recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ტუბერკულოზი** (ლათ. tuberculum – ხორკლი) — ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს რამდენიმე სახეობის მიკობაქტერია (ძირითადად Mycobacterium tuberculosis). ტუბერკულოზი ყველაზე ხშირად აზიანებს ფილტვებს. მეოცე საუკუნემდე იგი პრაქტიკულად განუკურნებელი დაავადება იყო.

ტუბერკულოზის გამომწვევი — ტუბერკულოზის მიკობაქტერია (კოხის ჩხირი) უხშირესად ფილტვებს აზიანებს. იგი შეიძლება იყოს ჩასუნთქულ ჰაერში, ნახველის წვეთებში, ჭურჭელზე და ა.შ. ტუბერკულოზი არა მარტო ჰაერ–წვეთოვანი გზით გადამდები კატაცაა
, არამედ მტვრითაც გადაიტანება. ნესტიან ადგილებში, სადაც მზის სხივები ვერ აღწევს, ტუბერკულოზის გამომწვევი ბაქტერიები დიდხანს ინარჩუნებენ სიცოცხლისუნარიანობას. მშრალ, კარგად განათებულ ადგილებში, მზის სხივების (კერძოდ კი ულტრაიისფერი სხივების) პირდაპირი მოქმედებით ისინი მალე იღუპებიან.

**ტუბერკულოზის პრევენცია** მოიცავს მაღალი რისკის ჯგუფების გამოვლენას, ადრეულ დიაგნოსტიკას და მკურნალობას, ახალშობილთა ვაქცინაციას. მაღალი რისკის ქვეშ შედიან აქტიური ტუბერკულოზით დაავადებული ოჯახის წევრები, თანამშრომლები, მეგობრები. მკურნალობა ტარდება რამდენიმე ანტიბიოტიკით ხანგრძლივი დროის განმავლობაში. ანტიბიოტიკებზე რეზისტენტული შტამების რაოდენობა იზრდება, რის გამოც ზოგიერთი ავადმყოფი ავადდება მრავალ ანტიბიოტიკზე რეზისტრენტული ტუბერკულოზით (MDR-TB).

ვარაუდობენ, რომ მსოფლიოს მოსახლეობის ერთი მესამედი ინფიცირებულია ტუბერკულოზის მიკობაქტერიით. ახალი შემთხვევები მოსახლეობის 1%–ში ერთი წლის განმავლობაში. 2014 წელს აქტიური ტუბერკულოზის 9,6 მილიონი შემთხვევა გამოვლინდა, რომელთაგან 1,5 მილიონი პაციენტი გარდაიცვალა. გარდაცვლილთაგან 95% განვითარებადი ქვეყნების მოქალაქეები იყვნენ. ახალი შემთხვევების რაოდენობამ იკლო 2015 წლიდან. აზიისა და აფრიკის მოსახლეობის 80% ტუბერკულოზზე ტესტირებისას დადებით შედეგს აჩვენებს, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში ეს მაჩვენებელი 5-10%–ს უდრის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტუბერკულოზი***

* ტუბერკულოზი საიტზე Curlie
* Tuberculosis (TB). Centers for Disease Control.
* Tuberculosis (TB). UK Health Protection Agency.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-07-05. ციტირების თარიღი: 2013-02-10.
**შილერის ძეგლი** (რუს. Памятник Шиллеру; გერმ. Schiller-Denkmal) — ძეგლი კალინინგრადში. ეძღვნება გერმანელ პოეტს, ფილოსოფოსსა და დრამატურგს ფრიდრიხ შილერს.

ისტორია
-------

ბრინჯაოს ძეგლი შექმნა 1910 წელს გერმანელმა მოქანდაკემ, კენიგსბერგის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების კათედრის მასწავლებელმა სტანისლავ კაუერმა. შილერის ძეგლის გარშემო სტანისლავ კაუერის ავტორობით სხვა ნამუშევრებიცაა: „ნიმფა ბანაობის შემდეგ", „დედა და შვილები", „შადრევანი პუტი", რელიეფი პოლიციის პრეზიდიუმის შენობაზე და სხვა. 

უცნობია რა მიზეზით აღმართეს ძეგლი კენიგსბერგში ფრიდრიხ შილერის პატივსაცემად, რომელიც არ ცხოვრობდა ქალაქში. ერთ-ერთი ვერსიით ძეგლის აღმართვა მიუძღვნეს კენიგსბერგის თეატრის 100 წლის იუბილეს, რომელიც გაიხსნა 1810 წელს შილერის ნაწარმოებით „ვილჰელმ ტელი". 

1934 წელს ძეგლი, რომელიც თავდაპირველად იდგა თეატრის წინ, გადაიტანეს ახალი თეატრის წინ მდებარე სკვერში. 

ძეგლი დაზიანდა 1944 წლის ავიადარტყმის შედეგად, მაგრამ გადაურჩა 1945 წლის აპრილის შტურმს. ლეგენდის თანახმად, შტურმის დროს ძეგლზე რუსულად წააწერეს: „არ ესროლოთ! ეს თქვენია!".

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1950-იანი წლების შუა პერიოდში, ძეგლი გაარემონტეს. კვარცხლბეკზე დაამატეს წარწერა რუსულ ენაზე და ასევე შილერის ცხოვრების წლები. 

2017 წლის მდგომარეობით შილერის ძეგლი არის რუსეთის ფედერაციის მონუმენტალური ხელოვნების ძეგლი და იცავს სახელმწიფო. ძეგლი მდებარეობს თეატრის მოედანზე (მშვიდობის პროსპექტზე), კალინინგრადის საოლქო დრამატული თეატრის ახლოს (ყოფილი ახალი ტეატრის შენობა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Описание памятника на портале Prussia39
* Описание памятника на konigsberg.ru დაარქივებული 2017-02-14 საიტზე Wayback Machine.
* Описание памятника на портале «КУЛЬТУРА.РФ»

სქოლიო
------

1. ↑  Памятник Фридриху Шиллеру, путеводитель по Калининграду и Калининградской области. konigsberg.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-14. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
2. ↑  Manfred Höhne. Denkmäler - Ostpreussen. www.ostpreussen.net.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-14. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
3. ↑  „Памятник Фридриху Шиллеру в Калининграде". *culture.ru* (რუსული). ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
4. ↑  Памятник Фридриху Шиллеру - Калининград. www.prussia39.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
5. ↑  Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. old.kulturnoe-nasledie.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-13. ციტირების თარიღი: 2017-02-13.
**„ლეკიანობა"** — დაღესტნელ ფეოდალთა მიერ მოწყობილი წვრილ-წვრილი თავდასხმები საქართველოს ბარის (ძირითადად კახეთი, ქართლი) მოსახლეობაზე. მიზნად ისახავდა ქონების, საქონლის, ჭირნახულისა და ტყვეების გატაცებას, მოგვიანებით — დასახლებული ტერიტორიების დაპყრობას და დამორჩილებული მოსახლეობის დაკარგვას.

დაღესტნელთა შემოსევები XVI საუკუნიდან დაიწყო და თავდაპირველად ეპიზოდურ ხასიათს ატარებდა. აბას I-ის ლაშქრობათა შემდეგ დაღესტნელებმა აღმოსავლეთ კახეთის დაცარიელებულ მიწებზე იწყეს ჩასახლება. აქ, ჭარის, ბელაქნისა და თალის რაიონებში, მათ შექმნეს ე. წ. უბატონო თემები, რომლებიც თავისებურ პლაცდარმად იქცნენ შემდგომი თავდასხმებისათვის. ქართლში მთელ ფეოდალთა შემოსევები XVIII საუკუნის 20-იან წლებში დაიწყო. უფრო გაძლიერდა „ოსმალობისა" და „ყიზილბაშობის" დროიდან. XVIII საუკუნის II ნახევრიდან წვრილ-წვრილი თავდასხმები ტერიტორიების დასაპყრობად გამიზნულმა ლაშქრობებმა შეცვალა. ამ მიზნით 1754 წელს მოწყობილი ხუნძახის მფლობელის ნურსალ-ბეგის ლაშქრობა მარცხით დამთავრდა (მჭადიჯვრის ბრძოლა), ასევე დამარცხნენ ლეკები 1755 წელს ყვარლის ბრძოლაში. 1785 წელს ომარ-ხანის ლაშქრობის დროს ქართველები დამარცხდნენ. საქართველოს რუსეთთან შეერთებისა და „საკორდონო ლინიის" დაარსების შედეგად ლეკიანობა შესუსტდა, ხოლო რუსეთის მიერ დაღესტნის შეერთების შემდეგ საბოლოოდ შეწყდა.

„ლეკიანობას" ხელს უწყობდა ფეოდალური დაქსაქსულობა საქართველოში. საქართველოში ლეკთა რაზმები ხშირად მოჰყავდათ მეფეებს ფეოდალებთან ან ტახტის პრეტენდენტებთან საბრძოლველად, ფეოდალებს — ერთმანეთის წინააღმდეგ, მათ იყენებდნენ ოსმალები, ყიზილბაშები. ოსმალეთი ხშირად აძლევდა ლეკებს თავშესაფარს თავის ტერიტორიაზე, ამიტომ ისინი ახალციხის მხრიდანაც ესხმოდნენ თავს საქართველოს. ოსმალეთის ტყვეთა ბაზარი გზას უხსნიდა ტყვეებით ვაჭრობას. ფეოდალური ექსპლოატაციით შევიწროებული გლეხი გაურბოდა მებატონეს და თავს აფარებდა „უბატონო" ლეკებს, იყენებდა მათ საკუთარ მებატონეთა წინააღმდეგაც. ქართველი გლეხი ლეკდებოდა, რადგან „გალეკება" მისთვის უბატონობას ნიშნავდა. ქართლისა და კახეთის მეფეები ენერგიულად იბრძოდნენ „ლეკიანობის" ასალაგმავად, მაგრამ ეს ბრძოლა უშედეგო იყო. „ლეკიანობასთან" საუკუნოვან ბრძოლებში თავდაცვის გარკვეული წესები და ხერხები გამომუშავდა. აგებდნენ ციხე-სიმაგრეებს, ლეკების გადმოსასვლელ გზებზე აკეთებდნენ თხრილებს, აღრმავებდნენ მდინარის ფონებს, კაფავდნენ ლეკების სამალავ ტყეებს და ა. შ. გადამწყვეტი მნიშვნელობა მაინც სამხედრო ძალას ენიჭებოდა, ასეთი საშუალება იყო „ნაპირის ალაგას" დგომა, „ნაპირის ალაგის" გამაგრება, ყარაულის დაყენება გზებზე, ხიდებზე, ხეობებში, დაქირავებული ჯარი, „ნოქარი", ე. წ. „მდევარი" და რეგულარული ლაშქარი — მორიგე ჯარი. „ლეკიანობამ" აუნაზღაურებელი ზარალი მოუტანა საქართველოს. მოსახლეობა კატასტროფიულად შემცირდა, ზოგიერთი მხარე მოსახლეობისაგან სრულიად დაიცალა. კულტურული მეურნეობა დაეცა.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.* ლეკიანობა, XVII საუკუნის მეორე ნახევარში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ. 1968
* *ბოცვაძე თ.* საქართველოს დაღესტნის ურთიერთობის ისტორიიდან (XV-XIX სს.), თბ. 1968
* *მეგრელიძე დ.* დაღესტან-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან, «მაცნე», 1967, № 6
* *მეგრელიძე დ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 164, თბ. 1983
**ნოდარ სარდიონის ძე გურაბანიძე** (დ. 16 სექტემბერი, 1930, თბილისი- გ. 26 თებერვალი, 2024) — ქართველი თეატრმცოდნე, თეატრის კრიტიკოსი. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1997), პროფესორი (1994). საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1978), კ. მარჯანიშვილის სახელობის პრემიის (1987), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის (1998), შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის (2011) ლაურეატი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი 1954 წელს. 1969–1972 წლებში იყო გამომცემლობა „ხელოვნების" დირექტორი, 1973–1981 — საქართველოს სსრ კულტურის მინისტრის პირველი მოადგილე. 1981 წლიდან ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების" (1990 წლის №4-იდან „ხელოვნება") მთავარი რედაქტორია. 1969 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწევა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტში, შემდეგ საქართველოს შოთა რუსთაველის სახ. სახელმწიფო თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტში; 1996-2004 წლებში ამავე დაწესებულების პრორექტორი სამეცნიერო დარგში, 2006 წლიდან — სრული პროფესორი.

რეგულარულად აქვეყნებს პერიოდულ პრესაში კრიტიკულ წერილებს, რეცენზიებს, ნარკვევებს. ავტორია წიგნებისა: „ილია ჭავჭავაძე და ქართული თეატრი" (შემდგენელი, შესავალი წერილი, 1955), „სტანისლავსკი" (1963), „გიორგი შავგულიძე" (1963, 1968), „სცენა, რეჟისორი, მსახიობი" (1966), „აკაკი ხორავა" (1971), „დიდ გზებზე" (1971), „მრავალსახეობა თეატრისა" (1972), „კოტე მარჯანიშვილი" (1972), „გიგა ლორთქიფანიძე" (1972), „გამარჯვების გზით" (1984), „რევოლუციური თანამედროვეობა და თეატრი" (1981), „სამყარო თეატრალის თვალით" (1998), „ავსტრალიიდან — ამერიკამდე" (1998), „კოტე მახარაძე" (2001), „ჩემი ცხოვრების თეატრი" (2006). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).

ბიბლიოგრაფია
------------

* რეჟისორი რობერტ სტურუა, თბ. 1997;
* ფანტასტიკური რამაზ ჩხიკვაძე, თბ. 2004;
* მიხეილ თუმანიშვილის თეატრი, თბ. 2010.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ გურაბანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალანიის ციხესიმაგრე** (თურქ. Alanya Kalesi) — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე თურქეთის სამხრეთით მდებარე ქალაქ ალანიაში.

ისტორია
-------

ციხის უდიდესი ნაწილი ააგეს XIII საუკუნეში მას შემდეგ რაც 1220 წელს რუმის სელჩუკთა სულთანმა ალაედინ ქეიყუბად I-მა ქალაქი დაიპყრო. სამშენებლო კამპანია მოიცავდა წითელ კოშკსაც.

ციხესიმაგრე ააგეს ადრინდელი ბიზანტიური ხანისა და რომაული ხანის საფორტიფიკაციო ნაგებობის ნაშთებზე. მას შემდეგ, რაც ტერიტორია გადავიდა ოსმალეთის იმპერიის მფარველობაში, ციხესიმაგრემ დაკარგა წმინდა თავდაცვითი ფუნქცია და XIX საუკუნის განმავლობაში მისი კედლების შიგნით აშენდა მრავალი ვილა. დღეს შენობა ღია ცის ქვეშ მუზეუმია. ზღვისპირა ციხეზე შესვლა ფასიანია, მაგრამ კედლის შიგნით არსებული ტერიტორიის დიდი ნაწილი ღიაა ფართო საზოგადოებისთვის.

ციხესიმაგრე მდებარეობს 250 მეტრიან კლდოვან ნახევარკუნძულზე, რომელიც ხმელთაშუა ზღვაშია შეჭრილი და ზღვა იცავს მას სამი მხრიდან. ციხესიმაგრის კედლის სიგრძეა 6,5 კილომეტრი და მოიცავს 140 კოშკს.

2000 წლიდან ქალაქი ალანია ციხესიმაგრით და არსენალით შეტანილია იუნესკოს საცდელ სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალანიის ციხესიმაგრე***

* Go Turkey guide to Alanya Castle
* Nomad's Guide to Turkey დაარქივებული 2023-02-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „Alanya in line for 'World Heritage' tag". *Hürriyet*. February 4, 2009. ციტირების თარიღი: February 5, 2009.  
- „5 more sites from Turkey on UNESCO’s World Heritage Tentative List". *Today's Zaman*. April 24, 2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 April 2009. ციტირების თარიღი: April 24, 2009.
**Control Denied** (ქართ. კონტროლის უარყოფა) — ამერიკული მძიმე და პროგრესული მეტალ ჯგუფი, რომელიც დააარსა ჯგუფ Death-ის ვოკალისტმა და გიტარისტმა, ჩაკ შულდინერმა. ჯგუფის მუსიკა მოიცავს პროგრესულ და მძიმე მეტალს, ასევე დეზ-მეტალის და პაუერ- მეტალის ელემენტებს.

ჯგუფი შეიქმნა 1996 წელს, ჩაკ შულდინერის მიერ. პირველი ალბომი *The Fragile Art of Existence* 1999 წელს გამოვიდა. მეორე ალბომის გამოცემა დააყოვნა ჩაკის გარდაცვალებამ, მაგრამ ჯგუფის დანარჩენმა წევრებმა გამოთქვეს ალბომის დასრულების სურვილი. წარმოიქმნა დავა ამ ნახევრად დაუმთავრებელი ალბომის დამთავრების შესახებ, რომელიც დიდ ხანს გაგრძელდა, მაგრამ ჩაკ შულდინერის ადვოკატმა 2009 წელს ჯგუფს საბოლოოდ ნება დართო, სიმღერები ჩაეწერათ. მიუხედავად ამისა, *When Man and Machine Collide*-ის გამოსვლის თარიღი ჯერ უცნობია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *1996 demo* (1996)
* *1996 demo* (1997)
* *1999 demo* (1999)
* *The Fragile Art of Existence* (1999)
* *Unreleased Themes from Control Denied* (ბუტლეგი) (2004)
* *The Fragile Art of Existence* (ხელმეორე გამოცემა, ორი ფორმატი) (2010)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Death-ის და Control Denied-ის ოფიციალური საიტი
**ბაჰრამ ჰუსეინ ოღლი ალიევი** (დ. 2 სექტემბერი, 1955, მასის რაიონი) - რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, მელიორაციის დამსახურებული მეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე (2005-2013 წწ.); აზერბაიჯანის რესპუბლიკის თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს ეკოლოგიის ინსტიტუტის, აზერბაიჯანის ეროვნული საჰაერო კოსმოსური სააგენტოს დირექტორი.

ცხოვრება და საქმიანობა
----------------------

ბაჰრამ ალიევი დაიბადა 1955 წლის 2 სექტემბერს სომხეთის სსრ-ში. 1973 წელს დაიწყო სამუშაო და სამეცნიერო საქმიანობა ბაქოს VODGEO-ს ფილიალში, ლაბორანტის თანამდებობაზე. 1979 წელს მან წარმატებით დაასრულა სრული კურსი სპეციალობით „ჰიდრავლიკური ინჟინერი" აზერბაიჯანის არქიტექტურისა და სამშენებლო ინსტიტუტის წყლის სამელიორაციო ფაკულტეტზე.
2003 წელს მიენიჭა "წლის ინჟინრის" წოდება.

2004 წელს გაეროს (გაერო) სასურსათო უსაფრთხოების პროგრამის ფარგლებში განხორციელდა სასურსათო უსაფრთხოების პროექტი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და გაეროს შორის მემორანდუმის საფუძველზე, რისთვისაც დაჯილდოვდა გაეროს უმაღლესი მედლით.

2005 წელს, ირიგაციის გასაუმჯობესებლად ტექნოლოგიებისა და აღჭურვილობის პირდაპირი დანერგვისთვის, მას მიენიჭა საპატიო ორდენი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსგან.

სქოლიო
------

1. ↑  FAO-nun Azərbaycanda regional ofisi açılacaq — **azerbaijan-news.az** saytı. ციტირების თარიღი: 2014-04-21
**ატენი** (**ატენური**) — ადგილწარმოშობის დასახელების კონტროლირებადი უმაღლესი ხარისხის თეთრი ცქრიალა ღვინო. მზადდება ჩინურისა და გორული მწვანის ყურძნისაგან (აგრეთვე რეკომენდირებულია ალიგოტეს ჯიშის ყურძენი) ღვინომასალების მეორადი დუღილით.

ღვინო „ატენი" („ატენური") ხასიათდება ჩალისფერი შეფერვით, ჰარმონიული გემოთი, ხილის ტონებით, ენერგიული თამაშით.

ღვინო „ატენის" („ატენურის") სპეციფიკური ზონის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 14,5 კმ².

მევენახეობის სპეციფიკური ზონა ატენი მდებარეობს შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთების დაბოლოებაზე, მდინარე ატენურის მარცხენა და მარჯვენა მხარეს და ქმნის ორ ურთიერთსაპირისპირო (ჩრდილო-აღმოსავლეთის, სამხრეთის და სამხრეთ-დასავლეთის) დახრილობის ფერდობებსა და გავაკებებს, რომელიც მიმართულია მდინარე ატენურის აუზისაკენ.

მიკროზონაში ვენახები მოქცეულია 620 მეტრიდან 750 მეტრამდე სიმაღლის ფარგლებში და მოიცავს სოფლებს: პატარა ატენს, გარდატენს და დიდ ატენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღვინის ეროვნული სააგენტო დაარქივებული 2021-05-11 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
* ატენური
* ახაშენი
* გურჯაანი
* ვაზისუბანი
* თელიანი
* კარდენახი
* კახეთი
* მანავი
* მუკუზანი
* ნაფარეული
* სვირი
* ტვიში
* ტიბაანი
* ქინძმარაული
* ყვარელი
* წინანდალი
* ხვანჭკარა
* კოტეხი
* ხაშმის საფერავი
* ბოლნისი
* სალხინოს ოჯალეში
* ახმეტა (ახმეტის მწვანე)
* წარაფი
* ახოები
* მაღრაანის ქისი
* ზეგაანი
* ოყურეშის უსახელოური
* ასურეთული შალა
* ოკამი

 |

 |
**თეთრი ქარავანი** — მხატვრული ფილმი, კინომოთხრობა. გადაღებული კინოსტუდია „ქართული ფილმის" მიერ 1963 წელს. საკავშირო კინოგაქირავებაში გავიდა ერთი წლის შემდეგ 1964 წლის 17 აგვისტოს. კინოპროდუქციის დაცვის და განვითარების ასოციაციის მოთხოვნით შეჩერებულია კინოს ჩვენება. ფილმის სცენარი ეკუთვნის მერაბ ელიოზიშვილს, რეჟისურა კი - ელდარ შენგელაიას და თამაზ მელიავას.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
გამოცდილი მწყემსი, მარტია ახლოური, სხვა მწყემსებთან ერთად ცხვარს ზამთრის საძოვრებისკენ მიერეკება. მძიმე და ერთფეროვანია მეცხვარეთა შრომა, მცირე შეცდომას გამოუსწორებელი შედეგები მოაქვს. მარტიას უფროსი შვილი გელა მწყემსურ ცხოვრებაზე გულს აიყრის, ახლობლების რჩევას ყურს არ დაუგდებს, ცხვარს მიატოვებს და იოლი ცხოვრების საძიებლად ქალაქს მიაშურებს. ქარიშხლისგან დაფანტული ცხვრის გადასარჩენად სტიქიასთან ბრძოლაში მარტია დაიღუპება. ქალაქიდან დაბრუნებული გელა მამის სიკვდილში თავის დანაშაულს ხედავს და მწარედ ნანობს მის მიტოვებას.

როლებში
-------

* იმედა კახიანი — გელა
* არიადნა შენგელაია — მარია
* გიორგი კიკაძე — ვაჟია
* სპარტაკ ბაღაშვილი — მარტია
* ნ. კალაფიდინი — პეტრო
* მერაბ ელიოზიშვილი — ბალთა
* კონსტანტინე (კოტე) თოლორაია — სიათა
* დოდო აბაშიძე — დღვირა (მძღოლი)
* ალექსანდრე (სესიკა) კუპრაშვილი — ყივანა
* იოსებ (სოსო) თერალაშვილი — მოხუცი სერო
* ვალენტინ დონღუზაშვილი — გლახო
* ლეო (ლევან) ფილფანი — ჯაბალა
* აკაკი (კაკო) კვანტალიანი
* გრიგოლ ტყაბლაძე
* შალვა ლორთქიფანიძე
* დურმიშხან ხულორდავა
* უ. რაშიდოვი
* გ. ისაევა
* ა. აბოვიანი
* ვ. ბოჭორიშვილი
* ა. წიკლაური

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „თეთრი ქარავანი" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**შოთა ილიას ძე მანაგაძე** (დ. 19 მარტი, 1901, ქუთაისი — გ. 22 ივნისი, 1977, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა რუსთაველის თეატრის სტუდია (1925) და სსრკ კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტთან არსებული კინოაკადემიის სარეჟისორო ფაკულტეტი (1938). 1919–1935 წლებში მუშაობდა თეატრის მსახიობად და რეჟისორად (მოსკოვი, თბილისი, ქუთაისი). 1935 წლიდან მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში". გადაიღო ფილმები: „ჭირვეული მეზობლები" (1945), „ქართული ბალეტის ოსტატები" (1955, ვახტანგ ჭაბუკიანთან ერთად), „საბუდარელი ჭაბუკი" (1957, მოსკოვის I საკავშირო და საფრანგეთის საერთაშორისო კინოფესტივალების პრემიები, 1958), „ყვავილი თოვლზე" (1959), „კეთილი ადამიანები" (1961), „ვინ შეკაზმავს ცხენს" (1963), „ხევსურული ბალადა" (1965, კანისა და ვენეციის, შვეიცარიისა და სან-ფრანცისკოს საერთაშორისო კინოფესტივალების პრემიები, 1966, 1957), „ჯვარცმული კუნძული" (1968), „მოლოდინი" (1970, რეჟისორ ნოდარ მანაგაძესთან ერთად, ვარნის საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზი), „წუთისოფელი" (1971, რეჟისორ ნოდარ მანაგაძესთან ერთად, თბილისის საკავშირო კინოფესტივალისა და სორენტოს საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზები), „თვალი პატიოსანი" (1976, გურამ ფანჯიკიძის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით). დაჯილდოებულია ოქტომბრის რევოლუციის ორდენითა და მედლებით. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შოთა მანაგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — შოთა მანაგაძე
* 

* შოთა მანაგაძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე, გოგი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 401.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შოთა მანაგაძის ფილმები |
| --- |
|  |
| რეჟისორი | 
* „თვალი პატიოსანი"
* „საბუდარელი ჭაბუკი"
* „ჭირვეული მეზობლები"
* „კეთილი ადამიანები"
* „ხევსურული ბალადა"
* „ჯვარცმული კუნძული"
* „წუთისოფელი"
* „მოლოდინი"
* „ქართული ბალეტის ოსტატები"
* „ყვავილი თოვლზე"
* „ვინ შეკაზმავს ცხენს"
* „ხიდი"

 |
|  |
| სცენარის ავტორი | 
* „ვინ შეკაზმავს ცხენს"
* „ყვავილი თოვლზე"
* „თვალი პატიოსანი"
* „მოლოდინი"

 |

 |
**სტეფანე მღებრიშვილი** (დ. 3 აგვისტო, 1979, თბილისი), ცნობილი თავისი სასცენო სახელით **სტეფანე** — ქართველი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და ჯგუფ Stephane & 3G-ის წევრი.

დაიბადა თბილისში 1979 წლის 3 აგვისტოს. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

გამოცემული აქვს ალბომები: „სტეფანე" (1999), "ლ„უსახელო" (2002), „საუკეთესო სიმღერების კრებული" (2004). 2002 წელს გამართა სოლო-კონცერტი სპორტის სასახლეში. არის ავტორი ვარდების რევოლუციის ჰიმნისა „ახალი დღე"; ლაურეატი კონკურსებისა: „მეგა", „ოვაცია", „სულიკო" და სხვა. 2010 წელს იყო პირველი ქართველი შემსრულებელი, რომელმაც დაიპყრო MTV Europe. 2011 წელს მონაწილეობა მიიღო შოუში MTV Live Georgia. 2012-2013 წლებში იყო მეგა "ლ„შოუ ვოისის" მწვრთნელი. 2017-2018 წლებში რეიტინგული მეგა შოუს "/„X ფაქტორი" – ჟიურის წევრი, ასევე პროექტ "ნიჭიერის" ჟიურის წევრი. საკუთარი სიმღერის რიმეიქზე "დამიბრუნდი" გადაიღო ვიდეორგოლი, რომელმაც რამდენიმე მილიონი ნახვა მოუტანა და „რადიო ჰოლდინგ ფორტუნას" მიერ გამართულ წლის სიმღერის დაჯილდოების ცერემონიალზე „რადიო ფორტუნას რჩეულად" დასახელდა, ასევე მოიპოვა მთავარი ჯილდო წლის „სიმღერის სტატუსი". პროდიუსერი, „არტფორუმის" დამაარსებელი.

დისკოგრაფია
-----------

### ალბომები

* *მეფერება წვიმა*
* *მზე და შოკოლადები*

### სინგლები და სიმღერები

* ჯადოსნური ღამე
* წავიდეთ
* მარი
* ერთი სიყვარულის ამბავი (დუეტი ლელა წურწუმიასთან)
* მოვა (დუეტი თამუნა ამონაშვილთან)
* დიდხანს გელოდი
* Fly with me
* ხელები (დუეტი მაია დარსმელიძესთან)
* ჩემი აღარა ხარ მორჩა
* დამიბრუნდი
* დამღალე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტეფანე მღებრიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* YouTube-ის ოფიციალური არხი

სქოლიო
------

1. ↑  Brey, Marco.  (2009-02-18) Stephane & 3G to represent Georgia in Moscow. *EBU*. ციტირების თარიღი: 2009-02-18.
**კალისტრატე (კალე) ზოსიმეს ძე სალია** (დ. 26 აგვისტო, 1900, სოფ. ჯგალი, ახლანდელი წალენჯიხის რაიონი — გ. 25 ივლისი, 1986, პარიზი) — ქართველი მეცნიერი, ქართველოლოგი, ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი განათლება მშობლიურ სოფელსა და ზუგდიდში მიიღო, ხოლო 1919 წელს დაამთავრა ხაშურის გიმნაზია და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი გახდა. მან სწავლა განაგრძო ჰალეს უნივერსიტეტის იურიდიულ და ეკონომიურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 1924 წელს გადავიდა პარიზში და სორბონის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. 1927 წელს წარმატებით დაიცვა ბაკალავრის დიპლომი.

აქვე პარიზში კალისტრატემ გაიცნო თავისი მეუღლე, პროფესიით ექიმი, მაგრამ ასევე ისტორიის განხრით ვარშავის უმაღლესი სასწავლებლის კურსდამთავრებული ნინო ქურციკაშვილი. ნინოს თანადგომითა და ხელის შეწყობით კალისტრატე სალია წარმატებით მოღვაწეობდა მეცნიერული მიმართულებით.

სალიების არქივებში შემონახულია მრავალი ქართველი მეცნიერის, მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის პირადი არქივები. კალისტრატე და ნინო სალიებმა საქართველოს ხელნაწერთა ინსტიტუტს საჩუქრად გადასცეს 1400-ზე მეტი ძვირფასი წიგნი ფრანგულ, ინგლისურ,გერმანულ, იტალიურ, ბერძნულ, ესპანურ, ლათინურ და სხვა ენებზე. დღეს ინსტიტუტში გახსნილი ნინო სალიას სახელობის ბიბლიოთეკით ბევრი მეცნიერი სარგებლობს. 1984 წელს გამოვიდა ჟურნალის „ბედი ქართლისა" უკანასკნელი ნომერი. ამის შემდეგ კალისტრატე სალიას დიდხანს არ უცოცხლია. 1986 წელს იგი პარიზში გარდაიცვალა, მაგრამ ანდერძის თანახმად, მისი ნეშტი გადმოასვენეს და ქართულ მიწას მიაბარეს. დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 318, თბ. 1994
* **ტაბაღუა ი.** კალისტრატე სალია 70 წლისაა // „ცისკარი" : ჟურნალი, თბილისი, 1971, № 9, გვ. 157-158.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კალისტრატე სალია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0000 6141 1496
* LCCN: n83200444
* NTA: 22675538X
* SUDOC: 127206752
* VIAF: 25987621
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 25987621

 |
**ნური ბილგე ჯეილანი** (თურქ. Nuri Bilge Ceylan; დ. 26 იანვარი, 1959, სტამბოლი) — თურქი კინორეჟისორი.

დაამთავრა ბოღაზიჯის უნივერსიტეტი საელექტრო ინჟინრის სპეციალობით, შემდეგ ორი წელი კინოხელოვნებას ეუფლებოდა. მისი პირველი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „კოზა" წარმოდგენილი იყო კანის კინოფესტივალზე 1995 წელს. მისი მესამე ფილმი „უზაკი" (შორეული) ჟიურის გრან-პრისა და საუკეთესო მსახიობის პრიზს იმსახურებს ამავე ფესტივალზე. მისი ფილმი „იკლიმლერ" (კლიმატები) 2006 წელს გამოვიდა და ფიპრესის კინოკრიტიკოსთა ჯილდო დაიმსახურა კანის ფესტივალზე.

2014 წელს მისმა ფილმმა „ზამთრის ძილი" კანის ფესტივალის უმაღლესი ჯილდო, ოქროს პალმის რტო მოიგო.

ჯეილანის ფილმების მთავარი თემებია ადამიანის გაუცხოება, ბუნებრივი ეგზისტენციალიზმი, ადამიანთა ცხოვრების მონოტონურობა და სიცოცხლის დეტალების ფუნდამენტალურობა. კარიერა ფოტოხელოვნებით დაიწყო და მისი მინიმალისტური ფილმები უკიდურესად მწირ ბიუჯეტზე იქმნება. მის ფილმებში ძირითადად დამწყები მსახიობები მონაწილეობენ, რომელთა შორის მრავალი მისი ოჯახის წევრია, მათ შორის მისი მშობლები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნური ბილგე ჯეილანი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო
------

1. ↑  Awards 2014 : Competition დაარქივებული 2013-10-23 საიტზე Wayback Machine.. კანის ფესტივალი
რუმინული ოდიკი
**ოდიკი**, აგრეთვე ცნობილია, როგორც **ანტიმინსი** — ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაში ერთ-ერთი უმთავრესი ნივთი. ქვესაფენელი წმინდა ტრაპეზზე. ოთხკუთხა ქსოვილი, რომლის შუაგულში გამოსახულია მაცხოვრის დასაფლავება, ხოლო კუთხეებში - ოთხი მახარებელი. ქვეშ წარწერა აქვს, რომელმა ეპისკოპოსმა როდის და რომელი ეკლესიისათვის აკურთხა იგი. ოდიკის შუაგულში, უკუღმა პირიდან გამოკერებულია რომელიმე მოწამის ნაწილი ნიშნად იმისა, რომ პირველი ქრისტიანები მოწამეთა საფლავებზე ასრულებდნენ ზიარებას და მოწამეთა სისხლითაა განმტკიცებული ეკლესია. ოდიკი შეხვეულია ილიტონში. ზოგიერთ შემთხვევაში ოდიკი ასრულებს წმინდა ტრაპეზის მაგივრობას. მასზე სრულდება ლიტურგია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Antimensium
* Coptic Antimensium

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეკლესია და საეკლესიო ნივთები |
| --- |
|  |
| 
ამბიონი  ·  ანალოღია  ·  არწივი  ·  აღსავლის კარი  ·  ბაირაღი  ·  ბარძიმი  ·  ბაღდადი  ·  დაფარნა  ·  ემბაზი  ·  ვარსკვლავი  ·  ზარი  ·  ილტონი  ·  კანდელი  ·  კანკელი  ·  კოვზი  ·  კრეტსაბმელი  ·  ლახვარი  ·  ლუსკუმა  ·  ოდიკი  ·  ორსანთელი  ·  რიპიდი  ·  საკმეველი  ·  სამეუფეო სავარძელი  ·  სამსანთელი  ·  სანაწილე  ·  სანთელი  ·  სასანთლე  ·  საცეცხლური  ·  სახარება  ·  სეფისკვერი  ·  სკვნილი  ·  ტაკუკი  ·  უსუპი  ·  ფეშხუმი  ·  ფუნჯი  ·  ქორკანდელი  ·  ღრუბელი  ·  შვიდტოტა სასანთლე  ·  ხატი  ·  ჯვარი
 | 
 |

 |
ბოშა გოგონები
**ბოზები** — ერი. საკუთარ თავს უწოდებენ „რომას". ზოგიერთი ჯგუფები საკუთარ თავს მოიხსენიებენ როგორც „სინტი". ბოშები წარმოშობით ინდოეთიდან მომდინარე ეთნიკური ჯგუფია. ცხოვრობენ ევროპის, აზიის, ამერიკისა და აფრიკის მრავალ ქვეყანაში, ასევე ავსტრალიაში.

ინგლისელები მათ ტრადიციულად უწოდებენ *Gypsies* (Egyptians — „ეგვიპტელები"), ესპანელები — *Gitanos*, ფრანგები — *Bohémiens* (ბოჰემიელები), *Gitans* ან *Tsiganes*, გერმანელები — *Zigeuner*, იტალიელები — *Zingari*, ნიდერლანდელები — *Heidens* („კერპთაყვანისმცემლები"), უნგრელები — *Cigany* ან *Pharao nerek* („ფარაონის ტომი"), ფინელები — *mustalaiset* („შავები"), თურქები — Çingerie, Çingane; ებრაელები — Tso’anim (צוענים), მომდინარეობს ბიბლიური ეგვიპტური პროვინცია – „ცოანიდან". ამჟამად ევროპულ ენებში ფართოდ მკვიდრდება ბოშების ეთნონიმი – „რომა".

სხვადასხვა სტატისტიკური მონაცემით ბოშათა რიცხვი მსოფლიოში 2,5 – 12 მილიონ ადამიანამდე მერყეობს. ყოფილ საბჭოთა კავშირში მათი რიცხვი ოფიციალური მონაცემით 175,3 ათასი იყო. მეორე მსოფლიო ომის დროს დაახლოებით 20 ათასი ბოშა ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ნაცისტებმა დახოცეს (იხ. პარაიმოსი).

ბოშები საუბრობენ ბოშების ენაზე, რომელიც რამდენიმე დიალექტად იყოფა. ასევე საუბრობენ იმ ერების ენაზეც, რომელთა შორისაც მომთაბარეობენ და ცხოვრობენ. ისინი ეწევიან მარგინალურ (მარგინალი-მომთაბარე) ცხოვრებას, რაც იმით გამოიხატება, რომ ისინი საზოგადოების მიერ გარიყულნი არიან და იძულებულნი არიან, რომ მომთაბარე ცხოვრებას მიჰყონ ხელი, რათა ცხოვრებისთვის საჭირო პირობები შეიქმნან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოშების დროშა

ლიტერატურა
----------

* *გ. ჩაჩაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 492.
კონსტანტინე ბრინკოვიანუ 
**კონსტანტინე ბრინკოვიანუ** (რუმ. Constantin Brâncoveanu) (დ. 1654 — გ. 15 აგვისტო, 1714) — ვლახეთის მთავარი (გოსპოდარი) 1688 წლიდან.

მიეკუთვნებოდა ბოიარინთა გავლენიან საგვარეულოს. ტახტზე ავიდა 1688 წელს თავისი დედის საგვარეულოს — კანტაკუზენთა მხარდაჭერით ბიძის (დედის ძმის), შერბან კანტაკუზენის გარდაცვალების შემდეგ. 1703 წელს დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა რუსეთთან, რომლის დახმარებითაც ცდილობდა ოსმალეთის ქვეშევრდომობისგან გათავისუფლებას. პეტრე I-ის პრუტის ლაშქრობის (1711) დროს ლოდინის პოლიტიკა არჩია. საბოლოოდ ბრინკოვიანუს ფარული გეგმები ოსმალეთის მთავრობისთვის ცნობილი გახდა. 1714 წელს ის სულთნის ბრძანებით ოჯახის წევრებთან ერთად დააპატიმრეს და კონსტანტინოპოლში სიკვდილით დასაჯეს.

ბრინკოვიანუს მმართველობის პერიოდული რუმინული კულტურის აღორძინების ხანად ითვლება. 1689-1690 წლებში იერუსალიმის პატრიარქის დოსითეოს II-ის რეკომენდაციით ვლახეთში ბრინკოვიანუმ მიიწვია ანთიმოზ ივერიელი, რომლის თაოსნობით მოეწყო 4 სტამბა, სადაც წიგნები რუმინულ, ბერძნულ, ძველსლავურ, არაბულ და თურქულ ენებზე იბეჭდებოდა. ბრინკოვიანუს დახმარებით დაარსდა პირველი არაბული სტამბა სირიაში (ქ. ჰალაბი, 1706) და საქართველოში (თბილისი, 1708-1709).

ლიტერატურა
----------

* გვინჩიძე ო. ანთიმ ივერიელი, მიხაილ იშტვაინოვიჩი და პირველი ქართული სტამბა, თბ. 1973.
* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
**კირიში** (რუს. Кириши) — ქალაქი (1965 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში. კირიშის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 2010 წლის მონაცემებით 52 309 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ვოლხოვის მარჯვენა სანაპიროზე, სანქტ-პეტერბურგიდან დაახ. 150 კილომეტრის დაშორებით, ნოვგოროდის ოლქის საზღვართან. კირიში წარმოადგენს რუსეთის ნავთობ-ქიმიური მრეწველობის ცენტრს.

ისტორია
-------

ქალაქი პირველად ნახსენებია 1693 წელს, როგორს სოფელი *კირიში*. ქალაქის სახელწოდების წარმომავლობა უცნობია, თუმცა სავარაუდოდ მას ფინურ-უნგრული ფუძე უნდა ჰქონდეს.

XVIII საუკუნის ბოლოს სოფელი შევიდა ახალილადოგის მაზრაში, ნოვგოროდის გუბერნია, რომელსაც ალექსანდრ ბესტუჟევი მართავდა, რომელიც დეკაბრისტი ძმების, ბასტუჟევების მამა იყო.

სოფელი *კირეში*, ნახსენებია სანქტ-პეტერბურგის გუბერნიის 1792 წლით დათარიღებულ რუკაზე, რომელიც ალექსანდრ ვილბრეხტმა შეადგინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ადმინისტრაცია დაარქივებული 2015-02-01 საიტზე Wayback Machine.
* კირიში ენციკლოპედიაში „ჩემი ქალაქი"
* ქალაქის გერბის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  *Потанина М. А.* Загадки топонимики. — Кириши, 1998, с. 49
2. ↑  «Карта окружности Петербурга» А. М. Вильбрехта. 1792 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-12. ციტირების თარიღი: 2013-01-13.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**მესხეთის ქედი**, **აჭარა-იმერეთის ქედი**, **ახალციხის ქედი** (ძვ. ღადო, ლომსია ანუ ფერსათი) — მცირე კავკასიონის შემადგენელი ქედი საქართველოს უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სამცხე-ჯავახეთისა და იმერეთის მხარეებში. წყალგამყოფია, ერთი მხრივ, მდინარეების კინტრიშის, ნატანების, სუფსისა და რიონის მარცხენა შენაკადებისა, მეორე მხრივ აჭარისწყლის, ქვაბლიანისა და მტკვრის მარცხენა შენაკადთა აუზებისა. ოდიშ-გურიის დაბლობს გამოყოფს აჭარისა და ახალციხის მთიანი ქვაბულებისაგან. გადაჭიმულია შავი ზღვის აჭარის სანაპიროდან ბორჯომის ხეობამდე. სიგრძე 140 კმ, უდიდესი განი 45 კმ, უმაღლესი მწვერვალი მეფისწყარო (2850 მ). 2500 მ-ზე მაღალია აგრეთვე მწვერვალები ხინო, თაგინაური, საყორნია, ზოტიმერია, დიდმაღალი, სანისლია, ნაგება. მესხეთის ქედზე არის ზეკარის უღელტეხილი (2180 მ), რომელზეც გადადის საავტომობილო გზა.

ქედი აგებულია უმთავრესად ეოცენის ვულკანოგენური წყებებით. ქედის დასავლეთ ნაწილს ჩრდილოეთიდან ეკვრის უფრო ახალგაზრდა ქანებით აგებული გურიის ქედი, ხოლო შუა ნაწილს სამხრეთიდან — ნეოგენური ლავებით აგებული ფერსათის პლატო. თხემურ ზონაში შემორჩენილია პლეისტოცენური გამყინვარების კვალი. კალთები დასერილია მდინარეების ხანისწყლის, სულორის, სუფსის, ნატანების, კინტრიშის, ჩაქვისწყლისა და სხვა მდინარეების ღრმა ხეობებით. ქედის დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობით (მთა მტირალაზე 4500 მმ). ხეობები მდიდარია მესამეული პერიოდის რელიქტური სუბტროპიკული მცენარეულობით. მესხეთის ქედი 2000-2200 მ სიმაღლემდე შემოსილია ტყით, 1000-1200 მ-მდე შერეული ფოთლიანი ტყეებია (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი), ხოლო უფრო ზევით — წიწვიანები (ნაძვი, სოჭი, ზოგან ფიჭვი). თხემურ ზოლში გავრცელებულია სუბალპური და ალპური მდელოები და დეკიანები. ძნელად მისადგომ ადგილებში დიდი რაოდენობით ბინადრობს დათვი, შველი, ირემი, არჩვი.

მესხეთის ქედზე არის ბალნეოლოგიური (საირმე, ნაბეღლავი, ზეკარი და სხვა) და კლიმატური (აბასთუმანი, ბახმარო, შუაგორა, გომისმთა და სხვა) კურორტები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ქედების სია

ლიტერატურა
----------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მესხეთის ქედი"** ვიკისაწყობში.
* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 602.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 20.
2. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 20.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაჩაბელი**. |

**მანანა მაჩაბელი** (დ. 1940 თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1 აგვისტო, 2021, აშშ) — მსახიობი, პედაგოგი, სატელევიზიო სახე, მეცნიერი, ფსიქოლოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006)

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, დ. არაყიშვილის სახელობის თბილისის I მუსიკალური ტექნიკუმი დაწყებითი მუსიკალური სკოლის პედაგოგის სპეციალობით (ფორტეპიანო), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი ფსიქოლოგის სპეციალობით.

1961 წლიდან სამსახიობო საქმიანობა სანკულტურის თეატრში დაიწყო. 1963-1964 წლებში სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. 1964-1967 წლებში იყო მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი. 1967 წლიდან კი — რუსთავის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი. 1977 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიაში დაიწყო მუშაობა. მიჰყავდა საბავშვო და შემეცნებითი გადაცემები, იყო საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის სოციოლოგიური კვლევის ჯგუფის სპეციალისტი (1991-1997). 

ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1992-1996 წლებში მოზარდთა სახლი „ამქორის" ფსიქოლოგ-პედაგოგია (დრამოთერაპია). 1977-1988 წლებში — შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის თეატრისა და კინოს სამეცნიერო კვლევების სექტორის შემოქმედებითი კვლევის ლაბორატორიაში — ფსიქოლოგი, უმცროსი-მეცნიერ თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1988-2007). 1977 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. ასწავლიდა ზოგად ფსიქოლოგიას, ხელოვნების ფსიქოლოგიას, სოციალურ ფსიქოლოგიას, კომფლიქტებისა და სტრესების მართვას, კომუნიკაციის თეორიას (მოწვეული პედაგოგი). იყო ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

ბოლო წლებში შვილთან ცხოვრობდა აშშ-ში. გარდაიცვალა 2021 წლის 1 აგვისტოს.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

ლიტერატურა
----------

* მაჩაბელი მანანა. კომუნიკაციის თეორია. (ურთიერთობის ფსიქოლოგია - დიალოგის ხელოვნება). თბილისი. კენტავრი. 2018. ISBN 978-9941-9572-1-5
* მაჩაბელი მანანა. კონფლიქტებისა და სტრესების მართვა. (სალექციო კურსი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა მონაპოვრების ფონზე). თბილისი, კენტავრი, 2015. ISBN 978-9941-9401-6-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მანანა მაჩაბელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მანანა მაჩაბელი 81 წლის ასაკშიც როლებსა და ეკრანზე ოცნებობდა
* მანანა მაჩაბელი - კომუნიკაციის თეორია

სქოლიო
------

1. ↑  81 წლის ასაკში, ცნობილი ტელეწამყვანი, მსახიობი, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი მანანა მაჩაბელი გარდაიცვალა
**ბაქოს მარათონი** (აზერ. Bakı marafonu) — მორბენალთა ყოველწლიური მარათონი, რომელიც ტარდება ბაქოში 2016 წლიდან ჰეიდარ ალიევის ფონდის ინიციატივით.

მარათონის ორგანიზების ინიციატორები იყვნენ ბაქოს ბულვარის ოფისი, ჰეიდარ ალიევის ფონდი და ბაქოს ოლიმპიური სტადიონი. ბაქოს მარათონი 2016 დაიწყო სახელმწიფო დროშის მოედანზე და დასრულდა ოლიმპიურ სტადიონზე. მონაწილეებმა ირბინეს დაახლოებით 21 კმ. მარათონის მონაწილეებს შორის იყვნენ ცნობილი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწეები, სპორტსმენები. 2016 წლის მარათონში მონაწილეობის მისაღებად განაცხადი 7000-ზე მეტმა მონაწილემ მიიღო.

პირველ მარათონში აზერბაიჯანის მოქალაქეების გარდა, აზერბაიჯანში მცხოვრები და მოღვაწე 500-ზე მეტი უცხოელი ჩაერთო. ღონისძიებაში მონაწილეობა სხვადასხვა ქვეყნის საელჩოების ხელმძღვანელებმა და წარმომადგენლებმაც მიიღეს.

მეორე ბაქოს მარათონი 2017 წლის 30 აპრილს გაიმართა. მარათონის მანძილი იყო 21 კილომეტრი. 

მესამე მარათონი გაიმართა 2018 წლის 13 მაისს, მეოთხე 2019 წლის 5 მაისს. 2020 წლის მარათონი COVID-19 პანდემიის გამო გაუქმდა. 

მეექვსე მარათონი 2023 წლის 7 მაისს იგეგმება.

დაჯილდოების ცერემონია ბაქოს ოლიმპიურ სტადიონზე მიმდინარეობს. ჯილდოები გაიცემა ორ კატეგორიაში: მამაკაცებსა და ქალებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bakı Marafonu დაარქივებული 2023-03-17 საიტზე Wayback Machine.  - ბაქოს მარათონის ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  В Азербайджане прошел "Бакинский марафон 2016"
2. ↑  Бакинский Марафон - 2016
3. ↑  Завершился проведенный по инициативе Фонда Гейдара Алиева «Бакинский марафон 2016».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-10-21. ციტირების თარიღი: 2023-03-16.
4. ↑  Завершился Бакинский Марафон-2017
5. ↑  В Баку прошел марафон с участием россиян и представителей посольства
6. ↑  Стартовал Бакинский марафон-2019
7. ↑  Стадионы на замке: как спорт-индустрия в Азербайджане переживает режим карантина?
8. ↑  Bakı Marafonu - 2023 başlayır!.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-03-17. ციტირების თარიღი: 2023-03-16.
**წმინდა ნიკოლოზის ორდენი** — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო; ორდენი, რომლითაც ჯილდოვდებიან პირები ქველმოქმედებისათვის, ქვეყნისა და ხალხის უანგარო სამსახურისათვის. ორდენი ბერძენი წარმოშობის ეპისკოპოსის, წმინდა ნიკოლოზის სახელობისაა. დამტკიცებულია 2009 წლის 31 ივლისის საქართველოს პარლამენტის № 1553 დადგენილებით.

აღწერა
------

წმინდა ნიკოლოზის ორდენი ოქროს ვარსკვლავია. წმინდა ნიკოლოზის ორდენი და მისი ესკიზი დამზადებულია ლიეტუვის ზარაფხანაში.

ორდენის ავერსი — დიდ ვარსკვლავში დომინირებს შინდისფერი მინანქარი, ბოლოები არის ოქროსფერი, ფონად გამოყენებულია მწვანე, ასევე ოქროსფერი მინანქარი. ცენტრში რელიეფურად (ამოწეული) გამოსახულია წმინდა ნიკოლოზი, გარშემო თეთრი მინანქარია გამოყენებული და არის წაწერა: „წმინდა ნიკოლოზი", რომლის კანტიც დამუშავებულია ორნამენტით. ვარსკვლავი ოქროს ყუნწით მოძრავად უკავშირდება სამაგრის რგოლს. ოქროს რგოლი ხისტად არის დაკავშირებული სამაგრთან. სამაგრის რგოლი ოქროსფერია.

ორდენის რევერსი — ცენტრში ოქროსფერ ფონზე რელიეფურად (ამოწეული) გამოსახულია საქართველოს გერბი. ორდენის ბაფთა არის წითელი და თეთრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

1. ↑  "სახელმწიფო ჯილდოები და პრემიები".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-10-24. ციტირების თარიღი: 2023-11-11.
2. 1 2 3  საქართველოს მოქმედი სახელმწიფო ჯილდოები : „ჰეროლდი", 2020, № 9, გვ. 15, ISBN 2298-0261.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოები |
| --- |
|  |
| 
ეროვნული გმირის ორდენი  ·  წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი  ·  დავით აღმაშენებლის ორდენი  ·  თამარ მეფის ორდენი  ·  ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი  ·  წმინდა ნიკოლოზის ორდენი  ·  ოქროს საწმისის ორდენი  ·  ვახტანგ გორგასლის ორდენი (I, II, III ხარისხისა)  ·  ღირსების ორდენი
 |
|  |
| 
მედალი „სამოქალაქო თავდადებისათვის"  ·  მედალი „მხედრული მამაცობისათვის"  ·  მედალი „საბრძოლო დამსახურებისათვის"  ·  ღირსების მედალი
 |
|  |
| 
**იხილეთ აგრეთვე**: აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯილდოები
 |

 |
გამომცემლობა "პალიტრა L" - 2005 წელს დაარსდა და ძალიან მალე დაიმკვიდრა საქართველოს საგამომცემლო სფეროში წამყვანი პოზიცია. ამ წლების განმავლობაში გამომცემლობამ არაერთი საეტაპო მნიშვნელობის პროექტი განახორციელა. მან საშუალება მისცა ქართველ მკითხველს, გაეცნო თანამედროვე მსოფლიო მნიშვნელობის ავტორები, გაეახლებინა მოძველებული საოჯახო ბიბლიოთეკა ახალი, მაღალპოლიგრაფიული გამოცემებით, თვალი მიედევნებინა მსოფლიო ლიტერატურაში მიმდინარე ტენდენციებისთვის და მხარი დაეჭირა თანამედროვე ქართველი ავტორებისთვის.

„გამომცემლობა პალიტრა L" ქართულ საგამომცემლო სივრცეში ინოვაციების მთავარი დამნერგავია. ამ სივრცეში პირველებმა შექმნეს ორიგინალური სამგანზომილებიანი წიგნები და ახალი ტექნოლოგიის გამოყენებით განსაკუთრებული მიმზიდველობა მიანიჭეს საყმაწვილო-შემეცნებით გამოცემებს. გამომცემლობა უდიდესი პასუხისმგებლობით ეკიდება კლასიკური თუ თანამედროვე ქართული ლიტერატურის პოპულარიზაციას. გამოცემების დიდ ნაწილს სწორედ ქართველი ავტორების შემოქმედება შეადგენს.

თანამედროვე ლიტერატურული პროცესის გააქტიურებას ემსახურება გამომცემლობის მიერ დაწესებული ლიტერატურული კონკურსი „გახდი ბესტსელერის ავტორი", რომელმაც უკვე არაერთი საინტერესო და ნიჭიერი ავტორი აღმოაჩინა. „გამომცემლობა პალიტრა L" გამოსცემს ყველაზე მრავალფეროვან ლიტერატურას და მას აჯგუფებს თემატურ თუ ჟანრობრივ სერიებად, რითაც მკითხველს სასურველი არჩევანის გაკეთებას უადვილებს. ამასთან, ზრუნავს, რომ მან ხელმისაწვდომ ადგილას და პირობებში მიიღოს თავისივე გემოვნებით შერჩეული ხარისხიანი ბეჭდური, ელექტრონული და აუდიოწიგნები, რითაც ხელს უწყობს ცოდნის გავრცელებასა და წიგნიერების ამაღლებას.

„გამომცემლობა პალიტრა L" ბაზარზე ლიდერის პოზიციის დამკვიდრებისა და შენარჩუნების პარალელურად, მუდმივად იზრდება და ვითარდება. ამ ხნის განმავლობაში გამომცემლობამ მოიპოვა საიმედო პარტნიორის რეპუტაცია და სტაბილური საქმიანი ურთიერთობა დაამყარა ისეთ წამყვან გამომცემლობებთან თუ სააგენტოებთან, როგორებიცაა: Disney, Penguin Random House, Harper Collins, Curtis Brown, Bloomsbury, Oxford, Scolastic და სხვ. გამომცემლობის უმთავრესი ამოცანაა, მაქსიმალურად გაითვალისწინოს თანამედროვე მკითხველის ინტერესები და შესაძლებლობები. ამ პრინციპისადმი ერთგულებას ადასტურებს ჩვენი მასშტაბური პროექტები „გუდას აუდიოწიგნები" და „მაკულიტერატურა". "პალიტრა L"-ის მკითხველს უკვე შეუძლია ასობით კლასიკოსი თუ თანამედროვე ავტორის წიგნებს, უმაღლესი ხარისხის ჩანაწერით, მისთვის მოსახერხებულ დროსა და გარემოში მოუსმინოს, ძველი და გამოუსადეგარი წიგნებისა თუ ჟურნალ-გაზეთების ახალ წიგნებში გადაცვლით კი "პალიტრა L"-მა უკვე 150.000-ზე მეტი ხე გადავარჩინეთ.
**ნუგზარ ვლადიმერის ძე გოგიბედაშვილი** (დ. 9 თებერვალი, 1939, თბილისი — გ. 26 თებერვალი, 2021, იქვე) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) და ექიმი, ენდოკრინოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1957).

### ბიოგრაფია

დაიბადა 1939 წლის 9 თებერვალს თბილისში. მამა — ვლადიმერ (ლადო) გოგიბედაშვილი იყო საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი ქართულ ჭიდაობაში, სსრკ-ის სპორტის ოსტატი, რესპუბლიკის დამსახურებული მსაჯი. დედა ნინო წულაძე — ეკონომისტი.

ნუგზარ გოგიბედაშვილმა 1953 წელს დაიწყო ვარჯიში თავისუფალ ჭიდაობაში შალვა ნოზაძესთან. 1957 წელს დაამთავრა თბილისის მე-18 საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში.

1956-1964 წლებში გახდა საქართველოს 10-გზის ჩემპიონი სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში. 1957 და 1958 წელს გახდა სსრკ-ის ჩემპიონი ჭაბუკებში. სსრკ-ის და საქართველოს ნაკრების წევრი თავისუფალ ჭიდაობაში. 1962 წელს გახდა სსრკ მე-3 პრიზიორი 97კგ. წონით კატეგორიაში (რიგა), 1964 წელს — სსრკ-ის ჩემპიონი 97 კგ. წონით კატეგორიაში (ბაქო), ხოლო 1966 წელს „აზიის მცირე ოლიმპიური თამაშების" ჩემპიონი (ჯაკარტა).

იგი არის 20-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1982 წლიდან მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 1968-1982 წლებში იყო თბილისის ენდოკრინოლოგიური დისპანსერის მთავარი ექიმი. 1970-1982 წლამდე პარალელურად თბილისის მთავარი ენდოკრინოლოგი. 1982-2010 წლამდე კასპის რაიონის და რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნუგზარ გოგიბედაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ნუგზარ გოგიბედაშვილი, vidal.ge, ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი, 2021
2. ↑  ნუგზარ გოგიბედაშვილი. 6анки.рф.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-11. ციტირების თარიღი: 2016-09-23.
3. ↑  ნუგზარ გოგიბედაშვილი Mematiane.ge, ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი, 2021, დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 ოქტომბერი, 2021.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს იაკობ მახარაძე.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: თებერვალი 14, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**რამაზ ყურაშვილი** (დ. 17 იანვარი, 1942, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მე­დი­ცი­ნის მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა დოქ­ტორი, პრო­ფე­სორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1965–1977 წლებში იყო თერაპიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორიისა და განყოფილების გამგე. 1977–1987 წლებში კარდეოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის განყოფილების გამგე. 1987 წლიდან არის რესპუბლიკური სამედიცინო სადიაგნოსტიკო ცენტრის დირექტორი. 1992 წლიდან საქართველოს დიაბეტის ცენტრის დირექტორი. კითხულობს ლექციებს უნივერსიტეტებში „აიეტი" და „თბილისი". არის 300 სამეცნიერო ნაშრომის, წიგნებისა და საგანმანათლებლო ალბომების ავტორი, მათ შორის: „ჩემი წიგნის დიაბეტზე" (1996), „როგორ ვმკურნალობ ჩემს დიაბეტს" (1997), „დიაბეტური ნეიროპათია" (2001), „12 კონსესუსი – ტიპი 1 და ტიპი 2 დიაბეტის და მათი გართულებების დიაგნოსტიკა, მკურნალობა, მართვა და განათლება" (2000–2003), „ტიპი 1 დიაბეტიანი ბავშვებისა და მოზარდებისათვის" (1998–2009).

ორგანიზაციები და ასოციაციები
----------------------------

ჯილდოები
--------

* 2002 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რამაზ ყურაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჭიბონი** — აჭარაში გავრცელებული ქართული ხალხური ჩასაბერი საკრავი. ძირითადად, ჭიბონზე სრულდება საცეკვაო მელოდიები ფანდურის, ჩონგურის ან დოლის თანხლებით. მასზე მხოლოდ მამაკაცები უკრავენ და გამოიყენება როგორც სააკომპანემენტო ინსტრუმენტი..

აღწერა
------

ჭიბონი უძველესი ხალხური საკრავია, ის გუდასტვირის ერთ-ერთი ნაირსახეობაა. წერილობითი წყაროებისა და ზეპირი გადმოცემების თანახმად, ეს საკრავი წინათ მთელ საქართველოში ყოფილა გავრცელებული. ჭიბონი შედგება ორი ძირითადი ნაწილისაგან – გუდისაგან და სტვირებისაგან. გუდა მზადდება თხის, ცხვრის, ხბოს ან პატარა კრავ-თიკანის ტყავისაგან, რომელიც ბალნიდან კარგად არის გასუფთავებული. გუდას ერთ ფეხში დატანებული აქვს ხის პატარა მილი, რომლითაც მას ბერავენ. მას სარქველის ფუნქცია აკისრია. გაბერილ გუდას კისრის ზედა მხარეს უკეთდება ხის საცობი, რომელსაც ხშირად ფარავენ სარკით. გუდაში ჩასმულია ბუდე, რომელშიც ჩადგმულია ე.წ. დედნები ანუ ლერწმები - თანაბარი სიგრძისა და სისქის ორი ხის მილი. მარცხენა მილს ეწოდება „დამწყები" და აქვს ხუთი სახმო ნახვრეტი (თვალი), ხოლო მარჯვენას ეწოდება „მოძახილი", „მებანე" და აქვს სამი სახმო თვალი. მაგრამ არის შემთხვევები როდესაც ლერწმების განლაგება პირიქითაა. გუდასტვირისაგან განსხვავებით, გუდას არ სვამენ პერანგში.

ჭიბონზე დამკვრელები
-------------------

პროფესიონალი მეჭიბონეები სასურველი სტუმრები იყვნენ ქორწილში, წვეულებებსა და ხალხურ დღესასწაულებზე. თუ ორი ან მეტი მეჭიბონე ერთად აღმოჩნდებოდა, მათ შორის შეჯიბრიც იმართებოდა. ქორწილში მიღებული იყო მეჭიბონისათვის გასამრჯელოს მიცემა - დამკვრელის წინ დაფენილ „მანდილზე" ფულის დადება. იყო შემთხვევები, როცა მეჭიბონეს ოჯახი წინასწარ საგანგებოდ იწვევდა და გასამრჯელოსაც აძლევდა. მეჭიბონეები ნახევრად პროფესიონალები იყვნენ. ჭიბონი იშვიათად სიმღერის თანმხლებიც იყო. აჭარაში გავრცელებული წესით, მეჭიბონე უკრავდა და სიმღერას სხვა ასრულებდა (განსხვავებით რაჭულისაგან, სადაც მესტვირე თავად მღერის). არც ის იყო უჩვეულო, როცა მეჭიბონე ერთდროულად უკრავდა, მღეროდა და ცეკვავდა.

ლიტერატურა
----------

* ვ. ახობაძე, ქართული (აჭარული) ხალხური სიმღერები, ბათუმი, 1961

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აჭარის ხალხური ცეკვები და სიმღერები
* ჭიბონი
* ჭიბონი
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა", თბ. 1970

სქოლიო
------

1. ↑  Musée des civilidations Europe Méditerranée: «Chiboni».
2. ↑  Georgian Folk Music Instruments: «Chiboni» დაარქივებული 2016-04-16 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ხალხური საკრავები |
| --- |
|  |
| სიმებიანი | 
* ფანდური
* ჩონგური
* ჭუნირი
* ჭიანური
* ჩანგი
* აბხარცა

 |
|  |
| ჩასაბერი | 
* სალამური
* ბუკი
* ლარჭემი
* სოინარი
* დუდუკი
* ზურნა
* გუდასტვირი
* ჭიბონი
* პილილი
* ქართული გარმონი

 |
|  |
| დასარტყმელი | 
* დოლი
* დიპლიპიტო
* დაირა
* წინწილა

 |

 |
**ნასოფლარი** — ძველი სოფლის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი კატეგორია. ნასოფლარი ისეთი ნამოსახლარია, რომლის ძველი მოსახლეობა უპირატესად სოფლის მეურნეობის დარგებს (მიწათმოქმედება, ბინადარ მესაქონლეობას ან თევზჭერას) მისდევდა. ნასოფლარების გათხრის შედეგად ვლინდება საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ნაშთები, საყოფაცხოვრებო ნივთები, მონეტები და სხვა. ნასოფლარებთან უმეტესად დაკავშირებულია სამაროვნებიც. უძველესი ნასოფლარები ნეოლოთის ხანას განეკუთვნება. ნასოფლარები ზოგჯერ მრავალფენიანია, გარეგნულად ჩვეულებრივი გორებია. საქართველოში ძვ. წ. VI-IV ათასწლეულის ნასოფლარები შესწავლილია ქვემო ქართლში (შულავრის გორა, იმირის გორა და სხვა). ძვ. წ. III ათასწლეულის მტკვარ-არაქსის კულტურის ნასოფლარებიც უმეტესად გორებზეა განლაგებული (ხიზანაანთ გორა, ქვაცხელები და სხვა). ცნობილია აგრეთვე ტერასებზე განლაგებული ნასოფლარიებიც (ამირანის გორა). განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა ცნობილი შუა საუკუნეების საქართველოში მტრის გამანადგურებელი შემოსევების შედეგად გაჩენილი ნასოფლარები.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 326.