recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
შრუდმიეშციეს რაიონი ვარშავის რუკაზე
**შრუდმიეშციე** (პოლ. Śródmieście; ქალაქის ცენტრი) — ქალაქ ვარშავის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს მდინარე ვისლას მარცხენა მხარეს, მოსახლეობა 134,306 კაცი, მერი - ვოიცეხ ბარტელსკი.

რაიონში თავმოყრილია ეროვნული და მუნიციპალური ინსტიტუტების უმრავლესობა, კერძო კომპანიების ოფისები, უმაღლესი სასწავლებლები, თეატრები, რკინიგზის ადგურები: შრუდმიეშციე და ცენტრალური სადგური.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

შრუდმიეშციეს მიეკუთვნება ვარშავის უძველესი უბნები: ძველი ვარშავა, ახალი ვარშავა, მარიენშტატი. გარდა ამისა, რაიონის ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია

* ვარშავის სამეფო სასახლე - ვარშავის უძველესი შენობა (XIII საუკუნე)
* სიგიზმუნდის სვეტი - ევროპის ერთ-ერთი უძველესი საერო ძეგლი (1644 წ.)
* საქსონური ბაღი - ევროპის ერთ-ერთი უძველესი საჯარო ბაღი (1717 წ.)
* ვარშავის უნივერსიტეტი - პოლონეთის უძველესი უმაღლესი სასწავლებელი (1809 წ.)
* კულტურისა და მეცნიერების სასახლე - პოლონეთის უმაღლესი შენობა (234 მეტრი)
* ბედნარსკის ქუჩა - ვარშავის უწვრილესი ქუჩა (5,3 მეტრი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***შრუდმიეშციე***

* Warsaw, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-06-10 საიტზე Wayback Machine.
**ცვინგლიანობა** — პროტესტანტიზმის ერთ-ერთი მიმართულება, რომელიც აღმოცენდა შვეიცარიაში XVI საუკუნეში, რეფორმაციის დროს. რელიგიურ-ეთიკური და სოციალურ-პოლიტიკური მოძღვრება, რომელიც შეიმუშავა ულრიხ ცვინგლიმ.

ცვინგლიანობას ბევრი საერთო აქვს ლუთერანობასთან. ამ უკანასკნელის მსგავსად ცვინგლიაობა უარყოფდა კათოლიციზმის ძირითად დოგმას, კერძოდ, იმას, რომ ეკლესია და სამღვდელოება აუცილებელი შუამავლები არიან ადამიანსა და ღმერთს შორის, სულის ხსნის ერთადერთ გზად აცხადებდა ჭეშშმარიტ რწმენას, ქრისტიანობის განახლების საფუძვლად მიაჩნდა საღვთო წერილი, უგულვებელყოფდა ინდულგენციებს, ხატებისადმი თაყვანისცემას, მარხვას, მღვდლების უცოლობას და ა.შ. საიდუმლოთაგან დატოვა მხოლოდ ორი მთავარი — ნათლობა და ზიარება. ამასთანავე, ლუთერანობასთან შედარებით ცვინგლიანობა უფრო გაბედულად გამოდიოდა კათოლიკური კულტის წეს-ჩვეულებების წინააღმდეგ. რაციონალურად განმარტავდა ზიარებას, განიხილავდა მას არა როგორც საიდუმლოს, არამედ როგორც ქრისტეს მიერ გაღებული მსხვერპლის სიმბოლურ გახსენებას. ცვინგლიანობა ეკლესიას საერო ხელისუფლებას უმორჩილებდა.

ლიტერატურა
----------

* *გ. კუტალია*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 208-209.
* Чанышев А.Н. Протестантизм, М. 1969
შრომის კლუბი დგას სოფლის სკოლის გვერდით
**შრომის კლუბი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შრომაში. კლუბი აშენებულია 1956 წელს. 

ბეტონის ნაგებობა ორსართულიანია. ჩრდილოეთით მოქცეული ფასადი დანაწევრებულია ორივე სართულზე განლაგებული მართკუთხა მოყვანილობის ფანჯრის ღიობებით. ნაგებობის ინტერიერის აღმოსავლეთ მონაკვეთში განთავსებულია კულტურის სახლის დარბაზი, რომელიც მხატვრული ელემენტების სიმდიდრით გამოირჩევა. დარბაზის მონუმენტური მხატვრობა შესრულებულია მხატვრის რობერტ სტურუას მიერ. მასშტაბურობით გამოირჩევა დეკორატიულ ჩარჩოში მოქცეული, სოციალისტური რეალიზმის სტილში შესრულებული პლაფონის ცენტრალური მხატვრული კომპოზიცია, რომელიც ასახავს ცის ფონზე წარმოდგენილი გურული გლეხების ყოფით სცენებს. დარბაზის ჭერის კუთხეებში ჩართულია შედარებით მცირე ზომის დეკორატიულ მედალიონებში ჩაწერილი, ყოფითი ჟანრის ოთხი დამოუკიდებელი ფერწერული კომპოზიცია. ღია მწვანე შეფერილობის ჭერი ასევე გაფორმებულია თეთრი და ოქროსფერი, თაბაშირით გამოყვანილი მცენარეული და გეომეტრიული ორნამენტული სახეებით. პარტერში განთავსებულია ხის სადა სკამები. ინტერიერის კედლებს ორ რეგისტრად ყოფს პროფილირებული კარნიზი და მაყურებლებისთვის განკუთვნილი (მუცლიანი მოყვანილობის) ზედა იარუსი, რომელიც დარბაზს სამი მხრიდან მიუყვება. იარუსის დასავლეთის მონაკვეთი დაფუძნებულია ოთხ სვეტზე. ქვედა რეგისტრში კედლებს პილასტრები ანაწევრებს. გრძივი კედლების ზედა რეგისტრს მიუყვება ფართო, მართკუთხა ფანჯრის ღიობები. 

სცენის ფართო ღიობს გარშემოუყვება მცენარეული ორნამენტებით გაფორმებული დეკორატიული არშია. ხოლო შუბლზე წარმოდგენილია ჰერალდიკური სკულპტურული კომპოზიცია, რომლის ცენტრშიც გამოსახულია საქართველოს სსრ-ის გერბი და მისგან სიმეტრიულად, მარჯვენა და მარცხენა მხარეს ჩამომჯდარი ახალგაზრთა ქალისა (ჩონგურით ხელში) და მამაკაცის (მომღერალი) გამოსახულება. 

ეზოს ჩრდილოეთით აღმართულია ალაყაფის კარები დეკორატიული ქოთნებით დასრულებული მართკუთხა გეგმარების სვეტები, რომელთა შორის მოქცეულია მხატვრულად დამუშავებული ლითობის ჭიშკარი. შენობის ძირითად კორპუსს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან გააჩნია მოგვიანო პერიოდში განხორციელებული ორსართულიანი მინაშენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17874
ჯოზეფ ბონანო
**ჯოზეფ (ჯო) ბონანო** (იტალ. Joe Bonanno; დ. 18 იანვარი, 1905 — გ. 11 მაისი, 2002) — ნიუ-იორკის მაფიის ბოსი, წარმოშობით კასტელამარე დელ გოლფოდან, (სიცილია). ნიუ იორკის ხუთი მაფიოზური ოჯახიდან ერთ-ერთის - ბონანოს დანაშაულებრივი ოჯახის ბოსი (1931-1968) წლებში. 1931 წელს ლაკი ლუჩიანოსთან ერთად მონაწილეობდა მაფიის კომისიის დაარსებაში. 1964 წელს ბონანომ, ჯო პროფაჩისთან ერთად განიზრახა დანარჩენი სამი ოჯახის ბოსების მოკვლა და ნიუ იორკის დანაშაულებრივი სინდიკატის მთლიანად მის ხელში აღება, თუმცა ჩანაფიქრი პროფაჩის ერთ-ერთმა ჯარისკაცმა - ჯო კოლომბომ გასცა და მაფიის კომისიას ყველაფერი მოახსენა. ამის შემდეგ ჯო ბონანო მიიმალა. მთელი წელიწადნახევრის განმავლობაში იგი არავის არ ჰყავდა ნანახი, ბევრი თვლიდა რომ ბონანო უკვე მოკლული იყო, თუმცა 1966 წელს ყველასათვის მოულოდნელად იგი მანჰეტენის სასამართლოს შენობის წინ გამოჩნდა. 1968 წელს შემდგარი მაფიის კომისიის გადაწყვეტილების შესაბამისად, ჯო ბონანოს მიეცა უფლება პენსიაზე გასულიყო, რის შემდეგაც იგი თავის ოჯახთან ერთად არიზონას შტატის ქალაქ ტუსონში გადასახლდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 2002 წლის 11 მაისს, 97 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯოზეფ ბონანო. Find a Grave-ზე.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90269359
* BNE: XX866606
* BNF: cb11988523g (data)
* GND: 134126777
* ISNI: 0000 0001 0897 406X
* LCCN: n83013506
* NDL: 00874163
* NKC: xx0263950
* NLA: 36176408
* SNAC: w6fr453c
* SUDOC: 027953351
* Trove: 1224456
* VIAF: 47971439
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 47971439

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ცეცხლოვანი მიწა (არგენტინა)**. |

ცეცხლოვანი მიწა
**ცეცხლოვანი მიწა** (ესპ. *Tierra del Fuego*) — არქიპელაგი სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ დაბოლოებასთან, რომლისგანაც გამოყოფილია მაგელანის სრუტით. აღმოსავლეთი ნაწილი ეკუთვნის არგენტინას, დასავლეთი — ჩილეს. ფართობი დაახლოებით 72 ათასი კმ² (მთავარი კუნძულია ცეცხლოვანი მიწა, ანუ ისლა გრანდე, ფართობი 48 ათასი კმ²). ახლოს მდებარე კუნძულ ჰორნზე არის ამავე სახელწოდების კონცხი (სამხრეთ ამერიკის უკიდურესი სამხრეთი წერტილი). 

ცეცხლოვანი მიწის ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი ნაწილის რელიეფი ბორცვიანი ვაკეა, დასავლეთი და სამხრეთი ნაწილი ანდების ძლიერ დაქუცმაცებული მთებია. ჰავა ზომიერია, ოკეანური ტყე და მდელოსტეპის მცენარეულობა. არის ტორფიანი ჭაობები. მისდევენ მეცხვარეობას, მეთევზეობას. იღებენ ნავთობსა და ბუნებრივ აირს. მთავარი დასახლებული პუნქტია უშუაია (არგენტინა) და პორვენირი (ჩილე). ცეცხლოვანი მიწა აღმოაჩინა ფერნანდო მაგელანმა 1520 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს კუნძულების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 205.
* Patagonia Expedition Race
**წვიმოეთი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ამჟამად სოფელ ხცისის ერთ-ერთი უბანი. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში. 

ისტორიულ დოკუმენტებში გვხვდება წვიმეთის ფორმით. ასეთივე ფორმით დაუტანია ვახუშტი ბატონიშვილს რუკაზე, იგი ამავე სახელით აღუნიშნავს თავის „აღწერაში" იოანე ბატონიშვილს, რომელიც აქ მოსახლეობას არ აფიქსირებს.

1728 წელს აქ 18 კომლი სახლობს, რომლებიც იხდიან ყველა საოსმალო გადასახადს 8050 ახჩის ოდენობით. 

XVIII საუკუნის 40-იან წლებში ციციშვილებს შორის ამტყდარი შინააშლილობის დროს წვიმოეთი დიდად დაზარალებულა. მერალიბეგ ციციშვილის არზიდან ჩანს, რომ სოფელმა ამ პერიოდში სამჯერ განიცადა აოხრება, მასთან ერთად ხცისმაც. არზაში ნათქვამია: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „კიდევ მეორეთ მოუხდა წვიმეთს და ხცისს კიკნაძეებითა და ამაშუკელებით დავით, ტყვე წაიყვანა ოცდარვა. ორი სოფლის საქონელი სულ წაიღო ღვინო, პური, სახლის ევეჯეულობა, სახლები კი დაწვ." |
|  |  |

იმავე დოკუმენტში აღნიშნულია: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „კიდევ წვიმეთს აიკლეს და გაყიდეს ქვრივიშვილი სულ სამი, თავის საქონლით და სახლის ავეჯეულობით." |
|  |  |

წვიმოეთი, როგორც დამოუკიდებელი ერთეული, XIX საუკუნეშიც განაგრძობს არსებობას. 1865 წლის აღწერით, წვიმოეთში 3 კომლი გლეხი სახლობს (2 სახელმწიფო და 1 დროებით ვალდებული), 1886 წლის აღწერით, მოსახლეობა საგრძნობლად გაზრდილია. აქ უკვე 20 კომლი მოსახლეა (59 კაცი და 67 ქალი, სულ 126 კაცი). ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მოსახლეობა მთლიანად ქართულია.

მოგვიანებით, XX საუკუნის 10-იანი წლებიდან, წვიმოეთი სოფელ ხცისის ერთ-ერთ უბნად გადაიქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წვიმოეთის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* ლაცაბიძე თ. ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ. „ხაშურის მოამბე", № 34, 9 სექტემბერი, 2019, გვ. 4
**ჯოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია და ნასოფლარი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანის სამხრეთ-დასავლეთით, 500 მეტრის მოშორებით, ფერდობზე, ხევის წყლის მარცხენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

წმინდა გიორგის ეკლესია
----------------------

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სამხრეთ კედელი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთის ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი ნიშია.

ფასადები მოპირკეთებულია დიდი ზომის რეგულარულად ნაწყობი ქვიშაქვით. კარის არქიტრავის ქვაზე წრეში ჩასმული ჯვარია ამოკვეთილი. ეკლესიას წრეთარგისა და ლილვისაგან შედგენილი ლავგარდანი აქვს. სამხრეთიდან ეგვტერი ყოფილა მიშენებული.

ნასოფლარი
---------

ეკლესია დგას ფეოდალური ხანის ნასოფლარის ტერიტორიაზე, რომელიც ამჟამად ტყითაა დაფარული. ადგილზე შემორჩეენილია ქვითკირის შენობათა ნანგრევები.

ლიტერატურა
----------

* *გვეტაძე ჯ. გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 288.
**ცვერგშნაუცერი (ჯუჯა შნაუცერი)**  (გერმ. Zwergschnauzer) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია გერმანიაში XV საუკუნეში. 

დიდი და საშუალო შნაუცერის თითქმის ზუსტი ასლი, ჯუჯა შნაუცერი ამ ძაღლების პირდაპირი შთამომავალია, რომლის ძარღვებში, როგორც ჩანს, კიდევ აფენ პინჩერის და ჯუჯა პინჩერის სისხლია. ვარაუდი, რომ ამ ჯიშის ფორმირებაში პუდელმაც მიიღო მონაწილეობა, საეჭვოა. ჯუჯა შნაუცერი, ანუ ცვერგშნაუცერი ოდესღაც მრისხანე ვირთხისმჭერი იყო, დღესდღეობით ის ოჯახის თითქმის იდეალური კომაპნიონია. ნაკლებ ხმაურიანი და ენერგიული, ვიდრე ბრიტანული "ანალოგები", ტერიერები, ცვერგშნაუცერი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კომპანიონია ჩრდილოეთ ამერიკის ქალაქებში. მშვიდი და ადვილად გაწვრთნადი, ის იშვიათად იკბინება, კარგად ექცევა სხვა ძაღლებს და ბავშვებს და აქტიურად მონაწილეობს ოჯახის ყოველდღიურ საქმეებში.

ცვერგშნაუცერს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ამ ჯიშის დიდმა პოპულარობამ განაპირობა მისი უკონტროლო გამრავლება და ამიტომ მათ ხშირად აქვთ სერიოზული მემკვიდრეობითი დაავადებები, ზოგჯერ კი საკმაოდ "ნერვული" ხასიათით გამოირჩევა. ცვერგშნაუცერის ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს შავი ვერცხლისფრით, შავი. კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად იტანს სიცივეს და ვერ იტანს სიცხეს. ცვერგშნაუცერს აქვს სწორი ფეხები, უხეში ბალანი, ძლიერ დრუნჩს წვერ-ულვაში ფარავს, რომელიც ჭამის დროს ისვრება და ამიტომ მუდმივი მოვლა სჭირდება. მუქი, ოვალური თვალები ოდნავ ამობურცულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცვერგშნაუცერი***

* ცვერგშნაუცერი დაარქივებული 2015-02-07 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
ჯოვანი მესე თავის ჯარისკაცებს ამოწმებს, რუსეთი, საბჭოთა კავშირი.
**ჯოვანი მესე** (იტალ. Giovanni Messe; დ. 10 დეკემბერი, 1883 — გ. 18 დეკემბერი, 1968) — იტალიელი ფელდმარშალი და პოლიტიკოსი. მონაწილეობა მიიღო იტალია-თურქეთისა და პირველ მსოფლიო ომებში, იტალია-ეთიოპიის მეორე ომში, ალბანეთის კამპანიაში, იტალია-საბერძნეთის ომში, ოპერაცია ბარბაროსასა და შემდგომ ბრძოლებში საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ, ბოლოს კი ტუნისში, ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანიაში, გაიგზავნა. ტუნისის კამპანიის დროს მოკავშირეებმა მესე დაატყვევეს. თუმცა 1943 წლის ზავის შემდეგ, როდესაც იტალიის მეფე ვიქტორ ემანუელე III-მ მუსოლინი პრემიმინისტრობიდან გაათავისუფლა და მოკავშირეებს მიემხრო, მესე დაინიშნა სამხრეთ იტალიაში შექმნილი ჯარის გენშტაბის უფროსად, რომელიც მოკავშირეების მხარდამხარ ებრძოდა გერმანიასა და ჩრდილოეთ იტალიაში დაარსებულ იტალიის სოციალურ რესპუბლიკას. მოგვიანებით მესე აირჩიეს წარმომადგენლად იტალიის სენატში. ფართოდ გავრცელებული აზრის თანახმად, ჯოვანი მესე მეორე მსოფლიო ომის საუკეთესო იტალიელი გენერალი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯოვანი მესე: იტალიის საუკეთესო გენერალი მეორე მსოფლიო ომში
**ჩერნოიაროვის სახლი** (რუს. Дом Чернояровой) — ერთსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ნოვოჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი არის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი და არქიტექტურული ძეგლი. 

მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ნოვოჩერკასკი, მოსკოვის ქუჩა № 37.

ისტორია
-------

ჩერნოიაროვის სახლი არის ერთ-ერთი ნიმუში მცირედ შემონახული იმ სახლებისა, რომლებიც ნოვოჩერკასკში გვხვდება. შენობა აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში და აქვს რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი. სახლი თავდაპირველად ეკუთვნოდა ჩინოვნიკ ტ. ფ. ჩერნოიაროვს. XIX საუკუნის 80-იან წლებში შენობაში განათავსეს „ნაროდნაია ვოლიას" მიწისქვეშა სტამბა. მოძრაობის რიგებში გაწევრიანებული იყო სახლის მფლობელის ვაჟი. ორგანიზაციას ხელმძღვანელობდა ე. ი. პეტროვსკი, რომელიც ადრე სწავლობდა ხარკოვის ინსტიტუტში. ნაროდნიკებს ნოვოჩერკასკში კარგი კონტაქტები ჰქონდათ ნიკოლაი ივანეს ძე კიბალჩიჩთან და სოფია ლვოვის ასულ პეროვსკაიასთან, რომლებიც ხშირად სტუმრობდნენ ჩერნოიაროვის სახლს. სახლის ფასადზე დამონტაჟებულია მემორიალური დაფა, რომელიც ამტკიცებს მათ ყოფნას აღნიშნულ სახლში. 1992 წლიდან სახლი აღიარეს არქიტექტურის ძეგლად და რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად, რომელსაც იცავს კანონი. ამჟამად შენობაში მუშაობს საკონდიტრო დაწესებულება „Близкие люди".

აღწერა
------

სახლის ფასადი გაფორმებულია კუთხის პილასტებით. ფანჯრები გაფორმებულია თამასებით. შენობა ერთსართულიანია, მოპირკეთებულია ხით. შენობა დგას მაღალ ქვის ცოკოლზე. სახურავი ოთხფერდაა, დახურულია შიფერით, ფანჯრები ვიწროა და მართკუთხა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Объекты культурного наследия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-28. ციტირების თარიღი: 2017-06-17.
2. 1 2 3 4  Новочеркасск. Энциклопедия. — Новочеркасск: ООО «Издательство Новопринт»,2005. — 720 с. 1257 ил. — С.91-92
3. 1 2 3  Жилой дом чиновника Т. Ф. Черноярова
ადიღები ეროვნულ ტანისამოსში
**ჩერქეზები** (ადიღ. Адыгэхэр) — ადიღეების საერთო სახელწოდება. წერილობით ძეგლებში პირველად იხსენიება XIII საუკუნეში. ჩერქეზებს რუსეთში უწოდებენ ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მოსახლეობას (მ. შ. ყაბარდოელების წინაპრებსაც, რომლებიც ყუბანში გადასახლდნენ XIX საუკუნეში). ლაპარაკობენ ყაბარდოულ-ჩერქეზულ ენაზე, რომელიც განეკუთვნება კავკასიური ენების აფხაზურ-ადიღეურ ჯგუფს. საერთო რაოდენობა 50,8 ათასი კაცი. ცხოვრობენ ყარაჩაი-ჩერქეზეთის 17 აულში. ასევე ახლო აღმოსავლეთში, სადაც გადაასახლეს XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. აქ ჩერქეზებს უწოდებენ ადიღეებსაც, აფხაზებსაც და ოსებსაც.

გენოციდი
--------

რუსეთის იმპერიის მიერ მე-19 საუკუნეში, რუსეთ-კავკასიის ომის დროს განხორციელდა ადიღე-ჩერქეზეთის მიზანმიმართული ეთნიკური წმენდა, გამოთავისუფლებულ ტერიტორიებზე კაზაკების და რუსების ჩასახლების მიზნით. სულ ამ მოვლენებში განადგურებულ და გადასახლებულ იქნა მილიონ ნახევრამდე ჩერქეზული მოსახლეობის 90%–ზე მეტი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ, კავკასიოლოგ მერაბ ჩუხუას კვლევების თანახმად, „დამპყრობლური ომების პერიოდში ჩერქეზი ხალხის გენოფონდის საერთო დანაკარგმა, მოკლულის სახის შეადგინა ამ ხალხის მთლიანი მოსახლეობის 20%–ზე ბევრად მეტი", რის გამოც ექსპერტები ამ ფაქტს გენოციდად აფასებენ.

2011 წლის 21 მაისს, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო სპეციალური დადგენილება, რომლითაც მე–19 საუკუნეში რუსეთის იმპერიის მიერ ჩერქეზი ხალხის ეთნიკური წმნედა „გენოციდის აქტად" აღიარა. გადაწყვეტილებას მხარი, დამსწრე 95 დეპუტატიდან ყველამ ერთხმად დაუჭირა, რითაც საქართველო პირველი ქვეყანა გახდა ჩერქეზების გენოციდის აღიარებაში.

რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ ეს ფაქტი საქართველოს „კონიუქტურულ–პოლიტიკური" მიზნებით ახსნა და არა ჩერქეზი ხალხის „ტრაგიკული ბედის" გაზიარების სურვილით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამჯად ჯაიმუხა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 102.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Всемирные Абаза-Адыгские (Черкесские) сайты

სქოლიო
------

1. ↑  პარლამენტში ჩერქეზთა ‘გენოციდის’ აღიარების მხარდამჭერი სამეცნიერო დასკვნა მოისმინეს. *ნიუსი*. სივილ ჯორჯია (2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-18. ციტირების თარიღი: 2011.
2. ↑  საქართველომ ჩერქეზი ხალხის გენოციდი აღიარა. *ნიუსი*. სივილ ჯორჯია (2011). ციტირების თარიღი: 2011.
3. ↑  რუსი დეპუტატი თბილისის მიერ ჩერქეზთა გენოციდის აღიარების შესახებ. *ნიუსი*. სივილ ჯორჯია (2011). ციტირების თარიღი: 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| ფლამენკოს მოცეკვავე | *ეს სტატია მსოფლიოს ხალხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ჯონ ფრანკლინი
**ჯონ ფრანკლინი** (ინგლ. John Franklin; დ. 15 აპრილი, 1786, ლინკოლნშირი — გ. 11 ივნისი, 1847, მეფე უილიამის კუნძული) — ინგლისელი პოლარეთის მკვლევარი. ჯონ ფრანკლინი 1845 წელს, ცურვით მიადგა კანადის ჩრდილო სანაპირო ზოლს, სადაც მანამდე არცერთ ევროპელ მოგზაურს არ გაევლო. ფრანკლინს მანამდეც ჰქონდა გადალახული კანადის სანაპირო, დიდი მონების ტბიდან არქტიკის სანაპირომდე (1819–1822). 1825–1827 წლებში მან რუკაზე დაიტანა არქტიკის სანაპირო ზოლის უმეტესი ნაწილი. 1844 წელს ფრანკლინი ჩრდილო-დასავლეთის გასასვლელის - ატლანტის გავლით წყნარ ოკეანეში გამავალი გზის საპოვნელად გაემართა, მაგრამ მასზე არაფერი ისმოდა. რამდენიმე წლის შემდეგ მის საძებნელად მაძიებელი რაზმი გაემართა. მაძიებლებმა აღმოაჩინეს, რომ ფრანკლინის გემები ყინულში ჩაჭედილიყო, ხოლო ფრანკლინი და მისი ეკიპაჟის 24 წევრი შიმშილით, სიცივითა და სნეულებით დაღუპულიყო. 1848 წელს ეკიპაჟის გადარჩენილმა 105 წევრმა გემები დატოვა და უახლოესი დასახლების — ფორტ-რეზოლუშენისკენ გაემართნენ. ფორტამდე ცოცხალმა ვერცერთმა ვერ მიაღწია.

ლიტერატურა
----------

* დიდი მოგზაურები, მსოფლიო აღმოჩენა. ქარჩხაძის გამოც. გვ 98, თბ. 2009
60-იანი წლების შუა ხანებამდე აღმოსავლეთ საქართველოს ენეოლითური კულტურა ხასიათდებოდა მტკვარ-არაქსის კულტურის განვითარებული ეტაპის ძეგლებით, რომლის წარმომავლობისა და ჩამოყალიბების პრობლემა დღემდე არ არის საბოლოოდ გადაჭრილი, რასაც ნაწილობრივ ხელს უშლიდა წინარე კულტურების წყაროთმცოდნეობითი ბაზის არასრულფასოვნება.

აღნიშნული პრობლემის კვლევაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება აღმოსავლეთ საქართველოს, კერძოდ კი ქვემო ქართლის ენეოლითური კულტურების კვლევას. მით უმეტეს, რომ მტკვარ-არაქსის კულტურის  ცნობილი მკვლევარების აზრით, ქვემო ქართლი უნდა ყოფილიყო ძირითადი კერა ამ კულტურის ჩამოყალიბებისა და მისი იქიდან ადრეული განფენისა.

60-იანი წლების შუა ხანებში ქვემო ქართლში (მარნეულის რ-ნი), ერთდროულად (1965 წ.) დაიწყო ორი სხვადასხვა ენეოლითური კულტურის ეპონიმური ძეგლების (წოფი, შულავრის გორა) არქეოლოგიური შესწავლა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა მტკვარ-არაქსაამდელი ენეოლითური კულტურების კვლევას აღმოსავლეთ საქართველოში.

სადღეისოდ აღმოსავლეთ საქართველოში უკვე გამოვლენილია ერთმანეთისაგან სრულიად განსხვავებული ორი ენეოლითური: შულავერ-შომუთეფესი და წოფის კულტურები, მათი განვითარების სხვადასხვა ეტაპის ძეგლები, მონიშნულია მათი პერიოდიზაცია და ქრონოლოგია, კულტურული კავშირების ორიენტაცია, განვითარების დონე და სხვა საკითხები.

მტკვარ-არაქსის კულტურის  ძირითადი პრობლემის, მისი წარმომავლობის კვლევის თვალსაზრისით ქვემო ქართლს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, სადაც სადღეისოდ მეტნაკლები სიზუსტით შეიძლება თვალი გავადევნოთ წინამორბედი კულტურების განვითარებას მეზოლითიდან - ადრებრინჯაოს ხანამდე. სადღეისოდ ამ სუსტ ჯაჭვს ემატება მეტად მნიშვნელოვანი რგოლები: სიონისა და წოფის ნამოსახლარები, რომლებიც ენეოლითის ეპოქას ნეოლითთან და მეზოლითთან აკავშირებენ.

ქვემო ქართლის ადრესამიწათმოქმედო კულტურების შესწავლაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სიონისა და წოფის ნამოსახლარებს. სადღეისოდ ეს ძეგლები ფართოდაა შესული კავკასიის არქეოლოგიურ ლიტერატურაში. აღნიშნული ძეგლების (სიონი, წოფი) ფართო რეზონანსი ნათლად მეტყველებს მათ განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე და მოითხოვს მასალის გამოქვეყნებასა და ძეგლების სწორ ინტერპრეტაციას.

წოფის ნამოსახლარის მასალის მიმართ ინტერესი განსაკუთრებით გაიზარდა აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში: არაგვისა და მტკვრის ხეობებში, კახეთში - იორ-ალაზნის ველზე და თვით ქვემო ქართლში წოფის ტიპის ნამოსახლარების გამოვლენის შემდეგ.

ახალმა აღმოჩენებმა ცხადყო, რომ საქმე გვაქვს აღმოსავლეთ საქართველოს სრულიად ახალ, შულავერ-შომუთეფეს კულტურისაგან განსხვავებულ, წოფის ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ძეგლებთან, რომლის შესწავლას სათავე დაუდო წოფის ნამოსახლარმა...

ლიტერატურა
----------

1. ↑  ნებიერიძე ლ. წოფის ენეოლითური კულტურა, თბილისი, 2010
**ცირა ბარამიძე** (დ. 16 მარტი, 1962, სოფ. დვაბზუ, მახარაძის რაიონი) — ქართველი ენათმეცნიერი, თსუ-ის სრული პროფესორი, თსუ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა ოზურგეთის რაიონის სოფ.დვაბზუს საშუალო სკოლა. 1986 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი კავკასიურ ენათა სპეციალობით, ხოლო 1990 წელს ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია დაღესტნურ ენათა მიმართულებით „ფერთა აღმნიშვნელი ლექსიკა თაბასარანულ ენაში". 1990-1994 წლებში სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში ნოდარ ანდღულაძის კლასში. 1986-2002 წლებში მუშაობდა არნ. ჩიქობავას სახ. ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართველურ ენათა ისტორიულ-ეტიმოლოგიურ ლაბორატორიაში მეცნიერ-თანამშრომლად. 1990 წლიდან დღემდე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელია: 1990-2002 წლებში — კავკასიურ ენათა კათედრის დოცენტი, 2002-2006 წლებში — ამავე კათედრის პროფესორი, 2006 წლიდან დღემდე — კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის სრული პროფესორი და ხელმძღვანელი. 2002 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თაბასარანული ენის ფონემატური სტრუქტურა და მორფონოლოგიის საკითხები". 2007 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტიტუტის საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების ხელმძღვანელი. 2007 წელს ცირა ბარამიძის თაოსნობით ჩატარდა კავკასიოლოგთა პირველი საერთაშორისო კონგრესი: „კავკასიური ცივილიზაცია მახლობელი აღმოსავლეთის ლინგვოკულტურულ კონტექსტში", ხოლო 2010 წელს კი მე-2 — „კავკასიური ცივილიზაცია — ისტორია და თანამედროვეობა". 2009 წლიდან მისი თაოსნობით გამოიცემა სამენოვანი საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი „კავკასიოლოგიური ძიებანი". 

ცირა ბარამიძე არის 80-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, სამი მონოგრაფიისა და სახელმძღვანელოს ავტორი.

ნაშრომები
---------

* The issues of functioning of Lezgian languages (history and modern times)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცირა ბარამიძის ავტობიოგრაფია
* ცირა ბარამიძის ბიოგრაფია
**შუქძალა** — სიდიდე, რომელიც საშუალებას გვაძლევს ერთმანეთს შევადაროთ სხვადასხვა ოპტიკური სისტემის გამოსახულებათა სიბრტყეებში განათებულობები. შუქძალა ოპტიკურ სისტემებში შთანთქმასა და არეკვლაზე სინათლის ენერგიის დანაკარგის გათვალისწინების გარეშე (ე. წ. გეომეტრიული შუქძალა) არის სისტემის ფარდობითი ხვრელის კვადრატი, ე. ი. {\displaystyle ({D \over f})^{2}}, სადაც:

* D არის ოპტიკური სისტემის შესავალი გუგის დიამეტრი,
* f — მისი ფოკუსური მანძილი.

გეომეტრიული შუქძალის გამრავლება დანაკარგის მახასიათებელ τ კოფიციენტზე იძლევა ფიზიკურ (ანუ ეფექტურ) შუქძალას. მის გასადიდებლად იპტიკის გასხივოსნების მეშვეობით ამცირებენ სინათლის დანაკარგს. განათებულობა E ღერძსიმეტრიული ოპტიკური სისტემის გამოსახულოების სიბრტყეში არის სისტემაში გასული სინათლის ნაკადის ფარდობა გამოსახულების ფართობთან და გამოისახება ფორმულით: {\displaystyle E=\pi B\tau \sin ^{2}u'}, სადაც:

* B არის ობიექტის სიკაშკაშე,
* u' - გამოსახულების სივრცის კუთხური აპერტურა.

საკმარისად (პრაქტიკულად უსასრულოდ) დაშორებული ობიექტების გამოსახულების სიბრტყე თანხვდება ფოკალურ სიბრტყეს. ამ შემთხვევაში {\displaystyle \sin u'={D \over 2f}} და განათებულობისა და, მაშასადამე, შუქძალის გასაანგარიშებლად ღებულობენ თანაფარდობას : 

{\displaystyle E={\pi \over 4}B\tau ({D \over f})^{2}}

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 60.
**წორბისის ღვთისმშობლის ეკლესია** - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია X-XI სს. მიჯნაზე. 

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვის კვადრები.
ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია აბსიდით. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია ფართო შვერილებით. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლები არ შეინიშნება.

სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარედან კი თაღოვანია. ფასადების დეკორაციული აქცენტებიდან აღსანიშნავია სამხრეთი კარის მორთულობა. შემორჩენილია თაღის ორი თლილი ქვა. წარბის ფორმის თაღის მთელი არე დაფარულია ორლენტოვანი გეომეტრიული წნულით. ასეთი კვეთა ანალოგიურია X-XI საუკუნის ძეგლებისათვის. 

შესაძლოა მოგვიანებით დასავლეთ კედელშიც გაჭრეს კარი, რაზედაც მიგვანიშნებს ამავე კედლის შუა მონაკვეთში არსებული ღიობი.

ეკლესიის თაღ-კამარა და კედლის ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია. ინტერიერში და ძეგლის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა. ეკლესია დაზიანებულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
**ჯონიმ იარაღი აიღო** (ინგლ. Johnny Got His Gun) — ამერიკელი სცენარისტის დალტონ ტრუმბოს 1971 წლის ფილმი. გადაღებულია მისივე ამავე სახელწოდების რომანის (1939) მიხედვით.

სიუჟეტი
-------

ჯონ ბონემი ახალგაზრდა ამერიკელი ჯარისკაცია, რომელიც მძიმედ დაიჭრა პირველი მსოფლიო ომის დროს. ჯოს მოკვეთეს ხელები და ფეხები, მან დაკარგა თითქმის ყველა გრძნობის ორგანო. სამხედრო ექიმის, პოლკოვნიკ ტილერის თქმით, „უცნობი ჯარისკაცი №47 არის არსება, რომელსაც არ შეუძლია განიცადოს ტკივილი, სიამოვნება, არ აქვს მეხსიერება, არ შეუძლია ოცნებება". ჰოსპიტალის სხვა პაციენტებისგან იზოლირებული ჯონი თანდათან აცნობიერებს საკუთარ მდგომარეობას და იაზრებს იმ საშინელებას, რომელიც თავს დაატყდა. მას გრძნობს შეხებას, ვიბრაციას და მზის სინათლეს; მოგონებებში, ფანტაზიებსა და შიშებში მას სტუმრობენ საცოლე კარინი, მამა ქრისტოსი. ამის მიუხედავად, პერსონალისთვის ის რჩება მხოლოდ ადამიანისმაგვარ არსებად, რომელიც მხოლოდ მედიცინისთვისაა საინტერესო. მხოლოდ ერთი ექტთანი აცნობიერებს, რომ მის თვალწინ არის ცოცხალი, მოაზროვნე და განცდისუნარიანი ადამიანი. მისი შეხებით შთაგონებული ჯონი აცნობიერებს, რომ სხვებთან ურთიერთობა მორზეს ანბანის საშუალებით — თავის მოძრაობით შეუძლია. ჯონი შეკრებილ სამხედროებს სთხოვს, გამოფინონ ის, როგორც ექსპონარი, ან მოკლან. მაგრამ სამხედროები არ თანხმდებიან არცერთ მის შეთავაზებაზე. მოწყალე ექთნის მცდელობა, მოუსწრაფოს მას სიკვდილი და შეწყვიტოს მისი ტანჯული არსებობა, წარუმატებლად დასრულდა. ჯონი, გააცნობიერებს, რომ იგი სიკვდილამდე ჩაკეტილ ოთახში დარჩება, მას ისღა დარჩენია, რომ მარტომ მხოლოდ ჩუმად და სიბნელეში იმეოროს: „SOS… მიშველეთ… SOS… მიშველეთ…".

როლებში
-------

* ტიმოთი ბოტომსი — *ჯონი ბონჰამი*
* ჯეისონ რობარდსი — *ჯონის მამა*
* მარშა ჰანტი — *ჯონის დედა*
* დონალდ საზერლენდი — *ქრისტე*
* დაიან ვარსი — *მეოთხე ექთანი*
* კეთი ფილდსი — *კარინი*
* ედვარდ ფრანცი — *პოლკოვნიკი ტილერი*
* დევიდ სოული — *შვედი*

ჯილდოები და ნომინაციები
-----------------------

* 1971 — კანის კინოფესტივალი: გრან პრი (მილოშ ფორმანის „გაფრენა") და ფიპრესის პრემია; ოქროს პალმის ნომინაცია.
* 1972 — ნომინიაცია ოქროს გლობუსის პრემიაზე საუკეთესო სამსახიობო დებიუტისთვის (ტიმოტი ბოთომსი).
* 1972 — ნომინაცია აშშ-ს მწერალთა გილდიის ჯილდოზე საუკეთესო ადაპტირებული დრამისთვის (დალტონ ტრუმბო).
* 1974 — იაპონური ჟურნალის Kinema Jumpo-ს მკითხველთა რჩეულის ჯილდო საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.

ანარეკლი კულტურაში
------------------

ფილმის ფრაგმენტები გამოყენებულია მეტალიკას ვიდეოკლიპში სიმღერისთვის "One" (1989), რომელიც დაწერილი იყო რომანის გავლენით. ფილმს, რომელსაც პუბლიკაში გამოხმაურება არ მოჰყოლია, ფართო პოპულარობა და საკულტო სტატუსი მოიპოვა ამ ვიდეოკლიპის გამოჩენის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — ამერიკის კინოინსტიტუტის ფილმების კატალოგი
* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — Allmovie-ზე
* 

* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — Metacritic-ზე
* 

* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — Rotten Tomatoes
* „ჯონიმ იარაღი აიღო" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო
------

1. ↑  Ewans H.. Johnny Got His Gun (1971) (pdf). Adelaide Cinematheque.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-30. ციტირების თარიღი: 2009-09-21.
ჯორდანო ბრუნოს ქანდაკების ფოტოსურათი.
**ჯორდანო ბრუნოს ქანდაკება** — გამოჩენილი იტალიელი ასტრონომის, ფილოსოფოსისა და პოეტის – ჯორდანო ბრუნოს – ქანდაკება იტალიაში, ქალაქ რომში, რომელიც აღმართულია იმავე ადგილზე, სადაც ჯორდანო ბრუნო დაწვეს. ქანდაკების აღმართვამ გამოიწვია დაპირისპირება რომის კათოლიკურ ეკლესიასა და თავისუფალ მასონებს შორის. 1884 წლის 20 აპრილს რომის პაპმა ლეო XIII-ემ გამოაქვეყნა ენციკლიკა *Humanum Genus*, რომელშიც დაგმო თავისუფალი მასონები და მათი იდეოლოგია. ამის საპასუხოდ მასონებმა გადაწყვიტეს კათოლიკური ეკლესიის მიერ ერეტიკოსად გამოცხადებული ჯორდანო ბრუნოს ძეგლის აღმართვა იმავე ადგილას, სადაც იტალიელი მოაზროვნე სიკვდილით დასაჯეს 1600 წელს. ქანდაკების შექმნა შესთავაზეს ეტორე ფერარას, რომელსაც ამავე დროს ეკავა აპენინის ნახევარკუნძულზე ერთადერთი მოქმედი მასონური ლოჟის — „იტალიის დიდი აღმოსავლეთის" მაგისტრის თანამდებობა. ქანდაკების აღმართვას მოჰყვა დაპირისპირება მის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის — რომის მუნიციპალური საბჭოს წევრთა უმრავლესობა ეწინააღმდეგებოდა ჯორდანო ბრუნოს ქანდაკების აღმართვას, თუმცა აღმართვის წინააღმდეგ მიმართულმა წარუმატებელმა ინტრიგებმა გამოიწვიეს იტალიის მოსახლეობისა და რამდენიმე ევროპელი საზოგადო მოღვაწის უკმაყოფილებლობა და აღშფოთება. რომის უნივერსიტეტში, რომლის პროფესორთა უმრავლესობა მხარს უჭერდა ქანდაკების აღმართვას, შეწყდა ლექციები და სტუდენტებს მიეცათ საშუალება ღიად გამოეხატათ უკმაყოფილება იმ პროფესორებით, რომლებიც შედიოდნენ მუნიციპალურ საბჭოში და ხელს უშლიდნენ ქანდაკების აღმართვას. მიუხედავად იმისა, რომ ეტორე ფერარამ ქანდაკება უსასყიდლოდ შექმნა, კამპო დელ ფიორიზე მისი აღმართვა მხოლოდ შექმნიდან ათი წლის შემდეგ მოხერხდა. ქანდაკება ოფიციალურად გაიხსნა 1889 წლის 9 ივნისს, მასონური, სამეცნიერო, საზოგადო და სხვა ორგანიზაციების წარმომადგენლების თანდასწრებით. აღმართვიდან ერთი წლის შემდეგ, 1890 წელს, პაპმა ლეო XIII-ემ გამოაქვეყნა ახალი ენციკლიკა - *Ab Apostolici*, რომელშიც გააფრთხილა იტალია მასონების ზეგავლენაზე და მოუწოდა მათ დაშლისკენ.. დღეისათვის კამპო დელ ფიორიზე აღმართული ქანდაკება არის ათეისტებისა და „Libero pensatore"-თა შეკრების ადგილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კამპო დეი ფიორი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑   ევროპული ალმანაქი, მოსკოვი: გამომცემლობა, 1990.
2. 1 2  *იულიუს ანტონოვსლკი*, თავი 6 // ჯორდანო ბრუმი: მისი ცხოვრება და ფილოსოფიური მოღვაწეობა, 1891. — გვ. 80 ((რუსული)Жизнь замечательных людей (1890—1924)).
3. ↑  Eugen Lennhoff, Oskar Posner, Dieter A. Binder: *Internationales Freimaurer-Lexikon*. 5. überarbeitete Auflage. Herbig Verlag. ISBN 978-3-7766-2478-6
4. ↑  Paula Findlen, «A Hungry Mind: Giordano Bruno, Philosopher and Heretic» დაარქივებული 2008-12-04 საიტზე Wayback Machine. , *The Nation*, September 10, 2008. «Campo de' Fiori was festooned with flags bearing Masonic symbols. Fiery speeches were made by politicians, scholars and atheists about the importance of commemorating Bruno as one of the most original and oppressed freethinkers of his age.» Accessed on 19 September 2008
**ჯონიის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი იმერეთის მხარეში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯონიაში. თარიღდება XI-XII საუკუნეებით.

ძეგლის აღწერა
-------------

ეკლესია წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას. დასავლეთით ტაძარს აქვს გვიანი პერიოდის მინაშენი, რომელიც ამჟამად ნახევრად დანგრეულია. ნაგებობას აქვს ორი შესასვლელი - სამხრეთითა და დასავლეთით, ორივე მათგანი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან კი - თაღოვანი. დარბაზის კამარა ჩამონგრეულია, შემორჩენილია აფსიდის კონქი. კამარა ეყრდნობოდა პილასტრებზე გადაყვანილ თაღებს. საკურთხეველი გვიანი პერიოდის ხის კანკელითაა გამოყოფილი, რომელიც დაფარულია რუსული ტიპის მხატვრობით. ინტერიერი შელესილია. ეკლესიას ვიწრო, თაღოვანი სარკმლები აქვს, რომლებიც ინტერიერში ფართოვდება. ფასადები სადაა, ასრულებს მოურთველი და თაროსებრი ლავგარდანი. ტაძრის კედელზე გვხვდება ასომთავრული ლაპიდარული წარწერა. ეკლესია ნაგებია თლილი ქვით.

არ არის შემორჩენილი ფრესკა. რესტავრაციამდე ეკლესია დაზიანებული იყო. დასავლეთით გამოსახულია ღვთისმშობელი მარიამი, ხოლო აღმოსავლეთით - უფლის გამოსახულებაა. კარებს ამკობს მთავარანგელოზთა გამოსახულება, კანკელის თავზე საიდუმლო სერობის სიუჟეტია წარმოდგენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონიას წმინდა გიორგის ეკლესია
* დავით კაკაურიძე - ტყიბული და მისი შემოგარენი
**ჯონჯოლი** (ლათ. Staphylea) — მცენარეთა გვარი ჯონჯოლისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები ან პატარა ხეებია. 

11-მდე სახეობა გავრცელებულია ამერიკისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ზომიერ სარტყელში. კავკასიასა და საქართველოში ჯონჯოლის მხოლოდ ორი სახეობა გვხვდება: კოლხური ჯონჯოლი, რომელიც უმთავრესად დასავლეთ საქართველოში იზრდება, და ჩვეულებრივი ჯონჯოლი (ლათ. Staphylea pinnata), რომელიც კოლხეთის დაბლობის გარდა ქართლსა და კახეთშიც გვხვდება. 

ჯონჯოლი იზრდება ხევებსა და ხეობებში, ქვიან ადგილებში, ზღვის დონიდან 1 300 მ-მდე. ჯონჯოლის გაუშლელ ყვავილებს ამწნილებენ, თესლისაგან მიღებულ ზეთს ხმარობენ მედიცინაში. ორივე სახეობა კარგი დეკორატიული და თაფლოვანი მცენარეა. მრავლდება თესლისა და ფესვის ამონაყრით. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

გალერეა
-------

* ჯონჯოლის ყვავილებიჯონჯოლის ყვავილები
* ჯონჯოლის  ნაყოფიჯონჯოლის ნაყოფი
* ჯონჯოლის ნაყოფი და თესლები ჯონჯოლის ნაყოფი და თესლები

ლიტერატურა
----------

* *მ. გურგენიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 572.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* EFloras: search results for *Staphylea* (ინგლისური)
* Flora Europaea: *Staphylea* (ინგლისური)
* *Staphylea* დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  - at desert-tropicals.com (ინგლისური)
**ჯუმბერ შარიქაძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1939, ზესტაფონი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1965 წელს დაამთავრა ქალაქ ოდესის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტის სამრეწველო-სამშენებლო ინსტიტუტის სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის ფაკულტეტი.

1965-1968 წლებში მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „პრიბელხაშუსტროიში" („ბალხაშპირეთმშენში") მშენებელ ოსტატად, სამუშაოთა მწარმოებლად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. 1968 წელს გადაიყვანეს სსრ კავშირის სატრანსპორტო მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ „ყაზტრანსმშენის" მოძრავ-მექანიზებული კოლონის მთავარ ინჟინრად. კოლონის უფროსად, სადაც მუშაობდა 1973 წლამდე. 1973 წელს დაბრუნდა საქართველოში და მუშაობა დაიწყო თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო-სარემონტო ტრესტის მთავარ ინჟინრად. 1977-1981 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენის" N1 სახლმშენებელი კომბინატის მთავარ ინჟინრად. 1981 წელს გადაიყვანეს თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო ტრესტ „ინჟმშენის" N3 სამშენებლო სამმართველოს მთავარ ინჟინრად, სადაც მუშაობდა 1986 წლამდე. 1986-2004 წლებში მუშაობდა თბილისის საალაქო საბჭოს აღმასკომის საბინაო სამმართველოს სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს უფროსად. 2004-2014 წლებში მუშაობდა სამშენებლო კომპანია „გეიმის" მენეჯერად. მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით აშენებულ იქნა მრავალი სამრეწველო და სამოქალაქო დანიშნულების ობიექტი ქალაქ ბალხაშში, სატრანსპორტო დანიშნულების რთული საინჟინრო ნაგებობები. მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს შეტანილი ქალაქ თბილისის ბინათმშენებლობის სფეროსა და საქალაქო ინფრასტრუქტურის განვითარების საქმეში. მიღებული აქვს სხვადასხვა სახელმწიფო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.

ლიტერატურაა
-----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 609-610

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯუმბერ შარიქაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლეჟავა**. |

**ჯუმბერ ლეჟავა** (დ. 23 ივლისი, 1939 — გ. 25 ივლისი 2014) — ქართველი სპორტსმენი, მოგზაური და რეკორდსმენი.

დაიბადა თბილისში. 1966 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-ელექტრიკოსის სპეციალობით. 1987 წელს გადატანილი მუცლის ღრუს მძიმე ოპერაციის შემდეგ შეიმუშავა ვარჯიშების საკუთარი სისტემა. 1990-1992 წლებში დაამყარა მსოფლიო და გინესის რეკორდები ჰორიზონტალური მდგომარეობიდან მკლავებზე აზიდვებში (რამდენიმე გაუმჯობესებით, უკანასკნელად 2001 წ.). 

1993 წლის 13 აგვისტოდან 2002 წლის 3 ნოემბრამდე ველოსიპედით იმოგზაურა მსოფლიოს გარშემო: 3333 დღის განმავლობაში გადალახა აზიის, ავსტრალია-ოკეანეთის, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის, ევროპისა და აფრიკის 234 ქვეყანა და დამოკიდებული ტერიტორია, 2-ჯერ ეწვია ანტარქტიდას; გადაიღო 50.000-ზე მეტი ფოტო-კადრი და 200 სთ-ზე მეტი ვიდეო ფირი; შექმნა მოგზაურობის 7.000 გვერდიანი დღიური.

გარდაიცვალა 2014 წლის 25 ივლისს.

ჯილდოები
--------

დაჯილდოებულია საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოებით, მ. შ. ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით, საქართველოს სახელმწიფო პრემიით. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროსგან მინიჭებული აქვს „მოგზაური დიპლომატის" სტატუსი (1993), ხოლო იუნესკოსგან — „მსოფლიო სპორტსმენის" დიპლომი (1999).

გალერეა
-------

ბიბლიოგრაფია
------------

* *ველოსიპედით დედამიწის გარშემო*, თბ. 1998

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯუმბერ ლეჟავა***

* ჯუმბერ ლეჟავა — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* ჯ.ლეჟავას მოგზაურობის მარშრუტი მსოფლიოში (ლატვ.)
* მსოფლიო მოგზაური დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* ჯუმბერ ლეჟავა ველოსიპედის შესახებ
* ჯუმბერ ლეჟავა მორიგი მოგზაურობისთვის ემზადება
* ჯუმბერ ლეჟავა წაღვერის ტურისტული ცენტრის საიტზე
* სიკვდილისა და პრობლემების დამარცხება - მხოლოდ საქართველოს სახელით!
* ჯუმბერ ლეჟავას კავკასიური პორტრეტი
* რუკა: ჯუმბერ ლეჟავას მოგზაურობის მარშრუტები
* "მოგზაურობის მეფე" — ჯუმბერ ლეჟავა

სქოლიო
------

1. ↑  ცხრაწლიანი ველომოგზაურობის ფინიში
2. ↑  მსოფლიო რეკორდსმენი ჯუმბერ ლეჟავა გარდაიცვალა, ghn.ge, 25 ივლისი 2014
ჯულიუს და ეთელ როზენბერგები
**ჯულიუს როზენბერგი** (ინგლ. Julius Rosenberg; დ. 12 მაისი, 1918 — გ. 19 ივნისი, 1953) და მისი ცოლი **ეთელი** (*გრინგლასი*, ინგლ. Ethel Greenglass Rosenberg; დ. 28 სექტემბერი, 1915 — გ. 19 ივნისი, 1953) — ამერიკელი კომუნისტები, დაადანაშაულეს შპიონაჟში საბჭოთა კავშირის სასარგებლოდ (აშშ-ის ბირთვული იარაღის შესახებ მონაცემები გადასცეს სსრკ-ს) და 1953 წელს სიკვდილით დასაჯეს. როზენბერგების სიკვდილით დასჯა იყო სამოქალაქო პირის დასჯის ერთადერთი შემთხვევა შპიონაჟის ბრალდებით ცივი ომის პერიოდში.

ისტორია
-------

როზენბერგი საბჭოთა დაზვერვაში მუშაობდა 1940 წლიდან. მან ამ საქმეში ჩაითრია თავისი ცოლი ეთელი, მისი ძმა დევიდი ცოლთან ერთად. გრინგლასი ამერიკის არმიის სერჟანტი იყო და მუშაობდა მექანიკოსად ლოს-ალამოსის ბირთვულ ცენტრში. აქედან იგი საბჭოთა დაზვერვას გადასცემდა ღირებულ ინფორმაციას ჰარი გოლდის მეშვეობით. კერძოდ, გრინგლასმა როზენბერგს გადასცა ნაგასაკიში ჩამოვარდნილი ბომბის ნახაზები და მისი ლოს-ალამოსში მუშაობის 12 გვერდიანი ანგარიში.

1950 წლის თებერვალში, მას შემდეგ რაც საბჭოთა დაზვერვის ქსელი გაშიფრა ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტომ, ინგლისში დააკავეს გერმანელი ფიზიკოს-თეორეტიკოსი კლაუს ფუქსი, სსრკ-ის მთავარი ატომური მზვერავი. ფუქსმა გასცა ჰარი გოლდი, რომელიც იძულებული გახდა საბჭოთა დაზვერვასთან კავშირი ეღიარებინა. გოლდმა გასცა გრინგლასი, გრინგლასმა - როზენბერგები. თუმცა როზენბერგებმა ფუქსის, გოლდისა და გრინგლასისაგან განსხვავებით არ აღიარეს თავისი დანაშაული და განაცხადეს, რომ მათი დაპატიმრება ანტიკომუნიზმისა და ანტისემიტიზმის გამოვლინება იყო.

როზენბერგების სასამართლო პროცესი გაიხსნა 1951 წლის 6 მარტს ნიუ-იორკში და 5 აპრილს დასრულდა სასიკვდილო განაჩენის გამოტანით. დაიწყო საერთაშორისო კამპანია, რომელიც ითვალისწინებდა როზენბერგების შეწყალებას. მასში მონაწილეობდნენ ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი, მწერალი თომას მანი, რომის პაპი პიუს XII. მიუხედავად ამისა, ყველა შეწყალებაზე უარი თქვეს. განაჩენი შეასრულეს 1953 წლის 19 ივნისს. როზენბერგები ელექტრონულ სკამით გაასამართლეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯულიუს და ეთელ როზენბერგები***

* Guide to the Playscript about the Julius and Ethel Rosenberg Espionage Trial. Special Collections and Archives, The UC Irvine Libraries, Irvine, California.
* An Interactive Rosenberg Espionage Ring Timeline and Archive დაარქივებული 2009-05-23 საიტზე Wayback Machine.
* Timeline of Events Relating to the Rosenberg Trial. დაარქივებული 2003-08-01 საიტზე Wayback Machine.
* Rosenberg trial transcript დაარქივებული 2008-02-11 საიტზე Wayback Machine.  (excerpts as HTML, and the entire 2,563 page transcript as a PDF file)
* Ethel's brother says he trumped up evidence.
* Documents relating to the Julius and Ethel Rosenberg Case, Dwight D. Eisenhower Presidential Library დაარქივებული 2013-02-16 საიტზე Wayback Machine.
* Project Venona messages.

სქოლიო
------

1. ↑  „False testimony clinched Rosenberg spy trial" (eb). BBC. 6 December, 2001. ციტირების თარიღი: 2013-10-20. *ციტატა*: „Ethel and Julius Rosenberg were the only people in the United States ever executed for Cold War espionage" შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
**შუქი მოვიდა** — 2000-იანი წლების დასაწყისის ქართულ-ფრანგული პანკ-ჯგუფი. მისი შემქმნელი და მთავარი იდეოლოგი წარმოშობით ფრანგი, ფრედი პაიანი იყო. მას ამ პროექტამდეც ჰყავდა საკუთარი ჯგუფი, მაგრამ საქართველოში შექმნილმა ახალმა სიმღერებმა მას განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა. სიმღერების გამოცემა დაემთხვა საქართველოში პოლიტიკურ-ეკონომიკურ-სოციალური პრობლემების პერიოდს, რაც მათში აისახა.

ჯგუფის სიმღერები უშუალოდ ეხებოდა ენერგოკრიზისის წლებს და თანამედროვე ქართული რეალობისათვის დამახასიათებელ ელემენტებს - მობილურ ტელეფონებს, ნაყინს („მაროჟნი"[1]), ხაჭაპურს, ენერგოდეფიციტს, სამარშრუტო ტაქსებს („მინიბუსის ზაზა"[2]), ნავთის ქურებს („ტურბო"), სამგლოვიარო ტრადიციებს („რატომ წახვედი") და ა.შ.

მოგვიანებით, როდესაც ფრედი პაიანი საფრანგეთში დაბრუნდა, ჯგუფმა არსებობა შეწყვიტა. 2014 წელს ფრედი კიდევ ერთხელ ჩავიდა საქართველოში და ჯგუფმა გამართა რამდენიმე კონცერტი.[3]

წევრები
-------

ჯგუფის შემადგენლობაში შედიოდნენ:

* ფრედი პაიანი - ვოკალი, გიტარა
* დათო ხოსიტაშვილი - გიტარა
* გიორგი გობეჯიშვილი - ბას-გიტარა
* გურამ მაკალათია, ივან კაბაკოვი - დასარტყმელი საკრავები

შემოქმედება
-----------

დისკოგრაფია
* *შუქი მოვიდა* (ალბომი, 2001)
* *გულზე მოგეშვება* (EP, 2003)

ვიდეო
* *მინიბუსის ზაზა* (მუსიკალური ვიდეო პირველი ალბომიდან)
* *ჟიგულის კაცი* (მუსიკალური ვიდეო პირველი ალბომიდან)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვირტუალური გაზეთი *ანარეკლი* - ინტერვიუ ფრედისთან

სქოლიო
------

1. ↑  „მაროჟნი" ფრედი პაიანის YouTube-ის გვერდზე
2. ↑  „მინიბუსის ზაზა" - გამოსვლა მეიდანის ფესტივალზე (2014)
3. ↑  „შუქი მოვიდა" 21-ე საუკუნის თბილისშიც
თიხის ფილა ლურსმული წარწერით შურუპაკიდან
**შურუფაკი** - შუმერული ქალაქი-სახელმწიფო სახრეთ მესოპოტამიაში. დღეს ამ ადგილს ჰქვია **ტელ ფარა** (ერაყი). შურუფაქი ასევე ნახსენებია „შუმერის მეფეთა სია‎ში". იხსენიება იმ ხუთ ქალაქს შორის, რომელიც წარღვნამდე არსებობდა.

არქეოლოგია
----------

შურუფაქი აღმოაჩინა გერმანულმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ 1902 წელს ვალტერ ანდრეს ხელმძღვანელობით. ქალაქში აღმოაჩინეს ლურსმული დამწერლობით დიდი ბიბლიოთეკა. შურუფაქის ბიბლიოთეკა 3 ნაწილად იყოფა, ესაა სხვადასხვა სამეურნეო ტექსტები, სასწავლო ტექსტები, ანუ ფირფიტები რომელზეც ახალგაზრდა შუმერები წერას სწავლობდნენ და „არქაული ლურსმული სიმბოლოების სია", საიდანაც გაირკვა ქალაქის დასახელება. დაახლოებით ძვ. წ. XXX საუკუნეში შურუფაქი აღმოჩნდა წყლით დაფარული წყალდიდობის შედეგად, ასე რომ შესაძლოა მითს წარღუნას შესახებ აქვს ისტორიული საფუძველი. ამ წყალდიდობამ შდურუპაკის გარდა დააზარალა ური და კიში.

გათხრებით დადასტურდა, რომ შურუფაქი ადრინდელი ტიპის (ძვ.წ. XXIX ს.) საქალაქო დასახლებას წარმოადგენდა. აქ აღმოჩენილი სამეურნეო და რელიგიური შინაარსის ლურსმნული დოკუმენტები მიუთითებენ შურუფაქის აღზევებაზე ძვ.წ. XXVII-XXVI საუკუნეებში. შუმერული მითების მიხედვით ამ ქალაქში იჯდა წარღვნის დროს კაცთა მოდგმის თესლის გადამრჩენელი გმირი მეფე ზიუსუდრა (აქად. უტ-ნაპიშტიმი, ბიბლიური ნოე). არსებობა შეწყვიტა ძველი წელთაღრიცხვით III ათასწლეულის ბოლოს.

ლიტერატურა
----------

* *შარაშენიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 58.
**ჩვევა** — ვარჯიშის შედეგად გამომუშავებული მეტ-ნაკლებად ავტომატიზებული მოქმედება, რომლის შემადგენელი მოძრაობები ცნობიერების მონაწილეობის გარეშე სრულდება (მაგალითად, აზრის წერილობითი გადმოცემის შეგნებულ პროცესში ხელით ასოების ავტომატურად გამოყვანა). როგორც შეძენილი ქცევა, ჩვევაც ანტიპოდია ისეთი თანდაყოლილი ქცევებისა, როგორიცაა ინსტინქტები და უპირობო რეფლექსები. განასხვავებენ მოტორულ (ჰიგიენური, პროფესიული, სპორტული და სხვა ) და გონებრივ ჩვევებს (კითხვის, გაბმული მეტყველების პროცესში სიტყვების სათანადო ფორმების ხმარება და სხვა). ადამიანის ჩვევის გამომუშავებაში მნიშვნელოვანი ფაქტორია ვარჯიშის შეგნებული, მიზანდასახული, ნებისმიერი ხასიათი და ცოდნა ვარჯიშის შედეგების შესახებ, მაგრამ მაინც ჩვევა არ შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ შეგნებულად, ცნობიერად შეძენილ მოქმედებად, რადგან გაწვრთნის შედეგად ცხოველებიც იძენენ ჩვევებს. ზოგი ჩვევა ხელს უწყობს მეორის დაუფლებას (ჩვევათა „ტრანსპოზიცია"), ზოგი კი მონაწილეობს მეორე ჩვევის დაუფლებაში, რაც აფერხებს მის შემუშავებას („ჩვევათა ინტერფერენცია"). ამის დასაძლევად საჭიროა თითოეული ჩვევის ცალ-ცალკე ავტომატიზაცია ბოლომდე. შესაძლებელია ჩვევათა დარღვევაც, რასაც იწვევს არასავსებით ავტომატიზებული ჩვევის დიდი ხნით შეწყვეტა ან ჩვევის შესრულებისას ფსიქოლოგიური ტრავმის მიღება.

ლიტერატურა
----------

* *ნათაძე, რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 115.
გრეგ ჰეფლი
----------

 მთავარი სტატია: გრეგ ჰეფლი.
**გრეგორი „გრეგ" ჰეფლი** — წიგნის მთავარი პერსონაჟი, პირველ წიგნში იგი არის 12 წლის.

როული ჯეფერსონი
---------------

გრეგის მიერ დახატული როული
**როული ჯეფერსონი** — გრეგ ჰეფლის საუკეთესო მეგობარი, გრეგის აზრით იგი ზედმეტად ბავშვურია

ფრენკ ჰეფლი
-----------

**ფრენკ ჰეფლი** — გრეგ ჰეფლის მამა, არის სერიოზული პიროვნება. ფრენკი დაინტერესებულია აშშ-ს ისტორიით და აწყობს აშშ-ს სამოქალაქო ომის იმიტაციას, იგი თვლის, რომ ბავშვი უნდა ცხოვრობდეს ჯანსაღი ცხოვრების წესით. იგი ცდილობს მოარიდოს გრეგი ვიდეოთამაშებს და აძალებს, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესი დაიცვას.

სუზან ჰეფლი
-----------

**სუზან ჰეფლი** — გრეგ ჰეფლის დედა. იგი გრეგსა და მის ორ ძმას მუდამ უგებს, არის მოსიყვარულე დედა. წიგნის პირველ ონლაინ ვერსიაში იგი ნახსენებია როგორც „ანა ჰეფლი". მის როლს ფილმებში ასრულებდა რეიჩელ ჰარისი, ხოლო მოგვიანებით — ალისია სილვერსტოუნი.

მენი ჰეფლი
----------

**მენი ჰეფლი** — გრეგ ჰეფლისა და როდრიკ ჰეფლის უმცროსი ძმა. არის ხუთი წლის. გრეგი მას ასე აღწერს:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მისი ცხვირი, ის უფრო გრძელია ვიდრე მისი ტანი" |
|  |  |

მენი არის ბებიის საყვარელი შვილიშვილი რასაც ის ფაქტიც ადასტურებს, რომ ბებიას სახლში მენის უამრავი სურათი აქვს. გრეგი მენის „ჩამშვებს" უწოდებს. აქვს უცნაური თვისება, მიუხედავად მისი ასაკისა, უყვარს „მატყუარა საწოვარა".

როდრიკ ჰეფლი
------------

**როდრიკ ჰეფლი** — როდრიკი არის გრეგისა და მენის უფროსი ძმა, იგი არის როკერი, ბენდის „საქმის კურში" წევრი. როდრიკი არის ბენდის დრამერი და დიად კარიერაზე ოცნებობს. უყვარს გრეგისათვის ოინების მოწყობა. ხშირად ეხვევა არეულობაში და არ ასრულებს თავის სიტყვას.

სხვა ურთიერთობები და ოჯახის წევრები
-----------------------------------

### ბებია

**ბებია** — სუზან ჰეფლის დედა, შესაბამისად გრეგ ჰეფლის ბებია. ბებიამ ჰეფლების მსგავსად იცის მანქანის ტარება, მისი საყვარელი შვილიშვილია მენი.

### ბაბუა ჰეფლი

**ბაბუა ჰეფლი** — გრეგის ბაბუა, ცხოვრობს მოხუცთა თავშესაფარში და გამოირჩევა უცნაური თვისებით, უყვარს თავშესაფრის კამერის ჩანაწერების ყურება.

### ჯო ჰეფლი

**ჯო ჰეფლი** — ფრენკის ძმა, შესაბამისად გრეგის ბიძა. ფრენკს მასთან არ აქვს კარგი ურთიერთობა მას შემდეგ რაც მან მენი შეაშინა, როდესაც იგი ქოთნიდან უნიტაზზე დაჯდომას სწავლობდა ჯომ უთხრა მას რომ უნიტაზში მონსტრია, ამის შემდეგ მენი მასზე არათუ ჯდებოდა არც კი უახლოვდებოდა. ჯოს შვილები საკუთარ ბიძას „დეიდას" ეძახიან, ფრენკი კი თვლის, რომ ეს ბავშვებს ჯომ ასწავლა.

ჯო ჰეფლის მეუღლე
----------------

ჯო ჰეფლის მეუღლე არის გრეგის ბიცოლა. მისი თმა არის მუქი. იგი წიგნში იშვიათადაა მოხსენიებული.

### ჯო ჰეფლის შვილები

ჯო ჰეფლის ჰყავს სამი შვილი, რომელნიც გრეგის, მენისა და როდრიკის ბიძაშვილები არიან. ისინი ფრენკ ჰეფლის „დეიდა ფრენკს" ეძახიან.

### ჩარლი ჰეფლი

### დეიდა სესილი

### ლორეტა ჰეფლი

### ბიცოლა ვერონიკა

### ტერენს ჰეფლი

### რება ჰეფლი

### გარი ჰეფლი

#### პირველი მეუღლე: ლინდა

#### მეორე მეუღლე: შარლენი

#### მესამე მუღლე: ლიდია

#### მეოთხე მეუღლე: სონია
**წვიმების სეზონი** — წელიწადის დრო, როდესაც მოდის არაპროპორციულად დიდი რაოდენობის ატმოსფერული ნალექები. მას ყველაზე ხშირად ადგილი აქვს ტროპიკულ განედებში, უფრო ნაკლებ შემთხვევებში - ზომიერ განედებში. 

წვიმების ზოლი გადაადგილდება წლის განმავლობაში, მიჰყვება მზის ზენიტს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ტროპიკს შორის. ასე რომ, ეკვატორის სიახლოვეს წელიწადში იცის ორი წვიმების სეზონი. რაც უფრო შორს ვიმყოფებით ეკვატორიდან, მით უფრო ნაკლებია დროში წყვეტა ორ წვიმების სეზონს შორის, ვიდრე ისინი არ გადავლენ ერთ სეზონში ნალექების ორი აპოგეით ან თვითონ ტროპიკებში არ დაიწყება ერთი მთლიანი წვიმების სეზონი.

ტროპიკების ჩრდილოეთით და სამხრეთით წვიმების სეზონი ჩვეულებრივ ერთხელ დგება წელიწადში. რაც უფრო მეტად შორდება განედი ეკვატორს, მით უფრო სუსტი ხდება წვიმების სეზონი. ზომიერ რეგიონებში 42-ე განედს ზემოთ წვიმა გადანაწილებულია საკმაოდ თანაბრად მთელ წელიწადზე და სხვა ფაქტორები, როგორებიცაა ქარი, სიმაღლე ზღვის დონიდან ან მცენარეულობა, უფრო ძლიერ გავლენას ახდენს ნალექების რაოდენობაზე, ვიდრე სეზონური მზის ზემოქმედება.

სეზონური ხასიათი წვიმებს ასევე აქვთ მუსონური კლიმატის დროს.

* ავსტრალიის ბარონის ჩანჩქერი წვიმების სეზონში (იანვარი)…
* …და მშრალ სეზონში (ივლისი).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გვალვა