recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ათაბაგი**, *ათაბეგი* (თურქ. ata – მამა, beg – ბატონი; სომხ. Աթաբեկ *ათაბეკ*) — სელჩუკთა სახელმწიფოში სულთნის მემკვიდრის აღმზრდელი და მეურვე. პირველი ათაბაგი იყო მალიქშაჰის აღმზრდელი ნიზამ ალ-მულქი (XI ს.). სელჩუკთა სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ ათაბაგი დამოუკიდებელი სამთავროს მეთაურის წოდებაა, ან მხოლოდ საპატიო ტიტული ეგვიპტის მამლუქთა სახელმწიფოში — მხედართმთავარი.

ათაბეგობა საქართველოში
----------------------

საქართველოში ათაბაგი იყო ერთ-ერთი ვეზირი. მის ფუნქციებში შედიოდა ტახტის მემკვიდრის აღზრდა. ათაბაგობა საქართველოში დამკვიდრდა თურქ სელჯუკების სამეფო ხელისუფლების მიბაძვით. ჩვენში ხელისუფალი — ათაბაგი, პირველად იხსენიება თამარ მეფის დროს. ვახუშტის სიტყვებით, „შემდეგ ათაბაგობის შეძინებისა არღარა იწოდებოდა სპასალარი სპასალარად, არამედ ათაბაგად". აღნიშნული არასწორია, რადგანაც ეს ორი თანამადებობა სპასალარი და ათაბაგი შემდგომ პერიოდშიც გვხვდება. ამის გარდა ამ ორ ხელსიუფლათა შორის კავშირი არ არსებობს. სპასალარი ნიშნავს სპათა უფროს — მხედართმთავარი, ხოლო ათაბაგს კი მემკვიდრის გამზრდელს. ამის გარდა ითვლებოდა რომ ათაბაგობა სპასალარზე უმაღლეს წოდებად ითვლებოდა, საქართველოს სამეფო კარზე. ავაგი, რომელიც ამირ-სპასალარობისაგან ათაბაგი გახდა. ისიცა ჩანს, რომ მეფეთა მემკვიდრენი ხანდახან იზრდებოდნენ ათაბაგის სახლში. 

1212 წელს იგი პირველად ებოძა ივანე მხარგრძელს (ერთი მოსაზრებით, ამ სახელოს მანამდე ფლობდა ივანე ახალციხელი). ათაბაგობა იმთავითვე დაუპირისპირდა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის თანამდებობას. ათაბაგობასთან ხშირად შეთავსებული იყო ამირსპასალარის თანამდებობაც. 1334 წელს გიორგი V-მ ათაბაგობა უბოძა თავის ბიძას, სამცხის მთავარ სარგის ჯაყელს. საქართველოს პოლიტიკური დანაწილების შემდეგ ათაბაგობა როგორც ვეზირობა მოისპო. „ათაბაგი" სამცხის მთავართა ტიტულად იქცა (აქედან — სამცხე-საათაბაგო).

ექვთიმე თაყაიშვილის თქმით საქართველოს ისტორიაში არსებობდა ორი საათაბაგო, ესენია: სომხეთისა (მხარგრძელები) და სამცხის საათაბაგოები (შემდგომში — სამცხე-საათაბაგო).

ლიტერატურა
----------

* *სურგულაძე ი.* ქსე, ტ. 1, გვ. 222, თბ. 1975
* *Amin Maalouf*. *Crusades Through Arab Eyes*, 1984

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Royal Ark - Qajar dynasty in Iran
* ÏNĀNČ ḴĀTUN, Encyclopædia Iranica დაარქივებული 2008-09-08 საიტზე Wayback Machine.
* ATĀBAK, Encyclopædia Iranica
* ATĀBAKĀN-E ĀḎARBĀYJĀN, Encyclopædia Iranica

სქოლიო
------

1. ↑  Е. Такаишвили, «Грузинския надписы Ахталы», Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа, вып 29, 1901 г. ст. 139
ძორაგეტის ჰიდროელექტროსადგური
**ძორაგეტის ჰიდროელექტროსადგური** (სომხ. Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայան) მდებარეობს სომხეთში, ლორეს პროვინციის სოფელ ძორაგეტში. ჰიდროელექტროსადგური განთავსებულია მდინარე დებედაზე, მაგრამ ის მდინარე ძორაგეტის წყლის ნაკადებს იყენებს ელექტროენერგიის გამოსამუშავებლად. 1980 წლისთვის, ჰესი იყენებდა სამ გენერატორს, რომელთა სიმძლავრე იყო 26.2 მეგავატი. ძორაგეტის ჰესი ითვლება მცირე ზომის ჰიდროელექტროსადგურად.

ელექტროსადგურის მშენებლობა დაიწყო 1927 წელს. აშენებას ხუთი წელი დასჭირდა და დასრულდა 1932 წელს. ჰესი მშენებლობა დააპროექტეს, საბჭოთა კავშირის ჰიდროელექტროსადგურების მშენებელ-ინჟინრებმა. ჰესის მშენებლობა დაგეგმილი და ორგანიზებული იყო იოსიფ ანდრეჰ ტერ-ასტვაკატრიანის მიერ.პირველად ძორაგეტის ჰესმა მუშაობა დაიწყო 1932 წლის 15 ნოემბერს. ჰესი ფუნქციონირებდა მთელი დამონტაჟებული 22,32 მგვტ-ით და საშუალო წლიური წყლის გადინების 14.92 მგვტ სიმძლავრით.ელექტროსადგურის პირველი ორი აგრეგატი აშენდა 1932 წელს, ხოლო მესამე 1949 წელს.
2011 წლამდე ელექტროსადგური თავდაცვის სამინისტროს ეკუთვნოდა. 2011 წელს ნაყიდი იქნა შპს "ძორაგეტის" მიერ, რომელიც პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის ნათესავის მფლობელობაში იყო.

2011 წლამდე სომხეთში მცირე ზომის ჰესებად, ითვლებოდა 10 მგვტ-ზე ნაკლები სიმძლავრის ელექტროსადგურები. 2011 წლის ცვლილებების შემდეგ კი 30 მგვტ-მდე გაიზარდა. მთელს სომხეთში, ძორაგეტის ჰიდროელექტროსადგური ერთადერთი ქარხანა იყო, რომელსაც შეეხო ეს ცვლილება.

აღწერა
------

ძორაგეტის ჰიდროელექტროსადგური წარმოადგენს მდინარის ტიპის ჰიდროელექტროსადგურს, რომელსაც აქვს კაშხალი. ამ ტიპის ჰესის კაშხალი ვერ იტევს დიდი რაოდენობით მოცულობა წყალს, ამიტომაც მის წყალსაცავს აუზს უწოდებენ. წყალი წყალსაცავიდან მიედინება თხრილში, რომლის დიამეტრი 1.300 მმ-ია. ვინაიდან ელექტროენერგიის რაოდენობა წყლის ნაკადის პირდაპირ პროპორციულია, წარმოქმნილი ელექტროენერგიის რაოდენობა დამოკიდებულია დინებაზე და განსხვავებულია წლიდან წლამდე. 2013 წელს გამომუშავებული ელექტროენერგიის რაოდენობა იყო 76.26 გიგავატი საათში, 2014 წელს კი მხოლოდ 69.23 გვტ საათში, 2015 წლის ნოემბერში გამომუშავებული ენერგია უკვე 81.63 გიგავატს შეადგენდა. ტურბინის რეგულირება ხდება სხვადასხვა ნაკადის სიჩქარეზე და ზეწოლაზე. ტურბინა ბრუნავს შემომავალი წყლის წნევისა და მოცულობის გამო. ჰესს აქვს სამი გენერატორი, რომლებიც ტურბინას უკავშირდებიან, ხოლო როდესაც ტურბინა ტრიალებს, ხდება ენერგიის გენერირება. შედეგად, გენერატორები ტურბინიდან მიღებულ მექანიკურ ენერგიას ელექტრო ენერგიად აქცევენ. ჰესთან ახლოს განლაგებულია გადამცემი ხაზები, რაც უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის გადატანას ჰიდროელექტროსადგურიდან რეგიონებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰიდროელექტროსადგურები სომხეთში
* ჰიდროენერგია დაარქივებული 2015-12-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  "Ձորագետ 5" փոքր ՀԷԿ' մոնիտորինգի արդյունքներ Armenian. ციტირების თარიღი: 11 December 2015
2. 1 2 3  Grigoryan, Armen.  (14 October 2015) Sale of Armenia's Monopoly Electricity Distributor Confirmed. ციტირების თარიღი: 11 December 2015
3. ↑  Հիդրոէներգետիկա Armenian.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 დეკემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 11 December 2015
4. 1 2  "STROY" bulletin/statement N2, 1932, Dzoraget HPP, Armenia. (Dzroaget LTD's archives)
5. ↑  Ձորագետ Հիդրո ՍՊԸ-ի 2014թ.-ի տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններ Armenian. ციტირების თარიღი: 11 December 2015
ხედი პალაცო პიტზე
**ბობოლის ბაღები** (იტალ. Giardino di Boboli) — განთქმული პარკი ფლორენციაში, რენესანსის სტილის საპარკო ანსამბლის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუში იტალიაში.

მდებარეობა და სტრუქტურა
-----------------------

ბობოლის ბაღები მდებარეობს ბობოლის ბორცვზე პალაცო პიტთან, ტოსკანის ჰერცოგის, მედიჩის მთავარ რეზიდენციასთან, და წარმოადგენს XVI საუკუნის ბაღთა ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ნიმუშს. იმ დროის გემოვნებასთან შერწყმით პარკს ჰყოფს გრძელი ჩაზნექილი და განიერი ხრეშიანი გზები. ის მორთულია ქვის დეკორატიული ელემენტებით, ძვირფასი მონუმენტებით და ფანტანებით. ბობოლის ბაღები იყოფა კერძო და სახალხო ნაწილებად - გროტებით, ნიმფებით და კლასიკურ სტილში შესრულებული, მოქმედი, ბაღის კოლონადებიანი ეკლესებით. ბობოლის ბაღების ღირსებას წარმოადგენს, ის რომ, აქედან იშლება ქალაქის მშვენიერი ხედები. ფართო მასებისთვის ბაღი გაიხსნა 1766 წ.

ლიტერატურა
----------

* Attlee, Helena (2006). *Italian Gardens - A Cultural History* (paperback), London:  Frances Lincoln. ISBN 978-0-7112-3392-8.
* Gurrieri, F.; J. Chatfield (1972). *Boboli Gardens (Florence)*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბობოლის ბაღები***

* Giardino di Boboli - a Gardens Guide review დაარქივებული 2005-12-10 საიტზე Wayback Machine.
* 360 degree virtual tour of Boboli Gardens დაარქივებული 2009-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* Article about Boboli Gardens დაარქივებული 2006-11-03 საიტზე Wayback Machine.
* Florence's Boboli Gardens

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
 | 
* ბარჯელო
* ბაპტისტერია
* ბობოლის ბაღები
* დავითი
* ბრანკაჩის კაპელა
* ჯოტოს კამპანილა
* ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი
* ორსანმიქელე
* პალაცო მედიჩი
* პალაცო პიტი
* პალაცო სტროცი
* პალაცო ვეკიო
* პონტე ვეკიო
* სან-ლორენცოს ბაზილიკა
* სან-მარკო
* სან-მინიატო
* სანტა-კროჩე
* სანტა-მარია-დელ-ფიორე
* სანტა-მარია-ნოველა
* სანტო-სპირიტო
* უფიცი

 |

 |
**„მარკ სტარზი"** — საქართველოს საფეხბურთო კლუბი ქალაქ თბილისიდან. დაარსდა 2012 წელს.

ისტორია
-------

კლუბი დაარსდა 2012 წელს, ყოფილი ნიგერიელი ფეხბურთელის, კელვინ ოტუსის მიერ. სწორედ ის იმყოფება კლუბის ამჟამინდელი მფლობელი და პრეზიდენტი. ერთ-ერთ ინტერვიუში ოტუსმა განაცხადა, რომ მას სურს „მარკ სტარზი" აქციოს ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებულ გუნდად, რომელიც ქართველ გულშემატკივრებს ევროტურნირებზე ასპარეზობით გაახარებს. 2015-2016 წლების სეზონში „მარკ სტარზმა" ჩემპიონატი პირველ ადგილზე დაასრულა, რის შედეგადაც მეორე ლიგიდან პირველში აღზევდა, თუმცა შემდგომი წელი გუნდისთვის წარუმატებელი გამოდგა, „მარკ სტარზმა" მხოლოდ ერთი თამაში მოიგო და შედეგად ისევ მეორე ლიგაში დაბრუნდა.

2018 წლის სეზონი გუნდისთვის ძალიან ცუდი გამოდგა. სეზონის განმავლობაში კლუბმა ორი მწვრთნელი გამოიცვალა საბოლოოდ კი გუნდი ლიგა 3-დან რეგიონულ ლიგაში დაქვეითდა, ამის შემდეგ გუნდმა დიდი ფინანსური კრიზისი განიცადა.

2019 წელი „მარკ სტარსის" არსებობისთვის უკანასკნელი გამოდგა და გუნდი ჩემპიონატის დასრულებამდე 8 ტურით ადრე მოხსნეს გათამაშებიდან დაგროვილი დავალიანების გამო.

მთავარი მწვრთნელები :
---------------------

| პერიოდი | მწვრთნელები |
| 2012–2013 | თენგიზ სულაქველიძე (უმცროსი) |
| 2013–2014 | დავით მაჩიტიძე |
| 2014–2015 | დავით თაქთაქიშვილი |
| 2015 ბოლოს | კახაბერ კეკელიძე |
| 2015–2016 | თენგიზ სულაქველიძე (უმცროსი) |
| 2016–2017 | დავით ქოქიაშვილი |
| 2018 | კახა გოგიჩაიშვილი |
| 2018 | გიორგი ფეიქრიშვილი |
| 2019 | კახაბერ კეკელიძე |

მიღწევები
---------

### საქართველო

* **მეორე ლიგა (ცენტრალური ზონა)**
	+ გამარჯვებული (1): 2015–16
* რამაზ შენგელიას სახელობის თასი
* გამარჯვებული 2012–2013
* ფინალისტი: 2014–2015

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლუბის ოფიციალური Facebook გვერდი
* საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ოფიციალურ საიტზე
* გაზეთ „ლელოს" ოფიციალურ საიტზე

|  |  |
| --- | --- |
| **მედია** | Sportall.ge · MySports.ge დაარქივებული 2019-12-31 საიტზე Wayback Machine.  · Goal.ge |

სქოლიო
------
**მუშაობა** — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც რაოდენობრივად განსზღვრავს ენერგიის ცვლილებას მისი ერთი ფორმიდან მეორეში გადასვლისას. მაგალიტად მექანიკურ სისტემაზე მოქმედი ყველა გარე და შიგა ძალის მუშაობა ტოლია სისტემის კინეტიკური ენერგიის ცვლილებისა. F ძალის მიერ შესრულებული მუშაობა დამოკიდებულია ძალის რიცხვით მნიშვნელობაზე, მიმართულებასა და მისი მოდების წერტილის გადაადგილებაზე. როცა F ძალის რიცხვითი მნიშვნელობა და მიმართულება მუდმივია, ხოლო M\_0M\_1 გადაადგილება წრფივია, მაშინ მუშაობა A=FS cosa, სადაც S=M\_0M\_1, a კუთხეა ძალის მიმართულებასა და გადაადგილებას შორის. თუ a<= 90, ძალის მუშაობა დადებითია, როცა 180=>a=>90 — უარყოფითია. ხოლო როცა a=90, ე. ი. როცა ძალა გადაადგილებისადმი მართობულია A=0. მუშაობის საზომი ერთეულებია: ჯოული, ერგი (1ე=10-1 ჯ) და კილოგრამ-ძალა მეტრზე (1 კგძ\*მ=9\*81 ჯ).

ზოგად შემთხვევაში ძალის მშაობის გამოსათვლელად შემოაქვთ ელემენტარული მშაობის ცნება dA=Fds cos a, სადაც ds არის ელემენტარული გადაადგილება, ხოლო a — კუთხე ძალისა და მისი მოდების წერტილში ტრაექტორიის მხების (რომელიც გადაადგილების მხარესაა მიმართული) მიმართულებათა შორის, დეკარტის კოორდინატებში

dA=Fxdx+F

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 224-225.
**ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა** — ერთეულთა სისტემა, რომელიც დადგენილ იქნა ელექტრიკოსთა I საერთაშორისო კონგრესზე 1881 წელს პრაქტიკული ელექტრული გაზომვებისათვის იმასთან დაკავშირებით, რომ CGS აბსოლუტური სისტემის ზოგიერთი ელექტრული ერთეული მეტისმეტად მცირე და მოუხერხებელი იყო პრაქტიკული გაზომვებისათვის. ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემაში ელექტრული წინაღობისა (ომი) და პოტენციალთა სხვაობის (ვოლტი) ერთეულებს ადგენდნენ, როგორც CGS სისტემის შესაბამისი ერთეულების ჯერადს (ომი=109 CGSM ერთ. ვოლტი=108 CGSM ერთ.). დანარჩენ ერთეულებს: ამპერს, ჯოულს, ვატს და სხვა ღებულობდნენ, როგორც წარმოებულ ერთეულებს ომისა და ვოლტისაგან.

XX საუკუნის 30-იან წლებში ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემას უწოდებდნენ მექანიკურ და ელექტრომაგნიტურ სიდიდეთა საზომი ერთეულების სისტემას, რომელიც ემყარებოდა 4 ერთეულს: მეტრს, კილოგრამს, წამსა და ამპერს — ე. წ. ერთეულთა MKSA სისტემა („გოსტ" 7664-55 და 8033-56). ამჟამად ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემამ დაკარგა დამოუკიდებელი მნიშვნელობა და შევიდა ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 184.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* International\_Electrical\_Congress
მელნის წვეთი კალმისტარზე
მელანი სველ ზედაპირზე
**მელანი** (< ბერძ. μελανός — „შავი") — საღებავი ნივთიერებების ნაზავი, რომელიც ძირითადად წერისათვის გამოიყენება. პაპირუსზე საწერად მელნის საღებავ კომპონენტად გამოიყენებოდა მური. ქაღალდის გამოგონებასთან ერთად გაჩენილი მელნის შემადგენლობაში შედიოდა ტანინები, რკინის მარილები და მცენარეული წარმოშობის წებოვანი ნივთიერებები; ტანინები ჰიდროლიზის დროს წარმოქმნიან გალმჟავას, რომელიც რკინის(III) მარილებთან მუქ ლურჯ ნალექს იძლევა. მელნის ასეთი შემადგენლობა თითქმის არ შეცვლილა XIX საუკუნის შუა ნახევრამდე — სინთეთიკური საღებრების გაჩენამდე. თანამედროვე მელანი ჩვეულებრივ შეიცავს გამხსნელს (უფრო ხშირად წყალს ან სპირტს), სინთეთიკურ საღებარს (ძირითადად შავს, ლურჯს, წითელს, მწვანესა და იისფერს), მამოდიფიცირებელ დანამატებს (კონსერვანტებს, დასველებადობის, სიბლანტისა და სხვა ფიზიკურ-ქიმიური მაჩვენებლების რეგულატორებს). მელნის დამზადებისას იყენებენ კარგად ხსნად საღებრებს (უფრო ხშირად მჟავურ საღებრებს), რომლებიც არ უნდა შეიცავდეს უხსნად ნარჩენებსა და მინერალურ მარილებს. დაცული უნდა იყოს ფერის (ნაჯერობა, თანაბარზომიერება, დროისა და გარე ზემოქმედების მიმართ მდგრადობა) და უსაფრთხოების მოთხოვნები. დანიშნულების მიხედვით განასხვავებენ ავტოკალმის, თვითმწერი ხელსაწყოს, პირგადასაღები ტექნიკის, ბუმბულით წერის (სპეციფიკური დოკუმენტების გასაფორმებლად) და სხვა სახის მელნებს. მელანი ასევე გამოიყენება ბეჭდებითა და შტამპებით გამოსახულებების (ტექსტების, ნახატების) შესაქმნელად, სახვით ხელოვნებაში და ა.შ.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი : რვატომეული / არნ. ჩიქობავას საერთო რედაქციით, ტ. 5, თბ.: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1958.
2. ↑   Чернила // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М. 2017. — стр. 469.
წრიული პირამიდა
**გუაჩიმონტონესი** – კოლუმბამდელი არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, ხალისკოს შტატში. მდებარეობს გვადალახარას დასავლეთით, დაახლოებით ერთი საათის სავალ მანძილზე. იგი მთავარი ძეგლია კულტურული საზოგადოებისა, რომელსაც „ტეუჩიტლანის ტრადიციას" ეძახიან. ეს საზოგადოება, რომელიც არსებობდა ჯერ კიდევ ძვ. წ. 300 წელზე ადრიდან ჩვ. წ. 900-იანი წლების შუამდე.

გუაჩიმონტესის კომპლექსის მთავარ ნაგებობებს წარმოადგენს წრიული, საფეხურებიანი პირამიდები. 18 მეტრი სიმაღლის პირამიდა შედგება 13 საფეხურისაგან, ხოლო ზემოთ, ადგას კიდევ 4 საფეხურიანი ასეთივე პირამიდა.

თითოეული პირამიდა შემოფარგლულია მოსწორებული მოედნით, ხოლო ეს მოედნები თავის მხრივ – დაბალი მიწაყრილებით. ამ მიწაყრილების მწვერვალზე დგას ხის ნაგებობები.

კომპლექსი შედგება 10 წრიული პირამიდის, 4 მართკუთხა მოედნისა და 2 ბურთის სათამშო მოედნისაგან.

ტეკილას არყის სახდელებთან ერთად, მთლიანი ეს რეგიონი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. აქ განხორციელებული არაერთი ძარცვის შედეგად, 2008 წელს კომპლექსი ასევე მოხვდა "მსოფლიოს ძეგლების ზედამხედველობის" მიერ შედგენილ 100 ყველაზე საფრთხეში მყოფი ძეგლის სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Teuchitlán, Jalisco. ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-10-16 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* 360-degree Panoramic photos of the Guachimontones site
* More information on Teuchitlán and Guachimontones დაარქივებული 2009-07-21 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* Galería de Fotos de Guachimontones დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)


|  |  |
| --- | --- |
| მექსიკის დროშა | *ეს სტატია მექსიკისა და მექსიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გრაფი აქსელ ოქსენშერნა** (შვედ. Axel Oxenstierna; დ. 16 ივნისი, 1583, უპლანდი, შვედეთი — გ. 28 აგვისტო, 1654, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი სახელმწიფო მოღვაწე, რიქსკანცლერი (1612-54) გუსტავ ადოლფისა და მისი ქალიშვილის ქრისტინას კარზე. მისი მცდელობით შვედეთი ოცდაათწლიანი ომიდან გამარჯვებული გამოვიდა და თავისი ძლიერების მწვერვალსაც მიაღწია.

ბიოგრაფია
---------

ოქსენშერნა შვედეთის წარჩინებულ ოჯახიდან იყო. ლექციებს გერმანიის უნივერსიტეტებში (როსტოკში, ვიტენბერგში, იენში) ისმენდა ღვთისმეტყველებასა და სახელმწიფო სამართალში. 1609 წელს სენატორად დაინიშნა, გუსტავ ადოლფის ტახტზე ასვლის შემდეგ კი სახელმწიფო კანცლერის წოდებამდე ამაღლდა, რომელსაც საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ერთპიროვნული გადაწყვეტილებების მიღების უფლება ენიჭებოდა მეფესთან შეთანხმებით. 1613 წელს დანიის სახელმწიფოსთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, 1617 წელს სტოლბოვის ზავით რუსეთთან. 1622 წელს კი ოგრში პოლონეთთან დააზავა შვედეთი. 

ოცდაათწლიანი ომის პერიოდში ოქსენშერნას ღვაწლი განსაკუთრებით გამოიკვეთა, როდესაც გუსტავ ადოლფი გერმანელ პროტესტანტებს ეხმარებოდა. მან პოლონეთთან 6 წლით დაზავება მოახერხა, რამაც ხელი შეუწყო გერმანელი კათოლიკების წინააღმდეგ მიემართა სახელმწიფო ძალები. როდესაც მთელი რიგი ბრწყინვალე გამარჯვებების შემდეგ შვედური ჯარები გერმანიის შუაგულში შეიჭრნენ, რაინზე განლაგებული ძალების უფროსობა მას მიანდეს. მეფე 1632 წელს გარდაიცვალა, ერთი წლის თავზე კი მისივე ინიციატივით გამართულ ჰაილბრონის კონგრესზე პროტესტანტული კავშირის მეთაურად დასახელდა. მომდევნო წელს საფრანგეთსა და ჰოლანდიას სტუმრობდა, რათა იქაურები იმპერატორთან ომში პროტესტანტების მხარეს გადაებირებინა. 1636 წელს ოქსენშერნამ საომარ ქმედებათა თეატრს საბოლოოდ აქცია ზურგი და შვედეთში დასახლდა. ასრულებდა კანცლერის მოვალეობას და დედოფალ ქრისტინას მეურვეთა შორისაც იხსენიებოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აქსელ ოქსენშერნას სრული ბიოგრაფია[*მკვდარი ბმული*]
**მატჩ პოინტი** (ინგლ. Match Point) — ვუდი ალენის 2005 წლის დრამატული თრილერი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
უცნობი ჩოგბურთელი კრის უილტონი ცხოვრების მოწყობის მიზნით მდიდარ ოჯახს დაუახლოვდება და კლოის, ამ ოჯახის წევრს, ცოლად შეირთავს. მაგრამ კრისს ნოლა შეუყვარდება, ნოლა კლოის ძმის, ტომის საცოლე. ნოლასთან ურთიერთობა კრისის თავსატეხად იქცევა. კრისი კლავს ნოლას, მაგრამ ბედნიერი შემთხვევის წყალობით გადაურჩება მართლმსაჯულებას.

თემები
------

ფილმი თემატურად ეხმიანება ვუდი ალენისვე ადრეულ ფილმს „დანაშაულებები და ცუდი საქციელები" (1989). ამ ფილმში განხილულია სამყაროში სამართლიანობის არსებობის თემა.

ფილმში უილტონი კითხულობს ფიოდორ დოსტოევსკის რომანს „დანაშაული და სასჯელი". ამ რომანის მთავარი გმირი, რასკოლნიკოვი, კლავს მოხუც მევახშეს, რადგან მიაჩნია, რომ თავად განსაკუთრებული არსებაა და ამის უფლება აქვს. რასკოლნიკოვი კვალის დაფარვის მიზნით ძარცვავს მევახშეს. რომანში რასკოლნიკოვი თავდაპირველად ემალება მართლმსაჯულებას, მაგრამ შემდგომ გრძნობს დანაშაულს, აღიარებს მას, იხდის სასჯელს აღმოაჩენს ღმერთს ღარიბი გოგონას სიყვარულის სახით. ფილმის გმირი კრის უილტონი კლავს ახალგაზრდა გოგოს, რათა შეინარჩუნოს საკუთარი მდგომარეობა საზოგადოებაში. სიუჟეტებში არის მსგავსებები: რასკოლნიკოვისა და უილტონიც საკუთარ მკვლელობას შენიღბავენ ძარცვით, ორთავეს გამოიჭერს კიბეებზე შემთხვევით გამოჩენილი მღებავი, ორთავე კატა-თაგვობანას ეთამაშება გამოძიებას. ალენი, დოსტოევსკისგან განსხვავებით აჩვენებს, რომ არის დანაშაული, მაგრამ არ არის არც სასჯელი, არც ღმერთი და არც სიყვარული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „მატჩ-პოინტი (ფილმი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ნაკაშიძეების გერბი
**ნაკაშიძეთა სათავადო** — სათავადო ფეოდალურ საქრთველოში, გურიის სამთავროში, XVI-XIX საუკუნეებში, რომელსაც ფლობდნენ ნაკაშიძეები.

ისტორია
-------

სათავადოს ჩამოყალიბება უკავშირდება მამუკა ნაკაშიძეს, რომელიც პირველი ადამიანია, რომელიც წყაროებში ამ გვარით იხსენიება. მამუკა ნაკაშიძე XVI საუკუნის მიწურულს ცხოვრობდა, მან ააშენებინა ციხის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია და მოახატინა იგი. ამავე ეკლესიაში იყო დაცული მამუკა ნაკაშიძისა და მისი ოჯახის წევრების ფრესკები. მამუკა ნაკაშიძე ის იხსენიება ვახტანგ I გურიელის დარბაზის ერში. იმავე მამუკა ნაკაშიძეს იხსენიებს XVII საუკუნის პირველ ნახევარში იტალიელი მისიონერი ჯუზეპე ჯუდიჩი. მამუკა ნაკაშიძის მეუღლე იყო მოურავის ქალი ხვარამზე, შვილები ალექსანდრე და ბეჟანი, ხოლო ძმები — თანდარეხი და გიორგი.

საზღვრები
---------

ნაკაშიძეების სათავადოში შედიოდა შვიდი სოფელი: გურიანთა, ვაშნარი, ციხე, ჭანიეთური, გამოღმა ბაილეთი, ახალსოფელი, მაკვანეთი. ეს სოფლები, გარდა მაკვანეთისა, ქმნიდა ერთ მთლიან ტერიტორიას, რომელსაც აღმოსავლეთიდან საზღვრავდა გურიელების სატახტო ქალაქი ოზურგეთი, დასავლეთიდან სოფელი ხვარბეთი, რომელიც აზნაურ ქარცივაძეებს ეკუთვნოდა, სამხრეთით მდინარე ჩოლოქი, ხოლო ჩრდილოეთით ნიგოითის სერი, რომელიც გამოჰყოფდა ნაკაშიძეების სათავადოს მაჭუტაძეების სათავადოსგან.

ნაკაშიძეებს ეკუთვნოდათ გურიის სანაპირო ზოლის ნახევარი, მათი მონახევრეები კი გურიელები იყვნენ. ნაკაშიძეები ფლობდნენ ასევე მამულებს ჩოჩხათში, ზედუბანში, ლანჩხუთში, გოგორეთში, ასკანაში, ხარაულში, ოქროსქედში, ვაკიჯვარსა და გამოჩინებულში, მათ ეკუთვნოდათ ძვირფასი ჯიშის ხით მდიდარი ვრცელი ტყეები მდინარე ნატანების ქვემო წელზე. ნაკაშიძეების საზაფხულო რეზიდენცია იყო ციხე, საზამთრო კი ვაშნარი. ნაკაშიძეების ერთი შტო მაკვანეთში ცხოვრობდა და XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე იქ სასახლე ჰქონდა მოწყობილი.

აზნაურები და ყმა-გლეხები
------------------------

ნაკაშიძეების აზნაურები იყვნენ ვაშალომიძეები, ფასეიშვილები, ქარცივაძეები, საბაშვილები, თიკანაძეები, ბერიძეები.

ნაკაშიძეების ყმა გლეხები იყვნენ კვაჭაძეები, ტოტოჩავები, არობელიძეები, სურგულაძეები, ჩიკაშუები, ქადეიშვილები, მენაბდეები, ხავთასები, ებრალიძეები, ცხომელიძეები, დოლიძეები, სვანიძეები, სიორიძეები, ღლონტები, ჩანჩიბაძეები, ჩხაიძეები, ლომინაძეები, ჟღენტი, გოგიტაშვილები, მასხარაშვილები, მარგალიტაძეები, მუჯირი, ოთხმეზური, ცისკარიძეები, ნაკაიძეები, ჩიტაიშვილები, გუჯაბიძეები და სხვები.

ნაკაშიძეების ყმები თავისუფალნი იყვნენ სამთავრო გადასახადისგან. გურიელი მათ მხოლოდ მაშინ ბეგრავდა, როდესაც ნაკაშიძეზე განრსხდებოდა.

ნაკაშიძეებს ჰყავდათ მოხელეები, რომლებსაც სათავადოს მართვაში იყენებდნენ. 1689-1717 წლების საბუთში იხსენიება ნაკაშიძეების აზნაური გიორგი მამულაიშვილი, რომელიც ციხისთავი იყო და გურიანთას განაგებდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნაკაშიძეები

ლიტერატურა
----------

* *სოსელია ო.*, ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან, ტ. II, თბილისი: მეცნიერება, 1981. — გვ. 163-176.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგრბა**. |

აზიზ აგრბა, კადრი ფილმიდან „ყველაზე შავ ზღვასთან" (1975 წ.). გამბეტის როლში
**აზიზ რაშადის ძე აგრბა** (აფხ. Азиз Рашад-иҧа Агрба; დ. 2 ივნისი, 1912, სოფ. ყულანურხვა — გ. 6 ივნისი, 1991) — აფხაზი საბჭოთა მსახიობი და რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1954), აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
---------

1934 წელს დაამთავრა სოხუმის თეატრალური სტუდია, 1936–1938 წლებში სწავლობდა თბილისის რუსთაველის თეატრთან არსებულ აფხაზურ სტუდიაში. 1931 წლიდან სოხუმის თეატრის აფხაზური დასის მსახიობია, 1936–1938 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრთან არსებული დრამატული სტუდიის აფხაზური სექციის მსახიობი. 1939–1963 წლებში — ამავე დასის მთავარი რეჟისორი. განასახიერა სეიდიყის (მიხეილ ლაკერბაიას „დანაყაი"), კელეშის (გიორგი გულიას „შავი სტუმრები"), ესოპეს (გ. ფიგეირედუს „ესოპე"), რაშიდის (ს. ჭანბას „მუჰაჯირები"), ანანიას (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი"), ყვარყვარეს (პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი"), ზაბელინის (ნიკოლოზ პოგოდინის „კრემლის კურანტები"), გაცის (მუხტარ შავლოხოვის „სასიძო"), გოროდნიჩის (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი") და სხვა ჰეროიკული და კომედიური როლები. დადგა უილიამ შექსპირის „ოტელო" (1941), გ. გულიას „შავი სტუმრები" (1955), მ. ლაკერბაიას „დანაყაი" (1956), რუშნი ჯოპუასა და ა. ხუათლანძიას „თაგვი ბეღელში" (1958) და „სახლი №12" (1959), ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები" (1959) და სხვა სპექტაკლები. 

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 67.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 45.
* ხელოვნების კალენდარი თეატრი, მუსიკა, კინო. თბ. 1992. — გვ. 72–73.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზიზ აგრბა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* აზიზ აგრბა — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
ქართლ-კახური ჩოხა-ახალუხი XIX საუკუნე
**ჩოხა** (აზერ. Çuxa; ინგშ. чокхи; ლეზ. чухва; ხუნძ. чухъа; ლეზ. чухва; ყარაჩ.-ბალყ. чепкен; ოს. цухъхъа (диг. цохъа); ჩეჩ. чокхиб; აფხ. акәымжәы; ადიღ. фащэ; სომხ. չուխա; რუს. Черкеска; ყაბ. цей) — მამაკაცის ძირითადი სამოსი ქართულ წყაროებში გვხვდება IX საუკუნიდან. სიტყვა ჩოხის ფონეტიკურად სხვადასხვა ფორმა დასტურდება კავკასიის, აზიისა და აღმოსავლეთ ევროპის ცალკეულ ენებში. ჩოხას უწოდებენ როგორც მამაკაცის, ისე ქალის სხვადასხვა მოსაცმელ სამოსელს, ხშირად — საჩოხე შალის ქსოვილსაც. მეგრულად ჩოხას ერქვა *ღართი*, ამავე სახელით ქსოვილსაც იხსენიებდნენ.

ჩოხა კაბების სახის სამოსელს განეკუთვნება. მათი საერთო ნიშანია მკვეთრად გამოყვანილი წელი, განიერი ბოლო, მრავალკალთიანობა, ჩახსნილი წინა მხარე და ნაოჭიანი კალთა. არსებობს ე. წ. სამამაკაცო და სადიაცო ჩოხები. 

XIX საუკუნის დასასრულსა და XX საუკუნის დამდეგისათვის დამოწმებულია ჩოხის სამი ძირითადი ტიპი: 

1. **ხევსურული ჩოხა** — მოკლე უღილკილო სამოსი, შედგენილი ტრაპეციული დეტალებისაგან, აზღოტებისაგან. წინა მხარე, ფარაგი, მდიდრულად იყო მორთული აპლიკაციებით. გვერდებზე ჰქონდა კალთის შენაჭერი, ჩაქი, ანუ სამხედრო, რომელიც წელამდე ამოდიოდა. ჩოხაზე გამოსახული იყო სხვადასხვა ორნამენტული სიმბოლო, მ. შ. ჯვრები (ხატნი).
* 
* 

2. **ქართლ-კახური ჩოხა** — გრძელი, მუხლებს ჩამოცილებული სამოსი, მკერდის მიდამოებში სოლისებური ღიობი ჰქონდა, რათა ახალუხი გამოჩენილიყო. მას მეტწილად უსარტყლოდ ატარებდნენ, კალთებზე შეჭრილი იყო რამდენიმე ჩაქი, სახელოები მაჯისაკენ განივრდებოდა და ხშირად ზეაკეცილს ატარებდნენ. საჩოხედ იხმარებოდა ქართული, დაღესტნური და ოსური შალი, უპირატესად შავი, წაბლისფერი და ლურჯი.
3. **ზოგადკავკასიური ჩოხა** (რუს. Черкеска) — ძირითადად ისევე იკერებოდა, ოღონდ ზედატანი მკვიდრად იყო ამოსხმული და წელზე მჭიდროდ იყო მორგებული. მკერდის ორსავე მხარეს ჰქონდა სამასრეები, მასრების თავზე ზოგჯერ ვერცხლის ძეწკვებს აბამდნენ, რომელთაც თავშეყრით ბეჭზე იმაგრებდნენ. ამ ტიპის ჩოხაზე ერტყათ ტყავის, აბზინდიანი ქამარი, რომლის ვერცხლის დეტალები მდიდრულად იყო შემკული. იკერებოდა როგორც შინაური ქსოვილის ისე ფაბრიკული მაუდისაგან (შავი, რუხი, თეთრი, ლურჯი, წითელი, ყავისფერი, ან უფრო იშვიათად სხვა ფერისა).
* 

XX საუკუნის 20-იანი წლებიდან ჩოხა ხმარებიდან გამოვიდა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჩოხა***

ლიტერატურა
----------

* *ა. სოხაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 150.

Gela MikavaGela Mikava
კოორდინატები: 41°41′45″ ჩ. გ. 44°43′50″ ა. გ.﻿ / ﻿41.6959750° ჩ. გ. 44.7306833° ა. გ.﻿ / 41.6959750; 44.7306833
**საჯოგის არქეოლოგიური ძეგლები** — ადრინდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი ფეოდალური ხანის არქეოლოგიური ძეგლები დიღმის ველზე. დიდი დიღმის საცხოვრებელი მასივის IV მიკრორაიონში 1986 წელს აღმოჩნდა ნასახლარი. 

1987-1990 წლებში გათხარეს (ხელმძღვანელი მ.აბრამიშვილი) ორი სამშვიდობო ჰორიზონტი. ქვედა ფენაში (გვიანდელ ბრინჯაოს ადრეული ეტაპი, ძველი წელთაღრიცხვით XV-XII საუკუნეებში) გამოვლინდა გალავნისა და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი, რომლებიც ნაგებია საშუალო და დიდი ზომის კლდის ფლეთილი ქვთ. კერამიკა შავად და რუხადაა გამომწვარი და ჭედეული და ტალღისებური ორნამენტით შემკული. ერთ ნაგებობაში აღმოჩენილია შავპრიალა კერამიკა, რომელიც თეთრი პასტით არის ინკუსტრირებული. მეორე სამშვიდობო ჰორიზონტში ძირითადად ნაცრისა და ბათქაშის ნაშთებია და შუა ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება. საქართველოს სამხედრო გზის დასავლეთით 1.5 კილომეტრზე , საჯოგის ნასახლარის სამხრეთ-დასავლეთით, გათხრილია ადრინდელ ბრინჯაოს, გვიანდელ ბრინჯაოს და ადრინდელ ფეოდალური ხანის სამაროვანი. 1981 წელს გათხარეს ადრინდელ ბრინჯაოს ხანის ეგრეთ წოდებული მტკარ-არაქსის კულტურის ორმოსამარხი. იატაკზე დაგებული იყო დიდი ომის ქვის ფილები. მიცვალებული ესვენა სამარხის ცენტრალურ ნაწილში მარჯვენა გვერდზე , მოხრილი კიდურებით თვით სამხრეთისკენ. ჩატანებული ჰქონდა და თიხის 3 ჭურჭელი. სამარხი ორმო ამოვსებული არ იყო დიდი ზომის ქვებით. 1988 წელს გაითხარა ორი დიდი ყორღანული სამარხი. ერთი მათგანის ქვაყრილი ნახევარწრიული მოყვანილობის იყო, რომელშიც აღმოჩნდა მოჩალისფრო კერამიკის ფრაგმენტები და ბედენური კულტურისათვის დამახასიათებელი სამკუთხედისებური ორნამენტით შემკული შავად ნაპრიალები ყურიანი ჭურჭელი. ყორღანი ძველი წელთაღრიცხვით III ათასწლეულის II ნახევარით თარიღდება. მეორე ყორღანის ქვაყრილი საშუალო და დიდი ზომის კლდის ფლეთილიქვებისგან შედგებოდა. დასაკრძალავი ორმო მიწის ზედაპირიდან 1 მეტრის სიღრმეზე მდებარეობდა. ყორღანში აღმოჩნდა მორუხო შავი კერამიკის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს ხუთკოპიანი საკინძი, ბრინჯაოს ღილი და მძივი. თარიღდება გვიანდელ ბრინჯაოს ხანის ადრეული ეტაპით (ძველი წელთაღრიცხვით XV-XII საუკუეებით). საჯოგეზე გათხრილია აგრეთვე ადრეფეოდალური ხანის ორი სამარხი. ერთი ნაგები იყო ქვის თხელი ფილებით. ორივეში მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით - გულაღმა, გაშოტილად, თავით დასავლეთისკენ. გათხრები ჩატარდა ასევე 2001-2003 და 2015-2016 წლებში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 825
**პროფესია:რეპორტიორი** — მიქელანჯელო ანტონიონის 1975 წლის ფილმი. ეს არის ისტორია კაცზე, რომელსაც უნდა თავისივე ცხოვრებიდან გაიქცეს. მთავარი გმირი არის გამოფიტული ჟურნალისტი, რომელსაც ჯეკ ნიკოლსონი ანსახიერებს. ფილმი წარდგენილი იყო 1957 წლის კანის ფესტივალზე.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
დევიდ ლოკი (ჯეკ ნიკოლსონი) - ცნობილი ინგლისელი ტელერეპორტიორია. სამი თვის განმავლობაში ის ხელმძღვანელობდა დოკუმენტური ფილმის გადაღებას შუაგულ საჰარაში, ადგილობრივ დიქტატორსა და სამამულო ომის შედეგებზე. სამუშაოს ბოლო არ უჩანდა. როოდესაც მისი „ლენ დროვერი" უდაბნოს ქვიშაში ეფლობა და ეგზური სადღაც ქრება ლოკი რჩება მარტო უკიდეგანო სიცარიელეში. შემდეგ, ფლეშბეკში, იხსნება ლოკის სულიერი მდგომარეობა: მძიმე დეპრესია, იმედგაცრუება ცხოვრებაზე, რომელსაც თან ახლავს როგორც პროფესიული ასევე ოჯახური სირთულეები.

უეცრად ლოკს ცხოვრების თვიდან დაწყების შანსი ეძლევა, დაივიწყოს თავის ცხოვრება და დამქანცველი სამუშაო. სასტუმროში სადაც ის იყო გაჩერებული აღმოაჩინა დევიდ რობერტსონის გვამი. წინა დღეს რობერტსონი ელაპარაკებოდა ლოკს თუ რა კარგია ცხოვრება ოჯახისა და მეგობრების გარეშე, როგორკი კარგია მსოფლიოს გაშემო მოგზაურობა და გართობა. საერთო წლოვანების, სიმაღლის და წონის გამო ლოსკს არ გასჭირვებია ადგილობრივი მოსახლეობა დაერწმუნებინა, რომ გარდაცვლილი თვითონ - დევიდ ლოკი იყო და არადევიდ რობერტსონი. ლოკმა ფრთხილად შეცვალა პასპორტის სურათები (თავის სურათი რობერტსონის პასპორტსი ჩააკრა და პირიქით), მიცვალებული თავის ოთახში გადაასვენა და რობერტსონის სამოსი ჩაიცვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* 

* „პროფესია: რეპორტიორი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**მუჰამედ ალი შაჰ ყაჯარი** (სპარს. محمدعلی شاه قاجار‎; დ. 21 ივნისი, 1872 — გ. 5 აპრილი, 1925) — ირანის მეექვსე შაჰი ყაჯართა დინასტიიდან 1907-1909 წლებში. ტახტზე ავიდა მამის, მოზაფარ ალ-დინ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ, 1907 წლის 3 იანვარს.

დაიბადა 1872 წლის 21 ივნისს, ამოლში. მაშინ ირანის შაჰი იყო მისი პაპა, ნასერ ალ-დინ შაჰი. მამამისი, მოზაფარ ალ-დინ შაჰი იყო მოზაფარ ად-დინ მირზა.

ტახტზე ასვლისთანავე, ის წავიდა მისი წინამორბედის, მოზაფარ ალ-დინ შაჰის მიერ მიღებული კონსტიტუციის წინააღმდეგ. იგი თვლიდა, რომ ეს კონსტუტუცია, „ეროვნული საკონსულტაციო ასამბლეა", ეწინააღმდეგებოდა ისლამურ კანონებს, ამიტომ იგი გააუქმა.

პარლამენტმა, მუჰამედ ალი შაჰის ამ გადაწყვეტილების მიღების შედეგად დაკარგა ძალიან დიდი ძალა. ამიტომ პარლამენტის წევრებს შესძულდათ მათი შაჰი და წავიდნენ მის წინააღმდეგ. მუჰამედ ალი შაჰმა უფრო მკაცრ ზომებსაც მიმართა — მან მთლიანად დაითხოვა პარლამენტი, რადგან მათი ყოფნის საჭიროებას ვერ ხედავდა, რის შედეგადაც მათი კიდევ უფრო მეტად განრისხება გამოიწვია.

იმ დღიდან, ყოფილი პარლამენტის წევრები გაერთიანდნენ მის წინააღმდეგ. მათ გადაწყვეტილი ჰქონდათ ჩამოეგდოთ ტახტიდან მუჰამედ ალი შაჰი, ტახტზე დაესვათ მისი მცირეწლოვანი ვაჟი — აჰმედ მირზა (მომავალში აჰმედ შაჰ ყაჯარი.) და მუჰამედ ალი შაჰი იძულებული გაეხადათ გაქცეულიყო ირანიდან და თავი შეეფარებინა რომელიმე ქვეყნისათვის.

ორ წელიწადში მათ ამ გეგმის განხორციელება მოახერხეს. მუჰამედ ალი შაჰი იძულებული გახადეს ტახტიდან გადამდგარიყო და ირანის შაჰად ეღიარებინა თავისი ვაჟი (რომელიც მომავალში ყაჯარების ბოლო წარმომადგენელი გახდა). 1909 წლის 16 ივლისს, იგი ოფიციალურად გადადგა.

ცოტა ხანში ის იძულებული გახდა ირანიც დაეტოვებინა. თავიდან თავი შეაფარა ოდესას (მაშინდელი რუსეთი დღევანდელი უკრაინა), შემდეგ იყო კონსტანტინოპოლშიც.

1923 წელს, მისი ვაჟი, აჰმედ შაჰ ყაჯარიც გააძევეს ევროპაში.

საბოლოოდ გარდაიცვალა იტალიის ქალაქ სანრემოში, 1925 წლის 5 აპრილს, მაშინ, როცა ის იყო 53 წლის. ზუსტად ამავე წელს დაკარგა მისმა ვაჟმა ტახტი, რომელსაც ორი წლის განმავლობაში ევროპაში სიმბოლურად ფლობდა, რადგან ირანის შაჰად რეზა ფეჰლევი აირჩიეს.

მუჰამედ ალი-შაჰს ჰყავდა 2 ქალიშვილი და 6 ვაჟი. აჰმედი იყო მისი რიგით მე-3 ვაჟი. აჰმედი იმიტომ ითვლებოდა მის მემკვიდრედ, რომ მას გარდაეცვალა ორი ვაჟი, რომელიც აჰმედამდე ჰყავდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Portrait of Mohammad Ali Shah
* Portrait in Library of Congress collection
* Shah's palace in Odessa, Ukraine დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* Photos of Qajar kings დაარქივებული 2009-04-23 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყაჯარების დინასტიის შაჰები |
| --- |
|  |
| 
* აღა-მაჰმად-ხანი (1794–1797)
* ფათალი-შაჰი (1797–1834)
* მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი (1834–1848)
* ნასერ ალ-დინ შაჰი (1848–1896)
* მოზაფარ ალ-დინ შაჰი (1896–1907)
* მუჰამედ ალი შაჰი (1907–1909)
* აჰმედ შაჰ ყაჯარი (1909–1925)

 |

 |
მადონას ქანდაკება ტიახლინში, მეჯგორჯეს მახლობლად 
**მეჟდუგორიეს ღვთისმშობლის გამოცხადება** - მოვლენათა ერთობა, რომელიც რომელიც დაიწყო 1981 წლის 24 ივნისს, დღევანდელ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში მდებარე ქალაქ მეჯუგორიეში. ექვსი ადგილობრივი ახალგაზრდას მტკიცებით, 1981 წელს მათ გამოეცხადათ ღვთისმშობელი. არც კათოლიკური ეკლესიის ადგილობრივ დიოცეზს, და არც ვატიკანს არ უღიარებია აღნიშნული გამოცხადება როგორც ზებუნებრივი ან ჭეშმარიტად მომხდარი. 1981 წელს გამოცხადების პირველი შეტყობინების შემდეგ გრძელდება ღვთისმშობლის გამოცხადების შესახებ შეტყობინებები. ადამიანები, ვინც აცხადებენ, რომ მათ ღვთისმშობელი გამოეცხადა, როგორც წესი მას მოიხსენიებენ, როგორც ხორ. "Gospa", რაც ხორვატიულად სიტყვა „ქალბატონის" მოძველბული ფორმაა. 2017 წელს პაპი ფრანცისკე გამოეხმაურა მეჯუგორიეს მოვლენებს. პაპის წერილის მიხედვით, პირველი გამოცხადება დეტალურ შესწავლოს ითხოვდა, თუმცა გვიანდელი შეტყობინებები ორაზროვანი იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  Rupcic, Dr. Fr. Ljudevit. A short history of Our Lady's apparitions in Medjugorje. Medjugorje Web Site. ციტირების თარიღი: 2013-04-01.
2. ↑  "Questionable Games Surrounding the Great Sign" დაარქივებული 2018-05-03 საიტზე Wayback Machine.  Ratko Perić, Bishop of Mostar-Duvno, Diocesan website. Accessed 2011-05-16.
3. ↑  Harris, Elise.  (2017-05-13) Pope Francis: I am suspicious of ongoing Medjugorje apparitions. Catholic News Agency (CNA). ციტირების თარიღი: 2018-03-18.
**კატი დადეშქელიანი** (დ. 1890 — გ. 1977, პარიზი) — ქართველი მწერალი, თავადი ალექსანდრე დადეშქელიანის ქალიშვილი. მამამისი, სახელმწიფო ტყის ფონდის ინსპექტორი იყო, რომელიც 1909 წელს მოკლეს.

პირველი მსოფლიო ომის დროს, კატი დადეშქელიანი რუსეთის არმიას შეუერთდა, სადაც თათრეთის მე-4 პოლკში მსახურობდა. მას ავსტრიის ფრონტზე სასწრაფო დახმარების მანქანა დაჰყავდა, სადაც მოგვიანებით, 1916 წელს, დაიჭრა.

ომის შემდეგ, კატი დადეშქელიანი საქართველოში ცხოვრობდა, სადაც საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელ კრებაში მუშაობდა. თუმცა, როდესაც 1921 წლის მარტში, საბჭოთა რუსეთი შემოიჭრა და კონტროლი დაამყარა საქართველოზე, ოჯახი საცხოვრებლად პარიზში გადავიდა. 1934 წელს, დადეშქელიანის ომისდროინდელი მოგონებები — „თავადის ქალი მუნდირში" გამოიცა. 2021 წელს ქართულად გამოსცა ნოდარ დუმბაძის გამომცემლობამ. თარგმნა და ნარკვევი დაურთო ქეთევან ტომარაძემ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პირველი მსოფლიო ომის სასწრაფო დახმარების მძღოლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატი დადეშქელიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Spartacus article

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგი.
კახეთის კავკასიონი ალავერდიდან
**კახეთის კავკასიონი** — კავკასიონის უკიდურესი აღმოსავლეთი მონაკვეთი საქართველოს ფარგლებში. იწყება მწვერვალი დიდი ბორბალოდან და მთავრდება მწვერვალ ტინოვროსოსთან. ჩრდილოეთი საზღვარი მიუყვება კახეთის კავკასიონის ალპურ ლანდშაფტიან თხემს, ხოლო სამხრეთი — მთისწინეთს. მოიცავს მდინარე ალაზნის ზემო დინების ხეობას (პანკისის ხეობა), ალაზნის მარცხენა შენაკადებისა და ილტოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) აუზებს. აგებულია ძირითადად ქვედა და შუაიურული ასაკის თიხაფიქლებისა და ქვიშაქვების ინტენსიურად დანაოჭებული წყებებით. ქვემო კალთებზე აქა-იქ ცარცული სისტემის ნალექებია. მდინარეების დიდხევის, სტორისა და ლოპოტის ხეობებში გავრცელებულია პალეოზოური გრანიტოიდები, კრისტალური ფიქლები და მარმარილო. მთავარი წიაღისეულია მარმარილო (ლოპოტის), მინერალური სამკურნალო წყალი (თორღვას აბანოს). კახეთის კავკასიონის რელიეფში გაბატონებულია მთავარი ქედის მოკლე, ციცაბო, ეროზიული განტოტებები და მდინარეთა ღრმა გარდიგარდმო ხეობები. კახეთის კავკასიონის თხემური ზოლის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია მეოთხეული გამყინვარების კვალი. კახეთის კავკასიონისთვის დამახასიათებელია ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობა დაწყებული ზომიერად თბილიდან დამთავრებული მაღალმთის ნამდვილ ზაფხულს მოკლებული ჰავით. მდინარეებს ახასიათებს წყალმოვარდნა და სელური ღვარები (ღვარცოფი), წყალდიდობა აპრილ-ივნისში, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. სუბალპურ და ალპურ ზონაში არის მცირე ზომის ტბები: გრძელი ტბა, ნახევარტბა, მართოთი და სხვა.

კახეთის კავკასიონის ქვემო კალთებზე მთის ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებულია მუხნარ-რცხილნარი, რომელსაც ურევია წიფელი, წაბლი, ცაცხვი და სხვა. ზემო კალთებზე ღია ფერის და გაეწრებულ ტყის ყომრალ ნიადაგებზე გაბატონებულია წიფლის ტყე. მასში შერეულია რცხილა, ნაკერჩხალი და სხვა. კახეთის კავკასიონისთვის დამახასიათებელია კოლხეთისა დაჰირკანის მცენარეულობის რელიქტები: ძელქვა, ბზა, თალიშური სურო და სხვა. ტყის ზონის ზემოთ არყის ტანბრეცილი ტყეებია, არის აგრეთვე ცირცელი, ბოკვი. უფრო ზემოთ (2400—2500 მ-დან) მთის კორდიან და კორდიანტორფიან ნიადაგებზე გავრცელებულია სუბალპური და ალპური ბალახეულობა, რომელსაც იყენებენ საძოვრებად. ჩრდილოეთი ექსპოზიციის კალთებზე დეკიანებია.

კახეთის კავკასიონზე ჩამოყალიბებულია ზომიერად ნოტიო ჰავიანი შერეული ფართოფოთლოვანი მთა-ტყისა და მთა-მდელოს ლანდშაფტები. მის ტერიტორიაზე არის ლაგოდეხის, ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალები. კახეთის კავკასიონის მთავარ მდინარეთა ხეობების ქვემო ნაწილები ათვისებულია სამეურნეოდ.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კახეთის კავკასიონი***

* *უკლება დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 591–592.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის კავკასიონი |
| --- |
|  |
| 
* **დიდი ბორბალო** (3294)
* **ნინიკასციხე** (3117)
* **ტინოვროსო** (3374)
* **შავი კლდე** (3578)
* **ყადორი** (2866)

 |
|  |
| მთავარი ქედის სამხრეთი განტოტებები | 
* ანდარაზანი
* გირგალ-საჯიხვი
* კახეთი
* მსხალგორი
* ნაქერალა
* პანკისი
* სპეროზი

 |
|  |
| მთავარი მდინარეები | 
* ალაზანი
* ბურსა
* დიდხევი
* დურუჯი
* ილტო
* ინწობა
* კაბალი
* ლაგოდეხისწყალი
* ლოპოტა
* მაწიმისწყალი
* სტორი
* ჩელთი

 |

 |
**მელისა მერი მეთისონი** (დ. 3 ივნისი, 1950 – გ. 4 ნოემბერი, 2015) - ამერიკელი კინოსა და ტელევიზიის სცენარისტი და ტიბეტის დამოუკიდებლობის მოძრაობის აქტივისტი. იგი ცნობილი გახდა ფილმების: *შავი ცხენოსანი* (1979) და *უცხოპლანეტელი (ET the Extra-Terrestrial)* (1982) სცენარების დაწერით. ამ უკანასკნელმა მიიღო სატურნის ჯილდო საუკეთესო მწერლობისთვის და ნომინაცია ოსკარზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის.. 

მოგვიანებით მეთისონმა დაწერა *ინდიელი კარადაში* (1995), ლინ რიდ ბენქსის 1980 წლის ამავე სახელწოდების საბავშვო რომანის მიხედვით და *კუნდუნი (Kundun)* (1997), ბიოგრაფიული დრამა ფილმი დალაი ლამას შესახებ. მისი ბოლო ფილმი იყო *The BFG* (2016), რომელიც იყო მისი მესამე თანამშრომლობა კინორეჟისორ სტივენ სპილბერგთან .

ბიოგრაფია
---------

მეთისონი დაიბადა 1950 წლის 3 ივნისს, ლოს-ანჯელესში. ის იყო ხუთი და-ძმიდან ერთ-ერთი. მისი მამა, რიჩარდ რენდოლფ მეთისონი, იყო *Newsweek-* ის ლოს-ანჯელესის ბიუროს უფროსი. მისი დედა იყო მარგარეტ ჟანი მეთისონი, მწერალი საკვები პროდუქტის შესახებ და სათანადო პროდუქტების მეწარმე. 1968 წელს პროვიდენსის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, მეთისონი სწავლობდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი).  მისი ოჯახი მეგობრობდა ფრენსის ფორდ კოპოლასთან, რომლის შვილებსაც მეთისონი ასწავლიდა. კოპოლამ მას შესთავაზა სამუშაო ასისტენტად *ნათლიის II ნაწილზე* (1974), რის გამოც მან მიატოვა სწავლა კალიფორნიის უნივერსიტეტში. 

კოპოლას წახალისებით მან დაწერა რომანიდან ადაპტირებული სცენარი *The Black Stallion-* ისთვის, რომელმაც სტივენ სპილბერგის ყურადღება მიიპყრო.

სცენარის წერა
-------------

მეთისონმა დაწერა სცენარი ფილმისთვის *უცხოპლანეტელი* ( 1982 ) სტივენ სპილბერგთან თანამშრომლობით. იგი ნომინირებული იყო ოსკარზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის. სცენარი დაფუძნებული იყო ჯონ სეილსის მიერ დაწერილ ისტორიაზე, რომელიც სპილბერგმა მიაწოდა მეთისონს *დაკარგული კიდობნის მაძიებლების* (1981) გადაღებების დროს. სპილბერგი „უცხოპლანეტელის" სცენარის ხაზს მეთისონს მიაწერს.  მან კვლავ ითანამშრომლა სპილბერგთან *The BFG-ის* (2016) გადაღებებისას. ეს იყო მისი ბოლო ფილმი, რომელიც მიეძღვნა მის ხსოვნას. მან ასევე შეიტანა წვლილი ფილმებში *The Escape Artist* (1982) და *Indian in the Carboard* (1995).

დალაი ლამა
----------

მეთისონი შეხვდა დალაი ლამას 1990 წელს, როდესაც ის წერდა სცენარს *Kundun-* ისთვის (1997) და ჩამოაყალოიბა ხანგრძლივი მეგობრობა მასთან. მან განაგრძო მუშაობა აქტივისტად ტიბეტის თავისუფლებისთვის და იყო ტიბეტის საერთაშორისო კამპანიის საბჭოში.

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
-------------------------------

1983 წლიდან 2004 წლამდე მეთისონი დაქორწინებული იყო ჰარისონ ფორდზე ; წყვილს ორი შვილი შეეძინა. იგი გარდაიცვალა 2015 წლის 4 ნოემბერს, ლოს-ანჯელესში, 65 წლის ასაკში, ნეიროენდოკრინული სიმსივნით. 




1. ↑  Melissa Mathison.
2. 1 2 3 4  Chawkins, Steve (November 4, 2015). „Melissa Mathison dies at 65; screenwriter of 'E.T.' 'Black Stallion,' 'Kundun'". *Los Angeles Times*. ციტირების თარიღი: November 8, 2015.
3. ↑  "Melissa Mathison: a masterful storyteller who brought ET to life", *The Guardian*, November 5, 2015.
4. ↑  Weber, Bruce (November 6, 2015). „Melissa Mathison, 65, Dies; Wrote Screenplay for 'E.T.'". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: November 8, 2015.
**მარეკ იანუშ შჩიგელი** (პოლ. Marek Janusz Szczygieł; დ. 2 აგვისტო, 1969, პონიატოვა, პოლონეთი) — პოლონელი დიპლომატი. 

პოლონეთის დიპლომატიურ სამსახურშია 1993 წლიდან. სხვადასხვა დროს იყო ეუთოსა და გაეროს ოფისში პოლონეთის მისიის ხელმძღვანელის მოადგილე, პოლონეთის ელჩი რუმინეთში (2011-2015), პოლონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში უსაფრთხოების გამოწვევების ელჩი და საერთაშორისო კიბერპოლიტიკის კოორდინატორი. 2020 წლის 11 თებერვალს დაინიშნა საქართველოში ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელად. მან ამ პოზიციაზე დანიელი დიპლომატი ერიკ ჰოგი შეცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Reprezentanţii Institutului Memoriei Naţionale din Polonia, în vizită la IICCMER.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-11. ციტირების თარიღი: 2020-04-11.
2. ↑  ევროკავშირის მისიის ახალი ხელმძღვანელი უფლებამოსილების შესრულებას შეუდგა, Civil.ge. 16 მარტი, 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* VIAF: 7217154983556967860002
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 7217154983556967860002

 |
დედამიწის სფეროების რუკა
**ტროპოსფერო** (ძვ. ბერძნ. τροπή — „შემობრუნება", „შეცვლა" და  σφαῖρα — „სფერო") — დედამიწის ატმოსფეროს ქვედა ნაწილი, რომელშიც სიმაღლესთან ერთად ეცემა ტემპერატურა. ტროპოსფეროს საშუალო სიმაღლეა: პოლარულ განედებში 8-10 კმ, ზომიერში 10-12 კმ, ტროპიკულში 16-18 კმ, ტროპოსფეროს თავზე განლაგებულია სტრატოსფერო, რომლისგანაც იგი გამოყოფილია გარდამავალი ფენით — ტროპოპაუზით. ტროპოსფეროში მოქცეულია ატმოსფეროს ჰაერის მასის 4/5-ზე მეტი. საშუალო ატმოსფერული წნევა ტროპოსფეროს ზედა საზღვარზე ზომიერ განედებში შეადგენს დედამიწის ზედაპირთან არსებული ატმოსფერული წნევის — 1/4-ზე ნაკლებს, ტროპიკულ განედებში — 1/10-ზე ნაკლებს, ტემპერატურის საშუალო ვერტიკალური გრადიენტი შეადგენს 0,6°C-მდე.

ტროპოსფეროს ნაწილს, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა ეწოდება — ჰიონოსფერო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სტრატოსფერო
* ტროპოპაუზა
* ჰიონოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტროპოსფერო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ტროპოსფერო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო ·  სტრატოსფერო ·  მეზოსფერო ·  თერმოსფერო ·  ეგზოსფერო
 |
|  |
| 
ტროპოპაუზა ·  სტრატოპაუზა ·  მეზოპაუზა ·  თერმოპაუზა
 |
|  |
| 
ოზონის შრე ·  ტურბოპაუზა ·  იონოსფერო
 |

 |
დედამიწის სფეროების რუკა
**ეგზოსფერო** (ძვ. ბერძნ. ἐξω — „გარეგანი" და  σφαῖρα — „სფერო") — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა; მისი ყველაზე გარეგანი ფენა. დამახასიათებელია ნეიტრონული ატომების დაბალი კონცენტრაცია (ნაწილაკების კონცენტრაცია n0<107სმ−3). მისი ქვედა სფერო თერმოსფეროა. ეგზოსფეროში ნაწილაკების თავისუფალი გარბენის სიგრძე იმდენად დიდია, რომ ნაწილაკები დისიპაციას პლანეტშორის სივრცეშიც განიცდიან. ამასთანავე მოძრაობენ უმეტესწილად ბალისტიკური მიმართულებით. ჰაერის „მასა" ეგზოსფეროში უტოლდება 10¾10 ატმოსფერულ მასას. ყველაზე მეტად დისიპაციას ექვემდებარება რბილი აირები. ეგზოსფერო იწყება 450-800 კმ სიმაღლეზე.

შედგება იონიზირებული აირისაგან (პლაზმები). ქვედა და შუა ნაწილი ძირითადად შედგება О და N ატომებისაგან. სიმაღლის მატებასთან ერთად სწრაფად იზრდება რბილი აირების შეფარდებითი კონცენტრაცია, განსაკუთრებით — იონიზირებული წყალბადისა. ეგზოსფეროში აირკინეტიკური ტემპერატურა უტოლდება 1500-3000 К-ს. მასზე გავლენას ახდენს დედამიწის მაგნიტური ველი, გარდა ამისა ეგზოსფეროშია თავმოყრილი დედამიწის რადიაციული სარტყლები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თერმოსფერო
* მეზოპაუზა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეგზოსფერო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Хвостиков И. А. Физика озоносферы и ионосферы, М. 1963;
* Ришберт Г. Гарриот О. К. Введение в физику ионосферы, пер. с англ. Л. 1975;
* Акасофу С. И. Чепмен С. Солнечно-земная физика, пер. с англ. ч. 1, М. 1974.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო ·  სტრატოსფერო ·  მეზოსფერო ·  თერმოსფერო ·  ეგზოსფერო
 |
|  |
| 
ტროპოპაუზა ·  სტრატოპაუზა ·  მეზოპაუზა ·  თერმოპაუზა
 |
|  |
| 
ოზონის შრე ·  ტურბოპაუზა ·  იონოსფერო
 |

 |
**იმამ ალის მეჩეთი** (აზერ. İmam Əli məscidi) — მეჩეთი აზერბაიჯანის ქალაქ შაქიში.

მეჩეთის შესახებ
---------------

აგებულია შაქიში, განჯალის კვარტალში. მშენებლობის შესახებ ზუსტი ცნობები არ არის შემორჩენილი. მეჩეთის ტერიტორიის საერთო ფართობი 660 მ²-ია. გეგმის მიხედვით, მეჩეთს აქვს ოთხკუთხოვანი ფორმა და 2 სართულისაგან შედგება. პირველ სართულზე მდებარეობს დამხმარე ოთახები. მეორე სართულზე მდებარეობს დარბაზი ლოცვისათვის, რომლის ფართობი შეადგენს 26х13 მეტრს. მეჩეთი აგებულია გამომწვარი აგურისაგან. კედლების სისქე შეადგენს 75 სმ-ს. იმამ ალის მეჩეთმა შეინარჩუნა თავისი პირვანდელი სახე. თუმცა, აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, რეპრესიის წლებში მინარეთი დაანგრიეს, მეჩეთმა შეწყვიტა ფუნქციონირება. 1994 წელს მეჩეთის საქმიანობა განახლდა ბაქოში არსებული ირანის ისლამური რესპუბლიკის კულტურული ცენტრის მიერ და მხოლოდ 1997 წელს მეჩეთის მინარეთი და სამსხვერპლო თავიდან იქნა აშენებული. დღესდღეობით მინარეთის სიმაღლე 22 მეტრია. იგი, ისევე როგორც თვითონ მეჩეთი, აგებულია გამომწვარი აგურისაგან.

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Мечеть имама Али в Шеки
2. ↑  В мечети Имама Али в Шеки отметили праздник Гадир Хум.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-02-16. ციტირების თარიღი: 2020-06-28.
**თალთების ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არანისის აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირას, თიხის კარიერის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულით და ახ. წ. I-IV საუკუნეებით. 

1981 წელს გათხარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. ნამოსახლარსა და სამარვანზე გათხრების დროს ქვედა ფენაში, მიწის ზედაპირიდან 2-2,5 სიღრმეზე, დაფიქსირდა შავმიწანიადაგიანი ფენა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარის ნაშთებით. ფენა შეიცავდა თიხის ჭურჭლის ნატეხებს და ნავისებრი ხელსაფრქვავის ფრაგმენტებს.

ზედა ტერასაზე გამოვლინდა I-II საუკუნეების ნამოსახლარის ნაშთი, რომლის გამიჯვნა სამაროვნისაგან ძნელია. სამაროვნის ტერიტორიაზე გაითხარა ალიზით ნაგები ერთი სწორკუთხა სათავსი. კედლები დაშენებული იყო რიყის ქვით ნაგებ საძირკველზე და გამაგრებული იყო მსხვილი ხის სარებით, რომელთა კვალი აღბეჭდილი იყო ხსნარით გამომწვარ ბათქაშზე. აქვე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლისა და გვერდებაკეცილი კრამიტის ნატეხები, 11 ქვევრი და ორმოები საოჯახო ნარჩენებითურთ. სამაროვანზე სამ დიდ თხრილში გამოვლინდა მცირე ჯგუფებად განლაგებული 20 სამარხი, რომელთაგან ერთი იყო ქვევრის ნატეხებით გადახურული ორმოსამარხი, ერთი-ქვევრსამარხი, დანარჩენი 18-ორმოსამარხი. სამარხები განლაგებული იყო სხვადასხვა დონეზე.

ქვედა იარუსის სამარხებში მიცვალებულები ესვენენ მკვეთრად მოხრილი მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილო-დასავლეთისაკენ. სამარხეულ ინვენტარში გამოირჩევა წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი. ზედა იარუსის სამარხებში მიცვალებულები ისე მკვეთრად აღარ იყვნენ მოხრილი; ჭარბობდა დასავლეთისაკენ დამხრობა. ერთ შემთხვევაში მიცვალებული ზურგზე იწვა, ფეხები კი მოხრილი ჰქონდა. სამარხეული ინვენტარი შეიცავდა თიხის ხელადებს, სასმისებს, ბრინჯაოს სამაჯურებს, ბეჭდებს, საყურეებს, აბზინდებსა და სხვ. არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რობაქიძე ც.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 216.