recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რაჭული ლორი** — ლორის ნაირსახეობა, რომელიც დამახასიათებელია რაჭული კულინარიისთვის. რაჭულ ლორს საუკუნეების განმავლობაში აწარმოებენ რაჭაში, დასავლეთ საქართველოს მთიან რეგიონში.

რაჭაში ღორი თავისუფლად გადაადგილდება ტყეში, სადაც იკვებება ვაშლით, პანტით, რკოთი და სხვა მცენარებია ნაყოფით. მეღორეობა (ამჟამად, ბუნებრივ გარემოშიც და ფერმის პირობებშიც) რეგიონში ერთ-ერთი ძირითადი სამეურნეო საქმიანობას წარმოადგენს. რაჭული ლორის მოსამზადებლად, ტრადიციულად, ღორს კლავენ ნოემბერში. დაკვლის შემდეგ ღორს ორ ნაწილად, სიგრძეზე, ჭრიან. 

თითოეულ ნაწილს *ფელიკს* უწოდებენ. ფელიკს დებენ მრავალწლიანი ხის გობში. 4 დღის შემდეგ ფელიკს გადაბრუნებენ და კიდე 7-8 დღით ტოვებენ. ამის შემდეგ, ფელიკს ოთახის ტემპერატურაზე გასაშრობად 5 დღის განმავლობაში კიდებენ. შემდეგ, ფელიკებს შესაბოლად ჭერქვეშ, ფიცრისგან მარტივად შეჭედილ კამერებში 40 დღის განმავლობა შიკიდებენ. ქვემოთ ინთება ცეცხლი, სასურველია, რამდენიმე სახის ხის მორი (წიფელი, ტყემალი, ფიჭი, მუხა) ერთად ენთოს. შეშა იწვის ალის გარეშე და გამოყოფს კვამლს, რაც ლორს სპეციფიკურ არომატსა და გემოს ანიჭებს. რაჭული ლორისთვის დამახასიათებელი მოყავისფრო-მოწითალო ფერი მიუთითებს ლორის მაღალ ხარისხზე. ცხიმი და მჭლე ხორცი ფენებად არის გადანაწილებული.

რაჭული ლორი სადღესასწაულო სუფრის და ქართული რაციონის შემადგენელი ნაწილია უძველესი დროიდან. როდესაც რაჭველები შორ მანძილზე მიდიოდნენ, საგზლად მიჰქონდათ ლორი, რადგან ის ნოყიერი და არამალეფუჭებადია. რაჭული სამზარეულოში ტრადიციული ქართული კერძი — ლობიანი, რაჭული ლორით მზადდება.

ქვეყანაში და მის ფარგლებს გარეთ რაჭული ლორის პოპულარობის გამო, წარმოების მოცულობის და სისწრაფის გაზრდამ, წარმოების ტექნოლოგის დარღვევა გამოიწვია, რაც გავლენას ახდენს საბოლოო პროდუქტის ხარისხზე. მაგ. შემოტანილი გაყინული ხორცის ან ხელოვნური შებოლვის მეთოდის გამოყენება (რის შედეგადაც, მიღებულ პროდუქტს უფრო ღია ფერი აქვს, ხორცი რბილია).

სქოლიო
------

1. 1 2  საქართველოს ადგილწარმოშობასთან დაკავშირებული სასურსათო პროდუქტების ატლასი, რომი, 2019 გვ. 101
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შუამთა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ძველი შუამთის ტაძრებიშუაში VII საუკუნის დიდი გუმბათოვანი ეკლესია, გადაღებულია 1993
V საუკუნის ბაზილიკა, გადაღებულია 1993
VII საუკუნია მცირე გუმბათოვანი ეკლესია, გადაღებულია 1993

**ძველი შუამთა** — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ტყეში, თელავიდან 7 კმ-ზე. სამონასტრო კომპლექსში შედის: V საუკუნის ბაზილიკა, ქრისტიანული არქიტექტურის ერთ-ერთი საყურადღებო ნიმუში საქართველოში; VII საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია, მცხეთის ჯვრის ტიპისა, თუმცა უფრო პატარა (შემცირებულია აფსიდებისა და ბემების სიღრმე, გუმბათის ყელის მნიშვნელობა გაზრდილია, ტრომპების კონსტრუქცია ნათლად არის გამოვლენილი); VII საუკუნის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია. გეგმით ისიც ჯვრის ტიპისაა, მაგრამ აქ უკვე აღარ არის კუთხის ოთახები და ბემები. ორივე ღერძი ტოლია.

სამივე ეკლესია რიყის ქვით არის ნაგები, კუთხეებისათვის გამოყენებულია შირიმი. XVI საუკუნეში ძველი შუამთის მონასტერი დაცარიელდა. მის მახლობლად კახთა მეფის ლევან II-ის (1520-1570) მეუღლემ თინათინ გურიელის ასულმა დააარსა შუამთის ახალი მონასტერი. ახალი შუამთის მთავარი ტაძარი, აგურით ნაგები ეკლესია გეგმით ჯვაროვან-გუმბათოვანია, შიგნით — მოხატული. შემონახულია ქტიტორთა პორტრეტები. ეკლესია განაახლა ერეკლე II-მ. კომპლექსში შედის სამრეკლო და სხვა ნაგებობანი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი შუამთა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 50-51.

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ძველი შუამთა***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № დიდი გუმბათოვანი ტაძარი № 11790
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № მცირე გუმბათოვანი ტაძარი № 18793
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ბაზილიკა № 18794
* ძველი და ახალი შუამთა
* შუამთა (თელავის რ-ნი) | საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი
* ძველი შუამთა | ქართველოლოგიური წიგნებისა და კრებულების ფოტომასალის აღწერილობა

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**რაჯშაჰი** (ბენგ. রাজশাহী) — ბანგლადეშის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი. ფართობი — 96,68კმ²

ისტორია
-------

რაჯშაჰი იყო ძველ ბენგალიაში პუნდრას რეგიონის ნაწილი. დედაქალაქი ვიჯაია სენა განლაგებული იყო რაჯშაჰიდან მე-14 კმ. დედაქალაქის მმართველი ხშირად იბრძოდა შრი-ლანკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

ძველ დროში რეგიონი ცნობილი იყო სახელწოდებით, რამპურ ბოალა (Rampur Boalia). თანამედროვე სახელწოდება „რაჯშაჰი" მეცნიერთა შორის კამათის საგანია. უმრავლესობა ემხრობა იმ აზრს, რომ სახელწოდება მომდინარეობს ინდოელ მეფეთა და ზამინდართა (მიწისმფლობელთა) სახელიდან — „რაჯა" და სპარსული — „შაჰისაგან". ორივე სიტყვა აღნიშნავს „სამეფოს"

XVIII ს. დასაწყისში რაჯშაჰის ადგილას განლაგდა ჰოლანდიის ოსტ-ინდური კომპანია, რომელიც აბრეშუმის ვაჭრობით იყო დაკავებული. 1798 წელს კოლონია გადავიდა ინგლისის ისტ-ინდია კომპანის ხელში, რომელმაც 1825 წელს აქ დააარსა აღმოსავლეთ ბენგალიის და ასამას ადმინისტრაციული ცენტრი. იგი ძლიერ დაზიანდა 1897 წლის 12 ივნისის ძლიერი მიწისძვრის დროს. 1858 -1947 წწ. შედიოდა ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში, შემდეგ დამოუკიდებელი ინდოეთის, და ბოლოს 1971 წლიდან ბანგლადეშის შემადგენლობაში. 1876 წელს შეიძინა ქალაქის სტატუსი და გამოცხადდა მუნიციპალიტეტის ცენტრად. XX ს. მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა სტატუსი. 1987 წლის 13 აგვისტოს მიიღო ფართო ავტონომია მუნიციპალიტეტის ფარგლებში. 1988 წლის 11 სექტემბერს ქალაქის საბჭოს გადაწყვეტილებით მიიღო თავისუფალი ქალაქის სტატუსი. მაგრამ მხოლოდ 1991 წელს ცნო ეს გადაწყვეტილება მუნიციპალიტეტის ხელისუფლებამ.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მდებარეობს ბანგლადეშის ჩრდილო-დასავლეთში, იმავე სახელწოდების ოლქში, ინდოეთის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს. წარმოადგენს ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. აგებულია მდინარე განგის სანაპიროზე.

მოსახლეობა
----------

* 10 ათასი მცხოვრები (1876)
* 76 ათასი მცხოვრები (1969)
* 700,2 ათასი მცხოვრები (2005)
* 775 495 მცხოვრები (2008 აღწერით), მოსახლეობის სიმჭირდოვე — 4,890 მცხ./კმ².

რელიგიური შემადგენლობა
----------------------

1991 აღწერით, მოსახლეობის უდიდესი უმრავლესობა 

* 93,46 % მუსლიმია
* ,51 % — ინდუსია
* 0,62 % — ქრისტიანია
* 0,02 — ბუდისტია
* 0,39 % — სხვა რელიგიების წარმომადგენელია.

კულტურა და განათლება
--------------------

ქალაქის უნივერსიტეტი დაარსებულია 1953 წელს. საერთოდ, ქალაქში მრავალი კოლეჯია, რომელთა უმრავლესობა 1880-ანი წლებიდან ფუნქციონირებს. განათლების სფეროს ემსახურება შემდეგი სასწავლებლები:

* რაჯშაჰის უნივერსიტეტრი
* რაჯშაჰის საინჟინრო-ტექნოლოგიური უნივერისტეტი
* რაჯშაჰის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.
* რაჯშაჰის კოლეჯი
* რაჯშაჰის სამედიცინო კოლეჯი
* რაჯშაჰის სამთავრობო ხარისხის ახალი კოლეჯი
* რაჯშაჰის სამთავრობო საქალაქო კოლეჯი
* რაჯშაჰის სამთავრობო ქალთა კოლეჯი
* რაჯშაჰის პედაგოგიური კოლეჯი და სხ.

ეკონომიკა
---------

რაჯშაჰში, ძირითადად, განვითარებულია შაქრის წარმოების მრეწველობა.

ასევე, აქ მდებარეობს „Rajshahi Krishi Unnayan Bank"-ის სათაო ოფისი, რომელიც მუშაობს რაჯშაჰსა და რანგპურში სოფლის მეურნეობის დარგში ფინანსური მომსახურების სფეროში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაჯშაჰის რუკა დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* მოსახლეობა
* რაჯშაჰი, ბრიტანიკა
* ტურისტული გზამკვლევი
* რაჯშაჰი
**ჟუან-დი-ნოვა** (ფრანგ. Île Juan de Nova) — კუნძული მოზამბიკის სრუტეში, მადაგასკარიდან მოზამბიკამდე მიმავალი გზის 1/3-ზე.

საფრანგეთმა ის ჩართო საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების, საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ეპარსეს კუნძულების შემადგენლობაში. მასზე პრეტენზიას აცხადებს მადაგასკარი.

გეოგრაფია
---------

კუნძულ ჟუან-დი-ნოვას რუკა
ფართობი — 4,4 კმ², სანაპირო ზოლის სიგრძე — 24,1 კმ. კუნძულის ტერიტორია ბუნებრივი ნაკრძალია, მისი 90 % დაკავებულია ტყეებით.

კუნძულის შიდა წყლებს აქვთ 12 მილის სიგანე, შელფი გადაჭიმულია 200-მეტრიანი სიღრმის ზონაზე ანუ დამუშავების სიღრმეში, ეკონომიკური ზონა — 200 საზღვაო მილი.

კლიმატი ტროპიკულია. პერიოდულად კუნძულზე გადაივლიან ციკლონებიы. რელიეფი დაბალი და ვაკიანია. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 10 მეტრს.

ბუნებრივი რესურსები — გუანოს მარაგი და სხვა სასუქები.

ისტორია
-------

კუნძულს XV საუკუნეში ცნობილი გალისიური წარმოშობის პორტუგალიელი ზღვაოსანის და მკვლევარის ჟუან-და-ნოვას პატივსაცემად ეწოდა მისი სახელი. საფრანგეთის სამფლობელო გახდა 1897 წელს.

ეკონომიკა
---------

გამოიყენება გუანოს და ფოსფატების მოპოვებისათვის. გუანოს წლიური მოპოვება აღწევს 12 000 ტონას. კუნძულზე მდებარეობს მცირე სამხედრო გარნიზონი, რომელიც იცავს მეტეოროლოგიურ სადგურს. კუნძულს ზოგჯერ მეცნიერები სტუმრობენ (2004 წლის ივლისი). მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს.

ჟუან-დი-ნოვას კუნძულზე არსებობს 1996 წელს აშენებული გრუნტიანი ასაფრენი ზოლი, სიგრძით დაახლოებით 1 კმ. კუნძულის სიღრმეში მიემართება რკინიგზის მცირე მონაკვეთი. საზღვაო პორტები არ არსებობენ, გემების გაჩერება შესაძლებელია მხოლოდ ღუზის დახმარებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Juan De Nova დაარქივებული 2015-07-26 საიტზე Wayback Machine.  sur le site officiel des TAAF
* *Juan de Nova, l'île de corail* დაარქივებული 2015-09-26 საიტზე Wayback Machine. : film de Rémy Tézier (2004, 52 minutes) (ფრანგული)
* Juan de Nova დაარქივებული 2010-11-05 საიტზე Wayback Machine.  : l'un des sites ayant servi de source à cet article (ფრანგული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟოსლენ დე კურტენე**. |

**ჟოსლენ I** (ფრანგ. Josselin I de Courtenay) — გალილეის მთავარი, ტურბესელის ლორდი და ედესის გრაფი, განაგებდა ედესას 1119-1131 წლებში. მან შეინარჩუნა დიდი, მაგრამ არასტაბილური საზღვარი მუსლიმებთან.

იგი დაიბადა დაახლოებით 1070-75 წლებში. მამამისი იყო ჟოსლენ I, კურტენეს ლორდი. დედამისი იყო ისაბელა. ჟოსლინი შეუერთდა ჯვაროსნულ მოძრაობას  1101 წელს. ამის შემდეგ კი იგი ჩადგა თავის ბიძაშვილის, ბალდუინ II-ის სამსახურში. 1104 წელს იგი დაატყვევეს ჰარანის ბრძოლაში. 1113 წელს მან იმოგზაურა იერუსალიმში და მიიღო გალილეის პრინცის ტიტული.

1118 წელს გარდაიცვალა ბალდუინ I — იერუსალიმის მეფე, და ედესის გრაფი ბალდუინ II აირჩიეს ახალ მეფედ. ამიტომაც ედესის გრაფი გახდა ჟოსლენ I. იგი კიდევ ერთხელ დაატყვევეს 1122 წელს. როდესაც ბალდუინ II (როგორც იერუსალიმის მეფე) მივიდა მის გადასარჩენად ისიც დააპატიმრეს. მაგრამ ჟოსლინმა მოახერხა გაქცევა 1123 წელს და მომდევნო წელს გაათავისუფლა ბალდუინიც. 1125 წელს მან მონაწილეობა მიიღო აზაზის ბრძოლაში. 1131 წელს პატარა ციხე-სიმაგრის ალყისას იგი სასიკვდილოდ დაიჭრა. ამ დროს ემირა ღაზი II მიიწევდა ქაისანისკენ. ჟოსლინის ვაჟმა ჟოსლენ II-მ უარი თქვა ქალაქის დახმარებაზე. როდესაც ემირამ ეს გაიგო, ეგონა რომ ჟოსლენ I უკვე გარდაცვლილი იყო და მოხსნა ალყა. ეს იყო ჟოსლენის უკანასკნელი გამარჯვება.

ლიტერატურა
----------

* Setton, Kenneth (1969). *A History of the Crusades*.  University of Wisconsin Press.
* La Monte, John L. (January 1942). „The Lords of Le Puiset on the Crusades". *Speculum*.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)
* Runciman, Steven. *A History of the Crusades: Vols. I-II*. Cambridge University Press 1951

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჟოსლენ I (ედესა)***

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ედესის გრაფები |
| --- |
|  |
| 
* ბალდუინ I
* ბალდუინ II
* ჟოსლენ I
* ჟოსლენ II
* ჟოსლენ III
 |  |

 |
**ბიძინა რაჭველიშვილი** (დ. 1 მარტი, 1936, თბილისი — გ. 30 მარტი, 2018, იქვე) ქართველი მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი.

ბიოგრაფია
---------

ბიძინა რაჭველიშვილი დაიბადა 1936 წლის 1 მარტს თბილისში. 1963–1969 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე, პარალელურად – მეორად ხელოვნების ფაკულტეტზე და მუშაობდა ელექტროგამშვებ ქარხანაში, პლასტმასის ქარხანაში და საქართველოს კურორტოლოგიის ინსტიტუტში. 1969 წელს მუშაობა დაიწყო საქართველოს ტელევიზიაში, ტელეფილმების რეჟისორის ასისტენტად. 1970 წლიდან სწავლა გააგრძელა მოსკოვის სცენარისტებისა და რეჟისორების უმაღლეს საკავშირო კურსების სარეჟისორო ფაკულტეტზე (გიორგი დანელიას სახელოსნო). მუშაობდა „მოსფილმში". 1972 წლიდან მოღვაწეობს კინოსტუდია „ქართულ ფილმში".

ფილმოგრაფია
-----------

### გადაღებულია ფილმებში

* 1976 — ბაკულას ღორები
* 1984 — აქედანა და შენამდე
* 1986 — ლომა

### დამდგმელი რეჟისორია ფილმების

* 1973 — ლახტი
* 1974 — კაცები
* 1976 — ბაკულას ღორები
* 1982 — ლომა, დავიწყებული მეგობარი
* 1986 — ლომა

### სცენარის ავტორია ფილმების

* 1973 — ლახტი
* 1976 — ბაკულას ღორები
* 1982 — ლომა, დავიწყებული მეგობარი
* 1986 — ლომა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ბიძინა რაჭველიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — ბიძინა რაჭველიშვილი
* 

* ბიძინა რაჭველიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული ფილმოგრაფია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩიხლაძე**. |

**დეკანოზი რომანოზ ჩიხლაძე** (დ. 1879, სოფ. გორდი — გ.1937, დახვრიტეს მეტეხის შემოგარენში) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მღვდელი.

ბიოგრაფია
---------

დეკანოზი რომანოზ ანტონის ძე ჩიხლაძე 1879 წელს ხონის რაიონის სოფელ გორდში, მღვდლის ოჯახში დაბადებულა. დაწყებითი განათლება იქვე მიუღია, შემდეგ ქუთაისის გიმნაზია დაუმთავრებია წარჩინების დიპლომით. უმაღლესი განათლების მისაღებად უკრაინაში გამგზავრებულა, სადაც გამოცდები წარმატებით ჩაუბარებია და კიევის სასულიერო აკადემიაში ჩარიცხულა. აქ მასთან ერთად სწავლობდა კორნელი კეკელიძე, რომელმაც ერთ-ერთ საჯარო ლექციაზე აღნიშნა:„მამა რომანოზი აკადემიაში გამორჩეული სტუდენტი გახლდათ თავისი განსწავლლობითა და შრომისმოყვარეობით. სრულყოფილად ფლობდა  რუსულს, ძველ ბერძნულს,  ლათინურსა და გერმანულ ენებს. კარგად იცოდა ფილოსოფია, ღვთისმეტყველება და ლიტერატურა".

მართლაც განსწავლული კაცი ყოფილა მამა რომანოზი, კარგად სცოდნია ქიმია, ფიზიკა, მათემატიკა, საბუღალტრო საქმე...

მღვდლად კურთხევის შემდეგ ერთხანობას ხონის წმინდა მთავარანგელოზთა მიქაელისა და გაბრიელის ეკლესიაში მოღვაწეობდა, მერე კი მშობლიურ გორდს დაუბრუნდა. მამა რომანოზი გახლდათ ღარიბთა და უპოვართა შემწე და დიდი ქომაგი. თუკი მრევლში რაიმე სენი იჩენდა თავს, თურმე პირადად დაადგებოდა თავზე ავადმყოფს და განკურნებამდე არ მოსცილდებოდა, უპატრონო მიცვალებულს გააპატიოსნებდა, წესს აუგებდა და სამარემდე მიაცილებდა. ქრისტეს დაუღალავი მსახურებისთვის ხელისუფლებამ მასზე საგანგებო კონტროლი დააწესა. ერთადერთი ბრალდება მღვდლობა იყო. ვერ ეღირსა მთავრობა მისგან ანაფორისა და ჯვრის დატევებას, რის გამოც სამჯერ დააპატიმრეს, სასტიკად აწამეს, ბოლოს კი 1937 წელს რეპუბლიკის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან არსებული სამეულის ბრძანებით დეკანოზი რომანოზ ჩიხლაძე დახვრიტეს მეტეხის შემოგარენში. იმ პერიოდში დაუხვრეტიათ მისი ქვისლი მღვდელი ამბროსი კუხალაშვილიც.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს იმედი, წიგნი 45, გამომცემლობა პალიტრა L, თბილისი, 2014, გვ. 108-109
**ხუჭუჭა ვარხვი**, *ქოჩორა ვარხვი* (ლათ. Pelecanus crispus) — დიდი ზომის ფრინველი ვარხვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 160–180 სმ, ფრთების შლილი 310–345 სმ, მასა 7,3–15 კგ. აქვს გრძელი ნისკარტი, რომელსაც ქვემოდან მიმაგრებული აქვს დიდი ტომარა. შეფერილია თეთრად ან ღია ნაცრისფრად. ფრთის ბოლოები შავია, ქვედა მხარე ნაცრისფერი. კისრის უკანა მხარეს ხუჭუჭა ბუმბულები აქვს. ბარტყი მუქი მურაა. წლევანდულას ზურგის მხარე მკრთალი მონაცრისფრო-ყავისფერია და აქვს პატარა ქოჩორი. ფეხები ნაცრისფერია. ხმა — ყრუ ბღავილის მსგავსი. ფრენს ლივლივით, ფრთების იშვიათი მოსმით. ამ დროს კისერი მოღუნულია ლათინური S-ის ფორმაზე. მრავლდება აღმოსავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში. ევროპული ინდივიდები იზამთრებენ აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში, რუსეთსა და ცენტრალურ აზიაში გამრავლებულები — ერაყსა და ინდოსტანზე, მონღოლურები — ჩინეთის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენი ფრინველია. მიმოფრენის დროს შეინიშნება ჭოროხის დელტაზე, სხვა დროს — ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის ტბებზე (კარწახი, კუმისი და სხვ.), კოლხეთის დაბლობზე (პალიასტომის ტბის ნაპირებზე, ყულევისა და ჭურიის ჭაობებზე), იზამთრებს ჯანდარისა და კუმისის ტბებზე, ასევე — მტკვრის, ალაზნისა და ივრის აუზების პატარა ტბებზე. მცირე რაოდენობით ბუდობს ჯავახეთში, უმეტესად კარწახის ტბაზე, სადაც 50-მდე ბუდე შეინიშნება ყოველწლიურად. ცხოვრობს წყვილებად, ბუდობს კოლონიებში. ბინადრობს სტეპისა და უდაბნოს ზონის ტბებზე, დიდ მდორე მდინარეებზე, დელტებსა და ზღვებზე. ბუდეს მცენარეებს შორის აშენებს წყალსატევებში არსებულ კუნძულებზე, რათა დაიცვას ის მტაცებლებისაგან, ზოგჯერ — ღია გრუნტშიც. მასალად იყენებს ლერწამს, ბალახს და ტოტებს. გამრავლების სეზონი გეოგრაფიულად ცვალებადია, არეალის დასავლეთ ნაწილში მარტ-აპრილში იწყება. დებს 2–4 კვერცხს. ინკუბაცია 31 დღე გრძელდება. 60–90 დღეში დამოუკიდებლად იწყებენ ცხოვრებას. იკვებება უმთავრესად თევზით, ასევე ამფიბიებით, მცირე ზომის ქვეწარმავლებითა და წყლის კიბოსნაირებით. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.

გალერეა
-------

* ფრენაფრენა
* 
* კვერცხიკვერცხი
* ტყვეობაშიტყვეობაში

სქოლიო
------

1. 1 2  *კუტუბიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 454.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 60–61, 114, 195.
3. 1 2 3 4 5 6  *გავაშელიშვილი ლ.*, *ჯავახიშვილი ზ.*, *დარჩიაშვილი გ.*, კოლხეთის ჭარბტენიან ტერიტორიათა ფრინველები, გვ. 22, თბ. 2006, ISBN 99940-857-7-8
4. 1 2  საქართველოს „წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. საკანონმდებლო მაცნე. *matsne.gov.ge* (2 მაისი, 2006). ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2020.
5. 1 2  DALMATIAN PELICAN. *animalia.bio*. ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2020.
6. 1 2  *Бёме Р. Л. Динец В. Л. Флинт В. Е. Черенков А. Е.* Птицы. Энциклопедия природы России / Под общ. ред. В. Е. Флинта. — М.: ABF, 1996. С. 48–49. 432 с.
7. 1 2 3 4  *Бёме Р. Л.*, *Жордания Р. Г.*, *Кузнецов А. А.* Птицы Грузии. — Тб.: «Сабчота Сакартвело», 1987.
8. 1 2  BirdLife International (2017). „*Pelecanus crispus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2017**. ციტირების თარიღი: 28 მაისი, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)
9. ↑  ვარხვზე მონადირე(ე)ბი. კვირის პალიტრა. *kvirispalitra.ge* (9 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 31 მაისი, 2020.
**საგზაო ნიშნები** — გარკვეული ფორმის, ზომისა და შეფერილობის გრაფიკული გამოსახულებები, რომლებსაც დგამენ საავტომობილო გზებზე და ქალაქის ქუჩებში მძღოლებისა და ქვეითად მოსიარულეთათვის სახიფათო უბნებზე, მათთვის საჭირო ინფორმაციის მისაწოდებლად. იმის გამო, რომ საავტომობილო პარკი გაცილებით უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე საავტომობილო გზების ქსელი, სატრანსპორტო ნაკადების მოწესრიგება ერთ-ერთი ძირითადი საყოფაცხოვრებო პრობლემაა. რამდენადაც უფრო მეტად აკმაყოფილებს გზა თანამედროვე მოთხოვნებს, მით უფრო ნაკლებია საგზაო ნიშნების რაოდენობა და პირიქით.საგზაო ნიშნების საზრიანი გამოყენება ხშირად წარმატებით ცვლის მოძრაობის უსაფრთხოების ძვირადღირებულ ღონისძიებებს.

 
1968 წელს ვენაში მიიღეს კონვენცია საგზაო ნიშნებსა და სიგნალებზე, 1971 წელს კი ჟენევაში - ამ კონვენციის დამატებითი ევროპის შეთანხმება.

```
 საგზაო ნიშნები ეროვნული კანონმდებლობის მოთხოვნებისა და სტანდარტის მიხედვით იყოფა 7
ჯგუფად. ესენია:
1. გამაფრთხილებელი;
2. პრიორიტეტის;
3. ამკრძალავი;
4. მიმთითებელი;
5. საინფორმაციო-მაჩვენებელი;
6. სერვისის;
7. დამატებითი იფორმაციის ნიშნები
```
ჰელიუმის ატომის სქემა, ნაჩვენებია სერი ფერით ელექტრონული სიმჭიდროვის ალბათობა
**ატომის რადიუსი** ეწოდება მანძილს ამ ატომის ბირთვსა და ელექტრონული გარსის ყველაზე შორს მდებარე ელექტრინის სტაბილურ ორბიტას შორის. ახლა მიღებულია ამ პარამეტრის პიკომეტრებში (1 pm = 10−12m) გამოსახვა. ადრე ამ მიზნისათვის იყენებდნენ ანგსტრემს (1 Å = 10−10m).

ატომის რადიუსის შეფასება
------------------------

კვანტური მექანიკის მიხედვით, ატომებს არ გააჩნიათ მკაფიო ზუსტი საზღვარები, მაგრამ ელექტრონის პოვნის შესაძლებლობა რომელიც დაკავშირებულია ამ ატომის ბირთვთან, მისგან გარკვეულ მანძილზე მკვეთრად მცირდება მანძილის გაზრდასთან ერთად. ამიტომ ატომს მიაწერენ რაღაც რადიუსს, რომლის შიგნითაც მოიაზრება ელექტრონული სიმჭიდროვის უდიდესი ნაწილი (90%-ზე მეტი).

ატომის რადიუსი და ბირთვებსშორისი მანძილი
----------------------------------------

ეთანოლის მოლეკულა, CH 3 CH 2 OH. ყოველი ატომი მოდელირებს სფეროში ვან-დერ-ვაალის რადიუსის ელემენტით
უმეტეს შემთხვევაში ორი ატომის ბირთვებს შორის უმოკლესი მანძილი მართლაც მიახლოებით ტოლია ამ ატომების რადიუსების ჯამს. ატომებს შორის კავშირების ტიპის მიხედვით განასხვავებენ ლითონურს (მეტალური), იონურს, კოვალენტურ და ზოგ სხვა ატომურ რადიუსებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბორის რადიუსი
* კოვალენტური რადიუსი
* ვან-დერ-ვაალსის რადიუსი
* იონური რადიუსი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
**გეგენავას ელჩობა** — ოდიშის (სამეგრელოს) მთავრის ლევან II დადიანის მიერ გაგზავნილი ელჩობა მოსკოვში 1636-1639 წლებში მთავრის კარის მღვდლის გაბრიელ გეგენავას მეთაურობით. XVII საუკუნის I ნახევარში ლევან II დადიანი პოლიტიკურად იზოლირებული აღმოჩნდა. მისი მოწინააღმდეგენი იყვნენ ოსმალეთის სულთანი, იმერეთის მეფე, რომელსაც მხარს უჭერდა თეიმურაზ I. დადიანის მოკავშირის ქართლის მეფის როსტომის მდგომარეობასც შერყეული იყო. დადიანმა საკუთარი პოზიციების განმტკიცებისა და იმერეთ-კახეთის კავშირის დასუსტების მიზნით მოსკოვში გაგზავნა ელჩობა. იგი სთხოვდა რუსეთის მეფეს მიეღო ოდიში რუსეთის მფარველობაში და საპასუხო ელჩობა გამოეგზავნა. გამოთქვამდა რუსეთის სამსახურში შესვლის სურვილს. მართლაც გაბრიელ გეგენავას მოსკოვიდან გამოაყოლეს რუსი ელჩი დიაკი ფედოტ ელჩინი, რომელსაც დადიანისაგან ერთგულების ფიცი უნდა მიეღო, მაგრამ ამ მომენტისათვოს (1639 წ.) ოდიშის სამთავროს მდგომარეობა შედარებით სტაბილური ჩანდა და ამჯერად რუსეთის სამეფოსა და ოდიშის სამთავროს შორის არავითარი შეთანხმება არ დადებულა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ელჩინისა და ზახარევის ელჩობა

ლიტერატურა
----------

* *Белокуров С. А.* Посольство дьяка Федота Елчина и священника Павла Захарьева в Дадианскую землю (1639-1640). «Чтения в Обществе истории и древностей Российских», 1887, кн. 2;
* *Накашидзе Н. Т.* Грузино-русские политийеские отношения в первой половине ХЖИИ в. Тб. 1968;
* *ნაკაშიძე ნ.* ქსე, ტ. 3, გვ. 29, თბ. 1978
**გეგის ჩანჩქერის მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კირქვულ მასივზე, ზღვის დონიდან 650 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაიურულ კირქვებში, ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულების ტექტონიკური ნაპრალის გასწვრივ. მღვიმის შესასვლელიდან ეშვება 50 მ სიმაღლის გეგის ჩანჩქერი. მღვიმეში გაედინება ნაკადი, რომელიც გზადაგზა აჩენს ტბებსა და სიფონებს. მღვიმურ ტალანს მეტწილად ოვალური კვეთი აქვს. მისი საშუალო სიგანე და სიმაღლე 6–7 მ შეადგენს. ფსკერი სიღრმეში თანდათან მაღლდება თითქმის 100 მ-დე. შესასვლელიდან 50 მ დაშორებით პირველი სიფონია, მე-100 მ-ზე — მეორე, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 20 მ აღწევს. მღვიმის გამოკვლეული ნაწილის ჯამური სიგრძეა 315 მ, საპროექტო სიგრძე 300 მ, ფართობი 2180 მ², მოცულობა 3100 მ³. გეგის ჩანჩქერი და მღვიმე მრავალრიცხოვან ტურისტს იზიდავს. გეგის ჩანჩქერის მღვიმე გამოიკვლია ციმბირის სპელეოლოგიურმა ექსპედიციამ ვალერი ბობრინის ხელმძღვანელობით 1984 წელს. შემდგომში სიფონი გაიარეს კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა. სპორტული კლასიფიკაციით მღვიმე მიეკუთვნება კატეგორიას 3А.

სქოლიო
------

1. ↑  Дублянский В. Н. Тинтилозов З. К. и др. Крупные карстовые полости СССР, т. 3, Киев, 1987.
2. ↑  *ზურაბ ტატაშიძე*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 574.
3. ↑  Перечень классифицированных пещер, Центральный совет по туризму и экскурсиям, Москва, 1989.
**ირაკლი (ჯანო) კონსტანტინეს ძე ბაგრატიონი** (დ. 15 სექტემბერი, 1909, სოფელ  აბანო, ახლანდელი ქარელის რაიონი — გ. 15 მაისი, 1979, თბილისი) —  ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, მუსიკალური მოღვაწე. საქართველოს სახალხო არტისტი (1967). 1933-1946 თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 

ასრულებდა ქართულ ცეკვებს ოპერებში „აბესალომ და ეთერი", „დაისი", „ქეთო და კოტე" და სხვ. გამოდიოდა საბალეტო სპექტაკლებშიც (ზაალი - ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გული"; დიტო - შ. თაქთაქიშვილის „მალთაყვა"). 1938-1945 და 1956-1970 იყო საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო დამსახურებული ანსამბლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, 1970-1979 კი საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის მთავარი ქორეოგრაფი. დადგა ცეკვები „საქორწილო", „ძველი თბილისის ფრესკები", „ალვანური" და სხვა. ბაგრატიონი იღვწოდა ქართული ხალხური ცეკვების უძველესი ტრადიციების შენარჩუნებისა და განმტკიცებისათვის. ერთდროულად (1934-1939) პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის სტუდიაში. 1935-1945 ხელმძღვანელობდა თსუ-ისა და საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (ახლანდელი ტექნიკური უნივერსიტეტი) თვითმოქმედ ქორეოგრაფიულ წრეებს. მისი მოწაფეები იყვნენ ნ. გურია, ლ. თათეიშვილი, ე. კელაპტრიშვილი, ნ. ბაგრატიონი, გ. დარახველიძე, გ. სალუქვაძე, ა. თათარაძე, კ. მანჯგალაძე, მ. შუბაშიკელი, გ. ბახტაძე და სხვები.

აღსანიშნავია ბაგრატიონის მოღვაწეობა ქართულ ესტრადაზე. იგი ხელმძღვანელობდა საქართველოს ერთ-ერთ პირველ ჯაზურ კოლექტივს (1945-1950). აფხაზეთის ფილარმონიის საესტრადო ანსამბლს (1950-1953), საქართველოს ფილარმონიის საესტრადო კოლექტივს (1953-1956). ამ კოლექტივებში გემოვნებით ასრულებდა ქართული და ამიერკავკასიის ხალხთა სიმღერებს, განსაკუთრებით აღსანიშნავია მ. ჩირინაშვილის მიერ დამუშავებული ხალხური სიმღერა „ყვავილების ქვეყანა" (ტექსტი ბ. ფერაძისა). ბაგრატიონმა დიდი ამაგი დასდო ქართული ხალხური ცეკვის საესტრადო სცენაზე შემოტნისა და დამკვიდრების საქმეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 131.
* *თათარაძე ა.* ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, გვ. 319-320, თბ. 1997
**გიორგი გაბუნია** (დ. 28 ივლისი, 1975) — ქართველი ჟურნალისტი. მიჰყავს გადაცემა „Post Factum" მთავარ არხზე. არის ქართველი მსახიობისა და ტელეწამყვანის, ჯულიეტა ვაშაყმაძის შვილი.

კარიერა
-------

თავდაპირველად მუშაობა დაიწყო „პირველ არხზე", რომლისთვისაც სიუჟეტებს ამზადება. პირველად ეთერში ტელეკომპანია „მაესტროზე" მუშაობის პერიოდში გამოჩნდა. წლების მანძილზე მუშაობდა „რუსთავი 2"-ზე, სადაც მიჰყავდა გადაცემა P.S. 2019 წლიდან მუშაობს „მთავარ არხზე" სადაც მიჰყავს გადაცემა „Post Factum". 2020 წლის 6 ნოემბერს დაუდასტურდა COVID-19. იყო პროექტების, „X Factor"-ისა და „მხოლოდ ქართული"-ს ჟიურის წევრი.

სქოლიო
------

1. ↑  Post Factum. *mtavari.tv*. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021
2. ↑  „სად სწავლობდა გიორგი გაბუნია ნიკა გილაურსა და გიგი უგულავასთან ერთად". *www.ambebi.ge*. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  „გიორგი გაბუნიას კორონავირუსი დაუდგინდა". *www.ambebi.ge*. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
ხივის სახანოს რუკა
ხივის სახანოს დროშა 1917 წლამდე
ხივის სახანოს დროშა 1917-1920 წლებში.
**ხივის სახანო** — ფეოდალური სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში (XVI-XX სს.) 1512 წელს შექმნა უზბეკმა ხანმა ილბარსმა. XVI-XVIII საუკუნეებში ხივის სახანოში მიმდინარეობდა გამუდმებული შინაფეოდალური ბრძოლა და ომები მეზობელ სახანოებთან. 1700, 1703, 1714 წლებში ხან შაჰ-ნიაზის ელჩები პეტრე I-თან მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ ხივის სახანოს ქვეშევრდომად მიღების თაობაზე. 1740 წელს ხივის სახანო დაიპყრო ნადირ-შაჰმა, მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ ხივის სახანო კვლავ დამოუკიდებელი გახდა. 1763 წელს ხელისუფლება ყუნღირათის ტომმა აიღო. მუჰამედ რაჰიმმა (1806-1825 წწ.) დაამთავრა ხივის სახანოს გაერთიანება, შექმნა უზენაესი საბჭო, გაატარა გადასახადების რეფორმა, განამტკიცა ცენტრალური ხელისუფლება. 1873 წლის გენდემიანის საზავო ხელშეკრულებით ხივის სახანომ დათმო ამუდარიის მარჯვენა ნაპირის მიწები და რუსეთის ვასალად იქცა. ხანი სარგებლობდა შეუზღუდავი უფლებებით. ქვეყანაში ძალაუფლება და თვითნებობა გამეფდა. ამ დროს სახანოს ცხოვრებაში დიდ როლს თამაშობდა მუსლიმანური რეაქციული სასულიერო წოდება. ფეოდალური ურთიერთობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული პატრიარქალურ-გვაროვნულ მონათმფლობელურ წყობილებასთან. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ხივის სახანოში მწვავე პოლიტიკური ბრძოლა დაიწყო. 1920 წლის წითელმა არმიამ ხანის ხელისუფლება დაამხო. 1920 წლის 26 აპრილს კი გამოცხადდა ხორეზმის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკა.

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე ირ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 481.
**სამხედრო სადაზვერვო სააგენტო** (სსს) ან **დი-აი-ეი** (ინგლ. Defense Intelligence Agency, DIA) — ამერიკის შეერთებული შტატების ფედერალური მთავრობის ერთ-ერთი ძირითადი სადაზვერვო სააგენტო, რომელიც ეხმარება ამერიკის პრეზიდენტს, თავდაცვის მინიტრს და სხვა მაღალი რანგის სამხედრო და საჯარო პირებს სახელმწიფო დონის სამხედრო უსაფრთხოების ამოცანების გადაწყვეტაში. დი-აი-ეი-ს ევალება ყველა სახის საგარეო სამხედრო დაზვერვის მოპოვება, ეროვნულ თავდაცვასთან დაკავშირებული პოლიტიკური, ეკონომიკური, ინდუსტრიული, გეოგრაფიული და სამედიცინო დაზვერვის ჩათვლით.

მიუხედავად იმისა, რომ დი-აი-ეი ფუნქციონირებს თავდაცვის სამინისტროს იურისდიქციის ქვეშ, მისი თანამშრომლების (მათი რიცხვია 16,500) უმრავლესობა (65%) სამოქალაქო პირია, რომელთა საიდუმლო მისიები და ანალიტიკური საქმიანობა სცილდება საომარ ზონებს და მოიცავს პლანეტის თითქმის ყველა კუთხეს. დი-აი-ეი-ს აქვს საკუთარი საიდუმლო სამსახური, რომელიც დაკავებულია საერთაშორისო შპიონაჟით მსოფლიოს მასშტაბით, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში სადაც ამერიკის სამხედრო ძალებს უფრო მიუწვდებათ ხელი ვიდრე გადატვირთულ ცენტრალურ სადაზვერვო სააგენტოს.

დი-აი-ეი-ს საერთაშორისო შპიონაჟის ისტორია
-----------------------------------------

დი-აი-ეი ერთ-ერთია იმ ამერიკული სადაზვერვო სააგენტოთაგან, რომლებიც უფლებამოსილნი არიან აწარმოონ საგარეო დაზვერვა ტრადიციული და ყველასათვის ცნობილი HUMINT-ის საშუალებით, ესე იგი ადამიანების აგენტებად გაგზავნით. (ამერიკის 16 სადაზვერვო ორგანიზაციიდან, ასეთი მხოლოდ რამოდენიმეა, მაგალითად ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო. სხვები კი, მაგალითად ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო, შპიონაჟს აწარმოებენ სიგნალების დაზვერვის მეშვეობით, როგორიცაა სატელეფონო საუბრების ფარული მოსმენა, იმეილების წაკითხვა, კოდების გაშიფრვა, და რადარის და სამხედრო აპარატურის სიგნალების მოსმენა). შესაბამისად, დი-აი-ეი თავისი ისტორიის მანძილზე მრავალჯერ იყო გარეული ჯაშუშურ სკანდალებში.

### ჯაშუშობა დი-აი-ეი-ს სასარგებლოდ

* ლორენს ა. ქორქორანი - დი-აი-ეი-ს ოფიცერი სანტიაგო, ჩილე-ში, სადაც მან ზოგიერთი წყაროების მიხედვით, დააფინანსა იმ რაკეტების შეძენა, რომლებიც ანტი-სამთავრობო ჯგუფებმა გამოიყენეს ამერიკისთვის არასასურველი სოციალისტი პრეზიდენტის სალვადორ ალიენდეს სასახლის დასაბომბად და აუგუსტო პინოჩეტის რეჟიმის დასამყარებლად 1973 წელს.

### ჯაშუშობა დი-აი-ეი-ს წინააღმდეგ

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო (ენ-ეს-ეი) (ინგლისური)
* ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამხედრო სადაზვერვო სააგენტო (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  სამხედრო სადაზვერვო სააგენტოს საიდუმლო სამსახური (სსსსს) დაარქივებული 2013-05-05 საიტზე Wayback Machine.  გადამოწმებულია: 5 მაისი 2013 (ინგლისური)
2. ↑  "სამხედრო სადაზვერვო სააგენტო (DIA)." AllGov.Com: Everything our Government Really Does. გადამოწმებულია: 5 მაისი 2013 (ინგლისური)
3. ↑  *სამხედრო სადაზვერვო სააგენტოს საიდუმლო სამსახური (სსსსს)*, ასევე ცნობილია როგორც *თავდაცვის საიდუმლო სამსახური*)
4. ↑  დი-აი-ეი აგზავნის ასობით დამატებით აგენტს საზღვარგარეთ ვაშინგტონ პოსტი 1 დეკემბერი 2012 (ინგლისური)
5. ↑  სან აქსელსონი (ინგლისური) *Chili, le Dossier Noir. (ჩილე: შავი დოსიე)* პარიზი, საფრანგეთი: გამომცემლობა გალიმანდი (ფრანგული), 1974, p. 87
**ბაიკალის სელაპი**, **ბაიკალის ნერპა** (ლათ. Pusa sibirica) — სელაპის სახეობა; ბაიკალის ტბის ენდემური ფორმა, მესამეული ფაუნის რელიქტი. სხეულის საშუალო სიგრძე 165 სმ აღწევს, წონა 50-იდან 130 კგ-მდე. დედალი მამალთან შედარებით მეტს იწონის. 17−19 წლისას სრულდება ხაზობრივი ზრდა. ცოცხლობენ 55 წლამდე. წყნარ ვითარებაში მათი გადაადგილების სიჩქარე არ აღემატება 7−8 კმ/სთ-ს. მყარ სუბსტრატზე საკმაოდ ნელა გადაადგილდება. სხეულის ზედა ნაწილი მურა-ნაცრისფერია, გასდევს ვერცხლისფერი ფერები. სხეულის ქვედა ნაწილი შედარებით ღიაა. გავრცელებულია მხოლოდ ბაიკალის ტბაში, საიდანაც გადის ანგარასა და სელენგაში. უფრო მეტად ტბის ჩრდილოეთ და შუა ნაწილშია. ივნისში უშკანის კუნძულების სანაპიროსთან შესაძლებელია მათი დიდი რაოდენობით ხილვა. მზის ჩასვლისას მასობრივად გადააადგილდება კუნძულებისკენ. ზამთარში ყინულის ზედაპირზე არ ამოდის. ამჟამინდელი კლასიფიკაციით მიეკუთვნება ნამდვილი სელაპების ოჯახს. იკვებება თევზით (გოლომიანკა და სხვ.). 1 წლის განმავლობაში მოზრდილი ნერპა 1 ტ-მდე თევზს ჭამს. სქესობრივად მწიფდება 3-4 წლისას. მაკეობა გრძელდება 11 თვე. სარეწაო მნიშვნელობისაა. იყენებენ ბეწვს, ქონს, ხორცს. დაცულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაიკალის სელაპი – ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)
* ბაიკალის სელაპი – დახასიათება (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Систематика и синонимия. BioLib. ციტირების თარიღი: 2011-01-16.
2. ↑  *Pusa sibirica* დაარქივებული 2010-06-04 საიტზე Wayback Machine. в книге Wilson D. E. & Reeder D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0
**ბეჟაანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეჟაანთკარში. აგებულია XVI-XVII საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული აბსიდი, რომელშიც გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას; ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ქვის კანკელი.

ნახევარცილინდრული კამარის დასავლეთის საბრჯენი თაღი, კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთის კედელზე შემორჩენილია თაღოვანი სარკმლის კვალი. 

ძეგლი დაზიანებულია, კამარა და კონქი მრავალ ადგილასაა ჩამონგრეული, აყრილია საპირე ქვა, სახურავზე და კედლებზე მოდებულია მცენარეები. მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 29
**ჯანყი გურიაში** — ალექსანდრე წუწუნავას უკანასკნელი ფილმი. ორსერიიანი ფილმი გადაღებულია ეგნატე ნინოშვილის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით 1928 წელს.

გადაღება
--------

ეგნატე ნინოშვილის რომანი „ჯანყი გურიაში" წუწუნავას ჯერ კიდევ სცენაზე ჰქონდა დადგმული და მას დიდი აღიარება მოჰყვა. ფილმის გადაღება ლიხაურში მიმდინარეობდა. წუწუნავამ უარი განაცხადა გურული ადათ-წესების, კოლორიტისა და ეგზოტიკის თვითმიზნურ ჩვენებაზე და აქცენტო მთავარ გმირთა სახეების მხატვრულ გამოხატვაზე გააკეთა. ფილმში მრავლადაა მასობრივი სცენები: ხალხმრავალი კრებები და საბრძოლო ბატალიები.

ფილმის წარმოებაში ჩაშვებას მხარს არ უჭერდა სახკინმრეწვის ხელმძღვანელი გერმანე გოგიტიძე. მას მიაჩნდა, რომ ფილმს დიდი დანახარჯები დასჭირდებოდა, წარმატებული კი არ გამოვიდოდა. ბიუჯეტის გადახარჯვის გამო გოგიტიძე თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.

ლიტერატურა
----------

* *მახარაძე ი.*, „დიადი მუნჯი", თბილისი: ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2014, ISBN 978-9941-23-104-9.
* *გოგიტიძე გ.*, „ქართული კინოს წარსულიდან", საგა, 2013, ISBN 978-9941-0-5910-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ჯანყი გურიაში (ფილმი)" [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალექსანდრე წუწუნავას ფილმები |
| --- |
|  |
| 
* *ქრისტინე* (1919)
* *ვინ არის დამნაშავე?* (1925)
* *ხანუმა* (1926)
* *ორი მონადირე* (1927)
* *ჯანყი გურიაში* (1928)

 |

 |
ჯანსუღ დადიშქელიანის ვაჟი — თენგიზი
**ჯანსუღ თათარყანის (ნიკოლოზის) ძე დადიშქელიანი** (დ. დაახლ. 1810 — გ. 1855) — სვანეთის სამთავროს ნაწილის მმართველი, ეცერ-ცხუმარის მფლობელი.

თათარყან (ნიკოლოზ) დადიშქელიანის უმცროსი ძე. 1842 წელს მამასთან ერთად გაილაშქრა ჩუბეხევის დადიშქელიანების წინააღმდეგ. ჯანსუღმა ცეცხლს მისცა კოშკი, რომელშიც ჩუბეხევის მეურვე — დიგორხანი იყო გამაგრებული. 

სვანეთის სამთავროს რუსეთის მფარველობაში მიღებასთან დაკავშირებული შეთანხმების (1833) მიხედვით თათარყანის სამფლობელო — ეცერ-ცხუმარ-ბეჩოს თემები — მის უფროს ვაჟს, ოთარს უნდა დარჩენოდა, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ 1849 წელს ძმებმა მემკვიდრეობა გაიყვეს. ეცერი და ცხუმარი ჯანსუღს ერგო. 1851 წლის აპრილში ოთართან ერთად ჩუბეხეველ დადიშქელიანებთან ზავი შეკრა, მაგრამ ამით ნათესავებს შორის მშვიდობა არ დამყარებულა. 1855 წლის აპრილში, სოფელ ლახმურთან ჯანსუღი მოკლეს ჩუბეხეველი კონსტანტინე დადიშქელიანის ძმებმა — თენგიზმა და ისლამმა. შეტაკებაში ჯანსუღის შვილი, თენგიზი (ნიკოლოზი; დ. 1836 — გ. 1884) დაიჭრა და სამეგრელოში გაქცევით უშველა თავს, მისი სამფლობელო ჩუბეხეველმა დადიშქელიანებმა დაიკავეს. 1857 წელს რუსეთის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით ეცერი, ცხუმარი და ბეჩო თენგიზ ჯანსუღის ძეს უნდა დამტკიცებოდა, თუმცა სვანეთის სამთავროს გაუქმების შემდეგ დადიშქელიანები რიგით მემამულეებად იქცნენ.

ლიტერატურა
----------

* Акты, собранные Кавказской Археографической комиссией : [В 12-ти т.] / Арх. гл. упр. наместника Кавк.; Под общ. ред. А. Д. Берже. - Тифлис : Тип. гл. упр. Наместника Кавк. 1866-1904. Т. 12 : [1856-1862] / Арх. Канц. Главноначальствующего; Под ред. Е.Д. Фелицына и А.П. Наумова. - Тифлис : Тип. канц. главнонач. гражд. частью на Кавказе, 1904. – გვ. 371;
* Думин С. В. Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998. – გვ. 89.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**ბეჟან გიორგის ძე გიორგაძე** (დ. 25 მარტი, 1905, სოფ. ვალე, ახალციხის მაზრა, — გ. 29 ნოემბერი, 1984, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია. XX საუკუნის 20–იან წლებში სწავლობდა სორბონის უნივერსიტეტში სიტყვიერებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. აქვე გაწევრიანდა ქართველი ახალგაზრდობის პატრიოტული ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის" რიგებში. დაამთავრა ვატიკანის უნივერსიტეტი და მიენიჭა ღვთისმეტყველების დოქტორის ხარისხი. 1930-იან წლებში დაბრუნდა საქართველოში. 1938-1946 და 1951-1956 წლებში პოლიტიკურ შეხედულებათა გამო რეპრესირებული იყო. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის ბიბლიოთეკარად და მეცნიერ თანამშრომლად; თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტში ასწავლიდა იტალიურ ენას. 

ვატიკანის ბიბლიოთეკაში აგროვებდა მასალებს საქართველოს შესახებ. გაშიფრა, თარგმნა, დაურთო კომენტარები, გამოკვლევები და გამოსცა საქართველოს ისტორიის შესასწავლად ღირებული უცხოური წყაროები: „ჯუდიჩე მილანელი დონ ჯუზეპე. წერილები საქართველოზე: XVII საუკუნე" (1964), „ულუგ-ბეგ ბაიათი და მისი რელაციონი XVI საუკუნის საქართველოზე" (1975), „დონ კრისტოფორო დე კასტელი. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ" (1976), „დონ პიეტრო ავიტაბილე. ცნობები საქართველოზე (XVII საუკუნე)" (1977).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ლეკიანობა: კრებული (თანაავტორი). - თბილისი, ისტორიული მემკვიდრეობა, 2012. - 329გვ.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 12.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ბეჟან გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სამძივრები** — საქართველოს დიდი ფეოდალური საგვარეულო XII-XIV საუკუნეებში. სახელწოდება მომდინარეობს მათი მამულის — სამძივრის ხევის (სამცხე) სახელისაგან.

არსებობს მოსაზრება, რომ სამძივრების გვარისაგან წარმოდგება თორელების ფეოდალური საგვარეულო. XII საუკუნის 80-იანი წლებში სამძივრები დამოყვრებიან სამცხის დიდებულებს — ჯაყელებს. კრავაი ჯაყელი ცოლად შეურთავს ერთ-ერთ სამძივარს. სამძივრები როგორც ჩანს, ჯაყელებთან ერთად, მიემხრნენ აჯანყებულ იური ანდრიას ძეს; აჯანყების დამარცხების შემდეგ კი ისინი ამ აჯანყებაში მონაწილე გუზან ტაოსკარელთან ერთად გაიქცნენ შაჰარმენთან (ხლათის მმართველი). XIII საუკუნის შუა წლებში სამძივრები კვლავ ჩანან სამცხეში. ერთ-ერთი სამძივარი შებრძოლებია აბაღა-ხანის წინააღმდეგ აჯანყებულ მონღოლ უფლისწულს თეგუდარს, რომელიც ლიხთ-იმერეთიდან (სადაც დავით ნარინი იყო შეხიზნული) გადმოსულა სამცხე-ჯავახეთის დასარბევად. სამცხე-საათაბაგოს თავადების XVI საუკუნის ნუსხაში მოხსენიებულია, როგორც სამცხის გადაშენებული ფეოდალური საგვარეულო, რომელთა მამული ამ დროს ეპყრა გოგიბაშვილს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. IX, თბ. 1985. — გვ. 49.
**ძაღინის ციხესიმაგრე** — ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ცხინვალის რეგიონში, ისტორიულ შიდა ქართლში. შემორჩენილია ციხისა და ფეოდალური სასახლის ნანგრევები. გალავნიანი ციხე მცირე ზომისაა, შედგება რამდენიმე სამშენებლო ფენისაგან. უძველესი ფენა ცეცხლმსროლელი იარაღის შემოღებამდე — XVI საუკუნემდეა აგებული. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ციხისათვის სამხრეთიდან მიუშენებიათ საბრძოლო-საცხოვრებელი დანიშნულების კოშკის მსგავსი ოთხსართულიანი ნაგებობა. სასახლის კომპლექსი XVII საუკუნეს მიეკუთვნება. იგი ფალავანდიშვილების ციხე-დარბაზი იყო. აგურით ნაგები სასახლე ერთსართულიანია, შედგება ორ მწკრივად დალაგებული ხუთი ოთახისა და ღრმა ლოჯიისაგან. შუაში დიდი ბუხრიანი დარბაზია, რომელსაც ორივე მხრიდან პატარა ოთახები ეკვროდა. დარბაზი კამარით იყო გადახურული, კარ-სარკმლების თაღები ისრული იყო. ზედ სასახლეზევეა მიშენებული და მის განუყოფელ ნაწილს შეადგენს ხუთსართულიანი ქვიტკირის კოშკი. პირველ სართულზე მარანია. შუა სართულები საცხოვრებელი იყო. მეხუთე სართულის კედლები სამი მხრიდან თაღებით არის გახსნილი. მეოთხე კედელთან ბუხარია. ეკლესია დარბაზულია, ერთაფსიდიანი. გადარჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედელი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 264.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბახტაძე**. |

**გიორგი გიორგის ძე ბახტაძე** (დ. 7 იანვარი, 1916, ქ. ხონი ― გ. 7 იანვარი, 1957, თბილისი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (3 ივნისი, 1944). სკკპ წევრი 1941 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, გაიწვიეს წითელ არმიაში. მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიისა და ყირიმის განთავისუფლებისათვის ბროლებში. 1944 წელს ასეულმა ბახტაძის მეთაურობით დაიკავა პლაცდარმი ქ. ხურსონის მახლობლად მდინარე დნეპრზე და უზრუნველყო ბატალიონის ორგანიზებული გადასვლა მდინარეზე. დნეპრის გადალახვისა და ხერსონის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში მამაცობისათვის ბახტაძეს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *აბრამია პ.* სისხლიან ნაკვალევზე, «მნათობი», 1945, № 4-5;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 255.
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო" თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981
**ძეგამჩაი** (აზერ. Zəyəmçay) — მდინარე აზერბაიჯანში, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. მიედინება შამქორისა და გადაბეის რაიონში. სათავეს იღებს ჩექერბეიში 2020 მ-ზე. მდინარის სიგრძე 90 კმ-ია, აუზის ფართობი 942 კმ². იგი საზრდოობს მიწისქვეშა წყლით (45 %), წვიმით (35 %) და თოვლით (20 %). წყალდიდობები მარტ-ივნისშია, რაც გამოწვეულია თოვლის დნობით. ამ თვეების განმავლობაში მდინარის წლიური ნაკადის 60-70 % მიედინება. ძეგამჩაის საშუალო წლიური ხარჯი 6,30 მ³/წმ-ია, მაქსიმალური ხარჯი გაზაფხულსა და ზაფხულშია. ძეგამჩაის ჩამონადენი წყლის სეზონების მიხედვით: გაზაფხულზე 40 %, ზაფხულში 35 %, შემოდგომაზე 15 % და ზამთარში 10 %.

მდინარის ძველი ქართული სახელწოდებაა **ბურდუჯი**. ის ისტორიული საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვარს წარმაოდგენდა. წყაროებში გვხვდება — *საგიმი*, *საგამი*, *ზეგამი* და *ზაკამის* — სახელწოდებითაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „Zəyəmçay". *river.aznet.org*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12-08-2004. ციტირების თარიღი: 04-12-2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|archive-date=`-ში (დახმარება)CS1-ის მხარდაჭერა: უვარგისი ბმული (link)

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 614.
***ძაღლის გული*** (რუს. *Собачье сердце*) — მიხეილ ბულგაკოვის მოთხრობა.

ისტორია
-------

დაიწერა 1925 წელს. პირველად გამოქვეყნდა 1968 წელს, ერთდროულად ჟურნალში „ზღვარი" (ფრანკფურტი) და ალეკ ფლეგონის „სტუდენტში" (ლონდონი)
. 1960-იან წლებში სსრკ-ში სამიზდატის მეშვეობით გავრცელდა.

ოფიციალურად პირველად გამოიცა 1987 წელს, ჟურნალის „ბაირაღი" (Знамя) მეექვსე ნომერში.. არაერთხელ გამოიცა ხელახლა.

სიუჟეტი
-------

მოსკოვი, 1924 წლის დეკემბერი. გამოჩენილი ქირურგი ფილიპე პრეობრაჟენსკი გაახალგაზრდავების სფეროში ექსპერიმენტებით წარმატებულია. მას ჩაფიქრებული აქვს ძაღლისთვის ადამიანური ჰიპოფიზების და საკვერცხეების გადანერგვის ოპერაცია. საცდელი ცხოველის სახით მან უპატრონო ძაღლი შარიკი შეარჩია. შედეგად შარიკი ადამიანის ფიზიკურ ფორმებს და გარეგნობას იძენს. მაგრამ იგი იქცევა ლოთად და იქცევა უკმეხად - ვინაიდან ასეთი იყო ორგანოების დონორი კლიმ ჩუგუნკინი. 

შარიკის ამბავი სამედიცინო წრეებში ვრცელდება, მოგვიანებით ბულვარულ პრესაშიც. პროფესორით აღტაცებულია მრავალი კოლეგა, შარიკს უჩვენებენ სამედიცინო ლექტორიაში, პროფესორის სახლთან დაინტერესებულები იკრიბებიან. ამასობაში შარიკი მოექცევა კომუნისტი აქტივისტ შვონდერის გავლენის ქვეშ, რომელიც მას შთააგონებს, რომ იგი პროლეტარია, რომელიც ბურჟუაზიის (პრეობრაჟენსკის და ასისტენტ ბორმენტალის სახით) წნეხის ქვეშ იმყოფება. იგი შარიკს განაწყობს პროფესორის წინააღმდეგ.

შვონდერი შარიკს პასპორტსაც გადასცემს, პოლიგრაფე პოლიგრაფეს ძე შარიკოვის სახელზე, ამუშავებს უპატრონო ცხოველების დაჭერის სამსახურში და აიძულებს პროფესორს, შარიკი საკუთარ ბინაში ჩაწეროს. შარიკი კარიერაში დიდ წარმატებას აღწევს და სამსახურის უფროსად ინიშნება. შვონდერის გავლენით, კომუნისტური ლიტერატურით შთაგონებული, შარიკი იწყებს პროფესორთან უკმეხ, შინ მოურიდებელ ქცევას და მოსამსახურე ქალზე გადაკიდებას. ბოლოს, იგი პროფესორსა და ექიმ ბორმენტალს დაასმენს. ბორმენტალი მას უბრძანებს, დატოვოს ბინა, თუმცა შარიკი მას ემუქრება რევოლვერით. მისი განიარაღების შემდეგ პრეობრაჟენსკი ატარებს უკუოპერაციას და ადამიან-შარიკს უნერგავს ძაღლის ჰიპოფიზს, რის შემდეგაც უკანასკნელი კარგავს ადამიანის გარეგნობა და ფორმებს და კვლავ ძაღლად იქცევა.

ეკრანიზაციები
-------------

არსებობს ფილმის ორი ეკრანიზაციაა. პირველი გამოვიდა იტალიაში, 1976 წელს. პრეობრაჟენსკის როლს მასში მაქს ფონ სიუდოვი ასრულებს, ხოლო შარიკოვს კოკი პონზონი განასახიერებს.

მეორე, უფრო ცნობილი ეკრანიზაციაა 1988 წლის ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ვლადიმერ ბორტკოს მიერ. პროფესორის როლს ამ ფილმში ასრულებს ევგენი ევსტიგნეევი, ბორმენტალის - ბორის პლოტნიკოვი, ხოლო შარიკის - ვლადიმერ ტოლოკონიკოვი. შვონდერს განასახიერებს რომან კარცევი.

სქოლიო
------

1. ↑  სამიზდატის ანთოლოგია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-23. ციტირების თარიღი: 2015-12-10.
2. ↑  როგორ იღებდნენ ფილმს „ძაღლის გული"[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მიხაილ ბულგაკოვის ნაშრომები |
| --- |
|  |
| მხატვრული | 
* ძაღლის გული (1925)
* საბედისწერო კვერცხები (1925)
* თეთრი გვარდია (1936)
* თეატრალური რომანი (1965)
* ოსტატი და მარგარიტა (1967)
* ახალგაზრდა ექიმის ჩანაწერები
 |
|  |
| პიესები | 
* ტურბინის დღეები (1926)
 |

 |
**გასკოინი** (ინგლ. Gascoyne) — ავსტრალიის შტატის, დასავლეთ ავსტრალიის რეგიონი. იგი მდებარეობს შტატის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და მოიცავს ადგილობრივი მმართველობის ზონებს: ზემო გასკოინის საგრაფო, კარნარვონი, ექსმუთი და შარკის ყურე. გასკოინი ადგენს 600 კმ-იან საზღვაო ზოლს ინდოეთის ოკეანესთან, ხოლო 500 კმ-ს სახმელეთო ტერიტორიასთან. მისი ფართობია 137 938 კმ² (შეიცავს კუნძულებს). რეგიონი გამოირჩვა მცირე მოსახლეობითა და დაბალი სიმჭიდროვით. აქ ცხოვრობს 10 000 ადამიანი.

გასკოინში არის ზომიერი და ტროპიკული კლიმატი. ძირითადად, მთელი წლის განმავლობაში თბილა. ივლისის საშუალო ტემპერატურა 22 °C-ია, ხოლო იანვრის - 35 °C. რეგიონში 1 წლის განმავლობაში დაახლ. 320 მზიანი დღეა. ყოველწლიური ნალექი დაბალია, საშუალოდ 200 მმ.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დასავლეთ ავსტრალიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
გასკოინი · გოლდფილს-ესპერანსი · გრით-საუზერნი · კიმბერლი · მიდ-უესტი · პილი · პილბარა · საუზ-უესტი · ვითბელტი |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ავსტრალია | *ეს სტატია ავსტრალიისა და ავსტრალიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გასამხედროებული ფორმირება** — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, რომელიც ფორმალურად სამოქალაქო პროფილისაა, მაგრამ, ფაქტობრივად, წარმოადგენს შეიარაღებულ პირთა ჯგუფს თავისი იერარქიით და ორგანიზაციული სტრუქტურით. არცთუ იშვიათად გასამხედროებული ფორმირებები წარმოადგენს კრიმინალური დაჯგუფებების თავშესაფარს. როგორც წესი, ასეთი ფორმირებები ჩნდება ისეთ ქვეყნებში, სადაც სახელისუფლებო ვერტიკალი სუსტია და ვერ აკონტროლებს სიტუაციას. საქართველოში ტიპური გასამხედროებული ფორმირება იყო მხედრიონი. 

ავტორიტარული რეჟიმების დროს ასევე იქმნება რეჟიმის მხარდამჭერი გასამხედროებული ფორმირებები, რომლებიც არაოფიციალურად არსებობენ და ასრულებენ ხელისუფლების ბრძანებებს — არბევენ მიტინგებს, აშანტაჟებენ და უსწორდებიან პოლიტიკურ ოპონენტებს და ა. შ.

განვითარებულ და დემოკრატიულ სახელმწიფოებში პრინციპულად გამორიცხულია ნებისმიერი ტიპის გასამხედროებული ფორმირების არსებობა.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.