recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ლენა** (იაკუტ. Өлүөнэ – დიდი მდინარე) — მდინარე რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში, ერთვის ლაპტევების ზღვას. რუსეთისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი მდინარე, სიგრძე 4400 კმ. აუზის ფართობი 2 490 ათ. კმ2.

ძირითადად მდინარე მიედინება იაკუტიის რესპუბლიკისა ტერიტორიაზე, ხოლო ლენის შენაკადების ნაწილი ეკუთვნის ირკუტსკის ოლქს, იმიერბაიკალეთის მხარეს და რესპუბლიკა ბურიატეთიას. სათავე აქვს ბაიკალის ქედის დასავლეთ კალთაზე მდებარე ტბაში, ზღვის დონიდან 930 მეტრ სიმაღლეზე. 

ლენის აუზის დიდი ნაწილი მრავალწლოვანი მზრალი ქანების გავრცელების მხარეშია და დაფარულია ტაიგით. ლენის ზემოთი და მარჯვენა შენაკადთა აუზების მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიცავს ბაიკალისპირა, იმიერბაიკალისა და ალდანის მთიან რაიონებს, მარცხენანაპირეთის ძირითადი ნაწილი შუა ციმბირის ზეგანზეა.

ხეობისა და კალაპოტის ხასიათის მიხედვით ლენა 3 ნაწილად იყოფა:ზემო დინებაში (სათავიდან მდინარე ვიტიმის შესართავამდე) ხეობა ვიწრო, ღრმა და კლდოვანია, სიგანე 2-დან 10 კმ-მდეა. ალაგ-ალაგ 200 მეტრამდე ვიწროვდება. შუა დინებაში (მდინარეების ვიტიმისა და ალდანის შესართავებს შორის) მდინარის კალაპოტის სიგანე 2 კმ-მდეა, ხეობისა 30 კმ-მდე. მდინარე ოლიოკმის შესართავს ქვემოთ ხეობა კირქვებშია ჩაჭრილი და უცნაური ფორმის ციცაბო კლდოვანი ფერდობები აქვს (აქაა ე.წ. „ლენის სვეტები"). ქვემო დინება (მდინარე ალდანის შეერთებიდან შესართავამდე) ცენტრალური იაკუტიის დაბლობზეა. ხეობა კვლავ განივრდება 20-25 კილომეტრამდე, ჭალის სიგანე 7-15 კმ. მდინარის სიღრმე 16-20 მ აღწევს. ჭალაში მრავალი ტბა და ჭაობია. შესართავში ლენა იტოტება და აჩენს დელტას (ფართობი 30 ათ. კმ2). ნაოსნობისათვის მნიშვნელოვანია ბიკოვის ფშანი (სიგრძე 106 კმ.), რომელიც ლენას ტიქსის უბესთან აერთებს. 

*ლენას მთავარი შენაკადებია*: 

* მარჯვენა - ვიტიმი, დიდი პატომი, ოლიოკმა, ალდანი.
* მარცხენა - ნიუია, ვილიუი.

ლენა უმთავრესად საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები - ზაფხულში, წყალმცირეა - ზამთარში. წყლიანობით ლენა მეორე ადგილზეა რუსეთში (მდინარე ენისეის შემდეგ). საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 17 ათ. მ3/წმ, მაქსიმალური 200 ათ. მ3/წმ. ლენას ლაპტევების ზღვაში წლიურად ჩააქვს 540 კმ3 წყალი, 12 მილიონი ტ მყარი ნატანი და 41 მლნ. ტ გახსნილი ნივთიერება. ზემო დინებაში იყინება ოქტომბრის ბოლოს, ქვემო დინებაში სექტემბრის ბოლოს; ყინულძვრა შესაბამისად მაისის დასაწყისსა და ივლისის დასაწყისშია. გაზაფხულის ყინულსვლის დროს ჩნდება ყინულხერგილები, რაც წყლის დონის მკვეთრ აწევას იწვევს. 

ლენა სანაოსნოა კაჩუგიდან შესართავამდე. ნავიგაცია გრძელდება ზემოთში 160 დღემდე, ქვემოთში 120 დღემდე. მთავარი ნავმისადგომებია: კაჩუგი, ჟიგალოვო, უსტ-კუტი, კირენსკი, ვიტიმი, ლენსკი, ოლიოკმინსკი, იაკუტსკი, ჟიგანსკი, ბულუნი. შენაკადებიდან სანაოსნოა: კირენგა, ოლიოკმა, ვიტიმი, ალდანი, ვილიუი.

ლენის აუზის მდინარეები მდიდარია ჰიდროენერგიით. ვილიუისა და მამაკანზე აგებულია ჰესები. ლენის აუზშია ოქროს, ალმასის, ქვანახშირის, ბუნებრივი აირის, რკინის მადნის, ქარსის და სხვა საბადოები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 168.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლენა***
**ლემორნ-ბრაბანტი** (ფრანგ. Le Morne Brabant) — ნახევარკუნძული და ყველაზე ქარიანი მხარე კუნძულ მავრიკის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ კიდეზე. ყველაზე უკეთ ცნობილია ამავე სახელწოდების ბაზალტური კლდით, რომელიც ზღვის დონიდან 556 მეტრზეა აზიდული და რომელიც მავრიკის ყველაზე შთამბეჭდავ ღირსშესანიშნაობას და ცნობილ ტურისტულ ატრაქციას წარმოადგენს. მწვერვალი 12 ჰა-ზე მეტ ტერიტორიას მოიცავს. გამოირჩევა უამრავი გამოშვერილი მღვიმითა და მკვეთრად ჩაშვებული კალთებით, გარშემორტყმულია ლაგუნით. ეს კლდე ერთ-ერთია მსოფლიოს უიშვიათესი მცენარის *Hibiscus fragilis*-ის სულ არსებული სამი გავრცელების არეალიდან. ასევე გავრცელებულია სხვა უიშვიათესი მცენარეები. ტერიტორიას ახასიათებს საკუთარი მიკროკლიმატი.

ლემორნ-ბრაბანტის ნახევარკუნძული
ბორცვი ცნობილი გახდა XIX საუკუნეში, როდესაც გაქცეული მონები მას თავშესაფრად იყენებდნენ. მავრიკიში მონობის გაუქმების შემდეგ, 1835 წლის 1 თებერვალს მწვერვალს პოლიციელთა ჯგუფი ეწვია, რათა მონებისთვის ეცნობებინათ, რომ ისინი ამიერიდან თავისუფალნი იყვნენ. მაგრამ მონებმა პოლიციელთა გამოჩენა არასწორად გაიგეს და სიცოცხლე კლდიდან გადახტომით მოისწრაფეს. ამის შემდეგ, ამ დღეს მავრიკელი კრეოლები ყოველწლიურად აღნიშნავენ, მონობის გაქუმების აღსანიშნავად.

2008 წელს ლემორნ-ბრაბანტი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Le Morne Brabant: The heritage of the Mauritian nation დაარქივებული 2007-09-19 საიტზე Wayback Machine.
* UNESCO World Heritage Centre - Le Morne Brabant
* Le Morne Heritage Trust Fund დაარქივებული 2010-10-01 საიტზე Wayback Machine.
* Le Morne et le ghat  დაარქივებული 2011-07-27 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* Views from La Rose des Vents - Le Morne Brabant  დაარქივებული 2010-08-27 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* Khal Torabully : Le Morne, le Ghat et l'Unesco დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მავრიკიში მავრიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ააპრავასი-გჰატი  · ლემორნ-ბრაბანტის კულტურული ლანდშაფტი |  |

 |
**ბლანტირე** (ინგლ. *Blantyre*) — მალავის საფინანსო და სავაჭრო ცენტრი, მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქი ქვეყანაში, დედაქალაქ ლილონგვეს შემდეგ. მალავის სამხრეთი რეგიონის და ბლანტირეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში მდებარეობს ქვეყნის ერთადერთი ტელეკომპანია Malawi Broadcasting Corporation-ის (MBC) შტაბ-ბინა, მალავის უზენაესი სასამართლო, რამდენიმე კოლეჯი.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს 15°47′-ით ეკვატორის სამხრეთით და 35°-ით აღმოსავლეთით გრინვიჩის მრიდიანიდან, ბორცვებიან ადგილზე, რომელსაც აქვს სხვადასხვა სახის რელიეფი, დაწყებული ზღვის დონიდან დაახლოებით 780 მეტრი სიმაღლიდან 1612 მეტრამდე.

დემოგრაფია
----------

| წელი | მოსახლეობა |
| --- | --- |
| 1977 | 219 011 |
| 1987 | 333 120 |
| 1998 | 478 155 |
| 2008 | 732 518 |

ქალაქის მოსახლეობა საკმაოდ სწრაფად იზრდება. თუ 1990-იანი წლების ბოლოს ის არ აღწევდა 500 ათას ადამიანს, 2000-იანი წლების ბოლოს მან შეადგინა დაახლოებით 750 ათასი.

ტრანსპორტი
----------

მთავარი სატრანსპორტო კვანძია, რომელსაც აქვს საავტომობილო, სარკინიგზო და საჰაერო კავშირი ქვეყნის სხვა ნაწილებთან და მეზობელ ქვეყნებთან — მოზამბიკთან, ტანზანიასთან, ზიმბაბვესთან და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან. ქალაქის ცენტრიდან 14,5 კმ-ში მდებარეობს ჩილეკის საერთაშორისო აეროპორტი (ინგლ. Chileka International Airport) და აქვს ორი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი.

სპორტი
------

ქალაქში ფუნქციონირებს საფეხბურთო კლუბი «მიჩირუ კასლსი».

დამეგობრებული ქალაქები
----------------------

* გერმანიის დროშა ჰანოვერი, გერმანია
* ჩინეთის რესპუბლიკის დროშა გაოსუნი, ტაივანი

სქოლიო
------

1. ↑  World Gazetteer: Malawi: largest cities and towns and statistics of their population.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-25. ციტირების თარიღი: 2016-01-17.
2. ↑  Städtepartnerschaften der Landeshauptstadt Hannover. Hannover.de.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-16. ციტირების თარიღი: 2011-03-26.
**ლაპლასის დემონი** — აზრითი ექსპერიმენტი, რომელიც 1814 წელს ფრანგმა მათემატიკოსმა, პიერ-სიმონ ლაპლასმა შემოგვთავაზა, აგრეთვე ექსპერიმენტის მთავარი პერსონაჟი — გამოგონილი მოაზროვნე არსება, რომელსაც დროის ნებისმიერ მომენტში სამყაროს თითოეული ნაწილაკის მდგომარეობისა და სიჩქარის აღქმის შემდეგ გაიგოს მისი ევოლუცია როგორც მომავალში, ისე წარსულში. ლაპლასმა ეს არსება გამოიგონა ჩვენი გაუთვითცნობიერებლობისა და გარესამყაროს ზოგიერთი რეალური პროცესის სტატისტიკური აღწერის აუცილებლობის დონის თვალსაჩინო დემონსტრაციისთვის.

ლაპლასის დემონის პრობლემატიკა დაკავშირებულია არა იმ საკითხთან, შესაძლოა თუ არა მოვლენათა მსვლელობის დეტერმინისტული წინასწარმეტყველება რეალობაში, პრაქტიკაში (de facto), არამედ იმასთან, შესაძლებელია თუ არა ეს ზოგადად, თეორიულად (de jure). სწორედ ასეთი შესაძლობაა ჩადებული მექანიკურ აღწერაში მისთვის დამახასიათებელ დუალიზმთან, რომელიც ეფუძნება დინამიკურ კანონსა და საწყის პირობებს. ის, რომ დინამიკური სისტემის განვითარება მართავს დეტერმინისტულ კანონს, გვაძლევს საშუალებას, განვასხვაოთ ობიექტური ჭეშმარიტება სისტემის შესახებ, თუ როგორი წარმოედგინებოდა იგი ლაპლასის დემონს, ემპირიული შეზღუდვებისგან, რომლებიც განპირობებულია ჩვენი უცოდინრობით.

კლასიკური დინამიკის კონტექსტში დეტერმინისტული აღწერა შეიძლება მიუღწევადი აღმოჩნდეს პრაქტიკაში, მიუხედავად ამისა, იგი რჩება ზღვრად, რომელსაც უნდა შეეთავსოს უფრო მეტად ზუსტი აღწერების თანმიმდევრობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Левин Г. Д.* Свобода воли. Современный взгляд დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* Порядок из хаоса: Новый диалог человека с природой. Пер. с англ. / Общ. ред. В. И. Аршинова, Ю. Л. Климонтовича, Ю. В. Сачкова. — М.: Прогресс, 1986.— С. 123.
ლაშთხვერის გარედან მოხატული ეკლესია  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
**ლაშთხვერის მთავარანგელოზის ეკლესია** (სვან. თარინგზელ) — შუა საუკუნეების მცირე ეკლესია სვანეთში. მდებარეობს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაშთხვერში.

ეკლესიის შიგნითა კედლის მოხატულობა ეთმობა მთავარანგელოზის თემას. გარედან კედლების ზედა ნაწილი შელესილია და დაფარულია XIV-XV საუკუნეების მოხატულობით. დასავლეთ ფასადზე ვედრების კომპოზიციაა, აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახულია წმინდა ევსტათეს ნადირობის სცენა, ხოლო სამხრეთისაზე — ცხენზე ამხედრებული წმინდა მეომრები. განსაკუთრებით საინტერესოა ჩრდილოეთ ფასადის მოხატულობა საერთო შინაარსის სიუჟეტზე – მოსე ხონელის რომანის „ამირან-დარეჯანიანის" ილუსტრაციები. მოხატულობა გასდევს კედლის მთელ სიგრძეს. ცალკეულ სცენებსა და ფიგურებს ახლავს ასომთავრული წარწერები. ფერადოვან გამას ქმნის ცისფერის, რუხის, ყავისფერის, აგურისფერისა და მოოქროსფრო-ყვითელის შეხამება. 

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გალერეა
-------

* ეკლესიის ინტერიერის მოხატულობაეკლესიის ინტერიერის მოხატულობა
* ეკლესიის ინტერიერის მოხატულობაეკლესიის ინტერიერის მოხატულობა
* ეკლესიის ინტერიერის მოხატულობაეკლესიის ინტერიერის მოხატულობა
* ეკლესიის ფასადის მოხატულობაეკლესიის ფასადის მოხატულობა
* ეკლესიის ფასადის მოხატულობაეკლესიის ფასადის მოხატულობა
* ეკლესიის ფასადის მოხატულობაეკლესიის ფასადის მოხატულობა
* ეკლესიის ფასადის მოხატულობაეკლესიის ფასადის მოხატულობა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 148.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაშთხვერის მთავარანგელოზის ეკლესია***

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ბლანშ ჰუბერი** (მალტ. და ინგლის. Blanche Huber; დ. 17 აგვისტო, 1901, ბირკირკარა, მალტა — გ. 19 ივლისი, 1940, ბირკირკარა, მალტა) — მალტელი ექიმი, ფარმაცევტი, აფთიაქარი. პირველი ქალი ექიმი მალტის ისტორიაში.

ბიოგრაფია
---------

ბლანშ ჰუბერი-ღირსი ჯოზეფ ჰუბერის ქალიშვილი, დაიბადა 1901 წლის 17 აგვისტოს ბირკირკარში. 1919 წლის ზაფხულში მან ტესი კამილერთან ერთად მალტის უნივერსიტეტში ჩააბარა.

ტესი ჰუმანიტარულ ფაკულტეტზე შევიდა, ხოლო ბლანში-სამედიცინოზე, რომელიც დაამთავრა 1925 წელს. ბლანშ ჰუბერი და ტესი კამილერი პირველი ქალები იყვნენ, რომლებმაც უმაღლესი განათლება მიიღეს მალტაზე. 

1915 წლამდე უნივერსიტეტის რამდენიმე დებულება არ კრძალავდა ქალების შესვლას  უმაღლეს სასწავლებელში, მაგრამ  იმ დროისთვის წარმოუდგენელი იყო ქალის უნივერსიტეტში სწავლის სურვილი. ვინაიდან  ტესი კამილერის კურსი უფრო ხანმოკლე იყო, 1922 წლიე 2 მაისს ის გახდა მალტის პირველი ქალი კურსდამთავრებული.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, ბლანშ ჰუბერი მუშაობდა არა საავადმყოფოში, არამედ აფთიაქში, ქალაქ ზეიტუნში.

ბლანში ცოლად გაჰყვა ექიმ ჯოზეფ კარუანს. იგი გარდაიცვალა 1940 წლის 19 ივლისს 40 წლის ასაკში.

ხსოვნა
------

ბლანშ ჰუბერი კვლავ პოპულარულია მალტელთა შორის, როგორც პიონერი ქალი. მალტის უნივერსიტეტის დაარსების წლისთავზე (100 წლის იუბილეს ჩათვლით), უნივერსიტეტში ტარდება მისდამი მიძღვნილი ღონისძიებები. 

მალტის უნივერსიტეტის ანატომიის კათედრის ხელმძღვანელმა პროფესორმა ჟან კალეჟა აგიუსმა პატივი მიაგო ქალ ექიმებს და მათ შორის,  განსაკუთრებულად აღნიშნა ბლანშ ჰუბერის წვლილი ქალთა შორის განათლების პოპულარიზაციაში მალტაზე.

ბლანშ ჰუბერის სახელი უწოდეს ქუჩას ქალაქ სლიმში, სადაც მალტაში 2017 წელს პირველად დაიწყეს გაყიდვა, მათ შორის, ბიტკოინების (თუმცა ბიტკოინების  ბანკომატის დემონტაჟი მოხდა ინსტალაციიდან ორი თვის შემდეგ).

სქოლიო
------

1. ↑  Charles Savona-Ventura (8 May 2016). *Contemporary Medicine in Malta [1798-1979]*. Lulu.com (self-published). pp. 340–. ISBN 978-1-326-64899-2.
2. ↑  Allied Newspapers Ltd. "Malta's first female graduate". Timesofmalta.com. Retrieved 2019-01-14.
3. ↑  Matthew Vella (2018-11-22). "'Women deserve the most complete freedom', top doctor tells medical graduands". Maltatoday.com.mt. Retrieved 2019-01-14.
4. ↑  Joseph Cacciottolo (2015-04-13). "Feminization of the medical profession in Malta" (PDF). *Malta Medical Journal*. **27** (1). Retrieved 2019-01-14.
5. ↑  Camilleri, Patricia (2007). "The Rise and Rise of the Female Graduate: Some milestones in tertiary education for women in Malta" (PDF). *University of Malta*. Archived from the original (PDF) on 11 October 2018. Retrieved 25 March 2019.
6. ↑  "University remembers its first female graduate"[*მკვდარი ბმული*]. *Times of Malta*. 22 Nov 2007. Retrieved 2020-03-11.
7. ↑  Street names. Times of Malta (21 აგვისტო 2004). მიმართვის თარიღი: 14 იანვარი 2019.
8. ↑  Allied Newspapers Ltd. "Time to lure cryptocurrency firms to Malta - BitMalta".[*მკვდარი ბმული*] Timesofmalta.com. Retrieved 2019-01-14.
**კრასიუკოვსკოე-1** (რუს. Красюковское-1) — შუა ბრინჯაოს ხანისა (ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრული) და შუა საუკუნეების (ახ. წ. XI-XIII საუკუნეები) უძველესი დასახლება, მდებარეობს ოქტომბრის რაიონის სოფლების სოხრანოვკასა და ოქტიაბრსკაიას შორის, ოქტომბრის რაიონი, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. აღმოაჩინეს 2006 წელს.

ისტორია
-------

უძველეს დროში მდინარე აიუტის ხეობა მჭიდროდ იყო დასახლებული.

დასახლება კრასიუკოვსკოე-1, სადაც მოსახლეობა ცხოვრობდა შუა ბრინჯაოს ხანაში (ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრული), შუა საუკუნეებში (ახ. წ. XI-XIII საუკუნეები) და XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე, მდებარეობს მდინარე აიუტის მარჯვენა სანაპიროზე, როსტოვის ოლქის ოქტომბრის რაიონის სლობოდა კრასიუკოვსკოედან 4 კილომეტრში. დასახლება აღმოაჩინეს სოხრანოვკა-ოქტიაბრსკაიის გაზსადენის მაგისტრალური ხაზის გაყვანის დროს. დასახლებამ სახელწოდება მიიღო სლობოდა კრასიუკოვსკოესთან სიახლოვის გამო.

2006 წელს დასახლების ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა არქეოლოგიური გათხრები. სულ გაითხარა 1 320 კვ. მ. ტერიტორია. 

არქეოლოგიური ძეგლი კრასიუკოვსკოე-1 მდებარეობს მდინარე აიუტის ნაპირზე მდებარე ზეგანზე. დასახლების მცხოვრებლებს შემთხვევით არ უნდა ჰქონდეთ არჩეული აღნიშნული ადგილი საცხოვრებლად, რადგან დაცულები იქნებოდნენ სეზონური წყალდიდობისაგან. 

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად გამოვლინდა ოთხი კულტურული ფენა:

* პირველი ფენა განეკუთვნება ადრე ბრინჯაოს ხანას. ამ ფენაში აღმოჩენილია ნაძერწი კერამიკის ნატეხები; შრომის იარაღები და ბრინჯაოს სადგისები.
* მეორე კულტურულ ფენაში აღმოჩენილია გვიანი ბრინჯაოს ხანის კერამიკის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს ნემსები და სადგისები.
* მესამე კუტურულ ფენაში, რომელიც მიეკუთვნება VIII - IX საუკუნეებს, აღმოჩენილია არტე-ფაქტების მცირე რაოდენობა.
* მეოთხე კულტურული ფენა მიეკუთვნება ოქროს ურდოს (1224-1483 წწ.) და პოლოვეცკის პერიოდს. ამ ფენაში აღმოჩენილია: ლაგამის ფრაგმენტები, ამფორების ნატეხები, ძველი რუსული ქოთნები, დოქები. ასევე აღმოჩენილია ხაროები ცხოველების ძვლებით.

დასახლების ტერიტორიაზე ასევე გათხრილია კაზაკების პერიოდის კულტურული ფენაც (XVIII-ХХ სს.), რომელშიც აღმოჩენილია მინის და კერამიკის ფრაგმენტები, ლურსმნები და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* Магистраль истории:Археологические исследования в зоне строительства магистрального газопровода «КС Сохрановка-КС Октябрьская»://Под[*მკვდარი ბმული*] общим руководством Цибрий А. В.- Ростов-на-Дону: Ростспецархеология, 2006 .-121с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Древнее поселение « Красюковское-1»
* Поселение бронзового периода Красюковское 1
**ლაშარის დიდსალოცავი** — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარელში, კუდიგორის ქუჩაზე. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ყორე ქვითა და აგურით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი, ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი ლავგარდანი.
შესასვლელი სამია: დასავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით. კარები გარედან თაღოვანია, შიგნიდან - თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ღრმა, ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელია დასავლეთით კედელში, ხოლო ორ-ორი გრძივ კედლებშია. აფსიდის იატაკი ორი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხეველში, სარკმლის სამხრეთით ერთი, ჩრდილოეთით კი ორი ნიშაა.

დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც ეყრდნობა ორ საბჯენ თაღს. მათგან ერთი დარბაზის შუაშია, ხოლო მეორე დასავლეთ კედელთან. შუა თაღი გადაყვანილია კრონშტაინებზე. დასავლეთ თაღი კი - კუთხის პილასტრებზე. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში, კარის გვერდით, თითო სათოფურია. დასავლეთ ფასადზე, ფრონტონში, სამი შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. ამავე ფასადზე შემორჩენილია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდანი.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 337.
**კუცაი** — გარე მთა კავკასიაში, სტავროპოლის რაიონის პეტროვსკის რაიონში. ის კალაუსკის სიმაღლეების ნაწილია.

გეოგრაფიული აღწერილობა
----------------------

კუცაის მთა წარმოადგენს კალაუსკის მარჯვენა სანაპიროს ციხესიმაგრეს, რომელიც ჩამოყალიბდა ნეოგენური ქვიშაქვების და კირქვების ფენებით, თიხის ფენებით დაფარულ ფხვიერ მსუბუქ ქვიშებზე და ჩამოყალიბებულია ეროზიის პროცესებით.

მთა გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით 3 კილომეტრზე. მთის ბრტყელი მწვერვალის სიგანე საშუალოდ 2 კილომეტრია და სამხრეთში საგრძნობლად იზრდება. კუცაის მთის კალთები ციცაბოდ ეშვება სამხრეთ – დასავლეთით, მდინარე კალაუსის ხეობისა და მარილის ტბისკენ და ჩრდილო–აღმოსავლეთით.

XIX საუკუნეში, სოფელ პეტროვსკოეს აქტიური განვითარებით, მთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობდა ქვის კარიერები. ქვიშაქვები და კირქვები გამოაშკარავდა და სარმატული წვრილმარცვლოვანი ქვიშები ამოიფრქვა. ამ რეგიონში გაბატონებული აღმოსავლეთის მშრალი ქარები ქვიშას მოძრაობაში აყენებს და ამ ტერიტორიისთვის უჩვეულო ქვიშიან უდაბნოს ქმნის. 

კუცაის მთის აბსოლუტური სიმაღლე 302 მეტრია. კარგ, ნათელ დღეს, მთაზე იშლება ხედი მთავარი კავკასიონის ქედზე და იალბუსზე.

დასახელება
----------

სტავროპოლელი ეთნოგრაფის გააზოვის თანახმად, მთის სახელი მიენიჭა 1750-იან წლებში ქალაქის ერთ-ერთი პირველი მკვიდრის - მოღვაწის კუცეგოს (კუცაგო) პატივსაცემად, რომელიც მთაზე მდებარე ქოხში ცხოვრობდა.

მარილიანი ტბა

ფლორა და ფაუნა
--------------

ფლორა და ფაუნა არ განსხვავდება პრიალაუსკის დანარჩენი სიმაღლისგან. მთაზე ცხოვრობს კურდღელი, თხუნელა და ზღარბი. სამოქალაქო ომის დაწყებამდე მუხის ხეები ჭარბობდა. მთის მწვერვალზე მდებარე პატარა უდაბნოში იზრდება წითელი ღეროვანი ბუჩქი - შელიუგა.

გეოლოგია
--------

მთის რამდენიმე ადგილას ასევე არის მსხვილმარცვლოვანი ქვიშები, რომლებშიც შეგიძლიათ ნახოთ უძველესი ცხოველების ნაშთები - დელფინების, მარტორქების, პატარა მღრღნელებისა და ზუთხების ძვლები. ალბათ წარსულში იყო ძველი სარმატიული ზღვის არაღრმა ყურე.

კვანძები გვხვდება მთის ჩრდილოეთ ქვიშიან ნაწილში ცალკეულ ნაკრებში და გადაჭიმულია ჩრდილო–აღმოსავლეთით, როგორც ცალკეული ფენა 1,5 კილომეტრი სიგრძის.

მთა ძირითადად ქვიშისგან შედგება. მთის კალთები ტყითაა დაფარული. ზედა ნაწილში ქვიშიანი უდაბნოა, პრაქტიკულად მცენარეულობას მოკლებულია. მთაზე განთავსებულია სატელევიზიო კოშკი, სამხედრო ნაწილი, ასევე მობილური ოპერატორების სამი ანძა.

ბოლო პერიოდში, არაერთხელ გამოითქვა წინადადება მთაზე კუცაის ქვიშის პარკის შექმნის შესახებ, როგორც ერთიანი ბუნების დაცული ზონისა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Комплексная экскурсия в природу «Люблю тебя, мой край родной»

სქოლიო
------
**კრამიტსამარხი** — კრამიტისაგან აგებული სამარხი, რომელიც გავრცელებული იყო ანტიკურ სამყაროში ძვ. წ. III საუკუნე — ახ. წ. III საუკუნეში. იშვიათად გვხვდება უფრო გვიანაც. დაკრძალვის ეს წესი ძველი საბერძნეთიდან მომდინარეობს. ძვ. წ. III საუკუნის კრამიტსამარხები გათხრილის იონიის კუნძულებზე. კრამიტსამარხში დაკრძალვის წესი ელინისტურ ხანამდე გავრცელდა მცირე აზიაში, ძვ. წ. I საუკუნის დასარულიდან კი — საქართველოშიც. I-III საუკუნეებში მცხეთასა და მის მიდამოებში კრამიტსამარხი სამარხთა ერთ-ერთი ყველაზე უფრო გავრცელებული ტიპი იყო. კრამიტსამარხის ასაგებად იხმარებოდა ანტიკური ხანის მცხეთური კრამიტი (ბრტყელი და ღარისებრი, ხანდახან კეხის კრამიტიც). სახურავი ბანური ან ორფერდა ჰქონდა. განკუთვნილი იყო თითო მიცვალებულისათვის. გვხვდება წყვილის დაკრძალვის შემთხვევას. ძვ. წ. I საუკუნეში მიცვალებულს აწვენდნენ გვერდზე, ხელფეხმოკეცილს, შემდეგ კი — ზურგზე გაშოტილს, თავით დასავლეთისკენ. კრამიტსამარხების ინვენტარი მრავალფეროვანია (თიხის ჭურჭელი, მინის სანელსაცხებლები, ბეჭდები, საყურეები, მინისა და ქვის მძივებით და სხვა). გვხვდება განსაკუთრებით მდიდრული (მინისა და ბრინჯაოს ჭურჭელი, ოქროსთვლებიანი დიადემები, ბეჭდები, საყურეებიდა სხვა) და აგრეთვე მცირეინვენტარიანი სამარხები.

ლიტერატურა
----------

* *აფაქიძე ა.* ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება ძველ საქართველოში, წგნ. 1, თბ. 1963;
* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 14.
**ბრინჯი** (ლათ. Oryza) — ერთწლოვანი მცენარის გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. ცნობილია დაახლოებით 20 სახეობა; გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში. მის გვარს განეკუთვნება სათესი ანუ კულტურული ბრინჯი (Oryza sativa), რომელიც იყოფა (მარცვლის სიგრძის მიხედვით) 2 ქვესახეობად: მოკლემარცვლიანი (4 მმ-მდე) და ჩვეულებრივი (5-7 მმ-ზე მეტი).

ერთწლოვანი კულტურული ბრინჯი 60-150 სმ სიმაღლის მცენარეა. ყვავილედი საგველაა, თავთუნი ერთყვავილიანი; ნაყოფი — მარცვალი, კილიანი. კილგაცლილი ბრინჯის წიმიური შემადგენლობაა (%-ობით): წყალი — 14,0, ნახშირწყლები (უმთავრესად სახამებელი) — 75,2, ცილა — 7,7, ცხიმი — 0,4, უჯრედისი — 2,2, ნაცარი — 0,5. მცენარე თვითდამმტვერავია, ზოგჯერ ჯვარედინმტვერია; სითბოს მოყვარული -1 °C იღუპება. კარგად ხარობს მჟავე ნიადაგზე, იტანს მლაშესაც. ბრინჯი მრავლდება თესლით, ჩითილით. თესლი ღივდება 10-12,5 °C -ზე. კულტურულ მცენარეთა შორის ბრინჯი ერთადერთია, რომელიც მოჰყავთ წყლით დაფარულ ნიადაგზე (მთლიანად სავეგეტაციო პერიოდში), რაც სავსებით აკმაყოფილებს მცენარის ფიზიოლოგიურ მოთხოვნას ნიადაგის წყლის რეჟიმისა და საკვები ნივთიერებისადმი. მოსავალს იღებენ მინდვრიდან წყლის გაშვებისა და ნიადაგის გაშრობის შემდეგ.

ბრინჯის სამშობლოა ინდოჩინეთი. აქედან გავრცელდა ჩინეთში, იაპონიაში, წინა აზიასა და ირან-ერაყის ტერიტორიაზე. გავრცელებულია შუა აზიასა და ამიერკავკასიაში (მოჰყავთ ძველთაგანვე), ყაზახეთში, უკრაინაში, კრასნოდარისა და სტავროპოლის მხარეებში, შორეულ აღმოსავლეთში და სხვა, საქართველოში ბრინჯი ირანიდან შემოიტანეს, გავრცელდა ქვემო ქართლის სარწყავ ადგილებში, ივრის ნაპირებსა და ალაზნის მარცხენა მხარეს, აჭარაში, გურიასა და სამეგრელოში. 1900 წლიდან მისი ნათესი ფართობი თანდათან შემცირდა და ამჟამად ჩვენში აღარ მოჰყავთ. ბრინჯი მნიშვნელოვანი სამრეწველო კულტურაა. აზიის ქვეყნებში (ჩინეთი, ინდოეთი, იაპონია) ბრინჯი ძირითადი საკვები პროდუქტია. მისგან ამზადებენ ყუათიან ბურღულს. ნამჯისაგან აკეთებენ ქუდებს, კალათებს, ჭილოფს, ქაღალდსა და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 526.
**ლაზარე ისმაილის ძე დადუანი** (დ. 1851, სოფელი მუჟალი, მულახის თემი, ზემო სვანეთი — გ. 1894, იქვე) — ქართველი ხალხოსანი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

ლაზარე დადუანი დაიბადა 1851 წელს ზემო სვანეთში, მულახის თემის სოფელ მუჟალში. მამამისი ისმაილ დადუანი ადგილობრივი გლეხი იყო, დედა მართა ლომთაძე კი რაჭიდან, სოფელ მეორე ტოლოდან ყოფილა. 

ლაზარესთვის წერა-კითხვა დედას უსწავლებია. შემდეგომ იგი ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში მიუბარებიათ. აქ ლაზარე დაუმეგობრდა ამბროლაურის რაიონის სოფელ ჩორჯოს მკვიდრს ვარლამ გაბიჩვაძეს, შემდგომში ხალხოსნური მოძრაობის ერთ-ერთ მესვეურს დასავლეთ საქართველოში. მოგვიანებით კაზარე ცოლად ირტავს ვარლამის დას ებე გაბიჩვაძეს. ცნობილია რომ ვარლამის დავალებით ლაზარე ხალხოსნურ იდეებს ავრცელებდა რაჭა-ლეჩხუმსა და სვანეთში.

სვანეთში ლაზარე ცხოვრობდა სოფელ ბეჩოში და სიცოცხლის დასასრულამდე თავად თენგიზ დადეშქელიანის სახლში მდივნად მსახურობდა.

1894 წელს ლაზარე დადუანი გარდაიცვალა. მისი ნეშტი ბეჩოდან მშობლიურ სოფელ მუჟალში გადაუსვენებიათ და დუკრძალავთ მუჟალის მაცხოვრის ეკლესიის ეზოში, სადაც მის საფლავის ქვაზე ამოკვეთილია ინიციალები: „ლ. დ.". ასეთი წარწერით გამოქვეყნებულია მისი ზოგიერთი წერილიც. 

ლაზარე დადუანის წერილები ძირითადად იბეჭდებოდა გაზეთ „დროების" ფურცლებზე. იგი სვანეთის პირველი მკვიდრია რომელმაც მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში გაზეთებისათვის წერილების მიწოდება დაიწყო და ამით შესაძლებლობა მისცა ქართელ მკითხველს ცოტად თუ ბევრად გასცნობოდა საუკუნეებით მივიწყებულ სვანეთის ყოფა-ცხოვრებას. 

ათი წლის მანძილზე აწვდიდა პრესას ლაზარე დადუანი თავის წერილებს. ამ ხნის მანძილზე ის თითქმის მარტოდმარტო წერდა სვანეთზე. ცნობილი მოღვაწის ბესარიონ ნიჟარაძის თანამშრომლობა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში ძირითადად 1880 წლიდან იწყება. საინტერესოა ის გარემოება, რომ 1881 წლიდან როდესაც ბესარიონ ნიჟარაძე იწყებს ინტენსიურ სამწერლო მოღვაწეობას ლაზარე დადუანი ძირითადად წყვეტს თანამშრომლობას ქართულ პერიოდიკაში და ამის შემდეგ მისი მხოლოდ ორი წერილი გვხვდება.

ლაზარე დადუანის წერილები მრავალმხრივ საინტერესო ცნობებს შეიცავენ ძველი სვანეთის ეკონომიკური და კულტურული მდგომარეობის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* ავალიანი გ. ზურაბიანი გ. „ეთნოგრაფიული წერილები სვანეთზე", თბ. 1973, გვ. 7-11
ბრინჯაოსნები (ლათ. Cetoniinae) — მწერების ქვეოჯახი ფირფიტულვაშა ხოჭოსებრთა ოჯახისა. ბრინჯაოსნების ზედა ფრთები გვერდებზე ამოკვეთილია, რაც ხოჭოს დაკეცილი ზედა ფრთებით ფრენის საშუალებას აძლევს. სხეულის სიგრძე 5 მმ აღწევს. ბრინჯაოსნებს კაშკაშა შეფერილობა აქვთ და ლითონისებური ბზინვარება დაჰკრავთ. ქვეოჯახში 2600-ზე მეტი სახეობაა, რომელთა უმრავლესობა ტროპიკებშია გავრცელებული. *ოქროსფერი ბრინჯაოსნის* (Cetonia aurata) მატლები ფოთლოვანთა დამპალ კუნძებსა და ფუღუროებში ვითარდებიან; *სპილენძისფერი ბრინჯაოსნის* (Potosia metallica) მატლები — ჭიანჭველების ბუდეებში; უნგრული ბრინჯაოსნისა (Potosia hungarica) — მღრღნელების სოროებში. ბრინჯაოსნების ზოგი ზრდასრული სახეობა აზიანებს კულტურულ მცენარეებს (ღრღნის ფოთლებს, ყვავილედებს, ნაყოფს); მატლები ზოგჯერ ძირს უღრღნიან მცენარეებს.

* 
* 
* 
* 
* Gymnetis stellata*Gymnetis stellata*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gallery of flower beetles
* Illustrated key to South Asian chafers დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* Punctate Flower Chafer Factfile დაარქივებული 2007-08-29 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 524.
**კუხოსი** — ლეონტი მროველისეული ქართლის ცხოვრების მიხედვით, თარგამოსის ძის — ქართლოსის ძე. ქართველი ხალხის ერთ-ერთი ეთნარქი. მას ქართლოსისაგან გადაეცა ტერიტორია, რომელსაც შემდგომ კუხეთი ეწოდა. 

ლეონტი მროველი ქართლის ცხოვრებაში წერს: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ხოლო შვილთა შორის მისთა გამოჩნდეს ხუთნი გმირნი, რომელთა სახელები ესე არს: პირველსა მცხეთოს, მეორესა გარდაბოს, მესამესა კახოს, მეოთხესა კუხოს, მეხუთესა გაჩიოს. ესე ხუთნი-ვე იყვნეს გმირნი. არამედ მცხეთოს უგმირე იყო სხუათა მათ." |
|  |  |

კუხოსის წილი
------------

თავდაპირველად კუხოსის წილი გადმოცემის თანახმად მოიცავდა ტერიტორიას, რომელიც მდებარეობდა მტკვრისა და არაგვის მარცხენა სანაპიროზე, მოქცეულს ბოსტან-ქალაქიდან ჟინვალამდე.

ვახუშტი ბატონიშვილი კუხეთის აღწერისას იუწყება, რომ კუხეთს სახელი ეწოდა კუხოსის გამო, მაგრამ აწ მოიცავს ტერიტორიებს ყარაიის ჩათვლით.


|  |  |
| --- | --- |
|  | „ქვეყანას ეწოდა კუხეთი კუხეთის სახელისა გამო, არამედ აწ უწოდებენ თიანეთს, საგურამოს ანუ თეძმისჴევს, კვალად გრდანი, მარტყოფი, ლილო, დიდეუბე, სამგორი, ჩადივარი, ომანისხევი, ყარაღაჯი, ნაგები და ყარაია." |
|  |  |

და იქვე დასძენს რომ ნაგებს (რუსთავი) ქვემოთ წილი ჰეროსისაა, ხოლო ნაგებს ზემოთ კუხოსის.


|  |  |
| --- | --- |
|  | „არამედ ესე ადგილნი ნაგებს ზეით არს ძუელად კუხეთისა, რომელი მისცა დედამან კუხოსს. ხოლო ნაგებს ქუეითი ჰერეთისა არს, და აწ უწოდებენ ყარაიას, და გარეჯის მთას მასვე ძუელს სახელს." |
|  |  |

დავით მუსხელიშვილი ეთანხმება ვახუშტისეულ მოსაზრებას და დასძენს: „...უფრო ძველად, ნაგებს ქვეითი მხარე — ყარაია და გარეჯის მთა ჰერეთს ეკუთვნოდა; უფრო გვიან კი ყარაია კუხეთს შეუერთდა, რუსთავ-ნაგების „ქვეყნის" ერთ ნაწილად იქცა, ხოლო გარეჯის მთა — მის აღმოსავლეთ საზღვრად".

შემდგომ, იმავე ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრების" მიხედვით მისმა ძმამ კახოსმა დაუთმო თავისი წილი ერწოში და კუხოსის დროსვე მისი წილი ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაფართოვდა ივრის ხეობაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 93.
* მუსხელიშვილი დ. „ციხე-ქალაქი უჯარმა", თბ. 1966

სქოლიო
------

1. ↑  "ქართლის ცხოვრება" სიმონ ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტომი 1, თბილისი 1955

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველთა ეთნარქები |
| --- |
|  |
| თარგამოსის ძენი | 
* ქართლოსი
* ეგროსი
* ჰეროსი
 |
|  |
| ქართლოსის ძენი | 
* მცხეთოსი
* კახოსი
* კუხოსი
* გაჩიოსი
* გარდაბოსი
 |
|  |
| მცხეთოსის ძენი | 
* უფლოსი
* ოძრხოსი
* ჯავახოსი
 |

 |
**ლაზარევის ზღვა** — განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, აღმოსავლეთ ანტარქტიდის ნაპირებთან. ფართობი 929 ათ. კმ². ჭარბობს 3000 მ-ზე მეტი სიღრმეები, მაქსიმალური სიღრმე 4500 მ-ზე მეტი. ნაპირები მეტწილად ყინულიანია, რომელიც წარმოქმნილია შელფური მყინვარების მოწყვეტის შედეგად. წლის მეტ დროს დაფარულია მოდრეიფე ყინულებით, ბევრია აისბერგი. ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომაზე მოდრეიფე ყინულები მხოლოდ ნაპირებთან ინახება. სამხრეთით გაწოლილია პრინცესა ასტრიდის ნაპირი. ლაზარევის ზღვა გამოყვეს საბჭოთა ანტარქტიდული ექსპედიციის წევრებმა 1962 წელს და უწოდეს რუსი ადმირალისა და მოგზაურის მიხეილ ლაზარევის სახელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაზარევის ზღვა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთის ოკეანის ზღვები |
| --- |
|  |
| 
ამუნდსენის ზღვა · ბელინსგაუზენის ზღვა · დეივისის ზღვა · დიურვილის ზღვა · თანამეგობრობის ზღვა · კოსმონავტთა ზღვა · ლაზარევის ზღვა · მოუსონის ზღვა · მეფე ჰოკონ VII-ის ზღვა · რისერ-ლარსენის ზღვა · როსის ზღვა · სკოშის ზღვა · სომოვის ზღვა · უედელის ზღვა |  |

 |
**კჰალ დროგო** (ინგლ. Drogo) — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის" პერსონაჟი და აგრეთვე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატხტოთა თამაში" ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ამერიკელმა მსახიობმა ჯეისონ მომოამ. 

ხალ დროგო, იყო დოთრაკთა ხალასარის მეთაუირო. ის ხშირად მოიხსენიება როგორც „დიდი ხალი". მისი სახელი ჰქვია უკანასკნელ გადარჩენილ დრაკონს, რომელიც იყო მისი ქვრივის პირადი დრაკონი.

ბიოგრაფია
---------

დროგო არის ხალი ან მომთაბარე ცხენოსანი აღმოსავლეთ კონტინენტის ვიწრო ზღვის მიღმა. დოთრაკები არიან სასტიკი მეომრები, დახელოვნებული ბრძოლაში, შეუპოვარი ბრძოლაში და ცნობილი ველურობით არადოთრაკების მიმართ. საკუთარ ხალხს შორის მათ აქვთ ღირსების კოდექსი, თუმცა მაინც მკაცრი და შეუბრალებელი არიან. დროგო ჯერკიდევ ძალიან ახალგაზრდა იყო რეოდესაც საკუთარი ხალასარი ჰყავდა. ის ლეგენდარული მეომარია და არასოდეს დამარცხებულა ბრძოლაში. დროგოს სურდა მსოფლიოში ყველაზე ლამაზი და ეგზოტიკური ქალი, როგორიც მისი ხალესი (ცოლი) დეინერის ტარგარიენი იყო.

მას იცავენ სისხლისმსმელები, მათ შორის ქოთო. გენერლები ან კო მის ხალასარში შედიან პონო და ჟაქო, კაცები, რომლებიც მას იცავენ, მიჰყვებიან ბრძოლაში და როდესაც დროგო მოკვდება, მათი მოვალეობა და პატივია გაჰყვნენ მას მაშინაც კი, რათა გააგრძელონ მისი სამსახური.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხალ დროგო
**კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მდინარე ჭურთულას ხეობის მაღალი ქედის სერზე, ნასოფლარ კუცხოვეთიდან ჩრდილოეთით, 1,5-2 კმ. ალპურ ზონაში მდებარეობს კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია. კუცხოეთის მიდამოებთან დაკავშირებულია ლეგენდა დევის შესახებ. არის სხვა ლეგენდაც: აშენებისას ამ ეკლესიას ორი ხეობა იჩემებდა - დორეთკარისა და ქარჩოხისა; პაექრობაში პირველს გაუმარჯვია და კარიც ამ ხეობის მხარეს გაუჭრიათ. კომპლექსის ნაგებობათა მშენებლობისთვის გამოყენებულია ადგილობრივი ფლეთილი ქვა. აღსანიშნავია შირიმის კარგად გათლილი ქვები, რომლებიც გამოყენებულია ეკლესიის სარკმლის საპირეებად და სატრიუმფო თაღში. ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. იგი მთლიანი კომპლექსის ცენტრია; მის გარშემო განლაგებული იყო სხვადასხვა ნაგებობა, რომელთა თავდაპირველი სახე სერიოზული დაზიანების გამო დღეს ძნელი წარმოსადგენია.

დარბაზულ ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ეკლესიის კამარა, რადიალურად ჩალაგებული ქვებისგან იყო აწყობილი, რომელშიც გარეული იყო მსხვილი ფრაქციის შემავსებელი. კონქი საკმაოდ ტლანქადაა შესრულებული წვრილი ქვით; ეკლესია შელესილი ყოფილა. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. სხვა ნაგებობათა შესახებ გეგმის გამოხაზვის გარდა ვერაფერს აღვნიშნავთ.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 56-57
**კოხტას ციხის ეკლესია** — არქეოლოგიური ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტში. თარიღდება XI–XII საუკუნეებით.

ეკლესია კოხტას ციხის ციტადელის დასავლეთით 20 მეტრზე მდებარეობს. იგი ციხის თანადროულია. ნაგებია დუღაბით და ქვით. მას ჰქონდა ქვის ფილების დამუშავებული პერანგი, დღეს კი მისგან აღარაფერია შემორჩენილი. ტაძარი დარბაზული ტიპის ნაგებობაა. ეკლესია სამსაფეხურიან ცოკოლზე იდგა სამხრეთ-დასავლეთის მხარეს. ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთი მხარე კი მიწაში იყო შემჯდარი. ეკლესიას აქვს ორი შესასვლელი — სამხრეთით და დასავლეთით. ნახევარწრიული აბსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი. დარბაზის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრებით გაყოფილია ორ ნაწილადა. შუა საფეხურს ეყრდნობოდა კამარის საბჯენი თაღი, ხოლო გვერდის საფეხურებს კი — კედლის დეკორატიული თაღები. ეკლესიას დასავლეთიდან, ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან ეკვრის მინაშენები. ჩრდილოეთის და სამხრეთის მინაშენებს აღმოსავლეთის კედლის ღერძზე აქვთ თითო სარკმელი. დასავლეთის მინაშენში კი კარი გაჭრილია დასავლეთის კედელში, ხოლო სამხრეთის მინაშენში შესასვლელად გამოყენებულია ორმალიანი თაღი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10796
**ლევან გიგინეიშვილი** (დ. 15 აპრილი, 1972, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ფილოლოგიის დოქტორი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ლევან გიგინეიშვილი დაიბადა 1972 წლის 15 აპრილს, თბილისში. 1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლასიკური ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1995 წელს – ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის შუა საუკუნეების დეპარტამენტი მაგისტრის წოდებით; შემდეგ – ლუვენის კათოლიკური უნივერსტიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით; 2000 წელს კი – ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტი შუა საუკუნეების მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხით. 2003 წელს მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტის პედაგოგიკის მეცნიერებათა მაგისტრის წოდება. 2001-2005 წლებში ასწავლიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 

მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დოცენტად. არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2003 წლიდან ასწავლის ფილოსოფიასა და ქართულ ლიტერატურას გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკულ აკადემიაში. 2018 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კოჭბაანის ეკლესია კვირია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, სიგრძე 4,7 მეტრი, სიგანე 3,3 მეტრი. კედლების სიგრძე 0,85 მეტრი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ქვა არ არის შერჩული და წყობებიც უსისტემოა. შიგნით კედლების წყობაში შედარებით წვრილი ქვაა გამოყენებული. კელდების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით.

ჩამოშლილია შენობის სახურავის საფარი. დაწეულია შენობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე, რის გამოც აღმოსავლეთ კედლი მთლიან სიმაღლეზეა გახეთქილი დაბზარულია დასავლეთ და სამხრეთ კედლები. სამხრეთ კედლის საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია, მთლიანადაა ჩამოშლილი ლავგარდანი.

ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. ღიობი შიგნიდან გადახურულია ხის ძელით. 

ეკლესიის აფსიდა ნახევარწრიულია და დარბაზის გრძივი კედლებიდან გამოყოფილია მოკლე მხრებით, რომებსაც კონქი ეყრდნობა. აფსიდში გაჭრილია გარეთკენ შევიწროვებული სარკმელი, რომელიც მოზრდილი ქვითაა გადახურული და ოდნავ დახრილი რაფა აქვს. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია, ქვემოთ კი ოთხკუთხა ტრაპეზის ნაშთია დარჩენილი. 

შიგნით ეკლესია გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. ინტერიერი შელესილი ყოფილა შესასვლელის წირთხლებზე და და თაღის ნაწილზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი.

ფასადები დასრულებული იყო ნატეხი ქვებით გამოყვანილი ლავგარდინით. ამჟამად მისგან მხოლოდ ორი ქვაა შემორჩენილი. ორივე ჩრდილოეთ ფასადზეა, ერთმანეთის გვერდიგვერს.

ეკლესიას ფიქლის სახურავი ქონია.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 119-120.
**ლილი გეგელია** (დ. 12 აგვისტო, 1923, თბილისი — გ. 21 ნოემბერი, 2000, იქვე) — ქართველი საესტრადო მომღერალი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961). საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1989). ღირსების ორდენის კავალერი (1997).

მამის დახვრეტისა და დედის დაპატიმრების შემდეგ იზრდებოდა ქუთაისში. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი და თბილისის I მუსიკალური სასწავლებელი (ვოკალური, 1942).

1954 წლიდან იყო საქართველოს რადიოს, ხოლო 1956 წლიდან საქართველოს საესტრადო ორკესტრ „რეროს" წევრი; საგანგებოდ მისთვის ქმნიდნენ სიმღერებს ქართველი და რუსი კომპოზიტორები, მათ შორის აღსანიშნავია: ლილი იაშვილის „უფლისციხესთან" (მურმან ლებანიძის ლექსი), „გელათი" (ჯანსუღ ჩარკვიანის ლექსი), „მოდიოდა ნინო მთებით (ანა კალანდაძის ლექსი), „მარად და ყველგან საქართველოვ, მე ვარ შენთანა" (ილია ჭავჭავაძის ლექსი); ახმოვანებდა ფილმებს: მედეა ჯაფარიძე — „წარსული ზაფხული" (კომპოზიტორი ოთარ გორდელი), ნატა კობახიძე — „ყვავილი თოვლზე" (კომპოზიტორი რევაზ ლაღიძე), დოდო ჭიჭინაძე — „ნინო" (კომპოზიტორი რევაზ ლაღიძე), მეგი წულუკიძე — „პალიასტომი" (კომპოზიტორი დავით თორაძე), ლია ელიავა — „ჭიაკოკონა" (კომპოზიტორი ბიძინა კვერნაძე); ასრულებდა ქართველ კომპოზიტორთა საესტრადო სიმღერებს: ლილი იაშვილი „ია-ია", კონსტანტინე პევზნერი „გამოდი", „გაზაფხულის ბრალია", პეტრე ნალბანდიშვილი „ლურჯი იები", ბიძინა კვერნაძე „სად მიხვალ", გიორგი ცაბაძე „ჩემს სახლთან პატარა ბაღია"; გასტროლებით იმოგზაურა „რერო"-სთან ერთად: სსრკ-ში, ინგლისში, შოტლანდიაში, ბელგიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიაში, პოლონეთში, უნგრეთში, ჩეხოსლოვაკიშა; სოლო კონცერტებით — სსრკ-ში, გერმანიაში.

გარდაიცვალა 2000 წლის 21 ნოემბერს, თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 101 — თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლილი გეგელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ლილი გეგელიას საფლავი დაარქივებული 2020-09-20 საიტზე Wayback Machine. — *geonecropol.com*

სქოლიო
------

1. ↑  ლ. გეგელიას ღირსების ორდენით დაჯილდოების შესახებ. საკანონმდებლო მაცნე. *matsne.gov.ge* (24 ნოემბერი, 1997). ციტირების თარიღი: 27 აგვისტო, 2020.
**კოწახური** (ლათ. Berberis) — მცენარეთა გვარი კოწახურისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები, იშვიათად მცირე ზომის ხეებია (სიმაღლე 3,5 მეტრამდე). ფოთლები კვერცხისებრი ან ლანცეტაა, ხშირად ეკლებად სახეცვლილი თანაყვავილებით. ყვავილები ორმაგი ყვითელი ყვავილსაფრითაა. ნაყოფი — მრგვალი ან წაგრძელებული, წითელი ან შავი წვნიანი კენკრა. ცნობილია დაახლოებით 500 სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან ევრაზიის, ამერიკისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ზომიერ სარტყელში. ყველაზე მეტად გავრცელებული სახეობაა ჩვეულებრივი კოწახური (*B. vulgaris*), რომელიც იზრდება ტყის პირებში, წყალგამყოფ მდელოებზე, ხრამებში, სტეპისა და ტყესტეპის ზონის ევროპულ ნაწილში. აღსანიშნავი სახეობაა ქართული კოწახური (B. iberica), რომელიც კავკასიის ენდემია. კოწახური ფართოდაა კულტივირებული როგორც დეკორატიული მცენარე (არსებობს წითელფოთლიანი ფორმები); ხშირად ზრდიან ცოცხალი ღობის შესაქმნელად. ნაყოფი საკვებად ვარგისია, აქვს სასიამოვნო გემო, შეიცავს შაქარს, ვიტამინებს С-ს და Е-ს, კაროტინს, პექტინის, მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს. ფოთლები და ფესვები სამკურნალო ნედლეულია ალკალოიდი ბერბერინის მიღებისათვის. კარგი თაფლოვანი მცენარეებია. კოწახურის მრავალი სახეობის ფოთლებზე ვითარდება მარცვლეული კულტურების დამაზიანებელი ჟანგა სოკოს *Puccinia graminis*-ის საგაზაფხულო მსხმოიარობა, ამიტომ რეკომენდირებული არ არის კოწახურის დარგვა ამ კულტურებთან ახლოს.

სქოლიო
------

1. ↑  Berberis — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2  *Головкин Б. Н.* Барбарис // Большая российская энциклопедия. т. 3. — М. 2005. — стр. 35.
3. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 76.
**ლილოს არქეოლოგიური ძეგლები** — ბრინჯაოს ხანის გორასამარხები თბილისის აღმოსავლეთით, სადგურ ლილოსთან. გათხარეს 1962-1963 წლებში (საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ექსპედიცია). შესწავლილია შუა ბრინჯაოს ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVII—XVI სს.) დიდი ქვა-მიწაყრილიანი გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოთი, სადაც აღმოჩნდა ე. წ. ორიალეთური ტიპის კერამიკა, ბრინჯაოს იარაღი (მათ შორის ეგეოსური ტიპის ბრინჯაოს საძგერებელი გრძელი მახვილი). ოქროსა და სხვა მასალის სამკაული, მსხვილი რქოსანი საქონლის ძვლები. ადამიანის ძვლები არ აღმოჩენილა, რაც შესაძლოა დაკრძალვის კრემაციულ წესზე მიუთითებდეს. გათხარეს აგრეთვე შუა ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელზე გარდამავალი ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVI საუკუნის დასასრული — XIV საუკუნე) მომცრო ზომის ქვაყრილიანი (დიამეტრი 10—12 მ). 8 გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოებით, სადაც აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხი ან ძვლები. სამარხთა ნაწილი უინვენტარო იყო, ნაწილში ნაპოვნია თიხის (შავპრიალა, ჰორიზონტალურხაზებიანი მოყავისფრო), ჭურჭელი, ბრინჯაოს სატევრები (2 ც.), სამკაული (ოქროს, ქვისა და პასტის მძივები, 1 ოქროს ხვია). წვრილფეხა საქონლის ძვლები. აღმოჩენილი მასალა შესაძლოა გარკვეულ ეთნიკური ცვლილებას გამოხატავდეს.

ლიტერატურა
----------

* *ფიცხელაური კ.* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV—VII სს.), თბ. 1973;
* *Гогадзе Э. М.* Курганные погребениз Лило. «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე» , 1976, ტ. 32 В;

* *გოგაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 238-239.
**ბაჰამური დოლარი** (ინგლ. Bahamian dollar) — ფულის ერთეული ბაჰამის კუნძულებზე, მიმოქცევაში შევიდა 1966 წელს. მიმოქცევაში არის მონეტები ნომინალით 1, 5, 10, 15, 25 ცენტი და ბანკნოტები ნომინალით 1, 5, 10, 20, 50 და 100 ბაჰამური დოლარი.

ბანკნოტები
----------

1966 წლს ბაჰამის ხელისუფლებამ გამოუშვა ბანკნოტები ნომინალით ½, 1, 3, 5, 10, 20, 50 და 100 დოლარი. 1974 წელს ბაჰამის ცენტრალურმა ბანკმა თავის თავზე აიღო ვალუტის გამოშვება. მისი პირველ გამოშვებაში არ შედიოდა ½ და 3 დოლარი, მაგრამ 1984 წელს ის ისევ დაიწყო ამ ნომინალის ბანკნოტების გამოშვება.

ბაჰამურმა დოლარმა უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში განიცადა რამდენიმე ცვლილება, მათ შორის შესამჩნევია უკიდურესად ფერადი დიზაინი. 
ყველა ბანკნოტის გადის დიზაინის ცვლილებას, ბოლო წლებში ვალუტის გაყალბების აღსაკვეთად. აღსანიშნავია, რომ როგორც ამერიკული დოლარი ასევე ბაჰამური დოლარის ყველა ბანკნოტი ერთიდა იმავე ზომისაა.

რამდენიმე წლით ადრე ყველა ბანკნოტზე გამოსახული იყო ელისაბედ IIს პორტრეტი, მაგრამ ახალ ბანკნოტებზე გაჩნდა გარდაცვლილი ბაჰამელი პოლიტიკოსების პორტრეტები. ელისაბედ II-ის პორტრეტი გამოსახულია ½, 10 და 100 ბაჰამურ დოლარზე.

**2005 წლის სერია**  

  50 ბაჰამური ცენტი

  1 ბაჰამური დოლარი

  5 ბაჰამური დოლარი

  10 ბაჰამური დოლარი

  20 ბაჰამური დოლარი

  50 ბაჰამური დოლარი

მონეტები
--------

1966 წელს მიმოქცევაში შევიდა მონეტები ნომინალით 1, 5, 10, 15, 25, 50 ცენტი და 1 ბაჰამური დოლარი. 1 ცენტი მოჭრილი იყო ნიკელი-თითბერისგან, 5, 10 და 15 სპილენძისგან, 20 ცენტი ნიკელისგან, 50 ცენტი და 1 დოლარი ვერცხლისგან. 15 ცენტი იყო კვადრატის ფორმის. ვერცხლის მონეტების გამოშვება შეწყდა 1966 წლიდან. 1970 წლს ნიკელი-თითბერის 1 ცენტიანი შეცვალა ბრინჯაომ.

**საიუბილეო მონეტები**  

 2500 დოლარი 2000 წელი

 2500 დოლარი 1985 წელი

 2500 დოლარი 1977 წელი

 2500 დოლარი 1974 წელი

  100 დოლარ 1978 წელი

  2 დოლარი 1972 წელი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

მსოფლიოს ვალუტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაჰამის ცენტრალური ბანკი
* ოქროს და ვერცხლის მონეტები დაარქივებული 2011-12-18 საიტზე Wayback Machine.
ბოტაფოგოს პლაჟი
**ბოტაფოგო** (პორტ. Botafogo) — პლაჟისპირა კვარტალი (*bairro*) ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. მდებარეობს მუნდო-ნოვოს, დონა-მარტას და სან-ჟუანის ბორცვებს შორის. ძირითადად დასახლებულია მაღალი და საშუალო კლასის წარმომადგენლებით.

ისტორია
-------

სახელი დაერქვა ჟუან ფერეირა დე სოუზა ბოტაფოგოს პატივსაცემად, რომელიც გემ ბოტაფოგოს არტილერიაზე იყო პასუხისმგებელი. სწორედა მიტომ დაუმატა მან ეს სახელი თავის გვარშიც. როდესაც ის საცხოვრებლად ბრაზილიაში გადავიდა, პორტუგალიის სამეფო ოჯახმა მას ის მიწები უბოძა, რომელიც დღეს ბოტაფოგოს სახელითაა ცნობილი. სიტყვასიტყვით ეს სახელი „ცეცხლის გახსნას" ნიშნავს.

მახასიათებლები
--------------

ბოტაფოგოს პლაჟი გუანაბარის უბეზეა გადაჭიმული და ატლანტის ოკეანისგან ურკის ნახევარკუნძული და შაქრისთავა მთა იცავს. ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ინდიელთა მუზეუმი, რომელიც ბრაზილიის ძირითად ადგილობრივ ინდიელთა კულტურასა და ისტორიას იკვლევს; ასევე ვილა-ლობოსის მუზეუმი. მეზობელი პლაჟისპირა კვარტლებისგან ბოტაფოგოს განასხვავებს კაფეებისა და კინოთეატრების მაღალი კონცენტრაცია. 

ბოტაფოგოს ჰყავს მრავალსპორტული კლუბი ბოტაფოგო, რომელიც ამავე დროს ბრაზილიის ერთ-ერთუ უდიდესი საფეხბურთო კლუბია. 

კვარტალს ემსახურება ერთი მეტროსადგური — ბოტაფოგო. 

  


პანორამული ხედი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Fotos antigas de Botafogo
* Associação de Moradores e Amigos de Botafogo

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Villa-Lobos Museum Website.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-04-12. ციტირების თარიღი: 2012-06-25.
ჯუნკანუს აღნიშვნა ნასაუში.
**ბაჰამური კულტურა** აფრიკული და ევროპული კულტურების ერთგავრი ჰიბრიდია. დაბალგანვითარებულ გარე კუნძულებზე მისდევენ ხელოსნობას, მათ შორისაა პალმის ფოთლებისგან დაწნული კალათების დამზადება. ამ ნივთს ზოგადად „ჩალას" უწოდებენ და ამაგრებენ ქუდებსა და ჩანთებზე, რომლებიც საკმაოდ პოპულარულია ტურისტებში. ასევე გამოიყენებენ ე. წ. „ვუდუს თოჯინებში", მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი თოჯინები ამერიკული წარმოსახვების შედეგია და არაა კავშირში ისტორიულ ფაქტებთან.

ზოგიერთი ბაჰამელი ხალხურ მაგიურ ტრადიციებს მისდევს, ძირითადად ჰაიტურ–ბაჰამური საზოგადოება, რომელიც უმთავრესად ქვეყნის გარე კუნძულებზე სახლობს. თუმცა, მაგიური პრაქტიკა ბაჰამის კუნძულებზე აკრძალულია და ისჯება კანონით. ჯუნკანუ არის ტრადიციული ბაჰამური მუსიკის, ცეკვისა და ხელოვნების პარადი, რომელიც ნასაუს ქუჩებში იმართება ყოველი წლის ახალი წლის დღეს. ჯუნკანუ ასევე იმართება სხვა დღესასწაულებზე, მაგალითად ემანსიპაციის დღეს.

მრავალი კუნძულების დასახლებებში მნიშვნელოვანი სოციალური ღონისძიებაა რეგატა. როგორც წესი, იგი ერთი ან რამდენიმე დღე გრძელდება და მონაწილეობენ ძველი სტილის ნავები, ასევე იმართება სანაპიროს ფესტივალი.

ზოგიერთ დასახლებას აქვს ფესტივალები, რომლებიც დაკავშირებულია არეალისათვის ტრადიციულ მოსავალთან თუ საკვებთან, მათ შორისაა „ანანასის ფესტივალი" გრეგორი-ტაუნსა და ელიუთერაზე, „კიბორჩხალის ფესტივალი" ანდროსის კუნძულებზე. სხვა მნიშვნელოვან ტრადიციებს შორისაა ამბების თხრობა.

ბაჰამელებს აქვთ საკმაოდ მდიდარი ლიტერატურა და პოეზია, მოთხრობები, პიესები და მოკლე ფიქციური ნამუშევრები. ამ ნამუშევრების საერთო თემატიკაა ცნობიერების ცვლილება, დახვეწილობისკენ სწრაფვა, იდენტობის ძიება, გარდასულ გზათა ნოსტალგია და მშვენიერების ტრფიალი. ღვაწლმოსილ მწერლებს შორის არიან სუსანა უელეისი, პერსივალ მილერი, რობერტ ჯონსონი, რეიმონდ ბრაუნი, ო.მ. სმიტი, უილიამ ჯონსონი, ედი მინისი, უინსტონ საუნდერსი და სხვები.

ბაჰამური კულტურა მდიდარია რწმენებით, ტრადიციებით, ფოლკლორითა და ლეგენდებით. ყველაზე ცნობილ ფოლკლორსა და ლეგენდებს შორისაა ლუსკა კუნძულ ანდროსზე, პირტი-მოლი კუნძულ ეკსუმაზე, დაკარგული ქალაქი ატლანდიტა კუნძულ ბიმინიზე და ა. შ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაჰამური კულტურა დაარქივებული 2011-10-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Hurbon, Laennec. "American Fantasy and Haitian Vodou." *Sacred Arts of Haitian Vodou*. Ed. Donald J. Cosentino. Los Angeles: UCLA Fowler Museum of Cultural History, 1995. 181–97.
2. ↑  International Religious Freedom Report 2005 - Bahamas. U.S. Department of State. ციტირების თარიღი: 22 July 2012.
3. ↑  Dean W. Collinwood and Steve Dodge, "Modern Bahamian Society," Caribbean Books, 1989.
4. ↑  Dean Collinwood and Rick Phillips, "The National Literature of the New Bahamas," Weber Studies, Vol. 7, No. 1 (Spring) 1990: 43-62.