**ესტონეთის პოლიტიკური სისტემა** — ესტონეთი საპარლამენტო, წარმომადგენლობითი დემოკრატიის რესპუბლიკაა. საკანონმდებლო ფუნქციას ქვეყანაში პარლამენტი ასრულებს. აღმასრულებელ ხელისუფლებას მთავრობა ხელმძღვანელობს, რომლის ლიდერიც პრემიერ-მინისტრია. სასამართლო დამოუკიდებელია აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებისგან.

პოლიტიკური ისტორია
------------------

ესტონეთმა დამოუკიდებლობა 1918 წელს გამოაცხადა. ესტონეთის ამომრჩეველთა ასამბლეამ საპარლამენტო რესპუბლიკა გამოაცხადა, პირველი კონსტიტუცია კი 1920 წლის 15 ივნისს იქნა მიღებული. პარლამენტი, რიიგიკოგუ ირჩევდა რიიგივანემს, რომელიც იყო როგორც მთავრობის ასევე სახელმწიფოს ხელმძღვანელი. სიჩუმის პერიოდში, 1934-1938 წლებში პოლიტიკური პარტიები აკრძალული იყო და პარლამენტი არ ფუნქციონირებდა. ამ პერიოდში ქვეყანა კონსტანტინ პიატსის, პირველი არჩეული პრეზიდენტის დეკრეტით იმართებოდა. პიატსი პრეზიდენტად 1938 წელს აირჩიეს. 1938 წელს ახალი კონსტიტუცია იქნა მიღებული. ახალი კონსტიტუციით პარლამენტი ორპალატიანი გახდა, ზედა პალატა რიიგივოლიკოგუ და ქვედა პალატა, რიიგინოუკოგუ. ორივე სახელი პირდაპირ თარგმანში სახელმწიფო საბჭოს ნიშნავს. 

1940 წელს საბჭოთა კავშირმა ესტონეთის ოკუპაცია მოახდინა, ერთი წლის შემდეგ კი ქვეყანა ნაცისტური გერმანიის მმართველობაში გადავიდა. ორივე ოკუპაციის შემდეგ ხალხის მიერ არჩეული პარლამენტი გაუქმებულ იქნა. 1944 წელს სექტემბერში, მას შემდეგ რაც ნაცისტურმა გერმანიამ ესტონეთიდან ჯარები გაიყვანა ოტო ტიიფმა 1938 წლის კონსტიტუციის მიხედვით ახალი მთავრობა ჩამოაყალიბა. ტიიფის მთავრობა 5 დღე ფუნქციონირებდა, რადგან ესტონეთი კვლავ საბჭოთა კავშირმა დაიკავა. 

1991 წელს ესტონეთის დამოუკიდებლობა 1938 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე აღადგინა. 1992 წელს ახალი კონსტიტუცია იქნა მიღებული. ახალი კონსტიტუციით ხელისუფლების 3 შტო არსებობს, ხალხი 101 მანდატიან პარლამენტს 4 წელიწადში ერთხელ ირჩევს. არჩევნებში მონაწილეობის უფლება მხოლოდ ესტონეთის მოქალაქეებს აქვთ. საპარლამენტო არჩევნები პროპორციული სისტემით ტარდება. პარლამენტში მოსახვედრად პარტიებმა 5%-იანი ბარიერი უნდა გადალახონ. პარლამენტი ირჩევს პრეზიდენტს, რომელსაც 5 წლიანი ვადით აირჩევა. კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტის არჩევბა მაქსიმუმ 2 ვადით შეიძლება. როგორც წესი, პრეზიდენტი სთხოვს უმრავლესობის მქონე პარტიას ჩამოაყალიბოს მთავრობა, რომელსაც შემდეგ პარლამენტი ამტკიცებს. პარლამენტი ასევე ნიშნავს ესტონეთის ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს, ესტონეთის თავდაცვის შტაბის მეთაურს, ესტონეთის გენერალურ ინსპექტორს, ესტონეთის იუსტიციის კანცლერს და ესტონეთის უმაღლესი სასამართლოს თავმჯდომარეს. ესტონეთში სახელმწიფო რელიგია არ არსებობს, რელიგიური თავისუფლება გარანტირებულია კონსტიტუციით. 

| თანამდებობა | სახელი,გვარი | პარტია | წელი |
| --- | --- | --- | --- |
| პრეზიდენტი | ტოომას ჰენდრიკ ილვესი | სოციალ-დემოკრტიული პარტია | 2006 წლის 9 ოქტომბრიდან |
| პრემიერ მინისტრი | ანდრუს ანსიპი | რეფორმების პარტია | 2005 წლის 12 აპრილიდან |
| კოალიციური პარტნიორები |  | პრო პატრია და რეს პუბლიკის კავშირი |  |

სახელმწიფოს მეთაური
-------------------

 მთავარი სტატია: ესტონეთის პრეზიდენტი.
ესტონეთის პრეზიდენტს პარლამენტი ირჩევს 5 წლის ვადით. თუ კანდიდატი 3-ჯერ კენჭისყრის შემდეგ პარლამენტის ხმათა 2/3-ის მოგროვებას ვერ შეძლებს, მაშინ საარჩევნო ასამბლეა, რომელშიც შედიან პარლამენტის წევრები და ადგილობრივი თვითმმართველობის წევრები, აარჩევს პრეზიდენტს იმ ორ კანდიდატს შორის, რომელთაც პარლამენტში ყველაზე მეტი ხმა დააგროვეს.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
-------------------------

აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და მთავრობის ხელმძღვანელია პრემიერ-მინისტრი. პრემიერ-მინისტრს პრეზიდენტის ნიშნავს და პარლამენტის ამტკიცებს. როგორც წესი, პრემიერ-მინისტრად საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებული პარტიის ლიდერი აირჩევა. პრემიერ-მინისტრი კონკრეტულად არცერთ სამინისტროს არ ხელმძღვანელობს, არამედ მთავრობის მუშაობას აკონტროლებს. თუ პრემიერ-მინისტრის პარტიამ არჩევნებში საკმარისი უპირატესობა მოიპოვა, მაშინ მთლიანი მინისტრთა კაბინეტი ამ პარტიის წევრებით იქნება დაკომპლექტებული და შესაბამისად პრემიერ-მინისტრიც უფრო მარტივად მართავს.

პარლამენტი
----------

 მთავარი სტატია: რიიგიკოგუ.
101 მანდატიანი პარლამენტი პროპორციული სისტემით 4 წელიწადში ერთხელ აირჩევა. საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობის მიღების უფლება მხოლოდ 18 წელს გადაცილებულ ესტონეთის მოქალაქეებს აქვთ. 2005 წლის შემდეგ ეროვნული და ევროპული პარლამენტის არჩევნებში ესტონეთში ინტერნეტ ხმის მიცემის პროცედურა გამოიყენება.

პოლიტიკური პარტიები და არჩევნები
--------------------------------

ესტონეთის პარლამენტში, როგორც წესი, სულ მცირე 6 პოლიტიკური პარტია არის წარმოდგენილი. 

| პარტია | იდეოლოგია | ცენტრისტული პარტია | რეფორმების პარტია | რეს პუბლიკა | კავშირი პრო პატრია | ხალხის კავშირი | სოციალ-დემოკრატიული პარტია | კოალიციური პარტია |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ცენტრისტული პარტია | ცენტრისტული | \* | 2002–2003; 2005–2007 | - | - | 2005–2007 | - | 1995 |
| რეფორმების პარტია | მემარჯვენე-ცენტრისტი (კლასიკური ლიბერალური) | 2002–2003; 2005–2007 | \* | 2003–2005 | 1992–95; 1999–2002; 2007– | 2003– | 1999–2002 | 1995–1997 |
| რეს პუბლიკა | მემარჯვენე-ცენტრისტი (კონსერვატორები) | - | 2003–2005, 2007– | \* | - | 2003–2005 | - | - |
| კავშირი პრო პატრია | მემარჯვენე-ცენტრისტი (ნაციონალური კონსერვატორები) | - | 1992–1995, 1999–2002, 2007– | - | \* | - | 1992–1995, 1999–2002, 2007–2009 | - |
| ხალხის კავშირი | მემარცხენე-ცენტრისტი (აგრარული) | 1995, 2005–2007 | 1995–1997, 2005–2007 | - | - | \* | - | 1995–1999 |
| სოციალ-დემოკრატიული პარტია | მემარცხენე-ცენტრისტი (სოციალ-დემოკრატია) | - | 1992–1994, 1999–2002, 2007–2009 | - | 1992–1994, 1999–2002, 2007–2009 | - | \* | - |
| კოალიციური პარტია | ცენტრისტი | 1995 | 1995–1997 | - | - | 1995–1999 | - | \* |

სასამართლო
----------

უმაღლეს სასამართლო ხელისუფლებას წარმოადგენს ეროვნული სასამართლო, რიიგიკოჰუსი, რომელშიც 19 მოსამართლე შედის. ეროვნულ სასამართლოს თავმჯდომარეს წარადგენს პრეზიდენტი და ნიშნავს პარლამენტი მთელი ცხოვრების ვადით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Erik Herron’s Guide to Politics of East Central Europe and Eurasia დაარქივებული 2006-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* Энциклопедия «Эстоника»: Вкратце об Эстонии: Политическая система დაარქივებული 2001-05-15 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის დროშა ესტონეთის თემები |
| --- |
|  |
| ისტორია | 
ძველი ესტონეთი • ლივონური ჯვაროსნული ლაშქრობა • დანიური ესტონეთი • გერმანული საეპისკოპოსოები • ლივონიის ორდენი • ბალტიელი გერმანელები • ლივონიის ომი • პოლონური ლივონია • შვედური ესტონეთი • დიდი ჩრდილოური ომი • რუსული ესტონეთი • ლივონია • გამოღვიძების ეპოქა • დამოუკიდებლობის დეკლარაცია • განმათავისუფლებელი ომი • ესტონეთის რესპუბლიკა • ვაპსების მოძრაობა • სიჩუმის ერა • ესტონეთის ოკუპაცია • მეორე მსოფლიო ომი • ტყის ძმები • დეპორტაციები • ესტონეთის სსრ • მომღერალი რევოლუცია |  |
|  |
| გეოგრაფია | 
კლიმატი • ოლქები • უკიდურესი წერტილები • ფაუნა • კუნძულები • ტბები • მუნიციპალიტეტები • დასახლებული პუნქტები • დაცული ტერიტორიები • მდინარეები • ქალაქები |
|  |
| მმართველობა | 

|  |
| --- |
| 
არჩევნები • საგარეო ურთიერთობები • მთავრობა (დევნილობაში) • პოლიტიკური სისტემა • პოლიტიკური პარტიები • პრეზიდენტი • პრემიერ-მინისტრი (სია) • *რიიგიკოგუ* (პარლამენტი) • მმართველები |
|  |
| კანონმდებლობა | 
კონსტიტუცია • დანაშაული • ადამიანის უფლებები (ლგბტ) • პოლიცია • უზენაესი სასამართლო |
|  |
| შეიარაღებული ძალები | 
ისტორია • სახმელეთო ძალები • საზღვაო ძალები • საჰაერო ძალები • თავდაცვის ლიგა • ჩინები • ომები |

 |
|  |
| ეკონომიკა | 
სოფლის მეურნეობა • ესტონეთის ბანკი • ენერგეტიკა • კომპანიები • ევროს მონეტები • ნავთობის თიხოვანი ფიქალი • ტალინის საფონდო ბირჟა • ტელეკომუნიკაციები • ტრანსპორტი |
|  |
| კულტურა | 

|  |
| --- |
| 
არქიტექტურა • კინო (კინოები) • სამზარეულო • განათლება (უნივერსიტეტები) • ინტერნეტი (დომენი) • ლიტერატურა (ფოლკლორი • *კალევიპოეგ*) • მუსიკა (მუსიკალური ფესტივალი) • მითოლოგია • გაზეთები • საზოგადოებრივი დღესასწაულები • რადიო • სპორტი (ესტონეთი ოლიმპიადებზე) • ტელევიზია • თეატრი |
|  |
| დემოგრაფია | 
ესტონელები (სია) • ენა (ენობრივი უმცირესობები) • მოქალაქეობის კანონი • რელიგია • რუსები ესტონეთში • სეტოსი • ვიროსი |
|  |
| სიმბოლოები | 
ჰიმნი • გერბი • დროშები (ნაციონალური დროშა) • სახელი |

 |

 |