recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჰორიზონტალური, გამჭოლი კლასტოკარსტული წარმოშობის ნაზოდელავოს მღვიმე, რომელიც მდებარეობს მდინარე ხობისწყლის მარცხენა შენაკადის — ზანის ხეობის მარცხენა ფერდობზე, ზღვის დონიდან 240 მ სიმაღლეზე. მღვიმის სიგრძე 600 მ აღწევს.
**კლასტოკარსტი** (ბერძ.  klastikos — დამსხვრეული და კარსტი) — რელიეფის ზედაპირული და მიწისქვეშა ფორმების ერთობლიობა, რომელიც წააგავს კარსტს. წარმოიქმნება ნატეხი ქანების (კონგლომერატები, ქვიშაქვები, თიხები და სხვა) შემაცემენტებელი ხსნადი კომპონენტების ეროზიისა და გახსნის შედეგად. კლასტოკარსტი მიეკუთვნება ფსევდოკარსტს. იგი აერთიანებს მღვიმეებს, ძაბრებს, ქვაბულებსა და სხვა რელიეფის ფორმებს. კლასტოკარსტული მოვლენები ხასიათდება მექანიკური დენუდაციის სიჭარბით. შედარებით ნაკლებად მონაწილეობს ქიმიური დენუდაცია. ადგილი აქვს აგრეთვე დალექვასა და ჩამოქცევას.

ალევროლითების კლასტოკარსტი კირქვის, თაბაშირისა და მარილების, ჩვეულებრივ კარსტში გახსნის მსგავსად, გამოიხატება კირქვის, თაბაშირის ან მარილის ხსნარების შეზავებაში. მიწისქვეშა წყლები აზავებენ შემადგენელ წყლებს. ამასთან, კლასტოკარსტული პროცესების ინტენსივობა დამოკიდებულია შენაზავების კონცენტრაციაზე. ლიოსისებრ თიხნარში, რომელიც ევრაზიის ექსტრაგლაციალურ მხარეში გვხვდება, შეინიშნება მხოლოდ კარსტის ემბრიონული ფორმები — დუბეები. გვალვიან მხარეებში ცნობილია კარსტული ჭები, ხევები, ხიდები და ალევროლითების კლასტოკარსტის სხვა ფორმები.

ალევროლითების კლასტოკარსტი ფართოდ არის გავრცელებული უნგრეთში, რუმინეთში, უკრაინაში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ამიერკავკასიაში, ციმბირში, შუა აზიაში, ჩინეთში, ჩრდილოეთ ამერიკის სტეპებში, სამხრეთ ამერიკის პამპასებში და ავსტრალიის მშრალ დაბლობებში. ალევროლითების კარსტის ფართობია 30 მლნ. კმ². კონგლომერატის კლასტოკარსტი ხსნადი ცემენტით უფრო ფართოდაა განვითარებული. კონგლომერატის ცემენტს ჩვეულებრივ, წარმოადგენს კალციტი ან თაბაშირი. ცემენტის გახსნა განაპირობებს მღვიმეების, ძაბრებისა და ჩანაქცევების წარმოშობას.

კონგლომერატის კლასტოკარსტი ცნობილია დასავლეთ საქართველოში, კერძოდ, ცენტრალურ სამეგრელოსა და აფხაზეთში. რამდენადმე ფართოდ არის გავრცელებული ქვიშაქვის კლასტოკარსტი. თიხის კლასტოკარსტი წარმოიქმნება არიდული და სემიარიდული კლიმატის ფარგლებში. თიხოვანი კლასტოკარსტი აღწერილია ჩრდილოეთ კავკასიაში (მდინარე ჩეგემი), აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში (მდინარე მტკვარი), ჩრდილოეთ ამერიკაში (სამხრეთი დაკოტა, ნებრასკა). მცირე გავრცელებით სარგებლობს პიროკლასტური მასალის კლასტოკარსტი. საქართველოში მდებარე კლასტოკარსტული მღვიმეებიდან აღსანიშნავია ნაზოდელავოს მღვიმე, ყალიჩონის მღვიმე და სხვა. ტერმინი კლასტოკარსტი მეცნიერებაში დაამკვიდრა სპელეოლოგმა გიორგი მაქსიმოვიჩმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფსევდოკარსტი

სქოლიო
------

1. ↑  გეომორფოლოგიური ლექსიკონი, თბ. ნეკერი, 1996, გვ. 107
2. 1 2 3  Максимович Г. А. География карста в обломочных породах
3. ↑  Д. А. Тимофеев, В. Н. Дублянский,. Т. З. Кикнадзе. Терминология карста, М.: Наука, 1991. — 260 с.
4. ↑  Основы карстоведения: Том I. Вопросы морфологии карста, спелеологии и гидрогеологии карста, Пермь, 1963 г. 445 стр.
**ზაზა ჩხაიძე** (დ. 25 ოქტომბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი გენერალ-მაიორი (2019).

დაამთავრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გაერთიანებული სამხედრო აკადემია (1998). სწავლობდა საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიასა (2011) და სან-ანტონიოს სახმელეთო ჯარების ომის კოლეჯში (აშშ, 2015-2016). 1998 წლიდან საქართველოს შეიარაღებულ ძალებშია. 2001-2004 წლებში მსახურობდა სპეციალური დანიშნულების ძალებში (2002-2004 — ბრიგადის მეთაური). 2004-2005 წლებში იყო III ქვეითი ბრიგადის მეთაური, 2007-2009 — I ქვეითი ბრიგადის G-2 დაზვერვის სამმართველოს უფროსი, 2009-2010 — სახმელეთო ჯარების შტაბის G-2 დაზვერვის სამმართველოს საინფორმაციო-ანალიტიკური განყოფილების უფროსი ოფიცერი, 2012-2015 — II ქვეითი ბრიგადის მეთაური, 2015-2016 — J-2 დაზვერვის დეპარტამენტის I სამმართველოს უფროსი ოფიცერი, 2016 — J-2 დაზვერვის დეპარტამენტის უფროსი, 2016-2018 — შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე, 2018 წლიდან — თავდაცვის ძალების მეთაურის მოადგილე. დაჯილდოებულია სხვადასხვა სამხედრო და სახელმწიფო ჯილდოთი, მ. შ. ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (2002).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაზა ჩხაიძე. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო. ციტირების თარიღი: 2 აგვისტო, 2020.
**თაობების ფიცი** (რუს. Клятва поколений) — მემორიალი ქალაქ ბატაისკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
-------

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1943 წლის 7 თებერვალს, წითელი არმია შევიდა გერმანელებისაგან ოკუპირებულ ბატაისკში. ღამით გაიმართა ბრძოლა ქალაქის ცენტრში და რკინიგზის სადგურთან. გერმანელები იძულებული იყვნენ დაეტოვებინათ ქალაქი. მათ მიატოვეს საბრძოლო ტექნიკა და ათობით ვაგონი საკვები. სულ მათ სადგურ ბატაისკში დატოვეს 17 ვაგონი. უკან დახევისას გერმანელებმა ააფეთქეს შენობები, საცხოვრებელი სახლები, დახოცეს ადგილობრივი მოსახლეობა. 

ხელახალი ბრძოლები გაიმართა კრასნი-სადის მიდამოებში, ქალაქიდან დასავლეთ ნაწილში. შუადღისას წითელმა არმიამ ბატაისკის დასავლეთი რაიონებიც გაათავისუფლა. 159-ე მსროლელთა ბრიგადის ჯარისკაცებმა დიმიტრი კლაჩკომ, სერგეი ჩევარდოვმა და ნიკოლაი დუდენკომ ქალაქის რკინიგზის სადგურის კედელზე წითელი დროშა აღმართეს. ექვსთვიანი ოკუპაციის შემდეგ ქალაქი გათავისუფლდა. გერმანული არმიის გეგმები დონის როსტოვის მიმართულებით ჩაიშალა. 

ქალაქის გათავისუფლების დროს მრავალი მშვიდობიანი ადამიანი და ჯარისკაცი დაიღუპა. 

1958 წელს ქალაქში ადგილობრივი ხელისუფლების ინიციატივით, კინოთეატრის ახლოს, სადაც ქალაქის გათავისუფლებისათვის დაღუპული ჯარისკაცების საძმო სასაფლაო მდებარეობდა, დადგეს ძეგლი, რომელიც არ შემონახულა ჩვენამდე. ძეგლი შედგებოდა ორი ჯარისკაცის ფიგურისაგან, რომელიც მთელი ტანით იყო გამოსახული. ერთ-ერთ მეომარს მარჯვენა ხელში ავტომატი ეჭირა, იგი მარცხენა ხელით დაყრდნობილი იყო მეორე ჯარისკაცის მხარზე, რომელიც იყო დაჩოქილი. თაბაშირის ეს ძეგლი ორ მეტრზე მაღალი იყო. 

1970-იან წლებში ბატაისკში ქალაქის სხვადასხვა საფლავებიდან გადმოასვენეს დაღუპული მეომრების ნაშთები. 1975 წელს აქ დადგეს მემორიალი სახელად „ხსოვნის კედელი".

მემორიალი „თაობების ფიცი" ქალაქ ბატაისკში გაიხსნა 1975 წლის 8 მაისს. ძეგლის ავტორები არიან: მოქანდაკე ვ. ბატიაი, არქიტექტორები ი. ზანისი და პ. ონოკოლოვი.

მემორიალის შემადგენლობაში შედის სამი ჯარისკაცის სკულპტურული გამოსახულება, რომელიც სიმბოლურად ასახავს ბატაისკის დამცველთა სამ თაობას. მებრძოლები გამოსახულია სხვადასხვა სიმაღლის ფიგურებით, ყველაზე მაღალს მათ შორის ხელში უჭირავს ავტომატი. მოედანი ნაცრისფერი და შავი გრანიტითაა გაფორმებული. ძეგლის მახლობლად ხუთქიმიანი ვარსკვლავის გულში ანთებულია მარადიული ცეცხლი. ვარსკვლავი დგას შავ, კვადრატულ კვარცხლბეკზე, რომელსაც აქვს წარწერა 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Вечная память. Вечная слава." |
|  |  |

 ამჟამად ქალაქის უმთავრესი ღონისძიებები იმართება მემორიალის მახლობლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятник «Клятва поколений»
* Клятва поколений
* Мемориал Клятва поколений დაარქივებული 2017-03-26 საიტზე Wayback Machine.
**თასი** — 1. ოქროს, ვერცხლის ან სხვა ლითონის პირგაშლილი სასმისი. ქართულ წერილობით წყაროებში საუკუნიდან გვხვდება. ფეოდალურ საქართველოში მეფე-დიდებულთა და თავად-აზნაურთა ნადიმებზე ღვინის სმა უმთავრესად ოქროს ან ვერცხლის სასმისებით იყო მიღებული. საყურადღებოა, რომ აღმოსავლეთ საქართველოში მთიელებში საქორწილო ლხინში სადღეგრძელოს გადალოცვის უფლებას „თასი" ერქვა. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე მრავალი თასია აღმოჩენილი. თრიალეთის გორასამარხში — ერთი ოქროს თასი, ძვირფასი თვლებით მოჭედილი, მეორე — ვერცხლისა, ზედ რიტუალური სცენაა გამოსახული; მცხეთაში — ძვირფასი ქვებით მოჭედილი, ყურძნის მტევნებისა და ვაზის ფოთლების გამოსახულებით შემკული ვერცხლის თასი და სხვა;

2. ყოფაში გამოყენებული ხის, თიხის და სხვა ლითონის ჯამის ფორმის საოჯახო ჭურჭელი;

3.ძვირფასი ლითონის, ბროლის ან ფაიფურის დეკორატიული ჭურჭელი გამარჯვებულ სპორტსმენთა და ხელოვანთა დასაჯილდოებლად.

ლიტერატურა
----------

* *ლეკიშვილი ა.* შენ ხარ ვენახი, თბ. 1972;
* *ფრუიძე ლ.* მევენახეობა და მეღვინეობა საქართველოში, წგნ. 1, თბ. 1974;
* *ჯავახიშვილი ივ.* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3—4, თბ. 1962;
* *ფრუიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 590.
**ვერმიკულიტი** (ლათ. vermiculus — ჭიაყელა) — სილიკატების კლასის ჰიდროქარსების ჯგუფის მინერალი; ქიმიური შედგენილობა: (Mg+2, Fe+2, Fe+3)3 [(AlSi)4O10]•(OH)2•4H2O. მინარევებია K, Ti, Cu, Mn, Ni და სხვა.

კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. სტრუქტურა ფენობრივი აქვს, აგრეგატები — ფირფიტისებრი, ქერცლისებრი. მურა ფერისაა, ბრინჯაოსებრ-მოყვითალო-მომწვანო ელფერით.

სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 1–1,5; სიმკვრივე 2400–2700 კგ/მ³. 900–1000°C გახურებისას ფუვდება (მოცულობა იზრდება 15-25 ჯერ). გაფუებულ ვერმიკულიტს ახასიათებს მაღალი თბოსაიზოლაციო თვისებები. ვერმიკულიტი წარმოიქმნება ულტრაფუძე და ტუტე ქანების გამოფიტვის ქერქში, მცირე რაოდენობით – ბიოტიტის და ფლოგოპიტის ჰიდროთერმული შეცვლის შედეგად.

ვერმიკულიტი მოიპოვება რუსეთში (კოლის ნახევარკუნძული, ურალი და სხვა); უკრაინაში, ყაზახეთში, უზბეკეთში, ავსტრალიაში, აშშ-ში (კოლორადო, მონტანა, უაიომინგი) და ა.შ.

ვერმიკულიტს იყენებენ მშენებლობაში თბოსაიზოლაციო ნაკეთობათა, ბგერათშთანმთქმელი მასალის, მსუბუქი ბეტონის (ვერმიკულიტბეტონი), საბათქაშე ხსნარისა და სხვა დამზადების დროს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 372.
**ზემო ნიჩბისის წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიჩბისში. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნახევრად დამუშავებული საშუალო ზომის ქვებით, დუღაბად კირია გამოყენებული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის მარჯვენა მხარეს ერთი თაღოვანი, ხოლო მარცხენა მხარეს ორი: თაღოვანი და სწორკუთხა ნიშაა გაჭრილი. ნიშებისა და სარკმლის თაღები აგურითაა ამოყვანილი. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია პილასტრებით, საკურთხეველში დგას სატრაპეზო ქვა. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთით არის გაჭრილი.

2019 წლის აპრილ-ოქტომბრის თვეებში განხორციელდა მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიჩბისის წმინდა მარინეს ეკლესიის რეაბილიტაციასთან დაკავშირებული სამუშაოები. ეკლესია იყო უმძიმეს მდგომარეობაში: სახურავი და კედლები სრულად ჩამოშლილი ჰქონდა, ინტერიერში აყრილი იყო იატაკი, საშიშროება იყო მიწის ჩამოშლისა და ტაძრის მთლიანად ჩამონგრევის. ჩატარდა შემდეგი სახის სამუშაოები: ფასადებზე და ინტერიერში აღდგა საპირე წყობა, ნიჩბისის შერჩეული კლდოვანი ქვით კირის დუღაბზე, მოეწყო კამარა და კონქი შერჩეული ნატეხი ქვით, სახურავი გადაიხურა კრამიტით. ინტერიერში ჩატარებული სამუშაოები: იატაკზე დაიგო ნიჩბისის ბუნებრივი შერჩეული ბრტყელი ქვები, ამბიონის ასასვლელი მოეწყო ქვის კიბით, დამზადდა და დამონტაჟდა კარები და სარკმლები, მაღალი ხარისხის ჯიშის ქვისგან ლითონის ელემენტებით, სარინელი და საფეხურები მოეწყო ნიჩბისის ქვით.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ზემო ნიჩბისის წმინდა მარინეს ეკლესია***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8342
**ზემო ოშორის ეკლესია** — დარბაზული ეკლესია საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოშორაში.

ნასოფლარ ზემო ოშორას ზემოთ, ოშორის წყლის მარცხენა მხარეს კლდის ძირში არის თბილი გოგირდიანი აბანო (41°37′57″ ჩ. გ. 43°16′00″ ა. გ.﻿ / ﻿41.632722° ჩ. გ. 43.26667° ა. გ.﻿ / 41.632722; 43.26667). აბანოს ზემოთ იმავე მხარეს კლდის ძირში მდებარეობს ნაეკლესიარი. 1930-იან წლებში გიორგი ბოჭორიძის მოგზაურობის დროს შემორჩენილი იყო ჩრდილოეთი კედელი 6 მ სიგრძით, სიმღლით 1.5 მ. სამხრეთის კედელი ნანგრევებში იყო მოყოლილი. დაზიანებული ეკლესიის ნანგრევებიდან გამომდინარე გ. ბოჭორიძე ვარაუდობდა, რომ ეკლესიის ზომები უნდა ყოფილიყო 6x2.5 მ-ზე. ეკლესიის ქვები ზოგი გატანილია, ხოლო ნაშთი ნანგრევებითაა სავსე და ტყემლის ხეებია ბუჩქებად ამოზრდილი.

ექვთიმე თაყაიშვილმა 1902 წლის არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს მოინახულა და აღწერა ზემო ოშორის ეკლესიაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოშორის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. „მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში", თბ. 1992, გვ. 31
* Материалы по археологии Кавказа, собранные экспедициями Московского археологического общества, Вып. 12. - 1909
**ზორან მილანოვიჩი** (ხორ. Zoran Milanović; დ. 30 ოქტომბერი, 1966) — მემარცხენე-ცენტრისტული ორიენტაციის ხორვატიელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი 2011 წლის 23 დეკემბრიდან 2016 წლის 22 იანვრამდე. ქვეყნის არჩეული პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
---------

ზორან მილანოვიჩი დაიბადა 1966 წლის 30 ოქტომბერს, ხორვატიის დედაქალაქ ზაგრებში. დაასრულა ზაგრების უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. სასწავლებლის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ზაგრებში მოსამართლედ, ხოლო 1993 წლიდან ხორვატიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუშაობს. ერთი წლის შემდეგ იგი ეუთოს ხაზით მუშაობდა მთიან ყარაბაღში. 1996 წელს გახდა ევროპის კავშირისა და ნატოს ხორვატიის მისიის მრჩეველი ბრიუსელში. იქვე დაასრულა ასპირანტურა. 1999 წელს დაუბრუნდა საგარეო საქმეთა სამინისტროს.

ამავე პერიოდში მილანოვიჩმა დაიწყო თავისი პოლიტიკური კარიერა. 1999 წელს გაწევრიანდა ხორვატიის კომუნისტთა კავშირის ბაზაზე ჩამოყალიბებულ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში. პარტიის 2000 წლის საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ საგარეო საქმეთა სამინისტროში ნატოსთან თანამშრომლობას კურირებდა. სამი წლის შემდეგ გახდა საგარეო საქმეთა მინისტრის ტონინო პიცულის მრჩეველი. 2003 წელს საპარლამენტო არჩევნებში ხორვატიის დემოკრატიული თანამშრომლობის გამარჯვების შემდეგ მილანოვიჩი ტოვებს თანამდებობას.

2004 წელს აირჩიეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალურ კომიტეტში, ხოლო ორი წლის შემდეგ მცირე ხნით გახდა პარტიის პრეს-მდივანი. პარტიის ლიდერის ივიცა რაჩანის გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს პარტიის ხელმძღვანელად. პარტიის რეიტინგმა სწრაფი ზრდა დაიწყო და 2007 წლის არჩევნებში გახდა უმსხვილესი ოპოზიციური ძალა.

2011 წლის 4 დეკემბრის საპარლამენტო არჩევნებში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მეთაურობით შექმნილმა კოალიციამ დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა და მიიღო მანდატების უმრავლესობა. შესაბამისად 23 დეკემბერს დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა.

2019 წელს მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში. ორი ტურის შედეგად დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი კოლინდა გრაბარ-კიტაროვიჩი და გახდა ქვეყნის მეხუთე პრეზიდენტი. თანამდებობას დაიკავებს 2020 წლის 19 თებერვალს.

ოჯახი
-----

ზორან მილანოვიჩი 1994 წლიდან დაოჯახებულია. მისი მეუღლეა სანიე მუსიჩ-მილანოვიჩი, მათ ყავთ ორი შვილი ანტე და მარკო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ზორან მილანოვიჩი***

* Robert Bajruši.  (17 April 2007) Zoran Milanovic – The Rise of Racan's Successor. Nacional.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 July 2012. ციტირების თარიღი: 25 July 2012.
* Javno.com: Biography

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხორვატიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ფრანიო ტუჯმანი
* ვლატკო პავლეტიჩი (მ/შ)
* ზლატკო ტომჩიჩი (მ/შ)
* სტიპე მესიჩი
* ივო იოსიპოვიჩი
* კოლინდა გრაბარ-კიტაროვიჩი
* ზორან მილანოვიჩი
 |

 |
**ზონალური ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთ შორის** — ტურნირი შემოღებულია 1950 წელს ფიდეს 21-ე კონგრესზე, რომელიც კოპენჰაგენში ჩატარდა. ეს ტურნირები არჩევდა მოჭადრაკეებს ჯერ პრეტენდენტთა (1966 წლამდე), ხოლო შემდეგ საზონათშორისო ტურნირებისათვის (1969 წლიდან). ამისათვის (და სხვა საკითხების მოსაგვარებლად) ფიდეს მსოფლიო დაყოფილი ჰქონდა 14 ზონებად. 1992 წლამდე სსრ კავშირს ჰქონდა საკუთრი IV ზონა (შემდეგ ეს ზონა დაიყო რამდენიმე ქვეზონად). ზონალურ ტურნირებში მონაწილეობდნენ ზონაში შემავალი ქვეყნების უძლიერესი მოჭადრაკეები და ერთწრიან ტურნირში არკვევდნენ შემდეგ ეტაპზე გამსვლელ მოჭადრაკეთა ვინაობას.

სსრ კავშირის ზონალურ ტურნირად ითვლებოდა ქვეყნის ის ჩემპიონატები, რომლებიც იწყებდნენ ახალ საჩემპიონო ციკლს. ეს იყო 1951, 1954, 1957, 1960, 1963,1966, 1969, 1972, 1975, 1986 და 1988 წლების ჩემპიონატები. სამჯერ (1978, 1981, 1985 წლებში) ჩატარდა სპეციალური ზონალური ტურნირი.

სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ ეს ზონაც დაიშალა და 1993 წელს თბილისში ჩატარდა ზონალური ტურნირი საქართველოსა და სომხეთის მოჭადრაკეების მონაწილეობით.

| # | წელი | ჩატარების ადგილი | ტურნირი |
| --- | --- | --- | --- |
| I | 1951 | კიევი | სსრ კავშირის XI ჩემპიონატი |
| II | 1954 | კრასნოდარი | სსრ კავშირის XIV ჩემპიონატი |
| III | 1957 | ვილნიუსი | სსრ კავშირის XVII ჩემპიონატი |
| IV | 1960 | რიგა | სსრ კავშირის XX ჩემპიონატი |
| V | 1963 | ბაქო | სსრ კავშირის XXIII ჩემპიონატი |
| VI | 1966 | კიევი | სსრ კავშირის XXVI ჩემპიონატი |
| VII | 1969 | გორი | სსრ კავშირის XXIX ჩემპიონატი |
| VIII | 1972 | ტოლიატი | სსრ კავშირის XXXII ჩემპიონატი |
| IX | 1975 | ფრუნზე | სსრ კავშირის XXXV ჩემპიონატი |
| X | 1978 | ფრუნზე | I ზონალური ტურნირი |
| XI | 1981 | ლენინგრადი | II ზონალური ტურნირი |
| XII | 1985 | ჩერნიგოვი | III ზონალური ტურნირი |
| XIII | 1986 | ფრუნზე | სსრ კავშირის XLVI ჩემპიონატი |
| XIV | 1988 | ალმა-ატა | სსრ კავშირის XLVIII ჩემპიონატი |
| XV | 1993 | თბილისი | IV ზონალური ტურნირი |
|

ჩვენ აქ ვეხებით მხოლოდ იმ ზონებს. სადაც თამაშობდნენ ქართველი მოჭადრაკეები.
**თამარ ათანასეს ასული ოდიშარია** (დ. 1922, ნოსირი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. საკავშირო კპ(ბ) წევრი (1944). აფხაზეთის ასსრ-ის II-III მოწვევის უმაღლესი საბჭოსა და მშრომელთა დეპუტატების სოხუმის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

თამარ ოდიშარია დაიბადა 1922 წელს სოფელ ნოსირში, გლეხის ოჯახში. პირველდაწყებითი განათლლება მშობლიურ სოფელში მიიღო. ქალაქ ცხაკაიაში დაამთავრა ლ. ბერიას სახელობის პედაგოგიური სასწავლებელი და მიიღო მასწავლებლის წოდება. პედაგოგიური მოღვაწეობა 1940 წლიდან დაიწყო. მუშაობდა სოხუმის ვაჟთა პირველ ქართულ საშუალო სკოლაში.

1947 წელს მონაწილებდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 29 მარტს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავჯდომარის მოადგილედ.

1950 წლის დეკემბერში არჩეულ იქნა საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის საქალაქო კომიტეტის მდივნად. იყო საქართველოს კპ(ბ) სოხუმის ქალაქკომის ბიუროს წევრი.

1951 წელს მონაწილებდა აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებში, რომლის შედეგადაც არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 27 აპრილს დაინიშნა აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოს თავჯდომარის მოადგილედ.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №22 (3735), 2 თებერვალი, 1951
**ზენობნის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი იმერეთის მხარეში, სოფელ კურსებში ზედა უბანში, სასაფლაოზე. თარიღდება X-XI საუკუნეების მიჯნით.

ძეგლის აღწერა
-------------

დარბაზული შენობის კამარის საბჯენი თაღი გრძივ კედლებზე მოთავსებულ თითო პილასტრს ეყრდნობა. ფასადები თლილი კვადრებით არის მოპირკეთებული. სამხრეთი კარის წნულით მოჩარჩოებულ ზღუდარზე ამოკვეთილი სამსტრიქონიანი წარწერა ახლა თითქმის აღარ გაირჩევა. დასავლეთ ფასადზე მდიდრული შემკულობა შემონიახა. სარკმლის თავზე გამოკვეთილია ბოლოებგაფართოებული განედლებული ჯვარი, მის ზეით კი გადანაკეცებიანი, სამკუთხა ფოთლების მწკრივით მორთული თავსართი. ეკლესიის თაროსებრი კარნიზის ქვემოთ, გრძივ ფასადებზე სიმეტრიულადაა ამოზიდული სკულპტურული გამოსახულებები: სამხრეთ ფასადზე — ხარი და ვერძი, ჩრდილოეთისაზე — ლომი და არწივი. ეკლესიის აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთის სარკმლების პროფილირებული საპირეები გაკეთებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ეკლესიის თავდაპირველი ორმხრივი გელერეა სამხრეთიდან და დასავლეთიდან XI საუკუნეშივე შეიცვალა დახურული დასავლეთი კარიბჭით. მისი შესასვლელის თავზეც მოჩუქურთმებული განედლებული ჯვარია გამოკვეთილი, ხოლო მის ზემოთ — წრეების ხლართით გამოყვანილი თავსართი.

ეკლესიის მოხატულობა XIII საუკუნის I ნახევრით თარიღდება. ე. წ. პროვინციული წრის მხატვრობა სტილისტური ნიშნებითა და იკონოგრაფიული თემების შერჩევით დიდ მსგავსებას ავლენს სოფელ კისორეთის წმინდა გიორგის ეკლესიისა და გელათის წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთის მოხატულობასთან, რაც იმ დროისათვის გელათიდან მომდინარე ერთიანი მხატვრული ტრადიციის არსებობას ცხადყოფს. აღსანიშნავია, რომ ტრადიციულ საუფლო სცენებთან ერთად აქ წარმოდგენილია ისეთი იშვიათი გამოსახულებებიც, როგორიცაა წმინდა გიორგის მიერ მკვდრის აღდგინება, წმინდა ევსტათესა და წმინდა პეტრე ალექსანდრიელის ხილვები. ეკლესიის ეზოს აქვს ძველი კარიბჭე. მასზე დაშენებული იყო სამრეკლო, რომელიც არ შემოინახა.

ლიტერატურა
----------

* „ქუთაისი: საქართველოს ძველი ქალაქები", თბ. 2006, გვ. 150

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8559
თორნიკე ერისთავის ფრესკა ივერონის მონასტრიდან.
**თორნიკე ერისთავი** (გ. 985) — ქართველი სახელმწიფო და სასულიერო მოღვაწე ჩორდვანელთა საგვარეულოდან. ზოგიერთი მკვლევარი ცდილობს მისი წარმომავლობა დაუკავშიროს ბიზანტიის იმპერიაში მოღვაწე თორნიკის საგვარეულოს, თუმცა უცნობია არსებობს თუ არა თორნიკე ერისთავის კავშირი თორნიკის საგვარეულოსთან. ქართლის სპასპეტი, დავით III დიდი კურაპალატის სახელგანთქმული სარდალი, ათონის ივერთა მონასტრის ერთ-ერთი მაშენებელი, ტაოელი დიდებულის ჩორდვანელის ძე. ერისკაცობაში კარინის (სამხრეთი ტაო) მხარეს განაგებდა, რა დროსაც მისი ინიციატივით კარინის მონასტერში ქართული სკრიპტორიუმი შეიქმნა.

ბერად აღკვეცის შემდეგ ეწოდა იოანე. ერთხანს ათონის მთაზე, ათანასეს დიდ ლავრაში მოღვაწეობდა. 979 წელს თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის სამეფო კარმა შუამდგომლობა სთხოვა დავით კურაპალატთან, რათა დახმარებოდა ბარდა სკლიაროსის აჯანყების ჩახშობაში. თორნიკე ერისთავი თავდაპირველად ბერობას იმიზეზებდა და უარობდა, მაგრამ შემდეგ ხელისუფლებისაგან მოსალოდნელი რისხვის თავიდან ასაცილებლად დათანხმდა.

დავით კურაპალატმა თორნიკე ერისთავის სარდლობით ბიზანტიაში გაგზავნა 12 ათასი მხედარი, რომელმაც სძლია სკლიაროსს და ხელთ იგდო დიდი ნადავლი. ბიზანტიის ხელისუფლების დაპირების თანახმად, ნადავლი თორნიკე ერისთავს ეკუთვნოდა. ნაწილი ამ სიმდიდრისა მან ათანასეს ლავრას და ბერძენთა სხვა მონასტრებს შესწირა, ხოლო უდიდესი ნაწილი ათონის ივერთა მონასტრის აგებას მოახმარა. 980 წლის ახლო ხანებში თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის კეისარმა სვინგელოზის (პატრიარქის თანაშემწე ბერი) წოდება უბოძა. თორნიკე ერისთავის შეკვეთით გადაწერილია ოშკის ბიბლია (978) და კირილე I-ის თხზულების — „განძის" 981 წლის ნუსხა.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 695.

სქოლიო
------

1. 1 2  ჩორდვანელები// ჩორჩანელები
2. ↑  Tornikios family, The Tornikios Family in the Middle Byzantine Period.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-31. ციტირების თარიღი: 2020-03-10.
**თორის სასახლე** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ სამცხე-ჯავახეთში.

ისტორია
-------

თორის ძველი ნასოფლარი მაღლობზეა. მას აქვს ლამაზი მდებარეობა. 

ვახუშტი ბატონიშვილი თორის შესახებ გვამცნობს: „სადგერს ზეით, დასავლით, არს დაბა თორი". დევი ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ ნადარბაზევი შესაძლოა სწავლულ ბატონიშვილთან მოხსენიებული ნადაბური იყოს.

თორის ნასოფლარი წარმოადგენს ნანგრევს, დარჩენილია მხოლოდ შენობათა საძირკველები და ზოგიერთი კედლის ნაწილები. შენობა ნაგებია, კლდის დიდი ლოდებით მშრალად. აღნიშნული სახლები დარბაზული ტიპისაა და ჰქონიათ სხვადასხვა დანიშნულების სათავსოებიც. ეს დიდი ნამოსახლარი შემოზღუდული იყო ციხე-გალავნით. გალავანი აშენებულია ქვითკირით. 

მისი სათავსოების გეგმის მიხედვით შუაში უნდა ყოფილიყო ციხე-კოშკი, მის გარშემო კი სხვადასხვა ნაგებობები და სათავსოები. გალავნის შიგნით კარის ეკლესიის ნანგრევიც არის. 

ამ ციხე-დარბაზის გარშემო ოთხი ნასახლარია, რომელიც სავარაუდოდ დაბა თორის უბნები უნდა იყოს. აღსანიშნავია, რომ აქედან ორ უბანში ეკლესიაც ყოფილა. 

თორის ძველი ნასოფლარი დღეისათვის სათიბად არის გამოყენებული, აღმოსავლეთ-სამხრეთით მას ჩამოუდის ხევ-თორულა, რომელიც მოედინება კოდიანის მთიდან და საკოჭაოსთან ერთის შავ-წყალს.

თორის სასახლეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

გეოგრაფია
---------

საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ისტორიული მესხეთის ნაწილი. როგორც ცნობილია, სამცხე იწყებოდა ტაშისკარიდან. იგი მოიცავს გუჯარეთისა და შავწყალას ხეობებს და მტკვრის ორივე ნაპირს ტაშისკარიდან დვირამდე. სახელწოდება წარმოდგება დაბა თორისგან. შუა ფეოდალურ ხანაში თორი ცალკე სადროშო იყო, რომელსაც სათავეში ედგა თორელთა საგვარეულო. შემდგომში იგი ათაბაგების გამგებლობაში შედიოდა, XVI საუკუნეში ოსმალებმა დაიპყრეს. XVII-XVIII სს-ში თორი ქართლის სამეფომ დაიბრუნა.

თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით თორი მოიცავს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის რაიონის ტერიტორიას.

ლიტერატურა
----------

* სერგი მაკალათია, ბორჯომის ხეობა, თბ. 1957. გვ.34
* თამაზ გოგოლაძე, ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014. გვ.128-129

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**თორის ქვაბული** — მთიანი ქვაბული საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში. მოიცავს მდინარეების გუჯარეთისწყლისა და ბორჯომულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადები) აუზებს. სამი მხრივ შემოსაზღვრულია თრიალეთის ქედის ტოტებით: ჩრდილოეთით — გვირგვინას ქედით, აღმოსავლეთით და სამხრეთით — ციხისჯვრის ქედებით, დასავლეთით კი ღიაა ბორჯომის ხეობისაკენ.

ქვაბული დანაწევრებულია ბორჯომულის, გუჯარეთისწყლისა და მათი მრავალრიცხოვანი შენაკადების ხეობებით. დამახასიათებელია რელიეფის ტექტონიკურ-ეროზიული და ნაირგვარი ვულკანური ფორმები. მეოთხეული პერიოდის ვულკანურმა პროცესებმა არსებითი როლი შეასრულა ქვაბულის ბუნებაზე. თორის ქვაბულის სხვადასხვა სახის ყომრალი ნიადაგი მეტწილად ტყითაა დაფარული, ძირითადად მუქწიწვოვნებით (სოჭი, ნაძვი) და წიფლით.

არის ნაძვნარ-ფიჭვნარი და ფიჭვნარ-ფოთლოვანი ტყეებიც, ზოგან — მარტო ფიჭვნარიც. გვირგვინასა და ციხისჯვრის ქედების თხემებზე სუბალპური მდელოებია. სუფთა ჰავა ბუნებრივი ტყეები, მინერალური წყლების სიუხვე, ლამაზი წყალსატევები განუმეორებელი თვალწარმტაცი ლანდშაფტი, თორის ქვაბულს მნიშვნელოვან ჯანმრთელობის კერად აქცევს.

თორის ქვაბულის ფარგლებშია კახისის ტბა, წეროს ტბა, დაბაძველის ტბები, აქ მდებარეობს ბალნეოლოგიური და კლიმატური კურორტები: ბორჯომი, ცემი, წაღვერი, ლიბანი, ბაკურიანი, ტბა და სხვა.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 82.
2. 1 2 3 4  *დავით უკლება*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 95.
**თავფეხიანები** (Cephalopoda), უხერხემლოთა კლასი მოლუსკების ტიპისა. კარგად აქვთ განვითარებული სისხლის მიმოქცევის სისტემა, თავის ტვინი, გრძნობის ორგანოები (განსაკუთრებით თვალები). თავზე, პირის ირგვლივ 8 ან 10 კუნთოვანი საცეცი („ხელები") აქვთ მისაწოვრებით, ზოგჯერ — რქოვანი კაუჭებით. მოძრაობენ რაკეტის პრინციპით. მანტიის რღუში წყალი კუნთების შეკუმშვით გადაიდენება კუნთოვან ძაბრში, წარმოიქმნება ბიძგი და ცხოველი უკუსვლით მოძრაობს. თანამედროვე თავფეხიანებიდან გარეგანი ნიჟარა აქვს მხოლოდ ნაუტილუსს. დანარჩენების სხეული შიშველია, ზოგს ნიჟარის ნარჩენები კიროვანი ფირფიტების სახით კანქვეშ აქვს შემორჩენილი. თავფეხიანების ზომა 1 სმ-იდან 18 მ-მდე აღწევს.

თავფეხიანები ცალსქესიანი ცხოველებია. კვერცხიდან უკვე ფორმირებული პატარა ცხოველი გამოდის. ცხოვრობენ უმთავრესად თბილი ზღვების სანაპიროებთან, აგრეთვე დიდ სიღრმეზე, მტაცებლებია, იკვებებიან უმთავრესად თევზებით, კიბოსნაირებითა და მოლუსკებით, თვითონ კი ზღვის ძუძუმწოვრებისა (განსაკუთრებით კაშალოტის) და ფრინველების საკვებს წარმოადგენენ. მრავალი თავფეხიანები (კალმარები, სიპინი, რვაფეხა) რეწვის ობიექტია.

თანამედროვე ფაუნაში თავფეხიანების 600-მდე სახეობა 2 ქვეკლასშია გაერთიანებული: ოთხლაყუჩიანები (Tetrabranchia), რომელთაც მხოლოდ ნაუტილუსი და, შესაძლებელია, ამომწყდარი თავფეხიანების — ამონიტების დიდი ჯგუფი მიეკუთვნება და ორლაყუჩიანები (Dibranchia), რომელთაც სიპინი, კალმარი, რვაფეხა, აგრეთვე ამომწყდარი ჯგუფი — ბელემნიტები — ეკუთვნის.

უძველესი თავფეხიანების ნამარხები (1000-მდე სახეობა) ცნობილია კამბრიული ნალექებიდან. ფართო გავრცელების, სახეობათა სიმრავლისა და მათი სწრაფი ცვლის გამო თავფეხიანები ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ჯგუფია პალეოზოური და მეზოზოური შრეების სტრატიგრაფიისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ყურაშვილი ბ.* უხერხემლოთა ზოოლოგია, თბ. 1973;
* Жизнь животных, т. 2, М. 1968
* ქსე, ტ. 4, გვ. 570, თბ. 1979
**თავშეკავების მიკერძოება** არის იმპულსური ქცევის კონტროლის უნარის გადაფასების მიდრეკილება. თვითკონტროლის გაზვიადებულმა რწმენამ შეიძლება გაზარდოს ცდუნებებთან „შეხების" სიხშირე და ასევე გაზარდოს იმპულსურობა. ამიტომ თავშეკავების მიკერძოებას აქვს გავლენა ნარკომანიაზე. მაგალითად, ვიღაც შეიძლება ნარკოტიკებთან ექსპერიმენტირებდეს, იმიტომ რომ სჯერათ შეუძლიათ წინააღმდეგობა გაუწიონ პოტენციურ დამოკიდებულებას. ინდივიდის თვითკონტროლის უუნარობა, ან მათი ცდუნება შეიძლება გამოწვეული იყოს რამდენიმე ვისცერული იმპულსით. ვისცერული იმპულსები შეიძლება იყოს შიმშილი, სექსუალური აღგრძნება და დაღლილობა. ეს იმპულსები ადამიანს აძლევენ ინფორმაციას სხეულის მიმდინარე მდგომარებაზე და ასევე იმაზე თუ რისი გაკეთებაა საჭირო სხეულის საჭიროებების დაკმაყოფილებისთვის. 

**თანაგანცდის დანაკლისის ეფექტი:** თანაგანცდის დანაკლისის ეფექტი გამოიხატება იმაში, რომ ადამიანებს უჭირთ სათანადოდ შეაფასონ თუ რა გავლენა აქვს იმპულსურ მდგომარეობას მათ ქცევაზე. ამ ეფექტის თანახმად, როდესაც ადამიანები არ არიან ემოციური (თუ ზოგადად რომელიმე ვისცერული პროცესის) აღგძნების მდგომარეობაში, მაგალითად არ განიცდიან შიმშილს, ისინი სათანადოდ ვერ აფასებენ, თუ რა გავლენა ექნებათ იმპულსებს მათზე აღგძნებულ მდგომარეობაში. ვისცერული იმპულსების არასათანადო დაფასება შეიძლება გამოწვეული იყოს მეხსიერების შეზღუდული შესაძლებლობებით. რაც გულისხმობს, რომ ინდივიდმა შეიძლება გაიხსენოს იმპულსური მდგომარეობა, მაგრამ არ შეუძლია აღადგინოს იმპულსური მდგომარეობის შეგრძნება.

ლიტერატურა
----------

1. 1 2  Nordgren, Loran F.; van Harreveld, Frenk; van der Pligt, Joop (2009). „The Restraint Bias: How the Illusion of Self-Restraint Promotes Impulsive Behavior" (PDF). *Psychological Science*. **20** (12): 1523–1528. doi:10.1111/j.1467-9280.2009.02468.x. PMID 19883487. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2016-05-16.
Presidential-medal-of-freedom
**თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი** (ინგლ. Presidential Medal of Freedom) — ამერიკის ორიდან ერთ–ერთი უმაღლესი ჯილდო სამოქალაქო პირებისათვის. ჯილდო ენიჭება პირს აშშ–ს პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით. თავისუფლების მედლით ჯილდოვდება პიროვნება, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა აშშ–ს უსაფრთხოებისა და ეროვნული ინტერესების დაცვაში, მსოფლიოში მშვიდობის განმტკიცებაში, აგრეთვე, მსოფლიოსა და აშშ–ში საზოდაგოებრივ–კულტურული ცხოვრებაში შეტანილი წვლილისათვის.

ისტორია
-------

მედალი შეიქმნა ჰარი ტრუმენის მიერ 1945 წელს მეორე მსოფლიო ომის დროს დამსახურებულთა დასაჯილდოებლად. 1963 წელს პრეზიდენტმა კენედმა გააფართოვა დასაჯილდოებელთა სფერო. ჩვეულებრივ დაჯილდოება ხდება 4 ივლისს, აშშ–ს დამოუკიდებლობის დღეს. მედალი შეიძლება მიენიჭოს ერთ ადამიანს ერთზე მეტად, აგრეთვე, სიკვდილის შემდგომ.

გალერეა
-------

* ჯეკ ნიკოლაუსი
* პრაზიდენტი ბუში მშვიდობის მედლით აჯილდოებს რონალდ რეიგანს
* პრეზიდენტი რონალდ რეიგანი მშვიდობის მედლით აჯილდოებს დედა ტერეზას
* სამკერე ნიშანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თავისუფლების საპრეზიდენტო მედლით დაჯილდოებული პირები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაჭავარიანი**. |

**ვლადიმერ გიორგის ძე მაჭავარიანი** (დ. 6 აგვისტო, 1906, ბათუმი — გ. 6 იანვარი, 1986, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი განათლება ხაშურის სარკინიგზო სკოლაში მიიღო, შემდეგ კი თბილისის პირველ შრომის სკოლაში სწავლობდა. სრულიად ახალგაზრდა ჩაება საზოგადოებრივ საქმიანობაში. მოგვიანებით, 1931 წელს, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი, შემდეგ ასპირანტურა, მაგრამ საზოგადოებრივ საქმიანობას არ ჩამოშორებია. 1928 წელს ტუვაში ჩაატარა რევოლუციური ახალგაზრდბის ყრილობა. შემდეგ მონღოლეთშია, იქედან გადავიდა ტიბეტში. იმავე წლის ბოლოს მოსკოვში გამოქვეყნდა მისი პირველი წიგნი „ტანა-ტუვა".

1929 წელს იგი ბელგიაში როგორც ახალგაზრდობის კომუნისტური ინტერნაციონალიზმის აქტიური წევრი დააპატიმრეს. გათავისუფლების შემდეგ თავი შეაფარა ლუქსემბურგსა და ბერლინს. 1930 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობდა საქართველოს კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციის განყოფილების გამგის მოადგილედ, შემდეგ ახალგაზრდობის კომუნისტური ინტერნაციონალის ახლო აღმოსავლეთის განყოფილების გამგე იყო, პარტიის თბილისის კომიტეტის აგიტმასობრივი განყოფილების გამგე, ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს უროსის მოადგილე, ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის სწავლული მდივანი, დირექტორის მოადგილე, ჟურნალ „დროშის" რედაქტორი, თბილისის ილია ჭავჭავაძის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი, საქართველოს განათლების მინისტრის პირველი მოადგილე, კინოსტუდიის დირექტორი და სხვა.

ომის დაწყებისთანავე მოხალისედ წავიდა ფრონტზე, სადაც რედაქტორობდა ქართულ საფრონტო გაზეთებს.

ლიტერატურული მოღვაწეობა ვლადიმერ მაჭავარიანმა 1924 წელს დაიწყო. ცნობილია მისი ნაშრომები ლიტერატური თეორიაში. მწერლის კალამს ეკუთვნის აგრეთვე საინტერესო წერილები და გამოსავლები ცნობილ ქართველ მოღვაწეებზე: კოტე მარჯანიშვილზე, შალვა დადიანზე, ანა კალანდაძეზე და სხვაზე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 258, თბ. 1994
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მერკვილაძე**. |

**ვლადიმერ მერკვილაძე** (დ. 25 დეკემბერი, 1919, ზემო ჭყეპი, ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. უცნობია) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1978).

ბიოგრაფია
---------

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი; 1946 წელს სკკპ ცკ-თან არსებული უმაღლესი პარტსკოლა, 1959 წელს სკკპ ცკ-თან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია. 1946-1961 წლებში იყო პარტიულ თანამდებობებზე. 1961-1970 წლებში საქართველოს ცკ-თან არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის, სკკპ ცკ-თან არსებული მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის ფილიალის დირექტორი. 1970-წლიდან ამავე ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1968 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სკკპ ისტორიის კათედრის პროფესორი. 

იკვლევდა კომუნისტური პარტიის ეროვნული პოლიტიკური საბჭოს, ეროვნულ სახელმწიფოებრიობის მშენებლობის, პროლეტარული ინტერნაციონალიზმისა და სკკპ ქართული საბჭოთა ეროვნული სახელმწიფოებრიობის ისტორიის, სახელმწიფოთმცოდნეობის თეორიისა და პრაქტიკის აქტიურ პრობლემებს და სხვა. ავტორია ნაშრომისა „ინტერნაციონალიზმი" (1977).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 589-590.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ მერკვილაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვლადიმერ მერკვილაძის ბიოგრაფია (VII მოწვევა)
**ვლადიმერ მარგარიანი** (დ. 8 მარტი, 1991) — სომეხი მოკრივე. ასპარეზობდა საშუალო წონაში. 2006 წლიდან არის სომხეთის მოკრივის ეროვნული ნაკრების წევრი, საერთაშორისო მნიშვნელობის ტურნირების გამარჯვებული და მედალოსანი, 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

ვლადიმერ მარგარიანი დაიბადა 1991 წლის 8 მარტს ერევანში, სომხეთში.

მან კრივში ვარჯიში 2002 წელს, 11 წლის ასაკში, მამის, ყოფილი მოკრივის რჩევით დაიწყო. მისი მწვრთნელი იყო არმენ აკობიანი.

საერთაშორისო ასპარეზზე კრივში პირველად გამოვიდა 2006 წელს, ტირანაში კადეტთა ევროპის ჩემპიონატზე.

2008 წელს გამოვიდა იუნიორთა პრეზიდენტის თასზე გრუძიონძეში და ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატზე გვადალახარაში.

2009 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ბრანდენბურგის ახალგაზრდულ თასში ფრანკფურტ ან დერ ოდერში.

2010 წელს ერევანში გამართულ სომხეთის ჩემპიონატზე მან ბრინჯაოს მედლის მოპოვება მოახერხა.

2013 წელს მოახერხა სომხეთის ჩემპიონატის მოგება თავის წონით კატეგორიაში.

2014 წელს კასპიისკის უმახანოვის მემორიალზე მეოთხედფინალში გასვლა მოახერხა.

2015 წელს იასპარეზა სოფიაში სტრაანიას მემორიალზე და სამოკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც წინასწარ ეტაპზე ფრანგ სულეიმან სისოკოსთან დამარცხდა.

სამსუნში გამართულ ევროპის ოლიმპიურ საკვალიფიკაციო ტურნირზე მან მოახერხა ნახევარფინალში გასვლა და ამით მოიპოვა ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზია. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე რიო-დე-ჟანეიროში, 69 კგ-მდე კატეგორიაში მან წარმატებით გაიარა სატურნირო ბადეში პირველი მეტოქე, ხოლო მეორე ბრძოლაში, 1/8 ფინალში ტიტულოვან კუბელ მოკრივე რონელ იგლესიასთან ტექნიკური ნოკაუტით დაამარცხა..

რიოს ოლიმპიადის შემდეგ მარგარიანი დარჩა სომხეთის მოკრივეთა ნაკრებში და განაგრძო მონაწილეობა დიდ საერთაშორისო ტურნირებზე. 2017 წელს ის გამოვიდა სოფიაში გამართულ სტრანდიას მემორიალზე, სადაც მეოთხედფინალში წააგო ინგლისელ პეტ მაკკორმაკთან. ამავე წელს გამოვიდა უკრაინის ქალაქ ხარკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც 1/8 ფინალში რუსმა სერგეი სობლინსკიმ დაამარცხა..

პირადი ცხოვრება
---------------

ვლადიმერ მარგარიანი დაქორწინებულია. მის ხასიათზე შეიძლება ითქვას, რომ ვლადიმერი მიზანდასახული და დაუმორჩილებელი ადამიანია. მისი საყვარელი მოკრივეა მუჰამედ ალი. უყვარს წიგნების კითხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* BoxRec
* Olympedia

სქოლიო
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  Владимир Маргарян(ინგლისური) — страница на сайте Международного олимпийского комитета
3. ↑  

	* Владимир Маргарян — Sports-reference.com (ინგლისური)
4. ↑  По материалам базы данных *amateur-boxing.strefa.pl*
5. ↑  Владимир Маргарян (ინგლისური) — სტატისტიკა საიტზე „BoxRec"
6. ↑   sport.news.am
7. ↑   armnoc.am
კაროი ჰუსარი
**კაროი ჰუსარი** — (უნგრ. Károly Huszár de Sárvár; დ. 10 სექტემბერი, 1882, ნუსდორფი, გერმანია — გ. 29 ოქტომბერი, 1941, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი კონსერვატიული პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი. 

უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დამხობის შემდეგ 1919 წლის 24 სექტემბრიდან 1920 წლის 20 მარტამდე იყო უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი და ამავდროულად ასრულებდა უნგრეთის სახელმწიფოს მეთაურის მოვალეობას. მოგვიანებით ეკავა უნგრეთის პარლამენტის ვიცე-სპიკერის თანამდებობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hungarian Biographical Lexicon

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უნგრეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* მიხაი კაროიი
* იშტვან ფრიდრიხი
* კაროი ჰუსარი
 |  |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* ზოლტან ტილდი
* არპად საკაშიცი
 |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
* მატიაშ სუარეში
* არპად გენცი
* ფერენც მადლი
* ლასლო შოიომი
* პალ შმიტი
* ლასლო კევერი
* იანოშ ადერი
* კატალინ ნოვაკი
 |

 |
**ილია მიხეილის ძე ხერხეულიძე** (დ. 20 ივლისი, 1879 — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი სამხედრო პირი, პოდპოლკოვნიკი (1918).

წარმომავლობით თბილისის გუბერნიის თავადთა ოჯახიდან. დაამთავრა თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი. სხვადასხვა დროს მსახურობდა კიშინოვის 207-ე სარეზერვო ქვეით, მინსკის 54-ე ქვეით, ბალტინის 250-ე ქვეით პოლკში. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918). ომის ბოლოს იყო ბალტინის 250-ე ქვეით პოლკის კაპიტანი. 1915 წელს ბრძოლის ველზე დაიღუპა მისი ორი ოფიცერი ძმა: შტაბს-კაპიტანი გიორგი და პოდპორუჩიკი მიხეილი, ასევე სიძე (დის ქმარი) — იასონ ახვლედიანი. ფრონტის მოშლის შემდეგ, 1917 წელს ილია ხერხეულიძე ყარსიდან თბილისში დაბრუნდა. 1918 წლიდან იყო საქართველოს ჯარის პოდპოლკოვნიკი. თავი გამოიჩინა 1918 წლის დეკემბრის ომში სომხეთთან, როდესაც მონაწილეობდა ახალქალაქის მაზრის დაცვაში. 1919 წლის სექტემბერში დაითხოვეს ქვეითი ჯარის თადარიგში. 1924 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობის ბრალდებით. იმავე წლის სექტემბერში დახვრიტეს. ცოლად ჰყავდა მარია კონიუხოვა. მათი შვილი ირაკლი (დ. 1908 — გ. 1978) იყო ინჟინერი-ჰიდროტექნიკოსი. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას III და წმ. სტანისლავის III ხარისხის ორდენებით (ორივე 1916).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Херхеулидзе Илья Михайлович. «Офицеры русской императорской армии».
* Херхеулидзе Илья. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
* К 100-летию со дня рождения И.И. Херхеулидзе / Материал подготовлен Георгием Ираклиевичем Херхеулидзе // «Селевая ассоциация». - 2008.
* ხერხეულიძეები. ნუსხები და კომენტარები. შეადგინა იური ჩიქოვანმა. საქართველოს ეროვნული არქივი.

ლიტერატურა
----------

* ბრძოლა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის 1918-1919 წლებში (სომხეთ-საქართველოს ომი) : ავტორეფ... ისტ. მეცნ. კანდ. 07.00.01 / არჩილ ჩაჩხიანი ; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი. - თბ. 2006.
**„ვეფხვის ხევი"** (ტაჯ. Бешаи палангон) — ნაკრძალი ტაჯიკეთში. მდებარეობს ტაჯიკეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ავღანეთის საზღვრის სიახლოვეს, მდინარეების ფანჯისა და ვახშის შეერთების ადგილას და 40 კილომეტრის მანძილზეა გადაჭიმული მდინარე ვახშის გასწვრივ. დაარსდა 1938 წლის 4 ნოემბერს. 

ჭალისა და ტუგაის ტყეების გარდა, ფანჯის მარჯვენა და ვახშის ორივე სანაპიროზე 320-325 მ სიმაღლეზე ნაკრძალის შემადგენლობაში შევიდა ქვიშიანი უდაბნოს — ქაშქაყუმისა (530 მ-მდე) და ბურითაუს მაღლობის (დაახლოებით 1000 მ) მონაკვეთები და აგრეთვე აქთაუს ქედის სამხრეთი ტოტების დაბალმთიანეთი — ხოჯა-ყაზიანის მთები (550 მ-მდე). 

ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში მდინარე ვახშის ხეობა იყო შუა აზიის ერთ-ერთი ყველაზე მეჩხრად დასახლებული და შეუსწავლელი რაიონი. მდინარის ნაპირი ტუგაის ტყით დაიფარა, ხოლო ყიშლაღები მეტად იშვიათად გვხვდებოდა. ჭალის მიწების, ტუგაის ტყეებისა და მათთან მიბჯენილი უდაბნოების იერ-სახე შეიცვალა 30-იან წლებში, როდესაც დაიწყო ვახშის ხეობის სასოფლო-სამეურნეო ათვისება. ვახშის ხეობის ათვისების პირველსავე წლებში იყო შემოთავაზება მისი თავისებური ტუგაის ტყის ლანდშაფტის დაცვის ქვეშ აყვანისა და სპეციალური ნაკრძალის შექმნის შესახებ. 

დამატებითი კვლევების შემდეგ, 1938 წელს ქურციკებისა და ურიალების სულადობის დაცვისათვის „ვეფხვის ხევის" უროჩიშჩეში 50 000 ჰა ფართობზე შეიქმნა რესპუბლიკური სანადირო ნაკრძალი, რომლის შემადგენლობაში ტუგაის გარდა შევიდა აგრეთვე უდაბნოებისა და დაბალმთიანეთების მონაკვეთები. ნაკრძალის შექმნას ხელი უნდა შეეწყო ფლორის, ბაქტრიული ირემისა და ხოხობის შესწავლასა და დაცვას. თავდაპირველად ნაკრძალის ორგანიზაცია დააკისრეს ტაჯიკეთის სსრ სსრკ-ის მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატს. 1941 წლის იანვარში ნაკრძალი „ვეფხვის ხევი" გადაეცა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ტაჯიკეთის ფილიალს. 

40-იანი წლების დასაწყისში ნაკრძალის ფართობი შეამცირეს 5-7 ათას ჰა-მდე, ბაქტრიული ირმებისა და ურიალების რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. შემდეგ წლებში „ვეფხვის ხევის" ფართობი გაიზარდა 52 000 ჰა-მდე, თუმცა 1976 წელს სასოფლო-სამეურნეო საჭიროების გამო ვახშის მარჯვენანაპირეთს მოწყვიტეს ერთ-ერთი საუკეთესო ტყის მასივი „პოლვანტუგაი" ფართობით 1000 ჰა. დღეისათვის „ვეფხვის ხევის" ფართობია 49 700 ჰა. 

„ვეფხვის ხევისათვის" დამახასიათებელია რელიეფის რბილი ფორმები და კარგად განვითარებული მდინარეთა ხეობები. ნაკრძალის ზედა ტერასებზე ფართოდ არის გავრცელებული ბორცვები და სერები. ფანჯისა და ვახშის კალაპოტების სიახლოვეს ბორცვიან-სერებიანი ზედაპირი თანდათან გადადის ბრტყელ ალუვიურ ვაკეში, რომელიც ძველ ფართო ხეობას წარმოადგენს. ვახშის ხეობაში სულ 6 ტერასა გამოიყოფა, რომელთაგან 3 ნაკრძალის ტერიტორიაზეა მოქცეული.

„ვეფხვის ხევის" კლიმატი მკვეთრად კონტინენტური და მშრალია. ზამთარში ჭარბობს ზომიერი განედების ჰაერის მასები, ხოლო ზაფხულში — ტრიპიკული. ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა შეადგენს 14-17°C, ყველაზე ცივი თვის — იანვრის ტემპერატურა 2-0°C; ივლისის 28-32°C, უყინვო პერიოდის ხანგრძლივობა 250-310 დღეა.

გვხვდება: ზოლებიანი აფთარი, ტურა, ლელიანის კატა, გარეული ღორი, ქურციკი, მაჩვზღარბა, ნუტრია, მგელი, ჩვეულებრივი მელა, ურიალი. არის ფრინველთა მრავალი სახეობა. 1954 წელს ნაკრძალის ტერიტორიაზე უკანასკნელად იყო რეგისტრირებული თურანის ვეფხვი. ნაკრძალზე ვრცელდება რამსარის კონვენცია.

ლიტერატურა
----------

* Заповедники СССР. Заповедники Средней Азии и Казахстана, Москва, «Мысль», Ст. 399, Г. 1990.
2007 წელს
**ზურაბ აზმაიფარაშვილი** (დ. 16 მარტი, 1960, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მოჭადრაკე. საქართველოს ჩემპიონი (1980), საერთაშორისო სპორტის ოსტატი (1884), საერთაშორისო დიდოსტატი (1988), სსრკ სპორტის ოსტატი (1978).

1981 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი (ჭადრაკის სპეციალიზაცია). 1983 წელს იყო სსრკ ჩემპიონატის მონაწილე (მოუგო ა. კარპოვს). 1983–1985 წლებში სტუდენტთა მსოფლიო გუნდური პირველობის მონაწილე. პირველი ადგილები დაიკავა საერთაშორისო ტურნირებში: ალბენა (ბულგარეთი, 1984, 1986), ჰარარე (ზიმბამბვე, 1985), ჰავანა (კუბა, 1988), ამსტერდამი, ბერლინი, ლონდონი (1991). ფიდეს მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალური ეტაპების 5-გზის მონაწილე (1997, 1999–2001, 2004). საჭადრაკო ოლიმპიადების მონაწილე (1992–2004). 1998 წელს თავის დაფაზე მოიპოვა მცირე ვერცხლის მედალი: 10-იდან 8. სარეკორდო სარეიტინგო მაჩვენებელი- 2007 ქულა (2003). გარი კასპაროვის სეკუნდანტი მსოფლიოს პირველობის მატჩებში (1987–1994). საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი (1998–2000) და თანაპრეზიდენტი (2000–2004), შავი ზღვის აუზის ქვეყნების საჭადრაკო ასოციაციის პრეზიდენტი (1999–2004), ფიდეს ვიცე-პრეზიდენტი (2002 წლიდან). 2009–2010 წლებში იყო აზერბაიჯანის ეროვნული ნაკრების ხელმძღვანელი და კაპიტანი. 2010 წლიდან დღემდე ფიდე-ს აკადემიის სტატუსის მქონე თბილისის საერთაშორისო აკადემიის დამფუძნებელია.

მიღებული აქვს ფიდე-ს უმაღლესი სამწვრთნელო ჯილდო „ბოტვინიკის ხე" (2010), ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენი (2003), ღირსების ორდენი (1996).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| წელი | ტურნირი | მასპინძელი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | მამაკაცთა შორის ევროპის პირადი პირველობა | ოჰრიდი, მაკედონია | 03 ﻿3rd |
| 2003 | მამაკაცთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი | პლოვდივი, ბულგარეთი | 03 ﻿3rd |
| 2003 | მამაკაცთა შორის ევროპის პირადი პირველობა | სტამბოლი, თურქეთი | 01 ﻿1st |

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 71.
* *ელგუჯა ბერიშვილი*, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, გვ. 316, თბ.: პალიტრა L, 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზურაბ აზმაიფარაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

* ზურაბ აზმაიფარაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზურაბ აზმაიფარაშვილი — ქართული სპორტის სტატისტიკა
**თამაზ შაბურიშვილი** (დ. 15 სექტემბერი, 1964, თბილისი) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1987 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1987-1989 წლებში — ექიმთა დახელოვნების უნივერსიტეტის კარდიოლოგიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1989-1994 წლებში თბილისის N1 კლინიკური საავადმყოფოს კარდიოლოგიური განყოფილების ინტენსიური ბლოკის ექიმი. 1994-1997 წლებში N2 საავადმყოფოს დიაგნოსტიკური განყოფილების გამგე. 1993 წელს მიენიჭა დოცენტის, ხოლო 2003 წელს პროფესორის წოდება. 1994 წლიდან თბილისის გულის და სისხლძარღვთა კლინიკის ხელმძღვანელი. სამეცნიერო ინტერესის სფეროები: ინტერვენციული კარდიოლოგია, ელექტროფიზიოლოგია, მინიინვაზიური კარდიოქირურგია. 90 სამეცნიერო პუბლიკაციის და 5 მონოგრაფიის ავტორი, ასევე ავტორია ორი სახელმძღვანელოსი ელექტროკარდიოგრაფია და ინტერვენციული კარდიოლოგია. ექიმი კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (2003).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — 1991 წელს დაიცვა „წინაგულთა ელექტროფიზიოლოგია და კინილენტინის, კორდარონის, ეტაციგინის, ოგზიდანის, დელაგილის მოქმედება მოციმციმე არითმიის პაროქსიგმების მქონე ავადმყოფებში", ასევე სადოქტორო დისერტაციის თემა დაიცვა 1997 წელს „მიოკარდიუმის კუმშვადი ფუნქციის შეფასება გულის შეგუბებითი უკმარისობის დროს მკურნალობის შერჩევისა და გამოსავლის პროგნოზირებისათვის".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* კარდიოლოგიის ასოციაცია, გამგეობის წევრი.

ჯილდოები
--------

* 2012 — ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* კორონარული ინტერვენციული კარდიოლოგია : სახელმძღვანელო სამედიცინო უნ-ტის სტუდენტებისათვის, რეზიდენტებისათვის (თანაავტორი). - თბ. თბილ. გულის და სისხლძარღვთა კლინიკის გამ-ბა, 2010.
* ინვაზიური და არაინვაზიური მანიპულაციების ტექნიკა ინტენსიური ბლოკის ექიმებისთვის (თანაავტორი). თბ. 1995.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. თბ. 2006. გვ. 492;
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ: ჯაფარიძე ი. თბ. 2012. გვ. 376;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ შაბურიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კერესელიძე**. |

**თამაზ სერგოს ძე კერესელიძე** (დ. 18 აგვისტო, 1925, თბილისი — გ. 28 დეკემბერი, 1998, იქვე) — ქართველი მიკრობიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში, ამავე ორგანიზაციის ექსპერტი. სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო სტატისტიკისა და ინფორმაციის ცენტრის ხელმძღვანელი, რესპუბლიკის მთავარი ეპიდემიოლოგი, არჩეული იყო ჰოსპიტალური ინფექციების და ანტიბიოტიკების სამეცნიერო საზოგადოების წევრად (აშშ და ინგლისი).

ბიოგრაფია
---------

თამაზ კერესელიძემ 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ამავე წელს დაიწყო მუშაობა თბილისის მიკრობილოგიის, ეპიდემიოლოგიისა და ბაქტერიოფაგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მიკრობიოლოგიის კათედრის ასპირანტურა, 1961 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად, 1972 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. 1952 წელს ასპირანტურაში ჩაბარების პარალელურად ინიშნება მიკრობიოლოგიის, ეპიდემიოლოგიის და ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ. 1974 წლიდან – 1995 წლამდე თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგიის, ვირუსოლოგიის და იმუნოლოგიის კათედრის გამგეა.

თამაზ კერესელიძეს 1964 წლიდან, როგორც მიკრობიოლოგს იწვევენ სამუშაოდ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციაში. 1966 წლამდე იყო ინდოეთში, სამხრეთ–აღმოსავლეთ აზიის რეგიონული ბიუროს კონსულტანტ–სპეციალისტი. 1966 – 1970 წლებში მოღვაწეობდა ჟენევაში, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შტაბ–ბინაში, როგორც ბაქტერიოლოგიურ სნეულებათა განყოფილების უფროსი სამედიცინო მუშაკი, 1974 – 1984 წლებში, ისევ ჟენევაში, ამავე ორგანიზაციის მთავარი სპეციალისტია. 1992 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში. 1985 წლიდან, ამავე ორგანიზაციის ექსპერტია.

მისი საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები ეხებოდა განსაკუთრებით საშიში ინფექციურის სნეულებების ეპიდემიოლოგიისა და პროფილაქტიკის პრობლემებს. ამ მიმართულებით გამოქვეყნებული შრომები მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციაში შესაბამისი პროგრამების შემუშავების საფუძველი გახდა. მისი ხელმძღანელობით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები, გამოქვეყნდა 100–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი მიკრობიოლოგიის და ეპიდემიოლოგიის პრობლემურ საკითხებზე.

სამეცნიერო და პედაგოგიურ მუშაობაში შეტანილი წვლილისათვის თამაზ კერესელიძე დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის და ღირსების ორდენებით. განსაკუთრებით აღსანიშნავია „ბიფურკაციული ნემსის ორდენი", რომლითაც მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ თამაზ კერესელიძე ჟენევაში დააჯილდოვა. ის იყო პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც აღნიშნული ორდენი ყვავილის წინააღმდეგ ბრძოლაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის მიიღო.

თამაზ კერესელიძე გარდაიცვალა 1998 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ტრადიციებით მომავლისკენ, თსსუ–ის საიუბილეო კრებული, თბ. 2010 წ. I$BN 978–9941–0–2788–8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ კერესელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი