recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სოლთან ისმაილის ძე ჰაჯიბეკოვი** (აზერ. Soltan İsmayıl oğlu Hacıbəyov; დ. 8 მაისი, 1919, შუშა, აზერბაიჯანის დრ — გ. 19 სექტემბერი, 1974, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კომპოზიტორი, დირიჟორი, პედაგოგი. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1973).

ბიოგრაფია
---------

სოლთან ჰაჯიბეკოვი დაიბადა 1919 წლის 8 მაისს, ქალაქ შუშაში.

1930 წელს, ორწლიანი დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ, ჰაჯიბეკოვი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც 1936 წლიდან ცხოვრობდა ბიძამისის უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოჯახში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა ბაქოს მუსიკალურ კოლეჯში, საყვირის კლასში (ა. კოლპინსკის სტუდენტი).

1939 წელს, კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, ჰაჯიბეკოვი ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, კომპოზიტორთა ფაკულტეტზე, პროფესორ ბ. ზეიდმანთან, რომელიც 1946 წელს დაამთავრა.

1938–1940 წლებში, კონსერვატორიის სტუდენტობისას, იყო ბაქოს მუსიკალური კომედიის თეატრის ორკესტრს დირიჟორი. 1940–1942 წლებში ხელმძღვანელობდა მაგომაევის სახელობის ფილარმონიის თარზე დამკვრელ მუსიკოსთა აზერბაიჯანულ ანსამბლს. 

1942–1945 წლებში აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის ორკესტრის სამხატვრო ხელმძღვანელი.

1948 წლიდან აზერბაიჯანის ფილარმონიის სამხატვრო ხელმძღვანელი.

1948 წლიდან — პედაგოგი, 1965 — პროფესორი, 1969 წლიდან — აზერბაიჯანის კონსერვატორიის (ამჟამად ბაქოს მუსიკალური აკადემია) რექტორი.

გარდაიცვალა 1974 წლის 19 სექტემბერს. დაკრძალეს ბაქოს საპატიო ხეივანში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სოლთან ჰაჯიბეკოვი

სქოლიო
------

1. ↑  Bəstəkar S.İ.Hacıbəyova SSRİ xalq artisti fəxri adı verilməsi haqqında SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26 iyul 1973-cü il tarixli **Fərmanı** — **anl.az**
ოოსტერშელდეკერინგი - ყველაზე გრძელი ჯებირი დელტაპროექტზე.
**დელტაპროექტი** (ნიდერლ. Deltawerken) — მასშტაბური წყალდიდობის საწინააღმდეგო სისტემა განხორციელებული ნიდერლანდებში 1953 წელს ჩრდილოეთის ზღვის დატბორვით გამოწვეული ტრაგედიის განმეორების თავიდან ასაცილებლად.

1953 წელს ჩრდილოეთის ზღვამ ნიდერლანდებში ჯებირები და წყლის სამაგრი კედლები გაარღვია და ქვეყნის თითქმის მთელი სანაპირო ზოლი დატბორა. შედეგად დაიღუპა 1835 ადამიანი, ხოლო ევაკუირებულ იქნა 70.000. დაიხრჩო 10.000-მდე პირუტყვი და 4500 შენობა განადგურდა. საპასუხოდ ნიდერლანდების მთავრობამ შეიმუშავა მსოფლიოში ყველაზე მასშტაბური წყალდიდობისგან დამცავი პროექტი, რომელიც მოიცავს 10.250 მილის სიგრძის ჯებირებს (1500 მილი პირველადი და 8750 მილი მეორეული ჯებირი) და 300 ნაგებობას. ეს ასევე მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული საინჟინრო პროექტი იყო. პროექტმა ოკეანისგან 13 ესტუარის იზოლაცია მოახდინა. ამასთან დაახლოებით 1650 კვ. კმ მიწა გამონთავისუფლდა ზღვისგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Delta Works.Org / Deltawerken.Com official website for the Delta Works
* Dutch History Pages დაარქივებული 2006-11-29 საიტზე Wayback Machine.
* PDF in Dutch explaining the Delta Framework დაარქივებული 2016-06-11 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ტექნოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
შოუ ბათუმის დელფინარიუმში
ცელნამგალა ვეშაპების წარმოდგენა ორლანდოს დელფინარიუმში
**დელფინარიუმი** — ზღვის წყლით სავსე დიდი აკვარიუმი (ოკეანარიუმი), რომელშიც ჰყავთ დელფინები მათი ბიოლოგიის შესასწავლად, გასაწრთვნელად და სადემონსტრაციოდ. პირველი დელფინარიუმი ააგეს 1938 წელს სენტ-ოგასტინში, აშშ-ში (დიამეტრი 23 მ, სიგრძე 3,7 მ). დელფინარიუმები 1970 წლის მონაცემებით 14 ქვეყანას ჰქონდა: აშშ-ს, (მათ შორის უდიდესი „მერილენდი", ლოს-ანჯელესის მახლობლად, 3 ათ. მ3-მდე მოცულობისა), იაპონიაში 10, ინგლისში 3, სამხრეთ აფრიკაში, კანადაში, ავსტრალიაში — ორ-ორი, ჰავაის კუნძულებზე, ახალ ზელანდიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიაში, დანიაში, ნორვეგიაში, მონაკოში — თითო. მსოფლიოს დელფინარიუმებში ბინადრობს ვეშაპისნაირთა 26 სახეობა, მათ შორის 20 სახეობის დელფინი, რომელთაგან დელფინარიუმის პირობებს ყველაზე უკეთ აფალინა ეგუება და მრავლდება კიდეც.

აღმოსავლეთ ევროპაში არის ორი დელფინარიუმი: ყირიმში, ყარადაღის ბიოსადგურთან, სადაც ჰყავთ შავი ზღვის სამივე სახეობის დელფინი და აქვთ სამეცნიერო-სადემონსტრაციო დელფინარიუმი, და ბათუმის დელფინარიუმი, რომელიც შეიქმნა 1974 წელს თევზის საზღვაო მეურნეობისა ოკეანოგრაფიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს განყოფილების ბაზაზე, მისი სიგრძეა 36 მ, სიგანე 14 მ, ხოლო სიღრმე 5 მ. აქვეა საწვრთნელი აუზები, რომელთა დიამეტრია 9 მ. ყველა აუზის მოცულობა 3 ათ. მ3 აღემატება. ბათუმის დელფინარიუმი მსოფლიოს უდიდესი დელფინარიუმების რიცხვში შედის. ზღვის სუფთა წყლით უწყვეტი მომარაგება უზრუნველყოფს აუზებში წყლის ხუთჯერად დღეღამურ ცვლას. ბათუმის დელფინარიუმში მთელი წლის განმავლობაში ჰყავთ აფალინა. დელფინარიუმის საერთო მოცულობა საშუალებას იძლევა მასში ერთდროულად იყოლიონ 15-მდე დელფინი. აქ ტარდება სისტემატური მეცნიერული დაკვირვებანი დელფინების მოსათვინიერებლად და გასაწვრთნელად, მათი ქცევების შესასწავლად; რისთვისაც შექმნილია ზღვის ცხოველთა ბიოლოგიური შემსწავლელი ლაბორატორია, რომლის თემატიკა ითვალისწინებს როგორც თეორიული, ისე პრაქტიკული ხასიათის კვლევას.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 456.
**საქართველოს დამფუძნებელი კრების სამხედრო კომისია** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს (შემდეგში პარლამენტის) და დამფუძნებელი კრების სამხედრო კომისია კანონპროექტის ავტორსა და მოწვეულ სამხედრო სპეციალისტებთან ერთად განიხილავდა ქვეყნის სამხედრო აღმშენებლობის შესახებ მისაღებ კანონებს და წარუდგენდა დამფუძნებელ კრებას. 1919 წლის 29 მარტიდან დამფუძნებელი კრების სამხედრო კომისიის წევრები იყვნენ: სოციალ-დემოკრატები: სილიბისტრო ჯიბლაძე, გრიგოლ გიორგაძე, რუბენ აუშტროვი, კონსტანტინე ანდრონიკაშვილი, ვლადიმერ ჯუღელი, ალექსანდრე დგებუაძე, ანანია სალუქვაძე, ზაქარია გურული, ანდრია ჭიაბრიშვილი, მუხრან ხოჭოლავა, ვლადიმერ ჯიბლაძე, ვიქტორ ჟღენტი. სოციალ-ფედერალისტები: სვიმონ მდივანი, იოსებ გობეჩია. ეროვნულ-დემოკრატი - პეტრე სურგულაძე. სამხედრო კომისია პერიოდულად აკომპლექტებდა მცირე სამხედრო კომისიას, რომელიც სამხედრო შენაერთების რევიზიასა და მასალებს განიხილავდა და გასცემდა რეკომენდაციებს.

ლიტერატურა
----------

* *სილაქაძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 123.
**სინხაის რევოლუცია** — ბურჟუაზიული რევოლუცია ჩინეთში 1911-1913 წლებში, დაამხო მანჯურიელთა ცინის დინასტია და ჩინეთი რესპუბლიკად გამოაცხადა. რევოლუცია დაიწყო ძველი ჩინური კალენდრის მიხედვით „სინხაის" წელს. გაპირობებული იყო მანჯურიის დინასტიის დამხობის ისტორიული აუცილებლობით, იგი მხარს უჭერდა ფეოდალურ წესებს და ამუხრუჭებდა კაპიტალიზმის განვითარებას ჩინეთში. რევოლუციური მამოძრავებელი ძალები იყვნენ: ეროვნული ბურჟუაზია, გლეხობა, მუშები, ლიბერალი მემამულეები. რევოლუცია დაიწყო ჯარისკაცთა აჯანყებით 1911 წლის 10 ოქტომბერს, ქალაქ უჩანში. ნოემბრის ბოლოს სამხრეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ჩინეთის 15 პროვინციაში დაემხო მანჯურიის დინასტიის ხელისუფლება. აჯანყებულ რაიონებს სათავეში მოექცნენ ლიბერალური ბურჟუაზია და მემამულეთა წარმომადგენლები. ცინებმა მოიწვიეს რეაქციონერი გენერალი იუან შიკაი და 2 ნოემბერს პრემიერ-მინისტრად და მთავარსარდლად დანიშნეს. იგი ლავირების პოლიტიკას ატარებდა ცინების მთავრობასა და რევოლუციონერებს შორის. ჩინეთის რესპუბლიკური ბანაკის წარმომადგენლებმა დაიწყეს იუან შიკაისთან მოლაპარაკება. 29 დეკემბერს აჯანყებული პროვინციების დელეგატების კრებამ (ნანკინი) ჩინეთის რესპუბლიკის დროებით პრეზიდენტად აირჩია ემიგრაციიდან დაბრუნებული სუნ იატსენი, მაგრამ იმპერიალისტურმა ქვეყნებმა არ ცნეს ნანკინის მთავრობა. რევოლუციური ბანაკის შემთანხმებლურმა უმრავლესობამ მოითხოვა, სუნ იატსენის ნაცვლად იუან შიკაის დაეკავებინა პრეზიდენტის პოსტი. 1912 წლის 12 თებერვალს მანჯურიელი იმპერატორი გადადგა ტახტიდან, ხოლო 15 თებერვალს ნანკინის კრებამ იუან შიკაი აირჩია დროებით პრეზიდენტად.

იუან შიკაიმ ისარგებლა ლიბერალური წრეებისა და ბურჟუაზიული დემოკრატიის სისუსტით და საერთაშორისო იმპერიალიზმის დახმარებით დაამყარა სამხედრო-ფეოდალური დიქტატურა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 377.
დელუვიური საფარი
დელუვიონი
**დელუვიონი**, **დელუვიური ნალექები** (ლათ. deluo — ჩამოვრეცხავ) — ნალექები, რომლებიც წარმოიქმნება კალთების ქვედა ნაწილებსა და მთის ძირში გამოფიტვის ფხვიერი პროდუქტების გადაადგილებით წვიმისა და თოვლის წყლის ნაკადების მიერ, ან სიმძიმის ძალით. კონტინენტური მეოთხეული დანალექების გენეტიკური ტიპი; გამოყო გეოლოგმა ალექსი პავლოვმა 1888 წელს.

ჩვეულებრივ, განიხილება კოლუვიონის შემადგენლობაში. მეტად ფართოდაა განვითარებული სემიარიდულ კლიმატურ რეგიონებში, სადაც არ გვხვდება უწყვეტი მცენარეული საფარი. მაღლობის დამრეცი კალთების საფუძველში დელუვიური შლეიფების, — მდინარეთა ხეობების, ტერასების, ხევების ამგებელია. შედგენილობაში ჭარბობს ქვიშნარი და თიხნარი.

მყარი ქანებით აგებულ კალთებზე, ყალიბდება უფრო რთული შედგენილობის დელუვიონი. ვაკე რელიეფის პირობებში მდიდარია ქვიშებით, ხრეშითა და წვრილი კენჭით, მთებში — ხვინჭითა და ღორღით. ლიოსის განვითარების არეებში დელუვიონი წარმოდგენილია ლიოსისებრი თიხნარით, რომელშიც ზოგჯერ გვხვდება დამარხული ნიადაგის ჰორიზონტები.

წყლის დახარისხების დამახასიათებელი ნიშანია შრიანობა და ნატეხი მასალის სისხოს შემცირება დელუვიური შლეიფების საფუძველის მიმართულებით, რომლის კალთისპირა ზონაში დელუვიონი ყველაზე უფრო უხეშია, შუა ზონაში — უფრო წვრილი, მკვეთრი ფენობრიობით, პერიფერიულში — ყველაზე თხელი.

დელუვიონის სიმძლავრე შლეიფების ზედა და ქვედა ნაწილში მინიმალურია (1–2 მ); შუა ნაწილში, კალთის დამარხულ ძირზე, შეიძლება მიაღწიოს 10–15 მ-ს. დელუვიონში ხშირად წარმოდგენილია ოქროს, კალის, ვოლფრამის მინერალების, ტანტალისა და ნიობიუმის ქვიშრობი საბადოები; მოიპოვება ალმასებიც. დელუვიური თიხნარი გამოიყენება აგურის საწარმოებლად. დელუვიონის შესწავლას აქვს დიდი მნიშვნელობა მეოთხეული სისტემის კლიმატოსტრატიგრაფიული შკალის დასამუშავებლად.

სქოლიო
------

1. ↑  გეომორფოლოგიური ლექსიკონი, თბ. ნეკერი, 1996, გვ. 65
2. 1 2 3 4  Делювий | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-04. ციტირების თარიღი: 2021-05-04.
3. ↑  Чис­тя­ков А. А. Ма­ка­ро­ва Н. В. Ма­ка­ров В. И. Чет­вер­тич­ная гео­ло­гия. М. 2000.
**პედანიოს დიოსკორიდე**, *დიოსკურიდე* (ბერძ. Πεδάνιος Διοσϰορίδης, Διοσϰουρίδης) — I საუკუნის ძველბერძენი ექიმი, კილიკიის ქალაქ ანაზარბოსის მკვიდრი. რომის არმიაში ექიმად ირიცხებოდა, მასთან ერთად მრავალ ქვეყანაში იმოგზაურა და მცენარეებზე ცნობები შეაგროვა (აღწერა 600-მდე სახეობა). თხზულებაში „სამკურნალო საშუალებებზე" („De materia medica") მოცემულია იმ დროისთვის ცნობილი მცენარეული, ცხოველური და მინერალური წარმოშობის ყველა მეტიკამენტის სისტემატიკური აღწერა, მათი მომზადების ხერხები, ცნობები სამკურნალო ნედლეულის დამუშავების (აქროლა, გამოხდა, კრისტალიზაცია) რიგი წესების შესახებ. დიოსკორიდეს თხზულებები XVII საუკუნემდე ბოტანიკისა და ფარმაკოლოგიის დარგებში უდავო ავტორიტეტით სარგებლობდა; მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მცენარეთა სისტემატიკის შემუშავებაში. ტრაქტატი „De materia medica" გამოქვეყნდა ალდ მანუციო უფროსის მიერ.

სქოლიო
------

1. ↑  *Шерстнёва Е. В.* Диоскорид // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М. 2007. — стр. 39.
ჰიპოთეზა, რომ ემოციური პროცესები წარმართავს ან გავლენას ახდენს გადაწყვეტილების მიღებაზეთარგი:SHORTDESC:ჰიპოთეზა, რომ ემოციური პროცესები წარმართავს ან გავლენას ახდენს გადაწყვეტილების მიღებაზე
სომატური მარკერები, სავარაუდოდ, შენახულია ვენტრომედიალურ პრეფრონტალურ ქერქში (გამუქებული).
**სომატური მარკერების ჰიპოთეზა** (ინგლ. somatic marker hypothesis) — ანტონიო დამასიოს და მასთან დაკავშირებული მკვლევარების მიერ შემუშავებული ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვითაც ემოციური პროცესები წარმართავს ქცევას, განსაკუთრებით, გადაწყვეტილების მიღებას ან გავლენას ახდენს მასზე.

„სომატური მარკერები" წარმოადგენენ ისეთ გრძნობებს, რომლებიც ასოცირებული არიან ემოციებთან, როგორიცაა გულის აჩქარება შფოთის, გულისრევის და ზიზღის შეგრძნების თანაობისას.

სქოლიო
------

1. ↑  Damasio, Antonio R. (2008). *Descartes' Error: Emotion, Reason and the Human Brain*.  Random House. ISBN 978-1-4070-7206-7.  *Descartes' Error*
2. ↑  Damasio, A.R.; Tranel, D.; Damasio, H.C. (1991) "Ch. 11: Somatic markers and the guidance of behaviour: theory and preliminary testing", *Frontal Lobe Function and Dysfunction*.  Oxford University Press,   გვ. 217–229. ISBN 978-0-19-506284-7.
**სელჰერსტ პარკი** (ინგლ. Selhurst Park) — სტადიონი ინგლისის დედაქალაქ ლონდონში. მისი ტევადობა 25 456 კაცს შეადგენს. სტადიონზე იმართება კრისტალ პალასის საშინაო მატჩები.

ისტორია
-------

ადგილი ახალი სტადიონისთვის, სადაც მანამდე აგურის ქარხანა მდებარეობდა, კლუბმა ბრაიტონის რკინიგზის კომპანიისგან შეისყიდა 2 570 ფუნტად 1922 წელს. სტადიონის პროექტი შეადგინა ცნობილმა შოტლანდიელმა არქიტექტორმა არჩიბალდ ლიტჩიმ, რომლის რეალიზება მოახდინა სამშენებლო კომპანია Humphreys of Kensington-მა დაახლოებით 30 000 ფუნტად. 1924 წლის 30 აგვისტოს მოედანზე გაიმართა პირველი საფეხბურთო მატჩი „კრისტალ პალასსა" და „შეფილდ უენსდეის" მონაწილეობით, 25 ათასი გულშემატკივრის თანდასწრებით. მასპინძლები 0:1 დამარცხდნენ. იმ დროს სტადიონს მხოლოდ ერთი ტრიბუნა ჰქონდა, დანარჩენნი მოედანს მიუშენეს 60-იან წლებში.

1926 წლის 1 მარტს ინგლისის ეროვნულმა ნაკრებმა ითამაშა უელსის წინააღმდეგ „სელჰერსტ პარკზე". 1948 წელს სტადიონმა უმასპინძლა ორ მატჩს ლონდონის ოლიმპიური თამაშების მიმდინარეობისას.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სელჰერსტ პარკი"** ვიკისაწყობში.
* ინფორმაცია სტადიონზე დაარქივებული 2014-11-28 საიტზე Wayback Machine. კრისტალ პალასის საიტზე
* სტადიონის სურათები

სქოლიო
------

1. ↑  Premier League Handbook Season 2016/17 (PDF). *Premier League*. ციტირების თარიღი: 18 August 2016.
2. ↑  Selhurst Park : Key facts.
3. ↑  Selhurst Park on Soccerway.
**დემეტრას წესი** — დიზაინის პრინციპები კომპიუტერული პროგრამების შესაქმნელად, განსაკუთრებით ობიექტზე ორიენტირებულ პროგრამირებაში. ზოგად განმარტებაში დემეტრას წესი არის არამჭიდრო დაწყვილების (loose coupling) კონკრეტული შემთხვევა. ეს წესი შექმნა იან ჰოლანდმა 1987 წელს.
დემეტრას წესი შეიძლება შეჯამდეს შემდეგ პუნქტებად:

* თითოეულ ერთეულს უნდა ქონდეს შეზღუდული ცოდნა სხვა ერთეულებზე და ეს სხვა ერთეულებიც მასთან ახლოს მყოფი(აზრობრივად) უნდა იყოს.
* თითოეული ერთეული უნდა ესაუბროს მხოლოდ საკუთარ მეგობრებს და არასოდეს უცნობებს.
* ერთეული უნდა ესაუბროს მხოლოდ უშუალო მეგობრებს.

ამ წესს დაერქვა დემეტრას სახელი ქალღმერთ დემეტრას პატივსაცემად.

ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირება
-----------------------------------

ობიექტზე ორიენტირებულ პროგრამირებაში დემეტრას წესის უფრო კონკრეტული სახელია "დემეტრას წესი მეთოდების/ფუნქციებისთვის". ობიექტ `A`-ს შეუძლია გამოიძახოს ობიექტ `B`-ს მეთოდი, მაგრამ ობიექტი `A` არ უნდა მიწვდეს ობიექტ `C`-ს `B` ობიექტის გავლით.

უფრო ფორმალურად რომ ჩამოვაყალიბოთ, დემეტრას წესი მეთოდების/ფუნქციებისთვის მოითხოვს, რომ ობიექტ `O`-ს მეთოდ `m`-ს შეუძლია მხოლოდ შემდეგი ობიექტების მეთოდების გამოძახება:
 

1. `O` საკუთარი თავის
2. m-ის პარამეტრების
3. ნებისმიერი ობიექტის რომელიც შეიქმნა/ინიციალიზდა `m`-ში
4. `O-ს` შემადგენელი კომპონენტი ობიექტები
5. გლობალურ ცვლადს, რომელიც ხელმისაწვდომია `m`-დან

კერძოდ თავიდან უნდა ავირიდოთ იმ ობიექტების მეთოდების გამოძახება , რომელი ობიექტიც დაბრუნდა სხვა მეთოდის მიერ. ბევრ თანამედროვე ოოპ ენაში წერტილი გამოიყენება ობიექტის ველებზე წვდომისათვის, ამ შემთხვევაში დემეტრას წესი შეგვიძლია შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბოთ "გამოიყენეთ მხოლოდ ერთი წერტილი". მაგალითად, კოდი `a.b.Method()` არღვევს წესს და `a.Method()` არ არღვევს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Law of Demeter (LoD)
*Bibliotheca historica*, 1746
**დიოდორე სიცილიელი** (ბერძ. Διόδωρος Σικελιώτης) — ბერძენი ისტორიკოსი, რომელიც მოღვაწეობდა ძვ. წ. I საუკუნეში. ცნობილი ნაშრომის - „ისტორიული ბიბლიოთეკის" ავტორი. მისივე ნაშრომებზე დაყრდნობით, ის დაიბადა სიცილიის ქალაქ აგირიუმში. ანტიკური ლიტერატურა მის ცხოვრებაზე დამატებით ინფორმაციას არ გვაწვდის.

შემოქმედება
-----------

დიოდორეს ნაშრომი, რომელსაც ის უწოდებს „*ისტორიულ ბიბლიოთეკას*", შეიცავს ორმოც წიგნს და დაყოფილია სამ ნაწილად. პირველ ექვს წიგნში აღწერილია ნახევრად მითური ისტორიები. (მათ შორისაა ტროის ომი, არგონავტები და ა.შ.) აქ მოთხრობილია ძველი ეგვიპტის (I წიგნი), მესაპოტამიის, ინდოეთის, სკვითების და არაბების (II წიგნი), ჩრდილოეთ აფრიკის (III), საბერძნეთისა და ევროპის (IV–VI) ისტორიისა და კულტურის შესახებ. მეორე ნაწილში (VII–XVII წიგნები) დიოდორე მოგვითხრობს მსოფლიოს ისტორიას ტროის ომიდან მოყოლებული ალექსანდრე დიდის სიკვდილამდე. მესამე ნაწილში (XVII წიგნიდან ბოლომდე) ის აღწერს მოვლენებს დიადოქოსების ომიდან დაწყებული ძვ. წ. 60 წლამდე, ანუ იულიუს კეისარის გალიაში ლაშქრობის დასაწყისამდე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 559.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ისტორიული ბიბლიოთეკის სრული ტექსტი
**ტემერნიკის საბაჟოს ძეგლი** (რუს. Памятник Темерницкой таможне) — სკულპტურული ძეგლი, რომელიც საზეიმოდ გაიხსნა 2010 წელს დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება ქალაქის დაბადებისა და ტემერნიკის საბაჟოს დაარსების შესახებ ბრძანების ხელმოწერის თარიღს (1749 წლის 15 დეკემბერი). ძეგლის დადგმა მოხდა ქალაქ დონის როსტოვის ადმინისტრაციის 2010 წლის 24 ნოემბერის № 890 ბრძანებულების შესაბამისად.

ისტორია
-------

2010 წლის 15 დეკემბერს ქალაქის სანაპიროზე ოფიციალურად გაიხსნა ტემერნიკის საბაჟოს ძეგლი. ღონისძიება მიეძღვნა დონის როსტოვის დაარსების თარიღსა და ტემერნიკის საბაჟოს დაარსების შესახებ განკარგულების ხელმოწერის თარიღს. ქანდაკება დაამზადეს ნოვოროსიისკში დონის როსტოველი ხელოსნების მეთვალყურეობის ქვეშ. ძეგლის ავტორები არიან სერგეი ოლეშნია და ანატოლი დემენტიევი. ძეგლის დამზადებას მოუნდნენ 7 თვე. 

2017 წლის 24 თებერვალს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ძეგლი ნაწილობრივ დაზიანდა. არსებობდა ვერსია, რომ ძეგლი დაზიანდა ვანდალიზმის შედეგად, მაგრამ სინამდვილეში ძეგლი დაზიანდა ავტო-საგზაო შემთხვევის შედეგად.

აღწერა
------

კომპოზიციის ცენტრშია საბაჟოს ოფიცრის ფიგურა, რომელსაც ხელში უჭირავს სავაჭრო წესდება, რომელიც დათარიღებულია 1731 წლით, ასევე მას აქვს სხვა დოკუმენტებიც, რომლებიც არეგულირებს საბაჟოს მუშაობას. ძეგლის შექმნისათვის კონსუტაციები მიმდინარეობდა ისტორიკოსებთან, რათა ძეგლის გარე ხედი მთლიანად მიმსგავსებოდა ისტორიულ პერიოდს. ძრგლის სიმაღლეა 2 მეტრი და 20 სანტიმეტრი. დამზადებულია ბრინჯაოსაგან. დამონტაჟების პროცესი მიმდინარეობდა რამდენიმე საათის განმავლობაში.

ძეგლი დადგეს სანაპიროს ქუჩაზე № 15 სახლის პირდაპირ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Памятник в честь основания Темерницкой таможни//Донской туризм.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-31. ციტირების თარიღი: 2017-06-02.
2. 1 2  Об установке памятника в честь основания Темерницкой таможни
3. ↑  Мемориал ко Дню создания Темерницкой таможни частично разрушен დაარქივებული 2017-03-31 საიტზე Wayback Machine.
4. ↑  В Ростове-на-Дону открыли памятник в честь основания Темерницкой таможни
სელკუპი კაცი
**სელკუპები** — რუსეთში მცხოვრები გადაშენების პირას მყოფი ეთნიკური ჯგუფი. განსახლებულები არიან მდინარე ენისეის საშუალო დინებაში. სოფელ ფარკოვოში ისინი შეადგენენ უმრავლესობას. ენისეის დასახლებებში ისინი ცხოვრობენ კეტებს შორის. რამდენიმე სელკუპი ცხოვრობს დასახლება კელოლოგში ელოგუოზე, ენისეის მარცხენა შენაკადზე.

სსრ კავშირში 1989 წელს ეთნიკური ჯგუფის რაოდენობა შეადგენდა 3612 კაცს (3564 რუსეთში). 2002 წლის აღწერით 4249. 

ციმბირის რუსეთთან მიერთების დროიდან სელკუპებს ეკავათ ტერიტორია ჩრდილოეთით შუა ობიდან და მის შენაკად ტიმიდან სამხრეთით მდინარე ჩულიმამდის. პირველ წინააღმდეგობას კაზაკურ რაზმებს უწევდა სელკუპების ტომობრივი გაერთიანება – „პეგაია ორდა". ობისპირეთის მიწებისა და მათი მოსახლეობის დაპყრობა დასრულდა XVI-XVII საუკუნეებში. XVII საუკუნი პირველ ნახევარში სელკუპების რაოდენობა ოთხ ციმბირულ მაზრებში იყო 2 700, 300, 1 500, 1000 – სულ 5 500 კაცი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Селькупы в XVII—XX веках დაარქივებული 2009-05-21 საიტზე Wayback Machine.
* Фотографии — Фатеев И. С. Селькупы реки Тым 1938, 1940 годы დაარქივებული 2004-12-26 საიტზე Wayback Machine.
* Селькупы на сайте Ассоциации коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока დაარქივებული 2021-01-28 საიტზე Wayback Machine.
* Этническая идентификация южных селькупов (реферат)
**სემ ჩაილდერსი** (ინგლ. Sam Childers; დ. 1962, გრანდ-ფორქსი, ჩრდილოეთი დაკოტა, აშშ) — ბაიკერების ბანდის ყოფილი წევრი, რომელიც ამჟამად თავის რესურსებსა და ცხოვრებას უძღვნის სამხრეთ სუდანში, სამხედრო მოქმედებების ზონაში მყოფი ბავშვების სიცოცხლის გადარჩენას. ჩაილდერსმა და მისმა მეუღლემ ლინმა აღმოსავლეთ აფრიკაში დააფუძნეს ობოლ ბავშვთა თავშესაფარი, სადაც დღეისათვის იმყოფება 300-მდე ბავშვი. სემ ჩაილდერსი დაიბადა ჩრდილოეთ დაკოტაში. ჰყავდა ორი უფროსი ძმა – პოლ ჯუნიორი და ჯორჯი, და და, სახელად დონა, რომელიც გარდაეცვალა. 1974 წელს როდესაც ჩაილდერსს 12 წელი შეუსრულდა მისი ოჯახი საცხოვრებლად მინესოტის შტატის ქალაქ გრანდ-რაპიდზში გადავიდა. მოზარდობის პერიოდში ჩაილდერსმა მისწრაფება გამოიჩინა სიგარეტის, მარიხუანის, ალკოჰოლისა და ჰეროინის მიმართ, რამაც ის ნარკომანად აქცია. გარდა ამისა, ვაჭრობდა ნარკოტიკებით და ინტერესს იჩენდა ალკოჰოლისა და მოტოციკლების მიმართ, რამაც კანონგარეშე ცხოვრებამდე მიიყვანა. 1992 წლის ზაფხულში ჩაილდერსმა ქრისტიანობა მიიღო. პასტორმა მას აფრიკაში გამგზავრება უწინასწარმეტყველა. 1998 წლის ბოლოს იგი პირველად გაემგზავრა სუდანში, სადაც გარკვეულ ხანში თავის მეუღლესთან ერთად დააარსა ობოლთა თავშესაფარი, სადაც ამჟამად 300-მდე ობოლი ბავშვი იყრის თავს. აფრიკაში გატარებულ წლებს იგი დაწვრილებით აღწერს თავის წიგნში *„ადამიანის სხვა ომი"*.

2011 წელს გამოვიდა ფილმი „მოქადაგე ტყვიამფრქვევით", რომელშიც გაშუქებულია *სემ ჩაილდერსის* ცხოვრება და მოღვაწეობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოქადაგე ტყვიამფრქვევით (ინგლისური)
* ინტერვიუ სემ ჩაილდერსთან ერთად დაარქივებული 2011-09-29 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Angels of East Africa. Angels of East Africa.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-02. ციტირების თარიღი: 2010-10-08.
2. ↑  Missionary Fights for Children of East Africa – Christian World News – CBN News – Christian News 24-7. CBN.com. ციტირების თარიღი: 2010-10-08.
3. ↑  Morrison, Keith.  (2006-09-26) In war-torn Uganda, kids only emerge at night – Dateline NBC – msnbc.com. MSNBC. ციტირების თარიღი: 2010-10-08.
4. ↑  Another Man's War | Book Videos, Interviews & Podcasts from B&N Studio. Media.barnesandnoble.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-25. ციტირების თარიღი: 2010-10-08.
**დენეჟკინ-კამენის ნაკრძალი** (რუს. Государственный природный заповедник „Денежкин Камень") — სახელმწიფო ნაკრძალი რუსეთში. მდებარეობს სვერდლოვსკის ოლქში. დაარსდა 1946 წელს სვერდლოვსკისა და პერმის ოლქების ტერიტორიაზე. იმ დროისათვის მისი ფართობი შეადგენდა 135 ათას ჰა-ს. მისი ტერიტორია დროთა განმავლობაში იცვლებოდა, ზოგჯერ იზრდებოდა, ზოგჯერ მცირდებოდა. 1961 წელს მისადგილზე დაარსდა „გოსპრომხოზი". 1991 წელს აღდგა ნაკრძალი და მისი ტერიტორია ორჯერ შეამცირეს. ნაკრძალის პერმის ნაწილი აღარ შეიყვანეს მის ფარგლებში. 

ამჟამად ნაკრძალის ფართობია 78 200 ჰა. მდებარეობს სვერდლოვსკის ოლქის სევეროურალსკისა და ივდელის მუნიციპალიტეტებში.

ნაკრძალის ფლორა და ფაუნა ტიპიურია ტაიგისათვის. აქ სახლობს ძუძუმწოვრების 37 სახეობა, ფრინველების 140 სახეობა. ნაკრძალში ცხოვრობს მურა დათვი, სამურავი, ფოცხვერი, სიასამური, ლოსი, სოღო, ბუ და სხვ.

2010 წლის ხანძარი
-----------------

2010 წლის 15 ივნისს ნაკრძალში გაჩნდა ხანძარი. 5 აგვისტოს მდგომარეობით დამწვარი ტერიტორიის ფართობი იყო 800 ჰა. ხანძრის ლიკვიდაციაში მონაწილეობდა 114 ადამიანი და 20 ტექნიკის ერთეული (მათ შორის შვეულმფრენი Mi-8). საერთო ჯამში ხანძარმა გაანადგურა 3,3 ათ. ჰა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაკრძალის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  «Денежкин камень» снова тушат с неба — Информационное агентство СИА-ПРЕСС — Происшествия[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  В заповеднике «Денежкин камень» выгорело около 3 тысяч гектаров
3. ↑  Руководство заповедника «Денежкин камень» опровергает обвинения в халатности
**გომარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** - ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გომარეთში ისტორიულ ქვემო ქართლში.

ისტორია
-------

გომარეთი შედიოდა ისტორიულ ზურტაკეტში XI საუკუნის პირველ ნახევარში, მას მართავდნენ და ფლობდნენ კლდეკარის ერისთავები. 

სოფელ გომარეთის მიმდებარე ტერიტორიაზე, სახნავ-სავარგულებში შემორჩენილია დაზიანებული ქვაჯვარა, რომელიც, სავარაუდოდ, ადრე შუა საუკუნეებში უნდა იყოს დადგმული.

სოფელი გამორჩეულია ხუროთმოძღვრული ძეგლებით. ერთ-ერთ უნიკალურ ძეგლს წარმოადგენს XI საუკუნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია.

გომარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* მუსხელიშვილი, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ძირითადი საკითხები, ნაწ. I, თბ. 1977;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გომარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ჰოენშვანგაუ
**ჰოენშვანგაუს სასახლე** (გერმ. Schloss Hohenschwangau) მდებარეობს გერმანიაში, ბავარიაში, შვანგაუს მახლობლად, ნოიშვანშტაინის სასხლის მოპირდაპირე მხარეს

ისტორია
-------

სასახლის ადგილზე XII საუკუნიდან არსებობდა „შვანშტაინის ციხესიმაგრე", რომელიც რამდენიმეჯერ იქნა დანგრეული და აღდგენილი. 1832 წელს ციხესიმაგრის ნანგრევები შეიძინა შემდგომში ბავარიის მეფემ მაქსიმილიან II-ემ და მის ადგილზე 1837 წელს არქიტექტორ დომენიკო ქუალიოს ააშენებინა ნეოგოთიკის სტილის სასახლე.

XIX საუკუნის დასაწყისში შვანშტაინისა და წინა და უკანა ჰოენშვანგაუს ციხესამგრეების სახელები არეულ იქნა. ამრიგად ეწოდა შვანშტაინის ციხესიმაგრის ადგილზე აშენებულ სასახლეს ჰოენშვანგაუ და ჰოენშვანგაუს ციხესიმაგრის ნანგრევებზე ასენებულ სასახლეს ნოიშვანშტაინი.

ჰოენშვანგაუს სასახლე ბავარიის სამეფო ოჯახის ვიტელსბახების საზაფხულო რეზიდენცია იყო. აქ გაატარა ბავშვობა ლუდვიგ II-ემ და სიცოცხლის ბოლო წლები დედამისმა მარიემ.

2005 წლის 6 ნოემბერს სასახლე გაქურდულ იქნა. მოპარულ იქნა ბავარიის მეფეთა ორდენების კოლექცია (80 ცალი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰოენშვანგაუს სასახლე***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2013-03-12 საიტზე Wayback Machine.
**ტემპი** (იტალ. tempo < ლათ. tempus — დრო) — მეტრულად თვლადი ერთეულების ცვლადობის სიჩქარე (მეტრი). ტემპი მჭიდროდაა დაკავშირებული მუსიკალურ ხასიათთან. თავდაპირველად ტემპი  ნოტებში არ აღინიშნებოდა და შემსრულებელი მუსიკის შინაარსისა და ფაქტურის მიხედვით ირჩევდა მას. XVII საუკუნუდან ტემპი აღინიშნება სპეციალური იტალიური ტერმინებით. ძირითადი ტემპებია: ლარგო, ლენტო, ადაჯიო (ნელი), ანდანტე, მოდერატო (ზომიერი) და  ალეგრო, ვივაჩე, პრესტო (ჩქარი). ტემპის აღმნიშვნელ ხელსაწყოს მეტრონომი ეწოდება.მეტრონომულიაღნიშვნები, რომლებსაც კომპოზიტორი აკეთებს ნოტებში, წარმოადგენს მხოლოდ ორიენტირს შემსრულებლისათვის. მას შეუძლია გარკვეულ ფარგლებში ამ ტემპიდან გადახრა. ყველა ნაწარმოებს აქვს ერთი მთავარი ტემპი, თუმცა ცალკეული ფრაზის ტემპი შეიძლება რამდენადმე აჩქარდეს ან შენელდეს(აგოგიკა). გვხვდება უფრო მნიშვნელოვანი გადახრებით ძირითადი ტემპიდან, რაც აღინიშნება ტერმინებით: აჩელერანდო, სტრინჯენდო, პიუ მოსო (აჩქარება), რალენტანდო, რიტენუტო, მენო მოსო (შენელება). თავდაპირველად ტემპზე დაბრუნება აღინიშნება ტერმინით ტემპო პრიმო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 691-692.
**დონ-ჟუანის ტბა** — მცირე წყალსატევი, რომელიც მდებარეობს რაიტის ხეობაში ვიქტორიას მიწაზე ანტარქტიდაში. პრეტენზიას აცხადებს დედამიწის ყველაზე მარილიანი წყალსატევის წოდებაზე.

ისტორია
-------

ტბა აღმოჩენილი იქნა 1961 წელს ვერტმფრენის მფრინავების დონ როს (Don Roe) და ჯონ ჰიკის (John Hickey) მიერ, რომელთა პატივსაცემადაც დაერქვა ტბას სახელი. ტბის აღმოჩენის დროს, წყლის ტემპერატურა იყო −30 °C, მაგრამ ყინული ტბაზე არ ყოფილა. 1977 წელს გამოცემულ ტოპოგრაფიულ რუკებზე ტბის ფართობი შეადგენდა 0,25 კმ²-ს. ბრტყელი ძირის მქონე ტბის საშუალო სიღრმე შეადგენდა 0,3 მეტრს. 1998 წელს ტბის ზომები შემცირდა 0,03 კმ²-მდე, სიღრმე შემცირდა 0,1 მეტრამდე. წყალსატევი აღიწერება, როგორც გრუნტის წყლების გამოსვლის ადგილი. მშრალი ხეობები, რომელშიც იმყოფებიან მსგავსი ტბები, ხასიათდება ძლიერი ქარებით და ჰაერის უკიდურესი სიმშრალით. ასეთ პირობებში გამდნარი წყალი, რომელიც წარმოიშვება ირგვლივ მყოფი მყინვარების დნობისაგან, აორთქლებისას, ტოვებს მასში მანამდე ათქვეფილ მთის ჯიშებისგან შემდგარ მინერალურ ნივთიერებებს. სულ ცოტა უკანასკნელი 2 მილიონი წლის განმავლობაში მშრალ ხეობებში არსებობდა პირობები, დღევანდელის მსგავსი, რომლის დროსაც ხდებოდა მარილების კონცენტრაცია. დონ-ჟუანის ტბა არ იყინება ზამთარშიც, ჰაერის ისეთ ტემპერატურაზეც კი, როდესაც ის ეცემა −53 °C-მდე. საანგარიშო წყლის შემადგენლობა −51,8 °C ტემპერატურის დროს შეადგენს 413 გრ/ლ CaCl2-ს და 29 გრ/ლ NaCl-ს.

მარილის შემცველობა (კალციუმის ქლორიდის CaCl2 დიდი ნაწილით) ამ წყალსატევში შეადგენს 40,2 %-ს — შედარებისათვის, მკვდარი ზღვის მარილიანობა შეადგენს 34,7 %-ს, ხოლო მსოფლიო ოკეანის საშუალო მარილიანობა — მხოლოდ 3,38 %-ს.

დონ-ჟუანის ტბის გამოკვლევისას დარეგისტრირდა აზოტის ოქსიდის საკმაოდ მნიშვნელოვანი შემადგენლობა. დედამიწაზე მას ქმნიან მიკროორგანიზმები, მაგრამ დონ-ჟუანის ტბაში არანაირი ცოცხალი არსებები აღმოჩენილი არ ყოფილა. აღმოჩნდა, რომ N2O (სხვა აირებთან ერთად — მაგალითად, წყალბადთან) კლდეების მარილწყალთან რეაქციის პროდუქტია. მკვლევარები ვარაუდობენ, რომ მსგავსი არაბიოლოგიური სახით აზოტის ოქსიდი შეიძლება ჩამოყალიბდეს მარსზე, რადგანაც ამ პლანეტის პირობები მსგავსია ანტარქტიდის მშრალი ხეობების პირობებთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Research in Antarctica reveals non-organic mechanism for production of important greenhouse gas (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Don Juan Pond and Lake Vanda Photo Gallery by Suze at pbase.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-16. ციტირების თარიღი: 2015-05-25.
**ევფრასის ბაზილიკა** (ხორვატ. Eufrazijeva bazilika) — ბაზილიკა ხორვატიის ქალაქ პორეჩში. წარმოადგენს საეპისკოპოსო კომპლექსს, რომელიც გარდა საკუთრივ ბაზილიკისა, მოიცავს საეკლესიო სალაროს, მოსანათლ ადგილს და არქიეპისკოპოსთა სასახლის სიახლოვეს მდებარე სამრეკლოს. კომპლექსი ადრეული ბიზანტიური არქიტექტურის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია მთელს ხმელთაშუაზღვისპირეთში. 

ბაზილიკის უდიდეს ნაწილს შენარჩუნებული აქვს თავდაპირველი ფორმა, მაგრამ მიწისძვრებისა და ხანძრების შედეგად დაზიანებულის სულ მცირე დეტალები. იგი ამავე ადგილზე აშენებული უკვე მესამე ეკელსიაა და ინახავს წინა ეკლესიების ნარჩენებს, მაგალითად IV საუკუნის ბაზილიკის მოზაიკურ იატაკს. განსაკუთრებული ღირებულებების გამო, 1997 წელს ევფრასის ბაზილიკა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. 

ამ ადგილას მდებარე ყველაზე ადრეული ბაზილიკა წმინდა მაურუს პერენტიუმელის სახელობის იყო და მიეკუთვნებოდა IV საუკუნის მეორე ნახევარს. მისი სამლოცველოს მოზაიკური იატაკი დღეს ეკლესიის ბაღშია დაცული. იმავე საუკუნეში სამლოცველო გაადიდეს და ეკლესიად გარდაქმნეს, რომელიც ნავისა და სამრეკლოსგან შედგებოდა. მოზაიკაზე ასახული თევზი (ქრისტეს სიმბოლო) სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება. ამავე თარიღს ადასტურებენ აქვე აღმოჩენილი მონეტები, რომლებზეც გამოსახულია იმპერატორი ვალენტი II (365–378). 

დღევანდელი ბაზილიკა ღვთისმშობლის სახელობისაა და VI საუკუნეში, ეპისკოპოს ევფრასის დროს აიგო. მშენებლობა 553 წელსს დაიწყო ძველი, დანგრევის პირას მისული ბაზილიკის ადგილას. მისი ნაწილები გამოყენებულ იქნა ახალი ეკლესიის მშენებლობაში, ხოლო მარმარილო მარმარილოს ზღვის სანაპიროდან მოიტანეს. კედლის მოზაიკები ბიზანტიელმა, იატაკის მოზაიკები კი ადგილობრივმა ოსტატებმა შეასრულეს. აფსიდზე, ღვთისმშობლის მოზაიკის გვერდით გამოსახულია ეპისკოპოსი ევფრასი, რომელსაც ხელში ეკლესია უჭირავს. 

1440 წლის მიწისძვრის შედეგად დაზიანებული ცენტრალური ნავი და სამხრეთის კედელი შემდეგში აღადგინეს, დანგრეული ფანჯრის ადგილას კი ახალი ააშენეს გოტიკურ სტილში.

ინტერიერი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ევფრასის ბაზილიკა***

* Euphrasius basilica დაარქივებული 2007-12-15 საიტზე Wayback Machine.
* CroTouristica.com - Euphrasian basilica, Porec - tourist info დაარქივებული 2008-03-02 საიტზე Wayback Machine.  (ხორვატული) (ინგლისური) (იტალიური)
* Mosaics დაარქივებული 2001-07-02 საიტზე Wayback Machine.
* More Mosaics დაარქივებული 2006-11-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Naklada Naprijed, *The Croatian Adriadic Tourist Guide*, pg. 12-13, Zagreb (1999), ISBN 953-178-097-8

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ხორვატიაში ხორვატიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
სპლიტის ისტორიული კომპლექსი  · დიოკლეტიანეს სასახლესთან ერთად  · ძველი ქალაქი დუბროვნიკი   · პლიტვიცეს ტბების ეროვნული პარკი  · ევფრასის ბაზილიკა  · ისტორიული ქალაქი ტროგირი  · შიბენიკის წმინდა იაკობის საკათედრო ტაძარი  · სტარი-გრადის ვაკე  · სტეჩკები  · ვენეციის თავდაცვითი ნაგებობები · კარპატების წიფლის პირველყოფილი ტყეები |  |

 |
**გრიგოლ (გოგი) როდიონის ძე რუხაია** (დ. 4 მაისი 1949, ფოთი — გ. 5 თებერვალი, 2013, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, ესეისტი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

1966 წელს ვერცხლის მედალზე დაამთავრა ფოთის რკინიგზის მე–16 საშუალო სკოლა. 1967 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1973 წელს წარმატებით დაასრულა. სხვადასხვა დროს გრიგოლ რუხაია მუშაობდა თსუ სტამბის რედაქტორად, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის გაზეთის რედაქტორად, საქართველოს სპორტკომიტეტის სპორტული ალმანახის რედაქტორად, ჟურნალ „ნობათის" პასუხისმგებელ მდივნად, საქართველოს კულტურის სამინისტროს მეთოდურ–საგანმანათლებლო ცენტრის დირექტორად. არის „სალიტერატურო გაზეთის" და ჟურნალ „ცისკრის" პოეზიის განყოფილების რედაქტორი. არის დამოუკიდებელი ლიტერატურული ჟურნალის „ამერ–იმერის" სარედაქციო საბჭოს წევრი, საზოგადოებასთან ურთიერთობის განყოფილების რედაქტორი. გრიგოლ რუხაიას ლიტერატურული თუ პუბლიცისტური ნაწარმოებები სისტემატურად იბეჭდება ლიტერატურულ–საზოგადოებრივი ჟურნალ–გაზეთების ფურცლებზე.

მიღებული აქვს მწერალთა კავშირის მესამე პრემია მოთხრობების კრებულისათვის „ყურშა, ხირჩლა და სხვანი", იოსებ გრიშაშვილის პრემია პოეტური ნაწარმოებებისა და

ესეებისათვის, არის დავით აღმაშენებლის სახელობის ისტორიულ–ლიტერატურული კონკურსის პრიზის მფლობელი რომანისათვის „სოკოები ცხუმის თავზე", ლიტერატურული კონკურსის „ასი სიტყვა" პრიზიორი და სხვა.

გამოქვეყნებული ნაწარმოებები
---------------------------

* „ალვის ჩრდილი ერდოზე" (პოეტური კრებული) გამომცემლობა „მერანი". თბილისი. 1984წ.
* „ხირჩლა, ყურშა და სხვანი" (მოთხრობები) გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო". თბილისი. 1990.
* „შინაბერა" (რომანი) ნაწილი პირველი. გამომცემლობა „მერანი". თბილისი. 1990.
* „საკანი 10 (მოთხრობები) გამომცემლობა „ქართული თეატრი" თბილისი. 1991.
* „ლექსები, პოემა" თბილისი. 1994წ. 6. „სოკოები ცხუმის თავზე" (რომანი) გამომცემლობა „ეგრისი" თბილისი 2004 წ.
* „ასერთი ლექსი" (ლექსები) გამომცემლობა „ირიდა". ფოთი. 2009.
* „იუნკრები" (პოემა) მწერლის გაზეთი 5. 2010.
* „გიორგი დიდი" (პოემა) თბილისი. 2011წ.
* „ექვსაიები" (ლექსები) გამომცემლობა „ცის ნამი". თბილისი. 2011წ.
* „კიდევ ექვსაიები" (ლექსები) გამომცემლობა „ეგრისი" თბილისი. 2012წ.
* „ძველი ექვსაიები" (ლექსები). თბილისი. 2012წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ,,ძველი ექვსაიები *- ,,კიდევ ექვსაიები*
| სლოვენიის შეიარაღებული ძალები |
| --- |
|  |
|  |
| სლოვენიის შეიარაღებული ძალებიSlovenska vojska |
| დაარსდა 1991 წელს |
| შტაბი | ლიუბლიანა, სლოვენია |
| ალიანსი | NATO |
| შეიარაღებული ძალების დაქვემდებარებაშია: |
| სახმელეთო ძალები/არმია | არმია |
| სამხედრო-საჰაერო ძალები | სამხედრო-საჰაერო ძალები და საჰაერო თავდაცვა |
| საზღვაო ძალები | სამხედრო-საზღვაო ძალები |
| ხელმძღვანელობა |
| მთავარსარდალი | პრეზიდენტი ბორუტ პაჰორი |
| მინისტრი | რომან იაკიჩი |
| მინისტრის წოდება | სლოვენიის თავდაცვის მინისტრი |
| გენერალური შტაბის მეთაური | ბრიგადის გენერალი დობრან ბოჟიჩი |
| შემადგენლობა |
| სამხედრო ასაკი | 18 |
| გაწვევა | გაუქმდა 2003 წელს |
| ხელმისაწვდომია სამხედრო სამსახურისთვის | 496 929, 17 წლ. (მოხალისე) (2005) |
| ვარგისია სამხედრო სამსახურისთვის | 405 593, 17 წლ. (მოხალისე) (2005) |
| აქტიური სამხედრო პერსონალი | 7 300 (პროფესიონალი ჯარისკაცი) (მსოფლიო რეიტინგში 123-ე) |
| სარეზერვო სამხედრო პერსონალი | 1,500 (საკონტრაქტო-სარეზერვო ჯარისკაცები) |
| ინდუსტრია და დანახარჯები |
| ბიუჯეტი | € 378 575 978 (2013) |
| მშპ-ის პროცენტი | 1.02% (2013) |
|

**სლოვენიის შეიარაღებული ძალები** (სლოვენ: *Slovenska vojska*) — სლოვენიის აღმასრულებელი ხელისუფლების სამხედრო სტრუქტურა, რომლებიც ექვემდებარება ქვეყნის პრეზიდენტს და იმართება თავდაცვის სამინისტროს მიერ. შეიარაღებული ძალების მისიაა შეინარჩუნოს სლოვენიის სუვერენიტეტი, დაიცვას მისი სახმელეთო და საზღვაო ტერიტორიები, საჰაერო სივრცე და მათი განუყოფელი მთლიანობა. ასევე მისი მოვალეობაა ქვეყანაში კონსტიტუციური წესრიგის დამყარება და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.
მის შემადგენლობაშია: არმია (Slovenska vojska), სამხედრო-საჰაერო ძალები და საჰაერო თავდაცვა (Brigada zračne obrambe in letalstva Slovenske vojske), სამხედრო-საზღვაო ძალები (Slovenska Mornarica).

2003 წლიდან გაუქმდა სამხედრო სამსახურში სავალდებულო გაწვევა და შეიარაღებული ძალები მთლიანად საკონტრაქტო სამსახურზე გადავიდა.

სლოვენიის არმია პატრულირებს კოსოვოში

ისტორია
-------

სლოვენიის არმიას 100 წელზე მეტი ისტორია აქვს. თანამედროვე არმიის არსებობა იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ, სლოვენიის ტერიტორიული თავდაცვის საფუძველზე დაფუძნებული სლოვენიის სამხედრო ძალების შექმნით დაიწყო. თავიდან სამხედრო სამსახურში გაწვევა სავალდებულო იყო, ქვეყნის 18 წელს მიღწეული ყოველი მამაკაცისთვის. 2003 წლიდან კი შეირაღებული ძალები მთლიანად საკონტრაქტო სამსახურზე გადავიდა.

სლოვენია ნატო-ს წევრია და მონაწილეობს სხვადასხვა სამშვიდობო და სამხედრო ოპერაციებში.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-19. ციტირების თარიღი: 2014-05-24.
2. ↑
**გურამ ბექაია** (დ. 28 ოქტომბერი, 1929, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1954–1957 წლებში იყო ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1957–1961 წლებში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 
1961–1973 წლებში სწავლული მდივანი. 1973–1981 წლებში უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1981–1999 წლებში დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1999 წლიდან არის ამავე ინსტიტუტის დირექტორი.

1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ტონური და გეტანური ნეირომოტორული გართულების ფუნქციური თავისებურებანი", დაიცვა 1959 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა -"ნათხემის როლი თავის ტვინის ინტეგრაციულ მოქმედებაში."

ჯილდოები
--------

* 2022 - თბილისის საპატიო მოქალაქე
* 1999 - ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ფიზიოლოგია : ვისცერალური სისტემები თბილისი, მეცნიერება, 1996 გვ. 300

სისხლის მიმოქცევა : ნორმალური და პათოლოგ. ფიზიოლოგიის საფუძვლები თბილისი, ლეგია, 1994 გვ. 54

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 39
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 4/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილ თბ. 2002 გვ. 356

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ ბექაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სიმონ (პეტრე) ნიკოლოზის ძე დადიანი** (დ. 23 ივლისი, 1916, სოფ. წირქოლი, ახლანდ. ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 2 მარტი, 1975, სან-ფრანცისკო, აშშ) — ქართველი მოქანდაკე, ფერმწერი, გრაფიკოსი; მწერალ ნიკოლოზ (კოკი) დადიანის შვილი.

1921-1940 ცხოვრობდა პარიზში. სამხატვრო განათლება მიიღო თავდაპირველად პარიზში, შემდეგ სან–ფრანცისკოში. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. შემოქმედების პირველ პერიოდში მუშაობდა როგორც რეალისტი მხატვარი. განსაკუთრებული აღიარება ხვდა წილად მის აბსტრაქტულ ქანდაკებას „შავი ტორსი" (ნიუ-იორკი, 1952). დადიანის ნამუშევრები ხშირად იყო ექსპონირებული ამერიკის ქალაქების გამოფენებზე. სხვა ნამუშევართაგან აღსანიშნავია: ქანდაკებებიდან — „ტორსი" (1953), „მჯდომარე ქალი" (1953); ფერწერიდან — „ადამი და ევა" (1955); გრაფიკიდან — „ლურჯწვერა" (1952), „გუთური ნანგრევები" (1956). მისი ძირითადი ნამუშევრები ინახება პარიზში, მხატვრის დის, ქეთევან დადიანის ოჯახში, ნაწილი კი 2017 წელს მისმა მემკვიდრეებმა საჩუქრად გადასცეს საქართველოს ხელოვნების სასახლეს.

ლიტერატურა
----------

* *მასხარაშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 254.

სქოლიო
------

1. ↑  Late Georgian painter Simon Dadiani’s works returned to homeland, agenda.ge. 31 ოქტომბერი, 2017.
**სიერა-დელ-როსარიო** (ესპ. Sierra del Rosario) — ქედი და ბიოსფერული ნაკრძალი კუბაში. გაწოლილია ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, პინარ-დელ-რიოს პროვინციაში. წარმოადგენს გუანიკუანიკოს ქედის დასავლეთ ნაწილს. სიმაღლე 692 მ (მთა გუახაიბონი). 1984 წლის 15 თებერვალს ქედის დიდი ნაწილი შეიტანეს იუნესკოს სიაში, როგორც ბიოსფერული ნაკრძალი. ამრიგად, კუბაში იგი გახდა პირველი ამდაგვარი ტერიტორია. ქედი იკავებს 266,86 კმ² ფართობს.

ძირითადად გაბატონებულია ტროპიკული და მარადმწვანე ტყეები. ნაკრძალის ტერიტორია რთული გეოლოგიური აგებულებისაა. ჭარბობს კირქვები, განვითარებულია კარსტი. კლიმატი რბილია. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 2013,9 მმ. განვითარებულია ლატერიტული, ყავისფერი და სხვა ტიპის ნიადაგები. მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა. იზრდება 800-მდე სახეობის მცენარე, რომელთაგან 35% ენდემური ხასიათისაა. მრავლადაა ქვეწარმავლები, ფრინველები და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიერა-დელ-როსარიო (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  Department of Tourism, Cuba. სიერა-დელ-როსარიოს ბიოსფერული ნაკრძალი. ციტირების თარიღი: 2007-10-11. (ესპანური)
2. ↑  National Protected Areas System of Cuba.  (2005)Protected Areas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-10. ციტირების თარიღი: 2007-10-10. (ესპანური)
3. ↑  სიერა-დელ-როსარიოს ბიოსფერული ნაკრძალი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26-10-2007. ციტირების თარიღი: 28-9-2009.
**სიმონ მამულია** (დ. 30 ივნისი, 1891, ფოცხო — გ. 1937) — ქართველი პოლიტიკური ლიდერი. რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე რუსეთსა და ამიერკავკასიაში. აჭარის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი. 

1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ ნალჩიკში მოუსწრო და მაშინვე ჩაება პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1918 წელს ორჯერ ჰქონდა შესაძლებლობა უშუალოდ მოესმინა ვ. ი. ლენინისთავის, რამაც გადამწყვეტი როლი შეასრულია მის შემდგომ რევოლუციურ მოღვაწეობაში. 1918 წლის ივლისიდან სამხრეთის ფრონტის სარდლობის განსაკუთრებულ დავალებებს ასრულებდა ასტრახანში, ცარიცინსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. 1919 წელს სათავეში ჩაუდგა სენაკის ბოლშევიკურ სამაზრო კომიტეტს, იბრძოდა მენშევიკების წინააღმდეგ, რისთვისაც ორჯერ დააპატიმრეს. 1920 წელს გადაასახლეს საბჭოთა აზერბაიჯანში. 1935 წლიდან სამეცნიერო მოღვაწეობას ეწეოდა მოსკოვში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ს განყოფილების გამგე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 400.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიმონ მამულია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სიმონ დე სანტ-კვენტინი** (XIII ს.) — დომინიკანელი ბერი. შედიოდა დელეგაციაში, რომელიც რომის პაპმა ინოკენტი IV-მ ბერ ასცელინის მეთაურობით მონღოლთა ყაენთან გააგზავნა. 1247 წელს მათ მონღოლთა მხედართმთავრის ბაიჯუს ბანაკს მიაღწიეს. ამის შემდეგ ისინი უნდა შეხვედროდნენ ყაენს ყარაყორუმში, მაგრამ ასცელინის მხედართმთავრებთან დაპირისპირების გამო ეს შეუძლებელი გახდა. სიმონ დე სანტ-კვენტინი 1247 წელს იმყოფებოდა საქართველოში და საინტერესო ცნობები დატოვა ქვეყნის შესახებ. მისი ინფორმატორი თბილისში შვიდი წლის განმავლობაში მცხოვრები დომინიკანელი ბერი გიშარ დე კრემონა იყო.

სიმონ დე სანტ-კვენტინის ცნობები საქართველოს შესახებ
---------------------------------------------------

სიმონ დე სანტ-კვენტინის ნაწარმოები „თათრების ისტორიის" სრული ტექსტი დაკარგულად ითვლება. მისი ნაშრომის ნაწილები შესულია ვინსენტ დე ბოვეს წიგნში „Speculum Historiale". კვენტინის ცნობებს დიდი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან ის დღემდე ცნობილ ევროპელ ავტორებს შორის ერთადერთია, „რომელიც XIII საუკუნეში თვითონ იმყოფებოდა საქართველოში და თვითმხილველია იმ ფაქტებისა, რომელსა იგი გადმოგვცემს".[1]

კვენტინის ნაშრომში მოთხრობილია საქართველოში მონღოლთა ბატონობის შესახებ. ის მონღოლებს მიიჩნევს კავკასიის მთებს იქით ჩაკეტილი ხალხის – გოგისა და მაგოგის შთამომავლებად. ის ამბობს, რომ მონღოლთა ყაენის გუიუქ I-ის სახელი გოგისგან წარმოდგება.

დომინიკანელ ბერს საინტერესო ცნობები მოეპოვება საქართველოს ეკლესიის შესახებაც. მისი თქმით, ქართველებს კათალიკოსის გარდა, ჰყავთ 18 მთავარეპისკოპოსი და ეპისკოპოსი, საქართველოს ეკლესიაში ადგილი აქვს სიმონიას და მევახშეობას. მისი აზრით, ქართველები და სომხები ცუდად ეწყობიან ერთმანეთში.

ლიტერატურა
----------

* *ბეჟან ჯავახია*, XIII დამდეგის დომინიკანელი ბერი საქართველოს შესახებ, შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები, VII, თბ. 2005, გვ. 62-67

სქოლიო
------

1. ↑  *ბეჟან ჯავახია*, XIII დამდეგის დომინიკანელი ბერი საქართველოს შესახებ, გვ. 65
**ერდელტერიერი** (ინგლ. Airedale Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

ერდელტერიერის ჯიში გამოყვანილ იქნა ლიდსში (იორკშირის საგრაფო, ინგლისი), შავი ტერიერის და ოტერჰაუნდის შეჯვარებით.ასე გაჩნდა სხვადასხვა ნიჭით დაჯილდოებული „ტერიერების მეფე". თუმცა დიდი ზომის გამო ერდელტერიერი არ შეესაბამება ფრანგული სიტყვა „ტერიერის" („ის, რასაც მიწაში ჩასვლა შეუძლია") პირდაპირ მნიშვნელობას, სხვა დანარჩენში იგი ძაღლების ამ ჯგუფის ტიპური წარმომადგენელია. ძლიერი, ამტანი და ერთგული ერდელი დღეს გამოიყენება, როგორც პოლიციელი ძაღლი. 

იგი კარგი მოდარაჯე, თუმცა დიდი ჩხუბისთავი. მისი თანდაყოლილი სიჯიუტე რომ არა, მისგან კარგი მონადირე ძაღლიც გამოვიდოდა.ერდელტერიერის თავი, ყურები და წვერი ყოველთვის წითურია. ხშირი, უხეში, მავთულისებრი ბალანი აქვს, ძლიერ ყბებს წვერი და ულვაშები უმშვენებს. ერდელტერიერი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და ცივ კლიმატს. ესაჭიროება ძლიერი ფიზიკური დატვირთვა. შესაძლებელია პრობლემები სხვა ძაღლებთან ურთიერთობისას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ერდელტერიერი***

* ერდელტერიერი (ინგლისური)
**სპარტოკიდები** — ბოსფორის სამეფოს მმართველი დინასტია ძვ. წ. 438-109 წლებში. დინასტიის დამაარსებელი იყო სპარტოკ I. სპარტოკიდების დინასტიის წევრთა სახელები თრაკიული და ბერძნულია. სპარტოკიდები მსხვილი მიწათმფლობელები იყვნენ. მათ დროს ათენელებთან დადებული იყო სავაჭრო შეთანხმება, დაიპყრეს თეოდოსია, შემოიერთეს სინდები და ყუბანისპირეთის სხვა ტომები. ევმელეს მეფობის დროს (ძვ. წ. 310-304 წწ.) უკანასკნელად დაიპყრეს ზღვისპირეთის აღმოსავლეთი ნაწილი. სპარტოკ III-ის (ძვ. წ. 304-284 წწ.) დროს ხმარებაში შემოვიდა ერთიანი სამეფო ტიტული - ბასილევსი. სპარტოკ IV-ის (დაახლ. ძვ. წ. 245-240 წწ.) შემდეგ სამეფოს მართავდა მისი ძმა ლევკონ II (დაახლ. ძვ. წ. 240-220 წწ.), რომლის დროსაც პირველად მოიჭრა ბოსფორში ფული მეფის სახელით. ძვ. წ. II საუკუნეში სამეფოს მართავდნენ სპარტოკ V, პერისად III, პერისად IV და სპარტოკიდების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი პერისად V (დაახლ. ძვ. წ. 125-109 წწ.), რომელიც მოკლეს სავმაკის აჯანყების დროს. შემდეგ ბოსფორის სამეფო მითრიდატე VI ევპატორის ბატონობის ქვეშ აღმოჩნდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 509.
**დანუშე ნერუდოვა** (ჩეხ. Danuše Nerudová; დ. 4 იანვარი, 1979, ბრნო) — ჩეხი ეკონომისტი და უნივერსიტეტის პროფესორი, ბრნოს მენდელის უნივერსიტეტის რექტორი 2018-2022 წლებში. პრეზიდენტობის კანდიდატი 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მას მხარს უჭერს რამდენიმე პარტია (სამოქალაქო დემოკრატიული პარტია, KDU-ČSL და TOP 09).

ბიოგრაფია
---------

დანუშე ნერუდოვა დაიბადა 1979 წლის 4 იანვარს, ბრნოში. მან დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო საბავშვო ბაღში ბრნოს სვორნოსტის მოედანზე და ბრნოს გიმნაზიაში.

2007 წლის სექტემბრიდან იყო მენდელის უნივერსიტეტის ბიზნესისა და ეკონომიკის ფაკულტეტის ბუღალტრული აღრიცხვისა და საგადასახადო ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. იგი ასევე იყო ფაკულტეტის პროდეკანი 2009 წლიდან 2014 წლამდე და ასევე უნივერსიტეტის პრორექტორი 2014-2015 წლებში და გახდა ამ ორივე თანამდებობის ყველაზე ახალგაზრდა მფლობელი უნივერსიტეტის ისტორიაში. მისი კვლევა ფოკუსირებულია საგადასახადო პოლიტიკასა და ევროკავშირში გადასახადების ჰარმონიზაციაზე, ასევე ეკონომიკურ უთანასწორობაზე მამაკაცებსა და ქალებს შორის და საპენსიო სისტემების გრძელვადიანი მდგრად დაფინანსებაზე.

2022 წლის 31 მაისს ნერუდოვამ განაცხადა, რომ აპირებს ჩეხეთის რესპუბლიკის 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობას.

სქოლიო
------

1. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Encyklopedie dějin města Brna — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16765207'></a>
3. ↑  Novou rektorkou Mendelovy univerzity se stala Danuše Nerudová cs (18 October 2017). ციტირების თარიღი: 22 July 2022
4. ↑  Nerudová oznámila kandidaturu na Hrad. ციტირების თარიღი: 22 July 2022
5. ↑  Spurný, Jaroslav. Nepřekvapivé i rozumné. Koalice SPOLU podpořila Fischera, Nerudovou a Pavla. ციტირების თარიღი: 6 October 2022
6. ↑  Nerudovou za Nerudovou? Možná kandidátka na Hrad o sobě, ženském úspěchu i stavu země cs-CZ (22 June 2021). ციტირების თარიღი: 22 July 2022
7. ↑  Katalogy a databáze NK ČR. ციტირების თარიღი: 22 July 2022
8. ↑  Česká prezidentka? Ekonomka Danuše Nerudová oznámila kandidaturu na Hrad cs-CZ (31 May 2022). ციტირების თარიღი: 22 July 2022
**დიღმის სარწყავი სისტემა** — არქიტექტურული ძეგლი თბილისში, იგი შედგება ორი კაშხალისაგან. ძეგლი ძარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

პირველი კაშხალი
---------------

პირველი კაშხალი მდებარეობს სოფელ დიღმის ბაღების თავში, ნასოფლარ თეთრაძიანის ბოლოს, ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. მისი საძირკველი დამყარებულია წყალგაუმტარ ქვიშაქვისა და თიხაქვის ზოლზე. კაშხალის ნაწილებს იყენებენ საშენ მასალად. ნაგებობის დანიშნულება იყო წყლის დაგროვება და სარწყავი არხის უზრუნველყოფა. კაშხალი აგებულია ვაკეზე, სადაც წყალი მდორედ მიედიება. კაშხალის კედლის წინ, 40-50 მეტრის მოშორებით ხევი დამუხლულია. საცავიდან გამოვანილია რუ. კაკლების ხევზე, რუს გადასაყვანად გამოყენებულია დუღაბით ნაგები თაღოვანი ხიდი, რომელზეც 6 მეტრის სისქის კედელია ამოყვანილი. კედეზე გადიოდა არხი, რომელიც დუღაბის კედელითვე იყო ამოშენებული. ამ მთავარ სარწყავ რუს ჰქონდა მრავალი განშტოება, მათი საშუალებით ირწყვებოდა დიღმის ხეობის სოლფები.

მეორე კაშხალი
-------------

დიღმისხევის მარჯვენა ნაპირის მოსარწყავად იყენებდნენ მეორე კაშხალს. მისი კედელიც ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. კედელი „ხანჯლისპირული" წყობითაა დასრულებული. აქაც წყალსაცავისათვის შერჩეულია ვაკე ადგილი. საცავს შუა ნაწილში აქვს წყლის გასასვლელი თაღიანი კარი, რომელიც საჭიროების შემთხვევაში ხეობაში უშვებდა წყალს. წყალსაცავიდან გამოდიოდა რუ.

კაშხლები ადრინდელი ფეოდალური ხანის საირიგაციო მშენებლობის მაღალ დონეს მოწმობს.

ლიტერატურა
----------

* *გვეტაძე ჯ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 278.