recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მარიჯანი** (ნამდვილი სახელი — *მარიამ მარკოზის ასული ტყემალაძე-ალექსიძე*; დ. 12 ივნისი, 1890, თბილისი — გ. 9 მაისი, 1978, იქვე) — ქართველი პოეტი, ქართული საბავშვო ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

1908 წელს დაამთავრა წმინდა ნინოს ქალთა სასწავლებელი, ხოლო 1922 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგია-ფილოსოფიის ფაკულტეტი. მისი პირველი ლექსი „ტბა" 1916 წელს გამოქვეყნდა გაზეთ „სახალხო ფურცელში", ხოლო კრებული ლექსები 1921 წელს. აქედან მოყოლებული პოეტი ქალის ნაწარმოებები სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ პერიოდიკაში, გამოდიოდა ცალკე წიგნებად. მარიჯანის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ნატიფი ლირიზმი, ორიგინალური თვალთახედვა. განსაკუთრებით ნაყოფიერად მოღვაწეობდა საბავშვო მწერლობაში. 

აღსანიშნავია მარიჯანის მთარგმნელობითი მოღვაწეობა. სწორედ მან გააცნო ქართველ ბავშვებს ს. მიხალკოვის, კ. ჩუკოვსკის, ე. შვარცის, მ. ალიგერის, ა. ტოლსტოის შემოქმედება. მისი თარგმნილი პიესები წლების განმავლობაში წარმატებით იდგმებოდა ჩვენი თეატრების სცენებზე. 

მწერალი აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრებით ცხოვრობდა 20 წლის მანძილზე საქართველოს მწერალთა კავშირში მუშაობდა საბავშვო ლიტერატურის სექციის მდივან-კონსულტანტად და ამითაც ხელს უწყობდა საბავშვო ლიტერატურის წინსვლის საქმეს. დაჯილდოვებული იყო იაკობ გოგებაშვილის პრემიით და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ქ. ბურჯანაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 444.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 249, თბ. 1994

სქოლიო
------

1. ↑  მარიჯან. ტბა [ლექსი] // სახალხო ფურცელი. - 14 აგვისტო, 1916. - N 649. - გვ. 3.
**გივი ლევანის ძე გიგაური** (დ. 6 აპრილი, 1928, თბილისი, — გ. 10 აგვისტო, 2003) — ქართველი კინოს მხატვარი. საქართველოს სახალხო მხატვარი (1986).

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (ს. ქობულაძის კლასი). აქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1968 წლიდან). 1954 წლიდან კონცერნ „ქართულ ფილმში" მუშაობდა მხატვრად. მხატვრულად გააფორმა სპექტაკლები: ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!" (მარჯანიშვილის თეატრი), ი. გალანის „სიყვარული გარიჟრაჟზე" (გორის გ. ერისთავის სახ. თეატრი) და სხვ. 

გიგაურის მიერ გაფორმებული ფილმები ახალი ეტაპია ქართული კინოს ისტორიაში. მათ შორისაა: „მაგდანას ლურჯა" (1955, კოსტიუმების მხატვარი), „ჩვენი ეზო" (1956), „სხვისი შვილები" (1958), „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი" (1962), „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი" (1959, ყველა კ. ხუციშვილთან ერთად), „ქორწილი" (1965), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში" (1969), „როცა აყვავდა ნუში" (1972), „აურზაური სალხინეთში" (1975, ზ. მეძმარიაშვილთან ერთად), „მშობლიურო ჩემო მიწავ!" (1980), „ცხოვრება დონ-კიხოტისა და სანჩოსი" (1989), „ჩაკლული სული" (1994), „გაჭედილები" (2003) და სხვ. წარმატებით მუშაობდა დაზგური გრაფიკისა და ჭედური ხელოვნების დარგში („არაგველები" — თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურის „სამასი არაგველის" პანო; ჭედურობა, სპილენძი, 1967, თ. გიგაურთან ერთად). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).

ლიტერატურა
----------

* *ჩხარტიშვილი ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 613.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გივი გიგაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს MIKHEIL.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: 2024-04-6.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

ჟანდირა ლუსია ლალია მარტინი (Jandira Lúcia Lalia Martini; დ. 10 ივნისი, 1945, სანტუსი — გ. 29 იანვარი, 2024, სან-პაულუ) — ბრაზილიალი მსახიობი, პიესიების ავტორი, თეატრალური რეჟისორი და პროდიუსერი. მსოფლიო პოპულარობა მოიპოვა სერიალ კლონში შესრულებული ზორაიდეს როლით.

ბიოგრაფია
---------

ჟანდირა მარტინი დაიბადა 1945 წლის 10 ივნისს, სან-პაულუს ქალაქ სანტუსში, იუველირ ალფრედო ლალიას და მისი ცოლის ოჯახში. სამსახიობო კარიერა 1965 წელს დაიწყო პიესა „ქრონიკაში" მონაწილეობით. 1967 წელს დაამთავრა სანტუსის კათოლიკური უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტი და სწავლა სან-პაულუს უნივერსიტეტის დრამატული ხელოვნების სკოლაში განაგრძო. 1960-იან წლებში შედგა მარტინის დებიუტი ტელევიზიაში. თუმცა, პირველი გამორჩეული როლი 1987 წელს შეასრულა ტელესერიალში „როგორ გავთხოვდეთ სარფიანად". 1980-იან წლებში მარტინმა თავად დაიწყო სცენარების წერა. 

როგორც სატელევიზიო მსახიობი, მარტინი საუკეთესოდაა ცნობილი სერიალ „კლონში" შესრულებული ზორაიდეს როლით. კლონის გამოსვლის შემდეგ, ის კიდევ უფრო მეტად პოპულარული გახდა ბრაზილიაში და ყველა იმ ქვეყანაში, სადაც ეს სერიალი გავიდა.
**ვლადიმერ გაბაშვილი** (დ. 21 მარტი, 1921, თბილისი — გ. 22 ივნისი, 2000, იქვე) — ქართველი ნევროპათოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1971), საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1994).

ბიოგრაფია
---------

1943 წელს დაამთავრა სარატოვის სამედიცინო ინსტიტუტი.

1943–1945 წლებში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. იყო ჯერ პოლკის(ლეგიონი), შემდეგ ბრიგადის უფროსი ექიმი, 1949–1950 წლებში მუშაობდა ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის ნერვულ სნეულებათა კათედრაზე, 1952–1958 წლებში კი მოსკოვში, სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის ნევროლოგიის ინსტიტუტში მეცნიერ თანამშრომლად, 1958 წლიდან იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს კლინიკური და ექსპერიმენტული ნევროლოგიის ინსტიტუტში, სადაც 1968–1984 წლებში განაგებდა კლინიკურ განყოფილებას, 1984–1989 წლებში იყო პეტრე სარაჯიშვილის სახელობის კლინიკური და ექსპერიმენტული ნევროლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი, 1989 წლიდან მრჩეველი. ნევროპათოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი(1968), პროფესორი(1980). მიღებული აქვს სახელმწიფო და საბრძოლო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* 1996 – ღირსების ორდენი
* 1984 – საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია, ეპილეფსიის პრობლემების შესწავლისათვის
* 1980 – საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 517.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
უაკა-დელ-სოლის ხედი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან
**უაკა-დელ-სოლი** (კეჩ.*მზის ტაძარი*) — აგურით ნაშენები ტაძარი პერუში, რომელიც აშენებულია მოჩეს კულტურის მიერ. მდებარეობს დღევანდელი პერუს ქალაქ ტრუხილიოს მახლობლად. კომპლექსის მეორე, უკეთ შემონახული, მაგრამ მცირე ტაძარია უაკა-დე-ლა-ლუნა.

ტაძრები აშენდა ახ. წ. 450 წელს. უაკა-დელ-სოლი შედგებოდა დაახლოებით 130 მილიონი აგურისაგან და წარმოადგენდა კოლუმბამდელი ამერიკის ყველაზე დიდ აგური ნაგებობას.

ტაძრის კონსტრუქცია შედგებოდა ოთხი ძირითადი დონისაგან. შემდგომში იგი არაერთხელ გადაკეთდა სხვასდასხვა მმართველის მიერ. უაკა-დელ-სოლი მოჩეს კულტურის დედაქალაქის ცენტრში მდებარეობდა და სარიტუალო და ელიტის ძვალთსაცავის ფუნქციებს ასრულებდა.

XVII საუკუნეში, ესპანელების მმართველობისას, მათ მდინარე მოჩეს წყალს კალაპოტი შეუცვალეს და გადაამისამართეს ტაძრისკენ. ამით ისინი ცდილობდნენ, გაეშიშვლებინათ ტაძრის საძირკველი, რათა დარჩენილი ოქროც ამოეღოთ. ამ ამაზრზენი ფაქტის შედეგად, ნაგბობა მნიშვნელოვნად დაზიანდა, ტაძრის 2/3 დაიკარგა, ამას ხელი შეუწყო ეროზიამ და მძარცველებმაც. ამჟამად დარჩენილი ტაძრის სიმაღლე 41 მეტრს შეადგენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.huacas.com
* Sun and Moon Official Project information  დაარქივებული 2012-11-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Cameron, Ian (1990). *Kingdom of the Sun God: a history of the Andes and their people*. New York:  Facts on File,   გვ. 43. ISBN 0-8160-2581-9.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუკა-პუკარა
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა

 | 
 |

 |
**ქეროლაინ ლაურა რელტონი** — ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი, პროფესორი და ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლის კვლევისა და აკადემიური განვითარების პროდირექტორი. მისი კვლევა განიხილავს გენეტიკურ და ეპიგენეტიკურ ეპიდემიოლოგიას და ცდილობს გაიგოს დნმ-ის მეთილირების როლი კომპლექსურ დაავადებაში.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
-----------------------------

რელტონი სწავლობდა გამოყენებით ბიოლოგიასა და კვების მეცნიერებას, როგორც ბაკალავრი. მან 1990 წელს სამეცნიერო განათლებაში მოიპოვა ასპირანტურის სერთიპიკატი. ის იყო ნიუკასლის უნივერსიტეტის მოლეკულური გენეტიკის დოქტორანტი. მისი კვლევა მოიცავდა ინსულინის რეზისტენტობასთან დაკავშირებულ გენებს. დოქტორანტურის დასრულების შემდეგ იგი დაინიშნა ნიუკასლის ფაკულტეტზ თანამდებობაზე, რომელიც მას 12 წლის განმავლობაში ეკავა.

კვლევა და კარიერა
-----------------

ის 2012 წელს ბრისტოლის უნივერსიტეტში გადავიდა. რელტონი იკვლევს დაავადების გამომწვევი ეპიდემიოლოგიის ვარიაციებს და იმას, თუ როგორ შეიძლება მათი გამოყენება დაავადების პროგნოზირებისთვის. ის იყენებს პოპულაციაზე დაფუძნებულ მიდგომებს იმის შესასწავლად, თუ როგორ უკავშირდება ქცევითი, ფსიქოლოგიური და სოციალური ცვლადები დნმ-ის მეთილირებას.  ის იყო ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი, რომელმაც აჩვენა, რომ დნმ შესაძლებელი იყოს სხეულის წონის პროგნოზირება: ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ბავშვის განვითარებაზე საშვილოსნოში (მაგ. დიეტა, მოწევა, სტრესი) შეუძლიათ გამოიწვიონ ბავშვის სიმსუქნისკენ მიდრეკილება.  მან გამოიყენა 520,000 ადამიანის მონაცემები მთელს ევროპაში, რათა ეჩვენებინა კავშირი B ვიტამინების დონესა და ფილტვის კიბოს შორის, რაც აჩვენებს ფილტვის კიბოს შემცირებულ რისკს იმ ადამიანებში, რომლებსაც აქვთ ვიტამინი B6 და მეთიონინი .

ბრისტოლში მკვლევარის თანამდებობასთან ერთად, რელტონი არის კვლევისა და განვითარების პროდირექტორი ლონდონის ჰიგიენისა და ტროპიკული მედიცინის სკოლაში.

*

სქოლიო
------

1. 1 2  Caroline Relton en-GB. ციტირების თარიღი: 2024-03-29
2. ↑  Caroline Relton en-GB. ციტირების თარიღი: 2024-03-30
3. 1 2  2012: Children of the 90s | News and features | University of Bristol en-GB. ციტირების თარიღი: 2024-03-30
4. ↑  Region's scientists help in cancer breakthrough en. ციტირების თარიღი: 2024-03-30
5. ↑  Executive Office | Governance | LSHTM en. ციტირების თარიღი: 2024-03-30
**ოსკარ ჯეკ პიასტრი (ინგლ. Oscar Jack Piastri; დ. 6 აპრილი 2001)** — ავსტრალიელი ავტომრბოლელი, რომელიც ამჟამად ასპარეზობს ფორმულა 1-ში და წარმოადგენს გუნდ McLaren-ს.

პიასტრიმ გაიმარჯვა 2019 წლის ფორმულა რენოს ევრო ტურნირზე R-ace GP-თან ერთად. ასევე მოიპოვა გამარჯვებები 2020 FIA ფორმულა 3-ის ჩემპიონატსა და 2021 ფორმულა 2-ის ჩემპიონატში Prema Racing-ში. ის არის პირველი მრბოლელი ავტოსპორტის ისტორიაში, რომელმაც თავისი დებიუტის წელსვე მოიგო რენოს ტურნირი, ფორმულა 3 და ფორმულა 2-ის ჩემპიონატები.

პირადი ცხოვრება
---------------

ოსკარ პიასტრი დაიბადა კრის და ნიკოლის ( გვარად მაკფადიენ) პიასტრის ოჯახში, მელბურნში, ავსტრალია. ის გაიზარდა მელბურნის გარეუბანში, ბრაიტონში. მან კერძო განათლება მიიღო ჰაილიბერის კოლეჯში მელბურნის, შემდეგ კი ჰეილიბერის და იმპერიული სერვისის კოლეჯში ინგლისში, როგორც მოსწავლე სპორტული სტიპენდიით. კრის პიასტრი მსახურობდა მისი შვილის მექანიკოსად ოსკარის ადრეულ სარბოლო წლებში ავსტრალიაში და ახლა არის HP Tuners-ის დამფუძნებელი და მფლობელი, ავტომობილების დიაგნოსტიკის საავტომობილო პროგრამული უზრუნველყოფის კომპანია. ოსკარს სამი და ჰყავს. მას აქვს იტალიური, იაპონური, ინდური და ჩინური მემკვიდრეობა. 

პიასტრი 2019 წლის სპაზე, ფორმულა რენოს ტურნირი

პიასტრი ფორმულა ერთში
---------------------

პიასტრი შეუერთდა Renault Sport Academy-ას იანვარში, 2020 წელს. 2020 წლის, FIA ფორმულა 3-ის ჩემპიონატის მოპოვების შემდეგ, მან პირველად მიიღო მონაწილეობა ფორმულა ერთში და გატესტა Renault R.S. 18, ბაჰრაინის საერთაშორისო ავტოდრომზე. 

ფორმულა 2-ში გამარჯვების შემდეგ, პიასტრი დაწინაურდა, როგორც Alpine F1 Team-ის სარეზერვო მრბოლელი 2022 წლისათვის. ასევე ის სარეზერვო პილოტი იყო McLaren-ის. 

### მაკლარენი (2023–დღემდე)

#### 2023-ის სეზონი

პიასტრი 2023 წელს ავსტრიის გრან პრიზე.
პიასტრი 2023 წლიდან იყო McLaren-ის ერთ-ერთი პილოტი, ლანდო ნორისთან ერთად. 

მისი პირველი რბოლა შედგა ბაჰრაინის გრან პრიზე, 2023 წელს, სადაც მე-14 წრიდან მოუწია გამოთიშვა, ბოლიდის ტექნიკური გაუმართაობის გამო. ქაოტურ ავსტრალიის გრან პრიზე, მის მშობლიურ ქვეყანაში, პიასტრიმ შეძლო და პირველად მოიპოვა ქულები ფორმულა ერთში, სადაც მან მერვე პოზიციაზე დაასრულა რბოლა.

20 სექტემბერს პიასტრიმ ხელი მოაწერა მაკლარენთან კონტრაქტის გახანგრძლივებაზე, ანუ 2026 წლამდე ოსკარ პიასტრი იქნება გუნდ McLaren-ის წარმომადგენელი. რამოდენიმე დღის შემდეგ, საკვალიფიკაციო დღეს, მოიპოვა მეორე ადგილი, რაც იმას ნიშნავდა, რომ იაპონიის გრან პრის დაიწყებდა მეორე ადგილიდან. მრბოლელმა მესამე ადგილას დაასრულა მისი პირველი გარბენი სუზუკაზე და პირველად ავიდა პოდიუმზე ფორმულა ერთში.
**რუსეთის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი** (რუს. Государственный Исторический музей) — ისტორიული მუზეუმი რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს მოსკოვში, წითელ მოედანზე. მუზეუმში გამოფენილ ექსპონატთა ფართო სპექტრი მოიცავს დღევანდელი რუსეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები პრეისტორიული ტომების საყოფაცხოვრებო იარაღებსა და რომანოვთა დინასტიის მიერ შეძენილ ფასდაუდებელ ხელოვნების ნიმუშებსა და განძეულობას. ექსპონატთა საერთო რაოდენობა რამდენიმე მილიონს აჭარბებს.

ადგილზე, რომელიც ამჟამად მუზეუმს უჭირავს, ადრე მდებარეობდა ე.წ. "მთავარი სამედიცინო მაღაზია", რომელიც პეტრე დიდის ბრძანებით აიგო მოსკოვის ბაროკოს სტილში. რამდენიმე ოთახი ამ შენობაში ეთმობოდა ანტიკვარიატის სამეფო კოლექციებს. სხვა ოთახებში განლაგებული იყო პირველი რუსეთის უნივერსიტეტი, რომელიც მიხეილ ლომონოსოვმა დააფუძნა 1755 წელს.

თანამედროვე შენობის პროექტი ეკუთვნის ვლადიმირ ოსიფპოვიჩ შერვუდს (1833-97), აგებულია 1875-81 წლებში, ოფიციალურად გახსნა მეფე ალექსანდრე III-მ 1894 წელს. 1986 და 1997 წლებში ჩაუტარდა მნიშვნელოვანი რესტავრაცია. ისტორიული მუზეუმის ნაწილი განთავსებულია მეზობლად მდგომი მოსკოვის მერიის შენობაში.

მუზეუმის მნიშვნელოვან ექსპონატთა შორისაა ვოლგის სანაპიროსთან გათხრებით ნაპოვნი კარაველა, სკვითების ოქროს სამკაულები, ნოვგოროდის ხის ტაბლეტები, მე-6 საუკუნით დათარიღებული მანუსკრიპტები და სხვ. ბიბლიოთეკაში დაცულია უძვირფასესი ხელნაწერები - ხლუდოვის ფსალმუნი (860), სვიატოსლავის წერილები (1073), მსტისლავის სახარება (1117), იურიევის სახარება (1119) და ჰალიკის სახარება (1144). მუზეუმის მონეტების კოლექცია 1,7 მილიონ მონეტას ითვლის და ის უდიდესია რუსეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რუსეთის ისტორიული მუზეუმი***

* მუზეუმის საიტი
* Google-ის რუკების სატელიტური ფოტო
**გენერალისიმუსი სო მაუნგი** (ბირმ. စောမောင်; დ. 31 დეკემბერი, 1928, მანდალაი, ბრიტანეთის ბირმა — გ. 24 ივლისი, 1997, იანგონი, მიანმარი) — მიანმარის სამხედრო დიქტატორი 1988 წლის 8 აგვისტოდან 1992 წლის 22 აპრილამდე. სამხედრო ხუნტის თავმჯდომარე. მიანმარის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1988-1991 წლებში. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო გადადგა თანამდებობიდან.

ბიოგრაფია
---------

სო მაუნგი დაიბადა 1928 წლის 31 დეკემბერს ქალაქ მანდალაიში, ზემო ბირმაში. 1949 წელს შეუერთდა არმიას და გაწევრიანდა მეოთხე მსროლელ ელიტურ პოლკში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნე ვინი. მოგვიანებით ნე ვინი განაგრძობდა ახალგაზრდა ოფიცრის მფრაველობას. 1962 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომლის შედეგადაც ნე ვინი ხელისუფლებაში მოვიდა, სო მაუნგი ბატალიონის მეთაური გახდა. 1975-1976 წლებში ხელმძღვანელობდა ადგილობრივი ტომების იატაქვეშა მოძრაობისა და აჯანყების ჩახშობას ტალიანდის საზღვართან. 1976 წელს მან თავი გამოიჩინა და აღკვეთა სამხედრო გადატრიელების სამხედრო გადატრიელება. 1985 წლიდან კი თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა. 

1988 წელს ნე ვინმა აჯანყება 8888-ის შედეგად ნე ვინმა ხელისუფლება გადააბარა სეინ ლვინს, რომლის მთავრობაშიც სო მაუნგმა დაიკავა თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა. ახალი რეჟიმის წინააღმდეგ სახალხო მღელვარების გამო 1988 წლის აგვისტოში სეინ ლვინი გადადგა ბირმის პრეზიდენტის თანამდებობიდან მაუნგ მაუნგის სასარგებლოდ. ამ ნაბიჯმა ვერ დააკმაყოფილა მომიტინგეები და 1988 წლის 18 სექტემბერს ქვეყანაში მოხდა სახელმწიფო გადატრიალება, მშვიდობისა და განვითარების სახელმწიფო საბჭოს სათავეში ჩაუდგა სო მაუნგი, რომელმაც შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება. 21 სექტემბერს ხუნტამ კონტროლი დაამყარა მთელს ქვეყანაზე, ოქტომბერში სტუდენტთა დემონსტრაციები დაიშალა. გადატრიალების სულის ჩამდგმელი იყო ყოფილი ლიდერი ნე ვინი, რომელიც მოგვიანებით ძლიერ გავლენას ახდენდა სო მაუნგის რეჟიმზე. 

ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ სო მაუნგმა, მმართველი ხუნტის ყველაზე კონსერვატიული წევრების წინააღმდეგობის მიუხედავად განაცხადა, რომ აპირებს მრავალპარტიული არჩევნების ჩატარებას. არჩევნებში, რომელიც გაიმართა 1990 წელს, წარმატებას მიაღწია პარტიამ ეროვნული ლიგა დემოკრატიისათვის, რომელსაც აუნ სან სუ ჩი ხელმძღვანელობდა. მან მოიპოვა ხმების 80% (392 ადგილი 447-დან), მაგრამ ხუნტამ უარყო არჩევნების შედეგები და აუნ სან სუ ჩი შინაპატიმრობის რეჟიმში გადაიყვანა.

1992 წლის აპრილში სო მაუნგი გადადგა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო. ახალი ხელისუფლების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით სო მაუნგს ნერვული შეტევა ჰქონდა, რის გამოც მას ერთ-ერთი ბირმელი მონარქის რეინკარნაცია ეგონა საკუთარი თავი. ხუნტას სათვეში ჩაუდგა თან შვე. 

გადადგომის შემდეგ ცხოვრობდა მარტოობაში. სო მაუნგი გარდაიცვალა გულის შეტევის შედეგად 1997 წლის 24 ივლისს. 

იყო დაოჯახებული დაუ აიე იეეზე, რომელიც გარდაიცვალა 2004 წლის 25 დეკემბერს და მასთან ჰყავდა სამი შვილი (ორი ბიჭი და ერთი გოგო) და სამი შვილიშვილი. უყვარდა გოლფის თამაში. აღმსარებლობით იყო ბუდიზმის მიმდევარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Burma Library Biography
* Burma Library Biography

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  „Saw Maung Is Dead at 68; Led a Brutal Burmese Coup". *The New York Times*. 27 July 1997.
**იოანე ბატონიშვილის სჯულდება** („წინადადებაჲ") — ქართლ-კახეთის სამეფოს სახელმწიფო წყობილების რეფორმების პროექტი, რომელიც იოანე ბატონიშვილმა წარუდგინა მეფე გიორგი XII-ს 1799 წლის 10 მაისს. პროექტის ავტორი ცდილობდა „განწირულებასა შინა" მყოფ სრულიად საქართველოს უჩვენოს მძიმე მდგომარეობიდან გამოსავალი. იგი იხილავს სახელმწიფო მმართველობისა და სამხედრო უწყების რეფორმების საკითხს. მისი მიზანია სახელმწიფო ხელისუფლების გაძლიერება და ფეოდალთა თვითნებობის ალაგმვა. ძეგლის მიხედვით, საქართველოს უნდა ჰყავდეს დისციპლინიანი რეგულარული არმია, მის შესაქმნელად კი საჭიროა სახელმწიფო შემოსავლის გადიდება სხვადასხვა გადასახადის შემოღებით. ყოველ ათ კომლ ყმას ერთი უცოლშვილო ყმაწვილი კაცი უნდა მიეცა სახელმწიფოსათვის „თავისის პურით ხუთს წელიწადს". ასე უნდა შექმნილიყო ჯარი „ვიდრე ორი ათას კაცამდე". არმიიდან დათხოვნის შემდეგ ჯარისკაცებს ეძლეოდათ ქორწინების ნებართვა, ცალკე უნდა შექმნილიყო ცხენოსანი ჯარი. მდევარი არ უნდა მოშლილიყო. უნდა გაუმჯობესებულიყო არმიის შეიარაღება, შექმნილიყო არტილერია.

ძეგლში შენარჩუნებულია სახელოების მემკვიდრეობითობის პრინციპი, ამასთან საჭიროდაა მიჩნეული სამოხელეო აპარატის გარკვეული რეფორმა, ახალი სახელოების შემოღება. სჯულდება ითვალისწინებს მამულების, ქვრივოხერთა და ელჩების უფროსების, განათლების მოხელის თანამდებობებს. პროექტის ავტორი მეფეს ურჩევს ხელი შეუწყოს ქართველთა შორის ვაჭრობის განვითარებას.

აუცილებლადაა მიჩნეული ქვეყანაში ხელოსნობის განვითარება, გათვალისწინებულია თბილისში, გორსა და თელავში სასწავლებლების გახსნის, წერილების საცავის ანუ დავთარხანის და „ბიბლიოთეკის" სახლის აშენება.

სჯულდების თანახმად უნდა განვითარებულიყო საჯარო სასჯელთა სისტემა. სამშობლოს მოღალატე — „მამულის მუხანათი" მკაცრად უნდა დასჯილიყო, მიუხედავად მისი პიროვნებისა. ძეგლის ავტორი კაცისმკვლელთა მიმართ ვახტანგის სჯულით გათვალისწინებულ "სისხლს" მსუბუქად მიიჩნევს და სასჯელად აწესებს მარჯვენა ხელის მოჭრას. ვინც მესამედ მოჰკლავდა კაცს, სიკვდილით უნდა დასჯილიყო.

სჯულდება მნიშვნელოვანი ძეგლია გვიანდელი შუა საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური და იურიდიული აზროვნების, ქართული სამართლის, საქართველოს სახალხო მეურნეობის, სამხედრო წყობილებისა და განათლების სისტემის ისტორიის შესასწავლად.

ლიტერატურა
----------

* *ნადარეიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 188.
**ხსნის არმია** ― პროტესტანტული ეკლესია, რომელიც არსებობს XIX საუკუნის შუა წლებიდან. მისი ცენტრალური შტაბ-ბნა მდებარეობს ლონდონში. მოქმედებს მსოფლიოს 111 ქვეყანაში. 1990-იანი წლების ბოლოს მასში მილიონნახევარზე მეტი ადამიანი იყო გაწევრიანებული.

ისტორია
-------

ჩამოაყალიბა 1865 წელს ბრიტანელმა მეთოდისტმა პასტორმა უილიამ ბუთმა. ბუთმა ოფიციალური აღაირება მიიღო აშშ-ის პრეზიდენტისა და გაერთიანებული სამეფოს მეფე ედუარდ VII-საგან. მან მიიღო გენერლის ტიტული. მის მეუღლეს, კატერინას კი „ხსნის არმიის დედა" შეარქვეს. კატერინა თავადაც ატარებდა ქადაგებებს და ღვთისმსახურებას, რაც იმ დროს რევოლუციური მოვლენა იყო. ეკლესიას თავდაპირველად ეწოდებოდა აღორძინების ევანგელურ-ქრისტიანული ასოციაცია. შემდეგ ორჯერ შეიცვალა სახელწოდება. 1886 წლიდან „ხნის არმიის" განყოფილებები გაიხსნა ავსტრალიაში, საფრანგეთში, შვედეთში, შვეიცარიაში, ინდოეთში, კანადაში, სამხრეთ აფრიკაში, ისლანდიასა და გერმანიაში.

მოძღვრება
---------

ხსნის არმიის პრინციპები ძველი და ახალი აღთქმების ტექსტებს ეფუძნება. ორგანიზაცია მოძღვრებას ქადაგებების მეშვეობით ავრცელებს. ხსნის არმია რელიგიურთან ერთდ ფილანთროპიული ორგანიზაციაცაა და მისი ერთ-ერთი უმთავრესი მიზანი წევრების სოციალური, სამედიცინო და მორალური მხარდაჭერაა.

ღვთისმსახურება ტარდება ყოველკვირეულად. ის შედგება ლოცვის, გალობის, წმინდა წერილის კითხვის და ქადაგებისან. ქადაგების უფლება ქალებსაც აქვთ. ეკლესია აღიარებს მხოლოდ ხელდასხმის და ქორწინების საიდუმლოებას. ნათლობის და ზიარების საიდუმლოები არ აღესრულება სხვა ქრისტიანული ეკლესიებისგან განსხვავებით. ხსნის არმიას არ აქვს სტაბილურად ადდგენილი მარხვის პერიოდები

ლიტერატურა
----------

* *თინიკაშვილი დ.*, ხსნის არმია // „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 288-291, ISBN 978-9941-0-0902-0.
**ურანი რუმბო** (ინგლ. Urani Rumbo; დ. 20 იანვარი, 1895 ― გ. 26 მარტი, 1936) ― ალბანელი ფემინისტრი, მასწავლებელი და დრამატურგი. მან დააარსა რამდენიმე ასოციაცია, რომლებიც ალბანელი ქალების უფლებების დაცვას ისახავდა მიზნად, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო *Lidhja e Gruas* (*ქალთა კავშირი*), ალბანეთში ერთ-ერთი პირველი მოწინავე ფემინისტური ორგანიზაცია.

ბიოგრაფია
---------

ურანი რუმბო 1895 წლის დეკემბერში, სტეგოპულში, გიროკასტრის მახლობლად მდებარე სოფელში დაიბადა. მამამისი, სპირო რუმბო, მეზობლად მდებარე სოფლებში მასწავლებელი იყო, ხოლო დედა, ათანა, დიასახლისი იყო. მას სამი ძმა ჰყავდა: კორნილი, თანასი და დიმიტრი, და ერთი და, ემილი, რომელიც დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი იყო.

დაწყებითი განათლება ფილიატეს სკოლაში მიიღო, სადაც მამამისი მასწავლებლად მუშაობდა. იგი ცნობილი ალბანელი ფოლკლორისტებისა და მწერლების ნაშრომებს გაეცნო. იცოდა, როგორ ეწერა ალბანურად და ბერძნულად და 15 წლის ასაკში ალაბნური ლიტერატურის სწავლება დაიწყო. 1910 წლიდან რუმბო იანინის საშუალო სკოლაში იღებდა განათლებას, მაგრამ ბალკანეთის ომების გამო სწავლა შეწყვიტა. ომის დროს თავად სწავლობდა იტალიურსა და ფრანგულს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სევასი ქირიაზი
* პარაშქევი ქირიაზი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  de Haan, Franciska (2006). *Biographical dictionary of women's movements and feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th centuries*, G - Reference,Information and Interdisciplinary Subjects Series.  Central European University Press,   გვ. 475–77. ISBN 963-7326-39-1.
**ეკატერინე სატინა (სურგუნოვა)** (დ. 1892 — გ. 1974) — რუსი საბჭოთა მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1943).

პეტერბურგის ა. პეტროვსკის სასცენო ხელოვნების სკოლის დამთავრების შემდეგ (1913-1915) მსახიობად მუშაობდა ნოვგოროდის, ბობრუისკის, ფსკოვისა და სხვა თეატრებში. 1915–1931 წლებში რუსთაველის თეატრის საზოგადოების არტისტული ამხანაგობის (თბილისი) დასში და წითელარმიელთა სახლის თეატრში იყო, ხოლო 1932–1962 წლებში — თბილისის ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. სატინას ხელოვნებისათვის ნიშანდობლივი იყო აქტიორული ოსტატობის მაღალი ტექნიკა. ასრულებდა სახასიათო, კომედიურ და დრამატულ როლებს: ვასა ჟელეზნოვა (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა"), ანა ანდრეევნა (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი"), ოგუდალოვა, კრუჩინინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო", „უდანაშაულო დამნაშავენი"), არკადინა (ანტონ ჩეხოვის „თოლია"), ზაბელინა (ნ. ოგოდინის „კრემლის კურანტები"), მურზავეცკაია, მამაევა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „მგლები და ცხვრები", „ზოგჯერ ბრძენიც შეცდება"), ვარო (ოთარ ჩიჯავაძის „თხუნელა"), ავდოტია (სერგეი ნაიდენოვის „ვანიუვშენის ოჯახი"), მადამ ბრიდო (ონორე დე ბალზაკის „პროვინციური ისტორია"), კოლოკოლნიკოვა (ა. შტეინის „პერსონალური საქმე") და სხვ. 1924 წლიდან იღებდნენ კინოში. 1918 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიკურ მოღვაწეობას. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1940 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1943 — საქართველოს სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 795, ISBN 99928-20-32-2.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები 1940. N1-3. გვ. 26
**პერსეფონე** (ზედწოდება — ***კორა***; ძვ. ბერძნ. Περσεφόνη) — ზევსისა და დემეტრას ასული, დედა-ბუნებისა და მიწის წიაღის დიდი ქალღმერთი, ჰადესის ცოლი, აჩრდილთა და ურჩხულთა მრისხანე დედოფალი, ჰადესთან ერთად ზის ბნელეთის ტახტზე, ისმენს სულთა საჩივრებს და აღასრულებს ქმრის განაჩენს. ასეა ჰომეროსთან. ამ თვალსაზრისით, უფრო აქტიურია, ვიდრე ზღვათა მეუფის პოსეიდონის ცოლი ამფიტრიტე. ოდისევსის, ორფევსის, ჰერაკლეს, პეირითოოსის ქვესკნელში მოგზაურობის დროს ქმარზე დიდ როლს ასრულებს. ბევრი ორეული ჰყავს, გაიგივებულია ქალწულ კორესთან, მოგვიანებით კიდევ — გეასთან, რეასთან, ჰეკატესთან, ისიდასთან, რომაელთა პროზერპინასთან და ლიბერასთან, — მაგრამ თავისი მტკიცე, ნათელი, ცოცხალი სახე შეინარჩუნა; დავიწყებულია ძველი ვერსია, რომლის მიხედვითაც ქვესკნელის მდინარის ღმერთის შტამომავალია და გულქვა მბრძანებელი.

პროზასა და ხელოვნებაში პერსეფონე ნაყოფიერების ლამაზი ქალღმერთია, დედამისთან ერთად, შუქისა და სიკეთის მაუწყებელი, შემდგომი დამატებაა რომაელ პოეტთა ცნობა, მოკვდავებს კულულს აჭრის და სიკვდილის ღმერთს გადასცემსო (ვერგილიუსი). მართალია, ჰომეროსთანაც ქუფრი პლუტონის ცოლია, მაგრამ კავშირს არ წყვეტს მწვანე ბუნების ქალღმერთ დედასთან, უფრო ნაზი და ალერსიანი სახე აქვს, ვიდრე შავეთის დედოფალს შეეფერება. ასე იყო დედამიწაზეც.

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი ალ.*, მითოლოგიური ლექსიკონი, თბილისი, 1983.

სქოლიო
------

1. ↑  „მითოლოგიური ლექსიკონი", 1983, გვ. 407
2. ↑  „მითოლოგიური ლექსიკონი", 1983, გვ. 263
**კრიკეტი** — ორ გუნდს შორის კრიკეტის ჩოგნითა და ბურთით თამაში. იგი წარმოიშვა XVI საუკუნის ინგლისში და XVIII საუკუნეში ჩამოყალიბდა როგორც სპორტის ერთ-ერთი ეროვნული სახეობა. თამაში მიმდინარეობს ბალახიან მინდორზე, რომელსაც ელიფსის ფორმა აქვს. მოედნის შუაგულში არის მართკუთხედის ფორმის მიწის 20 მეტრიანი მოედანი, სიგანით 3 მეტრი. გუნდები მორიგეობით ისვრიან ბურთს და თამაშობენ მოედანზე. ისინი ცდილობენ კრიკეტის ჯოხის ბურთზე დარტყმით (ან მიწოდების დროს), მოაგროვონ ქულების მაქსიმალური რაოდენობა ან ხელი შეუშალონ მოწინააღმდეგეებს ქულების დაგროვებაში.

თამაშის მმართველი ორგანოა კრიკეტის საერთაშორისო საბჭო (ICC), რომელსაც ჰყავს 100-ზე მეტი წევრი, რომელთა სრულუფლებიანიანი თორმეტი წევრი თამაშობს ტესტ-მატჩებს. თამაშის წესები დაცულია კოდში, სახელად კრიკეტის წესები, რომელსაც ფლობს და აკონტროლებს მარილბონის კრიკეტის კლუბი (MCC) ლონდონში. კრიკეტს ძირითადად თამაშობენ ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ირლანდიაში, სამხრეთ აფრიკასა და დასავლეთ ინდოეთში. მისი გლობალიზაცია მოხდა ბრიტანეთის იმპერიის გაფართოების თანადროულად და 21-ე საუკუნეშიც პოპულარულია.

ქალთა კრიკეტმა, რომელიც ორგანიზებულია ცალკე სათამაშოდ, ასევე მიაღწია საერთაშორისო სტანდარტებს. საერთაშორისო კრიკეტის სათამაშოდ ყველაზე წარმატებული მხარეა ავსტრალია. რომელმაც შვიდი ერთდღიანი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო, მათ შორის ხუთი მსოფლიო თასი, ყველაზე მეტი, ვიდრე რომელიმე სხვა ქვეყანამ, და ყველაზე რეიტინგული სატესტო მხარე იყო, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ქვეყანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კრიკეტის საერთაშორისო საბჭოს საიტი
* [ ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb12508116w (data)
* GND: 4165669-6
* LCCN: sh85033969
* NARA: 10646451
* NDL: 00567027
* NKC: ph121953

 |
**ორენთალ ჯეიმზ (ოუ-ჯეი) სიმფსონი** (ინგლ. Orenthal James "O. J." Simpson; დ. 9 ივლისი, 1947, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, აშშ, — გ. 10 აპრილი, 2024, ლას-ვეგასი, ნევადა, აშშ) — ამერიკელი სპორტსმენი (ამერიკული ფეხბურთი), მსახიობი.

სასპორტო კარიერა დაიწყო კოლეჯის ფეხბურთით, შემდეგ თამაშობდა ნაციონალური საფეხბურთო ლიგის პროფესიულ გუნდებში: „ბუფალო-ბილზსა" (1969-1977) და „სან-ფრანცისკო ფორთი-ნაინერზში" (1978-1979). ცნობილი იყო სისწრაფითა და მოუხელთებლობით, ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო რანინბექად (მრბოლელად) ამერიკული ფეხბურთის ისტორიაში. სასპორტო კარიერის დასრულების შემდეგ მოღვაწეობდა კინოსა და ტელევიზიაში. მონაწილეობდა ფილმებში: „ცადაზიდული ჯოჯოხეთი" (რეჟისორი ჯონ გილერმინი, 1974), „შიშველი იარაღი" (რეჟისორი დევიდ ცუკერი, 1988 და 1991; რეჟისორი პიტერ სიგალი, 1994) და სხვ.; მუშაობდა სპორტის კომენტატორად. 

1994 წელს სიმფსონს ბრალად წაუყენეს ყოფილი მეუღლის და ამ უკანასკნელის მეგობარი მამაკაცის მკვლელობა. სიმფსონმა გაქცევა სცადა, თუმცა პოლიციამ ის მალევე დააკავა ხანმოკლე საავტომობილო დევნის შემდეგ, რომელსაც მილიონობით ადამიანი პირდაპირ სატელევიზიო ეთერში ადევნებდა თვალს. მისი სასამართლო ამერიკის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გახმაურებულ სისხლის სამართლის პროცესად იქცა. საბოლოოდ სიმფსონი გაამართლეს, თუმცა მის ბრალეულობასთან დაკავშირებით საზოგადოებრივი აზრის გაყოფის გამო რეპუტაციის აღდგენა ვერ შეძლო. 2008 წელს სიმფსონს მიესაჯა პატიმრობა შეიარაღებულ ძარცვაში მონაწილეობის ბრალდებით. 2017 წელს ის შეწყალების გზით ვადაზე ადრე გათავისუფლდა. გარდაიცვალა 2024 წელს 76 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოუ-ჯეი სიმფსონი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**გივი სიხარულიძე** (დ. 28 თებერვალი, 1944, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, აგრონომი, მწერალი, მოცეკვავე, სპორტსმენი, ჩოგბურთელი, მთის და წყლის მოთხილლამურე. ვახტანგ ჭაბუკიანის ქორეოგრაფიული სტუდიის ყოფილი წევრი. 1961 წელს სუხიშვილის და რამიშვილის სახელმწიფო აკადემიური დასის სოლისტი გახდა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჩაირიცხა სამეურნეო ინსტიტუტში, სადაც 1969 წლამდე სწავლობდა.

მისი სამსახიობო კარიერა დაიწყო 1972 წელს ფილმით „გასეირნება". შემდეგ მოდიოდა ფილმები როგორიცაა: „ჭიდაობას რა უნდა", „ტურანდოტი" და „დაუმთავრებელი პორტრეტი". მსახიობმა სახელი გაითქვა ფილმით „უძინართა მზე" და სერიალით „ცხელი ძაღლი".

1988 წლიდან 2006 წლამდე გივი იყო ქართული ხალხური ცეკვის დასი „თბილისის" სამხატვრო ხელმძღვანელი და წამყვანი ქორეოგრაფი.

მწერლობა
--------

გივი სიხარულიძე არის ავტორი რომანის „იამური", კიდევ 17 მოთხრობის, ლექსისა და წიგნის. 2005 წელს გივის წიგნს „აწყვეტილი სიცოცხლე — არის + მე" მიენიჭა მთავარი ქართული ლიტერატურული პრემია „ნიკო ლორთქიფანიძის" სახელობის.

2013 წელს გივი სიხარულიძემ შექმნა სრულიად ახალი ლიტერატურული ჟანრი, მოგონებებზე დაფუძნებული მოთხრობების კრებული. ამ ჟანრში გამოსცა წიგნები მსოფლიოში ცნობილი საოპერო მომღერლების ლადო ათანელისა და ალეკო ხომერიკის, აჭარის ხალხური ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის მთავარ ქორეოგრაფ/ბალეტმაისტერ თემურ ბიბილეიშვილის, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს შოთა ჯაფარიძისა და მსოფლიოში ცნობილი ოპერისა და ბალეტის თეატრების მხატვრის მურაზ მურვანიძის შესახებ.

1980 წლიდან გივის ნაშრომები იბეჭდება ლიტერატურულ ჟურნალებში და სხვადასხვა პუბლიკაციებში. მისი მოთხრობები ქართული პროზის ანთოლოგიაში შევიდა. ამ მოთხრობებიდან ბევრი ითარგმნა ინგლისურ, რუსულ, ფრანგულ, უკრაინულ, აზერბაიჯანულ და სხვა ენებზე. მას ასახელებენ ახალი ჟანრის „თბილისური მოთხრობების" შემქმნელად (მოჩვენება მწერალი).

გივი სიხარულიძე იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი და საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2006 წელს ის აირჩიეს მწერალთა საერთაშორისო კავშირის მიმოხილვის კომიტეტის წევრად მოსკოვში.

გივი სიხარულიძე არის არჩეული ქართველ მწერალთა, მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა აკადემიის აკადემიკოსად.

ჯილდოები
--------

* 2014 : 70 წლის ასაკში, მიენიჭა რაინდის წოდება
* 1987 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 2014 : ბათუმის საპატიო მოქალაქე
* ცნობილმა ქართულმა გაზეთმა „ახალმა ვერსიამ" მას გადასცა City’s Vivid Personality Award.
* „ნიკო ლორთქიფანიძის" სახელობის მთავარი ქართული ლიტერატურული პრემია მიენიჭა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* imdb givi sikharulidze
* გივი სიხარულიძის ბიოგრაფია
* გივი სიხარულიძის ინტერვიუ Digest-ისთვის
* გივი სიხარულიძე ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  გივი სიხარულიძე მოკლე ბიოგრაფია
2. ↑  გივი სიხარულიძის შეჭირვებული ბავშვობა და ახდენილი ოცნება — „კეთილი ხალხით იყო სავსე მაშინ თბილისი"
ბოტულიზმით დაავადებული ადამიანი
**ბოტულიზმი** (ლათ. botulus — ძეხვი) — მწვავე ინფექციურ-ტოქსიკური დაავადება, რომლის გამომწვევია სპორებიანი ბაცილა (ანაერობული მიკროორგანიზმი — Clostridium botulinum) და მისი ტოქსინი, რომელიც აზიანებს უმთავრესად ცენტრალურ ნერვულ სისტემას. კლოსტრიდია ბინადრობს ცხოველებისა და თევზების ნაწლავებში, გარემოში (ნიადაგში) წარმოქმნის სპორებს (გამძლე ფორმებს) და, ჩვეულებრივ, ნიადაგის მიკროფლორის წარმომადგენელია.

დაავადების განვითარებისათვის საჭიროა, რომ ნიადაგთან ერთად საკვებზე მოხვედრილი სპორა გარდაიქმნას ვეგეტაციურ (ცხოველმყოფელ) ფორმად და პროდუქტში გამრავლებასთან ერთად წარმოქმნას ტოქსინი (შხამი), რომელიც დაგროვდება საკვებში. ამისათვის საჭიროა სათანადო ტემპერატურა, სიმჟავის გარკვეული დონე და რაც მთავარია ანაერობული (უჟანგბადო) პირობები. ასეთი პირობები შეიძლება შეიქმნას ჰერმეტულად დახურულ კონსერვებში, ძეხვში, შებოლილ თევზში, ლორში და სხვა. რადგანაც ტოქსინის დაგროვება დროს საჭიროებს, ახლად დამზადებული პროდუქტები ნაკლებად სახიფათოა.

სპორები ძალზე გამძლე არიან და საათობით დუღილს უძლებენ, მათი ინაქტივაციისათვის საჭიროა 120 C-ზე მაღალი ტემპერატურა. უკვე დაგროვებული ბოტულიზმის ტოქსინი პროდუქტში ინაქტივირდება 100 C-ზე 10-15 წუთი დუღილით.

ბოტულიზმი უმძიმესი დაავადებაა, რომელიც მიმდინარეობს ინტოქსიკაციით (მოშხამვით) და ნერვული სისტემის დაზიანებით. დაავადება ვითარდება ტოქსინიანი პროდუქტის მოხმარებიდან 18-36 საათში, მაგრამ დამოკიდებულია მიღებული ტოქსინის რაოდენობაზე და მერყეობს რამდენიმე საათიდან რამდენიმე დღემდე. დამახასიათებელია მხედველობის გაორება, არტიკულაციისა და ყლაპვის დარღვევა, თვალის ქუთუთოს დამბლა. აღინიშნება აგრეთვე მუცლის ყრუ ტკივილი, გულისრევა, ღებინება, თავბრუსხვევა, პირის სიმშრალე.

მძიმე შემთხვევებში შეიძლება გამოიწვიოს ავადმყოფის დაღუპვა რამდენიმე საათში. მკურნალობა აუცილებელია სტაციონარის პირობებში ანტიტოქსიკური შრატით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბოტულიზმი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ბოტულიზმი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 490.
* Бунин К. В. Диагностика инфекционных болезней, М. 1965;
* Лукашев И. И. Ботулизм, в кн.: Ветеринарная энциклопедия, т. 1, М. 1968.
**წმინდა ანას ციხესიმაგრე** (რუს. Крепость Св. Анны) აგრეთვე **ანინის ციხესიმაგრე** (რუს. Аннинская крепость) — საფორტიფიკაციო ნაგებობა სტაროჩერკასკის მახლობლად, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. წარმოადგენს სტაროჩერკასკის მუზეუმ-ნაკრძალის ფილიალს. XVIII საუკუნის რუსეთის თავდაცვითი არქიტექტურის ძეგლი.

ისტორია
-------

წმინდა ანას ციხესიმაგრე ააგეს 1771 წელს, რუსეთის იმპერატრიცა ანა იოანეს ასულის ბრძანებით. ციხესიმაგრის მშენებლობისათვის გამოიყენეს ვასილევის ყორღანის გრუნტი. 

თავის დროზე ციხესიმაგრე იყო ფორპოსტი რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1735-1739 წწ.) პერიოდში. ციხესიმაგრის გარნიზონი თვალს ადევნებდა რუსეთის სამხრეთ საზღვრებს და აკონტროლებდა კაზაკთა ჯარებს.

დროთა განმავლობაში წმინდა ანას ციხესიმაგრემ ფორპოსტის როი დაუთმო დიმიტრო როსტოველის ძლიერ და გამაგრებულ ციხესიმაგრეს.

აღწერა
------

წმინდა ანას ციხესიმაგრე არის ექვსკუთხა თავდაცვითი ნაგებობა, რომელსაც კუთხეებში ექვსი კუთხოვანი კოშკი აქვს ჩატანებული. ექვსკუთხა შენობის თითოეული კედლის სიგრძე 360 მეტრია, სიმაღლე 5-6 მეტრი, სიგანე — 3,5 მეტრი. ციხესიმაგრეს უჭირავს 50,2 ჰა ფართობი. ციხესიმაგრის პერიმეტრია 2 კმ. ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე აგებულია, საფარველის ეკლესია, დენთის სარდაფი, კომენდანტის სახლი, ქვედა ციხე. XIX საუკუნეში ყველა ნაგებობა დაინგრა. ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე ადგილობრივმა მოსახლეობამ ბოსტნები გააშენა.

ციხესიმაგრე ეკუთვნოდა ე. წ. „უკრაინის თავდაცვით ხაზს", რომელიც რუსეთის სამხრეთის საზღვრის ფორპოსტს წარმოადგენდა XVIII საუკუნეში. 

ციხესიმაგრის მინუსი იყო მისი მდებარეობა - დიდი დაშორები აზოვის ზღვასთან დონის შეერთების ადგილიდან. ეს ამცირებდა მის სამხეედრო მნიშვნელობას. რეგულარული გაზაფხულის წყალდიდობები და გარნიზონის ჯარისკაცების ავადმყოფობა, რომელიც გამოწვეული იყო დაჭაობებული ადგილებით, ქმნიდა დამატებით სირთილეებს.

მას შემდეგ, რაც ოსმალეთთან ბელგრადის საზავო ხელშეკრულების მიხედვით რუსეთმა დონზე ციხესიმაგრეების აშენების უფლება მიიღო, რუსეთის მთავრობამ 1760 წელს გააუქმა წმინდა ანას (ანინის) ციხესიმაგრე. გარნიზონი გადაიყვანეს დიმიტრი დონელის ციხესიმაგრეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Туризм в Донском крае
* Аннинская крепость დაარქივებული 2018-10-24 საიტზე Wayback Machine.
* Остатки крепости Св. Анны

სქოლიო
------

1. ↑  Аннинская крепость
**საყვარელი ფრანსქსში** (იაპონური: ダーリン・イン・ザ・フランキス) — 2018 წელში გამოშვებული ანიმე/მანგა. 2017 წლის ივლისში სერია Trigger's Anime Expo\_ის პანელზე გამოცხადდა. 2018 წლის იანვარში მანგას ადაპტაცია კენტარო იაბუკის მიერ და კიდევ ერთი ოთხპანელიანი კომიქსების მანგას სერიალიზაცია დაიწყო.

