recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საქართველოს ნახშირის მომპოვებელი საწარმოო გაერთიანება** (*საქნახშირი*) — სსრ კავშირის ნახშირის მრეწველობის საწარმოო გაერთიანება ქ. ქუთაისში. ამუშავებდა ტყიბულ-შაორისა და ტყვარჩელის ნახშირისა და ახალციხის მურა ნახშირის საბადოებს- აერთიანებდა ტყიბულის ლენინის სახელობის, ორჯონიკიძის სახელობის, „დასავლეთისა" და „აღმოსავლეთის" (№ 2) შაყტებს, ტყვარცელის შახტების სამმართველოებს — ლენინის სახელობისა (№ 8 და სსრკ 50-ე წლისთავის სახელობის შახტები) და ლაკობას სახელობისა (№ 2, №3 და №5 შახტები), ახალციხის №1 შახტს, ტყიბულისა და ტყვარჩელის ცენტრალურ მამდიდრებელ ფაბრიკებსა და ორჯონიკიძის სახელობის შახტის მომსახურე მამდიდრებელ ფაბრიკას. 

საქართველოში ნახშირის მოპოვება ტყიბულის საბადოს დამუშავებით დაიწყო 100 წელზე მეტი ხნის წინათ, ხოლო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მშენებლობასთან დაკავშირებით 1944 წლიდან ფართოდ გაიშალა შახტების მშენებლობა. 1945-1948 წლებშიტყვარჩელში საფუძველი ჩაეყარა №3, 4, 5 და 6 შახტების მშენებლობას (წლიური საწარმოო სიმძლავრე 870 ათ. ტ), 1946 წელს ტყვარჩელში, ხოლო 1953 წელს ტყიბულში ამოქმედდა ნახშირის ცენტრალური მამდიდრებელი ფაბრიკები, 1948 წლიდან ახალციხის საბადოშ დაიწყო მურა ნახშირის მოპოვება. 1928 წელს საქართველოში მოიპოვეს 85 ათ. ტ.

ლიტერატურა
----------

* *ტაბატაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 179.
**პანტელეიმონ მკურნალის ძეგლი** (რუს. Памятник Пантелеимону-целителю) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანის პანტელეიმონ მკურნალის ძეგლი ქალაქ ბატაისკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი დამზადებულია ბრინჯაოსაგან. მისი ოფიციალური გახსნა გაიმართა 2013 წელს, წმინდანის ხსენების დღეს 9 აგვისტოს. ძეგლის ავტორია სერგეი ისაკოვი.

ისტორია
-------

ქალაქ ბატაისკის ახალ მიკრორაიონში „სამხრეთის სანაპირო" ლენინგრადისა და მეთევზეთა ქუჩის გადაკვეთზე 2013 წლის 9 აგვისტოს გაიხსნა მართლმადიდებელთა წმინდანის პანტელეიმონ მკურნალის ძეგლი, რომლის დასამზადებლადაც გამოიყენეს ბრინჯაო. ცნობილია, რომ წმინდა პანტელეიმონი ცხოვრობდა ახ. წ. III-IV საუკუნეების მიჯნაზე ბითინიის ქალაქ ნიკომედიაში. იგი კურნავდა ავადმყოფებს და გლახაკებს. ითვლება ექიმებისა და მკურნალების მფარველად. 

ქანდაკების ავტორი არის ბატაისკის მკვიდრი სერგეი ისაკოვი, რომელიც არის რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული მხატვარი. კვარცხლბეკკის სიმაღლეა ორი მეტრი, ხოლო თავად ძეგლი სამი მეტრის სიმაღლისაა, საერთო ჯამში ქანდაკება 5 მეტრის სიმაღლისაა. კომპოზიციის ცენტრალური ფიგურაა წმინდა პანტელეიმონ მკურნალი, რომელსაც გარს აკრავს ოთხი ანგელოზი. იგეგმება, რომ ძეგლის მახლობლად ააგონ ტაძარი, რომელიც ეკურთხება წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის სახელზე. საკულტო ნაგებობის პროექტი უკვე დამუშავების პროცესშია.

ძეგლის დადგმა აკურთხა როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიის ხელმძღვანელმა, მიტროპოლიტმა მერკურმა. წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის ძეგლის საზეიმო გახსნას ესწრებოდა როსტოვის ოლქის კულტურის მინისტრი ანატოლი ალექსანდრეს ძე რეზვანოვი, ქალაქ ბატაისკის მერი ვალერი ვასილის ძე პუტილინი, ძეგლის ავტორი, მოქანდაკე სერგეი მიხეილის ძე ისაკოვი და ადგილობრივი მოსახლეობა. ძეგლის გახსნის შემდეგ აღევლინა ლოცვა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Памятники православным святым в городе Батайске
2. 1 2  В Батайске открыт памятник Великомученику Пантелеимону работы Сергея Исакова, члена ИППО
ნიდალენი რინგის ხაზზე, 2003 წელს გახსნილი ერთადერთი მიწისქვეშა სადგური დასავლეთის განშტოებაში
**ოსლოს მეტროსადგურს** Oslo T-bane ეწოდება და ქალაქის უსწრაფეს ტრანსპორტს წარმოადგენს. იმართება კომპანია ოსლო ტ-ბადედრიფტის მიერ სატრანსპორტო უწყება რუტერთან კონტრაქტის საფუძველზე. მეტროქსელი ექვს ხაზს მოიცავს, რომლებიც ცენტრის გავლით მოძრაობენ. ხაზების საერთო სიგრძე 80 კილომეტრია. მეტროს დღიურად დაახლოებით 226,000 მგზავრი გადაჰყავს (2012 წლის მონაცემებით). ქსელში 97 სადგურია, აქედან 16 სადგური მიწისქვეშაა.

ისტორია
-------

პირველი ჩქაროსნული ხაზი 1898 წელს გახსნილი ჰოლმენკოლის ხაზია, 1912 წელს გახსნილ რიოას ხაზთან ერთად. 1928 წელს Nationaltheatret-ის მიწისქვეშა ხაზი გაიხსნა. აქვე უნდა ითქვას, რომ ოსლოს მეტრო სკანდინავიასა და აღმოსავლეთ ევროპაში უძველესია. სონგსვანის ხაზი 1934 წელს გაიხსნა, ხოლო კოლსოს ხაზი 1942 წელს. T-bane სისტემის ხაზის განახლება 1966 წელს დაიწყო ქალაქის აღმოსავლეთ უბნებში 1957 წელს აგებული იოსტენსიოს ხაზის გადაკეთებით. ამას ლამბესტეტერის, გრურუდისა და ფურუსეტის ხაზების განახლება მოჰყვა; 1993 წელს ორი ახალი მიწისქვეშა ხაზი გაიყვანეს მთავარი გვირაბისთვის, რაც 2006 წელს რინგის ხაზის ექსპლუატაციაში შესვლით დაგვირგვინდა. 2006-დან 2010 წლამდე მოძველებული T1000 შემადგნლობა MX3000-ის ახალი შემადგენლობით შეიცვალა.

ნორვეგიის რკინიგზის ისტორია
---------------------------

სარკინიგზო ტრანსპორტი ოსლოში 1854 წელს გაიხსნა ჰოვედბანენიდან ეიდსვოლის მიმართულებით. 1872 წელს დრამენბანენი ჩადგა მწყობრში ოსლოს დასავლეთის მიმართულებით, 1879 წელს იოსტფოლბანენი შევიდა ექსპლუატაციაში ნორსდტრანდის გავლით, თუმცა, მომსახურება ერთობ შეზღუდული იყო, მხოლოდ ქალაქის მასშტაბით. 1894 წელს უკვე ელექტროტრამვაიმ დაიწყო მუშაობა კომპანია ქრისტიანია ელექტრსიკეს ხელმძღვანელობით.

პირველი საგარეუბნო ხაზი 1898 წელს გაიხსნა და ჰოლმენკოლი ეწოდა.

ოსლოს მეტროპოლიტენის სქემა

| ხაზი # | ბოლო გაჩერება | ხაზები | სადგურები |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ფრონგენსეტერენი ↔ ჰელისფირი (↔ ბერგკრისტალენი) | ჰოლმენკოლენის ხაზი, ლამბერტსეტერის ხაზი | 35 |
| 2 | ესტეროსი ↔ ელინგსრუდოსენი | რეას ხაზი, ფურუსეტის ხაზი | 26 |
| 3 | სოგნსვანი ↔ მორტესრუდი | სონგსვონის ხაზი , ესტენსეს ხაზი | 27 |
| 4 | რინგი ↔ ბერგკრისტოლენი | რინგის ხაზი, ლამბერტსეტერის ხაზი | 22 |
| 5 | სტურო ↔ ვესტლი | რინგის ხაზი, გრორუდის ხაზი | 26 |
| 6 | ოზიორდეტი ↔ რინგი | კოლსოს ხაზი, რინგსი ხაზი | 12 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* T-bane map დაარქივებული 2009-03-06 საიტზე Wayback Machine.
* Oslo T-bane at UrbanRail.Net დაარქივებული 2011-09-03 საიტზე Wayback Machine.
* Oslo T-banedrift დაარქივებული 2007-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* Ruter
* Fare and timetable information
რკინის პაგოდა
**რკინის პაგოდა** (ჩინ. 鐵塔) — ქალაქ კაიფენში არსებული ბუდისტური ჩინური პაგოდა, რომელიც აშენდა ჩვენი წელთაღრიცხვის 1049 წელს სუნის დინასტიის პერიოდში (960-1279). სახელწოდება „რკინა" ეწოდა იმის გამო, რომ შენობის შეფერილობა რკინას მოგვაგონებს. აგურისაგან ნაგები კოშკია, რომელიც აშენდა ელვისგან განადგურებული ხის პაგოდის ადგილას 1044 წელს. რვაკუთხა საყრდენის ტიპის სტრუქტურა 56.88 მ სიმაღლისაა. 13 სართულიანია. ნაგებია 50-მდე სახესხვაობის ჭიქურისებური აგურისაგან. კედლები მოჩუქურთმებულია, სადაც წარმოდგენილია ბუდის, დრაკონებისა და სხვ. გამოსახულებები. ბრჯენების ქვეშ დაკიდებულია 104 ზარი, რომლებიც მცირე ქარის დროს რეკავენ. ნაგებობის შიგნით კლასიკური რომანის „მოგზაურობა დასავლეთისაკენ" ილუსტრაციებისგან შემდგარი ფრესკებია. 

1847 წელს მდინარე ხუანხეზე მოხდა ძლიერი წყალდიდობა, რომელმაც დააზიანა ახლო მდებარე ყველა ნაგებობა. რკინის პაგოდამ სხვადასხვა დროს 38 მიწისძვრას გაუძლო. 1994 წელს იგი გამოჩნდა ჩინურ საფოსტო მარკაზე.

გალერეა
-------

*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რკინის პაგოდა დაარქივებული 2012-03-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* რკინის პაგოდა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  1994-21: Pagodas of Ancient China - 1994. chinesestamps.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-21. ციტირების თარიღი: 2007-09-04.
ბისონი, ომოფორი და კვართი
მცირე ომოფორი
**ომოფორი** *(ძვ. ბერძნ. ὠμοφόριον ომოფორიონი - სამხრე)* — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი და განიერი ლენტისებური ქსოვილი. იკერება სქელი ქსოვილისაგან და შემკულია ნაქარგი ჯვრებით, გარს შემოუყვება ლენტი და ბოლოვდება ორივე მხარეს ფოჩებით. სამღვდელმთავრო სამოსის ნაწილი, რომელსაც მხოლოდ მღვდელმთავარი ატარებს ბისონის ზემოდან შემოხვეულს ისე, რომ მისი ერთი ბოლო (მარცხენა) წინაა ჩამოშვებული, ხოლო მეორე მკერდზე ქვემოდან ზემოთაა ამოტრიალებული და მხარზე ზურგისკენ ეშვება. ადრინდელი ომოფორები შემკული იყო ქრისტეს ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტებით ან მოციქულთა ან მღვდელმთავართა გამოსახულებებით, რაც საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში არსებული მასალითაც დასტურდება.

ომოფორი მსგავსია ბიბლიური პირველი მღვდლის, აარონის სამოსელისა, რომელსაც სჯულისეული მღვდელმთავრებიც ატარებდნენ. მათ მარცხენა ბეჭზე გრძელი სუდარები ეხვიათ რაც ქრისტეს მცნებათა უღელს მოასწავებდა. ომოფორი აღნიშნავს უფლის განკაცებას, სიტყვის განხორციელებას ქალწულ მარიამისგან. სიმბოლურად გამოხატავს დაკარგულ ცხვარს, ადამიანთა დაკარგულ მოდგმას. ომოფორით შემოსილი მღვდელმთავარი კი განასახიერებს იესო ქრისტეს, რომელმაც, როგორც კეთილმა მწყემსმა, დაკარგული ცხვარი მხარზე შეისვა და ფარასთან მიიყვანა. ამრიგად ეპისკოპოსს ომოფორი ახსნებს, რომ იგი უნდა ზრუნავდეს გზააბნეული სამწყსოს ცხონებისათვის და სახარებისეული კეთილი მწყემსის მსგავსად, მოძებნოს დაკარგული „ცხვარი" და საკუთარი მხრებით მიიყვანოს სახლში.

არსებობს ორი სახის: **დიდი ომოფორი** და **მცირე ომოფორი**. თავად ტერმინი გვიჩვენებს, რომ მათ შორის განსხვავება არის ზომა. წირვისას, სამოციქულოს წაკითხვის წინ, ეპისკოპოსი იხსნის დიდ ომოფორს და წირვის დასრულებამდე, იმოსება მცირეთი. ომოფორის გარეშე ეპისკოპოსი, მთავარეპისკოპოსი და მიტროპოლიტი, ისევე, როგორც მღვდელი ოლარის და დიაკვანი გინგილას გარეშე, მსახურებას ვერ აღასრულებს. 

წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი ომოფორზე წერს: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ეპისკოპოსის მიერ მოსხმული ომოფორი ასაჩინოებს იმ გზააბნეული ცხვრის ტყავს, რომელიც უფალმა იპოვა, ბეჭებზე შეისვა და მის ფარაში აღრიცხა. ჯვარსაც აღნიშნავს ომოფორი, რადგანაც ქრისტემ სწორედ ბეჭზე იტვირთა თავისი ჯვარი. ამასთან, ისინი, რომლებიც ქრისტესებრ ცხოვრებას ეშურებიან, ბეჭებით ეზიდებიან თავის ჯვარს ანუ — ტანჯვა-წამებას, რადგანაც ვნების სიმბოლოა ჯვარი. | "|

* მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსის სტიქარი, ბისონი, ენქერი და ომოფორი
* მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსის სტიქარი, ბისონი, ენქერი და ომოფორი. უკანა მხარე
* წმინდა სპირიდონი თეთრი ომოფორით
* მცირე ომოფორი

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* „ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი", თბ. 2011 წ.
* „Законь Божии", 1972
* „Новая скрижаль", 1992.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
ახალგაზრდული **მუსიკალური თეატრი** ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრის შემადგენელი ნაწილია და მასთან ერთად დაარსდა. მისი მესვეურები იმთავითვე ცდილობდნენ თეატრი ჟანრობრივი მრავალფეროვნების გზით წაეყვანათ. მართლაც თეატრის რეპერტუარში ნახავთ კლასიკურ საოპერო მუსიკასაც, თანამედროვე მიუზიკლებსაც, როკ-ოპერას, პოპულარულ თუ როკ-მუსიკის საუკეთესო ნიმუშებსაც.

თეატრის შემოქმედებითი ჯგუფი
---------------------------

თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი თენგიზ შამილაძე, კომპოზიტორი მინდია ხითარიშვილი, მთავარი ქორმაისტერი და ვოკალის პედაგოგი მანანა ჩაუშბა
როკ-ოპერა „თავფარავნელის ბალადა" აფიშა
*მთავარი ქორმაისტერი და ვოკალის პედაგოგი* — მანანა ჩაუშბა

* გაორკესტრებისა და არანჟირების სპეციალისტი, კომპოზიტორი — მინდია ხითარიშვილი
* ქორმაისტერი — ჟუჟუნა კილაძე
* პედაგოგ-ორგანიზატორი და პლასტიკის პედაგოგი — გოჩა არობელიძე
* კონცერტმაისტერი — ევგენია ღოღელიანი
* თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი — თენგიზ შამილაძე

სოლისტები და დასი
-----------------

მწერალ და დრამატურგ თამაზ ჭილაძესთან ერთად ნანოს და მოახლეების სცენა როკ-ოპერიდან „თავფარავნელის ბალადა" (2010)
თეა გელოვანი, რამაზ ვარშანიძე, მარიამ ძნელაძე, ირაკლი გოგიტიძე, მამუკა ჩაუშბა, პაატა ფაცია, პაატა აბესლამიძე, მარიამ ხითარიშვილი, მარიანა ჩაუშბა, ნატო ფრუიძე, გივი გიგინეიშვილი, თეონა ჩიტაიშვილი, ნინო ხალვაში, თაკო ბარათაშვილი, ნინო კონცელიძე, პაატა მოისწრაფიშვილი, ირაკლი გვარჯალაძე, გიორგი ნაკაშიძე, ომარ სურმანიძე.

შემოქმედებითი ისტორია
---------------------

თეატრში არაერთი თეატრალიზებული შოუ,კონცერტი თუ სპექტაკლი დაიდგა.მაყურებელს ახსოვს თეატრალიზებული შოუ-კონცერტი „ჩემი გზა" (2005), რომლის პროგრამა მოიცავდა როგორც ნეაპოლურ სიმღერებსა და რომანსებს, ისე პოპ და როკ-მუსიკის ნიმუშებს.

მუსიკალურმა თეატრმა ერთ-ერთ თეატრალიზებულ შოუ-კონცერტში სანახაობრივად და ვოკკალურად შესანიშნავი ფრაგმენტები წარმოადგინა რიშარ კოჩიანტის მიუზიკლიდან „პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი" (2006) მაყურებელმა ეს წარმოდგენა ძალიან კარგად მიიღო. თეატრმა იგი დედაქალაქის მაყურებელსაც წარმოუდგინა კოტე მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე საფრანგეთის ეროვნული დღესასწაულის ,ბასტილიის დაცემის დღის (14 ივლისი) აღსანიშნავად. ამ თეატრალიზებულ კონცერტს საქართველოში საფრანგეთის საელჩოს წარმომადგენლებიც დაესწრნენ და წარმოდგენის ბოლოს დიდი მადლიერება გამოხატეს ახალგაზრდული მუსიკალური თეატრის მისამართით და მათი ხელოვნებისათვის,აღიარებული მიუზიკლის საინტერესოდ და პროფესიულად შესრულებისათვის.

თანამედროვე მიუზიკლს კლასიკური ოპერა — ვინჩენცო ბელინის „მონტეკები და კაპულეტები" მოჰყვა. იგი რეჟისორმა გიორგი თავაძემ განახორციელა და კლასიკური მუსიკის მოყვარულთა მოწონება დაიმსახურა.

2010 წლის 22 და 23 დეკემბერს თეატრმა მაყურებელს თავის შემოქმედებით ისტორიაში ყველაზე მასშტაბური, სრულფასოვანი მუსიკალური სპექტაკლი — როკ-ოპერა „თავფარავნელის ბალადა" შესთავაზა, რომელიც ქართველმა კომპოზიტორმა მინდია ხითარიშვილმა დაწერა. როკ-ოპერის ლიბრეტო თამაზ ჭილაძის პიესის მიხედვით პოეტ ირმა გურიელს ეკუთვნის. დამდგმელი რეჟისორი გიორგი (გოგა) თავაძე. სცენოგრაფია გოგლა გოგიბერიძის და ლუკა ბესელიას. როკ-ოპერა მაყურებელმა დიდი აღფრთოვანებით მიიღო. 

სოლისტები რამაზ ვარშანიძე (თავფარავნელი) თეა გელოვანი (ნანო)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეატრის ისტორია დაარქივებული 2019-11-01 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თვალჭრელიძე**. |


**პარმენ ცახელი** (დაბ. **პარმენ ივანეს ძე თვალჭრელიძე**; დ. 9 ივნისი, 1866 წ. სოფ. ცახი — 13 აგვისტო, 1919 წ. ქ. ქუთაისი ) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მღვდლის, ივანე თვალჭრელიძის ოჯახში. წერა–კითხვა შინ ისწავლა. ცხრა წლის ასაკში ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში ჩარიცხეს, ათი წლისა უფროსმა ძმამ ანტონმა სტავროპოლში წაიყვანა.

სტავროპოლში იგი ექვსკლასიან სამოქალაქო სასწავლებელში სწავლობდა. სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ პარმენი რაჭაში დაბრუნდა. 1883 წელს თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად.

ამავე წელიწადს გამოაქვეყნა საბავშვო ჟურნალ „ნობათში" პირველი ლექსი „მარინე", რომელიც ხალხური ლეგენდის საფუძველზე იყო შექმნილი. „ღირსეულ ლეგენდას ხალხისას ღირსეული კალამი შეხვედრია და მშვენიერია ნაწარმოები შეუმატნია ჩვენი ლიტერატურისათვის".– წერდა ამ ლექსის თაობაზე მაშინ იაკობ გოგებაშვილი. მაგრამ „მარინე" საბავშვო ნაწარმოებად არ მიაჩნდა… იგი საბავშვო არ არის და მისი დაბეჭდვა „ნობათში" ცოტა უადგილო იყო.

პარმენ ცახელი თბილისში მასწავლებლის ადგილს ეძებდა. ამ მიზნით გადაწყვიტა მასწავლებლობის უფლების მისაღებად გამოცდების ჩაბარება, მაგრამ ვერ მოახერხა და ისევ სტავროპოლში გაემგზავრა. ძმის შემწეობით იქ ჩააბარა სათანადო გამოცდები და მასწავლებლობის უფლება მიიღო. ის სოფლის მეურნეობით დაინტერესდა და ერთი წლის შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა. იქ შევიდა პეტროვ–რაზუმუნოვის სასოფლო–სამეურნეო აკადემიაში უმაღლესი აგრონომიული განათლების მისაღებად. უსახსრობის გამო აკადემია ვერ დაამთავრა, ისე დაბრუნდა საქართველოში.
იგი დიდხანს ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას ქუთაისის ვაჟთა კლასიკურ გიმნაზიასა და წმინდა ნინოს სახელობის ქალთა სასწავლებელში. 1904–1905 წლებში მონაწილეობდა სახალხო მოძრაობაში. მის ბინას თავს აფარებნდნენ რევოლუციონერები. თვითონ ავრცელებდა რევოლუციურ პროკლამაციებს, პოლიტიკურ წიგნებს, ინახავდა იარაღს.
ცახელმა განიცადა „ თერგდალეულთა" იდეურ-ესთეტიკური შეხედულებების ზეგავლენა. მისი შემოქმედებითი მრწამსის გამოხატულებაა ლექსები „ნანა" (1885; აკრძალა ცენზურამ, გამოქვეყნდა 1919), „ქვეყნის ერთგული ის არის" (1896) და სხვ.

ცახელი პოპულარული საბავშვო პოეტი იყო. მისი ლექსები და პოემები („მარინე" 1883; „ზაალი", 1884; „შალვას თავგადასავალი", 1885; „გურგენ რაინდი", 1893) მაღალი მოქალაქეობრივი და პატრიოტული შეგნებით ზრდიდა ახალგაზრდობას, უნერგავდა მშრომელი ხალხის სიყვარულს, უსამართლობის სიძულვილს. ცახელმა თარგმნა ი. კრილოვის იგავ-არაკები.

მოკლეს 1919 წლის 31 აგვისტოს, ქუთაისში.

ლიტერატურა
----------

* *კინწურაშვილი ლ.* ქსე, ტ. 11, გვ. 189, თბ. 1987
სამკურნალო წიგნი — კარაბადინი**„სამკურნალო წიგნი — კარაბადინი"** — XV საუკუნის სამედიცინო ძეგლი, რომლის ავტორია ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილი. წიგნი 2 ტომად არის შედგენილი და მასში საკმაო სიზუსტითაა განხილული მედიცინის თეორიული და პრაქტიკული საკითხები, აღწერილია დაავადებათა გამოცნობის ხერხები, ობიექტური გასინჯვის მეთოდები, ავადმყოფთა გამოკვლევის უაღრესად რაციონალური სქემა. კარგად არის გაშუქებული სამკურნალო საშუალებათა სხვადასხვა ფორმა, მკურნალობის მრავალნაირი მეთოდი. განხილულია ადამიანის ანატომიის და ფიზიოლოგიის ძირითადი საკითხები, მოცემულია ფსიქიკის მატერიალური გაგების ელემენტები, ტვინი აღიარებულია გარემოს შეცნობის ორგანოდ. ავტორი უარყოფს ფსიქიკურ დაავადების მისტიკური ბუნებას და მიიჩნევს მას ტვინის ორგანულ დაავედებად, რომელიც საჭიროებს მკურნალობას წამლებით და არა მაგიურ-რელიგიური რიტუალებით.

„სამკურნალო წიგნი — კარაბადინი" შუა საუკუნეების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა როგორც სამედიცინო-ბიოლოგიურ, ისე ქართული საზოგადოებრივი და ფილოსოფიური აზროვნების ისტორიისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *შენგელია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 18.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭანუყვაძე**. |

**პარმენ ჭანუყვაძე** (დ. 1872 — გ. 1934) — მეფის არმიისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოფიცერი (1918-1921); გურიის ანტისაბჭოთა შეიარაღებული პარტიზანული რაზმის წევრი (1921-1924); 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მონაწილე და ნოე რამიშვილის მკვლელი.

პარმენ ჭანუყვაძე დაიბადა ოზურგეთის მაზრაში. იყო მენშევიკების პარტიის წევრი. აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წლის აჯანყებაში საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ, მეთაურობდა აჯანყებულთა ერთ-ერთ დიდ რაზმს ოზურგეთის რაიონში. გამოსვლების ჩახშობის შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა საფრანგეთში. 1930 წლის 7 დეკემბერს, დაახლ. 15 სთ-ზე, პარიზში, იტალიის მოედანზე, რევოლვერიდან ორი გასროლით მოკლა ქართული ემიგრაციის ერთ-ერთი ლიდერი და საქართველოს შინაგან საქმეთა ყოფილი მინისტრი ნოე რამიშვილი. პოლიციამ მკვლელი დააპატიმრა. ქართველი ემიგრანტები ჭანუყვაძეს საბჭოთა აგენტად მიიჩნევდნენ, თუმცა სასამართლოზე მან განაცხადა, რომ კომუნისტი არ იყო და თავისი მოქმედება ახსნა რამიშვილისადმი პირადი მტრობით. ჭანუყვაძე რამდენიმე თვიანი პატიმრობის შემდეგ საფრანგეთის პოლიციამ გაათავისუფლა. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში / ლევან ჯიქია; რედაქტორი: ვახტანგ გურული. ISBN: 978994174193. 522გვ. თბილისი: უნივერსალი, 2011.
* საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრები დაარქივებული 2017-09-13 საიტზე Wayback Machine. : რამიშვილი ნოე // XX საუკუნის საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების მინისტრები / ომარ თუშურაშვილი; ივან ჯახუა. - თბილისი, 2013. - ISBN 978-9941-0-5532-4. - გვ. 38.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარმენ ჭანუყვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**პუშკინის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** (რუს. Церковь Казанской иконы Божией Матери) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგის ქალაქ პუშკინში, ქალაქის ისტორიულ გარეუბანში სოფიაში. ტაძარი მიწერილია სოფიას ტაძარზე. ეკლესია მდებარეობს ყაზანს სასაფლაოს ცენტრში. ეკლესიის სიგრძეა - 19 მეტრი, ხოლო სიმაღლე ჯვრის ჩათვლით - 23,11 მეტრი. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ეკლესია და სამრეკლო ააგეს ეკატერინე II-ის ბრძანებით, როგორც მისი ახალგაზრდა ფავორიტის ალექსანდრე ლანსკოის მავზოლეუმი. ეკლესია ააგეს ჯოვანი კვარნეგის პროექტის მიხედვით.

ეკლესიის მშენებლობას საფუძველი ჩაუყარეს 1785 წლის 6 ოქტომბერს, ხოლო აკურთხეს 1790 წლის 19 მარტს. ეზოს დასავლეთ ნაწილში, ეკლესიის პირდაპირ ააგეს ორსართულიანი სამრეკლო. 

თავდაპირველად ტაძარს არ ჰყავდა თავისი ღვთისმსახური და 1785-1860 წლებში მიწერილი იყო სხვადასხვა ტაძრებზე და ეკლესიებზე. 1860 წლიდან ეკლესიას საკუთარი შტატი აქვს. 

ტაძარში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა 1924 წლამდე. 1930 წლის 31 ოქტომბერს ლენინგრადის საოლქო აღმასკომის დადგენილებით ეკლესია დახურეს. კანკელი დაშალეს, საფლავის ქვები კი გადაიტანეს მუზეუმში. 

ეკლესიის შენობა გადასცეს სოფლის მეურნეობის სახელოსნო შრომით კოლონიას თესლოვანი მასალების შესანახად. მეორე მსოფლიო ომის დროს ლენინგრადის ოკუპაციის პერიოდში გამოიყენებოდა ბომბსაწინააღმდეგო თავშესაფრად. 

1948 წლის დეკემბრიდან 1950 წლის ივლისამდე პუშკინის მრევლმა არაერთხელ მოითხოვა ტაძრის გახსნა, მაგრამ ყოველ თხოვნაზე უარს ეუბნებოდნენ.

1967 წელს დაგეგმეს ეკლესიის აღდგენა, რომელიც ეძღვნებოდა ჯაკომო კვარნეგის დაბადების 150 წლისთავს, მაგრამ ეს ჩანაფიქრი არ განხრციელებულა.

1973 წელს რაიონული აღმასკომის კომუნალურმა განყოფილებამ გადაწყვიტა ეკლესიის დანგრევა, მაგრამ ესეც ვერ განახორციელეს. 

1995 წელს 20 მარტს ყაზანის ეკლესია შეიტანეს არქიტექტურის ძეგლების სიაში, ხოლო 11 აპრილს ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და მიაწერეს წმინდა სოფიას სახელობის ტაძარს. დაიწყო ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები.2010 წელს ტაძარში აღსდგა ღვთისმსახურება. 2011 წელს დასრულდა შიდა კედლების რეკონსტრუქციის სამუშაოები.

ლიტერატურა
----------

* Вильчковский С. Н. Царское Село:. — Репринт. воспроизведение изд. 1911 г. — СПб.: Рекл.-изд. предприятие "Титул-СПб.", 1992.
* Ласточкин С. Я. Рубежанский Ю. Ф. Царское Село - резиденция российских монархов: Архит. и воен.-ист. очерк. — 2-е изд. доп. и перераб. — СПб.: Тип. "Правда", 2000. — ISBN 5-85991-043-6.
* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей: Краткий исторический справочник. — 2-е изд. испр. и доп. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 225—235, 516—518. — ISBN 5-9900655-3-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Народный каталог православной архитектуры
* Сайт «Русские церкви»
**პეტრე ათანასეს ძე შარია** (დ. 1902 — გ. 1983) — ქართველი საბჭოთა პარტიული და პოლიტიკური მოხელე, ლავრენტი ბერიას გარემოცვის წევრი.

დაიბადა სოფ. თაგილონში ღარიბი გლეხის ოჯახში. 1920 წ. შეუერთდა ბოლშევიკურ პარტიას, რომლის საქმიანობა დამოუკიდებელ საქართველოში საბჭოთა რუსეთის წარმომადგენლობასთან იყო კოორდინირებული. საქართველოს იძულებითი გასაბჭოების შემდეგ 1930-40-იან წლებში წამყვან თანამდებობებზე მუშაობდა საბჭოთა უშიშროების სამსახურებში, განაგებდა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის განსაკუთრებულ ბიუროს; იყო საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს I-II მოწვევების დეპუტატი. 1943-48 წლებში იყო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პროპაგანდის საქმეთა მდივანი. 1948 წ. მიიღო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის პროფესორის წოდება. მხარს უჭერდა ბერიას ძალაუფლებისათვის ბრძოლაში. 1952 წ. შიდაპარტიული დაპირისპირების დროს შეთხზული „მეგრელთა საქმის" მსვლელობისას უნივერსიტეტიდან გააძევეს და დააპატიმრეს. სტალინის სიკვდილის შემდეგ კვლავ დაწინაურდა და ბერიას, მაშინ უკვე სსრკ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილის, თანაშემწე გახდა. ბერიას დახვრეტის შემდეგ კვლავ დააპატიმრეს, ჩამოართვეს ყველა პრივილეგია და 10 წელი პატიმრობა მიუსაჯეს.

წყარო
-----

1. ↑  შონია, ვ. ნ. ბოროტების სათავე, ანუ როგორ შეთითხნეს „მეგრელთა საქმე"[*მკვდარი ბმული*]. «საქართველო» #8 (1779). 3 აგვისტო, 2002 წელი
**სამედიცინო მრეწველობა** — ეკონომიკის დარგი, რომელიც აწარმოებს ჯანმრთელობის დაცვის საშუალებებს და სამედიცინო-ტექნიკურ ნაწარმს. სამედიცინო მრეწველობა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი მრეწველობის დარგია. ის განვითარებული ქვეყნების მშპ-ს 10%-ს შეადგენს.

სამედიცინო მრეწველობა საქართველოში
----------------------------------

საქართველოში სამკურნალო ნაწარმს უხსოვარი დროიდან აწარმოებდნე მცენარეული, ცხოველური და მინერალური წარმოშობის ნოვთიერებებიდან, რასაც ადასტურებს არქეოლოგიური, ფოლკლორული და სამედიცინო ლიტერატურული ძეგლები, აგრეთვე ხალხური მედიცინის ტრადიციები. პირველი აფთიაქი საქართველოში გაიხსნა 1740 წელს. საქართველოში სამედიცინო მრეწველობის განვითარებაში წვლილი შეიტანა ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტმა, რომელიც 1932 წელს გაიხსნა. საქართველოში შედარებით ადრე განვითარდა ვირუსული და ბაქტერიული პრეპარატების წარმოება. 1935 წელს თბილისში ამოქმედდა ქიმიური ფარმაცევტული ფაბრიკა, ხოლო 1936 წელს ბათუმში კოფეინის ქარხანა. 1930 წელს დაიწყო რძის შაქრის, ხოლო 1944 წელს ენდოკრინული და ფერმენტული პრეპარატების წარმოება. 1950 წელს ჩამოყალინდა ქობულეთის, 1970 წელს კი შუა ხორგის სუბტროპიკული სამკურნალო მცენარეების მეურნეობები. საქართველოს სსრ-ის წილი საბჭოთა კავშირის სამედიცინო მრეწველობაში შეადგენდა 2%-ს.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიძე, ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 716.
სომხური ღვინო
**სომხური ღვინო** — სომხეთში დამზადებული ღვინო. სომხეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ღვინის მწარმოებელი რეგიონია.

ისტორია
-------

უძველესი დროიდან სომხეთი განთქმული იყო ღვინის წარმოებით, რეგიონში უძველესი ტრადიციები დღემდე შემონახულია. ამის შესახებ ვიგებთ ისეთი ფილოსოფოსების ნაწარმოებებიდან, როგორიც იყვნენ, ჰეროდოტე და სტრაბონი. მე -19 და მე -20 საუკუნეებში აკადემიკოს პიატროვსკის მიერ ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ძვ.წ. 9 საუკუნეში თანამედროვე ერევნის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ღვინის წარმოება.

არქეოლოგებმა, თეიშებაინის ღვინის საცავში აღმოაჩინეს 480 ქვევრი, რომლებშიც ეტეოდა 37 000 დეკალიტრი ღვინო. ამავე ტერიტორიაზე (თეიშებაინი სომხეთის ერთ-ერთი უძველესი დასახლება, სადაც უძველესი ნამოსახლარებია ნაპოვნი) და ერებუნში (ქალაქი-ციხე დღევანდელი ერევნის ტერიტორიაზე, აშენდა 2800 წლის წინ და 2700 წლის წინ გახდა სომხეთის დედაქალაქი) გათხრების დროს ნაპოვნი იქნა 10 ღვინის საწყობი, სადაც იყო 200 ქვევრი. ჯერ კიდევ სომეხთა წინაპრები, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოს ურარტუს მკვიდრნი მეღვინეობას ეწეოდნენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში სომხური ღვინის წარმოება კვლავ განახლდა.

1940 წლიდან 1985 წლამდე ღვინის წარმოება სომხეთში გაიზარდა ცხრაჯერ, ხოლო კონიაკის კი ჩვიდმეტჯერ. 1960 წლიდან 1986 წლამდე ცქრიალა ღვინის წარმოება გაიზარდა ათჯერ. 80-იან წლებში სომხეთი ყოველწლიურად ამუშავებდა დაახლოებით 210 ათას ტონა ყურძენს, საიდანაც მიიღებოდა 14–15 მილიონი დეკალიტრი ღვინო. აქედან ორი მილიონი გამოიყენებოდა კონიაკის წარმოებაში, ხოლო დანარჩენი კი ღვინის. 1980-იან წლებში სომხეთი უზრუნველყოფდა მთელი საბჭოთა კავშირში კონიაკის მოთხოვნას. გამოშვებული პროდუქციის სამი მეოთხედი ძირითადად ექსპორტზე რუსეთში გადიოდა. ამ პერიოდში სომხური ღვინის დამზადება მიმდინარეობდა „არარატ-თრეშში". აქ სტუმრობისას მაქსიმ გორკმა განაცხადა, რომ უფრო ადვილია არარატზე ასვლა, ვიდრე ღვინის საწყობ „არარატ-თრეშის" დატოვება. ხეობაში, არის „ღვინის დამზადების" მუზეუმი, რომელის კოლექციაშიც რეგისტრირებულია ღვინის სამი ათასზე მეტი ვერსია, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში. მთელს მსოფლიოში ღვინოების ასეთი მხოლოდ სამი საწყობი იყო: საფრანგეთში, იტალიასა და სომხეთში. დღეს ბევრ გლეხს, ისევე როგორც სამი ათასწლეულის წინ, მოჰყავთ ყურძენი და იღებენ ღვინოს სპეციალურ შენობებში. ღვინის ქარხნებში ღვინო ინახება მუხის კასრებში, მაგრამ ბევრ სოფელში ამჟამად მიმართავენ ძველ ტრადიციებს. მისი ვარდისფერი სტრუქტურის გამო, სომხური მუხა საშუალებას იძლევა რო ღვინოების მიღებული იქნსა ბუნებრივი ვანილით, რის შედეგადაც ღვინოს აქვს შოკოლადის და ხმელი ხილის ბუნებრივი გემოები. სომხური მუხისგან დამზადებული კასრების გამო ღვინოს აქვს განსხვავებული გემო, ამ უნიკალური კომბინაციის რეპროდუქცია შეუძლებელია მსოფლიოს ნებისმიერ სხვა ქვეყანაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სომხური ღვინო***

* History in a Glass: (Re)discovering Armenian Wine
* Armenian Wine Makes Bloomberg’s Top 10 List
* Armenia’s Best Wineries
* Kataro Wine Breaks Into Armenian and Russian Markets
* Helias Wines
* Matevosyan Wine დაარქივებული 2019-02-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  History of Armenian Wines.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-23. ციტირების თარიღი: 2016-03-23.
**სამესი** (სომხ. Շամուշ) — კომაგენეს სატრაპი ერვანდუნების დინასტიიდან. სამესი სომხეთის მეფის იერვანდ III-ის ვაჟი იყო, სამესი დაახლოებით ძვ. წ. 260 მართავდა კომაგენეს სატრაპიას, მის შემდეგ კი მმართველობა მისმა ვაჟმა არშამ I-მ განაგრძო.

როგორც ჩანს, პტოლემეების სამეფოსა და სელევკიდების იმპერიას შორის არსებულმა ომებმა, სამესს დამოუკიდებლობის საშუალება მისცა. დანამდვილებით უცნობია თუ რა სახით ღებულობდა მონაწილეობას სამესი სირიულ ომებში, დღეისათვის წყაროთა უმეტესობა დაკარგულია, თუმცა სავარაუდოდ სამესი პტოლემეებს უჭერდა მხარს, დიდი მეზობლის სელევკიდების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

წყაროთა უმეტესობის მიხედვით სომხეთისა და სოფენეს მეფის იერვანდ III-ის ვაჟი იყო. როგორც ცნობილია, იერვანდ III ძვ. წ. 260 წელს მოკლეს, ამის შემდეგ არ არსებობს ცნობები, თუ როდის განაგრძო მმართველობა სამესმა, როგორც ვარაუდობენ, მისი მმართველობა მამის გარდაცვალებიდან ძვ. წ. 260 წლიდან უნდა დაწყებულიყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ორონთიდების დინასტია დაარქივებული 2015-11-05 საიტზე Wayback Machine.
* სომხეთის ორონთიდების დინასტი
* ერვანდუნების (ორონთიდების) დინასტია დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
* ერვანდუნების დინასტია - მეფეები და სატრაპები
მუნდირი
**მუნდირი** (გერმ. Montur, ფრანგ.-დან. monture, პოლ. mundur), იგივეა, რაც *უნიფორმა* (ლათ. ერთგვაროვანი) — სტილით, თარგით, ქსოვილითა და ფერით ერთგვაროვანი სპეციალური, სამსახურეობრივი ტანსაცმელი. მუნდირი, ფორმა მისი მატარებლის ფუნქციის და ამა თუ იმ ორგანიზაციისადმი კუთვნილების სიმბოლოა. მუნდირი შეიძლება ჰქონდეს როგორც სამხედრო, ასევე სამოქალაქო ორგანიზაციებს.

მუნდირი, უნიფორმა აქვს პრაქტიკულად ყველა ქვეყნის შეიარაღებული ძალებს, პოლიციას, სახანძრო და საბაჟო სამსახურებს. ასევე შეიძლება ჰქონდეთ სამოქალაქო დაწესებულებატა წარმომადგენლებს, როგორებიც არიან რკინიგზელები, ფოსტალიონები, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მუშაკები, სამედიცინო დაწესებულებების მუშაკები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* Алексушин Г.В. Партикулярная Россия. Самара: Издательство СЮИ МЮ РФ, 2001.
* Шепелев Л. Е. Титулы, мундиры, ордена. Л. 1991.
* Канник П. Военная униформа: Все страны мира. — СПб.: ООО "Издательство «Полигон», 2002
* Regina Henkel: *Corporate Fashion: Uniformen in Unternehmen*, Edition Ebersbach, 2009, ISBN 3869150017
* Elisabeth Hackspiel-Mikosch (Hrsg.), Stefan Haas (Hrsg.): *Die zivile Uniform als symbolische Kommunikation*, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2006, ISBN 978-3-515-08858-9
**სამედაღა აღამალიოღლუ** (აზერ. Səməd Ağa Ağamalıoğlu) (დ. 27 დეკემბერი [ძვ. სტ. 15 დეკემბერი], 1867 — გ. 6 ოქტომბერი, 1930, მოსკოვი) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. კომპარტიის წევრი 1920 წლიდან. 

1905–1907 წლების რევოლუციის მონაწილე ამიერკავკასიაში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აქტიურად მონაწილეობდა „ჰუმეთის" მუშაობაში. 1918 წლის ბოლოდან მუშაობდა ბაქოში. 1920 წელს მუსავატური რეჟიმის დამხობის შემდეგ იყო აზერბაიჯანის სსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარი. 1921 წელს აზერბაიჯანის სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, ხოლო 1922–1929 წლებში აზერბაიჯანის სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე. ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკა შექმნიდან (1922) — ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკა (ასფარ) ცაკ-ის ერთ-ერთი თავმჯდომარე. სსრკ საბჭოების I ყრილობაზე (1922) სამედაღა აღამალიოღლუ აირჩიეს სსრკ ცაკ-ის წევრად, შემდეგ სსრკ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრად. იყო აზერბაიჯანის კპ (ბ) ცენკრალური კომიტეტის და საკავშირო კპ (ბ) ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრი. ხელმძღვანელობდა ლათინური ანბანის შემოღებას საბჭოთა აღმოსავლურ რესპუბლიკებში. ავტორია ნაშრომებისა აღმოსავლეთში რევოლუციური მოძრაობისა და კულტურული რევოლუციის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 47.
**ორმოცნის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ართანაში, „მამუკაანთ" უბანში, ყოფილ სასაფლაოზე (ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია საფლავის რამდენიმე ქვა.) თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის, ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. გარეთა კედლების წყობაში, გაცილებით მოზრრდილი ქვებია გამოყენებული. ქვები შემთხვევითი ფორმისაა, ისინი ქაოსურადაა განლაგებული, რის გამოც მათ შორის მოზრდილი არეებია შექმნილი, რომლებიც შევსებულია წვრილი, ნატეხი ქვებით და შებათქაშებულია. შიგნიდან სარკმლების თაღოვანი გადახურვა და კამარა კვადრატული (22 x 22 x3.5) აგურისაა. კელდებზე შემორჩენილია გვიანდელი რემონტის კვალი. ამ დროს უნდა განახლებულიყო ლავგარდანიც. გვიანდელი ლავგარდანი მოქცეულია თავდაპირველის ზემოთ. შეცვლილია სახურავის ფერდების დახრილობაც. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთითაა.კ არი გადახურულია ქვიშაქვის ზღუდრით და ორივე მხრიდან თაღოვანი თავი აქვს. 

### დარბაზი

ეკლესიის დარბაზი (ფართობი დაახლოებით 13 კვადრატული მეტრი) შემაღლებული პროპორციებისაა. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი, რომლის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული სარკმელი. თითო მსგავსი სარკმელია გაჭრილი სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუუბური ფორმის ტრაპეზი. მოგვიანებით, ტრაპეზის მსგავსი სტრუქტურა ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთაც მიუდგამთ. სავარაუდოდ მას სამკვეთლოდ იყენებდნენ. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, დარბაზი - ნახევარწრიული კამარით.

### ფასადი

ფასადები სადაა. დასსავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეა (სიგრძე - 90 სანტიმეტრი, სიმაღლე - 70 სანტიმეტრი), რომელშიც, როგორც ჩანს, წარწერიანი ქვა იყო ჩასმული. ფასადები დასრულებულია ექვსსაფეხურიანი ლავგარდნით (შედგება კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობით), შენობა გადახურული იყო კრამიტით.

რემონტი
-------

2006-2007 წლებში სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესია გაარემონტეს; შიგნიდან შელესეს, აღადგინეს ლავგარდნის ნაწილები და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 154-155.
**ოაკიმ ვაცეტისი** (ლატვ. Jukums Vācietis დ. 1873 — გ. 1938) — ლატვიელი სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1909 წელს დაასრულა გენშტაბის აკადემია და მიიღო კაპიტნის ჩინი. იყო სასწავლო ასეულის მეთაური. 1912 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1915 წლიდან იყო პოლკოვნიკი, მე-12 არმიის მე-5 პოლკის მეთაური. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ თავის პოლკთან ერთად გადავიდა ბოლშევიკების მხარეს. 1917 წლის დეკემბრიდან იყო რევოლუციური საველე შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსი. 1918 წლის აპრილიდან ლატვიელ მსროლელთა დივიზიის მეთაური. 1918 წლის ივლისიდან აღმოსავლეთის ფრონტის სარდალი. 1918 წლის 1 სექტემბრიდან 1919 წლის ივლისამდე იყო საბჭოთა რუსეთის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოაკიმ ვაცეტისი***

* Ģērmanis, Uldis (1974). *Oberst Vacietis und die lettischen Schützen im Weltkrieg und in der Oktoberrevolution*, Acta Universitatis Stockholmiensis; Stockholm studies in history (German). Stockholm:  Almqvist & Wiksell. OCLC 1171718.
* Jēkabsons, Ēriks (2005-04-01). „Krieviski. Ar jūtamu akcentu (Nezināmais Vācietis)" (PDF). *Mājas Viesis* (Latvian). Latvijas Avīze. pp. 10–11. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2005-12-14. ციტირების თარიღი: 2008-06-13.
* Ģērmanis, Uldis (1969–1972). „Zemgaliešu komandieris". Jaunā Gaita (Latvian). 76-90. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
**სონატა** (იტალ. sonata <sonate — ჟღერა) — კამერულ-საკრავიერი მუსიკის ერთ-ერთი ძირითადი ჟანრი. სონატა ჩვეულებრივ საამნაწილიანი ციკლური ნაწარმოებია. შედგება ჩქარი განაპირა ნაწილებისა და ნელი შუა ნაწილისაგან. ზოგჯერ ციკლში შეტანილია მენუეტი ან სკერცო. ტერმინი სონატა ცნობილია XVI საუკუნიდან. თავდაპირველად იგი ეწოდებოდა ნებისმიერ საკრავიერ პიესას. XVII საუკუნის დასაწყისისათვის ჩამოყალიბდა სონეტის 2 ტიპი: საეკლესიო (sonata de chiesa) და კამერული (sonata de camera). საეკლესიო სონატისათვის დამახასიათებელია 4 ნაწილიანი ციკლი, რომლის თითოეული ნაწილი ტემპის განსაზღვრული თანმიმდევრობით ხასიათდება. კამერული სონატა საცეკვაო ნომრების თავისუფალი თანმიმდევრობაა. ზღვარი სონატის ამ სახეთა შორის მალე წაიშალა. XVII საუკუნეში გავრცელდა ტრიო სონატები 2 და 3 შემსრულებლისათვის გენერალ ბასის თანხლებით.

სონატებს თხზავდნენ ა. ვივალდი, გ. ფ. ჰენდელი, ი. ს. ბახი. მას შემდეგ კი, როდესაც ძველებურ საკრავებს (კლავესინი, კლავიკორდი) პირველობა ფორტეპიანომ ჩამოართვა, განსაკუთრებით პოპულარული საფორტეპიანო სონატა გახდა. ამ ჟანრის განვითარებაში განსაკუთრებული ღვაწლი ვენის კლასიკოსებს: ი. ჰაიდნს, ვ. ა. მოცარტს, ლ. ვ. ბეთჰოვენს მიუძღვით. დიდი ადგილი უკავია სონატებს აგრეთვე შემდგომი პერიოდის კომპოზიტორების — ფ. შუბერტის, რ. შუმანის, ფ. შოპენის და სხვათა შემოქმედებაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 473.

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სონატა"** ვიკისაწყობში.
**მუნაზარე** (სპარს. < არაბ. მუნაზარა — პაექრობა, კამათი) — ლიტერატურული ჟანრი, რომელიც გულისხმობს ორი საგნისა და პირის გაპაექრებას უპირატესობის დამტკიცების მიზნით. ცნობილი იყო ჯერ კიდევ სასანიანთა ეპოქაში („თხა და ასურული ხე"). ახალ სპარსულ პოეზიაში მუნაზარე გამოიყენა ასადი ტუსიმ (XI ს.). მას ეკუთვნის „დღისა და ღამის", „დედამიწისა და ზეცის", „შუბისა და მშვილდის", „ცეცხლთაყვანისმცემლისა და მუსლიმანის" და „არაბისა და აჯამის" მუნაზარეები, რომლებიც წარმოადგენენ კასიდების შესავალს. პაექრობას მოსდევს საქები პიროვნების ხოტბა. შემდგომ საუკუნეებში ამ ჟანრმა დამოუკიდებელი არსებობის უფლება მოიპოვა და გავრცელდა მახლობელი აღმოსავლეთის სხვა ხალხთა ლიტერატურაში. გვხვდება აღორძინების ხანის ქართულ პოეზიაშიც (თეიმურაზისა და არჩილის „გაბაასებანი").

ლიტერატურა
----------

* *ქიქოძე ბ.* გაბაასაბის ჟანრის ისტორიისათვის, ბათ. 1955;
* *Бертельс Е. Э.*, История персидско-таджикской литературы, М. 1960;
* *გვახარია ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 196.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნიღაბი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**რიტუალური ნიღაბი** — ხალხური ან რელიგიური დღეობებისათვის განკუთვნილი ნიღაბი ძველთაგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში (აფრიკა, ევრაზია, ოკეანეთი, ამერიკა). ნიღაბი სიმბოლურად გამოხატავდა ადამიანს ან ცხოველს, ფანტასტიკურ ან მითოლოგიურ პერსონაჟებს. რიტუალური ნიღბების გამოყენება დაკავშირებული იყო ტოტემისტურ ან ანიმისტურ წარმოდგენებთან, წინაპართა და ცხოველთა კულტებთან, რომელთა მიხედვით, ნიღბიანი პიროვნება თვითონვე გარდაისახებოდა იმ არსებად, რომელსაც ნიღაბი გამოხატავდა. ოკეანეთში ნიღაბს იყენებდნენ მამაკაცთა კავშირები, ახალგაზრდების განდობის ცერემონიაში (ინიციაცია). სამხედრო თავდასხმების ან მართლმსაჯულების აღსრულების დროს. ციმბირის ცალკეულ რეგიონებში ნიღბების გამოყენება დაკავშირებული იყო შამანურ ლოცვებთან. ანტიკური სამყაროსა და ძველი მსოფლიოს დაწინაურებული მიწათმოქმედი ხალხების კულტურებში. ნიღბები გავრცელდა სხვადასხვა რელიგიურ რიტუალებსა და მისტერიებში. ისტორიული და არქეოლოგიური მონაცემებით, ნიღბების არსებობა საქართველოში ძველთაგანვეა დამოწმებული. რიტუალურ ნიღბებს საქართველოში იყენებდნენ საახალწლო, ბერიკაობა-ყეენობია, ლაზარობა-გონჯაობისა და მიცვალებულთა სულებისადმი მიძღვნილ რიტუალებში. ეთნოგრაფიული მონაცემებით დამოწმებულია რიტუალური ნიღბების 2 სხვაობა:

* სახეზე ასაფარებელი, თავზე ჩამოსაცმელი ან თავზე გასაკეთებელი ნიღაბი;
* ნიღაბსამოსები.

პირველ სახესხვაობას განეკუთვნება ნაჩვრეტებიანი ნიღაბი თვალებზე, ცხვირზე ან ნიკაპზე ასაფარებელი და ადამიანი სახის ან ცხოველის თავპირის გამომსახველი, თავზე ჩამოსაცმელი ან თავზე გასაკეთებელი. ნიღაბს ცვლიდა სახის გამურვის წესი. სახის ან თავზე ჩამოსაცმელ ნიღბებზე, ისევე როგორც სახის გამურვისას, იხურავდნენ თავისებურ ქუდს ან მის იმიტაციას, იკეთებდნენ ფრინველის ფრთებს, ცხოველის რქებს და თოჯინას. ამავე ფუნქციას ასრულებდა თავზე დადგმური საბუდარი შიგ ჩამჯდარი ცოცხალი კრუხით. მეორე სახესხვაობას განეკუთვნება ჩასაცმელი და მოსასხამი ნიღბები; ჩასაცმელი ნიღაბი ზოომორფული ან ანთროპომორფული იყო და ორი ნაწილისაგან — ნიღბისა და ნიღაბსამოსისაგან შედგებოდა, მოსასხამი კი მთლიანი იყო და მუდამ ზოომორფული გამოსახულება (თხა, ცხვარი, ხარი, ღორი, დათვი, მგელი, ფანტასტიკის პერსონაჟები და ა. შ.) ჰქონდა. საქართველოს ცალკეულ კუთხეებში ნიღბების დასამზადებლად იყენებდნენ ქეჩას, ხის ქერქს, ნამჯის ტყავს, გოგრას, სახიან ქსოვილს, ცხოველთა თავის ქალას და ა. შ.

ლიტერატურა
----------

* *ბარდაველიძე ვ.*, ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ. 1953;
* *რუხაძე ტ.*, ძველი ქართული თეატრი და დრამატურგია, თბ. 1949;
* *რუხაძე ჯ.*, სოფლის მეურნეობასთან დაკავშირებული ქართული საწესო ნიღბები. «მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის», 1955, ტ. 7;
* *მისივე*, ქართული ხალხური დღესასწაული, თბ. 1966;
* *ჯანელიძე დ.*, ქართული თეატრის ხალხური საწყისები, თბ. 1948;
* *რუხაძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 452.
„**ობზორ**" — ყოველდღიური პოლიტიკურ-ლიტერატურული გაზეთი პროგრესულ-დემოკრატიული მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1878—1883 წლებში რუსულ ენაზე; დააარსა და რედაქტორ-გამომცემელი იყო ნიკო ნიკოლაძე. გაზეთმა თავიდანვე შემოიკრიბა რუსეთისა და ევროპის გამოჩენილი მოღვაწეები. აშუქებდა თანამედროვეობის აქტუალურ პოლიტიკურ და ლიტერატურულ მოვლენებს. თანამშრომლობდნენ გ. უსპენსკი, ა. პალმი, ი. თხორჟევსკი, ნ. სიმბორსკი და სხვები. საკუთარი კორესპონდენტები „ობზორს" ჰყავდა რუსეთისა და ევროპის დიდ ქალაქებში — ოდესაში — ბელოტრისტი ი. სვედენცოვი, პეტერბურგში — მ. პესკოვსკი, ვენაში — პოლონელი პუბლიცისტი დ. ბაგნიცკი, ლონდონში — გლაზგოს უნტის პროფესორი ჯ. ფორდესი, რომელთა წერილები და კორესკონდენციები საინტყერესოს ხდიდა გაზეთს. „ობზორ" დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ამიერკავკასიაში და მის ფარგლებს გარეთაც. ხელისუფლების საწინააღმდეგო მასალების გამოქვეყნებისათვის ცენზურა სისტემატურად დევნიდა გაზეთს, რომლის გამოცემა რამდენიმეჯერ შეაჩერეს კიდეც.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 492.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯუღელი**. |

ამონარიდი ჯგუფური ფოტოდან
**სიმონ პილატეს ძე ჯუღელი** (დ. 8 ნოემბერი [ძვ. სტ. 27 ოქტომბერი], 1888, სოფ.  სვირი, ქუთაისის მაზრა, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 14 აპრილი, 1935, თბილისი) — ქართველი ფარმაცევტი და რევოლუციონერი, საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე. რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1907 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დასრულების შემდეგ დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი და პროფესიული საქმიანობა სოხუმში დაიწყო. იქვე აქტიურად ჩაება პოლიტიკურ მოღვაწეობაში და 1910 წელს სოხუმში ფარმაცევტთა არალეგალური პროფკავშირი ჩამოაყალიბა, რის გამოც 1915 წელს დააპატიმრეს და სოხუმიდან გაასახლეს. ჯუღელმა ფარმაცევტული და რევოლუციური საქმიანობა თბილისში განაგრძო. 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა საქართველოს აფთიაქების მუშაკთა პროფკავშირი, რომლის თავმჯდომარედაც თვითონვე აირჩიეს. 

საქართველოს დამოუკიდებლობის წლებში (1918-1921) ჯუღელი თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის და არალეგალური ბოლშევიკური პროფსაბჭოს ცენტრში მუშაობდა, რის გამოც 1919-1920 წლებში დაპატიმრებული იყო. გათავისუფლების შემდეგ პარტიული და პროფესიული მუშაობა ვლადიკავკაზში განაგრძო: შექმნა მედიცინის მუშაკთა პროფკავშირი, აირჩიეს „მედსანშრომის" საოლქო პროფკავშირის თავმჯდომარედ და შეიყვანეს რუსეთის კომპარტიის ვლადიკავკაზის საოლქო კომიტეტში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების იძულებითი დამყარების (1921) შემდეგ ხელმძღვანელ თანამდებობაზე მუშაობდა. პარტიაში სხვადასხვა დროს იყო საკავშირო კომპარტიის ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის და თბილისის კომიტეტის, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური საკონტროლო კომისიის წევრი. ასევე იკავებდა მნიშვნელოვან სახელმწიფო პოსტებს, მ. შ. 1924-1928 წლებში იყო საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, შემდეგ — საქართველოს სსრ და ამიერკავკასიის სფსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარი, საქართველოს სსრ საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე, სასოფლო-სამეურნეო ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე, ტრესტ „საქართველოს ჩაი"-ს მმართველი. 1935 წელს აირჩიეს თბილისის მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარედ. 

სიმონ ჯუღელი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1935 წლის 14 აპრილს, სამსახურში ყოფნისას. მისი დაკრძალვა თბილისში, მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში საბჭოთა ხელისუფლებამ გრანდიოზულ მანიფესტაციად აქცია. ჯუღელის სახელი მიანიჭეს ქალაქ ზესტაფონს და ზესტაფონის რაიონს. 1937 წელს, მასობრივი რეპრესიების დროს, ლავრენტი ბერიამ საქართველოს კომპარტიის ცეკას პლენუმზე წაკითხულ მოხსენებაში ჯუღელი სახალხო მეურნეობის სფეროში მავნებლურ საქმიანობაში და 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებასთან კავშირში დაადანაშაულა. ჯუღელის ნეშტი მთაწმინდიდან მალევე გადაასვენეს. მისი 37 წლის ქვრივი ნინო ჯუღელი-საბახტარაშვილი დააპატიმრეს და მეუღლეზე — სიმონ ჯუღელზე ტერაქტის განხორციელების ბრალდებით დახვრიტეს 1938 წლის 4 მარტს. ჯუღელი რეაბილიტირებული იქნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო პროკურატურის დადგენილებით 1956 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *გეგეშიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 580.
* ხვადაგიანი, ირაკლი. ჭონქაძის 12-ის ისტორია. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის საზოგადოებრივი არქივი, 2012.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნიჩაბფეხიანები (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნიჩაბფეხიანები** (ლათ. Copepoda) — უხერხემლო ცხოველების რიგი კიბოსნაირთა კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 0,1-13 მმ აღწევს. წყლის სიზრქეში მცხოვრებ ნიჩაბფეხიანებისთვის დამახასიათებელია ძალზე განვითარებული კიდურები, რომელთაც გრძელი ჯაგრები აქვთ. ფსკერზე მცხოვრები ნიჩაბფეხიანების სხეული გაბრტყელებულია, კიდურები — მოკლეა. პარაზიტული ნიჩაბფეხიანების სხეული, მათი ცხოვრების ნირის შესაბამისად, ძალზე შეცვლილია. შეფერილობა სხვადასხვაგვარია. გავრცელებული არიან ყველგან, ბინადრობენ ზღვასა და მტკნარ წყლებში. ზღვაში ისინი პლანქტონის 90%-ს შეადგენენ. ნიჩაბფეხიანების სახეობები მრავალი სარეწაო თევზის (ქაშაყი, სარდინი, ქამსა და სხვა) და თითქმის ყველა თევზის ლიფსიტის, აგრეთვე უკბილო ვეშაპების საკვებია, ზოგი ჭიის (თასმისებური და მრგვალი ჭიები) შუალედური მასპინძელია. ზღვის ზოგიერთი ნიჩაბფეხიანები ჭიების, ასციდიების, თევზების და ვეშაპების პარაზიტებია, მტკნარი წყლის ნიჩაბფეხიანები კი — თევზებისა, იმდენად, რომ ზოგჯერ მათ მასობრივ დაღუპვასაც იწვევენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 454.
პარაგვაის რუკა
პარაგვაის პოლიტიკური რუკა
**პარაგვაის რესპუბლიკა** – მდებარეობს სამხრეთი ამერიკის ცენტრალურ ნაწილში, არ გააჩნია ზღვაზე გასასვლელი. პარაგვაის ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბრაზილია, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან, სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან არგენტინა, ჩრდილო-დასავლეთიდან კი ბოლივია.

ქვეყნის საერთო ფართობია 406,8 ათ. კმ².

მდინარე პარაგვაი ქვეყანას ყოფს ორ არათანაბარ ნაწილად. მდინარის დასავლეთით მდებარეობს უდაბნოს ლანდშაფტებიანი ჩაკოს ოლქი, რომელიც მოიცავს ქვეყნის ფართობის დაახლოებით 60 %-ს. აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც თავმოყრილია მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი, მდებარეობს ნოყიერი დაბლობი და სუბტროპიკული ტყე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარაგვაი დაარქივებული 2009-06-22 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პარაგვაისა და პარაგვაელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  · ბოლივია · ბრაზილია · გაიანა · ეკვადორი · ვენესუელა  · კოლუმბია · პანამა 1  · პარაგვაი · პერუ  · სურინამი · ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  · ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
ზავის შედეგად მომხდარი ტერიტორიული ცვლილებები: ყვეითელი ფერით აღნიშნულია შვედეთის საზღვრები ომამდე, მუქი მწვანე - რუსეთი, დაშტრიხული ყვითელი - ტერიტორიები, რომლებიც გადაეცა რუსეთს ზავის შედეგად.
**ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულება** — ხელშეკრულება რუსეთსა და შვედეთს შორის, რომელმაც დაასრულა 1700-1721 წლების ჩრდილოეთის ომი. დაიდო ფინეთის ქალაქ ნიშტადტში 1721 წლის 30 აგვისტოს. რუსეთის დელეგაციას ხელმძღვანელობდნენ იაკობ ბრიუსი და ანდრეი ოსტერმანი. 

ხელშეკრულება შეიცავდა პრეამბულასა და 24 მუხლს. რუსეთმა მიიღო ლიფლანდია რიგითურთ, ესტლანდია რეველითა და ნარვით, ინგერმანლანდია (იჟორის მიწა), კარელიის ნაწილი კექსჰოლმით, კუნძულები ეზელი, დაგო და სხვა მიწები ვიბორგიდან კურლანდიის საზღვრამდე. ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულების ძალით რუსეთი დამკვიდრდა ბალტიის ზღვაზე და დაუკავშირდა ევროპას, რაც რუსული დიპლომატიის დიდი წარმატება იყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 453.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთის ომის  ხელშეკრულებები  |
| --- |
|  |
| 
* რავა (1698)
* დრეზდენი (1699)
* პრეობრაჟენსკი (1699)
* ტრავენდალი (1700)
* ბირჟაი (1701)
* ნარვა (1704)
* ვარშავა (1705)
* ალტრანშტედტი (1706)
* ალტრანშტედტი (1707)
* შვედური შეთანხმება (1709)
* დრეზდენი (1709)
* კოპენჰაგენი (1709)
* ტორუნი (1709)
* ჰანოვერი (1710)
* ესტონეთისა და ლივონიის კაპიტულაცია (1710)
* ლუცკი (1711)
* პრუტი (1711)
* ადრიანოპოლი (1713)
* შვედტი (1713)
* შტეტინი (1715)
* ბერლინი (1715)
* გრეიფსვალდი (1715)
* ამსტერდამი (1717)
* სტოკჰოლმი (1719-1720)
* საუკუნო ზავი (1720)
* ფრედერიკსბორგი (1720)
* ნიშტადტი (1721)
 |

 |
**ნეფრონი** (ბერძ. νεφρός — თირკმელი) — თირკმლის მილაკი, ხერხემლიანების თირკმლის მთავარი სტრუქტურულ-ფუნქციური ერთეული. ნეფრონი თხელკედლიანი, მეტ-ნაკლებად დაკლაკნილი მილაკია, რომლის ცალკეული უბნები სპეციალიზებულია შარდის წარმოქმნის სხვადასხვა პროცესის შესასრულებლად. ნეფრონი დაკავშირებულია სისხლის კაპილარების გორგალთან თხელი ჯამისებრი გამონაზარდებით (ე. წ. ბოუმენის კაფსულა) და ქმნის მალპიგის სხეულაკს, რომელშიც ხდება პირველადი შარდის ფილტრაცია.

ნეფრონი შედგება კაპილარული მარყუჟების გორგლისგან, რომელიც მდებარეობს შუმლიანსკ-ბაუმენის კაფსულაში, მომტან და წამღებ არტერიოლებს შორის; პროქსიმალური მილაკისგან; ჰენლის მარყუჟისგან; შემკრებ მილაკში ჩამავალი დისტალური მილაკისგან. შემკრები მილაკი ასრულებს მილაკების სისტემას და მორფოლოგიურად აღარ მიეკუთვნება ნეფრონს. გორგლის მომტან და წამღებ არტერიოლებს შორის განლაგებულია იუქსტაგლომერული კომპლექსი, მათ შორის უჯრედები, რომლებიც ახდენენ რენინის სეკრეციას - პროტეინაზების ქვეკლასის ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს (ასრულებს კატალიზატორის ფუნქციას) ანგიოტენზინოგენის ანგიოტენზინში გარდაქმნის პროცესში. თითოეული თირკმელი შეიცავს 1-1,2 მლნ. ნეფრონს, რომელთა დაახლოებით 85% განლაგებულია ქერქოვან შრეში, ხოლო 15% - ქერქოვანი და ტვინოვანი შრეების საზღვარზე. იუქსტაგლომერული ნეფრონები უშუალო მონაწილეობას იღებენ შარდის ოსმოსური კონცეტრაციის შექმნის პროცესებში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 398.