recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ხორვატული ენციკლოპედია** (ხორ. Hrvatska enciklopedija) ენციკლოპედიური ლექსიკონი ხორვატულ ენაზე, გამოცემულია Miroslav Krleža Lexicographical Institute-ის მიერ.

პირველი ხორვატული ენციკლოპედიის გამოცემა 1930-იან წლებში დაიწყო ზაგრებში გამომცემელ მათე უჟევიჩის მიერ. ხორვატიის ბანოვინის ჩამოყალიბების შემდეგ პროექტმა სახელმწიფო დახმარება მიიღო, გარკვეული სუბსიდია ხორვატიის კათოლიკურმა ეკლესიამაც გასწია. სტატიები ზაგრების უნივერსიტეტის აკადემიკოსების მიერ იწერებოდა. ენციკლოპედია 12 ტომად იყო ჩაფიქრებული. პირველი ტომი 1941 წლის 10 თებერვალს გამოიცა. ორიოდე თვეში იოგოსლავიის სამეფოც დაიშალა და ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფო დაფუძნდა. გამოცემის მეხუთე ტომი უკვე 1945 წლის დამდეგს დაიბეჭდა სახელმწიფოს დაცემის დღეებში. 
როდესაც იუგოსლავიელი პარტიზანები შევიდნენ ზაგრებში, მეხუთე ტომის მასობრივი განადგურება დაიწყო. ენციკლოპედიის რედაქტორებმა პროექტზე მუშაობა შეწყვიტეს. ხსენებულ ენციკლოპედიაზე მომუშავეთა უმეტესობა მოგვიანებით დიდი იუგოსლავიური ენციკლოპედიის ხორვატულენოვან ვერსიაზე მუშაობაში ჩაერთო. ეს უკანასკნელი ინიცირებული იყო ხორვატი მწერლის მიროსლავ კრლეჟას მიერ.
1991 წლიდან, როდესაც ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, პირველი ნაბიჯები გადაიდგა ახალი ენციკლოპედიის შემნისკენ. 1999 წელს მიროსლავ კრლეჟას ლექსიკოგრაფიულმა ინსტიტუტმა დაგეგმილი 11-ტომეულის პირველი ტომი გამოსცა. 2007 წლის აპრილისთვის უკვე მერვე ტომი დაიბეჭდა, ხოლო 2009 წლის სექტემბერში საფინალო მე-11 ტომმა იხილა დღის სინათლე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით
**წერო** (ლათ. Grus) — ფრინველების გვარი წეროსნაირთა რიგისა. მოცავს ათ სახეობას, რომლებიც მსოფლიოს ყველა კონტინენტზე გვხვდებიან ანტარქტიდის გარდა.

წეროები დიდი ზომის ფრინველები არიან, სხეულის სიგრძეა 90–155 სმ, ფრთის შლილი 150–240 სმ. მასა 2000–11000 გრამი. წეროს გრძელი კისერი და ფეხები აქვს და ყარყატთან და ყანჩასთან შედარებით მოკლე ნისკარტი. შეფერილია შავ, რუხ ან თეთრ ტონებში, ზოგ სახეობას აქვს წითელი შტრიხებიც თავის ზედა ნაწილში. ბინადრობენ ძირითადად ნოტიო ადგილებში, წყალსატევებისპირა ლერწმებში, ჭაობებში, ასევე ველებზე, მდინარების ხეობებსა და ტყეებში. ყარყატებისგან განსხვავებით ბუდეს ხეებზე არ იკეთებენ.

საქართველოში გავრცელებულია წეროტურფა (ლათ. Grus virgo) და რუხი წერო (ლათ. Grus nigra), რომლის პოპულაციაც მეტად მცირდება, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

სახეობა
-------

| სურათი | სამეცნიერო დასახელება | სახელი | გავრცელება |
| --- | --- | --- | --- |
|  | *Grus carunculata* |  |  |
|  | *Grus paradisea* | ლურჯი წერო |  |
|  | *Grus virgo* | წეროტურფა |  |
|  | *Grus japonensis* | მანჯურიული წერო |  |
|  | *Grus americana* | ამერიკული წერო |  |
|  | *Grus grus* | რუხი წერო |  |
|  | *Grus monacha* | შავი წერო |  |
|  | *Grus nigricollis* | შავკისრიანი წერო |  |
|

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 309-310.
**ხმალა**, **ხანჯალა**, **გლადიოლუსი** (ლათ. Gladiolus) — მრავალწლოვან გორგლ-ბოლქვიან მცენარეთა გვარი ზამბახისებრთა ოჯახისა. აქვთ სწორმდგომი, დაუტოტავი (ზოგჯერ დატოტვილი) ღერო, მწვანე ან მოცისფრო-მომწვანო შეფერილობის ხაზურ-ხმლისებრი ფოთოლი. ყვავილი ძაბრისებრია და 6 არასწორნაკვთებიანი ყვავილსაფარი აქვს; ყვავილები ლამაზად ყვავის და ფერად ნაირგვარია: თეთრი, ყვითელი, ნარინჯისფერი, წითელი, იასამნისფერი, იისფერი; ყვავილედი ერთ-ან ორმხრივი თავთავია. 

ცნობილია ხმალას დაახლოებით 250-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია სამხრეთ და ჩრდილოეთ აფრიკაში, ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება 7 სახეობა. მათგან 1 საქართველოს ენდემია, 1 — კავკასიისა. დეკორატიულ მებაღეობაში ფართოდაა გავრცელებული ჰიბრიდული ხმალა (ლათ. Gladiolus hybridus), რომელიც გამოირჩევა ყვავილობის ხანგრძლივობით, დიდი ზომის ყვავილედითა და ყვავილით, ნაირგვარი ფერადოვნებით. ხმალას იყენებენ ბაღებში, პარკებსა და სკვერებში ყვავილნარების გასაფორმებლად, ყვავილწნულების გასაკეთებლად და სხვა. ხმალა მრავლდება გორგალ-ბოლქვით და შვილეული ბოლქვებით. დეკორატიულ მეყვავილეობაში მიღებულია მისი მრავალი ჯიში და ფორმა.

ბათუმის ბოტანიკური ბაღის მეცნიერმუშაკმა ვ. შანიძემ გამოიყვანა ახალი ჯიშები: „ბათუმის გაზაფხული", „ვაჟა-ფშაველა", „პიონერი", „ჰიბრიდი №1" და სხვა, რომელთაც საერთაშორისო აღიარება პოვეს.

ლიტერატურა
----------

* *ასიეშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 488.
Inekon 12 Trio პორტლენდში
**Inekon 12 Trio** — ტრამვაის ვაგონი, რომელსაც 2006 წლიდან აწარმოებს ჩეხური კომპანია **Inekon Trams**, ოსტრავის ტრამვაის სარემონტო საამქროში. Inekon 12 Trio ექსპლუატაციაშია აშშ-ს ქალაქებში: ვაშინგტონი, პორტლენდი, სიეტლი.

კონსტრუქცია
-----------

ვაგონი **Inekon 12 Trio** არის ნახევრადდაბალიატაკიანი, შესახსრული ტრამვაის ვაგონი, რომნელიც შეიქმნა Inekon 01 Trio-ს მიხედვით. Inekon 01 Trio და Škoda 03T-ისგან განსხვავებით Inekon 12 Trio არის ორმხრივი მიმართულების და განკუთვნილია აშშ-ს ქალაქებისთვის. ვაგონი შედგება სამი სექციისგან და ეყრდნობა ორ ურიკას. ვაგონს ორივე მხარეს აქვს სამ-სამი კარი,\_ერთი ერთფრთიანი და ორი ორფრთიანი. ვაგონის იატაკის სიმაღლე (ლიანდაგის ზედაპირიდან) მაღალიატაკიან სექციებში 78 სმ-ია, ხოლო დაბალიატაკიანში\_35 სმ. დაბალიატაკიანია სალონის ფართის 50%. ელექტროაღჭურვილობა განთავსებულია სახურავზე. ვაგონი აღჭურვილია კონდიცირების სისტემით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Inekon 12 Trio***

* Článek o zkušební jízdě vozu 12 Trio v Ostravě (včetně fotografií) დაარქივებული 2016-05-07 საიტზე Wayback Machine.
* Reportáž o výrobě vozů Inekon 12 Trio pro Washington a Seattle
**ჯუჯა ვეშაპი**, *ჯუჯა სადა ვეშაპი* (ლათ. Caperea marginata) — ზღვის ძუძუმწოვარი, უკბილო ვეშაპების წარმომადგენელი. არქაული სახეობაა, გერეგნულად მასში შერწყმულია ამ ქვერიგის სხვა წარმომადგენლების სხვადასხვა თვისება, ამიტომ მისი სისტემატიკა რამდენჯერმე გადაიხედა. ყველაზე პატარა (სხეულის სიგრძე 6,5 მეტრი, მასა 3–3,5 ტონა) და იშვიათია უკბილო ვეშაპებს შორის. სხეულის ფორმით და კორპუსის უკანა მესამედის დასაწყისში არსებული ნამგლისებური ზურგის ფარფლით ზოლიან ვეშაპებს ჰგავს. თავი შეადგენს საერთო სიგრძის ¼-ს. კისრის მალები შერწყმულია, ქვედა ყბა რკალისებრადაა მოღუნული, როგორც აქვთ სადა ვეშაპებს. ყელზე ორი ნაოჭი აქვს, როგორც რუხ ვეშაპს. მკერდის ფარფლები ვიწრო და მომრგვალებულბოლოიანია. სხეული და ფარფლები შეფერილია შავად ან მუქ რუხად, მუცელი ღიაა. პირის ღრუ და ცხრილისებრი აპარატი მოყვითალო-თეთრია. ზედა ყბის თითოეულ ნახევარზე 230-მდე დრეკადი „ულვაშის" ფირფიტაა, რომელიც სიმაღლეში 70 სმ-ს აღწევს. ჯუჯა ვეშაპი ბინადრობს სამხრეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ წყლებში, სავარაუდოდ ცირკუმპოლარულად, თუმცა შორს არ მიგრირებს. მასთან შეხვედრები ძალიან იშვიათია როგორც სანაპირო წყლებში, ისე ღია ზღვაში; უფრო მეტად შეიმჩნევიან მარტოული ცხოველები ან წყვილები, იშვიათად — ჯგუფები 8 სულამდე, ზოგჯერ სხვა სახეობების ვეშაპებთან ერთად. იკვებება პლანქტონური კიბოსნაირებით. სახეობის ბიოლოგია პრაქტიკულად შესწავლილი არ არის, საერთო რაოდენობა უცნობია.

სქოლიო
------

1. ↑  *Жариков К. А.* Карликовый кит // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 175.
ჩიბჩა-მუისკების ტაძრის ნანგრევები
ჩიბჩა-მუისკების სახელმწიფოს მდებარეობა თანამედროვე კოლუმბიის რუკაზე(ლურჯად)
მუისკების ოქროს ტივი (ძვ. წ. 200–1500)
**ჩიბჩა-მუისკების ცივილიზაცია** – კოლუმბამდელი ცივილიზაცია სამხრეთ ამერიკაში. ცივილიზაციის ცენტრი მდებარეობდა ბოგოტის ზეგანზე (თანამედროვე კოლუმბია). ამ რეგიონში ჩამოყალიბებული ცივილიზაცია (V-XV სს.) გამოირჩეოდა სამეთუნეო საქმის მაღალი დონით, საფეიქრო საქმით, ქვანახშირის ამოღება-გამოყენებითა და ზურმუხტების დამუშავებით. ისივე, როგორც სხვა ამერიკულ ცივილიზაციებში, აქაც ადგილი ჰქონდა ქონებრივ უთანასწორობას, რამაც თავის ასახვა ჰპოვა რელიგიურ მითოლოგიაში: ღმერთი ჩიბჩაკუმი („*ჩიბჩას ხალხის დასაყრდენი*") წარმოადგენდა უბრალო ხალხის მფარველს, ხოლო ღმერთი ბოჩიკა - დიდებულთა მფარველს.

ცალკეული მკვლევრები თვლიან, რომ ჩიბჩა-მუისკები ძველი ამერიკის ერთადერათი ხალხი იყო, რომელთაც შემოიღეს ფული, რომლის როლსაც ოქროსგან მოჭრილი პატარა დისკები ასრულებდა. უფრო ფრთხილი მეცნიერები თავის დასკვნებში მიიჩნევენ, რომ ეს დისკები წარმოადგენდნენ მაღალი მოთხოვნილების სამკაულებს, რომლებსაც სხვა საქონელზე ცვლიდნენ.

ჩიბჩა-მუისკების სახელმწიფოსთანაა დაკავშირებული ლეგენდა ზღაპრულად მდიდარი ქვეყნის - ელდორადოს შესახებ. პირველ ესპანელ კონკისტადორებს ადგილობრივი მაცხოვრებლები მოუყვნენ ერთ-ერთ ტომში ბელადის არჩევის რიტუალის შესახებ, როდესაც საზეიმოდ კურთხევის დღეს ბელადს ტანზე ნელსაცხებელს წაუსვამდნენ, შემდეგ კი ოქროს ფხვნილით დაფარავდნენ. თანატომელები ამ ოქროში ამოვლებულ ბელადს ძვირფასი ტახტრევანით მიიყვანდნენ რომელიღაც ტბამდე, სადაც იგი ჩამოიბანდა ოქროს ფხვნილს, პროცესიის მონაწილენი კი ტბაში ისროდნენ ოქროს ნივთებსა და ძვირფას ქვებს. ჩიბჩა-მუისკების სახელმწიფოს არსებობის მანძილზე, რამდენი ამგვარი ცერემონიალი ჩატარდებოდა?! ასე აღმოცენდა ლეგენდა უცნობი ქვეყნის - ელდორადოსა და მისი უსაზღვრო სიმდიდრის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* *გივი ბოლოთაშვილი. მსოფლიო ცივილიზაციების ისტორია. თბილისი – 2004*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Los Muiscas: Una reseña histórica დაარქივებული 2011-05-26 საიტზე Wayback Machine. , por El Museo del Oro
* Galeon.com / "Muiscas", en: Culturas americanas. დაარქივებული 2011-05-18 საიტზე Wayback Machine.
* Página de historia prehispánica colombiana de la Universidad Distrital Francisco José de Caldas (Bogotá). დაარქივებული 2007-06-11 საიტზე Wayback Machine.
* Artículo:Sobre la Conquista del cacicazgo de Bogotá, Biblioteca Luis Ángel Arango (Bogotá) დაარქივებული 2007-01-14 საიტზე Wayback Machine. .
გრამფირფიტის ფორმატის EP
**Extended play (EP)** ან **მინიონი** (ფრანგ. mignon — პატარა) — ტერმინი, რომლითაც ძირითადად მოიხსენიებენ გრამფირფიტას ან CD-ს, რომელიც ერთ სინგლზე მეტს შეიცავს, თუმცა ალბომისთვის ზედმეტად პატარაა. ჩვეულებრივ, ალბომში რვა ან მეტი სიმღერაა (25-80 წუთის ხანგრძლივობით), სინგლი ერთიდან სამ სიმღერამდე შეიცავს (10 წუთამდე ხანგრძლივობით),ხოლო EP – ოთხიდან შვიდ სიმღერამდე (10-25 წუთი).

სხვადასხვა დროს EP სხვადასხვა ზომის გამოიცემოდა. 1950-იან და 1960-იან წლებში, EP ჩვეულებრივ 7" (18 სმ) დისკებზე გამოდიოდა 45 RPM-ით და ერთი სიმღერით თითო მხარეს. ფორმატმა პოპულარობა ელვის პრესლის აღმასვლასთან ერთად მოიპოვა და ხანდახან ირონიულად აღინიშნება, რომ EP მისი ინიციალებია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სტუდიური ალბომი
* საკონცერტო ალბომი
* სინგლი

სქოლიო
------

1. ↑  Official UK Charts Singles Rules.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-02. ციტირების თარიღი: 2014-06-14.
2. ↑  Official Rules For Chart Eligibility — Albums.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-08-01. ციტირების თარიღი: 2014-06-14.
**ჰექსაგრაფი** (ძვ. ბერძნ. ἕξ, *héx* „ექვსი" და ძვ. ბერძნ. γράφω, *gráphō* „ვწერ") — ექვსი ასოს თანმიმდევრობა, რომელიც გამოიყენება ერთი ხმის (ფონემები) ან ხმების კომბინაციების წარმოსადგენად და არ შეესაბამება ასოების ინდივიდუალურ სიდიდეს. ისინი გვხვდებიან მხოლოდ ირლანდიურ ორთოგრაფიაში, სადაც შესაძლებელია მათი უმრავლესობის გაანალიზება, როგორც ტეტრაგრაფს პლუს ხმოვნები *e* ან გვერდითი *i*, ან რომ მივუთითოთ, რომ მეზობელი თანხმოვნები პალატალიზირდებიან. მაგრამ, ყველა ირლანდიური ჰექსაგრაფი არ ანალიზირდება ასეთი გზით. მაგალითად ჰექსაგრაფი *oidhea* წარმოადგენს იმავე ხმას (დაახლოებით როგორც დიფთონგი ინგლისურ სიტყვაში „write"), როგორც ტრიგრაფი *adh* და ასეთივე ეფექტით მეზობელ თანხმოვნებში. 

ექვსასოიანი თანმიმდევრობა *schsch* არსებობს გერმანულ ენაში, მაგალითად, სახელში Eschscholz, მაგრამ ეს შეიძლება ჩავთვალოთ არა, როგორც ჰექსაგრაფი, არამედ როგორც გაორმაგებული ტრიგრაფი *sch* იმისთვის, რომ ვაჩვენოთ მომდევნო ხმოვანის სიმოკლე. ამას გარდა, რუსული ასო Щ გერმანულ ენაზე ტრანსკრიპტირებულია, როგორც *schtsch*, ანუ *shtsh*, *štš* და *šč* ტრანსკრიპტირების ანალოგიურად.

ჰექსაგრაფების სია
-----------------

### ირლანდიური ჰექსაგრაფები

*გამოიყენება პალატალიზებულ (რბილი, „ვიწრო") და ველარიზებულ (მაგარი, „ფართე") თანხმოვანს შორის.*

* ⟨**eidhea**⟩ და ⟨**eighea**⟩ — ორივე გამოიყენება ხმა /əi̯/-ს დასაწერად. ზოგიერთი სიტყვა პირველი ჰექსაგრაფით: *eidheann* „სურო", *feidheartha* „ღარიბი". და მეორე ჰექსაგრაფით: *leigheas* „მკურნალობა", *deideigheanna* „რბილი სათამაშოები", *deighealfaidh* „გავყოფ".

*გამოიყენება ორ რბილ თანხმოვანს შორის:*

* ⟨**eabhai**⟩ და ⟨**eamhai**⟩ — ორივე გამოიყენება ხმა /əu̯/-ს ან ქალაქ დონეგოლის /oː/ დასაწერად. ზოგიერთი სიტყვა პირველი ჰექსაგრაფით: *breabhaid* „გავარდნა", *deabhaidh* „სიჩქარე, სროლა", *feabhais* „გაუმჯობესება", *leabhair* „წიგნები", *meabhair* „გაფიქრება". სიტყვები მეორე ჰექსაგრაფით: *creamhaigh* „ნიორი", *sceamhaim* „მე ვყეფავ", *seamhain* „სიმპტომატიკა", *sleamhain* „სრიალა", *teamhair* „ბორცვი".
* ⟨**eadhai**⟩ გამოიყენება ხმა /əi̯/-ს ან ქალაქ დონეგოლის /eː/ დასაწერად. ზოგიერთი სიტყვა ჰექსაგრაფით: *feadhain* „ჯარი", *Gairmleadhaigh* „გორმლი" (გვარი), *ghleadhair* „დარტყმა".

*გამოიყენება ორ მაგარ თანხმოვანს შორის:*

* ⟨**oidhea**⟩ და ⟨**oighea**⟩ — ორივე გამოიყენება ხმა /əi̯/-ს დასაწერად. სიტყვა პირველი ჰექსაგრაფით: *oidheanna* „ბედი". სიტყვები მეორე ჰექსაგრაფით: *Baoighealláin* „ბოილანი" (გვარი), *broigheall* „დიდი ჩვამა", *oigheann* „ღუმელი", *oighear* „ყინული", *poigheachán* „ნიჟარა" (ლოკოკინა).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიგრაფი
* ტრიგრაფი
* პენტაგრაფი
* ტეტრაგრაფი
* დიფთონგი
* ტრიფთონგი
**ხეერტ ვილდერსი** (დ. 6 სექტემბერი, 1963, ვენლო, ლიმბურგის პროვინცია) — ნიდერლანდელი პოლიტიკოსი, თავისუფლების პარტიის თავმჯდომარე და 1998 წლიდან მოყოლებული ნიდერლანდების მეორე სენატის წევრი. ვილდერსი საზოგადოებაში განსაკუთრებით ცნობილია ისლამის კრიტიკით.

ბიოგრაფია
---------

ხეერტ ვილდერსი დაიბადა ნიდერლანდელი მამისა და ნიდერლანდელ–ინდიელი დედის სახლში ვენლოში. ვილდერსი სწავლობდა რომაულ–კათოლიკურ წმინდა თომასის კოლეჯში. ის მონათლეს კათოლიკურად, მაგრამ სრულწლოვანი როცა გახდა, უარი თქვა მან კათოლიკური ეკლესიის წევრობაზე. 
18 წლის იყო ვილდერსი, როცა პირველად ესტუმრა ერთ–ერთ ისლამურ სახელმწიფოს, სადაც მისი თქმით, მეგობრული დახვედრის გარდა ისლამი მმართველების შიში დაამახსოვრდა. სკოლის დამთავრებისა და 1983/1984 წლებში სამხედრო მოვალეობის მოხდის შემდეგ, ვილდერსი მუშაობდა სადაზღვევო კომპანიებში. ამავდროულად ის სწავლობდა სამართალთმცოდნეობას ნიდერლანდების ოპენის უნივერსიტეტში. შემდეგ ვილდერსი მუშაობდა რამდენიმე თვე ისრაელში. ვილდერსისა და მისი პარტიისათის ისრაელი ერთ–ერთი მთავარი მოკავშირეა.

1992 წლის 31 ივლისს ვილდერსი დაქორწინდა თავის უნგრელ მეუღლეზე, კრიშტინაზე, ბუდაპეშტში. 1998 წელს ვილდერსი გახდა სახალხო პარტია თავისუფლებისა და დემოკრატიისათის წევრი. იმავე წელს არჩეული იქნა ვილდერსი უტრეხტში ნიდერლანდების მეორე სენატის წევრად. 2002 წელს დატოვა მან თავისი ყოფილი პარტია, 2006 წელს კი დააარსა საკუთარი პარტია თავისუფლებისათის. 2006 წლის ნიდერლანდების საპარლამენტო არჩევნებში პარტია თავისუფლებამ ხმების 5,9 % მიიღო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  ბროკჰაუზის ენციკლოპედია / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Roglo — 1997. — 8549233 ეგზ.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
4. 1 2  Person Profile // კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
5. 1 2  geni.com — 2006. — 175000000 ეგზ.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2621214'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb16274772j (data)
* GND: 137377525
* ISNI: 0000 0000 5833 8240
* LCCN: n2007204472
* NLI: 001393879
* NLP: A35180523
* NTA: 273853880
* SUDOC: 201434342
* VIAF: 83462851
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 83462851

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგუაძე**. |

**ჯემალ მელქისედეკის ძე გოგუაძე** (დ. 16 იანვარი, 1939, სოფ. ჭყონაგორა, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 ნოემბერი, 2000, თბილისი) — ქართველი ტრავმატოლოგ-ორთოპედი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი (1996), საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1998), ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის დირექტორი (1997–2000).

ბიოგრაფია
---------

1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1966-1968 წლებში ჩაირიცხა მოსკოვის ცენტრალური ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტის ორდინატურაში, შემდეგ მუშაობა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის კათედრაზე. 1994 წლიდან იყო ამავე კათედრის გამგე, 1997-2000 წლებში — რესპუბლიკის მთავარი ტრავმატოლოგ-ორთოპედი. არის 10 გამოგონებისა და ერთი მონოგრაფიის ავტორი („სამხედრო საველე ქირურგიის საკითხები", თბ. 1999).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 73.
**ჯელამი**, იგივე **ჰიდასპი** (სანსკრ. वितस्ता, ქაშმირ. Vyeth, ჰინდი झेलम, ურდუ دریاۓ جہلم ) — მდინარე ინდოეთსა და პაკისტანში, ჩინაბის შენაკადი (ინდის აუზი). ის არის პენჯაბის ხუთმდინარეთის ყველაზე უგრძესი და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე მდინარე, რომელიც გაედინება ჯელამის დისრიქტში. ჩაედინება მდინარე ჩენაბში და მისი მთლიანი სიგრძე წარმოადგენს 450 მილს (725 კმ.)

მდინარეს სახელწოდება ჯელამი ეწოდა ცნობილი ინდური ეპოსის რიგვედას მიხედვით, ხოლო ჰიდასპი მას უწოდეს ძველმა ბერძნებმა.

მუსონური წვიმების დროს იზრდება მდინარის დონე. ის არის სანაოსნო მდინარე და დიდი მნიშვნელობა აქვს სოფლის მეურნეობის განვითარებისთვის. მდინარე კვებავს რამდენიმე მსხვილ სარწყავ არხს. მსგავსი დასახელების მქონე ქალაქის გარდა, მდინარე მიედინება შრინაგარის, ბხერისა და ხუშაბის ტერიტორიაზე.

ერთ–ერთი ვერსიით, ჯელამი — არის ვიტასტა, შვიდმდინარეთიდან ერთ–ერთი მდინარე. ელინიზირებული სახელის ჰიდასპის ქვეშ მდინარის ხეობა ცნობილია, როგორც ალექსანდრე მაკედონელის დიდი ბრძოლის უკანასკნელი არენა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰიდასპის ბრძოლა
* ალექსანდრე მაკედონელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯელამი დაარქივებული 2015-10-23 საიტზე Wayback Machine.
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ჰიდასპი
*

გალერეა
-------

* ტიტების სასტუმრო მდინარე ჯელამის სანაპიროზეტიტების სასტუმრო მდინარე ჯელამის სანაპიროზე
* ჯელამის სანაპირო ჯელამის სანაპირო
* მდინარის ხედი ტიტების სასტუმროდან მდინარის ხედი ტიტების სასტუმროდან
* ხიდი მდინარე ჯელამზე ხიდი მდინარე ჯელამზე
* ინდოელი ფაკირი. 1900წ.ინდოელი ფაკირი. 1900წ.
* მდინარის სანაპირო მდინარის სანაპირო
* შრინაგარი. ხიდი მდინარეზე 1969წ. შრინაგარი. ხიდი მდინარეზე 1969წ.
**ჯეკფრუტი**, **ინდური პურის ხე** (ლათ. Artocarpus heterophyllus) — მარადმწვანე მერქნიანი მცენარე თუთისებრთა ოჯახისა. სიმაღლე 10–20 მ, ღეროს დიამეტრი 30–80 სმ. ზოგჯერ ქმნის ფიცრისებრ ფესვს. მთლიანი ფოთლები აქვს. ნაყოფის წონა 55 კგ, სიგრძე 90 სმ, დიამეტრი 50 სმ. ზრდადასრულებული ხე წელიწადში დაახლოებით 200-დან 500-მდე ნაყოფს იძლევა.

ნაყოფედს პირდაპირ ღეროზე ისხამს. დამწიფებული ნაყოფი ტკბილია და ჩვეულებრივ, დესერტად ხმარობენ. დაკონსერვებულ მწვანე ჯეკფრუტს აქვს რბილი გემო და ხორცისებრი ტექსტურა, რის გამოც მას „მცენარეულ ხორცს" უწოდებენ. ჯეკფრუტი ჩვეულებრივ, გამოიყენება სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის სამზარეულოში. საყოველთაოდ არის ხელმისაწვდომი დაკონსერვებული და გაყინული სახით. მისი სამშობლოა სამხეთი ინდოეთი.

ფართოდ არის კულტივირებული მსოფლიოს ტროპიკულ რეგიონებში, მათ შორის ინდოეთში, ბანგლადეშში, შრი-ლანკასა და ფილიპინების, ინდონეზიისა და მალაიზიის წვიმის ტყეებში. ჯეკფრუტი ბანგლადეშის და ინდოეთის კერალის შტატის ეროვნული მცენარეა.

სქოლიო
------

1. ↑  Morton, Julia F. Fruits of Warm Climates. Creative Resources Systems, Inc. 1987. pp. 58-63.
2. ↑  Morton, J. F. 1987. Jackfruit (Artocarpus heterophyllus). In: Fruits of warm climates, Miami, FL, 58-64
3. ↑  "Jackfruit – National Fruit of Bangladesh" By Bangladesh.com. Retrieved 5 April 2021

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4390049-5
* LCCN: sh2012002890

 |
**ჩიბუხასებრნი** (ლათ. Scolopacidae) — ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. გავრცელებული არიან სანაპიროებზე და ტენიან ბიოტოპებში. თუმცა რამდენიმე სახეობა მშრალ ადგილებშიც გვხვდება. ძირითადი დამახასიათებელი ნიშნებია გრძელი ფეხები და ნისკარტი, რისი დახმარებითაც ადვილად მოიპოვებენ საზრდოს შლამში და სანაპირო ღორღში. ჩიბუხასებრთა საკვებში შედის ჭიაყელები, მოლუსკები, კიბოსნაირნი, მცირე თევზები, მწერები და მათი ლარვები, აგრეთვე, ნაწილობრივ, მცენარეული წარმოშობის საკვები.

მრავალი სახეობა ბუდობს ღია ადგილებში, გვხვდებიან ჩრდილოეთ ევროპასა და ციმბირში. ევროპის სხვა ადგილებში მხოლოდ გადაფრენისას შეინიშნებიან, როდესაც დიდ გუნდებად ჩერდებიან წყალსატევებთან. სახეობათა უმრავლესობა კვერცხს მიწაში არსებულ ჩაღრმავებებში დებს, სადაც საკუთარი შეფერილობის წყალობით შესანიშნავად ინიღბებიან. გამოჩეკილი ბარტყები ბუდეს ძალიან სწრაფად ტოვებენ და იწყებენ საკვების თვითონ მოპოვებას, შესაძლოა ერთ-ერთი მშობლის ზედამხედველობის ქვეშ დარჩნენ. მრავალი სახეობა აფრიკაში იზამთრებს, რამდენიმე — სამხრეთ ევროპასა და აზიაში. ზოგჯერ აღსანიშნავია მათი გადაფრენის მიღწევები, მაგალითად ისლანდიური მექვიშიასი (Calidris canutus). ხანდახან გადაფრენას ღამით ასრულებენ, რა დროსაც დამახასიათებელ ხმებს გამოსცემენ.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 10, 169, 227.
2. ↑  sandpipers — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
3. ↑  Scolopacidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
4. ↑  Piersma, Theunis (1996). *Handbook of the Birds of the World. Volume 3, Hoatzin to Auks*.  Lynx Edicions,   გვ. 444–487. ISBN 84-87334-20-2.
5. ↑  Estrella, Sora; Masero, José A. (2007). „The use of distal rhynchokinesis by birds feeding in water". *Journal of Experimental Biology*. **210** (21): 3757–3762. doi:10.1242/jeb.007690.
6. ↑  Harrison, Colin J.O. (1991). რედ. Forshaw, Joseph: *Encyclopaedia of Animals: Birds*. London:  Merehurst Press,   გვ. 103–105. ISBN 1-85391-186-0.
**ჩიანჯური** (ინდონ. Cianjur) — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციაში, ჩიანჯურის სარეგენტოს დედაქალაქი. მდებარეობს ჯაკარტისა და ბანდუნგის დამაკავშირებელი ძირითადი გზების გასწვრივ. მოსახლეობა დაახლოებით 2 171 281 ადამიანს შეადგენს. მდებარეობის გამო, ჩიანჯურის მაცხოვრებლებს უადვილდებათ როგორც ჯაკარტაში, ისე ბანდუნგში მუაობა.

გზა, რომელზეც ჩიანჯური მდებარეობს, ჯაკარტისა და ბანდუნგის დამაკავშირებელი უმთავრესი, უკიდურესად გადატვირთული გზა იყო, თუმცა, იგი 2005 წელს დასრულებულმა ახალმა ფასიანმა გზამ ჩაანაცვლა. ქალაქი 1677 წელს დაარსდა.

ჩიანჯური ძირითადად სასოფლო–სამეურნეო პროდუქტებს აწარმოებს, განსაკუთრებით ბრინჯს და როგორც ცნობილია, იგი მჭიდროდ დასახლებული იავისათვის ბრინჯის წარმოების ძირითადი წყაროა.

2009 წელს ჩიანჯურში მომხდარ მიწისძვრას 75 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდონეზიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164'></a>
**ჰილა** (არაბ. الحلة‎) — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. იგი არის ბაბილის (ბაბილონის) მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. არის ზღვის დონიდან 34 მეტრზე და მდებარეობს ისტორიული ბაბილონეთის ტერიტორიაზე. 2005 წელს ქალაქის მოსახლეობა 289 714 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი ჰილა არის საკუთარი მუჰაფაზის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჰილა მდებარეობს 100 კილომეტრის დაშორებით ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან.

ჰილაში ძირითადად ერაყელები სახლობენ, მაგრამ მოსახლეობის რაღაც ნაწილი ქურთია. ქალაქში, როგორც თითქმის მთელ ერაყში, მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს მუსლიმები წარმოადგენენ.

ქალაქს ძალიან ბევრი სტუმარი სტუმრობს. ამის მიზეზი კი ის არის, რომ ქალაქი ისტორიულ ბაბილონეთში მდებარეობს და მდიდარია შორეული წარსულიდან შემორჩენილი ნაშთებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაბილის მუჰაფაზა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Iraq Image - Al Hillah Satellite Observation დაარქივებული 2009-09-17 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერაყის მუჰაფაზების ადმინისტრაციული ცენტრები |
| --- |
|  |
| 
* რამადი
* ჰილა
* ბასრა
* ბაღდადი
* დაჰუკი
* ბააქუბა
* ნასირია
* ერბილი
* ელ-კუთი
* ქირქუქი
* ელ-ამარა
* სამავა
* მოსული
* ნაჯაფი
* თიქრითი
* სულეიმანია
* ალ-დივანია
* ქარბალა
 |  |

 |
**ჰითლუმი** (ˈhiθlum), ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში — ბელერიანდის რეგიონი, მდებარე ჩრდილოეთით, ჰელკარაქსთან. ბელერიანდისგან ჰითლუმს ყოფდა ერედ ვეთრინის რიგი.

მითრიმი
-------

**მითრიმი** — ტბა, რომელიც ამავე სახელწოდების ტერიტორიას ჰითლუმისგან გამოჰყოფდა. როდესაც ნოლდორები შუახმელეთში დაბრუნდნენ, ფეანორმა ამ ტბის ჩრდილოეთ ნაპირზე ბანაკი გაშალა.

დორ-ლომინი
----------

**დორ-ლომინი** — ჰითლუმის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. აღმოსავლეთში ესაზღვრებოდა მითრიმის მთები, ჩრდილოეთში - მდინარე, რომელსაც „ცისარტყელის ვიწრობი", კირით ნინიახი ეწოდებოდა.

დორ-ლომინი პირველად კოლონიზებული იქნა ნოლდორთა მიერ, შუახმელეთში გამოჩენის შემდეგ. გარკვეული დროის მანძილზე იქ მეფობდა ფინგონი, ძე ფინგოლფინისა. მას შემდეგ, რაც მისი მამა მოკლეს, ფინგონი ნოლდორთა დიდ მეფედ იქნა არჩეული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დაგორ ბრაგოლახი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჰითლუმი — საიტზე Tolkien Gateway

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამეფოები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმიდან პირველ ეპოქაში |
| --- |
|  |
| ნოლდორული | 
* დორთონიონი
* გონდოლინი
* ჰითლუმი
* ნარგოთრონდი
 |
|  |
| სინდარული | 
* დორიათი
 |
|  |
| ავარული და ნანდორული | 
* ლოთლორიენი
* ოსირიანდი
* ნან ელმოთი
 |
|  |
| ენტური | 
* ფანგორნი
* ერიადორი
 |
|  |
| ჯუჯების | 
* მორია
 |
|  |
| მტრული | 
* ანგბანდი
 |
|  |
| დაკავშირებული | 
* ბელერიანდი
	+ მეორეხარისხოვანი ადგილები
* შუახმელეთის მეორეხარისხოვანი ადგილები
* მეორეხარისხოვანი ადგილები არდაში
 |

 |
ჰაუარდ კარტერი
**ჰაუარდ კარტერი** (ინგლ. Howard Carter; დ. 9 მაისი, 1874 — გ. 2 მარტი, 1939) — ინგლისელი არქეოლოგი, ეგვიპტოლოგი, ცნობილია როგორც ფარაონ ტუტანხამონის სამარხის აღმომჩენი.

ბიოგრაფია
---------

კარტერი 1891 წლიდან მონაწილეობდა თელ-ელ-ამარნისა და შუა ეგგვიპტის სხვა ნომების გათხრებში. 1902 წლიდან ახალგაზრდა კარტერი პეტრისა და ამერიკელ თეოდორ დევისთან ერთად ატარებდა გათხრებს „მეფეთა ველზე". პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას კონცესია გათხრებზე ლორდ კარნარვონისა და ჰაუარდ კარტერის ხელში გადავიდა. სწორედ აქედან იწყება ეგვიპტური ყველაზე ცნობილი არქეოლოგიურ აღმოჩენათა ისტორია. კარტერის მიერ 1922 წელს XVIII დინასტიის ფარაონის ტუტანხამონის (ძვ. წ. XV საუკუნე) აკლდამის აღმოჩენა არქეოლოგიის ისტორიაში ერთ-ერთი უმაღლესი მწვერვალია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰაუარდ კარტერი***

* Grave of Howard Carter.
* Swaffham, Norfolk museum - Howard Carter exhibit.
* Five Years' Explorations at Thebes.
* Schulz, Matthias (15 January 2010). „Did King Tut's Discoverer Steal from the Tomb?". Der Spiegel Online. ციტირების თარიღი: 19 January 2010..
**ჰაფიზ მირ-ჯალალ-ოღლუ ფაშაევი** (აზერ. Hafiz Mir-Cəlal oğlu Paşayev; დაბ. 2 მაისი 1941 წელი ბაქოში, აზერბაიჯანი სსრ) — საბჭოთა ფიზიკოსი (ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი) და აზერბაიჯანელი დიპლომატი და განათლების მოღვაწე. აზერბაიჯანის ელჩი აშშ-ში, კანადაში და მექსიკაში (1993—2006), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე,

დიპლომატიური აკადემიის და (სხვა უმაღლეს სასწავლებლებთან შერწყმის შემდეგ) ადა-ს უნივერსიტეტის რექტორი.

ბიოგრაფია
---------

ჰაფიზ მირ-ჯალალ-ოღლუ ფაშაევი დაიბადა 1941 წლის 2 მაისს ბაქოში. 1963 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ამჟამად ბაქოს სახელმწიფო უნივიერსიტეტის) ფიზიკის ფაკულტეტი დაამთავრა.

კარიერა
-------

1964—1967 წლებში დაამთავრა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტი. 1971 წელს კი — მოსკოვში კურჩატოვის სახელობის ატომური ენერგიის ინსტიტუტში ასპირანტურა. 1971—1992 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ნაციონალური აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის სამეცნიერო თანამშრომლად, ლაბორატორიის დირექტორად. 1975—1976 წლებში ის ატარებდა სამეცნიერო კვლევებს ირვინის კალიფორნიის უნივერსიტეტში, იყო აზერბაიჯანელ და ამერიკელ ხალხებს შორის ვაჭრობისა და თანამშრომლობი განვითარებით დაინტერესებულ სამერვეო საბჭოს შემადგენლობაში. 1984 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და მიიღო ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერაბათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. 1993—2006 წლებში იყო აზერბიაჯანის რესპუბლიკის განსაკუთრებული და სრულუფლებიანი ელჩი აშშ-ში (ამავდორულად მექსიკაში და კანადაში). 2006 წლის 14 აგვისტოს აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დიპლომატიური აკადემიის რექტორად იქნა დანიშნული. მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2014 წლის 13 იანვრის განკარგულებით აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დიპლომატიური აკადემიისა და ინფორმაციული ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის ბაზაზე შეიქმნა აზერბაიჯანის დიპლომატიური აკადემია, რომლის რექტორადაც ჰაფიზ ფაშაევი დაინიშნა. იყო 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, ორი მონოგრაფიის, და ასევე სხვადასხვა საზოგადოებრივ-პოლიტიკური თემების მომცველი ათობით სტატიების ავტორი. ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

ჯილდოები
--------

* აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილხამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას ჰაფიზ ფაშაევის «შოხრეტ»-ის ორდენით დაჯილდოვების შესახებ. როგორ აპა იუწყება, ხ.პაშაევი ჯილდოებზე საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობაში მიღწეული დამსახურებებისათვის არის წარდგენილი.

* 2019 წლის 9 ივნისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილხამ ალიევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას ჰაფიზ ფაშაევის «სამშობლოს მსახურების» მე-2 ხარისიხის ორდენით დაჯილდოების შესახებ.

სქოლიო
------

1. 1 2  Хафиза Пашаева.
2. ↑  Хафиз Пашаев.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-26. ციტირების თარიღი: 2020-11-21.
3. ↑  А.А.Байрамов. Хафиз Пашаев.
4. ↑  Хафиз Пашаев награжден орденом «Шараф».[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  Azərbaycan Respublikasının diplomatik xidmət orqanları əməkdaşlarının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı. president.az. ციტირების თარიღი: 2019-07-09.
**ჰაუროკო** — ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე. მდებარეობს ფიორდლანდის ეროვნულ პარკში, მთის ხეობაში. ტბის ფორმა S-ს წააგავს. სიგრძე 30 კმ-ია, ფართობი 63 კმ². ზედაპირი ზღვის დონიდან 150 მეტრზე მდებარეობს. სიღრმე 463 მეტრია და წარმოადგენს ახალი ზელანდიის უღრმეს ტბას. 

1960-იან წლებში, ტბაზე მოხდა ერთი საიდუმლოებით მოცული ამბავი. მამაკაცთა ჯგუფი მის მიდამოებში სანადიროდ და სათევზაოდ წავიდა. ორი მათგანი ნაპირზე დარჩა, სამი კი ძაღლით, ზურგჩანთებითა და თოფებით ტბაში შევიდა. ცოტა ხანში, ნაპირზე დარჩენილებმა ტბიდან ხმები გაიგონეს, მაგრამ ჩამოწოლილი ნისლის გამო, არ შეეძლოთ დაენახათ რა ხდებოდა. რამდენიმე დღის შემდეგ, მათი ზურგჩანთები, თოფები და ძაღლი ნაპირზე იპოვეს, სრულიად დაუზიანებელი და შიგნიდან მშრალი. ნავი ტბის შუაგულში იდგა. მამაკაცები კი მას შემდეგ აღარ გამოჩენილან. 

ჰაუროკო ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთით მდებარე ტბაა. მისგან გამოედინება 20 კმ სიგრძის მდინარე უაირაურაჰირი, რომელიც ფოვოს სრუტეს ერწყმის. 

ტბაში ერთადერთი კუნძულია — *მერი*, რომელთანაც დაკავშირებულია მრავალი მითი. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით, იგი მაორებისგან დაწყევლილია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Freshwater feature: Lake Hauroko, Fiordland | NIWA
**ჭამა და სექსი** — გიორგი ლიფონავას 2011 წლის ქართული კომედიური ფილმი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმი შედგება 5 ნოველისგან.

პირველი ნოველის მთავარი გმირი ახალდაქორწინებული წყვილია. მათ პირველი ღამე ძვირადღირებულ სასტუმროში უნდა გაატარონ. თუმცა ყველაფერი ისე არ წარიმართება, როგორც ეს გმირებს წარმოუდგენიათ. მეორე ნოველაში ახალგაზრდა წყვილი ერთ-ერთის მშობლებთან გადადის საცხოვრებლად. მათი პრობლემებიც აქედან იწყება. მესამე ნოველაში სამი ცოლიანი მამაკაცი კიკეთში მეძავებთან ერთად წასვლას და გართობას გადაწყვეტს, თან კი ერთ-ერთი მეგობრის მეუღლის მიერ მომზადებულ ნიყვს წაიღებენ. მეოთხე ნოველაში მართლმადიდებელი ცოლ-ქმარი ცდილობს შეინახოს მარხვა: თავი შეიკავოს გარკვეულ საკვებისა და სექსისაგან. ბოლო ნოველაში კი ეჭვიანი ქმარი, რომელიც სამი წლით პარიზში მიემგზავრება, გადაწყვეტს ხელოვნური საქალწულე აპკის მეშვეობით აირიდოს თავიდან მეუღლის ღალატი.

როლებში
-------

* ვანო თარხნიშვილი
* ნელი აგირბა
* დიმიტრი ტატიშვილი
* გია ცინაძე
* თემიკო ჭიჭინაძე
* ეკა ამირეჯიბი
* ანი ტყებუჩავა
* ლევან ყოჩიაშვილი
* სალომე კოკუაშვილი
* ნიკა წერედიანი
* სოფო სებისკვერაძე
* შორენა ბეგაშვილი
* გიორგი ყველაშვილი
* პალიკო ნოზაძე
* ეკა ქართველიშვილი
* გიორგი ვარდოსანიძე
* ქეთი ჩაჩუა
* თიკო ბედიანაშვილი
* ქეთი კანტიძე

შეფასება
--------

ფილმის შესახებ რეაქცია განსხვავებული და ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო. ის გამოსვლისთანავე აქტიურად განიხილებოდა ქართულ ბლოგოსფეროში. კინომცოდნეებმა გოგი გვახარიამ და ნინია კაკაბაძემ ფილმს მოსაწყენი უწოდეს. ფილოსოფოსებმა გიგი თევზაძემ და გიგა ზედანიამ კი ის აღწერეს, როგორც კარგი კომედია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ჭამა და სექსი" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ჭამა და სექსი ფილმის ოფიციალური საიტი facebook-ზე
* ფილმი youtube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  „მოსაწყენი მომავალი, ანუ სინგაპურიზაციის საფრთხე", გოგი გვახარია, რადიო თავისუფლება[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  „ჭამა და სექსი": „მშვიდობით აკადემია, გადავდივარ მეორე მხარეზე", გიგი თევზაძე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-07. ციტირების თარიღი: 2011-11-14.
3. ↑  კარგი კომედიის პრობლემები, გიგა ზედანია, რადიო თავისუფლება
მატერიისა და ანტიმატერიის წარმოქმნა
გამა მამოსხივებისას, როდესაც გამა კვანტი დიდ ენერგიას ატარებს (Eγ > 3 MeV (მეგა ელექტრონულივოლტი)) მატერიასთან ურთიერთქმედებისას ადგილი ექნება ე.წ. "წყვილთწარმოქმნის" ეფექტს. დიდი ენერგიის მატარებელი ფოტონი ატომის ბირთვთან მიახლოვებისას აღმოჩნდება ძლიერ ელექტრულ ველში, სადაც ხდება ე.წ. "ვაკუუმის პოლარიზაცია" და ადგილი აქვს მატერიისა და ანტიმატერიის წარმოქმნას.

ელექტრონისა და ანტიელექტრონის წარმოქმნა
---------------------------------------

 ელექტრონისა და ანტიელექტრონის "ურთიერთშთანთქმა"
ამ შემთხვევაში წარმოქმნილ მატერიასა და ანტიმატერიაში იგულისხმება ელექტრონი და პოზიტრონი (ანტიელექტრონი). პოზიტრონს ელექტრონის მსგავსი მახასიათებლები აქვს, განსხვავება მხოლოდ მუხტშია, რომელიც პოზიტრონის შემთხვევაში დადებითია. 

რადგანაც ორივე ნაწილაკის მასები ერთმანეთის ტოლია (უმოძრაო მდგომარეობაში) და 511KeV-ს შეადგენს, ჩანს რომ ამ პროცესისათვის საჭირო მინიმუმი ენერგია, რომელიც გამა კვანტს უნდა გააჩნდეს არის Eγ = 1.022 MeV ( = 2\*511KeV). იმ შემთხვევაში თუ გამა კვანტის ენერგია აღემატება ზემოთ ხსენებულ მნიშვნელობას (საჭირო მინიმუმ ენერგიას), მაშინ დანარჩენი ნაწილი ენერგიისა გადაეცემა ელექტრონსა და პოზიტრონს კინეტიკური ენერგიის სახით. ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილი e--ი შეიძლება β--ად (იგულისხმება β- - გამოსხივება) იქნეს წარმოდგენილი, რომელიც თავის კინეტიკურ ენერგიას დახარჯავს ან მატერიის ატომებთან დაჯახებით ან იონიზაციის პროცესის გამოწვევით. პოზიტრონის (β+) შემთხვევაშიც მსგავს პროცესებს ექნება ადგილი, მაგრამ როგორც კი იგი მის კინეტიკურ ენერგიას ბოლომდე დახარჯავს, მას ელექტრონი მიიზიდავს და მატერია და ანტი მატერია "გაანადგურებენ" ერთმანეთს (ურთიერთშთანთქმა), შედეგად გამოსხივდება ენერგია 2γ-კვანტის სახით, თითო კვანტი ატარებს ამ შემთხვევაში 511Kev ენერგიას, რაც ელექტრონის (იგივე პოზიტრონის) მასას (უმოძრაო მდგომარეობაში) შეეფერება.

აქედან ნათლად ჩანს, რომ ეს პროცესი ამცირებს γ-გამოსხივების ენერგიას, თუმცა ამავდროულად ზრდის მის ინტენსიურობას.
**წყვილჩლიქოსნები** (Artiodactyla), ძუძუმწოვრების რიგი. თითოეულ ფეხზე 2 ან 4 თითი აქვთ. თითების ბოლო ფალანგები დაფარულია ჩლიქებით. ლავიწი არ გააჩნიათ. წყვილჩლიქოსნების ძირითადი კბილები შეგუებულია უხეში მცენარეული საკვების ღეჭვას. კუჭი უმრავლესობას რთული აქვს (ირემი, ძროხა), იშვიათად — მარტივი (ღორი). გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე ანტარქტიდის გარდა (ავსტრალიაში წყვილჩლიქოსნები ადამიანმა შეიყვანა). იკვებებიან მცენარეულობით, გარდა ღორებისა, რომლებიც ყოვლისმჭამელები არიან. რიგში გაერთიანებულია 3 ქვერიგი: არამცოხნელები (Nonruminantia), მცოხნელები (Ruminantia) და კორძფეხიანები (Tylopoda). პირველში შედის 3 ოჯახის 12 სახეობა, მეორეში — 6 ოჯახის 180-მდე სახეობა, ხოლო მესამეში — ერთი ოჯახის 6 სახეობა. საქართველოში გვხვდება წყვილჩლიქოსნების 3 ოჯახის 7 სახეობა. წყვილჩლიქოსნებს განეკუთვნება სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების უმრავლესობა: ღორი, აქლემი, მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი, თხა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 365.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 683.
წყლის ბორბალი
**წყლის ბორბალი** — მექანიკური მოწყობილობა ვარდნილი წყლის ენერგიის (ჰიდროენერგიის) მბრუნავი მოძრაობის ენერგიად გადასაქცევად, რათა ბორბლის ღერძზე შესაძლებელი იყოს სამუშაოს შესრულება. გარკვეულ დონეზე წყლის აწევისას მასში იკრიბება ამ დონის შესაბამისი პოტენციური ენერგია, ამდენად, ვარდნილ წყალს სამუშაოს შესრულება შეუძლია. უკუგარდაქმნა გამოიყენებოდა "ნიჩბიან ბორბლებში" პირველ ორთქლმავლებზე.

მინი ელექტროსადგური
მბრუნავი მოძრაობის ენერგიად გარდაქმნის მიზნით განასხვავებენ წყლის ბორბლის სამ ძირითად ტიპს:

* ნორია ანუ მბრუნავ-ამწე წყლის ბორბალი მარგი ქმედების კოეფიციენტით 35 %-მდე;
* დამსხმელი ბორბალი მარგი ქმედების კოეფიციენტით 85 %-მდე;
* საშუალო სიმძლავრის მარგი ქმედების კოეფიციენტით 75 %-მდე;

მოხმარება
---------

* ხორბლის დაფქვისა და გაცრისათვის (წყლის წისქვილი).
* ირიგაციის მიზნით — ნორიები.
* მაუდწარმოებაში (1223 წლიდან გერმანიაში).
* ქაღალდის დასამზადებლად (1238 წლიდან ესპანეთში).
* ფოლადის ჭედვისათვის (1197 წლიდან შვედეთში).
* მორების დასახერხად (არაუგვიანეს 1240 წლისა).
* სელის წეწვისათვის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნორია
* წყლის წისქვილი
**წოფის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, ისტორიულ სომხითში, მდინარე ბანოშისწყლის (ძვ. ხოჟირნა) მარცხენა ნაპირზე (ახლანდელი მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფ. სადახლოს დასავლეთით 7 კმ-ზე). წოფის ციხის მიდამოებში ადამიანის ცხოვრების კვალი ქვედა პალეოლითის ხანიდან დასტურდება. აქაური დანგრეული გამოქვაბული - მუსტიეს ხანის სადგომია. წოფის ციხის მიდამოებშივეა ზედა პალეოლითისა და ენეოლითის ხანის, გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარები.

წოფის ციხე ფუნქციონირებდა VI-XIII საუკუნეებში. სიმაგრე კლდოვან მთაზეა აგებული. შემორჩენილია ზედა ციხის ნანგრევები და გალავნის ფრაგმენტები, რომლითაც კლდოვანი ფერდობის დიდი ტერიტორია იყო შემოზღუდული. ზედა ციხეში 2 სათავსია და 4 ნახევრად წრიული ბურჯი. აქვეა საცხოვრებელი კომპლექსების ნაშთები და მცირე ეკლესიის ნანგრევები. კლდეკარში, ზღუდის წყობაში და სხვა ნაწილების შენებისას გამოყენებულია უფრო ადრეული „ციკლოპური" კედლები.

წოფის ციხესთან ნასოფლარია. შემორჩენილია ორი დარბაზული ტიპის საყდარი, რომლებიც VI-VII საუკუნეებით თარიღდება.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წოფის ციხე***

* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 344.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 354.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ჯანეტ იელენი** (ინგლ. Janet Yellen; დ. 13 აგვისტო, 1946) — ამერიკელი ეკონომისტი, აშშ-ს ფედერალური სარეზერვო სისტემის ხელმძღვანელი 2014 წლის 1 თებერვლიდან.

ადრეული წლები და განათლება
--------------------------

ჯანეტ ლუის იელენი დაიბადა ეთნიკური ებრაელების ოჯახში ბრუკლინში, ნიუ იორკში. იგი სწავლობდა ფორტ ჰამილტონის საშუალო სკოლაში და იყო გამორჩეული ბევრ საგანში. იგი ასევე იყო თავისი სკოლის გაზეთის რედაქტორი და სკოლის დამამთავრებელ კლასში, 1963 წელს, მან წარმოთქვა გამოსამშვიდობებელი სიტყვა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჯანეტმა სწავლა განაგრძო ეკონომიკის განხრით ბრაუნის უნივერსიტეტში, სადაც 1967 წელს ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. 1971 წელს მან დაიცვა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი იელის უნივერსიტეტში, ჯეიმზ ტობინის და ჯოზეფ სტიგლიცის ხელმძღვანელობით.

ჯანეტი დაქორწინებულია ეკონომისტ ჯორჯ აკერლოფზე, რომელიც კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორია ბერკლიში. აკერლოფი 2001 წელს, ჯოზეფ სტიგლიცთან და მაიკლ სპენსთან ერთად, ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა ეკონომიკის დარგში, საბაზრო ანალიზებისათვის ასიმეტრიულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით. მათი შვილი, რობერტ აკერლოფი ეკონომიკას ასწავლის უორვიკის უნივერსიტეტში.

კარიერა
-------

იელენის პირველი პოსტი იყო ფედერალურ რეზერვში 1970 წელს, როგორც ეკონომისტი, მანამ სანამ არ დაბრუნდა აკადემიაში. იელენი რამდენიმე წლის განმავლობაში იყო ასისტენტ პროფესორი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. შემდეგ ის მუშაობდა ფედერალურ რეზერვში 1977-1978 წლამდე და შემდეგ გახდა პროფესორი კალიფორნიის უნივერსიტეტში.1978 წლიდან 1980 წლამდე იგი ცხოვრობდა საზღვარგარეთ, და გახდა ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკური მეცნიერებების სკოლის ლექტორი. შემდეგ იგი იყო კალიფორნიის უნივერსიტეტში. იელენმა აიღო შვებულება 1990 წელს, რათა ემუშავა ფედერალური რეზერვის მმართველთა საბჭოში. 1997 წლიდან 1999 წლამდე მან იმუშავა თეთრი სახლის საბჭოს ეკონომიკურ მრჩევლად ფრეზიდენტ ბილ კლინტონთან. 2004 წელს იგი გახდა პრეზიდენტი და აღმასრულებელი დირექტორი ფედერალური სარეზერვო ბანკის სან ფრანცისკოში. 2010 წელს იელენი აირჩიეს ფედერალური სარეზერვო მმართველთა საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტად. პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ დაასახელა ის საბჭოს თავმჯდომარედ 2013 წლის ოქტომბერში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯანეტ იელენი***

* Janet L. Yellen დაარქივებული 2012-12-01 საიტზე Wayback Machine.  at the Federal Reserve System
* Statements and Speeches of Janet L. Yellen (1995–2011) at FRASER (Federal Reserve Archive)
* Janet L. Yellen (2004–2010) დაარქივებული 2011-05-14 საიტზე Wayback Machine.  at the Federal Reserve Bank of San Francisco
* Profile დაარქივებული 2014-01-19 საიტზე Wayback Machine.  at the Haas School of Business
* Profile and Papers

სქოლიო
------

1. ↑  ჯანეტ იელენის ბიოგრაფია. *რია-ნოვოსტი* (09.10.2013).
**წვირმის მთავარანგელოზის ეკლესია (ზაგარის უბანი)** — ეკლესია საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვირმში.

ზაგარის უბანში მდებარე ეს ტაძარი აგებულია IX საუკუნეში. იგი ყველაზე ადრეული ძეგლია სვანეთის ტაძრებს შორის. ამ მცირე ზომის ორსართულიანი ნაგებობის პირველი სართულის ინტერიერი აღმოსავლეთით სწორი კედლით მთავრდება, რომელსადაც გამოსახულია ვედრება. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ორივე მხარეს თითო მაღალი ნიშაა. ასეთი გაფორმება საქართველოში VII ს.-ში დამკვიდრდა.

მოხატულობა
----------

ტაძრის მოხატულობა დაზიანებულია, თუმცა შეიმჩნევა, რომ მისი ოსტატი მხატვარ თევდორეს ნამუშევრით იყო შთაგონებული. საკურთხეველს ამშვენებს წელზევით ფიგურებისგან შემდგარი ვედრების მონუმენტური კომპოზიცია. აღმოსავლეთის კედლის გარდა მოხატულობა ორ რეგისტრადაა მოცემული. ზედა რეგისტრში ისტორიული თანმიმდევრობით განლაგებულია საუფლო დღესასწაულთა შვიდი სცენა. ქვედა რეგისტრში ფეხზე მდგომ წმინდანთა ფიგურები მოთავსებულია ფერწერით შესრულებული დეკორატიული თაღნარის მოჩარჩოებაში. ეს მოტივი საქართველოს კედლის მხატვრობაში XIII ს.-დან ვრცელდება. მთავარანგელოზების ფეხზე მდგარი ფიგურები კამარაზეა გადატანილი.

მხატვრობის ხასიათი, რომელშიც მკაფიოდ ჩანს ჩამოშორება მონუმენტურობის პრინციპებისაგან (მცირე ზომის ფიგურებისგან აგებული კომპოზიციები, სამოსის დანაწევრებული, რამდენადმე დაწვრილმანებული ნახატი) მიუთითებს მის შესრულებაზე XIII ს.-ის მეორე ნახევარში.

ტაძრის სიწმინდეები
------------------

ეკლესიის ორი დიდი საკურთხევლის წინამდებარე ჯვარი XII ს.-ში მოუჭედავთ ადგილობრივ სახელოსნოში ოქროში მოვარაყებული ვერცხლით. იგი ცალკეული გამოსახულებებითაა შემკული. ნიშანდობლივია, რომ სვანეთის საკურთევლისწინა ჯვრებზე ხაზგასმულია ეკლესიის პატრონის გამოსახულება: ცენტრალურ ადგილას მოცემულია, სხვა გამოსახულებებისგან განსხვავებით, დიდი ზომის ფიგურა იმ წმინდანისა, რომლის სახელზედაც ნაკურთხია ეკლესია, რომლის სახელსაც ატარებს. 

ეკლესიას, 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ყენია რ. ალადაშვილი ნ. ზემო სვანეთი (შუა საუკუნეების ხელოვნება), გზამკვლევი, თბ. 2000, გვ. 60*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია სვანეთის კულტურული ძეგლების შესახებ

სქოლიო
------

1. ↑  ყენია რ. ალადაშვილი ნ. ზემო სვანეთი (შუა საუკუნეების ხელოვნება), გზამკვლევი, თბ. 2000, გვ. 60
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ფორთოხლის წვენი
**წვენი** — თხევადი საკვები პროდუქტი. ყველაზე მეტად გავრცელებულია წვენი, რომელიც გამოწურულია კარგი ხარისხის საჭმელი ნაყოფის, მწიფე ხილისა და ბოსტნეული კულტურებისაგან. თუმცა არსებობს წვენები, რომლებიც მიიღება ღეროსაგან, ფესვებისაგან და სხვა. წვენი ტრადიციულად იყოფა სამ სახეობად: ახლადგამოწურული, პირდაპირი დაწნეხისა და აღდგენილი წვენი. ხილის წვენი შეიძლება იყოს: გარგარის წვენი, ფორთოხლის წვენი, ყურძნის წვენი, ბროწეულის წვენი, ქლიავის წვენი, ვაშლის წვენი; კენკროვანი წვენებია: ხურტკმლის წვენი და შავი მოცხარის წვენი; ბოსტნეული კულტურებისგან მზადდება წვენები: კომბოსტოს წვენი, სტაფილოს წვენი, ჭარხლის წვენი, ტომატის წვენი, გოგრის წვენი. წვენი მიიღება აგრეთვე ხეებისგან: არყის წვენი და ნეკერჩხლის წვენი. ზოგიერთ ნატურალურ წვენს გააჩნია სასარგებლო თვისებები, მაგალითად, ფორთოხლის წვენი აძლიერებს ყველა ორგანოს ფუნქციას, აუმჯობესებს მეტაბოლიზმს, გააჩნია მატონიზირებელი ეფექტი. იგი ასევე სასარგებლოა შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულ ადამიანთათვის. ფორთოხლის წვენი ასევე გამოიყენება ანთების საწინააღმდეგო და ანტიმიკრობული მოქმედებისათვის; კარგი საშუალებაა ჭრილობების და აბსცესების დროს და გულსისხლძარღვთა სისტემისა და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაავადებათა აღმოსაფხვრელად, ხოლო ყურძნის წვენი ხელს უშლის რაქიტის განვითარებას, ხელს უწყობს კუჭ-ნაწლავის დაავადებების, ფილტვის ტუბერკულოზის, სურავანდის, გულის დაავადებების მკურნალობას. აღსანიშნავია, რომ ვაშლის წვენი, რომელიც აუმჯობესებს ტვინის ფუნქციონირებას, ასევე ამსუბუქებს ალცჰაიმერით დაავადებულთა მდგომარეობას. ბროწეულის წვენი შეიცავს უამრავ ვიტამინს და ორგანულ მჟავებს. ბროწეულის წვენის რეგურალური მიღება აწესრიგებს კუჭის წვენის ქიმიურ შემადგენლობას, აძლიერებს იმუნიტეტს და აწესრიგებს სისხლის შემცველობას. ბროწეულის წვენი განსაკუთრებით სასარგებლოა მომავალი დედებისათვის, რათა ხელს უწყობს ნაყოფის განვითარებასა და ბავშვის შემდგომ ჯანმრთელობას. არყის წვენი სასარგებლოდაა მიჩნეული ნიკრისის ქარისა და რევმატიზმის წინააღმდეგ და სხვა.

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  ფორთოხალი — ჯანმრთელობა და მედიცინა
2. ↑  ყურძნის სამკურნალო თვისებები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-06-05.
3. ↑  ვაშლის წვენი ხელს უწყობს ტვინის ფუნქციონირებას.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2015-06-05.
4. ↑  ბროწეულის წვენი როგორც ელექსირი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-26. ციტირების თარიღი: 2015-06-05.
5. ↑  სამედიცინო ინტერნეტჟურნალი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხილის წვენი |
| --- |
|  |
| 
წვენების სია |
|  |
| ტიპები | 
* ვაშლი
* ქოქოსი
* შტოში
* კიტრი
* ყურძენი
* გრეიპფრუტი
* ლიმონი
* ლაიმი
* ფორთოხალი
* ანანასი
* ბროწეული
* ტომატი
 | ფორთოხლის წვენიფორთოხლის წვენი |
|  |
| 
 **კატეგორია:ხილის წვენი** |

 |
პოლკოვნიკი გიორგი ჯანდიერი
**ჯანდიერები** (მხ.რ ჯანდიერი) *ჯანდიერი(ს)შვილები* — კახეთის თავადთა საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა" წერს, რომ თავდაპირველად, ისინი ცხოვრობდნენ სოფელ გლდანში, როდესაც თურქებმა თბილისი აიღეს და იქვე დამკვიდრდნენ. იმ დროს ვინმე „ლეონის" შვილმა ჯანდიერმა, რომელიც მაშინ იწოდებოდა აზნაურად, თეიმურაზ I სთხოვა ჯარი და დაუფიცა, რომ ის ტფილისს აიღებდა. კახეთის მეფემ მისცა ჯარი. „ლეონის შვილმა" ჯარი ღამით, ფარულად მიიყვანა თბილისთან, ხოლო ქვეითი რაზმი ბაღში დამალა; თვით ჯანდიერმა და მისმა სახლიკარებმა ვირს აჰკიდეს ფიჩხი და შიგნით დამალეს თოფ-იარაღი. მივიდნენ კოჯრის კარში და ქალაქის მცველებმა გაუღეს კარი, ვინაიდან ეგონათ, რომ ფიჩხის გაყიდვა სურდათ, მაგრამ „ლეონის შვილმა" და მისმა სახლისკარებმა მალევე ამოიღეს ხმალი და მოკლეს კარისკაცები. თვითონ გაამაგრეს და დამალულ ჯარს მისცეს ნიშანი, რომლებიც შეესიენ ტფილისს და გაანადგურების შიგნით მყოფი მცველები. ამის გამო, თეიმურაზ I ჯანდიერებს მიანიჭა თავადობა 1628 წელს და სახასოს შორის კახეთში, იმათ, დაუმტკიცა მიწა, გადასცა ყმები. აქედან მოყოლებული აქ ცხოვრობდნენ:

* ზაალის შვილები
* ფრიდონის შვილები
* ნიკოლაოზის შვილები
* ომანის შვილები (ასევე მისი ძმები)
* თარხანის შვილები (ესენი არიან ლურასაბისა და ბიძინას შვილები)

ახმეტაში ვინც ცხოვრობდა, ჩოკაშვილებად იწოდებიან (ისინი „ამავე ჯანდიერთა გვარისა და აზნაურები არიან").

როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფო შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში 1801 წელს, იმპერიის ბრძანებით, 1829 წელს, მათ მიანიჭეს აზნაურის სტატუსი და გვარი გადაარქვეს ჯანდიეროვებად (რუს. Джандиеров), ზოგს დაუტოვეს (ქართ. ჯანდიერი, რუს. Джандиери).

ჯანდიერთა ოჯახის ერთ-ერთი წევრი, იოსები, მსახურობდა როგორც საქართველოს კათალიკოსი 1755-1764 წლამდე და წმინდანად შერაცხა საქართველოს მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ.

ლიტერატურა
----------

* *იოანე ბატონიშვილი*, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა, „თბილისი". — გვ. 43. 178 გვ.
* Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 272. Georgetown University Press.

სქოლიო
------

1. ↑  Джандиеровы. რუსული ბიოგრაფიული ლექსიკონი.