recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კარლოს მანუელ დე სესპედესი დელ კასტილო** (ესპ. Carlos Manuel de Céspedes del Castillo; დ. 18 აპრილი, 1819, ბაიამო — გ. 27 თებერვალი, 1874, სან-ლორენსო) — ესპანელი კოლონიზატორების (1868–1878) წინააღმდეგ ათწლიანი ომის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

კარლოს მანუელ დე სესპედესის ძეგლი
დაიბადა მსხვილი პლანტატორების ოჯახში. სწავლობდა ჰავანაში, მიიღო ბაკალავრის ხარისხი სამოქალაქო სამართალში (22 მარტი 1838). 1840–1844 წლებში სწავლობდა ბარსელონის და მადრიდის უნივერსიტეტებში. პროფესიით იყო ადვოკატი. ესპანეთიდან დაბრუნების შემდეგ შეიძინა *ლა-დემახაგუა* (ესპ. La Demajagua) თამბაქოს პლანტაციასთან ერთად კუბის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქ ბაიამოსთან ახლოს. იარას მუნიციპალიტეტში მან გამოაქვეყნა დამოუკიდებლობის დეკლარაცია (ასევე ცნობილია, როგორც «10 ოქტომბრის მანიფესტი»), სადაც გამოაცხადა დამოუკიდებელი კუბის შექმნა. ამბოხებულთა დევიზი გახდა ლოზუნგი «დამოუკიდებლობა ან სიკვდილი».

სესპედესი მეთაურობდა ამბოხებას, რომელმაც იფეთქა კუბაში 1868 წლის 10 ოქტომბერს. მან გაათავისუფლა მისი კუთვნილი მონები და მიიღო ისინი თავის რიგებში, ამით მან მაგალითი აჩვენა კუბის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლ სახვა მონაწილეებს. სესპედესის მიერ შექმნილმა არმიამ სწრაფად დაიპყრო აღმოსავლეთის სამი პროვინცია. 1869 წელს მისი მონაწილეობით დაიწერა კუბის პირველი კონსტიტუცია, რომელიც მიიღო 1869 წლის 10 აპრილს დამფუძნებელმა კრებამ აღმოსავლეთის დეპარტამენტებიდან. ამ კონსტიტუციის თანახმად კუბაში მონათმფლობელობა აიკრძალა, კუბა გამოცხადდა სუვერენულ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ, რომელიც შედგებოდა ოთხი შტატისგან, სესპედესი არჩეული იქნა კუბის პირველ პრეზიდენტად. 1873 წელს ის პრეზიდენტის პოსტზე შეცვალა დეპუტატთა პალატის წარმომადგენელმა სალვადორ სისნეროსმა. 1874 წელს კარლოს მანუელ დე სესპედესი ესპანელებს ტყვედ ჩაუვარდა და თებერვალში ის დახვრიტეს.

პატრიოტული საქმიანობისათვის კარლოს მანუელ დე სესპედესის კუბელებმა «მამულის მამა» (ესპ. Padre de la Patria) უწოდეს.

ლიტერატურა
----------

* მ. ს. ალპეროვიჩი, ლ. ი. სლიოზკინი — ლათინური ამერიკის ისტორია, 1991.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის პრეზიდენტი
* ათწლიანი ომი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარლოს მანუელ დე სესპედესი დაარქივებული 2011-12-14 საიტზე Wayback Machine.
**ვახტანგ ვლადიმირის ძე ჩიქოვანი** (დ. 2 აგვისტო, 1919, თბილისი — გ. 1 მარტი, 1944) — ქართველი ჯარისკაცი, საბჭოთა კავშირის გმირი, 861-ე პოლკის ქიმიური სამსახურის ხელმძღვანელი, უფროსი ლეიტენანტი. 21 წლის ასაკში დაიღუპა უკრაინაში, სოფელ ვოდიანიკის სიახლოვეს გერმანიის სამხედრო შენაერთებდთან ბრძოლისას.

დაიბადა თბილისში, 1919 წლის 2 აგვისტოს. დაწყებითი განათლება მიიღო რკინიგზის I (დღეს 150-ე საჯარო) სკოლაში. დაასრულა თბილისის სახელწმიფო უნივერსიტეტის 3 კურსი.

ჯარში 1941 წლიდან. 1942 წელს დაასრულა ქიმიური თავდაცვის სახელმწიფო აკადემია. ფრონტზე 1942 წლიდან.

861-ე პოლკის ქიმიური სამსახურის ხელმძღვანელი, უფროსი ლეიტენანტი ჩიქოვანი გამოირჩა 1943 წლის დეკემბრის — 1944 წლის თებერვლის ბრძოლებში.

1943 წლის დეკემბრის ბრძოლებში უფროსი ლეიტენანტი საკუთარი სურვილით ხელმძღვანელობდა ქვეითთა დანაყოფს და აიღო ქალაქ ჩერკასის (უკრაინა) პიონერთა სასახლის შენობა — გერმანელთა გამაგრებული პუნქტი.

1944 წლის თებერვალში მან შეცვალა პოლკის ხელმძღვანელი ლეიტენანტი უკოლოვი და ათი (10) კაცისგან შემდგარი ჯგუფით გადავიდა მდინარე როსის მეორე მხარეს, შევიდა გერმანელთა ზურგში და გამოიწვია მათ რიგებში გაურკვევლობა. ამავდროულად როტის ძირითადი ნაწილი გადავიდა მეორე მხარეს და შეუტია მოწინააღმდეგეს. ბრძოლის შედეგად გერმანელებმა დაკარგეს ჯარისკაცთა როტა, ტყვედ ჩაბარდა 60 ადამიანი. მტრის დევნისას როტამ გაათავისუფლა ორი დასახლებული პუნქტი.

1944 წლის 1 მარტს, 25 წლის ასაკში, ბრძოლაში დაიღუპა მტრის ნაღმისგან.

სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს 1944 წლის 13 სექტემბრის განკარგულებით გერმანელ ფაშისტებთან ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცის, ვაჟკაცობისა და გმირობისთვის, უფროს ლეიტენანტ ვახტანგ ვლადიმირის ძე ჩიქოვანს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება.

დაჯილდოებულია ლენინის, წითელი დროშის, სამამულო ომის II ხარისხის, წითელი ვარსკვლავის ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია ჩერკასის ოლქის სვენიგოროდის რაიონის სოფელ ვოდიანიკში. საფლავზე აღმართულია ობელისკი. სოფელ იაბლონევკას მიმდებარე ტერიტორიაზე, სადაც გაიმართა ბრძოლები, აღმართულია სტელა გმირის სურათით. ქალაქ ჩერკასის პიონერთა სასახლეზე აღმართული იყო მემორიალური დაფა. ქალაქ ჩერკასში და დასახლება სტებლევში გმირის სახელს ატარებენ ქუჩები. ვახტანგ ჩიქოვანის სახელს ატარებდა ასევე თბილისის რკინიგზის I სკოლის პიონერთა დანაყოფი.

ლიტერატურა
----------

* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო" თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  ვახტანგ ჩიქოვანი[*მკვდარი ბმული*], 150-ე საჯარო სკოლის ოფიციალური საიტი.
**„კროუტორნის ქირურგი-ამბავი მკვლელობაზე, სიგიჟესა და სიტყვების სიყვარულზე"** — ბრიტანელი მწერლის, საიმონ ვინჩესტერის ისტორიული წიგნი, რომელიც პირველად გამოიცა ინგლისში 1998 წელს. მას დაერქვა „პროფესორი და შეშლილი: ამბავი მკვლელობაზე, სიგიჟეზე სიტყვების სიყვარულზე და ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონის შექმნაზე" შეერთებულ შტატებსა და კანადაში.

შინაარსი
--------

წიგნი მოგვითხრობს ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონის (OED) და მისი ერთ-ერთი ყველაზე ნაყოფიერი ადრეული კონტრიბუტორის, შეერთებული შტატების არმიის გადამდგარი ქირურგის, უილიამ ჩესტერ მინორის შექმნის ისტორიას. იმ დროს მინორი დააპატიმრეს ბროდმურის კრიმინალურ გიჟების თავშესაფარში, სოფელ კროუტორნის მახლობლად, ბერკშირში, ინგლისი.

ჩრდილოეთ ამერიკის სათაურში მოხსენიებული „პროფესორი" არის სერ ჯეიმს მიურეი, OED-ის მთავარი რედაქტორი პროექტის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში. მიურეი იყო ნიჭიერი ლინგვისტი და ჰქონდა სხვა სამეცნიერო ინტერესები, ასწავლიდა სკოლებში და მუშაობდა საბანკო საქმეში. ყოვლისმომცველი ლექსიკონის წარმოების უზარმაზარი ამოცანის წინაშე, ციტატებით, რომლებიც ასახავს თითოეული სიტყვის თითოეული მნიშვნელობის გამოყენებას და მტკიცებულებებით ადრეული გამოყენების შესახებ, მიურეიმ დახმარება გაუწია ათეულობით მოყვარულ ფილოლოგს, როგორც მოხალისე მკვლევარებს.

შექმნის ისტორია
---------------

სამი ათწლეულის გამოცდილების მქონე ჟურნალისტი და ათეული მოგზაურობით შთაგონებული წიგნის ავტორი, ვინჩესტერის თავდაპირველი წინადადება, დაეწერა წიგნი ბუნდოვანი ლექსიკოგრაფის შესახებ, თავდაპირველად უარი მოჰყვა. მხოლოდ მაშინ, როდესაც HarperCollins-ის რედაქტორმა ლარი აშმიდმა წაიკითხა წინადადება და მხარი დაუჭირა წიგნს, ვინჩესტერმა სერიოზულად განაგრძო საჭირო კვლევა. პროექტის შესახებ აშმადმა თქვა "ჩვენ შეგვიძლია ლექსიკოგრაფია მაგარი გავხადოთ". სწორედ აშმიდმა დაარწმუნა ვინჩესტერი ეწოდებინა ჩრდილოეთ ამერიკულ გამოცემას „პროფესორი და შეშლილი" (იმის მიუხედავად, რომ ვინჩესტერი ამის წინააღმდეგი იყო, რადგან მიურეი(წიგნის ერთ-ერთი პერსონაჟი) პროფესორი არ იყო).

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
**„კავკასიის კალენდარი"** (რუს. Кавказский календарь) — ყოველწლიური ალმანახი რუსეთის იმპერიაში. გამოიცემოდა ტფილისში 1845-1916 წლებში. ეს იყო პირველი სერიული საცნობარო წიგნი კავკასიაზე. გამოდიოდა წელიწადში ერთხელ.

ისტორია
-------

„კავკასიის კალენდრის" პირველი ნომერი 1845 წელს გამოსცა ამიერკავკასიის ტერიტორიის მთავარი სამმართველოს სტამბამ.

„კავკასიის კალენდარში" თავმოყრილი იყო ეთნოგრაფიული და ისტორიული მასალების დიდი რაოდენობა. განიხილებოდა სახალხო განათლების, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების საკითხები, თავსდებოდა ინფორმაცია კავკასიელი ხალხების წეს-ჩვეულებების, მათი რელიგიების შესახებ და ა.შ. გარდა ამისა, არსებობდა განყოფილება „ქრონოლოგიური ცნობა", რომელიც უძველესი დროიდან კავკასიის ისტორიის მნიშვნელოვანი თარიღების ქრონოლოგიურ სიას შეიცავდა. გამოცემაში ასევე მნიშვნელოვანი ადგილი დაეთმო სტატისტიკურ (მათ შორის, რეგიონის მოსახლეობის მონაცემებს), საცნობარო და მისამართით ინფორმაციას კავკასიის რეგიონის, მათ შორის დაღესტნის, ყუბანისა და თერგის რეგიონების, ასევე შავი ზღვისა და სტავროპოლის გუბერნიების შესახებ.

„კავკასიის კალენდარი" მოსახლეობის დიდი ინტერესით სარგებლობდა. როგორც გაზეთ „კავკაზის" კორესპონდენტი აღნიშნავს, — „ხალხი ყოველწლიურად მოუთმენლად ელის მომდევნო „კავკასიის კალენდარს". 

იგი ასევე გამოიყენებოდა, როგორც გზამკვლევი და არსებითი საცნობარო წიგნი კავკასიაში გაგზავნილი მოგზაურების, მკვლევარების და სხვა პირებისთვის.

„კავკასიის კალენდრის" ბოლო გამოცემა 1916 წელს გამოვიდა.

რედაქტორები
-----------

სხვადასხვა დროს „კავკასიის კალენდრის" რედაქტორები იყვნენ: 

* კ. ა.ზადოლინნი (1867-1868),
* ნ. კ. სეიდლიცი (1869) — კავკასიის სტატისტიკური კომიტეტის მთავარი რედაქტორი,
* ე. ი. კონდრატენკო (1885-1904) — სტატისტიკური კომიტეტის სტატისტიკური განყოფილების უფროსი რედაქტორი, კოლეჟსკი (1891 წლიდან — სტატსკი) სოვეტნიკი,
* დ. დ. პაგირევი (1905-1907) — სტატისტიკური განყოფილების უფროსი რედაქტორი,
* ვ. ვ. სტრატონოვი (1908-1909) — ოფისის ვიცე-დირექტორი,
* ა. ა. ელზენგერი (1912-1914),
* ნ. პ. სტელმაშჩუკი (1912-1916).

გალერეა
-------

* 1867 წლის გამოცემა1867 წლის გამოცემა
* 1869 წლის გამოცემა1869 წლის გამოცემა
* 1871 წლის გამოცემა1871 წლის გამოცემა
* 1872 წლის გამოცემა1872 წლის გამოცემა
* 1874 წლის გამოცემა1874 წლის გამოცემა
* 1876 წლის გამოცემა1876 წლის გამოცემა
* 1877 წლის გამოცემა1877 წლის გამოცემა
* 1878 წლის გამოცემა1878 წლის გამოცემა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Кавказский Календарь — საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტი
* Кавказский Календарь — ბორის ელცინის საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკის საიტი
* Кавказский Календарь — რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის ოფიციალური საიტი
* 1848-1865 წლების კავკასიის კალენდრების არაოფიციალური ნაწილის სტატიები
* ცარსკოე-სელოს ბიბლიოთეკა

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказские календари. *На сайте «Донской государственной публичной библиотеки»*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-27.
**გურამ ლორთქიფანიძე** (დ. 14 სექტემბერი, 1938, ბათუმი — გ. 24 მარტი, 2019, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი; საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2009 წ.).

დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1961 წელს. 1961–1968 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1968-1977 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975 წელს, ანდრია აფაქიძის შემდეგ, სათავეში ჩაუდგა ბიჭვინთის არქეოლოგიურ ექსპედიციას. 1977-1978 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის კათედრის პროფესორი; 1979-1981 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრის პროფესორი; 1985-2006 წლებში — კულტურის ისტორიისა და თეორიის კათედრის გამგე, პროფესორი; 2006 წლიდან არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სრული პროფესორად. გამოქვეყნებული აქვს 120-მდე სამეცნიერო ნაშრომი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბიბლიური არქეოლოგია (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2012. - 288გვ.. - ISBN: 978-9941-13-244-5
* ნარკვევები ქართული ნუმიზმატიკის ისტორიიდან (ავტორი). - თბილისი, 2007. - 133გვ.
* კოლხური თეთრი-კულტუროლოგიური ასპექტები (ავტორი). - თბილისი, ნათლისმცემელი, 2005. - 119გვ.
* ქართული კულტურის ისტორია : უძველესი დროიდან XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ბოლომდე (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1997. - 376გვ.. - ISBN: 5-511-00718-8
* ბიჭვინთის ნაქალაქარი (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1991. - 214გვ.. - ISBN: 5-511-00480-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გურამ ლორთქიფანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ამირან ქადეიშვილი** (დ. 4 მარტი, 1936, ოზურგეთი — გ. 6 ოქტომბერი, 2021, თბილისი) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი. ხელოვნების ქურუმის ჯილდოს მფლობელი (2018).

1953–1985 წლებში მოღვაწეობდა ოზურგეთის წუწუნავას სახელობის თეატრში და თეატრ „ძველი სახლის" სცენაზე. 1970 წლიდან მუშაობდა კინოში, სხვადასხვა ჟანრის ფილმებში. მის მიერ შესრულებული როლებია: ნიკოია („სემირამიდას ბაღები", ს. დოლიძე, 1970), კვეგვე ტარბა („მთვარის მოტაცება", თ. მელიავა, 1973), კურა-მუჰამედი („ციმბირელი პაპა", გ. კალატოზიშვილი, 1973), ჭოლა („პირველი მერცხალი", ნ. მჭედლიძე, 1975), ნიკო („გაქცევა გათენებისას", ს. დოლიძე, 1975), ხირხალა („სიყვარული ყველას უნდა", გ. შენგელაია, მ. ჭიაურელი უმცროსი, 1980), კობიძე („სახლი ლესნაიაზე", ნ. სანიშვილი, 1980), ერმილე მამალაძე („მევლუდი", ნ. სანიშვილი, 1985), მმართველი („წინამორბედი", ი. კვაჭაძე, 1988). მონაწილეობა აქვს მიღებული ფილმებში: „კავკასიის ტყვე" (გ. კალატოზიშვილი, 1978), „როგორ ვიცხოვრო უშენოდ" (გ. მგელაძე, 1980), „თბილისი, პარიზი, თბილისი" (ლ. აბაშიძე, 1980), „ჟამი მოქცევისა" (ნ. ომიაძე, 1982), „სათნოებათა კიბე" (ნ. წულაძე, 1986) და სხვ.

გარდაიცვალა 2021 წლის 6 ოქტომბერს, 85 წლის ასაკში, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, თბილისის ნოდარ ბოხუას სახელობის კარდიოვასკულარულ ცენტრში.

რესურსები ინტერტეტში
--------------------

* ამირან ქადეიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ამირან ქადეიშვილი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო
------

1. 1 2  ამირან ქადეიშვილი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 6 ოქტომბერი, 2021
2. ↑  „მსახიობი ამირან ქადეიშვილი 85 წლის ასაკში გარდაიცვალა". *interpressnews.ge*. ციტირების თარიღი: 6 ოქტომბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**თევზი სახელად ვანდა** (ინგლ. A Fish Called Wanda) — 1998 წლის კრიმინალური კომედია.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ამერიკელი ვანდა ლონდონში საიუველირო მაღაზიის გაძარცვას გეგმავს. მას ეხმარება ინგლისელი საყვარელი ჯორჯი, ამერიკელი საყვარელი ოტო, რომელსაც ვანდა ძმად ასაღებს და კენი, რომელსაც მეტყველების პრობლემა აქვს. ძარცვა წარმატებით ჩაივლის და ბანდა ბრილიანტებს გაიტაცებს. მაგრამ ძარცვის შემდეგ ბანდიტები ავტომობილით კინაღამ გაიტანენ მოხუც ბრიტანელ ქალს, რომელიც ძაღლებს ასეირნებს.

ძარცვის შემდეგ ვანდა და ოტო ჯორჯს პოლიციაში ჩაუშვებენ. ჯორჯი გისოსებს მიღმა აღმოჩნდება, თუმცა ბრილიანტები მას უკვე გადამალული აქვს. ჯორჯი ბრილიანტების ყუთის გასაღებს უტოვებს კენს, რომელსაც სრულიად ენდობა. ჯორჯი, რომელიც ოტოს არ ენდობა, ვანდას არაფერს ეუბნება. ყუთის ადგილსამყოფელი იცის მხოლოდ ჯორჯის ადვოკატმა არჩიმ. ვანდა ცდილობს, არჩის დაუახლოვდეს და მისგან გაიგოს ბრილიანტების ადგილსამყოფელი.

ძაღლების პატრონი მოხუცი ქალბატონი ამოიცნობს ჯორჯს და მას უკვე დიდხნიანი პატიმრობა ემუქრება. ჯორჯი ავალებს კენს, მოკლას მოხუცი. ამასობაში ვანდა გაიცნობს არჩის. ადვოკატს ეკრძალება სასამართლო პროცესამდე მოწმესთან ურთიერთობა, მაგრამ ვანდას ცდუნებას ვერ უძლებს. მას ოჯახური ცხოვრება მოუწესრიგებელი აქვს და ვანდა უყვარდება. ოტო ვანდასა და არჩიზე ეჭვიანობას იწყებს. ის იმდენად ეჭვიანობს, რომ ვანდას და არჩის შეხვედრებისას მოულოდნელად იქვე ჩნდება და ვანდას არ ეძლევა საშუალება, გაიგოს ბრილიანტების ადგილსამყოფელი. ამასთან არჩი, რომელიც მდიდარი არ არის, გადაწყვეტს, იბრძოლოს მისი ოცნების ქალის მოპოვებისთვის.

როლებში
-------

* ჯონ კლიზი — არჩი ლიჩი
* ჯეიმი ლი კერტისი — ვანდა გერშვიცი
* კევინ კლაინი — ოტო ვესტი
* მაიკლ პელინი — კენ პაილი
* მარია აიტკენი — ვენდი ლიჩი
* ტომ ჯორჯსონი — ჯორჯ ტომასონი
* პატრიცია ჰეიზი — მისის კოუდი
* ჯეფრი პალმერი — მოსამსართლე
* სინტია სეილორი — პორცია ლიჩი

ჯილდოები
--------

**ოსკარი**

1. საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: კევინ კლაინი

**BAFTA**

1. საუკეთესო მსახიობი კაცი: ჯონ კლიზი
2. საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში: მაიკლ პელინი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „თევზი სახელად ვანდა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „თევზი სახელად ვანდა" — Allmovie-ზე
* 

* „A Fish Called Wanda" — Rotten Tomatoes
* „A Fish Called Wanda" — Box Office Mojo-ზე
* *A Fish Called Wanda* at The Numbers
**მაჰმუდის ციხე-სიმაგრე** (აზერ. Mahmud qalası) — მდებარეობს მასალის რაიონის სოფელ მახმუდავარში. ციხე-სიმაგრე ითვლება შუასაუკუნეების ძეგლად. ციხის ფართობს დაახლოებით 4-5 ჰექტარი შეადგენს, ხოლო მისი სიმაღლე - 6-7 მეტრია.

ისტორია
-------

სოფელ მახმუდავარის ტერიტორიაზე მდებარეობდა ქალაქური ტიპის შუასაუკუნოვანი ციხე-სიმაგრე. იგი ააშენა ფეოდალმა სახელად მაჰმუდმა, რომელიც ძალიან გავლენიანი ადამიანი იყო. სოფლის, მდინარის და ციხე-სიმაგრის სახელები დღემდე მაჰმუდთან ასოცირდება, რაც ამყარებს ჩვენს შეხედულებას. პირველად ციხე-სიმაგრის შესახებ ბეჭვდით სივრცეში ინფორმაცია შეიტანა მკვლევარმა და ისტორიკოსმა აბდულრიზა ახმედოვმა 1965 წელს. მისი სიტყვებით, «მაჰმუდის ციხე, რომლის ნანგრევები დღესაც ჩანს, აშენებულია შუა საუკუნეებში. მისი საერთო ფართი მოიცავს 3-4 ჰექტარს და შედგება მიწისაგან გაკეთებული კედლებისა და ფრონტის გარშემო გაკეთებული თხრილისაგან. თხრილის ზოგიერთი ნაწილის სიგანე 3-4 მეტრზე დიდია. უძველესი სოფლის მაცხოვრებელთა სიტყვებით, ადრე ციხე-სიმაგრის კედლები ძალიან მაღალი იყო, და მის გარეთ მყოფთ არ შეეძლოთ ციხის შიგნით მდებარე სახლებისა და ხეების დანახვა.

თავდასხმისაგან თავდასაცავად ციხის კედლები მათ გარშემო გაკეთებული სანგრებით იყო გარშემორტყმული. როგორც ციხე-სიმაგრის შიგნით, ისე მის გარეთ ნაპოვნი შუასაუკუნოვანი კერამიკული ნაკეთობების სხვადასხვა ნიმუშები იმაზე მიგვითითებს, რომ ციხე-სიმაგრე ქალაქის ნაწილი იყო და მის ცენტრში მდებარეობდა. სავარაუდოდ, ციხე მაჰმუდ-ხანს ეკუთვნოდა, რომელმაც ჩაუყარა საფუძველი ამ ყოველივეს. ის, რომ ქალაქში არის განსაკუთრებული სასაფლაო, უფრო მეტად ამყარებს ამ შეხედულებას. მოგვიანებით ქალაქი დაინგრა და გაპარტახდა, თუმც, მისი ნარჩენები მაინც შემორჩა.

ციხე-სიმაგრის ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით აღმოჩენილი ფულისა და იარაღის, სამკაულების, ინსტრუმენტებისა და კერამიკული ნაკეთობების ნიმუშები

იმაზე მეტყველებს, რომ ეს მნიშვნელვანი დასახლება ყოფილა. დღეს მაჰმუდის ციხის არსებობის არავითარი კვალი აღარ არსებობს. ციხე იქნა აღგვილი, მისი ნანგრევები დაარიგეს როგორც სამშენებლო მასალა სახლებისა და ეზოების ასაშენებლად. მაჰმუდის ციხესიმაგრის ტერიტორიის გადანაწილებამ და საყოფაცხოვრებო მიზნით გამოყენებაში გადაყვანამ კიდევ ერთი ისტორიული ძეგლის განადგურება გამოიწვია, რომელმაც ჩვენი ისტორიის გარკვეული პერიოდი გადაიარა. დღესაც კი სოფლის მაცხოვრებლები ციხის შიდა ტერიტორიას «გალას» (Gala) უწოდებენ, ადამიანებს კი, რომლებიც აქ ცხოვრობენ - «Galavoj» (ციხე-სიმაგრე).

სქოლიო
------

1. "Mənim Masallım" Bakı-1991, azərnəşr, səh. 50
2. Musarza Mirzəyev "Mahmudavar" - Bakı 1997, Sabah nəşriyyat, səh.12-13
3. Musarza Mirzəyev "Mənim Masallım" Bakı 1991, azərnəşr. səh.50
4. Musarza Mirzəyev "Mahmudavar" Bakı-1997, Sabah nəşriyyat, səh.13-14
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხერხეულიძე**. |

**ცხრა ძმა ხერხეულიძე** (გ. 1625 წლის 1 ივლისი) — მარაბდის ბრძოლაში **გმირულად დაღუპული მებრძოლები.** გადმოცემით, დაკრძალული არიან იქვე, სოფელი ძველი მარაბდის განაპირას წმინდა მარინეს ეკლესიის მახლობლად. ცხრა ძმა ხერხეულიძის მამაცური თავდადების ამბავი ფართოდ არის ასახული ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში.

მცირერიცხოვან ქართველთა სიმამაცემ ყიზილბაშები უკუაქცია, მაგრამ გამოცდილმა მთავარსარდალმა ისა-ხან ყორჩიბაშმა არ დათმო ბრძოლა. ამასობაში აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი შაჰ-ბენდე-ხანიც მივიდა მაშველი რაზმით. ქართველები შედრკნენ. ამას ზედ დაემატა ერთი საბედისწერო შემთხვევაც: მტრის ხელით მკერდშელეწილი დაეცა თეიმურაზ მუხრანბატონი. „განჴდა ჴამდა ჰგონეს ყოველთა კახთ-ბატონის სიკუდილი და ივლტოდენ კახნი და ქართველნი",მეფის სიკვდილი ხომ ომის დასასრულს ნიშნავდა. გვიან მიხვდნენ ქართველები საბედისწერო შეცდომას. შეთხელდა ივერიელთა რიგები. გულგანგმირულნი დაეცნენ: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსნი — რუსთველი და ხარჭაშნელი.

ცხრა ძმა ხერხეულიძის ხელში გადაინაცვლა ქართულმა დროშამ, ცხრა ძმა გმირულად დაეცა მარაბდის ველზე, შემდეგ ნაბოლარამ - ერთადერთმა დამ იპყრა ხელთ დიდგორსა და ბასიანში გამოვლილი დროშა და როდესაც იმანაც ჩაიმუხლა, დედამ აღმართა ქართველთა უკვდავების სიმბოლო.

გარიჟრაჟზე დაწყებული ბრძოლა გვიან ღამით ქართველთა მარცხით დამთავრდა.

ბრძოლის ველზე მკერდგანგმირული იწვა ქრისტეს და მამულისთვის თავდადებული ცხრა ათასი ქართველი, მათ შორის: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, თეიმურაზ მუხრანბატონი, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსები — რუსთველი და ხარჭაშნლი, ცხრა ძმა ხერხეულიძე, დედა მათი და ერთადერთი და, ცხრა მაჩაბელი, შვიდი ჩოლოყაშვილი. საქართველოს ეკლესიამ წმიდანებად შერაცხა რჯულისა და მამულისათვის თავდადებული მამულიშვილები.

ცხრა ძმა ხერხეულიძე დედითა და დით და მათ თანა ცხრაათასი ქართველნი, მარაბდას ბრძოლის ველზე მომწყდარნი (ჩვ.წ აღ–ით 1625) ხსენების დღე 3 (16) აგვისტო.

გალერეა
-------

* ცხრა ძმა ხერხეულიძის საფლავიცხრა ძმა ხერხეულიძის საფლავი
* ეკლესია მარაბდაში, სადაც, გადმოცემის თანახმად, დაკრძალულია ცხრა ძმა ხერხეულიძეეკლესია მარაბდაში, სადაც, გადმოცემის თანახმად, დაკრძალულია ცხრა ძმა ხერხეულიძე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხერხეულიძეები
* ხერხეულიძეების დედა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* ცხრა ძმა ხერხეულიძე
* ცხრა ძმა ხერხეულიძე დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* ცხრა ძმა ხერხეულიძე
* ცხრა ძმა ხერხეულიძე

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცხრა ძმა ხერხეულიძე***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. XI, თბ. 1987. — გვ. 258.
* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2004 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხერხეულიძეები |
| --- |
|  |
| 
აღათანგ ხერხეულიძე • ბააკა ხერხეულიძე • ნიკოლოზ X (ხერხეულიძე) • ომან ხერხეულიძე • ზაქარია ხერხეულიძე
• ცხრა ძმა ხერხეულიძე • გრიგოლ ხერხეულიძე • შალვა ხერხეულიძე • მამუკა ხერხეულიძე
 | 
 |

 |
**ბაწარაული** — ხარისხიანი ხმლის ეპითეტი, რომელიც გამოიყენებოდა ფშაურ დიალექტში. 

ტერმინ „ბაწარაულის" ქვეშ თანამედროვე იარაღის მოყვარულები და კოლექციონერები გულისხმობენ შენადუღ ჯავარდენის ფოლადს, ე. წ. დამასკურ ფოლადს, რომელიც მიიღება სხვადასხვა რკინის შოლტების, ფირფიტების ერთმანეთთან შეგრეხვით და შეჭედვით, რის შემდეგაც ასეთი ტექნოლოგიით ნამზადს ზედაპირზე ტალღოვანი ნაყში (ნახატი) ეტყობა. ჯერჯერობით არ არის დადგენილი ძველ დროში ნამდვილად ეძახდნენ თუ არა ბაწარაულს ამ სახეობის ფოლადს. იარაღის მოყვარულებსა და კოლექციონერებს შორის, შენადუღი ჯავარდების აღსანიშნავად ტერმინი „ბაწარაულის" გავრცელება განაპირობა ვიზუალურმა ასოციაციამ, რადგან ზემოთხსენებული სამჭედლო შედუღების ხერხი ემსგავსება ბაწრის გრეხვის პროცესს. 

დღესდღეობით დადასტურებული ყველა ლიტერატურული წყარო „ბაწარაულს" უწოდებს მაღალი ღირსების ხმალს და არა ფოლადს. მაგალითად ვაჟა-ფშაველა პოემაში „გოგოთურ და აფშინა", აფშინას ხმალთან დაკავშირებით ასეთ ფრაზას ამბობს „აფშინას ბაწარაულის შუქი შორს გაიფინება". ფშაურ ხალხურ პოეზიაშიც გვხდება ბაწარაული, როგორც მაღალი ღირსების ხმლის ეპითეტი: „კაცსა ვინ გასჭრის ოხრადა – აბაის ბაწარაული!" და ა.შ. ჯერჯერობით ღიად რჩება საკითხი „ბაწარაული" ნამდვილად აღნიშნავდა თუ არა შედუღების ხერხით დამზადებულ ფოლადსაც თუ მხოლოდ მაღალი ღირსების ხმლის ეპითეტი იყო.

ლიტერატურა
----------

* დვალიშვილი ლ. თბილისური ფოლადი და ელიარაშვილები. თბ. 2023, 256 გვ.
* Двалишвили Л.Б. Анализ грузинской традиционной терминологии, обозначающей булат и дамасскую сталь // Историческое оружиеведение. — 2023. — № 12. — С. 109 — 162.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ფილოსოფიურ კატეგორიას** ეხება. *ადამიანის შემეცნებითი და ანალიტიკური შესაძლებლობების შესახებ* იხილეთ **ჭკუა**. |

გონების ალეგორია
**გონება** — ფილოსოფიური კატეგორია, რომელიც გამოხატავს აზროვნების უმაღლეს ტიპს, საყოველთაო აზროვნებისა და ანალიზის შესაძლებლობას, განყენებასა და განზოგადებას. შეესაბამება ლათინურ სიტყვა „intellectus"-ს. ფილოსოფიაში გონება ცნობიერების ერთ-ერთი ფორმაა, თვითცნობიერების გონი, რომელიც თავის თავზეა მიმართული. გონება გამოხატავს თავის თავს პრინციპებში, იდეებსა და იდეალებში. გონება განსხვავდება ცნობიერების სხვა ფორმებისაგან: ჭვრეტისაგან, გონისაგან, თვითშეგნებისაგან და სულისაგან. გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიხ ჰეგელი თვლის, რომ მხოლოდ გონება აღწევს საბოლოოდ ჭეშმარიტების ჭეშმარიტ გამოხატულებას როგორც ასეთს კონკრეტულს. გონების მოქმედება მჭიდროდ არის დაკავშირებული ადამიანის მეტყველებასთან. 

XIX საუკუნის ზოგიერთ ფილოსოფიურ მიმდინარეობაში გონება უპირისპირდებოდა ბუნებრივ ცდას. აგრეთვე არსებობდა საპირისპირო სწრაფვა — გონების ან საკუთრივ საყოველთაო იდეების გამოყვანა ცდისეული ერთეული ფაქტებიდან. წარსულში გონება ტრადიციულად უკავშირდებოდა კეთილდღეობას და ღვთაებას. 

ტვინი განისაზღვრება როგორც ფიზიკური ან ბიოლოგიური მატერია. თანამედროვე მეცნიერული განსაზღვრით ტვინი — წარმოადგენს რთულ ნეირონულ ქსელს.

გონება აბრაამისეულ რელიგიებში
-----------------------------

### ქრისტიანობა

ქრისტიანული სწავლებით ადამიანის გონება (გონი) არის ადამიანის სულის ნაწილი. ადამიანის სული სწორედ გონებით განსხვავდება ცხოველური სულისაგან, რასაც ქართულად „სამშვინველი" ეწოდება. ქრისტიანული სწავლებით ადამიანური სული (ბერძ. psyche) ცხოველური სულისაგან (ბერძ. psyche) განსხვავებით არის სამნაწილედი. ცხოველურ სულში (ბერძნ. psyche) ორი ნაწილია მხოლოდ – გულისწყრომითი (მრისხანებითი) და გულისთქმითი (ნდომითი), ადამიანურ სულში (ბერძნ. psyche) კი არის სამი ნაწილი – გულისწყრომითი, გულისთქმითი და გონითი (მოაზროვნეობითი) ნაწილი. 

ამდენად, ქრისტიანული სწავლებით „...შექმნა მან [ღმერთმა] ადამიანი თავისი ხატისებრ და მსგავსებისებრ, შეძერწა რა სხეული მიწისაგან [მატერიისგან] და მისცა რა მას, საკუთარი შთაბერვის მიერ, მოაზროვნე და გონისმიერი სული, რასაც საღვთო ხატად ვამბობთ, რადგან «ხატისებრობა» გონისმიერობასა და თვითუფლებრივობას აღნიშნავს, «მსგავსებისებრობა» კი - ძალისამებრ სათნოების მსგავსებას".

მაშასადამე ადამიანის სულის ხატება ღვთისადმი სწორედ გონიერებას (მოაზროვნეობის უნარი) გულისხმობს, თვითუფლებრიობასთან (თავისუფალი ნებელობა) ერთად, ხოლო გონების ქონა, არის ქონა „არათუ - თავისი თავისაგან განსხვავებულისა, არამედ – თავისივე უწმინდესი ნაწილისა (რადგან როგორც თვალია სხეულში, იმგვარადვეა სულში გონება)".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზრი
* რაციონალურობა
* რაციონალიზმი
* ლოგიკა
* ადამიანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გონება — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* გონება — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| არისტოტელე | *ეს სტატია ფილოსოფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



1. ↑  ი.ორჟომია. ეკლესიის მამათა ჰექსემრონული კომენტარების თეოლოგიური ანალიზი.
**ავე მარია** — მარიამ ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი კათოლიკური ჰიმნი, რომლის ტექსტიც, დამტკიცებული 1545 წელს საეკლესიო კრების მიერ, არ უნდა შეცვლილიყო. დაწყებული XIX ს-დან „ავე მარიას" უწოდებენ ნებისმიერ ტექსტზე შექმნილ სევდიანი განწყობის ვოკალურ ნაწარმოებს, მიძღვნილს წმინდა მარიამისადმი.

ტექსტი
------

Ave, Maria, gratia plena; Dominus tecum:
benedicta tu in mulieribus, et benedictus
fructus ventris tui, Jesus.
Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus,
nunc et in hora mortis nostrae. Amen

ავე მარია მუსიკაში
------------------

* ლოცვის ტექსტზე დაიწერა მრავალი მუსიკალური ნაწარმოები. ავტორების შორის არიან იოჰან სებასტიან ბახი, ჯოვანი პერლუიჯი პალესტრინა, შარლ გუნო, ანტონინ დვორჟაკი, ჯუზეპე ვერდი, პიეტრო მასკანი, ფრანც შუბერტი და ილია II.

ტექსტი, რომელიც გამოყენებულია „შუბერტის ავე მარიაში" არის შემდეგი:

Ave Maria
Gratia plena
Maria, gratia plena
Maria, gratia plena
Ave, ave dominus
Dominus tecum
Benedicta tu in mulieribus
Et benedictus
Et benedictus fructus ventris
Ventris tuae, Jesus
Ave Maria
Ave Maria
Mater Dei
Ora pro nobis peccatoribus
Ora pro nobis
Ora, ora pro nobis peccatoribus
Nunc et in hora mortis
Et in hora mortis nostrae
Et in hora mortis nostrae
Et in hora mortis nostrae
Ave Maria

რესურსები
---------

* //ხელოვნების ენციკლოპედიური ლექსიკონი.-შემდგ.:ნანა მაჭარაშვილი-თბ.-გამომცემლობა „მერედიანი".-2004
*კორიდა*, ედუარ მანე, 1865-1866 წწ.
**კორიდა** (ესპ. corrida de toros) – ხარების ბრძოლის ყველაზე გავრცელებული ფორმა. დამახასიათებელია ესპანეთისათვის. თავდაპირველად კორიდა იმართებოდა ქალაქის სწორკუთხა მოედნებზე, XVIII საუკუნეში კორიდის კანონების ჩამოყალიბების შემდეგ იგი იმართებოდა უკვე წრიულ მოედნებზე. საქართველოში ცნობილი იყო კურულის სახელწოდებით. 2011 წელს კატალონიაში კორიდას ჩატარება აიკრძალა. 
ისტორიკოსები ადამიანის ხართან ბრძოლას სხვერპლშეწირვის ანტიკურ რიტუალს უკავშირებენ. შესაწირავ ცხოველთან "თამაში" კუნძულ კრეტაზე (საბერძნეთი) ჯერ კიდევ ძვ.წ. XV საუკუნეში არსებობდა პირენეის ნახევარკუნძულზე კი ხარების ბრძოლის ისტორია, სავარაუდოდ, ბრინჯაოს ხანასა და ძველ იბერებს უკავშირდება, რომლებიც ხარს წმინდა ცხოველად მიიჩნევდნენ.
ესპანეთში ხარებთან ბრძოლის მეტ-ნაკლებად ჩამოყალიბებული წესების კრებული XVII საუკუნის მეორე ნახევრიდან შეიქმნა. იმ დროიდან იქცა ტორეადორი ნამდვილ პროფესიონალად, ქვეყანაში კი გაჩნდა ფერმები, სადაც საგანგებოდ კორიდისთვის ხარების ჯიშების (ტოროს დე ლიდია და ტოროს ბრავოს\_ი) გამოყვანა დაიწყეს. იმ დროიდანვე მიჰყვეს ხელი კორიდისთვის საგანგებო არენების აგებასა და რიტუალური წესების ჩამოყალიბებას.
კორიდა არა მხოლოდ ესპანეთში, პორტუგალიასა (ოღონდ ამ ქვეყანაში ხარის არენაზე მოკვლა იკრძალება) და საფრანგეთის რამდენიმე სამხრეთ რაიონში დღემდე ეწყობა. ესპანელებმა ხარებთან ბრძოლის ტრადიცია ლათინურ ამერიკაშიც დაამკვიდრეს. კორიდა დღესაც იმართება მექსიკაში, კოლუმბიაში, პერუში, ვენესუელასა და ეკვადორში; არგენტინასა და ჩილეში კი იგი XIX საუკუნის ბოლოს აკრძალეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 674.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კორიდა***

* "Bullfighting 101" დაარქივებული 2011-08-17 საიტზე Wayback Machine.  - user-friendly explanations of what you are seeing at a typical bullfight
* Bullfighting: Culture & Controversy დაარქივებული 2010-05-27 საიტზე Wayback Machine.  – slideshow by *Life magazine*
* Bullfighting in Barcelona დაარქივებული 2010-07-31 საიტზე Wayback Machine.  - slideshow by *The First Post*
* Israel Lancho, Spanish Bullfighter Gored, *The Huffington Post*, 29 May 2009
* "Arena" 2011 film about contemporary Spanish bullfighting and matador schools by Austrian director Gunter Schwaiger

სქოლიო
------

1. ↑  კატალონიაში უკანასკნელი კორიდა ჩატარდა[*მკვდარი ბმული*]
**კორსონი** (ფრანგ. Chorson; გ. 790 წლის შემდეგ), **კორსო** (Chorso) ან **ტორსო** (Torso, Tercin) — ტულუზის გრაფი 778–790 წლებში.

778 წელს კარლოს დიდმა ახალი აკვიტანიის სამეფო ჩამოაყალიბა და მის მეფედ თავისი ახალდაბადებული ვაჟი ლუი ღვთისმოსავი გამოაცხადა. მას მეურვედ და რეგენტად ადგილობრივ მმართველთა შორის ყველაზე ძლევამოსილი, ტულუზის გრაფი კორსონი დაუნიშნა. იგი აკვიტანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო მაშინაც, როდესაც მცირეწლოვანი ლუი მამამისს ახლდა იტალიასა და ცენტრალურ ევროპაში ლაშქრობების დროს.

788 წელს კორსონი გასკონის ჰერცოგმა ადალრიკმა დაამარცხა, ტყვედ ჩაიგდო და მხოლოდ იმ პირობით გაათავისუფლა, რომ იგი აღარასდროს აღმართავდა ხმალს გასკონის წინააღმდეგ. ამ ამბის გაგების შემდეგ, 790 წელს კარლოს დიდმა კორსონი გადააყენა და მის ადგილზე გილემ ჟელონელი დანიშნა.

ლიტერატურა
----------

* იმპერატორ ლუდოვიკის ცხოვრება // კაროლინგების ეპოქის ისტორიკოსები, РОССПЭН, 1999. — გვ. 39—41. 280 გვ, ISBN 5-860004-160-8 Invalid ISBN.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* l’Enigme Sacrée დაარქივებული 2019-05-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ზოგიერთ ისტორიულ წყაროში, მაგალითად, ასტრონომის თხზულებაში „იმპერატორ ლუდოვიკის ცხოვრება" (თავი 3 და 5), კორსონი „ტულუზის ჰერცოგის" ტიტულით მოიხსენიება.
**ასკილი**, *ველური ვარდი* (ლათ. Rosa) — მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვივანი, ზოგჯერ ხვიარა, ეკლიანი ბუჩქებია. აქვთ კენტფრთისებრი ფოთლები. ლამაზი და სურნელოვანი ყვავილები (ვარდისფერი, წითელი, თეთრი, იშვიათად ყვითელი) ცალად ან ქოლგისებრ-საგველა ყვავილედშია თავმოყრილი. ნაყოფი ერთთესლიანი კაკლუჭაა. მომწიფებისას ხორციანი ხდება და იღებს ნარინჯის, წითელ, ზოგჯერ შავ ფერსაც.

ასკილის ბუნებრივი არეალი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროა. ცნობილია 400-მდე სახეობა, საქართველოში - 25, მათგან 5 ენდემურია. ასკილი იზრდება ტყის პირებზე, იშვიათად ქვეტყეში, ბუჩქნარებში, ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე, სუბალპურ მდელოებზე და სხვა. ნაყოფი შეიცავს B2, P, K ვიტამინებს, A პროვიტამინს, დიდი რაოდენობით C ვიტამინს. ნედლი ნაყოფი — შაქარს, სახამებელს და აზოტოვან ნივთიერებებსაც. იჭმება ნედლი და დაკონსერვებული.

ნაყენს ხმარობენ ღვიძლის დაავადებისას. ფესვები მდიდარია მთრიმლავი და საღებავი ნივთიერებებით. ასკილს იყენებენ ბაღის ვარდის საძირედ, ცოცხალ ღობედ და დეკორატიულ მებაღეობაში. ასკილის ვარა ფორმებიდან ძველთაგანვე გამოყვანილია ბაღის ვარდის მრავალი ძვირფასი ჯიში. მაგ. ცნობილი ყაზანლიყური ვარდი (ლათ. Rosa damascena), რომლის გვირგვინის ფურცლებისაგან სურნელოვან ვარდის ზეთს ხდიან, ჩაის ვარდი (ლათ. Rosa chinensis), ხვიარა ვარდი (ლათ. Rosa multiflora) და სხვა.

გამოყენება
----------

ხალხში უხსოვანი დროიდან გამოიყენება ასკილის ნაყოფი სხვადასხვა დაავადებათა სამკურნალოდ და გამამაგრებელ საშუალებად, ასკილი გამოიყენება აგრეთვე როგორც ვიტამინური და ნაღველმდენი მცენარე, მისი ნაყოფებიდან ამზადებენ ექსტრაქტებს, პოლივიტამინურ ჩაის და ნაყენებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 635.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**გიორგი ჯავახიშვილი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **გიორგი ჯავახიშვილი**. |

**გიორგი ჯავახიშვილი** (დ. 10 ივნისი, 1941, თბილისი) - ქართველი დიპლომატი, 1985 წლის 1 იანვრიდან 1990 წლის 1 იანვრამდე იყო საქართველოს რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

გიორგი ჯავახიშვილი დაიბადა 1941 წლის 10 ივნისს ქალაქ თბილისში. 1965 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ჟურნალისტიკის სპეციალობით.

1965 წლის 1 ივლისიდან 1979 წლის 1 იანვრამდე მუშაობდა თსუ-ს ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. სხვადასხვა დროს ეკავა ლაბორანტის, უფროსი მასწავლებლის, დოცენტისა და პროფესორის თანამდებობები.

1979 წლის 1 იანვრიდან 1982 წლის 1 იანვრამდე იყო საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის აგიტაცია და პროპაგანდის განყოფილების გამგის პირველი მოადგილე. 1983 წლის 1 იანვრიდან 1985 წლის 1 იანვრამდე იყო თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტის (ამჟამად - ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი) რექტორი.

1985 წლის 1 იანვრიდან 1990 წლის 1 იანვრამდე იყო საქართველოს რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

თანამდებობაზე ყოფნის დროს ჯავახიშვილს მიუძღვის განსაკუთრებული წვლილი სსრკ-ის საგარეო უწყებისგან საქართველოს საგარეო უწყების ავტონომიის მოპოვებისთვის ბრძოლაში. მისი თანამდებობაზე ყოფნის დროს გააქტიურდა საქართველოს კავშირი ისრაელთან, თურქეთთან, UNESCO-სა და UNIDO-სთან, გაიხსნა საქართველოს კვაზი-მისიები გერმანიაში, ბელგიაში, შვეიცარიასა და ავსტრიაში. მისი თაოსნობით საქართველო გახდა სსრკ-ის შემადგენლობაში შემავალი პირველი რესპუბლიკა, რომელიც გაწევრიანდა ევროპის რეგიონების ასამბლეაში. სსრკ-ის დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მისი შემცვლელი გიორგი ხოშტარია გახდა. 

აქვს მინიჭებული I კლასის საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანის რანგი.

ჰყავს მეუღლე და ერთი შვილი.

ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  გიორგი ჯავახიშვილი. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-03-03. ციტირების თარიღი: 2022-03-03.
2. ↑  Nichol, James P. (1995) *Diplomacy in the Former Soviet Republics*. Westport, CT:  Greenwood Publishing Group,   გვ. 140. ISBN 0275951928.
***ავატარი: ჰაერის უკანასკნელი მბრძანებელი***, ზოგიერთ რეგიონში ასევე ცნობილია სახელით ***ავატარი: ლეგენდა აანგზე*** — ამერიკული ანიმაციური ტელესერიალი რომელიც Nickelodeon Animation Studio-ს მიერ არის წარმოებული. სერიალი ერთობლივად შექმნეს მაიკლ დანტე დიმარტინომ და ბრაიან კონიეტზკომ, აარონ ეჰაზთან, სერიალის მთავარ სცენარისტთან ერთად. სერიალი მიმდინარეობდა Nickelodeon-ზე სამი სეზონის განმავლობაში, 2005 წლის თებერვლიდან 2008 წლის ივლისამდე. 

*ავატარი* არის აზიურით შთაგონებული სამყარო, სადაც ზოგიერთ ადამიანს შეუძლია ტელეკინეზით მანიპულირონ ოთხი კლასიკური ელემენტი (წყალი, მიწა, ცეცხლი და ჰაერი.), მანიპულირების, მართვის მოძრაობები შთაგონებულია ჩინური საბრძოლო ხელოვნებებით. ერთადერთი პიროვნება რომელსაც შეუძლია მართოს ოთხივე ელემენტი, „ავატარი" არის პასუხისმგებელი მსოფლიოს ოთხ ერს შორის ბალანსის შენარჩუნებაზე და ასევე ფიზიკურ და სულიერ სამყაროთა ხიდად მსახურობს. სერიალი წარმოდგენილია სტილში, რომელიც აერთიანებს ანიმეს და თანამედროვე ამერიკულ ანიმაციის სტილს, და ძირითადად ეყრდნობა ამღმოსავლეთ აზიური კულტურის ხატოვანებას, სამხრეთ აზიის, ინუიტური და სირენიკური კულტურის გავლენით.

სერიალი ბრუნავს თორმეტი წლის აანგის თავგადასავლის გარშემო , ავატარი აანგი არის თვისი ერის, ჰაერის ბერების უკანასკნელი გადარჩენილი, ის თავის მეგობრებთან: კატარასთან სოკასთან და მოგვიანებით ტოფ ბეიფონგთან ერთად, ცდილობს ცეცხლის ერის ომი სხვა ერების წინააღმდეგ დაასრულოს. ის ასევე ზუკოს, ცეცხლის სამეფოს გაძევებული პრინცის ისტორიას მიყვება, რომელიც თავისი ღირსების დასაბრუნებლად ავატარის დაჭერისაკენ მიისწრაფის. მას თან ახლავს მისი ბრძენი ბიძა აირო, და მოგვიანებით მისი ამბიციური და აზულა.

ავატარი: ჰაერის უკანასკნელი მბრძანებელი რეიტინგული წარმატება იყო და კრიტიკოსებისგან მოწონება მიიღო მისი პერსონაჟების, კულტურული ცნობების, ხელოვნების მიმართულების, საუნდტრეკის, იუმორისა და თემებისთვის. სერიალი მოიცავს ისეთ თემებს რომელთნაც ახალგაზრდობას შეხება იშვიათთ აქვს. როგორიცაა ომი, გენოციდი, იმპერიალიზმი, ტოტალიტარიზმი, ინდოქტრინაცია და თავისუფალი არჩევანის ქონა. შოუს რამდენიმე კრიტიკოსი განიხილავს, როგორც ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ანიმაციურ სატელევიზიო სერიალს. შოუს მონაგები აქვს ხუთი Annie Awards, Genesis Award, Primetime Emmy Award, Kids' Choice Award და Peabody Award.

გაშლილი ავატარის ფრენჩაიზი მიმდინარე კომიქსის სერიებს, რომანის სახის წინაისტორიას, სერიების ანიმაციური გაგრძელებას და ფილმს, ასევე Netflix-ისთვის გამოცემული ფილმის მომავალ სერიებს შეიცავს. სრული სერიები დისკზე 2018 წლის ივნისში გამოვიდა, მისი ფინალის ათი წლის აღნიშვნის საპატივსაცემოდოდ, 2020 წლის მაისს კი შეგეძლო სერიალისთვის Netflix-ზე გეყურებინა, 2020 ივნისისთვის Paramount+-ზეც დაემატა, Amazon Prime Video-ზე კი 2021 წლის იანვარში გახდა ხელმისაწვდომი.

სქოლიო
------

1. ↑  Perlmutter, David (2018) *ამერიკული ანიმაციური ტელეშოუების ენციკლობედია*.  Rowman & Littlefield,   გვ. 50–51. ISBN 978-1538103739.
**დავით მურადიანი** ( სომხ. Դավիթ Մուրադյան , 1951 წლის 12 დეკემბერი ერევანში, სომხეთი ) არის სომეხი ფილოლოგი, მწერალი, კინოკრიტიკოსი და პუბლიცისტი. 1986 წლიდან არის ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და კინოსა და თეატრის ინსტიტუტის ლექტორი  .

ბიოგრაფია
---------

 დევიდ მურადიანი და სერჟ ვენტურინი, 2012 წ
დავით მურადიანი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კურსდამთავრებულია. მისი, როგორც რომანისტის ნამუშევრის გამოქვეყნება დაიწყო 1969 წელს ჟურნალ ბავშვთა პიონერში. მისი პირველი გამოცემული წიგნი "მინდა გითხრათ" იყო 1976 წელს. 1977-1999 წლებში მუშაობდა კინოსტუდიაში Armenfilm-ში მწერლად.  მან გააშუქა სატელევიზიო გადაცემები კინოსა და ხელოვნების შესახებ, რომლის მდივანი იყო 1994-1996 წლებში და ხელახლა აირჩიეს 2001 წელს.

2000 წელს ევროპის 40 ქვეყნის წარმომადგენელთან ერთად მონაწილეობდა „ლიტერატურულ ექსპრესში". ისინი მოგზაურობენ მატარებლით, ერთი დედაქალაქიდან მეორეში, რათა შექმნან კავშირები ევროპის ხალხებს შორის კულტურისა და მთავრობის მეშვეობით1. ის თავის წიგნში, მატარებლებსა და სადგურებში ყვება ამ გამოცდილებას კონტრაბანდისტთა კულტურებზე. მას გულით უწევს ხელი შეუწყოს თანამედროვე სომხურ კულტურას 80-იანი წლების შემდეგ, რომელიც ჯერ კიდევ "საბჭოთა დათბობით" გამოირჩევა. სომხური კინემატოგრაფია ამ ადამიანის კომუნიკაციას დიდ ვალში ატარებს. მისი პიესები და მოთხრობები ითარგმნა გერმანულ, ინგლისურ, ქართულ, რუმინულ, რუსულ, ტაჯიკური, უკრაინულ და ფრანგულ ენებზე.

კინოსა და თეატრის ეროვნული ინსტიტუტის პროფესორი მურადიანი ჩართულია ინსტიტუტებსა და ეროვნულ ორგანიზაციებში. 1999-2000 წლებში იგი გახდა სტუდია Hayfilm-ის ვიცე პრეზიდენტი. ახორციელებს რამდენიმე აქტივობას. 1994-1996 და 2001-2008 წლებში იყო სომხეთის მწერალთა კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი. 2008-2010 წლებში იგი კულტურის სამინისტროს ვიცე-მინისტრის თანამდებობიდან გადადგომამდე გახდა. მრავალი წლის განმავლობაში, თავდადებით მართავდა ტელევიზიას და დაწერა რამდენიმე სცენარი მოკლემეტრაჟიანი ფილმებისთვის. ამჟამად არის ერევნის თეატრისა და კინოს ინსტიტუტის პროფესორი. ის არის სომხეთის კინოს ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტი, ასევე არის კინოკრიტიკოსთა საერთაშორისო ფედერაციის (FIPRESCI) წევრი.

ის ყველაზე ცნობილია 2003 წელს დაწერილი მოკლე რომანით, *ჩვენი ძველი პიანინო*, რომელიც სცენარის და პიესის როლს ასრულებდა და ტელეფილმ2-ზე გავიდა.

პრიზები
-------

* 2001 წელს წიგნმა "სომხური კინო / სრული კატალოგი" (მწერალთა კრებული) მიიღო მოსკოვში "რუსული კინოს მიმოხილვების გილდიის პრიზი". [ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2013)">საჭიროა ციტირება</span>* ]
* 2003 წელს მისმა სცენარმა „ჩვენი ძველი ფორტეპიანო სომხეთში" მოიგო Prix WUA, როგორც „წლის საუკეთესო სცენარი". [ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2013)">საჭიროა ციტირება</span>* ]
* 2006 წელს სომხეთში მიენიჭა პრიზი „ვოსკე გრიჩი" (ოქროს კალამი). [ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2013)">საჭიროა ციტირება</span>* ]

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  David Mouradian Armenian.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 ნოემბერი 2014. ციტირების თარიღი: 17 December 2012.
3. ↑  "Մեր հին դաշնամուրը" տրագիկոմեդիան Armenian.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 ივლისი 2012. ციტირების თარიღი: 17 December 2012.
**სერგეი პროკოფიევი** XX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი კომპოზიტორი. გარდა რამდენიმე ცნობილი ნაწარმოებისა, აგრეთვე ცნობილია, როგორც სიმფონიური ზღაპრის პეტია და მგელი ავტორი. ბავშვი თავიდან მუსიკალურ გარემოცვაში იზრდებოდა. დედა კარგად უკრავდა ფორტეპიანოზე და სერგეის პირველი მუსიკალური შთაბეჭდილებებიც მასთან არის დაკავშირებული. პროკოფიევმა ადრე გამოავლინა მუსიკალური ნიჭი. 9 წლის სერგეიმ მოსკოვში, საოპერო თეატრში მოისმინა ოპერები: შარლ გუნოს „ფაუსტი", ალექსანდრე ბოროდინის „თავადი იგორი", ნახა პეტრე ჩაიკოვსკის ბალეტი „მძინარე მზეთუნახავი" და სახლში დაბრუნებისთანავე საკუთარ სიუჟეტზე დაწერა ოპერა „გოლიათი". 

  

მუსიკისდამი ასეთი მისწრაფებისა და სიყვარულის გამო, მშობლებმა გადაწყვიტეს სერგეი რომელიმე ცნობილი მუსიკოსისთვის ეჩვენებინათ. ამ მიზნით 1902 წელს გამოჩენილ კომპოზიტორთან სერგეი ტანეევთან ჩაიყვანეს მოსკოვში. ეს უკანასკნელი აღფრთოვანებული დარჩა ბავშვის იშვიათი მუსიკალური ნიჭით და მშობლებს ურჩია დაეწყოთ სერიოზული მეცადინეობა ჰარმონიასა და მუსიკის ლიტერატურაში. სწორედ ტანეევის რეკომენდაციით,პროკოფიევმა მეცადინეობა დაიწყო ახალგაზრდა მუსიკოსთან რეინგოლდ გლიერთან, რომელიც იმხანად სონცოვკაში ცხოვრობდა. 
1904 წელს პროკოფიევი შედის პეტერბურგის კონსერვატორიაში. მან ბრწყინვალედ ჩააბარა მისაღები გამოცდები და კომისიის აღფრთოვანება გამოიწვია. პროკოფიევმა კონსერვატორია 1909 წელს დაამთავრა კომპოზიციის, ხოლო 5 წლის შემდეგ, საფორტეპიანო განხრით. განსაკუთრებული მონაცემებისთვის ოქროს მედალი და ანტონ რუბინშტეიის სახელობის პრემია - საკონცერტო როიალი მიიღო. მომდევნო წლებში პროკოფიევი ხშირად მართავდა კონცერტებს, როგორც პიანისტი.
50-იანი წლების დასაწყისში კომპოზიტორი ბევრს ავადმყოფობდა. უმეტესად ცხოვრობდა აგარაკზე მოსკოვის მახლობლად. მასთან ხშირად ჩადიოდნენ მეგობრები, თაყვანისცემლები. პროკოფიევი გარდაიცვალა მოსკოვში 1953 წლის 5 მარტს, 61 წლის ასაკში, დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* Prokofiev, Sergei (1979). David H. Appel. ed. Prokofiev by Prokofiev: A Composer's Memoir. Guy Daniels (translator). New York: Doubleday & Co.. ISBN 0-385-09960-6.
* Prokofiev, Sergei (2006). Diaries 1907–1914 editor=Anthony Phillips. London: Faber and Faber. ISBN 0-571-22629-9.
* Friedbert Streller: Sergej Prokofjew und seine Zeit. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1953, 1960, Laaber-Verlag, Laaber 2003. ISBN 3-936000-63-8

სქოლიო
------


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მეფე ართური**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მეფე ართური (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

მეფე ართურის ძეგლი
**მეფე ართური (King Arthur)** — ლეგენდარული ბრიტანელი წინამძღვარი, რომელიც შუა საუკუნეების ისტორიების მიხედვით, უძღვებოდა ბრიტანეთის დაცვას საქსონელი დამპყრობლებისგან, ადრეულ მეექვსე საუკუნეში. ართურის ისტორიების ძირითადი ნაწილი ფოლკლორის და ლიტერატურის შექმნილია, ხოლო მისი არსებობის რეალობა დღესაც დავის საგანია ისტორიკოსებისათვის. სხვადასხვა ისტორიული წყარობიდან მხოლოდ მწირი მასალის მოძიებაა შესაძლებელი.

ლეგენდები ართურის შესახებ სხვადასხვანაირადაა აღწერილი სხვადასხვა ტექსტებში. არ არსებობს ერთიანი კანონიკური ვარიანტი. თუმცა უმეტესი ფაქტები აღებულია ისტორიის გოლფრიდისეული ვარიანტიდან. გოლფრიდი აღწერს ართურს, როგორც ბრიტანეთის მეფეს, რომელმაც დაამარცხა საქსონი დამპყრობლები და შექმნა იმპერია, რომელიც მოიცავდა ბრიტანეთს, ირლანდიას, ისლანდიას, ნორვეგიას და გალებს. ასევე ცნობებს ართურის მამის პერგამონის, ჯადოქარ მერლინის, ხმალი ექსკალიბურის, ართურის დაბადების შესახებ ტინტაგელში, მისი გადამწყვეტი ბრძოლის მორდერერთან კამლანში და მის დასასრულს ავალონში. მეთორმეტე საუკუნის ფრანგმა მწერალმა კრეტიენ დე ტრუამ, დაამატა ლანსელოტისა და გრაალის თასის ისტორია. ამ ფრანგულ ისტორიაში ხშირად მთავარ მოქმედ პირად არა მეფე ართური, არამედ მრგვალი მაგიდის რაინდები იქცევიან. ართურის ლეგენდები იქმნებოდა შუა საუკუნეებში, თუმცა აღორძინება განიცადა მეცხრამეტე საუკუნეში, ხოლო ოცდამეერთე საუკუნეში უამრავი რეჟისორის შთაგონების წყაროდ იქცა.

ლიტერატურა
----------

* Halsall, Guy (2013). *Worlds of Arthur: Facts & Fictions of the Dark Ages*. Oxford, UK:  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-870084-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მეფე ართური***

* The Camelot Project, The University of Rochester
* The Heroic Age: A Journal of Early Medieval Northwestern Europe
**ლურჯი ჯადოსნები** (*ითრინ ლუინ, Ithryn Luin*) — გამოგონილი პერსონაჟები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში

ლურჯ ჯადოსნებში შედის ორი ისტარი იმ არსებებიდან, რომლებიც ვალარებმა შუახმელეთში მოავლინეს საურონთან საბრძოლველად. მათ *ლურჯ ჯადოსნებს* უწოდებენ ჩაცმულობის ფერის მიხედვით (ყოველ ისტარს განსხვავებული ფერის სამოსი ეცვა) და მათი ინდივიდუალური სახელების მიხედვით. *დაუსრულებელ ამბებში* მათ უწოდებენ ალატარსა და პალანდოს. ორივე გაგზავნილი იქნა შუახმელეთის შორეულ აღმოსავლეთში. აქედან გამომდინარე, შუახმელეთის ისტორიაში მათ დიდი როლი არ ითამაშეს, მეტიც - მათზე თითქმის არაფერია ცნობილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლურჯი ჯადოსნები — საიტზე Tolkien Gateway

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აინურნი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში |
| --- |
|  |
| 
* აინულინდალე (ვალარების მუსიკა)
* ვალაქუენტა (ვალარების ამბავი)
 |
|  |
| ვალარების მეუფეები | 
* მანუე
* ულმო
* აულე
* ორომე
* მანდოსი (ნამო)
* ლორიენი (ირმო)
* ტულკასი

 |
|  |
| დედოფლები | 
* ვარდა
* იავანა
* ნიენა
* ესტე
* ვაირე
* ვანა
* ნესა

 |
|  |
| მტერი | 
* მორგოთი (მელკორი)

 |
|  |
| მაიარები | 
* ეონუე
* ილმარე
* ოსე
* უინენი
* სალმარი
* საურონი
* მელიანი
* არიენი
* ტილიონი

|  |  |
| --- | --- |
| ჯადოსნები | 
* სარუმანი (კურუნირი)
* განდალფი (ოლორინი)
* რადაგასტი (აივენდილი)
* ლურჯი ჯადოსნები

 |
|  |
| ბალროგები | 
* გოთმოგი
* დურინის წყევლა

 |

 |

 |
**ასხაბ აბაკაროვი** (რუს. Асхаб Тинамагомедович Абакаров; დ. 21 აგვისტო, 1945 სოფელი კახიბი (დაღესტნის ასსრ) — გ. 4 ნოემბერი, 1985, მაჰაჩყალა) — საბჭოთა კინომსახიობი, კინორეჟისორი და მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

ასხაბ აბაკაროვი დაიბადა 1945 წლის 21 აგვისტოს დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კახიბის (ამჟამად შამილის) რაიონის სოფელ კახიბში, რესპუბლიკაში ცნობილი სამართალდამცავი ოფიცრის, ტინომაგომედ აბაკაროვის (ჩაროდინსკის რაიონის სოფელი გუნუხიდან) ოჯახში.

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, 1979 წელს — თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტის კინორეჟისორის განყოფილება. (1979, თენგიზ აბულაძის სახელოსნო). თეატრალურ ინსტიტუტში სწავლამდე მუშაობდა დიზაინერად. იყო კოსტიუმების დიზაინერი და პროდიუსერი ფილმებისა: „სამკაული ჩემი სატრფოსათვის" და „ნატვრის ხე" (რეჟ. თ. აბულაძე).

დაიღუპა ავტოკატასტროფაში 1985 წლის  4 ნოემბერს მახაჩკალასთან, ფილმის — „ლეგენდა მამაც ხოჩბარზე" გადაღების დროს და დაკრძალეს დაღესტნის სოფელ ტარქში.

ოჯახი
-----

დაქორწინებული იყო მსახიობ ნატალია დანილოვაზე(რუსული)ქართ..

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | სახელწოდება | როლი
  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1971 | ფ | „სამკაული ჩემი სატრფოსათვის" |  | *მხატვარიმსახიობი* |
| 1976 | ფ | „ნატვრის ხე" |  | *მხატვარიმსახიობი* |
| 1979 | ფ | „პრინც ფლორიზელის თავგადასავალი" | „პერკინსი" | *მსახიობი* |
| 1979 | მფ | *საუზმე* |  | *რეჟისორისცენარის ავტორი* |
| 1981 | ფ | „ცისფერი მთების საიდუმლოება" |  | *რეჟისორი* |
| 1987 | ფ | „ლეგენდა მამაც ხოჩბარზე" |  | *რეჟისორი* |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასხაბ აბაკაროვი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ასხაბ აბაკაროვი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „მახაჩკალას ამბები" ფილმზე „ლეგენდა მამაც ხოჩბარზე"

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული ფილმოგრაფია
2. ↑  «Сказание о храбром Хочбаре» // «Махачкалинские известия».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-05-30. ციტირების თარიღი: 2016-05-15
3. ↑  «Место встречи Натальи Даниловой» // Газета «Русский Курьер».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-05-31. ციტირების თარიღი: 2016-05-15.
**მესხები** — ერთ-ერთი უძველესი ქართული ტომი, ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს, მესხეთის მოსახლენი. თანამედროვე მესხებში დღევანდელი სამცხის ანუ ახალციხის, ადიგენისა და ასპინძის მუნიციპალიტეტების მოსახლეობას და ჯავახებს გულისხმობენ. ოსმალეთს იმპერიის გავლენის ქვეშ მესხთა მნიშვნელოვანმა ნაწილმა ისლამი მიიღო და ისინი მუსლიმი „თურქი" მესხების სახელით არიან ცნობილი.

ისტორია
-------

მესხების წინაპრები ისტორიულ დოკუმენტებში პირველად ძვ. წ. XII საუკუნეში არიან მოხსენიებულნი, მუშქების სახელწოდებით. მათი განსახლების არეალი იმ პერიოდში აღმოსავლეთი ანატოლია, ევფრატის სათავეები იყო. მუშქების მესხებთან კავშირზე, სწორედ ტომის სახელწოდების მსგავსება მიუთითებს. მიჩნეულია რომ მუშქების სამეფოს დაცემის შემდეგ (ძვ. წ. 676) ამ ტომმა ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ გადმოინაცვლა და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში დამკვიდრდა. ძვ. წ. VI საუკუნიდან ძველი ბერძნები, ანტიკური ავტორები, მათ მოსხების სახელწოდებით მოიხსენიებენ. ჰეკატეოს მილეტელის ცნობით ისინი კოლხები არიან. უფრო გვიან, ძვ. წ. V საუკუნეში, ისინი უკვე აქემენიანთა იმპერიის შემადგენლობაში, XIX სატრაპიაში შედიან. მოსხები მონაწილეობდნენ აქემენიანთა ლაშქრობებში საბერძნეთში. ჰეროდოტეს სიტყვებით, მათ, ტიბარენებთან ერთად, ამ ლაშქრობებში სარდლობდა სპარსი მხედართმთავარი არიომადოსი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მუსლიმი მესხები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Le blog Meskhetians

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველები |
| --- |
|  |
| 
* აჭარლები
* გურულები
* თუშები
* იმერლები
* იმერხეველები
* ინგილოები
* კახელები
* ლაზები
* ლეჩხუმელები
* მეგრელები
* მესხები
* მთიულები
* მოხევეები
* რაჭველები
* სვანები
* ფერეიდნელები
* ფშავლები
* ქართლელები
* ხევსურები
* ჯავახები
* ჰერები

 |
|  |
| 
ქვეჯგუფი: კავკასიელი ხალხები |

 |