recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**როსტოვის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი** (რუს. Ростовский государственный театр кукол) — თოჯინების თეატრი დონის როსტოვში. დაარსებულია 1935 წელს.

თეატრის ისტორია
---------------

როსტოვის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი ერთ-ერთი უძველესია ქვეყანაში. მათი ისტორია იწყება თოჯინების თეატრის მსახიობებით, რომლებიც ბავშვებისთვის კონცერტებს მართავდნენ ჯერ კიდვ XX საუკუნის 20-იანი წლებისთვის. მათ რიგებში შედიოდნენ: მ. კუშარენკო, ნ. სმირნოვა, ა. დორა და სხვ. ისინი თამაშობდნენ ისე წარმატებულად, შთამაგონებლად და ტალანტურად, რომ აზოვ-შავი ზღვის მხარის კომკავშირმა გადაწყვიტა მათ ბაზაზე დაეარსებინათ თოჯინების თეატრი. პირველი მაყურებლები თეატრმა 1935 წელს მიიღო. მათ სპექტაკლებზე დადიოდა დონის როსტოვის სხვადასხვა თაობის წარმომადგენლები. უკვე დიდებს შვილები და შვილიშვილები დაჰყავდათ თავიანთი ბავშვობის თეატრში. 

სხვადასხვა დროს თეატრს ხელმძღვანელობდნენ ცნობილი რეჟისორები: ბორის სახნოვსკი - კონსტანტინ სტანისლავსკის მოსწავლე და ლეონიდ სტელმახოვიჩი - ვსევოლოდ მეიერჰოლდის მოსწავლე. 

35 წლის განმავლობაში თეატრის მხტვრული ხელმძღვანელი იყო ს. ობრაზცოვას მოსწავლე ვლადიმირ ბილკოვი. 

თეატრის არსებობის პერიოდში დაიდგა ხუთი ათასზე მეტი სპექტაკლი.

თეატრის გამოსახლების ისტორია
----------------------------

თეატრის ამჟამინდელი შენობა ააშენეს1960-იანი წლების შუა ხანებში ყოფილი ბერძნული ეკლესიის ადგილზე. ახალი თეატრის შენობი აგება დაიწყეს ეკლესიის ფუნდამენტზე და ნაწილობრივ გამოიყენეს დანგრეული ეკლესიის შემორჩენილი კედელიც. თოჯინების თეატრის შენობიდან გამოსახლების იდეამ პირველად გაიჟღერა 2000-იანი წლების დასაწყისში. ამ იდესი დაბადება განაპირობა იმან, რომ თეატრი მდებარეობდა ყოფილი ეკლესიის ადგილზე. მოგვიანებით ქალაქის ხელისუფლებამ გამოჰყო ადგილი ეკლესიის მშენებლობისათვის საჯარო ბიბლიოთეკის ახლოს, თუმცა ეპარქიამ მიმართა საოლქო ხელისუფლებას, რათა დაებრუნებინათ შენობა.

2014 წლის მაისში საგამომცემლო სახლმა „Крестьянин-მა" მოაგროვა ხელმოწერები რათა არ დაეშვათ როსტოვის თოჯინების სახელმწიფო თეატრის გამოსახლება შენობიდან, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებდა ეპარქია.

2016 წლის დასაწყისში გუბერნატორის მოადგილემ ს. ბონდარევმა განაცხადა, რომ შენობა გადაეცემოდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას, ხოლო თეატრი არაუგვიანეს 2019 წლის 30 ოქტომბრისა უნდა გადავიდეს წითელარმიელთა ქუჩაზე მდებარე შენობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეატრის ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2018-03-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Гопало О.* Ростовский театр кукол хотят выселить из здания на Университетском // Комсомольская правда. — 2014. — 24 марта.
2. ↑  Благовещенский греческий храм: История храма.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-20. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
3. ↑  *Макаренко В.* Ростовчане начали сбор подписей против передачи театра кукол РПЦ დაარქივებული 2014-09-03 საიტზე Wayback Machine.  // Новая газета. — 2014. — 22 мая.
4. ↑  Ростовский кожвендиспансер передают еврейской общине
**ჩეხეთის შვეიცარია** (ჩეხ. České Švýcarsko), აგრეთვე ცნობილი როგორც **ბოჰემიის შვეიცარია** — პეიზაჟური რეგიონი ჩრდილო-დასავლეთ ჩეხეთში. მდებარეობს ელბის ქვიშაქვის მთებზე, ჩეხეთის მხარეს, ქალაქ დეჩინის ჩრდილოეთით, მდინარე ელბის ორივე ნაპირზე. აღმოსავლეთით იშლება ლუჟუჩკის მთებში და დასავლეთით ორეს მთებში. უმაღლესი წერტილია მთა დეჩინსკი-სნეჟნიკი ზღვის დონიდან 726 მეტრზე. 1972 წლიდან გააჩნია დაცული არეალის სტატუსი.

2000 წლის 1 იანვარს, ელბის მარჯვენა მხარეს მდებარე რეგიონს ეროვნული პარკის სტატუსი მიენიჭა და **ჩეხეთის შვეიცარიის ეროვნული** პარკი ეწოდა. პარკი გერმანიის ტერიტორიაზე მდებარე საქსონიის შვეიცარიის ეროვნული პარკის გაგრძელებას წარმოადგენს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჩეხეთის შვეიცარია***

* Official website (ჩეხური)
* Photographs of the region დაარქივებული 2012-12-16 საიტზე Wayback Machine.
* Bohemian Switzerland დაარქივებული 2013-10-30 საიტზე Wayback Machine.
* Photos of Bohemian Switzerland
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2009
**პანტოკრატორის მონასტერი** (ბერძ. Μονή Παντοκράτορος) — მამათა მონასტერი ათონის მთაზე, იერარქიით მეშვიდე ადგილზე წმინდა მონასტრებს შორის. მონასტრის სახელწოდება მომდინარეობს მაცხოვრის ხატის სახელწოდებისაგან — პანტოკრატორი (ბერძნ. Παντοκράτωρ), რომელიც მონასტერს დაარსებისას შესწირეს. ამჟამად ეს ხატი სანქტ-პეტერბურგის მუზეუმში ინახება.

აღწერა
------

პანტოკრატორის მონასტერი იმყოფება ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძველი ქალაქის (Thyssus) ნანგრევების მახლობლად. მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრში. მონასტერი მართხკუთხა ფორმისაა და გამაგრებულია გალავნით. ეზო ორად არის გაყოფილი: პირველში სასტუმრო კელიებია, ასევე სხვადასხვა სახელოსნოები; მეორეში კი განთავსებულია ფერიცვალების ტაძარი, სამრეკლო და სატრაპეზო.

ისტორია
-------

მონასტერი დაარსებულია ორი ძმის მიერ - ალექსი (სამხედრო წოდებით - სტრატოპედარქი) და მისი ძმა იოანე (მოსამართლე ჩინოვნიკი წოდებით - პრიმმიცერიუსი), რომლებმაც თავიანთი ცხოვრება ბერ-მონაზვნურ ცხოვრების წესით გავლეს და აქ ამ მონასტერში აღასრულნენ. თუმცაღა არსებობს ლეგენდა რომ მონასტერი იმპერატორ ალექსანდრე კომინის მიერ არის დაარსებულიო. პირველად მონასტერი მოიხსენიება 1358 წელს. 1362 წელს კონსტანტინოპოლის პატრიარქის კალისტე I მიერ მოხდა მონასტრის რეკონსტრუქცია. შემდგომ აქ ცხოვრობდა პატრიარქი კალისტე II, ასევე თესალონიკელი არქიეპისკოპოსები ფეონა და სიმონი.

მთავარი ტაძარი მაცხოვრის ფერისცვალების სახელობისაა, რომელიც მინასტერთან ერთად აშენდა. ტაძარმა სახეცვლილება განიცადა XIV საუკუნის პირველ ნახევარსა და 1854 წელში. სამრეკლო XIX საუკუნისაა. მონასტრის ტერიტორიაზე დღესდღეობით შვიდი ტაძარი მოქმედებს ხოლო მონასტრის გარეთ კიდევ სხვა შვიდი. მონასტერს ხუთი კელია უდგას კარეის რაიონში, ეკუთვნის ელია წინასწარმეტყველის სკიტა ასევე მის დაქვემდებარებაში არის მრავალი ტაძარი რომლებიც სხვადასხვა ქვეყნებში მდებარეობს.

მონასტრის ბიბლიოთეკა 350-ზე მეტ ხელნაწერს ინახავს და დაახლოებით 3500 წიგნს. მონასტრის საძმო 15 ბერისაგან შედგება.

სიწმინდეები
-----------

* მონასტრის მფარველი გერონტისსას ღვთისმშობლის ხატი - თავად ხატი ისტორიით დაარქივებული 2016-03-11 საიტზე Wayback Machine. .
* თევდორე სტრატილატის წმინდა ნაწილები.
* უვერცხლო მკურნალთა კოზმა და დამინეს წმინდა ნაწილები.
* ცხოველსმყოფელი ჯვრის წმინდა ნაწილები.
* წმინდა მოწამე მერკურის ფარის ნაწილი.
* XIV საუკუნის ხატები .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პანტოკრატორის მონასტერი
* პანტოკრატორის მონასტრის ხედი დაარქივებული 2016-10-10 საიტზე Wayback Machine.
* პანტოკრატორის მონასტრის ვებ გვერდი დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პანტოკრატორის მონასტერი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Orthodox crossათონის მთის 20 მონასტერი |
| --- |
|  |
| 
დიდი ლავრა **·** ვატოპედი **·** ივერონი **·** ქილენდარი **·** დიონისე **·** კუტლუმუსიუ **·** პანტოკრატორი **·** ქსეროპოტამი **·** ზოგრაფი **·** დოქიარი **·** კარაკალა **·** ფილოთეი **·** სიმონოპეტრა **·** წმ. პავლე **·** სტავრონიკიტა **·** ქსენოფონტე **·** გრიგორიატი **·** ესფიგმენი **·** პანტელეიმონი **·** კასტამონიტი |

 |
ჩარლზ კორნუოლისი
**ჩარლზ კორნუოლისი** (ინგლ. Charles Cornwallis; დ. 31 დეკემბერი, 1738, ლონდონი — გ. 5 ოქტომბერი, 1805) — ინგლისელი სამხედრო მეთაური და კოლონიალური გუბერნატორი. მონაწილეობდა ამერიკის რევოლუციაში.

კორნუოლისების ოჯახი ერთ-ერთი წარჩინებული და მდიდართაგანი იყო და ბარონის წოდებას ატარებდა. ჩარლზის ბიძა იყო კანტენბერის ეპისკოპოსი. დედა — ჩარლზ თაუნსჰენდის ქალიშვილი; დედის ბიძა კი — პრემიერ მინისტრი, რობერტ უოლპოლი. ჩარლზმა განათლება კემბრიჯსა და იტონში მიიღო.

შვიდ-წლიანი ომის პერიოდში კორნუოლისი მუშაობდა გერმანიაში სხვა და სხვა პოსტებზე. 1759 წელს, მინდენის ბრძოლაში თავის გამოჩენისთვის მიენიჭა კაპიტნის წოდება.

1760 წლის იანვარში პარლამენტის წევრი გახდა. 1761 წელს კორნუოლისი ისევ გააგზავნეს გერმანიაში, სადაც ვიცე პოლკოვნიკის წოდება მიანიჭეს.

ამერიკის რევოლუცია
------------------

ამერიკის რევოლუციის დასაწყისისთვის, ჩარლზ კორნუოლისმა ომში მონაწილეობის სურვილი გამოთქვა. 1776 წლის 1 იანვარს მას გამგზავრების უფლება მისცეს. იმავე წლის მარტში ის 2 500 კაციან რაზმთან ერთად გაემგზავრა ნიუ-იორკში, რათა გენერალ მაიორ ჰენრი კლინტონთან ემსახურა.

1777 წლის 2 იანვრიდან 4 იანვრამდე კორნუოლისი ებრძოდა ამერიკის კონტინენტალურ არმიას, პრინსტონთან, რომელსაც გენერალი ჯორჯ ვაშინგტონი მეთაურობდა. ამ ბრძოლაში ინგლისელთა ჯარს ამერიკელებმა საკმაოდ დიდი ზიანი მიაყენეს.

1780 წელს კორნუოლისი ბრიტანეთის არმიას გაუძღვა კაროლინებისკენ, სადაც უნდა შებრძოლებოდა ნათანიელ გრინს. 1781 წელს კორნუოლისის არმიამ გაიმარჯვა გილფორდის ბრძოლაში თუმცა მნიშვნელოვნად დაზარალდა და ამიტომ იძულებული გახდა დაეტოვებინა კაროლინები. 1781 წლის 19 ოქტომბერს, იორკთაუნის ბრძოლისას, ამერიკელების და ფრანგების გაერთიანებულმა ძალებმა გადამწყვეტი იერიში მიიტანეს კორნუოლესის ჯარზე. კორნუოლისი დანებდა და ბრიტანეთმა ომი წააგო.

ინდოეთი
-------

კორნუოლისი გადაყვანილი იქნა ინდოეთში, სადაც მან უორენ ჰასტინგსი შეცვალა. მისი გენერალურ გუბერნატორად ოფიციალური დანიშვნა მოხდა 1786 წელს.

1793 წელს მისი პირველი ვადა ამოიწურა და იგი ინგლისში დაბრუნდა და ირლანდიის მმართველი გახდა. მან 1789 წლის ირლანდიის აჯანყების დროს რეპრესიაში მოაქცია „გაერთიანებული ირლანდიელები". 1805 წელს კორნუოლისი ინდოეთში დაბრუნდა და ხელმეორედ დაინიშნა გენერალურ გუბერნატორად. ჩამოსვლიდან ცოტა ხანში ვარანაშის მახლობლად, გაზიპურში მას ციებ-ცხელება შეეყარა და მალევე გარდაიცვალა. დაკრძალეს მდინარე განგის მახლობლად; მის მემორიალი დღემდე არსებობს და მას ინდოეთის მთავრობა უვლის.
წითელი ხიდი
**წითელი ხიდი**, *გატეხილი ხიდი* (აზერ. Qırmızı Körpü) — ხიდი მდინარე ხრამის ნაპირზე, თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. ხიდი ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლია, აშენებულია ქართლის მეფის, როსტომის მიერ XVII საუკუნის შუა წლებში. ხიდი დღიდან აშენებისა არასოდეს არ დანგრეულა და არც ჩატეხილა, თუმცა მას მაინც შერჩა „გატეხილი ხიდის" სახელი. ამის მიზეზი არის დღეს არსებული ხიდიდან იქვე 95 მეტრის მოშორებით მდინარე ხრამის ორივე ნაპირზე მდებარე ძველი, უფრო ადრინდელი ხიდის ნაშთები, რომლისაგან საყრდენი ბურჯებიღაა შემორჩენილი.

X საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის მოსე კალანკატუელის ცნობების მიხედვით, მის დროს აღნიშნული ხიდი უკვე დანგრეული იყო. X-XVII საუკუნეებში ამ ადგილებში ხიდი არ არსებობდა, რის გამოც ხალხის მეხსიერებაში დარჩა „გატეხილი ხიდის" სახელი. თანამედროვე ხიდი წითელი აგურითაა ნაშენი, რის გამოც მას მეფის რუსეთის დროს „წითელი ხიდი" შეარქვეს.

ხიდის სიგრძე 175 მეტრია, სიგანე შუა წელში 4,3 მ. სიმაღლე კი 10 - 12 მეტრია. ხიდის ბურჯებში არის სხვადასხვა სახის სათავსოები, რომლებიც შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო საბაჟოდ, სადარაჯოდ ან ქარავნების დასასვენებლად.

ხიდზე გადიოდა თბილისიდან წინა აზიის ქვეყნებისაკენ მიმავალი საქარავნე გზა, საიდანაც შემდეგ აზიისა და ევროპის ქვეყნებში შეიძლებოდა გასვლა. ხიდს საქართველოს ეკონომიკური და პოლიტიკური მდგომარეობისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა.

ხიდის მიდამოებში ხშირი იყო სახვადასხვა ბრძოლები და შეტაკებები, რომლებსაც საქართველოსათვის დამცველობითი მნიშვნელობა ჰქონდა. 1795 წლის 7 სექტემბერს, აღა-მაჰმად-ხანის მრავალრიცხოვან არმიას აქ დაუპირისპირდა ერეკლე II–ის მებრძოლთა 200 კაციანი ჯგუფი, რომლებიც ხიდის დასაცავად იყვნენ დატოვებული. ხიდის დამცველებმა ვერ გაუძლეს მრავალათასიანი მტრის რაზმების შემოტევას და დიდი დანაკარგით უკან დაიხიეს. 1921 წლის თებერვალში, ამ მიდამოებში გაიმართა ბრძოლა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მებრძოლებსა და ბოლშევიკური, წითელი არმიის ნაწილებს შორის. ბოლშევიკების არმიის ცენტრალურმა დაჯგუფებამ, მიუხედავად ქართველთა წინაამღდეგობისა, წითელი ხიდი აიღო და თბილისს შეუტია.

ხიდს თავისი ფუნქცია დღესაც შენახული აქვს. 2012 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 319.
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ.IV. თბ. 1973 წ.
* *თეიმურაზ პეტრიაშვილი,* კრწანისი, დოკუმენტური მოთხრობა, ჟურნალი "მნათობი", 2007 წ. N 3. გვ 58-79.
* *იასე ცინცაძე*, აღა-მაჰმად–ხანის თავდასხმა საქართველოზე, თბ. 1969 წ.
* თბილისის აღება აღა–მაჰმად–ხანისაგან 1795 წელს (მოთხრობა თვალით მნახველისა), ჟურნალი ივერია, თბ. 1885 წ.N 2.
* „ნ. კვეზერელი-კოპაძე, "ანტიკური ხანის ორი ხიდი საქართველოში"", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 27-28 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1971 წელი. — გვ. 37-41

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 811, 2012 წლის 13 სექტემბერი, ქ. თბილისი, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის განსაზღვრის შესახებ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წითელი ხიდი***
**პუსტოვოიტოვის სავაჭრო სახლის შენობა** (რუს. Здание торгового дома Г. Г. Пустовойтова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ბუდიონოვსკის პროსპექტი გადაკვეთაზე. აგებულია 1910 წელს. პუსტვოიტოვის სავაჭრო სახლის შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

მისამართი: დონის როსტოვი, დიდი სადოვაიის ქუჩა, № 46.

ისტორია
-------

XX საუკუნის დასაწყისში პუსტოვოიტოვის სავაჭრო სახლი ითვლებოდა დონის როსტოვის ერთ-ერთ უმაღლეს შენობად. ისევე როგორც ყველა სავაჭრო სახლში პუსტოვოიტოვმაც სახლის პირველი სართული იჯარით გასცა. მშენებლობის დასრულებისთანავე მასში განთავსდა რუსულ-ფრანგული ამხანაგობის ქარხანა „Проводник", ა. ჰირშეტეინის საიუველირო და საათების მაღაზია, სასტუმროები „Центральная" და „Лондон". 

1920 წელს მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია და მასში განათავსეს სამხრეთ-აღმოსავლეთი სახელმწიფო ბამბეულის ასოციაცია. 1930 წელს შენობაში განთავსდა ბ. მოლოტოვის სახელობის როსტოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა და უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია. სამეცნიერო ბიბლიოთეკის კოლექციას შეადგენდნენ რუსული ჟურნალები, რომლებიც გამოცემული იყო XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში („Живописец", „Московский телеграф", „Московский журнал", „Вестник Европы" და ა. პუშკინის დაარსებული ჟურნალი „Современник"). 

1942 წელს ფაშისტების მიერ დონის როსტოვის მეორე ოკუპაციის დროს ქალაქი დაბომბეს. პუსტოვოიტოვის სახლს დაეცა ერთი ბომბი, რომელმაც გაანადგურა სახლის სახურავი და ზედა სართული მთლიანად დაიწვა. ხანძარმა გაანადგურა ბიბლიოთეკის მთელი წიგნადი ფონდი. 

1965 წელს მოახდინეს შენობის რეკონსტრუქცია. არქიტექტორ ე. ლიხობაბინის პროექტის მიხედვით პუსტოვოიტოვის სავაჭრო სახლის შენობას ბუდიონოვის პროსპექტის მხარეს დაამატეს სამხრეთი ფრთა. მეორე მსოფლიო ომამდე მიშენებული ფრთის ადგილზე მდებარეობდა პუსტოვოიტოვის კიდევ ერთი სახლი და კარაპეტ ჩერნოვის სახლი, რომლის აღდგენაც ვერ მოხერხდა 1942 წლის დაბომბვის შემდეგ. ამჟამად შენობაში განთავსებულია დონის როსტოვის ცენტრალური უნივერსალური მაღაზია.

სქოლიო
------

1. ↑  Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону - Правительство Ростовской области. www.donland.ru. ციტირების თარიღი: 2015-11-21.
2. ↑  Туристский портал г. Ростова-на-Дону. tourism.rostov-gorod.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-07-12. ციტირების თარიღი: 2015-11-21.
3. ↑  История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья (Кукушин В.С.). architecture.artyx.ru. ციტირების თარიღი: 2015-11-21.
**აღულური ენა** — კავკასიურ ენათა ოჯახის, ნახურ-დაღესტნურ ენათა ჯგუფის, ლეზგიურ ენათა ქვეჯგუფის ერთ-ერთი ენა. 

გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკაში, მდინარე ჩირახჩაის სათავეში, აღულისა (21 სოფელი) და ქურახის (5 სოფელი) რაიონებში. აღულურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 28 300 კაცი (2002). აღულურ ენაზში გამოიყოფა რამდენიმე თქმა: საკუთრივ აღულური, ქერენული, ბურკიხანული, ყოშანური და ფიტას თქმა. ახლო მონათესავე ენათაგან აღულური ენა ყველაზე მეტ სიახლოვეს ავლენს თაბასარანულთან.

აღულური ენის ხმოვანთა სისტემაში წარმოდგენილია ოთხი მარტივი ხმოვანი ა, ე, ი, უ და პალატალიზებული შუა რიგირს მაღალი აწეულობის უ. თანხმოვანთა სისტემა რთულია: წარმოდგენილია ხშულთა ოთხეულებრივი და სპირანტების სამეულებრივი სისტემები. ორი სოფლის (ბურშალისა და არსუღის) მეტყველებაში შემონახულია დენტოლაბიალიზებული თანხმოვნები. დაკარგვის გზაზეა მჟღერი აფრიკატები (უკვე დაკარგულია ძ).

თანამედროვე აღულურ ენაში გრამატიკული კლასის სისტემა აღარ არის; გაქვავებული კლასნიშნების მიხედვით აღდგება ოდინდელი ოთხკლასიანი სისტემა. არსებითი სახელი იბრუნვის „ორი ფუძის" პრინციპით: სახელობითი ბრუნვის ფორმა საფუძვლად უდევს ერგატივს, ერგატივის ფორმაზე კი იგება ირიბ ბრუნვათა ფორმები. აღულურ ენაში 28 ბრუნვაა: ოთხი ძირითადი და სამ-სამბრუნვიანი 8 სერია. ზმნა შედარებით ღარიბია მორფოლოგიური კატეგორიებით. კლასოვანი უღვლილება არ განვითარებულა. დროთა წარმოება ანალიზურია. თვლის სისტემა ათობითია, ზოგ თქმაში — ოცობითი. სინტაქსი მარტივია; მსაზღვრელ-საზღვრულს შორის შეთანხმება არაალ ზმნა მართავს სახელს: რეალური სუბიექტი გარდაუვალ ზმნასთან სახელობით ბრუნვაშია, გარდამავალთან — ერგატივში. არაა განვითარებული ჰიპოტაქსი.

აღულური ენის ლექსიკაში დაცულია საერთოლეზგიური ძირი. მრავლადაა ნასესხები სიტყვები არაბული, სპარსული, თურქული ენებიდან. თანამედროვე აღულური ენის ლექსიკაში ინტენსიურად მკვიდრდება რუსული ენიდან შეთვისებული სიტყვები.

აღულური ენა უმწერლობო ენაა. სატომთაშორისო ენად აღულები იყენებენ ლეზგიურს.

ლიტერატურა
----------

* *მაჰომეტოვი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 63.
* А. Магметов, „Агульский язык", Тб. 1970

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) Ethnologue

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Russian Federation
**პუშკინის ქრისტეს აღდგომის კირხე** (რუს. Кирха Воскресения Христова) — ლუთერანული ეკლესია პუშკინში. ეკლესია აგებულია 1860-1865 წლებში. ეკლესია არის რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ისტორია
-------

პუშკინის კირხე ისტორიულად არ ეკუთვნოდა ინგრის ეკლესიების რიცხვს, მაგრამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ევანგელისტურ-ლუთერანული ეკლესიის თანამედროვე ისტორიაში, როგორც პირველმა ლუთერანულმა ეკლესიამ ინგერმანლანდიაში.

### ლიცეუმის კირხე

ლუთერანული ეკლესია ცარსკოე-სელოში ჩამოყალიბდა 1811 წელს. 1817 წელს დაიწყეს სამრევლო ეკლესიის მშენებლობა. მშენებლობის ორგანიზატორები იყვნენ ცარსკოე-სელოს ლიცეუმის დირექტორი ეგორ ენგელგარდტი და ლიცეუმის პასტორი კ. გნიტჰელი. იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა ეკლესიის მშენებლობას შესწირა 20 000 რუბლი. 

პირველი ხის ლუთერანული ეკლესია ცარსკოე-სელოში ააგეს 1818 წელს, დანგრეული ჰუსართა პოლკის ყაზარმების ადგილზე და აკურთხეს უფლის ფერისცვალების სახელზე ამავე წლის 13 ოქტომბერს. მისი ძირითადი მრევლი იყო ცარსკოოე-სელოს ლიცეუმის გერმანელი წარმოშობის მასწავლებლები. 

კირხე ააგეს ამპირის სტილში. 1843 წლამდე ტაძარში ღვთისმსახურებას აღავლენდა ლიცეუმის პასტორი, შემდეგ კირხე გადავიდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს უწყების მმართველობაში. 

### კოლონისტების კირხე

ლიცეუმის დაშლის შემდეგ, ძირითადი მრევლი გახდა გერმანელი კოლონისტები ფრიდენტალიიდან. 1860 წლის 14 აგვისტოს მოძველებული ძველი ეკლესიის შენობის გვერდით დაიწყეს ახალი იმავე სახელწოდების ეკლესიის მშენებლობა. 

1865 წლის 17 აპრილს იმპერატორ ალექსანდრე II-ის დაბადების დღეზე აკურთხეს ეკლესია, რომელიც ააგეს ალექსანდრე ვიდოვის პროექტის მიხედვით და დღემდე მოაღწია.

ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა 1931 წლამდე ძირითადად გერმანულ, ლატვიურ და ესტონურ ენებზე. 1931 წლის 5 დეკემბერს კირხე დახურეს ლენინგრადის საოლქო აღმასკომის დადგენილების მიხედვით, შენობა გადაეცა სარემონტო-მექანიკურ ქარხანას.

დიდი სამამულო ომის შემდეგ ეკლესიის სარდაფში მდებარეობდა გესტაპოს კომენდატურა. შემდეგ შენობაში განათავსეს ავტოსკოლა და ავტოსარემონტო.

### თანამედროვე მდგომარეობა

1977 წელს მიმდინარეობდა კირხეს შენობის ნაწილობრივი რესტავრაცია. არქიტექტორ მ. ტოლსტოის ხელმძღვანელობით აღადგინეს ვერანდა, მოახდინეს მთელი რიგი დეკორატიული ელემენტებისა და ინტერიერის რეკონსტრუქცია. ამავე წელს კირხე დაუბრუნდა მორწმუნეებს და საზეიმოდ აკურთხეს 11 დეკემბერს ქრისტეს აღდგომის სახელზე.

1988 წლამდე ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა მხოლოდ ფინურ ენაზე, 1988 წლიდან დაიწყო რეგულარული მსახურება რუსულ და გერმანულ ენებზე.

ლიტერატურა
----------

* Александрова Е. Л. Браудзе М. М. Высоцкая В. А. Петрова Е. А. «История финской Евангелическо-Лютеранской Церкви Ингерманландии», СПб, 2012, сс. 207—209, ISBN 978-5-904790-08-0
* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей. Краткий исторический справочник. Издание второе, исправленное и дополненное. СПб, издательство Genio Loci, 2007, сс.267—271. ISBN 5-9900655-3-1

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Финский евангелическо-лютеранский приход г. Пушкина (официальный сайт прихода)
* Лютеранская церковь (кирха) დაარქივებული 2009-03-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Пушкин.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-10-27. ციტირების თარიღი: 2018-05-25.
**არაბეთი** (ინგლ. Araby) — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები.

მოკლე აღწერა
------------

დასაწყისიდანვე მკითხველისთვის აშკარა ხდება ნორთ რიჩმონდ სტრიტის მოსახლეობის ერთფეროვანი ცხოვრება. მხოლოდ ბიჭის ფანტაზია აფერადებს მოსაწყენ რუტინას. ბიჭი, ამბავში მოგვითხრობს ერთ-ეღტი ბავშვებისთვის ყველაზე საყვარელი ქუჩის შესახებ, თუმცა მოთხრობაში ყურადღება გამახვილებულია ბიძაზე და მანგანის დაზე.

ერთ ბნელ, წვიმაინ დილას ბიჭი იმ ოთახში შედის სადაც მღვდელი გარდაიცვალა. ოთახში ჩამი—ჩუმი არ ისმოდა და ბიჭს გაუჩნდა სურვილი ყველა სურვილისგან გათავისუფლებულიყო, მან ხელისგულები ერთმანეთს გადააჭდო ისე ძლიერად, რომ აუცახცახდა და თავისდაუნებურად წაიჩურჩულა „ო, სიყვარულო, სიყვარულო." სცენის კულმინაციაა, როდესაც ბიჭს მოულოდნელად გამოელაპარაკება მანგანის და. ბიჭი თავიდან დაბნეულია, და არ იცის რა უპასუხოს. მას არც ის ახსოვს რა უპასუხა კითხვაზე, მიდიოდა თუ არა „არაბეთის" ბაზრობაზე, მას შემდეგ კი რაც შეიტყო რომ გოგო არ მიდიოდა ბიჭი ზრდილობიანად დაჰპირდა, რომ ბაზრობაზე მისთვის რამეს იყიდდა.

ბიჭი მოუთმენლად ელოდა არაბეთის ბაზრობაზე წასვლას და სხვაზე ვერაფერზე ახდენდა კონცენტრაციას. ბაზრობის დღეს, ბიძამისი ჩვეულზე გვიან დაბრუნდა სამსახურიდან ბიჭი კი მას უცდიდა, რომ მისგან წასვლის ნებართვა ეთხოვა.
არაბეთის ბაზრობა, სულაც არ აღმოჩნდა ისეთი როგორიც ბიჭს წარმოედგინა. ბევრი დახლი დაკეტილიც დახვდა და ერთადერთი ხმა, რომელიც ისმოდა, იყო ხურდების ჩხრიალის ხმა, მაშინ როცა თავის ფულს ითვლიდა კაცი. გამყიდველი ქალიც გამოელაპარაკა მას, როგორც პოტენციურ მყიდველს. ბიჭი კი სრულიად მარტო იყო არაბეთის ბაზრობაზე, მისი წარმოდგენა ამ ადგილზე სრულიად განადგურებული იყო, ისევე როგორც მანგანის დაზე და საერთოდ სიყვარულზე.

თემები
------

„არაბეთი" მრავალ თემას აერთიანებს:

* მოწიფულობის ასაკი
* გატეხილი პირობა
* ცხოვრებაში სიღარიბისადმი შინაგანი წინააღმდეგობა (როგორც გონებრივი ისე ფიზიკური)
* გაიდიალების შედეგები
* კათოლიკური ეკლესიის გავლენა დუბლინზე, პატარა ქალაქზე, სადაც სურვილები და გრძნობები უზნეობად ითვლება.
* ტკივილი, რომელსაც მოულოდნელი სიყვარული იწვევს.
* დეპრესია

რომანტიკული ელემენტები
----------------------

„არაბეთი" მოიცავს უამრავ თემას, ძირითადად ჯოისისთვის და კონკრეტულად კი დუბლინელებისთვის დამახასიათებელ უამრავ ელემენტს. ისევე როგორც სხვა მოთხრობებში კრებულილდან, „არაბეთის" გმირიც მოგზაურობს, თუმცა მისი მოგზაურება უნაყოფოა და ამბის ბოლოს იმ ადგილს უბრუნდება საიდანაც დაიწყო. ევილინი ერთ-ერთი მსგავსი მოთხრობაა დუბლინელებში, სადაც მთავარ გმირს მსგავსი თავგადასავალი აქვს. მთავარი გმირი, ბიჭი, ცხოვრობს დეიდასთან და ბიძასთან ერთად. ბიძა შეიძლება ითქვას, რომ წარმოადგენს თავად ჯეიმზ ჯოისის მამის პროტოტიპს. იმ ზიზღით კი რომელსაც ბიძის მიმართ გამოხატავს მთხრობელი, ავტორი გვიჩვენებს თავის ზიზღს მამის მიმართ და ზოგადად „კარგი" მშობლების ნაკლებობას.

ეკრანიზაცია
-----------

1999 წელს, რეჟისორმა დენის კორტნიმ გადაიღო მოკლე სატელევიზიო ფილმი „არაბეთი", სადაც თამაშობდა ჯოჟეფ ბერმანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სრული ტექსტი

სქოლიო
------

1. ↑  Coulthard, A.R. "Joyce's Araby." Explicator 52.2 (1994): 97. Academic Search Premier. Web. 23 Aug. 2012.
2. ↑  Alan Warren Friedman. Party pieces: oral storytelling and social performance in Joyce and Beckett. Syracuse University Press, 2007. ციტირების თარიღი: 2011-03-17.
**პუშკინის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია** (რუს. Церковь Иоанна Крестителя) — მოქმედი კათოლიკური ეკლესია პუშკინში. ეკლესია აგებულია 1824-1826 წლებში, კლასიციზმის სტილში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რომაულ-კათოლიკური ეკლესიის ღვთისმშობლის არქიეპარქიას, შედის ჩრდილოეთ-დასავლეთის დეკანატში. ტაძრის წინამძღვარია ხოსე ფრანსისკო ტეიხერიო გარსია.

ისტორია
-------

ცარსკოე-სელოს პირველი ხის კათოლიკური ეკლესია ააშენეს 1811 წელს ცერემონმაისტერის სახლის ეზოში, მაგრამ ძალიან მალე ეკლესია მცირე მოცულობისა აღმოჩნდა მრევლისთვის. 

ამასთან დაკავშირებით იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა გამოუყო მრევლს მიწის ნაკვეთი და ასევე ფინანსები ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობისათვის. ეკლესიის პროექტი შეიმუშავეს 1823-1825 წლებში არქიტექტორებმა ლეონე და დომენიკო ადამინებმა. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა ასევე ვასილი პეტრეს ძე სტასოვის მონაწილეობით. 

ეკლესიის საფუძვლის საზეიმო ჩაყრა გაიმართა 1825 წლის 6 ივლისს, რომელშიც მონაწილეობდა სახალხო განათლების მინისტრი. ეკლესიის კურთხევა შედგა 1826 წლის 4 დეკემბერს მინსკის ეპისკოპოს მატვეი ლიპსკის მიერ. 

1906-1908 წლებში შენობა სილვიო დანინის პროექტის მიხედვით გააფართოეს. 1923 წელს ეკლესიიდან ფასეულობების ნაწილი დაიტაცეს „მშიერი ვოლგისპირელი ხალხის გამოსაკვებად". 1938 წლის აპრილში ეკლესია დახურეს. შენობა გადააკეთეს ფიზიკური აღზრდის დარბაზად. 

ეკლესიის შენობა დაზარალდა დიდი სამამულო ომის პერიოდში, რის შემვეგაც აღადგინეს და გადასცეს ცარსკოე-სელოს მუზეუმ-ნაკრძალს, როგორც საკონცერტო დარბაზი.

პირველი ღვთისმსახურება აღდგენილ ეკლესიაში შედგა 1991 წლის 17 მარტს, ამ დღეს მსახურებას ესწრებოდა 7 ადგილობრივი კათოლიკე. ღვთისმსახურება ტარდებოდა კვირას და საზეიმო დღეებში.

1997 წელს მრევლმა მუზეუმ-ნაკრძალის ადმინისტრაციასთან ხელი მოაწერა შეთანხმებას ეკლესიის ერთობლივ გამოყენებასთან დაკავშრებით.

2006 წლის 24 ივლისს ეკლესია სრულიად დაუბრუნდა კათოლიკურ ეკლესიას. ათწლიანი რესტავრაციის შემვეგ 2016 წლის 23 ივნისს ტაძარში ვადგეს მუდმივი საკურთხეველი და აღესრულა საზეიმო კურთხევა.

ლიტერატურა
----------

* Шкаровский М. В. Черепенина Н. Ю. Шикер А. К. Римско-католическая Церковь на Северо-Западе России в 1917—1945 гг. — СПб.: «Нестор», 1998. — С. 110—112.
* Пожарский, Кшиштоф. История Римско-Католической Церкви в Российской Империи веков в документах РГИА. — СПб. 1999.
* Мещанинов М. Ю. Храмы Царского Села, Павловска и их ближайших окрестностей. Краткий исторический справочник. — 2-е изд. исп. и доп. — СПб.: Genio Loci, 2007. — С. 26—39.

სქოლიო
------

1. 1 2  История храма на приходском сайте.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-03. ციტირების თარიღი: 2018-11-21.
2. ↑  Римско-католическая церковь Cвятого Иоанна Крестителя на pushkin.ru
3. ↑  «Освящение храма в Пушкине: „Господи, это Твой дом"» //Радио Ватикана.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-07-05. ციტირების თარიღი: 2022-07-30.
ალ-ხაიმა. არაბული საცხოვრებელი სახლი
ზამთრის სასახლე დუბაიში
**არაბთა გაერთიანებული საამიროების არქიტექტურა** — ისლამური სტილი, რომელმაც განიცადა ასევე ძველი სპასრული არქიტექტურის გავლენა. შეიძლება ითქვას, რომ ეს არის არაბული და სპარსული არქიტექტურის ნაზავი, რომელსაც შენარჩუნებული აქვს განსაკუთრებული თვითმყოფადობა. 

გაერთიანებული ემირატების არქიტექტურა ასახავს ტრადიციული ცხოვრების წესს და ადამიანტა წეს-ჩვეულებებს. სამშენებლო მასალები აქ წარმოადგენს უბრალო, მაგრამ კარგად ადაპტირებულ მასალებს კლიმატური პირობებისა და ადგილობრივი მცხოვრებისათვის. აქ გავრცელებულია მოძრავი კარვების ტრადიციული თავშესაფარი ზაფხულის ან ზამთრის სეზონისათვის. 

არაბული პრიმიტიული არათანამედროვე და ძველმოდური სახლია ალ კაიმა, რომელსაც აგებენ პალმის ხის ტოტებისაგან. მასში, ჩვეულებრივ ცხოვრობენ ადამიანები და გავრცელებულია ასეთი სახლები სპარსეთის ყურის სანაპიროზე. ალ კაიმა ჩვეულებრივ შედგება ერთი ოთახისაგან, რომელიც შეიძლება იყოს ნებისმიერი ზომის. სახლი ზამთარში თბილია, ზაფხულში გრილი. მასალისა და კონსტრუქციის წყალობით იგი ადვილად ნიავდება, როცა ცხელა. 

ალ არიში არის საზაფხულო სახლი სავენტილაციო მილით, რომელიც დამზადებული ჯვალოს ქსოვილისაგან. საჰაერო მილი ეფექტიანი გზაა სახლში ჰაერის ნაკადის ადვილად შემოსასვლელად. ზამთარში ხალხი მიისწრაფის ალ არიშის დატოვების და უფრო თბილი ტენტის ქვეშ ცხოვრებისაკენ.

სამშენებლო მასალები უბრალოა და ადგილობრივ გარემოსთან ადაპტირებული. სანაპირო რეგიონებში ფართოდ გამოიყენება გაქვავებული მარჯანი, მოჭრილი ბლოკები, ან კირის ნარევში აზელელი ნიჟარები და შელესილი ცარცისა და წყლის პასტა. დიდი მნიშვნელობა აქვს სახლებში ვენტილაციასა და საერთოდ, სახლის განლაგებას.

დღეისათვის არაბული არქიტექტურა განიცდის დასავლური კულტურის გავლენასაც. ვხვდებით არაბული, სპარსული და ისლამური კულტურის გავლენას. სულ სხვაგვარად წარმოგვიდგება თანამედროვე არაბული სამრეწველო და ტურისტული ქალაქების - დუბაი, აბუ-დაბი - არქიტექტურა.

სქოლიო
------

1. ↑  Metamorphosis. The Continuity of Change.. ციტირების თარიღი: 2019-05-31
2. ↑  Islamic arts - Music. ციტირების თარიღი: 2019-05-31
ბეოტიური მუზარადი, ნაპოვნია მდინარე ტიგროსში.
**ბეოტიური მუზარადი** — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც გამოიყენებოდა ანტიკურ საბერძნეთსა და ელინისტურ პერიოდში, ასევე ანტიკურ რომში. სავარაუდოდ, ბეოტიიდან გავრცელდა დანარჩენ საბერძნეთში. ის იმეორებდა თექისგან შეკერილი მზისგან დამცავი ბეოტიური ქუდის ფორმას, რომლის ფარფლები დანაკეცებული იყო. 

ბეოტიური მუზარადი ღია ტიპისა იყო, ამიტომ ის მეომარს არ უზღუდავდა მხედველობასა და სმენას. მუზარადის დაბლა ჩამოშვებული ფარფლებიანი დაბოლოება კისრის არეს იცავდა, წინა მხარეს კი უფრო გამოზნექილი იყო, რაც მზისა და ზემოდან წამოსული დარტყმებისგან დაცვას უზრუნველყოფდა, გვერდებზე კი რთულ ფორმად დანაკეცებული ფარფლები სახის გვერდითა ნაწილებს გარკვეულწილად იცავდა. ბეოტიურ მუზარადს ხანდახან უმაგრებდნენ გრძელ პლუმაჟსაც (მზადდებოდა ცხენის კუდის ან ფრინველის ფრთისგან). 

შეუზღუდავი მხედველობა და სმენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო კავალერიისთვის, ამიტომ ბეოტიური მუზარადები უფრო ხშირად სწორედ ცხენოსნების მიერ გამოიყენებოდა.

თესალიელი ცხენოსანი ბეოტიური მუზარადით, ალექსანდრე მაკედონელის სარკოფაგი.
ბეოტიური მუზარადი იჭედებოდა ბრინჯაოს ერთიანი ფურცლისგან კირქვისგან დამზადებულ სპეციალურ თარგის დახმარებით, რომელსაც მუზარადის ფორმა ჰქონდა, ასეთი თარგი დღემდე მოღწეულია. არსებობს ბეოტიური მუზარადის ჩვენამდე მოღწეული ერთი ეგზემპლარი, რომელიც განსაკუთრებით კარგადაა შემონახული, თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე დეფექტს. ეს მუზარადი მდინარე ტიგროსში, ერაყში, იპოვეს და სავარაუდოა, რომ ალექსანდრე მაკედონელის კავალერიის წევრს ეკუთვნოდა, რომელმაც იგი მდინარეზე გადასვლისას დაკარგა.

გვიან ელინისტურ პერიოდში ბეოტიური მუზარადი უფრო წაგრძელებული კონუსური ფორმის გახდა და მისი ფარფლების ზომა შემცირდა.

გამოყენება
----------

ათენელი სამხედრო ექსპერტი ქსენოფონტი განსაკუთრებით იწონებდა ბეოტიურ მუზარადს, როცა ამბობდა: „...ბეოტიური მუზარადი არა მხოლოდ უდიდეს დაცვას უზრუნველყოფს კირასის ზემოთ ყველა ნაწილზე, არამედ თავისუფალი მხედველობის საშუალებას იძლევა". ალექსანდრე მაკედონელმა ეს რჩევა გაითვალისწინა და საკუთარი კავალერია ბეოტიური მუზარადებით აღჭურვა. ალექსანდრეს პომპეის მოზაიკაც და სარკოფაგიც გვიჩვენებს მაკედონელ ცხენოსნებს, რომლებსაც სწორედ ამ ტიპის მუზარადები ახურავთ. როგორც სპეციალურად კავალერიისთვის განკუთვნილი მუზარადი, ის არ იყო ისეთი გავრცელებული, როგორიც კორინთული და ფრიგიული მუზარადები. ბეოტიური მუზარადი გამოიყენებოდა რომაული მოქალაქეთა კავალერიის მიერაც რესპუბლიკის პერიოდში.

სქოლიო
------

1. ↑  Sekunda, Nick (2002). *Marathon 490 BC: The First Persian Invasion Of Greece*. Oxford: Osprey Publishing.
2. ↑  Anderson, John Kinloch (1961). *Ancient Greek Horsemanship. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.*
3. ↑  Connolly, Peter (1998). *Greece and Rome at War*. London: Greenhill Books.
4. ↑  Fraser, A.D. (1922). "Xenophon and the Boeotian Helmet". *The Art Bulletin*.
5. ↑  Anderson, John Kinloch (1961). *Ancient Greek Horsemanship. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.*
6. ↑  Connolly, Peter (1998). *Greece and Rome at War*. London: Greenhill Books.
ნახევარმშრალი გაზონი მცენარეულობასთან ერთად
**ბიოტოპი** (ბერძნ. βίος – სიცოცხლე და τόπος – ადგილი) — ბიოსფეროს ნაწილი, რომელსაც გააჩნია ერთგვაროვანი აბიოტური პირობები და უკავია ამა თუ იმ ბიოცენოზს. წარმოადგენს ცოცხალი ორგანიზმებით დასახლებულ ხმელეთისა და წყალსატევის ნაწილს. ხმელეთზე იგი ბიოგეოცენოზითაა დაკავებული. ბიოტოპი ბიოცენოზთან ერთად ქმნის ბიოგეოცენოზს, რომელიც გეოგრაფიულ სივრცეში ადგილმდებარეობით ხასიათდება და რომელიც ემთხვევა გარემოს აბიოტურ ფაქტორებს. 

* გეოლოგიური პირობების ერთობლიობის შედეგად იქმნება ლიტოტოპი,
* ნიადაგური პირობების ერთობლიობით — პედოტოპი,
* კლიმატური ერთობლიობით — კლიმატოპი და ა.შ.

მაგალითად, ტროპიკული ტყე, უდაბნოს ქვიშები, მტკნარი წყლის წყალსატევი და ა.შ. მსგავსი ბიოტოპები ერთიანდება ბიოქორში, რომელთა ერთობლიობა შეადგენს ბიოციკლს. მონოკლიმაქსური კონცეფციის თანამხად, ყოველი ბიოტოპის ფარგლებში, დროთა განმავლობაში ფორმირდება დროში სტაბილური კლიმაქსური გაერთიანება (ბიოცენოზი). ამ პროცესს სუქცესია ეწოდება, რომელიც რამდენიმე სტადიას გადის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეკოსისტემა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოტოპი – ეკოლოგიური ლექსიკონი (რუსული)
**ბაკურდუხტია** — ქართლის დედოფალი. ბუზმარის მეუღლე. ბაკურ II-ის და დუხტია დედოფლის შვილი. ბუზმარი და ბაკურდუხტია იყვნენ პეტრე იბერის — V საუკუნის დიდი საეკლესიო მოღვაწისა და მოაზროვნის მშობლები. ბაკურდუხტიას ვინაობის შესახებ ცნობა დაცულია „პეტრე იბერიელის ცხოვრების" ასურულ ვარიანტში. მის შრომაში ვკითხულობთ: „ჩვენი წმინდა მამის დედა ბაკურდუხტია ქვრივად დარჩა თავისი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ და მისდევდა განუწყვეტლივ მარხვასა და ლოცვას, არასგზით არ ისურვა მეორე ქმარს გაჰყოლოდა. მაგრამ მას ვერ აეტანა ქალაქში ცხოვრება, არამედ ამჯობინებდა თავის სოფლებში ასკეტურ ცხოვრებას შესდგომოდა, მან ყოველ გზაჯვარედინზე უცხოთა თავშესაფარი და საავადმყოფო ააშენა. როდესაც პეტრემ შეიტყო მისგან, რომ მასთან მისვლასა და მონახულებას აპირებდა, იქ გაიქცა კვიპროსზე, რომ მას არ შეხვედროდა პირდაპირ და ისიც თავისი მხრივ, აღარ მივიდა ეს რომ შეიტყო მას აქეთ, რაც მან მონაზვნის კაბა ჩაიცვა, სრულიად აღარ სურდა ოდესმე რომელიმე თავისიანისთვის წერილი მიეწერა ან მათგან მიეღო. ეს მას თვითონ რამდენიმეჯერ უთქვამს ჩვენთვის".

ლიტერატურა
----------

* ქორიძე, დ. ქართველი ქალები უძველესი დროიდან XIX საუკუნემდე, გვ, 36, თბ. 1976.
**შამამა ალესკეროვა** (აზერ. Şamama Məmməd qızı Ələsgərova; დ. 8 მარტი , 1904 , ერევანი — გ. 2 აპრილი , 1977 , ბაქო, აზერბაიჯანი) —აზერბაიჯანელი გინეკოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

შამამა ალესკეროვა დაიბადა 1904 წლის 8 მარტს ქალაქ ერევანში. მუშაობდა ორდინატორად 1941 წელს სამხედრო ჰოსპიტალში. ატარებდა კვლევებს დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის, ასევე გინეკოლოგიური დაავადებების მკურნალობისა და პრევენციის თემებზე. აქტიურად ებრძოდა მალარიისა და ჰელმინთოზის გავრცელებას აზერბაიჯანში.

სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1969 წლის 4 თებერვლის ბრძანებულებით, ალესკეროვას მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება ლენინის ორდენით და „უროსა და ნამგლის" ოქროს მედლით თავის დარგში გაწეული დიდი დამსახურებისთვის.

იყო აზერბაიჯანის სსრ მე-9 მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

გარდაიცვალა 1977 წლის 2 აპრილს ქალაქ ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში ბაქოში.

სქოლიო
------

1. ↑  Əsgər Zeynalov.  (10 yanvar 2017) Köklü nəslin şaxələri.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 noyabr 2019. ციტირების თარიღი: 5 noyabr 2019.
2. ↑   (2002) *Azərbaycan Qadın Ensiklopediyası*. Bakı:  Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı,   გვ. 22.
შამანკის კლდე
**შამანკის კლდე** (რუს. Скала Шаманка; **ბურხანის კონცხი**, **შამანის კონცხი**, **მღვიმის კონცხი**) — კონცხი ბაიკალის ტბაში, ოლხონის კუნძულზე. მთავრდება ორმწვერვალიანი კლდით. მოქცეულია ბაიკალისპირეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. სიახლოვეს მდებარეობს დაბა ხუჟირი (1,2 ათ. მცხოვრები). ამჟამად კონცხს გააჩნია ბუნებრივი და ისტორიული ძეგლის სტატუსი. აგებულია კვარცით გამსჭვალული კრისტალური კირქვებით, ხოლო მომიჯნავე სანაპირო — გრანიტებით, რომელიც შენაცვლებულია რქატყუარა გნაისით. კონცხის ყელი დაფარულია ნაყარით. საკუთრივ კონცხზე აღმოჩენილია მრავალი აქეოლოგიური ძეგლი. არის ამავე სახელწოდების მღვიმე, რომელიც წარმოიქმნა გამოფიტვისა და კირქვული ქანების გადარეცხვის შედეგად. მღვიმის სავალი ნაწილის სიგრძე 12 მ, სიგანე 3-4,5 მ აღწევს. სიმაღლე 1-6,5 მ-ია. გვხვდება გვერდითი კორიდორები და ვიწრო სასულეები. შამანის მღვიმე პირველად გამოიკვლია და აღწერა ცნობილმა გეოგრაფმა იან ჩერსკიმ 1879 წელს. მღვიმეში აღმოჩენილია XVIII საუკუნის მონეტები, სხვადასხვა საგნები. ერთ-ერთ ნაპრალში აღმოჩენილია მცირე ზომის ფიქალის ფირფიტა, სადაც ამოტვიფრულია ქალი-შამანის გამოსახულება.

სქოლიო
------

1. ↑  N-48-107
2. ↑  შამანკის კლდე. აღწერა
3. ↑  Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-25. ციტირების თარიღი: 2012-01-25.
4. 1 2 3 4 5  შამანის მღვიმე. აღწერა
**ბეჟიტელები**, *კაპუჭელები* (საკუთარი სახელწოდება ბეჟტ'ას სუკო ან კაპუჭას სუკო) ანთროპოლოგიურად ევროპეიდულ რასაში შემავალ წინააზიური რასის კავკასიურ ვარიანტს მიეკუთვნებიან. 

სხვა დიდოელ ხალხებთან (ცეზიები, ჰინუხელები, ხვარშილიელები) შედარებით შავგვრემანი იერსახით გამოირჩევიან, საშუალო სიმაღლისანი არიან, აქვთ მაღალი და ვიწრო სახე. ძირითადად გაბატონებულია მონოგამია, თუმცა გვხვდება პოლიგამიის ფაქტები, რაც ყიდვითი ქორწინების შედეგია. შეინიშნება აგრეთვე ლევირატისა და სორორატის გადმონაშთები. ქორწინება მეტწილად სოფლის (თემის) შიგნით ხდება. ფესვგადგმულია სისხლის აღების ძველთაძველი ადათი.

ბეჟიტიელთა ოჯახები მეტწილად მრავალშვილიანია. საყურადღებოა ის ფაქტი რომ საკუთრივ ბეჟიტიელების რიცხვი 1868 წლიდან XX საუკუნის 10-იანი წლების ბოლომდე თითქმის 2,5-ჯერ 1700-დან 4050 სულამდე გაიზარდა.

1926 წლის საკავშირო აღწერის შემდეგ ბეჟიტიელები, სხვა ანდიელ-დიდოელთა ანალოგიურად, ოფიციალურად ხუნძებად აღირაცხებოდნენ, რაც ართულებს მათ ზუსტი ოდენობის დადგენას.

განსახლების არე
---------------

ბეჟიტელ-ჰუნზიბელი ხალხის განსახლების არეალი დაღესტნის მაღალმთიანეთში — მდინარე ხვანორის და მის პატარა შენაკადების ხეობებში მდებარეობს ზღვის დონიდან 1600-2200 მეტრზე. აღნიშნული ტერიტორია მოქცეულია კავკასიონის წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთებსა და მიჩიტლის ქედს შორის. მათ ყვარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელს 50-მდე კმ-ით აშორებს, ხოლო დაღესტნის დედაქალაქ მაჰაჩყალას — 293 კმ.

ბეჟიტელ-ჰუნზიბელთა ძირითადი ნაწილი კომპაქტურად ცხოვრობს წუნტის რაიონში, თავის ისტორიულ მიწა-წყალზე. ბეჟიტელების განსახლების არეალი შემოიფარგლება სამი აულით: ბეჟიტა, ხაშარხოტა და ტლადალი. ჰუნზიბელებიც სამ სოფელში ცხოვრობენ: ჰუნზიბში, ნაჰადასა და ღარბუთლში.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. არდოტელი*, „ბეჟიტური ენა", გვ. 25–26, თბ. 2014.
**ბარტელემი ბოგანდა** (ფრანგ. Barthélemy Boganda; დ. 4 აპრილი, 1910, ბობანგი, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკა — გ. 29 მარტი, 1959, ბანგისთან ახლოს ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ლიდერი. ფრანგულ თანამეგობრობაში შემავალი ცენტრალური აფრიკის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრი 1958 წლის 8 დეკემბრიდან 1959 წლის 29 მარტამდე.

ბიოგრაფია
---------

ბერტელემი ბოგანდა დაიბადა 1910 წლის 4 აპრილს გლეხის ოჯახში. წარმოშობით იგი ეკუთვნოდა მბაკას ეთნიკურ ჯგუფს. ის იყო პირველი კათოლიკე აფრიკელი მღვდელი საფრანგეთის კოლონია უბანგი-შარიში (დღევანდელი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა). სწორედ კათოლიკური ეკლესიის დახმარებამ განაპირობა ბოგანდას გამარჯვება 1946 წელს საფრანგეთის ეროვნული ასამბლეის არჩევნებში, მაგრამ მან მალევე დაგმო კოლონიური სისტემისა და ნაწილობრივ კათოლიკური ეკლესიის პოლიტიკა და ხელი აიღო სასულიერო ცხოვრებაზე.

1949 წელს ბოგანდამ დააარსა მოძრაობა შავი აფრიკის სოციალური ევოლუციისთვის (MESAN), რომელიც მომდევნო 30 წლის განმავლობაში ქვეყნის წამყვან პოლიტიკურ პარტიად დარჩა. თავიდან დემოკრატიისა და ეროვნული ორიენტაციის პარტია, ბოგანდის ძმიშვილის, ჟან ბედელ ბოკასას მმართველობის პერიოდში გადაიქცა რეპრესიების ინსტრუმენტად.

რეგიონში ბოგანდას დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა, ფრანგული კოლონიური ძალებიც კი მიხვდნენ, რომ მასთან დაპირისპირება უშედეგო იყო. ბოგანდა ასევე ცნობილია ცენტრალური აფრიკის გაერთიანების იდეით. ის იმავე პანაფრიკული იდეების მიმდევარი იყო, რისიც განის პრეზიდენტი კვამე ნკრუმა. 1957–1958 წლებში ბოგანდა იბრძოდა საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის ბაზაზე ერთიანი ფედერაციის შექმნისთვის. ამ ფედერაციას უნდა გაეერთიანებინა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა, ჩადი, გაბონი და ფრანგული კონგო (დღევანდელი კონგოს რესპუბლიკა). დასკვნით ეტაპზე იგეგმებოდა „ლათინური აფრიკის შეერთებული შტატების" ჩამოყალიბება, სადაც ასევე უნდა შესულიყვნენ ანგოლა, ბელგიის კონგო (დღევანდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა), რუანდა-ურუნდი (დღევანდელი რუანდა და ბურუნდი) და კამერუნი. თუმცა ეს იდეა განუხორციელებელი დარჩა.

ბოგანდა არის ავტორი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დროშისა და სახელმწიფო ჰიმნის ტექსტისა.

ბოკასას გარდა ბოგანდას ნათესავები იყვნენ რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი დავიდ დაკო და პრემიერ-მინისტრი ელისაბედ დომიტიენი (1975–1976).

ბარტელემი ბოგანდა დაიღუპა ავიაკატასტროფაში 8 დღით ადრე, სანამ ცენტრალურ აფრიკაში ჩატარდებოდა კოლონიური ეპოქის ბოლო არჩევნები. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დამაარსებლის სახელის უკვდავსაყოფად ბოგანდას გარდაცვალების დღე — 29 მარტი გამოცხადდა ეროვნულ დღესასწაულად. ბოგანდას სახელს ატარებს ეროვნული მუზეუმი და რესპუბლიკის მთავარი სტადიონი დედაქალაქ ბანგში.

ლიტერატურა
----------

* (1999) *Encyclopedia Africana*. New York City:  Basic Books. ISBN 0-465-00071-1.
* Chirot, Daniel (1996). *Modern Tyrants: The Power and Prevalence of Evil in Our Age*. Princeton:  Princeton University Press. ISBN 0-691-02777-3.
* (1997) *Political Reform in Francophone Africa*. Boulder:  Westview Press. ISBN 0-8133-2785-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბარტელემი ბოგანდას ბიოგრაფია
* ბარტელემი ბოგანდა დაარქივებული 2015-09-11 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოკიელი**. |

**არჩილ პეტრეს ძე გოკიელი** (დ. 27 აგვისტო [ძვ. სტ. 14 აგვისტო], 1903, ქუთაისი — გ. 30 ნოემბერი, 1985, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი (1954), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1963 წ.).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ–ეკონომიკური ფაკულტეტი 1925 წელს. 1926–1930 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო საგეგმო და საფინანსო უწყებებში. 1928 წლიდან კითხულობდა ლექციებს ფინანსთა სახალხო კომისარიატის სააღრიცხვო და საფინანსო კურსებზე, შემდეგ კი – თბილისის საფინანსო-კოოპერაციულ ინსტიტუტში; 1933 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც 1937–1938 წლებში იყო ეკონომიკის ფაკულტეტის დეკანი, 1958–1985 წლებში კი — სახალხო მეურნეობის დაგეგმვის კათედრის გამგე. გოკიელის სამეცნიერო შრომებში განხილულია საბჭოთა დროის ფინანსებისა და ვაჭრობის ეკონომიკის, აგრეთვე სახალხო მეურნეობის დაგეგმვის საკითხები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 80.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* არჩილ გოკიელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ქრომოსომის აგებულების სქემა მიტოზის გვიან პროფაზა — მეტაფაზაში. 1 — ქრომატიდი; 2 — ცენტრომერა; 3 — მოკლე მხარი; 4 — გრძელი მხარი.
**ცენტრომერა** — ქრომოსომის უბანი, რომლისთვისაც დამახასიათებელია სპეციფიკური სტრუქტურა და ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობა. ცენტრომერა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს უჯრედული ბირთვის გაყოფასა და გენთა ექპსრესიის კონტროლში.

ფუნქციები
---------

ცენტრომერა მონაწილეობას იღებს დობილი ქრომატიდების შეკავშირებაში, კინეტოქორის ფორმირებაში, ჰომოლოგიური ქრომოსომები კონიუგაციასა და გენთა ექსპრესიის კონტროლში.

სწორედ ცენტრომერის უბანშია დაკავშირებული დობილი ქრომოსომები მიტოზის პროფაზასა და მეტაფაზაში და ჰომოლოგიური ქრომოსომების პირველი მეიოზური გაყოფის პროფაზასა და მეტაფაზაში. ცენტრომერებზე მიმდინარეობს აგრეთვე კინეტოქორების ფორმირება: ცილები, რომლებიც უკავშირდებიან ცენტრომერას, ქმნიან წერტილს გაყოფის თითისტარას მიკრომილაკების მისამაგრებლად მიტოზისა და მეიოზის ანაფაზასა და ტელოფაზაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Report about *Nature Genetics* article that centromere of rice genome carries active genes
**ხაშურის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ხაშურში. აშენებულია XX საუკუნის დასაწყისში. 1954 წელს შეკეთებული და რეკონსტრუირებულია (გადიდებულია სამზარეულო და შეცვლილია სახურავი). შენობა ორსართულიანია. რიყის ქვითა და აგურით ნაგები ქვედა სართული ნახევრად მიწაშია ჩამჯდარი. ამ სართულის დასავლეთ ნაწილი ორ მხარეს გახსნილი სათავსია, აღმოსავლეთით კი მარანია. ღია სათავსს ქუჩიდან აქვს შესასვლელი. მარანში გადახურვის ხის კოჭი ერთ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია სარკმელი და კარი. შესასვლელთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეში ქვის ბუხარია. აღმოსავლეთ კედელთან სხვადასხვა ზომის ქვევრებია ჩაფლული. საცხოვრებლის ზედა სართული ფიცრულია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობა. ამ სართულზე ორი საცხოვრებელი ოთახი (თითოეული 30მ²) და სამზარეულოა. ეზოდან ხის კიბე ადის II სართულის უკანა აივანზე, საიდანაც ერთი კარი ოთახში შედის, ხოლო მეორე - სამზარეულოში.

სახლის მთავარი ფასადი ქუჩაზე გადის. ქვედა სართულის ყრუ კედრლში შესასველელია გაჭრილი, ზედა სართულზე კი ღია აივანია. აივანზე ორი კარი და ოთხი ფანჯარა გამოდის. აივანი ხვეული კიბით ქორედს უკავშირდებოდა (ამჟამად ქორედის სართული შეცვლილია თუნუქის სახურავით და კიბე სხვრნზე ადის). აივნის გადახურვა ეყრდნობა ხის შვიდ სვეტს, რომელთა შორის ჭვირული ელემენტით შემკული მოაჯირია, ხოლო ზედა ნაწილი მორთულია ხის დეკორატიული ელემენტებით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 420-421.
ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკის ლოგო
**ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკა** — ბიბლიოთეკა ხაშურში. იგი თავის ისტორიას იწყებს 1937 წლიდან. არსებობიდან დღემდე მრავალჯერ იცვალა იურიდიული ფორმა და სახელწოდება. დღეს ის წარმოადგენს არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირს სახელწოდებით ,,ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკა".

მთავარ ბიბლიოთეკა კოორდინაციას უწევს მასში შემავალ საბავშვო და სურამის განყოფილებებს.

არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი დამფუძნებელი – ხაშურის მუნიციპალიტეტის გამგეობა (გამგებლის სახით)
ორგანიზაციის ძირითადი მიზანებია:
ა) ინტელექტუალური დონის ამაღლების ხელშეწყობა მოსახლეობაში
ბ) საბიბლიოთეკო ქსელის მოწყობა-ფუნქციონირება და განვითარება.
გ) სხვადასხვა კულტურული და შემოქმედებითი პროგრამების დანერგვა და განხორციელება.
დ) საინფორმაციო ბაზის შექმნა და საინფორმაციო სახის მომსახურების უზრუნველყოფა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* გვერდი facebook.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ბიბლიოთეკის შესახებ/*ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკა*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2013-07-16.
2. ↑  ბიბლიოთეკის შესახებ/*ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკა*
„**არნოლს ჯეიკობ *რედ* ორბეხი**" (ინგლ. Arnold Jacob "Red" Auerbach დ. 1917 წლის 20 სექტემბერს - 2006 წლის 28 ოქტომბერი) — ამერიკელი, ვაშინგტონ კეპიტოლზის, თრი-სიტიზ ბლექჰოუქსის და ბოსტონ სელტიქსის მთავარი მწვრთნელი. მას შემდეგ, რაც მან მწვრთნელის პოსტიდან წასვლის შესახებ განაცხადა, მან დაიწყო მსახურობა ბოსტონ სელტიქსის ოფისში პრეზიდენტის პოზიციაზე, სადაც პოსტს გარდაცვალებამდე ინარჩუნებდა. როგორც მწვრთნელმა, მან მოახერხა 938 მატჩის მოგება (მწვრთნელობიდან წასვლის დროს რეკორდი იყო) და 9 ჩემპიონის ტიტულის მოპოვება (მოგვიანებით ფილ ჯექსონმა გადაასწრო). როგორც გენერალურმა მენეჯერმა და გუნდის პრეზიდენტმა, სელტიქსმა კიდევ 7 NBA-ის ტიტული მოიგო, რაც მისი 29-წლიანი კარიერის განმავლობაში 16 თასი იყო. ამით ის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ოფიციალური გუნდის პირი გახდა ჩრდილო ამერიკის პროფესიონალურ სპორტის ისტორიაში. ის ასევე დასახელებული იქნა NBA-ის ისტორიის 10 საუკეთესო მწვრთნელს შორის.

სქოლიო
------

1. 1 2  May, Peter (October 29, 2006). „Auerbach, pride of the Celtics, dies". Boston.com. ციტირების თარიღი: July 10, 2007.
2. ↑  Red Auerbach biography. JockBio.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — თებერვალი 18, 2012. ციტირების თარიღი: July 10, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ოლიმპიური თამაშების რგოლები | *ეს სტატია სპორტისა და სპორტსმენების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ხაჩატურ ბაბუროვი**, *ხეჩატურ ბებუროვი* (დ. დაახლოებით 1766 — გ. ?) — ერეკლე მეფისა და გიორგი მეთორმეტის მესაჭურვლე.

ბიოგრაფია
---------

ხეჩატურ ბაბუროვი დაიბადა დაახლოებით 1766 წელს. ერეკლე მეფის კარზე მოღვაწეობდა და მისი ბრძანებით ამზადებდა სხვადასხვა იარაღს, რის გამოც დანიშნული ჰქონდა ჯამაგირი. 1792 წლის 2 აგვისტოს მეფე ერეკლემ, დამსახურების გამო აზნაურის წოდება მიანიჭა. ერეკლეს გარდაცვალების შემდეგ, მან გიორგი მეთორმეტის კარზე განაგრძო სამსახური. „მე ვიყავ ჩემის ხელოვნებით მსახური მეფის ირაკლისა და მეფის გიორგისა და ვაკეთებდი იმათ საკადრის იარაღებს, რომელსაც თითონ ხმარობდენ და ხანებსაც ფეშქაშებად უგზავნიდნენ, და მქონდა იმათგან ულუფა და ჯამაგირი განწესებული..." — წერს ხეჩატურა პავლე ციციანოვისადმი დაწერილ განცხადებაში 1803 წელს.

ხეჩატურამ ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგაც განაგრძო საჭურვლის დამზადება. 1804 წლის აგვისტოში სპარსელების წინააღმდეგ თბილისიდან გასულ ქართველ თავადთა და აზნაურთა რაზმში იმყოფებოდა. ბრძოლა წარუმატებელი აღმოჩნდა და ხეჩატურა ერევნის სიახლოვეს სხვა თავად-აზნაურებთან ერთად ტყვედ ჩავარდა, სპარსეთში, კერძოდ თავრიზში წაიყვანეს. სპარსელები ტყვეებში საკმაო რაოდენობის თანხას ითხოვდნენ. მოლაპარაკებები გაჭიანურდა. ხეჩატურა სპარსეთიდან 1808 წელს დაბრუნდა. 

ხეჩატურას გარდაცვალების შესახებ ზუსტი ცნობა არ მოგვეპოვება, თუმცა ის 1825 წლის შემდგომ უნდა გარდაცვლილიყო. მისი შემოქმედება გამოირჩევა მაღალი პროფესიონალიზმით. დღეისათვის ცნობილი, ხეჩატურას მიერ დამზადებული ხმლები და ხანჯლები რუსეთში მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებშია დაცული. გააჩნია დამღა, რომელზეც გამოსახულია ქართული ასოები „ხჩრ" ან სტილიზებული „ხჩტრ".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Двалишвили Л.Б. К вопросу о генеалогии оружейника Геурка // Историческое оружиеведение. — 2021. — № 10. — С. 78 — 116.
* Кинжал типа "кама", клинок работы Хачетура

სქოლიო
------

1. ↑  Двалишвили Л.Б. К вопросу о генеалогии оружейника Геурка // Историческое оружиеведение. — 2021. — № 10. — გვ. 88
2. ↑  მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, მასალები ქართლ-კახეთის სამოხელეო წყობის ისტორიისათვის, შესავალი წერილი, შენიშვნები და საძიებელი დაურთო შ. მესხიამ, 1948, ნაკვ. I (26), გვ.79-80
3. ↑  Акты, собранные Кавказской археографической комиссией, Т. 2 / под ред. Ад. Берже. — Тифлис.: Тип. гл. упр. Наместника Кавк Арх. Гл. упр. Наместника кавказ, 1868, გვ. 811, 813
4. ↑  Двалишвили Л.Б. დასახ. ნაშრომი, გვ. 89
5. ↑  Двалишвили Л.Б. დასახ. ნაშრომი. გვ. 88
6. ↑  Miller, Y. Caucasus Arms from the State hermitage Museum, St. Petersburg 2004, გვ. 84-85