**ელიზაბეტ რობინსონი** (დ. 23 აგვისტო, 1911 – გ. 18 მაისი, 1999) – ამერიკელი სპორტსმენი და პირველი ქალი ოლიმპიადაზე, რომელმაც 100 მეტრის სპრინტში გაიმარჯვა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

რობინსონი დაიბადა რივერდეილში, ილინოისში. თორნტონ თაუნშიფის სკოლაში სწავლისას, მან მოიპოვა ეროვნული აღიარება, როგორც ოლიმპიურმა ჩემპიონმა.

მისი ნიჭი აღმოაჩინა მეცნიერებათა მასწავლებელმა ჩარლზ პრაისმა, რომელმაც დაინახა, რომ ის სკოლის შემდეგ მატარებელში ჩასაჯდომად გარბოდა. ის იყო ყოფილი სპორტსმენი და სკოლის გუნდის მწვრთნელი.

მძლეოსნობა
----------

რობინსონის პირველი ოფიციალური გარბენი იყო 1928 წლის 30 მარტს, 16 წლის ასაკში, შიდა შეკრებაზე, სადაც 55 მეტრზე სირბილში მეორე ადგილი დაიკავა ჰელენ ფილკის, აშშ-ის 100 მეტრზე სპრინტის რეკორდსმენის შემდეგ. მის შემდეგ რბოლაზე, 2 ივნისს, ღია ცის ქვეშ 100 მეტრზე, მან დაამარცხა ფილკი. მისი შედეგი უთანაბრდებოდა მსოფლიო რეკორდს, თუმცა დრო არ იქნა აღიარებული, რადგან ქარის დახმარებად ჩაითვალა.

1928 წლის ამსტერდამის ოლიმპიადაზე, 100 მეტრზე თავის მესამე შეჯიბრში, რობინსონი გახდა ერთადერთი ამერიკელი სპორტსმენი, რომელმაც 100 მ სპრინტის ფინალში მოიპოვა კვალიფიკაცია. ის ფინალში გავიდა, გაიმარჯვა და მსოფლიო რეკორდს (12,2 წმ) გაუთანაბრდა. ის იყო პირველი ოლიმპიური ჩემპიონი შეჯიბრში, რადგან ქალთა მძლეოსნობა მანამდე არ იყო პროგრამაში და მისი ჩართვა ფაქტობრივად ჯერ კიდევ სადავო იყო ოფიციალურ პირებს შორის. ის რჩება ყველაზე ახალგაზრდა სპორტსმენად, რომელმაც 100 მეტრზე ოლიმპიური ოქრო მოიგო. ამერიკის 4×100 მეტრზე ესტაფეტის გუნდთან ერთად რობინსონმა ვერცხლის მედალი შემატა თავის რეკორდს.

ექვსი ათწლეულის შემდეგ, რობინსონს ინტერვიუ ჩამოართვეს ლუის ჰ. კარლსონისა და ჯონ ჯ ფოგარტის წიგნზე *„დიდების ზღაპრები: ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ზეპირი ისტორია, მოთხრობილი ამერიკის ოქროს მედლის მფლობელების მიერ".* მან ასე გაიხსენა 100 მეტრზე სპრინტი:

> მახსოვს, ლენტი გადავკვეთე, მაგრამ დარწმუნებული არ ვიყავი, რომ გავიმარჯვებდი ისე ახლოს იყო. მაგრამ ჩემი მეგობრები ტრიბუნაზე გადმოახტნენ მოაჯირს, ჩამოვიდნენ და ხელები მომხვიეს. შემდეგ კი მივხვდი, რომ გავიმარჯვე. მერე, როცა დროშა აღმართეს, ვიტირე.
> 
> 

მატჩის შემდგომ ვიდეოში, გაოგენებულმა რობინსონმა გაუღიმა კამერად, შემდეგ კვლავ გაიღიმა თინეიჯერული აღფრთოვანების ღია, დაუოკებელი ღიმილით. ეს იყო უხერხულობა, რომელიც ხშირად ახლავს ასეთ ინტერესს. ის ვარსკვლავი იყო. *Chicago Tribune-ის* რეპორტიორი უილიამ ლ. შირერი წერდა, რომ „ჩიკაგოდან გაურკვეველი, ლამაზი, ცისფერთვალება ქერა, ოქროს კულულებიანი ახალგაზრდა ქალი გახდა მაყურებლის ფავორიტი, როდესაც ის გაფრინდა ბილიკზე ოქროს მოსაგებად".

იგი შეუერთდა ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტს, სადაც გადაწყვიტა დაემთავრებინა ფიზიკური აღზრდის ხარისხი, იმ იმედით, რომ გახდებოდა მწვრთნელი 1936 წლის ოლიმპიადაზე. უნივერსიტეტში, იგი იყო *Kappa Kappa Gamma-*ს წევრი.

1931 წლის 28 ივნისს რობინსონი ავიაკატასტროფაში მოჰყვა და მძიმედ დაშავდა. პირველადი ინფორმაციით, იგი უგონო მდგომარეობაში აღმოაჩინეს ნანგრევებში და მაშველმა იგი გარდაცვლილად მიიჩნია. სინამდვილეში, მამაკაცს უბრალოდ ეგონა, რომ მისი გადარჩენა შეუძლებელი იქნებოდა. მან წაიყვანა იგი მუხის ტყის ლაზარეთში, ადგილობრივად ცნობილი როგორც „ღარიბი ფერმა", რადგან იცნობდა მესაფლავეს. ექიმებმა დაადგინეს, რომ მას მრავლობითი მძიმე დაზიანებები ჰქონდა და ვეღარასდროს იასპარეზებდა. კიდევ ექვსი თვე გავიდა, სანამ ინვალიდის ეტლიდან ადგომას შეძლებდა, ხოლო ორი წელი, სანამ ისევ ნორმალურად სიარულს შეძლებდა. ამასობაში მან გამოტოვა 1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები მშობლიურ ქვეყანაში.

იგი ჯერ კიდევ ვერ ახერხებდა დაჩოქვას 100 მ სპრინტის სტარტზე მარცხენა ფეხის მოტეხილობებისა და ოპერაციების გამო. ამის მიუხედავად, რობინსონი იყო აშშ-ის გუნდის წევრი 4 × 100 მეტრიან ესტაფეტაში 1936 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. აშშ-ის გუნდი გარბოდა შეჯიბრის ფავორიტი გერმანელების უკან, მაგრამ გერმანელებს ბატონი გაუვარდათ. რობინსონმა გალიდერდა და ბატონი ჰელენ სტივენსს გადასცა, რის შედეგადაც მან მეორე ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა.

სპორტული კარიერის შემდეგ
------------------------

ბერლინის ოლიმპიადის შემდეგ იგი პენსიაზე გავიდა, თუმცა დარჩა მძლეოსნობაში ჩართული, როგორც ოფიციალური პირი. იგი მრავალი წლის განმავლობაში მუშაობდა ტექნიკის მაღაზიაში. 1977 წელს იგი შეიყვანეს აშშ-ის სირბილის ეროვნულ დიდების დარბაზში. 1996 წელს იგი ატარებდა ოლიმპიური ჩირაღდანს ატლანტას ოლიმპიური თამაშებისთვის.

პირადი ცხოვრება
---------------

ბეტი დაქორწინდა და ორი შვილი ეყოლა. მისი ოჯახი ცხოვრობდა გლენკოში, ილინოისში, ჩიკაგოს ჩრდილოეთ სანაპიროს გარეუბანში.

იგი გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში, სიმსივნით და ალცჰეიმერის დაავადებით.

ლიტერატურა
----------

* Gergen, Joe (2014). *First Lady of Olympic Track: The Life and Times of Betty Robinson*.  Northwestern University Press. ISBN 978-0810129580.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბეტი რობინსონი***

* რობინსონი დიდების დარბაზში დაარქივებული 2023-03-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Porter D. L.* Schwartz, Elizabeth Robinson (23 August 1911–18 May 1999), track-and-field athlete // *American National Biography Online* / S. Ware — [New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229 — doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1900969<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16983137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103878700'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20824348'></a>
2. 1 2  Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill. Betty Robinson. *Olympics at Sports-Reference.com*. Sports Reference LLC. ციტირების თარიღი: 2023-03-11Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill; et al.. *Olympics at Sports-Reference.com*. Sports Reference LLC. Archived from the original on April 17, 2020.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Betty Robinson: the sprint star who 'rose from the dead' (2021-08-08). ციტირების თარიღი: 2022-02-15
4. ↑  Cowe, Eric L.. *Early Women's Athletics: Statistics and History, Volume Two*.
5. 1 2 3 4  Carroll, John.  (2019-03-07) Betty Robinson: the fastest woman in the world who came back from the dead en-GB. ციტირების თარიღი: 2022-02-15
6. 1 2 3  Gergen 2014.
7. 1 2  Elizabeth Robinson. ციტირების თარიღი: 2022-02-15
8. ↑   *The Key of Kappa Kappa Gamma*.
9. ↑  Rosen, Karen.  (April 28, 2015) Betty Robinson: The Olympic Gold Medalist Who 'Came Back From The Dead'. ციტირების თარიღი: September 17, 2020
10. ↑  Montillo, Roseanne (2017). *Fire on the Track: Betty Robinson and the Triumph of the Early Olympic Women*.