recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზაზა ენდენი** (დ. „ზაზა ელაძე" 28 მაისი, 1976, თბილისი, საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, სსრკ (დღეს საქართველო) — თურქეთში ემიგრირებული ქართველი მოჭიდავე და კალათბურთელი. არის 2.06 მ სიმაღლის 115 კგ. იცნობენ მეტსახელით „ტატუ". ზაზამ თამაზი მძიმე ფორვარდისა და ცენტრის პოზიციაზე დაასრულა. თურქეთში გადავიდა 1992 წელს და მიიღო თურქეთის მოქალაქეობა.

იყო დუზჯეს საკალათბურთო კლუბის მოთამაშე-მწვრთნელი და 2006-07 წლების სეზონში დაეხმარა კლუბს მეორე საკალათბურთი ლიგის მოგებაში

კარიერა
-------

* 1993-1995 თურქეთის დროშა დარუშაფაკა
* 1995-2003 თურქეთის დროშა ფენერბახჩე(კაპიტანი 1998–2003 წლებში)
* 2003-2004 საფრანგეთის დროშა შალონ-ბასკეტი
* 2004-2005 თურქეთის დროშა ტეკელსპორი
* 2005-2006 თურქეთის დროშა მერსინი
* 2006-2008 თურქეთის დროშა აკჩაკოცა პოურაზი
* 2008-2009 თურქეთის დროშა გებზესპორი

სქოლიო
------

1. ↑  Turkish basketball League (თურქული)
2. ↑  Spor3 October 20, 2006[*მკვდარი ბმული*] (თურქული)
3. ↑  AjansSpor April 16, 2007[*მკვდარი ბმული*] (თურქული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* TBLStat.net Statistics
სქემა, რომელზეც ილუსტრირებულია დუპლიკაციის პრინციპი
**დუპლიკაცია** (ლათ. duplicatio-დან — გაორმაგება) — ქრომოსომული გადალაგების სახესხვაობა, რომლის დროსაც ქრომოსომის უბანი ორმაგდება. შეიძლება მოხდეს არათანაბარი კროსინგოვერის, ჰომოლოგიური რეკომბინაციის შეცდომის, რეტროტრანსპოზიციის შედეგად.

დუპლიკაციები შეიძლება მოხდეს ერთი და იმავე ქრომოსომის შიგნით ან წარმოიქმნას ერთი ქრომოსომის უბნის გადატანით მეორე ქრომოსომაზე (ტრანსპოზიცია). ერთ ქრომოსომაში წარმოქმნილი განმეორებები შეიძლება მდებარეობდეს პირდაპირი ან ინვერტირებული ტანდემური განმეორებების სახით.

ცნობილია ქრომოსომის უბნის მრავალჯერადი განმეორების შემთხვევები, რომლებსაც *ამპლიფიკაციები* ეწოდება.

ევოლუციაში დუპლიკაციის შედეგად შეიძლება მოხდეს განმეორებადი ნუკლეოტიდური თანმიმდევრობების, გენების კლასტერებისა და მულტიგენური ოჯახების წარმოქმნა.

გენთა დუპლიკაციისას გენის მეორე ასლი ხშირად არ ექვემდებარება სელექციის ზემოქმედებას — ამგვარად, გენის ერთ-ერთი ასლის მუტაცია ორგანიზმს ზიანს არ აყენებს. შესაბამისად, ასლები მუტაციებს უფრო მალე აგროვებს, ვიდრე ერთ ეგზემპლარში არსებული გენები.

დუპლიკაცია გენთა დელეციის საპირისპიროა.

სქოლიო
------

1. ↑  Zhang J (2003). „Evolution by gene duplication: an update". *Trends in Ecology & Evolution*. **18** (6): 292–8. doi:10.1016/S0169-5347(03)00033-8.
2. ↑  *Инге-Вечтомов С.Г.*, Генетика с основами селекции, СПб.: Издательство Н-Л, 2010. — გვ. 193—194. 718 გვ. ISBN 978-5-94869-105-3.
3. ↑  *Тарантул В.З.*, Толковый биотехнологический словарь. Русско-английский, М.: Языки славянских культур, 2009. ISBN 978-5-9551-0342-6.
ესპანელები
**ესპანელები** — ხალხი, ესპანეთის ძირითადი მოსახლენი (27,6 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე საფრანგეთში 500 ათ. არგენტინაში 400 ათ. აშშ-ში 200 ათ. ბრაზილიაში 200 ათ.. ანთროპოლოგიურად მიეკუთვნებიან ევროპეიდული რასის ინდო-მედიტერანულ შტოს. ესპანელი ეთნოსი ჩამოყალიბდა იბერების ტომებისაგან, რომელთაც შეერია მოსული კელტური და გერმანული ტომები.

* **სახელები**: თვითწოდება - Españoles.
* **საერთო რაოდენობა**: 29,0 მლნ.
* **ენა**: ესპანური.
* **მორწმუნეები**: ძირითადად კათოლიკები.

ესპანეთის ხალხები
-----------------

### ნაციონალიზმი და რეგიონალიზმი

ესპანეთს შიგნით რამდენიმე რეგიონის მოსახლეობა რომლებიც საუბრობენ განსხვავებულ რომანულ ენებზე (კასტილიელები, კატალონიელები, ვალენსიელები, ბალეარელები), ასევე არა ინდოევროპულ ენებზე (ბასკები) და ძველ გალისიურ-პოტუგალიურზე (გალისიელები).

კულტურული პლურალიზმის პატივისცემა მნიშვნელოვანია ესპანელებისათვის. ზოგიერთ ადგილას ძლიერია რეგიონალური იდენტობის შეგრძნება (ასტურიელები, არაგონელები, კანარიელები, ანდალუსიელები, ლეონესიელები), ხოლო ზოგიერთ მხარეში ნაციონალური გრძნობები იმდენად ძლიერია, რომ ისინი თავს ესპანელებად არ მიიჩნევენ (კატალონია, ბასკეთი, გალისია). 

რეგიონალური ეთნიკური ჯგუფები
* ანდალუსიელები
* არაგონელები
* ასტურიელები
* ბალეარელები
* ბასკები
* კანარიელები
* კანტაბრიელები
* კასტილიელები
* კატალონიელები
* ესტრემადურიელები
* გალისიელები
* ლეონესიელები
* ვალენსიელები

ენები
-----

**ესპანეთის ენები**

|  |  |
| --- | --- |
|   **ესპანური** ოფიციალური ენა ესპანეთში
  **კატალანური**, თანაოფიციალური
  **ბასკური**, თანაოფიციალური
  **გალისიური**, თანაოფიციალური |   **არანიული**, თანაოფიციალური (ოქსიტანურის დიალექტი)
  **ასტურიული**, აღიარებული
  **არაგონული**, აღიარებული |

ესპანეთში სასაუბრო ენების პროცენტული წილები დაახლოებით შემდეგნაირად ნაწილდება: ესპანური (*castellano* ან *español*)- 74%; კატალანური (*català*)- 17%; გალისიური (*galego*)- 7% და ბასკური (*euskara*). სხვა უფრო მცირე ენებია: ასტურიული (*asturianu*), არანიული (*aranés*), არაგონული (*aragonés*) და ლეონსიური. თითოეულს აქვს კიდევ რამდენიმე დიალექტი. ესპანეთის ოფიციალური ენა არის ესპანური, ხოლო დანარჩენ ენებს აქვთ ოფიციალური სტატუსი მხოლოდ რამდენიმე რეგიონში.

ლიტერატურა
----------

* Castro, Americo. Willard F. King and Selma Margaretten, trans. *The Spaniards: An Introduction to Their History*. Berkeley, California: University of California Press, 1980. ISBN 0-520-04177-1.
* Chapman, Robert. *Emerging Complexity: The Later Pre-History of South-East Spain, Iberia, and the West Mediterranean*. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. ISBN 0-521-23207-4.
* Goodwin, Godfrey. *Islamic Spain*. San Francisco: Chronicle Books, 1990. ISBN 0-87701-692-5.
* Harrison, Richard. *Spain at the Dawn of History: Iberians, Phoenicians, and Greeks*. New York: Thames & Hudson, 1988. ISBN 0-500-02111-2.
* James, Edward (ed.). *Visigothic Spain: New Approaches*. Oxford: Clarendon Press, 1980. ISBN 0-19-822543-1.
* Thomas, Hugh. *The Slave Trade: The History of the Atlantic Slave Trade 1440–1870*. London: Picador, 1997. ISBN 0-330-35437-X.

სქოლიო
------

1. ↑  CIA – The World Factbook – Spain.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-19. ციტირების თარიღი: 2013-11-20.
**ელიტ-პლაზა** — 18 სართულიანი ბიზნეს კომპლექსი ერევნის ფინანსურ ნაწილში, რომლის ფართობია 24 ათასი მეტრ კვადრატი. აღნიშნული შენობა გაიხსნა 2013 წელს. ელიტ პლაზა არის ყველაზე დიდი ბიზნეს ცენტრი მთელ კავკასიაში.

ისტორია
-------

ელიტ პლაზას შენობა აშენდა ელიტ-ჯგუფის კომპანიის მიერ, დასრულდა 2013 წლის იანვარში და გაიხსნა 2013 წლის თებერვალში. ბიზნეს ცენტრი გთავაზობთ ოფისს, საცალო ადგილს, საკონფერენციო დარბაზებსა და საგამოფენო დარბაზებს. ელიტ პლაზას შენობის ადგილას, ადრე იყო სამსართულიანი პიონერული შენობა თაღებითა და შიდა ეზოთი, შემდგომ იყიდეს შენობა და გადაწყვიტეს ადგილზე შექმნილიყო ბიზნეს ცენტრი. სწორედ ამ მიზნით საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციამ (IFC), რომელიც მსოფლიო ბანკის ნაწილია და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა (EBRD) ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ელიტარული ჯგუფის შემქმნელთან, ბიზნეს გარემოს განვითარებისა და დასაქმების გაზრდის შესახებ სომხეთში და მას მიაწოდეს ნასესხები თანხები $ 5.4 მილიონი და $ 3.6 მილიონი. 
2010 წლის ივნისში კომპანიას ასევე დაეხმარა მსოფლიო ბანკის ჯგუფის საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის წევრი.

ელიტ პლაზა
----------

ელიტ პლაზას ბიზნეს ცენტრი მდებარეობს რესპუბლიკის მოედნიდან ხორენაცის 15 ქუჩა. დაშორებულია 300 მეტრში და იკავებს ხორენაციისა და დგათანის ქუჩებს შორის მდებარე ტერიტორიას. ორივე ქუჩას აქვს ცალკეული შესასვლელი როგორც ფეხითმოსიარულეთათვის, ასევე მანქანებისთვის. შენობა გამოირჩევა უნიკალური არქიტექტურით, ტექნიკური აღჭურვილობით და ექსტერიერით. ელიტ პლაზას ბიზნეს კომპლექსის მშენებლობა კომპანია ელიტ ჯგუფმა 2012 წელს განახორციელა. შენობა დაცულია და არის აღჭურვილი ხანძარსაწინააღმდეგო სისტემით. 

სრულყოფილად მოქცეული ქალაქის ბიზნეს ქსელში, კომპლექსი სამართლიანად აცხადებს, რომ უნიკალური არქიტექტურის, ტექნიკური აღჭურვილობისა და გარეგნობის გამო, სომხეთის ერთ-ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი სიმბოლოა.

დეველოპერულმა კომპანიამ ელიტ ჯგუფმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა ბიზნეს ცენტრის ელიტ პლაზას განვითარებასა და მშენებლობას, შექმნა პრესტიჟული და სრულყოფილი ბიზენეს ცენტრი კავკასიაში. 

ბიზნესცენტრის ერთ-ერთი უპირატესობა არის კარგად გააზრებული და დასრულებული განლაგება, ცალკეული შესასვლელით ვაჭრობისა და ოფისის ნაწილში, რაც ოფისის არეალში მინიმალური გადაადგილების საშუალებას იძლევა. ანალოგიურად დაგეგმილი იყო ორი დონის მიწისქვეშა პარკინგი 120 მანქანაზე, ორი პარალელური ქუჩისგან ცალკე შესასვლელით. 

ბიზნეს ცენტრის საერთო ფართობია 24,000 კვადრატული მეტრი. მ, ხოლო საოფისე ნაწილი - 11,000 კვ.მ. 

ბიზნეს ცენტრი აღჭურვილია თანამედროვე საინჟინრო კონტროლის სისტემებით "A" კორპუსის სტანდარტების შესაბამისად, ერთი საკონტროლო ცენტრით, რომელიც უზრუნველყოფს შენობის ყველაზე ეფექტურ მართვას. შენობის სეისმური წინააღმდეგობა 9 ქულას აღწევს, უახლესი სეისმური უსაფრთხოების სისტემების გამოყენების შედეგად, რეზინის-მეტალის ბალიშების გამოყენებით. კომპლექსის თანამედროვე აპარატურა აკმაყოფილებს ევროპულ უმაღლეს მოთხოვნებს "A" დონის შენობებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Պաշտոնական կայք
* Elite Plaza Business Center - an iconic symbol of Yerevan
* ოფიციალური საიტი
ვესელ პრეტორიუსი**ვესელ პრეტორიუსი** (გერმ. Marthinus Wessel Pretorius ; დ. 17 სექტემბერი, 1819, გრააფ-რეინეტი — გ. 19 მაისი, 1901, პოტჩეფსტრუმი) — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი.

ისტორია
-------

XIX საუკუნეში ინგლისელებმა შეავიწროვეს ბურები, მათმა ერთმა ნაწილმა დატოვა კაპსკი და პრეტორიუსის მეთაურობით გადავიდნენ მდინარე ვაალის გაღმა, სადაც დააარსეს ტრანსვაალის რესპუბლიკა და პირველ პრეზიდენტად აირჩიეს პრეტორიუსი. ბურების მეორე ნაწილმა დააარსა მეორე რესპუბლიკა ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო. ინგლისელებმა მოინდომეს ხელში ჩაეგდოთ ტრანსვაალში აღმოჩენილი მდიდარი საბადოებიც. რასაც ბურები წინ აღუდგნენ, მაშინ ინგლისელებმა მიმართეს ძალადობას, მაგრამ აჯანყებულმა ბურებმა სასტიკად დაამარცხეს ისინი. ამ გამარჯვების გამო ბურებმა თავიანთ მთავარ ქალაქს პირველი პრეზიდენტის პრეტორიუსის პატივსაცემად პრეტორია დაარქვეს.

ლიტერატურა
----------

* ნიკო ბაგრატიონი, ბურებთან, თბ. 1952

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ვესელ პრეტორიუსი"** ვიკისაწყობში.
**ზაქარია მაისურაძე** (დ. 4 ოქტომბერი, 1891, ქარელი — გ. 21 ივლისი, 1975, თბილისი) — ქართველი ანატომი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1942), პროფესორი (1945). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

1917 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი, 1918 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სამკურნალო ფაკულტეტის ნორმალური ანატომიის კათედრაზე. 1935–1948 წლებში იყო სტომატოლოგიური ინსტიტუტის ნორმალური ანატომიის კათედრის გამგე და ფაკულტეტის დეკანი, 1959-1974 წლებში განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ნორმალური ანატომიის კათედრას. მისი შრომებიდან აღსანიშნავია „ადამიანის ნორმალური ანატომია" (1932, 1962). დაჯილდოებულია ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ლილუაშვილი მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 253.
* ზ. გაიპარაშვილი, მ. ლილუაშვილი, ტფილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორთა საბჭოს ოქმები, 1917-1926, თბ. 2006.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია მაისურაძე (ანატომი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელიუთერა** (ინგლ. Eleuthera) — კუნძული ბაჰამის კუნძულების შემადგენლობაში, დედაქალაქ ნასაუდან 80 კილომეტრით აღმოსავლეთით. მისი სიგრძე 180 კილომეტრია, სიგანე კი მხოლოდ 1 600 მეტრი. 2000 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 165 ადამიანს შეადგენდა. სახელი „ელიუთერა" მომდინარეობს ბერძნული სიტყვა *ელეუთეროს* (eleutheros) მდედრობითი ფორმიდან და „თავისუფალს" ნიშნავს.

კუნძულის ტოპოგრაფია მერყეობს ფართო ვარდისფერქვიშიანი პლაჟებიდან უძველეს მარჯნის რიფების საკმაოდ ვრცელ გამოვლინებებამდე. აღმოსავლეთი ნაპირი ატლანტის ოკეანეს ესაზღვრება, დასავლეთი კი ბაჰამის დიდ მეჩეჩს.

ისტორია
-------

კუნძულის თავდაპირველი მაცხოვრებლები იყვნენ ტაინოს ხალხი, რომელიც ესპანელებმა კუნძულ ისპანიოლის მაღაროებში სამუშაოდ გადაასახელს, სადაც ისინი 1550 წლისათვის ამოწყდნენ. მიჩნეულია, რომ კუნძულის დაკავება 1648 წლამდე არ მომხდარა, სანამ ამ წელს ბერმუდის კუნძულებიდან პურიტანი პილიგრიმები მოვიდოდნენ. ამ მოსახლეებს „ელიუთერის მოხეტიალეებს" უწოდებენ, სწორედ აქედან მიიღო კუნძულმა ამჟამინდელი სახელიც. ზოგიერთი კი იმასაც ამტკიცებს, რომ სანამ ქრისტეფორე კოლუმბი ვესტ-ინდოეთის კუნძულებს ეწვეოდა, თითქოს პირველად ელიუთერას მიადგა. 

2010 წელს, ელიუთერაზე გაიხსნა 25 აკრის ფართობის ნაკრძალი, რომელიც კუნძულის პირველ ეროვნულ პარკად იქცა. პარკში დაცულია 171 სახეობის ადგილობრივი მცენარე; საკმაოდ პოპულარული ადგილია ადგილობრივ მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს, ასევე ტურისტებს შორის.

დასახლება გრეგორი-ტაუნი, 2012 წლის დეკემბერი

ტრანსპორტი
----------

კუნძულს ემსახურება სამი აეროპორტი: ჩრდილოეთ ელიუთერის, გოვერნორს-ჰარბორისა და როკ-საუნდის აეროპორტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაჰამის კუნძულებსი ტურიზმის ოფისი - ელიუთერა დაარქივებული 2006-11-23 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) ბაჰამის კუნძულებსი მთავრობა - ელიუთერა
* (ინგლისური) კუნძულის რუკა

სქოლიო
------

1. ↑  PRELIMINARY POPULATION AND HOUSING COUNT BY ISLAND AND SUPERVISORY DISTRICT, ALL BAHAMAS: CENSUS 2010. Bahamas Department of Statistics.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-11-07. ციტირების თარიღი: 2013-07-12.
**ზაქარიების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის განაპირას, ჩრილოეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია დარბაზის კამაროვანი გადახურვა, მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილი, აღმოსავლეთ კედელს მთელ სიმაღლეზე ფართო ბზარი დაუყვება. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ყოფილა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია, ხოლო სამხრეთით - ერთ ვერტიკალზე, ორი სწორკუთხა ნიში. თითო გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი დასავლეთ კედლის ღერძზე და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ოთხწახნაგა ტრაპეზი. საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნული ყოფილა რიყის ქვით ნაგები კანკელით, რომელსაც ჩრდილოეთ ნახევარიღა შემორჩა. დარბაზის გრძივი კედლები პილასტრით გაყოფილია ორ, თითქმის თანაბარ ნაწილად. მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დაყრდნობილი კონქის თაღზე შემორჩენილია კამარის წყობის მცირე ნაწილი. ეკლესიას ირგვლივ გალავანი ევლებოდა, მისგან ამჟამად ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ.; ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 397.
**ენისეის ყურე** (რუს. Енисейский залив) — კარის ზღვის ყურე, გიდანის ნახევარკუნძულსა და აზიის კონტინენტის სანაპიროს შორის. სიგრძე სოპოჩნაია-კარგის კონცხამდე შეადგენს 225 კმ-ს. სიგანე შესართავთან 150 კმ-ია. სიღრმე — 6–20 მ. ენისეის ყურეში ჩაედინება მდინარე ენისეი. ზამთარში იფარება უძრავი ყინულით, ჩრდილოეთ ნაწილში — მცურავით. ყინულისაგან თავისუფლდება ზაფხულის სამი თვის განმავლობაში. მოქცევა ნახევარდღეღამურია (0,4 მ სიმაღლის). ადგილი აქვს თევზჭერასა (ნელმა, ომული და სხვ.) და ზღვის ცხოველებზე (სელაპი, თეთრი ვეშაპი და სხვ.) ნადირობას. ენისეის ყურეზე გადის ქვემო ენისეის პორტებთან — დუდინკასთან და იგარკასთან დამაკავშირებელი საზღვაო გზები. ყურის შესართავის აღმოსავლეთ მხარეს არის საპორტო ქალაქი დიქსონი, რომლის სიახლოვეს, ამავე დასახელების კუნძულზე მდებარეობს ჰიდრომეტეოროლოგიური ობსერვატორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენისეის ყურე — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑   Енисейский залив // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 9 — М. 1972.
**ესპანური მასტიფი** (ესპ. Mastín español) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ესპანეთში ანტიკურ ხანაში.

ამ მოდარაჯე მეცხვარე ძაღლის წარმოშობა უცნობია. პირენეის ნახევარკუნძულის სხვა მასტიფების მსგავსად, ისინი, შესაძლოა, 2000 წლის წინ ფინიკიელებთან და ძველ ბერძნებთან ერთად ესპანეთში მოხვედრილი ძაღლების შტამომავლები არიან. ამ ჯიშის ძაღლები პოპულარულები არიან ესპანეთში, სადაც შინაურ ცხოველებს და სახლებს დარაჯობენ. ესპანურიმასტიფი შეუდარებელი მუშა ძაღლია ძაღლების სამყაროში, ეს უძველესი ცხოველი დღემდე იცავს ცხვრებს ისევე, როგორც ამას საუკუნეების წინ აკეთებდა. ესპანელი მეცხვარეების ასოციაციამ აღნიშნა, რომ ეს დიდი ძაღლი სულ მცირე XV საუკუნიდან წარმატებით იცავდა ფარას მგლებისგან.

დღესდღეობით ამ ჯიშის ზოგიერთი წარმომადგენელი სახლში ჰყავთ - ესპანურ მასტიფს არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა და შეიძლება მისი საყელურით გასეირნება, თუმცა დიდი ზომები ხელს უშლის პოპულარული კომპანიონი გახდეს. ესპანური მასტიფი ჭკვიანი და დამჯერი მოდარაჯეა, თუმცა ზოგჯერ იკბინება და სხვა ძაღლების მიმართ აგრესიულია. კარგად იტანს სიცივეს, ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. აქვს თხელი, ხშირი, რბილი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, შავლაქებიანი, ზონარული-ნაცრისფერი, ვეფხვისებრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ესპანური მასტიფი***

* ესპანური მასტიფი დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ზაქირ ჯავად ოღლი ბაღიროვი** (აზერ. Zakir Cavad oğlu Bağırov; დ. 1916 — გ. 1996) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კომპოზიტორი, აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ზაქირ ბაღიროვი დაიბადა 1916 წლის 16 მარტს ქალაქ შუშაში. 1949 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1949 წლიდან აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში პედაგოგობა დაიწყო. 1970 წლიდან მუსიკის თეორიის კათედრის გამგე იყო.
ზაქირ ბაღიროვი არის ავტორი ოპერებისა „აიგიუნი" (1972) და „მოხუცი ხატაბიჩი", ოპერეტებისა „ჩვენი სოფლის სიმღერა" (1958) და „დედამთილი" (1964), სიუიტისა ხალხური ინსტრუმენტების ორკესრისათვის (1956, 1969), ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის კონცერტის (1970), ორღანისა და ფუგისთვის იმპროვიზაციის (1973), კამერულ-ინსტრუმენტული ნაწარმოებებისა და რომანსების. დაწერილი აქვს მუსიკები მრავალი დრამატული ნაწარმოებისა და კინოფილმისათვის. ოპერების „ლეილა და მეჯნუნისა" და „ასლი და ქერემის", ასევე მუღამ „ჩაჰარგიაჰის" საფუძველზე დაწერა ნაწარმოები არფისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Бағыров Закир Ҹавад оғлу // Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1976. — Т. 1. — С. 519. (азерб.)
2. ↑  Bağırov Zakir Cavad oğlu
სიხოტე-ალინის მეტეორიტის ნაგლეჯი
**სიხოტე-ალინის მეტეორიტი** (რუს. Сихотэ-Алинский метеорит) — ვარდნისას შემჩნეული უდიდესი რკინის მეტეორიტი. სრული მასა ≈ 70 ტ. ჩამოვარდა 1947 წლის 12 თებერვალს, რუსეთის პრიმორიეს მხარეში, სიხოტე-ალინის დასავლეთ ნაწილში. ადგილობრივი დეკრეტული დროით 10 სთ 38 წთ. 

ჰაერშივე დაიმსხვრა და 3 კვ.კმ ფართობზე მეტეორიტული წვიმა გამოიწვია, ახლდა ბოლიდიც, რომელიც 400 კმ რადიუსიან არეში ჩანდა
და დატოვა მტვრის ნაკვალევი (ჩანდა რამდენიმე საათის განმავლობაში). ბოლიდის გაქრობისას გაისმა დარტყმის ხმა, გრუნტი და ნაგებობები შეირყა. 

მოვლენა შეისწავლა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მეტეორიტეტის კომიტეტის რამდენიმე ექსპედიციამ ვ. ფესენკოვის, ე. კრინოვისა და ს. ფონტინის ხელმძღვანელობით. აღმოჩნდა 24 კრატერი (დიამეტრი 9-26 კმ) და 78 პატარა ღრმული, რომლებიც ცალკეულმა მეტეორიტებმა წარმოქმნეს. უფრო მსხვილი მეტეორიტები დაიმსხვრა კლდის ქანებზე დაჯახებისას, წარმოიქმნა მტვერი და წვრილი მეტეორიტები, რომლებიც ტაიგაში გაიფანტა (იპოვეს ≈ 3500). 

ყველაზე დიდი მთლიანი მეტეორიტების მასაა 1745, 1000; 700; 500, 450, 350 კგ. სულ შეგროვდა 27 ტ. ქიმიური შედგენილობა: Fe (93,29%, მასის მიხედვით), Ni (5,94%), Co (0,38%), P (0,56%), S (0,28%), Cu (0,03%).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიხოტე-ალინის მეტეორიტი (რუსული)
* სიხოტე-ალინის მეტეორიტი (რუსული)
* სიხოტე-ალინის მეტეორიტი (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 415.
* ჯაფიაშვილი ვ. მოწყვეტილი ვარსკვლავები და ციური ქვები, თბ. 1976;
* Сихотэ-Алинский железный метеоритный дождь. [Сб. ст.], т. 1—2, М. 1959—1963.
**ერევნის მღვიმე** — მუსტიეს ხანის I ნახევრის არქეოლოგიური ძეგლი ქ. ერევნის ტერიტორიაზე, მდინარე რაზდანის ხეობის მარჯვენა ნაპირას. 1967-1968 წლებში გათხარა ბ. ერიწიანმა. მღვიმეში აღმოჩნდა ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 7 ფენა (ძეგლი კლდოვან იატაკამდე გათხრილი არ არის), რომლებიც ვიურმის გამყინვარების I ნახევრით თარიღდება. წვეტანების, სახოკების, დანებისა და სხვა იარაღის დასამზადებლად ძირითადად გამოყემებულია ობსიდიანი. ერევნის მღვიმის ქვის ინდუსტრიის სპეციფიკური თავისებურებას წარმოადგენს იარაღისა და ნამზადის გამიზნული ფრაგმენტაცია. ერევნის მღვიმეში აღმოჩნდა როგორც თბილი, ისე ცივი ჰავის მოყვარე ცხოველების ძვლები (ჯიხვი, ცხვარი, კანჯარი, ცხენირეში, ჩრდილოეთის ირემი, მარტორქა და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *Ерицян Б. Г. Семенов С. А.* Новая нижнепалеолитеческая пещера „Ереван", „Краткие сообщения Института археологии АН СССР", 1971, в. 126;

* *თუშაბრამიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 179.
**ერევნის ისტორიის მუზეუმი** — ისტორიული მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ერევნის ცენტრალურ ნაწილში, სომხეთის დედაქალაქში. ერევნის ისტორიის მუზეუმი უძველესია სომხეთში. მუზეუმი განთავსებული იმ შენობაში, სადაც განთავსებულია ქალაქის მერია.

ისტორია
-------

მუზეუმი, რომელიც 1931 წელს გაიხსნა, თავდაპირველად ერევნის სახანძრო სადგურის მეორე სართულზე ორ ოთახში იყო განთავსებული. 1936 წელს მას ერევნის ისტორიის მუზეუმი დაარქვეს და გადავიდნენ ლურჯ მეჩეთში, სადაც იგი 56 წლის განმავლობაში ფუნქციონირებდა. 1994 წელს კოლექცია განთავსებული იყო წმინდა ჰრიფსიმეს ყოფილ ქალთა გიმნაზიაში, 1997 წლიდან - ერევნის XI საშუალო სკოლაში. მხოლოდ 2005 წელს იპოვა თავისი საბოლოო თავშესაფარი, იკავებს ერევნის საკრებულოს ახლად აშენებული კორპუსის მარცხენა ფრთას. აღნიშნული შენობა დაპროექტებულია ჯიმ ტოღოსიანის მიერ. 

აღნიშნულ მუზეუმში განთავსებულია 94 ათასზე მეტი ექსპონატი, რომლებიც გვაწვდის ზუსტ ცნობებს ქალაქის და მისი მკვიდრთა ცხოვრებას უძველესი დროიდან დღემდე. მუზეუმშია დაცული, უნიკალური მასალა: არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, ნუმიზმატიკური კუთხით. მუზეუმის ექსპონატებში არის ნახატები, ქანდაკებები, წერილები, წიგნები, ფოტომასალა, მონეტები და საყოფაცხოვრებო ნივთები.

მის ჩამოყალიბებაში უდიდესი წვლილი შეიტანა სამეცნიერო საბჭომ, სადაც საუკეთესო ადგილობრივი ხელოვნების კრიტიკოსები და მოაზროვნეები მუშაობდნენ. მათ შორის, ხელოვნების ისტორიკოსები: არქიტექტორები ალექსანდრე თამანიანი, ტოროსი ტორომანანი, ნიკოლაი ბუნიათიანი, მიქაელ მაზმანიანი, მხატვრები მარტაროს სარიანი, გაგიკ გიურჯიანი, ტარაგროსი, მოქანდაკე არა სარქსიანი, მეცნიერები სტეპან ლისციანი, ერვანდ შახაზი, ერვანდ შახაზი ბარხუდარიანი და სხვა მეცნიერები და მხატვრები.

მუზეუმის მთავარი გამოფენა გაიხსნა 2007 წლის 3 აპრილს. მუზეუმის გახსნით ცერემონიაზე იმყოფებოდა სომხეთის პრეზიდენტი - რობერტ ქოჩარიანი, ერევნის მერი —- ერევანდ ზახარიანი და სხვა მაღალი თანამდებობის პირები. მუზეუმის საგამოფენო სივრცე განაწილებულია სამ ნაწილად. იმ მასალებიდან და ნივთებიდან რაც ამ მუზეუმშია დაცული, განსაკუთრებით ღირებული და მნიშვნელოვანია: ნიკოლოზ I- ის ოქროს საათი, რომელიც მელიქ-აგამალიანის ოჯახმა გადასცა მუზეუმს, უძველესი ბეჭდვისა და ასოების დნობის მანქანები და ღირებული მარკების კოლექცია, ცნობილი სომეხი მხატვრების ნახატები, პირველი ტელეფონები და პირველი კოშკის საათი. ძველი ნახატების საფუძველზე გადაკეთებული ძველი ერევნის პანორამული მოდელები, რომლებიც ცალკე ოთახშია დაცული.

1938 წელს ერევნის ისტორიის მუზეუმის ეზოში, ცნობილი მხატვრების მ. სარიანის, პ. ტერლემეზიანის, ს. არაქელიანის, გ. გურჯიანის ძალისხმევით მოაწყეს ერევნისადმი მიძღვნილი გამოფენა, რის შემდეგაც გამოფენილი ნამუშევრები გადაეცა მუზეუმს, რითაც გაამდიდრეს მისი სახვითი ხელოვნების ფონდი. ამ ნახატებს, გარდა მაღალი მხატვრული ღირებულებისა, ასევე აქვთ დიდი დოკუმენტური ღირებულებაც.

ლიტერატურა
----------

* Albert Parsadanyan. School Companion. Yerevan, VMV-Print, 2008, pp. 102–103.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Երևանի պատմության թանգարանի պաշտոնական կայքը
* Նոր շենքում վերաբացվեց Երևանի պատմության թանգարանը
* Երևանի պատմության թանգարանում կբացվի Մեծ հայրենականին նվիրված լուսանկարների ցուցահանդես[*მკვდარი ბმული*]
**ერევნის ოლქი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ყოფილ სომხეთის სსრ-ში. არსებობდა 1952—1953 წლებში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ერევანი.

ოლქი შეიქმნა 1952 წლის 17 იანვარს, როდესაც სომხეთის სსრ-ის მთელი ტერიტორია 3 ოლქად დაიყო. ესაზღვრებოდა სომხეთის სსრ-ში შემავალ კიროვაკანისა და ლენინაკანის ოლქებს, აზერბაიჯანის სსრ-ს, ნახიჩევანის ასსრ-ს, ასევე თურქეთსა და ირანს.

იყოფოდა 15 რაიონად:

* აზიზბეკოვის — სოფელი აზიზბეკოვი
* არტაშატის — დაბა არტაშატი
* ახტის — დაბა ახტა
* აშტარაკის — დაბა აშტარაკი
* ბერიას — დაბა ბერია
* ვედის — სოფელი ვედი
* გორისის — ქალაქი გორისი
* ზანგიბასარის — სოფელი მასისი
* კაფანის — ქალაქი კაფანი
* კოტაიქის — სოფელი ელარი
* მეღრის — სოფელი მეღრი
* მიქოიანის — სოფელი მიქოიანი
* ჰოქტემბერიანის — ქალაქი ჰოქტემბერიანი
* სისიანის — სოფელი სისიანი
* ეჩმიაძინის — ქალაქი ეჩმიაძინი

და რესპუბლიკური დაქვემდებარების 1 ქალაქი

* ერევანი

1953 წლის 18 აპრილს სომხეთის სსრ-ის ყველა ოლქი გაუქმდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ერევნის ოლქი
**ტაიფუნი (დეივიდ დრეიკი)** DC Comics ერთ-ერთი პერსონაჟი, ბოროტმოქმედი, რომელიც შექმნეს მწერალმა ჯერი კონუეიმ და მხატვარმა ჯიმ სტარლინმა. პირველად გამოჩნდა კომიქსში *Flash* #294, (1981 წლის თებერვალი).

ისტორია
-------

ტაიფუნი ებრძვის ფაიაშტორმს
დეივიდ დრეიკი იყო მეცნიერი-მკვლევარი, რომელიც ახალგაზრდა კოლეგასთან, მარტინ სტეინთან (ფაიაშტორმი) ერთად ბათისფეროს ახალი პროტოტიპის შექმნაზე მუშაობდა. დრეიკმა - კონტეინერის ჩონჩხი დაამზადა, სტეინმა კი შექმნა ბირთვული რეაქტორი - სფეროს ენერგიის წყარო. ბათისფეროს "ნეპტუნის მკვლევარი" უწოდეს. კაპიტნად ანტონ ჰამერი დაინიშნა.

საცდელი მოგზაურობის დროს, როდესაც დრეიკი და სტეინი წყნარი ოკეანის სამხრეთით იმყოფებოდნენ, თავს უეცრად დატეხილმა ტროპიკულმა შტორმმა ხომალდის რყევა გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ შტორმი ხომალდის წევრებს დიდ საშიშროებას უქადდა, ჰამერმა განაგრძო გამოცდა. ამის შედეგად, სფერომ ჩაძირვა იწყო. სტეინი უმალვე ფაიაშტორმად გარდაიქმნა, ხომალდის გადარჩენის მიზნით. ამასობაში, აფექტში ჩავარდნილმა ჰამერმა დეივიდ დრეიკს ესროლა და დაჭრა, რადგანაც ხომალდიდან თავის დაღწევას ცდილობდა. დრეიკი ძირს დაეცა და კონტეინერიდან გასვლა ვერ მოახერხა. ექსპერიმენტულმა ბირთვულმა რეაქტორმა აფეთქება გამოიწვია, რომელმაც არა მხოლოდ გაანადგურა ხომალდი, ასევე შეცვალა დრეიკის გენეტიკური სტრუქტურა - მისი კანი ლურჯი გახდა, თმამ - წითელი ფერი მიიღო, ამასთან ერთად მან შტორმის, ქარის, ელვის წაროქმნისა და კონტროლის უნარი შეიძინა და სასტიკ ბოროტმოქმედად - ტაიფუნად გარდაიქმნა. იგი შეებრძოლა ფაიაშტორმს, რომელიც ეკიპაჟის გადარჩენას ცდილობდა. ფაიაშტორმი დაედევნა მას, სიდნეის თავზე წამოეწია და სუპერძალის მეშვეობით დაამარცხა. მიღებულმა შოკმა ტაიფუნი კვლავ დეივიდად აქცია. ფაიაშტორმმა იგი სიდნეის საავადმყოფოში მიატოვა, სადაც დრეიკი გამოჯანმრთელდა და მალევე გაეწერა. იმ დღიდან ტაიფუნი ფაიაშტორმის დაუძინებელი მეტოქე გახდა.

ძალები და შესაძლებლობები
------------------------

ტაიფუნი წარმოქმნის ქარბორბალას სხეულის ქვედა ნაწილის ირგვლივ, რაც მას ფრენისა და ჰაერში გაჩერების შესაძლებლობას აძლევს. მას შეუძლია ხელის თითებიდან ელვის გატყორცნა, მძლავრი ელექტრული ბლასტების სახით, ასევე ტორნადოების წარმოქმნა, დამანგრეველი სიძლიერის მქონე შტორმის წარმოქმნა და მართვა ფართო დიაპაზონში. ტაიფუნს ასევე შეუძლია ზომაში ზრდა, იმის შესაბამისად, თუ რაოდენ დიდი ძალის მართვა უწევს მას, ერთხელ ცათამბჯენის სიმაღლესაც მიაღწია. ტაიფუნს სურვილისამებრ შეუძლია გარდაიქმნას დეივიდ დრეიკად და კვლავ დაუბრუნდეს პირვამდელ ფორმას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შტორმი (პერსონაჟი)
* ტორი (პერსონაჟი)
**სტარი-რასი** (სერბ. Стари Рас) ან უბრალოდ **რასი** — შუა საუკუნეების სერბული სახელმწიფო რაშკას ერთ-ერთი პირველი დედაქალაქი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში. მდებარეობს თანამედროვე სერბეთის სანჯაკის რეგიონში. დაარსდა VIII-IX საუკუნეებში, ხოლო XIII საუკუნეში თითქმის მთლიანად გაუდაბნოვდა. ქალაქის მნიშვნელობას ზრდიდა მისი ხელსაყრელი მდებარეობა რაშკას ხეობის გასწვრივ, ადრიატიკის ზღვის, ზეტას საკნიაზოსა და კოსოვოს გზაჯვარედინზე. არეალში მდებარეობს შუა საუკუნეების შთამბეჭდავი მონუმენტების ჯგუფი, მათ შორისაა ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები. სოპოჩანის მონასტერი დასავლურ და ბიზანტიურ სამყაროებს შორის კონტქატის გადმონაშთს წარმოადგენს. მონუმენტები დღეისათვის სავალალო მდგომარეობაშია, მაგრამ არსებობს მათი სამომავლო რეკონსტრუქციის გეგმა.

1979 წელს, სტარი-რასი მის სიახლოვეს მდებარე სოპოჩანის მონასტრთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე წელს, სტარი-რასი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სტარი-რასი***

* UNESCO World Heritage Site
* Official site of monastery Djurjdevi stupovi in Stari Ras დაარქივებული 2009-08-07 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სერბეთში სერბეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
სტარი-რასის კულტურულ-ისტორიული რეგიონი და სოპოჩანის მონასტერი · კოსოვოს მართლმადიდებლური მონასტრები (ვისოკი-დეჩანის მონასტერი, პეჩის საპატრიარქო მონასტერი, გრაჩანიცის მონასტერი, ლევიშკის ღვთისმშობლის ეკლესია)  · გამზიგრადი · სტუდენიცის მონასტერი · სტეჩკები |  |

 |
ტაიფალების განსახლება ოლტენიაში და პოლიტიკური სურათი IV საუკუნის ბალკანეთში
**ტაიფალები** (ლათ.  Taifali, Thaifali, Taiphali) — გერმანიკული ან სარმატული წარმოშობის ტომი; ზოგიერთი ავტორი ტაიფალებს ოსტგოთთა ჯგუფს აკუთვნებს.

ისტორია
-------

III საუკუნეში დასახლდნენ ჩრდილოეთ შავი ზღვისპირეთში, საიდანაც IV საუკუნის მეორე ნახევარში ჰუნებმა განდევნეს. ზოგიერთი მონაცემით, ტაიფალები ოსტგუთთა მეფე გერმანიხს ემორჩილებოდნენ ვესტგოთების დარად. იმპერატორ ვალენტის ნებართვით გადაკვეთეს დუნაი და ვესტგოთტა ბრძოლაში მიიღეს მასთან ერთად მონაწილეობა. 
უკანასკნელ პერიოდში ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ ტაიფალებთან იდენტიფიცირდება კარპატების ყორღანების კულტურა.

ლიტერატურა
----------

* Вакуленко Л. Українські Карпати у пізньоримський час (етнокультурні та соціально-економічні процеси. – К.: ІА НАН україни, 2010. – C.215-218;
* Вакуленко Л.В. Археологические свидетельства о народе тайфалов // Вестник древней истории. – 2009. – №1. – С.175-180
**უდის განძი** — ბრინჯაოს ხანის დასასრულისა და რკინის ხანის დასაწყისის ნივთების განძი (100–ზე მეტი), აღმოჩენილია 1956 წელს სოფელ უდეში (ახლანდ. ადიგენის მუნიციპალიტეტი). განძის შემადგენლობაში იყო: ბრინჯაოს 3 ტიპის კოლხური ცული, შუბისპირები და ხელშუბისპირები, ლახტისთავები, ყუნწიანი ისრისპირები, მსხვილი რგოლები, ფურცლოვანი 4 ფართო სარტყლის ფრაგმენტები, ე. წ. ყობანური ტიპის აბზინდები, საკინძები, პინცეტები, მომცრო რგოლი, რკინის სატევრისპირები, ლახტისთავი, შუბისპირი; ბრინჯაოსა და რკინის ნივთების ნატეხები. ბრინჯაოს ნივთების ნაწილი შემკულია გეომეტრიული და სტილიზებული ცხოველების სახეებით, გრავირებით, ფერადი ინკრუსტაციითა და ზოგჯერ პუნსონით. ინკრუსტაციისათვის გამოყენებულია რკინა, ბაცი ფერის ბრინჯაო და მინისებრი ფერადი პასტა. უდის განძი მდიდარი მელითონის კუთვნილება ყოფილა (შეიცავს უხმარ მზა პროდუქციას და ლითონის ჯართს). ზოგიერთი მკვლევარი (ა. ჯავახიშვილი, ტ. ჩუბინიშვილი) ნივთებს ათარიღებს ძვ. წ. XI-X საუკუნეებით. უდის განძი ტიპური კოლხური ნაწარმია და გამოხატავს აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მრავალსაუკუნოვან კულტურულ კავშირს. 

ბრინჯაოსა და რკინის ნივთების მსგავსება ადასტურებს ბრინჯაოსა და რინის ხანების მეტალურგიისა და მელითონეობის ტრადიციათა კავშირს, გვიჩვენებს მელითონეობის ჩამოყალიბებას მხატვრული ხელოსნობის ერთ-ერთ დარგად და კავშირს ბრინჯაოს ხანისა და ანტიკური პერიოდის მაღალგანვითარებულ ხელოვნებას შორის. 

ნივთების უმეტესი ნაწილი დაცულია სამცხე-ჯავახეთის ისტორიულ მუზეუმში, ნაწილი კი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ალ. ჩუბინიშვილი ტ.* უდის განძი, საბჭოთა ხელოვნება, № 4, გვ. 59-64
**ტაკა** — ფულის ერთეული ბანგლადეშის სახალხო რესპუბლიკაში. 1 ტაკა შედგება 100 პაისისგან. ISO 4217 კოდი — BDT. აბრევიატურა — Tk.

ისტორია
-------

1971 წელს აღმოსავლეთ ბენგალიის ყოფილი პროვინცია გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო ბანგლადეში, რომლის ფულის ერთეული იყო პაკისტანური რუპია.

1972 წელს პაკისტანური რუპია შეცვალა ახალმა ვალუტამ «ტაკა»მ. სიტყვა ტაკა იყო ძველად ვერცხლის მონეტის სახელი და ეს ტერმინი ფართოდ იყო გავრცელებული ინდოეთის სხვადასხვა ნაწილებში, მაგრამ სხვადასხვა მნიშვნელობით. არაბი მოგზაურის იბნ ბატუტას თქმით ბენგალიაში ხალხი ოქროს მონეტას აღწერდნენ როგორც ოქროს ტაკას, ხოლო ვერცხლის მონეტას, როგორც ვერცხლის ტაკას. სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ ყველა სახის ლითონის მონეტას ბენგალიელები უწოდებდნენ ტაკას.

მონეტები
--------

1973 წელს მიმოქცევაში შევიდა მონეტები ნომინალით 5, 10, 25 და 50 პაისა. 1974 წელს დაემატა 1 პაისას ნომინალის მონეტა, ხოლო 1975 წელს 1 ტაკა. 1, 5 და 10 პაისა მოჭრილია ალუმონისგან, 25 და 50 პაისა ფოლადისგან და 1 ტაკი სპილენძ-ნიკელისგან. 5 პაისა კვადრატული ფორმისაა მომრგვალებული კუთხეებით.

1 და 5 პაისა იშვიათად გვხვდება მიმოქცევაში. 10, 25 და 50 პაისას არ გააჩნია ფართო ტირაჟი. მხოლოდ 1, 2 და 5 ტაკა რეგულარულად გვხვდება მიმოქცევაში.

ბანკნოტები
----------

1972 წელს მიმოქცევაში შევიდა ბანკნოტები ნომინალით 1, 5, 10 და 100 ტაკა, მას მოჰყვა 1975 წელს 50 ტაკა, 1977 წელს 500 ტაკა და 1980 წელს 20 ტაკა.

2000 წელს ხელისუფლებამ საცდელი სახით გამოუშვა პოლიმერის 10 ტაკა, მაგრამ ის მოსახლეობაში არაპოპულარული გახდა. ამჟამად ბანკნოტები ნომინალით 1 და 5 ტაკა თანდათან იცვლება მონეტებით.

2008 წელს ხელისუფლებამ გამოუშვა ბანკნოტი 1000 ტაკა.

2011 წელს ბანგლადეშის ბანკმა დაიწყო ბანკნოტების ახალი სერიის გამოშვება.

ბანკნოტები
----------

| 2011—2012 წლების სერია |
| --- |
| სურათი | ნომინალი(ტაკა) | ზომა(მმ) | ძირითადი ფერი | აღწერა | ბეჭდვის თარიღი |
| ავერსი | რევერსი | ავერსი | რევერსი |
|  |  | 2 | 100×60 | ნარინჯისფერიმწვანე | მუჯიბურ რაჰმანის პორტრეტი,სავარში მდებარე ეროვნული მემორიალი | შაჰიდ-მინარი | 2011—20132015 |
|  |  | 5 | 117×60 | ყავისფერი | კუსუმბის მეჩეთი | 2011—20122014—2015 |
|  |  | 10 | 122×60 | ვარდისფერი | ბაიტულ-მუკარამის მეჩეთი დაკაში | 2012—2015 |
|  |  | 20 | 127×60 | მწვანე | სამოცი გუმბათის მეჩეთიბაგერჰატში | 2012—2014 |
|  |  | 50 | 130×60 | ვარდისფერიცისფერი | ხარებით მოხვნის სცენაზაინულ აბედინის სურათიდან | 2011—2015 |
|  |  | 100 | 140×62 | ცისფერი | ვარსკვლავებიანი მეჩეთი დაკაში | 2011—2015 |
|  |  | 500 | 152×65 | მწვანენაცრისფერი | მდინარის პეიზაჟი | 2011-დან |
|  |  | 1000 | 160×70 | იასამნისფერიოქროსფერი | ბანგლადეშის ეროვნული ასამბლეის შენობა | 2011-დან |
| სურათის მასშტაბი — 1,0 პიქსელი მილიმეტრზე. |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

მსოფლიოს ვალუტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბანგლადეშის ცენტრალური ბანკი დაარქივებული 2011-11-22 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) (გერმანული) (ფრანგული) ბანგლადეშური ტაკა - ისტორიული ბანკნოტები
**ტაიძინ კიოფუშო** (იაპ. 対人恐怖症 - „ პირადი ურთიერთობების შიშის დაავადება") — იაპონიისთვის დამახასიათებელი კულტურა-სპეციფიკური სინდრომი. პირველად აღწერა იაპონელმა ფსიქიატრმა სომა მორიტამ 1920-იან წლებში.

აღწერა
------

სინდრომით დაავადებულს ძლიერ ეშინია გარშემომყოფების და კარგავს პოზიტიურ დამოკიდებულებას საკუთარი თავისადმი. შიში შეიძლება გამოწვეული იყოს მათ ქცევასა ან ნებისმიერ ფიზიკური ნაკლზე სხვების მხრიდან უარყოფითი, უხეში დამოკიდებულების შიში. სახეზეა ოფლიანობა ან სიწითლე. დაავადების სიმპტომები მოიცავს სოციალური აქტივობის დაქვეითებას, გულის აჩქარებას, ქოშინს, კანკალსა და პანიკური შეტევებს.
ადამიანი ამ სინდრომით ცდილობს კონტროლი გაუწიოს თავის რეაქციებს, მათ შორის უნებლიესაც, ეშინია ოფლიანობის და გაწითლების, მაგრამ ეს ყოველთვის არ გამოსდის, რასაც მიჰყავს სოციალური იზოლაციისკენ.  
ამ სინდრომით დაავადებულები შეიძლება უჩიოდნენ ტკივილს შინაგან ორგანოებში, უძილობას, დაღლილობას, აპათიას. 
ტაიძინ კიოფუშოს აქვს ორი ფორმა: „შემაწუხებელი ტიპს" - ეშინია თავისი გარეგნობით, სუნითა ან ქცევით სხვა არ შეაწუხოს, და „სენსიტიური" - რომლის დროსაც შეინიშნება პერსონებს შორის ურთიერთობების ძლიერი შიში.

ეპიდემიოლოგია
-------------

იაპონიაში ტაიძინ კიოფუშო მესამე ყველაზე გავრცელებული ფსიქიატრიული დიაგნოზია და საერთო მოსახლეობის 7—46 % შეადგენს. დაავადება ყველაზე მეტადახალგაზრდებშია გავრცელებული.

მკურნალობა
----------

კულტურა-სპეციფიკური სინდრომის მკურნალობის პრობლემები დაკავშირებულია მედიცინის დასავლური სტილისადმი მის რეზისტენტობასთან. ტაიძინ კიოფუშოს მკურნალობის იაპონური სტანდარტი არის მორიტა-თერაპია, რომელიც შემუშავდა შომა მორიტას მიერ 1910-იან წლებში, ფსიქიკური აშლილობების, ტაიძინ კიოფუშოს და შინკეიშიცუს სამკურნალოდ. მკურნალობის თავდაპირველი რეჟიმი მოიცავდა პაციენტის იზოლაციას, ფიზიკურ სამუშაოებს, დღიურების წარმოებას და სხვა. 1930-იანი წლებიდან მკურნალობა შეიცვალა ჯგუფური მკურნალობის მეთოდით, არაჩაკეტლ გარემოში. ეს მოდიფიცირებული ვერსია ცნობილია ნეო-მორიტა-თერაპიის სახელწოდებით.

სამკურნალოდ მოწოდებულია ანტიდეპრესანტები, მაგალითად მილნაციპრანი, რომელიც კარგად მოქმედებს სოციოპათიაზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  *James R.*, Culture-bound syndromes: Taijin Kyofusho // Encyclopedia of Multicultural Psychology, 2006. — P. 145—146, ISBN 978-1-452-26556-8.(ინგლისური)
2. ↑
3. ↑  Kincaid, A. (2012). Taijin Kyofusho- "The Disorder of Fear".
4. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს.Kora, T... The ToDo Institute.
5. ↑  Nagata, Toshihiko; Wada, Akira; Yamada, Hisashi; Iketani, Toshiya; Kiriike, Obuo (2005). „Effect of milnacipran on insight and stress coping strategy in patients with Taijin Kyofusho". *International Journal of Psychiatry in Clinical Practice*. **9** (3): 193–198. doi:10.1080/13651500510029228.
**ტყემლის საწებელი** — ტრადიციული ქართული სანელებლებით დამზადებული სოუსი. ამზადებენ ტყემლის (ლათ. *Prúnus cerasiféra*) ნაყოფისგან, რომელიც ფართოდ არის გავრცელებული საქართველოში. ტყემლის გარდა, საწებელის ძირითადი ინგრედიენტებია: ქინძი (ყვავილი და თესლი), ცერეცო (ყვავილი და თესლი), ნიორი, წყალი, ხმელი სუნელები: ქინძი, ცერეცო, ომბალო, წითელი წიწაკა, მარილი.

დამზადების პროცესი
------------------

გადარჩეულ და გარეცხილ ტყემალს დიდ ქვაბში ათავსებენ, წყლით დაფარავენ და ადუღებენ. დუღილისას უმატებენ ქინძსა და ცერეცოს ტოტებს. შემდეგ, მიღებულ მასას აგრილებენ და საწურზე ხეხავენ კურკების მოსაცლელად. უმატებენ დანარჩენ სანელებლებს და ნარევს ხელახლა ადუღებენ 20 წუთის განმავლობაში. ტყემლის საწებელს ინახავენ თავდახურულ მინის ბოთლებში ან ქილებში მშრალ, გრილ ადგილას. რეგიონებშ არსებობს ამ რეცეპტის ვარიაციები: ზოგიერთ შემთხვევაში, სხვა მწვანილებთან ერთად, ხმელ ქონდარს ამატებენ, სხვა შემთხვევაში შინდის, ღოღნოშოს (ლათ. *Prunus domestica insititia*) და მაყვლის საწებელსბერთად ამზადებენ. ზოგჯერ, გამდიდრებული წითელი ტყემლის საწებელის მოსამზადებლად, ტყემლისა და ღოღნოშოს ნარევს (50/50) იყენებენ. საწებლის მომზადება შესაძლებელია მწვანე, მკვახე ტყემლისგანაც. იმის მიხედვით, თუ ტყემლის რომელი ჯიშისგან მზადდება, საწებელი შეიძლება სხვადასხვა ფერის იყოს — წითელი, ყვითელი, მწვანე, მეწამული.

გაზაფხულზე, ზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად ამზადებენ ე.წ. „ახალ" ტყემალს. 

საწებელი მდიდარია ნუტრიელემენტებით: ორგანული მჟავებით, შაქრებით, ჰიდროკარბონატებით, მიკრო და მაკრო ელემენტებით, პოლიფენოლებით, პექტინებითა და ვიტამინებით С, B1, B2, РР, E.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტყემალი: ქართული კულინარიის სავიზიტო ბარათი — გაზეთი "24 საათი" დაარქივებული 2010-12-02 საიტზე Wayback Machine.
* **The Georgian feast**: the vibrant culture and savory food of the Republic of Georgia by *Darra Goldstein*, University of California Press (1999) - ISBN 0520219295
* Plum Sauce Tkemali
* Georgische Wildpflaumensauce Tkemali დაარქივებული 2012-03-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  საქართველოს ადგილწარმოშობასთან დაკავშირებული სასურსათო პროდუქტების ატლასი, რომი, 2019, გვ. 74.
**ტუგენდჰატის ვილა** — XX საუკუნის ნაგებობა ჩეხეთის ქალაქ ბრნოში. დაპროექტებულია გერმანელი არქიტექტორის — ლუდვიგ მის ვან დერ როეს მიერ და მიიჩნევა ნამდვილ შედევრად. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1928-1930 წლებში, დამკვეთები იყვნენ ფირც ტუგენდჰატი და მისი ცოლი გრეტა. ვილა სულ მალე გახდა თანამედროვე არქიტექტურის სახე.

ნაგებობა ფუნქციონალიზმის პარადიგმატულ მაგალითს წარმოადგენს. მშენებლობაში მაისმა რევოლუციური რკინის კარკასი გამოიყენა, რომელიც ანაწილებდა საყრდენ კედლებზე დაწოლას, ამავე დროს, ინტერიერს სივრცისა და სინათლის შეგრძნებას აძლევდა. მანვე დააპროექტა ვილის ავეჯი. ვილაში არაა არც მხატვრობა და არც დეკორირების რაიმე ნიმუში, მიუხედავად ამისა, ინტერიერი მკაცრი არაა, რაც მიღწეულია ისეთი ბუნებრივი ან ბუნებრივის მსგავსი კომპონენტების გამოყენებით, როგორებიცაა ონიქსის კედლები და უიშვიათესი ტროპიკული ხე-მასალა. ონიქსის კედლები გამჭვირვალეა და გამომეტყველებას იცვლის მზის ჩასვლისას. არქიტექტორი ასევე გაუძღვა ვილადან თვალწარმტაცი ხედის შექმნას, რომელიც ინტერიერის ინტეგრალურ ნაწილს წარმოადგენს.

ვილის ფასი საკმაოდ მაღალი იყო, რაც გამოწვეულია მისი უჩვეულო კონსტრუირების მეთოდითა და მდიდრული კომპონენტებით, გათბობის თანამედროვე ტექნოლოგიებით, ვენტილაციით და ა. შ. ამავე დროს, ის საკმაოდ დიდია საოჯახო სახლის პირობებზე.

ფრიც და გრეტა ტუგენდჰატები ებრაელები იყვნენ. მათ ჩეხოსლოვაკია 1938 წელს დატოვეს, ცოტათი უფრო ადრე, სანამ ქვეყანა მიუნხენის შეთანხმებით ნაწილებად დაიშლებოდა. ისინი აღარასდროს დაბრუნებულან. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში სახლი სხვადასხვა პრაქტიკული მიზნებისთვის გამოიყენებოდა. 1992 წელს, ჩეხოსლოვაკიის ლიდერებმა სწორედ ამ შენობაში გააფორმეს დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფო დღეს არსებულ ნაწილებად - ჩეხეთის რესპუბლიკად და სლოვაკეთად გაიყო. 1994 წლიდან, ვილა საზოგადოებისთვის ღიაა, როგორც მუზეუმი.

2001 წელს, ტუგენდჰატის ვილა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტუგენდჰატის ვილა***

* ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩეხეთში ჩეხეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ჩესკი-კრუმლოვის ისტორიული ცენტრი  · პრაღის ისტორიული ცენტრი  · ტელჩის ისტორიული ცენტრი  · წმინდა იოანე ნეპომუკელის ეკლესია  · კუტნა-ჰორას ისტორიული ცენტრი  · ლედნიცე-ვალტიცეს კულტურული ლანდშაფტი  · კრომერჟიჟის არქიეპისკოპოსის სასახლე  · ჰოლაშოვიცე   · ლიტომიშლი  · ოლომოუცის წმინდა სამების კოლონა  · ტუგენდჰატის ვილა  · ტრშებიჩის წმინდა პროკოფის ბაზილიკა · კლადრუბის ცხენების მოშენებისა და საცერემონიო ეტლებისათვის წვრთნის ლანდშაფტი  · მადნის მთების სამთამადნო რეგიონი  · ევროპის დიდი საკურორტო ქალაქები: ფრანტიშკოვი-ლაზნე, კარლოვი-ვარი, მარიანსკე-ლაზნე |  |

 |
**ტუალეტის ქაღალდობანა** — რაიმე ობიექტის (როგორც წესი, ხის, სახლის ან სხვა მსგავსი ზომის ნაგებობის, იშვიათად, ადამიანის) ტუალეტის ქაღალდით დაფარვა. ეს, როგორც წესი, ხდება ტუალეტის ქაღალდის მრავალი ხვეულის სროლით ისე, რომ ისინი ჰაერში გაიშალოს და გამიზნულ ობიექტზე დაეცეს. პროცესი გრძელდება მანამ, სანამ ობიექტს ქაღალდი მთლიანად არ შემოეხვევა. ტუალეტის ქაღალდობანა გავრცელებული გარსართობია ამერიკელ მოზარდებში და ხშირია სკოლის (კოლეჯის, უნივერსიტეტის) საშინაო მოედანზე საფეხბურთო გუნდის თამაშისა (ჰოუმკამინგი) და სკოლის დამთავრების აღნიშვნისას, ასევე ჰელოუინის ღამეს.

აშშ-ის ზოგიერთ შტატში (მაგ. ტეხასი და ვირჯინია), ტუალეტის ქაღალდობანა ვანდალიზმად ითვლება და ჯარიმას ან რამდენიმე დღით ციხეში დამწყვდევას ითვალისწინებს. თუმცა ამგვარ უკიდურეს ზომებს პოლიცია იშვიათად მიმართავს. ტუალეტის ქაღალდობანას თან ახლავს კვერცხის დაშენა, კრიმინგი (კრემის წასმა), რამაც შესაძლოა კერძო საკუთრების სერიოზული ზიანი გამოიწვიოს. შესაბამისად, ტუალეტის ქაღალდობანა საშიშ ღონისძიებად ითვლება და მრავალ უბანს მის საწინააღმდეგოდ შეზღუდვები აქვს დაწესებული, მაგ. ჰოუმკამინგის წინ მაღაზიებს ეკრძალებათ ერთი კვირა ტუალეტის ქაღალდის გაყიდვა მოზარდებზე; ან პოლიციის აქტიური პატრულირება ჰოუმკამინგის ღამეს პოტენციური დამქაღალდებლების გამოსავლენად.

ტუალეტის ქაღალდობანა ზოგადად ითვლება, როგორც ხუმრობა ან გამასხარავება და მისი ობიექტები ხშირად ხდებიან მასწავლებელები, მეგობრები, სკოლის შენობები ან სხვა პოპულარული ფიგურები. მაგ. პოპულარულ ამერიკელ მოკრივე ჯიმი რეივს ჰყავს ფანები, რომლებიც მას საზოგადოებაში გამოჩენისას ტუალეტის ქაღალდს ესვრიან.

რესურსები
---------

* (ინგლისური) როგორ დავატუალეტისქაღალდოთ სახლი (ტექ. სახელმძღვანელო)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დარასელია**. |

**ვიტალი დარასელია უმცროსი** (დ. 27 სექტემბერი, 1978, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ყოფილი ნახევარმცველი. კარიერა დაასრულა თბილისის „ლოკომოტივში". იგი არის ცნობილი ქართველი ფეხბურთელის, ვიტალი დარასელიას ვაჟი.

კარიერა
-------

კარიერა დაიწყო 1997 წელს ბათუმის „დინამოში", იმავე წელს გადავიდა უკრაინაში, სადაც 2000 წლამდე ითამაშა კიევის „ცსკა"-ში. კიევში ჩატარებული ცუდი სეზონის შემდეგ, 2001 წელს გადავიდა ქართულ გიგანტ თბილისის „დინამოში", რომელთან ერთადაც გახდა უმაღლესი ლიგისა და საქართველოს თასის გამარჯვებული. 2004 წლის თებერვალში კონტრაქტი გააფორმა ვლადიკავკაზის „ალანიასთან", სადაც 2 სეზონი გაატარა. 2005–06 წლების სეზონში დაბრუნდა „დინამოში" და კარიერის საუკეთესო წლები სწორედ ამ კლუბში გაატარა, მაშინ მეორე წრიდან გუნდს სათავეში ხორვატი ივო შუშაკი ჩაუდგა, რომელთან ერთადაც გუნდმა ჩემპიონის ოქროს მედლები დაიბრუნა, მოიგო საქართველოს თასი, 2004 წელს კი თანამეგობრობის თასი და ეს ყველაფერი ძალიან ლამაზად და დამაჯერებლად გააკეთა. 2006 წლის აგვისტოში გადავიდა ყაზახურ ყარაღანდას „შახტიორში". 2007 წლის დაბრუნდა საქართველოში და თამაში ბოლნისის „სიონში" განაგრძო. 2007–08 წლების სეზონში ითამაშა კიშინიოვის „დაჩიაში", 2008 წლიდან კი თბილისის „ლოკომოტივში" თამაშობდა, სანამ 2009 წლის იანვარში ქრონიკული ტრავმის მომიზეზებით გუნდიდან წავიდა და კარიერაც დაასრულა.

ეროვნულ ნაკრებში პირველად 2002 წელს გამოიძახეს, სადაც 2005 წლამდე 10 მატჩის ჩატარება მოასწრო.

კარიერის შემდეგ მოსკოვში დასახლდა და ფეხბურთს გასართობად თამაშობდა. 33 წლის ასაკში ფუტსალში რუსეთის ჩემპიონატის მონაწილე მოსკოვის „ტორპედოში" ჩაირიცხა. ოღონდ ეს გუნდი არა კლასიკური, არამედ 8/8-ზე ფუტსალის ჩემპიონატში მონაწილეობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიტალი დარასელია — ფიფას ჩანაწერი*[დაარქივებული]*
* პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური)
* პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)
* პროფილი National-football-teams.com-ზე (ინგლისური)
* ტალანტი, რომელიც დავკარგეთ[*მკვდარი ბმული*] (ქართული ენა)

სქოლიო
------

1. ↑  Дараселия будет играть за тбилисское «Динамо»
2. ↑  „Daraselia agrees Alania deal". UEFA.com. 2004-02-05. ციტირების თარიღი: 2009-02-19.
3. ↑  Дараселия и Квирквелия могут сыграть с «Динамо»
4. ↑  Виталий Дараселия переехал в Казахстан
5. ↑  „Koke is it for Aris". UEFA.com. 2006-08-16. ციტირების თარიღი: 2009-02-19.
6. ↑  „Georgia abuzz with transfer talk". UEFA.com. 2007-01-17. ციტირების თარიღი: 2009-02-19.
**ვიტალი თაყაძე** (დ. 28 ივნისი, 1978, სოფ. ხელთუბანი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 აგვისტო, 2008, სოფ. ავნევი, თიღვის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე. კაპრალი. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის მონაწილე. ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალერი.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემდეგ კონტრაქტით შევიდა საქართველოს შეარაღებულ ძალებში. კოსოვოში გააგზავნეს 3 წლის ვადით, თუმა სამხედრო ნაწილის დაშლის გამო იქ მხოლოდ 8 თვე იმსახურა. ამის შემდეგ 4 წლით გააგრძელა ჯარში მსახური, თავიდან ვაზიანში მსახურობდა, შემდეგ — გორში. ცხინვალის რეგიონში სიტუაციის დაძაბვის გამო, 2008 წლის პირველ აგვისტოს გამოიძახეს. დაიღუპა 7 აგვისტოს, სოფელ ავნევთან, კეფაში მოხვედრილი ჭურვის ნასხლეტისაგან. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.

სქოლიო
------

1. 1 2  ვიტალი თაყაძე. საქართველოს სამხედრო ისტორია. *history.mod.gov.ge*. ციტირების თარიღი: 24 ივნისი, 2020.
2. ↑  ვიტალი თაყაძე — 2008 წლის ომის გმირის ისტორია. *radiomosaic.ge* (1 ივნისი, 2019).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-27. ციტირების თარიღი: 24 ივნისი, 2020.
**ზეინაბ კედია** (დ. 8 ივლისი, 1921, სტამბოლი — გ. 20 თებერვალი, 2016, პარიზი) — ქართველი ემიგრანტი საფრანგეთში, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უშიშროების სამსახურის (განსაკუთრებული რაზმის სამმართველოს) ხელმძღვანელის მელქისედეკ კედიას ქალიშვილი, პარიზის ქართული სათვისტომოს მერვე თავმჯდომარე ლევან ზურაბიშვილის მეუღლე, საქართველოს მე-5 პრეზიდენტის - სალომე ზურაბიშვილის დედა.

ბიოგრაფია
---------

ზეინაბ კედია აგრაფინა თავართქილაძისა და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უშიშროების სამსახურის (განსაკუთრებული რაზმის სამმართველოს) ხელმძღვანელის მელქისედეკ კედიას ქალიშვილი იყო.

კედიების ოჯახი საქართველოში ბოლშევიკური წითელი არმიის შემოსვლის შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა, ამ დროს მელქისედეკ კედიას მეუღლე - აგრაფინა თავართქილაძე ზეინაბზე ფეხმძიმედ იყო. ოჯახი 4 წლის მანძილზე ჯერ სტამბოლში ცხოვრობდა. აქვე, 1921 წლის 8 ივლისს სტამბოლში დაიბადა ზეინაბ კედია. ოჯახი თურქეთიდან პარიზში გაემგზავრა. ზეინაბ კედიამ საფრანგეთში ემიგრაციაში მყოფ „ეროვნულ-დემოკრატიული" პარტიის ერთ-ერთ წარმომადგენელზე, ნიკო ნიკოლაძის შვილიშვილზე, ლევან ზურაბიშვილზე იქორწინა. ზეინაბ კედია საქართველოში პირველად ქალიშვილთან, სალომე ზურაბიშვილთან ერთად, 1986 წელს ჩამოვიდა.

ზეინაბ კედია 2016 წლის 20 თებერვალს, 94 წლის ასაკში, პარიზში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წინაპრები[*მკვდარი ბმული*]
* ციფრული ბიბლიოთეკა ივერიელი

სქოლიო
------

1. ↑  ლევან ზურაბიშვილი — ბარათები უცხოეთიდან. „კვირის პალიტრა" (18 ოქტომბერი, 2010). ციტირების თარიღი: 30 ნოემბერი, 2018.
2. ↑  ვინ იყო სალომე ზურაბიშვილის დედა და რას ჰყვებოდა ის ქალიშვილის შესახებ?. Newsmedia.ge (3 ნოემბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  "როცა ჯანრი გავიცანი, ამ დროს პირველ ქორწინებაში ვიმყოფებოდი". Cyc.ge (17დეკემბერი , 2018). ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  მთელი ცხოვრება სამშობლოსთან ერთად. Old.radio1.ge (23 თებერვალი, 2016). ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  მშობლები, შვილები, კარიერა, ქონება და ცხოვრების ყველაზე დიდი სიყვარული - ყველაფერი საქართველოს მე-5 პრეზიდენტის შესახებ. geotimes.ge. ციტირების თარიღი: 15 ნოემბერი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  ზეინაბ კედია გარდაიცვალა. Plus.kvira.ge (20 თებერვალი, 2016). ციტირების თარიღი: 30 ნოემბერი, 2018.