recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რელატივიზმი** — ფილოსოფიურ შეხედულებათა ერთობლიობა, რომელიც უარყოფს ობიექტურობას და ამტკიცებს, რომ ფაქტები რელატიურია, ანუ განსხვავებულად აღიქმება დამკვირვებლის პერსპექტივისა და იმ გარემოს კონტექტსის მიხედვით, რომელშიც წარმოდგენილია ისინი.

რელატივიზმის მრავალი ფორმა არსებობს. *მორალური რელატივიზმის* საგანია სხვადასხვა ხალხთა და კულტურათა განსხვავებულ მორალური ფასეულობები და ეთიკურ ნორმები. *ეპიტემოლოგიური რელატივიზმის* მიხედვით, რწმენის, სამართლიანობისა და რაციონალურობის ნორმებთან მიმართებით არ არსებობს აბსოლუტური ფაქტები და ისინი მხოლოდ რელატიურ ხასიათს ატარებს. *ალეთოლოგიური რელატივიზმი* უარყოფს აბსოლუტური ჭეშმარიტების არსებობას და ამტკიცებს, რომ ჭეშმარიტება ყოველთვის რელატიურია გარკვეულ გარემო პირობებთან მიმართებით, მათ შორის როგორიცაა სოციალური, ენობრივი და კულტურული კონტექსტი.

*დესკრიფციული რელატივიზმი* აღწერს კულტურათა და ხალხთა შორის არსებულ განსხვავებებს შეფასების გარეშე მაშინ, როცა, *ნორმატიული რელატივიზმი* დაინტერესებულია მოცემულ ფარგლებში შეხედულების მორალურობასა და ჭეშმარიტების შეფასებით. 

რელატივიზმის გარკვეული ფორმები ენათესავება ფილოსოფიურ სკეპტიციზმს.

შეხედულებები
------------

### ფილოსოფიური

#### სოფიზმი

დასავლურ ფილოსოფიაში რელატივიზმის დამფუძნებელ მამებად სოფისტები მიიჩნევიან. რელატივიზმის ელემენტები მათ აზროვნებაში ძვ. წ. V საუკუნეში გაჩნდა. სოფისტების აზრით, მართებულისა და მცდარის გაგება იცვლებოდა ერთი ქალაქ-სახელმწიფოდან მეორემდე, ერთი თაობიდან მეორემდე, ამდენად „ჭეშმარიტება" ცვალებად-მიმდინარე იყო. სოფისტი პროტაგორას ცნობილი დებულებაა: „ადამიანია ყველაფრის საზომი: არსებულისა, რომ ისინი არიან და არარსებულისა, რომ ისინი არ არიან." სოფისტთა მოსაზრებები ცნობილი გახდა მათი ოპონენტის, პლატონის, წყალობით, რომელიც, მათგან განსხვავებით, ჭეშმარიტების ობიექტურობას აღიარებდა. პლატონის დიალოგში „პროტაგორა" პროტაგორა ამბობს: „რაც მართალია შენთვის, მართალია შენთვის, ხოლო რაც მართალია ჩემთვის, მართალია ჩემთვის."

სქოლიო
------

1. ↑  Stanford Encyclopedia of Philosophy,
2. ↑  Swoyer, Chris.  (2003) Relativism.
3. ↑  Epistemic Relativism.
4. ↑  Edward N. Zalta (ed.). "Relativism", "The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall Edition)". "ჭეშმარიტების რელატიურობა, იგივე ალეთოლოგიური რელატივიზმი, ყველაზე მარტივი გაგებით გულისხმობს იმას, რომ, რაც მართალია ერთი ინდივიდისა ან სოციალური ჯგუფისთვის, შესაძლოა არ იყოს მართალი სხვისთვის."
5. ↑   (2021) "Relativism", *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*.  Metaphysics Research Lab, Stanford University.
6. ↑  
Richard Austin Gudmundsen (2000). *Scientific Inquiry: Applied to the Doctrine of Jesus Christ*.  Cedar Fort,   გვ. 50. ISBN 978-1-55517-497-2.
7. ↑  
Sahakian, William S. (1993). *Ideas of the great philosophers*.  Barnes & Noble Publishing,   გვ. 28. ISBN 978-1-56619-271-2. „What is true for you is true for you."
8. ↑  
Sahakian, W. S. (1965). *Realms of philosophy*.  Schenkman Pub. Co.   გვ. 40.
**ხაჩინ** - დორბათლის დასახლების მავზოლეუმი (აზერ. Xaçıntürbətli türbəsi) — მუსას შვილის ჰოჯა კატავის მავზოლეუმ-ტურბო. განლაგებულია ყარაბაღში, ხაჩინ-დორბათლის დასახლებაში. 1314 წელს მავზოლეუმი ააშენა უსტა შაჰენზიმ. მავზოლეუმი განლაგებულია აღდამიდან ჩრდილოეთით 23 კილომეტრის დაშორებით და ითვლება აზერბაიჯანის შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთ მარგალიტად.

არქიტექტურა
-----------

მავზოლეუმის არქიტექტურაში მჭიდროდ არის გადახლართული მუსულმანური და ქრისტიანული შუა საუკუნეების სტილი. მას გააჩნია თორმეტწახნაგიანი კორპუსი, რომელიც გვირგვინდება კარვით და აღმართულია სამსაფეხურიან კვარცხლბეკზე.

მავზოლეუმის შიდა სივრცე შედგება ჯვარედინა აკლდამისგან და ზედა საკნისგან. მას გააჩნია მრავალიარუსიანი სტალაქტიდის ფორმის ჭერი. სამხრეთის მხრიდან განლაგებულია მრავალფენიანი მიჰრაბი, რომელიც მორთულია სხვადასხვა ორნამენტებით.

ინტერიერის სიმკაცრე განპირობებულია და ხაზგასმულია შემოსასვლელში არსებული ორნამენტებით. არაბული წარწერა შემოსასვლელში გვაუწყებს დაკრძალულის სახელს, მავზოლეუმის აშენების თარიღს — 1314 წელი — და ხუროთმოძღვრის სახელს — უსტად შაჰენზი. მიჰრაბი და წარწერის შინაარსი გვამცნობს, რომ „დამკვეთი" იყო მუსულმანური აღმსარებლობის პიროვნება.
**ბოსმანის წესი** — ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში მოქმედი კანონი, რომელიც აძლევს საშუალებას ფეხბუთელებს, რომლებსაც დაუმთავრდათ კონტრაქტი კლუბთან, გადავიდნენ სხვა კლუბში კომპენსაციის გარეშე.

ისტორია
-------

1990-იან წლებამდე მოქმედებდა წესები, რომლის თანახმადაც ნებისმიერ კლუბს შეეძლო დაებლოკა საკუთარი ფეხბურთელის ტრანსფერი, რომელსაც დაუმთავრდა კონტრაქტი. თავისუფალი აგენტის სტატუსი რეალურად არ არსებობდა, რადგან კლუბი ინარჩუნებდა ფეხბურთელზე უფლებებს კონტრაქტის დამთავრების შემდეგ ორი წლის განმავლობაში და შეეძლო მოეთხოვა სხვა კლუბში ტრანსფერის სანაცვლოდ ფულადი კონპენსაცია.

1990 წელს ბელგიურმა „ლიეჟმა" ჟან–მარკ ბოსმანს შეთავაზა დამთვრებული კონტრაქტის გახანგრძლივება, თუმცა ახალი პირობებით მისი ხელფასი 75%-ით მცირდებობა. ბოსმანს ასევე ჰქონდა შეთავაზება ფრანგული „დიუნკერისგან". „ლიეჟმა" მოითხოვა მილიონი დოლარის ოდენობის კონპენსაცია ტრანსფერისთვის, რაც „დიუნკერს" ხელს არ აძლევდა.  მოლაპარაკებები შეწყდა, ბოსმანი კი კლუბის გარეშე დარჩა. ფეხბურთელი გარაჟში ცხოვრობდა, ის ასევე მიატოვა ცოლმა. 

ბოსმანმა სარჩელი შეიტანა სასამართლოში. მან უეფა, ბელგიის საფეხბურთო ასოციაცია და „ლიეჟი" სამუშაო ჯგუფის გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვაში დაადანაშაულა. 1995 წელს ბელგიის სასამართლომ მათ მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა. სასამართლომ იხელმძღვანელა ევროკავშირის კანონმდებლობის დებულებით, რომელიც კრძალავს კონტრაქტის დამთავების შემდეგ ადამიანისთვის გადაადგილების უფლების შეზღუდვას ან სამაგიეროდ კონპენსაციის მოთხოვნას. აქამდე მთელ მსოფლიოში მოქმედი სატრანსფერო სისტემა არაკანონიერად ცნეს.

ამ ინციდენტმა უეფა-ს და ფიფა-ს ხელი უბიძგა შემოეღოთ თანამედროვე სატრანსფერო ფანჯარა, რათა ბოსმანის მიმართებაში მომხდარი შემთხვევები აღკვეთილიყო. შემდეგში ბოსმანმა წამოაყენა ლეგიონერთა მიმართებაში არსებული წესების ლეგიტიმურობის საკითხიც. უეფა მივიდა დასკვნამდე, რომ ეს წესები არ შეიძლება მოქმედებდეს ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მოქალაქეებზე, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ირღვევა რომის ხელშეკრულების პირობები. შემდეგში საკითხი კვლავ განიხილეს სიმუტენკოვის საქმის მსვლელობისას.

აგრეთვე იხილეთ
--------------

  

* ჟან–მარკ ბოსმანი
* სატრანსფერო ფანჯარა
* სიმუტენკოვის საქმე
* ევროკავშირი
* უეფა

სქოლიო
------

1. ↑  Burton, Mark (21 September 1995). „Who is Jean-Marc Bosman?". *The Independent*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 იანვარი 2014. ციტირების თარიღი: 14 December 2011.
2. ↑  Phillips, Martin (21 March 2011). „Jean-Marc Bosman's fight against depression and alcoholism". *The Sun*. ციტირების თარიღი: 14 December 2011.
ემირ კუშტურიცა.
გორან ბრეგოვიჩი.
**ბოსნია და ჰერცეგოვინის კულტურა** მოიცავს ამ ქვეყნის: ანტიკურ მემკვიდრეობას, არქიტექტურას, ლიტერატურას, ვიზუალურ ხელოვნებას, მუსიკას, კინოს, სპორტს და სამზარეულოს.

ანტიკური ხელოვნება
------------------

ბადანის გამოქვაბულის კედლის ნახატები თარიღდება პალეოლითის (ძვ. წ. 1400) ხანით. ის არის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის უძველესი პალეოლითის ხანის ნიმუში. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ასევე მრავლად მოიპოვება ნეოლითის ხანის (ძვ. წ. 5000) ნიმუშები. ბრინჯაოს ხანაში ტერიტორია დასახლებული იყო ილირიული ტომებით. ილირიელები დაიპყრეს რომაელებმა, რომელი პერიოდიდანაც შემორჩა გზები, ხიდები და მოზაიკით გაწყობილი ვილების ნაშთები. პირველ ბოსნიურ ხელოვნების ნიმუშებად ითვლება საფლავის ქვებზე გაკეთებული ორნამენტები, რომლებიც თარიღდება III საუკუნით და შექმნილია ქრისტიანული კულტურის გავლენით.

ლიტერატურა
----------

ბოსნია და ჰერცეგოვინას აქვს მდიდარი ლიტერატურული მემკვიდრეობა. ფრანცისკანელი მატია დივკოვიჩი მიიჩნევა ბოსნიური ლიტერატურის ფუძემდებლად. გამოჩენილი პოეტები არიან: ნტუნ ბრანკო შიმიჩი, ალეკსა შანტიჩი, იოვან დუჩიჩი და მაკ დიზდარი. ცნობილი მწერლებიდან გამოსარჩევია ნობელის ლაურეატი ივო ანდრიჩი.

მუსიკა
------

პოპულარული ტრადიციული ბოსნიური მუსიკის ფორმები შედარებით ახალია და მიეკუთვნება XX საუკუნეს. ტრადიციული სიმღერის პოპულარული ფორმაა განგა, რომელიც შარგიაზე სრულდება.

ცნობილი ბონიელი და ჰერცეგოვინელი მუსიკოსები არიან: გორან ბრეგოვიჩი, ზდრავკო ჩოლიჩი, ბრანიმირ შტულიჩი, დინო მერლინი და ტომო მილიშევიჩი.

კინო
----

ცნობილი ბოსნია და ჰერცეგოვინელი კინოს რეჟისორები არიან: დანის ტანოვიჩი, იასმილა ჟბანიჩი და ემირ კუსტურიცა.

1995 წლიდან მოქმედებს სარაევოს კინოფესტივალი, რომელიც უდიდესი და ყველაზე გავლენიანია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში.

სქოლიო
------

1. ↑  mp3 files with examples from Dalmatia (Croatia) in "Trends and Processes in the Music Culture of the Dalmatian Hinterland" by Josko Caleta დაარქივებული 2008-12-31 საიტზე Wayback Machine. , accessed 15 February 2011
ბანძის სინაგოგა  
გიორგი ათათიას ფოტო 
**ბანძის სინაგოგა** – აჯიაშვილთა ე.წ. ბეით ქნესეთ, „თავშეყრის სახლი", ბეით თფილა, „ლოცვის სახლი" — ებრაელთა სამლოცველო სახლი სინაგოგა სოფელ ბანძაში, (მარტვილის მუნიციპალიტეტი), ე. წ. ებრაელების უბანში. აშენდა XX საუკუნის დასაწყისში. დღეს სინაგოგა არ არის მოქმედი და დაკეტილია. 

ბანძის სინაგოგა;

ისტორია
-------

ბანძის სინაგოგასთან მდებარე ებრაული სასაფლაო   
გიორგი ათათიას ფოტო
დასავლეთ საქართველოში XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან ებრაულმა მოსახლეობამ მტკიცედ მოიკიდა ფეხი და დამკვიდრდა ყულევში, ქუთაისში, ფოთში, სენაკსა და მოგვიანებით ბანძაში.

XVIII საუკუნეში ბანძა დასავლეთ საქართველოში დაწინაურებული კერა იყო. აქ ჩამოსახლებულმა თავადმა ფაღავამ, მხარის ეკონომიკური ცხოვრების გასაგრმავებლად ჩამოიყვანა ებრაელი სოვდაგრის ერთი ოჯახი. თავადმა ფაღავამ ებრაელის მიმართ საკმაოდ თვალსაჩინო შეღავათები გაავრცელა.ამ ოჯახს მალე რამდენიმე ახალი კომლიც მოჰყვა. აშენდა ადგილზე მცირე სამლოცველო, გაიხსნა ებრაელთა სასაფლაოც. XX საუკუნის დასაწყისში აიგო მაღალი არქიტექტურული სამლოცველო ნაგებობა — სინაგოგა. ებრაელები მტკიცედ დაფუძდნენ ბანძაში.

გასული საუკუნის 70-იან წლებში ებრაელებმა დატოვეს ბანძა, დაემშვიდობნენ ადგილობრივ მცხოვრებლებს, მეზობლებს, მეგობრებს, სთხოვეს სინაგოგას და სასაფლაოს მოვლა და წავიდნენ თავიანთ აღთქმულ ქვეყანაში, ისრაელში.

სინაგოგა დღემდე ხელშეუხებლად დგას ბანძაში.

გალერეა
-------

* აღმოსავლეთი ფასადიგიორგი ათათიას ფოტოაღმოსავლეთი ფასადი  
გიორგი ათათიას ფოტო
* ჩრდილოეთი ფასადიგიორგი ათათიას ფოტოჩრდილოეთი ფასადი  
გიორგი ათათიას ფოტო
* ხედი ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდანგიორგი ათათიას ფოტოხედი ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდან  
გიორგი ათათიას ფოტო
* აღმოსავლეთი ფასადიგიორგი ათათიას ფოტოაღმოსავლეთი ფასადი  
გიორგი ათათიას ფოტო
* აღმოსავლეთი ფასადიგიორგი ათათიას ფოტოაღმოსავლეთი ფასადი  
გიორგი ათათიას ფოტო
* ხედი ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდანგიორგი ათათიას ფოტოხედი ჩრდილო-დასავლეთის მხრიდან  
გიორგი ათათიას ფოტო
* დავითის ვარსკვლავი ბანძის სინაგოგის კარიბჭეზეგიორგი ათათიას ფოტოდავითის ვარსკვლავი ბანძის სინაგოგის კარიბჭეზე  
გიორგი ათათიას ფოტო
* სინაგოგაგიორგი ათათიას ფოტოსინაგოგა  
გიორგი ათათიას ფოტო
* სინაგოგის სარკმელიგიორგი ათათიას ფოტოსინაგოგის სარკმელი  
გიორგი ათათიას ფოტო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5182

სქოლიო
------

1. ↑  სინაგოგა ბანძაში. Синагога в с. Бандза
2. ↑  მარტვილი. კულტურული ძეგლები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-18. ციტირების თარიღი: 2013-01-24.
**ბატაგაიკის კრატერი** (რუს. Батагайский кратер) — თერმოკარსტული დეპრესია ჩერსკის მთაგრეხილზე, სახაში, რუსეთში. სიგრძე 1 კმ, სიგანე 800 მ, სიღრმე 100 მ-მდე.

ბატაგაიკის კრატერი გაწოლილია დაბა ბატაგაიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კმ-ში, ესე-ხაიიადან 5 კმ-ში, ხოლო ქალაქ იაკუტსკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 660 კმ-ში. სახელი ეწოდა სიახლოვეს მდებარე ამავე სახელწოდების მდინარის მიხედვით. დეპრესია გაჩნდა 1960-იან წლებში, მას შემდეგ, რაც დაბა ბატაგაიდან სამხრეთ-დასავლეთით 8 კმ-ში გაჩეხეს ტაიგის მონაკვეთი, რის შედეგადაც ჩაწვა ნიადაგი, რითაც გაშიშვლდა მრავალწლოვანი მზრალი ფენა.

შემდეგ წლებში, მუდმივად მზარდი ტემპერატურის გამო, ყინულით გაჯერებულმა ქანებმა ლღობა დაიწყეს და ბატაგაიკის კრატერმა გააგრძელა გაფართოება. გაზაფხულის წყალმოვარდნები აჩქარებენ ეროზიას. კრატერი იზრდება დაახლოებით 15 მ-ით წელიწადში. არქეოლოგებმა კრატერის გვერდებში აღმოაჩინეს მყინვარული პერიოდის ნამარხი ნაშთები. კიდეები მეტად არამდგრადია, რის გამოც დეპრესიაში რეგულარულად წარმოიქმნება მეწყერი, ხოლო მრავალწლოვანი მზრალობა მუდმივად ლღვება, რაც აგრეთვე უწყობს ხელს ზომების გაფართოებას.

მსგავსი ტიპის წარმონაქმნები ცნობილია კანადასა და გრენლანდიაში, თუმცა ციმბირის კრატერი მათზე 2-3-ჯერ უფრო ღრმაა, რის გამოც გეოკრიოლოგებისა და პალეონტოლოგების განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს. ღრმულის ფერდობებზე ადვილად შეინიშნება სხვადასხვა გეოლოგიური ეპოქის ფენები. 2009 წელს აქ აღმოაჩინეს კარგად შენახული კვიცის ჩონჩხი (ასაკი 4400 წ.) და ბიზონის ნაშიერის ნარჩენები. მოპოვებულია აგრეთვე მამონტებისა და ირმების ძვლები.

2011 წლიდან აქ კვლევას აწარმოებენ ჩრდილოეთის გამოყენებითი ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თანამშრომლები. 2016 წლის მაისში მეცნიერთა ადგილობრივ ჯგუფს შეუერთდა სასექსის უნივერსიტეტის პროფესორი, გეოკრიოლოგი ჯულიან მერტონი. მსგავსი წარმონაქმნების მიზეზად, იამალზე დასახელებულია გლობალური დათბობა. პროფესორი მერტონი არ გამორიცხავს, რომ მომავალში ბატაგაიკის მიდამოებში შესაძლოა ახალი ღრმულებიც წარმოიქმნას. ადგილობრივ მოსახლეობაში ღრმული ცნობილია როგორც „ჯოჯოხეთის კარიბჭე".

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Батагайский кратер: провал в прошлое.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-06. ციტირების თარიღი: 2020-03-03.
2. ↑  Батагайский кратер каждый год растет в размерах
3. ↑  Что хотят узнать ученые, исследуя сибирские "ворота в ад"
**ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზის სამმართველოს შენობა** (რუს. Здание управления Северо-Кавказской железной дороги) — ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზის სამმართველოს შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თეატრალურ მოედანზე. აგებულია 1911-1913 წლებში მოდერნის სტილში. ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზის სამმართველოს შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

მისამართი: დონის როსტოვი, თეატრალური მოედანი № 4.

ისტორია
-------

დონის როსტოვში მდებარე ვლადიკავკაზის (ამჟამად უკვე ჩრდილოეთ კავკასიის) რკინიგზის სამმართველოს არ ჰქონდა საკუთარი შენობა და იმყოფებოდა იჯარით აღებულ შენობაში. XX საუკუნის დასაწყისში მიიღეს გადაწყვეტილება სამმართველოს ახალი შენობის აგების შესახებ. 1910 წელს გაიმართა შესარჩევი კონკურსი, რომელშიც გაიმარჯვა არქიტექტორ ნ. ვალტერის პროექტმა. ნახაზების შედგენის სამუშაოებს ახორციელებდა სამოქალაქო ინჟინერი ა. ბუტკოვი. რკინიგზის სამმართველოს შენობის ასაგებად გამოყვეს მიწის ნაკვეთი დონის როსტოვისა და დონის ნახიჩევანის საზღვარზე. მშენებლობა დაიწყო 1911 წელს და ძირითადი სამუშაოები დასრულდა 1913 წელს. 1913 წლის 27 ოქტომბერს (ახ. სტ. 9 ნოემბერს)შედგა შენობის საზეიმო გახსნა და კურთხევა.

მშენებლობის დასრულების შემდეგ თავი იჩინა რამდენიმე პრობლემამ: ზოგჯერ არ მუშაობდა ტელეფონი, ასევე ემდუროდნენ სავენტილაციო სისტემის გაუმართაობას.

1930-იან წლებში შენობაში განათავსეს ვოროშილოვის რკინიგზის სამმართველო, მოგვიანებით ეწოდა ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზის სამმართველო. მეორე მსოფლიო ომის დროს განადგურდა სამმართველოს სახურავი, ფანჯრები და კარი. 1948-1949 წლებში მიმდინარეობდა რემონტი. 2000-იანი წლების დასაწყისში გაარემონტეს ფასადი.

არქიტექტურა
-----------

ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზის სამმართველოს შენობა იყო პირველი ნაგებობა თეატრალურ მოედანზე. იგი დომინირებდა გარშემო მდებარე მცირესარულიანი ნაგებობების ფონზე. ნაგებობა აგებულია მოდერნის სტილში, მაგრამ ამავე დროს მის არქიტექტურაში და გაფორმებაში გამოყენებულია ეკლექტიკის მოტივები.

შენობა ოთხასრთულიანია და აქვს შიდა ეზო. ფანჯრის ღიობები ოვალურია. პირველი სართული რუსტირებულია.

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  Кукушин B. C. Архитектура стиля "модерн" // История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГО, 1995. — 275 с. — ISBN 5-88616-027-2.
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
3. 1 2  Виталий Трифонович Сидоренко. Ровесник железной дороги. Донской временник. ციტირების თარიღი: 2013-11-22.
4. 1 2  Вера Волошинова. 100 мест: Железнодорожный модерн. werawolw.ru. ციტირების თარიღი: 2013-11-22.
5. 1 2  Александр Харченко.  (2013-11-14) Рождение здания управления железной дорог.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-19. ციტირების თარიღი: 2013-11-22.
6. ↑  Беленький Г. Л. Ростов-на-Дону. Город у Тихого Дона. — Ростов-на-Дону: Сигма, 2005. — С. 137. — ISBN 5-944-67005-3.
7. ↑  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 123. — ISBN 5-8456-0489-3.
აღწერაზე დაფუძნებული ჩუპაკაბრას ნახატი
**ჩუპაკაბრა** (ინგლ. chupacabra; ესპანურად სიტყვასიტყვით ნიშნავს „თხის მწოვს") — თქმულებით გადმოცემული არსება, რომელიც ამერიკის დაუსახლებელ ნაწილებში ბინადრობს. გადმოცემის თანახმად იგი შემჩნეული ყავთ პუერტო-რიკოში. ეს სახელი მას შეარქვეს მისი ნადირობის სტილის გამო. იგი უტევს ცხოველებს და სისხლს წოვს მათ, ყველაზე ხშირად მისი მსხვერპლი სწორედ თხაა. აღწერილობით, იგი არის საშუალო ზომის ცხოველი, არა უმეტესი პატარა დათვისა, რომელსაც კისრიდან კუდამდე ხერხემლის ძვლები აქვს ამოზნექილი. ჩუპაკაბრა არაერთხელ შეუმჩნევიათ ამერიკის ფარგლებში. პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა 1995 წელს პუერტო-რიკოში. ასევე ჩილესთან ახლოს, არგენტინაში, ბოლივიაში და ასევე ამერიკის კონტინენტების საზღვრებს გარეთაც — რუსეთსა და ფილიპინებში. 1995 წელს პუერტო-რიკოში, მისი შეტევის დროს იპოვეს 8 მკვდარი ცხვარი, თითოს 3 ნახვრეტი ჰქონდა მკერდის არეში და სისხლისგან იყვნენ დაცლილები. რამდენიმე თვის შემდეგ კანოვანასში, თვითმხილველმა დაინახა უცნაური არსება მათ ეზოში, იქ კი 150-ზე მეტი მკვდარი ცხოველი დახვდა. ასეთი შემთხვევები გახშირდა კუნძულის გარშემო და ბევრმა ფერმამ დაკარგა საქონელი.

სხვადასხვა ქვეყანაში ჩუპაკაბრას სხვადასხვა მითოლოგიურ თუ ლეგენდარულ არსებას უკავშირებენ, რომლებიც მსგავსი აღწერილობის არიან. ბიოლოგების და მკვლევრების განცხადებით, ჩუპაკაბრას არსებობა უბრალოდ პოპულარული ლეგენდაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩუპაკაბრა

სქოლიო
------

1. ↑  A Chupacabra in Texas? Or Just a Mangy Coyote?. abcnews.go.com (ინგლისური)
**ჩუმლაყის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩუმლაყში, სოფლის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე დგას, სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია ( 8,25 x 5,4 მეტრი). სამხრეთიდან ეკვროდა თანადროული მინაშენი, რომელიც ეკლესიას წყობით უკავშირდებოდა (შემორჩენილია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილები, და აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის ნაშთი). შენობა ნაგებია რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით.
1995 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა, ხოლო 2008 წელს მთლიანად აღადგინა (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ზ. ჯოხაძე). აღადგინეს სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი, რომელშც მოწყობილი იქნა შესასვლელი, ამოაშენეს აფსიდის ჩრდილოეთ კედლის და დანარჩენი კელდების დანგრეული ნაწილები, იატაკი მოიგო რიყის ბრტყელი ქვებით, კედლებს გაუკეთდა აგურის ორსართულიანი ლავგარდანი, ეკლესია გადახურეს კრამიტით, ხოლო ირგვლივ მოაწყვეს სარინელი.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 228.
**ჩრდილოეთ კორეის მშვიდობის მუზეუმი** (კორ. 조선민주주의인민공화국 평화박물관; ჰანჯა. 朝鮮民主主義人民共和國平和博物館) — მუზეუმი ჩრდილოეთ კორეაში. აშენდა, რათა აქ 1953 წლის 27 ივლისს შემდგარიყო კორეის ომის დაზავების ხელშეკრულების ხელმოწერა. ის მდებარეობს ჩრდილოეთ კორეის, ჰამგეონ-ბუკდოს პროვინციის ყოფილ სოფელ პანმუნჯომში. საერთო უსაფრთხოების მონაკვეთიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 1.2 კმ-ში. ის ერთადერთია, რაც ყოფილი სოფლიდან შემორჩა, ხოლო სახელი - *პანმუნჯომში* 1950-იანი წლებიდან საერთო უსაფრთხოების მონაკვეთს ეწოდება. ის ასევე კიჯონ-დონიდან (რომელსაც ხშირად *პროპაგანდს სოფელს* უწოდებენ) ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,9 კილომეტრში მდებარეობს. აქ ინახება 1976 წელს მომხდარი ნაჯახით მკვლელობის ინციდენტის იარაღები, როდესაც ორი ამერიკელი ჯარისკაცი: კაპიტანი არტურ ბონიფასი და ლეიტენატი მარკ ბარეტი დაიღუპა.

შენობაში, კარების თავზე კიდია პიკასოს *მტრედის* ასლი. ხელმოწერის ცერემონიალზე ამრიკელებმა ეს კომუნიზმის სიმბოლოდ მიიჩნიეს (რადგან პიკასო კომუნისტი იყო) და მოითხოვეს მისი დაფარვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photos of Peace Museum დაარქივებული 2011-07-22 საიტზე Wayback Machine.
* Photo of axe
* Photo of interior of museum

სქოლიო
------

1. ↑  Mark Seddon (9 April 2013). „How to take the heat out of the North Korean crisis". *Evening Standard*. ციტირების თარიღი: 10 May 2013.
2. ↑  Jager, Sheila Miyoshi (2013). *Brothers at War – The Unending Conflict in Korea*. London:  Profile Books. ISBN 978-1-84668-067-0.
**სასტუმრო „აფშერონი"** (აზერბ. Abşeron) — სასტუმრო აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, აღწერილი, როგორც „შთამბეჭდავი სასტუმრო".

მის ოცსართულიან კორპუსს აქვს 243 ოთახი (სასტუმროს მე-9, მე-11, მე-12 და მე-14 სართულებზე არის განთავსებული ერთადგილიანი და ორადგილიანი ნომრები, ასევე ლუქსი). სასტუმროს ოპერატორია JW Marriott.

სასტუმრო მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე, პრიმორსკის ბულვარიდან დაშორებულია არც ისე შორს.

ისტორია
-------

აღნიშნული სასტუმრო აშენდა არქიტექტორ მიქაელ უსეინოვის გეგმის შესაბამისად და ექსპლუატაციაში შევიდა 1965 წელს. სამშენებლო პროექტი ასახავდა აზერბაიჯანული საბჭოთა არქიტექტურის განვითარების ახალ ტენდენციებს. რეკონსტრუქცია განხორციელდა 1999 წელს. მას ჰქონდა 16 სართულიანი სასტუმრო და 343 ოთახი. სასტუმროს დიზაინში მონაწილეობა მიიღო სსრკ სახალხო არტისტმა მიქაილ აბდულაევმა.

2009 წელს სასტუმროს შენობა დაანგრიეს და მის ადგილას ახალი 20 სართულიანი შენობა ააშენეს. სასტუმროს ახალი შენობის გახსნა 2011 წელს მოხდა, რომელსაც დაესწრო აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი ოჯახთან ერთად. დღეისათვის ახალ სასტუმროში 243 ნომერია.

2012 წლის 14 მაისს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კომუნიკაციების და ინფორმაციული ტექნოლოგიების სამინისტროს „აზერმარკას" კომპანიამ ბაქოში წარმოადგინა ევროვიზია -2012-ისადმი მიძღვნილი ახალი საფოსტო მარკები. ერთ-ერთი ასეთი მარკა, რომლის ღირებულება 60 კაპიკი იყო და 10 000 ტირაჟი იყო, გამოსახულია სწორედ სასტუმრო „აფშერონი"-ს შენობა.

სასტუმროს პერსონალი გამოცდილია სასტუმრო ინდუსტრიაში. მათი პროფესიონალიზმის წყალობით, დამსვენებელი ყოველდღიურ პრობლემებს ივიწყებს და უშუალოდ კონცენტრირებულია ბიზნესზე.

სასტუმროს სიმშვიდე და სიმყუდროვე ხელსაყრელია კარგი დასვენებისა და ნაყოფიერი მუშაობისთვის.

სასტურმოს საკონფერენციო დარბაზი არაერთი მნიშვნელოვანი შეხვედრების, კონფერენციების და ფორუმების მასპინძელია.

კოპლექსში განთავსებულია რამდენიმე რესტორანი, სადაც შეუძლიათ სტუმრებს დააგემოვნონ იტალირი და აღმოსავლური სამზარეულოს უნიკალური კერძები. რესტორნებს ძირითადად შესასვლელი აქვთ თავისუფლების მოედნის მხრიდან. 

სასტუმრო „აფშერონი"-ს სპაში, რომელიც სასტუმროს შენობის ზედა სამ სართულს მოიცავს, სტუმრებს საშუალება აქვთ დაათვალიერონ ბაქოს და კასპიის ზღვის მომხიბვლელი ხედები. ცენტრს აქვს ექვსი პროცედურის ოთახი, დახურული აუზი, ორთქლის ოთახი და ასევე საუნა.

საქმიანი შეხვედრებისა და კონფერენციების მოსაწყობად იდეალური ადგილია, 1208 კვადრატული მეტრის სვეტის გარეშე მდებარე „შარკის" დარბაზში, რომელიც სასტუმროს მარგალიტად ითვლება. სწორედ აქ, შეიქმნა ყველა პირობა დიდი ღონისძიებების, გამოფენებისა და სხვა ცერემონიების ჩასატარებლად.

სასტუმროს ეზოდან აშენებულია მიწისქვეშა გადასასვლელი ბაქოს ბულვართან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official site

სქოლიო
------

1. ↑  Absheron Hotel Description:.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-07. ციტირების თარიღი: 2020-10-26.
**სასიღნაღოღელე** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე. მდ. ლაკბის მარჯვენა ნაპირზე, მისი ერთ-ერთი მშრალი შენაკადის — სასიღნაღოღელის სათავესთან. 

განეკუთვნება გვიანდელ პალეოლითის ხანას. სადგომ-სახელოსნო „სასიღნაღოღელე" 1969 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური) ქვის ხანის რაზზმა (ხელმძღვანელი თ ბუგიანიშვილი). სასიღნაღოღელესთან დაახლოებით 1 ჰექტრის ფართობზე, მზესუმზირის ნათესებში შეგროვდა კაჟის 91 ნივთი: კაჟის კაჭარი, ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი. ნუკლეუსები გაფორმებულია კაჭრებსა და ანამტვრევებზე. ყველა ნუკლეუსი. რომელიც ლევალუაურია, ერთფუძიანი და განივიანია, გარდა ერთისა. არალევალუაურია, ერთფუძიანი გრძივი და განივი, ორფუძიანი ცალმრივი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია, ერთფუძიანი ცალმხრირვი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია. ისინი დაბალი, ფართო ან მოგრძო მოყვანილობისაა. მათთვის დამახასიათებელია შერბილებული კლექტონური ტექნიკის ნიშნები. აქვთ ძირითადად გლუვი, ფართო დარტყმის მოედანი და რელიეფური ბურცული ნიჟარისებრი წარმონაქმნით, რომელსაც ქვედა სიბრტყის ნახევარი უკავია. იარაღებში წამყვანი ადგილი სახოკ-საფხეკებს უკავიათ. მაათში გამოიყოფა ცალპირა ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი, ორი ორპირა, გრძივი, სწორ და ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი და კონვერგენტული სახოკები. ცალპირა და კონვერგენტული სახოკები დამზადებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე. საფხეკები ორი სწორ და ერთი ამოზნექილ სამუშაოპირიანი გრძივი და განივი ტიპისაა. სხვა იარაღიდან წარმოდგენილია ორი ორწვერა სახვრეტი, ნისკარტისებრი შვერილიანი მჭრელი იარაღი და ნისკარტისებრი წვეტანა. ქვის ინდუსტრია არალევალუაურია. გაპობა-ატკეცის ანუ პირველადი დამუშავების წესში წამყვანია აშელ-კლექტონური ტექნიკა, ხოლო მეორად დამუშავებაში ესეიგი იარაღის დამზადებაში — ზურგისემიერი ფართო ფაცეტოვანი ციცაბო რეტუში. აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *ბუგიანაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 52.
**ბეჟან ილიას ძე კილანავა** (დ. 23 აპრილი, 1940, გალის რაიონი, სოფელი რეფო-შეშელეთი — გ. 13 აპრილი, 1995, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

ბეჟან კილანავა დაიბადა 1940 წლის 23 აპრილს გალის რაიონ სოფელ რეფო-შეშელეთში. 1947 წელს შევიდა და 1958 წელს წარჩინებით დაამთავრა სოფლის საშუალო სკოლა. 1959-1960 წლებში სწავლობდა ვილნიუსის სამხედრო საავიაციო სკოლაში, ხოლო 1960-1962 წლებში მსახურობდა ჯერ რჟევის, შემდეგ — სმოლენსკის სამხედრო ნაწილებში. 1962 წელს ჩაირიცხა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომლის სრული კურსი წარჩინებით დაამთავრა 1967 წელს. 1964-67 წლებში სტუდენტთა სამეცნიერო კონფერენციაზე წაიკითხა ექვსი მოხსენება, მათგან ორი — როსტოვისა და ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტებში. ოთხმა საკონფერენციო თემამ სიგელები დაიმსახურა, ორმა კი — პირველი ხარისხის დიპლომები და ფულადი პრემიები. 1967 წელსვე სტუდენტთა სამეცნიერო შრომების რესპუბლიკურ კონკურსში ბეჟანის ნაშრომმა − „ილარიონ ქართველის ცხოვრების ავტორობის საკითხი" − უმაღლესი შეფასება და ფულადი პრემია დაიმსახურა.

1965-67 წლებში კილანავა იყო სტუდენტთა სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე. 1966-1967 წლებში მუშაობდა ქ. თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის კომკავშირის რაიკომის შტატგარეშე ლექტორად; შოთა რუსთაველსა და მის „ვეფხისტყაოსანზე" კითხულობდა ლექციებს.
გარკვეულ პერიოდში მუშაობდა სამართლისა და ეკონომიკის ინსტიტუტში, იყო ჟურნალ „სკოლა და ცხოვრების" განყოფილების გამგე, აქვე შემოიღო საგანგებო რუბრიკა ახალგაზრდა შემოქმედთათვის, რომელსაც წარუმძღვარა პოეტის სიტყვები — „ჰეი, ვინ მოდის მანდ, მომავლიდან". ბეჟანმა 1973 წლის 30 ნოემბერს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „შუშანიკის წამების" პრობლემატიკაზე და ერთხმად მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 1984 წლის 21 მარტს გახდა დოცენტი. ბეჟანი ლექციებს კითხულობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და საქართველოს სხვა უმაღლეს სასწავლებლებში.

1990 წელს გამოვიდა კილანავას მონოგრაფია „ქართული დამწერლობისა და მწერლობის სათავეებთან", გამოქვეყნებული აქვს 100-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია.
აი, რას წერდა პროფესორი ლევან მენაბდე ბეჟანზე: „მან ახლებურად გააშუქა ქართული ფილოლოგიის მრავალი ფუძემდებლური პრობლემა. თავის უეცარ გარდაცვალებამდე დაასრულა მუშაობა ორ სქელტანიან მონოგრაფიაზე ქართული ენისა და ლიტერატურის, ტოპონიმიკისა და ფოლკლორის, ქართველთა ეთნოგენეზისის მრავალ ისეთ საკითხზე, რომლებიც კავკასიოლოგიაში დღემდე არ დასმულა".
ბეჟანის რამდენიმე წერილი დაიბეჭდა პოლონურ და აზერბაიჯანულ ჟურნალებში, ხოლო გამოკვლევა — „შუშანიკის წამების" ქართული და სომხური რედაქციების ურთიერთმიმართების საკითხისათვის" — გამოქვეყნდა იტალიურ ენაზე 1996 წელს. 

კილანავას გარადაცვალების შემდეგ გამოიცა „900 მეგრული სიტყვა". 2009 წელს კი მისი გამოკვლევებისა და შრომების სამტომეული — „რჩეული შრომები", ხოლო 2010 წელს ცალკე კრებულად გამოიცა მოგონებები ბეჟან კილანავაზე — „ყველას რაიმე აქვს სახსოვარი".

ლიტერატურა
----------

* ბეჟან კილანავა, რჩეული შრომები,ტ.1, თბილისი, 2009
* მოგონებები ბეჟან კილანავაზე, „ყველას რაიმე აქვს სახსოვარი", თბილისი, 2010
**ძვლისაზრდელა**, პერიოსტეუმი (ბერძ. περί – ირგვლივ და ὀστοῦν – ძვალი) — შემაერთებელქსოვილოვანი შალითა, რომლითაც დაფარულია ძვალი მთლიანად, სასახსრე ზედაპირების გარდა. ძვლისაზრდელა შედგება გარეთა ბოჭკოვანი, სისხლძარღვებით და მგრძნობიარე ნერვული დაბოლოებით მდიდარი, შუა – ფიბროელასტიკური (შედგება კოლაგენური ბოჭკოებისგან) და შიგნითა – ძვლისწარმომქმნელი (ოსტეოგენური) შრეებისაგან; უკანასკნელი საგანგებო ბოჭკოებით უკავშირდება ძვალს. ძვლისაზრდელა უზრუნველყოფს ძვლის ზრდას სისქეში და მოტეხილობის დროს ძვლის კოჟრის განვითარებას.

ლიტერატურა
----------

* *ვ. აბაშიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 272.
* Brighton, Carl T. and Robert M. Hunt (1997), "Early histologic and ultrastructural changes in microvessels of periosteal callus", *Journal of Orthopaedic Trauma*, 11 (4): 244-253 (ინგლისური)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძვლისაზრდელა www.medgeo.net
* პერიოსტეუმი www.nplg.gov.ge
* პერიოსტეუმი, ძვლისაზრდელა lexicon.psp.ge
* periosteum - InnerBody (ინგლისური)
იესოს დიდებით შესვლა იერუსალიმში, მართლმადიდებლური ხატი
იესოს შესვლა იერუსალიმში, ფრესკა, პალერმოს ტაძარი
**ბზობა**, *ბაიაობა* — ქრისტიანული ეკლესიის ერთ-ერთი მთავარი საუფლო დღესასწაული. მოძრავია, აღინიშნება აღდგომის წინა კვირა დღეს. ქრისტიანული კულტის მსახურებაში ბზობის დღესასწაული IV საუკუნეში შემოვიდა (საწყისს იღებს ძველი ებრაული დღესასწაულიდან). მისი შინაარსი დაფუძნებულია სახარების მოთხრობაზე, რომელშიც გადმოცემულია იერუსალიმში პასექის დღესასწაულზე დასასწრებად იესო ქრისტეს შესვლის ამბავი. იესოს მოსახლეობა ზეიმით შეეგება, ზოგი მის სახედარს ფეხქვეშ თავის სამოსს უგებდა, ზოგი პალმის ტოტებს — ბაიას უფენდა, თან „ოსანას" შესძახოდნენ. ბზობის რიტუალი სიმბოლურად იმეორებს სახარების ამ მოთხრობის ზოგიერთ დეტალს; მღვდელმსახურნი მლოცველთა მიერ მიტანილ ტოტებს აკურთხებენ, გალობენ „ოსანას" და სხვა. ბევრ ქვეყანაში პალმის მაგივრობას ბზა ასრულებს (აქედან ქართული „ბზობა"), რუსეთში — ტირიფი (верба > „вербное воскресенье").

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ.* ქსე, ტ. 2, გვ. 353, თბ. 1977

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბზობა"** ვიკისაწყობში.
* ვიქსიკონის ლოგო **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ბზობა***
იოსებ (ხოსე) მუნიოს კორტესი
**იოსებ (ხოსე) მუნიოს კორტესი** (ესპ. Jose Muñoz-Cortes; დ. 13 მაისი, 1948, სანტიაგო, ჩილე — გ. 30/31 ოქტომბერი, 1997, ათენი, საბერძნეთი) — ესპანური წარმოშობის ჩილელი მხატვარი და ხატმწერი. ასწავლიდა ხელოვნების ისტორიას მონრეალის უნივერსიტეტში. მართლმადიდებლობა მან თოთხმეტი წლის ასაკში მიიღო. იოსების მშობლები იყვნენ კათოლიკები, მაგრამ ოჯახი გაგებით შეხვდა იოსების არჩევანს.

ათონის მთაზე
------------

1982 წლის შემოდგომაზე იოსები მეგობრებთან ერთად ათონის მთაზე გაემგზავრა, რათა მოენახულებინა ხატწერის მდიდარი ტრადიციებით განთქმული წმინდა დანიელის სკიტი. იოსებმა სახელოსნოში დაინახა ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ასლი, რომელიც მას ძლიერ იზიდავდა. მან გადაწყვიდა ამერიკაში წაებრძანებინა ხატი, მაგრამ ბერებმა მას უარი განუცხადეს. მეორე დღეს კი ბერებმა თავიანთი ნებით გადასცეს იოსებს ეს ხატი.

მოგზაურობა მსოფლიოში
--------------------

იოსებ მუნიოსი მონრეალში (კანადა) დაბრუნდა 1982 წლის 3 ნოემბერს ხატმა დაიწყო ძლიერი კეთილსურნელება და მირონდენა. მცირე ხნის შემდეგ ხატი გადაიტანეს მონრეალის საკათედრო ტაძარში. მრავალი კათოლიკე და პროტესტანტი მოკრძალებით მოდიოდა ტაძარში, რათა თაყვანი ეცა საკვირველთმოქმედი ხატისათვის. ეკლესიის ისტორიას არ ახსოვს ხატიდან მირონის ასეთი ხანგრძლივი დენა. ხოსე მუნიოსმა მრავალი ქვეყანა მოიარა სასწაულთმოქმედ ხატთან ერთად. მალე მთელს ქრისტიანულ სამყაროში გავრცელდა ივერიის მონრეალის ღმრთისმშობლის ხატის ფოტოები მასზე მიმაგრებული ბამბის ნაჭრებით, რომლებიც მკურნალი კეთილსურნელოვანი მირონით იყო გაჟღენთილი. იოსებ მუნიოსი სიცოცხლის ბოლომდე ივერიის ღმრთისმშობლის ხატის უცვლელი მცველი იყო.

მკვლელობა
---------

1997 წლის 30 ოქტომბერს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში იოსებ მუნიოსი უცნობმა პირებნა წამებით მოკლეს. გამოძიებას უშედეგოდ აწარმოებს ათენის პოლიციის სამმართველო. მირონმდენი ხატი მას შემდეგ გამოცხადებულია დაკარგულად. იოსებ მუნიოსის ცხედარი 10 ნოემბერს მონრეალში გადაასვენეს. დაკრძალულია ქ. ჯორდანვილში, (აშშ), წმიდა სამების მონასტრის სასაფლაოზე. 1998 წლის იანვარში, გაურკვეველ ვითარებაში დაიწვა მონრეალის მართლმადიდებლური ტაძარი, სადაც ესვენა ივერიის მონრეალის ღმრთისმშობლის მირონმდინარე ხატი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ივერიის მონრეალის ღვთისმშობლის ხატი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰავაის კუნძულების მართლმადიდებლური ეკლესია
**გარიბალდის ძეგლი** (რუს. Памятник Гарибальди) — ძეგლი ქალაქ ტაგანროგში. ძეგლი აღმართულია 1961 წელს ცნობილი იტალიელი რევოლუციონერის ჯუზეპე გარიბალდის პატივსაცემად.

ჯუზეპე გარიბალდი ტაგანროგში
---------------------------

ჯუზეპე გარიბალდი დაიბადა მეზღვაურის ოჯახში. 1832 წელს გახდა სავაჭრო გემის კაპიტანი. იგი სტუმრობდა სხვადასხვა საპორტო ქალაქებს. ხშირად მისი შხუნა „კლორინდა" იმყოფებოდა ტაგანროგშიც. არსებობს საარქივო ჩანაწერები იმის შესახებ, რომ იგი ნავსადგურში დააჯარიმეს სიგარეტის კონტრაბანდისთვის. 1833 წელს ფორთოხლით დატვირთული მისი შხუნა 10 დღე შეჩერებულა ნავსადგურში. ახალგაზრდა კაპიტანს ქალაქის ქუჩებში გაუვლია და მოუნახულებია იტალიელთა სახლები. ერთ-ერთი ასეთი გასეირნების დროს იგი შეხვდა იტალიელ პოლიტიკურ ემიგრანტს, იატაკქვეშა პოლიტიკური მოძრაობის ახალგაზრდა იტალიის წევრს ჯოვანი ბატისტა კუნეოს. ტაგანროგში ჯუზეპე გარიბალდი შეუერთდა აღნიშნულ მოძრაობას და დადო ფიცი, რომ სიცოცხლის ბოლომდე იბრძოლებდა საკუთარი ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის.

ძეგლის ისტორია
--------------

1961 წელს ტაგანროგის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა გარიბალდის სახელი, ხოლო ნავსადგურის იმ ადგილში სადაც ერთხელ იდგა გარიბალდის შხუნა დაიდგა ობელისკი. მისი საზეიმო გახსნა მოხდა 1961 წლის 2 ივნისს, იტალიის გათავისუფლებიდან 100 წლის თავზე. 

2007 წელს მოხდა ძეგლის რესტავრაცია და მისი ხელახალი გახსნა მოხდა ქალაქის დღისადმი მიძღვნილი ღონისძიებების ფარგლებში. საზეიმო გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდა იტალიელი რევოლუციონერის შვილიშვილი ანიტა გარიბალდი-ჟალე და მოსკოვში იტალიის საელჩოს წარმომადგენლები. 

ეს არის ჯუზეპე გარიბალდის ერთადერთი ძეგლი ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში.

სქოლიო
------

1. ↑  Решение №109 Таганрогского городского Совета депутатов трудящихся Ростовской области. 18 мая 1961 г.
2. ↑  „Photos from the inauguration of the new Giuseppe Garibaldi Monument". Taganrog Municipality. 12 September 2007. ციტირების თარიღი: 6 August 2009.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ძვლიანი თევზები.** |

**ძვლოვანი თევზები** (ლათ. Teleostei) — თევზების ინფრაკლასი. აქვთ ძლიერი ჩონჩხი, ორმხრივ შეზნექილი მალები, ძლიერ გაძვალებული ქალა. მისი სხეულის სიგრძე 1 სმ (ზოგიერთი ღორჯო) — 5 მ (ლოქოები, ბარაკუდა, შიმშერი, თინუსი) აღწევს, დაფარულია ქერცლით ან ქიცვაკებითა და ძვლოვანი ფირფიტებით; ზოგი უქერცლოა. ამჟამად ძვლოვანი თევზები გაერთიანებული არიან დაახლოებით 40 რიგში და თანამედროვე თევზების 90%-ზე მეტს შეადგენენ. ბინადრობენ ნებისმიერ წყალსატევში, სადაც კი შეუძლია თევზს არსებობა. ძვლოვანი თევზები განსხვავებულსქესიანები არიან, მხოლოდ ზოგიერთია ჰერმაფროდიტი (ზღვის ქორჭილა Serranus-ის გვარისა). უმეტესობას ჩვეულებრივ ახასიათებს გარეგანი განაყოფიერება, ზოგს შინაგანი განაყოფიერება, ზოგი ცოცხლადმშობია (გამბუზიები, ქიცვიანი ზვიგენი, სკაროსი და სხვა). ძვლოვანი თევზების ერთი ნაწილი იკვებება მცენარეულობით, სხვები — ცხოველებით. ზოგი სხვა თევზებზე პარაზიტობს. ძვლოვან თევზებს განეკუთვნება სარეწაო თევზების ძირითადი ნაწილი და მსოფლიო ჭერის 98%-ზე მეტს შეადგენს.

ლიტერატურა
----------

* *შარვაშიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 272.
**ბახმაროს პიონერთა ბანაკი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, კურორტ ბახმაროში. სახლი გამოიყენებოდა პიონერთა კოლექტიური დაასვენებისთვის.

არქიტექტურა
-----------

ერთ სართულიანი ნაგებობა დგას მდინარე ბახვისწყლის სამხრეთით, უჩხუბის ქუჩაზე, სამანქანო გზიდან 20 მეტრში. ნაგებობა მართკუთხა გეგმაშია ჩაწერილი და გადახურულია ოთხქანობიანი თუნუქის სახურავით. დაქანებული რელიეფის გამო, ნაგებობა მთავარი ფასადის მხარეს უფრო მაღალ, ხის მასიურ სვეტებსა და რამდენიმე ბეტონის სვეტეს ეყრდნობა. სამანქანო გზისკენ მიმართული მთავარი ფასადი ჰორიზონტალურად ვითარდება. შენობის სახეს ქმნის აივნის კუთხეებში თლილი და სტილიზებული კაპიტელებით დაბოლოებული სვეტების თანმიმდევრული რიგი და მათ შორის ჩართული სტალაგმიტისებური სხივებით შედგენილი შეწყვილებული რკალის მოყვანილობის ფარდები ქმნის. მთავარი ფასადი ასევე გაფორმებულია ხის სადა შეფიცრული მოაჯირით, რომელიც გაფორმებულია რითმულად განლაგებული მართკუთხედებით, რომელთა ბოლოები მომრგვალებულია. აივანზე გამავალი ღიობები სიმეტრიულადაა განლაგებული. შენობას არსებულ გარემოში და განაშენიანებაში აკისრია დომინანტის როლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20836
**ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს, მდინარე ბაწარის ხეობაში. შედის ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების შემადგენლობაში. დაარსებულია 1935 წელს. ფართობი 3036 ჰა. ნაკრძალში დაცულია რელიქტური ჯიშის - ურთხელის ხელუხლებელი კორომები, რომლითაც დიდი სამეცნიერო ღირებულება აქვს. გარდა წმინდა კორომებისა, ურთხელი შერეულია წიფლნარში. ტყეში შერეულია აგრეთვე ნეკერჩხალი, იფანი, ცაცხვი და სხვა: ნაკრძალში ტყე კარგადაა დაცული, რაც იმის შედეგიცაა, რომ ადგილობრივ მოსახლეობას ურთხელი წმინდა, ანგელოზის ხედ მიაჩნდა. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება შველი, კვერნა, წავი, დათვი, მაჩვი, არჩვი და სხვა, ფრინველებიდან - ორბი, არწივი, შაშვი, როჭო და სხვა.

ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. ბაწარის ხეობაში, სოფ. ბირკინიანიდან 1,5კმ-ზე. ნაკრძალს დასავლეთიდან ესაზღვრება წოვათის ქედი, მდ. ილტოს ხეობა, სამხრეთიდან – მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, აღმოსავლეთიდან – წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, ჩრდილოეთიდან – საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი.

ამჟამად ბაწარა-ბაბანაურის ტყეში არსებულ უთხოვარის კორომს გერმანელი სპეციალისტები სწავლობენ. მათი დასკვნის შემდეგ, სავარაუდოდ, იუნესკო ბაწარა-ბაბანაურის ტყეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირინა თვაური – უთხოვრის (TAXUS BACCATA L.) ბუნებრივი განახლების, დროში ზრდის მსვლელობის და მისი კორომების აღნაგობა-ფორმირების თავისებურებათა ზოგიერთი საკითხი
* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 253.

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  საქართველოს კანონი თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ ka. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. ციტირების თარიღი: 26 დეკემბერი, 2022
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დაცული ტერიტორიები |
| --- |
|  |
| ნაკრძალები | 
* ბაბანეური
* ბაწარა
* ბიჭვინთა-მიუსერა
* ბორჯომი
* ვაშლოვანი
* თუშეთი
* კინტრიში
* ლაგოდეხი
* ლიახვი
* მარიამჯვარი
* რიწა
* სათაფლია
* ფსხუ-გუმისთა
* ქობულეთი
 |
|  |
| ეროვნული პარკები | 
* ალგეთი
* ბორჯომ-ხარაგაული
* ვაშლოვანი
* თბილისი
* თუშეთი
* კოლხეთი
* მტირალა
* ყაზბეგი
* ჯავახეთი
* მაჭახელა
 |
|  |
| ბუნების ძეგლები | 
* ალაზნის ჭალა
* არწივის ხეობა
* იმერეთის მღვიმეები
* ტახტი-თეფა
 |
|  |
| აღკვეთილები | 
* აჯამეთი
* ბუღდაშენი
* გარდაბანი
* თეთრობი
* იორი
* ილტო
* კარწახი
* კაცობური
* ლაგოდეხი
* მადათაფა
* ნეძვი
* სულდა
* ქცია-ტაბაწყური
* ქობულეთი
* ყორუღი
* ჭაჭუნა
* ხანჩალი
* პონტოს მუხის
 |
|  |
| დაცული ლანდშაფტები | 
* თუშეთი
* კინტრიში
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბახმარო**. |

**ბახმარო** — დაბალმინერალიზებული წყაროს წყალი. საბადო მდებარეობს ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაბეღლავის მიდამოებში.

„ბახმარო" მიეკუთვნება დაბალმინერალიზებული წყლების ტიპს, მდიდარია ჟანგბადით და pH-ის იდეალური მაჩვენებელი აქვს: 7.5. დაშვებულია ბავშვთა კვებაში მშრალი ნარევების მოსამზადებლად გ. ნათაძის სახელობის სანიტარიის, ჰიგიენის და სამედიცინო ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მიერ.

ჩამოსხმის ისტორია
-----------------

გადმოცემის თანახმად, გურიის ხელუხლებელი ბუნების წიაღში ადგილობრივ მოსახლეობას ყურადღება მიუქცევია ერთ-ერთი წყაროსათვის, რომელსაც ხარები ეტანებოდნენ. 1905 წელს სოფელ ნაბეღლავში აღმოაჩინეს მინერალური წყლის საბადო, რომელსაც გააჩნდა უნიკალური სამკურნალო თვისებები და განსაკუთრებული გემო. 1958-90 წლებში ქარხანა შეზღუდულად აწარმოებდა „ნაბეღლავს", ძირითადად ყაზახეთის ბაზრისთვის. 1998 წელს შვეიცარელ ინვესტორებთან ერთად არსებული ქარხნის ბაზაზე დაარსდა სს „წყალი მარგებელი", რომელმაც განაახლა ნაბეღლავის ჩამოსხმა. მთლიანად მოხდა ქარხნის მოდერნიზება, კომპანია სწრაფად განვითარდა და გახდა ერთ-ერთი ლიდერი ქართული მინერალური წყლების ბაზარზე. 2002 წლიდან კი ქარხანამ ნაბეღლავთან ერთად დაიწყო წყაროს წყალი ბახმაროს ჩამოსხმაც.

ბახმაროს წყაროს სათავე ქარხნიდან 1,5 კმ მოშორებით მდებარეობს და წყალი მილსადენით მიეწოდება ქარხანას, სადაც ფილტრაციის რამდენიმე ეტაპს გადის და ამავე დროს არ იცვლება მისი პირველადი ქიმიური შემადგენლობა.

2007 წლისთვის სს „წყალი მარგებელმა" შეისყიდა 25-წლიანი ლიცენზია „ნაბეღლავისა" და „ბახმაროს" წყლების მოპოვებაზე. ამ ეტაპზე „ნაბეღლავი" და ბახმარო 30-მდე მეტ ქვეყანაშია წარმოდგენილი.

გალერეა
-------

* „წყალი მარგებლის" ქარხანა„წყალი მარგებლის" ქარხანა
* „წყალი მარგებლის" ძველი ქარხანა„წყალი მარგებლის" ძველი ქარხანა
* „ბახმაროს" წარმოების პროცესი„ბახმაროს" წარმოების პროცესი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
პილილი
**პილილი** — ჩასაბერი მუსიკალური საკრავი. გავრცელებულია აჭარაში. მასზე სრულდება საცეკვაო და სალაღობო სიმღერები. საცეკვაო სიმღერებში პილილს უკრავენ დოლთან ერთად, სალაღობო სიმღერებში — აყოლებენ ხმას.

მისი წარმოშობის ისტორია უცნობია, მაგრამ კავკასიის მუსიკათმცოდნეები მსჯელობენ იმ საკითხზე, რომ მისი წინაპარი სალამური იყო, იმისდა მიუხედავად რომ მათ საერთოდ არ აქვთ ერთნაირი ჟღერადობა.

აღწერა
------

პილილის ძირითადი ნაწილებია: ღერო და წიპილი. ღერო დაახლოებით 25-30 სმ სიგრძის მილია, რომელზეც გაკეთებულია 5-7 ნახვრეტი. წიპილი პატარა მილია, რომლის სიგრძეც სასურველ ჟღერადობაზეა დამოკიდებული. პილილის ღერო მზადდება ტყემლის ან დიდგულას ხისგან. ძველად, წიპილიც დიდგულას ხისგან მზადდებოდა, დღეს კი ამისათვის ბამბუკს იყენებენ. პილილის ბგერათრიგი დიატონურია, მოქცეულია ერთ ოქტავაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პილილი
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა", თბ. 1970

სქოლიო
------

1. ↑  Pilili. Georgian Folk Music Instruments. ციტირების თარიღი: 16 ივნისი, 2014.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ხალხური საკრავები |
| --- |
|  |
| სიმებიანი | 
* ფანდური
* ჩონგური
* ჭუნირი
* ჭიანური
* ჩანგი
* აბხარცა
 |
|  |
| ჩასაბერი | 
* სალამური
* ბუკი
* ლარჭემი
* სოინარი
* დუდუკი
* ზურნა
* გუდასტვირი
* ჭიბონი
* პილილი
* ქართული გარმონი
 |
|  |
| დასარტყმელი | 
* დოლი
* დიპლიპიტო
* დაირა
* წინწილა
 |

 |
**ბეჟან ივანეს ძე ხერხეულიძე** (დ. 1 დეკემბერი, 1857 — გ. 1920 წლის შემდეგ) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1910).

წარმომავლობით თბილისის გუბერნიის თავადთა ოჯახიდან. დაამთავრა პოლტავის პეტრეს სამხედრო გიმნაზია და ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი (1876). მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1877-1878; იბრძოდა აფხაზეთის ტერიტორიაზე) და რუსეთ-იაპონიის (1904-1905) ომებში. 1902 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1906 წლიდან მსახურობდა ყუბის 155-ე ქვეით პოლკში. 1910 წელს თადარიგში გავიდა პოლკოვნიკის წოდების მინიჭებით, მუნდირითა და პენსიით. I მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წელს კვლავ გამოიძახეს სამხედრო სამსახურში და დააბრუნეს ყუბის 155-ე ქვეით პოლკში, სადაც ბატალიონს მეთაურობდა. მონაწილეობდა ბრძოლებში კავკასიის ფრონტზე. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის II (1904), წმ. ანას II (1905), წმ. ვლადიმერის IV (1905, 25-წლიანი სამსახურისთვის) და III (ხმლებით, 1915), წმ. გიორგის IV (2 ოქტომბერი, 1918; მიენიჭა დამოუკიდებელ საქართველოში 1916 წლის 1 იანვარს ერზრუმის ახლოს ბრძოლაში თავის გამოჩენისთვის). ცოლად ჰყავდა (1886) ანასტასია, ფლიგელ-ადიუტანტ ზაალ ტერიშვილის ასული (დ. 1867).

ლიტერატურა
----------

* Материалы для биографического словаря офицеров Кавказской Армии (1901- 1914 гг.). Подполковники. / Отар Жордания // ცხუმ-აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიის შრომები VII-VIII. - თბ. - 2014. - გვ. 366.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* князь Херхеулидзе Бежан Иванович. «Русская армия в Великой войне».
* Херхеулидзе Бежан Иванович. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
**ხახმატის ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახმატში, არდოტის ხეობის ზედა წელში, ხეობაზე გამავალი გზიდან 400 მეტრზე. ნასოფლარ ძველ ხახაბოში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნის ვაჟა მინდიკაურს. ციხე-სახლი სამსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. პირველ სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი დასრულებულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ კედლეში მეორე კარია გაჭრილი.სამხრეთ კედელში სამი ნიში და ერთი სათოფურია. ამ სართულს საქონლის სადგომად იყენებდნენ. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედლეში თაღოვანი კარია. სამხრეთ კედელში სარკმელი, ხოლო ჩრდილოეთისაში - ორი სათოფური, დასავლეთისაში - დიდი ნიში. ეს სართული საცხოვრებელი იყო. მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ერთი ნიში და სამი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - ნახევარწრიული თაღით დასრულებული განიერი სარკმელი და ორი სათოფრი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში ორი სათოფური და ერთი სალოდეა, ჩრდილოეთ კედელში - კარი და ორი სათოფურია. მესამე სართულო სათავდაცვოა. ციხე-სახლს მიწურბანიანი სახურავი და ხის კოჭებზე გამართული სართულშუა გადახურვა ჰქონია.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 356.
როისის სამთავრო გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში
**როისის სამთავრო** ან **როის-გრაიცი** (გერმ. Fürstentum Reuß ältere Linie) — სახელმწიფო გერმანიის ტერიტორიაზე, არსებობდა 1778 წლიდან 1918 წლამდე, იმართებოდა როისის დინასტიის უფროსი შტოს მიერ.

სამთავროს ფართობი იყო 317 კმ², ხოლო მოსახლეობა შეადგენდა 71 000 ადამიანს (1905 წლისთვის). სამთავროს დედაქალაქი იყო გრაიცი.

როისის მთავრები, უფროსი შტო (1778—1918)
---------------------------------------

  ჰაინრიხ XI   
(1722—1800),   
თავადი 1778-დან

     
  ჰაინრიხ XIII   
(1747—1817),   
თავადი 1800-დან

               
ჰაინრიხ XIX   
(1790—1836),   
თავადი 1817-დან

 ჰაინრიხ XX   
(1794—1859),   
თავადი 1836-დან

       
    ჰაინრიხ XXII   
(1846—1902),   
თავადი 1859-დან

       
    ჰაინრიხ XXIV   
(1878—1927),   
თავადი 1902—1918 წლებში

ლიტერატურა
----------

* Рейсс, княжества в Германии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**ხახმატის წმინდა გიორგის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხახმატსა და სოფელ ბისოს შორის. ორივე სოფლის სალოცავია. უჭირავს საკმაოდ მოზრდილი მინდორი და შედგება დარბაზისაგან, საქვაბისა და საკოდისაგან. აქვე მრავლადაა ნახევრად დანგრეული სალოცავი და კოშკები და წმინდა ხეები.

დარბაზი, საქვაბე და საკოდე ფიქლით ნაგებ ერთ ნაგებობაშია მოქცეული. საქვაბეში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა. კარის გვერდით, გარედან, ქვის სკამებია. სათავსი ოთხკუთხაა. კარის გვერდით და მოპირდაპირე კედელში, წყობაში დატანებულია წარწერიანი ქვები.

დარბაზში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთ კედელშია. ეს სათავსი გეგმით ოთხკუთხაა და შედარებით მოზრდილი, კედლების გასწვრივ აქაც ქვის სკამებია მოწყობილი. შუაში კერაა. ჩრდილო-დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარი საკოდეში გასასვლელია. აღნიშნულ სათავსებს შორის იგი ყველაზე პატარაა. დღეს თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შენობის ორფერდა სახურავი ჩანგრეულია.

საზარე გეგმით კვადრატულია და ოთხივე მხარეს თითო თაღითაა გახსნილი. ნაგებია ფიქლით. გადახურულია პირამიდული ფორმის სახურავით. თავზე თეთრი ქვა ადევს.

საზარის ახლოს გეგმით ოთხკუთხა, ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები ორი პატარა კოშკისებრი ყრუ ნაგებობაა. აქვეა გეგმით ოთხკუთხა, ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები წმინდა გიორგის სვეტი — ცალ მხარეს პატარა ნიშით, რომელშიც წმინდა გიორგის ხატი იყო დასვენებული.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 357.
* *ოჩიაური თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 447-448.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 246-247, ISBN 978-99940-27-10-1.
* *ოჩიაური თ.*, „ქართველთა უძველესი სარწმუნოების ისტორიიდან", თბილისი, 1954
* *ოჩიაური თ.*, „გადმოცემები სალოცავთა დაარსების შესახებ", „მაცნე", N2, 1974