**მესამე გზა** - პოლიტიკური ფილოსოფია და პოლიტიკური პოზიცია მსგავსი ცენტრიზმის მიმდინარეობისა, რომელიც ცდილობს მოახდინოს განსხვავებული მემარჯვენე და მემარცხენე პოლიტიკის სინთეზი მემარჯვენე-ცენტრისტულ, ცენტრისტულ და ზოგიერთ მემარცხენე-ცენტრისტულ ეკონომიკურ-სოციალურ პოლიტიკასთან.   მესამე გზა შეიქმნა, როგორც პოლიტიკური დღის წესრიგის გადახედვის საშუალება, სხვადასხვა ცენტრისტული-მემარცხენე პროგრესული მოძრაობების ფარგლებში, სახელმწიფოს მხრიდან ეკონომიკური სიცოცხლისუნარიანობისა და ეკონომიკური ინტერვენციონისტული პოლიტიკის გადაჭარბებული გამოყენების გამო, რომლებიც ადრე სარგებლობდა პოპულარობით კეინზიანიზმის სახელით. იგი ამავდროულად წინააღმდეგობაში მოდიოდა ნეოლიბერალიზმისა და ახალი მემარჯვენეობის პოპულარობის მატებასთან, 1970-იანი წლების ბოლოსა და მთელი 80-იანი წლების დასაწყისში.  მესამე გზას ხელი შეუწყო სოციალისტურ-ლიბერალურმა  და სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიებმა. 

მთავარი სოციალ-დემოკრატის ტონი ბლერის მტკიცებით, სოციალიზმი, რომელსაც იგი მხარს უჭერდა, განსხვავდებოდა სოციალიზმის ტრადიციული კონცეფციისაგან და ამბობდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სოციალიზმი ჩემებური ვარიანტი არის ღირებულებების მთელი რიგი, რომელიც დაფუძნებულია სოციალური სამართლიანობის ცნებებზე. [.. . ] სოციალიზმი, როგორც ეკონომიკური დეტერმინიზმის მკაცრი ფორმა დასრულდა და სამართლიანადაც." |
|  |  |

 ბლერმა იგი მოიხსენია, როგორც "სოციალ - იზმი", რომელიც მოიცავს პოლიტიკას, რომელიც პიროვნებებად აღიარებს სოციალურ ურთიერთდამოკიდებულებას და მხარს უჭერს სოციალურ სამართლიანობას, სოციალურ ერთობას, თითოეული მოქალაქის თანაბარ ღირებულებას და თანაბარ შესაძლებლობებს.  სოციალურ-დემოკრატიული თეორეტიკოსის, ენტონი გიდენსის მიხედვით, მესამე გზა უარყოფს სოციალიზმის ტრადიციულ კონცეფციას და ამის ნაცვლად, იღებს სოციალიზმის კონცეფციას ისე, როგორც ეს ენტონი კროსლანდმა აღწერა: სოციალიზმი არის ეთიკური დოქტრინა, რომელიც სოციალ-დემოკრატიულ მთავრობებს განიხილავს, როგორც სიცოცხლისუნარიანი ეთიკური სოციალიზმის ნაწილს და თვლის რომ მათ შესწევთ ძალა აღმოფხვრან კაპიტალიზმის უსამართლო ელემენტები, როგორებიცაა სოციალური კეთილდღეობა და პოლიტიკის უზრუნველყოფის სხვა მიმართულებები და რომ თანამედროვე სოციალიზმი არის მარქსისტული იდეების გაგრძელება, რომლის მიხედვითაც უნდა მოხდეს კაპიტალიზმის, როგორც წარმოების საშუალების მოსპობა. 2009 წელს ბლერმა საჯაროდ გამოუცხადა მხარდაჭერა "ახალ კაპიტალიზმს". 

მესამე გზა მხარს უჭერს საზოგადოების უფრო მეტ სწრაფვას ეგალიტარიზმისკენ, სხვადასხვა უნარების გამოყენებით, შესაძლებლობებისა და პროდუქტიულობის განაწილების გაზრდის მიზნით. ამავდროულად, იგი უარს ამბობს შემოსავლის გადანაწილებაზე.  იგი ხაზს უსვამს დაბალანსებული ბიუჯეტებისადმი ვალდებულებას, რაც უზრუნველყოფს თანაბარი შესაძლებლობის არსებობას, რაც თავისთავად შერწყმულია პირად პასუხისმგებლობასთან, სამთავრობო ძალაუფლების დეცენტრალიზაციის მაქსიმალურ დონესთან, სახელმწიფო და კერძო პარტნიორობის წახალისებასა და ხელშეწყობასთან, შრომითი მიწოდების გაუმჯობესება, ინვესტიციები ადამიანის განვითარებაში, დაცვასთან, სოციალური კაპიტალის არსებობასთან და გარემოს დაცვასთან.  ამასთან, მესამე გზის პოლიტიკის სპეციფიკური განმარტებები შეიძლება განსხვავდებოდეს ევროპასა და შეერთებულ შტატებში. მესამე გზა გაკრიტიკებულია ზოგიერთი კონსერვატორების, ლიბერალებისა და ლიბერტარიანელების მიერ, რომლებიც თვისუფალი ბაზრისა და კაპიტალიზმის *მომხრენი არიან*.   აღნიშნული მიმართულება ასევე მკაცრად გააკრიტიკეს სხვა სოციალ-დემოკრატიულმა მიმდინარეობებმა, ისევე როგორც ანარქისტებმა, კომუნისტებმა და დემოკრატიულმა სოციალისტებმა, მემარჯვენე ღირებულებების ღალატის მოტივით.    ზოგიერთი ანალიტიკოსი, მესამე გზას ახასიათებს, როგორც ეფექტურად ნეოლიბერალურ მოძრაობას.

მიმოხილვა
---------

### წარმოშობა

ტერმინი - *მესამე გზა* გამოყენებულია მრავალფეროვანი პოლიტიკური კურსებისა და იდეოლოგიის ასახსნელად ბოლო რამდენიმე საუკუნეებში.  ეს იდეები განხორციელდა პროგრესივიზმის მიერ მე -20 საუკუნეში. ტერმინი კვლავ გააქტიურეს 1950-იან წლებში გერმანელმა ორდილიბერალურმა ეკონომისტებმა, როგორიც იყო ვილჰელმ როპკე, რამაც საბოლოოდ განაპირობა სოციალური ბაზრის ეკონომიკის კონცეფციის შემუშავება. მოგვიანებით რიპკე დაშორდა ტერმინს და სოციალურ საბაზრო ეკონომიკა წარმოაჩინა, როგორც პირველი გზა თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკის მიღწევის თვალსაზრისით. 

1968 წლის პრაღის გაზაფხულის დროს, რეფორ-ეკონომისტმა ოტა შიკმა წარმოადგინა მესამე გზის ეკონომიკური რეფორმა, როგორც ქვეყნის შიგნით არსებული პოლიტიკური ლიბერალიზაციისა და დემოკრატიზაციის ნაწილი. ისტორიულ ჭრილში, ამგვარი წინადადებები უკეთ არის აღწერილი ლიბერალიზირებული ცენტრალიზებულად დაგეგმილი ეკონომიკის სახელით და არა სოციალურად მგრძნობიარე კაპიტალიზმის, რომელსაც მესამე გზის პოლიტიკოსები ცდილობდნენ დაეკავშირებინათ დასავლეთთან. 1970-80-იან წლებში, ენრიკო ბერლინგუერი, იტალიის კომუნისტური პარტიის ლიდერი, მოვიდა რათა ადვოკატირება გაეწია სოციალისტური საზოგადოების ხედვასთან დაკავშირებით. ზემოთ აღნიშნული უფრო პლურალისტული იყო, ვიდრე ნამდვილი სოციალიზმი, რომელსაც, როგორც წესი, იცავდნენ ოფიციალური კომუნისტური პარტიები, მაშინ როცა ისინი ეკონომიკურად უფრო ეგალიტარულები იყვნენ, ვიდრე სოციალ-დემოკრატია. ეს იყო ნაწილი ფართო ევროკომუნიზმის ტენდენცია კომუნისტურ მოძრაობებში. 

რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ჰაროლდ მაკმილანმა, ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრმა 1957 წლიდან 1963 წლამდე, საფუძველი ჩაუყარა თავის მმართველობის ფილოსოფიას, რაც შეჯამებულ იქნა 1938 წლის წიგნში *"შუა გზა"*. 

### თანამედროვე გამოყენება

მესამე გზის პოლიტიკა ჩანს ენტონი გიდენსის ისეთ ნამუშევრებში, როგორებიცაა *თანამედროვეობის შედეგები* (1990), *თანამედროვეობა და თვითმყოფადობა* (1991), *ინტიმურობის ტრანსფორმაცია* (1992), *მარცხენა და მარჯვენა* ( *Beyond მარცხენა და მარჯვენა* ) *მიღმა* (1994) და *მესამე გზა: სოციალური დემოკრატიის განახლება* (1998). წიგნში *მარცხენას და მარჯვენას მიღმა*, გიდენსი აკრიტიკებს ბაზრის სოციალიზმს და აგებს ექვსპუნქტიანი ჩარჩოს რეკონსტრუქციულ რადიკალურ პოლიტიკაში, რომელიც მოიცავს შემდეგ მნიშვნელობებს:  

1. დაზიანებული სოლიდარობის აღდგენა.
2. აღიარეთ ცხოვრებისეული პოლიტიკის ცენტრალურობა.
3. მიიღეთ ის მოსაზრება, რომ აქტიური ნდობა გულისხმობს თაობათა პოლიტიკას.
4. განვიხილოთ დიალოგური დემოკრატია.
5. გადახედეთ კეთილდღეობის სახელმწიფოს .
6. დაუპირისპირდით ძალადობას.

ისტორია
-------

### ავსტრალია

 ბობ ჰოკმა, პოლ კითინგთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა როგორც ახალ დემოკრატებს, ასევე ახალ ლეიბორისტებს, ასევე მესამე გზის პოლიტიკას 
1983 წლიდან 1996 წლამდე ნომინალურად ცენტრალურად მემარჯვენე ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტიის (ALP) მმართველობის პირობებში, ბობ ჰოკისა და პოლ კიტინგის მთავრობები ატარებდნენ ბევრ ეკონომიკურ პოლიტიკას, რომელიც დაკავშირებული იყო ეკონომიკურ რაციონალიზმთან, როგორიცაა: 1983 წელს ავსტრალიის დოლარის მცურავი, სავაჭრო ტარიფების შემცირება, საგადასახადო რეფორმები, დაწყებული ცვლილებებით ცენტრალიზებულ ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საწარმოთა ვაჭრობაში და დამთავრებული პროფკავშირული საქმიანობის მძიმე შეზღუდვებით, მათ შორის, გაფიცვის აქციებთან და სამოქმედო გარიგებებთან დაკავშირებით. მათ ასევე გაატარეს პრივატიზაციის რეფორმები ზოგიერთ ბიზნესთან მიმართებით, როგორიცაა Qantas და თანამეგობრობის ბანკი. ასევე საბანკო სისტემის საბითუმო დერეგულირებას ჩაუყარეს საფუძველი.   ზოგიერთი პოლიტიკური კომენტატორი თანხმდება, რომ მან ცენტრალური მემარცხენე პარტიები ნეოლიბერალიზმისკენ მიმავალ გზაზე მიიყვანა.  რამდენიმე ნეოლიბერალური რეფორმის აღიარებისას, სხვები არ ეთანხმებიან ამგვარ მსოაზრებას და ყურადღებას ამახვილებენ კეთილდღეობასა და სოციალურ თანასწორობაზე, რომელიც მათ უზრუნველყვეს "1991 წლის უწყვეტი ეკონომიკური ზრდით 26 წლის განმავლობაში" და მიიჩნევდნენ, რომ ეს კარგად შეესაბამებოდა "ავსტრალიის ლეიბორიზმს".  

### იტალია

 მატეო რენცი, იტალიის ყოფილი პრემიერ მინისტრი, მესამე გზის პოლიტიკოსი 
იტალიის დემოკრატიული პარტია არის მრავლობითი სოციალ-დემოკრატიული პარტია, რომელიც მოიცავს მრავალ განსხვავებულ იდეოლოგიურ ტენდენციას. პოლიტიკოსები, როგორიცაა ყოფილი პრემიერ მინისტრი რომანო პროდი და მატეო რენცი, მესამე გზის მომხრენი არიან.  რენცის პერიოდულად ადარებდნენ ბრიტანეთის ყოფილ პრემიერ მინისტრ ტონი ბლერს პოლიტიკური შეხედულებების გამო.  თავად რენცი ადრეც აცხადებდა, რომ როგორც მესამე გზაზე ბლერის იდეოლოგიის მომხრე, მის მიზანს ლიბერალური ეკონომიკისა და მემარცხენე სოციალური პოლიტიკის სინთეზირება წარმოადგენს.  

2019 წლის სექტემბერში რენცმა განაცხადა თავის განძრახვის შესახებ, რომ დაეტოვებინა დემოკრატიული პარტია და შეექმნა ახალი საპარლამენტო ჯგუფი.  მან ოფიციალურად შექმნა იტალია ვივა  რათა გაეგრძელებინა ლიბერალური და მესამე გზის ტრადიცია    პროევროპულიზმის ჩარჩოებში,  განსაკუთრებით, როგორც ეს წარმოდგენილია საფრანგეთის პრეზიდენტის ემანუელ მაკრონის La République En Marche- ში.  

### გაერთიანებული სამეფო

ყოფილი პრემიერ მინისტრი ტონი ბლერი მოხსენიებულია, როგორც მესამე გზის პოლიტიკოსი.   ბლერის კაბინეტის ყოფილი წევრის თქმით, ბლერმა და ლეიბორისტულმა პარტიას აქვს ვალი 1980-იან წლებში ავსტრალიაში მოქმედი ბობ ჰოკის მთავრობისა, რადგან სწორედ მათგან შეიტყვეს თუ როგორ უნდა მმართონ მესამე გზა.  ბლერმა 1994 წელს ფაბიანის პამფლეტში დაწერა სოციალიზმის ორი თვალსაჩინო ვარიანტის არსებობის შესახებ. კერძოდ, ერთი, რომელიც ემყარება მარქსისტულ-ლენინურ ეკონომიკურ დეტერმინისტულ და კოლექტივიზმულ ტრადიციას, ხოლო მეორე - ეთიკური სოციალიზმი, რომელიც დაფუძნებულია "სოციალური სამართლიანობის, თითოეული მოქალაქის თნაბარ ღირებულებაზე, შესაძლებლობის თანასწორობასა და საზოგადოებაზე ".  ბლერი გიდენსის იდეებისა და მწერლობის განსაკუთრებული მიმდევარია. 

 ბილ კლინტონი და ტონი ბლერი, მესამე გზის ადრეული მიმდევრები 90-იან წლებში 
### ამერიკის შეერთებული შტატები

 ენტონი გიდენსი და პრეზიდენტი კლინტონი, მესამე გზის მომხრეები 
ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მესამე გზის მიმდევრები იყენებენ ფინანსურ კონსერვატიზმს უფრო დიდი დოზით, ვიდრე ტრადიციული ეკონომიკური ლიბერალები. მხარს უჭერენ გარკვეულწილად welfare state-ის ჩანაცვლების იდეას workfare-ით. უარს ამბობენ წმინდა *laissez-faire* ეკონომიკასა და ლიბერტარიულ სხვა პოზიციებზე. მართვის მესამე გზის სტილი მტკიცედ იქნა მიღებული და ნაწილობრივ გადაკეთებული პრეზიდენტ ბილ კლინტონის ადმინისტრაციის დროს.

ლიტერატურა
----------

* ფერაგინა, ემანუელი; Arrigoni, Alessandro (2016). "სოციალური კაპიტალის ზრდა და დაცემა: რეკვიზიტი თეორიისთვის?" დაარქივებული 2016-10-29 საიტზე Wayback Machine. . *პოლიტიკური კვლევების მიმოხილვა* .
* Giddens, Anthony (2000). *The Third Way: The Renewal of Social Democracy*.   Giddens, Anthony (2000). *The Third Way: The Renewal of Social Democracy*.   Giddens, Anthony (2000). *The Third Way: The Renewal of Social Democracy*.
* Giddens, Anthony (2000). *The Third Way and its Critics*.   Giddens, Anthony (2000). *The Third Way and its Critics*.   Giddens, Anthony (2000). *The Third Way and its Critics*.
* ლეიბორისტული პარტია (1979). *შრომის გზა უკეთესი გზაა* დაარქივებული 2013-07-30 საიტზე Wayback Machine.  .
* ლეიბორისტული პარტია (1997). *ლეიბორისტების ახალი გარიგება დაკარგული თაობის ლეიბორისტული პარტიისთვის* .
* Macmillan, Harold (1938). *The Middle Way; A Study of the Problem of Economic and Social Progress in A Free and Democratic Society*.   Macmillan, Harold (1938). *The Middle Way; A Study of the Problem of Economic and Social Progress in A Free and Democratic Society*.   Macmillan, Harold (1938). *The Middle Way; A Study of the Problem of Economic and Social Progress in A Free and Democratic Society*.
* Tony Blair (July 1998). *Europe: The Third Way/Die Neue Mitte*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "მესამე გზა დებატების შეჯამება". Nexus.
* Aaronovitch, David (1 July 2003). „Why Tony is not a guitar-wielding fascist dictator".
* Harrington, Patrick. The Third Way — an Answer to Blair.
* „What Is the Third Way?". 27 September 1999.

