recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
გელათის ოთხთავი
**გელათის ოთხთავი** ანუ **სახარება** — XII საუკუნის ქართული ხელნაწერი სახარება, საზეიმო ოთხთავი. პირველი ნიმუშია, რომელიც ქართულენოვანი სახარების გიორგი მთაწმიდელისეულ რედაქციას შეიცავს. ძირითად ტექსტს დართული აქვს სადეკლამაციო-ლიტურგიკულ ნიშანთა განმარტებები ბერძნულ და ქართულ ენებზე და „ავგაროზის ეპისტოლე". 

საწერ მასალად გამოყენებულია საგანგებოდ დამუშავებული ეტრატი. ხელნაწერი 293 ფურცლისაგან შედგება, რომელთა ზომები 26X18.8 სანტიმეტრია. გადაწერილია ნუსხურით, ყავისფერი მელნით, სინგურითა და ოქრომელნით. გამორჩეულია თავისი მხატვრული გაფორმებით. შემკულია სვეტოვანი კამარებით, 254 მინიატიურით, დახვეწილი საზედაო ასოებით, რომლებიც ოქრომელნითაა შესრულებული. თითოეული მინიატიურის ფონად ფურცლოვანი ოქროა გამოყენებული. ოთხივე თავს წინ უძღვის მახარებელთა გამოსახულებები. ოთხივე თავის სათაური ჩასმულია ხალიჩისებური ორნამენტით შემკულ ჩარჩოში. 

გელათის ოთხთავი ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში (Q-908).

ლიტერატურა
----------

* ქართული ხელნაწერი წიგნი, V-XIX საუკუნეები, თბილისი, 2012, გვ. 66

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ოთხთავები |
| --- |
|  |
| ზოგადი სტატიები | 
სახარება • ოთხთავი • ქართული ხელნაწერი სახარებები |  |
|  |
| ცალკეული ოთხთავები | 
ადიშის ოთხთავი • ალავერდის ოთხთავი • ანჩის ოთხთავი • ბერთის I ოთხთავი • ბერთის II ოთხთავი • ბიჭვინთის ოთხთავი • გელათის ოთხთავი • ვანის ოთხთავი • ვარძიის ოთხთავი • იერუსალიმის ოთხთავი • ლაბსყალდის ოთხთავი • ლარგვისის ოთხთავი • მარტვილის ოთხთავი • მესტიის ოთხთავი • მოქვის სახარება • პარხლის I ოთხთავი • პარხლის II ოთხთავი • სამების ოთხთავი • ტბეთის I ოთხთავი • ტბეთის II ოთხთავი • ყანჩაეთის ოთხთავი • შიომღვიმის ოთხთავი • წყაროსთავის I ოთხთავი • წყაროსთავის II ოთხთავი • ხანმეტი ოთხთავი • ჯრუჭის I ოთხთავი • ჯრუჭის II ოთხთავი |
|  |
| 
იხილეთ ქართულ ოთხთავთა სრული სია |

 |
**გაგნოა** (ფრანგ. Gagnoa) — ქალაქი კოტ-დ’ივუარის სამხრეთით. გო-ჯიბუას ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფიული მდგომარეობა
-----------------------

ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე გბერეს მარჯვენა სანაპიროზე (მდინარე სასანდრას აუზი), დაახლოებით 100 კმ-ის მანძილზე სამხრეთ-დასავლეთით ქალაქ აბიჯანიდან. აბსოლუტური სიმაღლეა 210 მეტრი ზღვის დონიდან.

მოსახლეობა
----------

1998 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობამ შეადგინა 107 124 ადამიანი, ხოლო 2014 წლის აღწერის მონაცემებით 160 465 ადამიანი.
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:

| 1975 | 1988 | 1998 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- |
| 42 285 | 85 563 | 107 124 | 160 465 |

ეკონომიკა
---------

ქალაქის მოსახლეობის ძირითადი დასაქმების სფეროა სოფლის მეურნეობა. ქალაქის შემოგარენში მოჰყავთ მანიჰოტი, კაკაო, სიმინდი, იამსი, ბრინჯი, ყავა და სხვა კულტურები.

ტრანსპორტი
----------

ქალაქიდან დასავლეთით მდებარეობს გაგნოას პატარა აეროპორტი (ICAO: DIGA, IATA: GGN).

სქოლიო
------

1. 1 2  Gagnoa, Cote D'Ivoire (Ivory Coast) Page. Fallingrain Global Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-22.
2. ↑  Gagnoa. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-22.
3. ↑  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (citypopulation)
4. ↑  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (Recensement Général de la Population et de l’Habitat)
**"განგება დარბაზობისა"**, ქართული სამართლებრივი ძეგლი. უძველეს ნუსხაში (XI ს.) სათაურად აქვს „წესი და განგებაჲ დარბაზობისა, რომელი აღესრულების მცხეთას კურთხევასა მეფეთასა". შეიცავს საქართველოში საკუთარი მირონის კურთხევისა და დარბაზობის წესების აღწერას. მიეწერება მიქაელ კათალიკოსს (V ს.). თვით ძეგლში დაცული ცნობების მიხედვით, XV საუკუნეზე ადრე არ უნდა იყოს შედგენილი: ტექსტში გვხვდება ანაქრონიზმები (მაგ. იხსენიება ათაბაგი); დარბაზობის წესი მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოსათვის განკუთვნილად ჩანს (მასში, ჭყონდიდლის გამოკლებით, მარტოოდენ აღმოსავლელი მღვდელმთავრებია მოხსენიებული). ძეგლში განსაზღვრულია სამღვდელოების წარმომადგენელთა ადგილ-პატივი მეფედ კურთხევასთან დაკავშირებით გამართული დარბაზობის დროს (იხ. სტატია ჯდომისა და დგომის წესი); მოჩანს ადგილუფროსობისათვის ბრძოლის ძლიერი ამარეკლი — მაწყვერელი იშხნელზე ბევრად მაღლა დგას, მაშინ როდესაც ხელმწიფის კარის გარიგებაში (იხ. სტატია „გარიგება ჴელმწიფის კარისა") იშხნელი პირველია ეპისკოპოსთა შორის. ძეგლი დროთა განმავლობაში ცვლილებებს განიცდიდა. უკანასკნელად დარბაზობის წესი ახალ ვითარებასთან შეხამებით დაამტკიცეს ერეკლე II-მ და ანტონ I-მა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 1, ტფ. 1928; წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ. 1928;
* *ფუტკარაძე ი.* ქსე, ტ. 2, გვ. 675, თბ. 1977
**მანაბა მაგომედოვა** მაჰომედოვა, მაჰომეტოვა (დ. 5 ნოემბერი, 1928, სოფ. ყუბაჩი, დაღესტნის რაიონი — გ. 10 მარტი, 2013) — მხატვარი, ოქრომჭედელი ქალი, დაღესტნის (1978) და საქართველოს (1985) სსრ სახალხო მხატვარი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2010).

1935-2000 წლებში ცხოვრობდა თბილისში. 1959-1967 წლებში მუშაობდა პედაგოგად თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. მისი ნამუშევრები: შოთა რუსთაველისა (1965) და ალბრეხტ დიურერის (1970) პორტრეტები. „მხატვარი და ბუნება" (ეძღვნება ელენე ახვლედიანს, 1977), „მხატვრის ცხოვრება" (ეძღვნება დავით კაკაბაძეს, 1977), „ლადო გუდიაშვილი" (1982). ხანჯალი „თბილისი — 1500 წელი" (1958) და სხვა. მონაწილეობდა მინანქრის I საერთაშორისო სიმპოზიუმის მუშაობაში (თბილისი, 1973). ავტორია წიგნისა „ტრადიციების კვალდაკვალ" (1971).

ჯილდოები
--------

* 1999 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 652, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანაბა მაგომედოვა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
2. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**ბუშეტი** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. თელავიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით, თბილისიდან — 60 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1090 ადამიანი. მეზობელი სოფლებია ქვემო ხოდაშენი და ვანთა.

ისტორია
-------

ქართულ საისტორიო წყაროებში სოფელი იხსენიება XIII საუკუნიდან. იმ დროს არსებულ ერწო-თიანეთის საეპისკოპოსოსთვის გარკვეული ოდენობის გამოსაღები აქვს შეწერილი ბუშეტსაც. საქართველოს ერთიანობის ხანაში (XI-XV სს.) ბუშეტის ყმა-მამულზე დიდი წილი ედო სვეტიცხოვლის მონასტერს. ასევე რჩებოდა XVI საუკუნეშიც — კახეთის სამეფოს არსებობის პირველ პერიოდშიც სვეტიცხოვლის არის „ბუშატი, მთითა და ბარითა და მონასტრითა", — ნათქვამია კახთა მეფის ალექსანდრე II-ის ერთ-ერთ საბუთში, რომელშიც იგი სვეტიცხოველს უახლებს მამულებს კახეთში. კახეთის სამეფოს არსებობის პერიოდში, განსაკუთრებით XVII-XVIII საუკუნეებში, სვეტიცხოვლის კუთვნილ ყმა-მამულზე ბუშეტში ერთმანეთს ედავებიან ვაჩნაძეები და იქ მოურავებად დანიშნული ჯანდიერისშვილები. ისინი აშკარად ითვისებენ საკათალიკოსო მამულებს. 1654 წლისთვის ვითარება ისე გამწვავებულა, რომ დავაში ჩარეულა კათალიკოსი ქრისტეფორე II. მიუხედავად ამისა, დროთა განმავლობაში, განსაკუთრებით XVIII საუკუნეში, სოფელზე მაინც დაიდოს წილი კახეთის საერო ფეოდალებმა და დავით გარეჯის მონასტერმა, რომელიც მეტოქეობს სვეტიცხოველს. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და საქართველოში რუსული მმართველობის დამყარების შემდეგ, ბუშეტი ტფილისის გუბერნიის თელავის მაზრაში შედიოდა. სოფელში მისდევენ მევენახეობას, მებაღეობას.

დემოგრაფია
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა |
| --- | --- |
| 2002 | 1233 |
| 2014 | 1090  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია
* ბუშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია
* ბუშეტის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 593.
* *კახაძე .კ*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 165.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 27 ივლისი 2016.
2. ↑  2002 წლის აღწერის მონაცემები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-19. ციტირების თარიღი: 2016-07-27.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თელავის მუნიციპალიტეტის დროშა თელავის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქები | 
თელავი | თელავის მუნიციპალიტეტის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
აკურა · ართანა · ახატელი · ბუშეტი · გულგულა · ვანთა · ვარდისუბანი · თეთრი წყლები · იყალთო · კისისხევი · კობაძე · კონდოლი · კურდღელაური · ლალისყური · ლაფანყური · ლეჩური · ნადიკვარი · ნასამხრალი · ნაფარეული · პანტიანი · რუისპირი · სანიორე · სეროდანი · ფშაველი · ქვემო ხოდაშენი · ყარაჯალა · შალაური · წინანდალი · ჯუღაანი |

 |
**გაგიკ II ბაგრატუნი** (სომხ. Գագիկ Բ; დ. 1025 — გ. 1079) — ანისის სამეფოს უკანასკნელი ბაგრატუნი მეფე. ტახტი ეკავა 1041–1045 წლებში, აშოტ IV-ის ვაჟი.

გაგიკ II დაიბადა 1025 წელს. ტახტზე ავიდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1041 წელს, 16 წლის ასაკში. გაგიკის ტახტზე ასვლიდან ცოტა ხანში ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე IX-მ სამშვიდობო მოლაპარაკებების საბაბით, გაგიკი კონსტანტინოპოლში მიიწვია. მან არავის თხოვნას არ მოუსმინა და იმპერატორთან შესახვედრად გაემართა. იმპერატორმა კონსტანტინემ მას უთხრა, რომ უნდა დაეთმო ტახტი და გადაეცა ანისის სამეფო ბიზანტიისთვის. გაგიკ II-მ უარი განაცხადა ამაზე. იმპერატორი განრისხდა და იგი დააპატიმრეს.

კონსტანტინე IX ყველაფერს აკეთებდა, რომ უდრეკი გაგიკი როგორმე დაეთანხმებინა ტახტისა და ანისის სამეფოს ბიზანტიის იმპერიისთვის დათმობაზე. საბოლოოდ, მან ეს მოახერხა. 1045 წელს გაგიკმა ანისის ტახტზე უარი განაცხადა.

გაგიკი ტახტის გარეშე განაგრძობდა ცხოვრებას. 1080 ან 1079 წელს იგი მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* F. Macler, Armenia, The Kingdom of the Bagratides, The Cambridge Ancient History, vol. IV, p. 162
**მანავის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, ოთხიოდე კილომეტრის მანძილზე, ნასოფლარ თარაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას, სწორ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და ქვიშაქვის ნატეხი ქვით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია: შენობას გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები დანგრეული აქვს. შემორჩენილი კედლებიდან ყველაზე დიდ სიმაღლეზე ჩრდილოეთ კედელი დგას.

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილია განიერი, გარეთკენ შევიწროვებული სარკმელი. აფსიდის ორივე გვერდში თაღოვანი ნიშაა, რომლებიც იატაკის დონიდან იწება. ორივე ნიშის გვერდით თითო პატარა, სწორკუთხა ნიშაცაა. დარბაზის გრძივი კედლები პილასტრების გარეშეა. გარედან ეკლესიის შემორჩენილი კედლები სადაა. სამხრეთ ფასადის წყობაში ჩატანებულია შირიმის საკმაოდ დიდი, სრულიად დაუმუშავებელი ქვა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 127-128.
**ლეგატი** (*ლათ. Legatus*)
— მაღალი თანამდებობის პირი რომაულ არმიაში.

ტერმინმა როგორც მთავარსარდალი ფორმალური სახე მიიღო ავგუსტუსის დროს.
რომის რესპუბლიკიდან მოყოლებული, ლეგატები იღებდნენ დიდ წილს წარმატებული სამხედრო კამპანიებიდან, რაც მათ საკმაოდ ხელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებდა, ასე რომ ეს თანამდებობა ხშირად წარმატებულ კონსულებს ან სხვა მაღალი თანამდებობის პირებსაც იზიდავდა.

მიმოხილვა
---------

რომის იმპერიაში ლეგიონებს აკონტროლებდნენ იმპერატორს დაქვემდებარწბული კონსულები, ხოლო
 რომის რესპუბლიკის შემდეგ, სენატის მთელი ძალაუფლება გადავიდა იმპერატორის ხელში, რამაც ის მთელ რომში ყველაზე ძლევამოსილ პიროვნებად აქცია.

ლეგატი იყო ყველაზე პატივსაცემი სამხედრო მოხელე რომში, ამ თანამდებობაზე ადამიანებს ირჩევდნენ სენატორთა კლასიდან.

განარჩევენ ლეგატების ორ მთავარ თანამდებობას: *legatus legionis*-ს თანამდებობაზე ნიშნავდნენ ყოფილ პრეტორებს, რომლებიც თანამდებობაზე არჩევის შემდეგ ხელმძღვანელობდნენ რომის ლეგიონებს და
*legatus pro praetore* ისინი ჩვეულებრივ იყვნენ ყოფილი კონსულები და ეძლეოდათ პროვინციის მმართველობა პრეტორის სასამართლო ძალაუფლებასთან ერთად, რაც რიგ შემთხვევაში მათ აძლევდა დამატებით ოთხი ან მეტი ლეგიონის მართვის საშუალებას.
ლეგატს უფლება ჰქონდა ჰყოლოდა 12 ლიქტორი ფასცების სატარებლად.

რომის რესპუბლიკის დროს, ლეგატის მოვალეობას ასრულებდნენ ისინი ვისაც ხელთ ეპყრა დელეგირებული ძალაუფლება 
(ჩვეულებრივ კონსული ან პროკონსული).

 ავგუსტუსიდან მოყოლებული იმპერატორი ლეგატის თანამდებობაზე ნიშნავდა ლეგიონის უფროს მეთაურებს, მათ შორის ეგვიპტესა და მესოპოტამიაში, სადაც ლეგიონები იმართებოდა პრეფექტების მიერ.

*legatus legionis* ექვემდებარებოდა *legatus augusti pro praetore*-ს.

*legatus augusti pro praetore*-ს 
თანამდებობაზე ნიშნავდნენ ყოფილ ტრიბუნებს, ასევე იმპერატორმა ავგუსტუსმა დააწესა მაქსიმალური მმართველობის ვადა ლეგატებისთვის, რომელიც შეადგენდა ორ წელს. მომდევნო იმპერატორებმა ეს ვადა ჯერ სამ ხოლო შემდეგ ოთხ წლამდე გაზარდეს, მიუხედავად ამისა მათ შეეძლოთ თანამდებობაზე გაცილებით დიდ ხანს დარჩენილიყვნენ.

თუ პროვინციას ჰყავდა მხოლოდ ერთი ლეგიონი, მაშინ ლეგატი მსახურობდა როგორც პვროვინციის მმართველი რომელსაც ხელთ ეპყრა სრული ძალაუფლება.

ბრძოლის ველზე ლეგატის გამორჩევა შესაძლებელი იყო მისი განსხვავებული მუზარადისა და ჯავშნის მეშვეობით, ასევე მისი ალისფერი პალუდამენტუმითა და ქამრით *cincticulas*.

ლეგატს შეეძლო გაეცა სიკვდილით დასჯის ბრძანება.

*Legatus legionis*-ს თანამდებობა საბოლოოდ გააუქმა იმპერატორმა გალიენუსმა. ის უპირატესობას ანიჭებდა მეთაურის არჩევას სამხედრო წრიდან რადგან მათ ჰქონდათ დიდი სამხედრო გამოცდილება.

დიპლომატიური ლეგატი
-------------------

რომის რესპუბლიკაში ლეგატებს ასევე ელჩებად ირჩევდნენ სენატორები..

სქოლიო
------

1. ↑  "The Roman Army დაარქივებული 2018-06-03 საიტზე Wayback Machine. ". Accessed April 16, 2007.
2. ↑   (2006-07-14) *Smith (1901) Dictionary of Greek and Roman Antiquities Vol. 1 PA811*.  Books.google.com. ციტირების თარიღი: 2011-04-16.
3. ↑  სმითი, *Dictionary of Greek and Roman Antiquities* (1875), Bill Thayer's edition, entry on "Legatus".
**მაატკარა** — ძველი ეგვიპტის XXI დინასტიის დედოფალი, ფინეჯემ I-ის ქალიშვილი. ჰყავდა შვილი, რომელიც დაბადებისთანავე გარდაიცვალა. 

მაატკარას სამარხი აღმოაჩინეს 1871 წელს ძმებმა აჰმედ სულეიმან და მუჰამედ აბდ ალ-რასულებმა, რომლებიც მალავდნენ გახსნილ სამარხებს, რათა თავისუფლად გაეყიდათ ნაპოვნი ნაშთები. საბოლოოდ მას ყურადღება მიაქცია გასტონ მასპერომ, რომელიც მაშინ იყო ეგვიპტის მუზეუმის დირექტორი ქალაქ კაიროში. 

მასპერომ მოგზაურობა დაიწყო 1881 წლის მაისის ბოლოს ზემო ეგვიპტეში რათა ცნობები მოეძიებინა ამ საკითხზე, თუმცა მხოლოდ 1881 წლის 25 ივნისს ერთ-ერთმა ძმამ აღიარა საფლავის მოპარვა და 6 ივლისს გაემართა საფლავის ადგილსამყოფელისკენ ექსპედიცია, რომელსაც ემილ ბრუგში, მასპეროს ყოფილი თანაშემწე წინამძღოლობდა.

ლიტერატურა
----------

* Петер Элебрахт «Трагедия пирамид! 5000 лет разграбления египетских усыпальниц» (перевод с немецкого) О. И. Павловой, Москва, издательство «Прогресс», 1984 года./Peter Ehlebracht «Heltet die Piramiden Fest! 5000 Jahre Grabraub in Agypten» Dusseldorf — Wien, 1980, Econ Verlag.
**ლუიზიადის არქიპელაგი** (ინგლ. Louisiade Archipelago) — არქიპელაგი მარჯნის ზღვაში, კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთით (მელანეზია). შედის პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია
---------

ლუიზიადის არქიპელაგის ხედი კოსმოსიდან
ლუიზიადის არქიპელაგი წარმოადგენს ათი დიდი ვულკანური კუნძულების ჯგუფს, გარშემორტყმული მარჯნის რიფებით, და კიდევ დაახლოებით 90 უფრო მცირე მარჯნის კუნძულებს, რომლებიც მდებარეობენ დაახლოებით 200 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუნძულ ახალი გვინეიდან. აექიპელაგი გადაჭიმულია 105 კმ მანძილზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და 420 კმ-ზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, რომელსაც უკავია დაახლოებით 26 ათასი კმ² ზღვის სივრცე სოლომონის ზღვის ჩრდილოეთსა და მარჯნის ზღვის სამხრეთს შორის. არქიპელაგი მთაგორიანია, სიმაღლე — 806 მეტრი. ლუიზიადის არქიპელაგის ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 1790 კმ²-ს. მათ შორის ყველაზე დიდებია:

* ვანატინაი (ტაგულა) — 865,7 კმ²,
* როსელი — 260 კმ²,
* მისიმა — 202,5 კმ²,
* სიდეია — 107 კმ²,
* ბასილაკი — 100 კმ²,
* პანა ტინანი — 78 კმ²,
* პანაეტე — 30 კმ².

ლუიზიადის არქიპელაგზე კლიმატი ნოტიოა, ტროპიკულია, ამიტომ არქიპელაგის კუნძულები დაფარულია ხშირი მცენარეულობით, მათ შორის წვიმიანი ტყეებით. ადგილობრივი ფლორა და ფაუნა განსხვავებულია დიდი მრავალფეროვნებით. გვხვდება რამდენიმე ენდემური სახეობა.

ისტორია
-------

ევროპელთაგან კუნძულები პირველმა აღმოაჩინა ესპანელმა მოგზაურმა ლუის ვაეს დე ტორესმა, 1606 წელს მან აღმოაჩინა არქიპელაგის შემადგენლობაში მყოფი კუნძულები ბასილაკი და ვანატინაი, თუმცა შეიძლება დავუშვათ, რომ მანამდე გაცილებით ადრე არქიპელაგზე იყვნენ მალაელი და ჩინელი ზღვაოსნები. 1768 წელს კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინა უკვე ფრანგმა მოგზაურმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა, რომელმაც კუნძულებს საფრანგეთის მეფის ლუი XV-ის პატივსაცემად დაარქვა ეს სახელი (მან პირველმა აღმოაჩინა კუნძული როსელი). 1793 წელს ლუიზიადის არქიპელაგის გვერდით გაცურა მეორე ფრანგმა მოგზაურმა — ჟოზეფ ბრუნი დ’ანტრკასტომ, რომელმაც აღმოაჩინა არქიპელაგის ზოგიერთი კუნძული, მათ შორის, კუნძული მისიმა. 1849 წელს კუნძულების გვერდით გაცურა კაპიტანმა ოუენ სტენლიმ.

1888 წელს მოხდა ლუიზიადის არქიპელაგის ფორმალური ანექსია ბრიტანეთის იმპერიის მიერ, რომელიც გახდა ბრიტანეთის ახალი გვინეის ნაწილი (1904 წლიდან — პაპუას ტერიტორია ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ).

1975 წლიდან ლუიზიადის არქიპელაგი დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

ეკონომიკა
---------

არსებობს ოქროს მცირე საბადოები. გაშენებულია ქოქოსის პალმა. მისდევენ თევზჭერას.

სქოლიო
------

1. ↑  Louisiade Archipelago. oceandots.com. ციტირების თარიღი: 2010-04-06.
2. 1 2  Louisiade Archipelago rain forests (AA0110). World Wildlife Fund.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-06.
3. 1 2 3  *Max Quanchi; John Robson.*, Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands, Lanham, Maryland; Toronto; Oxford: The Scarecrow Press, Inc. 2005. — P. xv, ISBN 0810853957.
4. 1 2  Louisiade Archipelago. Encyclopædia Britannica.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-06.
5. 1 2  *Stanley J. Ulijaszek.*, Population, Reproduction and Fertility in Melanesia, Berghahn Books, 2008. — P. 92, 256 p. ISBN 1845452690.
**ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები**, *ციანობაქტერიები* (ლათ. Cyanophyta) — ბაქტერიათა განყოფილება (ტიპი). ერთუჯრედიანი, კოლონიური და მრავალუჯრედიანი (ძაფნაირი), უმეტესად მიკროსკოპული ფორმებია; განეკუთვნებიან პროკარიოტებს. მოლურჯო-მწვანე ფერი აქვთ, თუმცა გვხვდება მოყვითალო-მწვანედ, ვარდისფრად, იისფრად, ზოგჯერ შავად შეფერილი ფორმებიც. მორფოლოგიურად ჩამოყალიბებული ბირთვი და ქლოროპლასტი ციანობაქტერიებს არ აქვთ. პლანქტონურ სახეობებს აქვთ. ე. წ. გაზის ვაკუოლები - პროტოპლასტში გაზით ამოვსებული სივრცეები. მრავალდებიან დაყოფით (ერთუჯრედიანები), ჰორმოგონიუმებით - ძაფის ფრაგმენტებით (მრავალუჯრედიანები) და სხვადასხვა სახის სპორებით. სქესობრივი გამრავლება და მოძრავი შოლტიანი სტადიები განვითარების ციკლში არ აქვთ.

ციანობაქტერიები აერთიანებს 2000-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია მტკნარ წყლებსა და ზღვებში. ცხოვრობენ ნიადაგზე და ნიადაგში, თოვლზე, ნესტიან ადგილებსა და ცხელ წყაროებში, ზოგი ლიქენების კომპონენტია. პლანქტონური ფორმები ინტენსიური გამრავლებისას იწვევენ „წყლის ყვავილობას" და სასმელად უვარგისს ხდიან წყალს. იწვევენ აგრეთვე წყალსადენი ფილტრების დაცობას და თევზის სიკვდილს; ზოგჯერ წყალსაცავში ქმნიან კუნძულებსაც კი. სხვა ბაქტერიებთან ერთად ციანობაქტერიებიც მონაწილეობენ სამკურნალო ტალახის შექმნაში, ახდენენ ნიადაგში ატმოსფერული აზოტის ფიქსაციას. ნიადაგზე მცხოვრები ციანობაქტერიები მონაწილეობენ ნიადაგთწარმოქმნის პროცესში.

თანამედროვე მეცნიერებში არ არის მიღებული ტერმინი ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები და იყენებენ მხოლოდ ტერმინ ციანობაქტერიას, რადგან ზოგადად წყალმცენარეები ეუკარიოტები არიან და რადიკალურად განსხვავებული სახეობაა.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ა. კომარნიცი, ლ. ვ. კუდრიშოვი, ა. ა. ურანოვი*, „მცენარეთა სისტემატიკა", გვ. 39, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბ. 1973
* *ყანჩაველი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 315.

სქოლიო
------

1. ↑  Allaby, M, ed. (1992). „Algae". *The Concise Dictionary of Botany*. Oxford: Oxford University Press.
გაბონის რუკა
**ლოპესის კონცხი** (ფრანგ. Cap Lopez) — 55 კმ-ის სიგრძის ნახევარკუნძული გაბონში. მდებარეობს ცენტრალური აფრიკის დასავლეთ სანაპიროზე, რომლის კოორდინატებია — სამხრეთის განედის 0° 38' და აღმოსავლეთის გრძედის 8° 42'. ის გამოჰყოფს გვინეის ყურეს ატლანტის ოკეანისაგან. კონცხი მდებარეობს მდინარე ოგოუეს დელტაში, რომლის მახლობლად მდებარეობს ქალაქი პორტ-ჟანტილი. 1897 წლიდან კონცხზე ფუნქციონირებს შუქურა, თანამედროვე შენობა აშენდა 1911 წელს, მაგრამ რამდენიმე წლის განმავლობაში ის უყურადღებოდ არსებობდა და შესაძლებელია ეროზიისაგან დაინგრეს.

თავისი სახელწოდება კონცხმა მიიღო პორტუგალიელი მკვლევარის ლოპეს გონსალვესის პატივსაცემად, რომელმაც კონცხს მიაღწია 1474 წელს. XVIII—XIX საუკუნეებში ლოპესის კონცხი იყო მონათა ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი. 1862 წელს, საფრანგეთის ადგილობრივი ტომების წარმომადგენლებთან შეთანხმების საფუძველზე, ლოპესის კონცხი გადავიდა საფრანგეთის სუვერენიტეტის ქვეშ. დღეისათვის კონცხი იმყოფება გაბონის პროვინცია ოგოუე-მარიტიმის შემადგენლობაში. აქ მდებარეობს ნავთობის ტერმინალი, რომელიც უზრუნველყოფს გაბონის ნავთობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ექსპორტს.

სქოლიო
------

1. ↑  Limits of Oceans and Seas, 3rd edition. International Hydrographic Organization (1953).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ოქტომბერი 2011. ციტირების თარიღი: 7 February 2010.
2. ↑  Phare du Cap Lopez
**ლორა ენ ბრენიგანი** (ინგლ. Laura Ann Branigan; დ. 3 ივლისი, 1952, ბრიუსტერი, ნიუ-იორკის შტატი — გ. 26 აგვისტო, 2004, ისტ-კუაგი, ნიუ-იორკის შტატი) — ამერიკელი პოპ-მომღერალი. მას ეკუთვნის 1980-იანი წლების რიგი ჰიტები, პირველ რიგში — ბილბორდის სინგლების ჩარტში მე-2 ადგილის მფლობელი „Gloria" (1982). შემდგომში ჩაწერა ისეთი ჰიტები როგორებიცაა „Solitaire" (1983), „How Am I Supposed to Live Without You" (1983), ყველაზე პოპულარული ალბომი „Self Control" (1984). დროდადრო იღებდნენ ფილმებსა და ტელესერიალებში, 2002 წელს მონაწილეობა მიიღო მიუზიკლში „Love, Janis", სადაც ჯენის ჯოპლინი განასახიერა. დაამთავრა ნიუ-იორკის დრამატული ხელოვნების აკადემია. ვოკალისტს ჰქონდა ხუთნახევაროქტავიანი დიაპაზონი. გასტროლებს ატარებდა ბეკ-ვოკალისტ ლეონარდ კოენთან ერთად, სანამ 1970-იანი წლების ბოლო სოლოკარიერას არ დაიწყებდა.

გარდაიცვალა ძილის დროს, თავის ტვინის ანევრიზმით, 52 წლის ასაკში. მის ნეშტს კრემაცია ჩაუტარეს და ფერფლი ლონგ-აილენდის სრუტეში მოაბნიეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ლორა ბრენიგანი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლორა ბრენიგანი — AllMovie
* 

* ლორა ბრენიგანი — Find a Grave-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Laura Branigan. Encyclopædia Britannica. *britannica.com* (22 აგვისტო, 2020). ციტირების თარიღი: 2 სექტემბერი, 2020.
2. 1 2  Laura Branigan. Notable Names Database. *nndb.com*. ციტირების თარიღი: 2 სექტემბერი, 2020.
3. 1 2  Laura Branigan. Find a Grave. ციტირების თარიღი: 2 სექტემბერი, 2020.
**ლოპოტა რეზორტი** — დასასვენებელი კომპლექსი საქართველოში, ლოპოტას ტბასთან; ის რეზორტული ტიპის სასტუმრო-კომპლექსია. 2006 წლიდან მცირე ზომის, 7 ნომრიანი სასტუმრო აშენდა. მოგვიანებით კი ტერიტორიას დაემატა სასტუმროს ახალი შენობები. ტბის გარშემო სასტუმროს 8 შენობა დგას სტანდარტული, ნახევრად ლუქსი და ლუქსი ნომრებით. ჯამში, „ლოპოტა რეზორტის" დასასვენებელ კომპლექსს შეუძლია უმასპინძლოს 200-ზე მეტ სტუმარს.

გასართობი საშუალებები
---------------------

დამსვენებლებს შეუძლიათ იჯირითონ ცხენებზე, გაისეირნონ წყლისა და ხმელეთის ველოსიპედებით, ითევზაონ, ითამაშონ ჩოგბურთი, მინი გოლფი, კალათბურთი და ფრენბურთი, მონაწილეობა მიიღონ კახური, ტრადიციული ღვინის დეგუსტაციაში, ჩურჩხელების ამოვლებასა და ჭაჭის გამოხდაში.

„ლოპოტა რეზორტის" 3 აუზი სხვადასხვა ასაკისა და ცურვის მოყვარულთა მიხედვით ჯამში 1200 კვადრატულ მეტრს უტოლდება. მესამე, ოლიმპიური ზომის აუზი სიგრძეში 60 მეტრს უდრის.

„ლოპოტა რეზორტი" ბიზნეს-ტურიზმისა და კორპორატიული ღონისძიებების განხრით აქტიურად მუშაობს. ტერიტორიაზე შესაძლებელია დღესასწაულების, ქორწილების, კონფერენციების, სემინარებისა და სხვადასხვა აქტივობების ორგანიზება.

ისტორია
-------

XIX საუკუნეში ლოპოტის ხეობა ალექსანდრე ჭავჭავაძის მამულად მიიჩნეოდა, რომელიც იმ დროისთვის ვარდის პლანტაციებით იყო განთქმული. მოგვიანებით, ტერიტორია რომანოვების საუფლისწულო მამულად ქცეულა. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში პირველი ვარდის ზეთის საწარმო შეიქმნა. მიკროზონისა და ფრანგი სპეციალისტების დახმარებით, ლოპოტის პარფიუმერულმა ზეთმა პარიზის სუნამოების გამოფენაზე უდიდესი შეფასება მიიღო. საბჭოთა კავშირის პერიოდში, ზეთის საწარმომ შეწყვიტა ფუნქციონირება და მიტოვებულ შენობად იქცა. თანამედროვე ლოპოტის დასასვენებელი კომპლექსის ტერიტორიაზე დაგეგმილია ვარდების ახალი პლანტაციების გაშენება.

2010 წელს „ლოპოტა რეზორტის" ტბა კათოლიკოს-პატრიარქმა, ილია II-მ აკურთხა. ამ დღეს პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით ტბას ილია II-ის სახელი ეწოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**გლადკოვის სახლი** (რუს. Дом Гладкова) — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლებს. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 76 / ლერმონტოვის შესახვევი № 4.

ისტორია
-------

იმ ადგილზე სადაც ახლა ვაჭარ გლადკოვის სახლი დგეს, მდებარეობდა ერთსართულიანი შენობა, რომელშიც განთავსებული იყო ნოტაკის ფეხსაცმლის მკერავის სახელოსნო. სახლი ეკუთვნოდა ხორბლის ვაჭარ ივან სკარამანგას. შენობიდან ბერძნების ქუჩამდე დაუსახლებელი იყო. 

ვაჭრის გარდაცვალების შემდეგ სახლი გადავიდა მისი მეუღლის არგირია პეტრეს ასულის მფლობელობაში. შემდეგ იგი ეკუთვნოდა ლეონიდ მაგულეს, რომელმაც იგი მიჰყიდა მეორე გილდიის ვაჭარ ივან გლადკოვს. ივანე გლადკოვი ტაგანროგში ჩავიდა 1888 წელს. 1889 წელს 45 წლის ასაკში დაქორწინდა 27 წლის ქვრივ მარია ალაფუზოვაზე. ოჯახში მათ ჰყავდათ 6 შვილი. ივან გლადკოვი გარდაიცვალა 1909 წლის 10 მაისს ასთმისა და გულის ტკივილისაგან. დაკრძალეს ქრისტიანულ სასაფლაოზე ქალიშვილის, მარიას გვერდით. მის საფლავზე დგას გრანიტის ძეგლი, რომელზეც წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ივანე ივანეს ძე გლადკოვი გარდაიცვალა 65 წლის ასაკში, ხოლო მარუსია გლადკოვა 6 წლის ასაკში" |
|  |  |

ივან გლადკოვის ინიციატივით ძველი სახლი დაანგრიეს და 1895 წელს მის ადგილზე ააშენეს ორსართულიანი სახლი. მოგვიანებით გადააკეთეს სახლის ფანჯრები. სახლის ეზოში იყო ფლიგელი და ბეღელი. XIX საუკუნის ბოლოსთვის გლადკოვის სახლი სილამაზის მიხედვით მეშვიდე იყო ტაგანროგში. სახლი აგებულია მოდერნის სტილში ფართო ფანჯრებით. ფასად გაფორმებულია ლიმონისფერით. ფანჯრის ღიობებს შორის აპოლონის გამოსახულებებია. სახლის ფასადი მდიდარი დეკორით გამოირჩევა. 

1910-იან წლებში შენობაში განთავსებული იყო ვარშავის საგალანტერიო ნაწარმის მაღაზია, ვ. ფილევსკის წიგნის მაღაზია. 1914 წელს შენობაში მდებარეობდა „ივანოვის საბანკო სახლი". 1917 წელს დაემატა ვასილევის მაღაზია, საპარიკმახერო და ატელიე. 1920 წელს მუშაობდა მუსიკისა და სიმღერის კურსები და სასადილო. 

გლადკოვის გარდაცვალებიდან 1925 წლამდე სახლი იმყოფებოდა მისი მემკვიდრეების მფლობელობაში, რომლებმაც შენბა გააქირავეს მაღაზიებისათვის და საცხოვრებლად. სხვადასხვა დროს შენობაში მუშაობდა კბილის ექიმი, ფოტოგრაფი, პარიკმახერი. განთავსებული იყო სასადილო, წიგნების მაღაზია და პროფესიული სასწავლებელი. 

ტაგანროგის ოკუპაციის პერიოდში (1941-1943 წწ.) შენობაში განთავსებული იყო გერმანული პროპაგანდის განყოფილება (Abteilung Propagande).

ამჟამად შენობაში განთვსებულია სბერბანკის განყოფილება, რუსეთის საპენსიო ფონდის ფილიალი და ტანსაცმლის მაღაზია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Энциклопедия Таганрог. И. В. Назаренко, В. В. Газаренко. Ст. Гладкова дом.
* О тебе, любимый город: Дом купца Гладкова
* Первая открытка Таганрога
**ლოპოტის მარმარილოს საბადო** — საბადო კახეთის კავკასიონზე, მდინარე ლოპოტის სათავეებში, ქ. თელავიდან 50 კმ-ზე. საბადოში 5 განცალკევებული უბანია. ლოპოტის მარმარილოს საბადო დაკავშირებულია ქვედა ლიასის წყებასთან, რომელიც აგებულია კვარც-სერიციტული მეტამორფული ფიქლებით და ქვიშაქვებით. ამ ნალექებში გვხვდება 1-იდან 40 მეტრამდე სისქის ციცაბოდ დაქანებული 500-700 მ სიგრძის მარმარილოს ლინზები. ლოპოტის მარმარილო ერთგვაროვანი, სუფთა, წვრილი და საშუალო მარვცლოვანია. ფერი: თეთრი, მონაცრისფრო ძარღვებით; ნაცრისფერი და მუქი ნაცრისფერი, თეთრი ძარღვებით. ადვილად მუშავდება და კარგად პრიალდება.

ისტორია
-------

საბადოს აღმოჩენა უკავშირდება სოფელ ლაფანყურის პირველი მცხოვრების ლეგა ნარუსლიშვილის სახელს. ერთხელ ნადირობის დროს ლეგა ნარუსლიშვილმა შეამჩნია, რომ ერთ ადგილას ხევში წყალი თეთრად გამოიყურებოდა. იგი ახლოს მივიდა და ნახა, რომ წყალი თეთრ კლდეზე (ტინზე) გადმოდიოდა. მოგვიანებით ამ ადგილით მეცნიერები დაინტერესდნენ. 1986 წელს მარმარილოს გატანა დაიწყო „თელავის ფილაქ-მარნარილოს კომბინატმა", 1994 წლამდე კომბინატის საფქვავი იყო ლაფანყურში, ხოლო 1994 წლიდან გადაიტანეს თელავში. მისი მოპოვება ხდება კარიერული წესით.

ლიტერატურა
----------

* *კახაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 291-292.
**გველბრუცასებრნი** (ლათ. Typhlopidae) — გველების ოჯახი. აქვთ გლუვქერცლიანი ჭიისმაგვარი, 10-80 სმ-მდე სიგრძის სხეული; ქერცლოვანი ფარით დაფარული წვრილი, ზოგჯერ სრულიად შეუმჩნეველი თვალები, ქიცვით დაბოლოებული კუდი, რომელსაც ცოცვის დროს ეყრდნობიან; ზედა ყბაზე განლაგებულია რამდენიმე კბილი. მათი აგებულების თავისებურებები დაკავშირებულია ნიადაგში ცხოვრებასთან. მათი თვალები რედუცირებულია და დაფარულია გამჭვირვალე, დამცავი გარსით. სხეული დაფარული აქვთ წვრილი ქერცლებით, კუდი მოკლეა და აღჭურვილია ქაცვებით, გადაადგილებისას გველი კუდს ეყრდნობა. თავი წინიდან მსხვილი ფარებით აქვთ დაფარული, თავის ქალას ძვლები ერთმანეთთან მჭიდროდაა შეერთებული და, როგორც წესი, ზედა ყბაზე აქვთ უკან მიმართული კბილები, ხოლო ქვედა ყბაზე კბილები არ გააჩნიათ. ოჯახი შეიცავს 5-6 გვარს, დაახლ. 170-მდე სახეობით. ყველაზე გავრცელებული გვარია Typhlops (დაახლ. 120 სახეობა), მისი წარმომადგენლები ფართოდ არიან გავრცელებულნი ყველა კონტინენტის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ მხარეებში. დანარჩენი 4 გვარი (Helminthopis, Liotyphlops, Typhlopis, Anomalepis) წარმოდგენილია მხოლოდ მცირე რაოდენობით ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. გვარი Anomalepis განსხვავდება ოჯახის სხვა გვარებისაგან იმით, რომ ქვედა ყბაზე მას გააჩნია წყვილი კბილი. გველბრუცასებრნთა ყველა ამერიკულ გვარს აერთიანებენ Anomalepididae ოჯახში.

გვარები
-------

| გვარი | სახეობა | სახელწოდება | გავრცელების არეალი |
| --- | --- | --- | --- |
| *Acutotyphlops* | 5 |  | აღმოსავლეთ პაპუა-ახალი გვინეა და სოლომონის კუნძულები. |
| *Cyclotyphlops* | 1 |  | ინდონეზია: სელატანის მხარე, სამხრეთი სულავესი. |
| *Ramphotyphlops* | 49 | გრძელკუდა გველბრუცასებრნი | მიანმარი, ტაილანდი, მალაიზია, ჰონგ კონგი, ჩინეთი, ლესერ სუნდას კუნძულები, მოლუკასი, ინდონეზია, ფილიპინები, პალაუს კუნძულები, ავსტრალია, ახალი გვინეა, ბისმარკის არქიპელაგი, სოლომონის კუნძულები, ლიაიოტე, ფიჯის კუნძულები და სავარაუდოდ ახალი კალიდონია. |
| *Rhinotyphlops* | 28 |  | ინდოეთი, ახლო აღმოსავლეთი და აფრიკა, საჰარის სამხრეთი. |
| *Typhlops*T | 120 | გველბრუცასებრნი | სამხრეთაღმოსავლეთი ევროპა, ახლო აღმოსავლეთი, ტროპიკული და სუბტროპიკული აზია, აფრიკა, მადაგასკარი, ინდოეთის ოკეანის ზოგიერთი კუნძული, ფილიპინები, მოლუკასი, ახალი გვინეა, ცენტრალური ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა და დასავლეთ ინდიესი. |
| *Xenotyphlops* | 1 |  | მადაგასკარი. |
|

T) ტიპური გვარი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 138.

სქოლიო
------

1. 1 2  Typhlopidae (TSN 174338). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. Retrieved on 14 აგვისტო 2007.
**გლებ ვერეშჩაგინი** (რუს. Верещагин, Глеб Юрьевич; დ. 14 აპრილი [ძვ. სტ. 2 აპრილი], 1889 — გ. 5 თებერვალი, 1944) — რუსი ჰიდროლოგი. გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. ბაიკალის ერთ-ერთი სახელოვანი მკვლევარი. 1913 წელს დაამთავრა ვარშავის უნივერსიტეტი. მეცნიერებათა აკადემიის ბაიკალის ექსპედიციის ხელმძღვანელი, 1930–1944 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბაიკალის ლიმნოლოგიური სადგურის დირექტორი. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა ყინულის რეჟიმს, ნაპირების დინამიკასა და მორფოლოგიას, ბაიკალის ტბის ჰიდრობიოლოგიას. ბაიკალის ფაუნისა და ფლორის ზღვიური წარმოშობის თეორიისა და ბაიკალის დიდი სიღრმეების რუკების ავტორი. დიდია მისი დამსახურება დატოტვილულვაშიანების შესწავლის საქმეში. 1914 წლიდან მუშაობდა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის მუზეუმში. 1916 წელს პირველად მიიღო მონაწილეობა ბიაკალზე ჩატარებულ ექსპედიციაში. 1919 წლიდან ჰიდროლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერ-მდივანი. ბაიკალის ექსპედიციამ შეაგროვა ფართო სამეცნიერო მასალა ტბის ჰიდროლოგიურ და ჰიდრობიოლოგიურ საკითხებზე, რომელიც შემდგომ მეცნიერებათა აკადემიას გადაეცა.

სამეცნიერო წრეეში მეტად ცნობილი ადამიანი იყო. მის სამეცნიერო მოღვაწეობას მაღალ შეფასებას აძლევდნენ: ვლადიმერ კომარივი, ოტო შმიდტი, ვლადიმერ ვერნადსკი, ალექსანდრე ვინოგრადოვი, ვლადიმერ ობრუჩევი და სხვა. 

გლებ ვერეშჩაგინი გარდაიცვალა 1944 წლის 5 თებერვალს მძიმე ავადმყოფობის შედეგად.

თხზულებები
----------

* Происхождение и история Байкала, его фауны и флоры, "Труды Байкальской лимнологической станции", 1940, т. 10; Байкал, М. 1949,
* Указатель литературы по гидрологии суши, т. 1—3, М. 1934—37.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გლებ ვერეშაგინი – დიდი ბიოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* алиев Д. Н. Глеб Юрьевич Верещагин. 1889—1944, в кн.: Верещагин Г. Ю. Байкал, Иркутск, 1947 (стр. 5—14);
* Лепнева С. Г. Памяти Глеба Юрьевича Верещагина (1889—1944), "Природа", 1947, № 6;
* Обручев В. А. Талиев Д. Н.. Глеб Юрьевич Верещагин, "Известия Акад. наук СССР. Серия геологическая", 1945, № 1.
**ლელა წიფურია** (დ. 1959) — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1959 წელს. 1981 დაამთავრა საქართველოს თეატრისა და კინოს ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი, 1995 წელს ამავე ინსტიტუტის კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი მხატვრული კინოს რეჟისორის სპეციალობით. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელე-რადიოკორპორაციში ავტორად, წამყვანად და რეჟისორად, კინოსტუდია „ქართულ ფილმში" რეჟისორის ასისტენტად. 2006 წლიდან საქართველოს თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის კინო-ტელე სარჟისორო ფაკულტეტის ასისტენტ-პროფესორია.

ფილმოგრაფია
-----------

დამდგმელი რეჟისორია ფილმებისა
1. გონის სუვერენობა (2008) - დოკუმენტური
2. ლილეო (2002) - დოკუმენტური
3. როცა კარიბჭე გაიღება (2001) - დოკუმენტური
4. უვერტიურა (1999) - დოკუმენტური﻿

სცენარის ავტორია ფილმების
1. გონის სუვერენობა (2008) - დოკუმენტური
2. ლილეო (2002) - დოკუმენტური
3. როცა კარიბჭე გაიღება (2001) - დოკუმენტური
4. უვერტიურა (1999) - დოკუმენტური﻿

პროდიუსერია ფილმის
1. გონის სუვერენობა (2008) - დოკუმენტური

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლელა წიფურია დაარქივებული 2016-04-19 საიტზე Wayback Machine.
**ბუჩაანთ ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩანადირთკარის დასავლეთით 0,3 კილომეტრზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმლის ღიობები ქვიშაქვის თლილი ქვისაა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. თითო მსგავსი სარკმელია სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელში. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხევლის შუაში რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია აგურის კანკელით, მასში ორი თაღოვანი ღიობია მოწყობილი. გრძივი კედლების შუაში თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ნახევარწრიულია კამარაც. დასავლეთის ფასადის ფრონტონზე აგურის წყობის შეღრმავებით ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 337-338.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გერმანე**. |

**გერმანე მღვდელმონაზონი** (გ. 1739 წელი) — საეკლესიო მწერალი, თბილისის სიონის ეკლესიის მსახური, ვახტანგ VI-ის თანამშრომელი კულტურულ-მწიგნობრულ საქმიანობაში. 1710 წელს მისი რედაქტორობით დაიბეჭდა „კონდაკი" (საეკლესიო საგალობლები). 1711 წელს მხედრული შრიფტით დაიბეჭდა მისივე წიგნი „სწავლა" — ღვთისმეტყველების პირველი ქართული სახელმძღვანელო, რომელსაც XIX საუკუნემდე იყენებდნენ და ხელნაწერებითაც ამრავლებდნენ. გერმანე მღვდელმონაზონმა დიდი შრომა გასწია ქართული წერილობითი ძეგლების შეკრებისა და დაცვისათვის. მან მოიპოვა და განაახლა ვარძიის ხელნაწერი (მათეს თავის თარგმანება იოანე ოქროპირისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-365). 1724 წელს გერმანე მღვდელმონაზონი ვახტანგ VI-ს გაჰყვა რუსეთში, სადაც განაგრძობდა სასტამბო მწიგნობრულ მოღვაწეობას. 1738 წელს მოსკოვში მისი რედაქტორიბით დაიბეჭდა „ზატიკი".

ლიტერატურა
----------

* *შარაშიძე ქ.* პირველი სტამბა საქართველოში (1709-1722), თბ. 1955;
* *ლომინაძე ბ.* ქსე, ტ. 3, გვ. 101, თბ. 1978
**ბუჩაანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბუჩაანის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მთის ციცაბო კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია და აღმოსავლეთ ნაწილით ფერდობშია შეჭრილი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის კლდის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით, დუღაბზე. ძლიერ დაზიანებულია: თითქმის მთლიანადაა ჩამოშლილი დარბაზის კამაროვანი გადახურვა, დანგრეულია დასავლეთ კედელი, მონგრეულია გრძივი კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილები. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ეკლესიის კვადრატული ფორმის დარბაზი აღმოსავლეთით შებრტყელებული, ბოლოებთან ნალისებრად მორკალული უსარკმელო აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდში, ერთი მეორის ზემოთ, ორი პატარა ნიშია. დარბაზი ფიქლით ნაწყობი კამარით ყოფილა გადახურული, რომლის ჩრდილოეთის გვერდის მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი. ინტერიერში შეინიშნება შელესილობის ფრაგმენტები.

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი კ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 235-236.
**გამოცდილების ქულები** (აბრ. XP — „იქს-პი") — სამაგიდო როლურ თამაშებსა და როლურ ვიდეო თამაშებში — ჯილდო, წარმოდგენილი ციფრული სახით, რომელიც ეძლევა მოთამაშეს ამა თუ იმ ქვესტის წარმატებით დასრულების შემდეგ, ხშირად — მტრის განადგურებისთვის. გამოცდილების ქულების დაგროვებით, მოთამაშე იმატებს დონეებს (ინგლ. *Level*).

უმეტეს როლურ თამაშებში, დასაწყისში პერსონაჟი არის სუსტი და გამოუცდელი. როდესაც დაეუფლება საკმარისი რაოდენობის ქულას, ის იმატებს დონეებს და აღწევს პერსონაჟის განვითარების შემდეგ ეტაპს. ეს მოვლენა, როგორც წესი, ზრდის პერსონაჟის სტატისტიკას, მაგალითად, სიცოცხლის მაქსიმალურ რაოდენობას, მაგიას და ძალას, აგრეთვე საშუალებას აძლევს შეიძინოს სხვადასხვა შესაძლებლობები ან გააუმჯობესოს უკვე არსებული. დონეების ამატებით, პერსონაჟს აქვს წვდომა ახალ ტერიტორიებთან და საგნებთან.

ლიტერატურა
----------

* *Michael J. Tresca*, The Evolution of Fantasy Role-Playing Games, McFarland, 2010, ISBN 9780786458950.

სქოლიო
------

1. ↑  Андрей "Q-Tuzoff" Теодорович, Алексей Ларичкин.  (04.08. 2006) Геймерский словарь журнала PC ИГРЫ. PC ИГРЫ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-02-13. ციტირების თარიღი: 2018-01-12.
2. ↑  Tresca 2010, pp. 13-14, Introduction § American Cultere. sfn error: no target: CITEREFTresca2010 (help)
**გამოცანა** — ზეპირსიტყვიერების ჟანრი; საგნის ან მოვლენის პოეტური, ნართაული დახასიათება თვით ამ ობიექტის დაუსახელებლად მისი გამოცნობის მიზნით. წარმოშობით გამოცანა პირველყოფილ საზოგადოებას მიეკუთვნება; თავდაპირველად მას საკულტო მნიშვნელობა ჰქონდა, იმ უძველეს წარმოდგენებს უკავშირდებოდა, რომლებიც საგნის ან მოვლენის საკუთარი სახელით მოხსენიებას კრძალავდა. მოგვიანებით გამოცანამ მხატვრულ-ესთეტიკური და შემეცნებითი ფუნქცია შეიძინა. მისი დანიშნულებაა ადამიანში გონებამახვილობისა და დაკვირვების უნარის აღზრდა. გამოცანის თემატიკა, შეუზღუდველია, მისი ფორმა — კომპაქტური, დახვეწილი, უმთავრესად რიტმული, ზოგჯერ რითმიანიც („ვკეცე, ვკეცე — ვერ დავკეცე", „დავკარ ხმალი, არ დააჩნდა კვალი" და სხვა). ქართული გამოცანების პირველი შემკრებია პლატონ იოსელიანი („გამოცანანი ქართულნი", 1835, ხელნაწერი დაცულია სანქტ-პეტერბურგში, სალტიკოვ-შჩერდრინის სახელობის საჯარო ბიბლიოთეკაში). ქართული გამოცანების პირველი ბეჭდური გამოცემა 1879 წელს მიეკუთვნება (შემკრები რაფიელ ერისთავი). გამოცანების ტექსტები ჩაწერილი აქვთ აკაკი წერეთელს, სოსიკო მერკვილაძეს, მელიტონ კელენჯერიძეს, ი. გომელაურს და სხვებს. გამოცანა გვხვდება ფოლკლორის სხვა ჟანრებში და მხატვრულ ლიტერატურაშიც (გამოცანის ნიმუშები იხ. წიგნში „ხალხური სიბრძნე", ტ. 5, 1965).

ლიტერატურა
----------

* *ჩიქოვანი მ.* ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია, თბ. 1956;

* *ბარდაველიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 663.
**გიორგი (გიგლა) პეტრეს ძე ბერბიჭაშვილი** (დ. 6 აგვისტო, 1878, სოფ. ახატანი, ახლანდ. დუშეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 16 ივლისი, 1942, თბილისი) — ქართველი გლეხი, ილია ჭავჭავაძის უშუალო მკვლელი.

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1905 წლიდან. მონაწილეობდა 1905-1907 წლების რევოლუციურ გამოსვლებში (საგურამოს „წითელი რაზმის" წევრი). 1907 წლის 12 სექტემბერს დაჯგუფების სხვა წევრებთან (ივანე ინაშვილი, გიორგი [ლომა] ხიზანიშვილი, გიგოლა
მოძღვრიშვილი, თედო ლაბაური და პავლე ფშავლიშვილი [აფციაური]) ერთად წიწამურთან გზა გადაუღობა ილია ჭავჭავაძის ეტლს. მისი ნასროლი ტყვია გახდა ილიას გარდაცვალების უშუალო მიზეზი. მკვლელობის შემდეგ ბერბიჭაშვილი ირანში გაიქცა, დანაშაულის სხვა მონაწილეები პოლიციამ დააპატიმრა და სიკვდილით დასაჯა (ფშავლიშვილი პოლიციასთან შეტაკებისას დაიღუპა). 

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ბერბიჭაშვილი სამშობლოში დაბრუნდა. 1921-1936 წლებში სხვადასხვა ადმინისტრაციულ და სამეურნეო სამუშაოებზე იყო საბჭოთა საქართველოში, მ. შ. 1921-1922 წლებში საგურამოს აღმასკომის თავმჯდომარედ მუშაობდა, 1922-1926 წლებში — მუხრანის რაიაღმასკომის თავმჯდომარედ, 1926-1928 წლებში — დუშეთის სამაზრო დამზღვევი სალაროს თავმჯდომარედ, 1928-1930 წლებში — შრომის ბირჟის მე-3 სექციის გამგედ, 1930 წლის თებერვლიდან 1932 წლის 9 აპრილამდე — „საქართველოს ღვინოს" მომარაგების განყოფილების ცენტრალური საწყობის გამგედ, 1932-1934 წლებში — სამტრედიის №2 ღვინის ქარხნის დირექტორის მოადგილედ, 1934-1936 წლებში — სამნეო ნაწილის გამგედ.

1936 წელს ილიას მკვლელობის გამოძიება დაევალა კომისიას კონსტანტინე გორდელაძის თავმჯდომარეობით. 1941 წლის მაისში ბერბიჭაშვილი დააპატიმრეს. იმავე წლის დეკემბერში დაიწყო სასამართლო პროცესი, რომელზეც ბერბიჭაშვილმა მკვლელობა არ აღიარა. საბჭოთა სასამართლომ ბერბიჭაშვილი დამნაშავედ ცნო, მისი რევოლუციური წარსული კი ტყულად მიიჩნია, მკვლელობის შემკვეთად მეფის საიდუმლო პოლიცია („ოხრანკა") დაასახელა, უშუალო ორგანიზატორად კი ილიას მოურავი — დიმიტრი ჯაში. 1942 წლის 5 იანვარს ბერბიჭაშვილს დახვრეტა მიუსაჯეს, მაგრამ ხანდაზმულობის გამო სასჯელი მალევე 10-წლიანი პატიმრობით შეუცვალეს. გარდაიცვალა ციხის საავადმყოფოში.

ლიტერატურა
----------

* „საარქივო მოამბე", – №14.[*მკვდარი ბმული*] – 2013.
**გიგაბაიტი** — მრავალი ბაიტისგან შემდგარი კომპონენტი ციფრული ინფორმაციის დასამახსოვრებლად. თავსართი „გიგა" ნიშნავს 109 ერთეულოვან სისტემაში, ამიტომ 1 გიგაბაიტი უდრის 1 000 000 000 ბაიტს. გიგაბაიტის წარმოსადგენად გამოიყენება სიმბოლო GB ან Gbyte, მაგრამ არ გამოიყენება Gb (პატარა b), რადგან Gb არის სიმბოლო რომელიც გამოხატავს გიგაბიტს. 

წარსულშიც გამოიყენებოდა ეს გამონათქვამები კომპიუტერული მეცნიერების ზოგიერთ სფეროში, რომ აღენიშნათ გიბიბაიტი ანუ 1 073 741 824 ბაიტი.

დღეს გიგაბაიტის გამოყენებას კვლავ აგრძელებენ, რომელიც დაფუძნებულია ძველ კონტექსტზე. როდესაც დისკს გადაეცემა შეტყობინება ტევადობასთან დაკავშირებით ეს როგორც წესი ნიშნავს 109 ბაიტს. 

ის ასევე დიდი რაოდენობით გამოიყენება სატელეკომუნიკაციო სქემებში, რადგან ტელეკომუნიკაცია და კომპიუტერული ქსელები თითქმის ერთი და იგივე სახით ვითარდება. ფაილური სისტემა და პროგრამული უზრუნველყოფა ხშირად აკეთებს ფაილების ზომების სიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* დაარქივებული 2009-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2004-06-12 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2001-08-18 საიტზე Wayback Machine.
**გელა კვაჭანტირაძე** (დ. 7 ივლისი, 1956, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. ამავე უნივერსიტეტის საერთაშორისო ბიზნესის ფაკულტეტი სპეციალობით ბიზნეს-იურისტი 2001 წელს.

1978-1992 წელს რიგი სამეცნიერო პროექტებისა და პროგრამების ხელმძღვანელი მაღალი ტექნოლოგიების სფეროში სტაბილური იზოტოპების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში: 1982-1988 წლებში წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988-1991 ლაბორატორიის გამგე. 1992-1995 წლებში სახელმწიფო მეთაურის აპარატის ანალიტიკური სამსახურის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, სახელმწიფო მრჩეველი. 1995-1999 წლებში საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი, საარჩევნო ბლოკი: ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია, საარჩევნო ფორმა: პარტიული სიით. 2000 წელს საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის კონსულტანტი. 2001-2003 წლებში საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის — „სოციალურ-ეკონომიკური სისტემის ანალიზის" განყოფილების ხელმძღვანელი. 2003-2011 წლებში ქართულ-ამერიკული საერთაშორისო საწარმოების — „Speqtra Gases Georgia" და „CPI Georgia"-ს მთავარი კონსულტანტი. 2010-2011 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას „კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში" (კითხულობდა ლექციების კურსს — „ბიზნესის საფუძვლები") 2011 წელს გ. კვაჭანტირაძე აფუძნებს საზოგადოებრივ ორგანიზაციას — „მაღალი ტექნოლოგიების ჯგუფს" („Hi - Tech Group"), რომელის მიზანია საქართველოში ცოდნაზე დაფუძნებული ეკონომიკის საფუძვლების ჩამოყალიბება, ინდუსტრიული რევოლუციის (Industry 4.0) კონცეფციის შექმნა და მისი იმპლემენტაცია. 2011-2015 წლებში შპს „Hi-Tech Villa"-ს დირექტორი. 2015–2017 წლებში თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის „უწყვეტი განათლების ცენტრის" კონსულტანტი. 2017-2019 წლებში სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის" კონსულტანტი. 2019 წელს დააფუძნა არასამთავრობო ორგანიზაცია — „დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ექსპერტთა ასოციაცია", რომელსაც დღემდე ხელმძღვანელობს. ასოციაცია აერთიანებს ექსპერტებს, რომლებიც იზიარებენ ქვეყნის დემოკრატიული განვითარების და ევრო-ატლანტიკური ინტეგრაციის კურსს. არის 13 სამეცნიერო შრომის თანაავტორი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა აკადემიური დოქტორი.

ჯილდოები
--------

* 1998 — ღირსების ორდენი
* 1986 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ. 1998-1999, გვ. 177
* საქართველოს პარლამენტის წევრები 1990-2015/კობა ამირხანაშვილი, თბ. 2015, გვ 200
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 3/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2001, გვ. 338

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გელა კვაჭანტირაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლუიზა ამალია ბადენელი** (გერმ. Louise Amalie von Baden; დ. 5 ივნისი, 1811, შვერცინგენი, გერმანია — გ. 19 ივლისი, 1854, კარლსრუე, გერმანია) — ცერინგენების დინასტიის წარმომადგენელი. ბადენის დიდ ჰერცოგ კარლის ასული. ვაზას პრინცესა 1830-1843 წლებში როგორც პრინცი გუსტავის მეუღლე. საქსონიის დედოფალ კაროლას დედა.

ბიოგრაფია
---------

ლუიზა ამალია 1840 წელს
ლუიზა ამალია დაიბადა 1811 წლის 5 ივნისს შვერცინგენში. იგი იყო ბადენის დიდ ჰერცოგ კარლისა და მისი ცოლის, სტეფანია დე ბოარნეს უფროსი ქალიშვილი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია პრინცი კარლ ლუდვიგ ბადენელი და პრინცესა ამალია ჰესენ-დარმშტადტელი იყვნენ.

მისი დები იყვნენ ჰოენცოლერნის პრინცესა ჟოზეფინა (რუმინეთის მეფე კაროლ I-ისა და პორტუგალიის დედოფალ სტეფანიას დედა) და ჰამილტონის ჰერცოგინია მარია ბადენელები.

1830 წლის 9 ნოემბერს კარლსრუეში ლუიზა ამალია დააქორწინეს მასზე თორმეტი წლით უფროს პრინც გუსტავზე, შვედეთის დამხობილი მეფის, გუსტავ IV ადოლფისა და დედოფალ ფრედერიკა ბადენელის უფროს ვაჟზე, რომელიც მას მამიდაშვილად ერგებოდა. ამის შემდეგ იგი ვაზას პრინცესა გახდა და მალევე გუსტავს ორი ბავშვი გაუჩინა, მაგრამ მათი ცამეტწლიანი ქორწინება არასოდეს ყოფილა ბედნიერი და 1843 წელს განქორწინებით დასრულდა.

ამის შემდეგ ლუიზა ამალია მშობლიურ ბადენში დაბრუნდა და იქ გაატარა დარჩენილი ცხოვრება. იგი სწორედ აქ, კარლსრუეში გარდაიცვალა, 1854 წლის 19 ივლისს, 43 წლის ასაკში.

შვილები
-------

1. ლუდვიგი (1832), გარდაიცვალა ჩვილი;
2. კაროლა (1833-1907), ცოლად გაჰყვა საქსონიის მეფე ალბერტს, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;

ლიტერატურა
----------

* Lundy, Darryl. "The Peerage: Luise Amelie Stephanie Prinzessin von Baden". Retrieved 9 January 2010.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბულბული (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ბულბული**, **იადონი** (ლათ. Luscinia) — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. საქართველოშო გვხვდება 2 სახეობა; ჩვეულებრივი ბულბულის სხეული 160-190 მმ სიგრძისაა, იწონის 25 გრამამდე. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ევროპაში და დასავლეთ ციმბირში. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას (აპრილ-მაისსა და აგვისტოში) გვხვდება. სამხრეთული ბულბული მობუდარი გადამფრენი ფრინველია. გავრცელებულია დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში და წინა და შუა აზიაში. საქართველოშია აპრილიდან სექტემბრამდე. ბინადრობს ბუჩქნარში, წყაროების, მდინარეების ნაპირებზე, ტყისპირებში, მთის ფერდობებზე და ბაღებში; უყვარს წყლის სიახლოვე. მაისის ბოლოს დებს 4-5 კვერცხს, კრუხობა 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებება მწერებით, იშვიათად კენკრით. ბულბული საუკეთესო მგალობელი ფრინველია.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 559.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიქსიკონის ლოგო **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***ბულბული***
**მავრიკიული პალმა**, *მაურიცია* (ლათ. Mauritia) — პალმების გვარი. აქვთ სვეტისებური ტანი (სიმაღლე 30 მ-მდე და მეტი), ბლაგვი ან ბასრი ეკლებით. ფოთლები მარაოსებრია (3 მ-მდე დიამეტრით), გრძელი (3 მ-მდე) ყუნწებით. ნაყოფი კენკრისებურია, დაფარულია მაგარი ქერცლით. გვარში შედის ამერიკის ტროპიკებში გავრცელებული 2 სახეობა: *M. flexuosa* და *M. carana*. უფრო მეტად ცნობილია *Mauritia flexuosa* (სინ. *Mauritia vinifera*), რომელიც ამაზონისა და ორინოკოს აუზებში, აღმოსავლეთ ანდების მთისწინეთებსა და კუნძულ ტრინიდადის დატბორილ სავანებში იზრდება. ნაყოფს ნარინჯისფეერი ზეთოვანი რბილობი აქვს, იჭმევა, გამოიყენება კაროტინოიდებით მდიდარი საჭმელი ზეთის მისაღებად. ახალგაზრდა ყვავილედებს ჭამენ როგორც ბოსტნეულს, წვენისგან კი ღვინოს ამზადებენ. ღეროს სახამებლიანი გულგულისაგან მიიღება საგოს მსგავი ბურღული. ფოთლებს იყენებენ გადასახურ მასალად და დაწნული ნაკეთობების დასამზადებლად; ახალგაზრდა ფოთლების ეპიდერმისისაგან იღებენ თოკებისა და გემსართავების ბოჭკოს. ხის ტანი საშენ მასალად იხმარება. აქვთ დეკორატიული დანიშნულებაც.

სქოლიო
------

1. 1 2   მავრიკიული პალმა // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 345.
2. 1 2 3  *Татанов И. В.* Маврикиева пальма // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М. 2011. — стр. 302.
3. ↑  Henderson, Andrew (1995). *Field Guide to the Palms of the Americas*. Princeton, New Jersey:  Princeton University Press. ISBN 0-691-08537-4.