარეულობა ძირითადად წარმოდგენილია მდელოებით. დიდი აბსოლუტური სიმაღლის გამო წყალ-ჭაობიანი ფლორა და მცენარეულობა სუსტად არის გამოხატული. 1967 წელს ტბაში აკლიმატიზებულ იქნა იშხანი.

XX საუკუნის 40-50-იან წლებში ტბა შეისწავლა კონსტანტინე პაფენგოლცმა, მირალი კაშკაიმ და სხვებმა. ტბის ჰიდროლოგიური თავისებურებები გამოიკვლია მუსეიბ მუსეიბოვმა, მ. ღამბარიანმა და მ. გასანოვმა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  ყარაგელ-სევლიჭის ნაკრძალი — ზოგადი ცნობები (რუსული)
ელიფსოიდები
**ელიფსოიდი** — მეორე რიგის ჩაკეტილი ცენტრალური ზედაპირი, რომელიც მიიღება ელიფსის ბრუნვით თავისი ერთ-ერთი ღერძის ირგვლივ. თუ ელიფსოიდის ორივე ნახევარღერძი ერთმანეთის ტოლია, ასეთ ელიფსოიდს ეწოდება ბრუნვის ელიფსოიდი ან სფეროიდი. დედამიწის სფერო ფორმით ახლოსაა სფეროიდთან. ელიფსოიდის სიმეტრიის ცენტრს მისი ცენტრი ეწოდება. თუ სამივე ღერძს აქვს ერთნაირი სიგრძე ასეთი ელიფსოიდი სფეროა. ზოგადი ელიფსოიდი, აგრეთვე ცნობილი როგორც სამღერძიანი ელიფსოიდი, მეორე რიგის ზედაპირია, რომელიც დეკარტის კოორდინატთა სისტემაში განისაზღვრება როგორც:

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{a^{2}}}+{\frac {y^{2}}{b^{2}}}+{\frac {z^{2}}{c^{2}}}=1,}
სადაც {\displaystyle a}, {\displaystyle b} და {\displaystyle c} არის ნახევარღერძის სიგრძე. გარდა ამისა, ელიფსოიდი {\displaystyle a}={\displaystyle b}={\displaystyle c}-სთან წარმოადგენს სფეროს. ისააკ ნიუტონმა იწინასწარმეტყველა, რომ დედამიწის ბრუნვის გამო მისი სფერო ელიფსოიდური უნდა ყოფილიყო, ვიდრე სფერული, რაც საგულდაგულო აზომვებით დადასტურდა კიდეც. ბრუნვის ელიფსოიდი ხშირად გამოიყენება დედამიწის გეოდეზიურ გამოთვლებში, ვინაიდან მსგავსი გამოთვლები რთულ მათემატიკურ მოდელებთან შედარებით მარტივია.

სქოლიო
------

1. ↑  Ellipsoid and Quadratic Surface, MathWorld.
2. ↑  "Ellipsoid" by Jeff Bryant, Wolfram Demonstrations Project, 2007
3. ↑  Ellipsoid, geometry | Encyclopedia Britannica

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელიფსოიდი***


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სევერიან ურუშაძე** (დ. 25 სექტემბერი, 1905, ოზურგეთი — გ. 22 ივლისი, 1983, პარიზი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრფია
--------

ჯერ კიდევ ოზურგეთში სწავლის პერიოდში დაინტერესდა ლიტერატურით, განსაკუთრებით პოეზიით. სრულიად ახალგაზრდა სევერიანი გაემგზავრა დასავლეთ ევროპაში, გერმანიაში დაეუფლა გერმანულ ენასა და ლიტერატურას, შემდეგ საფრანგეთში გადავიდა და იქ ფრანგული შეისწავლა.

1926 წლიდან საფრანგეთში, პარიზში, ცხოვრობდა მისი უფროსი ძმა ნიკო ურუშაძეც, როგორც საქართველოს სოციალისტ–ფედერალისტთა პარტიის წარმომადგენელი უცხოეთში.

სევერიან ურუშაძე ოთხ ენაზე წერდა — ქართულად, რუსულად, გერმანულად და უმეტეს შემთხვევაში ფრანგულად. ძირითადად პარიზში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა. მისი ლექსები უფრო ფორმალისტური ძიებებია.

1950 წელს პარიზში გამოიცა სევერიან ურუშაძის ლექსების ორი კრებული — „ჰიმნები ჰარმონიული მსოფლიოსთვის" და „საქართველო და კეთილი, თან ცხოვრება და მშვენიერება" (ქართულ და გერმანულ ენებზე).

1951 წელს, ასევე პარიზში გამოიცა პოეტის ლირიკული პიესა სამ აქტად — „კოლხიდეა", რომელსაც დამატების სახით ერთვის მისი ლექსები ქართულ, ფრანგულ, გერმანულ და რუსულ ენებზე.

თავისი სიცოცხლის მანძილზე სევერიან ურუშაძემ კიდევ, სულ ცოტა, თორმეტი წიგნი გამოსცა. აღსანიშნავია, რომ რომელ ენაზეც არ უნდა დაეწერა, ის ერთგულად ემსახურებოდა მშობელ ერს, მის კულტურასა და პოეზიას. ის თავად ამბობს ერთ პირად წერილში: „... მსურდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩემი წვლილის შეტანა, შეძლებისდა–გვარად ... თუმცა ჩემი შემოქმედება ფრანგულ ენაზეა, იგი ჩემი უძვირფასესი ქვეყნის — საქართველოს — და უძვირფასესი ერის — ქართველი ერის — გასწვრივ მიმდინარეობს."

სევერიან ურუშაძე გარდაიცვალა პარიზში, 1983 წლის 22 ივლისს. დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* შარაძე, გურამ. ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ. 1, თბ. 2001, გვ. 379
* ინასარიძე კარლო, პოეტი სევერიანე ურუშაძე, გუშაგი, პარიზი, 1984, №1, გვ. 69–72

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სევერიან ურუშაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სერგეი არსენის ძე ნევსკი** (რუს. Сергей Арсеньевич Невский; დ. 2 ივლისი, 1908, სოფ. ტროიცკოე-ბოლშოე, ტვერის გუბერნია — გ. 2 ივლისი, 1938, ლენინგრადი) — რუსი საბჭოთა ბოტანიკოსი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1935). 1927–1929 წლებში სწავლობდა ტვერის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1929 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა ლენინგრადის მთავარი ბოტანიკური ბაღის უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე. 1929 წელს მონაწილეობა მიიღო სამხრეთ ურალში წარმოებულ ექსპედიციაში, 1939 წელს — თურქმენეთში (კუგითანგთაუს ქედი) წარმოებულში. მოღვაწეობდა სისტემატიკისა და ფლორისტიკის დარგში — იკვლევდა უმაღლეს მცენარეთა (მარცვლოვანთა, ჯადვარისებრთა) სისტემატიკას, ფლორის გენეზისა და ისტორიას. მონაწილეობას იღებდა მრავალტომიანი გამოცემის „სსრკ-ის ფლორის" შექმნაში. ავტორია 33 სამეცნიერო პუბლიკაციისა. აღწერა მცენარეთა 30-მდე გვარი და რამდენიმე ასეული სახეობა. გარდაიცვალა ტუბერკულოზით.

სქოლიო
------

1. ↑  Невский, Сергей Арсеньевич რუსული. Известные ботаники. ციტირების თარიღი: 12 აპრილი, 2021
ხედი კოსმოსიდან
**დედოფალ მერის პიკი** (ინგლ. Queen Mary's Peak) — ერთადერთი მთა და მთვლემარე ვულკანი წმინდა ელენე, ამაღლება და ტრისტანი-და-კუნიას ტერიტორიის ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულებზე. აბსოლუტური სიმაღლე — 2062 მეტრი (ყველა ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების და სამხრეთ ატლანტის ოკეანის უმაღლესი წერტილი). ასაკი — 140—156 ათასი წელი, ტიპის მიხედვით ეკუთვნის ფარისებურ ვულკანებს. თავისი სახელწოდება მწვერვალმა მიიღო მარიამ ტეკელის პატივსაცემად. მთის მწვერვალზე მდებარეობს ვულკანური კრატერი, რომელიც ავსებს პატარა გულის მსგავსი ფორმის კრატერულ ტბას, სიდიდით დაახლოებით 90×70 მეტრი.

დედოფალ მერის პიკის ერთადერთი დოკუმენტალური ამოფრქვევა მოხდა 1961 წლის ოქტომბერში: როდესაც ლავა გადმოიღვარა კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, კუნძულის მთელ მოსახლეობა ევაკუირებული იქნა, ამოფრქვევა დამთავრდა 1962 წლის მარტში.

პიკზე ასვლის პირველი დოკუმენტირებული ცდა ეკუთვნის 1793 წელს: მაშინ მწვერვალის დაპყრობას შეეცადა ფრანგი ნატურალისტი ლუი მარი იუბერ დუ პეტი-ტუარი, მაგრამ უშედეგოდ. პირველად მთა დაილაშქრა 1817 წლის დასაწყისში. დღეისათვის დედოფალ მერის პიკის დალაშქვრა შესაძლებელია საკმაოდ ტრივიალური მარშრუტით და სჭირდება 5—10 საათი, მეგზურის გაყოლა აუცილებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამინდის პროგნოზი დედოფალ მერის პიკისთვის (ინგლისური)
* დედოფალ მერის პიკი (ინგლისური) *peakbagger.com-ის საიტზე*

სქოლიო
------

1. ↑  ტრისტანი-და-კუნიას კუნძულის ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
2. ↑  *პიტერ ნ. დანკლი.* Volcanic Hazard Assessment of Tristan da Cunha (2002; (ინგლისური))
3. ↑  Queen Mary's Peak (ინგლისური) *summitpost.org*-ის საიტზე
4. ↑  ტრისტანი-და-კუნია (ინგლისური) *Global Volcanism Program*-ის საიტზე. ვაშინგტონის სმითსონის ინსტიტუტი.edu
**დედოფალ მოდის მიწა** (ნორვ. Dronning Maud Land) — ვრცელი რეგიონი ატლანტის ოკეანის ანტარქტიდის სანაპიროზე, დასავლეთის გრძედის 20°-სა და აღმოსავლეთის გრძედის 44°38’-ს შორის სექტორში, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ნორვეგია და მისი დამოკიდებული ტერიტორიაა. ფართობი — დაახლოებით 2 500 000 კმ². სახელი დაერქვა ნორვეგიის დედოფლის მოდის პატივსაცემად (მთლიანი სახელია Maud Charlotte Mary Victoria; 1869 წლის 26 ნოემბერი — 1938 წლის 20 ნოემბერი).

ამ ტერიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილზე (ახალი შვაბია) პრეტენზიას აცხადებდა მესამე რაიხი (1939 წლიდან). ნორვეგიამ პრეტენზიები ამ ტერიტორიაზე წამოაყენა 1938 წელს. 1939 წლის 14 იანვრის სამეფო ბრძანებით დაარსდა «ნორვეგიული სექტორი», ანუ «ბუვეს სექტორი», დასავლეთის გრძედის 20°-სა და აღმოსავლეთის გრძედის 44°38’-ს შორის. ამ ტერიტორიების მართვა დაევალა ვაჭრობის მინისტრს ოსლოში. დედაქალაქის საოლქო სასამართლოს კომპეტენცია გავრცელდა «ბუვეს სექტორზეც».

1961 წლიდან ტერიტორია მოექცა ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების მოქმედების და სამხრეთი პოლარული რეგიონის სხვა საერთაშორისო შეთანხმებების ქვეშ, რომლებიც ნებას რთავენ მხოლოდ საკვლევ-სამეცნიერო სამუშაოების ჩატარებას. ამ შეთანხმებების შესაბამისად ნორვეგიის ტერიტორიული პრეტენზიები ს. გ. 60°-ის სამხრეთით არსებულ ყველა მიწებზე უვადოდ გაყინულია.

დედოფალ მოდის მიწის ტერიტორიაზე მოქმედებს რამდენიმე სამეცნიერო სადგური, მათ შორის რუსული «ნოვოლაზარევსკაია» და გერმანული «ნოიმაიერი III».


|  |  |
| --- | --- |
| ნორვეგია | *ეს სტატია ნორვეგიისა და ნორვეგიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნორვეგიის საგრაფოები |
| --- |
|  |
| 
* აკერსჰუსი
* ბუსკერუდი
* ესტფოლდი
* ეუსტ-აგდერი
* ვესტ-აგდერი
* ვესტფოლდი
* მერე-ოგ-რუმსდალი
* ნურლანი
* ნურ-ტრენდელაგი
* ოპლანი
* ოსლო
* რუგალანი
* სერ-ტრენდელაგი
* სოგნ-ოგ-ფიურანე
* ტელემარკი
* ტრენდელაგი
* ტრომსი
* ფინმარკი
* ჰედმარკი
* ჰორდალანი
 |  |

 |
**გუარანის ომი** 1756 წელს, აგრეთვე ცნობილი როგორც **შვიდი რედუქციის ომი** — მიმდინარეობდა შვიდი იეზუიტური რედუქციის გუარანის ტომებსა და გაერთიანებულ ესპანურ-პორტუგალიურ ძალებს შორის. ამის მიზეზი იყო 1750 წლის მადრიდის ხელშეკრულება, რომელმაც სამხრეთ ამერიკაში ესპანურ-პორტუგალიურ კოლონიურ ტერიტორიებს შორის სადემარკაციო ხაზი გაავლო.

ორ ერს შორის საზღვარი მდინარე ურუგვაიზე გადიოდა, მდინარის აღმოსავლეთ ნაწილიდან მიწებს პორტუგალიელები ფლობდნენ. ამ ნაწილში განლაგებული შვიდი იეზუიტური მისია, რომლებსაც აღმოსავლეთის მისიებს უწოდებდნენ, დაიშალა და მდინარის დასავლეთ ნაპირზე, ესპანურ ნაწილში გადავიდა.

1754 წელს იეზუიტებმა მისიებზე კონტროლი დაკარგეს, მაგრამ გუარანის ხალხმა სეპე ტიარახუს ხელმძღვანელობით ადგილის შეცვლის შესახებ ბრძანების შესრულებაზე უარი განაცხადა. 1754 წელს, ესპანეთის არმიამ გუარანები წარუმატებელი მისიებიდან ძალის გამოყენებით გამოიყვანა. 1756 წელს, ესპანელი და პორტუგალიელი ჯარისკაცების გაერთიანებული 3 000 კაციანი რაზმი დასახლებას თავს დაესხა. დაიღუპა 1 511 გუარანი, ევროპელთა მხარეს კი მხოლოდ 3 ადამიანი. ბრძოლის შემდეგ, გაერთიანებულმა ესპანურ-პორტუგალიურმა არმიამ შვიდი მისია დაიკავა.

საბოლოოდ, ესპანეთმა და პორტუგალიამ 1750 წლის ხელშეკრულება 1761 წელს ელ-პარდოს ხელშეკრულებით ჩაანაცვლეს, რომლის მიხედვითაც, შვიდი მისია და მისი შემოგარენი ესპანეთის კონტროლის ქვეშ შედიოდა.

1986 წელს, ეს მოვლენები აისახა ფილმში „მისია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* History of the Guarani დაარქივებული 2013-10-14 საიტზე Wayback Machine.
* The Madrid Treaty — 1750 დაარქივებული 2007-06-12 საიტზე Wayback Machine.
პროკოფი ჩირინის „იოანე ნათლისმცემელი — უდაბნოს ანგელოზი", 1620-იანები.
**სტროგანოვის ხატწერის სკოლა** (რუს. Строгановская школа иконописи ან რუს. строгановские письма) — რუსული ხატწერის სკოლა, ჩამოყალიბდა XVI საუკუნის ბოლოს. სახელი მდიდარი ვაჭრებისა და მარილის მწარმოებლების — სტროგანოვებისგან — მიიღო, ვინაიდან ეს გამორჩეული ტექნიკა ყველაზე აშკარად გამოვლინდა მათ სახელთან დაკავშირებულ ნაწარმოებებში. ამ სკოლის საუკეთესო წარმომადგენლები მოსკოველი ხატმწერები იყვნენ, რომლებიც სამეფო კარის სახელოსნოებში მუშაობდნენ.

სტროგანოვებმა ხატწერის სფეროში ხატმწერთა შორის შრომის განაწილების პრინციპი შემოიღეს ვიწრო სპეციალიზაციით. ამავე დროს, პირველად ძველრუსული ფერწერის ისტორიაში სტროგანოვის სკოლის მხატვრებმა პეიზაჟის სილამაზისა და პოეტურობის აღწერა დაიწყეს. ამ სკოლის მხატვართა მიერ შესრულებული მრავალი ხატის ფონზე გამოსახულია პანორამული პეიზაჟები ტყისპირა მდელოებითა და გორაკებით, ოქროსფრად შეფერილი ტყის მასივებით, ბალახებითა და ყვავილებით, დახვეული ვერცხლისფერი მდინარეებითა და მრავალრიცხოვანი ცხოველებითა თუ ფრინველებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 581.
* იგორ გრაბარი, *რუსული ხელოვნების ისტორია*, ხელმისაწვდომია ინტერნეტში:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსული მხატვრული მიმდინარეობები |
| --- |
|  |
| 
* სტროგანოვის სკოლა
* პერედვიჟნიკები
* აბრამცევოს კოლონია
* რუსული სიმბოლიზმი
* მირ ისკუსტვა
* კუბოფუტურიზმი
* სუპრემატიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* რუსული ავანგარდი
* სოცრეალიზმი
* ნონკონფორმიზმი
 |

 |
**სერგეი შამბა** (დ. 15 მარტი, 1951, გუდაუთა) — აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობის „პრემიერ-მინისტრი" 2010 წლის 12 თებერვლიდან; მანამდე ის მრავალი წლის განმავლობაში იყო დე-ფაქტო „საგარეო საქმეთა მინისტრი", 1997 წლის 7 მაისიდან 2004 წლის ივნისამდე, ნახევარწლიანი პაუზით. ამ თანამდებობაზე მსახურობდა შვიდი პრემიერ-მინისტრის და ორი პერზიდენტის (ვლადისლავ არძინბა, სერგეი ბაგაფში) მმართველობის პერიოდში.

ბიოგრაგფია
----------

შამბა პოლიტიკაში 24 წლის ასაკიდან მოვიდა და მას შემდეგ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აქტიური მომხრე იყო. „საგარეო საქმეთა მინისტრობამდე" აფხაზეთის „მინისტრთა საბჭოს" მეთაური იყო, ხოლო აფხაზეთის სახალხო ფრონტის ხელმძღვანელის სახით კი წამყვანი ოპოზიციური მოძრაობის სათავეში იყო ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის პერიოდში.

2004 წლის 14 ივნისს შამბა „საგარეო საქმეთა მინისტრობიდან" გადადგა, რისთვისაც მრავალი მიზეზი სახელდებოდა, მათ შორის, ხუთი დღით ადრე თანაპარტიელი ოპოზიციის ლიდერი გარი აიბას მკვლელობა და ასევე მომავალი „საპრეზიდენტო არჩევნები". გადადგომისთანავე მან მთელ „მთავრობასაც" გადადგომა მოუწოდა.

2004 წლის ოქტომბრის „საპრეზიდენტო არჩევნებში" შამბა ახლად გაერთიანებული ამწახარა/გაერთიანებული აფხაზეთის ოპოზიციური მოძრაობის ნომინაციის მიღების ერთ-ერთი ფავორიტი იყო. თუმცა 2004 წლის 20 ივლისს მოძრაობამ ყოფილი პრემიერ-მინისტრი სერგეი ბაღაფში დაასახელა, როგორც მათი ერთობლივი კანდიდატი. შამბა მაინც იყრიდა კენჭს „არჩევნებში„, თუმცა ხმების 9,9%-ით მხოლოდ მესამე ადგილზე გავიდა. პირველ და მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატებს შორის მოსული უთანხმოების გამო „არჩევნები" ხელმეორედ ჩატარდა, მაგრამ შამბას მეორე რაუნდში მონაწილეობა არ მიუღია. ახალი „პრეზიდენტის" არჩევის შემდეგ შამბა ისევ დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად.

2004 წლის 15 დეკემბერს ის ისევ დაინიშნა „საგარეო საქმეთა მინისტრად". 2010 წლის 13 თებერვალს კი „პრემიერ-მინისტრად", რომელმაც ამ პოსტზე ალექსანდრე ანქვაბი შეცვალა (გახდა „ვიცე-პრეზიდენტი"). 26 თებერვალს შამბას ნაცვლად „საგარეო სამქეთა მინისტრად" დაინიშნა მისი ყოფილი მოადგილე მაქსიმ ღვინჯია.

სერგეი შამბა არის თადარიგის პოლკოვნიკი, აფხაზეთის საბრძოლო ხელოვნების ასოციაციის პრეზიდენტი. ჰყავს ცოლი და ორი შვილი

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფხაზეთის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| დე-იურე | 
* თამაზ ნადარეიშვილი
* ჟიული შარტავა
* ზურაბ ერქვანია
* ლონდერ ცაავა
* ირაკლი ალასანია
* მალხაზ აკიშბაია
* გიორგი ბარამია
* ვახტანგ ყოლბაია
* რუსლან აბაშიძე
 |
|  |
| დე-ფაქტო (სეპარატისტები) | 
* ვაჟა ზარანდია
* სოკრატ ჯინჯოლია
* გენადი გაგულია (1-ლი)
* სერგეი ბაგაფში
* ვიაჩესლავ ცუგბა
* ანრი ჯერგენია
* გენადი გაგულია (მე-2)
* რაულ ჰაჯიმბა
* ნოდარ ხაშბა
* ალექსანდრე ანქვაბი
* სერგეი შამბა
* ლეონიდ ლაკერბაია
* ვლადიმირ დელბა (დროებით)
* ბესლან ბუთბა
* შამილ აძინბა (დროებით)
* არტურ მიქვაბია
* შამილ აძინბა (დროებით)
* ბესლან ბარციცი
* გენადი გაგულია (დროებით)
* დაურ არშბა
* ვალერი ბგანბა
 |

 |
**გიორგი ტოვსტონოგოვი** (რუს. Гео́ргий Алекса́ндрович Товстоно́гов; დ. 28 სექტემბერი, 1915, თბილისი — გ. 23 მაისი, 1989, ლენინგრადი) — საბჭოთა რეჟისორი და პედაგოგი. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1968), პროფესორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1957). სოციალისტური შრომის გმირი (1983). ლენინური პრემიის (1958), ორი სტალინური პრემიისა (1950, 1952) და ორი სსრკ სახელმწიფო პრემიის (1968, 1978) ლაურეატი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1983).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის კინემატოგრაფიისა და ა. ლუნაჩარსკის სახელობის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტები. 1931 წელს სცენური მოღვაწეობა დაიწყო, როგორც მსახიობმა, თბილისის მოზარდ მაყურებელთა რუსულ თეატრში. 1938-1946 წლებში მოღვაწეობდა თბილისის ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის რუსულ თეატრში, სადაც დადგა სერგო ნაიდიონოვის „ვანიუშინის შვილები", ნიკოლოზ პოგოდინის „კრემლის კურანტები", ლილიან ჰელმანის „მელიები". პარალელურად მოღვაწეობდა პედაგოგად საქართველოს რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში. მისი საუკეთესო მოწაფე იყო მიხეილ თუმანიშვილი. 1946-1949 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის ცენტრალურ საბავშვო თეატრში. 1950-1956 წლებში ლენინგრადის ლენინური კომკავშირის თეატრის მთავარი რეჟისორი იყო. 1956 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა ლენინგრადის დიდ აკადემიურ დრამატულ თეატრს (გარდაცვალების შემდეგ ეწოდა მისი სახელი). მისი სპექტაკლები გამოირჩეოდა ფორმის სიმკვეთრით, ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით, ნაწარმოების ღრმა ფსიქოლოგიური წვდომით. მისი ხელოვნება ათეული წლების მანძილზე მსოფლიო თეატრალური ხელოვნების ყურადღების ცენტრში იყო. მის მიერ დადგმული სპექტაკლებიდან გამოირჩევა ვსევოლოდ ვიშნევსკის „ოპტიმისტური ტრაგედია", ალექსანდრე ვოლოდინის „ჩემი უფროსი და", „ხუთი საღამო", გილერმე ფიგეირედოს „მელა და ყურძენი", ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი", თედორე დოსტოევსკის „იდიოტი", ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა", ლევ ტოლსტოის „ცხენის ისტორია" და სხვა. თბილისში არის გიორგი ტოვსტონოგოვის ქუჩა. 

გიორგი ტოვსტონოგოვი 1964 წელს აირჩიეს რუსეთის ფედერაციის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირის პრეზიდიუმის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. იყო სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს მე-7 და მე-8 მოწვევის დეპუტატი (1966, 1970).

გიორგი ტოვსტონოგოვი გარდაიცვალა 1989 წლის 23 მაისს, გულის შეტევით. დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრის ტიხვინის სასაფლაოზე, ხელოვნების ოსტატთა ნეკროპოლში.

გიორგი ტოვსტონოგოვის საფლავი

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1950 — სტალინური პრემია
* 1952 — სტალინური პრემია
* 1957 — სსრკ სახალხო არტისტი
* 1958 — ლენინური პრემია
* 1968 — სსრკ სახელმწიფო პრემია
* 1974 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1978 — სსრკ სახელმწიფო პრემია
* 1983 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
* 1983 — სოციალისტური შრომის გმირი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი ტოვსტონოგოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* გიორგი ტოვსტონოგოვი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ჩარლზ დარვინი 1868 წელს
**დარვინიზმი** — ორგანული სამყაროს ევოლუციის (ისტორიული განვითარების) მატერიალისტური თეორია, რომელიც დაფუძნებულია ჩარლზ დარვინის მოძღვრებაზე. შეისწავლის ორგანული სამყაროს ევოლუციის მოვლენებს, მიზეზებს, გზებს, კანონზომიერებებს და მართვის ხერხებს. საკუთარი დაკვირვებების, თავისი დროის მეცნიერული ცოდნისა და სელექციის მიღწევათა განზოგადების საფუძველზე ჩარლ დარვინმა 1837-1858 წლებში ჩამოაყალიბა მოძღვრება ბუნებრივი გადარჩევის გზით მცენარეთა და ცხოველთა ახალი ფორმების წარმოშობის შესახებ. დარვინის თეორია გადმოცემულია მის უმთავრეს თხზულებაში „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაში" (1859). თავისი შეხედულებები დარვინმა სხვა თხზულებებშიც განავითარა. დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, დარვინიზმი საკმაოდ სწრაფად დამკვიდრდა მეცნიერებაში და საფუძვლად დაედო თანამედროვე ბიოლოგიას. დარვინიზმის გავრცელებასა და განმტკიცებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვით ა. უოლესს, ტ. ჰაქსლის, ე. ჰეკელს, კ. ტიმირიაზევს, ვ. კოვალევსკის, ა. კოვალევსკის და სხვებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 384.
**სოლენტინამეს კუნძულები** (ესპ. Solentiname) — არქიპელაგი ნიკარაგუის ტბის სამხრეთ ნაწილში, ნიკარაგუაში, რიო სან ხუანის დეპარტამენტში. ის შედგება ოთხი დიდი კუნძულისაგან, რომელნიც თითოეული რამდენიმე კილომეტრისაა, და 32 პატარა კუნძულისაგან. დიდი კუნძულების სახელებია (დასავლეთიდან სამხრეთის მიმართულებით): **მანკარონსიტო**, **მანკარონი**, **სან ფერნანდო** და **ლა ვენადა**. რაც შეეხება პატარა კუნძულებს მათ კლდოვანი კონცხები აქვთ, სადაც თავს აფარებენ წყლის ფრინველები. კუნძულები ვულკანური წარმოშობისაა. ყველაზე მაღალი წერტილი კუნძულებზე მდებარეობს კუნძულ მანკარონზე ზღვის დონიდან 257 მეტრ სიმაღლეზე. სოლენტინამეს კუნძულები არის ეროვნული ძეგლი. ისინი ნიკარაგუის დაცულ ტერიტორიებში არის გაერთიანებული.

სახელწოდება
-----------

საკამათოა თავად კუნძულის სახელწოდების წარმომავლობა. ერთი მოსაზრებით სახელი მომდინარეობს ნაუატის სიტყვიდან, რაც უნდა ნიშნავდეს "მწყერების საბუდარი". მეორე მოსაზრებით, გასაღები არის ნაუატის სიტყვა *Celentinametl*, რაც ნიშნავდა "უამრავი სტუმრის ადგილი".

აღწერა
------

არქიპელაგი ტროპიკული ბუნებითაა დაფარული. აქ ხარობს ტროპიკული ხეები, კლიმატი გარდამავალია სველიდან მშრალისკენ. არქიპელაგი არის საბინადრო არაერთი ფერადი ჩიტისა, მათ შორისაა თუთიყუშისნაირნი და ტუკანისებრნი. საერთო ჯამში კი მათი რიცხვი 76 აღწევს. კუნძულის წყლები მდიდარია თევზით. ლა ვენადას კუნძული ცნობილია თავისი ირმებით, რომლებსაც უწოდებენ *venado* (ესპანურად-ირემი). ნალექების წლიური რაოდენობა კუნძულებზე აღწევს 1400 დან 1800 მმ-ს. ნალექები ძირითადად მაისიდან დეკემბრამდე მოდის. საშუალო ტემპერატურა არის 26 °C.

სოლენტინამეს კუნძულები
კუნძულების მშვიდი და მრავადფერადი გარემო თავის ნაპირებთან იზიდავს მხატვრებსა და ხელოვანებს. არქიპელაგის მოსახლეობა 1000 კაცს აღწევს, ხოლო მისი ფართობი 38 კმ²-ს შეადგენს. ფუფუნების თანამედროვე საგნები, როგორიცაა ელექტრობა და მილსადენი, იშვიათობაა კუნძულზე.

სოლენტინამეს კუნძულები
მანკარონი არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულია. ეს ის ადგილია, სადაც აღმოჩნდა მღვდლისა და პოეტის ერნესტო კარდენალის ისტორიული მრევლი. მამა კარდენალი კუნძულზე 1966 წელს ჩავიდა. 1970-იან წლებში დააარსა ხელოვანთა თემი, რომელიც დღემდე არსებობს. საზოგადოება განვითარდა თავისი პრიმიტივიზმით, რომელიც დაფუძნებული იყო ადგილობრივ ხალხურ ფორმებზე.

იქვე არის გალერეა, სადაც მხატვრები და ოსტატები გამოფენენ თავიანთ ნაშრომებს: ნახატებს, მოძრავ ქანდაკებებს, ამოკვეთილს ადგილობრივ მცენარე ბალსაზე.

გარდა ამისა, სოლენტინამეს კუნძულები არის ობიექტი ეკოტურიზმისა. თუმცა ისინი ჯერ კიდივ არ არის დაფასებული რიგიანად. კუნძულებზე მხოლოდ სამი სასტუმროა და ორი მათგანი ახალი გახსნილი. იქვე არის მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ძეგლები (სან ფერნანდოს ნახატები), ლოს გუატუსოს თავშესაფარი, 400 კმ²-ის ფართობის მდინარის გასწვრივ არსებული ჭაობი. არქიპელაგი არის რეპტილიებისა და მაიმუნების სახლი.

კუნძულების სამეურნეო საქმიანობის პროდუქტი არის ავოკადო, ბამბა, ჯუნჯუთი, სიმინდი, ყავა და კაკაო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სოლენტინამეს გრავიურები დაარქივებული 2009-04-08 საიტზე Wayback Machine.
* სოლენტინამეს ნახატები დაარქივებული 2014-07-18 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დოლი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

დოლი
**დოლი** — ქართული დასარტყმელი საკრავი. დოლი გავრცელებულია საქართველოს ბარის კუთხეებში. დოლი წარმოადგენს ხის პატარა ცილინდრულ კორპუსს, რომლის ორივე მხარეზე გადაკრულია ტყავი. ტყავი დამაგრებულია თასმებით და მასში გაყრილია რკინის რგოლები, რომლებითაც იჭიმება ტყავი. დოლის სიმაღლე ისე შეეფარდება ჟღერადი ზედაპირის დიამეტრს, როგორც 3:1. დოლზე (უფრო მეტად) უკრავენ ხელებით ან ჯოხებით. ზოგჯერ ჯოხს გაგანიერებული ბოლო აქვს. დოლი უჭირავთ მარცხენა იღლიის ქვეშ ან ჩამოკიდებული აქვთ. უკრავენ მჯდომარე მდგომარეობაში. ზოგჯერ მედოლე თვითონაც ცეკვავს. დოლზე ჯოხებით დაკვრისას, ერთი ჯოხით ურტყამენ ცალ მხარეს (ტყავზე), მეორეთი — მეორე მხარეს. ჯოხებს აქვთ ყულფები, რომლებითაც ჯოხები შემსრულებელს ხელებზე აქვს მიმაგრებული. დოლზე მიიღწევა ტრელები, ტრემოლო, ფორშლაკები. როდესაც ფორტეს ეფექტის მიღწევა სურთ, უკრავენ შუა ადგილას, ხოლო პიანოს დროს — დოლის ნაპირებზე. დოლის კორპუსი კეთდება ხისაგან. მისცემენ ცილინდრის ფორმას და გადააკრავენ ტყავს, რომელსაც ამაგრებენ თოკით ან თასმით. დოლზე უკრავენ ძირითადად მამაკაცები; ცეკვის დროს დოლი ხაზს უსვამს ცეკვის რიტმს. დოლთან ერთად ხშირად ხდება სხვა ერთი რომელიმე საკრავის გაერთიანება ანსამბლად, მაგალითად ჩონგურის ან ჭიბონის, ზურნის, დუდუკების და იშვიათად სალამურის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა", თბ. 1970

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ხალხური საკრავები |
| --- |
|  |
| სიმებიანი | 
* ფანდური
* ჩონგური
* ჭუნირი
* ჭიანური
* ჩანგი
* აბხარცა
 |
|  |
| ჩასაბერი | 
* სალამური
* ბუკი
* ლარჭემი
* სოინარი
* დუდუკი
* ზურნა
* გუდასტვირი
* ჭიბონი
* პილილი
* ქართული გარმონი
 |
|  |
| დასარტყმელი | 
* დოლი
* დიპლიპიტო
* დაირა
* წინწილა
 |

 |
კონსტანტინე დიდის მიერ მოჭრილი სოლიდუსი
**სოლიდუსი** (ლათ:*Solidus - მყარი, მტკიცე, მასიური*) — რომაული ოქროს მონეტა. მისი წონა შეადგენდა 4,5 გრ. სუფთა ოქროს. მისი მოჭრა უკავშირდება რომის იმპერატორ კონსტანტინე დიდს. მოიჭრა 309 წელს. თავდაპირველად მიმოიქცეოდა იმპერიის დასავლეთ ნაწილში, 324 წლიდან გავრცელდა მთელს იმპერიაში. მან შეცვალა ძველი რომაული მონეტა აურეუსი, რომელიც მიმოქცევაში იყო თითქმის 500 წელი.  
 სოლიდუსის ბერძნული დასახელებაა **"ნომიზმა"**, ევროპაში მას უფრო იცნობდნენ **"ბეზანტი"**-ს სახელით. ის ხანგრძლივი დროის განმავლობაში წარმოადგენდა რომის იმპერიის, ხოლო შემდგომში ბიზანტიის, ძირითად მონეტას და ფულად-საანგარიშსწორებო ერთეულს.   
 მიმოქცევაში იყო ასევე ოქროს მონეტები 1/2 სოლიდუსის (**"სემისისი"**) და 1/3 სოლიდუსის (**"ტრემისისი"**) ღირებულებით.  
 სოლიდუსი პოპულარული იყო მთელს მაშინდელ მსოფლიოში. ეს გამოწვეული იყო ბიზანტიის ბიუჯეტის სიმყარით. "ბიზანტიის ბიუჯეტს, რომლის პრეცედენტიც დღემდე არ არსებობს, მხოლოდ წმინდა ოქროს ზოდებით ითვლიდნენ"[1].  
 სოლიდუსი წარმოადგენდა მაშინდელი ევროპის მატერიალური, მოძრავი, სიმდიდრის უდიდეს ნაწილს. თავისი მნიშვნელობით და მსყდველუნარიანობაით, გაცილებით აღემატებოდა დღევანდელი მნიშვნელობით აშშ დოლარს. "ისტორიკოსები აღნიშნავენ  ბეზანტის მაღალ მსყიდველუნარიანობას ბენიამინ ტუდელელისა და ვენეციელი ვაჭრების ჩანაწერების მიხედვით"[2].  
 სოლიდუსი (ნუმიზმა) მიმოქცევაში იყო იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის მიერ განხორციელებულ რეფორმამდე (1092), როდესაც მიმოქცევაში შემოვიდა პერპერა.

ლიტერატურა
----------

* *ვ.ასათიანი, ბიზანტიური ცივილიზაცია, თბ. 2006, გვ.100-108*

სქოლიო
------

1. ↑  *ვ.ასათიანი, ბიზანტიური ცივილიზაცია, თბილისი,2006, გვ.100*
2. ↑  *ვ.ასათიანი, ბიზანტიური ცივილიზაცია, თბილისი,2006, გვ.104*
**გულნარა აბულაძე** (დ. 1949) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

იყო ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ასპირანტი პათოფიზიოლოგიისა და პათანატომიის სპეციალობით 1962–1965 წლებში, ხოლო 1967–1977 წლებში ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის გულის ქირურგიის განყოფილების თერაპევტი. უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, წამყვანი მეცნიერ–თანამშრომელი 1967–1978 წლებში; 1979 წელს მოსკოვში ბაკულევის სახელობის გულ-სისხლძარღვთა ინსტიტუტში გაიარა სადოქტორო დისერტაციის აპრობაცია: "შეუღლებული რევმატიული მანკების ჰემოდინამიკური და მიოკარდიუმის შეკუმშვითი უნარის ცვლილებები". აკად. მ. წინამძღვრიშვილის სახელობის კარდიოლოგიის ინსტიტუტის გულის რიტმისა და გამტარებლობის დარღვევის სამსახურის ხელმძღვანელი; ეწევა სამეცნიერო-პრაქტიკულ მოღვაწეობას საერო სამედიცინო ინსტიტუტში, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და სამედიცინო ინსტიტუტ "ვითაში". უმაღლესი კატეგორიის სერთიფიცირებული ექიმი; საერთაშორისო კონგრესების ორგანიზატორი. ავტორია სახელმძღვანელოების, გაიდლაინებისა და 72 სამეცნიერო ნაშრომისა გულის შეძენილი მანკების, პათოფიზიოლგიისა, გულის უკმარისობის არითმიის აქტუალურ პრობლემებზე; არის რამდენიმე ევროპული პროგრამის კოორდინატორი. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია: "წინამდებარე ჯირკვლის მორფო-ჰისტოქიმიური თავისებურებანი". დაიცვა 1967 წელს საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "წინამდებარე ჯირკვლის მორფო–ჰისტოქიმიური თავისებულებანი".

ბიბლიოგრაფია
------------

* გულის არითმიები : განვითარების მექანიზმები, დიაგნოსტიკა, მკურნალობა, თბ. 2013, ISBN 978-9941-0-5478-5
* გულის რითმის დარღვევათა დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, თბ. 2012, ISBN 978-9941-0-4194-5

ლიტერატურა
----------

* თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გულნარა აბულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
**სიდნი ლუმეტი** (ინგლ. Sidney Lumet; დ. 25 ივნისი, 1924, ფილადელფია — გ. 9 აპრილი, 2011, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარისტი, და პროდიუსერი. გადაღებული აქვს 50-ზე მეტი ფილმი. ლუმეტის ფილმებში მონაწილე მსახიობებმა ჯამში ოსკარის 18 ნომინაცია მოიპოვეს. მისი ყველაზე ცნობილი ფილმებია „12 განრისხებული მამაკაცი" და „ქსელი".

ბიოგრაფია
---------

სიდ­ნი ლუ­მე­ტი 1924 წელს ფი­ლა­დელ­ფი­ა­ში, ებ­რა­უ­ლი თე­ატ­რის მსა­ხი­ობ­თა ოჯახ­ში და­ი­ბა­და. 4 წლის ასა­კი­დან სცე­ნა­ზე იდ­გა, მო­ნა­წი­ლე­ობ­და რა­დი­ო­დად­გ­მებ­ში, 30-იანი წლე­ბის ბო­ლო­დან კი ბროდ­ვე­ის სცე­ნა­ზე გა­და­ი­ნაც­ვ­ლა. 50-იანი წლე­ბი­დან სიდ­ნი ლუ­მე­ტი ტე­ლე­არხ „CBS"-ის სა­ტე­ლე­ვი­ზიო ფილ­მე­ბის რე­ჟი­სო­რად მუ­შა­ობ­და. ტელევიზიაში მან 10 წელი იმუშავა, შემდეგ კი კინემატოგრაფიაში გადავიდა. მისი კინოკარიერა დაიწყო ფილმით „12 განრისხებული მამაკაცი". ეს იყო დაძაბული და კლაუსტროფობიული დრამა ნაფიცი მსაჯულების შესახებ, რომელმაც რეჟისორს ოსკარის პირველი ნომინაცია მოუტანა. ამის შემდეგ მან კიდევ ოთხი ნომინაცია მიიღო, თუმცა ვერცერთხელ გახდა გამარჯვებული.

60-იან წლებში ლუმეტმა მყარად დაიმკვიდრა თავი ჰოლივუდში როგორც ერთ-ერთმა წამყვანმა რეჟისორმა. 1964 წელს როდ სტაიგერმა მიიღო ნომინაცია მამაკაცის მთავარი როლისათვის ლუმეტის ფილმში „მევახშე", შემდეგ კი ლუმეტმა გადაიღო ორი ფილმი შონ კონერით მთავარ როლში „ბორცვი" და „ანდერსონის ჩანაწერები". 70-იანი წლებიდან ლუმეტმა დაიწყო თანამშრომლობა ალ პაჩინოსთან. ლუმეტმა ის გადაიღო ფილმებში „სერპიკო" და „ძაღლური შუადღე". ფილ­მი რე­ა­ლურ ამ­ბავ­ზეა გა­და­ღე­ბუ­ლი და ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ერ­თ­ს­ქე­სი­ან ქორ­წი­ნე­ბა­ს ეხება. 1974 შემდეგ წელს ლუმეტმა გადაიღო აგატა კრისტის მოთხრობის „მკვლელობა აღმოსავლეთის ექსპრესში" ეკრანიზაცია, რომელმაც ოსკარის 6 ნომინაცია დაიმსახურა.

1976 წელს გამოვიდა „ქსელი", სატირული ფილმი ტელევიზიის შესახებ. ფილმმა ოსკარის 10 ნომინაცია მოიპოვა. 1981 წელს გადაიღო ფილმი „ქალაქის უფლისწული", 1982 წელს კი - „ვერდიქტი, ხოლო 1990 წელს „კითხვები და პასუხები", ფილმი კორუმპირებულ დეტექტივებზე, 1996 წელს კი კომედია „ინტენსიური თერაპია".

2005 წელს ამერიის კინოაკა­დე­მი­ამ სა­პა­ტიო ოს­კა­რი გა­დას­ცა. ლუმეტის უკანასკნელი ფილმი იყო 2007 წელს გამოსული კრიმინალური ტრაგედია „სანამ ეშმაკი გაიგებს რომ მკვდარი ხარ". ლუმეტი 2011 წლის 9 აპრილს, 86 წლის ასაკში ლიმფომისაგან გარდაიცვალა.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1957 - 12 განრისხებული მამაკაცი *(12 Angry Men)*
* 1962 - გრძელი დღე ღამდება *(Long Day's Journey Into Night)*
* 1964 - მევახშე *(The Pawnbroker)*
* 1965 - ბორცვი *(The Hill)*
* 1971 - ანდერსონის ჩანაწერები *(The Anderson Tapes)*
* 1973 - სერპიკო *(Serpico)*
* 1974 - მკვლელობა აღმოსავლეთის ექსპრესში *(Murder on the Orient Express)*
* 1975 - ძაღლური შუადღე *(Dog Day Afternoon)*
* 1976 - ქსელი *(Network)*
* 1977 - ეკვუსი *(Equus)*
* 1981 - ქალაქის უფლისწული *(Prince of the City)*
* 1982 - ვერდიქტი *(The Verdict)*
* 1990 - კითხვები და პასუხები *(Q & A)*
* 1997 - ინტენსიური თერაპია *(Critical Care)*
* 2007 - სანამ ეშმაკი გაიგებს, რომ მკვდარი ხარ *(Before the Devil Knows You're Dead)*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სიდნი ლუმეტი"** ვიკისაწყობში.
* სიდნი ლუმეტი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* სიდნი ჟურნალი „ტაბულა" ხუთშაბათი, 14 აპრილი, 2011
**გულწითელა** (ლათ. Erithacus rubecula) — ფრინველი მემატლიასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 15–16 სმ, წონა 16–18 გრამი. გავრცელებულია ევროპაში, სპორადულად აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება როგორც მობინადრე ფრინველი, ვრცელდება ზღვის დონიდან 1800 მეტრამდე. უდეს იკეთებს მიწაზე, კუნძებზე, იშვიათად ფუღუროში, წაქცეული ხეების ქვეშ. დებს 4–7 (ჩვეულებრივ 5–6) კვერცხს, კრუხობს 13–14 დღე. ბარტყებს ჩეკს ზაფხულში. ფრთხილი ფრინველია, საკვებს ხტუნვა-ხტუნვით დაეძებს. იკვებება მწერებით, ლოქორებით, ჭიებითა და სხვა უხერხემლოებით, ბალახის თესლით და კენკრით. საქართველოში გვხვდება როგორც მობუდარი გადამფრენი ფორმა, ამასთან, ქვესახეობებიდან კავკასიონისათვის დამახასიათებელია კავკასიური გულწითელა (ლათ. Erithacus rubecula caucasicus), ხოლო მცირე კავკასიონისათვის — ირანული ქვესახეობა — ჰირკანული გულწითელა (Erithacus rubecula hyrcanus), მიმოფრენისას გვხვდება ჩვეულებრივი გულწითელა (ლათ. Erithacus rubecula rubecula).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 306.
* *ჟორდანია რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 200.
**დოლმენური კულტურა** — დოლმენური დასაკრძალავი ნაგებობები კავკასიის ბრინჯაოს ხანის კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია, რომელსაც უკავია ჩრდილოეთ კავკასიის უკიდურესი დასავლეთი ნაწილი და შავიზღვისპირეთის საშუალებით სამხრეთ კავკასიაში კოდორის ხეობამდე აღწევს, თითო-ოროლა ძეგლი კი მის სამხრეთითაც გვხვდება.

პროტოკოლხური კულტურის ანალიზის დროს ცხადი ხდება, რომ აღმოსავლეთ ევროპისა და და სამხრეთ კავკასიის კულტურებს შორის კავშირი ინტენსიურია და ტრადიციულად ვითარდებოდა თითქმის ათასი წლის განმავლობაში. 
კავკასიის დოლმენური სამარხები მეცნიერების ყურადღების სფეროში მოექცა XIX საუკუნის დასაწყისიდან და დღემდე არ შენელებულა მათ მიმართ ინტერესი.

დოლმენებში გავრცელების ზონაა ძირითადად კავკასიონის ქედის დასავლეთი ნაწილის ფერდები- როგორც ჩრდილოეთით, ისე სამხრეთით. სიგრძივ ისინი განფენილია 480 კილომეტრის, ხოლო სიგანით 30-75 კილომეტრის მანზილზე. ისინი გვხვდება მაღალმთიან ზონაშიც, მაგრამ ძირითადად მთისწინეთშია განლაგებული. დოლმენებში დასაკრძალი რიტუალის აღდგენა ძნელია. როგორც წესი, მიცვალებულები კიდურებმოხრილია დაკრძალული, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. ფიქრობენ, რომ დოლმენებში მიცვალებულები მჯდომარე პოზაშიც იმარხებოდნენ. შესაძლოა, დოლმენებში მეორადი დაკრძალვის შემთხვევებიც იყოს. 

დოლმენებში გამოყენებაზე დროს დიდი მონაკვეთის განმავლობაში მიუთითებს ის, რომ აქ ადამიანთა ჩოჩხები ფენებად, იარუსებათ არის განლაგებული. 
დოლმენურ სამარხებში ინვენტარი მცირე რაოდენობით არის აღმოჩენილი. დოლმენებში აღმოჩენილია აგრეთვე ბრინჯაოს სამეურნეო იარაღები, შუბისპირები, კაუჭები, ქვის მძივები, ისრისპირები, და სხვა. 

მრავალი მეცნიერი ფიქრობს, რომ დოლმენური კულტურა კავკასიის დასავლეთ ნაწილში შავი ზღვის გადაღმა ტერიტორიიდან შეიძლება იყოს შემოტანილი, ვინაიდან ამგვარი სამარხეული ნაგებობები ევროპისა და აფრიკის საკმაოდ დიდ ტერიტორიებზეა გავრცელებული. ზოგი მეცნიერი კი დოლმენების გაჩენას კავკასიაში ადგილობრივი ტომების დამსახურებად თვლის.

დოლმენური კულტურის მატარებელი ტომები, რომლებიც თითქმის ათასი წლის განმავლობაში სახლობდნენ შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ერთ-ერთ უმთავრეს ტრანსკავკასიურ საგზაო მაგისტრალზე , რომელიც სამხრეთ კავკასიას აკავშირებდა ევროპასთან, გენეტიკურად და კულტურულად მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებულნი ევროპულ ცივილიზაციებთან, რაც დასაშვებად ხდის ვივარაუდოთ, რომ მათ, შესაძლოა, ხელი შეეწყოთ სამხრეთ კავკასიის კულტურებისათვის ამ მიმართულებით თავისი სასიცოცხლო ინტერესების განსახორციელებლად.

ლიტერატურა
----------

* Kote Pitskhelauri, kaukasien und seine nachbarn im VI.-II jt.V.chr. Tübingen-Tbilisi, 2018, გვ. 184-186.
კარგად ჩანს ერთ-ერთი პლაჟის თავზე ჩამოწოლილი ტერასები — სოლიფლუქცია.
სოლიფლუქცია აშშ-ში
**სოლიფლუქცია** (ლათ. solum — ნიადაგი, მიწა და fluctio — ამოწურვა) — დანესტიანებული ნიადაგისა და წვრილდისპერსიული გრუნტის ნელი ბლანტ-პლასტიკური გადაადგილება ფერდობზე მათი შენაცვლებითი ჩაყინვის, გალღობისა და სიმძიმის ძალის მოქმედებით. იწყება დამრეც ფერდობზე 2–3°-დან, მეტად აქტიურია ციცაბო კალთებზე 8–15°-მდე, დიდ დახრილობაზე ზოგჯერ გადადის მეწყრულ პროცესებში. გადაადგილება მიმდინარეობს ჯერ კიდევ გაულღობელი საფუძველის, ყინულით შეცემენტებულ მზრალ ზედაპირზე. სოლიფლუქციას ხელს უწყობს აქტიური თოვლდნობა და ძლიერი თავსხმა, რასაც მოჰყვება კალთებზე ნიადაგისა და გრუნტის მდგრადობის შემცირება. მასალის გადაადგილების სიჩქარე რამდენიმე სმ-იდან რამდენიმე მ-მდეა წელიწადში.

სოლიფლუქცია ვითარდება უმეტესწილად ტყის ზედა საზღვრის ზემოთ და წარმოშობს მზრალი რელიეფის სპეციფიკურ ფორმებს — ტერასებს, ზვინულებს, სერებსა და სხვა, რომლებსაც გეგმაში ხშირად ენისებრი ფორმა აქვთ.

ეგზოგენურ პროცესებთან კომპლექსში სოლიფლუქცია ქმნის რელიეფის მრავალ ფორმას: კურუმებს, ქვიურ გირლანდებსა და სხვა. სოლიფლუქცია ძირითადად გავრცელებულია მრავალწლოვანმზრალი ქანების არეებში (განსაკუთრებით პოლარულ და პოლარეთისპირა ურალში, ჩუკოტკის ნახევარკუნძულზე, ალასკაზე, შპიცბერგენზე, პამირის, ტიან-შანის, ალთაის მაღალმთიანეთში, ციმბირის სამხრეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთებსა და სხვა), ლოკალურად გვხვდება სეზონური ჩაყინვის არეებში.

სოლიფლუქციის შედეგად წარმოქმნილი სხვადასხვა სახის სპეციფიკური ფორმებია: სოლიფლუქციური ხეობა (მცირე ზომის ხეობა, რომელიც წარმოიქმნება სოლიფლუქციური ნაკადის შედეგად); სოლიფლუქციური ზოლი (გრუნტის ზოლისებრი ფორმა; მისი სიგრძე 20 მ და მეტს აღწევს); სოლიფლუქციური ზვინული (ზვინული, რომელიც აგებულია ფხვიერი ქანებით); სოლიფლუქციური ტერასები (საფეხურებისებური წარმონაქმნები ფერდობებზე); სოლიფლუქციური ნაპირი (ნაპირი, რომელიც აგებულია მზრალი თიხოვანი დანალექებით); სოლიფლუქციური კონუსი (აკუმულაციური ტიპის კონუსი, რომელიც წარმოიქმნება კალთების ქვედა ნაწილში); სოლიფლუქციური ნაკადი (ნელი სოლიფლუქციის შედეგად განვითარებული ფორმა); სოლიფლუქციური რელიეფი (რელიეფის ტიპი, რომელიც წარმოიქმნება სოლიფლუქციის შედეგად); სოლიფლუქციური ფერდობი (ნარნარად დაწვენილი ფერდობი, რომლის დახრილობა უდრის 2–25°-ს), სოლიფლუქციური შლეიფი (გეგმაში ტრაპეციის ფორმის დახრილი ზედაპირი;) სოლიფლუქციური ენა (იზოლირებული ენისებრი შვერილი, რომლის სიგრძე 150 მ, ხოლო სიგანე 25 მ აღწევს).

კალთებზე ტექნოგენური მოქმედებების შედეგად სოლიფლუქცია ჩვეულებრივ აქტიურდება, ნელი ფორმიდან სწრაფ ფორმაში გადადის ან ხელახლა წარმოიქმნება. სოლიფლუქციის შესაძლებლობა აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნას მშენებლობის დროს და ამ რეგიონებში მიწების სამეურნეო გამოყენებისას. ტერმინი „სოლიფლუქცია" შემოიტანა იოჰან გუნარ ანდერსონმა 1906 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Solifluction | Encyclopedia Britannica
2. 1 2 3  Солифлюкция | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-12-06. ციტირების თარიღი: 2021-02-16.
3. ↑  Ахромеев Л.М. Геоморфологический словарь-справочник. БГУ, Брянск, 2002 г. 320 стр.
4. ↑  Жигарев Л. A. Причины и механизм развития солифлюкции, M. 1967.
5. ↑  French, Hugh M. (2007). "Azonal Processes and Landforms". The Periglacial Environment (3rd ed.). pp. 225–26.
**საუკუნო ზავი** (ბერძ. ἀπέραντος εἰρήνη; სპარს. صلح دائمی;) — სამშვიდობო ხელშეკრულება ბიზანტიის იმპერიასა და სასანიდურ ირანს შორის. დაიდო იმპერატორ იუსტინიანე I-სა და შაჰინშაჰ ხოსრო I-ს შორის. ირანში არასტაბილური მდგომარეობით ბიზანტიელებმა ისარგებლეს და დაიბრუნეს 506 წელს წართმეული ტერიტორიები მესოპოტამიასა და კავკასიაში. 532 წელს, ირანის ტახტზე ასული შაჰი, ხოსრო ანუშირვანი იძულებული გახდა ბიზანტიელებთან დაწყებული დამამცირებელი ომის შესაწყვეტად ირანისთვის არახელსაყრელი პირობებით დაედო „საუკუნო ზავი". მიუხედავად ამისა, სპარსელებმა მალევე განაახლეს ომი ბიზანტიასთან, 540 წელს შეიჭრნენ სირიაში და აიღეს ქალაქი ანტიოქია. მოგვიანებით, 562 წელს იმპერიებს შორის დაიდო მორიგი „საუკუნო ზავი" დარას ზავის სახელწოდებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია

ლიტერატურა
----------

* Greatrex, Geoffrey; Lieu, Samuel N. C. (2002). *The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (Part II, 363–630 AD)*. New York, New York and London, United Kingdom:  Routledge (Taylor & Francis). ISBN 0-415-14687-9.
* (2005) *The Cambridge Companion to the Age of Justinian*. Cambridge, United Kingdom:  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81746-2.
**სიფონოფორები** (ლათ. Siphonophora) — ნაწლავღრუიანი ცხოველების ქვეკლასი ჰიდროიდულთა კლასისა. მათი სხეული, რომლის სიგრძე მერყეობს 1 სმ-დან 3 მ, გამჭვირვალე და უფერულია. მხოლოდ ზოგიერთს აქვს კაშკაშა შეფერილობა. სიფონოფორები ქმნიან პოლიმორფულ კოლონიებს, რომელთა ცალკეულ ინდივიდებს — პოლიპებსა და მედუზებს — სხვადასხვაგვარი აგებულება აქვთ და კოლონიის ორგანოებად არიან გადაქცეული. მეტწილად წვეროზე აქვთ საცურავი ბუშტი (პნევმატოფორი), რომელიც აირითაა გავსებული. ზოგიერთი წარმოადგენს „მოცურავე ზარს" (ნექტოფორს), რომლის შეკუმშვისა და გაფართოების შედეგად სიფონოფორების კოლონია გადაადგილდება. მკვებავი პოიპების (გასტროზოიდების) მეშვეობით სიფონოფორები მოიპოვებენ და ინელებენ საკვებს. არიან აგრეთვე სასქესო ინდივიდები (გონოზოიდები) და სხვა. სიფონოფორები მრავლდებიან სქესობრივად. წყალში თავისუფლად მცურავი ლარვის დაკვირტვის შედეგად წარმოიქმნება კოლონია. ცნობილია 250-მდე სახეობა, რომლებიც ძირითადად ტროპიკულ წყლებშია გავრცელებული.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 406.
**გუარამ III**, გუარამიდების დინასტიიდან, იყო ქართლის წარმომადგენელი ერისმთავარი (ქართლი, აღმოსავლეთ საქართველო) დაახლოებით 693-დან 748 წლამდე.

გუარამ III-ეს მიენიჭა კუროპალატის ბიზანტიური ტიტული, და ამ გზით, მას უნდა შეეცვალა მისი მამა ან პაპა გუარამ II 693 წლამდე ცოტა ხნით ადრე, სანამ აჯანყებული ხალიფატი ბაზანტიელებს განდევნიდა კავკასიის რეგიონიდან.

დაახ. 800 წლის ფსევრო-ჯუანშერის ქრონიკებში ასევე მოიხსენიებიან ერისმთავრები მირი, არჩილი, და ამ უკანასკნელის ძეები – იოვანე და ჯუანშერი – ამ პერიოდში. თუმცა, ამ პირთაგან არცერთი არ ყოფილა ქართლის წარმომადგენელი ერისმთავარი, არამედ კახეთის პროვინციელი მმართველები აღმოსავლეთში.

გუარამ III-ეს ჰყავდა შვილი სახელად ასევე გუარამი (ან გურგენი, მომავალი გუარამ IV), და ორი ანონიმური ასული, ერთი მათგანი დაქორწინდა ხოსროიდ უფლისწულ არჩილზე, მეორე – ბაგრატიდ უფლისწულ ვასაკზე. მისი ძე, გუარამი/გურგენი დაქორწინებულ იქნა ნერსიანიდ პრინცესაზე, ადარნასე III-ის ქალიშვილზე, და ეყოლა ძე, სტეფანოზი.

სქოლიო
------

1. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*, p. 27. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
2. ↑  Rapp, Stephen H. (2003), *Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts*, p. 383. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
3. ↑  Rapp, Stephen H. (2003), *Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts*, p. 375. Peeters Bvba, ISBN 90-429-1318-5.

|
|  |
|
| წინამორბედი:გუარამ II | **ქართლის ერისმთავარი**~693–~748 | შემდეგი:ადარნასე III |
**სტეფან (სტეპან) ვასილის ძე ტურჩაკი** (უკრ: *Степан (Стефан) Васильович Турчак*; დ. 28 თებერვალი, 1938 ― 23 ოქტომბერი, 1988) ― უკრაინელი საბჭოთა დირიჟორი, პედაგოგი, სოციალისტური შრომის გმირი (1988), საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკათა კავშირის სახალხო არტისტი (1977), უსსრ-ის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემიისა (1980) და საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო პრემიის (1973) ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

სტეფან ტურჩაკი 1938 წლის 28 თებერვალს სოფელ მაცკოვიჩში (ფშემისლის მახლობლად, პოლონეთი) დაიბადა. ბავშვობის წლები დუბლიანში გაატარა. 1955 წელს ლვოვის ფილარეტ კოლესას სახელობის მუსიკალური-პედაგოგიური სასწავლებელი დაამთავრა. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სოკალის პედაგოგიურ სასწავლებელში მუსიკისა და სიმღერის მასწავლებლად მუშაობდა.

1957 წელს ჩაირიცხა ლვოვის მიკოლა ლისენკოს სახელობის კონსერვატორიაში, ნიკოლაი კოლესას სადირიჟორო კლასში, რომელიც 1962 წელს დაამთავრა. სწავლის პერიოდში, 1960-1962 წლებში ლვოვის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი იყო. 1962 წელს კიევში გადავიდა. 

1966 წლიდან კიევის კონსერვატორიაში სიმფონიური ორკესტრისა და საოპერო-სიმფონიური სადირიჟორო კათედრის ხელმძღვანელი იყო (1973 წლიდან - დოცენტი, 1986 წლიდან - პროფესორი). გასტროლები ჰქონდა დიდ ბრიტანეთში, იაპონიაში, იტალიაში, ბულგარეთში, პოლონეთში, უნგრეთსა და ესპანეთში.

სტეფან ტურჩაკი 1988 წლის 23 ოქტომბერს (სხვა წყაროებით 23 ნოემბერს) კიევში გარდაიცვალა. დაკრძალულია ბაიკოვის სასაფლაოზე.

ჯილდოები და წოდებები
--------------------

* სოციალისტური შრომის გმირი (1988)
* უსსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1964)
* უსსრ-ის სახალხო არტისტი
* საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1977)
* უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია (1980)
* საქართველოს სსრ-ის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო პრემია (1973)
* ლენინის ორდენი (1988)
* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* ოქტომბრის რევოლუციის ორდნენი
* მედალი „კიევის 1500 წლისთავის ხსოვნისათვის"

სქოლიო
------

1. 1 2  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. ↑  ТУРЧАК в энциклопедии музыки
3. ↑  Герой Соц. Труда Турчак Стефан Васильевич :: Герои страны
გენერალი აკაში გიდაუ ემზადება სეპუკუსთვის 1582 წელს ბატონისთვის ომის წაგების გამო. სეპუკუმდე სასიკვდილო პოემას წერს.
**სეპუკუ** (იაპ. 切腹, „მუცლის-ჭრა") — იაპონური თვითმკვლელობის რიტუალია მუცლის გამოფატვრით. ასევე ცნობილია ტერმინით **ჰარაკირი** (腹切り) და იწერება სეპუკუს შებრუნებული კანჯით. ჰარაკირი იაპონურში უფრო სასაუბრო და ვულგარულ ფორმად ითვლება. სეპუკუს მეშვეობით თვითმკვლელობის პრაქტიკა ბატონის (იერარქიით მაღლა მდგომის) თანდასწრებით ცნობილია, როგორც **ოიბარა** (追腹 ან 追い腹); რიტუალი იგივეა.

სეპუკუ აღმოცენდა შუა საუკუნეებში სამურაებს შორის შინაბრძოლების დროს. ამ ფორმით თვითმკვლელობას მიმართავდნენ დამარცხებული ფეოდალები, რომლებიც სიკვდილს ამჯობინებდნენ ტყვეობას. დროთა განმავლობაში სეპუკუ ჩვეულებად იქცა. განარჩევდნენ ორი სახეობის ჰარაკირს: იძულებითს და ნებაყოფლობითს. იძულებითი 1500-იანი წლებიდან ითვლებოდა სამურაების პრივილეგიად, რაც ჯალათის ხელით დასჯის აცილების საშუალება იყო. ასეთ დროს დამნაშავეს დათქმულ დროსა და ადგილზე, მოხელეების თანდასწრებით უნდა შეესრულებინა რიტუალი.

სეპუკუს ცნობილი შემთხვევები
---------------------------

* ოდა ნობუნაგა (1534–1582)
* ანამი კორეჩიკა (1887–1945)
* იუკიო მიშიმა (1925–1970)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კამიკაძე

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სეპუკუ***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 601.
* Yamamoto Tsunetomo (1979). *Hagakure: The Book of the Samurai*.  Charles E. Tuttle. ISBN 1-84483-594-4.
* Seward, Jack (1968). *Hara-Kiri: Japanese Ritual Suicide*.  Charles E. Tuttle. ISBN 0-8048-0231-9.