recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვახტანგ იაგორაშვილი** (დ. 5 აპრილი, 1964, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი, ოლიმპიური ბრინჯაოს მედლის მფლობელი თანამედროვე ხუთჭიდში (XXIV ოლიმპიური თამაშები, 1988, სეული).

არის მსოფლიოს ჩემპიონი (1990, ლაჰტი, ფინეთი; გუნდური), მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (1989, ბუდაპეშტი, უნგრეთი; გუნდური), მსოფლიოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1989, ბუდაპეშტი, უნგრეთი), ევროპის ჩემპიონი (1987, 1989; გუნდური), ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1987), კეთილი ნების თამაშების ჩემპიონი (1986), სსრკ ჩემპიონი (1986, 1988, 1989), ასევე სსრკ თასის მფლობელი (1986, 1988). ვახტანგ იაგორაშვილს 1990 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. 1991–2014 წლებში ცხოვრობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში და 1997 წლიდან ასპარეზობდა ამ ქვეყნის სახელით. 1997, 1999 და 2013 წლებში აშშ-ის ჩემპიონატში გაიმარჯვა, 2000 წელს კი პანამერიკული თამაშების ოქროს მედალი მოიგო, 1998 წელს მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი გახდა.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| თანამედროვე ხუთჭიდი |  ლახტი,ფინეთი | მსოფლიო ჩემპიონატი (1990) | 01 ﻿1st |
| თანამედროვე ხუთჭიდი |  ბუდაპეშტი, უნგრეთი | მსოფლიო ჩემპიონატი (1989) | 03 ﻿3rd |
| თანამედროვე ხუთჭიდი |  ბუდაპეშტი, უნგრეთი | მსოფლიო ჩემპიონატი (1989) | 02 ﻿2nd |
| თანამედროვე ხუთჭიდი |  სეული,კორეა | ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები (1988) | 03 ﻿3rd |

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 556, ISBN 99928-20-32-2.
* *ელგუჯა ბერიშვილი*, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, გვ. 118, თბილისი: პალიტრა L, 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ იაგორაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვახტანგ იაგორაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნინო ბაბლიძე** (დ. 1 ნოემბერი, 1942, ქარელი) — ქართველი ექიმი-რეპროდუქტოლოგი, მეცნიერი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1967 წლიდან მუშაობს იოსებ ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. 1967–1970 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი კლინიკურ ენდოკრინოლოგიაში. 1970–1973 წლებში იყო ექიმი ენდოკრინოლოგი. 1973 წლიდან ის იყო უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1975–1994 წლებში მუშაობდა ჯანდაცვის სამინისტროში მეცნიერებისა და სამეცნიერო კვლევით დაწესებულებათა სამმართველოში წამყვან სპეციალისტად და სამეცნიერო საბჭოში სწავლულ მდივნად. 1975–1994 წლებში იყო სამეცნიერო ხარისხის მიმნიჭებელი საბჭოს რეპროდუქტოლოგიის სწავლული მდივანი. ავტორია 36 სამეცნიერო ნაშრომის და ეკუთვნის 4 მეთოდური რეკომენდაცია უშვილო ქორწინების პრობლემებზე.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ.. 2000, გვ. 26

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნინო ბაბლიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვლასოვკა - 1** (რუს. Власовка - 1) — ბრინჯაოს ხანის უძველესი ნამოსახლარი, რომელიც მდებარეობს ტარასოვის რაიონის ტერიტორიაზე, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
-------

როსტოვის ოლქი თავისი ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობების გამო ძველად მჭიდროდ იყო დასახლებუული. 

გვიანი ბრინჯაოს ეპოქის (ძვ. წ. XVIII-XII სს.) ეთნოკულტურული გაერთიანება ძელური კულტურა გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ ევროპის სტეპისა და ტყე-სტეპის ზონაში დნეპრიდან ურალამდე. დონის ტერიტორიაზე მოითვლიან 10 დასახლებას და ათასამდე სამარხს, რომელიც სრუბნის კულტურას მიეკუთვნება. სრუბნის კულტურის აყვავების ხანაში ადამიანები ცხოვრობდნენ ჭალის ტერასებში, დასახლებასთან ახლოს მდებარეობდა მათი სამარხები.

ბრინჯაოს ხანის ძველი ნამოსახლარი როსტოვის ოლქში აღმოაჩინეს ტარასოვის რაიონში ელექტროფიკაციის სამუშაოების მიმდინარეობის დროს. აქ თავის დოზე გაატარეს ნავთობსადენი. ელექტროსადენების გაყვანის გამო მიმდინარეობდა მიწის სამუშაოები სტანიცებს სუხოდოლნაიასა და როდიონოვო-ნესვეტაისკაიას შორის, რომლის დროსაც მუშები წააწყდნენ არტეფაქტებს. სამუშაოების მიმდინარეობის ადგილზე გამოძახებულმა როსტოველმა არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს არქეოლოგიური ობიექტი, რომელიც ბრინჯაოს ხანას მიაკუთვნეს. დასახლებამ მიიღო დასახელება ვლასოვკა - 1, რადგან იგი მდებარეობდა როსტოვის ოლქის ტარასოის რაიონის ხუტორ ვლასოვკიდან 1 800 მეტში. 288 მ² ტერიტორიაზე არქეოლოგებმა დაიწყეს გათხრები. 

აღმოჩენილი ბრინჯაოს ხანის უძველესი დასახლება მდებარეობდა მდინარე ალტაპოვის (დონის აუზი) მარჯვენა ნაპირზე. აღმოჩენილი საომარი ნივთები განეკუთვნებოდა სრუბნის კულტურას მისი მეორე განვითარების პერიოდში. დასახლება, სავარაუდოდ იყო დროებითი, რაზეც მიუთითებს საცხოვრებლის ნაშთები. საცხოვრებლის ასაშენებლად ადამიანები იყენებდნენ ისეთ მასალებს, რომელიც დიდხანს არ გაძლებდა. ასევე შესაძლებელია, რომ უძველესმა ადამიანებმა გადასახლებამდე დაშალეს და თან წაიღეს საცხოვრებლების ნაწილი.

არქეოლოგიური გათხრების ადგილზე აღმოაჩინესნახევრად მიწური საცხოვრებლები, საყოფაცხოვრებო და ნადირობის ნივთები. გათხრილ კულტურულ ფენაში ასევე აღმოჩენილია შემდეგი ნივთები: ნაძერწი კერამიკის ნაჭრები, თიხისა და ქვის ნივთები, შინაური ცხოველების (თხა, ხარი, ცხენი, ცხვარი) ძვლები. სალტოვო-მაიაკის კულტურის ნივთები (ძვ. წ. VIII-Х სს), ენეოლითის ხანის ქვის ისრები (განეკუთვნებოდა მოსახლეობის განსახლების ადრეულ პერიოდს).

ლიტერატურა
----------

* Цыбрий Т. В. Поселение Ягодинка 2 и некоторые вопросы домостроительства на Нижнем Дону в эпоху поздней бронзы. Санкт-Петербург. 2013. Институт истории материальной культуры РАН.
* Цыбрий A. B. Шеф A. B. Раскопки поселения эпохи поздней бронзы Власовка 1 в Тарасовском районе Ростовской области // сб. Археологические записки. Ростов-на-Дону, 2002. Вып. 2. - С 161-168.
* Цыбрий Андрей Витальевич. Отчёт об охранных археологических исследованиях поселения Власовка 1 в Тарасовском районе Ростовской области в 2001 году / Ростов-на-Дону, 2002. Архив ДАО. Р-1. № 48/П.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Власовка - 1

სქოლიო
------

1. ↑  Археологический словарь. — М. 1990. — 368 с..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-08. ციტირების თარიღი: 2017-04-09.
2. ↑  Начало позднебронзового периода в Ростовской области
მოვსეს ხორენაცი
**მოვსეს ხორენაცი**, *მოსე ხორენელი* — სომეხი ისტორიკოსი, ტრადიციის მიხედვით, V საუკუნის მოღვაწე. მკვლევართა ერთი ნაწილი VI-VII საუკუნეების ავტორად მიიჩნევს, ზოგიერთი VII საუკუნის, სხვები კი VIII-IX საუკუნეების ისტორიკოსად ასახელებენ. აღსანიშნავია „სომხეთის ისტორია", სადაც თხრობა იწყება ლეგენდარული ეთნარქი ჰაიკიდან (ჰაოსიდან) და გრძელდება 428 წლამდე. ეს იყო სომხეთის გაბმული ისტორიის დაწერის პირველი ცდა. მოვსეს ხორენაცმა ნაშრომში თავი მოუყარა ზეპირ, წერილობით, ეროვნულ და უცხოურ წყაროებს, პირველმა გამოიყენა ძველი სომხური ეპოსი, თეორიული მსჯელობითა და მეთოდოლოგიით დიდად გაუსწრო იმდროინდელ სომეხ ისტორიკოსებს, რისთვისაც მას „სომხეთის ისტორიის მამა" უწოდეს.

მოვსეს ხორენაცის თხზულებაში საყურადღებო ცნობებია საქართველოს შესახებ. მასში მოთხრობილია ქართველთა შორის კერპთაყვანისმცემლობაზე, ქართლის სეფეწულთა, გუგარეთის (ან ქვემო ქართლის) საპიტიახშოსა და წმინდა ნინოს მიერ ქართლის გაქრისტიანებაზე და სხვა ფაქტები. არსებობდა მოსაზრება, რომ ამ ნაშრომით უსარგებლიათ ლეონტი მროველსა და სხვა ქართველ ისტორიკოსებს, თუმცა დღეს მეცნიერებაში მიღებული მოსაზრებების თანახმად, როგორც ხორენელის „სომხეთის ისტორია", ასევე „მეფეთა ცხოვრება" დაახლოებით ერთი პერიოდის თხზულებებია და მათი ურთიერთზეგავლენის საკითხი დღემდე კვლევის საგანია. „ისტორია" თარგმნილია სხვა ენებზე. არსებულა ძველი ქართული თარგმანიც.

ლიტერატურა
----------

* *მოვსეს ხორენაცი*: *სომხეთის ისტორია* / ძველი სომხურიდან თარგმნა, შესავალი და შენიშვნები დაურთო ა. აბდალაძემ; ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინ-ტი - თბ. : მეცნიერება, 1984.
* *მელიქსეთ-ბეგი ლ.* ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ. 1941.
* *მისივე,* საქართველოს ისტორიის წერილობითი წყაროების პუბლიკაციები. კატალოგი, ტ. 1, თბ. 1949.
* *Абегян М. Х.* История древнеармянской литературы (пер. с. арм.), Ер. 1975.
* *Мкрян М. М.* Мовсе Хоренаци, Ер. 1969.
* *მაისურაძე გ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 64, თბ. 1984.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოვსეს ხორენაცი „სომხეთის ისტორია" (რუსულად)

სქოლიო
------

1. ↑  Stephen H. Rapp Jr. Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts, Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, vol. 601, subsidia, vol. 113
ვლადიმირის სასახლის ფასადი ნევიდან.
სასახლის მთავარი კიბე.
**ვლადიმირის სასახლე** (რუს.: Владимирский дворец) — ბოლო საიმპერატორო სასახლე, რომელიც აიგო სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი. სასახლის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტორთა ჯგუფს (ალექსანდრე რეზანოვი, ანდრეი ჰუნი, იორონიმ კიტნერი, ვლადიმირ შრეტერი), განკუთვნილი იყო ალექსანდრე II-ის ძის, დიდი თავადი ვლადიმირ ალექსანდროვიჩისთვის. მშენებლობა გრძელდებოდა 1867-72 წლებში.

მარმარილოსა და ზამთრის სასახლეების მსგავსად ვლადიმირის სასახლის წინა ფასადი სასახლეების სანაპიროს გადაჰყურებს, ვინაიდან მდ. ნევის სანაპირო რუსული არისტოკრატიისთვის განსაკუთრებით ღირსშესანიშნავი ხედი იყო. შენობის ფასადი, მდიდარი ბათქაშის ორნამენტებით, გადმოღებულია ლეონ ბატისტა ლებერტის ფლორენციული სასახლიდან.

სასახლე და მისი სატელიტი შენობები მოიცავს 360 ოთაცს, თითოეული მათგანი განსხვავებულ ისტორიულ სტილშია: ნეორენესანსი (მისაღები ოთახი, შემოსასვლელი), გოტიკური აღორძინება (სასადილო დარბაზი), რუსული აღორძინება (მუხის დარბაზი), როკოკო (თეთრი დარბაზი), ბიზანტიური სტილი (კაბინეტი), ლუი XIV, სხვადასხვა აღმოსავლური სტილები და მისთ. ინტერიერის ამგვარი ორნამენტაცია მე-19 საუკუნის ისტორიციზმის უმნიშვნელოვანეს მონუმენტად ითვლება.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ვახტანგ ბესარიონის ძე გუნაშვილი** (დ. 12 თებერვალი, 1926, თბილისი, — გ. 9 ოქტომბერი, 2010, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1974).

დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (1949). 1945 წლიდან საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიის ანსამბლის, 1959 წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი იყო. პარტიები: იაგო (ალექსი მაჭავარიანის „ოტელო"), ბაზილი (ლუდვიგ მინკუსის „დონ კიხოტი"), ჯარჯი (ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გული"), მამია (დავით თორაძის „გორდა"), დავრიში (გრიგოლ კილაძის „სინათლე"), ვაცლავი (ბორის ასაფიევის „ბახჩისარაის შადრევანი"), უფლისწული (პეტრე ჩაიკოვსკის „მაკნატუნა"), თავადი გუდალი, დემონი (სულხან ცინცაძის „დემონი") და სხვ. ითვლება ქართული ხალხური ცეკვების ერთ-ერთ საუკეთესო შემსრულებლად. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მის მიერ ალა დვალთან ერთად შესრულებული ცეკვა „ქართული". გუნაშვილმა ქ. ზაარბრიუკენში (გერმანია) დადგა ოპერების — ზაქარია ფალიაშვილის „დაისისა" და ოთარ თაქთაქიშვილის „მინდიას" ცეკვები. საგასტროლო კონცერტებით მოვლილი ჰქონდა მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა. დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის (1986) და ღირსების (1999) ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* *გუნია ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 129
ნინო ბაგრატიონ-დადიანი
**ნინო ბაგრატიონ-დადიანი** (დ. 15 აპრილი, 1772 — გ. 31 მაისი, 1847, პეტერბურგი) — სამეფო ოჯახის წევრი, ერეკლე II-ის შვილიშვილი და გიორგი XII–ის ასული. ისტორიული წყაროები ოდიშ-ლეჩხუმის დედოფლად მოიხსენიებენ.

ბიოგრაფია
---------

1789 წელს მან იქორწინა ოდიშის მთავარ გრიგოლ კაციას ძე დადიანზე, რომელთანაც 6 შვილი: ორი ვაჟი და ოთხი ასული შეეძინა. ნინო გიორგის ასული გადედოფლებისთანავე მთავრის ცოლის უფლება–მოვალეობით შეიმოსა. 1790 წელს ერთ-ერთი საბუთის თანახმად, გრიგოლ დადიანმა თანამეცხედრეს მიუჩინა სადედოფლონი ადგილ–მამულნი, უბოძა თავისდა ნაწილად დედოფლობისად საჭილაო მამული საბატიოს კაცით. აზნაურით, გლეხით, საზღვრით-საზღვრამდე, შესავალ-გამოსავალით... ამასთან ხორგა, იქ მყოფის თავადის შვლიანად, აზნაურ–გლეხიანად.

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ნინო ბაგრატიონი შვილის, ლევანის სრულწლოვანებამდე რეგენტად გამოცხადდა და 1804–1811 წლებში სამეგრელოს მართავდა. მას ჰყავდა მრჩეველთა საბჭო, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ მსაჯულთუხუცესი ნიკოლოზ დადიანი, სამეგრელოს ეპისკოპოსი ბესარიონ ჭყონდიდელი, სახლთუხუცესი გიორგი ჩიქვანი და ლეჩხუმის მოურავი ბერი გელოვანი. 1805 წელს მან რუსეთში გაგზვნა დეპუტაცია: დეპუტაციამ ალექსანდრე I-ს საჩუქრად მიართვა ვლაქერნის ღვთისმშობლის ხატი, 1806 წელს იმპერატორმა ძვირფასი თვლებით შეამკობინა ხატი და დეპუტაციას სამეგრელოში გამოატანა, ასევე მისცა მილიონი რუბლი ხატისთვის ეკლესიის ასაშენებლად.

1811 წელს ნინო ბაგრატიონ-დადიანი რუსეთში გაიწვიეს, როგორც ბაგრატოვანთა ოჯახის წარმომადგენელი, სამეფო ოჯახის წევრი. იგი პეტერბურგში ცხოვრობდა, როგორც პატიმარი.

1832 წლის შეთქმულების დროს სამეგრელოს დედოფალი ვორონეჟის მონასტერში იმყოფებოდა. მას ბრალად დასდეს შეთქმულებთან თანამოაზრეობა, მიმოწერა ფილადელფოს კიკნაძესთან. ნინოს სულიერად ამხნევებდა ერთგული მოძღვარი როსტომ იოსელიანი. სიცოცხლის ბოლოს ქალაქ რიაზანში ცხოვრობდა.

გარდაიცვალა პეტერბურგში, 75 წლის ასაკში, 1847 წლის 31 მაისს, დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში, წმინდა თევდორეს ეკლესიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნინო ბაგრატიონ-დადიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 სამეგრელოს ერისთავები და მთავრები |
| --- |
|  |
| 
* ვარდან I დადიანი
* ვარდან II დადიანი
* სერღილ დადიანი
* ვარდან III დადიანი
* შერგილ დადიანი
* ცოტნე დადიანი
* გიორგი I დადიანი
* მამია I დადიანი
* გიორგი II დადიანი
* ვამეყ I დადიანი
* მამია II დადიანი
* ლიპარიტ I დადიანი
* შამადავლე დადიანი
* ვამეყ II დადიანი
* ლიპარიტ II დადიანი
* მამია III დადიანი
* ლევან I დადიანი
* გიორგი III დადიანი
* მამია IV დადიანი
* გიორგი III დადიანი
* მამია IV დადიანი
* მანუჩარ I დადიანი
* ლევან II დადიანი
* ლიპარიტ III დადიანი
* ვამეყ III დადიანი
* ლევან III დადიანი
* ლევან IV დადიანი
* გიორგი IV დადიანი
* კაცია I დადიანი
* ბეჟან I დადიანი
* ოტია დადიანი
* კაცია II დადიანი
* გრიგოლ დადიანი
* მანუჩარ II დადიანი
* ტარიელ დადიანი
* ნინო ბაგრატიონ-დადიანი
* ლევან V დადიანი
* დავით დადიანი
* ნიკო დადიანი
 |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანდრონიკაშვილი**. |

**ნინო დავითის ასული ანდრონიკაშვილი** (დ. 15 ივნისი, 1900, გურჯაანი — გ. 21 ოქტომბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი. მსახიობების ივანე (ვანიკო) აბაშიძის მეუღლე და დოდო აბაშიძის დედა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ცნობილი კახელი თავადის დავით ანდრონიკაშვილის ოჯახში. ნინოს დედა ჭავჭავაძის ქალი იყო. ნათესაური ურთიერთობა ჰქონდა ილია ჭავჭავაძესთან.

1931 წელს დაამთავრა აკაკი ფაღავას თეატრალური სტუდია და რუსთაველის თეატრში ჩაირიცხა. წარმატება მოუტანა ფატი მაჩუტაძის როლმა შალვა დადიანის პიესაში „ნაპერწკლიდან". მისი მეუღლის რუსთაველის თეატრიდან წამოსვლის შემდეგ მოღვაწეობდა ლანჩხუთის დრამატულ თეატრში, შემდეგ კი თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრში. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა ფილარმონიის საკონცერტო ჯგუფს. დიდი სამამულო ომის წლებში სათავეში ედგა საშეფო ბრიგადას. კონცერტებს მართავდა ჰოსპიტლებში, ჯარის ნაწილებში, ფაბრიკა-ქარხნებში, რისთვისაც მთავრობის ჯილდოები დაიმსახურა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 46, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნინო ანდრონიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მსხვილი რქოსანი საქონელი** (ლათ. Bos taurus) — შინაური წყვილჩლიქოსანი მცოხნავი ცხოველი ღრურქიანების ოჯახისა. იგი მხოლოდ შინაური ფორმით გვხვდება. მისი წინაპარია ტური (Bos primigenius), რომლის მიშინაურება დაახლოებით 8 ათ.ასი წლის წინათ დაიწყო, თვითონ კი XVII საუკუნის დასაწყისში ამოწყდა.

მსხვილი რქოსანი საქონელს იყენებენ რძის, ხორცის, ტყავის, სასაკლაოს სხვა პროდუქციის, გამწევი ძალისა და ნაკელის მისაღებად. სპეციალიზებული მეხორცული ჯიშები მერძეულთან შედარებით სწრაფად სუქდება, იძლევა დიდ საკლავ წონას და უკეთესი ხარისხის ხორცს. 1,5 — 2 წლის მოზარდეულის წონა საშუალოდ 400–500 კგ აღწევს. სანაშენე წიგნში ჩაწერილი მერძეული ფურების საშუალო წლიური მონაწველია 3500-6000 კგ რძე, რომლის ცხიმიანობაა 3,6-4%. რეკორდული მონაწველია: დღიური — 82,2 კგ, წლიური — 20 000 კგ, მთელი სიცოცხლის მანძილზე — 120 247 კგ. ლაქტაცია გრძელდება საშუალოდ 280–320 დღე, მერძეულ ფურს იყენებენ 12-13 წლის განმავლობაში.

სხვადასხვა ჯიშის ზრდასრული ფურების ცოცხალი მასაა 200–600 კგ. უდიდესია 1000 კგ-ზე მეტი; კურების — 300–900 კგ, უდიდესია — 1600 კგ. დეკეულს დაგრილებაზე უშვებენ 16-22, ხოლო კუროს 14-18 თვისას, მაკეობა გრძელდება საშუალოდ 285 დღე. ფური ერთნაყოფიანია, ტყუპი იშვიათია (2%). სხვადასხვა ქვეყნის კლიმატური ზონისათვის გამოყვანილია მსხვილი რქოსანი საქონლის ბევრი ჯიში. საქართველოში უმთავრესად გავრცელებულია კავკასიური წაბლა, სტეპის წითელი, შვიცური და შავჭრელი, აგრეთვე ენდემური ჯიში: წითელი მეგრული, ადგილობრივი ჯიში — ქართული მთის საქონელი და სხვა.

ფართო გაგებით, მსხვილ რქოსან საქონელს განეკუთვნება კამეჩი, იაკი და ჩვეულებრივ ძროხის გვარში (Bos) შემავალი საქონლის ყველა შინაური ჯიში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ძროხა, იგივე ფური
* კურო
* ხარი

ლიტერატურა
----------

* *გოცირიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 182.
**ვახტანგ კოტეტიშვილი** (დ. 24 ოქტომბერი, 1893, დიდი თონეთი, ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი, — გ. 17 იანვარი, 1937) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი, ფოლკლორისტი, მოქანდაკე, ხელოვნებათმცოდნე.

ბიოგრაფია
---------

1911 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია, 1911-1914 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის ფსიქო-ნევროლოგიური ინსტიტუტის პედაგოგიურ ფაკულტეტზე. 1918 წელს დაასრულა დერპტის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი; იქვე დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა. 1919-1926 წლებში მასწავლებლად მუშაობდა თბილისის სკოლებშიც. 1926 წელს მიიწვიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც კითხულობდა ჯერ ფოლკლორის, 1929 წლიდან კი - მისივე ინიციატივით შემოღებულ პოეტიკის კურსს. 1922-1929 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხედრო აკადემიაში, იაკობ ნიკოლაძის ჯგუფში; 1928 წლიდან იქვე კითხულობდა ქანდაკების თეორიისა და ისტორიის კურსს. იყო გაზეთ „ქართული სიტყვის" რედაქტორი.

შემოქმედება
-----------

ვახტანგ კოტეტიშვილის პირველი წერილი „საზოგადოებრივი მოტივები არჩილ მეფისა და დ. გურამიშვილის შემოქმედებაში" 1912 წელს გაზეთ „სახალხო გაზეთში" დაიბეჭდა. 1918 წელს ცალკე წიგნად გამოსცა შიო არაგვისპირელის შემოქმედების მიმოხილვა, 1921 წელს – „უოლტ უიტმენი პროლეტარიატის პოეტი", 1925 წელს – „ალ. ყაზბეგი და მისი ავტორობის საკითხი". მან პირველმა შექმნა XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიის კურსი.

კოტეტიშვილი ქართული ფოლკლორისტიკის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. მან ჩაუყარა საფუძველი საქართველოში მეცნიერულ-ფოლკლორულ ექსპედიციას. 1934 წელს გამოსცა „ხალხური პოეზიის" პირველი ტომი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შემოქმედება Lib.ge–ზე[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  ბიოგრაფიული ცნობები[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1068533463
* ISNI: 0000 0000 8427 4375
* LCCN: n83028249
* NTA: 226930726
* SUDOC: 187530912
* VIAF: 13679454
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 13679454

 |
**მოყავისფრო-მონაცისფრო გიბონი** (ლათ. Hylobates muelleri) — პრიმატი გიბონისებრთა ოჯახისა.

