**სეიდ მაჰმუდ ჰესაბი** (სპარს. **سید محمود حسابی**‎ [seyyed mahmud hesābi]; დ. 23 თებერვალი , 1903, თეირანი — 3 სექტემბერი, 1992, ჟენევა) — ირანელი მეცნიერი, თეირანის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საპატიო პროფესორი (1971), მეცნიერების ორგანიზატორი. მას უწოდებენ "ირანის ფიზიკის მამას" .

ბიოგრაფია
---------

მაჰმუდ ჰესაბი დაიბადა 1903 წელს თეირანში. მისი მშობლები სეიიდ აბას ჰესაბი მუიზ ალ-სალთანი და გუჰარშად ჰესაბი თაჰრეშიდან გახლდნენ. დაწყებითი განათლება მიიღო ბეირუთის ფრანგი მღვდელმთავრების სკოლაში, სადაც მისი ოჯახი საცხოვრებლად 1910 წელს გადავიდა. რელიგიური აღზრდა დედისგან მიიღო, რომელმაც ასევე ასწავლა სპარსული ენა და ლიტერატურა. ბავშვობიდან ზეპირად შეისწავლა ყურანი და ჰაფიზის პოეტური კრებული "დივანი", შესანიშნავად იცოდა საადის "ბუსთანი" და "გულისთანი", ფირდოუსის "შაჰნამე", ჯალალ ად-დინ რუმის "მასნავი", ქაიმ-მაკამ ფარაჰანის "მონშაათი".

1920 წელს დაამთავრა ბეირუთის ამერიკული უნივერსიტეტის ლიტერატურის ფაკულტეტი ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხით, 1922 წელს ამავე უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი და მიიღო მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხი. შემდეგ დაამთავრა ბეირუთის ფრანგული საინჟინრო ინსტიტუტი და მიიღო დიპლომი სამოქალაქო ინჟინერიაში. ჰესაბი ასევე ფლობდა ბაკალავრის ხარისხს მედიცინაში, მათემატიკასა და ასტრონომიაში.

1925 წელს დაამთავრა პარიზის ელექტროენერგიის უმაღლესი სკოლა.

1927 წელს სორბონაში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ფიზიკის დარგში.

1947 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი ფუნდამენტური ნაშრომი ნაწილაკების უსასრულობის შესახებ, რომელიც განიხილა ალბერტ აინშტაინთან ერთად. 1957 წელს მან წარადგინა ნაწილაკების უსასრულობის საკუთარი მოდელი.

პროფესორი ჰესაბი თავისუფლად ფლობდა ხუთ ენას: სპარსულს, არაბულს, ფრანგულს, ინგლისურს და გერმანულს. გარდა ამისა, მან იცოდა სანსკრიტი, ლათინური, ბერძნული, შუა სპარსული, ავესტური, თურქული და იტალიური, რომლებსაც იყენებდა თავის ეტიმოლოგიურ კვლევებში.

იგი გახლდათ ტრადიციული ირანული და დასავლური კლასიკური მუსიკის ექსპერტი.

1951-1952 წლებში ჰესაბი განათლების მინისტრად მუშაობდა დოქტორ მუჰამედ მოსადეკის მემარცხენე მთავრობაში. გარდა ამისა, იგი 1957 წელს აირჩიეს თეირანის სენატორად.

პროფესორი მაჰმუდ ჰესაბი გარდაიცვალა 1992 წლის 3 სექტემბერს ჟენევის უნივერსიტეტის საავადმყოფოში. იგი, ანდერძის თანახმად, დაკრძალეს მშობლიურ ქალაქ თაფრეშში, ირანის ცენტრში.

დამსახურება
-----------

ფასდაუდებელია პროფესორ ჰესაბის  ღვაწლი. მისი 70-წლიანი სამეცნიერო მოღვაწეობა  ეძღვნება თანამედროვე მეცნიერებების გავრცელებასა და სამეცნიერო ლექსიკის შერჩევას. მის სახელს უკავშირდება საგანმანათლებლო, კვლევით, სპეციალიზებული და სამეცნიერო ცენტრების გახსნა,  სპარსეთის ყურის პორტებს შორის სანაპირო გზის პირველი ახალი რუკის შედგენა, პირველი მეტეოროლოგიური სადგურის გახსნა, ირანში პირველი რადიოლოგიური აპარატის შექმნა და გამოყენება, თეირანის უნივერსიტეტის ატომური რეაქტორების კვლევითი ცენტრების გახსნა, ირანის ატომური ენერგიის ორგანიზაციის დაარსება და საერთაშორისო ატომური კომიტეტის მუდმივ კადრებთან შეერთება, ირანში პირველი თანამედროვე ობსერვატორიის დაარსება. იგი გამოვიდა ინიციატივით  თეირანის უნივერსიტეტის  და ტექნიკური ინსტიტუტის დაარსების შესახებ კანონის შემუშავებაზე.  

აგრეთვე:

* პირველი რადიო მიმღების შექმნა ირანში ;
* ირანში ოფიციალური დროის განსაზღვრა;
* უნივერსიტეტში აკუსტიკური განყოფილების გახსნა და ირანული მუსიკალურ გამებს შორის მანძილის მეცნიერული მეთოდით გაზომვა;
* თანამედროვე თანამგზავრული სათვალთვალო ცენტრის გახსნა;
* ირანში თანამედროვე გზების მშენებლობის საფუძვლების ჩაყრა;
* ირანელი მომთაბარეებისთვის პირველი სკოლის გახსნა;
* თეირანის უნივერსიტეტში ოპტიკური ლინზების გამოყენების ცენტრის დაარსება;
* პირველი ტექნიკური და სპეციალიზებული გეოდეზია ირანში;
* პირველი კერძო საავადმყოფოს გახსნა;
* მონაწილეობდა ირანის მეცნიერებათა აკადემიისა და სპარსული ენის ინსტიტუტის დაარსებაში;
* დაწყებითი და საშუალო სკოლებისთვის ახალი საგანმანათლებლო სისტემის გახსნა და დაგეგმვა;
* თეირანის უნივერსიტეტის გეოფიზიკური ინსტიტუტის დაარსება და პირველი სეისმოლოგიური ცენტრის გახსნა;
* ირანული მუსიკალური წრის საფუძველი და მუსიკალური კვლევის ცენტრის დაარსება;
* ირანში კოსმოსური კვლევის ცენტრის დაარსება;
* წესდების შედგენა და ეროვნული სტანდარტების ინსტიტუტის დაარსება;
* სამრეწველო კვლევითი ობიექტის დაარსება ელექტრონიკის, ფიზიკის, ოპტიკური ფიზიკის და ხელოვნური ინტელექტის კვლევისთვის;
* ირანში ელექტროენერგიის წარმომქმნელი პირველი წყლის წისქვილის (გენერატორის) ექსპლუატაცია;
* ქვეყანაში ფუნდამენტურ მეცნიერებათა პირველი ლაბორატორიის შექმნა.

ჯილდოები
--------

* ღირსების ლეგიონის ორდენის მეთაური;
* Legion Honneur Officier ribbon.svg საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერი;
* „ირანის ფიზიკის მამა", 1987 წ.

ხსოვნა
------

* პროფესორ მაჰმუდ ჰესაბის პატივსაცემად ირანის საგზაო და ტრანსპორტის სამინისტრომ მაჰმუდ ჰესაბიმ გემს "პროფესორი ჰესაბი" უწოდა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Ḥesābi’s selected publications. Sensibilité des cellules photoélectriques, Paris, 1945.
* Essai d’interprétation des ondes de Debroglie, Tehran, 1945.
* A Strain Theory of Matter, Tehran, 1946.
* Theory of Infinitely Extended Particles, Tehran, 1977.
* Works on Ḥesābi. "Dar Ḥożur-e Ostād, "Majalla-ye Fizik 5/2-3, Summer and Winter 1987, pp. 63-66.
* "Negāhi be zendagi wa ḵadamāt-e ʿelmi-e Doctor Ḥesābi, "Eṭṭelāʿāt, 12 Šahrivar 1374 Š./1995, p. 7.
* «Zendagi-nāma-ye Maḥmoud-e Ḥesābi», Kāršenās 15, Bahman 1375 Š./1996, pp. 8-9.

სქოლიო
------

1. ↑  ḤESĀBI, MAḤMUD — Encyclopaedia Iranica
2. ↑  "Iranian Personalities: Professor Mahmoud Hessabi". *Iran Chamber Society*.
3. ↑  Tarikhi, Parviz (2014). *The Iranian Space Endeavor: Ambitions and Reality*. Springer. p. 47.
4. ↑  "Iran Bank Fights Drain on Exchange: Opening of Credit Abroad for Imports Suspended in Step to Protect Currency". *New York Times*. New York. December 5, 1951.
5. ↑  Alexander, Yonah; Nanes, Allan S. (1980). *The United States and Iran: A Documentary History*. Aletheia Books. p. 244. ISBN 9780890933787.