**პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი** (პოლ. Korona Królestwa Polskiego; ლათ. Corona Regni Poloniae) — ცნობილი, როგორც **პოლონეთის გვირგვინი**, გვიან შუა საუკუნეებში არსებული პოლონური სამეფო. 1569-1795 წლებში პოლონეთის გვირგვინი შედიოდა პოლონეთ-ლიტვის კავშირში.

მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენები
----------------------------------

 პოლონეთის სამეფოს დროშა XV საუკუნემდე
პოლონეთის სამეფოს ჩამოყალიბება ტრადიციულად თარიღდება 966 წლით, როდესაც მიეშკო I და მისი წარმართული სლავური სამეფო შეუერთდნენ ქრისტიან ევროპას, დააარსეს პოლონეთის სახელმწიფო, პროცესი, რომელიც დაიწყეს პიასტის დინასტიის წარმომადგენლებმა. მისი უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე, პრინცი ბოლესლავ I მამაცი, პოლონეთის ჰერცოგი, გახდა პოლონეთის პირველი გვირგვინიანი მეფე 1025 წელს.

### კრევოს უნია

 მთავარი სტატია: კრევოს უნია.
კრევოს უნია (პოლ. unia w Krewie; ლიეტ. Krėvos sutartis) იყო 1385 წლის 13 აგვისტოს კრევოს ციხეში დადებული საქორწინო შეთანხმებების ერთობლიობა. იაგაილომ დაადასტურა საქორწინო ხელშეკრულებები 1385 წლის 14 აგვისტოს, პოლონეთმა და ლიტვამ შექმნეს კავშირი. შეთანხმებები მოიცავდა ქრისტიანობის მიღებას, მისი მეზობლების მიერ პოლონეთიდან „მოპარული" მიწების დაბრუნებას და *terras suas Lithuaniae et Russiae Coronae Regni Poloniae perpetuo applicare*, პუნქტი, რომელიც ქმნიდა პირად გაერთიანებას. 1386 წლის 15 თებერვალს კრაკოვის ვაველის საკათედრო ტაძარში მონათლვის შემდეგ იაგაილომ ოფიციალურად დაიწყო ვლადისლავის სახელის გამოყენება. მისი ნათლობიდან სამი დღის შემდეგ შედგა ქორწინება იადვიგასა და ვლადისლავ II იაგელოს შორის.

### ლუბლინის უნია

 მთავარი სტატია: ლუბლინის უნია.
 პოლონეთისა და ლიტვის დროშა კონსტანციის საბჭოს ქრონიკაში (1416)
ლუბლინის უნიით (პოლ. unia lubelska; ლიეტ. Liublino unija) შექმნა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ერთიანი სახელმწიფო 1569 წლის 1 ივლისს პოლონეთის გვირგვინსა და ლიტვის დიდ სამთავროს გაერთაინებით. მანამდე პოლონეთის სამეფოსა და ლიტვის დიდ სამთვავროს მხოლოდ პირადი გაერთიანება ჰქონდათ. ლუბლინის კავშირმა გვირგვინის მეფობა არჩევით მონარქიად გადააქცია და დასრულდა იაგელონის დინასტია მას შემდეგ, რაც ანრი დე ვალუა 1573 წლის 16 მაისს მონარქად აირჩიეს.

1574 წლის 30 მაისს, ანრი დე ვალუა საფრანგეთის მეფე გახდა და 1575 წლის 13 თებერვალს საფრანგეთის მეფედ აკურთხეს. მან დატოვა გვირგვინის ტახტი და 1575 წლის 12 მაისს გვირგვინის მეფედ ანა იაგელონი აირჩიეს.

### 1791 წლის კონსტიტუცია

 მთავარი სტატია: 3 მაისის კონსტიტუცია.
 ორიგინალი კონსტიტუციის პირველი გვერდი
*1791 წლის 3 მაისის კონსტიტუცია* არის მეორე უძველესი, დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ისტორიაში და უძველესი დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ევროპაში; უძველესია შეერთებული შტატების კონსტიტუცია. მას ეწოდა *მთავრობის აქტი* (*Ustawa Rządowa*) მისი შემუშავება დაიწყო 1788 წლის 6 ოქტომბერს და გაგრძელდა 32 თვე. სტანისლავ II ავგუსტუსი იყო კონსტიტუციის მთავარი ავტორი და მას სურდა, რომ გვირგვინი ყოფილიყო კონსტიტუციური მონარქია, დიდ ბრიტანეთის მსგავსად. 1791 წლის 3 მაისს შეიკრიბა დიდი სეიმი, წაიკითხეს და მიიღეს ახალი კონსტიტუცია. მან უფლება მისცა ბურჟუაზიას, გამოყო მთავრობის სამი შტო, გააუქმა ლიბერუმ ვეტო და შეაჩერა რეპნინის სეიმის ბოროტად გამოყენება.

ამან პოლონეთი კონსტიტუციურ მონარქიად აქცია და მეფეს, როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურს, თავისი მინისტრთა კაბინეტი მისცა, რომელსაც კანონის მცველებს ეძახდნენ. საკანონმდებლო შტო ორპალატიანი იყო არჩეული სეიმით და დანიშნული სენატი; მეფეს მიეცა სენატში კავშირების გაწყვეტის უფლება, ხოლო სეიმის ხელმძღვანელი იყო სეიმის მარშალი. გვირგვინის ტრიბუნალი, გვირგვინის უმაღლესი სააპელაციო სასამართლო, რეფორმირებული იყო. სეიმი ირჩევდა თავის მოსამართლეებს სეიმის სასამართლოსთვის (გვირგვინის საპარლამენტო სასამართლო).

მთავრობის აქტმა განარისხა ეკატერინე II, რომელიც თვლიდა, რომ პოლონეთს სჭირდებოდა რუსეთის იმპერიის ნებართვა ნებისმიერი პოლიტიკური რეფორმისთვის; იგი ამტკიცებდა, რომ პოლონეთი რადიკალური იაკობინიზმის მსხვერბლი გახდა, რომელიც იმ დროისთვის ცნობილი იყო საფრანგეთში. რუსეთი თანამეგობრობაში შეიჭრა 1792 წელს. კონსტიტუცია მოქმედებდა 19 თვეზე ნაკლები ხნის განმავლობაში; იგი გააუქმა გროდნოს სეიმმა.

პოლიტიკა
--------

 პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი 1635 წელს 
პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის და მისი სამთავროების ადმინისტრაციული რუკა. (განთავსებული ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის თანამედროვე რუკაზე).  **პოლონეთის გვირგვინის სამფლობელოები**  ლიტვის დიდი სამთავრო  პრუსიის საჰერცოგო (ნახევრად დამოუკიდებელი პოლონეთის მოსაკარგავი)  კურლანდიის და ზემგალეს საჰერცოგოები, ლიტვის მოსაკარგავი  ლივონიის საჰერცოგო
პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის შექმნა პოლონეთის სახელმწიფოებრიობისა და ევროპული იდენტობის ევოლუციაში მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო. იგი წარმოადგენდა პოლონეთის სამეფოს (ერის) კონცეფციას, როგორც მკაფიოდ განცალკევებულს მონარქის პიროვნებისგან. კონცეფციის შემოღებამ აღნიშნა პოლონეთის მთავრობის ტრანსფორმაცია საგვარეულო მონარქიიდან (მემკვიდრეობითი მონარქიიდან) „არჩევით მონარქიამდე" (*monarchia stanowa*) , რომელშიც ძალაუფლება იყო თავადაზნაურობაში, სასულიერო პირებს და მუშათა კლასიში.

სხვა დაკავშირებული კონცეფცია, რომელიც მალევე განვითარდა, იყო Rzeczpospolita („თანამეგობრობა"), რომელიც პოლონეთის სახელმწიფოს სახელი ლუბლინის ხელშეკრულების, შემდეგ 1569 წელს. პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი ასევე დაკავშირებული იყო პოლონეთის სხვა სიმბოლოებთან, როგორიცაა დედაქალაქი (კრაკოვი), პოლონეთის გერბი და პოლონეთის დროშა. 

### გეოგრაფია

გვირგვინის კონცეფციას ასევე ჰქონდა გეოგრაფიული ასპექტები, რომელიც განსაკუთრებით დაკავშირებული იყო პოლონეთის გვირგვინის ტერიტორიისგან განუყოფელობასთან. ის ასევე შეიძლება ჩაითვალოს როგორც ადმინისტრაციული დაყოფა, ტერიტორიები პოლონეთის სახელმწიფოს უშუალო ადმინისტრაციის ქვეშ შუა საუკუნეებიდან მე-18 საუკუნის ბოლოს (ამჟამად პოლონეთი, უკრაინა, რუსეთი, ბელარუსი, მოლდოვას, სლოვაკეთი და რუმინეთი). ნაწილები შედიონდენ პოლონეთის სამეფოში ადრეული პერიოდიდან პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის საბოლოო დაშლამდე, 1795 წელს.

ამავდროულად, გვირგვინი ასევე აღნიშნავდა ყველა მიწას, რომლებზეც პოლონეთის სახელმწიფოს (არა მონარქს) შეეძლო განეცხადებიმა, რომ ჰქონდა მმართველობის უფლება, მათ შორის ისეთებიც, რომლებიც არ იყო პოლონეთის საზღვრებში.

ტერმინი განასხვავებს ლიტვის დიდ სამთავროსთან დაკავშირებულ ტერიტორიებს სხვადასხვა ფედერაციის ტერიტორიებიდან (რომლებიც სარგებლობდნენ სხვადასხვა ხარისხით ავტონომიით ან მეფისგან ნახევრად დამოუკიდებლობით), როგორებიცაა პრუსიის საჰერცოგო და კურლანდიის საჰერცოგო.

1569 წლის ლუბლინის კავშირამდე, გვირგვინის ტერიტორიები შეიძლება გავიგოთ, როგორც პოლონეთის სამეფოს ტერიტორიები, დასახლებული პოლონელებით, ან როგორც სხვა ტერიტორიები პოლონეთის მეფის სუვერენიტეტის ქვეშ (როგორიცაა სამეფო პრუსია) ან შლიახტების სამფლობელოები. თუმცა, ლუბლინის კავშირთან ერთად, დღევანდელი უკრაინის უმეტესი ნაწილი (რომელსაც უმნიშვნელო პოლონელი მოსახლეობა ჰყავდა და მანამდე ლიტვა მარტავდა) გადავიდა პოლონეთის ადმინისტრაციის ქვეშ, რითაც გახდა გვირგვინის ტერიტორია.

იმ პერიოდში, გვირგვინის ტერიტორიების დამახასიათებელი ტერმინი პოლონელებისთვის იყო *koroniarz* (მრავლობითი: *koroniarze*) - ან ქართ. საგვირგვინო (მრავლობითი: საგვირგვინოები).

კონტექსტიდან გამომდინარე, პოლონური „გვირგვინი" შეიძლება ასევე მოიხსენიებოდეს, როგორც ტერმინი, რომელიც გამოიყენება თანამეგობრობის ამჟამინდელი მონარქის პირადი გავლენისა და კერძო აქტივების გასარჩევად სამთავრობო უფლებამოსილებისა და ქონებისგან. ის ხშირად ნიშნავდა განსხვავებას არჩეული მეფის (როიალისტების) და პოლონელი მაგნატების (კონფედერატების) ლოიალურ პირებს შორის.

პროვინციები
-----------

ლუბლინის კავშირის შემდეგ (1569) გვირგვინის მიწები დაიყო ორ პროვინციად: მცირე პოლონეთი (პოლონური: Małopolska) და დიდი პოლონეთი (პოლონური: Wielkopolska). ისინი შემდგომში დაიყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად, რომლებიც ცნობილია როგორც სავოევოდოები (სავოევოდოების პოლონური სახელები ნაჩვენებია ქვემოთ ფრჩხილებში).

### დიდი პოლონეთი

(პოლონურად) ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები
რუკა, რომელშიც ნაჩვენებია ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები
* ბრზეშ კუიავსკის სავოევოდო (პოლ. województwo brzesko-kujawskie)
* გნიეზნოს სავოევოდოე (პოლ. województwo gnieźnieńskie) 1768 წლიდან
* ინოვროცლავის სავოევოდო (პოლ. województwo inowrocławskie)
* კალისზის სავოევოდო (პოლ. województwo kaliskie)
* ლეხზიცას სავოევოდო (პოლ. województwo łęczyckie)
* მაზოვის სავოევოდო (პოლ. województwo mazowieckie)
* პოზნანის სავოევოდო (პოლ. województwo poznańskie)
* პლოკის სავოევოდო (პოლ. województwo płockie)
* პოდლასკის სავოევოდო (პოლ. województwo podlaskie)
* რავას სავოევოდო (პოლ. województwo rawskie)
* სიერაძის სავოევოდო (პოლ. województwo sieradzkie)
* ვარმიის პრინც-საეპისკოპოსო

### მცირე პოლონეთი

* ბელის სავოევოდო (პოლ. plwojewództwo bełzkie)
* ბრაცლავის სავოევოდოე (პოლ. województwo bracławskie)
* ჩერნიჰოვის სავოევოდო (პოლ. województwo czernihowskie)
* კიჯოვის სავოევოდო (პოლ. województwo kijowskie)
* კრაკოვის სავოევოდო (პოლ. województwo krakowskie)
* ლუბლინის სავოევოდო (პოლ. województwo lubelskie)
* პოდოლის სავოევოდოე (პოლ. województwo podolskie)
* რუსის სავოევოდო (პოლ. województwo ruskie)
* სანდომიერის სავოევოდო (პოლ. województwo sandomierskie)
* ვოლინის სავოევოდო (პოლ. województwo wołyńskie)
* სიევიერცის საჰერცოგო (პოლ. Sewierz)

### სამეფო პრუსიის პროვინცია (1569–1772)

*სამეფო პრუსია* (პოლ. Prusy Królewskie) იყო პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ნახევრად ავტონომიური პროვინცია 1569 წლიდან 1772 წლამდე. სამეფო პრუსია მოიცავდა პომერელიას, ჩემნოს მიწას (კულმერლანდია), მალბორკს სავოევოდოს (მარიენბურგი), გდანსკს (დანციგი), ტორუნს (თორნი) და ელბლაგს (ელბინგი). პოლონელი ისტორიკოსი ჰენრიკ ვისნერი წერს, რომ სამეფო პრუსია დიდი პოლონეთის ნაწილი იყო.

სხვა სამფლობელოები
------------------

 პოლონეთის გვირგვინი და ლიტვის დიდი სამთავრო 1386–1434 წლებში
### მოლდოვის სამთავრო (1387-1497)

მოლდოვის ისტორია დიდი ხანია გადაჯაჭვულია პოლონეთის ისტორიასთან. პოლონელმა მემატიანემ იან დლუგოშმა ახსენა, რომ მოლდოველები (დლუგოშის თქმით *ვალახები*) შეუერთდნენ სამხედრო ექსპედიციას 1342 წელს, მეფე ვლადისლავ I-ის მეთაურობით, ბრანდენბურგის მარგრავიტის წინააღმდეგ. პოლონეთის სახელმწიფო საკმარისად ძლიერი იყო უნგრეთის სამეფოსთან დასაპირისპირებლად, რომელიც გამუდმებით იყო დაინტერესებული ტერიტორიის, რომელიც გახდებოდა მოლდოვა, საკუთარ პოლიტიკურ ორბიტაში მოქცევით.

პოლონეთსა და მოლდოვას შორის კავშირები გაგრძელდა გალიციის პოლონეთის მიერ ანექსიის შემდეგ, გალიცია-ვოლჰინიას ომებში, და ბოგდან კუჰეას მიერ მოლდოვის სამთავროს დაარსების შემდეგ. ბოგდანი, მარამურეშის ვლახი ვოევოდა, რომელიც უნგრეთის მეფეს დაუპირისპირდა, გადალახა კარპატების მთები 1359 წელს, აიღო კონტროლი მოლდოვაზე და მოახერხა მისი დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულად გადაქცევა. მიუხედავად ანჟუელების პოლონეთისა და უნგრეთის ხანმოკლე გაერთიანებისა, ბოგდანის მემკვიდრე ლასკუ, მოლდოვას მმართველი, სავარაუდოდ, დაკავშირებული იყო პოლონელებთან. ლასკუმ ასევე მიიღო კათოლიციზმი დაახლოებით 1370 წელს, მაგრამ მისი ეს ჟესტი დარჩა ხანგრძლივი შედეგების გარეშე.

პეტრუ I-მა ისარგებლა უნგრეთ-პოლონური კავშირის დასასრულით და ქვეყანა მიუახლოვდა იაგელონის სამეფოს და გახდა ვლადისლავ II-ის ვასალი 1387 წლის 26 სექტემბერს. ამ ჟესტს მოულოდნელი შედეგები უნდა მოჰყოლოდა: პეტრუმ პოლონეთის მმართველს მიაწოდა სახსრები, რომელიც საჭირო იყო ტევტონთა ორდნის წინააღმდეგ ომში და მას მიეცა კონტროლი პოკუტიაზე, სანამ დავალიანებას არ დაფარავდა; ვინაიდან არ იყო ჩაწერილი რეგიონი სადავო გახდა ორ სახელმწიფოს შორის, სანამ მოლდოვამ არ დაკარგა იგი ობერტინის ბრძოლაში (1531). პრინცმა პეტრუმ ასევე გააფართოვა თავისი მმართველობა სამხრეთით დუნაის დელტამდე. მისმა ძმამ რომან I-მა დაიპყრო უნგრეთის მიერ მართული ცეტატეა ალბა 1392 წელს, რითაც მოლდოვამ მოიპოვა გასასვლელი შავ ზღვაში. სტეფანე I-ის დროს, პოლონეთის მზარდი გავლენა დაუპირისპირდა უნგრეთის სიგიზმუნდს, რომლის ექსპედიციაც დამარცხდა გინდაოანში 1385 წელს, თუმცა სტეფანე იდუმალ ვითარებაში გაუჩინარდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ალექსანდრე I 1400 წელს ტახტზე აიყვანეს უნგრელებმა (ვლახეთის მირჩა I-ის დახმარებით), ამ მმართველმა თავისი ერთგულება პოლონეთის გამოუცხადა (მოლდავეთის ძალები პოლონეთის მხარეზე ჩაერთო გრიუნვალდის ბრძოლა და მარიენბურგის ალყაში) და დანიშნა საკუთარი მმართველები ვლახეთში. მისი მეფობა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იყო მოლდოვის ისტორიაში, მაგრამ ასევე ამ დროს მოხდა პირველი დაპირისპირება ოსმალთთან ჩეტატეა ალბაში 1420 წელს და მოგვიანებით კონფლიქტი პოლონელებთან. ალექსანდრეს ხანგრძლივ მეფობას მოჰყვა ღრმა კრიზისი, რომლის დროსაც მისი მემკვიდრეები ერთმანეთს ებრძოდნენ, რამაც ქვეყანა დაყო ბოგდან II-ის მკვლელობიდან და პეტრუ III აარონის გამეფებამდე 1451 წელს. შემდეგ მოლდოვა დაექვემდებარა უნგრეთის შემდგომ ინტერვენციებს, მათიას კორვინუსმა გადააყენა აარონი და მხარი დაუჭირა ალექსანდრელს სუჩეავას. პეტრუ არონის მმართველობა ასევე ნიშნავდა მოლდოვის ოსმალეთის იმპერიისადმი ერთგულების დასაწყისს, რადგან მმართველი დათანხმდა ხარკი გადაეხადა მეჰმედ II სათვის.

მოლდოვის სამთავრო მოიცავდა მოლდოვის მთელ გეოგრაფიულ რეგიონს. სხვადასხვა პერიოდში მოლდოვის სამთავროსთან პოლიტიკურად იყო დაკავშირებული სხვადასხვა ტერიტორიები. ეს ეხება პოკუტიას პროვინციას, ცეტატეა დე ბალტასა და ციცეუს ფეოდებს (ორივე ტრანსილვანიაში) და, მოგვიანებით, მდინარეების დნესტრსა და ბაგს შორის არსებული ტერიტორიებს.

### ქალაქები შპიშის (ზეპეს) ოლქში (1412–1795)

 შპიშის (ზეპეს) რეგიონი. ღია ცისფერი და მწვანე ზონები აჩვენებს ლომბარდებულ ტერიტორიებს, წითელი ხაზი აჩვენებს ამჟამინდელ საზღვრებს, ყვითელ ყოფილ საზღვარს მაშინდელ უნგრეთსა და პოლონეთს შორის, ხოლო შავი საზღვრები ქვეყნებს შორის.
როგორც ლუბოულას ხელშეკრულების ერთ-ერთი პირობა, უნგრელებმა შპიშის გაცვალეს *37000 პრაღის გროშენის* (დაახლოებით შვიდი ტონა სუფთა ვერცხლი) ოდენობის ოდენობის სესხსა და 16 მარილის მწარმოებელი ქალაქის პოლონეთის შემადგენლობაში შეყვანის უფლებით, ვალის დაფარვამდე. ხელშეკრულება შეეხო: ბიალას, ლუბიკას, ვიერზბოვს, სპისკა სობოტას, პოპრადს, სტარცეს, სპოსკიე ვლოჩის, ნივა-ვიეშს, სპისკა ნოვა-ვიეშს, რუსზკინოვცეს, ვიელკას, სპისკიე პოდგორდზიესა და ცვარუვცეს.

### სიევიერზის საჰერცოგო (1443-1795)

ვენცესლაუს-I მა 1443 წელს 6000 ვერცხლის ბურღულის სანაცვლოდ კრაკოვის არქიეპისკოპოსს, ზბიგნევ კარდინალ ოლეშნიცკის, მიჰყიდა სიევიერზის საჰერცოგო. ამ პერიოდის შემდეგ იგი ითვლებოდა მცირე პოლონეთის ნაწილად  და იყო ერთადერთი საეკლესიო საჰერცოგო მცირე პოლონეთში. საჰერცოგოს შეერთება მცირე პოლონეთის პროვინციასთან დაიდო 1790 წელს, როდესაც დიდმა სეიმმა ოფიციალურად შეიერთა საჰერცოგო, როგორც პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის ნაწილი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაში.

### ვარმიის სამთავრო-საეპისკოპოსო (1466–1772)

ვარმიის სამთავრო-საეპისოპოსო(პოლ. Biskupie Księstwo Warmińskie) იყო ნახევრად დამოუკიდებელი საეკლესიო სახელმწიფო, რომელსაც მართავდა ვარმიის რომის კათოლიკური არქიეპისკოზის მოქმედი რიგითი და პოლონეთის სამეფოს პროტექტორატი, მოგვიანებით პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ნაწილი ეკლის მშვიდობის შემდეგ (1466-1772).

### ლაუენბურგისა და ბუტოვის მიწა

პომერანიის დინასტიის უკანასკნელი მეფის, ბოგისლავ XIV-ის უშვილო სიკვდილის შემდეგ, 1637 წელს, ლაუენბურგი და ბუტოვი გახდა პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის *ტერა* (მიწა, *ზიემია*). 1641 წელს იგი გახდა პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პომერანის სავოევოდოს ნაწილი. 1657 წლის ბიდგოშჩის ხელშეკრულების შემდეგ, რომელმაც შეცვალა ვეჰლაუს ხელშეკრულება, იგი გადაეცა ბრანდენბურგ-პრუსიის ჰოენცოლერნის დინასტიას, შვედეთის წინააღმდეგ დახმარების სანაცვლოდ, იმავე ხელსაყრელი პირობებით, რომლებითაც ადრე სარგებლობდა პომერანიის დინასტია. ლაუენბურგი და ბუტოვი ოფიციალურად იყო პოლონეთის დეოდალი პოლონეთის პირველ დანაწილებამდე, 1772 წელს, როდესაც პრუსიის მეფე ფრიდრიხ II-მ ეს ტერიტორია პრუსიას შეუერთა და 1773 წლის ვარშავის ხელშეკრულებამ  ყოფილი პირობები გაანულა.

### კურლანდისა და ზემგალეის საჰერცოგო (კურლანდი) (1562–1791)

კურლანდისა და ზემგალეის საჰერცოგო არის საჰერცოგო ბალტიის რეგიონში, რომელიც არსებობდა 1562 წლიდან 1791 წლამდე, როგორც ლიტვის დიდი სამთავროსა და მოგვიანებით პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ვასალური სახელმწიფო. 1791 წელს მან მოიპოვა სრული დამოუკიდებლობა, მაგრამ 1795 წლის 28 მარტს იგი ანექსირებული იქნა რუსეთის იმპერიის მიერ, პოლონეთის მესამე დანაწილებაში. საჰერცოგოს ასევე ჰქონდა კოლონიები ტობაგოსა და გამბიაში.

### პრუსიის საჰერცოგო (1569-1657)

*პრუსიის საჰერცოგო* იყო საჰერცოგო პრუსიის აღმოსავლეთ ნაწილში 1525 წლიდან 1701 წლამდე. 1525 წელს პროტესტანტული რეფორმაციის დროს, ტევტონთა ორდენის დიდმა მაგისტრმა, ალბერტ ჰოჰენცოლერნმა, მოახდინა ტევტონთა ორდენის პრუსიის სახელმწიფოს სეკულარიზაცია და გახდა ალბერტი, ჰერცოგი პრუსიაში. მისი საჰერცოგო, რომლის დედაქალაქი იყო კონიგსბერგი (კალინინგრადი), შეიქმნა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავად, ისევე როგორც ტევტონური პრუსია 1466 წლის ოქტომბერში თორნის მეორე ზავის შემდეგ. ამ ხელშეკრულებამ დაასრულა ცამეტწლიანი ომი და ითვალისწინებდა ორდენის დასავლეთ ტერიტორიების გადაცემას პოლონეთის გვირგვინისათვის, რომელიც გახდა *სამეფო პრუსიის პროვინცია*, ხოლო ორდენის დარჩენილი ნაწილი გახდა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავი. XVII საუკუნეში პოლონეთის მეფე იან II კაზიმირმა ფრედერიკ ვილჰელმს წარუდგინა პრუსიის სუზერენობა შვედეთის წინააღმდეგ პოლონეთის მხარდაჭერის სანაცვლოდ. 1657 წლის 29 ივლისს მათ ხელი მოაწერეს ვეჰლაუს ხელშეკრულებას ვეჰლაუში (ახლა ზნამენსკი), რომლის მიხედვითაც ფრედერიკ ვილიამმა უარყო წინა შვედეთ-პრუსიის ალიანსი და იონ კაზიმირმა აღიარა ფრედერიკ ვილჰელმის სრული სუვერენიტეტი პრუსიის საჰერცოგოზე. სრული სუვერენიტეტი იყო აუცილებელი წინაპირობა 1701 წელს საჰერცოგოს პრუსიის სამეფოდ გადაქცევისთვის .

### ლივონიის საჰერცოგო (1569–1772)

*ლივონიის საჰერცოგო*  იყო ლიტვის დიდი სამთავროს ტერიტორია - მოგვიანებით კი პოლონეთის გვირგვინისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ერთობლივი დომენი (კონდომინიუმი).

პროტექტორატები
--------------

### კაფა (ფეოდოსია)

1462 წელს, ოსმალეთის იმპერიისა და ყირიმელი თათრების გაფართოების დროს, კაფა პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV-ის მფარველობის ქვეშ მოექცა. კაფას დაცვის სიტყვა დადო, მაგრამ როდესაც რეალური საფრთხე მოვიდა, კაფას არავინ დახმარებია.

ლიტერატურა
----------

* ჰენრიკ ლიტვინი, *ცენტრალური ევროპის სუპერსახელმწიფო*, *ჟურნალი BUM*, 2016 წლის ოქტომბერი.
* იან ჰერბურტი, *Statuta Regni Poloniae: in ordinem alphabeti digesta,* Cracoviae (კრაკოვი) 1563 წ.
* Jan Dąbrowski, *Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku:studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej,* Zakład im. ოსოლიინსკიჩი, 1956 წ.
* Stanisław Szczur, *Historia Polski Średniowiecze* (პოლონეთის ისტორია - შუა საუკუნეები), Wydawnictwo Literackie 2002,ISBN 83-08-03272-9

სქოლიო
------

1. ↑  Gaude Mater Polonia Creation and History. ციტირების თარიღი: November 14, 2017
2. ↑  Henry Smith Williams (1904). *The Historians' History of the World: Poland, The Balkans, Turkey, Minor eastern states, China, Japan*.  Outlook Company,   გვ. 88–91.
3. ↑  Jerzy Lukowski (2001). *A Concise History of Poland: Jerzy Lukowski and Hubert Zawadzki*.  Cambridge University Press,   გვ. 101–103.
4. ↑  Bill Moyers. *Moyers on Democracy*.  Random House Digital, Inc.
5. ↑  Sandra Lapointe (2009). *The Golden Age of Polish Philosophy: Kazimierz Twardowski's Philosophical Legacy*.  Springer.
6. ↑  Norman Davies (1996). *Europe: A History*.  Oxford University Press.
7. ↑  Jacek Jędruch (1998). *Constitutions, elections, and legislatures of Poland, 1493–1977: a guide to their history*.  EJJ Books.
8. ↑  Jerzy Lukowski. *Disorderly liberty: the political culture of the Polish–Lithuanian Commonwealth in the eighteenth century*.  Continuum International Publishing Group,   გვ. 227–228.
9. ↑  Jacek Jędruch (1998). *Constitutions, elections, and legislatures of Poland, 1493–1977: a guide to their history*.  EJJ Books,   გვ. 181–182.
10. ↑  Joseph Kasparek-Obst. *The constitutions of Poland and of the United States: kinships and genealogy*.  American Institute of Polish Culture.
11. 1 2 3 4 5 6  Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski, and Michal Pietrzak, *Historia panstwa i prawa polskiego* (Warsaw: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, p.85-86
12. ↑  Henryk Wisner, Rzeczpospolita Wazów.
13. ↑  *The Annals of Jan Długosz*, p. 273
14. ↑  Zygmunt Gloger Geografia historyczna ziem dawnej Polski "Właściwą Małopolskę stanowiły województwa: Krakowskie, Sandomierskie i Lubelskie, oraz kupione (w wieku XV) przez Zbigniewa Oleśnickiego, biskupa krakowskiego, u książąt śląskich księstwo Siewierskie"
15. ↑  Biskupie Księstwo Warmińskie @ Google books
16. ↑  *Translation of a treaty between the King of Prussia and the King and Republic of Poland*.
17. ↑  Henryk Rutkowski, 'Rivalität der Magnaten und Bedrohung der Souveränität', in: *Polen.*
18. ↑  *Trade, Diplomacy and Cultural Exchange: Continuity and Change in the North* ISBN 90-6550-881-3, p 17
19. ↑  Historia Polski Średniowiecze, Stanisław Szczur, Kraków 2002, s. 537.