recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვოლგისპირა მაღლობი** (რუს. Приволжская возвышенность) — მაღლობი რუსეთში, აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის აღმოსავლეთით, მდინარე ვოლგის შუა დინების მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ. გადაჭიმულია ქალაქ ნიჟნი-ნოვგოროდიდან (ჩრდილოეთით) ქალაქ ვოლგოგრადამდე (სამხრეთით). აღმოსავლეთით ციცაბო კალთებითაა შეჭრილი ვოლგაში, დასავლეთით დამრეცად დაბლდება ოკა-დონის ვაკისკენ. სიმაღლე 370 მეტრამდე (ჟიგულის მთები).

ჭარბობს მეწყრებით გართულებული ეროზიული რელიეფი მრავალი ღრმა ხრამითა და ხევით; ადგილ-ადგილ — კარსტული რელიეფის ფორმები (ძაბრები, ღრმულები, მღვიმეები, ჩანაქცევები). მაღლობის ზედაპირი შედარებით ადვილად მსხვრევადი მთის ქანებისგან: თიხისგან, მერგელისგან, ქვიშაქვისგან და ცარცისგან შედგება. ასევე, შედგება პალეოგენური, ტრიასული და იურული ეპოქის ქანებისგან. მიმდებარე რაიონებში უფრო რთული და ძველი დანალექი ქანებიც გვხვდება — ქვანახშირის კირქვა და პერმის ქვიშაქვა. მაღლობის კრისტალური ფუნდამენტი ღრმადაა დაწეული (800 მეტრზე მეტი).

ცალკეულ, ყველაზე მეტად ამაღლებულ მონაკვეთებს მთები ეწოდება: ხვალისნკის, ზმეევის, ჟიგულის და სხვ. წარმოადგენს მდინარეების ვოლგისა და დონის წყალგამყოფს. ჩრდილოეთით ფართოფოთლოვანი ტყეებია, რომელსაც ენაცვლება ტყესტეპი, სამხრეთ ნაწილში სტეპია; დიდი ნაწილი იხვნება. ცნობილია ნავთობის, საწვავი აირისა და ფიქლების, ფოსფორიტების და სხვათა საბადოები. ტერიტორიის ნაწილი შედის ჟიგულის ნაკრძალის და სამარსკაია-ლუკას ბუნების ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4   Приволжская возвышенность // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М. 2015. — стр. 470.
2. ↑  Энциклопедия | Приволжская возвышенность
3. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 443.
**იუნგფრაუ** (გერმ. Jungfrau, *ქალწული*) — მწვერვალი ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლე 4158 მ. მწვერვალ ეიგერსა და მენხთან ერთად ქმნის მასიურ კედელს, რომელიც მიიჩნევა შვეიცარიის ალპების ერთ-ერთ ყველაზე სიმბოლურ ღირსშესანიშნაობად. აღმართულია ვალესა და ბერნის კანტონების საზღვარზე. ფინსტერაარჰორნისა და ალეჩჰორნის შემდეგ სიმაღლით მესამე ადგილზეა ბერნის ალპებში. იუნგფრაუს გასწვრივ ლანდშაფტი მეტად კონტრასტულია. სიახლოვეს მდებარეობს იუნფრაუიოხის უღელტეხილი. პირველი ასვლა განხორციელდა 1811 წელს, აღმოსავლეთი მხრიდან. მწვერვალი დაიპყრეს ძმებმა რუდოლფ და იერონიმ მაიერებმა. 1865 წელს ინგლისელები ავიდნენ დასავლეთი მონაკვეთიდან. იუნგფრაუ მოქცეულია იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორიის სივრცეში.

1896-1912 წლებში აქ მიმდინარეობდა რკინიგზის მშენებლობა, რომელსაც იუგფრაუს რკინიგზა ეწოდა. მისი სიგრძეა 9 კმ, რომელთაგან გზის 7 კილომეტრიანი მონაკვეთი გვირაბშია მოქცეული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იუნგფრაუ – ბრიტანიკა (ინგლისური)
* იუნგფრაუ (ინგლისური)
გალილეო გალილეი ინკვიზიციის წინაშე
ინკვიზიციის ემბლემა
**ინკვიზიცია** — კათოლიკური ეკლესიის ტრიბუნალი, რომელიც XIII საუკუნეში შეიქმნა ერესთან საბრძოლველად. ინკვიზიციური ტრიბუნალი რთული დაწესებულება იყო, რომელიც საგამომძიებლო და სასამართლო ხელისუფლებას აერთიანებდა. ინკვიზიცია სრულიად დამოუკიდებელი იყო საერო ხელისუფლებისაგან. ის განსაკუთრებით მძვინვარებდა ესპანეთში და გამოიყენებოდა როგორც კონტრრეფორმაციის იარაღი.

საინკვიზიციო სასამართლო
-----------------------

1215 წლის ლატერანის კრების კანონების მიხედვით საეპისკოპოსო სასამართლოებს ევალებოდათ ბრალდებულის პროცესზე დასწრება. ბრალდებულს ეძლეოდა შესაძლებლობა, ბრალდებაზე პასუხი გაეცა. აუცილებელი იყო მოწმეების სახელების ცოდნა, რადგანაც მათი გასაიდუმლოება ხელს უწყობდა ცილისწამებას.

განსხვავებული იყო ერეტიკოსობაში ბრალდებულის მდგომარეობა. ეჭვმიტანილს წინასწარ დამნაშავედ აცხადებდნენ. ინკვიზიტორი დამნაშავეს აიძულებდა, ეღიარებინა დანაშაული და მოეთხოვა ეკლესიის წიაღში დაბრუნება.

საინკვიზიციო სასამართლოსგან თავის დახსნა ძნელი საქმე იყო. საბოლოო განაჩენის გამოტანამდე თეორიულად შესაძლებელი იყო რომის პაპთან ჩივილი. თუმცა, ინკვიზოტორზე იყო დამოკიდებული, მიიღებდა თუ არა პაპისათვის გასაგზავნ წერილს. იყო რამდენიმე შემთხვევა, როცა ოქროსმოყვარული პაპი ჩაერია საქმეში. 1245 წლის ლანგედოკის ეპისკოპოსების წერილიდან ირკვევა, რომ ისინი ჩივიან პაპ ინოკენტი IV–სთან რომ ბევრმა ერეტიკოსმა სასამართლოსგან თავის დაღწევა მოახერხა. თუმცა, ასეთი შემთხვევა იშვიათი ხდებოდა. კარკასონის ინკვიზიციის რეესტრში, 1249–1258 წლებში ორასზე მეტი საქმიდან ბრალდებული არც ერთ შემთხვევაში გასამართლებული არაა.

ინკვიზიციისგან თავის დაღწევა იმდენად რთული საქმე იყო, რომ ფრანცისკანელი ბერის ბერნარ დელისიეს სიტყებით, წმინდა პეტრე და წმინდა პავლე ერეტიკოსობაში დადანაშაულების და საქმის აღძვრის შემთხვევაში ვერანაირად გაიმართლებდნენ თავს.

სქოლიო
------

1. ↑  *თეა წითლანაძე, თეა ქარჩავა,* ბრალდებულის დაცვა საინკვიზიციო სასამართლოში, შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები, VII, თბ, 2005, გვ. 69
2. ↑  იქვე, გვ. 69
3. ↑  იქვე, გვ. 73
4. ↑  იქვე, გვ.73
**ვიქტორ გესას ძე გუჩუა** (დ. 12 ოქტომბერი, 1914, სოფ. ფახულანი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1982). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1940). მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში (1941-1945). 1945-1960 წლებში საშუალო სკოლიდ დირექტორად მუშაობდა წალენჯიხის და ზუგდიდის რაიონებში. 1960 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. ამავდროულად, 1969 წლიდან მუშაობდა „ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის" საქართველოს ისტორიის რედაქციის მეცნიერ-კონსულტანტად, შემდეგ — გამგედ. იკვლევდა საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურის ისტორიის, ისტორიოგრაფიისა და ქრონოლოგიის საკითხებს. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია, მონოგრაფია, სახელმძღვანელო. გუჩუა არის „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების" IV ტომის ერთ-ერთი ძირითადი ავტორი, აგრეთვე III ტომის რედაქტორი ზურაბ ანჩაბაძესთან ერთად (1982 წელს ავტორთა კოლექტივთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია მედლით „საბრძოლო მამაცობისათვის".

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს ისტორია. მე- 7–10 კლასების სახელმძღვანელო, თბ. 1961–85 (თანაავტ. შ. მესხია);
* გადავხედოთ წარსულს, თბ. 1967;
* საქართველოში სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1967 (თანაავტ. ი. ანთელავა);
* საქართველოს XVI–XVIII სს. ეკონომიური ისტორიის შესწავლა ქართულ საბჭოურ ისტორიოგრაფიაში, კრ.: ქართული ისტორიოგრაფია, ტ. 1, თბ. 1968.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**ვიქტორ პოკროვსკი** (რუს. Ви́ктор Леони́дович Покро́вский დ. 1889 — გ. 1922) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, თეთრი მოძრაობის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე და ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

იყო პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. 1914 წლიდან იყო გრენადერთა პოლკის კაპიტანი, შემდგომში იყო სამხედრო მფრინავი, ესკადრილიის მეთაური. 1916 წლიდან იყო რიგის მე-12 ავიარაზმის მეთაური. 1917 წლიდან შტაბს-კაპიტანი. 1918 წლიდან თეთრ მოძრაობაში გაწევრიანდა. იყო ყუბანის მოხალისეთა რაზმის უფროსი. 1918 წლის 14 მარტიდან პოლკოვნიკი, იმავე წლის 27 მარტიდან გენერალ-მაიორი, ყუბანის არმიის სარდალი. 1918 წლის აგვისტოდან ყუბანის 1-ლი ბრიგადის მეთაური. 1919 წლის დასაწყისიდან იყო ყუბანის 1-ლი ცხენოსანი კორპუსის სარდალი. იმავე წლის ივლისიდან გენერალ-ლეიტენანტი და კავკასიის არმიის ცარიცინის დაჯგუფების სარალი. 1919 წლის 26 ნოემბრიდან 1920 წლის იანვრამდე კავკასიის არმიის სარდალი. 1920 წლის აპრილიდან წავიდა ემიგრაციაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Покровский, Виктор Леонидович
* Биография დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* Биография и оценка деятельности
* О гибели генерала Покровского დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* *Леонтович В.* Первые бои на Кубани.— Мюнхен: Молодая Россия, 1923.
* Биография დაარქივებული 2011-12-10 საიტზე Wayback Machine.
* Биография на сайте «Авиация и воздухоплавание до Второй мировой войны»
**ვარდისუბნის მონასტერი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, მდებარეობს დმანისის მუნიციპალიტეტში. დმანისის რაიონი თავისი ისტორიული წარსულით ქვემო ქართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რეგიონია, სადაც გამოვლენილია ისტორიისა და წინარე ისტორიის ყველა პერიოდი. ამაზე მეტყველებს როგორც ისტორიული წყაროები (ქართული და უცხოური), ისე მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანი არქეოლოგიური მასალა. ამ მხრივ დმანისის რეგიონი უნიკალურია. ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ძეგლს წარმოადგენს ვარდისუბნის მონასტერი, რომელიც აგებულია შუა საუკუნეებში. მდებარეობს დმანისის პლატოზე სასაფლაოზე, მდინარე მაშავერის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 830 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. სამონასტრო კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: ეკლესია, სატრაპეზო და სხვა ნაგებობანი. 

კომპლექსი შედგება ერთმანეთის გვერდით მდგარი ორი, სხვადასხვა ზომის ეკლესიისაგან. მათგან ჩრდილოეთით მდებარე, სამჯერ უფრო მცირე, ღვთისმშობლის სახელობისაა, მეორე კი სვეტიცხოვლის სახელზეა აგებული. ღვთისმშობლის ეკლესია განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

გარემონტდა 2011 წელს და მნიშვნელოვნად შეეცვალა თავდაპირველი სახე. შენობა გეგმით სწორკუთხაა (6,1 მ – 4,6 მ). 

ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობა ქაოსურია. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ამჟამად დასავლეთი კარი გარედან განახლებულია, სამხრეთისა კი ამოშენებულია ისე, რომ კარის თაღის არეში სარკმელია მოწყობილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია დაბალი, ცენტრიდან ოდნავ ჩრდილოეთით გადაადგილებული, ოთხკუთხა სარკმელი. 

მის ქვემოთ დგას კედელზე მიყრდნობილი, ოთხწახნაგა, ზემოთკენ გაგანიერებული ტრაპეზი. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ოდნავ შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. გრძივ კედლებში, აფსიდის მხრებთან ახლოს, თითო, მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. 

გარედან კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი აღდგენილია. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის თაღი ჩასმულია აგურის წყობით გამოყვანილ, კედლის სიბრტყეში შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში. ლავგარდანი ახალია — ტლანქი. იგი ორსაფეხურიანია, ნაწყობია კვადრატული აგურით. ორივე საფეხური აგურის, თითო რიგითაა გამოყვანილი. ქვედა საფეხურში აგურები კუთხითაა შვერილი, ზედაში კი ჩვეულებრივადაა დაწყობილი. ეკლესია დაბურულია ღარისებრი კრამიტით.

ვარდისუბნის მონასტერი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

დმანისის მუნიციპალიტეტის ძეგლები

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ვოლგოდონსკის შობის ტაძარი** (რუს. Храм Рождества Христова) — საკათედრო მართლმადიდებლური ტაძარი ვოლგოდონსკში. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ვოლგოდონსკის შობის ტაძარი აგებულია 2001 წელს, როგორც ქალაქის მთავარი საკათედრო ტაძარი. მშენებლობის დაწყებიდან რამდენიმე წელიწადში ტაძრის მშენებლობა შეწყდა, მაგრამ 2008 წელს კვლავ განახლდა. 2008-2011 წლებში მშენებარე ეკლესიის ეზოში ააგეს და აკურთხეს თევდორე უშაკოვის (რუსეთის სამხედრო-საზღვაო მეთაური, ადმირალი, რომელიც რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ 2001 წელს წმინდანად შერაცხა) სახელობის მცირე ზომის ეკლესია. 2010 წლის 1 აგვისტოს პირველი საღვთო ლიტურგია გაიმართა ტაძრის ქვედა ფლიგელში, რომელშიც იყო სერაფიმ საროველის სახელობის ტაძარი. 2010 წლის ბოლოს ტაძარს დაადგეს ოთხი მცირე ზომის კუთხის გუმბათი, ხოლო 2011 წლის იანვრის დასაწყისში დაადგეს ცენტრალური დიდი გუმბათი. საბოლოოდ ტაძრის სიმაღლე არის 56 მეტრი, ხოლო ცენტრალურ გუმბათზე დამაგრებული ჯვრის ჩათვლით - 58 მეტრი. 

ეკლესიასთან ერთად მის გარშემო რვა ჰექტარ ფართობზე იგეგმება მთელი რიგი შენობების აგება, რომელიც მოიცავს სამრეკლოს, საკვირაო სკოლას, უმწეოთა სასადილოს, ხატწერის სკოლას, საგამომცემლო ცენტრს, ბავშვთა მოედნებს, სასტუმროს მომლოცველთათვის და მართლმადიდებლურ გიმნაზიას. 

2011 წელს ჯერ კიდევ მშენებარე ტაძარს მიენიჭა ახლად შექმნილი ვოლგოდონსკის ეპარქიის საკათედრო ტაძრის სტატუსი.

სქოლიო
------

1. ↑  Храм Рождества Христова засверкал первыми куполами.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-01-09. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
2. ↑  Новости Волгодонска от 20.01.11/ Газета Правда что?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-02-09. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
3. ↑  Кафедральный собор Рождества Христова на официальном сайте епархии.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-16. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
**ვოლგოგრადის წმინდა ნიკოლოზის ტაძარი** (რუს. Храм Святого Николая) — კათოლიკური ტაძარი ვოლგოგრადში (ძველ ცარიცინში). იგი ააგეს 1899 წელს. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება სარატოვის წმინდა კლიმენტის ეპარქიის ასტრახანის დეკანატს, რომელსაც ხელმძღვანელობს ეპისკოპოსი კლემენს პიკელი. მდებარეობს მისამართზე: ვოლგოგრადი, პრაღის ქუჩა, 14.

ისტორია
-------

პირველი კათოლიკეები თანამედროვე ვოლგოგრადის ოლქის ტერიტორიაზე იყვნენ ვოლგისპირეთის გერმანელები, რომლებიც აქ გამოჩნდნენ XVIII საუკუნის დასასრულს ვოლგისპირეთის გერმანელი გადმოსახლებულების კოლონიზაციის პერიოდში. XIX საუკუნის დასაწყისიდან ცარიცინის მრევლი მიეკუთვნებოდა ხერსონის ეპარქიას, რომელსაც შემდეგ ეწოდა ტირასპოლის კათოლიკური ეპარქია. 

კათოლკური ეკლესია ვოლგოგრადში ააგეს 1899 წელს მთავარეპისკოპოს-მიტროპოლიტ ეჟი შემბეკის პირადი სახსრებით. ტაძარი ააგეს გამომწვარი აგურით ქვის ფუნდამენტზე, მთელი ეკლესია მოხატეს და მორთეს. მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის მიძინების სახელზე. კუთხის ეგვტერები აკურთხეს ღვთისმშობლისა და წმინდა სტანისლავის სახელებზე. 1917 წლისათვის ცარიცინის კათოლიკური მრევლი მოიცავდა 600 ადამიანს.

1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და გაძაცვა. 1935 წელს შენობაში განათავსეს სკოლა, შემდეგ კი - კლუბი. XX საუკუნის 80-იან წლებში ეკლესიის შენობა ისე მოძველდა, რომ დადგა მისი დანგრევისა და მის ადგილზე ახალგაზრდობის ტექნიკის სახლის მშენებლობის საკითხი. 1990-იანი წლებიდან რუსეთში კათოლიკური ეკლესიის მოქმედების ნორმალიზაცია დაიწყო. 1991 წლის 19 აგვისტოს დარეგისტრირდა ვოლგოგრადის კათოლიკური თემი.1992 წლის 9 იანვარს ნახევრადდანგრეულ მდგომარეობაში მყოფი ტაძარი გადაეცა კათოლიკურ ეკლესიას. შენობის რესტავრაცია მიმდინარეობდა ხუთი წელი, 1997 წლის 4 მაისს ეკლესია აკურთხეს წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 1999 წელს საზეიმოდ აღნიშნეს ტაძრის დაარსების 100 წლისთავი.

თემში მოღვაწეობს საქველმოქმედო ორგანიზაცია „კარიტასი" და კათოლიკური მოძროაბა „ასოციაცია იოანე XXIII".

ტაძარში დაცულია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სხეულის წმინდა ნაწილი, რომელიც ჩამოტანლია იტალიის ქალაქ ბარიდან.

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი აგებულია გამომწვარი აგურით ფსევდორუსულ არქიტექტურულ სტილში. მთავარი შესასვლელის თავზე სამრეკლოიანი კოშკია გოთიკურ სტილში, რომელიც წვეტით ბოლოვდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Приход Святого Николая, Волгоград
* Приход Святого Николая, Санкт-Петербургский Католический Информационно-просветительский Центр

სქოლიო
------

1. 1 2 3  «Волгоград» //Католическая энциклопедия. Т.1. М.:2002. Ст. 1067—1068
2. 1 2  История прихода
**ვოლკენშტეინის სახლი** (რუს. Дом Волкенштейна) — რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს დონის როსტოვში, რუსეთის ფედერაცია. 

მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი დონის როსტოვი, გაზეთის შესახვევი.

ისტორია
-------

გაზეთის შესახვევის მხრიდან სახლზე შესაძლებელია ჰერალდიკური ფარის ხილვა, რომელიც გვაძლევს ინფორმაციას მისი წინა მფლობელის შესახებ. ლევ ფილიპეს ძე (ისააკ-ლეიბ ფიშელევიჩი) ვოლკენშტეინი (1858-1935 წწ.) - პოპულარული როსტოველი ადვოკატი, თეატრის მოყვარული და ვოდევილების ავტორი, ისევე როგორც მისი ძმა მიხეილ ფილიპეს ძე (მოსე ფიშელევიჩი) ვოლკენშტეინი (1859-1934 წწ.) - ანტონ ჩეხოვის გიმნაზიის მეგობარი, პუბლიცისტ ფიოდორ ვოლკენშტეინის და ოლღა აკიმის ასული ვოლკენშტეინის, პოეტ ვლადიმერ ვოლკენშტეინის, მხატვარ მსტისლავ დობუჟინსკის და ბუღალტერ ოლღა იოსების ასული ვოლკენშტეინების ბიძა. 

ორი გიმნაზიელი მეგობარი დაუკავშირდა ერთმანეთს და დააარსეს თეატრი. ერთ-ერთი მათგანი გახდა დრამატურგი, ხოლო მეორე მათგანი მეწარმე ფაინთან ერთად გახდა ქალაქში ყველაზე დიდი, ასმოლოვის თეატრის მფლობელი. 

აღნიშნულ სახლში ცხოვრობდა ანტონ ჩეხოვი მეგობართან სტუმრობის დროს. მაშინ სახლი იყო ერთსართულიანი (გადააკეთა ვოლკენშტეინმა 1890 წელს). კაპიტალური რემონტის შემდეგ შეამკეს კლასიკური დეკორაციით. აღმოსავლეთის კედელზე დაკიდეს ჰერალდიკური ფარი ლომების გამოსახულებით. ლევ ფილიპეს ძე ვოლკენშტეინი აღნიშნულ სახლში ცხოვრობდა მეუღლესთან, სოფიასთან და ორ გოგონასთან (ალისა და ოლღა) ერთად, ასევე მცირეწლოვან ბიჭთან ერთად (მომავალში პარიზელი ადვოკატი იური ვოლკენშტეინი). 

1930 წელს შენობას დააშენეს ორი სართული. 1943 წლიდან მასში განთავსდა აზოვ-დონის სანაოსნო, შემდეგ სახლი ისევ საცხოვრებლად გადაკეთდა.

სახლის მაცხოვრებლებმა მეზობლებისაგან იცოდნენ, რომ ომამდელ პერიოდში სახლს სტუმრობდა ანტონ ჩეხოვი. სახლის მფლობელის შესახებ არაფერი იყო ცნობილი. თუმცა მის შესახებ ცნობილი გახდა წიგნიდან „დაუვიწყარი საფლავები. რუსეთის საზღვარგარეთ. 1917-1997 წლები". პირველ ტომში მითითებულია, რომ ლევ ვოლკენშტეინი გარდაიცვალა 1935 წლის 30 მაისს პარიზში. ემიგრაციაში ყოფნის პერიოდში თანამშრომლობდა ჟურნალთან „ილუსტრირებული რუსეთი".

ლიტერატურა
----------

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: дом Льва Волкенштейна// газета «Молот». — 08.06.2012. №№ 77-78 — с. 6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ЖИВОЙ РОСТОВ - "ГИМНАЗИЧЕСКИЙ ДРУГ И ТЕАТРАЛ"
* "Чеховский Ростов"
* Вера, Чехов, любовь

სქოლიო
------

1. ↑  Культурное наследие России/Ростовская область
2. ↑  Доходный дом Л.Ф. Волкенштейн
3. ↑  Памятники регионального значения
4. ↑  «АМЕРИКА В РОСТОВЕ-НА-ДОНУ». ТОВАРИЩИ ПО ГИМНАЗИИ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-10. ციტირების თარიღი: 2017-11-08.
**ვოლგოდონსკის სამების ტაძარი** (რუს. Свято-Троицкий храм) — მართლმადიდებლური ეკლესია ქალაქ ვოლგოდონსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონსკის ეპარქიას. აგებულია 2011 წელს. 

ტაძრის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ვოლგოდონსკი.

ისტორია
-------

ვოლგოდონსკის სამების ტაძარი წარმოადგენს არქიტექტურულ ანსამბლს, რომელიც მდებარეობს ვოლგოდონსკში ყურის ნაპირზე. ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 2008 წელს. 2009 წლის 7 აგვისტოს ტაძრის საძირკველში ჩადეს კაფსულა, რომელიც სიმბოლურად იყო გზავნილი მომავალი თაობისათვის და მასში იდო ყველა იმ ქველმოქმედის სია, რომელმაც გაიღო სახსრები ტაძრის მშენებლობისათვის. 

2010 წელს ცენტრალური საკურთხევლის გარე კედელზე გაჩნდა პირველი სიწმინდე - სამების მოზაიკური ხატი, რომელიც შეასრულეს ვოლგოდონსკელმა ხელოსნებმა საქველმოქმედო თანხებით. 

ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ხსენების დღეს. 2011 წლის 4 ნოემბერს აკურთხეს და აღმართეს წმინდა სამების ტაძრის ცენტრალური გუმბათი და ჯვარი. 

ამჟამად სამების მონასტერი დიდებული, თეთრად შერებილი ტაძარს წარმოადგენს. ტაძრის ნაგებობა და უნიკალური არქიტექტურული ნიმუშები ნეობიზანტიურ სტილშია შესრულებული, რომელიც შეიცავს ძველი რუსული არქიტექტურის ნიმუშებსაც. ტაძრის ყველაზე მაღალ წერტილში, სამრეკლოს გუმბათზე დგას ჯვარი, რომელიც ოქროთია მოვარაყებული.

სიწმინდეები
-----------

ტაძარში დაცულია რამდენიმე სიწმინდე, მათ შორის: სერგი რადონეჟელის, მატრონა მოსკოველის და წმინდა ლუკას ხატები მათი წმინდა ნაწილებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტაძრის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Свято-Троицкий храм Свято-Ильинского прихода. volgodonskgorod.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-23. ციტირების თარიღი: 2017-02-27.
**ზვიად გოგოჭური** (დ. 30 ოქტომბერი, 1986, ახმეტა, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი პარალიმპიელი სპორტსმენი, ძიუდოისტი.

ევროპის ჩემპიონატისა და IBSA-ს მსოფლიოს თამაშების გამარჯვებული 90 კგ. წონით კატეგორიაში. 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს პარალიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ოქროს მედალი. მოგებული აქვს სხვა საერთაშორისო ტურნირები. ორგზის ვერცხლისა (2012, 2015) და სამგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, 2013, 2014). მსოფლიოს თასის გამარჯვებული 2011 წელსა და ვერცხლის პრიზიორი 2009 წელს. მსოფლიოს ჩემპიონი პარაძიუდოისტთა შორის 2018 წელს. საქართველოს ჩემპიონი (2012, -90კგ).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| წელი | ტურნირი | მასპინძელი | წონითიკატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | ევროპის ჩემპიონატი | ბუდაპეშტი, უნგრეთი | -90 კგ | 01 ﻿1st |
| 2014 | ევროპის ჩემპიონატი | მონპელიე, საფრანგეთი | -90 კგ | 01 ﻿1st |
| 2016 | პარალიმპიური თამაშები | რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია | -90 კგ | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზვიად გოგოჭური — JudoInside
* ზვიად გოგოჭური[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
**ზემო ნიქოზის ღვთაების ტაძრის წარწერები** — ორი ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიქოზის ღვთაების ტაძარზე.

პირველი წარწერა
---------------

წარწერა ორსტრიქონიანია:

1. წო სმო ზრა
2. პრლეპკი შე [1]

ანუ:

1. წმიდაო სამებაო, ზაქარია
2. პირველეპისკოპოსი შეიწყალე

### დახასიათება

პალეოგრაფიული თვალსაზრისით წარწერა არქაულია. **შ** ასოს ზემოთა რკალი შეკრულია, ასევე შეკრულია **წ** გრაფემის ორივე რკალი. ქარაგმის ნიშნები არ გვხვდება.

### დათარიღება

სპეციალისტთა აზრით წარწერა V საუკუნისაა.

მეორე წარწერა
-------------

წარწერა ამოკვეთილია საყდრის სამხრეთ ფასადზე. დაზიანებულია. წარწერა სამსტრიქონიანია:

1. ...ეპი
2. სკპზმნ აღვ
3. შნე წჲ ეკლსჲ [2]

ანუ:

1. ...ეპი–
2. სკოპოზმან აღვ–
3. აშჱნე წმიდაჲ ეკლესიაჲ

### დახასიათება

პალეოგრაფიული თვალსაზრისით წარწერას ახასიათებს გრაფემების გაკუთხოვნება.

### დათარიღება

სპეციალისტთა აზრით, წარწერა X საუკუნისაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზემო ნიქოზის ღვთაების ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე. ქართული პალეოგრაფია. თბ. 1997, გვ. 5–98

სქოლიო
------

1. ↑  ნ. შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, I, თბ. 1980, გვ. 71
2. ↑  ნ. შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, I, თბ. 1980, გვ. 187
**ზემო ოქროყანის საცხოვრებელი კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ზემო ოქროყანაში, თარიღდება XIX საუკუნით, კომპლექსში შედის: საცხოვრებელი სახლი, სამეურნეო დანიშნულების შენობა და ეზო (20x26 მ).

სახლი
-----

სამსართულიანია, ტერასულ-ბანიანი, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, წყობა მშრალია. პირველი და მეორე სართულის ნაწილი გამოკვეთილია კლდეში. პირველი სართული, სამი, ერთმანეთისგან იზოლირებული სათავსოა. სამხრეთ კედელში გაჭრილია ოთხკუთხა კარი, აღმოსავლეთ კედელში ასეთი ორი კარია. ერთი ცხვრის სადგომია, მეორე - ბოსელი. ბოსლის აღმოსავლეთ კედელში ორი სარკმელია, სამხრეთში - ერთი. პირველი სართული მეორესთან დაკავშირებულია კლდეში ნაკვეთი კიბით. მეორე სართულზე შესასვლელი გაჭრილია დასავლეთ კედელში. ამავე სართულის ჩრდილოეთ წაგრძელებულ ნაწილში გაჭრილია საცხოვრებელი სათავსო და ორი ბოსელი. მათგან აღმოსავლეთით მდებარე ბოსლის აღმოსავლეთ კედელში სამი სწორკუთხა სარკმელია. მეორე ბოსელი უსარკმელოა, მის დასავლეთ კედელში ორი ხოლო აღმოსავლეთ კედელში ერთი ნიშია.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 459.
**კახოვკის წყალსაცავი** (უკრ. Каховське водосховище) — წყალსაცავი მდინარე დნეპრზე, უკრაინის ხერსონის, ზაპოროჟიესა და დნეპროპეტროვსკის ოლქებში. შეიქმნა 1955–58 წლებში კახოვკის ჰიდროკვანძის კაშხლით. ფართობი 2155 კმ², სიგრძე 230 კმ, სიგანე 25 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 36 მ. აწესრიგებს სეზონურ და ნაწილობრივ მრვალწლიურ ჩამონადენს. კახოვკის წყალსაცავიდან იწყება ჩრდილოეთ ყირიმის არხი. თევზჭერა. კახოვკის წყალსაცავის ნაპირზეა ქალაქები: ზაპოროჟიე, ნიკოპოლი, ნოვაია-კახოვკა, კახოვკა, ბერისლავი, კამენკა-დნეპროვსკაია.

კაშხლის განადგურება
-------------------

2023 წლის 6 ივნისს რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის მსვლელობისას, მოხდა კახოვკის ჰესის აფეთქება. კაშხლის გარღვევამ გამოიწვია მდინარის ქვემო დინებაზე არსებული დასახლებული პუნქტების დატბორვა. საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდა ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგური, რომელიც შესაძლოა გაგრილების გარეშე დარჩენოდა და ყირიმის წყალმომარაგება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კახოვკის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Украинские военные сообщили, что войска РФ подорвали дамбу Каховской ГЭС (2023-06-06). ციტირების თარიღი: 2023-06-06
**კავიანის ციხე** — საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ქედის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავიანის სერზე მდინარე ჭვანისწყალისა და აჭარისწყლის შესართავის მარცხენა მხარეს.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხე ორი განყოფილებისაგან შედგება. პირველი განყოფილება, ჩვენამდე მოღწეული ფოსოების მიხედვით, შეიძლება ყოფილიყო რაღაც დანიშნულების სათავსო, რომელიც სავარაუდოდ სამსართულიანი უნდა ყოფილიყო. კედელზე ორი საძირკველი და ორი სარკმელია დატანებული. ციხის ამ კოშკშია შემორჩენილი სწორი ფორმის ორმო, რომელიც შელესილია კირით.

ციხის მეორე განყოფილებაში, რომლის ფართობი 112 მ²-ს შეადგენს, კარგადაა შემონახული ჩრდილოეთის კოშკი, რომელიც არაწესიერი მართკუთხედის ფორმისაა და ასევე სამი სართულისაგან შედგებოდა. კოშკში ჩაყოლებულია სარკმლები. შედარებით კარგადაა შემონახული ციხის ეზოს დასავლეთი კედელი, რომლის სიგრძე 7,1 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 5 მეტრი. ციხე აშენებულია ფლეთილი ქვებით, შიგადაშიგ რიყის ქვებიც გვხვდება.

ლიტერატურა
----------

* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 91

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13705
* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11841
* კავიანის ციხე
**კარბის კოშკები** — კოშკები გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარბის ტერიტორიაზე. სოფელში სულ ექვსი კოშკია, მათგან სამს კონკრეტული სახელი გააჩნია (გნოლიძეების ციხე, ‎დავითაშვილების ციხე და ‎ხუბაშვილების ციხე), ხოლო დანარჩენი სამი სახელის გარეშეა და უბრალოდ კოშკს უწოდებენ.

ამათგან პირველი კოშკი დგას სოფლის ცენტრში. სავარაუდოდ თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. კოშკი ოთხკუთხაა, პირამიდულია (7,9 X 9,4 მ), ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია — ჩამონგრეულია ზედა ნაწილი, სახურავი და სართულშუა ხის გადახურვები. მოღწეულია კოშკის სამი სართული და მეოთხე სართულია კედლების ფრაგმენტები. ნაგებობას სამი შესასვლელი აქვს: ერთი — დასავლეთით (ამოშენებულია) პირველ სართულზე, მიწიდან ერთი მეტრის სიმაღლეზე, დანარჩენი ორი მეორე სართულზეა. კოშკის კედლებზე გარედან მიშენებულია თითო ნახევარწრიული კონტრფორსი, რომელთაგან სამში შიგნით დატანებულია სამეურნეო დანიშნულების ნიშები. აღმოსავლეთის კონტრფორსის ნიში ღრმაა, სამხრეთისა — განიერი, ჩრდილოეთისა განიერი და უფრო ღრმაც. იგი მეოთხე სართულამდე აღწევს. მეოთხე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოზრდილი ხვრელებია (შესაძლოა შვერილ აივანზე გამავალი კარი ან სარკმელი იყო). ყველა სართულის კედლებში ცალმაგი სათოფურებია.

მეორე და მესამე კოშკი სოფლის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს, აქედან ირველი (სამხრეთისა) თარიღდება XVIII საუკუნის შუა ხანით. კოშკი გარედან ცილინდრულია (დიამეტრი 7,8 მ), შიგნით — სწორკუთხა. ნაგებია რიყის ქვით. შიდა, კონსტრუქციის ადგილებში გამოყენებულია აგურიც. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობის კვალი. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია (ძნელდება სართულების რაოდენობის დადგენა). კოშკი საცხოვრებელიც იყო და საბრძოლოც. შესასვლელი სამხრეთითაა, პირველ სართულზე. ნაგებობის პირველი სართული მიწის ზედაპირიდან 1,5 მეტრზეა, მის კედლებში დატანებულია სხვადასხვა ზომის თაღოვანი ნიშები, ბუხარი, რამდენიმე თაღოვანი სათოფური. სართული გადახურულია შეისრული კამარით. მცირე ზომის ნიშები და ბუხარი მეორე სართულზეც არის. ამ სართულის კედლები დასერილია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებით. სართულები ერთმანეთს აღმოსავლეთ კედელში დატანებული კიბით უკავშირდება.

მესამე (ჩრდილოეთის) კოშკი თარიღდება XVIII საუკუნის შუა ხანით. კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 8 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კედლების შიდა პირზე, კამარებზე და თაღედებზე გამოყენებულია აგურიც. ნაგებობა დაზიანებულია (ძნელდება სართულების რაოდენობის დადგენა). შემორჩენილია ორი სართული. კოშკი საცხოვრებელი იყო და საბრძოლოც. თაღოვანი შესასვლელები პირველ სართულზეა. შესასვლელის პირდაპირ, კედელში, ბუხარია. გვერდებზე — სამეურნეო დანიშნულების ნიშები და სათოფურები. მეორე სართულის კედლებშიც მრავალი სათოფურია. ზოგი მათგანი თაღოვან ნიშშია მოქცეული. აქაც შესასვლელის პირდაპირ თაღოვანი ბუხარია. სართულები ერთმანეთს უკავშირდება კედელში დატანებული კიბით. ორივე სართულის კედლებში გაჭრილია პატარა ზომის, კვეთით ზემოთ მიმართული, სარკმლები. კედლები შელესილია. სართულები გადახურულია შეისრული ჯვარედინა კამარებით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5. თბ. 1990.
**თორისმონდი** (ან **თორისმუნდი**; ლათ. Thurismundus) (გ. 453)— ვესტგუთების მეფე. თეოდორიხ I-ის უფროსი შვილი. ქვეყანას მართავდა 451-453 წლებში. მამამისთან და თავის ძმასთან თეოდორიხ II-სთან ერთად ებრძოდა ჰუნების მეფე ატილას კატალაუნის ველზე და დაიჭრა კიდეც. ამ ომში მამამისის გარდაცვალების შემდეგ იგი გამოაცხადეს ვესტგუთების მეფედ. 

მეფობის მესამე წელს მის წინააღმდეგ შეთქმულება მოეწყო, რომლის სულისჩამდგმელები იყვნენ მისი ძმები თეოდორიხი და ფრიდერიხი, რომლებიც ეყრდნობოდნენ რომაელების პარტიას და იმ გუთებს, რომლებიც არ მონაწილეობდნენ თორისმონდის მეფედ გამოცხადების პროცედურაში. მეფის ძმები მიიჩნევდნენ, რომ თორისმუნდის მოქმედება ხელს უშლიდა რომის იმპერიასთან მშვიდობიან თანაარსებობას. 453 წელს იგი ავად გახდა და როდესაც მას ვენიდან სისხლს უშვებდნენ მოკლეს. 

თორისმონდი მოკლეს ისევე როგორც ათაულფი და სიგერიხი, მაგრამ სრულიად საწინააღმდეგო მიზეზის გამო: ისინი მოკლეს რომთან კავშირისათვის, ხოლო თორისმუნდი — რომთან მტრობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* იორდანი. გუთების წარმომავლობა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ისიდორე სევილიელი. გუთების ისტორია. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ვესტგუთების მეფეთა ქრონიკა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა

  



|
|  |
|
| წინამორბედი:თეოდორიხ I | **ვესტგუთების მეფე**419 - 451  | შემდეგი:თეოდორიხ II |
**ვარდისუბნის მესამე ეკლესია** — არქიტექურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის ზემოთ სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ქაოსურია. შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული და შიგნიდან საფეხურით შეღმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული.

აღმოსავლეთით გეგმით ნახევარერიული, ღრმა აფსიდის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი, რომლის ჩრდილოეთით სამხრეთით მოწყობილია თითო, მცირე ზომის, ოთკუთხა ნიშა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, კუბური ფორმის ტრაპეზია მიდგმული. დარბაზი გეგმით კვადრატულია, გადახურულია ქარგილზე სხმული,
ნახევარცილინდრული კამარით. შენობის ფასადები დასრულებულია ჩვეულებრივად ნაწყობი აგურის ორი რიგით შედგენილი, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით.

ეკლესია შეკეთებულია სოფლის მაცხოვრებელთა მიერ: დაზიანებული ადგილები შელესილია ცემენტის ხსნარით. იატაკზე მოსხმულია ბეტონი. სახურავი დაბურულია თუნუქით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 204.
**კაიშაურნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (9,3 x 4,3 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში შიგნითკენ გაფართოებული თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის წინ და საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში თითო სწორკუთხა ქვა დგას. ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში (იატაკიდან დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე) ერთმანეთის მოპირდაპირედ მცირე ზომის ქვის თითო თაროა მოწყობილი. დარბაზის ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ჩრდილო სარკმელი სწორკუთხაა, დასავლეთისა - თაღოვანი. დასავლეთ სარკმლის თავზე პატარა სწორკუთხა ღიობია (გვიანდელია) მოწყობილი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადები სადაა. სახურავის კეხის აღმოსავლეთ კიდეში ეკლესიის ქვის პატარა მოდელი დგას, დასავლეთით - XlX საუკუნის სამრეკლო - ქვის ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს სვეტების აღმოსავლეთ წყვილი ეკლესიის დასავლეთ კედელზეა დაყრდნობილი, დასავლეთ წყვილი კი ქვის ორ კონსოლს ეყრდნობა. სამრეკლოს თლილს ქვის ლავგარდანი აქვს. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ. მაცაბერიძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 262-263.
|  |  |
| --- | --- |
|  | აღნიშნული სტატია აღწერს რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ აფხაზეთში არსებულ პიროვნებას. ტექსტში შესაძლოა გამოყენებული იყოს ტერმინები, რომლებიც გამოიყენება საოკუპაციო რეჟიმის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. ქართული ვიკიპედიის მიდგომა ოკუპირებული ტერიტორიების თემატიკასთან დაკავშირებითოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული მოვლენების აღწერა საჭიროა აკადემიური/სამეცნიერო მიზნებიდან და ვიკიპედიის მისიიდან - შეიქმნას სრული, მიუკერძოებელი, საავტორო უფლებებისაგან თავისუფალი ენციკლოპედია - გამომდინარე.საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსის მქონე ტერიტორიული ერთეულია, რომელიც საქართველოს შემადგენლობაში შედის, რასაც იზიარებს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაც. ნებისმიერი პოლიტიკურ-სამართლებრივი სისტემა, რომელიც აფხაზეთის ოკუპირებული ზონის ტერიტორიაზეა ფორმირებული არის არალეგიტიმური და არაღიარებული საქართველოს ხელისუფლებისა და სუვერენული სახელმწიფოების სრული უმრავლესობის მიერ.  |

**ვლადიმერ არდაშის ძე აშხაცავა (აშხაწავა)** (აფხ. Владимир Ардашь-иԥа Ашьхацаа; დ. 1936 — გ. 29 მარტი, 2018) — აფხაზი სახელმწიფო მოღვაწე, ინჟინერი. სკკპ წევრი (1962). აფხაზეთის ასსრ-ის XI და XII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს ხარკოვის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ოჩამჩირის საკოლმეურნებათაშორისო სამშენებლო ორგანიზაციაში. 1960-1963 წლებში იყო ამ სამშენებლო კოლექტივის ჯერ სამუშაოთა მწარმოებელი, ხოლო შემდეგ მთავარი ინჟინერი.

1963 წელს გადაჰყავთ პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის აპარატში სამრეწველო-სატრასპორტო განყოფილების ინსტრუქტორის თანამდებობაზე, ხოლო 1969 წელს ამტკიცებენ ამ განყოფილების გამგედ.

1975 წელს შევიდა სკკპ ცკ-თან არსებული უმაღლეს პარტიული სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეგ 1976-1980 წლებში მუშაობდა პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის ჯერ ორგანიზაციულ-პარტიული მუშაობის განყოფილების გამგის მოადგილედ, ხოლო შემდეგ — საფინანსო-სამეურნეო განყოფილების გამგედ.

1980 წლიდან ვ. აშხაცავა პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის მშენებლობისა და საქალაქო მეურნეობის განყოფილების გამგეა. 1987 წლის 29 იანვარს დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილისა და სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის თავჯდომარის თანამდებობაზე. მოგვიანებით ეკონომიკის მინისტრად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №21 (12387), 30 იანვარი, 1987

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვლადიმერ აშხაცავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* АШХАЦАВА ВЛАДИМИР АРДАШЕВИЧ დაარქივებული 2022-01-23 საიტზე Wayback Machine.
**ვახტანგ ახალკაცი** (დ. 1928 — გ. 1994) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი.

ვახტანგ ახალკაცი დაიბადა ქალაქ ხაშურში.
1952 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროტექნიკური ფაკულტეტი.

მუშაობდა „თელასში" დისპეჩერის თანაშემწედ, სწავლის პარალელურად. 1952-1955 წლებში ინჟინერ-დამპროექტემბლად "თბილჰიდროენერგოპროექტში". 1955 წელს მონაწილეობდა ორთაჭალისა და შაორის ჰესების გაშვებაში. მუშაობდა წამყვან ინჟინრად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში მშენებარე ბირთვულ რეაქტორში.
იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ელექტრონიკის ავტომატიკისა და ტელემექანიკის ინსტიტუტში ელექტრონიკის განყოფილრბის წამყვანი ინჟინერი 1959 წელს. 1962 წელს სტაბილური იზოტოპების ქარხნის ავტომატიზაციასთან დაკავშირებული პროექტების მთავარი ინჟინერი. მუშაობდა ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტში 1965 წლიდან. 1971-1976 წლებში იყო ელექტროენერგეტიკის განყოფილების გამგე. მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირ-პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ერთობლივი სამუშაოს „კრიორეზისტული კაბელის მოდელის მახასიათებლების კვლევა" შესრულებაში 1980 წელს. 1981 წელს ხელმძღვანელობდა კრიოენერგეტიკულ ლაბორატორიას. ვახტანგ ახალკაცი არის 51 გამოქვეყნებული ნაშრომის ავტორი, მათ შორის 10 საავტორო მოწმობის. იყო ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიტატი 1976 წელს. ასევე დაჯილდოებული იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები: ენციკლოპედია, თბ. 2016, გვ. 25-26

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ ახალკაცი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვახმი** — სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიისთვის შეწირული ან ნაწყალობევი ქონება. ვახმის როგორც ტერმინს, ვხვდებით XVIII საუკუნის შუა წლებში შედგენილ ნასყიდობისა და გასამყარებელი ქართულ საბუთებში, სადაც ჩანს, რომ იგი იხმარება მხოლოდ და მხოლოდ ეკლესიებთან, კერძოდ ეკლესიას შეწირულ მამულთან დაკავშრებით. ასეთი შეწირულობა შეიძლება ყოფილიყო როგორც ადამიანი, ისე უძრავი ქონება - დუქანი, სახლი, ფული (საწირავი) და ა.შ. 

1749 წლის 23 ოქტომბერს შედგენილ ბებუთშვილების გასამყრელო სიგელში ვკითხულობთ: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „დაჩვენი დუქნებისგან სამი დუქანი ციხის მეიდნის პირში ავლაბრის საყდრის ვახმია და აშპახანში ერთი დუქანი ეჩმიანიძის ვახმია და რასტაბაზრის პირში ჩორსოსთან ერთი სევანის ვახმია...
ტერ-სტეფანა და ოსეფა ავლაბრის ვახმი ყოფილან, ახლაც ვახმი არიან, საყდარს ემსახურონ..." (დოკუმენტები თბილისის ისტორიისათვის, თბ.1962)." |
|  |  |

დამოწმებული დოკუმენტური მასალით ირკვევა, რომ შეწირულობის ტერმინად ვახმი მხოლოდ სომხურ-გრიგორიანურ ეკლესიებთნ დაკავშირებით გვხდება, ნიშანდობილია, რომ სწორედ XVII-XVIII საუკუნეებში აღინიშნება თბილისის სომხური მოსახლეობის მოძალება, რომლის დასტურიცაა ამ დროის ქალაქში სომხურ-გრიგორიანული ეკლესიების ინტენსიური მშენებლობა, თბილისში მცხოვრები სომხები ვახმს სწირავენ არა მარტო ქალაქში არსებულ სომხურ-გრიგორიანულ ეკლესიებს, არამედ სომხეთის ეკლესიებსაც - ეჩმიაძინს, სევანსა და სხვ.

წყარო
-----

* დოკუმენტები თბილისის ისტორიისთვის (XVI-XIX სს), წგ. 1, შეადგინეს ნ. ბერძენიშვილმა და მ.ბერძნიშვილმა, თბ.1962
* სცსია, ფ. 1448, საბ, N325.

ლიტერატურა
----------

* ბერიძე თ. ტერმინ :ვახმის" გაგებისათვის, „ს, ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწ. მზეუმის მოამბე" 1997, ტ. 42
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ. 466
ვულკანოლოგიის შესწავლის მთავარი საგანი - ვულკანი
**ვულკანოლოგია** (ბერძნ. Βούλκαν – ვულკანი და λόγος – მოძღვრება) — მეცნიერება ვულკანების შესახებ, დინამიკური გეოლოგიის ერთ-ერთი დარგი. შეისწავლის ვულკანების წარმოშობის, განვითარების და განლაგების კანონზომიერებებსა და ვულკანური ამოფრქვევის პროდუქტებს.

ვულკანოლოგიის საგანი
--------------------

პრაქტიკული თვალსაზრისით ვულკანოლოგიის მიზანია ვულკანური ამოფრქვევების პროგნოზირების მეთოდების და ვულკანურ სითბოსა და ამოფრქვევის პროდუქტების გამოყენების რეკომენდაციების შემუშავება. 
ამ თეორიული და პრაქტიკული ამოცანების გადასაწყვეტად ვულკანოლოგია იყენებს გეოლოგიის, გეოტექტონიკის, გეოფიზიკის, გეოქიმიის, ფიზიკური ქიმიისა და პეტროლოგიის მონაცემებს. ჩამოთვლილ 
დარგებთან ერთიანობაში ვულკანოლოგიას დიდი როლი ენიჭება გეოლოგიური მეცნიერების ისეთ ზოგად თეორიულ საკითხთა გადაწყვეტაში, როგორიცაა : ვულკანური ენერგიის წყარო, მაგმის ევოლუცია, მაგმური კერების განლაგება დედამიწის წიაღში, ვულკანიზმის როლი დედამიწის ქერქის ფორმირებაში.

ვულკანოლოგიის მოკლე ისტორია და დაწესებულებები
---------------------------------------------

ვულკანის სტრუქტურა
პირველი ვულკანოლოგიური ცნობები შემონახულია ანტიკური ავტორების შრომებში (ჰერაკლიტე, არისტოტელე). მათი საქმე გააგრძელა სტრაბონმა, რომელმაც აღწერა ვულკანი სანტორინი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია აგრეთვე პლინიუს უმცროსის მიერ ვეზუვის კატასტროფული ამოფრქვევის აღწერა (79). 

ვულკანოლოგიის საკითხებს აშუქებენ ცნობილი მკვლევრები : ფრანც ლევინსონ-ლესინგი, ალექსანდრე ზავარიცკი, ნიკოლოზ სხირტლაძე, ანტუან ლაკრუა, ალფრედ რიტმანი, გარუნ ტაზიევი სხვ. 
ვულკანების ყოველმხრივი გამოკვლევის მიზნით, მრავალ ვულკანურ მხარეში ჩამოყალიბებულია ვულკანოლოგიური სადგურები და ობსერვატორიები. პირველი მათგანი ჩამოყალიბდა 1842 წელს ვულკან ვეზუვის კალთაზე, შემდეგ ამგვარი ობსერვატორიები დაარსდა ჰავაის კუნძულებზე, ვულკან კილაუეის მიდამოებში (1912 წ.). ვულკანოლოგიური სადგურების ქსელი შექმნილია იაპონიასა 
და ინდონეზიაში. 

1935 წელს სადგური დაარსდა კამჩატკაზე. 1944 წლიდან მოსკოვში არსებობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ვულკანოლოგიური ლაბორატორია, რომელიც 1962 წელს გადაიქცა
ვულკანოლოგიის ინსტიტუტად. 
ვულკანოლოგიური გამოკვლევები ტარდება აგრეთვე სახალინზე, საქართველოსა და სომხეთის გეოლოგიურ ინსტიტუტებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* European Volcanological Society
* United States Geologic Survey- Volcanic Hazards Program
* Volcano Live- What is a volcanologist? დაარქივებული 2012-11-26 საიტზე Wayback Machine.
* VolcanoWorld- How to become a volcanologist დაარქივებული 2008-07-08 საიტზე Wayback Machine.
* World Organization of Volcano Observatories

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 464-465.
* Заварицкий А. Н. Начало русской вулканологии, ч. 2, М. — Л. 1947;
* Меняйлов А. А. Вулканология, в сб.: Развитие наук о Земле в СССР, М. 1967;
* Macdonald G. A. Volcanology, "Science", 1961, v. 133, № 3454, p. 673—79;
* Vlodavets V. I. Achievements of modern geological volcanology and ist trends, "Earth — Science Reviews", 1966, v. 2, № 3, p. 181—97.
გამაგრებული დასახლებების ნანგრევები კოლფორიტოს პლატოზე
**კასტელიერის კულტურა**, *გამაგრებული დასახლებების კულტურა* — ბრინჯაოს ხანაში ძვ. წ. XV-III საუკუნეებში არსებობდა თანამედროვე ისტრიის ტერიტორიაზე. თანდათანობით გავრცელდა იტალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონებში. სახელწოდება წარმოსდგება იტალიური სიტყვისაგან *Castelliere* - რაც ნიშნავს „პატარა ციხესიმაგრეს". სწორედ მსგავსი ტიპის გამაგრებული ციხესიმაგრეებით ხასიათდება აღნიშნული კულტურა. 

კულტურის შემქმნელები იყვნენ ხალხი, რომელთა ცხოვრებაში ზღვა წამყვან როლს ასრულებდა. პირველი გამაგრებული დასახლებები აშენდა ისტრიის სანაპიროს გასწვრივ. გამაგრებული დასახლებები ჩვეულებისამებრ მდებარეობდა მთებში და მაღლობებზე, ან მინიმუმ მთიან პლატოზე. შედეგებოდა ერთი ან რამდენიმე კონცენტრული, ელიფსური ან კვადრატული კედლებისაგან. კედლის სისქე 4-5 მეტრი, ხოლო სიმაღლე 5-7 მეტრი იყო. ფაქტობრივად კასტელიერები იყვნენ გამაგრებული ქალაქები, რომელთა პერიმეტრი 2-3 კმ-ს შეადგენდა.

ლიტერატურა
----------

* E. Montanari Kokelj (a cura di), *Carlo Marchesetti e i castellieri, 1903-2003*, Atti del Convegno internazionale di Studi, Editreg, Trieste 2005.
* Roberto Bosi, *L'Italia prima dei Romani*, Milano 1989
* Gianna Buti e Giacomo Devoto, *Preistoria e storia delle regioni d'Italia*, Firenze 1974
**თორმეტი კეისრის ცხოვრება** - **De Vita XII Caesarum** — გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსის დღემდე თითქმის სრულად მოღწეული ერთადერთი ნაშრომი.

ამ ნაშრომში მოცემულია იულიუს კეისრისა და რომის 11 იმპერატორის (ოქტავიანე ავგუსტუსი, ტიბერიუსი, კალიგულა, კლავდიუსი, ნერონი, გალბა, ოტონი, ვიტელიუსი, ვესპასიანე, ტიტუსი, დომიციანე) ბიოგრაფიები.

ხელნაწერის დასაწყისი დაკარგულია, სადაც აღწერილია კეისრის წარმოშობა და დაბადება. სვეტონიუსი თავის ნაშრომში არ იცავს ქრონოლოგიას. ყველა ბიოგრაფია დაყოფილია ოთხ ნაწილად: ძალაუფლების მიღწევამდე, მმართველობა, პირადი ცხოვრება, სიკვდილი და დასაფლავება. პირველ და უკანასკნელ ნაწილში იგი ასე თუ ისე იცავს ქრონოლოგიას, ხოლო მმართველობასა და პირად ცხოვრებაში იგი მხოლოდ ფაქტების ჩამონათვალს გვაძლევს, რომლებიც მოცემულ პიროვნებას ჯერ დადებითად შემდეგ კი უარყოფითად ახასიათებს. იგი არ ცდილობს გააკეთოს ანალიზი, განსჯა მკითხველისთვის არის მინდობილი.

ეს ნაშრომი სვეტონიუსმა მიუძღვნა თავის მეგობარს, პრეტორიანელთა პრეფექტს, გაიუს სეპტიციუს კლარუსს 119 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 12 კეისარის ცხოვრება (ქართულად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (რუსულად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (ლათინურად და ინგლისურად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (ლათინურად)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თავკომბალა**. |

**თავკომბალა** (ლათ. Echinops) — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ფესურიანი, უპირატესად მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ სწორმდგომი ღეროები, რომლებიც სიმაღლეში 0,5–2 მეტრია. ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, ფრთისებურად განკვეთილი და ეკლებით დაკბილულია, იშვიათად მთლიანი, ხშირად ფესვთანურ როზეტებში. მრავალრიცხოვანი ყვავილები ძაბრისებრი ლურჯ-მოცისფრო ან მოთეთრო გვირგვინებითაა (ერთყვავილიანი კალათები), შეკრებილია ღეროს წვერზე და მის ტოტებზე სფეროსებრ თავაკებში. ნაყოფი თესლურაა, სიგრძით 1 სმ-მდე, ქოჩრით. ცნობილია 125–130 სახეობა. გავრცელებული არიან ევრაზიისა და აფრიკის (ჩრდილო-აღმოსავლეთი და აღმოსავლეთი) გარეტროპიკულ (არქტიკისა და ტყიანი ზონის მნიშვნელოვანი ნაწილის გარდა) და სუბტროპიკულ რეგიონებში. ბევრი სახეობა კარგი თაფლოვანი მცენარეა, ზოგიერთი — დეკორატიული, კულტივირებულია დასავლეთ ევროპაში. რიგი სახეობების (ჩვეულებრივი თავკომბალა, *E. ritro*; ბურთთავა თავკომბალა, *E. sphaerocephalus*) ნაყოფი შეიცავს ქინოლინის ალკალოიდებს, რომელთაგან ძირითადია ექინოფსინი (მოქმედების მიხედვით სტრიქნინს ჰგავს).

ქართლურად ეწოდება **კოწიწბურთა**; კახურად — **ზღარბა-ნარი**; ფშავურად — **თავბურთა**; მესხურად — **გოლგოთინა**, **კოსტარდილა**; მესხურად და ჯავახურად — **გორგოშა-ბალახი**, **გოლგოთო**, **აბოს კვერცხი**; ლეჩხუმურად — **ვირიბალახი**.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, თავკომბალა // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. ↑  *Чернева О. В.* Мордовник // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 114.
**თავრიზი** (სპარს. تبریز - Tabriz, აზერბ. تبریز) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს აჯიჩაის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1364 მ.

ისტორია
-------

თავრიზი დაარსდა III ან IV სუაკუნეში სასანიანების მიერ. შუა საუკუნეებში იყო სახვითი ხელოვნების დიდი ცენტრი. იაკუთის თანახმად ქალაქი ქართველთა ლაშქრობის შედეგად დაქვეითდა. 1512-1548 წლებში იყო ირანის დედაქალაქი. 1571-1573 წლებში თავრიზში მოხდა ხელოსანთა და ქალაქის ღარიბების აჯანყება. XVIII-XIX საუკუნეებში იყო თავრიზის სახანოს დედაქალაქი. გულისტანის შეთანხმების თანახმად ისტორიული აზერბაიჯანი (სპარს. Âzarâbâdagân ადარბადაგანი) სრულიად გადავიდა სპარსეთის მხარეს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიის ტერიტორია, რომელიც წარსულში კავკასიის ალბანეთისა და შირვანის გაერთიანების ნაწილი იყო, რუსეთის იმპერიის საკუთრება გახდა. XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში იყო ყაჯართა დნასტიის შაჰების მემკვიდრეების რეზიდენცია. XX საუკუნის დასაწყისში გახდა ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ცენტრი, ამ დროს მოხდა თავრიზის აჯანყება. 1911 წელს თავრიზში შეიჭრა რუსეთის იმპერია. 1918 წელს მუსავათებმა პირველად გამოიყენეს ტერმინი „აზერბაიჯანი" კავკასიის თურქი ტომების (იხ. აზერბაიჯანელები) ახლადშექმნილი რესპუბლიკის აღსანიშნავად, რომლის შემდეგაც ხმარებაში შემოვიდა ტერმინები „ჩრდილოეთი აზერბაიჯანი" და „სამხრეთი აზერბაიჯანი". 1947 წლდან მოქმედებს უნივერსიტეტი.

არქიტექტურა
-----------

თავრიზის ძეგლებიდან აღსანიშნავია ალი-შაჰის საკრებულო მეჩეთი (1310-1320), რომელიც 1809 წელს გადააკეთეს ციტადელად. ნანგრევების სახით იყო შემორჩენილი ცისფერი მეჩეთი (1465), რომელიც XX საუკუნეში აღადგინეს. თავრიზში მდებარეობს პავლიონებით დამშვენებული პარკი გოლესთანი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ავსტრიის დროშა ვენა, ავსტრია
* აზერბაიჯანის დროშა ბაქო, აზერბაიჯანი
* ჩინეთის დროშა უხანი, ჩინეთი
* ხორვატიის დროშა ზაგრები, ხორვატია
* თურქეთის დროშა იზმირი, თურქეთი
* თურქეთის დროშა კონია, თურქეთი
* პალესტინის დროშა ღაზა, პალესტინა
* ტაჯიკეთის დროშა ხუჯანდი, ტაჯიკეთი
* თურქეთის დროშა ერზურუმი, თურქეთი
* თურქეთის დროშა სტამბოლი, თურქეთი
* ვიეტნამის დროშა ხოშიმინი, ვიეტნამი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თავრიზის ბაზარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 569.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Tabriz Tv დაარქივებული 2019-04-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   (1960-2009) *The encyclopaedia of Islam*, New edition, Leiden:  Brill. ISBN 90-04-16121-X.
2. ↑  FarsNewsAgency - ط®ط¨ط±ع¯ط²ط§ط±ظٹ ظپط§ط±ط³. Farsnews.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-08. ციტირების თარიღი: 2012-04-02.
**თავფარავნის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრებისა და ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ როდიონოვკაში (თავფარავანი). ტაძარი სტილისტური ნიშნებით თარიღდება X-XI საუკუნეების მიჯნით.

ეკლესია დგას სოფელ როდიონოვკის შუაგულში. იგი დარბაზული ტიპის ეკლესიების რიგს განეკუთვნება. 2006 წლამდე ძლიერ დაზიანებული იყო. ნაგებობა შიგნიდან და გარედან შემოსილია სწორად ნაწყობი, მოვარდისფრო და ღვინისფერი სუფთად გათლილი ქვის კვადრებით. გეგმით სწორკუთხა ეკლესიას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი აქვს. გრძივი კედლები სამ ნაწილად არის დანაწევრებული პილასტრების ორი წყვილით, რომელზეც ამოყვანილ საბჯენ თაღებს ეყრდნობოდა გადამხური კამარა. ინტერიერში საკმაოდ გამოსარჩევია იმპოსტების მორთულობა. ფასადების დიდი დაუნაწევრებელი სიბრტყეები აქცენტირებულია დეკორატიული ელემენტებით. ჩრდილოეთის ფასადი სადაა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. სამხრეთის ფასადზე ორი სარკმელია, რომლებიც სრულდება თავსართებით. სამხრეთის კარის თავზე მოთავსებული არქიტრავი მორთულია გეომეტრიული სახის ორნამენტებით შესრულებული ფიგურებით და ჯვრის გამოსახულებებით. ორნამენტებია შემონახული თავდაპირველი სახის კარნიზებისა და სარკმელების არქივოლტებზეც. ეკლესიას გააჩნია წარწერები. ერთი მათგანი იკითხება შემდეგნაირად: „ქრისტე შეიწყალე პავლე". ძეგლის რესტავრაცია მიმდინარეობდა 2006 წელს.

თავფარავნის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* *დადიანიძე ც.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 446.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მენაბდე**. |

**ვლადიმერ მენაბდე** (დ. 28 იანვარი, 1896, გონებისკარი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 16 თებერვალი, 1981, თბილისი) — ქართველი გენეტიკოს-სელექციონერი, კულტურული ფლორის მკვლევარი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1950), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1959).

ბიოგრაფია
---------

1923 წლიდან მუშაობდა თბილისის ბოტანიკური ბაღის სელექციის განყოფილებაში; 1930 წლიდან საქართველოს ცენტრალურ სელექციის სადგურში. 1938-1960წწ. იყო ბოტანიკის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, 1938 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის კულტურული ფლორის განყოფილების დამაარსებელი და უცვლელი ხელმძღვანელი. მან გამოავლინა მარცვლოვანი კულტურების უნიკალური ფორმები. მის მიერ გამოყვანილი ხორბლის 4 და ქერის 1 ჯიში დაინერგა წარმოებაში. დაადასტურა, რომ საქართველო ხორბლის კულტურის უძველესი კერაა; შეიმუშავა ხორლის გენეზისის სქემა, სადაც სრულად ასახა ქართული ხორბლის როლი და ადგილი ამ მცენარის გაკულტურების პროცესში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 658, ISBN 99928-20-32-2.
* *ღვალაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 568.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ მენაბდე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი