recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ღუჭაანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღუჭაანში. აგებული შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ღუჭაანში მდებარე ეკლესია ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას მასიური ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. შებრტყელებული ფორმის კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ოდნავ შეისრული ტრომპებით. სატრიუმფო თაღი საკურთხევლის მხრებს ეყრდნობა.

საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის კამარა ეყრდნობა შეისრული ფორმის თაღს, რომელსაც მარტივი ფორმის კაპიტელი იკავებს. ჩრდილოეთ კედელთან შემორჩენილია ხარისხის მცირე ნაწილი. არქიტრავული შესასვლელები ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია გაჭრილი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს მინაშენები. სამხრეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 50-60 სმ-ზე. მინაშენი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხედია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდი. დასავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 26
**ღრტილის კრება** — საეკლესიო კრება ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის რელიგიურ-დოგმატურ უთანხმოებათა გასარკვევად. ჩვენამდე მოღწეულია ღრტილის კრების პოლემიკური ნაწილის აქტები.

გაიმართა სოფელ იხტილაში. ტრადიცია მას ბაგრატ III-ის სახელს უკავშირებს და X საუკუნის მიწურულით ათარიღებს. ამ დათარიღებას მხარს უჭერს კრების აქტებში დაცული ცნობა სომხეთის საპატრიარქო ქალაქ არგინას შესახებ. სხვა შეხედულებებით ის ბაგრატ IV-ის მიერ მოწვეულად ითვლება და დათარიღებულია 1046 წლით. 

კრებაზე ქართველებსა და სომხებს შორის გაიმართა კამათი დოგმატიკის საკითხებზე, რის გამოც კრებამ საეკლესიო ხასიათი მიიღო. კამათის ინიციატორი იყო მარმაშენის სომხური მონასტრის წინამძღვარი სოსთენი, რომელმაც აჯობა ქართველებს მელქაძე წურწყაბელს, სასანო ყველელს, გრიგოლ აბუსერისძეს და გაბრიელ უკისძეს, მაგრამ იგი დამარცხდა იერუსალიმიდან ახლად დაბრუნებულ ქართველ ბერ ეფთვიმე გრძელთან. მსჯელობა ეხებოდა სამწმინდა გალობაში პეტრე მკაწვრალის მიერ ჩამატებულ ფორმულას „რომელიც ჩვენთვის ჯვარს ეცვი".

ლიტერატურა
----------

* *ალექსიძე, ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 599.
* *კეკელიძე, კ.*, „ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან" ტ. 4, თბილისი, 1957
**ღულელების ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღულელების სამხრეთ-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,2 x 3,1 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი, დანგრეულია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეში ყოფილა. შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილები. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სარკმლის ზემოთ, სხვადასხვა დონეზე, ოთხი მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. თითო მსგავსი ნიშია სამხრეთ და ჩრდილო კედლებში - კამარის ქუსლის დონეზე. დარბაზის დასავლეთ კედელში, ერთ დონეზე, განლაგებულია თანაბარი სიდიდის ექვსი სამკუთხა ნიში. გადახურვა კამაროვანია, ოდნავ შეისრული ფორმისა. კედლები შიგნით კირის ხსნარითაა შელესილი. ეკლესიის დასავლეთით (რამდენიმე მეტრის მანძილზე) სამარხებია.

=ლიტერატურა
===========

* *რამიშვილი რ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 419.
**ღრუ** (ძვ. ქართ. წყაროებში **გრუ[ი]**) — ისტორიული სოფელი საქართველოში. აჟამად იყოფა სოფლებად ახალგორის მუნიციპალიტეტში: ზემო ღრუ და ქვემო ღრუ.

ისტორია
-------

გრუ ისტორიულ წყაროებში იხსენიება, როგორც გრუჲ, გრუა. მატიანის „ძეგლი ერისთავთა" (XIV ს.) მიხედვით, VI საუკუნეში ცხრაძმისხეველნი იბრძოდნენ გრუელთა წინააღმდეგ, რომლებიც ქსნისხევში შედიოდნენ. „მატიანე ქართლისა" (XI ს.) გადმოგვცემს, რომ დაახლ. 975 წელს კახელებს დაუტყვევებიათ მეფე გურგენი, მისი ძე ბაგრატი და დედოფალი გურანდუხტი. დავით III კურაპალატმა გაათავისუფლა ისინი და დაიბრუნა მიტაცებული ციხეები, გარდა წირქოლისა და გრუისა. როგორც ჩანს, ეს ციხეები კარგა ხანს დარჩა კახეთის ხელში და XI საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ III-ს კვლავ უხდება მათ დასაბრუნებლად ბრძოლა. 

„მატიანე ქართლისა" (XI ს.):

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „... და შეუქციეს ქართლი და უფლისციხე, ხოლო წირქუალის ციხე და **გრუი** თჳთ დაიჭირეს." |
|  |  |

„ძეგლი ერისთავთა" (XIV ს.):

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მას ჟამსა ცხრაზმისხეველნი ბრძოლილ იყვნენ ციხესა **გრუისისა** ხუთ თვე." |
|  |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გრუი — ციხესიმაგრე ფეოდალური ხანის საქართველოში.

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 599.
**აწრისხევის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევში, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ ბორცვზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია დიდი თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. ნახევარსფერული კონქი ხისაა. ხისავე სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები შემორჩენილია 8-9 მეტრის სიმაღლეზე. კედლებს წყვილი პილასტრი თითქმის თანაბარ ნაწილებად ჰყოფს. პილასტრების კაპიტელებს კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. შემორჩენილია თაღის ქუსლი. მაღალი თაღოვანი სარკმლები სიმეტრიულადაა განლაგებული. სარკმლის თაღები სოლისებრი ქვებითაა გადაყვანილი. მთლიანად შებათქაშებული ინტერიერი, ამჟამად დაფერილია ცისფერი საღებავით. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. იატაკი მიწურია. ეკლესიას თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. სამხრეთის შესასვლელის ღერძზე ქვის ფილაზე ჯვრის გამოსახულებაა. ჯვრის ქვემოთ მხედრული წარწერაა, რომელიც დაზიანების გამო არ იკითხება. დასავლეთიდან ეკლესიას თაღოვანი, სამსართულიანი სამრეკლო აქვს, რომლის თაღებით გახსნილი პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭედაა გამოყენებული. სამრეკლო ნაგებია თლილი ქვის ღვინისფერი კვადრებით. თაღები ეყრდნობა სწორკუთხა სვეტებს. აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები სრულიად სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. საბურავად თუნუქია გამოყენებული. კამარა ჩამოქცეულია. კედლებზე მცენარეებია ამოსული. სამრეკლოს საბურავი დაზიანებულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002,გვ. 24-25
**პიმენ სალოსი** (დ. 1216 — გ. 1294) — ქართველი წმინდანი, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 16 მარტი, ახალი სტილით - 29 მარტი.

ბიოგრაფია
---------

აღიზარდა დავითგარეჯის მონასტერში. იგი ანტონ მესხთან ერთად მოღვაწეობდა. ბერებმა სალოსობის, მეფისა და ერის მხილების საოცრად დიდ და გაბედულ ღვაწლს წარმართებს შორის ქადაგებაც დაუმატეს. ჟამთააღმწერელი მოგვითხრობს, რომ წმინდა პიმენმა „ნათესავი ლეკთა წარმართობისაგან მოაქცია, რომელნი ჰგიან სარწმუნოებასა ქრისტესა". მას ასევე გაუქრისტიანებია თუშნი და მთიელნი. 

მის შესახებ ანტონ კათალიკოზი სწერდა: „პიმენ სალოსი, ქრისტესთვის განკრთომილი, გონებით ბრძენი, ზეცით მომღები სიბრძნისა, მეფეთა დიდი, მამხილებელი ნათან ბრწყინვალე კაცი, ნეტარ დიდი სახელი, ზემო წერილის ვასილისთანა მზრახველი". 

ქვეყანა კი ამ დროს საოცრად დაცემული და განადგურებული იყო: მონღოლთა შემოსევებით გამწარებულ მოსახლეობაში იმძლავრა ურწმუნოებამ, თვით წმინდა მეფე დემეტრე თავდადებულიც აღერია უწესობაში. კათოლიკოსმა ნიკოლოზმა მეფე დემეტრე ამხილა უსჯულოებაში. მეფის ურჩობამ კათოლიკოსი აიძულა, თავისი ნებით დაეთმო საპატრიარქო ტახტი და უბრალო განდეგილი ბერის ცხოვრებით ეცხოვრა. 

საღვთო მადლით გაბრწყინებულმა მამებმა პიმენმა და ანტონმა კარგად იცოდნენ, თუ მეფე და მთავრები შეინანებდნენ, შეინანებდა ხალხიც, და ამიტომ მათ ერზე ზრუნვა მეფის დამოძღვრითა და მხილებით დაიწყეს. „ქართლის ცხოვრებაში" წერია, რომ წმინდა ბერები ამხელდნენ „მეფესა და ყოველსა ერსა, გარნა არარაჲ ისმინეს".

ღვთის ნებითა და წმიდანთა ლოცვით აღსრულდა წმინდა პიმენ სალოსისა და ანტონი მესხის დიდი სურვილი — მეფე დემეტრემ არა მარტო თავისი უსჯულოება შეინანა, არამედ მოწამოებრივი სიკვდილით დაასრულა სიცოცხლე. ერი ფეხზე წამოდგა, მისთვის თავდადებული ბერები წმიდათა დასში შერაცხა და მათი ხსენება ერთად დააწესა.

ბიბლიოგრაფია
------------

1. „სიტყვანი და ქადაგებანი", ერთ წიგნად.
2. „სარწმუნოების ნაყოფი".
3. „გრიგორი ღვთისმეტყველის წიგნი".

ლიტერატურა
----------

* „ქართული მწერლობა მეცამეტე საუკუნიდამ მეთექვსმეტე საუკუნემდე", თბ. 1855, გვ. 3
* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2004 წ.
**აფშერონის ყურე** (აზერ. Abşeron körfəzi) — ყურე კასპიის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის სანაპირო ზოლის შუა-აღმოსავლეთ ნაწილში.

აღმოსავლეთით მდებარეობს აფშერონის არქიპელაგის კუნძულები (იალის კუნძული, ქიჩიქ-თავა, ბოიუქ-თავა, ჩილოვი, გარაბათაგი), ხოლო დასავლეთით აფშერონის ნახევარკუნძული.

წყალი აფშერონის ყურეში უფრო მარილიანია, ვიდრე კასპიის ზღვაში საშუალოდ, რადგან მას არ ჩაედინება არცერთი მდინარე. ყურის ნეპირზე მდებარეობს დიუბენდის პორტი, რომელიც აფშერონის სრუტეში კაშხლის მშენებლობასთან დაკავშირებით, ფაქტობრივად დაკარგა თავისი მნიშვნელობა.

მას შემდეგ, რაც 1944 წელს ააშენეს კაშხალი, ყურე ორ ნაწილად გაიყო: ჩრდილოეთ და სამხრეთ აფშერონის ყურედ. ჩრდილოეთ ყურის ფართობი 24 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს. საშუალო სიღრმე 3,4 მეტრს, ხოლო მაქსიმალური 11-12 მეტრს. წყლის საშუალო ტემპერატურა ზაფხულში 24-28 °C, ზამთარში 3-5 °C. სანაპიროს ყინვა იშვიათია.

სქოლიო
------

1. ↑  Южный Апшеронский залив
2. ↑  Климат залива.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-03. ციტირების თარიღი: 2017-04-24.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აწყური**. |

ტაძრის ხედი აწყურის ციხიდან.  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
ტაძრის ხედი.  
ლაშა ხაჩიძის ფოტო
ფოტო ერმაკოვის კოლექციიდან. გადაღებულია 1896 წლამდე.
**აწყურის ტაძარი** — ეკლესია მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალციხის მუნიციპალიტეტში სოფ. აწყურის ტერიტორიაზე.

დღეისათვის შემორჩენილია გუმბათოვანი ტაძრის ნანგრევები (გაირჩევა ორი ფენა - X-XI და XIII-XIV სს.). ფართობით იგი ყველაზე დიდი ეკლესია ყოფილა მთელ საქართველოში. გუმბათი და ყველა კამარა ჩამოქცეულია, დანგრეულია კედლის ზედა ნაწილებიც. საკურთხეველსა და მის ორსავე მხარეზე მდებარე სათავსებს სადიაკვნესა და სამკვეთლოს აღმოსავლეთით გამოშვერილი წახნაგოვანი კედლები ჰქონდა. შიგნით გადარჩენილია მორთულობის ფრაგმენტები - კედლის სვეტები ბურთულებიანი თავსამკაულებით; საკურთხევლის კედლის გარეპირის მორთულობა და სხვა, მოწმობს, რომ შენობის ეს ნაწილი XIII საუკუნეზე უფრო ადრინდელია. აწყურის ტაძარი ბევრჯერ დაზიანებულა მიწისძვრებით და კვლავ აღუდგენიათ. როგორც ჩანს, ძეგლი ოსმალთა ბატონობის ბოლო წლებში საბოლოოდ დანგრეულა.

ტაძრის რეაბილიტაცია
-------------------

2016 წელს დაიწყო ტაძრის რეაბილიტაციის პროცესი.

ლიტერატურა
----------

* ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 1970

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9396
* აწყური დაარქივებული 2016-08-02 საიტზე Wayback Machine.
* აწყურის ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის ეკლესია
* ბიბლიოგრაფია აწყურის ღვთისმშობლის ტაძარზე

სქოლიო
------

1. ↑  ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 1970, გვ. 51
2. ↑  აღმოჩენა აწყურის ღვთისმშობლის ტაძართან YouTube-ზე
**ჟერებცოვის სახლი** (რუს. Дом Жеребцова) — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 70.

ისტორია
-------

ჟერებცოვის ორსართულიანი სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. 1860-იან წლებში ეს სახლი ეკუთვნოდა ოლდენბურგელ და ფრანგ აგენტს ალექსანდრე გემერლეს, რომელიც 1870-იან წლებში მსახურობდა ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირში კონსულად. 1872 წელს, როდესაც ქალაქში ჩამოყალიბდა მთავრობა, გემერლე მის შემადგენლობაში შევიდა. 1880-იან წლების ბოლო სახლი გადავიდა, მიწისმფლობლის, პირველი გილდიის ვაჭრის, ქალაქის საპატიო მოქალაქის ჟერებცოვის ხელში. 

1880-იანი წლების ბოლოსათვის სახლი იყო ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც აგებული იყო ეკლექტიკის სტილში. მის სახურავზე, მთელი პერიმეტრის გასწვრივ იდგა 30 ამფორა. შენობა 1992 წლის როსტოვის საოლქო საბჭოს 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების საფუძველზე შეიტანეს რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

1918 წლის იანვრიდან აპრილამდე შენობაში განთავსებული იყო რკპ (ბ) საქალაქო კომიტეტი, რომელსაც სათავეში ედგა ა. გლუშკო. გერმანული ოკუპაციის პერიოდში შენობაში გახსნილი იყო საროსკიპო გერმანელი ჯარისკაცებისათვის. აქვე იყო სტაციონარი ვენერული დაავადებების სამკურნალოდ. 

1925 წლიდან მოყოლებული დღემდე შენობა საცხოვრებელი სახლია, რომლის პირველ სართულზე განთავსებულია კანისა და ვენერული დაავადებების დისპანსერი.

ლიტერატურა
----------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог, ул. Фрунце, д. 70. დაარქივებული 2017-02-28 საიტზე Wayback Machine.
* Дом купца Жеребцова დაარქივებული 2017-02-28 საიტზე Wayback Machine.
ჯგუფი The Police 2007 წელს კონცერტზე.
**პაუერ-ტრიო** — როკ-ენ-როლის შემსრულებელი ჯგუფის ფორმატი, რომელიც პოპულარული 1960-იან წლებში გახდა. ტრადიციული პაუერ-ტრიო შედგებოდა გიტარისტისგან, ბასისტისა და დრამერისაგან. გარეთ იყო დარჩენილი რიტმური გიტარა და კლავიშებიანი საკრავები, რომელთაც წარმატებით იყენებდნენ სხვა როკ-ჯგუფები ჟღერადობის აკორდებით შესავსებად. შესაძლოა პაუერ-ტრიოში ერთ ან მეტ წევრს ემღერა, მაგრამ ისი თითქმის ყოველთვის ხაზს უსვამდნენ ინსტრუმენტულ შესრულებას და მის საერთო გავლენას ვოკალსა და ტექსტებზე.

პაუერ-ტრიოს აღზევება 1960-იან წლებში შესაძლებელი გახადა, ნაწილობრივ, გამაძლიერებელი ტექნოლოგიის განვითარებამაც, რომელიც ელექტრო გიტარისა და ბას გიტარის ხმას მნიშვნელოვნად აძლიერებს. პირველი პაუერ-ტრიოები გაჩნდნენ გვიანდელ 1960-იან ერაში ისეთი ბლუზ-როკ/ მძიმე როკ ჯგუფების სახით, როგორებიცაა The Jimi Hendrix Experience, Cream, Grand Funk Railroad და James Gang. ჯგუფმა Blue Cheer, მისი ყველაზე პოპულარული კონფიგურაციით როგორც პაუერ-ტრიო, ეს ფორმატი მას მერე გადაიღო, რაც ნახა ჯიმი ჰენდრიქსის შესრულება მონტერეის პოპ ფესტივალზე.[1] 1970-იანი წლების ცნობილი პაუერ-ტრიოები მოიცავს კანადურ პროგ როკ ჯგუფ Rush-ს, ბრიტანულ მძიმე მეტალ ჯგუფ მოუტერჰედს, Jam-ს, რობინ ტროუერს და ჯგუფს The Police. გამოჩნდნენ ასევე კლავიშზე ორიენტირებული პაუერ-ტრიოები, რომლებიც იყენებდნენ ელექტრულ ორგანს (ან სინთეზატორს უკვე 1970-იან წლებში), მაგალითად Atomic Rooster, გიტარებით ნაკლებად დატვირთული ჯგუფები Soft Machine და The Nice და პროგრესული როკ ჯგუფი Emerson, Lake & Palmer.

გვიანდელ 1980-იანებში პაუერ-ტრიოები მოდიდან გამოვიდა პოსტ-პანკისა და ალტერნატიული როკის გაჩენის გამო. მიუხედავად ამისა, 1990-იან წლებში მრავალი ტრიო არსებობდა, გრანჟ ჯგუფი ნირვანა და პოპ-პანკ ჯგუფები Green Day და Blink-182. შემდგომ წლებში ტერმინის მნიშვნელობა გაფართოვდა და იგი იხმარებოდა ნებისმიერი ჟანრის სამ-კაციანი ჯგუფის მიმართ, მაგალითად, მიუზი.

ლიტერატურა
----------

* ა. ჯ. მილარდი (2004). *The electric guitar: a history of an American icon*.  JHU Press,   გვ. 155-156. ISBN 9780801878626.

სქოლიო
------

1. ↑  ვალე ჰამანაკას პორტრეტი/ვ. ვალე, ჯგუფ Blue Cheer-ის თავდაპირველი კლავიშისტი, რომელიც დანარჩენი ორი წევრის მსგავსად ჯგუფის გარეთ დარჩა, როცა ჯგუფმა გადაწყვიტა პაუერ-ტრიოს ფორმატში დაკვრა.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ალგეის ალპები** (გერმ. Allgäuer Alpen) — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში, გერმანიასა და ავსტრიაში. ვრცელდება ბოდენის ტბასა (დასავლეთით) და მდინარე ლეხს (აღმოსავლეთით) შორის. სიგრძე დაახლოებით 75 კმ, სიგანე 50 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 2656 მ (გროსერ-კროტენკოპფი). დამახასიათებელია მცენარეებით შემოსილი ციცაბო კალთები, ღრმად დანაწევრებული ფერდობები, მრავალფეროვანი ფლორა. ალგეის ალპები არის დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმული ქედების ერთობლიობა. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ალპების მთისწინეთი. არის მთის წვრილი ტბები, ხეობებში შედარებით მოზრდილი ტბებია. უმთავრესად აგებულია მეზოზოური ასაკის კირქვებით. აქვს წაწვეტილი მწვერვალები. არის თანამედროვე გამყინვარება. დამახასიათებელია კარსტული რელიეფის ფორმები. 

შემოსილია მთის ტყეებითა და მდელოებით. საბაგირო გზების ხშირი ქსელი. განვითარებულია ტურიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალგეის ალპები"** ვიკისაწყობში.

* ალგეის ალპები — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ალგეთის სამარხი**, **წინწყაროს სამარხი** — ადრინდელი ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. აღმოჩენილია 1940 წელს ალგეთის ხეობაში სოფელ წინწყაროსთან (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).

ალგეთის სამარხი წარმოადგენს ქვაყუთს, რომელიც მდიდრულ ინვენტარს შეიცავდა და როგორც ჩანს, ადგილობრივი წარჩინებული პირის სამარხი იყო. აქ იპოვნეს: მიცვალებულის ბაგეებსა და თვალებზე დასაფარებელი ელექტრუმის ორნამენტირებული ფირფიტები, ელექტრუმის სამი ბალთა, ელექტრუმისა და ვერცხლის სამაჯურები, რკალგახსნილი, ფარაკიანი ვერცხლის ბეჭდები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს საკინძეები, ლანგრები, მინის ფიალა, ვერცხლის ჩამჩა, კაპარჭის ვერცხლის გარსაკრავი, ბრინჯაოს სამფეხი, ბრინჯაოს ისრისპირი, ახალგორული ტიპის ბრინჯაოს სამი ლაგამი და ცხენის აკაზმულობის სხვა ნაწილები. ელექტრუმის ბალთებზე გამოსახულია ქალღმერთი, ფარაკიან ბეჭდებზე — მითოლოგიური პერსონაჯები. ალგეთის სამარხში მოპოვებული ნივთები ქრონოლოგიურად და ხასიათითაც ახლოს დგას ახალგორის განძთან და კიდევ ერთხელ მოწმობს საქართველოს მოსახლეობის მკვეთრ ეკონომიურ და სოციალურ დიფერენციაციას ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანებში. ნივთები დაცულია აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 282.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ქალაქ ოქსფორდს** ეხება. *ოქსფორდის უნივერსიტეტის შესახებ* იხილეთ **ოქსფორდის უნივერსიტეტი**. |

ოქსფორდის ცენტრი საღამოს
**ოქსფორდი** (ინგლ. Oxford [ˈɒksfərd]) — ქალაქი და ოქსფორდშირის საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი, სამხრეთ ინგლისში. ქალაქის მოსახლეობა 165 000-ს არ აღემატება. ქალაქში მიედინება მდინარეები ჩერუელი და ტემზა, რომლებიც ქალაქის ცენტრის სამხრეთით უერთდება ერთმანეთს. ტემზის დაახ. 16 კმ ოქსფორდის სიახლოვეს ცნობილია, როგორც ისისი.

ქალაქში მდებარეობს ოქსფორდის უნივერსიტეტი, რომელიც უძველესი უნივერსიტეტია ინგლისურენოვან მსოფლიოში.

შენობები ოქსფორდში საქსონების მოსვლის შემდეგ გაბატონებულ ყველა ბრიტანულ არქიტექტურულ სტილს მოიცავს. მათ შორის ღირსშესანშნავია XVIII საუკუნის რედკლიფ კამერა. ოქსფორდი ცნობილია, როგორც „მეოცნებე ქიმების ქალაქი", რაც მას პოეტმა მეთიუ არნოლდმა შეარქვა ოქსფორდის უნივერსიტეტის შენობების ჰარმონიული არქიტექტურის გამო.

საერთაშორისო ურთიერთობები
-------------------------

დაძმობილებული ქალაქები:

|  |  |
| --- | --- |
| * გერმანიის დროშა ბონი, გერმანია
* საფრანგეთის დროშა გრენობლი, საფრანგეთი
* ნიდერლანდების დროშა ლეიდენი, ნიდერლანდები
 | * ნიკარაგუას დროშა ლეონი, ნიკარაგუა
* რუსეთის დროშა პერმი, რუსეთი
* შვედეთის დროშა უმეო, შვედეთი
* კანადის დროშა სასკატუნი, კანადა
 |

გალერეა
-------

* შილდონაენის თეატრი 2009 წელს.შილდონაენის თეატრი 2009 წელს.
* კებლის კოლეჯი, ოქსფორდის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი კოლეჯი.კებლის კოლეჯი, ოქსფორდის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი კოლეჯი.
* საშობაოდ მორთული ჰაი-სტრიტი, ერთ-ერთი მთავარი ქუჩ ოქსფორდში.საშობაოდ მორთული ჰაი-სტრიტი, ერთ-ერთი მთავარი ქუჩ ოქსფორდში.

პანორამა
--------


კრაისტ-ჩერჩი (მარცხნივ) და ტომ-ტაუერი (მარჯვნივ)
კრაისტ-ჩერჩი (მარცხნივ) და ტომ-ტაუერი (მარჯვნივ)

სქოლიო
------

1. ↑  Jérôme Steffenino, Marguerite Masson. Ville de Grenoble - Coopérations et villes jumelles. Grenoble.fr.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-14. ციტირების თარიღი: 2009-10-29.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოქსფორდი***

* ოქსფორდი - ბრიტანიკას სტატია
* ქალაქ ოქსფორდის საბჭოს ოფიციალური საიტი
* ოქსფორდი ზემოდან BBC-ს პროგრამა


|  |  |
| --- | --- |
| დიდი ბრიტანეთის დროშა | *ეს სტატია გაერთიანებული სამეფოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ქორეპისკოპოსი** (ბერძ. χώρα „ხორა" — ქვეყანა;  επίσκοπος „ეპისკოპოს" — მეთვალყურე, ეპისკოპოსი) — საეკლესიო ადმინისტრაციაში — ქალაქის ეპისკოპოსის ხელქვეითი თანამდებობა. საქართველოში კათოლიკოსის თანაშემწე, აგრეთვე მთავარეპისკოპოსის თანაშემწე, უმრევლო (უეპარქიო) ეპისკოპოსი. ჩანს უძველეს საეკლესიო მსოფლიო და ადგილობრივი კრებების დადგენილებებში. 

სავარაუდოა, რომ საქართველოში ქორეპისკოპოსის ინსტიტუტი წარმოიქმნა იმ პერიოდში, როდესაც ქართლის საეკლესიო ორგანიზაციამ დასრულებული და ჩამოყალიბებული სახე მიიღო. თავდაპირველად იგი, ისევე როგორც ბიზანტიაში, სოფლის სამრევლო ეკლესიებს ხელმძღვანელობდა. ქორეპისკოპოსის თანამდებობა კარგად შეეწყო საქართველოს ეკლესიის იერარქიულ სტრუქტურას და ხანგრძლივი ისტორიული პერიოდის მანძილზე იარსება. 

საქართველოში, აგრეთვე მეზობელ სომხეთში, ქორეპისკოპოსის სასულიერო ტიტულმა ერთგვარი ევოლუცია და ტრანსფორმაცია განიცადა. კახეთის მთავრები ქორეპისკოპოსებად იწოდებოდნენ VIII-X ს.ს..

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008 წ. გვ. 193-194

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საეკლესიო წოდებები |
| --- |
|  |
| 
**სასულიერო ხარისხები და შესაბამისი თანამდებობები სამოციქულო ტრადიციის ეკლესიებში** |
|  |
| ეპისკოპოსი(მღვდელმთავარი) | 
* ეპისკოპოსი
* მთავარეპისკოპოსი
* მიტროპოლიტი
* ქორეპისკოპოსი
* პატრიარქი
* კათოლიკოსი
* პაპი
* ვიკარიუსი
* ეგზარქოსი
* ტიტულარული ეპისკოპოსი
 |
|  |
| მღვდელი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* მღვდელი
* დეკანოზი
* პროტოპრესვიტერი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* მღვდელმონაზონი
* არქიმანდრიტი
 |

 |
|  |
| დიაკვანი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* დიაკვანი
* პროტოდიაკონი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* იეროდიაკონი
* არქიდიაკონი
* დიაკონისა
 |

 |
|  |
| 
**საერო პირები** |
|  |
| ამსოფლიური | 
* ერისკაცი
* მედავითნე
* მგალობელი
* მნათე
* მორჩილი
 |
|  |
| მონაზონი: | 

|  |  |
| --- | --- |
| მამაკაცი | 
* მონაზონი
	+ ბერი
* იღუმენი
 |
|  |
| ქალი | 
* მონაზონი
* იღუმენია
 |

 |

 |
**ქროს-დრესინგი** (ინგლ.  **cross** - ჯვარედინი, გადაჯვარედინებული. **Dress** - ტანსაცმელი, ჩაცმულობა) — დროგამოშვებით ისეთი ტანსაცმლის ტარება, რომელიც ტრადიციულად სხვა სქესის ადამიანებთან ასოცირდება. ქროს-დრესერები ხშირ შემთხვევაში საკუთარ ბიოლოგიურ სქესთან კომფორტულად არიან და მისი შეცვლა არ სურთ. ტერმინი "ქროს-დრესერი" არ უნდა იყოს გამოყენებული იმ ადამიანების მიმართ, ვინც ტრანზიციის პროცესშია, ტრანზიცია განიცადა ან/და ყოველდღიურად ცხოვრობს, როგორც სასურველი სქესი, ან ამას მომავალში აპირებს. ქროს-დრესინგი გენდერული თვითგამოხატვის ფორმაა და არ არის აუცილებელი იყოს კავშირში ეროტიკულ აქტივობასთან. ქროს-დრესინგი არ არის სექსუალური ორიენტაციის მიმანიშნებელი.

ლიტერატურა
----------

* შესავალი ლგბტ ფსიქოლოგიაში/[რედ.: შორენა გაბუნია, ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა"]. - თბ. 2013. - 408 გვ.; 20 სმ. - განმარტებითი ლექსიკონი: გვ. 384-408.


|  |  |
| --- | --- |
| სექსოლოგია | *ეს სტატია სექსოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნეტარი ქსენია პეტერბურგელი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 24 იანვარი, ახალი სტილით — 6 თებერვალი. იგი XIX საუკუნეში ცხოვრობდა სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთის მაშინდელ დედაქალაქში. მისი მეუღლე, მეფის კარის მომღერალი, 26 წლის იყო, როდესაც ცოდვათა მოუნანიებლად და უზიარებლად გარდაიცვალა. მწუხარებამ შესძრა ქსენიას გული და აი, სწორედ მაშინ მოუწოდა მას უფალმა ქრისტეს სალოსობისაკენ. თავისი სულიერი ღვაწლი რომ დაეფარა, წმიდანი შეშლილივით იქცეოდა, უცნაურ ტანსაცმელს იცმევდა, და გარდაცვლილი მეუღლის, ანდრიას სახელს იჩემებდა. ქონება ღარიბებს დაურიგა და არაფერი გააჩნდა იმ ტანსაცმლის გარდა, რომელიც ეცვა: საზრდელს კეთილი ადამიანები აწვდიდნენ. როდესაც სმოლენსკის სასაფლაოზე ქვითკირის ტაძრის მშენებლობა დაიწყეს, ქსენია ღამით მალულად ეზიდებოდა ტყიდან აგურებს: ეკლესიის აგებაშიც მონაწილეობდა და ხორცის მოუძლურებით სულსაც შეეწეოდა მუდმივი ლოცვის ღვაწლში. ხალხის უმეტესობა ვერ უგებდა წმიდანს და დასცინოდა. ნეტარი ქსენია მოთმინებით იტანდა წყენას და თავისი შეურაცხმყოფლების ცხონებას შესთხოვდა უფალს. დაუცხრომელი ღვაწლისთვის წმიდანის განჭვრეტის, სასწაულთქმედების და კურნების ნიჭი მიემადლა.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქსენია პეტერბურგელი***

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, თბილისი, 2001 წ. გვ. 112
**ქსნის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში. აგებულია XVI-XVIII საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ვრცელი მინდვრის კიდეზე, ხევის პირას, სარკინიგზო ხაზის თავზე მდებარეობს. ნაგებობა სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვების შერეული წყობით არის ნაშენი. გამოყენებულია კირხსნარი. შესასვლელი სამხრეთიდან, ფასადის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. ღიობი გარედან დიდი არქიტრავის ქვით არის დახურული, შიგნიდან კი შეისრული თაღით სრულდება. აღმოსავლეთ წირთხლში დატანილია მართკუთხა ფოსო, სავარაუდოდ კარის ჩასასმელად. შესასვლელის კიდეები მეტ-ნაკლებად დამუშავებული ქვებით არის ამოყვანილი. ეკლესია აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება, რომელიც დარბაზისგან მკვეთრად გამოკვეთილი კუთხეებით არის გამოყოფილი. ისინი თლილი ქვით არის ნაშენი. აფსიდის თაღოვანი სარკმელი შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. მის ორივე მხარეს ნახევარწრიული გეგმის მქონე, მაღალი, შეისრული თაღით დასრულებული ნიშებია მოთავსებული. თაღები ერთმანეთზე პირით მიდებული ორი ქვით არის შესრულებული. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელზე, კიდევ ერთი, თუმცა შედარებით მცირე ზომის ნიშაა დატანილი. აფსიდის უმეტესი ნაწილი შელესილია. ის მსუბუქად შეისრული თაღის მქონე კონქით არის გადახურული. ის გადაყვანილია წვრილი ქვით. მისი მცირე ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩამონგრეულია მთლიანი კამარაც, ასევე ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების ზედა ნაწილები. სამხრეთ კედელზე სარკმლის ქვედა ფრაგმენტია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელი ყრუა. ტაძრის შიდა სივრცეში სამშენებლო მასალის ნაწილი ყრია, ამოსულია ბალახიც. ფასადები შეუმკობელია. მხოლოდ დასავლეთი ფრონტონის წვერში, გვხვდება წყობაში ბრტყლად ჩასმული აგურებისაგან შედგენილი ჯვრის გამოსახულება. მკლავებს შორის სიბრტყეები ვიწრო წახნაგით ჩვენკენ, ვერტიკალურად განლაგებული ქართული აგურის წყობით არის შევსებული. აღმოსავლეთ სარკმელი ერთიან ქვაში გამოჭრილი დაბალი, მცირე თაღით სრულდება. ნაგებობის სამხრეთ დასავლეთით, ჩამოჭრილ მიწაში ჩანს ქვაყუთი. აქვეა შემონახული მცირეფოსოიანი ქვაც. ეკლესია კედლების წყობით, სხვადასხვა არქიტექტურულ-კონსტრუქციული დეტალითა და სტრუქტურით გვიანი შუა საუკუნეების ნიმუშს წარმოადგენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 30965
**არგონის ტყის ბრძოლა** — ანტანტის საბოლოო თავდასხმის ერთ-ერთი მთავარი ნაწილი პირველი მსოფლიო ომის დროს, რომელიც მთელ დასავლეთ ფრონტზე იყო გადაჭიმული. შეტევითი ბრძოლები მიმდინარეობდა 1918 წლის 26 სექტემბერიდან 1918 წლის 11 ნოემბერის ზავამდე, 47 დღის განმავლობაში. არგონის ტყის ბრძოლა უდიდესი იყო ამერიკის სამხედრო ისტორიაში, მასში ჩართული იყო 1,2 მილიონი ადამიანი. არგონის ტყის ბრძოლები ანტანტის ქვეყნების ასდღიანი შეტევების ერთ-ერთი შემადგენენელი ნაწილი იყო, რომელმაც ომი დასასრულამდე მიიყვანა. ბრძოლამ 26 277 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ხოლო 95 786 დაიჭრა. არგონის ტყის ბრძოლა უდიდესი და სისხლიანი ბრძოლა იყო ამერიკის საექსპედიციო ძალებისთვის, რომელსაც გენერალი ჯონ პერშინგი ხელმძღვანელობდა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ამერიკული საექსპედიციო ძალები ძირითად არგონის ტყის ბრძოლებში იყვნენ ჩართულნი.

ლიტერატურა
----------

* Ferrell, Robert H. 2012. America's Deadliest Battle: Meuse-Argonne, 1918. Lawrence: University Press of Kansas.
* "Meuse River-Argonne Forest Offensive, 26 September-11 November 1918". Historyofwar.org. Retrieved 2013-09-26.
**ოზურგეთის განძი** — ევროპული ვერცხლის მონეტების განძი (414 ცალი). აღმოჩნდა 1953 წელს ქალაქ ოზურგეთში (ყოფილი მახარაძე).

განძი მოთავსებული იყო სპილენძის ჭურჭელში. ოზურგეთის განძის ნაწილი (270 ც.) შედგება ავსტრიული ტალერების (51 ც.), ვენეციური დუკატოს (1 ც.), ტოსკანური ტალეროებისა (11 ც.) და ესპანური პესოებისაგან (207 ც.). 

ავსტრიული ტალერები მოჭრილია ერცჰერცოგების ფერდინანდის (1564-1595), მაქსიმილიანის (1612-1618), ლეოპოლდის (1619-1632) და იმპერატორების რუდოლფ II (1576-1612) და ფერდინანდ II (1619-1637) სახელით სხვადასხვა ზარაფხანაში. ვენეციური დუკატო ვენეციის დოჟს პასკუალე ჩიკონიას (1587-1595) განეკუთვნება. ტოსკანური ტალერები დიდი ჰერცოგების ფერდინანდ I (1587-1608), კოზიმო II (1608-1621) და ფერდინანდ II (1621-1670) მედიჩების სახელითაა გამოშვებული. ესპანური პესოები ფილიპე II (1556-1598), ფილიპე III (1598-1621) და ფილიპე IV (1621-1665) განეკუთვნება და მოჭრილია ესპანეთსა (სევილია, სეგოვია) და ამერიკაში (მექსიკა, პერუ). განძის ყველაზე გვიანდელი მონეტა მოჭრილია 1628 წელს. ე. ი. განძი დაფლულია XVII საუკუნის 20-იანი წლების შემდეგ. 

საქართველოს ტერიტორიაზე ტალერული მონეტების ასეთი დიდი განძის აღმოჩენა მოწმობს, რომ ევროპული ვერცხლის მონეტები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა საქართველოს ფულად მიმოქცევაში.

ოზურგეთის განძის 270 ცალი მონეტა დაცულია აკადემიკოს ეროვნულ მუზეუმში, 144 ცალი - ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 517.
* *ქებულაძე რ.* ევროპული მონეტების მიმოქცევა საქართველოში XV-XVIII საუკუნეები, თბ. 1971;
**ანისული** (ლათ. Anisum) — ერთწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ქვედა ფოთლები მთლიანი აქვს, თირკმლის ფორმისა, ზედა - ფრთისებრი; ყვავილი - თეთრი, ნაყოფი კვერცხისებრი და ძნელად გასახსნელი. 

ცნობილია ორი სახეობა. ველურად იზრდება ხმელთაშუაზღვისპირეთში კულტივირებულია სამხრეთ ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ ამერიკაში, ყოფილ სსრკ-ში. გავრცელებული სახეობა - *ჩვეულებრივი ანისული* - Anisum vulgare (Pimpinella anisum) ეთერზეთოვანი მცენარეა, აქვს სწორმდგომი 25-60 სმ სიმაღლის ღერო. რთულ ქოლგებად შეკრებილი თეთი ყვავილები; მისი ქვედა, შუა და ზედა ფოთლები მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისაგან. ნაყოფი ტყუპთესლურაა. 

ვეგეტატაციის პერიოდი 110-130 დღეს გრძელდება. ჩვეულებრივი ანისული მედიცინაში იხმარება ნაყენის, ვაჟინის, ანისულის ზეთის, ნიშადუ-ანისეულის წვეთებისა და სხვა სახით. მისი მშრალი ნაყოფი 2,2-3,2% ეთეროვან და 18-20% ცხიმოვან ზეთს შეიცავს. იყენებენ სანელებლად კვების მრეწველობაში, ნარჩენს კი - ცხოველის საკვებად. მოსავლიანობა ჰა-ზე 12 ც.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 466, თბ. 1975
**ანკარული ზაფრანა** (თურქ. Ankara çiğdemi; ლათ. Crocus ancyrensis), — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარის სახეობა, ზაფრანის გვარის (Crocus) ირისისებრთა ოჯახის (Iridaceae) წარმომადგენელი. თურქეთისთვის ენდემური სახეობა, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის კლასიფიკაციით, გაუჩინარებისთვის ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფი (LC). მიიღო ანკარის ანტიკური სახელწოდება — Ancyra.

გავრცელება
----------

ველურ ბუნებაში იზრდება ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთსა და ცენტრალური ანატოლიის ტერიტორიაზე. გავრცელებულია თურქეთის შემდეგ პროვინციებში: ამასია, ანკარა, ბოლუ, ჩორუმი, კასთამონუ, ქირშეჰირი, კაისერი, ქაჰრამანმარაში, სამსუნი, სივასი და იოზგათი. 

იზრდება ზღვის დონიდან 1000-1600 მეტრის სიმაღლეზე, კლდოვან ნიადაგზე, მშრალ ტყეებსა და ალპურ მდელოებზე, ასევე წიწვოვან ტყეებში. ყინვებს უძლევს, არ უყვარს სითბო, მაგრამ უყვარს წყალი.

გალერეა
-------

* კვირტი კვირტი
* მცენარე იზრდება ბალახში მცენარე იზრდება ბალახში
* მცენარე იზრდება კულტივირებაში მცენარე იზრდება კულტივირებაში

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ანკარული ზაფრანა***

* The Gardeners' chronicle: (ლათინური) a weekly illustrated journal of horticulture and allied subjects. Volume n.s. v.16, 1881: 528

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზაფრანა

სქოლიო
------

1. ↑  BSBI List 2007 (xls). Botanical Society of Britain and Ireland.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-25. ციტირების თარიღი: 2014-10-17.
2. ↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
**ყიზილდერესი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ოთაში, სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ოთის ნაპირას. ზღვის დონიდან მდებარეობს 1897 მეტრზე. ასპინძის ზევით, დაახლოებით 4 ვერსზე ასპინძის ხევის მარცხენა მხარეს მდებარეობს ქილისა დერესი.

ისტორია
-------

ეკლესია მიეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. უთლელი, რუხი ბალასტის ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და დასავლეთის ცალქანობიანი მინაშენებით. სამხრეთის მინაშენი ორნაწილიანია და შედგება აღმოსავლეთით – ეკვდერის (შესასვლელი მთავარი სივრციდან) და დასავლეთის გარეთ ორთაღედით გახსნილი აბსიდიანი ,,შიგა-ბჭისაგან". კონსტრუქციული ნაწილები თლილი კვადრებითაა ნაგები. ეკლესია ერთნავიანია, სამხრეთით ჰქონია ეგვტერები. 

ეკლესია მოხატული ყოფილა, მისი ნაშთი შემონახულია საკურთხევლის კონჭში. აქ დახატული ყოფილა ქრისტე. მის მარცხნივ კი სამხრეთით შემონახულია ნათლისმცემლის გამოსახულება თავიდან მხრებამდე, თუმცა ძალზედ დაზიანებულია. 

ორივე ეგვტერი აღმოსავლეთ მხარეს ნახევარწრეს იკეთებს. სამხრეთით ეკლესიის კედელთან ორი ჩუქურთმიანი ქვა არის. დიდი ალბათობით ეს არის ეგვტერის კარნიზები. 

ეკლესია ყიზილდერესი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

დღეს ძეგლი ნანგრევად არის. დგას მარტო კედლები , თაღი კი სულ დაქცეულია. შერჩენილია მხოლოდ საკურთხეველი, ისიც ნაწილობრივ.

ლიტერატურა
----------

* გიორგი ბოჭორიძე, მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში, თბ. 1992, გვ. 22-23

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ეკლესია ყიზილდერესი დაარქივებული 2019-07-30 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ყიზილაღაჯის ნაკრძალი** (აზერ. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu) — სახელმწიფო ნაკრძალი აზერბაიჯანში. მდებარეობს ლენქორანის რაიონში. ნაკრძალი შეიქმნა 1929 წელს და მისი მიზანი აქ მობინადრე ფრინველების დაცვა იყო. ნაკრძალი ფართობით უდიდესია აზერბაიჯანში — 88 360 ჰექტარი, საიდანაც 45 ათასი დაკავებული აქვს სრუტის აკვატორიას. რელიეფი ვაკიანია, ნაკრძალის ტერიტორია წარმოადგენს მოსწორებულ ნახევრადუდაბნოს მარილიანი ნიადაგებით.

ნაკრძალის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს გადამფრენი ფრინველების სიუხვე. ზამთრის პერიოდში აქ ბუდობენ როგორც მდინარის, ისევე ყვინთია იხვები, ბატები, გედები, ყარყატები, ხონთქრის ქათმები, დურაჯები, ფლამინგოები, წეროები და ა. შ. ნაკრძალში გვხვდება აგრეთვე ტახი და მგელი. წყალსატევებში არის ბევრი თევზი. მიმდებარე ტერიტორია და აკვატორია შეტანილია საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სიაში. აზერბაიჯანის „წითელ წიგნში" შეტანილ ფრინველთა უმრავლესობა ნაკრძალისა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე ბინადრობს.

ნაკრძალის ისტორია
-----------------

ეგვიპტური ყარყატი სსრკ საფოსტო მარკაზე დატანილი 1976 წელს, მიძღვნილი ნაკრძალისადმი
ყიზილაღაჯის სრუტე რუკაზე პირველად 1720 წელს დაიტანეს. 1926 წელს დიდი და პატარა ყიზილაღაჯის სრუტის აკვატორია, ასევე ხმელეთის მონაკვეთი, რომელიც ამ რაიონებს ემიჯნება, გამოცხადდა ნაკრძალად. 2001 წლისთვის ნაკრძალის ჭარბტენიანი და მიმდებარე ტერიტორიების ფართობი იყო 99 060 ჰა. იგეგმება ნაკრძალის ტერიტორიის გაფართოება მიმდებარე 100 ათას ჰექტარზე მეტი ტერიტორიის ხარჯზე, აზერბაინში პირველი ზღვისპირა ეროვნული პარკის შექმნის მიზნით, რეგიონის მონახულების მსურველი ტურისტების ზრდადი რაოდენობიდან გამოდინარე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყიზილაღაჯის ბუნებრივი სახელმწიფო ნაკრძალი დაარქივებული 2011-11-30 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   Ленкоранская низменность // Большая российская энциклопедия. т. 17. — М. 2011. — стр. 260.
2. ↑  д.б.н. В. Бабенко Кызылагач — птичье пристанище 2005
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **პიურა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**პიურა** (ესპ. Piura) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ პერუში, პიურას რეგიონის და პიურას პროვინციის დედაქალაქი. მოსახლეობა 377 496 ადამიანი. ეს იყო ადგილი, სადაც ესპანელმა კონკისტადორმა ფრანსისკო პისარომ 1532 წელს დააარსა პირველი ესპანური ქალაქი *სან-მიგელ-დე-პიურა*.

ისტორია
-------

როგორც ჩრდილოეთ პერუს უდიდესი ნაწილი, ცნობილი როგორც პიურას ტერიტორია, დასახლებული იყო ადგილობრივი ხალხებით *ტალენებით* და *იუნგებით*. ისინი ცხოვრობდნენ არაორგანიზებულად. არ ჰყავდათ მმართველი ან ლიდერი, სანამ მოჩეკებმა არ დაამყარეს მათზე კოტროლი და ადგილობრივი კულტურა ვიკუს კულტურით არ შეცვალეს. საუკუნეების შემდეგ პიურას ახალი მმართველი დაეპატრონა, ტუპაკ ინკა იუპანკი და მისი ბატონობა 40 წელს გაგრძელდა, სანამ პიურაში ესპანელები ჩავიდნენ.

სახელწოდება პიურა წარმოიშვა კეჩუას ენის სიტყვა *პირუადან*, რაც *სიუხვეს* ნიშნავს. პიურა ასევე ცნობილია სახელით "*სიუდად-ბლანკა*", რაც "*თეთრ ქალაქს*" ნიშნავს. 1532 წელს, ესპანელების ჩასვლისთანავე, პიურაში ახალი კულტურები დაიბადა, მეტისები და კრეოლები. მეტისების კულტურა ესპანური ესტრემადურისა და ანდალუსიის კულტურების გავლენის ქვეშ შეიქმნა, ასევე მასზე დიდი გავლენა მოახდინა აფრიკიდან, კერძოდ მადაგასკარიდან ზანგი მონების ჩასვლამ და ჩინელების კანტონიდან გადმოსახლებამ ბრინჯზე სამუშაოდ და მონების შესაცვლელად; ასევე დიდი გავლენა მოახდინეს ბოშებმა (რომლებიც პიურაში მეკობრეებად, მარგალიტების საძებნელად ჩამოვიდნენ) და ესპანელმა მხედრებმა.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პიურა"** ვიკისაწყობში.
* პიურა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს უდიდესი ქალაქები |
| --- |
|  |
| 
ლიმა  · არეკიპა  · ტრუხილიო  · ჩიკლაიო · უანკაიო  · იკიტოსი  · პიურა  · ჩიმბოტე  · პუკალიპა  · კუსკო  · ტაკნა · იკა  · პუნო  · ხულიაკა  · ჩინჩა-ალტა  · უანუკო  · სულიანა  · აიაკუჩო  · კახამარკა  · ტარაპოტო |

 |
**არტა** (ფრანგ. Arta; არაბ. أرتا) — ქალაქი ჯიბუტიში, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, 2002 წლიდან ამავე წელს შექმნილი არტის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის შეფასებით, ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 11 934 ადამიანს..

2000 წელს არტაში შედგა სამშვიდობო მოლაპარაკებები სხვადასხვა მხარის წარმომადგენლებს შორის, რომლებიც მონაწილეობდნენ სომალის სამოქალაქო ომში.

ისტორია
-------

ქალაქი არტა შეიქმნა საფრანგეთის კოლონიზაციის პერიოდში 1946 წელს. მშრალი და შედარებით გრილი ამინდების გამო არტა იყო ფრანგი სამხედროების საზაფხულო რეზიდენცია.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს ტაჯურის ყურის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 743 მეტრ სიმაღლეზე, ქვეყნის დედაქალაქ ჯიბუტიდან დასავლეთით, 42 კმ-ში. განლაგებულია საშუალო მაღალმთიანეთში, რომელიც ცნობილია, როგორც არტის მთები, ზომიერ ცენტრალურ ნაწილში, კლდოვან პლატოზე.

### კლიმატი

არტაში კლიმატის უნიკალური სახეობაა — მთის თბილი, მაგრამ იგი ზაფხულში ცხელი არაა და ზამთარში გრილია. იმის გამო, რომ სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 743 მეტრს, ტემპერატურა ქალაქისთვის შედარებით რბილია, რომელიც მდებარეობს უდაბნოდან არც თუ ისე შორს. ქალაქი ცნობილია თავისი სასიამოვნო კლიმატით ზაფხულის პერიოდის განმავლობაში. მაისის შუიდან სექტემბრის დასაწყისის ჩათვლით, არტაში ზაფხულის გასატარებლად დედაქალაქიდან ბევრი ოჯახი ჩამოდის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

არტა (ჯიბუტი) (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის რაოდენობა (2012 წელი) (ინგლისური)
2. ↑  სომალის სამშვიდობო მოლაპარაკებები არტაში დაარქივებული 2015-05-05 საიტზე Wayback Machine.  (სომალი)
**პაულ ერენბერგი** (გერმ. Paul Ehrenberg; დ. 8 აგვისტო, 1876, დრეზდენი — გ. 14 ოქტომბერი, 1949, ჰოფი) — გერმანელი მხატვარი, მევიოლინე და ცნობილი საზოგადოებრივი ფიგურა.

ცხოვრების გზა
-------------

პაულ ერენბერგი იყო მხატვარ გოტფრიდ ფერდინანდ კარლ ერენბერგის (გერმ. Gottfried Ferdinand Carl Ehrenberg) ვაჟიშვილი და კომპოზიტორ კარლ ემილ თეოდორ ერენბერგის (გერმ. Carl Emil Theodor Ehrenberg) ძმა; ძმებმა ადრეულ ასაკში დაკარგეს დედა, სოფი ელიზე იოან გეორგინე ლანგჰაიმზე (გერმ. Sophie Elise Johanne Georgine Ehrenberg) (დ. 1848, ეკერნფიორდე — გ. 1892 დრეზდენი) რის გამოც იზრდებოდნენ საჯარო მოხელის, სახელმწიფო არქივარიუსის თეოდორ დისტელის (გერმ. Theodor Distel). ოჯახში, დისტელის ქალიშვილებთან ჰილდესა და ლილისთან ერთად.

პაულ ერენბერგი სწავლობდა დრეზდენისა და მიუნხენის ხელოვნების აკადემიებში. იყო ჰაინრიხ ფონ ციუგელის სტუდენტი. ლუიტპოლდის დაჯგუფების წევრი და მიუნხენის ხელოვანთა არტელის წევრი. ერენბერგის შემოქმედება, რომელიც მრავალ იმპრესიონისტულ პორტრეტს, ნატურმორტს, პეიზაჟსა და ცხოველთა პორტრეტს მოიცავს, არაერთხელ იყო წარმოდგენილი მიუნხენის საგამოფენო დარბაზებში.

პაულ ერენურგი იყო ჩინებული მევიოლინე.

პაულ ერენბერგს 1899–1904 წლებში მეტად ახლო მეგობრულ ურთიერთობა აკავშირებდა სახელგანთქმულ გერმანელ მწერალთან თომას მანთან (გერმ. Thomas Mann). პაულ ერენბერგთან ამ თუმც აღუსრულებელ მაგრამ ჰომოეროტიკით აღსავსე მეგობრობაზე დიდ გერმანელ მწერალს არ შეუწყვეტია ფიქრი ჭარმაგ ასაკშიც კი. თომას მანი თავის ერთ-ერთ დღიურში მას მოიხსენიებს როგორც განვლილი „25 წლის მთავარ განცდად გულისა." რომანში "დოქტორი ფაუსტუსი" რუდი შვერტფეგერში გამოყვანილია პაულ ერენბერგის ფიგურა.

პაულ ერებერგი დაქორწინებული იყო პროფესიით ასევე მხატვარ ლილი ტოიფელზე.

ლიტერატურა
----------

* Ehrenberg, Paul. წიგნში: Ulrich Thieme (გამომც.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. Band 10: Dubolon–Erlwein. E. A. Seemann, Leipzig 1914, გვ. 393 (Textarchiv – Internet Archive).
* Ehrenberg, Paul (Maler). წიგნში: Hans Vollmer: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts. Band 5: V–Z. Nachträge: A–G. E. A. Seemann, Leipzig 1961, გვ. 451. (im Eintrag seines Vaters)
* Mann, Thomas; Detering, Heinrich: Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, Thomas-Mann-Archiv: Grosse kommentierte Frankfurter Ausgabe: Briefe 1, 1889-1913, წიგნში: Band 21 von Thomas Mann Grosse kommentierte Frankfurter Ausgabe, იხ. Fischer, Frankfurt, 2002, გვ. 579.
* Keiber, Helmut: "--dass du mir werth und wichtig bist" : Thomas Mann und Paul Ehrenberg, VPK, Verlag Pfälzer Kunst, Landau in der Pfalz, 2005, გვ. 18. 320. 321.

სქოლიო
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116416092 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Paul Ehrenberg<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
პალაცო პიტი, იმხანად რეზიდენცია რეალე, მე-20 საუკუნის დასაწყისის დაფერილი ფოტო
**პიტის სასახლე** (იტალ. Palazzo Pitti) — რენესანსის სტილის უზარმაზარი სასახლე ფლორენციაში, იტალიაში. მდებარეობს მდინარე არნოს სამხრეთ სანაპიროზე პონტე ვეკიოს (ძველი ხიდი) სიახლოვეს. სასახლის ძირითადი ნაწილი 1058 წლით თარიღდება და თავდაპირველად ამბიციური ფლორენციელი ბანკირის ლუკა პიტის რეზიდენცია იყო. 1539 წელს მედიჩების ოჯახის მიერ იქნა შესყიდული, როგორც ტოსკანის დიდი საგრაფოს მმართველი ოჯახის ოფიციალური რეზიდენცია.

მე-19 საუკუნეში პალაცო, იმხანად უდიდესი განძთსაცავი, ნაპოლეონ I-ის მიერ საყრდენ ბაზად იქნა გამოყენებული, მოგვიანებით კი როგორც გაერთიანებული იტალიის მთავარი სამეფო სასახლე. მე-20 საუკუნის დასაწყისში პალაცო მისი ქონებითურთ სახალხო საკუთრებაში გადასცა მეფე ვიქტორ ემანუელ III-მ, და შედეგად სასახლის კარები გაიხსნა საზოგადოებისთვის, როგორც ფლორენციის უდიდესი სამხატვრო გალერეა. ამჟამად რამდენიმე მცირე დანამატის გარდა მედიჩების ოჯახის განძთან ერთად სასახლეში სახალხო ბიბლიოთკაცაა.

ლიტერატურა
----------

* Gurrieri, Francesco (1996). *Palaces of Florence*.  Rizzoli,   გვ. 66–77.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პიტის სასახლე"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* პიტის კომპლექსი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
 | 
* ბარჯელო
* ბაპტისტერია
* ბობოლის ბაღები
* დავითი
* ბრანკაჩის კაპელა
* ჯოტოს კამპანილა
* ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი
* ორსანმიქელე
* პალაცო მედიჩი
* პალაცო პიტი
* პალაცო სტროცი
* პალაცო ვეკიო
* პონტე ვეკიო
* სან-ლორენცოს ბაზილიკა
* სან-მარკო
* სან-მინიატო
* სანტა-კროჩე
* სანტა-მარია-დელ-ფიორე
* სანტა-მარია-ნოველა
* სანტო-სპირიტო
* უფიცი
 |

 |
**ნუევო-ლარედო** (ესპ. Nuevo Laredo) — ქალაქი მექსიკაში, ტამაულიპასის შტატში, ნუევო-ლარედოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე რიო-გრანდეს ნაპირზე, აშშ-ის ტეხასის შტატის ქალაქ ლარედოს მოპირდაპირედ.

2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 373 725 ადამიანს შეადგენს. მიეკუთვნება ლარედო-ნუევო-ლარედოს მეტროპოლიას, რომლის მოსახლეობაც 636 516-ს აღწევს. მუნიციპალიტეტის ფართობი 1 334,02 კმ²-ია. ქალაქიცა და მუნიციპალიტეტიც შტატში სიდიდით მესამე ადგილზეა.

აშშ-ის ქალაქ ლარედოსთან დაკავშირებულია მდინარე რიო-გრანდეზე გადებული სამი საერთაშორისო ხიდითა და ერთი სარკინიგზო ხიდით. იგი ამერიკელ სეხნიაზე დიდია, მაგრამ უფრო ახალგაზრდა. დაარსდა მას შემდეგ, რაც ტეხასის რესპუბლიკა მექსიკას გამოეყო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მექსიკის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-07-19 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Link to tables of population data from Census of 2010. INEGI: Instituto Nacional de Estadística Geografía e Informática
შვეიცარიელი მეცნიერი ფრიდრიხ მიშერი, რომელმაც 1869 წელს აღმოაჩინა ნუკლეინის მჟავები (დნმ).[notes 1] მოგვიანებით მან წამოჭრა იდეა იმისა, რომ შესაძლოა, ეს მჟავები მემკვიდრეობითობაში ასრულებდნენ როლს.[1]
**ნუკლეინის მჟავები** — ბიოპოლიმერები, ანუ მცირე ზომის ბიომოლეკულები, რომლებიც აუცილებელია ჩვენთვის ცნობილი სიცოცხლის ფორმებისთვის. ისინი შედგება ნუკლეოტიდებისგან, რომლებიც სამი კომპონენტისგან შემდგარ მონომერებს წარმოადგენენ. ეს კომპონენტებია: 5-ნახშირბადიანი შაქარი, ფოსფატის ჯგუფი და აზოტოვანი ფუძე. თუკი შაქარი შედგენილი რიბოზაა, მაშინ პოლიმერი რნმ-ია (რიბონუკლეინის მჟავა); თუკი შაქარი რიბოზადანაა მიღებული დეზოქსირიბოზას სახით, პოლიმერი არის დნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Interview with Aaron Klug, Nobel Laureate for structural elucidation of biologically important nucleic-acid protein complexes provided by the Vega Science Trust.
* *Nucleic Acids Research* journal
* Nucleic Acids Book (free online book on the chemistry and biology of nucleic acids)

შენიშვნები
----------

1. ↑  მან მათ ნუკლეინი უწოდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Bill Bryson, *A Short History of Nearly Everything*, Broadway Books, 2015.p. 500.
**ნუერი** (*Naadh*) — დასავლეთ-ნილოტური ენების ენა. ამ ენაზე საუბრობს ნუერების ეთნიკური ჯგუფი სამხრეთ სუდანში და დასავლეთ ეთიოპიაში (გამბელის რეგიონი). ნუერი ცენტრალური და აღმოსავლეთ აფრიკის ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებული ენაა.

ტექსტის მაგალითი
----------------

*ნუერი:* Naath dial diethɛ kɛ a lɔr kä päärkɛ kɛ ciaŋ malä a mäni cuŋkiɛn. Tekɛ kɛ car kɛnɛ nhok ti de lät kɛ raan kɛ dämaan a gɔa.

*ქართული:* ყველა ადამიანი დაბადებულია თავისუფლად და თანაბარი ღირსებით და უფლებებით. ისინი დაჯილდოებული არიან გონებით და სინდისით და ერთმანეთის მიმართ ძმურად უნდა იქცეოდნენ.

დამწერლობა
----------

ნუერის ალფაბეტი შეიცავს 39 სიმბოლოს, ანბანი შედგება დიდი და პატარა ასოებისაგან.

| დიდი ასოები |
| --- |
| A
  | A̱
  | Ä
  | B
  | C
  | D
  | Dh
  | E
  | E̱
  | Ë
  | Ɛ
  | Ɛ̱
  | Ɛ̈
  | G
  | Ɣ
  | H
  | I
  | I̱
  | Ï
  | J |
| K
  | L
  | M
  | N
  | Ŋ
  | Nh
  | Ny
  | O
  | O̱
  | Ö
  | Ɔ
  | Ɔ̱
  | P
  | R
  | T
  | Th
  | U
  | W
  | Y
  |  |
| პატარა ასოები |
| a
  | a̱
  | ä
  | b
  | c
  | d
  | dh
  | e
  | e̱
  | ë
  | ɛ
  | ɛ̱
  | ɛ̈
  | g
  | ɣ
  | h
  | i
  | i̱
  | ï
  | j |
| k
  | l
  | m
  | n
  | ŋ
  | nh
  | ny
  | o
  | o̱
  | ö
  | ɔ
  | ɔ̱
  | p
  | r
  | t
  | th
  | u
  | w
  | y
  |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დინკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Nuer Project
* OpenRoad page on Nuer (Thok Nath) დაარქივებული 2006-11-13 საიტზე Wayback Machine.
* PanAfrican L10n page on Nuer
* Omniglot page on Nuer

სქოლიო
------

1. ↑  Hutchinson, 1996, pp. xv-xvii
**ნუკრი მაჭარაშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1940, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი და მიენიჭა ელექტრო-მექანიკოსის კვალიფიკაცია.

1962 წელს მუშაობა დაიწყო ჭიათურის მაღაროთა სამმართველოს ცენტრალური ფაბრიკის მთავარი მექანიკოსის მოადგილედ. 1964-1966 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №8 სამშენებლო ტრესტ „ჭიათურმანგანმშენი"-ს სამშენებლო სამმართველო „ბინმშენის" სამუშაოთა მწარმოებლად. 1966-1968 წლებში იყო სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ „საქსანტექმონტაჟი"-ს მთავარი ენერგეტიკოსი. 1968-1974 წლებში იყო სამშენებლო-სამონტაჟო სამმართველო „თბილსანტექმონტაჟი"-ს სამუშაოთა მწარმოებელი, საგეგმო განყოფილების უფროსი. 1974-1976 წლებში მუშაობდა საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სამონტაჟო და სპეციალური სამუშაოების მთავარი სამმართველოს „საქმთავარმონტაჟსპეცმშენო"-ს განყოფილების უფროსად. 1976-1986 წლებში ამავე მთავარი სამმართველოს, ჯერ რესპუბლიკური სამმართველო „რეწვენტილაციის", შემდეგ კი რესპუბლიკურ სამმართველო „თერმოიზოლაციის" უფროსად. 1989-1999 წლებში მუშაობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამშენებლო სამმართველოს უფროსად. 1999-2007 წლებში იყო საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მთავარი კონსულტანტი სპეციალური და სამონტაჟო სამუშაოების მიმართულებით. მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განხორციელებულ იქნა: ჭიათურისა და ნაგუთის საცხოვრებელი დასახლების კომპლექსის მშენებლობა, რუსთავის აზოტის, მეტალურგიული და ცემენტის ქარხნების სავენტილაციო სისტემების მონტაჟი, ასევე ზესტაფონის ფეროშენადნობთა და ქუთაისის საავტომობილო ქარხნების სავენტილაციო სისტემების მონტაჟი, ბათუმის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის თერმოიზოლაციის სისტემების მონტაჟი. აგრეთვე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სამრეწველო და სამოქალაქო დანიშნულების ობიექტების სავენტილაციო და თერმოსაიზოლაციო სამუშაოების შესრულება. მათ შორის: თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის, გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრისა და საცურაო აუზის სავენტილაციო და თერმოსაიზოლაციო სისტემების მონტაჟი და სხვა. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს სახელმწიფო და საუწყებო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 183-184

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნუკრი მაჭარაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი