recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რომიკ ხაჩატრიანი** (სომხ. Ռոմիկ Խաչատրյան; დ. 23 აგვისტო, 1978, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით იყო ნახევარმცველი. იგი იყო სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი.

საკლუბო კარიერა
---------------

რომიკ ხაჩატრიანმა ფეხბურთის თამაში 7 წლის ასაკში დაიწყო. მისი ახალგაზრდობის კლუბი იყო „SKA-Arai Echmiadzin". 16 წლის ასაკში იგი უკვე კლუბში თამაშობდა და 1994 წელს მან 11 თამაშში 2 გოლი გაიტანა. ამ სეზონში კლუბმა ცუდი თამაში აჩვენა (ცხრილში მე-14 ადგილი დაიკავა) და ამიტომ სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგიდან იგი სომხეთის პირველ ლიგაში დაქვეითდა. შემდეგ იგი შეუერთდა კლუბ კილიკიას. 1996 წელს იგი შეუერთდა „BKMA ერევანს". მისი პირველი სეზონი გუნდში კარგი არ ყოფილა. სომხეთის ორემიერლიგის სტარტზე მათ საწყისი 7 თამაში წააგეს. პირველი რაუნდი კლუბმა 10 წაგებითა და 1 მოგებით დაასრულა. მეორე რაუნდის პირველი თამაშის შემდეგ კლუბი ჩემპიონატს ჩამოცილდა და დაიშალა. თვითონ ხაჩატრიანმა კლუბში მხოლოდ 3 თამაში ჩაატარა და შემდეგ პიუნიკში დაბრუნდა. ამ პერიოდიდან დაიწყო მისი კარიერული წინსვლა. კლუბში კარგმა თამაშმა მას საშუალება მისცა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ეთამაშა. 1998 წლის სომხეთის პრემიერლიგის სეზონის დასასრულს სპატრაკში გადავიდა. ახალ კლუბში იგი განვითარდა და ამ განვითარებამ მას საშუალება მისცა კვიპროსის პირველ დივიზიონში გადასულიყო. იგი კვიპროსში შემდეგ გუნდებში თამაშობდა: აპოელი, ოლიმპიაკოსი და ანორთოსისი. შემდგომ იგი სათამაშოდ ერევანში დაბრუნდა და კლუბ ბანანცს შეუერთდა. მან კლუბთან ერთად 2008 წლის სომხეთის თასის ფინალს მიაღწია.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

რომიკ ხაჩატრიანმა სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების 54 თამაშში მიიღო მონაწილეობა. მისი დებიუტი შედგა 1997 წლის 30 მარტს, თბილისში ჩატარებულ სომხეთისა და საქართველოს ნაკრებებს შორის გამართულ შეხვედრაში. ხსენებულ თამაშში ხაჩატრიანმა მე-60 წუთზე არტურ პეტროსიანი ჩაანაცვლა. სომხეთის ნაკრები თამაშში 0:7 დამარცხდა. ნაკრებში ყოფნის პერიოდში მან ერთადერთი გოლი ანდორას ნაკრების წინააღმდეგ გაიტანა. იგი ნაკრებში ჩატარებული თამაშების რაოდენობით მე-7 ადგილზე იმყოფება.

პირადი ცხოვრება
---------------

რომიკის მშობლებს ერქვათ აკოპი და მანუშაკი. იგი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი შვილი, ტყუპი ერიკი და ჰელენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომიკ ხაჩატრიანი — National-Football-Teams.com
* FFA
* რომიკ ხაჩატრიანი — FootballDatabase.eu
* armfootball.tripod.com
* რომიკ ხაჩატრიანი — Soccerway

სქოლიო
------

1. ↑  Romik Khachatryan. armfootball.tripod.com. ციტირების თარიღი: 30 March 2013.
2. ↑  GEORGIA-ARMENIA 7:0. armfootball.tripod.com. ციტირების თარიღი: 30 March 2013.
**ტასმანის მყინვარი** (ინგლ. Tasman Glacier) — ხეობის რთული ტიპის მყინვარი სამხრეთ კუნძულზე, ახალი ზელანდიაში. სიგრძე 27 კმ, ფართობი 101 კმ², სისქე 600 მ. მდებარეობს სამხრეთ ალპებში, კუკის მთის აღმოსავლეთ კალთებზე. მოქცეულია კუკის მთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ახალი ზელანდიის უდიდესი მყინვარია. ფირნის ხაზი გადის ზღვის დონიდან 1800 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 600 მ-მდე. ენის ქვედა 8-9 კმ-იანი მონაკვეთი დაფარულია მორენით. 2200 მ-ის ზემოთ ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 7000 მმ აღწევს. უკან იხევს. 1973 წლისათვის ტასმანის მყინვართან არ ფიქსირდებოდა საბოლოოდ ჩამოყალიბებული ტბა, ხოლო 2008 წლისათვის, წარმოქმნილ ტბას ჰქონდა ზომები 7X2 კმ, ხოლო სიღრმე 245 მ. მყინვარი ბოლოს ტასმანის ტბაში პოულობს. კრაისტჩერჩის მიწისძვრის შედეგად 2011 წელს ტასმანის მყინვარს მოწყდა 30 მილიონი ტონა ყინული, რომელიც ტასმანის ტბაში მოექცა, რის შედეგადაც მოხდა ცუნამი. სახელი ეწოდა აბელ ტასმანის პატივსაცემად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tasman Glacier retreat extreme (ინგლისური)
* Earthquake causes glacier to calve (ინგლისური)
**რომან ვიკტიუკის თეატრი** (რუს. Театр Романа Виктюка) — მოსკოვის დრამატული თეატრი.

ისტორია
-------

თეატრის დამაარსებელია თეატრის რეჟისორი რომან ვიკტიუკი. 1991 წელს მან გახსნა თავისი ანტრეპრიზა, როგორც საავტორო კერძო თეატრი, დევიდ ჰენრი ჰვანგის პიესით „მადამ ბატერფლაი". ერთი წლის შემდეგ ვიკტიუკმა დადგა ჟან ჟენეს „მოსამსახურის" მეორე რედაქცია.

1996 წელს თეატრმა მიიღო სახელმწიფო თეატრის სტატუსი და საკუთარი შენობა მოსკოვში სტრომინკაზე — ი. რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლის ყოფილი შენობა, რომელიც კონსტრუქტივიზმის ეპოქის არქიტექტურული ძეგლია.

დიდი ხნის განმავლობაში, თეატრის სპექტაკლებმა გასტროლებით მოიარა სხვადასხვა ქალაქები და ქვეყნები, იდგმებოდა მოსკოვის სხვადასხვა დარბაზებში, რადგან მთავარ შენობას სჭირდებოდა კაპიტალური რემონტი, რომელიც დაიწყო მხოლოდ 2012 წლის ბოლოს.

2016 წლის 28 ოქტომბერს, რომან ვიკტიუკის 80 წლის იუბილეზე, გაიმართა დიდი ხნის ნანატრი თეატრის შენობის გახსნა, რომლის მაყურებელთა დარბაზი გათვლილია 505 ადგილზე. ნაჩვენები იქნა ტენესი უილიამსის პიესის მიხედვით დადგმული სპექტაკლი „და მოულოდნელად გასულ ზაფხულს".

2020 წლის 16 დეკემბერს დაინიშნა თეატრის ახალ სამხატვრო ხელმძღვანელად დენის აზაროვი, 2022 წლის 18 აპრილს მან დატოვა ეს პოსტი 

2021 წლის 23 ნოემბერს თეატრის დირექტორად ალექსანდრე სმერტინი დაინიშნა.

სამხატვრო ხელმძღვანელები
------------------------

 თეატრის დამფუძნებელი რომან ვიკტიუკი
* რომან ვიკტიუკი (1991-2020)
* დენის აზაროვი (16 დეკემბერი, 2020  - 18 აპრილი, 2022  )

დირექტორები
-----------

* იგორ კრასნოპოლსკი (2006-2012)
* ირინა აპექსიმოვა (2012-2015)
* ვალერი რაიკოვი (23 ივნისი, 2015 — 22 ნოემბერი, 2021)
* ალექსანდრე სმერტინი (2021 წლის 23 ნოემბრიდან)

თეატრის შენობის საერთო ხედი სტრომინკის ქუჩიდან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომან ვიკტიუკის თეატრის ოფიციალური საიტი
* რომან ვიკტიუკის თეატრი youtube-ზე
* Театр Романа Виктюка ВКонтакте

სქოლიო
------

1. 1 2  В Театре Романа Виктюка назначен художественный руководитель დაარქივებული 2020-12-23 საიტზე Wayback Machine.  // 16 декабря 2020
2. 1 2  Денис Азаров ушел с поста худрука Театра Романа Виктюка (2022-04-26). ციტირების თარიღი: 2022-04-26
3. ↑  [  Смертин Александр Олегович]
**ტასიკმალაია** (ინდონ. Tasikmalaya) — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ქალაქ ბანდუნგსა და პურვოკერტოს შორის. წარმოადგენს თავისივე სახელწოდების სარეგენტოს ადმინისტრაციულ ცენტრს.

ქალაქი გაშენებულია იავის მთიან რეგიონში, ზღვის დონიდან 351 მეტრზე.

1996 წელს, ტასიკმალაიაში მოხდა ამბოხი, რომლის დროსაც მოკლეს 4 ადამიანი, ძალადობრივი გზით დაანგრიეს რამდენიმე ეკლესია და გაანაგდურეს ძირითადად ჩინელების კუთვნილი ბიზნესი.

2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ტასიკმალაიის მოსახლეობა 635 424 ადამიანს შეადგენდა.

1982 წლის 5 აპრილს, ქალაქიდან 24 კმ–ის მოშრებით ამოიფრქვა ვულკანი გუნგუნგ-გალუნგუნგი, რამაც მთლიანი არეალის ევაკუაცია გამოიწვია.

2009 წლის 2 სექტემბერს მომხდარმა 7 ბალიანმა მიწისძვრამ დაანგრია გარკვეული ნაგებობები, შეიწირა რამდენიმე ადამიანის სიცოცხლე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდონეზიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112136164'></a>
2. ↑
შვეიცარიის ლინგვისტური რუკა

---

  ფრანგული
  გერმანული
  იტალიური
  რეტორომანული
**რომანდია**, იგივე **შვეიცარიის რომანდია** — დასავლეთ შვეიცარიის ფრანგულენოვანი რაიონების ადგილობრივი სახელი. ტერმინი „შვეიცარიული რომანდია" გამოიყენება ფრანგული ენის იმ დიალექტის აღსანიშნავად, რომელზეც შვეიცარიაში ლაპარაკობენ. ქვეყანაში ფრანგულად სულ 1,6 მლნ ადამიანი საუბრობს, მთლიანი მოსახლეობის 20%. 

სიტყვა „რომანდ" მიუთითებს ფრანგული ენის ლათინურ/რომანულ წარმომავლობასა და რეგიონის საყოველთაო ორიენტაციაზე ფრანგულენოვანი კულტურისა და რომაული სამართლისკენ. გამოიყენება „შვეიცარიის ალმანდიისა" (გერმანული შვეიცარია) და „შვეიცარიული იტალიურის" (იტალიური შვეიცარია) საპირისპიროდ. 

შვეიცარიის რომანდია ზუსტად განსაზღვრული ტერიტორია არაა, მაგრამ ზოგადად მოიცავს ფრიბურის, ჟენევის, იურის, ნევშატელის კანტონებს, ვალესა და ვოს დასავლეთ ნაწილებს, ბერნის კანტონის ჩრდილოეთ ნაწილს. რეგიონის უდიდესი ურბანული არეალია ქალაქი ჟენევა.

გერმანულენოვანი შვეიცარია რომანდიას *ველჩლანდს* უწოდებს, ფრანგულენოვან შვეიცარიელებს კი *ველჩებს*. 

რომანდიის კულტურულ იდენტობას ამყარებს სატელევიზიო არხი Télévision Suisse Romande, რადიოსადგური Radio Suisse Romande და უნივერსიტეტები ჟენევაში, ფრიბურში, ლოზანასა და ნევშატელში.

ლიტერატურა
----------

* Eberhard Raetz: *Genfer See und die Romandie. Eine Reise durch die Westschweiz*. Info, Karlsruhe 2003, ISBN 3-88190-306-2
* Dieter Kohler: *La Welsch Music. Chanson, Pop und Rap aus der Westschweiz* (mit Audio-CD). Merian, Basel 2006, ISBN 3-85616-267-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Télévision Suisse Romande (ფრანგული)
* რომანდიის რეგიონული ლექსიკონი დაარქივებული 2006-05-04 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
**სამეფო წყალი** — აზოტმჟავასა და ქლორწყალბადმჟავას ნარევი, მოლური თანაფარდობით შესაბამისად 1:3-თან. არის მოყვითლო-ფორთოხლისფერი (ზოგჯერ წითელი) მბოლავი სითხე. სახელი ეწოდა ალქიმიკოსების მიერ, რადგან მასში იხსნებიან კეთილშობილი ლითონები, როგორებიცაა ოქრო და პლატინა, მაგრამ არა ყველა ლითონი. მისი საშუალებით შესაძლებელია უმაღლესი ხარისხის ოქროს (99,999% სისუფთავით) მიღება.

მიღება და დაშლა
---------------

კონცენტრირებული ქლორწყალბადმჟავას და კონცენტრირებულ აზოტმჟავას შერევისთანავე იწყება ქიმიური რეაქციები. შედეგად კი წარმოიქმნება არასტაბილური პროდუქტები, ნიტროზილის ქლორიდი და ქლორის აირი. ამ არასტაბილური პროდუქტების ხსნარიდან გამოდევნის შედეგად, სამეფო წყალი კარგავს თავის თვისებებს.

HNO3 (ხს) + 3 HCl (ხს) → NOCl (აირ) + Cl2 (აირ) + 2 H2O (თხ)
შემდგომში ნიტროზილის ქლორიდი იშლება აზოტის მონოქსიდისა და ქლორის გამოყოფით. ვინაიდან რეაქცია არ არის შექცევადი ტიპის, ამიტომაც ნიტროზილქლორიდისა და ქლორის გარდა, ხსნარი შეიცავს აზოტის ოქსიდსაც.

2 NOCl (აირ) → 2 NO (აირ) + Cl2 (აირ)
იმის გამო, რომ აზოტოვანი ოქსიდი ურთიერთქმედებს ატმოსფეროს ჟანგბადთან, ხსნარი ასევე შეიცავს აზოტის დიოქსიდს (NO2).

2 NO (აირ) + O2 (აირ) → 2 NO2 (აირ)

ქიმია
-----

სამეფო წყლის მეშვეობით მიღებული სუფთა ოქროს ფხვნილი.
### ოქროს გახსნა

სამეფო წყალში იხსნება ოქრო, თუმცა ხსნარის შემადგენელი ვერცერთი მჟავა ვერ გახსნის მას მარტო, რადგან, ამ კომბინაციაში, თითოეული მათგანი ასრულებს სხვადასხვა ფუნქციას. აზოტმჟავა ძლიერი მჟვაა, რომელიც აყალიბებს ოქროს ანიონებს (Au3+). ქლორწყალბადმჟავა წარმოქმნის ქლორის ანიონებს, რომლებიც ურთიერთქმედებს ოქროს იონებთან და აფორმირებს ოქროს ტერტაქლორიდის ანიონს (AuCl4−). რეაქციები მიმდინარეობს შემდეგნაირად:

* Au + 3 HNO3 + 4 HCl ⇌ [AuCl4]- + 3 [NO2] + [H3O]+ + 2 H2O

ან
* Au + HNO3 + 4 HCl ⇌ [AuCl4]- + [NO] + [H3O]+ + H2O.

თუ სამეფო წყალი მხოლოდ ოქროს შეიცავს, მისგან შეიძლება ოქროს მჟავას მიღება ხსნარის ამოშრობით, ხოლო ოქროს მიღების საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენება ისეთი ნივთიერებები როგორებიცაა:გოგირდის დიოქსიდი, ჰიდრაზინი, მჟაუნმჟავა და სხვა. მოყვანილია გოგირდის დიოქსიდის მაგალითი:

* 2 AuCl4- (ხს) + 3 SO2(აირ) + 6 H2O (თხ) → 2 Au (მყ) + 12 H+ (ხს) + 3 SO42-(ხს) + 8 Cl- (ხს).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chemistry Comes Alive! *Aqua Regia*
* Aqua Regia at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* Demonstration of *Gold Coin Dissolving in Acid (Aqua Regia)*

სქოლიო
------

1. ↑   Eintrag zu Königswasser in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA, abgerufen am 26. Januar 2013.
2. ↑   Brockhaus ABC Chemie, VEB F. A. Brockhaus Verlag, Leipzig 1965, S. 714.
3. ↑   Renner, Hermann; Schlamp, Günther; Hollmann, Dieter; Lüschow, Hans Martin; Tews, Peter; Rothaut, Josef; Dermann, Klaus; Knödler, Alfons; et al. "Gold, Gold Alloys, and Gold Compounds". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a12\_499.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ტუტე** — ტუტე ლითონების, ტუტემიწა ლითონების და ამონიუმის ჰიდროქსიდები. დისოციაციის დროს ტუტეები წარმოქმნიან იონებს OH− და ლითონის იონებს. ფუძე (ტუტე) რთული ნივთიერებაა, რომელიც შედგება ლითონის ატომისა და ერთი ან რამდენიმე ჰიდროქსილის ჯგუფისაგან. ფუძე მჟავას ქიმიური მოწინააღმდეგეა. ტუტეების ფორმულების გრაფიკული გამოსახვისას მხედველობაში უნდა ვიქონიოთ, რომ ჟანგბადის ატომი ერთი სავალენტო ბმით შეერთებულია წყალბადთან, მეორე კი მეტალის ატომთან.

ტუტეებს მიეკუთვნება პერიოდული სისტემის I და II ქვეჯგუფის ლითონების ჰიდროქსიდები, ესენია: NaOH — ეწოდება მწვავე ნატრი; KOH — მწვავე კალი; Ca(OH)2 — ჩამქრალი კირი; Ba(OH)2 — მწვავე ბარიტი. მწვავე ტუტეები — ტრივიალური დასახელება ლითიუმის LiOH, ნატრიუმის NaOH, კალიუმის КОН, რუბიდიუმის RbOH, და ცეზიუმის CsOH ჰიდროქსიდები.

მიღება
------

წყალში ხსნადი ფუძეები ე.ი ტუტეები მიიღება ლითონის ან მათი ოქსიდების წყალთან ურთიერთქმედებით ანუ

2Na+2H2O=2NaOH+H2
### სამრეწველო მიღება

ნატრიუმის და კალიუმის ჰიდროქსიდების სამრეწველო მიღების ძირითადი მეთოდია მათი ქლორიდების წყალხნარების ელექტროლიზი:

2NaCl+2H2O ელექტროლიზი H+2NaOH+Cl2
2KCl+2H2O ელექტროლიზი H2+2KOH+Cl2
კათოდური და ანოდური არე გამოყოფილია ფორებიანი დიაგრამით (ქლორი არ უნდა შეერიოს ტუტეებს, რადგან მასთან ურთიერთქმედებს), რომელიც უზრუნველყოფს დენის გადატანას, კათოდურ არეში არსებულ ხსნარის აორთქლებისას მიიღება ტუტეები.

ფიზიკური თვისებები
------------------

ნატრიუმის და კალიუმის ნაერთებიდან მნიშვნელოვანია მათი ჰიდროქსიდები-NaOH და KOH. ისინი თეთრი, გამჭვირვალე, ძლიერ ჰიგროსკოპული კრისტალური ნივთიერებებია. ლღვებიან შედარებით დაბალ ტემპერატურაზე, tლღ(NaOH)=3180C, tლღ(KOH)=3600C. გავარვარებისას\_14000C-ზე დუღან და ქროლდებიან დაშლის გარეშე. წყალში კარგად იხსნებიან, ამ დროს ჰიდრატების წარმოქმნის გამო დიდი რაოდენობით სითბო გამოიყოფა.
არაორგანულ ნაერთთა ძირითადი კლასები

ქიმიური თვისებები
-----------------

* ტუტეები რეაგირებს მჟავა ოქსიდებთან.

2NaOH+SiO2=Na2SiO3+H2O
NaOH+CO2=NaHCO3
Ca(OH)2+CO2=CaCO3+H2O
* ნეიტრალიზაციის რეაქცია ფუძის და მჟავის ექვივალენტური რაოდენობების ურთიერთქმედებისას.

KOH+HCl=KCl+H2O
2NaOH+H2SO4=Na2SO4+H2O
* ურთიერთქმედება სხვადასხვა მარილის ხსნარებთან.

2KOH+CuSO4=Cu(OH)2+K2SO4
Ca(OH)2+Ca(HCO3)2=2CaCO3+2H2O
* ამფოტერული ჰიდროქსიდი ავლენს სუსტ მჟავა თვისებებს და რეაგირებს ტუტეებთან.

Al(OH)3+NaOH=Na[Al(OH)4]

დისოციაცია
----------

NaOH და KOH ძლიერი ტუტეებია. ისინი წყალხსნარებში სრულად დისოცირდებიან იონებად.

NaOH Na++OH-
KOH K++OH-
ნატრიუმის და კალიუმის ტუტეები არ შეიძლება გავალღოთ მინის ან ფაიფურის ჭურჭელში, რადგან იწვევს მათ დაშლას.(მათი გალღობა შეიძლება რკინის, ნიკელის ან ვერცხლის ჭურჭელში)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტუტე — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**სამხრეთი მატაბელელენდი** (ინგლ. Matabeleland South Province) — პროვინცია ზიმბაბვეში. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი გვანდა.

გეოგრაფია
---------

სამხრეთი მატაბელელენდის პროვინცია მდებარეობს ზიმბაბვეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი შეადგენს 54 172 კმ²-ს. კლიმატი პროვინციაში მშრალია, ნალექები იშვიათად მოდის. სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ბოტსვანას, სამხრეთიდან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას.

მოსახლეობა
----------

2012 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 683 893 ადამიანს. პროვინცია მეჩხერადაა დასახლებული, მისი ძირითადი მაცხოვრებლები შეადგენენ მატაბელეს ხალხის წარმომადგენლებს.

*პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

| 1982 | 2002 | 2012 |
| --- | --- | --- |
| 519 606 | 654 879 | 683 893 |

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

სამხრეთი მატაბელელენდის პროვინციის რაიონები.
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სამხრეთი მატაბელელენდის პროვინცია დაყოფილია 6 რაიონად:

* ბეიტბრიჯი
* ბულილიმა
* გვანდა
* ინსიზა
* სამხრეთი მანგვე
* უმცინგვამე

ეკონომიკა
---------

პროვინციის ეკონომიკის საფუძველია ტურისტული ბიზნესი, მსხვილი რქოსანი საქონლის მომრავლება და სასარგებლო წიაღისეულის — ოქროს, ქრომის, ასბესტის და სხვების მოპოვება.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2012 წლის აღწერა-Geohive
2. ↑  მოსახლეობის 2012 წლის აღწერა-Citypopulation
3. ↑  მოსახლეობის 2012 წლის აღწერა-Statoids
4. ↑  მოსახლეობის 2012 წლის აღწერა-Zimstat

|  |  |
| --- | --- |
| ზიმბაბვე | *ეს სტატია ზიმბაბვესა და ზიმბაბველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზიმბაბვეს პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი მაშონალენდი **·**  დასავლეთი მაშონალენდი **·**  მანიკალენდი **·**  მასვინგოს პროვინცია **·**  მიდლენდსი **·**  სამხრეთი მატაბელელენდი **·**  ჩრდილოეთი მატაბელელენდი **·**  ცენტრალური მაშონალენდი |  |

 |
რუსთავის მეტალურგიული კომბინატი
**რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა** — მსხვილი საწარმო საქართველოში, ქალაქ რუსთავში. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა 1948 წელს დაარსდა და ამიერკავკასიაში სრული მეტალურგიული ციკლის პირველი საწარმო იყო, რომელიც ამზადებდა ფოლადს, ცხლადნაგლინ უნაკერო მილებს, თუჯის, ალუმინისა და რკინის სხვადასხვა კონსტრუქციებს. ქარხანა აწარმოებდა უნაკერო მილებს ყაზახეთის, აზერბაიჯანის, თურქმენეთისა და ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის საბადოების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. 

2011 წელს შეიქმნა შპს „რუსთავის ფოლადი", რომელმაც შეიძინა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის აქტივები. ქარხანა მრავალი სახეობის პროდუქციას აწარმოებს, რომელთა შორისაა: არმატურა, უნაკერო მილები, კვადრატული ნამზადი, თუჯის სხმულები, ლითონკონსტრუქციები, მექანიკური დეტალები, ფასონური სხმულები, გრანულირებული წიდა, სილიკომანგანუმი, კირი და კირქვა. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა ახორციელებს ექსპორტს ევროკავშირის ქვეყნების, აშშ-ს, რუსეთის და ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე, ასევე მეზობელ სომხეთში, აზერბაიჯანსა და თურქეთში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 511.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის ოფიციალური საიტი
**საბერძნეთის პარლამენტი** (ბერძ. Βουλή των Ελλήνων; იკითხება შემდეგნაირად: *ვოული ტონ ელინონ*) - საბერძნეთის პარლამენტი მდებარეობს პარლამენტის შენობაში (ძველი სამეფო სასახლე), სინტაგმას მოედანზე, ათენში.

ის არის ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო 300 წევრით, რომლებიც არჩეული არიან 4 წლით. 1844-1863 და 1927-1935 წლებში პარლამენტი იყო ორპალატიანი, ზედა - საბერძნეთის სენატით და ქვედა პალატით.

ისტორია
-------

საბერძნეთის რევოლუციის დროს გაიმართა რამდენიმე სახალხო კრება, თუმცა პირველი პარლამენტი მხოლოდ 1843 წელს 3 სექტემბრის რევოლუციის შემდეგ ჩამოყალიბდა, როდესაც ოტოს (საბერძნეთის პირველი მეფე) კონსტიტუციის მიღება აიძულეს. 1911 წელს კონსტიტუციის გადახედვამ გამოიწვია მასში ადამიანის უფლებების გამტკიცება, საკანონმდებლო უფლებებბის გადანაწილება და პარლამენტის მოდერნიზაცია. შვიდწლიანი 1967-1974 სამხედრო დიქტატურის შემდეგ, 1974 წლის 8 დეკემბერს ჩატარდა რეფერენდუმი, რომელსაც ქვეყნის მმართველობის ფორმის უნდა განესაზღვრა. 69.18%-ით ბერძნებმა კონსტიტუციური მონარქიას საპარლამენტო რესპუბლიკა ამჯობინეს. პარლამენტის წევრებს სამართლებრივი დევნისგან იმუნიტეტი იცავს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბულე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საბერძნეთის პარლამენტი***

* საბერძნეთის პარლამენტის ოფიციალური საიტი
* საბერძნეთის პარლამენტის შენობის ისტორია
* დასავლეთ პორტიკო
* ღამის განათება

კოორდინატები: 37°58′31″ ჩ. გ. 23°44′13″ ა. გ.﻿ / ﻿37.97528° ჩ. გ. 23.73694° ა. გ.﻿ / 37.97528; 23.73694

სქოლიო
------

1. ↑
**სუდანის პირველი სამოქალაქო ომი** (ინგლ. First Sudanese Civil War) — სამოქალაქო ომი სუდანში ქრისტიანულ სამხრეთსა და მუსულმანურ ჩრდილოეთს შორის. 1953 წელს დიდმა ბრიტანეთმა და ეგვიპტემ დადეს ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებდა სუდანის თვითგამორკვევის უფლებას. დამოუკიდებლობისაკენ გარდამავალი პერიოდი დაიწყო 1954 წელს პარლამენტის გახსნით. ბრიტანეთ-ეგვიპტის შეთანხმების თანახმად სუდანმა დამოუკიდებლობა მიიღო 1956 წლის 1 იანვარს დროებითი კონსტიტუციით. აშშ იყო ერთ-ერთი პირველი სახელმწიფო, რომელმაც აღიარა ახალი ქვეყნის დამოუკიდებლობა.

მაგრამ ყველა სამთავრობო დაწესებულება გარდამავალ პერიოდში განთავსდა ჩრდილოეთ სუდანის ტერიტორიაზე. ბრიტანელებმა ვერ შეძლეს ხელისუფლების თანაბარი განაწილება ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს შორის, რაც გახდა მომავალი კონფლიქტის წინაპირობა. ხარტუმში არაბებმა გადაწყვიტეს შეექმნათ ქვეყნის ფედერალური მმართველობის სისტემა, რამაც გამოიწვია სამხრეთის ქრისტიანული მოსახლეობის შეიარაღებული აჯანყება. სამხრეთელებმა თავი მოტყუებულად იგრძნეს და დაიწყეს თავდასხმა სამთავრობო ჯარებზე, რამაც გამოიწვია სამოქალაქო ომი, რომელიც მიზნად ისახავდა სამხრეთი ნაწილის დამოუკიდებლობას. ეს ომი 1955-1972 წლებში, 17 წელი მიმდინარეობდა.

ამ 17 წლის განმავლობაში სამხრეთ სუდანის ლიდერები აგიტაციას ატარებდნენ მოსახლეობაში ავტონომიის ან დამოუკიდებლობის შესახებ. სამოქალაქო ომი დასრულდა 1972 წელს ადის-აბების შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ. სუდანის სამხრეთმა ნაწილმა მიიღო ფართო რეგიონალური ავტონომია. სამხრეთელები მიღებული გადაწყვეტილებით უკმაყოფილოები იყვნენ, რამაც 10 წლის შემდეგ ახალი სამოქალაქო ომი გამოიწვია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სუდანის მეორე სამოქალაქო ომი
* სამოქალაქო ომების სია

ლიტერატურა
----------

* Assefa, Hizkias. 1987. *Mediation of Civil Wars, Approaches and Strategies – The Sudan Conflict*. Boulder, Colorado: Westview Press.
* Eprile, Cecil. *War and Peace in the Sudan, 1955 – 1972*. David and Charles, London. 1974. ISBN 0-7153-6221-6.
* Johnson, Douglas H. 1979. "Book Review: The Secret War in the Sudan: 1955–1972 by Edgar O'Ballance". *African Affairs* 78 (310):132–7.
* O'Ballance, Edgar. 1977. *The Secret War in the Sudan: 1955–1972*. Hamden, Connecticut: Archon Books. (Faber and Faber edition ISBN 0-571-10768-0).

სქოლიო
------

1. 1 2  John Pike. Sudan Civil War. Globalsecurity.org. ციტირების თარიღი: 6 December 2011.
2. 1 2 3 4  Sudan - First Civil War. ციტირების თარიღი: 2011-07-06.
**სამთითასებრნი** (ლათ. Turnicidae) — ფრინველთა ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძეა 10–23 სმ, მასა 20–130 გრამი. მცირე ზომის, ხმელეთის ფრინველებია. იერით, შეფერილობით და ეკოლოგიურად მწყრებს წააგვანან, თუმცა, მოლეკულურ-გენეტიკური მონაცემების თანახმად, მიაკუთვნეს მეჭვავიასნაირთა რიგს. ფრთები მომრგვალებულია, მოკლე კუდი თითქმის მთლიანადაა დამალული ბუმბულებში; ნისკარტი მაგარია, ფეხები ძლიერი, აქვთ სამი თითი (აქედან სახელწოდება). ფრენენ მხოლოდ უკიდურესი საფრთხის შემთხვევაში, რა დროსაც მიწიდან მცირე სიმაღლეზე აფრინდებიან და 10–60 მეტრს გაიფრენენ ხოლმე. გავრცელებული არიან ძველი სამყაროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ბინადრობენ სტეპებში, სავანებში, მდელოებზე, ბუჩქნარებში, დაჭაობებულ ჭალებში. იკვებებიან თესლებით და მცენარეთა ვეგეტატიური ნაწილებით, იშვეათად უხერხემლოებით. სახეობების უმრავლესობაში დედალი ზომით უფრო დიდი და კაშკაშა ფერისაა, რაც დაკავშირებულია სქესობრივი როლების ინვერსიასთან: დედლები ტიხტიხებენ (გამოსცემენ შორ მანძილზე გასაგებ ხმებს), მეტოქეობენ ტერიტორიისა და მამალთა ყურადღებისათვის. დედალი სხვადასხვა მამალთან ერთად 3–5 ბუდეს აკეთებს და თითოეულში 4-მდე კვერცხს დებს. კრუხობენ მამლები და ბარტყებსაც ისინი უვლიან.

ლიტერატურა
----------

* *Коблик Е. А.* ТРЁХПЁРСТКИ // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 381.
საზღვარი, საყოველთაოდ მიღებული მნიშვნელობით, აღნიშნავს მიჯნას ორ მთელს ან მთელის ორ ნაწილს შორის. სწორედ ასე ითარგმნება ლათინური limes - *საზღვარი, ზღვარი*. ძველ რომში, პრაქტიკულ სიტყვათხმარებაში, limes აღნიშნავდა არა საზღვარს, არამედ გარდამავალ ზონას.

საზღვარს სამი ძირითადი ფუნქცია აქვს: 1. ბარიერული (კავშირის გამაძნელებელი, დამაბრკოლებელი), 2. კონტაქტური (დამაკავშირებელი) და 3. ფილტრაციული (გაცხრილვის, გადარჩევის) ფუნქციები.

კულტურის გეოგრაფიაში საზღვარი განიხილება როგორც წარმოსახვითი გეოგრაფიული მიჯნა. არსებითად, ესაა მენტალური კატეგორია, რომელიც მოიცავს რეალურ გეოგრაფიულ სივრცეს და წარმოადგენს უნიკალური კულტურული გამოცდილების წარმოქმნის ადგილს.

სასაზღვრო კულტურათა მახასიათებლებად მიჩნეულია: სტრუქტურირების დაბალი დონე; შინაგანი დაძაბულობა და წინააღმდეგობანი, როგორც მუდმივი კონსტიტუციური ფაქტორი; სინკრეტული დომინანტის არსებობა; 
სხვადასხვა ისტორიული ქრონოლოგიის ფენომენთა თანაარსებობა; არქაულ ფენომენთა მუდმივი აქტივიზაცია;თვითიდენტიფიკაციის პრობლემის განსაკუთრებული აქტუალობა და მტკივნეულობა. კიდევ ერთ მახასიათებლად მიჩნეულია სასაზღვრო კულტურის მიერ მედიაციური ფუნქციის შესრულების უნარი, მისი თვისება - გადავიდეს ახალ მდგომარეობაში და, ამავე დროს, რჩებოდეს თარჯიმნად კულტურებს შორის. სასაზღვრო კულტურები შეიძლება განვიხილოთ როგორც ბუნებრივ-ისტორიული ხიდები დასავლეთსა და აღმოსავლეთს, ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის.

სასაზღვრო კულტურის მნიშვნელოვან თვისებად ითვლება მისი ამბივალენტურობა. ამ კულტურის მატარებელი ადამიანი არ ეკუთვნის სრულად არც ერთ კულტურულ სივრცეს.

მკვლევართა ნაწილი საუბრობს არა სასაზღვრო კულტურებზე, არამედ სასაზღვრო ცივილიზაციებზე. ამ შემთხვევაში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს თვისებრივად განსხვავებულ ტრადიციათა ურთიერთქმედების მომენტი.

კლასიკურ ცივილიზაციებს ერთიანი, მთლიანი ფუნდამენტი აქვთ, უპირველეს ყოვლისა, სულიერ-რელიგიური. სასაზღვრო ცივილიზაციებში უპირატესია (თუმცა არა აბსოლუტური) მრავალფეროვნების საწყისი, არ არსებობს ფუნდამენტის მთლიანობა; მათი კონსტრუქცია არაერთგვაროვანია. ამ თვალსაზრისის მომხრენი კლასიკურ ცივილიზაციებს განიხილავენ როგორც კულტურული სინთეზის მეტნაკლებად დასრულებული პროცესის შედეგს, სასაზღვრო ცივილიზაციებს კი - როგორც კულტურათა ურთიერთქმედების სამი ტიპის (კონფრონტაცია, სიმბიოზი, სინთეზი) ურთულეს კვანძს, რომლის მუდმივი მახასიათებელია სინთეზის დაუსრულებლობა. მათში ერთმანეთს დაეშრევება და ეჯახება კულტურათა კონტაქტის სამივე ტიპი.

საზღვრულობა ეტაპი კი არა, განსაკუთრებული ისტორიულ-კულტურული თვისებაა, დამახასიათებელი ლოკალურ ცივილიზაციათა გარკვეული სახეობისათვის. საზღვრულობა მოიაზრება როგორც ცივილიზაციური პროცესის განსაკუთრებული ტიპი. ეს პროცესი დროში გაჭიმულია და შეიძლება რამდენიმე ათასწლეულსაც კი მოიცავდეს. ამდენად, საზღვრულობა დროებითი კი არა, კონსტანტური მდგომარეობაა.

სასაზღვრო ცივილიზაციებად სამეცნიერო ლიტერატურაში დასახელებულია იბერო-ამერიკული, ბალკანური და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ევრაზიული ცივილიზაციები, რომელთა დამახასიათებელ ნიშნებად განიხილება ჰეტეროგენულობა, მრავალკულტურულობა, ლაბილურობა, ღიაობა, ელასტიურობა, "სხვისი" გამოცდილების სწრაფი ათვისების უნარი. მკვლევართა აზრით, სასაზღვრო ცივილიზაციებს მეტი შესაძლებლობა აქვთ, წინააღმდეგობა გაუწიონ არახელსაყრელ საგარეო ფაქტორებსა და შინაგან კონფლიქტებს.
**სამხრეთი ინილჩექი** (ყირგ. Түштүк Эңилчек) — დენდრიტულ-ხეობური ტიპის მყინვარი ცენტრალურ აზიაში, ტიან-შანში, ყირგიზეთში. მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი და ტიან-შანის უდიდესი მყინვარია. სიგრძე 60,5 კმ, ფართობი 567,2 კმ². იწყება ვეებერთელა ფირნული ცირკისმაგვარი აუზიდან 7440 მ სიმაღლეზე. ფირნის ხაზი გადის 4580 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს ისიქ-ქოლის ტბის აღმოსავლეთით, ხან-თენგრის მასივში, მდინარე ინილჩექის სათავეებში. იერთებს დაახლოებით 80-მდე მყინვარ-შენაკადს. სამხრეთ დაბოლოებაზე არის მკვდარი ყინულის მონაკვეთი. მყინვარ ჩრდილოეთ ინილჩექიდან გამოყოფილია მაღალმთიანი ქედით. თითქმის 43 კმ სიგრძის მყინვარის ენის ბოლო მდებარეობს ზღვის დონიდან 2800 მ სიმაღლეზე. უმეტესად აქვს ჩრდილოეთური მიმართულება, შემდეგ მკვეთრად უხვევს დასავლეთისაკენ. ყინულის სისქე ადგილ-ადგილ 150–200 მ-ია. ენის ბოლო 14 კმ-იანი მონაკვეთი დაფარულია მორენით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩრდილოეთი ინილჩექი

სქოლიო
------

1. ↑  Энгильчек | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-10. ციტირების თარიღი: 2020-06-06.
2. ↑  Войтковский К.Ф. Основы гляциологии. М.: Наука, 1999. — 256 с.
**სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია** — აქრიტექტურული ძეგლი, დარბაზული ეკლესია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარფის მახლობლად, მთის წვერზე. თარიღდება XV-XVII საუკუნეებით.

ძეგლის აღწერა
-------------

მომცრო ზომის დარბაზული ეკლესია, ნახევარწრიული აბსიდით, ქვით არის ნაგები, წყობა ქაოტურია. შესასვლელი დასავლეთიდან არის მოწყობილი, რომლის ზემოთაც მცირე ზომის მართკუთხა სარკმელია დატანილი. თითო-თითო ფანჯარაა მოქცეული, აღმოსავლეთ, ჩრდილო და სამხრეთ კედლებზე. ფასადებზე გაირჩევა თავდაპირველი წყობა. ეკლესიის ინტერიერი შელესილია, თუმცა თავდაპირველი ნაგებობიდან შემორჩენილი ცალკეული დეტალები შეულესავია დარჩენილი. 1962 წლის მონაცმეების (ა. რამიშვილის მიერ შედგენილი სააღრიცხვო ბარათი) მიხედვით, ეკლესია სანახევროდ დანგრეული იყო; ტაძარი ამჟამად აღდგენილია - განახლებულია გარე ფასადების მოპირკეთება, კარ-სარკმლის ღიობთა ჩარჩო-საპირეები, ჩასმულია ახალი კარი.

ეკლესია მოქმედია და იქ განთავსებულია იმავე სახელწოდების დედათა მონასტერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11757

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები |
| --- |
|  |
| ეკლესიები | 
ავგიის ნაეკლესიარი · ახალშენის ფერისცვალების ეკლესია · ბათუმის სამების დედათა მონასტერი · ბათუმის კარის ღვთისმშობლის ეკლესია · სარფის მამათა მონასტერი · სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია · ქილისე · სარფის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონუმენტი |  |
|  |
| ციხესიმაგრეები | 
გვარას ციხე · ჩხუტუნეთის ციხე · ყოროლისთავის ციხე |
|  |
| ხიდები | 
მახოს ხიდი · ცხემლარას ხიდი · ქოქოლეთის ხიდი · ორთაბათუმის ხიდი · ჩხერის ხიდი · ზვარიას ხიდი · მირვეთის ხიდი |
|  |
| მუზეუმები | 
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი · სარფის მუზეუმი |

 |
**სუდეტები** (პოლ. Sudety; ჩეხ. Krkonošsko-jesenická subprovincie; გერმ. Sudeten) — მთები დასავლეთ ევროპაში. ვრცელდება პოლონეთის, ჩეხეთისა და გერმანიის ტერიტორიებზე. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ დაახლოებით 310 კმ-ზე. შედგება ცალკეული ქედებისა და მასივებისაგან, რომლებიც დაყოფილია გასწვრივი ტექტონიკური დადაბლებებით. წარმოადგენს ჩეხეთის მასივის ამაღლებულ კიდეს. მაქსიმალური სიმაღლე 1602 მ (მთა სნეჟკა). მეტწილად აგებულია გრანიტებით, გნაისებით, პალეოზოური თიხაფიქლებით და ვულკანური ქანებით, ცარცული ქვიშაქვებითა და მერგელებით. მწვერვალები მოსწორებულია, კალთები — ციცაბო. თხემურ ნაწილში განვითარებულია ძველმყინვარული რელიეფი. სუდეტებზე სათავე აქვს მდინარეებს: ელბას, ოდერს, მორავას. ჰავა ზომიერია. ნალექები 700-1400 მმ წელიწადში. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია მუხნარ-წიფლნარით, ზევით ნაძვნარ-ფიჭვნარია, 1200-1300 მ-ზე მაღლა — ბუჩქნარი, მდელო და ტორფნარი. კრკონოშეს მთებშია კრკონოშეს ეროვნული პარკი. არის კურორტები. ტურიზმისა და სათხილამური სპორტის რაიონია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სუდეტები"** ვიკისაწყობში.
* სუდეტები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* სუდეტები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
სარტყელი
**სარტყელი** — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ქამრის მსგავსი ლენტისებრი მატერია, ორივე ბოლოში დატანებული თასმებით, რომლითაც წელზე იკვრება. ამკობენ ოქროს ან ვერცხლის ძაფებით ნაქარგი ჯვრებით. სარტყელით იმოსებიან მღვდლები და ეპისკოპოსები. მისი პრაქტიკული დანიშნულებაა, რომ მღვდელმსახურმა სამოსის ქამრით შეკვრით უკეთესად ჩაატაროს მსახურება.

სარტყელი კვართის ზემოდან კეთდება და აღნიშნავს ღვთისათვის მსახურების მზადყოფნას. სიმბოლურად გამოხატავს სამღვდელო ხარისხის უბიწოებას. იგი აღნიშნავს აგრეთვე ღვთაებრივ ძალას, რომელიც განამტკიცებს მღვდელმსახურს თავისი მსახურების აღსასრულებლად. ამავე დროს, სარტყელი იმ ტილოსაც აღნიშნავს, რომელიც მაცხოვარმა შემოირტყა, როდესაც თავის მოწაფეებს საიდუმლო სერობის ჟამს ფეხები დაბანა.

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* *ლ. ბარბაქაძე ლია*, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის", თბილისი, 2013 წ.
* *„Настолъная книга свяшеннослужителя"*, ტ. 4, 1983 წ, გვ. 140

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
**სამეცნიერო-პოპულარული კინო**, სამეცნიერო კინოს ერთ-ერთი სახეობა. მოიცავს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის ფილმებს, გამიზნულია მაყურებელთა ფართო წრეებისათვის. მოიცავს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის ფილმებს, გამიზნულია მაყურებელთა ფართო წრეებისათვის. სამეცნიერო-პოპულარული კინო საყოველთაო მისაწვდომი ფორმით გადმოსცემს საბუნებისმეტყველო და ჰუმანიტარულ მეცნიერების საფუძვლებს, გვაცნობს მათ ისტორიას, პროპაგანდას უწევს მეცნიერებისა და ტექნიკის მიღწევეს.

საქართველო
----------

საქართველოში სამეცნიერო-პოპულარული კინოს ფუძემდებელია ცნობილი საზოგადო მოღვაწე პ. თუმანიშვილი, რომელმაც 1918 წელს თავის „კინოპროგრამაში" ჩამოაყალიბა კინოს ამ სახის არსი და დასახა მისი განვითარების გზები. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ახალჩამოყალიბებული „სახკინმრეწვის" თაოსნობით შეიქმნა სამეცნიერო-პოპულარული ე. წ. კულტურფილმები. მათი თემატიკა შეეხებოდა სოფლის მეურნეობას, მედიცინასა და გეოგრაფიას:„სვანეთი" (რეჟისორი ვ. კერესელიძე, 1926), „მეაბრეშუმეობა" (1929), „მეცხოველეობა" (ორივეს რეჟისორი გ. გომართელი, 1929), „ზოომინიმუმი" (რეჟისორი ვ. შველიძე, 1931), „საქართველოს ფლორა" (რეჟისორი შ. ხუსკივაძე, 1932), „მალარია" (რეჟისორი ლ. პუში, 1932).

საქართველოში ინტენსიური მუშაობა გაიშალა სამეცნიერო-პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდიის ჩამოყალიბების შემდეგ. შეიქმნა ფილმები „ერთი ცდის ისტორია" (1959, რეჟისორები დიმიტრი აბაშიძე, ნ. ჟუჟუნაძე), „დარტყმა ღრუბლებზე" (1962, რეჟისორი დიმიტრი აბაშიძე), „უხილავ სხივთა დამჭერნი" (1969, რჟისორი გ. ჟვანია) და სხვა მრავალი ფილმი მიეძღვნა კულტურის ძეგლებს („სვეტიცხოველი", 1960, „საქართველოს ჭედური ხელოვნება", 1960, ორივეს რეჟისორი ო. ჭიაურელი; „ქართული ტიხრული მინანქარი", 1964, რეჟისორი თ. ნოზაძე და სხვა). შეიქმნა ფილმპორტრეტები („აკადემიკოსი მუსხელიშვილი", 1968, რეჟისორი შ. შონია; „უჩა ჯაფარიძე", 1969, რეჟისორი რ. ჭიაურელი). წარმატება მოიპოვეს ფილმებმა: „საპოვნელა" (1959, რეჟისორი ო. იოსელიანი), „აბრეშუმი" (1973, რეჟისორი გ. ჟვანია) და სხვა.

საქართველოს სამეცნიერო-პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდიის მიერ გამოშვებული მრავალი ფილმი დაჯილდოებულია საკავშირო და საერთაშორისო ფესტივალების ჯილდოებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჟვანია გ.*  რუსიშვილი ნ. კოპაძე გ. ჩაგუნავა შ.*, ქართული კინოსურათების ფილმოგრაფია, თბ. 1971;*

* *ჟვანია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 8.
**სასადილოს საცხოვრებელი სახლი** — არქეიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ სასადილოში, თბილისი-თელავის საავტომობილო გზის პირას. თარღდება XX საუკუნის დასასრულით, ეკუთნის ქოქოშვილების ოჯახს.

სახლი ორსართულიანია. დგას მცირე სიმაღლის ცოკოლზე. ნაგებია წვრილი, ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. გარეთა კუთხეები გამოყვანილია მოზრდილი, მეტნაკლებად სუფთად დამუშავებული ქვებით. კარ-სარკმლების გადასახურად და აქა-იქ კუთხეებში გამოყენებულია აგურიც. კედლები შიგნიდან შელესილი და შთეთრებულია. 

ნაგებობის გეგმა აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებულ სწორკუთხედს ქმნის, 16,5 მეტრი 8,6 მეტრზე, რომელსაც ორი მხირად ეზო აკრავს. სახლის ჩრდილოეთ კედელი ყრუა. აივანი ორივე სართულზეა, მთავარი ფასადის მხარეს. ადრე სახლს აივანი გვერდითი ფასადის მხრიდანაც ქონია, რომლის ფარგლებში მოწყობილი იყო მეორე სართულზე ასასვლელი ხის კიბე. ამჭამინელი კიბე აივანზე გარედანაა მიბმული.

სახლის ორივე სართული ორ-ორი ოთახისაგან შედგება. ოთახებს შესასვლელი აივნიდან აქვთ. აივანზე გამოდის სარკმლებიც. შესასვლელები და სარკმლები აგურის ბრტყელი თაღითაა გადახურული. ოთახები გამიჯნულია ტიხრებით. ინტერიერში არ გვხვდება ისეთი ქართული ტრადიციული ელემენტები როგორებიცაა თახჩა და განჯინა. ოთახები ბრტყელი ჭერითაა გადახურული. პირველი სართულის აივანი, რომელლიც ცოკოლის დონეზეა, უმოაჯიროა. მეორე სართულის აივანს კი ხის ფიცრული მოაჯირები აქვს, რომელშიც სხვადასხვა ფორმებია ამოჭრილი. აივანის სახურავი ხის სვეტებზეა დაყრდნობილი. სვეტებს შორის აჟურული დეკორით შემკობილი „ფრიზუა", რომლის მოხაზულობა კარ-სარკმლის თაღების მოხაზილობის მსგავსია.

სახლის ღარისებრი კრამიტითაა დაბურული და მას ორკალთა სახურავი ახურავს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 205-206.
**„სიზმარი წითელ კოშკში"** — ჩინურ ენაზე არსებული ოთხი მეტად პოპულარული კლასიკური რომანიდან ერთ-ერთი. პირველი 80 თავი ეკუთვნის ცაო სიუეცინის კალამს და გამოქვეყნდა როგორც „ჩანაწერები ქვის შესახებ" 1763 წელს. თითქმის ოცდაათი წლის შემდეგ, კერძოდ, 1791 წელს იგი გამოსცა გაო ემ, რომელმაც თავის დამხმარესთან ერთად გამოაქვეყნა კიდევ 40 თავი, რითაც დაასრულა რომანის სიუჟეტური ხაზი. მკვლევრები დაობენ იმის შესახებ, თუ რამდენად გამოხატავს დასკვნითი ნაწილი საკუთრივ ცაო სიუეცინის ჩანაფიქრს. 

„სიზმარი წითელ კოშკში" არის მრავალგეგმური თხრობა ძიას ოჯახის ორი შტოს დაცემის შესახებ. უფრო ადრინდელი ჩინური რომანებისგან განსხვავებით, „სიზმარი წითელ კოშკში" გამოიყენება მკვეთრი სიუჟეტური ხაზი და მოხდენილი კომპოზიცია. იგი არის პირველი რომანი, სადაც მწერალი დეტალურად ააშკარავებს გმირთა განცდებსა და მათი ხასიათის შენაცვლებას. რომანში ნებით არის გადაადგილებული ავტობიოგრაფიული ყოფაცხოვრების აღწერის ელემენტები და გამონაგონები, ყოველდღიური მოვლენები მორიგეობენ ზებუნებრივ მოვლენებთან. „სიზმარი წითელ კოშკში" უწმაწურობის გამო ჩინეთში არაერთხელ იყო აკრძალული.

„სიზმარი წითელ კოშკში" დაწერილია არა კლასიკურ ჩინურ ენაზე, არამედ საყოფაცხოვრებოზე; ცაო გამოცდილი პოეტი იყო და კარგად იცოდა კლასიკური ჩინური, თუმცა ავტორის სიტყვა „სიზმარი წითელ კოშკში" დაწერილია ნახევრადკლასიკურ სტილში, ხოლო დიალოგები — პეკინურ დიალექტზე. პეკინური დიალექტი საფუძვლად დაედო თანამედროვე სალიტერატურო ჩინურ ენა — პუტუნხუას და წიგნი XX საუკუნის დასაწყისში პუტუნხუას ლექსიკონის შესადგენად გამოიყენებოდა ლექსიკოგრაფების მიერ. გარდა ამისა, იგი გამოიყენებოდა ახალი ენის რეკლამისათვის.

რომანის სახელწოდება მომდინარეობს იდიომატური გამონათქვამისაგან „წითელი კოშკი". იგი მრავალმნიშვნელობიანია. ერთ-ერთი მნიშვნელობაა სათავსი, სადაც მდიდარი ოჯახების ქალიშვილები ცხოვრობენ. სახელწოდების სხვა სავარაუდო წყაროა — სიზმარი, რომელსაც ბაოიუი ხედავს მეხუთე თავში. წიგნი ერთდროულად არის დაწერილი მეტაფიზიკურ და რეალისტურ სტილში, კომპოზიციის თავისებურებაა რეალობისა და გამონაგონის შერევა, რის გამოც რთულია მათი გაყოფა. „სიზმარი წითელ კოშკში" მოიხსენიებოდა როგორც აღქმისთვის ერთ-ერთი ყველაზე რთული რომანი მსოფლიო კულტურაში. რომანში მუდმივად განიხილება რეალობისა და სიმართლის ბუნების თემა.

XIX საუკუნის ბოლოს რომანის გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ რეფორმატორი ლიან ციჩაო აკრიტიკებდა მას როგორც ქურდობისა და ავხორცობის პროვოკაციას. კულტურის რევოლუციის პერიოდში მეცნიერმა ხუ შიმ ტექსტოლოგიურ კრიტიკასთან ერთად გააშუქა რომანი ახალი თვალსაზრისიდან, ასე რომ იგი აღიარებული იყო როგორც ეროვნული კულტურის ფუნდამენტი. ხუმ შეისწავლა წიგნის ენა და აგრეთვე პეკინური დიალექტი, რომელსაც საფუძვლად დაედო სალიტერატურო ჩინურ ენას. 1920-იან წლებში აღმოცენდა მეცნიერება „ხუნსიუე" ან „სიზმარი წითელ კოშკში" შესწავლა, რომელიც წარმოადგენს ერთდროულად როგორც სამეცნიერო დისციპლინას ისე პოპულარულ ნაწარმოებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიზმარი წითელ კოშკში — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**უმლაუტი** (გერმ. Umlaut — „გადახმოვნება"), *მეტაფონია* (ბერძ. metaphonia — „გადახმოვნება") — ხმოვნის დამსგავსება მომდევნო ხმოვანთან ამა თუ იმ ნიშნით, მაგალითად რბილსასიმიერობით ანუ ველარულობით, მაგარსასისმიერობით ანუ პალატარულობით.

პალატალური უმლაუტი ფართოდაა გავრცელებული სვანურ ენაში. უმლაუტის გამომწვევი ხმოვანი შეიძლება დაკარგულიც იყოს და შემონახულიც. მაგალითად სვანურ სიტყვაში „და̈შდვ" (დათვი) ა̈ მიღებულია ა-საგან ბოლოკიდური (აწ დაკარგული) ი-ს გავლენით, ხოლო სიტყვაში „ადგარი" (კლავს) უ-ს გამომწვევი ბოლოკიდური — ი არ დაკარგულა.

უმლაუტი ისევე, როგორც სინჰარმონიზმი, ხმოვანთა ასიმილაციური მოვლენაა, ოღონდ, მისგან განსხვავებით, ასიმილაცია აქ რეგრესიული და არა პროგრესული მიმართულებისაა — იმსგავსებს მომდევნო და არა წინამავალი ხმოვანი.

უმლაუტის ცნება სხვადასხვანაირად გამოიყენება:   

* უმლაუტს გერმანიკულ ენებში ხმოვნის ცვალებადობის გარკვეულ ხარისხს უწოდებენ. გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ გოტური (a-უმლაუტი, i-უმლაუტი და u-უმლაუტი). უმლაუტისგან განასხვავებენ ასევე აბლაუტს, რომელსაც სულ სხვა ეტიმოლოგია და ფუნქცია აქვს.

* უმლაუტს უწოდებენ გერმანული ანბანის სპეციალურ ასო-ნიშანს, რომლის მეშვეობითაც გადმოიცემა თანამდეროვე გერმანული ენის შესაბამისი ასოები. ყველა ეს ასო ენის ისტორიაში ცნობილია როგორც i-უმლაუტები, და გრაფიკულად დღესდღეობით მათ ასე გამოსახავენ: ä, ö, ü და ორხმოვანა äu და äi.

**უმლაუტი** მომდინარეობს იაკობ გრიმისგან, რომელმაც ასევე სახელწოდება წყვეტა (Brechung) შემოიღო a-უმლაუტის აღსანიშნავად.  

გერმანიკული ენების გარდა ასევე სხვა ენებსაც მოეპოვებათ უმლაუტის მსგავსი მოვლენები. ეს განსაკუთრებით ითქმის ბერძნულსა და ავესტურში არსებულ i-ეპითეზისზე.   

ძველი გერმანული იცნობდა ასევე a-უმალუტს.   

**უმლაუტს** უწოდებენ ასო-ნიშნებს, რომელთაც გერმანულ ენაში გამოიყენებენ ჟღერაშეცვლილი ხმოვნების გამოსახატავად. ესენია: Ä,ä, Ö,ö, Ü,ü. მათი ჩანაცვლება არც თუ იშვიათად ხდება ასე:   

* **ä** = ae.

(მაგ.; **ä**hnlich = **ae**hnlich; M**ä**nner = M**ae**nner)   

* **äi** = aei.

(მაგ.; europ**äi**sch = europ**aei**sch)   

* **äu** = aeu.

(მაგ.; M**äu**se = M**aeu**se; L**äu**se = l**aeu**se)   

* **ö** = oe.

(მაგ.; S**ö**hne = S**oe**hne; **ö**ffnen = **oe**ffnen)   

* **ü** = ue.

(მაგ.; **ü**ber = **ue**ber; j**ü**disch = j**ue**disch)   

უმლაუტიან ხმოვანს თავს დაერთვის ტრემა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 148.
* Duden, Die Grammatik, Unentbehrlich für richtiges Deutsch, Herausgegeben von der Dudenreadktion. Nach den Regeln der neuen deutschen Rechtschreibung 2006 überarbeiteter Neudruck der 7. völlig neu erarbeiteten und erweiterten Auflage. Duden Band 4. Mannheim, Leipzig, Wien, Zürich: Dudenverlag, 2006.
**ტრიქოგრამა** (ლათ. Trichogramma) — კვერცხიჭამია მხედრების გვარი სიფრიფანაფრთიანების რიგისა. პატარა (0,3—0,6 მმ) მწერებია, ყვითელი ან ლითონისებრ-მწვანეა. 215-ზე მეტი სახეობის ტრიქოგრამა მწერების კვერცხების პარაზიტებია. იყენებენ ბიოლოგიური ბრძოლის დროს. ყოფილ სსრკ-ში სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს ჩვეულებრივ ტრიქოგრამას (Trichogramma evanescens), რომელიც პარაზიტობს პეპლების 100-მდე სახეობაზე (მათ შორის ვაშლის ნაყოფჭამიაზე, კომბოსტოს და ზამთრის ხვატარებზე, სიმინდის ფარვანაზე და სხვა). Trichogramma cacoecia და Trichogramma emhryophagum ასენიანებენ ნაყოფჭამიების და ფოთოლხვევიების კვერცხებს. Trichogramma euproctidis პარაზიტობს ხვატარებზე, ყურძნის ჭიაზე, კომბოსტოს თეთრულაზე და სხვა. მასპინძლობს კვერცხის ზომის მიხედვით ტრიქოგრამა მასზე ათავსებს თავის 1—40-მდე კვერცხს. ოპტიმალურ პირობებში ტრიქოგრამის განვითარება 2 კვირას გრძელდება. საქართველოში ძირითადად გავრცელებულია Trichogramma evanescens და Trichogramma cacoecia pollida.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 55.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიესტა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„სიესტა"** — ქართული გამომცემლობა, რომელიც დაარსდა 2004 წელს. მან მოკლე დროში შესძლო ერთ–ერთი წამყვანი ქართული გამომცემლობის იმიჯის შეძენა. სიესტა გამოსცემს გაბრიელ გარსია მარკესის, ჰერმან ჰესეს, ვლადიმერ სოროკინის,მიგელ დე უნამუნოსა და სხვა ცნობილი მწერლების თარგმანებს, მაგრამ გამომცემლობის პრიორიტეტად ახალგაზრდა ავტორების ხელშეწყობა რჩება.

„სიესტას" თანამედროვე და კლასიკური ავტორების ნაწარმოებების და საუკეთესო თარგმანების გამოცემებმა დაიმსახურა ქართულ ლიტერატურულ ცხოვრებაში არა ერთი საპატიო ჯილდო და პრემია საბა (2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 წლებში), პრემია „გალა" (2009, 2010, 2011, 2012 წლებში) და ა. შ.

გამომცემლობა ორიენტირებულია ინოვაციასა და გამოცდილების გამდიდრებაზე. „სიესტა" თამამად გამოსცემს ახალგაზრდა ქართველი პოეტების და დებიუტანტი მწერლების კრებულებს. ახალგაზრდა ნიჭიერი ავტორების ძიება და ხელშეწყობა გამომცემლობის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა.

გამომცემლობა „სიესტა" სტამბავს საუკეთესო ქართველი და უცხოელი ავტორების წიგნებს. მათ შორისაა თანამედროვე ქართველი მწერლებისა და პოეტების – ერლომ ახვლედიანის, ზურაბ ქარუმიძის, ირაკლი ჩარკვიანის, ზურაბ რთველიაშვილის, ზაზა ბურჭულაძის, დათო ტურაშვილის, ბასა ჯანიკაშვილის, ლაშა ბუღაძის, თეონა დოლენჯაშვილის, დავით-დეფი გოგიბედაშვილის, გიორგი კეკელიძის, ლია სტურუას, მიხო მოსულიშვილის, გია მირზაშვილის ნაწარმოებები; ასევე საუკეთესო თარგმანები – გაბრიელ გარსია მარკესისა და ჯორჯ ორუელის, ჰერმან ჰესეს რომანების, მიგელ დე უნამუნოს ესეების, მორის მეტერლინკის პიესების, ვლადიმერ ვისოცკის მოთხრობების, ძველი იაპონური ლექსების თუ შვედურ ლიტერატურის თარგმანები…

გამომცემლობა „სიესტა" მუდმივად ინოვაციებზეა ორიენტირებული. პირველად მან დაბეჭდა ორიგინალური ფორმის წიგნი, ე.წ. „წიგნი თეფშზე". „წიგნი თეფშზე" მარტივ კონცეფციას ატარებს: სტანდარტული სტამბური პროცედურების ნაცვლად, წიგნი მიაქვთ სუპერმარკეტში, სადაც ფურცლებს ათავსებენ და „აფასოებენ" პლასტიკატის თეფშებზე, ზუსტად ისეთებზე, რომლებიც განკუთვნილია გაყინული ქათმებისთვის, თევზისთვის, ბოსტნეულისთვის, ხილისთვის თუ ნამცხვრებისთვის. პირველი წიგნი ამ სერიიდან გიორგი კეკელიძის პოემა „ყორანია".

გამომცემლობა „სიესტას" კიდევ ერთი ნოვაციაა წიგნის ტრეილერები, რომელიც პირველად, ანიმაციური ტრეილერის სახით, ერლომ ახვლედიანის წიგნისთვის, **კოღო ქალაქში** შეიქმნა. წიგნმა 2011 წელს ლიტერატურული პრემია საბა მიიღო საუკეთესო რომანის ნომინაციაში.

გამომცემლობა „სიესტას", ასევე, გამოცემული აქვს მუსიკალური კომპაქტ-დისკი: ირაკლი ჩარკვიანის ბოლო მუსიკალური ალბომი ძირს მეფე.

სიესტას დირექტორი ქეთევან კიღურაძეა, რომელიც „მატარებელისა" და „მზიურის" ფესტივალის ერთ–ერთი მთავარი ორგანიზატორი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ოფიციალური ბლოგი
**რომან კონსტანტინეს ძე მკურნალი** (დ. 1887 — გ. 1947) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

ცნობილი ქუთაისელი პედაგოგის, ბერძნული წარმოშობის კონსტანტინე (კოწია) მკურნალის (დ. 1856 — გ. 1918) შვილი. 1908 წელს დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებელი და მიიღო რუსეთის არმიის პოდპორუჩიკის წოდება. მსახურობდა მე-20 მსროლელთა პოლკში (სუვალკი, პოლონეთი), შემდეგ ხარკოვის გუბერნიის ჟანდარმერიის სამმართველოს ადიუტანტად. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III ხარისხის ორდენით (1915). 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის გენერალური შტაბის სადაზვერვო განყოფილებაში, პოდპოლკოვნიკი. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ პოლიტიკური ემიგრანტი. ცხოვრობდა ბერლინში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1933 წელს მონაწილეობა მიიღო „ქართველ ნაციონალისტთა ორგანიზაციის" დაარსებაში. თანამშრომლობდა ქართველი ნაციონალისტების გაზეთ „კლდესთან" (რედაქტორი — შალვა ქარუმიძე, 1934-1936). აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს (მ. შ. ფსევდონიმებით: ბს. ხ. კ. რ. მ. რ. მ-ლი და სხვ.). მათ შორის აღსანიშნავია 1934 წელს „კლდეში" (№4-5) დაბეჭდილი „მიზეზნი ჩვენი დამარცხებისა", რომელშიც 1918-1921 წლების საქართველოს სინამდვილის ფართო სურათია ასახული. გარდაიცვალა იტალიაში.

ლიტერატურა
----------

* კონსტანტინე მკურნალი (1856-1918) // წერილები / ვ. ქაჯაია. - თბ. 1974. - გვ.230-234;
* ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია. ტ. 6 / გ. შარაძე. - თბ. 2005.
* New Materials Concerning Secret Operations of the "Caucasian Group" in 1938-1939 / Lali Tsomaia // Pro Georgia. Journal of Kartvelological Studies, №27, - 2017. - 279-290.
**ტაილანდი** — სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, უმთავრესად ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულსა და მის სამხრეთ კიდეზე (მალაკის ნახევარკუნძულის ჩრდილო ნაწილი). სამხრეთით აკრავს სიამის ყურე (სამხრეთ ჩინეთის ზღვა), სამხრეთ-დასავლეთით ანდამანის ზღვა. ტაილანდის ტერიტორიში შედის რამდენიმე მცირე კუნძული. 

სანაპირო ხაზის სიგრძეა დაახლოებით 2500 კილომეტრი. ნაპირები უმთავრესად დაბალია, ბევრგან დაჭაობებული. მალაკის ნახევარკუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე ბევრია რიასული ყურე და ესტუარი. ტაილანდის ტერიტორიის ნახევარზე მეტი უჭირავს დაბლობ ვაკეებს, მათ შორის გამოიყოფა მენამის დაბლობი, დანარჩენი (უმთავრესად ქვეყნის ჩრდილო და დასავლეთ ნაწილში) — მთებს, სიმაღლე 2576 მეტრი (მთა ინთანონი). სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კამბოჯის საზღვრის გაყოლებით, კრავანის მთებია. ტაილანდის აღმოსავლეთი ნაწილი უჭირავს კორატის პლატოს. სასარგებლო წიაღისეულიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია კალა. არის აგრეთვე ვოლფრამის, სტიბიუმის, ფლუორიტის, ტყვიის, თუთიის, ბარიტის, რკინის, მანგანუმის, ქვანახშირის, კალიუმის მარილების, ნავთობის საბადოები. 

ჰავა სუბეკვატორული მუსონურია. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა ბარში 22°C-იდან 29°C-მდეა (ყველაზე თბილი თვეა მაისი), მალაკის ნახევარკუნძულზე 27°C-29°C. ტაილანდში მოსული ატმოსფერული ნალექების 90 % განპირობებულია სამხრეთ-დასავლეთის მუსონებით. წვიმის სეზონის ხანგრძლივობის განსაზღვრა მეტარ რთულია, იწყება იგი მაისში, ამავე თვეში მოდის ნალექების მაქსიმუმი. ქვეყნის ცეტრალურ ნაწილსა და აღმოსავლეთ სანაპიროზე ძლიერი წვიმები აგრეთვე მაის-სექტემბერში მოდის. წვიმის სეზონი გრძელდება ექვსთვეზე ნაკლებ ხანს. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა ქვეყნის ტერიტორიაზე შეადგენს 1600 მმ-ს. ატმოსფერული ნალექები მენამის დაბლობზე 1000 მმ-ზეა მეტია წელიწადში, კორატის პლატოზე — 900 მმ-მდე, მთაში დაახლოებით 3000 მმ. ხშირია ტაიფუნი. 

ტაილანდის მდინარეები ანდამანისა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვის აუზს მიეკუთვნება, თუმცა უკანასკნელიდან გამოყოფენ აგრეთვე სიამის ყურის აუზს. მთავარი მდინარეებია მენამი, მეკონგი, სალუინი და მათი შენაკადები. მდინარე მენამის სიგრძეა 372 კილომეტრი, ერთვის სამხრეთ ჩინეთის ზღვას. მდინარე მეკონგის სიგრძეა 4500 კილომეტრი. სათავეს ტიბეტის მთიანეთში იღება და ერთვის სამხრეთ ჩინეთის ზღვას. მდინარე სალუინის სიგრძეა 2400 კილომეტრი. ტაილანდის ყველაზე დიდი ტბაა თალელუანგი, რომელიც მდებარეობს მალაკის ნახევარკუნძულზე. ტბის ზედაპირის ფართობია 1,040 კმ². დაყოფილია სამ განცალკევებულ ნაწილად. ტბაში გამოიყოფა 75 კილომეტრის სიგრძის ცელა, რომელიც ტბას განჰყოფს ზღვისგან. თალელუანგს წლიურად სტუმრობს დაახლოებით 200 ათასი ტურისტი. 

ტაილანდის ტერიტორიის დაახლოებით 60 % შემოსილია ტყით. მალაკის ნახევარკუნძულსა და კორატის პლატოს გარე კალთებზე, ლატერიტულ წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგებზე მრავალიარუსიანი ნოტიო სუბეკვატორული ტყეა, ჩრდილოეთით, წითელმიწა ნიადაგებზე ტროპიკული ტყე, მთების ქარზურგა კალთებზე მუსონური ტყე. კორატის პლატოზე მაღალბალახოვანი სავანა და ბუჩქნარია, მდინარეთა გაყოლებით — ჭალის ტყე, სანაპიროზე — მანგროვიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Atlas of Thailand
* Thailand Weather