**ბიკოლი** (ასევე ცნობილი, როგორც **ბიკოლის რეგიონი**) — ფილიპინების ადმინსიტრაციული რეგიონი, იგივე **რეგიონი V**. იგი შედგება ექვსი პროვინციისგან: ოთხი მათგანი ბიკოლის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს (ლუსონის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ბოლო) - ალბაი, ჩრდილოეთი კამარინესი, სამხრეთი კამარინესი და სორსოგონი, ხოლო ორი მათგანი ხმელეთიდან მოშორებით, კუნძულებს მოიცავს - კატანდუანესი და მასბატე.

რეგიონის ცენტრი და უდიდესი ქალაქი ლეგასპია. რეგიონს ჩრდილოეთით ლამონის ყურე ესაზღვრება, აღმოსავლეთით - ფილიპინების ზღვა, დასავლეთით სიბუიანის ზღვა და რაგაის ყურე. უკიდურესი ჩრდილოეთი პროვინციები: ჩრდილოეთი კამარინესი და სამხრეთი კამარინესი დასავლეთიდან კესონის პროვინციას ესაზღვრებიან.

ისტორია
-------

ბიკოლის პროვინციები
ბიკოლის რეგიონს ადრე *იბანლონგი* ეწოდებოდა. ზოგიერთი ვერსიით, სახელწოდებოდა წარმოდგება სიტყვებიდან: *ibalio* - „იმისთვის, რომ სხვა მხარეს მიიტანო"; *იბალონი* - „ხალხი სხვა მხრიდან" ან „სტუმართმოყვარე ხალხი". მდინარე ბიკოლი ესპანურ დოკუმენტებში პირველად 1572 წელსაა მოხსენიებული. რეგიონს მოიხსენიებდნენ როგორც  *Los Camarines*, მას შემდეგ, რაც ესპნაელებმა ალბაიში, კამალინგში ადგილობრივთა ქოხები იხილეს. ბიკოლიში პრეისტორიული განამარხებული ცხოველთა ნაშთებით არ არის აღმოჩენილი და ადამიანთა დასახლების დროც უცნობია. მიიჩნევა, რომ აეტას ხალხი, რომელიც სამხრეთ კამარინესსა და სორსოგონში ცხოვრობს, ცხადყოფს, რომ აბორიგენები დიდი ხნის წინ ცხოვრობდნენ, თუმცა უძველესი ნიმუშები შუა და გვიანი ნეოლითური ხანისაა.

გეოგრაფია
---------

ქალაქ ლაგასპის ხედი მაიანის მთასთან ერთად
ბიკოლის რეგიონი ფილიპინების არქიპელაგის უდიდესი კუნძულის, ლუსონის სამხრეთ ნაწილს მოიცავს. რეგიონის ფართობი მთელი ქვეყნის ფართობის 5.9%-ს შეადგენს. რეგიონის ტერიტორიის 30.7% საჯარო სატყეო სივრცეებს უკავია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

რეგიონი შედგება ექვსი პროვინციისგან: ალბაის, ჩრდილოეთი კამარინესის, სამხრეთი კამარინესის, სორსოგონისა და კუნძულოვანი პროვინციების, კატანდუანესისა და მასტაბესგან.

2015 წლის მონაცემებით, სამხრეთი კამარინესი რეგიონის უდიდესი პროვინცია მოსახლეობისა და ტერიტორიის მიხედვით. მას 5 481.6 კმ² ფართობი უკავია, რაც რეგიონის ტერიტორიის 30.4%-ს შეადგენს. პროვინციის მოსახლეობა 1 952 544 ადამიანია. კატანდუანესი ყველაზე პატარა პროვინციაა. მას 1 511.5 კმ²-ის ფართობი უკავია და მოსახლეობის რაოდენობა 260 964 ადამიანია. 

რეგიონში მდებარეობს დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქი, ნაგა და ექვსი შემადგენელი ქალაქი: ირიგა, ლეგასპი, ლიგაო, მასბატე-სითი, სორსოგონ-სითი და ტაბაკო. მასბატე და სორსოგონი იმავე სახეწოდების პროვინციებში მდებარეობს.

დემოგრაფია
----------

2015 წლის აღწერით, ბიკოლის რეგიონის მოსახლეობა 5 796 989 ადამიანს ითვლის, რაც 2010-2015 წლებში მოსახლეობის რაოდენობის 1.29%-ით ზრდის აღმნიშვნელია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 320 ადამიანი/კმ²-ზეა.

1970 წელს სამხრეთ კამარინესი ერთადერთი პროვინცია იყო, რომლის მოსახლეობის რაოდენობაც მილიონს მიუახლოვდა. ალბაი, რომელიც სიაში შემდეგია, კამარინესის მოსახლეობის ამ მაჩვენებელს 20 წლის შემდეგ გაუთანაბრდა. მასბატე და სორსოგონი 1970-1980 წლებში მოსახლეობის აღწერისას თანაბარ დონეზე იყვნენ. აღსანიშნავია, რომ 1970-1980-იან წლებში მოსახლეობისგანაწილება და ზრდა ძირითადად იმ ტერიტორიებზე შეიცვალა, რომელიც ნაკლებად იყო დასახლებული, თმცა სოფლის მეურნეობის რესურსების სიდიდით ან/და თევჭერისთვის გამსოადეგი ადგილებით გამოირჩეოდა. კატანდუანესის პროვინცია და მისი მუნიციპალიტეტები 1970-1980 წლებში მოსახლეობის რაოდენობის ზრდის ნელი ტემპით ხასიათდებოდა.

1980 წელს ურბანიზაციის პროცესი დაჩქარდა, რასაც ხელი შეუწყო ახლად ჩამოყალიბებულმა ინფრასტრუქტურამ, განსაკუთრებით - რკინიგზამ და გაფანტულ ადგილებში სტრატეგიულ მუნიციპალიტეტებს შორის ვაჭრობის ზრდამ. 1990-იან წლებში ურბანულ ცენტრებში ახალი სამუშაო შესაძლებლობები გაჩნდა, რამაც მიმდებარე მუნიციპალიტეტების ზრდას შეუწყო ხელი. ნაგასა და ლეგასპის ირგვლივ მუნიციპალიტეტები სწრაფი ზრდის ტემპით გამოირჩეოდა. 

### რელიგია

Porta Mariae ნაგაში
რეგიონის მოსახლეობის დიდი ნაწილი რომაული კათოლიციზმის მიმდევარია. ბიკოლის რეგიონის რელიგიური ცენტრი ქალაქი ნაგაა, სადაც ფილიპინებში უძველესი დიოცეზი მდებარეობს. სხვა დიოცეზები მდებარეობს ლაგასპიში, სორსოგონში, დაეტში, მასბატეში, ლიბმანანსა და ვირაკში. მრველის ყოველწლიური დღესასწაულია *Fiestas patronales*, რომელიც მოსავლის ქალთმერთის ეძღვნება.

კულტურა
-------

ბიკოლის სამზარეულოს მთავარი ინგრედიენტები წიწაკისა და ქოქოსის რძე (*gata*). ცნობილი კერძია *gulay na lada*. მეზობელი რეგიონების მსგავსად ბიკოლელები თვლიან, რომ ოჯახის შემოსავლების პირველადი წყარო მამრობითი სქესის წარმომადგენლები არიან. რეგიონის მცხოვრებლები ძალიან რელიგიურები არიან.

ინფრასტრუქტურა
--------------

### რკინიგზა და ხიდები

**მატონგი - სანტა მაგდალენა - ბულუსანის რკინიგზა** მატონგის, სანტა მაგდალენსა და ბულუსანის რკინიგზის გასაუმჯობესებელი პროექტია, რომელიც სორსოგონის პროვინციაში სანაპირო ბარანგაიებს აკავშირებს. რკინიგზა მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობებთან მისვლას აადვილებს. პროექტი 2015 წლის 6 აგვისტოს დაიწყო და 2018 წლის 20 ივლისს დასრულდა.

ეკონომიკა
---------

ბიკოლის რეგიონის ეკონომიკის წამყვანი სფერო სოფლის მეურნეობაა. რეგიონის ხუთი მთავარი პროდუქტი თევი, სართავი ბანანი, ქოქოსი, ბანანი, ყავა და ჯეკფრუტია. სეზონურ მარცვლეულს მიეკუთვნება ბრინჯი და სიმინდი. რეგიონის ეკონომიკის ნაწილია ნახშირის მოპოვებაც. კომერციული თევზჭერა იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ დიდი მანილის თევზის ბაზრებსაც ამარაგებს.

ტურიზმი
-------

რეგიონის ტურისტული ინდუსტრიის ზრდას ხელს უწყობს ტურისტული დანიშნულების ადგილები: მაიონი, კამსურის საწყლოსნო სპორტული კომპლექსი და ა.შ. ქალაქ ნაგაში კოლონიური ეპოქის ტაძრები მდებარეობს, რომელიც მომლოცველ ტურისტთა დანიშნულების ადგილს წარმოადგენს.

დაეტის მუნიციპალიტეტი და კატანდუანესი სერფინგის მოყვარულთათვის ტურისტული დანიშნულების მთავარ ადგილს წარმოადგენს. ქალაქ ლეგასპში სამხრეთ ლუსონის საერთაშორისო აეროპორტის მშენებლობა რეგიონში ტურისტთა რაოდენობის ზრდას ისახავს მიზნად.

განათლება
---------

1945 წლიდან 2011 წლამდე ფილიპინებში დაწყებითი განათლების ექვსწლიანი (სასწავლებელში 6 წლიდან მიიღებოდნენ) და საშუალო განათლების 4 წლიანი პროგრამა (მიიღებოდნენ 12 წლიდან) მოქმედებდა. შემდგომი საფეხურის განათლების მიღება ტექნიკურ სკოლებში, უმაღლეს საგანმანათლებლო ინსტიტუტებსა და უნივერსიტეტებში იყო შესაძლებელი.

2011 წელს განათლების სამინისტროს ბრძანებით ქვეყანაში 10 წლიანი სასწავლო პროგრამიდან 12 წლიან სასწავლო პროგრამაზე გადასვლის პროცესი დაიწყო. 12 წლიანი სასწავლო სისტემა ამჟამად სავალდებულოა. გარდამავალი პერიოდი 2017-2018 სასწავლო წელს დასრულდა, როდესაც ახალი საგანმანათლებლო სისტემით პირველმა სტუდენტებმა სწავლა დაასრულეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bicol Region Official Website, Department of Interior and Local Government დაარქივებული 2010-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* Department of Tourism at Wow Bicol
* List of Bicol Region Festivals & Fiestas
* List of Places to stay and visit in Bicol

სქოლიო
------

1. ↑  2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>
2. ↑  "Overview of Bicol Region" დაარქივებული April 16, 2010, საიტზე Wayback Machine.. Department of Agriculture Web Site. Retrieved May 22, 2012.
3. ↑  "DILG Regional Office No. 5 Directory" დაარქივებული April 17, 2012, საიტზე Wayback Machine.. Bicol Region Official website. Retrieved May 22, 2012.
4. ↑  Mara Angelica Refraccion. Bicol (pre colonial history). ციტირების თარიღი: March 11, 2016.
5. ↑  Roads and Bridges. build.gov.ph.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 8, 2019. ციტირების თარიღი: August 2, 2019.
6. ↑  Bicol Regional Profile. ციტირების თარიღი: August 26, 2014.
7. ↑  Gatdula, Donnabelle L..  (June 3, 2013) Naga City allots P1B for infra. ციტირების თარიღი: March 11, 2016.
8. ↑  F. J. Lagdameo.  (September 23, 2010) PNoy's EO declares Naga 'Pilgrim City'. Vox Bikol.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 29, 2014. ციტირების თარიღი: March 11, 2016.
9. ↑  Proclamation No. 33, s. 2010 | Official Gazette of the Republic of the Philippines (September 10, 2010). ციტირების თარიღი: March 11, 2016.
10. ↑  Catanduanes Surfing like no other (January 28, 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — მარტი 4, 2016. ციტირების თარიღი: March 11, 2016.
11. ↑  K-12 Primer as of 20 December 2011. Department of Education.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 22, 2012. ციტირების თარიღი: April 28, 2012.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიკოლის რეგიონი |
| --- |
|  |
| რეგიონული ცენტრი | 
* ლეგასპი
 |  |
|  |
| პროვინციები | 
* ალბაი
* ჩრდილოეთი კამარინესი
* სამხრეთი კამარინესი
* კატანდუანესი
* მასბატე
* სორსოგონი
 |
|  |
| დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქი | 
* ნაგა
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ირიგა
* ლიბაო
* მასბატე
* სორსოგონი
* ტაბაკო
 |
|  |
| პროვინციული დედაქალაქები | 
* დაეტი
* ლეგასპი
* მასბატე
* სორსოგონი
* ვირაკი
 |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ალბაი | 
* ბაკაკაი
* კამალიგი
* დარაგა
* გინობატანი
* ხოველიარი
* ლიბონი
* მალილიპოტი
* მალინაო
* მანიტო
* ოასი
* პიო-დურანი
* პოლანგი
* რაპუ-რაპუ
* სანტო-დომინგო
* ტივი
 |
|  |
| სამხ. კამარინესი | 
* ბააო
* ბალატანი
* ბატო
* ბომბონი
* ბუჰი
* ბულა
* კაბუსაო
* კალაბანგა
* კამალიგანი
* კანამანი
* კარამოანი
* დელ-გალიეგო
* გაისა
* გარჩიტორენა
* გოა
* ლაგონოი
* ლიბმანანი
* ლუპი
* მაგარაო
* მილაორი
* მინალაბაკი
* ნაბუა
* ოკამპო
* პამპლოა
* პასაკაო
* პილი
* პრესენტასიონი
* რაგაი
* საგნიაი
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე
* სიპოკოტი
* სირუმა
* ტიგაონი
* ტინამბაკი
 |
|  |
| ჩრდ. კამარინესი | 
* ბასუდი
* კაპალონგა
* დაეტი
* ხოსე-პანგანიბანი
* ლაბო
* მერსედესი
* პარაკალე
* სან-ლორენსო-რუისი
* სან-ვისენტე
* სანტა-ელენა
* ტალისაი
* ვინსონსი
 |
|  |
| კატანდუანესი | 
* ბაგამანოკი
* ბარასი
* ბატო
* კარამორანი
* ხიგმოტო
* პანდანი
* პანგანიბანი
* სან-ანდრესი
* სან-მიგელი
* ვიგა
* ვირაკი
 |
|  |
| მასბატე | 
* აროროი
* ბალენო
* ბალუდი
* ბატუანი
* კატაინგანი
* კავაიანი
* კლავერია
* დიმასალანგი
* ესპერანსა
* მანდაონი
* მილაგროსი
* მობო
* მონრეალი
* პალანასი
* პიო-ვ.-კორპუსი
* მასბატე
* სან-ფერნანდო
* სან-ხასინტო
* სან-პასკუალი
* უსონი
 |
|  |
| სორსოგონი | 
* ბარსელონა
* ბულანი
* ბულუსანი
* კასიგურანი
* კასტილია
* დონსოლი
* გუბატი
* იროსინი
* ხუბანი
* მაგალიანესი
* მატნოგი
* პილარი
* პრიეტო-დიასი
* სანტა-მაგდალენა
 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების რეგიონები |
| --- |
|  |
| ლუსონი | 
* ილოკოსის რეგიონი
* კაგაიანის ხეობა
* ცენტრალური ლუსონი
* კალაბარსონი
* მიმაროპა
* ბიკოლის რეგიონი
* კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი
* ეროვნული დედაქალაქის რეგიონი
 | Map of the Philippines |
|  |
| ვისაიასი | 
* დასავლეთი ვისაიასი
* ცენტრალური ვისაიასი
* აღმოსავლეთი ვისაიასი
 |
|  |
| მინდანაო | 
* ზამბოანგის ნახევარკუნძული
* ჩრდილოეთი მინდანაო
* დავაოს რეგიონი
* სოკსკსარგენი
* კარაგა
* ბანგსამორო
 |
|  |
| ყოფილი რეგიონები | 
* ავტონომიური რეგიონი მუსლიმურ მინდანაოში
* ნეგროსის კუნძულის რეგიონი
* სამხრეთი ტაგალოგი
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| დედაქალაქი | 
* მანილა
 | Coat of arms of the PhilippinesMap of the Philippines |
|  |
| კუნძულთა ჯგუფები | 
* ლუსონი
* ვისაიასი
* მინდანაო
 |
|  |
| რეგიონები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ადმინისტრაციული | 
* ილოკოსის რეგიონი
* კაგაიანის ხეობა
* ცენტრალური ლუსონი
* კალაბარსონი
* მიმაროპა
* ბიკოლის რეგიონი
* დასავლეთი ვისაიასი
* ცენტრალური ვისაიასი
* აღმოსავლეთი ვისაიასი
* ზამბოანგის ნახევარკუნძული
* ჩრდილოეთი მინდანაო
* დავაოს რეგიონი
* საკოკსკსარგენი
* კარაგა
* კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი
* ეროვნული დედაქალაქის რეგიონი
 |
|  |
| ავტონომიური | 
* ბანგსამორო
 |

 |
|  |
| პროვინციები | 
* აბრა
* ჩრდილოეთი აგუსანი
* სამხრეთი აგუსანი
* აკლანი
* ალბაი
* ანტიკე
* აპაიაო
* აურორა
* ბასილანი
* ბატაანი
* ბატანესი
* ბატანგასი
* ბენგეტი
* ბილირანი
* ბოჰოლი
* ბუკიდნონი
* ბულაკანი
* კაგაიანი
* ჩრდილოეთი კამარინესი
* სამხრეთი კამარინესი
* კამიგინი
* კაპისი
* კატანდუანესი
* კავიტე
* სებუ
* კოტაბატო
* დავაო-დე-ორო
* ჩრდილოეთი დავაო
* სამხრეთი დავაო
* დასავლეთი დავაო
* აღმოსავლეთი დავაო
* დინაგატის კუნძულები
* აღმოსავლეთი სამარი
* გიმარასი
* იფუგაო
* ჩრდილოეთი ილოკოსი
* სამხრეთი ილოკოსი
* ილოილო
* ისაბელა
* კალინგა
* ლა-უნიონი
* ლაგუნის პროვინცია
* ჩრდილოეთი ლანაო
* სამხრეთი ლანაო
* ლეიტე
* მაგინდანაო
* მარინდუკე
* მასბატე
* დასავლეთი მისამისი
* აღმოსავლეთი მისამისი
* მთის პროვინცია
* დასავლეთი ნეგროსი
* აღმოსავლეთი ნეგროსი
* ჩრდილოეთი სამარი
* ნუევა-ესიხა
* ნუევა-ვისკაია
* დასავლეთი მინდორო
* აღმოსავლეთი მინდორო
* პალავანი
* პამპანგა
* პანგასინანი
* კესონი
* კირინო
* რისალი
* რომბლონი
* სამარი
* სარანგანი
* სიკიჰორი
* სორსოგონი
* სამხრეთი კოტაბატო
* სამხრეთი ლეიტე
* სულთან-კუდარათი
* სულუ
* ჩრდილოეთი სურიგაო
* სამხრეთი სურიგაო
* ტარლაკი
* ტავი-ტავი
* სამბალესი
* ჩრდილოეთი ზამბოანგა
* სამხრეთი ზამბოანგა
* ზამბოანგა-სიბუგაი
 |
|  |
| ქალაქები | 
* ფილიპინების ქალაქების სია
 |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
* ფილიპინების ქალაქებისა და მუნიციპალიტეტების სია
 |
|  |
| ბარანგაი | 
* პობლაკიონი
* ბარანგაიების სიები
 |
|  |
| სხვა დანაყოფები | 
* პუროკი
* სიტიო
* პირველადი ადგილობრივი ერთეულები
* საკანონმდებლო რაიონები
* მეტროპოლიტური სივრცეები
* კოტაბატოს ბარანგაიები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* ყოფილი პროვინციები
* ქვეპროვინციები
* მუსლიმური მინდანაოს ავტონომიური რეგიონი
* ნეგროსის კუნძულების რეგიონი
* სამხრეთ ტაგალოგი
 |

 |