**ენაკალ ჩანდი ჯორჯ სუდარშანი** (ინგლ. Ennackal Chandy George Sudarshan ; დ. 16 სექტემბერი, 1931 – გ. 14 მაისი, 2018 ) — ინდური წარმოშობის ამერიკელი თეორეტიკოსი და ოსტინში ტეხასის უნივერსიტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ჯორჯ სუდარშანი დაიბადა კერალას პატარა სოფელ პალამში, სამხრეთ ინდოეთში. საშუალო განათლება მიიღო Church Mission College-ში,  1951 წელს დაამთავრა მადრასის ქრისტიანული კოლეჯი. 1952 წელს მადრასის უნივერსიტეტის მაგისტრის ხარისხის მფლობელი გახდა. ამის შემდეგ ის სამსახური დაიწყო ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტში (TIFR), სადაც მცირე ხნის განმავლობაში მუშაობდა ჰომი ჯეჰანგირ ბაბას ხელმძღვანელობით. შემდეგ გადავიდა ნიუ-იორკში, ჩააბარა როჩესტერის უნივერსიტეტში რობერტ მარშაკის ხელმძღვანელობით. 1958 წელს სუდარშანმა მიიღო დოქტორის ხარისხი.

სამეცნიერო წვლილი
-----------------

სუდარშანმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ფიზიკური მეცნიერების რამდენიმე სფეროში. რობერტ მარშაკთან ერთად მან შეიმუშავა სუსტი ურთიერთქმედების VA თეორია, რომელიც მოგვიანებით ხელახლა აღმოაჩინეს რიჩარდ ფეინმანმა და მიურეი გელ-მანმა და საბოლოოდ საფუძვლად დაედო ელექტროსუსტი ურთიერთქმედების თეორიის შექმნის. ფეინმანმა 1963 წელს ამის შესახებ განაცხადა : "*VA თეორიის აღმოჩენა განხორციელდა სუდარშანის და მარშაკის მიერ, ხოლო გამოაქვეყნეს ფეინმანმა და გელ-მანმა* ". 

სუდარშანმა ასევე შეიმუშავა თანმიმდევრული გამოსხივების კვანტური წარმოდგენის იდეა. ამ ნამუშევრისთვის როი გლაუბერს 2005 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია. საერთო ჯამში მეცნიერმა უდიდესი წვლილი შეიტანა კვანტურ ოპტიკაში, შეიმუშავა ეკვივალენტობის თეორემები კლასიკური და კვანტური ოპტიკისთვის, ასევე კვანტური ოპტიკური ფენომენების თეორემები.

სუდარშანი პირველი იყო, ვინც წამოაყენა ტაქიონების არსებობის შესაძლებლობა, ნაწილაკების, რომელთა სიჩქარე აღემატება სინათლეს. ასევე, მისი (და სხვა მეცნიერების) წყალობით, ფართოდ გავრცელდა დინამიური რუქები, რომლებიც გამოიყენება ღია კვანტური სისტემების თეორიის შესასწავლად. ბაიდიანაიტ მისრასტან თანამშრომლობით მან შემოიტანა კვანტური ზენოს ეფექტი.

სუდარშანი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას როჩესტერის უნივერსიტეტში, სირაკუზის უნივერსიტეტსა და ჰარვარდში. 1969 წლიდან ის არის ფიზიკურ მეცნიერებათა პროფესორი ოსტინის ტეხასის უნივერსიტეტში და ასევე მთავარი პროფესორი ინდოეთის მეცნიერების ინსტიტუტში.1980-იან წლებში 5 წლის განმავლობაში მუშაობდა მათემატიკურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის დირექტორად ინდოეთის ქალაქ ჩენაიში, შეერთებულ შტატებში სამეცნიერო პრაქტიკის შეწყვეტის გარეშე.

მეცნიერი არაერთხელ შეხვდა ცნობილ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, აწარმოებდა დისკუსიებს მასთან სხვადასხვა თემაზე. ფიზიკის გარდა სუდარშანი ასევე დაკავებული იყო ვედანტას (ინდუიზმის ფილოსოფიის ერთ-ერთი სკოლა) შესწავლით.

დისკუსიები ნობელის პრემიის შესახებ
----------------------------------

ნობელის კომიტეტმა არაერთხელ უგულებელყო სუდარშანის სამეცნიერო ნაშრომები, თუმცა სხვა მეცნიერებს მიენიჭათ ნობელის პრემია მსგავსი სამუშაოსთვის. ყველაზე ნათელი მაგალითი დაფიქსირდა 2005 წელს ჯილდოს მინიჭების დროს. არაერთმა ფიზიკოსმა მისწერა წერილი შვედეთის აკადემიას, სადაც საუბრობდნენ, რომ სუდარშანს გლაუბერთან ერთად პრიზი უნდა მიეღო კვანტურ ოპტიკაში მუშაობისთვის (დიაგონალური წარმოდგენა ან სუდარშან-გლაუბერის წარმოდგენა). ნობელის კომიტეტს ხშირად აკრიტიკებენ ზოგიერთი მეცნიერის მუშაობის უგულებელყოფის გამო და სხვების დაჯილდოების გამო იმავე სამეცნიერო კვლევისთვის. 

მოგვიანებით, თავად სუდარშანი კომენტარი გააკეთა ამ საკითხზე გაზეთ Hindustan Times -Si არ მალავდა იმედგაცრუებას კომიტეტის გადაწყვეტილებით: "*2005 წლის ნობელის პრემია ფიზიკაში მიენიჭა ჩემს ნაშრომს, მაგრამ მე არ ვიყავი მათ შორის, ვინც მიიღო იგი. თითოეული აღმოჩენა, რომელსაც პრიზი მიენიჭა, ეფუძნებოდა ჩემს კვლევას...."*  .

სუდარშანმა ასევე აღნიშნა, რომ ნობელის კომიტეტმა 1979 წელს გვერდი აუარა მის ნაშრომს: "*სტივენ ვაინბერგმა, შელდონ გლაშოუმ და აბდუს სალამიმა საკუთარი კლევა ააგეს ჯერ კიდევ სსტუდენტობისას 26 წლის ასაკში ჩემს მიერ შესრულებულ ნაშრომზე როდესაც ნაგებობისთვის პრემიას იძლევი, განა ლოგიკური არ არის, ჯერ დააჯილდოვო ის, ვინც ააშენა პირველი სართული და მხოლოდ ამის შემდეგ ის, ვინც ააშენა მეორე სართული?* »

ჯილდოები და წევრობები
---------------------

სქოლიო
------

1. ↑  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. ↑  „A proud moment for CMS College: Prof. Sudarshan delights all at his alma mater". The Hindu. 2008-07-05. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-08-02. ციტირების თარიღი: 2010-04-05.
3. ↑  The beat of a different drum: The life and science of Richard Feynman. J. Mehra Clarendon Press Oxford, 1994. С. 477.
4. ↑  Sudarshan, E.C.G.; Misra, B. "The Zeno’s paradox in quantum theory", *Journal of Mathematical Physics* **18** (4): 756–763
5. ↑  Zhou, Lulu.  (2005-12-06) Scientists Question Nobel. *The Harvard Crimson*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-25. ციტირების თარიღი: 2008-02-22.
6. ↑  Mehta, Neha.  (2007-04-04) Physicist cries foul over Nobel miss. Hindustan Times.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-03-20. ციტირების თარიღი: 2008-02-22.