recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აღმოსავლეთი მაიო-კების რეგიონი** (ფრანგ. Mayo-Kebbi Est, არაბ. منطقة مايو كيبي الشرقي) — ჩადის რეგიონი. თავისი სახელწოდება რეგიონმა მიიღო აქ ჩამომდინარე მდინარე მაიო-კების გამო. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბონგორი. ფართობი — 19 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 769 198 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

აღმოსავლეთი მაიო-კების რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. რეგიონი ტერიტორიულად შეესაბამება ყოფილი მაიო-კების პრეფექტურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებს. რეგიონს ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება შარი-ბაგირმის რეგიონი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტანჯილეს რეგიონი, სამხრეთ-დასავლეთით დასავლეთი მაიო-კების რეგიონი. დასავლეთით რეგიონზე გადის ჩადის სახელმწიფო საზღვარი კამერუნთან.

მოსახლეობა
----------

აღმოსავლეთი მაიო-კების რეგიონში ცხოვრობენ მუსეის, მასას, ტუპურის, მარბას, კარას ეთნიკური ჯგუფები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი მაიო-კების რეგიონი იყოფა 4 დეპარტამენტად: კაბია (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), მაიო-ლემიე (3 ქვეპრეფექტურისაგან), მაიო-ბონეიე (7 ქვეპრეფექტურისაგან) და მონ-დ’ილი (5 ქვეპრეფექტურისაგან).

ეკონომიკა
---------

რეგიონის ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად დაკავებულია სოფლის მეურნეობით და თევზჭერით.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (Census-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-01. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
2. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (geohive-2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
3. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (citypopulation-2009)
4. ↑  მოსახლეობის 2009 წლის აღწერა (statoids-2009)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩადის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი ენედი **·** აღმოსავლეთი ლოგონი **·** აღმოსავლეთი მაიო-კები **·** ბათა **·** ბაჰრ-ელ-გაზელი **·** ბორკუ **·** გერა **·** დასავლეთი ენედი **·** დასავლეთი ლოგონი **·** დასავლეთი მაიო-კები **·** კანემი **·** ლაკი **·** მანდული **·** ნჯამენა **·** სალამატი **·** სილა **·** ტანჯილე **·** ტიბესტი **·** უადაი **·** უადი-ფირა **·** შარი-ბაგირმი **·** შუა შარი **·** ჰაჯერ-ლამისი **·**  |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ბათუმის საზავო ხელშეკრულება.** |

**ბათუმის ხელშეკრულება** — დაიდო საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და თურქეთს შორის 4 ივნისს. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს აგრეთვე სომხეთისა და აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დელეგაციის წევრებმა.

ბათუმის ხელშეკრულების პირობები შემუშავდა მაშინ, როდესაც ამიერკავკასია ნაწილობრივ ოსმალეთის ჯარების მიერ იყო ოკუპირებული. ბათუმის ხელშეკრულებით ოსმალეთს გადაეცა ბათუმისა და ყარსის ოლქები, ახალქალაქისა და ახალციხის მაზრები, სურამალინის მაზრა, ალექსანდროპოლისა და ეჩმიაძინის მაზრების სამი მეოთხედი, შარურ-დარალაღეზის მაზრის ერთი მეხუთედი და სხვა.

ბათუმის ხელშეკრულებით საქართველოს ჩამოსცილდა 11 381 კმ² ტერიტორია 250 ათ. მცხოვრებით, ხოლო სომხეთს 18 125 კმ² ტერიტორია 404 ათ. მცხოვრებით. ბათუმის ხელშეკრულების პირობები ამიერკავკასიის ხალხებისათვის უფრო მძიმე იყო, ვიდრე ბრესტის 1918 ზავი, რომლის შესაბამისად ოსმალეთს უნდა გადასცემოდა ამიერკავკასიის 14 135 კმ² ტერიტორია. 

1918 წლის 4 ივნისს საქართველოსა და ოსმალეთს შორის დაიდო აგრეთვე დამატებითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად საქართველო ვალდებული იყო დაუყოვნებლივ მოეხდინა ჯარების დემობილიზაცია, განედევნა თავისი ტერიტორიიდან ყველა სამხედრო და სამოქალაქო პირი იმ ქვეყნებისა, რომლებიც ოსმალეთს და მის მოკავშირეებს ეომებოდნენ. გარდა ამისა, ოსმალეთმა მიიღო უფლება კონტროლი დაეწესებინა საქართველოს მთავარ სტრატეგიულ რკინიგზებზე, გამოეყენებინა ისინი თავისი და მოკავშირეების სამხედრო ინტერესებისათვის. ბათუმის ხელშეკრულება გაუქმდა პირველ მსოფლიო ომში ოსმალეთის დამარცხების შემდეგ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბათუმის საზავო კონფერენცია

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 151-152.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებები |
| --- |
|  |
| 
* ოსმალეთ-ვენეცია
* სეგედი
* კონსტანტინოპოლი (1479)
* კონსტანტინოპოლი (1533)
* ოსმალეთ-საფრანგეთი
* ადრიანოპოლი (1547)
* ამასია
* ადრიანოპოლი (1568)
* კონსტანტინოპოლი (1590)
* ჟიტვატოროკი
* ნასუჰ-ფაშა
* გურია-ოსმალეთის შეთანხმება
* ბუშა
* სერავი
* ხოტინი
* ზუჰაბი
* ვაშვარი
* ბუჩაჩი
* ჟურავნო
* ბახჩისარაი
* კარლოვიცი
* კონსტანტინოპოლი (1700)
* პრუტი
* პოჟარევაცი
* საუკუნო ზავი
* კონსტანტინოპოლი (1724)
* აჰმედ-ფაშა
* კონსტანტინოპოლი (1736)
* ბელგრადი
* ნიში (1739)
* კერდენი
* ქუჩუქ-კაინარჯი
* აინალიკავაკი
* სისტოვი
* იასი
* ალჟირი
* ტრიპოლი
* ტუნისი (1797)
* პარიზი (1802)
* დარდანელი
* ბუქარესტი (1812)
* ალჟირი (1815)
* არზრუმი (1823)
* ტუნისი (1824)
* აკერმანი
* ადრიანოპოლი (1829)
* კონსტანტინოპოლი (1832)
* უნკიარ-ისკელესი
* ქუთაჰია
* ბალტა-ლიმანი
* ლონდონი (1840)
* ლონდონი (1841)
* პარიზი (1856)
* შკოდერი
* სან-სტეფანო
* ბერლინი (1878)
* კვიპროსი
* თოფხანა
* კონსტანტინოპოლი (1897)
* უში
* ლონდონი (1913)
* კონსტანტინოპოლი (1913)
* ათენი
* ინგლის-ოსმალეთი
* ერზინჯანი
* ბრესტ-ლიტოვსკი
* ტრაპიზონი
* ბათუმის ხელშეკრულება
* მუდროსი
* სევრი
 |

 |
**აღმოსავლეთი სეპიკი** (ინგლ. East Sepik Province) — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციის ადმინისტრაციის ცენტრია — ქალაქი ვევაკი, რომელიც მდებარეობს ბისმარკის ზღვის სანაპიროზე. პროვინციის საერთო ფართობია — 43 426 კმ², ხოლო მოსახლეობის რაოდენობა 2011 წლის აღწერის მიხედვით — 450 530 ადამიანი, რომელთა დიდი ნაწილი ცხოვრობს ვევაკში, ასევე მცირე დასახლებულ პუნქტებში მდინარე სეპიკის ხეობაში. პროვინციის დიდი ნაწილი მდებარეობს კუნძულზე ახალი გვინეა. ამას გარდა, მასში შედის მრავალრიცხოვანი სანაპირო კუნძულები, მათ შორის, კაირირუ და სხაუტენის კუნძულები.

გეოგრაფია
---------

პროვინციის შიდა რაიონები მთიანია, დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით. ნაპირთან ახლოს მთიანი ლანდშაფტი იცვლება დაბლობით. აქ მოედინება მდინარე სეპიკი, რომელიც, ეკოლოგიური თვალსაზრისით, სავარაუდოდ, აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ყველაზე დიდი ჭარბტენიანი ტერიტორიაა, რომელზეც არ მომხდარა დამღუპველი ანთროპოგენური ზემოქმედება. მდინარეზე მდებარეობს კლაკნილების ზოლი, ანუ მეანდრი, სიგანით 5—10 კმ, რომელიც წარმოიქმნება მდინარის მთელი დინების გასწვრივ. ამას გარდა, მდინარემ წარმოქმნა დიდი ჭალები ვაკეზე ჭალიანი ჭაობებით სიგანით 70 კმ-მდე. ამავე დაბლობებში მდებარეობს მრავალრიცხოვანი (დაახლოებით 1500) მდინარის ძველი კალაპოტები და ტბები, რომელთაგან ყველაზე დიდია — ჩამბრის ტბები.

ისტორია
-------

ამ მიწების პირველი ევროპელი აღმომჩენები გახდნენ გერმანელი მოგზაურები და ვაჭრები. ისინი უფრო მეტად დაკავებული იყვნენ ან ვაჭრობით, ან ადგილობრივი პლანტაციების ორგანიზებით ქოქოსის პალმების მოყვანის მიზნით, რომელთა ნაყოფსაც იყენებდნენ კოპრის წარმოებისთვის, რომელიც მიდიოდა ექსპორტზე. XIX საუკუნის ბოლოსათვის თანამედროვე პროვინციის ტერიტორია გახდა გერმანიის ახალი გვინეის კოლონიის ნაწილი.

1914 წელს გერმანიის ტერიტორიები ახალ გვინეაზე გადავიდა ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ, რომელიც 1921 წლიდან მართავდა მას ერთა ლიგის მანდატით, როგორც სამეურვეო ტერიტორიის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის წლებში პროვინციის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა დიდი ბრძოლები ავსტრალიის და აშშ-ის ჯარებსა და იაპონიის შეიარაღებულ ძალებს შორის, რომელიც, მიუხედავად ამისა, მთლიანად განადგურდა 1945 წელს.

1975 წლიდან აღმოსავლეთი სეპიკის პროვინცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო — პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

ენა
---

ადგილობრივი მოსახლეობა საუბრობს 200-ზე მეტ მკვიდრ ავსტრონეზიული ენებზე. ბევრი მაცხოვრებელი თავისუფლად ლაპარაკობს ინგლისურად.

ეკონომიკა
---------

ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა. ვითარდება ტურიზმი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Sepik River - Papua New Guinea. Adrian R. Tappin.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-07-24. ციტირების თარიღი: 2010-04-04.
2. ↑  Papua New Guinea Tourism. East Sepik Province.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-06-18. ციტირების თარიღი: 2010-04-04.
3. ↑  About East Sepik. Mystical Sepic.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-04.
**ირინე ონიანი** (დ. 15 იანვარი, 1935, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1959-1961 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის თვალის სნეულებათა კათედრის კლინიკური ორდინატორი; 1961-1972 წლებში გ. ტარსაიძის სახელობის თვალის სნეულებათა რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი-ორდინატორი; 1972-1988 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის თვალის სნეულებათა კათედრის ასისტენტი, 1988 წლიდან დოცენტი. ავტორია 62 სამეცნიერო ნაშრომისა გლაკუომის, ბადურის დისტროფიის, თვალის სისხლძარღვთა დაავადებების, ოფთალმოენერგომიკისა და ოფთალმოგერიატრიის პრობლემებზე. ხელმძღვანელობს კლინიკური ორდინატორებისა და სტუდენტთა სამეცნიერო ნაშრომების მომზადებას.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „თვალის სისხლის მიმოქცევის შესწავლა რეოგრაფიული მეთოდით ჰიპერტონული დაავადების, შაქრიანი დიაბეტისა და ბადურის თრომბოჰემორაგიული დაავადებების დროს კარდიოდინამიკასა და ცერებრალური სისხლის მომოქცევასთან კომპლექსში".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* თბილისის ოფთალმოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, მდივანი
* საქართველოს ოფთალმოლოგთა ასოციაცია, წევრი
* საქართველოს ოფთალმოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი

ჯილდოები
--------

* მედალი „ჯანმრთელობის დაცვის ფრიადოსანი"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 229

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირინე ონიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
1939-40 წლებში აღმოსავლეთ და დასავლეთ კარელიას შორის გავლებული საზღვარი
**აღმოსავლეთი კარელია** (ფინ Itä-Karjala, რუს Восточная Карелия) ტერიტორიის ნაწილი ჩრდილოეთ ევროპაში, რომელიც 1617 წლის სტოლბოვის შეთანხმების შედეგად რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას დაექვემდებარა. აღმოსავლეთი კარელია დასავლეთ, ანუ ფინური კარელიის მეზობელია (შვედური კარელია 1808 წლამდე). აღმოსავლეთ კარელიის დიდი ნაწილი ამჟამად რუსეთის ფედერაციაში შემავალი კარელიის რესპუბლიკის ნაწილია. 

19 საუკუნეში ფენომანის ეროვნულ-ნაციონალურმა მოძრობამ აღმოსავლეთი კარელია შეაფასა, როგორც სლავებისა და სკანდინავიელებისგან დაუბინძურებელი ფინური ხალხების სამშობლო ტერიტორია. მეჩხერად დასახლებულ აღმოსავლეთ კარელიაში ხალხური თქმებისა და გადმოცემების შეკრებით ფინური ეროვნული ეპიკური ნაწარმოები კალევალა შეიქმნა.

  

აღმოსავლეთი კარელიის დაბრუნება და ე.წ. დიდი ფინეთის შექმნის იდეა განსაკუთრებით ომი-გაგრძელების დროს მუსირებდა ფინურ საზოგადოებაში, როდესაც ეს გერმანიის დახმარებით სავსებით შესაძლებლად ეჩვენებოდათ ჰელსინკიში. 1941-44 წლებში აღმოსავლეთ კარელიის დიდი ნაწილი ფინეთის სამხედრო ძალებმა დაიკავა, რასაც ადგილობრივი რუსულენოვანი მოსახლეობის იძულებით ჩართვა მოჰყვა როგორც საომარ მოქმედებებში "აგრესორი წითლების" წინააღმდეგ, ასევე მძიმე სამუშაოების შესასრულებლად განსაკუთრებით ზამთრის პირობებში. ომი-გაგრძელების დასრულების შემდეგ აღმოსავლეთ კარელიის დაპყრობის იდეა ხმამაღლა აღარ გახმაურებულა.
1918 წელს კარელიის გაყოფის შემდეგ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კარელიებად რუსეთსა და ფინეთს შორის, ამ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ეროვნულ უმრავლესობებს დაპირება მიეცათ, რომ მათი ეთნიკურ-კულტურული უფლებები დაცული იქნებოდა. თუმცაღა, ეს დაპირება არასდროს შესრულებულა, პირიქით, სტალინმა ეთნიკური ფინელების დევნა და მათი რუსიფიკაცია დაიწყო. კომუნიზმის დამხობის შემდეგ აღმოსავლეთ კარელიაში ფინური კულტურის აღორძინება ისევ დღის წესრიგში დადგა.
ჰარდენბერგი, კარლ ავგუსტ ფონ
**კარლ ავგუსტ ფონ ჰარდენბერგი** (გერმ. Karl August von Hardenberg) (დ. 31 მაისი, 1750, ესენროდე ― გ. 26 ნოემბერი, 1822, გენუა) — თავადი, პრუსიის სახელმწიფო მოღვაწე. 1804–1806 დამდეგამდე და 1807 საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1810–1822 სახელმწიფო კანცლერი. 1811 ჰარდენბერგის მთავრობამ გააუქმა ამქარი, შემოიღო თავისუფალი სამრეწველო საქმიანობა. გლეხებს მისცა ფეოდალური ვალდებულებათა გამოსყიდვის უფლება; 1812 დეკრეტით დამტკიცდა ებრაელთა თანასწორუფლებიანობა. ვენის კონგრესისა (1814–1815) და საღვთო კავშირის დაარსების შემდეგ ჰარდენბერგის მთავრობა პრუსიის იუნკრობის კონსერვატიულ წრეებთან და საერთაშორისო მონარქიულ რეაქციასთან თანამშრომლობის პოლიტიკას ატარებდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 602.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კარლ ავგუსტ ფონ ჰარდენბერგი"** ვიკისაწყობში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პოლიტიკური მოღვაწის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ირლანდიის ეროვნული განმათავისუფლებელი არმია** (ირლანდ.: Arm Saoirse Náisiúnta na hÉireann, აკრ. INLA), ირლანდიის რესპუბლიკური სოციალისტური შეიარაღებული დაჯგუფება, რომელიც 1974 წლის 8 დეკემბერს შეიქმნა. მისი მიზანი ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოდან გამოყოფა და გაერთიანებული ირლანდიის შექმნაა. მისი მთავარი სამიზნე იყო გაერთიანებული სამეფოს უშიშროების ძალები და ლოიალისტი შეიარაღებული ძალები (რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ ირლანდიის გაერთიანებას).

იზიარებდა რა მარქსისტულ იდეოლოგიას მის პოლიტიკურ ფრთასთან, ირლანდიის რესპუბლიკურ სოციალისტურ პარტიასთან, დაჯგუფებამ გავლენის პიკს 1970-იანი წლების ბოლოსა და 1980-იანი წლების დასაწყისში მიაღწია. არსებობის ადრეულ წლებში ის ცნობილი იყო სახელითი "სახალო განმათავისუფლებელი არმია".

24-წლიანი კამპანიის შემდეგ იეგა-მ 1998 წლის 22 აგვისტოს ზავი გამოაცხადა. 1999 წლის აგვისტოში მან გამოაცხადა, რომ "არ არის პოლიტიკური და მორალური არგუმენტი კამპანიის განახლების გასამართლებლად". 2009 წლის ოქტომბერში იეგა-მ ფორმალურად დაადასტურა, რომ პოლიტიკურ მიზნებს მხოლოდ მშვიდობიანი გზებით მიღწევას ეცდებოდა. იეგა არალეგალური ორგანიზაციაა, როგორც გაერთიანებულ სამეფოში, ისე ირლანდიის რესპუბლიკაში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ბილდტი ამერიკის პრეზიდენტ ბილ კლინტონთან შეხვედრაზე, სტოკჰოლმის სასტუმრო გრანდ ჰოტელში (15 მაისი 2001).
**ნილს დანიელ კარლ ბილდტი** (შვედ. Nils Daniel Carl Bildt გამოთქმა (**?**·**i**) დ. 15 ივლისი, 1949) — შვედი პოლიტიკოსი, დიპლომატი და საზოგადო მოღვაწე. იგი 1991-1994 წლებში იყო შვედეთის პრემიერ-მინისტრი. ხოლო 1986 წლიდან 1999 წლამდე ეკავა ლიბერალურ კონსერვატიული პარტიის ლიდერის პოსტი. 2006 წლის 6 ოქტომბრის შემდეგ არის შვედეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი. საერთაშორისო დონეზე ბილდტი ცნობილია როგორც მედიატორი იუგოსლავიის კონფლიქტში, სადაც იგი სამშვიდობო მოლაპარაკებებში ევროკავშირის დესპანის სტატუსით მოქმედებდა. 

კარლ ბილდტი დაიბადა ჰალმშტადტში, ჰალლანდში და არის ბოჰუსის ოლქში მცხოვრები ძველი ნორვეგიელების, დანიელებისა და შვედების შთამომავალი. ბილდტი სწავლობდა სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში, მაგრამ ის არასდროს დაუმთავრებია. ბილდტის დიდი პაპის მამა, ბარონ გილის ბილდტიც შვედეთის პრემიერ-მინისტრი იყო დაახლოებით ერთი საუკუნით ადრე. ხოლო დიდი პაპა კნუტ ბილდტი — შვედეთის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი. 

კარლ ბილდტი 1974-75 წლებში დაქორწინებული იყო კერსტინ ზატერბერგზე, 1984-97 წლებში მია ბომანზე, ამჟამად კი ცოლად ჰყავს ანა მარია კორაცა ბილდტი, რომელზეც 1998 წელს იქორწინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კარლ ბილდტი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* ბილდტის შვედურ ენოვანი ბლოგი
* ბილდტის ინგლისურ ენოვანი ბლოგი (არააქტიური)
* youtube.com/utrikesdepartementet - ბილდტისა და შვედეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს არხი საიტზე YouTube.
კუნძული ბორნეო, რომელზეც აღმოსავლეთი მალაიზია ფორთოხლისფრადაა აღნიშნული.
**აღმოსავლეთი მალაიზია** (მალ. Malaysia Timur) აგრეთვე ცნობილი როგორც: **საბაჰი, სარავაკი და ლებუანი** (Sabah, Sarawak dan Labuan) ან **მალაიზიური ბორნეო** — მალაიზიის აღმოსავლეთი ნაწილი, რომელიც კუნძულ ბორნეოზე მდებარეობს. ის შედგება შტატებისგან: საბაჰი, სარავაკი და ფედერალური ტერიტორია ლაბუანისგან.

დასავლეთი მალაიზია (ნახევარკუნძულის მალაიზია) მდებარეობს მალაკის ნახევარკუნძულზე. მალაიზიის ეს ორი ნაწილი ერთმანეთისგან სამხრეთ ჩინეთის ზღვითაა გამოყოფილი. აღმოსავლეთი მალაიზია დასავლეთთან შედარებით ნაკლებად დასახლებული და ნაკლებად განვითარებულია. დასავლეთი მალაიზია ტერიტორიულადაც უფრო დიდია და მას აქვს ისეთი ბუნებრივი წიაღისეულის მარაგები, როგორიცაა ნავთობი და გაზი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Virtual Malaysia დაარქივებული 2010-03-24 საიტზე Wayback Machine.
* 50 years of Malaysia დაარქივებული 2018-05-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „Malaysia urged to scrap coal plant in eco-sensitive Borneo". AFP. 7 July 2010. ციტირების თარიღი: 8 July 2010.
2. ↑
3. ↑  Location. Malaysia Travel.org.uk.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 სექტემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 7 July 2010.
4. ↑  Malay Peninsula. HarperCollins Publishers. ციტირების თარიღი: 7 July 2010.
**აღმოსავლეთი საიანი** (რუს. Восточный Саян) — მთათა სისტემა სამხრეთ ციმბირში. იწყება მდინარე ენისეის მარცხენანაპირეთში, კრასნოიარსკის სამხრეთ-დასავლეთით. გადაჭიმულია 1000 კმ-ზე მეტ მანძილზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულებით, თითქმის ბაიკალის ტბამდე. გეოლოგიურად აღმოსავლეთ საიანი ჩრდილოეთ-დასავლეთური მიმართულების ასიმეტრიული ნაოჭა სტრუქტურაა, რომელიც ციმბრიის ბაქნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირს ეკვრის. დამახასიათებელია მეტად დანაწევრებული რელიეფი. დასავლეთ ნაწილში ჭარბობს ბრტყელთხემიანი ქედები, რომლებიც სამხრეთ-აღმოსავლეთით მაღლდებიან და ეგრეთ წოდებულ „ბელკებს" ქმიან. მდინარეების კიზირისა და კაზირის სათავეებში აღმართულია აგულის ბელკები, რომლებიც კრიჟინისა და ერგაკ-ტარგაკ-ტაიგის ქედებთან ერთად ქმნიან აღმოსავლეთ საიანის ყველაზე მაღალ კვანძს (3000 მ-მდე). 

უმაღლესი მწვერვალია მუნკუ-სარდიკი (3491 მ). აღმოსავლეთ საიანისთვის დამახასიათებელია ძველი მოსწორებული ლავური პლატოები და ახალგაზრდა ვულკანური წარმონაქმნები. აღსანიშნავია კროპოტკინისა და პერეტოლჩინის ვულკანები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღმოსავლეთი საიანი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 53.
* Михайлов Н. И. Горы Южной Сибири, М. 1961;
* Средняя Сибирь, М. 1964;
* Геология СССР, Красноярский край, т. 15, М. 1961;
* Смирнов А. Д. Булдаков В. В. Интрузивные комплексы Восточного Саяна, М. 1962;
* Алтае-Саянская горная область, М. 1969.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4075615-4
* VIAF: 242994785
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 242994785

 |
**ბაქოს ჯაზის ცენტრი** დაარსდა 2002 წელს. შეიქმნა აზერბაიჯანული ჯაზის კულტურის გაუმჯობესებისა და შენარჩუნებისთვის. ცენტრში მუშაობენ ჯაზ-მუსიკოსები და შემსრულებლები, რომლებიც მუშაობენ ჯაზის სხვადასხვა სტილში. ზოგჯერ ჯაზის ცენტრში დიდ ეკრანზე აისახება ჯაზური კონცერტები და ფილმები.

აზერბაიჯანში ჯაზის გამოჩენა და მისი გაუნჯობესობა იწყება მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან, როდესაც ბაქომ, რომელიც იყო ცნობილი როგორც მსოფლიოში ნავთობის მოპოვების ნახევრის მწარმოებელმა, გადაიტანა ეკონომიკის აღდგენა. იმ დროს აზერბაიჯანში ჩნდებიან ყველაზე გამოჩენილი ბიზნესმენები, არქიტეტორები, ვაჭრები, მეცნიერები, როგორც ეროვნული, ასევე უცხოელი მხატვრები, ასევე აზერბაიჯანში ჩნდება მუსიკის ახალი მიმართულებების ტალღები. აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორებმა ნიაზიმ და ტოფიკ გულიევმა 1938 წელს შექმნეს პირველი ჯაზის ორკესტრი ბაქოში.

ბაქოს საერთაშორისო ჯაზის ფესტივალი 2011ბაქოს საერთაშორისო ჯაზის ფესტივალი 2011
პირველი ჯაზი - ფესტივალი ბაქოში ჩატარდა 1969 წელს. შესვენების შემდეგ ტრადიცია დაბრუნდა 2005 წელს და დღემდე გრძელდება. ბაქოს ყოველწლიური ფესტივალი იწვევს ჯაზის ვარსკვლავებს მთელი მსოფლიოდან. აზერბაიჯანელი ჯაზ შემსრულბლები არიან საერთაშორისო ჯაზ ფესტივალებისა და კონკურსების ლაურეატები და გამარჯვებულები. აზერბაიჯანში არიან ნიჭიერი შემსრულებლები ისეთები, როგორებიც არიან ვაგიფ მუსტაფაზადე და რაფიკ ბაბაევი.

სქოლიო
------

1. ↑  Theatres, cinemas, concert halls of Baku — National Tourism Promotion Bureau, 2017.
2. ↑  Azerbaijan's traditional music back from brink
3. ↑  „РАФИК БАБАЕВ - 70". jazz dünyası. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-11-07. ციტირების თარიღი: 2019-03-11.
**აღმოსავლეთი კავანგო** (ინგლ. Kavango East Region) — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი. რეგიონი შეიქმნა 2013 წლის 8 აგვისტოს ოკავანგოს რეგიონის გაყოფის გზით დასავლეთ და აღმოსავლეთ კავანგოს რეგიონებად. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ფართობი შეადგენს 25 576 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 136 823 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი რუნდუ.

გეოგრაფია
---------

მდინარე ოკავანგო
გეოლოგიური თვალსაზრისით აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონი წარმოადგენს კალაჰარის პლატოს ჩრდილოეთ გაგრძელებას და მდებარეობს ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე უფრო მეტ სიმაღლეზე. რადგანაც აქ ყოველწლიურად მოდის ნალექების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, რეგიონი მცენარეული საფარით საგრძნობლად განსხვავდება გვალვიან ცენტრალურ და სამხრეთის რაიონებისგან. რეგიონის ტერიტორია ასევე ირწყვება მდინარე ოკავანგოს და მისი შენაკადების წყლით. ამ მდინარეზე 200 კმ-ის მანძილზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ნამიბიასა და ანგოლას შორის. რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბოტსვანას.

აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ჰაუდომის ეროვნული პარკი და ასევე მაჰანგოს ნაკრძალი.

მოსახლეობა
----------

რეგიონს სახელი დაერქვა აქ მცხოვრები კავანგოს ტომის ხალხის სახელის მიხედვით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონი იყოფა 6 ოლქად:

* Mashare
* Mukwe
* Ndiyona
* Ndonga Linena
* Rundu Rural
* Rundu Urban

სქოლიო
------

1. ↑  2011 წლის მოსახლეობის აღწერა-Statoids
2. ↑  Haufiku, Mathias (22 August 2013). „Kavango awaits second governor". *New Era*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 31 აგვისტო 2013. ციტირების თარიღი: 1 აპრილი 2016.
3. ↑  Nakale, Albertina (9 August 2013). „President divides Kavango into two". *New Era*. allafrica.com.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი კავანგო **·**  დასავლეთი კავანგო **·**  ერონგო **·**  ზამბეზი **·**  კარასი **·**  კუნენე **·**  კჰომასი **·**  ომაჰეკე **·**  ომუსატი **·**  ოშანა **·**  ოშიკოტო **·**  ოჩოსონდიუპა **·**  ოჰანგვენა **·**  ჰარდაპი |  |

 |
**კლაიდ კეი მაბენ კლაკჰონი** *(Clyde Kay Maben Kluckhohn)* (1905–1960) — ამერიკელი ანთროპოლოგი. დაიბადა ლემარსში, აიოვას შტატში.

თავდაპირველად სწავლობდა პრინსტონის უნივერსიტეტში, თუმცა 1923 წელს, ჯანმრთელობის გაუარესების გამო მიატოვა სწავლა. იმავე წლის ზაფხული მან ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში გაატარა. ადგილობრივმა კულტურამ და ტრადიციებმა მასში სამეცნიერო ინტერესი გააღვიძა. კლაკჰონი დაინტერესდა არქოლოგიით, სოციალური ანთროპოლოგიით, ხელოვნებით, ფსიქიატრიით, რელიგიისა და ენის კვლევით. კლაკჰონი, როგორც კულტურული ანთროპოლოგიის სკოლის წარმომადგენელი, დიდი ყურადღებას უთმობდა კულტურასა და ინდივიდის კვლევას. მისი წარმოდგენით, აუთენტურ კულტურებს შორის სპეციფიკური განსხავებების საფუძვლები ინდივიდის (personality) ფსიქოლოგიის ინტერესის საგანი უნდა ყოფილიყო. კლაკჰონი ცნობილია ნავახოს ტომის კულტურის კვლევით.

განათლება და კარიერა
--------------------

* 1928 წელს დაამთავრა უისკონსინის უნივერსიტეტი
* 1932 წელს ოქსფორდის უნივერსიტეტში მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი
* 1936 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო.
* 1932-1934 წლებში ასწავლიდა ნიუ მექსიკოს უნივერსიტეტში, 1935-1960 წლებში - ჰარვარდის უნივერსიტეტში.

მნიშვნელოვანი შრომები
---------------------

* *To the Foot of the Rainbow* (1927)
* *Beyond the Rainbow* (1933)
* *The Navaho* (1946)
* *Mirror for Man* (1949)
* *Culture. A Critical Review of Concepts and Definitions* (თანაავტორი: ალფრედ კრიობერი, 1952).
* *Personality in Nature, Society, and Culture* (თანაავტორი: ჰენრი ა. მიურეი და დევიდ მ. შნაიდერი, 1953)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**არამ მანუკიანი** (სომხ. Արամ Մանուկյան; დ. 9 მარტი, 1957) — სომეხი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

არამ მანუკიანი დაიბადა 1957 წლის 9 მარტს, ვანაძორში, ლორეს პროვინცია. იგი სწავლობდა ფიზიკის ფაკულტეტზე, ოვანეს თუმანიანის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში. 1978-1983 წლებში, იგი მუშაობდა მასწავლებლად იეღეგნუტის საშუალო სკოლაში, 1983-1993 წლებში კი ინჟინრად, ვანაძორში. 1990 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებით, იგი აირჩიეს სომხეთის გენერალური ასამბლეის წევრად. 1990 წლის 23 აგვისტოს, სომხეთის სახელმწიფოს აღორძინების სიმბოლოდ, დეკლარაცია სომხეთის საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის შესახებ, წაიკითხა არამ მანუკიანმა. 1995 წელს, მან კიდევ გაიმარჯვა არჩევნებში და 1999 წლამდე პარლამენტში დარჩა.
2012 წლის სომხეთის ეროვნული კონგრესის არჩევნებით, იგი დაუბრუნდა პარლამენტს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Биография

სქოლიო
------

1. ↑  Արամ Վիգենի Մանուկյան [Aram Vigeni Manukyan] hy. National Assembly of the Republic of Armenia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 September 2014.
2. ↑  Abrahamian, Levon (2006). *Armenian identity in a changing world*. Costa Mesa, California:  Mazda Publishers,   გვ. 60. ISBN 9781568591858.
3. ↑  Hakobyan, Tatul (19 September 2009). „Դեպի անկախության ճանապարհը [Road to independence]". *Report.am*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 სექტემბერი 2014. ციტირების თარიღი: 2 October 2013.
კანარის დოგი
**კანარის დოგი** — მებრძოლი ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოიყვანეს XIX საუკუნეში კანარის კუნძულებზე. დღეისთვის კომპანიონი ძაღლია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 9–11 წელი, წონა 38–48კგ, სიმაღლე 55–65სმ.

კანარის დოგი სპეციალურად ძაღლების ბრძოლებისთვის გამოიყვანეს. ცხადია, რომ მის წინაპრებს შორის იყო დღესდღეობით გადაშენებული ადგილობრივი ჯიში, ბარდინო მაჟერო, რომელიც შეაჯვარეს შემოყვანილ ინგლისურ მასტიფებთან. 1960-იან წლებში ეს ჯიში თითქმის მთლიანად გაქრა, მაგრამ აღდგენილ იქნა ვეტერინარ კარლ სემენჩიჩის მიერ.

ადრე, ევროპული ქვეყნების უმეტესობაში ფართოდ იყო გავრცელებული ძაღლების ბრძოლები. სპეციალურად ამ მიზნით გამოჰყავდათ ჯიშები, ძაღლებს უძლიერებდნენ აგრესიულობას და გამძლეობას. ზოგიერთ ქვეყანაში, მაგალითად, ირლანდიაში, ძაღლების ბრძოლები იმართებოდა ღია ცის ქვეშ, მაგრამ უფრო ხშირად, როგორც ეს კანარის კუნძულებზე იყო მიღებული, ბრძოლები ტარდებოდა რინგებსა და არენებზე.

დოგო კანარიო ტიპური მებრძოლი ძაღლია. მას აქვს სქელი კანი, მაგარი ძვლები, დაკუნთული სხეული, მასიური თავი და განსაკუთრებით ძლიერი ყბები, ღრმა და ფართო მკერდი. თავი თითქმის კვადრატულია. დოგო კანარიო ძნელად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს, ძნელად იწვრთნება, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცხეს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ვეფხვისებრი-ჟღალი, მოცისფრო-ვერცხლისერი.

ლიტერატურა
----------

* „ძაღლების ენციკლობედია" (2009), გვ. 286.
**ბაქტრიის ვაკე** — მთისპირა ვაკე ავღანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ამუდარიის მარცხენანაპირეთში. სიგრძე დაახლოებით 400 კილომეტრი, სიგანე 140 კილომეტრამდე, სიმაღლე 500 მეტრიდან 250 მეტრამდე. მდებარეობს ტექტონიკურ ქვაბულში, რომელიც ქვიშიან-თიხიანი ნალექებითა და ლიოსებითაა აგებული. სამხრეთ ნაწილი დახრილი პროლუვიური ვაკეა, რომელიც წარმოადგენს მთის მდინარეთა და ხევების შეერთებულ დელტებს. ჩრდილოეთ ნაწილში ბრტყელი დაბალი ტერასებიანი რელიეფია. ჰავა მშრალი და სუბტროპიკულია. ივლისში საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 31°C, ხოლო იანვარში 3°C-ს აღწევს. ნალექები 150-250 მმ წელიწადში, მაქსიმუმი-გაზაფხულზე. ვაკის ჩრდილოეთ ნაწილში გაბატონებულია ქვიშიანი უდაბნოს ლანდშაფტი, სამხრეთში ქვიშიან-თიხიანი უდაბნოებია თაყირებითა და მლაშობებით. მდინარე ამუდარიის გასწვრივ ტუგაის ტიპის შალდამები და მდელოებია. ვაკის სამხრეთ ნაწილში მშრალ დელტებში არის ოაზისების ზოლი, სადაც განლაგებულია ქალაქები: მაზარი-შარიფი, თაშყურღანი, შიბარღანი და სხვა. მოჰყავთ ბამბა, ხორბალი, შაქრის ჭარხალი, ბრინჯი, მისდევენ მეცხვარეობას და მეცხენეობას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 245.
**არამეისტიკა** — არამეული ფილოლოგია. დაკავებულია არამეულის შესწავლითა და კვლევით.

არამეისტიკა მეტად იშვიათი დარგია. მას როგორც საუნივერსიტეტო დისციპლინას მსოფლიოს მასშტაბით ძალიან ცოტა უნივერსიტეტში თუ შეისწავლიან. იშვიათია არამეისტიკის კათედრათა რაოდენობა და მას სემიტოლოგიის, ჰებრაისტიკის, ანდა იუდაისტიკის, ზოგჯერ არაბისტიკის ნაწილადაც განიხილავენ ინტერდისციპლინურ კონტექსტში.

არამეისტიკა, და მაშასადამე არამეულის შესწავლა არსებით მნიშვნელობას იძენს სიძველეთმცოდნეობაში, ისევე როგორც რელიგიათმცოდნეობაში, რადგან არამეული ერთი მხრივ აქადთა, ასურელთა, ბაბილონელთა, ქანაანელთა და ამურიტთა მონათესავე მოდგმის ხალხის ენაა, ხოლო მეორე მხრივ კი გალილლეის აღმოსვლეთარამეული იესოსა და მის პირველ მიმდევართა მშობლიური ენაა. გარდა ამისა, თანახის / ძველი აღთქმისა და რაბინული დამწერლობის დიდი ნაწილი არამულ ენაზეა შეთხზული.

არც თუ იშვიათად სამეცნიერო კვლევისას განარჩევენ არამეული ენის ფორმებს (დიალექტებს) ამ ენის ისტორიული განვითარების ფაზებისაგან, რის გამოც ფაქტობრივად ორი სამეცნიერო დარგი **არამეისტიკა** და **ახალარამეისტიკა** არსებობს.

ლიტერატურა
----------

* Sebastian P. Brock , The Contribution of Departed Syriacists, 1997-2006† , HUGOYE: JOURNAL OF SYRIAC STUDIES
**არქილოქე** (Archilochos), ძვ. წ. VII საუკუნის ბერძენი პოეტი. არისტოკრატისა და მხევლის უკანონო ვაჟი. მკვიდრი კ. პაროსისა, სადაც გაატარა სიცოცხლის მეტი ნაწილი. იბრძოდა როგორც დაქირავებული ჯარისკაცი. დაიღუპა პაროსელთა და ნაქსოსელთა შეტაკებაში. 

მისი შემოქმედება, რომელმაც ფრაგმენტების სახით მოაღწია, გვაცვიფრებს ჟანრობრივი და რიტმული მრავალფეროვნებით. წერდა ელეგიებს, ჰიმნებს, იგავებს, ეპოდებს. არქილოქე ითვლება იამბიკური პოეზიის მამათავრად. მის სახელთანაა დაკავშირებული ლირიკული სტროფის რამდენიმე სახე, დაქტილურ-ტროქეული ლექსის თავისებური ფორმა და მუსიკალურ-საშემსრულებლო ხელოვნების მთელი რიგი სიახლენი. 

არქილოქე პირველი პოეტია, რომელმაც საკუთარი ვნებანი, პირადი სიხარული თუ ტკივილები პოეზიის საგნად აქცია. მხიარული და გონებამახვილი, მიამიტი და სარკასტი, მეომარი და მიჯნური ფატალისტი და ჰედონისტი - ასეთია მისივე ლექსების მიხედვით არქილოქეს ლიტერატურული პორტრეტი. პლატონი "ბრძენთა ბრძენს" უწოდებს მას. არქილოქეს შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა ბერძნულ ტრაგედიისა და კომედიოგრაფიის განვითარებაზე, არქილოქეს ნაწარმოებებს ასწავლიდნენ სკოლებში, მის ლირიკულ ლექსებს ისევე ასრულებდნენ რაფსოდები, როგორც ჰომეროსისა და ჰესიოდეს ეპიკურ ქმნილებებს. მისგან სწავლობდნენ ჰორაციუსი და კატულუსი. ძვ. ბერძნები ჰომეროსის გვერდით იხსენიებდნენ. არქილოქეს სახელს და მის სადიდებლად საკურთხეველიც კი ააგეს. ამ საკურთხეველის ნანგრევებზე შემორჩენილმა წარწერებმა არქილოქეს ბიოგრაფია და ლექსთა ნაწყვეტები შემოგვინახა.

ლიტერატურა
----------

* *ბრეგვაძე ბ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 602, თბ. 1975


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
არქიტექტორი სამუშო პროცესში, 1893.
**არქიტექტორი**, ***ხუროთმოძღვარი*** — არქიტექტურული განათლების ცენზის მქონე პირი, რომელიც თავისი შემოქმედებითი მოღვაწეობით ქმნის საარსებო გარემოს გარკვეულ სივრცეში, ფორმასა და ისტორიულ კონტექსტში, პასუხს აგებს ამ გარემოს ასპექტების არქიტექტურის ენით გამოსახვაზე. არქიტექტორის შემოქმედებითი მოღვაწეობა არის *არქიტექტურული საქმიანობა*, რომლის ამოცანაა ქალაქთმშენებლობითი ობიექტის, გარემოს ფორმირების, შენობის, ნაგებობის, ინტერიერის პროექტის შედგენა, მასში სივრცობრივ-გეგმარებითი, მხატვრული და ფუნქციური საკითხების გადაწყვეტა, საინჟინრო-ტექნიკური, ტექნოლოგიური და სხვა ნაწილების დამუშავების ხელმძღვანელობა, დაპროექტების პროცესის ერთიანი ციკლის ორგანიზება, საავტორო ზედამხედველობის განხორციელება და მშენებლობის გაძღოლა. არქიტექტურული საქმიანობის შედეგი არის არქიტექტურული ნაწარმოები, როგორც პროექტის, ისე განხორციელებული ობიექტის სახით.

არქიტექტორი სამშენებლო საქმიანობის მონაწილე ძირითადი სპეციალისტია და მისი ძირითადი სპეციალიზაციებია: შენობა-ნაგებობების არქიტექტორი; ლანდშაფტის არქიტექტორი; შენობების ინტერიერის არქიტექტორი (დიზაინერი); ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის არქიტექტორი.

ეტიმოლოგიურად, სიტყვა არქიტექტორი მომდინარეობს ლათინური სიტყვისგან - *architectus*, რომელიც თავად ბერძნული სიტყვისაგანაა მიღებული — *arkhitekton* (*arkhi* - მთავარი, *tekton* - მშენებელი), ამ კლასიფიკაციას მთლიანად შეესაბამება ქართული ტრადიციული ტერმინიც - **ხუროთმოძღვარი** (ხუროების, ანუ მშენებლების, მოძღვარი, ზედამხედველი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტი.  (1998) არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ. *საქართველოს კანონი N1335–IIს*. სსიპ საქართველოს საკნონმდებლო მაცნე. ციტირების თარიღი: 2013.
* საქართველოს მთავრობა.  (2009) მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ (PDF). *საქართველოს მთავრობის დადგენილება N57*. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-11. ციტირების თარიღი: 2013.

სქოლიო
------

1. 1 2  კანონი 1335–IIს: ტერმინთა განმარტება.
2. ↑  მთავრობის დადგენილება N57: მუხლი 21. სამშენებლო საქმიანობის მონაწილე ძირითადი სპეციალისტები
ჰორიზონტის წერტილი — აღმოსავლეთი, რომელიც მარჯვნივაა განთავსებული (E)
**აღმოსავლეთი** (აღმოსავლეთის წერტილი) — ჰორიზონტის (ქვეყნის მხარეების) ოთხი მთავარი წერტილიდან ერთ-ერთი, მდებარეობს ჩრდილოეთისაკენ, პირშექცეული დამკვირვებლის ხელმარჯვნივ. აღინიშნება O (გერმ. Ost) ან E (ინგლ. East) ასოთი. ბუნიობის დღეებში მზე ამ წერტილის მახლობლად ამოდის. ერთ-ერთია ცის ეკვატორისა და ჭეშმარიტი ჰორიზონტის გადაკვეთის ორ წერტილს შორის.

გეოგრაფიული ორიენტაცია
----------------------

აღმოსავლეთში იგულისხმება ტერიტორია, რომელიც რუკაზე ჩვენგან მარჯვნივ არის განთავსებული. იგი თავისი შინაარსით დასავლეთის წერტილის საპირისპიროა. 

მსოფლიოს გეოგრაფიულ რუკაზე ვრცელი ბუნებრივი მხარეები, რომლებიც ნულოვანი მერიდიანის მარჯვნივაა განთავსებული გეოგრაფიაში აღმოსავლეთი წერტილები (ან ბუნებრივი მხარეები) ეწოდება. ნულოვანი მერიდიანი ერთგვარად „ხიდია" დასავლეთისა და აღმოსავლეთის წერტილებს შორის. ნულოვანი მერიდიანის მარჯვნივ (ე.ი. აღმოსავლეთით) მდებარეობს ევროპის, აფრიკისა და ანტარქტიდის ვრცელი მონაკვეთები; მთლიანად აზია და ავსტრალია. აქვეა წყნარი და ინდოეთის ოკეანე მრავალი კუნძულებითურთ. 

ისევე როგორც სხვა ჰორიზონტის წერტილები, აქაც გვექნება სივრცეები, რომლის აღნიშვნა შესაძლებელია კონკრეტულად
ტაქსონომიურად უფრო მცირე ტერიტორიების წერტილების გამოსავლენად. გეოგრაფიულ ლიტერატურაში არსებობს მრავალი ისეთი ფიზიკურ-გეოგრაფიული ობიექტი, რომელსაც წინ ცნება „აღმოსავლეთი" აქვს დართული. ასეთებია: აღმოსავლეთი ალპები, აღმოსავლეთი კავკასიონი, აღმოსავლეთი სიერა-მადრე, აღმოსავლეთი ციმბირი და ა.შ. 

აღმოსავლეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის სხვა მნიშვნელოვანი წერტილები — სამხრეთი და ჩრდილოეთი, რომლებიც უფრო დეტალურად დაადგენენ მოცემულ გეოგრაფიულ სივრცეში ამა თუ იმ ტერიტორიას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩრდილოეთი
* სამხრეთი
* დასავლეთი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 52.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ჰორიზონტის მხარეები

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | ჩრდილოეთი |   |
| დასავლეთი |  | აღმოსავლეთი |
|   | სამხრეთი |   |

 |
**არამილის სამების ტაძარი** (რუს. Свято-Троицкий храм) — მართლმადიდებლური ეკლესია სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ არამილში. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1784-1790 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკატერინბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

XVII საუკუნის დასასრულს არამილში ააგეს პირველი ხის ეკლესია, მაგრამ არც თარიღი და არც სახელწოდება არაა ცნობილი. ეკლესია მცირე ხანს იდგა, რადგან დაწვეს ბაშკირებმა 1709 წლის აჯანყების დროს. 1712-1717 წლებში მიტროპოლიტ იოანე ტობოლსკელის ლოცვა-კურთხევით ააგეს ხის ეკლესია ქრსისტეს შობის სახელზე, რომელიც დაიწვა 1782 წელს. ხანძრის შემდეგ გადარჩა მხოლოდ სამრეკლო, რომელსაც 1783 წელს მიაშენეს პატარა ტაძარი და საკურთხეველი. ეს ეკლესია იყო მცირე და 1784 წლის 30 აპრილს დაიწყეს ახალი ხის ეკლესიის მშენებლობა წმინდა სამების სახელზე. 1790 წლის 20 ივნისს ტაძარი ააშენეს და აკურთხა ეპისკოპოსმა ვარლაამმა. 

ახლანდელი სამსაკურთხევლიანი ქვის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყეს 1830 წელს და მხოლოდ რვა წლის შემდეგ აკურთხეს მარცხენა ეგვტერი ღვთისმშობლის შობის სახელზე. 1842 წლის 6 ივნისს მთავარი ტაძარი აკურთხა ეპისკოპოსმა მელქისედეკმა. უკანასკნელი მარჯვენა ეგვტერი ეპისკოპოსმა იოანემ აკურთხა ელია წინასწარმეტყველის სახელზე. 

ეკატერინბურგის ეპარქიის სახელმძღვანელო წიგნის მიხედვით 1915 წლისთვის ეკლესიის შტატში შედიოდა ორი მღვდელი, ერთი დიაკვანი და ორი მეფსალმუნე. მრევლის რაოდენობა იყო დაახლოებით ოთხი ათასი კაცი. 

1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა, სამრეკლო და ეკლესიის გალავანი დაანგრიეს. ასევე გაანადგურეს სასაფლაოც. ეკლესიაში საბჭოთა პერიოდში თავდაპირველად განთავსებული იყო სკოლა, შემდეგ კი მაღაზია. 

1990 წელს შენობა დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1991 წლიდან ეკლესიაში მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* В ПРАЗДНИК ПРОРОКА БОЖИЯ ИЛИИ ТОРЖЕСТВЕННОЕ БОГОСЛУЖЕНИЕ СОСТОИТСЯ В АРАМИЛЕ დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.
* В БЛИЖАЙШЕМ БУДУЩЕМ В ГОРОДЕ АРАМИЛЬ ОТКРОЮТСЯ ДВА НОВЫХ ПРИХОДА დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.
* Виртуальный тур по храму დაარქივებული 2017-09-20 საიტზე Wayback Machine.
არქიტექტურული ორდერების ცხრილი, ციკლოპედია, 1728.
**არქიტექტურა** (ბერძ. αρχή — „დაწყება" და  τέχνη — „ხელოსნობა"; „ვიწყებ ხელოსნობას"), *ხუროთმოძღვრება* — შენობა-ნაგებობათა დაპროექტებისა და დიზაინის ხელოვნება და მეცნიერება. უფრო ვრცელი გაგებით არქიტექტურა ასევე მოიცავს მთელი სამშენებლო კომპლექსისა და მისი გარემოს დიზაინს, ანუ მაკრო დონიდან — ურბანული დაგეგმარება, ურბანული დიზაინი და პანორამული არქიტექტურა, მიკრო დონემდე — ინტერიერისა და ავეჯის შექმნის ჩათვლით. არქიტექტურული დიზაინი ითვალისწინებს, როგორც მშენებლისთვის ღირებულებასა და საინჟინრო თვალსაზრისით მართებულობას, ასევე მომხმარებლისთვის ფუნქციონალურ და ესთეტიურ მნიშვნელობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ორგანული არქიტექტურა

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 604.
* ლინდემანი, გოტფრიდ; ბეკჰოფი, ჰერმან (1992). *ხელოვნების ლექსიკონი : ტ. 1 : ბერძნული არქაიკიდან ბაროკომდე*. თბილისი:  ხელოვნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Architecture Week დაარქივებული 2003-08-01 საიტზე Wayback Machine.
* American Institute of Architects
* Glossary of Architecture Terms

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 518.

|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:არქიტექტურა
 | ***პორტალი არქიტექტურა*** |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვიზუალური ხელოვნება |
| --- |
|  |
| 
* არქიტექტურა
* კერამიკა
* ხელობა
* ხატვა
* დიზაინი
* ფერწერა
* ფოტოგრაფია
* პავლიკ-არტი
* ქანდაკება
 |
|  |
| 
* ანიმე
* კომპიუტერული ხელოვნება
* კინოწარმოება
* გრავიურა
 |

 |
**არქიმანდრიტი** (ბერძნ. archimandrites — „ფარეხის გამგე", გადატ. „ქრისტეს სამწყსოს" გამგებელი) — საეკლესიო წოდება. არქიმანდრიტის თანამდებობა შემოიღეს ბიზანტიაში, V საუკუნეში. არქიმანდრიტი თავდაპირველად ეწოდებოდა ეპისკოსის მიერ ეპარქიის იღუმენთაგან არჩეულ მოხელეს, რომელსაც ევალებოდა ეპარქიის მონასტრების ზედამხედველობა. მოგვიანებით, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც მონასტრებზე ზედამხედველობა სპეციალურ მოხელეს — დიდ საკელარს — დაეკისრა, არქიმანდრიტობა საპატიო ტიტულად იქცა და მას ანიჭებდნენ ეპარქიის დიდმნიშვნელოვანი მონასტრების იღუმენებს. რუსეთში არქიმანდრიტობა შემოვიდა XII- XIII საუკუნეებში.

საქართველოში არქიმანდრიტობა გავრცელებული სამონასტრო თანამდებობა იყო. არქიმანდრიტს ევალებოდა საეპისკოპოსოში შემავალი მონასტრების ზედამხდევლობა-გამგებლობა. ასე, მაგ. ხანძთის მონასტრის წინამძღვარი წმ. გრიგოლ ხანძთელი (759—861) იყო ანჩის საეპისკოპოსოში შემავალი „კლარჯეთის უდაბნოების" (მონასტრების) არქიმანდრიტი. დაახლოებით XV საუკუნიდან არქიმანდრიტობა ჩვენში საპატიო ტიტულად იქცა. ეს ტიტული მიკუთვნებული ჰქონდა ზოგ ეპისკოპოსს, რომლის ეპარქიაში რამდენიმე მონასტერი შედიოდა და არქიმანდრიტი მათ ზედამხედველ-გამგედ ითვლებოდა. ზოგ ეპისკოპოსს კი არქიმანდრიტობა მიღებული ჰქონდა მხოლოდ ერთი მონასტრის გამგებლობის გამო. XVIII საუკუნეში არქიმანდრიტის ტიტული ჰქონდათ ნეკრესისა და ნინოწმინდის ეპისკოპოსებს, რომლებიც თითო მონასტერს განაგებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 602.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საეკლესიო წოდებები |
| --- |
|  |
| 
**სასულიერო ხარისხები და შესაბამისი თანამდებობები სამოციქულო ტრადიციის ეკლესიებში** |
|  |
| ეპისკოპოსი(მღვდელმთავარი) | 
* ეპისკოპოსი
* მთავარეპისკოპოსი
* მიტროპოლიტი
* ქორეპისკოპოსი
* პატრიარქი
* კათოლიკოსი
* პაპი
* ვიკარიუსი
* ეგზარქოსი
* ტიტულარული ეპისკოპოსი
 |
|  |
| მღვდელი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* მღვდელი
* დეკანოზი
* პროტოპრესვიტერი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* მღვდელმონაზონი
* არქიმანდრიტი
 |

 |
|  |
| დიაკვანი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* დიაკვანი
* პროტოდიაკონი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* იეროდიაკონი
* არქიდიაკონი
* დიაკონისა
 |

 |
|  |
| 
**საერო პირები** |
|  |
| ამსოფლიური | 
* ერისკაცი
* მედავითნე
* მგალობელი
* მნათე
* მორჩილი
 |
|  |
| მონაზონი: | 

|  |  |
| --- | --- |
| მამაკაცი | 
* მონაზონი
	+ ბერი
* იღუმენი
 |
|  |
| ქალი | 
* მონაზონი
* იღუმენია
 |

 |

 |
**ბაქტი** ან **ბაკტი** — ქრისტიანულ მაკურიასა და მუსლიმანურ ეგვიპტეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება. ბაქტი ძალაში 700 წლის განმავლობაში იყო, რითიც ის ისტორიის მანძილზე ყველაზე ხანგრძლივად მოქმები საერთაშორისო ხელშეკრულებაა. ხელშეკრულების დასახელება მომდინარეობს ან ბარტერის ეგვიპტური სახელიდან, ან ბერძნული ტერმინიდან – პაქტი.

მიუხედავად მისი ხანგრძლივი არსებობისა მის შესახებ მწირი ინფორმაცია არსებობს და ყველა მათგანი მოდის ისლამური წყაროებიდან. 641 წელს არაბებმა ეგვიპტის დაპყრობის შემდეგ სამხრეთით ილაშქრეს, თუმცა წააწყდნენ ძლიერ წინააღმდებობას და იძულებული გახდნენ გაეფორმებინათ სამშვიდობო ხელშეკრულება. 

ხელშეკრულების ზუსტი ასლი არა შემორჩენილი. უძველესი ასლები გაფორმებიდან რამდენიმე საუკუნის შემდეგაა შექმნილი და ისინი ერთმანეთისგან განსხვავდებიან. თავდაპირველ შეთანხმება შეიძლება არც ყოფილიყო წერილობითი და მას მხოლოდ სიტყვიერი ფორმა ქონოდა. ცნობილია შეთანხმების რამდენიმე პუნქტი:

* არაბები არ დაესხმებიან თავს ნუბიას, ხოლო ნუბიელები ეგვიპტეს.
* ორივე ქვეყნის მოსახლეობას მეორე სახელმწიფოში თავისუფლად ვაჭრობის და გადაადგილების უფლება ექნებათ.
* მეორე ქვეყანაში იმიგრაცია და დასახლება აკრძალულია.
* ქვეყნიდან გაქცეულები და მონები უნდა დაუბრუნონ თავის ქვეყანას.
* ნუბიელებმა უნდა უზრუნველყონ მეჩეთის არსებობა მუსლიმებისთვის.
* ეგვიპტეს არ აქვს ვალდებულება ნუბია დაიცვას მესამე მხრის თავდასხმისაგან.

ასევე ნუბია ვალდებული იყო ეგვიპტისთვიას წელიწადში 360 მონა გაეგზავნა. ეს უნდა ყოფილიყო საუკეთესო ხარისხის მონები, ბავშვებისა და მოხუცების გარეშე. ზოგიერთი ვერსიის მიხედვით ეგვიპტეს სანაცვლოდ ნუბიისთვის უნდა მიეწოდებინა ხორბალი და ოსპი.

ეს შეთანხმება მუსლიმანური სამყაროსთვის უპრეცედენტო იყო, ის უფრო ახლოს იდგა ბიზანტიურ ტრადიციასთან. ამ შეთანხმებამ გარკვეული ხნით შეაკავა სუდანის რეგიონის ისლამიზაცია.

ლიტერატურა
----------

* Shinnie, P.L. "Christian Nubia." *The Cambridge History of Africa: Volume 2,* c.*500 B.C.—A.D. 1050* edited by J.D. Fage. Cambridge: Cambridge University Press, 1978, pp. 556–88. ISBN 978-0-521-21592-3
* Jakobielski, S. 1992. Chapter 8: "Christian Nubia at the Height of its Civilization." *UNESCO General History of Africa*, Volume III. University of California Press. ISBN 978-0-520-06698-4
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია**. |

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია
**აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია** — რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთი ფრონტის შეტევითი ოპერაცია გერმანიის წინააღმდეგ პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში. ოპერაციის უშუალო მიზანი იყო აღმოსავლეთ პრუსიის დაკავება და ამით ნიადაგის მომზადება გერმანიაში შესაჭრელად. 

საფრანგეთის მოთხოვნით რუსეთმა მობილიზაციისა და ჯარების კონცენტრაციის დამთავრებამდე დაიწყო შეტევა, რათა ჩაეშალა გერმანიის მთავარი ძალების შეტევა საფრანგეთზე.

რუსეთის უმაღლესი სარდლობა ვარაუდობდა გაენადგურებინა გერმანიის VIII არმია, არმიების ძალებით. მიუხედავად გენერალი პაველ რენენკამპფის უუნარო ხელმძღვანელობისა, I-მა არმიამ დაამარცხა გერმანელები შტალუპენენთან და გუმბინენთან 17-20 აგვისტოს, მაგრამ შემდეგ შეწყვიტა მათი დევნა. 21-22 აგვისტოს იმის ნაცვლად, რომ შეერთებოდა II არმიას, იგი უმოქმედოდ იდგა. ამით ისარგებლა გერმანელთა სარდლობამ, მარნის ბრძოლის გადამწყვეტ დღეებში გადმოისროლა ჯარები საფრანგეთის ფრონტიდან და რუსეთის II არმიას შეუტია. 26-30 აგვისტოს გარს შემოერტყა მის ცენტრალურ დაჯგუფებას ნოიდენბურგის აღმოსავლეთით და გაანადგურა.

9-15 სექტემბერს გერმანელებმა ძლიერი იერიშით ნემას გაღმა უკუაგდეს რუსეთის I არმია.

რუსეთის ეს მარცხი განაპირობა გენერალ იაკოვ ჟილინსკის უნიათო ხელმძღვანელობამ და გენერალ რენენკამპფის უმოქმედობამ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 59.
**კლავდია მანუილის ასული დევდარიანი** (დ. 20 სექტემბერი, 1910, სოფ. მირონწმინდა, ახლანდ. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 21 მარტი, 2003, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი (1970). 

დაამთავრა ქუთაისის ქალთა სასწავლებელი (1926), შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1930). სხვადასხვა დროს მუშაობდა: ხარაგაულში — მასწავლებლად, თბილისში — საქართველოს მწერალთა კავშირში (საბავშვო სექციის მდივანი), საქართველოს განათლების სამინისტროში, მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში (სამხატვრო საბჭოს წევრი). 

1932 წლიდან თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებთან. 1934 წელს ჟურნალ „პიონერში" გამოაქვეყნა პირველი საბავშვო მოთხრობა „აღარ დაბრუნდა". საბავშვო მოთხრობების კრებული „პნიას ქოჩორა" 1941 გამოსცა. დევდარიანს ეკუთვნის: „მოთხრობები" (1950), „დიდ გზაზე" (1951); ბიოგრაფიული რომანები: „სიჭაბუკე პოეტისა" (1957; ცალკე წიგნად, 1960), „სიცოცხლე და უკვდავება" (1964, 1988), „ყმაწვილკაცობა მემატიანისა" (1980); რომანები: „ძველი ფუძე" (1966), „ორი რომანი" (1988); მოთხრობა „დრო და სივრცე" (1970, 1975, 1989); მხატვრული ნარკვევი „ცრემლი ვაზისა" (1988); პიესა „დღეს ჩვენ ვფიქრობთ ბარათაშვილზე" (დაიდგა მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში 1970) და სხვ. დაჯილდოებულია ი. გოგებაშვილის სახელობის მედლით (1970), შიო მღვიმელის სახელობის პრემიით (1989), ღირსების ორდენით (1999).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 355.
**აღმოსავლეთაზიური თაგვი** (ლათ. Apodemus peninsulae) — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა.

აღწერა
------

მისი მაქსიმალური მასაა 50 გ. სხეულის სიგრძეა (კუდის გარეშე) 7,2—12,5 სმ, კუდის სიგრძე — 6,7—11,6 სმ. ზურგზე ბეწვი ჟანგისფერი-წითური-მურა აქვს, ხოლო მუცელზე თეთრი.

გავრცელება და ჰაბიტატი
----------------------

გავრცელებულია ციმბირის სამხრეთში და შორეულ აღმოსავლეთში, მათ შორის ჩრდილოეთ მონღოლეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ ჩინეთსა და კორეაში. ბინადრობს ტყეებში.

ცხოვრების სტილი
---------------

ცხოვრობს ხეების ჯირკვების ქვეშ ამოთხრილ სოროებში და წაქცეული ხეების ღეროებში. სოროში საბუდარი ადგილი მდებარეობს 25-45 სმ-ის სიღრმეზე. აქტიურია ღამით და შებინდებისას.

გამრავლება
----------

აღმოსავლეთაზიური თაგვების გამრავლების სეზონი მიმდინარეობს წელიწადის თბილ თვეებში. ამ დროს მდედრი შობს 2-10 ნაშიერს.

კვება
-----

ძირითადად იკვებება სხვადასხვა თესლებით. გაზაფხულზე და ადრეულ ზაფხულში მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, კენკროვნებითა და მწერებით.

ლიტერატურა
----------

* Won, Byeong-o (원병오) (2004). 한국의 포유동물 (Hangugui poyudongmul, Mammals of Korea). Seoul: Dongbang Media. ISBN 89-8457-310-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღმოსავლეთაზიური თაგვი — Apodemus peninsulae Thomas, 1907