recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
253 მატილდა, C-ტიპის ასტეროიდი.
**მცირე ცთომილები**, იგივე **ასტეროიდები** — მზის ირგვლივ ელიფსურ ორბიტებზე მოძრავი სხეულები, რომელთა ზომები მზის სისტემის პლანეტებთან შედარებით მცირეა. მაგ. ცერერას დიამეტრია 770 კმ, პალადასი — 490 კმ, ვესტასი — 385 კმ, სხვებისა — ბევრად ნაკლები.

ტერმინი ასტეროიდი (ვარსკვლავის მსგავსი) შემოღებული იყო ჰერშელის მიერ იმის საფუძველზე, რომ ისინი ტელესკოპში ვარსკვლავის მსგავსად დაიკვირვება წერტილოვან ობიექტებად, განსხვავებით პლანეტებისაგან, რომლებიც ტელესკოპში დაიკვირვებიან დისკოს სახით.

XX საუკუნეში აღმოჩენილია მხოლოდ 40 კმ-ზე ნაკლებ დიამეტრიანი მცირე ცთომილები. ყველა იმ მცირე ცთომილებს, რომელთა ორბიტა ზუსტადაა გამოთვლილი, საკუთარი სახელი და მუდმივი ნომერი აქვს. ასეთი ცთომილების რიცხვი 2500-ზე მეტია. მათზე ინფორმაცია ყოველწლიურად ქვეყნდება საერთაშორისო გამოცემაში „მცირე ცთომილების ეფემერიდები".

მცირე ცთომილების ორბიტები ძირითადად მარსისა და იუპიტერის ორბიტებს შორისაა. მათ დიდი ექსცენტრისიტეტები აქვთ, ეკლიპტიკის სიბრტყისადმი საშუალო დახრილობა კი 9.54°-ია.

მათი ზედაპირი ძირითადად დაფარულია კრატერებით, რაც მცირე ზომის ციური სხეულების დაჯახებითაა გამოწვეული.

ცნობილი ასტეროიდების უმეტესობა განლაგებულია ასტეროიდთა სარტყელში, რომელიც მდებარეობს მზიდან 2.3-3.3 ა. ე.-ზე. მიუხედავად ასტეროიდთა სიმრავლისა (600 000-მდე), მათი საერთო მასა არ აღემატება დედამიწის მასის 1/2000-ს. ყველაზე კაშკაშა ასტეროიდი არის ვესტა. როდესაც ის მდებარეობს დედამიწიდან მინიმალურ მანძილზე, მისი სიკაშკაშე აღწევს 6.5 ვარსკვლავიერ სიდიდეს. ძალიან ბნელ ცაზე ვესტას დანახვა შესაძლებელია შეუიარაღებელი თვალითაც კი (ვესტა ერთადერთი ასტეროიდია, რომლის დანახვაც შეუიარაღებელი თვალით არის შესაძლებელი).

ათასობით ასტეროიდის ორბიტა კვეთს დედამიწის ორბიტას. დედამიწის ახლოს მდებარე ასტეროიდები იყოფა სამ ჯგუფად: ათენის, აპოლოს და ამორის ჯგუფის ასტეროიდები.

ნეპტუნის ორბიტის მიღმა მდებარეობენ ტრანსნეპტუნური ობიექტები, რომლებიც ქმნიან კოიპერის სარტყელს. კოიპერის სარტყელი მრავალ მცირე ზომის ობიექტს (მათ შორის ჯუჯა პლანეტებსაც) შეიცავს.

პირველი ტრანსნეპტუნური ობიექტი აღმოჩენილი იყო 1930 წელს (პლუტონი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 254-255.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მზის სისტემის მცირე სხეულები დაარქივებული 2023-01-07 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მზის სისტემა |
| --- |
|  |
| 
 |
|  |
| 
* **მზე**
* მერკური
* ვენერა
* დედამიწა
* მარსი
* *ცერერა*
* იუპიტერი
* სატურნი
* ურანი
* ნეპტუნი
* *პლუტონი*
* *ჰაუმეა*
* *მაკემაკე*
* *ერისი*
 |
|  |
| 
* **პლანეტები**
* **ჯუჯა პლანეტები**
* **თანამგზავრები**: *დედამიწის*
* მარსის
* იუპიტერის
* სატურნის
* ურანის
* ნეპტუნის
* პლუტონის
* ერისის
 |
|  |
| 
* **მცირე სხეულები**:   მეტეორები
* ასტეროიდები/ასტეროიდი მთვარეები
	+ ასტეროიდთა სარტყელი
* კენტავრი
* ნეპტუნსიქითა ობიექტები
	+ კოიპერის სარტყელი/გაბნეული დისკი
* კომეტები
	+ ოორტის ღრუბელი
 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ასტრონომიული ობიექტები, მზის სისტემის ობიექტების სია, რადიუსის მიხედვით ან მასის მიხედვით, და **მზის სისტემის პორტალი** |

 |
**რეზა ფეჰლევი** ან **რეზა შაჰი დიდი** (სპარს. رضا پهلوی — Rezâ Pahlavi; დ. 15 მარტი, 1878, ალაშთი, მაზანდარანის ოსტანი, სპარსეთი — გ. 26 ივლისი, 1944, იოჰანესბურგი, სამხრეთ აფრიკის კავშირი) — ირანის პირველი შაჰანშაჰი ფეჰლევის დინასტიიდან. ტახტზე ავიდა ყაჯარის დინასტიის დამხობის შედეგად 1925 წელს. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ქვეყნის მოდერნიზაციაში.

ბიოგრაფია
---------

მისი დედა ქართველი იყო. სამხედრო კარიერა დაიწყო სპარსეთის კაზაკთა ბრიგადაში რიგითად. წარმატებული სამხედრო კარიერის განმავლობაში მიაღწია გენერლის ჩინს. 1921 წელს მეთაურობდა კაზაკთა ბრიგადას, შემდეგ დივიზიას. 1921 წელს სარგებლობს ქვეყანაში შიდა არეულობით და ბოლშევიკების მხარდაჭერით და იკავებს თეირანს. სპარსეთის შაჰის, აჰმედ შაჰ ყაჯარის მიერ ინიშნება თეირანის სამხედრო გუბერნატორად და ქვეყნის შეიარაღებული ძალების მტავარსადრლად, 1923 წლიდან კი პრემიერ-მინისტრად. ისარგებლა რა საკუთარი გავლენებითა და თანამდებობით, 1925 წლის 31 ოქტომბერს დაამხო მონარქი. იმავე წლის 12 დეკემბერს დამფუძნებელმა ასამბლეამ ის შაჰად გამოაცხადა. 

1935 წელს მოითხოვა, რომ უცხო ქვეყნებს ოფიციალურად გამოეყენებინათ სახელმწიფოს თვითდასახელება - „ირანი", მანამდე გამოყენებული სპარსეთის ნაცვლად. გაიყვანა ტრანსირანული რკინიგზის ხაზი, დააარსა თეირანის უნივერსიტეტი. ქვეყნის ცენტრალიზაციის მიზნით ებრძოდა ფეოდალური ხანების სეპარატიზმს. გაატარა რეფორემბი სასამართლო, სამხედრო და განათლების სფეროში, ცდილობდა პოლიტიკური სუვერენიტეტის და ეკონომიკური დამოუკიდებლობის განნმტკიცებას. 1941 წელს მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას სცადა უარი ეთქვა დიდი ბრიტანეთისა და სსრკ-სთვის მათი ჯარების ქვეყნის ტერიტორიაზე განლაგებაზე, რის გამოც მოკავშირეთა მიერ იძულებული გახდა ტახტზე უარი ეთქვა. გარდაიცვალა იოჰანესბურგში. მისმა მემკვიდრემ მუჰამედ რეზა ფეჰლევიმ მამის ნეშტი ირანში გადაიტანა და თეირანთან ახლოს, ქალაქ რეიში, სპეციალურად აგებულ დიდებულ მავზოლეუმში დაასვენა, თუმცა ისლამური რევოლუციის შემდეგ აიათოლას განკარგულებით მავზოლეუმი დაანგრიეს.

შვილები
-------

* ჰამდამსალთანე ფეჰლევი (1903–1978)
* შამს ფეჰლევი (1917–1996)
* მუჰამედ რეზა ფეჰლევი (1919–1980)
* აშრაფ ფეჰლევი (1919–2016)
* ალი რეზა ფეჰლევი (1922–1954)
* გოლამ რეზა ფეჰლევი (დაიბადა 1923)
* აბდულ რეზა ფეჰლევი (1924–2004)
* აჰმედ რეზა ფეჰლევი (1925–1981)
* მაჰმუდ რეზა ფეჰლევი (1926–2001)
* ფატიმა ფეჰლევი (1928–1987)
* ჰამიდ რეზა ფეჰლევი (1932–1992)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 337.

სქოლიო
------

1. ↑  GholamAli Haddad Adel; et al. (2012). The Pahlavi Dynasty: An Entry from Encyclopaedia of the World of Islam. EWI Press. p. 3. (...) His mother, Nush Afarin, was a Georgian Muslim immigrant (...).
**ალაშანქოუ** — სასაზღვრო ქალაქი ბორთალას მონღოლთა ავტონომიურ ოლქში, სინძიანგის უიღურთა ავტონომიურ რაიონში, ჩინეთში. ქალაქი ევრაზიის სახმელეთო ხიდის ნაწილია და დაკავშირებულია ყაზახეთთან როგორც სარკინიგზო, ისე სამანქანო მაგისტრალით.

მიმოხილვა
---------

ქალაქს სახელი ჯუნგარის კარიბჭის გამო ეწოდა. ეს არის უღელტეხილი, რომელიც აკავშირებს ორ ქვეყანას ჯუნგარის ალათაუს მთებით. უღელტეხილის დასავლეთით, ყაზახეთის მხარეს შესასვლელი დასახლებაა დოსტიქი. ალაშანქოუ პოლედან 73 კილომეტრით, ურუმჩიდან 460 კილომეტრით, ხოლო ალმათიდან 580 კილომეტრით არის დაშორებული. ალაშანქოუში მკაცრი ამინდია.

ალაშანქოუ ჩინეთის ერთ-ერთი პირველი კლასის საბაჟო პუნქტია. ალაშანქოუში, სინძიანგის იმპორტისა და ექსპორტის მოცულობის 90% გადის. 2010 წლიდან მან გადაუსწრო მანჭოულის, შიდა მონღოლეთში და გახდა ჩინეთის ყველაზე დატვირთული სახმელეთო პორტი.

ქალაქის ფართობია 1203 კმ², მათ შორის 12 კმ² არის განაშენიანებული ტერიტორია, რომელიც დაყოფილია ალათაოსა და აიპიხუს ქვერაიონებად. მისი მუდმივი მოსახლეობა 10,000-ს, ხოლო მცურავი მოსახლეობა 30,000 ადამიანს შეადგენს.

ტრანსპორტი
----------

საბჭოთა კავშირსა და ჩინეთს შორის შეთანხმება ყაზახეთის დასავლეთ ჩინეთთან სარკინიგზო გზით დაკავშირების შესახებ 1954 წელს იქნა მიღწეული. საბჭოთა მხარეს რკინიგზამ 1959 წელს მიაღწია სასაზღვრო ქალაქ დრუჟბას (დოსტიკი). თუმცა, ჩინეთის მხრიდან, ლანჭოუ-სინძიანგის რკინიგზის დასავლეთის მიმართულებით მშენებლობა შეჩერდა 1962 წელს, ურუმჩიმდე მიღწევის შემდეგ. ჩინეთ-საბჭოთა განხეთქილების გამო სარკინიგზო მაგისტრალი 1990 წლის 12 სექტემბრამდე არ დასრულებულა. გზატკეცილის შესასვლელი პორტი გაიხსნა 1995 წლის დეკემბერში.

2010 წლის 10 ივლისს პოლე ალაშანქოუს აეროპორტი გაიხსნა ურუმჩის მიმართულებით დაგეგმილი ფრენებით.

სქოლიო
------

1. ↑  阿拉山口陸運（鐵路、公路）口岸.
2. ↑  新疆兵团护路民兵寒冬巡逻阿拉山口铁路线\_国内.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-22. ციტირების თარიღი: 2018-01-21
3. 1 2  阿拉山口——中国向西开放的前沿.
4. 1 2  新疆阿拉山口市挂牌成立. *Sina* (ჩინური). 2012-12-31. ციტირების თარიღი: 2013-02-22.
5. ↑  新疆博乐阿拉山口机场正式通航. *Xinhua*. 2010-07-11. დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 15, 2010.
**ტოლვაიარვის ბრძოლა** — 1939 წლის 12 დეკემბერს გამართული ბრძოლა ფინეთისა და სსრკ-ის სამხედრო ძალებს შორის. ეს იყო ფინური ძალების პირველი დიდი გამარჯვება ზამთრის ომის განმავლობაში.

წინარე ისტორია
--------------

ომის გამოცხადების შემდეგ 30 ნოემბერს ფინეთის არმიამ ლადოგის ტბის ჩრდილოეთიდან დაიწყო უკანდახევა. შეუძლებლად ითვლებოდა, რომ სსრკ დიდი რაოდენობის ჯარს განათავსებდა ამ თითქმის უგზო ოლქში, თუმცა ამ რეგიონში სუოიარვისა და ტოლვაიარვის შორის განთავსდა მთელი დივიზია. წითელი არმია IV ფინური კავშირგაბმულობის ბატალიონისათვის საფრთხის შემცველი აღმოჩნდა. საფრთხის წინააღმდეგ ფინელებმა შექმნეს „ტალველას ჯგუფი" პოლკოვნიკ პაავლო ტალველას მეთაურობით.

ბრძოლა
------

ჩრდილოეთის ჯგუფი, რომელიც შედგებოდა ორი ბატალიონისაგან, მალევე წააწყდა საბჭოთა არმიის წინააღმდეგობას. ისინი შეხვდნენ სსრკ-ის 718-ე პოლკს, რომელიც მზად იყო დარტყმა განეხორციელებინა ფინური არმიის ფლანგზე. შუადღისაკენ ფინეთის ჯარები თავიანთ ხაზებს დაუბრუნდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს თავდასხმა წარუმატებელი აღმოჩნდა, მან ხელი შეუშალა 718-ე არმიას, რომ შეტევა განეხორციელებინა ფინეთის ფლანგზე. ფინელებს არ დაუკარგავთ კონტროლი სიტუაციაზე, მიიღეს საარტილერიო დახმარება და გადავიდნენ შეტევაზე. საბჭოთა ძალების ალყაში მოსაქცევად ფინელებმა გამოიყენეს რეზერვი. 139-ე საბჭოთა დივიზია დაამარცხეს და მოგვიანებით (20-22 დეკემბერს) დაამარცხეს იაგლიაიარვისთან.

შედეგები
--------

ფინეთის არმიამ დაკარგა 100 ადამიანი, 250 კი დაიჭრა. წიტელმა არმიამ დაკარგა 1 000-ზე მეტი ადამიანი, დაახლოებით 20 ტანკი და 60 ქვემეხი. მორალური თვალსაზრისით ომი მეტად მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ფინელებისათვის. 

გენერალი ნიკოლაი ბელიაევი მეორე დღეს გადააყენეს თანამდებობიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Обнаружены малоизвестные факты о «Зимней войне»[*მკვდარი ბმული*], ГТРК Карелия, 4.08.2009

სქოლიო
------

1. ↑  Документы о потерях личного состава советских частей в советско-финскую войну 1939—1940 года.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-15. ციტირების თარიღი: 2017-12-12.
**ხელისუფლების დანაწილება** (მეორენაირად *ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი*) — პოლიტიკურ-სამართლებრივი თეორია და პრაქტიკა, რომლის თანახმადაც ტირანიის თავიდან ასაცილებლად, სახელმწიფო ხელისუფლება რამდენიმე ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ შტოს შორის უნდა გადანაწილდეს. ხელისუფლების დანაწილების იდეა ძველი რომიდან იღებს სათავეს და შუა საუკუნეების ევროპაში კვლავ აქტუალური გახდა სამეფო ძალაუფლების აბსოლუტიზმის თავიდან აცილების გზების ძიებაში. თანამედროვე სახით დოქტრინა ჩამოაყალიბეს ინგლისელმა ფილოსოფოსმა ჯონ ლოკმა (1632-1704) და შემდგომ ფრანგმა განმანათლებელმა, ფილოსოფოსმა და ადვოკატმა შარლ ლუი დე მონტესკიემ (16999999999999999

1755).

დემოკრატიულ ქვეყნებში დღესდღეობით ხელისუფლების yleebo

ორი მიმართულებით ხორციელდება - ჰორიზონტალურად და ვერტიკალურად. პირველი გულისხმობს საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების შტოების გამოყოფას და დამოუკიდებელ ლეგიტიმაციას, ხოლო მეორე – ცენტრალურ, რეგიონულ და მუნიციპალურ ხელისუფლებას (ცენტრალურ, ადგილობრივ მმართველობასა და თვითმმართველობას) შორის უფლებამოსილებათა გადანაწილებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აღმასრულებელი ხელისუფლება
* საკანონმდებლო ხელისუფლება
* სასამართლო ხელისუფლება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შემდგ.: სამსონ ურიდია.  (2004) ხელისუფლების დანაწილება. *მოხელის სამაგიდო ლექსიკონი*. სპებ. ციტირების თარიღი: 2019.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დიდგორი**. |

**დიდგორი I** — ჯავშანტრანსპორტიორი, მრავალფუნქციური დაჯავშნული სამხედრო-სატრანსპორტო საშუალება. განკუთვნილია ბრძოლის ველზე პირადი შემადგენლობის გადასაყვანად და სადაზვერვო ოპერაციების ჩასატარებლად.

შექმნის ისტორია
---------------

შექმნილია 2011 წელს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა"-ს მიერ, რომელსაც ექვემდებარება ექვსი სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და თბილისის საავიაციო ქარხანა.

ტექნიკური მახასიათებლები
------------------------

ჯავშანტრანსპორტიორი შექმნიალია Ford F-550 ტიპის მაღალი გამავლობის ავტომობილის ბაზაზე. მანქანას გააჩნია მოდულური კონსტრუქცია, რაც საშუალებას იძლევა მის ბაზაზე შეიქმნას ათეულობით სხვადასხვა მოდიფიკაციის და სხვადასხვა შეიარაღების მატარებელი საბრძოლო მანქანა, დიდგორი-1 აღჭურვილია თერმული ვიზუალიზაციის კამერებით. ინფორმაცია კამერებისგან გადადის სამ სხვადასხვა მინიტორზე: ერთი მძღოლისთვის,ერთი მეთაურისთვის და ერთი დესანტისთვის. მძღოლ მექანიკოსის სამუშაო ადგილი აღჭურვილია ღამის ხედვის სათავალით და „GPS"-ის ნავიგაციური სისტემით.

ჯავშანი
-------

ჯავშანი უზრუნველყოფს დაცვას 7,62X54 მმ კალიბრის ჯავშანგამტანი ტყვიებისგან.
მანქანას გააჩნია 3 ფენიანი სენდვიჩის ტიპის დაჯავშნული ფსკერი. შუა ფენა ნაღმის აფეთქებისას წარმოქმნილ დარტყმით ტალღას შთანთქავს, დანარჩენი ორი კი ეკიპაჟს ნამსხვრევებისგან იცავს.

შეიარაღება
----------

მანქანის მულტიფუნქციური პლატფორმა საშუალებას იძლევა მასზე დამონტაჟდეს შეიარაღების სხვადასხვა სისტემები, მათ შორის: სხვადასხვა კალიბრის ტყვიამფრქვევები, ავტომატური ყუმბარმტყორცნები, საზენიტო და ტანკსაწინააღმდეგო მოდულები, სადაზვერვო სისტემები და სხვა

ვარიანტები
----------

* დიდგორი 1 — ჯავშანტრანსპორტიორი, 2+7 ეკიპაჟი, 356 ცხენის ძალიანი ძრავა, მაქსიმალური სიჩქარე 120 კმ/სთ.
* დიდგორი 2 — ჯავშანტრანსპორტიორი, 3+6 ეკიპაჟი, 356 ცხენის ძალიანი ძრავა, მაქსიმალური სიჩქარე 120 კმ/სთ.

* **დიდგორი 2** — ინტეგრირებული ქსელების მანქანა

* დიდგორი 3 — ჯავშანტრანსპორტიორი, 148 ცხენის ძალიანი ძრავა, 8+1 ეკიპაჟი, 6x6 წამყვანი თვლები.
* დიდგორი მედევაკი — სამედიცინო-საევაკუაციო ჯავშანმანქანა

სურათები
--------

* 
* 
*

მომხმარებლები
-------------

* საქართველოს დროშასაქართველო - ზუსტი რაოდენობა უცნობია
* საუდის არაბეთის დროშასაუდის არაბეთი - 100 ცალი მოდიფიკაცია : დიდგორი მედევაკი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიდგორი 2
* დიდგორი 3
* რს-122
* ლაზიკა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯავშანტრანსპორტიორი დიდგორი - „დელტას" ოფიციალური ვებ-გვერდი
* დიდგორი ჯავშანტრანსპორტიორი, საქართველო
* დიდგორი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული საბრძოლო მანქანები |
| --- |
|  |
| ქვეითთა საბრძოლო მანქანა | 
* ლაზიკა
 |  |
|  |
| ჯავშანტრანსპორტიორი | 
* დიდგორი 1
* დიდგორი 2
* დიდგორი 3
 |
|  |
| სადაზვერვო შეჯავშნული საბრძოლო მანქანა | 
* დიდგორი 2
 |
|  |
| სამედიცინო-საევაკუაციო ჯავშანმანქანა | 
* დიდგორი მედევაკი
 |
|  |
| ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა | 
* რს-122
 |
|  |
| თვითმავალი ნაღმტყორცნი | 
* გმმ-120 თვითმავალი ნაღმტყორცნი
 |

 |
**ბრონქსული ისტორია** (ინგლ. A Bronx Tale) — 1993 წლის ამერიკული ფილმი, რობერტ დე ნიროს სარეჟისორო დებიუტი. დე ნირო ამავდროულად ასრულებს ერთ-ერთ მთავარ როლს. დე ნირომ ფილმი მიუძღვნა თავის მამას, რობერტ დე ნირო უფროსს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ნიუ-იორკის იტალიურ კვარტალში, ბრონქსის უბან ფორდჰემში იზრდება ბიჭი კალოჯერო. მისის მამა ავტობუსის მძღლია და პატიოსანი შრომით გამოიმუშავებს ფულს. კალოჯერო უნებლიეთ მკვლელობის ერთადერთი მოწმე გახდება. კალოჯერი არ დაასმენს ადგილობრივ მაფიოზს, სონის. სონი კალოჯეროს პატრონაჟს დაიწყებს, რასაც კალოჯეროს მამა, ლორენცო სასტიკად ეწინააღმდეგება.

როლებში
-------

* ჩაზ პალმინტერი - სონი
* რობერტ დე ნირო - ლორენცო ანელო
* ფრენსის კაპრა - 9 წლის კალოჯერო
* ლილო ბრანკატო - 17 წლის კალოჯერო
* ჯოუ პეში - კარმინი

გადაღება
--------

ფილმი დაფუძნებულია ჩაზ პალმინტერის წიგნზე, რომელიც ეხება ბრონქსში გატარებული მის ბავშვობას. პალმინტერის მანამ არ გასცა საკუთარი პიესის ეკრანიზაციის უფლება, სანამ თავად არ გახდა სცენარისტი და არ მიიღო ერთ-ერთი მთავარი როლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „A Bronx Tale" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „A Bronx Tale" — Allmovie-ზე
* „A Bronx Tale" — Metacritic-ზე
* 

* „A Bronx Tale" — Rotten Tomatoes
* „A Bronx Tale" — Box Office Mojo-ზე
**ასტორია** (რუს. Астория; 1916 წლიდან *პეტროგრადის სამხედრო სასტუმრო*; 1918 წლიდან *პეტროგრადის საბჭოების პირველი სახლი*; 1924 წლიდან *ლენინგრადის საბჭოების პირველი სახლი*) — ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1911-1912 წლებში არქიტექტორ ფიოდორ ლიდვალის პროექტით. მდებარეობს ისააკის მოედანზე ისააკის ტაძრის ახლოს. არის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლი.

ისტორია
-------

XIX საუკუნეში აღნიშნულ ადგილზე მდებარეობდა თავად ა. ლვოვის სახლი. XX საუკუნის დასაწყისში ნაკვეთი სახლთან ერთად შეიძინა ინგლისურმა სააქციონერო საზოგადოებამ „პალას-ოტელმა", რომელსაც უნდა აეშენებინა ამ ადგილზე სასტუმრო მდიდრული ოთახებით. 1908 წელს ლვოვოს ყოფილი სახლი დაშალეს. ახალი სასტუმროს მშენებლობა იგეგმებოდა 1909 წლის ბოლოსთვის, მაგრამ შენობის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1911 წლიდან და დასრულდა 1912 წელს. პროექტის ავტორი გახდა ცნობილი პეტერბურგელი არქიტექტორი ფიოდორ ლიდვალი. მშენებლობაში ასევე მონაწილეობდნენ ინჟინრები ნ. პ. კოზლოვი და ინჟIნერ-არქიტექტორი კ. გ. ეილერსი.

სასტუმროს ოფიციალური გახსნა შედგა 1912 წლის 23 დეკემბერს. სახელწოდება მიიღო ნიუ-იორკის ფეშენებელური სასტუმროს მიხედვით, რომლის მფლობელებიც იყვნენ ასტორების საგვარეულოს ბიძაშვილები. სასტუმროს პირველი დირექტორი გახდა ფრანგი ლუი ტერიე. 

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ასტორია გახდა სამხედრო სასტუმრო, აქ ცხოვრობდნენ მაღალი კლასის ოფიცრები. 1917 წლის რევოლუციური მოვლენების დროს სასტუმრო მათი ცენტრი იყო და ის შტურმით აიღეს. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მოხდა მისი ნაციონალიზაცია. ლენინის ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის შემდეგ იგი აქციაზე გაიტანეს. 1929 წელს სასტუმრო გადაეცა სააქციო საზოგადოებას „ინტურისტი", რომლის მფლობელობაშიც სასტუმრო დარჩა 1996 წლამდე. 

დიდი სამამულო ომის პერიოდში, 1941 წელს სასტუმროში ჰოსპიტალი განათავსეს, სადაც მკურნალობდნენ ქალაქში დარჩენილი მწერლები, მხატვრები და მუსიკოსები. 

ამჟამად სასტუმროს მფლობელია კომპანია „Rocco Forte Hotels", რომელიც ფლობს 11 ხუთვარსკვლავიან სასტუმროს და კურორტს მსოფლიოს მასშტაბით. სასტუმროში 169 ნომერია, საიდანაც 86 ლუქსის კლასისაა, მათ შორისაა საპრეზიდენტო აპარტამენტები ორი საძინებლით, ერთი სამეფო ლუქსი აივნით და სამეფო ლუქსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт отеля «Астория» დაარქივებული 2018-01-25 საიტზე Wayback Machine.
* Официальный сайт компании The Rocco Forte Hotels, владельца «Астории»
* www.allcafe.info Ресторанная история — Астория и Англетер დაარქივებული 2008-12-30 საიტზე Wayback Machine.
* И. А. Богданов. «Астория», гостиница. *Энциклопедия Санкт-Петербурга*. ციტირების თარიღი: 2012-03-13.
**მესიე 7** (ან **M7**, ასევე **NGC 6475** და ზოგჯერ ცნობილი,როგორც **პტოლემეს გროვა**) — ვარსკვლავების ღია გროვა ღრიანკალის თანავარსკვლავედში. მისი დანახვა შეუიარაღებელი თვალითაც შესაძლებელია.
M7 ცნობილია ანტიკური პერიოდიდან. ძვ.წ.აღ.130 წ. პტოლემემ ის პირველად აღწერა და ნისლეულს შეადარა. ხოლო 1654 წელს იტალიელმა ასტრონომმა ჯოვანი ბატისტა ჰოდიერნამ 
მასში დათვალა 30 ვარსკვლავი. 1764 წელს კი ჩარლ მესიემ ეს გროვა შეიტანა თავის კატალოგში და ჩართო ჩამონათვალში M7-ის სახელწოდებით. ინგლისელმა ასტრონომმა ჯონ ჰერშელმა მას უწოდა „უხეშად მიმოფანტული ვარსკვლავების გროვა".
გროვა ითვლის დაახლოებით 80 ვარსკვლავს. ამ გროვამდე მანძილი 980 სინათლის წელია, მისი ეს დაახლოებითი მანძილი შეესაბამება ნამდვილი დიამეტრის 25 სინათლის წელიწადს.
გროვის მიზიდვის რადიუსი არის 40.1 სინათლის წელი, მასა კი მზის მასას 735-ჯერ აღემატება. გროვის ასაკი დაახლოებით 200 მილიონი წელია.
გროვა შეიცავს მზის მსგავს ელემენტებს გარდა წყალბადისა და ჰელიუმისა.

* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Jones, Kenneth Glyn (1991), *Messier's Nebulae and Star Clusters*, The Practical astronomy handbook series (2ns რედ.), Cambridge University Press, p. 1, ISBN 0521370795,
2. ↑  Gendler, Robert; Christensen, Lars Lindberg; Malin, David (2011), *Treasures of the Southern Sky: A Photographic Anthology*, Springer, p. 139, ISBN 1461406277,
3. ↑  Piskunov, A. E.; Schilbach, E.; Kharchenko, N. V.; Röser, S. (January 2008), "Tidal radii and masses of open clusters", *Astronomy and Astrophysics* **477** (1): 165–172,
4. ↑  Villanova, S.; Carraro, G.; Saviane, I. (September 2009), "A spectroscopic study of the open cluster NGC 6475 (M 7). Chemical abundances from stars in the range Teff = 4500-10 000 K", *Astronomy and Astrophysics* **504** (3): 845–852,
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კუპრაშვილი**. |

**ნინო (გოგუცა) ნიკოლოზის ასული კუპრაშვილი** (დ. 15 აპრილი, 1908, ცაგერი — გ. 21 სექტემბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
---------

პატარა გოგუცამ საყოველთაო ყურადღება მაშინ მიიქცია, როდესაც აკაკი წერეთლის რაჭა-ლეჩხუმში მოგზაურობისას, მას ლექსი წაუკითხა სოფელ ალპანაში საზეიმო დახვედრის დროს, 1912 წლის 21 ივლისს. გოგუცას არტისტულობით პოეტი მოიხიბლა და მასთან სურათის გადაღება მოინდომა. გოგუცა იხსენებს: „...მე მხოლოდ ის მიკვირს, რომ ასეთ დიდი საზეიმო შეკრება არასოდეს მენახა და როგორ არ დავიბენი. გაბედულად წავდექი წინ და მისივე ლექსი წავიკითხე. აკაკიმ აქეთ-იქით დამიწყო ძებნა, რადგან ხმა ესმოდა, მე კი არსად ვჩანდი…"

თეატრალური საქმიანობაში ბავშვობის ასაკიდანვე, 7-8 წლისა ჩაერთო. 1924 წელს დაამთავრა ჰუმანიტარული სკოლა ქუთაისში და სწავლა განაგრძო თბილისის კონსერვატორიაში ე. წ. დრამატულ ფაკულტეტზე, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კოტე მარჯანიშვილი და აკაკი ფაღავა. ჯერ კიდევ სწავლისას, 1926 წელს, მარჯანიშვილმა იგი რუსთაველის თეატრში მიიწვია. 1927 წელს გადავიდა მუშათა თეატრში, ხოლო 1928 წლიდან თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, რომლის ერთ-ერთი დამაარსებელი და წამყვანი მსახიობი იყო.

ოცდაათი წელი იღვაწა გოგუცა კუპრაშვილმა ამ სცენაზე და თავისი ნიჭითა და მონდომებით აღზარდა მაყურებლის რამდენიმე თაობა. მან შექმნა ბიჭუნების (ე. წ. ტრავერსი) დაუვიწყარი სახეები მოზარდის სცენაზე: თავისუფლების მოტრფიალე ინგლისელი ჯონი („რობინ ჰუდი"), დოყლაპია ვახუშტი („ნაცარქექია"), დაბეჩავებული გიქორი („გიქორი"), ხულიგანი ნუკა („აურიე რგოლი"), მხიარული რუსი ბიჭი გრიშუტკა („კიკვიძე") და სხვა.

არანაკლებ მომხიბლავი იყო მსახიობი გოგონებისა და ქალების როლებში: ზანგი ბეკი („ალმასის საბადოები"), წუნია გასათხოვარი („კომბლე"), ცელქი კატო („ქაჯანა"), მოხუცი ძიძა („რომეო და ჯულიეტა") და სხვა.

გოგუცა კუპრაშვილი თანაბარი წარმატებით ასრულებდა, როგორც დრამატულ და ტრაგიკულ, ისე ლირიკულ-კომედიურ როლებს. ქართველი ახალგაზრდობის ამ უსაყვარლესმა მსახიობმა, მთელი ნათელი ცხოვრება ჩვენი მომავალი თაობის სულიერი აღზრდა-ჩამოყალიბებას შეალია.

დაქორწინებული იყო რესპუბლიკის დამსახურებულ არტისტზე, მომღერალსა და მსახიობ ვალიკო ძაგნიძეზე, რომელიც იყო წევრი ცნობილი მუსიკალური დუეტის — ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ნათამაშები როლები
-----------------

### თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრი

* „რობინ ჰუდი" (თავისუფლების მოტრფიალე ინგლისელი ჯონი)
* „ნაცარქექია" (დოყლაპია ვახუშტი)
* „გიქორი" (დაბეჩავებული გიქორი)
* „აურიე რგოლი" (ხულიგანი ნუკა)
* „კიკვიძე" (მხიარული რუსი ბიჭი გრიშუტკა)
* „ალმასის საბადოები" (ზანგი ბეკი)
* „კომბლე" (წუნია გასათხოვარი)
* „ქაჯანა" (ცელქი კატო)
* „რომეო და ჯულიეტა" (მოხუცი ძიძა)

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1941 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1955 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 226, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გოგუცა კუპრაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ასტრონომიული ობსერვატორია** — ტელესკოპებით, ლაბორატორიული იარაღებით და გამომთვლელი მანქანებით აღჭურვილი სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება, სადაც სისტემატურად მიმდინარეობს ასტრონომიული დაკვირვებები და მათი კვლევა-ანალიზი.

ასტრონომიულ ობსერვატორიებს, როგორც წესი აგებენ ქალაქგარეთ, ქალაქის ხელოვნური განათების, მტვერისა და სამრეწველო ნაგებობათა ჭვარტლისაგან მოშორებულ ადგილებში. ამის გარდა ობსერვატორიის ადგილი მაქსიმალურად უნდა უზრუნველყოფდეს ცის ბუნებრივ სიწმინდეს წლის დიდი პერიოდის მანძილზე. შესაბამისად ობსერვატორიები იგება მაღლა მთაში და შორს დასახლებული პუნქტისაგან, რათა ერთის შემთხვევაში ღრუბლების ინტესივობამ და მეორეს მხრივ ხელოვნურმა მტვერმა და სინათლის გამოსხივებამ ხელი არ შეუშალოს ზუსტ სამეცნიერო მუშაობას.

ობსერვატორიის მთავარი ხელსაწყოები — ტელესკოპები დამცავ კოშკებშია მოთავსებული. ასეთი დაწესებულებები ტელესკოპის გამოგონებამდეც არსებობდა. ეს იყო მაღალი შენობები, საიდანაც აკვირდებოდნენ მზის, მთვარის, ვარსკვლავების და პლანეტების მოძრაობას და ცის თაღზე მათს გადაადგილებას. ობსერვატორიებს უმეტესად მთაში აგებენ, სადაც ჰაერი უფრო სუფთა, გამჭვირვალეა და ხილვადობაც უკეთესია. დღეს ობსერვატორიები მოწყობილია კოსმოსურ ხომალდებზეც.

ჩვ. წ.-მდე დაახლოებით 3000 წ. გაჩნდა ასტრონომიული დაკვირვებათა პირველი ჩანაწერი ჩინეთში, ეგვიპტეში და ბაბილონში.

ჩვ. წ.-მდე IV ს. ჩინელმა ასტრონომმა ში შენმა შექმნა 800 ვარსკვლავის პირველი კატალოგი (ერთგვაროვანი საგნების გარკვეული წესით შედგენილი სია).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გეოფიზიკური ობსერვატორია

ლიტერატურა
----------

* ე. ხარაძე, „ასტრონომია" (მე-11 კლასის სახელმძღვანელო), თბ. 1989


|  |  |
| --- | --- |
|  | **ასტრონომიის პორტალი** – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები ასტრონომიის შესახებ. |
**გოგორეთის ბრძოლა** — ბრძოლა გურიის აჯანყების დროს, 1841 წლის 9 აგვისტოს, აჯანყებულ გურულებსა და რუსეთის იმპერიის რეგულარული ჯარის ნაწილებს შორის. 

1841 წ. აგვისტოსთვის გურიის აჯანყება გამწვავებული იყო. რუსეთის რეგულარული არმიის სარდალი გურიაში, პოლკოვნიკი ალექსეი ბრუსილოვი შიშობდა, რომ აჯანყებულები დაამყარებდნენ კონტროლს ოზურგეთი-შეკვეთილის გზაზე. ამის თავიდან აცილებისთვის ის 9 აგვისტოს, დილის 5 საათზე 200 ქვეითითა და 2 ზარბაზნით ოზურგეთიდან დასავლეთით დაიძრა. მან გზად შეიტყო, რომ სოფელ გოგორეთის ეკლესიასთან იმყოფებოდა 300-მდე აჯანყებული გლეხი, ხოლო მთლიანად სოფელში აჯანყებულების რაოდენობა 500-ს შეადგენდა. გოგორეთში თავს იყრიდნენ გლეხები და აზნაურები სხვადასხვა სოფლებიდან, რათა თავს დასხმოდნენ შეკვეთილის სიმაგრეს. ბრუსილოვმა წინ გაგზავნა კაპიტანი გაბაშვილი 100 ჯარისკაცით. აჯანყებულებმა გაბაშვილის რაზმს ცეცხლი გაუხსნეს. ამას ბრუსილოვმა არტილერიის ცეცხლით უპასუხა. ორმხრივი ცეცხლი 4 საათს, დილის 10 საათიდან შუადღის 2 საათამდე გაგრძელდა. ბრუსილოვს ტყვია-წამლის მარაგი ამოეწურა, თანაც ოზურგეთში მას მცირე გარნიზონი ჰყავდა დატოვებული, ამიტომ უკან დახევა დაიწყო. 

აჯანყებულებმა გლეხ აბესა ბოლქვაძის მეთაურობით 12 ვერსზე სდიეს რუსეთის ჯარს. ბრძოლაში რუსეთის ჯარის მხარეს დაიღუპა 6 და დაიჭრა 16 ადამიანი, ხოლო აჯანყებულებს რუსების მიერ არტილერიის გამოყენების გამო მიადგათ მეტი ზიანი, დაეღუპათ 15 და დაეჭრათ 40 ადამიანი, მათ შორის დაიჭრა აბესა ბოლქვაძე. რუსეთის რეგულარული ჯარის დამარცხებამ ახალი საბრძოლო შემართება მისცა აჯანყებულებს.

ლიტერატურა
----------

* *გურული ვ.'. „საქართველოს ახალი ისტორია" (1801-1918) წ I*
**ბელინსკის ხიდი** (რუს. Мост Белинского) — ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, ცენტრალურ რაიონში. მდინარე ფონტანკაზე. აკავშირებს სპასკისა და უსახელო კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 56,6 მეტრი, სიგანე - 19,06 მ. ხიდი არის რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი და იცავს სახელმწიფო.

მდებარეობა
----------

ხიდის ახლოს მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის დიდი სახელმწიფო ცირკი და სანქტ-პეტერბურგის სვიმეონისა და ანას ეკლესია.

დინების ზემოთ მდებარეობს პანტელეიმონის ხიდი, ქვემოთ კი — ანიჩკოვის ხიდი.

უახლოესი მეტროსადგურებია — „გოსტინი-დვორი".

სახელწოდება
-----------

თავდაპირველად, 1739 წლის 20 აგვისტოდან ხიდს ეწოდებოდა სიმეონოვსკის ხიდი, გვერდით მდებარე წმინდა სიმეონისა და ანას ეკლესიის გამო. ხიდმა თანამედროვე სახელწოდება მიიღო 1923 წლის 6 ოქტომბერს და ეწოდა მწერალ ბელინსკის ხიდი. ხოლო სიტყვა „მწერლის" გარეშე სახელი გამოიყენება 1929 წლიდან.

ისტორია
-------

1733 წელს ააგეს ხის ხიდი. 1784-1785 წლებში იგი შეცვალეს ქვის, სამმალიანი ხიდით, რომელიც მდინარე ფონტანკაზე აგებული შვიდი ტიპური ხიდიდან ერთ-ერთი იყო (შემორჩენილია მხოლოდ ორი მათგანი ლომონოსოვის ხიდი და სტარო-კალინკინის ხიდი), რომელიც ხასიათდებოდა კოშკებით. პროექტის ავტორი სავარაუდოდ იყო ფრანგი ინჟინერი ჟან როდოლფ პერონე. ფაქტობრივად ეს ხიდი იყო მათ შორის პირველი. 1859 წელს კოშკები მოანგრიეს. 

1890 წელს სავალი ნაწილის გაფართოების მიზნით ხიდი მცირედ გადააკეთეს. დაამონტაჟეს თუჯის მოაჯირები. 1908 წელს ხიდზე გაიყვანეს ტრამვაის ხაზი. 1988 წელს მოიწონეს პროექტი, რომლის მიხედვითაც იგეგმებოდა ხიდისათვის ისტორიული სახის დაბრუნება (ინჟინერი გ. მ. ტოლსტოპიატოვი, არქიტექტორი ი. გ. შინდინი), თუმცა ეკონომიკური სიდუხჭირის დაწყების გამო აღნიშნული პროექტი არ განხორციელებულა. 1997-1999 წლებში მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი. 2003 წელს პროგრამა „ნათელი ქალაქის" ფარგლებში დაამონტაჟეს დეკორატიული განათება.

ლიტერატურა
----------

* Бунин М. С. Мосты Ленинграда. Очерки истории и архитектуры мостов Петербурга — Петрограда — Ленинграда. — Л.: Стройиздат, 1986. — 280 с.
* Кочедамов В. И. Набережные Невы. — М.: Гос. издательство литературы по строительству и архитектуре, 1954. — 179 с.
* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост.
* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мост Белинского //СПб ГБУ «Мостотрест»
* დაარქივებული 2019-04-04 საიტზე Wayback Machine.  Мост Белинского //Энциклопедия Санкт-Петербурга

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მდინარე ფონტანკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სამრეცხაო ხიდი
* პანტელეიმონის ხიდი
* ბელინსკის ხიდი
* ანიჩკოვის ხიდი
* ლომონოსოვის ხიდი
* ლეშტუკოვის ხიდი
* სემიონოვის ხიდი
* გორსტკინის ხიდი
* ობუხოვის ხიდი
* იზმაილოვის ხიდი
* იზმაილოვის ტრამვაის ხიდი
* წითელარმიელების ხიდი
* ეგვიპტის ხიდი
* ინგლისის ხიდი
* სტარო-კალინკინის ხიდი
* გალერის ხიდი
 |

 |
**ქვითკირისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვითკირისწყაროს აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (7,7 x 5 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის, რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით. შესასვლელი სამხრეთიდან, ეკლესიაზე მიშენებული კოშკის პირველი სართულიდან აქვს. კარის ტიმპანის ქვაზე ამოკვეთილია ადამიანის სქემატური გამოსახულება. დარბაზისაგან მცირე მხრებით გამოყოფილ ნახევარწრიულ აფსიდში აგურით გამოყვანილი ისრულთაღიანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა ნიშია. ეკლესიას სამხრეთით და დასავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს, ხოლო ჩრდილოეთით - ტრაპეციული ფორმის ერთი სარკმელი. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, დგას შაბიამნისფერი ქვიშაქვის ექვსწახნაგა ტრაპეზი, რომელზეც ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. აფსიდის სამხრეთ მხარის გაყოლებაზე მოგვიანებით გაჭრილია პარატა კარი. კარის ტიმპანის ქვაზე ჯვარია გამოკვეთილი. გრძივი კედლების კონსოლებზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით დარბაზის კამარა გამოყოფილია ორ ტოლ ნაწილად. სამხრეთის კონსოლი თარაზულად განლაგებული ოთხი ფესტონითაა შემკული, ჩრდილოეთისა - ვაზის მტევნების გამოსახულებით. დარბაზში შემორჩენილია ქვიშაქვის სანათლავის ნაწილი. წაკვეთილი კონუსის ფორმის, ფოთლოვანი ორნამენტით შემკულ ქვაზე დადგმულია სქელი კვადრატული ფილა, რომლის ზედა სიბრტყეზე რვაქიმიანი ვარსკვლავია ამოკვეთილი, ხოლო კიდეებს მცირე სიღრმის ღარი გასდევს. ფილის ცენტრში პატარა ხვრელია, რითაც სანათლავის ზედა ქვა ქვედას უკავშირდება. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, ქვიშაქვის ფილაზე გამოსახულია წნული ორნამენტით შემკული მაღალი ჯვარი. ჯვრის სამხრეთის მკლავის ქვეშ, ქვიშაქვის ფილაზე, შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. ჯვრის ქვედა მკლავის ბოლოში ცხვრის თავის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთის ფასადზე, სარკმლის აქეთ-იქით წყობაში ჩასმულია თითო სწორკუთხა ფილა, რომლებზეც თითო დრაკონის რელიეფური გამოსახულებაა. სამხრეთის ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში მაღალი თაღოვანი ნიშია (ამოშენებულია). ჩრდილოეთის ფასადს საპირე წყობა თითქმის მთლიანად ჩამოშლილი აქვს. კოშკი ეკლესიაზე სამხრეთიდანაა მიშენებული ისე, რომ მისი ჩრდილო კედელი ეკლესიის სამხრეთ კედელზეა დაყრდნობილი. პირველი სართული ნაგებია რიყის ქვით, ზედა სართულები - აგურით. პირველი სართული, რომელსაც სწორკუთხა კარი დასავლეთიდან აქვს, აგურის ისრული კამარითაა გადახურული. კოშკის ზედა სართულებზე მოხვედრა მხოლოდ ეკლესიის სახურავიდან შეიძლება. მეორე სართული ყრუა, ჩასასვლელი მესამე სართულიდანაა. მესამე სართულის ჩრდილო კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია; სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია. მეოთხე სართულის ჩრდილო კედელში კარია, დანარჩენ კედლებში - თითო სარკმელი (დასავლეთისა გადაკეთებულია სათოფურად). სართული ისრული კამარით ყოფილა გადახურული. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, სახურავი - ორფერდა.

ლიტერატურა
----------

* *კასრაძე მ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 327.
**დემონების მკვეთი ხმალი** (იაპონ. 鬼滅の刃, ინგლ. Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba) — იაპონური მანგას სერია, რომლის შემქმნელი და ილუსტრატორია კოიოჰარუ გოტოგე. იბეჭდება 2016 წლის 15 თებერვლიდან ჟურნალ „Weekly Shōnen Jump"-ში.

სიუჟეტი მოგვითხრობს ახალგაზრდა ბიჭის, ტანჯირო კამადოს ისტორიას, რომელიც დემონების გამანადგურებელი ხდება, მას შემდეგ, რაც მის ოჯახის წევრებს კლავენ დემონები, ხოლო მისი და, ნეზუკო კამადო დემონად იქცევა. ტანჯირო ეძებს გზას, რომ ნეზუკო ისევ ადამიანად აქციოს.

2017 წელს „დემონების მკვეთი ხმალის" გამოცემის ლიცენზია ჩრდილოეთ ამერიკაში მოიპოვა კომპანია Viz Media-მ. 2018 წლის ნოემბრის მონაცემებით სერიის გამოცემის საერთო რაოდენობა 3 მილიონ ეგზემპლარს აღემატებოდა. იმავე წლის ივნისში გახდა ცნობილი, რომ კომპანია Ufotable მუშაობდა ამავე სახელწოდების ანიმეს შექმნაზე, რომლის პროდიუსერად დაინიშნა ჰიკარუ კონდო, ხოლო რეჟისორად — ჰარუო სოტოძაკი. თვითონ ნამუშევარი იაპონიის ტელეეკრანებზე 2019 წლის 6 აპრილიდან 28 სექტემბრამდე გადაიცემოდა. ანიმე-სერიალის გამოცემიდან მცირე დროში დაანონდა ფილმი-გაგრძელება სახელწოდებით „Kimetsu no Yaiba Movie: Mugen Ressha-hen", რომლის პრემიერა დაგეგმილია 2020 წლისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი (იაპონური)
* 

* ოფიციალური საიტი (იაპონური)
* 

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
* 

* ოფიციალური საიტი
* „დემონების მკვეთი ხმალი" (მანგა) საიტის Anime News Network ენციკლოპედიაში

სქოლიო
------

1. ↑  Ressler, Karen.  (January 31, 2016) Weekly Shonen Jump Launches 2 New Series in February. ციტირების თარიღი: May 27, 2018.
2. 1 2  アニメ「鬼滅の刃」監督は外崎春雄！追加キャストに下野紘、松岡禎丞、櫻井孝宏 ja. Natalie (2018-11-25).
3. ↑  Viz Media to Release Black Torch, Kaguya-sama: Love is War, Kimetsu no Yaiba Manga in English en. Anime News Network (2017-07-20).
4. ↑  『鬼滅の刃』追加声優に下野紘さん・松岡禎丞さん・櫻井孝宏さん！　メインスタッフ情報も明らかに ja. Animate Times.
5. ↑  Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba Manga Gets TV Anime by ufotable en. Anime News Network (2018-06-03).
6. ↑  Egan Loo.  (2019-09-28) Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba Anime Gets Sequel Film.
ცაჰიაგინ ელბეგდორჟი
**ცაჰიაგინ ელბეგდორჟი** (მონღ. Цахиагийн Элбэгдорж; დ. 30 მარტი 1963, ზერეგი, მონღოლეთი) — მონღოლეთის პრეზიდენტი 2009 წლის 18 ივნისიდან. 1990 წლის მშვიდობიანი რევოლუციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. მისი არჩევით შეწყდა სახალხო-რევოლუციური პარტიის თითქმის 75-წლიანი მმართველობა. ორჯერ ეკავა მონღოლეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა, ერთხელ დიდი სახალხო ხურალის ვიცე-სპიკერის, იყო პარლამენტის უმრავლესობის ხელმძღვანელი, სამჯერ არჩეულ იქნა ხურალში. 2009 წლის 24 მაისის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 51 % და დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი ნამბარინ ენხბაიარი. მონღოლეთის პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 24 ივნისს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მონღოლეთის პარლამენტი
* მონღოლეთის პრეზიდენტი
* მონღოლეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცაჰიაგინ ელბეგდორჟი***

* *official website of the Presidential Office of Mongolia"*

|
|  |
|
| წინამორბედი:ნამბარინ ენხბაიარი | **მონღოლეთის პრეზიდენტი**2009 - დღემდე  | შემდეგი: |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მონღოლეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
პუნსალმაგიინ ოჩირბატი ·  ნაცაგიინ ბაგაბანდი ·  ნამბარინ ენხბაიარი ·  ცაჰიაგინ ელბეგდორჟი ·  ხალთმააგიინ ბატულგა | მონღოლეთის გერბი |

 |
**კეისარ სეიფულა ყიზი კაშიევა** (აზერ. Qeysər Seyfulla qızı Kaşıyeva; დ. 7 ივნისი 1893, ტფილისი — გ. 17 აპრილი 1972, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1893 წლის 7 ივნისს თბილისში, სამხედრო მოსამსახურის ოჯახში. 1907-1908 წლებში სწავლობდა კავკასიის საზოგადოების სახვითი ხელოვნების სამხატვრო კლასში. მოღვაწეობის ადრეულ ეტაპზე, მუშაობდა ამიერკავკასიის ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოებაში, რომელიც აერთიანებდა თბილისის ელიტის თურქ-მუსულმან ქალებს. მუშაობდა აფიშებზე და პლაკატებზე, აფორმებდა სხვადასხვა სახის კულტურულ ღონისძიებების მოსაწვევებს და ა.შ. თავის პირველ ნამუშევრებს ასრულებდა ფანქრით, აკვარელით, ტუშით ან ნახშირით. კეისარ კაშიევას მასწავლებლები იყვნენ გამოჩენილი გერმანელი მხატვრები — მიუნხენის სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები ოსკარ შმერლინგი და კარლ ზუმერი.

1916 წელს იგი ცოლად გაჰყვა ოფიცერ შირინ-ბეგ კესამანსკის, რომელიც დაბრუნდა თბილისში პირველ მსოფლიო ომში მძიმედ დაჭრის შემდეგ და რომელმაც მოგვიანებით პოლკოვნიკის წოდება მიიღო. იმავე წელს მათ შეეძინათ ქალიშვილი ლეა. ოჯახური იდილია დიდხანს არ გაგრძელებულა; მეუღლე გარდაეცვალა 1919 წელს მალარიისგან. მათი ერთადერთი ქალიშვილი მოგვიანებით ქიმიკოსი გახდა და 1994 წელს გარდაიცვალა.

აზერბაიჯანის დამოუკიდებელი დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ კეისარი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა (1918 წლის ბოლოს), სადაც ეწეოდა ქალთა საგანმანათლებლო მოღვაწეობას, მონაწილეობას იღებდა ახალგაზრდა რესპუბლიკის კულტურულ ცხოვრებაში. გასაბჭოების შემდეგ კეისარმა მუშაობა დაიწყო ა.ბაირამოვის სახელობის ქალთა სახვითი ხელოვნების კლასის განყოფილების. ამ წლებში კაშიევა ქმნიდა ორიგინალურ ილუსტრაციებს პოპულარული ქალთა ჟურნალისათვის „შიარგ გადინი" („აღმოსავლეთის ქალბატონი"). 1930 წლებში კაშიევა ცოლად გაჰყვა პარტიულ მუშაკ ზულფუგარ სეიდბეილის. შვილები ამ ქორწინებიდან არ ჰყოლია. 1938 წელს სეიდბეილი პოლიტიკური მიზეზების გამო დააპატიმრეს და ცოლთან ერთად გადაასახლეს. კაშიევა რეაბილიტირებულ იქნა და გადასახლებიდან 1956 წელს დაბრუნდა. იგი კვლავინდებურად აგრძელებდა ხატვას.

1972 წლის 17 აპრილს მხატვარი გარდაიცვალა ბაქოში, 78 წლის ასაკში. კაშიევას ნაშრომები ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში.

ხელოვნება
---------

კაშიევას მიერ შექმნილი ნახატების უმნიშვნელო ნაწილი ინახება აზერბაიჯანის სახვითი ხელოვნების მუზეუმში. ისინი წარმოდგენილია ალბომების სახით. აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმში შენახულია მხატვრის რამდენიმე პირადი ნივთი და ნახატების ესკიზები.

მოღვაწეობის საწყის ეტაპზე კაშიევა აფორმებდა აფიშებსა და პლაკატებს თბილისის ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების სხვადასხვა ღონისძიებებისათვის. 1905-1915 წლებში შექმნა უამრავი პორტრეტი, ნახატი და პეიზაჟი. მუშაობდა ფანქრით, აკვარელით, ნახშირით. ამ პერიოდის ნაშრომებს მიეკუთვნება „ი. გოვცაროვის პორტრეტი" (1909), „მუსულმანი ინტელიგენტი" (1912 ), „ტბის ნაპირი" (1914), „ბაბა იაგა" (1915) და სხვა. 1918 წლის შემდეგ კაშიევას მიერ აკვარელებით და ზეთის საღებავებით დაწერილი რეალისტური მიმართულების ნახატები „დიდებული ქალი", „მოხუცი დარაჯი", „ქართველი გოგონა", „მონადირე", „მეხანძრე", „გოგოლის პორტრეტი" და სხვა, განსხვავდებიან თავისი შესრულებით.

სქოლიო
------

1. 1 2  Repressiyaya məruz qalan qadın rəssamımız — **Azadlıq**
2. ↑  Zərif əllərin rənglər kəhkəşanı, Fərəcov S. (Mədəniyyət)
**ივანე ხარიტონის ძე კოკოსკურია** (დ. 20 მაისი, 1915, სოფ. ოთხარა, ახლანდ. გუდაუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 მარტი, 1978, სოხუმი) — ქართველი საბჭოთა მსახიობი. აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი (1961), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
---------

1931-1934 წლებში სწავლობდა სოხუმის აფხაზურ დრამატულ სტუდიაში.

1932 წლიდან სოხუმის თეატრის აფხაზური დასის მსახიობი იყო. შესრულებული აქვს მრავალი როლი. მათ შორის აღსანიშნავია: კოტე ფანტიაშვილი (ა. ცაგარელის „ხანუმა"), ლარბი (ს. შანშიაშვილის „ანზორი"), რამაზან-ალი (ი. მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები"), ასკარა (უ. ჰაჯიბეკოვის „არშინ მალ ალან"), ვურმი (ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული") და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1954: აფხაზეთის ასსრ დამსახურებული არტისტი
* 1961: აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი
* 1961: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1971: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე კოკოსკურია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Кокоскерия Иван
2. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები, გვ. 220
**შეწყმულია წინადადება**, რომელშიც მოიპოვება ერთ წევრთნ დაკავშირებული ორი ან ორზე მეტი ერთგვარი წევრი: რამდენიმე შემასმენელი ერთ ქვემდებარესთან, რამდენიმე ქვემდებარე ერთ შემასმენელთან, რამდენიმე ერთი შინაარსის დამატება, რამდენიმე განსაზღვრება და გარემოება. 

შერწყმული წინადადება შეიძლება იყოს ნარევი სახის. ასეთია მაგარლითად: შრომა და სიყვარული აძლევს შნოსა და ლაზათს ადამიანის სიცოცხლეს. აქ შემასმენელთან დაკავშირებულია ორი ქვემდებარე (**შრომა** და **სიყვარული** აძლევს) და ორი პირდაპირი დამატება (აძლევს **შნოსა** და **ლაზათს**).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
წინადადება |
| --- |
|  |
| 
**წინადადების სახეები** |
|  |
| შინაარსის მიხედვით | 
* თხრობითი
* კითხვითი
* ბრძანებითი
* ძახილის
* კითხვით–ძახილის
 |  |
|  |
| აგებულების მიხედვით | 
* მარტივი
* შერწყმული
* რთული
 |
|  |
| 
**წინადადების წევრები** |
|  |
| მთავარი | 
* შემასმენელი
* ქვემდებარე
* პირდაპირი დამატება
* ირიბი დამატება
 |
|  |
| არამთავარი | 
* უბრალო დამატება
* განსაზღვრება
* გარემოება
 |

 |
**გიულუ მუსტაფაევა** (აზერ. Güllü Hacı Naim Mustafa qızı Mustafayeva, დ. 29 ნოემბერი, 1919 — გ. 18 მაისი, 1994) — საბჭოთა მხატვარი, აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (1992).

ბავშვობა
--------

გიულუ მუსტაფაევას მშობლები წარმოშობით შემახადან იყვნენ. 1902 წლის მიწისძვრის შემდეგ ოჯახი თურქმენაბადში (თურქმენეთი) გადავიდა. გიულუ მუსტაფაევა 1919 წელს თურქმენაბადში დაიბადა. 1927 წელს ჰაჯი ნაიმ მუსტაფამ ოჯახი ბაქოში გადაიყვანა. ამ დროიდან მოყოლებული ოჯახი ბაქოს ცენტრში, იჩერი-შეჰერში ცხოვრობდა.

შემოქმედება
-----------

გიულუ მუსტაფაევამ 1938 წელს აზერბაიჯანის სამხატვრო ტექნიკუმი დაამთავრა. ქმნიდა ნაწარმოებებს თემაზე „ლეილი მეჯნუნი სკოლაში" (1941), „პოეტი ნიზამი, რომელიც ძველ აშუღს უსმენს" (1941), „პარიზი. მხატვრების მოედანი" (1961), „მაჰსეთი განჯევი" (1947).

თუმცა გიულუ მუსტაფაევას შემოქმედების დიდი ნაწილს მეცნიერთა და შრომის გმირების პორტრეტებს შეადგენს. ესენია - ოფთალმოლოგ უმნისა მუსაბეკოვას, ნევროპათოლოგ ზახრა სალაევას, ორგზის სოციალისტური შრომის გმირის ბასტი ბაგიროვას, დიდი სამამულო ომის მონაწილე მედდა დიური მამედოვას, მხატვარ სატარ ბახლუზადეს პორტრეტები. მხატვრის განსაკუთრებული ინტერესის საგანს ბავშვთა პორტრეტები წარმოადგენდა.

მუსტაფაევას შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი პოეტ მაჰსეთი განჯევის პორტრეტს უკავია. გიულუ მუსტაფაევამ ეს ნაწარმოები მისი ცხოვრების ძნელბედობის ჟამს შექმნა და ამ პორტრეტით შეძლო გამოეხატა, თუ როგორ უნდა გაუმკლავდეს ადამიანი ცხოვრებისეულ უკუღმართობებს. მხატვრის ქალიშვილის ზემფირა გაფაროვას სიტყვებით, გიულუ მუსტაფაევამ XII საუკუნის პოეტი ქალის სახეს საკუთარი ნაკვთები შეჰმატა.

გიულუ მუსტაფაევას ნაწარმოებები დაცულია აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზემსა და აზერბაიჯანის სურათების სახელმწიფო გალერეაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan Respublikasının fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-29. ციტირების თარიღი: 2022-02-23.
2. ↑  Qafarova, Z. «Həsən və Güllü» dastanı  //Mədəniyyət.- 2015.- 13 mart.- S.12-13.
3. ↑  Əsgər Zeynalov İRƏVAN XANLIĞI… GERÇƏKLİYİN AYDINLIĞI. Lulu Enterprises, 2016. S. 297
4. ↑  Elya Ənvərli Musiqinin mənəvi anası  //Region plus. 15.09.2015
გრიგორი შაინის სახელობის 2.6 მეტრიანი ტელესკოპი
მზის ტელესკოპი BST-1
**ყირიმის ასტროფიზიკური ობსერვატორია** (უკრ. Кримська астрофізична обсерваторія) — ობსერვატორია უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულზე, ბახჩისარაის რაიონის სოფელ ნაუჩნისთან, სიმფეროპოლიდან 25 კილომეტრის მოშორებით. მსოფლიო მასშტაბით დღემდე ერთ-ერთი მოწინავეა მცირე პლანეტების აღმოჩენის სეგმენტში. 1966-2007 წლებში ობსერვატორიდან სულ 1286 მცირე პლანეტა აღმოაჩინეს.

ობსერვატორია 1945 წლის 30 ივნისს გაიხსნა სოფელ სეიმიზის სიახლოვეს. 1947 წლიდან გამოსცემს *ყირიმის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის ბიულეტენს*, რომელიც 1977 წლიდან ინგლისურ ენაზეც გამოდის.

კვლევის ძირითად ობიექტებს შორისაა გალაქტიკათა ნისლეულები და კოსმოსური გამოსხივების წყაროები; კოსმოსურ ობიექტებზე რადიოინტერფერომეტრით დაკვირვება, მზის აქტივობა და მისი ქიმირუი შემადგენლობა და მაგნეტიზმი; მზის სისტემის პლანეტები, ცთომილები და ასტეროიდები; კონტინენტების გლობალური გადაადგილება და დედამიწის პოლისები; მიწისზედა და კოსმოსური ტელესკოპების განვითარება.

2010 წლის მონაცემებით, ყირიმის ასტროფიზიკური ობსერვატორია მე-15 ადგილზე იყო მსოფლიოში აღმოჩენილ მცირე პლანეტათა რაოდენობით.

1960 წლისთვის ობსერვატრია ფლობდა ევროპაში ერთ-ერთ უდიდეს რეფლექტროს — შაინის სარკისებურ ტელესკოპს, რომელიც მეორე უდიდესი ოპტიკური ტელესკოპი იყო საბჭოთა კავშირში და უდიდესი უკრაინაში.

ობსერვატორიას დიდ საფრთხეს უქმნის 2009 წელს მის სიახლოვეს აშენებული გასართობი კომპლექსი.


ობსერვატორიის ხედი
ობსერვატორიის ხედი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2005-07-31 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Minor Planet Discovery Sites. *Minor Planet Center*. *ციტატა:* „The following table lists the total number of discoveries made at each of the most prolific discovery sites, arranged in decreasing order of number of discoveries." ციტირების თარიღი: December 2015.
2. ↑  Minor Planet Discovery Sites (ინგლისური)
3. ↑  Ю. Поляков. Что погубит Крымскую астрофизическую обсерваторию // Крымское время, 6 апреля 2009.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-02. ციტირების თარიღი: 2016-09-07.
**კულა გლდანელი** (ნამდვილი სახელი და გვარია: **ივანე ბეროს ძე ყირიმელაშვილი**; დ. 1858, სოფელი გლდანი — გ. 1934, თბილისი) — ქართველი ფალავანი. ერთ-ერთი უძლიერესი ფალავანი. როგორც მოჭიდავემ სახელი გაითქვა თბილისის უბნებში (ორთაჭალა, ფიქრისგორა, დიდუბე, ჩუღურეთი და სხვა). არაერთხელ დაამარცხა იმ დროისათვის ცნობილი ფალავნები, მათ შორის რენელი, თიანელი, ღაღაძე, გონგაძე და სხვები. პირველმა დააარსა თბილისში ეგრეთ წოდებული საჭიდაო წრე, სადაც თავს იყრიდნენ ამიერკავკასიის საუკეთესო ფალავნები. წლების მანძილზე ნესტორ ესებუასთან შეხვედრამდე, კულა გლდანელს საქართველოს დაუმარცხებელი ფალავნის სახელი ჰქონდა. იგი ღონიერი, მარდი და მოქნილი ათლეტი იყო, ქართული ჭიდაობის ნამდვილი ოსტატი. წარმატებით გამოდიოდა ამიერკავკასიისა და რუსეთის სხვადასხვა ქალაქში გამართულ ჩემპიონატებში. არაერთი ცნობილი ფალავანი გამოზარდა. 

1883 წელს მეგობრების დახმარებით თიანეთში მოაწყო დიდი შეჯიბრება ქართულ ჭიდაობაში და შემოსული თანხა მთლიანად ვაჟა-ფშაველას გადასცა, რამაც პოეტს საშუალება მისცა პეტერბურგში წასულიყო სწავლის გასაგრძელებლად. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევდა გლდანელისა და ნესტორ ესებუას პაექრობა, რასაც აკაკი წერეთელმა უძღვნა პოემა „გლდანელი და ესებუა". 1925 წელს საზოგადოებრიობამ კულა გლდანელს იუბილე გადაუხადა.

გაზეთი დროება (N 202, 1882 წელი) კულა გლდანელზე წერდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მშვენიერი თვალტანადია გლდანელი, ვიწრო ჩოხა შემოწურული, სწორედ გმირსა ჰგავს, როდესაც გამოვა მოედანზე. მისი ამაყი, დარწმუნებული სიარული, მედიდური მიხვრა-მოხვრა, განიერი და ძარღვიანი გულ-მკერდი, მართლაც სასიამოვნო სანახავია" |
|  |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულა გლდანელი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი დაარქივებული 2016-03-14 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 63.
* ბარნოვი ა. ჭიდაობა ძველ თბილისში, თბ. 1967;
* გეგენავა დ. ორი ფალავანი, თბ. 1967.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოანე**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **იოანე ზედაზნელი (IX).** |

ცხოვრება **იოანე ზედაზნისა**— VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — 7(20) მაისი). ზედაზნის მთაზე დააარსა ზედაზნის მონასტერი, რომლის პირველი წინამძღვარი თვითონ იყო. დასაფლავებულია მონასტრის მთავარ ტაძარში.

თავდაპირველად, ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ანტიოქიაში კაბადოკიის უდაბნოში. ქართლში ის თავის მოწაფეებთან ერთად VI საუკუნის შუა წლებში მოვიდა. გადმოცემის მიხედვით წმინდა მამებს წინ ფარსმან მეფე და კათოლიკოსი ევლავიოსი კრებულით მიეგებნენ. იოანე ზედაზნელი ჯერ მცხეთაში ცხოვრობდა, შემდეგ მცხეთის მახლობლად, მდინარე არაგვის გაღმა, ზედაზნის მთაზე ააშენა მონასტერი, საიდანაც თავისი მოწაფეები დაგზავნა ქართლისა და კახეთის მხარეებში ქრისტიანობის გასამტკიცებლად და გასავრცელებლად, ეკლესია-მონასტრების დასაარსებლად. 

იოანე ზედაზნელს საქართველოში მოსვლიდანვე დახმარებასა და მფარველობას უწევდა ქართლის კათოლიკოსი ევლალე. იოანე ზედაზნელის მოღვაწეობა აუწერიათ VI-VII საუკუნეებში, მაგრამ თხზულებას ჩვენამდე არ მოუღწევია. X საუკუნეში მისი ცხოვრება აღწერა კათოლიკოსმა არსენ II-მ, რომელსაც გამოუყენებია ძველი ტექსტი. მის შესახებ ცნობებს შეიცავს შიო მღვიმელის მეტაფრასული „ცხოვრებაც".

ხსენების დღე
------------

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა იოანე ზედაზნელის ხსენების დღეს 20 მაისს [ძვ. სტ. 7 მაისი] აღნიშნავს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 189.
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები", თბ. 2015, გვ. 3-10

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ასურელი მამები |
| --- |
|  |
| ასურელი მამები | 
* იოანე ზედაზნელი
* დავით გარეჯელი
* შიო მღვიმელი
* ანტონ მარტყოფელი
* იოსებ ალავერდელი
* აბიბოს ნეკრესელი
* ისიდორე სამთავნელი
* ისე წილკნელი
* მიქაელ ულუმბოელი
* პიროს ბრეთელი
* თადეოზ სტეფანწმინდელი
* ზენონ იყალთოელი
* სტეფანე ხირსელი
* *პიმენი*
* *ნათანე*
* *იოანე*
* *დოდო*
* *ლუკიანე*
* *ილია დიაკონი*
 |
|  |
| ეკლესია-მონასტრები | 
* ზედაზნის მონასტერი
* დავითგარეჯა
* შიომღვიმის მონასტერი
* მარტყოფის ღვთაების მონასტერი
* ალავერდი
* ნეკრესის მონასტერი
* სამთავისის ტაძარი
* წილკნის ტაძარი
* ულუმბის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბრეთის მამა პიროსის ეკლესია
* თეთრახევის მამების ეკლესია
* იყალთოს მონასტერი
* ხირსის მონასტერი
 |

 |

1. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..