**ალ-ბუქაიის ბრძოლა** — ბრძოლა ქრისტიანთა გაერთიანებულ ლაშქარსა და ზენგიდებს შორის. გაიმართა 1163 წელს, ბექაას ხეობაში. ჯვაროსანთა არმიამ ამალრიკ I-ის სარდლობით დაამარცხა ნურ ალ-დინ ზანჯი. ბრძოლის შემდეგ ლათინურ სახელმწიფოებს მცირე ხნით მოუწიათ მასლიმთა თავდასხმების გარეშე ცხოვრება.

წინარე ისტორია
--------------

ფრანგული სამეფოებისთვის ნურ ალ-დინ ზანჯი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მტერი იყო, რომელიც ოდესმე ჰყოლიათ. მან თავისი სამხედრო მოღვაწეობა დაიწყო, როგორც ალეპოს ამირამ. თანდათან გააფორთოვა საზღვრები მეზობელი ქრისტიან და მუსლიმ სახელმწიფოთა ხარჯზე და 1154 წელს ხელში ჩაიგდო დამასკო. 1157 წელს ჰულის ტბის ბრძოლაში დაამარცხა ჯვაროსნები, მაგრამ თვითონ ძალიან ცუდად (ავად) გახდა. ამან ფრანკებს საშუალება მისცა ძალები მოეკრიბათ და ტიერი ელზასელისა და პილიგრიმთა არმიის საშუალებით დაეპყროთ ჰარიმის ციხესიმაგრე ერთი წლის შემდეგ. თუმცა შაიზარზე შეტევა უშედეგო აღოჩნდა, რადგან ანტიოქიის მთავარს — რენო დე შატიიონს კონფლიქტი მოუვიდა სხვა ფრანკებთან. ამის შემდეგ შაიზარი ზანჯის საკუთრებაში გადავიდა. 1158 წელს ტიერსა და ბალდუინ III-ს ზანჯისთან ჰქონდათ ბრძოლა ბუტაიჰთან, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ტიბერიაში. 1160 წელს ზანჯიმ დაატყვევა რენო დე შატიიონი, რომელიც ტყვეობაში დარჩა მომდევნო 16 წელი. 1161 წლის დეკემბერში ბიზანტიის იმპერატორმა მანუელ I კომენოსმა მარია ანტიოქელზე იქორწენა. ამ მოვლენამ ანტიოქია იმპერიის მფარველობაში მოაქცია.

ორივემ, ამალრიკმაც და ზანჯიმაც იცოდა, რომ ფატიმიანთა ეგვიპტე დასუსტდა და მისი მმართველობა დაქვეითდა. სულთან ალ-ზაფირის მკვლელობის და სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობების შემდეგ, შავარმა აიღო ხელში ძალაუფლება, მაგრამ მალევე ჩამოაგდეს და მან დასახმარებლად ნურ ალ-დინს მოუხმო. არც ლათინი მეფე და არც მუსლიმი ამირა არ გაუშვებდნენ შანსს, რათა ხელში ჩაეგდოთ მდიდარი ეგვიპტე. ამ მიზნით ზანჯიმ გაგზავნა თავისი სარდალი შირკუჰი ჯარით, რათა ეგვიპტის ვეზირისთვის დაეჭირა მხარი.

ბრძოლა
------

შირკუჰის ეგვიპტური კამპანიის დროს, ზანჯიმ იერიში მიიტანა ლიბანზე. მეფე ამალრიკმა წაიყვანა ჯარი, რათა დახმარებოდა თავის ჩრდილოელ ვასლებს — ბოემონდ III ანტიოქელს და რაიმუნდ III ტრიპოლელს. ამ დროს ფრანგი პილიგრიმების ჯგუფი, ჰუგო VIII დე ლუზინიანის და ჯოფრი მარტელის (გიიომ IV ანგულემელის ძმა) მეთაურობით ჩამოსულნი იყვნენ წმინდა მიწის მოსალოცად. ეს არმია იერუსალიმის მეფეს შეუერთდა. ამასთანავე კონსტანტინე კალამანი — კილიკიის ბიზანტიელი მმართველი თავისი ბერძენი ჯარისკაცებით შეუერთდა ჯვაროსნებს. ზანჯი არ იყო მზად ასეთი დიდი რაოდენობის მტერთან საბრძოლველად და მისმა არმიამ მარცხი განიცადა. ორივე, მუსლიმთა და ფრანკთა არმია გაოცებული დარჩა ბიზანტიელთა (ბერძენთა) ბრძოლის ხარისხით. ბრძოლის უარყოფითმა შედეგმა ზენჯი შურისსაძიებლად განაწყო.

შედეგები
--------

მას შემდეგ, რაც ამალრიკმა ჩრდილოეთ საზღვარი დაცულად იგრძნო, იგი არმიით ეგვიპტეში შეიჭრა. ეგვიპტეში იბრძოდა სამი ძალა: ფრანკები (ჯვაროსნები), შირკუჰი და შავარი, ეს უკანასკნელი — ეგვიპტის დამოუკიდებლობისთვის. 1164 წელს ამალრიკმა შირკუჰი ეგვიპტიდან გააძევა, მაგრამ მან უარი თქვა ეგვიპტურ კამპანიაზე, რადგან ჩრდილოეთში შეიჭრა ზანჯი. შემდეგი დიდი შეჯახება ჯვაროსნებსა და მუსლიმებს შორის იყო ჰარიმის ბრძოლა.

ლიტერატურა
----------

* Oldenbourg, Zoé. *The Crusades*. New York: Pantheon Books, 1966.
* Smail, R. C. *Crusading Warfare 1097-1193.* New York: Barnes & Noble Books, (1956) 1995. ISBN 1-56619-769-4

სქოლიო
------

1. ↑  Oldenbourg, p 353—354
2. ↑  Oldenbourg, p 358-359
3. ↑  Oldenbourg, p 362
4. ↑  Oldenbourg, p 363
5. ↑  Smail, p 136

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნული ლაშქრობების ბრძოლები |
| --- |
|  |
| პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ქსერიგორდონი (1096)
* ცივეტოტი (1096)
* ნიკეა (1097)
* დორილეა (1097)
* ანტიოქია (1097-1098)
* მაარა (1098)
* იერუსალიმი (1099)
* ასკალონი (1099)
 |
|  |
| პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* არსუფი (1099)
* მელიტენა (1100)
* მერსივანი (1101)
* ჰერაკლია (1101)
* ჰერაკლია (1101)
* რამლა (1101)
* რამლა (1102)
* ტრიპოლი (1102-1109)
* ჰარანი (1104)
* რამლა (1105)
* არტაჰი (1105)
* სიდონი (1110)
* შაიზარი (1111)
* ალ-სანაბრა (1113)
* სარმინი (1115)
* სისხლიანი ველი (1119)
* ჰაბი (1119)
* იაფა და ტვიროსი (1123-1124)
* იბნა (1123)
* აზაზი (1125)
* მარჟ-ალ-საფარი (1126)
* ბა'რინი (1137)
* შაიზარი (1138)
* ედესა (1144)
* ბოსრა (1147)
 |
|  |
| მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* დორილეა (1147)
* ეფესო (1147)
* მენდერესი (1147)
* კადმუსი (1148)
* დამასკი (1148)
 |
|  |
| მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* ინაბი (1149)
* აინტაბი (1150)
* ასკალონი (1153)
* ჰულის ტბა (1157)
* ალ-ბუქაია (1163)
* ჰარიმი (1164)
* ალ-ბაბეინი (1167)
* მონჟისარი (1177)
* მარჯ-აიუნი (1179)
* იაკობის ფონი (1179)
* ბელვუარი (1182)
* ალ-ფული (1183)
* კერაკი (1183)
* კრესონი (1187)
* ჰატინი (1187)
* იერუსალიმი (1187)
* ტვიროსი (1187)
 |
|  |
| მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* იკონია (1190)
* აკრა (1189-1191)
* არსუფი (1191)
* იაფა (1192)
 |
|  |
| მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ზარა (1202)
* კონსტანტინოპოლი (1203)
* კონსტანტინოპოლი (1204)
 |
|  |
| მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* იერუსალიმი (1218)
* დამიეტა (1218-1219)
 |
|  |
| მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* იერუსალიმი (1244)
* ფორბია (1244)
 |
|  |
| მეშვიდე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* დამიეტა (1249)
* ელ-მანსური (1250)
* ფარისკური (1250)
 |
|  |
| მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ტუნისი (1270)
 |
|  |
| მერვე ჯვაროსნული  ლაშქრობის შემდეგ | 
* კრაკ-დე-შევალიე (1270)
 |

 |