„საყვარელი ფრანქსში" ვითარდება დისტოპიურ მომავალში, სადაც ბავშვები ხელოვნურად არიან შექმნილნი და ვალდებულები არიან ცივილიზაციის ნარჩენები დაიცვან. სიუჟეტი მოგვითხრობს ათი მფრინავისაგან შემდგარ გუნდს, განსაკუთრებით ფოკუსირებულია ჰიროსა და ზერო ცუზე(ნულ ორი), ჰიბრიდული ადამიანისა და ელიტარული პილოტის პარტნიორობაზე, რომელსაც სურს მთლიანად ადამიანი გახდეს.

ანიმაციამ საერთაშორისო გავრცელება დაიწყო მის მანგას გამოსვლისთანავე. სტრიმინგ სერვისი Crunchyroll საერთაშორისო მასშტაბით ავრცელებს სერიას, Aniplus Asia სერიას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ახორციელებს. 2018 წლის თებერვალში სერვისის პარტნიორმა Funimation-მა სერიალის გახმოვანებული გამოშვება დაიწყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი (in Japanese)
* „საყვარელი ფრანქსში" (ანიმე) საიტის Anime News Network ენციკლოპედიაში
* Crunchyroll's *Darling in the Franxx* webpage
**კირა მებუკე** (დ. 19 მაისი, 1952 — გ. 18 იანვარი, 2019) — ქართველი მოცეკვავე, მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1987); პირველი ქართველი მიმი ქალი-მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის დრამის სამსახიობო ფაკულტეტი (1974). 1970 წლიდან მუშაობდა პანტომიმის სახელმწიფო თეატრის წამყვან მსახიობად, 1982 წლიდან — მთავარი რეჟისორად. შესრულებული აქვს 20-ზე მეტი როლი, პანტომიმის თეატრში დადგმული აქვს 4 სპექტაკლი და 15 ნოველა. თბილისის, ქუთაისის, რუსთავის, თელავის და სოხუმის დრამატული თეატრების სცენაზე უზრუნველყოფდა სპექტაკლის სადადგმო ნაწილს პლასტიკასა და ქორეოგრაფიაში. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. 1983 წლიდან ასწავლიდა პანტომიმას და პლასტიკას შოთა რუსთაველის თეატრალურ უნივერსიტეტში (2004 – დოცენტი, 2006 – ასოცირებული პროფესორი). მიღებული აქვს პრიზი ქალის საუკეთესო როლის შესრულებისათვის (1979) და ვერიკო ანჯაფარიძის სახელობის მედალი (ქართული თეატრის წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისათვის, 2018), ასევე სახელმწიფო ჯილდოები: ღირსების მედალი (1999) და ღირსების ორდენი (2002). მებუკე იყო ქართული პროფესიონალური პანტომიმის სკოლის ფუძემდებელის, ამირან შალიკაშვილის მეუღლე. გარდაიცვალა 2019 წელის 18 იანვარს. დაკრძალულია მახათას პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* წიგნი ღირსებისა: ტ. 4/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი.- თბ. 2002. - გვ.67.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კირა მებუკე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1987. №9. გვ. 26.
**ბავარიის ზეგანი** (გერმ. Bayerisches Alpenvorland) — საშუალომთიანი შემაღლება გერმანიაში. გადაჭიმულია ბოდენის ტბის აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთიდან მას შვაბიისა და ფრანკონიის იურის და ბოჰემიის მასივის სამხრეთი კიდეები ეკვრის. შუა ნაწილში ის მაქსიმალურად განიერია, დასავლეთი და აღმოსავლეთი ნაწილები კი უფრო ვიწროვდება. სამხრეთიდან პლატო შემოფარგლულია, თითქმის, სწორხაზოვანი ბავარიისა და ზალცბურგის ალპების კედლით. პლატოს მთელი ჩრდილო კიდის გასწვრივ, მეტწილად ფართო ხეობაში, მიედინება ზემო დუნაი. მას ერთვიან მდინარეები, რომლებიც პლატოს გადაკვეთენ, მათ შორის უდიდესნი (ილერი, ლეხი, იზარი, ინი) ალპებში იბადებიან, მათი შენაკედები და ღელეები კი პლატოს ბორცვიან მაღლობებზე იღებენ სათავეს. გეოლოგიური აგებულებისა და რელიეფის ხასიათით წააგავს შვეიცარიის ზეგანს. 

უმეტესად აგებულია უმეტესად მოლასებით. რაიონის სამხრეთი და დასავლეთი ნაწილების რელიეფშიც აგრეთვე დიდ როლს თამაშობენ ალპებიდან გამყინვარების დროს ჩამოტანილი ბოლომორენული რკალისებური სერები და ფლუვიოგლაციალური რიყეების ფართო მაღალი ტერასები, რომლებშიც მდინარეთა ხეობებია შეჭრილი. ამ ტერასებს შორის უძველესნი დაფარული არიან ლიოსისებური თიხამიწებით. რეგიონში ყველაზე დიდი ქალაქია მიუნხენი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

ლიტერატურა
----------

* Добрынин Б. Ф. Физическая география Западной Европы, М. 1948.
**ეტრიტ ბერიშა** (დ. 10 მარტი, 1989) — ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს მეკარის პოზიციაზე, იტალიურ საფეხბურთო კლუბ ემპოლში (გუნდი ასპარეზობს იტალიის სერია A-ში). ბერიშა გახლავთ ალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების კაპიტანი.

ბერიშმა საფეხბურთო კარიერა ადგილობრივ კლუბ KF 2 Korriku-ში დაიწყო. ამავდროულად თამაშობდა ახალგაზრდულ ფეხბურთს კლუბ KF KEK ში, მანამდე, სანამ შეუერთდებოდა კალმარს 2008 წელს. თავდაპირველად იგი კლუბის ახალგაზრდულ გუნდში ასპარეზობდა. 2010 წელს, იგი გადაიყვანილი იქნა კლუბის პირველ გუნდში და მალევე შედგა მისი საკლუბო დებიუტი. სადებიუტო სეზონში მან თოთხმეტი მატჩი ჩაატარა და იმდენად კარგად იასპარეზა, რომ მომდევნო სეზონისათვის ძირითად შემადგენლობაში ადგილი გაირანტირა. 2011 წელს, ალსვენსკანის კამპანიის დროს, იგი გახდა კლუბის პირველი მეკარე. იგი დაეხმარა თავის გუნდს 2011 წლის Svenska Cupen-ზე, კლუბმა მოახერხა ფინალში გასვლა, თუმცა ამ მატჩში ბერიშას არ უთამაშია, მისმა გუნდმა კი წააგო. ბერიშა დარჩა კლუბის პირველ მეკარედ, მის მიერ ჩატარებული მატჩებით, მან 2013 წელს ალსვენსკანის წლის საუკეთესო მეკარის ტიტული მოიპოვა.

2013 წლის ზაფხულში, იტალიურმა კლუბმა კიევომ გამოაცხადა, რომ ისინი აპირებდნენ კონტრაქტის გაფორმებას ბერიშასთან, თუმცა ბერიშამ მათ სერია A-ს კონკურენტთან, ლაციოსთან გააფორმა ოთხწლიანი კონტრაქტი. ამ კონტრაქტმა დიდი აჟიოტაჟი და კომფლიქტი გამოიწვია, რის ფონზეც იძულებულები გახდნენ ფეხბურთელსთვის ექვსი თვით თამაშის უფლება ჩამოერთმიათ. თუმცა საბოლოოდ ყველაფერი ბერიშის სასიკეთოდ დასრულდა. ლაციოში მისი კონკურენტი იტალიელი ფეხბურთელი, ფედერიკო მარკეტი იყო, ბერიშა კი მას ეჯიბრებოდა ლაციოში, ვინაიდან მას სურდა გუნდის პირველი მეკარის სტატუსის მოპოვება.

ბერიშა არის კოსოვოელი, თუმცა მას ასევე შეუძლია ალბანეთის ნაკრებში ასპარეზობა, ვინაიდან იგი გახლავთ ალბანეთის მოქალაქე და ეთნიკური ალბანელი. ალბანეთის ნაკრებში, იგი პირველად მთავარმა მწვრთნელმა ჯანი დე ბიასიმ გამოიძახა, 2012 წელს. მისი სანაკრებო დებიუტი შედგა ირანის წინააღმდეგ 2012 წლის 27 მაისს. თავდაპირველად იგი აღიქმეოდა როგორც სამირ უიკანის(გუნდის პირველი მეკარის) სარეზერვო საშუალება, თუმცა რამდენიმე მატჩის შემდეგ, ბერიშა გახდა ალბანეთის ნაკრების პირველი მეკარე. ბერიშამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ალბანეთის პირველ დიდ საერთაშორისო ტურნირზე, უეფას ევრო 2016-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე. იგი ასევე გახლდათ ფანების ფავორიტი მოთამაშე, იმ დროისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Etrit Berisha at the Atalanta B.C.
* ეტრიტ ბერიშა — National-Football-Teams.com
* ეტრიტ ბერიშა – უეფას ჩანაწერი (ინგლისური)
* (archive)

სქოლიო
------

1. ↑  PËR DHËNIE TË SHTETËSISË SHQIPTARE sq. Qendra e Botimeve Zyrtare (1 June 2012). ციტირების თარიღი: 6 January 2023
2. ↑  Etrit Berisha. Torino F.C..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ოქტომბერი 2022. ციტირების თარიღი: 8 October 2022
გიორგი ალექსანდრეს ძე რომანოვი
**გიორგი ალექსანდრეს ძე რომანოვი** (რუს. Гео́ргий Алекса́ндрович; დ. 27 აპრილი, 1871, ცარსკოე-სელო — გ. 28 ივნისი, 1899, აბასთუმანი) — რუსეთის იმპერიის მემკვიდრე უფლისწული (1894–1899) და დიდი მთავარი. იმპერატორ ალექსანდრე III-ის ვაჟი. ნიკოლოზ II-ის უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
---------

1892 წლიდან ტუბერკულოზით დაავადებული ახალგაზრდა გიორგი კურორტ აბასთუმანში დასახლდა, სადაც საკუთარი სახსრებით აიშენა ხის საზაფხულო სასახლე მაღალმხატვრული ინტერიერითა და წითელი ხისგან დამზადებული ავეჯით. 90-იანი წლების მეორე ნახევარში მისივე ინიციატივით იქვე აშენდა ქვის სასახლე. იმპერატორ ალექსანდრე III-ის დავალებით აბასთუმანში 1893–1895 წლებში მიიწვიეს გამოჩენილი რუსი ისტორიკოსი ვ. ო. კლიუჩევსკი, რომელიც დიდ მთავარს რუსეთისა და კავკასიის ისტორიის კურსს უკითხავდა. სამხრეთ საქართველოში ერთ-ერთი მოგზაურობისას უფლისწული გიორგი აღფრთოვანებულა ზარზმის ეკლესიით და გადაუწყვეტია საკუთარი ხარჯებით მსგავსი ეკლესიის (მომცრო ზომის) აგება აბასთუმანშიც. 1895–1898 წლებში აბასთუმნის ცენტრში, მდ. ოცხის ნაპირას, თბილისში მოღვაწე ცნობილი ხუროთმოძღვრის ო. სიმონსონის პროექტით აიგო წმ. ალექსანდრე ნეველის ეკლესია და სამრეკლო, რომელიც ახალი ზარზმის ეკლესიის სახელითაც არის ცნობილი. გიორგი ალექსანდრეს ძე ადრეული ასაკიდან გატაცებული ყოფილა ასტრონომიით, რაც აბასთუმანში მისი ყოფნის დროს უფრო გაცხოველებულა. 1892 მაისში მან მოიწვია ცნობილი ასტრონომი სერგეი გლაზენაპი. გიორგიმ მასთან ერთად შეარჩია ხელსაყრელი ადგილი და საკუთარი ხარჯებით ააშენა იმპერიაში პირველი სამთო ასტრონომიული კოშკი (ე. წ. „გიორგისეული"), სადაც დადგა მცირე ზომის ტელესკოპი (1932 წელს აშენებული საქვეყნოდ ცნობილი აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის წინამორბედი). გიორგი ალექსანდრეს ძე უეცრად გარდაიცვალა აბასთუმანში მოპედით სეირნობისას. დაკრძალულია სანქტ-პეტერბურგის პეტრე-პავლეს ეკლესიაში, მამამისის სარკოფაგის გვერდით.

ლიტერატურა
----------

* „Правительственный Вестник", 1899, №142, 146, 150, 152;
* Кавказский календарь на 1900 год, Тфл.1899.
* სალუქვაძე გ. აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დაარსების ისტორიისათვის, «აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის ბიულეტენი », 2008, # 78;
* Бараташвили К. Любовь и ცердце цесаревича, «Русский клуб», 2009, №11.
* *ლორთქიფანიძე გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 24-25.
**ები-ნური** (ჩინ.: 艾比湖; მონღ. Ev nuur) — რიფტული, გაუდინარი მლაშე-მწარე ტბა ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, სინძიანში, ყაზახეთის საზღვრის სიახლოვეს. გაწოლილია ჯუნგარის ვაკის დასავლეთ ნაწილში, ჯუნგარის ჭიშკრის სამხრეთი შესასვლელის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 189 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1070 კმ², საშუალო სიღრმე 1,4 მ, მაქსიმალური სიღრმე 2,8 მ. წყლის მოცულობა უტოლდება 760 მილიონ კუბურ მეტრს.

ები-ნური წარმოადგენს ჯუნგარის ვაკის უდიდეს ტბასა და მისი აუზის ცენტრს. სარკის ფართობი და წყლის დონე ძლიერ მერყეობს, რაც დამოკიდებულია ტბის მასაზრდოებელ მდინარეთა წყლიანობაზე. წყალმცირე წლებში 0,5 მ სიმაღლის ქვიშიანი ისარა ტბას ორ წყალსატევად ყოფს. ნაპირები უმეტესად დაბალია, გარშემორტყმულია მლაშობებითა და ქვიშებით.

მდინარეებს ჯერგალანს, ძინხეს, ყარასუსა და ბორო-ტალას ტბაში წლიურად 1,7 კმ³-მდე წყალი შეაქვთ. ზამთარში იყინება, თუმცა ჯუნგარის ჭიშკრიდან წამოსული ძლიერი ქარების გამო ძგიფი არამდგრადია. სამხრეთ ნაპირებთან ჩამოყალიბებულია ქვიშის დიუნები. სანაპირო კლდოვან სერებზე 50 მ-მდე სიმაღლის ძველი ტერასებია.

ამჟამად, რეგიონში ატმოსფერული ნალექების რაოდენობის მომატების გამო ები-ნური ზრდის სტადიაშია. 2007 წლის აგვისტოში ტბის ჭარბტენიან ტერიტორიებს მიენიჭა ეროვნული ბუნებრივი რეზერვის სტატუსი. მდინარეთა შესართავებში ხარობს ლელი. ვინაიდან ტბის წყალი მლაშე-მწარეა მასში თევზი არ ბინადრობს.

ტბიდან ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ლანჯოუ-სინძიანის რკინიგზის სადგური — ალაშანკოუ. ტბის სამხრეთ კიდეზე გადის ავტოტრასა ხორგოსის სასაზღვრო საგუშაგოდან ურუმჩიმდე.

სქოლიო
------

1. ↑  ები-ნური // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
2. 1 2 3  ები-ნური // გეოგრაფიის ენციკლოპედია (რუსული)
3. ↑  Площадь озера Эби-Нур в Синьцзяне расширяется[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
4. ↑   Nature Reserve Built to Protect Salt Lake in Xinjiang (ინგლისური)
**ელენ ბლექბერნი** (ინგლ. Helen Blackburn; დ. 25 მაისი, 1842 ― გ. 11 იანვარი, 1903) ― ფემინისტი, მწერალი და ქალთა უფლებების დაცვის კამპანიის წინამძღოლი, განსაკუთრებით, დასაქმების კუთხით. ბლექბერნი რედაქტორობდა ჟურნალ *Englishwoman's Review-ს*. დაწერა წიგნები ქალი მშრომელებისა და ბრიტანეთსა და ირლანდიაში ქალთა სუფრაჟისტული მოძრაობის ისტორიის შესახებ, რომელიც ამ მიმართულებით „სტანდარტული ნაშრომი" გახდა. იგი ქალთა სუფრაჟიზმის ეროვნული საზოგადოებისა და დასავლეთ ინგლისის სუფრაჟიზმის საზოგადოების მდივანი და შრომითი და შრომის თავისუფლების დაცვის ლიგის თანადამფუძნებელი იყო. პარლამენტის მოედანზე მილისენტ ფოუსეტის ქანდაკების კვარცხლბეკზე მისი სახელიცაა წარწერილი.

ნაშრომები
---------

ბლექბერნის წიგნებს შორისაა:

* *A Handbook for Women Engaged in Social and Political Work*, 1881.
* *A Handy Book of Reference for Irishwomen,* 1888.
* *The Condition of Working Women and the Factory Acts*, რედაქტორი ჯესი ბუჩერეტთან ერთად, 1896.
* *Women under the Factory Acts*, ნორა ვინისთან ერთად, 1903.
* *Women's suffrage: a record of the women's suffrage movement in the British Isles, with biographical sketches of Miss Becker*, 1902.

სქოლიო
------

1. ↑  O'Neill, Marie (31 October 1984). „The Dublin Women's Suffrage Association and its successors". *Dublin Historical Record*. **XXXVIII** (4): 128.
2. ↑  Blackburn, Helen | Dictionary of Irish Biography en. ციტირების თარიღი: 2022-11-29