აღწერა
------

სხვა გიბონებისაგან განსხვავებით, დედალ-მამლის ბეწვის შეფერილობა ერთმანეთისაგან არ განსხვავდება. ორივე სქესის ცხოველის ბეწვი რუხი ან ყავისფერია, დრუნჩზე უფრო ღიაა. თავზე ხშირად აქვთ მუქი ლაქა. მასა 4-დან 8 კგ-მდე მერყეობს, რაც მას ყველაზე პატარა გიბონად აქცევს.

ქცევა
-----

მეხეური ცხოველია. ბინადრობს წვიმიან ტყეებში. თითქმის მთელ დროს ხეზე ატარებს, მის ვარჯზე გრძელი ხელების დახმარებით გადაადგილდება. ცხოვრობენ წყვილებად და თავის ტერიტორიას სხვა წყვილებისაგან იცავენ. კვების რაციონი უპირატესად ხილისაგან შედგება. სქესობრივ ქცევაზე ცოტა რამაა ცნობილი, თუმცა მიიჩნევა, რომ სხვა გიბონებისაგან ამ მხრივ დიდად არ უნდა განსხვავდებოდეს.

გავრცელება
----------

კუნძულ კალიმანტანის ენდემია, სახლობს მის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში. გვხვდება რიგ დაცულ ტერიტორიებზე, როგორიცაა ბეტუნგ-კერიჰუნის, კუტაისა და ტანჯუნგ-პუტინგის ეროვნული პარკები და სხვ.

ქვესახეობები
------------

ცნობილია 3 ქვესახეობა:

* *Hylobates muelleri muelleri*
* *Hylobates muelleri abbotti*
* *Hylobates muelleri funereus*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოტოსურათები
* ხმის ჩანაწერები
* გიბონის კონსერვაციის ცენტრი (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  Bruening, S.. Hylobates muelleri: Information. Animal Diversity Web. ციტირების თარიღი: 2013-12-14.
2. ↑  Mammal Species of the World — Browse: muelleri. ციტირების თარიღი: 2013-12-14.
**ერისტიკა** (ბერძ. eristikē, ბერძ. eristikē technē-დან — კამათის ხელოვნება) — სოფისტების მიერ შემუშავებული კამათის წარმართვის ხელოვნება. არისტოტელე ერისტიკას არაპატიოსანი საშუალებებით კამათს უწოდებდა. ერისტიკა ავითარებს უნარს დაარწმუნო სხვა ადამიანი გამოთქმული აზრის სისწორეში და შესაბამისად დაითანხმო ადამიანი შეიცვალოს დამოკიდებულება იმ საკითხის მიმართ, რომელიც საჭირო და მიზანშეწონილია.

ერისტიკა არ წარმოადგენს მეცნიერების ცალკეულ მიმართულებას, ის უბრალოდ პრაქტიკული ხელოვნების სახესხვაობაა, მისი პრინციპები იცვლება მასწავლებლიდან მოსწავლისკენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Шопенгауэр А.*, Эристика или искусство побеждать в спорах. СПб. 1900.
* *Кондаков Н. И.*, Логический словарь-справочник, 2-е изд. М.: «Наука», 1975, Стр. 692.
* Радлов Э. Л. Эристика // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**ნიბლია**, **სკვინჩა** (ლათ. Fringilla coelebs) — მთიულასებრთა ოჯახის, ნიბლიისებრთა გვარის ფრინველი. საქართველოს ზოგ კუთხეში წიფლის ჩიტსაც ეძახიან. ტანად პატარა (სხეულის სიგრძე 17 სანტიმეტრს აღწევს), მგალობელი ფრინველია. მასა 18–29 გ-ს შეადგენს. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ფრინველია. ბინადრობს ყველა ტიპის ტყესა და ანთროპოგენურ ლანდშაფტში, უმთავრესად კი — მთის ტყეებში. ზამთრობით დაბლობებში უფრო მეტია. აპრილში დებს 3-6 კვერცხს, რომლებიც ფერად მკრთალი ცისფერია მოწითალო ლაქებით, კრუხობს მხოლოდ დედალი. ინკუბაცია გრძელდება 2 კვირამდე, ზოგჯერ მეორედ ბუდობს ივნისში. იკვებება მცენარეების მწვანე ნაწილებით (განსაკუთრებით სარეველებით), თესლებით, ნაყოფით და სხვა ნაწილებით, ზაფხულში — მწერებით, ობობებით და სხვა უხერხემლოებით. საქართველოში ბინადრობს ორი ქვესახეობა — კავკასიური ნიბლია (Fringilla coelebs caucasica) და ყირიმული ნიბლია (Fringilla coelebs solomkoi). სიცოცხლის ხანგრძლივობა 7–15 წელს შეადგენს.

ლიტერატურა
----------

* *კუტუბიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 408.
* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 419.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნიბლია"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 288, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.
**ერისთავთ-ერისთავი** — დიდ ფეოდალ მფლობელ-მოხელეთა ტიტული, ერისთავების უფროსი, დიდი ერისთავი. ქართულ წყაროებში ხშირად მკვეთრად არ არის გამიჯნული „ერისთავისაგან" ნაწარმოებ სხვა ტერმინთაგან (ერისმთავარი, ერისთავთერისთავთა უფალი და სხვა); ზოგჯერ ერისთავთერისთავის მნიშვნელობით გვხვდება „ერისთავი", ზოგჯერ ერისთავთერისთავს „მეფე", „ხელმწიფე", „მთავარი" ეწოდება. განსაკუთრებით ფართოდ დამკვიდრდა ერისთავთერისთავის ტიტული ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა საგვარეულოში. XI-XV საუკუნეებში საქართველოს ფეოდალურ მონარქიაში ერისთავთერისთავები (ქართლის (ერისთავთ-ერისთავი სურამელთა გვარი), კახეთის (ძაგანისძე), სამცხის (სპასალარი ჯაყელი), ოდიშის (ბედიანი), სვანეთის (ვარდანისძე), ცხუმის (შარვაშიძე), რაჭის და თაკვერის (კახაბერისძე), ჰერეთის (გრიგოლის ძე) მეფის მოხელეები იყვნენ, მათ ხელქვეითი ერისთავები არ ჰყავდათ და ამდენად ერისთავთერისთავების პირდაპირი მნიშვნელობა რეალურ ვითარებას არ ასახავდა. XV-XVI საუკუნეებში ზოგიერთი ერისთავთერისთავი დამოუკიდებელი თუ ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავროს მთავარი გახდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 191.
* *ბონდო კუპატაძე*, „საქართველოს ხელისუფლების ისტორია", უნივერსალი, თბ. 2009, გვ. 39
**მსხვერპლის დადანაშაულება** (ინგლ. Victim blaming; *ვიქტიმ-ბლეიმინგი*) — მოვლენა, როდესაც დანაშაულის, უბედური შემთხვევის ან ძალადობის ნებისმიერი ფორმის, მაგალითად, გაუპატიურების, შემთხვევაში საზოგადოება პასუხისმგებლობას მთლიანად ან ნაწილობრივ მსხვერპლს აკისრებს.

როგორც წესი, მსხვერპლის დადანაშაულებას რასისტული, სექსისტური ან კლასისტური დებულებების ფორმა აქვს. თუმცა, ეს პოზიცია შეიძლება მათგან დამოუკიდებლადაც არსებობდეს, ზოგ ქვეყანაში კი მას სულაც ნახევრად ოფიციალური ფორმა აქვს. სოციალური ფსიქოლოგიის მიხედვით, მსხვერპლის დადანაშაულება სამყაროს სამართლიანობის რწმენის შედეგია.

არსებობს ისტორიული და თანამედროვე უარყოფითი წინასწარგანწყობები ოჯახური და სექსუალური ძალადობის მსხვერპლების წინააღმდეგ — მაგალითად, თუკი დამნაშავე და მსხვერპლი ერთმანეთს იცნობდნენ, უფრო დიდია იმის ალბათობა, რომ მომხდარში გაუპატიურების მსხვერპლს უფრო დაადანაშაულებენ, ვიდრე ძარცვის მსხვერპლს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მსხვერპლის დადანაშაულება

სქოლიო
------

1. ↑  Gregory Meyerson and Michael Joseph Roberto *Fascism and the Crisis of Pax Americana*
2. ↑  Bieneck, Steffen; Krahé, Barbara (June 2011). „Blaming the Victim and Exonerating the Perpetrator in Cases of Rape and Robbery: Is There a Double Standard?". *Journal of Interpersonal Violence*. **26** (9): 1785–1797. doi:10.1177/0886260510372945. PMID 20587449. S2CID 206561769.
**ნიახურის ციხე** — ციხესიმაგრე სოფელ პატარა ჩაილურისა და დიდი ჩაილურის სამხრეთით, საგარეჯო-გურჯაანის გზატკეცილის მარჯვენა მხარეს, გორაკზე. განეკუთვნება XVII-XVIII საუკუნეებს. 

ციხე ნაგებია რიყის ქვით. 1980-1984 წლებში ციხის აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა (არქიტექტორები კ. გიორგობიანი, თ. დვალი), რის შედეგადაც ციხე მთლიანად აღადგინეს. გორაკის წვერი რომელზედაც ციხე დგას, წინასწარ არის შემაღლებული. ნაგებობა არათანაბარი ხუთგვერდაა, რომლის ოთხ კუთხეში მრგვალი კოშკებია ჩატანებული, ხოლო — მეხუთეში პატარა, მასიური მრგვალი ბურჯი. ყველა კოშკს ეზოს მხრიდან სწორი კედელი აქვს. დასავლეთის კუთხეში მდგარი კოშკის პირველ და მეორე სართულებს ცალ-ცალკე შესასვლელი აქვს. ორივე კარი სწორკუთხაა და ეზოს მხრიდანაა გაჭრილი. პირველ სართულზე სამი სათოფურია. მეორე სართულზე სათოფურები ორ რიგადაა განლაგებული. მესამე სართულზეც მრავალი სათოფურია. კოშკის მეოთხე სართული ქონგურებიან ბანს წარმოადგენდა. 

სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკს მხოლოდ ერთი შესასვლელი აქვს, პირველი სართულის დონეზე. ამ სართულზე ორი სათოფურია. მეორე სართულზე თაღოვანი ბუხარია, რომლის ორივე მხარეს სამ-სამი ცალმაგი სათოფურია. ეზოს მხარეს, სწორი კედლის შუაში განიერი სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

აღმოსავლეთ კუთხეში მდგარი ბურჯის უმეტესი ნაწილი თავდაპირველია. იგი მასიურია. მხოლოდ საბრძოლო ბილიკის დონეზე აქვს პატარა, ღია სადგომი, რომლის კედლებშიც, გალავნის კედლის მიმართულებით, ორი სათოფური იყო გაჭრილი.

ციხის ჩრდილოეთ კუთხეში მდებარე კოშკის წინ გეგმით კვადრატული ნაგებობის საძირკველია შემორჩენილი.

ციხის გალავნის ნაშთები კოშკებზე იყო შემორჩენილი. მათი მიხედვით და ანალოგიების გათვალისიწნებით, გალავანი ციხის მთელ პერიმეტრზე აღადგინეს. გალავნის ქვედა იარუსი ყრუა, ზედაზე კი, რომელიც ქონგურებითაა დასრულებული, მონაცვლეობით, დახრილი და თარაზულად მიმართული სათოფურებია განლაგებული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 177-178.
* ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი, თბ. 1962
* ზაქარაია პ. ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII საუკუნის ბოლომდე, თბ. 2002
**ნაბადი**, მოთელილი მატყლისაგან დამზადებული წინ გახსნილი მთლიანი წამოსასხამი. XIX საუკუნის ქართველების და სხვა კავკასიელ ხალხთა ეროვნული კოსტიუმის ელემენტი, აქვს მთლიანი ზურგი და კალთები, ღრმად ამოღებული ყელი და განიერი მხრები, დანიშნულების მიხედვით მზადდება მოკლე ან გრძელი, მსუბუქი ან მძიმე, დაბალი ან მაღალხაოიანი. XIX საუკუნეში საუკეთესო ნაბადის წარმოებით განთქმული იყო ჩრდილოეთ კავკასია, ყაბარდო-ჩერქეზეთი, დაღესტნის მთიანეთი და ოსეთი, ამიერკავკასიაში — საქართველო (იმერეთი, სამეგრელო, სვანეთი და დუშეთის კუთხე). ნაბადის წარმოების ქართული ხალხური ტრადიციები ბოლოდრომდე კარგად იყო შემონახული შინამრეწველობაში. მაგალითად, სოფელი ჯვარის (სამეგრელო) ერთ-ერთ უბანში, ჩქვალერში, ქალები ოჯახებში თარგის მიხედვით საუკეთესო გრძელბეწვიან მთლიან ნაბადებს თელავდნენ. ამ შრომატევად სამუშაოში შედიოდა მატყლის რეცხვა, ჩეჩვა „გაწვერგულება", შეთელვა და სხვა. XIX საუკუნეში ნაბადი ჩოხა-ახალუხთან ერთად ფართოდ გავრცელდა ყუბანისა და თერგის კაზაკობაში როგორც სამხედრო ამუნიციის ნაწილი, რომელმაც ხელი შეუწყო ქართულ-კავკასიური წარმოების ნაბადზე მოთხოვნილების ზრდას.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიჩაიშვილი ფ.* ხელოსნობა საქართველოში, თბ. 1976;
* *გუგუშვილი პ.* შინამრეწველობის საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ. «ეკონომიკის ინსტიტუტის შრომები», 1950, ტ. 4;
* *კოსვეინი მ. ო.* პირველყოფილი კულტურის ისტორიის ნარკვევები, თბ. 1971;
* *ლამბერტია ა.* სამეგრელოს აღწერა, გამოც. მე-2, თბ. 1938;
* *ჩაჩაშვილი გ.* ქართლელი გლეხი მამაკაცის კოსტიუმი XIX საუკუნისა, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1957, ტ. 19A და 21B;
* *ჯავახიშვილი ივ.* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ. 1984;
* ქსე, ტ. 7, გვ. 279-280, თბ. 1980
მორენა
ტილიტები
**მყინვარული ნალექები**, **გლაციალური ნალექები** — დანალექების კომპლექსი, რომელთა წარმოშობა დაკავშირებულია თანამედროვე ან ძველ მთის მყინვარებთან და კონტინენტურ ყინულოვან ფარებთან. გამოიყოფა მყინვარული ნალექების 4 გენეტიკური ტიპი: საკუთრივ მყინვარული (მორენა), წყალ-მყინვარული (ფლუვიოგლაციალური ნალექები), ტბიურ-მყინვარული დანალექები (ლიმნოგლაციალური ნალექები) და აისბერგული ნალექები.

მყინვარული ნალექების ყველა ტიპი წარმოქმნის, განსაკუთრებით, მეოთხეული სისტემისათვის დამახასიათებელ რთულ შეხამებას (კომპლექსებს ან ფორმაციებს), რომელთა ჩამოყალიბების დროს ვეებერთელა ყინულოვანი ფარები იკავებდნენ უდიდეს ფართობებს თანამედროვე ზომიერი სატყლების ფარგლებში.

ქვედა და ზედა პროტეროზოულისა და ზედა პალეოზოურის დანალექებს შორის ცნობილია აგრეთვე ძველი მყინვარული ნალექებიც, რომლებიც ჩვეულებირვ, ძლიერაა შემჭიდროებული და შეცემენტებული, ხოლო ზოგჯერ მეტამორფიზებული (ტილიტები).

მეოთხეულ და ძველ მყინვარულ ნალექებში ზოგჯერ მოთავსებულია ალმასის, ოქროს, პლატინას და სხვათა ღარიბი ქვიშრობები, რომლებიც წარმოადგენენ მდიდარი ალუვიური და ზღვიური ქვიშრობების კვების წყაროს.

მყინვარული ნალექები შედგენილია დაუხარისხებელი ფხვიერი ნატეხი ქანებით, უფრო ხშირად კაჭარ-თიხებით, თიხნარით, ქვიშნარით, უფრო იშვიათად კი კაჭარ-ქვიშებითა და უხეშღორღიანი ქანებით, რომელიც შეიცავს კაჭარს, ღორღსა და კენჭს. მყინვარული ნალექები განსაკუთრებით დამახასიათებელია ანთროპოგენური სისტემისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984;
* Чис­тя­ков А. А. Ма­ка­ро­ва Н. В. Ма­ка­ров В. И. Чет­вер­тич­ная гео­ло­гия. М. 2000.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Ледниковые отложения | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-31. ციტირების თარიღი: 2021-01-26.
2. ↑  Шанцер E. B. Очерки учения o генетических типах континентальных осадочных образований, M. 1966
**მჰერ მანუკის ძე აბეღიანი** (სომხ. Մհեր Աբեղյան; დ. 26 იანვარი,  [ ძვ. სტ. 13 იანვარი ], 1909, ეჩმიაძინი — გ. 20 ნოემბერი, 1978, ერევანი) — სომეხი ფერმწერი და გრაფიკოსი, უმთავრესად პეიზაჟისტი. სომხეთის სახალხო მხატვარი (1960).

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ერევნის სამხატვრო-საწარმოო ტექნიკუმში (1922–1927), მოსკოვის უმაღლეს სამხატვრო-ტექნიკურ ინსტიტუტსა (1927–1930) და ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში (1930–1931). 1939–1945 წლებში იყო სომხეთის მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. 1958 წლიდან ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორია. მთავარი ნამუშევრები: „შუადღე" (1956, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), „სომხეთის ბაღებში" (1945, აღმოსავლეთ ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), „ზაფხული" (1959, ტრეტიაკოვის გალერეა), „დავით სასუნცის" ილუსტრაციები (1939). დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 27.

სქოლიო
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — ტ. 1. — გვ. 24.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
3. ↑
**ნიგარ ჰიუსეინ ეფენდის ასული შიხლინსკაია** (აზერ. Nigar Hüseyn Əfəndi qızı Şıxlinskaya; დ. 10 ოქტომბერი, 1871 ან 21 მარტი, 1878, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1931, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — პირველი აზერბაიჯანელი მოწყალების მედდა, პირველი მსოფლიო ომის დროს წითელ ჯვართან არსებული ოფიცერთა საარტილერიო სკოლის ქალთა საავადმყოფოს თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
---------

ნიგარ შიხლინსკაია დაიბადა თბილისში. აზერბაიჯანელი განმანათლებლის, ჰუსეინ ეფენდი გაიბოვის ქალიშვილია. დერვიშ-ბეკ ფალავანდოვის, რომელიც ფალავანდიშვილების საგვარეულოდან იყო, გარდაცვალების შემდეგ, 1909 წლის 27 ოქტომბერს, პოლკოვნიკ ალი-აღა შიხლინსკის გაყვა ცოლად და ცარსკოე-სელოში ჩასახლდა. თავის მოგონებებში შიხლინსკი წერდა: „ჩემი ცოლი ყოველთვის იყო ლაზარეთში, სადაც თავისი პირდაპირი მოვალეობის ანუ თავმჯდომარეობის გარდა, ასევე ოფიცრების ოჯახებს წერილებს წერდა რუსულად, ყაზანის თათრულად, ყაზახურად და სხვ. ჯარისკაცები მას *მამაშას* უწოდებდნენ".

1914 წლის 1 აგვისტოს, რუსულმა გაზეთმა „Русский инвалид" გამოაქვეყნა შიხლინსკაიას მოწოდება ჯარისკაცების მეუღლეებისათვის.

ნიგარ შიხლინსკაიას ბიძაშვილი ფარუხ გაიბოვი იყო, რომელიც პირველ აზერბაიჯანელ სამხედრო პილოტად ითვლება. გაიბოვი, 1916 წლის 12 სექტემბერს გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. 1 2  ჩემი მოგონებები შიხლინსკი ა. ა.
**ნ–1** (რუს. Н-1, Носитель-1) — საბჭოთა რაკეტა-მატარებელი, რომელიც 60-იან წლებში თავდაპირველად მუშავდებოდა, როგორც ორბიტაზე მძიმე ტვირთების გამტანი რაკეტა, ხოლო 1964 წლიდან საბჭოთა მთვარის პროგრამის ძირითადი საფუძველი გახდა. ყველა მისი გაშვება წარუმატებელი გამოდგა.

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* მასა – 2788 ტონა,
* სიმაღლე – 105 მეტრი,
* საწვავი – ნავთი,
* მჟანგველი – თხევადი ჟანგბადი,
* საფეხურების რაოდენობა – 3,
* დიამეტრი – 16 მეტრი,
* სასარგებლო ტვირთი (საბოლოო გეგმის მიხედვით) – 90 ტონა (200 კილომეტრიან ორბიტაზე).

პირველი გაშვება
---------------

კომპლექს ნ1–ლ3 პირველი გაშვება 1969 წლის 21 თებერვალს წარუმატებლად დამთავრდა პირველ საფეხურში №2 ძრავის ხანძრის და ძრავათა კონტროლის სისტემის მწყობრიდან გამოსვლის გამო, რომელმაც გაფრენიდან 68,7 წამის მერე გასცა ძრავების გამორთვის მცდარი ბრძანება. რაკეტა აფეთქდა 12,200 მეტრ სიმაღლეზე, აფრენილან 69 წამის შემდეგ.

მეორე გაშვება
-------------

მეორედ ნ1 გაუშვეს 1969 წლის 3 ივლისს. პრაქტიკულად აფრენისთანავე რაკეტა პირველი საფეხურის № 8 ძრავის არასწორი მუშაობის გამო რაკეტა აფეთქდა. ეს იყო რაკეტების ისტორიაში უძლიერესი აფეთქება, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა სასტარტო მოედანი.

მესამე გაშვება
--------------

მესამეჯერ ნ1 გაუშვეს 1971 წლის 27 ივნისს. აფრენისთანავე რაკეტამ ბრუნვა დაიწყო და 51 წამის მერე აფეთქდა.

მეოთხე გაშვება
--------------

მეოთხეჯერ ნ1 გაუშვეს 1972 წლის 23 ნოემბერს. რაკეტამ კარგად იფრინა 106,93 წამი, მაგრამ პირველი საფეხურის გამოყოფამდე 7 წამით ადრე მეოთხე ძრავის მჟანგველის ტუმბო განადგურდა, რასაც რაკეტის ლიკვიდაცია მოჰყვა.

წარუმატებლობის მიზეზები
-----------------------

წარუმატებლობის ძირითად მიზეზად მიჩნეულია სწორედ ძრავების მეტისმეტად დიდი რაოდენობა – 30.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნ1-ის ისტორია საიტზე Astronautix.com
* სტატისტიკა და ინფორმაცია. ინტერაქტიული მოდელი
* ნ1-ის ფრენისას აფეთქების ვიდეო ჩანაწერი დაარქივებული 2020-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**მსხალი** (ლათ. Pyrus) — ხეხილოვანი მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 60-მდე სახეობა, აქედან საქართველოში გავრცელებულია 11. 

მსხლის მნიშვნელოვანი სახეობებია (საიდანაც შეიქმნა კულტურული ჯიშები): ლათ. Pyrus communis — ველურად იზრდება ევროპაში, დასავავლეთ და შუა აზიაში; ლათ. Pyrus nivalis — ევროპასა და დასავლეთ აზიაში; ლათ. Pyrus boissieriana — შუა აზიასა და ირანში; კორჟინსკის მსხალი (ლათ. Pyrus korshinskyi) — შუა აზიაში; ლათ. Pyrus serotina — აღმოსავლეთ აზიაში; უსურიული მსხალი (ლათ. Pyrus ussuriensis) — შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო–აღმოსავლეთ ჩინეთსა და კორეის ნახევარ კუნძულზე არის მსხლის დეკორატიული სახეობაც. მისი კულტურული ჯიშები განირჩევიან სიცოცხლის დიდი ხანგრძლივობით (200 წლამდე). 

ხის სიმაღლე 15–20 მეტრს აღწევს, ვარჯი — პირამიდულია, ფესვი — მთავარღეძიანი და ნაკლებდატოტვილი, ფოთოლი — კვერცხისებრი, მუქი მწვანე, პრიალა და დაკბილული, ყვავილი თეთრი, იშვიათად ვარდისფერი ან წითელი, ნაყოფი — სხვადასხვა ფორმის, ძალიან წვრილი (25 გ) ან მსხვილი (300 გ და მეტი), ყვითელი ან მწვანე, არის ლოყაწითელიც. მცენარე სინათლის მოყვარულია, ნაკლებად გვალვაგამძლე. ყინვაგამძლეობით ჩამორჩება ვაშლსა და ალუბალს. იზრდება ყოველნაირ ნიადაგზე (გარდა ქვიშიანი, ბიცობი და დამლაშებული ნიადაგისა), უფრო შავ მიწას და წაბლა ნიადაგს ირჩევს. ჯიშების უმეტესობა მოითხოვს ჯვარედინ დამტვერვას. სწრაფმზარდ საძირეზე ნამყენი მსხალი მსხმოიარობას იწყებს 5-6 წლიდან და მეწლეობა ნაკლებად ახასიათებს. ნაყოფს იყენებენ ნედლად, გამხმარს, ამზადებენ წვენს, ღვინოს, კომპოტს, ჩირს, ცუკატს და სხვ. კულტურული მსხლის საძირეა პანტა, ბერყენა, კომში. მსხლის ზოგიერთი სახეობის მერქანს იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში, ამზადებენ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს.

მსხალი უძველესი კულტურაა. ცნობილია 5000–მდე ჯიში, საქართველოში — 150-მდე. მოსავლიანობა საშუალოდ 1 ჰა-ზე 5 ტონას შეადგენს. განარჩევენ მსხლის ზაფხულის, შემოდგომისა და ზამთრის ჯიშებს. საქართველო მსხლის წარმოშობის ერთ-ერთ კერად ითვლება. აქ გავრცელებულ ადგილობრივ ჯიშებს ყოფენ გულაბად, პანტად, კალოს მსხლად და ხეჭეჭურად. საქართველოში მსხლის ნარგაობას უკავია 4200 ჰა. მრავლდება მყნობით, თესლით (სელექციაში ახალი ჯიშების გამოსაყვანად).

მსხლის მავნებლებია მსხლის ტკიპა, მსხლის ნაყოფჭამია, მსხლის ფსილა, მსხლის ბაღლინჯო, მსხლის ხერხია, კოკრიჭამია, ცხვირგრძელა და სხვა; დაავადებები: მსხლის ჟანგა, ქეცი, ნაცარი, სიდამპლე და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ქუთათელაძე შ.* საქართველოს პანტები და ბერყენები «თბილისის ბოტანიკის ინსტიტუტის შრომები», 1947, ტ. 11;
* *ხომიზურაშვილი ნ. ერისთავი ე.*, საქართველოს ადგილობრივი ხილის ჯიშები, ტ. 1, თბ. 1939;
* *დიასამიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 181.
**ნინო დობორჯგინიძე** (დ. 21 მარტი, 1960, ოზურგეთი) — ქართველი მეცნიერი, ლინგვისტიკის დოქტორი (1988), ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი (2022 წლიდან).

ნინო დობორჯგინიძემ 1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლასიკური ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1996- 2000 წლებში იგი იყო EKD და KAAD ფონდების სტიპენდიატი გიოტინგენის მეცნიერებათა აკადემიაში (პატრისტიკის კვლევების ინსტიტუტში). 2000-დან 2001 წლამდე ფლობდა ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის საერთაშორისო სტიპენდიას და 2002- 2003 წლებში – ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის გეორგ ფორსტერის სტიპენდიას გიოტინგენის მეცნიერებათა აკადემიაში გერმანულ ენაზე მონოგრაფიის დასაწერად 2006 წელს და 2008-2012 წლებში იგი გიოტინგენის მეცნიერებათა აკადემიისა და ჰუმბოლდტის ფონდის ერთობლივ სტიპენდიებს ფლობდა. სხვადასხვა დროს იყო მოწვეული მკვლევარი გერმანიის რამდენიმე უნივერსიტეტში და პროპაგანდა ფიდეს ისტორიულ არქივში, იტალიაში.

1984-1988 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

1983–2006 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ძველი ქართული ენის კათედრსთან არსებული სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის მეცნიერ-თანამშრომელი. 2004-2012 წლებში ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის ქართული ენისა და ლიტერატურის საგნობრივი ჯგუფის მთავარი ექსპერტი, 2006–2010 წლებში კი იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

2010 წლიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი ენისა და ლიტერატურის მიმართულებით. 2017–2021 წლებში ეკავა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოადგილის თანამდებობა. 2022 წლიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, სრული პროფესორი, ლინგვისტიკის დოქტორი (1988).

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  ნინო დობორჯგინიძე
**თათრული ენა**, ან **თათრული** (თათრულად, კირილური ანბანით татар теле, татарча; ლათინური ანბანით tatar tele, tatarça) არის თათარი ხალხის ეროვნული ენა და ერთ-ერთი ოფიციალური ენა (რუსულთან ერთად) თათრეთის რესპუბლიკაში.

თათრული ენის გავრცელება
-----------------------

თათრულ ენაზე ლაპარაკობენ არა მარტო რუსეთის ფედერაციაში შემავალ თათრეთში, არამედ დღევანდელი თათრეთის ავტონომიის საზღვრებს გადაღმაც, რუსეთის სხვადასხვა ავტონომიასა და ოლქში, ასევე ყოფილი საბჭოთა იმპერიის ევროპული ნაწილის არაერთ ქვეყანაში (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა, მოლდოვა, უკრაინა, ბელარუსი), ასევე ავღანეთში, ჩინეთში, ფინეთში, იაპონიაში, პოლონეთსა და თურქეთში. თათრული ენა, მოლაპარაკეთა რაოდენობის (გავრცელებულობის) მიხედვით, რუსულის შემდეგ მეორე ადგილზე დგას რუსეთის ფედერაციაში.

დიალექტები
----------

თათრულ ენას სულ სამი დიალექტი გააჩნია :   

1. აღმოსავლეთისა (მიშარი),   

2. შუა (ყაზანის),   

3. ციმბირისა.

ენათა ნათესაობა
---------------

თათრული მიეკუთვნება თურქულ ენათა ჩრდილოაღმოსავლურ (ყივჩაღურ) ჯგუფს. მასში შედის ე.წ. „ვოლგის თათრული" და „ყაზანის თათრული". რაც შეეხება ყირიმის თათრულს, მას ენათმეცნიერებაში თათრულის მონათესავე, ცალკე ენად განიხილავენ.

თათრული ენის ისტორია
--------------------

VIII და XIII საუკუნეებამდე თათრეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა ხალხი, რომელიც ბოლგარების, ან ბოლღარების სახელითაა ცნობილი. ბოლგარების ენას ოგურული („r"-თურქული) ერქვა. ისინი ჯერ ძველთურქულ დამწერლობას, ხოლო ისლამიზაციის შემდგომ კი, დაახლოებით IX-დან საუკუნიდან, არაბულ დამწერლობას გამოიყენებდნენ. XI-XIV საუკუნეებში, როცა ამ გეოგრაფიულ სივრცეში კუმანები, ყივჩაღები და პაჭანიკები დასახლდნენ, წარმოიშვა ახალი ენა, რომელიც შეიცავდა ბოლგარულისა და ყივჩაღურის ელემენტებს: **თათრული ენა** არის ყაზანური თათრულის წინაპარი ენა. არაბული ანბანის მქონე ეს ენა ოქროს ურდოსა და ყაზანის სახანოს ენა იყო. ჩაგატაიურის, აზერბაიჯანულის, თურქმენულისა და ოსმალურის მსგავსად თათრულიც ერთ-ერთი თურქული ენაა, რომელსაც შუა საუკუნეებში საკმაოდ მდიდარი ლიტერატურა ჰქონდა. თათრული ლიტერატურის მწვერვალად მიიჩნევა XII საუკუნის პოემა „ყოლ-ღალიელი ყისა-ი-იოსიფი".   

### თათრული ენის მდგომარეობა რუსთა მიერ ყაზანის ოკუპაციიდან დღემდე

1552 წელს, როცა რუსებმა დაიპყრეს ყაზანი, თათრულმა ენამ დაკარგა ოფიციალური სტატუსი, რომლის მოპოვება მხოლოდ 1917 წელს გახდა შესაძლებელი. საბჭოურ ხანაში თათრულმა ევრო-რუსული ნასესხობები აითვისა, მაგრამ თავის მხრივ გავლენა მოახდინა მეზობელ ენებზეც. თურქული ძირის სიტყვები რუსულში ძირითადად თათრული ენის შუალობით დამკვიდრდა. ასე მაგალითად; „утюг" (უთო) = > „ütüg-დან", ხოლო „изюм" (ქიშმიში) = > „üzüm-დან" მომდინარეობს. თათრულმა ენამ წარსულში მნიშვნელოვანი კვალი დაამჩნია კავკასიურ, სლავურ, ვოლგისპირა ფინურ-უგრულ, ან მადიარულ ენებს.   

### თათრული ანბანი

1927 წლამდე თათრები ლათინურ ანბანს იყენებდნენ, 1938 წლიდან კი — კირილურს. 1995 წლიდან არსებობს ახალი, ლათინური ანბანი, რომელსაც თურქეთის, ფინეთის, პოლონეთისა და იაპონიის თათრები იყენებენ. საზოგადოებრივი წარწერები თათრეთში ორ, თათრულ და რუსულ ენებზეა შესრულებული.

ლიტერატურა
----------

* Austin, Peter k.(გამომც.); 1000 Sprachen (lebendig, gefährdet, vergangen). "Spektrum". ISBN 97-3-8274-2100-5 (იხ. სტატია "Tatarisch", გვერდი 146.)
**მონტანიზმი** — ადრეული ქრისტიანული რელიგიური მიმდინარეობა (170 წ.) ფრიგიაში. მის მამამთავრად მიჩნეულია მღვდელი მონტანი. მისი მიმდევრები მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ქადაგებდნენ და ელოდებოდნენ ქრისტეს მხსნელ თანასწრებას, რის შედეგადაც ზეციური იერუსალემი უნდა დაშვებულიყო ფრიგიაში. მნიშვნელოვანია, რომ მონტანისტები თავს ღმრთისგან შთაგონებულებად მიიჩნევდნენ. ამის დეკლამაციას კი ახდენდნენ წინასწარმეტყველებების გადმოცემით, რასაც ექსტაზით აღწევდნენ. რელიგიური გაერთიანების მიმდევრებს შორის იყვნენ ცნობილი პიროვნებებიც: ტერტულიანე, წინასწარმეტყველი ქალები: პრისცილა და მაქსიმილა. საკმაოდ კარგად სტრუქტურიზებულმა რელიგიურმა მიმდინარეობამ მე-5 საუკუნემდე იარსება.

სქოლიო
------

1. ↑  „მონტანიზმი" - პეტროზილო, პიერო. ქრისტიანობის ლექსიკონი/პიერო პეტროზილო; [იტალ. თარგმნა მარიკა სააკაშვილმა; რედ. მერაბ ღაღანიძე; სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტი, ქრისტ. თეოლოგიისა და კულტ. ცენტრი]. - თბ.: სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტის გამოც. 2011. - 434გვ.; 24სმ.. - ყდაზე: ბერნარდო დადი „ნეტარი ქალწული მარიამის გვირგვინით შემკობა". - ISBN: 978-9941-0-3408-4

გარე ბმულები
------------

* "Montanism" . Encyclopædia Britannica. 18 (11th ed.). 1911.
* Jennings, Daniel R, *Ancient & Medieval References To Montanism*,. An extensive listing of references by 67 ancient and medieval writers to the Montanists.
* *Montanism*,. Extensive bibliography and on-line articles.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გლუნჩაძე**. |

**ვახტანგ სამსონის ძე გლუნჩაძე** (დ. 23 ივნისი, 1925, თბილისი — გ. 2 იანვარი, 2006, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ტენორი); საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
---------

ქართულ საოპერო ხელოვნებაში მოვიდა მხატვრული თვითმოქმედებიდან. 1953–1960 მღეროდა თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის გუნდში. 1960–1970 იყო ამავე თეატრის სოლისტი, ხოლო 1970–1977 — ქუთაისის საოპერო თეატრის წამყვანი სოლისტი. წარმატებით ასრულებდა ტენორის მთავარ პარტიებს ზაქარია ფალიაშვილის („დაისი" და „აბესალომ და ეთერი"), ოთარ თაქთაქიშვილის („მინდია", „სამი ნოველა"), სულხან ცინცაძის („განდეგილი"), არჩილ კერესელიძის („ბაში-აჩუკი"), ჟორჟ ბიზეს („კარმენი", „მარგალიტის მაძიებლები"), ჯუზეპე ვერდის („ტრუბადური"), ჯაკომო პუჩინის („ტოსკა"), პიეტრო მასკანის („სოფლური ღირსება"), გაეტანო დონიცეტის („ლუჩია დი ლამერმური"), მიხეილ გლინკას („რუსლან და ლიუდმილა"), სერგეი რახმანინოვის („ალეკო") და სხვა კომპოზიტორთა ოპერებში. ასრულებდა ქართველ კომპოზიტორთა რომანსებსა და სიმღერებს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 49.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ გლუნჩაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზემო კაჭრეთის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით 2 კმ-ზე. შლარტი ღელის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულსა და I ათასწლეულის I ნახევარს.

ნამოსახლარს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). ბუნებრივ თავბრტყელ გორაზე კულტურული ფენის სიმძლავრე 1 მ-ს აღწევდა. მისი დონეების დადგენა ვერ მოხერხდა. სამგორის სარწყავი სისტემის მშენებლობის დროს დაზიანდა ძეგლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი.

კულტურული ფენის ჭრილიდან შეგროვილ მასალაში ჭარბადაა თიხის შელესილობის დამწვარი ფრაგმენტები, რაც ხარლასტით ნაგებ შენობათა არსებობაზე მიუთითებს. თიხის ჭურჭლის ნატეხებს შორის საყურადღებოა რამდენიმე ფრაგმენტი, რომლებიც დამზადებულია კარგად განლექილი თიხისაგან და კარგადაა გამომწვარი წითლად ან მორუხო-მოწაბლისფროდ. ორი მათგანი ნაპრიალებია კონცენტრირებული პარალელური ხაზებით, ერთი კი პრიალა ვერტიკალური ხაზებითაა შემკული. აქვე არის თიხის ჭურჭლის პირის, მხარის და ძირის უხეშკეციანი ფრაგმენტები. ძირის კიდე ირიბი ნაჭდევებითაა შემკული, გვერდის ფრაგმენტები კონცენტრული ხაზითაა დასერილი. ასევე არქაული უნდა იყოს რამდენიმე პირ-გვერდის ფრაგმენტები, რომელთა ზედაპირი კონცენტრული ხაზებითაა დასერილი ეგრეთ წოდებული „ფრჩხილისებრი" ნაჭდევებით შემკული და სხვა.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 141.
**ზარბაზნის ქუჩა** — ძველი ქუჩა თბილისში. XIX საუკუნეში აქ, ისევე როგორც რუსეთის იმპერიის სხვა დიდ ქალაქებში (მაგალითად პეტერბურგში, დღის ყოველი 12 საათის აღსანიშნავად ზარბაზანს ისროდნენ. „საათი ზარბაზანი" თბილისში თავდაპირველად იდგა, ძველი არსენალის (მოგვიანებით ღუნიბის მოედანი) მახლობლად, შემდეგ კი XIX საუკუნის 60-იან წლებში გადაიტანეს და დადგეს ალექსანდრეს ბაღში, ქაშვეთის ეკლესიასთან. ზარბაზნის ყოველი გასროლა ზიანს აყენებდა ქაშვეთის ეკლესიას, საყდრის კედლებიდან ცვიოდა ბათქაში, გაჩნდა ბზარები, რის გამოც ეკლესიის მესვეურებმა არაერთგზის თხოვნით მიმართეს ქალაქის ხელისუფლებას „საათი ზარბაზანი" გადაეტანათ სხვაგან. XIX საუკუნის 80-იან წლებში იგი გადაიტანეს მტკვრის მარცხენა მხარეს, ჩუღურეთში, არსენალის (ახლანდელი შ. გამცემლიძის) ქუჩის მახლობლად. XIX საუკუნის დასასრულს „საათი ზარბაზნის" გამო გაჩნდა ზარბაზნის ქუჩა (ჩუღურეთში, არსენალისა და დოქის ქუჩებთან). ძველი თბილისელები ხუმრობით ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ზარბაზანი იყო?, ესე იგი შაბაშის (შესვენების) დრო არისო?" |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 481, ISBN 99928-20-32-2.
**მშვენიერი ეპოქა** (ფრანგ. Belle Époque, IPA: /bɛl e'pɔk/) — 1890–1914 წლების ევროპის ისტორიის პირობითი აღმნიშვნელი ტერმინი. საფრანგეთისთვის ეს იყო მესამე რესპუბლიკის საწყისი ათწლეულები, დიდი ბრიტანეთისთვის — ედუარდ VII-ის მმართველობის წლები.

მშვენიერი ეპოქა „ოქროს ხანად" იქცა ევროპის საზოგადოების მაღალი კლასებისთვის: ამ პერიოდში ევროპის მთავარ სახელმწიფოებში მშვიდობა სუფევდა, ახალი ტექნოლოგიებით გაუმჯობესდა ცხოვრება, რომელსაც არ ზღუდავდა საშემოსავლო გადასახადი ან სოციალიზმი, ხოლო ხელოვნების კომერციალიზაციამ ფართოდ აითვისა რენესანსისა და XVIII საუკუნისდროინდელი სტილისტური მიმდინარეობები და ისინი თანამედროვე გახადა. ახლადგამდიდრებულ შეერთებულ შტატებში, რომელიც 1873 წლის პანიკას აღწევდა თავს, თანადროულ ეპოქას „მოოქროულ ხანას" (ინგლ. Gilded Age) უწოდებდნენ (ოქროს ნაცვლად).

ლიტერატურა
----------

* Berlanstein, Lenard R. "Ready for progress? Opinion surveys on women's roles and opportunities in Belle Epoque France." *French Politics, Culture and Society* 27#1 (2009), p. 1+. online
* Bruna, D. *Fashioning the body: An intimate history of the silhouette.* (Yale University Press, 2015 ).
* Holmes, Diana, and Carrie Tarr, eds. *A "Belle Epoque"? Women in French Society and Culture 1890-1914* (Berghahn Books, 2006).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The *Belle Époque* in Europe – არტ-ნევუს სურათები (ფრანგული)
* Paris1900.lartnouveau.com – *Belle Époque* საფოსტო ბარათებზე
* Dijon1900.blogspot.com – *Belle Époque* საფოსტო ბარათებზე
* ფრანგი მსახიობების საფოსტო ბარათები


|  |  |
| --- | --- |
| კალამი | *ეს სტატია ისტორიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |