recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დინამო** — არის სტადიონი კრასნოდარში. ერთ-ერთი უძველესი სპორტული ობიექტი კრასნოდარის მხარეში. მდებარეობს ცენტრალურ მიკრორაიონში. 2012 წლიდან მიმდინარეობს მისი სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. დინამოს სტადიონი ცნობილია მსოფლიო ჩემპიონის მარია აბაკუმოვას წყალობით.

ისტორია
-------

სტადიონი აშენდა 1932 წელს. იმ წლებში ეს იყო უდიდესი სპორტული ობიექტი ჩრდილოეთ კავკასიაში, რომლის ტრიბუნებიც დაახლოებით 6 ათას ადამიანს იტევდა.

დიდი სამამულო ომის დროს აქ შეიქმნა მებრძოლების ბატალიონები, რომლებსაც წვრთნიდნენ ფაშისტურ დესანტთან საბრძოლველად.

ნაცისტების მიერ 1942 წლის აგვისტოში ქალაქის აღების შემდეგ, სამხედრო ტყვეთა ბანაკი ნომერ 162-ე განთავსებული იყო სწორედ დინამოს სტადიონის ტერიტორიაზე, სადაც ათი ათასამდე წითელი არმიელი იყო დატყვევებული. 

ომის დასრულების შემდეგ, კრასნოდარში დანგრეული სტადიონის აქტიური აღდგენა დაიწყო. ეს სამუშაოები დასრულდა 1951 წელს.

აღნიშნული რეკონსტრუქციის შედეგად, სტადიონის ტევადობა 11 ათასამდე გაიზარდა. სტადიონი ყოველწლიურად მასპინძლობდა სპორტის სხვადასხვა სახეობების ღონისძიებებს, ძირითადად კი ფეხბურთის მატჩებს.

1958 წელს, ნიკიტა ხრუშჩოვის კრასნოდარში, დინამოს სტადიონზე ვიზიტის დროს, მან მონაწილეობა მიიღო ხალხმრავალ მიტინგზე, რომელიც გადაღებული იყო საკავშირო ჟურნალის ჟურნალ „დღის ამბების თვის" .

2004 წელს კრასნოდარის ყუბანის სარეზერვო გუნდმა საშინაო მატჩები გამართა სტადიონზე. 2009 წელს სტადიონზე ინვესტორი გამოჩნდა, რომელსაც სურდა მის მაგივრად სავაჭრო ცენტრის აშენება, თუმცა საბოლოო ჯამში ეს არ მოხდა.

რეკონსტრუქცია
-------------

XX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან სტადიონი არ გარემონტებულა. 2010 წელს ის საგანგებო მდგომარეობაში იყო. დინამოს სტადიონის რეკონსტრუქცია 2012 წელს დაიწყო მას შემდეგ, რაც მემორანდუმი გაფორმდა კრასნოდარის ტერიტორიის ადმინისტრაციასა და სს „დინამო-ყუბანს" შორის. 

რეკონსტრუქციის პროექტის თანახმად, სტადიონის ტერიტორიაზე უნდა აშენდეს სპორტსმენების დასასვენებელი ადგილი, სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი, დახურული არენა აკადემიისთვის, საცურაო აუზი და მანქანებისთვის მიწისქვეშა პარკინგი. 

2012 წელს დაანგრიეს ყველა ძველი შენობა და სტენდი, თავიდანვე დაიწყო ფუნდამენტურად ახალი ობიექტის მშენებლობა.

ამ დროისთვის უკვე აღმართულია ახალი სტენდები, ქვესადგურები, განათების ანძები, მიწისქვეშა პარკინგი და ასევე დასრულებულია ფასადის მოპირკეთებაც. საერთო ჯამში, 2017 წელს ობიექტის მშენებლობაში განხორციელდა 1,8-დან 2 მილიარდ რუბლამდე, საწყისი შეფასებით 1,5 მილიარდი ინვესტიცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История/ Официальный сайт Краснодарской краевой организации «Динамо»
* Затянулось: Достроить стадион «Динамо» в Краснодаре обещают к 2017 году
* Фото. Краснодар. Митинг на стадионе «Динамо» 16 сентября 1958 года с участием Н. С. Хрущёва

სქოლიო
------

1. ↑  Судьба, Администрация Краснодарского края, 2005—187 с. — стр. 24
2. ↑  Салюшенко В. Н. — Первые. Наброски к портретам (о первых секретарях Краснодарского крайкома ВКП(б), КПСС на Кубани) — 195 с. — стр. 73
ადამიანის ბეტა-დნმ-პოლიმერაზაში დნმ-დამაკავშირებელი სპირალურ-სარჭისებური უბნების სამგანზომილებიანი სტრუქტურა
**დნმ-პოლიმერაზა** — ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს დნმ-ის რეპლიკაციაში. ამ კლასის ფერმენტები აკატალიზირებენ დეზოქსირიბონუკლეოტიდების პოლიმერიზაციას დნმ-ის ნუკლეოტიდების ჯაჭვის გასწვრივ, რომელსაც ფერმენტი „კითხულობს" და იყენებს თარგის სახით. ახალი ნუკლეოტიდის ტიპი განისაზღვრება კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით თარგთან ერთად, რომლიდანაც ხდება წაკითხვა. აგებული მოლეკულა მონოსპირალის თარგის კომპლემენტარული და ორმაგი სპირალის მეორე კომპონენტის იდენტურია.

ლიტერატურა
----------

* Burgers P; Koonin E; Bruford E; et al. (2001). „Eukaryotic DNA polymerases: proposal for a revised nomenclature". *J. Biol. Chem*. **276** (47): 43487–90. PMID 11579108. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-31. ციტირების თარიღი: 2014-08-29.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* DNA Polymerases: Custom Search Engine[*მკვდარი ბმული*] at custom-search-engine.com
* Annual Review of Biochemistry: EUKARYOTIC DNA POLYMERASES დაარქივებული 2007-12-14 საიტზე Wayback Machine.  at annualreviews.org
* Unusual repair mechanism in DNA polymerase lambda დაარქივებული 2010-12-04 საიტზე Wayback Machine. , Ohio State University, July 25, 2006.
რობესპიერი
**იაკობინელები** (ფრანგ. jacobins) — პოლიტიკური კლუბი საფრანგეთის დიდი რევოლუციის პერიოდში. მათ ეს სახელი ეწოდათ იმის გამო, რომ თავიანთი პირველი სხდომა ჩაატარეს წმინდა იაკობის (ფრანგულად „ჟაკობის") მონასტერში. 1793 წელს მეფე ლუი XVI-ის სიკვდილით დასჯის შემდეგ ისინი რობესპიერის მეთაურობით ხელისუფლების სათავეში მოექცნენ და დაიწყეს „დიდი ტერორი". იმავე წლის სექტემბერში იაკობინელებმა გამოსცეს დეკრეტი „არაკეთილსაიმედო პირთა შესახებ", რომელიც ადგენდა საეჭვო პირების კატეგორიებს და მოითხოვდა მათ შემოწმებას. მათ დასმენა „რევოლუციურ სიქველედ" გამოაცხადეს. სიკვდილით დასაჯეს ასევე ივნისში დაპატიმრებული ჟირონდისტები. 1793 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე დააპატიმრეს დაახლოებით 3 ათასი პირი, 1794 წლის ზაფხულამდე კი მთელი ქვეყნის მასშტაბით სიკვდილით დაისაჯა სავარაუდოდ 35 ათასი ადამიანი. „დიდი ტერორის" მსხვერპლთა უდიდესი ნაწილი უდანაშაულო იყო. 1794 წლის თებერვალ-მარტში მათ მიერ მიღებული კანონები (ვანტოზის დეკრეტები) „რევოლუციის მტრების" ქონების კონფისკაციასა და მის ღარიბთა შორის დანაწილებას მოითხოვდა.

1794 წლისთვის რობესპიერისა და მისი უახლოესი გარემოცვის დიქტატურას შეუტიეს როგორც მარცხნიდან – ებერტის გარშემო გაერთიანებულმა „ულტრარევოლუციონერ" იაკობინელთა ჯგუფმა, ისე მარჯვნიდან – დანტონმა და მისმა თანამოაზრე „ზომიერებმა". ებერტისტები დიქტატურისა და ტერორის გამკაცრებას მოითხოვდნენ, დანტონისტები კი პირიქით, რობესპიერის პოლიტიკის შერბილებისა და ზომიერებისაკენ მოუწოდებდნენ.

ამ შემოტევების პასუხად დიქტატურამ 1794 წლის მარტსა და აპრილში გილიოტინაზე აიყვანა ჯერ ებერტი და ებერტისტები, ორი კვირის შემდეგ კი დანტონი და მისი „ზომიერები". 1794 წლის ივნისში სიკვდილით დასჯის პროცედურის დასაჩქარებლად რობესპიერმა შეიმუშავა და გამოსცა კანონი რევოლუციური ტრიბუნალის რეორგანიზაციის შესახებ. კანონით უქმდებოდა ბრალდებულთა წინასწარი დაკითხვა და დამცველის ინსტიტუტი. იაკობინელების ტერორს ბოლო არ უჩანდა.

კონვენტის კულუარებში „ჭაობი" რობესპიერის ტირანიაზე ალაპარაკდა და რობესპიერისა და მისი ჯგუფის მოწინააღმდეგეთა იმ ნაწილთან ერთად, რომელიც ტერორს გადაურჩა, გადაწყვიტა წერტილი დაესვა ტირანიისათვის. 1794 წლის 27 ივლისს (9 თერმიდორს) დააპატიმრეს რობესპიერი და მისი მომხრეები. მეორე დღეს მათ გილიოტინაზე დაასრულეს სიცოცხლე. შურისძიება სასტიკი იყო. გილიოტინირებულ იქნა რობესპიერის ჯგუფის ორი წევრის, რობესპიერის უმცროსი ძმისა და ლებას ცხედრებიც კი (ორივემ დაპატიმრებისას მოიკლა თავი).

იაკობინელები დაისაჯნენ მათ მიერვე ერთი თვით ადრე დაკანონებული წესით – გამოძიებისა და გასამართლების გარეშე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 39.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იაკობინელები***
იანის ბალოდისი (მარცხნივ) და იოზეფ ბეკი რიგაში, 1938.
**იანის ბალოდისი** (დ. 20 თებერვალი, 1881, ტრიკატის პარიში — გ. 8 აგვისტო, 1965, საულკრასტი) — ლატვიელი გენერალი და პოლიტიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა დამოუკიდებელი ლატვიის მთავრობის ჩამოყალიბებაში. მანამდე ის მსახურობდა რუსეთის საიმპერიო არმიაში, სადაც 1917 წელს გერმანელებთან ტყვედ ჩავარდებოდა.

ბალოდისი დამოუკიდებლობისათვის ომში ლატვიის ჯარს მთავარსარდლობდა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ეკავა თავდაცვის მინისტრის პოზიცია 1931 წლიდან 1940 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ ლატვიის ოკუპაციამდე. ოკუპაციის შემდეგ ის გადაასახლეს ციმბირში საიდანაც მხოლოდ 1956 წელს დაბრუნდა.

ბალოდისი არის ლატვიის სამხედრო ორდენის ლაჩპლესისას (II და III კლასის) მფლობელი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ომი ლატვიის დამოუკიდებლობისათვის

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Encyclopædia Britannica
* Balodis Jānis, General

სქოლიო
------

1. ↑  Pētersone, Inta (1999). *Latvijas Brīvības cīņas 1918-1920 : enciklopēdija.* (Latvian). Riga:  Preses nams. ISBN 9984-00-395-7. OCLC 43426410.
2. ↑  Priedītis, Ērichs Ēriks (1996). *Latvijas Valsts apbalvojumi un Lāčplēši.* (Latvian). Riga:  Junda. ISBN 9984-01-020-1. OCLC 38884671.
**დინგნიჩაბა**, *ამერიკული დინგნიჩაბა* (ლათ. Scaphirhynchus) — თევზების გვარი ზუთხისებრთა ოჯახისა. დინგი გაბრტყელებულია, კუდის ღერო — გრძელი და ძვლოვანი ფირფიტებით დაფარული. აერთიანებს სამ სახეობას. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში (მისისიპის აუზში). პირველი სახეობა — ჩვეულებრივი დიგნიჩაბა — სხეულის სიგრძეა 90 სმ-მდე; ტოფობა აპრილ-მაისში მიმდინარეობს ქვიანი გრუნტის მქონე შენაკადებში. იკვებება უმთავრესად უხერხემლოთა მატლებით. რეწვის ობიექტია. მეორე სახეობა — თეთრი დინგნიჩაბა — სიგრძე 1 მ-მდე; მეტად იშვიათია, ამიტომ სარეწაო მნიშვნელობა არ გააჩნია. მესამე სახეობა — ალაბამური დინგნიჩაბა — სხეულის სიგრძეა 76 სმ-მდე, გვხვდება მხოლოდ მდინარე ალაბამის 210 კმ-იან მონაკვეთზე, ამიტომ გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დინგნიჩაბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2   Лопатоносы // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 15 — М. 1974.
2. ↑  Scaphirhynchus (ინგლისური) FishBase-ზე.
3. ↑  Alabama sturgeon page დაარქივებული 2013-02-16 საიტზე Wayback Machine.  of the U.S. Fish and Wildlife Service's Endangered Species Program site
**იანის ციმზე** (დ. 3 ივლისი/21 ივნისი, 1814 - გ. 22 ოქტომბერი/10 ოქტომბერი, 1881) — ლატვიელი პედაგოგი, კოლექციონერი და ხალხური სიმღერების ჰარმონიზატორი, ლატვიური საგუნდო მუსიკის ფუძემდებელი და პროფესიონალური ლატვიური მუსიკის ინიციატორი. დაკრძალულია ლუგაჟის სასაფლაოზე.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ციმზე დაიბადა რძის პროდუქტების მწარმოებელი ფერმის „Rauna Manor's Cimze"-ეს ზედამხედველის, ანდრეას (ანზის) ციმზესა და მისი მეუღლის, ანეს ოჯახში და იყო რვაშვილიანი ოჯახის პირველი შვილი. დაწყებითი განათლება მიიღო რაუნას სამრევლო სასწავლებელში, სადაც მან ორღანზე დაკვრაც ისწავლა. თექვსმეტი წლის ასაკიდან მუშაობდა კერძო მასწავლებლად; მოგვიანებით ის ასწავლიდა ვალმიერას სამრევლო სკოლაში და აქვე უკრავდა ორღანზე.

განათლება
---------

1836 წელს ციმზე გადავიდა გერმანიაში ვაისენფელსის სემინარიაში, რომელიც 1838 წელს დაასრულა. აქ მან შეისწავლა ვიოლინოზე და პიანინოზე დაკვრა, ასევე გააუმჯობესა ორღანზე დაკვრის უნარები. 1838-39 წლებში ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტში თავისუფალ მსმენელად ესწრებოდა მათემატიკის, დიდაქტიკის და მუსიკის თეორიის ლექციებს. მისი მუსიკის პროფესორი იყო ლუდვიგ კრისტიან ერკი, კოლექციონერი, ჰარმონისტი, გამომცემელი და გემრანული ხალხური სიმღერების მკვლევარი.

მემკვიდრეობა მუსიკაში
---------------------

2014 წლის ლატვიური მარკა იანის ცმიზეს გამოსახულებით
იანის ციმზე ხელს უწყობდა ლატვიური გუნდური მუსიკის განვითარებასა და კაპელის ჩამოყალიბებას. 1872-1884 წლებში რვა ნაწილად გამოქვეყნდა მისი გუნდური სიმღერების კოლექცია „Dziesmu rota" („სიმღერების გირლიანდი"). საგუნდო სიმღერების ამ პირველმა კრებულმა ლატვიური საგუნდო მუსიკალური კულტურის საფუძველი შექმნა. 

იანის ციმზე იყო პირველი ლატვიელი, ვისი მაგალითიც ლატვიური ხალხური სიმღერების არაერთი კოლექციის შექმნის, გამოქვეყნებისა და კვლევის შთაგონებად იქცა. მან ხელი შეუწტი გუნდური სიმღერების შექმნისა და შესრულების მოძრაობას. ციმზესა და მისი სტუდენტების გამოისობით, 1869 წელს ესტონური და 1873 წელს ლატვიური სიმღერების პირველი ფესტივალები ჩატარდა.

ლიტერატურა
----------

* Apinis, Pēteris (2006). *A Hundred Great Latvians.*. Riga:  Nacionālais apgāds. ISBN 9984-26-288-X. OCLC 238892134.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1034859722 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
4. ↑  Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>
**თევზთეთრა** (ლათ. Stenodus leucichthys) — ნახევრადგამსვლელი თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ვიწრო, გვერდებში ოდნავ შებრტყელებული სხეული აქვს. სიგრძე 130 სმ, წონა 14 კგ. მსხვილი ქერცლი აქვს, ციკლოიდური. პირი დიდია, კბილები წვრილი. ზურგის შეფერილობა მუქად მომწვანოა, მუცელი და გვერდები ვერცხლისფერი, ფარფლები მუქი. მტაცებელი, ტოფობისას არ იკვებება. დედალი სქესობრივ სიმწიფეს 6–7 წლისა, მამალი კი 5–6 წლისა აღწევს. გავრცელებულია კასპიის ზღვაში. გამოიყოფა ორი ქვესახეობა: საკუთრივ თევზთეთრა (ლათ. Stenodus leucichthys leucichthys) და ნელმა (ლათ. Stenodus leucichthys nelma). პირველი გვხვდება კასპიის ზღვის გამტკნარებულ მონაკვეთებზე, ქვირითის დასაყრელად (2–3 წელიწადში ერთხელ) შედის მდინარე ვოლგასა და ურალში, იშვიათად თერგში. ნელმა ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის მდინარეების აუზში ბინადრობს. თევზთეთრა ძვირფასი სარეწაო თევზია, რომლის რაოდენობა მკვეთრად მცირდება. მისი ხორცი ძალიან ფასობს ზურგიელის სახით. ხშირად გამოიყენება როგორც აკლიმატიზაციის ობიექტი. კვლავწარმოება ხორციელდება თევზის ქარხანაში დიდწილად ხელოვნური მოშონების შედეგად. შეტანილია რუსეთის წითელ წიგნში.

სქოლიო
------

1. ↑  Белорыбица, или нельма — Stenodus leucichthys
2. ↑  Белорыбица // Большая Советская Энциклопедия
3. ↑  Белорыбица // Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-30. ციტირების თარიღი: 2020-04-16.
**თევდორე მღვდლის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე). თამარ მეფის გამზირიდან სპირიდონ კედიას ქუჩამდე. ყოფილი სერგო ორჯონიკიძის ქუჩის მონაკვეთი. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში. 1922-მდე ანდრიას ქუჩა ერქვა (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), შემდეგ — სერგო ორჯონიკიძის, 1930 წელს კარლ მარქსის სახელი დაერქვა, შემდეგ — ისევ ორჯონიკიძის. 1990 წელს ორჯონიკიძის ქუჩის ერთ მონაკვეთს თევდორე მღვდლის სახელი ეწოდა, მეორეს — გიორგი ჩუბინაშვილისა. 

ქუჩაზეა შპს საქართველოს რკინიგზის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, სააქციო საზოგადოება „ბავშვთა სამყარო". შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულს საცხოვრებელი სახლები. ქუცაზე დგას ეგნატე ფიფიას ბიუსტი (მოქანდაკე კ. მერაბიშვილი. არქიტექტორი გ. ჯაფარიძე). აქვს 2 ჩიხი (I ჩიხი — ყოეფილი ორჯონიკიძის გასასვლელი, შემდეგ — ორჯონიკიძის ჩიხი, II ჩიხი — ყოფილი ოზურგეთის ჩიხი, შემდეგ — ორჯონიკიძის II ჩიხი). 

არსებობს მოსაზრება, რომ ქუჩა 1922 წლამდე ატარებდა ერასტი ანდრეევსკის სახელს

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 87, ISBN 978-99928-20-35-3.
**დოსოს რეგიონი** (ფრანგ. Dosso) — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 33 844 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 2 037 713 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 60,21 ად./კმ². რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი დოსო.

გეოგრაფია
---------

დოსოს რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ-დასავლეთში. მისგან ჩრდილოეთში მდებარეობს ტილაბერის რეგიონი, აღმოსავლეთში — ტაჰუის რეგიონი. დოსოს რეგიონის სამხრეთში გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი ნიგერიასთან და ბენინთან.

დოსოს რეგიონში მიედინება მდინარე ნიგერი. კლიმატი ცხელია, ხშირი წვიმებით. ნიადაგი ნაყოფიერია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

დოსოს რეგიონის დეპარტამენტები.
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 5 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი დოსო).

ბობოიეს დეპარტამენტი (Boboye):

* ფართობი: 4794 კმ²
* მოსახლეობა: 372 904 ად. (2011 წელი)

დოგონდუჩის დეპარტამენტი (Dogondoutchi):

* ფართობი: 11 936 კმ²
* მოსახლეობა: 682 289 ად. (2011 წელი)

დოსოს დეპარტამენტი (Dosso):

* ფართობი: 8587 კმ²
* მოსახლეობა: 488 509 ად. (2011 წელი)

გაიას დეპარტამენტი (Gaya):

* ფართობი: 4446 კმ²
* მოსახლეობა: 349 794 ად. (2011 წელი)

ლოგის დეპარტამენტი (Loga):

* ფართობი: 4081 კმ²
* მოსახლეობა: 184 843 ად. (2011 წელი)

სქოლიო
------

1. ↑  Niger: Regions, Major Cities & Urban Centers — Statistics & Maps on City Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 April 2014.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნიგერის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აგადესი **·**  დიფა **·**  დოსო **·**  ზინდერი **·**  მარადი **·**  ნიამეი **·**  ტაჰუა **·**  ტილაბერი **·**  |

 |
**დევაძეების ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი მდებარეობს ბაღდათის მუნიციპალიტეტის, სოფელ წითელხევში. ძველად წითელხევის სადემეტრაოს უწოდებდნენ. სოფელი ზღვის დონიდან 200 მეტზე, ბაღდათიდან კი 7 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს .

რაც შეეხება ანთროტოპონიმს სადემეტრაოს, იგი დემეტრაძეების ჩამოსახლების შემდეგ უნდა დარქმეოდა სოფელს. 

დემეტრაძეთა ჩამოსახლების პირველი ცნობა დათარიღებულია 1558 წლით. საბუთში მოხსენიებულია ვინმე დემეტრაძე ვანია.

იგი ბაღდადის რაიონში მდებარეობს მდ. კორისწყლის ნაპირებზე. სოფელში არის დევაძეების შუა საკუნეების ეკლესია, ხოლო მახლობლად დგას X ს-ის ამაღლების ეკლესია, რომელშიც შემორჩენილია მცირე ფრაგმენტები მოხატულობიდან და კანკელი.

ისტორია
-------

ბაღდათის რაიონის ისტორიული ძეგლებიდან აღნიშნული დევაძეების ეკლესია X-XI საუკუნეების არქიტექტურულ ძეგლს მიეკუთვნება, გვიან შუა საუკუნეებში კი გადაკეთდა, ხოლო მახლობლად დგას X ს-ის ამაღლების ეკლესია, რომელშიც შემორჩენილია მცირე ფრაგმენტები მოხატულობიდან და კანკელი.

დევაძეების ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. დევაძეების ეს ეკლესია დღეს მოქმედია.

ტოპონიმი
--------

გადმოცემა ზემოთ აღნიშნულ სახელთან (სადემეტრაო) ასეთია: ხრესილის ომში 1757 წელის რომლის მთავარ სარდალი და სულის ჩამდგმელი იყო მეფე სოლომონ I, მონაწილეობა მიუღია ვინმე დემეტრეს, რომლის მხედრულ შემართებას, შეუპოვრობას და სიმამაცეს მოუხიბლავს სოლომონი. ბრძოლის დამთავრების შემდეგ მეფეს ახალგაზრდა მეომრისათვის აზნაურობა და ერთი სოფელი გლეხებითურთ უბოძებია, იმერეთის საერისთაოში. დემეტრეს ნაშიერი გამრავლებულან და დღემდე ცნობილი არიან დემეტრაძეებად.

ლიტერატურა
----------

* წითელხევის ეკლესია //შუბითიძე ვ. ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები.-თბ.2012.-გვ.179. ტექსტი ქართ. და ინგლ. ენებზე.
* წითელხევი //ხუსკივაძე ი. ქართულ ეკლესიათა გვიანი შუა საუკუნეების "ხალხური’ მოხატულობანი.-თბ.2003.-გვ.77-110.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დევაძეების ეკლესია
* იმერეთის გვარსახელთა ისტორია
* წითელ ხევი დაარქივებული 2019-08-15 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ვაზისუბნის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, სოფლის თავში, კოჭლიაანთეულად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 

2008-2009 წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია საკმაოდ დაუდევრად აღადგინა. აღდგენისას გრძივი კედლების ხაზზე ახალი კედლები ააგეს და ეკლესია მნიშვნელოვნად დააგრძელეს (გარეთა ზომები 11,7×4,8 მეტრი). ეკლესიის ძველი ნაწილი (5,6×4,8 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილი იყო ნახევარწრიული აფსიდი - კონქით და გრძივი კედლების აღმოსავლეთი ნაწილი (სიგრძე დაახლოებით - 3 მეტრია) წყვილ პილასტრთან და მათზე დაყრდნობილ საბჯენ თაღთან ერთად. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი აღდგენილ კედლებშია მოწყობილი. აფსიდში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია ქვითკირის ტრაპეზი. მსგავსი ნაგებობა აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდზეა მიდგმული. იგი როგორც ჩანს სამკვეთლოს დანიშნულებას ასრულებდა. საკურთხეველი დანარჩენი სივრცისაგან გამიჯნულია აღდგენის დროინდელი, კვადრატული აგურით ნაშენი კანკელით. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის ბოლოებთან, თითო განიერი, სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის ძველი ნაწილი ცილინდრული კამარითაა გადახურული.
აღდგენილი ნაწილი კი ხის კოჭებზე დაწყობილი ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *რჩეულიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 81.
**დეოდორუ და ფონსეკა** (პორტ. Manuel Deodoro da Fonseca; დ. 5 აგვისტო, 1827, მარეშალ-დეოდორუ, ალაგოასი — გ. 23 აგვისტო, 1892, ბარა-მანსა, რიო-დე-ჟანეირო ) — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი, ბრაზილიის პირველი პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სამხედროების ოჯახში და ახალგაზრდობაში დაიწყო სამხედრო კარიერა. 1864–1870 წლებში მონაწილეობდა პარაგვაის ომში, რისთვისაც მან დამსახურებისათვის მიიღო რანგის კაპიტნის წოდება. 1884 წელს ის დააწინაურეს და გახდა საველე მარშალი, ხოლო შემდეგ სრული მარშალი.

1889 წელს მოექცა სამხედრო გადატრიალების სათავეში, დაამხო მონარქია და გახდა დროებითი მთავრობის მეთაური. მოიწვია საკონსტიტუციო კონგრესი და შეიმუშავა ბრაზილიის კონსტიტუცია. თუმცა მალევე ფონსეკა კონფლიქტში შევიდა რესპუბლიკელების სამოქალაქო ლიდერებთან. ამიტომ 1891 წლის თებერვაში მისი პრეზიდენტად არჩევა მოხდა კონგრესზე სამხედრო ზეწოლის შედეგად.

მისი მთავრობა შედგებოდა სხვადასხვა პოლიტიკური ძალების წარმომადგენლებისაგან და მუდმივ კონფლიქტში იყო კონგრესთან. პრეზიდენტის დეკრეტმა, რომელიც ითვალისწინებდა ტორესის პორტის კერძო კომპანიის ხელში გადასვლას, გამოიწვია რესპუბლიკელების უკმაყოფილება სამხრეთის შტატებში, რის გამოც პრეზიდენტმა 3 ნოემბერს დაითხოვა კონგრესი და გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. თუმცა კონგრესი არ დაიშალა და ფლოტის დახმარებით წინააღმდეგობა გამოუცხადა პრეზიდენტს. რის შემდეგაც ფინსეკა იძულებული გახდა დაეტოვებინა თანამდებობა, რომელიც ვიცე-პრეზიდენტ ფლორიანუ პეიშოტუს გადააბარა.

გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ. მის მშობლიურ ქალაქს პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბრაზილიის ძველი რესპუბლიკა

სქოლიო
------

1. ↑  Deodoro da Fonseca, Fate's Dictator.

|
|  |
|
| წინამორბედი:––– | **ბრაზილიის პრეზიდენტი**1889 – 1891  | შემდეგი:ფლორიანუ პეიშოტუ |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დეოდორუ და ფონსეკა***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბრაზილიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| ძველი რესპუბლიკა | 
* დეოდორუ და ფონსეკა
* ფლორიანუ პეიშოტუ
* პრუდენტე დი მორაისი
* მანუელ კამპუს სალისი
* ფრანსისკუ როდრიგეს ალვესი
* აფონსუ პენა
* ნილუ პესანია
* ერმეს და ფონსეკა
* ვენსესლაუ ბრასი
* დელფიმ მორეირა
* ეპიტასიუ პესოა
* არტურ ბერნანდესი
* ვაშინგტონ ლუისი
 |  |
|  |
| ვარგასის ერა | 
* ჟეტულიუ ვარგასი
* ჟოზე ლინარესი
 |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* ეურიკუ გასპარ დუტრა
* ჟეტულიუ ვარგასი
* ჟუან კაფე ფილიუ
* კარლოს ლუსი
* ნერეუ რამოსი
* ჟუსელინუ კუბიჩეკი
* ჟანიუ კუადროსი
* პასკუალ რანიერი
* ჟუან გულარტი
 |
|  |
| სამხედრო დიქტატურა | 
* პასკუალ რანიერი
* უმბერტუ კასტელუ ბრანკუ
* არტურ და კოსტა ი სილვა
* ემილიუ გარასტაზუ მედისი
* ერნესტუ გეიზელი
* ჟუან ფიგეირედუ
 |
|  |
| თანამედროვე ერა | 
* ტანკრედუ ნევესი
* ჟოზე სარნეი
* ფერნანდუ კოლორ დე მელუ
* იტამარ ფრანკუ
* ფერნანდუ კარდოზუ
* ლუის ინასიუ ლულა და სილვა
* დილმა რუსეფი
* მიშელ ტემერი
* ჟაირ ბოლსონარუ
 |

 |
ჟაკ ლეფევრი
**იაკობუს ფაბერი** (ლათ. Jacobus Faber Stapulensis; დ. 1450 — გ. 1536) ან ჟაკ ლეფევრი (ფრანგ. Jacques Lefèvre d'Étaples) — ფრანგი თეოლოგი და ჰუმანისტი იყო, წარმოშობით ეტაპლიდან (აქედან წარმოიშვა Stapulensis), რომელიც თავის მხრივ, პიკარდიაში მდებარეობს. მისი დაბადების თარიღი სადაოა, ზოგს 1440 წელი მიაჩნია, სხვები კი 1455 წელს თვლიან, რაც უფრო სანდოა. ასწავლიდა პარიზში.

მიუხედავად იმისა, რომ იგი იზიარებდა ზოგიერთ აზრს, რომელიც მნიშვნელოვანი იყო პროტესტანტი რეფორმატორებისთვის, ის მაინც მთელი ცხოვრების განმავლობაში რომაელ კათოლიკედ დარჩა და ყოველგვარი ხმაურის გარეშე მოახერხა გარდაექმნა რომაული ეკლესია, მისგან განცალკევების გარეშე. მისი რამაოდენიმე წიგნი ერეტიკულად შერაცხეს და ამიტომ მან რამდენიმე ხანი გადასახლებაში დაჰყო. მაგრამ რატომღაც ის საფრანგეთის მეფის, ფრანსუა I-ის ფავორიტად რჩებოდა და მისი მფარველობითაც ხშირად სარგებლობდა.

ლიტერატურა
----------

* Barnaud, Jean (1900) *Jacques Lefèvre d'Étaples: son influence sur les origines de la réformation française*. Cahors: Coueslant
წმ. თეოფანია მეუღლეთან ერთად
**ნეტარი დედოფალი თეოფანია** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენება ძვ.სტ. - 16 დეკემბერი (ახ. სტ. - 29 დეკემბერი). იგი დიდგვაროვანი მშობლების შვილი იყო. თეოფანია სიყრმიდანვე გამოირჩეოდა გულისხმიერებითა და ღვთისმოშიშებით. ამიტომაც ბიზანტიის იმპერატორმა ბასილი I-მა (867-886 წწ.) თავისი მემკვიდრის - ლეონის მეუღლედ გამოარჩია, შემდგომში ბიზანტიის იმპერატორი ლეონ VI (886-912 წწ.)

ჯვრისწერიდან ცოტა ხანში ბასილი I-ს ბოროტმა ენებმა მიუტანეს ამბავი, თითქოს მისი შვილი მის მოკვლას და ტახტის ხელში ჩაგდებას აპირებდა. იმპერატორმა დაიჯერა ეს ამბავი და თავისი შვილი, მეუღლესთან ერთად, საპყრობილეში ჩააგდო. ნეტარი თეოფანია მოთმინებით, ლოცვითა და მარხვით იტანდა განსაცდელს. სამი წლის მერე იმპერატორს გული მოუბრუნდა შვილზე და ის გაათავისუფლა.

ბასილი I-სგარდაცვალების შემდგომ ტახტზე ლეონ VI ავიდა. თუმცა ნეტარი დედოფალი არ მოხიბლულა ძალაუფლებით. ის ძველებურად ლოცულობდა. ჭამდა მხოლოდ პურსა და გამხმარ მწვანილს. მთელ თავის ქონებას და ძვრფასეულობას ქვრივ-ობლებას და გლახაკებს ურიგებდა. მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ ნეტარმა დედოფალმა მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Leo VI" (and Theophano)
* Listing and brief biography among other Orthodox saints by the Dailyreadings Listserver of the Greek Orthodox Archiochese of America

ლიტერატურა
----------

* *„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.*
* *„წმიდანთა ცხოვრებანი", წიგნი მეორე, თბილისი, 2008 წ. გვ. 537-538*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიზანტიის წმინდანი დედოფლები |
| --- |
|  |
| 
 | 
* ელენე (გ. 330)
* ფლაცილა (გ. 386)
* პულხერია (გ. 453)
* ევდოკია (გ. 460)
* თეოდორა (გ. 548)
* ირინე (გ. 803)
* თეოდორა (გ. 867)
* თეოფანია (გ. 895)
* ირინე (გ. 1134)
 |  |

 |
**ზემო ბარის მთავარანგელოზის ეკლესია (ჭბოს მთავარანგელოზი)** — ეკლესია საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბარში. მიეკუთვნება IX-X საუკუნეს, შეტანილია ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში (სააღრიცხვო ნომერი — 2655). ზემო ბარის „ჭბოს" მთავარანგელოზის ეკლესია ამჟამად რესტავრირებულია. სარესტავრაციო სამუშაოებთან დაკავშირებით განხორციელებულ კვლევაში, მხატვრულ-არქიტექტურული და შიდა სივრცითი ფორმების ანალიზის საფუძველზე ხელოვნებათმცოდნე გიორგი მისრიაშვილი ტაძარს ათარიღებს X საუკუნის მიწურულით. ნაგებობა მცირე ზომის დარბაზული ტიპის ტაძარს წარმოადგენს, რომელიც კამარულად გადახურული სწორკუთხა საკურთხევლით და ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებში დატანებული თითო-თითო მაღალი, თაღოვანი ნიშითურთ და დასავლეთის კედელში გაჭრილი სამი თაღოვანი კარის ღიობით გამოირჩევა.

ტაძარი შირიმის და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ინტერიერი პილასტრებითა და კედლის ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღებითაა დანაწევრებული. თითო-თითო მაღალი, ვიწრო სარკმელი დატანებული აქვს აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში პირაღამა ჩაშენებული რელიეფური ჩუქურთმებით შემკული ნახევარწრიული მოყვანილობის ქვის ფილა, საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედელში განთავსებული თაღოვანი თახჩის ქვედა ნაწილში მდებარეობს. აღნიშნულ ფილის ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია სამღეროვანი ლენტის წნულისგან შედგენილი ტოლმკლავა ჯვარი, რომლის განედლებული ბოლოებიდან ოთხმხრივ გამომავალი ფოთლოვანი სახეები ჯვრის მკლავებს შორის შექმნილ სამკუთხედ მონაკვეთებს ავსებენ. აღწერილი ჩუქურთმის პირდაპირ პარალელს ვხედავთ ონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში დაცულ, სოფელ ბარიდან შემოტანილ ორ ტიმპანის ქვაზე და მრავალ ძალის წმინდა გიორგის ეკლესიის სამრეკლოს ჩრდილოეთ კედელში დატანებული სარკმლის მოჩარჩოების ქვედა ნაწილში ხელოვნურად მორგებულ, 105x33 სანტიმეტრ სიგრძეზე, ქვის კადრებზე ფრიზისებრ გამოსახულ ორნამენტულ კომპოზიციაში. ვალერი სილოგავა XI საუკუნით ათარიღებს ბარის დასახელებულ ტიმპანის ქვებზე მოცემულ ლიპიდარულ წარწერებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16414
**დედოფლის ყვავილი** (ლათ. Tropaeolum) — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახების გვარი დედოფლისყვავილისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 80-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. ბალახოვანი მცენარეებია; ხშირად მცოცავი და ხვიარა (სიგრძე 2–4 მ). ფოთლები უმეტესად ფარისებრი ან ლაპოტისებრია გრძელი, მოჭიდების უნარის მქონე ყუნწებით. ყვავილები დიდია, დეზებით, მარტოულები; უპირატესად ყვითელი, ნარინჯისფერი, წითელი. სამშობლოში ყვავიან მთელი წლის განმავლობაში. მეყვავილეობაში კულტივირებულია დიდი (*T. majus*), ფაროსანი დედოფლის ყვავილის (*T. peltophorum*) ჯიშები, კულტურული დედოფლის ყვავილის ჰიბრიდები (*T. cultorum*) და სხვ. ზრდიან როგორც დეკორატიულ, მ.შ. როგორც ამპელურ და ნიადაგსაფარ მცენარეებს; იყენებენ აივნებისა და დეკორატიული ცხაურების მოსართავად (ხვიარა ჯიშებს). მოუმწიფებელ ნაყოფებს, კოკრებსა და კვირტებს ამარინადებენ როგორც კაპერსს. ბოლივიის, პერუსა და ჩილეს მთებში საკვებად გამოსაყენებლად (გამოიყენება ბოლქვები) ზრდიან მრავალწლოვან დედოფლის ყვავილებს: ბოლქვიანს (*T. tuberosum*), მრავალფოთლიანს (*Т. polyphyllum*) და სხვ. ამრავლებენ თესლით.

სქოლიო
------

1. ↑  Tropaeolum — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *Куленкамп А. Ю.* Настурция // Большая российская энциклопедия. т. 22. — М. 2013. — стр. 123.
**იაკობ ზახარის ძე სურიცი** (რუს. Яков Захарович Суриц დ. 1882 — გ. 1952) — საბჭოთა დიპლომატი.

ბიოგრაფია
---------

1902 წელს ერთვება რევოლუციურ საქმიანობაში. 1903 წლიდან რსდმპ წევრია. 1907 წელს აპატიმრებენ და ასახლებენ ტობოლსკის გუბერნიაში, საიდანაც ბრუნდება 1910 წელს. 1917 წლიდან ბოლშევიკია. სწავლობდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის სახელმწიფო-საზოგადოებრივ განყოფილებაზე. ბერლინის უნივერსიტეტში ისმენდა ლექციებს სახელმწიფო სამართალში. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ბრუნდება რუსეთში და იწყებს პარტიულ და დიპლომატიურ მოღვაწეობას. 1918-47 წლებში იყო რსფსრ-ს, შემდეგ კი საბჭოთა კავშირის სრულუფლებიანი ელჩი დანიაში, ნორვეგიაში, ავღანეთში, თურქეთში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ბრაზილიაში, ერთა ლიგაში. 1940 წლის 19 მარტს საფრანგეთის მთავრობამ გამოაცხადა „პერსონა ნონ-გრატად". 1948 წლიდან პენსიაშია. გარდაიცვალა 1952 წელს. დაკრძალულია მოსკოვში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Биография в *Справочнике по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991*
* Биография в *Хроносе*
**მღვდელმოწამე დოსითეოზ თბილელი** (გ. 25 სექტემბერი, 1795) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 25 სექტემბერი (12 სექტემბერი).

წმინდა დოსითეოზ თბილელი მოწამეობრივად აღესრულა 1795 წლის 12 (25) სექტემბერს.

საქართველო თავისი გეო-პოლიტიკური მდგომარეობის გამო მუდამ მტერთა აგრესიას განიცდიდა. 1795 წელს ირანელები ოცდათხუთმეტათასიანი ჯარით კვლავ საქართველოსკენ გამოემართნენ საბრძოლველად. მეფე ერეკლე „ფრიად მწუხარე სიმცირისათვის სპათასა", თვითონ ჩაუდგა ლაშქარს სათავეში, მაგრამ უთანასწორო ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ. მეფემ ასორმოცდაათკაციანი ამალით, რომელშიც თითქმის ყველა დაჭრილი იყო, ძლივს დააღწია თავი ტყვეობას. სამშვიდობოს გასულმა იხილა, თუ როგორ თელავდნენ სამშობლოსათვის თავდადებულთა გვამებს და როგორ შედიოდნენ დედაქალაქში ურჯულოები. მან უკან შემოაბრუნა ცხენი, უნდოდა შეკვდომოდა მტერს, მაგრამ აღარ გაუშვეს, ძალით გაიყვანეს გაღმა. ხიდზე გასულმა მეფემ წმინდა აბოს შეავედრა საქართველო. 11 სექტემბერს, ღამით, მთელი თბილისი ცეცხლის ალში გაეხვია, ძარცვავდნენ და კლავდნენ მოსახლეობას, ცეცხლს მისცეს წიგნსაცავები, დაარბიეს სტამბა, გაძარცვეს ეკლესიები, გაიძარცვა მეფე ერეკლეს სასახლეც. ურჯულოები განსაკუთრებული სისასტიკით ხოცავდნენ სასულიერო პირებს, თავებს ჭრიდნენ და მტკვარში ყრიდნენ მათ წმინდა სხეულებს.

ქალაქის დარბევისა და მოსახლეობის ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ მტრებმა შეიპყრეს თბილელი მიტროპოლიტი წმინდა დოსითეოზი, უამრავი ჭრილობა მიაყენეს ხმლებით და მტკვრის პირას მიიყვანეს სხვა დატყვევებულ მღვდელმსახურებთან ერთად.

ვერანაირი სატანჯველებით ვერ გატეხეს ღვთისმსახურთა სარწმუნოება, წმინდა დოსითეოსმა და მთელმა მისმა სამღვდელო დასმა სიკვდილი ირჩია ქრისტესთვის. უსჯულოები ხელ-ფეხშეკრულ სამღვდელოებს სათითაოდ აგდებდნენ მდინარეში, წმინდა დოსითეოსს კი „სამღვდელმთავრი შეღავათი მისცეს" — წამებისაგან ისედაც სიკვდილის პირას მისული მღვდელმთავარი ხელ-ფეხშეუკვრელი გადააგდეს მტკვარში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები
* თბილელი მღვდელთმთავრები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დარუბანდი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**დერბენდის სახანო**, *დარუბანდის სახანო* — ფეოდალური სამფლობელო (სახანო) სამხრეთ დაღესტანში; ცენტრი — ქალაქი დერბენდი. 

IX-X საუკუნეებში დარუბანდში არაბული წარმომავლობის ჰაშიმიდების დინასტია იყო გაბატონებული. XII-XIII საუკუნეებში დარუბანდის საამირო თურქ-სელჩუკებსა და საქართველოს სამეფოს ემორჩილებოდამ XVI საუკუნეებიდან კი — სეფიანთა ირანის შირვანთა ხელისუფლებას. 1722 წელს რუსეთის იმპერიას შეუერთდა, რომელმაც დერბენიდ 1735 წლის ხელშეკრულებით ირანს დაუთმო. 

1747 წელს ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ კი დერბენდის სახანო ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა. ეჭირა მცირე ტერიტორია თაბასარანის, ყარახაიდაყისა და ყუბის სახანოთა შორის. 1759 წელს ყუბის მფლობელმა ფათალი-ხანმა ტახტიდან ჩამოაგდო დერბენდის ხანი მუჰამედ ჰუსეინი და მისი ტიტული მიითვისა, შეიერთა სხვა სახანოები და აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უძლიერესი მფლობელი გახდა. მას რთული ურთიერთობა ჰქონდა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-თან. 1778 წელს ქართლ-კახეთისა და ყარაბაღის ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა ფათალი-ხანი. 1787 წელს ფათალიხანმა და ერეკლე II-მ კავშირი შეკრეს ირანის წინააღმდეგ. შემდგომ დერბენდის სახანოს განაგებდნენ ფათალი-ხანის შვილები: აჰმედხანი (1789–1791) და შეიხ-ალი-ხანი (1791–1806). ეს უკანასკნელი 1793 წელს რუსეთის ქვეშევრდომი გახდა. მიუხედავად ამისა, 1796 წელს შეიხ-ალიხანმა შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწია სპარსეთის წინააღმდეგ გალაშქრებულ რუსეთის ჯარებს. 1806 წელს რუსებმა საბოლოოდ დაიკავეს ქ. დერბენდი და იქ თავიანთი მმართველობა დაამყარეს. დერბენდის სახანოს დანარჩენი ტერიტორია კი რუსეთის ქვეშევრდომს — ტარკის საშამხლოს — გადაეცა. 1813 წლის გულისტანის საზავო ხელშეკრულებით დერბენდი საბოლოოდ შეუერთდა რუსეთს.

ლიტერატურა
----------

* ნიკო ხუციშვილი, „დაღესტანი", 2002 წ.
* *ანჩაბაძე ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**იაკობ მიხეილის ძე სვერდლოვი** (რუს. Яков Михайлович Свердлов) (დ. 3 ივნისი [ ძვ. სტ. 22 მაისი], 1885, ნიჟნი ნოვგოროდი — გ. 16 მარტი, 1919, მოსკოვი) — რუსი ბოლშევიკი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, რევოლუციონერი. რუსეთის სოციალ–დემოკრატიული მუშათა პარტიის (ბოლშევიკები) (РСДРП(б)) და რუსეთის კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკები) (РКП(б)) წევრი. სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ВЦИК) თავმჯდომარე (რსფსრ–ს ფორმალური მეთაური) 1917 წლის ნოემბრიდან 1919 წლის მარტამდე პერიოდში. 

პარტიული ფსევდონიმები: ამხანაგი ანდრეი (товарищ Андрей), მაქსი (Макс), მიხაილ პერმიაკოვი (Михаил Пермяков), სმირნოვი (Смирнов) და სხვა.

როგორც სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე, იყო დამფუძნებელთა კრების დარბევის, განკაზაკების, ლევ ტროცკის აზრით – სამეფო ოჯახის დახვრეტის ერთ–ერთი ორგანიზატორი.

ლიტერატურა
----------

* Свердлов, Яков Михайлович[*მკვდარი ბმული*]. დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია.
* Свердлов, Яков Михайлович. Peoples.ru
* Нижегородское отделение «Союза православных граждан» выступает за снесение памятника Якову Свердлову в Нижнем Новгороде
* Республиканские организации и движения დაარქივებული 2007-10-24 საიტზე Wayback Machine.
* В кубанскую «войну памятников» вмешалась краевая прокуратура



  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**დენჯერის მღვიმე** (ინგლ. Danger Cave) — მღვიმე აშშ-ში. მდებარეობს ქალაქ უენდოუვერის მახლობლად, იუტის შტატში. წარმოადგენს მონადირეთა და შემგროვებელთა ერთ-ერთ უძველეს ნამოსახლარს ჩრდილოეთ ამერიკაში, რომლის უდაბნოს კულტურის ექსპონატები თარიღდება ძვ. წ. დაახლოებით 950-500 წლებით. რადიონახშირბადის დათარიღების ხარჯზე გამოვლინდა, რომ დენჯერის ქვედა ფენა (რომელიც 11,000 წლისაა) შეიცავს ძალიან ცოტა ფაქტს ამ რაიონში ადამიანის არსებობის შესახებ, თუმცა გარემოება იცვლება ქვედა ფენაში (ასაკი 9,000 წელი), სადაც გამოაშკარავდა ადამიანის არსებობის დამადასტურებელი არაერთი ფაქტი.

დენჯერი პირველად გამოიკვლია ელმერ სმითმა 1930 წელს, ხოლო გათხრები დაიწყო 1950 წლიდან ამერიკელი არქეოლოგისა და ანთროპოლოგის ჯესი ჯენინგზის ხელმძღვანელობით, რომელმაც შეასრულა ნოვატორული სამუშაოები ამ რაიონში და მიიღო გათხრების ანალიზის მაღალი შედეგები. მისმა კვლევებმა ფართო აღიარება მოიპოვა. გათხრები მიმდინარეობდა ქვედა ფენაში, რომელიც 4 ზედა კულტურული ფენისაგან ღამურების გუანოთი იყო გამოყოფილი. აღმოჩნდა 6 კერა და ქვის ანატკეცებისაგან დამზადებული რამდენიმე უხეში იარაღი. ზედა ფენებში ნაპოვნია ქვის საფხეკები, შუბისპირები, ხელსაფქვავები, ჭილოფის ნაშთები, ხისა და ძვლის ნაწარმი, მშვილდი და ისრები, ტყავის ნაწარმი და კერამიკა.

მღვიმეში აღმოჩნდა არნის, ანტილოპისა და სხვა ცხოველთა ძვლები. გამოვლინებულია მცენარეთა ათობით სახეობა, რომელთა ნაწილი ჯერ კიდევ იზრდება მღვიმეში. განახლებითი კვლევები დენჯერის მღვიმეში ჩატარდა 1980-იან წლებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დენჯერის მღვიმე დაარქივებული 2012-09-11 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Jennings J. D. Danger Cave, "Memoirs of the Society for American Archaeology", No 14, supplement to American antiquity, 1957, v. 23, No 2, pt. 2.

სქოლიო
------

1. ↑  Danger Cave Near Wendover Provided Clues to Ancient Utah Dwellers. *Utah History to Go*. Utah.gov.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 ოქტომბერი 2011. ციტირების თარიღი: 27 March 2011.
**დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი** (ინგლ. West New Britain) — პაპუა-ახალი გვინეის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ახალი ბრიტანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. პროვინციაში ასევე შედის ვიტუს კუნძულები და კუნძული ლოლობაუ. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კიმბე, რომელიც სიდიდით ქვეყნის მესამე პორტია და ერთ-ერთი ყველაზე მზარდი ქალაქია ოკეანეთში.

გეოგრაფია
---------

პროვინციის საერთო ფართობია — 20 387 კმ², რომლის დიდი ნაწილი წარმოადგენს მთიან რაიონებს და დაფარულია ხშირი ტროპიკული ტყეებით.

ისტორია
-------

ამ რეგიონის პირველი ევროპელი აღმომჩენები არიან გერმანელი მოგზაურები და ვაჭრები. ისინი დაკავებულები იყვნენ ან ვაჭრობით, ან ადგილობრივი ქოქოსის პალმების პლანტაციების შექმნით, რომელთა ნაყოფსაც იყენებდნენ ექსპორტზე მიმავალი კოპრის წარმოებისათვის. 1884 წელს გერმანელებმა ახალი გვინეა გამოაცხადეს სამეურვეო ტერიტორიად.

1914 წელს კუნძული ახალი ბრიტანეთი გადავიდა ავსტრალიის კონტროლ ქვეშ, რომელიც 1921 წლიდან მართავდა მას სამეურვეო ტერიტორიის რანგში ერთა ლიგის მანდატის საფუძველზე. მეორე მსოფლიო ომის წლებში პროვინციის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა დიდი ბრძოლები ავსტრალიის და ამერიკის ჯარებსა და იაპონიის ჯარებს შორის, რომელშიც იაპონელებმა განიცადეს გამანადგურებელი მარცხი 1945 წლისთვის.

1966 წელს ახალი ბრიტანეთის კუნძული გაიყო ორ პროვინციად: აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი და დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი. 1975 წლიდან ორივე პროვინცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია. 1976 წელს ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი პაპუა-ახალი გვინეის დასავლეთი ახალი ბრიტანეთის პროვინცია, რომელშიც მუშაობა დაიწყო პროვინციულმა მთავრობამ.

მოსახლეობა
----------

დასავლეთი ახალი ბრიტანეთის პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 264 264 ადამიანს (2011 წელს). სულ პროვინციის ტერიტორიაზე ცხოვრობს შვიდი ადგილობრივი ტომი (ნაკანაი, ბაკოვი, კოვე, უნეა, მალეუ, კაულონგი და აროვე), რომლებიც ლაპარაკობენ 25 მკვიდრ ავსტრონეზიულ ენებზე. ბევრი მაცხოვრებელი თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად.

ეკონომიკა
---------

ადგილობრივი ეკონომიკის საფუძველს შეადგენს სოფლის მეურნეობა. ექსპორტისათვის იწარმოება პალმის ზეთი.

სქოლიო
------

1. ↑  East New Britain Provincial Administration. BRIEF POLITICAL HISTORY.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-03.
2. ↑  Papua new Guinea population statistics. geohive.com. ციტირების თარიღი: 2014-10-21.
3. ↑  West New Britain Province. Ministry of Inter Government Relations.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-04.
ევანესენსმა გამოუშვა სამი სტუდიური ალბომი, ერთი საკონცერტო ალბომი, სამი EP, 11 სინგლი და 11 მუსიკალური ვიდეო. ჯგუფმა 25 მილიონზე მეტი ჩანაწერი გაყიდა.

ევანესენსი შეიქმნა 1995 წელს ემი ლისა და ბენ მუდის მიერ. ჯგუფი ადგილობრივი პოპულარობით იღებდა სიამოვნებას, სანამ 2003 წელს ალბომ *Fallen*-ს გამოსცემდა. *Fallen* კომერციულ წარმატებად იქცა. ალბომიდან გამოვიდა სინგლები, ქცეული ჰიტებად - Bring Me to Life, Going Under, My Immortal, Everybody's Fool. ალბომმა ბილბორდ 200-ის ჩარტებში მე-3 ადგილი დაიკავა, მსოფლიო მასშტაბით კი მისი 17 მილიონზე მეტი ასლი გაიყიდა. ევანესენსმა ალბომის დამსახურებით 2004 წელს ორი გრემის ჯილდო მიიღო.

მეორე ალბომი, *The Open Door*, გამოვიდა 2006 წელს და თავიდანვე ხუთი საერთაშორისო ჩარტის, რომლებშიც *ბილბორდის* ჩარტებიც არის მოქცეული, ლიდერი გახდა. მან ხუთივე ჩარტში პირველი ადგილი დაისაკუთრა. მსოფლიო მასშტაბით ალბომის 5 მილიონზე მეტი ასლი გაიყიდა.

*Evanescence* მათი მესამე სტუდიური ალბომია, რომელიც გამოშვებულ იქნა 2011 წლის 11 ოქტომბერს. სადებიუტო კვირაში ისიც ბილბორდ 200-ის ჩარტების ლიდერი გახდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Evanescence – Bio. *Evanescence.com*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 23, 2011. ციტირების თარიღი: July 24, 2011.
**ედუარდ ამბრაცუმიანი** (სომხ. Էդուարդ Համբարձումյան; დ. 23 თებერვალი, 1986) — სომეხი მოკრივე. ის არის ევროპის ჩემპიონი და ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. კრივში მინიჭებული აქვს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. რუსეთის სპორტის საერთაშორისო ოსტატი (2004), სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (2008).

ბიოგრაფია
---------

ედუარდ ამბრაცუმიანი დაიბადა 1986 წლის 23 თებერვალს, რუსეთის სფსრ-ის ქალაქ სოჭში. ამბრაცუმიანმა 2004 წელს ჯეჯუში გამართულ კრივში მოყვარულთა მსოფლიო ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა. ფინალში მან არგენის მენდესი დაამარცხა. პირველ შეხვედრაში გოხან დოლუაი ანგარიშით 26:14 დაამარცხა. შემდეგ შეხვედრაში დაამარცხა სომეხი ედგარ მანუკიანი. მესამე შეხვედრაში დაამარცხა ყირგიზი აქმატ მადამინოვი. ნახევარფინალში ანგარიშით 31:13 დაამარცხა ყაზახი ერქაბულან ჟუმანბაიევი. 2006 წელს რუსეთის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. პირველ შეხვედრაში ანგარიშით 28:8 დამაჯერებლად დაამარცხა მაგომედ იდრისოვი. შემდეგ ეტაპზე დაამარცხა იგორ ივანოვი. მეოთხდფინალში ანგარიშით 36:18 დაამარცხა ნიკოლაი სტეპანოვი. ნახევარფინალში დაამარცხა შაფიდინ ალახვერდიევი, ანგარიშით 29:20. ფინალში ანგარიშით 35:45 დამარცხდა მაქსიმ იგნატიევთან.  ამბრაცუმიანმა სომხეთის სახელით საერთაშორისო ტურნირებზე გამოსვლა 2007 წელს დაიწყო. მან მიაღწია 2007 წლის კრივის სამოყვარულო მსოფლიო ჩემპიონატზე გავიდა მეოთხედფინალში, რითაც მოიპოვა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზია. 2008 წლის ზაფხულში ოლიმპიურ თამაშებზე ამბრაცუმიანი პირველ შეხვედრაში მომავალ ჩემპიონ მანუელ ფელიქსთან დამარცხდა.  ამბრაცუმიანმა 2008 წელს ლივერპულში გამართულ მოყვარულ კრივის ევროპის ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა. ფინალში მისი უნგრელი მეტოქე დიულა კატე ტრავმირებულ იყო, მან ტურნირი ექიმის რჩევით დატოვა და ევროპის ჩემპიონად ედუარდ ამბრაცუმიანი აღიარეს. ამბრაცუმიანი ოვანეს დანიელიანთან ერთად გახდა დამოუკიდებელი სომხეთის რესპუბლიკის ისტორიაში პირველი მოკრივე, რომელიც ევროპის ჩემპიონი გახდა. 1/16 ფინალში ანგარიშით 9:5 დაამარცხა უკრაინელი დენის ლაზარევი. შემდეგ შეხვედრაში ანგარიშით 6:3 დაამარცხა ლატვიელი ეგიდიუს კავალიანუკასი. ამის შემდეგ მისი მეტოქე იყო გერმანელი სლავა კერბერი, რომელიც ანგარიშით 11:4 დაამარცხა. ნახევარფინალში დაამარცხა პოლონელი მარცინ ლეგოვსკი. 2009 წელს ამბრაცუმიანმა სპორტული კარიერა დაასრულა და მწვრთნელობა დაიწყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sports-Reference.com
* პროფილი რუსეთის კრივის ფედერაციის საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑   13.World Junior Championships - Jeju, South Korea - June 10-20 2004
2. ↑   russia 2006
3. ↑   Beijing 2008
4. ↑  37.European Championships - Liverpool, England - November 6-15 2008. amateur-boxing.strefa.pl. ციტირების თარიღი: փետրվարի 15, 2013.
5. ↑  Medallists by weight category. AIBA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — սեպտեմբերի 20, 2009. ციტირების თარიღი: նոյեմբերի 16, 2008.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უშაკოვი**. |

**თედორე უშაკოვი** (დ. 1744, ბურნაკოვო, ახლანდელი იაროსლავლის ოლქი — 2 ოქტომბერი, 1817, ალექსეევკა, ახლანდელი მორდვეთი) — რუსეთის იმპერიის ფლოტის მეთაური, ადმირალი (1799).

ბიოგრაფია
---------

1766 წელს დაამთავრა საზღვაო კადეტთა კორპუსი, მსახურობდა ბალტიის ფლოტში. მონაწილეობდა 1768-1774 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1780-1782 წლებში მეთაურობდა სახაზო ხომალდ „ვიქტორს", რომელიც ხმელთაშუა ზღვაში რუსეთის სავაჭრო ხომალდებს ინგლისის ფლოტის თავდასხმებისგან იცავდა. 1783 წლიდან შავი ზღვის ფლოტში თვალყურს ადევდნებდა ხერსონში ხომალდების მშენებლობას, მონაწილეობდა სევასტოპოლში მთავარი ბაზის მშენებლობაში. 1788 წელს ოსმალეთთან ომის დროს კუნძულ ფიდონისისთან მეთაურობდა ესკადრის ავანგარდს და დაამარცხა ოსმალეთის ჭარბი ძალები. 1789 წელს მიიღო კონტრადმირალის ჩინი. 1790 წლიდან მეთაურობდა შავი ზღვის ფლოტს და ბრწყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა ოსმალეთის ფლოტზე ქერჩის საზღვაო ბრძოლაში, კუნძულ ტენდრასთან და 1791 წელს კალიაკრის კონცხთან. 1798-1800 წლებში ხმელთაშუა ზღვის ლაშქრობის დროს თავი გამოიჩინა, როგორც ფლოტის მეთაურმა, პოლიტიკოსმა და დიპლომატმა. 1800 წელს მისი ესკადრა სევასტოპოლში დაბრუნდა. ალექსანდრე I-მა უშაკოვის დამსახურება სათანადოდ არ დააფასა და 1807 წელს სამსახურიდან გადააყენა. მისი სახელი ეწოდა ყურეს ბარენცის ზღვაში და კონცხ ოხოტის ზღვის სანაპიროზე, აგრეთვე რუსულ და საბჭოთა საზღვაო საბრძოლო ხომალდებს. საბჭოთა კავშირში დაწესებული იყო მისი სახელობის ორდენი და მედალი. მოსკოვში არის მისი სახელობის ბულვარი და მეტროს სადგური. უშაკოვის სახელი ეწოდა 1979 წლის 27 სექტემბერს ასტრონომ ლიუდმილა ჩერნიხის მიერ აღმოჩენილ №3010 ასტეროიდს.

2001 წელს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიამ აღიარა წმინდანად, როგორც „წმინდა მეომარი თედორ უშაკოვი". მოსკოვში არის მისი სახელობის ტაძარი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უშაკოვის ლაშქრობა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 194.

სქოლიო
------



1. ↑  Numbered Minor Planets
2. ↑  Храм святого праведного воина Феодора Ушакова в Южном Бутове
კორნეტი აფხაზავა (გაზ. „თეატრი და ცხოვრება" №23. 1915).
**ევგენი სოლომონის ძე აფხაზავა** (დ. წ. უცნობია, სოფ. არჩეული, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 10 იანვარი, 1918, შამქორი, ახლანდ. აზერბაიჯანის რესპუბლიკა) — ქართველი ოფიცერი, I მსოფლიო ომის (1914-1918) მონაწილე.

დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი (1915). I მსოფლიო ომში იბრძოდა ავსტრია-უნგრეთის ფრონტზე ულანთა მე-12 პოლკის რიგებში, ჰქონდა კორნეტის ჩინი. ბრძოლებში რამდენჯერმე დაიჭრა. დაჯილდოებული იყო გიორგის ჯვრით. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა შტაბს-როტმისტრის წოდებით და შეუერთდა სახალხო გვარდიას. მეთაურობდა ჯავშნოსან მატარებელს, რომელიც კახეთში მდგომ ერთ-ერთ რუსულ სამხედრო ნაწილს მეთვალყურეობდა. 1918 წლის იანვარში სათავეში ჩაუდგა მატარებელზე განთავსებულ პარტიზანულ რაზმს (აფხაზავა, მისი თანაშემწეები: მაყაშვილი, მაკარაშვილი და 60 მებრძოლი), რომელსაც ამიერკავკასიის კომისარიატმა ფრონტიდან თბილისისკენ მომავალი და ბოლშევიკების იდეოლოგიური ზეგავლენის ქვეშ მყოფი რუსი ჯარისკაცების ეშელონების განიარაღება დაავალა. აფხაზავამ ყარაიაში მდგარი ეშელონი განაიარაღა და შამქორის სადგურზე გზა გადაუკეტა აღსტაფიდან მომავალ 16 ეშელონს. ჯარისკაცების ნაწილმა იარაღის ჩაბარებაზე უარი განაცხადა და აფხაზავას მატარებელს საარტილერიო ცეცხლი გაუხსნა. აფხაზავა, მაყაშვილი და მაკარაშვილი ბრძოლაში დაიღუპნენ. სისხლისმღვრელი შეტაკების შემდეგ განიარაღების ოპერაცია მუსულმანთა ცხენოსანი ლეგიონის უფროსმა პოლკოვნიკმა მაღალოვმა დაასრულა. აფხაზავას სახელი ეწოდა ერთ-ერთი ქუჩას თბილისში, სამგორის რაიონში (ლილოს დასახლება).

ლიტერატურა
----------

* ევგენი აფხაზავა - ლეგენდის დაბრუნება / ლამარა გულორდავა // მუზეუმის მაცნე / ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის აჭარის მუზეუმი. - ბათუმი, 2012. - ISSN 1987-6807. - [ტ.] V. - გვ.56-60.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევგენი აფხაზავა — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)

სქოლიო
------

1. ↑  „თეატრი და ცხოვრება", №23 - 7 ივნისი, 1915. - გვ. 9.
**თევზის კონცერტი** (ისლ:  *Brekkukotsannáll*) — ისლანდიელი მწერლისა და ნობელის პრემიის ლაურეატის, ჰალდორ ლაქსნესის რომანი, რომელიც 1957 წელს გამოიცა.

შინაარსი
--------

რომანში მოთხრობილი მოვლენები XX საუკუნის დასაწყისში ვითარდება. ობოლი ალფგრიმური, რომელსაც ფერმის მფლობელი მოხუცი ბებია-ბაბუა ზრდის, რეიკიავიკის გარეუბნის, ბრეკუკოტისა და მისი მაცხოვრებლების შესახებ გვიყვება. ნაწარმოებში მოთხრობილია ალფგრიმურის ბავშვობისა და სიყრმის წლები, როდესაც მეთევზის შვილიშვილს ვერ გადაეწყვიტა, ვინ გამხდარიყო და მოხიბლული იყო „მსოფლიო მომღერლით", გარდარ ჰოლმით, რომლის უეცარი დაბრუნებები ისლანდიაში ავტორს საკუთარი თავის თვითგამოხატვისკენ უბიძგებდა.

თარგმანები
----------

ნაწარმოებს ორიგინალში „ბრეკუკოტის მატიანე" ჰქვია. ინგლისური თარგმანი ჟღერს როგორც „თევზს სიმღერა შეუძლია" (*The Fish Can Song*). წიგნი ქართულად 2017 წელს გერმანულიდან რუსუდან ღვინეფაძემ და მანანა პაიჭაძემ თარგმნეს.

სქოლიო
------

1. ↑  ლაქსნესი, ჰ, კ. (2017). *თევზის კონცერტი*. თბილისი: ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. ISBN 978-9941-23-892-5.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰალდორ ლაქსნესის რომანები |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* ბუნების შვილი (1919)
* წმინდა მთის ქვეშ (1924)
* ქაშმირელი ფეიქარი (1927)
* სალკა ვალკა (1931-1932)
* სახლის ღირსება (1933)
* დამოუკიდებელი ადამიანები (1934-1935)
* მსოფლიოს ნათელი (1937-1940)
* ისლანდიის ზარი (1943-1946)
* ბირთვული სადგური (1948)
* ბედნიერი მეომრები) (1952)
* თევზის კონცერტი (1957)
* დაბრუნებული სამოთხე (1960)
* მყინვარისპირეთი (1968)
* მრევლის ქრონიკები (1970)
 |

 |