recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**პირველი ქართული ლატარია** — საქველმოქმედო ლატარია, რომლის მთელი შემოსავალი მოხმარდა თსუსა და ქართულ თეატრს. ამ ეროვნული ლატარიის საბჭოს თავმჯდომარე იყო ივანე ჯავახიშვილი, ხოლო მმართველობის თავმჯდომარე — გ. ლასხიშვილი. ლატარიის მოწყობის იდეა 1917 წლის ზაფხულში გაჩნდა და მიზნად ისახავდა უნივერსიტეტის დაარსებისათვის საჭირო სახსრების შეგროვებას. 1917 წლის 29 ნოემბერს ამიერკავკასიის კომისარიატმა თანხმობა განაცადა ლატარიის მოწყობაზე. გადაწყდა, გამოეშვათ 5 მილიონი მანათის საერთო ღირებულების 25 მანეთიანი ლატარიის ბილეთები. აქედან ნახევარი მილიონი მანათი უნდა დახარჯულიყო მოგებაზე. წმინდა შემოსავლის ნახევარი უნდა გადასცემოდა ქართულ უნივერსიტეტს ხელუხლებელ თანხად, საგრძნობი ნაწილი გამიზნული იყო ქართული თეატრის შენობის ასაგებად, მოგების ხუთი პროცენტი კი — საქართველოს მსახიობთა კავშირისათვის. ლატარიის გავრცელება დიდხანს გაჭიანურდა. ქართულ პრესაში ხშირად ქვეყნდებოდა მოწოდებები ლატარიის ბილეთების შესაძენად. ბილეთები იყიდებოდა საქართველოს ქალაქებსა და ზოგიერთ სოფელშიც, სადაც ცნობილი ქართველი მწერლები აგიტაციას უწევდნენ მათ გავრცელებას. მაგალითად, შ. დადიანი და ვ. აბაშიძე ჩავიდნენ ქუთაისში, ფოთში, სენაკსა და ზუგდიდში, ვასილ ბარნოვი და დ. ჭიაბრიშვილი — დუშეთისა და თიანეთის მაზრებში და სხვ. ლატარიის გათამაშება განზრახული იყო 1918 წლის 25 დეკემბერს, მაგრამ მას ხელი შეუშალა სომხეთ-საქართველოს ომმა და მკაცრმა ზამთარმა. ლატარიის გათამაშება თითქმის ერთი წლის დაგვიანებით, 1919 წლის  1 ნოემბერს შედგა თბილისის სახელმწიფო თეატრში (ახლანდელი შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიის თეატრი). ლატარიის წმინდა შემოსასვლელიდან უნივერსიტეტს გადაეცა 1 077 677 მანეთი.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 738, ISBN 99928-20-32-2.
**ბროწეულის დღესასწაული** (აზერ. Nar bayramı) — დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება აზერბაიჯანში ყოველწლიურად ბროწეულის დაკრეფვისას. დღესასწაულის დღეებში ქალაქ გიოიჩაიში, რომელიც ითვლება აზერბაიჯანის ბროწეულის ცენტრად, ტარდება გამოფენები, რომელზეც ბროწეულის მომყვანები წარმოადგენენ თავიანთ ნაწარმს, ბროწეულის წვენებს, მურაბებს და ა. შ.

საუკუნეების მანძილზე ბროწეული წარმოადგენს ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლის წყაროს. გიოიჩაის რაიონში არსებული 4 ათასი ჰექტარი ყოველწლიურად იძლევა 30 ათას ტონა ბროწეულს. აზერბაიჯანში ბროწეულზე იქმნება ლექსები და სიმღერები.

დღესასწაულის დროს გამოფენაზე გამოფენილია ბროწეულის ისეთი ჯიშები, როგორებიცაა „ველესი", „შირინი", „გიულეიშა", „შიხბაბა". ყოველ მათგანს გააჩნია თავისთვის დამახასიათებელი ფერი და გემო. ბროწეულისგან აგრეთვე ამზადებენ სამკურნალო წამლებს.

გალერეა
-------

* ბროწეულის დღესასწაული, 2011
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბროწეულის დღესასწაული"** ვიკისაწყობში.
* დღესასწაული იუნესკოს საიტზე
**აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანება** — TABIB (აზერ. Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi (TƏBİB)) — ჯანმრთელობის სავალდებულო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტოს დაქვემდებარებული საჯარო იურიდიული პირი. აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანების თავმჯდომარეა რამინ ბაირამლი.

2018 წლის 20 დეკემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას ჯანმრთელობის სავალდებულო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტოსთან არსებული სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების აზერბაიჯანის მართვის გაერთიანების (TƏBIB) შექმნის შესახებქვეყანაში სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის განხორციელების უზრუნველსაყოფად.

2019 წლის 18 აპრილს დამტკიცდა აზერბაიჯანის სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების მართვის გაერთიანების დაქვემდებარებული სამედიცინო დაწესებულებების სია.

2020 წლიდან აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებული მრავალი სახელმწიფო დაწესებულება გადავიდა სამედიცინო ტერიტორიული ერთეულების აზერბაიჯანის მართვის გაერთიანებაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მედიცინა აზერბაიჯანში
* სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტო (აზერბაიჯანი)
* აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სამინისტრო

სქოლიო
------

1. ↑  В Азербайджане будет создано Объединение по управлению медицинскими территориальными подразделениями
2. ↑  В Азербайджане назначен председатель правления TƏBİB
3. ↑  İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi
4. ↑  Ильхам Алиев вывел больницы из-под подчинения Минздрава
**გრამიტონ ყაფლანის ძე ასათიანი** (დ. 19 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1895, სოფ. ტვიში, ახლანდელი ცაგერის რაიონი ― გ. 5 თებერვალი, 1979,  თბილისი) — ქართველი გინეკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1946). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

ბიოგრაფია
---------

1927 წელს დაამთავრა თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1945–1948 წლებში განაგებდა დაღესტნის სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიისა და პათანატომიის კათედრებს. 1953–1968 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამეანო განყოფილებას. შეისწავლა ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს შინაგანი გარსი) ასაკობრივი ცვლილებანი ფოლიკულური ჰორმონების მოქმედებასთან დაკავშირებით და გონორეული ვაგინიტი. შექმნა ორი გინეკოლოგიური იარაღი.

გრამიტონ ასათიანის შვილი ექიმი გედეონ (გედი) ასათიანი მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობდა, ომის დასრულების შემდგომ კი გაიქცა აშშ-ში და აღარ დაბრუნებულა საბჭოთა კავშირში. გედეონ ასათიანი დაკარგულად ითვლებოდა, მხოლოდ 1957 წელს ცნობა მიუვიდა ბატონ გრამიტონს, რომ იგი ცოცხალი იყო და იმყოფებოდა აშშ-ში. 1966 წელს მიიღო ნებართვა იმდროინდელი მთავრობისგან და აშშ-ში შვილის სანახავად წავიდა. ამის შესახებ სტატია დაიწერა ამერიკულ გაზეთში „Xenia Daily Gazette", 1966 წლის 25 ოქტომბერს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 620.
* ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, გვ. 224, თბ. 1997
**ტბის კალმახი**, **რომანოვის კალმახი** (ლათ. Salmo trutta lacustris) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. კუმჟას ქვესახეობა. გამსვლელი თევზია. დიდი თავი და ფართო პირი აქვს. თვალები საშუალო ზომისაა. ზოგადად, სხვადასხვა შეფერილობა აქვს, ჩვეულებრივ, კი მუქი ფერისაა. ზურგი მოშავო და მუქი-ყავისფერია, გვერდები ყავისფერი და მუქი-ვერცხლისფერი, მუცელი ღია ჩალისფერი ან მუქი-მოყვითალო. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 7 წელი.

აღწერილია ტბის კალმახის სხეულის მაქსიმალური სარეკორდო სიგრძე 140 სმ და წონა 50 კგ. ჩვეულებრივ, მისი წონა 4–20 კგ-ს აღწევს. მისი სხეულის საშუალო სიგრძეა 50–120 სმ. ცხოვრობს ცივ, გამჭვირვალე, ჟანგბადით მდიდარ წყალში. ტოფობს სწრაფ, ჭორომიან მდინარეებში.

ტბის კალმახი გვხვდება საქართველოშიც, მოიპოვება რიწისა და ფარავნის ტბებში, თუმცა, აღსანისნავია, რომ ბოლო 20–25 წლის მანძილზე ტბის კალმახი საქართველოში არ დაფიქსირებულა და შესაბამისად, იგი ჩვენში გადაშენებულად მიიჩნეოდა. 2015 წელს გარემოს ეროვნული სააგენტოს მეთევზეობისა და შავი ზღვის მონიტორინგის სამსახურის თანამშრომლებმა სამცხე-ჯავახეთის მხარეში იქთიოლოგიური სამეცნიერო კვლევითი ექსპედიციის შედეგად ტბის კალმახი აღმოაჩინეს და მოპოვებული თევზი ცოცხალ მდგომარეობაში კვლავ გარემოში დააბრუნეს. საქართველოში ტბის კალმახის ბინადრობის შესახებ ინფორმაცია 1896 წელს რუსმა იქთიოლოგმა თედორე კავრაისკიმ გამოაქვეყნა, რომელმაც ტაბაწყურში მობინადრე კალმახი ცალკე ფორმის სახით აღწერა და რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად *Salmo lacustris* var. Romanov უწოდა. ტბის კალმახი შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში და მისი ჭერა მთელი წლის განმავლობაშია აკრძალული.

სქოლიო
------

1. 1 2  ნინუა ნ. ჯაფოშვილი ბ. ბოჭორიშვილი ვ. საქართველოს თევზები, თბ.: ემ-პი-ჯი, 2014. — გვ. 84.
2. ↑  Salmo trutta subsp. lacustris Linnaeus, 1758
3. 1 2  ცისარტყელა კალმახი წარმოების ტექნოლოგია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-20. ციტირების თარიღი: 2020-04-26.
4. ↑  Расс Т.С. Жизнь животных. Том 4, часть 1. Рыбы. Под ред. проф. Т. С. Расса. - М.: Просвещение, 1971.
5. ↑  გარემოს ეროვნული სააგენტოს ცნობით, თევზის უიშვიათესი სახეობა „ტბის კალმახი" აღმოაჩინეს
6. ↑  გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-21. ციტირების თარიღი: 2020-04-26.
7. ↑  ფარავნის კალმახი — საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯანაშია**. |

**რევაზ ჯანაშია** (დ. 2 ოქტომბერი, 1943, დაბა ჩხოროწყუ — გ. 9 ნოემბერი, 2021) — ქართველი არქიტექტორი და მათემატიკოსი.

1966 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტი; 1973 წელს თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

1970-1976 წლებში მუშაობდა სსრკ პროფკავშირების ცენტრალური საბჭოს საპროექტო ინსტიტუტ „კურორტპროექტის" საქართველოს ფილიალში; 1976-1985 წლებში საქართველოს ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტების სამმართველოს საპროექტო ორგანიზაციაში; 1985-1991 წლებში საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცენტრში; 1991 წლიდან არის საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო ხუროთმოძღვრებისა და ხელოვნების საბჭოს წევრი; მისი ავტორობით აშენებული ობიექტებია: 500-ადგილიანი სანატორიუმები წყალტუბოსა (მ. ჩხენკელთან ერთად) და გუდაუთაში „ბომბორი" (მ. ჩხენკელთან და კ. სარაჯიშვილთან ერთად), მძლეოსნობის სპორტული მანეჟი თბილისში (წერეთლის გამზირზე, მ. ჩხენკელთან და მ. ლიპარტელიანთან ერთად), წმ. აბო თბილელისა და ათთა ბერთა მონასტერი თბილისში, მეტეხის ხიდთან, წმ. ორმოც სებასტიელ მოწამეთა მონასტერი აბანოთუბანში. წმ. გიორგის ეკლესია თბილისის N31 ქარხანასთან, წმ. ცამეტ ასურელ მამათა ეკლესია დიდ დიღომში, წმ. ცხრა ყრმა კოლაელთა ეკლესია ვაზისუბანში, წმ. მეფე ვახტანგ გორგასლის ეკლესია ვარკეთილში, წმ. მეფე დავით აღმაშენებლის ეკლესია სამტრედიაში, წმ. იოანე ნათლისმცემლის საკათედრო ტაძრები ზესტაფონსა და სენაკში, წმ. მეფე დავით აღმაშენებლის საკათედრო ტაძარი ჩხოროწყუში, წმ. ანდრია პირველწოდებულის საკათედრო ტაძარი ხულოში, ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრები აბაშაში, საკათედრო ტაძრები ბანძასა და დედოფლისწყაროში, წმ. ნინოს ტაძარი ზესტაფონში, წმ. ქართველ ათონელ მამათა ტაძარი მახათას მთაზე (ო. ნაფეტვარიძესთან ერთად), ღვთისმშობლის მირქმის მონასტერი ხობში, ამაღლების ტაძარი თბილისში, ამაღლების ქუჩაზე; წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელისა და წმ. ნიკოლოზის ტაძრები კრწანისში, წმ. გიორგის ტაძარი ავჭალის ყოფილ კოლონიაში, ღვთისმშობლის ხარების ტაძარი შატილში; 1991-1998 წლებში მუშაობდა წმ. სამების საკათედრო ტაძრის პროექტზე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 737-738

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* რევაზ ჯანაშია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნუბ საიბოტი (Noob Saibot)**- საკულტო ფიგურა Mortal Kombat თამაშთა სერიები, თავდაპირველად ცნობილი, როგორც უფროსი საბ-ზერო, ბი-ჰანი, გამოცდილი კრიომანსერი. ტრაგიკულად, ტურნირის მსვლელობისას (Mortal Kombat ტურნირი), იგი მოკლა სკორპიონმა, რის შემდეგაც ის მკვდრეთით აღსდგა კუან-ჩის დახმარებით მიწისქვეშეთში, და იგი დაბრუნდა, როგორც ნუბ საიბოტი, რომელიც აღჭირვილი იყო სიბნელის სამოსითა და ბნელი ხელოვნებისადმი ახლად აღმოჩენილი ერთგულებით. მისმა ხელახლა დაბადებამ მას მისცა ჩრდილთა მართვის ძალები, რაც მას აძლევდა სრულ კონტროლს სიბნელეზე და მის მართვას საკუთარი ნებისადმი. როგორც მიწისქვეშეთის აჩრდილი, იგი უერთდება საშინელ ბოროტმოქმედებს, როგორც ჩუმი და ცივსისხლიანი ახალი თანამებრძოლი. მას გააჩნია არაერთი საბრძლო უნარი, მათ შორის- ჩრდილთა მართვა, აჩრდილების გამოზახება ბრზოლის დროს, ჩრდილების მეშვეობით ტელეპორტაცია და სხვა. ნუბ საიბოტის იდუმალმა არსებობამ და ჩრდილების ოსტატობამ გააძლიერა მისი, როგორც დამაინტრიგებელი და შესანიშნავი პერსონაჟის სტატუსი, რამაც Mortal Kombat-ის ვიდეოთამაშთა სერიებს შემატა კიდევ უფრო მეტი მისტიურობა და სიღრმე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
*
**ფუზარიოზი** — მცენარეთა დაავადება, რომელსაც იწვევს უსრულო სოკოების ფუზარიუმის (ლათ. Fusarium) გვარის სახეობები. სოკოები ბინადრობენ ნიადაგში და მცენარეთა ნარჩენებზე. ფუზარიოზი კარგად ვითარდება მაღალი ტენიანობისა და სითბოს პირობებში. საქართველოში გავრცელებულია სიმინდის ფუზარიოზი (გამომწვევი *Fusarium monilforme*) მშრალად ალპობს ტაროებს. დაავადებული მარცვლები სოკოს პიგმენტებისაგან მოწითალო შეფერილობას იღებს. ცნობილია ხორბლის ფუზარიოზიც (გამომწვევი *Fusarium graminearum*). სოკოს მიცელიუმი ვითარდება მარცვალში, გამოყოფს ტოქსინს, რაც ადამიანისა და ცხოველის მოწამვლას იწვევს. ამის გამო მას „მათრობელა პურს" უწოდებენ. ფუზარიოზის საწინააღმდეგოდ მიმართავენ თესლბრუნვას.

კომბოსტოს ფუზარიოზი
-------------------

**კომბოსტოს ფუზარიოზი** (*ფუზარიოზული ჭკნობა*) გამოწვეულია *Fusarium oxysporum*-საგან. დაავადების მთავარ სიმპტომს წარმოადგენს ფოთლების მოყვითალო-მომწვანო შეფერვა და ტურგორის დაკარგვა. ფოთლის ფირფიტა ვითარდება არათანაბრად – უფრო ძლიერად ვითარდება იქ, სადაც მწვანე ფერი ჭარბობს. ცალმხრივი დაზიანებები, ასევე, შესაძლოა შეინიშნებოდეს კომბოსტოს თავზე. ღეროს და ფოთლის ყუნწების განივი ჭრილის დათვალიერებისას ჩანს ჭურჭლების ღია ან მუქი ყავისფერი რგოლი. დაავადებული ფოთლები ცვივა. ძლიერი დაზიანების შემთხვევაში, რჩება მხოლოდ შიშველი თავი.

ბრძოლის ღონისძიებები: დაზიანებული მცენარეების ფესვებიანად ამოთხრა და განადგურება, მცენარეული ნარჩენების განადგურება, შესაბამისი ქიმიური წამლობების დროული და ხარისხიანი განხორციელება.

სქოლიო
------

1. ↑  *დადალაური ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 418.
2. 1 2  კელენჯერიძე, ნ.; ხეთერელი, ა.. ყვავილოვანი კომბოსტოს წარმოების აგროტექნოლოგია. საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია. *gfa.org.ge* (2018).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-14. ციტირების თარიღი: 19 აგვისტო, 2020.
**დავით ვირსალაძე** (დ. 25 ნოემბერი, 1943, თბილისი — გ. 2017) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. ავტორია 30 სამეცნიერო ნაშრომის და ორი მონოგრაფიის, არის ორი სადისერტაციო ნაშრომის ხელმძღვანელი, ექიმი–ენდოკრინოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2004).

ბიოგრაფია
---------

1966 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1971–1972 წლებში იყო ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, 1972–1974 წლებში ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ასისტენტი, 1974 წელს სწავლული მდივანი, 1978–1985 წლებში თერაპიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ენდოკრინოლოგიის განყოფილების გამგე, 1974 წლიდან დღემდე თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ენდოკრინოლოგიის კათედრის დოცენტი. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, ა/ო „დ–მედიტუსი"–ს თავმჯდომარე. 

1971 წელს დაიცვა, საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „შაქრიანი დიაბეტის დროს ცხიმოვანი ცვლის პათოგენეზის შესწავლა".

ბიბლიოგრაფია
------------

* მეტაბოლური სინდრომი, რეალობა და პერსპექტივები (ავტორი) თბილისი, დედაენა, 2001, ISBN 99928–863–5–8
* ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევა სხვადასხვა პათოლოგიური მდგომარეობის დროს (თანაავტორი) თბ. 1988

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000, გვ. 106

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ვირსალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლიანა ელიავა** (დ. 31 აგვისტო, 1939, ხობი – გ. 9 ოქტომბერი, 2023, ჰელსინკი) — ქართველი კინორეჟისორი. იყო საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1939 წლის 31 აგვისტოს ხობში. ჯერ პატარა იყო, როცა მისი ოჯახი თბილისში გადავიდა. სწავლობდა თბილისსი №29-ე საშუალო სკოლაში. ლექსებს წერდა და პიონერთა სასახლეში შემოქმედებით წრეზე დადიოდა. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1970 წელს — მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (მიხეილ რომის სახელოსნო). 1970 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმში" დაიწყო მუშაობა დამდგმელ რეჟისორად. გადაღებული აქვს მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები: „ბზიანეთი", „ეპისკოპოსი ნადირობაზე", „მშვენიერი კოსტიუმი", „სინემა", „უფლის ანგელოსები ანუ თავისუფლების მისტერია" და სხვა. ავტორია წიგნებისა: „სიზმრად ნანახი ფილმები" (თბილისი, 2004), „კინო უეკრანოდ" (თბილისი, 2011), „ჩემი სკანდინავია" და სხვა.

1999 წლიდან ცხოვრობდა ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკში. გარდაიცვალა 2023 წლის 9 ოქტომბერს ფინეთში. დაკრძალულია თბილისში.

ფილმოგრაფია
-----------

### დამდგმელი რეჟისორი

* 1968 — „ბზიანეთი"
* 1971 — „ეპისკოპოსი ნადირობაზე"
* 1973 — „მშვენიერი კოსტიუმი"
* 1974 — „ფერმა მთაში"
* 1977 — „სინემა"
* 1982 — „გზის დასაწყისი"

### სცენარის ავტორი

* 1968 — „ბზიანეთი"
* 1971 — „ეპისკოპოსი ნადირობაზე"
* 1973 — „მშვენიერი კოსტიუმი"
* 1977 — „სინემა"
* 1982 — „გზის დასაწყისი"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლიანა ელიავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — ლიანა ელიავა
* 

* ლიანა ელიავა — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლიანა ელიავა - შემოქმედებითი ენერგია, რომელიც არ იკარგება

სქოლიო
------

1. ↑  გარდაიცვალა კინორეჟისორი ლიანა ელიავა
„**ჰაროლდი და კუმარი თეთრ სასახლეში მიდიან**", იგივე „**დაბოლილები**" — 2004 წლის ამერიკული კომედიური ფილმი. მიეკუთვნება ჰაროლდისა და კუმარის ფილმების სერიას. ფილმის სცენარის ავტორები არიან ჯონ ჰურვიცი და ჰაიდენ შლოსბერგი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ჰაროლდი მიდის კოლეჯში, რათა იმუშაოს მშვიდად. სწორედ აქ ხვდება ჰაროლდი კუმარს, რომელიც, თავის მხრივ, ვინმესგან მარიხუანის შესყიდვას ცდილობს. ჰაროლდი შეყვარებულია სტუდენტ და მოდელ მარიაზე. მოწევის შემდეგ კუმარი გადაწყვეტს მეგობართან ერთად წავიდეს რესტორან „თეთრ სასახლეში". ამის შემდეგ მათი თავგადასავალი მრავალფეროვნად ვითარდება. ჰაროლდი კუმარის გამო ციხეშიც კი მოხვდება, სადაც გაიცნობენ ცნობილ მსახიობ ნილ პატრიკ ჰარისსაც, რომელიც მათ მანქანას მიისაკუთრებს, თუმცა მოგვიანებით დაუბრუნებს და რესტორნის ფულსაც გადაუხდის. საბოლოოდ, მარია მიდის ნიდერლანდებში.ჰაროლდი მზადაა მას აშშ-ში დაელოდოს, თუმცა კუმარი სხვა აზრზეა, რადგან მარიხუანა ნიდერლანდებში ლეგალურია.

სქოლიო
------

1. ↑  Harold & Kumar. *Internet Movie Database* (2004-05-30). ციტირების თარიღი: January 14, 2012.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰაროლდი და კუმარი |
| --- |
|  |
| 2004 | 
ჰაროლდი და კუმარი თეთრ სასახლეში მიდიან
 |
|  |
| 2008 | 
ჰაროლდის და კუმარის გაქცევა გუანტანამოს უბიდან
 |
|  |
| 2011 | 
ჰაროლდის და კუმარის შობა
 |

 |
**ჭარხლის ბაღლინჯო** (ლათ. Polymerus cognatus) — მწერი ნახევრადხეშეშფრთიანების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 3—5 მმ. ზრდასრულის ფრთები ყვითელი-მურა ფერისაა, შავი სურათით და სოლისებრი ან სამკუთხა ლაქით. ხორთუმი მოყვითალო-რუხია, წინა ზურგის უკანა კუთხეებში აქვს ორი შავი ლაქა. ფრთები მინისებრი და გამჭირვალეა. ბაღლინჯოს მატლი მწვანე ფერისაა, აქვს წითელი თვალები და შავი მრგვალი ლაქა ზედა მხარეს შუა ადგილზე. ფარზე აქვს ორი შავი წერტილი. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში.

მავნებელი მწერია. იკვებება და ზიანს აყენებს ჭარხალს, სოიოს, მზესუმზირას, კანაფს, სელს, სამყურას, ლობიოს, ბარდას, ოსპს, ცერცველას, აბუსალათინს, მდოგვს და სხვ. ზამთარს მკვებავი მცენარეების ღეროს ქსოვილში და ფოთლის ძარღვებში ატარებს კვერცხის სტადიაში. გაზაფხულზე (მარტის ბოლო – აპრილის დასაწყისი) იჩეკებიან მატლები და მალევე იმავე მცენარეზე იწყებენ კვებას, რომელზეც გამოიჩეკნენ. სიგრძეში 4,4 მმ-მდე არიან. მატლი მცენარეში უშვებს ხორთუმს და წოვს წვენს. მისი განვითარება გრძელდება 3–4 კვირის განმავლობაში, რის შემდეგაც იქცევა ზრდასრულ ბაღლინჯოდ და იწყებს გამრავლებას. სქესობრივად მომწიფებული ბაღლინჯო კვერცხს დებს ჭარხლის აღმონაცენის ფოთლის ყუნწში ან მთავარ ძარღვში. კვერცხის დასადებად ხორთუმით ჩხვლეტს მცენარის ზედაპირს და კვერცხს დებს შიგ ქსოვილში. ფოთლიდან პატარა მუქი წერტილის სახით ჩანს მხოლოდ კვერცხის საცობი. მავნებლის მიერ დადებული კვერცხების რაოდენობა დამოკიდებულია თაობაზე, გარემო პირობებსა და მცენარის სახეობაზე. ამ ფაქტორების მიხედვით კვერცხის რაოდენობა მერყეობს 20-დან 2000 ცალამდე. ემბრიონული განვითარება კლიმატური პირობების და თაობის მიხედვით 4 დღიდან 2 კვირამდე გრძელდება. წელიწადში იძლევა 2–4 თაობას.

მავნებელი ზოგიერთი ვირუსული დაავადების გადამტანია; ჭარხალზე მიყენებული პირდაპირი ზიანის გარდა, შეუძლია გაავრცელოს მოზაიკური დაავადების გამომწვევი ვირუსი. მის მიერ დაზიანებულ ჭარხლის აღმონაცენებს ზრდაში ჩამორჩენა აქვთ, კლებულობს მათი პროდუქტიულობაც. რიგ შემთხვევებში მცენარის დაზიანებული ფოთოლი ჭკნება, განიცდის დეფორმაციას და საბოლოოდ მცენარე იღუპება, მავნებლის მოქმედების შედეგად მოზაიკური დაავადების გაჩენის შემთხვევაში კიდევ უფრო მეტად ზიანდება.

ბრძოლის ღონისძიებები: ბრძოლა სარეველების წინააღმდეგ, პარკოსანი მცენარეების ადრესაგაზაფხულოდ მოთიბვა დაბალ სიმაღლეზე, ჭარხლის თესლის ინსექტიციდებით დამუშავება, მზრალად ხვნა, მცენარეული ნარჩენების განადგურება, მინერალური სასუქების სწორი შეტანა, შესაბამისი ქიმიური წამლობების დროული და ხარისხიანი განხორციელება.

ლიტერატურა
----------

* Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений, т. 1, К. 1973.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  კელენჯერიძე, ნ.; ხეთერელი, ა.. სუფრის ჭარხლის წარმოების აგროტექნოლოგია. საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია. *gfa.org.ge* (2018). ციტირების თარიღი: 16 აგვისტო, 2020.
2. 1 2 3 4 5  *Петруха О. И.* Свекловичный клоп // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 23 — М. 1976.
**იარი ლიტმანენი** (ფინ. Jari Litmanen; დ. 20 თებერვალი, 1971) — ვეტერანი ფინელი ფეხბურთელი. ფინეთის ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელი და ეროვნული ნაკრების ყოფილი კაპიტანი. ლიტმანენი ცხრაჯერ იყო დასახელებული ფინეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად, ხოლო 1995 წელს დაასახელეს ფინეთის წლის საუკეთესო სპორტსმენად, იგი ერთადერთია ფინელ ფეხბურთელებს შორის, სამი ჰიუპიასთან ერთად, ვინც ეს აღიარება მოიპოვა.

საკლუბო კარიერის განმავლობაში ლიტმანენმა ათი სხვადასხვა კლუბის შემადგენლობაში იასპარეზა, მათ შორის ევროპული ფეხბურთის ისეთ გრანდებში, როგორებიც არიან — ბარსელონა, ლივერპული და აიაქსი. სწორედ ჰოლანდიურ აიაქსში გაატარა ლიტმანენმა კარიერის უდიდესი ნაწილი, სადაც მოიპოვა მსოფლიო აღიარება და უამრავი ტიტული მოიპოვა. იგი აიაქსის შემადგენლობაში ოთხჯერ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი, 1993–1994 წლების სეზონში ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი, 1995 წელს მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი, 1996 წელს კი — ფინალში იასპარეზა, 1995 წელს გახდა ევროპის სუპერთასის და საკონტინენტთაშორისო თასის გამარჯვებული, ამავე წელს დასახელებული იყო ოქროს ბურთის ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელების სამეულში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იარი ლიტმანენი — ფიფას ჩანაწერი*[დაარქივებული]*
* იარი ლიტმანენი ვეიკაუსლიგის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2009-04-30 საიტზე Wayback Machine.
**ნაქალაქარი** — ძველი ქალაქის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კატეგორია. ნაქალაქართა გათხრები განსაკუთრებით დიდი მოცულობისა და მრავალმხრივ ინფორმაციას იძლევა ძველი საზოგადოებათა კულტურის და ყოფის შესახებ. გამოვლინდა ხოლმე თავდაცვითი ნაგებობების სისტემა, საკულტო, საზოგადოებრივი, საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევები, სავაჭროების, სახელოსნოების, წყალსადენების, კანალიზაციისა და სხვა. ნაშთები, სამეურნეო დანიშნულებისა და საოკახო ნივთები, მონეტები, ხელოვნებისა და ეპიგრაფიკის ძეგლები და ა. შ. ნაქალაქარებისახლოს ჩვეულებრივ სამაროვნებიც გვხვდება. უძველესი ნაქალაქარები ცივილიზაციის უძველეს კერებთანაა დაკავშირებული (მესოპოტამია, ეგვიპტე, მცირე აზია, ინდის ველი, ჩინეთი, ეგეოსის სამყარო). ანტიკურ ხანაში და შუა საუკუნეებშიც კი ნაქალაქარები ცნობილია ძვ. სამყაროს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე, ევრაზიის უკიდურესი ჩრდილოეთისა და სამხრეთ აფრიკის გაყოლებით. ქ. კოლუმბის წინადროინდელ ამერიკაში ნაქალაქარები დატოვეს აცტეკებმა, ინკებმა, მაიას ტომებმა.

ყოფილ სსრკ-ის ტერიტორიაზე უძველესი ნაქალაქარები ძვ. წ. I ათასწლეულით თარიღდება და ცნობილია შუა აზიისა და ამიერკავკასიასში (ყარათეფე, არგიშთიხინილი, თეიშებაინი და სხვა). ანტიკურ ხანაში (ძვ. წ. VI - ახ. წ. IV სს.) საქალაქო ცივილიზაციამ მოიცვა ჩრდილოეთ შავისღვისპირეთიც (ოლბია, პანტიკაპეონი, ფანაგორია, ქერსონესი და სხვა).

საქართველოში უძველესი ნაქალაქარები ანტიკური ხანისაა (ფაზისი, ვანი, დიოსკურია, მცხეთა, ურბნისი, უფლისციხე).

გარეგნული ნიშნებით ნაქალაქარები ერთმანეთისაგან განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელ ეპოქას განეკუთვნება და სად მდებარეობს. დაბლობში განლაგებულია უძველესი ნაქალაქარები უმეტესად გორებს და გორების სისტემებს წარმოადგენს. ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების ნაქალაქარებზე ზოგჯერ გათხრებამდეც შეიმჩნევა ხოლმე ცალკეულ შენობათა, განსაკუთრებით ციხე-გალავნებისა და საკულტო ნაგებობათა ნანგრევები.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 333-334.
**აბდულა-ბეგი**, *არჩილი* — ქართლის მეფის იესეს ძე, ანტონ კათალიკოსის ძმა, ქართლის სამეფოს ტახტის პრეტენდენტი.

ბიოგრაფია
---------

ერეკლე II-ის გამარჯვების აღმნიშვნელი მხედრული წარწერა თბილისის მეტეხის ტაძრის აღმოსავლეთ კედელზე.
1737 წელს აბდულა-ბეგი ირანელებმა ქართლის სამეფოს ნაიბად დანიშნეს, მაგრამ იმავე წელს უკან გაიწვიეს. 40-იანი წლების დამდეგს ნომინალურად ისევ ქართლის გამგებლად ითვლებოდა, ფაქტობრივად კი თბილისში მჯდომი ირანელი ხანის მრჩეველი იყო. 1744 წელს, ქართლში თეიმურაზ II-ისა და კახეთში ერეკლე II-ის გამეფების შემდეგ საუფლისწულოდ გადასცეს ქვემო ქართლი. 

1747 წელს თეიმურაზ II სპარსეთში გაემგზავრა და ქართლის სამეფო მმართველობა ერეკლე II-ს დაავალა, ხოლო აბდულა-ბეგი დამხმარედ დაუტოვა. აბდულა-ბეგმა გამეფება მოინდომა, გამაგრდა თავის რეზიდენციაში - სამშვილდის ციხეში, დამხმარედ მიიწვია დაღესტნელი მოთარეშენი, მიიმხრო თბილისის ციხეში მყოფი ყიზილბაშები და ქართლის მეფობაზე პრეტენზია განაცხადა. ერეკლე II-მ სამშვილდის აღება ვერ შეძლო. აბდულა-ბეგი ციხიდან გამოვიდა და კოდასა და შინდისს შორის დადგა. მას შეუერთდა აზერბაიჯანის ხანი ამრ-ასლანის რვა ათასი ავღანელი მეომარი და საბარათიანოს ჯარი. ქართლის სხვა ფეოდალები ერეკლეს მიემხრნენ. ამაში დიდი როლი ითამაშა აბდულა ბეგის ძმის, ანტონ კათალიკოსის მიერ ერეკლეს მხარდაჭერამ. ბრძოლა გაიმართა სოლოლაკის მთის ფერდობზე. ერეკლეს მარცხენა ფრთაზე განლაგებულმა ქიზიყელების ჯარმა უკუაქცია აბდულა-ბეგის ჯარი და იაღლუჯის კალთებამდე სიდა მას. აბდულა-ბეგი კვლავ სამშვილდეში გამაგრდა. ერეკლემ ძალისხმევა თბილისზე მიმართა, აიღო თაბორის კოშკი, მეტეხისა და ნარიყალის ციხეები. ერთწლიანი დაპირისპირების შემდეგ, 1748 წელს, აბდულა-ბეგი დანებდა. ერეკლე მას შეურიგდა და საუფლისწულო მისცა.

ოჯახი
-----

აბდულა ბეგს ცოლად ჰყავდა ქეთევან ბატონიშვილი, ერეკლე I-ის ასული. ამ ქორწინებიდან მათ ჰყავდათ 5 ვაჟი და 1 ქალიშვილი:

* აღას ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1765), 1745 წელს, ცოლად შეირთო მარიამ ორბელიანი
* დავით ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1767)
* იესე ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1812)
* როსტომ მირზა (1736–1755)
* ასან მირზა (გარდაიცვალა 1736)
* მარიამ ბეგუმი, დაქორწინდა აზად ხან ავღანზე, შემდეგ კი რევაზ ანდრონიკაშვილზე.

ლიტერატურა
----------

* *მეგრელიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 26.
* *მეგრელიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 23.
* *ქიქოძე, გ.*, „ერეკლე II", თბილისი: სახელგამი, 1942. — გვ. 84-88.
* *ორბელიანი, პ.* ამბავი ქართლისანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ნაწ. 2, დ. ჩუბინაშვილის გამოც. სპბ. 1854
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **პიროვნებას** ეხება. *მხატვრული ფილმის შესახებ* იხილეთ **ანთიმოზ ივერიელი (ფილმი)**. |

ანთიმოზ ივერიელი
ანთიმოზ ივერიელის გერბი
**ანთიმოზ (ანთიმ) ივერიელი** (დ. 1650 ან 1660 — გ. 1716) — ქართველი მწიგნობარი, მესტამბე, განმანათლებელი, პოლიტიკური და საეკლესიო მოღვაწე. 1708 წელს ვლახეთის მიტროპოლიტი. 1992 წელს რუმინეთის ეკლესიამ ანთიმოზ ივერიელი წმინდანად შერაცხა.

ბიოგრაფია
---------

საქართველოდან გატაცებული და კონსტანტინოპოლში მონად გაყიდული ვლახეთში მოხვდა, რომელიც მისთვის მეორე სამშობლოდ იქცა. არსებობს მოსაზრება, რომლის თანახმად ანთიმოზ ივერიელი საქართველოდან იმ ასაკისა გაიტაცეს, როცა იგი სავსებით ჩამოყალიბებული პიროვნება იყო. ვლახეთში მან მრავალმხრივი მოღვაწეობა გაშალა. ამ დროს იქაურობას განაგებდა კონსტანტინე ბრინკოვიანუ, რომლის განმგებლობის წლები რუმინეთის კულტურის აყვავების ხანად ითვლება. ანთიმოზ ივერიელის, როგორც მესტამბის, პირველი ნაბიჯები დაკავშირებულია ბუქარესტის სტამბასთან, სადაც მან 1691 წელს დაბეჭდა პირველი წიგნი. სასტამბო მოღვაწეობასთან ერთად, მან დიდი წვლილი შეიტანა რუმინული სალიტერატურო ენის განვითარებაში. ამავე საქმეს ემსახურებოდა მისი მოთხოვნა - მღვდელმსახურება აღსრულებულიყო რუმინულ ენაზე. დიდია ანთიმოზ ივერიელის ღვაწლი ქართული სტამბის დაარსებაში. თბილისში სტამბას საფუძველი ჩაუყარა მისმა მოწაფემ მიხაილ იშტვანოვიჩმა. 1709 წელს ამ სტამბაში დაიბეჭდა „სახარება". როგორც პოლიტიკური მოღვაწე, იბრძოდა რუმინეთის დამოუკიდებლობისათვის, ხალხს მოუწოდებდა ოსმალეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად. რადიკალურმა კურსმა მთავართან დააპირისპირა, რასაც ანთიმოზ ივერიელისთვის სასულიერო ღირსების აყრა და ექსორია მოჰყვა. სინას მთას მიმავალი გზაში მოკლეს.

საინტერესო ფაქტები
------------------

* 2002 წლიდან საქართველოსა და რუმინეთის მორაგბეთა ეროვნულ ნაკრებებს შორის თამაშდება ანთიმოზ ივერიელის სახელობის თასი.
* 2017 წლამდე სსიპ ქალაქ თბილისის 166-ე საჯარო სკოლა ანთიმოზ ივერიელის სახელს ატარებდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანთიმოზ ივერიელის მონასტერი

ლიტერატურა
----------

* ო. გვინჩაძე - ანთიმოზ ივერიელი; თბილისი; 1973
* ქართული მწერლობა; განათლება; თბილისი; 1984

სქოლიო
------

1. ↑  წმიდა ანთიმოზ ივერიელი. orthodoxy.ge
**სოლომონ ზალდასტანიშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (ვერე); ძმები კაკაბაძეების ქუჩიდან პოლიკარპე კაკაბაძის ქუჩამდე. ქუჩის განაშენიანება დაიწყო XIX საუკუნის II ნახევარში. ქუჩაზე ძირითადად დასახლდნენ მაშინდელი მთავარმმართველის მიერ რუსეთიდან ჩამოყვანილი გადამდგარი ჯარისკაცები და ხელოსნები. თბილისის 1900 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც მოსკოვის ქუჩის (ახლანდელი ძმები კაკაბაძეების ქუჩა) განშტოება — ფერხულის შესახვევი. XX საუკუნის 30-იან წლებში კარლ ლიბკნეხტის სახელი დაერქვა (დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე), 1990 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელი — ფერხულის ქუჩა. 1994 წელს სოლომონ ზალდასტანიშვილის სახელი ეწოდა. აქვს 1 გასასვლელი (ყოფილი მოსკოვის ჩიხი, შემდეგ — კარლ ლიბკნეხტის გასასვლელი) და 1 შესახვევი (ყოფილი მოსკოვის შესახვევი, შემდეგ — კარლ ლიბკნეხტის შესახვევი).

დღეს ზალდასტანიშვილის ქუჩის ნაწილია ყოფილი კურსკის ქუჩა (ზალდასტანიშვილის შესახვევსა და რვა მარტის ქუჩას შორის). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც კურსკის შესახვევი.

ქუჩაზე დგას წმინდა მიხეილ ტვერელის ეკლესია (1913 წლის). ეს ადგილი თბილისის 1900 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც „ფერხულის გორა", მოგვიანებით „ფერხულის გორას" სახელი შეეცვალა და „პურის გორაკი" დაერქვა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008, ISBN 978-99928-20-35-3.

სქოლიო
------

1. 1 2  ენციკლოპედია „თბილისი", 2008, გვ. 79
2. ↑  ენციკლოპედია „თბილისი", 2008, გვ. 101
**ცისარტყელა კალმახი** (ლათ. Oncorhynchus mykiss) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ქმნის რამდენიმე ქვესახეობას. გამსვლელი და მტკნარი წყლის ფორმებია. ბუნებრივ წყალსატევებში მისი სხეულის სიგრძეა 40–50 სმ, წონა 0,8–1,6 კგ (ქვესახეობა კამჩატკური ცისარტყელა კალმახის წონა 12 კგ-ს აღწევს). სიცოცხლის ხანგრძლივობა 14 წელი.

მამლებს შორის გვხვდება ჯუჯა ფორმებიც. კომერციული ჯიშების გარდა, ცნობილია ცისარტყელა კალმახის რამდენიმე დეკორატიული ფორმა, მათ შორის: ალბინოსი, ყვითელი, წინწკლებიანი, თეთრი და ცისფერი, რომლებიც ძირითადად, ხელოვნურად გაშენებულ პოპულაციებში გვხვდება. ცისარტყელა კალმახი ახლოს დგას ჩრდილოეთის ორაგულთან, რომლისგანაც გარეგნულად განსხვავდება წვრილი შავი ლაქებით კუდის ფარფლზე, გვერდითი ხაზის გასწვრივ მოვარდისფრო ზოლის არსებობითა და ლაყუჩების სარქველის მოვარდისფრო შეფერილობით.

ცისარტყელა კალმახი გვხვდება წყნარი ოკეანის სანაპიროებთან; ჩრდილოეთ ამერიკაში — ალასკიდან კალიფორნიამდე, აზიაში — ძირითადად კამჩატკის ნაპირებთან, ერთეულებად ოხოტის ზღვის დასავლეთ ნაწილში, კომანდორის კუნძულებთან, მდინარე ამურის შესართავში. მდინარეებში შედის შემოდგომაზე; ტოფობს მაისის ბოლოდან ივნისის შუა რიცხვებამდე. ქვირითს მარხავს ჩქერებზე აგებულ ბუდეებში. ყრის 3,3-იდან 124 ათასამდე მსხვილ ქვირითს, რომელთა დიამეტრია 5 მმ.

ახალგაზრდა თევზი 2–3 წელი ცხოვრობს მდინარეში და იკვებება ბენთოსით, მწერებით და სხვა. ტოფობს 5-ჯერ. ადგილობრივი რეწვის, აკლიმატიზაციის, აკვაკულტურისა და სპორტული თევზჭერის ობიექტია.

ცისარტყელა კალმახი საქართველოში 1936–1940 წლებში რუსეთის ტერიტორიიდან კურსკის ოლქიდან შემოიყვანეს მოსაშენებლად. პირველად, ეს სახეობა შავწყალას საკალმახე მეურნეობაში მოაშენეს, საიდანაც გადაიყვანეს თბილისის, ტყიბულის, კუმისის, შაორის წყალსაცავებში და რუისის საკალმახე მეურნეობებში.

ცისარტყელა კალმახის მთავარი მწარმოებლები არიან: ევროკავშირი, ჩილე, ნორვეგია, თურქეთი და ირანი. 2014 წლის ვაჭრობის საერთაშორისო ცენტრის მონაცემების მიხედვით, კალმახის მთავარი ექსპორტიორი ქვეყნებია: ნორვეგია, შვედეთი, დანია, იტალია და ესპანეთი, მთავარი იმპორტიორები კი — რუსეთი, ბელარუსი, ფინეთი და პოლონეთი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თევზის მოშენება — ცისარტყელა კალმახი და მისი წარმოება
* ცისარტყელა კალმახი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Микижа // Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-14. ციტირების თარიღი: 2020-04-22.
2. ↑  ცისარტყელა კალმახი // წარმოების ტექნოლოგია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-20. ციტირების თარიღი: 2020-04-22.
3. ↑  მეკალმახეობა საქართველოში: ღირებულებთა ჯაჭვის რეგიონული კვლევა[*მკვდარი ბმული*]
ივანე მუხრანბატონი
**ივანე კონსტანტინეს ძე მუხრანბატონი**(დ. 7 თებერვალი 1812 ― გ. 11 მარტი, 1895) — მსხვილი ქართველი მემამულე, რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლა-განათლება მიიღო პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში. აქტიურად მონაწილეობდა საბრძოლო ოპერაციებში შამილის წინააღმდეგ. ამ დროს იგი ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში ირიცხებოდა. 1848 წელს დაინიშნა ერევნის პოლკის მეთაურად. ყირიმის 1853-1856 ომის დროს სარდლობდა ე.წ. რიონის რაზმს, ებრძოდა სამეგრელოში შემოჭრილ ომერ-ფაშას ლაშქარს. თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში გამოჩენილი გმირობისათვის მუხრანბატონი დაჯილდოვდა წმ. გიორგის მესამე ხარისხის ორდენით. 

1881 წელს სამხედრო სამსახურიდან გადადგომის შემდეგ არჩეული იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა წინამძღოლად (მარშლად). მუხრანბატონი ფლობდა 25 ათას დესეტინა მიწას. მას ერთ-ერთი პირველი ადგილი ეკავა რაციონალიზატორ მემამულეთა შორის; დიდ წარმატებას მიაღწია მეურნეობის კაპიტალისტურად გარდაქმნის საქმეში. 1876 მუხრანბატონმა საფრანგეთიდან გამოიწვია მეღვინეობის სპეციალისტები. დაიხმარა ცნობილი ქართველი მეღვინე ზ. ჯორჯაძე და მუხრანში ააგო დაახლოებით 1 მლნ. 200 ათ. ლიტრი ტევადობის ქარხანა, სადაც ღვინოს ევროპის წესით აყენებდა. 1882 მუხრანბატონის ღვინომ მოსკოვის გამოფენაზე უმაღლესი ჯილდო - სახელმწიფო გერბი,ხოლო 1889 წელს პარიზში გამართულ Exposition Universelle Internationale ოქროს მედალი დაიმსახურა. თავად მუხრანბატონს კი საფრანგეთის მმართველობამ უმაღლესი ჯილდო "Officier du mérite agricole" უბოძა. დღეს ივანე მუხრანბატონის კულტურულ–ისტორიული მემკვიდრეობის აღდენის ფართო პროექტს ახორციელებს სამეღვინეო კომპანია შატო მუხრანი.

ლიტერატურა
----------

* *ბენდიანიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 231.
* *გელაშვილი, ა.* მუხრანის გაცოცხლებული ლეგენდა. - თბ. 2014. - 312 გვ.
* *გელაშვილი, ა.* საგანგებოდ დავიწყებული ამაგი : ივანე მუხრანბატონი, აგრეთვე მისი განთქმული ღვინო, ძველ დიდებას იბრუნებს... // ისტორიანი : ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი. - თბილისი, 2012. - აგვისტო. - N8 (20). - გვ. 28-33.
* *ნაცვლიშვილი ნ.* მემამულური მეურნეობის კაპიტალისტური ევოლუცია აღმოსავლეთ საქართველოში, თბილისი, 1971
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ 5, თბილისი, 1970

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ივანე მუხრანბატონი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ქვემო მაჩხაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვემო მაჩხაანში.

აღწერა
------

ეკლესია აგებულია XVIII საუკუნის ბოლოს. დარბაზული ნაგებობაა. აშენებულია რიყის ქვისა და აგურის მონაცვლეობით დუღაბზე. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. კარები არქიტრავულია. დასავლეთი კარის არქიტრავად ჩადგმულია 1747 წლის თარიღიანი საფლავის ქვა. ყველა კედელში თითო საკმაოდ ვიწრო, თაღოვანი სარკმელია, რომლებიც შიგნით საკმაოდ გაგანიერებული წირთხლებით და საფეხურით ხასიათდება.ფასადები აგურის საფეხუროვანი კარნიზითაა დასრულებული. ტაძარი კრამიტითაა დახურული. აფსიდა ნახევარწრიულია. ერთი საფეხურით ამაღლებული და ორსაფეხურიანი მხრით გამოყოფილი დარბაზისგან. კონქი მხრიდან გადასულ ასევე ორსაფეხურიან შეისრულ სატრიუმფო თაღს ეყრდნობა. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ნიშია, რომლის ქვეშ კედელზევე ვიწრო ტრაპეზია მიშენებული. მთავარი ტრაპეზი აფსიდის შუაში დგას. დარბაზის კედლები დაუნაწევრებელია. კამარა კედლების შუაში და გრძივი კედლების დასავლეთ კიდეში გაკეთებულ ასევე შეისრული ფორმის შეკიდულ თაღებს ებჯინება. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში, საკურთხევლის წინ კედელზე გრძელი მაგიდის მსგავსი მერხია გაკეთებული. იატაკი აგურფენილია. დარბაზში ორი საფლავია, რომლებიც ტაძრის მღვდლებს ეკუთვნოდა. ტაძარი გარედან ნაწილობრივ, შიგნიდან კი სრულადაა გალესილი. დასავლეთ კიდეში ტაძარზე დაშენებულია ექვსთაღიანი სამრეკლოს ფანჩატური, რომელიც პირამიდული აგურის გუმბათითაა დასრულებული. დასავლეთ კედელს, ჩრდილოეთ ნაწილში რიყის ქვისგან აშენებული კედელი აქვს მიდგმული. რომლის დანიშნულება ამ ეტაპზე გაურკვეველია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 18664
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თბილისი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„თბილისი"** (სააქციო საზოგადოება სამშენებლო კომპანია „თბილისი") — დაარსდა 1966 თბილისში, როგორც საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს N1 სამშენებლოსამონტაჟო ტრესტი.

ისტორია
-------

1993 გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად – სამშენებლო-სამონტაჟო ფირმა „ლეჩხუმი"; 1996 წლიდან დაერქვა სააქციო საზოგადოება სამშენებლო სამონტაჟო ტრესტი „თბილისი", 2001 წელს კი – სააქციო საზოგადოება სამშენებლო კომპანია „თბილისი". მისი აქციები მთლიანად კერძო მფლობელობაში იყო. კომპანიას ჰქონდა საპროექტო-საკონსტრუქტორო ბიურო და საგარეო-ეკონომიკური ურთიერთობების სამსახური, აგრეთვე ფილიალები ბორჯომში, ხარაგაულში, ქუთაისში, ფოთსა და ბათუმში სამშენებლო და სპეციალურ სამუშაოთა წარმოებისათვის; ფლობდა სახელმწიფო ლიცენზიას ყველა სახის სამშენებლო სამონტაჟო სამუშაოების პროექტირებასა და მშენებლობაზე, მ. შ. გზებისა და ხიდების, მაგისტრალური წყალსადენებისა და გაზსადენების, ელექტროსადგურების, ნაპირსამაგრი ნაგებობების, საზღვაო პორტების, რკინიგზებისა და სხვ. კომპანიას გააჩნდა მძლავრი საწარმოო (რკინაბეტონის, ასფალტბეტონის, მეტალოკონსტრუქციების ქნები მათში შემავალი სამსხვრევდამხარისხებელი, ხის დამმუშავებელი, მეტალოპლასტიკისა და ალუმინის ნაწარმის დამამზადებელი წარმოებებით თბილისსა და ფოთში), მექანიზაციისა (სპეც. სამშენებლო ტექნიკა) და ავტოტრანსპორტის ბაზები, აგრეთვე დიდი სასაწყობო მეურნეობა (თბილისში, ბათუმსა და ფოთში) რკინიგზის საკუთარი ჩიხებით, რომლებიც ასრულებდნენ ნებისმიერი საპროექტოსაძიებო, სამშენებლოსამონტაჟო, სარეკონსტრუქტორო-სარემონტო, მოპირკეთების, სამხატვრო, ასფალტირების, ტერიტორიის მოწყობისა და სხვა სამუშაოებს. სამშენებლო კომპანია „თბილისს" საქართველოში აშენებული აქვს: საცხოვრებელი სახლები, სკოლები და საბავშვო ბაღები, სამრეწველო, სას.სამ. ჯანმრთელობის, კულტურის, კავშირგაბმულობის, კომუნიკაციის, საოფისე და სხვა დანიშნულების ობიექტები, მ. შ. თბილისში – ლუდის ქნა „კასტელი-საქართველო", ფეხბურთის ფედერაციის ოფისი, წმ. სამების საკათედრო ტაძარი, რესტორანი „მაკდონალდსი" (კ. მარჯანიშვილის მოედანზე); მონაწილეობდა მიწისძვრით დაზარალებული სომხეთის (სპიტაკი, ლენინაკანი) და დასავლეთ საქართველოს (საჩხერე, ჭიათურა) რაიონებში სამშენებლო აღდგენით სამუშაოებში. ჩვენი ქვეყნის გარეთ მას აშენებული აქვს ქ. ბუდიონოვსკში (სტავროპოლის მხარე) რესპუბლიკური საავადმყოფო, ქ. ნალჩიკში (ყაბარდო-ბალყარეთის აო) – ბ. კალმიკოვის სახელობის სანატორიუმი, მოსკოვში – საქართველოს საელჩო; იქვე აღადგინა სასტუმრო და კულტურის ცენტრი, მონაწილეობდა აგრეთვე ქრისტემაცხოვრის ტაძრის კედლების მოპირკეთებაში. 1966-2004 წლებში სამშენებლო კომპანიამ საქართველოში ააშენა 3345 ობიექტი, რომელთა საერთო ღირებულება ლარით 920 მლნ. აშშ დოლარის ეკვივალენტია. კომპანიის უცხოელი პარტნიორები იყვნენ შპს „მორისონი" (ინგლისის სამშენებლო კომპანია) და სააქციო საზოგადოება „მოსსპეცპრომსტროი" (რუსეთი). 2009 წლიდან კომპანია აღარ ფუნქციონირებს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
**ექსტრასისტოლია** — გულის ნაადრევი შეკუმშვა, რომელიც ასწრებს მორიგი სისტოლის ფაზას, სინუსის კვანძის გარეთ წარმოქმნილი ელექტრული იმპულსის გამო. ექსტრასისტოლა შეიძლება იყოს პარკუჭოვანი, ან წინაგულოვანი. წინაგულოვანი (პარკუჭზედა) ექსტრასისტოლები გარკვეული რაოდენობით ყველას აღენიშნება და არ წარმოადგენს საფრთხეს, საყურადღებოა მხოლოდ პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლია.

ექსტრასისტოლის დროს ადამიანს ეუფლება გულის ჩვეულებრივზე უფრო მეტად ძლიერი შეკუმშვის შეგრძნება, თითქოს პულსი დროებით შეჩერდა და კვლავ გაგრძელდა. იმპულსი, რომელიც სინუსის კვანძის გარეთ (წინაგულთან, პარკუჭთან ან წინაგულ-პარკუჭოვან კვანძში) წარმოიქმნება განაპირობებს ექსტრასისტოლების ფორმას, კერძოდ, მის მიხედვით განარჩევენ სუპრავენტრიკულურ ანუ პარკუჭზედა და პარკუჭოვან ექსტრასისტოლიებს.

იმ შემთხვევაში, თუ ექსტრასისტოლების გამომწვევი ყველა პათოლოგიური მიზეზი გამოირცხება, ის მკურნალობას არ საჭიროებს.

სქოლიო
------

1. ↑  invitro ru.
2. ↑  andromed ka. ციტირების თარიღი: 2024-02-03
3. ↑  patient en. ციტირების თარიღი: 2023-12-29
4. ↑  cardiosecur.com extrasystoles en.
**ია ნინიძე** (დ. 8 სექტემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1995).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ტელევიზიის რეჟისორისა და რუსული ენის მასწავლებლის ოჯახში. ია ნინიძე სწავლობდა თბილისის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. 1981 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1981-1996 წლებში იყო რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრის მსახიობი. 

კინოში მისი დებიუტი შედგა რვა წლის ასაკში, ციცინოს როლი შეასრულა გიორგი დანელიას კომედიაში არ იდარდო! (1968 წელი, პრემიერა 1969 წელი). 1976 წელს გახდა პუპულარული საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში — ბრწყინვალედ ითამაშა დენის ფლორინის როლი ლეონიდ კვინიხიძის სატელევიზიო მუსიკალურ კომედიაში „ზეციური მერცხლები".

მსახიობს შესრულებული აქვს არაერთი ცნობილი და დასამახსოვრებელი როლი როგორც თეატრში, ასევე კინოში. ფილმოგრაფიიდან საინტერესეოა, შემდეგი როლები: არ იდარდო! (1968 წელი) — ციცინო; ვერის უბნის მელოდიები (1973 წელი) — თამრო; პირველი მერცხალი (1975 წელი) — ელენე; მშობლიურო ჩემო მიწავ (რაიკომის მდივანი) — სალომე; „ცრემლები ცვიოდა" (1982 წელი); აქედანა და შენამდე (1984 წელი); მონანიება (1985 წელი); „ოპერაცია ვუნდერლანდი" (1988 წელი); „ომი ყველასათვის ომია" (1990 წელი); „უბრალო ჭეშმარიტებანი" ტელესერიალი (1999 წელი) „გამოსათხოვარი ექო" ტელესერიალი (2004 წელი); „მაძებარი ლიცენზიის გარეშე" ტელესერიალი (2007 წელი); „ბერიაზე ნადირობა" ტელესერიალი (2008 წელი) და ასევე „წყნარი საგუშაგო" ტელესერიალი (2011 წელი).

1997 წლიდან ცხოვრობს რუსეთის დედაქალაქ მოსკოვში, მუშაობდა თეატრ–კაბარე „ღამურაში". ია ნინიძე 2000 წელს სცენაზე მიღებული მძიმე ტრავმის (პრემიერის რეპეტიციის დროს მსახიობს 300 კილოგრამიანი ნაკრები დაეცა) შედეგად იძულებული გახდა სასცენო კარიერაზე უარი ეთქვა. 

ამჟამად იგი ღებულობს მონაწილეობს სატელევიზიო პროგრამებში, კონკურსებში, ფესტივალებში და სერიალებში .

პირადი ცხოვრება
---------------

ია ნინიძე სამჯერ იყო დაქორწინებული. მისი პირველი მეუღლე იყო ნიკუშა შენგელაია — რეჟისორ გიორგი შენგელაიას და მსახიობ სოფიკო ჭიაურელის ვაჟი; მეორე მეუღლე — სერგეი მაქსაჩევი (მსახიობი, მოგვიანებით კურსკის რაიონის ვიცე-გუბერნატორი) მისგან ჰყავს შვილი გიორგი და შვილიშვილი ნიკოლი. ია ნინიძის მესამე მეუღლე კი მიხეილ ბუჩენკოვია, მისგან ჰყავს ქალიშვილი, რომელიც აგრძელებს დედის პროფესიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ია ნინიძე
* Ия Нинидзе. Кино-театр.ру.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-24. ციტირების თარიღი: 2018-12-24.

სქოლიო
------

1. ↑  Пабауская 1999. sfn error: no target: CITEREFПабауская1999 (help)
2. ↑  Сонечкина 2011. sfn error: no target: CITEREFСонечкина2011 (help)
ინსტიტუტის ლოგო
**აზერბაიჯანის თეოლოგიის ინსტიტუტი** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც სპეციალიზდება თეოლოგიის დარგში. ინსტიტუტი დაქვემდებარებულია აზერბაიჯანის რელიგიურ გაერთიანებებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტთან.

ისტორია
-------

2018 წლის 9 თებერვალს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო კომიტეტში აზერბაიჯანული თეოლოგიის ინსტიტუტის შექმნის თაობაზე რელიგიურ გაერთიანებებთან მუშაობისთვის. ამავე ბრძანებით, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების სამინისტროს დაევალა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თეოლოგიის ფაკულტეტი აზერბაიჯანის თეოლოგიის ინსტიტუტის სტრუქტურაში ჩაერთოთ.

ინსტიტუტის რექტორი ჯეიჰუნ მამედოვია. 13 სექტემბერს, ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თეოლოგიის ფაკულტეტის ყოფილი დეკანი მუბარიზ ჯამალოვი აზერბაიჯანის თეოლოგიის ინსტიტუტის პრორექტორის მოადგილედ დაინიშნა საგანმანათლებლო საკითხებში.

2018 წლის 17 სექტემბერს ბაქოში შედგა აზერბაიჯანის თეოლოგიის ინსტიტუტის გახსნა. ინსტიტუტში განათლების მიღება უფასოა.

2018 წლის 26 ივლისს გამოცხადდა ინსტიტუტის ოფიციალური ემბლემის კონკურსი. 8 აგვისტოს, წარდგენილ 106 ნიმუშთა შორის, შეირჩა და დამტკიცდა მიმდინარე ლოგო.

სტრუქტურა
---------

ინსტიტუტს აქვს 1 ფაკულტეტი და 3 დეპარტამენტი. სწავლება ხორციელდება აზერბაიჯანულ ენაზე ორი სპეციალობით: ისლამური კვლევები და რელიგიური სწავლებები. საგნებს შორის ისწავლება ინგლისური, არაბული, კლასიკური ებრაული, სანსკრიტი, კლასიკური ბერძნული, ლათინური, რუსული და სპარსული ენები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი

სქოლიო
------

1. ↑  Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о создании Азербайджанского института теологии - ***president.az***
2. ↑  Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о назначении Дж.В.Mамедова ректором Азербайджанского института теологии - ***president.az***
3. ↑  Azərbaycan İlahiyyat İnstitutuna prorektorlar təyin edilib დაარქივებული 2018-09-24 საიტზე Wayback Machine.  - **(აზერბაიჯანული)**
4. ↑  Состоялось открытие Азербайджанского института теологии -***azertag.az***
5. ↑  İlahiyyat İnstitutunun loqosu müəyyənləşib - ***report.az***
6. ↑  К сведению абитуриентов, желающих поступить в Азербайджанский Институт Теологии на бесплатной форме обучения.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-27. ციტირების თარიღი: 2018-09-24.
**ვეზირქოი** (თურქ. Vezirköy) — სოფელი ართვინის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი.

ისტორია
-------

დასახლების ქართული სახელწოდებაა ვაზრია, მდებარეობს ისტორიულ კლარჯეთში. XVI საუკუნემდე სოფელი შედიოდა საქართველოს შემადგენლობაში. ამის შემდეგ ოსმალეთის იმპერიის ხელში გადავიდა, ხოლო 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს დაიბრუნა რუსეთის იმპერიამ. 1886 წლის რუსული ჩანაწერების მიხედვით, სოფელში მხოლოდ 8 ქართველი ცხოვრობდა. 1918-1921 წლებში სოფელი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებშია. საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრის შემდეგ ოსმალეთის სამთავრობო ჯარებმა დაიპყრეს ართვინი, არტაანი და ბათუმი. 1921 წლიდან ვაზრია ოსმალეთის შემადგენლობაშია, 1925 წელს სოფელს სახელი შეუცვალეს და უწეოდეს ვეზირქოი

სოფლის ცენტრიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ზე მდებარეობდა სოფლის ეკლესია. ამჟამად მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* ხოშტარია, დ. (2005). *კლარჯეთის ეკლესიები და მონასტრები*.  თბილისი : არტანუჯი,   გვ. 213-214. ISBN 978-99940-11-94-0.

სქოლიო
------

1. ↑  *როლანდ თოფჩიშვილი*, *ინგა ღუტიძე*, შავშეთისა და კლარჯეთის ტოპონიმები XIX საუკუნისა და XX საუკუნის დასაწყისის რუსულ დოკუმენტებში, თბ.: გელათის მეცნიერებათა აკადემია, 2019. — გვ. 23, 33, ISBN 9789941485244.
2. ↑  Mustafa Kemal Atatürk, *Nutuk*, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
3. ↑  Taner Artvinli, *Artvin Yer Adları Sözlüğü*, 2013, s. 265, ISBN 9786055708856.
4. ↑   ტაო-კლარჯეთი : ისტორიისა და კულტურის ძეგლების კატალოგი / ავტ.-შემდგ.: ნესტან ბაგაური, ზურაბ ბატიაშვილი, ირმა ბერიძე, ბუბა კუდავა, ნიკოლოზ ჟღენტი, გოჩა საითიძე, ნათია ხიზანიშვილი, რედ.: ბუბა კუდავა, თბ.: „არტანუჯი", 2017. — გვ. 136, ISBN 9789941478178.

თარგი:ართვინის რაიონის სოფლები
**პროტონული გამოსხივება** — რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც იშვიათად გვხვდება. ძირითადად ხდება ბეტა გამოსხივების შემდგომ, როდესაც პროტონი აგზნებულ მდგომარეობაშია. ამ დროს პროტონი ტოვებს ბირთვს, ხოლო მისი აჩქარება შესაძლებელია ხაზოვანი ამაჩქარებლით. ბეტა გამოსხივებას ძალზე იშვიათად მოჰყვება პროტონის ემისია.

1960 წელს მეცნიერმა ვიტალ გოლდანსკიმ პირველმა განიხილა ორმაგი პროტონული გამოსხივება, ხოლო შემდგომში ალექს ბროუნიც აწარმოებდა კვლევებს. რკინა 45-ის იზოტოპი იშლება ქრომ 43-ად და ორ პროტონად. ორმაგი პროტონული გამოსხივება, პროტონულ გამოსხივებაზე, კიდევ უფრო იშვიათად ხდება. მსგავსი მოვლენა რკინა 45-ის შემთხვევაში 2002 წელსაც დაფიქსირდა. დღეისთვის სულ დაფიქსირებულია 13 ორმაგი პროტონული ემისია.

{\displaystyle \mathrm {{}\_{26}^{45}Fe\quad \rightarrow \quad {}\_{24}^{43}Cr\;+\;2\,p} }

სქოლიო
------

1. ↑  B. A. Brown: *Phys. Rev.* C 43, S. 1513–17 (1991)
2. ↑  M. Pfützner u. a. European Physical Journal A, Band 14, 2002, S. 279
3. ↑   J. Magill, J. Galy: Radioactivity, Radionuclides, Radiation. 2005, ISBN 3-540-21116-0, S. 77–79, 168–169.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბირთვული პროცესები |
| --- |
|  |
| რადიოაქტიური გამოსხივება | 
* ალფა-დაშლა
* ბეტა-დაშლა
* გამა-გამოსხივება
* ორმაგი ბეტა-გამოსხივება
* ორმაგი ელექტრონის დაჭერა
* ნეიტრონული გამოსხივება
* პოზიტრონული გამოსხივება
* პროტონული გამოსხივება
* სპონტანური გამოსხივება

 |
|  |
| 
...
 |

 |
ბარდა სკლიაროსის გამოცხადება იმპერატორთან
**ბარდა სკლიაროსი**, **ბარდა სკლეროსი** (ბერძ. Βάρδας Σκλήρος; დ. უცნობია — გ. 991, თრაკია) — X საუკუნის ბიზანტიელი პოლიტიკური მოღვაწე, პატრიკიოსი, აღმოსავლეთ სხოლათა დომესტიკოსი, უზურპატორი. დაწინაურდა იმპერატორი იოანე ციმისკეს დროს (969-976 წწ.). პირველად მასვე აუჯანყდა, მაგრამ დამარცხდა და შეიწყალეს. 976 წელს ხელახლა აჯანყდა მცირეწლოვანი ბასილი II-ისა და კონსტანტინე VIII-ის დროს. მალე თითქმის მთელი მცირე აზია სკლიაროსის განმგებლობაში აღმოჩნდა და საფრთხე შეექმნა დედაქალაქსაც. იმპერიის მმართველმა სასწრაფოდ გამოიძახა ექსორიაში მყოფი სარდალი ფოკა ბარდა და აჯანყების ჩახშობა დაავალა. მაგრამ ფოკა ბარდაც დამარცხდა. მაშინ ბიზანტიის მთავრობამ საქართველოს განმგებელს დავით კურაპალატს მიმართა ათონის ივერთა მონასტერში მყოფი თორნიკე ერისთავის საშუალებით. თორნიკე ერისთავმა 12 ათასი რჩეული ქართველი მეომრით ფოკა ბარდასთან ერთად დაამარცხა ბარდა სკლიაროსი (979 წლის მარტი). სკლიაროსმა აღმოსავლეთის ერთ-ერთ მთავარს შეაფარა თავი და იქ დიდხანს იყო ტყვეობაში. 987 წელს სკლიაროსი შეუერთდა აჯანყებულ ფოკა ბარდას, მაგრამ ამ უკანასკნელმა იგი მოატყუა და დაატყვევა. 989 წელს ფოკა ბარდას სიკვდილის შემდეგ, აჯანყებულმა სკლიაროსმა იმპერატორს მორჩილება და პატიების თხოვნა შეუთვალა, რაც მიღებულ იქნა კიდეც. უკვე ხანდაზმული სკლიაროსის შემდგომი ბედი აღარა ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* *ღუდუშაური გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 425.