recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მაისის ხოჭო**, *მაისის ღრაჭა* — ფირფიტულვაშა ხოჭოსებრნის 2 სახეობის ზოგადი სახელწოდება. მაისის ხოჭოს სიგრძეა 22-29 მმ; აქვს შავი, თეთრი ბუსუსებით მოფენილი სხეული. ხოჭოები აზიანებენ ხეებისა და ბუჩქების ფოთლებს, ხოლო მატლები — ფესვთა სისტემას (უმთავრესად სანერგეში). აღსანიშნავია დასავლური მაისის ხოჭო (Melolontha melolontha), რომელიც გვხვდება მხოლოდ ევროპაში, ყოფილ სსრკ-ში — ევროპის ნაწილის დასავლეთ და სამხრეთ რაიონებში. აღმოსავლური მაისის ხოჭო (Melolontha hippocastani) გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. ყოფილ სსრკ ევროპის ნაწილში (გარდა უკიდურესი ჩრდილოეთისა), ციმბირში; ამიერკავკასიის მაისის ღრაჭა (Melolontha pectoralis) ბევრია საქართველოს ტყისა და ტყე-ველის ზონაში. ზრდასრული ხოჭოები ფრენას იწყებენ მაისის დამდეგს, სამხრეთ რაიონებში — აპრილის ბოლოს. კვერცხებს დებენ ცის ფესვების ყელთან. მაისის ხოჭოები 4-5 წელიწადში ერთ თაობას იძლევა. მატლები ყველაზე მეტად აზიანებენ ფიჭვის ნერგებს, რომლებიც სწრაფად იღუპებიან ან ზრდაში ჩამორჩებიან.

*ბრძოლის ღონისძიებები:* მაისის ხოჭოს ფრენის პერიოდში ნარგავების დამუშავება ინსექტიციდებით, მატლების მოსასპობად ნიადაგში ინსექტიციდების შეტანა ან დარგვის წინ მცენარის ფესვებზე შესხურება-შეფრქვევა.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 367.
**ლაილაშის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ეკლესია საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაილაშის სასაფლაოზე. იგი დარბაზული ტიპისაა. იქვე არის სამრეკლო, რომელიც, სპეციალისტების შეფასებით, მეტად საინტერესო ნაგებობას წარმოადგენს. ეკლესიაც და სამრეკლოც XIX საუკუნის დასაწყისით არის დათარიღებული. გადმოცემით იქვე ყოფილა ძველი ეკლესიის შენობა, მაგრამ დღეს მისი ნაშთიც აღარ არსებობს. 

ლაილაშის ეკლესიის მსახურთა დიდ ღვაწლზე მიუთითებს სოფელ ლაილაშში აღმოჩენილი ლაილაშის ბიბლია, რომელიც ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრშია დაცული და უნიკალურ ძეგლად ითვლება. სოფელ ლაილაშში ყოველი წლის 23 ნოემბერს აღნიშნავენ ტაძრის დღესასწაულს — გიორგობას.

ტაძარს, 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. ლაილაშის ქართველთა ეკლესიის სიძველეთა აღწერილობა, რაჭა–ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები. თბ.1994. გვ.292–294.
* ბერძენიშვილი დ. ბანძელაძე ი. სურამელაშვილი მ. ჭურღულია ლ. დარბაზული ტიპის ეკლესსისა და სამრეკლოს მოკლე აღწერილობა, ლეჩხუმი. თბ.1983. გვ.78-79.
* მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში. ს. ლაილაში, მწიგნობრობა ქართული. მრავალტომეული. ტ.12. სასულიერო მწერლობა ამბროსი ხელაია სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი წიგნი 1.-თბ.2001.-გვ.288-292.
**ოფსეტური ბეჭდვა** (ინგლ. off-set — „უკონტაქტო") — ბეჭდვის ხერხი, რომლის დროს საბეჭდი ფორმიდან საღებავი საბეჭდი ფორმიდან წნევით გადაეცემა რეზინის ტილოს — შუალედურ ელასტიკურ ზედაპირს, იქიდან კი — ქაღალდს ან სხვა საბეჭდ მასალას. ოფსეტური ბეჭდვის პრინციპი შემოიღეს აშშ-ში 1905 წელს, მაშინ როცა შეიქმნა პირველი ოფსეტური საბეჭდი მანქანა. 

ოფსეტური ბეჭდვის დროს გამოსახულება ორჯერ გადაიცემა, ქაღალდს კი საბეჭდ ფორმასთან უშუალო კონტაქტი არა აქვს, რაც საშუალებას იძლევა მკვეთრად შემცირდეს ბეჭდვის დროს აუცილებელი წნევა (მაშასადამე ნაკლებად გაცვდეს ფორმა), გაიზარდოს ბეჭდვის სიჩქარე და ამაღლდეს აღწარმოების ხარისხი. ოფსეტური საბეჭდი შირმები მზადდება 0.35-0.8 მმ სისქის ალუმინის ან თუთიის ფირფიტებზე, რომელთა ზედაპირს მექანიკურად ამუშავებენ (დამარცვლავენ) თანაბრად მქრქალი ზედაპირის მისაღებად. საბეჭდი და სახარვეზო ელემენტები ფირფიტების ზედაპირზე წარმოიქმნება სხვადასხვა მოლეკულურ-ზედაპირული თვისების მქონე აფსკების სახით, რომლებიც კარგად იღებენ ტენს ან საღებავს. ის ეგრეთწოდებული ერთლითონიანი (მონოლითონური) ფორმებია. იყენებენ აგრეთვე მრავალლითონიან ფირფიტებზე ფორმების მომზადების ხერხებს. მრავალლითონიან ფირფიტებს ჩეულებრივ ამზადებენ ალუმინის ან ფოლადის ფუძეზე და მათ ზედაპირს გალვანური ხერხით დაფარავენ სპილენძისა (სისქე 10 მკმ-მდე) და ნიკელის ან ქრომის (სისქე 1-3 მკმ) აფსკებით. საბეჭდი ელემენტები ერთ- და მრავალლითონიან ფირფიტებზე წარმოიქმნება გამოსახულების პირის გადაღებით შუქმგრძნობიარე პირგადასაღებ შრეზე (ფოტოქიმიური ხერხი). ასევე იყენებენ დიაზონაერთებზე დამზადებულ პირგადასაღებ შრეს. წინასწარ გამგრძნობიარებულ ფირფიტებზე ფორმების დამზადებისას საბეჭდი ელემენტები წარმოიქმნება მონოლითონის პირგადასაღებ შრეზე, რომელიც პირის გადაღების დროს დაცულია დიაპოზიტივის გაუმჭვირი უბნებით და დატოვებულია პირის გამჟღავნების შემდეგაც. მრავალლითონიან ფირფიტებზე პირგადასაღები შრე გამჟღავნების შემდეგ მოსცილდება საბეჭდ ელემენტებს, დარჩება სახარვეზო უბნებზე დროებით და დამცავად. ამის შემდეგ მიმდინარეობს ზედა ლითონის (ნიკელის ან ქრომის) ქიმიური ან ელექტროქიმიური ამოჭმის პროცესი (ამოჭმა ხდება სპილენძის შრემდე), რის შემდეგ სახარვეზო ელემენტებს აცილებენ დამცავ შრეს. ამ შემთხვევაში საბეჭდი ელემენტები წარმოიქმნება სპილენძის ზედაპირზე, სახარვეზო კი — ნიკელზე ან ქრომზე. ამ ხერხით ბეჭდვას ღრმა ოფსეტს უწოდებენ. ფორმების დამზადების ყველა ხერხის გამოყენებისას საბეჭდი ელემენტების შექმნის შემდეგ სახარვეზო ელემენტებს ამუშავებენ მაჰიდროფილიზებელი ხსნარით (მათთვის მდგრადი ჰიდროფილური თვისებების მისანიჭებლად). ოფსეტური ბეჭდვა ხდება ოფსეტურ მანქანებზე. მანქნანის ყოველ სამუშაო ციკლს თან სდევს საბეჭდი ფორმის დანამვა, საბეჭდ ელემენტებზე საღებავის წასმა, ქაღალდის მიწოდება, თვით ბეჭდვა და მზა ანაბეჭდის გამოტანა მიმღებ მაგიდაზე. ოფსეტური ბეჭდვა ფართოდ გავრცელდა იმის გამო, რომ შესაძლებელი გახდა საფრმო პროცესების მექანიზაცია, საბეჭდი მანქანების მწარმოებლურობის მკვეთრად გაზრდა, ყველა ტიპის გამოცემის აღწარმოება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 608-609.
**მაისის გადატრიალება პოლონეთში** (პოლ. Przewrót majowy ან პოლ. *zamach majowy*, 12−14 მაისი 1926 წელი) — წარმოიქმნა მარშალი იუზეფ პილსუდსკის მეთაურობით, რომელმაც მიუხედავად მინისტრის წოდებისა პრაქტიკულად შექმნა საომარი დიქტატურა 1935 წლამდე. ეს სამხედრო გადატრიალება თავისი სახით წარმოადგენს საკმაოდ რადიკალური სახელმწიფო რეფორმების პერიოდის დასაწყისს, რომლებიც გერმანიისა და სსრკ-ის უწყვეტი კონფლიქტების ფონზე გაიარა.

მოვლენების განვითარება
----------------------

იუზეფ პილსუდსკი ოთხი წლით მოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ მოღვაწეობას, მაგრამ 1926 წლის მაისისთვის მან გამოიყენა მისთვის თავდადებული სამხედრო ძალები. პილსუდსკს ასევე მხარი დაუჭირა ვარშავის სოციუალურ მუშაკთა პოლიციამ.

ბრძოლა ვარშავისთვის, რომელსაც იცავდნენ მაშინდელი პრეზიდენტი სტანისლავ ვოიცეხოვსკი და პრემიერი ვინცენტი ვიტოსი, გაგრძელდა 3 დღე. ბრძოლის ფარგლებში დაიღუპა 250 მებრძოლი და 164 მშვიდობიანე მოსახლე, დაახლოებით 1000-მა ადამიანმა მიიღო დაზიანება.

იუზეფმა იგდო ძალაუფლება ხელში და გამოაცხადა „სანაციას" პოლიტიკა (ე.წ სახელმწიფო გაუმჯობესება). ახალმა სეიმმა პილსუდსკი აირჩია პრეზიდენტის პოსტზე, რომელზეც მან უარი განაცხადა. იუზეფის წინადადების მიხედვით პრეზიდენტი გახდა პროფესორი იგნაცი მოსციცკი, პრემიერი ალექსანდრე სკშინსკი. პოლონეთის ისტორიაში დაიწყო „პოლკოვნიკების მმართველობა", რადგან პილსუდსკის საზოგადოება შედგებოდა ძირითადად მოქმედი ოფიცრებისგან ან პოლონური ჯარის ვეტერანებისგან.

საბოლოოდ პილსუდსკის რეჟიმი და პარლამენტში მისი მხარდაჭერი მთავრობასთან თანამშრომელი უპარტიო ბლოკი ატარებდა მემარჯვენე-ცენტრისტულ, კონსერვატიულ და პატერნალისტურ ხასიათს, რომელიც მიმართული იყო საზოგადოების მორალური ღირებულებების განახლებას ავტორიტარული მეთოდებით (რაც ახლოებდა მას „შავი პოლკოვნიკების" მეთოდებთან 1970-იანების საბერძნეთში). მართველობის მიწურულს, 1935 წლის აპრილში, პილსუდსკის მართველობამ უზრუნველყო ე.წ აპრილის კონსტიტუციის მიღება, რომელსაც პოლონეთის მმართველობა იყენებდა დევნილობაში მეორე მსოფლიო ომის წლებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაისის გადატრიალება პოლონეთში (1926 წელი) დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  История Польши. Юзеф Пилсудский приходит к власти.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-13. ციტირების თარიღი: 2017-04-02.
**მწვანე რევოლუცია** — სამეცნიერო-ტექნიკური რევოლუციის მიღწევების მასობრივი დანერგვის პროცესია სოფლის მეურნეობაში. იგი მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაში ახალი აგროტექნოლოგიების, მანქანა-იარაღების, მოწყობილობების, სასუქებისა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების დანერგვის გზით ხორციელდება.

სასიცოცხლო სივრცის დეფიციტი
---------------------------

მსოფლიოში, მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაღალი მაჩვენებლით და შესაბამისად, სასიცოცხლო სივრცესთან დაკავშირებული პრობლემიბით, ევროპა გამოირჩევა. ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის ბოლოს, ინგლისელმა ეკონომისტმა თომას მალთუსმა (1766-1834) და მისმა მიმდევრებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ დედამიწაზე მოსახლეობისა და მისი არსებობის საშუალებების (უპირატესად, კვების პროდუქტების) ზრდას არათანაბარი სიჩქარე ახასიათებს პირველი მათგანი გეომეტრიული, ხოლო მეორე არითმეტიკული პროგრესიით იზრდება, ამგვარი ვითარება კი, მალთუსის აზრით, უარყოფითად აისახება მოსახლეობის კეთილდღეობაზე. ამის გამო, იგი თავისი თანამედროვეებს მოსახლეობის ზრდის შეზღუდვისაკენ, მკაცრი დემოგრაფიული პოლიტიკის გატარებსკენ მოუწოდებდა.

*მწვანე რევოლუციის* შედეგად განსაკუთრებით გაიზარდა მარცვლეული კულტურების მოსავლიანობა, რაც ახალი ჯიშების შექმნასა და მემცენარეობაში და მათ მასობრივ დანერგვას უკავშირდება. ადრე მარცვლეულ კულტურებს მაღალი ღერო ჰქონდა,
რის გამოც იგი ვერ უძლებდა მწიფე თავთავის სიმძიმეს რის გამოც უმნიშვნელო ქარის ან წვიმის დროს *წვებოდა* ნიადაგის ზედაპირზე, ამის გამო მოსაცლის უდიდესი ნაწილი ნადგურდებოდა. მარცვლეულის ახალი ჯიშები კი რომლებიც *მწვანე რევოლუციის* შედეგად შეიქმნა მოკლე ღეროთი და გარემო პირობებისადმი მდგრადობით გამოირჩევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Norman Borlaug talk transcript, 1996
* The Green Revolution in the Punjab, by Vandana Shiva
* Debating Development - A historical analysis of the Sasakawa Global 2000 project in Ghana and indigenous knowledge as an alternative approach to agricultural development, Master Thesis by Wout Gröniger დაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* Rockefeller Foundation: Accelerating the Green Revolution in Africa დაარქივებული 2010-10-02 საიტზე Wayback Machine.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
ლატერიტი აფრიკაში.
**ლატერიტი** (< ლათ. later – აგური) — ნოტიო ტროპიკული და სუბტროპიკლი ჰავის პირობებში ლატერიტიზაციის შედეგად წარმოქმნილი ალუმინისილიკატების გამოფიტვის ელუვიური პროდუქტი. ლატერიტი გამოფიტვის ქერქის გათბობის, ორგანული ნივთიერების სწრაფი დაჟანგვისა და Fe-ის ძნელად გატანის გამო წითელი ფერისაა. იგი ძირითადად შედგება კაოლინიტის, რკინის ჟანგის, ტიტანის ორჟანგის, ჯიბსიტის, მაგნეტიტისა და ჰალუაზიტისაგან.

Fe-ის შემცველ ულტრაფუძე ქანებზე განვითარებულ ლატერიტებთანაა დაკავშირებული რკინის მადნები, Ni-საზე – ნიკლის სილიკატური მადნები (ზოგჯერ Cr-ისა და Co-ის მნიშვნელოვანი შემცველობით), ტუტე ქანების გამოფიტვასთან კი — ბოქსიტის ელუვიური საბადოები.

ალუმინსილიკატური ქანების ძლიერ და ხანგრძლივ გამოფიტვის პროცესს, რომელიც მიმდინარეობს ნოტიო ტროპიკული და სუბტროპიკული ჰავის პირობებში და რომელიც წარმოქმნის ლატერიტს ეწოდება ლატერიტიზაცია, რომელიც ქიმიზმის დამახასიათებელია ქანიდან ტუტების, ტუტემიწებისა და კაჟმიწის გამოტანა და გამოფიტვის ქერქში Al-ის, Fe-ის, და Ti-ის ჟანგების დაგროვება. ლატერიტიზაციის ინტენსივობა და გამოფიტვის ქერქის სისქე დამოკიდებულია დედაქანის შედგენილობაზე, ჰაერის ტემპერატურასა და ატმოსფერული ნალექების რაოდენობაზე, გრუნტის წყლების ვერტიკალური ფილტრაციის ზონის სისქეზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* Terra Rossa

ლიტერატურა
----------

* *ჩიხრაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 135.
**ლერნიკ პაპიანი** (დ. 26 ოქტომბერი, 1966, ვანაძორი) — ვეტერანი სომეხი მოკრივე. წარადგინა სომხეთი 1996 წელს ატლანტაში, აშშ-ში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, 51 კგ წონით კატეგორიაში. პაპიანი მეორე ეტაპზე დამარცხდა მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონ მაიკრო რომეროსთან. 1986 წელს პაპაიანმა წარადგინა საბჭოთა კავშირი კეთილი ნების (Goodwill) თამაშებზე.

ბიოგრაფია
---------

ლერნიკ პაპიანი დაიბადა 1966 წლის 26 ოქტომბერს, ლორეს პროვინციის ქალაქ ვანაძორში.

მან პირველად საერთაშორისო შეჯიბრზე 1984 წელს იასპარეზა, ტამპერეში გამართულ ახალგაზრდულ ევროპის ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 1984 წელს მონაწილეობა მიიღო სსრკ-ის კრივის ჩემპიონატზე კრივში, სადაც მოახერხა მსუბუქ წონით კატეგორიაში ნახევარფინალამდე გასვლა, სადაც თავის თანამემამულე ნშან მუნჩიანთან დამარცხდა.

ერთი წლის შემდეგ ის მსუბუქ წონით კატეგორიაში გადავიდა და ერევანში სსრკ-ს კრივში გამართულ ჩემპიონატზე კვლავ მესამე ადგილი დაიკავა. შეიყვანეს სსრკ კრივის ნაკრებში, მონაწილეობა მიიღო ბუდაპეშტში გამართულ კრივში ევროპის ჩემპიონატზე. პაპიანი მერვედფინალში უნგრელ მოკრივე იანოშ ვარადთან დამარცხდა.

სსრკ-ს წარმოადგენდა 1986 წელს მოსკოვში გამართულ კეთილი ნების თამაშებზე, მაგრამ ვერ მოახერხა მედლის მოპოვება, მეოთხედფინალში დამარცხდა ვენესუელელ დევიდ გრიმანთან.

1991 წელს გახდა ბრინჯაოს მედალოსანი სსრკ ხალხთა X ზაფხულის სპარტაკიადის დროს. სპორტული მიღწევებისა და წარმატებისთვის მიენიჭა „სსრკ სპორტის ოსტატის საერთაშორისო ხარისხი".

სსრკ-ს დაშლის შემდეგ ის სომხეთის საერთაშორისო ტურნირებზე სომხეთს წარმოადგენდა. 1993 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ბურსაში კრივში ევროპის ჩემპიონატში, ამავე წელს იასპარეზა ტამპერეში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე. 1995 წელს პაპიანმა მოიგო საერთაშორისო ტურნირი მოსკოვში. 1995 წელს ბერლინში მონაწილეობდა კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე. 1996 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ატლანტაში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც მოიგო პირველი შეხვედრა იაპონელ კაზუმასა ჯუჯიმოტოსთან, მაგრამ 1/16 ფინალში წააგო კუბელ მიკრო რომეროსთან, რომელიც მოგვიანებით ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა.

ატლანტას ოლიმპიადის შემდეგ პაპიანი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ასპარეზობდა სომხეთის ნაკრებში და განაგრძობდა მონაწილეობას დიდ საერთაშორისო ტურნირებზე. 1998 წელს ბულგარეთში გამართულ სტრანდჯას საერთაშორისო ტურნირზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 

სპორტული კარიერის შემდეგ მუშაობდა კრივის მწვრთნელად მუშაობდა სანქტ-პეტერბურგის ზდოროვიეს ფიზიკური კულტურისა და სპორტის ცენტრში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sports-Reference.com

სქოლიო
------

1. ↑  Sports-Reference.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Armenia at the 1996 Atlanta Summer Games. Sports-Reference.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 აპრილი 2020. ციტირების თარიღი: 26 February 2013.
3. ↑   amateur-boxing.strefa.pl
4. ↑   Спортивная федерация бокса СПБ
საქართველოს დროშა
ლატვიის დროშა
**ლატვია-საქართველოს ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს ლატვიასა და საქართველოს შორის. ლატვიასთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1993 წლის 11 მარტს.

საქართველოსა და ლატვიის რესპუბლიკას შორის ორმხრივი ურთიერთობები დინამიურად ვითარდება. 2009 წელს საქართველოსა და ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის გაფორმებული ოქმის  შესაბამისად, მხარეები რეგულარულად მართავენ ორმხრივ პოლიტიკურ კონსულტაციებს. აღნიშნული ოქმი ითვალისწინებს ორმხრივ და მრავალმხრივ ფორმატში თანამშრომლობის გაღრმავებას.

2008-2009 წლებში ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განახორციელა განვითარების დახმარების პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც, ლატვიური მხარე საქართველოს დახმარებას უწევდა მიგრაციის სექტორში, საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დაცვის პოტენციალის გაძლიერებაში, განათლების სისტემის სრულყოფაში, ტურიზმის განვითარებასა და ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემის გაძლიერებაში. საქართველო და ლატვია ასევე თანამშრომლობენ განათლებისა და კულტურის დარგებში.

2009 წლის 16 სექტმბერს, ქალაქ რიგაში საქართველოსა და ლატვიის რესპუბლიკას შორის ეკონომიკური, ინდუსტრიული, მეცნიერული და ტექნიკური თანამშრომლობის მთავრობათაშორისი კომისიის პირველი სხდომები ჩატარდა.

უმაღლესი დონის ვიზიტები საქართველოს მხრიდან
-------------------------------------------

* პრეზიდენტის ვიზიტი — 2004; 2008; 2012;
* პარლამენტის თავმჯდომარის ვიზიტი — 2007; 2008; 2009;
* საგარეო საქმეთა მინისტრის ვიზიტი — 2008; 2010; 2011;

უმაღლესი დონის ვიზიტები ლატვიის მხრიდან
---------------------------------------

* პრეზიდენტის ვიზიტი — 2005; 2008; 2010;
* პარლამენტის თავმჯდომარის ვიზიტი — 2003; 2006; 2008; 2010; 2012;
* საგარეო საქმეთა მინისტრის ვიზიტი — 2004; 2007; 2011;

ეკონომიკური თანამშრომლობა
-------------------------

ლატვიასა და საქართველოს შორის 2012 წელს ექსპორტის ღირებულებამ შეადგინა 1,48 ათასი აშშ დოლარი, ხოლო იმპორტმა 4,52 ათასი აშშ დოლარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო ეთიოპიასთან ურთიერთობის შესახებ დაარქივებული 2013-08-12 საიტზე Wayback Machine.
* ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტრო
* საქართველოს საელჩო ლატვიაში
* ლატვიის საელჩო საქართველოში

სქოლიო
------

1. ↑  „Protocol on Cooperation between the Ministry of Foreign Affairs of Georgia and the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia"
**ნუგზარ ტატალაშვილი** (დ. 20 მარტი, 1990, გორი) — ქართველი ძიუდოისტი. ევროპის ჩემპიონატისა (2013 წელს ვერცხლის, 2016 წელს — ბრინჯაოსი) და ევროპული თამაშების (2015 წელს ვერცხლის) პრიზიორი. მონაწილეობა მიიღო 2012 წლის ლონდონის ოლიმპიურ თამაშებში. გუნდურში ევროპის ოთხგზის ჩემპიონი (2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი; 2013, ბუდაპეშტი, უნგრეთი; 2014, მონპელიე, საფრანგეთი, 2016, ყაზანი, რუსეთი), მსოფლიო ჩემპიონი (2013, რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია).

არის საქართველოს ორგზის ჩემპიონი (2012, 2014; -73 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2016, -73 კგ; 2017, -81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2009, -73 კგ); ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2009, -73 კგ); ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2009, -73 კგ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნუგზარ ტატალაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნუგზარ ტატალაშვილი — judoinside.com.
* ნუგზარ ტატალაშვილი — ქართული სპორტის სტატისტიკა.



1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
**მანანა აბულაძე** (დ. 25 თებერვალი, 1946, სამტრედია) — ქართველი მეცნიერი და ექიმი.

დაიბადა 1946 წლის 25 თებერვალს, ქალაქ სამტრედიაში. 1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1971-1972 წლებში იყო თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს ენდოკრინოლოგიური განყოფილების ექიმი-ინტერნი; თბილისის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების სადგურში მუშაობდა 1972-1973 წლებში; 1973 წლიდან აკადემიკოს კ. ჩაჩავას სახელობის პერინატალური მედიცინის და მეანობა-გინეკოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელია. 

აქვს 40 სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც ეხება დედისა და ახალშობილის ჯანმრთელობის დაცვის საკითხებს. არის მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, მეან-გინეკოლოგი.

1973 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სასათბურე მეურნეობის მუშა ქალთა რეპროდუქტიული სისტემა და ფარისებური ჯირკვლის აქტივობა".

ლიტერატურა
----------

* თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, გვ. 11, თბ. 2000.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა აბულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მაკედონია**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მაკედონია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

რეგიონს რომელსაც დღეს ეწოდება მაკედონია არ აქვს არანაირი ოფიციალური სტატუსი და ის არ არის აღიარებული რომელიმე სახელმწიფოს ან ორგანიზაციის მიერ. ის მოიცავს ხუთი დამოუკიდებელი სახელმწიფოსს ტერიტორიებს: ალბანეთი, ბულგარეთი, საბერძნეთი, მაკედონია და სერბეთი.
ტერმინი **მაკედონია** გამოიყენება ურთიერთმომცველი და საწინააღმდეგო მნიშვნელობებით როგორც გეოგრაფიული ასევე ისტორიული და პოლიტიკური მნიშვნელობებით. ტერმინი გამოიყენება ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ენებისა და ხალხების აღნიშვნისათვის. ის მეოცე საუკუნის დასაწყისიდან წარმოადგენდა სერიოზული პოლიტიკური კამათის მიზეზს. მდგომარეობას ამწვავებს ის, რომ სხვა და სხვა ეთნიკური ჯგუფები იყენებენ ტერმინს საკუთარი იდენტობის და ენის აღსანიშნავად.

ისტორიულად, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე რეგიონის აღმნიშვნელი საზღვრები იცვლებოდა. გეოგრაფიულად, რეგიონის საზღვრები და მინი ტერიტორიაზე არ არსებობს ერთნაირი პოზიცია მეცნიერებსა და ხალხებს შორის. დემოგრაფიულად, დასახლებულია ძირითადად ოთხი განსხვავებული ეთნიკური ჯგუფისგან რომელთაგანაც სამი თავს მიიჩნევს *მაკოდონელებად*: მათ შორის ორი ბერძნები და ბულგარელები რეგიონალურ დონეზე, ხოლო ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის მოსახლეობა ეროვნულ დონეზე. ლინგვისტურად, რეგიონში გამოყენეგული ენები და დიალექტები არის დავის საგანი. პოლიტიკურად, ტერმინის გამოყენების უფლებამ გამოიწვია საბერძნეთსა და მაკედონიის რესპუბლიკას შორის დებატები. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მედიაციის მიუხედავად 1993 წლიდან მიმდინარეობს უშედეგო კამათი, თუმცა მიღწეულია შეთანხმება მაკედონიას დროებით საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე ეწოდებოდეს: *უგოსლავიის ყოფილი რესპუბლიკა მაკედონია (ან აბრევიატურა - FYROM).*

რეგიონის დასახელებები სხვა და სხვა ენებზე
-----------------------------------------

* ალბანური: ალბ. *Maqedonia*
* სომხური: სომხ. Մակեդոնիա (*Makedonia*)
* ბულგარული: ბულგ. Македония (*Makedoniya*)
* ქართული: ქართ. მაკედონია (*Makedonia*)
* ბერძნული: ბერძ. Μακεδονία (*Makedonia*)
* მაკედონური: მაკედ. Македонија (*Makedonija*)
* სერბული: სერბ. Македонија, *Makedonija*
* სერბული (არქაული): სერბ. Маћедонија, *Maćedonija*
* თურქული: თურქ. *Makedonya*

ლიტერატურა
----------

* Borza, Eugene N. (1999). *Before Alexander: constructing early Macedonia*. Claremont, CA:  Regina Books. ISBN 0-941690-97-0.  (pb)
* Danforth, Loring M. (1995), *The Macedonian Conflict: ethnic nationalism in a transnational world* Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0-691-04357-4
* Fox, Robin Lane (1973). *Alexander the Great*.  Penguin Books. ISBN 0-14-008878-4.  (pb)
* Wilkinson, Henry Robert (1951). *Maps and politics; a review of the ethnographic cartography of Macedonia*. Liverpool:  Liverpool University Press.
**ლომამი** — მდინარე კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მდინარე კონგოს მთავარი შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 1 280 კილომეტრია.

სათავეს იღებს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ კამინის სიახლოვეს, კონგო-ზამბეზის აუზთა გზაგასაყარზე. შემდეგ მიედინება ჩრდილოეთით; გაივლის ქალაქებს: ლუბაოს, ტშოფას, კომბეს, ბოლაიტის, ოპალას და ირემას, საბოლოოდ კი ქალაქ ისანგის სიახლოვეს ერწყმის მდინარე კონგოს.

1877 წლის 6 იანვარს, ორი მდინარის შესართავს ამერიკელი მკვლევარი ჰენრი მორტონ სტენლი მიადგა. მისი აღწერის მიხედვით, კონგოს უერთდებოდა „დაბალი ნაპირების მქონე და გაუვალი ტყეებით დაფარული სწრაფი ნაკადის მდინარე".

1889 წლის ოქტომბერში, ლომამის იკვლევდა კონგოს გენერალ-გუბერნატორი მ. ჯენსენი.

სქოლიო
------

1. ↑  Bossche, J.P. vanden (1990). *Source Book for the Inland Fishery Resources of Africa, Volume 1*.  Food and Agriculture Organization of the United Nations,   გვ. 333. ISBN 978-92-5-102983-1.
2. ↑  Stanley, H.M. 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, Vol. One ISBN 0486256677, Vol. Two ISBN 0486256685
3. ↑  „The Lomami". *Scottish geographical magazine*. Royal Scottish Geographical Society. **6**. 1890.
**ლევ ალექსანდრეს ძე ვლადიმიროვი** (დ. 23 დეკემბერი [ძვ. სტ. 10 დეკემბერი], 1903, ქ. ალექსანდროპოლი, ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი, — გ. 10 იანვარი, 1989, თბილისი, საქართველო) — საბჭოთა გეოგრაფი. საქართველოს ჰიდროლოგიის ცნობილი მკვლევარი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1966). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976).

1931 წელს დაამთავრა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1945–1958 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი, 1958–1980 წლებში — ჰიდროლოგია-კლიმატოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1980–1989 წლებში — პროფესორ-კონსულტანტი. ვლადიმიროვმა დაამუშავა მთიანი მხარეების მდინარეთა ჩამონადენის, საზრდოობის, წყლის ბალანსის გაანგარიშებისა და ჰიდროლოგიური დარაიონების მეთოდები, მოგვცა საქართველოს კარსტული წყლების კლასიფიკაცია. აღსანიშნავია ვლადიმიროვის მეთოდური ხასიათის მონოგრაფიები: „საქართველოს მდინარეთა საშუალო ჩამონადენი", „საქართველოს მდინარეთა საზრდოობა და ჩამონადენის შიგაწლიური განაწილება" (1962, 1964).

საქართველოს ატლასის (1964) შედგენაში მონაწილეობისათვის მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია (1971). 1993 წელს, გარდაცვალების შემდეგ მიენიჭა ალექსანდრე ჯავახიშვილის სახელობის პრემია. აქტიურად თანამშრომლობდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოებასთან.

თხზულებები
----------

* Питание рек и внутригодовое распределение речного стока на територии Грузии, тб. 1964;
* Водный баланс Большого Кавказа, Тб. 1970; Водный баланс Грузии, Тб. 1974.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 437.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **პასტის ერთ-ერთ კონკრეტულ ფორმას ეხება** ეხება. *მაგარი ხორბლის ფქვილით დამზადებული ცომით მომზადებული კერძების შესახებ* იხილეთ **პასტა**. |

 სახლში მომზადებული მაკარონი და ყველი, ხმელი მწვანილებით და დაფქული წიწაკით
**მაკარონი** ( /ˌmækəˈroʊni/, იტალიური : **maccheroni** ) — პასტის გამომშრალი სახეობა ვიწრო მილების მსგავსი ფორმით.  მაგარი ხორბლით დამზადებული მაკარონი ჩვეულებრივ იჭრება მოკლე სიგრძეზე; მრუდე მაკარონს შეიძლება ეწოდოს იდაყვისებრი მაკარონი. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ საყოფაცხოვრებო მანქანას შეუძლია მაკარონის ფორმის დამზადება, პასტების უმეტესობის მსგავსად, მაკარონი ჩვეულებრივ კომერციულად მზადდება ფართომასშტაბიანი ექსტრუზიით .

ეტიმოლოგია
----------

იტალიურად *maccheroni* ნიშნავს მოგრძო ფორმის პასტას, და არა აუცილებელი მილისებრ ფორმას.  ეს ზოგადი მნიშვნელობა ჯერ კიდევ შენარჩუნებულია რომის ფარგლებს გარეთ და სხვადასხვა ენაში, რომლებმაც ეს სიტყვა ისესხეს. ბრაზილიურ პორტუგალიურ, ესტონურ, ბერძნულ, ირანულ, რუსულ, უკრაინულ და სხვა სლავურ ენებზე, ისევე როგორც არაბულ, თურქულ, ყაზახურ, აზერბაიჯანულ, უზბეკურ, ყირგიზულ და სხვა თურქულ ენებზე და ზოგიერთ იტალიურ-ამერიკულ დიალექტზე სიტყვა ადაპტირებული იყო როგორც ზოგადი ტერმინი პასტის ყველა სახეობისთვის.

*Maccheroni* მოდის იტალიური *Maccheroni-* დან
[makkeˈroːni]
, მრავლობითი ფორმა *maccherone*. 

თუმცა, პროდუქტი ისევე როგორც სახელწოდება მომდინარეობს ძველი ბერძნული "მაკარიადან". აკადემიური კონსენსუსი არსებობს საკითხზე, რომ სიტყვა მომდინარეობს ბერძნული μακαρία ( *makaría* ), რაც ნიშნავს  ქერის ბულიონის ერთგვარი სახეობას, რომელსაც მიცვალებულთა ხსოვნის აღსანიშნავად ამზადებდნენ.         თავის მხრივ, ეს მომდინარეობს μάκαρες ( *mákares* )-დან, რაც ნიშნავს "კურთხეულებს, კურთხეულ მკვდრებს", მრავლობითი რიცხვი μάκαρ ( *mákar* ), რაც ნიშნავს "კურთხეულს, ბედნიერს";

სქოლიო
------

1. ↑  Maccheroni47473hb, History of Maccheroni (it)
2. ↑  Oxford Dictionary, Macaroni
3. ↑   Dizionari - Corriere
4. ↑  Vocabolario Treccani: maccherone
5. ↑  μακαρία, (def. III),
Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus Digital Library
6. ↑  "Macaroni", Online Etymology Dictionary
7. ↑  Macaroni, on Webster's New World College Dictionary
8. ↑  Andrew Dalby, *Food in the Ancient World from A to Z*, Routledge, 2003, on Google books
9. ↑  Reader's Digest Oxford Complete Wordfinder
10. ↑  Dhirendra Verma, *Word Origins*, on Google books
11. ↑  Mario Pei, *The story of language*, p.223
12. ↑  William Grimes, *Eating Your Words*, Oxford University Press, on  Internet Archive
13. ↑  Mark Morton, *Cupboard Love: A Dictionary of Culinary Curiosities*, on Google books
რკინის გვირგვინი
**რკინის გვირგვინი** (იტალ. Corona Ferrea; ლათ. Corona Ferrea Langobardiae) — მნიშვნელოვანი რელიკვია და ერთ-ერთი უძველესი სამეფო გვირგვინი ევროპაში. დაცულია მონცას საკათედრო ტაძარში მილანთან, თანამედროვე ლომბარდიის დედაქალაქში.

ანტიკურობა
----------

მონცას საკათედრო ტაძარი
რკინის გვირგვინის სახელწოდება წარმოდგება მასში ჩასმული დაახ. 1 სმ-ის სიგანის რკინის სარტყლისგან, რომელიც გადმოცემით იესო ქრისტეს ჯვარცმისას გამოყენებული ერთ-ერთი ლურსმნისგან არის გამოჭედილი. ტრადიციის მიხედვით, ეს ლურსმანი პირველად იმპერატორ კონსტანტინე I-ს დედამისმა მისცა, რომელმაც თავის მხრივ ეს ჯვარი აღმოაჩინა.

თუ როგორ ჩაუვარდა ეს ლურსმანი ლომბარდის მეფეებს, ჩრდილოეთ იტალიის გერმანელ დამპყრობლებს, გაურკვეველია. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად მის აღმოჩენასთან დაკავშირებულია თეოდელინდა, ლანგობარდთა დედოფალი. შემდგომში ეს გვირგვინი ლომბარდიის მეფეთა, მოგვიანებით კი შუასაუკუნეების იტალიის სამეფოს სიმბოლო გახდა.

გვირგვინის გარე სარტყელი ექვსი ჭედური ოქროსა და მინანქრის სეგმენტისგან შედგება, რომელიც გარშემო ძვირფასი ქვებითაა მოჭედილი ჯვრებისა და ყვავილების რელიეფური ფორმებით. სარტყლები ერთმანეთზე მცირე ზომის ანჯამებითაა დამაგრებული.

გვირგვინის მცირე ზომა და ანჯამური კონსტრუქცია მიანიშნებს იმაზე, რომ თავდაპირველად იგი გაცილებით დიდი უნდა ყოფილიყო. მკვლევარების ვარაუდით გვირგვინის ორი სეგმენტი დაკარგული უნდა იყოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლომბარდიის რკინის გვირგვინი***

* (იტალიური) La Corona Ferrea დაარქივებული 2010-05-29 საიტზე Wayback Machine.
* (იტალიური) Le gemme della Corona Ferrea
* (ინგლისური) Order of the Iron Crown დაარქივებული 2004-01-12 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) Coat-of-Arms of Napoleonic Kingdom of Italy, 1805–1815, with the Iron Crown on an escutcheon დაარქივებული 2009-06-03 საიტზე Wayback Machine.
**ოიქუ გიურმანი** (თურქ. Öykü Gürman; დ. 4 აგვისტო, 1982, სტამბოლი) — თურქი პოპ- და ფლამენკოს მომღერალი და მსახიობი. 2007 წლიდან თავის ტყუპ ძმა ბერკთან ერთად დააარსა ჯგუფი *Öykü ve Berk*, მაგრამ ჯგუფი დაიშალა 2010 წელს.

პირადი ცხოვრება
---------------

ოიქუ გურმანი 2015 წლის 4 აგვისტოს იავუზ ბინგოლზე დაქორწინდა და 2016 წლის 15 აპრილს განქორწინდა.

მუსიკალური კარიერა
------------------

იგი არის მხატვარი, რომელიც ქმნის მუსიკას ხმელთაშუა ზღვისა და არაბული მუსიკის შერწყმით. იგი ცნობილია სიმღერით „Evlerinin Önü Boyalı Direk", რომელიც თავის ძმა ბერკთან ერთად ატვირთა YouTube-ზე. 2008 წლის მაისის მდგომარეობით, ვიდეოს 10 მილიონ 800 ათასი ნახვა ჰქონდა. მათი ვიდეოები ამოიღეს 2008 წლის აგვისტოში.

ოიქუს და მისი ძმის პირველ ალბომში, „Kısmet", სულ 10 სიმღერაა. ბურკის საფირმო სიმღერების გარდა, მათ ალბომში შეიტანეს ხალხური სიმღერები ფლამენკოსთან შერევით. დებიუტის შემდეგ მათ TRT1-ის ეკრანებზე მუსიკალური და სასაუბრო პროგრამა „Boyalı Direk" წარადგინეს.

2010 წელს ოიქუმ და ბერკმა დაშალეს ჯგუფი და გადაწყვიტეს, რომ მარტო გაეგრძელებინათ თავისი კარიერა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Öykü Gürman
**პაწია თაგვი** (ლათ. Micromys minutus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა, ამავე დასახელების გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი.

მისი სხეულის სიგრძეა 7 სმ, კუდი დაახლოებით სხეულის სიგრძისაა. თავი დამოკლებულია, დინგი წინიდან დაბლაგვებული, ყურები შედარებით მცირე ზომის და მომრგვალებული. ბეწვი ხშირი და რბილი. ზურგი მოყვითალო ან მოწითუროა, იშვიათად შემოსაზღვრულია თეთრი (ზოგჯერ მოყვითალო-რუხი) მუცლით და ფეხების შიდა ნაწილებით. აქვს მოძრავი კუდი, შეუძლია მისი მცენარეთა ღეროებზე შემოხვევა. 

გავრცელებულია ევრაზიაში დიდი ბრიტანეთიდან, პირენეს ნახევარკუნძულიდან და კავკასიიდან იაპონიის კუნძულებამდე, ტაივანსა და სამხრეთ ჩინეთამდე. ვერტიკალურად ადის ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე. ბინადრობს ტყის ან ტყესტეპის ზონაში, უპირატესობას ანიჭებს მდინარის ჭალების მაღალბალახიან მდელოებს. შემოდგომასა და ზამთარში შესაძლოა, ზვინებში მოგროვდნენ, სადაც მრავალრიცხოვნად იმყოფებიან. აქტიურია მთელი დღის განმავლობაში. ზაფხულში აშენებს სფეროსებრ ბუდეს, დიამეტრით 6–13 სმ, რომელიც ჩამოკიდებულია ბალახის ღეროზე ან ბუჩქის ტოტზე, მიწიდან 1–1,3 მეტრის სიმაღლეზე. ზამთარში უბრალო ბუდეს აწყობს თავშესაფრებში ან მოკლე სწორ სოროებში.

იკვებება სხვადასხვა თესლებითა და მწერებით. ზამთრისთვის მცირე მარაგებსაც აკეთებს. წელიწადში სამჯერ შობს 5–8 (12-მდე) ნაშიერს. მაკეობა 21 დღე გრძელდება. სქესობრივ სიმწიფეს მიმდინარე წელსვე აღწევენ. რიცხობრიობა ჩვეულებრივ არც ისე მაღალია, მაგრამ ცალკეულ წლებში შესაძლოა, შესამჩნევად მოიმატოს. პაწია თაგვს ზიანის მოტანა შეუძლია მარცვლეული კულტურებისთვის. არის ტაიგის (ტკიპისმიერი) ენცეფალიტის, ლეპტოსპიროზის, ლიმფოციტური ქორიომენინგიტის, ტულარემიის გამომწვევთა ბუნებრივი მატარებელი.

შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.

ლიტერატურა
----------

* *Щипанов Н. А.* МЫШЬ-МАЛЮТКА // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 562.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს „წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. *matsne.gov.ge* (2 მაისი, 2006). ციტირების თარიღი: 4 ნოემბერი, 2019.
**ლევ იოახიმის ძე აბრამოვი** (დ. 14 ივნისი, 1911, ვარშავა — გ. 29 თებერვალი, 2004, მოსკოვი) — საბჭოთა მოჭადრაკე, საბჭოთა და საერთაშორისო საჭადრაკო მოძრაობის მოღვაწე; სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1940), იკჩფ-ის საერთაშორისო ოსტატი (1979), საერთაშორისო არბიტრი (1957), ინჟინერ-მშენებელი.

1956–1959 წლებში იყო ფიზკულტურისა და სპორტის სრულიად საკავშირო კომიტეტის ჭადრაკის განყოფილების უფროსი, შემდეგ პასუხისმგებელი მდივანი (1959–1961), სსრკ-ის ჭადრაკის ფედერაციის თავმჯდომარე (1961–1966), იკჩფ-ის ვიცე-პრეზიდენტი (1957–1969). საჭადრაკო ჟურნალისტი; ავტორია რიგი წიგნებისა, სტატიებისა, მეთოდური დამხმარე სახელმძღვანელოებისა მსაჯობის საკითხების, თამაშის წესებისა და შეჯიბრებათა ჩატარების შესახებ.

იყო ლენინგრადის (საუკეთესო შედეგი მე-3–6 ადგილი, 1939) და მოსკოვის (მე-5–6 ადგილი, 1958) ჩემპიონატების, ასევე სსრკ-ის ჩემპიონატების ნახევარფინალების მონაწილე. 1940 წელს მოიგო მატჩი ილია კანის წინააღმდეგ — 5:3 (+2, −0, =6). მიწერით ჭადრაკში ევროპის ჩემპიონატში (1969–1972) დაიკავა მე-2–3 ადგილი. იყო მრავალი შეჯიბრების მთავარი მსაჯი, მ.შ. სსრკ-ის ხალხთა საჭადრაკო სპარტაკიადებისა (1959–1967).

სქოლიო
------

1. ↑  International Masters – November 2012
2. 1 2 3   Абрамов Лев Иоахимович // Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — стр. 7, 621 c.
**პაჰლავუნები** (სომხ.: Պահլավունի) — სომეხ თავადთა დინასტია, კამსარაკანის დინასტიის შთამომავლები. ფლობდნენ არაგაცოტის ოლქს. ცნობილი ბაგრატიდების მმართველობის ბოლო წლებიდან, კერძოდ, მე-10 საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციულად, ამ გვარიდან ირჩევდნენ სომეხთა ეკლესიის მეთაურს - სომხეთის კათალიკოსს. მხოლოდ 1203 წელს ეს ტრადიცია დაირღვა კათალიკოს გრიგორ VI აპირატის გარდაცვალების შემდეგ.

წარმოშობა
---------

პაჰლავუნები იყო კეთილშობილ დიდგვაროვანთა კამსარაკანების განშტოება, რომელიც თითქმის განადგურდა არაბთა მიერ სომხეთის დაპყრობის შედეგად მე-7 საუკუნეში. 

774 წელს არაბთა მფლობელობის ფორმამ სომეხი დიდებულების პროვოცირება გამოიწვია და დაიწყო დიდი აჯანყება მათ წინააღმდეგ, რომელშიც ჩაერთვნენ კამსარაკანები. 775 წლის აპრილში ბაგრევანდის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ სასტიკად გაუსწორდნენ აჯანყებულებს. ისეთი დიდი ძალის და გავლენის მქონე ნახარართა სახლები, როგორიცაა კამსარაკანები, მამიკონიანები, გნუნები და სხვა, მთლიანად განადგურდა. გადარჩა მხოლოდ ის, ვინც ბიზანტიაში გადაიხვეწა ან სხვა სახლებმა შეიფარა და მათ კმაყოფაზე იმყოფებოდა. ასეთი სახლები იყვნენ ძირითადად - არწრუნები და ბაგრატუნები. დევნილები იძულებულნი იყვნენ გაეყიდათ თავიანთი სამფლობელოები. მაგალითად, უფლისწულმა აშოტ ბაგრატუნმა შეიძინა კამსარაკანების მამული - შირაქისა და არშარუნიკის რეგიონები მდინარე არპას სანაპიროზე, 34 კმ-ზე ქალაქ ანისიდან, რომელიც ასევე ბაგრატიდების სამფლობელოს წარმოადგენდა.

მემკვიდრეობა
------------

მე-11 საუკუნეში პაჰლავუნები აკონტროლებდნენ და აშენებდნენ სხვადასხვა ციხესიმაგრეებს მთელ სომხეთში. მაგ: მათ აუგიათ ამბერდის ციხე, ბჟნის ციხე და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ქვეყნის ცხოვრებაში. კირილ თუმანოვის მოსაზრებით, 1045-46 წ.წ. თავად გრიგორ II (რომელმაც კონსტანტინეპოლში მიიღო მაგისტროსის ტიტული. ის გამოცხადდა მესოპოტამიის, ვასპურაკანის და ტარონის დუკად) გადავიდა კილიკიის სომხთში და დააარსა ჰეთუმიდების სახლი. ასევე, თუმანოვის მოსაზრებით ზაქარიდ-მხარგრძელების სახლი წარმოადგენს პაჰლავუნების მემკვიდრეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კამსარაკანები. ენციკლოპედია ბრიტანიკა
**მანანა კაპეტივაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1964, ქუთაისი) — ქართველი მასწავლებელი, ღირსების ორდენი კავალერი (2003), მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ლაურეატი (2018).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1964 წლის 10 ოქტომბერს, ქუთაისში. დაამთავრა ქუთაისის №17 საჯარო სკოლა 1981 წელს. 1982 წელს ჩაირიცხა პიატიგორსკის სახელმწიფო უცხო ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტის ინგლისური ენის ფაკულტეტზე. 1988 წელს მუშაობა დაიწყო სტავროპოლის მხარეში ინგლისური და გერმანული ენების მასწავლებლად. სხვადასხვა დროს მუშაობდა როხის, ბაღდათის და დიმის საჯარო სკოლებში. 2002 წელს გაემგზავრა აშშ-ში, მონტანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში TEA მასწავლებელთა გაცვლითი პროგრამით. 2006 წლიდან 2014 წლამდე თანამშრომლობდა ამერიკის მშვიდობის კორპუსთან წინასამსახურებრივ ტრენინგების განათლების ტექნიკურ ტრენერად. 2015 წლიდან ბაღდათის მეორე საჯარო სკოლის ინგლისური და რუსული ენის მასწავლებელია და პარალელურად ხელმძღვანელობს ბაღდათის ინოვაციების ცენტრს. 2018 წელს გახდა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი.

დაოჯახებულია, ჰყავს მეუღლე და ორი ვაჟი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა კაპეტივაძე — მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს საიტზე
* მანანა კაპეტივაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ცვლილებები, პრობლემები, მოულოდნელობები, აღმოჩენები და ისევ რეფორმების მოლოდინი – 2018 წელი განათლებაში. edu.aris.ge (31 დეკემბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 7 ოქტომბერი, 2019.
2. ↑  მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი მანანა კაპეტივაძე გახდა. edu.aris.ge (5 ოქტომბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 7 ოქტომბერი, 2019.
3. 1 2  მანანა კაპეტივაძე. tprize.ge (28 იანვარი, 2018). ციტირების თარიღი: 7 ოქტომბერი, 2019.
1356 წლის ოქროს ბულა.
**ოქროს ბულა** (ლათ. bulla aurea; ბერძ. Χρυσόβουλλον, „ხრუსობულონ") — შუა საუკუნეების მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ სიგელთა სახელი, რომელიც სიგელზე შეკიდებულ ოქროს ბეჭდისაგან წარმოდგება. თავდაპირველად გამოიყენებოდა ბიზანტიის იმპერიაში. ცნობილია უნგრეთის მეფის ანდრაშ II-ის 1222 წლის ოქროს ბულა, რომელმაც შეზღუდა სამეფო ხელისუფლება და განამტკიცა თავადაზნაურობის პრივილეგიები. განსაკუთრებით აღსანიშნავია იმპერატორ კარლ IV-ის 1356 წელს ოქროს ბულა, რომელიც საღვთო რომის იმპერიის ძირითადი საკანონმდებლო აქტი იყო და 1806-მდე მოქმედებდა. შუა საუკუნეების საქართველოში მას „ოქრობეჭედის" სახელით იცნობდნენ. ოქრობეჭდებზე ბევრგან არის საუბარი პეტრიწონის მონასტრის წესდებაში (XI ს.), რომელიც გრიგოლ ბაკურიანის ძემ შეადგინა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბულა

ლიტერატურა
----------

* *შანიძე ა.* ქართველთა მონასტერი ბულგარეთში და მისი ტიპიკონი, თბ. 1971;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ახლა, წგნ. 3, ნაკვ. 2 - ქართული სიგელთამცოდნეობა ანუ დიპლომატიკა, ტფ. 1926;
* *ფუტკარაძე ი.* ქსე, ტ. 7, თბ. 1984
**ოქრომკედი** — აბრეშუმის ან ბამბის ძაფთან შეგრეხილი ოქროს ან ვერცხლის ძაფი, რომელსაც ძველთაგანვე ძვირფასი ქსოვილებისა და სამოსელის საქარგავად იყენებდნენ. ადრინდელ ქართულ წერილობით წყაროებში მოხსენიებულ ტერმინს – „ოქრონემსულს" (ოქროს ძაფით ნაკერი) გვიანდელი ხანის ძეგლებში „ოქრომკედით ნაკერი" შეესატყვისება. ოქრომკედით ქარგვის ძველი ქართული ტრადიციები (მდიდარი ორნამენტი, მხატვრული სიმბოლიკა, სიუჟეტური კომპოზიცია, შესრულების მანერა) კარგად იყო შემონახული XIX საუკუნის ეთნოგრაფიულ ყოფაში. ქარგავდნენ უმთავრესად ხავერდზე, ატლასზე და სხვა ძვირფას ქსოვილებზე.

ოქრომკედით ნაქარგ სახეებში ხშირად ურთავდნენ მარგალიტს, ფერად მძივებსა და ზოგჯერ პატიოსან თვლებსაც. ოქრომკედით ნაქარგობა ძველთაგანვე საექსპორტო საგანი იყო. XIX საუკუნის ერთ-ერთი რუსული წყაროს მიხედვით ირანსა და ოსმალეთში გატანილი ქართული ოქრომკედით ნაქარგობა საუკეთესო ნახელავად ითვლებოდა მთელს აზიაში და ყველაზე ძვირად ფასობდა. მუზეუმის ფონდებში დაცული ოქრომკედით ნაქარგობის უძველესი ნიმუშები უმთავრესად საეკლესიო ნივთების სახითაა შემონახული (სამღვდელოების ტანსაცმლის და თავსაბურავის ელემენტები, ქართული წარწერით შემკული შესაწირავი ქსოვილები და სხვა). ოქრომკედის ნაქარგობის მთავარი მოტივებია უმთავრესად ნაყოფიერებასთან დაკავშირებული მცენარეული ორნამენტი (ვაზის ფოთლები და მტევნები, ხორბლის თავთავები და სხვა), ანთროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებანი.

ლიტერატურა
----------

* მასალები საქართველოს შინამრეწველობის და წვრილი ხელოსნობის ისტორიისათვის, ტ. 2, ნაწ. 2, თბ. 1982;
* *მესხია შ.* საისტორიო ძიებანი, ტ. 1, თბ. 1982;

* *უზნაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 610.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქრომკედი — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ორბელიანი**. |

მანანა ორბელიანი (გ. გაგარინის ნახატი)
**მანანა ორბელიანი** (დ. 1808 ― გ. 3 ივნისი, 1870) — მირმანოზ ქსნის ერისთავის ასული, დავით ორბელიანის მეუღლე. 1831 წლის გაზაფხულზე ორბელიანი შეთქმულთა ფარული ორგანიზაციის წევრი გახდა. მისი ბინა შერჩეული იყო წვეულების ადგილად, სადაც უნდა დაეხოცათ სახმედრო და სამოქალაქო უწყებათა მოხელენი. შეთქმულების გაცემის შემდეგ დაუწესეს მკაცრი პოლიტიკური მეთვალყურეობა. ორბელიანს სახელგანთქმული სალონი ჰქონდა, სადაც იკრიბებოდნენ გამოჩენილი საზოგადო მოღვაწეები, მწერლები, ხელოვნების მუშაკები: ნ. ბარათაშვილი, გ. ორბელიანი, გ. ერისთავი, მ. თუმანიშვილი, დ. ყიფიანი და სხვები. სალონის ხშირი სტუმრები იყვნენ თბილისში ჩამოსული უცხოელები. ორბელიანმა მონაწილეობა მიიღო ჟურნალ „ცისკრის" დაარსებასა და მუდმივი ქართული პროფესიული თეატრის ჩამოყალიბებაში.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მანანა ორბელიანი***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 558.
* ბალახაშვილი ი. მანანა ორბელიანი, თბ. 1941.
**ოქროპირ გოგიბერიძე** (დ. 3 სექტემბერი, 1927, ხაშური — გ. 2004) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1951–1956 წლებში იყო მოსკოვის სამხედრო ოლქის სამხედრო ექიმი. 1961–1965 წლებში თბილისის რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოს გასტროენტეროლოგიური განყოფილების გამგე. 1965–1980 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი. 1976–1985 წლებში ინტერნატურისა და სასწავლო პრაქტიკების დეკანი. 1980 წლიდან ენდოკრინოლოგიის კათედრის გამგე. ავტორია 71 სამეცნიერო ნაშრომის. მიღებული აქვს საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭოს საპატიო სიგელი (1982). თერაპევტ–ენდოკრინოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „პანკრეასის ფუნქციური მდგომარეობა წყლულოვანი დაავადების დროს", დაიცვა 1965 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1999 — ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჰიპერტონული დაავადება, მისი პროფილაქტიკა და მკურნალობა, თბილისი, 1973, გვ. 32

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 72
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 4/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2002, გვ. 107

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქროპირ გოგიბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კარლ IV გამოსცემს ოქროს ბულას.
**1356 წლის ოქროს ბულა** (ლათ. Bulla Aurea) — საღვთო რომის იმპერიის საკანონმდებლო აქტი, რომელიც მიიღო იმპერიის რაიხსტაგმა 1356 წელს. ყველაზე ცნობილი იმ დოკუმენტებიდან, რომელთაც ეწოდებოდა „ოქროს ბულა". დოკუმენტის ლათინურ ენაზე შედგენილი ტექსტი დამტკიცდა იმპერატორ კარლ IV ლუქსემბურგის მიერ. ოქროს ბულის მოქმედებები შეწყდა იმპერიის არსებობის დასასრულთან ერთად (1806 წელი).

ისტორია
-------

კარლ IV ყველაზე მეტად დაკავებული იყო ჩეხეთის სამეფოში თავისი ძალაუფლების გამტკიცებითა და პირადი სამფლობელოების გაფართოებით. მან განამტკიცა იმპერიის პოლიტიკური დაშლა, როდესაც 1356 წელს გამოსცა „ოქროს ბულა". ბულა აღიარებდა მთავრების სრულ სუვერენიტეტს თავიანთ სამფლობელოებში, კანონიერს ხდიდა ფეოდალებს შორის ომს, კრძალავდა ქალაქთა კავშირების შექმნას.

ბულა რეგლამენტირებდა შვიდი საიმპერიო კურფიურსტის კოლეგიის (მაინცის, ტრირისა და კელნის არქიეპისკოპოსები, ჩეხეთის მეფე, რაინის პფალცგრაფი, საქსონიის ჰერცოგი და ბრანდენბურგის მარკგრაფი) მიერ გერმანიის მეფის (იმპერატორის) არჩევას და განსაზღვრავდა ამ კურფიურსტების უფლებებს. რაიხსტაგში წამყვანი როლი ჰქონდა მაინცის არქიეპისკოპოსს. გარდა ამისა, ბულა კრძალავდა საკურფიურსტოების ტერიტორიების გაყოფას. ამავე დოკუმენტით მტკიცდებოთა კურფიურსტების უფლება საკუთარი მონეტების განუსაზღვრელი რაოდენობით მოჭრაზე.[1]

ლიტერატურა
----------

* (1993) *Словарь нумизмата*, 2-е изд. перераб. и доп. М.:  Радио и связь. ISBN 5-256-00317-8.

სქოლიო
------

1. ↑  СН 1993, „ოქროს ბულა".
**მანდა** (ინგლ. Manda) – მცირე კუნძული კენიაში, მიეკუთვნება ლამუს არქიპელაგს. XIX საუკუნის დასაწყისში მოსახლეობამ მიატოვა კუნძული წყლის უკმარისობის გამო. კუნძულზე მიმდინარეობს არქეოლოგიური გათხრები. 1970 წელს კენიის ხელისუფლებამ კუნძულზე გადაიტანა და დაამონტაჟა წყლის რეზერვუარები წვიმის წყლის მოსაგროვებლად, რათა მოსახლეობისათვის დაბრუნების საშუალება მიეცათ. დღესდღეობით კუნძულის მოსახლეობა მისდევს სოფლის მეურნეობას. კუნძულზე შენდება აეროპორტი.

გეოგრაფია
---------

კუნძული მატერიკისგან და არქიპელაგში შემავალი კუნძულებისაგან გამოყოფილია ვიწრო სრუტეებით. კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი ქვიშიანია, სამხრეთი – ჭაობიანია. კლიმატი ეკვატორულია, დამახასიათებელი კენიის სამხრეთ-აღმოსავლეთი სანაპიროსათვის.

ისტორია
-------

ტაკვეს ნანგრევების კარიბჭე
კუნძულს აქვს რამდენიმე მოხერხებული ყურე, ამის გამო გამოიყენება, როგორც პორტი ჯერ კიდევ XIX საუკუნიდან. ყველაზე უფრო ცნობილი დასახლებაა მანდა და ტაკვე.

### მანდა

კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე მანდის ნანგრევები აღმოაჩინა არქეოლოგმა ნევილ ჩიტიკმა 1965 წელს. შეფასების მიხედვით ქალაქის აყვავების ხანა მოიცავს X-XIII საუკუნეებს, რის შემდეგაც ქალაქი დაეცა. ქალაქის მოსახლეობა აღემატებოდა 3,5 ათ. მაცხოვრებელს.

### ტაკვე

მუსულმანური დასახლება კუნძულის სამხრეთ ნაწილში. დაარსდა დაახლ. 1500 წელს და მიტოვებულ იქნა დაახლ. 1700 წელს. ნანგრევები ცნობილი გახდა 1951 წელს ჯეიმზ კირკმანის მიერ. 1982 წელს ტაკვე გახდა კენიის ეროვნული ძეგლი.

### XIX საუკუნის გვალვა

კუნძული უკანსასკნელმა მაცხოვრებელმა მიატოვა XIX საუკუნეში. 1890 წლიდან კუნძული იჯარით აიღო ინგლისის აღმოსავლეთ-აფრიკულმა კომპანიამ.

### კუნძული კენიის შემადგენლობაში

კუნძული კენიის შემადგენლობაში შევიდა დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1963 წელს.

ამჟამად მანდა მეზობელ კუნძულ ლამუს უკავშირდება ბორანით.


|  |  |
| --- | --- |
| კენია | *ეს სტატია კენიისა და კენიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მანავის წმინდა გიორგის ეკლესია**, *ოდიშის ეკლესია* — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავის ჩრდილოეთით, 1,5 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ადგილობრივთა მონაცემებით ეკლესია აუგიათ სამეგრელოდან გადმოსულ სტეფანიებს და დღესაც მათ სალოცავად ითვლება. 

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდოა. ნაგებია ქვიშაქვის ლოდებით, რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ქაოსურია. გამოყენებულია აგურიც. დაზიანებულია. ჩამონგრეულია კამარა, გრძივი კედლების ზედა ნაწილები, ალაგ-ალაგ, მონგრეული აქვს. 

შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა, საკურთხეევლის აღმოსავლეთ კედელში ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, ოთხკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. მსგავსი, ოღონდ ოდნავ უფრო პატარა ნაგებობა საკურთხევლის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კუთხეშიც დგას. 

ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ვიწრო პილასტარია, დასავლეთ ნაწილში კი - მცირე ზომის, ოთხკუთხა ნიშა.

ლიტერატურა
----------

* *თოფური ა. კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 144.
ქართული წარმოების ერთჯერადი ყუმბარმტყორცნი პდმ-1
**პდმ-1** — ხელის ერთჯერადი ყუმბარმტყორცნი. შექმნილია სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა"-ს მიერ 2012 წელს.

ტექნიკური მხარე
---------------

ერთჯერადი ყუმბარმტყორცნი პდმ-1 განკუთვნილია მოწინააღმდეგის მსუბუქად შეჯავშნული ჯავშანტექნიკის გასანადგურებლად.
გამშვები მილი მინაპლასტიკისგანაა დამზადებული, რომელშიც მოთავსებულია ქართული კონსტრუქციის მსხვრევადი ყუმბარა. მიზანში მოხვედრისას ყუმბარის ნსმხვრევები გამჭოლად ხვრეტენ ისეთ ჯავშანმანქანების გვერდითა ჯავშანს როგორებიცაა ბმპ-1/2,ბტრ-70/80, ბმდ-1/2 და ასე შემდეგ.

სალაშქრო მდგომარეობაში ყუმბარმტყორცნის გამშვები მილი ორივე მხრიდან სპეციალური ხუფებით ჰერმეტულადაა დალუქული. ყუმბარმტყორცნის სამიზნე მოწყობილობა შედგება წინა მუშკისგან და უკანა დიოპტრისგან. მუშკაზე დატანებულია მანძილის ნიშნულები - 50, 150 და 250 მეტრზე დამიზნებით სროლისთვის. 
სალაშქრო მდგომარეობაში ყოფნისას დიოპტრი დაკეცილია და ზემოდან ეფარება სასროლ ღილაკს.

ყუმბარმტყორცნის საბრძოლო მდგომარეობაში მოსაყვანად საჭიროა უპირველეს ყოვლისა გავხსნათ წინა სამიზნე მუშკა, შემდეგ გამოვაძროთ დამცავი რგოლი, რის შედეგადად შეგვიძლია გავხსნათ უკანა დიოპტრული სამიზნეც და ყუმბარმტყორცნი მზადაა სასროლად.

სროლისას უკან წარმოიქმნება 30 მეტრი სიგრძის და 90º სექტორის დაზიანების ზონა, სადაც პირადი შემადგენლობის და საბრძოლო მასალების ყოფნა აკრძალულია. სატრანსპორტო-გამშვებ კონტეინერზე დაკრულია ყუმბარმტყორცნის ექსპლუატაციის ინსტრუქცია.

პდმ-1ის სასხლეტი მექანიზმის დამცველი რგოლი და უკანა დიოპტრული სამიზნე
**ტაქტიკურ-ტექნიკური მონაცემები**

* დასახელება - პდმ-1 (PDM-1)
* კალიბრი - 72.5 მმ
* ყუმბარმტყორცნის სიგრძე - 700 მმ
* ყუმბარმტყორცნის მასა - 2,9 კგ
* მაქსიმალური სამიზნე მანძილი - 250 მ
* სროლის მანძილი - 50-600 მ
* ყუმბარის ტიპი - მსხვრევად-ფუგასური
* ყუმბარის ფრენის სიჩქარე - 144 მ/წმ
* ნამსხვრევების დაზიანების რადიუსი - 24 მ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ერთჯერადი ყუმბარმტყორცნი პდმ-1, სამხედრო ანალიტიკური საიტი www.geo-army.ge;
დასავლეთ მაკედონიაში ფოცხვერის ბინადრობს
**მაკედონიის რესპუბლიკის ფაუნას**  აქვს კომპლექსური ზოოგეოგრაფიული სტრუქტურა. მასში აღნუსხულია სხვადასხვა წარმოშობის ფაუნის ელემენტები და ხასიათდება მაღალი ხარისხის რელიქტური და ენდემური ფორმებით. აღნიშნულია ტაქსონომიური მრავალფეროვნება; ცხოველთა სახეობების საერთო რაოდენობა 10 354 ერთეულია. 

მაკედონიის ტყებიის ფაუნა მრავალფეროვანია და მოიცავს დათვებს, გარეული ღორებს, მგლებს, მელიებს, ციყვებს, არჩვებს და ირმებს. დასავლეთ მაკედონიის მთიანეთში, იშვიათად გვხდება ფოცხვერიც, ხოლო დემირ-კაპიას რეგიონში ირემია გავრცელებული. ტყის ფრინველებიდან მაკედონიის ტერიტორიაზე ბინადრობს შავთავა ასპუჭაკა (Sylvia atricapilla), როჭო, შავი როჭო, ბეგობის არწივი და ტყის ბუ.

ქვეყნის სამი ხელოვნური ტბა წარმოადგენს დაცულ ფაუნის ზონას, რომელიც მოქცეულია ტერიტორიულ იზოლაციაში. ოჰრიდის ტბის ფაუნა ადრეული ეპოქიდან რელიქტურია. ტბაში ბინადრობს ტბის კალმახები, ჩვეულებრივი ციმორი, ნაფოტა და სხვა თევზები, ასევე გარკვეული სახეობის 30 მილიონი წლის ლოკოკინები; მსგავსი სახეობები მხოლოდ ბაიკალის ტბაში გვხვდება.

| ტიპი | სახეობათა რიცხვი | ენდემურობა |
| --- | --- | --- |
| პროტოზოა | 113 | 32 |
| ღრუბელები | 10 | 6 |
| ბრტყელი ჭიები | 85 | 35 |
| მსუსხავნი | 2 |  |
| ნემერტინები | 1 |  |
| ციბრუტელები | 269 |  |
| ნემატოდები | 553 |  |
| მოლუსკები | 366 | 131 |
| რგოლოვანი ჭიები | 186 | 48 |
| ფეხსახსრიანები | 8 234 | 383 |
| ქორდიანები | 535 | 30 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაკედონიის ფლორა

სქოლიო
------

1. ↑  მაკედონიის ფაუნა