recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მოხურგუთი**, *მოხურქუდი*, *ქარაქალე* — ციხე თურქეთში. მდებარეობს არზრუმის მხარეში, სპერის რაიონის სოფელ მოხურგუთში. ნაგებია კირით. განლაგებულია სოფლიდან მოშორებით, მდინარე ჭოროხიდან საკმაოდ მაღლა, აზიდულ კლდოვან მთაზე, ზღვის დონიდან 2020 მეტრზე. ციხემდე მისვლა მხოლოდ გრძელი და რთული ბილიკითაა შესაძლებელი. ადგილობრივთა თქმით, ციხე „ურჯულოების" მიერაა აგებული, შემორჩენილია „ქვები და ეკლესიის პატარა ნანგრევი". არის აგრეთვე კლდეში ჩაკვეთილი დიდი ზომის რეზერვუარი. 

ადგილობრივები ისტორიული მოხურგუთის პარალელურად მოგვიანებით შერქმეულ თურქულ ფორმასაც – ქარაქალე („დიდი ციხე" / „შავი ციხე") იყენებენ. თანამედროვე ადმინისტრირებით, მოხურგუთი სპერის მხარეშია, ტაო-სპერის სასაზღვრო ზოლში. არ არის გამორიცხული, რომ მოხურგუთი ძველად ტაოს ერთ-ერთი სასაზღვრო ციხე ყოფილიყო. ჭოროხის ხეობაში, შუა საუკუნეების საქართველოს სასაზღვრო ზოლში არსებული ციხეების განლაგება თითქოს ამაზე უნდა მიუთითებდეს. მდინარის ხეობიდან მაღლა გაშენებული სიმაგრის მთავარი ფუნქცია ღრმა ხეობაში თუ მის გასწვრივ მდებარე ციხეებისთვის (ნიხახი, ოშნაქი, ერსისი, ქისქიმი, ერსისი, პეტერეკი) სიგნალის გადაცემა უნდა ყოფილიყო. ამ ციხეების ნაწილი უშუალოდ ხედავს მოხურგუთს.

ლიტერატურა
----------

* კუდავა ბ. ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები. თბ. 2017, გვ. 237-238
**ლიანა გზირიშვილი** (დ. 9 მაისი, 1956, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

1983–1990 წლებში იყო აკ.ე. ფიფიას სახელობის კლინიკური საავადმყოფოს რენტგენოლოგიური განყოფილების ექიმი–რენტგენოლოგი.1991–1995 წლებში სხივური და ინტერვენციული დიაგნოსტიკის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის კომპიუტერული ტომოგრაფიის განყოფილებაში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1995 წლიდან განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 18 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება შუასაყარისა და ფილტვების ახალწარმონაქმნთა დიაგნოსტიკის საკითხებს. 

1995 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კომპიუტერული ტომოგრაფიის როლი შუასაყარის ავთვისებიანი სიმსივნეებისა და კისტების დიაგნოსტიკაში."

ჯილდოები
--------

* ამირან ჩაჩავას სახელობის პრემია

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 66

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიანა გზირიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მოჭრილი გორა** — ძვ. წ. II-I ათასწლეულის მიჯნისა და I ათასწლეულის დასაწყისში სამოსახლო გორა სოფელ ჩალაუბნის (გურჯაანის რაიონი) დასავლეთ განაპირა უბანში. ამ ხანაში გარე კახეთში მოსახლეობამ მთის ფერდობიდან საცხოვრებლად ხელოვნურ ბორცვებზე გადაინაცვლა. მოჭრილი გორა წარმოადგენს დაბალ, ბუნებრივ, 50 მ სიგრძის ბექობს, რომელსაც თავდასაცავი ღრმა, საფეხურებიანი თხრილი ჰქონდა შემოვლებული. თხრილიდან ამოყრილი მიწა გამოყენებულია გარე ძრუდისთვისაც და თვით სამოსახლოსათვისაც. მიწა შეზვინებულია 2 მ-ზე და ქმნის 1000 მ2 ფართობს. თხრილს ნასახლარის მხარეს საფეხურებიანი შვეული კედლები აქვს, ყრილის მხარეს კი ისეთივე დამრეცი კედლები ისეა გათვალისწინებული, რომ მომსვლელი რაც შეიძლება მეტხანს ყოფილიყო სამოსახლოზე მყოფი ადამიანი ხედვით არეში. 

მოჭრილი გორა წარმოადგენს ორფენიან სამოსახლოს. ქვედა ფენის (ძვ. წ. II-I ათასწლეულის მიჯნა) სიმძლავრეა 2 მ. იგი შეიცავს ქვის საძირკვლებისა და თიხის კედლების ნაშთებს, ბანური გადახურვის ნანგრევებს. სათავსებში მცირე რაოდენობით აღმოVნდა ამოღარული კონცენტრული ზოლებით შემკული თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ზედა ფენის (ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისი) მშენებლებს გამოუყენებიათ ქვედა ნამოსახლარის მასალა. კულტურული ფენის სიმძლავრე 0,5-0,7 მ. ზედა ნამოსახლარს თხემის კიდეზე დაჰყვება რიყის დიდი ქვების ზღუდე. ამავე ფენაში გამოვლინდა მრავალი სათავსი და პურის საცხობი თონე.

ნამოსახლარის უეცარ მიროვებაზე მიგვითითებს იატაკზე აღმოჩენილი მრავალი ჭურჭელი და ბრინჯაოს ნივთი (ცული, ისრისპირი და სხვა ნივთები), ხოლო ზედა შრეებში ბრინჯაოს ე. წ. „სკვითური" ორფრთიანი ისრისპირების აღმოჩენა საშუალებას იძლევა დადგინდეს ნამოსახლარის განადგურების თარიღი (ძვ. წ. VII საუკუნის დასასრული - VI საუკუნე) და მტრის ვინაობა.

ლიტერატურა
----------

* *ფიცხელაური კ.* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII საუკუნეები), თბ. 1973;
* *ფიცხელაური კ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 158, თბ. 1984
**ლევონ V** (სომხ. Լեիոն Դ; დ. 1309 — გ. 28 აგვისტო, 1341) — კილიკიის სომეხთა სამეფოს მეფე, ჰეთუმიანების უკანასკნელი წარმომადგენელი, ოშინის ვაჟი.

ლევონ V ტახტზე ავიდა მამის, ოშინის გარდაცვალების შემდეგ 1320 წელს. ამ პერიოდში კილიკიის სამეფო აოხრებული იყო მონღოლთა და მამლუქთა განუწყვეტელი შემოსევების შედეგად. ლევონის ტახტზე გამეფებისთანავე ეგვიპტის სულთანი პირველად შემოესია კილიკიის სომეხთა სამეფოს და ააოხრა იგი. 1322 წელს პაპ იოანე XXII-მ წერილი გაუგზავნა მონღოლებს, რითაც შეახსენა მათ შორის გაფორმებული ალიანსი და სთხოვა, რომ დახმარებოდა სომხებს.

ლევონი იძულებული გახდა, რომ ცოლად შეერთო მამის, ოშინის ქალიშვილი პირველი ცოლისაგან. ლევონს ძალიან სურდა დასავლურ ქვეყნებთან გაერთიანება და მაქსიმალურად უწყობდა ხელს რომისა და სომხური ეკლესიების გაერთიანებას.

1331 წელს ლევონი მეორედ დაქორწინდა. მეფის მეორე ქორწინებამ დასავლეთის უკმაყოფილება გამოიწვია. ამასთან, მას აუმხედრდნენ ბარონებიც.

1341 წლის 28 აგვისტოს ლევონ V საკუთარი სამეფოს ბარონებმა მოკლეს. ლევონს მემკვიდრე არ დარჩენია, რამაც ჰეთუმიანების მმართველობის დასასრული გამოიწვია. ამის შემდეგ, სამეფოს ლუზინანები ჩაუდგნენ სათავეში.

ლიტერატურა
----------

* Boase, T. S. R. (1978). *The Cilician Kingdom of Armenia*. Edinburgh:  Scottish Academic Press. ISBN 0-7073-0145-9.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კილიკიის სომხეთის სამეფოს მეფეები |
| --- |
|  |
| რუბენიანები | 
* რუბენ I
* კონსტანდინ I
* თოროს I
* ლევონ I
* თოროს II
* რუბენ II
* მლეჰი
* რუბენ III
* ლევონ II
* ზაბელი
 |
|  |
| ჰეთუმიანები | 
* ჰეთუმ I
* ლევონ III
* ჰეთუმ II
* თოროს III
* სმბატი
* კონსტანდინ II
* ლევონ IV
* ოშინი
* ლევონ V
 |
|  |
| ლუზინიანები | 
* კონსტანდინ III
* კონსტანდინ IV
* კონსტანდინ V
* ლევონ VI
 |

 |
**მოხუცი და ზღვა** (ინგლ. The Old Man and the Sea) — ერნესტ ჰემინგუეის მოთხრობა, რომელიც დაიწერა კუბაში, 1951 წელს, ხოლო გამოქვეყნდა — 1952 წელს. ეს არის ავტორის უკანასკნელი მნიშვნელოვანი ნაწარმოები. მოთხრობისთვის ჰემინგუეის ნობელის პრემია მიენიჭა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ეს ალეგორიული ნაწარმოებია. მოთხრობის მთავარი გმირი, მოხუცი სანტიაგო, თითქოს მართლაც განიცდის მარცხს, მთელი ოთხმოცდახუთი დღის ტანჯვისა და წანწალის შემდეგ უშველებელ თევზს გადაეყრება, რის ვაივაგლახით დაიჭერს, მაგრამ საბოლოოდ ზვიგენები წაართმევენ, თვითონ კვლავ ხელცარიელი ბრუნდება შინ, მშიერი და გაწამებული. ამის მიუხედავად, ეს მოთხრობა მაინც ადამიანის უძლეველობასა და სულის გაუტეხლობაზეა. მისი ფინალი მაინც საოცრად ოპტიმისტურია და ამით განსხვავდება ავტორის სხვა ნაწარმოებებისაგან.

კრიტიკა
-------

მოთხრობამ სხვადასხვაგვარი შეფასება დაიმსახურა. ზოგი მას მარტოობის, ტანჯვისა და ტრაგედიის სიმბოლოდ მიიჩნევდა, ზოგს კი — გმირობისა და მამაცობის საწყისად. თვითონ ჰემინგუეიმ მოთხრობაზე შემდეგი რამ თქვა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამჯერად მართლაც რომ გამიღიმა ბედმა, მოვახერხე გადმოცემა ადამიანის განცდები ისე, როგორც ჯერ არავის არ გადმოუცია. ეს იმიტომ მოვახერხე, რომ კარგ ბერიკაცსა და კარგ ბიჭს შევხვდი, — მწერლებმა კი ამ ბოლო ხანებში სულ დაივიწყეს ქვეყნად კეთილისა და კარგი რამის არსებობა"" |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* ერნესტ ჰემინგუეი - ტომი IV, "ლიტერატურა და ხელოვნება", თბილისი, 1965, 342-343 გვ.

სქოლიო
------

1. ↑  „Heroes:Life with Papa". *Time*. November 8, 1954. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 16, 2010. ციტირების თარიღი: 2009–12–12. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)
2. ↑  The Nobel Prize in Literature 1954. Nobelprize.org. ციტირების თარიღი: 2009-10-04.
**მოხისის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხისის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, წმ. გიორგის ეკლესიასთან. თარიღდება XVII საუკუნით. 

კოშკის პირველი სართული მოგვიანებით ეკლესიად გამოუყენებიათ, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას ღვთისმშობლის კოშკს უწოდებს. კოშკი ნაგებია რიყის ქვით; დაზიანებულია, შემორჩენილია 2 სართული. მოგვიანებით დამატებულ და შეკეთებულ ნაწილებში გამოყენებულია აგური, კოშკს გარედან მთელ სიმაღლეზე წაკვეთილი აქვს. ინტერიერი სწორკუთხოვანია. ორივე სართული ნახევარწრიული კამარებითაა გადახურული. კოშკის პირველი სართული შელესილი და შეთეთრებულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედლის ღერძზეა, ჩრდილოეთის კედელში ორი, ხოლო სამხრეთ კედელში ერთი შეწყვილებული სათოფურია. ორი სწორკუთხა სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლების ღერძებზეა გაჭრილი. აღმოსავლეთ სარკმელი მოგვიანებით მოურთავთ. დასავლეთ სარკმლის ძირი საფეხუროვანია და შიგნიდან გარეთ მაღლდება. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა ნიშია. ამავე სართულის აღმოსავლეთ ნაწილში აგურის კანკელი დგას. კამარის შუაგულში ამოჭრილი სწორკუთხა ღიობი. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეში თაღოვანი კარია, კიბის ზედა ნაწილში სწორკუთხა სარკმელი და სათოფურია. მეორე სართული მთლიანად გადაკეთებულია: გაჭრილია ორი კარი და სამი ფართო სწორკუთხა სარკმელი. თავდაპირველი სამხრეთის ორი სარკმელი ამოქოლილია. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში ფართო თაღოვანი ნიშია შუაში სათოფურით, ხოლო აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდეში კიბის უჯრედის თაღოვანი შესასვლელი. ამ კიბით ადიოდნენ კოშკის ზედა სართულზე. ზედა სართულის კედლები მთლიანად დანგრეულია. კოშკს ხის ნივნივებზე გამართული კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 379.
დაუმთავრებელი მემორიალი
**ლოტკინის მემორიალი** — მონუმენტი საქართველოში, რომელიც აგებულია შოთა რუსთაველის 800 წლის იუბილის აღსანიშნავად. მასზე მუშაობდნენ ნოდარ ჯობაძე და ალექსანდრე ბაქრაძე.

აქ დაგეგმილი იყო კეთილმოწყობილი პარკის მშენებლობა. სადაც შესასვლელში პატარა ქვებისაგან კორიდორი გაკეთდებოდა და ამ ქვებზე ამოტვიფრული იქნებოდა საქართველოში სახელოვანი ადამიანების, მეფეების და ა.შ სახელები და გვარები. მემორიალის მიმდებარე ტერიტორია კარიბჭით უნდა დაწყებულიყო, მთავარ ნაწილი მაღალი კორპუსი ეწოდა, ხოლო გზას რომელიც ნაგებობამდე მიდის ჟამთა გზა. ზემოთ ხსენებული კორიდორიც ზუსტად ჟამთა გზაზეა. 

ტერიტორიის დიდ ნაწილზე კი მუზეუმი იქნებოდა. ნაგებობის შუაში კი უნდა ყოფილიყო ვეფხისტყაოსნის გიგანტური ასლი, რომელიც შუშაში იქნებოდა მოთავსებული. მის კედლებზე კი შუშაში უნდა ყოფილიყო სხვადასხვა ენებზე ნათარგმნი მცირე ზომის ვეფხისტყაოსანის ასლები.

მაგრამ ამ გეგმიდან მხოლოდ მემორიალის მთავარის მაღალი კორპუსის აშენება მოესწრო. მშენებლობას კი მაშინ გამოცემულმა ბრძანებულებამ შეუშალა ხელი, რომელიც მემორიალების და მონუმენტების აშენებას კრძალვდა.

გალერეა
-------

* ნოდარ ჯობაძენოდარ ჯობაძე
* მემორიალის გეგმამემორიალის გეგმა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პირველი არხის ვიდეორეპორტაჟი[*მკვდარი ბმული*]
**ლევოჩა** (სლოვაკ. Levoča, უნგრ. Lőcse, გერმ. Leutschau, პოლ. Lewocza) — ქალაქი აღმოსავლეთ სლოვაკეთში, სპიშის რეგიონში. 2006 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 14 731 ადამიანს შეადგენს. ქალაქს გააჩნია კარგად შემონახული ისტორიული ქალაქის კედელი, რენესანსული ეკლესია, რომელიც გამოირჩევა ხის ყველაზე მაღალი საკურთხევლით მთელს ევროპაში და რომელიც მოჩუქურთმებულია ოსტატ პოლ ლევოჩელის მიერ, ასევე ახვა მრავალი რენესანსული ნაგებობა.

2009 წელს, ლევოჩა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

ლევოჩა პირველად მოსენიებულია მეფე ბელა IV-ის 1249 წლის წერილში. მიუხედავად ამისა, ქალაქიში მანამდე უკვე არსებობდა XI საუკუნის წმინდა ნიკოლოზის რომანული ეკლესია. 1241 წელს, მონღოლ-თათრების შემოსევის შემსდეგ აქ გერმანელი კოლონისტები მოდიან.

1271 წელს, ლევოჩა პირველად მოიხსენიება როგორც თავისუფალი სამეფო ქალაქი და პროვინციული დედაქალაქი. XV საუკუნეში, ლევოჩელმა ვაჭრებმა უნგრეთის მეფისგან მრავალი პრივილეგია მიიღეს, რის შედეგადაც ქალაქმა სწრაფი ზრდა დაიწყო. ამავე პერიოდში, ლევოჩა სლოვაკეთის პროტესტანტული მოძრაობის ცენტრი ხდება.

XVII საუკუნეში, ჰაბსბურგების საწინააღმდეგო ამბოხებებისას, ქალაქის დაკნინება იწყება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* St. James's Church
* Article about Levoča at Spectacular Slovakia
* Levoča International Music Festival ('Indian Summer in Levoča')
* The Large Provincial House (student work)[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  UNESCO Newswebsite

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სლოვაკეთში სლოვაკეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ბანსკა-შტიავნიცა  · სპიშკი-ჰრადი და ლევოჩა  · ვლკოლინეცი  · აგტელეკის ეროვნული პარკი უნგრეთთან ერთად · ბარდეიოვი  · კარპატების წიფლის პირველყოფილი ტყეები უკრაინასთან ერთად  · კარპატების ხის ეკლესიები  · რომის იმპერიის საზღვრები: დუნაის ლიმესის დასავლეთი ნაწილი |  |

 |
**მალხაზ ჩოხარაძე** (დ. 12 ნოემბერი, 1964, ხელვაჩაური) — ქართველი მეცნიერი, მწერალი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

1989 წელს დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფილოლოგიური ფაკულტეტი; ხოლო 1992 წელს კი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა (სპეციალობა - უახლესი ქართული ლიტერატურა). 

1992 წლიდან მუშაობს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სხვადასხვა დროს იყო: მასწავლებელი, დოცენტი, ისტორიისა და ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე, დასავლეთ ევროპული ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის დეკანი, პრორექტორი ჰუმანიტარული მუშაობის დარგში. ამჟამად არის ქართული ფილოლოგიის დეპარტამენტის პროფესორი, ასევე ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ქართველოლოგიისა ცენტრის კოორდინატორის მოადგილე, ბსუ-ს უწყვეტი განათლების ცენტრის კოორდინატორი. მალხაზ ჩოხარაძე არის ოთხმოცამდე ნაშრომის ავტორი. მათ შორისაა რამდენიმე მონოგრაფია და სახელმძღვანელო. მისი საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულებაა ქართული სიტყვაკაზმულობა. შესაბამისად, არაერთი მისი ნაშრომი ეხება მიმდინარე ლიტერატურულ პროცესს, ლიტერატურის ისტორიასა და თეორიას, მაგალითად: ეროვნული და ზნეობრივი პრობლემები ნიკო ლორთქიფანიძის „ჟამთა სიავეში", „გრიგოლ რობაქიძე, იოსებ გრიშაშვილი და ქართული სონეტის პრობლემა", „ბათუმში მოღვაწე პოეტები სოცილისტური რეალიზმის ეპოქაში", „მხატვრული ტექსტის ანალიზის საფუძვლები" და სხვა. გამოქვეყნებული აქვს ლექსები და მოთხრობები; არის არაერთი სამეცნიერო-ლიტერატურული ნაშრომის სარედაქციო კოლეგიის წევრი, რედაქტორი და რეცენზენტი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ზოგადი უნარები: ნაწ. 4, ბათუმი, შოთა რუსთაველის უნ-ტის გამ-ბა და სტ. 2009, გვ. 89 ISBN 9789941409172
* ზოგადი უნარები: ნაწ. 3, ბათუმი, შოთა რუსთაველის უნ-ტის გამ-ბა და სტ. 2009, გვ. 132 ISBN 9789941409035
* ზოგადი უნარები: ნაწ. 2, ბათუმი, შოთა რუსთაველის უნ-ტის გამ-ბა და სტ. 2008, გვ. 129 ISBN 9789994025831
* ზოგადი უნარები, ბათუმი, შოთა რუსთაველის უნ-ტის გამ-ბა და სტ. 2008, გვ. 84, ISBN 9789994025930
* დავით გურამიშვილის ცხოვრება და შემოქმედება: აბიტურიენტის სახელმძღვ. ერთიანი ეროვნ. გამოცდებისთვის მოსამზადებლად, ნაწ. 1, ბათუმი, ბათუმის უნ-ტი, 2007, გვ. 160 ISBN 9994025759

ლიტერატურა
----------

* საინფორმაციო ცნობარი აჭარაში მოღვაწე მწერალთა შესახებ, შემდგენელი ცისანა ანთაძე, ბათუმი, 2019, გვ. 92

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მალხაზ ჩოხარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ ადამია** (დ. 1923, ეკი — გ. 1993) — ქართველი ინჟინერი, თანამდებობის პირი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის დაუსწრებელი საფინანსო-ეკონომიკური ინსტიტუტი, მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების ეკონომიკისა და დაგეგმარების სპეციალობით.

1951-1958 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №1 სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასმეტალურგმშენის" სისტემაში მშენებელ ოსტატად, ნორმადარად, სამუშაო მწარმოებლად. 1958-1959 წლებში №10076 სამხედრო ნაწილში უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. 1960-1964 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №1 სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასმეტალურგმშენის" სამშენებლო სამმართველო „ბიჭვინთმშენის" მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების განყოფილების უფროსად. 1965-1968 წლებში საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს №2 სამშენებლო ტრესტის სისტემაში მომარაგების განყოფილების უფროსად, სამრეწველო საწარმოთა კომბინატის საამქროს უფროსად. 1969-1971 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტ „ბიჭვინთმშენის" მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების სამმართველოს უფროსად. 1971-1977 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №16 სამშენებლო ტრესტ „კურორტმშენის" (ყოფილი „ბიჭვინთმშენი") საწარმოო-ტექნოლოგიური კომპლექტაციის სამმართველოს უფროსად. 1977-1983 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს „ბზიფის" ექსპერიმენტალური სახლმშენებელი კომბინატის (ყოფილი №16 სამშენებლო ტრესტი „კურორტმშენი") საწარმოო-ტექნოლოგიური კომპლექტაციის სამმართველოს უფროსად. 1983-1989 წლებში გადაყვანილ იქნა საბჭოთა კავშირის მშენებლობის სამინისტროს ულიანოვსკის სპეციალიზებულ სამშენებლო სამმართველო „ოტდელსპეცსტროი"-ს უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. 1989 წლიდან გადავიდა დამსახურებულ პენსიაზე. სამშენებლო სფეროში მრავალწლიანი მოღვაწეობის პერიოდში, დიდი წვლილი აქვს შეტანილი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, კერძოდ გაგრის რეგიონში, კულტურულ-საგანმანათლებლო, ინფრასტრუქტურული და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ობიექტებისა და მსხვილი საკურორტო კომპლექსების მშენებლობის მატერიალურ-ტექნიკური რესურსებით სტაბილური უზრუნველყოფის საქმეში, ასევე „იის-04" სერიის უნიფიცირებული, მაღლივი, კარკასული, ანაკრები რკინაბეტონის ნაკეთობების წარმოების ქარხნული ტექნოლოგიის ათვისების საქმეში. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული ქონდა სახელმწიფო ჯილდოები და საუწყებო საპატიო სიგელები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია = Encyclopedia of georgian architects and builders = Энциклопедия архитекторов и строителей Грузии, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 37-38

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ადამია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლოტოსი** (ლათ. Nelumbo) — წყლისა და ხმელეთის მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ლოტოსისებრთა ოჯახისა (რომელსაც ზოგჯერ დუმფარასებრთა ოჯახთან აერთიანებდნენ). აქვს გრძელყუნწიანი, წყალზე მოტივტივე და წყლის ზემოთ ამოშვერილი დიდი, ფარისებრი ფოთლები და ეული ყვითელი ან ვარდისფერი ყვავილები. 

ლოტოსის 2 სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელსა და ტროპიკებში. ვარდისფერყვავილებიანი ინდური ლოტოსი (ლათ. Nelumbo nucifera) გავრცელებულია ავსტარლიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მალაის არქიპელაგზე, ფილიპინების კუნძულებზე, იაპონიის სამხრეთში, შრი-ლანკის კუნძულებზე, ინდოჩინეთისა და ინდოსტანის ნახევარკუნძულებზე, ჩინეთსა და ჩრდილოეთ ირანში, ამიერკავკასიასა (მტკვრის ქვედა დინებაში), ვოლგის დელტაში.

ინდოეთსა და ჩინეთში ლოტოსი ძველთაგანვე საღვთო მცენარედ არის მიჩნეული. ყვითელი ლოტოსი (ლათ. Nelumbo lutea) იზრდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკის ატლანტიკურ სანაპიროებსა და ჰავაის კუნძულებზე. ლოტოსის ყველა ნაწილში C ვიტამინი და კაუჩუკია, ყუნწებსა და ღივებში — შხამიანი ნივთიერება ნელუმბინი. თესლსა და ფესურებს საჭმელად და საქონლის საკვებად იყენებენ. ე. წ. ეგვიპტური ლოტოსი დუმფარას გვარს განეკუთვნება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 298.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინდური ლოტოსი (Nelumbo nucifera)
**მიხეილ ანდრონიკოვი** (რუს. Андроников, Михаил Михайлович; დ. 1875 — გ. 1919) — რუსი თავადი და ავანტიურისტი. რუსეთის სახელმწიფო მოხელე. დაიბადა მამამისის — თავად როტმისტრის მიხეილ აბელის ძის ანდრონიკაშვილის (1852-1882) და დედამისის — სოფია აგნეს ევეს (1852-1884) ოჯახში. მიხეილ აბელის ძე იყო დიდი თავადის, მიხეილ ნიკოლოზის ძის ადიუტანტი, ხოლო სოფია ევე კავალერიის გენერლის ბარონ ლეონგარდ კარლის ძის უნგერნ ფონ შტერნბერგის შვილი.

სწავლობდა პაჟესის კორპუსში, რომლიდანაც გარიცხეს 1895 წელს. ჰქონდა ტიტულარული მრჩევლის კამერ-იუნკერის ჩინი. დიდი ხნის განმავლობაში მეგობრობდა და თანამშრომლობდა რუს ავანტიურისტთან გრიგოლ რასპუტინთან. 1897 წლიდან 1914 წლამდე თანამშრომლობდა შინაგან საქმეთა ორგანოებთან. 1917 წელს ანდრონიკოვი გახდა ეჭვმიტანილი გერმანელთა სასარგებლოდ ჯაშუშობაში და აეკრძალა ცხოვრება სამხედრო მდგომარეობაში მყოფ ორივე დედაქალაქში.

1917 წლიდან იგი ქალაქ რიაზანში დასახლდა. იმავე წლის 7 თებერვალს ანდრონიკოვმა თვითნებურად ქალაქ მოსკოვში გადაინაცვლა. დროებითი მთავრობის საგანგებო სამძებრო კომისიის წარდგინებით, ამავე წლის 23 მარტიდან 1 ივლისამდე იმყოფებოდა საპატიმროში, პეტრე-პავლეს ციხის ტრუბეცკის ბასტიონში. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მიიღო ჩეკა-ს წოდება ქალაქ კრონშტადტისათვის.

ერთხანს დაპატიმრებული იყო ქრთამის აღების მიზნით (2 000 000 რუბლი ოქროს სახით). დიდი მთავრის, ალექსანდრესა და მისი მეუღლის, ქსენიასაგან ოქროთი ორი მილიონის აღების შესახებ გაიგო „ვეჩეკა-ს" თავმჯდომარის მოადგილემ, გლებ ბოკიმ და გერმანიის იმპერიის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით იგი ბოლშევიკებმა 1919 წელს დახვრიტეს. საკუთრივ ბრალდება არც ერთ შემთხვევაში არ ყოფილა დამტკიცებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვისგან აიღო ორი მილიონი ოქრო ქრთამად მიხეილ ანდრონიკოვმა
* მიხეილ მიხეილის ძე ანდრონიკოვი (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  *Катин-Ярцев М. Ю. (с дополнениями С. В. Думина и Ю. К. Чиковани).*, Князья Андрониковы и Эндрониковы (Андроникашвили) // Дворянские роды Российской империи / Авторы-составители: Станислав Думин, Юрий Чиковани, Пётр Гребельский, Михаил Катин-Ярцев, Андрей Шумков, ტ. 4, М.: «Ликоминвест», 1998. — გვ. 125, 5000 ეგზ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მთისძირის ეკლესია (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)**. |

**მთისძირის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისძირის ჩრდილოეთით 1,7 კილომეტრზე, მდინარე არეშის მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეს.

ძველი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, სამი მხრიდან ერთიანი გარშემოსავლელით(12.7 x 10.8 მეტრი), შენობა ნაგები ყოფილა რიყისა და ნატეხი ქვით - თიხის ხსნარზე. შემორჩენილია კედლების წყობის 4-8 რიგი (მაქსიმალური სიმაღლე 1.2 მეტრია).

მთავარ ეკლესიას (10,15 x 5,5 მეტრი) ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთით და დასვლეთით. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია კვერცხისებრი ფორმის აფსიდით, რომელიც გრძივი კედლებიდან ერთსაფეხურიანი მხრებითაა გამოყოფილი. მოგვიანებით აფსიდი დარბაზისგან რიყის ქვით ნაგები კანკელით გაუმიჯნავთ, რომლისგანაც წყობის სამი რიგიღაა შემორჩენილი. მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში კარია, რომელიც მთავარი ეკლესიის აფსიდის ჩრდილოეთით მდებარე, სწორკუთხა გეგმის სათავსში გადის. მთავარი ეკლესიის შუაში დგას გეგმით თითქმის კვადრ. (1 x 1,1 მეტრი), ზემოთკენ ოდნავ შევიწროებული ნაგებობა (სიმაღლე 1 მეტრი), რომელსაც აღმოსავლეთ წახნაგში მოწყობილი აქვს პატარა, ოთხკუთხა ნიშა. 

სამხრეთ ეკლესია უაფსიდოა. იგი ვიწრო და გრძელი დერეფანია. სამხრეთ ეკლესიის სამხრეთ კედლის შუაში ორმალიანი თაღოვანი შესასვლელის ნაშთია - თაღებს შორის კავდრატული სვეტით. მეორე შესასვლელი გარშემოსავლელის დასავლეთ კედლის შუაშია.

ჩრდილოეთ ეკლესია აფსიდიანია, დამოუკიდებელი შესასვლელი მას არ ჰქონია. ეკლესიის გათხრისას გამოვლინდა კრამიტის ნატეხები და წითელკეციანი, კარგად დამუშავებული და გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ჭურჭლის შიდაპირი დაფარულია შავი თუ მუქი ყავისფერი მასით. 

ეკლესსის აღმოსავლეთით, 35 მეტრზე, ოთხკუთხა გეგმის (6,6 x 5,5 მეტრი) ნაგებობის ნანგრევებია.იგი ნაგები ყოფილა რიყისა და ნატეხი ქვით - თიხის ხსნარზე. ერთადერთი შესასვლელი მას აღმოსავლეთიდან ჰქონდა. შიგნით, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, ჩაფლული ყოფილა ბრტყელძირიანი ქვევრი (აღმოჩნდა თოკისებრი ორნამენტით შემკული ნატეხები). გამოვლინდა, აგრეთვე, წითელკეციანი ჯამისა და ტუჩიანი ჭურჭლის ფრაგმენტები, რკინის მოგრძო ნივთი (ურდული).

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 135.
**მიხეილ მიხეილის ძე ასათიანი** (დ. 10 მაისი, 1882, თბილისი ― გ. 20 იანვარი, 1938, იქვე) ― ქართველი ფსიქიატრი და ფსიქოთერაპევტი, მეცნიერული ფსიქიატრიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

1907 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო იმავე უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრაზე. 1911 წელს თავის მასწავლებელ პროფ. ვ. სერბსკისთან ერთად დატოვა უნივერსიტეტი განათლების მინისტრის კასოს რეაქციულ მოქმედებათა წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად. მუშაობდა მოსკოვის ნევროფსიქიატრუიულ სანატორიუმში და რედაქტორობდა ჟურნალ „პსიხოტერაპიას". 1917 წელს აირჩიეს მოსკოვის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრის ასისტენტად. 1920-1938 წლებში მუშაობდა თსუ-ს სამკურნალო ფაკულტეტის (1930-იდან საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის) ფსიქიატრიის კათედრის გამგედ. ერთდროულად, 1925 წლიდან გარდაცვალებამდე, ხელმძღვანელობდა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ფსიქიატრიის ინსტიტუტს, რომელსაც 1948 წელს მისი სახელი მიენიჭა. აღსანიშნავია ასათიანის გამოკვლევები ფსიქიატრიის აშლილობათა ფიზიოლოგიის მექანიზმების დასადგენად. ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა ფსიქიატრიაში მოძღვრება პირობითი რეფლექსების შესახებ. მასვე ეკუთვნის ფსიქოთერაპიის ორიგინალური ე. წ. „რეპროდუქციულ განცდათა" მეთოდი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *გობრონიძე ე.* პროფესორ მ. ასათიანის ცხოვრება და მოღვაწეობა, «ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შრომები» , 1963, ტ. 11-12;
* *მენთეშაშვილი ი.* მ. ასათიანი, თბ. 1952;
* *Зурабашвили А.Д. Ментешашвили И. Т.* Выдающийся психиатр М. М. Асатиани «Журнал невропаталогии и психиатрии», 1952, т. 52, № 4, ц. 72;

* *ნანეიშვილი ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 621-622.
**მთქმელი** — სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, „სიტყვის მოქმედი" ანუ მთხზველი, მხატვრული ნაწარმოების შემოქმედი. მთქმელის ცნების ეს გაგება არის გამოხატული იოანე საბანისძის „აბო თბილელის წამებასა" და შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანში. მთქმელი (მათქვამი, მეგრ. მათქუალი, ლაზ. მთქუმალე, სვ. მუქვისგ) ფოლკლორული ნაწარმოების შემსრულებელსაც აღნიშნავს.

მუსიკალურ ფოლკლორში მთქმელს სიმღერის დამწყებს უწოდებენ. ტერმინი პირველად იოანე ბატონიშვილის „კალმასობაში" და მისსავე „მუსიკის მოკლე სახელმძღვანელოში" არის დამოწმებული. ავტორს მთქმელი შუა ხმად აქვს მიჩნეული: „სამხმიან გალობათა შინა ჴმა არს: — მთქმელი, მაღალი ბანი ანუ მოძახილი და ბანი ანუ მობანე". დავით მაჩაბლის აზრით, „დღესა ყოველსა საქართველოში გალობენ სამს ხმად: თქმად, მოძახილად და ბანად, რომელთაგან... თქმა იწყებს". მთქმელი სინკრეტული გუნდის ცნებაა; „როცა ადამიანს სურს შეიტყოს ღირსება და დიდება ერისა, ყოვლით უწინარეს ამას იკითხავს, — რამდენი მთქმელი და მწერალი ჰყავსო" (ილია ჭავჭავაძე).

ლიტერატურა
----------

* *ჭელიძე გ. ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 675.
* *ჩიქოვანი მ.* ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია, ტ. 1, თბ. 1975;
* *ჭელიძე გ.* წყაროსავალი, თბ. 1974;
მაგელანის დიდი ნისლეული
**მაგელანის დიდი ნისლეული** — ჩვენი გალაქტიკის პატარა თანამგზავრი გალაქტიკა, რომელიც ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნავს. ის გადაჭიმულია 14 000 სინათლის წლის მანძილზე. ეს კი არ არის საკმარისი ზომა იმისათვის, რომ მან სპირალური მკლავების ფორმირება შეძლოს. შესაბამისად, მას უსწორმასწორო სტრუქტურა გააჩნია. ის ოქროს თევზისა და მაგიდა მთის თანავარსკვლავედში მდებარეობს. ხოლო ზომით მაგელანის დიდი ნისლეული ირმის ნახტომის 1/10-ია, ხოლო მასით 1/100. ის ჩვენი გალაქტიკის ცენტრიდან დაშორებულია 160 000 სინათლის წლის მანძილზე.

ხილულ დიაპაზონში, მხოლოდ გალაქტიკის ბარი ანათებს კაშკაშად. ის სამხრეთ ნახევარსფეროდანაც კი შეიძლება დავინახოთ შეუიარაღებელი თვალით. მაგელანის დიდი ნისლეული ღამის ცაზე მოჩანს შედარებით მკრთალი მაგელანის პატარა ნისლეულთან ერთად. „მაგელანის ნისლეულები" პორტუგალიელი მკვლევარის - ფერნანდო მაგელანის სახელს ატარებენ. მეცნიერისა, რომელმაც თავისი მგზავრობის დროს შენიშნა ეს ორი ობიექტი. ეს იყო 1519 წელი.

„ამ გალაქტიკების შესწავლა ირმის ნახტომს გარეთ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების შესწავლის საუკეთესო საშუალებაა. ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები გალატიკების ევოლუციაზე დიდ გავლენას ახდენენ. ასე რომ, ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ შევიცნობთ ამ ვარსკვლავების ისტორიას, რომლებიც შემდეგ უამრავ კითხვას გალაქტიკების სიცოცხლის ციკლის შესახებ უპასუხებენ." — ამბობს მარგარეტ მექსნერი, ასტრონომი ბალტიმორიდან.

მაგელანის დიდი ნისლეული ჩვენი გალაქტიკის ყველაზე დიდი თანამგზავრია, ხოლო სიდიდით მეოთხეა ადგილობრივ ჯგუფში (ირმის ნახტომის, ანდრომედას გალაქტიკის და სამკუთხედი გალაქტიკის შემდეგ). მისი პატარა ზომა ნიშნავს იმას, რომ მატერიის შედგენილობა შედარებით დიდი გალაქტიკებისგან ოდნავ განსხვავდება. ეს განსხვავება მძიმე ელემენტების არასაკმარისი რაოდენობაა, როგორიცაა ნახშირბადი და ჟანგბადი. ეს ვარსკლავების დაბადებასა და სიკვდილს ანელებს, რაც ასტრონომებს საშუალებას აძლევს ისეთი გარემო დაინახონ, სადაც ვარსკვლავები 2 მილიარდი წლის წინ ფორმირდებოდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰერშელის კოსმოსური ტელესკოპის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-03-10 საიტზე Wayback Machine. .
**მთქნარება** — რეფლექსი, რომელიც აღიძვრება დაღლილობისას, ადამიანის დახუთულ და გაბოლილ ოთახში ყოფნისას, გულის მუშაობის გაუარესებისას, კუნთების აქტივობის (დატვირთვის) შემცირებისას, ძილღვიძილისას. გამოიხატება ღრმა და ხანგრძლივი ჩასუნთქვით, შემდგომ კი შედარებით სწრაფი ამოსუნთქვით და ამ პროცესში პირის ფართოდ დაღებით (თანამდევი სპეციფიკური ხმის გამოცემით).

მთქნარება საშუალებას გვაძლევს მოვიხსნათ დაღლილობა, ფსიქიკური დატვირთვა, განვაახლოთ ჰაერი ფილტვებში. მთქნარება ხშირად მიბაძვითი ქმედებაა. ხანგრძლივი მთქნარება შესაძლოა იყოს ტვინში ჟანგბადის უკმარისობის და სხვა ავადმყოფური მდგომარეობის ნიშანი, რომელიც შეიძლება საჭიროებდეს სამედიცინო დახმარებას.

სუნთქვის დროებითი შეკავება, მეორე მხრივ განაპირობებს ორგანიზმის აქტივობის გაძლიერებას ჟანგბადის ათვისების მხრივ (მთქნარების შემდგომ პერიოდში). სუნთქვის ხელოვნური შეკავება და სუნთქვის რეგულირება, როგორც მეთოდი, რომელსაც ძირითად ნაწილში მიმართავს იოგა ლოგიკურად უკავშირდება ადამიანის ამ თანდაყოლილ, ბუნებრივ თვისებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Causes, Concerns and Communications of the Yawn
* "What makes us yawn?"
* Dr. Steven Platek - Yawn Researcher at Drexel University
* Archive of animal yawn pictures
* The hidden sexuality of the human yawn
* Yawns, and why do we yawn?
* From a February issue of the research journal Neuroimage დაარქივებული 2006-12-31 საიტზე Wayback Machine.
* Old Superstitions.com დაარქივებული 2007-01-03 საიტზე Wayback Machine.
* Why are yawns contagious? დაარქივებული 2008-01-26 საიტზე Wayback Machine.
* All you want to know about yawning in French and English დაარქივებული 2008-03-29 საიტზე Wayback Machine.
**მალხაზ ხუნდაძე** (დ. 13 ივლისი, 1946, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

1970-1975 წლებში იყო ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ექიმი-ორდინატორი. 1975-1984 წლებში უმცროსი, ხოლო 1984-1991 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1991-1995 წლებში ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1995-1996 წლებში ჯანდაცვის სახელმწიფო ფონდის დირექტორის მოადგილე. 1996-1997 წლებში ამავე ფონდის დირექტორი. 1997 წლიდან სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის დირექტორის მოადგილე. ავტორია 97 სამეცნიერო ნაშრომისა ქირურგიული გასტროენტეროლოგიის და პორტული ჰიპერტენზიის პრობლემებზე.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჰემოდინამიკა ღვიძლის ტოტალური არტერიალიზაციის დროს", დაიცვა 1984 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კითხვა-პასუხი კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის დაავადებების შესახებ, თბილისი , საბჭ. საქართველო, 1987, გვ. 66

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 368

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მალხაზ ხუნდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი



1. 1 2
ბობ დილანი - მომღერალი და კომპოზიტორი
ტერმინი **მომღერალი და კომპოზიტორი** — შემსრულებელს, რომელიც ტექსტს წერს, სიმღერას ქმნის და თვითონვე ასრულებს მას. ხშირად მთელ კომპოზიციას ან სიმღერას თვითონვე უწევს მუსიკალურ აკომპანემენტს. არტისტული გამოხატვის ამგვარი ფორმა ჩვეულებრივია იმ შემსრულებლებს შორის, რომლებიც პოპ მომღერლებისგან განსხვავებით, ნაკლებად ცნობილი არიან. ზოგიერთი ასეთი არტისტი პუბლიკასთან უშუალო ურთიერთობის გზას და ინტენსიურ ტურნეებს მიმართავს, რომ თაყვანისმცემლები გაიჩინოს. ისინი ხშირად გამოდიან კერძო მიწვევებზე, ყავის სახლებში, ფოლკ კლუბებსა და ფესტივალებზე.

პერიოდული გამოცემები მომღერალი და კომპოზიტორების შესახებ
--------------------------------------------------------

* როლინგ სტოუნი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კომპოზიტორი

ლიტერატურა
----------

* DiMartino, Dave *singer-songwriters: Pop Music's Performer-Composers from A to Zevon* (1994), Billboard Books(*web search required*).
* Rodgers, Jeffrey P. *The Complete Singer-Songwriter: A Troubadour's Guide to Writing, Performing, Recording & Business*, (2003) Backbeat Books(*web search required*).
**მამადაანების მთავარანგელოზთა ეკლესია**  — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მამადაანებში, 0,7 კილომეტრზე, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამოშლილი კამარა და კონქი, მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია, კარი ორივე მხრიდან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო კონქის ქუსლის დონეზე პატარა ნიშა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. კედლების ზედაპირი სქელი ბათქაშთაა გასწორებული. ეკლესიას შემორტყმუილი აქვს ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი.

ეკლესიასთან ახლოს დგას ნატეხი თვით ნაგები ორსართულიანი სამრეკლო. სამრეკლოს პირველი სართული გეგმით კვადრატულია, სწორკუთხა შესასვლელი კი აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში აქვს. დანარჩენი კედლები ყრუა. სართული ტლანქათ ნაწყობი გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. II სართული, ამჟამად თითქმის მთლიანად დანგრეული, რვაწახნაგოვანი, ფართო და მაღალი, შეისრულ თაღებით გახსნლი ფანჩატური ყოფილა. გარედან სამრეკლოს სართულებს ერთმანეთისგან წყობით განსხვავებული ხასიათი გამოყოფს, მათი თანხვედრის საზღვარი მთელ პერიმეტრზე ჰორიზონტალურ ხაზს ჰქმნის. ქვედა სართულის კედლები ძირითადად წვრილი ნატეხი ქვითაა ამოყვანილი და სქელი ბათქაშით გასწორებული. ზემოთა სართულს საპირე ქვების დიდი ნაწილი მსხვილია, უბათქაშო.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 392-393.
ლუგიერები ძველი ევროპის რუკაზე
**ლუგიერები** (ლიგიერები) — ძველი ტომი, რომელიც იღებდა აქტიურ მონაწილეობას რომაელებთან ბრძოლაში ახალი წელთაღრიცხვის დასაწყისში. ცხოვრობდნენ თანამედროვე პოლონეთის ტერიტორიაზე ვისლა-ოდერის შუამდინარეთში. ასოცირდებიან პშევორის კულტურის მატარებლებთან. გერმონდურებთან ერთად ეხმარებოდნენ კვადებს რომაელების განდევნაში; დომიციანის დროს, 84 წელს, დაიქვემდებარეს კვადები. III ს ლუგიერები ჩაიკარგნენ ერების დიდი გადასახლების დროს და გუთებს შეერწყნენ.

ვერსიები წარმოშობის შესახებ
---------------------------

ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ლუგიერები იყვნენ გერმანული ტომი.

სხვა ვერსიით ისინი იყვნენ კელტური წარმოშობის ტომი და შესაძლებელია ეთნონიმი "*ლუგიერი*" ნიშნავდა "*ნათელ ადამიანს*" ან წარმოიშვა კელტების ღმერთის ლუგის სახელიდან.

მესამე ვერსია, რომ ლუგიერები — რომანიზირებული სახელწოდებაა ლუჟიცელების, პოლაბური სლავების ერთ-ერთი ტომი. ლუგიერების სლავური წარმოშობას ადასტურებს სლავური სიტყვა "*луг*", ან "*łęg*" (პოლ. ტყის ჭაობი; ადგილი ნაპირთან). სილეზიის ეტიმოლოგიასთან შედარებით - "*ślęgi*", ლუჟიცა, ასევე სლავების ეტიმოლოგიასთან \*"*slav-*" - "*დინება, სველი*" და სერბულხორვატული "*slaviti*" - "*ღვინის წყლით გაზავება*".

დღეს მეცნიერების უმრავლესობა, არქეოლოგიაზე დაყრდნობით, თვლიან რომ ლუგიერები იყვნენ სხვადასხვა ეთნიკური წარმოშობის ტომების კონფედერაციის შემადგენელი ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი (1890—1907)   

Stanisław Rospond, Polszczyzna Śląska, 1970, str.11-12
**მიხეილ დადიანი** (დ. 1899, 22 მარტი, თბილისი – გ. 9 აგვისტო, 1974, ვაშინგტონი) — ქართველი პოეტი და სამხედრო პირი. პოეტისა და პუბლიცისტის, ნიკოლოზ (კოკი) დადიანის (1878-1939) უფროსი ვაჟი. დედა ნინო (ლაისო) მიქელაძე, რომელიც ძალიან ადრე გარდაიცვალა, 1905 წელს მშობიარობას გადაჰყვა.

1917 წლის შემოდგომაზე მიხეილ დადიანმა გაიგო, რომ დაიწყო ქართული სამხედრო ნაწილების შედგენა. იგი ჯერ კიდევ გიმნაზიის მე-8 კლასის მოსწავლე იყო, მაგრამ ბევრი არ უფიქრია, გიმნაზიიდან გამოვიდა და დათიკო მიქელაძის ცხენოსან ასეულში ჩაეწერა. ამავე ასეულში მსახურობდა მამამისი, კოკი დადიანიც. ისინი ერთად მონაწილეობდნენ იმ პერიოდის ყველა ანტიეროვნული ამბოხების ჩაქრობაში. ასეულის დაშლის შემდეგ, 1918 წლის გაზაფხულზე, მიხეილ დადიანი ილიკო მამულაიშვილის ასეულში ჩაირიცხა. 1919 წლის სექტემბერში თბილისის სამხედრო სკოლის სტუდენტი გახდა. 1921 წლის თებერვალში, სხვა იუნკრებთან ერთად, ისიც იცავდა თბილისის მისადგომებს, კოჯორ-ტაბახმელასთან. 1921 წლის მარტში, ოჯახთან და სხვა იუნკრებთან ერთად, სამშობლო დატოვა. საქართველოს დევნილი მთავრობა დაეხმარა საზღვარგარეთ სამხედრო სასწავლებელში მოწყობაში. ვარშავის სამხედრო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მიხეილ დადიანი პოლონეთის არმიის საკონტრაქტო ოფიცერი, კავალერიის ლეიტენანტი გახდა.

1930-იან წლებში ვარშავიდან პარიზში გადავიდა, სადაც ჰენესის საცხენოსნო კომპლექსში ინსტრუქტორად მუშაობდა. იგი მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის მხარეს იბრძოდა, ბერგმანის ბატალიონის ლეიტენანტი იყო და საბჭოთა რეჟიმის დამარცხებაზე ოცნებობდა. ომის შემდეგ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. მუშაობდა "ამერიკის ხმაში", სადაც იყო ქართული ენის რედაქტორი.

მიხეილ დადიანი ქართულ ემიგრანტულ გამოცემებში მიხა წყემელის ფსევდონიმით ლექსებს აქვეყნებდა. 1976 წელს, პარიზში გამომავალ ჟურნალ „კავკასიონში" დაიბეჭდა მისი მოგონებები „რაც მახსოვს", სადაც მოთხრობილია საქართველოში გატარებულ ბავშვობაზე, წინაპრებზე, ქართულ ჯარზე და საქართველოს ოკუპაციაზე. პოეტი ცხოვრობდა ვაშინგტონის გარეუბანში, არლინგტონში, სადაც იგი გარდაიცვალა. მეუღლესთან, თინა გომართელთან ერთად დაკრძალულია ვაშინგტონის კენედის სახელობის სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ დადიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მამაის უბანი** (აზერ. Mamayı məhəlləsi) — მე-19 საუკუნის დასაწყისში აგებული შუშას ერთ-ერთი ზედა უბანი.

უბანი მდებარეობს ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში. შუშას სხვა უბნების მსგავსად აქ იყო მეჩეთი, მამაის წყარო, პატარა მოედანი და აბანო. უბანი მამაი ბეის სახელს უკავშირდება. მამაის, ხოჯა მარჯანლის, დემირჩის, ჰამამაგაბაღის უბნები ერთმანეთს ავსებენ საცხოვრებელი და ადმინისტრაციული შენობებითა და ქუჩებით.

მამაის უბნის მცირე მართკუთხა ფართობი მეზობელი ქუჩის ჩრდილოეთ მხარეს ფარდას ქმნის და მდებარეობს იმ შეერთების ზემოთ, სადაც წყაროა. მოედნის შიგნით არის სამეზობლო მეჩეთი, რომლის მთავარი ფასადი მოედნისკენ არის მიმართული და იყურება სამხრეთისკენ.

შუშას ციხის ქვედა უბანი თავისი პოზიციითა და კლიმატით განსხვავდებოდა ზედა უბნებისგან. აქ ვაკე ტერიტორიები, სამეზობლო სკვერები, მეჩეთები სხვებისგან სიგანითა და არქიტექტურული სტილით განსხვავდება. ციხის ქვედა უბანში არის მრავალი წყლის ჭა, ტბორები, შადრევნები და ცისტერნები. უბნის ქუჩებისა და მოედნების სიგანე, საცხოვრებელი კორპუსები, ხანისა და ხანის შვილების, ვაჭრებისა და რელიგიური მოღვაწეების კუთვნილი შენობები კიდევ უფრო მატებს უბანს ბრწყინვალებას.

სქოლიო
------

1. 1 2  Yunis Hüseynov (2015). *Şuşa Salnaməsi*.  "AFPoliqraf",   გვ. 208.
2. ↑  Yunis Hüseynov (2012). *Qarabağ tarixi mənbələrdə*. Bakı:  Şuşa nəşriyyatı,   გვ. 76.
3. 1 2  Авалов 1977, p. 75
**„ლუგელა"** — სამკურნალო მინერალური წყალი. საბადო მდებარეობს საქართველოს ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, ხობისწყლის ხეობაში, სოფელ მუხურიდან 4 კმ-ზე, 290 მ სიმაღლეზე. წყალი გამოდის ბაიოსური ასაკის ძლიერ დისლოცირებული ქანებიდან. „ლუგელა" ბუნებრივი მედიკამენტია, წარმოადგენს კალციუმის ქლორიდის 9,5%-იან ხსნარს. ქიმიური შედგენილობა {\displaystyle {\ce {Br\_{0{\text{'}}15-0{\text{'}}20}M\_{45-60}{\tfrac {Cl{99}SO\_{4}1}{Ca{90}(NA{+}K){10}}}{12}{\text{°}}CpH{7,0}}}}; დებიტი 22მ3/დღე-ღამე. იხმარება სასმელად. ლუგელას პირველი ქიმიური ანალიზი აკადემიკოს რ. კუპცისის მიერ იქნა შესრულებული 1927 წელს. წარმოებს ჩამოსხმა, წელიწადში (1981) დაახლოებით 0,5 მლნ ბოთლი (0,5 ლ). 

„ლუგელა" ურთულესი ქიმიური შემადგენლობისაა. იგი მიეკუთვნება ქლორიდული წყლების ჯგუფს, თვითონ ქმნის მინერალური წყლების ტიპს და ჰიდროქიმიურ ლიტერატურაში „ლუგელას" წყლების სახელწოდებითაა ცნობილი. წამყვანი ელემენტებია: კალციუმის კათიონი და ქლორის ანიონი, დამახასიათებელია ბრომის არსებობა, თანმხლები გაზია მეთანი, მცირე რაოდენობით შეიცავს: ანიონებიდან ფტორს, იოდსა და სულფატს, ხოლო კატიონებიდან ნატრიუმს, კალციუმს და მაგნიუმს. მაღალი მინერალიზაციის გამო დიდხანს ინახება, ჩამოსხმისას არ საჭიროებს ნახშირორჟანგით გაჯერებას, აღნიშნული თივსებების გამო „ლუგელას" მსოფლიოში ბადალი არ ჰყავს.

სამედიცინო გამოკვლევებით დადგენილია, რომ მინერალური წყალი „ლუგელა", მიეკუთვნება სამკურნალო–სასმელი წყლების კატეგორიას, რომელიც მიიღება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით. „ლუგელას" სამკურნალო ჩვენებებია ტუბერკულოზი, ლულოვანი ძვლების მოტეხილობა, რაქიტი, ალეგიული დაავადებები, სისხლის შედედების დაქვეითება და სხვა. ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტის მიერ დამუშავებულია „ლუგელას" მინერალური წყლისაგან კბილის პასტის მიღების ტექნოლოგია. იგი დიდი წარმატებით გამოიყენება აგრეთვე მეცხოველეობასა და მეფრინველეობაში. წყლისაგან მიღებული მაღალი კონცენტრაციის ხსნარი, როგორც სიცივის გადამტანი აგენტი, წარმატებით გამოიყენება სამაცივრო დანადგარებში.

ლიტერატურა
----------

* *ცერცვაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 302.
* *ნურმან არდია, ჭიჭიკო ჯანელიძე*, სამეგრელო (გეოგრაფიული აპექტები) – თბილისი–ზუგდიდი, 1999 წ.
**მიხეილ გაფრინდაშვილი** (დ. 21 იანვარი, 1927, ჭაბუკიანი, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 იანვარი, 1999) — ქართველი ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1949 წელს ასპირანტურა ისტორიის — სპეციალობით.

1948-1955 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, 1955-1961 წლებში იყო პარტიულ სამუშაოზე; 1961-1964 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; 1964 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1983 წლიდან დირექტორის მოადგილე; 1972-1976 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელერადიოკომიტეტში; 1976-1983 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში კათედრის გამგედ; იყო საქართველოს ისტორიის ნარკვევების ერთ-ერთი ავტორი (მე-4 და მე-5 ტომები), რისთვისაც მიენიჭა სახელმწიფო პრემია. მ. გაფრინდაშვილის უკანასკნელი ნაშრომი "ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორია უძველესი დროიდან მეოცე საუკუნემდე", ხელნაწერის სახით დარჩა და გამოიცა მისი გარდაცვალების შემდეგ. იკვლევდა ქართული კულტურის, ისტორიის, საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიისა და თეორიის პრობლემებს.

ჯილდოები
--------

* 1982 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორია უძველესი დროიდან მეოცე საუკუნემდე, თბ. 2002 ISBN 99928-963-4-5
* ქართული განმანათლებლობის ისტორიოგრაფიისათვის, თბ. 1989
* ნარკვევები XIX საუკუნის ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიიდან, თბ. 1988
* ქართული განმანათლებლობა : გ. წერეთელი, ს. მესხი, ნ. ნიკოლაძე, თბ. 1966
* გიორგი წერეთლის მსოფლმხედველობა, თბ. 1955

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 565.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გაფრინდაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორგაძე**. |

**მიხეილ ანთიმოზის ძე გორგაძე** (დ. 13 ივნისი, 1896, ქუთაისი — გ. 2 მაისი, 1972, თბილისი) — ქართველი სპორტის ისტორიკოსი. საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1961), პროფესორი (1963).

ბიოგრაფია
---------

1927 წელს დაამთავრა თსუ-ის პედაგოგიური ფაკულტეტის ისტორიის განყოფილება. იყო საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტის რექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში, 1939-1969 წლებში — ინსტიტუტის ფიზკულტურის ისტორიის და ორგანიზაციის კათედრის გამგე, 1969 წლიდან — ამ კათედრის პროფესორი. 1967 მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის მუზეუმი. 1966-1970 წლებში იყო ქსე-ის სპორტის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნარკვევები საქართველოს ფიზიკური კულტურის ისტორიიდან, თბ. 1959;
* ფიზიკური კულტურის ისტორია, თბ. 1965.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 101-102.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მომთაბარე მეცხოველეობა** — მეცხოველეობის ორგანიზაციის ფორმა, რომლის დროსაც ცხოველები მთელი წლის განმავლობაში ან წლის უმეტეს დროს ერთი სეზონური საძოვრებიდან მეორე გადაჰყავთ იმ პერიოდში, როდესაც ამ სავარგულზე უხვი და ყუათიანი საკვებია. მომთაბარე მეცხოველეობა განსაკუთრებით ხელსაყრელია მთაგორიან ქვეყნებში, სადაც ბუნებრივი სავარგულები წლის სხვადასხვა დროს შეიძლება რაციონალურად გამოვიყენოთ.

მომთაბარე მეცხოველეობა მკვეთრად განსხვავდება მოხეტიალე (ქოჩადმავლური) მეცხოველეობისაგან, რომლის დროსაც მოსახლეობას არ აქვს ძირითადი სადგომი თავისი განვითარებული მიწათმოქმედებით, მრეწველობით და ცხოველებთან ერთად მთელი ოჯახები იცვლიან ბინას.

მომთაბარე მეცხოველეობა განსხვავდება სტაციონარულ მეურნეობაში ცხოველების მთელი წლის განმავლობაში საძოვრული შენახვისაგანაც, როდესაც მხოლოდ საძოვრების მონაცვლება ხდება ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე. მომთაბარე მეცხოველეობის სისტემა ითვალისწინებს ცხვრის, თხის, ღორის, ძროხის შენახვას. მომთაბარე მეცხოველეობის ეკონომიკური მნიშვნელობა დიდია, რადგან ამ სისტემის გამოყენებით მკვეთრად მცირდება ხარჯები საკვების დამზადებაზე, შრომაზე და სხვა, რაც საგრძნობლად ამცირებს პროდუქციის თვითღირებულებას. თავისუფლდება ბევრი სახნავი ფართობი მეურნეობის ძირითად ტერიტორიაზე სხვა სასოფლო-სამეურნეო დარგების განვითარებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ლეონიძე ლ. მეღორეობა, ტფ. 1924;
* Рчеулишвили М. Д. Отгонное овцеводство и пути его улучшения, Тб. 1957;
* რჩეულიშვილი მ. ქსე, ტ. 7, გვ. 86-87, თბ. 1984
**ლია რატიანი** (დ. 2 თებერვალი, 1937, სენაკი) — ქართველი ექიმი, ნევროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1962-1967 წლებში იყო წალენჯიხის რაიონული პოლიკლინიკის თერაპევტი; 1967-1971 წლებში ნევროპათოლოგი; 1971 წლიდან ექიმთა დახელოვნების უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფოს ნერვულ სნეულებათა განყოფილების ორდინატორი. ავტორია 16 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც გამოქვეყნებულია ადგილობრივ და საზღვარგარეთის ჟურნალებში. მიღებული აქვს საავტორო უფლება „აუტოალერგიის განსაზღვრის მეთოდი ნერვული სისტემის ინფექციური დაზიანების დროს", 1973. გამოქვეყნებული აქვს მეთოდური წერილი „აუტოალერგიის განსაზღვრის მეთოდი ნერვული სისტემის ინფექციური დაზიანების დროს", 1978. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1964 წელს „T და B იმუნური სისტემების ძირითადი მაჩვენებლების მდგომარეობა ტუბერკულოზური და არატუბერკულოზური წარმოშობის სეროზული მენინგიტების და პოლირადიკულონევრიტების დროს".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს იმუნოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი
* საქართველოს ნევროლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 238

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლია რატიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორდაძე**. |

**მიხეილ გორდაძე**, აგრეთვე ცნობილილია ფსევდონიმით **აბულაძე** (დ. 1860, თელავი, — გ. მაისი, 1919, იქვე) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

მუშაობდა ტოლეს საპნისა და გენადის მინერალური წყლების ქარხანაში. მის მიერ ხალხურ კილოზე დაწერილი ლექსების თემა იყო მუშათა მძიმე ცხოვრება, გაუნათლებლობა. 1880 წელს, გაზეთი „დროების" ცნობით, „არჩილიანის" გამოცემა განუზრახავს, მაგრამ უშედეგოდ. 1881 წელს გამოსცა კრებული „სამშობლო ანუ ლექსთა კრება", 1893 წელს კი „ლექსნი". 24 დეკემბერს, 1893 წელს, გაზეთ „ივერიაში" მისი ლექსი „ჩიტი" დაიბეჭდა.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში მისი ფოტოები და ლექსები იბეჭდებოდა. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მისი წერის საგანი იყო მშრომელთა ტრფიალი, სამშობლო ქვეყნის სიყვარული, მჩაგვრელთა გმობა, ხალხის უკეთესი მომავლისკენ მოწოდება, ერში საზნეო მისწრაფებათა გავრცელება." |
|  |  |

1918 წელს დაიბეჭდა მისი ჩანაწერი „ქართულ უნივერსიტეტში" (მოსმენილი ივანე ჯავახიშვილის ლექციიდან).

ლიტერატურა
----------

* *ჭანტურიძე ს.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 102.
* *ხუციშვილი ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 105.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გორდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
**მიხეილ გრიგორაშვილი** (ინგლ. Michael Gregor, რუს. Михаил Леонтьевич Григорашвили; დ. 1888, დერბენტი — გ. 1953, ნიუ-ჯერსი) — გამოჩენილი ქართველი ავია ინჟინერი; რუსეთის იმპერიის, აშშ და კანადის ავიაციის ერთ-ერთი პიონერი.

მიხეილ გრიგორაშვილი დაიბადა ქ. დერბენტში, რუსეთის იმპერიაში. სანქტ-პეტერბურგის კავშირგაბმულობის ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა პილოტების ინსტრუქტორად. პირველი მსოფლიო ომის დროს ოფიცრად მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1917 წელს რუსეთის ბოლშევიკური რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, ახლადშექმნილ საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და მუშაობა განაგრძო კავშირგაბმულობის სამინისტროში გზების ინჟინრად. საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრის შემდეგ გადასახლდა შეერთებულ შტატებში. მიხეილ გრიგორაშვილმა აშშ-ის მოქალაქეობა მიიღო 1926 წელს, ხოლო თავისი გვარი, ისევე როგორც სხვა ქართველმა ემიგრანტებმა შეამოკლა.

მიხეილ გრიგორმა მუშაობა დაიწყო როდ-აილენდიის საავიაციო ქარხანაში. 1921 წელს ახალგაზრდა ქართველი ავია კონსტუქტორი დიზაინერად მიიწვია დეითონ-რაითის კომპანიამ, ხოლო 1923 წელს — კერტის-რაითმა. 1934 წელს მიხეილ გრიგორმა დააარსა თავისი ფირმა — Gregor Aircraft-ი და გამოუშვა ორიგინალური მსუბუქი თვითმფრინავი GR-1. ორი წლის შემდეგ მიხეილ გრიგორმა Canadian Car and Foundry-სთვის შექმნა ბიპლანი გამანადგურებელი FDB-1. მოწინავე ტექნოლოგიისა და ინოვაციური დიზაინის მიუხედავად თვითმფრინავს მყიდველი არ გამოუჩნდა, ხოლო ერთადერთი პროტოტიპი ხანძრის დროს დაიწვა 1945 წელს.

ორმოციან წლებში მიხეილ გრიგორი წამყვან დიზაინერად მუშაობდა კომპანია Chase Aircraft-ში. გარდაიცვალა 1953 წელს თრენთონში, ნიუ-ჯერსი.

ლიტერატურა
----------

* *ქებურია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 159.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გრიგორაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი