recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ახვლედიანების გერბი.
**ახვლედიანები** — ლეჩხუმის ერთ-ერთი საგვარეულო. ახვლედიანები ლეჩხუმის მკვიდრნი იყვნენ. ამ გვარისანი სამი სოციალური კატეგორიის (თავადი, აზნაური, გლეხი) წარმომადგენლები იყვნენ. ახვლედიანების შესახებ ყველაზე ადრინდელი საისტორიო საბუთები XVII საუკუნიდან მოიპოვება. მაგალითად, 1639-1659 წლების დოკუმენტით გიორგი ახვლედიანისათვის და მისი სახლიკაცისათვის ხოსიასათვის ალექსანდრე მეფეს უწყალობებია ღვირიშის ციხე, სოფელი ცხუკუშერი და ტვიშში მცხოვრები გლეხები: ნემსიწვერიძე და სვანიძე (პალ 1991: 205). 

XVII საუკუნეში ახვლედიანები გადასახლდნენ აღმოსავლეთ საქართველოში. 1683 წლის საბუთით თამაზ ახვლედიანი სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავთ (პალ 1991: 205). 1759 წელს სოლომონ პირველისათვის სხვა თავადაზნაურებთან ერთად ახვლედიანებსაც მიუციათ პირობა ტყვის გაუსყიდველობის თაობაზე (ქსძ 1977: 713). 1755 წლის წყალობის წიგნში მოწმედ დასახელებულია დათუნა ახვლედიანი (ბურჯანაძე 1958: 99). 1904 წლის საარქივო მონაცემებით ლე ხუმში თავადი ახვლედიანები ყმა-მამულს ფლობდნენ შემდეგ სოფლებში: ალპანა, აჭარა, ზოგიში, ცაგერა, ღვარდია. 
საგვარეულოს მთავარი ცენტრი იყო სოფელი დეხვირი.

ახვლედიანები ზარაგულას კოპალიანებთან ერთად გადაემტერნენ და დაუპირისპირდნენ ლეჩხუმში დამკვიდრებულ დადიანებს მიემხრნენ იმერლებს და ეს მათ თქმულებებშიც აღიბეჭდა. ამ ურჩობის გამო დადიანებმა ზოგიერთი დიდგვარვანი ახვლედიანი შეიპყრეს და მურის ციხეშიც კი გამოკეტეს. დადიანები მხოლოდ სასულიერო ფენას ვერ შეეხნენ. გაბრაზებულმა დადიანებმა ერთ ხანს ახვლედიანების ნაწილს ჩამოართვეს წოდებები და ყიფიანების გვარის ყმებად აქციეს. 

დეხვირის ციხისთავად და მფლობელად ხოსია ახვლედიანის დანშვნის შემდეგ გვარი უზომოდ გაძლიერდა და ერთ ხანს ისინი ლეჩხუმის მოურავებიც გახდნენ. დადიანს ეს წყალობა ხოსიასათვის იმიტომ გაუცია, რომ მას დადიანისთვის შეუტყობინებია ლეჩხუმში ოსმალოს არმიის მოულოდნელ შეჭრაზე და გადაურჩენია მხარე აოხრებას. ეს გვარი პოლიტიკურად ყველაზე კარგ ურთიერთობაში იყო სილაგაძეების, კოპალიანების და მუშკუდიანების საგვარეულოებთან 

ახვლედიანების ზოგიერთმა წარმომადგენელმა მიაღწია ლეჩხუმის მმართველობამდეც. 

|  |
| --- |
| მმართველი ახვლედიანები |
| 1660-1671 | ხოსია ახვლედიანი |
| 1747 | ქაიხოსრო ახვლედიანი |
| 1805 | კაცია ახვლედიანი |

განსახლებული იყვნენ: კენაშში, სანორში, აღვში, ნაკურალეში, ნასპერში, ლასხანაში, ლესინდში, დეხვირში, ხუტელში. ახვლედიანები შემდგომში დიდი როლი ითამაშეს ლეჩხუმის მაზრის პერიოდში მიმდინარე პროცესებში, ამ გვარდიდან გამოვიდა ბევრი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. 

დღეს საქართველოში ოთხი ათასამდე ახვლედიანი ცხოვრობს. ლეჩხუმში იგი რაოდენობით მესამე გვარია. ასევე ცხოვრობენ თბილისში, ქუთაისსა და ზუგდიდში.

ლიტერატურა
----------

* დავით კოპალიანი, „ნარკვევები ლეჩხუმის წარსულიდან" ქუთაისი, 2002 წ.
* ემილ კოპალიანი, „კოპალიანები" გვარის ისტორია. თბილისი. გამომცემლობა „არტე", 2017 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახვლედიანები-გვარის ისტორია და თქმულებები
* ახვლედიანთა გვარის ისტორია[*მკვდარი ბმული*]
* გვარები ლეჩხუმში-ახვლედიანები
არგენტინის ეროვნული კონგრესის შენობა. ბუენოს-აირესი
**არგენტინის პოლიტიკური სისტემა**, როგორც მას კონსტიტუცია განსაზღვრავს, ემყარება წარმომადგენლობითი დემოკრატიის ფედერალურ საპრეზიდენტო რესპუბლიკას, სადაც სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაურია არგენტინის პრეზიდენტი. საკანონმდებლო ხელისუფლება გაყოფილია პრეზიდენტსა და ორპალატიან არგენტინის ეროვნულ კონგრესს შორის. სასამართლო ხელისუფლება დანარჩენი შტოებისაგან დამოუკიდებელია. ქვეყანაში რეგულარულად ტარდება არჩევნები და მოქმედებს მრავალპარტიული სისტემა.

ამჟამინდელი მთავრობა
--------------------

არგენტინის სახელმწიფოსა და მთავრობის ამჟამინდელი მეთაურია კრისტინა ფერნანდესი.

არგენტინის ორპალატიანი ეროვნული კონგრესი შედგება სენატისაგან (72 ადგილი), რომელსაც მეთაურობე ვიცე-პრეზიდენტი და დეპუტატთა საბჭოსაგან (257 ადგილი).

სასამართლო ხელისუფლება შედგება ფედერალური სასამართლოებისა და სხვადასხვა იურიდიული განყოფილებებისგან. აქ შედის უზენაესი სასამართლოც, რომელიც შედგება პრეზიდენტის მიერ დანიშნული და სენატის მიერ მოწონებული ცხრა წევრისაგან, რომელთა გადაყენებაც მხოლოდ კონგრესს შეუძლია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არგენტინის კონსტიტუცია
* არგენტინის პრეზიდენტი
* არგენტინის ეროვნული კონგრესი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არგენტინის კონსტიტუცია
* არგენტინის ეროვნული კონგრესის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2000-12-06 საიტზე Wayback Machine.
**არგენტინული როკი** (ესპ. **Rock Nacional**) იქმნება **არგენტინული** როკ-ჯგუფების ან მუსიკოსების მიერ, ესპანურ ენაზე. დაახლოებით ნახევარი საუკუნის განმავლობაში იგი გახდა ერთ-ერთი წამყვანი პოპულარული ჟანრი და ითვლება არგენტინის პოპულარული მუსიკის ტრადიციის ნაწილად *არგენტინული ტანგოსა* და *არგენტინული ფოლკ-მუსიკის* გვერდით.

მომენტი, როდესაც *არგენტინულმა როკმა* დაიწყო განვითარება ცალკე ჟანრად, შუა 1960-იან წლებშია. ამ დროს რამდენიმე ავტოფარეხის ჯგუფმა და მუსიკოსმა დაიწყო სიმღერებისა და ტექსტების წერა, რომელიც უკავშირდებოდა ადგილობრივ სოციალურ და მუსიკალურ თემებს. თავად როკ-ენ-როლი არგენტინაში თითქმის ერთი დეკადით ადრე განვითარდა. ამ პერიოდში, არგენტინული როკის ჩამოყალიბებამდე, ადგილობრივი ჯგუფები ამუშავებდნენ ინგლისურენოვან როკ-ენ-როლის ჰიტებს. შემდეგ არგენტინულმა როკმა დაიწყო უწყვეტი განვითარება 1970-იანების განმავლობაში, ხოლო 1980-იანებში უკვე საერთაშორისო ჟანრი გახდა. დღეს იგი განიხილება როგორც ესპანურ ენოვანი როკის ყველაზე ნაყოფიერი და წარმატებული ფორმა და როკ-მუსიკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი არა ინგლისურ ენოვანი ფორმა მსოფლიოში. თავად არგენტინაში ეს ჟანრი ცნობილია როგორც Rock Nacional (*/rok.nasjo'nal/*), რაც ნიშნავს „ეროვნულ როკს" (მაგრამ არა პოლიტიკური გაგებით, არამედ როგორც ადგილობრივი მოძრაობა).

არგენტინული როკის თითქმის უნიკალური შტრიხია მისი უკომპრომისო პოზიცია სიმღერების მხოლოდ ესპანურად შესრულების მიმართ. როკ-მუსიკა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მრავალ ენაზე იქმნება, მაგრამ, უმეტეს შემთხვევაში, მათ აქვთ შემოქმედებითი საერთო ინგლისურთან. არგენტინული როკი იყო როკის ერთ-ერთი პირველი არა ინგლისური ფორმა, რომელიც კომერციულად წარმატებული იყო მისი საკუთარი ერის გარეთაც. დღეისათვის იშვიათია ისეთი არგენტინული ჯგუფი, რომელიც ესპანურად არ მღერის, როგორც ეს ხდება სხვა ერებსა და ქვეყნებში, ესპანეთისა და ლათინური ამერიკის ზოგიერთი ქვეყნის ჩათვლით. დღეს არგენტინული როკი არის ფართო ტერმინი, რომელიც მოიცავს როკ-მუსიკის მრავალ ჟანრს და ქვე-კულტურას არგენტინის შიგნით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არგენტინული როკის შემსრულებლების, სიმღერებისა და ალბომების მონაცემთა ბაზა
* ეროვნული როკი
* ახალი მუსიკა არგენტინის მიწისქვეშეთიდან


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მდებარეობა
ელ-პალმარის ეროვნული პარკი, ენტრე-რიოსის პროვინცია
**არგენტინის მესოპოტამია** (ესპ. La Mesopotamia, Región Mesopotámica) — ტენიანი და მწვანე რეგიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ არგენტინაში. მოიცავს პროვინციებს: მისიონესი, ენტრე-რიოსი და კორიენტესი. ეს ტერიოტია მდებარეობს ორ მდინარეს — ურუგვაისა და პარანას შორის. 

ამ ორი მდინარის საკმაოდ დიდ მანძილზე პარალელურმა დინებამ და მათ შორის მწვანე სივრცემ, წარმოქმნა ასოციაცია თანამედროვე ერაყის ტერიტორიაზე, მდინარე ევფრატსა და ტიგროსს შორის მდებარე მესოპოტამიასთან, რის გამოც ასე უწოდეს ამ რეგიონსაც. 

მესოპოტამიაში არგენტინის მრავალი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა მდებარეობს. მათ შორის იგუასუს ეროვნული პარკი, ჩანჩქერი იგუასუ, იეზუიტთა მონასტრები. 

რეგიონი ბრაზილიის ცენტრალური პლატოს ნაწილია. აგვისტო და სექტემბერი საშინლად წვიმიანია, ნალექების წლიური მაჩვენებელი 2.000 მმ-ს შეადგენს. 

ხიდი ქალაქ პოსადასსა და პარაგვაის ქალაქ ენკარნასიონს შორის

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტურისტული მეგზური
* ტურები არგენტინაში, მესოპოტამია დაარქივებული 2011-01-29 საიტზე Wayback Machine.
**არგენტინის დროშა** (ესპ. Bandera de la Argentina) — არგენტინის ოფიციალური სიმბოლო, რომელიც მიღებულია 1812 წელს.

დროშის ესკიზი წარმოადგინა მანუელ ბელგრანომ. ის შედგებოდა სამი ჰორიზონტალური, სწორი ხაზისგან — ორი (ზედა და ქვედა) ღია-ცისფერში იყო გაფერადებული, შუა ზოლი იყო თეთრი, ხოლო დროშის ცენტრში იყო დახატული „მაისის მზე" (ესპ. Sol de Mayo), რომელიც ინკთა მზის ღვთაების სიმბოლოა.

დროშის სრული ვერსია შეიცავს მზეს და ხშირად ასეთ დროშას უწოდებენ „ოფიციალურ ცერემონიულ დროშას" (ესპ. Bandera Oficial de Ceremonia), დროშას, რომელსაც არ აქვს მზე — „სადღესასწაულო დროშას" (ესპ. Bandera de Ornato).

სიმბოლიკა
---------

დროშის ყველაზე გავრცელებული ინტერპრეტაციის თანახმად, არგენტინის ერთ-ერთ უმთავრეს სიმბოლოზე გამოხატულია ცა, ღრუბლები და მზე. თუმცა არსებობს დროშის არაერთი სხვა ახსნა. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით ცისფერი ასახავს მდინარე ლა-პლატას (Río de la Plata — „ვერცხლის მდინარე"), თეთრი — ვერცხლს (სახელწოდება „არგენტინა" წარმოიშვა ვერცხლის ლათინური დასახელებისგან, ლათ. *argentum*). არსებობს აგრეთვე აზრი, რომ დროშა შეიცავს ბურბონთა დინასტიის ტრადიციულ ფერებს. არის ინტერპრეტაციის კიდევ ერთი ვარიანტი — ღვთისმშობლის ტანისამოსის ფერები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არგენტინის დროშა (ინგლისური)
* All anthems to the Argentine flag დაარქივებული 2006-11-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* More information დაარქივებული 2004-10-12 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* Día de la Bandera დაარქივებული 2007-06-26 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)

 ხ • გ • რ**სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა ·
ბოლივია ·
ბრაზილია ·
გაიანა ·
ეკვადორი ·
ვენესუელა
კოლუმბია ·
პანამა\* ·
პარაგვაი ·
პერუ ·
სურინამი ·
ტრინიდადი და ტობაგო\* ·
ურუგვაი ·
ჩილე ·
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) ·
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) ·
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) ·
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) ·
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
\* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არგენტინისა და არგენტინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არგენტინის დროშა***
რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებული პროვინციები 1816 წ. (ლურჯად) და თავისუფალ ხალხთა ლიგა
ფამაილიის ბრძოლა
**არგენტინის სამოქალაქო ომი** - სამოქალაქო ომების სერია, რომელიც მიმდინარეობდა არგენტინაში XIX საუკუნის განმავლობაში. არ უნდა ავურიოთ არგენტინის დამოუკიდებლობისათვის ომში, მიუხედავად იმისა, რომ ერთდროულად მიმდინარეობდა. გეოგრაფიულ დონეზე, ამ ომში მოწინააღმდეგეები იყვნენ ერთი მხრივ ბუენოს-აირესი და მეორე მხრივ თანამედროვე არგენტინის დანარჩენი პროვინციები, პოლიტიკურ დონეზე - ფედერალური და უნიტარული პარტიები. კონფლიქტის მიზეზი იყო ბუენოს-აირესის ზღვარსგადასული ცენტრალიზმი, რომელიც საკმაოდ დიდი ხანი გრძელდებოდა და ქალაქის პორტის წყალობით, ბუენოს-აირესი საერთაშორისო ვაჭრობის ერთადერთ ცენტრს წარმოადგენდა. გარკვეულ პერიოდებში, ამ ომის განვითარებაში ჩართულნი იყვნენ უცხო ქვეყნები (როგორც ევროპის, ისე მეზობლები).

ომი დასაბამს იღებს 1814 წელს, როდესაც იქმნება *თავისუფალ ხალხთა ლიგა* და გრძელდება 1876 წლამდე, როდესაც ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ფედერალისტების ბოლო ამბოხი ჩაახშო. პარალელურად მიმდინარე სამოქალაქო ომი ბუენოს-აირესის ავტონომისტებსა და ეროვნულ ხელისუფლებას შორის 1880 წელს, ბუენოს-აირესის პროვინციის გუბერნატორ კარლოს ტეხედორის აჯანყების მარცხითა და ქალაქ ბუენოს-აირესის ფედერალიზაციით მთავრდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამოქალაქო ომების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არგენტინის ისტორია, სამოქალაქო ომი

ლიტერატურა
----------

* *Véase Álvarez, Juan, Las guerras civiles argentinas, EUDEBA, Bs. As. 1983. ISBN 950-23-0027-0*
* *Véase Bidondo, Emilio A. Historia de Jujuy, Ed. Plus Ultra, Bs. As. 1980.*
* *Lozier Almazán, Bernardo, Martín de Álzaga, Ed. Ciudad Argentina, Bs. As. 1998. ISBN 987-507-043-2.*
* *Véase Bra, Gerardo, El Motín de las Trenzas, Revista Todo es Historia, nro. 187.*
* *Véase Dumrauf, Clemente, El genio maléfico de Artigas, Revista Todo es Historia, nro. 74, en que el autor responsabiliza de la crisis a Manuel de Sarratea.*
* *Alfredo Díaz de Molina, El coronel José Javier Díaz y la verdad histórica, Ed. Platero, Bs. As. 1984, pág. 35 y ss.*
|  |
| --- |
| **აშაიეტი  იეროგლიფებში** |
|  |

**აშაიეტი** — ძველი ეგვიპტის დედოფალი, XI დინასტიის ფარაონის მენტუჰოტეპ II-ის მეუღლე. მისი სამარხი და პატარა დეკორაციული სამლოცველო აღმოაჩინეს დეირ-ელ-ბაჰრში, მისი ქმრის სატძრო კომპლექსში, მთავარი ნაგებობის უკანა მხარეს, სხვა ხუთი ქალბატონის - კავიტის, სადეჰის, კემსიტის, ჰენჰენეტის და მაიეტის სამარხების გასწვრივ. იგი დაახლოებით 22 წლისა იყო როდესაც გარდაიცვალა. მათი უმრავლესობა ჰასორის ქურუმები იყვნენ, ანუ შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ ქალღმერთის კულტის ნაწილები. ასევე შესაძლებელია, რომ ისინი იყვნენ დიდებული მეფის ქალიშვილები. 

აშაიეტის სარკოფაგი არის ამ პერიოდის ყველაზე კარგად შემონახული არტეფაქტი. მისი მუმია, სარკოფაგი და კუბო დაცულია ეგვიპტის მუზეუმში, კაიროში. მისი ტიტულები იყო: „მეფის საყვარელი ცოლი", „მეფის ორნამენტი", „ჰასორის ქურუმები" და „დენდერის ქალბატონი".

ლიტერატურა
----------

* Dodson, Aidan, Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson 2004. ISBN 0-500-05128-3
* Grajetzki, Wolfram. Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary. London: Golden House Publications 2005. ISBN 0-9547218-9-6
**არგენტორატეს ბრძოლა** — ბრძოლა რომაელების, ფლავიუს კლავდიუს იულიანეს მეთაურობით და ალემანებს შორის, რომელთაც კნოდომარი სარდლობდა. ბრძოლა ახ.წ 357 წლის აგვისტოში გაიმართა. არგენტორატეს ბრძოლით გადაწყდა რომაულ-გერმანული ომის ბედი, რომელიც ახ.წ 356-360 წლებში მიმდინარეობდა.

რომაელთა არმია 13000 მეომარს შეადგენდა, ხოლო ალემანების 35000-ს. გერმანელი ბარბაროსების ასეთი რაოდენობა მთელი IV საუკუნის განმავლობაში არ შეკრებილა ერთად. ორივე მოწინააღმდეგე მხარე არგენტორატესთან ( დღევანდელი სტრასბურგი ) განლაგდა ერთმანეთის პირისპირ. იულიანე ნიჭიერი და მამაცი სარდალი იყო. მან თავის ჯარში განამტკიცა დისციპლინა და მოახერხა მეომართა პატივისცემის და მხარდაჭერის მოპოვება. ლეგიონერებს ძალიან უყვარდათ თავიანთი მეთაური და მისთვის სიცოცხლესაც კი გაწირავდნენ.

ბრძოლა რომაელებმა დაიწყეს. მათმა ქვეითმა ჯარმა შეტევა წამოიწყო ალემანებზე მთელი ფრონტის გასწვრივ. შემდეგ რომის და ალემანთა კავალერია დაუპირისპირდა ერთმანეთს. ალემანთა კავალერიის ერთმა ნაწილმა მოახერხა ფლანგური შეტევით რომაელთა ერთი საბრძოლო ხაზის გარღვევა. ალემანმა ქვეითებმა წამოიწყეს შეტევა რომაელთა ცენტრის წინააღმდეგ, თუმცა რომაელები ნელ-ნელა დაეუფლნენ უპირატესობას ბრძოლის ყველა უბანზე და მტერს უკან დაახევინეს. ალემანები გაიქცნენ და ბრძოლის ველზე უამრავი დაჭრილ-დახოცილი დატოვეს. მათ დაახლოებით 12000 მეომარი დაკარგეს, 200 ალემანი კი რომაელებმა შეიპყრეს. იულიანეს დანაკარგი არ იყო დიდი. სულ 243 მეომარი და 4 სამხედრო ტრიბუნი დაიღუპა, ხოლო 1000-მდე ჯარისკაცი დაიჭრა. რომაელებს ტყვედ ჩაუვარდათ ალემანთა მეთაური, კნოდომარი. ამ დიდი გამარჯვებით რომაელებმა გაიმარჯვეს ალემანებთან ომში და საკმაოდ დიდი ხნით შეაჩერეს მათი წინსვლა რომის ტერიტორიებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბრძოლის რუკა დაარქივებული 2013-05-02 საიტზე Wayback Machine.
**არმან დე ბურბონ-კონტი** (ფრანგ. Armand de Bourbon-Conti; დ. 11 ოქტომბერი, 1629 — გ. 25 თებერვალი, 1666) — ბურბონთა დინასტიის კონტის შტოს დამაარსებელი. კონდეს პრინც ანრი II-ისა და შარლოტ მარგარიტა დე მონმორანსის უმცროსი ვაჟი. კონტის პრინცი დაბადებიდან გარდაცვალებამდე. თავის ძმასთან, კონდეს პრინც ლუი II-სა და დასთან, ლუნევილის ჰერცოგინია ანა ჟენევიევასთან ერთად ჩაბმული იყო ფრონდაში, რის გამოც რამდენიმე წელი სატუსაღოში გაატარა.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული წლები და პატიმრობა

არმანი დაიბადა 1629 წლის 11 ოქტომბერს პარიზში. იგი იყო კონდეს პრინც ანრი II-ისა და მისი მეუღლის, შარლოტ მარგარიტა დე მონმორანსის უმცროსი ვაჟი, რომელიც დაბადებისთანავე გამოაცხადეს კონტის პრინცად. იგი თავის და-ძმასთან, კონდეს პრინც ლუი II-თან და ლუნევილის ჰერცოგინია ანა ჟენევიევასთან ერთად იზრდებოდა, რომლებთან ერთადაც მოგვიანებით იგი 1648 წელს სამეფო ოჯახის წინააღმდეგ მიმართულ შეთქმულებაში, ე.წ. "ფრონდაში" ჩაერთო. საბოლოოდ ფრონდა ჩაიშალა და ლუი XIV-მ და დედა-დედოფალმა ანა ავსტრიელმა არმანი, მისი ძმა და სიძე ვენსენისციხეში გამოკეტეს. ისინი მხოლოდ 1650 წელს გაანთავისუფლეს ანა ჟენევიევასა და ლუის ცოლის, კლერ კლემენსის წყალობით. 

### დარჩენილი ცხოვრება

განთავისუფლების შემდეგ არმანს დაქორწინება სურდა შარლოტ მარი ლოთარინგიელზე, რომელიც დედა-დედოფალ ანა ავსტრიელის საუკეთესო მეგობრის, მადამ შევრეზის მეორე ქალიშვილი იყო, თუმცა ნიშნობა არ შედგა. საბოლოოდ სამეფო ოჯახთან ურთიერთობების დასათბობად, მან გადაწყვიტა გავლენიანი კარდინალი მაზარინის ძმის შვილ ლაურა მარგერიტა მაზარინის ასულ ანა მარია მარტინოცზე დაქორწინება. 1654 წელს არმანი და ანა მარია დაქორწინდნენ, რითაც იგი სამეფო ოჯახს შეურიგდა და აღიდგინა ძველი ავტორიტეტი. 

იგი აქტიურად ჩაერთო საფრანგეთის სამსახურში და 1654 წელს ესპანეთში, კერძოდ კი კატალონიაში იბრძოდა, ამის შემდეგ კი 1657 წელს იტალიაში, კერძოდ ალესანდრიაში შეიჭრა. აგრეთვე იბრძოდა ლანგედოკშიც, რა დროსაც იგი მისტიციზმმა გაიტაცა. 

1666 წელს ლუი XIV-მ ესპანელების წინააღმდეგ საბრძოლველად გააგზავნა, სადაც მან ისინი დაამარცხა კლერმონთან და ჩავიდა ლანგედოკში. ლანგედოკში, კერძოდ პენზანში ბრძოლა მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა და იგი 36 წლის ასაკში ესპანელებმა მოკლეს.

შვილები
-------

არმანი დაქორწინდა რომაელ დიდგვაროვან ანა მარია მარტინოცზე, ჯიროლამო მარტინოცისა და კარდინალ მაზარინის ძმის შვილ ლაურა მარგერიტა მაზარინის ასულზე, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

1. ლუი (1658), გარდაიცვალა ჩვილი;
2. ლუი არმან I (1661-1685), კონტის პრინცი. ცოლად შეირთო საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ისა და ლუიზა დე ლა ვალიერის ასული მარი ანა დე ბურბონი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
3. ფრანსუა ლუი I (1664-1709), კონტის პრინცი. ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, კონდეს პრინც ანრი ჟიულისა და ანა ჰენრიეტა კურპფალცელის ასული მარი ტერეზ დე ბურბონი, რომელთანაც შვიდი შვილი შეეძინა;

ლიტერატურა
----------

* Karmen, Henry (1999). Who's Who in Europe 1450-1750. London: Routledge. p. 78. ISBN 9780415147279.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონტის პრინცები |
| --- |
|  |
| 
* ფრანსუა *(1581-1614)*
* არმანი *(1629-1666)*
* ლუი არმან I *(1666-1685)*
* ფრანსუა ლუი *(1685-1709)*
* ლუი არმან II *(1709-1727)*
* ლუი ფრანსუა I *(1727-1776)*
* ლუი ფრანსუა II *(1776-1814)*
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არგვეთი**. |

**არგვეთი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბახიოთი, ირტავაზა, იცქისი, მახათაური, სავანე, შალაური, ცხამი).

მდებარეობს იმერეთის მაღლობზე, მდინარე ლაშურის (ყვირილის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 600 მ, საჩხერიდან 7 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში არის კვარციანი ქვიშის კარიერი.

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 752 ადამიანი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 945 | 461 | 484 |
| 2014 |  752 | 372 | 380 |

ისტორია
-------

არგვეთში, მდინარე ლაშურის მარცხენა ნაპირზე, 1936-1964 წლებში გათხარეს (რ. აბრამიშვილი) ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეული) სამოსახლო ბორცვი. აღმოჩენილია ნაგებობათა ბათქაშით შელესილი ძელური კედლები, თიხატკეპნილი იატაკები, წრიული მოყვანილობის კერები, ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი თიხის ჭურჭელი, ლითონის ჩამოსასხმელი ყალიბის ნატეხი, ირმის რქისაგან დამზადებული მიწის დასამუშავებელი პრიმიტიული იარაღი, კაჟის ნამგლის პირები, ორფრთიანი, ყუნწიანი კაჟის ისრის პირები, კერის თიხის მოდელი და სხვა ნივთები. ბორცვი დასახლებული ყოფილა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაშიც (ნაპოვნია ფოთლისებრი სატევრები). აღმოჩენილია აგრეთვე I−III საუკუნეების ორმოსამარხები. ხელფეხმოკეცილ მიცვალებულებს ჩატანებული აქვთ გამომწვარი თიხის ხელადები, პასტის მძივები, ბრინჯაოს მშვილდსაკინძები, საყურეები, ფრინველისგამოსახულებიანი საკიდები, აბზინდები, რომლებზედაც ფანტასტიკური ცხოველებია გამოსახული, და სხვა ნივთები. გათხრის დროს აღმოჩენილია აგრეთვე ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზი, ეკლესია, საცხოვრებელი და სამეურნეო შენობები (მარცვლეულის შესანახი ხაროები, მარნები). ძეგლის ზედა ქრონოლოგიური საზღვარია XIII საუკუნე.

ცნობილი ადამიანები
------------------

სოფელში დაიბადნენ ქართველი პოეტები: მუხრან მაჭავარიანი და პაოლო იაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* *აბრამიშვილი რ. სვანიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 556.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016.
2. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 17.
3. ↑  სსიპ - პაოლო იაშვილის სახელობის საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ არგვეთის საჯარო სკოლა
4. ↑  ა/ო მწვანე ალერნატივა
5. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საჩხერის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქი | 
* **საჩხერე**
 | საჩხერის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
* არგვეთი
* ბახიოთი
* ბაჯითი
* გამოღმა არგვეთი
* გორისა
* დარყა
* დრბო
* დუნთა
* ვაკისა
* ზედა ორღული
* ზემო ქარზმანი
* თედელეთი
* ივანწმინდა
* ირტავაზა
* იცქისი
* კალვათა
* კორბოული
* ლიჩი
* მახათაური
* მერჯევი
* მოძვი
* მოხვა
* ნიგვზარა
* პერევი
* სავანე
* საირხე
* საკოხია
* სარეკი
* სინაგური
* სპეთი
* სხვიტორი
* ტბეთი
* ქვედა ორღული
* ქვემო ქარზმანი
* ქვემო ხევი
* ქორეთი
* ღოდორა
* ღონა
* შალაური
* შომახეთი
* ჩიხა
* ცხამი
* ცხომარეთი
* ჭალა
* ჭალოვანი
* ჭორვილა
* ჭურნალი
* ხახეთი
* ხვანი
* ჯალაბეთი
* ჯალაურთა
* ჯრია
 |

 |
**არმაზელი**, *ამაზაერ*, *არმაზაერი* — ქართლის (იბერიის) მეფე მცხეთას ორმეფობის პერიოდში, მის ბიძაშვილთან, აზორკთან ერთად, 87–103 წლებში. პავლე ინგოროყვას „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სიის" მიხედვით: არმაზაერი თანა-მეფეა (არმაზელი პიტიახში) მცხეთის იბერიის მეფე ხსე-ფარნუგის (ფარნუკ I = ხსე-ფარნუგი) 110-იან წლებში.

ეტიმოლოგია
----------

«XVII-ბ. **არმაზაერი** — „ამიერი" თანა-მეფე — არმაზელი პიტიახში.

სერაფიტის სტელის წარწერაში, როგორც აღნიშნული გვქონდა, მოხსენებული არაა, თუ ვინ იყო სრულიად იბერიის მეფის ხსე-ფარნუგის დროს არმაზელ პიტიახშად. ხოლო ქართულ მატიანეებში სრულიად იბერიის მეფის (=„ამიერი" მეფის) ფარნუკის=ხსე-ფარნუგის დროს დასახელებულია ფარნუკის თანამმართველი — „ამიერი" თანა-მეფე, სახელწოდებით: **არმაზაერი**, — **არმაზელი**.

რაკი სხვა „ამიერი" თანა-მეფენი — ბარცომი და კაოსი (კაოს პუბლიკი აგრიპა) ყოფილან, როგორც გმოირკვა, არმაზელი პიტიახშები, ამის მიხედვით ეს მესამე პირიც არმაზელ პიტიახშად უნდა ვცნოთ. და რომ ეს ასეა, ამის მაჩვენებელია თვით სახელწოდება (ზედწოდება) ამ მესამე პირისა **არმაზაერი**, — **არმაზელი**, რამდენადაც პიტიახშთა რეზიდენცია არმაზი იყო.»

|
|  |
|
| წინამორბედი:კაოსი | **იბერიის მეფე**87–103 | შემდეგი:ამზასპ I |

სქოლიო
------

1. ↑  ვახუშტი ბატონიშვილი „საქართველოს ისტორია", გამოცემა გ. დ. ქართველიშვილისა. განმარტებული და შევსებული ახლად შეძენილის არხეოლოგიურისა და ისტორიულის ცნობებით დ. ზ. ბაქრაძის მიერ. ტფილისი, 1885. გვ. გ.
2. ↑  თეიმურაზ ბატონიშვილი „ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა" ქმნილი საქართველოს მეათცამეტის მეფის გიორგის ძის თეიმურაზისაგან სტამბასა შინა სამეცნიერო აკადემიისასა 1848 წელსა. გვ. 214, 215.
3. ↑  პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია": XI, ქრონოლოგიური ნუსხა იბერიის მეფეთა, III საუკუნიდან ჩვენს ერამდე – ვიდრე IV საუკუნემდე ჩვენი წელთაღრიცხვისა. გვ. 559–562.
4. ↑  პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია". გვერდი 551.
**არაბიკის კარსტული უფსკრული** — მღვიმე გაგრში, არაბიკის კიექვულ მასივზე. ძირითადი ჩასასვლელი ორთაბალაგანის ტროგულ ხეობაშია, ზღვის დონიდან 2180 მეტრის სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაიურულ-ქვედაცარცული ძლიერ დამსხვრეული კირქვების წყებაში, ბერჭილის ანტიკლინის თაღურ ზოლში.

აღწერა
------

მღვიმის ზედა ნაწილში (550 მეტრის სიმაღლეზე) კარგად არის გამოსახული ჭები და შახტები, ქვედაში - დახრილფსკერიანი დერეფნები. აღსანიშნავია კოლბისებური ფორმის გიგანტური დარბაზი (სიმაღლე 271 მეტრი - ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მსოფლიოში. მოცულობა 600 ათასი მ³). ეს დარბაზი ნაპრალთა ინტენსიური თავმოყრის უბანს ემთხვევა. 700 მეტრის სიღრმეზე არის მეცნიერებათა აკადემიის სახელობის დარბაზი (მოცულობა 150 მ³). მღვიმის მნიშვნელოვანი სუბჰორიზონტული მონაკვეთები 150 და 570 მეტრის სიღრმეზე იწყება. აქვს მრავალი განშტოება. ერთ-ერთი მათგანია კრუბერის უფსკრული. ინდიკატორული ცდით დადასტურდა, რომ არაბიკის მღვიმურ სისტემაში გამდინარე ნაკადი (დებიტი 20-50 ლ/წმ, ტემპერატურა 1.5-2.5 °C) გამოსავალს პოულობს რეპრუასა და ცივწყალას ვოკლუზურ წყაროებში. იგი ერთ-ერთი უღრმესი კარსტული ჰიდროსისტემაა მსოფლიოში. მღვიმის ბოლო წეტილი (1110 მეტრი) ნაზვავით არის ამოქოლილი რომელშიც იფილტრება მიწისქვეშა ნაკადი.

ლიტერატურა
----------

* 

* *ტატაშიძე ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 178.
**არმაღანი** (სომხ. Արմաղան) — ვულკანური მთა სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს გეღამისა და ვარდენისის ქედების მიჯნაზე. სიმაღლე 2829,9 მ. კარგად შენახული შლაკურ-ლავური კონუსია. გეგმაში წაკვეთილი კონუსი რამდენადმე გადაჭიმულია მერიდიანული მიმართულებით. აქვს თითქმის სრულყოფილი ფორმა და სწორი კალთები.

არმაღანის საფუძველის დიამეტრია 2000–2200 მ, ხოლო სიმაღლე 400–450 მ. ლავური მინდორის ფართობია 100 კმ². აგებულია შლაკებით, ლაპილებით, ქვიშებითა და იშვიათი ყუმბარებით. თავის მხრივ, ყუმბარები წარმოდგენილია შლაკური და გრეხილი ნაირსახეობებით.

ყუმბარების ზომებია 10–40 სმ. ფხვიერი მასალებიდან უფრო იშვიათია მცირე ექსპლოზიური ნატეხები, რომელიც გარეგნულად ცოტაოდენ ობსიდიანს მოგვაგონებს. ტიპური მონოგენური ვულკანია, რომლის ასაკი ზოგიერთი მკვლევრის მიერ ჰოლოცენითაა განსაზღვრული.

კონუსის სამხრეთ-დასავლეთ სექტორშია ნახევრადრგოლისებრი ნაპრალი. „ზედა" ლავები მოკლებულია ექსპლოზიური დანალექების საფარველს. ზედა ნაწილშია კრატერული ძაბრი, რომლის დიამეტრია 400 მ, ხოლო სიღრმე 50 მ. მასში ჩამდგარია არმაღანის ტბა. ძაბრის კალთები დამრეცია; ჩრდილოეთით კრატერის სიღრმე 50 მ-ი, სამხრეთით თხემი დადაბლებულია.

ვულკანის კონუსური სხეული გაკვეთილია არაღრმა სფეროსებრი ღარტაფით, რომელიც კონუსის მწვერვალისპირა ნაწილიდან იწყება და გადაჭიმულია თითქმის საფუძვლამდე ჩრდილო-აღმოსავლური მიმართულებით. ღარტაფის ზემოთებში ჭარბობს დაჟანგული მასალა; ქვემოთკენ მის ადგილს იკავებენ მუქი რუხი და შავი რუხი შლაკები და ლაპილები.

არმაღანის ჩრდილო-დასავლეთ საფუძველთან გვხვდება გვერდითი კრატერი, რომელიც წარმოდგენილია მცირე რგოლისებრი ნაგებობით, რომლის სიმაღლე მერყეობს 4 მ-იდან 25 მ-მდე. კრატერის სიღრმეა 2.5–3 მ. მისი სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი აგებულია ძლიერ დაჟანგული შლაკებით, ლაპილებითა და შლაკური ყუმბარებით, რომელთა ზომებია 30–40 სმ.

კრატერის კიდესთან, იქ, სადაც წარსულში სამლოცველო იდგა 2009 წელს აშენდა გუმბათოვანი ეკლესია, რომელიც ბაზალტის ქვითაა ნაგები. აქვეა ხაჩქარი. არმაღანი ბუნების ძეგლია.

სქოლიო
------

1. ↑  Геология Армянской ССР. Том 1. Геоморфология. Ереван, 1962 г. 640 стр.
2. 1 2 3 4  Известия Академии наук Армянской ССР. XV, № 2, 1962
3. ↑  Известия НАН РА. Науки о Земле, 2004, LVII, № 1, 3–24
4. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն
**ბაბექის რაიონი** — აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ბაბეკი. აზერბაიჯანის პრეზიდენტის რამდენიმე დადგენილებით ბაბექის რაიონში შედის არაერთი მცირე ერთეული, სოფლები. მათ შორის 2009 წლის ივნისიდან პრეზიდენტის დადგენილებით ბაბექის რაიონის შემადგენლობაში შევიდა: გარახანბეილის, ტუმბულისა და ჰადჟინიათის სოფლები. პრეზიდენტის 2014 წლის დადგენილებით კი ჯულფას რაიონის ყველა სოფელი შევიდა ბაბექის რაიონში. 2017 წლის მონაცემებით რაიონში ცხოვრობ დაახლოებით 74300 ადამიანი.

ისტორია
-------

ბაბეკის რაიონი შეიქმნა 1978 წლის 23 ოქტომბერს, ნახიჩევანის რაიონის ნაცვლად.

რელიეფი
-------

რაიონის უმაღლესი მწვერვალია მთა ბუზგოვი (2475 მეტრი). ბაბექის რაიონის რელიეფი მოიცავს ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებს, ნაწილობრივ მთიან რაიონებს. ამრიგად, უნდა აღინიშნოს, რომ ჩრდილოეთ ნაწილში შედის: დიუზდაგის ქედი, დარალაგესის ქედი (ბუზგოვი, 2475 მ) და კიზილბოგაზის ქედი (კიზილბოგაზი, 1179 მეტრი). აღმოსავლეთ ნაწილში შედის ზანგზურის ქედი (ნაჰაჯირი, 1807 მეტრი). სამხრეთი ნაწილი გულისტანის დაბლობიდან (1677 მეტრი). რაიონის დასავლეთი ნაწილი არის ნახიჩევანი. ცენტრალურ ნაწილში, სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთში, არის ფერდობები. ეს არის ნახიჩევანის დაბლობი, ბეიუკდუზისა და გულუსტანის დაბლობები.

მდინარეები
----------

რაიონის მთავარი მდინარეებია არაქსი, ჯაგრიჩაი, სირაბი და გაჰაბი. ჯაჰრიჩაიას წყარო მდებარეობს დარალაგესის ქედზე (2320 მეტრი). ეს მდინარეები ძირითადად საზრდოობენ წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. რეგიონში გვხვდება მინერალური წყლები. მდინარეები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ სოფლის მეურნეობაში, განვითარებული სარწყავი სისტემები. ამ მხარეში აშენდა არაერთი წყალსაცავი, მათ შორის აღსანიშნავია: სირაბი, ჯაჰრი და გაჰაბი.

ფლორა და ფაუნა
--------------

რაიონისთვის დამახასიათებელია ნაცრისფერი და რუხი-ნაცრისფერი, მთიანი წაბლის ნიადაგები. ძირითადად ასეთი ნიადაგები გავრცელებულია ჩრდილოეთ რეგიონებში. ბაბექში იცის ცხელი, მშრალი ზაფხული და ცივი ზამთარი. აქ მცენარეები იზრდება უდაბნოში. ძირითადდ არის ნახევრად უდაბნო, ჭაობიანი ლანდშაფტისათვის დამახასიათებელი ადგილები. ამ რეგიონისთვის დამახასიათებელი ცხოველებია: ირანული ლეოპარდი, ფოცხვერი, მგელი, კოიოტი, მელა და მაჩვი. მდინარეები მდიდარია თევზით. ბაბეკის ტერიტორია მდიდარია მინერალებით, როგორიცაა: ქვა, მარილი და სამშენებლო მასალები.

ღირსშესანშნაობები
-----------------

რაიონი გამორჩეულია ღირსშესანიშნაობებით, მათ შორის საინტერესოა: გოვურგალის დასახლება, რომელიც მიეკუთვნება ბრინჯაოს ხანას თარიღდება (ძვ. წ. III - მე-2 ათასწლეულით) და მდებარეობს არაქსის მარცხენა სანაპიროზე. რაიონის ცენტრალურ ნაწილში არის ნარინგალა (ნარინ ყალა). ძირითადად ქალაქის მოსახლეობა დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით, მეცხოველეობით, ლითონებით და ჭურჭლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანი დაარქივებული 2018-12-25 საიტზე Wayback Machine.
**ამონიუმი** — კატიონი {\displaystyle {\ce {NH\_4+}}}, შედის მრავალი ნაერთის შემადგენლობაში, სადაც ერთვალენტოვანი ლითონის როლს ასრულებს. ასეთებია ამონიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის მარილები: ამონიუმის სულფატი, ამონიუმის ქლორიდი და სხვ. ამონიუმის მარილების უმეტესობა უფერო კრისტალური, წყალში კარგად ხსნადი ნივთიერებებია, გახურებისას ადვილად იშლებიან ამიაკის გამოყოფით. წყალხსნარებში ამონიუმის ნაერთების დისოციაციის დროს ამონიუმი კატიონის სახითაა, მაგ.:

{\displaystyle {\ce {NH\_{4}Cl\rightleftarrows NH\_{4}+Cl^{-}}}}

მჟავა-ფუძე თვისებები
--------------------

ამონიუმის იონი მიიღება, როდესაც ამიაკი, როგორც მცირე ფუძე თვისებების მქონე, რეაქციაში შევა პროტონთან.

H+ + NH3 → NH4+

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 402.

სქოლიო
------

1. ↑  International Union of Pure and Applied Chemistry (2005). Nomenclature of Inorganic Chemistry (IUPAC Recommendations 2005). Cambridge (UK): RSC–IUPAC. ISBN 0-85404-438-8. pp. 71,105,314. Electronic version.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**არტ ბუხვალდი** (ინგლ. Art Buchwald; დ. 20 ოქტომბერი, 1925, ნიუ-იორკი — გ. 17 იანვარი, 2007, ვაშინგტონი) — ამერიკელი მწერალი და ჟურნალისტი, რომელიც მუდმივად აქვეყნებდა საავტორო სვეტს გაზეთში ვაშინგტონ პოსტი. იგი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი ფელეტონებით. მისი წერილები სატირით ეხმაურებოდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მოვლენებს. მან მიიღო პულიცერის პრემია 1982 წელს. 1986 წელს კი აირჩიეს ამერიკული ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემიაში.

ბიოგრაფია
---------

არტ ბუხვალდი დაიბადა ავსრიელ-უნგრული წარმოშობის ებრაელი მშობლების ოჯახში. მამამისი ჯოზეფ ბუხვალდი იყო ფარდის მწარმოებელი, დედამისი-ელენ კლინებერგერი, რომელმაც 35 წელი გაატარა ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში. ბუხვალდს ჰყავდა სამი და: ალისე, ედიტი და დორისი. მამამ ბუხვალდი მიაბარა ნიუ-იორკის ებრაულ თავშესაფარში, მას შემდეგ რაც, დიდი დეპრესიის დროს მისი ოჯახური ბიზნესი ჩავარდა. ამის გარდა, ბუხვალდს ხუთი წლის ასაკამდე მოუწია სხვადასხვა თავშესაფარში ეცხოვრა. საბოლოოდ, ბუხვალდი მამამისთან და თავის დებთან ერთად დასახლდა ჰოლისში, ქუინსის რაიონში. ბუხვალდს არ დაუსრულებია სწავლა ფორესტ ჰილსის სკოლაში. მან ჩვიდმეტი წლისამ მიატოვა სწავლა სურდა რა მოხალისედ ჩაწერილიყო შეერთებული შტატების საზღვაო კორპუსში მეორე მსოფლიო ომის დროს. წინააღმდეგობა კი შეხვდა იმაშე, რომ ჯერ არ იყო სრულწლოვანი არმიაში ჩასაწერად. მან ლოთი მოკრთამა ნახევარი ტარა ვისკით, რათა ლეგალ მოხალისედ აღერიცხათ. 1942 წლის ოქტომბრიდან 1945 წლის ოქტომბრამდე იგი მსახურობდა მეოთხე საზღვაო საჰაერო ძალებში. წყნარი ოკეანის საომარ მოქმედებებში ორწლიანი მონაწილეობის შემდეგ იგი სერჟანტის წოდებით დაბრუნდა შინ.

დაბრუნების შემდეგ ბუხვალდმა ჩააბარა სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ლოს-ანჯელესში. იგი ჩარიცხეს, როგორც II მსოფლიო ომში მონაწილე ჯარისკაცი, რადგან მას სკოლის ატესტატი არ ჰქონდა. უნივერსიტეტში იგი იყო მმართველი რედაქტორი საუნივერსიტეტო ჟურნალისა „უამპუსი" და ასევე წერდა საავტორო სვეტს გაზეთისთვის „დეილი ტროიანი". ატესტატის უქონლობის მიუხედავად უნივერსიტეტმა ნება მისცა არტს გაეგრძელებინა სწავლა, თუმცა იმავე მიზეზით ხარისხი არ მისცა. მხოლოდ, 1993 წელს მიიღო ბუხვალდმა დოქტორის ხარსიხი იმავე უნივერსიტეტიდან.

1948 წელს ბუხვალდმა დატოვა სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტი და გაემგზავრა პარიზში, სადაც მუშაობას დაიწყებს ვარიეთის პარიზის კორესპონდენტად. 1949 წლის იანვარში მან აიღო საავტორო სვეტი ნიუ-იორკ ტრიბუნის ევროპულ ბიუროში, სახელწოდებით-პარიზი სიბნელი შემდეგ. მისი სტატიები ეხებოდა პარიზის ღამის ცხოვრებასა და მის შემდეგ მოყოლილ არეულობაზე. ბუხვადლი გაზეთის თანამშრომლად მიიღეს და ახალი საავტორო სვეტი უმთავრესად ხალხზე, ჩააბარეს. მისი წერილები ატლანტის ორივე სანაპიროზე მკითხველს ნელ-ნელა იზიდავდა.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ახაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახაშნის დასავლეთით 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. გარეთა კუთხეები და კარ-სარკმელთა ღიობები აგურითაა ნაწყობი. XX საუკუნის 80-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობმა ეკლესია აღადგინა (არაწესიერად), რის შედეგადაც მან თავდაპირველი სახე საგრძნობლად დაკარგა. შენობას დასავლეთით აქვს ერთი შესასვლელი. კარი თაღოვანია. თაღის ნაწილი ჩამონგრეულია.ამჟამად ეკლესიას რკინის კარი აქვს შებმული. შიგნითმის წინ სამფეხურიანი კიბეა. აღმოსავლეთით მომრგვალებულ აფსიდში მაღალი და განიერი სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივემხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულიატლანქად სხმული კონქით. აფსიდის ბოლოებში კედლიდან ოდნავ გამოშვერილი თითო პილასტრია. დასავლეთ კედელშივიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელს, დასავლეთ ნაწილში, დაბალი საფეხური გასდევს. იატაკი მოგებულია ქვის სწორკუთხა ფილებით. ეკლესიის გარშემო ჩაფლულია რამდენიმე ქვევრი.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 56-57.
**ამომავალი მზის ორდენი** (旭日章 (იაპონ. კიოკუძიცუსიო?) — იაპონური ორდენი.

ქრიზანთემის ორდენის შემდეგ ამომავალი მზის ორდენი არის იაპონიის უმაღლესი ორდენი. იგი შეიქმნა სახელმწიფო საბჭოს 1875 წლის 10 აპრილის განკარგულებით. ორდენს გააჩნია 8 ხარისხი, ხოლო პირველ ხარისხს ასევე გააჩნია ორი ნაირსახეობა — პავლონვიის ყვავილით და მის გარეშე. ამომავალი მზის ორდენის კავალერი შეიძლება გახდეს მხოლოდ მამაკაცი. ორდენი ენიჭება ადამიანებს როგორც სამხედრო, ასევე სამოქალაქო პირებს. 2003 წელს ორდენით დაჯილდოების წესში შეიტანეს ცვლილება, რომლის შედეგად ორდენით მდედრობითი სქესის წარმომადგენელთა დაჯილდოებაც შეიძლება. ქართველთაგან ორდენით დაჯილდოებულია რუსეთში მოღვაწე მწერალე ბორის ჩხარტიშვილი (აკუნინი).

ორდენს გააჩნია 8 ხარისხი. თავდაპირველად პირველი ხარისხი იყო გაყოფილი ორ კლასად — ამომავალი მზის ორდენი პავლოვნიის ყვავილებით და ამომავალი მზის ორდენი დიდ ბაფთაზე. დღეისათვის ამომავალი მზის ორდენი პავლოვნიის ყვავილებით გამოყოფილია ცალკე ორდენად და იაპონურ ორდენთა იერარქიაში მას მეორე ადგილი უკავია ქრიზანთემის ორდენის შემდეგ.

გალერეა
-------

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაპონელის ბლოგი
* Orders of the Rising Sun *Cabinet Office, Government of Japan* დაარქივებული 2008-01-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *იაპონელის ბლოგი*. იაპონელის ბლოგი. ციტირების თარიღი: 2010-23-09.
ღირსი არსენი დიდი
**ღირსი არსენი დიდი** — რომაელი ქრისტიანი წმინდანი ბერი.

ცხოვრება
--------

არსენი დიდი დაიბადა 354 წელს რომში, კეთილმსახური ქრისტიანის ოჯახში, ღრმა სარწმუნოებამ ყმაწვილში მეცნიერებათა შესწავლის შეწყვეტისა და ღვთის მსახურებისთვის თავის გადადების სურვილი აღძრა. მალე წმიდა არსენის დიაკვნად დაასხეს ხელი.

რომის იმპერიის აღმოსავლეთის მმართველმა იმპერატორმა თეოდოსიმ (379-395) მისი განათლებისა და ღვთისმოსაობის შესახებ შეიტყო და თავისი ვაჟების, არკადისა და ჰონორიუსის აღზრდა დაავალა. თავისი სურვილის წინააღმდეგ, არსენი იძულებული გახდა დამორჩილებოდა იმპერატორის სურვილს. მაშინ წმიდა მამა 29 წლისა იყო.

კონსტანტინეპოლში ჩასული წმიდა არსენი დიდი პატივით მიიღო იმპერატორმა თეოდოსიმ და სთხოვა, მეფისწულები ღვთისმოშიშებით აღეზარდა: *„თუმცა ისინი უფლისწულები არიან, მაგრამ ყველაფერში უნდა დაგემორჩილონ, როგორც მამას და მასწავლებელს".*

ღირსი მამა გულმოდგინებით შეუდგა ყრმათა აღზრდას, მაგრამ დიდი პატივი, რომლითაც გარშემორტყმული იყო, უმძიმებდა ბერული ცხოვრებისა და მდუმარებისკენ მოწოდებულ სულს. წმიდა არსენი მხურვალედ ევედრებოდა უფალს გამოეჩინა მისთვის ცხოვრების გზა. უფალმა ისმინა მისი და, ერთხელ, წმიდა მამას ზეციდან მოესმა ხმა: „*არსენ, განუდეგ კაცთა და ცხოვნდები".* წმიდა არსენმა განიძარცვა მდიდრული სამოსელი, მალულად დატოვა სასახლე, ხომალდზე ავიდა და ალექსანდრიაში წავიდა, აქედან კი უდაბნოს მიაშურა. მონასტერში მისულმა წმიდა არსენმა წინამძღვარს საძმოში მიღება სთხოვა. წმიდანი მიიყვანეს ღირს იოანე კოლოვთან (ხს. 9 ნოემბერს). ღირსმა იოანემ წმიდა არსენის მორჩილების გამოსაცდელად ტრაპეზთან კი არ დასვა მისული, არამედ პურის ნაჭერი გადაუგდო და უთხრა: *„ჭამე, თუ გინდა"*. ღირსი არსენი მორჩილებით დაემხო მუხლებზე, მადლიერებით მიიღო პური და კუთხეში დადგა. წმიდა იოანემ თქვა: *„ის უდიდესი მოღვაწე იქნება"* და სიხარულით აღკვეცა ბერად.

ღირსმა არსენმა გულმოდგინედ დაიწყო მოღვაწეობა და მალე აღემატა უდაბნოს ბევრ მამას. ერთხელ, ლოცვისას კვლავ გაიგონა ზეციური ხმა: *„არსენ, განუდეგ კაცთა, მდუმარება დაიმარხე, რადგან ესაა ძირი უცოდველობისა"*. ღირსი არსენი განმარტოებულ კელიაში დასახლდა და მდუმარების ღვაწლს შეუდგა. იშვიათად გამოდიოდა გარეთ, მხოლოდ დღესასწაულზე და კვირაობით მიდიოდა ეკლესიაში. ერთი ბერის კითხვაზე, თუ რატომ განუდგა ხალხს, მოღვაწემ უპასუხა: „*ღმერთი ხედავს, რომ ყველა მიყვარს, მაგრამ არ ძალმიძს ერთდროულად ღმერთთანაც ვიყო და ხალხთანაც".*

დიდი მოღვაწის სახელი შორს გავარდა. ბევრს უნდოდა მისი ნახვა, ამით კი ღირსი მამის მდუმარების აღთქმა ირღვეოდა, ამიტომ წმინდანი იძულებული იყო ხშირად გამოეცვალა საცხოვრისი, მაგრამ მისი ნახვის მსურველები მაინც ახერხებდნენ მის პოვნას.

ერთხელ ერთმა ბერმა ჰკითხა წმიდა არსენის, როგორ მოქცეულიყო, როდესაც ფსალმუნის კითხვისას სიტყვების მნიშვნელობა არ ესმოდა. წმიდა ბერმა უპასუხა, რომ საჭიროა ფსალმუნის კითხვის გაგრძელება, რადგან ბოროტი ძალები გარბიან ადამიანისაგან წმინდა წერილის სიტყვების გაგონებისას.

ბერებს ხშირად ესმოდათ წმიდა არსენის სიტყვები: „*იშრომე, არსენი, ნუ ზარმაცობ, შენ აქ დასასვნებლად კი არ მოსულხარ, არამედ საღვაწოდ".* წმიდა ბერი ხშირად იტყოდა ხოლმე: „*ბევრჯერ ჩავვარდნილვარ სინანულში წარმოთქმული სიტყვების გამო, დუმილის გამო კი არასოდეს!"*

წმიდა მამამ ბერულ მოღვაწეობაში 55 წელი გაატარა, თანამედროვეთაგან „დიდის" ზედწოდება დაიმსახურა და აღესრულა 95 წლისა, 449 ან 450 წელს.
**ასათ მოქმედი** - X საუკუნის ქართველი ოქრომქანდაკებელი, ავტორი სოფ. ბრილში 1898 წელს აღმოჩენილი ჯვრისა (27,7×16,2 სმ, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი). 

მხატვრულ-ისტორიული ღირებულებით ბრილის ჯვარი მნიშვნელოვანი ნიმუშია ქართულ ოქრომჭედლობის განვითარების იმ ეტაპისა, როდესაც თავი იჩინა ინტერესმა ფიგურის სკულპტურული გადმოცემისადმი. ამასთანავე ნაწარმოებში ჯერ კიდევ ცოცხლობს ძვ. ტრადიციები: სიუჟეტის ემოციურობისა და ექსპრესიის გაძლიერების მიზნით ფიგურების ცალკეული ნაწილების ხაზგასმა. ასათ მოქმედის ჯვრის წინა პირზე გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტესა და წმინდანთა ფიგურები. ფონი და ზურგი მთლიანად დაფარულია გრავირებული ფოთლოვანი ორნამენტით. წინა პირის ქვედა მკლავზე დამკვეთის, ტაოს მფლობელის დავით კურაპალატის სახელია ამოკვეთილი, ზურგზე - შემსრულებლის სახელი - "ასათ მოქმედი". ქრისტეს ტანჯვით აღბეჭდილი მეტყველი სახე, იოანეს მოკრძალებული ფიგურა და იოანესა და მარიამის სამოსლის ოსტატურად მოდელირებული ნაკეცები ოქრომქანდაკებლის ნიჭიერებაზე მეტყველებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბრილის ჯვარი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასათ მოქმედი – X საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი, ავტორი ბრილის ჯვარისა

ლიტერატურა
----------

* შ. ამირანაშვილი, ქართული ხელოვნების ისტორია, თბილისი, 1961, გვ.221-223.
* ქსე, ტ. I, გვ. 622,თ. 1975.
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, ავტორ-შემდგენლები: ე.გაბიძაშვილი, მ. მამაცაშვილი, ა. ღამბაშიძე, თბილისი, 2007.
**არსიანის ქედი** — ქედი თურქეთსა და საქართველოში. სიგრძე 150 კმ, საშუალო სიმაღლე 2000-2500 მ. ქედის სამხრეთი და შუა ნაწილი თურქეთშია, სადაც მას *Yalnızçam Dağları* ეწოდება; ჩრდილოეთი ნაწილი - საქართველოში. უმაღლესი წერტილია მ. არსიანი (3165 მ). არსიანის ქედი მდინარეების ჭოროხისა და მტკვრის აუზების წყალგამყოფია. აგებულია ფიქლებით, ქვიშაქვებით, ზედამესამეული ასაკის გოდერძის წყებებითა და ვულკანოგენური ეოცენური ნალექებით. ქედის კალთები ღრმადაა დანაწევრებული ჭოროხის, აჭარისწყლის, ქვაბლიანის, ფოცხოვისა და სხვა მდინარეთა ხეობები. თხემზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების ნიშნები. მნიშვნელოვანი უღელტეხილებია: გოდერძი (2025 მ), აბანოსყელი (2315 მ); მთები - თლილი (2541 მ), ჭანჭახი (2506 მ), ცივწყარო (2189 მ). ქედის ფერდობებზე მთა-ტყის, ხოლო თხემზე მთა-მდელოს ლანდშაფტია.

არსიანის ქედის პანორამა  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით „ხოლო არსიანის მთა მდებარებს სიგრძით აჭარის მთიდან არტანამდე, აღმოსავლეთ-სამხრეთს შუადამ, ჩრდილოთ-დასავლეთს შუა. და არს თხემთა უტყეო და კალთათა ტყიანი. გამოსდიან მდინარენი ამიერ და იმიერ. არს ყვავილოვანი, ბალახოვანი, წყაროიანი, ნადირიანი, ფრინვლიანი. არტანიდამ მოდრკების არსიანის მთა, და წარვალს სამხრით, მიადგების ყარსის მთას. ამ არსიანის მთას უწოდებენ არტანს — ქვაყრილს, და კოლას — ყალნუმთას. ამ მთას აქვს აღმოსავლეთით კოლა, არტანი და დასავლეთით არტანუჯი და ფანასკერტი".

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არსიანის ქედი***

* *უთმელიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 208.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 17.
**ახატლის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ახატლის აღმოსავლეთით, სოფელ ყარაჯლისკენ მიმავალი გზის პირას. ეკლესია თარიღდება XVIII საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,3x6,7 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით და აგურით (19x19x4,5 სმ). კედლები, ძირითდად, რიყის ქვისაა, აგური უმეტესად გამოყენებულია კონსტრუქციის ნაწილების, ღიობების და მორთულობის ელემენტების გამოსაყვანად. შესასვლელი სამია: ჩრდილოეთით - შეისრულთაღიანი (ამჟამად ამოქოლილია), სამხრეთით - სწორკუთხა და დასავლეთით - ნახევარწრიული თაღით. შესასვლელები გარედან, კედლის საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. აღმოსავლეთით ღრმად, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილიამარტივი პილასტრების წყივილითა და მათზე დაყრდნობილი, საბჯენი თაღით. დარბაზის გრძივ კედლებზე კიდე ორ-ორი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა და საბჯენი თაღებიც ოდნავ შეისრული ფორმისაა. ინტერიერი რვა თაღოვანი სარკმლით ნათდება. მათგან ერთი აფსიდშია გაჭრილი, სამ-სამი კი გრძივ კედლებში, ერთიც დასავლეთ კედელში. ყველა სარკმელს საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. აფსიდის გვერდებში თითო მაღალი, შეისრულ თაღიანი ნიშაა. ერთი მცირე ნიშა აფსიდის ჩრდილოეთ ბოლოშია, პილასტრთან ახლო. საკურთხევლის ბაქანი, შუაში მოწყობილი ნახევარწრიული ამბიონით, ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხევლის ცენტრში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი.

შენობის სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, იატაკიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, თხუთმეტი, ვიწრო სათოფურია გაჭრილი. ამ სათვდაცვო ელემენტები გამოყენება ძეგლის თავისებურებას წარმოადგენს. იატაკი მოფენილია კვადრატული აგურით.

ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებია მორთული. მორთულობის ელემენტებია აგურის წყობის შერრმავებით გამოყვანილი ჯვრები და რომბები. ფასადზე, შესასვლელის ირგვლივ რომბებია გამოსახული, რომლებიც შესასვლელს ჩარჩოსავით ევლება, გვერდებზე ხუთ-ხუთი რომბია, ზემოთ ორი. ზედა რომბებს შორის სწორკუთხა ნიშაა (სიმაღლე 0,7 მეტრი, სიგანე 0,5 მეტრი), მის ზემოთ კი, თღოვანი სარკმელი. სარკმლის ზემოთ, ფრონტონის ძირის დონეზე, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია, რომლის ოდნავ ქვემოთ, სარკმლის გვერდებზე, თითო ჯვარია განლაგებული, იმ განსხვავებით, რომ ისისნი საფეხუროვან პოსტამენტზე კი არა არიან დაყრდნობილი, არამედ რომბზე. ცენტრალური ჯვრის მსგავსი ერთი ჯვარი აღმოსავლეთ ფასადზეცაა, ფრონტონის არეში. შენობის კედლები დასრულებულია საფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც გამოყვანილია ჩვეულებრივ დაწყობილი და კუთხით წინწამოწეული აგურების რიგების მონაცვლეობით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 163-164.
**ბედრიაკუმის ბრძოლა** — ბრძოლა იმპერატორ ოტონსა და ტახტის პრეტენდენტ ვიტელიუსს შორის, გაიმართა ოთხი იმპერატორის პერიოდში, სოფელ ბედრიაკუმის მახლობლად (თანამედროვე კალვატონე), დაახლოებით 35 კილომეტრში ქალაქ კრემონადან, ჩრდილოეთ იტალიაში. ფაქტობრივად, ბრძოლა მოხდა ბედრიაკუმსა და კრემონას შორის, ამიტომ ზოგჯერ ამ ბრძოლას კრემონის ბრძოლასაც უწოდებენ.

69 წლის 15 იანვარს პრეტორიანელების გვარდიამ მოკლა იმპერატორი გალბა და მის შემცვლელად გამოაცხადა ოტონი. ორი კვირით ადრე ქვემო გერმანიის მმართველი ვიტელიუსი თავისმა არმიამ იმპერატორად გამოაცხადა (თუმცა ამ პროვინციის შორს მდებარეობის გამო აღნიშნული ინფორმაცია დაგვიანებით მოვიდა რომში) და თავისი არმიით დაიძრა დედაქალაქისკენ. 

ვიტელიუსის არმია გაიყო ორ ნაწილად პირველს მეთაურობდა აულუს ცეცინა ალიენუსი, მეორეს ფაბიუს ვალენტიუსი. ალიენუსის არმიამ გადალახა ალპები და დაიწყო წინსვლა ჩრდილოეთ იტალიაში. იგი შეტევაზე გადავიდა პლაცენციაში, თუმცა მოიგერია ოტონის ერთგულმა გარნიზონებმა, ალიენუსმა კრემონისკენ დაიხია. 

14 მარტს ოტონი გამოვიდა რომიდან და ჩრდილოეთ იტალიაში რამდენიმე ლეგიონით ვიტელიუსის არმიის შესახვედრად გაემართა. რომში მან დატოვა თავისი ძმა ლუციუს სალვიუს ტიციანუსი. მის არმიაში იმყოფებოდა ცნობილი მხედართმთავარი გაიუს სვეტონიუს პაულინუსი, თუმცა იმპერატორმა გადაწყვიტა რომიდდან გამოეხმო თავისი ძმა და ის ჩაეყენებინა არმიის სათავეში.

ტიციანუსის ჩამოსვლამდე გაიმართა რამდენიმე მცირე შეტაკება, რომელშიც ოტონის ჯარებმა გაიმარჯვეს. ალიენუსმა კვლავ კრემონისკენ დაიხია სადაც შეუერთდა ვიტელიუსის ძალებიც. ამასობაში ოტონის ჯარებს სათავეში ჩაუდგა ტიციანუსი. გადაწყდა ვიტელიუსის არმიას შეხვედროდნენ კრემონასთან. ბრძოლა გაიმართა 14 აპრილს. მთავარი შეტაკება გაიმართა ოტონის I და ვიტელიუსის XXI ლეგიონებს შორის. ამ ბრძოლაში დაიღუპა დაახლოებით 40 000 მებრძოლი, ბრძოლაში ოტონის არმია დამარცხდა. დამარცხების შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ ბრიკსელუმში მომლოდინე ოტონმა თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე.

ლიტერატურა
----------

* *The Encyclopedia Of Military History: From 3500 B.C. To The Present. (2nd Revised Edition 1986)*, R. Ernest Dupuy, and Trevor N. Dupuy. pp. 127-128
* P.A.L. Greenhalgh *The Year of the Four Emperors* (Weidenfeld and Nicolson,1975)
* Michael Grant *The twelve Caesars* (Weidenfeld and Nicolson,1975)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Корнелий Тацит. История, II. Публикация на сайте «История Древнего Рима»
**ატაბეს საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ატაბეს ჩრდილოეთ-დასავლეთით. ეკუთვნის პეტრე გოგოჭურს. აგებულია XIX საუკუნის II ნახევარში. 

ნაშენია ნატეხი ქვით. კედლების ნაწილი შელესილია თიხანარევი ნაკელით. სახლი სამ სართულიანია. ჩრდილოეთიდან ეკვრის ორსართულიანი ნაგებობა. სახლის პირველ სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის წინ ხის აივანია, რომლის ჭერი ხის ხუთ სვეტს ეყრდნობა. აივნიდან დერეფანში ვხვდებით, ხოლო დერეფნიდან-ბოსელში. ბოსელი გაყოფილია ორ ნაწილად. დიდი ნაწილი საქონლის სადგომადაა გამოყენებული. მის სამხრეთ კედლის გასწვრივ გარკვეული რიგით აბამენ ხარებს, ძროხებს, ხბოებს. ბოსლის ნაწილს, სადაც ხარები და მოზვრებია, საბერწე ჰქვია. ბოსლის ჩრდილოეთი კედლის გასწვრივ საცხვრე და საბატკანეა. პირველი სართულის ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხეს საცხოვრებლად იყენებდნენ და მას სამყოფი, საჯალაბო სახლი ანუ ქოით სახლი ერქვა. აქ კერაა გამართული. დასავლეთ კედელში დაჭრილია კვამლის გასასვლელი ოთხკუთხა ღიობი. სახლის მეორე სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ამ სართულს ჭერხო ერქვა და ადრე აქ მარტო მამაკაცები ცხოვრობდნენ.ჭერხოში კიდობანი, რამდენიმე ტახტი, ხის გრძელი სკამი და სხვადასხვა ზომის კასრები დგას. პირველი და მეორე სართული ერთმანეთთან დაკავშირებულია საძრომით. მესამე სართულზე სამეურნეო დანიშნულების ორი ფარდულია. მათ წინ, მეორე სართულის ბანზე მოწყობილია კალო. ქვითკირის პირველი სართულის დასავლეთ კედელში შესასვლელი და ყველა ნაგებობის გადახურვა ხის კოჭებზეა მოწყობილი. სახლის სართულშუა გადახურვის კოჭები, კედლებს გარდა, პირველი სართულის შუაში მდგარ მასიურ ქვის ბურჯს და გრძივი ღერძის გასწვრივ განლაგებულ ხის სამ სვეტს ეყრდნობა. სახურავი ბრტყელია, მიწურბანიანი, გამართულია ხის კოჭებზე, რომლებიც გრძივ ღერძზე განლაგებულ ხის რვა სვეტზეა დაყრდნობილი. სახურავიდან ჩამონადენი წყლისათვის გამოყენებულია ხის ღარები - „სანაწვეთები".

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 220.
**ბანიცია** (ლათ. „bannare" - განდევნა) — სასჯელის სახე ძველ პოლონურ სამართალში. ბანიცია ორგვარი სახისაა: სამუდამო ან დროებითი. იგი წარმოადგენს უფლების (ან უფლებების) ჩამორთმევას სახელმწიფო დამნაშავისათვის. 

პირველი სახის სასჯელი ემსახურებოდა ხელისუფლების დაუმორჩილებლობის ან ყაჩაღობის აღკვეთას. მუდმივი ბანიცია ანუ ყველა უფლების ჩამორთმევა უფლებას აძლევდა ნებისმიერ ხელისუფალს, მის იურისდიქციაში მყოფი ნებისმიერი ბანიციანტი სიკვდილით დაესაჯა. ასე დაიღუპა, მაგალითად, ცნობილი გმირი სამუილ ზბოროისკი.

მეორე სახის (ანუ დროებითი) ბანიციის მფლობელს აჩერებდნენ ციხეში მანამდე, სანამ ის არ დააკმაყოფილებდა მოსარჩელის მოთხოვნებს. 

ბანიციანტებს ჰქონდათ აპელაციის (გასჩივრების) უფლება უმაღლეს სასამართლოში ან მეფესთან, რის შემდეგ დამნაშავე, შესაძლოა, გათავისუფლებულიყო სასჯელისგან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბანიცია უცხო სიტყვების ლექსიკონში
* ბანიცია რუსულ აკადემიურ ლექსიკონში
* ბანიცია – აუდიო–ლექსიკონი დაარქივებული 2017-08-14 საიტზე Wayback Machine.