recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
რიჩარდ მეიერი, 2007.
**რიჩარდ მეიერი** (Richard Meier; დ. 12 ოქტომბერი, 1934, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი) — გავლენიანი თანამედროვე ამერიკელი არქიტექტორი განთქმული მის რაციონალისტური დიზიანითა და ძირითადად თეთრი ფერის გამოყენებით, ე. წ. "ნიუ-იორკული ავანგარდიზმის" წარმომადგენელი.

ბაკალავრის ხარისხი არქიტექტურაში კორნელის უნივერსიტეტში მიიღო 1957 წელს. 1959 წელს "სკიდმორ, ოვინგს ენდ მერილში" მუშაობდა, შემდეგ კი სამი წელი მარსელ ბრუერთან, 1963 წელს საკუთარი პრაქტიკის დაწყებამდე. 1972 წელს ნიუ-იორკის ხუთეულის წევრი გახდა, ხოლო მისმა პროექტმა გეტის ცენტრის მუზეუმისთვის ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია, სამუდამოდ დაუმკვიდრა პოპულარობა საზოგადოების მეინსტრიმში.

სტილი
-----

ბარსელონას თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი
მეიერის პროექტთა უმრავლესობა ადრეული მე-20 საუკუნის არქიტექტურულ ხელოვანთა ნამუშევრებს ეყრდნობა, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი ლე-კორბუზიეს ადრეულ ფაზას ეთმობა. შეიძლება ითქვას, რომ მეიერს სავარაუდოდ უფრო მეტი აქვს ნაგები ლე-კორბუზიეს იდეების გამოყენებით, ვინე ნებისმიერ სხვას, მათ შორის თავად ლე-კორბუზიესაც. მეიერმა ლე-კორბუზიეს ნაშრომებში გამოჩენილი იდეები კიდევ უფრო განავრცო, თუმცა მასზე უდიდესი გავლენა შესაძლოა ამ დიდი ხელოვანის ორ ნამუშევარს ჰქონდეს - ვილა სავოი და შვეიცარიული პავილიონი. მასზე გარკვეულ გავლენას ასევე ახდენს მის ვან დერ როესა და ზოგიერთ შემთხვევაში ფრენკ ლოიდ რაიტისა და ლუის ბარაგანის (ფერის გარეშე) დიზიანი.

1984 წელს მეიერი პრიცკერის პრემიით დაჯილდოვდა. მისი კონსულტაციით შექმნა 2003 წლის ქალაქის შენების კომპიუტერული თამაშის SimCity 4 რამდენიმე შენობის დიზაინი, რაც მას სავარაუდოდ პირველ პროფესიონალ არქიტექტორად ხდის, რომელმაც ოდესმე კომპიუტერული თამაშის შენობის დიზაინში მიიღო მონაწილეობა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
**პრიცკერის პრემიის ლაურეატები** |
| --- |
|  |
| 
1979 ფილიპ ჯონსონი
1980ლუის ბარაგანი
1981სტირლინგი
1982კევინ როში
1983იუჰ მინ პეი
1984რიჩარდ მეიერი
1985ჰანს ჰოლაინი
1986გოტფრიდ ბიომი
1987ტანგე კენძო
1988გორდონ ბანშაფტი და ოსკარ ნიმეიერი
1989ფრენკ გერი
1990ალდო როსი
1991რობერტ ვენტური
1992ალვარო სიზა ვიეირა
1993მაკი ფუმიჰიკო
1994კრისტიან დე პორტზამპარკი
1995ანდო ტადაო
1996რაფაელ მონეო
1997სვერე ფენი
1998რენცო პიანო
1999ნორმან ფოსტერი
2000რემ კოოლჰაასი
2001ჰერცოგი & დე მერონი
2002გლენ მარკატი
2003იორ უტცონი
2004ზაჰა ჰადიდი
2005ტომ მეინი
2006პაულუ მენდეს და როშა
2007რიჩარდ როჯერსი
2008ჟან ნუველი
2009პეტერ ზუმთორი
2010კაცუიო სეჯიმა და რუიე ნიშიცავა
2011ედუარდუ სოუტუ დე მოურა
2012ვან შუ
2013ტოიო იტო
2014სირეგუ ბანი
2015ფრაი ოტო |

 |
**ტრისტან ფერაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1938, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, ანგიოლოგიისა და რეკონსტრუქციული ქირურგიის კლინიკის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1969 წელს იყო რუსთავის უბნის ექიმი. 1970-1972 წლებში მეტალურგიული ქარხნის მედსანნაწილის ქირურგი. 1972-1974 წლებში კლინიკური ორდინატურის კურსი გაიარა მოსკოვში. 1975-1980 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის სანიტარული ნაწილის ქირურგ-ორდინატორი. 1983-1988 წლებში მოსკოვის ქირურგიის საკავშირო ცენტრის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988-1991 წლებში მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი, ქირურგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. ავტორია 102 ნაშრომის და 5 გამოგონებისა, რომლებიც ეხება ექსპერიმენტულ ქირურგიას, მიკროქირურგიას, ბავშვთა ქირურგიასა და სისხლძარღვთა ქირურგიას. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 3 საკანდიდატო და ერთი სადოქტორო დისერტაცია. 1975 წელს მან პირველმა დაიცვა საბჭოთა კავშირში დისერტაცია მიკროქირურგიაში და 1987 წელს სადოქტორო დისერტაცია ბავშვთა მიკროქირურგიაში, 1981 წელს მან პირველმა მოახდინა მიკრორეპლანტაცია ევროპაში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „რეკონსტრუქციული ოპერაციები მცირე კალიბრის სისხლძარღვებზე მიკროქირურგიული ტექნიკის გამოყენებით", დაიცვა 1975 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ბავშვთა და მოზრდილთა კიდურების რეკონსტრუქციული მიკროქირურგია", დაიცვა 1987 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 274

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრისტან ფერაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რიჩარდ ფოსტერ ფლინტი** (ინგლ. Richard Foster Flint; დ. 1 მარტი 1902, ჩიკაგო — გ. 6 ივნისი 1976, ნიუ-ჰეივენი, აშშ) — ამერიკელი გეოლოგი. ძირითადად მუშაობდა მეოთხეული გეოლოგიის მიმართულებით.

ბიოგრაფია
---------

რიჩარდ ფოსტერ ფლინტმა მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში 1925 წელს. ასწავლიდა იელის უნივერსიტეტში (1945 წლიდან გეოლოგიის პროფესორი), 1950 წელს აირჩიეს გეოქრონომეტრიული ლაბორატორიის კავშირის თავმჯდომარედ. 1937 წელს მონაწილეობდა ლუიზ არნერ ბოიდის ამერიკულ არქტიკულ ექსპედიციაში როგორც უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1946 წლიდან აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის უფროსი გეოლოგია.

რიჩარდ ფლინტი მონაწილებდა მისურის, კენტუკის, ილინოისისა და კონექტიკუტის შტატების გეოლოგიურ აგეგმვაში. ფლინტი ჩრდილოეთ ამერიკის არქტიკული არეების გეოლოგიის საყოველთაოდ აღიარებული ავტორიტეტია. იყო ჩრდილოეთ ამერიკის მეოთხეულის პალეოგეოგრაფიული რუკების შედგენის კომიტეტის თავმჯდომარე (გამოიცა 1945 წ.).

1930 წლიდან რიჩარდ ფლინტი იყო ჟურნალ „American Journal of Science"-ის რედკოლეგიის წევრი. ავტორია ნაშრომებისა: „ფიზიკური გეოლოგიის საფუძველი" (An Introduction to Physical Geology, 1955), „მყინვარული და პლეისტოცენური გეოლოგია" (Glacial and Pleistocene Geology, 1957), „მყინვარული და მეოთხეული გეოლოგია" (Glacial and Quaternary Geology, 1971), „დედამიწა და მისი ისტორია" (The Earth and its History, 1973).

ფლინტის ძირითადი შრომები ეხება გეოლოგიას, პალეოგეოგრაფიას, პლეისტოცენისა და ჰოლოცენის კლიმატების ისტორიას, მყინვარული და ფლუვიოგლაციალური დანალექების სტრატიგრაფიასა და ლითოლოგიას, ჩრდილოეთ ამერიკის რადიონახშირბადული მეთოდით პლეისტოცენური გამყინვარების აბსოლუტური ასაკის დადგენას, აგრეთვე გლაციოლოგიას.

გეოლოგიურ მეცნიერებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისათვის 1972 წელს ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ რიჩარდ ფოსტერ ფლინტი დააჯილდოვა პრესტვიჩის მედლით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. 1 2 3  Freebase Data Dumps — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
3. 1 2 3 4  Memorial to Richard Foster Flint 1902-1976
4. ↑  Prestwich Medal Awardees

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90197715
* CiNii: DA00659678
* GND: 1145386318
* ISNI: 0000 0001 1081 0312
* LCCN: n50003567
* LNB: 000094589
* NKC: mzk2004231245
* NLA: 35089800
* NTA: 070060657
* RERO: 02-A003248460
* SELIBR: 187037
* SNAC: w6vm4tnr
* SUDOC: 075121700
* Trove: 823535
* VIAF: 108445744
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 108445744

 |
ტრირის **ჰუმბოლდტის გიმნაზია** (შემოკლებით ჰა-გე-ტე, Das Humboldt-Gymnasium Trier - HGT) არის მეორე საფეხურის სკოლა ტრირში. 2009 წლის მარტამდე ამ სკოლას ტრირის **ჰინდენბურგის გიმნაზია** ერქვა.

ისტორია
-------

1821 წლის 4 დეკემბერს ტრირელმა მასწავლებელმა ვინმე ფიშერმა მიიღო ნებართვა დაეარსებინა **ვაჟთა სკოლა**. სკოლა ოფიციალურად გაიხნა 1822 წლის 2 იანვარს. სკოლის მიზანი იყო ჭაბუკების მომზადება სავაჭრო და სახელოსნო დარგებისთვის. 

სკოლის სასწავლო საგნები იყო გერმანული, ფრანგული, ისტორია, გეოგრაფია, მათემატიკა, რელიგია, სამოქალაქო მორალი და ხაზვა. 

1845 წლის 13 სექტემბერს ქალაქ ტრირის ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სკოლა გარდაექმნა უფრო მაღალი საფეხურის ბიურგერთა სკოლად, რომელიც ექვსი კლასისაგან, - სექსტადან პრიმამდე, შედგებოდა. 

1936 წელს ნაცისტებმა პენსიაზე გაუშვეს სკოლის მაშინდელი დირექტორი ჰაინრიხ ომენი (Heinrich Ohmen) იმის გამო, რომ მან არ ისურვა ნაცისტურ პარტიაში (NSDAP) გაწევრიანება. მომდევნო დირექტორი ედუარდ ანრიხი (Eduard Anrich) აქტიურად თანამშრომლობდა ნაცისტებთან, კერძოდ ნაცისტური პარტიის ახალგაზრდულ ფრთასთან, რომელსაც ჰიტლერ იუგენდი (Hitler-Jugend) ერქვა. 

1944 წელს დაბომბვის შედეგად დაინგრა სკოლის შენობა, ხოლო 1956 წელს კი სკოლა ახალ მოსახლეობა იზეიმა. ახალ შენობაში სკოლას შეემატა დახურული სავარჯიშო მოედანი და აულა. 

1959 წლის 30 მაისს გიმნაზიამ ოფიციალურად იზეიმა ახალ შენობაში გადასვლა.

სახელის ისტორია
---------------

1896 წლიდან სკოლას ერქვა კაიზერ ვილჰელმის გიმნაზია. 

1914 წლიდან მოიხსენიებოდა როგორც „კაიზერის რეალური გიმნაზია". პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1917 წელს, მთავარი ფელდმარშალის პაულ ფონ ჰინდენბურგის 70 წლისთავთან დაკავშირებით, სკოლას ისევ შეეცვალა სახელი და დაერქვა **ჰინდენბურგის გიმნაზია**. 

1937 წელს სკოლა ოფიციალურად მოიხსენიება როგორც „ჰინდენბურგის სკოლა, ვაჟთა სახელმწიფო უმაღლესი სკოლა". სკოლას ეს სახელი მეორე მსოფლიო იმის შემდეგადაც შეუნარჩუნეს. 

2009 წელს, ხანგრძლივი დისკუსიების შემდეგ სკოლას ისევ შეუცვალეს სახელი და დააქვეს ჰუმბოლდტის სახელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ტრირის ჰუმბოლდტის გიმნაზიის ოფიციალური ვებ-გვერდი

ლიტერატურა
----------

* Günther Hans Lehmann: *Staatliches Hindenburg-Realgymnasium in Trier*. წიგნში: *Zentralblatt der Bauverwaltung*. 50. Jahrgang (1930), Nr. 21.
**პერუს მიწისძვრა** — 2011 წლის 24 აგვისტოს მიწისძვრა ჩრდილოეთ პერუში, 7,0 მაგნიტუდით M, ადგილობრივი დროით მოხდა ღამის 12 საათსა და 46 წუთზე, ქალაქ პუკალპადან 82 კილომეტრის მოშორებით. მიწისძრის ჰიპოცენტრი მდებარეობდა 145 კილომეტრის სირღმეზე, ბრაზილიის საზღვრის მახლობლად.

გავლენა
-------

მცხოვრებლები ქალაქებს ჩაკაიბამბასა და უჩუბამბას შორის იყვნენ გარე სამყაროს მოწყვეტილნი, რადგან ყველა სატელეფონო ხაზი აღმოჩნდა დაზიანებული. სამუშაოები ენერგეტიკულ ობიექტებზე და მაღაროებში არ გაჩერებულა. პუკალპის მაგისტრალური ნავთობსადენი არ დაზიანებულა.

ქალაქ ჩანდიგარხში სახლის დანგრევისას დაშავდა ორი ადამიანი, კოკეინში 18 სკოლის მოსწავლე დაშავდა ჟლეტვაში როდესაც პანიკაში ცდილობდნენ სკოლის შენობის დატოვებას, 1 ადამიანი გარდაიცვალა ნერვული კრისისგან, რომელიც მიწისძვრისგან წარმოიშვა.

ქალაქ მონორამბაში მიწისძვრამ გამოიწვია მიწის ჩამოწოლა რის გამო მოსახლეობა დარჩა ელექტროენერგიისა და კავშირის გარეშე. კიდევ ერთი მიწის ჩამოწოლა მოხდა ქალაქ მარაკანაში.

სქოლიო
------

http://earthquake-report.com/2011/08/23/earthquakes-list-august-24-2011/ Earthquakes list August 24, 2011[*მკვდარი ბმული*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სასახლე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

იუსტიციის სასახლე, პარიზი, საფრანგეთი
სამეფო სასახლე, პარადსასვარი, უნგრეთი
**სასახლე** — მონუმენტური, საზეიმო დანიშნულების შენობა. თავდაპირველად მხოლოდ ხელისუფლების, შემდეგ კი საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლობის რეზიდენციაც იყო.

საქართველოში სასახლეების არქიტექტურა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. მატიანეში ხშირია სამეფო და ფეოდალური სასახლეების ხსენება, მაგრამ რეალურად თითო-ოროლაა გადარჩენილი და ისიც ნანგრევების სახით. წერილობითი წყაროებიდან ირკვევა, რომ თბილისის სამეფო რეზიდენცია XII საუკუნეში, ისანში მეტეხის ტაძრის გვერდით, მტკვრის კლდოვან ნაპირზე მდებარეობდა და მისი დარბაზები მოხატული იყო ქვეყნის სამხედრო ისტორიის სცენებით. ძველ სასახლეებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია გეგუთის სასახლე. კახეთში შემონახულია ნეკრესის მონასტრისა და ჭერემის საეპისკოპოსო სასახლეების, აგრეთვე ვაჩნაძიანისა და ვანათის ფეოდალური სასახლეების ნანგრევები. საქართველოში, მისი ისტორიულ-სოციალური ვითარების გამო, თვით XIX საუკუნებამდე ფეოდალური სასახლე ვერ გამოეთიშებოდა სიმაგრეს, ვერ უგულებელყოფდა სათავდაცვო საშუალებებს.

დღეს ტერმინი „სასახლე" აღარ აღნიშნავს ნაგებობის ერთ გარკვეულ ტიპს. სასახლეს ეკისრება რამდენიმე ფუნქცია, მაგ. სპორტის სასახლის გამოყენება შეიძლება, როგორც ჰოკეის სათამაშოდ, ისე საგამოფენო დარბაზად, აუდიტორიად. თანამედროვე არქიტექტურამ შექმნა ახალი სასახლეები: ყრილობათა სასახლე,, მოსკოვის კრემლში, კულტურის, პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ. 1974;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 119.
**ტრიქლორფტორმეთანი** (ფტორტრიქლორმეთანი, ფრეონი R 11, ფრეონი-11, მაცივარ აგენტი-11, CFC-11, R-11) — ფრეონი. მისი ქიმიური ფორმულაა CCl3F. უფერო თითქმის უსუნო სითხე, რომელიც დუღილს იწყებს ოთახის ტემპერატურაზე (tდუღ = 23.77 °C). აიროვან მდგომარეობაში ჰაერზე 4,7-ჯერ უფრო მძიმეა.

გამოყენება
----------

ტრიქლორფტორმეთანის კონცენტრაციის ცვალებადობა ატმოსფეროში წლების მიხედვით
ტრიქლოსფტორმეთანის კონცენტრაციის ვერტიკალური პროფილი
პირველი ფართოდ გამოყენებული მაცივარ აგენტი. თავისი შედარებითი დუღილის მაღალი ტემპერატურის გამო შეიძლება გამოყენებულ იქნას ნაკლებ წნევიათ მაცივარ აგრეგატებში, რაც ამარტივებს მის კონსტრუქციას.

რადგანაც ტრიქლორფტორმეთანის მოლეკულა შეიცავს ქლორის სამ ატომს, ეს ნივთიერება წარმოადგენს ოზონის დამშლელ ყველაზე აქტიურ ნივთიერებას. ამიტომაც მისი წარმოება და გამოყენება შეზღუდულია მონრეალის ოქმის მიხედვით. მას ანაცვლებენ შემდეგი მაცივარ აგენტებით: R-141b, R-123 და R-200 (R-227ea).

ფიზიკური თვისებები
------------------

| თვისებები | მნიშვნელობა |
| --- | --- |
| სიმკვრივე (ρ) 0 °C-ზე | 1.5432 გრ/სმ³ |
| სიმკვრივე (ρ) 18.82 °C-ზე | 1.4905 გრ/სმ³ |
| კრიტიკული ტემპერატურა (Tc) | 198 °C (471 K) |
| კრიტიკული წნევა (pc) | 4.410 მპა (44.1 ატმ) |
| კრიტიკული სიმკვრივე (ρc) | 4.151 მოლ.ლ−1 |
| გარდატეხის მაჩვენებელი (n) at 20 °C, D | 1.3821 |
| დიპოლის მომენტი | 0.450 D |
| ოზონის ფენის გამოფიტვის შესაძლებლობის კოეფიციენტი (ODP) | 1 (განსაზღვრის მიხედვით) |
| გლობალური დათბობის პოტენციალი (GWP) | 4600 (CO2 = 1) |
|

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* CFC-11 NOAA/ESRL გლობალური გაზომვები
* ოქსფორდის უნივერსიტეტის ბიულეტენები დაარქივებული 2007-10-24 საიტზე Wayback Machine.
* საზოგადოებრივი ჯანდაცვა, მიზანი ტრიქლორფტორმეთანი სასმელ წყალში
* Names at webbook.nist.gov
* ტექნიკური მონაცემები speclab.com-ზე დაარქივებული 2007-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* Phase change data at webbook.nist.gov
* თერმოქიმიური მონაცემები chemnet.ru-ზე
* ChemSub Online: Trichlorofluoromethane - CFC-11
**სასილოსე ნაგებობები** — სილოსის ჩასაყრელი და შესანახი ნაგებობები. მათი ძირითადი დანიშნულებაა სილოსის დაცვა ჰაერის, წყლის მოქმედებისა და გაყინვისაგან. სასილოსე ნაგებობები არის ტრანშეის, კოშკისა და ორმოს სახისა. ტრანშეის სასილოსე ნაგებობებს აწყობენ ამაღლებულ ადგილებზე, ბაქნებზე, რომელთაც აქვთ ზედაპირული წყლების ჩასადენი და სატრანსპორტო საშუალების მისასვლელი ქანობები. განასხვავებენ მიწისზედა, ნახევრად ჩაღრმავებული და ჩაღრმავებულ ტრანშეებს.

*მიწისზედა ტრანშეებს* აგებენ ისეთ ადგილებში, სადაც რელიეფი სწორია და გრუნტის წყლების დონე მაღალია.

*ჩაღრმავებულ და ნახევრად ჩაღრმავებულ ტრანშეებს* აწყობენ თიხის და თიხნარ ნიადაგებში. ამგვარი ტრანშეების სიგანე ორჯერ მაინც უნდა აღემატებოდეს სატრანსპორტო, სატკეპნი აან განმტვირთავი მანქანების სიგრძეს.

*მიწისზედა სასილოსე ნაგებობების* სიმაღლეა არაუმეტეს 3 მ-ისა, ჩაღრმავებულისა და ნახევრად ჩაღრმავებულისა — არანაკლები 3 მ-ისა. ტრანშეების მინიმალური სიგრძეა — არანაკლები 2 სიგანისა, ტევადობა — 250÷ 3000 ტ სილოსი. მათი კედლებისა და ძროს ასაგებად იყენებენ ბეტონს, რკინაბეტონს, აგურს, ქვაყორეს, აგრეთვე ასაწყობ რკინაბეტონის ელემენტებს. მიწისზედა ტრანშეებში სილოსის ჩაწყობის დამთავრების შემდეგ მათ ტორსებს ფარავენ ხის ფარებითან ნამჯის ბარდანებით. კედლებს გრუნტით ათბუნებენ. ნახევრად ჩაღრმავებული ტრანშეების მიწისზედა კედლების შემოსაზვინად იყენებენ ამოღებულ გრუნტს. სასილოსე ნაგებობებთან აკეთებენ წყლის ჩასადენ თხრილებს, ხისტსაფარიან გზებსა და პანდუსებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 119.
**სასახლის მეჩეთი ბაქოში** (აზერ. Saray məscidi) — XV საუკუნის მეჩეთი, რომელიც შედის ბაქოს შირვანშაჰთა სასახლის კომპლექსში.

არქიტექტურა
-----------

მეჩეთის გეგმა სწორკუთხაა. არის დიდი დარბაზი, ქალთათვის განკუთვნილი ლოცვისა და სამსახურის აღსრულებისთვის გამოყოფილი მომცრო ოთახებით. შირვანშაჰების სამარხისაკენ მიმართული ჩრდილოეთის პორტალი უფრო დიდებულია, ვიდრე სამხრეთის პორტალი. ეს უკანასკნელი განკუთვნილი იყო სასახლის მესვეურთათვის, რომლებიც ნახევრად მიწისქვეშა გასასვლელით სარგებლობდნენ.

ინტერიერი
---------

ორი ადგილიდან განათებული სამლოცველო დარბაზი გადახურულია სფერული ფორმის იალქნებიანი გუმბათით. მიჰრაბი დარბაზის სამხრეთით მდებარეობს. ერთი ადგილიდან განათებული ქალთა სამლოცველოს ზემოთაც გუმბათოვანი გადახურვაა გამოყენებული, თუმც მისი ზომები ბევრად ჩამორჩება სამლოცველო დარბაზის გუმბათს. სკუფებიანი ორი გუმბათით დასრულებული პრიზმის ფიგურის მსგავსი მოცულობის მკაცრ ფონზე მკვეთრად იკვეთება მეჩეთის პორტალის ღრმად ამოჭრილი შიდა მოცულობითი გამოსახულება.

მინარეთი
--------

მინარეთის თაღზე გარშემოწერილია წარწერა, ლიგატურა, რომელიც მოიცავს თარიღს — 845 წელი (1441/42). შერეფის სტალაქტიდების დეტალები ფაქიზად არის მოდელირებული.

სქოლიო
------

1. ↑  Fətullayev 2013, p. 106
2. ↑  Dadaşov, Useynov 1955, p. 21
3. ↑  Dadaşov, Useynov 1955, p. 22

ლიტერატურა
----------

* აზერბაიჯანის ხელოვნება
**ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვირმში.

დარბაზ-მაჩუბი სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას მდებარე უბან ქვემო ჩობანში, მჭიდროდ განლაგებულ ნაგებობათა კომპლექსის დასავლეთ კიდეში დგას. სახლი რომელიც გვიან პერიოდშია აგებული, ჩრდილოეთის ფასადით ნაწილობრივ მიდგმულია არსენა თამლიანის დარბაზ-მაჩუბზე, ხოლო ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი მისგან სამხრეთ მხარეს არის წამროდგენილი. დარბაზ-მაჩუბი ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე და გადახურვისთვის ყავარია გამოყენებული. ამ მომენტში საფასადე ნალესობა მთლიანად ჩამორეცხილია. ის დასავლეთით დაქანებულ რელიფეზე დგას, ამიტომაც აღმოსავლეთის ფასადის პირველი სართული მიწით არის დაფარული და მხოლოდ მეორე სართულის დარბაზის ფასადს აღვიქვამთ, საიდანაც დარბაზის ინტერიერში ვხვდებით ხის მორებით აწყობილი პანდუსის მეშუეობით. ასევე აღმოსავლეთ ფასადზე ოთხკუთხა ფორმის სარკმელია გაჭრილი. დანარჩენი ფასადები - სამხრეთი და დასავლეთი სრულიად ყრუა, მხოლოდ ჩრდილოეთის ფასადზეა გაჭრილი კარი, რომლითაც მაჩუბში ვხვდებით. დარბაზ-მაჩუბის ფასადები დამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაშია, ნალესობის ჩამორეცხვის გარდა ფასადებზე მხოლოდ მცირედი ზომის ქვის ჩამოშლის ადგილები შეინიშნება, ფატი თამლიანის დარბაზ-მაჩუბი საკამოდ თავშეკავებული და სადა ნაგებობაა, რომლის ფასადები მინიმალურად არის დანაწევრებული, მხოლოდ ინტერიერში შესასვლელ ორ კარს და ერთ სარკმელს ვხედავთ. ის გამოირჩევა ზომიერი პროპორციებით, მორგებულია რელიეფს და საკმაოდ ორგანულად ეწერება ქვემო ჩობანის საერთო განაშენიანებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 36127
კარიერი, სადაც წიაღისეულს მოიპოვებენ
**სასარგებლო წიაღისეულების გეოლოგია** — გეოლოგიის განხრა, რომელიც შეისწავლის სასარგებლო წიაღისეულების ადგილმდებარეობას; აგრეთვე მათ აგებულებას, შედგენილობას, წარმოქმნის პირობებს, დედამიწის წიაღში მათ განლაგების კანონზომიერებებს. სასარგებლო წიაღისეულიების გეოლოგიის მთავარი ამოცანაა საფუძველი მოუმზადოს სასარგებლო წიაღისეულების გავრცელების პროგნოზირებას, ძიებას, შეფასებასა და ძებნის ადგილმდებარეობის საქმეს.

სასარგებლო წიაღისეულების შესახებ მოძღვრება ჩაისახა მას შემდეგ, რაც გაღვივდა ინტერესი საზოგადოების მიერ სასარგებლო წიაღისეულების მოთხოვნათა მიმართ. პირველი წარმოდგენები სასარგებლო წიაღისეულების წარმოქმნის შესახებ გვხვდება ძველი ბერძენი ფილოსოფოსების შეხედულებებში. ნეპტუნიზმის ფუძემდებელი თალესი მიიჩნევდა, რომ სამყაროს არსი ანუ მრავალფეროვან მოვლენათა და საგანთა პირველსაწყისი არის წყალი, ხოლო პლუტონისტი ჰერაკლიტე მატერიალისტური სამყაროს საფუძვლად ცეცხლს მიიჩნევდა.

ამრიგად, გეოლოგიაში წარმოიქმნა ორი წარმოდგენა, ერთის მიხედვით, ქანები და მათ შორის განლაგებული მინერალური ნივთიერებების წარმოქმნა წყლის აუზების ფსკერზე დაგროვებით არის განპირობებული (ნეპტუნიზმი); მეორე შეხედულებით, მათი წარმოქმნა დაკავშირებულია დედამიწის მიწისქვეშეთში არსებული სიცხით (პლუტონიზმი).

მეტად მნიშვნელოვანი შრომები სასარგებლო წიაღისეულების გეოლოგიის დარგში ეკუთვნით გეორგ აგრიკოლასა და რენე დეკარტს.

ლიტერატურა
----------

* *Смирнов B. И.* Геология полезных ископаемых. — М.: Недра, 1982. — 668 с.
* *Ампилов Ю. П. Герт А. А.* Экономическая геология. — М.: Геоинформмарк, 2006. — 329 с. — ISBN 5-98877-010-X
**სასიმინდე** — ტაროიანი სიმინდის შესანახი ნაგებობა, სადაც არის დაყრილი ტაროების განიავებისა და გაშრობის საშუალება. სასურველია სასიმინდე ფარდულებსა და საწყობებში იყოს აქტიური ვენტილაცია, რაც უზრუნველყოფს სიმინდის უდანაკარგოდ შენახვას. საწყობებისაგან განსხვავებით, ფარდულების გარე კედლები შედგება სვეტებზე მეჩხერად აკრული ძელაკებისაგან. სიმინდის მექანიზებული ჩატვირთვა ხდება დახრილი გადამზიდების საშუალებით. საწყობები, ხორბლის საწყობების მსგავსად, აღჭურვილია გადასატანი ან სტაციონარული ცხაურებით, სადაც სავენტილაციო დანადგარების საშუალებით ხდება ჰაერის ინტენსიური მიწოდება. ცხაურები მოწყობილია შენობის იატაკის დონეზე (სტაციონარული სქემა) ან იატაკის ზემოთ 15-20 სმ-ზე (გადასატანი სისტემა).

სასიმინდეს იმერეთში, გურიასა და აჭარაში ნალიასაც უწოდებენ. იგი წნული, ფიცრული ან ძელური ნაგებობა ისლის, ჩალის, ლამფის, ყავრის, კრამიტის ორფერდა ან სამფერდა სახურავით, აქვს საყუნწურებში ჩასმული პატარა კარი. ფასადის მხარეს ხშირად ვიწროსვეტებიან აივანსაც უკეთებენ. სასიმინდე შეიძლება იყოს ერთ, ორ ან სამთვალიანი. სამთვალიან სასიმინდეში შუა თვალს სიმინდის საფშვნელად, გვერდითებს კი სახმობად იყენებენ. ორთვალიანი სასიმინდეც სახმობი და საფშვნელი კამერებისაგან შედგება. ერთთვალიანში სიმინდს ინახავენ და ახმობენ. სასიმინდე ჩვეულებრივ ბოძებზე იმართბა, რაც ჰაერის მოძრაობას უწრობს ხელს, ამავე მიზნით მის კედლებზე ჭრიან გამჭოლ სამკუთხრა, სწორკუთხა ან აჟურულ ორნამენტულ ღიობებს, რომელთაც „საჰაეროებს" თუ „სასულე თვლებს" (იმერეთი) უწოდებენ. სასიმინდის ბოძების თავზე გულჩაზნექილი ქვის „ქუდების" დადება იციან, რომ სასიმინდეში თგვი არ აცოცდეს. სასიმინდის ქვედა ნაწილს იყენებენ სხვადასხვა სამეურნეო საქმიანობისათვის, აქ ფშვნიან სიმინდს და პარკოსნებს, დგამენ საცეხველს და ა. შ.

აღმოსავლეთ საქართველოში ძირითადად გავრცელებული იყო ერთთვალიანი მოწნული სასიმინდე, რომელსაც ძარი, ზარი ან ჯინგოდორი ეწოდებოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნალია

ლიტერატურა
----------

* *ჯანელიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 119-120.
* მასალები საქართველოს შინამრეწველობისა და წვრილი ხელოსნობის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ. 1976;
* *რუხაძე ჯ.* ხალხური აგრიკულტურა დასავლეთ საქართველოში, თბ. 1976;
ფასცები
**ფასცები** (ლათ. fasces „კონა") — უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლო ძველ რომში. შედგებოდა წითელი ფერის ლენტით შეკრული წკეპლების ცილინდრული კონისა და შიგ მოთავსებული ნაჯახისგან.

ანტიკური მნიშვნელობა
--------------------

ძველ რომში ფასცები წარმოადგენდა უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლოს. ფასცებს ატარებდნენ ლიქტორები როდესაც კონსულებს, პრეტორებს და დიქტატორებს უძღვებოდნენ, ეს იყო მათი ნების ძალის გამოყენებით აღსრულების უფლების სიმბოლო. კონსულების ლიქტორები ქალაქში ფასცებს ნაჯახების გარეშე ატარებდნენ, ვინაიდან კონსულს არ შეეძლო სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა ხალხის თანხმობის გარეშე, ხოლო ქალაგარეთ (მაგალითად სამხედრო ბანაკში) კონსულს ეძლეოდა დამნაშავის დასჯის უფლება.

დიქტატორებს კონსულებისგან განსხვავებით ქალაქშიც შეეძლოთ ნაჯახებიანი ფასცების ტარება რაც მათ აბსოლუტურ ძალაუფლებაზე მიუთითებდა.

ტრიუმფის ცერემონიის დროს გამორჩეული დაჭრილი ჯარისკაცები ფასცებს თავდაცვის მიზნით ატარებდნენ.

წკეპლების შეკვრა არის „ძალა ერთობაშია" სიმბოლო, ერთი წკეპლა ადვილად ტყდება ხოლო შეკვრა არა, ამრიგად რომის ძალის სიმბოლო გახდა ფასცები.

თანამედროვე სიმბოლიკა
---------------------

რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ფასცების სიმბოლიკა შემდეგი სახით იყო გამოყენებული:

* ნაპოლეონის დროს ფასცები საფრანგეთის მოქალაქის პასპორტის გარე გარეკანზე იყო ასახული.
* ფასცები იყო ესპანური სამხედრო პოლიციის ემბლემაზეც.
* იტალიაში ბენიტო მუსოლინის პარტიის ემბლემაც ფასცები იყო, რის შედეგადაც პარტიას ფაშისტური დაერქვა. ეს იყო მათი ძველ რომთან კავშირის სიმბოლო.
* კოლუმბის რაინდების ემბლემის ნაწილი
* ნორვეგიის და შვედეთის პოლიციის ლოგოტიპი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* განსაზღვრება დაარქივებული 2003-02-06 საიტზე Wayback Machine.
* ფასცები დროშებში დაარქივებული 2003-02-24 საიტზე Wayback Machine.
* ფასცები ანტიკურ რომში
სასაფლაო ჩინეთში
**სასაფლაო** — მიცვალებულთა დასამარხად სპეციალურად გამოყოფილი ტერიტორია. სასაფლაოს ტიპს განსაზღვრავს ამა თუ იმ ხალხში, სარწმუნოებაში, სოციალურ ჯგუფში მიღებული დაკრძალვის წესები. 

პირველყოფილი თემური წყობილებისა და ადრინდელი ფეოდალური საზოგადოების სამარხთა ჯგუფებს სამაროვანი ჰქვია, ანტიკურ სამყაროს, ძველ აღმოსავლეთის, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და შავისღვისპირეთის სასაფლაოებს ჩვეულებრივ უწოდებენ ნეკროპოლისს. გამოჩენილ ადამიანთა დასაკრძალავ ადგილს პანთეონს უწოდებენ. ზოგჯერ საფლავის ქვებსა და სტელებს მხატვრული ღირებულება, ხოლო წარწერებს (ეპიტაფიები) ისტორიული მნიშვნელობა აქვს. სასაფლაოები ეკლესია-მონასტრების გვერდითაც არის მოწყობილი. XVIII—XIX საუკუნეებში რუსეთში შეიქმნა სამხედრო, საზღვაო, სატუსაღოების, ინფექციური და სხვა სასაფლაოები.

მიწაში დამარხვა დაკრძალვის ძველი და ყველაზე გავრცელებული წესია. ნიადაგში ორგანული ნივთიერებები სრულ მინერალიზაციამდე იხრწნება, გვამის გახრწნის ნორმალური პროცესისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს ნიადაგის შედგენილობას (უმჯობესია ქვიშიან-ფორებიანი ნიადაგი). ცხელი ჰავის პირობებში, ზედმიწევნით მშრალ ნიადაგში გვამი მუმიფიკაციას განიცდის, ე. ი. ისე გამოშრება, რომ მისი გახრწნა შეუძლებელი ხდება. ტენიან ნიადაგში, იქ, სადაც გრუნტის წყლების დონე მაღალია, შეიძლება განვითარდეს რთული ქიმიური პროცესი, რაც ასევე შეუძლებელს ხდის გვამის მინერალიზაციას.

გალერეა
-------

* არლინგტონის ნაციონალური  სასაფლაო აშშ-შიარლინგტონის ნაციონალური სასაფლაო აშშ-ში
* მუსლიმური სასაფლაო მარაქეშში, მაროკოშიმუსლიმური სასაფლაო მარაქეშში, მაროკოში
* საბჭოთა სამხედრო სასაფლაო საარემააში, ესტონეთში.საბჭოთა სამხედრო სასაფლაო საარემააში, ესტონეთში.
* სოფლის სასაფლაო პოლონოთშისოფლის სასაფლაო პოლონოთში
* სასაფლაო იპრში, ბელგიაშისასაფლაო იპრში, ბელგიაში

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 117.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სასაფლაო"** ვიკისაწყობში.
* სასაფლაოები, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* სასაფლაოები საიტზე Curlie
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რუსეთ-ოსმალეთის ომი**. |

ომის მთავარი კამპანია - პრუტის ლაშქრობა**რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1710-1713** - პოლტავასთან რუსეთის არმიის გამარჯვების შემდეგ (1709 წ.) შვედეთის მეფე კარლ XII ოსმალეთში გაიქცა. ავსტრიისა და საფრანგეთის დახმარებით მან შეძლო ოსმალეთის ჩაბმა (1710 წლის 20 ნოემბერი) რუსეთთან ომში. 1711 წელს პეტრე I-მა მდინარე პრუტისაკენ გაილაშქრა, მაგრამ წარმატება ვერ მოიპოვა. ოსმალებმა რუსების ბანაკს ალყა შემოარტყეს. 12 (23) ივლისს დაიდო საზავო ხელშეკრულება, რუსეთის ჯარმა მოლდავეთიდან თავისუფალი გასვლის უფლება მიიღო, სამაგიეროდ რუსეთმა ოსმალეთს აზოვი დაუბრუნა, თანაც რუსეთს დნეპრისა და აზოვის ზღვის სანაპიროებზე ციხესიმაგრეები უნდა მოეშალა. მაგრამ ომი 1713 წლამდე გაგრძელდა, რადგანაც ოსმალეთის სულთანმა ახალი მოთხოვნების წამოყენება მოინდომა. 1713 წელს ადრიანოპოლში დაიდო ხელშეკრულება, რომელმაც 1711 წლის ზავის პირობები გაიმეორა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 503.

|  რუსეთ-ოსმალეთის ომები  |
| --- |
| 1568-1570 — 1676−1681 — 1686−1700  1710−1713 — 1735−1739 — 1768−1774  1787−1791 — 1806−1812 — 1828−1829 1853−1856 — 1877−1878 — 1914−1918 |
**ღვთისმშობლის ღვთისმშობლის ეკლესია** —არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვთისმშობელში მდებარეობს. სოფელი ღვთისმშობელი მთის ფერდობზე შეფენილი პატარა სოფელია და მდინარე გუჯარულას მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობს. იგი ხევით შუაზე არის გაყოფილი. სოფლის განაპირას, დაბლობ ადგილზე დგას მოზრდილი ეკლესია, რომელიც ასევე ღვთისმშობლის სახელობისაა. ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაო ყოფილა, ხოლო მის სამხრეთით ნასოფლარია. ადგილობრივთა გადმოცემით, შემთხვევითი გათხრების დროს ყავრისხევზე, თიხის მილები უპოვნიათ, საიდანაც ნასოფლარში წყალი ჩადიოდა. სერგი მაკალათია აღნიშნულ თიხის მილებს XII საუკუნით ათარიღებს. ვახუშტი ბატონიშვილს თავის შედგენილ რუკაზე ედოთის შემდეგ დასმული აქვს სოფელი კოწათუბანი. აქედან გამომდინარე, დევი ბერძენიშვილი ამბობდა რომ სწორედ კოწათუბანი უნდა ყოფილიყო ღვთისმშობლის ძველი სახელწოდება. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, რომელსაც აქვს სამხრეთის მინაშენი. ხუროთმოძღვრული ძეგლი ძალიან დაზიანებულია. ჩამოქცეულია კამარა და კონქი. დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები 2-3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მინაშენის კედლები კი 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ტაძარს შესასვლელი ორი მხრიდან სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანია. მისგან აღმოსავლეთით, კედლის წყობაში, მოზრდილი სწორკუთხა ქვაა, რომელშიც ასეთივე მოხაზულობის ჩაღრმავებაა. ეკლესიას შემორჩენილი აქვს ორი სარკმელი: ერთი საკურთხეველშია გაჭრილი, ხოლო მეორე \_ სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. გარედან შესასვლელში არქიტრავის ქვაზე ამოკვეთილია წრეში ჩახატული ტოლმკლავიანი ჯვარი. ძეგლის კედლებზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ბათქაში, ზოგან კი საღებავის სუსტი კვალიც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ეკლესია თავის დროზე მოხატული იყო. ტაძარს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე X საუკუნით ათარიღებენ.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. მ. გიორგიძე, ც. ჩაჩხუნაშვილი და ჭანიშვილი გ. არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ. 1987
* მაკალათია ს. ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ. 1957
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014 გვ. 91-92
**ფარიდა აბიევა** (აზერ. Fəridə Abıyeva; დ. 20 მარტი, 1995, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი კარატისტი (გამოდის კუმიტეში). 2017 წელს გამართული ისლამის სოლიდარობის თამაშების გამარჯვებული.

ადრეული წლები
-------------

ფარიდა აბიევა დაიბადა 1995 წლის 20 მარტს, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. დამთავრებული აქვს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

კარიერა
-------

2015 წელს მონაწილეობა ბაქოში გამართულ პირველ ევროპულ თამაშებზე. ჯგუფში მოახერხა 1 ფრის დაფიქსირება. წააგო 3 შეხვედრა და დაიკავა ბოლო ადგილი. ვერ მოახერხა ნახევარ-ფინალურ ეტაპზე გასვლა. პირველ შეხვედრაში აბიევამ ფრე დააფიქსირა ინგრიდა სუჩანკოვასთან. მეორე შეხვედრაში დამარცხდა ხორვატ ანა ლენარდთან, ანგარიშით 0-6. მესამე შეხვედრაში მინიმალური სხვაობით დამარცხდა მერვე ჩობანთან, ანგარიშით 1-2. 2016 წელს აბიევამ აზერბაიჯანის ნაკრებთან ერთად მოიგო გუნდური ოქროს მედალი მონპელიეში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. ფარიდამ მოიგო ოქროს მედალი 2017 წელს ბაქოში გამართული ისლამის IV სოლიდარობის თამაშები. ფინალში დაამარცხა ირანელი კარატისტი როზიტა ალიპური. ანგარიშით 3-0. პირველ ევროპულ თამაშებზე მიღწეული შედეგის შემდეგ ვერ მოახერხა მოხვედრილიყო 2019 წელს ბელარუსის დედაქალაქ მინსკში გამართულ მეორე ევროპულ თამაშებზე.

2021 წელს მონაწილეობა მიიღო პარიზში, საფრანგეთში გამართულ მსოფლიოს ოლიმპიური თამაშების საკვალიფიკაციო ტურნირზე, იმ იმედით რომ მოახერხებდა მოეპოვებინა ოლიმპიური ლიცენზია 2021 წელს გამართული 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისთვის (ტოკიო, იაპონია). მიღებული აქვს საიუბილეო მედალი „აზერბაიჯანის სასაზღვრო დაცვის 95 წლის იუბილე (1919-2014)". 2021 წელს მონაწილეობა ხორვატიის ქალაქ პორეცში გამართულ კარატის ევროპის ჩემპიონატზე. დაიკავა მე-7 ადგილი. პირველ ეტაპზე დაამარცხა შვედი ანა-იოანა ნილსონი, ანგარიშით 3-0. შემდეგ ეტაპზე დაამარცხა ესპანელი კრისტინა გარსია-ფერერი, ანგარიშით 5-2. მეოთხედფინალში დამარცხდა მომავალ ვერცხლის პრიზიორ უკრაინელ ანიტა სეროგინასთან.  აგრეთვე მონაწილეობა 2019 წელს, გვადალხარაში, ესპანეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე.  ფარიდამ დაამარცხა უელსელი კარატისტი ეშლი ჰარისი ანგარიშით 6-1. შემდეგ ეტაპზე დამარცხდა ნიდერლანდელ ლინ სნელთან, ანგარიშით 0-4. 2018 წელს მონაწილეობდა მადრიდში, ესპანეთში კარატის მსოფლიო ჩემპიონატზე. პირველივე შეხვედრაში აბიევა დამარცხდა ირანელ კარატისტ როზიტა ალიპურთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* olympic.az

სქოლიო
------

1. ↑   Women's Kumite -61kg Tournament Summary
2. ↑  51st EKF Senior Championships - 2016-05-05 - Officiel
3. ↑  Kralove, Karate Spartak Hradec. Farida Abiyeva "Competitors "Catalog – Karate results and charts. ციტირების თარიღი: 19 January 2019
4. ↑  Fəridə Abiyeva Azərbaycana qızıl medal qazandırdı az (May 13, 2017). ციტირების თარიღი: 19 January 2019
5. ↑   Results book – Karate
6. ↑   Resulst 2019
7. ↑   Results book 2018
**ღვთისმშობლის ეკლესია** (სომხ. Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի) — სომხური სამოციქულო ეკლესია იჩერი-შეჰერის კვარტალში აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. იგი მდებარეობდა ქალწულის კოშკიდან არც ისე შორს, ხაგიგატ რზაევას ქუჩის გადასახვევთან ნეფთიანიკოვის გამზირამდე. იგი 90–იან წლებში დაანგრიეს. დღეისათვისა ტერიტორიაზე დაცულია ეკლესიის სამრეკლოს ქვედა ნაწილი.

ისტორია
-------

უნდა აღინიშნოს, რომ სურბ ასტვაცაცინის სომხური ეკლესიის შესახებ, რომელიც ღვთისმშობლის სახელობის იყო დღეისათვის თითქმის არანაირი ინფორმაცია არ შემორჩენილა ან თუ არის შემორჩენილი ეს ინფორმაცია საკმაოდ მწირია. ზოგიერთი ცნობით, იგი აშენდა 1797-1799 წლებში ბაქოს ძველ ნაწილში, იჩერი-შეჰერის კვარტალში, სომხეთის ქარვასლის მახლობლად, ქალწულის კოშკის მარცხენა მხარეს. 

გარდა ამისა, არსებობს მოსაზრება, რომ ბაქოს ციხის ტერიტორიაზე კიდევ ერთი და იგივე სახელწოდების ეკლესია დანგრეულია ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 30-იან წლებში, ხოლო სომხური ეკლესია, რომელიც ქალწულის კოშკის ძირში იყო, უფრო ძველი იყო და შესაძლოა ეს იყოს ის ეკლესია, რომელსაც ჰამადალა კაზვინი ახსენებს. XIX საუკუნის ბოლოს სომეხმა მღვდელმა მარკარ ბარხუდარიანტმა, რომელიც ბაქოში ვიზიტით იმყოფებოდა, აღნიშნა, რომ ბაქოს სომხებს ორი ქვის ეკლესია აქვთ: დიდი წმინდა გრიგოლ განმანათლებლის სახელობისა და პატარა სურბ ასტვაცაცინის (წმიდა ღვთისმშობლის სახელობის). ეს უკანასკნელი მისთვის დამახასიათებელი იყო როგორც ძალიან ძველი, რასაც მოწმობს არქიტექტურული სტრუქტურის შიდა და გარე ფორმები .

ვინაიდან იჩერი-შეჰერის რეგიონში არც ისე ბევრი სომეხი ცხოვრობდა ბაქოს დანარჩენ ნაწილთან შედარებით, ეკლესიას დიდი სამრევლო არ ჰქონია. ამავე მიზეზით, მის შესახებ მცირე ინფორმაციაა დაცული. ტერიტორია, რომელზეც ეკლესია აშენდა, თაყვანისმცემლობის ადგილი იყო, ამიტომ თითოეული აღმსარებლობის წარმომადგენელი ცდილობდა აქ საკუთარი სიწმინდეების არსებობას. გარდა ამისა, ბაქოს მკვიდრთა შორის არსებობდა ლეგენდა, რომლის თანახმადაც ტაძარი აღმართეს ცეცხლთაყვანისმცემელთა უძველესი წარმართული ტაძრის ადგილზე.

გამოჩენილი ბრიტანელი ჟურნალისტი, ექსპერტი კავკასიის საკითხებში, თანამედროვე ამიერკავკასიის შესახებ გამოკვლევის ავტორი თომას დე ვაალი აღნიშნავს, რომ ერთ-ერთი ცნობილი დიპლომატის თქმით, რომელიც ბაქოში 1992 წელს მუშაობდა, 1992 წელს ყარაბაღის კონფლიქტის გაღვივების შემდგომ, ეკლესია დაანგრიეს .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სომხური ეკლესიები აზერბაიჯანში დაარქივებული 2021-03-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  М. Бархударянц, Աղվա¬ նից երկիր և դրացիք, Թ.. 1893 стр. 153
2. ↑  Thomas de Waal: *Black Garden – Armenia and Azerbaijan Through Peace and War.* New York University Press, 2003. ISBN 0-8147-1944-9, p. 103.
შეშის გადაზიდვა ვირებზე
**სასაპალნე ტრანსპორტი** — მიწისზედა ტრანსპორტის სახეობა, რომელიც წარმოადგენს მთებში, უდაბნოებში, ტყიან-ჭაობიან და ტაიგიან ადგილებში ტვირთვის გადატანის საშუალებას სასაპალნე ცხოველების მეშვეობით. გამოიყენება იქ, სადაც უგზოობის, ადგილის ხასიათისა და ამინდის მდგომარეობის გამო შეუძლებელია საჭაპანო და საავტომობილო ტრანსპორტის ან ვერტმფრენის გამოყენება. სასაპალნე ცხოველების სახით გამოიყენება: ცხენი, ჯორი, აქლემი, ვირი, ირემი და სხვა. ტვირთის დამაგრებისა და შეკავებისასთვის ცხოველის ზურგზე ამაგრებენ საკიდარს ან სასაპალნე უნაგირს. სასაპალნეების დატვირთვის ნორმა დამოკიდებულია სასაპალნე ცხოველის სახეობასა და ადგილის გადაკვეთის ხარისხზე და ჩვეულებრივ, შეადგენს ცხოველის ცოცხალი მასის 1/3-დან 1/5 -მდე. ცხოველის უკიდურესი ტვირთამწეობა შეადგენს 80-100 კგ-ს. გამწევი ძალის სახით მეტად ეფექტურია აქლემი, რომელსაც შეუძლია დღე-ღამეში შორეულ გადასვლებში 30-40 კმ-ის გავლა და გადააქვს საკუთარი მასის 50%. საგზაო ნიშნებისა და სიგნალების თანახმად (ვენის კონვენცია) ნიშანი →  მოცემულ გზაზე კრძალავს საჭაპანო და სასაპალნე ტრანსპორტით გადაადგილებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საჭაპანო ტრანსპორტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სასაპალნე ტრანსპორტი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**სანგა** (ფრანგ. Sangha) — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარე კონგოს შენაკადი. წარმოიქმნება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სანგა-მბაერეს ეკონომიკურ პრეფექტურაში მდინარეების — კადეის და მამბერეს შეერთების შემდეგ. მდინარე სანგის და მისი შენაკადების წყალშემკრები აუზის ტერიტორია მოიცავს კამერუნის აღმოსავლეთის რეგიონს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დასავლეთის პრეფექტურებს (ნანა-მამბერე, მამბერე-კადეი და სანგა-მბაერე) და კონგოს რესპუბლიკის სანგის და კიუვეტის დეპარტამენტებს. მდინარის სიგრძე შეადგენს 785 კმ-ს.

მორფომეტრია
-----------

მდინარე სანგა წარმოიქმნება მდინარეების — კადეის და მამბერეს შეერთების შემდეგ. მდინარის სიგრძე შეერთების ადგილიდან შეადგენს დაახლოებით 790 კმ-ს და დაახლოებით 1300 კმ-ს მდინარე კადეისთან ერთად. წყალშემკრები აუზის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 200 ათას კმ²-ს.

ჰიდროგრაფია
-----------

ორივე საწყისი მდინარე, კადეი და მამბერე, სათავეს იღებენ კამერუნის მთიანეთის სამხრეთის ფერდოებზე. მარჯვენა შენაკადის სახით ჩაედინება მდინარე კონგოში.

შენაკადები
----------

* ნდაკი
* კადეი
* მამბერე

წყლის რეჟიმი
------------

წყლის საშუალო ხარჯი იცვლება 700 მ³/წმ-დან (მარტი) 4250 მ³/წმ-მდე (ოქტომბერი — ნოემბერი). სანაოსნოა მთელ სიგრძეზე საწყისი მდინარეების შეერთების ადგილიდან (კადეი და მამბერე) მდინარე კონგოსთან შეერთებამდე.

ნაკრძალები
----------

მდინარის გასწვრივ მდებარე ნაკრძალები ლობეკე, ძანგა-სანგა და ძანგა-ნდაკი, ბუნებაში ერთ-ერთი უკანასკნელი შემონახული ბუნებრივი საბინადრო ადგილია ისეთი ცხოველებისა, როგორებიცაა ველური ტყის სპილო და დასავლეთის დაბლობის გორილა, ველური აფრიკული კამეჩი და ჯუჯა ბეჰემოთი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძანგა-სანგა
* მდინარე სანგა YouTube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Meyers Kontinente und Meere:*Afrika*. Herausgegeben vom Geographisch- Kartographischen Institut Meyer
2. ↑  Der Neue Brockhaus. Herausgegeben vom F.A. Brockhaus Verlag Wiesbaden ISBN 3-7653-0025-X
რემბრანდტი, სანგინით შესრულებული ავტოპორტრეტი, დაახლ. 1637, ხელოვნების ეროვნული გალერეა (ვაშინგტონი, აშშ).
**სანგინი** (ფრანგ. sanguine < ლათ. san­guineus — სისხლისფერი) — სხვადასხვა ტონის წითელ-ყავისფერი ფანქრები (ბუდის გარეშე). არსებობს ბუნებრივი (ნატურალური) და ხელოვნური. შედგება კაოლინისა და რკინის ჟანგეულებისაგან, რომელსაც დამატებული აქვს წებოვანი ნივთიერებები. ყველაზე ხშირად გამოიყენება მუქი წითელ-ყავისფერი ტონის, ხორცისფერთან ახლოს მდგომი. სანგინით შესრულებული ნახატები ჩვეულებრივ ძალიან ფერწერულია. მუშაობის დროს შესაძლებელია მისი დასველება და შტრიხის სისქისა და სიმჭიდროვის გამრავალფეროვნება, წარუმატებელი ხაზების ადვილად წაშლა. არ საჭიროებს ფიქსაციას. სანგინის („წითელი ცარცის") დამზადების ტექნიკა ცნობილია რენესანსის ეპოქიდან (ლეონარდო და ვინჩი, რაფაელი). განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელდა XVIII საუკუნეში ნატურიდან ხატვისას.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 78.
2. ↑   Сангина // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М. 2015. — стр. 312.
სერ **უილიამ რიჩარდ ჰოლმზი** (ინგლ. William Richard Holmes; დ. 1822 — გ. 1882) — ბრიტანელი დიპლომატი.

1841 წლიდან მუშაობდა დიდი ბრიტანეთის საკონსულოში ერზურუმში. 1846 წლის მარტიდან 1852 წლის ნოემბრამდე იყო ვიცე-კონსული იმჟამად ოსმალეთის შემადგენლობაში მყოფ ბათუმში (ამ თანამდებობაზე შეცვალა ფრედერიკ გარაჩინო). ასევე სხვადასხვა დროს მსახურობდა ვიცე-კონსულად სამსუნში (1846), კონსულად დიარბაქირში (1852-1854), მონასტირსა (1854-1860) და ბოსნიაში (1860-1877). მონაწილეობდა ჰერცეგოვინის კრიზისის მოსაგვარებლად შექმნილ ევროპულ კომისიაში (1861) და კონსტანტინეპოლის საერთაშორისო კონფერენციაში (1876-1877). 1877 წელს პენსიაზე გავიდა. ჰოლმზის ჩანაწერები შეიცავს ცნობებს ბათუმისა და მისი შემოგარენის სოციალური და პოლიტიკური ვითარების შესახებ XIX საუკუნის 40-50-იანი წლების მიჯნაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  BARAMIDZE, Irakli. THE FIRST BRITISH CONSULATE IN BATUMI DURING OTTOMAN RULE: REASONS FOR ESTABLISHMENT, PURPOSE AND STRATEGY (1840-1852). HISTORY, ARCHAEOLOGY, ETHNOLOGY, [S.l.], n. VIII, p. 41-52, dec. 2022. ISSN 2449-285X.
2. ↑  The Foreign Office List and Diplomatic and Consular Year Book, 1882, – გვ. 116-117.
3. ↑  ოლეგ ჯიბაშვილი, ირაკლი ბარამიძე, ხათუნა დიასამიძე; „სოციალურ-პოლიტიკური ვითარება ბათუმსა და შემოგარენში XIX საუკუნის 40-50-იანი წლების მიჯნაზე (ბრიტანეთის ვიცე-კონსულის – ჰოლმსის ცნობების მიხედვით)", კრ.: „ბათუმი - წარსული და თანამედროვეობა" (საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალები), ტ. XII, ISSN 1987-8745, ბათუმი, გამომც. „ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი", გვ. 24-34.
**უილიამ სმითი** (ინგლ. William Smith; დ. 23 მარტი, 1769 — გ. 28 აგვისტო, 1839) — ინგლისელი გეოლოგი და გეოდეზისტი. მოღვაწეობდა უმთავრესად სტრატიგრაფიის დარგში. 

შეადგინა ყველა ქვეყნის დეტალური, საერთოეროვნული გეოლოგიური რუკა, რომელიც პირველივე გამოქვეყნებისთანავე სამეცნიერო საზოგადოებისთვის შეუმჩნეველი დარჩა. მისი შედარებით უბრალო განათლება და ოჯახური კავშირები დამაბრკოლებელი გახდა სწავლულ საზოგადოებაში გაწევრიანებისათვის. ფინანსურად გაკოტრებულ სმითს გარკვეული ხანი დებიტორთა ციხეში მოუწია ყოფნა. აღიარეს მხოლოდ სიცოცხლის ბოლოს და შერაცხეს ინგლისის გეოლოგიის „მამად".

სმითის გამოკვლევათა შედეგად საფუძველი ჩაეყარა ისტორიული გეოლოგიისა და სტრატიგრაფიის მეცნიერების დამოუკიდებელ დარგებად ჩამოყალიბების საქმეს. სმითმა პირველმა გამოიყენა სახელმძღვანელო ნამარხები სტრატიგრაფიული კორელაციისათვის. 1813–15 წლებში პირველმა შეადგინა ინგლისის გეოლოგიური რუკა, სადაც ქანები გამოყოფილი იყო ასაკის მიხედვით. გეოლოგიური რუკის შესადგენად მთელი ინგლისი ფეხით მოიარა. სმითის ნაშრომებმა შექმნა წინამძღვრები პალეონტოლოგიაში ევოლუციური იდეების განვითარებისათვის.

მეცნიერებაში მისი წვლილი და დამსახურება მაღალ დონეზე იყო შეფასებული; 1831 წელს ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ გადასცა უოლასტონის მედალი.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Simon Winchester, The Map That Changed the World, pp. xvi, 7, HarperCollins, 2001. ISBN 0060193611
3. ↑  Thomas George Bonney (1898). "Smith, William (1769–1839)". In Lee, Sidney (ed.). Dictionary of National Biography. Vol. 53. London: Smith, Elder & Co.
4. 1 2  Encyclopedia Britannica | William Smith. British geologist
**სათარ ბაჰლულზადეს სახლ-მუზეუმი** (აზერ. Səttar Bəhlulzadənin ev-muzeyi) — სახლ-მუზეუმი, რომელშიც ცხოვრობდა და ეწეოდა თავის შემოქმედებას აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი სათარ ბაჰლულზადე. განლაგებულია სურახანების რაიონის ამირჯანის დასახლებაში. მუზეუმის გახსნა მოხდა 2014 წლის 22 მაისს.

შექმნის ისტორია
---------------

სათარ ბაჰლულზადეს გარდაცვალების შემდგომ დადგა საკითხი მისი სახლ-მუზეუმის შექმნის თაობაზე. მაშინ ამირჯანის დასახლებაში არსებული მეჩეთის შენობიდან, რომელიც აშენებული იქნა ნავთობმრეწველის მურთუზ მუხტაროვის მიერ, გამოსახლებული იქნა საქსოვი ფაბრიკა, რომელსაც გამოუყეს სხვა შენობა, ხოლო მეჩეთში შეიქმნა მუზეუმი, რომელშიც გამოფენილი იქნა მხატვრის ნამუშევრები. მალე, ამ შენობაში კვლავ დაიწყო ფუნქციონირება მეჩეთმა. ნახატები კი გადატანილი იქნა სათარ ბაჰლულზადეს სახლში. ეს სახლი, რომელიც განლაგებული იყო მამამისის სახლის გვერდით, თვითონ მხატვრის მიერ იქნა აშენებული თავისი ჰონორარებით; ამ სახლში თვითონ ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე..

გახსნა
------

2014 წლის 22 მაისს ამ შენობაში კაპიტალური შეკეთების შემდგომ გაიხსნა მხატვრის სახლ-მუზეუმი. მუზეუმი შეიქმნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის 1994 წლის განკარგულების საფუძველზე..

სქოლიო
------

1. ↑  Мирзоева С. Наша гордость и слава — Саттар Бахлулзаде.  დაარქივებული 2015-01-20 საიტზე Wayback Machine.  .Бакинский рабочий. 2.06.2009
2. ↑  Иманов В. В Амирджаны состоялось открытие реконструированного Дома-музея Саттара Бахлулзаде 23.05.2014 Trend News Agency 2015-01-30
**სათარ ბაჰლულ ოღლი ბაჰლულზადე** ( აზერ. Səttar Bəhlul oğlu Bəhlulzadə / Сәттар Бәһлул оғлу Бәһлулзадә; დ. 15 დეკემბერი [ძვ. სტ. 2 დეკემბერი], 1909, სოფ. ამირჯანი, ამჟამად ბაქოს შემადგენლობაში — გ. 14 ოქტომბერი, 1974, მოსკოვი, დაკრძალულია თავის მშობლიურ სოფელ ამირჯანში.) — XX საუკუნის აზერბაიჯანელი საბჭოთა ფერმწერი, ცნობილია აზერბაიჯანის ბუნების ლირიკული პეიზაჟებით. აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960), აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (1963), აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1972). ორჯერ დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით (1959–1969).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა აზერბაიჯანის სამხატვრო ტექნიკუმში (1927–1940). ვლადიმერ ფავორსკისა და გრიგორი შაგალის ხელმძღვანელობით სწავლობდა მოსკოვის სამხატვრო ინსტიტუტში (1927–1931). მის ნამუშევრებში ყველაზე გამორჩეულებად ითვლებიან „გოდიალჩაის ველი"(1953), საღამო კასპიის ზღვაზე" (1959), „დედამიწის ოცნება" (1963), „ჩემი სამშობლოს გაზაფხული" (1967), „აზერბაიჯანის მიწა" (1970), „ბუზოვნები. ნაპირი" (1972) — ყველა ეს ნამუშევარი ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში (ბაქო).

სათარ ბაჰლულზადე ითვლება აზერბაიჯანის თანამედროვე მხატვრული პეიზაჟის და ასევე აზერბაიჯანის იმპრესიონიზმის ერთ-ერთ დამფუძნებლად. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა აზერბაიჯანის 1960–1970 წლებში მხატვრობის განვითარებაში.

სათარ ბაჰლულზადეს ნაწარმოებები გამოფენილნი იყვნენ როგორც რესპუბლიკურ, ასევე საერთაშორისო გამოფენებზე. იგი აწყობდა პერსონალურ გამოფენებს არა მხოლოდ ბაქოში, არამედ მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქებშიც. მისი ნახატების მნიშვნელოვანი ნაწილი ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში, სადაც მხატვრის ნამუშევრებისათვის განკუთვნილია მთელი დარბაზი. სათარ ბაჰლულზადეს ნამუშევრები ინახება ასევე მოსკოვის, თბილისის, პეკინის და სხვა ქვეყნების მუზეუმებში.

სათარ ბაჰლულზადეს სახელი უწოდეს ბაქოს ერთ-ერთ ქუჩას. ამირჯანის დასახლებაში, სადაც დაიბადა მხატვარი გახსნილია სახლ-მუზეუმი, რომელშიც გამოფენილია მხატვრის პირადი ნივთები და მისი ნახატების კოპიოები. ამირჯანში მხატვრის სასაფლაოზე აღმართულია მისი ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
**რიჩარდ ჰარტშორნი** (ინგლ. Richard Hartshorne; დ. 12 დეკემბერი, 1899 — გ. 5 ნოემბერი, 1992) — ამერიკელი გეოგრაფი. მოღვაწეობდა ეკონომიკურ და პოლიტიკურ გეოგრაფიაში. 1920 წელს დაამთავრა პრინსტონის უნივერსიტეტი. 1924 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში. მინესოტის (1924-1940), უისკონსინისა (1941-1970) და აშშ-ის სხვა უნივერსიტეტების პროფესორი. 1949 წელს აირჩეულ იქნა ამერიკის გეოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტად. იყო ალფრედ ჰეტნერის ქოროლოგიური კონცეფციის მომხრე. ჰარტშორნი თვლიდა, რომ გეოგრაფიის ამოცანა შემოსაზღვრულია მხოლოდ დედამიწის ზედაპირის ტერიტორიული დიფერენციაციის შესწავლით. იგი გეოგრაფიას განიხილავდა, როგორც წმინდა აღწერით მეცნიერებას, რომელსაც არ გააჩნია კვლევის საკუთარი საგანი და მის მთავარ ამოცანად მიიჩნევდა ცალკეული ადგილების თავისებურებების, მათი უნიკალური ნიშნების შესწავლას. მისი შრომებიდან აღსანიშნავია „The nature of geography" (1939); „Perspective on the nature of geography" (1959) და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რიჩარდ ჰარტშორნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ერთ-ერთი მდინარის სათავე
**სათავე** (**ჰიდროლოგია**) — ადგილი, სადაც წყლის ნაკადი (მდინარე, ნაკადული) იბადება, ე.ი. ამა თუ იმ ოროგრაფიულ ერთეულში იღებს დასაბამს. მდინარის სათავე შეიძლება იყოს წყარო, მყინვარის ბოლო, ტბა, ჭაობი. ხმელეთის დადაბლებულ ადგილებში (მაგ. ვაკეებზე) მდინარის სათავე შეიძლება იყოს ტბა ან ჭაობი. ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს აღმოსავლეთ ევროპის ვაკე. ჭაობებიდან, რომლებიც წყალგამყოფებზე მდებარეობენ, იწყებიან სხვადასხვა მდინარეთა სისტემები.

მთიან მხარეებში მდინარის სათავედ გვევლინება მაღალმთიანი მთის ტბა, ან მყინვარის ბოლო. მდინარეთა სისტემებში, რომლებსაც მრავალრიცხოვანი სათავეები აქვთ, მთავარ სათავეთ ისეთი მიიჩნევა, რომელიც მაქსიმალურად არის დაშორებული შესართავს, ან გამოირჩევა განსაკუთრებულად დიდი წყლიანობით.

ხშირად მოზრდილი მდინარის დასაბამი საკუთრივ დიდი მდინარეების შერწყმის ადგილია.

თვალსაჩინო განსხვავება არსებობს მთისა და ვაკის მდინარეების სათავეების სიმაღლეებს შორის. ასე მაგ. ვაკის მდინარეების სათავე ზღვის დონეზე შედარებით დაბლა მდებარეობს, რაც არ არის ნიშანდობლივი მთის მდინარეების სათავეებისათვის.

ზოგიერთი მდინარის სათავედ კარსტული წყაროები გვევლინება. საქართველოში ცნობილია მაგ. მდინარე ბესლეთი, რომელიც მძლავრი კარსტული წყაროებიდან იბადება. კარსტულ ვოკლუზებში სათავეს იღებს მაგ. მდინარე რეჩხი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შესართავი
* მდინარე

ლიტერატურა
----------

* Геологический словарь, т1, А-Л. М. 1955;
* Чеботарев А. И. Гидрологический словарь. Л. 1978.
**ქართული კულტურის ფორუმი** — ფრანკფურტის ქართული სათვისტომო, რომელიც დაარსდა ფრანკფურტის უნივერსიტეტის პროფესორის მანანა თანდაშვილის მიერ 2005 წელს და აქტიურად მოღვაწეობს გერმანიაში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის მიზნით.

სათვისტომოს დაარსების ძირითადი მიზანი იყო ქართული კულტურის გერმანიაში პოპულარიზაცია და ქართულ-გერმანული კულტურული კონტაქტების კიდევ უფრო გაღრმავება კულტურული დიალოგის გზით. ქართული კულტურის ფორუმის შექმნაში აქტიურად მონაწილეობდნენ ფრანკურტში მოღვაწე ქართველი სტუდენტები ლელა სამუშია და ქეთევან ნაკაშიძე. ქართული კულტურის ფორუმმა ოფიციალური მოღვაწეობა დაიწყო 2006 წელს, როდესაც ფრანკფურტის ინტერნაციონალურ თეატრში ჩაატარა კლასიკური მუსიკის კონცერტი „ქართველი კომპოზიტორები". ქართული კულტურის ფორუმი დღემდე აგრძელებს ფრანკფურტში კულტურულ მოღვაწეობას სხვადასხვა მიმართულებით.

2006 წელს მანანა თანდაშვილმა ქართული კულტურის ფორუმის ფარგლებში ფრანკფურტის საკვირაო სკოლა დააარსა, რომელმაც თავი მოუყარა ფრანკფურტსა და მის შემოგარენში მცხოვრებ ქართველ ბავშვებს. 2010 წელს ეკა კვარაცხელიას ინიციატივით სკოლასთან შეიქმნა ჩრდილების საბავშვო თეატრი, რომელმაც ორჯერ წარმოადგინა ფრანკფურტის რომანის ფაბრიკაში ქართული ზღაპრები. 2013 წლიდან ფრანკფურტის საკვირაო სკოლის ბავშვების რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა და სასწავლო პროგრამას დაემატა ქართული ცეკვის გაკვეთილები. ამჟამად ფრანკფურტის საკვირაო სკოლას სათავეში უდგას მაია შავლიაშვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული კულტურის ფორუმის ოფიციალური საიტი
* ქართული კულტურის დღეები ფრანკფურტში (2008 წელი)[*მკვდარი ბმული*]