recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
პ. გორგოშიძე
**პორფილე გორგოშიძე** (დ. 1892, სოფ. ლიხაური, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1978, დაკრძალულია ლიხაურის სასაფლაოზე) — ქართველი ოფიცერი, ჩოლოქის ბრძოლის (1918) გმირი.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ოზურგეთის გიმნაზიაში, რომელიც ხელმოკლეობის გამო ვერ დაამთავრა. 1909 წლიდან ასოთამწყობად მუშაობდა თბილისში, ჯერ არუთინოვის, შემდეგ გაჩეჩილაძის სტამბაში. ამ უკანასკნელში იწყობოდა გაზეთები: „თეატრი და ცხოვრება", „თანამედროვე აზრი" და სხვ. I მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წელს ჯარში გაიწვიეს. 1917 წლიდან ქართულ სახალხო გვარდიაში იყო უფროს უნტერ-ოფიცრად. 1918 წელს ოსმალეთის ფრონტზე პორუჩიკ ვალოდია გოგუაძის თანაშემწე იყო №4 ჯავშნოსან მატარებელზე (აქვე მსახურობდა მისი ძმა ალექსანდრეც). სიმამაცით გამოიჩინა თავი 1918 წლის 8 აპრილს მდ. ჩოლოქზე ბრძოლაში, რისთვისაც ძმები გორგოშიძეები წმ. გიორგის ჯვრით დააჯილდოვეს. ბრძოლაში პორფილე გორგოშიძე მძიმედ დაიჭრა, რის გამოც სამხედრო სამსახურს ჩამოშორდა. საბჭოთა პერიოდში კოლმეურნეობაში მუშაობდა. 1929 და 1937 წლებში მცირე ხნით დაპატიმრებული იყო საბჭოთა ხელისუფლების მიერ. აქვს მოგონებები „გმირ ჯავშნოსანზე".

ლიტერატურა
----------

* პორფილე გორგოშიძე // „თეატრი და ცხოვრება". - 1918. - №12. - გვ. 13;
* ჯავშნოსანის უფროსის „მაგიერი" — პორფილე გორგოშიძე / მ. ლომაძე // „ალიონი". - 2018. - №21 (10314). - გვ. 7.
**მუმლი მუხასა** — ერთ-ერთი უძველესი ქართული (კახური) ხალხური სიმღერა. მომდინარეობს წარმართული ხანიდან. იგი შეიქმნა მუხის, როგორც სიძლიერისა და გამძლეობის სიმბოლოს, სადიდებლად. სიმღერამ თავისი განვითარების მრავალსაუკუნოვან მანძილზე გარკვეული ცვლილებები განიცადა შინაარსის, სოციალური ფუნქციისა და მუსიკალური აღნაგობის მხრივ. 

მკაფიოდ გამოხატული მეტრ-რიტმი და შესრულების ანტიფონური (ორგუნდოვანი) წესი გვაფიქრებინებს, რომ სიმღერა თავდაპირველად მუხის გარშემო ფერხულით სრულდებოდა. დროთა განმავლობაში „მუმლი მუხასა" შეიცვალა თავისი პირვანდელი ფუნქცია და შრომის სიმღერად იქცა (სრულდება სიმინდის თოხნის დროს). XIX საუკუნეში „მუმლი მუხასა" საბოლოოდ დაიხვეწა და სამხმიანი სიმღერის სახით გავრცელდა. სიმღერამ სიმბოლური ხასიათი (მუხა-საქართველო, მუმლი-მტრები) და პატრიოტული ჟღერადობა შეიძინა. 

„მუმლი მუხასა" პირველად ზ. ჩხიკვაძემ გამოაქვეყნა თავის კრებულში 1896 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *ვ. კოტეტიშვილი*, ხალხური პოეზია, გამოც. მე-2, თბ. 1961;
* *თ. მამალაძე*, შრომის სიმღერები კახეთში, თბ. 1962;
* *ზ. ჩხიკვაძე*, სალამური, ტფ. 1896;
* *გ. ჩხიკვაძე*, ქსე, ტ. 7, გვ. 197-198, თბ. 1984
**ნახიჩევანის ლიტერატურის მუზეუმი** (აზერ. Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Ədəbiyyat Muzeyi) — მეცნიერულ-კვლევითი და საგანმანათლებლო ცენტრი ნახიჩევანში. ატარებს მწერალ-სატირიკოსის ჯალილ მამედკულიზადეს სახელს.

ისტორია
-------

ჯალილ მამედკულიზადეს სახელობის ნახიჩევანის ლიტერატურის მუზეუმი დაარსდა 1962 წლის 12 ივნისს (საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1966 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე). გახსნის მომენტისთვის მუზეუმს გააჩნდა 98 ექსპონატი, ამჟამად კი მუზეუმის ფონდი ითვლის 19 000 ექსპონატს. მუზეუმის ფონდებში ინახება უძვირფასესი ხელნაწერები, ხელოვნების ნიმუშები, ძველი და თანამედროვე წიგნები (მათ შორის ავტოგრაფებიც), გაზეთები და ჟურნალები, რომლებიც განასახიერებენ აზერბაიჯანული კულტურის საჭირბოროტო საკითხებს. ექსპოზიციაში ასევე დათმობილია ადგილი ეთმობა ადგილობრივ მოღვაწეებს.

ფონდებში აგრეთვე წარმოდგენილია სხვადასხვა ჟანრის ნაწარმოებები, რომლებიც შექმნილია ნახიჩევანის მოქანდაკეების, არქიტექტორების და მხატვრების მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია მუზეუმის შესახებ  დაარქივებული 2015-04-22 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ცირეკიძე**. |

**რევაზ ცირეკიძე** (დ. 28 მარტი, 1934, ქუთაისი, საქართველოს სსრ — გ. 27 იანვარი, 2007, თბილისი, საქართველო) — ქართველი საბჭოთა მოფარიკავე, საბჭოთა კავშირის სამგზის ჩემპიონი ჭაბუკთა შორის, სსრკ-ის ჩემპიონატების ორგზის ვერცხლის პრიზიორი, სამგზის ოქროს მედლის მფლობელი, მელბურნის ოლიმპიადის მონაწილე, ბუდაპეშტის საერთაშორისო ფესტივალის ჩემპიონი, ეროვნებათა საერთაშორისო ტურნირის ვერცხლის მედალოსანი.

რევაზ ცირეკიძე გარდაიცვალა თბილისში 2007 წლის 17 იანვარს. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* ბერიშვილი ე. (მთ. რედ.), „სპორტის ენციკლოპედია", თბ. 2006, გვ. 593

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაზ. „ლელო", №22, 29 იანვარი, 2007

სქოლიო
------

1. ↑  Sports-Reference.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ოლიმპიური თამაშების რგოლები | *ეს სტატია სპორტისა და სპორტსმენების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მოსკოვის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია**  (რუს. Церковь Иоанна Богослова) — მართლმადიდებლური ეკლესია მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის პრესნენის რაიონში. 

ეკლესიას აქვს ორი საკურთხეველი იოანე ღვთისმეტყველისა და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას. ეკლესიას აქვს არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

ტაძარი პირველად მოიხსენიება 1625 წელს. ამ პერიოდისათვის იგი ხის, ერთსაკურთხევლიანი ეკლესიაა და ნაკურთხია იოანე ღვთისმეტყველის სახელზე. 1652-1665 წლებში მრევლის ფინანსებით ააშენეს ახალი, ქვის ეკლესია, რომელსაც 1694 წელს მიაშენეს ეგვტერი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 1842 წელს ეკლესია გადააკეთეს. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა XX საუკუნის 20-იან წლებში, შენობაში განათავსეს საწყობი, ხანდახან გამოიყენებოდა პატიმრებისათვის. 1932 წელს ეკლესიის დანგრევის წინადადებით გამოვიდა მოსკოვის საქალაქო კამერული თეატრი, მაგრამ წინადადებას მხარი არ დაუჭირეს არქიტექტორ დიმიტრი სუხოვის ჩარევის შედეგად, რომელიც იმჟამად მოსკოვის კრემლის რესტავრაციით იყო დაკავებული. მიუხედავად ამისა ეკლესიას მოხსნეს გუმბათი და სამრეკლო დაანგრიეს. შენობაში განათავსეს მოსკოვის დრამატული თეატრის სახელოსნო, რომლის მოღვაწეობის პერიოდში განადგურდა ეკლესიის ინტერიერი. ტაძარმა პრაქტიკულად დაკარგა პირვანდელი სახე.

1970-იან წლებში დაიწყო ტაძრის რესტავრაცია, რომელიც დასრულდა 1983 წელს, ხოლო გუმბათი აღადგინეს მხოლოდ 1990-იან წლებში.

1991 წელს ტაძარი ავარიულ მდგომარეობაში გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. პირველი ღვთისმსახურება წმინდა ნიკოლოზის ეგვტერში აღევლინა 1992 წელს. 1995 წელს შენობა სრულიად გაათავისუფლა თეატრალურმა სახელოსნომ. ტაძრის რესტავრაცია წარიმართა „ინკომბანკის" ფინანსებით, ორგანიზაციებისა და მრევლის შემოწირულობებით. 1991 წლის 21 მაისს ტაძარი აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსიმ.

ლიტერატურა
----------

* Паламарчук П. Г. Москва в границах Садового кольца // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астраль, 2004. — Т. 2. — С. 374 — 379. — 744 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-1.
* Забелин И. Е. Материалы для истории, археологии и статистики города Москвы. — Москва: издательство Московской Городской думы, 1884. — Т. 1. — С. 614.
* Указатель московских церквей / сост. Александровский М.. — Москва: Русская Печатня, 1915. — С. 16. — 75 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма

სქოლიო
------

1. ↑  Памятники архитектуры Москвы, состоящие под государственной охраной. — Москва, 1980.
|  |
| --- |
|  **ნეფერტიტი (Nfr-nfr.w-Jtn Nfr.t-jty )  იეროგლიფებში** |
|  |

**ნეფერტიტი** (ძვ. ეგვ. Nfr-nfr.w-Jtn-Nfr.t-jty; *უმშვენიერესი ატონის ლამაზმანთა შორის, ლამაზმანი მოვიდა*) — ეგვიპტის დიდი დედოფალი, ამენჰოტეპ IV-ის (მოგვიანებით ეხნატონი) მეუღლე და ფარაონ ტუტანხამონის სიდედრი. სავარაუდოდ ის თავადაც იყო მმართველი სახელით *ნეფერნეფერუატენი* მცირე ხნით მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ და ტუტანხამონის გამეფებამდე. 

მისი სახელი დაახლ. ნიშნავს „ულამაზესი (უნაკლო) ქალბატონი მოვიდა". საქვეყნოდ ცნობილი გახდა მისი ბიუსტის აღმოჩენიდან (ამჟამად ბერლინის ახალ მუზეუმში). ბიუსტი ეკუთვნის სკულპტორ ჯუტმოსს და ნაპოვნი იყო მის სახელოსნოში. ბიუსტი მნიშვნელოვანია იმით, რომ ის დოკუმენტური ფაქტია ძველ ეგვიპტელთა წარმოდგენებზე რეალისტურ სახის პროპორციებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნეფერტიტი***

* Staatliche Museen zu Berlin: Egyptian Museum and Papyrus Collection დაარქივებული 2010-07-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Jürgen von Beckerath, Chronologie des Pharaonischen Ägypten. Philipp von Zabern, Mainz, (1997), p.190
**სათავადაზნაურო ბანკი** — სახელმწიფო და საფინანსო ინსტიტუცია რუსეთის იმპერიაში. სათავადაზნაურო ბანკი იყო რუსეთში შექმნილი პირველი ბანკი, ფუნქციონირებდა მემამულეთა დაკრედიტების მიზნით, სახელმწიფო ხაზინის ხარჯზე. ბანკი მემამულეებს აძლებდა სესხს წლიური 6%-ის ოდენობით. სესხის მოცულობა დამოკიდებული იყო მსესხებლის ყმების რაოდენობაზე. 1885 წელს დაარსდა სახელმწიფო სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკი. ბანკს უფლება ჰქონდა მიმოქცევაში გაეშვა გირავნობის ფურცლები, რომლითაც სესხს აძლევდა კლიენტებს. გირავნობის ფურცლები უზრუნველყოფილი იყო მთავრობის მიერ, რაც საზღვარგარეთ მისი რეალიზაციის საშუალებას იძლეოდა. 1917 წლის 1 იანვრისთვის ბანკის ბალანსი შეადგენდა 1117 მლნ. მანეთს, ხოლო მიმოქცევაში გაშვებული გირავნობის ფურცლების თანხა იყო 952 მლნ. მანეთი. ამავე დროისთვის ბანკში დაგირავებული იყო 1937 ათასი ჰექტარი მიწა, სულ 29 237 მამული, რაც 1543 მლნ. მანეთად იყო შეფასებული. ბანკი ლიკვიდირებულ იქნა 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ.

თბილისის ბანკი
--------------

1890 წელს თბილისში გაიხსნა სათავაზნაურო ბანკის ამიერკავკასიის განყოფილება. შენობა, რომელშიც ბანკი მდებარეობდა ამჟამად საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის I კორპუსია მოთავსებული (ლ. გუდიაშვილის N3).

ბანკის შენობა 1913-16 წლებში აშენდა არქიტექტორ ანატოლი კალგინისა და მხატვარ ჰენრიხ ჰრინევსკის პროექტით, ფასადის დეკორი ნეოფიტე, ვლადიმერ და ლავრენტი აგლაძეების მიერ არის შესრულებული. ნაგებობა ძველი ქართული ხუროთმოძვრული მოტივების გამოყენების ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი ნიმუშია, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა მომდევნო პერიოდის ქართული არქიტექტურის განვითარებაში.

მსხვილ ბურჯებზე დაყრდნობილი ღრმა გალერეა-ლოჯია, ლ. გუდიაშვილის ქუჩის მხარეს, ისევე, როგორც გვერდითი გალერეა და კუთხეში აღმართული კოშკი, მოჩუქურთმებული სარკმლები და ორნამენტული რომბები ნაგებობის საზეიმო ხასიათს განაპირობებს. აღსანიშნავია ინტერიერიც: ვესტბიულისა და ყოფილი საოპერაციო დარბაზის (დღეს სამკითხველო დარბაზი) კამარათა მოხატულობა, ქვის მოაჯირის მოდერნის სტილისათვის დამახასიათებელი დენადი ფორმები და სხვ.
**მოსკოვის მიხეილ და თევდორე ჩერნიგოველების ეკლესია** (რუს. Церковь Михаила и Фёдора Черниговских) — მართლმადიდებლური არქიტექტურული კომპლექსი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ზამოსკვორეჩიეს რაიონში. მდებარეობს ჩერნიგოვის შესახვევში, სახლი № 3. ეკლესია არის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლი.

ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ქვის ეკლესია ააგეს 1675 წელს ხის ეკლესიის ადგილზე, ვაჭარ ი. მალიუტინაიას ფინანსებით. ტაძარი მდებარეობდა ყოფილი ივანოვის მონასტრის ტერიტორიაზე, რომელიც არსებობდა XV საუკუნიდან XVI საუკუნის დასაწყისამდე. 

ტაძარი ეძღვნება ჩერნიგოვის წმინდა მთავარ მიხეილ ვსევოლოდის ძესა და მის უახლოეს ბოიარს თევდორეს, რომლებიც დახოცეს ბათო-ყაენის ბრძანებით 1246 წელს. გადმოცემის თანახმად ტაძარი აგებულია იმ ადგილზე, სადაც ჩერნიგოვიდან მოსკოვში მიმავალი ნეშტების შეხვედრა შედგა. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა 1924 წელს. 1970-იანი წლების დასასრულს და 1980-იანი წლების დასაწყისში მიმდინარეობდა სარესტავრაციო სამუშაოები. 1991 წელს ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას.

არქიტექტურა
-----------

მოსკოვის მიხეილ და თევდორე ჩერნიგოველების ეკლესია და საწინააღმდეგო მხარეს მდებარე მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ტაძარი ქმნიან ჩერნიგოვის შესახვევის არქიტექტურულ ანსამბლს. ტაძარი შედგება კუბისაგან, აფსიდისაგან, სატრაპეზოსაგან და კარიბჭისაგან (რომელიც ცვლის სამრეკლოს). ტაძრის გუმბათის ძირი გაფორმებულია კოკოშკინებით. ფანჯრები გაფორმებულია თამასებით.

ლიტერატურა
----------

* П.Н. Шармин Церковь Михаила и Фёдора Черниговских // Москва. Энциклопедический справочник. — Москва: Большая Российская Энциклопедия, 1992.

სქოლიო
------

1. ↑  Церковь Михаила и Федора Черниговских. reestr.answerpro.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-16. ციტირების თარიღი: 2012-12-04.
**მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის შობის ტაძარი** (რუს. Храм Рождества Иоанна Предтечи) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის აღმოსავლეთი ადმინისტრაციული ოლქის ივანოვსკოეს რაიონში.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია იოანე ნათლისმცემლის შობის სახელზე, ხოლო ეგვტერები ბასილი დიდისა და წმინდა გიორგის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ხის ტაძარი ააშენეს სოფელ კოლიევეში (ასე ერქვა სოფელ ივანოვსკოეს ადრე) 1667 წელს. 1700 წელს ეკლესია მოითვლიდა 10 მრევლის ოჯახს. 1801 წელს ააგეს ქვის ეკლესია რუსული კლასიციზმის სტილში. XIX საუკუნის 80-იან წლებში სამრეკლოს ორ მხარეს მიაშენეს ნაგებობები. 

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ ეკლესიამ გააგრძელა მოქმედება, მასში გადაიტანეს დახურული მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატის გირეევოს ეკლესიის საკურთხეველი.

1926 წლისათვის ივანოვსკოეში ირიცხებოდა 1275 ადამიანი. კოლექტივიზაციის პერიოდში სოფელში ჩამოყალიბდა კოლმეურნეობა „Вперед", მაგრამ სოფლის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი მუშაობდა რეუტოვისა და პეროვის ფაბრიკაში. ეკლესია გახდა სოფლიოს სასულიერო ცენტრი. 

1989 წლიდან ტაძრის წინამძღვარი გახდა პეტრე ზახაროვი. 1991 წელს ტაძრის წინამძღვარი მიხაილ შევჩენკო გარდაიცვალა და დაკრძალეს ტაძრის საკურთხევლის კედელთან.

1990 წელს დაიწყო ტაძრის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, მისი მოედნის გაფართოების მიზნით. განახლებულ ტაძარს 1991 წლის 9 მარტს ესტუმრა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II. პატრიარქის ლიტურგიას დაესწრო 200 ადამიანი. 

2000 წელს ტაძარს მიაწერეს ზეციური სასწაულის ეკლესია. ასევე მიაწერეს წმინდა ლუკას სამლოცველო.

2013 წლის 7 ივლისს ტაძრის დღესასწაულზე საღვთო ლიტურგია აღავლინა პატრიარქმა კირილმა.

ტაძრის ტერიტორიაზე 1800-იანი წლებიდან მოქმედებს სასაფლაო. აქ დაკრძალულია წინამძღვარი თეოდორ კაზანსკი და მისი დედა მ. კაზანსკაია. გარდა ამისა, სასაფლაოზე დაკრძალულია ხუთი საეკლესიო მოღვაწე. 

ტაძარში დაცულია რამდენიმე სიწმინდე. ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატი ყოველთა მწუხარეთა სიხარული, იოანე ნათლისმცემლისა და ბასილი დიდის ხატები მათი წმინდა ნაწილებით.

გალერეა
-------

  

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт
* Церковь Рождества Иоанна Предтечи в Народном каталоге православной архитектуры
* Район Ивановское ВАО დაარქივებული 2009-02-14 საიტზე Wayback Machine.
* О церкви Рождества Иоанна Предтечи на сайте Русская линия
* Церковь на сайте Православие.ru
* Фото[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Патриаршее богослужение в Храме Рождества Иоанна Предтечи в Ивановском
**ნატო ჭყონია-ნიკოლი** (დ. 19 აპრილი, 1959, კიევი) — ქართველი მომღერალი.

დაამთავრა ბათუმის მუსიკალური სასწავლებელი და ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1984 წლიდან იყო ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საოპერო სტუდიის სოლისტი (მეცო-სოპრანო) და კონსერვატორიასთან არსებული ექსპერიმენტული მუსიკალური სკოლის პედაგოგი. 1990–1991 წლებში გაიარა სტაჟირება მოსკოვის დიდ თეატრში. 1986–1991 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 1992–1995 წლებში საოპერო ხელოვნების დაოსტატების კურსები გრაცის საოპერო თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1996 წელს მიანიჭეს ავსტრიის მოქალაქეობა ხელოვნებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის. გამოდის მსოფლიოს წამყვან საოპერო სცენებზე: ლა სკალა, ბერლინის, დრეზდენის, ფლორენციის, ვენის. 1994–2008 წლებში გამოდიოდა ევროპის უმნიშვნელოვანეს საოპერო ფესტივალებზე: ზალცბურგის, ბად-ხერსფელდის, მიორბიშის. 2001 წლიდან არის გრაცის კონსერვატორიის პროფესორი, 2005 წლიდან ვოკალური განყოფილების გამგე. 2013 წელს ავსტრიის ქალაქ გრაცში დააარსა ვოკალისტთა საერთაშორისო ფესტივალი „Academia Belcanto", რომელის ფარგლებში ტარდება საერთაშორისო კონკურსი, აგრეთვე მასტერკლასები და გალაკონცერტები მსოფლიოს გამოჩენილი მომღერლების მონაწილეობით. არის „Academia Belcanto"-ს ვიცეპრეზიდენტი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 2014 წელს კონკურსზე დაწესდა ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია. ქართული რეპერტუარი: ნანო, ეთერი, ნათელა(ზაქარია ფალიაშვილი „დაისი", „აბესალომ და ეთერი"). კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები: ოთარ თაქთაქიშვილის, ალექსი მაჭავარიანის. ანდრია და მელიტონ ბალანჩივაძეების, რევაზ ლაღიძის რომანსები. სხვა რეპერტუარი: კარმენი (ბიზე „კარმენი"), ოქტავიანი, კომპოზიტორი, ჰეროდიადა (რიხარდ შტრაუსი „ვარდების კავალერი", „არიადნა ნაქსოსზე", „სალომე"), დალილა(სენ–სანსი „სამსონი და დალილა"), ორფეოსი(კრისტოფ ვილიბალდ გლუკი „ორფეოსი და ევრიდიკე"), ლოლა, ლუჩიას დედა(მასკანი „სოფლის პატიოსნება"), შარლოტა(მასნე „ვერტერი"), სუძუკი(პუჩინი „ჩიო-ჩიო-სანი"), მინონი(ტომა „მინონი"), ფენენა, ამნერისი, ემილია, აზუჩენა, მადალენა, ბრანგენა, ვალტრაუტა, ფრიკე, ოლგა, ლარინა, გუვერნანტი ქალი, პოლინა, აგრეთვე დვორჟაკის, მოცარტის, ვერდის „რეკვიემი", მალერის №2, №3 სიმფონიები. გასტროლები: მრავალი საკონცერტო ტურნირი მსოფლიოს წამყვან საოპერო დარბაზში. მიღებული აქვს კარმენის პარტიის საუკეთესო ინტერპრეტაციისათვის პრესტიჟული პრემია (გერმანია, 1994). საოპერო მომღერალ ლამარა ჭყონიას ქალიშვილი და მოწაფე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 575

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნატო ჭყონია-ნიკოლი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნატურალიზმი** — XIX საუკუნის ბოლოს მიმდინარეობა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში, რომელიც ცდილობს კლოდ ბერნარის მიერ ბიოლოგიაში შემოტანილი ექსპერიმენტალური მეცნიერების მეთოდები მიუსადაგოს ხელოვნებას.

ნატურალიზმი ლიტერატურაში
------------------------

ემილ ზოლა
რეალიზმისგან განსხვავებით, რომელიც გაფანტული მეცნიერება იყო, ნატურალიზმს თავისი დოქტრინა და სკოლა აქვს. ნატურალისტური სკოლის სათავეში არის ფრანგი მწერალი, ემილ ზოლა, რომელიც თავის *ექსპერიმენტალურ რომანში* აყალიბებს ახალ დოქტრინას და აცხადებს: „მწერლის სამუშაო მდგომარეობს იმაში, რომ აიღოს ბუნებიდან ფაქტები და გარემოებებისა თუ წრეების ცვალებადობის მიხედვით შეისწავლო მათი მექანიზმი". ნატურალისტთა აზრით რომანი უნდა გახდეს მეცნიერული და უნდა აიგოს რეალობის მკაცრ და მეთოდურ შესწავლაზე. მთავარი არაა შთაგონება, რომანისტმა უნდა გააანალიზოს გრძნობები, ისევე როგორც ექიმი შეისწავლის სხეულს. ნატურალისტებს პოზიტივისტური სურვილი ამოქმედებთ: მოეპყრონ საზოგადოებრივ მოვლენებსა და ფაქტებს ისე, როგორც საცდელ საგნებს. მწერალმა უნდა აჩვენოს ფაქტების მექანიზმი ხასიათებზე, გრძნობებზე, მოვლენებზე ისეთივე ოპერაციების ჩატარებით, როგორც ამას აკეთებს სხეულზე ქიმიკოსი ან ფიზიკოსი. რომანისტი ამგვარი ექსპერიმენტების ერთგვარ ოქმს ადგენს და თავს იკავებს განსჯისგან. მწერლის მიზანია პერსონაჟი მოათავსოს სხვადასხვა გარემოში, პირობებში, და გაარკვიოს თუ რა შედეგი მოჰყვება ამა თუ იმ პირობებში ამა თუ იმ გრძნობას. ამ გაგებით, რომანისტი ქრება და ადგილს უთმობს მეცნიერს. რომანი კი ხდება სოციოლოგიური, ჰიგიენური თუ სხვა მეცნიერული კვლევების ლაბორატორია. 

ნატურალიზმი ყველაზე რადიკალური ფორმით წარმოდგენილია გერმანულ ლიტერატურაში. სადაც ძმები ჰეინრიხების, იულიუს ჰარტისა და გერჰარტ ჰაუპტმანის ირგვლივ შეკრებილი ახალგაზრდა მწერლები გამოდიან ლიბერალური რეალიზმის წინააღმდეგ და ქმნიან საკუთარი წერის მანერას სახელწოდებით „Sekundenstil",სადაც საგნებსა და თხრობას შორის დისტანცია უკუგდებულია და თხრობის დრო ამბის მიმდინარეობის დროს ემთხვევა.

ნატურალიზმიდან აღმოცენდა ასევე იტალიური ვერიზმი (vérisme), სადაც მთავარ როლს დეტერმინიზმი თამაშობს, რომელიც სიცილიელი გლეხების ხასიათებშია წარმოდგენილი.

ნატურალიზმი ძალიან მალე უკუგდებულ იქნა თავად ამ სკოლის ბევრი წარმომადგენლის მიერ. 1887 წელს მოპასანი თავისი რომანის, *პიერი და ჟანი*, წინასიტყვაობაში ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ ლიტერატურაში ობიექტურობა შეუძლებელია. იმავე წელს გაზეთ ფიგაროში ქვეყნდება *ხუთის მანიფესტი*, რომელშიც პროტესტია გამოთქმული ზოლას ექსტრემიზმის წინააღმდეგ.

ნატურალისტი მწერლები
--------------------

* ემილ ზოლა
* გი დე მოპასანი
* ალფონს დოდე
* ძმები გონკურები
* კამილ ლემონიე
* ჯოვანი ვერგა
* გერჰარტ ჰაუპტმანი
* იულიუს ჰარტი

ნატურალიზმი მხატვრობაში
-----------------------

 ჟან ფრანსუა მილე, *მკრეფავები*, 1857, დ’ორსეს მუზეუმი
მხატვრობაში ეს მიმდინარეობა უპირატესობას ანიჭებს პეიზაჟს, რომლის ფონზეც ხშირ შემთხვევაში გამოსახულნი არიან გლეხები. ნატურალისტების მთავარი თემებია ინდუსტრიალიზაციის წინააღმდეგ ამბოხი, გლეხთა ცხოვრებისა და პირობების წარმოჩენა, სოციალური სამართლიანობისთვის ბრძოლა.

ნატურალისტი მხატვრები
---------------------

* უილიამ ბლის ბეიკერი
* კორო
* თეოდორ რუსო
* ჟან ფრანსუა მილე
* შარლ ფრანსუა დობინი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნატურალიზმი
**მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა** (ესპ. *La Cultura de Las Lomas Hidráulica*) ან **ლიანოს-დე-მოხოსის** კულტურა — კოლუმბამდელი კულტურა სამხრეთ ამერიკაში, რომელიც ყვაოდა ძვ.წ. 4000 - 1300 წლებში, თანამედროვე ბოლივიის ბენის დეპარტამენტის ტერიტორიაზე. 

ამ კულტურის მთავარი მახასიათბელია სახლები, რომლებსაც ხელოვნურად, ძირითადად კერამიკის ნარჩენებისგან გაკეთებულ გორაკებზე აშენებდნენ. ამის უპირველესი მიზეზი იყო დასახლებების პერიოდული დატბორვებისგან დაცვა. ეს გორაკები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო ხიდებითა და მიწის შემაღლებებით. 

დაახლოებით 400.000 ჰა ტერიტორიაზე, 20.000 ასეთი ბორცვი მდებარეობს, რომელთაგან თითოეულს 20 ჰა უჭირავს. ისინი ერთმანეთთან ზოგჯერ 15-20 კმ სიგრძის ხელოვნური, შემაღლებული ტროტუარებით არიან დაკავშირებული. ასევე გაყვანილია არხები, სადაც შესაძლებელი იყო კანოეებით ცურვა. 

ერთ-ერთმა პირველმა, ეს გორაკები 1772 წელს მისიონერმა ფრანსისკო ელდერმა აღწერა. 

ამ კონსტრუქციების წყალობით, ამ კულტურას შეეძლო ემართა მრავალი მდინარე, უპირველეს ყოვლისა ინტენსიური სოფლის მეურნეობისა და თევზაობის განვითარების მიზნით. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „თუ ჩვენ 20 ჰექტარს გავამრავლებთ 20.000 ბორცვზე, მივიღებთ 400.000 ჰექტარს და ლოგიკური იქნება ვთქვათ, რომ ბენი იმ დროისათვის ჰიდრავლიკის კულტურის ერთ-ერთი უმსხვილესი ცენტრი იყო მთელ მსოფლიოში. რაც შეეხება ეგვიპტეს, იქ საქმე გვქონდა მხოლოდ ერთ მდინარესთან - ნილოსთან და მის ადიდებასთან, ხოლო ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს არა ერთ, არამედ მრავალ მდინარესთან." |
|  |  |

 - ოსვალდო რივერა.

ამ კულტურის ეთნიკური წარმომავლობა უცნობია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lomas de Ocupación de en Los Llanos de Mojos.
* prehispanico cultura de los Llanos de Mojos[*მკვდარი ბმული*]
* Amazonia boliviana დაარქივებული 2011-08-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  «Una cultura hidráulica dominó las antiguas tierras de Moxos», репортаж в боливийской газете «La Razón» დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. .
**ნათიქ აღამი ოღლუ ალიევი** (აზერ. Natiq Ağaəmi oğlu Əliyev; დ. 23 ნოემბერი, 1947 – გ. 9 ივნისი, 2017) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი. იყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის, SOCAR-ის პრეზიდენტი და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მრეწველობისა და ენერგიის მინისტრი გარდაცვალებამდე.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ნათიქ ალიევი დაიბადა 1947 წლის 23 ნოემბერს, ბაქოში, აზერბაიჯანში. სკოლა დაამთავრა 1965 წელს. 1970 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობის სახელმწიფო აკადემია. იყო გეოლოგია-მინეარალოროგიის მეცნიერებათა დოქტორი. მან დაიწყო მუშაობა ამ სფეროში, როდესაც დასაქმდა „Xəzərdənizneft" სახელმწიფო კონცერნში 1970 წელს. 1984 წლიდან ალიევი ინიშნება დეპარტამენტის მთავარ ინსტრუქტორად აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ადმინისტრაციაში. 1989-1991 წლებში მუშაობდა ეკონომიკურ-სოციალური საკითხების დეპარტამენტის დირექტორად. 1992 წელს დაინიშნა Ipesko-ს ბაქოს წარმომადგენლობის ოფისის დირექტორად. ამავე დროს, იგი მუშაობდა კონსულტანტად SOCAR-ში, რომელიც ატარებდა კვლევებს გეოფიზიკური და გეოლოგიური პროექტებისათვის, კონსულტაციებს უწევდა ნავთობის მოპოვებას და განვითარებას, ტრანსპორტირებას და გადამუშავებას და ა. შ.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

1993 წელს იგი დაინიშნა პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის მიერ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დირექტორის საბჭოს თავმჯდომარედ და სახელმწიფო ნავთობკომპანიის პრეზიდენტად. მან შეინარჩუნა პრეზიდენტის პოსტი 2004 წლის 6 დეკემბრამდე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მრეწველობისა და ენერგიის მინისტრის თანამდებობაზე დანიშვნამდე. სოკარის დირექტორის თანამდებობაზე შეცვალა როვნაგ აბდულაევმა.

გარდაცვალება
------------

ალიევი გარდაიცვალა 2017 წლის 9 ივნისს, „Florence Nightingale Hospital"-ს საავადმყოფოში, სტამბოლში. ეს გამოიწვია ალიევის გულის პრობლემებმა რის გამოც გარდაცვალებამდე ერთი კვირით ადრე ბაქოში მიიღო გულის შეტევა.

ნაშრომები და ჯილდოები
---------------------

ალიევი იყო აზერბაიჯან-ჩირაგ-გუნეშლის განვითარების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე. იყო ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის (BTC) დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე. ის იყო 100-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაციის, სტატიის და წიგნის ავტორი. 2008 წელს აირჩიეს მოსკოვის საერთაშორისო საინჟინრო აკადემიის წევრად. ალიევს მიენიჭა ღირსების ორდენი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ნავთობის ინდუსტრიის განვითარებაში გაწეული სამსახურის გამო. მას ასევე მიენიჭა საქართველოს დიდების ორდენი, საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენი და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული ინჟინრის მედალი..

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijan's energy minister Natig Aliyev dies - UPDATED. Azeri News Agency (9 June 2017).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 ივნისი 2017. ციტირების თარიღი: 17 ოქტომბერი 2021.
2. 1 2 3  Biographies. Natig Aliyev.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 2010-11-12.
3. ↑  „Azerbaijan's President Appoints New Industry and Energy Minister". Caucaz Europenews. 2004-12-12. ციტირების თარიღი: 2010-11-12.
4. ↑  Azerbaijan's energy minister dies at 69. Anadolu Agency. ციტირების თარიღი: 9 June 2017.
5. ↑  Azeri energy minister Natig Aliyev dies of heart complaint in Turkey: Report. Zee News. ციტირების თარიღი: 9 June 2017.
ნაივაშა
ტბის ჭაობიანი ნაპირი
**ტბა ნაივაშა** — მტკნარი წყლის ტბა კენიაში, ნაირობიდან ჩრდილო-დასავლეთით, ქალაქ ნაივაშასთან; წარმოადგენს აღმოსავლეთ აფრიკის რღვევის ხაზის ნაწილს.

სახელი მომდინარეობს ადგილობრივი მასაის ხალხის სახელწოდებიდან „ნაი'პოშა", რაც ბობოქარ წყალს ნიშნავს, ვინაიდან ამ ადგილას ხშირია უეცარი შტორმები. ტბის ზედაპირი ფართობია 139 კმ²  და ესაზღვრება ჭაობი, რომელიც 64 კმ²-ს ფარავს, თუმცა მისი სიდიდე მეტწილად დამოკიდებულია ატმოსფერულ ნალექებზე. ტბა ზღვის დონიდან 1884 მ-ზე მდებარეობს. მისი საშუალო სიღრმეა 6 მ, ყველაზე ღრმა ადგილი 30 მ-მდეა.

ნაივაშას ხედი სატელიტიდან
უწინ ტბის გასასვლელს ნჯოროვას ხეობა ქმნიდა, მაგრამ ამჟამად ის ტბის დონეზე მაღლაა და ქმნის ჰელს-გეიტის ეროვნული პარკის შესასვლელს.

ტბაზე და მის გარშემო გარეულ ცხოველთა და ფრინველთა მრავალფეროვნებაა; 400-ზე მეტი ფრინველის სხვადასხვა სახეობით. აქვე ბინადრობს ბეჰემოთების მოზრდილი ჯგუფი.

ახლომახლო ასევე ორი მომცრო ტბაა: ოლოიდენი და სონაჩი (მწვანე კრატერის ტბა). კრატერის ტბის ნადირთა ნაკრძალი აქვე მდებარეობს, ხოლო ტბის სანაპირო ცნობილია ევროპელ იმიგრანტთა და მოსახლეთა მამულებით.

1937-50 წლებში ტბას იყენებდნენ ჰიდროპლანების დასაფრენ ადგილად იმპერიული ავიახაზების მგზავრთა და ფოსტისთვის საუთჰემპტონიდან (ბრიტანეთი) სამხრეთ აფრიკისკენ გზაზე. ის ასევე აკავშირებდა კისუმუსა და ნაირობის.

ტბის ნაპირას დგას დჯინის სასახლე, რომელმაც სახელი ჰეპი ველის დღეებში გაითქვა ორ მსოფლიო ომს შორის. ამჟამად ის ოსერიული ყვავილების ფერმის ნაწილია.

ტბის გარშემო მთავარ ინდუსტრიას მეყვავილეობა წარმოადგენს. თუმცა არანორმირებული გამოყენების გამო ტბაში წყლის დონე საგრძნობლად შემცირდა, რაც კენიაში ამჟამად განგაშის საგანია.
ტბაში მეთევზეობა ადგილობრივი მოსახლეობის დასაქმების კიდევ ერთი წყაროა. წყლის დონე მნიშვნელოვნად მერყეობს და 1890-იან წლებში თითქმის დაშრა კიდეც. პიკს მიღწევის შემდეგ წყლის დონე ამჟამად ისევ კლებულობს.

ქალაქი ნაივაშა ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტბა ნაივაშას სტატისტიკური მონაცემები დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine.
* ნაივაშას სასტუმროები დაარქივებული 2009-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* აფრიკული ტბებისა და მდინარეების კვლევის ჯგუფი
* NASA-ს დედამიწის ობსერვატორიის სურათები დაარქივებული 2008-09-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  "THE OUTFLOW OF LAKE NAIVASHA BASED ON THE STABLE ISOTOPE COMPOSITION" (characteristics), M.K. Arusei, J. K Sanga, M.P Tole, ქიმიის ფაკულტეტი, მოის უნივერსიტეტი, საიტი: UNEP-Moi-Arusei-PDF დაარქივებული 2005-06-12 საიტზე Library of CongressCategory:Webarchive template other archives.
2. ↑  A thorn on every rose for Kenya's flower industry. United Nations FAO.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-16. ციტირების თარიღი: 2010-06-20.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კენიის ტბები |
| --- |
|  |
| 

ბარინგო **·** 
ბოგორია **·** 
ელმენტეიტა **·** 
ვიქტორია **·** 
კამნაროკი **·** 
ლოგიპი **·** 
მაგადი **·** 
ნაივაშა **·** 
ნაკურუ **·** 
ტურკანა **·** 
ჩეუ-ბაჰირი **·** 
 |

 |
**ნაირა ჭაბაშვილი** (დ.12 ნოემბერი, 1949, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1973–1975 წლებში იყო თბილისის ონკოლოგიური საავადმყოფოს ექიმი-ინტერნი. 1975–1986 წლებში მე–8 საავადმყოფოს თერაპიული განყოფილების ექიმი-თერაპევტი. 1986–1991 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ზოგადი ქირურგიის კათედრასთან არსებული ლაზერული მედიცინის კურსის ასისტენტი. 1994 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამედიცინო რეაბილიტაციის და სპორტული მედიცინის კათედრის ასისტენტი. სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პირველი საუნივერსიტეტო კლინიკის სპორტული მედიცინისა და რეაბილიტაციის მიმართულების ხელმძღვანელი, ექიმი-კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2001), პროფესორი (2004).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გულის მორფო–ფუნქციური და ორგანიზმის ფიზიკური განვითარების მაჩვენებლების კორელაცია ექოკარდიომეტრიული და ანთროპომეტრიული ანალიზის საფუძველზე ასაკობრივ ასპექტში", დაიცვა 1994 წელს.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ავადმყოფთა მედიკამენტური და ფიზიკური რეაბილიტაციის თავისებურებანი გართულებული მიოკარდიუმის ინფარქტის სტაციონარულ და ამბულატორიულ ეტაპებზე", დაიცვა 2001 წელს.

ლიტერატურა
----------

* თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 346
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5 შემდგ.: თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2003, გვ.78
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 388.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაირა ჭაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნახიდის წმინდა გიორგის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან აღმოსავლეთით 1,5 კმ და გადაჰყურებს მდინარე ნახიდურას. ჩვენამდე ძეგლმა დაზიანებული სახით მოაღწია. კომპლექსი ძირითადად ადგილობრივი ფიქალითა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. მთავარ ნაგებობას წარმოადგენს ეკლესია კოშკით. კოშკზე იკითხება მხოლოდ სამი სართულის კვალი. აღმოსავლეთი მხარე გადახსნილია. კამარა ჩამოქცეულია, მაგრამ შემორჩა ლავგარდნის ფრაგმენტები: შირიმის თლილი ქვა, ზედ დიდი ზომის ფიქალით; სარკმელ-სათოფური ყველა სართულზეა. გარედან კედლებზე შემორჩენილია ნალესობა.

ეკლესიის წყობაში ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმი. აბსიდი არ არის ღრმა. საკურთხეველში ორი ნიშა და ერთი სარკმელია. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. კამარა ჩამოქცეულია, არ ჩანს არც მისი ქუსლი. დასავლეთ კედელზე შირიმით ამოყვანილია მკვეთრად განსხვავებული კედლის თაღი. კარგად ჩანს ნალესობის კვალი. სწორსაკურთხევლიან მინაშენში ერთი სარკმელია გაჭრილი. შესასვლელი კარი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით. ეს უკანასკნელი კოშკში გასასვლელს წარმოადგენს.

კომპლექსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში საკმაოდ დიდი ნაგებობის ნანგრევებია - შესაძლოა სატრაპეზო ყოფილიყო. არის ქვევრი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი ტრაპეციის ფორმისაა. მშრალი წყობის გალავანი მორღვეულია და დეფორმირებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 152
**ნაჭარმაგევი** — ერთ-ერთი სამეფო რეზიდენცია შუა საუკუნეების საქართველოში; ახლანდელი სოფ. კარალეთის (გორის რაიონი) ადგილზე. ნაჭარმაგევის სასახლესთან არის დაკავშირებული X-XIII საუკუნეების საქართველოს ბევრი პოლიტიკური და სამხედრო მოვლენა: 1110 წელს ნაჭარმაგევში შეყარა დავით აღმაშენებელმა ლაშქარი, როდესაც თრიალეთში თურქ-სელჩუკთა შემოსევა აცნობეს; დემნა უფლისწულის შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ნაჭარმაგევში შეიკრიბა დარბაზი და გიორგი III-მ თავის თანამოსაყდრედ თამარი გამოაცხადა (1178); აქვე წარდგა თამარის წინაშე მეფის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყებული (1191) მისი ყოფილი მეუღლე იური ანდრიას ძე; 1225 ნაჭარმაგევში შეყარა მეფე რუსუდანმა ლაშქარი ჯალალედინის წინააღმდეგ გასალაშქრებლად. შემდგომ საუკუნეებში საქართველოს პოლიტიკური სიძლიერის დაქვეითებასთან ერთად ნაჭარმაგევის სამეფო რეზიდენცია თანდათან დავიწყებას მიეცა.

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ*. ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 13;

* *გვასალია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 345-346.
**ჟან ორლეანელი** (ფრანგ. Jean d'Orléans; დ. 28 ივნისი, 1399 — გ. 30 აპრილი, 1467) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. ანგულემის გრაფი. ორლეანის ჰერცოგ ლუი I-ისა და ვალენტინა ვისკონტის უმცროსი ვაჟი. საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-ის პაპა.

ბიოგრაფია და შვილები
--------------------

ჟანი დაიბადა 1399 წლის 28 ივნისს. იგი იყო ორლეანის ჰერცოგ ლუი I-ისა და ვალენტინა ვისკონტის უმცროსი ვაჟი. 

1412 წელს ბრძოლისას ტყვედ ჩაიგდეს ინგლისელებმა, 1415 წელს კი ტყვეობაში მას მისი ძმაც შეუერთდა, რომელიც 1440 წელს გამოისყიდეს, ჟანი კი კვლავ "საპატიო ტყვეობაში" დარჩა 1444 წლამდე. ძმის მსგავსად, მასაც ძალიან უყვარდა ლიტერატურა, რის გამოც მას უდიდესი ბიბლიოთეკა ჰქონდა. 

მას შემდეგ რაც განთავისუფლდა, მას ანგულემისა და პერიგროდის გრაფობა უბოძეს. 1449 წლის 31 აგვისტოს კი ჟანმა ცოლად შეირთო მარგარიტა დე როანი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

1. ლუი (1455-1458), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
2. შარლი (1459-1496), ანგულემის გრაფი, ცოლად შეირთო ლუიზა სავოიელი, რომელთანაც შეეძინა ნავარის დედოფალი მარგარიტა და საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I;
3. ჟანა (1462-1520), ცოლად გაჰყვა ტაილბურგის გრაფ შარლ ფრანსუა დე კოეტივს;

მას ასევე ჰყავდა ერთ უკანონო შვილი, ჟან დე ვალუა, ანგულემის ბასტარდი, რომელიც 1458 წელს ლეგიტიმურ ვაჟად სცნო.

ჟან ორლეანელი გარდაიცვალა 1467 წლის 30 აპრილს, 67 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* Knecht, R.J. (1994). Renaissance Warrior and Patron: The Reign of Francis I. Tuckwell Press. p. 1.
**ნახშირმჟავა** — სუსტი, 2 ფუძიანი ჟანგბადიანი მჟავაა. ქიმიური ფორმულაა **H2CO3** ნახშირმჟავას ნაშთია - CO3
სახელწოდება მჟავა დამკვიდრდა ლათინური სიტყვის acer–ის (ქართულად "მჟავე") თარგმნის შედეგად.
ნორმალური პირობებში არსებობს მხოლოდ წყლის ხსნარის სახით. ნახშირმჟავა არის რთული ნივთიერება, რომელიც შედგება ლითონის ატომით ჩანაცვლების უნარის მქონე წყალბადის ორი ატომისა და მჟავას ნაშთისაგან. ნახშირმჟავა წყალბადის შემცვლელი ნივთიერებაა, რომელიც წყალში გახსნისას წყალბადის ანიონს წარმოქმნის. წყალბადის ასეთ ატომს მჟავური წყალბადი ეწოდება. ნახშირმჟავას მარილებს - კარბონატები და ჰიდროკარბონატები ეწოდებათ.

* **მიღება**

ნახშირმჟავა მიიღება ოქსიდის CO2 ურთიერთქმედება წყალთან.

CO2 ნაწილობრივ იხსნება წყალში.

{\displaystyle {\ce {CO2\ +H2O\ <=>\ H2CO3}}}
ასევე კარბონატის მარილებზე მარილმჟავის მოქმედებით -მიმოცვლის რეაქცია. 

CaCO3 + 2HCl = CaCl2 + CO2↑ + H2O

ქიმიური თვისებიბი
-----------------

ნახშირმჟავა ურთიერთმოქმედებს ინდიკატორებთან და უცვლის ფერს. ინდიკატორი ნივთიერებაა, რომელიც მჟავაში ან ფუძეში შეტანისას ფერს იცვლის. ხშირად გამოიყენება ინდიკატორის შემცვლელი ქაღალდები. ინდიკატორებია; ლაკმუსი, მეთილნარინჯი, ფენოლფთალეინი. 

* ლაკმუსი იისფერია და მჟავაში წითლდება.
* მეთილნარინჯი ნარინჯისფერია და მჟავაში ვარდისფერს იღებს.
* ფენოლფთალეინი უფეროა და მჟავაში ფერს არ იცვლის.

### თვისებები

* მოქმედებს ლითონებთან:

H2CO3+2Na=Na2CO3+H2 

ფუძე ოქსიდებთან და ამფოტერულ ოქსიდებთან.

ჰიდროოქსიდებთან ( ნეიტრალიზაციის რეაქცია)

H2CO3+2NaOH=Na2CO3+2H2O
* ნახშირმჟავას ხსნარების გახურებისას H2CO3 ბოლომდე იშლება.

რადგანაც ეს მჟავა ორ ფუძიანია ის განიცდის ორ საფეხურიან დისოციაციას: 

1. H2CO3 <=> HCO3− + H+
*K*a1 = 2,5×10−4; p*K*a1 = 3,60 ტემპერატურა 25 °C
რადგანაც წყლის ხსნარებში ნახშირმჟავა გაწონასწორებულია ნახშირბადის დიოქსიდთან ერთად, სადაც მჟავის კონცენტრაცია ნაკლებია, ვიდრე СО2, რაც საკმაოდ ამცირებს მჯავიანობას:

1.CO2 + H2O <=> HCO3− + H+
*K*a = 4,30×10−7; p*K*a = 6,36.
2. HCO3− <=> CO32− + H+
*K*a2 = 5,61×10−11; p*K*a2 = 10,25 ტემპერატურაა 25 °C.
მუდმივი ელექტრო დისოციაცია = 4,5x10-7.
კარბონატების უმრავლესობა წყალში ცუდად ხსნადი ან უხსნადი არიან. წყალში კარგად იხსნებიან კარბონატები Na, К, Rb, Cs, Tl+ და ამონიუმის კარბონატი. გახურებისას კარბონატები იშლებიან და წარმოიქმნება ლითონის ოქსიდსა და ნახშირბადის დიოქსიდს. რაც უფრო ძლიერადაა კათიონის ლითონური თვისებები, მით უფრო მდგრადია კარბონატი. Na2CO3 ლღვება დაშლის გარეშე, СаСО3 იშლება » 900° С, ხოლო Ag2CO3 218° С ტემპერატურის დროს.
ნახშირმჟავის ფუძიანობის მიხედვით ის მარილების 2 რიგს იძლევა: საშუალო — კარბონატები, CO32- ანიონით და მჟავე — ჰიდროკარბონატი, HCO3- ანიონით.

ცნობილია ტუტე ლითონების ჰიდროკარბონატები MeHCO3. სუსტი გახურების დროს ისინი იოლად იშლებიან: 

2MeHCO3 → Me2СО3 + CO2 + H2O
ჰიდროკარბონატების სტაბილურობა იზრდება Na-დან 

Na+ к Cs+. იონები НСО3- ჩვეულებრივ ერთდებიან წჟალბადის კავშირებით ჯაჭვების წარმოქნით.

ლიტერატურა
----------

* კარაპეტიანცი მ.ხ. დრაკინი ს.ი. საერთო და არაორგანული ქიმია. მ.: ქიმია 1994
ჟან ანტუან ჰუდონი
**ჟან ანტუან ჰუდონი**, *უდონი* (ფრანგ. Jean-Antoine Houdon; დ. 20 მარტი, 1741, ვერსალი — გ. 15 ივლისი, 1828, პარიზი) — ფრანგი მოქანდაკე. ევროპის პორტრეტული ხელოვნების ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

1764–1768 იყო საფრანგეთის აკადემიის პენსიონერი რომში, სადაც გაიტაცა ანტიკურმა ხელოვნებამ და ანატომიამ. სახელი გაუთქვა ქანდაკებამ „დიანა" (1776, თაბაშირი, გოთის სასახლის მუზეუმი, გერმანია), რომელშიც მოდელის არისტოკრატიული დახვეწილობა ერწყმის მკაცრ კლასიცისტურ ფორმებს. შემდომში შექმნა პორტრეტების სერია  ჟან-ჟაკ რუსო (1878, თაბაშირი, სამხატვრო მუზეუმი, შვერინი),  ბოსტონი ფრანკლინი (1776),  ონორე გაბრიელ მირაბო (1791, ორივე ტერაკოტა, ლუვრი, პარიზი). ვოლტერის ბიუსტი (1776) და ქანდაკება (1781, მარმარილო,  ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). ჰუდონის პორტრეტებისათვის ნიშანდობლივია ფსიქოლოგიური დახასიათების მრავალმხრივობა და სიმახვილე, ფორმის ცოცხალი ძერწვა, სილუეტის სიცხადე, ექსპრესიულობა. მეტი ლაკონურობითა და ბუნებრივობით ხასიათდება ბავშვებისა და ქალების სახეები („მეუღლის პორტრეტი", 1787, თაბაშირი, ლუვრი, პარიზი და სხვ.). 1805–1823 წლებში ჰუდონი ასწავლიდა პარიზის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 693.
**ჟან ბოდრიარი** (ფრანგ. Jean Baudrillard; დ. 29 ივლისი, 1929 — გ. 6 მარტი, 2007) — ფრანგი კულტუროლოგი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკური მიმომხილველი და ფოტოგრაფი. მის ნაშრომებს პოსტმოდერნიზმს და პოსტსტრუქტურალიზმს მიაკუთვნებენ.

ბოდრიარის ნაშრომებში გვერდიგვერდაა ფილოსოფია, სოციოლოგია და იდიოსინკრეტული კულტურული მეტაფიზიკა, რომელიც ჩვენი დროის ყველაზე მნიშვნელოვან მოვლენებს აანალიზებს. ბოდრიარს, რომელიც მკაცრად აკრიტიკებდა თანამედროვე საზოგადოებას, კულტურას და აზროვნებას, ხშირად ფრანგული პოსტმოდერნული თეორიის მამამთავრად მიიჩნევენ. მას გამოქვეყნებული აქვს 30-ზე მეტი წიგნი. ბოდრიარი თანამედროვეობის თითქმის ყველა მნიშვნელოვან მოვლენას თუ ტენდენციას ეხმაურებოდა, მათ შორის სქესებს, რასებს და კლასებს შორის საზღვრების გაუქმებას; ხელოვნების და ესთეტიკის დანიშნულების შეცვლას თანამედროვე მომხმარებლურ, მედია და მაღალი ტექნოლოგიების საზოგადოებაში; პოლიტიკაში, კულტურასა და ადამიანთა ცნობიერებაში ფუნდამენტურ ცვლილებებს; და ახალი მედიების, ინფორმაციისა და კიბერტექნოლოგიების გავლენას ხარისხობრივად სრულიად განსხვავებული საზოგადოებრივი წესრიგის ჩამოყალიბებაზე, რამაც ადამიანების და საზოგადოებრივი ცხოვრების ძირეული ცვლილებები გამოიწვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟან ბოდრიარი
**როშკის ლოდები** — ერატიკული ლოდები საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს პირაქეთა ხევსურეთში, სოფელ როშკის მიდამოებში, მდინარე ხევსურეთის არაგვის შენაკადის — აბუდელაურის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1850–1900 მ სიმაღლეზე. როშკის ორი უზარმაზარი ლოდი მიეკუთვნება მსოფლიოში უდუიდესი ერატიკული ლოდების რიცხვს. მათი განზომილებებია 19x5x7 და 22x13x10 (სიგრძე, სიგანე, სიმაღლე).

ლოდები შედგება მაგმური ქანებისაგან — დიაბაზისაგან. მათგან შედარებით ხევსურთა სახლები სათამაშო ხუხულებივით გამოიყურება. სოფლის ზემოთ უფრო დიდი ლოდებიცაა: 22x20x8 და „გახლეჩილი ლოდი" 25x10x11 მ. შედარებით ნაკლები სიდიდის, მაგრამ შთამბეჭდავი ერატიკული ლოდები დიდი რაოდენობითაა მიმოფანტული აბუდელაურის ხეობის უფრო მაღალ ნაწილებში და აგრეთვე როშკის ქვემოთაც — ხევსურეთის არაგვის ხეობაში. მათი გავრცელების ქვემო (სამხრული) ზღვარი თითქმის აღწევს მდინარე ორხევის შესართავს. მსხვილი ლოდოვანი მასალა ღელისვაკისა და ღულის მიდამოებშიც არის, ხეობის ფსკერიდან 200–250 მ სიმაღლეზე.

ყველა ეს ლოდი ჩამოტანილია ჭაუხის მასივიდან — ხევსურების, მთიულებისა და მოხევეების ზეპირსიტყვიერებაში ხშირად ხსენებული კლდოვანი მთიდან, რომელიც ერთ-ერთი თავისი ბუნებრივი კოშკით ზღვის დონიდან 3940 მ სიმაღლეზეა აღმართული. ლოდები ჩამოზიდა ჭაუხის უდიდესმა პლეისტოცენურმა მყინვარმა. ამ მყინვარის ბოლო სოფელ ღელისვაკესთან მდებარეობდა ზღვის დონიდან 1450 სიმაღლეზე (ამჟამად ეს ადგილი აზევებულია 1650 მ სიმაღლემდე).

როშკის ლოდებთან ყველაზე ახლომდებარე დასახლებული პუნქტია სოფელი როშკა. თბილისიდან როშკა დაშორებულია 119 კმ-ით; ხანგრძლივობა — 3 სთ;
სოფელი როშკა — როშკის ლოდები — 1 კმ, ხანგრძლივობა — 10 წთ; (საფეხმავლო). ღამის გასათევად ყველაზე ოპტიმალური ვარიანტია როშკაში ან ბარისახოში დარჩენა.

სქოლიო
------

1. ↑  კობა ხარაძე. საქართველოს ბუნების ფენომენები, თბ. 2014
2. 1 2  „საქართველოს სსრ წითელი წიგნი", გამომცემლობა «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1982.
3. ↑  როშკის ლოდების ბუნების ძეგლი
**მთავარანგელოზის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ როშკაში, მდინარე როშკისწყლის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი მთის წვერზე. სალოცავში შედის ბეღელი, დარბაზი, მარიამწმინდის კოშკი და საზარე.

ბეღელი ფიქლით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა, შელესილკედლებიანი ნაგებობაა. შემორჩენილია მხოლოდ მისი უკანა ნაწილი, შვიდსაფეხურიანი გადახურვით. დარბაზი ბეღლის სამხრეთითაა. ნაგებია ფიქლის ქვის მშრალი წყობით. გეგმით ოთხკუთხაა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, იმავე კედელში სარკმელია გაჭრილი. სათავსში, კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. ცენტრში კერაა მოწყობილი. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მოზრდილი ხის თაროა - თასების დასაწყობად. გადახურვა ბრტყელია - ძელური.

მარიამწმინდის კოშკი ოთხწახნაგა პრიზმის ფორმის მასიური ნაგებობაა. დგას დარბაზის სამხრეთით. ნაშენია ფიქლის მშრალი წყობით. ჩრდილო-დასავლეთით პატარა ნიში აქვს მოწყობილი. კოშკის წინ შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტი. კოშკსა და დარბაზს შორის ძველი ციხის ნანგრევებია.

საზარე კოშკისებრი მასიური ნაგებობაა. დგას კომპლექსის ჩრდილოეთ ნაწილში. შემორჩენილია მხოლოდ მცირე ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 305.
**რცხილის სერის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩალაუბანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე რცხილის სერზე. ნამოსახლარი და სამაროვანი თანადროულია და განეკუთვნება ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულსა და ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისს. ძეგლი მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული. დანგრეულია სერის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილები. აღმოსავლეთ ნაწილი კი ძლიერაა გადარეცხილი. ნამოსახლარს დასავლეთიდან თავდაცვითი თხრილი შმოსდევს. ბორცვის მოსწორებულ თხემზე გაიწმინდა კედლის ნაშთებიძლიერაა დაზიანებული რიყის ქვის საძირკვლით. გამოვლინდა ორი ოთკუთხა სათავსო. დასავლეთით მდებარე სათავსს მოყვითალო თიხატკეპნილი იატაკი ჰქონდა. იატაკზე აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ფრანგმენტები. სათავსის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებთან ორი პატარა მრგვალი სამეურნეო ორმო აღმოჩნდა. დასავლეთ სათავსს აღმოსავლეთიდან მიდგმული ჰქონდა სამეურნეო ნაგებობა.საცხოვრებელი სათავსები და სამეურნეო ორმოები აღმოჩნდა ბორცვის ძირშიც. სამაროვანი მდებარეობს ნამოსახლარის სამხრეთით 200 მეტრზე. გაითხარა 15 ორმოსამარხი. სამარხები გაძარცულა. მიცვალებულები ესვენა მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე მოხრილი კიდურებით, თავით ჩრდილოეთისკენ.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 222.
**რცხილა** (ლათ. Carpinus) — მერქნიან მცენარეთა გვარი არყისებრთა ოჯახისა. ზაფხულმწვანე ხეები ან მაღალი ბუჩქებია, რუხი ფერის გლუვი და ოდნავ დამსკდარი ქერქი აქვს. ფოთოლი მარტივია, და ორმაგხერკბილა. ერთსქესიანი და ერთსახლიანი ყვავილები შეკრებილია დაკიდულ მჭადა ყვავილებად. ნაყოფი ერთბუდიანი და ერთთესლიანი კაკლუჭაა. 

50-მდე სახეობა გავრცელებულია უმთავრესად აღმოსავლეთ აზიაში, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში იზრდება 2 სახეობა — კავკასიური რცხილა და ჯაგრცხილა. გარდა ამ 2 აბორიგენული სახეობისა, ინტროდუცირებულია 2 სახეობაც. 

კავკასიური რცხილა და კგრცხილა მთელ საქართველოში გავრცელებული, მთის შუა, ზოგან ზემო სარტყლამდე. რცხილა ჩრდილის ამტანი, სითბოს მოყვარული და მეზოფილური მცენარეა. ყინვა არ აზიანებს. ნიადაგის მიმართ მომთხოვნია, თუმცა ზოგიერთი სახეობა (ჯაგრცხილა) მშრალ და ხრიოკ მთის კალთებზეც ხარობს. ქმნის როგორც წმინდა, ისე შერეულ კორომებსაც წაბლთან, მუხასთან (მთის ქვედა სარტყელში) და წიფელთან (შუა და ზედა სარტყელში) ერთად. 

ყვავილობს ფოთლის გამოტანისთანავე. ნაყოფმსხმოიარობს 20 წლიდან. მრავლდება თესლით და ძირკვის ამონაყარით. მერქანს იყენებენ მუსიკალური საკრევებისათვის, მანქანათმშენებლობაში. რცხილა კარგად იტანს კრეჭას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 521.
**რქაფიწალა ანტილოპა** (ლათ. Antilocapra americana) — მცოხნელი ძუძუმწოვარი წყვილჩლიქოსანთა რიგისა, თავისი ოჯახის (Antilocapridae) ერთადერთი წარმომადგენელი.

მისი სხეულის სიგრძეა 100–150 სმ, სიმაღლე მინდაოში 80–100 სმ, მასა 40–60 კგ; საშუალოდ დედლები მამლებზე მცირე ზომისანი არიან. მამლებს აქვთ მოკლე (30 სმ-მდე სიგრძის), სქელი, თავისებური ფორმის რქები, რომელებიც ბოლოში განშტოებულია, წინ აქვს გამოწეული „დეზებით"; ისინი ფორმით ფიწალს წააგავს (აქედან წარმოდგება სახელწოდება). დედალს რქები მნიშვნელოვნად მოკლე აქვს. ძროხისებრთა ოჯახის წარმომადგენლებისაგან განსხვავებით, რომელთაც რქები მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ეზრდება, რქაფიწალებს მისი შალითი პერიოდულად სცვივა შეწყვილების სეზონის შემდეგ და მეორე წელს ახალი ეზრდება. თავის ზედა ნაწილში განლაგებული თვალების საშუალებით მხედველობის კარგი ველი აქვს. მოკლე კუდი და გავის მიდამო თეთრია. მამალს კისრის მიდამოში შავი ზოლები და შავი „ნიღაბი" ახასიათებს.

სქესობრივ სიმწიფეს 15 თვემდე აღწევენ, მაგრამ მამლები მხოლოდ 3 წლის ასაკიდან იწყებენ შეჯვარებას. წყვილდებიან შუა სექტემბრისათვის; მაკეობა 235 დღემდე გრძელდება; დედალი ყოველწლიურად მაის-ივნისში შობს 2-მდე ხბოს. რქაფიწალა ჯოგური, პოლიგამური ცხოველია. ცხოვრობს 40–100-სულიან ჯოგებად; თუმცა ბებერი მამლები ძირითადად მარტო ცხოვრობენ. დარბის სწრაფად, დაახლ. 80 კმ/სთ სიჩქარით.

ბინადრობს ჩრდილოეთ ამერიკის სტეპებში ჩ. გ. 50°-დან სამხრეთით მექსიკამდე და მისურიდან კლდოვან მთებამდე. იკვებება მცენარეებით, ბუჩქის ფოთლებით, ბალახით, კაქტუსითა და სხვ. ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში დიდ ჯოგებად გვხვდებოდა და მათ ხორცისა და ტყავის გამო მოიპოვებდნენ. შემდგომში რაოდენობა ძლიერ შემცირდა, ბევრ ადგილას გაქრა. იმყოფებოდა ძლიერი დაცვის ქვეშ და შედეგად რიცხოვნობა გაიზარდა. ზოგჯერ გალიებშიც ჰყავთ. ცოცხლობს 10–15 წლამდე.

ქვესახეობები
------------

მოიცავს 5 ქვესახეობას:

* *A. americana americana*
* *A. americana mexicana*
* *A. americana oregona*
* *A. americana peninsularis*
* *A. americana sonoriensis*

ლიტერატურა
----------

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 35, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.
* Einarsen A. S. The pronghorn antelope and its management, Wash. 1948, p. 1-238.
* რქაფიწალა ანტილოპა // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ. III გამოც. მოსკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია", 1969.

სქოლიო
------

1. ↑  pronghorn — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *ბრანდტი ე. კ.*, რქაფიწალა ან რქაფიწალა ანტილოპა // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი 86 ტომად [82 ტ. და 4 დამატ.], სპბ. 1890–1907.
3. ↑  *Antilocapra americana* დაარქივებული 2011-06-24 საიტზე Wayback Machine.  // Wilson D. E. & Reeder D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0
**რუსუდან მაზმანიშვილი** (დ. 12 აგვისტო, 1944, ბათუმი) — ქართველი ექიმი. 

1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.

1967–1968 წლებში იყო რუსთავის ბავშვთა საავადმყოფო–პოლიკლინიკური გაერთიანების პედიატრი, 1968–1972 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს პედიატრიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის კლინიკო–დიაგნოსტიკური ლაბორატორიის ექიმი, 1972–1986 წლებში ამავე ინსტიტუტის კვებისა და ჰიგიენური განყოფილების უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, 1986 წლიდან განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1995 წლიდან შეთავსებით მუშაობდა საერო ინსტიტუტ „გაენათში" პედიატრიული ფაკულტეტის დოცენტად. არის 52-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, რომლებიც ძირითადად ეხება ჯანმრთელ და ავადმყოფ ბავშვთა კვების პრობლემებს. გამოქვეყნებული აქვს ორი მონოგრაფია: „ბავშვთა კვება" (1992, „წიქარა", თბილისი), „ჯანმრთელი და ავადმყოფი ბავშვთა კვება" (1993, „ელიტა"(ფირმა „ვესტა"). გამოქვეყნებული აქვს აგრეთვე 15 მეთოდური წერილი, 5 ბროშურა, საჟურნალო და საგაზეთო სტატიები. კონსულტაციებს უწევს ორდინატორებს, ინტერნებსა და სამუშაო ადგილზე მივლინებულ ექიმებს. მიღებული აქვს პედიატრიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის დირექციის მადლობა, ინსტიტუტის პრემიები სამეცნიერო შრომებისათვის (1990–1992). პედიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „C ვიტამინით გამდიდრებული ფერმენტირებული რძის მჟავე პროდუქტის კლინიკური შეფასება ჩვილ ბავშვთა კვებაში", დაიცვა 1988 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან მაზმანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი