recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ავგიის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავგიაში. ეკლესია ნაგები ჩანს ნატეხი ქვით. საეკლესიო ნაგებობა თავისი მშენებლობის სტილით, დაგეგმარებითა და აქ გათხრების დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალებით, თარიღდება V საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
-------------

ძეგლი წარმოადგენს ადრექრისტიანული ხანის დარბაზულ ნაგებობას, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის განივი მკლავებით. ნაგებობის ერთიანი გეგმარებითი სტრუქტურა გამოიყურება როგორც „თავისუფალი ჯვარი" (23,85 X 19 მ). შეიცავს ნახევარწრიულ შვერილ აფსიდას, რომლის რადიუსი 6,05 მ-­ია. ტაძრის ძირითადი სივრცე სამნაწილიანია. შეიცავს განივ დარბაზს, რომელიც შესაძლოა ნართექსის ფუნქციას ასრულებდა, დარბაზს და საკურთხეველის აფსიდას. ნაგებობის იატაკი დაფარული იყო მოვარდისფრო კირხსნარით, წვრილი კენჭებისა და კერამიკული ფხვნილის ნაერთით.

ტაძარს ერთადერთი ცენტრალური შესასვლელი დასავლეთის მხრიდან უნდა ქონოდა, ჩრდილოეთ მინაშენში (5,5 X 4,75 მ) ­ ჩრდილო­-დასავლეთ კუთხეში. სამხრეთის მინაშენისა (5,5 X 4,5 მ)­ სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში. 

ნაგებობა გადახურული უნდა ყოფილიყო ე. წ. კოჭებიანი კონსტრუქციის ორქანობიანი სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26148
* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 80-81

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები |
| --- |
|  |
| ეკლესიები | 
ავგიის ნაეკლესიარი · ახალშენის ფერისცვალების ეკლესია · ბათუმის სამების დედათა მონასტერი · ბათუმის კარის ღვთისმშობლის ეკლესია · სარფის მამათა მონასტერი · სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია · ქილისე · სარფის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონუმენტი | ხელვაჩაურის გერბი |
|  |
| ციხესიმაგრეები | 
გვარას ციხე · ჩხუტუნეთის ციხე · ყოროლისთავის ციხე |
|  |
| ხიდები | 
მახოს ხიდი · ცხემლარას ხიდი · ქოქოლეთის ხიდი · ორთაბათუმის ხიდი · ჩხერის ხიდი · ზვარიას ხიდი · მირვეთის ხიდი |
|  |
| მუზეუმები | 
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი · სარფის მუზეუმი |

 |
აბულის ციხე
**აბულის ციკლოპური ციხე** — მშრალად ნაგები ციკლოპური ციხე, მდებარეობს მთა პატარა აბულზე (სამცხე-ჯავახეთის მხარე), ზღვის დონიდან 2670 მეტრის სიმაღლეზე. იგი ძლიერ წააგავს შაორის სიმაგრეს — ერთგვარია ბუნებრივი პირობები, მშენებლობის ტექნიკა, გადაუხურავი ტალანები და მისასვლელები. მაგრამ აბულის სიმაგრე მაინც გამორჩეულია. იგი ერთი უპირველესი ცენტრთაგანი უნდა იყის უძველესი დროიდან. თვალში საცემია მისი სიდიდე, სიძლიერე, მიუვალობა, სტრატეგიული მდებარეობა: მის სამხრეთით გადის გზა ფოკა-ხოსპიო-ხერთვისისაკენ.

არქიტექტურა
-----------

აბულის ციხე გრანდიოზული და რთული გეგმარებისაა. პატარა აბულის სამხრეთი კალთა, რომელზეც ციხე მდებარეობს, მორენებითაა დაფარული. ამით უსარგებლიათ ძველთაგანვე და ლოდების მცირე გადაადგილებით მიუღიათ დარან-სამალავები, რომლებსაც ვიწრო, დაბალი შესაძრომი აქვთ. საკმარისია ერთი ლოდის აფარება და ყველაფერი შეუმჩნეველია, ის აღარაფრით გამოირჩევა ქვიანი მასის საერთო გროვიდან. ციხე-გალავანი ამ დარნების შუაში, მაღალ ადგილზეა აგებული. ის შედგება გალავნის, შიდა-ციხისა და მის კედლებზე შიგნიდან მიშენებული სათავს-სადგომებისაგან. ზედაპირზევეა ქვაყუთის ტიპის საფლავები.

მიუხედავად იმისა, რომ წყობა ყველგან მშრალია, კედლების სიმაღლე ზოგან 5 მ-მდე აღწევს, სიგანე კი 3 მ-ია. „შიდაციხე" მოიცავს ფართობს დაახლოებით 60×40 მ. დასავლეთის ორი კუთხე მართია, აღმოსავლეთისა — მომრგვალებული. ბურჯებიდანაც ორი მრგვალია, სამი — ოთხკუთხა. შესასვლელი ორია — სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში.

ციხის შიგნით კედლებსა და ბურჯებზე მიშენებული 40-მდე სადგომია, ზოგან ორ-სამ სართულად. აღმოსავლეთით ტერასებად დაშვებული სამალავები, ისევე, როგორც გალავნის შიგნითა სათავსები, სხვადასხვა გეგმისანი არიან: 1. წრიული, დიამეტრით 2 მ. 2. მოგრძო დარნები, რომლებსაც ერთი ბოლო მომრგვალებული აქვთ, მეორე — სწორკუთხა, ფართობით 4×2 მ. 3. მოზრდილი, სწორკუთხა ოთახები.

პირველი ორი ტიპის სადგომებს გადახურვა ერთნაირი აქვთ: ვერტიკალური კედლიდან თანდათან, ცენტრისკენ საფეხურებად გადმოწეული ბრტყელი ფილები იძლევიან ხის დარბაზების მსგავს გვირგვინს. დიდი ოთახების სახურავები ყველგან ჩაქცეულია, შესაძლოა მათ ბანური გადახურვა ჰქონდათ.

აბულის სიმგრის სამხრეთით, ქედზე წყარო გამოდის, რაც გააძლიერებდა თავდაცვისუნარიანობას.

გალერეა
-------

* აბულის ციხეაბულის ციხე
* აბულის ციხე შიგნიდანაბულის ციხე შიგნიდან
* აბულის სიმაგრის გეგმააბულის სიმაგრის გეგმა

ლიტერატურა
----------

* *დ. ბერძენიშვილი*, „ჯავახეთის ძველი სიმაგრეები. ჯავახეთი. ისტორია და თანამედროვეობა" გვ. 181-203 — ახალციხე. 2002 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აბულის ციკლოპური ციხე***

* აბულის ციხე - მის შესახებ სტატიები
კეთილი იმედის კონცხი
**კეთილი იმედის კონცხი** (ინგლ. Cape of Good Hope; აფრ. Kaap die Goeie Hoop, ნიდერლ. Kaap de Goede Hoop, პორტ. Cabo da Boa Esperança) — აფრიკის სამხრეთით მდებარე კონცხი; მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში კაპის ნახევარკუნძულზე, კეიპტაუნის სამხრეთით. მისი კოორდინატებია: 34°21′29″ ს 18°28′19″ ა (G).

გეოგრაფია
---------

ეს კონცხი არ არის აფრიკის უკიდურესი სამხრეთი წერტილი, თუმცა აფრიკის კონტინენტის სანაპირო ამ ადგილას პირველად უხვევს აღმოსავლეთით, ხსნის რა გასასვლელს ატლანტის ოკეანიდან ინდოეთის ოკეანისკენ. ეს ასევე არ არის კაპის ნახევარკუნძულის უკიდურესი სამხრეთი წერტილი (ეს არის კეიპ პოინტი).

ისტორია
-------

1488 წელს კეთილი იმედის კონცხი აღმოაჩინა პორტუგალიელმა მკვლევარმა ბართოლომეუ დიაშმა და მას ქარიშხლის კონცხი (პორტ. Cabo das Tormentas) დაარქვა. თუმცა პორტუგალიის მეფე ჟუან II-მ მას სახელი გადაარქვა, ვინაიდან გამართლებულად იმედოვნებდა, რომ ეს კონცხი ინდოეთისკენ გზას გახსნიდა.

1497 წელს ვასკო და გამა კეთილი იმედის კონცხის შემოვლით პირველი ევროპელი გახდა, რომელიც ამ გზით ინდოეთის ოკეანეში მოხვდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნემსის კონცხი
* კეიპ-პოინტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Cape of Good Hope, Panoramic view
**კამჩატკის ნახევარკუნძული** (რუს. полуостров Камчатка) — მდებარეობს რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, წყნარ ოკეანესა (*აღმოსავლეთით*) და ოხოტის ზღვას (*დასავლეთით*) შორის. მისი სიგრძე დაახლოებით 1250 კმ-ია, ხოლო მთლიანი ფართობი 472,300 კმ². ნახევარკუნძულის გასწვრივ, სანაპიროსთან სიახლოვეს, მდებარეობს კურილ-კამჩატკის ღარი (10,500 მ). 

კამჩატკის ნახევარკუნძული, მის სიახლოვეს მდებარე კომანდორის კუნძულებსა და კუნძულ კარაგინსკისთან ერთად შედის რუსეთის ფედერაციის კამჩატკის მხარის შემადგენლობაში. ნახევარკუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 402,500 ადამიანს, რომელთა უმრავლესობაც რუსია, მაგრამ ასევე არიან კორიაკებიც. მოსახლეობის ნახევარზე მეტი, თავმოყრილია ქალაქ პეტროპავლოვსკში, იელიზოვოსა და მის შემოგარენში. 

ნახევარკუნძულზე მდებარეობს კამჩატკის ვულკანები, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კამჩატკის ნახევარკუნძული - ბრიტანიკა
* (რუსული) კომენდერის კუნძულები დაარქივებული 2011-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* (რუსული) სურეთები დაარქივებული 2016-04-22 საიტზე Wayback Machine.
* კამჩატკა - ცეცხლის, ყინულისა და აჩრდილების მიწა. დოკუმენტური ფილმი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
**აბულფაზ მურსალის ძე ყარაევი** (აზერ. Əbülfəs Mürsəl oğlu Qarayev; დ. 13 ნოემბერი, 1956, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი საზოგადო მოღვაწე და პოლიტიკოსი. 2006 წლიდან აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

აბულფაზ ყარაევი დაიბადა 1956 წლის 13 ნოემბერს ბაქოში, ქირურგ მურსალ ყარაევის ოჯახში. მამამისი იყო ექიმ აბულფაზ ყარაევის ვაჟი და კომპოზიტორ ყარა ყარაევის ძმა. 1978 წელს დაამთავრა უცხო ენათა ინსტიტუტი და იმავე წელს დაიწყო მასწავლებლობა საათლის რაიონის ერთ-ერთ საშუალო სკოლაში. 1978–1980 წლებში იგი მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1989-1992 წლებში სწავლობდა რუსეთის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემიის ასპირანტურაში. 1992 წლიდან, ერთი წლის განმავლობაში, იკავებდა ბაქოს პოლიტოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მასწავლებლის თანამდებობას. 1993 წელს გახდა შპს „Improteks"-ის (ბაქო) კომერციული დირექტორი. 1994 წელს დაინიშნა ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრად. 1997 წლიდან 2006 წლამდე იკავებდა აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პირველი ვიცე-პრემიერის, ხოლო 2001–2006 წლებში ქვეყნის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრის თანამდებობას. 2006 წლის 30 იანვარს დაინიშნა აზერბაიჯანის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
კრისტალური და ამორფული სხეულების ატომური მესერის შედარება
**ამორფული სხეულები** — მყარი სხეულები, რომელთა ატომურ მესერს აქვს ახლო წყობა და არ აქვს შორი წყობა, რომელიც დამახასიათებელია კრისტალური სტრუქტურისთვის.

ამორფული სხეულებისათვის დამახასიათებელია თვისებების იზოტროპია და განსაზღრული დნობის ტემპერატურის არ არსებობა: ტემპერატურის მომატებასთან ერთად ამორფული სხეულები თანდათანობით რბილდებიან და მინირების ტემპერატურაზე ზევით (Tg) გადადის თხევად მდგომარეობაში.

სტრუქტურა
---------

კვლევებმა აჩვენეს, რომ სითხეების და ამორფული სხეულების სტრუქტურებს ბევრი საერთო აქვთ.
ამორფულ და თხევად სხეულებში შეიმჩნევა ნაწილაკების შეფუთვის (ატომები ან მოლეკულები) ახლო წყობა.
ამ მიზეზით ითვლება, რომ ამორფული სხეულები ძალიან სქელი/ბლანტი (გამაგრებული) სითხეებია.

თვისებები
---------

ამორფულ სხეულებზე გარე ზემოქმედებისას აღმოაჩენენ ერთდროულად დრეკად თვისებებს, როგორც კრისტალურ მყარ სხეულებში, და დენადობას, როგორც სითხეებში. ხანმოკლე ზემოქმედებისას (დარტყმები) ისინი იქცევია როგორც მყარი სხეულები და ძლიერი დარტყმისას იმსხვრევიან ნაწილებად. ხოლო ხანგრძლივი ზემოქმედებისას (მაგალითად გაწელვა, გაჭიმვა) ამორფული სხეულები მიედინებიან. ამაში შეიძლება დავრწმუნდეთ თვითონ,თუკიმოთმინებიდ დავაკვირდებით. 
ელექტრული თვისებების მიხედვით, ჰყოფენ ამორფული ლითონები, ამორფული არალითონები, და ამორფული ნახევარგამტარები.
ამორფულ სხეულებს წარმოადგენს ასევე ფისები
თუკი მას დავაქუცმაცებთ და მიღებული მასით შევავსებთ ჭურჭელს, მაშინ რამდენომე ხნის შემდეგ ფისი ისევ შეერთდება ერთ მთელ სხეულად და მიიღებს ჭურჭელის ფორმას.

---

დამატებით
---------

**ამორფული ნივთიერებები** (ძვ. ბერძნ. ἀ-დან «არა-» და  μορφή «სახე, ფორმა») არ ააქვთ კრისტალური სტრუქტურა და კრისტალებისაგან განსხვავებით არ იშლებიან კრისტალური წახნაგების წარმოქმნით, როგორც წესი — იზოტროპიულებია, ანუ არ გააჩნიათ სხვადასხვა თვისებები სხვადასხვა მიმართულებით, არ გააჩნიათ გარკვეული დნობის ტემპერატურა. ამორფულსხეულებს მიეკუთვნებიან მინები (ხელოვნური და ვულკანური), ბუნებრივი და ხელოვნური ფისები, წებოები და სხვა. მინა — ამორფული სხეულის მყარსხეულიანი მდგომარეობაა. ამორფული ნივთიერებები შეიძლება იყვნენ ან მინისმაგვარ მდგომარეობაში (დაბალი ტემპერატურების დროს), ან განადნობის მდგომარეობაში (მაღალი ტემპერატურის დროს). ამორფული ნივთიერებები მინისმაგვარ მდგომარეობაში გადადიან მინირების ტემპერატურაზე უფრო ქვევით ტემპერატურაზე T. ტემპერატურისას რომელიც T-ზე მაღალია, ამორფული ნივთიერებები იქცევიან როგორც განადნობები, ანუ არიან გალღობილ მდგომარეობაში. ამორფული სხეულების სიბლანტე — არის ტემპერატურის უწყვეტი ფუნქციაა: რაც უფრო მეტია ტემპერატურა, მით უფრო ნაკლებია ამორფული ნივთიერების სიბლანტე.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ათენას ქურუმ ქალს** ეხება. *ათასი პირუტყვის მეპატრონის შესახებ* იხილეთ **ავგეა**. |

**ავგე** (ბერძნ. Αυγή, ἠ) - ათენას ქურუმი, არკადიის მეფის ქალიშვილი. ავგეს მამას უწინასწარმეტყველეს, რომ ბადიშის დაბადება უბედურებას მოუტანდა. მიუხედავად მამის სასტიკი წინააღმდეგობისა, ავგემ შეიყვარა ჰერაკლე და მისგან დაბადა ვაჟი - ტელეფოსი. მამისათვის რომ დაემალა, ავგემ იგი ათენას ტაძარში მიიყვანა. ასეთი საქციელის გამო გამძვინვარებულმა ღმერთქალმა ათენამ ქვეყანას შავი ჭირი მოჰფინა. როდესაც სამისნომ ჭირის გამეფების მიზეზი ახსნა, მეფემ ბრძანა, ჩვილი გზაში დაეგდოთ. ასეც მოიქცნენ და ამის მერე პატარა ტელეფოსს არტემიდეს ირემი კვებავდა. შეშინებული ავგე მისიაში გაიქცა და ცოლად გაჰყვა მეფე ტევთრანტს. როდესაც ტელეფოსი წამოიზარდა, დელფოს სამისნოსაგან გაიგო, თუ სად იმყოფებოდა დედამისი, მონახა და მის ქმარს ეშვილა. სხვა მითის მიხედვით, ავგე მდევართაგან თავდაცვის მიზნით ტელეფოსთან ერთად გადავარდა ზღვაში, გადაცურა და შვილთან ერთად მივიდა მისიაში. ავგესა და ტელეფოსის მითი პერგამული წარმოშობისა ჩანს. ტელეგოსი ითვლებოდა პერგამოსის მეფეთა წინაპრად. პერგამოსის ტაძრის მცირე ფასადზე გამოსახულია სცენები ამ თქმულებიდან.


|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალექსანდრე**. |

**ალექსანდრე იესეს ძე** (*ბაგრატიონი*), ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე XVIII საუკუნის I ნახევარში. მეფე იესეს მესამე ვაჟი, დაიბადა ირანში. იწოდებოდა ისაკ-ბეგად. XVIII საუკუნის 40-იან წლებში იყო ქართლის ნაიბი. 1742 წელს, არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყების დროს, სცადა ამ საერისთავოში გაბატონება, მაგრამ თეიმურაზ II-მ განზრახვა ჩაუშალა. 1744 ალექსანდრე დაინიშნა ქართლის ჯანიშინად. თანამდებობიდან მალე გადააყენეს, რადგან მხარს უჭერდა აბდულა-ბეგის ბრძოლას ქართლის ტახტისათვის. 1750 წელს ალექსანდრე გაქრისტიანდა და საუფლიწულო მამულები მიიღო ქვემო ქართლში. 1759 წელს იძულებული გახდა რუსეთში გადასახლებულიყო; მსახურობდა ჯერ ასტრახანის გარნიზონში, შემდეგ (1761-იდან) - ყიზლარის ქართულ ესკადრონში და პოდპოლკოვნიკის წოდება დაიმსახურა. მისი შვილიშვილი იყო პეტრე ბაგრატიონი.

შვილები
-------

ალექსანდრეს ჰყავდა 8 შვილი (5 ვაჟი და 3 ქალიშვილი):

* ივანე ალექსანდრეს ძე (1730–1795)
* სოლომონ ბაგრატიონი
* კირილე ბაგრატიონი (1750–1828)
* თამაზ ბაგრატიონი (1743–1759)

ლიტერატურა
----------

* *ლ. ტუხაშვილი,* ქსე, ტ. 1, გვ. 294, თბ. 1975
**ალექსანდრე ზაქარიაძე** (დ. 15 თებერვალი, 1884 — გ. 1957) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

იყო რუსეთ-იაპონიისა და პირველი მსოფლიო ომების მონაწილე. 1917 წელს იყო კაზაკთა დივიზიის შტაბის უფროსი, შემდეგ ქვეითთა ბრიგადის მეთაური, გენერალური შტაბის პოლკოვნიკი. 1917 წლის ბოლოდან დაბრუნდა საქართველოში. 1918 წლიდან ქართული საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი გახდა. 1918 წელს იყო საქართველოს სამხედრო სმაინისტროს გენერალური შტაბის განყოფილების საერთო, შემდეგ კი ოპერატიული სექციის უფროსი. 1919 წლიდან ქართული არმიის გენერალია. 1919–1921 წლებში იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე, შემდეგ გენშტაბის უფროსი. 1920 წლიდან რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს წევრი, თავდაცვის საბჭოს მიწვეული წევრი. 1921 წლის მარტიდან ემიგრაციაშია, ჯერ სტამბოლში, შემდეგ კი მსახურობდა პოლონეთის არმიაში. 1926 წლიდან პოლონეთის ქართული კომიტეტის წევრია. მოიპოვა პოლონეთის არმიის ბრიგადის მეთაურისა და დივიზიის მეთაურის სამხედრო წოდებები. მონაწილეობდა გერმანია-პოლონეთის ომში 1939 წელს. დაჯილდოებულია პოლონეთის უმაღლესი სამხედრო წოდებებით.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 31-32, ISBN 978-9941-0-7386-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ზაქარიაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იმიერბაიკალური ცხვარი** — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში სამატყლე-სახორცე მიმართულებისა. გამოყვანილია 1927–1956 წლებში ჩიტის ოლქში ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ბურიატულ-მონღოლური ცხვრის რთული აღწარმოებითი შეჯვარებით ახალკავკასიური მერინოსის, საბჭოური მერინოსის, ამერიკული რამბულიეს, პრეკოსის, აგრეთვე ალთაური, გროზნოული და (შეზღუდულად) ასკანიური ჯიშის ერკემლემთან. ჯიშს აქვს მაგარი კონსტიტუცია და კარგად განვითარებული ჩონჩხი. კარგად არიან შეგუებული იმიერბაიკალეთის მკაცრ ბუნებრივ პირობებს, საძოვრებს მთელი წლის განმავლობაში იყენებენ საკვებად. ერკემალი მჭლეგრძელკუდიანია. მკერდი ფართო და ღრმაა, კიდურები მაგარი, უბრალო ჩლიქებით. იმიერბაიკალური ჯიშის ნერბი ურქოა, ერკემალი ძირითადად რქიანი. დანაოჭება ზომიერია. აქვთ კარგი სახორცე ხარისხი, გამოირჩევიან ადრეულობით. ნერბის ცოცხალი მასაა 55–58 კგ, ერკემლისა 100–115 კგ. კანძი მკვრივი, შეკრული და შტაპელური აგებულებისაა. მატყლი თეთრი, უბრალო; ნერბის ნაპარსი 2,6–3,0 კგ-ია (უდიდესი 11 კგ), ერკემლისა 6,0–7,0 კგ (უდიდესი 14,5 კგ), სუფთა ბოჭკოს გამოსავალი 46–48% (უდიდესი 56%-მდე). მატყლის სიგრძე შესაბამისად 7,5–8,5 სმ და 8,5–9,0 სმ და მეტი; სიმსხო 20,6–25,0 მკმ და 20,6–27 მკმ; მატყლი 60–64-ე ხარისხისაა. ცხიმოფლი კარგი ხარისხისაა. ნაყოფიერება 100 ნერბზე 110–130 ბატკანია. 1982 წელს დამტკიცდა იმიერბაიკალური ჯიშის ნერჩინსკის ტიპი, რომელიც ჩიტის ოლქის საშენი ქარხნის „კომსომოლეც"-ის ბაზაზე გამოიყვანეს კავკასიური და ავსტრალიური მერინოსის ჯიშების ერკემლების გამოყენებით. მისი მაჩვენებლები მატყლის ნაპარსისა და ცოცხალი მასის მხრივ 10–15%-ით უფრო მაღალია. იმიერბაიკალური ცხვრის მოშენებას მისდევენ იმიერბაიკალეთის რაიონებში, საუკეთესო ფარები ყოფ. ჩიტის ოლქის მეურნეობებშია. ერკემლებს იყენებენ ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ცხვრების გასაუმჯობესებლად.

ლიტერატურა
----------

* Овцеводство, под ред. П. А. Есаулова, Г. Р. Литовченко, М. 1963;
* Забайкальская порода // Большая советская энциклопедия, т. 9 — М. : Советская энциклопедия, 1972;
* *Котляров И. Т.* Забайкальская тонкорунная порода овец. 2-е изд. Чита, 2006;
* *Ерохин А. И.* ЗАБАЙКАЛЬСКАЯ ПОРОДА // Большая российская энциклопедия. т. 10. — М. 2008. — стр. 143.

სქოლიო
------

1. ↑  სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მოვლა-შენახვა გვ. 66. *agriedu.ge*. ციტირების თარიღი: 26 აპრილი, 2020.
**იმიერკავკასიის ვაკე** (რუს. Предкавказская равнина) — ვაკე ჩრდილოეთ კავკასიაში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთით, აზოვის ზღვიდან (დასავლეთი) კასპიის ზღვამდე (აღმოსავლეთი), ჩრდილოეთიდან შემოფარგლულია კუმა-მანიჩის ღრმულით. გადაჭიმულია დაახლოებით 900 კმ-ზე, სიგანე 300 კმ-მდე. იმიერკავკასიის ვაკის დიდი ნაწილი ეპიჰერცინულ ბაქანზე მდებარეობს. მდინარეების ყუბანისა და თერგის ქვემოთი ალპური გეოსინკლინის კიდური როფის ქვაბულია. იმიერკავკასიის ვაკე სამ ნაწილად იყოფა - დასავლეთი იმიერკავკასიის ვაკე მოიცავს ყუმბან-აზოვისპირა დაბლობს, ყუბანის დელტასა და ტამანის ნახევარკუნძულს; შუა ნაწილშია სტავროპოლის მაღლობი, თერგ-სუნჯის მაღლობი; აღმოსავლეთ იმიერკავკასიის ვაკეში შედის თერგ-კუმის დაბლობი (კასპიისპირა დაბლობის სამხრეთ-დასავლეთი კიდე). იმიერკავკასიის ვაკის შუა და დასავლეთ ნაწილებში მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო რაიონებია. აღმოსავლეთ ნაწილში გაბატონებულია ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება ნავთობი და აირი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 116.
**სქესობრივი უძლურება**, *იმპოტენცია* (ლათ. erectus) — მდგომარეობა, როდესაც ერექციის შესუსტების გამო მამაკაცი მთლიანად ან ნაწილობრივ ვერ ასრულებს სქესობრივ აქტს. სქესობრივი უძლურების გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციური მოშლილობა, ნერვული სისტემის ორგანული დაზიანება, უროლოგიური და ენდოკრინული დაავადებანი, ნარკოტიკებისა და ალკოჰოლური სასმელების ჭარბად მიღების გამო, ზურგის ტვინის ერექციისა და ეაკულაციის ცენტრების ქრონიკული ინტოქსიკაცია და სხვა. ზოგჯერ სქესობრივი უძლურებას იწვევს გონებრივი და ფიზიკური გადაღლა, ემოციური დაძაბვა, საკუთარ შესაძლებლობებში დაურწმუნებლობა და სხვა. 

*მკურნალობა:* სქესობრივი უძლურების გამომწვევი მიზეზის ლიკვიდაცია; ფსიქოთერაპია (განსაკუთრებით ფსიქოგენური ფაქტორებით გამოწვეული სქესობრივი უძლურების დროს); საერთო გამაჯანსაღებელი მკურნალობა; სამკურნალო ფიზკულტურა; ფიზიოთერაპიული პროცედურები. თუ სქესობრივი უძლურებას დაერთვის უხალისობა, უძილობა, საერთო სისუსტე, შრომისუნარიანობის დაქვეითება და სხვა, ფსიქოთერაპიასთან ერთად იყენებენ საძილე და სედატიურ საშუალებას,

*პროფილაქტიკა*: კვების, შრომისა და დასვენების რეჟიმის მოწესრიგება: თამბაქოს წევისა და ალკოჰოლიანი სასმელების ჭარბად მიღების აღკვეთა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფრიგიდულობა

ლიტერატურა
----------

* *კანდელაკი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 624.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული სამედიცინო პორტალი დაარქივებული 2013-03-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  med.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-12. ციტირების თარიღი: 2011-02-11.
ვიშნუს ათი ავატარა
**ავატარა** (სანსკრ. अवतार avatāra „ჩამოსვლა") — ღვთაების ჩამოსვლა დედამიწაზე, ღმერთის გამოცხადება მოკვდავი ადამიანის ან ცხოველის სახით ინდუისტურ მითოლოგიასა და რელიგიაში. ასეთი გარდასახვა მაშინ ხდება, როდესაც კეთილს ბოროტი ემუქრება, კაცობრიობა გადაგვარების გზაზე დგება, სათნოება საფრთხეშია ან მორწმუნეთა დაცვაა საჭირო. ესაა ინკარნაცია, ტრანსფორმაცია, სულიერი და ხორციელი განსპეტაკების, სათნოებისა და კანონის (დჰარმას) ხსნის პროცესი, როდესაც ღმერთი ინარჩუნებს ღმერთის ძალასა და თვისებებს, მაგრამ ხდება ადამიანი ან რაიმე ცხოველის სახეს იღებს.

არსებობს ინდუისტური ერთ-ერთი მთავარი ღვთაება ვიშნუს ათი ძირითადი განსახიერება: მატსია (თევზი), კურმა (კუ), ვარაჰა (ტახი), ნარასიმჰა (ლომკაცი), ვამანა (ჯუჯა), პარაშურამა (მებრძოლი ქურუმი), რამა (ღვთაებრივი მეფე) კრიშნა, ბუდა და კალკი (აპოკალიფსური ანგელოზი). ავატარები დახასიათებულია მაჰაბჰარატაში, რამაიანაში და პურანებში.

ათი ავატარა — ეს არის ხორცშესხმული ვიშნუ, მათგან უფრო გამოჩენილი პერსონოფიკაციებია რამა, კრიშნა და ბუდა. როდესაც პირველი ორი ინდუისტური ლიტერატურის მნიშვნელოვანი პერსონაჟი და თაყვანისცემის ობიექტია, მესამე მათგანმა — ბუდამ — ინდოეთში პოპულარობა ვერ მოიპოვა და მისი კულტი მეზობელ სახელმწიფოებში გავრცელდა (*იხ*. ბუდიზმი)

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტატიები **ინდუიზმის** თემაზე |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ბრაჰმა
* განეშა
* დურგა
* ვიშნუ
* ინდრა
* კალი
* კრიშნა
* ლაკშმი
* მურუგანი
* პარვატი
* რამა
* სარასვატი
* სურია
* შივა
* ჯაგანნათა
* ჰანუმანი
 |  |
|  |
| წმინდა წერილები | 
* ათარვავედა
* აიურვედა
* არანიაკა
* ართაშასტრა
* ბრაჰმასუტრა
* ბჰაგავატაპურანა
* ბჰაგავადგიტა
* დევიბჰაგავატა
* ვედები
* ვედანგა
* იაჯურვედა
* კამასუტრა
* მანუსმრიტი
* მაჰაბჰარატა
* რამაიანა
* რიგვედა
* სამავედა
* სამჰიტა
* უპანიშადა
* პურანა
* სმრიტი
* შრუტი
 |
|  |
| ცნებები | 
* ართა
* აუმ
* აჰიმსა
* აშრამა
* ატმანი
* ავატარა
* ბჰაჯანა
* ბჰაკტი
* ბრაჰმანი
* გაიატრი
* გუნა
* გურუ
* დჰარმა
* ვარნა
* იანტრა
* იუგა
* კამა
* კარმა
* კირტანა
* ლინგამი
* მალა
* მანტრა
* მაია
* მოკშა
* მუდრა
* პრასადამი
* პარამაჰამსა
* პრაკრიტი
* პურუშა
* რაჯასი
* სადჰუ
* სამადჰი
* სამსარა
* სამსკარა
* სატვა
* სატსანგა
* სატი
* სვამი
* სვასტიკა
* ტამასი
* ტრიმურტი
* ტულსი
* შაქტი
* წმინდა ძროხა
 |

 |
„**კოდი გიასი: ამბოხებული ლილუში**" (იაპონ. コードギアス 反逆のルルーシュ *Kōdo Giasu: Hangyaku no Rurūshu*?) — კომპანია Sunrise-ის იაპონური ანიმეს სერია, ასევე ადაპტირებული მანგების, ვიდეო თამაშების, რომანების, სრულმეტრაჟიანი ანიმე ფილმების და ოვების სახით.

ანიმე ტელესერიალი
-----------------

2006 წლის 5 ოქტომბერს გამოვიდა ანიმე ტელესერიალი, რომელიც შეიცავდა 25 ეპიზოდს, რომელთაგან თითოეულის ხანგრძლივობა 22-25 წუთია. მისი ჩვენება დასრულდა 2007 წლის 28 ივლისს.
ამის შემდეგ 2008 წლის 6 აპრილს გამოვიდა ანიმეს მეორე სეზონი „კოდი გიასი: ამბოხებული ლილუში R2". ის შეიცავდა 25 ეპიზოდს. ამის შემდეგ 2008 წელს და 2009 წელს გამოვიდა ორი ანიმე ფილმი ოვას სახით.

### ანიმეს მოკლე შინაარსი

სერიალში აღწერილია ალტერნატიული რეალობა, სადაც ბრიტანეთის იმპერიას დაპყრობილი აქვს მსოფლიოს მესამედი, დაუმორჩილებელ ქვეყნებს კი სასტიკად სჯის. იაპონია ერთ-ერთი ქვეყანაა, რომელიც ბრიტანეთის იმპერიამ დაიპყრო და კოდურ ნომრად „11" მიანიჭა, ხოლო იაპონელებს „თერთმეტები". ამ ვითარებაში აჯანყდა გიასის ძალით დაჯილდოებული ბრიტანელი სტუდენტი, რომელიც ებრძვის თავისი მამის იმპერიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Code Geass Lelouch of the Rebellion* official website Japanese. Geass.jp.
* „კოდი გიასი: ამბოხებული ლილუში" (ანიმე) საიტის Anime News Network ენციკლოპედიაში

სქოლიო
------

1. ↑  MoonPhase.cc – Anime. ციტირების თარიღი: 2007-06-11.
**კამბუროვის სახლი** (რუს. Дом Камбурова) — ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლის ფლიგელში ცხოვრობდა საზღვაო ოფიცერი პეტრე შმიდტი, ხოლო თავად სახლში - გენერალი პავლე რენენკამპფი.

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 102.

ისტორია
-------

ტაგანროგში, ბერძნების ქუჩის 102-ში მდებარე პატარა ერთსართულიანი აგურის სახლი აგებულია მემკვიდრეობითი საპატიო მოქალაქის პავლე კამბუროვის (1817-1885 წწ.) ფინანსებით. სახლის ეზოში დგას ერთსართულიანი ასევე აგურის ფლიგელი. 

მშენებლობის დასრულების შემდეგ პავლე კამბუროვი ცხოვრობდა სახლში ოჯახთან ერთად. 1880-იანი წლების ბოლოს სახლის მფლობელი გახდა ობერ-ოფიცერი ვასილი პაშუტინი. XX საუკუნის დასაწყისში სახლი გადავიდა ტიმოთე მერკულოვის ხელში. 1915 წლიდან სახლის მფლობელია ილია სილენკო. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ 1925 წლამდე სახლი ეკუთვნოდა თედორე ტოველიუს. 

ეზოში მდგა ფლიგელში 1890-1893 წლებში ოჯახთან და მეუღლესთან ერთად ცხოვრობდა, რევოლუციონერი მოღვაწე, სევასტოპოლის 1905 წლის აჯანყების ერთ-ერთი ორგანიზატორი პეტრე შმიდტი. ამავე სახლში ცხოვრობდა XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისის რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის ჩინეთში ლაშქრობის მონაწილე, რუსეთ-იაპონიის ომისა და პირველი მსოფლიო ომის გენერალი პავლე რენენკამპფი. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ გენერალი დააპატიმრეს და გააგზავნეს პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრეში. რენენკამპფი ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ გაათავისუფლეს და დაბრუნდა ტაგანროგში, თავისი მეუღლის სამშობლოში. აქ იგი ცხოვრობდა სმოკოვნიკოვის გვარით. 1918 წლის მარტში გამოააშკარავეს. რევოლუციურმა ტრიბუნალმა არმიის ღალატისთვის გაასამართლა და სიკვდილი მიუსაჯა. რენენკამპფი დახვრიტეს 1918 წლის 1 აპრილს. 

ამჟამად შენობაში განთავსებულია ორგანიზაცია „როსტექაგრო". სახლის ფასადზე დაკიდულია მემორიალური დაფა, რომელზეც არსებული წარწერა გვატყობინებს, რომ აღნიშნულ სახლში 1890-1893 წლებში ცხოვრობდა პ. შმიდტი.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Греческая, 102 დაარქივებული 2014-03-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Залесский К. А. Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ; Астрель, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-019670-9 (ACT); ISBN 5-271-06895-1 (Астрель).
**კამენოლომნის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია** (რუს. Церковь Михаила Архангела) — მართლმადიდებლური ეკლესია ოქტომბრის რაიონის სოფელ კამენოლომნში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. აგებულია 1914 წელს. როსტოვის ოლქის მცირე საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილებით წარმოადგენს რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. 

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ოქტომბრის რაიონი, სოფელი კამენოლომნი.

ისტორია
-------

ხუტორ მაქსიმოვკის (კამენოლომნის ძველი სახელწოდება) ახლოს, XIX საუკუნის დასასრულს დაარსდა ხუტორი ნოვოგრუშევსკაია, რომელშიც დასახლდნენ სტანიცა კრივიანსკოიდან გადმოსახლებული ახალგაზრდა კაზაკების ოჯახები. ორ ხუტორს ერთმანეთისაგან ჰყოფდა პატარა ნაკადული. ნოვოგრუშევსკაიაში რამდენიმე ხნის შემდეგ ააგეს ეკლესია და საეკლესიო-სამრევლო სკოლა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ეკლესია დაინგრა, ამის გამო ღვთისმსახურება გადაიტანეს საცხოვრებელ სახლში, რომელიც მალევე გადააკეთეს საბავშვო სახლად. 

1948 წლიდან მოყოლებული სამლოცველო სახლის მართლმადიდებელი თემი აგროვებდა სახსრებს, რომლითაც შემდეგ გამოისყიდეს მიწის ნაკვეთები და ნაგებობები. წლების განმავლობაში იგი გადააკეთეს ეკლესიად, რომელიც მოქმედებს დღემდე. დაარსდა ახალი საკვირაო სკოლა. 

1980-იან წლებში მიმდინარეობდა ეკლესიის რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც ეკლესიის კედლები მოაპირკეთეს წითელი აგურით. 

1992 წელს ტაძარი აღიარეს რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად.

სქოლიო
------

1. 1 2  Каменоломни|Церковь Михаила Архангела. sobory.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
2. 1 2  Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. old.kulturnoe-nasledie.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-22. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
3. 1 2  Храм Архангела Михаила — Нижнедонское Благочиние. www.don-blago.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
**აღდგომელაანთკარის აღდგომის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღდგომელაანთკარში. 

ეკლესიას რიყის ქვითა და აგურით ნაგები გალავანი აქვს შემოვლებული. სამხრეთით, გალავანში ჩართულია რიყის ქვით ნაგები, დამატებითი მოცულობა. კიდევ ერთი ნაგებობა დგას ეკლესიის ჩრდილოეთითაც.

აგურით ნაგებ აღდგომის ტაძარს სამხრეთიდან დავით აღმაშენებლის სახელობის მცირე ეკლესია აქვს მიშენებული. აღდგომის ეკლესია შვერილაფსიდიანია, აღმოსავლეთით, აფსიდის კედელში სამი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ასეთივე ორ-ორი სარკმელია დატანებული ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე. ეკლესიას სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ორივე მოცულობას მოტივად მიყვება თაღებით არქიტექტურული რიტმის შექმნის მცდელობა. აღდგომის ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადზე ორ პილასტრს ეყრდნობა სამი დეკორატიული თაღი, დასავლეთით, მაღალ ცრუ თაღში, ჩასმულია დაბალი დეკორატიული თაღი, რითაც აქცენტი შესასვლელზე კეთდება. ინტერიერში, კონქი და აფსიდის კედლები მოხატულია. საკურთხეველი საფეხურითაა ამაღლებული და დანარჩენი დარბაზისგან კანკელი გამოყოფს. საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. სამხრეთიდან აღდგომის ეკლესიას ეკვირს დავით აღმაშენებლის სახელობის მცირე, დარბაზული ეკლესია. დასავლეთ და აღმოსავლეთ ფასადებზე დეკორატიული თაღებია გამოყვანილი. სამხრეთ ფასადში, შესასვლელად გაჭრილია ერთ სვეტზე დაყრდნობილი ორი თაღი. მცირე ეკლესია მთლიანად მოხატულია, საკურთხეველი საფეხურითაა ამაღლებული და დარბაზისგან კანკელითაა გამოყოფილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ლავგარდანი აგურისაა, ორივე ეკლესია გადახურულია კრამიტით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 29930
**კამენაია-ბალკა** (რუს. Каменная балка) — ზედა პალეოლითის სადგომი, რომელიც მდებარეობს ხუტორ ნედვიგოვკასთან, მიასნიკოვის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. აღნიშნული კომპლექსი განეკუთვნება ე. წ. კამენობალკურ კულტურას, რომელმაც სახელწოდება სწორედ ამ სადგომიდან მიიღო.

ისტორია
-------

გამოჰყოფენ ორ არქეოლოგიურ მოედანს, რომელთაც ეწოდებათ კამენაია-ბალკა-1 (14,5 ათასი წელი ჩვენს ერამდე) და კამენაია-ბალკა-2 (15,5—16 ათასი წელი ჩვენს ერამდე).

კამენაია-ბალკა 1957 წელს აღმოაჩინა მარიანა გვოზდოვერმა. უკვე 1958 წლის დასაწყისიდან მასზე მუდმივი არქეოლოგიური სამუშაოები დაიწყო როსტოვის პალეოლითურმა ექსპედიციამ და მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ანთროპოლოგიის მუზეუმმა. მათ არექეოლოგიური გათხრები აწარმოეს 1971 წლამდე. კამენაია-ბალკა-1-ის გამოკვლევა მიმდინარეობდა შესვენებებით 1957 წლიდან 2005 წლამდე. 1962 წელს მარაიანა გვოზდოვერმა აღმოაჩინა ახალი სადგომი კამენაია-ბალკა-3. 1990 წლიდან მარიანა გვოზდოვერის დაწყებული გამოკვლევა გააგრძელა სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმის ქვემო დონის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ნინა ხაიკუნოვას ხელმძღვანელობით.

პრეისტორიულ სადგომს გააჩნია სამი კულტურული ფენა:

* ქვედა კულტურული ფენა, რომლის სისქეცაა 10 სმ. ფენის ასაკი შეფასებულია 18—20 ათასი წლით.
* ძირითადი კულურული ფენა, რომლის სისქეცაა 15-20 სმ. ფენის ასაკი შეფასებულია 13—15,7 ათასი წლით.
* ზედა კულტურული ფენა, რომლის სისქეცაა 15-25 სმ. ფენის ასაკი შეფასებულია 12—13 ათასი წლით.

ყველაზე სრულყოფილადაა შესწავლილი კამენაია-ბალკა-2, რომლის კულტურული ფენების შესწავლისას მეცნიერებმა აღმოაჩინეს საცხოვრებელი ადგილები, სპეციალიზირებული სამეურნეო ზონები, კერები, არტეფაქტები და ცხოველთა ძვლები. იარაღის კოლექციის ძირითად ნაწილს შეადგენს კამენობალკური კულტურისათვის დამახასიათებელი იარაღის ნიმუშები - ბლაგვკიდეებიანი ფირფიტები, გახვრეტილი ქვები, სფხეკები, კომბინირებული იარაღები, ხიშტები, ხვეწი და ანატკეცი ნივთები, დაკბილული იარაღი. ეს სადგომი არის კამენობალკური კულტურის საყრდენი საცხოვრისი, სადაც წარმოდგენილია სამი კულტურული ფენა, რომლებიც წარმოადგენენ ზედა პალეოლითის სამი სხვადასხვა პერიოდის დასახლებას. 

ზოგიერთი მკვლევარის მოსაზრებით კამენობალკური კულტურა ძალიან ჰგავს იმერეთის კულტურის განვითარებულ ეტაპს, ხოლო მისი მეშვობით ახლო აღმოსავლეთის პალეოლითს.

ლიტერატურა
----------

* *Н.Б. Леонова*, *Е.А. Виноградова*. Специфические скопления культурных остатков на верхнепалеолитической стоянке Каменная Балка 2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Исторические вехи Донского края
* ПАЛЕОЭКОЛОГИЯ РАВНИННОГО ПАЛЕОЛИТА (НА ПРИМЕРЕ КОМПЛЕКСА ВЕРХНЕПАЛЕОЛИТИЧЕСКИХ СТОЯНОК КАМЕННАЯ БАЛКА В СЕВЕРНОМ ПРИАЗОВЬЕ) დაარქივებული 2017-02-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Медведев С. П.* Клад из верхнего культурного слоя позднепалеолитической стоянки Каменная Балка II.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-06. ციტირების თარიღი: 2017-09-10.
2. 1 2 3  Многослойный памятник верхнего палеолита Северного Приазовья Каменная Балка II
***ის*** (ინგლ. It) — ამერიკელი მწერალ სტივენ კინგის 1986 წლის საშინელებათა ჟანრის რომანი. იგი არის მისი 22-ე წიგნი და მე-18 რომანი, გამოცემული საკუთარი სახელით. სიუჟეტი მოიცავს რამდენიმე თემას - გონების ძალაუფლებას, გაერთიანებული ჯგუფის ძალას, ბავშვობის ტრავმების გავლენას ცხოვრების უფრო გვიანდელ წლებზე. სიუჟეტის მიხედვით, გამოგონილი ქალაქ დერის მაცხოვრებელი, შვიდი მეგობარი, ებრძვის ურჩხულს, რომელიც კლავს ბავშვებს და სხვადასხვა ფორმით ჩნდება. თხრობა მიმდინარეობს პარალელურად დროის სხვადასხვა ინტერვალში, რომელთაგან ერთ-ერთი შეესაბამება მთავარი პერსონაჟის ბავშვობას, ხოლო მეორე - გვიანდელ წლებს.

1987 წელს რომანმა მიიღო ბრიტანული ფენტეზის ჯილდო. იმავე წელს იგი ნომინირებული იყო Locus-ის და მსოფლიო ფენტეზის ჯილდოებზე.

1990 წელს გამოვიდა წიგნის პირველი ადაპტაცია, მინი-სერიალის სახით, ხოლო 2017 წელს - სრულმეტრაჟიანი ფილმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *ის* Internet Speculative Fiction Database-ში
* It საიტზე Worlds Without End
* IT-ის მიმოხილვა საიტზე Illuminati Blog
* თავების ანალიზი

სქოლიო
------

1. ↑  1987 Award Winners & Nominees. *Worlds Without End*. ციტირების თარიღი: 2009-07-22.
**კეზენოიამი** (რუს. Кезенойам) — ტბა რუსეთში, ჩეჩნეთის ვედენოს რაიონის და დაღესტნის ბოთლიხის რაიონის საზღვარზე. მიეკუთვნება მდინარე სულაკის აუზს. წარმოადგენს რეგიონალური მნიშვნელობის ჰიდროლოგიურ ბუნების ძეგლს. მდებარეობს სუბალპური მდელოების სარტყელში. ზაფხულში ტბაში წყალი 17-18 გრადუსამდე თბება. ზამთარში კი ყინულის საფრის სისქე აღწევს 60–80 სმ-ს. წყლის მოცულობა 62 მილიონი მ³ შეადგენს. ზღვის დონიდან სიმაღლე 1854 მეტრია. 

ბუნებრივი კაშხალი, რომელიც მდებარეობს ტბის დასავლეთ ნაწილში, 100 მეტრზე მეტ სიმაღლეს აღწევს. ტბის ქვაბულს ციცაბო ფერდობები და ბრტყელი ფსკერი აქვს. მაქსიმალური სიღრმე 74 მ. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 2 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 2,7 კმ-ზე. მაქსიმალური სიგანე 735 მ. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 10 კმ. ტბა იკვებება მდინარეებითა და მასში ჩამდინარე ნაკადულებით. წყლის დონე წლიდან წლამდე იცვლება.

არქეოლოგიური ძეგლებიდან მნიშვნელოვანია ნახის (ჩეჩნური) საბრძოლო და საცხოვრებელი კოშკები, შუა საუკუნეების ნახის ციხე, უძველესი სამარხები და ასევე ჩეჩნეთის ზოგიერთი ადრეული მეჩეთი.

2015 წლის 18 აპრილს ტბის სანაპიროზე გაიხსნა ტურისტულ-გამაჯანსაღებელი კომპლექსი „კეზენოი-ამი". სპორტულ და ტურისტულ კომპლექსში შედის სასტუმრო, რომელსაც აქვს 58 ოთახი. ასევე ცალკეა განთავსებული კოტეჯები, სპორტული კომპლექსი ფართობით 1200 მ², სპორტული მოედანი, ნავსადგური, კაფე-ბარი, რესტორანი და სხვა ობიექტები.

1970-1980 წლებში ტბაზე განთავსებული იყო სსრკ ოლიმპიური სანაოსნო გუნდის ბაზა, თუმცა რესპუბლიკაში საომარი მოქმედებების დროს ბაზა მთლიანად განადგურდა.

2015 წელს, რუსეთის ნიჩბოსნობის ფედერაციის პრეზიდენტმა ვენიამინ ბუტმა განაცხადა, რომ აპირებს კეზენოიამზე განაახლოს რუსეთის ეროვნული ნაკრების ვარჯიშები ნიჩნოსნობაში. 2017 წლის ივლისში ტბაზე შედგა პირველი შეჯიბრება „კეზენოი-თასი 2017", რომელშიც მონაწილეობდნენ 8 ქვეყნის სპორტსმენები.

ტბას რამდენიმე სახელი აქვს, მათგან გამოსარჩევია: კეზენოი-ამი, კაზენოი-ამი, კაზენოიამი, ეიზენამი, გოლუბოე და რეტლო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Экологический десант на озере Кезеной-Ам | Грозный Информ
* ОЗЕРО КЕЗЕНОЙ-АМ დაარქივებული 2021-08-01 საიტზე Wayback Machine.
**კარლსკრონა** (შვედ. Karlskrona) — ქალაქი შვედეთში, ბლეკინგეს ლენის დედაქალაქი და თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 35 212 ადამიანს შეადგენს. კარლსკრონა ცნობილია როგორც ბაროკოს სტილში ნაგები ერთადერთი შვედური ქალაქი, ასევე აქაა განლაგებული შვედეთის ერთადერთი საზღვაო ბაზა და სანაპირო დაცვის შტაბი.

ქალაქი 1680 წელს დაარსდა, როდესაც შვედეთის სამეფო ფლოტმა მატერიკიდან კუნძულზე გადაინაცვლა, რომელიც მანამდე მიწათმოქმედებისა და საძოვრებისათვის გამოიყენებოდა. ამ დროისათვის, შვედეთი ბალტიის ზღვის რეგიონში მთავარ სამხედრო ძალას წარმოადგენდა. კუნძულს მეტად ხელსაყრელი სტრატეგიული მდებარეობა ეკავა, რადგან გერმანიისა და ბალტიის პროვინციების სანაპიროებიდან სულ ოდნავ იყო დაშორებული. ქალაქს სახელი შვედეთის მეფე კარლ XI-ის პატივსაცემად ეწოდა და „კარლის გვირგვინს" ნიშნავს.

ქალაქი სწრაფად გაიზარდა და 1750 წლისთვის მისი მოსახლეობა 10 000 ადამიანს შეადგენდა. იმ დროისთვის ის ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი იყო. ამ დროის ბაროკოს სტილის შენობების უმრავლესობა დღესაც შემორჩენილია, რის გამოც ქალაქის ცენტრი არქიტეექტურულად ერთაგვაროვანია. კარლსკრონაში სამი მნიშვნელოვანი ეკლესიაა, რომელთაგან პირველია *ფრედრიკსკირკანი*. ის დააპროექტა ნიკოდემუს ტესინმა, რომელიც ევროპული არქიტექტურის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. ეკლესიას საფუძველი 1720 წელს ჩაეყარა და 1744 წელს იკურთხა. ის სხვა ჩვეული შვედური ეკლესიებისგან გამოირჩევა ყვითელი ფერით და მორთულობით.

მეორე, წმინდა სამების ეკლესია, რომელსაც ასევე გერმანულ ეკლესიას უწოდებენ, 1697–1709 წლებში აშენდა. მის გუმბათსა და გადახურვაში იტალიური არქიტექტურის გავლენა იგრძნობა.

მესამე კლესია - კარლსაკრუნის საადმირალო ეკლესია 1685 წელს აშენდა წითლად მოხატული ხით.

ქალაქის დაარსებასთან ერთად, დაფუძნდა მისი გემთსაშენიც. ეს აუცილებლობას წარმოადგენდა 1689 წელს შვედეთის ფლოტის მიერ განცდილი დიდი დანაკარგების გამო. 1711 წლისთვის, გემთსაშენი შვედეთის უდიდესი სამრეწველო დამსაქმებელი იყო, სადაც 1 100 მუშა მუშაობდა.

კარლსკრონამ ქუჩების ისეთივე სტრუქტურა შემოინახა, როგორიც მას დაარსებისას ჰქონდა.

1998 წელს, კარლსაკრუნის საზღვაო მოწყობილებები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
* Photos from Karlskrona დაარქივებული 2011-06-05 საიტზე Wayback Machine.
* *article Karlskrona*

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში შვედეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
დროტნინგჰოლმი  • ბირკა და ჰოვგორდენი  • ენგელსბერგის რკინისგადამამუშავებელი ქარხანა  • ტანუმშედეს კლდის მხატვრობა  • სკუგსჩიურკოგორდენი  • ვისბიუ  • გამელსტადის ეკლესიის სოფელი  • ლაპონია  • კარლსკრონა  • სტორა-ალვარეტი  • მაღალი ნაპირი და არქიპელაგი კვარკენი  • ფალუნის საბადო  • გრიმეტონის რადიოსადგური  • სტრუვეს გეოდეზიური რკალი • ჰელსინგლანდის ფერმერთა სახლები |  |

 |
**კაბო-ვერდე-საქართველოს ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს კაბო-ვერდესა და საქართველოს შორის. კაბო-ვერდემ და საქართველომ დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარეს 2010 წლის 22 იანვარს. დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების შესახებ ერთობლივ ოქმზე ხელმოწერის ცერემონიალი გაიმართა ნიუ-იორკში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან საქართველოს მუდმივ წარმომადგენლობაში.

ოქმის თანახმად, საქართველოს და კაბო ვერდეს რესპუბლიკა შორის მეგობრობა და თანამშრომლობა განვითარდება საერთაშორისო სამართლის ფუძემდებლური ნორმების - ტერიტორიული მთლიანობის პატივისცემის, სახელმწიფო საზღვრების ურღვეობისა და ერთმანეთის შიდა საქმეებში ჩაურევლობისა და მშვიდობიანი თანაარსებობის პრინციპების შესაბამისად.

დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს გაეროში ორი ქვეყნის მუდმივმა წარმომადგენლებმა ანტონიო პედრო მონტეირო ლიმამ და ალექსანდრე ლომაიამ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო[*მკვდარი ბმული*]


|  |  |
| --- | --- |
| საქართველოს დროშა | *ეს სტატია საქართველოსა და ქართველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოჭორიშვილი**. |

**ანგია თადეოზის ძე ბოჭორიშვილი** (დ. 16 დეკემბერი, 1902, სოფ. ლახამულა, მესტიის მუნიციპალიტეტი ― გ. 15 აპრილი, 1982, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი და ფილოსოფოსი, ფილოსოფიური ანთროპოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, პედაგოგიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1939), პროფესორი (1942), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

1925 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. იმავე წლიდან დაიწყო სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობა დიმიტრი უზნაძის, შალვა ნუცუბიძის, სერგი დანელიას, სოფიო წერეთლის ხელმძღვანელობით. ითვლებოდა ფსიქოლოგიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებლის, აკადემიკოს დიმიტრი უზნაძის ერთ-ერთ უახლოეს მოწაფედ. 1933 წელს მიწვეულ იქნა დოცენტად ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში (ამჟამად ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი), სადაც 1942-1955 წლებში განაგებდა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ფსიქოლოგიის კათედრას. 1955–1957 წლებში ბოჭორიშვილი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, 1957-1960 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, 1960–1968 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების პერიოდული სამეცნიერო ჟურნალის „მოამბე" (1964 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალის „მაცნე" ფსიქოლოგიის სერია) მთავარი რედაქტორი. 

1959 იგი არჩეულ იქნა საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარედ და ამ საზოგადოებას განაგებდა 1964 წლამდე. 1960-1962 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის ფსიქოლოგიის ისტორიის განყოფილების, ხოლო 1962–1967 წლებში ფილოსოფიის ინსტიტუტის ბუნებისმეტყველების ფილოსოფიის განყოფილების გამგე. 1967 წლიდან განაგებდა ამავე ინსტიტუტის მის მიერვე დაფუძნებულ ფილოსოფიური ანთროპოლოგიის განყოფილებას. 1973 წლიდან გარდაცვალებამდე იგი იყო საქართველოს ფილოსოფოსთა საზოგადოების თავმჯდომარე. ბოჭორიშვილის კვლევა-ძიების ძირითადი სფეროა ფსიქოლოგიის ფილოსოფიური პრობლემები, ფსიქოლოგიის მეთოდოლოგია, პედაგოგიკის ფსიქოლოგიური საფუძვლები, ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის ისტორია, ენის ფილოსოფია, ესთეტიკა, ანთროპოლოგია. მან სამეცნიერო მიმოქცევაში შეიტანა ახალი ცნება, — „ფსიქოლოგიზმი ფსიქოლოგიაში". იგი იყო არაერთი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო და ადგილობრივი სამეცნიერო ფორუმის მონაწილე და ორგანიზატორი. არჩეული იყო უცხოეთის რამდენიმე სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრად. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *კაკაბაძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 475.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანგია ბოჭორიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

**არაკანცევის ბიუსტი** (რუს. Бюст Араканцева) — ძეგლი ქალაქ სემიკარაკორსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება რსფსრ-ის დამსახურებულ მშენებელს ალექსი არაკნცევს. ბიუსტის ავტორია ივან მასლიჩენკო.

ისტორია
-------

ქალაქ სემიკარაკორსკში დგას რაიონის ცნობილი ადამიანების რამდენიმე ბიუსტი, მათ შორის: მწერალი ვ. ზაკრუტკინი, მწერალი ბ. კულიკოვი, მშენებელი ა. არაკანცევი, თევზის მრეწველობის ხელმძღვანელი ი. აბრამოვი. ამ ბიუსტების ავტორია ივანე ივანეს ძე მასლიჩენკო.

ქალაქში დგას რსფსრ-ის დმსახურებული მშენებლის ალექსი ალექსანდრეს ძე არკანცევის ბიუსტი. 

ალექსი ალექსანდრეს ძე არკანცევი დაიბადა 1929 წელს როსტოვის ოლქის სტანიცა სემიკარაკორსკში. აქვე სწავლობდა და 1958 წლიდან მუშაობდა მშენებლად. 

მისი მონაწილეობით ოლქში აშენდა: ზადონო-კაგალნიცკის მეფრინველეობის ფაბრიკა, ნავთობბაზა, საკონსერვო და ყველის ქარხნები, საავადმყოფო კომპლექსი, კულტურის რაიონული სახლი, № 1, № 2, № 3 სკოლები, საბავშვო ბაღო „ოქროს თევზი", საერთო საცხოვრებლები და სასწავლო კორპუსები, სემიკარაკორსკის საცხოვრებელი სახლიდა სხვა ნაგებობები. 

ალექსი არკანცევი დაჯილდოებული იყო: შრომის წითელი დროშის ორდენით, ორდენით „ღირსების ნიშანი". მას მინიჭებული ჰქონდა „რსფსრ-ის დამსახურებული მშენებლის" და „დონის საუკეთესო მშენებლის" სტატუსები. 

დამსახურებული მშენებელი დაიღუპა 2001 წელს, დაკრძალულია სემიკარაკორსკში. მისი სახელი ეწოდება პროსპექტს სემიკარაკორსკში.

აღწერა
------

არკანცევის ბიუსტი დგას მრგვალ ბეტონის კვარცხლბეკზე, რომელიც გარშემორტყმულეია საფეხურებით. საფეხურიები სიმბოლურად განასახიერებს ალექსი არკანცევის სამშენებლო საქმიანობას. ძეგლის გარშემო ტერიტორია კეთილმოწყობილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Семикаракорск. Бюсты известных земляков
* Семикаракорск. Известные люди. დაარქივებული 2018-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* Известные земляки
* Выставка художника И. И. Масличенко დაარქივებული 2017-03-28 საიტზე Wayback Machine.
ამბერდის ციხესიმაგრე
**ანბერდი**, *ამბერდი* (სომხ. Ամբերդ) — VII-XIII საუკუნეების ციხესიმაგრე სომხეთში, მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციაში, ზღვის დონიდან 2 300 მეტრზე, მდინარე ამბერდისა და არხაშანის ხეობებით შემოსაზღვრულ არაგაწის მთის ფერდობზე. ციხის სახელწოდება სომხურად ითარგმნება როგორც „ციხესიმაგრე ღრუბლებში". ციხესიმაგრის მახლობლად მდებარეობს XI საუკუნის ვაჰრამაშენის ეკლესია. ამბერდიდან 6,4 კმ-ში მდებარეობს ქალაქი ბიურაკანი.

დასახლების კვალი ციხესიმაგრის გარშემო ქვის ხანიდან ჩანს. ბრინჯაოს ხანაში და ურარტუულ პერიოდში ციხესიმაგრე მოძველებული იყო. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით იგი მეფეთა საზაფხულო რეზიდენციას წარმოადგენდა. ციხესიმაგრის ხელახლა აშენება მოხდა VII საუკუნეში კამსარაკანების ფეოდალური საგვარეულოს მიერ.

ოთხი საუკუნის შემდეგ ციხესიმაგრე და მიმდებარე მიწები უკვე პაჰლავუნების მფლობელობაშია და როგორც გრიგორ მაგისტროსი ამბობს იგი გადააკეთა ვაჰრამ პაჰლავუნიმ. 1026 წელს მასვე აუშენებია ციხესიმაგრის ახლოს ვაჰრამაშენის ეკლესია, რომელიც არხაშენის კანიონის პირას დგას. ციხესიმაგრეში შემორჩენილია აბანოსა და წყალსატევის ნაშთები. 

1070-იან წლებში ციხესიმაგრეს თურქ-სელჩუკები დაეპატრონენ და სამხედრო ბაზად გადააქციეს. 1193 წელს, ქართველთა ერთიანმა არმიამ ზაქარია მხარგრძელისა და მისი ძმის ივანე ათაბაგის მეთაურობით გაათავისუფლა ციხესიმაგრე. მათი საგვარეულოს, მხარგრძელების მფლობელობაშია XI-XII საუკუნეების განმავლობაში. ამ პერიოდში ციხესიმაგრე სტრუქტურულად გაძლიერდა, გარე კედლები განახლდა. 

1236 წელს მონღოლების შემოსევების პერიოდში ციხესიმაგრე საბოლოოდ განადგურდა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 146.
* ლაშა გიორგის დროინდელი მემატიანე, ქართლის ცხოვრება, თბ. 2008

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Armeniapedia.org: Amberd Fortress დაარქივებული 2010-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* Armenica.org: Amberd Fortress
* FindArmenia.com: Amberd Fortress

სქოლიო
------

1. ↑  ამბერდის ციხე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2014-08-31.
2. ↑  ლაშა გიორგის დროინდელი მემატიანე, ქართლის ცხოვრება, თბ. 2008, გვ. 354

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ამბერდი
* არინ-ბერდი
* ბაღაბერდი
* ბერდავანი
* ბიჯნისი
* დაშტადემი
* ერგევანქი
* ერევანი
* ერთიჯი
* ვოროტნაბერდი
* კაკავაბერდი
* ოძაბერდი
* პროშაბერდი
* სევ-ბერდი
* სმბატაბერდი
* ტავუში
* უშიბერდი
* ჰალიძორი
* ჰორომი
 |

 |
**ანტონ დუმბაძე** (დ. 7 იანვარი, 1933, შემოქმედი — გ. 25 ნოემბერი, 1998) — ქართველი მხატვარი და გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1984), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
---------

ანტონ დუმბაძე დაიბადა 1933 17 იანვარს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შემოქმედში. 1960 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იმავე წლიდან შრიფტის ექსპერიმენტულ ლაბორატორიაში მხატვრად მუშაობდა. 1960-1988 წლებში საწერი მანქანებისა და სააფიშო 18 სატექსტე და 30 სატიტულო შრიფტი შექმნა და წარმოებაში დანერგა. აკაკი შანიძის ხელმძღვანელობით ქართული შრიფტის ახალი გარნიტური — „უნივერსიტეტი" შექმნა და ძველი (მრგლოვანი, ნუსხური) და ახალი (მხედრული) ქართული ასოები დახატა იმ ვარაუდით, რომ საჭირო შემთხვევაში ისინი ერთმანეთში გაერიათ. მის მიერ შექმნილ სხვა შრიფტებს შორის აღსანიშნავია: „ლიტერატურული", „კოლხეთი", „ენციკლოპედიური" (ამ შრიფტის წყალობით ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის ტომების რაოდენობა 16-დან 11-მდე შემცირდა), „ნაკადული", „გორდა", „აკადემიური", „ილია", „ილია II". ასევე მუშაობდა დაზგურ გრაფიკაშიც. 

1972 წლიდან შრიფტის ექსპერიმენტული ლაბორატორიის გამგე იყო. 1984 წელს საქართველოს დამსახურებული მხატვრის წოდება მიენიჭა. 1990 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიაში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. 

1997 წელს ანტონ დუმბაძემ ახალი ქართული ენციკლოპედიის კომპიუტერული შრიფტიც დაამუშავა, მიუხედავად იმისა, რომ ლაბორატორიას არც კომპიუტერი გააჩნდა და არც ბიუჯეტიდან ფინანსდებოდა. 1998 წელს მხატვარი ღირსების ორდენით დაჯილდოვდა, ორი დღის შემდეგ კი ავტოსაგზაო შემთხვევას ემსხვერპლა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 507.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ანტონ დუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მჭედლიშვილი, კ, *რა ბედი ეწია ქართული შრიფტის ლაბორატორიას*, რადიო თავისუფლება, 6 იანვარი, 2003.

სქოლიო
------

1. ↑  *დანელია, კ, სარჯველაძე, ზ,*, *აკაკი შანიძე (ცხოვრება და მოღვაწეობა)*, თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1987.
**ანტონ იოსების ძე კიზირია** (დ. 8 იანვარი, 1914, სოფ. კოდორი, აბაშის რაიონი, — გ. 6 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1969), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1985).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1937), თსუ ასპირანტურა ქართული ენის განხრით (1941). მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტში ჯერ უმცროს (1943), შემდეგ უფროს მეცნიერის თანამშრომლად. იყო თსუ ახ. ქართული ენის კათდერის დოცენტი (1945–1955), ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისში, ქუთაისსა და თელავში. იკვლევდა ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიულ საკითხებს, ძირითადად — ქართველური ენების სინტაქსის პრობლემებს. ავტორია 6 წიგნისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო სტატიისა. ეწეოდა ნაყოფიერ საზოგადოებრივ საქმიანობას, მიღებული ჰქონდა მთავრობის ჯილდოები.

მონოგრაფიები
------------

* „მარტივი წინადადების შედგენილობა ძველ ქართულში", თბ.1963;
* „რთული წინადადების შედგენილობა ძველ ქართულში", თბ. 1969;
* „მარტივი წინადადებების შედგენილობა ქართველურ ენებში", თბ. 1982;
* „მარტივი წინადადებების ტიპები წევრთა შემადგენლობის მიხედვით და კომუნიკატივები", თბ. 1987;
* „ნარკვევები ქართული ენის შესწავლის ისტორიიდან", თბ. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონ კიზირია