**რუისი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, საავტომობილო მაგისტრალი ს1-ზე, ზღვის დონიდან 670 მეტრი, ქარელიდან 7 კილომეტრი. სოფელში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

ეტიმოლოგია
----------

სოფლის სახელწოდება რუისი წარმოდგება სიტყვა „რუ"-დან. ვარაუდობენ, რომ იგი ანტიკური ხანის ქალაქ ურბნისის ერთ-ერთი სამიწათმოქმედო რაიონი იყო.

ისტორია
-------

ფეოდალურ ხანაში რუისში მდებარეობდა საეპისკოპოსო კათედრა და სოფელი წარმოადგენდა რუისის საეპისკოპოსოს ცენტრს. რუისის ეპისკოპოსი ანუ მროველი („ეპისტოლეთა წიგნში" მოხსენიებულია როგორც „მარუელი") 506 წლის დვინის საეკლესიო კრების მონაწილე ქართველ ეპისკოპოსთა შორის მეათე ადგილზეა დასახლებული. საეპისკოპოსოს ეკუთვნოდა რუისის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე შიდა ქართლის სოფლები ლიხ-ტაშისკარამდე. XVII საუკუნეში, აწყურის საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ ხეობისა და სადგერის სოფლებიც მროველს დაექვემდებარა. 1715 წელს რუისის საეპისკოპოსოში, რუისის სამწყსოს დავთარის მიხედვით შედიოდა 84 სოფლის 1839 კომლი. 1811 წელს რუისის საეპისკოპო გაუქმდა.

რუისთან დაკავშირებულია ფეოდალური ხანის საქართველოს არაერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენა. რუისის ღვთისმშობლის ეკლესიაში ქართლის მეფედ აკურთხეს გიორგი II (1072–1083 წლები). ამ დროს რუისი ქართლის დედაქალაქის როლს ასრულებდა. 1104 წელს მეფე დავით IV აღმაშენებლის (1089–1125 წლები) თაოსნობით მოწვეულ იქნა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება „სანახებთა ქართლისათა მახლობლად ორთასაეპისკოპოთა რუისისა და ურბნისასათა". კრებამ სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით გაატარა ღონისძიებები-გადააყენა უღირსი საეკლესიო პირები, რომლებსაც მემკვიდრეობით ეჭირათ თანამდებობები; მათ ნაცვლად აირჩია „ღირსნი და განსწავლულნი", მეფის ერთგულნი; დაამტკიცა სასულიერო თანამდებობის პირთა ხელდასხმის წესი, დააკანონა გვირგვინის კურთხევის წესი და სხვ. კრებამ მიიღო მნიშვნელოვანი დოკუმენტი „ძეგლისწერაი რუის-ურბნისის კრებისაი".

1921–1930 წლებში იყო გორის მაზრის რუისის რაიონის ცენტრი.

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5139 ადამიანი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 6032 | 2947 | 3085 |
| 2014 |  5139 | 2588 | 2551 |

კულტურული მემკვიდრეობა
----------------------

სოფელში იყო დიდი წიგნთსაცავი, სადაც ინახებოდა ბევრი ხელნაწერი. მაგთან განსაკუთებული მნიშვნელობისაა რუისის სახარება. (XI საუკუნე). სოფელი მდიდარია სასულიერო დანიშნულების არქიტექტურული ძეგლებით, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია რუისის ღვთისმშობლის ტაძარი. სოფლის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს:

* ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია
* ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია
* წმინდა დემეტრეს ეკლესია
* წმინდა მარინეს ეკლესია
* კვირაცხოვლის ეკლესია
* კვირიკეწმინდის ეკლესია
* ნასოფლარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 468.
* *ანთელავა ი. ბერძენიშვილი ც. ზაქარაია პ. კახაძე კ. სანიკიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 384.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016.
2. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქარელის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქი | 
**ქარელი** | ქარელის გერბი |
|  |
| დაბები | 
***აგარა*** |
|  |
| სოფლები | 
აბანო · აბისი · აბისისთავი · ავლევი · არადეთი · ატოცი · აფნისი · ახალსოფელი · ბანი · ბატიური · ბებნისი · ბერძენაული · ბრეთი · ბრეთის მეურნეობა · ბრეძა · გვერძინეთი · გულიკაანთუბანი · დვანი · დირბი · დოღლაური · ელბაქიანთკარი · ვედრება · ზემო ლეთეთი · ზემო შაქშაქეთი · ზემო ხვედურეთი · ზღუდერი · თათანაანთუბანი · თამარაშენი · იმერხევი · კეხიჯვარი · კლდუ · კნოლევი · კოდა · კოდავარდისუბანი · კოდმანი · კრობანი · კუდატყე · ლეთეთი · მეხეთი · მოხისი · მუხილეთი · ორთუბანი · ოქროსოფელი · რუისი · სათერძე · სამწევრისი · სანებელი · სასირეთი · საღოლაშენი · საციხური · სუქანაანთუბანი · სუქითი · ტახტისძირი · ტყემლოვანა · ურბნისი · ფცა · ქვათეთრი · ქვემო ლეთეთი · ქვემო შაქშაქეთი · ქვემო ხვედურეთი · ქვენატკოცა · ქვენაფლავი · ქობესაანთუბანი · ღვლევი · ღოღეთი · ყინწვისი · ცერონისი · ძლევიჯვარი · წვერი · წითელსოფელი · წიფლოვანა · ჭანდრები · ჭვრინისი · ხეობა · ჯაგარაანთკარი |

 |