recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ანდრე ლორელ ბენჯამინი** (დ. 27 მაისი, 1975), უფრო მეტად ცნობილი სასცენო ფსევდონიმით **André 3000** — ამერიკელი რეპერი, მომღერალი, მუსიკოსი, ფლეიტისტი, სიმღერების ავტორი, მუსიკალური პროდიუსერი და მსახიობი. უფრო მეტად ცნობილია, როგორც სამხრეთული ჰიპ-ჰოპის შემსრულებელი Outkast-ის მონაწილე. ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო რეპერად, რომელიც თემატურ პუბლიკაციებში ნახსენებია ჟურნალებში *Billboard*, *Complex*, *The Source*, და About.com-ზე.

As part of Outkast, the duo released six successful studio albums, which contained hit singles including "Ms. Jackson", "Roses", "So Fresh, So Clean" and "Elevators (Me & You)", among others. The duo's fifth LP, a double album titled *Speakerboxxx/The Love Below* (2003), contained a solo record performed by Benjamin: "Hey Ya!", which peaked the *Billboard* Hot 100 and earned a Grammy Award for Best Urban/Alternative Performance. After the duo split in 2007, Benjamin became less active as a solo act compared to Big Boi, although he had a number of highly-acclaimed guest appearances on songs and albums by numerous artists. Such activity earned him an additional Grammy Award among seven nominations as a solo artist. In 2023, Benjamin released his debut studio album *New Blue Sun*, an instrumental recording showcasing his performances on flute.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: André 3000-ის დისკოგრაფია და Outkast-ის დისკოგრაფია.
სტუდიური ალბომი
* *New Blue Sun* (2023)

EP
* *Look Ma No Hands* (2018)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Andre 3000***

* Andre 3000 საიტზე Discogs
* Andre 3000 — AllMovie
* 

* Andre 3000 — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  „Best Rappers List | Greatest of All Time". *Billboard*. 2015-11-12. ციტირების თარიღი: 2020-05-29.
2. ↑  The 10 Best Rappers of the 2000s. ციტირების თარიღი: 2015-12-17
3. ↑  The Source's Top 50 Lyricists Of All Time \*\*Complete List Inside\*\*. *thisis50.com*. ციტირების თარიღი: 2022-10-12
4. ↑  Adaso, Henry.  (2018-12-12) The 50 Greatest Rappers of All Time en-US. ციტირების თარიღი: 2022-06-13
5. ↑  André 3000 Releases his Debut Album 'New Blue Sun' (November 17, 2023).
გრაფ ლორის-მელიქოვების გერბი; დევიზი რუსულად – „ძმბისა და ქრისტესთვის ბრძოლით".
**ლორის-მელიქიშვილები**, *ლორის-მელიქოვები* — სომხური მონოფიზიტობის მიმედვარი წარჩინებული საგვარეულო საქართველოში. ისინი XVI საუკუნიდან სომხეთიდან ქართლის სამეფოში მოვიდნენ და ლუარასაბ I სამსახურში ჩადგნენ. აქ ისინი აზნაურის ტიტულით სარგებლობდნენ და ბოლომდე აზნაურებად დარჩნენ, თუმცა სხვა ქართულ ფეოდალურ საგვარეულოებთან შედარებით უპირატესობაში იყვნენ, რაც შაჰ-აბასს უკავშირდება. სწორედ მან მელიქ ნაზარსა და მელიქ დაის XVII საუკუნის დამდეგს ფირმანი (ანუ სიგელი) უბოძა, რომლის ძალითაც მათ ლორეს მხარე სამემკვიდროდ და შეუვალად მიიღეს. ისინი აგრეთვე მემკვიდრეობით ფლობდნენ ლორის ქალანთრის თანამდებობას. შაჰთაგან ნაბოძები აქ ნახსენები და სხვა ფირმანები ლორის მელიქისშვილებმა 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევების შედეგად დაკარგეს. ლორის მელიქები სომხითს მელიქების (მელიქიშვილები) მსგავსად მუსლიმები იყვნენ და სწორედ მუსულმანობის გამო შაჰმა მათ მიანიჭა პრივილეგიები. მოგვიანებით, ლორის მელიქებმა მონოფიზიტობა მიიღეს და სამსახური ქართლის სამეფოში, ლორეს მხარის ბოქაულის თანამდებობაზე განაგრძეს. ამ დროს გაჩნდა ორმაგი გვარიც, რომელშიც გაერთიანებული იყო თანამდებობა (მელიქის შვილი, ანუ მელიქიშვილი) და მოღვაწეობის ადგილი (ლორე). გვარი ლორის მელიქიშვილი XIX საუკუნეში დამყარებული რუსული ადმინისტრაციის შედეგად, რუსული ვარიანტი ლორის-მელიქოვით (რუს. Лорис-Меликов) შეიცვალა. 1877-1878 წწ. რუსეთ-ოსმალეთის ომში თავის გამოჩენისათვის მიხეილ ლორის-მელიქიშვილს 1878 წლის 16 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე II გრაფობა და ახალი გერბი უბოძა. მეცნიერებაში მიღებულია მოსაზრება, რომ სომხითის მელიქი და ლორის მელიქი ერთი საგვარეულოს ორი შტოა. რუსი მეცნიერის, რომან ერმანინის ცნობით სომხითის მელიქი და ლორის მელიქი ერთი წარმომავლობა აქვთ. ჟაკ ფერანის მიხედვით, ლორის მელიქი დაი და სომხითის მელიქი მირიმანი, იგივე სეფიყული-ბეგი ძმები იყვნენ, მათი მამა კი ნაზარ სარუხანი იყო.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლორის-მელიქიშვილები***

სქოლიო
------


1. ↑  П.  А.  Кузьминов,  М.  Т.  Лорис-Меликов  на  кавказе,  Журн.: «Кавказский сборник»,  №  2(34), М. 2005. (გვ. 205)
2. ↑  საქართველოს ცენტრალური საისტორიო არქივი, 1450, 18/60
3. ↑  კუზმინოვი, 2005: 110
4. 1 2 3 4  *ალექსანდრე ბოშიშვილი*, ქვემო ქართლის მცირე სათავადოები (მელიქიშვილები, სოლაღაშვილები, დოლენჯიშვილები), თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2012. — გვ. 40, 41.
5. ↑  კუზმინოვი, 2005: 126
6. ↑  R.  I.  Ermerin.  Annuaire  de  la  Noblesse  de  Russie,  contenant  les prince de l`Empire, augmenté d`un grand nombre de notices sur les familles alliées. SPb. 1899 (გვ. 215).
7. ↑  Jacques Ferrand. Familles Princières de Géorgie. Montreuil. 1983. გვ. 128
**მალკოლმ მიჩელ იანგი** (დ. 6 იანვარი, 1953 — გ. 18 ნოემბერი, 2017) — შოტლანდიური წარმოშობის ავსტრალიელი მუსიკოსი და სიმღერების ავტორი. ფართოდ ცნობილი, როგორც ავსტრალიური ჰარდ-როკ ბენდის, AC/DC-ის, თანადამფუძნებელი, რითმ-გიტარისტი, ბექვოკალისტი და სიმღერების ავტორი. ის ბენდის უცვლელი წევრი იყო მისი დაარსებიდან 2014 წლამდე, თუ არ ჩავთვლით 1988 წლის ხანმოკლე პაუზას. 2014 წელს იანგი ბენდიდან ჯანმრთელობის პრობლემების გამო წავიდა. როგორც AC/DC-ის წევრი, ის როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში 2003 წელს შეიყვანეს.

იმის მიუხედავად, რომ მისი უმცროსი ძმა ანგუსი უფრო ფართოდ ცნობილია, მალკოლმი იყო AC/DC-ის არანაკლები წამყვანი ძალა და ლიდერი. როგორც რითმ-გიტარისტი, მალკოლმ იანგი იდგა ბენდის მუსიკალური ბგერისა და მრავალი სიმღერის გიტარის რიფის უკან, რომლებიც ძმასთან თანამშრომლობით დაწერა.

მალკოლმ იანგმა AC/DC 2014 წლის შუა პერიოდში დატოვა, რათა დემენციისთვის ემკურნალა. ბენდმა განაცხადა, რომ, მალკოლმის სურვილით, მისი წასვლის მიუხედავად, ისინი გააგრძელებდნენ მუსიკის შექმნას. იმავე წლის სექტემბერში ბენდის მენეჯმენტმა განაცხადა, რომ მალკოლმი AC/DC-ის აღარ დაუბრუნდებოდა, იანგი 2017 წლის 18 ნოემბერს დემენციით გამოწვეული გართულებისგან გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  "AC/DC". როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზი.
2. ↑  "AC/DC guitarist Malcolm Young is in hospital, says bandmate Brian Johnson". *The Guardian*
3. ↑  "AC/DC's Malcolm Young Has Dementia". *People*. 30 September 2014.
4. ↑  Roberts, Lesley (19 October 2014). "WHOLE LOTTA ROYSTON: WRITER HAILS ROCK BRUVS AS HOME CITY URGED TO HONOUR THEM; How Glasgow Forged Superstar Rockers' Heavy Metal". *Sunday Mail*. გვ. 36.
5. ↑  "AC/DC guitarist Malcolm Young dies at 64". *BBC News*. 18 November 2017.
**მირზაევი ჯალალ საბირ ოღლუ** (აზერ. Mirzəyev Cəlal Sabir oğlu) — არის აზერბაიჯანელი დიპლომატი, რომელიც 2019 წლიდან მსახურობს აზერბაიჯანის ელჩად ინდონეზიაში.

ბ-ნი ჯალალ საბირ ოღლუ მირზაევი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ელჩი სინგაპურის რესპუბლიკაში, არის კარიერული დიპლომატი ორმხრივ და მრავალმხრივ დიპლომატიაში 20 წელზე მეტი გამოცდილებით.

ბ-ნი მირზაევი შეუერთდა აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს 1999 წელს. მსახურობდა აზერბაიჯანის მუდმივ მისიაში გაეროში ნიუ-იორკში 2001 წლიდან 2003 წლამდე, ხოლო აზერბაიჯანის მისიაში ჩრდილო ატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციაში (ნატო) ბრიუსელში 2003 წლიდან. 2005 წ. იგი შეუერთდა აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პირველ (დასავლურ) ტერიტორიულ დეპარტამენტს 2005 წელს, სანამ 2007 წელს დაინიშნა აზერბაიჯანის საელჩოს პირველ მდივნად მალაიზიაში. დაბრუნდა აზერბაიჯანის სამინისტროს პირველ (დასავლეთის) ტერიტორიულ დეპარტამენტში. საგარეო საქმეთა 2009 წელს სამმართველოს უფროსად. ბ-ნი მირზაევი ასევე 2011-2015 წლებში იყო ევროპის საბჭოში მუდმივი წარმომადგენლის მოადგილე სტრასბურგში, შემდეგ კი 2015 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ამერიკის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობა დაიკავა. ნიდერლანდებში 2017 წლის სექტემბრიდან მის ელჩად დანიშვნამდე ინდონეზიაში 2019 წლის სექტემბერში. ის ასევე მსახურობს ელჩად ASEAN-ში 2020 წლიდან.ref name="mfa.gov.sg"/> 

მირზაევს აქვს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების მაგისტრი საერთაშორისო ურთიერთობებში. დაქორწინებულია, ჰყავს სამი შვილი, ფლობს ინგლისურ, ფრანგულ და რუსულ ენას.

სქოლიო
------

1. 1 2  JALAL SABIR OGLU MIRZAYEV AMBASSADOR TO SINGAPORE REPUBLIC OF AZERBAIJAN. Ministry of Foreign Affairs Singapore. ციტირების თარიღი: 4 August 2021.
👍

ბერძნული-სპარსული სვლების რუკა
**თერმოპილეს ბრძოლა** — ბრძოლა ბერძნებსა და სპარსელებს შორის. გაიმართა ძვ. წ. 480 წელს თერმოპილესთან, მთის ვიწრო გასასვლელში, თესალიისა და შუა საბერძნეთის საზღვარზე.

ომის მსვლელობა
--------------

ძვ. წ. 480 წელს სპარსელები დარიოსის მემკვიდრის ქსერქსე I-ის მეთაურობით კვლავ საბერძნეთისკენ დაიძრენ. სპარსელთა წინააღმდეგ რამდენიმე ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფო შეკავშირდა. ბერძნებმა გადაწყვიტეს გამაგრებულიყვნენ თერმოპილეს გასასვლელში. მთის ამ ვიწრო კარში შესაძლებელი იყო მცირე ძალებით ძლიერი მტრის შეჩერება. ბერძენთა რაზმს ხელმძღვანელობდა სპარტელთა მეფე ლეონიდესი. ლეონიდესი და მისი მეომრები სპარსელთა შემოტევებს რამდენიმე დღე იგერიებდნენ. მტერმა უკან გაბრუნებაც კი გადაწყვიტა, მაგრამ მოღალატემ ქსერქსეს მთის ვიწრო ბილიკი აჩვენა. სპარსელებმა ბერძნებს ამ ბილიკით ზურგიდან მოუარეს. ლეონიდესმა 300 სპარტელი დაიტოვა, ხოლო მოკავშირეებს სახლში დაბრუნება უბრძანა. 300 სპარტელი სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე იბრძოდა. მათ შეაფერხეს მოწინააღმდეგის წინსვლა და თავის მეთაურთან ერთად გმირულად დაიღუპნენ. თერმოპილესთან ბრძოლის შემდეგ ქსერქსეს ჯარმა ათენი აიღო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბერძენ-სპარსელთა ომები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 663.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* EDSITEment დაარქივებული 2009-02-08 საიტზე Wayback Machine.  Lesson Plan: 300 Spartans at the Battle of Thermopylae: Herodotus' Real History დაარქივებული 2010-10-11 საიტზე Wayback Machine.  (from the National Endowment for the Humanities)
* Lendering, Jona.  (1996-2007) Herodotus' twenty-second logos: Thermopylae. Livius articles on ancient history.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-11. ციტირების თარიღი: 2007-10-19.
* *The Five Great Battles of Antiquity* by David L. Smith, Symposion Lectures დაარქივებული 2009-05-04 საიტზე Wayback Machine. , 30 June 2006.
* Modern monument დაარქივებული 2006-12-19 საიტზე Wayback Machine.  at siu.edu
* Spartan burial mound დაარქივებული 2007-01-08 საიტზე Wayback Machine.  at coloradocollege.edu

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბერძენ-სპარსელთა ომები |
| --- |
|  |
| 
* ნაქსოსის ალყა
* იონია
* ეფესო
* ლადე
* ნაქსოსის ალყა
* ერეტრია
* მარათონი
* თერმოპილე
* არტემისია
* სალამინი
* პოტიდეა
* ოლინთი
* პლატეა
* მიკალე
* სესტი
* ბიზანტიონი
* ეიონი
* ევრიმედონტი
* ეგვიპტე
* კიტიონი
* სალამინი
 |

 |


🤩
**მანანა რამიშვილი** (დ. 12 მაისი, 1948, თბილისი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1973–1974 წლებში ინტერნატურა გაიარა ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1975–1980 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ოპერატიული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1980–1990 წლებში ასისტენტი, 1990–1993 წლებში უფროსი მასწავლებელი. ავტორია 22 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება სისხლის შედედების სისტემაში განვითარებულ ცვლილებებს ღვიძლის სისხლით მომარაგებიდან გამოთიშვის პირობებში. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია: „თავის მიდამოს ტოპოგრაფიული ანატომიის შესწავლის ტესტური კონტროლი"(თბილისი, 1996). თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ოპერატიული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრის დოცენტი.

1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ღვიძლის სისხლით მომარაგებიდან დროებითი გამოთიშვის შედეგად სისხლის შედედების სისტემაში განვითარებული ცვლილებები".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ 2000 გვ.238

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა რამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მესენჯერი მხატვრის წარმოდგენით
**MESSENGER** (აკრონიმი **ME**rcury **S**urface, **S**pace **EN**vironment, **GE**ochemistry and **R**anging probe - მერკურის ზედაპირის, სივრცის გარემოს, გეოქიმიისა და გაზომვის ზონდი) — ნასას კოსმოსური ხომალდი, გაშვებული 2004 წლის 2 აგვისტოს ორბიტიდან მერკურის მახასიათებლებისა და გარემოს გამოსაკვლევად. მისიის მიზანი მერკურის ზედაპირის ქიმიური შემადგენლობის, გეოლოგიის ისტორიის, მაგნიტური ველის ბუნების, ზედაპირის ზომისა და მდგომარეობის და ა.შ. მახასიათებლების დადგენაა.

ეს მისია პირველი ვიზიტი იყო მერკურზე 30 წლის განმავლობაში. მერკურზე ადრე გაშვებული ერთადერთი ზონდი იყო მარინერ-10, რომელმაც საკუთარი მისია 1975 წლის მარტში დაასრულა. მესენჯერს გაუმჯობესებული სკანირების აპარატი აქვს, რომლის კამერებს ზედაპირის თვისებების 18 მ სიახლოვით შეუძლია დაფიქსირება (განსხვავებით მარინერის 1,6 კმ-სა). მესენჯერს ასევე შეეძლება პლანეტის მთელი ზედაპირის გადაღება (მარინერს მხოლოდ მისი ჩაფრენისას განათებული ნახევარსფეროს გადაღება შეეძლო).

აკრონიმთან ერთად, მესენჯერი ზონდის სახელად არჩეული იყო რომაულ მითოლოგიაში მერკურის ღმერთების მაცნეს ფუნქციის გამოც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***MESSENGER***

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დავითაშვილი**. |

**ჯუნა დავითაშვილი** (ნამდვილი სახელი და გვარია **ევგენია იუშაის ასული სარდისი**; დ. 22 ივლისი, 1949 — გ. 8 ივნისი, 2015) — ასურელი ნათელმხილველი, ასტროლოგი და პოეტი. ალტერნატიული მეცნიერებების საერთაშორისო აკადემიის პრეზიდენტი. 

ჯუნა დავითაშვილი დაიბადა 1949 წლის 22 ივლისს კრასნოდარის მხარის სოფელ ურმიაში. როსტოვის სამედიცინო ტექნიკუმის დამთავრებისთანავე მიიღო სამუშაო თბილისში. აქ გაიცნო მომავალი მეუღლე ვიქტორ დავითაშვილი, რომელიც თავის დროზე საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის რეფერანტი იყო.

1980 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა მოსკოვში. 1990 წელს ორგანიზება გაუწია ალტერნატიული მეცნიერებების საერთაშორისო აკადემიას, ხოლო 1994 წლის ივნისში 5 წლით აირჩიეს არატრადიციული მედიცინის საერთაშორისო ღია უნივერსიტეტის პრორექტორად კოლომბოში. 1997 წელს საკუთარი თავი ასურელი ხალხის დედოფლად გამოაცხადა. ამავე პერიოდში ის რუსეთის პრეზიდენტის ბორის ელცინის მრჩეველი იყო. საპარლამენტო არჩევენებში მონაწილეობის მისაღებად 1995 წელს შექმნა პარტია „ჯუნას ბლოკი". 2002 წელს 26 წლის ასაკში გარდაეცვალა შვილი — ვახტანგ დავითაშვილი. შვილის გარდაცვალების შემდეგ ეწეოდა კარჩაკეტილ ცხოვრებას. ხანმოკლე დროით ქორწინებაში იმყოფებოდა იგორ მატვიენკოსთან. ჯუნა დავითაშვილი მკურნალობის გარდა დაკავებული იყო ლექსების წერითა და ხატვით. სცენაზე გამოდიოდა იგორ ტალკოვთან და ანდრეი დერჟავინთან ერთად.

მედია წერდა, რომ ჯუნა დავითაშვილის პაციენტებს შორის სხვადასხვა დროს იყვნენ: ლეონიდ ბრეჟნევი, ილია გლაზუნოვი, ანდრეი ტარკოვსკი, ფედერიკო ფელინი, ჯულიეტა მაზინა, მარჩელო მასტროიანი, რობერტ დე ნირო. 

1994 წელს დაჯილდოვდა ხალხთა მეგობრობის ორდენით. ჯუნა დავითაშვილი გარდაიცვალა 2015 წლის 8 ივნისს 66 წლის ასაკში. მსახიობ სტანისლავ სადალსკის ცნობით, ჯუნა დავითაშვილი ორი დღის განმავლობაში კომაში იმყოფებოდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Я из глубокой провинции, из станицы "Ассирийка на Кубани"
2. ↑  ჯუნას პროგნოზები
3. ↑  ჯუნა დავითაშვილი: ჯუნა — მარტოხელა დედოფალი
4. ↑  ჯუნა დავითაშვილი გარდაიცვალა
5. ↑  სად მიდიან ჯადოქრები
6. ↑  მოსკოვში ჯუნა დავითაშვილი გარდაიცვალა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-06-08.
7. ↑  Личный экстрасенс Брежнева и Горбачева умерла сегодня в Москве.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-11. ციტირების თარიღი: 2015-06-08.
8. ↑  გარდაიცვალა ჯუნა დავითაშვილი
**იოსებ ბახტაძე** (დ. 2 აპრილი, 1929 — გ. ივნისი, 2005) — ქართველი მხატვარი და პედაგოგი.
დაიბადა სოფელი კუხში, ხონის რაიონში. 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია და ამავე აკადემიაში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მუშაობდა მსუბუქი მრეწველობის ნაწარმის მხატვრულ–კომპლექსური გაფორმების დარგში. მონაწილეობდა თბილისის (1970), ნოვოროსიისკის (1972), სანქტ–პეტერბურგის (1976) მხატვრულ–კომპლექსური, აგრეთვე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის შენობის გაფორმებაში. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში, ქუთაისის, თერჯოლის და სხვა ქალაქების სამხატვრო გალერეებსა და მუზეუმებში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* საქართველოს ჰუმანიტარულ და სახელოვნებო მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1986 - საქართველოს დამსახურებული მხატვარი
* საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკი
* ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

საქართველო: ენციკლოპედია, ტ. I, თბ. 1997, გვ. 383, სოსო ბახტაძე, ხსოვნა, საქართველოს რესპუბლიკა, თბილისი, 2005, 5 ივნისი, N132 (5165), გვ. 8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ბახტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ხმელეთის უმაღლესი წერტილი - ევერესტი
**ხმელეთი** — დედამიწის ზედაპირის მონაკვეთი, რომელიც არ არის დაფარული მსოფლიო ოკეანისა და წყლის სხვა მეგა ობიექტებით. ნებისმიერი კუნძულისა თუ კონტინენტის ხმელეთის მონაკვეთს, რომელიც წარმოდგენილია მსხვილი წყლის ობიექტებით (მაგალითად: მდინარეებით, ტბებითა და სხვ.) ამ შემთხვევაში, ასეთ მონაკვეთს, მაინც ხმელეთი ეწოდება. 

დედამიწის საერთო ფართობის 149 მლნ. კმ² ხმელეთზე მოდის, რაც პროცენტული მაჩვენებლით შეადგენს დედამიწის ზედაპირის 29,2%-ს. დანარჩენი უდიდესი ნაწილი წყალს უკავია. 

ხმელეთის ვრცელი უბნებია კონტინენტები, რომელთა რიცხვი შეადგენს შვიდს (ევროპა, აზია, აფრიკა, ჩრდილოეთ ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა, ანტარქტიდა, ავსტრალია); თუ მას განვიხილავთ ქვეყნის ნაწილებად ექვსს: ევროპა, აზია, აფრიკა, ამერიკა, ანტარქტიკა, ავსტრალია ოკეანეთით. 

ხმელეთის საშუალო სიმაღლეა 875 მეტრი, ხოლო უმაღლესი წერტილი ევერესტი — 8848 მ.

ლიტერატურა
----------

* Jan Flis: Szkolny słownik geograficzny. Warszawa: WSiP, 1986, s. 12.
* Рычагов Г. И. - Общая георморфология. М. 2006.
**ნონა კალანდარიშვილი** (დ. 31 მარტი, 1925 — გ. 1 სექტემბერი, 2004) — ქართველი მთარგმნელი, მწერალი და ფილოლოგი. დაიბადა სოფელ კვირიკეთში. 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი სემიტოლოგიის სპეციალობით. კითხულობდა ლექციებს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1951 წლის მარტიდან საუკუნის დასასრულამდე ის სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა საბავშვო და ახალგაზრდობის ლიტერატურის გამომცემლობა „საბლიტგამში", შემდეგ „ნაკადულად" წოდებულში. ასევე იყო ამ გამომცემლობის მთავარი რედაქტორი. ნონა კალანდარიშვილი იყო მრავალი წიგნის რედაქტორი, სტილისტი და მთარგმნელი. შესრულებული აქვს მხატვრული თარგმანები გერმანული და რუსული ენებიდან. ავტორია მემუარების წიგნისა: „წლები და ადამიანები – მოსაგონარი „ნაკადულში" გატარებული ნახევარი საუკუნის შემდეგ", რომელიც ერთგვარი მატიანეა გამომცემლობისა და ის იქ გატარებულ წლებს, მის თანამშრომლებს და კოლეგებს ეძღვნება.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* საქართველოს მწერალთა კავშირი, წევრი (1976-2004)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1968 - საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკი

ბიბლიოგრაფია
------------

* გერმანული ზღაპრები, კრებული (მთარგმნელი), თბილისი, პალიტრა L, 2020, გვ. 320, ISBN: 9789941295348
* მარიო და ჯადოქარი / თომას მანი, მოთხრობა (მთარგმნელი), თბილისი, პალიტრა L, 2017, გვ. 80, ISBN: 978-9941-24-571-8
* ფანტასტიკური ღამე / შტეფან ცვაიგი, მოთხრობა (მთარგმნელი), თბილისი, პალიტრა L, 2017, გვ. 88, ISBN: 978-9941-24-733-0
* ვერდი / ჯუზეპე ტაროცი, ბიოგრაფიული რომანი (მთარგმნელი), თბილისი, ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი, 2012, გვ. 244, ISBN: 978-9941-9239-4-4
* წლები და ადამიანები, მოსაგონარი „ნაკადულში" გატარებული ნახევარი საუკუნის შემდეგ (ავტორი), თბილისი, უნივერსალი, 2012, გვ. 82, ISBN: 978-9941-17-644-9
* მარიამ სტიუარტი / შტეფან ცვაიგი, რომანი (მთარგმნელი), თბილისი, პალიტრა L, 2011, გვ. 392, ISBN: 978-9941-422-81-2
* და-ძმა / ძმები გრიმები, ზღაპრების კრებული (მთარგმნელი), თბილისი, ნაკადული, 1983, გვ. 244
* მატილდა / ლეონჰარდ ფრანკი, რომანი (მთარგმნელი), თბილისი, მერანი, 1975, გვ. 352
**ვიქტორია ასათიანი** (დ. 1 იანვარი, 1933, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1957–1960 წლებში იყო მეცნიერებათა აკადემიის ქირურგიისა და ჰემატოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომელი. 1960–1968 წლებში ონკოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის კიბოს ექსპერიმენტული ლაბორატორიის მეცნიერ–თანამშრომელი. 1968–1981 წლებში ამავე ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ქიმიოთერაპიის ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1981 წლიდან ონკოლოგიური სამეცნიერო ცენტრის სწავლული მდივანი. ავტორია 98 სამეცნიერო ნაშრომის, აქვს 4 საავტორო მოწმობა. ექიმი–ონკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1961 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა: „ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის გავლენა გადანერგილი სიმსივნეების ზრდაზე".

ჯილდოები
--------

* 1998 - საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს საპატიო სიგელი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 21

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიქტორია ასათიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნიკოლოზ მიხეილის ძე ასპისოვი** (დ. 1877, ქ. კასიმოვი, რიაზანის გუბერნია — გ. 13 ივლისი, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ოტოლარინგოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1910), პროფესორი (1922), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941). კლინიკური ოტოლარინგოლოგიის ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

1900 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამხედრო სამედიცინო აკადემია. 1901 მუშაობა დაიწყო თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში, სადაც განაგებდა ყელ-ყურის განყოფილებას. პირველმა დანერგა საქართველოში ოტოლარინგოლოგიური ავადმყოფების ქირურგიული მკურნალობა. 1908–1910 მუშაობდა პროფესორ ნ. სიმანოვსკისთან პეტერბურგის სამხედრო სამედიცინო აკადემიაში. 1909 ასპისოვმა შემოიღო ლაბირინთის ფუნქციის გაგრილებული ჰაერით გამოკვლევის ახალი მეთოდი, რისთვისაც დაამზადა სპეციალური პორტატიული აპარატი. ამ მეთოდმა საერთო აღიარება პოვა. 1909 პირველად საქართველოში ამოიღო ბრონქებიდან უცხო სხეული, რითაც დასაბამი მისცა ჩვენში ბრონქო- და ეზოფაგოსკოპიას. 1910-იდან მუშაობდა საზღვარგარეთ ევროპის გამოჩენის ოტოლარინგოლოგებთან (ა. პოლიცერთან, ვ. ურბანჩიჩთან და სხვ.). 1914-იდან განაგრძო მუშაობა თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1922–1952 იყო  თსუ-ს სამკურნალო ფაკულტეტის ოტოლარინგოლოგიის კათედრის (1930-იდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის კათედრა) გამგე. ასპისოვმა შეისწავლა ლაბირინთის გაღიზიანების გავლენა ელექტროენცეფელოგრამაზე, დაადასტურა ვესტიბულარული აპარატის წარმომადგენლობა დიდი ტვინის ქერქში. 1932 დააარსა საქართველოს ოტოლარინგოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, რომლის უცვლელი თავმჯდომარე იყო გარდაცვალებამდე. ასპისოვი დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 642.
**სიმონ ნიკოლოზის ძე ხეჩინაშვილი** (დ. 26 ნოემბერი, 1919, ქუთაისი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ― გ. 23 ივნისი, 2010, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ოტორინოლარინგოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1952), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1965), სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1980), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1996-2010), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1942-1946 წლებში მუშაობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ოტორინოლარინგოლოგიურ კლინიკაში, 1947-1954 — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში ი. ბერიტაშვილთან. 1941 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1941–1942 წლებში მუშაობდა თბილისის # 1 ტუბ-დისპანსერის ორდინატორად. 1942–1946 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორად. 1946–1951 წლებში მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის კლინიკის ასისტენტად. 1951–1952 წლებში — ქ. თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის კლინიკის დოცენტი. 1952–1979 წლებში იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ოტორინოლარინგოლოგიის კათედრის გამგის მოადგილედ. 1979 წლიდან არჩეულ იქნა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის რექტორად.

იგი ხანგრძლივი დროით სამეცნიერო მივლინებებით იმყოფებოდა ინგლისში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში და გერმანიაში. გერმანიაში არჩეული იყო გერმანიის ბუნებისმეტყველთა აკადემიის უცხოელ წევრად, ბულგარეთის, ჩეხოსლოვაკიის, უნგრეთის ოტოლარინგოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრად, ბერლინის ჰუმბოლტის სახელობის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორად.

1964 წელს მიენიჭა ლენინური პრემია, 1966 წელს ლენინის ორდენი, 1971 წელს წითელი დროშის ორდენი, 1969 წელს საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის მედალი, 1979 წელს ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი. 2016 წელს თბილისში გაიხსნა სიმონ ხეჩინაშვილის მემორიალური დაფა.

შესრულებული აქვს 180 სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან 4 მონოგრაფია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 476.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიმონ ხეჩინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სიმონ ხეჩინაშვილი — ბურუსი
* სიმონ ხეჩინაშვილი Curriculum Vitae
* სიმონ ხეჩინაშვილი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული პრეისის ელექტრონული არქივი

სქოლიო
------

1. ↑  სიმონ ხეჩინაშვილი - Ierieli. Iverieli. ციტირების თარიღი: 13 სექტემბერი, 2018.
2. 1 2  სიმონ ხეჩინაშვილი. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 13 სექტემბერი, 2018.
3. 1 2  სიმონ ხეჩინაშვილი – Simon Khechinashvili (1919-2010). „ბურუსი" (25 ივნისი, 2010). ციტირების თარიღი: 13 სექტემბერი, 2018.
4. 1 2  ხსოვნა: აკადემიკოსი სიმონ ხეჩინაშვილი. *„საქართველოს რესპუბლიკა"*. ქართული პრესის ელექტრონული არქივი (25 ივნისი, 2010). ციტირების თარიღი: 13 სექტემბერი, 2018.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  თბილისში ოტორინოლარინგოლოგ სიმონ ხეჩინაშვილის მემორიალური დაფა გაიხსნა. ipress.ge (4 აგვისტო, 2016). ციტირების თარიღი: 13 სექტემბერი, 2018.[*მკვდარი ბმული*]
ცის სფერო დაყოფილია ცის ეკვატორით
გეოცენტრული ცის სფერო
**ცის სფერო** — ნებისმიერრადიუსიანი დამხმარე წარმოსახვითი სფერო, რომელზეც აგეგმილებენ ციურ მნათობს და რომელსაც სხვადასხვა ასტრომეტრიული ამოცანის მოსახსნელად იყენებენ. 

შორეულ წარსულში ცნება „ცის სფერო" წარმოიშვა იმასთან დაკავშირებით, რომ ადამიანს, რომელსაც შორეულ მნათობებამდე მანძილთა განსაზღვრა არ შეეძლო, ისინი ერთსა და იმავე მანძილზე, კერძოდ რეალურ სფეროზე, განლაგებულად ეჩვენებოდა. ძველ საბერძნეთში აღმოცენებული გეოცენტრული კოსმოლოგიური სისტემის თანახმად, მთვარე, მზე და პლანეტები თავიანთ სფეროებზე გარემოიქცეოდნენ დედამიწის ირგვლივ, ვარსკვლავები კი ყველაზე გარეთა სფეროზე. 

ეს მოძღვრება საქართველოშიც გავრცელდა და ლიტერატურაშიც პოვა გამოძახილი. მაგ.: სულხან საბა-ორბელიანს მოყავს ცათა იერარქიული სქემა, რომლის მიხედვით, დედამიწას აკრავს ჰაერი, შემდეგ ეთერი, უფრო გარეთ თანმიმდევრულად არის მთვარის ცა, რომელსაც *ჭირანო* ეწოდება, მერკურის ცა — *ცორანო*, ვენერას ცა — *მელტარო*, მზის ცა — *კოჭიმელა*, მარსის ცა — *ჭიმჭიმელი*, იუპიტერის ცა — *კიმკიმელი*, სატურნის ცა — *არბასტრო* და ა. შ.

მოგვიანებით ასტრონომებმა დაადგინეს, რომ სხვადასხვა ციური სხეული ჩვენგან სხვადასხვა მანძილზეა, მაგრამ ცის სფეროს ცნება შემორჩა, როგორც ხელსაყრელი მოდელი ასტრონომიული გამოთვლებისათვის.

განსახილველი ამოცანის ხასიათის მიხედვით ცის სფეროს ცენტრად შეიძლება მივიღოთ ის ადგილი, სადაცაა დამკვირვებელი (ტოპოცენტრული ცის სფერო), დედამიწის ცენტრი (გეოცენტრული ცის სფერო), მთვარის ცენტრი (სელენოცენტრული ცის სფერო), ცენტრი რომელიმე პლანეტისა (პლანეტაცენტრული ცის სფერო), ან მზისა (ჰელიოცენტრული ცის სფერო), ან სხვა ნებისმიერი წერტილი.

თითოეული მნათობი შეიძლება დავაგეგმილოთ ცის სფეროს ზედაპირზე იქ, სადაც მნათობისა და ცის სფეროს ცენტრებზე გამავალი წრფე კვეთს ცის სფეროს ზედაპირს. 
ამის შემდეგ ცის კოორდინატების ნებისმიერ სისტემაში ორი კუთხური კოორდინატის საშუალებით ცალსახად განისაზღვრება ცის სფეროზე ყოველი მნათობის მდებარეობა. მზის, მთვარის, პლანეტებისა და ვარსკვლავების და ამოსვლა-ჩასვლასთან და საერთოდ ცის ბრუნვასთან დაკავშირებულ ამოცანებში ხელსაყრელია სათანადო f განედზე მყოფი დამკვირვებლის ტოპოცენტრული ცის სფეროს გამოყენება.

დედამიწის თითოეული პოლუსისათვის ცის ერთი ნახევარსფეროს მნათობები ყოველთვის ჰორიზონტს ზემოთაა, მეორე ნახევარსფეროსი — ყოველთვის ჰორიზონტს ქვემოთ, ეკვატორზე ყველა მნათობი ყოველდღე ამოდის და ჩადის, საშუალო განედებზე კი ვარსკვლავთ ნაწილი ჩაუვალია, ნაწილი — ამოუვალი, ნაწილი კი — ამომავალიცაა და ჩამავალიც. 

ცის სფეროს ძირითადი წრეწირებია ცის ეკვატორი, მათემატიკური ჰორიზონტი, ეკლიპტიკა, ცის მერიდიანი და სხვ. ძირითადი წერტილები კი — ზენიტი, ნადირი, ჩრდილოეთ და სამხრეთ პოლუსები, გაზაფხულისა და შემოდგომის ბუნიობის, ზაფხულისა და ზამთრის მზებუდობის, აგრეთვე ჩრდილოეთის, სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის წერტილები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 226.
* ხარაძე ე, ასტრონომიის საფუძვლები, თბ. 1971.
**ზაზა მიქაშავიძე** (დ. 8 სექტემბერი, 1954, თბილისი — გ. 31 მარტი, 2023, იქვე) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.

ბიოგრაფია
---------

დაარსების დღიდან მუშაობდა თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრში. იყო მიხეილ თუმანიშვილის საუკეთესო მოწაფე, მისი მუდმივი თანამოაზრე და ერთგული მეგობარი. თამაშობდა სპექტაკლებში: „ალუბლის ბაღი" (ეპიხოდოვი), „ჩვენი პატარა ქალაქი", „დედა კურაჟი", „ბაკულას ღორები", „მაცეკვე ტანგო" და სხვა. გადაღებულია ფილმებში: „დათა თუთაშხია", „სახლი ლესნაიაზე", „ახალი არკადია", „მარტოხელა მონადირე" და სხვა.

მონაწილეობდა საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის რადიოთეატრის პროექტში „ლიტერატურული თეატრი", რომელიც საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" თანადგომით განხორციელდა და რომლის მიზანია მსმენელებს გააცნოს გამოჩენილი ქართველი მწერლების ნაწარმოებების სრული აუდიო ვერსია.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1978 — დათა თუთაშხია — კურუ
* 1979 — კარიერი
* 1980 — სახლი ლესნაიაზე — სტამბის მუშა
* 1982 — მარადისობის კანონი
* 1986 — ტერანგი
* 1986 — ახალი არკადია
* 1987 — ბრავო, ალბერ ლოლიშ!
* 1988 — ვამეხი მოდის (დაკარგული საგანძურის საძებნელად) — ცალთვალა
* 1988 — ქველი (კეთილისმყოფელი)
* 1989 — ტურანდოტი — ოლეგი
* 1989 — მარტოხელა მონადირე — მიხო
* 1991 — ვირთხა
* 1992 — ვალსი პეჩორაზე
* 1992 — ანას დაბადების დღე
* 2004 — დათქმულ დღეს

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეროვნული ფილმოგრაფია — ზაზა მიქაშავიძე
* 

* ზაზა მიქაშავიძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**აკიტა-ინუ** (იაპონ. 秋田犬) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იაპონიაში XVII საუკუნეში.

იაპონურ ძაღლებს შორის უმსხვილესი აკიტა ოდესღაც ძაღლების ბრძოლისთვის იქნა გამოყვანილი. როდესაც სპორტის ამ სახეობამ პოპულარობა დაკარგა, მისი გამოყენება ნადირობისას დაიწყეს. მიუხედავად იმისა, რომ 1930-იან წლებში აკიტების რაოდენობა შემცირდა და ჯიში პრაქტიკულად ამოწყდა, იაპონური ჯიშების გადარჩენის საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, ამ ჯიშის გადარჩენა უზრუნველყოფილია. იაპონური ჯიშების კლასიფიკაცია ზომის მიხედვით ხდება — დიდი (აკიტა), საშუალო (შიკა) და პატარა (შიბა). მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს საშუალო ზომის მრავალი ჯიში, დიდი მხოლოდ ერთია — აკიტა. ეს ლამაზი მედიდური მანერების მქონე ძაღლი წარმოშობით კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილოეთ პროვინცია აკიტადანაა. უმეტესობას გაწონასწორებული ხასიათი აქვს, თუმცა ზოგიერთის მორჯულება ძალიან ძნელია.

აკიტას არ სჩვევია საკუთარი ემოციების ღიად გამოხატვა, ახასიათებს თავშეკავებულობა, ამიტომ მათი გაწვრთნა დამღლელია. სხვა ჯიშებთან შედარებით აკიტას უყვარს ძაღლების ჩხუბის გამოწვევა. კარგად გაწვრთნილი აკიტა შესანიშნავი კომპანიონი და მოდარაჯეა. აკიტა ძნელად ეგუება სხვა ძაღლებს და ბავშვებს, კარგად იტანს სიცივეს, ბეწვი უხეში აქვს და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, ბალნის შეფერილობა მრავალნაირია. ყურები მცირე ზომისაა, მკვრივი, სამკუთხა. საკმაოდ პატარა თვალები მუქი-ყავისფერია, მაგარი, ძლიერი კუდი ზურგისკენაა გადახრილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აკიტა-ინუ[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ამა თუ იმ ციური სხეულის ატმოსფეროს** ეხება. *დედამიწის ატმოსფეროს შესახებ* იხილეთ **ატმოსფერო**. |

პლანეტა იუპიტერი და მისი ატმოსფერო
**ატმოსფერო** (ბერძ. ατμός — ორთქლი და  σφαῖρα — სფერო) — აირისებრი გარსი, რომელიც ციურ სხეულებს ირგვლივ აკრავს გრავიტაციის გამო. რადგან არ არსებობს მკვეთრი საზღვარი ატმოსფეროსა და პლანეტათაშორის სივრცეს შორის, ჩვეულებრივ, ატმოსფეროდ ითვლება ციური სხეულის ირგვლივ არსებული არე, სადაც აიროვანი გარემო ბრუნავს მასთან ერთად როგორც ერთიანი მთელი. ზოგიერთი პლანეტის ატმოსფეროს სიღრმე, რომელიც შედგება ძირითადად აირებისაგან, შესაძლოა იყოს ძალიან დიდი. ატმოსფეროს მახასიათებელი დამოკიდებულია მოცემული ციური სხეულის ზომაზე, მასაზე, ტემპერატურაზე, ბრუნვის სიჩქარეზე და ქიმიურ შედგენილობაზე. დედამიწის ატმოსფერო ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგება, იუპიტერისა და სატურნის ატმოსფეროები კი უმთავრესად წყალბადსა და ჰელიუმს შეიცავენ. ასევე განსხვავდება დედამიწის ატმოსფერო ნახშირორჟანგით მდიდარი მარსისა და ვენერას ატმოსფეროებისაგან. ატმოსფერო გააჩნია ყველა მასიურ სხეულს დედამიწის ტიპის პლანეტებსა და აიროვან გიგანტებს. დაბალტემპერატურიანი აიროვანი გიგანტები — იუპიტერი, სატურნი, ურანი და ნეპტუნი ინარჩუნებენ უმთავრესად დაბალი მოლეკულური მასის აირებს — წყალბადსა და ჰელიუმს. მაღალტემპერატურიანი აიროვანი გიგანტები — როგორებიცაა HD 209458 b ან 51 Pegasi b პირიქით, მას ვერ ინარჩუნებენ და მათი ატმოსფეროს მოლეკულები სივრცეში იბნევა. 

ატმოსფერული წნევა ატმოსფეროს ჰიდროსტატიკური წნევაა, რომელსაც ყოველი საგანი განიცდის ატმოსფეროსაგან. ატმოსფერული წნევა ყოველ წერტილში დამოკიდებულია ჰაერის სვეტის წონაზე, რომლის სიმაღლე ატმოსფეროს საზღვრამდე ვრცელდება. ატმოსფერული წნევა კლებულობს სიმაღლიდან აირის რაოდენობის შემცირების გამო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დედამიწის ატმოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ატმოსფერო — კოლიერის ენციკლოპედია (რუსული)
**გერმანული ვოლფშპიცი** (გერმ. Deutsche Wolfspitze) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში XVI საუკუნეში.

ეს სიცოცხლის მოყვარული ჯიში მეცხვარე შპიცისმაგვარი ძაღლების შთამომავალია, რომლებიც შესაძლოა, გერმანიაში ათასი წლის წინ მოხვდნენ. გერმანული ვოლფშპიცი თავდაპირველად გამოიყენებოდა ფარის დამცველად. ვოლფშპიცი და ყველა სხვა დანარჩენი გერმანული შპიცები სულ უფრო მეტ პოპულარობას იძენენ სამშობლოში. გერმანიაში, სხვადასხვა რეგიონებთან სხვადასხვა შეფერილობის ვოლფშპიცი ასოცირდება, მაგალითად, ნაცრისფერი ვოლფშპიცი გავრცელებულია რეინის სანაპიროებზე, შტუტგარტის და მანჰაიმის მიდამოებში. შპიცის გაწვრთნა არც ისე ადვილია, მაგრამ, რადგან ძალიან უყვარს ყეფა და მედიდური მანერები ახასიათებს, მისგან შესანიშნავი მოდარაჯე გამოდის. ბავშვიანი ოჯახისთვის ეს საუკეთესო ძაღლი არ არის, რადგან ვოლფშპიცი ჯერ კბენს და მხოლოდ მერე არჩევს რაშია საქმე. 

მიუხედავად ყველაფრისა, გერმანული ვოლფშპიცი მეგობრული ძაღლია, მოსწონს ადამიანების საზოგადოება. მის ხშირ ბალანს მუდმივი მოვლა სჭირდება. ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, სიცივეს. ვერ ეგუება ბავშვებს. კისერზე ბალანი განსაკუთრებით ხშირია, ბალნითვეა დაფარული ყურები, კუდი ზურგისკენაა დახვეული, აქვს საშუალო ზომის, მუქი თვალები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გერმანული ვოლფშპიცი (ინგლისური)
**ლუნდერჰუნდი** (ნორვ. Norsk lundehund) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ნორვეგიაში უძველეს ხანაში.

ჩრდილოეთ ნორვეგიაში, ვერეის და რესტის ნახევარკუნძულებზე გამოყვანილ და საუკუნეების განმავლობაში იზოლირებულ ლუნდერჰუნდს სანადიროდ იყენებდნენ. დამოუკიდებელ ჯიშად მხოლოდ 1943 წელს აღიარეს. პატარა და მოხერხებული ლუნდერჰუნდი იმითაა უნიკალური, რომ წინა თათებზე ოთხის ნაცვლად ექვსი თითი აქვს, თითებზე კი განსაკუთრებით დიდი ბალიშებია. სწორედ ამის გამო ინარჩუნებდა ეს ძაღლი წონასწორობას როდესაც კლდოვან ბილიკებზე და ყინულში დადიოდა. კიდევ ერთი უნიკალური თავისებურებაა ყურის გარშემო რბილი ნაკეცი. ეს უჩვეულო ანატომიური თავისებურება საშუალებას აძლევს ყურები ისე დაკეცოს, რომ მასში წყალი არ შევიდეს.

ცოცხალი და გამგებიანი ლუნდერჰუნდი დღესდღეობით კარგი კომპანიონია. ის კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ადვილად იტანს სიცივეს. ადვილად ეჩვევა ბავშვებს. კარგი მოდარაჯეა. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, თეთრი-ყავისფრით, შავი-თეთრით, შავი. აქვს სქელი ბალანი. აქვს საშუალო ზომის ყურები და ყავისფერი თვალები. ზომიერად დაკუნთული სხეულის უკანა ნაწილი უფრო მოხერხებულობას უზრუნველყოფს, ვიდრე სისწრაფეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლუნდერჰუნდი (ინგლისური)
**გერმანული შპიცი** (გერმ. Deutsche Spitze) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში XVII საუკუნეში.

გერმანული შპიცი, შესაძლოა არის შპიცისმაგვარი მეცხვარე ძაღლების შთამომავალი, რომლებიც ევროპაში ვიკინგებს ჩამოყვნენ. გერმანულ ლიტერატურაში გერმანული შპიცის მსგავსი ძაღლი ნახსენებია უკვე 1540 წლიდან. გერმანული შპიცის ყველა ნაირსახეობას ერთნაირი აღნაგობა აქვს და მხოლოდ ზომით და შეფერილობით განსხვავდება. დიდი შპიცი შეიძლება იყოს თეთრი, ყავისფერი ან შავი, მაშინ, როდესაც მის პატარა ნათესავებს მრავალნაირი შეფერილობა აქვთ. დღესდღეობით ეს კარგად ცნობილი ჯიში (მიუხედავად იმისა რომ მათი რაოდენობა სამშობლოში მცირდება) ევროპის უმეტეს ქვეყნებში გვხვდება.

გერმანული შპიცები (კეესჰონდის გარდა) შეიძლება იყოს სამი ზომის: დიდი, პატარა, საშუალო. დიდი და პატარა შპიცები ყოველთვის კომპანიონები იყვნენ, მაშინ, როდესაც უფრო გავრცელებული საშუალო ზომის ძაღლები გლეხების ეზოში ასრულებდნენ თავის მოვალეობებს. ბოლო დროს ამ ძაღლების პოპულარობა შემცირდა. ეს აიხსნება იმით, რომ შპიცებს სჭირდებათ მეტი ყურადღება, ვიდრე სხვა ჯიშის ძაღლებს, განსაკუთრებით მათ ბალანს მუდმივი მოვლა სჭირდება.

საუბედუროდ, ამ ჯიშის უმეტეს წარმომადგენელს არ უყვარს, როდესაც ბალანს ვარცხნიან, ზოგიერთი მათგანი ვერ ეგუება სხვა ძაღლებს და ადამიანებს. ბევრი მოდარაჯე ძაღლისგან განსხვავებით, გერმანული შპიცი ძნელად იწვრთნება. თუმცა ეს დახვეწილი და თავდაჯერებული ძაღლი ძალიან კარგად გამოიყურება გამოფენებზე და თუ კარგად გაწვრთნით, მისგან კარგი მეგობარი დგება. გერმანული შპიცი ვერ ეგუება სიცხეს. ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს, კარგი მოდარაჯეა. აქვს კომპაქტური, სამკუთხა ყურები, გრძელი, ხშირი, საკმაოდ უხეში ბალანი. თვალების ზომა სხეულის პროპორციულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გერმანული შპიცი დაარქივებული 2014-10-22 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ფინური ლაპჰუნდი** (ფინ. Suomenlapinkoira) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი ფინეთში XVII საუკუნეში.

ეს ძაღლი ლაპლანდიური მწყემსი ძაღლის შთამომავალია. ჯიში გამოყვანილია ჩრდილოეთის შპიცისმაგვარი ძაღლების და ევროპის სამხრეთ ნაწილის ნაგაზის შეჯვარებით. თავდაპირველად ლაპჰუნდ იყენებდნენ ჩრდილოეთის ირმების სამწყემსად, ახლა ის მწყემსავს ცხვრებს და ძროხებს. სამხრეთ სკანდინავიისა დაკარელიის მთელ ტერიტორიაზე საამების ხალხი ირმების სამწყემსად ძაღლებს იყენებდნენ. როდესაც გაჩნდა აბორიგენების ინტერესი ძაღლების ჯიშების მიმართ, შვედებმა და ფინელებმა განაცხადეს თავისი უფლებები საამის საირმე ნაგაზზე. მითქმა-მოთქმის თავიდან ასაცილებლად, ოორივე ჯიშმა შვედურმა ლაპჰუნდმა, ანუ ლაპლანდიურმა შპიცმა, და ფინურმა ლაპჰუნდმა, ანუ ლაპინკოირამ — საერთაშორისო აღიარება ჰპოვა. თუმცა, თავისი არსით, ეს ერთი და იგივე ჯიშია.

ფინეთში აქტიური სელექცია უზრუნველყოფს ამ ძაღლის მწყემსის თვისებების შენარჩუნებას, ხოლო სხვა ადგილებში ის კომპანიონის სახით ჰყავთ. ლაპინკოირა ძლიერი აგებულებისაა, აქვს სქელი, ფუმფულა, სითბოიზოლირებადი ორფენა ბალანი. ყურები მოკლეა, სხეული სიგრძეში უფრო დიდია, ვიგრე სიმაღლეში, ზურგი სწორია, აქვს კომპაქტური, ცხვირთან ოდნავ შევიწროებული თავი, მოკლე დრუნჩი, დიდი, მუქი-ყავისფერი თვალები. უკანა ფეხები ძალიან სწორია, წინა თათები სხეულთან შედარებით მოკლე ჩანს, თითებს შორის ბეწვია, წინა თათების უკანა მხარეს ბალანი შესამჩნევად გრძელია, ყურები ორივე მხრიდან ბალნითაა დაფარული, რაც სიცივისგან იცავს, უკანა კიდურებს ფუმფულა ბეწვი ფარავს. ბალნის შეფერილობა მრავალფეროვანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფინური ლაპჰუნდი***

* ფინური ლაპჰუნდი (ინგლისური)
**კაი** (იაპონ. 甲斐犬) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იაპონიაში XVIII საუკუნეში.

ეს ჯიში, რომელსაც ტორა ინუს (ვეფხვისებრი ძაღლი) უწოდებდნენ, ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში არსებობდა იაპონური პრეფექტურის იამანასის მთიან ნაწილებში. 1934 წელს კაი „ეროვნულ საგანძურად" გამოცხადდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონელებმა დაიწყეს სხვადასხვა ევროპული ძაღლის იმპორტირება. ეს დაემთხვა ადგილობრივი ჯიშების მიმართ ინტერესის შემცირებას. თუმცა 1930-იან წლებში მკვლევარმა კინოლოგმა ხარუო ისოგაიმ ჩაატარა წარმატებული სამეცნიერო შრომა, რომლის შედეგად შემუშავდა იაპონური ძაღლების ჯიშების კლასიფიკაცია. კაი საშუალო ზომის ანუ შიკა ინუს ტიპური ძაღლია.

კაი მონოგომია შეიძლება საკმაოდ ჯიუტი იყოს. ეს იაპონურ ჯიშებს შორის ყველაზე ნაკლებად ემოციური ძაღლია ჩრდილოეთ ამერიკაში კაი მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის წინ გამოჩნდა. კაი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი-ვეფხვისებრი და მუქი-ვეფხვისებრი. სხეულის უკანა ნაწილი და ფეხები უხეში ბალნითაა დაფარული, მაგარი კუდი ზურგისკენაა დახვეული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაი დაარქივებული 2014-03-20 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ვიჩეგდა** (რუს. Вычегда, კომ. Эжва) — მდინარე რუსეთში, კომის რესპუბლიკასა და არხანგელსკის ოლქში; მდ. ჩრდილოეთის დვინის ყველაზე დიდი შენაკადი (მარჯვენა). სიგრძე 1130 კმ, აუზის ფართობი 121 ათ. კმ². სათავეს იღებს ტიმანის ჭიუხის სამხრეთ კიდეზე. ზემო წელში ხეობა ვიწროა, ჩაჭრილია 20–40 მეტრზე, აქვს ჭორომები. შუაწელში და ქვემოთში მიედინება განიერ ჭალაში; ამ დაჭაობებულ ჭალაში ბევრი ფშანი და ნაკალაპოტარია. კალაპოტს უხვად აქვს ქვიშის ჩქერები. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. საშუალო წლიური ხარჯი ქალაქ სიქტივკართან 603 მ³/წმ, შესართავთან — 1160 მ³/წმ. გაძვიფვა ნოემბრის დასაწყისიდან აპრილის ბოლომდე გრძელდება. მთავარი შენაკადებია: ვოლი, ვიშერა, ვიმი (მარჯვენა); ნემი, ჩრდილოეთის კელტმა, ლოკჩიმი, სისოლა, ვილედი (მარცხენა). ვიჩეგდის აუზში 6000 ათ.-ზე მეტი მცირე ზომის ტბაა საერთო ფართობით 191 კმ². დასაცურებელი მდინარეა. გაზაფხულზე სანაოსნოა ნავმისადგომ ვოლდინომდე (959 კმ), ზაფხულ-შემოდგომის პერიოდში — დაბა უსტ-კულომამდე (693 კმ). ვიჩეგდაზე მდებარეობს ნავმისადგომი ქალაქები: სიქტივკარი, სოლვიჩეგოდსკი, იარენსკი, მეჟოგი, აიკინო, კოტლასი (შესართავზე), უსტ-კულომი.

ლიტერატურა
----------

* ВЫЧЕГДА დაარქივებული 2019-06-02 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 6. Москва, 2006, стр. 155.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 434.
**ჩაუ-ჩაუ** (ჩინ. 鬆獅犬) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ჩინეთში უძველეს ხანაში.

ჩაუ-ჩაუს წარმოშობა საიდუმლოდ რჩება, თუმცა, ეჭვგარეშეა, რომ შპიცების სისხლი ურევია. ისტორიკოსებმა XVIII საუკუნის დასაწყისში აღწერეს შავი ენის მქონე ძაღლი, რომელსაც აღმოსავლეთში საკვებად იყენებდნენ. ჩაუ-ჩაუ დიდ ბრიტანეთში პირველად 1780 წელს აღმოჩნდა. ჩაუ-ჩაუს, ალბათ, აქვს უფლება ჯიუტი და თავის თავში ჩაკეტილი იყოს. მონღოლეთში და მანჯურიაში ოდესღაც მისი ხორცი დელიკატესად ითვლებოდა, ბეწვს კი ტანსაცმლის შესაკერად იყენებდნენ. XIX საუკუნეში ამ ჯიშმა სახელი მიიღო იმ სიტყვისგან, რომელსაც ინგლისელი მეზღვაურები იყენებდნენ შერეული ტვირთის აღსანიშნავად. მიუხედავად იმისა, რომ ჩაუ-ჩაუ სათამაშო დათუნიას ჰგავს, ის ფუმფულა სათამაშო არ არის.

ჩაუ-ჩაუ მონოგომია და საკმაოდ სერიოზული ხასიათი აქვს. მის ბალანს მუდმივი მოვლა სჭირდება. ბალანი შეიძლება იყოს კრემისფერი, მოწითალო-ჟღალი, ცისფერი, შავი. ჩაუ-ჩაუ კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს. აქვს პატარა თათები და პატარა მუქი თვალები, პატარა, სქელი, ყურები ოდნავ მომრგვალებულია. მჭიდროდ მომდგარი ქუთუთოები ხშირად სამედიცინო პრობლემებს ქმნიან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩაუ-ჩაუ (ინგლისური)
**ჩინდო** (კორ. 진돗개) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია კორეაში შუა საუკუნეებში.

მ კომპაქტური, ხშირი ბალნის მქონე ძაღლის წარმოშობა უცნობია, თუმცა მისი გარეგნობა საშუალებას გვაძლევს ვივარაუდოთ, რომ ის კუნძულ ჩინდოზე (განლაგებულია მატერიკზე განლაგებული კორეის სამხრეთ-დასავლეთით) რამდენიმე საუკუნის წინ მოხვდა და რომ ის ჩრდილოეთის შპიცების შთამომავალია. 1938 წელს კორეულმა მთავრობამ ის „ეროვნულ განძად" გამოაცხადა. მატერიკზე განლაგებულ კორეაში ის სხვა ჯიშებს შეერია, თუმცა კუნძულ ჩინდოზე ჯიში სუფთად შეინარჩუნეს. აშშ-ში კორეელი იმიგრანტების ჩასვლის გამო ეს ჯიში ჩრდილოეთ ამერიკაშიც გავრცელდა, სადაც მას აფასებენ უნიკალურობის გამო და საერთო სიყვარულით სარგებლობს. კორეაში კი პირიქით, ძაღლებს ჭამენ და ეჭვგარეშეა, რომ სწორედ ასეთი ბედი ერგო ჩინდოს მრავალ წინაპარს.

ეს ტიპური შპიცისმაგვარი ძაღლია, ის იცავს საკუთარ ოჯახს და გულგრილია უცხო ადამიანების მიმართ. მას შენარჩუნებული აქვს მონადირის ძლიერი ინსტინქტი. ჩინდოს აქვს სქელი ბალანი, რომელიც სიცივისგან იცავს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, შავი, ჟღალი. პატარა, წვეტიანი, სამკუთხა ყურები ოდნავ წინაა წამოწეული. წინა თათები სწორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩინდო (ინგლისური)
ურანი
ნეპტუნი
**ყინულის გიგანტი** — გიგანტი პლანეტა, რომელიც უმეტესად შედგება ყინულებისაგან — წყალბადზე და ჰელიუმზე მძიმე აქროლადი ნივთიერებებით, როგორებიცაა: წყალი, მეთანი და ამიაკი. ამის საპირისპიროდ, გაზური გიგანტები წყალბადისა და ჰელიუმისაგან შედგება. 1990-იანებში ცნობილი გახდა, რომ ურანი და ნეპტუნი გიგანტი პლანეტების ცალკეული კლასი იყო, რომლებიც 20 % წყალბადისაგან შედგებოდა, შედარებისთვის კი გაზის გიგანტებში ამ ელემენტს 90 % უკავია. ეს ნივთიერებები სინამდვილეში ყინული იყო ყინულის გიგანტების ფორმირებისას, მაგრამ ახლა ისინი სხვადასხვა ფაზებში არსებობს, ძირითადად ზეკრიტიკულ სითხეებად. ყინული უმეტესად H2O-სგან შედგება. მეცნიერთა ვარაუდით, ყინულის გიგანტს მეტალური წყალბადი არ აქვს ბირთვში, განსხვავებით გაზური გიგანტისაგან.

დაფიქსირებულია სხვადასხვა ატმოსფერული მოვლენები, როგორებიცაა: პოლარული მორევები, ძლიერი ზონური ქარები და დიდი მასშტაბის ცირკულაცია. არ არსებობს დამაკმაყოფილებელი მოდელი, რომელიც აღწერს, თუ რატომ არსებობს ეს მახასიათებლები. მათი დიდი ზომისა დ ადაბალი თერმული გამტარობის გამო, პლანეტის ინტერიერის წნევა რამდენიმე 100 გპა და რამდენიმე 1000 K-ა. 2012 წლის მარტში მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ წყლის ყინულის გიგანტის მოდელებში გამოყენებული კუმშვადობა 1/3 უნდა ყოფილიყო. ეს მნიშვნელობა გამოსადეგია ყინულის გიგანტების მოდელირებისთვის და მათ შესწავლას ძალიან აადვილებს. ყინულის გიგანტები მოიცავს ურანს, ნეპტუნს და ამ კატეგორიაში რამდენიმე ეგზოპლანეტას.

ყინულის გიგანტების წარმოქმნა
----------------------------

ყინულის გიგანტებს აქვს გაზის გარსი, რომელიც გაზის გიგანტ იუპიტერისა და სატურნისაზე მცირეა, მაგრამ მაინც სუბსტანციურია (რამდენიმე დედამიწის მასის). ამ გარსების არსებობა კრიტიკულ შეზღუდვას წარმოქმნის: გიგანტი პლანეტები უნდა ჩამოყალიბებულიყო შედარებით სწრაფად, სანამ პროტოპლანეტურ დისკოში გაზი გაიფანტებოდა. დაკვირვებებმა ახალგაზრდა ვარსკვლავთგროვებში არსებულ პროტოპლანეტურ დისკოებზე ცხადყო, რომ გაზის დისკოს სიცოცხლის ხანგრძლივობა 3-10 მილიონი წელიწადი უნდა იყოს.

მაგნიტური ველები
----------------

ურანისა და ნეპტუნის მაგნიტური ველი დახრილი და გადანაცვლებულია. მათი ველის ზომა შუალედურია იუპიტერისა და სატურნის ველებსა და კლდოვანი პლანეტების ველებს შორის: მათი სიძლიერე დედამიწისას 50 და 25-ჯერ აღემატება, შესაბამისად. მიჩნეულია, რომ მათი მაგნიტური ველები წარმოიქმნა იონიზირებული კონვექცირებად გამდნარ ყინულის მანტიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sandia experiments may force revision of astrophysical models of the universe - Sandia Labs დაარქივებული 2013-11-06 საიტზე Wayback Machine.
* Planetary formation and migration დაარქივებული 2013-11-15 საიტზე Wayback Machine.
* Seeing Deep Inside Icy Giant Planets[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  M. Hofstadter w/ co-authors - The Atmosphere of the Ice Giants, Uranus and Neptune
2. 1 2 3  The Interiors of Ice Giant Planets (2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-13. ციტირების თარიღი: 2015-01-17.
3. 1 2 3  Planetary formation and migration.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-15. ციტირების თარიღი: 2015-01-17.
4. 1 2 3  THE NATURE AND ORIGIN OF PLANETARY MAGNETIC FIELDS
**ჭყვის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვედა აჭყვაში. ეკლესია XX საუკუნის დასაწყისშია აგებული. ტაძარი დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს,.ტაძრის სიგანე - 8,8 მ ხოლო სიგრძე - X7,8 მ.

ისტორია
-------

ქვედა აჭყვას წმინდა გიორგის ეკლესია ბერძნული თემის მიერ XX საუკუნის დასაწყისშია აგებული. საბჭოთა პერიოდში ის მიტოვებული იყო. ტაძრის ამჟამინდელი იერსახე 1990-იან წლებში ისევ ბერძნული თემის მიერ იქნა აღდგენილი. დღეს ტაძარი აქტიურად ფუნქციონირებს.

აღწერა
------

ტაძარი ერთაფსიდიან დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს, რომლის ზომებია - 8,8X7,8 მ. ეკლესიის საბურავი თუნუქისაა, რომელმაც, პირვანდელი კრამიტის საბურავი ჩაანაცვლა. აღმოსავლეთ-დასავლეთ გრძივ ღერძზე გაშლილ ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთ და დასავლეთ ფასადების სიმეტრიის ღერძზე თითო არქიტრაული გადახურვის კარია გაჭრილი. სამხრეთ შესასვლელს მოგვიანებით მარტივი კონსტრუქციის კარიბჭე მიაშენეს, რომელსაც, თავის მხრივ, სამრეკლო დაეშენა. კარიბჭე-სამრეკლოს მინაშენი ტაძრის ძირითად მოცულობას საკმაოდ აღემატება ზომით, სხვაობაა არქიტექტურულ განწყობასა და სივრცულ გადაწყვეტაშიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11725