recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აკპერ აღა იბრაჰიმ ოღლუ შეიხულისლამოვი** (აზერ. Əkbər ağa İbrahim oğlu Şeyxülislamov , 1891 , ერევანი – 1961 , პარიზი, საფრანგეთი) — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო, საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის წევრი.

სასიცოცხლო
----------

აკპერ აღა შეიხულისლამოვი დაიბადა 1891 წელს ერევანში. საშუალო განათლება ერევნის გიმნაზიაში მიიღო. 1912 წელს ჩაირიცხა პეტერბურგის რკინიგზის ინჟინერთა ინსტიტუტში, რომელიც დაასრულა 1917 წელს. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში. 1918 წელს აირჩიეს ამიერკავკასიის სეიმის წევრად. ის იყო სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფის ჰუმეთის წევრი. 1918 წლის მარტში თურქეთთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებზე იყო ამიერკავკასიის სეიმის დელეგაციის წევრი. მუშაობდა ამიერკავკასიის მთავრობის შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილედ.
მონაწილეობას იღებდა 1918 წლის 28 მაისს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების დეკლარაციის ხელმოწერაში. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ადრ) პირველ სამთავრობო კაბინეტში მან დაიკავა სოფლის მეურნეობისა და შრომის მინისტრის პოსტი. ის იყო სოციალისტური ფრაქციის წევრი ადრ-ის პარლამენტში. შეიხულისლამოვი ასევე აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დელეგაციის წევრი იყო პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე 1919 წელს. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაცემის შემდეგ იგი დარჩა ემიგრაციაში.

აკპერ აღა შეიხულისლამოვი გარდაიცვალა პარიზში 1961 წლის 2 მარტს. იგი დაკრძალეს პარიზის გარეუბანში, ქალაქ ბობინის სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История Азербайджана в 7 т. — Баку, 2001
* Топчибашев, Али Марданбек. Письма из Парижа: донесения председателя делегации Азербайджанской Республики на Парижской мирной конференции: март-декабрь 1919 г. — Баку: Азернешр, 1998
* Протоколы заседаний мусульманских фракций Закавказского Сейма и Азербайджанского Национального Совета 1918 г. — Баку, 2006
*
ნიდერლანდების გერბი
ამჟამინდელი მონარქი ბეატრიქსი
**ნიდერლანდებში** კონსტიტუციური მონარქიაა. სამეფოს სათავეშია მონარქი (ორანელ-ნაუსის დინასტიიდან). ეს დინასტია არსებობს XV საუკუნიდან. მისი პირველი წარმომადგენელი იყო მეფე ვილჰელმ I, ქვეყნის შტატჰალტერის ვაჟი.

ამჟამად ნიდერლანდების დედოფალია ბეატრიქსი. ნიდერლანდების კონსტუტუციის საფუძველზე, მონარქი სახელმწიფოს მეთაურია. იგი პარლამენტთან ერთად საკანონმდებლო ხელისუფლების, ხოლო სახელმწიფო საბჭოსთან და მთავრობასთან ერთად აღმასრულებელი ხელისუფლების სათავეშია. ოფიციალურად მისი უდიდებულესობა დედოფალი ნიშნავს მთავრობის მეთაურს, მინისტრებს, პროვინციის კომისრებსა და გენერალ-გუბერნატორებს. იგი ითხოვს და იწვევს პარლამენტს - გენერალურ შტაბებს. მონარქი ქვეყნის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალია, აცხადებს ომს და დებს სამშვიდობო ხელშეკრულებებს. იმისათვის, რომ პარლამენტის მიღებულ ნებისმიერ კანონპროექტს კანონის ძალა ჰქონდეს, აუცილებელია დედოფლის თანხმობა. კონსტიტუციური უფლება-მოვალეობანი, რომლებიც მონარქს აქვს კანონის ძალით მინიჭებული, დღეისთვის ფორმალური ხასიათისაა, ქვეყნის მართვა-გამგებლობას კი ახორციელებს დემოკრატიული პრინციპების საფუძველზე არჩეული პარლამენტი და მთავრობა.

ნიდერლანდების მონარქები
-----------------------

 მთავარი სტატია: ნიდერლანდების მონარქების სია.

ლიტერატურა
----------

* *გ. ჭანტურია, ნ. მამალაძე, მ. ბლიაძე*. მსოფლიო გეოგრაფია, XI კლასის სახელმძღვანელო, გვ. 30 – ქ. თბილისი, „საქართველოს მაცნე", 2007.
**მიჰაი I** (რუმ. Mihai I; დ. 25 ოქტომბერი, 1921, სინაია, რუმინეთი — გ. 5 დეკემბერი, 2017) — რუმინეთის მეფე 1927–1930 და 1940–1947 წლებში. მიეკუთვნება ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენების გერმანულ კათოლიკურ დინასტიას (პრუსიის მმართველ პროტესტანტი ჰოენცოლერნების მონათესავე დინასტია). კაროლ II-ისა და ელენეს შვილი.

ცხოვრება
--------

მიჰაი I რუმინეთის მეფის ტახტზე ორჯერ ავიდა. პირველად 1927–1930 წლებში, მეორედ კი 1940–1947 წლებში. 1944 წელს მონარქმა მხარი დაუჭირა მოკავშირეებს და ომი გამოუცხადა ნაცისტურ გერმანიას. სამი წლის შემდეგ რუმინეთის კომუნისტმა ლიდერებმა მიჰაი აიძულეს ტახტიდან გადამდგარიყო. ის შვეიცარიაში გადაასახლეს და სამშობლოში შესვლა აუკრძალეს. მონარქმა რუმინეთის მოქალაქეობა მხოლოდ 1997 წელს დაიბრუნა.

### გარდაცვალება და დაკრძალვა

რუმინეთის უკანასკნელი მონარქი 96 წლის ასაკში შვეიცარიაში 2017 წლის 5 დეკემბერს გარდაიცვალა.

რუმინეთის ყოფილი მონარქი მიჰაი I სამეფო წესით დაკრძალეს. სამგლოვიარო პროცესია 16 დეკემბერს ბუქარესტში გაიმართა, თუმცა მეფე დედაქალაქში არ დაუკრძალავთ. მიჰაის ცხედარი მატარებლით რუმინეთის ცენტრალურ ქალაქ კურტია-დე-არჯეშში წაიღეს და მეუღლის, დედოფალ ანა დე ბურბონ-პარმეს გვერდით დაასვენეს.

პროცესიას ბუქარესტში პრინცი ჩარლზი, ესპანეთის ყოფილი მეფე ხუან-კარლოსი და დედოფალი სოფია, შვედეთის მეფე კარლ XVI და დედოფალი სილვია, ბელგიის პრინცესა ასტრიდი და ევროპული სამეფო ოჯახების სხვა წარმომადგენლები დაესწრნენ, მათ შორის მიჰაი I-ის ოჯახის წევრებიც, 5 ქალიშვილი და 1 შვილიშვილი. სამეფო დაკრძალვაზე დასასწრებად ბუქარესტის ქუჩებში ათიათასობით რუმინელიც გამოვიდა..

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მიჰაი I***

* The official website of The Romanian Royal Family
* "Bonny King Michael" დაარქივებული 2005-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* "King of Romania recalls sacrifices" დაარქივებული 2007-12-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  რუმინეთის ყოფილი მონარქი მიჰაი I სამეფო წესით დაკრძალეს
**მეიდანი** — მოედანი შუა საუკუნეების თბილისში. ქალაქი რამდენიმე მოედნისგან შედგებოდა. ერთ-ერთი მათგანი თბილისის სავაჭრო ცენტრი იყო, რომელიც მეტეხის ხიდის სიახლოვეს მდებარეობდა. მეორე — მეფის სასახლეთა კომპლექსის წინ, ხოლო მესამე — გარეთუბანში. მასში ასპარეზი იყო მოწყობილი. ამ სამ მოედანს ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღნიშნავდა: „ციხის მეიდანი", „მეფის მეიდანი", „მეიდანი" ან „ასპარეზი". ვახუშტი ბაგრატიონი მეიდანს ასპარეზს უწოდებდა. ამას ხაზს ქალაქის სხვა ელემენტების დასახელებაც უსვამს, რომელიც ასპარეზის მოედანთან იყო დაკავშირებული. მეტეხის ხიდთან განლაგებულ მეიდანს კონკრეტული დასახელება ჰქონდა — „ციხის მეიდანი", თუმცა მან სახელი შეიცვალა. 1800 წლის ჩუიკოს მიერ შედგენილი თბილისის გეგმის მიხედვით მას თათრის მეიდანი ეწოდა. ამის შემდეგ კი მან ბევრჯერ შეიცვალა სახელი — „ციხის მეიდანი", „თათრის მეიდანი" და „შეითან ბაზარი".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თათრის მოედანი

ლიტერატურა
----------

* *კვირკველია, თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1985.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
თბილისის დროშა | 
* 9 აპრილის ბაღი
* აბანოთუბანი
* აგარანი
* ათეშგა
* ანჩისხატი
* აღმაშენებლის გამზირი
* აპოლო
* ბოტანიკური ბაღი
* გუდიაშვილის მოედანი
* დიდი სინაგოგა
* დიდუბის ეკლესია
* ეროვნული მუზეუმი
* ეჩმიაძინი
* ვაკის პარკი
* თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორია
* თბილისის მეჩეთი
* იმელი
* კათოლიკური ეკლესია
* კინოთეატრი რუსთაველი
* ლურჯი მონასტერი
* მამადავითი
* მეტეხი
* მოღნისი
* ნარიყალა
* ნორაშენი
* მარჯანიშვილის თეატრი
* მეიდანი
* მთაწმინდის პანთეონი
* მუშთაიდის ბაღი
* მშვიდობის ხიდი
* მშრალი ხიდი
* ოპერის თეატრი
* პიონერთა სასახლე
* რუსთაველის გამზირი
* რუსთაველის თეატრი
* რიყე
* როსტომ მეფის აბანო
* სამება
* სამეფო უბნის თეატრი
* სამხატვრო გალერეა
* სიონის ტაძარი
* სურფნიშანი
* ფუნიკულიორი
* ქაშვეთის ეკლესია
* ქართვლის დედა
* ქარვასლები
* ძველი თბილისი
 |

 |
კრონპრინცი ულაფი მეუღლე მართასთან ერთად, რომელიც დედოფალი არ გამხდარა. 1950
**ულაფ V** იგივე **ოლაფ V** (ნორვ. Olav V, დ. 2 ივლისი, 1903, — გ. 17 იანვარი, 1991) — 1957 წლიდან ნორვეგიის მეფე. ჰოკონ VII ვაჟი.

დაიბადა სანდრინჰემში, ნორფოლკის საგრაფო, დიდი ბრიტანეთი. მამის მხრიდან დანიის უფლისწული გლუქსბურგების გვარიდან, კრისტიან IX შვილთაშვილი, დედის მხრიდან (ნორვეგიის მომავალი დედოფალი მოდი) — კრისტიან IX ქალიშვილის ალექსანდრას ქმრის ბრიტანეთის მეფის ედუარდ VII შვილიშვილი. მამამისის შემდეგ ნორვეგიის სამეფო ტახტზე არჩევამდე ალექსანდრე ერქვა.

ბიოგრაფია
---------

მიიღო სამხედრო განათლება. გატაცებული იყო თხილამურებითა და აფროსანი სპორტით, რამდენიმე ოლიმპიური თამაშის მონაწილე, 1928 წლის საზაფხულო ოლიმპიადის გამარჯვებული აფროსან სპორტში.

ნორვეგიის ნაცისტების მიერ ოკუპაციისას 1940-1944 წლებში კრონპრინცი ულაფი დიდ ბრიტანეთში, აშშ-სა და კანადაში იმყოფებოდა, ნორვეგიის ემიგრანტული და მოკავშირე ჯარების ინსპექტირებას ეწეოდა და რუზველტთან კარგ ურთიერთობას ინარჩუნებდა. ჰქონდა არაერთი სახელმწიფოს უმაღლესი ჯილდო. მონაწილეობა მიიღო ნორვეგიაში გერმანელთა განიარაღებაში, ომის შემდეგ ქვეყნის რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვას ედგა სათავეში.

1928 წელს მართა შვედი შეირთო ცოლად, რომელიც 1954 წელს ქმრის გამეფებამდე გარდაიცვალა. 

მეფობისას ძალიან პოპულარული იყო. ბევრს დადიოდა ქალაქში მანქანით (საჭესთან თვითონვე იჯდა, დაცვის გარეშე) და აცხადებდა, რომ 4 მილიონი პირადი მცველი ჰყავდა (ყველა ნორვეგიელი). სერიოზულად იყო დაკავებული სამხედრო საქმით, ცნობილი იყო სახელმწიფო ვიზიტებით. ზოგიერთი მონაცემებით, მეფის აღსასრული დააჩქარა ცნობამ 1991 წელს სპარსეთის ყურეში ომის დაწყების შესახებ. ულაფ V მემკვიდრედ მისი ერთადერთი ვაჟი ჰარალდი V დასახელდა.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნორვეგიის მეფეები |
| --- |
|  |
| ნორვეგიის I დამოუკიდებლობა(872-1387) | 
* ჰარალდ I
* ეირიკ I
* ჰოკონ I
* ჰარალდ II
* ჰარალდ III
* ულაფ I
* სვენ I
* ულაფ II
* კნუდ I
* მაგნუს I
* ჰარალდ III
* მაგნუს II
* ულაფ III
* მაგნუს III
* სიგურდ I
* ულაფი
* ეისტეინ I
* მაგნუს IV
* ჰარალდ IV
* სიგურდ II
* ინგე I
* ეისტეინ II
* ჰოკონ II
* მაგნუს V
* შვერი
* ჰოკონ III
* გუტორმი
* ინგე II
* ჰოკონ IV
* მაგნუს VI
* ეირიკ II
* ჰოკონ V
* მაგნუს VII
* ჰოკონ VI
* ულაფ IV
 |
|  |
| კალმარის უნია(1387-1523) | 
* მარგრეტე I
* ეირიკ III
* კრისტოფერი
* კარლ I
* კრისტიან I
* ჰანსი
* კრისტიან II
 |
|  |
| დანია-ნორვეგიის უნია(1523-1814) | 
* ფრედერიკ I
* კრისტიან III
* ფრედერიკ II
* კრისტიან IV
* ფრედერიკ III
* კრისტიან V
* ფრედერიკ IV
* კრისტიან VI
* ფრედერიკ V
* კრისტიან VII
* ფრედერიკ VI
 |
|  |
| ნორვეგიის II დამოუკიდებლობა(1814) | 
* კრისტიან VIII
 |
|  |
| შვედეთ-ნორვეგიის უნია(1814-1905) | 
* კარლ II
* კარლ III
* ოსკარ I
* კარლ IV
* ოსკარ II
 |
|  |
| ნორვეგიის III დამოუკიდებლობა(1905-დღემდე) | 
* ჰოკონ VII
* ულაფ V
* ჰარალდ V
 |

 |
**ტოლოჩანოვისა და იევლევის ელჩობა** — მოსკოვის სახელმწიფოს ელჩობა იმერეთის სამეფოში 1650-1652 წლებში. ელჩობაში შედიოდნენ მოსკოვის სახელმწიფოს სტოლნიკი ნიკიფორე ტოლოჩანოვი, დიაკი ალექსი იევლევი და თარჯიმანი ი. ბოიარჩიკოვი. ელჩები მოსკოვიდან 9 ივნისს გამოემგზავრნენ, 1650 წლის სექტემბერში ასტრახანში ჩავიდნენ, იქიდან 1651 წლის აპრილში გაემგზავრნენ და იმავე წლის ივნისში ქუთაისში იყვნენ - 25 ივნისს ისინი იმერეთის მეფე ალექსანდრე III-მ მიიღო. 14 სექტემბერს მეფემ თავადებთან და კათოლიკოსთან ერთად ხელი მოაწერა რუსეთის ერთგულების ფიცის წიგნს. ელჩობას მოლაპარაკება ჰქონდა აგრეთვე კახეთის მეფე თეიმურაზ I-თან, რომელიც იმჟამად იმერეთის სამეფოს აფარებდა თავს. გაჭიანურებული მოლაპარაკება უშედეგოდ დამთავრდა. 1651 წლის ოქტომბერში ელჩობა იმერეთიდან გაემგზავრა. ნ. ტოლოჩანოვმა და ა. იევლევმა ცალ-ცალკე შეადგინეს ე. წ. „მუხლებრივი აღწერილობანი", რომლებიც მნიშვნელოვან ცნობებს შეიცავენ იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ისტორიისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 13.
კარგად ცნობილი ტოლობა მათემატიკაში
**ტოლობის ნიშანი** ან **განტოლების ნიშანი** (**=**) — მათემატიკური სიმბოლო, რომელიც ასახავს ტოლობას მათემატიკაში, ლოგიკასა და სხვა ზუსტ მეცნიერებებში. იგი გამოიგონა რობერტ რეკორდმა 1557 წელს. ტოლობის ნიშანი ისმევა ორ ტოლ მხარეს შუაში, მაგალითად, როგორც განტოლებაში. მისი საწინააღმდეგო, უტოლობის ნიშნია გადახაზული ტოლობის ნიშანი: „≠".

ისტორია
-------

ტოლობის ნიშნის პირველი გამოყენება (14*x*+15=71 თანამედროვე ინტერპრეტაციით) რობერტ რეკორდის „მახვილგონიერების სალესიდან".
სიმბოლო „=" რომელიც ამჟამად საყოველთაოდ აღიარებულია მათმატიკოსების მიერ ტოლობის ნიშნად, პირველად უელსელმა მათემატიკოსმა რობერტ რეკორდმა გააცნო საზოგადოებას წიგნში „მახვილგონიერების სალესი" (1557). სიმბოლოს თავდაპირველი ფორმა გაცილებით უფრო გრძელი იყო, ვიდრე ამჟამინდელია. წიგნში რეკორდი საკუთარ დიზაინს უწოდებს „Gemowe lines", რაც „ტყუპ ხაზებს" ნიშნავს (ლათინურიდან *gemellus*):

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „… სიტყვების „ტოლია" და „უდრის" წარამარა გამეორებისგან თავის დასახწევად მე მის ნაცვლად გამოვიყენე (როგორ სამუშაოშიც ხშირად ვიყენებ-ხოლმე) თანაბარი სიგრძის ორი პარალელური ხაზი, ან ტყუპი ხაზები (ასეთი =), რამეთუ არაფერია ამათზე უფრო ტოლი." |
|  |  |

შოტლანდიის ენდრიუსის უნივერსიტეტის მათემატიკის ისტორიის სატის მიხედვით:

> 
> სიმბოლო „=" იმთავითვე პოპულარული არ გამხდარა. სიმბოლოები „||" და æ (ან œ), ლათინური სიტყვიდან „aequalis", რაც ნიშნავს „ტოლია", „უდრის", ფართოდ გამოიყენებოდა 1700-იან წლებში.
> 
>

მსგავსი სიმბოლოების ცხრილი
--------------------------

ექვივალენტობის ნიშნები| ნიშანი | Unicode |  | ნიშანი | Unicode |
| = | `U+003D` | ≠ | `U+2260` |
| ≃ | `U+2243` | ≄ | `U+2244` |
| ≅ | `U+2245` | ≆ | `U+2246` |
|  |  | ≇ | `U+2247` |
| ≌ | `U+224C` | ≂ | `U+2242` |
| ≈ | `U+2248` | ≉ | `U+2249` |
| ∝ | `U+221D` |  |  |
| ≡ | `U+2261` | ≢ | `U+2262` |
| ≊ | `U+224A` | ≋ | `U+224B` |
| ≍ | `U+224D` | ≣ | `U+2263` |
| ≎ | `U+224E` | ≏ | `U+224F` |
| ≐ | `U+2250` | ≑ | `U+2251` |
| ≒ | `U+2252` | ≓ | `U+2253` |
| ≔ | `U+2254` | ≕ | `U+2255` |
| ≘ | `U+2258` | ≚ | `U+225A` |
| ≗ | `U+2257` | ≙ | `U+2259` |
| ≞ | `U+225E` | ≟ | `U+225F` |
| ≜ | `U+225C` | ≝ | `U+225D` |
| ≛ | `U+225B` | ≖ | `U+2256` |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურთიერთდამოკიდებულების სიმბოლოების ადეული გამოყენება
* „მახვილგონიერების სალესის" იმ გვერდის სურათი, რომელზედაც ასახულია ტოლობის ნიშანი
* მეცნიერული სიმბოლოები, ხატულები, მათემატიკური სიმბოლოები
* რობერტ რეკორდი იგონებს ტოლობის ნიშანს

სქოლიო
------

1. ↑  იხილეთ აგრეთვე: geminus and მარჩვიბი.
2. ↑  Robert Recorde. ციტირების თარიღი: 19.10.2013.
**უკულელე** — ლუტნის ოჯახის სიმებიანი საკრავი. ჩვეულებრივ აქვს ნეილონის ოთხი სიმი.

უკულელე შეიქმნა XIX საუკუნეში და პორტუგალიური კავაქინიუს ჰავაიური ვარიანტია, პატარა გიტარის მსგავსი საკრავი ჰავაიში მადეირადან და აზორის კუნძულებიდან წასულმა პორტუგალიელმა იმიგრანტებმა შეიტანეს. XX საუკუნის დასაწყისში საკრავი პოპულარული გახდა აშშ-ში და შემდეგ მთელი მსოფლიოს მასშტაბით გავრცელდა. 

ტონი და ხმიანობა საკრავის ზომისა და ფორმის მიხედვით იცვლება. არსებობს ოთხი სახის უკულელე: სოპრანო, საკონცერტო, ტენორი და ბარიტონი.

ისტორია
-------

ჩვეულებრივ უკულელე ასოცირდება ჰავაის მუსიკასთან, სადაც სახელწოდება ითარგმნება როგორც „მხტუნავი რწყილი", რაც შეიძლება დამკვრელთა თითების მოძრაობასთან იყოს დაკავშირებული. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, ინსტრუმენტის სახელწოდება დაკავშირებულია კალაკაუას ერთ-ერთი მოხელის, ედუარდ უილიამ პურვისის ზედმეტსახელთან. სიტყვა *უკულელე* (როგორც სიმებიანი საკრავი) გამოყენებულია მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში დაცული *ყველა ერის მუსიკალურ საკრავთა კროსბი ბრაუნის კოლექციის კატალოგში*, რომელიც 1907 წელსაა გამოცემული. კატალოგში აღწერილია ორი ჰავაიური უკულელე: ერთ-ერთი თანამედროვე სოპრანო უკულელეს ზომისაა, ხოლო მეორე - ტენორის.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Beloff, Jim [1997] (2003). *The Ukulele: A Visual History*, Revised & Expanded, San Francisco:  Backbeat Books. ISBN 978-0-87930-758-5.
* Tranquada, Jim; King, John (2012). *The Ukulele: A History*. Honolulu, Hawaii:  University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-3634-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უკულელე***

* Bass Ukulele utilizing Ashbory strings.
* The Ukulele & You. An exhibition that details the ukulele's history and waves of mainstream popularity.
* Ukulele Brand name database. Information about over 600 ukulele makers past and present.
* How to Pronounce ʻUkulele: "Yook" or "Ook"?. The differences between the word "ukulele" in Hawaiian and English.

სქოლიო
------

1. ↑  Erich M. von Hornbostel & Curt Sachs, "Classification of Musical Instruments: Translated from the Original German by Anthony Baines and Klaus P. Wachsmann." *The Galpin Society Journal* 14, 1961: 3–29.
2. ↑  Ukulele. ციტირების თარიღი: 22 January 2016.
3. ↑  Tranquada and King (2012). *The Ukulele, A History*.  Hawaii University Press. ISBN 978-0-8248-3634-4.
4. ↑  Beloff 2003, p. 13
5. ↑   (1907) *Catalogue of the Crosby Brown Collection of Musical Instruments of All Nations*. New York:  Metropolitan Museum of Art,   გვ. 51.
უკრაინული პოლესიე (დაუშტრიხავი)
**უკრაინული პოლესიე** (უკრ. Українське Полісся), *პოლესია* — პოლესიეს ნაწილი, რომელიც უკრაინის ფარგლებშია მოქცეული. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, პოლესიეს დაბლობზე. გამოირჩევა დიდი ტენიანობითა და დაჭაობების პროცესების განვითარებით (ქვეყნის ჭაობიანი მიწების 70%-ზე მეტი პოლესიეს ტერიტორიაზეა). ბუნებრივი თავისებურებებით მიეკუთვნება შერეული ტყეების ზონას. ხასიათდება ლანდშაფტების მნიშვნელოვანი მოზაიკურობით — ლანდშაფტები არ იკავებს დიდ ფართობს და სწრაფად ენაცვლება ერთი-მეორეს. ყველაზე გავრცელებული ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსებია ზანდრული, სუსტად დატალღული დაბლობები კორდიანი და სუსტი ეწერი გლეისოლური ნიადაგებით და წიწვნარიანი ჭაობებით; დენუდაციურ ცარცულ საფუძველზე აღმართული მორენული მაღლობები კარსტული პროცესებთან და დენუდაციურ ზედაპირულ კრისტალურ ქანებთან ერთად, კორდიანი და საშუალო ეწერი ნიადაგებით, მუხნარ-ფიჭვნარის ქვეშ; ტერასული ვაკეები კორდიან-სუსტეწერიანი და მდელო-ჭაობის ნიადაგებით ფიჭვის ტყეებისა და ჭაობების ქვეშ. მნიშვნელოვან ფართობებს იკავებს ასევე მორენულ-ზანდრული ვაკეები დენუდაციური ცარცული ბიუტებით, ხევებითა და ხრამებით, სადაც ჭარბობს კორდიანი და საშუალო ეწერი ნიადაგები და არის ფიჭვისა და ცაცხვის ტყეების ფრაგმენტები. ბუნებრივი პირობების თავისებურებების მიხედვით უკრაინული პოლესიე იყოფა ვოლინის, ჟიტომირის, კიევის, ჩერნიჰივისა და ნოვჰოროდ-სივერსკის პოლესიეებად. პოლესიეს ბუნებამ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა ადამიანის საქმიანობის გავლენის შედეგად — ჩატარდა მნიშვნელოვანი სამელიორაციო სამუშაოები, შეიქმნა წყალსაცავები (მაგ. კიევის).

ლიტერატურა
----------

* *Маринич О. М.* Полісся Українське // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. т. 8, К. : Головна редакція УРЕ, 1982. — стр. 476.
**ტომას ენრიკე „ტომ" არაია დიასი** (ინგლ. Tom Araya; დ. 6 ივნისი, 1961, ვინია-დელ-მარი, ჩილე) — ჩილელ-ამერიკელი მუსიკოსი, ცნობილი გახდა როგორც თრეშ მეტალ ჯგუფ სლეიერის ვოკალისტი. არაიას პირველი მუსიკალური ნაშრომი არის ჯგუფ სლეიერის სადებიუტო ალბომი Show No Mercy (1983). მისი მუსიკა გამოირჩევა ხმაურიანი და მაღალი ტონალობით, ძირითადად მისი ტექსტები დაწერილია სერიულ მკვლელებზე და ძალადობაზე. არაიამ სლეიერთან ერთად 11 ალბომი ჩაწერა და მეთორმეტეზე მუშაობს რომლის გამოშვებაც დაგეგმილია 2015 წელს.

ბიოგრაფია
---------

არაიას ოჯახი კალიფორნიაში საცხოვრებლად 1966 წელს გადავიდა, როდესაც ტომი 5 წლის იყო, ტომს სამეზობლო ახასიათებდა როგორც „ცუდი მეზობელი რომელსაც მიდრეკილება ჰქონდა კრიმინალური ბანდებისაკენ", მისი უფროსი ძმა ჩისკო გიტარაზე უკრავდა რამაც შთააგონა ტომი და 8 წლიდან მან ბას გიტარაზე დაკვრა დაიწყო.ძმები დუეტში The Beatles-ის და როლინგ სტოუნზის სიმღერებს უკრავდნენ ხოლმე,რამაც ტომს მუსიკისადმი სიყვარული გაუჩინა.

1980-იანი წლების დასაწყისში არაიამ 2 წლიანი რესპირატორიის თერაპევტის კურსი გაიარა, სწორედ 1981 წელს შეხვდა არაია მის მომავალ პარტნიორ კერი კინგს, რომელმაც შესთავაზა მის ჯგუფ სლეიერში დაკვრა.

არაია კინგთან და სლეიერის იმ დროინდელ წევრებთან ერთად უკრავდა, მას აღარ რჩებოდა საკმარისი დრო კურსისთვის და ჰოსპიტალში ხშირად აგვიანდებოდა ხოლმე, რის შემდეგადაც მისმა თანამშრომლებმა ჩივილი დაიწყეს, არაიამ კი უპასუხა: „როგორც ჩანს დათხოვნილი ვარ". ამის შემდეგ არაია სრულად გადაერთო მუსიკაზე და სულ მალე 1983 წელს სადებიუტო ალბომი Show No Mercy ჩაწერეს.

რელიგია
-------

აღსანიშნავია ისიც, რომ არაიას ტექსტები ხშირად უარყოფს ქრისტიანობას და სხვა რელიგიებს, თუმცა როგორც არაია ინტერვიუებში აცხადებს მას „ძლიერი რწმენის სისტემა" აქვს და როგორც ერთ-ერთ ინტერვიუში განაცხადა „ადამიანის რელიგია და მრწამსი არ შეიძლება გადაწყვიტო წიგნით, რამე ისტორიით რომელიც ვიღაცამ დაწერა ან სლეიერის სიმღერით, მე მჯერა ღმერთის რომელმაც ადამიანების სიყვარული იქადაგა".

არაიამ ასევე ინტერვიუში ისაუბრა სატანიზმზეც, ვინაიდან სლეიერის წევრებს სატანიზმში დებდნენ ბრალს მან განაცხადა : „ჩემი აზრით ეს ყველაზე დიდი შეცდომაა რაც კი ჯგუფის შესახებ უთქვიათ, როდესაც (კერი) კინგი დაწერს რაიმე კარგ მუსიკას, არაიას რწმენა და მრწამსი გვერდზე უნდა გადაიდოს, მე თუ დავიწყებ ჩივილს რომ ეს ჩემს რელიგიას შეურაწყოფას აყენებს, მე განვანაწყენებ ხალხს და გულს დავწყვეტ მათ".

პირადი ცხოვრება
---------------

არაიას ჰყავს ძმა ჯონი არაია, რომელიც უკრავს ბას გიტარაზე ჯგუფ „Thine Eyes Bleed"-ში.

არაია ამჟამად ცხოვრობს ცოლ სანდრა არაიასთან და ორ შვილ, არიელ ასა არაიასთან (1996) და ტომ არაია უმცროსთან (1999) ერთად ტეხასის შტატში, სადაც აქვს რანჩო.

ტომი როგორც ამბობს მოსწონს ქანთრი ჟანრის მუსიკა რომელსაც ხშირად გასართობად უკრავს ხოლმე, ასევე მის ჰობის სფეროში შედის საშინელებათა ფილმების ყურება ოჯახთან ერთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტომ არაია***

* 

* ტომ არაია — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Interview (Spanish)
* TomArayaScream.com დაარქივებული 2021-02-13 საიტზე Wayback Machine.
**მორფოსრუქტურა** (ბერძ.  morphē — ფორმა და ლათ. atructura — აღნაგობა) — საბჭოთა გეოგრაფიული ტერმინი დედამიწის ზედაპირის რელიეფის აღსანიშნავად, რომლის ჩამოყალიბებაში ენდოგენური და ეგზოგენური ძალების ხანგრძლივი ზემოქმედების დროს წამყვან როლს თამაშობდა ენდოგენური პროცესები. მორფოსტრუქტურების მორფოლოგიური განსხვავებები განპირობებულია ცალკეულ მონაკვეთებზე დედამიწის ქერქის აგებულებისა და გეოლოგიური ისტორიის თავისებურებებით. ყველაზე დიდი (პლანეტური) მორფოსტრუქტურები შეესატყვისება დედამიწის ქერქის უდიდეს ერთეულებს — კონტინეენტებს, ოკეანური ღრმულებს და სხვა. პლანეტური (ე.ი. გეოტექტურული) მასშტაბის მორფოსტრუქტურები განიყოფება უფრო დაბალი რანგის ტექტონიკური სტრუქტურების შესატყვის მორფოსტრუქტურებად, როგორებიცაა ცალკეული მაღლობები, ქედები, მთის მასივები, ღრმულები და სხვა. ტერმინი მორფოსტრუქტურა შემოგვთავაზა საბჭოთა გეოგრაფმა ინოკენტი გერასიმოვმა 1946 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მორფოსკულპტურა
* გეოტექტურა
* გეომორფოლოგია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 130.
ფური
**მსხვილი რქოსანი საქონლის უკრაინული თეთრთავა ჯიში** — სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს უკრაინაში. მიიღეს ადგილობრივი პოლესიური ჯიშის შეჯვარებით ჰოლანდიურთან. ტანი წაგრძელებული და ვიწროა, ზურგი არაერთგვაროვანი, გავა ხშირად ჩამოშვებული, სახურავისებური და შევიწროვებულია, ნაზია კონსტიტუციისაა, კუნთები მცირედაა განვითარებული. ფერად წითელი ან შავია, თავი, მუცელი, ფეხები და კუდის ბოლო — თეთრი. კუროს ცოცხალი მასაა 800–850 კგ (უდიდესი 1100 კგ); ფურისა 400–450 კგ (უდიდესი 500 კგ). იწველის 2500–3000 კგ რძეს წელიწადში, რეკორდულია 12 339 კგ. რძის ცხიმიანობაა 3,5–3,8%. სანაშენო საქმიანობა მიმდინარეობდა წველადობისა და ცხიმიანობის გაუმჯობესების და ექსტერიერის ნაკლების გასწორების მიზნით. საქონელი უმრავლეს შემთხვევაში გამრავლებულია „თავისში", აგრეთვე გამოიყენება ჩართვითი შეჯვარება შავ-ჭრელ და სიმენტალური ჯიშების კუროებთან.

ლიტერატურა
----------

* Кравченко М. А. Бipюкова Є. С. Аналiз племiнноϊ роботи з худобою бiлоголовоϊ yкpaϊнськоϊ породи, «Науковi працi. Киϊвська дослiдна станцiя тваринництва», 1960, т. 6;
* Скотоводство. Крупный рогатый скот, т. 1, М. 1961.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უკრაინული თეთრთავა ჯიში — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**მორფომეტრია** (ბერძ.  morphe — ფორმა და metreō — ვზომავ) — დედამიწის ზედაპირის რელიეფის რაოდენობრივი მახასიათებელი. მორფომეტრიის ძირითადი მაჩვენებელია რელიეფის ფორმების რიცხობრივი მახასიათებელი: ხაზობრივი, ფართობითი, მოცულობითი; გეომორფოლოგიური მოცემული რაიონების აბსოლუტური და შეფარდებითი სიმაღლეები, დანაწევრების სიღრმე და სიხშირე, ასევე განყენებული მახასიათებელი (მდინარის კალაპოტის კლაკნილობის კოეფიციენტი, სანაპირო ხაზისა და სხვა).

მორფომეტრიული მონაცემები უფრო ხშირად იღებენ ტოპოგრაფიული რუკების შემუშავების გზით, შესაძლებელია ასევე აეროფოტომასალების გამოყენება 
(სტერეოგრაფიული მეთოდების გამოყენებით).

გაზომვებისა და გამოთვლების საფუძველზე იქმნება სპეციალური მორფომეტრიული რუკები ან რუკების ალბომები. მორფომეტრიული მონაცემები აუცილებელია კონსტრუქციების, გზების, ეროზიასთან ბრძოლის მეთოდებისა და სხვა პროექტირების დროს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოროგრაფია
* გეომორფოლოგია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მორფომეტრია***

* მორფომეტრია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
ტოლტეკების ფიგურები. ტულა, იდალგო
**ტოლტეკები** — მესოამერიკული კულტურა, რომელიც დომინირებდა თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე, იდალგოს, მორელოსის, მეხიკოს და პუებლას შტატების ტერიტორიაზე. მესოამერიკული ქრონოლოგიით ახ. წ. 800-1000 წლებში. მოგვიანებით, აცტეკების კულტურა ტოლტეკებს მათ ინტელექტუალურ და კულტურულ წინამორბედებად მიიჩნევდა. აცტეკების ენაზე „ტოლტეკი" ხელოსანს ნიშნავდა. აცტეკები ასევე აღწერდნენ ტოლტეკების ისტორიას, მათ მმართველებს და საგმირო საქმეებს. მაგრამ თანამედროვე მეცნიერებაში ხშირად დავობენ, არის თუ არა სარწმუნო აცტეკების მიერ ტოლტეკების ისტორიაზე მოწოდებული ფაქტები.

ტოლტეკები ახ. წ. VIII საუკუნეში ცენტრალური მექსიკის ტერიტორიაზე დასახლდნენ და საკმაოდ დიდი სახელმწიფო შექმნეს. მათი დედაქალაქი ტულა, ძალზე ახლოს მდებარეობდა ტეოტიუკანთან. თავიანთ კულტურაში, მათ განავითარეს ტეოტიუაკანის და შოჩიკალკოს ტრადიციები. 

ტოლტეკების პირამიდა. ტულა, იდალგო
ტოლტეკების რელიგია სხვა მესოამერიკული ცივილიზაციების რელიგიების მსგავსი იყო. მათ ჰყავდათ ცის, მიწის წყლის და ა. შ. ღმერთები. მთავარი ღმერთი იყო კეცალკოატლი, რომელიც ლეგენდის თანახმად დაამარცხა სხვა ღმერთმა ტესკატლიპოკამ. ამის შემდეგ კეცალკოატლი გველებისგან დაწნული ნავით გაემგზავრა და დაიბარა, რომ მალე დაბრუნდებოდა.

1168 წელს, ტულა ჩიჩიმალკებმა დაიპყრეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტოლტეკების სახელმწიფო (რუსული)
* ტოლტეკები დაარქივებული 2009-01-09 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* Толтек Инфо. ტოლტეკები დაარქივებული 2011-06-15 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტოლტეკები***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მესოამერიკის კოლუმბამდელი კულტურები |
| --- |
|  |
| კულტურების სია | 
* **აცტეკები**
* ვერაკრუსი
* გუაიაბო
* ისაპა
* კაპაჩა
* კოკლე
* კუიკუილკო
* კუსკატლანი
* **მაია**
* მისტეკები
* მონტე-ალტო
* ოლმეკა-ჰიკალანკა
* **ოლმეკები**
* საპოტეკები
* ტარასკები
* ტეოტიუაკანი
* ტლატილკო
* ტოლტეკები
* ტოტონაკები
* უასტეკები
* ჩიჩიმეკები
* ჩოლულა
* საბადოსებური საფლავები და ტეუჩიტლანი
* ჰოჩიპალა
* ეპიოლმეკები
 |  |
|  |
| სხვადასხვა | 
* **მესოამერიკის ქრონოლოგია**
* მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
* ქვის ბურთები
* მესოამერიკული ბურთის თამაში
* მესოამერიკული პირამიდა
* დამწერლობის მესოამერიკული სისტემები
* ჩინამპები
* **მესოამერიკის ენები**
 |
|  |
| იხილეთ აგრეთვე | 
* **კოლუმბამდელი ცივილიზაციები**
* არიდოამერიკა
* კონკისტა
 |

 |
გერმანული ფიბულა, V საუკუნე
ძველ-ბერძნული ფიბულა, ქრისტეშობამდე 300-250 წლები
VI საუკუნის არწივის ფორმის ფიბულები, ნაპოვნია ესპანეთში
**მშვილდსაკინძი** — ტანსაცმლის შესაკრავი ღეროვანი ან ფირფიტოვან-რკალიანი საკინძი. წარმოადგენს ფიბულის ძირითად სახეობას. ქართული მშვილდსაკინძი შეესატყვისება ევროპულ სპეციალურ ლიტერატურაში ნახმარ „მშვილდისებურ ფიბულას" (Bogen fibel), „მშვილდისებურრკალიან ფიბულას" (Bogen bügelfibel) და მრავალ სხვა. მშვილდსაკინძი ფართოდ იყო გავრცელებული გვიანდელი ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარი) ადრინდელი ფეოდალური ხანის ჩათვლით და განიცდიდა ცვლილებებს. მზადდებოდა ბრინჯაოსაგან, რკინისაგან, ზოგჯერ ძვირფასი ლითონისაგან. დღემდე მოაღწია ე. წ. „ინგლისური ქინძისთავის" სახით. სამკაულის ფუნქციასაც ასრულებდა. მშვილდსაკინძს მიაწერენ აგრეთვე თავდაპირველ საკულტო დანიშნულებას (ავგაროზის ჩამოსაკიდებელი). 

მშვილდსაკინძის სამშობლოდ სამხრეთ ევროპა ითვლება. გვხვდება ერთწევრა და ორწევრა მშვილდსაკინძეები. ეს უკანასკნელი უფრო არქაულია და დამახასიათებელია ჩრდილოეთ ევროპის ბრინჯაოს ხანისათვის, ერთწვერა მშვილდსაკინძეები კი — სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპისათვის. მშვილდსაკინძის მთავარი ნაწილებია მშვილდი (რკალი), ენა (ნემსი), ზამბარა და ენის ბუდე (ნემსის წვერის დამჭერი) დროთა განმავლობაში მშვილდსაკინძის ფორმები გართულდა, გაჩნდა ახალი დეტალები. ჰალშტატის კულტურის ბოლოსა და ლატენის კულტურის ხანაში ჩნდება ფიგულრკალიანი (მაგ. გველისებრი, ცხოველის ფორმის) ფიბულები. რკალზე, ნემსზე და გრძელ ბუდეზე ცხოველის, ნიღბის გამოსახულებები და სხვადასხვა ორნამენტია, ზოგჯერ რკალზე წამოცმულია სხვადასხვა მასალისაგან დამზადებული მძივები. 

კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში, მშვილდსაკინძი გაჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში. უძველესი ნიმუშები სამთავროს სამაროვნიდან თარიღდება ძვ. წ. XII—XI საუკუნეებით. ადრინდელ კავკასიურ ფიბულებს სუბმიკენური ხანის ბერძნული ფიბულებიდან (ძვ. წ. XII—X სს.) წარმოქმნილად მიიჩნევენ. არსებობს მოსაზრებაც მათი ადგილობრივი წარმოშობის შესახებ. მშვილდსაკინძეები განსაკუთრებით დამახასიათებელია კოლხურ-ყობანური კულტურისათვის. ისინი ერთწევრაა. ანტიკური ხანიდან მრავლადაა ორწევრა, ე. წ. ბუდეაბმული, ცხოველის სკულპტურულფიგურიანი და სხვა ფორმები. ადრინდელი შუა საუკუნეებში კი გაბატონდა ბრინჯაოსა და რკინის ბუდეაბმული და ბუდეაუბმელი, ცალმხრივ ვიწროდ წაგრძეკებული, ზამბარიანი და უზამბარო მშვილდსაკინძეების ვარიანტები. მათი ძირითადი, ე. წ. ლატენური ტიპი დასავლეთ საქართველოში ჩანს ძვ. და ახ. წელთაღრიცხვათა მიჯნაზე, აღმოსავლეთ საქართველოში კი — III—IV საუკუნეებიდან.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მშვილდსაკინძი***

* *ე. გოგაძე*, ქსე, ტ. 7, გვ. 247-248, თბ. 1984
* Binding, Ulrike. *Band 16: Studien zu den figürlichen Fibeln der Frühlatenzeit.* Rudolf Habelt, Bonn, 1993.
* Blinkenberg, Chr. *[Lindiaka V] Fibules grecques et orientales.* Bianco Lunos Bogtrykkeri, Kobenhavn, 1926.
* Bohme, Astrid. *Die Fibeln der Kastelle Saalburg und Zugmantel* in Saalburg Jahrbuch, XXIX, 1973.
* Dudley, Dorothy. *Excavations on Nor'Nour in the Isles of Scilly, 1962-6* in The Archaeological Journal, CXXIV, 1967. (includes the description of over 250 Roman fibulae found at the site)
**ტაგანროგის ცენტრალური პლაჟი** (რუს. Центральный пляж Таганрога) — ყველაზე ძველი პლაჟი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. პლაჟი გაიხსნა 1934 წელს. პლაჟი მდებარეობს ქალაქის ცენტრალურ, ძველ ნაწილში.

ისტორია
-------

ტაგანროგის ცენტრალური პარკის მშენებლობა მიმდიონარეობდა 1920-იანი წლების ბოლოს და 1930-იანი წლების დასაწყისში. მისი საზეიმო ოფიციალური გახსნა გაიმართა 1934 წლის 25 მაისს. პლაჟი მდებარეობს კომპანია „Тагжилсоюз"-ის დაქვემდებარებაში და მის ტერიტორიაზე შესვლა ფასიანი არის. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ აქტიურად დაიწყო მუშაობა ქალაქის ცენტრალური პლაჟის კეთილმოწყობისათვის. 1962 წელს შესრულდა მთელი რიგი ღონისძიებები. სანაპირო კლდის ქვეშ აშენდა საყრდენი კედელი, რომლის სიგრძეც შეადგენდა 360 მეტრს, ხოლო სიმაღლე — 2,5 მეტრს. მოეწყო ტერასები, რომელთა სიგანეც იყო 10 მეტრი. ტერასები უნდა გამოეყენებინათ სოლარიუმისთვის, უნდა დაარსებულიყო სამედიცინო პუნქტი, ბუფეტი და შემნახველი საკანი. გაიზარდა დამონტაჟებული ტენტების, გრძელი სკამებისა და ქოლგების რაოდენობა. მოხდა პლაჟის მიმდებარე ტერიტორიის გამწვანება. 1980-იან წლებში მოეწყო ავტოსადგომი. მუშაობა დაიწყო სავაჭრო პავილიონმა და გაზიანი წყლის ავტომატურმა დანადგარებმა. პლაჟზე ფუნქციონირება დაიწყო საბავშვო ქალაქმა, გასაქირავებელმა პუნქტმა და სპორტულმა მოედანმა.

2014 წელს პლაჟი სერიოზულად დაზარალდა შტორმის შედეგად. 2015 წლის ივლისში როსტოვის გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებელმა ვასილი გოლუბევმა გასცა ბრძანება მისი კეთილმოწყობისათვის. ცენტრალური პლაჟი 2015 წელს გამოცხადდა ავარიულად და სახიფათო ზონად. გაუკეთდა შემოღობვა და დააყენეს საინფორმაციო დაფები მთელს ტერიტორიაზე. 2016 წლის მონაცემებით ცენტრალური პლაჟი იმყოფება კეთილმოწყობის სამსახურის ბალანსზე და მისი კეთილმოწყობისათვის ჯერ კიდევ არ არის ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003
2. 1 2  В Таганроге на Центральный пляж в бюджете 2016 года денег не предусмотрено
3. ↑  Центральный пляж Таганрога признали аварийно-опасной зоной
**ტოლუი** (დ. 1192 — გ. 1232) — ჩინგიზ-ყაენისა და მისი მთავარი ცოლის, ბორტეს მეოთხე ვაჟი, მონღოლთა სარდალი. 

მონღოლებმა სწორედ ტოლუის სარდლობით დაიწყეს ირანის დაპყრობა. 1221 წელს ხორასანი დაიკავეს, იმავე წელს, ტოლუიმ ნიშაბურსა და მერვში მოსახლეობის ხოცვა-ჟლეტა მოაწყო. 

1227 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ დროებით დაიკავა ტახტი და 2 წელიწადში მხარი დაუჭირა თავის უფროს ძმას, უგედეის დიდ ყაენად არჩევაში. უგედეის მმართველობის პერიოდში ცხოვრობდა ყარაყორუმში და აქტიურად მონაწილეობდა სახელმწიფო საქმეებში.

ტოლუი 1232 წელს, 40 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ვაჟებიდან 2, მუნქე და ყუბილაი იყვნენ მონღოლთა დიდი ყაენები, ხოლო უმცროსმა, ჰულაგუმ, საფუძველი დაუდო ილხანთა სახელმწიფოს. 

ტოლუის შთამომავლები, ყუბილაის შტოდან, იუანის დინასტიასა და ჩრდილოეთ იუანს მართავდნენ 1279-1368 და 1368-1644 წლებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მონღოლთა იმპერია
* ჩინგიზ-ყაენი
* ჯუჩი
* ჩაღათა
* უგედეი

ლიტერატურა
----------

* The secret history of the Mongols
* William Bayne Fisher, John Andrew Boyle, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar The Cambridge History of Iran, p.313
* Mote, Frederick W. Imperial China 900-1800, p.447
* Kahn, Paul; Cleaves, Francis Woodman. The Secret History of the Mongols, p.xxvi
* Weatherford, Jack. Genghis Khan and the making of the modern world, p.169
პარკის შესასვლელი
**ტაგანროგის კულტურისა და დასვენების პარკი** (რუს. Парк культуры и отдыха) — ქალაქის პარკი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობს პეტროვის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

1806 წლის 2 აპრილს, ტაგანროგის ხელმძღვანელმა ბარონ ბალთაზარ კამპენჰაუზენს ნება დართო ქალაქში გაეშენებინა პარკი. 1806 წლის 30 ივნისს ინჟინერმა შარჟინმა წარმოადგინა პარკის გეგმა, რომლის ნაწილში განთავსებული უნდა ყოფილიყო სამკურნალო მცენარეები, ხოლო ნაწილში ხილი და დეკორატიული მცენარეები. გაზაფხულზე და შემოდგომაზე მიმდინარეობდა მიწის სამუშაოები, რომლისთვისაც იყენებდნენ ციხის პატიმრებს. დაიგეგმა პლანტაცია, რამდენიმე ხეივანი და ბილიკები, გათხარეს ჭაბურღილები, ააშენეს შენობა დარაჯებისთვის და ინსტრუმენტების შესანახად, ჩატარდა პირველი გამწვანების ეტაპი.

1909 წელს ბაღში ყველა ხე გადაჭრეს და ახალი ხეები დარგეს. 1934 წელს ბაღი პარკად გადააკეთეს და მიანიჭეს მაქსიმ გორკის სახელი. ამის შემდეგ პარკს რამდენიმეჯერ მიენიჭა კულტურისა და დასვენების საუკეთესო პარკის წოდება.

2008 წელს მოახდინეს პარკის რეაბილიტაცია.

2012 წლის ოქტომბერში პარკში გასტროლებით იყო ვორონეჟის ოკენარიუმის მოძრავი დელფინარიუმი.

ჭადრაკის პავილიონი
------------------

პირველად პარკში ჭადრაკისა და შაშის პავილიონმა მუშაობა დაიწყო 1928 წლის მაისში ერთსართულიან სამკითხველო პავილიონში, რომელიც ააგეს 1927 წელს. 1992 წელს პავილიონი გადააკეთეს და გადაეცა კაფეს. 2012 წლის 4 აგვისტოს მოახდინეს პავილიონის რეკონსტრუქცია და საზეიმოდ, მეორედ გაიხსნა ჭადრაკის პავილიონი. მისი გახსნის ცერემონიალში მონაწილეობდა რუსეთის მთავრობის ვიცე-პრემიერი არკადი დვორკოვიჩი და როსტოვის ოლქის გუბერნატორი ვასილი გოლუბევი. გახსნის ცერემონიაზე გუბერნატორი გამოვიდა წინადადებით, ამავე პავილიონში მოეწყოთ საჭადრაკო ტურნირი გუბერნატორის თასზე.

ჭადრაკის პავილიონში გარდა ჭადრაკის ტურნირებისა იმართება სამხატვრო და ფოტო გამოფენები.

ლიტერატურა
----------

* Энциклопедия Таганрога, 2-е изд. Таганрог, 2003
* История города Таганрога, П. П. Филевский, Москва, 1898
* Чеховские места в Таганроге. Путеводитель. Таганрог, 2004

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Парка культуры и отдыха им. Горького დაარქივებული 2021-01-25 საიტზე Wayback Machine.
* Виртуальный тур по Парку культуры и отдыха им. Горького დაარქივებული 2017-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* Городской парк культуры и отдыха им. А. М. Горького დაარქივებული 2010-04-28 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Киричек М.С.* Два века таганрогского парка. — Таганрог: Лукоморье, 2006. — 128 с.
2. ↑  Яснова К. Завари потихоньку калитку... // Таганрогская правда. — 2014. — 11 июля. — С. 3.
3. 1 2  *Вовк Е.* Новая жизнь старого парка[*მკვდარი ბმული*] // Таганрогская правда. — 2012. — 26 окт.
4. 1 2 3 4  *Булейко А.* История таганрогских шахмат продолжается... // Таганрогская правда. — 2012. — 10 авг.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **ტომ ნიუმანი** |
| საერთო ინფორმაცია |
| **დაბ. თარიღი:** | 23 მარტი 1894 |
| **დაბ. ადგილი:** | ინგლისის დროშა ინგლისი |
| **გარდ. თარიღი:** | 30 სექტემბერი 1943 |
| **მოქალაქეობა:** | ინგლისის დროშა ინგლისი |
| **პროფესიონალური კარიერა:** | 1921–1943 |
| **მსოფლიო ჩემპიონატი:** | 6 (1921–1922, 1924–1927 (ინგლისური ბილიარდი)) |

**ტომ ნიუმენი** (ინგლ. Tom Newman; დ. 23 მარტი, 1894 — გ. 30 სექტემბერი , 1943) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი და ინგლისური ბილიარდის მოთამაშე.

ბიოგრაფია და კარიერა
--------------------

ტომი დაიბადა 1894 წლის 23 მარტს. უკვე 11 წლის ნიუმენი საოცარ შესაძლებლობებს ავლენდა სერიების აგებაში, როდესაც მან ასიანი სერია გააკეთა „სამბურთიან თამაშში". 1919 წელს ტომმა გააკეთა სნუკერის 89-ქულიანი ბრეიკი — იმ დროის აბსოლუტური რეკორდი. ის პროფესიონალი გახდა 1921 წელს და პირველივე ცდაზე გაიმარჯვა ინგლისური ბილიარდის მსოფლიო ჩემპიონატში. ის ბილიარდის უდავო ლიდერი იყო 1920-იან წლებში. 1921–1930 წლებში მან ითამაშა 9 ფინალი, მათგან 6 მოიგო. 1930/1931 წლების სეზონზე ნიუმენს 100 ქულაზე 30 სერიაზე მეტი ჰქონდა. 1934 წლის სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატზე გავიდა ფინალში, სადაც შეხვდა ლეგენდარულ სნუკერისტ ჯო დეივისს და დამარცხდა მასთან ანგარიშით 23:25. იმავე წელს მან კვლავ ითამაშე დეივისთან დიდი ბრიტანეთის ჩემპიონატში ინგლისურ ბილიარდში და კვლავ დამარცხდა. საერთო ჯამში ტომი 6-ჯერ შეხვდა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში ჯოს, ორივე მათგანმა 3-3-ჯერ მოიგო.

ნიუმანი გარდაიცავალა 1943 წელს, თავისი 50 წლის იუბილედან რამდენიმე დღით ადრე.

ტომის ძმა — სტენლი ნიუმენი — აგრეთვე თამაშობდა ბილიარდში მაღალ დონეზე და მონაწილეობას იღებდა მსოფლიო ჩემპიონატებზე.

მიღწევები კარიერაში
-------------------

* მსოფლიო ჩემპიონატი ინგლისურ ბილიარდში გამარჯვებული — 1921—1922, 1924—1927
* მსოფლიო ჩემპიონატი ინგლისურ ბილიარდში ფინალისტი — 1923, 1928—1930
* მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში ფინალისტი — 1934

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი Propool-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ინტერვიუ ჯეკ კარნემთან.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-10. ციტირების თარიღი: 2013-05-07.
**The Flaming Lips** — ამერიკული როკ-ჯგუფი, ჩამოყალიბებული ოკლაჰომა-სიტიში, 1983 წელს.

ჯგუფი ცნობილი გახდა ფსიქოდელიური როკის ჟღერადობით, სპეის როკის სტილის ტექსტებით და სიმღერებისა და ალბომების უცნაური სახელწოდებებით, მაგალითად - Psychiatric Explorations of the Fetus with Needles, Free Radicals (A Hallucination of the Christmas Skeleton Pleading with a Suicide Bomber) და Yeah, I Know It's a Drag... But Wastin' Pigs Is Still Radical. მათ საკონცერტო გამოსვლებს ახლავს ფერადი შოუ, კოსტუმირებული სანახაობები, გასაბერი ბუშტები, თოჯინები, ვიდეო-პროექციები, გიგანტური ხელები, კონფეტის დიდი რაოდენობა და ლიდერ უეინ კოინის საყვარელი ატრიბუტი - პლასტიკური ბუშტი, რომელშიც თავად ჯდება და მაყურებლებს შორის მოძრაობს. 2002 წელს ჟურნალმა *Q* The Flaming Lips დაასახელა თავის ტრადიციულ გამოკითხვაში ’’50 ჯგუფი, რომელიც უნდა იხილო, სანამ მოკვდები’’.

1980 და 1990-იან წლებში ჯგუფმა ჩაწერა რამდენიმე სტუდიური დისკი და EP. ლეიბლთან Warner Brothers კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ 1993 წელს მან გამოსცა ჰიტ-სინგლი She Don't Use Jelly. მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროისათვის ეს იყო მათი ერთადერთი წარმატებული სინგლი აშშ-ში, ჩანაწერმა და ჯგუფმა დაიმსახურეს კრიტიკოსების მაღალი შეფასება. ასე გაგრძელდა 1999 წელს, როდესაც გამოვიდა *The Soft Bulletin* (დასახელებული ჟურნალ NME მიერ წლის ალბომად) და 2002 წელსაც, დისკით *Yoshimi Battles the Pink Robots*. ინგლისსა და ევროპაში ჯგუფს მეტი ჰიტ-სინგლი ჰქონდა, ვიდრე შტატებში. 2007 წელს იგი წარდგენილი იქნა პრესტიჟულ ჯილდოზე BRIT, კატეგორიაში ’’საუკეთესო უცხოური ჯგუფი’’. 2007 წლისათვის The Flaming Lips-ს მიღებული ჰქონდა სამი გრემი, მათ შორის ორი - საუკეთესო ინსტრუმენტული როკ-შესრულებისათვის.

2009 წლის 13 ოქტომბერს გამოვიდა ჯგუფის უკანასკნელი სტუდიური ალბომი *Embryonic*, ხოლო 22 დეკემბერს - კიდევ ერთი პროექტი, ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1973 წლის ცნობილი ალბომის The Dark Side of the Moon საკუთარი ინტერპრეტაცია.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: The Flaming Lips-ის დისკოგრაფია.
* *Hear It Is* (1986)
* *Oh My Gawd!!!* (1987)
* *Telepathic Surgery* (1989)
* *In a Priest Driven Ambulance* (1990)
* *Hit to Death in the Future Head* (1992)
* *Transmissions from the Satellite Heart* (1993)
* *Clouds Taste Metallic* (1995)
* *Zaireeka* (1997)
* *The Soft Bulletin* (1999)
* *Yoshimi Battles the Pink Robots* (2002)
* *At War with the Mystics* (2006)
* *Embryonic* (2009)
* *The Flaming Lips and Stardeath and White Dwarfs with Henry Rollins and Peaches Doing The Dark Side of the Moon* (2009)
* *Playing Hide and Seek with the Ghosts of Dawn* (2012)
* *The Terror* (2013)
* *Oczy Mlody* (2017)
* *King's Mouth* (2019)
* *American Head* (2020)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***The Flaming Lips***

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


  


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb13925828b (data)
* GND: 10200217-4
* ISNI: 0000 0001 2243 3091
* LCCN: n92018773
* MusicBrainz: 1f43d76f-8edf-44f6-aaf1-b65f05ad9402
* NKC: pna2007365564
* VIAF: 148786015
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 148786015

 |
**მდინარის კალმახი**, **ნაკადულის კალმახი** (ლათ. Salmo trutta fario) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. კუმჟას ქვესახეობა ან მორფი. მისი სხეულის სიგრძეა 20–80 სმ (იშვიათად 1 მ), წონა დაახლოებით 13 კგ. ზურგი წენგოსფერ-ყავისფერი და მოვერცხლისფრო-მოლურჯოა, მუცელი მოთეთრო-მოყვითალო. მუცლის მხარეს წითელი ლაქები გასდევს. ჩვეულებრივ, იწონის 2 კგ-მდე და ცხოვრობს 18 წლამდე. გვერდითი ხაზი შეიცავს 115–132 ქერცლს.

გავრცელებულია თითქმის მთელ ევროპაში, პორტუგალიიდან ვოლგამდე (ცენტრალური ანატოლიის გამოკლებით). მოიპოვება ლაპლანდიაშიც. აგრეთვე გვხვდება ამიერკავკასიის და ჩრდილო კავკასიის მდინარეებში, შავი, აზოვის, კასპიის, ბალტიის, თეთრი ზღვების აუზებში. არ გვხვდება საბერძნეთში, კორსიკაზე, სარდინიასა და სიცილიაში. ტოფობს სექტემბრიდან მარტის ჩათვლით, უმეტესწილად ოქტომბერ-ნოემბერში. სატოფედ, ქვირითის დასაყრელად ხშირად მდინარეებისა და ნაკადულების ზემოთებში ადის. ქვირითს ყრის თავისივე მომზადებულ ორმოში და დაყრილ ქვირითს ქვიშის საფარველით ფარავს. ნაყოფიერება საშუალოდ 200–1500 ქვირითი. ხელსაყრელ პირობებში ორ წელიწადში აღწევს 500 გრ-ს.

იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით, მწერების მატლებითა და სხვა. მდინარის კალმახი საქართველოში ბინადრობს მთის ცივ, ჩქარ მდინარეებში, სუბალპურ და ზოგჯერ ალპურ ზონაშიც, იშვიათად ბარის მდინარეებშიც, მტკვარში, ტაშისკარიდან მდინარე ოკამამდე და ზევით. მტკვრის შენაკადებში: ხრამში, არაგვში საგურამოდან ქსნამდე, ლიახვში, ბორჯომულაში, ფოცხოვისწყალში, ფარავანში, ალაზანსა და მის შენაკადებში, ჭოროხში; წალკის, თბილისისა და სიონის წყალსაცავებში.

2006 წლიდან მდინარის კალმახი შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში" და მინიჭებული აქვს მოწყვლადი კატეგორია. 2016 წლიდან, ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო ახორციელებს პროექტს, რომელიც მდინარის კალმახის გამრავლებას ითვალისწინებს. აღსანიშნავია, რომ 2019 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების სააგენტომ შაორის წყალსაცავში 600 ცალი მდინარის კალმახი გაუშვა. 2020 წელს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ველური ბუნების ეროვნულმა სააგენტომ პოპულაციის აღდგენის მიზნით 700-მდე ნაკადულის კალმახი მდინარე ხრამში, დაშბაშის კანიონის ხეობაში გაუშვა.  2022 წელს 110 000-მდე ქვირითით დათევზიანდა მდინარეები ჭივჭავი, ხრამი და ალგეთი (ალგეთის ეროვნული პარკი), 30 000-მდე ქვირითით — ფშავის არაგვი, 100 000-მდე ქვირითით — მდინარეები ოცხე, სკინთავა და ჩიხურა.

სქოლიო
------

1. ↑  მდინარის კალმახი — საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება
2. 1 2  Форель ручьевая // Энциклопедия рыб
3. ↑  ნაკადულის კალმახი — საქართველოს „წითელი ნუსხის" სახეობა
4. 1 2  წითელი ნუსხის სახეობის მდინარის კალმახით აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ხუთი მდინარე დათევზიანდა // „ჩვენი სოფელი" : გაზ. თბ. მარტი, 2022, № 72, გვ. 6.
5. ↑  შაორის ტბაში 600 ცალი ნაკადულის კალმახი გაუშვეს
6. ↑  700-მდე მდინარის კალმახი, რომელიც წითელ ნუსხაშია შეტანილი, მდინარე ხრამში გაუშვეს
**ტაგანროგის სომხურ-გრიგორიანული ტაძარი** (რუს. Армяно-Григорианский храм) — ყოფილი სომხურ-გრიგორიანული ტაძარი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობდა ბერძნების ქუჩაზე 1929 წლამდე. მისი დანგრევის შემდეგ მის ადგილზე ააშენეს სამსართულიანი მრავალბინიანი სახლი (თანამედროვე ბერძნების ქუჩა № 62).

ისტორია
-------

მიწის ნაკვეთი ბერძნების ქუჩაზე, ქვის კიბესთან ახლოს, სადაც შემდეგ განთავსდა სომხურ-გრიგორიანული ეკლესია, ქალაქელებს აჩუქა მსხვილმა ბიზნესმენმა იაკობ მიხაილის ძე სერებრიაკოვმა 1895 წელს. ნიკოლოზ II-ის გამეფების აღსანიშნავად.

ეკლესიის მშენებლობის გადაწყვეტილება მიიღეს 1897 წელს, 1900 წელს დაიწყეს მშენებლობა. ეკლესია დახურეს 1929 წელს და საბოლოოდ მისი დანგრევა დაიწყეს 1930 წელს. 

1920-იანი წლების ბოლოს დახურული სომხურ-გრიგორიანული ტაძრის შენობაში განათავსეს მხატვარ-მოქანდაკეების სახელოსნო არტელი. ამ სახელოსნოში თავის დროზე მუშაობდა ცნობილი მხატვარი ვალენტინა რუსო.

უკანასკნელ წლებში, შენობის დანგრევამდე, ეკლესიის შენობა გამოიყენებოდა ტაგანროგის ლუდსახარში ქარხნის ხორბლის საწყობად.

ეკლესიის მსახურნი
-----------------

ტაძრის კურთხევის პერიოდში ეკლესიაში მღვდელი არ იყო. ღვთისმსახურის არჩევის დღედ დანიშნეს 1906 წლის 4 ივნისი. პასტორის ადგილის მსურველი ადამიანი ბევრი იყო, მათ შორის მამა იოანე ოქსენტიანცი და მამა ვართანიანცი. აღნიშნულ კრებაზე პასტორად ერთხმად აირჩიეს მამა იოანე სოფელ ეკატერინოვკიდან. ამ გავაწყვეტილების შემდეგ მოსახლეობა უკმაყოფილო დარჩა და მოითხოვეს მისი დაბრუნება ძველ ადგილზე. სასულიერო საზოგადოება შეხვდა მოსახლეობას, თუმცა გადაწყვეტილება არ შეცვალეს. 24 სექტემბერს გაიმართა მეორე შეხვედრა, რომელშიც მონაწილეობდა სომეხთა არქიმანდრიტი მუშე. კრებაზე ერთადერთ კანდიდატად განიხილებოდა მამა ვართანაიანცი სოფელ კრასნოვოდსკიდან. მამა იოანემ გაიარა სწავლების კურსი დონის ნახიჩევანის სომხურ სემინარიაში და მისი დასრულების შემდეგ დანიშნეს ეკატერინოვკის უფროს მასწავლებლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Армяно-Григорианский храм на сайте **Исторический Таганрог** დაარქივებული 2017-04-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  *Гаврюшкин О. П.* Отблески золотых куполов. — Таганрог: 1999. — С. 80-84 — ISBN 5-87612-016-2.
2. 1 2  *Собств. корр.* Люди и годы // Таганрогская правда. — 2009. — 6 марта.
3. ↑  *Емельянов С. Н.* Армянская церковь // www.proza.ru. — 2009. — 7 апр.
**მეიარაღეთა რიგი**, *მესაჭურვლეთა რიგი* — ძველ თბილისში, ერთ რიგზე განლაგებული მეიარაღეთა სახელოსნოები, სადაც ყველა სახის იარაღს ამზადებდნენ და ვაჭრობდნენ. რუსეთის იმპერიის პერიოდში, რუსულ წყაროებში რუს. Оружейный ряд-ს უწოდებდნენ.

მეიარაღეთა რიგის ფორმირება როსტომ მეფის მიერ გატარებულ ეკონომიკურ და ადმინისტრაციულ რეფორმებს უნდა უკავშირდებოდეს, რომელმაც ნარიყალას ციხიდან სამეფო სასახლე გადმოიტანა და სიონის ტაძარსა და ანჩისხატის ეკლესიას შორის მდებარე ტერიტორიაზე სპარსული გემოვნების შენობა აიშენა. ქალაქის დაგეგმარებაში მთავარი ფუნქცია მიენიჭა სამეფო სასახლის წინ მდებარე მეფის (იგივე ბატონის) მოედანს, რომელსაც დასავლეთის მხრიდან მეიარაღეთა დუქნები ერტყა და საიდანაც იწყებოდა სხვადასხვა ხელოსანთა სავაჭრო რიგები. მეიარაღეთა რიგი 1782 წლისა და 1785 წლის თბილისის გეგმებზეც არის აღნიშნული — „Boutiques d'armuriers et seruriers". ასევე პორუჩიკ ვ. ჩუიკოს მიერ 1800 წელს შედგენილი გეგმაზეც და ქალაქის სხვა შედარებით გვიანდელ გეგმებზე.

მეიარაღეთა რიგი, რომელიც როსტომ მეფის რეფორმების დროს ფორმირდა, მდებარეობდა იმ ადგილზე, სადაც დღევანდელი ანტონ კათალიკოსის ქუჩის დასაწყისი, კოტე აბხაზის N22-19-ში მდებარე შენობა და მისი ეზოა განლაგებული (ე.წ. მანთაშევის ქარვასლა). ამ მიდამოებში ხელოსანთა დუქნებმა უცვლელად მოაღწიეს 1795 წლამდე, სანამ თბილისს ირანის შაჰი აღა-მაჰმად-ხანი არ დაესხა თავს და მეიარაღეთა რიგები მთლიანად არ გაანადგურა. 

მას შემდეგ, რაც ერეკლე დანგრეული ქალაქის აღდგენას შეუდგა, მეიარაღეებს საგანგებო ყურადღება მიაქცია, მის ერთ ბრძანებაში ჩანს, რომ მეფე მოითხოვს მეიარაღე ხელოსნები დაუბრუნდნენ მეფის მოედნის პირას არსებულ ტერიტორიებს და კვლავ ააშენონ შესაბამისი დუქნები. 

ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიის მიერ ანექსიის შემდეგ, XIX საუკუნის პირველივე ათწლედში მეფის მოედნის ირგვლივ შენდება მთავრობის დაწესებულებათა შენობები. სავარაუდოდ, ამ მიზეზით უნდა მომხდარიყო მეიარაღეთა დუქნების გადატანა ოდნავ მოშორებით, ასიოდე მეტრში სამხრეთით, სიონის ქუჩაზე — თბილისის მთავარი ტაძრის — სიონის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის სიახლოვეს და მის პარალელურ ქუჩაზე, რომელსაც „შუა ბაზარი" ერქვა (თანამედროვე კოტე აბხაზის ქუჩა, მე-19 საუკუნეში „სომხის ბაზარს" უწოდებდნენ). მეიარაღეთა დუქნები ძირითადად თავმოყრილი იყვნენ „შუა ბაზრის" იმ მონაკვეთზე, რომელიც სიონის ქუჩის პარალელურად მდებარეობდა. ამ ადგილებში მეიარაღეთა დუქნებმა XX საუკუნის პირველ მესამედამდე მოაღწიეს.

ლიტერატურა
==========

* Двалишвили Л.Б. Оружейный ряд в Тифлисе в 30-х годах XVII — 20-х годах XX века // Историческое оружиеведение. 2023. — № 12. გვ. 4 -55.
* დვალიშვილი ლ. თბილისური ფოლადი და ელიარაშვილები. თბ. 2023, 256 გვ.
* ბერძნიშვილი მ. თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში. თბ. 1965.
* Квирквелия Т.Р. Архитектура Тбилиси. Тб. 1982.
* ბერიძე ვ. თბილისის ხუროთმოძღვრება, 1801-1917 წლები. ტ.1. თბ. 1960.
* ჟორჟოლიანი გ. საქართველო XVII საუკუნის 30-50-იან წლებში (ქართლ-კახეთი). თბ. 1987.