recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კაშკადარიის ოლქი** (ვილაეთი) (უზბეკ. Qashqadaryo viloyati) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ყარში.

ზოგადი მიმოხილვა
----------------

შეიქმნა 1964 წლის 7 თებერვალს. მდებარეობს რესპუბლიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე კაშკადარიის აუზში და პამირ-ალაის მთათა სისტემის დასავლეთ კიდეზე. ფართობი 28.4 ათასი კმ². ზედაპირის უმეტესი ნაწილი მთისწინა ვაკეა. მთავარი მდინარეა კაშკადარია. განვითარებულია საშენ მასალათა, მსუბუქი, კვების და აირის მრეწველობა. მეურნეობაში წამყვანია მებამბეობა და ყარაკულის დამზადება. კაშკადარიის ოლქის სარწყავი მიწათმოქმედების (უმთავრესად ბამბა), ურწყავი მარცვეულის მეურნეობის (ხორბალი, ქერი) და სასაძოვრე მეცხოველეობის (უმთავრესად მეყარაკულეობა) რაიონია. განვითარებულია მებაღეობა და მევენახეობა. მისდევენ მეაბრეშუმეობას.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

ოლქი დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1967).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 443.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 უზბეკეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობა |
| --- |
|  |
| დედაქალაქი | 
ტაშკენტი |
|  |
| რესპუბლიკა | 
ყარაყალპაკეთი |
|  |
| ოლქები | 
ანდიჯანი **·** ბუხარა **·**  კაშკადარია  **·**  ნავოი **·**  ნამანგანი  **·**  სამარყანდი **·**  სურხანდარია **·**  სირდარია  **·**  ტაშკენტი **·** ფერღანა **·** ხორეზმი  **·** ჯიზახი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტერელაძე**. |

**ალექსანდრე ტერელაძე** (დ. 18 აპრილი, 1922 — გ. 1 მარტი, 1976) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1962), დოცენტი (1965).

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე ტერელაძემ 1943 წელს ჩააბარა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, საიდანაც 1945 წელს გადმოვიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე და 1948 წელს გეოგრაფიის სპეციალობით დაამთავრა. 1948–52 წლებში სწავლობდა ასპირანტურაში პროფესორ ბორის დობრინინის ხელმძღვანელობით. პედაგოგიური მოღვაწეობა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრაზე დაიწყო.

ალექსანდრე ტერელაძემ საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1962 წელს თემაზე: „აჭარისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიის ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება". მის სადისერტაციო ნაშრომში მოცემულია იმ დროისათვის ნაკლებად შესწავლილი აჭარისა და ანატოლიის (აზიური თურქეთის) ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილის ფიზიკურ-გეოგრაფიული (ლანდშაფტები) დახასიათება. სამუშაო შესრულდა საველე დაკვირვებებისა და ლიტერატურულ წყაროების ანალიზისა და განზოგადების საფუძველზე. მისი ხანგრძლივი კვლევის ობიექტს წარმოადგენდა საქართველოს ნოტიო სუბტროპიკებისა და სამხრეთ საქართველოს ვულკანური მთიანეთის ბუნება წინააზის მიმდებარე ტერიტორიებით. მას ეკუთვნის ამ რეგიონებისადმი მიძღვნილი 40-მდე ნაშრომი, რომელთა დიდი ნაწილი გამოქვეყნებულია.

სქოლიო
------

1. 1 2  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**კალიუმის ტეტრაპეროქსოქრომატი** — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით K3[Cr(O2)4]. არის მყარი, მოწითალო ყავისფერი, პარამაგნიტური ნივთიერება. იგი ქრომის იშვიათ ნაერთებს მიეკუთვნება, ვინაიდან ნივთიერებაში ქრომს +5 ჟანგვის რიცხვი აქვს. ასევე ის სტაბილური პეროქსოლიგანდების ერთ-ერთი იშვიათი წარმომადგენელია.

მიღება
------

კალიუმის ტეტრაპეროქსოქომატი მიიღება კალიუმის ქრომატის, წყალბადის პეროქსიდისა და კალიუმის ჰიდროქსიდის ურთიერთქმედებით 0°C-ზე:

{\displaystyle {\mathsf {2K\_{2}CrO\_{4}+9H\_{2}O\_{2}+2KOH\ {\xrightarrow {0^{o}C}}\ 2K\_{3}Cr(O\_{2})\_{4}\downarrow +10H\_{2}O+O\_{2}\uparrow }}}

დაშლა
-----

კალიუმის ტეტრაპეროქსოქომატი წყალთან რეაქციისას გამოიყოფა კალიუმის ქრომატი, კალიუმის ჰიდროქსიდი და ჟნგბადი. ასევე იშლება 170°C-ზე გაცხელებისას.:

{\displaystyle {\mathsf {4K\_{3}Cr(O\_{2})\_{4}+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ 4K\_{2}CrO\_{4}+4KOH+7O\_{2}\uparrow }}}

სქოლიო
------

1. ↑  Sergienko, V. S. (2007). „Structural chemistry of peroxo compounds of group VI transition metals: I. Peroxo complexes of chromium". *Crystallography Reports*. **52** (4): 639–646. Bibcode:2007CryRp..52..639S. doi:10.1134/S1063774507040116.
2. ↑  J. Derek Woollins: Inorganic Experiments. John Wiley & Sons, 2010, ISBN 978-3-527-32472-9, S. 50 (eingeschränkte Vorschau in der Google-Buchsuche).
3. ↑  Jander-Blasius, Lehrbuch der analytischen und präparativen anorganischen Chemie, 8. Auflage, S. Hirzel Verlag Stuttgart, 1969
**ალექსანდრე (საშა) კონსტანტინეს ძე სულხანიშვილი** (დ. 1896, სოფ. აწყური, ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 ნოემბერი, 1990, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლიტიკური ემიგრანტი, მემუარისტი.

1916 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში, ქართულ „დრუჟინაში", 1918-1921 წლებში — საქართველოს ეროვნულ ჯარში. 1922-1924 წლებში იყო ქაქუცა ჩოლოყაშვილის „შეფიცულთა რაზმის" წევრი, მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა პარტიზანულ მოძრაობაში და 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ჩოლოყაშვილთან ერთად საქართველო დატოვა. სხვადასხვა დროს ცხოვრობდა საფრანგეთში, გერმანიაში, ბელგიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მუშაობდა ხელოსნად, ტაქსის მძღოლად, იახტების მშენებლად. ერთი პერიოდი იყო ამერიკის ქართული სათვისტომოს აქტიური წევრი. სიცოცხლის ბოლო წლებში კალიფორნიაში, სან–ფრანცისკოში ცხოვრობდა. 1990 წლის 19 ოქტომბერს 94 წლის სულხანიშვილი ჟურნალისტ პაატა ნაცვლიშვილის დახმარებით თბილისში ჩამოვიდა. საქართველოს დაუბრუნა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ხმალ–სატევარი და მისივე ეროვნული დროშა (ამჟამად დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში). მძიმედ ავადმყოფი, დაბრუნებიდან 18 დღეში გარდაიცვალა. დაკრძალეს მშობლიური სოფლის — აწყურის თეთრი გიორგის ეკლესიის გალავანში. 

ალექსანდრე სულხანიშვილი ავტორია პუბლიცისტური და მემუარული ხასიათის თხზულებებისა: „ხმა სიმართლისა: წითლების მოქმედება ნიუიორკის ქართულ სათვისტომოში" (მიუნხენი, 1962, სტ. არჩილ მეტრეველისა); „მოგონებანი შეფიცულთა რაზმზე, 1922–1924" (სან–ფრანცისკო, 1981); „რა ხდებოდა მეტეხის ციხეში ქართველებს შორის 1923 და 1924 წლებში და ილიას მკვლელობის სინამდვილე" (სან–ფრანცისკო, 1985); „ჩემი პასუხი ჟორდანიას მემკვიდრეებს" (სან-ფრანცისკო, 1987); „შეფიცულთა რაზმის ცხოვრება საფრანგეთში 1924 წ. ნოემბრიდან" (სან–ფრანცისკო, 1987). მისი პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ეროვნულ არქივში. სულხანიშვილის სახელი მინიჭებული აქვს სოფელ აწყურის ცენტრალურ ქუჩას.

ლიტერატურა
----------

* ალექსანდრე სულხანიშვილის მიმოწერიდან : (ახალი მასალები ქართული ემიგრაციის ისტორიისათვის) / პუბლიკაცია მოამზადა, შესავალი, შენიშვნები და საძიებლები დაურთო ლალი ცომაიამ // ქართული ემიგრაცია : (კრებული). - 2020-2021. – N9. - გვ. 145-176.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალექსანდრე სულხანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ალექსანდრე (საშა) სულხანიშვილი. ქშწკგს პროსოპოგრაფია (პირის ID: 20680). პროსოპოგრაფიულ მონაცემთა ბაზა, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი).

სქოლიო
------

1. ↑  ახმეტის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულება № 25, 2022 წლის 7 სექტემბერი. „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე".
**კალიუმის ტრიიოდოპლუმბატი** − არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით K[PbI3]. არის ყვითელი ფერის მყარი ნივთიერება, იხსნება წყალში და წარმოქმნის ჰიდრატს.

მიღება
------

მისი მიღება შესაძლებელია ტყვიის ნიტრატისა და კალიუმის იოდიდის კონცენტრირებული ხსნარების შერევით. რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგნაირად:

{\displaystyle {\mathsf {Pb(NO\_{3})\_{2}+3KI\ {\xrightarrow {}}\ K[PbI\_{3}]+2KNO3}}}
მიიღება ტყვიის იოდიდისა კონცენტრირებული კალიუმის იოდიდის ხსნარის შერევით.

{\displaystyle {\mathsf {PbI\_{2}+KI\ {\xrightarrow {}}\ K[PbI\_{3}]}}}

ფიზიკური თვისებები
------------------

მყარი სახით არსებობს მისი დიჰიდრატი, ქიმიური ფორმულით K[PbI3] • 2H2O, რომელიც წყალს კარგავს 30 ° C-ზე.

ქიმიური თვისებები
-----------------

გაცხელებით იშლება შემდეგნაირად:

{\displaystyle {\mathsf {K[PbI\_{3}]\ {\xrightarrow {>349^{o}C}}\ KI+Pb+I\_{2}}}}
განზავებულ ხსნარში იშლება:

{\displaystyle {\mathsf {K[PbI\_{3}]\ {\xrightarrow {}}\ KI+PbI\_{2}\downarrow }}}
კონცენტრირებული კალიუმის იოდიდთან რეაქციით წარმოიქმნება კალიუმის ტეტრაიოდოპლუმბატი.

{\displaystyle {\mathsf {K[PbI\_{3}]+KI\ \rightleftarrows \ K\_{2}[PbI\_{4}]}}}
იშლება მჟავასთან ურთიერთქმედებით:

{\displaystyle {\mathsf {8K[PbI\_{3}]+15H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {}}\ 4K\_{2}SO\_{4}+8PbSO\_{4}\downarrow +12I\_{2}\downarrow +3H\_{2}S+12H\_{2}O}}}
ტუტესთან რეაქციისას წარმოქმნის ტეტრაჰიდროქსოპლუმბატს:

{\displaystyle {\mathsf {K[PbI\_{3}]+4KOH\ {\xrightarrow {}}\ K\_{2}[Pb(OH)\_{4}]+3KI}}}

ლიტერატურა
----------

* Chemical encyclopedia / Editorial board: I.L. Knunyants and others .. - M .: Soviet encyclopedia, 1995. - T. 4. - 639 p. - ISBN 5-82270-092-4 .
* Chemist's Handbook / Editorial Board: B.P. Nikolsky. and others .. - 3rd ed. rev. - L .: Chemistry, 1971. - T. 2. - 1168 p.
* Lidin R.A. and other Chemical properties of inorganic substances: Textbook. manual for universities. - 3rd ed. Rev. - M .: Chemistry, 2000 .-- 480 p. - ISBN 5-7245-1163-0 .
* Ripan R. Chetyanu I. Inorganic chemistry. Chemistry of metals. - M .: Mir, 1971. - T. 1. - 561 p.
**ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესია** (ინგლ. The Orthodox Church in America) — ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური ეკლესია, უკავია მე-15 ადგილი მართლმადიდებელი ეკლესიის დიფტიქში. ეკლესიას 1975 წლის 10 აპრილს ავტოკეფალია მიანიჭა რუსეთის ეკლესიამ, არ სცნობს კონსტანტინოპოლის პატრიარქი.

ტიტული
------

2005 წლიდან მისი მწყემსმთავარი ატარებს წოდებას „მთავარეპისკოპოსი ვაშინგტონისა და ნიუ-იორკისა, მიტროპოლიტი სრულიად ამერიკისა და კანადისა" (ინგლ. Archbishop of Washington and New York, Metropolitan of All America and Canada).

ისტორია
-------

მართლმადიდებელი ეკლესია არსებობს 1793 წლიდან, როდესაც ალასკაზე რუსეთის ეკლესიის სინოდმა მისია დააარსა, შემდეგ მეფის მთავრობამ ალასკა აშშ-ს მიჰყიდა, მისიის ცენტრმა გადაინაცვლა ჯერ სან-ფრანცისკოში, შემდეგ ნიუ-იორკში, იქ სადაც დღეს მისიის ცენტრია.

2002–2008 წწ ეკლესიას ხელმძღვანელობდა მიტროპოლიტი გერმანი, 2008 წლის 12 ნოემბრიდან ეკლესიის მეთაურია უნეტარესი იონა, ხოლო 2012 წლის 13 ნოემბრიდან ტიხონი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები
* ამერიკის პატრიარქები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესია

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მართლმადიდებელი ეკლესიები |
| --- |
|  |
| ავტოკეფალური | 
ალბანეთის • ალექსანდრიის • ამერიკის • ანტიოქიის • ბულგარეთის • ელადის • იერუსალიმის • კვიპროსის • კონსტანტინოპოლის • პოლონეთის • რუმინეთის • რუსეთის• საქართველოს • სერბეთის • უკრაინის • ჩეხეთისა და სლოვაკეთის |  |
|  |
| ავტონომიური | 
ესტონეთის • იაპონიის • სინაის • ფინეთის |
|  |
| თვითმართველიეკლესიები კს-ში | 
დასავლეთ ევროპის • უკრაინული ეკლესია კანადაში • **სხვა**: • ბესარაბიის • მაკედონიის |

 |
**ალექსანდრე ფრანგიშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1907, სამტრედია — გ. 16 იანვარი, 1991) — ქართველი მეცნიერი, ფსიქოლოგი.

1927 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1927 წელს დაიწყო მუშაობა ფსიქოლოგიისა და პედაგოგიკის მასწავლებლად ქალაქ თელავის პედაგოგიურ ტექნიკუმში. მალე გადაიყვანეს კახეთის რაიონის სახალხო განათლების ხელმძღვანელ მუშკად, შემდგომ კი ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ფსიქოლოგიისა და პედაგოგიკის ლექტორად. 1937-1941 წლებში მუშაობდა განათლების კომისარიატთან არსებულ თბილისის პედაგოგიური მეცნიერების საკვლევო ინსტიტუტში, ხოლო 1943 წლიდან ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში. 1950 წელს აირჩიეს ინსტიტუტის დირექტორად, რომელსაც 35 წელი ხელმძღვანელობდა, 1976-1989 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე პრეზიდენტი.

თავისი მეცნიერული მუშაობის პროცესში მან დაამუშავა მეცნიერული გამოკვლევის რამდენიმე ციკლი, რომელსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს ადამიანის ფსიქოლოგიური აქტივობის გაგებისა და ახსნისათვის. მისი დახმარებით განწყობის თეორია იქცა საბჭოთა ფსიქოლოგიის ერთ-ერთ ძირითად მიმდინარეობად, რომლის მიღწევები დღეს ფართოდაა ცნობილი სხვადასხვა ქვეყნის ფსიქოლოგთა სამეცნიერო ცენტრებში.

1974 წლიდან იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1981 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
* 1979 — ლენინის ორდენი
* 1961 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* 1954 — შრომის წითელი დროშის ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ფსიქოლოგიური ნარკვევები (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1987. - 194გვ.
* სწავლის ფსიქოლოგიის საკითხები : სახელმძღვ. პედ. ინ-ტის სტუდენტებისათვის (ავტორი). - თბილისი, განათლება, 1969. - 138გვ.
* ნარკვევები ადამიანის ფსიქოლოგიური ცოდნის ისტორიიდან საქართველოში : XVII-XVIII სს. და XIX ს. დასაწყისი (ავტორი). - თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1959. - 484გვ.
* მეხსიერების ფსიქოლოგიისათვის : მოგონებაში დარწმუნებულობის საფუძვლების პრობლემა თანამედროვე ფსიქოლოგიაში (ავტორი). - თბილისი, საქართველოს სსრ განსახკომის დაწყებითი და საშუალო სკოლის სახელმწიფო სამეცნიერო-საკვლევო ინსტიტუტი, 1941. - 144გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ფრანგიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე საჩინოელი** (ნამდვილი გვარი ჩახუნაშვილი; დ. 1885 — გ. 1975) — ქართველი საბავშვო მწერალი.

დაიბადა 1885 წელს ვანში, ხელმოკლე აზნაურ კონსტანტინე ჩახუნაშვილის ოჯახში, მიუხედავად ხელმოკლეობისა ალექსანდრემ მოახერხა ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზიის დასრულება.

1917-1918 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ბაქოში, მოგვიანებით დაბრუნდა საქართველოში, სადაც ჯერ ვანის უბნის სახალხო გამომძიებლად, შემდეგ კი სახალხო მოსამართლედ მუშაობდა. 1924 წელს მონაწილეობდა მენშევიკური ავანტიურის ლიკვიდაციაში. ასევე იყო ხრესილის უბნის სახალხო მოსამართლე და ზესტაფონის უბნის ნოტარიუსი, რის შემდეგაც პენსიაზე გავიდა და თბილისში დამკვიდრდა, მთლიან დროს კი ღრმა მოხუცებულობამდე საბაშვო ლიტერატურას უთმობდა.

ლექსების წერა ადრე ახალგაზრდობიდან დაიწყო, თავდაპირველად წერდა მებრძოლი ხასიათის ლექსებს, პირველი რევოლუციისას 1905 წელს გამოსცა კრებული „განთიადი". ასევე წერდა გამოცანებს, საჩინოელი გამოცანებს ჟურნალ-გაზეთებში აქვეყნებდა, შემდეგ კი სასკოლო სახელმძღვანელოებში შეჰქონდათ, გამოსცა რამდენიმე გამოცანების კრებული.

ლიტერატურა
----------

* ბაქრაძე, ლაშა; თვალავაძე, თეა (2013). *მწერალთა ავტობიოგრაფიები*. თბილისი:  ლიტერატურის მუზეუმი. ISBN 978-99940-28-82-5.
**კალიუმიანი სასუქი** — მინერალური ნივთიერება რასაც იყენებენ ნიადაგის გასანოყიერებლად. კალიუმის სასუქის ძირითადი წყაროა კალიუმის მარილების ბუნებრივი საბადოები. ყოფილ სსრკ-ში კალიუმის წარმოება დაიწყო 1929 წლიდან — ჩრდილოეთ ურალში (სოლოკამსკი, ბერეზნიკი) კალიუმის საბადოების აღმოჩენის (1925) შემდეგ. კალიუმის სასუქი ორგვარია: კალიუმის ნედლი მარილები რასაც იღებენ ბუნებრივი კალიუმის მარილების — სილვინიტის, კაინტის და სხვა გადამუშავებით და სხვა. (დახარისხებით, დაფხვნით, დაფქვით) და კონცენტრილებული კალციუმ ქლორიდი, კალიუმ სულფატი 30%-იანი და 40%-იანი კალიუმის მარილები (კალიუმის, ქლორიდისა და წმინდად დაფხვნილი ბუნებრივი კაინიტის ამ სილვინიტის ნარევი), აგრეთვე პოტაში, კალიუმმაგნეზია, ნაცარი და სხვ. 

კალიუმიანი სასუქებს ჩვეულებრივ ფოსფორიან ან აზოტიან და ფოსფორიან სასუქებთან ერთად იყენებენ ამით კალიუმი ღარიბ ნიადაგებზე მოსავლიანობა მნიშვნელოვნად იზრდება. მცენარისათვის კალიუმიანი სასუქის საჭიროება უფრო მეტად შეიმჩნევა ტყის რუხ-ყავიფერ, გაეწრებულ ნიადაგებს გამოტუტვილ შავმიწებზე, ტენიანის სუბტროპიკების წითელ მიწებზე, მეტადრე, როცა ჩაისა და ციტრუსების პლანტაციებზე ხანგრძლივად ანოყიერებენ მხოლოდ აზოტ-ფოსფორით. შედარები დიდი რაოდენობითაა საჭირო კალიუმი კარტოფილის, ბოსტნეულის, შაქრის ჭარხლის, ძირხვენების, თამბაქოსა და სხვ. გასანოყიერებლად უკეთეს შედეგს იძლევა კალიუმმაგნეზია, აგრეთვე კალიუმის სულფატი, კალიუმის გვარჯილა.

კალიუმიანი სასუქების დოზა დამოკიდებულია ნიადაგულ პირობებზე, მცენარის თავისებურებაზე, სასუქის ფორმაზე და მერყეობს 45 კილოგრამიდან 150 კილოგრამამდე ჰექტარზე. კალიუმიანი სასუქით განოყიერებისას იზრდება მოსავლიანობა (საშუალო ც/ჰა-ზე): შაქრის ჭარხლისა 35–40-ით კარტოფილისა, 20–33-ით, საშემოდგომო მარცვლეულის 3–5-ით, საგაზაფხულო მარცვლეულისა 2–3-ით, თივისა (ნათესი ბალახის) 20–33-ით, ბუნებრივი მდელოს თივისა 8–18-ით და სხვ. კალციუმიანი სასუქების შემდგომქმედება გრძელდება 3–4 წელი.

საქართველოს ნიადაგები კალიუმით უფრო მდიდარია ვიდრე აზოტით და ფოსფორით. საქართველოს სს რესპუბლიკური ზონალური აგრო ქიმიური ლაბორატორიების მონაცემებით, კალიუმით საშუალო და ძლიერ მდიდარ ნიადაგები შადგენენ სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების მთელი ფართბის 43,4%, მაგრამ როცა ნიადაგს სისტემატურად მხოლოდ აზოტ-ფოსფორით ანოყიერებენ, დროთა განმავლობაში ნიადაგში ადვილადმოძრავი კალიუმის რაოდეონბა კლებულობს და საჭირო ხდება კალიუმიანი სასუქების დამატება. ამის შესახებ სათანადო ინფორმაციას იძლევა აგროქიმიური კარტოგრამა რომლის საფუძველზე ადგენენ ნიადაგის კალიუმით (ასევე ფოსფორით) განოყიერების დოზას. მაგალითად, თუ ნიადაგში გაცვლით კალიუმის შემცველობა 100 გრამზე 6–8 მილიგრამს უდრის, მაშინ ჩაის პლანტაცია აზოტ-ფოსფორთან ერთად კალიუმიანი სასუქითაც უნდა განოყიერდეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 336–337.
**ალექსანდრე ტატიშვილი** (დ. 9 დეკემბერი, 1901, ხაშური — გ. 30 დეკემბერი, 1972, პარიზი) — ქართველი პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ხაშურის გიმნაზია. უმაღლესი განათლების მისაღებად გაემგზავრა პეტროგრადში და ჩაირიცხა უნივერსიტეტში ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტზე. სწავლა ვერ დაამთავრა, რადგან ოქტომბრის რევოლუციამ მოუსწრო. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ასწავლიდა ხაშურის გიმნაზიაში.

ალექსანდრე ტატიშვილი თავიდანვე ჩაება ეროვნულ მოძრაობაში. ჯერ კიდევ მოწაფეობის დროს იგი ირიცხებოდა სოციალისტ–ფედერალისტური პარტიის რიგებში, საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ კი გაწევრიანდა სოციალ–დემოკრატიულ პარტიაში და ჩაეწერა ეროვნული გვარდიის რიგებში.

სამშობლოს დასაცავად ალექსანდრე ტატიშვილი აქტიურად მონაწილეობდა გვარდიის ყველა ოპერაციაში, ასრულებდა მნიშვნელოვან პარტიულ დავალებებს. გასაბჭოების შემდეგ იგი გარკვეული დროის მანძილზე დარჩა საქართველოში და აგრძელებდა პარტიულ საქმიანობას.

1928 წლიდან ალექსანდრე ტატიშვილი ემიგრაციაშია. ცხოვრობდა საფრანგეთში, მუშაობდა მძღოლად პარიზში და თავისუფალ დროს თანამშრომლობდა სოციალ–დემოკრატიული პარტიის საზღვარგარეთულ ბიუროში. გარკვეული დროით ასრულებდა ლევილის მამულის გამგეობის ხაზინადარის მოვალეობას. იყო სოციალ–დემოკრატიული პარტიის პარიზის ორგანიზაციის თავმჯდომარე.

ალექსანდრე ტატიშვილი იყო ნოე ჟორდანიას მიერ დაარსებული გაზეთის — „ბრძოლის გზის", ერთ–ერთი რედაქტორი. ამავე დროს, ისწავლა ხელით აწყობა და გაზეთის მბეჭდავიც გახდა. ხანდაზმულობაში პუბლიცისტური სტატიების წერაც დაიწყო ჟურნალ „კავკასიონში".

დაკრძალულია ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.

ლიტერტურა
---------

* ალექსანდრე ტატიშვილი, (1901–1972), კავკასიონი, 1972/73, N16–17, გვ. 122–123

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ტატიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ქუთათელი** (ოფიციალური სახელი ალექსანდრე ქუთათელაძე) (დ. 29 ოქტომბერი, 1898, ქუთაისი — გ. 1 მაისი, 1982, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

ბავშვობა ქუთაისში გაატარა. 1908 წელს უფროსმა ძმამ ყმაწვილი თბილისში ჩამოიყვანა და მესამე კლასიკურ გიმნაზიაში მიაბარა. 1916-1918 წლებში იგი კიევის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის სტუდენტია. 1918 წელს დაბრუნდა თბილისში და სწავლა განაგრძო მშობლიური უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე. აქ ნიჭიერმა ახალგაზრდამ გრიგოლ წერეთლის ყურადღება დაიმსახურა. გამოჩენილმა მეცნიერმა განიზრახა ა. ქუთათელი ბერძნული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით აღეზარდა. საგულისხმოა, რომ 1923 წელს ა. ქუთათელმა დაწერა ბერძნულ მითზე აგებული დრამა „ჰხრისეს გველი", რომელიც მადლიერმა ავტორმა გრიგოლ წერეთელს უძღვნა.

ლიტარატურული მოღვაწეობა ადრე დაიწყო. მისი პირველი ნაწარმოებები 1921 წელს გამოქვეყნდა ქართულ პრესაში. მას შემდეგ რესპუბლიკის ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა და ცალკე წიგნებად გამოდიოდა მწერლის თხზულებანი: მისი კომედია „ნაშუაღამევს" „1928" წელს დადგა კოტე მარჯანიშვილმა. ა. ქუთათელი ნაყოფიერად იღწვოდა როგორც პოეზიაში ასევე პროზაში. ლექსების პირველი წიგნი 1934 წელს გამოიცა. 1958 წელს კი გამოქვეყნდა პოემა „ბედი მდევარი", რომელშიც ასახულია გრიგოლ ორბელიანის ცხოვრება. მნიშვნელოვანია მისი ღვაწლი მთარგმნელობით საქმიანობაშიც. მან ქართველ მკითხველს გააცნო ესქილეს „მიჯაჭვული პრომეთე", გოეთეს „ფაუსტი", რუსი და სხვა ხალხთა პოეტებისა და პროზაიკოსების ნაწარმოებები.

მაგრამ მწერალს ნამდვილი აღიარება მოუტანა ოთხ ტომიანმა რომანმა „პირისპირ", რომელსაც ავტორმა 25 წელი შეალია. იგი თარგმნილია გერმანულ, ჩეხურ, რუსულ, უკრაინულ, ბელორუსულ და სხვა ენებზე. ა. ქუთათელი მრავალი საინტერესო მოთხრობის ავტორიცაა. მათ შორის აღსანიშნავია მწერლის უკანასკნელ წლებში შექმნილი რომანი „სათვალთვალო", სადაც გაცოცხლებულია იმ ადამიანთა სახეები, რომელთა გვერდითაც უხდებოდა ავტორს ცხოვრება და მოღვაწეობა. 

ქართული მწერლობის წინაშე დიდი დამსახურებისათვის ა. ქუთათელი დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და ხალხთა მეგობრობის ორდენებით, მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ნატროშვილი, გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 569.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 349, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ქუთათელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე საჯაია** (დ. 1916, ოდიში, ზუგდიდის რაიონი; გ. 1944) — ქართველი მწერალი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი 1940 წელს.

მისი პირველი ლექსი 1935 წელს გამოქვეყნდა, 1938 წელს პირველი პოეტური კრებული. ალექსანდრე საჯაიას კრებულებია: „ნაადრევი ვარდები" (1987), „ჩემი ზღაპრები" (1944 წ.), „ლექსები" (1947 წ.), „ორი ზღაპარი" (1949 წ.), „რჩეული" (1955 წ.), „ლექსები" (1967 წ.), „რჩეული" (1970 წ.), „უთავო მეფე და დიდთავა მეფე" (ზღაპარი სკოლამდელთათვის) (1973 წ.).

თარგმნილი აქვს შექსპირის, შელის, ედგარ პოს, ლონგფელისა და ლორდ რენდალის ნაწარმოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნაადრევი ვარდები : ლექსების კრებული (ავტორი). - თბილისი, მერანი, 1987. - 229გვ.
* ლექსები (ავტორი). - თბილისი, საბჭოთა მწერალის გამ-ბა და სტ. 1947. - 108გვ.
* ჩემი ზღაპრები : საბავშვო (ავტორი). - თბილისი, საბლიტგამი, 1944. - 26გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — ალექსანდრე საჯაია — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
ფიზიკაში **ამპლიტუდა** არის მერხევი სიდიდის მაქსიმალური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობიდან. მაგალითად, ბგერითი ტალღის ამპლიტუდა არის ტალღის გავრცელების დროს წნევის რხევის მაქსიმალური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობიდან.

წარმოდგენები
------------

სინუსოიდალური წირი   
1 = (პიკური) ამპლიტუდა ({\displaystyle \scriptstyle {\hat {U}}}),  
2 = პიკებს (მაქსიმუმებს) შორის ამპლიტუდა ({\displaystyle \scriptstyle 2{\hat {U}}}),  
3 = საშუალო კვადრატული ამპლიტუდა ({\displaystyle \scriptstyle {\hat {U}}/{\sqrt {2}}}),  
4 = პერიოდი
### მაქსიმუმებს შორის ამპლიტუდა

მაქსიმუმებს შორის ამპლიტუდა არის მერხევი სიდიდის მაქსიმალურ გადახრებს შორის სხვაობა. სინუსოიდური ტალღისათვის მაქსიმუმებს შორის ამპლიტუდა (პიკური) ამპლიტუდის გაორმაგებული მნიშვნელობის ტოლია (იხილე სურათი).

### პიკური ამლიტუდა

პიკური ამპლიტუდა, ან უბრალოდ ამპლიტუდა არის რაიმე სიგნალის გავრცელებისას/რხევისას მაქსიმალური გადახრა წონასწორობის მდგომარეობიდან.

  

### საშუალო კვადრატული ამპლიტუდა

**საშუალო კვადრატული ამპლიტუდა** ხშირად გამოიყენება ელექტრობასა და მომიჯნავე დარგებში. ის განისაზღვრება როგორც წონასწორობის მდგომარეობიდან გადახრის საშუალო კვადრატული მნიშვნელობა. სინუსოიდური ტალღისთვის საშუალო კვადრატული საშუალო ამპლიტუდა არის ამლიტუდა/21/2.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტალღა
* სიხშირე
* ტალღის სიგრძე

სქოლიო
------
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ათასი პირუტყვის მეპატრონეს** ეხება. *ათენას ქურუმი ქალის შესახებ* იხილეთ **ავგე**. |

**ავგეა** (ან ავგიასი, ბერძნ. Αυγείας, δ) — ელიდის მეფე, ჰელიოსის (სხვა ვერსიებით პოსეიდონის) ვაჟი, არგონავტთა ლაშქრობის მონაწილე. 

ავგეამ მამისაგან მემკვიდრეობად უამრავი ჯოგი და რემა მიიღო, რომელთაც ბოსლებსა და თავლებში ინახავდა. ავგიასის ბოსლები და თავლები 30 წლის განმავლობაში არავის გაეწმინდა, რის გამოც დაგროვებული უზარმაზარი რაოდენობის ნაკელის გამო მთელი პელეპონესი ყარდა. ერესთევსის დავალებით ჰერაკლეს ურთულესი დავალება უნდა შეესრულებინა - თავლები უნდა გაეწმინდა. ჰერაკლემ ავგეას აღუთქვა, რომ ერთ დღეში გაწმენდდა თავლებს, სამაგიეროდ კი მეფეს ჯოგთა და რემათა მეათედი უნდა მიეცა. ჰერაკლემ იოლაოსი მოიშველია, თავლებს კედლები მოუნგრია და მდინარეები ალფეოსი და პენეოსი მიუშვა. დაღამებამდე გმირმა დავალება შეასრულა, მაგრამ ავგეამ პირობა არ შეასრულა და ჰერაკლე ხელცარიელი გაისტუმრა. ეს იყო ჰერაკლეს მეექვსე გმირობა, თუმცა ევრისთევსმა ის არ ჩაუთვალა, შარი მოსდო იოლაოსის დახმარებისა და ავგეასათვის გასამრჯელოს გამოძალვის მცდელობისათვის.

ევრისთევსისაგან თავის დახსნის შემდეგ ჰერაკლემ ავგეას ვერაგობა არ აპატია, ელიდაში შეიჭრა და სასტიკი ბრძოლის შემდეგ ისრით განგმირა ავგეა, მისი ვაჟები კი ამოხოცა.

გამოთქმა „ავგეას თავლები" ამ მითიდან მოდის და ძლიერ დაბინძურებულ ადგილსა და ძნელად მოსაწესრიგებელ, არეულ საქმეს გულისხმობს.

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, გამომცემლობა „აი ია", ტ.2, თბ, 2008 წ.


|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰერაკლეს თორმეტი გმირობა |
| --- |
|  |
| 
* ნემეის ლომი
* ლერნეს ჰიდრა
* ერიმანთოსის ტახი
* კერინიის ფურ-ირემი
* სტიმფალიდები
* იპოლიტეს სარტყელი
* ავგეას თავლები
* კრეტის ხარი
* დიომედეს ულაყები
* გერიონის ხარები
* ჰესპერიდების ვაშლები
* კერბეროსი
 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არგონავტები |
| --- |
|  |
| 
* ადმეტოსი
* ავგეა
* ავტოლიკე
* აკასტოსი
* ამფიარაოსი
* ამფიდამანტი
* ამფიონი
* ანკეოსი
* ანკეოსი
* არგოსი
* არეიოსი
* ასტერიონი
* ასტერიოსი
* ატალანტე
* ბუტე
* ევრიტიონი
* ევრიდამანტი
* ევფემე
* ეთალიდე
* ერგინე
* ერიბოტე
* ერიტე
* ექიონი
* თესევსი
* იასონი
* იდასი
* იდმონი
* იფიკლე
* იფიკლოსი
* იფიტე
* იფიტე
* კალაისი
* კანთოსი
* კასტორი
* კეფევსი
* კლიტოსი
* კორონე
* ლაოკოონი
* ლეოდოკე
* ლინკევსი
* მოპსოსი
* მენეტიოსი
* მელეაგრე
* ნავპლიოსი
* ოილევსი
* ორფევსი
* პალემონიოსი
* პელევსი
* პერიკლიმენე
* პოლიდევკე
* პოლიფემე
* ტალაოსი
* ტელამონი
* ტიდევსი
* ტიფისი
* ფალერე
* ფლიასი
* ძეტე
* ჰერაკლე
* ჰილასი
 |  |

 |
ჩენრეზიგას ოთხხელა ფორმა 
**ავალოკიტეშვარა** (*შებრალების ღმერთი, ღმერთი, რომელიც ქვეშ იხედება, ხილვის ღმერთი*  ) — ბუდისტურ მითოლოგიაში შებრალების ღმერთი. ავალოკიტეშვარა ამ საუკუნის ბოდჰისატვაა. ხშირად იგი გამოისახებოდა როგორც ლამაზი მამაკაცი რამდენიმე ხელით და თავით. ერთ-ერთი მითის თანახმად, ავალოკიტეშვარას არ შეეძლო ეცქირა ადამიანთა ტანჯვისათვის და მისი გული გაიხლიჩა. ამიტაბჰამ, რომლისგანაც შეიქმნა ავალოკიტეშვარა, შეაგროვა მისი გულის ნამცეცები და ახალი 9 თავი გაუკეთა. მას ადამიანთა დახმარება ისე სურდა, რომ ათასი ხელი გამოუვიდა, ხოლო ყველა ხელში - თვალი. ჩინეთში ავალოკიტეშვარა ტრანსფორმირდა ქალღმერთ კუანინში, იაპონიაში - კანონად, ინდუიზმში კი იგი შეიძლება ჩავთვალოთ განეშად, შივად ან ვიშნუდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ავალოკიტეშვარა***

* The Origin of Avalokiteshvara of Potala დაარქივებული 2007-02-24 საიტზე Wayback Machine.
* An Explanation of the Name Avalokiteshvara დაარქივებული 2010-01-05 საიტზე Wayback Machine.
* The Bodhisattva of Compassion and Spiritual Emanation of Amitabha - from Buddhanature.com
* Depictions at the Bayon in Cambodia of Avalokiteshvara as the Khmer King Jayavarman VII დაარქივებული 2007-05-03 საიტზე Wayback Machine.
* Beautiful Gold painting of Avalokitesvara from www.dawaarts.com დაარქივებული 2010-05-28 საიტზე Wayback Machine.
**ალიატე** — ლიდიის მეფე მერმონიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 610 - ძვ. წ. 560 წლებში. სადიატესის ვაჟი.

ჰეროდოტეს ცნობებით, როდესაც ალიატემ სადიატესისგან მემკვიდრეობით მიიღო ტახტი, მან განაგრძო მამის მიერ დაწყებული ომი მილეტიელებთან. ლაშქრობებში იგი კაფავდა ტყეებს და ანადგურებდა ხორბალს, შემდეგ სახლში ბრუნდებოდა. ქალაქის ალყას აზრი არ ჰქონდა, რადგან მილეტიელები ზღვაზე ბატონობდნენ. სახლებს კი იგი არ ანგრევდა. ასე ომობდნენ ლიდიელები 11 წლის მანძილზე (აქედან 6 წელი სადიატესის მმართველობისას). ომის მე-12 წელს, როდესაც ლიდიელები წვავდნენ გემსაშენებს, ცეცხლი ათენას ტაძარზე გადავიდა და ტაძარი დაიწვა. ლიდიელებმა ამას თავდაპირველად მნიშვნელობა არ მიაქციეს. მაგრამ როდესაც ლაშქარი სარდებში ჩამოვიდა, ალიატე უცებ ავად გახდა. მას ვერაფერმა ვერ უშველა და მეფემ ელჩები გააგზავნა დელფოსის ორაკულთან, დაავდების მიზეზის გასაგებად. პიფიამ უპასუხა, რომ ღმერთები არ აპატიებენ, სანამ მიდიელები არ აღადგენენ ათენას დამწვარ ტაძარს მილეტიელთა მიწაზე.

პერიანდრი, კორინთოს ტირანი მილეტის ტირანის ფრასიბულეს მეგობარი იყო, და წინასწარ შეატყობინა მას ორაკულის პასუხის შესახებ. ალიატემ კი ორაკულის პასუხის მიღებისთანავე გაგზავნა მილეტში ელჩები ზავის დასადებად, სანამ ტაძარი არ იქნება აღდგენილი. რადგან ფრასიბულემ წინასწარ იცოდა ამის შესახებ, მან ასეთი ეშმაკობა მოიგონა: ბრძანა მთელი პური რაც ქალაქშია ბაზრის მოედანზე მიეტანათ და მოქალაქეებს უბრძანა, ნიშნის შემდეგ დაეწყოთ ქეიფი. როდესაც ელჩმა ეს დაინახა, დაბრუნდა და მოახსენა ალიატეს, რომ მილეტიელები, არა მხოლოდ არ არიან ომისგან გამოფიტულნი, არამედ ყველაფერი აქვთ და ქეიფობენ, ალიატემ ზავი დადო ქალაქთან. 

მეორე ომს ალიატე აწარმოებდა მიდიელებთან და მათ მეფესთან, კიაკსართან. ამ ომის მიზეზი იყო, ის რომ, კიაკსარი წაეჩხუბა მის სამსახურში მყოფ სკვითებს, სკვითები ლიდიაში გაიქვნენ და ალიატემ მათ გადაცემაზე კატეგორიული უარი განაცხადა. ომი 5 წელი გრძელდებოდა ისე რომ, გამარჯვებული არ იყო გამოკვეთილი. მეექსვსე წელს, ბრძოლის დროს მზის დაბნელება მოხდა. დაბნელებამ მიდიელებს და ლიდიელებს უბიძგა შეეწყვიტათ ბრძოლა და ზავი დაედოთ. ალიატემ თავისი ქალიშვილი, არიენისი, გაათხოვა ლიაკსარის ვაჟზე, ასტიაგზე. 

შემდეგ ალიატემ განდევნა წინა აზიიდან კიმერიელები და აიღო სმირნა. დაიწყო ომი კლაზომენთან, რომელიც წარუმატებლად დამთავრდა.

ალიატემ 50 წელი იმეფა და გარდაიცვალა. მის საფლავზე ყორღანი აღმართეს, რომლის ძირშიც ქვის ფილები იყო. იგი დიდი ხნის მანძილზე იყო ლიდიის ყველაზე დიდი შენობა.

ლიტერატურა
----------

* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იზობარი**. |

**იზობარი** (ბერძ. ἴσος [isos] — „ტოლი" და  βάρος [baros] — „მასა") — ერთნაირი A მასური რიცხვის მქონე სხვადასხვა ქიმიური ელემენტის ატომი. 

იზობარის ბირთვი შეიცავს ნუკლიონების ტოლ რიცხვს, მაგრამ Z პროტონებისა და N ნეიტრონების სხვადასხვა რიცხვს, მაგალითად: {\displaystyle {\ce {^10\_4Be}}} (ბერილიუმი), {\displaystyle {\ce {^10\_5Be}}} (ბერილიუმი), {\displaystyle {\ce {^10\_6C}}} (ნახშირბადი) წარმოადგენენ იზობარებს (A=10).

ჭარბი პროტონების მქონე მძიმე იზობარები განიცდიან პოზიტრონულ β-დაშლას ან K-ჩაჭერას, ხოლო ჭარბი ნეიტრონების მქონე იზობარები — ელექტრონულ β-დაშლას. იზობარების კერძო შემთხვევაა სარკული ბირთვები, რომლებიც მსუბუქ ბირთვებს შორის გვხვდება და მიიღება პროტონებისა და ნეიტრონების ურთიერთშენაცვლებით. მაგალითად: {\displaystyle {\ce {^10\_5C4}}} და {\displaystyle {\ce {^10\_6Be6}}} ან {\displaystyle {\ce {^7\_3L4}}} და {\displaystyle {\ce {^7\_4Be3}}}.

ტერმინი იზობარი შეთავაზებული იქნა ბრიტანელი ქიმიკოსის ალფრედ ვოლტერ სტუარტის მიერ 1918 წელს. ბერძნული სიტყვა „ἴσος" [isos] ნიშნავს ტოლს, ხოლო „βάρος" [baros] — მასას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იზოტოპი
* იზომერი
* იზოტონი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 97.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Etymology Online
**ავარიის ყოისუ** (რუს. Аварское Койсу) — მდინარე რუსეთში. მიედინება დაღესტნის ტერიტორიაზე, აღმოსავლეთ კავკასიონზე. მდინარე სულაკის მარჯვენა მდგენელი. ზემო დინებაში ეწოდება ჯურმუთი. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მთა გუთნის დასავლეთ კალთაზე. მიედინება უმეტესად ჩრდილო-აღმოსავლური მიმართულებით, ბოღოზისა და ნუკატლის ქედებს შორის. გზადაგზა ქმნის ვიწრო ხეობებს, ზოგან კანიონებს. სიგრძე 178 კმ, აუზის ფართობი 7660 კმ². საერთო ვარდნა უდრის 2440 მ-ს. ავარიის ყოისუს აუზის საერთო გამყინვარების ფართობია 6,8 კმ². შერეული საზრდოობის მდინარეა. უერთდება მდინარე ანდის ყოისუს, რის შემდეგ წარმოიქმნება მდინარე სულაკი. 

მდინარის აუზის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი შემოზღუდულია ბოღოზის ქედით, სამხრეთ-დასავლეთით საკუთრივ მთავარი წყალგამყოფი ქედით, სამხრეთით ამოწეულია დიულთიდაღის მასივი. წყალმოვარდნები იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირეა ზამთარში. წყალდიდობა დამახასიათებელია მაის-აგვისტოს ჩათვლით. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი 95,0 მ³/წმ, მაქსიმალური — 1350 მ³/წმ. მდინარეს მოაქვს დიდი რაოდენობით ნაყარი მასალა. ხე-ტყის დაცურება. იყენებენ სარწყავად. მთავარი შენაკადია ყარაყოისუ, რომელზედაც აგებულია ორი ჰესი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანდის ყოისუ
* ყარაყოისუ
* ყაზიყუმუხის ყოისუ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Вода России» - Аварское Койсу
* მდინარე ავარიის ყოისუ (რუსული)
**ალიბუხარი** — ქლიავის ადგილობრივი ჯიში, ატმისებურის აღმოსავლეთქართული ფორმა. გავრცელებულია ცალკეული ხეების სახით აღმოსავლეთ საქართველოში (ძირითადად ქართლში). ზომიერი ზრდის ხეა. აქვს მომრგვალო ვარჯი. ახასიათებს ყვავილობის საშუალო პერიოდი. ნაყოფის კანი მკვრივი, ყვითელია, თეთრი კანქვეშა წინწკლებით. დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი სრულ სიმწიფეში ადვილად სცილდება რბილობს. აქვს მოგრძო, კვერცხისებური ფორმა. ნაყოფს სიგრძეზე გასდევს ზედაპირული ღარი. ზომაში საკმაოდ მსხვილია (38–40 გ). ყუნწი საშუალო სიგრძის ან გრძელია. რბილობი ყვითელი, მკვრივი, მცირედ ძარღვიანი. კურკა მცირე ზომის, მოგრძო, ბრტყელი და თავისუფალი რბილობისაგან. მწიფდება სექტემბრის პირველ დეკადაში. დაავადებების მიმართ საშუალო გამძლეობას ავლენს. კარგი საგემოვნო თვისებები აქვს, არის მომჟავო-ტკბილი, სუსტი არომატით. მსხმოიარობს უხვად, ყოველწლიურად. გამოიყენება ჩირის, ხილფაფის, მურაბისა და ტყლაპის დასამზადებლად.

ლიტერატურა
----------

* *ხომიზურაშვილი ნ.* და სხვები, საქართველოს მეხილეობა, ტ. 4, გვ. 45, თბ.: გამომც. „მეცნიერება", 1978.

სქოლიო
------

1. ↑  *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა", 1941.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქლიავი (*Prunus domestica*) |
| --- |
|  |
| ჯიშები და ქვესახეობები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რენკლოდები | 
* ალტანის რენკლოდი
* მწვანე რენკლოდი
* ონტარიო
 |
|  |
| უნგრულები | 
* ანა შპეტი
* აჟანის უნგრულა
* დიდი ჰერცოგი
* იტალიური უნგრულა
* სტენლი
* შავქლიავა
* შინაური უნგრულა
 |
|  |
| კვერცხისებრი ქლიავები | 
* ვაშინგტონი
* პრეზიდენტი
* ჯეფერსონი
 |
|  |
| ჩინურ-იაპონური ქლიავები | 
* ანჯელენო
* ბერბენკი
* ბლეკ ამბერი
* ფრიარი
 |
|  |
| მირაბელი | 
* მირაბელების დედოფალი
* ნანსის მირაბელი
* ყვითელი მირაბელი
 |
|  |
| სხვა | 
* ადრეულა
* ალიბუხარი
* ატმისებური
* ეკატერინე
* ემპრესი
* ისპოლინური
* კირკე
* პედრიგონი ჭრელი
* **ღოღნოშო**
 |

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ქლიავი (გვარი), ხილი, კურკოვანი კულტურები, ბოტანიკის პორტალი |

 |
**ისმაილ ომარ გელე** (ფრანგ. Ismaïl Omar Guelleh; არაბ. اسماعيل عُمر جليه; დ. 27 ნოემბერი, 1947, დირე-დაუა, ეთიოპია) — ჯიბუტის პოლიტიკური მოღვაწე. ჯიბუტის პრეზიდენტი 1999 წლიდან. თანამდებობაზე შეცვალა ბიძამისი ჰასან გულედ აპტიდონი. 

დაიბადა ეთიოპიაში. ჯიბუტში მისი ოჯახი გადმოვიდა 60-იანი წლებში და დაიწყო სამსახური პოლიციაში.

1990-იანი წლების ბოლოს ჯიბუტის ეკონომიკამ დაიწყო მკვეთრი დაცემა, რამაც აპტიდონი აიძულა თავის შემცვლელად დაესახელებინა საკუთარი ძმისშვილი, რომელიც კანდიდატად დაასახელა 1999 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე. მიიღო ხმეების 73 % და დაიკავა ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა. 2005 წელს კი იყო ერთადერთი კანდიდატი და მიიღო ხმების 100 %. 

2011 წლის თებერვალ-მარტში ქვეყანაში მიმდინარეობდა ანტისამტავრობო საპროტესტო აქციები პრეზიდენტ ისმაილ ომარ გელეს გადადგომის მოთხოვნით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯიბუტის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პრეზიდენტის ბიოგრაფია დაარქივებული 2008-06-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Somalilandpress: People in Djibouti protest against President Gelleh დაარქივებული 2014-02-16 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯიბუტის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ჰასან გულედ აპტიდონი **·**  ისმაილ ომარ გელე |  |

 |
**ისრაილ არსამაკოვი** (რუს. Исраи́л Магомедгире́евич Арсама́ков; დ. 8 თებერვალი, 1962, გროზნო, რსფსრ, სსრკ) — საბჭოთა ძალოსანი. არის სსრკ და ევროპის ჩემპიონი, მსოფლიო ჩემპიონატის პრიზიორი, 1988 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი (სეული, სამხრეთ კორეა), სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1988).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა გროზნოს პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკური კულტურის ფაკულტეტი, პროფესიით პედაგოგი. თამაშობდა დინამოში (გროზნო). ინგუშეთის პირველი ოლიმპიური ჩემპიონი. 90-იანი წლების შუა ხანებში ის იყო ძალოსნობის რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტიც.

ისრაილი წარმატებით იყო დაკავებული თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში, აპირებდა ამ სპორტის სახეობაში გაგრძელებას და მოღვაწეობას, მაგრამ ერთხელ მისმა მწვრთნელმა ასლანბეკ ძეგოევმა შენიშნა, რომ მძლეოსნობა ისრაელისთვის უკეთესია, ვიდრე ჩხუბი. სწორედ ამ მომენტიდან დაიწყო მისი კარიერა როგორც ძალოსნობაში.

1981 წელს, იგი უკვე საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი გახდა სენიორთა შორის. მან მსუბუქი წონის მძიმე წონაში 375 კგ-ით. 1983 წელს ისრაილ არსამაკოვი გადავიდა შუა მძიმეწონის დივიზიონში. მან ამ წონით კლასში დაასრულა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატიც. 

მის პატივსაცემად, მწერალ ალექსანდრე სკლიარენკოს მიერ დაწერილი იქნა წიგნი "ძალოსანი ისრაილ არსამაკოვი". ის არის კავკასიური და ინგუშური თამაშების ინიციატორიც. 

1993 წელს ცოლად შეირთო გლუშკო ოქსანა ნიკოლაევნა, რომლისგანაც 4 შვილი ჰყავს: ბერსა, ისმაილი, ასლან-გირეი და ქალიშვილი კანი.

ისრაილ არსამაკოვს რამდენიმე განსაკუთრებული მიღწევა აქვს, რომელთაგან გამორჩეულია: 1988 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი სეულში საშუალო წონაში (377.5 კგ; 167.5 კგ; 210 კგ);
1986 წლის მსოფლიო თასის ვერცხლის მედალოსანი ბულგარეთში საშუალო წონაში (390 კგ; 177.5 კგ; 212.5 კგ); 1986 წ. ევროპის ჩემპიონი საშუალო წონაში (382.5 კგ; 170 კგ; 212.5 კგ);
სსრკ-ს ჩემპიონი 1985, 1986, 1988 წლებში; 1979 და 1980 წლებში სსრკ თასის გამარჯვებული; 1979 წელს სსრკ-ს ჩემპიონი ჯერიკით 160 კგ; 1980 წლის სსრკ ჩემპიონი (165 კგ; 197.5 კგ);
1981 წელს სსრკ ჩემპიონი 172,5 კგ; სსრკ-ს ჩემპიონი 1983 წელს (222.5 კგ; 90 კგ;); სსრკ ჩემპიონატების ვერცხლის მედალოსანი 1982, 1983, 1987 წლებში და მსოფლიო რეკორდმენი (179 კგ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Исраил Арсамаков — первый олимпийский чемпион Чечено-Ингушетии» статья на сайте «Виват Ингушетия!»[*მკვდარი ბმული*]
* Повесть Александра Скляренко «Штангист Исраил Арсамаков» на сайте «Проблемы тяжёлой атлетики»
* Интервью Исраила Арсамакова на сайте Viam Affectare Olympo[*მკვდარი ბმული*]
* Не жрите допинг и не будет такого დაარქივებული 2019-11-07 საიტზე Wayback Machine.  - колонка Исраила Арсамакова на сайте Speakercom

1. ↑
**კარმელი** (ებრ. הַר הַכַּרְמֶל; ბერძ. Κάρμηλος; არაბ. الكرمل) — მთის მასივი ისრაელის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 525.4 მ. არქეოლოგებმა მთის სხვადასხვა ადგილში აღმოაჩინეს უძველესი ღვინო და ზეთის საწნეხი. მთა და ირგვლივ მდებარე ქალაქები, მათ შორის ხაიფა იუნესკომ ბიოსფერული ნაკრძალის სტატუსი მიანიჭა. 

კარმელის ზონის სიგანეა 6.5-8 კმ, რომელიც თანდათან ეშვება სამხრეთ-დასავლეთისაკენ, სადაც ქმნის დაბალმთიან ციცაბო ქედს. სიახლოვეს ვრცელდება ისრაელის ხეობა. კარმელი და ისრაელის ხეობა ქმნიან ლანდშაფტის ბუნებრივ ბარიერს, ეგრეთ წოდებულ „კორიდორს". აგებულია კაჟთან შერეული კირქვებით, რის გამოც გამომუშავებულია მრავალი მღვიმე. გარდა ამისა, გვხვდება ვულკანური ქანები. მთის დამრეცი ნაწილი დაფარულია ნაყოფიერი მცენარეულობით, სადაც ჭარბობს მუხა, ფიჭვი, ზეთის ხილი და დაფნის ხე. მთის არეალის ფარგლებში მდებარეობს რამდენიმე ქალაქი, რომელთაგან მნიშვნელოვანია იოკნეამი, ზიხრონ-იიაკოვი და სხვა. 

1930-1932 წლებში ბრიტანელმა არქეოლოგმა დოროთი გაროდმა კარმელიზე ჩაატარა არქეოლოგიური გათხრები, რის შედეგად შეისწავლა 4 მღვიმე და მრავალი ქვის თავშესაფარი. გაროდმა აღმოაჩინა ნეანდერტალელი და ადრინდელი ადამიანის რელიქტი, მათ შორის ნეანდერტალელი ადამიანის ქალის ჩონჩხი, რომელსაც ტაბუნ I უწოდეს. იგი შეფასებულია როგორც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნამარხი ადამიანი. არსებული სტრატიგრაფიული ჩანაწერი უძველესია რეგიონში. არის აგრეთვე რამდენიმე კარგად შემონახული ნეანდერტალელი და ჰომო საპიენსი.

მრავალფეროვანი მცენარეულობა და ისტორულად მნიშვნელოვანი მღვიმეების არსებობის შედეგია აქ განვითარებული დანაშული. კარმელი მიიჩნეოდა იუდაისტური რელიგიის უზენაესი ღვთაების — იაჰვესგან დასამალი ადგილი, როგორც ეს ამოსის წიგნშია მოცემული.

მეფეთა წიგნების მიხედვით, ელისე წინასწარმეტყველი სამოგზაუროდ კარმელიზე წავიდა, სადაც გარკვეული ხანი დაჰყო. ეპიფანე კვიპრელისა და იოსებ ფლავიუსის თანახმად, კარმელის მთა წარმოადგენდა ერთ-ერთი იუდაისტური სექტის ციტადელს.

გაბატონებულია რბილი კლიმატი და უხვი ატმოსფერული ნალექები. ფერდობებზე ჯერ კიდევ ადრეული პერიოდიდან ხარობდა ვაზი. თუმცა სხვადასხვა დროს აქ არსებული ვაზი და საერთოდ ტყეების დიდი ნაწილი განადგურდა. ამჟამად ტყეებს ქმნის კედარი, მუხა, ფიჭვი და სხვ. 2010 წელს ძლიერი ხანძრის შედეგად წიწვოვანი ტყე დაზარალდა. ფაუნას ძირითადად ქმნიან მღრღნელები. ფართოდ არის გავრცელებული მაჩვი. გვხვდება აგრეთვე ფრინველთა რამდენიმე სახეობა.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კარმელი"** ვიკისაწყობში.
* მთა კარმელი დაარქივებული 2012-07-05 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* მთა კარმელი დაარქივებული 2012-06-10 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* მთა კარმელი (გერმანული)

სქოლიო
------

1. ↑  Christopher Stringer, custodian of Tabun I, Natural History Museum, quoted in an exhibition in honour of Garrod; *Callander and Smith*, 1998

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისრაელში ისრაელის დროშა |
| --- |
|  |
| ისრაელი | 
მასადა  • ძველი ქალაქი აკო  • თეთრი ქალაქი  • მეგიდო, ასორი, ბეერ-შევა  • საკმლის გზა ნეგევში  • ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი • კარმელი • მარეშას და ბეით-გუვრინის მღვიმეები  • ბეით-შეარიმის ეროვნული პარკი |
|  |
| აღმოსავლეთი იერუსალიმი | 
ძველი ქალაქი იერუსალიმი |

 |
კალანდაძეების ოდა-სახლი
**კალანდაძეების სახლი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხიდისთავში.

ისტორია
-------

ოდა აგებულია დარისპან გიგოს ძე კალანდაძის (1870-1955) მიერ 1912-1914 წლებში. სახლის მოსაწყობად მისმა ძმამ სერგომ ევროპული ავეჯი გაუგზავნა მოსკოვიდან. 1914 წელს დარისპანმა ცოლად მოიყვანა ევპრაქსია კანდელაკი. დარისპან კალანდაძე იყო ვაჭარი და ჰქონდა რამდენიმე დუქანი სხვადასხვა ადგილას. 1913 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ხიდისთავის განყოფილების წევრი. 1930-იან წლებში განკულაკების შიშით, დარისპან კალანდაძემ საკუთარი ძმებს გაუფორმა სახლის ნაწილი, 
1990-იან წლებში გარდაიცვალა დარისპანის შვილი პატკულას. მას შემდეგ სახლი გაიძარცვა და გაპარტახდა.

არქიტექტურა
-----------

სახლი ოდაა და აშენებულია XX საუკუნის დასაწყისის ხის სახლების სამშენებლო ტექნიკითა. დგას ქვის ხიმინჯებზე. ერთ მხარეს, პირველი სართული აგურით და ქვით არის ნაშენი. სახლის წინა ფასადი ხის აჟურული აივნითაა გახსნილი, რომელზეც გვერდიდანაა შესასვლელი. კარი ხისაა. დანარჩენი ფასადები მხოლოდ სარკმლებითა და ერთი კარითაა დანაწევრებული. სარკმლები ფრონტონისებური თავსართითაა გაფორმებული. სახლში რამდენიმე სხვადასხვა ზომის ოთახია, რომლებიც ერთმანეთთან ხის ტიხრებითა და კარებითაა დაკავშირებული. თითოეულ ოთახში აგურით ნაგები ბუხარია. ბუხრები საუკუნეთა მიჯნაზე გავრცელებული ტექნიკითაა ნაგები. ისინი ერთ საბუხრე ხვრელთანაა დაკავშირებული და ამგვარად ორ ჯგუფს ქმნიან. ბუხრები ორნამენტირებული და მოხატულია. ერთი მათგანი ოჯახის წევრთა დიდი ფოტოთია დამშვენებული. იატაკი და ჭერი ასევე ხისაა. ოთახების ხის კედლები, ტიხრები და ჭერი მოხატულია მცენარეული და დეკორატიული ორნამენტებითა და პეიზაჟებით. ერთ-ერთ ნახატზე გამოსახულია ნატურმორტი, რომელზეც სარაჯიშვილის კონიაკის ბოთლია გამოსახული შესაბამისი წარწერით „Кавказский натуральный коньякь Сараджевь". სახლის სახურავი ოთხფერდაა. გადახურულია მარსელის კრამიტით. ეზოში შემორჩენილია ქვით ნაგები ჭა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 28837
**კაბიანი ხმალი** — კაბიანი ხმალი (კაბიანი კალდიმი). მთლიანი სიგრძე - 88 სმ. პირის - 74,5 სმ. ნივთის წარმომავლობა - იმერული. 

ხმლის პირი დამზადებულია ფოლადისაგან, ცალლესული, ცალღარიანი, სწორი. აქვს მკვეთრად დაქანებული 6სმ. სიგრძის შაშარი (ორლესული წვერი). პირის ორივე მხარეს შუაში 15სმ სიგრძის თითო ღარია მოცემული. ზედა მხარეს ღარში გამოსახულია დამღა „სამეფო სფეროს" სტილიზებული გამოსახულება - 1სმ დიამეტრის წრე, რომელსაც ჯვარი აზის, ჯვრის ვერტიკალური ღერძი სფეროს შუაზე კვეთს. დამღა შესრულებულია სპილენძის ზარნიშით. პირის მეორე მხარეს, ღარში მორბენალი მგლის დამღაა გამოსახული. მგლის ფიგურაზე კარგად იკითხება, თათები, სახე და ბალანიც კი (რაც ადასტურებს ხმლის ქართულ და არა ევროპულ წარმომავლობას). 

ტარი დამზადებულია ხისგან, რომელზეც გადაკრულია ვერცხლის ორნამენტირებული ფირფიტები და ვერცხლის დაცვარული მავთული (მავ-თული დაზიანებულია). ფრიად საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ ტარი პირთან მიმართებაში 30 გრადუსიანი კუთხის დაქანებითაა დაგებული. ტარი ბოლოვდება ნისკარტისებური ფორმით, რომელზეც გადაკრულია ორნამენტირებული ვერცხლის ფირფიტები. ქარქაში დამზადებულია ხისაგან. მასზე გადაკრულია ყავისფერი ტყავი. ქარქაშს აქვს რკინის ბუნიკი და რკინის ორი ბრტყელი სალტე. ზედა სალტეს სიგრძე 12სმ-ია. იგი მორთულია რელიეფურად შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან ჰორიზონტალური, რელიეფური ხაზებითაა გამოყოფილი. სალტის უკან მირჩილულია თასმის გასაყრელი რგოლი. მის გვერდით მეორე სალტეა მოთავსებული, ამ სალტის ზედაპირი დაფანჯრულია, ხოლო უკანა მხარეს, მასზეც მირჩილულია თასმის გასაყრელი რგოლი. სალტეების ქვემოთ კი ქარქაშს „აცვია კაბა" ანუ ქარქაშზე მიმაგრებულია ქალის კაბის „ქვედა ტანის" ფორმის ორმაგი ტყავი. ტყავი ძალზე დაზიანებულია.

გახეულია გვერდზე, საიდანაც კარგად ჩანს, რომ ქარქაშის ,,კაბიანი" მონაკვეთი მხოლოდ „კაბითაა" დაფარული და, რომ მასზე არ არის გადაკრული სხვა ტყავი. „კაბა" ხმლის უკანა მხარეს ლითონის სამსჭვლებითაა (დაზიანებული) შეკრული. აღწერილი ხმალი ქართული კაბიანი ხმალია, რომელიც დას. საქართველოში,
კერძოდ, იმერეთში იყო გავრცელებული. კაბიანი ხმალი მხოლოდ ქართულ რეალობაში დადასტურებული ექსპონატია და უფრო სიღრმისეულ შესწავლას მოითხოვს. ამ ხმლისათვის, ასევე დამახასიათებელია მოხრილი ტარი, რომელიც ქართულ რეალობას შეესაბამება და მთელ კავკასიაში ანალოგი არ აქვს. რაც შეეხება დამღას, იგი კალდიმისაა (რომელიც უკვე დავახასიათეთ). აღწერილი ხმალი ქართული კაბიანი კალდიმია.

ლიტერატურა
----------

* ქაფიანიძე მ. ქართული ხმლების ტიპოლოგიისათვის, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე, N 1, 2010
* ჯალაბაძე გ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოგრაფიული ფონდების გზამკვლევი, თბ. 1979
**ისრაელის სოფლის მეურნეობა** — ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დარგი ისრაელში. ზოგადად სოფლის მეურნეობა მაღალნაყოფიერად მიიჩნევა, თუ ერთ ფერმერს შეუძლია 30-50 კაცი გამოკვებოს. ისრაელში ეს მაჩვენებელი 95-ია. დარგი ქვეყანას საჭირო პროდუქტების 92%-ს აწვდის, არადა, მიწების მხოლოდ მეხუთედი ნაწილია სოფლის მეურნეობისათვის ვარგისი. 

აღსანიშნავია, რომისრაელის სოფლის მეურნეობის პროდუქტების დაახლოებით 76 პროცენტი ევროკავშირში იყიდება, რაც მის მაღალხარისხიანობაზე მიუთითებს. ერთ ჰექტარზე ისრაელში 30-ჯერ მეტ მოსავალს (500 ტ) იღებენ, ვიდრე ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში. 1980 წელს ისრაელში 24 ახალი პროდუქტი მოიყვანეს, 1986-ში კი 98, დღეისათვის კი ეს რიცხვი დაახლოებით 300-ს შეადგენს. ევროპული ბაზრის 60-70 პროცენტს სანელებლებით ისრაელი ამარაგებს, ექსპორტზე გადის 32 დასახელების მწვანილი (ამ სფეროში მას კონკურენტი არ ჰყავს), 200 დასახელების ყვავილი (მსოფლიოში მესამეა); პომიდვრის თესლი, რომლის 2 მ სიმაღლის ბუჩქი 400 მ სიგრძეზე იტოტება. 

სოფლის მეურნეობის ნაწარმი მშპ-ის 5%-სა და ექსპორტის 5,6%-ს შეადგენს. ამ სფეროში 50 ათასი ადამიანია დასაქმებული (უცხოელებისა და სეზონური მუშახელის ჩათვლით), რაც ქვეყნაში მომუშავეთა 2%-ია.

ისრაელში მოსავალს წელიწადში ორ-სამჯერ იღებენ. ქვეყანა ქორფა სანოვაგისა და სამეურნეო ტექნოლოგიების ექსპორტით მსოფლიო ლიდერია. ეს დარგი მთლიანად კომპიუტერიზებულია. ისრაელში შენდება სასათბურე კომპლექსები, ხოლო უზარმაზარი წყალსაცავი მშრალ რეგიონებს ამარაგებს. ძირითადი პროდუქტების ნუსხაშია: ყაბაყი, პომიდორი, კიტრი, წიწაკა, ყურძენი, მარწყვი, ბანანი, ავოკადო, კივი, მანგო, ციტრუსები, ატამი, მარცვლეული, ყვავილები, ბამბა. 

1948 წლიდან 17-ჯერ გაიზარდა ისრაელში პომიდვრის მოსავალი, 8-ჯერ კი კიტრის, დაახლოებით 20-ჯერ კარტოფილის, 60-ჯერ – მსხვილფეხა რქოსანი საქონლის ხორცის, 16-ჯერ რძის პროდუქტების რაოდენობა. უნდა აღინიშნოს, რომ ისრაელის სოფლის მეურნეობა განუმეორებელი ფენომენია. მან ტრადიციული მეთოდები უარყო, არასაკმარის ბუნებრივ პოტენციალს კი მეცნიერული ინოვაციები დაუპირისპირა.

ისრაელის აგრარული სასწაული წვეთოვანი მორწყვა, წყლის გაწმენდა და მეორადი გამოყენება ინტელექტუალებმა მოახდინეს. ქვეყანა ჩამდინარე წყლების სამ მეოთხედს ასუფთავებს და მიწების 40 პროცენტის სარწყავად ხმარობს. 1987 წელს აშენდა მსოფლიოში უდიდესი წყლის გამწმენდი ფაბრიკა „შაფრანი". აქედან წყალი ნეგევის უდაბნოს ველებამდე აღწევს. ბოლო 30 წლის განმავლობაში მოსავლის რაოდენობა 5-ჯერ გაიზარდა, წყლის მოხმარების მაჩვენებელი, ნიადაგქვეშა წვეთოვანი მორწყვის წყალობით, არ შეცვლილა. წყლის მოხმარების ეფექტიანობის მაჩვენებელი 85 პროცენტია. ინფრასტრუქტურის სპეციალისტები ამბობენ: „წყალს სიყვარულით ვუბრუნებთ ბუნებას". ამჟამად ისრაელელი მეცნიერები სასმელი წყლის რაოდენობის გაზრდას ცდილობენ – სურთ, ნაკლები დანახარჯით მეტი მტკნარი წყალი მიიღონ.

ნუშსა და ფინიკს სპეციალური კომბაინით კრეფენ. სახელმწიფო ფერმერებს შესყიდული პროდუქციის 40%-ის სუბსიდირებას უწევს – მორწყვის სისტემები, კრეფის ტექნიკა, პროგრამული უზრუნველყოფა მათ საკმაოდ იაფი უჯდებათ. ყურძენს სპეციალური კომბაინით კრეფენ; დანაკარგი მხოლოდ 1-1,5 პროცენტია (ხელით კრეფისას – 10 პროცენტი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Israel plows new ground in exotic crops
*