recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
რქიანი შედუები, ლუვრი, პარიზი.
**შედუ**, შუმერულად **ალადი**, **ლამა**, აქადურად **ლამასუ** — ღვთაება შუმერულ-აქადურ მითოლოგიაში. აქადური ენაზე ლამასუ მცველ ღვთაებას ნიშნავს. ამ ტერმინით მესოპოტამიაში მოიხსენიებდნენ კართა მცველ სულს, რომელიც შენობებს იცავდა მტრული ბნელი ძალებისგან და იქ სიმშვიდეს უზრუნველყოფდა. კეთილმოსურნე მცველების გამოსახულებები ხარის ტანით, ფრინველის ფრთებითა და ადამიანის თავით წარმოადგენდა იმ თაღების ბურჯებს, რომლებზეც შებმული იყო მონუმენტური ჭიშკრები. ასეთი მორთულობები ასურულ ქალაქების სასახლეებს ამშვენებდა ძვ. წ. I ათასწლეულში.

ფრთების მქონე ცხოველისტანიანი ადამიანის მოტივი ახლო აღმოსავლეთის უძველესი ხელოვნების დამახასიათებელი ნიშანია. იგი პირველად ძვ. წ. III ათასწლეულში ჩნდება (აღმოჩენილია ებლის არქეოლოგიური გათხრების დროს). ნეო-ასურული ეპოქის დროს შედუს ფიგურები ფართოდ გავრცელდა მთელ ასურეთში. ყველა მნიშვნელოვანი შენობის და ქალაქის შესასვლელში მისი ქანდაკებები იდგა.

ძვ. წ. VIII საუკუნის დასასრულს მეფე სარგონ II-მ იმპერიის დედაქალაქი გადაიტანა ნიმრუდიდან ხორსაბადში, რომელიც უძველეს ქალაქ ნინევიასთან ახლოს მდებარეობდა. XIX საუკუნის არქეოლოგიური გათხრებისას ნინევიაში აღმოჩნდა სამეფო ციტადელი სასახლით, ზიკურატითა და სხვა ნაგებობებით. 10 ჰექტარზე მეტ ფართობზე გაშენებული სასახლე იკავებდა დასახლების სამხრეთ ნაწილს და შედგებოდა 200 ეზოსა და დარბაზისგან. ქალაქის, ციტადელისა და სასახლის კარიბჭეები ხორსაბადში ერთი და იმავე მოდელით იყო აგებული: მშენებლობაში იყენებდნენ გამოუწვავი თიხის აგურებს, რომელთა შიდა მხარეს თეთრად აბათქაშებდნენ. ჭიშკარი გადახურული იყო ფერად ბოძებს დაყრდნობილი სახურავით და მოკირწყლული ფერადი ქვებით. გარეთა ნაწილში კარიბჭეებს გვერდებზე მიდგმული ჰქონდათ ორი კოშკურა; მათთან ახლოს იდგა ადამიანისთავიანი ორი ხარი — კოლოსალური ქმნილებები, რომელთაც ღვთაებრივი წარმოშობის ნიშნად, თავზე რქებიანი ტიარა ეხურათ. შესრულების ტექნიკის ძირითადი მახასიათებელია კეთილმოსურნე დემონების ბარელიეფური წინა ნაწილები. წინ, ფეხებშუა და ზურგზე წარმოდგენილია ლურსმნული წარწერები, რომელიც გვაწვდის ცნობებს სასახლის აგების შესახებ და წყევლის მას, ვინც ასურეთის მეფის აშენებულს დაანგრევს. მსგავსი წარწერები სხვა შედუებზეცაა აღმოჩენილი.

შედუს ქანდაკებები დაცულია მსოფლიოს მრავალ მუზეუმში, მათ შორის ლუვრი (პარიზი), ბრიტანეთის მუზეუმი (ლონდონი), ერაყის ეროვნული მუზეუმი (ბაღდადი), მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი (ნიუ-იორკი), აღმოსავლეთის უნივერსიტეტი (ჩიკაგო). მოსკოვში ა. ს. პუშკინის სახელობის სახვითი ხელოვნების მუზეუმში წარმოდგენილია ღვთაების ფიგურების ასლები ნატურალურ ზომებში.

კულტურაში
---------

კომპიუტერულ თამაშებში — Might & Magic Heroes VI და Might & Magic Heroes VII ფრაქცია „ნეკროპოლისს" აქვს იუნიტი „ლამასუ". სიუჟეტის მიხედვით იგი აღმოჩენილი იქნა ვერცხლის ქალაქებში, როგორც ადამიანისა და მანტიკორის ჰიბრიდი. ლამასუ მცირე ხნით ჩნდება და მალევე იღუპება.

ლიტერატურა
----------

* *დავერიო ფ.*, „ხელოვნების საუკეთესო მუზეუმები", ტ. I — ლუვრი, გამომც. „პალიტრა L", თბ. 2017, ISBN 978-9941-24-850-4.
* М. Б. Ладыгин, О. М. Ладыгина. Краткий мифологический словарь — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2003.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შედუ***
ახლო აღმოსავლეთი ძვ.წ. VIII-V ს.ს.
**ალიძონები** (ჰომეროსის მიხედვით) ან **ხალიტუ** (ურარტულ წარწერებში)[1] - ერი, ნახსენები მცირე აზიის ისეთი სამეფოების გვერდით, როგორიცაა მუშქები და ხეთების სამეფო. თავადაც დიდი გაერთიანება იყო მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილში. ძვ.წ. VIII-VII ს.ს.-ში ასურული წყაროები ამ მხარეში ასახელებს მსხვილ გაერთიანებას თაბალს. ეს სახელი უცნობია ურარტუელებისათვის და სავსებით დასაშვებია, რომ მათთვის სწორედ ხალიტუ ყოფილიყო ასურელთა თაბალის შესატყვისი. შუამდინარეთის და სირია-პალესტინის მოსახლეობამ კარგად იცოდა, სად იყო ვერცხლის სამშობლო. ეს იყო ტავროსის მთიანეთი აღმოსავლეთ მცირე აზიაში, საიდანაც იწყებოდა თაბალის ვრცელი ქვეყანა. ასე რომ, ჰომეროსთან მოხსენიებული (ჰ)ალიძონები ასურულ-ბაბილონურ წყაროებში (ძვ.წ. IX ს.) ტავროსის - ვერცხლის მთა (ჰომეროსთან ვერცხლის სამშობლო) ძვ.წ VII ს-ის ურარტულ წყაროებში ნახსენები აღმოსავლეთ მცირე აზიის დიდი გაერთიანება ხალიტუ-(ჰ)ალიძონი, შეესაბამება ასურულ წყაროების თაბალს - ვერცხლის მთასთან - ტავროსთან აღმოსავლეთ მცირე აზიაში მდებარე ვრცელ ქვეყანას. ბიბლიაში მოსეს I წიგნში საუბარია კაენის შთამომავლობაზე, თუბალ-კაენზე *ესე იყო კვერთხით ხუროჲ მჭედელი რვალისა და რკინისა.* კაენი მჭედელის ზოგადი სახელია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთი, პონტოს ქედის აღმოსავლეთ კალთები, უძველეს ხანაში დასახლებული იყო დასავლურ-ქართული ტომებით. პონტოს ქედის სამხრეთი კალთები კი, მდ. ჭოროხის ზემო წელზე აღმოსავლურ-ქართული ტომის (ქართები) ერთ-ერთი უძველესი კერა იყო.[2]

ლიტერატურა
----------

1. ↑   ერთი და იგივეა გ.მელიქიშვილის აზრით
2. ↑  საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ. 1970
ფოსფატის ანიონი
**ფოსფატი** — ანიონი და ფუნქციური ჯგუფი. განარჩევენ ორთოფოსფატებსა და კონდენსირებულ ფოსფატებს, რომლებიც შეიცავენ ერთზე მეტ P ატომს, რომლებიც წარმოქმნიან ბმას P—O—P.

გამოყენება
----------

ძირითადი გამოყენება — ფოსფორული სასუქები. ფოსფატები ფართოდ გამოიყენება სინთეთიკურ სარეცხ საშუალებებში კალციუმისა და მაგნიუმის იონების დასაკავშირებლად. აგრეთვე გამოიყენება ზოგიერთი სამკურნალო ნივთიერების წარმოებაში.

ფიზიოლოგიური როლი
-----------------

ფოსფატებს მნიშვნელოვანი ადგილი უკავიათ ბიოქიმიაში, უფრო ზუსტად კი ბიოლოგიურად აქტიური მრავალი ნივთიერების სინთეზში, აგრეთვე ყველა ცოცხალი ორგანიზმის ენერგეტიკაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფოსფორიტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* US Minerals Databrowser provides data graphics covering consumption, production, imports, exports and price for phosphate and 86 other minerals
* Phosphate: analyte monograph – The Association for Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine

ლიტერატურა
----------

* Химия 9.
* *Ф.Н. Капуцкий, В.Ф.Тикавый*, Пособие по химии для поступающих в вузы.
* *Г.П.Хомченко*, Химия для поступающих в вузы.
**ტრაზიმენო** (იტალ. Lago Trasimeno) — ტბა იტალიაში, უმბრიის რეგიონში, უდიდესი ტბა აპენინის ნახევარკუნძულზე. მდებარეობს აპენინის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, 295 მ. სიმაღლეზე, საშუალო სიღრმე — 6,72 მ, ფართობი — 128 კმ², მაქსიმალური სიგანე — 15,5 კმ. ნაპირები უმეტესად დაბალია და დაჭაობებული. აქვს ნაკადი მდინარე ტიბრის აუზში. ტბის სიახლოვეს ფართოდ განვითარდა აგროტურიზმი. ტბის შუაში არსებულ კუნძულზე არის შუა საუკუნეების ციხე-სიმაგრის ნანგრევები და სასტუმრო.

ტრაზიმენოს ტბის ბრძოლა
----------------------

 მთავარი სტატია: ტრაზიმენის ტბის ბრძოლა.
მეორე პუნიკური ომის დროს, ძვ. წ. 217 წლის აპრილში ტბასთან გაიმართა ბრძოლა ჰანიბალის კართაგენის ჯარებსა (40 ათასი მეომარი) და რომის რესპუბლიკის არმიას (31 ათასი მეომარი) შორის. რომის ჯარებს მეთაურობდა გაიუს ფლამინიუსი. ჰანიბალმა ჩასაფრებიდან მოწყობილი უეცარი შეტევით გაანადგურა მოწინააღმდეგე, რომელმაც 15 ათასი კაცი დაკარგა, ხოლო კართაგენელების დანაკარგი მხოლოდ 1500 იყო.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 31.
**უცნობი ჯარისკაცის საფლავი** (რუს. Могила Неизвестного Солдата) — მემორიალური არქიტექტურული ანსამბლი მოსკოვში, მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღში, კრემლის კედელთან.

აღწერა
------

საფლავის ფილაზე დამონტაჟებულია ბრინჯაოს კომპოზიცია - ჯარისკაცის ჩაფხუტი, დაფნის ტოტი და საბრძოლო დროშა. 

მემორიალის ცენტრში ნიშაა წარწერით „შენი სახელი უცნობია, გმირობა კი უკვდავი". მემორიალის ცენტრში ხუთქიმიანი ვარსკვლავია მარადიული ცეცხლით.

ისტორია
-------

1966 წლის 3 დეკემბერს ფაშისტური გერმანიის თავდასხმიდან 25-ე წლისთავზე, უცნობი ჯარისკაცის ნეშტი გადაასვენეს ალექსანდრეს ბაღში და საზეიმოდ დაკრძალეს. 

1967 წლის 8 მაისს უცნობი ჯარისკაცის საფლავზე გახსნეს არქიტექტურული ანსამბლი „უცნობი ჯარისკაცის საფლავი", რომელიც შეიქმნა არქიტექტორების დ. ბურდინის, ვ. კლიმოვისა და ი. რაბაევის პროექტის მიხედვით. მუდმივი ცეცხლი აანთო ლეონიდ ბრეჟნევმა, რომელმაც ჩირაღდანი მიიღო საბჭოთა კავშირის გმირის ალექსი მარესევისაგან. 

1997 წლის 12 დეკემბერს რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად საპატიო ყარაულის პოსტი № 1 ლენინის მავზოლეუმიდან გადაიტანეს უცნობი ჯარისკაცის საფლავზე. დაცვა ხორციელდება საპრეზიდენტო პოლკის სამხედრო მოსამსახურეების მიერ. ყოველ საათში ხდება დაცვის მხარის შეცვლა.

რუსეთის პრეზიდენტის 2009 წლის 17 ნოემბრის № 1297 ბრძანებულების თანახმად ძეგლს მიენიჭა სამხედრო დიდების საერთოეროვნული ძეგლის სტატუსი.

სტატუსის მინიჭებასთან დაკავშირებული სამუშაოების პერიოდში 2009 წლის 16 დეკემბრიდან 2010 წლის 19 თებერვლამდე საპატიო ყარაული არ იცავდა მემორიალს. ამავე პერიოდში აკრძალული იყო ყვავილებისა და თაიგულების მიტანა. 

2010 წლის 8 მაისს რეკონსტრუქციის შემდეგ რუსეთის, ბელარუსისა და უკრაინის პრეზიდეტების მონაწილეობით მოხდა კომპლექსის საზეიმო გახსნა. ახალ მემორიალურ კომპლექსს დაემატა სტელა. მისი გახსნის უფლება მოიპოვა სსრკ-ის ორგზის გმირმა მიხაილ ოდინცოვმა და რუსეთის გმირმა ვიაჩესლავ სივკომ. 

2014 წლის 24 ოქტომბერს რუსეთის სახელმწიფო დუმამ 3 დეკემბერი გამოაცხადა უცნობი ჯარისკაცის დღედ, აღნიშნული თარიღი დაამთხვიეს უცნობი ჯარისკაცის ალექსანდრეს ბაღში დაკრძალვის დღეს. მემორიალი არის ტურისტებისა და ახალგაზრდების სტუმრობის ადგილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდრეს ბაღი (მოსკოვი)

ლიტერატურა
----------

* Криворучко М. Г. Мишин П. И. Смирнов И. Г. Москва — героям Великой Отечественной: (Путеводитель). — М.: Московский рабочий, 1977. — С. 43-46. — 384 с. — 30 000 экз. (обл.)
* Муравьёв В. Б. Могила Неизвестного Солдата. — М.: Московский рабочий, 1987. — 64 с. — (Биография московского памятника). — 50 000 экз. (обл.)
* Абрамов, А. С. У Кремлёвской стены. — 6-е, доп. — М.: Политиздат, 1984. — С. 339—353. — 368 с. — 100 000 экз.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Могила Неизвестного Солдата на сайте Президента России
* Вечному огню — 40 лет დაარქივებული 2011-10-26 საიტზე Wayback Machine.
* Гвоздики на граните. К 25-летию Победы посвящается

სქოლიო
------

1. ↑  У Кремлёвской стены состоялось торжественное захоронение останков Неизвестного солдата
**ქვემო აგარაკი** (რუს. Нижняя дача) — აგარაკი რუსეთის ფედერაციის ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. ალექსანდრიის ბოლო მსხვილი სასახლე, ოთხსართულიანი. მას ხშირად უწოდებენ ახალს. მდებარეობს ფინეთის ყურის სანაპიროებზე. 1880-იანი წლების შუა რიცხვებში არქიტექტორ ა. ტომიშკომ, ალექსანდრე III-ის დავალებით „იტალიური არქიტექტურის" პავილიონი ააგო.
სასახლის მახლობლად მდებარე ყურის ნაპირზე აშენდა მომსახურების შენობები. შენარჩუნებული იყო იგივე სტილი, რაც სხვა შენობებს ჰქონდა. შექმნეს პატარა სასახლე და პარკი.

სწორედ აქ, 1904 წლის 30 ივლისს ნიკოლოზ II-ის ერთადერთი ვაჟი დაიბადა. ამ აგარაკზე მოაწერა იმპერატორმა ხელი მანიფესტს რუსეთის ჩართვის შესახებ პირველ მსოფლიო ომში.

საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში სასახლეში მუზეუმი მოეწყო, რომელიც საკმაოდ პოპულარული იყო რუსეთში, თუმცა სულ მალე ეს შენობა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის პანსიონატს გადაეცა. დიდი სამამულო ომის დროს ქვემო აგარაკი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. შენობა 1961 წელს ააფეთქეს. დღეისათვის პროექტი იქმნება სასახლის ხელახლა შესაქმნელად.

* 1883 წელი — ა. ტომიშკოს პროექტის ნახაზი;
* 1885 წელი — მშენებლობის დასრულება;
* 1895 წელი — არქიტექტორის ა. ტომიშკოს მიერ შენობის აღდგენა;
* 1897 წელი — რეკონსტრუქციის დასრულება;
* 1944 წელი — დიდი სამამულო ომის დროს დაზიანდა;
* 1961 წელს — შენობა ააფეთქეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Нижняя дача в Александрии.
საცხვირიანი ჩაფხუტი.
**ჩაფხუტი** — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც შედგებოდა ქუდის ფორმის ან ზემოთ ოდნავ წაწვეტებული კონუსისებური ერთიანი ან სეგმენტირებული მეტალის ნაწილებისგან. ჩაფხუტს არ ჰქონდა ქვემოდან გარშემორტყმული უშუალოდ მასზე დამაგრებული ჯაჭვის ბადე — ზარადი, თუმცა გააჩნდა ცხვირის დამცავი ე.წ. „საცხვირე". სულხან-საბას მიხედვით, ჩაფხუტი „არს მსგავსი ქუდისა უზარადო, საცხვირე გრძელი". მუზარადისგან ჩაფხუტს სწორედ ზარადის არქონა განარჩევდა.

დასავლეთ ევროპაში ამგვარ თავსაბურავს ნაზალურ (საცხვირიან) ჩაფხუტს ან ნორმანულ ჩაფხუტს უწოდებენ. ამგვარი ჩაფხუტები ევროპაში მე-9 საუკუნიდან გამოჩნდა და ჩაანაცვლა გვიანრომაული ტიპის საყბეურიანი დამცავი თავსაბურავები. თავდაპირველად ევროპული ჩაფხუტები კონუსისებური, წაწვეტებული ფორმის იყო, თუმცა შედარებით გვიანდელ საუკუნეებში, როცა რკინის დამუშავება უფრო დაიხვეწა, ჩაფხუტები უფრო მომრგვალებული ფორმის გახდა. 

ჩაფხუტის ქვეშ ხშირად იხურავდნენ ჯაჭვის ჩაბალახს და რბილ ქუდს, რითაც დამატებით დაცვას მატებდნენ თავის არეს. 

მე-12 საუკუნეში ევროპაში გამოჩნდა ბრტყელთავიანი საცხვირიანი ჩაფხუტები, რომლებიც მიიჩნევა შემდგომ პერიოდში შემუშავებული უფრო მძიმე, სახის მთლიანად დამფარავი ჩაფხუტების წინაპრად.

ლიტერატურა
----------

* Nicolle, David, (1988) *The Crusades*, Osprey, London.
* Nicolle, David, (1987) *The Normans*, Osprey, London.

სქოლიო
------

1. ↑  ჩაფხუტი
**ქეთევან ბოჭორიშვილი** (დ. 12 თებერვალი, 1981) — ქართველი თანამდებობის პირი. „ანაკლია სითის" აღმასრულებელი დირექტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხით საერთაშორისო და რეგიონალურ კონფლიქტებში 2005 წელს, ასევე დაამთავრა ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის ეკონომიკური და პოლიტიკური სწავლებები. ასევე, იტალიაში „ბოკონის" მენეჯმენტის სკოლაში სწავლისას მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი საერთაშორისო საჯარო მენეჯმენტში. 

ქეთევან ბოჭორიშვილი ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ყოფილი მოადგილეც იყო. ამ თანამდებობებზე ყოფნისა და შვიდწლიანი მუშაობის პერიოდში, მან გაატარა კერძო სექტორის განვითარებისკენ მიმართული არაერთი რეფორმა. მოიზიდა მრავალმილიონიანი უცხოური ინვესტიციები. ხელი შეუწყო ექსპორტისა და ტურიზმის განვითარებას. მისი გუნდის ინიციატივით განხორციელდა ისეთი პროექტები, როგორიცაა - „აწარმოე საქართველოში", „უმასპინძლე საქართველოში" და „გადაიღე საქართველოში".

1999–2006 წლებში საერთაშორისო განათლების ამერიკის საბჭოები, პროექტის მენეჯერი; 2007–2008წლებში VISION & VALUE Management Consulting (რომი, იტალია), ანალიტიკოსი; 2008–2010 წლებში ფონდი "ათასწლეულის გამოწვევა საქართველოს", საზოგადოებასთან ურთიერთობის ოფიცერი; 2010–2012 წლებში სსიპ საქართველოს ეროვნული საინვესტიციო სააგენტო, დირექტორი; 2012-2017 წლებში. 2017 წლიდან "ანაკლია სითის" გენერალურ დირექტორად დაინიშნა.

ქეთევან ბოჭორიშვილი ამჟამად „ანაკლია სითის" პროექტს უძღვება და თვლის, რომ ეს მთლიანად შეცვლის საქართველოს საინვესტიციო ბიზნესგარემოს. სწორედ მისი აზრით, ეს არის სპეციალური ეკონომიკური ზონა, ეს არის ის რომელიც აძლევს ქართულ კომპანიებს შესაძლებლობას გააფართოონ თავიანთი ბიზნესსაქმიანობა. თუმცა აღსანიშნავია, რომ ბოლო დროს განვითარებული მოვლენები, არატრანსფარენტული გარემო და კონკრეტულ პროექტებზე მიზანმიმართული ზეწოლა, ბოჭორიშვილის თქმით, უარყოფითად აისახება ქვეყნის საინვესტიციო კლიმატზე ახლაც და შემდგომ ეტაპზეც, რაც მკვეთრად დააზარალებს ქვეყანას. 

"ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საინვესტიციო პროექტია, რომელიც ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ქალაქის გაშენებას გულისხმობს. ვფიქრობ, ამ ახალი როლით შევძლებ კიდევ უფრო წარმატებული პროექტების განხორციელებას. რაც შეეხება ეკონომიკის მინისტრის მოადგილეობას, მუდმივი არაფერიაა. უკვე 7 წელია აღნიშნულ თანამდებობას ვიკავებ და ვთვლი, რომ ჩემი პოტენციალი და კონტრიბუცია კერძო სექტორისკენ იყოს მიმართული",  - განაცხადა ქეთევან ბოჭორიშვილმა.

საზღვარგარეთ პირველად 1997-1998 წლებში, „მომავალ ლიდერთა გაცვლითი" პროგრამით აღმოჩნდა. ქეთევან ბოჭორიშვილის თქმით მის ცხოვრებაში ყველაზე დიდი გარდატეხა, სწორედ, ამერიკამ მოახდინა. რამდენიმე წელი ხელმძღვანელობდა ამავე პროგრამის კურსდამთავრებულთა ასოციაციას და „გიჟური იდეები" ყველაზე მეტად მაშინ იყრიდა თავს. მუშაობდა ამერიკულ საბჭოებში და იტალიის საკონსულტაციო კომპანიაში. საქართველოში დაბრუნებისთანავე, „ფონდ ათასწლეულის გამოწვევა საქართველოში" დაიწყო მუშაობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან ბოჭორიშვილი დაარქივებული 2020-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* ბიოგრაფია
* ინტერვიუ

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-03. ციტირების თარიღი: 2020-03-03.
ჯანგი
**ჯანგი** (აზერ. Cəngi) — მამაკაცის აზერბაიჯანული ეროვნული ცეკვა. თვითონ სიტყვა „ჯანგი" (ან „ჯენგი") აზერბაიჯანულიდან თარგმანში ნიშნავს „საბრძოლოს". თვითონ ცეკვა — უძველესია, გვაგონებს აზერბაიჯანის გოლიათების ბრძოლას და სრულდება მათ პატივსაცემად. ცეკვა გამოხატავს გამოწვევას, კავკასიურ ბრძოლისაკენ. ცეკვა სრულდება ვაჟკაცური სულისკვეტებით, მხოლოდ მამაკაცების მიერ დღესასწაულებზე, კონცერტებზე.

სიტყვის წარმოშობა
-----------------

„ჯანგი" არის დაბის დასახელება. ზოგი სპეციალისტი თვლის, რომ სიტყვა „ჯანგი" წარმოშობილია სიტყვა „ზანგი"-დან. „ზანგი" ძველი თურქული ოღუზური ტომია. ამ ტომთან დაკავშირებულია ტოპონიმები „ზანგილანი" (აზერბაიჯანის ზანგილანის რაიონი), „ზანგიბასარი" (ზანგიბასარის რაიონი, ამჟამინდელი სომხეთის ტერიტორია).

ისტორია
-------

„ჯანგი" გამოსახავს მებრძოლ სვლასა და ბრძოლისთვის მოწოდებას. ცეკვას აქვს უძველესი ისტორია. აზერბაიჯანში, შემახას რაიონში (ამჟამინდელი გობუსტანის რაიონი) არსებობს ტერიტორია, რომელსაც ჯანგის ეძახიან.

ცეკვას ასრულებდნენ ძველ ოღუზურ ტომებს შორის შეტაკებების, აგრეთვე ჭიდაობის, შეჯიბრებებისა და სამხედრო ცერემონიების დროს. აშუღური მელოდიების მსგავსად „ჯანგი" შექმნილია შურის (მუღამის ერთ-ერთი კილო) საფუძველზე. მისი მუსიკალური ზომაა 2/4. „ჯანგი" ასევე სრულდება ძალოვნების შეჯიბრებებზეც.[1][2]

ხასიათის მიხედვით ცეკვა მიეკუთვნება მუსიკალური ნაწარმოებების იმ ჯგუფს, რომელშიც შედიან ცეკვები „კაითაღი" და „ჰალაი". სრულდება მეზურნეთა ჯგუფის მიერ.[3]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯანგი

სქოლიო
------

1. ↑  *Əfrasiyab Bədəlbəyli.* İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Cəngi
2. ↑  *Əfrasiyab Bədəlbəyli.* İzahlı monoqrafik musiqi lüğəti - Şur
3. ↑  *Əliqızı Sevda*. Hekayətli musiqi lüğəti - Cəngi
**ქვემეხი** — 20 მმ და მეტი კალიბრის ცეცხლსასროლი იარაღის სახეობა. მისი დანიშნულებაა ცოცხალი ძალის და სამხედრო ტექნიკის განადგურება, თავდაცვითი ნაგებობების და მართვის პუნქტების დანგრევა, დანაღმულ ველებზე და მავთულხლართებში გასასვლელების გარღვევა. 

ქვემეხი შედგება ლულის, საკეტისა და ლაფეტისაგან. ქვემეხის დამიზნება ხდება ხელით ან ავტომატურად ცეცხლის სამართავი ხელსაწყოებით.

სახეობები
---------

არსებობს სახმელეთო, საზენიტო, საავიაციო და საზღვაო დანიშნულების ქვემეხები. კალიბრის მიხედვით განსხხვავდება მცირე (20-75 მმ) საშუალო (76-155 მმ) და მსხვილკალიბრიანი (155 მმ-დან) ქვემეხები. ქვემეხების ძირითადი სახეობებია ზარბაზანი, რომელიც გამოიყენება ფენილი ცეცხლის წარმოქმნისთვის, ჰაუბიცა კიდული ცეცხლისთვის, მორტირი უფრო მძლავრი კიდული ცეცხლისთვის, ნაღმსატყორცნი ნაღმებით კიდული ცეცხლისთვის, არაუკუმგორავი მოკლე მანძილზე ფენილი ცეცხლისთვის; აგრეთვე კომბინირებული და უნივერსალური ქვემეხები. დატენის და დამიზნების პროცესის ავტომატიზაციის ხარისხის მიხედვით განსხვავდება ავტომატური, ნახევრად ავტომატური და არაავტომატური ქვემეხები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 512.
**ქეთევან თურაზაშვილი** — ქართველი იურისტი. პარტია „მოქალაქეების" წევრი.

1997-2002 წლებში სწავლობდა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 2007 წელს დაასრულა GIPA-ს PR ტექნოლოგიების კურსი. 2002-2004 წლებში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ პალატებში ასრულებდა მოსამართლის თანაშემწის მოვალეობას. 2005-2008 წლებში საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის დაფუძნების დღიდან, იყო აღმასრულებელი საბჭოს კოორდინატორი.

2005-2018 წლებში ქეთევან თურაზაშვილის სამუშაო გამოცდილება უკავშირდებოდა როგორც კერძო, ასევე საჯარო სექტორს. 2018-2020 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის სასწავლო ცენტრს. ამავე დროს არის ადვოკატთა ასოციაციის წევრი საერთო სპეციალიზაციით. 2020 წლის თებერვლიდან ხელმძღვანელობს საქართველოს პარლამენტის ვიცე-სპიკერის აპარატს.

2023 წლის 7 მარტს სახალხო დამცველად პარტია „მოქალაქეების" წარმომადგენლის ლევან იოსელიანის არჩევის შემდეგ მეათე მოწვევის პარლამენტში გახდება მისი ადგილმონაცვლე.

მშობლიური ქართულის გარდა ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან თურაზაშვილი

სქოლიო
------

1. ↑  ალეკო ელისაშვილმა პარტიული სიის ათეული წარადგინა
2. 1 2 3  ქეთევან თურაზაშვილი
3. ↑  ლევან იოსელიანს პარლამენტში „მოქალაქეების" პარტიული სიის მესამე ნომერი, ქეთევან თურაზაშვილი შეცვლის.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-03-07. ციტირების თარიღი: 2023-03-07.
**ქვევრსამარხი** — ინჰუმაციური სამარხის ერთ-ერთი სახე, როდესაც მიცვალებულს ათავსებენ ქვევრში ან თიხის სხვა ჭურჭელში. ქვევრსამარხები ცნობილია დინასტიამდელ ეგვიპტეში, ძვ. წ. III-II ათასწლეულების ანატოლიასა (ალაჯაჰოიუქი, ალიშარი) და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნებში (პირენესა და აპენინის ნახევარკუნძულები, მატერიკული საბერძნეთი, კვიპროსი, კრეტა, სარდინია, კიკლადები, მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილი), გვიანდელი ელამური ხანის სუსაში, ტროადაში (ძვ. წ. VII-III საუკუნეები), ანატოლიაში (ელინისტური ხანა), ყირიმში (ძვ. წ. I საუკუნე), სამხრეთ ამერიკაში (I ათასწლეული). ანტიკური წყაროების მონაცემების მიხედვით, მიცვალებულებს თიხის ჭურჭელში მარხავდნენ ბალეარის კუნძულებზე (ძვ. წ. I საუკუნე) და იტალიაშიც (I საუკუნე).

ქვევრსამარხები საქართველოში
---------------------------

საქართველოში ქვევრსამარხები გავრცელდა ძვ. წ. IV საუკუნის დასასრულს და კოლხეთში არსებობდა ძვ. წ. I საუკუნემდე (დაბლაგომი, დაფნარი, ზემო ფარცხმა, ფარცხანაყანევი, ჭოგნარი, ნოქალაქევი და სხვა). ქართლში აღმოჩენილი ზოგიერთი ქვევრსამარხი (თეთრიწყარო, კავთისხევი და სხვა) ადრინდელი ელინისტური ხანით თარიღდება, ყველა სხვა კი ძვ. წ. II-ახ. წ. I საუკუნეებით (არკნეთი, ზემო ავჭალა, დიღომი, მცხეთა, სამთავრო, მთა ქართლი, კარსანი და სხვა). კახეთის ტერიტორიაზე გავრცელებული ქვევრსამარხები ალაზან-ალოილუთეფეს კულტურას განეკუთვნება. საქართველოში სამარხად იყენებდნენ სამეურნეო დანიშნულების ჩვეულებრივ ქვევრებს – კოლხეთში რუხი თიხისას, ქართლ-კახეთში – წითლადგამომწვარს (ერთ შემთხვევაში მოხატულიც აღმოჩნდა); ჩვილ ბავშვებს ზოგჯერ ორყურა დერგებით მარხავდნენ. კოლხეთში დადასტურებულია სამარხისათვის სპეციალურად დამზადებული ქვევრების გამოყენების რამდენიმე შემთხვევა. ადრინდელი ელინისტური ხანის კოლხეთში ქვევრებს უმეტესად ვერტიკალურად, პირქვე ფლავდნენ. წინასწარ შუაზე გადახერხილი ქვევრის ჩაპირქვავებულ ზედა ნაწილში ათავსებდნენ ხელფეხმოკეცილ მიცვალებულებს გვერდზე, თავით დასავლეთისაკენ, და ზევიდან ქვევრის ქვედა ნაწილს ახურავდნენ, აღმოსავლეთ საქართველოში და გვიანდელი ელინისტური ხანის კოლხეთში სამარხი ქვევრები ჰორიზონტულად იყო დაწვენილი, სამხრეთიდან ჩრდილოეთის ან, იშვიათად, დასავლეთიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით. მიცვალებულებს მარხავდნენ უმეტესად ცალ-ცალკე, იშვიათად - წყვილად. ცნობილია კოლექტიური ქვევრსამარხებიც (ციხიაგორა).

სამარხეული მასალა საკმაოდ ღარიბულია: თიხის თითო-ოროლა ჭურჭელი, ბრინჯაოს ზარაკები, სამაჯურები, ბეჭდები, იშვიათად საკისრე რკალები, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები და საყურეები, მინისა და იშვიათად, ქვის მძივები. კოლხეთში ქვევრსამარხებში ხშირად გვხვდება მონეტები - კოლხური თეთრის წვრილი ნომინალები; აღმოსავლეთ საქართველოში მონეტები იშვიათად გვხვდება, სამთავროს ქვევრსამარხებში 5 პართული მონეტა აღმოჩნდა (ძვ. წ. I საუკუნე). შედარებით უფრო მრავალფეროვანი და მრავალრიცხოვანია კახეთის ქვევრსამარხების არქეოლოგიური მასალა.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 511.
**უცხოელები** — ამა თუ იმ სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მყოფი სხვა სახელმწიფოს მოქალაქეობის მქონე პირები. უცხოელების რეჟიმი რეგულირდება შინასახელმწიფოებრივი კანონებითა და საერთაშორისო სამართლებრივი სახელშეკრულებო და ჩვეულებრივი ნორმებით. ყოველი სახელმწიფო თვითონ განსაზღვრავს თავის ტერიტორიაზე მყოფი უცხოელების უფლებრივ სტატუსს; ამასთან ერთად საერთაშორისო სამართალში არსებობს უცხოელების რეჟიმის საყოველთაოდ აღიარებული ზოგადი პრინციპები. უცხოელებზე ვრცელდება ან ეროვნული რეჟიმი ანუ მათ უფლებრივ სტატუსს უთანაბრებენ ადგილობრივი მოქალაქეების უფლებებს ანდაც უმეტესი ხელშეწყობის რეჟიმი. არსებობს აგრეთვე სპეციალური რეჟიმი — განსაზღვრულ, ზუსტად დადგენილ უფლებთა ერთობლიობა. უცხოელები მოვალენი არიან დაიცვან მათი ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს კანონები და სხვა ნორმატიული აქტები. კანონიერების დარღვევის შემთხვევაში, ისინი პასუხს აგებენ ადგილობრივი მართლმსაჯულების წინაშე (ეს წესი არ ვრცელდება დიპლომატიური იმუნიტეტის მქონე უცხოელებზე).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Resident Alien Information დაარქივებული 2006-08-18 საიტზე Wayback Machine.
* Aliens (Encyclopedic Entry) დაარქივებული 2012-03-20 საიტზე Wayback Machine.
ბოდჰიდჰარმა. ხეში ნაკვეთი ლითოგრაფია იოშიტოშის მიერ, 1887.
**ძენი** (იაპ.: 禅; სანსკრ. ध्यान დჰაიანა, ჩინ.: 禪 ჩან, კორ. 선 სონ) — მიმდინარეობა მაჰაიანას ტრადიციის ბუდიზმში, ჩასახული ჩინეთში, შემდგომში გავრცელდა დანარჩენ შორეულ აღმოსავლეთში - ვიეტნამში, კორეაში და იაპონიაში. ამჟამად მისი მიმდევრები მთელ მსოფლიოში არიან. ძენი ანუ ძენ-ბუდიზმი უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ–აღმოსავლეთ ქვეყნებში. იპონიაში ძენ-ბუდიზმა გავრცელდა დაახლოებით XII-XIII-XIV საუკუნეებში. 
ჩინური ძენის ხუთი სახლი გამოიყოფა: გუი იანგის სკოლა, ლინძის სკოლა ანუ ე.წ "ცემისა და ყვირილის სკოლა", ცაოდუნგის სკოლა ანუ ხუთი რანგის სკოლა, იუნ მენის ანუ მარტივი პასუხის სკოლა და ფა იანგის სკოლა.

ფა იანგის სკოლას ურთიერთგანმსჭვალულობის სკოლასაც უწოდებენ. მისი განმასხვავებელი ნიშანი სწორედ არსებობის ექვსი მახასიათებლის ურთიერთგანმსჭვალულობის მოძღვრებაში მდგომარეობს. ეს ექვსი მახასიათებელია: ერთობა და განცალკევება, მსგავსება და განსხვავება, ხდომილება და გაქრობა. მოძღვრების არსი მდგომარეობს დაპირისპირებულთა ერთიანობის შეგრძნებაში.

ჩანის ხუთ სახლს შორის ფა იანგის სკოლას ყველაზე ნაკლები გავლენა აქვს. საბოლოო ჯამში, ამ ხუთი მიმართულებიდან მხოლოდ ორი - ლინძისა და ცაოდუნის სკოლები უძლებენ დროის გამოცდას და განსაზღვრავენ ძენის სახეს, როგორც მომდევნო ეპოქებში, ასევე დღესაც.

845 წლიდან დაწყებულმა ბუდისტურმა დევნამ მნიშვნელოვნად დააზარალა ბუდიზმის თითქმის ყველა სკოლა. IX – X სს-ს შემდეგ ნელ-ნელა დაკნინებული და დასუსტებული ხუაიანის და თიენტაის სკოლები, უთმობენ წავყვან როლს ჩანის სკოლებს, რომელთაც დევნის მძიმე წლები მნიშვნელოვანი დანაკლისების გარეშე გაიარეს და მიუხედავად იმისა, რომ სუნის ეპოქაში ზოგადად ბუდიზმი დასუსტებულია, ჩანისათვის ეს კვლავ აყვავების და გაძლიერების საუკუნეებია.

ლიტერატურა
----------

* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 1: India and China*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-89-1
* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 2: Japan*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-90-7
* Mel Thompson (1999), "Eastern Philosophy".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* thezensite
* Zen Buddhism WWW Virtual Library
* Chart of (Asian) Zen schools
* Sweeping Zen: Who's who in Zen
* Glossary of Japanese Zen terms


|  |  |
| --- | --- |
| ბუდა | *ეს სტატია ბუდიზმის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**უცუნომია** (იაპონ. 宇都宮市) — ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს დაბლობ ტერიტორიებზე, მდინარე ტონეს შენაკადის ნაპირზე. ტოტიგის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის ფართობია 416,84 კმ². 2010 წლის აღწრის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 510 699 ადამიანი. სიმჭიდროვე 1225,17 კაცი/კმ².

იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოდან მდებარეობს 100 კილომეტრში, ქალაქ ნიკოდან 35 კილომეტრში. ქალაქის გასწვრივ გადის სწრაფმავალი სარკნიგზო ხაზი სინკანსენი. განვითარებულია მანქანათმშენებლობა, ფერადი მეტალურგია; მიმდინარეობს ხის დამუშავება, ცელულოზა-ქაღალდის წარმოება. მოჰყავთ კვების პროდუქტები, თამბაქო, ხოლო ქალაქის მიმდებარე ტერიტორიაზე ბრინჯი და ბოსტნეული კულტურები. პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა 1884 წელს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მრეწველობა უცუნომიიდან გადაიტანეს ქალაქ ტოკიოში.

დაარსდა 1896 წელს. ქალაქის გეგმა და შენებობების უმეტესობა უცვლელია. 1949 წელს უცუნომიაში დაარსდა უნივერსიტეტი. განვითარებულია ტურიზმი. უცხოელების ძირითადი ინტერესი მიმართულია რამდენიმე უძველესი ტაძრის და სხვა ღირსშესანიშნავი ობიექტის მიმართ. ოიას ტაძარი დაარსდა ჰეიანის ეპოქაში (794-1185).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უცუნომია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
წიგნის მუზეუმის ფოიე
**წიგნის მუზეუმი** — მუზეუმი თბილისში, რომელიც გაიხსნა 2017 წლის 17 ნოემბერს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის პირველ კორპუსში. იგი საქართველოში პირველია და კავკასიაში უდიდესი. მუზეუმი გაიხსნა ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორის გიორგი კეკელიძის ინიციატივით. 

წიგნის მუზეუმი ეროვნული ბიბლიოთეკის საცავში დაცულ 19 ათასზე მეტ რარიტეტულ წიგნს აერთიანებს. მუზეუმში წარმოდგენილი იქნება როგორც მუდმივმოქმედი ექსპოზიციები, ისე დროებითი გამოფენები. წიგნის მუზეუმი ოთხ სივრცეს მოიცავს. ესენია: 

* იშვიათი გამოცემების მუზეუმი, სადაც სიძველით და ფორმით გამორჩეული წიგნებია წარმოდგენილი, კერძოდ ქართულ-იტალიური ლექსიკონი (1629), ვახტანგის სტამბის გამოცემები, ინკუნაბულა და სხვ;
* „ვეფხისტყაოსნის" მუზეუმი – აქ წარმოდგენილია პოემის ყველა გამოცემა ქართულ და უცხოურ ენებზე;
* ილიას დარბაზი – ილია ჭავჭავაძის კაბინეტის ექსპოზიცია, მისი პირადი ნივთებითა და ბიბლიოთეკით;
* ბროსეს საცავი – თანამედროვე საცავი, აღჭურვილი კლიმატის კონტროლის შესაბამისი აპარატურით.

მუზეუმში შესვლა უფასო იქნება ნებისმიერი დამთვალიერებლისთვის.

სქოლიო
------

1. 1 2  გაიხსნა წიგნის პირველი მუზეუმი
2. 1 2  გიორგი კეკელიძე: წიგნის მუზეუმი არის ბოლო ათწლეულების ყველაზე მასშტაბური პროექტი[*მკვდარი ბმული*]
**ხაგანი ისმაილი** (აზერ. Xaqani Neyman oğlu İsmay; დ. 25 ოქტომბერი, 1962) — აზერბაიჯანისა და უკრაინის საზოგადო-პოლიტიკური მოღვაწე, პოეტი, მწერალი, დრამატურგი, ისტორიკოსი და პუბლიცისტი.

არის უკრაინის ყარაფაფახ თურქთა საბძოს გენერალური მდივანი. 2003 წლიდან „31 მარტის" აზერბაიჯანელთა გენოციდის გამცნობთა საბჭოს ხელმძღვანელი, 2009 წლიდან პაკისტან-აზერბაიჯანის ურთიერთობათა საზოგაოების ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

ხაგანი ისმაილი დაიბადა 1962 წლის 25 ოქტომბერს სომხეთის სსრ-ის ვარონტსოვკანინ გარაგალას სოფელში, განათლებულთა ოჯახში. ბავშვობა გარაგალას სოფელში გაატარა. მამამისი ნეიმან ისმაილოვი სომხეთის სსრ-ში ცნობილი პედაგოგი იყო და დიდი დროის განმავლობაში გარგალას სოფლის რვაწლიანი სკოლის დირექტორად მუშაობდა. დედამისი ოსმანოვა გულარა ექიმი იყო.

განათლება
---------

* 1969-1976 წლებში სწავლობდა სომხეთის სსრ-ის კალინინოს რაიონის სოფელ გარაგალას რვაწლიან სკოლაში.
* 1977 წელს დაასრულა საქართველოს სსრ-ის, დმანისის რაიონის სოფელ მუღანლოს საჯარო სკოლა.
* 1979 წელს დაასრულა ბაქოს პირველი საჯარო სარესპუბლიკო ფიზიკა-მათემატიკის სკოლა.
* 1984 წელს კიროვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩააბარა.

სქოლიო
------

1. ↑  Ukrayna Qarapapaq Türkləri Milli Şurası yaradıldı - www.publika.az
**წიგნარის დაცობა** (ლათ OBSTRUCTION OMASI) - ხასიათდება წიგნარის ფურცლებსშუა ნიშების საკვების მაგარი ნაწილაკებით ან სილით გადავსებით.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

გადავსება შეიძლება აღმოცენდეს წვრილად დაჭრილი ნამჯის, ბზის, მარცვლის, ფეტვის, შვრიის, ბამბის ჩენჩოს და სხვათა დიდი რაოდენობით მიცემის შემდეგ, ან ცხოველის მიერ მიწის ჭამით, მინერალური შიმშილის დროს. დაავადების წარმოშობას ხელს უწყობს არასაკმარისი წვნიანი საკვების, წყლის მიღება და მოციონის უკმარისობა, განსაკუთრებით მაკეობის მეორე ნახევარში.

კლინიკური ნიშნები
-----------------

წიგნარის გადავსების ნიშნად ითვლება მოწყენილობა. შეზღუდული მოძრაობა, მადისა და წყურვილის დაკარგვა, ცოხნის შეწყვეტა. ფაშვის შეკუმშვების შემცირება და შესუსტება, მისი რითმის დარღვევა. წიგნარაში ხმიანობა სუსტად და იშვითად ისმის, შემდგომში სავსებით ქრება. წიგნარის პერკუსიით ვადგენთ ბგერის საზღვრების გადიდებას, ტკივილს და გაძლიერებულ კვნესას. მაჭიკისა და ნაწლავების პერისტალტიკა სუსტდება, ადგილი აქვს დეფეკაციის გაიშვიათებას, ჩნდება ყაბზობა.

მკურნალობა
----------

უპირველეს ყოვლისა შევუწყვეტთ საკვებს, რომელმაც გამოიწვია დაავადება და ვაძლევთ წვნიან საკვებს (სილოსი, შაქრის ჭარხალი, სტაფილო და სხვა). წყალი ეძლევა ნებაზე, მედიკამენტური ჩარევა უნდა იყოს მიმართული წინაკუჭების მოტორული ფუნქციის გაძლიერებისაკენ და წიგნარის შიგთავსის გათხიერებისა და მოშორებისაკენ. აღნიშნულისათვის როგორც შიგნით, ასევე წიგნარაში შეჰყავთ საფაღარათო მარილები და ზეთები, რომლის შემდეგ ვაძლევთ რუმინატორულ საშუალებებს. კარგ შედეგს იძლევა ნატრიუმის ქლორიდის 5% -იანი ხსნარის ვენაში შეყვანა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**ფლოელა ბენჟამინი** (ინგლ. Floella K. Y. Benjamin) (დ. 23 სექტემბერი, 1949, პუანტ-ა-პიერი, ტრინიდადი და ტობაგო) — ბრიტანელი მსახიობი, ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კავალერი, საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ექსეტერის უნივერსიტეტის კანცლერი. მიჰყავდა სატელევიზიო გადაცემები, როგორებიცაა: Play School და Play Away.

ფლოელა ბენჟამინმა 1960 წელს ემიგრაცია განიცადა და საცხოვრებლად დიდ ბრიტანეთში გადავიდა. სწავლობდა როუზმიდის მოსამზადებელ სკოლაში, რომელიც არ დაუმთავრებია. ამის შემდეგ მან ბანკში დაიწყო მუშაობა, ამის პარალელურად სწავლობდა საღამოს სკოლაში. თამაშობდა სხვადასხვა როლებს ვესტ-ენდის თეატრში. 1976 წელს ბავშვთა სატელევიზიო გადაცემების წამყვანი გახდა. ამ პერიოდში, ფლოელა სატელევიზიო გადაცემების გარდა თამაშობდა ეპიზოდურ როლებს ფილმებში. 1987 წელს მან დააარსა საკუთარი კომპანია, რომელიც სატელევიზიო გადაცემების მომზადებით იყო დაკავებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფლოელა ბენჟამინის ოფიციალური საიტი
* 

* ფლოელა ბენჟამინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Floella Benjamin biography and credits on BFI Screenonline
* Floella Benjamin on TV.Com დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* University of Exeter webpage on Chancellor დაარქივებული 2008-05-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  GRO Register of Marriages: SEP 1980 14 0207 LAMBETH — Keith D. Taylor = Floella K. Y. Benjamin
2. ↑  Floella Benjamin, OBE — About Me.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-01-07. ციტირების თარიღი: 2012-11-19.
**ტიტე მარგველაშვილი თადეოზის ძე** (დ. 1891 — გ. 17 ოქტომბერი, 1946) — ეროვნულ-დემოკრატი, ფილოსოფოსი და ისტორიკოსი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ტიტე მარგველაშვილმა განათლება მიიღო ჰალეს უნივერსიტეტში, გერმანიაში. 1913 წელს დაიცვა დისერტაცია ისტორიის დარგში. ამის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში და ქუთაისში გიმნაზიის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. პარალელურად აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ გდაიხვეწა გერმანიაში. იქ ხელმძღვანელობდა ქართულ სათვისტომოს და დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა ქართველ ემიგრანტთა შორის. იგი კითხულობდა ლექციებს ბერლინის უნივერსიტეტში ფილოსოფიისა და აღმოსავლეთმცოდნეობის განხრით. 1945 წელის დეკემბერში აღმოსავლეთ ბერლინში შალვა ნუცუბიძესთან შეხვედრის დროს საბჭოთა უშიშროების აგენტებმა დააპატიმრეს და თბილისში გადმოიყვანეს. 1946 წლის 17 ოქტომბერს ტიტე მარგველაშვილი სახელმწიფო ღალატის ბრალდებით დახვრიტეს.

ცოლად ჰყავდა ქუთაისელი ექიმის სიმონ ხეჩინაშვილის ქალიშვილი მარიამი (მარუსი, დ. 1896 — გ. 1933), რომელმაც ემიგრაციაში სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. მათი შვილი იყო შემდგომში ცნობილი ფილოსოფოსი და მწერალი გივი მარგველაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* ჭუმბურიძე დ. „საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921)". ენციკლოპედია-ლექსიკონი. ივანე ჯავახიშვილის სახელობისთბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა 2018. გვ.255.
წებელდის ციხე
**წებელდის ციხე** — ციხესიმაგრე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფელ წებელდაში. კომპლექსში შედის სამეთვალყურეო კოშკები, საეკლესიო ნაგებობები, სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა სახის თავდაცვითი ნაგებობები. 

წებელდის ციხე, ბერძნული წყაროების მიხედვით ადრე შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფორტიფიკაციო ნაგებობას წარმოადგენდა. VI საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსის პროკოფი კესარიელის ცნობით, წიბელიუმი იყო კარგად გამაგრებული ციხე-სიმაგრე, რომელიც ლაზთა (დასავლურ-ქართული ტომი) სამეფოს თავდაცვით სისტემაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. ციხე-სიმაგრის ნანგრევებში დღემდე შემორჩენილია: სამეთვალყურეო კოშკები, საეკლესიო ნაგებობები, სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა სახის თავდაცვითი ნაგებობები. გასული საუკუნის დასაწყისში წებელდის ციხის ერთ-ერთი ეკლესიის შესწავლისას აღმოჩნდა ფრესკული მოხატულობის ფრაგმენტებიც. 

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის ამჟამინდელი მდგომარეობის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია.

2019 წლის ივლისში ნაგებობას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2015

სქოლიო
------

1. ↑  გულრიფშის მუნიციპალიტეტში მდებარე 19 ისტორიულ ნაგებობას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა
**წახური ენა** — კავკასიურ ენათა ოჯახის, ნახურ-დაღესტნურ ენათა ჯგუფის, ლეზგიურ ენათა ქვეჯგუფის ერთ-ერთი ენა. 

წახურ ენაზე ლაპარაკობს 23 000-მდე კაცი. გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის რუთულის, აზერბაიჯანის ზაქათალისა და კახის რაიონებში. იყოფა 4 კილოდ (წახურული, მიშლეშური, მიქიქური, გილმიწურ-ყურდულური).

წახური ენისთვის დამახასიათებელია: რთული ვოკალიზმი (15 ხმოვანი) და რთული კონსონანტიზმი (40 თანხმოვანი); დინამიკური მახვილი; ლექსიკა — საკუთარი და ნასესხები; სახელთა მარტივი ნაწარმოები და რთული ფუძეები; მრავლობითი რიცხვის სხვადასხვაგვარი სუფიქსი; სიტყვაწარმომქმნელ აფიქსთა სიმცირე; ოთხი ძირითადი ბრუნვა — სახლობითი, ერგატივი, ნათესაობითი, მიცემითი და მრავალსერიიანი ერთ- და ორთანდებულიანი ბრუნვები; ზმნების ორგვარი მოდელი — მარტივი და რთული (მეშველზმნიანი); კლასოვანი უღვლილება; მხოლოობით რიცხვში განირჩევა 4 კლასი (მამაკაცის, ქალის, ცხოველის, ნივთის), მრავლობითში — 2 (პიროვნების — ადამიანისა და არაპიროვნების — არაადამიანისა); პიროვანი უღვლილების სუსტი ჩანასახები; ასპექტი, დრო, კილო; ინფინიტივი, ინფინიტივ-მასდარი, აბსოლუტივ-გერუნდიუმი, მიმღეობა; ადგილისა და დროის საგარემოებო სიტყვათა სერიები; ადგილ-მიმართულების აღმნიშვნელი წინდებულებიდა თანდებულები; უარყოფისა და კითხვის ნაწილაკიანი ფორმები (ზმნისა, სახელისა...); სხვათა სიტყვის, დადასტურებისა და მაკავშირებელი ნაწილაკები; სინტაქსური კონსტრუქციები — ნომინატიური, ერგატიული, დატიური, აფექტიური და ლოკატიური. 

სატომთაშორისო ენად იყენებენ აზერბაიჯანულსა და რუსულს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯეირანიშვილი ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 301.
* ჯეირანიშვილი, ე. *წახური და მუხადური (რუთულური) ენები*, 1-2, თბ. 1983.
* Дирр, А. М. *Цахурский язык*, Тфл. 1913.
* Талибов, Б. Б. Цахурский язык, წგნ.: *Языки народов СССР*, т. 4 — *Иберийско-кавказские языки*, М. 1967.

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Azerbaijan
**წებელდის წარწერები** ― ქართული ასომთავრული წარწერები, რომელიც ამოკვეთილია წებელდის ეკლესიის (გულრიფშის მუნიც.) კანკელის ერთ-ერთ ფილასა (XI ს.) და ქვის სხვა ფილაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით (XIV ს.). კანკელის ფილა მოღწეულია ფრაგმენტულად, ცნობილია 1894-იდან, როდესაც პრ. უვაროვამ პირველად გამოაქვეყნა მისი ფოტო; ამჟამად დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში (Nხმმ-443). მის ცენტრში გამოსახულ ვარდულებს (როზეტებს) შორის ამოკვეთილია ერთსტრიქონიანი კიდურწაისრული წარწერა: "წმიდაო თეოდორე, შეიწყალე მიქაელ". წარწერა კანკელის ფილის თანადროულია და ორივე XI ს-ით თარიღდება. 1938 წელს წებელდის ტაძრის ნანგრევებში აღმოუჩენითა ოთხკუთხა ფორმის ქვის მოზრდილი ფილა, რომლის ადგილსამყოფელი ჯერ-ჯერობით უცნობია. ცნობილია მხოლოდ ფილის ფოტო, გამოქვეყნებულია ხ. ბღაჟბას მიერ (1967 წ.). მის ცენტრში წარმოდგენილია ჯვრის რელიეფური გამოსახულება, რომლის ქვედა მკლავი ზომით სხვა მკლავებს აღემატება. ჯვრის მკლავების ბოლოები ოდნავ გაფართოებული და წაწვეტებულია. მას ზემოდან "ახურავს" ორფერდა საფარი ნახევარრომბებისაგან შედგენილი ორნამენტის გამოსახულებით. ფილას გარშემო დაუყვება რომბებისაგან შედგენილი ორნამენტული ჩარჩო. ჯვრის ცენტრში, მკლავის გადაკვეთის ადგილას, არის როზეტისა თუ პატარა  ზომის ტოლმკლავიანი ჯვრის გამოსახულება. ამავე მკლავების ორივე მხარეს ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერის თითო სიტყვა: „წმიდაო გიორგი". ჯერის ბუდეებში, ქვედა  მკლავის ორივე მხარეს, 6-6 სტრიქონად, ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერა: „ამის ჯუარისა მაშენებელსა, ლუკას მარტინევას, შეუნდოს ღმერთმან, ამენ". წარწერა პალეოგრაფიული ნიშნების მიხედვით XIV ს-ით თარიღდება. მასში დასტურდება მეორე შემთხეეეა XIV ს-თვის გვარსახელის დასავლურქართული გაფორმებისა  (შდრ. *წალენჯიხის წარწერები* *1384-1396*).

ლიტერატურა
----------

* *ვ. სილოგავა*, ენციკლოპედია "ქართული ენა", თბ. 2008. — გვ. 570
**ღადო**, *ღადოს მთა* — ლიხის ქედის ერთი მონაკვეთის დასახელება შუა საუკუნეების ქართული წყაროების მიხედვით. „ცხოვრება ქართუელთა მეფეთას" მიხედვით ღადოს მთა ქართლოსის სამფლობელოს ჩრდილოეთ საზღვარს წარმოადგენდა. 

ივანე ჯავახიშვილის სიტყვებით ამ ლიხის მთას სულ სამხრეთ-დასავლეთისკენა აქვს მიმართულება არჯევანის მთამდე, რომელიც ვითარცა თრიალეთის მთების წვერი აღმოსავლეთით დასავლეთისაკენ მიმდინარე ლიხის მთას დასავლეთით უდგება და იმასთან ერთად ბორჯომის ვიწრო ხეობას ჰქმნის. ამ ადგილითგან მოყოლებული ლიხის მთების მიმართულება ერთბაშად იცვლება და პირს დასავლეთისაკენ იქცევს. ლიხის მთების ამ გაგრძელებას ღადო ერქვა. ლეონტი მროველი ამბობს, რომ ქართლოსის სამფლობელოს მესხეთში ჰქონდა „ჩრდილოთ საზღუარი ღადო, მთა მცირე, რომელი გამოვალს ჰშტოდ კავკასიისაგან და მოჰკიდავს წუერი ღადოსი დასასრულსა (მთისასა), რომელსა ჰქჳან ლიხია".

ამ ნაწყვეტითგან მაინცა-და-მაინც ცხადად ჩანს, რომ ლიხის მთა და ღადო ერთმანეთის პირდაპირს გაგრძელებას შეადგენენ, ერთი უღელტეხილის ნაწილები არიან.

ლიტერატურა
----------

* ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, ტ. II, გვ. 22-23. თბ. 1965
**უდაბნოს ზონები** — გეოგრაფიული ზონები, რომელთა ლანდშაფტში ჭარბობს უდაბნო; გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში და ჩრდილოეთ და დამხრეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკულ და ტროპიკულ სარტყლებში. უდაბნოს ზონებისათვის დამახასიათებელია არიდული ჰავა. ნალექები — 200 მმ-ზე ნაკლები წელიწადში, ზოგგან 50 მმ-ზე ნაკლები. რელიეფისათვის დამახასიათებელია მთიანეთების, წვრილგორაკებისა და მაგიდა მთების რთული შენაცვლება სტრუქტურულ ვაკეებთან, ძველ მდინარეულ ხეობებთან და დახშულ ტბიურ ქვაბულებთან. ფართოდ არის გავრცელებული რელიეფის ჟოლური ფორმები. ტერიტორიის დიდი ნაწილი გაუდინარია, ზოგ უდაბნოს ტრანზიტული მდინარეები (სირდარია, ამუდარია, ნილოსი, ხუანხე და სხვა) კვეთს. ბევრი ტბა ზაფხულობით შრება, ზოგი მოხაზულობას და სიდიდეს იცვლის (ლობნორი, ჩადი, ეირი). გრუნტის წყლები ხშირად მინერალიზებულია. ნიადაგი სუსტად არის განვითარებული.მცენარეული საფარი მეჩხერია. ფართოდ არის გავრცელებული ქსეროფილური და ჰალოფილური მცენარეულობა. ცხოველთა სამყარო საკმაოდ მრავალფეროვანია: ბევრია მღრღნელები და ქვეწარმავლები. უდაბნოს ზონებში განვითარებულია საძოვრული მეცხოველეობა. მიწათმოქმედება მოითხოვს მორწყვას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 101.
**წახანის წმინდა ნინოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ წახანში, ბორცვზე სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფოროვანი ტუფის კარგად გათლილი ქვით. შესასვლელი ორია სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. აფსიდი მხრებისა და სატრიუმფო თაღის გარეშეა და უშუალოდ უკავშირდება გრძივ კედლებს. ტაძრის ინტერიერი ნათელია, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის სარკმელთა გარდა გრძი კედლებში დამატებით ორ-ორი სარკმელია. სარკმლები თაღოვანია, კედელში ცერად ჩაკვეთილი ღარით სარკმელთა გარშემო გლუვი ლილვია გამოყვანილი.
ტაძრის ფასადები მარტივია, დაცულია ჰორიზონტალური რიგები. ფასადებზე ჩასმულია სწორკუთხა ფილები დაბალი კვეთით ჯვრის ან ტაძრის მოდელის გამოსახულებით. ორქანობიანი სახურავი შემოსილია კრამიტით.

ტაძრის დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ფასადებზე ორი დაახლოებით ერთი შინაარსის წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „აგებულია 2004 წელს მანანა გორელიშვილის მიერ." |
|  |  |

საინტერესო ცნობას გვაწვდის გიორგი ბოჭორიშვილი წახანში ძველი ევლესიის შესახებ: „წახანში ახლანდელ ჯამეს ადგილას უწინ ეკლესია ყოფილა. იგი დაუქცევიათ ამ 24 წლის წინათ და მის ადგილას ჯამე აუშენებიათ (ეკლესიის მასალა ჯამესთვის შეუხმარებიათ). ნაშთი ქვითკირი ახლაც ჩანს ეზოს აღმა ყორეში." ეკლესია დაუშლიათ და ჯამე აუგიათ 1908 ან 1909 წელს.

ლიტერატურა
----------

* მარსაგიშვილი გ. „წახანის წმინდა ნინოს ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 537
* ბოჭორიშვილი გ. „მოგზაურობანი სამცხე-ჯავახეთში", თბ. 1992, გვ. 127
**ჩაბანოს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაბანოს ჩრდილოეთით, ტყიანი მთის ძირში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (5,8x4 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვის რეგულარული წყობით, კონქი რიყის ქვისაა. ეკლესიის კამარა სამხრეთის კედლის დასავლეთით. ნაწილი და კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი, სატრიუმფო თაღთან ერთად ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთით ნაწილში ყოფილა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო და მაღალი სარკმელი, რომელსაც გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. სარკმლის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია, ხოლო სამხრეთით ორი ასეთივე ნიში ვერტიკალურადაა განლაგებული.

ეკლესიას სამხრეთიდან ნატეხი ქვით ნაგები მინაშენი (3,35x3,2 მეტრი) ეკვრის, რომელიც თითქმის მთლიანად დანგრეულია. მინაშენის ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია კამარის ქუსლის მცირე ნაწილი და ერთი პატარა სწორკუთხა ნიში. მინაშენში შეისრული კამარით გადახურული მიწისქვეშა სათავსია, რომლის კამარის დასავლეთ ნაწილი ჩაგრეულია.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 421.
**ქვემო აჩაბეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო აჩაბეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

მცირე ზომის ეკლესია დგას სოფლის სასაფლაოზე, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, რომელიც შემდეგ შელესილია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. სარკმ-ლის ქვეშ დგას ხის, ტრაპეციის ფორმის ტრაპეზი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა, ხოლო ჩრდილოეთით - ერთი სწორკუთხა და ერთი თაღოვანი ნიშა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით, რომელთაც სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ხის კანკელი. კანკელი მოხატულია.

ეკლესიის კამარა შეისრულია. მთელი ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სარკმლებით. იატაკი მოგებულია ქართული აგურის ფილებით.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. აღმოსავლეთი ფასადის ქვედა ნახევარი ოდნავ წინ გამოწეულია. ზედა შედარებით ვიწროა. დანარჩე-ნი ფასადები გლუვია. კარნიზი ქართული აგურისაა.

საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესიის იატაკი მრავალ ადგილას აყრილია; ბათქაში ჩამოცვენილია. ნიშები დაზიანებულია; საბურავი მოშლილია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 185-186
ღათის ციხესიმაგრე
**ღათი** (არაბ. غات‎) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ლიბიაში, ღათის რაიონში, ფეცანის რეგიონში.

ისტორია
-------

წარსულში, ღათი ტრანს-საჰარული ვაჭრობის მთავარი ტერმინალი და ფეცანის მთავარი ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. ამავე დროს წარმოადგენდა ტუარეგთა კელ-აჯერის კონფედერაციის საყრდენს, რომლის ტერიტორიაც მოიცავდა სამხრეთ-დასავლეთ ლიბიის უდიდეს ნაწილს, მათ შორის უბარის, საბჰასა და ღადამესს, ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ ალჟირს. 

1911 წლის დასაწყისში, ფეცანის რეგიონი და მათ შორის ღათიც იტალიამ დაიპყრო. ბერბერებისა და არაბების წინააღმდეგობის გამო, იტალიის კონტროლი რეგიონზე 1923 წლამდე გაურკვეველი იყო. პოზიციების გასამყარებლად იტალიელებმა კუკემენის ბორცვზე ციხესიმაგრე ააშენეს. იგი დღემდე შემორჩენილია და ქალაქის ტურისტულ ღირსშესანიშნაობადაა ქცეული. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1943 წელს ღათის ოკუპაცია საფრანგეთმა მოახდინა. 1949 წლის 21 ნოემბერს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ გამოსცა რეზოლუცია, სადაც ნათქვამი იყო, რომ 1952 წლის 1 იანვრამდე ლიბია დამოუკიდებელი უნდა გამხდარიყო. ამის შემდეგ, ლიბიის სამეფოს შემადგენლობაში ფეცანის პროვინცია გაუქმდა. 

2000-იან წლებში, ღათში, როგორც საგარნიზონო ქალაქში, მიმდინარეობდა ბრძოლები ლიბიის უსაფრთხოების ძალებსა და ალ-კაიდასთან დაკავშირებულ მებრძოლებს შორის. ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს, 2011 წლის 25 სექტემბერს ბრძოლებმა ღათში გადაინაცვლა, რომელიც ფეცანის რეგიონში კადაფისადმი ლოიალურად განწყობილ ბოლო დასახლებად რჩებოდა. ამბოხებულებმა ჯერ აეროპორტი აიღეს, მეორე დღეს კი მთლიან ქალაქზე დაამყარეს კონტროლი.

ტურიზმი
-------

ღათი მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა, რისი უპირველესი მიზეზიც პრეისტორიული კლდის მხატვრობისა და პეტროგლიფების ნიმუშებია, რომლებიც მეზობელ ტადრატ-აკაკუსის მთებსა და ტასილინ-აჯერშია შემონახული. ტურისტებს ასევე იზიდავს გასშემორტყმული უდაბნოს ლანდშაფტი. ბევრი მნახველი ჰყავს ღათის ციხეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლიბიის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  *Der Spiegel* დაარქივებული 2014-10-06 საიტზე Wayback Machine. , 2011 Aug 23
2. ↑  Warren, Alex (24 August 2011). „Libya: what about the south?". *The Guardian*. ციტირების თარიღი: 11 September 2011.
3. ↑  Spencer, Richard (25 September 2011). „Dumped in the desert ... Gaddafi’s yellowcake stockpile". The Telegraph. ციტირების თარიღი: 9 October 2011.
4. ↑  „فيديو: السيطرة على مطار غات الدولي". Libya TV. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-07. ციტირების თარიღი: 2012-11-05.