recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ავგუსტუსი, როგორც პონტიფექს მაქსიმუსი  
*(ვია ლაბიკანა ავგუსტუსი)*
***პონტიფექს მაქსიმუსი*** (ლათ. Pontifex Maximus; სიტყვასიტყვით: „უდიადესი პონტიფი" ან „ხიდების უდიადესი მშენებელი") — ფონტიფიკების კოლეგიის (*Collegium Pontificum*) უმაღლესი ქურუმი ძველ რომში. წარმოადგენდა ყველაზე მნიშვნელოვან თანამდებობას ძველრომაულ რელიგიაში, რომლის დაკავების უფლებაც ძვ. წ. 254 წლამდე მხოლოდ პატრიციებს ჰქონდათ. თუმცაღა მკაფიოდ გამოკვეთილი რელიგიური თანამდებობა იყო, პონტიფექს მაქსიმუსობა ადრეული იმპერიის პერიოდში თანდათანობით პოლიტიზებული გახდა, რამდენადაც ავგუსტუსიდან მოყოლებული მას იმპერატორები იკავებდნენ. უკანასკნელი იმპერატორი, რომელიც მას ფლობდა იყო გრაციანე (ზეობდა 375-383 წლებში), თუმცა მან მოგვიანებით გადაწყვიტა, რომ სიტყვები „პონტიფექს მაქსიმუსი" თავისი ტიტულისათვის მოეშორებინა. მიუხედავად იმისა, რომ რომაულ სამღვდელოებაში ყველაზე გავლენიანი თანამდებობა იყო, რომის უმაღლეს ქურუმებს (*ordo sacerdotum*) შორის მას მხოლოდ მეხუთე ადგილი ეკავა „რექს საკრორუმისა" და სამი მთავარი ფლამენის შემდეგ.

სიტყვა „პონტიფექსს", მოგვიანებით, ქრისტიან ეპისკოპოსებთან დაკავშირებით იყენებდნენ, რომის ეპისკოპოსის ჩათვლით. ტიტული „პონტიფექს მაქსიმუსი" რომის კათოლიკურმა ეკლესიამ მიანიჭა პაპს, როგორც მთავარ ეპისკოპოსს. იგი არ შედის პაპის ოფიციალურ ტიტულატურაში, თუმცა გვხვდება რენესანსისა და თანამედროვე პერიოდის პაპების შენობებზე, მონუმენტებსა და მონეტებზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პონტიფიკები

სქოლიო
------

1. ↑  Pontifex Maximus LacusCurtius retrieved August 15, 2006
2. ↑  "Gratian." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online. Feb 3, 2008 <>.
3. ↑  Pontifex Maximus დაარქივებული 2012-01-12 საიტზე Wayback Machine.  Livius.org article by Jona Lendering retrieved August 21, 2011
4. ↑   (January 1, 2006) *A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War– Google Knihy*.  Books.google.cz. ISBN 978-0-520-24991-2. ციტირების თარიღი: 2016-09-02.
5. ↑  "In the matter of hierarchical nomenclature, one of the most striking instances is the adoption of the term pontifex for a bishop" (Paul Pascal: *Medieval Uses of Antiquity* in The Classical Journal, Vol. 61, No. 5 [Feb. 1966], pp. 193–197).
6. ↑  Edictum Gratiani, Valentiani et Theodosii de fide catholica, 27 February 380; დაარქივებული 2012-02-08 საიტზე Wayback Machine.  cf. The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. 2000: დაარქივებული 2009-01-09 საიტზე Wayback Machine.  "Pontiff: 1a. The pope. b. A bishop. 2. A pontifex."
7. ↑  Annuario Pontificio (Libreria Editrice Vaticana, 2012 ISBN 978-88-209-8722-0), p. 23\*
**პრიმორსკი** (რუს. Приморск) — ქალაქი (1940 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. მდებარეობს ვიბორგის რაიონში, ფინეთის ყურის ნაპირას, სანქტ-პეტერბურგიდან 137 კილომეტრის დაშორებით. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 6 119 ადამიანს შეადგენდა.

ქალაქი პირველად ნახსენებია 1268 წლის წყაროებში. იაროსლავ ბრძენისა და მისი მეუღლის ინგიგერდას დროს ეს ტერიტორიას შედიოდა როგორც შვედეთის, ასევე ნოვგოროდის დაქვემდებარებაში. მოგვიანებით კი მთლიანად შვედების დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1918 წლამდე სოფელი ბერიოზოვოე ვიბორგის პროვინციის შემადგენლობაში იყო. 1920 წელს ტარტუს მსოფლიო შეთანხმების საფუძველზე დასახლება გამოვიდა რუსეთის დაქვემდებარებიდან და 1940 წლის 12 მარტამდე მოსკოვის 1940 წლის შეთანხმებამდე ფინეთის შემადგენლობაში იყო. მას ამ პერიოდში სახელი შეეცვალა და ეწოდა კოივისტო. ქალაქმა ამჟამინდელი სახელი 1948 წელს მიიღო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი
* პრიმორსკის საქალაქო დასახლება დაარქივებული 2013-02-15 საიტზე Wayback Machine.
* ქალაქის არაოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-10-16 საიტზე Wayback Machine.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**პრილიდიან ნიკოლოზის ძე მასლოვი** (რუს. Прилидиан Николаевич Маслов; დ. 4 სექტემბერი, 1879 — გ. 1923) — რუსი იურისტი და პოლიტიკური მოღვაწე, კონსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტიის („კადეტები") ლიდერი ბათუმის ოლქში.

პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში მსახურობდა „ზემგორში" (არმიის მომარაგების საერობო-საქალაქო კომიტეტი), რედაქტორობდა „კადეტების" რუსულენოვან გაზეთს „იუჟნი კრაი" («Южный край»; გამოდიოდა 1918 წლის აპრილამდე). რუსეთის რევოლუციის პერიოდში, 1918 წლის თებერვლიდან აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმის რუსული ეროვნული საბჭოს მუშაობაში, აპრილში აირჩიეს საბჭოს თავმჯდომარედ. ბათუმში მიმდინარე პოლიტიკურ ბრძოლებში გამოდიოდა დენიკინის მოკავშირედ, ეწინააღმდეგებოდა ბათუმის ოლქის საქართველოსთან შეერთებას. 1918 წლის დეკემბრიდან 1919 წლის აპრილამდე იყო ბრიტანეთის საოკუპაციო რეჟიმის მიერ შექმნილი ბათუმის ოლქის მმართველობის საბჭოს თავმჯდომარე. შემდგომში პოლიტიკურ ცხოვრებაში აქტიურად აღარ მონაწილეობდა. მუშაობდა ლონდონური კომპანია Norton & Gregory-ის წარმომადგენლად. 1920 წლის ნოემბერში ემიგრაციაში წავიდა სტამბოლში. დაწერილი აქვს მოგონებები ბათუმის 1918 წლის მოვლენების შესახებ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Маслов П. Н. Будни «пленного города» (Батум, 1918 г.: Воспоминаний / Публ. и предисл. И. Азилкиной) // Родина. — 1999. — № 4 — С. 63–67.

ლიტერატურა
----------

* Всероссийский Национальный Центр / Ассоц. «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), Федер. архив. служба России, Рос. гос. архив соц.-полит. истории, Гос. архив Российской Федерации, Центр. архив Федер. службы безопасности Российской Федерации, сост. и автор коммент. Н.И.Канищева, автор введ. и отв.ред. В.В.Шелохаев. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2001. — 608 с.; ISBN 5-8243-0268-5. - გვ. 545.
**რაფაელ ნიკოლოზის ძე ჩხოტუა** (დ. 2 იანვარი, 1885 — გ. 1937) — აფხაზი თავადი, სამხედრო პირი და პოლიტიკოსი.

ჩქოტუების (ჩხოტუების) საგვარეულოს წარმომადგენელი. დაამთავრა ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი. მსახურობდა ნიჟეგოროდის დრაგუნთა მე-17 პოლკში. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს შტაბ-როტმისტრი ჩხოტუა მონაწილეობდა საბრძოლო მოქმედებებში პოლონეთის ტერიტორიაზე (თავი გამოიჩინა სადგურ კოლიუშკისთან ბრძოლაში 1914 წლის ნოემბერში), შემდეგ გენერალ ნიკოლოზ ბარათოვის ექსპედიციაში ირანში. 1916 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის, შემდეგ პოლკოვნიკის წოდება. 

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ მონაწილეობდა სოხუმის ოკრუგის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო აფხაზთა სახალხო საბჭოს წევრი. 1918 წელის 25 ივლისს დაამტკიცეს აფხაზეთის საქმეთა მინისტრად — აფხაზთა სახალხო საბჭოს წარმომადგენლად საქართველოს რესპუბლიკის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან თბილისში. იმავე წლის 10 ოქტომბერს საქართველოს მთავრობამ აფხაზეთში გადატრიალების მცდელობის მხარდაჭერის ბრალდებით თანამდებობიდან გაათავისუფლა და დროებით დააპატიმრა. შემდეგ თანამშრომლობდა რესპუბლიკის ხელისუფლებასთან. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირის IV (ხმლებით და ბაფთით, 1915), წმ. ანას III (ხმლებით და ბაფთით, 1915) და IV (წარწერით „მამაცობისთვის", 1915), წმ. სტანისლავის II (ხმლებით, 1915) ხარისხის ორდენებით, გიორგის იარაღით (1915).

ლიტერატურა
----------

* მარშანია ნ. აფხაზი არისტოკრატები ემიგრაციაში = Абхазская аристократия в изгнании.-თბ.2018.-მე-2 შევსებული გამოცემა.-გვ.282.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* რაფაელ ჩხოტუა — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
* Чхотуа Рафаил Николаевич, «Офицеры русской императорской армии»
**პრიედორი** (კირილ. Приједор) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩრდილო-დასავლეთ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. მის ადმინისტრაციულ საზღვრებში დაახლოებით 97 588 ადამიანი ცხოვრობს. მიეკუთვნება სერბთა რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ ერთეულს და მდებარეობს ბოსნიის კრაინის რეგიონში. 

ბანია-ლუკასა და ბიელინის შემდეგ, პრიედორი მესამე უდიდესი მუნიციპალიტეტის სერბთა რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ ერთეულში, ქვეყნის მასშტაბით კი მეშვიდე. მუნიციპალიტეტი ეკონომიკურად საკმაოდ დაწინაურებულია, ყვავის მრავალგვარი მრეწველობა, მომსახურებისა და საგანმანათლებლო სექტორები. 

პრიედორი ცნობილია კათოლიკური, მართლმადიდებლური და ისლამური მემკვიდრეობით. ურბანულ ლანდშაფტში გამოირჩევა ოსმალეთის იმპერიისა და ავსტრია-უნგრეთის პერიოდის ნაგებობები. 2006-2009 წლებში ქალაქს მასშტაბური რესტავრაცია ჩაუტარდა.

სახელი
------

ბოსნია და ჰერცეგოვინის ოფიციალური ენებია ბოსნიური, სერბული და ხორვატული. ბოსნიური და სერბული ენები იყენებს როგორც კირილიცას, ისე ლათინურ ანბანს, ხორვატული კი მხოლოდ ლათინურს. ქალაქის სახელი კირილიცაზე იწერება როგორც „Приједор".

გეოგრაფია
---------

ქალაქი პრიედორი და მთლიანად მუნიციპალიტეტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე სანისა და გომიენიკის ნაპირებზე, კოზარის ბორცვების სამხრეთ-დასავლეთით. მუნიციპალიტეტის ფართობი 833 კმ²-ია.

ისტორია
-------

პრიედორის, როგორც საფორტიფიკაციო ცენტრის ისტორია XVII საუკუნის ბოლოდან იწყება. თუმცა, მიმდებარე არეალის კოლონიზაციისა და კულტურის ისტორია ბევრად უფრო ადრეულია. აღმოჩენილია სხვადასხვა კულტურის მრავალი პრეისტორიული, ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი. მრავლადაა პრეისტორიული პერიოდის ნამარხი დასახლებები, რომლებიც ძვ. წ. 2100 წლით თარიღდება. რომაელებამდელ და რომაელების ხანაში ტერიტორია დასახლებული იყო ილირიული ტომით მაეზაეი. ლეგენდის თანახმად, მდინარე სანას სახელი რომაელებმა უწოდეს.

საერთაშორისო ურთიერთობები
-------------------------

დაძმობილებული ქალაქები:

* თურქეთის დროშა **მანისა**, თურქეთი
* სერბეთის დროშა **პანჩევო**, სერბეთი
* სერბეთის დროშა **კიკინდა**, სერბეთი
* საბერძნეთის დროშა **ნეაპოლი, საბერძნეთი**
* ნორვეგიის დროშა **სუნი**, ნორვეგია

პარტნიორი ქალაქები:

* იტალიის დროშა **ტრენტო**, იტალია
* სლოვენიის დროშა **ბოვეცი**, სლოვენია
* სლოვენიის დროშა **ნოვო-მესტო**, სლოვენია
* ჩრდილოეთ მაკედონიის დროშა **დემირ-ჰისარის მუნიციპალიტეტი**, ჩრდილოეთი მაკედონია

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* 
* Prijedor travel agency
* Map of the city დაარქივებული 2007-12-22 საიტზე Wayback Machine.
* Kozara National Park
* News & information from Prijedor - GradPrijedor.com
* PrijedorCity: City Portal - News & Happenings in Prijedor and Bosnia
* News, information and photos from Prijedor
* Kozarski vjesnik Prijedor დაარქივებული 2015-10-09 საიტზე Wayback Machine.
* Map of city center and business register დაარქივებული 2012-01-11 საიტზე Wayback Machine.
* Grad Prijedor mobile app (android) დაარქივებული 2016-01-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Saopstenje : First Releases. Bhas.ba.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-11-23. ციტირების თარიღი: 2013-11-23.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგლაძე**. |

**რაფიელ ილიას ძე აგლაძე** (დ. 29 დეკემბერი, 1911, თბილისი — გ. 17 აპრილი, 1989, იქვე) — ქართველი ელექტროქიმიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946), ტექნიკური მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1944), საქართველოს დამსახურებული გამომგონებელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ცნობილი ქართველი პუბლიცისტისა და საზოგადო მოღვაწის ილია აგლაძის ოჯახში. სკოლა დაამთავრა თბილისში ხოლო 1935 წელს კი საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი, 1938 წელს მოსკოვის დ. მენდელეევის სახელობის ქიმიურ-ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ასპიტანტურა. საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროქიმიის წარმოებათა ტექნოლოგიის კათედრის გამგე (1944-1985). სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1947-1951), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის დაარსების ინიციატორი და მისი პირველი დირექტორი (1945-1951), გამოყენებითი ქიმიის და ელექტროქიმიის (ამჟამად რ. აგლაძის სახელობის არაორგანული ქიმიის და ელექტროქიმიის) ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი (1956-1960). საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო ჟურნალის "მეცნიერება და ტექნიკის" გამოცემის ინიციატორი და პირველი რედაქტორი (1949-1951).აქვს შრომები ელექტროქიმიისა და ელექტრომეტალურგიის დარგში. მისი ხელმძღვანელობით დაინერგა წარმოებაში ლითონური მანგანუმის მიღების ელექტროლიზური მეთოდი (სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1943). რუსთავის ქიმიურ ქარხანაში მან დანერგა კალიუმპერმანგანატის მიღების ორიგინალური მეთოდი (სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენაზე დაჯილდოვდა ოქროს მედლით, 1962). პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1977). სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს II და III მოწვევების დეპუტატი. დაჯილდოებულის ლენინის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ლანდია ნ.* გამოჩენილი ქართველი მეცნიერი, «მეცნიერება და ტექნიკა», 1971, №11
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 58.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 32, თბ. 1994
**როზენაუს კირხე** (რუს. Кирха Розенау; გერმ. Rosenaukirche) ამჟამად კალინინგრადის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (რუს. Храм Покрова Пресвятой Богородицы) — ყოფილი ევანგელისტური კირხე კალინინგრადში, 1990 წლიდან მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელიც აგებულია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1914-1926 წლებში, რაც იყო XX საუკუნის დასაწყისის კენიგსბერგისათვის საკმაოდ უჩვეულოდ ხანგრძლივი მშენებლობის პროცესი. 

მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კალინინგრადის ეპარქიას.

მისამართი: კალინინგრადი, კ. ნაზაროვის ქუჩა, 24.

ისტორია
-------

1908 წელს გარეუბანი როზენაუ შევიდა ქალაქის შემადგენლობაში. 1914 წელს სკოლასთან ახლოს დაიწყო ახალი კირხეს მშენებლობა. მაგრამ პირველმა მსოფლიო ომმა შეაჩერა სამშენებლო სამუშაოები. კირხეს მშენებლობა გაგრძელდა მხოლოდ 1926-1928 წლებში, როდესაც გაუმჯობესდა პრუსიის „თავისუფალი სახელმწიფოს" - ვაიმარის რესპუბლიკის ფინანსური მდგომარეობა. 

იმის გამო, რომ სწრაფად იზრდებოდა სავაჭრო კავშირები აღმოსავლეთთან როზენაუ სწრაფად გაიზარდა და განვითარდა, აშენდა სამრეწველო ნაგებობები, ახალი საცხოვრებელი კვარტლები. 1926 წლისათვის როზენაუს მოსახლეობისათვის ააგეს კირხე გოთიკურ სტილში ა. პფლაუმის პროექტის მიხედვით. 

განსხვავება როზენაუსა და სხვა კირხეებს შორის ისაა, რომ იგი დიდხანს შენდებოდა. მისი ფუნდამენტი ჩაყარეს 1914 წლის 23 ივლისს, ხოლო ერთი კვირის შემდეგ დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი და კირხეს შენებლობაც განუსაზღვრელი ვადით გადაიდო. 

ომის შემდეგ მშენებლობა გაგრძელდა მხოლოდ 1925 წლის 2 აპრილს. მაგრამ გამოყოფილი თანხა ინფლაციის გამო საკმარისი აღარ აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა წელიწადნახევრის შემდეგ მშენებლობა მაინც დასრულდა. 

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში საბჭოთა კავშირის თავდასხმის დროს კირხე პრაქტიკულად არ დაზიანებულა. საბჭოთა პერიოდში მას გამოიყენებდნენ როგორც სასაწყობე დანიშნულების ნაგებობას. 

1990 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება კირხეს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის გადაცემის შესახებ. 1990-1992 წლების რემონტის შემდეგ კირხე აკურთხეს როგორც ღვთისმშობლის კვართის სახელობის ტაძარი.

ლიტერატურა
----------

* В. И. Кулаков, А. П. Бахтин, А. П. Овсянов, Н. И. Чебуркин, «Памятники истории и культуры. Калининград», Москва, 2005, стр. 137 ISBN 5-902425-01-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фотографии в ЖЖ katuriks
* Kirchen und Sozialeinrichtungen in Königsberg
* Неофициальный сайт храма Покрова Пресвятой Богородицы (г. Калининград)
* Официальный сайт храма Покрова Пресвятой Богородицы (г. Калининград)
სამეფოს რუკა
**ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო** (სომხ. Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն) ან *ლორეს სამეფო* (სომხ. Լոռու թագավորություն) — სომეხ მმართველთა ფეოდალური სახელმწიფო ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე. შეიქმნა 978 წელს ამიერკავკასიის ხალხების არაბთა ბატონობის ნაშთების წინააღმდეგ ბრძოლის პირობებში. სამეფოს დამაარსებლის — გურგენის (978—989), იგივე *კორიკეს, კვირიკეს,* სახელის მიხედვით კვირიკიანების სამეფოსაც უწოდებენ.

ეს სომხურ-ქართული სამეფო დასახლებული იყო ქალკედონურ-გრიგორიანული რწმენის მოსახლეობით, სამეფოს კი შირაკის ბაგრატუნთა დინასტიის გვერდითი შტო - კვირიკიანების დინასტია მართავდა. სომხურ საისტორიო წყაროებში აღნიშნული სამეფო „გუგარქის" სახელით მოიხსენიება. ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო განსაკუთრებით გაძლიერდა დავით უმიწაწყლოს მმართველობის ხანაში (989—1048), როდესაც სამეფოს ტერიტორია მნიშვნელოვნად გაფართოვდა თბილისისა და განჯის საამიროთა ხარჯზე და კვირიკიანმა მეფეებმა ცნობილი ქართული ციხესიმაგრე სამშვილდე თავის რეზიდენციად აქციეს, თუმცა 1065 წელს სამშვილდე ბაგრატ IV-მ აიღო და საქართველოს შემოუერთა, ამიტომ სამეფოს პოლიტიკურმა ცენტრმა ლორეში გადაინაცვლა. დავით აღმაშენებელმა თურქ-სელჩუკთაგან გათავისუფლებული ლორე 1122 წელს აიღო და ტაშირ-ძორაგეტი უშუალოდ საქართველოს შემოუერთა (1118—1122) და სომეხ ფეოდალ მმართველთა საგვარეულო გააუქმა. ისტორიულად ქვემო ქართლის ეს მხარე, როგორც საქართველოს განაპირა ნაწილი, სამართავად გადაეცათ სრულიად საქართველოს მხედართმთავრებს — ჯერ ორბელებს, ხოლო 1185 წლიდან — მხარგრძელებს.

მეფეები
-------

* გურგენი — 978—989 წწ.
* დავით I უმიწაწყლო — 989—1048 წწ.
* კვირიკე II — 1048—1090 წწ.
* დავით II და აბასი (ერთდროულად) — დაახლ. 1090—1145 წწ.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 669.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლორეს სამეფო
* დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2014-08-23 საიტზე Wayback Machine.
* *Studies in Caucasian History*, ვლადიმერ მინორსკი
საბერძნეთში წინათ ქალაქს პოლისს უწოდებდნენ.მთავარ პოლისს ერქვა აკროპოლისი.აკროპოლისი წარმოადგენდა ანსამბლს ანუ სხვადასხვა ელემენტებისა და არქიტექტურული ნაგებობების ერთობლიობას.მასში შედიოდა:მთავარი პანთეონი,პროფილეები,პონაკოთეკა(ხელოვნების ნიმუშების საცავი),ნიკეს ტაძარი და ერეხთეიონი (პატარა სვეტებიანი ნაგებობა რომელსაც ძველ საბერძნეთში არანაირი დანიშნულება არ ჰქონდა).პართენონში იდგა ათენას (ომის ქალღმერთის) ქანდაკება.ათენას ქანდაკების ავტორი იყო **ფიდიასი**,რომელიც მოღვაწეობდა ძვ.წ მე–5 საუკუნეში.სპარსეთთან ომის დროს ამ შენობაში მოათავსეს ტყვიაწამალი რომელიც აფეთქდა.ათენას ქანდაკება დაინგრა,დღესდღეობით მისი ნანგრევებია შემორჩენილი.

ხელოვნების ისტორიაში *ელინიზმი* ეს არის ბერძნული ანტიკური ხელოვნება რომელიც მოიცავს ძვ.წ. მესამე–პირველ საუკუნეებს.ელინური ნიშნავს ყველაფერ ბერძნულს.ელინიზმის დროს ბეძნული კულტურა გავრცელდა ჩრდილოეთ აფრიკაში ახლო და შუა აღმოსავლეთში.ამ პერიოდში შეიქმნა არტემიდას ტაძარი ეფესოში,როდოსის კოლოსი,ალექსანდრიის შუქურა.ამ დროს ასევე შეიქმნა მარმარილოს ქანდაკება *ვენერა მილოსელი* (ძვ.წ.პირველ საუკუნეში) და ინახება პარიზის დიდ მუზეუმ *ლუვრში*.ასევე ზევსის საკურთხეველი პერგამონში, რომელიც დაცულია ბერლინის სახელმწიფო მუზუმში.

ბერძნული კერამიკა
-----------------

ბერძნული კერამიკა მიიღებოდა თიხის გამოწვის შედეგად. ბერძნების მიერ შექმნილი კერამიკული ნივთები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში გადიოდა.კერამიკული ჭურჭელი იყო სხვადასხვა სახის: ამფორა,ჰიდრია,კრატერი და სხვ.ამფორებში ასხამდნენ ღვინოსა და ზეითუნის ზეთს.ჰიდრიაში წყალს.კრატერებში სურნელოვან ნელსაცხებლებს.თიხის ამ ჭურჭელს სხვადასხვაგვარი ფორმა ჰქონდა.

ბერძნული ორდერი
---------------

ძველი ელინები,ანუ ძველი ბერძნები, ღვდაებისადმი პატივისცემის ნიშნად ღმერთების გამოსახულებებს ქმნიდნენ.ამ გამოსახულებებს,მათი აზრით, თავისი მუდმივი ადგილსამყოფელი ადგილი უნდა ჰქონოდა.ამისათვის ბერძნებმა ტაძრების აგება დაიწეს.ყველა ბერძნული პოლისი ცდილობდა,რომ აეშენებინა რაც შეიძლება ლამაზი და დიდებული ტაძარი.ბერძნული ტაძრის მთავარი აუცილებელი შემადგენელი ნაწილი იყო ბოძები ანუ კოლონები (სვეტები).პირველად ბოძებს ხისგან აკეთებდნენ, შემდეგ კი-მარმარილოსაგან. ბერძნულ არქიტექტურაში დაცული იყო პროპორციებისა და წესრიგის გარკვეული სისტემა, რომელსაც უწოდებდნენ *ორდერს*.ორდერი სამი სახის იყო დორიული,იონური და კორინთული.დორიული კოლონა მარტივი მოყვანილობის, მაგრამ საკმაოდ სქელი კოლონა იყო.იგი ზევით თანდათან ვიწროვდება და უბრალო სქელი კვადრატული ფილით ბოლოვდება.იონური კოლონა დორიულზე უფრო ვიწროა,ზემოთ კი ლამაზად არის მოჩუქურთმებული.კორინთული კოლონა იყო ყველაზე ლამაზი და დეკორატიული კოლონა ძველ ელადაში.მხოლოდ მდიდრებსა და წარჩინებულებს ჰქონდათ საშუალება ამ კოლონის შეძენისა.
სსრ კავშირის სახალხო მხატვარი
**სსრ კავშირის სახალხო მხატვარი** (რუს. Народный художник СССР) — საპატიო წოდება, დადგენილი სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 16 ივლისის დადგენილებით. „ყველაზე გამოჩენილი მოღვაწეები საბჭოთა ხელოვნების განსაკუთრებული დამსახურებისთვის ფერწერის, ქანდაკების, გრაფიკის, დეკორატიული და ხალხური რეწვის განვითარებისათვის". ენიჭებოდა სსრ კავშირის უზენაესი პრეზიდიუმის მიერ.

საპატიო წოდების პირველი კავალრები 1943 წლის 26 ივლისს გახდნენ: ფერმწერები ალექსანდრე გერასიმოვი(რუსული)ქართ. და ბორის იოჰანსონი(რუსული)ქართ. სკულპტორები სერგეი მერკუროვი და ვერა მუხინა. ბოლოს, 1991 წლის 20 დეკემბერს, წოდება პეტრე ფომინს(რუსული)ქართ. მიენიჭა. საპატიო წოდება — „სსრკ-ის სახალხო მხატვარი" სულ 159 ადამიანმა მიიღო.

საქართველოს სსრ
---------------

საქართველოში სსრ კავშირის სახალხო მხატვრის წოდება მინიჭებული ჰქონდათ: 

* 1953 — მოსე თოიძე
* 1963 — უჩა ჯაფარიძე
* 1970 — ლადო გუდიაშვილი
* 1976 — სიმონ ვირსალაძე
* 1980 — ზურაბ წერეთელი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. საქართველოს სსრ, თბ. 1981. — გვ. 347.

სქოლიო
------

1. ↑  Ведомости ВС СССР, 1943, № 28
**სიბაიის ტბა** (ინგლ. Sibhayi) — ყველაზე დიდი ბუნებრივი, მტკნარი წყლის ტბა სამხრეთი აფრიკაში, რომლის ზედაპირის ფართობია 77 კმ². მას ხშირად შეცდომით ეძახიან *Sibaya* ან *Sibayi*.

ტბა მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის აღმოსავლეთი სანაპიროს კვაზულუ-ნატალის პროვინციის მაპუტალენდის რეგიონში.

ტბა ისიმანგალისოს პარკის ნაწილია და 1991 წლის 28 ივნისს რამსარის კონვენციის თანახმად აღიარებულია, როგორც «საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე წყალ-ჭაობიანი სავარგული». 1999 წლის დეკემბერში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ისიმანგალისოს პარკი შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ტბაზე ბინადრობს ფრინველების 279 სახეობა.

ტურიზმი
-------

ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს ოტელი «სიბაიის ტბა» (ინგლ. Lake Sibaya Lodge). ეს ელიტური ოტელი მოიცავს 16 შალეს (ფრანგ. chalet). ტერიტორიას სიბაიის ტბასა და ინდოეთის ოკეანეს შორის ჰქვია მაბიბი (ინგლ. Mabibi). აქ ასევე მდებარეობენ კემპინგები და შალეები, მათ შორის ოტელი *Thonga Beach Lodge*.

ტბის სიახლოვეს მდებარეობს პოპულარული პლაჟი სოდვანა-ბეი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lake Sibaya Info Sheet — South African Wetlands Conservation Programme დაარქივებული 2005-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* Lake Sibaya — World Lakes Database დაარქივებული 2005-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* Lake Sibaya დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.  Information sheet for the site designated to the List of Wetlands of International Importance

სქოლიო
------

1. ↑  Lake Profile — Sibaya
2. ↑  iSimangaliso Wetland Park. იუნესკო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-27. ციტირების თარიღი: 2010-06-04.
3. ↑  Thonga Beach Lodge — Mabibi.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-16. ციტირების თარიღი: 2016-07-31.
ავსტრიის საკონსტიტუციო სასამართლო**საკონსტიტუციო სასამართლო** არის უმაღლესი სასამართლო ინსტანცია, რომლის მთავარი ფუნქცია არის კანონთა კონსტიტუციურობის შემოწმება და თუ ის დარწმუნდება, რომ რომელიმე კანონი არ შეესაბამება კონსტიტუციას ძალადაკარგულად ცნობს მას, თუმცა მისი საქმიანობა მხოლოდ ამით არ შემოიფარგლება. 1919 წელს ავსტრიაში დაარსდა მსოფლიოში პირველი საკონსტიტუციო სასამართლო, როგორც დამოუკიდებელი საკონსტიტუციო კონტროლის ორგანო. ჩეხოსლოვაკიის 1920 წელის კონსტიტუციის ძალაში შესვლასთან ერთად ჩამოყალიბდა საკონსტიტუციო სასამართლო, რომელმაც საქმიანობა 1921 წელს დაიწყო. ზოგიერთ ქვეყანას ცალკე არსებული საკონსტიტუციო სასამართლო არ აქვს, მაგრამ მის ფუნქცეიებს საერთო სასამართლოები ითავსებენ. მაგალითად ამერიკის შეერთებული შტატების უზენაესმა სასამართლომ საქმეში (Marbury v Madison) მსოფლიოში პირველად ცნო არაკონსტიტუციურად კანონი და დაადგინა, რომ მას ჰქონდა სხვა კანონების არაკონსტიტუცურად ცნობის უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად საკონსტიტუციო კონტროლის სასამართლო ორგანოა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო. მისი შექმნისა და საქმიანობის წესი განისაზღვრება ორგანული კანონით.
როზმარი და მისი ძმა ედვარდ საიდი, 1940 წელი.
**როზმარი საიდ ზაჰლანი** (არაბ. **روزماري سعيد زحلان**; დ. 20 აგვისტო, 1937, კაირო, ეგვიპტის სამეფო — გ. 10 მაისი, 2006, პალესტინის სახელმწიფო) — პალესტინელ-ამერიკელი ქრისტიანი ისტორიკოსი და სპარსეთის ყურის მწერალი. ედვარდ საიდის და. გარდა თავისი წიგნებისა, იგი ასევე წერდა Financial Times, *Middle East Journal*, *International Journal of Middle East Studies* და *Encyclopedia of Islam*-ისთვის.

საიდ ზაჰლანი 1937 წელს კაიროში დაიბადა, როგორც ოთხი დიდან უფროსი. მამამისი, ვადი საიდი, მდიდარი ინგლისელ-პალესტინელი ბიზნესმენი და აშშ-ის მოქალაქე იყო, ხოლო დედამისი ლიბანელი და პალესტინელი წარმოშობის, ნაზარეთში დაბადებული ქრისტიანი იყო. სწავლობდა აშშ-ის ბრაიან მავრის ქალთა კოლეჯში, სადაც მიიღო მუსიკალური მეცნიერების განათლება. მოგვიანებით, სერიოზული ავარიის დროს მისი ხელები დაიჭრა და რამდენიმე ხერხემალი გატყდა. ეს მისი მუსიკალური კარიერა და ფორტეპიანოზე დაკვრა შეუძლებელი გახადა.

ბრაიან მავრის შემდეგ, როზმარი რამდენიმე ხანი კაიროში სწავლობდა. შემდეგ გადავიდა ბეირუთში, სადაც ის ასწავლიდა კულტურის ისტორიასა და მუსიკას ბეირუთის ამერიკულ უნივერსიტეტსა და ბეირუთის ქალთა კოლეჯში. ბეირუთის შემდეგ გადავიდა ლონდონში, რომ მიეღო დოქტორი ხარისხი აღმოსავლეთმცოდნეობის და აფრიკის შესწავლის სკოლაში.

საიდ ზაჰლანი დაქორწინდა ტონი ზაჰლანზე, რომელიც პალესტინელი ფიზიკოსი და აკადემიკოსი ჰაიფადან. მათ ერთად შეიმუშავეს ღაზის ბიბლიოთეკის პროექტი. საიდ ზაჰლანი ასევე ბრიტანეთში „პალესტინის სოლიდარობის კამპანიის" მფარველი იყო.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ზაჰლანი, ა. ბ.; საიდ ზაჰლანი, როზმარი: *ტექნოლოგიური ტრანსფერი და ცვლილება არაბულ სამყაროში: დასავლური აზიის გაეროს ეკონომიკური კომისიის სემინარის პროცესი* ISBN 0-08-022435-0 ოქსფორდი, გაერთიანებული სამეფო: გაერო — Pergamon Press, 1978,
* საიდ ზაჰლანი, როზმარი: *არაბთა გაერთიანებული საემიროების წარმოშობა*  ნამდვილი ქვეყნების პოლიტიკური და სოციალური ისტორია მაკმილანი, ნიუ-იორკი, 1978
* საიდ ზაჰლანი, როზმარი: *კატარის შექმნა* ლონდონი: როუტლიჯი 1979, (ხელახლა, 1989)
* საიდ ზაჰლანი, როზმარი: *თანამედროვე ყურის სახელმწიფოების შექმნა: ქუვეითი, ბაჰრეინი, კატარი, არაბთა გაერთიანებული საემიროები და ომანი* იტჰაკა პრესი, 1998, ISBN 0-86372-229-6
	+ - წიგნის მიმოხილვა დაარქივებული 2009-05-20 საიტზე Wayback Machine.  ბრუკ ვრამპელმეიერის მიერ.

ლიტერატურა
----------

* როზმარი საიდ ზაჰლანი: ყურის ისტორიკოსი ამბობს, რომლის გული პალესტინაში იყო, The Guardian, 16 მაისი, 2006
* როზმარი ზაჰლანი: ექსპერტი ყურეში და პალესტინელების დამცველი The Times, 2006

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX851328
* BNF: cb12144511f (data)
* GND: 1055750355
* ISNI: 0000 0001 2021 0273
* LCCN: n78019721
* NLI: 000318812
* NTA: 074173154
* SUDOC: 029922356
* VIAF: 12344272
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 12344272

 |
ტრაპიზონის აღება რუსეთის ჯარის მიერ, 1916 წლის ილუსტრაცია
**ტრაპიზონის ოპერაცია** — სამხედრო ოპერაცია პირველი მსოფლიო ომის დროს, კავკასიის ფრონტზე ქალაქ ტრაპიზონის ასაღებად. ოპერაცია მიმდინარეობდა 1916 წლის იანვრიდან აპრილის ჩათვლით.

ბრძოლა
------

1915 წელს რუსეთის იმპერიის ფლოტმა დაბომბა ქალაქი ტრაპიზონი დაბომბვის შედეგად 1300 ადამიანი დაიღუპა. 1916 წლის იანვარში რუსეთის კავკასიის არმიის ზღვისპირეთის რაზმმა დაიწყო შეტევა ოსმალეთის იმპერიის მე-3 არმიის წინააღმდეგ. შეტევას მხარს უჭერდა შავი ზღვის ფლოტის ბათუმის რაზმი (1 სახაზო ხომალდი, 2 საესკადრო ნაღმოსანი, 2 ნაღმოსანი, 2 საკანონერო ნავი), რომელიც მდინარე არქაბესუს მიადგა და სახომალდო არტილერიით ჩაახშო ოსმალური ბატარეები. 6 თებერვალს ზღვისპირეთის რაზმმა (15 000 კაცი) არქაბესუს ნაპირიდან ტრაპიზონს შეუტია. 1916 წლის 4 მარტს რუსეთის არმიამ დაიკავა პაზარი. ორ დღეში ისინი აკონტროლებდნენ ლაზისტანის სანჯაყს და ტრაპიზონიდან 50 კმ-ში იდგნენ. რუსეთის არმიას, პარტიზანული წინააღმდეგობის გამო, კიდევ 40 დღე დასჭირდა ტრაპიზონის ასაღებად.საზღვაო დესანტის მხარდაჭერით რუსეთის არმიამ ხელთ იგდო რიზე, ოფომი, ხუმურგიანი და 14 აპრილს მიადგა მდინარე ყარადერესთან ოსმალთა გამაგრებულ პოზიციას. 7-8 აპრილს ზღვისპირეთის რაზმის გასაძლიერებლად რიზესა და ხუმურგიანში ნოვოროსიისკიდან ზღვით გადასხეს პლასტუნთა ორი ბრიგადა. ბათუმის რაზმი გააძლიერეს 2 ხომალდით და 1 საესკადრო ნაღმოსნით. ტრაპიზონის ადმინისტრაციამ დაინახა მოსალოდნელი საფრთხე და მმართველობა გადასცა ბერძენ მიტროპოლიტ ქრისზანთოსს, რომელმაც დადო პირობა მუსლიმი მოსახლობის დაცვისა. ოსმალურმა არმიამ ქალაქი დატოვა და 15 აპრილს რუსეთის შეარაღებული ძალები ნიკოლოზ უმცროსისა და ნიკოლაი იუდენიჩის ხელმძღვანელობით უბრძოლველად შევიდნენ ქალაქში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 41.

სქოლიო
------

1. ↑  Daniel Maldonado in 'Historic Cities of the Islamic World', 2007, p. 525, C. Edmund Bosworth (ed)
2. ↑  The Sphere, April 29, 1916
**როგნედა ღამბაშიძე** (დ. 14 იანვარი, 1922, ზესტაფონი — გ. 27 ივნისი, 1993) — ქართველი ენათმეცნიერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1943 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1946 წელს — ასპირანტურა.

1946-1953 წლებში მუშაობდა პუშკინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში ჯერ უფროს მასწავლებლად, შემდეგ კი ქართული ენის კათედრის გამგედ. 1955 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის განყოფილებას. 1949 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1988 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია. მის სამეცნიერო მოღვაწეობაში ორი ძირითადი მიმართულება გამოიკვეთა: ერთია ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის თეორიულ და პრაქტიკულ საკითხებზე მუშაობა, მეორე — ქართული დიალექტოლოგიის საკითხების კვლევა. მნიშვნელოვანია მისი წვლილი სხვადასხვა სამეცნიერო ტერმინოლოგიის შემუშავება-დახვეწის საქმეში. 40 წლის მანძილზე მისი ხელმძღვანელობით და რედაქტორობით შეიქმნა და დაიბეჭდა 35 სამეცნიერო ტერმინოლოგია: ტექნიკური, სოფლის მეურნეობის, ფიზიკის, იურიდიული, გეოგრაფიის, ქიმიის, მეტალურგიის, მართვის ავტომატიზებული სისტემების, რადიოელექტრონიკისა და მრავალი სხვა. ცალკე უნდა აღინიშნოს მისი გამოკვლევები სამეცნიერო ტერმინოლოგიის თეორიულ პრობლემებზე, მისი მონაწილეობა საერთაშორისო თუ რეგიონალურ თათბირებზე, კონფერენციებსა და სიმპოზიუმებში. როგნედა ღამბაშიძის თეორიული კვლევის შედეგები შეჯამებულია მონოგრაფიაში „ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგია და მისი შედგენის ძირითადი პრინციპები" (1986). განსაკუთრებულია მისი დამსახურება ქართული ენის ინგილოური დიალექტის შესწავლის საქმეში, რისი ღირსეული დაგვრიგვინებაც მისი „ქართული ენის ინგილოური ლექსიკონი" (1988) იყო. მასვე ეკუთვნის ორიგინალური სახელმძღვანელო „ქართული ენის თვითმსაწავლებელი".

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგია და მისი შედგენის ძირითადი პრინციპები", დაიცვა 1988 წელს.

ჯილდოები
--------

* არნოლდ ჩიქობავას სახელობის პრემია (პირველი ლაურეატი)
* გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* გეოფიზიკის ტერმინოლოგია = Геофизичксеая терминология: რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული, თბ. მეცნიერება, 1988, გვ. 279
* ქართული ენის ინგილოური კილოს ლექსიკონი, თბ. განათლება, 1988, გვ. 630
* ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგია და მისი შედგენის ძირითადი პრინციპები, თბ. მეცნიერება, 1986, გვ. 182
* მართვის ავტომატიზებული სისტემების ტერმინოლოგია, თბ. მეცნიერება, 1977, გვ. 90
* გეოგრაფიის ტერმინოლოგია = Географическая терминология: რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული, თბ. მეცნიერება, 1967, გვ. 206

ლიტერატურა
----------

* ქართული ენა: ენციკლოპედია, თბ. 2008, გვ. 529-530

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როგნედა ღამბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* როგნედა ღამბაშიძე
1892 წლის გამოცემა
**რუსეთის იმპერიის კანონთა კრებული** (რუს. Свод законов Российской империи) — თემატურად განლაგებული მოქმედი საკანონმდებლო აქტების კრებული რუსეთის იმპერიაში. პირველი — 1832 და შემდგომი — 1842, 1857 წლის გამოცემები 15 ტომისაგან შედგებოდა (მაგალითად, ტ. 1 — ძირითადი სახელმწიფო კანონები, ტ. 3 —სამოქალაქო სამსახურის წესდებანი, ტ. 9 — კანონები წოდებათა შესახებ, ტ. 15 — სასჯელთა სჯულდება). გამოცემათა შუალედებში ყოველწლიურ და რამდენიმე წლის კრებსით გაგრძელებებს გამოსცემდნენ. 1857 წლის შემდეგ მთლიანი კრებულის ნაცვლად მხოლოდ ცალკეული ტომები გამოდიოდა. 1892 წელს არასრულ გამოცემას მე-16 ტომი (სასამართლო წესდებები) დაემატა. 1917 წელს თვითმპყრობელობის დაცემის შემდეგ კრებულის ზოგიერთი საკანონმდებლო მასალა გადამუშავდა, მაგრამ მუხლების უმრავლესობა უცვლელი დარჩა და ოქტომბრის რევოლუციამდე მოქმედებდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის იმპერიის კანონთა სრული კრებული

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 482.
**როგოზენი** (ბულგ. Рогозен) — სოფელი ბულგარეთის ვრაჩანის ოლქში. შედის ხაირედინის თემის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1052 კაცს.

ისტორია
-------

1985 წელს ტრაქტორისტმა ივან სავოვმა, რომელიც საკუთარ ბოსტანში მუშაობდა, ტრაქტორის სახნავი წამოსდო ქვევრს. მან და მისმა მეუღლემ განაგრძეს ძიება და აღმოაჩინეს სხვადასხვა სახეობის ნივთები (დოქები, თასები, ჭურჭელი). ცოლ-ქმარმა გადაწყვიტეს, რომ ეს საეკლესიო ნივთები იყო, წაიღეს ისინი სახლში და შეატყობინეს სოფლის მამასახლისს. 

მამასახლისმა დარეკა საოლქო ცენტრ ვრაცაში და ისტორიულ მუზეუმში. ჩავიდნენ არქეოლოგები დაიწყეს არქეოლოგიური გათხრებისთვის მზადება და დაზვრერვითი ორმოს გათხრის დროს იპოვეს კიდევ 100 ერთეული ჭურჭელი. საერთო ჯამში აღმოაჩინეს 165 ერთეული ჭურჭელი, საერთო ჯამში 20 კგ. ესენი იყო ფიალები, 54 დოქი და 3 თასი. 

როგოზენის განძი ამჟამად ინახება სოფიას ეროვნულ ისტორიულ მუზეუმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოსახლეობის სტატისტიკა (ბულგარული)
* ჟურნალი „Вокруг Света" იანვარი 1987
**სსრკ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი** — შეიქმნა საქართველოს ცენტრალური ზოოტექნიკური სადგურის (1927), საქართველოს ვეტერინარიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (1929) და საქართველოს ზოოვეტერინარული ინსტიტუტის (1932) ბაზაზე 1959 წელს. ამზადებდა ზოოინჟინრებსა და ვეტექიმებს. ინსტიტუტში ტარდებოდა სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა მეცხოველეობის, ვეტერინარიის და საკვებწარმოების დარგში.ინსტიტუტში იყო 5 ფაკულტეტი: ზოოსაინჟინრო, სავეტერინარო, დაუსწრებელი სწავლების, კვალიფიკაციია ამაღლებისა საზოგადოებრივი პროფესიათა. ფუნქციონირებდა 2 სამეცნიერო სექტორი: ზოოტექნიკისა და სავეტერინარო. აგრეთვე სახელშეკრულებო თემატიკის სამეცნიერო-კვლევითი სექტორი. მეცნიერების კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მიმნიჭებელი საციალიზებული 2 სამეცნიერო საბჭო. ასპირანტურა, 24 კათედრა, 29 განყოფილება — ლაბორატორია, 4 კაბინერი, ბიბლიოთეკა (347 ათ-ზე მეტი წიგნადი ფონდი), 3 მუზეუმი, სპორტული კომპლექსი, გლდანის ექსპერიმენტული ბაზა. სამტრედიის, გულრიფშისა და წითელ წყაროს (ამჟამად დედოფლისწყარო) საყრდენი პუნქტები; ქიმიო-თერაპიული და ბიოლოგიური პრეპარატების ექსპერიმენტული ქარხანა. სასწავლო-ექსპერიმენტული მეურნეობა (1,5 ათ ჰა-მდე სახნავი ფართობი, 1250 მსხვილ რქოსანი საქონელი. მათ შორის 350 ფური, 7500 ცხვარი, 400 ღორი, 20 ათ. ფრთა ფრინველი). არსებობის მანძილზე ინსტიტუტმა მოამზადა 4501 ზოოინჟინერი, 3978 ვეტექიმი. ინსტიტუტი უშვებს „სამეცნიერო შრომებს". 1983 წელს ინსტიტუტი დაჯილდოვდა „საპატიო ნიშნის" ორდენით. 1999 წელს ეწოდა საქართველოს სახელმწიფო ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო აკადემია, 2003 წელს — საქართველოს სახელმწიფო ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო უნივერსიტეტი. 2011 წელს გარდაიქმნა საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტად.

ლიტერატურა
----------

* *აგლაძე გ. კაპანაძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 173-174.
**რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარი სამმართველო** (რუს. Главное управление Генерального штаба ВС РФ), ყოფ. **მთავარი სადაზვერვო სამმართველო** (**Г**лавное **р**азведывательное **у**правление, **გრუ**) — რუსეთის სამხედრო დაზვერვის მართვის უმაღლესი ორგანო, შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის ერთ-ერთი წამყვანი სამმართველო. მის კომპეტენციაშია: შეიარაღებული ძალების დაზვერვის ყველა ორგანიზაციული სტრუქტურის საქმიანობის კოორდინაცია და საერთო ხელმძღვანელობა; დაზვერვის სახეების მიერ მოპოვებული ინფორმაციის შეკრება და გადამუშავება; ინფორმაციულ-ანალიტიკური სამუშაოების ორგანიზაცია და წარმოება, სადაზვერვო ინფორმაციის გადამუშავება და შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობისათვის მიწოდება. მონაწილეობს საერთაშორისო ანტიტერორისტულ კოალიციაში რუსეთისა და პარტნიორების ურთიერთმოქმედებაში. სტრატეგიული დაზვერვა, როგორც სამმართველოს ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება, წარმოებს ქვეყნის თავდაცვის უზრუნველყოფის, სტრატეგიული დაგეგმვისა და შესაძლო აგრესიის დროს შეიარაღებული ძალების გამოყენების ინტერესებში. დასაზვერ ქვეყნებთან მიმართებაში სტრატეგიული დაზვერვის მთავარი ამოცანებია: სამხედრო-პოლიტიკური და ეკონომიკური მიზნების მიღწევის საშუალებად სამხედრო ძალების გამოყენების გეგმებისა და პრაქტიკული ღონისძიებების აღმოჩენა; ომის წარმოების ხასიათსა და საშუალებებზე, შეიარაღებული ძალების შენებაზე, მათი ბრძოლისუნარიანობის ამაღლებაზე შეხედულებების განსაზღვრა; საბრძოლო შემადგენლობაში, დისლოკაციასა და ჯარების მოქმედებაში ცვლილებების გამოვლენა; შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული (ოპერატიული) გაშლის უზრუნველყოფისათვის საომარ მოქმედებათა თეატრის ინფრასტრუქტურის ოპერატიული მოწყობის სრულყოფისა და მომზადების გეგმებისა და პრაქტიკული ღონისძიებების აღმოჩენა. სტრატეგიული დაზვერვა სპეციალური ძალებისა და აგენტურული, რადიოელექტრონული და კოსმოსური დაზვერვის საშუალებების გამოყენებით წარმოებს მუდმივად. გრუ-ს ორგანიზაციულ სტრუქტურაში შედის: სარდლობა, შტაბი, შეიარაღებული ძალების დაზვერვის სახეების ოპერატიული სამმართველო, ინფორმაციულ-ანალიტიკური სამმართველო, უზრუნველყოფისა და მომსახურების ნაწილები და ქვედანაყოფები. გრუ-ს უფროსი ექვემდებარება რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსს და ქვეყნის თავდაცვის მინისტრს.

სქოლიო
------

1. ↑  *Горбачёв В. В.* Главное разведывательное управление // Большая российская энциклопедия. т. 7. — М. 2007. — стр. 201.
რუსეთის ევროპული ნაწილი, ევროპის ფონზე.
**რუსეთის ევროპული ნაწილი** (რუს. Европейская часть России; **დასავლეთი რუსეთი**, **ცენტრალური რუსეთი**) — რუსეთის ნაწილი, რომელიც გეოგრაფიულად ვრცელდება აღმოსავლეთ ევროპაში. რუსეთის ევროპული ნაწილის ცალკეულ ტერიტორიებად განიხილება ურალი და ჩრდილოეთი კავკასია, რომელიც ვრცელდება აზიაში, ან აზიისა და ევროპის საზღვარზე. რუსეთის ევროპული ნაწილის აღმოსავლეთი საზღვარი გადის ურალზე. მოიცავს: ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგს, სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგს, ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალურ ოკრუგს, ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალურ ოკრუგსა და ვოლგისპირეთის ფედერალურ ოკრუგს. ფართობი დაახლოებით 3 960 000 კმ². რუსეთის ევროპულ ნაწილზე მოდის რუსეთის საერთო ფართობის 24 % და ევროპის საერთო ფართობის 40 %. ზოგჯერ რუსეთის ევროპულ ნაწილს მიაკუთვნებენ კალინინგრადის ოლქს. მის ფარგლებშია რუსეთის ფედერაციის 52 სუბიექტი. ვრცელი ტერიტორია მოქცეულია ევროპის დაბლობის ფარგლებში. რუსეთის ევროპული ნაწილი წარმოადგენს ისტორიულ ბირთვს, სადაც თავი მოიყარა ქვეყნის მრავალრიცხოვანმა ხალხმა.

რუსეთის მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 78 % ცხოვრობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. საშუალოდ 27 ად./კმ²-ზე. ძირითადად ცხოვრობენ რუსები, თათრები, ბაშკირები, ჩუვაშები, ჩეჩნები, მორდოველები, ხუნძები, უდმურტები და სხვ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ენციკლოპედია სამყაროს გარშემო. რუსეთის ევროპული ნაწილი
**რომანოვების ქვის სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, დაბა აბასთუმანში. იგი რომანოვების სასახლეთა კომპლექსის ნაწილია. ძეგლი მდინარე ოცხეს ნაპირზე, ფალიაშვილის ქუჩის ზედა მხარეს, კლდოვანი მთის ძირშია აშენებული. ორსართულიანი ნაგებობა, განსხვავებით უფლისწულის საზაფხულო სასახლისა და შუა სასახლისაგან, ქვის არის, მაგრამ მისი სივრცითი სტრუქტურა სხვა სასახლეთა მსგავსად, მკვეთრად ასიმეტრიულია. ძირითადი მოცულობის, მკრთალი რიზალიტების, სამერცხლულების ფრამუგების სამკუთხა ფრონტონები, ორსართულად განლაგებული ვიწრო და ფართე ხის აივნების დამასრულებელი ასევე სამკუთხა ფრონტონები, კოშკურა მოცულობის ციცაბო გადახურვა, ძლიერად შვერილი წინფრა და თავად შენობის არაერთგვაროვანი კონტური, ფასადის როგორც კლასიცისტური, ისე ადგილობრივი არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი ნიშნები მთელი ნაგებობის ასიმეტრიულ კომპოზიციას ქმნის და შენობას ევროპული ნეორომანტიზმის მიმართულებაში აქცევს. აღსანიშნავია ღიობთა სათაურები, თაროები და სხვა არაერთგვაროვანი, ფლეთილი ქვებისგან შემდგარი კედლის სიბრტყის ფონზე გამოყოფა. სწორი კვადრების რეგულარული რიგებით მხოლოდ ცოკოლი გამოირჩევა. აბასთუმნურ ტრადიციას მისდევს სამკუთხა ფრონტონების ხის დეტალების დამუშავება — ჭვირული ელემენტებით თუ ხის ძელაკებისაგან შემდგარი კომპოზიციები. ინტერიერში შემორჩენილია რომანოვებისდროინდელი ქვის კიბე რკინის აჟურული მოაჯირით, დარაბები და ინტერიერის მორთულობის სხვა დეტალები. სასახლის სიახლოვეს მდებარე, წაგრძელებული გეგმის, ერთსართულიანი ნაგებობა ასევე რომანოვების კომპლექსის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. იგი ძლიერ გადაკეთებულია, მაგრამ მისი სამშენებლო მასალა — ადგილობრივი ქვა, ქვის წყობის ხასიათი, ჯერ კიდევ გადარჩენილ ღიობთა პროპორცია გვაფიქრებინებს, რომ ერთსართულიანი ნაგებობაც სასახლის პარალელურად როგორც დამხმარე შენობა XIX საუკუნის მიწურულში უნდა აშენებულიყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6226
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რომანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**რომანი** — დიდი მოცულობის თხრობითი ლიტერატურული ნაწარმოები, რომელსაც ახასიათებს რთული სიუჟეტი. მოთხრობისაგან განსხვავებით, რომანში ასახულია ცხოვრებისეული მოვლენების დიდი წრე, საინტერესო და მრავალმხრივი ცხოვრება ბევრი მოქმედი პირის, რომელთა ინტერესებიც გადახლართულია ერთმანეთში.

თემატიკის მიხედვით რომანი შეიძლება იყოს ისტორიული, სოციალური, ფილოსოფიური, საოჯახო-ყოფითი, სათავგადასავლო, ფანტასტიკური და ა.შ. ზოგჯერ ერთი რომანის გმირთა ცხოვრება მეორეშიც გრძელდება, ამგვარად, ეს ორი ნაწარმოები ერთიანდება დილოგიაში, სამი რომანი — ტრილოგიაში, ოთხი — ტეტრალოგიაში.

რომანში ძირითად მაორგანიზებელ როლს ასრულებს არა თხრობის მანერა, ქრონიკალური და აღწერითი ეპიზოდები, არამედ თავად სიუჟეტი, მოვლენათა ვრცელი დიაპაზონი. რომანს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თანამედროვე ლიტერატურაში, მაშინ, როდესაც ანტიკური ხანის ეპოქაში იგი ერთ-ერთი მეორეხარისხოვანი ჟანრთაგანი იყო. რომანის განვითარებისათვის განსაკუთრებით კეთილსასურველი პირობები შეიქმნა აღორძინების ეპოქაში, თუმცა მკვეთრი აღმავლობა მაინც XIX ს. მიეკუთვნება. დღეისათვის, სხვა სახეებთან ერთად, წარმატებით ვითარდება ფსიქოლოგიური რომანის ჟანრი.

ძირითადად რომანში მოთხრობილია მთავარი გმირის ცხოვრების და მისი პიროვნების განვითარების შესახებ მისი ცხოვრების კრიზისულ პერიოდში. თხრობის ვარიანტები, ძირითადად, შეიძლება შემდეგი სახის იყოს:

* პერსონაჟის დაბადებიდან სიკვდილამდე (პატრიკ ზიუსკინდის „სუნამო")
* პერსონაჟის დაბადებიდან ცხოვრების კრიზისული პერიოდის დაძლევამდე (ჩარლზ დიკენსის „დევიდ კოპერფილდის ცხოვრება")
* პერსონაჟის ცხოვრების კრიზისული მდგომარეობიდან ამ კრიზისის დასრულებამდე (ფიოდორ დოსტოევსკის „დანაშაული და სასჯელი")


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
„საბაელთა დედოფალი", ედუარდ სლოკომი, 1907 წ.
**საბაელთა დედოფალი** (ებრ. מַלְכַּת שְׁבָא *Malkaṯ Šəḇāʾ*, არაბ. ملكة سبأ *Malikat Sabaʾ*) — საბაელთა სამეფოს (შებას) მმართველი ებრაული და ისლამური ტრადიციების თანახმად. ბიბლიური მონათხრობების მიხედვით, სოლომონის მეფობისას იგი ისრაელის სამეფო კარს ესტუმრა აქლემების ქარავნით, რომელმაც ოქრო, ძვირფასეულობა და სანელებლები ჩაიტანა. ეს ისტორია მიუთითებს ძველ ისრაელსა და სამხრეთ არაბეთს შორის მნიშვნელოვანი სავაჭრო ურთიერთობების არსებობაზე. ბიბლიის თანახმად, სტუმრობის მიზანი სოლომონის სიბრძნის შემოწმება იყო, რა დროსაც დედოფალმა მეფეს გამოცანები შეეკითხა.

საბაელთა დედოფალი ჩნდება ყურანშიც, მისი სახელი მოხსენიებული არ არის, ისტორია კი მუსლიმი კომენტატორების მიერ არის შელამაზებული. აქაც დედოფლის სამხრეთარაბული წარმოშობა ჩანს. წარმოადგენს ლეგენდების ფართო ციკლის საგანს.

საბაელთა დედოფალი ეთიოპიის ეროვნულ ეპოსში („მეფეთა დიდების წიგნი") წამყვან ფიგურად ჩნდება. ამ ტრადიციის თანახმად, დედოფალი (სახელად მაკედა) ესტუმრა სოლომონის კარს (მისი სიბრძნის ამბების გაგების შემდეგ), იქ დარჩა და მასთან სწავლობდა 6 თვის მანძილზე. მისი სტუმრობის ბოლო ღამეს მეფემ მიიტყუა დედოფალი თავის საწოლში და დააორსულა. თავის სამეფოში დაბრუნების შემდეგ, გააჩინა ვაჟი მენელიკი (შემდგომში მეფე მენელიკ I), რითაც სათავე დაედო ეთიოპიის სოლომონის სამეფო დინასტიას (ქვეყანას მართავდა 1974 წლამდე, ჰაილე სელასიე I-ის გადაყენებამდე).

დედოფლის ისტორიას ვხვდებით სპარსელ ავტორებთანაც (სავარაუდოდ, ებრაული ტრადიციიდან აქვთ გადაღებული), სადაც იგი ითვლება ჩინეთის მეფისა და პერის ქალიშვილად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Queen of Sheba en. *Encyclopedia Britannica*. ციტირების თარიღი: 19 იანვარი, 2023
**რადამა I** *დიდი* (დ. 1793 — გ. 27 ივლისი, 1828) — მადაგასკარის პირველი მმართველი, რომელიც აღიარებული იყო მადაგასკარის მეფედ (1810–1828) ევროპული სახელმწიფოს მიერ. ტახტზე ავიდა 17 წლის ასაკში მამისა და წინამორბედის, მეფე ანდრიანამპუანიმერინას გარდაცვალების შემდეგ. რადამას მმართველობისას, მისივე მოწვევით ევროპელებმა პირველად მოინახულეს იმერინის სამეფოს ცენტრალური მაღალმთიანი რეგიონი და დედაქალაქი ანტანანარივუ. მეფემ წაახალისა ლონდონის მისიონერული საზოგადოების წარმომადგენლები, რათა დაეარსებინათ სკოლები წარჩინებულთათვის, რომლებიც იყვნენ პოტენციური სამხედრო და სამოქალაქო მოსამსახურეები. მათ ასევე შემოიტანეს ქრისტიანობა და ასწავლიდნენ წერა-კითხვას ნათარგმნი ბიბლიის გამოყენებით. რადამა I-ის მმართველობისას გატარდა მრავალი პოლიტიკური და სოციალური რეფორმა, ბოლო მოეღო მონებით საერთაშორისო ვაჭრობას, რაც ტრადიციულად, იმერინის სამეფოს სიმდიდრის ძირითადი წყარო იყო. წარმატებული სამხედრო კამპანიების შედეგად შეძლო საკუთარი მმართველობის ქვეშ მოექცია კუნძულის ორი მესამედი. ალკოჰოლმა მისი ჯანმრთელობა საგრძნობლად დაასუსტა. გარდაიცვალა ნაადრევად, 35 წლის ასაკში 1828 წელს. ტახტზე შეცვალა მისმა მაღალი რანგის ცოლმა რანავალუნა I-მა.

ლიტერატურა
----------

* Dominique Ranaivoson, Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques, Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2e éd.), p. 121-122 (ISBN 978-2-84280-101-4)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რადამა I***

* კოლონიამდელი მადაგასკარის ისტორია

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იმერინის მონარქები |
| --- |
|  |
| 
ანდრიანამპუანიმერინა · რადამა I  · რანავალუნა I  · რადამა II · რასუხერინა · რანავალუნა II · რანავალუნა III |

 |
**სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი**, ***სსრკ ცაკი*** (რუს. Центральный исполнительный комитет СССР, *ЦИК СССР*) — სსრკ 1924 წლის კონსტიტუციის მიხედვით (სსრკ 1936 წლის კონსტიტუციის მიღებამდე), სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო სრულიად საკავშირო საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში. 

სსრკ ცაკი მთელი თავისი საქმიანობისათვის პასუხისმგებელი იყო საბჭოების საკავშირო ყრილობების წინაშე. იგი 2 თანასწორუფლებიანი პალატისაგან შედგებოდა: კავშირის საბჭო, რომელსაც ირჩევდა საბჭოების ყრილობა მოკავშირე რესპუბლიკების წარმომადგენელთაგან თითოეულის მოსახლეობის პროპორციულად და ეროვნებათა საბჭო, რომელიც იქმნებოდა ყოველი მოკავშრე და ავტონომიური რესსპუბლიკის 5-5 და ავტონომიური ოლქის თითო წარმომადგენელისაგან. სსრკ ცაკი სესიებზე იკრიბებოდა (სესიათა შუა პერიოდში უმაღლესი სახელმწიფო ხელისუფლება ეკუთვნოდა ცაკის პრეზიდიუმს). იგი ახორციელებდა საკანონმდებლო, განმკარგულებელ, აღმასრულებელ და საკონტროლო ფუნქციებს. სსრკ ცაკის კომპეტენციაში შედიოდა საბჭოების ყრილობების მოწვევა, მის წინაშე ანგარიშვალდებული ორგანოების ხელმძღვანელობა, სსრკ სახკომსაბჭოს შექმნა, კოდექსების, დეკრეტების, დადგენილებების გამოცემა. სსრკ ცაკის აქტები შესასრულებლად სავალდებულო იყო ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 541.
რომის იმპერიის ტერიტორიული ცვლილებები დროის მიხედვით
**რომის პროვინციები** — იტალიის ფარგლებს გარეთ მდებარე რომის ხელქვეითი ტერიტორია, რომელსაც საგანგებო მოხელე მართავდა. პირველი რომის პროვინციები იყო კუნძულები: სიცილია (ძვ. წ. 241 წლიდან), კორსიკა და სარდინია (ძვ. წ. 227 წლიდან). რესპუბლიკის ხანის მიწურულისათვის მათი რიცხვი ოცამდე გაიზარდა. გადასახადების ამკრებნი ძარცვვდნენ რომის პროვინციის მოსახლეობას, რომლის ნაწილი მონებადაც იყიდებოდა. ხდებოდა პროვინციების იძულებითი რომანიზაცია.

რომის პროვინციების მმართველებად ყოველწლიურად იგზავნებოდნენ პროკონსულები და პროპრეტორები, რომლებიც უკონტროლოდ მართავდნენ მათ. პროვნციათა ზედაფენის რომთან დაკავშირების მიზნით იულიუს კეისარმა დაიწყო მათთვის რომის მოქალაქეობის ან ლათინური მოქალაქეობის მინიჭება, მათი სენატში შეყვანა და გადასახადის ამკრებთა თვითნებობის შეზღუდვა (ძვ. წ. 59 წლის კანონი გამომძალველთა შესახებ). ავგუსტუსმა რომის პროვინციები დაყო (ძვ. წ. 27 წელი) სენატისეულ და საიმპერატორო პროვინციებად, რომელთაგან უკანასკნელნი ძირითადად საზღვრისპირა პროვინციები იყო და მათ იმპერატორის მიერ დანიშნული მოხელეები, პროკურატორები, მართავდნენ, არსებითად კი ყველა პროვინცია საიმპერატორო კონტროლს დაექვემდებარა.

პროვინციათა და ცენტრის თანდათანობით ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული გათანაბრება დასრულდა დიოკლეტიანეს დროს (III საუკუნე), როდესაც მთელი რომის იმპერია, იტალიის ჩათვლით, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულებად – პროვინციებად (რომელთა საზღვრები რომის პროვინციების საზღვრებს არ ემთხვეოდა) დაიყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 441.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რომის პროვინციები***

* Map of the Roman Empire დაარქივებული 2006-11-28 საიტზე Wayback Machine.
* Map of the Roman Empire in year 300

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომის იმპერიის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* აზია
* ასურეთი
* აფრიკა
* აქაია
* ბეტიკის ესპანეთი
* ბითინია
* ბრიტანია
* გალატია
* გალია-აკვიტანია
* გალია-ბელგიკა
* ეგვიპტე
* ეპიროსი
* დაკია
* ზემო გერმანია
* ზღვისპირა ალპები
* თრაკია
* ილირიკუმი (პანონია, დალმაცია)
* იტალია
* იუდეა
* კაპადოკია
* კეისარის მავრიტანია
* კვიპროსი
* კილიკია
* კირენაიკა და კრეტა
* კომაგენი
* კორსიკა და სარდინია
* კოტის ალპები
* ლიკაონია
* ლიკია
* ლუგდუნის გალია
* ლუზიტანია
* მაკედონია
* მეზია
* მცირე სკვითია
* მცირე სომხეთი
* ნარბონის გალია
* ნორიკუმი
* ნუმიდია
* ოსროჰენა
* პამფილია
* პენინის ალპები
* პისიდია
* პონტოსი
* რეცია
* სირია
* სიცილია
* სოფენი
* ტარაკონის ესპანეთი
* ტინგიტანა მავრიტანია
* ქვიანი არაბეთი
* ქვემო გერმანია
 |

 |