recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოლქვაძე**. |

**ზაურ ემელიანეს ძე ბოლქვაძე** (დ. 2 აპრილი, 1933, გუთური, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 23 ივნისი, 1997) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

1941-1948 წლებში სწავლობდა გუთურის რვაწლიან სკოლაში, ხოლო 1948-1951 წლებში — ჩოხატაურის საშუალო სკოლაში. 1951 წელს ჩააბარა და 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება. ერთი წელი იმუშავა რადიოინფორმაციის მთავარ სამმართველოში. 1957 წლიდან მუშოაბდა გაზეთ „ახალგაზრდა სტალინელში". პირველი ლექსი 1951 წელს გამოაქვეყნა, ლექსთა პირველი კრებული „ღელვის დასაწყისი" — 1961 წელს. 1962-1965 წლებში იყო „ცისკრის" განყოფილების გამგე. ავტორია რამდენიმე პოეტური კრებულისა: „ლექსები" (1964, 1968, 1972, რუსულ ენაზე 1971), „მიწის სიმწვანე" (1966), „ვარსკვლავები" (1970) და სხვა. ბოლქვაძის ცალკეული ლექსები თარგმნილია უკრაინულ, სომხურ, გერმანულ, პოლონურ და ბერძნულ ენებზე. თარგმნა ნ. ტიხონოვის, ა. ტვარდოვსკის, ბ. ახმადულინას, ილ კუპალას, ე. ლოტიანუს და სხვების ნაწარმოებები.

ზაურ ბოლქვაძის პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 457.
* ზაურ ბოლქვაძე // მწერალთა ავტობიოგრაფიები, ტ. II, თბილისი: ლიტერატურის მუზეუმი, 2013. — გვ. 721-722, ISBN 978-99940-28-85-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაურ ბოლქვაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის კულტურის კომიტეტი. *Culture Committee Par* (2 აპრილი, 2020). ციტირების თარიღი: აპრილი, 2020.
2. ↑  ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის საარქივო ფონდი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-08-08. ციტირების თარიღი: 2013-06-04.
**უნტერ-ოფიცერი პრიშიბეევი** (რუს. Унтер Пришибеев) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1885 წელს დაიწერა. პირველად, 1885 წლის 18 ოქტომბერს, გაზეთ „პეტერბურგის გაზეთის"-ს 273-ე ნომერში გამოქვეყნდა.

გამოქვეყნება
------------

ნაწარმოები პირველად, 1885 წლის 18 ოქტომბერს, გაზეთ „პეტერბურგის გაზეთის"-ს 273-ე ნომერში „ფრთიანი ჩანაწერების" განყოფილებაში გამოქვეყნდა, სახელწოდებით „შარისთავი" და ხელმოწერით ა. ჩეხონტე. ჩეხოვმა მოთხრობა ახალი სახელწოდებით 1899-1901 წლებში ადოლფ მარქსის მიერ გამოცემულ თხზულებათა მეორე ტომში შეიტანა.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, გერმანულ, სერბო-ხორვატულ და ჩეხურ ენებზე ითარგმნა.

ისტორია
-------

მოთხრობა უნტერ-ოფიცერი პრიშიბეევი თავდაპირეველად, ჟურნალ „Осколки"-სთვის დაიწერა, მაგრამ მისმა რედაქტორმა ნიკოლაი ლეიკინმა მოთხრობას ზედმეტად გაწელილი და არასაკმარისად სასაცილო, „მშრალი" უწოდა. ლეიკინმა ნაწარმოების საკუთარი შემცირებული ვარიანტი მოამზადა, მაგრამ ის ცენზურამ დაიწუნა. ლეიკინის რჩევის გათვალისწინებით, ჩეხოვმა ნაწარმოები *სანქტ-პეტერბურგის გაზეთში* გააგზავნა, სადაც ცენზურასთან დაკავშირებული პრობლემა არ არსებობდა. იქ მოთხრობა სახელწოდებით „შარისთავი" გამოქვეყნდა.

ნაწარმოების პეტერბურგის გაზეთში დაბეჭდილ ვერსიაში, ჩეხოვმა მოქმედების თარიღი შეცვალა (3 აგვისტოს ნაცვლად, 3 სექტემბერი) და პრიშიბეევის ხასიათი დაარბილა. დაასრულა სცენა, სადაც მიროვოი პრიშიბეევს „შენობით" საუბრის ნაცვლად „თქვენობით" საუბარს ასწავლის: „თუკი სულელ ადამიანს ვერ სცემ, შენივე სულის ცოდვა იქნება. განსაკუთრებით თუკი საქმეს ... თუკი უწესრიგობა...".

შინაარსი
--------

უნტერ-ოფიცერი პრიშიბეევს ძველი სამხედრო ჩვევის გამო, ყველგან და ყოველთვის მისი გაგებით „წესრიგის" აღდგენის გამო პოლიციასთან უსიამოვნება შეემთხვევა.

ლიტერატურა
----------

ანტონ ჩეხოვი უნტერ-ოფიცერი პრიშიბეევი // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* უნტერ-ოფიცერი პრიშიბეევი - ორიგინალური რუსულ ტექსტი.
* სერჟანტი პრიშიბეევი, კონსტანს გარნეტის ინგლისურენოვანი თარგმანი.

სქოლიო
------

1. ↑  Shub, E. M. Commentaries to Унтер Пришибеев.
ვილჰელმის კივილი
**ვილჰელმის კივილი** (ინგლ. Wilhelm scream) — კინოსა და ტელევიზიაში ხშირად გამოყენებული ხმოვანი ეფექტი. პირველად გამოიყენეს 1951 წლის ვესტერნში „შორეული დოლები". აღნიშნული ეფექტის პოპულარობას ხელი შეუწყო „ვარსკვლავური ომების" ეპიზოდებმა. 

აღნიშნული ხმა იქცა ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ კინოშტამპად და გამოყენებულია კომპიუტერულ თამაშებსა და რამდენიმე ასეულ ფილმში.

ხმის ეფექტს სახელი ეწოდა ისრით დაჭრილი რიგითი ვილჰელმის მიხედვით 1953 წლის ვესტერნიდან „იერიში მდინარე ფეზერთან".  

ვილჰელმის კივილს ხშირად შევხვდებით კვენტინ ტარანტინოს ფილმებში (მაგ: „ცოფიანი ძაღლები", „მოკალი ბილი", „სიკვდილგამძლე", „უსახელო ნაბიჭვრები", „ჯანგო გათავისუფლებული").

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Most Popular „Wilhelm Scream" Titles

სქოლიო
------

1. ↑  Lee, James (25 September 2007). „Cue the Scream: Meet Hollywood's Go-To Shriek". *Wired Magazine* (15.10).
2. ↑  Garfield, Bob; Gladstone, Brooke. Wilhelm. *On the Media* (30 December 2005).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 მაისი 2012. ციტირების თარიღი: 9 ივნისი 2016.
**იოანა ქუჩურადი** (თურქ. İoanna Kuçuradi; დ. 4 ოქტომბერი 1936, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი ფილოსოფოსი. თურქეთის ფილოსოფოსთა საზოგადოების პრეზიდენტი და მალთეფეს უნივერსიტეტის სრული განაკვეთის აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

წარმოშობით ბერძენი ქუჩურადი დაიბადა 1936 წლის 4 ოქტომბერს, სტამბოლში, თურქეთი. 1954 წელს სტამბოლში *ზაპეიონის გოგონებისთვის ბერძნული გიმნაზიის* დასრულების შემდეგ, იგი სწავლობდა ფილოსოფიას სტამბოლის უნივერსიტეტში, რომელიც 1959 წელს ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა. 1965 წელს მოიპოვა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ამავე უნივერსიტეტში. იოანა ქუჩურადი მუშაობდა ასისტენტ პროფესორად თავის მშობლიურ და ერზურუმის ათათურქის უნივერსიტეტში.

იგი დამფუძნებელი და ხელმძღვანელია ჰაჯეთეფეს უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დეპარტამენტის, სადაც იგი ასევე ასწავლიდა ფილოსოფიას, როგორც ფილოსოფიის პროფესორი. 1997-2005 წლებში, ქუჩურადი ჰაჯეთეფეს უნივერსიტეტში ადამიანის უფლებათა და ფილოსოფიის კვლევითი ცენტრის დამფუძნებელი დირექტორი იყო. 1998 წლიდან იუნესკოს ფილოსოფიის კათედრის მფლობელია. 2006 წლიდან ქუჩურადი ასწავლის ფილოსოფიას და არის მალთეფეს უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა და ფილოსოფიის კვლევითი ცენტრის დირექტორი.

თანამდებობები
-------------

იოანა ქუჩურადი 1998 წლიდან ჰაჯეთეფეს უნივერსიტეტის იუნესკოს ადამიანის უფლებათა და ფილოსოფიის კათედრის მფლობელია, ხოლო 2009 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის ფილოსოფიის კათედრის დირექტორია.

1959 წლიდან მუშაობდა სტამბოლის, ათათურქის, ჰაჯეთეფესა და იედითეფეს უნივერსიტეტებში.

ჯილდოები
--------

ქუჩურადიმ მიიღო უამრავი ჯილდო, მათ შორის:

* Goethe-Medaille (1996)
* დოქტორის წოდება, კრეტას უნივერსიტეტი, საბერძნეთი (1996)
* თურქეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჯილდო (1996)
* ჰაჯეთეფეს უნივერსიტეტის პრემია მეცნიერულ მიღწევებში (1994-1995 და 1995–1996 აკადემიური წელი)
* დოქტორის წოდება, რიკარდო პალმას უნივესიტეტი, ლიმა, პერუ (2000)
* თურქეთის ჟურნალისტთა ასოციაციის პრემია *პრესის თავისუფლება 1999* (2000)
* იუნესკოს არისტოტელეს მედალი (2003)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თურქეთის ფილოსოფოსთა საზოგადოების ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  Interview with Ioanna Kuçuradi, Turkish philosopher. *UNESCO - Media Services*. ციტირების თარიღი: 13 October 2010.
2. ↑  Turkey. *UNESCO*. ციტირების თარიღი: 13 October 2010.
3. ↑  Interview with Ioanna Kuçuradi, Turkish philosopher
4. ↑  Başkaldırıdan Felsefeye: İoanna Kuçuradi
5. ↑  Prof. Ioanna Kuçuradi: Acı çekmemizin nedeni bilgisizlik!
კოორდინატები: 39°54′15″ ჩ. გ. 116°23′30″ ა. გ.﻿ / ﻿39.90417° ჩ. გ. 116.39167° ა. გ.﻿ / 39.90417; 116.39167

**ტიანანმენის მოედანი** — პეკინის ცენტრში მდებარე მოედანი. მისი სახელი ითარგმნება როგორც „ზეციური სიმშვიდის კარიბჭე". ეს ადგილი ტრადიციულად ჩინეთის გულად არის მიჩნეული, მისი სახელი მთელი მსოფლიოსთვის ცნობილი გახდა 1989 წელს, სტუდენტთა აქციის დარბევის გამო, რომლის დროსაც რამდენიმე ასეული ადამინი დაშავდა. სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 880 მეტრია, სიგანე – აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 500 მეტრი. მოედანი უდიდესია მსოფლიოში. ის ერთდროულად დაახლოებით მილიონ ადამიანს იტევს.

მოედანს ჩრდილოეთიდან ესაზვღვრება აკრძალული ქალაქი, სამხრეთით — მაო ძედუნის მავზოლეუმი, აღმოსავლეთით – ჩინეთის ეროვნული მუზეუმი ხოლო დასავლეთით — ჩინეთის სახალხო კრების (პარლამენტი) შენობა.

მოედნის პანორამა

გალერეა
-------

* რკინიგზის სადგურირკინიგზის სადგური
* კარიბჭეკარიბჭე
* მონუმენტი მაო ძედუნის მავზოლეუმის წინმონუმენტი მაო ძედუნის მავზოლეუმის წინ
* მონუმენტი და სახალხო კრების შენობამონუმენტი და სახალხო კრების შენობა
* ტიანანმენის კარიბჭეტიანანმენის კარიბჭე
* 19191919
* საერთო ხედისაერთო ხედი

სქოლიო
------

1. ↑  Miles, James.  (2 June 2009) Tiananmen killings: Were the media right?. BBC News. ციტირების თარიღი: 3 November 2010.
2. ↑  Wong, Jan (1997) *Red China Blues*, Random House, p. 278, ISBN 0385482329.
**ფარდობითობის სპეციალური თეორია** — 1905 წელს ალბერტ აინშტაინის მიერ (თეორიის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი და დამოუკიდებელი წვლილი შეტანილი იქნა ჰენდრიკ ლორენცის, ანრი პუანკარესა და სხვათა მიერ) შემოთავაზებული ფიზიკური თეორია, რომელიც აღწერს მექანიკის კანონებს მაღალ სიჩქარეებზე. ეს თეორია არის გალილეის ფარდობითობის პრინციპის განზოგადება, რომელიც ამტკიცებს, რომ ყველა თანაბარი მოძრაობა არის ფარდობითი, და არ არსებობს აბსოლუტური, გამორჩეული უძრაობის სისტემა. ფარდობითობის სპეციალური თეორია ამ პრინციპს ამატებს კიდევ ერთ პრინციპს, რომლის მიხედვითაც სინათლის სიჩქარე ერთიდაიგივეა ათვლის ყველა ინერციული სისტემაში, მიუხედავად სინათლის წყაროს მოძრაობისა.

თეორიას აქვს მრავალი ექსპერიმენტულად შემოწმებული, ორიგინალური წინასწარმეტყველება, როგორიცაა სიგრძის შემცირება, დროის გაწელვა, ერთდროულობის ფარდობითობა, განსხვავებით კლასიკური მექანიკისგან, რომლის მიხედვითაც დრო ნებისმიერ ორ მოვლენას შორის ერთიდაიგივეა ნებისმიერი ორი დამკვირვებლისთვის. ფიზიკის სხვა კანონებთან ერთად ეს ორი პოსტულატი წინასწარმეტყველებს მასისა და ენერგიის ექვივალენტობას, რომელიც გამოისახება ფორმულით *E* = *mc*2, სადაც *c* არის სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში. ფარდობითობის ზოგადი თეორია დადის კლასიკურ (ნიუტონის) მექანიკაზე როდესაც სხეულების სიჩქარე მცირეა სინათლის სიჩქარესთან შედარებით. ფარდობითობის სპეციალური თეორია ამტკიცებს, რომ *c* არ არის მხოლოდ ელექტრომაგნიტური ტალღის გავრცელების სიჩქარე ვაკუუმში, არამედ არის ფუნდამენტური ფიზიკური მუდმივა. თეორიის ერთ-ერთი წინასწარმეტყველება იმაში მდგომარეობს, რომ არცერთ სხეულს, რომელსაც არანულოვანი მასა აქვს, არ შეუძლია მოძრაობა სინათლის სიჩქარით.

თეორიას ჰქვია **სპეციალური**, რადგან იგი უყენებს ფარდობითობის პრინციპს მხოლოდ ათვლის ინერციულ სისტემებს. შემდგომში აინშტაინმა განავითარა ფარდობითობის ზოგადი თეორია, რომელიც თავისუფალია ამ შეზღუდვისგან. გარდა ამისა, ეს თეორია აღწერს აგრეთვე გრავიტაციის ეფექტებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 227.

სქოლიო
------

1. ↑  Albert Einstein (1905) "Zur Elektrodynamik bewegter Körper დაარქივებული 2005-02-20 საიტზე Wayback Machine. ", *Annalen der Physik* 17: 891; English translation On the Electrodynamics of Moving Bodies by George Barker Jeffery and Wilfrid Perrett (1923); Another English translation On the Electrodynamics of Moving Bodies by Megh Nad Saha (1920).
2. ↑  Edwin F. Taylor and John Archibald Wheeler (1992). *Spacetime Physics: Introduction to Special Relativity*.  W. H. Freeman. ISBN 0-7167-2327-1.
3. ↑  Tom Roberts and Siegmar Schleif.  (October 2007)What is the experimental basis of Special Relativity?. *Usenet Physics FAQ*. ციტირების თარიღი: 2008-09-17.
4. ↑  Albert Einstein (2001). *Relativity: The Special and the General Theory*, Reprint of 1920 translation by Robert W. Lawson,  Routledge,   გვ. 48. ISBN 0415253845.
5. ↑  Richard Phillips Feynman (1998). *Six Not-so-easy Pieces: Einstein's relativity, symmetry, and space-time*, Reprint of 1995,  Basic Books,   გვ. 68. ISBN 0201328429. [*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  Albert Einstein, Relativity - The Special and General Theory, chapter 18
ფარერის კუნძულების დროშა
დროშის ორიგინალი, რომელიც ეკლესიაში ინახება
**ფარერის კუნძულების დროშაზე**, თეთრ ფონზე გამოსახულია ჯვარი, ქრისტიანობის სიმბოლო, რითაც გრძელდება სხვა სკანდინავიური ქვეყნების ტრადიცია, რასაც საფუძველი დანიის დროშამ ჩაუყარა.[1][2] დროშას *Merkið*-ს ეძახიან, რაც „ალამს" ნიშნავს. საკმაოდ წააგავს მეზობელი ნორვეგიისა და ისლანდიის დროშებს.

აღწერა და სიმბოლიზმი
--------------------

დროშის მონახაზი ერთიანდება წითელ სკანდინავიურ ჯვართან, რომელიც მარცხნივაა შეწეული. წითელ ჯვარს გარს აკრავს მოლურჯო-მოცისფრო ზოლი, მთლიანობაში კი ჯვარი თეთრ ფონზეა დატანილი. მონახაზი მნიშვნელოვნად წააგავს ნორვეგიის დროშას. შეფარდებაა 16:22 — 8:11.

თეთრი ფერი დროშის შემქმნელების სიმბოლოა — ზღვის ქაფისა და სიწმინდის, ფარერის კუნძულების გასხივოსნებული ცის. ლურჯი და წითელი ფერები კი სკანდინავიის ქვეყნების დროშებთან მსგავსებას უსვამს ხაზს, რაც ფარერის კუნძულების სხვა სკანდინავიურ ქვეყნებთან კავშირზე მიუთითებს.[3]

ისტორია
-------

ფარერის კუნძულების თანამედროვე დროშა 1919 წელს ჯენს ოლივერ ლისბერგმა სხვებთან ერთად შექმნა კოპენჰაგენში სწავლისას. ამავე წლის 22 ივნისს, დროშა პირველად აღიმართა ფარერის კუნძულებზე, ერთ-ერთ ქორწილში. 1940 წლის 25 აპრილს, ბრიტანეთის საოკუპაციო მთავრობამ ეს დროშა ფარერული ხომალდებისათვის დაამტკიცა. ადგილობრივი მმართველობის 1948 წლის 23 მარტის აქტის საფუძველზე, დანიის მთავრობამ იგი საბოლოოდ დაამტკიცა ფარერის კუნძულების სახელმწიფო დროშად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფარერის კუნძულების დროშა Flags of the World-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Andrew Evans. Iceland. Bradt. *ციტატა:* „Legend states that a red cloth with the white cross simply fell from the sky in the middle of the 13-century Battle of Valdemar, after which the Danes were victorious. As a badge of divine right, Denmark flew its cross in the other Scandinavian countries it ruled and as each nation gained independence, they incorporated the Christian symbol." ციტირების თარიღი: 2007-12-31.
2. ↑  The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon. William Gaunt & Sons. *ციტატა:* „The Christian cross, for instance, is one of the oldest and most widely used symbols in the world, and many European countries, such as the United Kingdom, Norway, Sweden, Finland, Denmark, Iceland, Greece and Switzerland, adopted and currently retain the Christian cross on their national flags." ციტირების თარიღი: 2007-12-31.
3. ↑  Smith/Neubecker: Wappen und Flaggen aller Nationen. München 1981, ISBN 3-87045-183-1
**ქიარა**, სრული სახელი **ქიარა სირაკუსა** (მალტ. Chiara Siracusa; დ. 25 სექტემბერი, 1976, სენგლეა, მალტა) — მალტელი მომღერალი, რომელმაც თავისი სამშობლო სამჯერ წარადგინა ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე (1998, 2005 და 2009 წწ.).

ბიოგრაფია
---------

1998 წელს ქიარამ გაიმარჯვა კონკურსში „Song for Europe", რომელიც მალტაში ყოველწლიურად ტარდება. ევროვიზიაზე წარდგა სიმღერით „The One That I Love", დააგროვა 165 ქულა და მე-3 ადგილზე გავიდა. მისი შედეგი გამარჯვებულის (დანა ინტერნეიშენელის) შედეგს 7 ქულით ჩამორჩებოდა.

2005 წელს ქიარამ კვლავ აიღო ოქროს ადგილი შიდა კონკურსში. ის კვლავ გაემგზავრა ევროვიზიაზე, რომელიც კიევში ჩატარდა. სიმღერით „Angel", რომელმაც მას დიდი პოპულარობა მოუტანა, ქიარამ 192 ქულა დააგროვა და ამჯერად მე-2 ადგილი დაიკავა.

2009 წელს მომღერალმა კვლავ სცადა ბედი, გაიმარჯვა ეროვნულ ასპარეზზე და რუსეთში სიმღერით „What If We" გაემგზავრა თავისი სამშობლოს წარსადგენად. ქიარა ფინალში გავიდა და 31 ქულა მიიღო. საბოლოოდ 25 შესაძლო ადგილიდან მან 22-ე დაიკავა.

#### ალბომები

* Shades Of One (1998)
* What You Want (2000)
* Covering Diversions (2003)
* Here I Am (2005)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chiara Siracusa Myspace-ზე
*ვარენუი*, ოკლენდის უნივერსიტეტი, ახალი ზელანდია.
**ვარენუი** (თარგმანში: *„დიდი სახლი"*) — ახალ ზელანდიელი მაორების კომუნალური სახლი, ძირითადად იგებოდა მარაეს (რელიგიურ საკულტო ნაგებობა) მიმდებარე ტერიტორიაზე. ვარენუის ახალ ზელანდიურ ინგლისურში *შეხვედრების სახლს* უწოდებენ.

ვარენუი
-------

ასევე უწოდებენ *whare rūnanga* (შეხვედრების სახლი) ან *whare whakairo* (ჩუქურთმებიანი სახლი), ვარენუის დღევანდელი სახე წარმოიქმნა მეცხრამეტე საუკუნის პირველ ნახევარში. სახლის გასაფორმებლად გამოიყენება ხეზე ამოკვეთილი ივის (ტომი) წინაპრების გამოსახულეები. თანამედროვე სახლები შენდება სტანდარტების დაცვით და გაფორმებაში სურათებიც გამოიყენება. ვარენუიებს აქვთ სახელები ეს შეიძლება იყოს ცნობილი წინაპრის ან მაორის მითოლოგიური გმირის. ვარენუებს აშენებენ არა მარტო ტომის წევრები არამედ სკოლები და უნივერსიტეტებიც. ეს სახლები ითვლება წმინდად და ხანდახან იქ რელიგიური რიტუალებიც ტარდება. ტრადიციულად ვარენუიში საკვების შეტანა იკრძალება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაორის კულტურა
* მაორული ენა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Māori meeting houses***

* სურათები - 1901 წლის 30 დეკემბერი.
* სურათEბი დაარქივებული 2009-03-17 საიტზე Wayback Machine.  ჩიკაგოს ბუნებრივი ისტორიის მუზეუმი.
* მაორის ხელოვნების კოლექცია დაარქივებული 2005-02-16 საიტზე Wayback Machine. .
**ტროპიკული სარტყლების ტყის ზონები** — ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროების ხმელეთის ბუნებრივი ზონები, რომელთა ლანდშაფტებში ჭარბობს ტროპიკული ტყე. გავრცელებულია ტროპიკული სარტყლების აღმოსავლეთ სექტორებში (ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკაში, ავსტრალიასა და ოკეანიის ზოგ კუნძულებზე). ახასიათებს ნოტიო ან სეზონურად ნოტიო ტროპიკული ჰავა, ტყის მცენარეულობა, ნიადაგთწარმოქმნის ლატერიტულ პროცესები. რადიაციული ბალანსი 290—335 კჯ/სმ² (70—80 კკალ/სმ²) წელიწადში. ტემპერატურის საშუალო თვიური რყევა შედარებით მცირეა (18-იდან 28°C-მდე). დანესტიანების ხელსაყრელ პირობებში (ჩვეულებრივ, ქარპირა კალთებზე) ყალიბდება მუდმივად ნოტიო ტყის ქვეზონა, სადაც ნალექების წლიური ჯანი 2000 მმ აღემატება, დანესტიანება თანაბარია, სეზონებს შორის სხვაობა მცირეა, გაბატონებულია ლიანებითა და ეპიფიტებით დაფარული ხშირი მარადმწვანე ტყე (დაფნისნაირები, მირტისნაირები, პარკოსნები, პალმები და სხვა) წითელ-ყვითელ ლატერიტულ ნიადაგებზე.

უფრო მკაფიოდ გამოხატულ გვალვიან რაიონებში ყალიბდება სეზონურად ნოტიო ტყის ქვეზონა. აქ მარადმწვანესთან ერთად ხარობს ფოთოლმცვივანი (გვალვის პერიოდში) ხეები წითელ ფერალლითურ ფა დერიტულ ნიადაგებზე. დიდი ცხოველები მნიშვნელოვნად განადგურებულია. ტყე ძლიერ არის გაჩეხილი, ფართობები გამოყენებულია კაკაოს, ყავის, შაქრის ლერწმის, ბამბის პლანტაციებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 58—59.
ერესუნის სრუტე და ერესუნის ხიდი
ერესუნის სრუტეზე გადებული ხიდი
**ერესუნი** (დან. Øresund, შვედ. Öresund), ასევე (გერმ. Sund), — სრუტე კუნძულ ზელანდიასა და სკანდინავიის ნახევარკუნძულს შორის. რამდენიმე დანიურ სრუტესთან ერთად ბალტიისა და ჩრდილოეთის ზღვებს აერთიანებს. 
ერესუნის სრუტესთან გაშენებულია ორი მსხვილი ქალაქი — კოპენჰაგენი და მალმე, რომლებიც ერესუნის ხიდ-გვირაბით უკავშირდება ერთმანეთს.
სრუტე დაახლოებით 8000 წლის წინ გაჩნდა, როდესაც გამყინვარების პერიოდის ყინულებით დამძიმებულმა სკანდინავიურმა ფილამ დახრა დაიწყო და ჩრდილოეთით აიწია, სამხრეთით კი დაიწია. ჩრდილოეთის ზღვის წყლებმა თანამედროვე ერესუნის რაიონის ყელი გადარეცხეს და ფართო დაბლობები დაფარეს, რომლის შედეგადაც ბალტიის ზღვა წარმოიშვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Øresunddirekt - ერესუნის რეგიონის მოსახლეობისათვის ოფიციალური საჯარო საიტი
* Øresund Trends დაარქივებული 2012-03-25 საიტზე Wayback Machine.  - ოფიციალური საჯარო გვერდი მუდმივად განახლებადი ინფორმაციით. ინფორმაცია ხელმისაწვდომია ინგლისურ ენაზეც.
* Øresundstid - ერესუნის რეგიონის ისტორია (ინგლისურად, შვედურად, დანიურად)
**უაირარაპა** — ტბა ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულის სამხრეთ ნაწილში, დედაქალაქ ველინგტონიდან 90 კმ-ით აღმოსავლეთით. ტბის ფართობი 78 კმ²-ია და ამ მაჩვენებლით მესამე უდიდესია ჩრდილოეთ კუნძულზე. უახლოესი ქალაქია ფითერსტონი, რომელიც მისი ჩრდილოეთ სანაპიროდან ხუთ კმ-ში მდებარეობს. 

ტბის აუზი საკმაოდ დიდია და მოიცავს რიმუტაკისა და ტარარუის ქედების აღმოსავლეთ კალთებს. ჩაედინება რამდენიმე მდინარე, გაედინება მხოლოდ ერთი — რუამაჰანგა. 

ტბის გარემომცველი არეალი დაბალი და ჭაობიანია. ბოლო დროს საკმაოდ გააქტიურდა ადამიანთა მიერ დაზიანებული ამ ვეთლენდის შენარჩუნებისა და მისი ველური ბუნების აღდგენის მცდელობები.

დიდი ხნის განმავლობაში, მაორის ხალხი უაირარაპას ტბას საკვების ადვილად მოპოვების წყაროდ იყენებდა. მის მიდამოებში გვხვდება ბევრი ისეთი წყლის ფრინველისა და თევზის სახეობა, რომელიც ახალ ზელანდიაში სხვაგან არსად არაა გავრცელებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lake Wairarapa wetlands დაარქივებული 2008-10-07 საიტზე Wayback Machine.
* NZ Department of Conservation information on Lake Wairarapa wetlands

სქოლიო
------

1. ↑  NZ Department of Conservation
**ტროპიკული ოლქი** — მსოფლიო ოკეანის ზოოგეოგრაფიული ოლქი, რომელიც მოიცავს იმ ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონებს, სადაც წყლის ზედაპირის ტემპერატურა 20°C-ზე ნაკლები არ არის. ტროპიკული ოლქის დასავლეთ საზღვარი გადის ჩრდილოეთ და სამხრეთ განედების 35°C-ზე, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში — რამდენადმე ახლოს. ტროპიკული ოლქისპელაგიალისათვის დამახასიათებელია ზვიგენები, თინუსები, იალქნოსნები, ზღვის კუები: ბენთალშია მარჯნის რიფები, სანაპიროს მანგროს ბარდები, ცხრაფეხები, დიდტანიანი მუცელფეხიანი და ორსაგდულიანი მოლუსკები და სხვა. პელაგიალში ბევრია ირგვლივტროპიკული გავრცელების სახეობები.

ტროპიკული ოლქი წარმოადგენს ტროპიკულ სამეფოს, რომელსაც ყოფენ 3, ზოგჯერ 4 ან 5 ოლქად: ინდოეთ- დასავლეთწყნაროკეანური, ცენტრალურამერიკული (ზოგჯერ გამოყოფილია დასავლეთატლანტური და აღმოსავლეთწყნაროკეანური) და აღმოსავლეთატლანტური. ოლქები, რომლებიც გამოყოფილია ფსკერის ფაუნათა გავრცელების საფუძველზე, განცალკავებულიი არიან ზოოგეოგრაფიული ბარიერებით: ხმელეთის — ძველი და ახალი ქვეყნების კონტინენტებით, და ოკეანური — შუაატლანტური და აღმოსავლეთწყნაროკეანური, რომლებსაც გადალახავს მეზობელი ფაუნის შემადგენლობის მხოლოდ 10%. ინდოეთ-დასავლეთწყნაროკეანური ფაუნა უძველესი და მდიდარია, ახასიათებს მაღალი ენდემიზმი.

მეორე ადგილზეა დასავლეთატლანტური ფაუნა. ამ უკანასკნელთან შედარებით აღმოსავლეთწყნაროკეანური ფაუნა ბევრად უფრო ღარიბია. სახეობათა სიღარიბით გამოირჩევა აღმოსავლეთატლანტური ფაუნა. ცენტრალურამერიკული ოლქის ზოგიერთი გვარი (ცხრაფეხები, ზღვის ზღარბები, მთელი რიგი თევზები) მოიპოვრბა აღმოსავლეთწყნაროკეანურ და დასავლეთატლანტურ წყალთხელებში, მაგრამ არ გვხვდება სხვა რაიონებში. ასეთი გავრცელება აიხსნება თანამედროვე ცენტრალური ამერიკის ადგილას წარსულში (მიოცენში — ქვედა პლიოცენში) საუტის არსებობით.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 58.
საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალი შორეული აღმოსავლეთისათვის
**ტოკიოს პროცესი** (საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალი შორეული აღმოსავლეთისათვის) — საერთაშორისო სასამართლო იაპონიის სამხედრო დანაშაულებისათვის. მიმდინარეობდა ტოკიოში 1946 წლის 3 მაისიდან 1948 წლის 12 ნოემბრამდე. პასუხისგებაში მიეცნენ ომის დროინდელი მოღვაწეები, რომლებიც იკავებდნენ საკვანძო პოსტებს იაპონიის მთავრობაში, პოლიტიკურ პარტიებსა და მსხვილ ეკონომიკურ სტრუქტურებში. ამერიკის სამხედრო ხელისუფლების ინიციატივით, პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლდნენ იმპერატორი ჰიროჰიტო და საიმპერატორო ოჯახის სხვა წევრები. საოკუპაციო ჯარების შტაბის უფროსად დაინიშნა იაპონიის კაპიტულაციის აქტზე ხელმომწერი 9 ქვეყნის წარმომადგენელი 11 მოსამართლე. სსრკ-დან ტრიბუნალში მონაწილეობდა სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის წევრი გენერალ-მაიორი ივანე ზარიანოვი.

მოსამართლეები (29 ივლისი, 1946)
ტრიბუნალმა მიიღო დადგენილება მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის მთავრობის პოლიტიკის დანაშაულებრივი ხასიათის შესახებ. საბრალდებო აქტში ბრალდების პუნქტები დაყოფილი იყო სამ კატეგორიად: А, В და С. ყველაზე სერიოზული ბრალდებები (აგრესიული ომის დაგეგმვა და წარმოება, საერთაშორისო კანონმდებლობის დარღვევა და სხვ.) წაეყენა A კლასის დამნაშავეებს: ქვეყნის უმაღლესი პოლიტიკური და სამხედრო ხელმძღვანელობის 29 წარმომადგენელს, აგრეთვე უფრო დაბალი დონის რამდენიმე ათეულ მოღვაწეს. 7 ადამიანს, მათ შორი ორ ყოფილ პრემიერ-მინისტრს (ტოჯო ჰიდეკისა და ჰიროტა კოკის) მიესაჯა სიკვდილით დასჯა და ჩამოახრჩვეს. მცირე მასშტაბის სასამართლო პროცესების მსვლელობისას, რომლებიც იოკოჰამასა და იაპონიისგან დაზარალებულ აზიის რიგ ქალაქებში გაიმართა, განიხილეს B და C კლასის დამნაშავეთა სასამართლო საქმეები (მასობრივი მკვლელობები, დანაშაული კაცობრიობის წინაშე). სიკვდილით დასჯა მიესაჯა თითქმის ათას ადამიანს, 3 ათასზე მეტს კი — სხვადასხვა ვადით პატიმრობა, მათ შორის უვადოდ.

ტრიბუნალის სხდომის ხედი: მოსამართლეები მარჯვნივ, განსასჯელები მარცხნივ, პროკურორები უკან.
1951 წლის სან-ფრანცისკოს სამშვიდობო ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად, იაპონია სრულად დათანხმდა საერთაშორისო ტრიბუნალის გადაწყვეტილებებს. თუმცა უკვე 1950-იანი წლების ბოლოსკენ ამნისტია შეეხო პრაქტიკულად ყველა იმ პირს, რომელსაც 1946–1948 წლების პროცესის დროს თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. 1970-იანი წლების ბოლოს სამხედრო დანაშაულისათვის გასამართლებული ათასზე მეტი პირი, მათ შორის ტოჯო ჰიდეკი და A კლასის 13 სხვა დამნაშავე, ფარულად შეიყვანეს ომის ველზე იაპონიისათვის დაღუპულ იაპონელთა კანონიზებულ სიებში, რომლებიც იასუკუნის შინტოისტურ ტაძარში ინახება. მრავალი იაპონელი ისტორიკოსი ტოკიოს პროცესს აკრიტიკებდა როგორც პოლიტიკურად ანგაჟირებულს, მიუთითებდნენ იმაზე, რომ დამნაშავეებს ფაქტობრივად მსჯავრი დაედოთ ვერდიქტის გამოტანამდე და თავად ვერდიქტი არ იყო ერთსულოვანი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიურნბერგის პროცესი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Стрельцов Д. В.* Токийский процесс 1946–48 // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 226–227.
**ქვიშხეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რომაშვილების უბანში. აგებულია XVII საუკუნეში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,6 მ), ნაგებია ძირითადად რიყის ქვით, ფასადებზე გამოყენებულია თლილი ქვა, ინტერიერში — აგური. ზედა ნაწილი დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ 4 სართული. I სართული შიგნით ცილინდრულია, ზედა სართულები ოთკუთხა. კოშკს შესასვლელი II სართულზე აქვს. I სართულზე 3 სარკმელია, 2 თ ხჩ და 6 ცალგამი და ორმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კედელში დატანებულია ნახმარი წყლის გადასაღვრელი კერამიკული მილი, რომელსაც წინ ამოღარული შვერილი ქვა აქვს მიდგმული. მეორე კერამიკული მილი, სავარაუდოა, ღვინისა და წყლისათვის იყო განკუთვნილი. იატაკში ჩ ფლული ყოფილა ქვევრები. II და III სართული საცხოვრებელი და სათავდაცვო სათავსებია. II სართულზე ბუხარი ნიშები და ორი სარკმელია, III სართულზე - ბუხარი და სათოფურები. IV სართულის დანგრეულ კედლებში შეიმჩნევა თითო სარკმლისა და სათოფურების კვალი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ.5, თბ. 1990 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6794

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხაშურის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები და კოშკები |
| --- |
|  |
| 
* ბულბულის ციხე
* დიდი ყელეთის კოშკი
* იტრიის კოშკი
* მცხეთიჯვრის ციხე
* ოსიაურის ციხე
* სურამის ციხე
* ქვიშხეთის კოშკი
* ცხრამუხის კოშკი
* ხაშურის კოშკი
 |

 |
**უაიკარემოანა** — ტბა ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულზე, ტე-ურევერის ეროვნულ პარკში. მდებარეობს ქალაქ უაიროის ჩრდილო-დასავლეთით, გიზბორნიდან 80 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. მოიცავს 54 კმ²-ს. მაორის ენიდან სიტყვა *უაიკარემოანა* ითარგმნება როგორც „მოჩუხჩუხე წყლის ზღვა". 

წარმოადგენს ჩრდილოეთ კუნძულის უღმერს ტბას (256 მ). მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. ევროპელებმა იგი 1844 წელს აღმოაჩინეს. 

ტბა დაახლოებით 2200 წლის წინ წარმოიქნმა, მიწის მოწყვეტის შედგეგად, რომელმაც მდინარე უაიტარეკაჰეკე ჩაკეტა. თუმცა, ლეგენდის თანახმად იგი ადგილობრივი ტომების წინაპარმა ჰაუმაპუჰიამ შექმნა. 

ტბა განსაკუთრებით პოპულარულია იმ დამსვენებლებს შორის, რომლებსაც უყვართ თევზაობა და სხვადასხვა რეკრეაციული აქტივობები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Wairoa District Council Waikaremoana page დაარქივებული 2005-10-16 საიტზე Wayback Machine.
* Department of Conservation Waikaremoana Track page
* Photos of Waikaremoana and the track
* Live-aboard fishing tours on the lake დაარქივებული 2019-04-02 საიტზე Wayback Machine.
**ლირა** იყო ვატიკანის ვალუტა 1929-2002 წლებში.

ისტორია
-------

პაპის ოლქი, რომელიც იმ პერიოდში შემცირდა ძალიან მცირე ტერიტორიულ ერთეულამდე ქალაქ რომის სიახლოვეს, იყენებდა საკუთარ ლირას 1866 წლიდან 1870 წლამდე, მანამდე სანამ მისი წარმოება შეწყდა. ლატერანის ხელშეკრულების თანახმად 1929 წელს შეიქმნა ვატიკანის სახელმწიფო, სადაც ხელშეკრულების პირობების თანახმად შეიქმნა საკუთარი ფულის ერთეული, რომელიც ვატიაკნში იტალიურ ლირასთან ერთად გამოიყენებოდა. იტალიური ფულის გამოყენება გახდა შესაძლებელი ვატიკანში, ხოლო ვატიკანის ლირის გამოყენება ასევე გახდა კანონიერი იტალიასა და სან მარინოში.

2002 წელს, ვატიკანი გადავიდა ევროს გაცვლით კურსზე 1 ევრო = 1936,27 ლირას. ვატიკანს მიმოქცევაში აქვს ევრო მონეტების ნაკრები.

მონეტები
--------

1929 წელს, სპილენძის 5 და 10 ცენტიანები, ნიკელის 20 და 50 ცენტიანები, 1 და 2 ლირა და ვერცხლის 5 და 10 ლირას მონეტები შევიდა ხმარებაში. 1939 წელს, ალუმინი-ბრინჯაომ შეცვალა სპილენძი, 1940 წელს კი, უჟანგავმა ფოლადმა, ნიკელი. 1941 და 1943 წლებს შორის, შემცირდა სხვადასხვა დასახელების წარმოება.

1947 წელს, მოიჭრა ახალი ალუმინის მონეტები: 1, 2, 5 და 10 ლირა. 1951 წელს, აღნიშნული მონეტების ზომები შემცირდა. 1955 წელს, უჟანგავი ფოლადისგან დამზადებული 50 და 100 ლირა შევიდა ხმარებაში, შემდეგ ალუმინი-ბრინჯაოს 20 ლირა 1957 წელს და ვერცხლის 500 ლირა 1958 წელს. 1 და 2 ლირა ხმარებიდან ამოღებულ იქნა 1977 წელს, შემდეგ კი 5 ლირა 1978 წელს. ალუმინი-ბრინჯაოს 200 ლირა 1978 წელს იქნა მიმოქცევაში გაშვებული, შემდეგ ბი-მეტალის 500 და 1000 ლირა 1985 და 1997 წლებში.

ლიტერატურა
----------

* Krause, Chester L.; Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვატიკანის ლირა მონეტების კატალოგში
**ტოკარევის სახლი** (რუს. Дом Токарева) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე. დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ჩეხოვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. სახლი აშენდა 1905 წელს ეკლექტიკის სტილში. შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

მისამართი: დონის როსტოვი, დიდი სადოვაიის ქუჩა № 106/46.

ისტორია
-------

ტოკარევის სავაჭრო სახლი ააშენეს 1905 წელს. მისი მფლობელი იყო როსტოველი ვაჭარი და სპირტის დამამზადებელი ქარხნის მფლობელი ნიკოლაი ტოკარევი. რევოლუციამდე შენობაში განთავსებული იყო ს. ბაბახანოვის სავაჭრო ცენტრი. რუსული თეატრალური საზოგადოება, რძის პროდუქტების მაღაზია, ფარმაცევტული საწყობი და მ. როზენბლიუმის საჭაშნიკე.

1920-იან წლებში, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია და მასში განათავსეს ქალაქის საავადმყოფო. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობის დროს სახლი პრაქტიკულად არ დაზიანებულა. 1945 წელს, როდესაც კლემენტინა ჩერჩილი, უინსტონ ჩერჩილის ცოლი, სტუმრობდა დონის როსტოვს, იგი სწორედ ამ სახლში შეჩერებულა. 1990-იან წლებში ქალაქის იუბილესთან დაკავშირებით სახლი გაარემონტეს. ამჟამად შენობაში განთავსებულია საქალაქო პოლიკლინიკა № 10.

არქიტექტურა
-----------

სამსართულიანი ტოკარევის სახლი აგებულია ეკლექტიკის სტილში. მისი ფასადების გასაფორმებლად გამოყენებულია ასევე ბაროკოს, როკოკოსა და კლასიციზმის ელემენტები. პირველი სართული რუსტირებულია. ფანჯრის ღიობები გაფორმებულია განსხვავებული, დეკორირებული თამასებით. მეორე სართულზე იგი სრულდება სამკუთხა, ხოლო მესამე სართულზე კი - სწორკუთხა სანდრიკებით. მესამე სართულის კედელზე გამოსახულია ქალის სკულპტურა გველით და ხელში ფიალით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
2. 1 2 3  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 274—275. — ISBN 5-8456-0489-3.
ერზრუმის ეიალეთი 1609 წელს
**ერზრუმის ეიალეთი** (ოსმ. ایالت ارضروم; *Eyālet-i Erżurūm*) — ოსმალეთის იმპერიის ეიალეთი. არსებობდა 1533-1867 წლებში. 

XVII საუკუნეში 12 სანჯაყად იყოფოდა. ერზრუმის ეიალეთში გაერთიანებული იყო ზოგი ქართული რაიონი, კერძოდ ისპირის (სპერის), თურთუმის (თორთომის), მამარის (იგივე ნარმანის, ნემარევანის) და ფასინლერის (ფასინის, ბასიანის) სანჯაყები. 

ერზრუმის ეიალეთში ცალკე იყო ერზრუმის სანჯაყი, სადაც იმყოფებოდა ფაშის რეზიდენცია. XIX საუკუნის დასაწყიში ამ ეიალეთში სანჯაყთა რაოდენობა განახევრებულია და ექვსს შეადგენს. აქ ქართულს მიმსგავსებული სახელწოდებები არ გვაქვს, ისინი აქვე სხვა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულებშია გათქვეფილი, თუმცა დამატებულია გუმუშჰანეს სანჯაყი, ისტორიული ჭანეთის ქვეყანა.

სქოლიო
------

1. ↑  Some Provinces of the Ottoman Empire. Geonames.de. ციტირების თარიღი: 25 February 2013.
2. 1 2  გოგოლიშვილი ო. სამხრეთ-დასავლეთ საქართველო ოსმალეთის ადმინისტრაციულტერიტორიულ მოწყობაში 1878 წლამდე, საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, XVI, თბ. 2020, გვ. 171-172
**ვატაცეები** ან **ბატაცეები** (ბერძ. Βατάτζης), მხოლობითში **ვატაცე** — XI–XIV საუკუნეების წარჩინებულ ბიზანტიელთა საგვარეულო რამდენიმე განშტოებასთან ერთად. ცნობილი ვატაცეები იყვნენ რამდენიმე ბიზანტიის არმიის გენერალი და ნიკეის იმპერატორები იოანე III დუკა ვატაცეს შემდეგ, სანამ ტახტს მიხეილ VIII პალეოლოგოსი წაართმევდა 1261 წელს (თუმცა იოანე III-ის შთამომავალი იმპერატორები ცნობილი არიან მისი ცოლის, ირინას გვარით — ლასკარისი). საგვარეულოს ქალ წარმომადგენლებს **ვატაცინა** ან **ბატაცინა** (ბერძ. Βατατζίνα) ეწოდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* Amantos, Konstantinos (1951). „Ἡ οἰκογένεια Βατάτζη". *Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών* (Greek). **XI**: 174–178.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York and Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6. აკლია ან იგნორირებულია `|title=` (დახმარება)

სქოლიო
------

1. ↑  ODB, "Vatatzes" (A. Kazhdan), pp. 2154–2155.
**ფირდაუს გილმიტდინის ასული ხისამიტდინოვა** (ბაშკ. Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Хисаметдинова, დ. 1 იანვარი, 1950, რეხმეტოვო) — ბაშკირელი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1993 წ.), სახელმწიფო და საზოგადოებრივი მოღვაწე, რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (2008 წ.), რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი (2005-2015 წწ.), ბაშკირეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2016 წ.).

ბიოგრაფია
---------

ფირდაუს გილმიტდინის ასული ხისამიტდინოვა დაიბადა 1950 წლის 1 იანვარს, აბზელილოვოს რაიონის სოფელ რეხმეტოვოში.

1970 წელს დაასრულა ბელორეცკის პედაგოგიური სასწავლებელი, ხოლო 1974 წელს ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1976 წელს ჩააბარა საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტურაში.

1978 წლიდან 1985 წლამდე მუშაობდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომლად. 1980 წელს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1993 წელს — სადოქტორო დისერტაცია და მიიღო პროფესორის წოდება. 

1985 წლიდან ასწავლის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტში. 1987 წლიდან 1992 წლამდე ხელმძღვანელობდა ბაშკირული ენის კათედრას, ხოლო შემდეგ გახდა ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ბაშკირული ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი.

1994-1999 წლებში იყო ბაშკირეთის რესპუბლიკის პირველი მოწვევის ყურულთაის დეპუტატი. 1996-1998 წლებში იყო ბაშკირეთის რესპუბლიკის ქალთა კავშირის თავმჯდომარე. 

1995 წლის მარტიდან 1998 წლამდე იყო ბაშკირეთის სახალხო განათლების მინისტრი. განათლების მინისტრმა მოახდინა ბაშკირეთის რესპუბლიკის განათლების სისტემის ანალიზი, გამოიყენა რუსეთის სხვა სუბიექტებისა და საზღვარგარეთის ქვეყნების გამოცდილება და 1999-2003 წლებში ჩამოაყალიბა ბაშირეთის რესპუბლიკის განათლების განვითარების კონცეფცია.

1998 წელს კვლავ დაიწყო მუშაობა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უფის სამეცნიერო ცენტრის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტში დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 2005 წლიდან დაინიშნა მის დირექტორად.

2000-2003 წლებში იყო ბაშკირეთის ქლთა საზოგადოებისა და ბაშკირების მსოფლიო ყურულთაის ქალთა კომისიის ხელმძღვანელი.

გამოქვეყნებული აქვს დაახლოებით 200 სამეცნიერო და სამეცნიერო-მეთოდური ნაშრომი, მონოგრაფიები, ლექსიკონები და სტატიები.

სქოლიო
------

1. ↑  Профиль на официальном сайте Академии наук РБ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-02-22. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
2. ↑  Общество башкирских женщин РБ[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  Биография на официальном сайте ИИЯЛ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-20. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
4. ↑  Профиль на официальном сайте УНЦ РАН.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-05-27.
ფსალმუნი, X საუკუნე
**ფსალმუნი** — X საუკუნე (საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდი #1446, ხელნაწერი #171) 2 ფურცელი. ეტრატი; ფრაგმენტი; ზომა: 207x138; ასომთავრული; მელანი – ყავისფერი; სათაური და საზედაო გრაფემები – სინგურით; შეემჩნევა განკანონების ხაზები.

ფრაგმენტის სახით შემორჩენილი ტექსტი ფსალმუნის წინარეათონურ თარგმანს წარმოადგენს. ამ ხელნაწერის სხვა ნაწილი, ასევე ფრაგმენტული სახით, დაცულია კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (S-5222, S-5223). ეს უკანასკნელი ფრაგმენტები 2012 წელს შევიდა UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრში. ხელნაწერი X საუკუნით თარიღდება, რედაქციული თვალსაზრისით ქართულ ფსალმუნთა ერთ-ერთ უადრეს თარგმანს მიჰყვება. 

ხელნაწერი 2015 წელს UNESCO-მ შეიტანა მსოფლიო მეხსიერების საერთაშორისო რეესტრში.

ლიტერატურა
----------

* „UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრი. საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცული ხელნაწერები". თბილისი, 2016. რედაქტორ-შემდგენელი ქეთევან ასათიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* unesco.org – the oldest manuscripts preserved at the national archives of Georgia
* ეროვნული არქივის რვა ხელნაწერი იუნესკოს მსოფლიო მეხსიერების საერთაშორისო რეესტრში შეიტანეს დაარქივებული 2016-05-14 საიტზე Wayback Machine.
**ფრედერიკ IV** (დან. Frederik 4.; დ. 18 ოქტომბერი, 1671 — გ. 19 ივლისი, 1702) — ოლდენბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ კრისტიან ალბერტისა და ფრედერიკა ამალია დანიელის ვაჟი. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგი 1695-1702 წლებში. რუსეთის იმპერატორ პეტრე III-ის ბაბუა.

ბიოგრაფია
---------

ფრედერიკი დაიბადა 1671 წლის 18 ოქტომბერს გოტორპში. იგი იყო ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ კრისტიან ალბერტისა და მისი ცოლის, ფრედერიკა ამალია დანიელის პირველი შვილი. 1698 წლის 12 მაისს იგი დააქორწინეს ჰედვიგ სოფია შვედზე, რომელთანაც მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინა — კარლ ფრედერიკი, რომელიც შემდგომში რუსეთის იმპერატორ პეტრე I-ის ასულ ანა პეტროვნაზე დაქორწინდა და სათავე დაუდო რომანოვების დინასტიას. 

იგი ჩაბმული იყო ჩრდილოეთის ომში, რა დროსაც მონაწილეობა მიიღო პოლონელებთან გამართულ კლიშოვის ბრძოლაში. 

აღსანიშნავია, რომ იგი დასაქორწინებლად სტოკჰოლმში ჩავიდა. მისი მეუღლე, ჰედვიგ სოფია მას ორმხრივ ბიძაშვილად ერგებოდა, რადგან მამამისი, მეფე კარლ XI ფრედერიკის მამიდაშვილი, ხოლო დედამისი, დედოფალი ულრიკა ელეონორა დანიელი ფრედერიკის დეიდა იყო. ფრედერიკი თავის ცოლის ძმას, მეფე კარლ XII-ს მალე დაუახლოვდა და ცნობილია, რომ ისინი ხშირად ერთად სვამდნენ. 1699 წელს, კარლ XII-მ დაიცვა ჰოლშტაინ-გოტორპის დანიელთა შემოჭრისაგან. ფრედერიკ IV 1702 წელს, 30 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* Huberty, Michel; Giraud, Alain; Maagdelaine, F. et B. (1994). L'Allemagne Dynastique, Tome VII Oldenbourg. France: Laballery. pp. 50–51, 75–76. ISBN 2-901138-07-1.
**ფსიქოდინამიკა** არის თერმოდინამიკის პრინციპთა გამოყენების შედეგი ფსიქოლოგიაში. უფრო დეტალურად, ფსიქოდინამიკა წარმოადგენს ადამიანის ქცევის შესწავლის მეთოდს, მოტივაციისა და Drive-ის (აღმძვრელი, მამოძრავებელი, მასტიმულირებელი) საფუძველზე; ეს მიდგომა განზოგადებულია ნებისმიერი პიროვნების, ნებისმიერ დროს განხორციელებულ ქცევაზე. ინდივიდი ფსიქოდინამიკაში განიხილება, როგორც გენეტიკური კონსტიტუციისა და გარემო პირობების ურთიერთქმედების პროდუქტი. სამედიცინო პრაქტიკაში ფსიქოდინამიკა განსაზღვრულია, როგორც შესწავლის სისტემატიზირებული მეთოდი ფსიქოლოგიური ფაქტორებისა, რომელიც საფუძვლად უდევს ადამიანის ქცევას; განსაკუთრებით არაცნობიერ და ცნობიერ მოტივთა ურთიერთქმედებისა და ემოციის ფუნქციონალური მნიშვნელობის თველსაზრისიდან. 

ფსიქოდინამიკის პირველი კონცეფცია განავითარა ზიგმუნდ ფროიდმა, რომელმაც დაიწყო თერმოდინამიკის (ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცის) გაბატონებულ პრინციპთა გამოყენება ფსიქოლოგიაში. ფროიდმა პირველმა ივარაუდა ფსიქიკურ პროცესთა ენერგიის მსგავსად გააზრების პრინციპი; მან დააფუძნა ფსიქოდინამიკა, როგორც საფუძველი ფსიქოლოგიური ენერგიის(რომელსაც მან ლიბიდო უწოდა) წარმოშობისა და ფუნქციის შემსწავლელი საბაზისო სისტემა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მეცნიერების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თბილისის 175-ე საჯარო სკოლა** (სრული სახელწოდება — *სსიპ - ქალაქ თბილისის 175-ე საჯარო სკოლა*) — ქალაქ თბილისის ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება. დაარსდა 2005 წელს 184-ე და 175-ე საჯარო სკოლების გაერთიანების შედეგად. მოიცავს A და B კორპუსებს. სკოლის ერთ კორპუსში სასწავლო პროცესი მიმდინარეობს 1-6 კლასებისთვის, ხოლო მეორეში — 7-12 კლასებისთვის. [*წყარო არ არის მითითებული 748 დღე*]

სკოლის ამჟამინდელი დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელია თინათინ ალავიძე. სკოლაში მუშაობს 133 მასწავლებელი.

სკოლა შედგება ორი შენობისგან. აქვს ორი საკუთარი სტადიონი ხელოვნური და ბუნებრივი საფარით, ორი სპორტული დარბაზი, მოქმედი ბუფეტი და ბიბლიოთეკა, ასევე ორი სააქტო დარბაზი. სკოლაში მოქმედებს ფეხბურთის, ცეკვის, ხატვის და სხვა წრეები. მოსწავლეები უზრუნველყოფილნი არიან სამედიცინო დახმარებით. სკოლას ემსახურება მანდატურთა სამსახური. სკოლა აქტიურად იღებს მონაწილეობას სახელმწიფო სასკოლო ოლიმპიადებში. კლასები არ არის დაკომპლექტებული მოსწავლეთა სიძლიერისა და შესაძლებლობების მიხედვით. [*წყარო არ არის მითითებული 748 დღე*]

სკოლა აქტიურად იღებს მონაწილეობას სხვადასხვა ახალგაზრდულ ტურნირებსა თუ შეჯიბრებში. 2019 წელს სკოლამ მიიღო მონაწილეობა წიგნების თაროში.

სკოლა არის საგამოცდო ცენტრი.

სკოლას აქვს მოსწავლეთა თვითმმართველობა.

გომბორის ტრაგედია
-----------------

2018 წლის 10 ივნისს სკოლის 23 მოსწავლე მშობლებთან და პედაგოგებთან ერთად გაემგზავრა ექსკურსიაზე, გომბორის უღელტეხილზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად 4 ადამიანი, მათ შორის სკოლის მე-6 კლასელი მოსწავლე გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თბილისის 175-ე საჯარო სკოლადაარქივებული 2020-02-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „როგორ ემზადებიან თბილისის სკოლები 15 თებერვლისთვის – რეპორტაჟი დახურული სკოლებიდან (+ფოტო)". *edu.aris.ge*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  სსიპ - ქალაქ თბილისის №175 საჯარო სკოლა
3. ↑  სსიპ – ქალაქ თბილისის 175 საჯარო სკოლა ka-GE. *Skolebi.com* (14 აგვისტო, 2015). ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  ქ.თბილისის #175 საჯარო სკოლა. *findglocal.com*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021
5. ↑  „თბილისის 175-ე სკოლა vs კაზრეთის მეორე სკოლა". *1tv.ge*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
6. ↑  2019 წლის საგამოცდო ცენტრების ჩამონათვალი და მარშრუტები. *edu.aris.ge*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021
7. ↑  „მოსწავლეებში კრეატიული იდეების ნაკლებობაა" – რატომ ვერ მუშაობს სკოლებში თვითმმართველობები?. *edu.aris.ge*. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021
8. ↑  „გომბორზე მომხდარი ავარიის შედეგად, თბილისის 175-ე სკოლის მე-6 კლასელი გოგონა, 2 მშობელი და 1 ბებია გარდაიცვალნენ". *kvira.ge*. 9 ივნისი, 2018. ციტირების თარიღი: 9 მარტი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
რომა ფლავიო(191სმ 83კგ) დაიბადა 1974 წლის 21 ივნისს იტალიაში კერძოდ რომში.მისი კარიერა დაიწყო რომაულ ლაციოში.ეს იყო 1993 წელი.იგი მესამე მეკარედ ითვლებოდა ლაციოში.ლაციოში მან თავი ვერაფრით დაგვამახსოვრა და ამიტომ ამავე წელს გადავიდა არენდით მანტოვაში. იგი იქ ერთი წლით იყო.მან მანტოვაში მხოლოდ 3 თამაში ითამაშა.1995 წელს იგი ისევ დაბრუნდა ლაციოში.მაგრამ მაინც ვერაფერს აკეთებდა.ამის გამო ის გადავიდა სერია ც–ს გუნდ ვენეციაში.ეს იყო 1995 წელი.ვენეციაში მან 7 თამაში ჩაატარა.და არც ისე ცუდად როგორც მანტოვაში.შემდეგ იგი გადავიდა 1996 წელს ფიორენზუოლაში სადაც იგი ძირითად მეკარედ ითვლებოდა.მან ფიორენზუოლაში ნამდვილად კარგად ითამაშა.ამის შემდეგ 1997 წელს იგი გადავიდა ფოგიაში.მან იქ 36 მატჩი წარმატებით ჩაატარა.შემდეგ ის 1998 წელს გადავიდა კიევოში.ალბათ დააკვირდით თუ რა მალე იცვლიდა გუნდებს ფლავიო.მან კიევოში 30 თამაში წარმატებით ჩაატარა.1999 წელს იგი გადავიდა პიაჩენცაში სადაც მან 70 თამაში ჩაატარა და ძალიან კარგადაც.2001 წელს იგი გადავიდა პიაჩენცადან მონაკოში,იქ იგი 8 წელი თამაშობდა, ანუ 2009 წლამდე.მონაკოში ფლავიო ძალიან კარგად თამაშობდა და 8 წლის განმავლობაში მონაკოს ერთ–ერთ ძირითად მეკარედ ითვლებოდა.მონაკოში მან 205 თამაში ჩაატარა.2009 წელს იგი მილანში გადავიდა და მეოთხე მეკარედ ითვლებოდა სანამ,გუნდს მარკო სტორარი დატოვებდა.როდესაც მარკო სტორარიმ გუნდი დატოვა ფლავიო მესამე მეკარედ ჩაითვალა.დღესაც ასეა, იგი დღესაც მილანშია, დღესაც მესამე მეკარეა და 31 ნომრიან მაისურს ატარებს.
დამოკიდებულება ყავის შემადგენელ კომპონენტზე — კოფეინზე საშიშია არა აბსტინენტციით, არამედ ინტოქსიკაციით
**ფსიქოაქტიური ნივთიერება** — ნებისმიერი ხელოვნური ან ბუნებრივი ნივთიერება, რომელიც მოქმედებს ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციონირებაზე. იგი ფსიქიკურ მდგომარეობას ცვლის, ხანდახან ცნობიერების სრულად დაკარგვამდე. ამ ცვლილებებმა შეიძლება მიიღოს როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი ხასიათი. 

ფსიქოაქტიურ ნივთერებებს, რომლებიც მაღალ ფსიქიკურ ფუნქციებზე მოქმედებს და რომელსაც ხშირად იყენებენ მედიცინაში ფსიქიკური დაავადებების სამკურნალოდ, ფსიქოტროპულ ნივთიერებებს უწოდებენ. 

ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც აკრძალულია კანონმდებლობით და იწვევს დამოკიდებულებას, ქართულ ენაში ნარკოტიკს უწოდებენ.

**ნეიროტროპული საშუალებები** — სამკურნალო პრეპარატების ფართო ჯგუფი, რომელიც მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე: ცენტრალურსა და პერიფერიულზე. ნეიროტროპულ საშუალებას შეუძლია დათრგუნოს ან პირიქით — ასტიმულირებდეს ნერვული აგზნებადობის გადაცემას ცნს-ის სხვადასხვა უბანში, აამაღლოს ან შეამციროს პერიფერიული ნერვული სისტემის დაბოლოებების მგრძნობელობა, სხვადასხვა ტიპის სინაფსებზე ზემოქმედება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Neuroscience of Psychoactive Substance Use and Dependence by the WHO
ატმოსფეროს ფენები
**ტროპოპაუზა** (ბერძნ. τροπος – შემობრუნება, შეცვლა და παῦσις – შეჩერება, შეწყვეტა) — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, ეგრეთ წოდებული გარდამავალი ფენა ტროპოსფეროსა და სტრატოსფეროს შორის. სისქე რამდენიმე ასეული მეტრიდან 2-3 კმ-მდე. ტროპოპაუზაში ტემპერატურის გრადიენტი მცირდება, ხშირია ტემპერატურის ინვერსიაც. ტროპოპაუზის სიმაღლე დამოკიდებულია გეოგრაფიული განედზე (პოლარულში დაბლაა, ტროპიკულში მაღლა), წელიწადის დროზე (ზაფხულში უფრო მაღლაა, ვიდრე ზამთარში), აგრეთვე ციკლონურ მოქმედებაზე (ციკლონებში უფრო დაბლაა, ვიდრე ანტიციკლონებში). 

ზოგიერთი რაიონის თავზე ხშირად აღინიშნება ტროპოპაუზის დარღვევა და ხელახალი ჩამოყალიბება. დედამიწის ატმოსფეროში პოლარულ რაიონებში ტროპოპაუზა განლაგებულია 8-12 კმ სიმაღლეზე, ხოლო ეკვატორზე — 16-18 კმ სიმაღლეზე. სუბტროპიკებში შეინიშნება ტროპოპაუზის წყვეტა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სტრატოსფერო
* ტროპოსფერო
* ჰიონოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტროპოპაუზა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო · სტრატოსფერო · მეზოსფერო · თერმოსფერო · ეგზოსფერო |
|  |
| 
ტროპოპაუზა · სტრატოპაუზა · მეზოპაუზა · თერმოპაუზა |
|  |
| 
ოზონის შრე · ტურბოპაუზა · იონოსფერო |

 |
ტროპიკანას მოცეკვავეები.
**ტროპიკანა** (ესპ. Tropicana) — მსოფლიოში განთქმული კაბარე და კლუბი კუბის დედაქალაქ ჰავანაში. გაიხსნა 1939 წელს ჰავანის მარიანოს უბნის ერთ-ერთ კერძო მამულში (24 ჰა).

ტროპიკანას თვალისმომჭრელი წარმოდგენების დამდგმელი ქორეოგრაფი როდერიკო „როდნი" ნეირა იყო. მთავარ შემსრულებლებს შორის სხვადასხვა დროს იყვნენ ხავიერ კუგა, კარმენ მირანდა, ნატ კინგ კოული და ჯოზეფინ ბეიკერი. მეტსახელით „სამოთხე ვარსკვლავების ქვეშ" ტროპიკანამ სახელი გაითქვა მისი მოცეკვავე გოგონებით, კონგას ხმებით, დომინოს ტურნირებით და თვალისმომჭრელი წარმოდგენებით. ცნობილ ხალხთა შორის, რომლებიც ტროპიკანას სტუმრობდნენ იყვნენ ედიტ პიაფი, ერნესტ ჰემინგუეი, ჯიმი დურანტე და მარლონ ბრანდო. 1956 წლიდან კუბანა ეარლაინსის ტროპიკანა სპეშიალ ტურს კლუბის სტუმრები და კლიენტები ჩამოჰყავდა მაიამიდან ტროპიკანაში და უკან ფლორიდაში მიყჰავდა ისინი მეორე დილის 4 საათზე.

გავლენა
-------

ტროპიკანამ ხელი შეუწყო კუბის კულტურის საზღვარგარეთ პოპულარიზაციას. ნიუ-იორკის ამავე სახელწოდების დაწესებულება ლათინური მუსიკის კლუბი იყო, რომელიც 1945 წელს ორმა კუბელმა რესტორანის მფლობელმა წამოიწყეს, და რომელიც მალე ბრონქსში ყველაზე განთქმული ღამის კლუბი გახდა. სატელევიზიო სერიალში „მე მიყვარს ლუსი" (I Love Lucy), მოქმედი გმირი რიკი რიკარდო (რომელსაც კუბაში დაბადებული დეზი არნაზი თამაშობს) მანჰეტენის გამოგონილი ღამის კლუბი ტროპიკანას მომღერალი და ბენდლიდერი იყო. 2004 წელს ატლანტიკ-სიტის ტროპიკანამ გახსნა ახალი უბანი, რომელიც ცდილობს 1940-იანი წლების ძველი ჰავანის არქიტექტურა, ატმოსფერო და სამზარეულო გაიმეოროს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტროპიკანა დაარქივებული 2007-06-13 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* ტროპიკანა (გერმანული)
**ზახარიე ორფელინი** (სერბ. Захарије Орфелин, ნამდვილი გვარი — სტეფანოვიჩი) (დ. 1726 — გ. 19 იანვარი, 1785, ნოვი-სადი, ჰაბსბურგთა მონარქია) — სერბი პოლიმატი, პოეტი, მწერალი და ისტორიკოსი. ადამიანი, რომელიც პირველმა დაიწყო წიგნების ბეჭდვა სერბულ ენაზე. დააფუძნა ჟურნალი „სლავურ - სერბული მაღაზია".

ბიოგრაფია
---------

ზახარიე ორფელინი დაიბადა 1726 წელს ვუკოვარში. დაწყებითი განათლება თითქმის არ მიუღია. სწავლობდა გრავირებასა და ფერწერას ვენეციაში. მთელი ცხოვრების მანძილზე სიღარიბეში ცხოვრობდა. ერთი პერიოდი მუშაობდა მასწავლებლად. 1757 წლიდან იყო სრემსკი-კარლოვიცის მიტროპოლიტის პავლე ნენადოვიჩის მდივანი. 1768 წელს ორფელინმა ვენეციაში გამოსცა ჟურნალი „სლავურ-სერბული მაღაზია", სადაც იგი მოუწოდებდა მშობლიურ ენაზე ლიტერატურის შექმნას. 

ორფელინის საქმიანობა შთაგონებულია თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის იდეებით. საკუთარ პოემებში მან გაამჟღავნა სერბი ხალხის თავისუფლებისკენ სწრაფვის სურვილი. 

ასევე ცნობილია მისი „ოდები" და „მელოდიები", რომლებიც დაწერილია პატრიოტულ თემებზე და შეიცავს სერბეთის გათავისუფლების იდეას. ასევე წერდა თეოლოგიურ თხზულებებს.

ზახარიე ორფელინის ისტორიული წიგნებიდან ცნობილი წიგნებია „პეტრე I" და „ეკატერინე II".

ორფელინის გარდაიცვალა 1795 წლის 19 იანვარს ქალაქ ნოვი-სადიში.

ორფელინის მიმდევრები სერბული ენის შემოღებაში იყვნენ: დოსიტეი ობრადოვიჩი და ვუკ კარაჯიჩი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Збирка књига Захаријe Орфелина

სქოლიო
------

1. 1 2  Орфелин, Захарий Стефанович
2. 1 2 3  Орфелин
3. ↑  ОРФЕЛИН