სქოლიო
------

1. ↑  Bobbio, Norberto; Cameron, Allan (1997).*Left and Right: The Significance of A Political Distinction*. University of Chicago Press. p. 8. ISBN 0-226-06245-7. ISBN 978-0-226-06245-7.
2. ↑  „BBC News — UK Politics — What is the Third Way?". *BBC News*. 27 September 1999. ციტირების თარიღი: 16 June 2019.
3. ↑  Lewis, Jane; Surender, Rebecca (2004). *Welfare State Change: Towards a Third Way?* Oxford University Press. pp. 3–4, 16.
4. ↑  Richardson, James L. (2001). *Contending Liberalisms in World Politics: Ideology and Power*. Lynne Rienner Publishers. p. 194.
5. ↑  Whyman, Philip (2005). *Third Way Economics: Theory and Evaluation*. Springer. ISBN 978-0-2305-1465-2.
6. ↑  Hastings, Adrian; Mason, Alistair; Pyper, Hugh (2000). *The Oxford Companion to Christian Thought*. Oxford University Press. p. 677.
7. ↑  Freeden, Micharl (2004). *Liberal Languages: Ideological Imaginations and Twentieth-Century Progressive Thought*. Princeton University Press. p. 198.
8. ↑  Giddens, Anthony (1998). *Beyond Left and Right: The Future of Radical Politics*. Cambridge, England, United Kingdom: Polity Press. pp. 71–72.
9. ↑  Lewis, Jane; Surender, Rebecca (2004). *Welfare State Change: Towards a Third Way?* Oxford University Press. p. 4.
10. ↑  Rosenau, Pauline Vaillancourt (2003). *The Competition Paradigm: America's Romance with Conflict, Contest, and Commerce*. Lanham, Maryland, United States; Oxford, England, United Kingdom: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. p. 209.
11. ↑  Bashan, Patrick.  (5 November 2002) Is the Third Way at a Dead End?. Cato Institute.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 June 2007. ციტირების თარიღი: 7 July 2007.
12. ↑  Veal, A. J.. *Leisure, Sport and Tourism, Politics, Policy and Planning*.
13. ↑  Black, Bill (28 March 2013). "Gender Wage Gap is Shrinking - Male Wages are Going Down" დაარქივებული 2017-07-09 საიტზე Wayback Machine.. The Real News Network. Retrieved 31 March 2013.
14. ↑  Black, Bill (10 January 2013). "Third Way's" "Fresh Thinking": The EU Is Our Model for Austerity". *The Huffington Post*. Retrieved 10 January 2013.
15. ↑  Black, Bill (3 March 2013). "Seriously? New York Times Calls Wall Street Front Group "Center-Left" დაარქივებული 2018-08-15 საიტზე Wayback Machine.. AlterNet. Retrieved 3 March 2013.
16. ↑  Barrientos, Armando; Powell, Martin (2004). "The Route Map of the Third Way". In Hale, Sarah; Leggett, Will; Martell, Luke (eds.). *The Third Way and Beyond: Criticisms, Futures and Alternatives*. Manchester University Press. pp. 9–26. ISBN 978-0-7190-6598-9.
17. ↑  Romano, Flavio (2006). *Clinton and Blair: The Political Economy of the Third Way*. Routledge Frontiers of Political Economy. **75**. London: Routledge. ISBN 978-0-415-37858-1.
18. ↑  Hinnfors, Jonas (2006). *Reinterpreting Social Democracy: A History of Stability in the British Labour Party and Swedish Social Democratic Party*. Critical Labour Movement Studies. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-7362-5.
19. ↑  Lafontaine, Oskar (2009). *Left Parties Everywhere?*. Socialist Renewal. Nottingham, England: Spokesman Books. ISBN 978-0-85124-764-9.
20. ↑  Corfe, Robert (2010). *The Future of Politics: With the Demise of the Left/Right Confrontational System*. Bury St Edmunds, England: Arena Books. ISBN 978-1-906791-46-9.
21. ↑  Romano, Flavio (2006). *Clinton and Blair: The Political Economy of the Third Way*. Routledge Frontiers of Political Economy. **75**. London: Routledge. p. 2. ISBN 978-0-415-37858-1.
22. ↑  Röpke, Wilhelm (1951). *Die Lehre von der Wirtschaft, Erlenbach-Zürich* (in German). pp. 56–59.
23. ↑  Macmillan, Harold (1938). *The Middle Way: A Study of the Problem of Economic and Social Progress in a Free and Democratic Society*. London: Random House.
24. ↑  Bryant, Christopher G. A.; Jary, David (2003), „Anthony Giddens", Ritzer, George, *The Blackwell Companion to Major Contemporary Social Theorists*, Malden, Massachusetts Oxford: Blackwell, ISBN 9781405105958
25. ↑  Bryant, Christopher G. A.; Jary, David *Chapter 10. Anthony Giddens*.  Wiley. ISBN 9780470999912.  Extract.
26. ↑  Lavelle, Ashley (1 December 2005). „Social Democrats and Neo-Liberalism: A Case Study of the Australian Labor Party". დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
27. ↑  Humphrys, Elizabeth (8 October 2018). *How Labour Built Neoliberalism: Australia's Accord, the Labour Movement and the Neoliberal Project*.  Brill Academic Publishers. ISBN 978-90-04-38346-3.
28. ↑  Badham, Van (6 April 2017). "Australian Labor led centre-left parties into neoliberalism. Can they lead it out?" *The Guardian*. Retrieved 15 February 2020.
29. ↑  Swan, Waye (13 May 2017). "Was embracing the market a necessary evil for Labour and Labor?" *The Conversation*. Retrieved 15 February 2020.
30. ↑  Jacotine, Keshia (25 August 2017). "The Hawke-Keating agenda was Laborism, not neoliberalism, and is still a guiding light" *The Guardian*. Retrieved 15 February 2020.
31. ↑  "All aboard the Third Way". BBC News.
32. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს.Enrico Franceschini; John Lloyd.  (3 April 2014) .
33. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
34. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს.. Formiche Net (9 June 2013).
35. ↑  Cuzzocrea, Annalisa (17 September 2019). „Renzi lascia il Pd: "Uscire dal partito sarà un bene per tutti. Anche per Conte" (Italian). ციტირების თარიღი: 23 February 2020.
36. ↑  „Renzi: "Il nome della nuova sfida che stiamo per lanciare sarà Italia viva". 17 September 2019. ციტირების თარიღი: 23 February 2020.
37. ↑  Sciorilli Borrelli, Silvia; Barigazzi, Jacopo (7 September 2019) [5 September 2019]. "Matteo Renzi's triumphant return". *Politico*. Retrieved 23 February 2020.
38. ↑  Broder, David (18 September 2019). „Matteo Renzi's new centrist party Italia Viva faces a struggle for relevance". ციტირების თარიღი: 23 February 2020.
39. ↑  Segond, Valérie (17 September 2019). "Italie: Matteo Renzi fausse compagnie au Parti démocrate". *Le Figaro* (in French). Retrieved 23 February 2020.
40. ↑  Meiler, Oliver (17 September 2019). "Der "Eindringling" geht". *Süddeutsche Zeitung* (in German). Retrieved 23 February 2020.
41. ↑  „Leopolda 10, Renzi: "Non tartassare partite Iva. Noi come Macron, vogliamo i voti del Pd. Centrodestra finito, delusi FI vengano da noi" (Italian). 20 October 2019. ციტირების თარიღი: 23 February 2020.
42. ↑  „Renzi vuole essere il nuovo Macron" (Italian). 21 October 2019. ციტირების თარიღი: 23 February 2020.
43. ↑  „Leader: Blair's new third way". *the Guardian*. 2005-05-08.
44. ↑  „BBC News — UK Politics — All aboard the Third Way". *BBC News*.
45. ↑  How the British came, saw and helped Rudd. *The Age* (17 December 2007).
46. ↑  Stephen D. Tansey, Nigel A. Jackson. *Politics: the basics*. Fourth Edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2008. Pp. 97.
47. ↑  The Survivor:Bill Clinton in the White House, John F Harris, Random House, 2005.