recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ტონალობა** — კილოს სიმაღლებრივი მდგომარეობა, აგრეთვე გარკვეული სიმაღლის კილოური სისტემა, ე. წ. კილოტონალობა. ტერმინი იხმარება ფუნქციონალური მაჟორულ-მინორული კილოური სისტემის აღსანიშნავადაც. მაჟორულ-მინორული სისტემის ტონალობა დამოკიდებულია სიმაღლებრივ მდგომარეობასა (შემდეგი ასოითი სისტემით - c, a, fis, h ან დო, ლა, ფა-დიეზი, სი და სხვა) და კილოზე (კილოურ გადახრაზე - dur, moll, შესაბამისად - მაჟორი, მინორი). ტონალობების მონაცვლეობას მოდულაცია ეწოდება. მოდულაციური მოძრაობა ქმნის მთელი მუსიკალური პიესის შემაკავშირებელ ტონალურ გეგმას, ამასთანავე გაბატონებულია ერთი ტოლანობა, რომელიც განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახელწოდებას (მაგ. ი. ს. ბახის ფანტაზია და ფუგა სოლ მინორი ორგანისათვის, მოცარტის სიმფონია დო მაჟორი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Music Fundamentals: Tonal Music", *BigComposer.com*
* "Tonal Harmony: Reference Materials for the Undergraduate Theory Student დაარქივებული 2014-10-09 საიტზე Wayback Machine. ", *RobertKelleyPhd.com*
* "Tonality, Modality, and Atonality დაარქივებული 2006-07-07 საიტზე Wayback Machine. ", *SolomonsMusic.net*
* "Reference Guide to Tonal Music დაარქივებული 2014-11-11 საიტზე Wayback Machine. ", *TonalityGUIDE.com*
* *Tonalcentre.org*: "explains and demonstrates some of the key concepts of tonality"
* "Algebra of Tonal Functions", *Sonantometry.blogspot.com*
* "A model of analysis for the tonal harmonic discourse", *BW.Musique.UMontreal.ca*
**საჭურჭლე** — ძვირფასეულობა, განძი და სიმდიდრის საცავი, ხაზინა ძველ საქართველოში.საჭურჭლის შინაარსად, მის ჩვეულებრივ შიგთავსად სახელწოდების მიხედვით „ჭურჭელი" — ძვირფასი ნივთები, მოძრავი განძეულობა იგულისხმება. გაერთიანებული სამეფოს ხანაში ტერმინი „საჭურჭლე" სალაროსაგან განსხვავებულ, სანიადაგოდ სახმარ-სახარჯავ სახელმწიფო ხაზინას აღნიშნავდა. საჭურჭლეში ფული, „ლარი და ჭურჭელი ოქროსი და ვერცხლისა, ჩინური და ქაშანური უსაღვინო", მეფისთვის „შემოძღუნებული" „თუალნი და მარგალიტნი" ინახებოდა. საჭურჭლე ერთიან დაწესებულებას წარმოადგენდა, თუმცა მისი განყოფილებები ანუ საგანძურები სხვადასხვა ადგილას იყო მოტავსებული (მაგ. ატენის, „ზემონი და ქუემონი" საჭურჭლენი). 

ხელმწიფის კარის გარიგებაში სამეფო „სახლის საჭურჭლე" იხსენიება, ქვეყნის მთავარი საჭურჭლე სატახტო ქალაქში — ჯერ ქუთაისში, შემდეგ კი (1122 წლიდან) თბილისში იყო. საჭურჭლე მეჭურჭლეთუხუცესს ექვემდებარებოდა. სამოხელეო აპარატს შეადგენდნენ საჭურჭლისა თუ მეჭურჭლეთუხუცესს ნაცვალი და მეჭურჭლენი, საჭურჭლის უხუცესი, მუქიბი, მუშრიბი და მწიგნობარი. „საჭურჭლეთა შემოსავალნი" მეფის ერთ-ერთ ძირითად „მართება"-„განასაგებელს" შეადგენდა. ერთიანი სამეფოს დაშლისას სახელმწიფო საჭურჭლეც გაიყო. ეკლესია-მონასტრებში კორპორაციული საჭურჭლეები არსებობდა. გვიანდელი ფეოდალური პერიოდის სამართლეებრივ ძეგლებში. „საჭურჭლე" გამონაკლისის სახეით კერძომფლობელური ქონებისა თუ მისი სათავსის მნიშვნელობით დასტურდება.

წყარო
-----

* *რუსთაველი შ.* ვეფხისტყაოსანი, ა. ბარამიძის, კ. კეკელიძის, ა. შანიძის რედ. თბ. 1957;
* ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 1—2, თბ. 1955—1959;
* ქართული სამართლის ძეგლები. ი. დოლიძის გამოც. ტ.2—3, თბ. 1965—1970

ლიტერატურა
----------

* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. სურგულაძის გამოც. თბ. 1970, გვ. 29 86-87, 108-109, 191;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1-2, ტფ. 1928-1929

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 227.
**ტომსკის ნათლისღების ეკლესია** (რუს. Богоявленский собор) — მართლმადიდებლური საკათედრო ტაძარი ტომსკში. შენდებოდა 1777-1784 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ნათლისღების ტაძარი წარმოადგენს ტომსკის ტაძრებს შორის ერთ-ერთ უძველეს ნაგებობას. იგი თავის დასაწყისს იღებს ხის ეკლესიისაგან, რომელიც ააგეს 1630 წელს. 1858 წელს ხის ძველი ეკლესიის საკურთხევლის ადგილზე ააგეს ივერიის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის სამლოცველო. მოქმედი ორსართულიანი, ბაროკოს სტილში აგებული შენობა ააშენეს 1777 წელს. ქვის ტაძრის ქვედა სართული აკურთხეს 1784 წელს უფლის ნათლისღების სახელზე. მალევე ქვედა სართულზე აკურთხეს ეგვტერი მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე, ხოლო ზემო სართულზე ელია წინასწარმეტყველის სახელზე.

ეკლესიას ტომსკის ისტორიაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ნათლისღების ტაძარმა აირჩია ტომსკის პირველი გუბერნატორი ვასილი ხვოსტოვი, რომელმაც ფერისცვალების დღესასწაულზე 1804 წელს გამოაცხადა ტომსკის გუბერნიის შექმნა. 1895 წლიდან ტაძარში მოქმედებს ღარიბთა თავშესაფარი, 1898 წლიდან კი — საეკლესიო-სამრევლო სკოლა. ტაძართან მუშაობს ბიბლიოთეკა 400 წიგნით. ყოველი წლის ნათლისღების დღეს, 19 იანვარს, იმართება საეკლესიო მსვლელობა მდინარე ტომისკენ წყლისკურთხევის ცერემონიალის შესასრულებლად. 

ტაძარი ღვთისმსახურებისთვის დახურეს 1930 წელს. 1936 წელს ტაძარში განათავსეს ვერმიშელის ფაბრიკა. 

1997 წლიდან იწყება ნათლისღების ტაძრის აღდგენა, რომელიც 1995 წელს დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას.

2008 წელს ტომსკის სასულიერო სემინარიასთან გაიხსნა საეკლესიო-ისტორიული მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია უნიკალური საეკლესიო ჭურჭელი.

ლიტერატურა
----------

* Богоявленская церковь // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 36-37. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Богоявленский собор — Православие в Томске
* История Богоявленского собора на 3dhram.
**უილიამ ლევი** (დ. 29 აგვისტო, 1980) — კუბელი მსახიობი.

ადრეული წლები და განათლება
--------------------------

დაიბადა 1980 წლის 29 აგვისტოს კუბაში. ლევი 14 წლის ასაკში მაიამიში გადავიდა. სწავლობდა საშუალო სკოლაში, რის შემდეგაც შეისწავლა ბიზნესის მართვა. ამის შემდგომ ლევი ლოს-ანჯელესში გაემგზავრა, რათა სამსახიობო ხელოვნება შეესწავლა და მსახიობობა განაგძო მაიამისა და მექსიკაში .

კარიერა
-------

ლევი მუშაობდა მოდელად სააგენტოსთვის Next Models და მოგვიანებით მონაწილეობდა ორ რეალითი შოუში Isla de la Tentación და Protagonistas de Novela 2, რომლებიც გადიოდა Telemundo-ს ეთერში. მისი დებიუტი ესპანურ ენოვან არხ Univision -ზე შედგა Venevision International სერიალით *Olvidarte Jamas*. მოგვიანებით ის გამოჩნდა სერიალებში *Mi Vida Eres Tu* და *Acorralada*.2008 წელს მან ითამაშა პირველ ფილმში სახელწოდებით Retazos de Vida.

პროდიუსერმა კარლა ესტრადამ იგი მიიწვია სერიალში Pasión სათამაშოდ, რის შემდეგაც ლევიმ ითამაშა მთავარი როლი Televisa-ს სერიალში Cuidado con el Angel მექსიკელ მომღერალ და სახიობ მაიტე პერონი-თან ერთად. სერიალი დაიწყო მექსიკაში 2008 წლის ივნისში, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში სექტემბერში Univision-ზე. სერიალს ყოველ საღამოს საშუალოდ 45.7 მილიონი მაყურებელი ჰყავდა.

2009 წელს ლევიმ ითამაშა ტელენოველაში Sortilegio, სადაც პარტნიორობას უწევდა მსახიობი ჟაკლინ ბრაკამონტესი.

2010-2011 წელს ლევიმ შეასრულა მთავარი როლი სერიალში *Triunfo del Amor*, სადაც მას პარტნიორობა ისევ მაიტე პერონმა გაუწია. 2010 წელს ლევიმ ასევე ითამაშა პოპულარულ მექსიკურ სერიალში Mujeres Asesinas.
უილიამ ლევი თამაშობს Jennifer Lopez-ის მეგობარ მამაკაცს მუსიკალურ კლიპში I'm Into You.

მსახიობი აგრეთვე მოხვდა ჟურნალ People en Español გარეკანზე, რომელმაც ლევი წლის სექსუალური მამაკაცთა სიაში დაასახელა. 2013 წელს მსახიობმა ასევე ითამაშა სერიალ "შტორმში" სადაც პარტნიორობას ხიმენა ნავარეტე უწევდა.

პირადი ცხოვრება
---------------

2003 წელს მან სასიყვარულო ურთიერთობა მექსიკელ-ამერიკელ მსახიობ ელიზაბეტ გუტიერესთან, რომელიც გაიცნო რეალითი შოუ Protagonistas de Novela 2-ში. 2006 წელს წყვილს შეეძინა პირველი შვილი ქრისტოფერ ალექსანდერი, ხოლო 2010 წელს გოგონა კეილი ალექსანდრა. 2011 წელს პრესაში გავრცელდა ინფორმაცია მათი დაშორების შესახებ, თუმცა წყვილი დღემდე ერთადაა.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი | ფილმი | გმირი |
| --- | --- | --- |
| 2005 | შენ ჩემი ცხოვრება ხარ | ფედერიკო |
| 2006 | არასოდეს დამივიწყო | ხერმანი |
| 2007 | მიმწყვდეული | ლარი |
| 2007-2008 | ვნება | ვასკო |
| 2008-2009 | უფრთხილდით ანგელოზს | ხუან მიგელი სან რომანი |
| 2009 | მოჯადოებული | ალეხანდრო |
| 2010 | მკვლელი ქალები | კონდე ფონსი |
| 2010-2011 | დამალული სიმართლე | მაქსიმილიანო სანდოვალი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უილიამ ლევიTwitter-ზე
**ტონალა** (ესპ. Tonalá) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი მექსიკაში, გვადალახარის მეტროპოლიურ არეალში, ხალისკოს შტატში.

2005 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 374 258 ადამიანს შეადგენს, მთლიანი მუნიციპალიტეტის კი 408 729-ს. მუნიციპალიტეტი ქალაქ გვადალახარის გვერდით, აღმოსავლეთიდან მდებარერობს. გვადალახარის აგლომერაციაში, რომელიც რვა მუნიციპალიტეტს მოიცავს, 4 095 853 ადამიანი ცხოვრობს; იგი მექსიკის სიდიდით მეორე ურბანული კონცენტრაციაა მეხიკოს შოემდეგ.

კვირაში ორი დღე (სამშაბათი და კვირა) ქალაქში უდიდესი ქუჩის ბაზრობა იმართება, რომელიც რამდენიმე მთავარ ქუჩას ფარავს. გასაყიდათ გამოაქვთ კერამიკა, ხელნაკეთი ნივთები და ა. შ.

ამ არეალში არსებული თიხამიწა ნიადაგის წყალობით, საუკუნეთა მანძილზე ქალაქის ტრადიციულ საქმიანობას მეთუნეობა წარმოადგენდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მექსიკის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Handcraft producers in Tonalá
* Handcraft producers in Tonalá დაარქივებული 2008-12-12 საიტზე Wayback Machine.
* Exhibition of Tonalá artists in New York
* www.elclima.com.mx
**საფრანგეთ-ვიეტნამის პირველი ომი**, *კოხინხინის კამპანია* — საფრანგეთისა და ესპანეთის გაერთიანებული ჯარების ბრძოლა ვიეტნამის დაპყრობისათვის. მიმდინარეობდა 1858-1862 წლებში. ომის შედეგად ჩამოყალიბდა საფრანგეთის კოლონია კოხინხინა.

ომის მსვლელობა
--------------

საფრანგეთ-ვიეტნამის პირველ ომმა საათავე დაუდო ფრანგების მიერ ვიეტნამის დაპყრობას. ნაპოლეონ III-ის მთავრობამ ამ ომში ჩააბა ესპანეთი. სამხედრო მოქმედება დაიწყო 1858 წლის 1 სექტემბერს. საფრანგეთ-ესპანეთის გაერთიანებულმა ძალებმა დაიკავეს დანანგის ციხესიმაგრე და ნავსადგური (ვიეტნამის დედაქალაქ ჰიუესაგან 100 კმ მოშორებით). 1859 წლის 18 თებერვალს გააფთრებული ბრძოლების შემდეგ ფრანგებმა დაიპყრეს ქ. საიგონი, მაგრამ ქვეყნის სიღრმეში ვერ შეაღწიეს. 1860 წლის 23 მარტს საფრანგეთ-ესპანეთის ჯარები იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ დანანგი. 1861 წლის თებერვლის ბოლოსათვის ფრანგებმა დაიკავეს ზიადინის (საიგონის) პროვინცია. 1861 წლის აპრილში - დიონტინგის პროვინცია, დეკემბერში - ბიენჰოის პროვინცია.

ომის შედეგები
-------------

საფრანგეთ-ვიეტნამის პირველი ომის შედეგად, რომელიც 1862 წლის ივნისში ვიეტნამ-საფრანგეთ-ესპანეთის საზავო ხელშეკრულებით დასრულდა, საფრანგეთი დამკვიდრდა სამხრეთ ვიეტნამის 3 აღმოსავლეთ პროვინციაში, სამხრეთ ვიეტნამის 3 დასავლეთი პროვინცია მან 1867 წელს შეიერთა ანექსიის წესით. ამ 6 პროვინციას ფრანგული კოლონია კოხინხინა ეწოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საფრანგეთ-ვიეტნამის მეორე ომი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 154.
**სიმპლონის უღელტეხილი** (ფრანგ. Col du Simplon, გერმ. Simplonpass, იტალ. Passo del Sempione) — უღელტეხილი ალპებში, პენინისა და ლეპონტის ალპების შესაყარზე, შვეიცარიაში. სიმაღლე 2005 მ. გადასასვლელი ერთანეთთან აკავშირებს შვეიცარიის ქალაქ ბრიგს იტალიის ქალაქ დომოდოსოლასთან. XX საუკუნის დასაწყისში უღელტეხილის სიახლოვეს გაიხსნა სიმპლონის გვირაბი, რომელიც ემსახურება სარკინიგზო მიმოსვლას ორ ქვეყანას შორის (შვეიცარია—იტალია). დასავლეთით 500 მეტრის მოშორებით მდებარეობს უსახელო უღელტეხილი (სიმაღლე 1994 მ). უნაგირის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 2028 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ტბა როტელზეე.

სიმპლონის უღელტეხილი ცნობილი იყო რამდენიმე ასწლეულის მანძილზე, თუმცა ჰქონდა მხოლოდ ლოკალური მნიშვნელობა. საერთაშორისო მნიშვნელობა მოიპოვა ნაპოლეონის ომების შემდეგ. 1801 წლიდან 1805 წლამდე ნაპოლეონ 1-ის ბრძანებით უღელტეხილის გავლით გაიხსნა გზა, რომელიც ემსახურებოდა არტილერიის ტრანსპორტირებას. მოგვიანებით ამ გზაზე განვითარდა საფოსტო ეტლის მიმოსვლა, რომელიც შემდგომ შეიცვალა საფოსტო ავტობუსებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სიმპლონის უღელტეხილი"** ვიკისაწყობში.
* სიმპლონის უღელტეხილი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ტომსკის საოლქო სახელმწიფო ფილარმონია** (რუს. Томская областная государственная филармония) — ტომსკის კულტურის დაწესებულება.

ისტორია
-------

ტომსკის სახელმწიფო ფილარმონიის ისტორია იწყება 1946 წლიდან. საოლქო საბჭოს დეპუტატთა აღმასრულებელი კომიტეტის 1946 წლის 22 მაისის № 468 გადაწყვეტილებით, რომელიც ეთანხმებოდა სსრკ-ის ხელოვნების საქმეთა კომიტეტის განკარგულებას, ტომსკში უნდა შექმნილიყო საოლქო სახელმწიფო ფილარმონია. 

ფილარმონიაში მოქმედებდა სხვადასხვა შემოქმედებითი კოლექტივი, ციმბირის მიუზიკ-ჰოლი, საესტრადო კოლექტივები „Спасибо за улыбку" (ანტონ და ელენე პიკოვსკების ხელმძღვანელობით) და „Томичи в пути" (დავიდ კაიცევის ხელმძღვანელობით), ბოშათა ანსამბლი „Тэрнэ" (ბორის შაშკოვის ხელმძღვანელობით), საესტრადო სასულიერო ორკესტრი ზაქარია ნეიზლერის ხელმძღვანელობით. 

ტომსკის ფილარმონიაში გამოდიოდნენ ისეთი ცნობილი კოლექტივები როგორებიც იყვნენ, იგორ მოისეევის ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი, ცეკვის ანსამბლი „Березка", ევგენი მრავინსკის ლენინგრადის სიმფონიური ორკესტრი, „მოსკოვის ვირტუოზები" და სხვა. 

1981 წელს ტომსკში დაამონტაჟეს ორგანი. 1986 წლის გაზაფხულზე გაიხსნა ტომსკის ფილარმონიის ახალი შენობა დიდი საკონცერტო დარბაზით.

1996 წელს ტომსკის ფილარმონიის ორკესტრმა მიიღო აკადემიური ორკესტრის საპატიო წოდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Томской филармонии
* Томская областная государственная филармония დაარქივებული 2017-09-19 საიტზე Wayback Machine.
* Томская областная государственная филармония დაარქივებული 2013-03-17 საიტზე Wayback Machine.
**ტე-ანაუ** (ინგლ. Lake Te Anau) — ტბა ახალ ზელანდიაში. მდებარეობს სამხრეთის კუნძულზე, ზღვის დონიდან 210 მ სიმაღლეზე. ფართობი 344 კმ², სიგრძე 65 კმ, სიგანე 10 კმ. უდიდესი სიღრმე 417 მ. ახალი ზელანდიის ტბებს შორის ფართობით ტე-ანაუ მეორე ადგილზეა. სამხრეთი კუნძულის უდიდესი ტბა. ტე-ანაუს დასავლეთ ნაწილში გამოიყოფა სამი მოზრდილი ფიორდი. ზოგიერთი ფიორდის შესასვლელთან არის კუნძულები. ტბას ერთვის მრავალი მოზრდილი მდინარე, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია მდინარე ეგლინტონი, რომელიც ტბას
აღმოსავლეთი მხრიდან ერთვის. 

ტე-ანაუს ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან გაშენებულია ქალაქი ტე-ანაუ. ტბის დასავლეთით აღმართულია ტყით შემოსილი ალპური ტიპის მთები, ხოლო აღმოსავლეთით გაშლილია სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიები. ტე-ანაუს დიდი ნაწილი მოქცეულია ფიორდლანდის ეროვნული პარკის ფარგლებში. აქვეა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი — ტე-ვაჰიპაუნამუ. ტბის პირვანდელი სახელწოდება სავარაუდოდ არის „*ტე-ანა-ო-პრენსი*" (მაორი ენა), რომელიც ნიშნავს „მოტრიალე მღვიმის წყალს". აღნიშნული სახელწოდება უკავშირდება მღვიმეებს, რომლებიც გამომუშავებულია ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან. 

ევროპელთაგან პირველად ტბა მოინახულეს 1852 წელს. მიმდინარეობს თევზჭერა. განვითარებულია ტურიზმი.

მრავალფეროვანია ტბის ირგვლის არსებული ფლორა და ფაუნა. 1948 წელს ტბის სანაპიროსთან შეამჩნიეს იშვიათი მორბენალი ფრინველი — ტაკაჰე, რომელიც ამომწყდარ სახეობად მიიჩნეოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტე-ანაუ ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Lakes in New Zealand. Ministry for the Environment.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-21. ციტირების თარიღი: 2011-11-18.
**ყალბი ქათმის კვერცხები** — ხელოვნური კვერცხები, რომელიც მზადდება ქიმიური ნივთიერებებისაგან. გარეგანი ნიშნით მეტად წააგავს ნამდვილი ქათმის კვერცხს. აწარმოებენ ჩინეთში ნამდვილი კვერცხების იერით არაკანონიერი რეალიზაციისთვის. ყალბი კვერცხების საკვები ღირებულება თითქმის ნულოვანია, ამასთანავე, კვერცხი შეიცავს ისეთ ნივთიერებებს, რომელიც ადამიანის ჯანმრთელობას ზიანს აყენებს (მაგ. ალუმინ-კალიუმის შაბი). ნაჭუჭი შედგება კალციუმის კარბონატის, პარაფინისა და გიფსის ნარევისაგან. კვერცხის გულისა და ცილისათვის გამოიყენება კალციუმის ალგინატი, ჟელატინი, პიგმენტები. თავდაპირველად მზადდება კვერცხის გული. სპეციალურად მომზადებული ქიმიური ცილისმაგვარი ნარევი პიგმენტების წყალობით იღებება ყვითლად, და სფეროსებრი ფორმის მისაღებად თავსდება სპეციალურ ნახევრადმომრგვალო ფორმაში. შემდეგ, ფორმას სფეროსთან ერთად დამცავი აფსკის ფორმირებისათვის უშვებენ კალიუმის კარბონატის ხსნარში, რომელიც კვერცხის გულს იცავს დაღვრისაგან. ცილა გულის გარშემო იმავე იერით კეთდება, მხოლოდ ოვალური სახის სხვა ფორმით. კვერცხის ნამზადის შექმნის შემდეგ, მას ფარავენ ხელოვნური ნაჭუჭით. ყალბი ქათმის კვერცხები წარმოადგენს შემოსავლიან იატაკქვეშა ბიზნესს, რადგან მათი თვითღირებულება არ აჭარბებს ნამდვილი კვერცხების ღირებულების 25 %-ს. ყალბი ქათმის კვერცხები რეგულარულად არის გაყიდვაში ჩინეთის დიდ ქალაქებში — პეკინში, შანხაიში, გუანჯოუში. გარდა ამისა, მიანმარის სამთავრობო გაზეთის „ნიუ ლაიტ ოფ მიანმა"-ს მიხედვით, იანგონში გაყიდვაში მყოფი კვერცხები დიდწილად ყალბია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როგორ ამზადებენ ჩინელები კვერცხებს (რუსული)
* ჩინური ყალბი ქათმის კვერცხები (რუსული)
**საგადამხდელო ბალანსი** — ქვეყანასა და დანარჩენ მსოფლიოს შორის განხორციელებული ფულადი ტრანზაქციების ბუღალტრული ჩანაწერი. ეს ტრანზაქციები მოიცავს გადახდებს განხორციელებულ: იმპორტსა და ექსპორტზე, საქონელზე, მომსახურებაზე, ფინანსურ კაპიტალსა და სატრანსფერო გადასახადებზე. საგადამხდელო ბალანსი დგება გარკვეულ პერიოდზე და ძირითადად ქვეყნის ადგილობრივ ვალუტაში. ეროვნული ფონდების წყაროები, როგორიცაა ექსპორტი ან შემოსავალი სესხებიდან და ინვესტიციებიდან, აღირიცხება როგორც დადებითი ბალანსის ანგარიშები. ხოლო იმპორტი და სხვა ქვეყანაში განხორციელებული ინვესტიციები აღირიცხება როგორც უარყოფითი ბალანსის ანგარიშები.

საგადამხდელო ბალანსის დაჯამებამ უნდა მოგვცეს შედეგი ნული, ყველა ნაირი სიჭარბისა ან დაკლების გარეშე. მაგალითად თუ ქვეყანაში იმპორტი აღემატება ექსპორტს, მისი სავაჭრო ბალანსი უნდა იყოს უარყოფითი, მაგრამ დეფიციტის დაბალანსება მოხდება სხვა საშუალებებით, მაგალითად: ინვესტიციებით, სხვა ქვეყნისგან ვალის აღებით ან ცენტრალური ბანკის რეზერვების გამოყენებით. დისბალანში შეიძლება იყოს მხოლოდ მთლიანი ბალანსის ცალკეულ ელემენტებში, მაგაალითად: მიმდინარე ანგარიშში, კაპიტალის ანგარიშში (ცენტრალური ბანკის რეზერვის ანგარიშის გამოკლებით) ან მათ ჯამში. ხანდახან გამოიყენება ტერმინები "დადებითი საგადამხდელო ბალანსი" ან "უარყოფითი საგადამხდელო ბალანსი", მაგრამ ეს ტერმინები ყოველთვის გამოიყენება მხოლოდ რომელიმე ერთი კომპონენტის მიმართ, მაგალითად ექსპორტ იმპორტის შეფარდებისას. 

ფიქსირებული სავალუტი კურსის მქონე ქვეყნების შემთხვევაში ბალანსის შენარჩუნება მიიღწევა ცენტრალური ბანკის მიერ არსებული განსხვავების მიხედვით სავალუტო ბაზარზე ვაჭრობით, რითიც ხდება არსებული სავალუტო კურსის დაცვა. ფიქსირებული სავალუტო კურსის მეორე ფორმაა მართვადი მცურავი კურსი, რომლის დროსაც დასაშვებია კურსის გარკვეული ცვლილებები. სავალუტო კურსის მესამე სახეა - ვალუტის მცურავი კურსი, ასეთი სავალუტო რეჟიმის შემთხვევაში ცენტრალური ბანკი საერთოდ არ ერევა ვალუტის კურსის ფორმირებაში. ასეთ შემთხვევაში ვალუტის კურსს მხოლოდ ბაზარი განსაზღვრავს და არ ხდება ცენტრალური ბანკის რეზერვების ცვლილება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფულის ისტორია

ლიტერატურა
----------

* Economics 8th Edition by David Begg, Stanley Fischer and Rudiger Dornbusch, McGraw-Hill
* Economics Third Edition by Alain Anderton, Causeway Press

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Comprehensive international BOP statistics from the IMF
* BOP for Hong Kong დაარქივებული 2010-06-29 საიტზე Wayback Machine.
* US statistics  დაარქივებული 2011-06-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Sloman, John (2004). *Economics*.  Penguin,   გვ. 516, 517, 555–559.
**საბხათ-ელ-ჯაბული**, **მამლაჰათ-ელ-ჯაბული** ან **ჯაბული** (არაბ. سبخة الجبول) — წყალმარჩხი მლაშე ტბა სირიაში, ალეპოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 30 კილომეტრში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია ალეპოს მუჰაფაზის ალ-ბაბის მინტაკის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს სირიის უდიდეს ტბას. 

2009 წლისთვის ტბის ზედაპირის ფართობი აღწევდა 100 კმ²-ს და იყო შედარებით სტაბილურ მდგომარეობაში. ამჟამად საბხათ-ელ-ჯაბული გაუდინარ არეშია მოქცეული, მაგრამ პლეისტოცენის განმავლობაში აუზი ამოვსებული იყო. 

მარილიანი ვაკე, რომელიც გაშრობის შედეგად იქმნება, საკმაოდ ფართოა და ჩანს კოსმოსიდან. NASA-ს 2002 წლის 5 სექტემბრის სურათზე ჩანს, რომ ტბა თითქმის მთლიანად გაშრა და მის ადგილას თეთრი კვალი დარჩა. 

არე მოიცავს საბხათ-ელ-ჯაბულის ნაკრძალს. საბხათ-ელ-ჯაბული ფრინველების ბუდობის ადგილია. როგორც წესი ტბა გაზაფხულზე ივსება. ზაფხულსა და შემოდგომაზე ტბის დონე იკლებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საბხათ-ელ-ჯაბული***

* საბხათ-ელ-ჯაბული დაარქივებული 2012-11-04 საიტზე Wayback Machine.
* საბხათ-ელ-ჯაბული დაარქივებული 2014-03-27 საიტზე Wayback Machine.
**ქურა** — ლითონის გამოსადნობი, გადასადნობი, გასახურებელი, მინის სალღობი, კერამიკული ნაკეთობების გამოსაწვავი ღუმელი. ქურა თავღია, აგურით ამოვსებული ფოლადის სათავსოა, მას გვერდით კედლებში ჰაერის მისაწოდებელი ნახვრეტები — ქშინები — აქვს. ქვის აირადი პროდუქტები ქურის ღია თავიდან ან გამწოვი მილით გადის. ქურა მუშაობს ხის ნახშირით, კოქსით, ნავთობით ან აირით. მისი მარგი ქმედების კოეფიციენტი 5 %-ს არ აღემატება.

ისტორია კავკასიაში
------------------

საქართველოს ტერიტორიაზე უძველესი ლითონდამსხმელი ქურების ნაშთები აღმოჩენილია ამირანის გორაზე (ადრინდელი ბრინჯაოს ხანა), წაღვერის სახელოსნოში, ნაცარგორაზე. ასევე დიდი მეტალურგიული კომპლექსი გათხრილია მეწმორის ბორცვზე. ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სხვადასხვა პოუნქტში შესწალილია ძვ. წ. IX-ახ. წ. XVII-XVIII საუკუნეების ცივი ბერვის რკინის საწურიქურა-სახელოსნოთა ნაშთები. სახელოსნო შედგებოდა მადნის გამოსაწავავი დიდი ქურისა და ორსექციიანი პატარა ქურისაგან, რომელშიც ხდებოდა რკინის გაწურვა (ზედა სექცია), ნახშირში მისი აღდგენა და გუნდის სახით დაგროვება (ქვედა სექცია). ჰაერის ნაკადს საბერველით აწოდებდნენ. რკინის გამოდნობა მაგნეტიტური ქვიშებიდან სავარაუდოა ყულევისა და ანასეულის წინანატიკური ხანის სახელოსნოთა ქურებში. საქართველოს სხვადასხვა ადგილას გამოვლენილია წინაანტიკური ხანის, ანტიკური ხანის, X-XI საუკუნის და XIX საუკუნის ლითონის სადნობი ქურა-სახელსნოთა ნაშთები. მათგან მნიშვნელოვანია ქვემო ქედის სახელოსნო, სარკინე ბამბების ნამოსახლარი, წედისის სახელოსნოები.

უძველესი სამეთუნეო ქურის ნაშთი კავკასიაში შემორჩენიილა ყუბანის დოლმენური კულტურიდან. კერამიკული სახელოსნოები შესწავლილია ხოვლეგორის ნამოსახლართან, სადაც წარმოება ცალკე დარგად იყო გამოყოფილი. სამეთუნეო ქურების ნაშთები აღმნოჩენილია კახეთში, ხირსაში, კარსნისხევში, თბილისში, დმანისის ნაქალაქარზე, თელავში, ახალქალაქში, ჟინვალის ნაქალაქარზე, თრანში.

მინის სადნობი ღუმელების (თაკარების) ნაშთები შესწავლილია ორბეთთან და ნატბეურში.

ლიტერატურა
----------

* *გოგაძე, ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 574.
**სერგი ჯიქია** (დ. 20 ოქტომბერი, 1898 — გ. 6 დეკემბერი, 1993) — ქართველი აღმოსავლეთმცოდნე, საქართველოში თურქოლოგიის ფუძემდებელი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი ენათმეცნიერების სპეციალობით. 1936 წლიდან იყო თბილისის უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ენათა კათედრის გამგე და ყველა თურქოლოგიური დასციპლინის საუნივერსიტეტო კურსის პირველი ლექტორი, 1945–1953 წლებში აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის პირველი დეკანი, 1960 წლიდან გარდაცვალებამდე გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის თურქოლოგიის განყოფილების გამგე. 

სერგი ჯიქიას სამეცნიერო მოღვაწეობა მრავალმხრივი იყო: თურქული ფილოლოგია, თურქული ენების დიალექტოლოგია, თურქული ენის ისტორია, თურქულ-ქართული ენობრივი კონტაქტები, თურქული დოკუმენტებისა და ისტორიული წყაროების პუბლიკაცია.

სერგი ჯიქიას ფუნდამენტური ნაშრომებია: „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", „იბრაჰიმ ფეჩევის შრომები საქართველოსა და კავკასიის შესახებ", „თურქულ-ლაზური ენობრივი ურთიერთობანი". სერგი ჯიქიამ დიდი ამაგი დასდო ქართულ-თურქული და თურქულ-ქართული ლექსიკონების შედგენა-რედაქტირებას, აზერბაიჯანული სკოლებისათვის ქართული ენის სახელმძღვანელოების შედგენას. ის არის ლენინგრადსა და საქართველოში გამოცემული თურქული ქრესტომათიების ავტორი. 

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანგიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 568.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* სერგი ჯიქია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბარათაშვილი**. |

**სულხან გერმანოზის ძე ბარათაშვილი** (დ. 29 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 17 სექტემბერი], 1821, თბილისი ― გ. 25 აგვისტო [ ძვ. სტ. 13 აგვისტო], 1866, სოხუმი) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ოფიცრის ოჯახში. სწავლობდა პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში. საფუძვლიანად შეისწავლა ევროპული ენები და ისტორიის ლიტერატურა. 1840 წელს დაუახლოვდა მ. ბროსეს. 1841 წელს პეტერბურგიდან დაბრუნების შემდეგ გაზეთ "კავკაზში" გამოაქვეყნა წერილები საქართველოს ისტორიაზე. 1865–1871 წლებში პეტერბურგში დაიბეჭდა ხუთ წიგნად მისი "საქართველოს ისტორია", უძველესი დროიდან XIII საუკუნემდე. საქართველოს წარსული აქ განხილულია მსოფლიო ისტორიის ფონზე. ავტორი იზიარებდა თვალსაზრისს ისტორიის პროცესზე გეოგრაფიული გარემოს განმსაზღვრელი გავლენის შესახე, განიცდიდა ინგლისელი ისტორიკოსის ჰ. ბოკლის შეხედულებების გავლენას. უმთავრეს ყურადღებას უთმობდა პოლიტიკური მოვლენების გადმოცემას, მაგრამ არც ქვეყნის შინაგანი ისტორიის საკითხებს ტოვებდა უყურადღებოდ.

ქართულ ისტორიოგრაფიაში ახალი სიტყვა თქვა სულხან ბარათაშვილმა. იგი ქართული ისტორიის პერიოდიზაციის გააზრებისას არსებითად ევროპულ ტრადიციას ეყრდნობოდა. საქართველოს ისტორიის წერისას მან მოიმარჯვა პერიოდიზაციის პროგრესულ მოდელს - ისტორიის სამწვრიანი დაყოფა. სულხან ბარათაშვილმა პირველად დაყო ქართული ისტორია სამ პერიოდად: ძველი, შუა საუკუნეები და ახალი ისტორია. მისი თვალსაზრისით, ძველი ისტორია მთავრდებოდა და ახალი იწყებოდა IV საუკუნეში ქრისტიანობის გავრცელებით. ეს თარიღი ძალიან უახლოვდებოდა მსოფლიო ისტორიის პერიოდიზაციის იმ ვარიანტს, რომელიც მიჯნად ძველ ისტორიასა და შუა საუკუნეებს შორის იღებდა ქრისტიანობის ლეგიტიმაციას, მილანის ედიქტს.

შუა საუკუნეების დასარულად სულხან ბარათაშვილი იღებდა XV საუკუნის მიწურულს - ერთიანი საქართველოს დაშლას. ეს ფაქტი კვლავ უახლოვდება მსოფლიო ისტორიის პერიოდიზაციას (კონსტანტინოპოლის დაცემა 1453 წელს და გეოგრაფიული აღმოჩენები 1492 წელს).

ლიტერატურა
----------

* *ბარამიძე ა.* ისტორიკოსი სულხან ბარათაშვილი, «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1971, № 4;
* *Натадзе Г.* Сулхан Баратов как историк Грузии, Тфл. 1934;
* *ხანთაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 200.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორგაძე**. |

**სერგი რომანოზის ძე გორგაძე** (დ. 1876, სოფ. ილემი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 ივლისი, 1929, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ისტორიკოსი, ენათმეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1886 წელს შევიდა დ. 1890 წელს დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელი; 1897 წელს — თბილისის სასულიერო სემინარია ხოლო შემდეგ — ყაზანის სასულიერო აკადემია. 1901 წელს მიენიჭა კანდიდატის ხარისხი. 

მისი უმთავრესი ისტორიული ნაშრომებია: „წერილები საქართველოს ისტორიიდან" (წგ. 1-2, 1906-1908), „საქართველოს მე-18 საუკუნის სამხედრო ისტორიის მასალები" (1927) და სხვ. გორგაძე ავტორია ქართული ვერსიფიკაციის პირველი სისტემური კურსისა („ქართული ლექსი", 1930), რომელშიც განხილულია მახვილის, მეტრიკის, სტროფიკის, რითმისა და ლექსის კომპოზიციის საკითხები. გორგაძემ შეადგინა ქართული ლიტერატურის ქრესტომათიები: „ჩვენი ძველი მწერლობა და ხალხური პოეზია" (1915), „ჩვენი ახალი მწერლობა" (წგ. 1-2, 1917-1918) და სხვ. მანვე გამოსცა ბესიკის თხზულებანი (1912), ნემესიოს ემესელის „ბუნებისათვის კაცისა" (1914), იაკობ ხუცესის (ცურტაველის) „შუშანიკის წამება" (1917). საყურადღებოა გორგაძის გამოკვლევა „ქართული სადასიტყვაობა" (1915), რომელიც ქართული წინადადების საკითხებს ეძღვნება. თავისი დროისათვის ძალზე საჭირო წიგნად იყო მიჩნეული აგრეთვე მისი „ქართული მართლწერა" (1916). 

სერგი გორგაძის პირადი არქივი ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, რომლის დიდი ნაწილიც ქეთევან და დავით აბესაძეებმა 2006 წელს შემოსწირეს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

თბილისის უნივერსიტეტის დამფუძნებელი პროფესორები
-----------------------------------------------

ლიტერატურა
----------

* *დოიაშვილი თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 102.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 112, თბ. 1994
* აბაშიძე ზ. სერგი გორგაძე ქართლის მოქცევის ქრონოლოგიის შესახებ, თბ. 1997;
* აბაშიძე ზ. სერგი გორგაძე ქართული ეკლესიის იერარქიული მდგომარეობის შესახებ (IV–VI სს.), თბ. 1997;
* გაწერელია ა. რჩეული ნაწერები, ტ. 2, თბ. 1965;
* გრიგალაშვილი ლ. სერგი გორგაძე, კრ.: ძველი ქართული მწერლობის მკვლევარნი, თბ. 1986.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სერგი გორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Tbilisi State University Celebrates 100 Years Anniversary.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-27. ციტირების თარიღი: 2019-03-24.
სტანისლავ იაბლონოვსკის პორტრეტი
**სტანისლავ იან იაბლონოვსკი** (დ. 3 აპრილი, 1634, იაბლუნივი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა — გ. 3 აპრილი, 1702, ლვოვი, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა) — პოლონელი დიდგვაროვანი, პოლონეთის სახელმწიფო მოღვაწე, ჰუსართა კავალერიის მთავარსარდალი (ვოივოდი), იაბლონოვსკების ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი და მეთაური, დიდი ჰეტმანი, პოლონეთის მეფის, სტანისლავ ლეშჩინსკის პაპა. თავი გამოიჩინა ყირიმელი თათრებისა და კაზაკების წინააღმდეგ ომების, ასევე 1683 წლის ვენის ბრძოლისა და დიდი თურქული ომის დროს. მეფე იან III სობესკის გარდაცვალების შემდეგ იყო პოლონეთის მეფობის კანდიდატი. საღვთო რომის იმპერატორმა, ლეოპოლდმა 1697 წელს მას მამულები უბოძა ავსტრიასა და ბოჰემიაში.

ლიტერატურა
----------

* Нечаев В. М.. Яблоновский, Станислав Ян // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Stanisław Jan Jabłonowski z Jabłonowa h. Prus (III) (ID: 8.192.78)
**სუმბავა** (ინდონ. Sumbawa) — ინდონეზიის კუნძული, რომელიც შედის მცირე ზონდის არქიპელაგის კუნძულების ჯგუფში. სუმბავას სიახლოვეს მდებარეობს კუნძული ლომბოკი, დასავლეთიდან სრუტის მეშვეობითაა გამოყოფილი ფლორესს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული სუმბა. ეს ტერიტორია შედის დასავლეთი მცირე ზონდის კუნძულების პროვინციაში.

სუმბავას ფართობი შეადგენს 15 448 კმ², აქ ცხოვრობს 1,5 მილიონი ადამიანი. აქ რამდენიმე მოქმედი ვულკანი მდებარეობს, მათგან ყველაზე დიდია ტამბორა (2850 მ), ისტორიაში ამ ვულკანის ყველაზე დიდი ამოფრქვევა 1815 წელს დაფიქსირდა. ამ ამოფრქვევას დაემატა 1833 წელს იავაზე ვულკან კრაკატაუს ამოფრქვევები. ამ ორი ვულკანის ამოფრქვევას 72 000 ადამიანი შეეწირა.

ეს კუნძული შედიოდა მაჯაპაჰიტის იმპერიის შემადგენლობაში. ნიდერლანდელები კუნძულზე პირველად 1605 წელს მივიდნენ, რამდენიმე წლის შემდეგ სუმბავა, ინდონეზიის სხვა კუნძულებთან ერთად ნიდერლანდების იმპერიის კოლონია გახდა.

ტრანსპორტი
----------

სუმბავაზე არის ცუდად განვითარებული საგზაო ინფრასტუქტურა. სუმბავას ლომბოკთან აკავშირებს ხშირად მოძრავი საბორნე ხაზი, ხოლო ფლორესსთან ასევე მოძრაობს საბორნე ხაზი თუმცა იშვიათად. კუნძულის უდიდეს ქალაქ ბიმას აქვს იავასთან როგორც საბორნე ასევე ავტობუსის ხაზიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუმბავა***

* Sumbawa Tourism Attraction დაარქივებული 2012-03-22 საიტზე Wayback Machine.
**სიგიშოარა** (რუმ. Sighișoara) — ქალაქი რუმინეთში. ტრანსილვანიის ისტორიული რეგიონში. შედის მურეშის ჟუდეცის შემადგენლობაში. ქალაქის ისტორიული ცენტრი 1999 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
-------

ქალაქი სიგიშოარა ისტორიაში ცნობილია ორი სახელით, გერმანულად მას ეწოდება **შესბურგი** (*Schäßburg*), ხოლო უნგრულად — **შეგეშვარი** (*Segesvár*). ქალაქი დაარსდა XIII საუკუნეში გერმანელი კოლონისტების მიერ. მათ გორაკზე ააშენეს შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე, რამდენიმე ეკლესია და 64 მეტრი სიმაღლის საათის კოშკი. XV საუკუნეში აქ იჭრებოდა ვლად II დრაკულას მონეტები. XVI საუკუნიდან ქალაქი აღმოსავლეთ ევროპის მნიშვნელოვანი სავაჭრო პუნქტია. 1631 წელს აქ ტრანსილვანიელი გიორგი I რაკოცი აირჩიეს უნგრეთის მეფედ. 

ქალაქის ქვედა ნაწილი გაანადგურა 1668 წლის მიწისძვრამ და 1676 წლის ხანძარმა. მომდევნო საუკუნეების განმავლობაში ქალაქი კვლავ აღადგინეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Rezultatele alegerilor locale din 2020 — Permanent Electoral Authority.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28726168'></a>
2. ↑  Timis County at the 2011 census Romanian. INSSE (February 02, 2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-06. ციტირების თარიღი: 15 июля 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4051983-1
* NKC: ge717581

 |
**ტეტანუსი** (ლათ. *tetanus* << ბერძნ.) — მედიცინაში მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს განსაკუთრებული მიკრობი, რასაც მოყვება ამავე სახელწოდების ფიზიოლოგიური მოვლენა - საერთო და სასუნთქი კუნთების კრუნჩხვა, გაშეშება. კუნთების ხანგრძლივი შეკუმშვა მიმდინარეობს, მცირე ინტერვალებით გამოყოფილ, გაღიზიანებათა ზეგავლენით.

ეტიოლოგია, პათოგენეზი
---------------------

ავადმყოფობის გამომწვევია მსხვილი ჩხირი, ანაერობი; წარმოქმნის სპორებს; გამომწვევი გამოიმუშავებს ძლიერ ეგზოტოქსინს, რომელიც სისხლის ნაკადისა და მამოძრავებელის ნერვების საშუალებით ხვდება ზურგის და მოგრძო ტვინში, იწვევს ზურგის ტვინის წინა რქების მამოძრავებელ უჯრედებში იმპულსების წარმოქმნის ფიზიოლოგიურ კორელაციის დარღვევას. ვითარდება კუნთების მუდმივი ტონური შეკუმშვები და პერიოდულად ტეტანური კრუნჩხვები.

სიმპტომები, მიმდინარეობა
------------------------

ინკუბაციური პერიოდი რამდენიმე დღიდან 1 თვემდე მიმდინარეობს. დაავადების ადრეული ნიშანია საღეჭი კუნთების კრუნჩხვითი შეკუმშვები (ტრიზმი), ყბების უნებლიე დახურვა, პირის გაღების და ღეჭვის გაძნელება. დაავადების დასაწყისში ვლინდება ყრუ მტკივნეულობა უკვე დახურული ჭრილობის მიდამოში, ინფექციის შეჭრის არეში. შემთხვევათა დაახლოებით 50% – ში, დაავადების უკვე ამ ადრეულ ეტაპზე შესაძლებლია შემდეგი სიმპტომის გამოწვევა: ინფექციის შეჭრის ადგილას კუნთების ვარჯიშისას, შეიძლება შემჩნეულ იქნას მათი რიგიდობა, დაჭიმულობა. აგრეთვე ვლინდება კეფის კუნთების რიგიდობა, ყლაპვის გაძნელება (დისფაგია).

დაავადების განვითარების პიკზე, ავადმყოფის სახე იღებს დამახასიათებელ შესახედაობას: მიმიკური კუნთების ხანგრძლივი, ტონური კრუნჩხვები, შეჭმუხნული შუბლი, აწეული წარბები, ნაოჭები თვალების გარშემო, კრიჭაშეკრული კბილები. კრუნჩხვები მოიცავს სხვადასხვა ჯგუფის კუნთებს, დაწყებული სახის კუნთებიდან დაღმავალი მიმართულებით.

შეტევებს გააჩნია ტონური და კლონური ხასიათი; თითოეულ შეტევას თან სდევს შესაბამისი კუნთების მნიშვნელოვანი მტკივნეულობა, მკვეთრად ძლიერდება მათი რეფლექტორული აგზნებადობა. დიდი კრუნჩხვითი შეტევის პიკზე, ავადმყოფის თავი ვარდება უკან, სხეული იღუნება რკალისებურად, იღებს ოპისტოტონუსის მდგომარეობას, ეყრდნობა რა კეფას და ქუსლებს; შესაძლებელია ზურგის გრძელი კუნთის გაგლეჯა, ხერხემლის მოტეხილობები. ტონური კუნთოვანი კრუნჩხვების განვითარებისას, განსაკუთრებით მკვეთრად იჭიმება მუცლის კუნთები; კრუნჩხვების აძნელებენ ყლაპვას; აგრეთვე გაძნელებულია შარდვა და კუჭში გასვლა. ნეკნთაშუა კუნთების ტონურმა კრუნჩხვებმა შეიძლება გამოიწვიოს გარეგანი სუნთქვის სერიოზული დარღვევები, ასფიქსიის და ასპირაციული პნევმონიის განვითარებამდე. შუქმა, ხმაურმა, შეხებამ შესაძლოა გამოიწვიონ რეფლეტორული ხასიათის კრუნჩხვები. ტემპერატურის მომატება აღინიშნება მხოლოდ დაავადების პირველ 3 – 4 დღეს.

კლინიკური მიმდინარეობის ვარიანტები: 

* ელვისებური ტეტანუსი, რომელსაც თან სდევს კრუნჩხვების მძიმე შეტევები და გარეგანი სუნთქვის დამბლა;
* ადგილობრივი ტეტანუსი (მის დროს კრუნჩხვები შემოიფარგლება სხეულის რომელიმე ნაწილით, მაგ. თავის ტეტანუსი). ანტისანიტარულ პირობებში მიმდინარე მშობიარობებისას, შესაძლებელია ახალშობილთა ტეტანუსის განვითარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტეტანუსი (გაშეშება) - www.med.interes.ge[*მკვდარი ბმული*];
* ტეტანუსი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი[*მკვდარი ბმული*];
**ფონ-დე-გომი** (ფრანგ. Font-de-Gaume) — გამოქვაბული სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, დორდონის დეპარტამენტში. იგი შეიცავს პრეისტორიულ პოლიქრომიულ კლდის მხატვრობას და გრავიურებს. ნახატები 1901 წლის 12 სექტემბერს აღმოაჩინა ადგილობრივმა პედაგოგმა დენის პეირონმა. გამოქვაბული მანამდეც იყო ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი, თუმცა ნახატების მნიშვნელობა არ იყო აღიარებული. გვხვდება დაახლოებით 230 გრავიურული და მხატვრული ბიზონების (82), ცხენების, მამონტების, ირმების, ბეწვიანი მარტორქებისა და მგლის გამოსახულებანი. მხატვრობის დიდი ნაწილი აღმოჩენილია უკანასკნელ ათწლეულებში. მღვიმის მეტად ცნობილი ნახატი, ფრიზის ხუთი ბიზონის გამოსახულება, შემთხვევით აღმოაჩინეს 1966 წელს. მოცულობითი ეფექტისათვის გამოყენებულია გამოქვაბულის რელიეფური კედლებიც. 

ფონ-დე-გომი თარიღდება მადლენის კულტურის დროით (ძველი წელთაღრიცხვის 15000-11000 წლები). გამოქვაბულთან გვხვდება ცარცული ასაკის კირქვები. გამოქვაბულს აქვს ვიწრო შესასვლელი, რომლის სიგრძეა 125 მ, სიგანე 2-3 მ, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფონ-დე-გომი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ფონ-დე-გომი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  ფონ-დე-გომის გროტი (pdf) დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
**სუპერმენი** (ინგლ. Superman) — DC კომიქსების გამოგონილი სუპერგმირი, შეიქმნა 1936 წელს, მეგობრების, ჯო შუსტერის და ჯერი სიგელის მიერ. სუპერმენის კომიქსებზე მუშაობაში მონაწილეობა მიღებული აქვთ ისეთ ცნობილ ადამიანებს, როგორებიც ემონდ ჰამილტონი და ალფრედ ბესტერი არიან.

წარმოშობა
---------

სუპერმენის დებიუტი *Action Comics* #-ში1 (ივნისი 1938). გარეკანი ჯო შუსტერი.
1938 წლის ივნისში გამოჩნდა სუპერმენის პირველი კომიქსი.

სუპერმენი — სამართლიანობისათვის მებრძოლი გმირია. ის უცხოპლანეტური ცივილიზაციის წარმომადგენელია. მისი პლანეტა კრიპტონი აფეთქდა, მაგრამ მშობლებმა ბავშვი კაფსულაში ჩასვეს და დედამიწისკენ გაამგზავრეს. მისი დედამიწელი მშობლები არიან მართა და ჯონათან კენტები. დედამიწელმა მშობლებმა კალ-ელს სახელი შეუცვალეს და მისი ვინაობაც გაასაიდუმლოეს, თქვეს, რომ ის ბავშვთა სახლიდან აიყვანეს.

სუპერმენი ლურჯ-წითელ კოსტიუმშია გამოწყობილი, რომელსაც მკერდზე გიგანტური ასო „S" ამშვენებს. ვერანაირი იარაღი ავნებს. მისი მოკვლა მხოლოდ კრიპტონის ქვას შეუძლია - ეს რადიოაქტიური ნივთიერება სუპერმენის პლანეტიდან დედამიწაზე მოხვდა და მომაკვდინებელია, ხოლო ადამიანზე მისი ზემოქმედება მუტირებას იწვევს.

ძალები და შესაძლებლობები
------------------------

სრული ხელშეუხებლობა (თუ კრიპტონიტს არ ჩავთვლით), რენტგენის მზერა, ლაზერული (თერმული) ხედვა,სუპერრეაქცია, ფრენის უნარი, სუნთქვის დიდხანს შეკავების უნარი, ზესმენა, დიდი ინტელექტი,ზეადამიანური სისწრაფე.

მოწინააღმდეგეები
----------------

* გენერალი ზოდი
* ლექს ლუთორი
* პარაზიტი
* დუმსდეი
* დარქსეიდი

ფილმები სუპერმენზე
------------------

* *სუპერმენი* (1948)
* *სუპერმენი* (1978)
* *სუპერმენი 2* (1980)
* *სუპერმენი 3* (1983)
* *სუპერმენი IV: ბრძოლა სამყაროსათვის* (1987)
* *ლუისი და კლარკი: სუპერმენის ახალი თავგადასავლები*, ტელესერიალი (1993—1997 წლები.)
* *სმოლვილი*, ტელესერიალი (2001—2011)
* *სუპერმენის დაბრუნება* (ფილმი) (2006)
* *ფოლადის კაცი* (2013)
* *ბეტმენი სუპერმენის წინააღმდეგ: სამართლიანობის გარიჟრაჟი* (2016)
* *სამართლიანობის ლიგა* (2017)

სუპერმენის როლს ასრულებდნენ
---------------------------

* კრისტოფერ რივზი
* დენი დარკი
* დევიდ უილსონი
* ბობ ჰოლიდეი
* ტომ უელინგი
* დინ კეინი
* ბრენდონ რუთი
* კირკ ელინი
* ჰენრი კევილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2001-04-01 საიტზე Wayback Machine.
* Golden Age დაარქივებული 2019-11-21 საიტზე Wayback Machine. , Silver Age დაარქივებული 2019-11-06 საიტზე Wayback Machine.  და Modern Age დაარქივებული 2019-11-21 საიტზე Wayback Machine.  მონაცემთა ბაზა სუპერმენზე
* სიახლეები
* Superman Through the Ages
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სედიმენტაცია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

სედიმენტაცია
**სედიმენტაცია** (ლათ. sedimentum – დალექვა) — ფიზიკური, ქიმიური და ბიოლოგიური პროცესების ერთობლიობა, რომელიც მიმდინარეობს დედამიწის ქერქის ზედა ნაწილში და რომელიც ხელს უწყოფს დანალექი ქანების წარმოქმნას. ძირითადი ფაქტორებია ტექტონიკური მოძრაობა და ჰავა. სედიმენტაცია ბუნებრივი პროცესია, რომლის შედეგად წყალში ან ჰაერში შეწონილი ან მოძრავი მყარი მასალა ნალექად გადაიქცევა. მიმდინარეობს ოკეანეებში, ზღვებში, ტბებში, მდინარეებსა და ხმელეთზე. სედიმენტაციის გზით წარმოქმნილი ნალექი დიაგენეზისის შედეგად გადაიქცევა დანალექ ქანად. დიაგენეზისი წყლის აუზის ფსკერზე ლამიანი ნალექების ქანად გარდაქმნას ეწოდება. 

ოკეანურ, ზღვიურ, ტბიურ აუზებში, ჭაობებსა და მდინარეებში დედამიწის ქერქის გამოფიტვისა და ვულკანიზმის პროდუქტების, აგრეთვე ორგანული ნაშთების დალექვისა და მათი დიაგენეტურ-კატაგენეტური გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ ქანებს დანალექი ქანები ეწოდება. დანალექი ქანების წარმოშობა ანუ ლითოგენეზისი რთული და ხანგრძლივი პროცესია, რომელიც ეგზოგენური და ენდოგენური ფაქტორების ერთობლივი მოქმედებით ხორციელდება. სედიმენტაციის საკითხებზე ფართოდ მუშაობდა ცნობილი გერმანელი გეოლოგი იოჰანეს ვალთერი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აკუმულაცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სედიმენტაცია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* სედიმენტაცია – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Геологический словарь, т2, М-Я. Москва, 1955.
**ქერიმ ანყოსი** (დ. 1937, თბილისი — გ. 4 ოქტომბერი, 2019) — ქართველი ქურთების ლიდერი. აღმოსავლეთმცოდნე, მწერალი, ჟურნალისტი და განმანათლებელი.

ბიოგრაფია
---------

ქერიმ ანყოსი დაიბადა 1937 წელს თბილისში. მისი მშობლები 1910 წელს ოსმალეთის იმპერიიდან საქართველოში გამოქცეული ლტოლვილები იყვნენ. დევნილმა ქურთებმა შვილი შეიყვანეს საშუალო სკოლაში, სადაც ქერიმმა განსაკუთრებული სიბეჯითე გამოავლინა. მომავალმა ლიდერმა ოქროს მედალზე დაამთავრა სკოლა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე ჩააბარა. ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ კი დაიწყო სამეცნიერო კარიერა. 

სტუდენტობის წლებიდანვე ჩაერთო საქართველოს ქურთებისთვის სასარგებლო საქმეების დაგეგმვასა და განხორციელებაში. 1960-იანი წლებიდან დღემდე საქართველოში არაერთი ქურთული ორგანიზაცია დაარსდა. სტუდენტებზე ზრუნავდა „ქურთ ახალგაზრდებთან მუშაობის საბჭო", მასწავლებელთა მომზადების კუთხით მუშაობდა „ქურთ პედაგოგთა საქალაქო ორგანიზაცია", ცოდნის მასობრივად გავრცელებისთვის შეიქმნა „ქურთთა სახალხო უნივერსიტეტი", საქართველოს მხატვართა კავშირის შემადგენლობაში ცალკე სტრუქტურულ ერთეულად გამოიყო ქურთი მხატვრების გაერთიანება, 1978 წელს საქართველოს ტელერადიო კომიტეტის შემადგენლობაში ანყოსის თაოსნობით შეიქმნა ქურთული რედაქცია და ა. შ. თითქმის ყველა ქურთული ორგანიზაციის დამფუძნებელი ქერიმ ანყოსი იყო.

ორგანიზაციების დაარსებისა და მართვის გარდა, ქერიმ ანყოსი უამრავ დროს ხარჯავდა საკუთარი ხალხის ენის, კულტურის, რელიგიისა და ისტორიის კვლევისთვის.

2019 წელს გადაეცა „ტოლერანტობის ქომაგის" სიგელი ქურთული თემის ინტეგრაციის პროცესში შეტანილი წვლილისათვის.

გარდაიცვალა 2019 წელს 81 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ლორთქიფანიძე, ქერიმ ანყოსი – ქართველი ქურთების ლიდერი mastsavlebeli.ge

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  ჰამიდ სადიკოვი და ელენე ხოშტარია - კიდევ ვის ერგო "ტოლერანტობის ქომაგის" წოდება 2019-ში?
4. ↑  ქერიმ ანყოსი
სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა
სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერის პალეოგრაფიული პირი
**სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა** — წარწერა სურამის ციხეზე მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესიის კედელზე. აღმოჩენილია 2015 წელს სამეცნიერო ესქსპედიციის მიერ. წარწერა ლაპიდარულია. 

წარწერა ამოკვეთილია კვადრატული მოყვანილობის მქონე რუხი ფერის ქვაზე, რომელიც წმინდა გიორგის ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთი კიდის ზედა ნაწილში, მიწის დონიდან დაახლოებით, 2,5 მ-ის სიმაღლეზე იყო ჩადგმული. ქვის ზომებია: სიგრძე — 57 სმ. სიგანე — 57 სმ, სისქე — 27 სმ. ქვის საფასადო წახნაგი მთლიანად წარწერის ტექსტს უკავია. წარწერა ასომთავრულია და შვიდ სტრიქონს შეიცავს. სტრიქონები ერთმანეთისაგან წვრილად ამოღარული განივი სწორი ხაზებითაა გამოყოფილი. წარწერის დასაწყისში წარმოდგენილია ქანწილი, რომლის მკლავთაშორის არეებზეც თითო წერტილია დასმული. 

წარწერის თანახმად, ეკლესია გიორგი ღაღანიძისა და თამარ ქვაბულისძის, აგრეთვე, მათი მშობლებისა და შთამომავლების სულის სალოცველად იყო აღშენებული: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „მე, ღაღანისძემან გიორგი, მეჭურჭლეთუხუცესმან და პირის მწდემან და მეუღლემან ჩემმან თამარ, ქუაბულისძისა ასულმან, აღვაშენეთ ეკლესია ესე ძლევისა მთავარმოწამისა სალოცველად საწყალობელისა სულისა ჩუენისა და მშობელთა ჩუენთა, შემდგომთა და მომავალთა ჩუენთა." |
|  |  |

სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის ლაპიდარული წარწერა, მისი პალეოგრაფიული მონაცემების გათვალისწინებით XV-XVI საუკუნეებით თარიღდება.

ლიტერატურა
----------

* გელაშვილი ი. გოგოლაძე თ. ჯოჯუა თ. სურამის ციხის წმ. გიორგის ეკლესიის უცნობი სააღმშენებლო წარწერა (XV-XVI სს.) მეჭურჭლეთუხუცესისა და პირის მწდის გიორგი ღაღანისძისა და მისი მეუღლის თამარ ქუაბულისძის მოხსენიებით (წარწერის მიკვლევისა და შესწავლის ისტორია; ტექსტის პუბლიკაცია), ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შრომები XIV-XV, თბ. 2016-2017
**უმაღლესი მცენარეები**, *ჩანასახოვანი მცენარეები* (Embryobionta, Embryophyra), *ღეროიანი მცენარეები* (Cormophyta, Cormobionta), *ტელომური მცენარეები* (Telomophyta, Telomobionta) — მცენარეული სამყაროს მაღალორგანიზებული ჯგუფი. მოიცავს ხავსისნაირებს, გვიმრანაირებს, შიშველთესლოვან და ფარულთესლოვან მცენარეებს. უმაღლესი მცენარეების სახეობათა რაოდენობა 300 ათასზე მეტია.

უმაღლესი მცენარეები რთულად დიფერენცირებული მრავალუჯრედიანი ორგანიზმებია; უმრავლესობა შეგუებულია ხმელეთზე ცხოვრებას. მათი სასიცოცხლო ციკლი შედგება 2 მონაცვლე ფაზისა ან თაობისაგან: სქესობრივი (გამეტოფიტი), რომელზეც მრავალუჯრედიანი სასქესო ორგანოები (გამეტანგიუმები) ვითარდება და უსქესო (სპოროფიტი), რომელზეც სპორანგიუმები ვითარდება. გამეტანგიუმები 2 ტიპისაა: მამრობითი (ანთერიდიუმი) და მდედრობითი (არქეგონიუმი). ანთერიდიუმებში ვითარდება მამრობითი სასქესო უჯრედები (მამრობითი გამეტები), არქეგონიუმებში — მდედრობითი სასქესო უჯრედები (მდედრობითი გამეტები). მდედრობითი გამეტა კვერცხუჯრედი ყოველთვის ერთია და უძრავი. განაყოფიერების შედეგად წარმოიქმნება ზიგოტა, რომელიც საწყისს აძლევს მრავალუჯრედიან ჩანასახს; ზრდისა და დიფერენციაციის შედეგად ვითარდება სპოროფიტი სპორანგიუმებითურთ, რომლებშიც სპორები წარმოიქმნება.

უმაღლესი მცენარეების უმრავლესობას აქვს გამტარი ქსოვილი — ქსილემა და ფლოემა, ეპიდერმისი კუტიკულით და ტიპობრივი ბაგეებით. მათი მაფოტოსინთეზირებელი ორგანოები მწვანეა, ქლოროფილი დამატებით პიგმენტებს არ შეიცავს. უმაღლესი მცენარეების ნამარხები ცნობილია სილურული პერიოდიდან.

ლიტერატურა
----------

* *ღვინიანიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 144.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არქეოპლასტიდა *(Archaeplastida)* / მცენარეები *(Plantae)* *sensu lato* |
| --- |
|  |
| არაკლასიფიცირებული | 
წითელი წყალმცენარეები *(Rhodophyta)* • გლაუკოფიტები *(Glaucophyta)* |
|  |
| მწვანე მცენარეები*(Viridiplantae)*/მცენარეები *(Plantae)**sensu stricto* | 
მწვანე წყალმცენარეები *(Chlorophyta)* • ქაროფიტები *(Charophyta)*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| უმაღლესიმცენარეები*(Embryophyta)*/მცენარეები(*Plantae*)*sensu strictissimo* | 

|  |  |
| --- | --- |
| ხავსისნაირნი*(Bryophyta)* | 
ღვიძლის ხავსები *(Marchantiophyta)* • ანთოცეროსისნაირნი *(Anthocerotophyta)* • ხავსები *(Musci)* |
|  |
| ჭურჭლოვანიმცენარეები *(Tracheophyta)* | 
ლიკოპოდიუმები *(Lycopodiophyta)* • გვიმრანაირნი *(Moniliformopses)*

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| თესლოვნები*(Spermatophyta)* | 

|  |  |
| --- | --- |
| შიშველთესლოვნები*(Gymnosperm)* | 
წიწვოვნები *(Pinophyta)* • საგოსნაირნი *(Cycadophyta)* • გინგკოსნაირნი *(Ginkgophyta)* • საფართესლოვანები *(Gnetophyta)* |
|  |
| ფარულთესლოვნები*(Angiosperms)* | 
ყვავილოვნები *(Magnyophyta)* |

 |

 |

 |

 |
|  |
| 
**პორტალი** |

 |
ტრამონტანას ღრუბლები. ლეკატი, სამხრეთი და ცენტრალური საფრანგეთი.
**ტრამონტანა** (კატ. Tramuntana, ხორ. Tramontana, ბერძ. Τραμουντάνα, ესპ. Tramontana, იტალ. Tramontana, სლოვენ. Tramontana) — ჩრდილოეთისა და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის ცივი ქარი, რომელიც ქრის იტალიაში, ესპანეთში, საფრანგეთში, საბერძნეთში, ხორვატიასა და სლოვენიაში. წარმოადგენს ძლიერი და მძაფრი ქარის — ბორას ნაირსახეობას.

საფრანგეთში ტრამონტანა ძლიერ არის გამოხატული, მშრალი და ცივი ჩრდილოეთის (ხმელთაშუა ზღვა) ან ჩრდილოეთ-დასავლეთის (ლანგედოკის, რუსილიონის ქვედა ადგილები, კატალონია და ბალეარის კუნძულები) ქარის სახით. ეფექტებით წააგავს მისტრალს. ფრანგული წყაროების მიხედვით, ამჟამინდელი ფორმით სახელწოდება პირველად მარკო პოლომ იხმარა 1298 წელს. სახელწოდება წარმოსდგება ლათინურიდან *transmontanus* („ტრანსმონტანუსი"), რაც იტალიურად ტრამონტანას („tramontana") შეესაბამება. იტალიაში ტრამონტანა არის ჩრდილოეთისა და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის ზამთრის ქარი, რომელიც უბერავს ალპებიდან აპენინის ნახევარკუნძულამდე. ფართოდ არის გავრცელებული იტალიის დასავლეთ სანაპიროზე და კუნძულ კორსიკაზე. მისი სიჩქარე აქ აღწევს 70 კმ/სთ-მდე. 

სლოვენიაში ტრამონტანას სახელწოდებით ცნობილია ჩრდილოეთის ძლიერი, ქარიშხლიმაგვარი ქარი, რომელიც ქრის ალპებიდან ვენეციამდე. გარდამავალი ხასიათისაა, რომელიც ზოგჯერ გარდაიქმნება ბორად. მოაქვს ზიანი (აქცევს ხეებს, აზიანებს გემებს).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბორა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრამონტანა (რუსული)
ტრანს-საჰარის გაზსადენის ხაზი
**ტრანს-საჰარის გაზსადენი** (აგრეთვე ცნობილი როგორც გაზსადენი **NIGAL** ან **ტრანსაფრიკული გაზსადენი**) — დაგეგმილი ბუნებრივი აირის მაგისტრალური სადენი ნიგერიიდან ალჟირში. ის მოიაზრება, როგორც ევროპის კავშირის გაზის მიწოდების ალტერნატიული წყაროს შექმნის შესაძლებლობა.

ისტორია
-------

ტრანს-საჰარის გაზსადენის იდეა პირველად წამოყენებულ იქნა 1970-იან წლებში. 2002 წლის 14 იანვარს ნიგერიის ეროვნულმა პეტროლიუმის კორპორაციამ (NNPC) და ალჟირის ეროვნულმა ნავთობისა და გაზის კომპანია „სონარტრაჩმა" ურთიერთშეთანხმების მემორანდუმს მოაწერეს ხელი პროექტის მოსამზადებლად. 2005 წლის ივნისში ორივე კომპანიამ ხელი მოაწერა კონტრაქტს „Penspen Limited"-თან პროექტის მიზანშეწონილობის კვლევის ჩასატარებლად. კვლევა დასრულდა 2006 წლის სექტემბერში, რომლის დასკვნით გაზსადენი ტექნიკურად და ეკონომიკურად გამართლებული და სანდო იქნებოდა.

2009 წლის 20 თებერვლის შეხვედრაზე NNPC და „Sonatrach" შეთანხმდა სამ მთავრობას შორის ურთიერთშეთანხმების მომორანდუმის პირობებით ერთობლივი საწარმოს ჩამოყალიბებაზე. სამთავრობათშორისო შეთანხმება გაზსადენზე ხელმოწერილ იქნა ნიგერიის, ნიგერისა და ალჟირის ენერგეტიკის მინისტრების მიერ 2009 წლის 3 ივლისს აბუჯაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროექტის პრეზენტაცია.

სქოლიო
------

1. ↑  
რენდი ფაბი (2009-07-03). „ნიგერია, ალჟირი თანხმდებიან საჰარაში გაზის დამაკავშირებელი სადენის მშენებლობაზე". Reuters. ციტირების თარიღი: 2009-07-03.