recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წრფე
**წრფე** — გეომეტრიის საწყისი ცნება, სწორი ხაზი, რომელიც დაუსრულებლად გრძელდება ორივე მხარეს და შეიცავს წერტილთა უსასრულო რაოდენობას. წრფის აღსანიშნავად საკმარისია მისი ორი წერტილის დასახელება, ანუ ორი დიდი ლათინური ასო. თუმცა, წრფის დასასახელებლად გამოიყენება ერთი პატარა ლათინური ასოც.  

ყოველ ორ წერტილზე შეიძლება გაივლოს ერთადერთი წრფე. სიბრტყეზე ორი წრფე ან თანამკვეთია, ან პარალელური. თანამკვეთ წრფეებს გააჩნიათ ერთი, და მხოლოდ ერთი, საერთო წერტილი. პარალელურ წრფეებს საერთო წერტილი არ გააჩნიათ. სივრცეში წრფეების ურთიერთგანლაგების სამი შემთხვევა გვაქვს:

1. პარალელური: წრფეებს არ გააჩნიათ საერთო წერტილი და მათზე შეიძლება ერთი სიბრტყის გავლება;
2. გადამკვეთი: წრფეებს გააჩნიათ საერთო წერტილი;
3. აცდენილი: წრფეებს არ გააჩნიათ საერთო წერტილი და არ არსებობს სიბრტყე, რომელიც ორივე მათგანზე გადის.

წრფე საკოორდინატო სიბრტყეზე
---------------------------

სამი წრფივი ფუნქციის გრაფიკი. წითელ და ლურჯ წრფეებს გააჩნიათ ერთნაირი კუთხური კოეფიციენტი (*k*), წითელ და მწვანე წრფეებს კი – *y*–ღერძთან გადაკვეთის წერტილი (*b*).
საკოორდინატო სიბრტყეზე წრფეს წარმოადგენს წრფივი ფუნქციის გრაფიკი, რომლის ზოგადი ფორმულაა:  

{\displaystyle y=kx+b\,}
სადაც:

* *k* კუთხური კოეფიციენტი ანუ დახრის კუთხეა. რიცხვობრივად უდრის გრაფიკის *x*–ღერძთან შედგენილი მახვილი კუთხის ტანგენსს (როცა *k*>0) ან ბლაგვი კუთხის ტანგენსს (როცა *k*<0);
* *b* გრაფიკის *y*-ღერძთან გადაკვეთის წერტილის ორდინატია;
* *x* ცვლადია.

საკოორდინატო სიბრტყეზე ნებისმიერი *y*-ღერძის არაპარალელური წრფის განტოლება მოიცემა *y*=*kx*+*b* სახით. ამ დროს გვაქვს რამდენიმე შემთხვევა:

* *k*=0, *b*≠0: ფუნქცია იღებს *y*=*b* სახეს. მისი გრაფიკი *x*-ღერძის პარალელური წრფება;
* *k*=0, *b*=0: ფუნქცია იღებს *y*=0 სახეს. მისი გრაფიკი *x*–ღერძია;
* *k*≠0; *b*=0: ფუნქცია იღებს *y*=*kx* სახეს. მისი გრაფიკი კოორდინატთა სათავეზე გამავალი წრფეა;
* *k*≠0; *b*≠0: ფუნქციის გრაფიკი მიიღება *y*=*kx* ფუნქციის გრაფიკის |*b*| მანძილზე პარალელური გადატანით *y*–ღერძის მიმართულებით (*b*>0), ან საწინააღმდეგო მიმართულებით (*b*<0).

რაც შეეხება *y*-ღერძის პარალელურ წრფეს, ის მოიცემა *x*=*a* სახით, სადაც *a* მოცემული წრფის *x*-ღერძთან გადაკვეთის წერტილის აბსიცაა. კონკრეტული შემთხვევაა *x*=0, რომელიც წარმოადგენს *y*–ღერძის განტოლებას.

სხივი
-----

*AB* სხივი
ყოველი წერტილი წრფეს ყოფს ორ სხივად ანუ ნახევარწრფედ. ასეთ სხივებს დამატებითი სხივები ჰქვია. წერტილს, რომლის ცალ მხარეს არის მოცემული სხივი, სხივის სათავე ეწოდება. სხივი ორი ასოთი აღინიშნება, რომელთაგან პირველი მისი სათავეა, მეორე კი მისი ნებისმიერი წერტილია. სხივის შეიძლება იყოს მოცემული როგორც ცალკე, ისე წრფეზე.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ჯუნგარის ვაკე (წარწ. Dzungaria)
**ჯუნგარის ვაკე**, ჯუნღარის ღრმული, ჯუნგარი (მონ Зүүнгар — „მარცხენა ხელი"; ყალმ. Зүн Һар; ყაზ. Жоңғария; ყირგ. Жуңгарстан; ჩინ. 準噶爾; უიღ. Җуңғар ойманлиғи/جۇڭغار ئويمانلىغى) — ვაკე ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი დაახლოებით 777 ათ კმ², საშუალო სიმაღლე 600-800 მ; ჩრდილოეთით ესაზღვრება მონღოლეთის ალთაი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტიან-შანის მთები. ჯუნგარის ვაკე წარმოქმნილია ახალგაზრდა ტექტონების დაძირვისა და ნალექების აკუმულაციის შედეგად. აგებულია ძველი და ახალგაზრდა ფხვიერი ნალექებით. მდიდარია ნავთობით. ჯუნგარის ვაკის ზედაპირი გართულებულია დაბალი ჭიუხებითა და გორაკ-ბორცვებით. 

მთებთან ახლოს მდებარე ტერიტორიები ქვიანია და მცენარეულობა არ ხარობს. გვხვდება ოაზისები. ცენტრალური ნაწილი უდაბნოებს უკავია, რომლებზეც ბარხანებისა და ქვიშის სერების მასივებია. ჰავა ზომიერი, კონტინენტურია, იანვრის საშუალო ტემპერატურა —20-25 °C, ივლისის 20-25 °C. დამახასიათებელია ტემპერატურის მკვეთრი დღეღამური რყევა. იცის ძლიერი ქარები. ნალექები 150-დან 800 მმ-მდეა წელიწადში. მდინარეები მთებიდან გამოსვლის შემდეგ ქვიშებში იკარგება. დიდი მდინარეებია მანასი, ურუნგუ; ჩრდილოეთ ნაწილში — მდინარე ირტიშის ზემოთი. დასავლეთ ნაწილიში რამდენიმე დიდი ტბაა: ები-ნური, მანასი, ულიუნგური. ჯუნგარის ვაკის მცენარეულობა უდაბნოს ტიპისაა. დასავლეთ ნაწილში მშრალი სტეპი და ნახევარუდაბნოებია. მისდევენ საძოვრულ მეცხოველეობას, ოაზისებში — სარწყავ მიწათმოქმედებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 579, თბ 1987

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* WWF: **Junggar Basin semi-desert** Ecoregion
* National Geographic: Junggar Basin semi-desert
Lamborghini Gallardo
**Lamborghini Gallardo** — სპორთული მანქანა, რომელსაც აწარმოებდა იტალიური კომპანია Lamborghini-ს 2003-2013 წლებში. ეს Lamborghini-ს პირველი ბესტსელლინგ მოდელია, სადაც 14 022 დამზადებული მანქანიდან ყველა გაყიდულია. სახელწოდება მომდინარეობს ცნობილ ხართა ბრძოლიდან. V10 ძრავით გაძლიერებული „Gallardo Lamborghinis" გაყიდვის ლიდერი იყო. 2013 წლის 25 ნოემბერს უკანასკნელი Gallardo გავიდა პროდუქციის ხაზზე. Gallardo 2014 წელს ადგილი დაუთმო Huracan-ის მოდელის მანქანას.

პირველი თაობა
-------------

Gallardo-ს პირველი თაობაზე გაძლიერებული წრავი 4,993 cc (5.0 L) V10, წრავის მაქსიმალური ძალა 493 ცხენის ძალა. Gallardo აქვს 6 სიჩქარიანი ელექტრო გადაცემათა გოლოფი. ეს არის E-Gear. ეს გადაცემათა გოლოფის განსხახება ეს არის რომ მძყოლმა უფრო მალე შეუძლია სიჩქარის შეცვლა. ეს ავტომობილის დიზაინი შეიქმნა Luc Donckerwolke.

სქოლიო
------

1. ↑  Luc Donckerwolke « Future Car. Futurecar.co.za (25 June 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 May 2013. ციტირების თარიღი: 4 July 2012.
2. ↑  Lamborghini Concept S : News & Reports : Motoring. Web Wombat.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 აპრილი 2012. ციტირების თარიღი: 4 July 2012.
3. ↑  Anderson, Brad.  (16 December 2015) Lamborghini Concept S Fails To Sell At RM's New York Auction. Carscoops.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 May 2016. ციტირების თარიღი: 4 July 2016.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხალა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ხალა** — არის ებრაული ტრადიციული დაწნული სადღესასწაულო პური. ჩალას პურს მიირთმევენ შაბათსა და დღესასწაულებზე. გარედან დაბრაწული, შიგნიდან კი ტკბილი და ჰაეროვანია.

ეტიმოლოგია
----------

ერთმნიშვნელოვნად დადგენილი არ არის სიტყვა „ხალას" ეტიმოლოგია. სავარაუდოდ, ვერსია ეხება სიტყვას „ჰალალთან" (გახვრეტა, ცარიელი გახდება) ან აქადურ „ელუსთან" („სუფთა").

ცნობილია, რომ ეს სიტყვა პირველად აშკენაზელმა ებრაელებმა გამოიყენეს XV საუკუნეში ავსტრიაში პურის დასახელების მიზნით და გავრცელდა აღმოსავლეთ ევროპაში XVII საუკუნეში. ადრე ამ პროდუქტს „berhes", ან ზოგად სიტყვას „lehamim" უწოდებდნენ, ხოლო სიტყვა „chala" გამოიყენებოდა მღვდლების სასარგებლოდ გამოყოფილი ნაწილის აღსანიშნავად.

ამ პურს სხვა სახელები და სახობები აქვს ევროპის ქვეყნებში, ასე მაგალითად სამხრეთ გერმანიაში ამზადებენ მსგავს პურს რომლის შემადგენლობაში არ არის კარაქი და კვერცხი. დასავლეთ გერმანიაში მას ეძახიან „დაზერი" და „დაჩერი". ასევე უნგრეთში, უნგრული „ბარჰესი", ლიეტუვური და ლატვიური „კიტკე", სლოვაკური „ვიანოკა", სომხური „ქორეგი", ბერძნული „ცურეკი", პოლონური „ჩაკა", პოლონეთში დიდ სადღესასწაულო ჩალას „კოილეტშს" უწოდებენ. მსგავს პურებში ბევრი ასევე შეიცავს კარაქს და რძეს.

ოდესღაც ხალას უწოდებდნენ ცომის პატარა ნაჭერს, რომელიც შესაწირავად ტაძარში მიჰქონდათ. მას აცხობდნენ და მიირთმევდნენ მღვდლები – ამის უფლება მხოლოდ მათ ჰქონდათ.

დამზადება
---------

ხალას ტრადიციულ რეცეპტში შედის მრავალი კვერცხი, თეთრი ხორბლის ფქვილი, წყალი, შაქარი, მარილი, საფუარი. ცომს შემოახვევენ და აძლევენ საჭირო ფორმას, რის შემდეგაც მას ათქვეფენ კვერცხით ისე, რომ გამოცხობისას ოქროსფერი პრიალა ქერქი მიიღონ. თავზე ხშირად ასხურებენ ყაყაჩოს თესლს ან სეზამის თესლს.

ცნობილია, რომ ბიბლიური ხალა სქელი იყო, პურის უმეტესობისგან განსხვავებით და ამიტომ ამისთვის საჭიროა სპეციალური მომზადების ტექნოლოგია. ადრეული შუა საუკუნეებში გაჩნდა საუკეთესო (თეთრი ხორბლის) ფქვილისგან ჩალას დამზადების ტრადიცია .

სიმბოლიზმი
----------

ჰალა ღრმად სიმბოლური კულინარიული პროდუქტია. ჩალას განსხვავებულ ფორმას აქვს თავისი მნიშვნელობა: ნაქსოვი პიგტეილი ნიშნავს სიყვარულს, ხოლო ცომის სამი ზოლი პიგტეილში, თითოეული განასახიერებს ცალკეულ კონცეფციას: სიმართლე, მშვიდობა და სამართლიანობა.

ლიტერატურა
----------

* Ха́лы // Товарный словарь. Том 9 / Гл. ред. И.А. Пугачев, М.: Госторгиздат, 1961. — გვ. 193—194.
* Claudia Roden. What Is Challah?. My Jewish Learning. ციტირების თარიღი: 2017-07-10.
* *Gill Marks*, Encyclopedia of Jewish Food, Houghton Mifflin Harcourt, 2010, ISBN 9780544186316.
* Mendy Hecht. What is Challah. Chabad.org. ციტირების თარიღი: 2017-07-10.
* Encyclopaedia Judaica / edited by Fred Skolnik and Michael Berenbaum, ტ. 8, Keter Publishing House, 2007, ISBN 78-0-02-865936-7.

სქოლიო
------

1. ↑  Adventures in Armenian Cooking.
2. ↑  Marks 2010, p. 240. sfn error: no target: CITEREFMarks2010 (help)
3. ↑  Marks 2010, p. 241. sfn error: no target: CITEREFMarks2010 (help)
4. ↑  Roden. sfn error: no target: CITEREFRoden (help)
**ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში** — ყარა-ყოინლუს თურქმანთა სახელმწიფოს მბრძანებლის ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში XV საუკუნის 40-იან წლებში. მას შემდეგ, რაც, საქართველოს მეფე ალექსანდრე I-მა (1412-1442 წწ.) მტკიცე უარი განუცხადა მორჩილებას ადა ხარკის მიცემაზე, ჯეჰან-შაჰმა „საღვთო ომის" საბაბით ორგზის ილაშქრა საქართველოში. პირველად 1440 წელს წამოვიდა საქართველოზე 20-ათასიანი ლაშქრით, არდებილის შეიხის, ყადიებისა და მუსლიმანი სწავლულების თანხლებით. სომეხი მწერლის თომა მეწოფეცის ცნობით, 27 მარტს, აღდგომა დღეს, მტერმა მოულოდნელად შემოარტყა ალყა სამშვილდეს. 50 დღის შემდეგ შიმშილითა და წყურვილით შეწყხებული ქალაქი მოტყუებით აიღეს, ათასობით მცხოვრები გაჟლიტეს, მათი ქონება კი დაიტაცეს. ქალაქის კართან 1664 მოჭრილი თავისაგან მინარეთი აღმართეს, ათი ათასამდე ადამიანი დაატყვევეს. შემდეგ მტრის ლაშქარი თბილისისაკენ დაიძრა, გზად სოფლები ააწიოკა და დედაქალაქიც აიღო. თბილისი ააოხრეს და ცეცხლს მისცეს, ეკლესიები დააქციეს, ჯეჰან შაჰმა მოსახლეობას დიდი ხარკი დააკისრა.

1444 წელს ჯეჰან-შაჰი მეორედ შემოესია საქართველოს; დაესხა თავს ახალციხეს. ვახტანგ IV მტერს შეება. ბრძოლა დილიდან საღამომდე გაგრძელდა, მაგრამ გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. ქართველები მეორე დილასაც აპირებდნენ ბრძოლის გაგრძელებას, მაგრამ ჯეჰან-შაჰმა ღამით ჩუმად დატოვა ბრძოლის ველი.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 557.
* ჯავახიშვილი ივ. ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 4, თბ. 1967

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოსევები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები • პომპეუსის ლაშქრობა • სასანიანთა შემოსევები • (იბერიული ომი • ეგრისის დიდი ომი) • ხაზართა ლაშქრობები • ჰერაკლე კეისრის ლაშქრობები • ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები • ჯარაჰის შემოსევები • მურვან ყრუს შემოსევები • მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა • ბუღა თურქის შემოსევა • აბულ კასიმის ლაშქრობა • ალფ-არსლანის ლაშქრობები • დიდი თურქობა  • ჯალელედინის ლაშქრობები (გარნისის ბრძოლა; ბოლნისის ბრძოლა) • მონღოლების შემოსევები • აზატ მოსეს ლაშქრობა • თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში • თურქმანთა შემოსევები (ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები • უზუნ-ჰასანის ლაშქრობები • იაყუბ-ყაენის ლაშქრობები) • ისმაილ I-ის ლაშქრობები • თამაზ I-ის ლაშქრობები • ოსმალობა (მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა • ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში) • შაჰ აბასის ლაშქრობები • ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში (1703) • აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევა • რუსეთის შემოსევები (რუსეთ-საქართველოს ომი (1921) • რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)) |

 |
ხალიბები არგონავტების მოგზაურობის აღმნიშვნელ რუკაზე.
**ხალიბები** — სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ტომთა ერთი ჯგუფის სახელწოდება ანტიკური ხანის მწერლების ცნობებში. ხალიბები იხსენიებიან ძირითადად დასავლეთ-ქართული ტომების (კოლხები, ტიბარენები, მოსინიკები, მაკრონები, მაკროკეფალები, ხალდები და სხვა) გარემოცვაში. ქსენოფონტთან და სტრაბონთან ხალიბების სინონიმად არის მიჩნეული „ხალდები", რომლებსაც VIII საუკუნის სომხური „გეოგრაფია" ჭანებთან აიგივებს. ამიტომ ჩვეულებრივ ხალიბებსაც დასავლურ-ქართულ ტომებად მიიჩნევენ.

ანტიკური ხანის ავტორები ხალიბებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის სხვადასხვა რაიონში ათავსებენ. ჰეროდოტეს ერთი ცნობის მიხედვით, რომლის მართებულობა სპეციალისტთა შორის დავას იწვევს, ისინი თითქოს მდინარე ჰალისის დასავლეთითაც სახლობდნენ. ზოგი ავტორის მიხედვით, ხალიბები ტრაპეზუნტის დასავლეთით ზღვისპირა ზოლში სახლობდნენ, ზოგის მიხედვით კი ტრაპეზუნტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მთიანეთშიც. სტრაბონის აზრით ხალიბები ტრაპეზუნტისა და ფარნაკიის სამხრეთით მდებარე მთიანეთში ცხოვრობდნენ და თვით ფარნაკიაც ხალიბების მიწა-წყალზე მდებარეობდა.

ანტიკურ სამყაროში ხალიბებს თვლიდნენ რკინის გამომგონებლებად და გამოცდილ მეტალურგებად. აშკარაა ამ სახელწოდების კავშირი ბერძნულ ტერმინთან „ხალჲუფს" (რკინა), თუმცა შესაძლებელია ეს ტერმინი კი არ მომდინარეობდეს ხალიბების სახელიდან, არამედ თვითონ სახელწოდება „ხალიბი" იყოს განვითარებული ამ ტერმინიდან, რკინის დამუშავებით განთქმული აქაური ტომების აღსანიშნავად.

ლიტერატურა
----------

* *მელიქიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 418.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**ჯიმითის სკვითურინვენტარიანი სამარხები** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, სადუღას ტბის ჩრდილოეთით 600-ოდე მეტრზე. განეკუთვნება ძვ. წ. V-VI საუკუნეებს.

1974 წელს სადრენაჟო თხრილის გავლებისას 1,50 მეტრის სიღრმეზე ექსკავატორმა მთლიანად გაანადგურა სკვითური ინვენტარის შემცველი ერთი და ნაწილობრივ დააზიანა პირველისგან რამდენიმე მეტრით დაცილებული მეორე სამარხი. სამარხები შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური.

ერთ სამარხში მიცვალებული და ცხენი იყო დაკრძალული, მათი დაკრძალვის პოზა ვერ დადგინდა ყველა ძვალი ამოყრილი იყო. სამარხის ფსკერზე დაცული იყო თიხის ორი ჭურჭელი, დანარჩენთა ნატეხები სამარხის სხვა მასალასთან ერთად იყო ამოყრილი. სამარხის ინვენტარი: წმინდა მარცვლოვანი თიხისგან დამზადებული, გამომწვარი ორყურა დერგი და ლიტრა: მოყავისფროდ გამომწვარი თიხის ცალყურა სასმისი და ჯიმი: ბრინჯაოსგან ჩამოსხმული ბალთა, რომელიც წარმოადგენს თავშებრუნებული ცხოველის სტილიზებულ გამოსახულებას: მრგვალგანივკუთხიანი, მოგრძო, ბოლოებდაწვრილებული სალესი ქვა.

მეორე ორმოსამარხი მიწის ზედაპირიდან 0,5 მეტრის სიღრმეზე, აღმოჩნდა მიცვალებული დაკრძალული იყო ზურგზე, თავით დასისკენ. სადირიჟორო არხის გაჭრისას სამარხში დაკრძალული მიცვალებულისათვის ქვედა კიდურები მენჯამდე გაუცლიათ, მიცვალებულის მენჯზე კი მსხვილფეხა საქონლის ფეხი იდო. სამარხში აღმოჩნდა: ბრინჯაოს ორი სამაჯრი (ორივე ხელის მაჯაზე), მათგან ერთ-ერთი მრავალგანივკუთხიანი ღეროსგანაა დამზადებული და ბოლოები ერთმანეთზე აქვს გადადებული: მრგვალი, მოგრძო, ბოლოებდაწვრილებული, გულდასმით გაპრიალებული და გამოთლილი სალესი ქვა, რკინის შუბისპირის და სხვა ნივთთა ფრაგმენტები: სხვადასხვა ფორმის ცილინდრული, სფეროსებრი, შინდისკურკისებრი. 

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მამიანიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 326.
***„ძილის წინ"*** — ქართული კომედიური ჟანრის სერიალი, რომელიც სტუდია „აუდიენციამ" გადაიღო 2000 წელს, სერიალის რეჟისორია ოთარ შამათავა. ეს არის პირველი ქართული კომედიური ჟანრის სერიალი, რომელიც ყოველდღიურად გადიოდა ეთერში. სერიალის პრემიერა 2000 წელს, 25 ნოემბერს შედგა და 3 წლის განმავლობაში გადიოდა ეთერში. სერიალი მაყურებელში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, ამიტომ შემოქმედებითი ჯგუფი გეგმავდა სერიალის გაგრძელებას, თუმცა ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური ვითარების გამო გეგმები შეიცვალა, სტუდია „აუდიენცია" შეისყიდა ბადრი პატარკაციშვილის კომპანიამ და სერიალის გადაღებები შეწყდა. სერიალი 2003 წელს დასრულდა ბოლო ეპიზოდი ეთერში 6 დეკემბერს გავიდა.

გადაღება
--------

შემოქმედებითი გუნდი სპეციალურად სერიალისთვის ქმნიდა დეკორაციებს და გადაღებები მიმდინარეობდა სხვადასხვა პავილიონებში. ხშირად კონკრეტული სერიის სცენარი არ იყო დაწერილი, ამიტომ, მსახიობები იმპროვიზაციას მიმართავდნენ და სცენარიც სიტუაციის მიხედვით იქმნებოდა მსახიობებთან ერთად.

ეპიზოდები
---------

1 ეპიზოდის ხანგრძლივობა 10-დან 15 წუთამდე გრძელდებოდა

მონაწილეობენ
------------

|  |  |
| --- | --- |
| მსახიობი | გმირი |
| მალხაზ ქვრივიშვილი | გიორგი ცერცვაძე |
| მარიანა ნინიაშვილი | მარეხი |
| იმედო კახიანი | სანდრო ცერცვაძე |
| მედეა ჩახავა |  |
| გოგოლა კალანდაძე | ნინო |
| ეკა კახიანი | ლელა დეკანოსიძე |
|

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძილის წინ მსახიობები მალხაზ ქვრივიშვილი და მარინა ნინიაშვილი გადაცემაში „3-დან 5-მდე"
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანთელავა**. |

**ჯიმშერ (ჯიმი) ნიკოლოზის ძე ანთელავა** (დ. 3 ივნისი, 1928, თბილისი — გ. 5 დეკემბერი, 1987, იქვე) — ქართველი ოფთალმოლოგი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოიგრაფია
----------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, ხოლო ასპირანტურის კურსი მოსკოვის პირველ სამედიცინო ინსტიტუტში გაიარა, სადაც დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და იქვე დარჩა სამუშაოდ. 1958 წელს დაბრუნდა თბილისში, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1972 წლიდან სათავეში ცაუდგა ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თვალის სნეულებათა კათედრას. მისი ინიციატივით აშენდა ახალი რესპუბლიკური თვალის სნეულებათა საავადმყოფო, რომლის ბაზაზე შეიქმნა რესპუბლიკის ოფთალმოლოგიური ცენტრი ორთაჭალაში. 

ჯიმშერ ანთელავას კალამს ეკუთვნის 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომი ოფთალმოლოგიის საკითხებზე, მათ შორის 3 ფუნდამენტური მონოგრაფიული გამოკვლევაა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 54, თბ. 1994
**ძირკოკის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძირკოკის დასავლეთით სასაფლაოზე. განეკუთვნება XVII-XVIII საუკუნეებს.ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია წვრილი რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. გარეთა კედლების ქვედა ნაწილი, ძირითადად რიყის ქვისაა, აგური მხოლოდ გარეთა კუთხეების წყობაშია გამოყენებული. კედლების ზედა ნაწილებში კი ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაცილებული, ერთრიგად დაწყობილი აგურის სწორხაზოვანი რიგებია ჩართული. კარ-სარკმელთან დიობები და კონსტრ. ნაწილები გამოყვანილია აგურით. მოგვიანებით როგორც ჩანს XIX საუკუნეში, ეკლესია განუახლებიათ და მისი დანგრეული ნაწილები კვადრატული აგურით აღუდგენიათ. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთით და დასავლეთით. დასავლეთ კარი ორივე მხრიდან შესრული თაღითაა (გვიანდელია) გადახურული. სამხრეთ შესასვლელს გარეთა გადახურვა ჩამონგრეული აქვს, შიგნით კი ნახევარწრიული თაღი ხურავს. აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზის გრძივი კედლებიდან პილასტრების წყვილითაა გამოყოფილი. აფსიდში გაჭრილია გარეთკენ შევიწროებული, თაღოვანი სარკმელი. აფსიდის სამხრეთ გვერდში ორი განიერი, ნახევარწრიული თაღით გადახურული ნიშაა, ხოლო ჩრდილოეთით ორი ანალოგიური და ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშა. საკურთხევლის სარკმლის მსგავსი ორი სარკმელია გაჭრილი ჩრდილოეთ კედელში, ერთი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში. გრძივი კედლების შუაში თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია. პილასტრის გვერდებზე საფეხურით შეღმავებული არეამ რომელიც ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. თაღები პილასტრის გვერდით საფეხურებს ეყრდნობიან, წინა საფეხურზე კი, კამარის საბჯენი თაღი იყო გადაყვანილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ არეში მოწყობილია განიერი, ნახევარწრიული თაღით გადახურული ნიშა. ინტერიერი შელესილი ყოფილა შემორჩენილია ნალესობის ფრანგმენტები. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე, კედლის მოგვიანებით განახლებულ ნაწილში, გამოყვანილი ყოფილა ჯვრის შეღრმავებული გამოსახულება. 2011-12 წლებში ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ, ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები. აღდგა კედლების ზედა ნაწილები, კამარა და კონქი, შეკეთდა პილასტრების დაზიანებული ნაწილები, ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 230.
**ჯიმშერ ბათლომეს ძე გუჯაბიძე** (დ. 30 ნოემბერი, 1930, ფოთი — გ. 2015) — ქართველი ექიმი, ბავშვთა უროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (2002).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1955). 1955–1958 წლებში მუშაობდა მოსკოვის ოლქში ქირურგად, 1969–1989 წლებში — საქართველოს უროლოგიისა და ნეფროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ბავშვთა განყოფილებაში (1990 წლიდან გამგე), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უროლოგიის კათედრის პროფესორი (1998), თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტის უროლოგიის კურსის ხელმძღვანელი (1996). 2008 წლიდან მ. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს ქირურგიული დეპარტამენტის კონსულტანტი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001).

ბიბლიოგრაფია
------------

* თირკმელების და შარდსაწვეთების ანომალიები, თბ. 1978;
* უროლოგიის ცნობარი, თბ. 1978;
* ქვედა საშარდე გზების განვითარების ანომალიები ბავშვთა ასაკში, თბ. 1984;
* შარდსადენი მილი – ურეთრა და…, თბ. 2002.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯიმშერ გუჯაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 237.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯიმითის ეკლესია**. |

**ჯიმითის მესამე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითის შროშანულად წოდებულ ადგილზე, განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ჩრდილოეთიდან ეკვრის თანადროული ეგვტერი. აღმოსავლეთით საკურთხევლის შვრელითაა დასრულებული. რომელიც მის შიდა მოხაზულობას იმეორებს. მათგან მთავარი სამხრეთით მდებარეა იგი ჩრდილოეთიდან სადგომთან ბევრად უფრო ფართოა და მაღალი. ჩრდილოეთ სადგომი (სიგრძე- 1,8 მეტრი) სივრცით თითქმის მთავარი სივრცის ტოლია და როგორც ჩანს ცალფერდა სახურავითაა გადახურული. ეკლესია ნაგებია უხეში დამუშავებული ქვის კვადრებით და კირის ხსნარით, გამოყენებულია რიყის ქვაც. ძლიერაა დაზიანებული, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილოეთ სადგომი. დანგრეულია მთავარი სადგომის კედლის ზედა ნაწილები და გადახურვა. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთ სადგომის დასავლეთ კედელშია მოწყობილი. კარი თაღოვანია აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, იგი შუაში განგრეულია და სარკმლის კვალი არ ჩანს, დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილოეთ აფსიდის სადგომიც ნალისებრია. მის სამხრეთ გვერდში ერთი ნიშაა დამალავით. რამდენიმე მცირე ზომის ნიშაა სამხრეთ კედელშიც. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედელები 0,3 - 0,5 მეტრის სიმაღლეზე დგანან.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 225.
**ჯეფერსონი** — ქლიავის ჯიში. გამოყვანილია ამერიკაში დაახლოებით 1725 წელს. მსხვილი, ლამაზი და მაღალი ხარისხის ნაყოფის გამო ეს ჯიში ფართოდ გავრცელდა ყველა ქვეყანაში. საქართველოს რაიონებშიც გვხვდება თითო-ოროლა ხე. ჯიში კარგად ეგუება გარემო პირობებს, მსხმოიარობა უხვი იცის.

ჯეფერსონი ქლიავის ჯიშებს შორის, როგორც მეტის-მეტად ეფექტიანი, ლამაზი და მსხვილნაყოფიანი ჯიში, ბაღის მოყვარულთა ასორტიმენტის ერთ–ერთი საუკეთესო ჯიშია. მისი გავრცელება ფართო საწარმოო მიზნებითაც დიდი ქალაქების ახლოს დასაშვებია.

ხე მძლავრი ზრდისაა, განიერი, ღია ვარჯით. ფოთოლი უკუკვერცხისებრია, სქელი; ზედაპირი ნაკლებად შებუსვილია. ქვედაპირი ძლიერ შებუსვილია. ახასიათებს ადრეული ყვავილობა. თვითსტერილი ჯიშია.

ნაყოფი მწიფდება სექტემბრის დასაწყისში. მსხვილია (4,4🞩3 სმ), საშუალო მასა 46 გრამს უდრის. ოვალური ფორმისაა, ოდნავ შევიწროებული ფუძისკენ. კანი მომწვანო-ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ადვილად სცილდება მწიფე რბილობს. რბილობი ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ნაკლებად წვნიანი, გემრიელი. კურკა ნახევრად თავისუფალია. გამოიყენება როგორც სუფრის ჯიში, მისგან მზადდება აგრეთვე კომპოტიც. ტენიან წლებში ნაყოფი ადვილად ზიანდება სიდამპლით.

ლიტერატურა
----------

* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა", 1941.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქლიავი (*Prunus domestica*) |
| --- |
|  |
| ჯიშები და ქვესახეობები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რენკლოდები | 
* ალტანის რენკლოდი
* მწვანე რენკლოდი
* ონტარიო
 |
|  |
| უნგრულები | 
* ანა შპეტი
* აჟანის უნგრულა
* დიდი ჰერცოგი
* იტალიური უნგრულა
* სტენლი
* შავქლიავა
* შინაური უნგრულა
 |
|  |
| კვერცხისებრი ქლიავები | 
* ვაშინგტონი
* პრეზიდენტი
* ჯეფერსონი
 |
|  |
| ჩინურ-იაპონური ქლიავები | 
* ანჯელენო
* ბერბენკი
* ბლეკ ამბერი
* ფრიარი
 |
|  |
| მირაბელი | 
* მირაბელების დედოფალი
* ნანსის მირაბელი
* ყვითელი მირაბელი
 |
|  |
| სხვა | 
* ადრეულა
* ალიბუხარი
* ატმისებური
* ეკატერინე
* ემპრესი
* ისპოლინური
* კირკე
* პედრიგონი ჭრელი
* **ღოღნოშო**
 |

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ქლიავი (გვარი), ხილი, კურკოვანი კულტურები, ბოტანიკის პორტალი |

 |
ძირთეთრა
**ძირთეთრა** (ლათ. Pastinaca) — მცენარეთა გვარი ქოლგოსნების ოჯახისა. ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახია. ნაყოფი თესლურაა. 

ევროპასა და აზიაში ცნობილია 15 სახეობა. კავკასიაში გვხვდება 5-იოდე ველური სახეობა და ერთიც — კულტურული. კულტურული სათესი ძირთეთრა (Pastinaca sativa) ორწლოვანი მცენარეა, აქვს ძლიერ განკვეთილი, გაყოფილფრთისებრი, მწვანე ფოთლები. სიცივე- და ყინვაგამძლე მცენარეა. საქართველოში კარგად ზამთრობს მინდორში. 

ძირხვენა ხორციანია, მოყვითალო-თეთრი. შეიცავს 17,5-18,7% მშრალ ნივთიერებებს, მათ შორის, 8,6-10% შაქარს (ამის გამო საქართველოში ძირთეთრას უმართებულოდ ძირტკბილას უწოდებენ, რომელიც სულ სხვა მცენარეა). ძირხვენა აგრეთვე შეიცავს C ვიტამინს (40 მგ%) და სხვა ნივთიერებებს. იყენებენ კულინარიაში. სსრკ-ში მოჰყავდათ საკონსერვო მრეწველობის ზონებში. ცნობილი ჯიშები იყო „კრუგლი" და „სტუდენტი".

ლიტერატურა
----------

* *კვაჭაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 275.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძირთეთრა***

* *Pastinaca sativa* profile on the USDA plants database
* *Pastinaca sativa* profile დაარქივებული 2017-04-05 საიტზე Wayback Machine.  on missouriplants.com
* *Pastinaca sativa* List of Chemicals (Dr. Duke's) დაარქივებული 2004-11-10 საიტზე Wayback Machine.
**ჯურჯინა იაუკოვიჩი** (დ. 24 თებერვალი, 1997, ნიკშიჩი, სერბეთი და ჩერნოგორია) — მონტენეგროელი ხელბურთელი. თამაშობს ფრანგულ კლუბ „ბრესტ ბრეტანიეში". „ბრესტ ბრენიეში" გადასვლამდე სხვადასხვა დროს თამაშობდა „დანილოვგრადსა" და „ბუდუჩნოსტში". 2014 წლიდან არის მონტენეგროს ნაკრების წევრი. ნაკრების მაისურით ჩატარებულ 74 შეხვედრაში 250 გოლი გაიტანა. იაუკოვიჩი იყო მონტენეგროს ქალთა ნაკრების წევრი 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. 2018 წლის ხმელთაშუა ზღვის თამაშებზე მონტენეგროს ნაკრებთან ერთად მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ნაკრები ფინალში მასპინძელ ესპანეთთან 23-27 დამარცხდა. იაუკოვიჩმა ფინალში 9 გოლი გაიტანა. პირველი დიდი ტურნირი რომელზეც მან მონტენეგროს ნაკრების რიგებში ითამაშა, იყო 2014 წლის ევროპის ქალთა ხელბურთის ჩემპიონატი. ტურნირზე ნაკრებმა მე-4 ადგილი დაიკავა. ამის შემდეგ მან ევროპის ჩემპიონატზე კიდევ სამჯერ ითამაშა, 2016, 2018 და 2020 წლებში. იაუკოვიჩი აგრეთვე იყო მონტენეგროს ნაკრების წევრი 2015 და 2019 წლების ქალთა ხელბურთის მსოფლიო ჩემპიონატებზე. 2015 წელს იაუკოვიჩი გახდა ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატის ბომბარდირი. ის დასახელდა ამავე ტურნირის MVP-დ. 2015–16 წლების სეზონში Handball-Planet.com-მა დაასახელა მსოფლიოს ახალგაზრდა ქალ ხელბურთელთა საუკეთესო გუნდის წევრად.  იაუკოვიჩი მარცხენა ფლანგზე თამაშობს. 2020/21 წლების სეზონში საკლუბო დონეზე გაიტანა 55 გოლი. თამაშობს 23 ნომრიანი მაისურით. 2013-2015 წლებში იაუკოვიჩმა „დანილოვგრადის" მაისურით ევროტურნირებზე 23 გოლი გაიტანა. 2015-2020 წლებში „ბუდუჩნოსტის" რიგებში გაიტანა 238 გოლი. 2020 წლიდან ფრანგული „ბრესტ ბრეტანიეს" მოთამაშეა და გუნდის მაისურით ევროტურნირებზე 55 გოლი გაიტანა, 2020-21 წლების სეზონში ტურნირის ბომბრადირთა დავაში 29-ე ადგილი დაიკავა.. ჯამში იაუკოვიჩმა ევროტურნირებზე 316 გოლი გაიტანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Olympedia
* პროფილი ევროპის ხელბურთის ფედერაციის საიტზე (ინგლისური)
* პროფილი საფრანგეთის ქალ ხელბურთელთა ლიგის საიტზე (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. ↑  Ligue féminine de handball<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3240590'></a>
2. ↑  Profile. eurohandball.com. ციტირების თარიღი: 7 December 2014.
3. ↑  2014 European Championship Roster. EHF. ციტირების თარიღი: 7 December 2014.
4. ↑  ADRIATIC WORLD YOUNG FEMALE ALL STAR TEAM 2015/2016. Handball-Planet. ციტირების თარიღი: 30 March 2017.
5. ↑   2020/21 Women's EHF Champions LeagueTop Scorers
**ჯეფ სკოტ ბაკლი** (ინგლ. Jeff Scott Buckley; დ. 17 ნოემბერი, 1966 ― გ. 29 მაისი, 1997) — ამერიკელი მომღერალი, კომპოზიტორი და გიტარისტი.

გამოირჩეოდა ძლიერი ვოკალით და კრიტიკოსებისგან მიჩნეული იყო იმ დროის ერთ-ერთ ყველაზე იმედისმომცემ ხელოვნად 1994 წლის ალბომის შემდეგ, რომელსაც „Grace" ეწოდა. მის პოპულარობას წერტილი დაესვა 1997 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ. მისმა შემოქმედებამ და სტილმა უდიდესი პატივისცემა დაიმსახურა კრიტიკოსებისა და თანამოძმე მუსიკოსებისაგან.

ცხოვრება
--------

ჯეფი დაიბადა კალიფორნიაში. იყო მერი ჟილბერტისა და ტიმ ბაკლის ერთადერთი ვაჟი. მამამისიც კომპოზიტორი იყო, წერდა ძირითადად ფოლკისა და ჯაზის სტილში. ჯეფი მას არ იცნობდა, მხოლოდ ერთეხელ ჰყავდა ნანახი 8 წლის ასაკში. ტიმ ბაკლი გარდაიცვალა 1975 წელს ნარკოტიკის ზედმეტი დოზირებით.

ჯეფი დედამ და მამინაცვალმა გაზარდეს. ჰყავდა ნახევარ-ძმა. ბავშვობაში ჯეფი მამინაცვლის გვარს ატარებდა

მისი დედა პიანისტი და ვიოლონჩელისტი იყო. მამინაცვალმა ადრეულ ასაკშივე აზიარა ლედ ზეპელინს, ჯიმი ჰენდრიქსის, The Who-სა და პინკ ფლოიდს. მან დაკვრა 6 წლის ასაკში დაიწყო. 12 წლის ასაკში გადაწყვიტა, რომ გამხდარიყო მუსიკოსი. მან პირველი ელექტროგიტარა 13 წლის ასაკში მიიღო. უკრავდა სკოლის ჯაზ-ბენდში.

1984 წელს, სკოლი დამთავრების შემდეგ გადავიდა ჰოლივუდში, მუსიკალურ უნივერსიტეტში. 18 წლის ასაკში დაამთავრა ერთწლიანი კურსი.
შემდეგი 6 წლის განმავლობაში მუშაობდა სასტუმროში. იყო რამდენიმე ჯგუფის ბეკ-ვოკალისტი.

1990 წლის თებერვალში ბაკლი გადავიდა ნიუ-იორკში. მუსიკოსად მუშაობის მცირე შესაძლებლობის პოვნის შემდეგ იგი დაბრუნდა ლოს-ანჯელესში სიმღერების პირველი დემოს ჩასაწერად.

1992 წლის აპრილში მან დაიწყო წარმოდგენების შესრულება ძალიან პატარა კაფეში, სახელწოდებით „Sin-é".

ერთ თვეში ბაკლიმ მიიპყრო საზოგადოების დიდი ყურადღება, მისი მუსიკით დაინტერესდა Columbia Records, რომელთანაც ჯეფმა 1992 წლის შემოდგომაზე ხელშეკრულება გააფორმა.

დაიღუპა თავისი ბენდის მოლოდინში, როდესაც ბანაობდა მდინარე ვოლფში, მისისიპის შენაკადში.

მისი შემოქმედებიდან ცნობილი სიმღერებია „Eternal Life", „Last Goodbye", „Mojo Pin", „Grace" და სხვა. პირველი ალბომია „Live at Sin-é".

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: ჯეფ ბაკლის დისკოგრაფია.
სტუდიური ალბომები
* *Grace* (1994)
* *Sketches for My Sweetheart the Drunk* (1998)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ჯეფ ბაკლი საიტზე Allmusic

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-22. ციტირების თარიღი: 2008-06-22.
**ხალედა ზია** (ბენგ. খালেদা জিয়া; დ. 15 აგვისტო, 1945) — ბანგლადეშის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1991-1996 და 2001-2006 წწ. ბანგლადეშის ნაციონალური პარტიის ლიდერი. ბანგლადეშის პრეზიდენტის ზიაურ რაჰმანის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ხალედა ზია დაიბადა 1945 წელს ბიზნესმენის ოჯახში. 1960 წელს დაამთავრა სკოლა და ცოლად გაჰყვა პაკისტანის არმიის კაპიტანს ზიაურ რაჰმანს. 1971 წელს აღმოსავლეთ პაკისტანმა სამოქალაქო ომის შემდეგ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და ეწოდა ბანგლადეში. რახმანი აღნიშნული მოვლენის ერთ-ერთი გმირი გახდა. 1975 წელს მოახდინა სამხედრო გადატრიალება და გახდა ქვეყნის ფაქტობრივი ლიდერი. 1977 წელს კი პრეზიდენტადაც აირჩიეს. ხალედა ზია ქვეყნის პირველი ლედი გახდა, თუმცა პოლიტიკაში არ ერეოდა. ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით რაჰმანმა დააარსა ნაციონალური პარტია. 1981 წელს იგი ოფიცერთა დაჯგუფებამ მოკლა. 

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ხალედა ზია პოლიტიკურად აქტიური გახდა. 1984 წელს სათავეში ჩაუდგა ნაციონალურ პარტიას. შეიხ ჰასინას პარტია ავამი ლიგასთან ერთად ჩადგა პრეზიდენტ ჰუსეინ მოჰამად ერშადის ხელისუფლების ოპოზიციაში, რომელსაც ბევრი მიიჩნევდა რაჰმანის მკვლელობის ორგანიზატორად. 1991 წელს ერშადის ხელისუფლებიდან წასვლისა და დემოკრატიული მმართველობის დამყარების შემდეგ გაიმარჯვა არჩევნებში და გახდა ბანგლადეშის ისტორიაში პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი. ამავე წელს კონსტიტუციაში შეტანილი ცვლილების შემდეგ ქვეყანა კვლავ საპარლამენტო რესპუბლიკის მმართველობის ფორმას დაუბრუნდა. 

მისი მმართველობის პერიოდში გაუმჯობესდა ურთიერთობა პაკისტანთან, ხოლო გაუარესდა ინდოეთთან განგის წყლის გაყოფასთან დაკავშირებით. 

1994 წლის ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ ხალედა ზიას პოპულარობა ძალზედ დაეცა. 1995 წელს ქვეყანაში უწესრიგობაა. 1996 წლის მარტში შეიხ ჰასინამ ბოიკოტი გამოუცხადა რიგით არჩევნებს, ხალედა ზია იძულებული იყო ჩამოეყალიბებინა გარდამავალი მთავრობა და დაენიშნა განმეორებითი არჩევნები, რომელშიც შეიხ ჰასინამ გამარჯვებას მიაღწია და პრემიერის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა ხალედა ზია. 

2001 წელს ზიას პარტიამ კოალიციასთან ერთად გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და კვლავ დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. 2003 წელს მისი ინიციატივით მიიღეს კანონი, რომლის მიხედვითაც 330-ადგილიან პარლამენტში 30 ადგილი დაიჯავშნა ქალბატონებისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bangladesh Nationalist Party website
* Biography from Bangladesh Mission, United Nations დაარქივებული 2009-01-13 საიტზე Wayback Machine.
* CV of Khaleda Zia დაარქივებული 2012-04-28 საიტზე Wayback Machine.
**ძილის პარალიზი (დამბლა)** — ფენომენი, რომელიც ხდება ადამიანის ჩაძინებისას ან გაღვიძებისას, როდესაც მას არ შეუძლია მოძრაობა, ლაპარაკი ან რეაგირება, ვინაიდან პარალიზებულია. ამას ხშირად მოჰყვება საშიში ჰალუცინაციები. ეს მოვლენა გრძელდება რამდენიმე წამიდან რამდენიმე წუთამდე და არ არის საშიში სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის. მსოფლიოს მოსახლეობის 8%-ს სულ მცირე, ერთხელ, მაინც განუცდია ძილის პარალიზი.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

ძილის პარალიზი (დამბლა) უმეტესად გამოწვეულია ძილის უკმარისობით ან მემკვიდრეობითობით, თუმცა დაკავშირებულია სხვა დარღვევებთანაც, როგორებიც, მაგალითად, არის სტრესი და შფოთვა. ძილის პარალიზის შანსს კიდევ უფრო ზრდის გულაღმა წოლა ძილისას. მეცნიერებს სჯერათ, ამ მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზია თვალების სწრაფი მოძრაობის, სწრაფი ძილის, პერიოდის გაწყვეტა.

ნიშნები და სიმპტომები
---------------------

ძილის პარალიზის დროს ხშირია ზმუილის, სისინისა და ზუზუნის ხმების გაგება, ასევე სხვა მოჩვენებითი ხმების: საუბარი, ჩურჩული, ღრიალი. ამ ხმებს თან ახლავს ძლიერი ემოციები, როგორებიცაა შიში და პანიკა. ზოგიერთებს ასევე ჰქონიათ შეგრძნება, თითქოს დაფრინავდნენ ან ვიღაც საწოლიდან ათრევდათ.

ხშირად ძილის პარალიზის დროს ტვინი ქმნის რეალისტურ ჰალუცინაციებს, მაგალითად, რამე ბნელი ფიგურის შემოსვლას ოთახში ან მის გამოჩენას ფანჯრის მიღმა, ასევე წარმოსახული არაამქვეყნიური არსების მიერ შეშინებას ან გაგუდვას, რომელსაც ახასიათებს მკერდზე დაწოლის, სიმძიმის შეგრძნება და სუნთქვის გაძნელება. ეს ჰალუცინაციები ძილის პარალიზის პერიოდში იწვევს ბევრ ფსიქოლოგიურ სიმპტომს, რომლებიც ააქტიურებს ადამიანის გადარჩენის ინსტინქტს, ანუ შებრძოლების ან გაქცევის უნარს, თუმცა უშედეგოდ, რადგან მოძრაობა, როგორც წესი, შეუძლებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია ძილის შესახებ დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine. , სტენფორდის უნივერსიტეტის საიტი
**ჯურხა ნადირაძე** (დ. 15 მაისი, 1929, ჭორვილა, საჩხერის რაიონი — გ. 12 მაისი, 1994) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, მწერალი.

განათლება და სამეცნიერო მოღვაწეობა
----------------------------------

1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1961 წელს მუშაობა დაიწყო საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში; ამავე წელს საჩხერის რაიონის სოფელ საირხეში მიაკვლია ძვ. წ. VI-I საუკუნეებით დათარიღებულ ნამოსახლარს და ფალიურ კულტთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან მასალას. 1967 მისი ხელმძღვანელობით ყვირილის ხეობის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ საჩხერეში, ადგილ მოდინახეზე, აღმოაჩინა ბრინჯაოს ხანის უმნიშვნელოვანესი ძეგლები, რომლის მეშვეობით საჩხერის რეგიონი მიჩნეული იქნა ბრინჯაოს მეტალურგიის წარმოების უძველეს ცენტრად; 1982 წლიდან ჯ. ნადირაძემ აღმოაჩინა და შეისწავლა საირხის არისტოკრატიული ფენის სამაროვანი, რომლითაც კიდევ ერთხელ დადასტურდა ოქრომრავალი კოლხეთის ბრწყინვალე საიუველერო ხელოვნების მაღალი კულტურა; ჯ. ნადირაძის სახელთანაა დაკავშირებული მცხეთისჯვარის, სვერის ციხისა და ჯიეთის (ორივე ჭიათურის მუნიციპალიტეტი) არქეოლოგიური ძეგლების აღმოჩენა, რომელთაც დიდი მნიშვნელობა აქვთ ქართველ ტომთა რელიგიური, კულტურული და პოლიტიკური ისტორიის შესწავლისათვის; ჯურხა ნადირაძემ დიდი როლი შეასრულა არქეოლოგიური მეცნიერების პოპულარიზაციის საქმეში, ჯურხა ნადირაძის სამეცნიერო სტატიები გამოქვეყნებულია ფრანგულ, ინგლისურ, რუსულ, იტალიურ და ბერძნულ ენებზე.

ამავე დროს საფუძველი ჩაუყარა სამეცნიერო ინფორმაციის მხატვრულ ენაზე გადმოცემის ტრადიციას. გამოცემულია მისი მეცნიერულ-მხატვრული ნარკვევები არქეოლოგიაზე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* დიდ საქმეთა პატარა ამბები (თანაავტორი ელდარ ნადირაძე)
* საირხე საქართველოს უძველეს ქალაქში (1990)
* მზით განათებული ათასწლეულები (1989)
* მოთხრობები შორეულ წარსულზე (1985)
* ადამიანი და პირამიდა (1978)
* არქეოლოგიური ნარკვევები: სამხრეთ საქართველოს მთიანეთის და საჩხერის რ-ნის უძველესი ძეგლები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1977
* ყვირილის ხეობის არქეოლოგიური ძეგლები (1975)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1987 - იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია
* 1986 - აკაკი წერეთლის სახელობის პრემია
* 1985 - საჩხერის საპატიო მოქალაქე

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა 1994 წლის 12 მაისს 64 წლის ასაკში.
დაკრძალულია საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორვილაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯურხა ნადირაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ძირულის მასივი** — ამიერკავკასიის შუალედი მასივის შვერილი. მდებარეობს საქართველოში, ზესტაფონის, ხარაგაულისა და ჭიათურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. უმთავრესად შიშვლდება ყვირილის, ძირულისა და მათი შენაკადების ხეობებში. გეოტექტონიკური თვალსაზრისით საქართველოს ბელტის ფუნდამენტის აზევებული და გაშიშვლებული ნაწილია. ძირულის მასივის ამგები ქანების სავარაუდო ასაკობრივი თანამიმდევრობა (ძველიდან ახლისკენ), რომელიც დადგენილია მათი გეოლოგიური ურთიერთდამოკიდებულების საფუძველზე, შემდეგია: კრისტალური ფიქლები (მეტაბაზიტები, ამფიბოლიტები, საკუთრივ კრისტალური ფიქლები, მიგმატიტები), დაგნაისებული კვარციანი დიორიტები, გაბრო-დიაბაზები, ნაკლებად მეტამორფიზებული ფიქლების (ფილიტების) წყება (საკუთრივ მეტამორფიზებული ფიქლები, ქვიშიანი ფილიტები, კვარციტები, მარმარილო და სხვა), კალიუმის მინდვრის შპატიანი გრანიტოიდები (პორფირისებრი გრანიტები — რკვიის ინტრუზივი, თანაბარმარცვლოვანი გრანიტები, პეგმატიტები), მიკროკლინიანი გრანიტები, კვარცპორფირები და გრანოფირები, ბაიოსური ასაკის გაბროდიორიტები, ბათური ასაკის გრანიტოიდები (ხევისა და ჭალვანის ინტრუზივები). ნაკლებად მეტამორფიზებული წყების მარმარილოს ლინზაში აღმოჩენილი ფაუნის მიხედვით ეს წყება კამბრიული ასაკით არის დათარიღებული, ხოლო პალინოლოგიური კვლევის მონაცემებით — გვიანდელი სილურულ-გვიანდელი დევონურით.

ლიტერატურა
----------

* *მგელიაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 277.
**ჭერემის მამა დავითის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემის დასავლეთით, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება VI-VII საუკუნეებს.

ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, სამმხრივი გარშემოსასვლელით. მისი ჩრდილო და სამხრეთ ფრთები დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენენ, ხოლო დასავლეთისა – გვერდითი ეკლესიების დამაკავშირებელ დერეფანს. ჩრდილოეთი ფრთის აღმოსავლეთ ბოლოში მოწყობილია უაფსიდო, გეგმით სწორკუთხა სათავსი, რომელიც მხოლოდ მთავარ ეკლესიას უკავშირდებოდა.

შენობა ნაგებია ნაწილობრივ დამუშავებული, ოდნავ წაგრძელებული ქვიშაქვის კვადრების თარაზული წყობით – მცირე დუღაბზე.

ძლიერაა დაზიანებული: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გვერდითი ეკლესიები და მათი დამაკავშირებელი დასავლეთ დერეფანი. მთავარი ეკლესიიდან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აფსიდია შემორჩენილი: სამხრეთ და დასავლეთ ჩრდილოეთ კედლები კი 2,5–3 მეტრ სიმაღლეზეღა დგანან.

შუა ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი მოხაზულობის აფსიდით, რომელშიც პარალელურწირთხლებიანი, ნალისებრი თაღით გადახურული მაღალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის თაღი, ისევე როგორც წირთხლები შირიმითაა გამოყვანილი. აფსიდის კედელს ჩამოსაჯდომი საფეხური გასდევს. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომლის თაღი და წყობის უმეტესი ნაწილი შირიმის ნათალი ქვისაა. კონქის თაღი ნალისებრი მოხაზულობისაა. იგი დაყრდნობილია შირიმისავე იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს შეადგენს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე. თაღს ზემოთ აყვანილია მაღალი შვეული კედელი ეგრეთ წოდებული ,,შუბლი", რომლის უკან, კონქის თავზე, მოწყობილი ყოფილა სამალავი.

მთავარ ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. სამხრეთი კარი შიგნიდან შირიმის ნათალი ქვით ნაწყობი ნალისებრი თაღითაა დასრულებული, გარედან კი თარაზულად ყოფილა გადახურული (ზღუდარი და წყობა მის ზემოთ ჩამოშლილია). დასავლეთიდან კარს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს.

მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც ჩრდილო–აღმოსავლეთ სათავსში გადის. იგი ეკლესიის ძირითად კორპუსს წყობით უკავშრდება, სათავსიდან აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი. მათგან აღმოსავლეთ კედელზე განიერი ნიშის ნაშთია, რომელიც, როგორც ჩანს, აფსიდის ფუნქციას ასრულებდა; სათავსის სამხრეთ კედელში მოწყობილია მაღალი, ღრმა ნიშა.

ჩრდილოეთ ეკლესიიდან საძირკველიღაა შემორჩენილი.

სამხრეთ ეკლესიის აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით (შემორჩენილია 1,5– 1,8 მეტრ სიმაღლეზე), რომლის ღერძზე სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელში, როგორც შემორჩენილი წყვილი კვადრატი ბურჯის მიხედვით ჩანს, მოწყობილი იყო სამმალიანი შესასვლელი.

გვერდითი ეკლესიების დამაკავშირებელ დერეფანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, რომელიც შენობის ღერძიდან სამხრეთითაა გადაადგილებული.

ეკლესიას დაკბილული ლავგარდანი ჰქონია (შემორჩენილია ფრაგმენტები).

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 235–236.
**ჯიმშერ ფხალაძე** (დ. 18 აპრილი, 1945, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1969–1972 წელს მუშაობდა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მედსანნაწილის ქირურგიულ განყოფილებაში. 1972–1996 წელს თბილისის I კლინიკური საავადმყოფოს გულ–მკერდის ქირურგიულ განყოფილებაში. 1996 წლიდან თორაკო–აბდომინალურ კლინიკაში. არის 15 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი გულ–მკერდის კარდიო და ზოგადი ქირურგიის პრობლემებზე. ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მუდმივი ელექტროკარდიოსტიმულაცია ათეროსკლეროზული და გულის იშემიური დაავადებების დროს განვითარებული სრული ატრიოვენტრიკულარული ბლოკადების დროს", დაიცვა 1981 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 279

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯიმშერ ფხალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ხალდები** — ძველი დასავლურ-ქართული ტომი. ბერძნული წყაროებით (ქსენოფონტი, სტრაბონი) ცხოვრობდნენ შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. აღნიშნულ ავტორებთან „ხალდი" შესატყვისია „ხალიბის". სომხურ წყაროებში ხალდის ქვეყანა „ხალტიქის" სახელწოდებით იხსენიება. „ხალდი" სომხურად დასავლეთ ქართული ტომების - ჭანების სახელი იყო. VII საუკუნის სომხური გეოგრაფიის მიხედვით ჭანეთი არის ხალტიქი (ხალდები). ამრიგად ამ დროს „ხალტ", „ხალდ" იმ ეთნიკური ჯგუფის სომხური სახელწოდებაა, რომელიც ქართულ-ბერძნულ სამყაროში ცნობილი იყო ჭანების - სანების სახელით. სახელწოდება ხალდები დიდხანს შემორჩა სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ტერიტორიაზე, სადაც მდებარეობდა ბიზანტიური პროვინცია (თემი) „ხალდია".

ა. საგონას მოსაზრებით ხალდების თავდაპირველი განსახლების არეალი, სავარაუდოდ, უნდა ყოფილიყო მდ. არაქსის ჩრდილოეთით, ის ტერიტორია, რომელიც ერთ დროს ურარტუს გავლენის ქვეშ იყო, განსაკუთრებით მდინარე ზივინის ხეობა (ყარსსა და ტუშფას შორის).

ლიტერატურა
----------

* *ინაძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 417.

სქოლიო
------

1. ↑  Sagona, A. G. (2004). *Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I. : an historical geography and a field survey of the Bayburt Province*, Claudia Sagona, Louvain:  Peeters Press,   გვ. 30. ISBN 90-429-1390-8. OCLC 57178449.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**ჯიმითის წმიმდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

აღწერილობა
----------

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით, აგურით და კირის ხსნარით. შიგნით და გარედან შელესილ-შეთეთრებულია. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია და შიგნიდან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული. აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდია, თაღოვანი სარკმლით და მის ორივე მხარეს მდებარე თითო ოთკუთხა ნიშით. საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნულია კანკელით, რომელიც აფსიდიდან დაახლოებით 1 მეტრით წინწამოწეულია. კამარა სხმულია ცილინდრული ფორმისა. დასავლეთ კუთხეებში პილასტრებია, ჩრდილოეთ კედელში, აფსიდის მხართან ახლოს პატარა ოთხკუთხა ნიშა. სამხრეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია: ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა. იგი საკმაოდ მცირე ზომისაა და იმდენად მაღლაა „ატანილი", რომ მისი ღიობის ნაწილი კამარის წვერის ზემოთაა ასული. ეკლესიას გრძივი ფასადები ორ-ორი საფეხურით შეღრმავებული თაღოვანი არითაა დანაწევრებული. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვემოთ, აგურით გამოყვანილი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთ ფრონტონის წვერზე დადგმულია დაბალი, აგურის ოთხწახნაგა სამრეკელო პირამიდული სახურავით. 1990-იანი წლების ბოლოს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული რემონტის დროს, ეკლესია გარედან ცემენტით შელესეს და კრამიტით გადახურეს.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 257.
ჯაკომო პუჩინი

**ჯაკომო ანტონიო დომენიკო მიქელე სეკონდო მარია პუჩინი** (იტალ. Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini; დ. 21 დეკემბერი, 1858 — გ. 29 ნოემბერი, 1924) — იტალიელი კომპოზიტორი, რომლის ოპერები, მათ შორის „ბოჰემა", „ტოსკა", „მადამა ბატერფლაი" და „ტურანდოტი", ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად შესრულებული ნაწარმოებებია ამ ჟანრის ისტორიაში. ერთ-ერთი იმ მცირეთაგან, რომელმაც წარმატებით გამოიყენა ოპერის შესრულების გერმანული და იტალიური ტექნიკა. მიიჩნევა იტალიური ოპერის საუკეთესო წარმომადგენლად ჯუზეპე ვერდის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯაკომო პუჩინი***

* Free scores by Giacomo Puccini, Open Music Library.
* Puccini Vocal and Instrumental Music. Centro Studi di Giacomo Puccini.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-13. ციტირების თარიღი: 2016-10-22.
* Puccini Operas. Centro Studi di Giacomo Puccini.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-14. ციტირების თარიღი: 2016-10-22.
* ჯაკომო პუჩინი — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე".
**ჯაია** (ინდონ. Jaya; ან **პუნჩაკ-ჯაია**) — მწვერვალი ინდონეზიაში, კუნძულ ახალი გვინეის დასავლეთ ნაწილში, სუდირმანის ქედზე. ოკეანეთის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 4884 მ. აგებულია ულტრაფუძე მაგმური ქანებით. 4500 მ ზევით დაფარულია მარადი თოვლითა და მყინვარებით, რომელთა საერთო ფართობია დაახლოებით 15 კმ². გეოლოგიური თვალსაზრისით, მდებარეობს ავსტრალიის ფილაქანის ფარგლებში.

აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა ზღვაოსანმა იან კარსტენსმა გემის ბორტიდან 1623 წელს. მოგვიანებით მწვერვალს მისი სახელი ეწოდა — კარსტენს-ტოპენი ანუ კარსტენსის მთა. 1965 წელს ინდონეზიის პრეზიდენტის — აჰმედ სუკარნოს პატივსაცემად უწოდეს სუკარნო. 1969 წლიდან ეწოდება ჯაია, რაც ქართულ თარგმანში დაახლოებით „გამარჯვებას" ნიშნავს. ზოგჯერ მწვერვალს უწოდებენ აგრეთვე „კარსტენსის პირამიდას".

მწვერვალის სიახლოვეს მდებარეობს მაღალმთიანი კარიერი გრასბერგი, საიდანაც მოიპოივებენ ოქროს, ვერცხლსა და სპილენძს. ჯაია შედის ლორენცის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. მწვერვალზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1962 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯაია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ჯაია — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვიდი მწვერვალი |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **აზია** | **სამხრეთი ამერიკა** | **ჩრდილოეთი ამერიკა** | **აფრიკა** | **ევროპა** | **ანტარქტიდა** | **ავსტრალია-ოკეანეთი** |
|  |
| 
 
ევერესტი 8 848 მ
 | 

აკონკაგუა6 962 მ
 | 

დენალი6 198 მ
 | 
 
კილიმანჯარო5 893 მ
 | 
იალბუზი 5 642 მ
 | 
მონბლანი 4 810 მ

 | 
 
ვინსონი4 892 მ
 | 
ჯაია4 884 მ
 | 
ვილჰელმი4 509 მ
 | 
კოსციუშკო2 228 მ
 |

 |

 |