recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საბჭოთა ხალხების დეპორტაცია** — პოლიტიკური რეპრესიების ერთ-ერთი ფორმა საბჭოთა კავშირში. დეპორტაციის ძირითადი თავისებურება იყო მისი არასამართლებრივი ხასიათი, კონტინგენურობა, ხალხთა დიდი მასების გადაადგილება გეოგრაფიულად დაშორებულ, მათთვის არაბუნებრივ და ხშირ შემთხვევაში, ყოფა-ცხოვრებისათვის შეუფერებელ, სარისკო გარემოში. 

ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით, ტოტალური დეპორტაცია განიცადა ათმა ხალხმა: კორეელებმა, გერმანელებმა, ფინო-ინგერმანლანდებმა, ყარაჩაელებმა, ყალმუხებმა, ჩეჩნებმა, ინგუშებმა (იხ. ჩეჩნებისა და ინგუშების დეპორტაცია), ბალყარელებმა, ყირიმელმა თათრებმა (იხ. ყირიმელი თათრების დეპორტაცია) და ე.წ. თურქმა მესხებმა. მათ შორის შვიდმა - გერმანელებმა, ყარაჩაელებმა, ინგუშებმა, ჩეჩნებმა, ყალმუხებმა, ბალყარებმა და ყირიმელმა თათრებმა დაკარგეს თავისი ეროვნული ავტონომია. 

დეპორტაცია შეეხო, აგრეთვე, საბჭოთა მოქალაქეების მრავალ ეთნიკურ, ეთნოკონფესიურ და სოციალურ კატეგორიას: კაზაკებს, სხვადასხვა ეროვნების კულაკებს, პოლონელებს, აზერბაიჯანელებს, ქურთებს, ასირიელებს, ჩინელებს, რუსებს, ირანელებს, ებრაელებს, უკრაინელებს, მოლდაველებს, ლიტველებს, ლატვიელებს, ესტონელებს, ბერძნებს, ბულგარელებს, სომხებს, სომეხ-დაშნაკებს, ხემშინებს, თურქებს, ტაჯიკებს და სხვა. 

რსფსრ-ს უმაღლესი საბჭოს მიერ 1991 წლის 26 აპრილს მიღებული იქნა კანონი "რეპრესირებული ხალხების რეაბილიტაციის" შესახებ, რომლის თანახმად, რეპრესირებულად იქნა ცნობილი ხალხები (ერები, ეროვნებები ან ეთნიკური ჯგუფები და სხვა ისტორიულად ცამოყალიბებული კულტურულ-ეთნიკური საზოგადოებები, მაგ: კაზაკობა), რომელთა მიმართებაში ეროვნული ან სხვა ნიშნებით სახელმწიფო დონეზე წარმოებდა სიცრუისა და გენოციდის პოლიტიკა, რასაც თან ახლდა იძულებითი გადასახლებები, ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნების გაუქმება, ტერიტორიული საზღვრების ცვლილებები, სპეცდასახლებების ადგილებში ტერორისა და ძალადობის რეჟიმების დამყარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დეპორტაცია. რეაბილიტაცია დაარქივებული 2021-09-28 საიტზე Wayback Machine.
* სტალინი დაარქივებული 2015-04-19 საიტზე Wayback Machine.
* ამინა უმაროვა: ჩეჩნები არასოდეს არ აიგივებდნენ ამ ჯალათებს ქართველ ხალხთან
* გერმანელები დაარქივებული 2016-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* სტალინური რეპრესიები
* საბჭოთა დეპორტაციები
* ფიქრები საბჭოთა დეპორტაციულ პოლიტიკა
* საბჭოთა ხალხების დეპორტაცია
* დეპორტირებული ხალხების დემოგრაფიული დანაკარგები
* ხალხთა დეპორტაცია
* ჩრდ. კავკასიის რუკა დეპორტაციის შემდეგ
* სსრკ ხალხთა დეპორტაცია. ყაზახეთის მაგალითი
„**საბჭოთა ხელოვნება**" — საქართველოს სსრ კულტურის სამინისტროს ყოველთვიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური, ლიტერატურულ-მხატვრული და მეცნიერულ-თეორიული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1921 წლიდან. მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1941 წლიდან, ჟურნალის გამოცემა შეწყდა. განახლდა 1953 წელს. ჟურნალი აშუქებდა ხელოვნების ყველა დარგის (თეატრი, მუსიკა, სახვითი ხელოვნება, კინო, არქიტექტურა, ქორეოგრაფია) საკითხებს. თანამშრომლობდნენ ხელოვნებათმცოდნეები, თეატრმცოდნეები, მუსიკათმცოდნეები, კინომცოდნეები, მწერლები, კრიტიკოსები, ჟურნალისტები. ჟურნალის ძირითადი მიზანი იყო თანამედროვე ქართული და მოკავშირე საბჭოთა რესპუბლიკების, აგრეთვე საზღვარგარეთის ქვეყნების პროგრესული ხელოვნების პოპულარიზაცია და კრიტიკული შეფასება. „საბჭოთა ხელოვნებას" ერთვოდა სტატიების რუსულად ანოტაცია. ტირაჟი 6 ათასი. 1990-2004 წლებში გამოდიოდა სახელწოდებით „ხელოვნება".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 608.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალის კოლექცია ციფრულ ბიბლიოთეკა „ივერიელში"
**ტმუტარაკანის სამთავრო** — ძველი რუსული სამთავრო ტამანის ნახევარკუნძულზე მე-10-მე-12 საუკუნეებში. ცენტრი — ქალაქი ტმუტარაკანი. ტამანის ნახევარკუნძულზე აღმოსავლეთ-სლავური მოსახლეობის გამოჩენა დაკავშირებულია იგორის ლაშქრობასთან ბიზანტიაში (944) და სვიატოსლავის ლაშქრობებთან იასებისა (ალანები) და კასოგების (ადიღეები) ქვეყნებში (965). 988-1036 ტმუტარაკანის სამთავროს მართავდა მსტისლავ ვლადიმირის ძე (გარდაიცვალა 1036 წელს) რომელმაც დაიმორჩილა კასოგები და გააფართოვა სამთავროს ტერიტორია. მსტისლავმა ქალაქ ტმუტარაკანში ააგო ღვთისმშობლის ეკლესია რომელიც მოგვიანებით ტმუტარაკანის ეპარქიის შექმნისას საეპისკოპოსოდ იქცა. მე-11 საუკუნის 60-იანი წლებიდან ემორჩილებოდა ჩერნიგოვის მთავარ სვიატოსლავ იაროსლავის ძეს. მე-11 საუკუნის მეორე ნახევარში მას მართავდნენ იაროსლავის შვილები — გლები, რომანი და ოლეგი. მე-11 საუკუნის ბოლოს და მე-12 საუკუნის დასაწყისში ყივჩაღთა შემოსევის გამო ტმუტარაკანის სამთავრო დასუსტდა და დამოუკიდებლობა დაკარგა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტმუტარაკანი
* კიევის რუსეთი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 6.
**სპეციალური უმაღლესი სკოლა** (გერმ. Fachhochschule) იშვიათად აგრეთვე **ფახჰოხშულე** — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ერთ-ერთი ფორმა გერმანიაში. „ფახჰოხშულე" ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი. სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებლებში დიდი ყურადღება ეთმობა გამოყენებით საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა შესწავლას. ამ ტიპის სასწავლებლებში სწავლების ძირითადი აქცენტი გადატანილია მეცნიერებათა გამოყენებითობაზე, ანუ სტუდენტებისათვის მომავალ პროფესიულ საქმიანობისათვის საჭირო პრაქტიკული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების გამომუშავებაზე. სწორედ ამით განსხვავდება გერმანიაში „ფახჰოხშულედ" წოდებული სპეციალური უმაღლესი სკოლა უნივერსიტეტისაგან, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა თეორიული, სამეცნიერო მუშაობის შესწავლას უთმობენ. 

ინგლისურ ენაზე აღნიშნული სპეციფიკის სახელწოდების გადატანა ფონეტიკური ადაპტაციით, მას თარგმნიან როგორც „University of Applied Sciences", ანუ გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი. 

დღესდღეობით გერმანიაში, ამ სპეციალიზებული ტიპის უმაღლესი სასწავლებლები სწავლის მსურველთ სთავაზობს არა მხოლოდ საბუნებისმეტყველო, სოციალურ და ტექნიკურ, არამედ სახელოვნებო დარგების დაუფლებასაც. 

ბოლონიის პროცესის კვალდაკვალ უმაღლეს სკოლებს უფლება აქვთ მომავალ სტუდენტებს აკრედიტებული დარგების ფარგლებში შესთავაზონ ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხის მოპოვება.

სპეციალურ უმაღლეს სკოლაში სტუდენტები შეისწავლიან როგორც მინიმუმ ერთ სპეციალობას — ტექნიკას, მეურნეობას, აგრიკულტურას, ადმინისტრირებას. 

სწავლებაზე დასტურის მისაღებად საჭიროა 12-წლიანი სასკოლო განათლების სიმწიფის ატესტატი. სწავლის ხანგრძლივობა 6 სემესტრიანია და ნაწილობრივ განივრცობა 2 საპრაქტიკო სემესტრით. უნივერსიტეტში სასწავლებლად გადასვლის მსურველებს შეიძლება გარკვეული სემეტრების რაოდენობა ჩაეთვალოთ. 

სპეციალურ უმაღლეს სკოლებს რანგით საქართველოში უთანაბრდება სასწავლო უნივერსიტეტად წოდებული დაწესებულებები, რომელთაც არ გააჩნიათ სადისერტაციო უფლება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტრირის უმაღლესი სკოლა
**სპილოს კუნძული** (ინგლ. Elephant Island) — ყინულით დაფარული მთიანი კუნძული ანტარქტიდის სანაპიროსთან. ის სამხრეთის ოკეანეში, სამხრეთ-შეტლანდის კუნძულების ჯგუფიდან ყველაზე მოშორებით მდებარეობს. მას სახელი ადრეულმა მკვლევარებმა უწოდეს, ამ კუნძულზე მობინადრე ზღვის სპილოების გამო. ის სამხრეთ გეორგიადან 1253 კილომეტრში, სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს, 935 კილომეტრში, სამხრეთით ფოლკლენდის კუნძულებიდან და 885 კილომეტრში სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჰორნის კონცხიდან. კუნძული წარმოადგენს სადავო ტერიტორიას არგენტინას, ჩილესა და ბრიტანეთს შორის.

გეოგრაფია
---------

სპილოს კუნძულის ხედი
კუნძულის ფართობია 558 კმ², ხოლო სიმაღლე, პარდოს ქედზე, ზღვის დონიდან მაქსიმალური სიმაღლეს, 853 მეტრს აღწევს. კუნძულის მნიშვნელოვან ობიექტებს წარმოადგენენ: იელჩოს კონცხი, ვალენტინის კონცხი და სათვალთვალო კონცხი, რომლებიც მის უკიდურეს ჩრდილოეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ წერტილებს წარმოადგენენ. ასევე ვილდის წერტილი, წყალში შეჭრილი ხმელეთის პატარა ნაწილი კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. სიმტკიცის მყინვარი არის კუნძულის მთავარი მყინვარი.

ისტორია
-------

კუნძული აღმოჩენილი იქნა 1820 წლის თებერვლის დასაწყისში ედვარდ ბრანსფილდის მოგზაურობის დროს. ზღვის სპილოს კუნძულს (ინგლ. Sea Elephant Island) სახელი პირველად უწოდა ინგლისელმა ვეშაპდამჭერმა რობერტ ფაილდსმა (ინგლ. Robert Fildes) კუნძულის სანაპიროზე შემჩნეული ამ ცხოველების სიმრავლის გამო.

1821 წლის 29 იანვარს კუნძულის კარტოგრაფია ჩაატარა ფადეი ბელინსგაუზენის ექსპედიციამ და მას ადმირალ სემიონ მორდვინოვის პატივსაცემად უწოდა მისი სახელი.

კუნძული ყველაზე უფრო ცნობილი გახდა შეკლტონის 1914-1917 წლების ტრანსანტარქტიკული საიმპერიო ექსპედიციის დამთავრების შემდეგ, როდესაც 1916 წლის 14 აპრილს იქ გადავიდა უედელის ზღვაში ავარიაგანცდილ გემ «ენდიურანსის» ჯგუფის 28 წევრი. 17 აპრილს ექსპედიციის წევრებმა უაილდის კონცხზე (სახელი დარქმეულია ერნესტ შეკლტონის მოადგილის — ფრენკ უაილდის პატივსაცემად) დააფუძნეს ბანაკი, სადაც მისი ხელმძღვანელობით გამოიზამთრეს 1916 წლის 30 აგვისტომდე, სანამ შეკლტონმა არ მოახდინა მათი ევაკუაცია პუნტა-არენასში.

* 
* 
*

ბიბლიოგრაფია
------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სპილოს კუნძული***

* *Antarctica*. Sydney: Reader's Digest, 1985.
* Child, Jack. *Antarctica and South American Geopolitics: Frozen Lebensraum*. New York: Praeger Publishers, 1988.
* Mericq, Luis. *Antarctica: Chile's Claim*. Washington: National Defense University, 1987.
* Pinochet de la Barra, Oscar. *La Antarctica Chilena*. Santiago: Editorial Andrés Bello, 1976.
* Stewart, Andrew, *Antarctica: An Encyclopedia*. London: McFarland and Co. 1990 (2 volumes).
* "Elephant Island - An Antarctic Expedition" by Author Chris Furse, published by Anthony Nelson Ltd, 7 St. John's Hill Shrewsbury SY1 1JE Salop England, ISBN 0-904614-02-6

სქოლიო
------

1. ↑  *William James Mills*, Exploring polar frontiers: a historical encyclopedia, ABC-CLIO, Inc, 2003. — P. 208, 844 p. ISBN 1-57607-422-6.

|  |  |
| --- | --- |
| არგენტინის დროშა | *ეს სტატია არგენტინისა და არგენტინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
უნივერსიტეტის ბეჭედი
**სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი** (ესპ. Universidad Nacional Mayor de San Marcos (UNMSM), ან მოკლედ San Marcos) საზოგადოებრივი უნივერსიტეტი პერუს დედაქალაქ ლიმაში. პერუელთა მიერ უნივერსიტეტი ყველაზე პრესტიჟულ უმაღლეს სასწავლებლად და წამყვან სამეცნიერო კვლევით ცენტრად ითვლება.

ისტორია
-------

დაფუძნდა 1551 წელს, ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტია მსოფლიოში და უძველესი ლათინურ ამერიკაში მეხიკოს ნაციონალურ უნივერსიტეტთან ერთად, რომელიც იმავე წელს დაარსდა, როგორც ახალი ესპანეთის სამეფო უნივერსიტეტი. სან-მარკოს ისტორიული კამპუსი ლიმას ცენტრში მდებარეობს, თუმცა ძირითადი აკადემიური ღონისძიებანი და სწავლება მიმდინარეობს თანამედროვე სიუდად უნივერსიტარიაში.

უნივერსიტეტის გამოჩენილი კურსდამთავრებულები
-------------------------------------------

* ბერნარდო ო'ჰიგინსი
* ვალენტინ პანიაგუა
* ლუის ალბერტო სანჩესი
* მანუელ სკორსა
* ხულიო ტელო
* აბრაამ ვალდელომარი
* მარიო ვარგას ლიოსა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტის ხელმძღვანელის გვერდი
* (ესპანური) მედიცინის ფაკულტეტის გვერდი დაარქივებული 2007-02-28 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია განათლების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტობაგო** (ინგლ. Tobago) — კუნძული კარიბის ზღვაში, მდებარეობს კუნძულ ტრინიდადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ტრინიდადი და ტობაგოს სიდიდით მეორე კუნძული. ფართობი 300 კმ². კუნძულის სახელი მომდინარეობს ინგლისური სიტყვა *tobacco*-დან, რაც ქართულად თამბაქოს ნიშნავს.

კუნძულის მთავარი ქედი გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ და წარმოადგენს ვენესუელის სანაპირო ქედის გაგრძელებას. ქედის მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 600 მეტრია, იგი დასერილია მთის მდინარეთა ხეობებით. ტობაგოზე უნიკალური ბუნებაა, რომელიც რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში თითქმის ხელუხლებლადაა შემონახული. მარადმწვანე ტყის საფარისა და საერთოდ ფლორის შესანარჩუნებლად შექმნილია უნიკალური ნაკრძალი „Buccoo Reef".

ისტორია
-------

ტრინიდადის მსგავსად, ტობაგოც კოლუმბმა აღმოაჩინა და კუნძული ესპანელებმა დაიკავეს. სხვა ახლო მდებარე კუნძულებისგან განსხვავებით, ამ კუნძულს კოლონიზაციის კვალი ნაკლებად დაეტყო. თუმცა XVII საუკუნეში ამ კუნძულისათვის იბრძოდნენ ინგლისელები, ფრანგები, ნიდერლანდელები და ასევე ძველი კურლანდიის საჰერცოგოც. 1704 წელს კუნძული გამოცხადდა ნეიტრალურ ტერიტორიად, თუმცა იმის მერე, რაც კუძულზე მეკობრეებმა თავიანთი ბაზა დააარსეს, აქ 1763 წელს ბრიტანეთმა ისევ აღადგინა კოლონიალური მმართველობა. 1888 წელს ტობაგო გაერთიანდა ტრინიდადთან, 1889 წელს შექმნა საკუთარი დამოუკიდებელი საკანონმდებლო ორგანო, ხოლო 1946 წელს გახდა თვითმმართველი ტერიტორია დიდი ბრიტანეთის შემადგენლობაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში ტრინიდადმა და ტობაგომ მიიღეს დამოუკიდებელი შიდა თვითმმართველობის უფლება, ხოლო 1962 წელს მათ მიიღეს სრული დამოუკიდებლობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tobago Hotel & Tourism Association
* Tobago House of Assembly
* WorldStatesmen - Trinidad and Tobago
* Government of the Republic of Trinidad and Tobago
* National Library and Information System Authority of Trinidad and Tobago დაარქივებული 2008-09-06 საიტზე Wayback Machine.
* Parishes of Tobago (map) დაარქივებული 2011-07-17 საიტზე Wayback Machine.
* Definitive Tourist Guide to Tobago

სქოლიო
------

1. ↑  Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census Demographic Report. Trinidad and Tobago Central Statistical Office.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 ოქტომბერი 2016. ციტირების თარიღი: 27 May 2016.
**ტოგდერი** (სომალ. *Togdheer*, არაბ. تُوجدَير) — რეგიონი სომალის ჩრდილოეთში. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ბურაო. მდებარეობს არაღიარებული სახელნწიფო სომალილენდის ჩრდილო-დასავლეთში.

გეოგრაფია
---------

ტოგდერის რეგიონის ფართობი 2007 წლის მონაცემებით შეადგენდა 38 663 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობის შეფასება 2014 წლის მონაცემებით 721 363 ადამიანს. თანამედროვე ტოგდერის რეგიონის მონაცემები განსხვავებულია იმის გამო, რომ მისი საზღვრები ამჟამად შეცვლილია, კერძოდ, მისი შემადგენლობიდან გამოყოფილია აინის რეგიონი, რომელიც სომალის ავტონომიის ჰატუმოს კონტროლ ქვეშ იმყოფება. ოფიციალურად ესაზღვრება სომალის რეგიონებს: აღმოსავლეთიდან სოლის, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სანაგს და დასავლეთიდან ვოკუი-გალბიდს, ხოლო სამხრეთიდან ეთიოპიას. სახელწოდება წარმოდგება ადგილობრივი ტოპონიმის დასახელებისგან — მდინარე ტოგ-დერისაგან.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ტოგდერის რეგიონი დაყოფილია ოთხ რაიონად:

* ბურაო
* ბუჰოდლე
* ოდვეინე
* შეიხი

სქოლიო
------

1. ↑  Citypopulation (მოსახლეობის რაოდენობის შეფასება 2014 წელს)
2. ↑  მოსახლეობის რაოდენობის შეფასება 2014 წელს
3. ↑  Districts of Somalia. Statoids. ციტირების თარიღი: 6 December 2013.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომალის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
* ავდალი
* ბაკული
* ბენადირი
* ბარი
* ბეი
* გალგუდუდი
* გედო
* ვოკუი-გალბიდი
* მუდუგი
* ნუგალი
* სანაგი
* სოლი
* ტოგდერი
* ქვემო შაბელე
* ქვემო ჯუბა
* შუა შაბელე
* შუა ჯუბა
* ჰირანი
 |

 |
**ურის მესამე დინასტია** — პერიოდი შუმერული ცივილიზაციის განვითარების უკანასკნელ ეტაპზე (ძვ. წ. 2112 წ. — ძვ. წ. 2003 წ.). მას ასევე შუმერულ რენესანსსაც უწოდებენ. მოკე ხანში ირანელი დამპყრობლების წინააღმდეგ უტუხენგალმა დაიწყო აჯანყება და გაათავისუფლა სამხრეთ მესოპოტამია. მის შემდეგ გამეფდა ურ-ნამუ (ძვ. წ. 2112 - ძვ. წ. 2094), რომელმაც თავის დედაქალაქად ური აირჩია. ახალ სახელმწიფოს ეწოდა „შუმერის და აქადის სამეფო". მიუხედავად იმისა რომ ოფიციალური დოკუმენტაციის ენა შუმერული იყო, სალაპარაკო შუმერული უკვე კვდებოდა.

ურ-ნამუმ და მისმა ვაჟმა შულგიმ (ძვ. წ. 2093 - ძვ. წ. 2046) შექმნეს კლასიკური ბიუროკრატიული სახელმწიფო. მათი მმართველობის პერიოდიდან შემონახულია 100 000-ზე მეტი საკანცელარიო დოკუმენტი. „შუმერის და აქადის სამეფო" მალე გასცდა სამხრეთ მესოპოტამიას და შეიერთა ჩრდილო მესოპოტამიაც და ელამის ნაწილიც.

მესამე დინასტიის სახელმწიფომ დაახლოებით 100 წელი იარსება. სწორედ ამ დროს შეიქმნა „შუმერის მეფეთა სია", პრიმიტიული მატიანე და სწორედ მეფე შულგის დროს მოხდა კანონების პირველი კოდექსის გამოქვეყნება.

დინასტიის მეფეების სია
----------------------

ახლო აღმოსავლეთი ძვ. წ. III ათასწლეულის მიწურულს.
1. დაახლ. **ძვ. წ. 2112 — ძვ. წ. 2094**: **ურ-ნამუ**
2. დაახლ. **ძვ. წ. 2094 — ძვ. წ. 2046**: **შულგი**
3. დაახლ. **ძვ. წ. 2046 — ძვ. წ. 2038**: **ამარ-სუენი**
4. დაახლ. **ძვ. წ. 2038 — ძვ. წ. 2028**: **შუ-სუენი**
5. დაახლ. **ძვ. წ. 2028 — ძვ. წ. 2003**: **იბი-სუენი**

ლიტერატურა
----------

* Sallaberger, Walther; Westenholz, Aage (1999), *Mesopotamien. Akkade-Zeit und Ur III-Zeit*, Orbis Biblicus et Orientalis, **160/3**, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, ISBN 3-525-53325-X
* Van de Mieroop, Marc (2007), *A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC. Second Edition*, Blackwell History of the Ancient World, Malden: Blackwell, ISBN 978-1-4051-4911-2

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The State of Ur III Research დაარქივებული 2011-06-17 საიტზე Wayback Machine.
**უკანახოს მეორე საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ ვაკისსოფელში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. პირველი სართული ყრუკედლებიანი გომურია (8,5 x 6 მეტრი), რომელსაც შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან მიშენებული წინკარიდან, ეგრეთ წოდებული დარიფნიდან (5,6 x 1,6 მეტრი) აქვს. გომური მეორე სართულს მხოლოდ თივის ჩასაყრელი მცირე ხვრელით (საკომი) უკავშირდება. მეორე სართული - საცხოვრებელია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს, მეორე სართულის წინკარიდანაა (7,6 x 2,1 მეტრი). ამ მხარეს ერთი კარი და ორი ფანჯარაა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში თითო პატარა ნიშია. საცხოვრებელ ოთახზე (9,3 x 7,6 მეტრი) სამხრეთ-დასავლეთიდან მიშენებულია სამეურნეო სათავსი (7 x 3,8 მეტრი), რომელსაც საცხოვრებელი კარით უკავშირდება. სათავსს სამხრეთ-დასავლეთით შესასვლელი და ფანჯარა აქვს. ჩრდილო-დასავლეთით ორი ნიშია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ერთი. ამავე კუთხეში ქვევრია. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. სართულშუა გადახურვა და ბანური სახურავი ხის კოჭებს ეყრდნობოდა. სახლის უკან, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ფერდობზე, დგას ქვით ნაგები გადახურული კალო (საფრის კალო), რომლის იატაკი საცხოვრებლის იატაკის დონეზე 3 მეტრით მაღლაა. კალოს თავზე მდგარა მეორე საბძელი, რომელსაც თივის ორფერდა სახურავი ჰქონდა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 317.
**ფილოფეუსი** იგივე **ფილოფე** (რუს. Филофей Псковский, დ. 1465 — გ. 1542) — იღუმენი, იერლიზაროვის მონასტერში, რომელიც მდებარეობდა ფსოკოვში, XVI საუკუნეში. ფილოფე იყო „მესამე რომის" იდეის ავტორი. მისი სიტყვებით: 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „ორი რომი დაეცა. მესამე რომი — მოსკოვი დგას, მეოთხე რომი აღარ იქნება." |
|  |  |

ამ იდეას უდიდესი მნიშვნელობა მიენიჭა, ამ დროს რუსეთის მმართველი იყო ვასილი III, რუსეთი ახალი გათავისუფლებული იყო მონღოლთა ბატონობისგან და სულ უფრო ძლიერდებოდა. „მესამე რომი" ანუ მოსკოვი, თავს ყველა მართლმადიდებლის მფარველად აცხადებდა და ამ უკანასკნელთა იმედებიც გარკვეულწილად მოსკოვს დაუკავშირდა.

2009 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ არქეოლოგებმა მიაგნეს ფილოფეს საფლავს.[1]

სქოლიო
------

1. ↑  Псковские археологи обнаружили могилу, предположительно принадлежащую старцу Филофею, автору концепции «Москва — третий Рим»

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რუსეთისა და რუსების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
სკანდინავიურ მითოლოგიაში **ფიმბულვეტრი (ან ფიმბულვინტერი)** — რაგნაროკის მოვლენების მომასწავლებელი. ეს ნიშნავს „დიდ ზამთარს". ძველ ინგლისურში ის გამოითქმის როგორც "Fifelwinter".

მოკლე შინაარსი
--------------

ფიმბულვინტერი, არის მკაცრი ზამთარი, რომელიც წინ უსწრებს სამყაროს დასასრულს და წყვეტს მთელ სიცოცხლეს დედამიწაზე. ფიმბულვინტერი არის სამი ზამთარი ზედიზედ, როდესაც თოვლი მოდის ყველა მხრიდან, ყოველგვარი შუალედური მზის გამოსვლის გარეშე. უთვალავი ომი მოჰყვება.

მოვლენა აღწერილია პირველ რიგში პოეტურ ედაში. "ლექსში Vafþrúðnismál", ოდინი უსვამს კითხვას ვაფშრუდინირს, თუ ვინ გადაურჩება კაცობრიობდან ფიმბულვინტერს. ვაფშრუდინირი პასუხობს, რომ ლიფი და ლიფრასირი გადარჩებიან და რომ ისინი იცხოვრებენ ჰოდმიმის ჰოლტის ტყეში. 

მითოლოგია შეიძლება დაკავშირებული იყოს 536 წლის ვულკანურ ზამთართან, რამაც გამოიწვია ტემპერატურის შესამჩნევი ვარდნა ჩრდილოეთ ევროპაში. ასევე არსებობს რამდენიმე პოპულარული იდეა იმის შესახებ, აქვს თუ არა კავშირი მითოლოგიის კონკრეტულ ნაწილს კლიმატის ცვლილებასთან, რომელიც მოხდა სკანდინავიურ ქვეყნებში სკანდინავიური ბრინჯაოს ხანის დასასრულს ჩვ.წ. 650 წლიდან.

დანიაში, ნორვეგიაში, შვედეთსა და სხვა სკანდინავიურ ქვეყნებში ტერმინი ფიმბულვინტერი ნასესხებია ძველი ნორვეგიიდან უჩვეულოდ ცივი და მკაცრი ზამთრის აღსანიშნავად. თუმცა შვედეთში კიდევ ერთი გავრცელებული სიტყვაა "vargavinter" ("მგლის ზამთარი").

ეტიმოლოგია
----------

ფიმბულვინტერი მომდინარეობს ძველი სკანდინავიურიდან, რაც ნიშნავს "საშინელ, დიდ ზამთარს". პრეფიქსი "ფიმბულ" ნიშნავს "დიდებული/დიდი", ამიტომ სიტყვის სწორი ინტერპრეტაცია არის "დიდი ზამთარი".

წყაროები
--------

* Gunn, Joel (2000). *The Years Without Summer: Tracing A.D. 536 and its Aftermath* (British Archaeological Reports International. Oxford, England: Archaeopress) ISBN 1-84171-074-1
* Keys, David Patrick (2000). *Catastrophe: An Investigation into the Origins of the Modern World.* (New York: Ballantine Pub) ISBN 0-345-40876-4.
* Larrington, Carolyne (Trans.) (1999). *The Poetic Edda* (Oxford World's Classics) ISBN 0-19-283946-2
* Lindow, John (2001). *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs* (Oxford University Press) ISBN 0-19-515382-0
* Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend* (Cassell) ISBN 0-304-34520-2

სქოლიო
------

1. ↑  Ström, Folke: *Nordisk Hedendom*, Studentlitteratur, Lund 2005, ISBN 91-44-00551-2 (first published 1961) among others, refer to the climate change theory.
2. 1 2  Svenska Akademiens Ordbok, entry for *Fimbulvinter*
3. ↑  Siv Strömquist (21 February 2011). „Gråbenstankar i vargavintern" (შვედური). Svenska Dagbladet. ციტირების თარიღი: 6 October 2020.
**ფილფლა** — პატარა დაუსახლებელი კუნძული მალტიდან 4,5 კმ-ით სამხრეთით, მალტის არქიპელაგის უკიდურესი სამხრეთი წერტილი. ფილფლიდან 101 მეტრით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს პატარა კლდოვანი კუნძული, რომელიც ქვეყნის უკიდურესი სამხრეთი წერტილია. სახელწოდება „ფილფლა" მომდინარეობს არაბული სიტყვიდან *felfel*, რაც შავ წიწაკას ნიშნავს.

ბუნება
------

ფილფლის ფართობია 3,7282 ჰექტარი. სანაპირო ხაზის სიგრძე 988 მეტრია. ვაკე ზედაპირის მქონე კირქვის პლატო 60 მეტრის სიმაღლის კლდეებითაა გარშემორტყმული. კუნძულზე ზღვის ფრინველების სამი სახეობა ბინადრობს: *Hydrobates pelagicus* (დაახლოებით 5000–8000 წყვილი), *Calonectris borealis* (დაახლოებით 200 წყვილი) და *Larus michahellis* (დაახლოებით 130 წყვილი). BirdLife International-მა კუნძული ფრინველების მნიშვნელოვან ტერიტორიად აღიარა, განსაკუთრებით *Hydrobates pelagicus*-ის კოლონიის გამო. ასევე გვხვდება ველური პრასი, რომელიც 2 მეტრის სიმაღლის იზრდება. ფილფლაზე მოხვედრა მხოლოდ საგანმანათლებლო და სამეცნიერო მიზნებითაა ნებადართული და ამისთვის მალტის ბუნების დაცვისა და დაგეგმარების სააგენტოს თანხმობაა საჭირო.

ისტორია
-------

სავარაუდოდ, ნეოლითის ხანაში ფილფლა მალტის მკვიდრთათვის წმინდა კუნძულად იყო მიჩნეული. ფილფლის მოპირდაპირე მხარეს, მალტის სანაპიროზე ჰაჯარ-კიმი და მნაიდრაა აშენებული.

ერთადერთი მუდმივი სტრუქტურა კუნძულის გამოქვაბულში 1343 წელს აგებული კაპელა იყო, რომელიც 1856 წელს მომხდარმა მიწისძვრამ გაანადგურა, რის შემდეგაც კუნძულის ნაწილიც ჩაიძირა. 1798 წლით დათარიღებული მალტის რუკაზე ფორტი, შუქურა და ფილფლის კაპელაა გამოსახული.

1971 წლამდე სამეფო ფლოტი და სამეფო სამხედრო-საჰაერო ძალები კუნძულს პრაქტიკული სწავლებისთვის იყენებდნენ. 1980 წელს კუნძული ფრინველთა ნაკრძალად გამოცხადდა. 1988 წელს მიღბული ფილფლის ბუნებრივი ნაკრძალის კანონით, კუნძულთან წვდომა და გამოყენება შეიზღუდა. კუნძულის გარშემო ერთ საზღვაო მილში თევზჭერა აიკრძალა.

სქოლიო
------

1. ↑  "Topography and Flora of the Satellite islets surrounding the Maltese Archipelago" - Arnold Sciberras, Jeffrey Sciberras, 2010
2. 1 2  Morana, Martin (2011) *Bejn Kliem u Storja* (mt). Malta:  Books Distributors Limited. ISBN 978-99957-0137-6.  დაარქივებული 20 October 2016[Date mismatch] საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები
3. ↑  Filfla Islet. *Important Bird Areas factsheet*. BirdLife International (2013). ციტირების თარიღი: 2013-08-07
4. 1 2 3  „An island cemetery for bombs on which no one can set foot". *TVM*. 6 January 2016. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 January 2016.
5. ↑  Attard, Anton F (2012). „Il-Castrum Terre Gaudisii u l-Origini tal-Matrici tal-Assunta f'Ghawdex". *Festa Santa Marija*. Leone Philharmonic Society (9): 70-77.
6. ↑  Cini, George.  (4 January 2005) Filfla too had a chapel dedicated to Our Lady. ციტირების თარიღი: 25 February 2020
7. ↑  Dalli, Kim (28 April 2015). „'Napoleon' map gives a tantalising clue to the past". *Times of Malta*. ციტირების თარიღი: 29 April 2015.
**უნიანგის ტბები** (ფრანგ. Lacs d'Ounianga) — ტბების მთელი რიგი საჰარის უდაბნოში, ჩადის ჩრდილოეთ ნაწილში.

უნიანგის ტბები მაღალი მარილიანობის მქონე 50 ტბის კრებულს წარმოადგენს, რომელთა აუზიც ტიბესტისა (დასავლეთით) და ენედის (აღმოსავლეთით) მთებს შორის მდებარეობს. უფრო დაზუსტებით, ამ შემთხვევაში საქმე ეხება ტბათა ორ ჯგუფს — უნიანგა-კებირსა და უნიანგა-სერირს.

უნიანგის ტბები იმ დიდი ტბის ნარჩენია, რომელიც ამ ადგილას 5000 — 15 000 წლის წინ არსებობდა. დღეისათვის მათი საერთო ფართობი 20 კმ²-ს შეადგენს. ტბებიდან აორთქლების მაჩვენებელი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია მთელ მსოფლიოში და ამას ემატება ის ფაქტი, რომ რეგიონში ნალექი თითქმის საერთოდ არ მოდის. ისინი ძირითადად იმ მიწისქვეშა წყლებით იკვებებიან, რომლებიც ამ არეალის გაუდაბნოებამდე წარმოიქმნენ.

2012 წელს უნიანგის ტბები იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

გალერეა
-------

* იოის ტბაიოის ტბა
* იოის ტბაიოის ტბა
* კატამის ტბაკატამის ტბა
* უნიანგა-სერირის ტბაუნიანგა-სერირის ტბა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უნიანგის ტბები იუნესკოს საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  Four natural and four cultural properties added to UNESCO’s World Heritage List on Sunday

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩადში ჩადის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* უნიანგის ტბები
* ენედის პლატო
 |

 |
**როზა ისმაილ-ყიზი ჯალილოვა** (აზერ. Roza İsmayıl qızı Cəlilova; დ. 17 მაისი, 1929, ყუბა) — აზერბაიჯანელი ქორეოგრაფ-ბალეტმეისტერი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2007), „ღირსების" (1959) და „დიდების" (2019) ორდენის კავალერი.

ცხოვრება
--------

როზა ჯალილოვა დაიბადა 1929 წლის 17 მაისი. 1947 წელს ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებლის კლასიკური განყოფილება „ფრიადზე" დაამთავრა. ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დასში. თუმც აზერბაიჯანული ხალხური მუსიკისა და ცეკვის სიყვარულს ერთი წამითაც არ დაუტოვებია. 1949 წელს, დიდი ხნის ბჭობის შემდეგ, იმ დროს მოქმედი „მხატვრული საბჭოს" ნებართვით, ცვლის თავის შემოქმედებითი მოღვაწეობის მიმართულებას და გადადის უზეირ გაჯიბეკოვის მიერ შექმნილ სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში. 30 წელზე მეტი დროის განმავლობაში როზა ჯალილოვა წარმოადგენდა აზერბაიჯანს მრავალ საერთაშორისო ფესტივალზე, რომლებიც მიმდინარეობდა კანადაში, ჩინეთში, აშშ-ში, თურქეთში, ერაყში, ეფიოპიაში, მაროკოში. 2019 წლის 16 მაისში აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილხამ ალიევის განკარგულებით აზერბაიჯანული საცეკავო ხელოვნების განვითარებასა და

პროპაგანდირებაში ღვაწლის შეტანისათვის როზა ჯალილოვა დაჯილდოვდა ორდენით „შოხრათი".

სქოლიო
------

1. ↑  Роза Джалилова.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-17. ციტირების თარიღი: 2021-01-14.
2. ↑  Живая легенда танцевального искусства Роза Джалилова отметила 90-летие (ФОТО). Trend.Az (2019-05-18). ციტირების თარიღი: 2020-03-18.
3. ↑  Президент Ильхам Алиев наградил Розу Джалилову орденом „Шохрат"
რონალდ რეიგანი, რომლის სახელისგან ეს ტერმინი წარმოდგება.
**რეიგანომიკა** (ინგლ. Reaganomics, ორი სიტყვის Reagan და economics შერწყმით მიღებული ტერმინი, რომელიც პირველად რადიო წამყვანმა პოლ ჰარვიმ გამოიყენა; ასევე არსებობს ტერმინის დამცინავი ფორმა **ვუდუ-ეკონომიკა**) — ტერმინი, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტის რონალდ რეიგანის თავისუფალი ბაზრის მქადაგებელი ეკონომიკური პოლიტიკის აღსანიშნავად გამოიყენება. რეიგანის, რომელიც 1981-89 წლებში იყო პრეზიდენტი, ეკონომიკური პოლიტიკის ოთხი ძირითადი საყრდენი იყო (1) მთავრობის ხარჯების ზრდის შემცირება, (2) მუშახელზე და კაპიტალზე მარგინალური გადასახადის განაკვეთის შემცირება, (3) რეგულირების შემცირება, და (4) ფულის მიწოდების კონტროლი ინფლაციის შეზღუდვის მიზნით (მონეტარული პოლიტიკა). საშინაო ხარჯების შემცირების მცდელობით გადასახადების შემცირების პარალელურად, რეიგანის გეზი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა მისი წინამორბედებისგან.

რეიგანის პრეზიდენტად გახდომა დაემთხვა აშშ-ში მაღალი ინფლაციისა და უმუშევრობის პერიოდს, რომელიც მნიშვნელოვანწილად დაძლეულ იქნა მისი მმართველობის პერიოდის დასრულების ჟამს. თუმცა დღემდე მიმდინარეობს კამათი იმაზე, თუ რამდენად მოახდინა გავლენა რეიგანის ფისკალურმა პოლიტიკამ ამ მოვლენებზე და რამდენად მნიშვნელოვანი იყო სხვა ფაქტორები, როგორიცაა ფედერალური რეზერვის მიერ გატარებული ინფლაციისსაწინააღმდეგო მონეტარული პოლიტიკა, ან მნიშვნელოვანი კლება ნავთობის ფასზე, რომელიც ახლო აღმოსავლეთში მიწოდების შოკმა გამოიწვია.


|  |  |
| --- | --- |
| ეკონომიკა | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
იაპონიის მინისტრთა კაბინეტის მთავარი მდივანი იოშიჰიდე სუგა ოფიციალურად აცხადებს იაპონიის ახალი ერის სახელწოდებას.
**რეივა** ასევე **რეივას ერა** ან **რეივას ეპოქა** (იაპონ. 令和) — იაპონიაში არსებული კალენდრის ეპოქის (ერას) სახელწოდება და იაპონიის იმპერატორ ნარუჰიტოს მმართველობის ოფიციალური დევიზი. ტაიკას ერის შემდეგ, რეივა არის 248-ე ერა. რეივა დაიწყო 2019 წლის 1 მაისს, მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა აკიჰიტომ დატოვა ქრიზანთემური ტახტი. მისი ადგილი დაიკავა იმპერატორმა ნარუჰიტომ — იაპონიის 126-ე იმპერატორმა. სახელწოდება რეივა მომდინარეობს „მანიოშიუს" (იაპონ. 万葉集) პოემიდან, რომლის შესავალშიც აღწერილია ქლიავის ფერები. იაპონიის ისტორიაში ეს არის პირველი შემთხვევაში, როდესაც ეპოქის სახელწოდება შეირჩა არა ჩინური, არამედ იაპონური ლიტერატურიდან.

სქოლიო
------

1. ↑  新元号「令和（れいわ）」　出典は万葉集 იაპონური (1 აპრილი 2019). ციტირების თარიღი: 1 აპრილი 2019.
2. ↑  „新元号は「令和」官房長官が公表". *日本経済新聞*. 2019-4-1. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-4-1. ციტირების თარიღი: 2019-4-4. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`, `|date=`, და `|archivedate=`-ში (დახმარება)
**რამაზ დათიაშვილი** (დ. 1950) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1988). რატგერსის უნივერსიტეტის პლასტიკური ქირურგიის განყოფილების ქირურგიის პროფესორი. ამერიკის პლასტიკური ქირურგიის საზოგადოებისა და ამერიკის პლასტიკური ქირურგიის ასოციაციის აქტიური წევრი. მოღვაწეობს პლასტიკურ და რეკონსტრუქციულ ქირურგიაში. ბორის პეტროვსკის მოწაფე. ქირურგად მუშაობდა მოსკოვის 51-ე საქალაქო საავადმყოფოში. 1983 წლის 18 ივნისს რამაზ დათიაშვილმა სსრკ-ის მედიცინის ისტორიაში პირველმა ჩაატარა კიდურების რეპლანტაციის ოპერაცია, რამაც საყოველთაო აღიარება მოუტანა. რამაზ დათიაშვილმა 3 წლის ლიტველ გოგონას რასა პრასცევიჩიუტე-სეპტს უნიკალური ოპერაცია გაუკეთა — უბედური შემთხვევის შედეგად მოკვეთილი ტერფები მიაკერა. მანამდე ასეთი სახის ოპერაცია საბჭოთა კავშირში არავის ჰქონდა ჩატარებული. 1991 წელს რამაზ დათიაშვილი საცხოვებლად გადავიდა აშშ-ში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ramazi O. Datiashvili | Journal of Surgery
2. ↑  Miracle Operation: How a Georgian Doctor performed a one-of-a-kind surgery to save a little girl’s legs
3. ↑  Согласно данным в статье «Ночь и день девочки Расы» в журнале «Огонёк» (выпуск № 40, 1983 год)
**რამაკრიშნა** (ნამდვილი სახელი **გადადჰარ ჩატო­პადჰიაია**; დ. 18 თებერვალი, 1836 — გ. 16 აგვისტო, 1886) — ინდოელი გურუ, მისტიკოსი, რელიგიური რეფორმატორი და მქადაგებელი. დაიბადა ღარიბ ბრაჰმანურ ოჯახში. დაკშინეშვარის კალის ტაძრის ქურუმი. 1859 წელს მშობლების დაჟინებით დაქორწინდა, თუმცა მიიღო ბერული აღთქმა, ასე რომ, ქორწინება ფაქტობრივად არ შემდგარა. დროთა განმავლობაში მისი მეუღლე, სარადა დევი (1853–1920), გურუ გახდა აგრეთვე.

რამაკრიშნას მასწავლებლებს შორის არა მხოლოდ ვიშნუიტები იყვნენ, არამედ შივაიტები, ტანტრიკები, რომლებისგანაც უპირველეს ყოვლისა, აითვისა ექსტაზის მიღწევის სხვადასხვა ტექნიკა. ადვაიტა-ვედანტის სწავლების გაცნობის შემდეგ, რამაკრიშნამ თავი დაანება წინანდელ წარმოდგენას ღმერთის როგორც პიროვნების შესახებ და ჩაუღრმავდა უთვისებო აბსოლუტის ჭვრეტას. მიემხრო სუფისტურ პრაქტიკას. რამაკრიშნა ამტკიცებდა, რომ შეძლო და გამოსცადა ისლამური და ქრისტიანული გამოცდილება, რომ მისტიკურ ხილვებში შეხვდა მუჰამადსა და იესო ქრისტეს.

რამაკრიშნა მივიდა დასკვნამდე, რომ ადამიანის უმაღლესი მიზანი ღვთისშეცნობაა. იგი ხორციელდება არა მხოლოდ ინდუიზმში, არამედ სხვა რელიგიებშიც, რომლებიც გამოხატავენ აბსოლუტური ჭეშმარიტების სხვადასხვა ასპექტს. რელიგიური რიტუალებზე მაღლა რამაკრიშნა პირად რელიგიურ გამოცდილებას აყენებდა და თვლიდა, რომ სწორედ ესაა ერთიანი რელიგიის საფუძველი. მნიშვნელოვანია მისი პრაქტიკული მოძღვრება, რომელსაც გადმოსცემდა ქადაგების დროს. რამაკრიშნამ დიდი გავლენა მოახდინა ნეოინდუიზმის მოღვაწეებზე, უპირველეს ყოვლისა, ვივეკანანდაზე.

რამაკრიშნას მოწაფისა და მიმდევრის ვივეკანანდას მიერ დაარსებული საზოგადოება „რამაკრიშნას მისია" (1897) დღესაც მთავარი რელიგიური ცენტრია ინდოეთში. რამაკრიშნას შემოქმედება ჩაწერილია მისი მოწაფეების, ძირითადად, დასავლური განათლების მქონე ინდოელი ინტელიგენტების მიერ.

სქოლიო
------

1. ↑  Ramakrishna | Encyclopedia Britannica
2. ↑  Heehs, Peter (2002). "Ramakrishna Paramahamsa". Indian Religions. Orient Blackswan.
3. 1 2 3  Рамакришна | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-29. ციტირების თარიღი: 2021-02-03.
4. ↑  Kripal J. Kali’s child: The mystical and the erotic in the life and teachings of Rama­kri­shna. 2nd ed. Chi. 1998;

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90545217
* BNE: XX1484674
* BNF: cb12140515v (data)
* CANTIC: a16314359
* CiNii: DA02233123
* GND: 11859799X
* ISNI: 0000 0001 1646 9645
* LCCN: n80094303
* LNB: 000215879
* NDL: 00453647
* NKC: jn20000701473
* NLA: 47753472
* NLI: 000109358
* NLP: A17308847
* NSK: 000404431
* NTA: 073073490
* RERO: 02-A011451767
* The SBN id CFIV126936 is not valid.
* SNAC: w6df8m7n
* SUDOC: 029869749
* Trove: 1489432
* VIAF: 55449835
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 55449835

 |
***უბიკი*** (ინგლ. *Ubik*) — ამერიკელი მწერლის, ფილიპ. კ. დიკის, 1969 წლის სამეცნიერო-ფანტასტიკური რომანი. მოქმედება მომავლის 1992 წელს მიმდინარეობს, სადაც ექსტრასენსულ უნარებს კორპორატიულ ჯაშუშობაში იყენებენ, ტექნოლოგიების საშუალებით კი გარდაცვლილ ადამიანებს ხანგრძლივი ჰიბერნაციის მდგომარეობაში ამყოფებენ. რომანის პროტაგონისტია ტექნიკოსი ჯო ჩიპი, იგი რეალობაში უცნაური ცვლილებების განცდას იწყებს, რის დროებით შეჩერებაშიც მას მაღაზიაში შეძენილი მისტიური სუბსტანცია უბიკი ეხმარება.

„უბიკი" დიკის ერთ-ერთი ყველაზე აღიარებული ნაშრომია. 2009 წელს რომანი მოხვდა ჟურნალი ტაიმის სიაში „100 საუკეთესო რომანი 1923 წლიდან".

ინტერპრეტაციები და ანალიზი
--------------------------

დიკის ყოფილმა მეუღლემ, ტესამ, რომანის შესახებ დაწერა: 

> უბიკი ღმერთის მეტაფორაა. იგი არის ყოვლისშემძლე, ყოვლისმცოდნე და ყველგანმყოფი. სპრეის ქილა მხოლოდ კონკრეტული ფორმაა, რომელიც ადამიანებს მისი წვდომას და გამოყენებას უადვილებს. ადამიანებს კი არა ქილაში არსებული სუბსტანცია არამედ, არამედ მათი რწმენა ეხმარებათ, რწმენა იმისა, რომ უბიკი დახმარებას მოუტანთ.
> 
>

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *უბიკი* Internet Speculative Fiction Database-ში

სქოლიო
------

1. ↑  Jordison, Sam. Philip K Dick's Ubik: a masterpiece of malleability (18 March 2014). ციტირების თარიღი: 31 March 2019
2. 1 2  Grossman, Lev. "Ubik–All-*Time* 100 novels". *ტაიმი*.
**უგანდის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი** — პოლიტიკური გაერთიანება, რომელიც დააარსეს უგანდიდან იდი ამინის რეჟიმის მიერ განდევნილმა ემიგრანტებმა ტანზანიაში. გაერთიანების წევებმა, იდი ამინის რეჟიმის წინააღმდეგ, ტანზანია-უგანდის ომში მხარი დაუჭირეს ტანზანიის შეიარაღებულ ძალებს. 1979 წელს ფრონტმა აიღო ძალაუფლება და ქვეყანას მართავდა 1980 წლის არჩევნებამდე, ხოლო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტს ეწოდა ეროვნული შეიარაღებული ძალები.

ისტორია
-------

ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტი დააარსეს ემიგრანტებმა 1979 წლის 27-29 მარტს, ტანზანიის ქალაქ მოშში. ფრონტის მუშაობაში მონაწილეობდნენ: მილტონ ობოტე, ტიტო ოკელო, ბაზილიო ოკელო, იოვერი მუსევენი, გოდფრი ბინაისა და პაულო მუვანგა.

ფრონტს მართავდა 11-კაციანი აღმასრულებელი საბჭო, რომელიც იმყოფებოდა ეროვნული საკონსულტაციო საბჭოს კონტროლის ქვეშ. აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარე გახდა იუსუფ ლულე.

იდი ამინის დამხობის შემდეგ ფრონტმა შექმნა ახალი მთავრობა იუსუფ ლულეს მეთაურობით, ხოლო ფრონტი გარდაიქმნა ეროვნულ შეიარაღებული ძალებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Балезин. А. С. У великих африканских озер. Монархи и президенты Уганды, стр.95
* Уганда на сайте Госдепартамента США
* Доклад по Уганде организации African Peer Review Mechanism დაარქივებული 2008-12-21 საიტზე Wayback Machine.
**რეიკიანესბერი** (ისლ. Reykjanesbær) — ქალაქი და სათემო ისლანდიაში, მდებარეობს ისლანდიაში რეიკიანესის ნახევარკუნძულზე. სათემოს შემადგენლობაში შედის ქალაქი კებლავიკი და ნარდვიკი.
რეიკიანესბერის თემი არის ყველაზე პატარა ფართობით და ერთეთი ყველაზე დიდი მოსახლეობის რაოდენობით. მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 14.091 ადამიანს (2010), ხოლო ფართობი 145 კმ2.

დასახლებული პუნქტები
--------------------

ქალაქი კებლავიკი და ნარდვიკი ადრე ერთმანეთისგან დაშორებით იყო, მაგრამ XX საუკუნის ბოლოსათვის, ისლანდიის ურბანიზაციის შედეგად, ქალაქები ისე გაიზარდა, რომ მათი ერთადერთი გამყოფი გახდა ქუჩა, რომლის ჩრდილოეთი ნაწილი ეკუთვნის კებლავიკს, ხოლო სამხრეთი — ნარდვიკს. კებლავიკის მოსახლეობა 2009 წლის მონაცემებით შეადგენს 8169 ადამიანს, ხოლო ნარდვიკის მოსახლეობა იმავე წლის მონაცემებით — 4400 ადამიანს.

* ნარდვიკინარდვიკი
* ეკლესია კებლავიკშიეკლესია კებლავიკში

ინფრასტრუქტურა
--------------

ქალაქ კებლავიკიდან 3 კმ-ში მდებარეობს **კებლავიკის საერთაშორისო აეროპორტი**.

კულტურა
-------

რეიკიანესბერი არის ერთ-ერთი კულტურულად ყველაზე განვითარებული თემი ისლანდიაში. რეიკიანესბერში არის რამდენიმე მუზეუმი (მათ შორის «ვიკინგების სამყაროს» მუზეუმი, გახსნილი 2009 წელს) და ეკლესიები.

სპორტი
------

რეიკიანესბერი არის ერთ-ერთი მთავარი სპორტული ცენტრი ისლანდიაში. ყველაზე დიდი სპორტული კლუბი — Keflavík (საფეხბურთო კლუბი კებლავიკი — ისლანდიის ოთხგზის ჩემპიონი). ასევე არსებობს ბევრი პატარა კლუბები.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* დიდი ბრიტანეთის დროშა ბრაიტონი, ინგლისი
* ფინეთის დროშა კერავა, ფინეთი
* ნორვეგიის დროშა კრისტიანსანი, ნორვეგია
* აშშ-ის დროშა ორლანდო, აშშ
* შვედეთის დროშა ტროლჰეტანი, შვედეთი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის ქალაქების სია
* ისლანდიის სათემოები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* რეიკიანესბერის ოფიციალური ვებ გვერდი
მიქელ-გაბრიელის ხატი  
*(ამჟამად დაკარგულია)*
**ტვიფრული მინანქარი**, *ამოღრმავებული მინანქარი* — მხატვრული მინანქრის სახე, როდესაც მინანქრით ხდება ლითონის ამოღრმავებული ნაწილების ამოვსება. იგი ძველთაგანვე იყო ცნობილი აღმოსავლეთში (ჩინეთში), გვხვდება აგრეთვე გვიანდელი რომაული ნაკეთობანი ბრინჯაოზე. ამ ტექნიკის მინანქარი დასავლეთ ევროპაში XII საუკუნეში გავრცელდა. ძირითადად ცნობილია 3 სკოლა: მაასის — მდინარე მაასის ველზე, ლოთარინგიაში (ოსტატები გოდფრუა დე კლერი და ნიკოლოზ ვერდენელი), რაინისა — ცენტრი კელნში (ოსტატები — ბერები აილბერტუსი და ფრიდერიკუსი), ლიმოჟისა (ცენტრი ქალაქი ლიმოჟი, საფრანგეთი, იარსება XV საუკუნემდე).

ქართულ ხელოვნებაში ერთადერთი მნიშვნელოვანი ტვიფრული მინანქარი რომელიც ოქროს ფურცელზე იყო შესრულებული იყო მიქელ-გაბრიელის ხატი, ამჟამად უკვალოდ გამქრალი ჯუმათის მთავარანგელოზთა ეკლესიიდან. ნ. პ. კონდაკოვი ამ ხატს XIII-XIV საუკუნეებით ათარიღებდა. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „თავის, ფრთებისა და სამოსის კონტურები ოქროშია ჩასმული რელიეფურად, ტვიფრული მინანქრის წესითა და არა ტიხრულის ხერხით, როგორც მიღებული იყო ბიზანტიურ ხელოვნებაში." |
|  |  |

დამზადების წესი
---------------

მინის მასას დამსხვრევისას როდინში საგანგებოდ ფქვავდნენ და ცალკეულ ჭურჭლებში ინახავდნენ ფერის და მიხედვით. შემდგომ მინის დასაფარავად ცალკე ამზადებდნენ ლითონის(ოქროს) ფუძეს. ფირფიტაზე გამოსახულების და შესაბამისად ფოსოებს ამოტვიფრავდნენ, არ აღრმავებდნენ მხოლოდ კონტურებს. ფოსოებს ავსებდნენ ცომისმაგვარი მასით - წყლით მოზელილი ამათუ იმ ფერის სმალტით და აშრობდნენ ჰაერზე. სრული გამოშრობის შემდეგ ათავსებდნენ ღუმელში საიდანაც გამოჰქონდათ მას შემდეგ რაც სმალტა გადნებოდა. გაციების შემდეგ ისევ უსვამდნენ ფენას, ისევ აშრობდნენ და ისევ ადნობდნენ ღუმელში. ამ ყველაფერს იმეორებდნენ მანამდე სანამ მინანქრის სიმაღლე ფირფიტის პირს არ გაუსწორდებოდა, შემდეგ კი საგანდებოდ აპრიალებდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტიხრული მინანქარი
* ფერწერული მინანქარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 706-707.
* ამირანაშვილი შ. ქართული ხელოვნების ისტორია, თბ. 1961
* Хускивадзе Л. З. Грузинские эмали, Тб. 1981
**რეიმსი** (ფრანგ. Reims) — ქალაქი აღმოსავლეთ საფრანგეთში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 188 078 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეცამეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 4010 ადამიანი. ფართობი 46.9 კმ². ვრცელდება ზღვის დონიდან 80–135 მ სიმაღლეზე. რეიმსიდან 129 კილომეტრში მდებარეობს საფრანგეთის დედაქალაქი პარიზი. დასახლებულ პუნქტში არის რომაული ეკლესია, ყოფილი სენ-რემის მონასტერი და ტოს სასახლე, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრობის სიაში შეიტანა. რეიმსი დაარსდა ძვ.წ 80 წელს. მას მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა გალიის და შემდგომ რომის იმპერიის საფრანგეთში. ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი. რეიმსი არის შამპან-არდენის რეგიონის და მარნას დეპარტამენტის დასახლებული პუნქტი.

ისტორია
-------

რეიმსი თავდაპირველად კელტური ტომის, რემების, დასახლება, შემდეგ რომის პროვინცია ბელგიკის ცენტრი იყო. ეწოდებოდა დუროკორტორუმი, შემდეგ – რემი. III საუკუნიდან იყო ეპისკოპოსის რეზიდენცია. V საუკუნეში დაიპყრეს ფრანკებმა. 496 წელს აქ ფრანკთა მეფე ხლოდვიგმა ქრისტიანობა მიიღო; ამასთან იყო დაკავშირებული საფრანგეთის მეფეების რეიმსში მეფედ კურთხევის ტრადიცია (უკანასკნელად აქ 1825 წელს ეკურთხა შარლ X). 1139 წელს მიიღო კომუნის უფლება. შუა საუკუნეებში რეიმსში ეწყობოდა დიდი ბაზრობები. ქალაქი ძლიერ დაზარალდა პირველ მსოფლიო ომში (1914-1918 წწ.), მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945 წწ.) დროს ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. 1945 წლის 7 მაისს რეიმსში მიირეს ვერმახტის კაპიტულაცია დასავლეთის ფრონტზე.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* იტალიის დროშა ფლორენცია, იტალია (1954)
* კონგოს რესპუბლიკის დროშა ბრაზავილი, კონგო (1961)
* გაერთიანებული სამეფოს დროშა კენტენბერი, დიდი ბრიტანეთი (1962)
* ავსტრიის დროშა ზალცბურგი, ავსტრია (1964)
* გერმანიის დროშა აახენი, გერმანია (1967)
* აშშ-ის დროშა არლინგტონი, ვირჯინია, აშშ (2005)
* ჩეხეთის დროშა კუტნა-გორა, ჩეხეთი (2008)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website დაარქივებული 1998-12-06 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* Visit Reims: pictures, news, history
* Tourist office website - რეიმსის ტურიზმის ოფიციალური საიტი, (ინგლისური), (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>
დიფერენციაცია ემბრიონის განვითარების პროცესში
**უჯრედების დიფერენცირება** — უჯრედების სპეციალიზებული ფენოტიპის ფორმირების გენეტიკურად განსაზღვრული პროგრამის რეალიზაციის პროცესი. დიფერენცირება ცვლის უჯრედის ფუნქციას, მის ზომას, ფორმასა და მეტაბოლურ აქტივობას.

უჯრედების ფენოტიპი არის გენების განსაზღვრული ნაკრების კოორდინირებული ექსპრესიის (ანუ შეთანხმებული ფუნქციური აქტიურობის) შედეგი. დიფერენცირების პროცესში ნაკლებად სპეციალიზებული უჯრედი ხდება უფრო მეტად სპეციალიზებული. მაგალითად, მონოციტი ვითარდება და ხდება მაკროფაგი, პრომიობლასტი ხდება მიობლასტი, რომელიც სინციტიუმის წარმოქმნით აფორმირებს კუნთოვან ბოჭკოს. გაყოფა, დიფერენცირება და მორფოგენეზი ის ძირითადი პროცესებია, რომელთა მეშვეობითაც ცალკეული უჯრედი (ზიგოტა) გარდაიქმნება მრავალუჯრედიან ორგანიზმად, რომელიც სხვადასხვა სახის უჯრედებს შეიცავს.

უჯრედების დიფერენციაცია ხდება არა მარტო ემბრიონული განვითარების დროს, არამედ ზრდასრულ ორგანიზმში (სისხლწარმოქმნის, სპერმატოგენეზის, დაზიანებული უჯრედების რეგენერაციის დროს).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Artificial Life model of multicellular morphogenesis with autonomously generated gradients for positional information
* Turing’s theory of morphogenesis validated
**უილიამ ჰასკელი ნაფიუ უმცროსი** (13 აგვისტო, 1878, ნიუ-იორკი - 14 აგვისტო, 1952, კონექტიკუტი) — ამერიკის შეერთებული შტატების არმიის ოფიცერი, ამერიკის შეერთებული შტატების მისიის ხელმძღვანელი რუმინეთში და საბჭოთა რუსეთში, 553 მოკავშირეთა უმაღლესი კომისარი სომხეთში (ამიერკავკასიაში). 1897-1901 წლებში სწავლობდა ვესტპოინტის სამხედრო აკადემიაში. მონაწილეობდა ამერიკა-ფილიპინების ომში. პირველი მსოფლიო ომის დროს შედიოდა ახლო აღმოსავლეთში ამერიკული ხსნის კომიტეტის მისიაში, რომელსაც აშშ-ის მომავალი პრეზიდენტი ჰერბერტ ჰუვერი ხელმძღვანელობდა. იყო კომიტეტის წარმომადგენელი რუმინეთში. 1919 წლის ივნისში, ჰუვერის ინიციატივით, პრეზიდენტმა ვუდრო ვილსონმა პოლკოვნიკი ჰასკელის კანდიდატურა მოკავშირეთა უმაღლეს საბჭოს შესთავაზა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა უმაღლესი კომისრის თანამდებობაზე, უმაღლესმა საბჭომ ჰასკელის სამოქმედო არეალად მხოლოდ სომხეთი განსაზღვრა, საქართველოსთან და აზერბაიჯანთან მიმართებაში კი ამერიკელ პოლკოვნიკს მხოლოდ ჰუმანიტარული საქმიანობის უფლება მიენიჭა. ამ პერიოდის აშშ-ის კავკასიური პოლიტიკა ცალმხრივად არმენოფილურ შინაარსს ატარებდა, კონგრესშიც და მთავრობაშიც მძლავრობდა სომხეთისადმი მკაფიო სიმპათიები და დახმარების სურვილი, თუმცა, მანდატის აღება სომხეთზე კონგრესისათვის მაინც მიუღებელი იყო. პრეზიდენტი უილსონი, ხსნის კომიტეტის ხელმძღვანელი ჰუვერი და სხვა მაღალჩინოსნები ცდილობდნენ სომხეთის დახმარებას და სომხური სახელმწიფოს გაძლიერებას, თუმცა მონროს დოქტრინის შენარჩუნებისა და კონგრესთან უთანხმოების გამო, მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და მით უფრო სამხედრო დახმარების გაწევა ვერ შეძლეს. თავის მხრივ, ჰასკელი, რომელიც ცდილობდა გამხდარიყო მოკავშირეთა კომისარი მთლიანად ამიერკავკასიაში, მუდმივად ცდილობდა დაერწმუნებინა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და აზერბაიჯანის წარმომადგენლები მათდამი სიმპათიებში. ქართული პრესა აქტიურად აშუქებდა 1919-1920 წლებში, ჰასკელის საქმიანობას, რომელიც ძირითადად თბილისსა და ერევანს შორის მოგზაურობდა და ცდილობდა სომხეთისათვის სურსათისა და ტანსაცმლის მიწოდების უზრუნველყოფას. პოლკოვნიკი ცდილობდა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მუდმივ რეჟიმში მიმდინარე სამხედრო დაპირისპირებების შეჩერებას. ჰასკელი სომხეთისა, და ზოგადად, ამიერკავკასიის საკითხზე მოსალაპარაკებლად რამდენჯერმე შეხვდა საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრ გეგეჭკორს. 1919-1920 წლებში, ჰასკელისა და სომხეთში ამერიკის სამხედრო მისიის ხელმძღვანელის გენერალ ჯეიმზ ჰარბორდის მოხსენებები, მიუხედავად ქართველი ხალხისადმი სიმპათიისა, ბევრ ნეგატიური ინფორმაციას შეიცავს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და მისი მთავრობის შესახებ. საბჭოთა რუსეთის მიერ ამიერკავკასიის ოკუპირების შემდეგ, 1921-1923 წლებში, ჰასკელი იყო ამერიკული მისიის ხელმძღვანელი რუსეთში. შემდგომში ხელმძღვანელობდა წითელ ჯვარს თურქეთ-საბერძნეთს შორის ლტოლვილთა გაცვლის პროცესში. შემდგომში დაბრუნდა ნიუ-იორკში და გააგრძელა სამხედრო სამსახური. 1832 წელს, ჰუვერის ინსტიტუტმა პოლკოვნიკი ჰასკელის მოგონებები გამოსცა, რომლის დიდი ნაწილიც სწორედ ამიერკავკასიას შეეხება. მონაწილეობა მიიღო მეორე მსოფლიო ომში. მიენიჭა გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაძე ი.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 546.
**უინიპეგის ტბა** (ინგლ. Lake Winnipeg) — ტბა სამხრეთ კანადაში, მანიტობის პროვინციაში. ძველი მყინვარისპირა ტბა აგასისის ნაშთი. წაგრძელებული ფორმისაა. სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ გადაჭიმულია 416 კმ-ზე. მდებარეობს დაჭაობებულ ტყიან ადგილში, ზღვის დონიდან 217 მ სიმაღლეზე. ფართობი 24300 კმ². მაქსიმალური სიღრმე 36 მ. ყველაზე დიდი შენაკადია მდინარე სასკაჩევანი; გამოედინება მდინარე ნელსონი, რომელიც ერთვის ჰუდსონის ყურეს. წყლის დონის რყევის მრავალწლიური ამპლიტუდა დაახლოებით 3 მ აღწევს. ტბის აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება ტაიგა. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილის ბოლოს. არის ქვიშიანი ნაპირები. ბევრია კუნძული. ნაოსნობა. თევზჭერა. უინიპეგი ინდიელი ტომის კრის ენაზე ნიშნავს — „ჭუჭყიან წყალს". 1990-იანი წლებიდან უინიპეგის წყალსაცავის ნაწილია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კანადის ტბების სია
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„უინიპეგის ტბა"** ვიკისაწყობში.
* უინიპეგის ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* უინიპეგის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ტნუსის შველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტნუსის მიდამოებში. აგებულია 1688 წელს.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ტუფის სუფთად ნათალი ქვით. ერთადერთი კარი დასავლეთ კედელში, ორი სარკმელი კი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. ეკლესიის ინტერიერი ნამტვრევი ქვითაა ნაგები. ნახევარწრიულ აფსიდში ორი მცირე თაღოვანი ნიშაა, საკურთხევლის პირას, ჩრდილოეთ კედლის თაღოვან ნიშაში, სანათლავი ემბაზია ჩადგმული, რომელზეც თარიღია ამოკვეთილი (1688 წ.). საკურთხევლს არდაბაგი შემაღლებულია. ეკლესიის კედლები შემკულია რელიეფური ქანდაკებებით. 

სამრეკლო ნამტვრევი ქვითაა ნაგები, იგი ეკლესიის აღმოსავლეთით ორიოდე მეტრში, შედარებით დადაბლებულ ტერასაზე დგას. მისი პირველი სართული მცირე სამლოცველოა, რომელსაც დასავლეთით კარი და აღმოსავლეთით ერთი სარკმელი აქვს. ფანჩატურის დასავლეთ კედელში მხედრული დამწერლობით შესრულებული ოთხსტრიქონიანი საქტიტორო წარწერაა ამოკვეთილი, წარწერა ძლიერაა დაზიანებული და მხოლოდ ცალკეული სიტყვები იკითხება. სამრეკლოს ქვედა სართულის კარის არქიტრავად გამოყენებულია ბურთულებითა და „სამაჯურებით" გაფორმებული წყვილი ლილვითა და გრეხილით მოჩარჩოებული ორი ქვის ფილა, რომელზეც წნული ორნამენტია წარმოდგენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17959