recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბასილი**. |

**ბასილი ბაგრატის ძე** — XI საუკუნის I ნახევრის ქართველი მწერალი. ზოგიერთი ქართველი ისიტორიკოსის მიერ მიჩნეულია ბაგრატ III-ის ძედ. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 9 ივნისი (27 მაისი).

მოღვაწეობდა ხახულის ლავრაში. მის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას ჩვენამდე არ მოუღწევია. გიორგი მცირის თქმით, იგი ყოფილა „მოძღუარი და განმანათლებელი ქუეყანისა ჩუენისა" და იოანე ბაგრატიონის „კალმასობაში" დამახასიათებელია როგორც ღვთისმეტყველებასა და ფილოსოფიაში განსწავლული მწიგნობარი, მთარგმნელი, „რიტორ-მომთხრობელი და მაღალ ფრასასა ზედან დამთხზველი", მასვე უწოდებდნენ „ქართველთა ეკლესიათა სამკაულს". შემდგომ ბასილი ათონის მთაზე გადასულა და იქ დაუწერია „გალობანი წმიდისა მამისა ეფთჳმესნი". გარდაიცვალა იქვე, ივერთა მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* *ლოლაშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 221.
* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**ბადეფრთიანები** (ლათ. Neuroptera) — მტაცებელი მწერების რიგი. აერთიანებს 3500-მდე სახეობას. აქვთ გამჭვირვალე, ბადისებრ დაძარღვული 4 ფრთა. ფრთების შლილი 2-120 მმ-მდეა. ზრდასრულ მწერს მღრღნელი პირის აპარატი აქვს, მატლს — მჩხვლეტავ-მწუწნავი. ბადეფრთიანებისთვის დამახასიათებელია სრული გარდაქმნა. ზრდასრული ფორმები ბინადრობენ ხმელეთზე, მატლები — ზოგჯერ წყალშიც გვხვდება (ამ შემთხვევაში უვითარდებათ ტრაქეული ლაყუჩები). მატლები მსხვერპლის საფარველს მჭრელი მანდიბულებით ჩხვლეტენ და ჭრილობაში უშვებენ საჭმლის მომნელებელ წვენებს, შემდეგ კი გათხიერებულ საკვებს წოვენ. საკვების გადამუშავებულ ნარჩენს მატლი ვერ გამოყოფს, რადგან მის შუა და უკანა ნაწლავებს შორის ყრუ ტიხარი ვითარდება. როდესაც ჭუპრი ზრდასრულ მწერად გარდაიქმნება, ეს ტიხარი ქრება და საკვების ნარჩენები გარეთ გამოიყოფა. ბადეფრთიანები ფართოდაა გავრცელებული. ბადეფრთიანების ოჯახებიდან საქართველოში გვხვდება Muzmeleonidae, Ascalaphidae, Chrysopidae, Mantispidae, რომელთა სახეობებიდან ზოგს დიდი სარგებლობა მოაქვს სახალხო მეურენეობისათვის. მაგ. ოქროთვალა ანადგურებს სუბტროპიკული კულტურების მავნებელ კოქციდებს და აგრეთვე ბუგრებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 135.
**ბეზობრაზოვების აგარაკი** (რუს. Дача Безобразовых) — მინიატურული ვილა ან აგარაკი, მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ჟერნოვკის რაიონში, მისამართზე: ირინოვსკის პროსპექტი, სახლი 9.

ისტორია
-------

XVIII საუკუნის შუა წლებში მდინარე ლაპკის გაყოლებაზე მიწები ეკუთვნოდა ანდრეი ნარტოვს. ქვის შენობები ააშენეს 1780-იან წლებში მიხეილ დონაუროვის ხელმძღვანელობით, რომელიც ერთ ხანს მდივნად მუშაობდა იმპერატორ პავლე I-თან. მშენებლობა მიმდინარეობდა პალადიანიზმის მოტივებით და შეიმუშავა ჯაკომო კვარნეგიმ.

საზეიმო ინტერიერი და ღუმელი გადაღებულია რევოლუციამდელ ფოტოებზე. თაბაშირის კედლები უკავია დიდ პანოს, რომელზეც გამოსახულია გატჩინოს სასახლე, მოხატული იყო ასევე საძინებლის კედლები. აგარაკი გარშემორტყმული იყო პეიზაჟური ბაღით და ჭაობით. 

1838 წელს ქონება შეიძინა გენერალმა ეკატერინა ალექსანდრეს ასულმა სუხოზანეტმა (თავად ალექსანდრე ბელოსელსკი-ბელოოზერსკის ქალიშვილმა), საკუთარი ქალიშვილის ანასათვის, რომელიც ცოლად გაჰყვა ნიკოლაი ბეზობრაზოვს. ახალი მფლობელების მიხედვით აგარაკმა მიიღო დღევანდელი სახელწოდება. 

XX საუკუნის დასაწყისში ბეზობრაზოვები არ ცხოვრობდნენ აგარაკზე, ხოლო მიწის ნაკვეთები დამსვენებლებზე გააქირავეს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აგარაკი დაცემას განიცდის. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაზარალდა ბაღები. 

საბჭოთა პერიოდში შენობა ჯერ კლუბად გადააკეთეს, შემდეგ მასში განათავსეს „ნარკომპროსის" სამუზეუმო განყოფილება. 30-იან წლებში კი აგარაკი სხვადასხვა უტილიტრული ფუნქციებით გამოიყენებოდა, შენობა ნაწილობრივ გადააკეთეს და 1940 წელს დაცვა მოუხსნეს, თუმცა 1950 წელს კვლავ აიყვანეს დაცვის ქვეშ და ორჯერ გაარემონტეს. უკანასკნელი რესტავრაცია დასრულდა 1980-იან წლებში.

აგარაკი წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ტერიტორიაზე მდებარე ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურულ ძეგლს რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 2001 წლის 10 ივლისის № 527 ბრძანების თანახმად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Усадьба Безобразовых (Жерновка)
* Усадьба А. К. Нартова «Жерновка» — Дача Безобразовых დაარქივებული 2018-11-21 საიტზე Wayback Machine.
* Безобразное состояние дачи Безобразовых
ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზის ერთ-ერთი სადგური
**ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზა** ან **ახალი ათონის მინი-მეტრო** — მღვიმური რკინიგზა აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, საქართველოში. გაიხსნა 1975 წლის 4 ივლისს ტურისტული კომპლექსის „ახალი ათონის" შემადგენლობაში. განკუთვნილია საკურორტო სეზონზე ტურისტების ახალი ათონის მღვიმეში შესაყვანად. სიგრძით 1,3 კმ-ია, აქვს 3 სადგური: „შესასვლელი ჭიშკარი", „აფხაზეთი" და „თბილისი".

მიწისქვეშა მდებარეობის გამო ამ რკინიგზას ხანდახან მეტროპოლიტენს ადარებენ ხოლმე.

ვაგონის ინტერიერი
ტურისტების ტრანსპორტირებისთვის 1975 წელს მღვიმესთან ცალგზიანი რკინიგზა გააკეთეს, რომელიც საკურორტო სეზონზე — მაისიდან ნოემბრამდე იმუშავებდა. მატარებლის სიჩქარეა 30 კმ\სთ. ლიანდაგების სიგანე 914 მმ-ია. დეპო პირველივე სადგურის მოპირდაპირე მხარეს, გამოქვაბულის სიახლოვესაა განლაგებული. ორგზიანი გასაყრისი ლიანდაგები პირველი და ბოლო სადგურებიდან მოკლე მანძილზევე მდებარეობენ. არის ასევე ორი სალიანდაგო კავშირი სამსახურებრივ გვირაბთან. საკონტაქტო რელსში ძაბვა 300 ვ შეადგენს. 

საშტატო მგზავრნაკადია წლიურად 0,7 მლნ ადამიანი, ანუ დღიურად 2000 ტურისტი. მარშრუტი დიდ მანძილზე მოპირკეთებულია რკინაბეტონით (არა სამეტროპოლიტენო სტანდარტით), გვირაბის ნაწილი ბუნებრივ გამოქვაბულშია გაყვანილი. რკინიგზის მშენებლობა 1965-75 წლებში თბილისის მეტრომშენის მმართველობით, გაიოზ ჯაყელის ხელმძღვანელობით იქნა განხორციელებული. 

გამოიყენებოდა საბურღ-მაფეთქებელი მეთოდი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალი ათონი — მეტრო გამოქვაბულში. ციტირების თარიღი: 11 ივლისი 2006.
* ახალი ათონის მსუბუქი მეტროს სქემა საიტე metroschemes.narod.ru.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე არსებული მეტროპოლიტენები |
| --- |
|  |
| მეტროპოლიტენები\* | 
* მოსკოვი
* სანქტ-პეტერბურგი
* კიევი
* თბილისი
* ბაქო
* ხარკივი
* ტაშკენტი
* ერევანი
* მინსკი
* ნიჟნი-ნოვგოროდი
* ნოვოსიბირსკი
* სამარა
* ეკატერინბურგი
* დნეპროპეტროვსკი
* ყაზანი
* ალმათი
 |
|  |
| მეტროტრამები | 
* ვოლგოგრადი
* კრივოი როგი
 |
|  |
| ერთლიანდაგიანი რკინიგზა | 
* მოსკოვი
 |
|  |
| მღვიმის რკინიგზა | 
* ახალი ათონი
 |
|  |
| მშენებარე | 
* ომსკი
* დონეცკი
* ჩელიაბინსკი
* კრასნოიარკსი
* სოჭი
 |
|  |
| დაგეგმილი | 
* ასტანა
* დონის როსტოვი
* კრასნოდარი
* ლვოვი
 |
|  |
| მიტოვებული | 
* რიგა
* პერმი
* უფა
 |
|  |
| 
\*დალაგებულია გახსნის თარიღის მიხედვით. |

 |
**ბორისი და გლები** (გ. 1015) — XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები. ხსენების დღეა 6 აგვისტოს (ძველი სტილით 24 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

წმიდა მოწამენი, კეთილმორწმუნენი მთავარნი ბორისი და გლები (წმიდა ნათლისღებით — რომანოზი და დავითი) მოციქულთასწორი მთავარი ვლადიმირის შვილები იყვნენ. ისინი სიყრმიდანვე კეთილმსახურებით გამოირჩეოდნენ. ვლადიმირმა თავისსავე სიცოცხლეში დაუნაწილა მიწები ვაჟიშვილებს: ბორისს რიაზანის სამთავრო ერგო, გლებს კი - მურომისა. ძმები დაუცხრომლად იღვწოდნენ ქრისტიანული სარწმუნოების გასავრცელებლად.

1015 წელს, წმიდა ვლადიმირის ნეტარი აღსასრულის შემდეგ, დიდი სამთავრო ხელში ჩაიგდო მისმა შვილობილმა, რუსეთის ისტორიაში „წყეულის" სახელით შესულმა სვიატოპოლკმა. მან წმიდა ძმების მოკვლა გადაწყვიტა. ამ დროს მომხდურ პაჭანიკებთან ბრძოლიდან მობრუნებული წმიდა ბორისი თავისი რაზმით მდინარე ალტასთან იყო დაბანაკებული. სვიატოპოლკმა ბორისს ელჩები გაუგზავნა, მამის გარდაცვალება ამცნო და ურთიერთსიყვარულისკენ მოუწოდა, თან კი გზიდან მის ჩამოსაშორებლად მკვლელები დაიქირავა. 24 ივლისის ღამეს ბოროტგანმზრახველები წმიდა მთავრის კარავთან მიიპარნენ, მაგრამ კარიდან ფსალმუნთა გალობა მოესმათ და გადაწყვიტეს, დაეცადათ, სანამ ბორისი დასაძინებლად დაწვებოდა.

მკვლელები თავს დაესხნენ წმინდანს და, მახვილებით დაწყლულებული, სვიატოპოლკთან წაიყვანეს. ამ უკანასკნელმა როცა შეიტყო, რომ ძმა ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, ხალხი გაგზავნა მის მოსაკლავად. წმიდა მთავრის ცხედარი ფარულად გადაასვენეს ვიშგოროდში, კიევიდან თხუთმეტი ვერსის მოშორებით, და წმიდა ბასილის სახელობის ტაძარში დაკრძალეს.

ბორისის მკვლელობის შემდეგ სვიატოპოლკმა მალემსრბოლები გაგზავნა იმჟამად სმოლენსკის მახლობლად მყოფ გლებთან და თითქოს მძიმედ დასნეულებულ მამასთან მოუხმო. გლებიც დაუყოვნებლივ გაეშურა მშობლისგან უკანასკნელი კურთხევის მისაღებად. გზაში, მკვლელები წამოეწივნენ ნეტარს, მახვილებით მოუსწრაფეს სიცოცხლე, მისი ცხედარი კი იქვე, მდინარე სმიადინის პირას მიაგდეს და ზედ ფიჩხები დააყარეს. უფლის რჩეულის წმიდა ნეშტის ადგილსამყოფელი ზეციური სასწაულით გაცხადდა: ზოგჯერ მას ნათლის სვეტი ადგებოდა თავს, ზოგჯერ კი გამვლელებსა და მწყემსებს ანგელოზთა ტკბილი გალობა ესმოდათ. სმოლენსკელებმა ამას ყურადღება მიაქციეს, გლების ცხედარს მიაკვლიეს და პატივით გადაასვენეს იგი თავიანთ ქალაქში.

იაროსლავმა გლების წმიდა ნეშტი ვიშგოროდში გადაასვენა და ბორისის გვერდით დაკრძალა, წმიდა ბასილის სახელობის ტაძარში. მოგვიანებით იაროსლავის ძემ, იზიასლავმა წმიდა მთავართა სახელობის ახალი ტაძარი ააგო და 1072 წლის 2 მაისს მათი უხრწნელი ნაწილები იქ გადააბრძანა.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კეთილმორწმუნენი მთავარნი, მოწამენი ბორისი და გლები, წმიდა ნათლისღებით - რომანოზი და დავითი (+1015) – orthodoxy.ge
**ბედლინგტონ ტერიერი** (ინგლ. Bedlington Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

უძველეს დროში, შოტლანდიის საძღვართან, როთბერის ტყეში მცხოვრებ ბოშებს ჰყავდათ ძალიან დამჯერი და სწრაფი მუშა ტერიერები, რომლებიც როთბერი ტერიერის სახელით იყვნენ ცნობილნი. შესაძლოა სწორედ ეს ძაღლი არის ბედლინგტონ ტერიერის წინაპარი, ის პირველად გამოიყვანეს გამოფენაზე ქალაქ ბედლინგტონში (ნორტუმბერლენდის საგრაფო, ინგლისი) 1879 წელს. ამტკიცებენ, რომ ამ საინტერესო ტერიერის წინაპარი იყო უიპეტი, ოტერჰაუნდი და დენდი დინმონტ ტერიერი. განსაკუთრებით ძლიერი გავლენა ბედლინგტონის ფორმირებაზე უიპეტმა მოახდინა, რომლეზეც მოწმობს მისი გრძელი უკანა ფეხები და ხასიათი.

ბედლინგტონის "ცხვრის ტყავის" ქვეშ იმალება შეუკავებელი სურვილი "მოძებნოს და გაანადგუროს" მოწინააღმდეგე: ამ თავისებურმა, კრავის მსგავსმა ძაღლმა სრულებით შეინარჩუნა ნამდვილი ტერიერის ხასიათი, შესაბამისად, სჭირდება ფსიქიკური სტიმულაცია და მნიშვნელოვანი ფიზიკური დატვირთვა, რომელთა არარსებობისას ვლინდება დესტრუქციული ქცევა. ბედლინგტონ ტერიერს აქვს ხუჭუჭა ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ღვიძლისფერი, ხორბლისფერი, ცისფერი. გრძელი, სწორი, ვიწრო თავი დაფარულია ხშირი თმით, გრძელი კისერი, დაკუნთული უკანა ფეხები. ცოცხალ თვალებს ალერსიანი, რბილი გამოხედვა ახასიათებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბედლინგტონ ტერიერი***

* ბედლინგტონ ტერიერი (ინგლისური)
უილიამ ლეინის ძმის მიერ დახატული პარაგვაის რუკა
ახალი ავსტრალიის დასახლება პარაგვაიში
**ახალი ავსტრალია** იყო უტოპისტი სოციალისტების დასახლება პარაგვაიში, რომელიც ავსტრალიელმა **ახალი ავსტრალიის მოძრაობამ** დააარსა. კოლონია ოფიციალურად 1893 წლის 28 სექტემბერს დაარსდა სახელით *კოლონია ნუევა აუსტრალია (Colonia Nueva Australia)* და შედგებოდა 238 მოზრდილისა და ბავშვისგან.

ახალი ავსტრალიის კოოპერატიული სამოსახლო ასოციაცია, რომელიც ცნობილია მოკლე სახელით „ახალი ავსტრალიის მოძრაობა" 1892 წელს უილიამ ლეინმა დააარსა. ლეინი ავსტრალიის მუშათა მოძრაობის წამყვანი ფიგურა იყო და მან 1890 წელს ავსტრალიის მშრომელთა პირველი გაზეთი — *Queensland Worker*-ი დააფუძნა. ავსტრალიის მუშათა მოძრაობის გაყოფის შედეგად წევრთა გარკვეული ნაწილი ავსტრალიის ლეიბორისტულ პარტიაში გადავიდა, რამაც ლეინს ქვეყნის ფარგლებს გარეთ სოციალისტურ-უტოპიური მოძრაობის შექმნისკენ უბიძგა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New Australia: The Journal of the New Australia Co-operative Settlement Association დაარქივებული 1999-02-22 საიტზე Wayback Machine.
* Nueva Australia (Mostly French language) დაარქივებული 2006-12-04 საიტზე Wayback Machine.
* New Australia
* Australian Broadcasting Corporation documentary on YouTube

სქოლიო
------

1. ↑  Cosme and New Australia colonies. *National Library of Australia*. ციტირების თარიღი: 2006-07-27.
პატიმრის ბორის რომანჩენკოს საიდენტიფიკაციო ბარათი, ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკი, პატიმრის ნომერი 26635
**ბორის რომანჩენკო** (უკრ. Борис Тимофеевич Романченко; დ. 20 იანვარი, 1926, ბონდარი სუმის ოლქი , ხარკივის გუბერნია, უსსრ, სსრკ — გ. 18 მარტი, 2022, ხარკივი) — ბუხენვალდის, პეენემიუნდეს, დორასა და ბერგენ-ბელზენის საკონცენტრაციო ბანაკებიდან გადარჩენილი. დაიღუპა უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს.

1942 წელს, 16 წლის ასაკში, ბორის რომანჩენკო გერმანიის შეიარაღებული ძალების მიერ დეპორტირებული იქნა დორტმუნდში, სადაც ნახშირის მაღაროში იძულებითი შრომა მოუწია. მან გაქცევა სცადა, მაგრამ დაიჭირეს. 1943 წლის იანვარში იგი გაგზავნეს ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკში. მოგვიანებით იძულებული გახდა ემუშავა V-2 რაკეტების წარმოებაზე პეენემიუნდში. შემდეგ — მიტელბაუ-დორას საკონცენტრაციო ბანაკში და ბერგენ-ბელზენის საკონცენტრაციო ბანაკში. 1945 წლის გაზაფხულზე, იქიდან განთავისუფლების შემდეგ, რომანჩენკოს 1950 წლამდე აღმოსავლეთ გერმანიაში საბჭოთა არმიაში უნდა ემსახურა. მხოლოდ ამის შემდეგ მან შეძლო სამშობლოში დაბრუნება, სადაც სწავლობდა ხარკივის სამთო აკადემიაში, შემდეგ კი მუშაობდა უფროს ინჟინრად. რომანჩენკო იყო ბუხენვალდ-დორას ყოფილი პატიმრების საერთაშორისო კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი (უკრაინიდან). 2015 წლის 12 აპრილს ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკის სახელობის მოედანზე მან რუსულად წარმოთქვა ბუხენვალდის ფიცი: „ჩვენი იდეალი არის მშვიდობისა და თავისუფლების ახალი სამყაროს აშენება" (რუს. „Наш идеал — построить новый мир мира и свободы"). COVID-19-ის პანდემიის გამო რომანჩენკო თვეების განმავლობაში არ ტოვებდა ბინას. 2022 წლის 18 მარტს რუსული დაბომბვის დროს რაკეტა მოხვდა მრავალსართულიან შენობას, სადაც ის ცხოვრობდა. დაიწვა მისი ბინა. ჰყავდა ვაჟი და შვილიშვილი.

2022 წლის 22 მარტს გერმანიის ბუნდესტაგმა რომანჩენკოს ხსოვნას წუთიერი დუმილით პატივი მიაგო.

სქოლიო
------

1. ↑  „Maximilian-Kolbe-Werk: Nachruf Boris Romantschenko". *Maximilian-Kolbe-Werk* (გერმანული). ციტირების თარიღი: 2022-03-22.
2. ↑  „Boris Romantschenko getötet". *buchenwald.de* (გერმანული). ციტირების თარიღი: 2022-03-22.
3. ↑  „Buchenwald-Überlebender durch Bomben in Charkiw getötet". *mdr.de* (გერმანული). 2022-03-21. ციტირების თარიღი: 2022-03-22.
4. ↑  „В Харькове под обстрелами погиб 95-летний бывший узник Бухенвальда (фото)". *focus.ua* (რუსული). 2022-03-21. ციტირების თარიღი: 2022-03-22.
5. ↑  „Bombenangriff in Charkiw – Bundestag gedenkt des getöteten Holocaust-Überlebenden Romantschenko". *deutschlandfunk.de* (გერმანული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-03-22. ციტირების თარიღი: 2022-03-22.
ეჟენ დელაკრუა: თავისუფლება უძღვება ხალხს
**ახალი დრო** ან **ახალი ისტორია** — პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც მოიცავს შუა საუკუნეების შემდგომ და უახლეს ისტორიამდე არსებულ დროის მონაკვეთს.

ტერმინის გაგება გამოჩნდა აღორძინების დროის ევროპულ ისტორიულ-ფილოსოფიურ აზროვნებაში, როგორც ჰუმანისტების მიერ შემოთავაზებული ისტორიის სამნაწილიანი დაყოფის (უძველესი, შუა და ახალი) ელემენტი. ახალი დროის გამოყოფის კრიტერიუმი, მისი „ახლობა" გასულ ეპოქასთან შედარებით, ჰუმანისტების აზრით აღორძინების ეპოქის მეცნიერებისა და კულტურის აღორძინება გახდა; უფრო ზუსტად კი, არა სოციალურ- ეკონომიკური, არამედ სულიერ-კულტურული აღორძინება. თუმცა ეს პერიოდი საკმაოდ წინააღმდეგობრივია საკუთარი შინაარსიდან გამომდინარე: აღორძინების მაღალი დონე, რეფორმაცია და ჰუმანიზმი არსებობდნენ მასობრივ „ჩქაფანში" ირაციონალიზმთან, დემონოლოგიის განვითარებასთან, ასევე გამოვლინებასთან, რომელიც ცნობილია კუდიანებთან ბრძოლის სახელით.

ლიტერატურა
----------

* Boyd, Andrew, Joshua Comenetz. *An atlas of world affairs*. Routledge, 2007. ISBN 0-415-39169-5
* Black, Edwin. *Internal Combustion: How Corporations and Governments Addicted the World to Oil and Derailed the Alternatives*. New York: St. Martin's Press, 2006.
* Briggs, Asa, and Peter Burke. *A Social History of the Media: From Gutenberg to the Internet*. Cambridge: Polity, 2002.
* Barzun, Jacques. *From Dawn to Decadence: 500 Years of Western Cultural Life : 1500 to the Present*. New York: HarperCollins, 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ისტორიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბაბილონი**. |

**ბაბილონი** (ინგლ. Babel) — ალეხანდრო გონსალეს ინიარიტუს 2006 წლის დრამატული ფილმი. ესაა ინიარიტუს „სიკვდილის ტრილოგიის" ბოლო, მესამე ფილმი. ფილმმა მიიღო ოქროს გლობუსი საუკეთესო დრამისთვის და სთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმი შედგება სამი პარალელური სიუჟეტური ხაზისგან. მათი მოქმედება ხდება მაროკოში, მექსიკასა და იაპონიაში. მაროკოში მყოფ მოგზაურ ცოლ-ქმარს, რიჩარდს და სიუზენს, უბედურება დაატყდებათ თავს. სიუზენს მოხდება ბრმა ტყვია, რომელიც მაროკოელმა ბიჭებმა ტურისტული ავტობუსის მიმართულებით გაისროლეს. რიჩარდისა და სიუზანის შვილები კი ამ დროს მექსიკაში მიჰყავს ძიძას, რომელიც საკუთრი შვილის ქორწილში მიდის. ტოკიოში მცხოვრები ყრუ-მუნჯი ჩიეკო დედის თვითმკვლელობას მძიმედ განიცდის და ყველას მიმართ აგრესული ხდება.

როლებში
-------

* ბრედ პიტი - რიჩარდ ჯონსი
* კეიტ ბლანშეტი - სიუზენ ჯონსი
* რინკო კიკუჩი - ამელია
* ადრიანა ბარაზა - ჩიეკო ვატაია

ჯილდოები
--------

ფილმმა მიიღო ყველაზე მეტი ნომინაცია ოქროს გლობუსის 64-ე დაჯილდოებაზე, მაგრამ მოიგო მხოლოდ ერთი — ოქროს გლობუსი საუკეთესო დრამისთვის. ფილმმა აგრეთვე მიიღო კანის კინოფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორი (ინიარიტუ) და ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის (სანტაოლალა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „ბაბილონი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ბაბილონი" — Allmovie-ზე
* „ბაბილონი" — Box Office Mojo-ზე
* 

* „ბაბილონი" — Rotten Tomatoes
* „ბაბილონი" — Metacritic-ზე
**ბაბიდების აჯანყებები** — სახალხო ანტიფეოდალური აჯანყებები ირანში 1848-1852 წლებში, ობიექტურად მიმართული იყო უცხო კაპიტალის შემოჭრის წინააღმდეგ. აჯანყებებში აქტიურად მონაწილეობდნენ გლეხები, ხელოსნები, ქალაქის ღატაკი ფენები და წვრილ ვაჭრები; ხელმძღვანელები იყვნენ სამღვდელოების დაბალი ფენიანი და წვრილ ვაჭართა წრიდან გამოსული ბაბიდების სექტის წევრები. ირანის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების დაბალმა დონემ განაპირობა ბაბიდური მოძრაობის რელიგიური ფორმა. აჯანყებულთა მთავარი მოთხოვნა იყო თემური საკუთრების აღდგენა. ბაბიდების აჯანყების მონაწილენი მიზნად ისახავდნენ სამართლიანობისა და თანასწორობის სამეფოს შექმნას, სადაც არ იქნებოდა ადამიანის ექსპლუატაცია. ბაბიდების პირველი აჯანყება მოხდა მაზანდარში 1848 წლის სექტემბერში. მოლების - მაჰამედ ალი ბარფორუშისა და ჰუსეინ ბოშრუეს ხელმძღვანელობით. აჯანყებულებმა შექმნეს გამაგრებული ბანაკი ქალაქ ბარფორუშის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სცადეს თავიანთი უტოპიური იდეების პრაქტიკულად განხორციელება - შემოიღეს ქონებრვი თანასწორობა. აჯანყება 1849 წლის მაისში ჩააქრეს. უფრო ორგანიზებული იყო მეორე აჯანყება ზანჯანში 1850 წლის იანვარ-დეკემბერში. ბაბიდებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს შაჰის ჯარებს. ხელისუფლება სასტიკად გაუსწორდა ბაბიდებს. შედარებით ხანმოკლე აღმოჩნდა მესამე აჯანყება ნეირიზში 1850 წლის ივნისში. მისი ჩაქრობის შემდეგ ბაბიდთა რაზმები ფარსის მთებში განაგრძობდნენ შეიარაღებულ ბრძოლას. ბაბიდების აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ მათ ტერორი გააჩაღეს. 1852 წლის აგვისტოს სცადეს მოეკლათ შაჰ ნასრ ედ-დინი, მაგრამ უშედეგოდ. ხელისუფლებამ ბევრი მათგანი სიკვდილით დასაჯა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 119.
**ახალზელანდიური დოლარი** (ISO 4217 **NZD**) — ფულის ერთეული, რომელიც მიმოქცევაშია შემდეგ ქვეყნებში:

* ახალი ზელანდია
* ნიუე
* კუკის კუნძულები
* ტოკელაუ
* პიტკერნის კუნძულები

ვალუტის ოფიციალური აბრევიატურა — NZ$. 1 NZ$ შედგება 100 ცენტისგან.

ისტორია
-------

ახალზელანდიურ დოლარამდე, ახალ ზელანდიაში ფულის ერთეული იყო ფუნტი, რომელიც 1933 წლიდან განსხვავდებოდა ფუნტი სტერლინგისგან.
1963 წელს ხელისუფლებამ მიიღო გადაწყვეტილება ახალ ზელანდიური ვალუტის ათობით ფულად სისტემაზე გადასვლაზე.
კანონი ათობითი ფულადი სისტემის შესახებ მიღებული იქნა 1964 წელს და ათობით ფულად სისტემაზე გადასვლის თარიღად დადგინდა 1967 წლის 10 ივლისი, სიტყვა **დოლარს** იმ დროისთვის ყველა უკავშირებდა ამერიკულ დოლარს, ამიტომ შეთავაზებული იქნა სიტყვა **კივი**, რადგან თავიდან აეცილებინათ მისი ამერიკულ დოლართან გაიგივება. ბოლოს მაინც **დოლარი** შეირჩა ვალუტის სახელად.

1967 წლის 10 ივლისს ახალზელანდიური დოლარი შევიდა მიმოქცევაში და მან შეცვალა ფუნტი. დაახლოებით 27 მილიონი ახალი ბანკნოტი იქნა დაბეჭდილი და 165 მილიონი მონეტა იქნა მოჭრილი ახალ ვალუტაზე გადასვლისთვის.

მონეტები
--------

 50 ცენტი  
  

 20 ცენტი  
  

 10 ცენტი  
  

 5 ცენტი  
  

 2 ახალზელანდიური დოლარი  
  

 1 ახალზელანდიური დოლარია

ბანკნოტები
----------

1967 წელს მიმოქცევაში ჩაშვებული იქნა ბანკნოტები ნომინალით 1, 2, 5, 10, 20 და 100 ახალზელნდიური დოლარი. ახალზელანდიური დოლარის ავერსზე გამოსახული იყო დედოფლების პორტრეტი, ხოლო რევერსზე ადგილობრივი ჩიტები და მცენარეები. 1983 წელს დაემატა ახალი ბანკნოტი ნომინალით 50 ახალზელნდიური დოლარი. 1991 წელს ბანკნოტები ნომინალით $ 1 და $ 2 შეიცვალა მონეტებით.

ბანკნოტების ახალი სერია მიმოქცევაში შევიდა 1992 წელს. ბანკნოტის ავერსზე გამოსახული იყო გამოჩენილი ადამიანები ახალ ზელანდიაში, ხოლო რევერსზე ადგილობრივი ჩიტები და მცენარეები. 1999 წელს პოლიმერულმა ბანკნოტებმა შეცვალეს ქაღალდის ფული. ბანკნოტების დიზაინი დარჩა თითქმის იგივე, დაემატა ახალი უსაფრთხოების მახასიათებლები, ყველაზე აშკარა ცვლილება არის ორი გამჭვირვალე ფანჯარა.

| 1999 წლის სერია. |
| --- |
| გამოსახულება | ნომინალი | აღწერა |
| ავერსი | რევერსი | ავერსი | რევერსი |
|  |  | 5 | ედმუნდ ჰილარი ახალზელანდიელი საზოგადო მოღვაწე | პინგვინი |
|  |  | 10 | ქეით შეპარდი. | ლურჯი იხვი. |
|  |  | 20 | ელისაბედ II | ახალზელანდიური შევარდენი |
|  |  | 50 | აპირანა ნგატა ახალზელანდიელი პოლიტიკოსი და იურისტი | კოკაკო |
|  |  | 100 | ერნესტ რეზერფორდი | align="center"| ყვითელთავა ღაბუა |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს ვალუტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (რუსული) სამახსოვრო მონეტები
* (ინგლისური) ახალი ზელანდიის ეროვნული ბანკი დაარქივებული 2011-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) (გერმანული) (ფრანგული) ახალი ზელანდიის ბანკნოტები
**ბრაჩანო** (იტალ. Lago di Bracciano) — ვულკანური წარმოშობის ტბა იტალიაში, ლაციოს რეგიონში, რომიდან 32 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. წარმოადგენს რეგიონის სიდიდით მეორე (ბოლსენის ტბის შემდეგ) და იტალიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ტბას. მისი პერიმეტრი წრიულია და დაახლოებით 32 კმ-ია. 

ტბის წარმოშობა დაახლოებით 600 000 — 40 000 წლის წინ მიმდინარე ვულკანურ აქტივობას უკავშირდება, რის შედეგადაც ასევე წარმოიშვა ბევრი პატარა ვულკანი. მაგმის მთავარი წყარო დღევანდელი ბრასიანოს ტბის ქვეშ მდებარეობდა. მისი კოლაფსის შედეგად წარმოიქმნა კალდერა, რომელიც დღეს კრატერის ტბას (ბრაჩანოს ტბა) უკავია. ზოგიერთი პატარა კრატერი დღესაც შეიმჩნევა ტბის მიდამოებსა და უშუალოდ მის სიახლოვეს. 

ტბის ირგვლივ მდებარე ქალაქებია: ბრაჩანო, ანგუილარა-საბაცია და ტრევიანო-რომანო. 

რომთან სიახლოვის გამო, ბარჩანოს ტბა მნიშვნელოვანი ტურისტული ატრაქციაა. 1986 წლიდან მკაცრი კონტროლია დაწესებული მისი წყლის დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად, ვინაიდან იგი რომს ემსახურება როგორც სასმელი წყლის რეზერვუარი. სასტიკად აკრძალულია მოტორიანი ნავების გამოყენება (გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა პროფესიონალ მოთევზავეთა და ტბის მმართველობისათვის). დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად, ყველა მეზობელ ქალაქში აშენდა საკანალიზაციო სისტემა. შედეგად, ბრაჩანო იტალიის ერთ-ერთ ყველაზე სუფთა ტბად იქცა. 

ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, მსჯელობენ სამომავლო პროექტზე, რომლის მიხედვითაც ტბასა და მის შემოგარენში შეიქმნება რეგიონული პარკი (*Parco Regionale del complesso lacuale di Bracciano Martignano*).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Informazioni sul lago di Bracciano დაარქივებული 2013-05-09 საიტზე Wayback Machine.
* Consorzio Lago di Bracciano
* Comune di Bracciano დაარქივებული 2009-11-27 საიტზე Wayback Machine.
* Comune di Trevignano Romano
* Città di Anguillara Sabazia
გეოგრაფიული მდებარეობა და საზღვრები
-----------------------------------

ტერმინები „ახლო და შუა აღმოსავლეთი" (გერმ. Naher und Mittlerer Osten, ინგლ. Near and Middle East) მეოცე საუკუნეში კოლონიალისტური სახელმწიფოების დიპლომატთა კაბინეტებში წარმოიშვა. ამ თანამედროვე პოლიტიკური ცნებების იმპერიალისტური კონტექსტი ემთხვევა ანგლიკანურ ზედსართავებს „Near" და „Middle", რომლებიც თავიანთ რეალურ მნიშვნელობას მხოლოდ კონტინენტური ევროპის პერსპექტივიდან იძენენ. მიუხედავად ამისა, ისინი უკვე დანარჩენ სამყაროშიც გამოიყენება. ევროპული კოლონიალური სახელმწიფოების დაშლის შემდეგ ეს ტერმინები გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამაც გადაიღო და რაც მთავარია, ამის აქცეპტირება თავად რეგიონის მხრიდანაც მოხდა, რომელიც ამას საკუთარ სახელად იყენებს. სახელი წინა აღმოსავლეთი ძირითადად გავრცელდა ისეთ დარგებში, როგორებიცაა გეოგრაფია, ორიენტალისტიკა, ძველი აღმოსავლეთის ისტორია და როგორც საერთო ზედწოდება ისე გამოიყენება ახლო და შუა აღმოსავლეთის აღსანიშნავად.

რეგიონის გეორაფიული საზღვრების დადგენაზე მართალია ერთგვარი თავშეკავება არსებობდა, თუმცა მაინც იქნა მიღწეული არაფორმალური კონსესუსი. ამ შეთანხმების თანახმად აქამდე წინა აღმოსავლეთის მთელი რეგიონი გადაჭიმული იყო თურქეთიდან (ჩრდილოეთ საზღვარი) სუდანამდე (სამხრეთის საზღვარი) და ირანიდან (აღმოსავლეთის საზღვარი) მაროკომდე (დასავლეთის საზღვარი).

თუმცა, საბჭოთა კავშირის დაშლამ აუცილებელი გახადა გეოგრაფიული ტერმინების ახლებური განსაზღვრა. ამგვარად, რეგიონის საზღვარმა უფრო ჩრდილოეთით გადაინაცვლა. როგორც ევროპელი მკვლევარები მიიჩნევენ, ყოფილი საბჭოთა კავშირის სამხრეთი ტერიტორიები — სამხრეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიაში, კულტურულად, ეთნიკურად, ლინგვისტურად და რელიგიურად ისტორიული წინა აღმოსავლეთის ნაწილი იყო. როგორც ცნობილია, ცენტრალური აზიის ამ ქვეყნებიდან ექვსი რესპუბლიკა უმეტესწილად მუსლიმანურია. ტაჯიკეთში სალაპარაკო ენა სპარსული ენის ოჯახს მიეკუთვნება, დანარჩენი ხუთი რესპუბლიკის ენა კი თურქულ ენას ენათესავება. ისტორიული ადგილები, როგორებიცაა სამარყანდი და ბუხარა წინა აღმოსავლეთის ისტორიისათვის ისეთივე მნიშვნელოვანია როგორც ისპაჰანი და დამასკო. ყოფილ საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის კვალდაკვალ წინა აღმოსავლეთმა თითქოს იგივე მნიშვნელობა შეიძინა, როგორც მას ეს ოსმალეთის იმპერიის დროს ჰქონდა. 

ჰელმუტ მეიხერის მიხედვით წინა აღმოსავლეთი თავის მხრივ იყოფა ოთხ დიდ სუბზონად, რომლებიც „არც თუ უსამართლოდ" შესაბამის გეოგრაფიულ კონფლიქტურ ზონას ემთხვევა:

1. ცენტრალური აზია
2. მაშრიყი, იგივე ახლო აღმოსავლეთი, სადაც ხუთი დიდი, ისრაელ-არაბთა ომები (1948, 1956, 1967, 1973, 1982) მიმდინარეობდა
3. სპარსეთის ყურის რეგიონი, სადაც ირან-ერაყის 1980-1988 წლის ომები და მეორე სპარსეთის ყურის ომი გაიმართა 1990-1991 წლებში
4. მაღრიბი, ჩრდილო-აფრიკული სუბზონა, რომელიც მოიცავს ალჟირს, მაროკოს, ტუნისსა და ლიბიას.

ლიტერატურა
----------

* Helmut Mejcher, Der arabische Nahe Osten, Stuttgart, 1994, S. 25-26
**ბერძნული ნაგაზი** (ბერძ. Έλληνες βοσκός) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საბერძნეთში ანტიკურ ხანაში.

ძველბერძენი ფილოსოფოსი პლატონი წერდა, რომ ეპირში (საბერძნეთის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი) ჯერ კიდევ ძვ.წ. 800 წლის წინ არსებობდა მეცხვარე ძაღლის ჯიში. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ამ ადგილის გეოგრაფიული იზოლაციის წყალობით, დღევანდელი ბერძნული ნაგაზი პლატონის მიერ ნახსენები ძაღლის შთამომავალია. ჯიში ოფიციალურად აღიარეს 1999 წელს. ეს მედიდური, უნდობი მუშა ძაღლი იცავს ცხვრებს და თხებს, თუმცა არასოდეს მიერეკება და ერთ ადგილას არ აგროვებს მათ. წყვილად მომუშავე ნაგაზები, ჩვეულებრივ, ფარის კიდეებში დარბიან და მგლისგან და სხვა მტაცებლებისგან იცავენ. ამ ჯიშის გამრავლებისას არასოდეს აქცევდნენ ყურადღებას მის შეფერილობას, მათი მიზანი იყო ძლიერი ჩონჩხის, კარგად განვითარებული მუსკულატურის და გრძელი ბალნის მქონე ძაღლის მიღება. ბერძნული ნაგაზი არავის ენდობა და ლოიალურად მხოლოდ ფარის მწყემსს ექცევა.

ბერძნული ნაგაზი ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ადვილად ეგუება სიცივეს და სიცხეს, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. აქვს განიერი, ძლიერი დრუნჩი, ძლიერი, დაკუნთული სხეული, ძლიერი ყბები. ბალანი უფრო ხშირია კისერზე, რაც სიცივისგან იცავს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება მრავალნაირი იყოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბერძნული ნაგაზი[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბერძნული ნაგაზი***
**ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა  ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ძირითადად ქართული აგურითაა ნაგები, ხოლო შემავსებელ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. საკურთხევლის სამივე კედელში გაჭრილია თაღოვანი სარკმლები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან წახნაგოვან კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხორციელდება. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სატრიუმფო თაღი კედელშია ჩაძირული. საკურთხევლის იატაკი ოთხი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. გრძივი კედლები წყვილი პილასტრებით სამ ნაწილად იყოფა. შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. პილასტრებზე გადადის კედლის თაღები. შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა, ჩრდილოეთის სამი და სამხრეთის ერთი სწორკუთხა სარკმელით. დასავლეთი შესასვლელი შეისრულთაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა არქიტრავული. სამხრეთი შესასვლელი და სარკმელი ამოშენებულია. იატაკი მოპირკეთებულია ქართული აგურით.

ეკლესიის დასავლეთ ფასადში ჩატანებულია მოჩუქურთმებული ქვის კვადრები აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ერთ-ერთ კვადრზე, ჯვრის ზედა კუთხეებში მარაოსებრი ორნამენტია. კვადრი მოჩარჩოებულია გეომეტრიული წნულით. აყვავებული ჯვრის გამოსახლებაა მეორე კვადრზეც, ხოლო გვერდებზე შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში, აგურის წყობაში ჩაძირულია ტოლმკლავა ჯვარი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი თითქმის მთლიანად ჩამოყრილია. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. კედლები ბევრ ადგილას დაბზარულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 14
**ახიზის მონასტერი** — შუა საუკუნეების ქართული საეპისკოპოსო ცენტრი და მონასტერი კლარჯეთში. კლარჯეთის 12 ლავრიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს თურქეთის ართვინის პროვინციის სოფელი ფერათლის მიდამოებში, არტანუჯისწყლის მარცხენა მხარეს, დასავლეთ ფერდობზე, ახიზის ციხესთან. 

ჯუანშერის მიხედვით V საუკუნეში ააშენა ვახტანგ გორგასლის ძუძუმტე არტავაზმა, ვახტანგმა კი ის საეპისკოპოსო კათედრად დაადგინა. ახიზის ეპარქია მოიცავდა მდ. არტანუჯისწყლისა და იმერხევის ხეობებს. 730-იან წლებში ახიზა მურვან ყრუს შემოსევებმა გაანადგურა. მისი ეპარქია ანჩის საეპისკოპოსოს შეუერთდა. ახიზის მონასტერი ძლიერ დანგრეულია. 1913 წელს იქ მხარეთმცოდნე ა. ფლორენსკიმ სავარაუდო საკათედრო ტაძრის ინტერიერში მოზაიკის ფრაგმენტები ნახა ორანტის გამოსახულებით. მანვე იქიდან კრამიტის ანტეფიქსები ირმების, ჯვრებისა და ასოების გამოსახულებებით თბილისში ჩაიტანა. ახიზიდან 3 ანტეფიქსი დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის მუზეუმში თუმცა არცერთზეა ასოები. ისინი თარიღდება V საუკუნით. ვახტანგ ჯობაძემ 1960-იან წლებში შეისწავლა ახიზა და იქვე მდებარე რამდენიმე დანგრეული დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი, მიწასთან გასწორებული მცირე სამლოცველოები და სხვა ნაგებობები, რომლებიც გაშენებულია მცირედ დაქანებულ ფერდობზე. ფერდობი მათ ზემო და ქვემო ბაქნებად ჰყოფს. ზემოთ ორი მათგანი ხვდება და IX საუკუნის ბოლო - X საუკუნის I ნახევრით თარიღდება. მისი თქმით საკათედრო ტაძარი მდებარეობს მონასტრის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და დაანგრიეს განძის მაძიებლებმა. მასზე გამქრალია მორთულობა, რომელიც სტატუსიდან გამომდინარე უნდა ჰქონოდა, თუმცა ადგილობრივების გადმოცემით, დანგრევამდე კარ-სარკმლები მცენარეული ჩუქურთმებით იყო შემკული.

ლიტერატურა
----------

* *ვ. სილოგავა, კ. შენგელია*, ტაო-კლარჯეთი, თბილისი: კავკასიის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2006. — გვ. 16-18, ISBN 99940-861-7-0.
* *ვ. ჯობაძე*, ადრეული შუა საუკუნეების მონასტრები ისტორიულ ტაოში, კლარჯეთსა და შავშეთში, თბილისი: უნივერსალი, 2007. — გვ. 37-38, ISBN 978-99940-61-11-2.

შენიშვნები
----------

1. ↑  ჯობაძის მიხედვით
**ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო** — მონათმფლობელური სახელმწიფო ძირითადად შუა აზიის ტერიტორიაზე. თავდაპირველად ის მოიცავდა ბაქტრიას, სოგდიანას, მარგიანეს და როგორც ჩანს, ნაწილობრივ შაშსა და ფერღანას. ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო წარმოიქმნა დაახლ. ძვ.წ. 250 წელს, როცა დასუსტებულ სელევკიდების სახელმწიფოს ჩამოსცილდა შუა აზიის სამფლობელოები. სამეფო დააარსა ბაქტრიის ნაცვალმა (ეპარქოსმა) დიოდოტე I-მა, რომელიც დაეყრდნო ადგილობრივ ელინიზებულ წარჩინებულებს, თავისი მიზნებისათვის გამოიყენა შუა აზიის ხალხების განმათავისუფლებელი მოძრაობა ბერძენ-მაკედონელთა ბატონობის წინააღმდეგ და თავი დამოუკიდებელ მეფედ გამოაცხადა. ეს სახელმწიფო შინაგანად მყარი არ იყო და დაახლ. ძვ.წ. 175 წელს იგი ბერძნულ-ბაქტრიულ და ბერძნულ-ინდურ სამეფოებად დაიშალა. ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში ძალაუფლება ხელთ იგდო ევკრატიდემ, რომლის მეფობა სახელმწიფოს ძლიერების უკანასკნელ ეტაპს დაემთხვა. დაახლოებით ძვ.წ. 155 წელს ევკრატიდე მოკლა მისმავე შვილმა ჰელიოკლემ, რომლის სამფლობელო შუა აზიაში მხოლოდ ბაქტრია იყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 337.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ბანკი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ბანკი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

Skandinaviska Enskilda Banken, ტალინი, ესტონთი.
**ბანკი** — განსაკუთრებული ეკონომიკური ინსტიტუტი, რომლის ძირითადი ფუნქციებია: ფულადი სახსრების თავმოყრა, კრედიტების გაცემა, ფულადი ანგარიშსწორებები, მიმოქცევაში განსაზღვრული სახეობისა და რაოდენობის ფულის გაშვება, ფასიანი ქაღალდების ემისია და სხვა. ბანკი წარმოიშვა საქონლურ-ფულად ურთიერთობათა განვითარების შედეგად.

საბანკო საქმის ჩანასახი არსებობდა მონათმფლობელურ და ფეოდალურ საზოგადოებებში. პირები, რომლებსაც მობარებული ჰქონდათ კეთილშობილი ლითონის ფული, აგრეთვე ზარაფები, სარგებლით გასცემდნენ მას სესხად. ამ გზით განვითარდა სავახშო ფულადი კაპიტალი, რაც ისტორიულად კაპიტალის ერთ-ერთი პირველი ფორმაა. შუა საუკუნეებში საბანკო საქმის აღორძინება დაიწყო ჩრდილოეთ იტალიაში. იტალიურ ენაში *Banko* მერხს, დახლს, სავაჭროს ნიშნავს. მერხზე ატარებდნენ თავიანთ ოპერაციებს ზარაფები და მევახშეები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

1970
* ინგლისის ბანკი
* ბანკი რესპუბლიკა
* გრამინ ბანკი
* თი-ბი-სი ბანკი
* საქართველოს ეროვნული ბანკი
* ევროპის ცენტრალური ბანკი
* მსოფლიო ბანკი
* სახალხო ბანკი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 192-193.
* "*Genoa and the history of finance: a series of firsts ?"* Giuseppe Felloni, Guido Laura. 9 November 2004, ISBN 88-87822-16-6

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Guardian Datablog – World's Biggest Banks
* Banking, Banks, and Credit Unions დაარქივებული 2012-01-11 საიტზე Wayback Machine.
**ბერძნულ-რომაული სამყარო**, ასევე ცნობილი როგორც **ბერძნულ-რომაული კულტურა** — თანამედროვე მეცნიერებისა და მწერლების მიერ დამვკდრებული ტერმინი, რომელიც იმ გეოგრაფიული რეგიონებისა და ქვეყნების ერთობლიობას აღნიშნავს, სადაც კულტურულად და ისტორიულად, პირდაპირ ან უშუალოდ ძველბერძნული და რომაული ენის, კულტურის, მთავრობის და რელიგიის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. უკეთესად ცნობილი ტერმინია კლასიკური ცივილიზაცია. ტერიტორიულად ის შემოიფარგლება „ხმელთაშუაზღვისპირა სამყაროთი" — ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და შავი ზღვის აუზის მიმდებარე ფართო ტერიტორიებით, სადაც ბერძნული და რომაული კულტურული წარმოდგენები და იდეები დომინირებდა. ამას ხელს უწყობდა ბერძნული ენის ინტელქტუალური და კომერციის ენად, ხოლო ლათინურის სამართალწარმოებისა და ადმინისტრაციულ ენად გადაქცევა. ბერძნული და ლათინური ენები არასდროს იყო ფართოდ გავრცელებული საზოგადოების დაბალ ფენებში, რომლებიც იმპერიის უმრავლესობას წარმოადგენდა, მაგრამ ის იყო ურბანული და კოსმოპოლიტური ელიტის ენები და მაშასადამე იმპერიის ლინგუა ფრანკა. რომის მოქალაქეები, მათი ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად, საუბრობდნენ და წერდნენ ბერძნულად ან ლათინურად. ამის შესანიშნავი მაგალითებია: წარმოშობით ფინიკიელი რომაელი იურისტი და საიმპერატორო კანცლერი ულპიანე, ბერძნულ-ეგვიპტური წარმომავლობის მქონე მათემატიკოსი და გეოგრაფი კლავდიუს პტოლემაიოსი, ცნობილი სირიელი და ბერბერი მოაზროვნეები იოანე ოქროპირი და ნეტარი ავგუსტინე, ებრაული წარმომავლობის მქონე ისტორიკოსი იოსებ ფლავიუსი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* Sir William Smith (ed). *Dictionary of Greek and Roman Geography*. London: Spottiswoode and Co, 1873.
* Simon Hornblower and Antony Spawforth (ed). *Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press, 2003.
**ახალთა** (თურქ. Ahalta) — დასახლება ისტორიული ტაოს რეგიონში. სახელწოდება სუფთა ქართულია და მომდინარეობს სიტყვიდან „ახალი". თურქულში შევიდა როგორც Ahalta. მოგვიანებით იგი გახდა ქალაქ იუსუფელის უბანი ევრენის სახელით.

ისტორია
-------

ახალთა მდებარეობს ტაოში, რეგიონში, რომელიც შუა საუკუნეების საქართველოს კუთვნილება იყო. ოსმალეთის იმპერიამ აღნიშნული ტერიტორია XVI საუკუნის შუა ხანებში დაიკავეს. ამ პერიოდიდან შემორჩენილია ჭალის ეკლესია და ჰამზეთის ეკლესია, რომლებიც ახალთის ქართული ეკლესიებია.

ახალთა XIX საუკუნის II ნახევარში ტრაპიზონის გუბერნიის ლაზისტანის სანჯაყის ლივანეს რაიონის ერთ-ერთი სოფელი იყო. იგი მოხსენიებულია სოფელ ოღდემთან ერთად 1876 წლის ტრაპიზონის გუბერნიის წიგნში. ამ ჩანაწერის მიხედვით, ამ ორი დასახლების მოსახლეობა 10 კომლის და 27 კაცისგან შედგებოდა. ოსმალეთის ადმინისტრაცია იმ დროს მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობას აღნუსხავდა. თუკი იმდენივე ქალს დავამატებთ რამდენი კაციც სახლობდა, გამოდის, რომ სოფლების ოღდემისა და ახალთის მოსახლეობა დაახლოებით 54 კაცისგან შედგება. იმავდროულად, ამ ორ დასახლებაში დაფიქსირდა 30 დასაბეგრი ხარი, 40 ძროხა და 3 ცხენი.

როდესაც ქალაქი ლივანე ოსმალეთის იმპერიამ 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ დადებული ბერლინის ხელშეკრულების შესაბამისად დაუთმო რუსეთის იმპერიას, ახალთა ისევ შეუერთდა სოფელ ქისქიმს. 1828 წელს სოფელი ახალთა მიეკუთნებოდა იუსუფელს სახელწოდებთ ოქდემ-ახალთა. 1940 წლის საყოველთაო აღწერისას ახალთა დარეგისტრირებული იყო, როგორც ცალკეული სოფელი ჭოროხის პროვინციის იუსუფელის რაიონში და აქ სახლობდა 546 ადამიანი. 1950 წლის 11 თებერვალს სოფელ ოღდემიდან ადმინისტრაციული ცენტრის გადატანის შედეგად ახალთა იუსუფელის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა და იუსუფელის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს ამ დროს ეწოდა „იუსუფელი". ახალთას ეწოდა „ევრენი" და გახდა ქალაქ იუსუფელის უბანი.

ახალთა (იუსუფელის უბანი „ევრენი") ქალაქ იუსუფელთან ერთად 2023 წელს იუსუფელის კაშხლის მშენებლობის შემდეგ წყლით დაიფარა.

სქოლიო
------

1. ↑  Taner Artvinli, *Artvin Yer Adları Sözlüğü*, İstanbul, 2013, s. 70, ISBN 978-605-5708-85-6.
2. ↑  ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები, თბილისი, 2017, გვ. 72 ISBN 978-9941-9470-8-7
3. ↑  Taner Artvinli, *Yusufeli Külliyâtı*, İstanbul, 2013, 2 cilt, 1. Cilt, s. 121, 126, ISBN 978-605-86248-1-8.
4. ↑  *Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904*, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 358-359, ISBN 9789157871117.
5. ↑  *Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları* (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 82.
6. ↑  *1940 Genel Nüfus Sayımı*, Ankara, 1946, s. 170.
7. ↑  Yusufeli İlçesi Merkezinin Öğdem'den Ahalt'a kaldırılması ve bu merkeze Yusufeli aldı verilmesi hakkında Kanun. T.C. Resmî Gazete (16 Şubat 1950).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 Temmuz 2020.
8. ↑  Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt, 1. Cilt, s. 107-108, ISBN 978-605-86248-1-8.
**ახალგაზრდობა იმარჯვებს** — 1928 წლის ქართული ფილმი. 1965 წელს ფილმი აღადგინა, გადაამუშავა და გაახმოვანა რეჟისორმა გ. გუნიამ

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმის მოქმედება 1920-იანი წლების აჭარაში მვითარდება. ფილმი ილაშქრებს აჭარაში გავრცელებული სისხლის აღების დრომოჭმულ წესჩვეულების წინააღმდეგ და მოგვითხრობს ორი მოსისხლე ოჯახის შვილთა ურთიერთობაზე. ბიჭი მეზობლის ქათამს ქვას ესვრის და ფეხს მოსტეხს. ამის გამო ქათმის პატრონის მას გალახავს. მეზობლები ერთმანეთს სამკვდრო-სასიცოცხლოდ გადაეკიდებიან. კომკავშირლების დახმარებით მოსისხლეთა შერიგება ხერხდება, ჟამგადასული ადათი უკუგდებულია ახალგაზრდობა იმარჯვებს.

როლებში
-------

* არკადი ხინთიბიძე — ისმაილი
* თამარ თვალავაძე — აიშე
* ვიქტორ გამყრელიძე — რეჯეთი
* ლევან ხოტივარი — მურთაზი
* სიკო ფალავანდიშვილი — ჯემალი
* ს. ვაჩნაძე — იუსუფი
* კირილე მაჭარაძე — სულეიმანი

ლიტერატურა
----------

* *მახარაძე ი.*, „დიადი მუნჯი", თბილისი: ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2014, ISBN 978-9941-23-104-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ახალგაზრდობა იმარჯვებს" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ბაჰადირ II გირეი** (ყირიმ. II Bahadir Geray, ‎بهادر كراى; დ. 1722 — 1791, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1782 წელს, თოფალ აჰმედ გირეის უფროსი ვაჟი, დევლეთ II გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

ბაჰადირ გირეი იყო დევლეთ II გირეის შვილის, თოფალ აჰმედ გირეის ვაჟი. ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა ოსმალეთში. 1777 წელს თავის ძმა, შაჰინთან ერთად აჯანყდა დევლეთ IV-ის წინააღმდეგ. ამბოხის შედეგად შაჰინი ყირიმის ხანად, ხოლო ბაჰადირი იედიშყულის ურდოს ლიდერად დამტკიცდა. შაჰინ გირეის პრორუსული რეფორმების გატარების გამო სახანოში ბევრი მოწინააღმდეგე გამოუჩნდა. 1782 წელს ბაჰადირმა ისარგებლა ხანის უარყოფითი რეპუტაციით და თავის ბიძაშვილებთან, შაჰინ და არსლან გირეიებთან ერთად სათავეში ჩაუდგა დიდ აჯანყებას, რომლის შედეგადაც შაჰინ გირეი ყირიმიდან გააძევა.

ბაჰადირ II-მ ოსმალეთსა და რუსეთს ელჩები გაუგზვნა თავისი ტიტულის აღიარების მიზნით. ოსმალეთმა მოთხოვნაზე უარი განაცხადა, ხოლო რუსეთმა ყირიმში ჯარები გაგზავნა ტახტზე ისევ შაჰინის დასაბრუნებლად. რუსებმა ანტონ ბოგდანოვიჩ ბალმენისა და ალექსანდრე სუვოროვის ხელმძღვანელობით მთლიან სახანოზე კონტროლი დაიბრუნეს. ბაჰადირ II-ის მომხრეთა უმეტესობა კავკასიის გავლით ოსმალეთში გადავიდა, თვითონ ბაჰადირი კი ტყვედ ჩავარდა. შაჰინ გირეიმ მისი სიკვდილით დასჯა გადაწყვიტა, თუმცა რუსებმა გადაარჩინეს და ხერსონში გაგზავნეს პატიმრად. 1783 წელს ყირიმის ანექსიის შემდეგ მოახერხა კავკასიაში გაქცევა, 1789 წლიდან კი სტამბოლის ახლოს, საკუთარ მამულში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა იქვე, 1791 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
----------

* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* *Гайворонский Алексей* Повелители двух материков − тт. 1−2.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ყირიმის ხანები  |
| --- |
|  |
| XV საუკუნე | 
* ჰაჯი I გირეი
* ნურ-დევლეთ გირეი
* მენლი I გირეი
* ჰაიდერ გირეი
 | Map of the Crimean Khanate |
|  |
| XVI საუკუნე | 
* მეჰმედ I გირეი
* გაზი I გირეი
* საადეთ I გირეი
* ისლამ I გირეი
* საჰიბ I გირეი
* დევლეთ I გირეი
* მეჰმედ II გირეი
* საადეთ II გირეი
* ისლამ II გირეი
* გაზი II გირეი
* ფეთიჰ I გირეი
 |
|  |
| XVII საუკუნე | 
* თოხთამიშ გირეი
* სელამეთ I გირეი
* ჯანიბექ გირეი
* მეჰმედ III გირეი
* ინაიეთ გირეი
* ბაჰადირ I გირეი
* მეჰმედ IV გირეი
* ისლამ III გირეი
* ადილ გირეი
* სელიმ I გირეი
* მურად გირეი
* ჰაჯი II გირეი
* საადეთ III გირეი
* საფა გირეი
* დევლეთ II გირეი
 |
|  |
| XVIII საუკუნე | 
* გაზი III გირეი
* ყაფლან I გირეი
* დევლეთ III გირეი
* საადეთ IV გირეი
* მენლი II გირეი
* ფეთიჰ II გირეი
* სელამეთ II გირეი
* სელიმ II გირეი
* არსლან გირეი
* ჰალიმ გირეი
* ყირიმ გირეი
* სელიმ III გირეი
* მაქსუდ გირეი
* დევლეთ IV გირეი
* ყაფლან II გირეი
* საჰიბ II გირეი
* შაჰინ გირეი
* ბაჰადირ II გირეი
 |

 |
**ბანკ-დ’არგენის ეროვნული პარკი** (ფრანგ. *Parc National du Banc d'Arguin*) — ეროვნული პარკი დასავლეთ აფრიკაში, მავრიტანიის დასავლეთ სანაპიროზე. 1989 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. წარმოადგენს გადამფრენი ფრინველების გამრავლების უმთავრეს ადგილს. მათი სახეობათა ფართო სპექტრი მოიცავს ფლამინგოებს, ქვიშის სალამურას (*Limicola falcinellus*), ვარხვისებრებს და ა. შ. მათი გამრავლების ძირითადი არეალი ქვიშის სანაპირო და ოკეანეში მდებარე რამდენიმე კუნძულია. მიმდებარე წყლები თევზით ერთ-ერთი უმდიდრესია მთელს დასავლეთ აფრიკაში. 

ბანკ-დ'არგენის ეროვნული პარკი ბუნებრივი ნაკრძალია, რომელიც შეიქმნა ბუნებრივი რესურსებისა და თევზის სარეწების დაცვის მიზნით, რასაც დიდი წვლილი შექავს მავრიტანიის ეკონომიკაში, ისევე როგორც მეცნიერებაში. ამავე დროს, წარმოადგენს რეკრეაციის მნიშვნელოვან ზონას. ვრცელ, სანაპირო ვეთლენდებს ყოველწლიურად თავს აფარებს 2 მილიონამდე წინტალასებრი ჩრდილოეთ ევროპიდან, გრენლანდიიდან და ციმბირიდან. რეგიონის რბილი კლიმატი და ადამიანებისგან დაუსახლეობლობა პარკს ამ სახეობებისთვის მოსფლიოში უმნიშვნელოვანეს არეალად აქცევს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბანკ-დ’არგენის ეროვნული პარკი***

* Official website of Banc d'Arguin Park
* Banc d'Arguin National Park UNESCO Site
* Banc d' Arguin - Google image search results
* Google Earth - Banc d'Arguin National Park - Bookmark & Site Borders დაარქივებული 2019-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* Arguin: A Portuguese fort in Mauritania დაარქივებული 2010-12-25 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მავრიტანიაში მავრიტანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ქსარები (*გამაგრებული სოფლის ტიპი*) უადანში, შინგეტიში, ტიშიტსა და უალატაში  · ბანკ-დ’არგენის ეროვნული პარკი |  |

 |
**ბაჰადირი და სონა** (აზერ. Bahadır və Sona) — 1896-1898 წლებში დაწერილი, აზერბაიჯანელი მწერლის ნარიმან ნარიმანოვის პატარა რომანი, რომელიც მოგვითხრობს ეთნიკურად აზერბაიჯანელი ბაჰადირისა და ეთნიკურად სომეხი სონას ტრაგიკულ სიყვარულს.

ისტორია
-------

1896 წლის 31 იანვარს (12 თებერვალს), ნარიმანოვმა მიმართა კავკასიის ცენზურის კომიტეტს თხოვნით, რომ გამოეცა წიგნი აზერბაიჯანულ ენაზე. იმავე წლის მაისის თვეში, ბაქოში გამოიცა „ბაჰადირი და სონა"-ს რომანის პირველი ნაწილი. ამავე დროს, წიგნის სომხურენოვანი თარგმანი გამოვიდა თბილისურ ჟურნალ „მურჩ"-ში (*ჩაქუჩი*). სომეხი მწერალი ვრტანეს პაპაზიანი თარგმნის წინასიტყვაობაში წერდა, რომ „ნარიმანოვი — პუბლიცისტი, მწერალი, ადამიანი შესანიშნავი მიზნებით და ენერგიით, რომელიც დაიფიცა თავისი თავი მიეძღვნა თავისი ხალხის განათლებას".

1899 წლის იანვარში, ბაქოში წიგნის მეორე ნაწილი გამოიცა, ხოლო 1914 წლის 21 სექტემბერს (4 ოქტომბერს), ნარიმანოვი ამთავრებს მუშაობას პიესაზე „ბაჰადირი და სონა". 1915 წლის 24 ნოემბერს (4 ოქტომბერს), ნარიმანოვი შემახაში დადგა პიესა. 1915 წლის 24 ნოემბერს (7 დეკემბერს), ნარიმანოვმა მიმართა კავკასიის ცენზურის კომიტეტს თხოვნით, რომ დაედგა „ბაჰადირი და სონა"-ს პიესა. იმავე წლის 18 დეკემბერს (31 დეკემბერს), კომიტეტმა თანხმობა მისცა.

კრიტიკის მიმოხილვა
------------------

ლიტერატურული კრიტიკოსი მამედ არიფი აღნიშნავდა, რომ ამ რომანში ნარიმანოვმა პირველად აზერბაიჯანულ პროზაში გამოავლინა ნაციონალისტური ცრურწმენა, როგორც ახალგაზრდა ადამიანების ტრაგედიის მიზეზი, რომლებსაც ერთმანეთი გულწრფელად შეუყვარდათ, თუმცა დაღუპულებს „ხელოვნურად შექმნილი ბარიერების" გამო.

დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით, რომანში „ბაჰადირი და სონა", ნარიმანოვმა აჩვენა თუ როგორ „ხელოვნურად გაჟღენთილმა ეროვნულმა სიძულვილმა, ხელს უშლიდა აზერბაიჯანელი და სომეხი ხალხის მეგობრობას".

ოპერა
-----

1961 წელს, აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა სულეიმან ალასკაროვმა შექმნა ოპერა „ბაჰადირი და სონა". ლიბრეტისტები: შიხალი ყურბანოვი და აფრასიაბ ბადალბეილი გადაამუშავეს რომანი საოპერო მოთხოვნების შესაბამისად. მაგალითად, შეიტანეს სცენა განჯელი მდიდრის სახლში, რომელიც ახასიათებს „მაღალი საზოგადოების" მანერებს.

მსგავსი ნაწარმოებები ლიტერატურაში
---------------------------------

* ასლი და ქერემი — ანონიმური დასთანი აზერბაიჯანელი ქერემისა და სომეხი ასლის სიყვარულზე.
* ალი და ნინო — ყურბან საიდის სასიყვარულო რომანი აზერბაიჯანელი ალისა და ქართველი ნინოს შორის.

ლიტერატურა
----------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბაჰადირი და სონა"** ვიკისაწყობში.
* Нариманов Н. Н. Избранные произведения / Составитель П. А. Азизбекова, научный редактор Д. П. Гулиев, ტ. 1, ბაქო: Азернешр, 1988. — გვ. 376.
* *Rəsulzadə M. Ə.* Bahadır və Sona(აზერბაიჯანული) // İqbal : გაზეთი, 8, 13, 22, 29 დეკემბერი 1913, № 523, 528, 535, 541.

სქოლიო
------

1. 1 2 3   Мамед Ариф. Избранное в двух томах, ტ. 1, ბაქო: Азербайджанское государственное издательство, 1972. — გვ. 285.
2. 1 2 3 4  Нариманов 1988. sfn error: no target: CITEREFНариманов1988 (help)
3. ↑   Нариман Нариманов. Материалы любительских торжеств, посвящённых 100-летию со дня рождения, ბაქო: Азернешр, 1974. — გვ. 74. 47 გვ.
4. ↑  Нариманов // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია, 1958, ტ. 51, გვ. 207.
5. ↑   История музыки народов СССР, ტ. V, მოსკოვი: Музыка, 1974. — გვ. 95.