recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
გრიგოლ ჯულუხიძე
**გრიგოლ გერონტის ძე ჯულუხიძე** (დ. 1 ივლისი, 1940, სოფ. ჩხენიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 31 მაისი, 2013, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მწერალი და მთარგმნელი. აკაკი წერეთლის პრემიის ლაურეატი და ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლების მიღების შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძე მუშაობდა ბიბლიოთეკარად, გამომცემლობა „მერანის" რედაქტორად და ქართული მხატვრული ლიტერატურის რედაქციის გამგედ, ჟურნალ „ხელოვნების" რედაქტორად, ჟურნალ „კრიტიკის" რედაქტორის მოადგილედ, გამომცემლობა „მნათეს" დირექტორად. 

1957 წელს გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში" გამოქვეყნდა მისი პირველი ლექსი „ჩვენ ზოგჯერ ჩუმი გვაწუხებს დარდი". მას შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძის ლექსები, პოემები, მხატვრული თარგმნები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები სისტემატურად ქვეყნდებოდა ქართულ პერიოდიკაში. 

გრიგოლ ჯულუხიძემ 1969 წელს დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. პირველი წიგნი „აპრილის ქარი" გამოსცა 1968 წელს. მისი მთავარი პოეტური კრებულებია: „ეს დღეც გათენდა" (1974), „ეს იყო გუშინ" (1976), „გალავანი შუა ქალაქში" (1976), „რაც ხანი გადის" (1980), „და მოვა იგი" (1983), „ლექსები და პოემები" (1984), „მე შენთან ვრჩები" (1986), „საქართველოს ყველაფერი ახსოვს" (1992), „ვერ აგისრულე, რასაც დაგპირდი" (2006). თარგმნა და ცალკე წიგნებად გამოსცა ლ. ლევინის (1974), ი. შიკირიცკის (1978), ა. ისკოს (1980), ტ. ბროევის (1983) ლექსები. გრიგოლ ჯულუხიძის ცალკეული ლექსები თარგმნილია ესპანურ, რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ, ბელარუსულ, მოლდავურ და პოლონურ ენებზე.

1985 წელს გრიგოლ ჯულუხიძე და გამომცემლობა „მერანის" კიდევ 5 თანამშრომელი (მთავარი რედაქტორი მამუკა წიკლაური, მისი მოადგილე იზა ორჯონიკიძე, სამხატვრო განყოფილების გამგე სპარტაკ ცინცაძე და მხატვრული რედაქტორი კარლო ფაჩულია) დაკავებული თანამდებობებიდან გაათავისუფლეს. მიზეზი კოლაუ ნადირაძის აკრძალული ლექსის პოეტურ კრებულში შეტანა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა ცენზურა უმკაცრესად ზღუდავდა ანტიკომუნისტურ შემოქმედებას, ნადირაძის „25 თებერვალი" მაინც ჩასვეს წიგნში „პოეტის ათასი სტრიქონი". ლექსი შეიცავს ისეთ ანტისაბჭოთა რეფრენებს როგორებიცაა: „წითელი დროშით, მოღერილ ყელით, თეთრ ცხენზე მჯდომი, ნაბიჯით ნელით, შემოდიოდა სიკვდილი ცელით" ან „თოვდა, და თბილისს ებურა თალხი, დუმდა სიონი და დუმდა ხალხი".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 579.
* საქართველოს მწერალთა კავშირის გაზეთი, №5 (222), თბ. ივლისი 2013 წელი.

სქოლიო
------

1. ↑  ბრეგაძე, ლევან.  (2008)ერთი ლექსის ისტორია. *nplg.gov.ge*. ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.
**გაუსვალდის აგარაკი** (რუს. Дача Гаусва́льд) — კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ქვის კუნძულზე. შენობა ააგეს 1898 წელს მოდერნის სტილში, მეფუნთუშის ცოლის ევგენია კარლის ასული გაუსვალდისთვის. პროექტის ავტორები არიან არქიტექტორები ვლადიმირ ჩაგინი და ვასილი შიონე. 1910-1916 წლებში დააშენეს და მიშენეს ახალი სათავსოები მოდერნის სტილში.

1918 წელს აგარაკზე განათავსეს ანატოლი ლუნაჩარსკის სახელობის მესამე საბავშვო კოლონია, რომელიც მოქმედებდა 1923 წლამდე. შემდეგ წლებშ დიდი ხნის განმავლობაში შენობას იკავებდა ლენინგრადის მეტალურგიული ქარხნის სანატორიუმ-პროფილაქტორიუმი. 

1980-იანი წლების დასაწყისში აქ გადაიღეს ფილმი „შერლოკ ჰოლმსისა და დოქტორ ვატსონის თავგადასავალი" (პერსონაჟ ირენ ალენის სახლი). გარდა ამისა შენობაში გადაიღეს ფილმები: „დონ სეზარ დე ბაზანი", „მფრინავი თაგვი", „მარიცა" და „ოჯახის გარეშე".

არქიტექტურა
-----------

შენობა ორსართულიანია, აქვს სარდაფი და დგას მაღალ ცოკოლზე. აგებულია ხისგან, ნაწილი — აგურისგან. გაუსვალდის აგარაკი ითვლება რუსეთში მოდერნის სტილში აგებულ პირველ ნაგებობად. 

საბჭოთა პერიოდში შენობა არაერთხელ გადააკეთეს მის ფუნქციურ დანიშნულებასთან დაკავშირებით. ყველაზე სერიოზული ცვლილება განიცადა 1984 წლის კაპიტალური რემონტის დროს.

დღევანდელობა
------------

პოსტსაბჭოთა პერიოდში შენობა გადავიდა კომერციული ფირმის მფლობელობაში. 2008 წლიდან შენობა ავარიულ მდგომარეობაშია. 
კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის საბჭოს გადაწყვეტილებით (2008 წლის მარტი), გაუსვალდის კოტეჯის დაზიანებული ხის ნაწილების დემონტაჟი იყო საჭირო, მაგრამ 2009 წელს საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება ხელახალი ექსპერტიზა ჩაეტარებინა. ექსპერტიზის დამკვეთი იყო ძეგლთა დაცვის კომიტეტი. 2017 წელს, ახალი ექსპერტიზის დასკვნით კოტეჯის ხის ნაწილების 70-75 % უნდა შენახულიყო. ოქტომბერში დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები, მაგრამ 2018 წელს, ეკონომიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე სამუშაოები შეწყდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дмитрий Ратников Дачу съел… домовой («Санкт-Петербургские ведомости», выпуск № 047 от 17.03.2008)
* А. М. Левченя Модерн в архитектуре Санкт-Петербурга, Санкт-Петербург, 1997
* фото
**დოქიარის მონასტერი** (ბერძ. Μονή Δοχειαρείου) — მართლმადიდებლური მონასტერი ათონის მთაზე, საბერძნეთი. დაფუძნებული უნდა იყოს წმინდა ათანასე ათონელის თანამოსაზრის, წმინდა ექვთიმეს, დიდი ლავრის ყოფილი მეკელიის (ბერძნ. დოქიარის) მიერ. როგორც ჩანს, მან წმინდა ნიკოლოზის სახელობის პატარა მონასტერი დაფნის ნავსადგურის ახლოს X საუკუნის II ნახევარში დააარსა. XI საუკუნის დასაწყისში, ახალი იღუმენის დროს, მეკობრეთა შემოსევებით შეწუხებული ბერები სხვა ადგილზე გადასახლდნენ. მოგვიანებით მონასტრის ტაძარი იკურთხა მთავარანგელოზთა სახელზე.

დოიქარის მონასტერი, წესდების მიხედვით, ათონის იერარქიაში მე-10 ადგილზეა. XIV საუკუნის მძიმე ხანში იმპერატორი იოანე V პალეოლოგოსი და სერბეთის მეფე სტეფან დუშანი მონასტერს სხვადასხვაგვარ დახმარებას უწევდნენ. მომდევნო საუკუნეებში სავანემ არნახული გაჭირვება გადაიტანა.

XVI საუკუნეში იღუმენ ალექსანდრეს, მოლდოვა ვლახეთის ბატონისა და მისი მეუღლის დახმარებით თურქების მიერ განადგურებული მონასტერი აღორძინდა. XVII საუკუნეში აღდგა მონასტრის კოშკები, ხოლო 1660 წელს მას მიენიჭა სტავროპეგიალურის სტასუსი. მონასტრის სამრეკლი აშენდა XVIII საკუნეში.

ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ ბერძენთა აჯანყების დროს თურქები სასტიკად აწამებდნენ ბერებს, მთლიანად გაძარცვეს მონასტერი. მონასტრის ღირსშესანიშნაობა XVI საუკუნის ტაძარი კრეტული დაიწერა. დოქიარი თავის ტერიტორიაზე 12 ტაძარს ითვლის. ხოლო მის გარეთ ოთხს, რომლებიც გალავნის კედლების მოპირდაპირე მხარეს მდებარეობენ.

მონასტერს გააჩნია ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი, წმინდანთა ნაწილები, ბიბლოთეკაში დაცულია 545 წიგნი, მათგან 62 პერგამენტზეა დაწერილი და 5000 ნაბეჭდი წიგნი. დღეისთვის დოქიარში 30 ბერი მოღვაწეობს.

სწორედ დოქიარის მონასტრიდან ჩამოაბრძანეს ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის „მსწრაფლშემსმნელად" წოდებული ხატის ასლი, რომელიც სამების საკათედრო ტაძარში ბრძანდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დოქიარის მონასტერი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დოქიარის მონასტერი***


|  |  |
| --- | --- |
| საბერძნეთის დროშა | *ეს სტატია საბერძნეთისა და ბერძნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Orthodox crossათონის მთის 20 მონასტერი |
| --- |
|  |
| 
დიდი ლავრა **·** ვატოპედი **·** ივერონი **·** ქილენდარი **·** დიონისე **·** კუტლუმუსიუ **·** პანტოკრატორი **·** ქსეროპოტამი **·** ზოგრაფი **·** დოქიარი **·** კარაკალა **·** ფილოთეი **·** სიმონოპეტრა **·** წმ. პავლე **·** სტავრონიკიტა **·** ქსენოფონტე **·** გრიგორიატი **·** ესფიგმენი **·** პანტელეიმონი **·** კასტამონიტი |

 |
**დაგომისის შეთანხმება**, *სოჭის შეთანხმება* — შეთანხმება ქართულ-ოსური კონფლიქტის მოწესრიგების პრინციპების შესახებ. მიიღეს 1992 წლის 24 ივნისს სოჭში. შედგება შესავლისა და 6 მუხლისაგან. დაგომისის შეთანხმება მიღწეულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარის, ედუარდ შევარდნაძისა და რუსეთის ფედერციის პრეზიდენტის ბორის ელცინის დაგომისში სამუშაო შეხვედრის შედეგად. შეთანხმების დადების მომენტიდან მხარეები კისრულობდნენ ვალდებულებას, განეხორციელებინათ ყველა ღონისძიება, რათა 1992 წლის 28 ივნისისათვის შეწყვეტილიყო შეიარაღებული შეტაკებები და ცეცხლის შეწყვეტის მომენტიდან 3 დღე-ღამის განმავლობაში გაეყვანათ შეიარაღებული ფორმირებანი შეხების ხაზის მიმდებარე დერეფნის შექმნის მიზნით. 

კონფლიქტში რუსეთის შეიარარებული ძალების ჩართვის გამორიცხვის მიზნით, რუსეთის მხარეს 20 დღის განმავლობაში უნდა გაეყვანა ცხინვალის რაიონში დისლოცირებული 37-ე ინჟინერ-მესანგრეთა და 292-ე საბრძოლო ვერტმფრენთა პოლკები. 

აღნიშნულ ზონაში კონფლიქიტის მხარეების მონაწილეობით უნდა შექმნილიყო შერეული საკონტროლო კომისია, კომისიასთან კი - მეთვალყურეთა შერეული ჯგუფები. საკონტროლო კომისიასთან შეიქმნა შერეული ძალები მშვიდობის დამყარების და მართლწესრიგის დაცვის მიზნით. კომისია შედგებოდა ოთხი მხარის — საქართველოს, სამხრეთი ოსეთის, რუსეთისა და ჩრდილოეთი ოსეთის — წარმომადგენლებისგან. შერეული ძალები ყალიბდებოდა სამი შენაერთისგან — რუსულისგან, ქართულისა და ოსურისგან.

დაგომისის შეთანხმება ძალაში შევიდა ხელმოწერის მომენტიდან. 2008 წელს რუსეთის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ განხორციელებული სამხედრო აგრესიის შედეგად იმავე წლის 1 სექტემბერს საქართველომ შეწყვიტა დაგომისის შეთანხმების მოქმედება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია

ლიტერატურა
----------

* *ჭიჭინაძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 247.
* *შევარდნაძე ე.*, „ფიქრი წარსულსა და მომავალზე", თბილისი: ნეოსტუდია, 2018 [2006]. — გვ. 308, ISBN 978-9941-0-9783-6.

სქოლიო
------

1. ↑  Соглашение о принципах урегулирования грузинско-осетинского конфликта. ციტირების თარიღი: 2023-07-18.
2. ↑  Будапештский документ 1994 года "На пути к подлинному партнерству в новую эпоху". ციტირების თარიღი: 2023-07-18.
ფიზიკაში, **გაუსის კანონი**, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც **გაუსის თეორემა ნაკადის შესახებ** — კანონი, რომელიც აკავშირებს ელექტრული მუხტების განაწილება მათ მიერ წარმოქმნილი ელექტრული ველის დაძაბულობასთან. გაუსის კანონის მიხედვით, ელექტრული ნაკადი ნებისმიერ ჩაკეტილ ზედაპირზე პროპორციულია ამ ზედაპირის შიგნით არსებული მუხტის.

კანონი ფორმულირებული იქნა კარლ ფრიდრიხ გაუსის მიერ 1835 წელს, მაგრამ გამოქვეყნებული იქნა მხოლოდ 1867 წელს. გაუსის კანონი არის მაქსველის ოთხი განტოლებიდან ერთ-ერთი, რომლებიც შეადგენენ კლასიკური ელექტროდინამიკის საფუძველს. გაუსის კანონის მეშვეობით შესაძლებელია გამოყვანილი იქნას კულონის კანონი, და პირიქით.

გაუსის კანონს ინტეგრალური ფორმით აქვს სახე:

{\displaystyle \oint \_{S}\mathbf {E} \cdot \mathrm {d} \mathbf {A} ={\frac {Q}{\varepsilon \_{0}}},}
სადაც მარცხენა მხარეს მყოფი გამოსახულება არის ზედაპირული ინტეგრალი, რომლებიც გამოსახავს ელექტრულ ნაკადს რაიმე ჩაკეტილ *S* ზედაპირზე, ხოლო განტოლების მარჯვენა მხარეს არის *S* ზედაპირს შიგნით მოთავსებული სრული მუხტი გაყოფილი ელექტრულ მუდმივაზე.

გაუსის კანონს დიფერენციალური ფორმით აქვს სახე:

{\displaystyle \nabla \cdot \mathbf {E} ={\frac {\rho }{\varepsilon \_{0}}}}
სადაც **∇** · **E** არის ელექტრული ველის დაძაბულობის დივერგენცია, ხოლო *ρ* არის მუხტის სიმკვრივე.

გაუსის კანონის ინტეგრალური და დიფერენციალური ფორმების ექვივალენტურობას განაპირობებს თეორემა დივერგენციის შესახებ, რომელსაც ასევე „გაუსის თეორემას" უწოდებენ.

სქოლიო
------

1. ↑  Bellone, Enrico (1980). *A World on Paper: Studies on the Second Scientific Revolution*.
2. ↑  Halliday, David; Resnick, Robert (1970) *Fundamentals of Physics*.  John Wiley & Sons, Inc,   გვ. 452–53.
დაგლას მოუსონი
**დაგლას მოუსონი** (ინგლ. Douglas Mawson; დ. 5 მაისი, 1882, შიპლი — გ. 14 ოქტომბერი, 1958, ადელაიდა) — ავსტრალიელი გეოლოგი და მკვლევარი, იკვლევდა წყნარი ოკეანის კუნძულებს. 1907 წელს მან ქოქოსის პალმები ქარბუქებში გაცვალა, როდესაც ანტარქტიდაში მიმავალ ერნესტ შეკლტონის ექსპედიციას გაჰყვა.

ოთხი წლის შემდეგ მოუსონმა ანტარქტიდის სანაპირო ზოლის რუკაზე დასატანად წაიყვანა ექსპედიცია. 1500 კილომეტრის გაცურვის შემდეგ, 1912 წლის იანვარში, მისი გემი „ავრორა" ანტარქტიდის სანაპიროს მიადგა. ექსპედიციამ დენისონის კონცხთან გაატარა ქარიშხალიანი ზამთარი, შემდეგ კი სამ ჯგუფად დაიყო. მოუსონი აღმოსავლეთით გაემართა ექიმ ქსავიე მერცთან, ლეიტენანტ ბელგრეივ ნინისსა და 17 ძაღლთან ერთად.

მათ საზარელ ზამთარსა და ძნელად გასავლელ ადგილებს გაუძლეს, როდესაც მერცი და ნინისი დაიღუპნენ, მოუსონი მარტო, უსურსათოდ დარჩა. დაუჯერებელია, მაგრამ მას შტორმის გადალახვა მოუწია, გადავიდა ღრმა ნაპრალებზე და დაბრუნდა ბაზაზე, საიდანაც „ავრორა" იყო. თუმცა, მის მოსაძებნად ხუთი კაცი დარჩენილიყო. მათ და მოუსონმა მაშველების ჩასვლამდე მეორედ გამოიზამთრეს ანტარქტიდაში. 1929–1931 წლებში ბრიტანულ-ავსტრალიურ-ახალზელანდიურ ექსპედიციას გაუძღვა ანტარქტიდაში და ნაკლებად ცნობილი სანაპირო ზოლის კიდევ 4000 კილომეტრი დაიტანა რუკაზე.

ლიტერატურა
----------

* დიდი მოგზაურები, მსოფლიო აღმოჩენა. ქარჩხაძის გამოც. გვ 106, თბ. 2009
**გრიგოლ (გიგა) ყიფშიძე** (ფსევდონიმი: **გ. გოდორია**; დ. 1858 — გ. 1921, 13 ნოემბერი) — ქართველი ჟურნალისტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

გრიგოლ ყიფშიძე დაიბადა 1858 წელს გორის მაზრის სოფელ წვერში მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში, სასულიერო სემინარიასა და პეტერბურგის უნივერსიტეტში (1877 წ. თავისუფალ მსმენელად). სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ (1878) მასწავლებლობდა წრომსა და ახალქალაქში. 1879 წლიდან ჩაირიცხა მუდმივი ქართული დასის წევრად. იყო მოკარნახე. 1882-85 წლებში მუშაობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებაში საქმის მწარმოებლად, 1907-21 წლებში — ქართულ სამეურნეო ბანკში მოლარედ, შემდეგ — დირექტორად. იყო ილია ჭავჭავაძის უახლოესი თანამშრომელი და მისი ბიოგრაფი. ლიტერატურულ-კრიტიკულ (განხილული აქვს ალექსანდრე ყაზბეგის, დავით კლდიაშვილის, ანასტასია ერისთავი-ხოშტარიას, რაფიელ ერისთავის შემოქმედება), თეატრალურ და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა „ივერიაში", „დროებაში", „იმედში", „მოამბეში". მისი თხზულებების უმთავრეს თემას წარმოადგენს ქართლის სოფელი, გლეხობის ყოფა, სოფლის მასწავლებლის მდგომარეობა, სახალხო განათლება (აღსანიშნავია „ენა და ეროვნება", 1895). სოფლის სიდუხჭირე აისახა მის მხატვრულ ქმნილებებშიც: „ერთი მიცვალებულის ბედი" (1878), „ერთი ღამე თოვლქვეშ" (1883), „ქართლელის ფიქრი გაზაფხულის პირზედ" (1878), „ძალიან დღეობა კი იყო, ი დალოცვილი" (1885). გრიგოლ ყიფშიძემ კირიონთან ერთად შეადგინა სახელმძღვანელო წიგნი „ქართული სიტყვიერების თეორია" (1908), რომელიც რამდენჯერმე დაიბეჭდა. მანვე შეადგინა და რუსულ ენაზე გამოსცა კავკასიის პერიოდული პრესის ბიბლიოგრაფია (1901).

გრიგოლ ყიფშიძეს ნათარგმნი აქვს ჰენრიკ სენკევიჩის „ცეცხლითა და მახვილით", პოლ ბურჟეს „ანდრე კორნელი", ედმონდ დე ამიჩის „კარმელა", ფრანსუა კოპეს „იაკობელები", მატილდა სერანოს „ამბავი სიყვარულისა", დე-ვო-გუეს „მართლმსაჯულები", ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი".

გრიგოლ ყიფშიძე გარდაიცვალა 1921 წლის 13 ნოემბერს და მისივე ანდერძის თანახმად დაკრძალულია ქარელის რაიონის სოფელ საღოლაშენში.

ლიტერატურა
----------

* ს. მგალობლიშვილი, მოგონებანი, 1838;
* ი. მანსვეტაშვილი, მოგონებანი, ნახული და გაგონილი, 1936.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ ყიფშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გაზეთ „ივერიის" რედაქტორები |
| --- |
|  |
| 
ილია ჭავჭავაძე (1877–1902) • სერგეი მესხი თანარედაქტორი (1881-1882) • ივანე მაჩაბელი თანარედაქტორი (1882-1884) • ალექსანდრე სარაჯიშვილი (1902-1903) • გრიგოლ ყიფშიძე (1903-1905) • ფილიპე გოგიჩაიშვილი (1905-1906) • კონსტანტინე თუმანიშვილი (1909) |  |

 |
**გაუპატიურება** — სექსუალური ძალადობის ფორმა, რომელიც, როგორც წესი, მოიცავს სქესობრივ აქტს ან პენეტრაციის რამე სხვა ფორმას ადამიანის წინააღმდეგ მისი თანხმობის გარეშე.

გაუპატიურების აქტი შეიძლება განხორციელდეს ფიზიკური ძალის, ფსიქოლოგიური იძულების, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების მეშვეობით ან განხორციელდეს იმ ადამიანის წინააღმდეგ, რომელსაც არ შეუძლია მოქმედი თანხმობის გაცემა, მაგალითად, თუკი ადამიანი უგონოდაა, არაქმედუნარიანი, აქვს ინტელექტუალური შეზღუდულობა ან თანხმობის ასაკს მიღწეული არ არის.

ზოგჯერ ტერმინები „გაუპატიურება" და „სექსუალური ძალადობა" ურთიერთჩანაცვლებით გამოიყენება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გაუპატიურების კულტურა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თანხმობა და სექსი — რას ნიშნავს გაუპატიურება?

სქოლიო
------

1. ↑  Sexual violence chapter 6. World Health Organization (2002). ციტირების თარიღი: 5 December 2015
2. ↑  Schulhofer, Stephen J. (2017). „Reforming the Law of Rape". *Minnesota Journal of Law & Inequality*. **35**: 335.
3. ↑   (2003) *The Trauma of Sexual Assault Treatment, Prevention and Practice.*. Chichester:  John Wiley & Sons,   გვ. 2. ISBN 978-0-470-85138-8.
**გლოსოლალიები** (ძვ. ბერძნ. γλῶσσα [glōssa] — „ენა" და  λᾰλέω [laliá] — „ლაყბობა, ფუჭსიტყვაობა") — მუსიკაში შინაარსმოკლებული (ან შინაარსდაკარგული) სიტყვები და მარცვლები, რომლებზედაც ხდება გამღერება. გლოსოლალია ასევე აღნიშნავს ზოგიერთ ქრისტიანულ მიმდინარეობასა და სხვა რელიგიაში გავრცელებულ მისტიკურ რიტუალს, რომელშიც მონაწილეები თითქოს მათთვის მანამდე უცნობ ენებზე მეტყველებენ.

მუსიკა
------

გლოსოლალიები ხშირია ქართულ ხალხურ მუსიკალურ ნაწარმოებებში („ვოდელია", „ვარალო", „არუდილა", „ჰარუდილა", „რიმტირი", „აბარერა", „ვაჰე", „არალე" და ა.შ.). გლოსოლალიებს განსაკუთრებით ხშირად იყენებენ მრავალხმიან სიმღერებში რეფრენისა და მისამღერის სახით. გურულ პოლიფონიურ სიმღერებში კი ბანი და მაღალი ხმა თითქმის მთლიანად გლოსოლალიებს ემყარება. თავისებური გლოსოლალიებს ახასიათებს კრიმანჭულს, გამყივანს, ბანს. ზოგიერთი ქართული ხალხური სიმღერა მთლიანად გლოსოლალიებზეა აგებული (სვანური „შინა ვორგილი", „გურული ღიღინი", „აბადელია" და სხვ.). გლოსოლალიებში შეიძლება შემორჩენილი იყოს უძველესი დროის ტერმინები; მაგ. ურარტული წარმოშობის სიტყვები ნავარაუდებია „არალეს" რეფრენში: არალე ღვთაების სახელია; „ივრი არალე" – „ღმერთო არალე", „თარი არალე" – „დიდი არალე", „არი არალე" – „მომეც წყალობა.არალე". ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში გლოსოლალიებს „გაქვავებული გამოთქმები" ეწოდება.

რელიგია
-------

გლოსოლალია, როგორც თითქოსდა უცხო ენაზე საუბრის ფენომენი ან ლოცვის დროს ექსტაზში წარმოთქმული უაზრო სიტყვები („განყოფა ენათა"), გვხვდება ზოგიერთ რელიგიურ რიტუალში. ანტიკურ ხანაში ცნობილია ძველ საბერძნეთში. ლოცვის დროს უცხო ენაზე მეტყველების ნიმუშები გვხვდება ასევე ებრაულ ბიბლიაში. „ახალი აღთქმაში" გლოსოლალიის მაგალითია სულიწმიდის გარდამოსვლის შემდეგ მოციქულთა სხვადასხვა ენაზე ამეტყველება. თანამედროვე რელიგიებს შორის გლოსოლალია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი რიტუალია ორმოცდაათიანელთა ეკლესიის და ე.წ. „ქარიზმატული" ქრისტიანობის პრაქტიკაში.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 49.

სქოლიო
------

1. ↑  Glossolalia. *Encyclopædia Britannica*. ნანახია 27-10-2018.
**გაფიცვა** — მუშაობის ორგანიზებული მასობრივი შეწყვეტა, რათა აიძულონ საწარმოს მეპატრონეები (ან ხელისუფლება), დააკმაყოფილონ მომუშავეთა მოთხოვნები. გაფიცვა არსებობს ეკონომიკური ან პოლიტიკური. ხშირად გაფიცვას თან ახლავს დემონსტრაციები.

გაფიცვის ორგანიზებას ხშირად ახდენენ პროფკავშირები.

გაფიცვა ოფიციალურად მიიჩნევა, როდესაც მას ფორმალურად მხარს უჭერს პროფკავშირი, ხოლო არაოფიციალურია, როდესაც მოსამსახურენი სპონტანურად მოქმედებენ, პროფკავშირის ოფიციალური მხარდაჭერის გარეშე.

გაფიცვის უფლება მიეკუთვნება ადამიანის სოციალ-ეკონომიკურ უფლებებს, თუმცა, საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, არავინ იძულებით არ უნდა მიიღოს მონაწილეობა გაფიცვაში, ისევე, როგორც იძულებით არ უნდა გახდეს პროფკავშირის წევრი. გაფიცვის უფლება შეიძლება შეიზღუდოს კანონმდებლობით ან სასამართლოს მიერ საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მიზნით და საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვანი ზარალის მიყენების თავიდან ასაცილებლად.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.
რიჩარდ უესტოლი, დამოკლეს მახვილი
**დამოკლეს მახვილი** (ლათ. Damoclis gladius) — გამოთქმა, რომელიც ეფუძნება ძველბერძნულ გადმოცემას სირაკუზელი ტირანის, დიონისე I-ის შესახებ და მიუთითებს მუდმივ საფრთხეზე, რომელიც მოჩვენებით კეთილდღეობას თან ახლავს.

გადმოცემის მიხედვით, დიონისე I-მა შესთავაზა საკუთარ ფავორიტ დამოკლეს გამხდარიყო სირაკუზის მმართველი ერთი დღით, რასაც წინ უსწრებდა დამოკლეს სიტყვები, რომ დიონისე მოკვდავთ შორის უბედნიერესი იყო. ტირანის ბრძანებით დამოკლეს ერთი დღით მეფის პატივს სცემდნენ. საზეიმო სუფრისას დამოკლემ მოულოდნელად დაინახა უქარქაშო ხმალი, რომელიც მისი ადგილის თავზე იყო ცხენის ძუით დამაგრებული. გადმოცემის მიხედვით, დიონისემ ასე დაანახა საკუთარ ფავორიტს კეთილდღეობის წარმავლობა — და ტირანის სიკვდილთან სიახლოვე.

სქოლიო
------

1. ↑  *ელერდაშვილი ა.*, დამოკლეს მახვილი // უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად], 1-ლი გამოც. თბ.: ფანტაზია, 2006.
2. ↑  *Цыбульник Ю. С.* Крылатые латинские выражения. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2003. — стр. 73–74, 830 c. 5000 экз. ISBN 5-17-016376-2.
3. ↑  Jaeger, Mary (14 March 2012). „Cicero and Archimedes' tomb". *Journal of Roman Studies*. **92**: 49–61, esp. 51ff. doi:10.2307/3184859. JSTOR 3184859.
პრინცესა დურუშეჰვარი მამასთან, სულთან აბდულმეჯიდ II-სთან და მეუღლესთან ნავაბ აზამ-ჯაჰთან ერთად 1931 წელს.
**დურუშეჰვარ სულთანი**(დ. 26 იანვარი, 1914 — გ. 7 თებერვალი, 2006) — ოსმალეთის უკანასკნელი სულთნის აბდულმეჯიდ II-ის ქალიშვილი, რომელიც იყო ოსმანთა დინასტიის ბოლო მემკვიდრე.

ბიოგრაფია
---------

პრინცესა დურუშეჰვარი დაიბადა უსქუდარში, სტამბოლი. მისი მამა, სულთანი აბდულმეჯიდ II ემიგრაციაში წავიდა პარიზში, მას შემდეგ რაც ქემალ ათათურქმა ოსმალეთის იმპერია გააუქმა და რესპუბლიკა გამოაცხადა 1924 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დურუშეჰვარ სულთანი***

* Telegraph: Obituary for Princess Dürrühsehvar of Berar დაარქივებული 2007-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* The Calcutta Telegraph: *Goodbye, sweet princess - India’s great beauties before the pageant came in* დაარქივებული 2016-05-25 საიტზე Wayback Machine.
* NewKerala.com: *Nizam's daughter-in-law passes away* დაარქივებული 2006-06-29 საიტზე Wayback Machine.
* Deccan Chronice: *Princess Durru dead*
* When marriage brought continents closer დაარქივებული 2006-09-07 საიტზე Wayback Machine.
**დასტური** — ჯვარ-ხატთა კულტის მსახური აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, „ჯვართ ენაზე" მუჯირი ეწოდებოდა.

დასტურს ირჩევდა ჯვარი ქადაგის შთაგონებით, ზოგჯერ კი ირჩევდნენ კენჭისყრით ერთი ან ორი წლით. დასტურები იყვნენ ხუცესის ან ხევისბერის ხელქვეითები. დასტურს ევალებოდა ჯვრის ან ხატის სამეურნეო საქმეების გაძღოლა — მამულების დამუშავება-დათესვა, მოსავლის აღება-დაბინავება, სადღეობო ლუდის მოდუღება, დღეობის უზრუნველყოფა სარიტუალო ქადა-პურებით, ხევისბერისათვის დახმარება სამსხვერპლო საკლავის დაკვლაში და სხვ. დასტურად დგებოდნენ უნჯ ხატებში ერთი ან ორი (იშვიათად სამი) წლით საყმოს წევრი მამაკაცები. ზოგიერთ მთავარ სალოცავში მათ ქადაგი ასახელებდა, ზოგან კი რიგის მიხედვით დგებოდნენ. დასტური იცავდა სიწმინდეს — ერიდებოდა აკრძალული საკვების (ღორი, ქათამი) ჭამას, ახლად მოლოგინებული ქალების სამყოფსა და საქონლის სადგომში შესვლას, ცოლქმრულ ურთიერთობას და სხვ. ხატის მსახურთა იერარქიაში, ხევისბერის შემდეგ, იგი ძირითადი ფიგურა იყო, რომელიც უნჯ სალოცავს ქონებრივ საფუძველს უქმნიდა და უნარჩუნებდა.

ლიტერატურა
----------

* *ოჩიაური თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 68-69, ISBN 978-99940-27-10-1.

სქოლიო
------

1. ↑  სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, მუჯირი ნიშნავს „ხვარბლის მნეს".
დასარტყმელი საკრავები
**დასარტყმელი საკრავები** — მუსიკალური საკრავები, რომლებსაც ხელის, ჯოხის ან ბურთისებრი, თავზე ქეჩაგადაკრული ორი მსხვილი ხის მონაცვლეობით ან ერთდროულად დარტყმით აჟღერებენ. ამზადებენ ქვის, თიხის, ხის, ტყავის, ბრინჯაოს, სპილენძისა და ვერცხლისაგან. დასარტყმელი საკრავები ორგვარია: გარკვეული სიმაღლის ბგერის მქონე — ტიმპანები, ზარები, ქსილოფონი, ფლექსატონი, ტუბაფონი, ვიბრაფონი — და საკრავები, რომელთაც გარკვეული სიმაღლის ბგერა არ გააჩნიათ — დაფი, დაფდაფი, თეფშები, ტამტამი, გონგი, სამკუთხედი, კასტანეტები, მარიმბა, დიპლიპიტო, დაირა და დოლი. დასარტყმელი საკრავების უმეტესობა საანსამბლოა, იყენებენ სიმფონიურ ორკესტრებშიც. პარტიტურაში იწერება სპილენძის საკრავებსა და არფას შორის. საქართველოში ძველთაგანვე გავრცელებული იყო ბობღანი (დაფდაფი), დაირა (დაფი), დიპლიპიტო, დოლი, დუმბული, ლინი, სპილენძჭური, ტაბლაკი, ქოსი, წინწილა და სხვა. ამჟამად გავრცელებულია დაირა, დოლი, დიპლიპიტო. ამ საკრავებს უმეტესად ცეკვების სააკომპანემენტოდ იყენებენ. დასარტყმელ საკრავებს რიტმულ საკრავებსაც უწოდებენ; მათი მთავარი დანიშნულება მუსიკალური ნაწარმოების მეტრ-რიტმის გამახვილება, მისი ნაირსახეობით წარმოდგენაა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 394.
**დავით აღმაშენებლის ანდერძი გელათისადმი** — ძველი ქართული დიპლომატიკური ძეგლი.

ანდერძი დაუთარიღებელია. სავარაუდოდ შექმნილია 1125 წლის მომდევნო წლებით (ნ. შოშიაშვილი, ვ. სილოგავა, თ. ენუქიძე). დოკუმენტის მიხედვით, იგი დაწერილია საქართველოს მეფის დავით IV აღმაშენებლის ბრძანებით მეფის მოძღვრის — არსენის მიერ დავითის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე. თუმცა არსენ ბერი საბუთის შემდგენლად მოხსენიებულია მხოლოდ სათაურში, ხოლო სათაური გვიანდელია. ანდერძის შემდგენლად ტექსტში მოხსენიებულია მეფის „მლოცველი ბერი", რომლიც ვინაობაც უცნობია. 

ანდერძით დავით აღმაშენებელი თავის ძეს დემეტრეს ტახტის მემკვიდრედ აცხადებს და უბარებს რიგი საქმეების აღსრულებას. საქმე ეხება თავისი ოჯახის, დედოფლის და შვილების პატრონობას, გელათისა და იქ არსებული საგვარეულო საძვალის კურთხევას. ამავე დროს მეფე თავის მემკვიდრეს ანდერძად უბარებს სხვა მონასტრებისა და მამულებისათვის სამეფო ხაზინიდან შესაწირავების გაცემას. დავითი თავის ანდერძში უფალს შესთხოვს მიწიერი ცოდვების მონანიებას და შენდობას, ხოლო დემეტრესათვის ამ დანაბარების შესრულებაში თანადგომას სთხოვს თავის მოძღვარს არსენ ბერსა და ქართლის კათოლიკოსს. 

აღნიშნული ანდერძის შესახებ ქართულ ისტორიოგრაფიაში არსებობს მოსაზრება, თითქოს იგი ნაყალბევია და დავით აღმაშენებლის ბრძანებით არ არის შედგენილი. ამ მოსაზრების ავტორები ძირითადად ეყრდნობიან საბუთის დასაწყის ფრაგმენტს, სადაც, მათი აზრით, ჩანს, რომ ანდერძი დაწერილია მეფის გარდაცვალების შემდეგ: „...დამიტევა მე საწუთრომან და, დამძიმებული ცოდუათა სიმრავლითა, მწუხარედ განმიყუანა წინაშე მსაჯულისა". ამავე დროს მას არა აქვს მეფის ხელრთვა, რაც ახლავს დავით აღმაშენებლის ანდერძს შიომღვიმისადმი. ეჭვს განსაკუთრებით აძლიერებს ის გარემოება, რომ დავითი ამ ანდერძით დემეტრეს უბარებს ტახტის მემკვიდრეობის წესის შეცვლას. კერძოდ, მეფე სთხოვს შვილს, რომ „თუ ვარგ იყოს ცუატაცა შემდგომად მისსა მეფე ყოს მამულსა ზედა". აქ ლაპარაკია დემეტრეს უმცროს ნახევარძმაზე — ვახტანგზე. ეს მემკვიდრეობის პრინციპის დარღვევა იყო, რადგან, გაბატონებული ტრადიციის მიხედვით, ტახტი გადადიოდა მამიდან უფროს ვაჟზე და არა ძმაზე. ამიტომ, ამ მოსაზრებების ავტორთა ვარაუდით ეს ანდერძი ნაყალბევია. მიუხედავად ამისა, საბუთი მაინც მნიშვნელოვანია იმ ეპოქის საქართველოს ისტორიის რიგი საკითხების შესასწავლად. ანდერძში ვხვდებით ქვეყნის პოლიტიკურ-გეოგრაფიული საზღვრების დახასიათებას: „ნიკოფსიითგან დარუბანდისა საზღურადმდე და ოვსეთიდგან სოერად და არეგაწადმდე", რაც იმის მანიშნებელია, რომ დავით აღმაშენებლის მეფობის ბოლოს საქართველოს სახელმწიფო კავკასიური იმპერია იყო, რომლის საზღვრები თითქმის მთელ კავკასიას მოიცავდა და დავით აღმაშენებელსაც ისტორიულ წყაროებში „ზღვიდან ზღვამდე" მპყრობელის სტატუსი ჰქონდა. 

ანდერძის დედანი დაკარგულია. არსებობს XIX საუკუნის 4 პირი. არსებულ პირებზე დაყრდნობით ანდერძი გამოსცეს მ. ბროსემ, მ. საბინინმა, თ. ჟორდანიამ, დ. ბაქრაძემ, ი. დოლიძემ. ბოლოს ეს ანდერძი შევიდა „ქართული ისტორიული საბუთების კორპუსის" I ტომში (თბ. 1984; რედაქტორი – ნ. შოშიაშვილი).

ლიტერატურა
----------

* *გოგოლაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**დამიენ დე მარტელი** (ფრანგ. Damien de Martel; დ. 27 ნოემბერი, 1878, ოტრი, ლუარა — გ. 21 იანვარი, 1940, პარიზი) — ფრანგი დიპლომატი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა არისტოკრატიულ ოჯახში. განათლება სამართლისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა სასწავლებელში (ეკოლში) მიიღო. 1901 წლიდან მუშაობდა საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1906-1909 წლებში იკავებდა ვაშინგტონში საფრანგეთის საელჩოს ჯერ მესამე, ხოლო შემდეგ მეორე მდივნის პოსტს. 1913 წლიდან იყო ეკონომიკური ატაშე ამერიკაში. შემდგომში, 1918 წლამდე იყო პეკინში საფრანგეთის წარმომადგენლობის პირველი მდივანი.

1918 წლიდან იყო საფრანგეთის უმაღლესი კომისარი ვლადივოსტოკში. 1920 დაინიშნა საფრანგეთის უმაღლეს კომისრად ამიერკავკასიაში. დე მარტელამდე ამიერკავკასიაში მოქმედებდა საფრანგეთის დროებითი მისია, თავდაპირველად - პოლკოვნიკი შარდინის, ხოლო შემდეგ დე ნონკურის მეთაურობით. უმაღლესი კომისრის პოსტზე დე მარტელმა მხოლოდ რამდენიმე თვე იმუშავა. ჰქონდა შეხვედრები სომხეთისა და საქართველოს მთავრობებთან. 1920 წლის 10 სექტემბერს უმაღლესმა კომისარმა საქართველო დატოვა. თბილისიდან ის გააცილა სამხედრო მინისტრმა გრიგოლ ლორთქიფანიძემ, მისმა მოადგილემ გენერალმა გედევანიშვილმა და სომხეთის წარმომადგენელმა თუმანოვმა. დე მარტელი ამიერკავკასიაში საფრანგეთის უმაღლესი კომისრის თანამდებობაზე აბელ შევალიემ შეცვალა. 1920 წლის სექტემბერში ასრულებდა უმაღლესი კომისრის მოვალეობას ყირიმში, ამავე წლის ოქტომბერ-ნოემბერში იყო საფრანგეთის უმაღლესი კომისარი კონსტანტინოპოლში.
1921 წლიდან იყო საფრანგეთის ელჩი პეტროგრადში. 1922-1924 წლებში იკავებდა ლიტვაში საფრანგეთის ელჩის თანამდებობას. 1925 წელს დაინიშნა საფრანგეთის სრულუფლებიან წარმომადგენლად პეკინში. 1929 წლიდან დიპლომატიურ საქმიანობას აგრძელებს იაპონიაში საფრანგეთის ელჩის პოსტზე. 1933-1938 წლიდან იყო საფრანგეთის უმაღლესი კომისარი ლევანტში, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ფრანკო-სირიული და ფრანკო-ლიბანური ხელშეკრულება შექმნაში. 1939 დაასრულა დიპლომატიური კარიერა.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 127.
დავით აღმაშენებელის ორდენი
**დავით აღმაშენებელის ორდენი** — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო, ორდენი, რომლითაც ჯილდოვდებიან სამოქალაქო, სამხედრო და სასულიერო პირები, სახელმწიფო მოღვაწეები ქართველი ერის წინაშე ღვაწლის, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლისა და აღორძინების, საზოგადოების კონსოლიდაციის, დემოკრატიის დამკვიდრების საქმეში შეტანილი პირადი წვლილისათვის. ორდენი საქართველოს მეფის, დავით IV აღმაშენებლის (1089-1125) სახელობისაა. დამტკიცებულია 1992 წლის 24 დეკემბრის პარლამენტის დადგენილებით. დიზაინის ავტორია ემირ ბურჯანაძე. პირველი კავალერია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II (1998).

აღწერა
------

დავით აღმაშენებლის ორდენს აქვს 40-მილიმეტრიანი მრგვლოვანი სილუეტი, რომელზეც გამოკვეთილია რომბი. რომბის წრიულ ჩაღრმავებაში გამოსახულია ასომთავრული „ა"-თი (Ⴀ) გარშემოწერილი ასომთავრული „დ" (Ⴃ) და „თ" (Ⴇ) (აღნიშნავს დავით აღმაშენებელს), ხოლო მათ თავზე ადგას სამეფო გვირგვინი. ორდენის ჰორიზონტალურ ღერძზე მოთავსებულია რვაქიმიანი ალმასისთვლიანი ვარსკვლავი. ორდენი მოძრავი ყუნწით უკავშირდება ოქროს ფირფიტისაგან დამზადებულ სამაგრს. რომბი ქართულ სიმბოლიკასა და საეკლესიო მხატვრობაში მამა ღმერთის სიმბოლოა და იისფერი ტონალობით გამოხატავენ, ამიტომ სამაგრზე გადაკრული ბაფთის თეთრ ფონზე (სიგანე — 27 მმ), დავით აღმაშენებლის მეფობის ოქროს ხანის აღსანიშნავად, გამოყენებულ ოქროსფერს (9 მმ) ორივე მხარეს 1,5 მმ დაცილებით ახლავს 2 მმ სიგანის იისფერი ხაზები.

ორდენის მფლობელები
------------------

* 1998 — ილია II;
* 2013 — გიგი უგულავა, ლევან ვარშალომიძე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოები დაარქივებული 2007-10-06 საიტზე Wayback Machine.. საქართველოს პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. 1 2  *ჯავახიშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 275–276.
2. ↑  საქართველოს მოქმედი სახელმწიფო ჯილდოები : „ჰეროლდი", 2020, № 9, გვ. 15, ISBN 2298-0261.
3. ↑  2003-2015 წლებში საქართველოს პრეზიდენტების მიერ გაცემული სახელმწიფო ჯილდოები. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (10 მაისი, 2016). ციტირების თარიღი: 27 დეკემბერი, 2021
**გრიგოლ ჩიჯავაძე** (დ. 14 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ციხესულორი, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი — გ. 1993) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი, სარწყავი სისტემებისა და წყალგაყვანილობის სპეციალისტი. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1966).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქუთაისის მაზრის სოფელ ციხესულორში (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი). 1941 წელს დაამთავრა კიროვის სახელობის საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, 1941-1980 წლებში მუშაობდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე საქართველოს სსრ წყალთა მეურნეობის სამშენებლო ობიექტებზე სოხუმში, ქუთაისსა და თბილისში. 1981 წლიდან მუშაობდა „მთავარსაქწყალმშენის" სამმართველოს უფროსის მოადგილედ. საქართველოს სსრ-ში სარწყავი სისტემების მშენებლობის ინდუსტრიალიზაციისათვის სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია.

ჯილდოები
--------

* 1971 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია (სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად)
* 1966 — საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
* საპატიო ნიშნის ორდენი
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 145.
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, გვ. 643-644, თბ. 2017.
**გივი ილიას ძე დარჩია** (დ. 26 მარტი, 1926, ოზურგეთი, — გ. 17 მაისი, 1990, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი. პროფესორი (1976), საქართვ. მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1985). 

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულეტეტი (1949). 1949–1950 წლებში მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოს საჰაერო თავდაცვის შტაბში, 1950–1952 წლებში — საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტში" სექტორის უფროსად, 1952–1956 — მოსკოვის სამრეწველო ნაგებობათა ცენტრალურ კვლევით ინსტიტუტში, 1956–1962 — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამშენებლო საქმის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1958 წლიდან პედაგოგიკურ მოღვაწეობას ეწეოდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. იქვე მისი ინიციატივით 1962 წლიდან ჩამოყალიბდა ამიერკავკასიაში პირველი თბოაირმომარაგებისა და ვენტილაციის კათედრა, რომელსაც თავადვე ხელმძღვანელობდა. დარჩიას კვლევის საგანი იყო საქართველოში გაზიფიკაციის, თბოფიკაციის, გათბობის, ვენტილაციისა და ჰაერის კონდიცირების სისტემათა დანერგვა და განვითარება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* გათბობა და ვენტილაცია, ნაწ. 1–2, თბ. 1967–71;
* თბოაირმომარაგება და ვენტილაცია, თბ. 1977.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გივი დარჩია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დავთარი** (ბერძ. διφθέρα, *diphthéra*, — „ტყავი", სპარს. دفتر, *defter*, — პერგამენტის მნიშვნელობით) — თავდაპირველად აღნიშნავდა წოდებათა სიას, შემდეგ — ყოველგვარი აღწერის სიას. IX საუკუნიდან იწყება ქაღალდის ხმარება და ამ დროიდან მოყოლებული დავთარი აღნიშნავს ადმინისტრაციულ რეესტრსა და საგადასახადო წიგნს. 

უცხოელ დამპყრობლების მიერ საქართველოს აღწერის არაერთი მაგალითია ცნობილი. აღწერები ჩაატარეს არაბებმა VII საუკუნის 40-50-იან წლებში, მონღოლებმა — 1254 წელს, ყიზილბაშობის დროს — 1742 წელს. მათ შესახებ ცნობილია წერილობითი წყაროებიდან, მაგრამ დოკუმენტური სახით არ მოგვეპოვება. 

ჩვენამდე მოაღწია როგორც სამხრეთ საქართველოსათვის, ისე ქართლის სამეფოსათვის შედგენილმა ოსმალურმა დავთრებმა. არსებობს 1573/4 წლის „გურჯისტანის კანუნნამე", რომელიც გამოსცა ო. ბარქანმა თურქეთის პრემიერ-მინისტრის არქივში დაცული 1573/4 წლის შედგენილი გურჯისტანის ლივის აღწერის დიდი დავთრის საფუძველზე. 1595 წელს ოსმალებმა სამცხე-საათაბაგო აღწერეს და „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი" შეადგინეს. შემდგომში სულთნის ხელისუფლებას სამცხე-საათაბაგო აღარ აუწერია, მაგრამ ფეოდალთა ლენების (მიწების) რეგისტრაციის მიზნით შეადგინეს „ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთარი". ქართლის აღწერის მცდელობები ოსმალეთის მიერ სამეფოს დაპყრობის პერიოდებს ემთხვევა (1578–1606 და 1723–32). 1578 წელს, თბილისის აღების შემდეგ, ოსმალებმა ქართლში საბეგლარბეგო დააარსეს, სანჯაყებად დაჰყვეს და შეუდგნენ დავთრის შედგენას, მაგრამ ადგილობრივი მოსახლეობის აჯანყებების და ირანთან ომის გამო ვერ შეძლეს ქვეყნის აღწერა. 1723 წელს ოსმალებმა კვლავ დაიპყრეს თბილისი, ქართლის სხვა ციხე-ქალაქები და 1728 წელს შეადგინეს „თბილისის ვილაიეთის დიდი დავთარი".

ქართული დავთრები, ივანე ჯავახიშვილისა და ნიკო ბერძენიშვილის აზრით, XII საუკუნეში და უფრო ადრეც უნდა არსებულიყო. XVII-XVIII საუკუნეებში ქართული წყაროებიდან ირკვევა, რომ ამ დროს ქართლის სამეფოში სამხედრო და ფისკალური მიზნით პერიოდულად ტარდებოდა მოსახლეობის აღწერა. ამან ასახვა პოვა ვახტანგ VI-ის დასტურლამალში. სამეფო ხელისუფლების კანცელარიასთან არსებობდა დავთარხანა, რომელიც ამ საქმეებს განაგებდა. ქართლის სადროშოების აღწერის შედეგად ადგენდნენ ოთხ დავთარს. ქართლის სამეფოში აღწერა ყოველ შვიდ წელიწადში ერთხელ უნდა ჩატარებულიყო, ხოლო საქართველოს ტერიტორიაზე მცხოვრები მომთაბარე მოსახლეობისა — 3 წელიწადში ერთხელ. ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ მეწინავე სადროშოს (ქვემო ქართლი) 1721 წლის აღწერის დავთარმა. ცალკე ტარდებოდა ქალაქის (თბილისი, გორი, თელავი) მოსახლეობის აღწერა. XVII საუკუნეში ხალხის აღწერის დავთრები კახეთის სამეფოშიც ყოფილა შემოღებული. ჯერჯერობით დასავლეთ საქართველოს ხალხის აღწერის დავთრები არ აღმოჩენილა. სადროშოების დავთრების გარდა, საქართველოში ცნობილია სათავადოების (მაგ. საამილახვროს, მორიგი ჯარის, საეკლესიო (მაგ. აფხაზეთის საკათალიკოზოს, რუისის სამწყსოს) და სხვა დავთრებიც.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ივ. საქართველოს ეკონომიური ისტორიის ძეგლები, წგ. 1–2, თბ. 1967–74;
* ჯავახიშვილი ივ. ხალხის აღწერის და შემოსავლის დავთრები საქართველოში, «მოამბე», 1901, №4, განყ. II;
* ჯავახიშვილი ივ. საქართველოს ეკონომიური ისტორია, წგ. 1, გამოც. მე-2, თბ. 1930 (თხზ. თორმეტ ტომად, ტ. 4, თბ. 1996);

* *სვანიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**დადივანქი** (სომხ. Դադիվանք), ან **ხუთავანქი** (სომხ. Խութավանք) — სომხური მონასტერი აზერბაიჯანში, მდებარეობს ქალბაჯარის რაიონში, მდინარე ტერტერის მარცხენა ნაპირზე. სამონასტრო კომპლექსი მიეკუთვნება IX-XIII საუკუნეებს. ისტორიულად ეს იყო დიდი კოვანკის რაიონის სასულიერო კომპლექსი. მას ასევე უწოდებენ ხუთავანქს, რადგან იგი აგებულია გორაკზე.

ისტორია და არქიტექტურა
----------------------

აღნიშნული მონასტერი დააარსა წმინდა დადიმ, თადეოს მოციქულის მოწაფემ, რომელმაც გაავრცელა ქრისტიანობა აღმოსავლეთ სომხეთში, ახ. წ. I საუკუნეში. ეს მონასტერი, ისტორიულ საბუთებში პირველად IX საუკუნეში მოიხსენიება. 2007 წლის ივნისში, მთავარი ეკლესიის წმინდა საკურთხევლის ქვეშ აღმოაჩინეს წმინდა დადის საფლავი. ზემო ხაჩენის მთავრები ასევე დაკრძალულნი არიან დედივანკში, ეკლესიის გალავნის ქვეშ. ნაპოვნია კიდევ ერთი სამარხი, რომელიც არ არის დამახასიათებელი სომხური ქრისტიანული ტრადიციებისა. მონასტერი 1145 წელს დაანგრიეს სელჯუკებმა, თუმცა იგი 1170 წელს აღადგინეს.

1960-იან წლებში აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე დააარსა სოფელი, რომლის მოსახლეობამ დააზიანა სამონასტრო კომპლექსის შენობები და ფრესკები.

მონასტერი ეკუთვნის სომეხთა სამოციქულო ეკლესიის არცახის ეპარქიას. მთავარი ტაძრის კედლებზე რამდენიმე სომხური ეპიგრაფიკული წარწერაა. ტაძრის მხატვრობა დათარიღებულია XIII საუკუნით. პაოლო კუნეოს თქმით, დადივანქი არის ერთ-ერთი ორი მონასტერიდან განძასართან ერთად, სადაც გვხვდება ბიუსტები (შესაძლოა მონასტრის შემომწირველების). 

1994 წელს ყარაბაღის ომის დასრულების შემდეგ, მონასტერი ხელახლა გაიხსნა და 2004 წელს, სომეხ-ამერიკელი ბიზნესმენის, ედელე ჰოვნანიანის დაფინანსებით, დაიწყო განახლების პროცესი, რომელიც 2005 წელს დასრულდა.

2017 წლის აგვისტოში პირველად, იტალიელმა სპეციალისტებმა, ჩაუტარეს სარეაბილიტაციო სამუშაოები სამონასტრო კომპლექსს. ამჟამად კვლავ მიმდინარეობს მათ მიერ მონასტრის გაწმენდისა და აღდგენის სამუშაოები. მათ უკვე აღადგინეს ოთხი სამლოცველო და ფრესკები. დაგეგმილია ორნამენტების აღდგენა სამლოცველოების კარებთან ახლოს. აღდგენითი სამუშაოების დასრულება იგეგმება 2020 წლისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Dadivank Monastery
* Dadivank Gallery
* Recent Historical-Architectural Research on Dadivank
* Gandzasar.com: Pilgrimage and Tourism, Nagorno Karabakh Republic
* Dadivank Monastery at wikimapia.org
* Program about Dadi Monastery by Vem Radio

სქოლიო
------

1. ↑  Paolo Cuneo, Architettura Armena, Roma, 1988, pp. 450, 761, cited by. ALPAGHIAN: Raccolta di scritti in onore di Adriano Alpago Novello, Italy, 2005
2. ↑  Italian specialists to arrive in Karabakh to continue Dadivank Monastery restoration. *News.am* (2 August 2017). ციტირების თარიღი: 12 November 2020
**დამალის ეკლესია**, *ტამალის ეკლესია* — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დამალაში. დგას სოფლის აღმოსავლეთით, პატარა ხევის მარჯვენა მხარეს, მთის ფერდობზე. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ერთნავიანი შენობაა (12X9 მ). კედლის სისქე არის 75 სმ. ნაშენია მეტი ნაწილი თლილი ქვისაგან. კედლების შუაში კლდის ქვაც არის გამოყენებული. სამხრეთით აქვს სვეტი, რომელიც ორ კარს ქმნის აქეთ-იქით. ეკლესიას შესასვლელი აქვს სამხრეთით და დასავლეთით, ხოლო ჩრდილოეთით აქვს გვერდით ოთახში გასასვლელი. ეკლესია ერთნავიანია და სამხრეთითა და დასავლეთით აქვს გალერეების მსგავსი შენობები. ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ ნაწილში მცირე ოთახია. ეკლესიას სამი სარკმელი აქვს აღმოსავლეთით, ერთი დასავლეთით და ერთიც სამხრეთით. ეკლესიის თაღი ჩაქცეულია საკურთხევლის ნაწილის გარდა. საკურთხეველში სატრაპეზო ქვა კედლის ახლოს დგას. იგი ერთი ქვისგან არის გამოჭრილი. ეკლესია გადახურული ყოფილა ლორფინით, რომელიც ნაწილობრივ ძირსაა ჩამოცვენილი. ეკლესიის კარნიზი ღარის მსგავსია, სამხრეთით გალერეის სვეტი მრგვალია თავში, ხოლო ძირში ოთხკუთხედი.

ეკლესია საკმაოდ დაზიანებულია. ტაძარი მოხატული ყოფილა, რომლის კვალიც ჩანს საკურთხეველში. აღმოსავლეთის სარკმელი შემკულია ჯვრების გამოსახულებებით. ეკლესიის სამხრეთით არის რამდენიმე შენობის ნანგრევი.

დამალის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში, თბ. 1992

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10749

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**გუსევი** (რუს. Гусев) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1890 წელს დაიწერა. პირველად, 1890 წლის 25 დეკემბერს, გაზეთ „ახალი დრო"-ში გამოქვეყნდა.

გამოქვეყნება
------------

ანტონ ჩეხოვი ალექსეი სუვორინისთვის 9 დეკემბერს გაგზავნილ წერილში რეალური ცხოვრების სიუჟეტს აღწერს — ზღვაში დაკრძალვას, რომელიც მან სახალინიდან დაბრუნებისას გემის ბორტზე იხილა.
მოთხრობა თავდაპირველად 1890 წლის 25 დეკემბერს, გაზეთ „ახალი დრო"-ს საშობაო 5326-ე ნომერში გამოქვეყნდა, მინიშნებით: „კოლომბო, 12 ნოემბერი".

მოთხრობა ხუთ თავად არის დაყოფილი. რამდენიმე სტილისტური შესწორების შემდეგ ის 1893 წელს გამოცემული მოთხრობების კრებულში *„პალატა № 6"* შევიდა. მოთხრობა კრებულის შემადგენლობაში ზედიზედ შვიდჯერ უცვლელად გამოიცემოდა (1893—1899). მოტხრობა მცირედი ცვლილებებით შევიდა ადოლფ მარქსის მიერ 1899—1901 წლებში გამოცემულ ჩეხოვის თხზულებათა კრებულის მეექვსე ტომში.

ანტონ ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, უნგრულ, გერმანულ, ნორვეგიულ, პოლონურ და ფრანგულ ენებზე ითარგმნა.

სიუჟეტი
-------

რამდენიმე დემობილიზებული ჯარისკაცი, მათ შორის რიგითი გუსევი და პავლე ივანოვიჩი, რომელზეც არავინ არაფერი არ იცის და თავის თავში მღვდელს აღმოაჩენს, შორეული აღმოსავლეთიდან, გემით სახლში ბრუნდებიან. ხომალდის ლაზარეთში, რიგითი გუსევი ძილში ჭლექით იღუპება. მის სხეულს აფრის ტომარაში ახვევენ და მოკლე ლოცვის შემდეგ ზღვაში აგდებენ.

მწერალი დეტალურად აღწერს თუ როგორც ეშვება სხეული ფსკერისაკენ თევზების გუნდის სიახლოვეს, როგორ გლეჯს მას ზვიგენი.

კრიტიკა
-------

მათ შორის, ვისაც მოთხრობა მოეწონა, იყვნენ პეტრე ჩაიკოვსკი და ალექსი პლეშჩეევი, რომელიც 1891 წლის 12 იანვარს წერდა: „ახალ დროში" გამოქვეყნებული მოთხრობისთვის მადლობა: სიამოვნებით წავიკითხე".

ვ. ალბოვი მოთხრობა „გუსევს" იმ ნაწარმოებებს მიაკუთვნებდა, რომელშიც „ჩეხოვის ყურადღება მიმართულია გარეგან პირობებზე, როგორც ოცნებისა და მეოცნებეების კვდომის მიზეზზე".

ლიტერატურა
----------

Чехов А. П. Гусев // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გუსევი, ორიგინალური რუსული ტექსტი
* გუსევი, ორი ინგლისური თარგმანი

სქოლიო
------

1. ↑  1 January 1891 letter to brother Modest Chaykovsky.
2. ↑  მოთხრობა „გუსევი". შენიშვნები..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-15. ციტირების თარიღი: 2017-06-23.
3. ↑  ვ. ალბოვი. Два момента в развитии творчества Антона Павловича Чехова… «Мир божий», 1903, № 1, გვ. 94
**დიდი იქი** (რუს. Большой Ик; ბაშკ. Оло Эйек) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდინარე საკმარის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 341 კმ, აუზის ფართობი 7 670 კმ². საერთო ვარდნა დაახლოებით 545 მ. მდინარის ხეობის ფერდობები ზილაირის პლატოს ფარგლებში ძირითადად ციცაბო და კლდოვანია, ძლიერ შეჭრილ-შემოჭრილი. სათავე აქვს ზილაირის პლატოს რაიონში. ძირითადად იკვებება თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავში 61 მ³/წმ. აუზის რელიეფი ძლიერ არის დანაწევრებული ეროზიული ქსელით, — ღრმა ხეობებითა და ხევებით. აუზის აღმოსავლეთი ნაწილი მოქცეულია ზილაირის პლატოს ფარგლებში, რომელიც დევონური და კარბონული ასაკის ალევრიტებისა და კირქვების შუაშრეებთან ერთად აგებულია ქვიშაქვებითა და თიხოვანი ფიქლებით. დასავლეთი ნაწილი ვაკეა, აგებულია პერმული ასაკის ქვიშაქვებით, კირქვებით, მერგელებით, დოლომიტებითა და ალევრიტებით. სოფელ ისიანგულოვოს მიდამოებში გავრცელებულია კარსტული ფორმები: ძაბრები, მიწისქვეშა ტბები, მღვიმეები და სხვა. მდინარე ზემო დინებაში წარმოქმნის ხეობას, ხოლო ქვემოთში ჭალის ტბებს. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე პატარა იქი, ხოლო მარცხნიდან ინიაქი, დიდი სურენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი იქი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* დიდი იქი — ბაშკირეთის ენციკლოპედია დაარქივებული 2016-04-06 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოშაძე**. |

**გივი გიორგის ძე გოშაძე** (დ. 1 ივნისი, 1928, სოფელი კვაშხიეთი, ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 5 იანვარი, 2004, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1973), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (1996), საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირის პრემიის ლაურეატი (1982).

ბიოგრაფია
---------

1952 წელს თსუ-ის ეკონომიკური ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ 1957-1960 წლებში მუშაობდა გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველოს" სამრეწველო-ტექნიკური ლიტერატურის რედაქციის გამგედ, 1960–1967 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის დოცენტი, 1980-1992 წლებში კათედრის გამგე, 1967-1073 წლებში თსუ-ის პოლიტეკონომიია კათედრის დოცენტი, 1973-1980 წლებში პროფესორი, 1992–2004 წლებში ეკონომიკის თეორიის კათედრის პროფესორი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ეკონომიკური თეორიისა და სარკინიგზო ტრანსპორტის ეკონომიკის საკითხებს. დაჯილდოებულია ივ. ჯავახიშვილის საიუბილეო მედლითა (1976) და ღირსების ორდენით (1998).

ლიტერატურა
----------

* *კახნიაშვილი ჯ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 126-127.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ცეცხლაძე**. |

**გრიგოლ ცეცხლაძე** (დ. 6 აპრილი, 1894, ჩანჩეთი — გ. 23 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პოეტი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სოფლის მასწავლებლის, მოსე ცეცხლაძის ოჯახში. შემდეგ დაამთავრა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1915-1917 წლებში იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ქუთაისის ბიბლიოთეკის ინსპექტორი. 1917 წელს დაიწყო ლექსების ბეჭდვა. პირველი ლექსი „განთიადის სიმღერა" დაბეჭდა გაზეთ „მეგობარში". განიცდიდა მოდერნისტული ლიტერატურული სკოლის გავლენას. 1918-1920 წლებში იყო გაზეთ „მეგობრის", ხოლო 1920-1921 წლებში გაზეთ „სახალხო გაზეთის" რეპორტიორი. 1919 წელს მისი რედაქტორობით გამოდის ლიტერატურული ჟურნალი „თოლაბულისის სარტყელი", რომლის სამი ნომერი გამოიცა. მასში იბეჭდებოდა ცისფერყანწელების შემოქმედება. 1921-1923 წლებშმი მუშაობდა გაზეთ „წითელარმიელში", 1924 წელს გამოსცა დადაისტური კრებული „პოეტის ყეფა" 1924-1927 წლებში იყო ჟურნალ „ხელოვნების" რედაქციის, 1927-1929 წლებში გამომცემლობა „ქართული წიგნის" მდივანი. 1928 წელს გამოსცა ალმანახი „მოქმედება". 1935 წელს გახდა საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი, 1939-1941 წლებში იყო საქართველოს რადიოკომიტეტის ლიტერატურული მუშაკი, 1942-1947 წლებში ჟურნალ „ნიანგის" ლიტმუშაკი, 1948-1949 წლებში საქლიტფონდის დირექტორის მოადგილე. 1950-იან წლებში იყო ქვიშხეთის შემოქმედებითი სახლის დირექტორი.

მისი თავისუფალი ლექსები („დიხაშხო", „ოქტომბერი - ფრაგმენტი" და სხვ.) ახალი ფორმის ძიების ნიშნითაა აღბეჭდილი. გამოსცა შემდეგი წიგნები: „ფერად-ფერადი ლექსები" (1925), „ოთხი მაუზერი" (1931) „საკუთარი ხმა" (1935), „რჩეული" (1939), „ახალი ლექსები" (1944-1961), „ლექსები, პოემა" (1957), საბავშვო წიგნები „ტოლები" (1958) და „გულკეთილა" (1966). თარგმნა - ალექსანდრე პუშკინის „ევგენი ონეგინი", ესენინის „ანნა სნეგინა", მაიაკოვსკის ლექსები და პოემები, ნეკრასოვის „ვინ ცხოვრობს რუსეთში კარგად". ს. ცერეკიძესა და შ. აფხაიძესთნ ერთად, ქართული ვერლიბრის პირველ თეორიტიკოსად ითვლება. იყო ქართული დადა მანიფესტის ავტორი.

ლიტერატურა
----------

* *შველიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 511.
* *კვერენჩხილაძე, რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 205.
* (2013) "გრიგოლ ცეცხლაძე", *მწერალთა ავტობიოგრაფიები*, წიგნი I. თბილისი:  ლიტერატურის მუზეუმი,   გვ. 748-751. ISBN 978-99940-28-84-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ ცეცხლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გივი დავითის ძე ბაგრატიშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1928, თბილისი — გ. 7 დეკემბერი, 1990, იქვე) —  ქართველი ქიმიკოსი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი (1985).  პ. მელიქიშვილის (1965) და  დ. მენდელეევის (1981) სახელობის პრემიების დაურეატი, ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1994, სიკვდილის შემდეგ).

ბიოგრაფია
---------

1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1956-1966 იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკისა და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი, 1966-1974 — ნახევრად გამტარულ ხელსაწყოთა ფიზიკის ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე. 1974-1990 მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნეტიკის ინსტიტუტში განყოფილების გამგედ. ბაგრატიშვილის ძირითადი შრომები ეხება ნახევრად გამტარებისა და დიალექტული აფსკების გამყოფ საზღვარზე მიმდინარე ფიზიკურ-ქიმიურ პროცესებს. დაამუშავა ახალი ტიპის დიალექტრული აფსკების მიღების ტექნოლოგია.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 322.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გივი ბაგრატიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი