recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თეიმურაზ შაბურიშვილი** (დ. 14 ოქტომბერი, 1935, თბილისი — გ. 27 ნოემბერი, 2020, კუკიის სასაფლაო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1959-1961 წლებში შრომითი საქმიანობა დაიწყო სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ „კავგიპროტრანსში" ტექნიკოსად და ინჟინრად. 1961-1980 წლებში მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასტრანსმშენში" სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1980-1989 წლებში ამავე ტრესტის მმართველის მოადგილე. 1989 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს ძეგლთა დაცვის მთავარ სამმართველოსთან არსებულ აღმოსავლეთ საქართველოს სამმართველოს. 1991 წლიდან მუშაობდა სს „ხიდმშენში". აქტიურად მონაწილეობდა და ხელმძღვანელობდა თბილისის აეროვაგზლის, ავტოვაგზლისა და რკინიგზის სადგურების მშენებლობას, თბილისის ელმავალთმშენებელი და ელექტროვაგონშემკეთებელი და ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხნების რეკონსტრუქციას, „მარაბდა-ახალქალაქისა" და „ზუგდიდი-ჯვრის" ახალი სარკინიგზო ხაზების მშენებლობას, ამიერკავკასიის რკინიგზის „თბილისი-სამტრედიისა" და „გარდაბან-კიროვაბადის" (აზერბაიჯანში) მე-2 სარკინიგზო ხაზების ელექტრიფიცირებას, საცხოვრებელი სახლების, სანატორიუმების, დასასვენებელი სახლების, სამდინარო ხიდების მშენებლობას. ჩართული იყო სომხეთში მიწისძვრით დაზარალებული ობიექტების აღდგენა-მშენებლობაში (1967), იაკობ გოგებაშვილის (ვარიანში) და ივანე მაჩაბლის სახლ-მუზეუმების, ალავერდის ტაძრის, შუამთის მონასტრის, სურამის ციხის, ბოდბის წმ. ნინოს ეკლესიის და აღმოსავლეთ საქართველოს სხვა ძეგლების აღდგენაში. მიღებული აქვს სახელმწიფო და საუწყებო ჯილდოები, საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი სატრანსპორტო მშენებლობის სამინისტროს სახელობითი საჩუქარი.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

ლიტერატურ
---------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 600

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ შაბურიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**„კირჩხიბის ტროპიკი"** — ჰენრი მილერის რომანი. პირველად გამოქვეყნდა 1934 წელს, პარიზში. ნაწარმოები აშშ-ში ცენზურამ აკრძალა, სადაც ის მხოლოდ 1961 წელს გამოქვეყნდა.

თემები
------

რომანი ნახევრად-ავტობიოგრაფიულია და 1930-იანი წლების პარიზში მცხოვრები მილერის ცხოვრებას ასახავს, სადაც იცი უსახლკარობით, უფულობით, შიმშილით, მარტოობითა და სასოწარკვეთით იტანჯებოდა. 

ნაწარმოები ცნობილია სექსუალობის გულწრფელი ასახვით. რომანში არაერთი პასაჟია, რომლებშიც მთხრობელის სექსუალური გამოცდილება დაუფარავადაა აღწერილი.

კრიტიკული გამოხმაურება
----------------------

ჯორჯ ორუელმა „კირჩხიბის ტროპიკის" შესახებ კრიტიკული წერილი 1935 წელს გამოაქვეყნა. მან განსაკუთრებული ყურადღება რომანის სექსუალურ ასპექტებზე გამახვილა, რაც მან მწერლისაგან „რეალური ფაქტების ასახვის მცდელობად" და დომინანტური ტენდენციებიდან გადახვევად მიიჩნია. ორუელი წერდა, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ მილერი ცხოვრების უსიამო ასპექტებზე აკეთებდა აქცენტს, იგი მაინც არ იყო პესიმისტი და იმ დასკვნამდე მიდიოდა, რომ უსიამოვნებებზე ფიქრი ცხოვრებას მხოლოდ და მხოლოდ უფრო მეტ ღირებულებას ანიჭებს.

სემიეულ ბეკეტმა „კირჩხიბის ტროპიკს" „თანამედროვე მწერლობის ისტორიაში მონუმენტური მოვლენა" უწოდა.

ნორმან მეილერმა აღნიშნა, რომ „კირჩხიბის ტროპიკს" XX საუკუნის 10 ან 20 საუკეთესო რომანს შორის განიხილავდა და მას ჰემინგუეის რომანის „და აღმოხდების მზე" ტოლფასად მიიჩნევდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Baron, Dennis.  (October 1, 2009) Celebrate Banned Books Week: Read Now, Before It's Too Late. *Web of Language*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — მაისი 11, 2020. ციტირების თარიღი: თებერვალი 2, 2022.
2. ↑  Meisel, Perry (June 23, 1991). „Book Review: A Dirty Young Man And How He Grew". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: October 25, 2011.
3. ↑  Orwell, George (1968). "Review", *The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell, Volume 1: An Age Like This 1920–1940*.  Penguin,   გვ. 178–180.
4. ↑  Orwell 1968, pp. 179–80.
5. ↑  Cited in: Henry Miller, *Tropic of Cancer*, (Harper Perennial, UK, 2005)
6. ↑  Mailer, Norman; Miller, Henry (1976) *Genius and Lust: a Journey Through the Major Writings of Henry Miller*. New York:  Grove Press,   გვ. 8. ISBN 0-8021-0127-5.
**ლაგო-მაჯორე** (იტალ. Lago Maggiore ან Verbano; ლათ. Lacus Verbanus) — დიდი ტბა ალპების სამხრეთ ნაწილში, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. იგი იტალიის სიდიდით მეორე და სამხრეთ შვეიცარიის პირველი ტბაა. ლაგო-მაჯორე იტალიის ალპების მთისწინეთის სამი დიდი ტბიდან ყველაზე დასავლეთით მდებარეობს და იშლება 70 კმ-ზე ლოკარნოსა და არონას შორის. 

ზამთარშიც და ზაფხულშიც კლიმატი რბილია, რაც ხელს უწყობს ხმელთაშუაზღვიური მცენარეულობის გავრცელებას. ულამაზეს ბაღებში იზრდება იშვიათი და ეგზოტიკური მცენარეები.

გეოგრაფია
---------

ლაგო-მაჯორესა და ალპების ხედი ლომბარდიის ლევანოს კომუნიდან
ტბის სიგრძე 68 კმ-ია, სიგანე კი 3-დან 5 კმ-მდე იცვლება, გარდა იმ ყურისა, რომელიც ქალაქ პალანცასა და სტრეზას შორის იშლება, აქ სიგანე 10 კმ-ს აღწევს. სიგრძით ლაგო-მაჯორე იტალიის ყველა სხვა ტბას აღემატება, მაგრამ ზედაპირის ფართობით მხოლოდ გარდას ტბას ჩამორჩება. ტბის სიღრმე მნიშვნელოვნად იცვლება, მაგრამ მისი ქვაბული თითქმის ყველა მონაკვეთში ზღვის დონეზე არანაკლებ 179 მეტრით დაბლა მდებარეობს. მას საკმაოდ დაკლაკნილი ფორმა აქვს, ამიტომ, მხოლოდ რამდენიმე წერტილიდანაა ტბის ყველა მნიშვნელოვანი ნაწილის ერთი თვალის გადავლებით დანახვა. საკმაოდ პეიზაჟურია ტბის მიდამოები. ზემო ნაწილში ჭარბობს ალპები, შუა ნაწილი ბორცვებს შორისაა გაწოლილი, ქვემო ნაწილში კი დომინირებს ლომბარდიის ვაკე.

ტბის ქვაბული ტექტონიკურ-მყინვარული წარმოშობისაა და მისი ფართობი 37კმ³-ია, ზედაპირის ფართობი კი 213 კმ². ჩამდინარე მთავარი მდინარეებია ტიჩინო, მაჯია, ტოჩე და ტრეზა. გამოსვლით კი კვლავ გამოედინება მდინარე ტიჩინო, რომელიც შემდეგ პოს ერწყმის. 

ტბის დაკბილული სანაპირო გარშემორტყმულია ლეპონტის ალპებით. აღმოსავლეთ ნაპირი პიემონტის რეგიონს მიეკუთვნება, დასავლეთი — ლომბარდიას, უკიდურესი ჩრდილოეთი კი შვეიცარიის ტიჩინოს კანტონს, სადაც მოქცეულია ტბის ზღვის დონიდან მაქსიმალურად დაბლა მდებარე მონაკვეთი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია
* შვეიცარიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაგო-მაჯორე***

* CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere დაარქივებული 2009-04-14 საიტზე Wayback Machine.  (იტალიური) limnologic reports on the Lake Maggiore and Lake Lugano
* 360° information Lake Maggiore
* Informations over the lake
* Official Tourism Gateway[*მკვდარი ბმული*] Lake Maggiore Official Tourism Gateway
* Ferry Services on Italian Lakes - Lake Maggiore დაარქივებული 2007-05-19 საიტზე Wayback Machine.
* Sacro Monte di Ghiffa დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Magazzeno Storico Verbanese (იტალიური) Historical bibliography on the region
* Waterlevels at Brissago დაარქივებული 2009-09-10 საიტზე Wayback Machine.  from the Federal Office for the Environment
* Waterlevels at Locarno დაარქივებული 2009-12-07 საიტზე Wayback Machine.  from the Federal Office for the Environment
* Verbanofun დაარქივებული 2008-04-06 საიტზე Wayback Machine.  Luino Webcam Meteo News
* Monate's lake canned peaches დაარქივებული 2020-11-28 საიტზე Wayback Machine.  Le pesche del lago di Monate

სქოლიო
------

1. ↑  John Ball, *The Alpine Guide, Central Alps*, p. 306
ვიტრუვიანელი ადამიანი, ლეონარდო და ვინჩი.
**ვენეციის აკადემიის გალერეა** (L'Accademia di Belle Arti di Venezia, ვენეციაში უბრალოდ ცნობილი როგორც Accademia), 1800 წლამდე პერიოდის ხელოვნების გალერეა იტალიის ქალაქ ვენეციაში. საფუძველი ჩაეყარა 1807 წელს. გალერეის კოლექცია იქმნებოდა ვენეციის ნატიფი ხელოვნების აკადემიის დაარსების (1750) შემდეგ, აკადემიის ორგანიზატორების ჯ. ბ. პიაცეტასა და ჯოვანი ბატისტა ტიეპოლოს ინიციატივით.

გალერეაში წარმოდგენილია იტალიის XIV-XVIII საუკუნეების და განსაკუთრებით ვენეციური სკოლის მხატვრობა (ჯაკოპო, ჯენტილე და ჯოვანი ბელინები, ვიტორე კარპაჩო, ჯორჯონე, ტიციანი, პაოლო ვერონეზე, ჯაკოპო ტინტორეტო, ჯაკოპო ბასანო და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 362.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი.
* გალერეის ვირტუალური ტური დაარქივებული 2009-04-13 საიტზე Wayback Machine.  (იტალ. ტექსტი).
* სატელიტური ფოტო გუგლმაპსიდან (გრძელი ხიდის სამხრეთ ბოლოსთან).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენეციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
აკადემია · არსენალი · ოხვრის ხიდი · კა’ დ’ორო · კა’ ფოსკარი · კა’პეზარო · კა’ რეცონიკო · კანალ გრანდე · დოჟების სასახლე · ილ რედენტორე · ხიდი რიალტო · სან-მარკოს ბიბლიოთეკა · სან ჯორჯო მაჯორე · წმ. მარკოზი · სანტა მარია დელა სალუტე · სანტა მარია გლორიოზა დეი ფრარი · სან-ძანიპოლო |

 |
ილიადას მეხუთე საუკუნის მანუსკრიპტი
**ილიადა** (ძვ. ბერძნ. Ἰλιάς) — ჰომეროსის დაწერილი 15 700 ჰეკზამეტრისგან შემდგარი ეპიკური პოემა, ბერძნული ლიტერატურის უძველესი ნიმუში. მისი საფუძველი იყო ბერძენ გმირებზე შექმნილი მრავალრიცხოვანი მონათხრობები. ილიადას მოქმედება ხდება ტროას (ილიონის) ალყის მეათე წელს და დროის მცირე მონაკვეთს მოიცავს. მეცნიერთა აზრით დღევანდელი ტექსტი ალექსანდრიელი მეცნიერების რედაქციითაა შემორჩენილი.

შინაარსი
--------

„ილიადა" აქაველების ბანაკში მიმდინარე კონფლიქტით იწყება. მეფე აგამემნონმა აპოლონის ქურუმის, ქრისესის, ქალიშვილი მოიტაცა. ქრისესი აქაველთა სწრაფ ხომალდებთან უზარმაზარი გამოსასყიდით, აპოლონის გვირგვინითა და ოქროს კვერთხით, მივიდა. უხეში უარყოფის შემდეგ კი მოხუცი მეუფე აპოლონს, სმინთევსს, ევედრება. მას უსმინა სხივოსანმა აპოლონმა და დანაელთა ჯარს შავი ჭირი შეჰყარა. ბერძნების კრებაზე, რომელსაც აქილევსმა მოუხმო, კალქასმა განაცხადა, რომ ღმერთის დაწყნარების ერთადერთი გზა ქრისეისის მამამისისთვის უსასყიდლოდ დაბრუნებაა. ატრევსის ძე აგამემნონი ემორჩლება ერთობლივ მოთხოვნას, მაგრამ დანაკარგის სანაცვლოდ, აქილევსს, რომელსაც მთელი ამ ინტრიგის ინიციატორად თვლის, მის საყვარელ ქალს, ლამაზღაწვიან ბრისეისს, ართმევს. განრისხებული აქილევსი თავის კარავში ბრუნდება და დედამისს, თეტისს, სთხოვს, რომ ზევსს შეევედროს აქაველების დამარცხება ტროელების მიერ, მანამ, სანამ აგამემგნონი მის, აქილევსის, მოთხოვნებს მთლიანად არ დააკმაყოფილებს. 

*მეორე სიმღერაში* ზევსი აგამემნონს საბესისწრო სიზმარს უგზავნის და არწმუნებს, რომ ტროელთა ფართოქუჩებიანი ქალაქი აიღოს. აგამემნონი მახეს წამოეგო და ამის შესახებ გახარებულმა აქაველებს კრებაზე ამცნო. თუმცა, შეკრებილმა ხალხმა, ჯარის გამოსაცდელად, აქაველებს სამშობლოს ძვირფასი მიწებისკენ გაქცევა უბრძანა. ცხრაწლიანი ალყა გარღვევის პირასაა, მაგრამ, გაოცებულმა ჰერამ ათენას აქაველების გადარწმუნება უბრძანა. ათენა გაეშურა აქაველთა სწრაფმავალი ხომალდებისკენ, სადაც ოდისევსი იპოვა და უთხრა, რომ ხალხი შეეჩერებინა. ოდისევსმა ყველა დააწყნარა და კრება მოიხმო. ღვთაებრივმა ოდისევსმა ენაჭარტალა თერსიტესი, რომელიც მაგრად ღრიალებდა და აგამემნონს ლანძღავდა, სასტიკი სიტყვით გაკიცხა და კვერთხი ზურგსა და მხრებზე ჩასცა. ნესტორი, რომელსაც აგამემნონი დაეთანხმა, სიტყვით გამოვიდა და თქვა, რომ ნურავინ იჩქარებს სახლში დაბრუნებას, მანამ, სანამ ისინი შურს არ იძიებენ ელენეს ტანჯვისა და ქვითინისთვის. კრების დასრულების შემდეგ არგოსელებმა ზევსს მსხვერპლი შესწირეს და ინადიმეს. ნადიმის შემდეგ ნესტორმა ატრევსის ძეს, ლაშქრის შეკრება ურჩია, ამიტომაც აგამემნონმა მაცნეები გააგზავნა.

ლიტერატურა
----------

* Edwards, Mark W.; Kirk, Geoffrey Stephen; et al. (editors), *The Iliad: A Commentary: Volume 5, Books 17–20*, Cambridge University Press, 1993
* West, Martin L. *Studies in the text and transmission of the Iliad*, München : K.G. Saur, 2001. ISBN 3-598-73005-5
* "ილიადა" ძველი ბერძნულიდან თარგმნა და კომენტარები დაურთო ლევან ბერძენიშვილმა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ილიადა***

* *Homer: Iliad, Books I-XII, with an Introduction, a Brief Homeric Grammar, and Notes* (3rd ed. 1890)
* *Iliad* დაარქივებული 2010-03-16 საიტზე Wayback Machine. ,


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
არსენალის შესასვლელის ხედი, კანალეტო, 1732
მოედანი
**ვენეციური არსენალი** (იტალ. Arsenale di Venezia) — ნავსადგური და სანაოსნო დეპო ვენეციაში, რომელსაც წამყავნი როლი ეჭირა ვენეციის იმპერიის მშენებლობაში.

ბიზანტიური სტილის კომპლექსი VIII საუკუნით თარიღდება, თუმცა ამჟამინდელი ნაგებობა 1104 წელს უნდა ყოფილიყო დაწყებული, თუმცა ზუსტი თარიღი უცნობია. კომპლექსი არსებობდა XIII საუკუნეში და ნახსენებია დანტეს „ღვთაებრივ კომედიაში". სახელწოდება სავარაუდოდ არაბულიდან „დარ ალ სინა'ა" (ნავსადგური) მომდინარეობს და მისი კონცეფციაც ისლამურ-ბიზანტიურ ხასიათს ატარებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Venetian Arsenal: The World's First Assembly Line დაარქივებული 2013-03-27 საიტზე Wayback Machine. .
* Venetian Arsenal - ahead of their time.
* The Arsenal.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენეციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
აკადემია · არსენალი · ოხვრის ხიდი · კა’ დ’ორო · კა’ ფოსკარი · კა’პეზარო · კა’ რეცონიკო · კანალ გრანდე · დოჟების სასახლე · ილ რედენტორე · ხიდი რიალტო · სან-მარკოს ბიბლიოთეკა · სან ჯორჯო მაჯორე · წმ. მარკოზი · სანტა მარია დელა სალუტე · სანტა მარია გლორიოზა დეი ფრარი · სან-ძანიპოლო |

 |
**თენგიზ შირიაევი** (დ. 18 სექტემბერი, 1980) ― ქართველი ექიმი, ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალის გულის თანდაყოლილი პათოლოგიების ქირურგიული სამსახურის უფროსი.

ბიოგრაფია
---------

თენგიზ შირიაევი დაიბადა 1980 წლის 18 სექტემბერს. 1997–2003 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში. 1999-2003 წლებში ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალის ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მუშაობდა. 2003-2009 წლებში ამავე ჰოსპიტალში კარდიოქირურგიაში რეზიდენტურა გაიარა.

2009-2016 წლებში გივი ჟვანიას სახელობის №2 საავადმყოფოში ექიმ-კონსულტანტად და ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალში ექიმ-კარდიოლოგად მუშაობდა. 2016 წლიდან დღემდე ჰოსპიტალის ქირურგიული სამსახურის ხელმძღვანელია.

ორგანიზაციებისა და ასოციაციების წევრი
-------------------------------------

* ევროპის კარდიოთორაკალური ქირურგიის ასოციაცია (EACTS)
* თორაკალურ ქირურგთა საზოგადოება (STS)
* საქართველოს კარდიოქირურგთა ასოციაცია (GASC)

გამოქვეყნებული ნაშრომები
------------------------

* Shiryaev, T. (2021). *The Effects of the COVID-19 Pandemic on Pediatric Critical Access Centers for Congenital Heart Disease in Low- and Middle-Income Countries*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ შირიაევი ― ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი
**თენგიზ შუბლაძე** (დ. 7 ივლისი, 1953, სამტრედია) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი. 1989 წელს ქალაქი მოსკოვის სამხედრო-საინჟინრო აკადემია.

1975-1992 წლებში მუშაობდა საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სამინისტროს გაერთიანებული სხვადასხვა სამეთაურო და საშტატო თანმდებობებზე. 1992-2000 წლებში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გაერთიანებული სამხედრო აკადემიის რექტორად. 2000-2002 წლებში სამშენებლო ძალების სარდლად ცხინვალის რეგიონში. 2002-2004 წლებში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების და სამოქალაქო თავდაცვის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილედ. 2004 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ნაგებობების, სპეციალური სისტემებისა და საინჟინრო უზრუნველყოფის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „საქართველოს შეიარაღებული ძალების ისტორია და მისი ჩამოყალიებების პრობლემები თანამედროვე ეტაპზე", დაიცვა 1998 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1993 — ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოში შესაძლო მიწისძვრების შედეგების პროგნოზი: მონოგრაფია, თბილისი, სტუ-ს ნაგებობების, სპეც. სისტემებისა და საინჟ. უზრუნველყოფის ინ-ტი, 2010, გვ. 72 ISBN 9789941026065
* საგანგებო სიტუაციების მართვა: სახელმძღვ, თბილისი, საქ. საავიაციო უნ-ტი, 2009, გვ. 169 ISBN 9789941911453

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ შუბლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი



1. ↑
**ვისოკი-დეჩანი** (სერბ. Високи Дечани) — სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარი მონასტერი კოსოვოში, ქალაქ პეჩიდან 12 კმ-ით სამხრეთით.

მონასტერი 1327 წელს წაბლის პატარა ტყეში დააარსა სერბეთის მეფე სტეფან უროშ III-მ. ჩანაწერი ამის შესახებ 1330 წლით თარიღდება. მომდევნო წელს, მეფე გარდაიცვალა და დაკრძალულ იქნა მონასტერში. მშენებლობა მისმა ვაჟმა, იმპერატორმა სტეფან უროშ IV-მ განაგრძო. სამუშაოები 1335 წელს დასრულდა, მაგრამ ფრესკების წერა 1350 წლამდე გრძელდებოდა. 

მთავარი ტაძარი მაცხოვრის სახელობისაა და ნაგებია მეწამული და ღია ყვითელი მარმარილოთი. სამუშაობეს უძღვებოდა ფრანცისკანელი ბერი ვიტუსი ქალაქ კოტორიდან. ეკლესია გამოირჩევა შთამბეჭდავი ზომითა, ასევე სტრუქტურის რომანული და ადრეული გოტიკური დაგეგმარებით. კარგად შემონახული ფრესკების გვერდით, ინტერიერში მდებარეობს XIV საუკუნის პატარა ქვის „ტაძარი", იღუმენის ტახტი და დეკორირებული ხის სარკოფაგი, რომელშიც მონასტრის დამფუძნებელი, მეფე სტეფანე განისვენებს. 

1990 წელს, ვისოკი-დეჩანის მონასტერი გაფორმდა როგორც განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის მონუმენტი, რომელსაც სერბეთის სახელმწიფო იცავს. 2004 წლიდან, ასევე შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. იუნესკო მის ფრესკებს შემდეგნაირად ახასიათებს: „*ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული ნიმუში პალეოგენური რენესანსისა ბიზანტიურ მხატვრობაში*". 2006 წელს, ეთნიკური ალბანელების მხრიდან პოტენციური თავდასხმის გამო, მონასტერმა საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა. ამჟამად დაცულია გაეროს კოსოვოს ძალების მიერ. 

2007 წლის 30 მარტს, მონასტრის სიახლოვეს აფეთქება მოხდა, რასაც ადასტურებენ სერბული და საერთაშორისო წყაროები. მონასტრის წინამძღვარი ამ ფაქტს ალბანელ ტერორისტებს მიაწერს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვისოკი-დეჩანის მონასტერი***

* Evaluation by the World Heritage Committee
* Dečani Monastery on www.kosovo.net დაარქივებული 2020-10-02 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სერბეთში სერბეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
სტარი-რასის კულტურულ-ისტორიული რეგიონი და სოპოჩანის მონასტერი · კოსოვოს მართლმადიდებლური მონასტრები (ვისოკი-დეჩანის მონასტერი, პეჩის საპატრიარქო მონასტერი, გრაჩანიცის მონასტერი, ლევიშკის ღვთისმშობლის ეკლესია)  · გამზიგრადი · სტუდენიცის მონასტერი · სტეჩკები |  |

 |
**„კახეთი. ზამთარი"** — ქართველი მხატვრის, ელენე ახვლედიანის ფერწერული ტილო (ზეთი, 57x69,5სმ).

ელენე ახვლედიანი პეიზაჟური ჟანრის ოსტატია. მხატვრის ძირითადი გატაცება პეიზაჟების, ქალაქის ხედებისა და ურბანული ნიუანსების აღბეჭდვა იყო. მის შემოქმედებაში წელიწადის დროებიდან ყველაზე ხშირად ზამთარი გვხვდება. თოვლიანი პეიზაჟებიდან გამორჩეული სურათი „კახეთი. ზამთარი" მხატვარმა 1924 წელს, პარიზში ყოფნისას, პიტერ ბრეიგელის სურათების ხილვის შემდეგ შთაბჭდილებების ქვეშ მყოფმა დახატა. სურათზე კარგად იგრძნობა ბრეიგელის ხედვის გავლენა, მისი მანერა და სტილი. 1924-1927 წლებში, ელენე ახვლედიანს პარიზში, კოლაროსის თავისუფალი სამხატვრო აკადემიის საგამოფენო სივრცეში გაუმართავს რამდენიმე გამოფენა და პერსონალურ გამოფენაზე ცნობილი ტილო „კახეთი. ზამთარი" ჰქონია წარმოდგენილი. ეს ნახატი მნახველის ყურადღების ცენტრში მოექცა. ცნობილია, რომ ელენე ახვლედიანის პერსონალური გამოფენა ბევრ სხვა დამთვალიერებელთან ერთად პაბლო პიკასომაც ნახა. მას განსაკუთრებით მოეწონა „კახეთი. ზამთარი" და მისი შეძენა მოუსურვებია. ელენე ახვლედიანმა გაყიდვაზე უარი თქვა.

კახეთის ეთნოგრაფიისთვის დამახასიათებელი ყოფა: თიხის კოკებით მიმავალი ქალი, რომელიც გრძელ კაბასა და წელზე მოკრულ შალშია გახვეული, თონე, რომელშიც პურს აკრავენ და ურემი — სოფლური ყოფის განუშორებელი ატრიბუტი, გარემოს ყოველდღიური ელემენტებით ავსებს. ნახატის მარჯვენა კუთხეში ნახევრად ჩანს გლეხის სახლი, რომლის ფანჯრიდან მომავალი სითბო და სინათლე მთელ ნახატს უცვლის განწყობას. პატარა ცეცხლისფერი დეტალი — ფარდა ფანჯარაზე — ერთდროულად დედობრივი სიყვარულისა და ოჯახური მყუდროების გამომხატველია. მაღალი, ძლიერი, დატოტვილი ხეები, როგორც სალოცავად მომზადებული, ხელაპყრობილი ადამიანები, ისე დგანან თოვლში.

ლიტერატურა
----------

* დიდი მხატვრები — „ელენე ახვლედიანი", გამომცემლობა პალიტრა L, 2011

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ხელოვნების დიდოსტატები — ელენე ახვლედიანი დაარქივებული 2022-11-18 საიტზე Wayback Machine.
**თენგიზ ჯაიანი** (დ. 12 იანვარი, 1937, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი და პიანისტი.

1960 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საორკესტრო, ხოლო 1978 წელს საკომპოზიციო განყოფილება.

1959–1973 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრის „რეროს" პიანისტი და დირიჟორი; 1973–1978 წლებში საქართველოს ტელევიზიისა და რადიოს საესტრადო ორკესტრის მთავარი დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1978 წლიდან კი ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის სახელმწიფო რუსული თეატრის მუსიკალური ნაწილის გამგე; 1981-1991 წლებში საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი. დაწერილი აქვს: ნაწარმოებები საესტრადო ორკესტრისათვის – „აფხაზეთის ღამეები" (1966), „მხიარული განწყობილება" (1973), „ხევსურეთში" (1974), „მხოლოდ შენ ერთს" (1977); საესტრადო სიმღერები და მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Композиторы и музыковеды грузии, თბ. 1984, გვ. 148

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თენგიზ ჯაიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კახეთის აჯანყება (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**კახეთის აჯანყება 1615 წელს** – კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ.

ირანის შაჰის აბას I-ის ლაშქრობათა შედეგად შევიწროებული კახეთის მოსახლეობა შესაფერის მომენტს უცდიდა აჯანყების დასაწყებად. იმერეთში ლტოლვილმა თეიმურაზ I-მა სპარსელთა წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის მიზნით კავშირი შეკრა დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. აჯანყება დააჩქარა ოსმალური არმიის დაძვრამ სპარსეთის საზღვრებისაკენ. 

აჯანყება 15 სექტემბერს, ალავერდობას დაიწყო, მას სათავეში ედგნენ ნოდარ ჯორჯაძე და დავით ჯანდიერი. შეიარაღებული ქართველები შევიდნენ ალავერდის ეკლესიის გალავანში, სადაც ყიზილბაში მეციხოვნეები იდგნენ და დათქმულ ნიშანზე ამოხოცეს ისინი. აჯანყებულებმა თეიმურაზ I მეფედ მიიწვეს. იგი კახეთში ჩავიდა და სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას. კახეთის აჯანყებას მხარი აუბა შირვანმაც. აბას I-მა აჯანყების ჩასაქრობად 15-ათასიანი არმია გაგზავნა ალიყული-ხანის სარდლობით.

ყიზილბაშების სარდლობასთან მყოფი ქართველები მტერს თეიმურაზ I-ის ლაშქრის მოძრაობის გზას უმალავდნენ, ხოლო სპარსელთა ჯარის გეგმებს აჯანყებულებს ატყობინებდნენ. ამით ისარგებლა თეიმურაზ I-მა და 5-6 ათასი კაცით დამარცხა მტრის ლაშქარი, რომლის ერთი ნაწილი უბრძოლველად გაიქცა, ბევრი მდ. მტკვარსა და არაგვში დაიხრჩო.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *ნარსია გ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 447, თბ. 1980
**თავისუფლების კლუბი** — არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი, რომელიც 2010 წელს დაარსდა საზოგადოებისათვის კონსერვატიული და ლიბერტარიანული იდეების გაცნობისა და განათლების დონის ამაღლების მიზნით. კლუბის მთავარი ფასეულობებია ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლება.

საქმიანობა
----------

ორგანიზაციის საქმიანობა საგანმანათლებლო სფეროთი შემოფარგლება და გულისხმობს ისეთი პროექტების განხორციელებას, როგორიცაა:

* საჯარო ლექციების მოწყობა;
* დებატებისა და დისკუსიების გამრთვა;
* ბანაკების ორგანიზება;
* საზოგადოებაში ინფორმაციულობის დონის ამაღლება;
* ლიტერატურის თარგმნა და გავრცელება;
* სოციალურ-ეკონომიკურ პროექტებზე მუშაობა.

განხორციელებული პროეტები
------------------------

კლუბმა უკვე მოაწყო 10-ზე მეტი საჯარო ლექცია, რომელთაც უძღვებოდნენ საქართველოსა და მსოფლიოში ცნობილი ლექტორები, წარმატებული მოაზროვნეები. ასევე 2012 წლის 11-17 თებერვალს თავისუფალი და აგრარული უნივერსიტეტის მხარდაჭერით ჩაატარა პირველი თავისუფლების ბანაკი, სადაც მონაწილეობა მიიღო 80-მდე დაინტერესებულმა სტუდენტმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "თავისუფლების კლუბის" საიტი დაარქივებული 2013-01-02 საიტზე Wayback Machine.
* "თავისუფლების კლუბის" ბლოგი
* "თავისუფლების კლუბის" გვერდი facebook-ზე
**კუზა ვეშაპი**, *კუზიანი ვეშაპი* (ლათ. Megaptera novaeangliae) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ზოლიან ვეშაპისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 16 მეტრი, მასა 40 ტონამდე. მამლები დედლებზე მომცროები არიან. სხეული შედარებით მოკლე და სქელია, განსაკუთრებით მისი წინა ნაწილი, რის გამოც მოუქნელი ჩანს. თავი მსხვილია, ქვედა ყბა უფრო ფართო და გრძელი, ვიდრე ზედა. თავის ზედა მხარეს სამი გრძივი წყება მეჭეჭის მსგავსი კოპები (კანის წანაზარდები) აყრია. კოპების კიდევ ორი წყება ქვედა ყბის ორივე მხარეს აქვს. ზურგის ფარფლი მოკლეა, წააგავს კუზს (აქედან სახელწოდება), მკერდის ფარფლები გრძელი და სხეულის ქვედა ნაწილისკენ მოხრილია. კუდის ფარფლი ძალიან მსხვილი აქვს. მუცლის მხარეს 12-დან 36-მდე გრძივი ნაკეცია. ზურგი და გვერდები შავადაა შეფერილი, მუცელი შავ-ჭრელიდან თეთრამდეა. ვეშაპის ულვაშის ფირფიტები (270–400 წყვილი) შავია, სიგრძეში 85 სმ-მდე.

გავრცელებულია არქტიკიდან ანტარქტიკამდე. არიან წყვილებად ან სამეულებად. უპირატესად ეტანებიან წყალმარჩხ ადგილებს სანაპიროებთან, თუმცა ოკეანის სიღრმეებისთვისაცაა ჩვეული. კუზა ვეშაპი ტიპური მიგრირებადი ცხოველია, ახასიათებს რეგულარული გადაადგილებები გამოზამთრებისა და გამრავლების თბილწყლიანი ადგილებიდან საზაფხულო სამყოფელისკენ, ანუ ორივე ნახევარსფეროს ცივი წყლებისაკენ. გადაადგილების მაქსიმალური სიჩქარე 23 კმ/სთ-ია. წყალქვეშ გაჩერების დრო 10-15 წუთს არ აღემატება.

ძირითადად იკვებება კიბოსნაირებითა და თევზით, აგრეთვე თავფეხიანი მოლუსკებით. მიიჩნევენ, რომ საკვების დღიურმა გამოყენებამ 3 ტონას შეიძლება გადააჭარბოს.

დედლების უდიდესი ნაწილი ყოველწლიურად შობს ნაშიერს. მაკეობა 10–11 თვე გრძელდება. ახალდაბადებული სიგრძეში 4,5–5 მეტრს აღწევს. ლაქტაციის პერიოდი 5–6 თვეს შეადგენს. ნაშიერი დღე-ღამეში საკვებად 40 ლიტრ რძეს მოიხმარს; დედასთან 1 წლამდე რჩება.

დიდი ხნის განმავლობაში კუზა ვეშაპი რეწვის მნიშვნელოვან ობიექტს წარმოადგენდა. მოიპოვებდნენ ქონის (ერთი ვეშაპიდან 8 ტონას იღებდნენ), ვეშაპის ულვაშის, ხორცისა და სხვა პროდუქტების გამო. რიცხოვნობის მკვეთრად შემცირების გამო, მასზე ნადირობა აიკრძალა: ჩრდილოეთ ატლანტიკაში — 1955 წლიდან, ანტარქტიკაში — 1964 წლიდან, წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში — 1966 წლიდან. IUCN-ის წითელ ნუსხაში 2008 წლამდე მოწყვლადის სტატუსი ჰქონდა, დღეს გადაშენების საფრთხის წინაშე აღარ დგას.

ზოგჯერ გამოყოფენ კუზა ვეშაპის ორ ქვესახეობას: ჩრდილოური კუზა ვეშაპი (ლათ. M. n. novaeangliae) — უფრო წვრილი ფორმა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში და სამხრეთული კუზა ვეშაპი (ლათ. M. n. australis), რომელიც გავრცელებულია სამხრეთ ნახევარსფეროში.

ლიტერატურა
----------

* Горбатый кит // Большая российская энциклопедия. т. 7. — М. 2007. — стр. 420.

სქოლიო
------

1. ↑  humpback whale — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 526.
3. ↑  „Humpback whale on road to recovery, reveals IUCN Red List". *IUCN* (ინგლისური). 12 აგვისტო, 2008. ციტირების თარიღი: 1 ივლისი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 219). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. 

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ძველი აგურით, ქუჩისპირა ფასადი გალესილია. პირველ სართულზე განიერი, თაღოვანი ნიშაა, რომელიც აქ ადრე არსებული, სავაჭრო დახლის არსებობას მიგვანიშნებს. ამ თაღის შიგნით, თავდაპირელად არსებული ღიობები მცირე ზომის, სწორკუთხა, ორი სარკმლითაა შეცვლილი. მეორე სართულზე ხის, ჭვირული აივანი მოშლილია. ჩანს აივნის კოჭების არსებობის დამადასტურებელი ღრმულები. ამ სართულის სარკმლები სწორკუთხაა. ჩასმულია რკალურთავიან, სადა საპირეში. მათ ზემოთ, ფასადზე, ჩანს კბილანისებრი, ორნამნტული ზოლები. ეზოს მხარეს სახლის ექსტერიერი ძლიერ შეცვლილია. მთლიანად დაკარგულია ხის აივნის კაზმულობა. კარ-სარკმლები ძველი ჩარჩოები მხოლოდ მეორე სართულზეა შემონახული. პირველი სართული ცემენტით არის გალესილი, ნაწილობრივ ჩანს აგურის სვეტებისა და შერწყმული წყობით ნაგები კედლის ფაქტურა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 126-127.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ნიკოლოზ ბარათაშვილის ქუჩაზე (№ 1). აგებულია 1916 წელს. 

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურისა და რიყის ქვის წყობის მონაცვლეობით. შენობა ბარათაშვილის ქუჩაზე გრძივი, ერთსართულიანი ფასადით გამოდის. იგი დანაწევრებულია მშვილდისებრი თაღით გადახურული რვა სარკმლით და ერთი კარით. ცხაურები ლითონისაა, ორნამენტული. სახლის ფასადი დასრულებულია მართკუთხა პარაპეტით, რომელზედაც აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი ნიშებია. პარაპეტის ცენტრში, თაღოვანი დაბოლოებით აქცენტირებულ ნაწილში, 1916 წელია გამოკვეთილი. შენობა, უკანა ეზოსპირა ფასადით, ჩოლოყაშვილის ქუჩას გადის. აქედან სახლი ორსართულიანია, ძველი ნაწილები აქ ძლიერ არის გადაკეთებული. შემორჩენილია ავთენტური ლითონის კიბეები. გადახურვის ნაწილი კრამიტისაა, ნაწილი - შიფერის.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 95.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 3
პერუს კულტურის ეროვნული ინსტიტუტის წარწერა კახამარკილიას კომპლექსთან
**კახამარკილია** – არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, დედაქალაქ ლიმადან 25 კილომეტრით აღმოსავლეთით, ხიკამარკას ხეობაში, მდინარე რიმაკიდან 6 კილომეტრით ჩრდილოეთით. იგი იკავებს 167 ჰექტარ ტერიტორიას და წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ უდიდეს არქეოლოგიურ კომპლექსს. ტერიტორია შემოფარგლულია პატარ-პატარა სოფლებით, რომლებიც უფრო მიიწევენ კომპლექსის შიგნით და მას სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან, მიუხედავად იმისა, რომ იგი პერუს მთავრობის მიერ დაცულადაა გამოცხადებული.

კახამარკილია წარმოადგენს „აგურის ქალაქს" (ალიზის), რომელიც ლიმის კულტურის პერიოდში მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო. ასე გრძლედებოდა ჩვ.წ. მთელი პირველი ათასწლეულის მანძილზე, მაგრამ დროის დინებასთან ერთად, იცვლებოდა კლიმატი. ბუნებრივი კატასტროფების (მიწისძვრა) გახშირებამ აიძულა ადგილობრივი მოსახლეობა, მიეტოვებინა ქალაქი. ეს მოხდა ესპანელების შემოჭრამდე რამდენიმე ასეული წლით ადრე. იმის გამო, რომ კახამარკილია ძალზედ ნაყოფიერ ხეობასა და მნიშვნელოვან სავაჭრო გზებზე მდებარეობდა, სულ მალე იგი იქცა ლიმის კულტურის მთავარ სავაჭრო, კულტურულ და რელიგიურ ცენტრად. 

კომპლექსში ფართოდაა წარმოდგენილი პირამიდა-ტაძრების ნანგრევები, ფართო ქუჩები, საცერემონიო მოედნები, სასაფლაოები, მარცვლეულის მიწისქვეშა სათავსოები და სხვა უამრავი ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Cajamarquilla at World Monument Watch დაარქივებული 2007-11-24 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პერუსა და პერუელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა
 |  |

 |
**იეზიდაბადის ციხე ან ძველი ციხე** (აზერ. Köhnəqala, Yezidabad qalası) — ძველი შუასაუკუნის ციხე ქალაქ ნახიჩევანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სავარაუდოდ, ციხე აშენდა სასანიდთა მმართველის იეზდეგერდ III-ის (632/633 — 651/652) ბრძანების საფუძველზე.

ისტორია
-------

მონეტა იეზდეგერდ III პორტრეტით
ციხის აშენების ზუსტი დრო უცნობია. ციხის ტერიტორიაზე ჩატარებული კვლევების დროს 1957 დან 1959 წლამდე, აღმოჩენილ იქნა ისეთი არქეოლოგიური მასალები, როგორებიცაა : კერამიკული წურჭელი, ქვის ჩაქუჩები. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ნათელია, რომ ამ ქვის იარაღებს იყენებდნენ მარილის მოპოვებისას ბრინჯაოს ხანაში (III—II ათასწლეულები ჩვ.წ.). ითვლება, რომ ციხე აშენდა სასანიდთა უკანასკნელი შაჰის იეზდეგერდ III-ის (632/633 — 651/652) დაკვეთით. თურქი მოგზაურის ევლია ჩელების ცნობით, მონღოლთა შემოსევის დროს ციხე დანგრეულ იქნა.

ამ ციხეს მოგვიანებით იხსენებდა ნახიჩევანში ნამყოფი შარდენი და ჯონ ფორესტერ ფრეზერი.

სქოლიო
------

1. ↑  National Academy of Sciences of Azerbaijan. Nakhchivan Branch. The Encyclopaedia of Nakhchivan Monuments / Vasif Talibov. — Nakhchivan, 2008. — С. 223-224. — 521 с.
2. ↑  Jean Chardin (1686). Journal du voiage du Chevalier Chardin en Perse
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ლადო კორძაძის ქუჩაზე (№ 2). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. შენობის გეგმა ერთმანეთზე სწორი კუთხით მიდგმული ორი ნაწილისგან შედგება. ქუჩის მხარეს სახლი სხვა სახლების მწკრივში დგას. რის გამოც მისი გარეგნული სახის განმსაზღვრელი — ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადია. ფასადზე ბრტყელი თაღით გადახურული ექვსი სარკმელი და სადარბაზო კარი გამოდის.  სარკმლების ღიობები მიწის დონიდან დაახლოებით 80 სანტიმეტრი სიმაღლეზეა. სარკმლები სადაა. მათ შორის რუსტირებული, პილასტრისებრი თითო შვერილია. სარკმლების ქვემოთ კი — იგივე სიგანის, შეღრმავებული არე, რომელშიც აგურის დეკორატიული წყობით გამოყვანილი რომბია. ჩასმული საფასადო კედელი საკმაოდ მაღალი პარაპეტით მთავრდება, რომელიც კედლის დანარჩენი ნაწილისგან მაღალი, პროფილირებული, ჰორიზონტალური სარტყლითაა გამოყოფილი. ფასადს განსაკუთრებულ იერს ანიჭებს სადარბაზო შესასვლელი — ხის, რელიეფურად დამუშავებული კარით და ამაღლებული პარაპეტით, რომლის შუაშიც წრიული ფორმის ჩაღრმავებაა. ამ არეში აგურის რელიეფური წყობით საათია გამოყვანილი. ეზოს მხარეს მოქცეული ფასადი ბევრჯერაა გადაკეთებული, მიდგმული აქვს გვიანდელი მინაშენებიც. მხოლოდ ერთგანაა შემორჩენილი ჭვირულფრიზიანი, ხის, ძველებური ჭვირული აივნის ფრაგმენტი. ეზოს მხარეს სახლს აქვს სარდაფი. შენობა გადახურულია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 104.
კუზმა პეტროვ-ვოდკინი
**კუზმა სერგეის ძე პეტროვ-ვოდკინი** (დ. 5 ნოემბერი [ძვ. სტ. 24 ოქტომბერი], 1878, ხვალინსკი, ახლანდელი სარატოვის ოლქი — გ. 15 თებერვალი, 1939, ლენინგრადი) — რუსი საბჭოთა ფერმწერი. რსფსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1930).

ბიოგრაფია
---------

1897–1905 წლებში სწავლობდა ვალენტინ სეროვთან მოსკოვის ფერწერის, ძერწვისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში, ანტონ აჟბეს სტუდიაში მიუნხენში (1901) და პარიზის კერძო აკადემიებში (1905–1908). იმოგზაურა იტალიასა (1905) და ჩრდილოეთ აფრიკაში (1907). გაერთიანება „მირ ისკუსსტვას" (1911-იდან) და „ჩეტირე ისკუსსტვას" (1924-იდან) წევრი. 1900-იან წლებში განიცადა სიმბოლიზმისა და „მოდერნის" გერმანელ და ფრანგ ოსტატთა ძლიერი გავლენა (ფრანც ფონ შტუკი, პ. პიუვი დე შავანი, მორის დენი და სხვები), აგრეთვე — ვ. ბორისოვ-მუსატოვისა. კუზმა პეტროვ-ვოდკინი იყო სიმბოლიზმის ტენდენციების ერთ-ერთი გამომსახველი რუსულ ხელოვნებაში. 10-იან წლებში პეტროვ-ვოდკინის მჭვრეტელობითი, დუნე რიტმი და დაბინდული კოლორიტი („ნაპირი", 1908, „ძილი", 1910), შეცვალა ემოციურმა, პლასტიკურმა და რიტმულმა ნათელ-ფერებიანმა კომპოზიციებმა („მოთამაშე ბიჭები", 1911 — სამივე რუსული მუზეუმი, სანქტ-პეტერბურგი). 

სურათი „წითელი ცხენის ბანაობა" (1912, ტრეტიაკოვის გალერეა) ახალი ისტორიული ეპოქის მაუწყებელი იყო. საბჭოთა პერიოდში პეტროვ-ვოდკინი ცდილობდა ჩასწვდომოდა მკაცრ, დრამატული პათოსით აღსავსე ტრაგიკულ და ჰეროიკულ სურათებს. („1918 წელი პეტროგრადში", 1920, ტრეტიაკოვის გალერეა, „ბრძოლის შემდეგ", 1923, საბჭოთა არმიის ცენტრალური მუზეუმი, მოსკოვი, „კომისრის სიკვდილი", 1928, რუსული მუზეუმი, სანქტ-პეტერბურგი), ხატავდა პორტრეტებს (ანა ახმატოვას პორტრეტი, 1922), პოეტურ პორტრეტულ-ჟანრულ კომპოზიციებს („სარაფნიანი გოგონა", 1928), ნატურმორტებს („შოთხვი ჭიქაში", 1932 — ყველა რუსული მუზეუმი). 

20-30-იან წლებში ბევრს მუშაობდა როგორც გრაფიკოსი და თეატრის მხატვარი, ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში იყო მხატვრული განათლების სისტემის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1918-1933 წლებში ასწავლიდა სახელმწიფო თავისუფალ სამხატვრო სახელოსნოებში და პეტროგრადის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 48.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 7). თარიღდება XIX საუკუნის 70-იანი წლებით. 1877 წელს შედგენილი პროექტი დაცულია თელავის ისტორიულ მუზეუმში. 

სახლი ერთსართულიანია, შედგება ოთხი ოთახისგან. ოთახები განლაგებულია ანფილადურად. მათ შორის სამი ოთახი პირვანდელია, მეოთხე-შემდგომ პერიოდშია მიშენებული. ეზოს მხარეს მიმართულ კედელში კარები და სარკმლებია გაჭრილი. თითოეულს რკალური თავსართი აქვს. ფასადი შელესილ-შეთეთრებულია. ოთახების წინ ღია აივანია, რომლის ცალფერდა სახურავი აგურისმრგვალ სვეტებზე გადებულ ძელზეა დაყრდნობილი. შენობას უკანა მხარეს, მთელ სიგრძეზე სინესტისგან დასაცავი სავენტილაციო არხი აქვს მოწყობილი. სახლის წინ მცირე ზომის ეზოა, საიდანაც ქვევით ჩამავალი კიბით, ვხვდებით სავაჭრო (სახელოსნო?) დუქნებში, რომლებიც უშუალოდ უკავშირდებიან ქუჩას. ორი სათავსი ამჟამადაც პირვანდელი სახითაა შემორჩენილი. ფასადის მხარეს აქაც თაღოვანი კარი და სარკმელია გაჭრილი. ერთ-ერთი (აღმოსავლეთის) ოთახი გადახურულია კამარით და საბჯენი თაღით არის გამაგრებული. მეორე ოთახი კი - ხის ძელებით. საფასადო მხარე ორმალიანია. ღიობები მშვილდისებრი თაღებითაა გადახურული და ნალესობით გამოყვანილი თავსართებითაა მორთული სათავსების დასავლეთით. მსგავსი თაღით გადახურული. ერთმალიანი სავაჭროა, რომლის საფასადო მხარე შეცვლილია. სახლი თელავის სამოქალაქო არქიტექტურის გამორჩეული ნიმუშია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 94.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ილია ჭავჭავაძის გამზირზე (№ 109). თარიღდება XX საუკუნის დასაწყისით. 

სახლი ერთსართულიანია. დგას ეზოს სიღრმეში. ნაშენია კვადრ. აგურით. ეზოს მხარეს ხის ღია აივანი ეკვრის რომლის მოაჯირი აჟურული სახეებითაა დამუშავებული. სახლში შესასვლელი აივნიდანაა. აივანზე ხის ,რვასაფეხურიანი კიბე ადის. აივანზე გამოდის ერთი კარი და სამი სარკმელი. ოთხივე ღიობი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. ალათები კი სწორკუთხაა. აივნის მხარეს, კედელი შელესილია და ლურჯადაა შეღებილი. სახლს ეკვრის აგურითა და რიყის შერეული წყობით ნაშენი საჯინიბო, რომლის ერთი ფასადი ქუჩაზე გამოდის. დანარჩენი კედლებისგან განსხვავებით, იგი,ძირითადად, აგურითაა გამოყვანილი. ფასადის მარჯვ. ნაწილში ხის, განიერი, მოზრდილი ძელით თარაზულად გადახურული შესასვლელია, ხის ძველი კარით. რომელსაც ფასადის სიგანის ნახევარზე მეტი უჭირავს. თავად შესასვლელი ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, სამცენტრიანი თაღით დასრულებულ არეში, რ-საც მსგავსი მოხაზულობის არქივოლტი აგვირგვინებს. იგი დაყრდნობილია დაბალ თაროზე, რომელიც კედლის დარჩენილ ნაწილს ბოლომდე გაუყვება. კედლის ამ მონაკვეთში, თაროდან ოდნავ ზემოთ, გამოყვანილია ორსაფეხურიანი ჩარჩოთი შემოსაზღვრული, წრის ფორმის შეღრმავება. ფასადი სამკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული. მასზე ორი რომბისებრი ხვრელია. ფრონტონს, პირის დონეზე, ორსაფეხურიანი თარო გასდევს. ანალოგიური პროფილისაა ლავგარდანიც. საჯინიბოს გადახურვა ჩამოშლილია. შემორჩენილია ხის კოჭები. ქუჩის მხარეს ეზო მოსაზღვრულია რიყის ქვით ნაგები, დაბალი გალავნით. გალავნის მარჯვ. კიდეში, საჯინიბოს კედელთან, ხის ჭიშკარია, რომლის კრამიტის სახურავი აგურის კვადრატულ ბურჯზე და საჯინიბოს კედელზე მიყრდობილ ძელებზეა დაყრდნობილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 121.
**კუვასი** (უნგრ. Kuvasz) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია უნგრეთში შუა საუკუნეებში.

ზოგიერთი სპეციალისტი ფიქრობს, რომ ეს მოზრდილი თეთრი მოდარაჯე ძაღლი უნგრეთში XII საუკუნეში მოხვდა კუმანებთან — მომთაბარე თურქ მეცხვარეებთან ერთად. პირველად კუვასი, როგორც ჯიში, ნახსენებია XVII საუკუნეში. სახელწოდება „კუვასი" მომდინარეობს თურქული kavas, ან kawasz-იდან (შეიარაღებული დაცვა) და ეს ძაღლი მთლიანად ამართლებს ამ სახელწოდებას. მიუხედავად იმისა, რომ უნგრულ ისტორიულ წყაროებში ნახსენებია, რომ ამ ჯიშს XV საუკუნეში მეფე მათეუშ I სანადიროდ იყენებდა, ის მაინც ვერ ჩაითვლება კარგ მონადირედ. უნგრული კუვასი კარგი მონადირეა, რომელსაც უფრო მოსწონს საკუთარ ფარასთან ერთად დარჩენა, ვიდრე ნადირობაში მონაწილეობის მიღება. ჯიში, შესაძლოა, ძველაზიური ნაგაზებისგან მომდინარეობდეს, რომლებიც ევროპაში დამპყრობელთა და მომთაბარეთა ტომებთან ერთად მოხვდა.

კუვასი ძლიერი ძაღლია, რომელიც აქტიურად იცავს საკუთარ ტერიტორიას. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვეულებრივ კუვასი კარგად ეწყობა ოჯახს, უმჯობესია ის გამოცდილმა და ძაღლებში კარგად გაცნობიერებულმა ადამიანმა იყოლიოს. კუვასს აქვს დატალღული, უხეში ბალანი, დაკუნთული უკანა ფეხები. ის კარგად ეგუება სიცივეს. ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ბავშვებს და სხვვა ძაღლებს. კარგი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კუვასი***

* კუვასი (ინგლისური)
**თაგილონის განძი**, 1. ძვ. წ. XI-X საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი. აღმოჩნდა სოფ. თაგილონში (გალის რაიონი), მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირას. ბრინჯაოს ქვაბში ეწყო კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი სპილენძის ორსაგდულიანი ყალიბი, მეორე ასეთივე ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბის ნატეხი, ბრინჯაოს დიდი სეგმენტური იარაღი, კოლხური ცული და ფირფიტის ნატეხი.

2. I-II საუკუნეების მდიდრული სამარხის ინვენტარის ნაწილი. სამარხი მამაკაცისა იყო, აღმოჩნდა შემთხვევით 1930 წელს სოფ. თაგილონის მახლობლად. აღმოჩენილი ნივთებიდან შემორჩა ჯაჭვის პერანგისა და მუზარადის ნაწილები, მახვილის (ან სატევრის) ვადის ოქროს გარსაკრავები, რკინის ლაგამი, სარტყლის ან ცხენის ავშარის შესამკობელი ოქროს გავარსიანი მძივი, ირმის სარიტუალო ოქროს ქანდაკების თავი, ვერცხლის 14 ჭურჭელი და მათი ნატეხები (ცილინდრული, ნახევარსფერული და კვერცხისებრი სასმისები, ქუსლიანი და ორყურა თასები, ლამბაქი, ლანგრებისა და ემბლემიანი პინაკის ნატეხები და სხვა). ვერცხლის ჭურჭელი I საუკუნის რომაული პროვინციული ნაწარმია და ბოსკორეალესა და ჰილდესჰაიმის განძების ჭურჭლის მსგავსია. თაგილონის განძის ოქროს ნივთების უმრავლესობა მდიდრულადაა შემკული ცვარათი და ფერადი თვლებით. მსგავსი ოქროს ნაწარმი ცნობილია ჩრდილოეთი კავკასიისა და ყუბანისპირეთის ადრინდელი სარმატული სამარტებიდან. თაგილონის განძში აღკაზმულობისა და აბჯრის აღმოჩენა გვიჩვენებს მის სიახლოვეს სარმატულ სამყაროსთან.

სავარაუდოა, თაგილონში აღმოჩენილი სამარხი ეკუთვნის სოციალური დიფერენცირებული საზოგადოების ზედა ფენის წარმომადგენელს და ასახავს კულტურის ელემენტთა იმ გადაადგილებასა და მჭიდრო კონტაქტებს, რაც, ანტიკური წერილობითი წყაროებით, დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე I საუკუნეში ივარაუდება. ორივე განძი დაცულია ზუგდიდის სახელმწიფო ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 558.
* *ქორიძე დ.* კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ. 1963;
* *Амиранашвили А. И.* Новая находка в низовьях реки Ингура, Тфл. 1935;
* *Иессен А. А.* К вопросу о древнейшей металлургии меди на Кавказе, «Известия Гос. академии истории материальной культуры», 1935, в. 120;
**თელავის სტამბა** — ისტორიული ძეგლი თელავში. მდეობარეობს აბანოს შესახვევში (№ 3). საფუძველი ჩაეყარა 1890 წელს, ცნობილი მესტამბის ექვთიმე ხელაძის მიერ. ამ დროიდან დაიწყო თელავში ქართული წიგნების ბეჭვდა. 

1905-1907 წლებში რევოლუციის დროს თელავში დაარსდა არალეგალური სტამბა, რომლეშიც იბეჭდებოდა მეფის მთავრობის საწინააღმდეგო პროკლამაციები, მოწოდებები. 1905 წლის ივლისში ჟანდარმეირამ სტამბა დაარბია, მაგრამ მისი სრული ლიკვიდაცია ვერ მოახერხა. 1906 წელს აქ კიდევ იბეჭდებოდა პროკლამაციები. არალეგალური სტამბის სრული დარბევა ჟანდანმერიას 1907 წლის იანვარში მოუხერხებია. შემდგომში ლეგალური სტამბის მეპატრონეები ყოფილან გ. თათუზოვი და კ. ონიკაშვილი. ონიკაშვილის სტამბაში 1919 წელს იბეჭდებოდა გაზეთი „ახალგაზრდა ქართველი" რომელშიც თანამშრომლობა ქართველი პედაგოგი საზოგადო მოღვაწე ივანე როსტომაშვილი. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სტამბა გამოცხადდა სახელმწიფო დაწესებულებად, სადაც სხვადასხვა პროდუქციასთან ერთად იბეჭდებოდა რაიონული გაზეთები „ალაზნის განთიადი", „კოლმეურნეობის ხმა". პედაგოგური სასწავლებლების ლიტერატურული წრის კვირეული გაზეთი „პირველი ნაბიჯი", ჟურნალი „საბჭოთა მასწავლებელი" და სხვა. სტამბა ამჟამადაც ფუნქციონირებს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 82.
**ზოლოთურნი** (გერმ. Solothurn) — კანტონი შვეიცარიაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. დედაქალაქია ზოლოთურნი.

ისტორია
-------

1798—1803 წლებში კანტონი ჰელვეციის რესპუბლიკაში შედიოდა. 1803 წელს იგი ერთ-ერთი გახდა შვეიცარიის იმ 19 კანტონიდან, რომლებიც ხელახლა აღადგინა ნაპოლეონმა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროისთვის, მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა კათოლიკე იყო, ზოლოთურნი არ შეუერთდა 1845 წელს დაწყებულ კათოლიკურ სეპარატისტულ მოძრაობას. კანტონის ამჟამინდელი კონსტიტუცია 1987 წელს მიიღეს.

გეოგრაფია
---------

კანტონი შვეიცარიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს. დასავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრება ბერნის კანტონი, აღმოსავლეთით — აარგაუ, ჩრდილოეთით კი ბაზელ-შტადტი. კანტონს გააჩნია საფრანგეთის საზღვრის გასწვრივ მდებარე ორი ექსკლავი რაიონი. წყლის მთავარი სისტემაა მდინარე აარე და მისი შენაკადები. რელიეფი ძირითადად ბრტყელია, მაგრამ ასევე მოიცავს იურის მთების მთისწინეთს. ბრტყელ ზედაპირზე გაწოლილი ვაკეები მდინარე აარეს წარმოქმნილია. კანტონის მთლიანი ფართობი 791 კმ²-ია.

დემოგრაფია
----------

2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 257 393 ადამიანს შეადგენს და ძირითადად გერმანულენოვანია. მათგან 44% კათოლიკეა, 31% პროტესტანტი.

ეკონომიკა
---------

XIX საუკუნიდან მოყოლებული, კანტონის ეკონომიკის ძირითადი დარგი სოფლის მეურნეობა იყო. იგი დღემდე მნიშვნელოვანი როლის მქონედ რჩება, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია მანუფაქტურა და მომსახურების სფერო. ინდუსტრია სპეციალიზირდება საათების წარმოებაზე, იუვილერიაზე, ტექსტილზე, ქაღალდზე, ცემენტსა და ავტონაწილებზე. ბოლო დროს, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ეკონომიკური საქმიანობა გახდა ფეხსახმლის წარმოება, მაგრამ იგი საერთაშორისო დონეზე კონკურენტუნარიანი არაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (გერმანული)
* ოფიციალური სტატსიტიკა

სქოლიო
------

1. ↑  Federal Department of Statistics.  (2004)Wohnbevölkerung nach Religion (Interactive Map). ციტირების თარიღი: 2009-01-15.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 შვეიცარიის კანტონები |
| --- |
|  |
| 
აარგაუ **·** აპენცელ-აუსეროდენი **·**  აპენცელ-ინეროდენი  **·**  ბაზელ-შტადტი **·**  ბაზელ-ლანდი  **·**  ბერნი  **·**  გლარუსი **·** გრაუბიუნდენი **·**  ვალე **·**  ვო  **·** ზოლოთურნი **·** იურა **·** ლუცერნი **·** ნევშატელი **·** ნიდვალდენი **·** ობვალდენი **·** ჟენევა **·** სანქტ-გალენი **·** ტიჩინო **·** თურგაუ **·** ური **·** ფრიბური **·** შაფჰაუზენი **·** შვიცი **·** ცუგი **·** ციურიხი |

 |
**ზოია კოსმოდემიანსკაია** (რუს. Зо́я Анато́льевна Космодемья́нская; დ. 13 სექტემბერი, 1923, ოსინოვიე-გაი, რსფსრ — გ. 29 ნოემბერი, 1941, პეტრიშჩევო, რსფსრ) — საბჭოთა პარტიზანი ქალიშვილი. დაიბადა მოსამსახურის ოჯახში. სწავლობდა მოსკოვის 201-ე საშუალო სკოლაში. 1941 წლის ოქტომბერში X კლასის მოსწავლე მოხალისედ შევიდა პარტიზანულ რაზმში. 1941 წლის ნოემბრის ბოლოს გერმანელების მიერ ოკუპირებულ სოფელ პეტრიშჩევოში საბრძოლო დავალების შესრულების დროს შეიპყრეს ფაშისტებმა. მიუხედავად არაადამიანური, მხეცური წამებისა, კოსმოდემიანსკაიამ არ გასცა თანამებრძოლები და არ გაამჟღავნა თავისი ვინაობა. 1941 წლის 29 ნოემბერს გერმანელმა ფაშისტებმა იგი ჩამოახრჩვეს. 1942 წლის 16 თებერვალს კოსმოდემიანსკაიას მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება სიკვდილის შემდეგ. მინსკის გზატკეცილზე, სოფელ პეტრიშჩევოსთან ახლოს, დადგმულია კოსმოდემიანსკაიას ძეგლი და აღმართულია მემორიალური დაფა. 1942 წელს კოსმოდემიანსკაიას ნეშტი გადაასვენეს ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე, მოსკოვში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 685.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ზოია კოსმოდემიანსკაია"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза т. т. Гурьянову М. А. Космодемьянской З. А. Кузину И. Н. особо отличившимся в партизанской борьбы в тылу против немецких захватчиков» от 16 февраля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 10 марта (№ 7 (166)). — С. 1.