**ვო ნგუენ გიაპი** (მოძველებული ტრანსკრიფციით — ვო ნგუენ ზიაპი; ვიეტ. Võ Nguyên Giáp ; დ. 25 აგვისტო , 1911 — გ. 4 ოქტომბერი, 2013 ) — ვიეტნამელი გენერალი და პოლიტიკოსი. მონაწილეობდა ინდოჩინეთის პირველ და ვიეტნამის ომებში. ხო ში მინის მთავრობაში იკავებდა შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტს, იყო ვიეტმინის ძალების მთავარსარდალი, ვიეტნამის სახალხო არმიის მთავარსარდალი, თავდაცვის მინისტრი და პოლიტბიუროს წევრი. ვიეტნამის კომუნისტური პარტიის წევრი.

ადრეული წლები
-------------

ვო ნგუენ გიაპი დაიბადა 1911 ან 1912 წელს ქუანგ ბინის პროვინციის სოფელ ანქსაში (ცენტრალური ვიეტნამი). მისი მამა — ვო ქუანგ ნგიმი, ფერმერი იყო, ამავე დროს როგორც წიგნიერი პიროვნებას ( ფრანგ. lettré ). ევალებოდა ოფიციალური ფუნქციების შესრულება მონაწილეობდა 1885 და 1888 წლებში ფრანგების წინააღმდეგ აჯანყებებში. 1919 წელს, როდესაც ვო ნგუენ გიაპი ათი წლისაც არ იყო, მამა დააპატიმრეს დივერსიული საქმიანობისთვის. დაპატიმრებიდან რამდენიმე კვირაში ნგიმი ციხეში გარდაიცვალა, სავარაუდოდ წამების შედეგად. ხანმოკლე დაპატიმრების შემდეგ ვო ნგუენ გიაპის უფროსი დაც გარდაიცვალა. არსებობს მოსაზრება, რომ ამ მოვლენებმა მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ვო ნგუენ გიაპის ხასიათზე და მის დამოკიდებულებაზე კოლონიალისტებთან .

ვო ნგუენ გიაპმა დაწყებითი განათლება სახლში მიიღო მამის ხელმძღვანელობით. 1920-იანი წლების შუა ხანებში სწავლობდა ევროპული სტილის ჰუეს სახელმწიფო ლიცეუმში (იგივე საგანმანათლებლო დაწესებულება სხვადასხვა დროს დაამთავრეს ხო შიმინმა, ფამ ვან დონგმა და ნგო დინ დიემმა ). კოლეჯში სწავლის დროს ვო ნგუენ გიაპმა წაიკითხა ხო ში მინის წიგნი "კოლონიალიზმი ისტორიის სასამართლომდე" და შეუერთდა ახალგაზრდულ რევოლუციურ ორგანიზაციას. 1927 წელს, თხუთმეტი წლის ასაკში სათავეში ჩაუდგა ლიცეუმის სტუდენტების გაფიცვას ხელისუფლების თვითნებობის წინააღმდეგ, რის შემდეგაც იგი გააძევეს სასწავლო დაწესებულებიდან. ამის შემდეგ მან გააგრძელა აქტიური იატაკქვეშა რევოლუციური საქმიანობა. 1930 წელს წარუმატებელი ანტიფრანგული აჯანყების შემდეგ დააპატიმრეს, სადაც გაიცნო მისი მომავალი მეუღლე მინ ტაი.

არსებობს მოსაზრება, რომ ვო ნგუენ გიაპმა, რატომღაც, ციხეში ორწლიანი სასჯელის მხოლოდ მცირე ნაწილი გაატარა. გათავისუფლების შემდეგ მას უფლება მიეცა განათლება ჰუეში გაეგრძელებინა და 1933 წელს ჩაირიცხა ჰანოის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1930-იან წლებში იგი აქტიურად წერდა სტატიებს იატაკქვეშა რევოლუციური გაზეთებისთვის და შეუერთდა ინდოჩინეთის კომუნისტურ პარტიას. ამავდროულად, მომავალმა მეთაურმა წაიკითხა ნაპოლეონისა და სუნ ძის ნაშრომები. გახდა საფრანგეთის იმპერატორის გულშემატკივარი. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ვო ნგუენ გიაპი დაახლოებით ერთი წელი მუშაობდა ჰანოის კერძო ლიცეუმში ისტორიისა და ფრანგული ენის მასწავლებლად; სტუდენტებმა მას მეტსახელი "გენერალი" შეარქვეს, რადგან მას შეეძლო დაფაზე დაეხატა ნაპოლეონის ნებისმიერი კამპანიის დეტალური გეგმა. 1939 წელს ვო ნგუენ გიაპი პირველად დაქორწინდა. პირველ მეუღლესთან, მინ ტაისთან მისი ცხოვრების შესახებ, მხოლოდ ის არის ცნობილი, რომ მათ ერთი ქალიშვილი ჰყავდათ.

სამხედრო კარიერის დასაწყისი
---------------------------

 ვო ნგუენ გიაპი (მარცხნივ) და ხო შიმინი 1942 წელს
1939 წლის სექტემბერში დაიწყო მეორე მსოფლიო ომი და საფრანგეთში აიკრძალა კომუნისტური პარტიის საქმიანობა. პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბრძანებით, მომდევნო წელს, ვო ნგუენ გიაპი ფამ ვან დონგთან ერთად ჩინეთში გადავიდა, სადაც ადგილობრივ კომუნისტებს შეაფარა თავი. ვო ნგუენ გიაპის ოჯახი ვიეტნამში დარჩა. მათი ხვედრი ტრაგიკული იყო: მინგ ტაი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო მისი ქალიშვილი გარდაიცვალა, სავარაუდოდ უყურადღებობის გამო. მისი ორი და და რამდენიმე შორეული ნათესავი დაიღუპა ციხეებში წამების შედეგად.

ბოლომდე გაურკვეველია რამდენ ხანს გაატარა ვო ნგუენ გიაპმა ჩინეთში. ზოგიერთი წყარო ამბობს, რომ ჰო ჩი მინმა, რომელიც აქ იმყოფებოდა, უბრძანა მას ვიეტნამში დაბრუნება საფრანგეთის კაპიტულაციისთანავე, 1940 წლის ივნისში, გადმოცემის თანახმად, ვო ნგუენ გიაპმა რამდენიმე წლის განმავლობაში გაიარა რევოლუციური მომზადება ჩინეთში.

1941 წლის გაზაფხულზე ჰო ჩიმინი და ნგუენ გიაპი დაბრუნდნენ ვიეტნამში და შორეულ სოფელ პაკ ბოში მოიწვიეს ვიეტნამის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი, სადაც მათ გამოაცხადეს ვიეტმინის სამხედრო ორგანიზაციის შექმნა, რომელიც გაერთიანდა. ანტიფრანგული ძალების ფართო სპექტრი, რომელთაც მიზნად დაისახეს ვიეტნამის განთავისუფლება საფრანგეთის კოლონიური მმართველობისაგან. ვო ნგუენ გიაპს დაევალა ვიეტმინის შეიარაღებული შენაერთების ჩამოყალიბება და მან დაიწყო ნულიდან, თავდაპირველად რამდენიმე ათეული მოუმზადებელი პარტიზანით მოძველებული იარაღით მისი მეთაურობით. ჩრდილოეთ ვიეტნამის მთებში წარმოიშვა 34 კაციანი „პროპაგანდისტული ბრიგადა". 1944 წლის დეკემბერში ძალები გააერთიანა ჩუ ვან ტანტთან – თხოს ხალხის პარტიზანული ჯგუფის ლიდერთან და ადგილო დაიკავა ახლად ჩამოყალიბებული ვიეტნამის სახალხო არმიის სათავეში, რომელმაც სამხედრო ნათლობა მიიღო 24-ში საფრანგეთის ორ პატარა პოსტზე თავდასხმის დროს. ძირითადად, ვო ნგუენ გიაპის ძალებმა მცირე მანევრები აწარმოეს ფრანგების წინააღმდეგ. 1945 წლის მარტში იაპონურმა ჯარებმა დაამხო საფრანგეთის ადმინისტრაცია, რომელიც აქამდე მართავდა ვიეტნამს 1941 წლის საფრანგეთ-იაპონიის შეთანხმებით. ამ მოვლენის მნიშვნელოვანი შედეგი იყო ის, რომ ვიეტნამის სოფლის რაიონები აღარ კონტროლდებოდა ცენტრალური ხელისუფლების მიერ, რამაც საშუალება მისცა ვიეტმიანს გაეფართოებინა თავისი საქმიანობა და სწრაფად დაექირავებინა დიდი რაოდენობით მოხალისეები ჯარში.

ომი საფრანგეთთან
----------------

ზოგიერთი მტკიცებულების საპრისპიროდ, არაფერია ცნობილი ვიეტმინის წარმატების შესახებ იაპონიის ძალებთან ბრძოლაში. 1945 წლის აგვისტოში იაპონიის ჩაბარებისთანავე, ვიეტმინის ძალებმა სწრაფად დაიკავეს ვიეტნამის რამდენიმე საკვანძო ქალაქი, მათ შორის ჰანოი, სადაც 2 სექტემბერს ხო ში მინმა გამოაცხადა ქვეყნის დამოუკიდებლობა. ვო ნგუენ გიაპი დროებით მთავრობაში შინაგან საქმეთა მინისტრად დაინიშნა და გარკვეული პერიოდის შემდეგ გახდა სახელმწიფო თავდაცვის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე, ანუ, ფაქტობრივად, თავდაცვის მინისტრი. 1946 წელს იგი ვიეტნამის დელეგაციის ვიცე-თავმჯდომარე იყო ფრანგებთან მოლაპარაკებებში ვიეტნამის მომავალი სტატუსის შესახებ. საფრანგეთმა გამოიყენა დიპლომატიური მანევრები ძალების მობილიზებითვის ვიეტმნზე დასარტყმელად და ყოფილი კოლონიის დასაბრუნებლად. 1946 წლის ნოემბერ-დეკემბერში საომარი მოქმედებები დაიწყო საფრანგეთის არმიასა და ვიეტმინის ძალებს შორის, რაც იყო საფრანგეთის რვაწლიანი კოლონიური ომის დასაწყისი ინდოჩინეთში. ვო ნგუენ გიაპის ჯარისკაცები ჰანოის ორი თვის განმავლობაში ინარჩუნებდნენ, რათა მოეხდინათ ქალაქის მრეწველობის ევაკუაცია ჯუნგლებში.

1947-1949 წლების პერიოდი ვო ნგუენ გიაპისთვის იყო დიდი სამუშაოების წარმოების დრო. წითელი მდინარის დელტაში მან შექმნა ქვეყნის მომავალი რეგულარული არმია. შედეგად, 1949 წლის ბოლოსთვის ვიეტმინის განკარგულებაში იყო ხუთი ქვეითი დივიზია, რომლებსაც გააჩნდათ შესაბამისი სტრუქტურა, წვრთნა და იარაღი. იმავე წელს მოხდა კომუნისტური ძალების გამარჯვება ჩინეთში, რომლებთანაც ვიეტნამელები რამდენიმე წლის განმავლობაში თანამშრომლობდნენ. მაო ძედუნმა მაშინვე გაზარდა დახმარება ვიეტმინისთვის. 1950 წელს გენერალმა ვო ნგუენ გიაპმა მოაწყო თავისი პირველი დიდი შეტევა, აიღო სრული კონტროლი ვიეტნამ-ჩინეთის საზღვარზე და აჩვენა თავისი უნარი, კოორდინაცია გაუწია დიდი ძალების მოქმედებებისთვის. რა თქმა უნდა, მას ჯერ კიდევ ბევრი ჰქონდა სასწავლი. ინდოჩინეთში ფრანგული ძალების ახალმა მთავარსარდალმა, გენერალმა დე ტასნიჟიმ, 1951 წელს მთელი რიგი დარტყმები მიაყენა ვიეტმინს და დროებით აღადგინა ძალთა ბალანსი. თუმცა, შემდგომში ფრანგი მეთაურები განსაკუთრებული ნიჭით არ გამოირჩეოდნენ, ხოლო 1954 წლის დასაწყისისთვის ვო ნგუენ გიაპის არმია უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე ოდესმე.

ფრანგულმა სარდლობამ დაუშვა კრიტიკული შეცდომა დიენ ბიენ ფუში გამაგრებული პუნქტის განთავსებით მათი ძალებისგან დიდ მანძილზე და მტრის შესაძლებლობების შეუფასებლად. გენერალმა ვო ნგუენ გიაპმა ბრწყინვალედ გამოიყენა ეს აცდენა, რომელმაც მოახერხა მოკლე დროში რამდენიმე დივიზიის და არტილერიის გადაყვანა დიენ ბიენ ფუში.

1954 წლის მარტ-მაისში დიენ ბიენ ფუს ალყა იყო ყველაზე წარმატებული სამხედრო ოპერაცია ვო ნგუენ გიაპის კარიერაში. მან მოახერხა ფრანგი მეთაურის, გენერალ ნავარას შეცდომაში შეყვანა, ჩაშალა მთავარი მტრის შეტევა ცენტრალურ ვიეტნამში და დაიწყო კონტრშეტევა იქ, რამაც ფრანგების ყურადღება გადაიტანა დიენ ბიენ ფუსთან ბრძოლის წინა დღეს. სერიოზული უპირატესობის მქონე ცოცხალი ძალითა და არტილერიით, ვიეტმინმა არაერთხელ შეუტია ალყაში მოქცეულ ფრანგულ გარნიზონს, ნელ-ნელა დაიპყრო გამაგრებული ტერიტორიის ციხესიმაგრეები. თავად ვო ნგუენ გიაპმა დააარსა თავისი შტაბი დიენ ბიენ ფუს მიმდებარე მთებში ერთ-ერთ გამოქვაბულში და შეეძლო უშუალოდ ალყის მართვა.

7 მაისს ფრანგულმა ძალებმა დიენ ბიენ ფუში კაპიტულაცია მოახდინეს; ფრანგული საზოგადოება შოკირებული იყო დამარცხებით და ომის გაგრძელება პოლიტიკურად შეუძლებელი გახდა. გენერალმა ვო ნგუენ გიაპმა ადგილობრივი ძალების დახმარებით უდიდეს გამარჯვებას მიაღწია მე-20 საუკუნის კოლონიური ომების ისტორიაში და მოიპოვა მსოფლიო პოპულარობა.

ვიეტნამის ომი
-------------

1954 წლის ივლისში ჟენევის შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ ვიეტნამი დროებით დაიყო ორ ნაწილად — კომუნისტურ ჩრდილოეთად და პროფრანგულ სამხრეთად. ძალიან მალე სამხრეთ ვიეტნამში ხელისუფლებაში მოვიდა ნგო დინ დიმი, რომელიც მტკიცედ ატარებდა პროამერიკულ კურსს. მან მოახერხა ჟენევის შეთანხმების იმპლემენტაციის ჩაშლა, რომელიც ითვალისწინებდა ვიეტნამის გაერთიანებას 1956 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ. დიემის მმართველობის ავტორიტარულმა სტილმა და მისმა წარუმატებელმა საშინაო პოლიტიკამ ხელი შეუწყო შეიარაღებული ოპოზიციის გაჩენას, რომელიც ცნობილია როგორც სამხრეთ ვიეტნამის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (NSLF, რომელსაც დასავლეთში მოიხსენიებენ, როგორც ვიეტკონგს). 1959 წელს ჩრდილოეთ ვიეტნამის ხელმძღვანელობამ, რომელიც ვერ ხედავდა ქვეყნის გაერთიანების მშვიდობიან გზებს, გადაწყვიტა მხარი დაეჭირა სამხრეთის პარტიზანულ ფორმირებებისთვის.

როგორც თავდაცვის მინისტრი, ვო ნგუენ გიაპი უშუალოდ მონაწილეობდა სამხედრო ოპერაციებში სამხრეთ ვიეტნამში, სადაც ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმიის პოლკები და დივიზიები ფარულად გაგზავნეს "ხო ში მინის ბილიკზე". ფრანგებთან ომის დასრულების შემდეგ მან ბევრი რამ გააკეთა არმიის განვითარებისთვის. ამ დროს შეიქმნა ჩრდილოეთ ვიეტნამის საზღვაო ძალები და საჰაერო ძალები და გაჩნდა პირველი ჯავშანტექნიკა. ვო ნგუენ გიაპი აქტიურად იყო ჩართული ქვეყნის ხელმძღვანელობის სხვა წევრებთან უამრავ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებზე კამათში. სამხრეთის ომში ჩარევის დაწყებისთანავე, იგი შევიდა ხანგრძლივ დისკუსიაში არმიის პოლიტიკური განყოფილების ხელმძღვანელთან და მის პირად კონკურენტთან ნგუენ ტი ტანთან მოქმედების ზოგადი სტრატეგიის შესახებ. ტანმა შესთავაზა ჩვეულებრივი ომის შესაბამისი ძირითადი ბრძოლების მოწყობა; მეორე მხრივ, ვო ნგუენ გიაპი მხარს უჭერდა გაჭიანურებული პარტიზანული ომის აუცილებლობას, რომელიც მიზნად ისახავდა მტრის დასუსტებას.

1965 წელს აშშ სამხრეთ ვიეტნამის ფინანსური და პოლიტიკური მხარდაჭერიდან პირდაპირ ჩაერთო ომში , გაგზავნა რეგულარული ჯარები სამხრეთში და დაბომბა ჩრდილოეთი. თავდაპირველად, NSLF ძალები და ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმია იცავდნენ ექსკლუზიურად პარტიზანულ ტაქტიკას, მაგრამ უკვე 1965 წლის ნოემბერში გაიმართა პირველი დიდი ბრძოლები ამერიკულ ძალებთან - 65-ე ბორცვზე, სოფელ აპბაბანგის მახლობლად და განსაკუთრებით მდინარე ია დრანგის ხეობაში. კამბოჯის საზღვართან ახლოს. სამომავლოდ უპირატესობა ენიჭებოდა პარტიზანულ ოპერაციებს და ფართომასშტაბიანი ოპერაციები ტარდებოდა მხოლოდ მაშინ, როცა ამისთვის ყველაზე ხელსაყრელი ტაქტიკური პირობები იყო.

1967 წელს ცენტრალური კომიტეტის ცენტრალური საორგანიზაციო კომისიის თავმჯდომარემ ლე დუკ თომ და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მინისტრმა ტრან კუოკ ჰოანმა (ცკ მდივნის ლე დუანის მონაწილეობით და ხო ში მინის თანხმობით) მოაწყეს რეპრესიების კამპანია ზომიერი"ანტიპარტიული ჯგუფის" და ვო ნგუენ გიაპის მხარდამჭერთა ჯგუფის წინააღმდეგ. დააკავეს და დააპატიმრეს თავდაცვის მინისტრის მოადგილე ნგუენ ვან ვინი და რამდენიმე მაღალი რანგის ოფიცერი. ვო ნგუენ გიაპის პოლიტიკური გავლენა შესამჩნევად შეიზღუდა.  .

მიუხედავად იმისა, რომ გენერალი ტანი გარდაიცვალა 1967 წლის შუა რიცხვებში, ვო ნგუენ გიაპს მაინც მოუწია თავისი იდეების განხორციელება სტრატეგიული შეტევისთვის. ტეტის შეტევა 1968 წლის იანვარ-თებერვალში იყო ომის სწრაფად მოგების მცდელობა. მიუხედავად მისი წარუმატებლობისა და მძიმე დანაკარგებისა (1972 წლის დაწყებამდე ეს იყო ომის ყველაზე სისხლიანი მომენტი), მთელი სამხრეთ ვიეტნამის მასშტაბით მოულოდნელი და კოორდინირებული დარტყმების ფსიქოლოგიური ეფექტი უზარმაზარი იყო. ამერიკული საზოგადოება, რომელსაც უკვე ეჭვი ეპარებოდა ომის წარმატებაში სამწლიანი საომარი მოქმედებების შემდეგ, საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ გამარჯვება მიუღწეველი იყო. მარტში აშშ-ს პრეზიდენტმა ჯონსონმა გამოაცხადა ჩრდილოეთ ვიეტნამთან მოლაპარაკებების დაწყება ომის დასრულების მიზნით. ვო ნგუენ გიაპი იყო მთავარი ფიგურა ტეტის შეტევის დაგეგმვაში. იმ დროს ვიეტნამში აშშ-ს სამხედრო დაზვერვის უფროსის გენერალ დევიდსონის თქმით, ვო ნგუენ გიაპი შესაძლოა უშუალოდ ხელმძღვანელობდა კხეშანის ალყას ჩრდილოეთ და სამხრეთს დემილიტარიზებულ ზონებს შორის.

"აღდგომის შეტევა", რომელიც დაიწყო 1972 წლის მარტში, იყო ვო ნგუენ გიაპის მიერ დაგეგმილი ბოლო სამხედრო მოქმედება. მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკულად მთელი ჩრდილოეთ ვიეტნამის არმია იყო ჩართული შეტევაში, წარმატება შემოიფარგლა პროვინციის დედაქალაქის კუანგ ტრისა და რამდენიმე მცირე ქალაქის აღებით, ხოლო დანაკარგები ძალიან მძიმე იყო. ამ შეტევის შემდეგ ვო ნგუენ გიაპს აღარ შეუსრულებია დიდი როლი სამხედრო ოპერაციების დაგეგმვაში. 1975 წლის გამარჯვებული საგაზაფხულო შეტევა, რომელმაც დაასრულა ვიეტნამის ომი, განახორციელა არა მან, არამედ ვან ტიენ დუნგმა. ამის მიუხედავად, საიგონის აღების შემდეგ, პრემიერ მინისტრმა ფამ ვან დონgმა კვლავ უწოდა ვო ნგუენ გიაპს ჩრდილოეთ ვიეტნამის გამარჯვების არქიტექტორი.

ომის შემდგომი ცხოვრება
----------------------

 ვო ნგუენ გიაპი 2008 წელს
1976 წლის ივლისში ვიეტნამის გაერთიანების შემდეგ ვო ნგუენ გიაპი დაინიშნა ვიცე- პრემიერად, მაგრამ მისი დრო დასასრულს უახლოვდებოდა. ფორმალურად, ის ჯერ კიდევ იყო თავდაცვის მინისტრი კამპუჩიაში შეჭრის დროს (რასაც ეწინააღმდეგებოდა) და 1979 წლის ჩინეთთან ომის დროს, მაგრამ სინამდვილეში არმიას აკონტროლებდა გენერალი ვან ტიენ დუნგი. 1980 წლის თებერვალში ვო ნგუენ გიაპმა იგი თავდაცვის მინისტრის პოსტზე დანიშნა. 1982 წელს ვიეტნამის პოლიტბიუროში თანამდებობის დაკარგვის შემდეგ, გენერალი ვო ნგუენ გიაპი აღარ ასრულებდა მნიშვნელოვან როლს ქვეყნის მთავრობაში. 1991 წელს ის ყველა თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.

1980-იან და 1990-იან წლებში ნგუენ გიაპი ძირითადად წერდა წიგნებს, მათ შორის იყო "ჩვენ გავიმარჯვებთ" და "სახალხო ომი და სახალხო არმია", პრაქტიკული სახელმძღვანელო პარტიზანების ორგანიზებისთვის. სიცოცხლის ბოლო წლებში მისდევდა ჩაკეტილი ცხოვრების წესს და იშვიათად ლაპარაკობდა საჯაროდ, როგორც, მაგალითად, 2004 წელს, როდესაც თქვა, რომ "აშშ ვერ მოიგებს ერაყის ომს."  თუმცა, განაგრძობდა ვიეტნამის ხელმძღვანელობის კრიტიკას კორუფციის გამო.  2010 წელს ვო ნგუენ გიაპმა გააკრიტიკა ბოქსიტის მოპოვების მასიური პროექტი ვიეტნამის ცენტრალურ მაღალმთიან რეგიონში. როგორც ვო ნგუენ გიაპმა აღნიშნა, 1980-იან წლებში ექსპერტების მიერ ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სამთო მოპოვება შქმნიდა სერიოზულ გარემოსდაცვით რისკებს.

იგი გარდაიცვალა 2013 წლის 4 ოქტომბერს  ჰანოის სამხედრო ჰოსპიტალში, სადაც იმყოფებოდა 2009 წლიდან.

ვო ნგუენ გიაპის პიროვნება
-------------------------

ვო ნგუენ გიაპის საფლავი
ვო ნგუენ გიაპი დამოუკიდებელი ვიეტნამის რეგულარული არმიის შემქმნელი და თანამედროვე ეპოქის ვიეტნამის ყველაზე ცნობილი სამხედრო მეთაურია. ფილიპ დევიდსონის თქმით, როგორც პიროვნება გამოირჩეოდა ამპარტავნობით, ამბიციურობითა და შურისძიების წყურვილით.  ნაკლებად უწევდა ანგარიშს დანაკარგებს. დაბალი, თუნდაც ვიეტნამური სტანდარტებით (არაუმეტეს მეტრა ნახევრის) და უკიდურესად თავშეკავებული, ვო ნგუენ გიაპმა მიიღო მეტსახელი "ვულკანი თოვლის ქვეშ," ვინაიდან მისთვის დამახასიათებელი იყო უეცარი, ხანმოკლე, მაგრამ უკიდურესად ემოციური განრისხება. ვო ნგუენ გიაპის პიროვნების შეუსაბამობა კარგად გამოჩნდა ინტერვიუში, რომელიც მან მისცა ცნობილ ჟურნალისტს ორიანა ფალაჩის 1969 წელს  ინტერვიუში, ერთის მხრივ, ცდილობდა მოეხსნა პასუხისმგებლობა ტეტის შეტევაზე, ხოლო მეორეს მხრივ, მშვიდად დაადასტურა, რომ აშშ-ს ინფორმაცია სამხრეთ ვიეტნამის გათავისუფლების ეროვნული ფრონტის დაღუპულთა რიცხვის შესახებ სიმართლეს შეესაბამებოდა. ერთ-ერთ ბოლო ინტერვიუში მან განაცხადა, რომ არასდროს სურდა სამხედრო პირი ყოფილიყო, ოცნებობდა გამხდარიყო „უბრალოდ ფილოსოფიის თუ ისტორიის მასწავლებელი". მის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით ვიეტნამის ომის ყოფილმა ვეტერანმა სენატორმა ჯონ მაკკეინიმა ტვიტერზე დაწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „გენერალი ნგუენ გიაპი წავიდა — დიდი სამხედრო სტრატეგი, რომელმაც ერთხელ თქვა, რომ ჩვენ ამერიკელები მისი "ღირსეული მტრები" ვიყავით." |
|  |  |

ვო ნგუენ გიაპი ხელახლა დაქორწინდა  1946 ან 1947 წელს მისი მეორე ცოლი იყო დანგ ტაი ჰაი. 1950-იანი წლებიდან პოლიტიკოსი იტანჯებოდა მაღალი წნევისა და პერიოდული თავის ტკივილებისგან.

მისი ქალიშვილი ჰონგ ან ვო ბირთვული ფიზიკოსი, ავტორია "მყარ ნაწილებზე მაღალი სიმძლავრის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების პარამეტრული ეფექტების თეორიის." 1987 წელს მიიღო კოვალევსკაიას პრემია სსრკ-ში მეცნიერებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.

ლიტერატურა
----------

* *Колотов В. Н.* Стратагемность мышления вьетнамского полководца Во Нгуен Зяпа как ключевой элемент исторической победы при Дьенбьенфу // Восток-Запад: историко-культурный альманах: 2013—2014 / под ред. акад. В. С. Мясникова ; Ин-т всеобщей истории РАН; Ин-т научной информации по общественным наукам РАН. — М.: Наука — Вост. лит. 2014. — С. 80-103.
* Black, Edwin F. The Master Plan for Conquest in Vietnam. // Military Review. — June 1963. — Vol. 43 — No. 6.

სქოლიო
------

1. ↑  History, Alpha (11 November 2015). "Vo Nguyen Giap". *Vietnam War*. Retrieved 15 March 2023.
2. ↑  Chiviges Naylor, P. *France and Algeria: A History of Decolonization and Transformation*, University Press of Florida, 2000, p. 18.
3. ↑  Stanley Karnow, *Vietnam : a History*, Penguin Books, 1997, p. 153
4. ↑  Kỳ 3: Cuộc đấu tranh trong nội bộ. ციტირების თარიღი: 2018-10-05
5. ↑  Black 1963. sfn error: no target: CITEREFBlack1963 (help)
6. ↑  Г. Дункель.  (2004-05-13) Вьетнамский герой сравнивает Ирак с Вьетнамом.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-26.
7. 1 2  «Красный Наполеон».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-20.
8. ↑  Умер самый знаменитый вьетнамский полководец. lenta.ru. ციტირების თარიღი: 2013-10-04.
9. ↑  Legendary Vietnam Gen. Vo Nguyen Giap Dies. ABC News. ციტირების თარიღი: 2013-10-04.
10. ↑  Дэвидсон, 22-23.
11. ↑  Дэвидсон, 23.
12. ↑  John McCain.  (2013-10-04) Gen. Vo Nguyen Giap has passed away — brilliant military strategist who once told me that we were an «honorable enemy». ციტირების თარიღი: 2016-12-08
13. ↑  Chiviges Naylor, P. *France and Algeria: A History of Decolonization and Transformation*, University Press of Florida, 2000, p. 18.