**ვანუა-ლავა** (ინგლ. Vanua Lava) — კუნძული ბანქსის კუნძულებში (არქიპელაგი ახალი ჰებრიდები), წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ვანუატუს რესპუბლიკას და შედის ტორბას პროვინციაში.

გეოგრაფია
---------

კუნძული ვანუა-ლავა — ყველაზე დიდი კუნძულია ბანქსის კუნძულებში არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების ჩრდილოეთ ნაწილში. გარს ეკვრის წყნარი ოკეანისა და მარჯნის ზღვის წყლები. შორიახლოს მდებარეობენ კუნძულები: გაუა, მოტა, მოტა-ლავა, როვას კუნძულები და ურეპარაპარა. ვანუა-ლავას აღმოსავლეთით მდებარეობს მცირე კუნძულები კვაკეა და რავენგა. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.

ვანუა-ლავას კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა. ყველაზე აქტიური ვულკანია — *სურეტამატაი*. კუნძულის უმაღლესი წერტილი აღწევს 946 მეტრს. ვანუა-ლავას ფართობი შეადგენს 334,3 კმ²-ს, სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ — დაახლოებით 25 კმ-ია, ხოლო სიგანე აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე — 20 კმ. კუნძულის აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილებში განლაგებულია ბუნებრივი უბეები.

კლიმატი ვანუა-ლავაზე ნოტიო ტროპიკულია. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 4210 მმ-ს. კუნძული განიცდის ხშირ მიწისძვრებს და ციკლონებს.

ისტორია
-------

ვანუატუს კუნძულებზე დასახლებები გაჩნდა დაახლოებით 2000 წლის წინ წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთის ნაწილიდან და კუნძულ ახალი გვინეიდან არქიპელაგ სოლომონის კუნძულების გავლით მოსახლეობის მიგრაციის დროს. კუნძულების კოლონიზაცია ხდებოდა ხანგრძლივი საზღვაო ცურვისას დიდი კანოეებით, რომლებშიც ეტეოდა 200 ადამიანამდე. მოგზაურებს ასევე თან მიჰყავდათ ზოგიერთი საჭირო ცხოველები, სასოფლო სამეურნეო მცენარეების თესლები, რომლებიც შემდგომში გაამრავლეს ახალ მიწებზე.

პირველად ვანუა-ლავა 1859 წელს გამოიკვლია ახალზელანდიელმა ეპისკოპოსმა ჯორჯ ოგასტუს სელიუინმა. შემდგომში სურემატამატიზე ხდებოდა გოგირდის მოპოვება.

1906 წლის მარტში ვანუა-ლავა, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.

1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკტდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული ვანუა-ლავა გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.

მოსახლეობა
----------

2009 წელს კუნძულ ვანუა-ლავას მოსახლეობის რაოდენობამ მიაღწია 2623 ადამიანს. კუნძულელთა ძირძველი ენებია მელანეზიური ენები *მოსინა* (400 მოლაპარაკე 1981 წელს) და *ვატრატა* (600 მოლაპარაკე 1983 წელს).

ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია — სოფელი *სოლა*, რომელიც ტორბას პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ეკონომიკა
---------

ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა, პლანტაციური მეურნეობა (ქოქოსის პალმების მოყვანა, კოპრის წარმოება). კუნძულზე მოქმედებს აეროდრომი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვანუატუს კუნძულები (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. 1 2  [*John Seach*. ვანუა-ლავას კუნძული. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2014-11-06. *John Seach*. ვანუა-ლავას კუნძული. (ინგლისური)]
2. 1 2 3 4  *UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site*. ვანუატუს კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-13. ციტირების თარიღი: 2014-11-06.
3. ↑  *Jeremy MacClancy*. To kill a bird with two stones: a short history of Vanuatu. Port Vila, Vanuatu Cultural Centre, 1980. — გვ. 18.
4. ↑  *Tufala Gavman*. Reminisces from the Anglo-French Condominium of the New Hebrides / Brian J. Bresnihan, Keith Woodward, editors. — Suva, Fiji: Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, 2002. — გვ. 23.
5. ↑  2009 National Population and Housing Census (2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-17. ციტირების თარიღი: 2014-11-06.
6. ↑  *Ethnologue*. ვანუატუს ენები. (ინგლისური)