**საადეთ I გირეი** (ყირიმ. I Saadet Geray, سعادت كراى ١‎; დ. 1492 — გ. 1538, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1524–1532 წლებში, მენლი I გირეის ვაჟი, ოსმალეთის სულთნის, სულეიმან I-ის ბიძა.

ბიოგრაფია
---------

საადეთ გირეი იყო ყირიმის ხანის, მენლი I გირეის 8 ვაჟიდან, ერთ-ერთი. მამამისის მმართველობის დროს საადეთმა მონაწილეობა მიიღო ოსმალეთის იმპერიის შიდა ომში, რომლის დროსაც სულთანი, ბაიაზიდ II ტახტიდან გადააყენა საკუთარმა ვაჟმა, სელიმმა. ამ უკანასკნელს მენლი გირეის ქალიშვილი ჰყავდა ცოლად შერთული. ამიტომაც ყირიმელები მის მხარეს იდგნენ ამ დაპირისპირებაში. საადეთ გირეიმ თავი გამოიჩინა ანატოლიის აჯანყების ჩახშობაში, სახელი გაითქვა ოსმალეთში და სულთნის კარზე დიდი პრივილეგიებით სარგებლობდა. მისი უფროსი ძმის, მეჰმედ I-ის ასტრახანში მკვლელობის შემდეგ, ყირიმის ტახტს დაეუფლა მისი ვაჟი, გაზი. გაზი ვერ სარგებლობდა კარგი რეპუტაციით ყირიმელ დიდებულებში, მისმა მმართველობამ მხოლოდ 6 თვეს გასტანა. 1524 წელს საადეთ გირეიმ შემოიკრიბა თავის მომხრეთა მრავალრიცხოვანი არმია, ოსმალებთან ერთად შეიჭრა სახანოს დედაქალაქ სალაჩიკში, ტახტიდან ჩამოაგდო საკუთარი ძმისშვილი და ციხეში დაამწყვდია, ხანის ტიტული კი თავად მიიღო. რამდენიმე ხნის შემდეგ მან გაზი კალგად დანიშნა, თუმცა მისი მხრიდან ამბოხების შიშის გამო მალევე სიკვდილით დასაჯა. 

საადეთ I ენერგიულად მართავდა ყირიმის სახანოს. აქტიურად ებრძოდა ლიეტუველბსა და დონის კაზაკებს.
განსაკუთრებით უყვარდა სლავურ სოფლებზე თარეში და საკუთარი ხაზინის ტყვეებისა და ნადავლის მეშვეობით გამდიდრება. მას ოსმალებთან ერთად მოუწია საკუთარი კალგისა და ძმისშვილის, ისლამ გირეის აჯანყებების ჩახშობა. 1532 წელს საადეთ გირეიმ მოულოდნელად სახანოს ტახტი დატოვა და საცხოვრებლად ოსმალეთში გადავიდა. გარკვეული ცნობების თანახმად, ოსმალები აპირებდნენ ყირიმის ხანად საადეთის უმცროსი ძმის, საჰიბ გირეის დანიშვნას. საადეთ გირეიმ სტამბოლში ცხოვრების დროს დიდი პენსია მიიღო – 300,000 აქჩე წელიწადში. სულეიმან I-ს თან ახლდა სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. 1538 წელს გარდაიცვალა სტამბოლში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
----------

* Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003 წ.
* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2, თავი 1, გვერდები. 154–181

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ყირიმის ხანები  |
| --- |
|  |
| XV საუკუნე | 
* ჰაჯი I გირეი
* ნურ-დევლეთ გირეი
* მენლი I გირეი
* ჰაიდერ გირეი
 | Map of the Crimean Khanate |
|  |
| XVI საუკუნე | 
* მეჰმედ I გირეი
* გაზი I გირეი
* საადეთ I გირეი
* ისლამ I გირეი
* საჰიბ I გირეი
* დევლეთ I გირეი
* მეჰმედ II გირეი
* საადეთ II გირეი
* ისლამ II გირეი
* გაზი II გირეი
* ფეთიჰ I გირეი
 |
|  |
| XVII საუკუნე | 
* თოხთამიშ გირეი
* სელამეთ I გირეი
* ჯანიბექ გირეი
* მეჰმედ III გირეი
* ინაიეთ გირეი
* ბაჰადირ I გირეი
* მეჰმედ IV გირეი
* ისლამ III გირეი
* ადილ გირეი
* სელიმ I გირეი
* მურად გირეი
* ჰაჯი II გირეი
* საადეთ III გირეი
* საფა გირეი
* დევლეთ II გირეი
 |
|  |
| XVIII საუკუნე | 
* გაზი III გირეი
* ყაფლან I გირეი
* დევლეთ III გირეი
* საადეთ IV გირეი
* მენლი II გირეი
* ფეთიჰ II გირეი
* სელამეთ II გირეი
* სელიმ II გირეი
* არსლან გირეი
* ჰალიმ გირეი
* ყირიმ გირეი
* სელიმ III გირეი
* მაქსუდ გირეი
* დევლეთ IV გირეი
* ყაფლან II გირეი
* საჰიბ II გირეი
* შაჰინ გირეი
* ბაჰადირ II გირეი
 |

 |