recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ირაკლი გელენავა** (დ. 4 ივლისი, 1973, გალი — გ. 19 თებერვალი, 2022) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი და პუბლიცისტი. 

1998 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალიალი, ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტი, ისტორიის სპეციალობით, მაგისტრის ხარისხით; 2004 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი დოქტორის ხარისხით; საგანმანათლებლო სფეროს ტრენერის მოსამზადებელი კურსი (2007-2008). 

1990-1991 წლებში მუშაობდა ქ. გალის მრავალდარგოვან პროფ-ტექნიკურ სასწავლებელში შრომის მასწავლებლად; 1998-2005 წლებში სამეცნიერო-შემოქმედებით გაერთიანება „ცხუმის" სწავლულ მდივნად; 2005-2006 წლებში იყო წმინდა გრიგოლ ფერაძის სახელობის თბილისის უნივერსიტეტის დოცენტი; 2005-2006 წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის პედაგოგიკისა და ფსიქოლოგიის კათედრის ასოცირებულ პროფესორად; 2005–2020 წლებში მუშაობდა აფხაზეთის ა/რ განათლებისა და კულტურის სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2000-2021 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი.

ჯილდოები
--------

* 2015 : გიორგი შერვაშიძის სახელობის სახელმწიფო პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2020 ISBN 9789941831232
* კულტურული მემკვიდრეობა - საფრთხეები და გამოწვევები, თბ. 2019 ISBN 9789941258930
* VIII-X საუკუნეების გუმბათოვანი ხუროთმოძღვრება აფხაზეთში, თბ. 2018 ISBN 9789941259548
* ქართული პერიოდული პრესის მასალები 1900-1921 წწ. : (აფხაზეთი - რელიგია, განათლება, კულტურა), თბ. 2014 ISBN 9789941108464
* რუსიფიკატორული პოლიტიკა და ეთნოლიგვისტური ვითარება აფხაზეთში XIX-XXI ს.ს. თბ. 2011 ISBN 9789941173301
* აფხაზეთის კულტურული ცხოვრების ისტორიიდან (1917-1921 წწ.), თბ. 2003 ISBN 9994020374

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი გელენავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბაქრაძე**. |

**ივანე ირაკლის ძე ბაქრაძე** (დ. 21 სექტემბერი [ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1898,სოფ. ხაშმი, ახლანდელი საგარეჯოს რაიონი ― გ. 13 ნოემბერი, 1980, თბილისი) ― ქართველი მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1954), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1956). 

1925 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი. 1925-1933 წლებში მუშაობდა თბილისის საბურღი იარაღების ქარხანაში (ახლანდელი თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ჩარხმშენებელი"), 1933-1959 წლებში ― თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინრების ინსტიტუტში (1953-1959 წლებში ― პრორექტორი). 1959-1962 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მანქანათა ნაწილების კათედრის გამგე. 1962 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მანქანათა მექანიკის ინსტიტუტის მანქანათა ნაწილების გაანგარიშების განყოფილების გამგედ. 

ბაქრაძის შრომები ეხება კბილა და ჭიახრახნული გადაცემების ცვეთისა და ჩაჭექის თეორიის, ელექტრომავლებში გამოზენებული კბილანების გამლეობის გადიდებისა და პოლიმერული მასალისაგან დამყადებული დეტალების გაანგარიშების საკითხებს და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 241.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 375, თბ. 1997
**ივანე (ოვანეს) სტეფანეს ძე ანანოვი** (დ. 1812, თბილისი — გ. 1888, მოსკოვი) — რუსეთის იმპერიის პირველი გილდიის ვაჭარი, მეცენატი და ფინანსისტი. XIX საუკუნის დასავლეთ საქართველოში ყველაზე მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე.

ბიოგრაფია
---------

ივანე ანანოვი 1812 წელს თბილისში დაიბადა და აქვე დაამთავრა ნერსესის სემინარია. მისი წინაპრები თბილისში ვასპურაკანიდან ჩამოსახლდნენ. მისი ბიოგრაფიის შესახებ ცნობები მწირია. იგი მეუღლესთან ერთად მოსკოვში დასახლდა და ძირითადად იქ საქმიანობდა. გარდაიცვალა 1888 წელს.

### საქმიანობა

მოსკოვში გადასახლების შემდეგ აქტიურად ჩაერთო ჯერ კომერციულ, შემდეგ საფინანსო-საკრედიტო საქმიანობაში, რომელიც ცოტა მოგვიანებით საქართველოშიც თბილისისა და ქუთაისის კომერციულ ბანკებში განაგრძო. გაზეთ „ივერიის" ცნობით მას აღებ-მიცემობა თხუთმეტი თუმნით დაუწყია და ისე გამდიდრებულა, მილიონის პატრონად ასახელებდნენ. მინიჭებული ჰქონდა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩეველის წოდება. ის იყო იმპერატორ ალექსანდრე II-ის ძეგლის მშენებლის ხაზინადარი. იგი ფლობდა აჯამეთის ტყეს და მასთან დაკავშირებულ ხე-ტყის წარმოებას, მრავალ ჰექტარ სახნავ-სათეს მიწასა და ზვრებს.

### მრეწველობა

ანანოვის ღვინის რეალიზაციის მთავარი კანტორა თბილისში მდებარეობა, საბითუმო საწყობები და მაღაზიები კი გახსნილი იყო პეტერბურგში, მოსკოვში, ვარშავაში, ბაქოსა და ბათუმში, რომლებშიც ყოველწლიურად სარეალიზაციოდ 29-30 ათასი ვედრო სუფრის ღვინო, 30-40 ათასი ბოთლი შამპანური და 60 ათასი ბოთლი კონიაკი იგზავნებოდა, ანანოვის სასმელები ფართოდ იყო ცნობილი არა მხოლოდ კავკასიაში, არამედ რუსეთის იმპერიის სხვა მხარეებშიც.

### მეცენატი

მისი ყველაზე მასშტაბური საქველმოქმედო პროექტი იყო თბილისის წმინდა სტეფანეს სახელობის მონასტერთან სომეხ ქალთა შვიდწლიანი სკოლის დაარსება, რომელიც მან მეუღლის მარინე ანანოვის ხსოვნას მიუძღვნა.
1881 წელს ძმასთან (ალექსანდრე ანანოვი) ერთად დააფუძნა ფონდი 16 ათასი მანეთის კაპიტალით, რომლის პროცენტებით ყოველწლიურად მოსკოვის ლაზარევის ინსტიტუტში ორ-ორი სომეხი სტუდენტის სწავლა ფინანსდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* ოთარ ჯანელიძე, „ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარი, მიტროფონე ლაღიძე და სხვანი…", თბ. 2020, გვ. 403–408.
**კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი** (ფრანგ. Parc national de Kahuzi-Biega) — ეროვნული პარკი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს სამხრეთი კივუს პროვინციის ქალაქ ბუკავუდან 50 კმ-ით დასავლეთით, კივუს ტბის დასავლეთ ნაპირისა და რუანდის საზღვრის სიახლოვეს.

აღმოსავლეთის დაბლობის გორილა
პარკი აღმოსავლეთის დაბლობის გორილის ერთ-ერთი უკანასკნელი თავშესაფარია. იმ კონფლიქტების ჭირ-ვარამის გამო, რომელიც აფრიკის ამ ნაწილში 1990-იანი წლებიდან მიმდინარეობდა, მთელი სახეობის მხოლოდ 600 ასეთი გორილა გადარჩა ცოცხალი. სწორედ იმ მიზეზით, რომ გორილის ეს სახეობა მხოლოდ ამ ტერიტორაზეღაა შემორჩენილი, 1980 წელს პარკი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ომმა გორილებთან დაკავშირებით მართლაც საგანგაშო მდგომარეობა მოიტანა, მას შეეწირა მათი 60 %, დაახლოებით 300 ერთეული. კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში ამჟამად მიმდინარე არეულობები ხშირად პარკის საზღვრებს შიგნით გრძელდება, რასაც მოსდევს მისი ძარცვა, ტყეების გადაწვა და ცხოველებზე უკანონო ნადირობა. ამ მიზეზით, 1997 წელს იუნესკომ ის საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა.

პარკს სახელი ეწოდა მის ტერიტორიაზე მდებარე ორი ჩამქრალი ვულკანის — კაჰუზის (3308 მ) და ბიეგას (2790 მ) გამო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* gorillafund.org
* აღწერა იუნესკოს საიტზე


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვირუნგის ეროვნული პარკი  · გარამბის ეროვნული პარკი  · კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი  · სალონგის ეროვნული პარკი   · ოკაპის ნაკრძალი |  |

 |
**მაგრანეთის მონეტების განძი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთში. განძის ქრონოლოგიური ჩარჩოებია 531-660 წლები. იგი შეიძლებოდა ჩაემარხათ Vll საუკუნის 60-იან წლებში. 1968 წელს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი) ქუშანაანთგორაზე გათხარა ნამოსახლარი, რომლის ერთ-ერთ სათავსში თიხის ჭურჭლის ნამტვრევებს შორის აღმოჩნდა ვერცხლის 15 მონეტა. მოგვიანებით აქვს განცალკევებით ნაპოვნი 4 ცალი ვერცხლის ბიზანტიური მონეტა შესაძლოა ამავე განძის ნაწილი იყოს. განძი შერეულია, შეიცავს სასანურსა და ბიზანტიურ მონეტებს. განძის შემადგენლობა: ხოსრო l სასანელი (531-579 წლები) – 2 ცალი, ჰორმიზდ lV (579-590 წლები) – 7, ხოსრო ll (591-628 წლები) – 2, ჰერაკლე და ჰერაკლე-კონსტანტინე (615-638 წლები) – 4, კონსტანტინე ll (641-654 წლები) – 1, კონსტანტინე lll (654-659 წლები) – 3. განძი ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯალაღანია ი.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 390-391.
**მარი აჯამი** (არაბ. ماري عجمي; დ. 1888 — გ. 1965) — არაბი ფემინისტი და ნოვატორი ქალი მწერალი.

ქრისტიანმა მწერალმა, დაწყებითი განათლების წლები დამასკში გაატარა, სადაც ირლანდიელ და რუს მისიონერებთან სწავლობდა, სანამ 1906 წელს ბირუტის ამერიკული უნივერსიტეტში მედის პროფესიის შესწავლას დაიწყებდა. 1920 წელს დამასკოს ქალთა ლიტერატურული კლუბის დამფუძნებელმა, პოეტმა და ჟურნალისტმა, რეპრესიების მიმართ შიშის გამო, იგი ხშირად *ლეილას* (დედამისის სახელი) ფსევდონიმით წერდა. მისი კიდევ ერთი მიღწევა იყო 1910 წელს ქალთა ლიტერატურული ჟურნალის *ალ-არუსის* („პატარძალი") დაფუძნება, რომელიც თერთმეტი წლის განმავლობაში არსებობდა.

აჯამის წარმატებული კარიერა, პირად ცხოვრებაში არსებული ტრაგედიის ელემენტებით აღენიშნება. მრავალი წლის განმავლობაში მას საზღვარგარეთ სწავლა სურდა, მაგრამ მამამისის სიკვდილმა და ომის დაწყებამ ხელი შეუშალა. ჯოზეფ ზეიდანი იხსენებდა, რომ მისი მიღწევები „უნდა შეფასდეს იმ შესანიშნავი დაბრკოლებების ფონზე, რაც მას შეეჯახა". იგი გარკვეულწილად თავისი დროის ანომალია იყო და როგორც მისი დროის ცნობილი თანატოლი მაი ზიადე, ისიც არ დაქორწინებულა.

სქოლიო
------

1. 1 2
2. ↑  Juha, Mishal (2001). *ميشال جحا*. Beirut:  Riay El-Rayyes Books S.A.R.L,   გვ. 11. ISBN 9953-21-045-4.
3. ↑  Booth, Marilyn (2006). "Babies or the Ballot? Women’s Constructions of the Great War in Egypt", *The First World War As Remembered in the Countries of the Eastern Mediterranean*, "Beiruter Texte und Studien", **99**. Wurzburg:  Ergon-Verlag,   გვ. 79. ISBN 3-89913-514-8.
4. ↑  Zeidan, Joseph T. (1995). *Arab Women Novelists: The Formative Years and Beyond*, SUNY series in Middle Eastern Studies. Albany:  State University of New York Press. ISBN 0-7914-2172-4. ,pp.46-49
**მაგრანეთის ყორღანები** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთში, სოფლის სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1982 წელს გაითხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის მიერ (ხელმძღანელი გ. მირცხულავა). 

შესწავლილია სამი ქვაყრილიანი უორმოო ყორღანი. კამერის ზომებია დაახლოებით 2×2 მეტრი. კამერები, როგორც ჩანს, ხით ყოფილა გადახურული. ერთ ყორღანში მიცვალებული მარცხენა გვერდზე იყო დასვენებული. თავით სამხრეთ აღმოსავლეთისაკენ, კიდურებმოხრილი. კამერის სამხრეთ კედელში პატარა თახჩა იყო მოწყობილი და ზედ საქონლის ძვლები ელაგა. გაძარცვულ სამარხში აღმოჩნდა მოშავო-მოყავისფრო თიხის ჭურჭლის რამდენიმე ნატეხი და ბრინჯაოს ყუნწიანი ისრისპირი. მეორე ყორღანში კამერის თიხატკეპნილ იატაკზე აღმოჩნდა ძვლისა და კერამიკის რამდენიმე ნატეხი. მესამე ყორღანში ორი მიცვალებულის ჩონჩხი გამოვლინდა. ერთი დაკრძალული იყო ცენტრალურ ნაწილში, თავით აღმოსავლეთისაკენ, მარჯვენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი, ხოლო მეორე მის ფერხთით, დასავლეთ ნაწილში. აღმოჩნდა ერთი ძალზე დაშლილი თიხის ჭურჭელი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

ლიტერატურა
----------

* *მირცხულავა გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 391.
**კახის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ერთადერთი მუდმივმოქმედი ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია ისტორიულ საინგილოში/ჰერეთში. მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, კახის რაიონში, სოფელ კახი-ინგილოს ცენტრში, მდ. კაკისწყლის მარცხენა ნაპირიდან 20-30 მეტრის დაშორებით.

ეკლესიის გალავნის შიგნით – ეზოში დაახლოებით 40-50 წლის წინათაც კი ეყარა წარწერებიანი დიდი ქვები. ხანდაზმული ინგილოები ირწმუნებიან, რომ ეს ქვები ძველი საყდრის ნანგრევებიდან გადარჩენილი ქვები იყო. მათივე გადმოცემით, ამ ქვებს ქრისტიანი მოსახლეობა თაყვანს სცემდა. დღესასწაულების დროს მათზე „წმიდა სანთელს" ანთებდნენ და იქვე „თეთრსაც" სწირავდნენ. ხსენებული ქვები ახლა არსად აღარსად იძებნება და უცნობია თუ რა ბედი ეწია მათ. 

თანამედროვე ტაძარი XIX საუკუნის ბოლოს ძველი ტაძრის ნანგრევების ადგილზე ააშენა და აღადგინა ივან-ბაბა ბულუღაშვილმა.

ინტერიერი
ეკლესია ჯვრისმკლავა დარბაზს წარმოადგენს ფართო, მაღალი სარკმლებით და მოხატულია 1990-იან წლებში.

წმიდა გიორგის საყდარი ქვის მაღალი გალავნით ყოფილა შემოზღუდული, რომლის ნაშთები დღესაც კარგად შეინიშნება. ჩვენს დრომდე მოაღწია, აგრეთვე, აღნიშნული საყდრის კომპლექსში შემავალმა უძველეს ნაგებობათა ზოგიერთმა ნაშთმა.

ძველი ნეგებობებიდან ყურადღებას იქცევს განცალკევებული სამსართულიანი სამრეკლო, რომელიც რამდენადმე გადაკეთებული და აღდგენილი სახით დღემდეა შემონახული. სამრეკლოს კოშკი აგებულია მდინარე ქურმუხის ხევის რიყის დიდი ქვებისაგან კირის ხსნარით. კამარებისა და გუმბათის სვეტების წყობაში აგრეთვე გამოყენებულია კვადრატული მოყვანილობის (22 x 22 სმ) აგური.

სამრეკლოს აღმოსავლეთ ფასადზე აგურისა და ქვის წყობის ჩაღრმავებით (ჩაჭრით) გამოსახულია საკმაოდ დიდი ზომის ჯვარი, რომელსაც თითქმის მთელი სართული აქვს დათმობილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კახის წმინდა გიორგის ეკლესია***

* კახის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესია. ამბიონი. ციტირების თარიღი: 2017-03-02.
* კახის წმ. გიორგი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები
კასტეტი
ხევსურული საცერულის სახეობები
**კასტეტი** (ფრანგ. casse-tête, „გატეხა", „გახეთქა" და „თავი") — ცივი იარაღის სახეობა, თითებზე წამოსაცმელი ლითონის ფირფიტა. საქართველოს კანონმდებლობით მიეკუთვნება დასარტყამ-დამაქუცმაცებელი (დამამსხვრეველი) საგნების კატეგორიას; იკრძალება მისი გამოყენება სამოქალაქო და სამსახურებრივ-საშტატო იარაღად.

კასტეტი ცნობილია უძველესი დროიდან, თუმცა თანამედროვე კასტეტის გავრცელება XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა, განსაკუთრებით ამერიკის სამოქალაქო ომის პერიოდში. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ცნობილი იყო ხელჩართულ ჩხუბში სახმარი ცერზე ჩამოსაცმელი რკინის რგოლი, რომელსაც ხევში „საჯიგველი" ეწოდებოდა, ფშავსა და ხევსურეთში — „საცერული". არსებობდა საცერულის რამდენიმე სახეობა — „ღაჯია", „მაღალი აფთარი", „ხერხულა", „წისქვილა" და სხვა.

სქოლიო
------

1. ↑  „კასტეტი". «უცხო სიტყვათა ლექსიკონი» (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა). ნანახია: 6 აპრილი, 2019.
2. ↑  საქართველოს კანონი საქართველოს კანონი იარაღის შესახებ, თავი V, მუხლი 12.1 (ბ). «საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე». ნანახია: 6 აპრილი, 2019.
3. ↑  «მთის კილოთა ლექსიკონი» დაარქივებული 2019-04-06 საიტზე Wayback Machine.. თსუ ტექსტკორპუსი. ნანახია: 6 აპრილი, 2019.
4. ↑  „საცერული". «ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი» (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა). ნანახია: 6 აპრილი, 2019.

ლიტერატურა
----------

* Элашвили В. И. Сатитени (Хевсурские боевые кольца). — Тбилиси: Трансжелдориздат, 1960. — 32 с.
**მაგრანეთის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაგრანეთის ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე, ქუშანაანთგორაზე. განეკუთვნება V-Vlll საუკუნეებს. სამაროვანი 1963 და 1966 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). აღმოჩნდა ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები. ყველა დამხობილი იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. მიცვალებულები ესვენენ უშუალოდ მიწაზე, გაშოტილი, პირაღმა, თავით დასავლეთისკენ, გულხელდაკრეფილი ან ხელებჩამოშვებული. არის როგორც ინდივიდუალური, ისე საოჯახო სამარხები. აღმოჩენილია ბრინჯაოსა და რკინის ღეროიანი საკინძები, რომლითაც აქვთ როგორც ბრინჯაოს, ისე ნახევრად ძვირფასი ქვების ან მინის თავები, ბრინჯაოს მშვილდსაკინძი და ბეჭდები, ვერცხლის ბეჭდები და საყურე, რკინის სამაჯურები და სხვა. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 391.
**მარი ბონაპარტი** (ფრანგ. Marie Bonaparte; დ. 2 ივლისი, 1882, სენ-კლოდი, საფრანგეთი — გ. 21 სექტემბერი, 1962, სენ-ტროპე, საფრანგეთი) — ბონაპარტების დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ I-ის ძმის, ლუსიენ ბონაპარტის შვილთაშვილი. საბერძნეთისა და დანიის პრინც გეორგიოს ბერძენის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

მარი დაიბადა 1882 წლის 2 ივლისს საფრანგეთში, სენ-კლოდის სასახლეში. იგი იყო საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ I-ის ძმის, ლუსიენ ბონაპარტის შვილიშვილ როლანდ ბონაპარტისა და მისი მეუღლის, მონაკოელი თავადის ასულ მარი-ფელიქს ბლანკის ქალიშვილი. დედამისი მისი გაჩენიდან მალევე დაიღუპა მშობიარობისაგან გამოწვეული გართულებებით, რის გამოც მამამ იგი ფუფუნებასა და სიყვარულში აღზარდა, რათა უდედობა არ ეგრძნო. 1907 წლის 21 სექტემბერს მამამისმა იგი საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-ის შუათანა ვაჟზე, პრინც გეორგიოსზე დააქორწინა.

შუა ხნის ასაკთან ერთად მარის საშინელი ფსიქიკური აშლილობა დაეწყო, რის გამოც სამკურნალოდ თავად ზიგმუნდ ფროიდს დაუკავშირდა, რომელთანაც შემდგომში მთელი დარჩენილი ცხოვრება მეგობრობდა. 1926 წელს იგი გამოჯანმრთელდა და ქმართან ერთად პარიზში დაბრუნდა, სადაც წიგნი დაწერა ფროიდისეულ ფსიქოანალიზზე. ასევე მას მიეწერება ფროიდის ნაშრომების ფრანგულად თარგმნა. მანვე თარგმნა ედგარ ალან პოს ნაშრომები დრიფტის თეორიასა და ქალის სექსუალობაზე. 1950-იან წლებში იგი ძლიერ ეწინააღმდეგებოდა ჟაკ ლაკანის სამეცნიერო თეორიებს. 

მარი ასევე მეგობრობდა ნიდერლანდელ ფსიქოანალიტიკოს იოანა ლამპლ-დე გროტთან, რომელთან ერთადაც 1946 წელს ამსტერდამში სიტყვითაც გამოვიდა.

1957 წელს მარი ბონაპარტი დაქვრივდა, თუმცა მეორედ აღარ გათხოვილა. 1962 წლის 14 მაისს იგი თავისი მაზლიშვილის, პრინცესა სოფია ბერძენისა და ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს I-ის ქორწინებას დაესწრო, რამდენიმე თვეში, 21 სექტემბერს კი გარდაიცვალა 80 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს ათენში, ტატოის მავზოლეუმში, ქმრის გვერდით.

შვილები
-------

1. პეტროსი (1908-1980), ცოლად შეირთო ირინა ალექსანდროვნა ოვჩინიკოვა, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
2. ევგენია (1910-1989), პირველად იქორწინა პოლონელ დიდგვაროვან დომინიკ რაძივილზე, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი, მასთან განქორწინების შემდეგ კი ცოლად გაჰყვა იტალიელ არისტოკრატ რაიმონდო ალესანდროს, კასტელ-დუინოს ჰერცოგს, რომელთანაც ერთი ვაჟი შეეძინა, თუმცა საბოლოოდ მასაც გაეყარა.

ლიტერატურა
----------

* Bertin, Celia, Marie Bonaparte: A Life, Yale University Press, New Haven, 1982. ISBN 0-15-157252-6
* Loewenstein, Rudolf, Drives, Affects and Behavior: Essays in Honor of Marie Bonaparte, 1952
**იოსებ გურკო** (დ. 16 ივლისი, 1828, მოგილიოვის გუბერნია ― გ. 15 იანვარი, 1901, სახაროვო) — რუსი გენერალ–ფელდმარშალი (1894), რუსეთ–ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის მონაწილე, ვისლისპირეთის გენერალ–გუბერნატორი (1883-1894).

ბიოგრაფია
---------

1877 წელს რუსეთ–ოსმალეთის ომის დროს იმიერბალკანეთში წარმატებული ლაშქრობისთვის მიიღო გენერალ–ადიუტანტის ჩინი. ოქტომბერში დაიკავა ოსმალეთის საყრდენი პუნქტები გორნიდუბიაკი და ტელიში და ამით დაასრულა პლევნის გარემოცვა. ნოემბერში ეტროპოლ–ორანიეზე განავითარა შეტევა და ბალკანეთის მთისწინეთში მოხერხებული საწყისის პოზიციები დაიჭირა. დეკემბერში 70-ათასიანი ჯარით გადალახა ბალკანეთის მთები და აიღო სოფია. დაამარცხა ოსმალეთის ჯარი ტაშკინესთან. 1878 წლის 3–5 იანვარს ოსმალეთის ფილიპოპოლთან დამარცხენის შემდეგ დაიკავა ადრიანოპოლი. 

1878 წელს გახდა კავალერიის გენერალი. 1879-1880 წლებში იყო გვარდის ჯარების და სანქტ–პეტერბურგის სამხედრო ოლქის ჯარების მთავარსარდლის თანაშემწე, სანქტ–პეტერბურგის დროებითი გენერალ-გუბერნატორი. 1883-1894 წლებში იყო ვისლისპირეთის მხარის გენერალ–გუბერნატორი და ვარშავის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი. პოლონეთში ატარებდა რუსიფიკატორულ პოლიტიკას. 1886 წლიდან იყო სახელმწიფო საბჭოს წევრი. გადადგა 1894 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 316.
* იოსებ გურკო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ივანე მამაიაშვილი** (დ. 27 იანვარი, 1923, ნინიგორი — გ. 12 ნოემბერი, 1998) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტი ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით ხოლო 1951-1955 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი.

1952 წლიდან მუშაობა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ეკონომიკური გეოგრაფიის კათედრაზე; 1971 წლიდან იყო უფროსი მასწავლებელი. კითხულობდა ლექციებს სოციალურ და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში. შესრულებული აქვს 45-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, რომელთგან 17 გამოქვეყნებულია. მისი სამეცნიერო მუშაობა მოიცავდა საქართველოს სახალხო მეურნეობის ეკონომიკურ-გეოგრაფიულ გამოკვლევებს, აგრეთვე ცალკეული რეგიონების შესწავლას. შესრულებული აქვს ნაშრომი კოლხეთის მელიორაციის შესახებ, აჭარის, აფხაზეთის და ბორჯომის ტერიტორიულ-რეკრეაციული კომპლექსის, აგრეთვე, თბილისის საქალაქო აგლომერაციის მიწათმოწყობისა და მიწათსარგებლობის შესახებ. ეწეოდა მთრგმნელობით საქმიანობასაც. მისი თანავტორობით შესრულებულია უმაღლესი სკოლის სამი დამხმარე სახელმძღვანელო და მეთოდური ნაშრომი — „საკურსო შრომების თემატიკა სსრკ ეკონომიკურ გეოგრაფიაში" (1980).

ბიბლიოგრაფია
------------

* საკურსო შრომების თემატიკა სსრ კავშირის ეკონომიკურ გეოგრაფიაში : ეკონ. ფაკ. და გეოგრ-გეოლ. ფაკ. ეკონ-გეოგრ. სპეც. სტუდ. (შემდგენელი), თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1980, გვ. 86

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 179-180

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე მამაიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ივანე**. |

**ივანე ლიპარიტის ძე ბაღვაში** — XI საუკუნის საქართველოს სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე. ლიპარიტ IV ბაღვაშის ძე, სპასალარი 1059-1073 წწ. კლდეკარის ერისთავი 1073-1078 წწ.

გადახვეწილი იყო ბიზანტიაში ბაგრატ IV-გან შერისხულ და ბერად აღკვეცილ მამასთან, ლიპარიტ IV-თან ერთად. ბიზანიტიის იმპერატორმა ისააკ I-მა ივანეს სომხური ოლქის არშარუნიკის გამგებლობა უბოძა. ლიპარიტის თხოვნით, საქართველოს მეფემ 1059 წელს შეიწყნარა ივანე, დაუბრუნა მამაპაპეული მამული და სპასალარად დანიშნა. ერთხანს იგი ერთგულად ემსახურებოდა ბაგრატ IV-ს, დიდი პოლიტიკური უფლელები მოიპოვა და ეკონომიკურადაც გაძლიერდა. ალფ-არსლანის შემოსევების დროს ივანე ლიპარიტის ძე მეთაურობდა ალფ-არსლანთან მეფის სამოციქულო მისიას. 1069 წელს დაამარცხა განძის ამირა ფადლონი. 1073 წელს კი ისევ მეფის მოწინააღმდეგეთა რიგებში ჩადგა. აუჯანყდა გიორგი II-ს, კახელები მოიშველია და ქსნისპირა ადგილები დაიჭირა. გიორგი II იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო: ივანე ლიპარიტის ძეს სამშვილდე უბოძა, მის შვილს ლიპარიტს კი — ლოწობანი. 1074 წელს ივანე ლიპარიტის ძე ისევ განუდგა მეფეს, მაგრამ ამჟამად კახელები გიორგი II-ს მიემხრნენ და იგი იძულებული გახდა მეფეს დაზავებოდა. შემდეგ ივანე ლიპარიტის ძემ ქ. გაგი გამოსტაცა მეფის მეციხოვნეებს და საქართველოს მტერს განძის ამარა ფადლონს მიჰყიდა. დაახლოებით 1074 წელს კი მორჩილებით ეახლა საქართველოს ასაოხრებლად მოსულ თურქ-სელჩუკების სულთან მელიქ-შაჰს. მაგრამ, როგორც ჩანს, მათ შორის უთანხმოება ჩამოვარდნილა და ივანე ლიპარიტის ძე გამოიპარა. 1080 წელს მელიქ-შაჰი შეესია საქართველოს და ივანე ლიპარიტის ძე ოჯახიანად ტყვედ ჩაიგდო. შემდეგ იგი წყაროებში აღარ იხსენიება.

ლიტერატურა
----------

* *მეტრეველი რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 209.
* *კოპალიანი ვ.*, საქართველოსა და ბიზანტიის პოლიტიკური ურთიერთობა 970-1070 წლებში, თბ. 1969
* *მეტრეველი რ.*, შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ. 1973
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ. 2012
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **როსტომაშვილი**. |

**ივანე პავლეს ძე როსტომაშვილი** (დ. 24 დეკემბერი, 1852, კურდღელაური, თელავის მაზრა — გ. 24 აგვისტო, 1924, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, ჟურნალისტი, მწიგნობარი, ენციკლოპედისტი.

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი განათლება თელავში მიიღო, შემდეგ დაამთავრა დედოფლისწყაროში არსებული სამხედრო სკოლა. სასწავლებელში გამეფებულმა რეჟიმმა, ქართული ენის აშკარა დევნამ და ყაზარმულმა წესმებმა, სამხედრო კარიერის სურვილი დაუკარგა ახალგაზრდა კურსდამთავრებულს და 1870 წელს შევიდა თბილისის საოსტატო სემინარიაში, რომელიც შემდეგ ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუატდ გადაკეთდა. სწორედ ეს ინსტიტუტი დაამთავრა 1874 წელს და საინგილოში დაინიშნა მასწავლებლად. საინგილოსა და თელავში გახსნა საკვირაო კურსები მოზრდილთათვის, რომელთაც უფასოდ ასწავლიდა წერა-კითხვას; ახალქალაქში, ფოტოაპარატით ხელში აფიქსირებდა გაქრობის პირას მისულ ძეგლებს. ეს მასალა მან გამოსცა ჯერ რუსულად, შემდეგ ქართულად. ამ გამოცემებმა ფართო საზოგადოების და მათ შორის ექვთიმე თაყაიშვილისა და მოსე ჯანაშვილის მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ამასთან არც პედაგოგიური მოღვაწეობა მიუტოვებია. ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელში. 

იმყოფებოდა ციმბირის ციხეში. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. მიიწვიეს ახალქალაქში მიიწვიეს და ახლადგახსნილ გიმნაზიაში პირველი დირექტორობა შესთავაზეს. აქ მან სამი წელი დაჰყო. შემდეგ ცოტა ხნით კახეთშიც იყო და ბოლოს თბილისში. იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროებითი რწმუნებული შორეულ აღმოსავლეთსა და იაპონიაში. 1920 წლის დეკემბერში მონაწილეობდა ტრპიზონში გაგზავნილ დიპლომატიურ მისიაში, სადაც მოინახულა სოლომონ II-ის საფლავი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. საფლავის ქვა გამოკვეთილია იაკობ ნიკოლაძის მიერ.

ნაშრომები
---------

როსტომაშვილმა გამოსცა „არითმეტიკული ამოცანები სახალხო სკოლებისათვის და მშობლებისათვის", „შინაური საქონელი და მისი გონიერი მოვლა-მოშენება", „ახალი მიმართულება სამკურნალო მეცნიერებაში", მშვენიერი ალბომი „ქართველთა ტომი", „ქართული კალენდარი", „რისგან სნეულდებიან და იხოცებიან ჩვენი ბავშვები" და სხვა. ტყუილად როდი უწოდა ილიამ როსტომაშვილს „ჩვენი ფუტკარი". მას ეკუთვნის ენციკლოპედიის გამოცემის პირველი ცდები. მანვე შეადგინა და გამოსცა ქართული ენციკლოპედიის რამდენიმე ნაკვეთი, თარგმანები და მისივე წინასიტყვაობით გამოჩენილ მეცნიერთა და პედაგოგთა თხზულებანი. ივანე როსტომაშვილს ეკუთვნის ასევე პირველი სახელმძღვანელოები პედაგოგიკასა და ფსიქოლოგიაში, რომლის შესავალი წერილის ავტორია აკადემიკოსი შალვა ნუცუბიძე.

ლიტერატურა
----------

* *სარალიძე ლ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 334.
* *შარაძე გ.* ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ.IV — თბილისი, 2003
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 314, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე როსტომაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ივანე გრიგოლის ძე კონიაშვილი** (დ. 27 სექტემბერი, 1889, თბილისი, — გ. 26 ოქტომბერი, 1938, იქვე) — ქართველი კურორტოლოგი და ფიზიოთერაპევტი, სამეცნიერო კურორტოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია (1913). I მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს სამხედრო ექიმად იყო არმიაში. 1919 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის თერაპიის კათედრაზე. 1924–1925 და 1929–1930 წლებში ეცნობოდა საკურორტო-სამკურნეო საკითხებს გერმანიის, იტალიის, საფრანგეთისა და ჩეხოსლოვაკიის კურორტებზე. 1926–1930 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, 1930–1936 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფიზიოთერაპიისა და კურორტოლოგიის კათედრის გამგე, პროფესორი (1935), იმავდროულად (1928–1938) — თბილისის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1935–1938 წლებში ასევე განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის კათედრას.

კონიაშვილმა საქართველოში პირველმა დანერგა კურორტოლოგიური კვლევის ბიოქიმიური მეთოდები. სხვა საკითხთა შორის ასევე იკვლევდა ბორჯომის წყლის გავლენას ორგანიზმის ჟანგვა-აღდგენით პროცესებზე. იყო საქართველოს ანტირევმატული კომიტეტის ორგანიზატორი და პირველი თავმჯდომარე. 1938 წელს დააპატიმრეს პოლონეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ცრუ ბრალდებით. იმავე წელს დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია სიკვდილის შემდეგ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 5, თბ..
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 608, ISBN 99928-20-32-2.
**ივანე პორფირის ძე პატარიძე** (დ. 1890 — გ. 1944?) — ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის არმიის ოფიცერი.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. დაამთავრა ელისავეტგრადის საკავალერიო სასწავლებელი (1913). მსახურობდა ოდესის მე-10 ულანთა პოლკში. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1915); კორნეტმა პატარიძემ თავი გამოიჩინა 1915 წელს ავსტრიელებთან ბრძოლაში სოფ. შილოვცისთან, რისთვისაც დაჯილდოვდა „გიორგის იარაღით" (ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის", 1916). რუსეთის სამოქალაქო ომის (1918-1922) დროს მსახურობდა მოხალისეთა არმიაში, შემდეგ — სამხრეთ რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში. ჰქონდა პოლკოვნიკის წოდება. 1920 წლიდან ემიგრაციაში იყო იუგოსლავიის სამეფოში; ერთხანს იყო რუს ემიგრანტ სამხედროთა ორგანიზაციის — გალიპოლელთა საზოგადოების ქ. ბიტოლის განყოფილების თავმჯდომარე. II მსოფლიო ომის (1939-1945) დროს იბრძოდა გერმანელების მხარეს „რუსული კორპუსის" შემადგენლობაში. 1944 წლის ოქტომბერში ქ. ჩაჩაკთან (სერბეთი) იუგოსლაველ პარტიზანებთან ბრძოლაში მძიმედ დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა. სავარაუდოდ გარდაიცვალა მიღებული ჭრილობებისგან.

ლიტერატურა
----------

* Волков С. В. Офицеры армейской кавалерии: Опыт мартиролога. – М. 2002. – с. 399.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Патаридзе Иван. – Информационный портал «Памяти героев Великой войны 1914-1918 гг.».
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟორდანია**. |

**იოსებ თევდორეს ძე ჟორდანია** (დ. 15 მაისი, 1895, თბილისი — გ. 20 აგვისტო, 1962, რიო-დე-ჟანეირო) — ქართველი გინეკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

ბიოგრაფია
---------

ისტორიკოს თედო ჟორდანიას შვილი, იურისტ გიორგი ჟორდანიას ძმა. 1923 წელს ჟორდანიამ დაამთავრა პეტროგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. 1939 წლიდან იგი განაგებდა სამხედრო-სამედიცინო აკადემიის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრას. 
1942 წელს დაინიშნა საბჭოთა კავშირის არმიის მთავარ გინეკოლოგად. ამასთან, 1944 წლიდან იყო მოსკოვის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის სამეანო-გინეკოლოგიური კათედრის გამგე. 1950 წლიდან დაინიშნა მოსკოვისა და საბჭოთა კავშირის მთავარ გინეკოლოგად. 1958 წელს იოსებ ჟორდანია თბილისში გადმოვიდა და იმავე წელს სათავეში ჩაუდგა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ქალის ფიზიოლოგიურ და პათოლოგიურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს (1968 წლიდან იოსებ ჟორდანიას სახელობის ადამიანის გენერაციული ფუნქციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი), სადაც მუშაობდა კიდეც სიცოცხლის ბოლომდე.

იოსებ ჟორდანია შეისწავლიდა სამეანო სამსახურის ორგანიზაციას, საშვილოსნოს კუმშვადობის ფუნქციას კლინიკასა და ექსპერიმენტში, მშობიარობის ანომალიებს, ქალის უშვილობის მიზეზების დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას და სხვა.

დაიღუპა 1962 წლის 20 აგვისტოს რიო-დე-ჟანეიროში, თვითმფრინავის კატასტროფის შედეგად, როდესაც თავისი მაშველი რგოლი უბილეთო მგზავრ გოგონას დაუთმო. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 255-256.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 304, თბ. 1994
**მადაგასკარის პირველი ექსპედიცია** — ფრანკო-მალაგასიური ომების დასაწყისი. წარმოადგენდა (1883–1885) წლებში იმერინის სამეფოს წინააღმდეგ წარმოებულ საფრანგეთის სამხედრო ექსპედიციას მადაგასკარზე. ის 1895 წელს მადაგასკარის მეორე ექსპედიციით გაგრძელდა.

ინგლისის გავლენა
----------------

ნაპოლეონის ომების დროს 1810 წელს, ფრანგებისთვის მავრიკის წართმევის შემდეგ ინგლისელები მადაგასკარს საკუთარი გავლენის სფეროდ მიიჩნევდნენ. იმერინის მეფე რადამა I–მა ბრიტანელების დახმარებით შეძლო მთლიანი კუნძულის საკუთარი ძალაუფლების ქვეშ გაერთიანება.

1828 წელს ძალაუფლებაში დედოფალ რანავალუნა I–ს მოსვლის შემდეგ იმერინის საგარეო ურთიერთობები გაფუჭდა. 1830–იანი წლებში აიძულეს უცხოელები კუნძული დაეტოვებინათ, რამაც იმერინის სამეფოში ინგლისის გავლენა შეზღუდა. გამონაკლისის სახით ფრანგ ჟან ლაბორდეს დართეს ნება დარჩენილიყო კუნძულზე და განევითარებინა სამხედრო ინდუსტრია.

1861 წელს დედოფლის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებაში მოვიდა მისი ვაჟი რადამა II, თუმცა ის ორ წელიწადში მოკლეს (1960 წელს ჩატრებული კვლევა ცხადყოფს, რომ მეფე გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას და საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა როგორც ჩვეულებრივი მოქალაქე დედაქალაქის გარეთ). ის მისმა ქვრივმა რასუხერინამ ჩაანაცვლა. 

1864 წელს მადაგასკარის პრემიერ მინისტრი გახდა რაინილაიარივონი. მან 1877 წელს აკრძალა მონობა, მოახდინა სასამართლო რეფორმა და 1881 წელს მიიღო ახალი კონსტიტუცია. რაინილაიარივონი იყო ანგლოფილი და მისი მოღვაწეობის პერიოდში მადაგასკარზე ინგლისის გავლენა ისევ გაიზარდა.

საფრანგეთის ინტერესი
--------------------

მადაგასკარის სამახსოვრო მედალი, დე-ლა-ლეგიონ-დეჰონურის მუზეუმი.
1880–იანი წლების დასაწყისში, საფრანგეთის მემარჯვენე ფრთა და რეიუნიონის წარმომადგენლები ითხოვდნენ მადაგასკარზე ინგლისის გავლენის შესაჩერებლად შეჭრას. მათ 1883 წელს შეჭრის საფუძვლად რადამა II–ის მიერ 1854 წელს ნაპოლეონ III–ისთვის მიწერილი წერილი გამოიყენეს. კუნძულის ჩრდილოეთში მცხოვრები საკალავების უმცირესობაც მხარს უჭერდა საფრანგეთის პროტექტორატში შესვლას. ბოლო ინციდენტი იყო მერინების მიერ ანტანანარივუში ფრანგი ეროვნების ადამიანის მოკვლა და საფრანგეთის დროშის დაწვა, რაც გახდა შეჭრის დაწყების საბაბი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მადაგასკარის ისტორია

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Randier, Jean (2006), *La Royale*, La Falaise: Babouji, p. 400, ISBN 2-35261-022-2.
2. 1 2  Van Den Boogaerde, Pierre (2008), *Shipwrecks of Madagascar*, AEG Publishing Group, p. 7, ISBN 978-1-60693-494-4, .
3. ↑  Boahen, A. Adu (1990-01-01), *Africa under colonial domination 1880-1935*, p. 108, ISBN 978-0-85255-097-7, .
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაღრანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მაღრანი**, ან **ალპური ჭკა** (ლათ. Pyrrhocorax) — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 სახეობას: წითელნისკარტა ანუ სუღლუკი (Pyrrhocorax pyrrhocorax) და ყვითელნისკარტა ანუ საღსაღანა მაღრანს (Pyrrhocorax graculus). ყვითელნისკარტა მაღრანი გავრცელებულია ევროპაში, შუა და ცენტრალურ აზიაში. წითელნისკარტა, გარდა ამისა, კიდევ — ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, ეთიოპიაში, სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. ორივე სახეობა ბინადრობს საქართველოშიც. კოლონიური ფრინველებია. ვერტიკალურად ფრენენ 300 მ-დან 4500 მ-მდე. ბუდეს იკეთებენ კლდეებში, მდინარისპირა ხრამების კედლებში. დედალი მაღრანი 4–5 კვერცხს დებს, 17–18 დღე კრუხობს, იკვებებიან ჭიებით, მწერებით, მცენარეებით. ზოგიერთი მკვლევარი ყვითელნისკარტა მაღრანს ცალკე გვარად (Graulus) გამოყოფს.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 506.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 327.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზურაბაშვილი**. |

**მაყვალა ზურაბაშვილი** (დ. 25 მაისი, 1925, სოფ. ბოდბისხევი, სიღნაღის რაიონი, სოფელი ბოდბისხევი — გ. 2002) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პროფილაქტიკური მედიცინის ფაკულტეტი. 1957–1959 წლებში იყო კვების ჰიგიენის სამეცნიერო კვლევითი ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი; 1959–1975 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კვების ჰიგიენის კათედრის დოცენტი; 1975 წლიდან ამავე კათედრის პროფესორი; 1977 წლიდან აღნიშნული კათედრის გამგე. ავტორია 85 სამეცნიერო ნაშრომისა, გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები და წიგნი–სახელმძღვანელო „კვების ჰიგიენა". 

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „C, B, B 6 ვიტამინის ცვლის მაჩვენებელი შინაგანი სეკრეციის ჯირკვალთა ფუნქციის მოშლილობის დროს" დაიცვა 1972 წელს.

1994 წლიდან იყო პროფილაქტიკური მედიცინის ადამიანის ეკოლოგიის აკადემიის წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მაყვალა ზურაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მაღრაანის ღვთაების ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაღრაანში, დგას სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს.

ეკლესია დარბაზულია (9,5 X 6,4 მ), ნაგებია კარგად შერჩეული და ჰორიზონტალურ რიგებად დაწყობილი რიყის ქვით. კამარა, საბჯენი თაღები და კარ-სარკმლები აგურითაა გამოყვანილი. აგურია მოგებული ეკლესიის იატაკზეც. შენობა შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. 1986 წელს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შეუკეთებია; განუახლებიათ სახურავი და დასავლეთ კედელზე, ადრე არსებული სამრეკლოს შემორჩენილ საფუძველზე, ახალი სამრეკლო დაუდგამთ. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის კარი შიგნით ხის ძელებითაა გადახურული, ხოლო გარედან - შეისრული თაღით. სამხრეთის კარი გადაკეთებულია. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდაა. აფსიდაში ერთი თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს - თითო თაღოვანი, გეგმით ნახევარწრიული ნიში. სამხრეთ ნიშის ზემოთ, მოწყობილია მცირე სამალავი. აფსიდის ჩრდილოეთ ნაწილში ერთი სათოფურით აღჭურვილი ნიშია. საკურთხევლის შუაში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული და ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. აბსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. დარბაზის გრძივი კედლები და ცილინდრული კამარა, ერთსაფეხურიანი პილასტრების წყვილთა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ არათანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი, რომელთა შორის დასავლეთის თითქმის ორჯერ აღემატება აღმოსავლეთისას. თითო პილასტრია დასავლეთის კუთხეებშიც, რომლებზე კედლის მიმდებარე თაღია დაყრდნობილი. თაღების ქუსლებთან აგურით ნაწყობი იმპოსტებია. მათ პროფილს თარო, დახრილი სიბრტყე და ლილვი შეადგენს. ეკლესიის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედლის ღერძზე, თითო თაღოვანი სარკმელია. სამხრეთ სარკმლის ქვემოთ ერთი შეწყვილებული სათოფურია, ჩრდილოეთ სარკმლის ქვემოთ - ერთი ცალმაგი სათოფური. ერთი ცალმაგი სათოფური ჩრდილო კედლის დასავლეთ ნაწილშიცაა. დარბაზის დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკე ყოფილა (გრძივ კედლებზე შემორჩენილია ძელების საყრდენი ბუდეები). განივი ფასადების ფრონტონების წვერში აგურის წყობის შეღრმავებით, თითო ჯვარია გამოსახული. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი ჩასმულია კედლის მცირედ შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში, რომელსაც აგურის სამსაფეხურიანი ფრიზი აგვირგვინებს. შესასვლელის თავზე პატარა სწორკუთხა ნიშია. კედლები დასრულებულია აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნით (შემორჩენილია ნაწილი).

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 124.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |
**მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მაღრაანის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მინდორში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,8 X 4,4 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ფასადებზე აქა-იქ მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის ქვებია ჩართული. ძეგლი დაზიანებულია: სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე ჩამოშლილია საპირე წყობა, მონგრეულია განივი ფასადების ზედა ნაწილები და გარეთა კუთხეები, ჩამოშლილია ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდაში ერთი პატარა სწორკუთხა სარკმელი და სამი პატარა სწორკუთხა ნიშია. ორი ნიში სამხრეთითაა, ერთიმეორის თავზე, ერთი — ჩრდილოეთით. აბსიდი გადახურულია სხმული კონქით, რომელიც აბსიდის კედელთან შეხვედრისას უსწორმასწორო ხაზს ქმნის. დარბაზის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ყველა სარკმლის ღიობი შიგნიდან გარეთ მაღლდება. დარბაზის კამარა კონქის მსგავსად სხმულია, მას განაკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს მთელ სიგრძეზე საფეხური გასდევს. იატაკში ორი ქვევრია ჩაფლული. აღმოსავლეთის გარე კედელში სამხრეთ კუთხეში ჩაშენებულია პატარა ქვევრი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 123.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |
მასხალათში გამოწყობილი სნაიპერი.
**მასხალათი** — კამუფლაჟის ტიპი, რომლის დანიშნულებაა ადამიანი ველურ გარემოში რთულად შესამჩნევი გახადოს მცენარეულობის, თოვლის ან ქვიშის იმიტირებით. როგორც წესი, მასხალათი შედგება ბადის ან ნაჭრის მოსასხამისგან, რომელიც გრძლად ჩამოშვებული სხვადასხვა ტიპის გრძივი ქსოვილითაა დაფარული, რათა მაქსიმალურად მიემსგავსოს ფოთლებსა და ტოტებს. ხანდახან მასხალათს უმატებენ ადგილობრივი ბუნების ნამდვილ ელემენტებს, როგორიცაა, მაგალითად, ფოთლებიანი წვრილი ტოტები.

სამხედროები, პოლიცია, მონადირეები და ხანდახან ბუნებაში მყოფი ფოტოგრაფებიც კი იყენებენ მასხალათს, რათა ველურ გარემოში მაქსიმალურად შეუმჩნევლები იყვნენ სამიზნისა თუ მტრისათვის. მასხალათი მის მტარებელს სამგაზნომილებიანი ბუნების ვიზუალს აძლევს, რითაც ის ტანსაცმლის უბრალო კამუფლაჟზე ბევრად ეფექტურია. თუ მასხალათი სწორადაა დამზადებული, ის ქარში ზუსტად ისევე იმოძრავებს, როგორც გარშემო ბუნებაში არსებული მცენარეულობა. ზოგიერთი მასხალათი მზადდება მსუბუქი და ადვილად განიავებადი მასალით, რაც ადამიანს საშუალებას აძლევს მის ქვემოთ შიდა პერანგი ჩაიცვას.

კარგად დამზადებული მასხალათი ძალიან ეფექტურია კამუფლირებისთვის. ბუნებაში კარგად შერწყმული მასხალათისა და მასში გამოწყობილი ჯარისკაცის ვიზუალურად შემჩნევა, ფაქტობრივად, შეუძლებელია ახლო მანძილზეც კი. თუმცა მასხალათი ადამიანს ვერ იცავს თერმული კამერების წინააღმდეგ. პირიქით, მძიმე მასხალათმა და მასში დაგროვილმა ზედმეტმა სითბომ შესაძლოა ჯარისკაცი უმასხალათო თანამებრძოლზე უფრო შესამჩნევიც კი გახადოს თერმული ხედვის მოწყობილობაში.

ისტორია
-------

მასხალათის პირველი სამხედრო გამოყენება გვხვდება ბურების მეორე ომში, როცა კამუფლირების ეს მეთოდი შოტლანდიური მთიელთა პოლკის ლორდ ლოვატის მზვერავებმა გამოიყენეს, რომლებიც შემდეგ 1916 წელს ბრიტანული არმიის სნაიპერთა პირველი დანაყოფი გახდნენ. ლოვატის მზვერავების რიგებს თავდაპირველად მაღალმთიანი შოტლანდიის მონადირეებით აკომპლექტებდნენ. პირველ მსოფლიო ომთან შედარებით მასხალათი უფრო აქტიურად გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში ყველა მებრძოლი მხარის მიერ. მასხალათით კამუფლირება მას შემდეგ აქტუალურ და გავრცელებულ შენიღბვის მეთოდად ჩამოყალიბდა.

გალერეა
-------

* ლოვატის მზვერავი სნაიპერები მასხალათებით მეორე მსოფლიო ომში.ლოვატის მზვერავი სნაიპერები მასხალათებით მეორე მსოფლიო ომში.
* იტალიური სნაიპერთა რაზმი თოვლიანი გარემოს მასხალათებით.იტალიური სნაიპერთა რაზმი თოვლიანი გარემოს მასხალათებით.

ლიტერატურა
----------

* Kevin Dockery: *Stalkers and Shooters: A History of Snipers*. Penguin, 2007.
* Martin Pegler: *Out of Nowhere: A History of the Military Sniper*. Osprey Publishing, 2004.
**მაკარი მმარხველი** წმინდა მამა ჩვენი მაკარი მმარხველი, ხახულის მონასტრის წინამძღვარი (XI). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 21 დეკემბერი (3 იანვარი).

წმინდა მაკარი მმარხველი, საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი იმ წმინდა მამათაგანია, რომელთა შესახებ ძალიან ცოტა რამ ვიცით, მაგრამ ის ფაქტი, რომ მისი სახელი უკვე ათი საუკუნეა იხსენიება საქართველოს ეკლესიის კალენდარში მრავლისმთქმელია, მრვალისმეტყველია მისი წოდებაც - მმარხველი.

ხახულის მონასტერი X საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია საქართველოს მეფე დავით კურაპალატს. წმინდა მაკარისა და მისი მსგავსი მამების მოღვაწეობამ მონასტერი სიწმინდის, მეცნიერებისა და განათლების კერად აქცია. მონასტერი დღეს თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს, მაგრამ იქ მოღვაწე ქართველ მამათა მადლი ახლაც სასოებად ეფინება საქართველოს.

ხახულის მონასტრის წინამძღვარი წმინდა მაკარი უდიდესი ასკეტი და ცნობილი მოძღვარი იყო. მასთან მოდიოდნენ რჩევა-დარიგებისა და კურთხევისათვის როგორც მონაზვნობის მსურველნი და გამოცდილი ბერები, ასევე ერისკაცები. ღირს მაკარის მიჰგვარეს კურთხევისათვის ყრმა გიორგი - შემდგომში უდიდესი მოღვაწე გიორგი მთაწმინდელი, რომელსაც წინასწარცნობის ნიჭით დაჯილდოებულმა მამა მაკარიმ თავისი სულიერი შვილი უწოდა.

ღირსი მაკარი, ღვთის შეწევნით, ერთმანეთს კარგად უთავსებდა მონასტრის წინამძღვრის მოვალეობასა და განდეგილობას. განსაკუთრებული მარხვისა და ლოცვისათვის მას მმარხველი უწოდეს. მისი წინამძღვრობის დროს ხახულის მონასტერი „ვითარცა მთიები" ბრწყინავდა და ორიენტირს აძლევდა სასულიერო და საერო მოღვაწეობის მსურველებს.

ღირსი მაკარი 1034 წლის ახლო ხანებში გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
ლურჯი ხიდი
**ლურჯი ხიდი** (რუს. Си́ний мост) — 97,3 მ სიგანის ხიდი მდინარე მოიკაზე სანქტ-პეტერბუგრში, რუსეთი. ქალაქისა და, ზოგიერთი მოსაზრებით, მსოფლიოს ყველაზე განიერ ხიდად ითვლება, თუმცა გინესის რეკორდების წიგნში ამ პარამეტრით შეტანილი არ არის.

ლურჯი ხიდი მარიის სასახლის წინ მდებარეობს წმინდა ისააკის მოედანზე ქალაქის ისტორიულ ცენტრში. პირველი ჭედური ლითონის ხიდი ამ ადგილას 1805 წელს შეიქმნა არქიტექტორ უილიამ ჰესტეს პროექტით და 1818 წელს დამონტაჟდა. ხიდი ერთფრთიანი იყო, ქვის საყრდენები ჰქონდა და 41 მ სიგანის იყო. 1842-44 წლებში ხიდი გაფართოვდა ჩრდილოეთისკენ მის დღევანდელ ზომამდე და იმავე სიგანის გახდა რაც მიმდებარე ისააკის მოედანია. ამჟამად ხიდის უმეტესი ნაწილი ავტოსადგომს უჭირავს.

ხიდის სახელი მე-XIX საუკუნის ტრადიციიდან მომდინარეობს, როდესაც ხიდებს მდ. მოიკაზე ფერად კოდებს აკუთვნებდნენ. სხვა ფერადი ხიდების მსგავსად, ლურჯმა ხიდმა სახელი მისი გვერდების შეფერილობის გამო მიიღო. ამჟამად მხოლოდ ოთხი ფერადი ხიდია შემორჩენილი — ლურჯი, წითელი, მწვანე და ყვითელი ხიდი. სამმა საწყისი სახელი შეინარჩუნა, ყვითელ ხიდს კი პევჩესკი ხიდი დაარქვეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლურჯი ხიდი***

* სანქტ-პეტერბურგის ხიდები

ლიტერატურა
----------

* იური ვლადიმიროვიჩ ნოვიკოვ *და სხვები*, *მოსტი ი ნაბერეჟნიე ლენინგრადა*, ლენიზდატ : სანქტ-პეტერბურგი (რუსეთი), ISBN 5-289-00690-7
* მიხაილ სამოილოვიჩ ბუნინ, *მოსტი ლენინგრადა: ოჩერკი ისტორიი არხიტეკტური მოსტოვ პეტერბურგა-პეტროგრადა-ლენინგრადა*, ლენინგრად: სტროიიზდატ, 1986.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოიკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* საინჟინროს პირველი ხიდი
* ბაღის პირველი ხიდი
* ბაღის მეორე ხიდი
* მალო-კონიუშენის ხიდი
* დიდი კონიუშენის ხიდი
* მომღერლების ხიდი
* მწვანე ხიდი
* წითელი ხიდი
* ლურჯი ხიდი
* ფანრების ხიდი
* ფოსტის ხიდი
* პოცელუევის ხიდი
* კრასნოფლოტის ხიდი
* ხრაპოვიცკის ხიდი
* გემების ხიდი
 |

 |
**მაჯამა** (არაბ. ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ,ﻣﺠﺎﻣﻴﻊ კრებული) — სპარსულ პოეტიკაში სხვადასხვა მნიშვნელობის მქონე ტერმინი. უპირველესად აღნიშნავს რამდენიმე ან ერთი პოეტის ლექსთა კრებულს. ამას გარდა, მაჯამას უწოდებენ ისეთ ლექსს, რომელშიც თავმოყრილია სხვადასხვა პოეტური ხერხი, ჩამოთვლილია საგნები თუ ტერმინები. მაჯამა აერთიანებს ერთგვაროვანი ხერხებითა თუ თემატიკით დაკავშირებულ ლექსებსაც.

ქართულ პოეზიაში მაჯამა, როგორც ლიტერატურული ხერხი, გვხვდება ჯერ კიდევ კლასიკურ ქართულ პოეზიაში (ჩახრუხაძე, შავთელი, რუსთაველი). შემდეგ იგი განავითარა სპარსული პოეზიის შესანიშნავმა მცოდნემ თეიმურაზ პირველმა. მისი მაჯამა საგანგებოდ შერჩეულ ლექსთა კრებულია („ლექსთა ღარიბთა, უცხოთა, რომელ არს გამოკრებული, მიმინდა წერა ამისთვის, არ იქმნას დავიწყებული"), რომელთა სტროფების დიდი ნაწილი ომონიმური რითმებით არის გაწყობილი. მათი ამოხსნა გარკვეულ სირთულესთან არის დაკავშირებული. ამ ჟანრის ლექსებს წერდნენ თუ კრებულებს ადგენდნენ არჩილი, ვახტანგ VI, საბა.

ლიტერატურა
----------

* *ბარამიძე ა.* თეიმურაზ პირველი, წგნ.: თეიმურაზ I, ტხზ. სრ. კრ. ალ. ბარამიძის და გ. ჯაკობიას რედ. ტფ. 1934;
* *კობიძე დ.* ქართული და სპარსული პოეტიკის ისტორიიდან, მის წგნ.: ქართულ-სპარსული ლიტერატურული ურთიერთობანი, ტ. 2, თბ. 1969;
* *ჯიბლაძე გ.* რუსთაველის ესთეტიკური სამყარო, თბ. 1966;
* *მისივე,* კრიტიკული ეტიუდები, ტ. 6, თბ. 1981;
* *გვახარია ა.* ქსე, ტ. 6, გვ. 522, თბ. 1983
**მაჰა ვაჩირალონგკორნი** (ტაი. มหาวชิราลงกรณ, დ. 28 ივლისი, 1952) — ტაილანდის მეფე ჩაკრის დინასტიიდან. პუმიპონ ადულიადეტის ერთადერთი შვილი. ტახტის დაკავება უნდოდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, მაგრამ საიდუმლო საბჭოს გადაწყვეტილბით რეგენტად დაინიშნა საბჭოს თავმჯდომარე პრემ ტინსულანონი ვაჩირალონგკორნის ტახტზე ასვლამდე. მაჰა ვაჩირალონგკორნმა ტახტი დაიკავა 2016 წლის 29 ნოემბერს და ეწოდა რამა X.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1952 წელს. დაწყებითი განათლება მიიღო ბანგკოკში, შემდეგ სასწავლებლად გაემგზავრა დიდ ბრიტანეთსა და ავსტრალიაში. 1972 წლიდან ტახტის მემკვიდრეა. 1976 წელს დაასრულა კანბერის სამეფო სამხედრო კოლეჯი, სადაც მიიღო სამხედრო მფრინავის განათლება. 1978 წლიდან მეფის პირადი გვარდიის ბატალიონის, შემდეგ კი პოლკის მეთაურია. 1970-იან წლებში მონაწილეობდა ჩრდილოეთ ტაილანდში კომუნისტი ამბოხებულების წინააღმდეგ გამართულ საბრძოლო მოქმედებებში და კამბოჯის საზღვარზე ვიეტნამელი პარტიზანების წინააღმდეგ გამართულ ოპერაციებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Королевская семья Таиланда и династия Чакри
* Crown Prince Maha Vajiralongkorn

სქოლიო
------

1. ↑  Временным регентом в Таиланде стал 96-летний экс-премьер Прем Тинсуланон.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მეგრელიძე**. |

**იოსებ ბართლომეს ძე მეგრელიძე** (დ. 9 აპრილი, 1909, ხიდისთავი — გ. 29 იანვარი, 1996) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1959 წლიდან იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი, ძველი ქართული ლიტერატურის მკვლევარი. ავტორია ნაშრომებისა ქართული და ქართველური, დაღესტნურ-დიდოური ენების, რუსთაველოლოგიისა და ქართული მწერლობის, ქართული და კავკასიური ფოლკლორის, ეთნოგრაფიის, არქეოლოგიისა და ეპიგრაფიკის, არმენისტიკის საკითხებზე. გამოსცა ნიკო მარის, ექვთიმე თაყაიშვილის, მოსე გოგიბერიძის და სხვათა ნაშრომები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „ლაზური და მეგრეული შრეები გურულში" 1938, რუსულ ენაზე
* „რუსთაველი და ფოკლკლორი" 1960, რუსულ ენაზე
* „რუსთველოლოგები", 1970
* „იაკობ გოგებაშვილი და ახალი ქართული ენა, სახელმძღვანელოები და გრამატიკის საკითხები", 1973
* სიძველეები ლიახვის ხეობაში, 1984
* „ჭოლა ლომთათიძე" 1979

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 536.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ მეგრელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი