recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზემო ფრისის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ფრისში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთით და დასავლეთით მინაშენები ჰქონდა, მათგან საძირკვლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, ცენტრში თაღოვანი სა-რკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდა გადახურუ-ლია სფერული კონქით. აბსიდში ორი მასიური, სწორკუთხა ლოდია (ორივე წაქ-ცეულია და არ ჩანს - რომელი იყო ტრაპეზის ქვა). აბსიდის იატაკი ერთი საფე-ხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. კანკელისაგან შემორჩა ჩრდილოეთის ქვედა ნახევარი. კანკელის წინ სწორკუთხა ფორმის მასიური ბუნის ქვაა.
გრძივი კედლების ცენტრებში პილასტრებია, რომელიც მთავრდება სწორკუთხა კაპიტელებით. კაპიტელებს ეყრდნობა თაღი, რომელიც იჭერს ცილინდრულ კამა-რას.

სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ, ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია, დასავ-ლეთ ნაწილში თაღოვანი კარები არქიტრავით. არქიტრავი ნაოთხალია. კედლის აღმოსავლეთ ნახევარს ერთსაფეხურიანი ხარისხი აქვს.
დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია. ქვედა, ცენტრალურ ნაწილში - სწორკუთხა შემოსასვლელი. ამ კედლის დასავლეთის ნახევარს გააჩ-ნია ერთსაფეხურიანი კარნიზი.

ჩრდილოეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გაუყვება ხარისხი. ჩრდილოეთი კედელი მეტად საყურადღებოა - ქვედა ნაწილი გაცილებით სქელია ზედაზე - ეს მკვეთრა-დაა ხაზგასმული. კამარის დასაწყისთან კედელი კიდევ თხელდება. ძირითად სამ-შენებლო მასალად გამოყენებულია ტუფის თლილი ქვა და რიყის ქვა.

თაღი, პილასტრები, არქიტრავები თლილი, ღვინისფერი ტუფისაა. ინტერიერს შემორჩა შელესილობის კვალი.
აღმოსავლეთი ფასადი მთლიანად მოპირკეთებულია ღვინისფერი ტუფის დიდი კვადრებით. სარკმლის სათაურის ფილაზე ჩარჩოში ჩასმული რელიეფია - ბოლნუ-რი ჯვრის გამოსახულებით. ჯვრის მკლავებს შორის "ღილაკებია" მოთავსებული.
ჩრდილოეთი ფასადის კუთხეები თლილი კვადრებისაა, კედელი - რიყის და ფლეთილი ქვისა.
დასავლეთი ფასადიც ანალოგიურია, ქვედა ნაწილში ემჩნევა მინაშენის კედ-ლების კვალი. მიწის დონე ამაღლებულია და მინაშენის გეგმა არ იკითხება.
სამხრეთი ფასადიც ანალოგიური მასალისაა. სარკმლის საპირეები თლილი ქვისაა, თავთან აქვს რელიეფი - ჯვარი და ოთხი წრე ციური მნათობით.
ფასადის ქვედა ნაწილი შესამჩნევად განიერია ზედაზე. განსხვავება თაროს ფორმითაა გამოსახული. ეს კონსტრუქციული დეტალი მინაშენის საჭიროებისათვ-ის იყო.
ეკლესიას შემოუყვება მარტივი, სწორკუთხა პროფილის კარნიზი. საბურავი კრამიტისაა.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 105-106
**კარპოვსკის ხიდი** (რუს. Карповский мост) — საფეხმავლო, ტრამვაისა და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს იოანეს შესახვევსა და სააფთიაქოს კუნძულს და ასევე ვსევოლოდ ვიშნევსკის ქუჩასა და პეტროგრადის კუნძულს. ხიდის სიგრძეა 19 მეტრი, ხოლო სიგანე — 21,5 მეტრი.

მდებარეობა
----------

კარპოვსკის ხიდთან ახლოს მდებარეობს წმინდა იოანეს სტავროპიგიალური მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი, რომელიც 1900 წელს დააარსა იოანე კრონშტადტელმა. 

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს გესლეროვსკის ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — ბაროკოს ხიდი.

ისტორია
-------

პირველი გადასასვლელი ამ ადგილზე ააგეს 1950 წელს. ტრამვაის ხაზის გადატანასთან დაკავშირებით კიროვის პროსპეექტიდან ვიაზემსკის შესახვევისაკენ. პროექტის ავტორი იყო „Ленгипроинжпроект"-ის ინსტიტუტის ინჟნერი ვ. ვ. ბლაჟევიჩი. მან ააგო მეტალის ხიდი ხის საფარით. 

კარპოვსკის პირველი ხიდი, რომელსაც სახელი ეწოდა მდინარე კარპოვკის მიხედვით, იყო მეტალის და სამმალიანი. იმ პერიოდის მონაცემებით მისი სიგრძე იყო 32,4 მეტრი, ხოლო სიგანე — 17,2 მეტრი.

კონსტრუქცია
-----------

ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები რკინა-ბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით, ხოლო მოაჯირები მეტალისგანაა დამზადებული.

ხიდი განკუთვნილია ტრამვაის, ავტოტრანსპორტისა და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი და ტროტუარები ასფალტ-ბეტონითაა მოპირკეთებული. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია მაღალი გრანიტის ფილებით.

ლიტერატურა
----------

* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 94. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — СПб.: Норинт, 2002. — 353 с. — ISBN 5-7711-0019-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Карповский мост на сайте *opeterburge.ru*
* Карповский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კარპოვკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სააფთიაქო ხიდი
* პეტროპავლოვსკის ხიდი
* სილინის ხიდი
* გესლეროვსკის ხიდი
* კარპოვსკის ხიდი
* ოჩხომელის ხიდი
* ახალგაზრდობის ხიდი
 |

 |
**კონსტანტინოპოლის ალყა** — არაბულ-ბიზანტიური ომების მთავარი ბრძოლა და არაბთა დაპყრობითი ლაშქრობების პირველი კულმინაცია. მიმდინარეობდა ბიზანტიის იმპერიასა და ომაიანთა სახალიფოს შორის 674-678 წლებში. არაბების ხალიფა მუავია I ტახტზე 661 წელს ავიდა და განაახლა ომი ბიზანტიასთან. მან მთავარ მიზნად დაისახა კონსტანტინოპოლის აღება.
672-673 წლებში არაბთა ფლოტმა შექმნა ბაზები მცირე აზიის სანაპიროს გასწვრივ და მალევე მოაქცია კონსტანტინოპოლი ბლოკადაში. არმია ქალაქ კირაკუსს გამოსაზამთრებლად იყენებდა და ყოველ გაზაფხულობით აახლებდა ალყას. საბოლოოდ ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე IV-მ შეძლო არაბთა ფლოტის განადგურება ახლადგამოგონილი ბერძნული ცეცხლის მეშვეობით. არაბთა სახმელეთო არმიაც დამარცხდა მცირე აზიაში და ისინი იძულებული გახდნენ ალყა მოეხსნათ. ალყის შემდეგ ბიზანტიასა და არაბებს შორის დროებითი მშვიდობა დამყარდა.

ლიტერატურა
----------

* Brooks, E.W. (1898). "The Arabs in Asia Minor (641–750), from Arabic Sources". The Journal of Hellenic Studies. The Society for the Promotion of Hellenic Studies. XVIII: 182–208.
* Canard, Marius (1926). "Les expéditions des Arabes contre Constantinople dans l'histoire et dans la légende". Journal Asiatique (in French) (208): 61–121. ISSN 0021-762X.
**კარლ მარტელ ანჟუელი** (ფრანგ. Charles Martel d'Anjou, იტალ. Carlo Martelo d'Angiò, უნგრ. Anjou Martell Károly; დ. 8 სექტემბერი, 1271, ნეაპოლი, იტალია ― გ. 12 აგვისტო, 1295, ნეაპოლი, იტალია) ― ანჟუს დინასტიის წარმომადგენელი. ნეაპოლის მეფე კარლო II-ისა და დედოფალ მარია უნგრელის ვაჟი. უნგრეთისა და ხორვატიის ტიტულარული მეფე 1290-1295 წლებში. უნგრეთის მეფე კარლ რობერტისა და საფრანგეთის დედოფალ კლიმენციას მამა.

ბიოგრაფია
---------

კარლ მარტელი დაიბადა 1271 წლის 8 სექტემბერს ნეაპოლში. იგი იყო ნეაპოლის მეფე კარლო II-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია უნგრელის უფროსი ძე. მამის მხრიდან იგი ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე კარლო I-ის, ხოლო დედის მხრიდან უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე იშტვან V-ის შვილიშვილი იყო. 

1290 წელს კარლ მარტელის ბიძა, უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე ლასლო IV უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც იგი, როგორც მისი დისწული, უნგრეთისა და ხორვატიის ტიტულარულ მეფედ იქცა. ამის შემდეგ, 18 წლის კარლ მარტელი რომში გაემგზავრა, რათა პაპ ნიკოლოზ IV-ის მხარდაჭერა მოეპოვებინა. 

აღსანიშნავია, რომ იგი უნგრეთის ნამდვილი მეფე არასოდეს გამხდარა, რამეთუ ლასლოს შემდეგ ტახტი კარლ მარტელის ბიძაშვილმა, ანდრაშ III-მ დაიკავა, რათა ტახტი კვლავ არპადთა დინასტიას დარჩენოდა. ამის საპირისპიროდ კარლ მარტელი მთელი დარჩენილი ცხოვრება განაგრძობდა უნგრეთისა და ხორვატიის ტახტზე პრეტენზიის გამოთქმას. 

კარლ მარტელი 1295 წლის 12 აგვისტოს, 23 წლის ასაკში გარდაიცვალა ნეაპოლში, შავი ჭირით. რეალურად მან ვერც უნგრეთის, ვერც ხორვატიის და ვერც ნეაპოლის ტახტის დაკავება ვერ მოახერხა, თუმცა მისი ძე, კარლ რობერტი მოგვიანებით მაინც გამეფდა უნგრეთში, უკვე მისმა შვილიშვილმა კი პოლონეთის ტახტის დაკავებაც მოახერხა.

ცნობილია, რომ კარლ მარტელი პირადად და ახლოს იცნობდა დანტე ალიგიერის, რომელიც თავის ნაწარმოებში „ღვთაებრივი კომედია" ერთობ თბილად ახსენებს მის სულს, რომელსაც იგი სამოთხეში ხვდება.

ქორწინება და შვილები
--------------------

1281 წლის 8 იანვარს კარლ მარტელი დაქორწინდა გერმანიის მეფე რუდოლფ I-ის ქალიშვილ კლემენტია ფონ ჰაბსბურგზე, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

1. კარლ რობერტი (1288-1342), უნგრეთისა და ხორვატიის მეფე 1301 წლიდან გარდაცვალებამდე. ცოლად შეირთო მარია ბიტიომსკა, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი. მისი დაღუპვის შემდეგ იქორწინა ბეატრის ლუქსემბურგელზე, რომლის უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგაც ცოლად შეირთო ელიზაბეტა პოლონელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის მომავალი მეფე ლუი I;
2. ბეატრიჩე (1290-1354), ცოლად გაჰყვა ვიენუას დოფინ ჟან II დე ლა ტურ დიუ პინს, რომელთანაც შეეძინა ორი ვაჟი;
3. კლიმენცია (1293-1328), ცოლად გაჰყვა საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ლუი X-ს, რომელთანაც შეეძინა მომდევნო მეფე, ჟან I;

ლიტერატურა
----------

* Earenfight, Theresa (2013). Queenship in Medieval Europe. Palgrave Macmillan.
* Fine, John V.A. (1994). The Late Medieval Balkans. The University of Michigan Press.
* Previte-Orton, C.W. (1962). The Shorter Cambridge Medieval History. II. Cambridge at the University Press.
**ვახტანგ მაისურაძე** (დ. 29 ივლისი, 1975) — ქართველი პოლიტიკოსი. კასპის მუნიციპალიტეტის მერი 2020 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1975 წლის 29 ივლისს. 1992-1997 წლებში სწავლობდა გორის სახელმწიფო ეკონომიკურ ინსტიტუტში, საბუღალტრო აღრიცხვის, კონტროლი და სამეურნეო საქმიანობის ანალიზის სპეციალობით. 1997-2000 წლებში სწავლობდა საქართველოს ბიზნესის ორგანიზაციისა და ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 2006 წელს შიდა ქართლის გუბერნატორის აპარატის საფინანსო ეკონომიკური სამსახურის უფროსი. 2006-2007 წლებში კასპის მუნიციპალიტეტის გამგებელი. 2012-2013 წლებში შპს „ნიუ კონტრაქშენის" საწყობის მენეჯერი. 2013 წელს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შიდა აუდიტის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. [[2013]-2014 წლებში სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე. 2014-2020 წლებში სახელმწიფო აუდიტის სამსახური საფინანსო და ლოჯისტიკის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. 2020 წლიდან კასპის მუნიციპალიტეტის მერი.

### თვითმმართველობის არჩევნები 2021

2021 წლის თვითმმართველობის არჩევნებზე „ქართული ოცნებს" სახელით მეორე ვადით იყრიდა კენჭს კასპის მუნიციპალიტეტის მერობის კანდიდატად. მაისურაძემ პირველ ტურში ხმათა 52,13% (10 144 ხმა) მიიღო და გამარჯვება პირველ ტურში მოახერხა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კასპის მუნიციპალიტეტის მერია

სქოლიო
------

1. ↑  არჩევნების შედეგები. ციტირების თარიღი: 2021-10-18.
2. ↑   44 მუნიციპალიტეტის არჩეული მერი უფლებამოსილების შესრულებას შეუდგა – ქართული ოცნება
*მაზიარებელი ქრისტე*, ვინსენტე ხუან მასიპი, XVI საუკუნე
**ზიარება**, *ევქარისტია* — ქრისტიანული რელიგიის ერთ-ერთი მთავარი საიდუმლო — მორწმუნის მიერ ქრისტეს სისხლისა და ხორცის მიღება. საგანგებო ღვთისმსახურების — წირვის დროს, პური და ღვინო სიმბოლურად ქრისტეს ხორცად და სისხლად იქცევა, რომლის მიღებით მორწმუნე ქრისტეს სიწმინდეს ეზიარება და ცოდვებისაგან იწმინდება, რათა საიქიოში ცხონდეს. მართლმადიდებლური ეკლესიის წესით ზიარება ყველა მორწმუნეს შეუძლია, ასევე კათოლიკურშიც და პროტესტანტულშიც, მაგრამ კათოლიკურ ეკლესიაში და პროტესტანტულში ზიარების დროს გამოიყენება აუფუებელი ჰოსტია, განსხვავებით მართლმადიდებლებისგან, რომლებიც ზიარების დროს გამოიყენებენ აფუებულ სეფისკვერს. საეკლესიო მოძღვრება ზიარების საიდუმლოს დაწესებას იესო ქრისტეს მიაწერს (მისი ვნების წინ, საიდუმლო სერობის დროს). ზიარების საიდუმლო სიმბოლურად გამოხატავს მორწმუნეთა მიერ ქრისტესადმი სამადლობელო უსისხლო მსხვერპლს. ასეთ გაგებას ეფუძნება ზიარების ბერძნული სახელწოდება ევქარისტია („მადლობა"). არ არის განსაზღვრული, თუ რა სიხშირით უნდა ეზიაროს მართლმადიდებელი.

ლიტერატურა
----------

* „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 126, ISBN 978-9941-0-0902-0.

* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 519.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვიდი საიდუმლო ახალი აღთქმისა |
| --- |
|  |
| 
ნათლისღება • მირონცხება• ზიარება • სინანული • მღვდლობა • ქორწინება • ზეთის კურთხევა |

 |
**კარლ-მაქს პრიუფერი** (გერმ. Curt Max Prüfer; დ. 26 ივლისი, 1881, ბერლინ-ფრაიდენაუ, — გ. 30 იანვარი, 1959, ბადენ-ბადენი) — გერმანელი დიპლომატი, არაბისტი.

1906 წელს დაამთავრა ერლანგენ-ნურემბერგის უნივერსიტეტი, სადაც სემიტურ ენებს სწავლობდა. არაბულის სრულყოფილად ფლობის გამო 1907 წლიდან კაიროში გერმანიის დიპლომატიურ წარმომადგენლობაში მიავლინეს. იქ მომუშავე დიპლომატის და არქეოლოგის მაქს ფონ ოპენჰაიმის ზეგავლენით ჩამოუყალიბდა გამოკვეთილი ანტი-ბრიტანული შეხედულებები. პირველი მსოფლიო ომის წლებში იყო ახლო აღმოსავლეთში გერმანიის სადაზვერვო და დივერსიული საქმიანობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1926 წლის 27 თებერვლიდან 1927 წლის 26 ნოემბრამდე იყო გერმანიის გენერალური კონსული თბილისში. მისი აქ ყოფნა დაემთხვა საბჭოთა კავშირსა და გერმანიას შორის დიპლომატიურ სკანდალს, რომელიც გამოიწვია 1925 წლის დეკემბერში საკონსულოს თანამშრომლების დაპატიმრებამ ჯაშუშობის ბრალდებით და ბათუმის ვიცე-საკონსულოდან დოკუმენტების კონფისკაციამ. პრიუფერი ცდილობდა ადგილობრივ საბჭოთა ხელისუფლებასთან საქმიანი ურთიერთობების დამყარებას და ამავდროულად გერმანული ეკონომიკური ინტერესების დაცვას კავკასიის რეგიონში. შემდეგ პრიუგერი მუშაობდა გერმანიის დიპლომატიურ წარმომადგენლად ეთიოპიაში (1927-1930), საგარეო საქმეთა სამინისტროში ახლო აღმოსავლეთის დეპარტამენტის ხელმძღვანელად (1930-1936) და კადრების გენერალურ დირექტორად (1936-1939). 1937 წლიდან იყო ნაცისტური პარტიის წევრი; გამოირჩეოდა ანტისემიტიზმით, თუმცა თვლიდა, რომ ჰოლოკოსტი გერმანიის ინტერესებს აზიანებდა. 1939 წელს დაინიშნა ელჩად ბრაზილიაში, საიდანაც 1942 წელს გააძევეს და მასზე საქმე აღძრეს ჯაშუშობის ბრალდებით. გერმანიაში დაბრუნების შემდეგ კვლავ საგარეო საქმეთა სამინისტროს აღმოსავლეთის დეპარტამენტში მუშაობდა. 1943 წლის სექტემბერში პენსიაზე გავიდა და ოჯახთან ერთად შვეიცარიაში გადასახლდა.

ლიტერატურა
----------

* McKale, Donald M. (1987) *Curt Prüfer, German diplomat from the Kaiser to Hitler*.  Kent State University Press. ISBN 978-0-87338-345-5. ;
* McKale, Donald M. (1988) *Rewriting history: the original and revised World War II diaries of Curt Prüfer, Nazi diplomat*.  Kent State University Press. ISBN 0873383648.
**ზიგანას ციხე** — ციხე თურქეთში, სოფელ ზიგანა ქოიდან დასავლეთით 700 მეტრში.

შიდა რაიონებში გამაგრების საქმეში მნიშვნელოვანი ადგილი უნდა დაეკავა ზიგანას უღელტეხილზე განლაგებულ საგზაო სადგომს, უფრო ციხეს. გამორიცხული არაა ის სტრაბონთან და სტეფანე ბიზანტიელთან მოხსენებული „ZugopoliV"-ი იყოს. საფორტიფიკაციო ნაგებობა აკონტროლებდა მისივე სახელობის უღელტეხილს და ყველა იმ გზას რომელიც აქ გადიოდა. ამ უღელტეხილით დეღირმენდერედან ხარშიტის ხეობაშიც არის გადასასვლელი, მაგრამ, ბუნებრივია, უშუალოდ ციხემდე აქ სასიგნალო ციხე-კოშკების მთელი წყებაა. ზიგანას ციხე სოფელ ზიგანა ქოიდან დასავლეთით 700 მეტრში, მაღლივ კლდეზეა დაშენებული. აქედან კარგად ჩანს სხვა საფორტიფიკაციო ნაგებობები. იგი პირდაპირ გასცქერის სამხრეთით თორულის ციხეს. 1404 წელს აქ შესულა კლავიხო, რომელიც საუბრობს ხის ასაზიდ კიბეზე, რომლის გარეშეც ციხეში შეღწევა შეუძლებელი იყო. ციხის ნანგრევებზე საუბრობს კიუმონიც. დღევანდელ დღეს შემორჩენილია ცუდად ნაგები ბასტიონი კლდის სამხრეთით. აქ დაცული კედლების სიმაღლე 3,5 მეტრს აღწევს. კედლებში უხვადაა გამოყენებული კირხსნარი და დაუმუშავებელი ქვები. მისი არქიტექტურა შუა საუკუნეებისაა, მაგრამ უმნიშვნელოვანესი სტრატეგიული მდებარეობა ამ რეგიონის მკვლევარებს აქ საფორტიფიკაციო ნაგებობის არსებობას ანტიკური ხანიდან აფიქრებინებს. ზიგანას მნიშვნელობა არა მარტო საფორტიფიკაციო, არამედ სხვა ტიპის ნაგებობებიდანაც იკვეთება. მაგალითად აქ გვხვდება ქარავან-სარაი, რომელიც, სხვათა შორის, მეჰმედ II მიერ ამ რეგიონის დაპყრობიდანვე ადრე ხანში, მე-15 მე-16 საუკუნეების მიჯნაზე ააგეს. აქვეა მოსასვენებელი სახლი, ხანი. ყველაფერი ეს მიგვანიშნებს, რომ ამ რეგიონში გამავალი სავაჭრო გზას სტრატეგიული ეკონომიკური დანიშნულება ჰქონდა.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2014, გვ. 26-27 ISBN 978-9941-0-6458-6.
მეორე მსოფლიო ომის დროს **ვარშავის გეტოს აჯანყება** (იდიშ. אױפֿשטאַנד אין װאַרשעװער געטאָ; პოლ. Powstanie w getcie warszawskim; გერმ. Aufstand im Warschauer Ghetto) — ებრაული და პოლონური წინააღმდეგობის ძალების მიერ ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ მოწყობილი აჯანყება ოკუპირებული პოლონეთის დედაქალაქის ტერიტორიაზე, რომელიც მიზნად ისახავდა ნაცისტური გერმანიის ძალების მიერ ვარშავის გეტოს ლიკვიდაციის თავიდან არიდებასა და გეტოში მყოფი ადამიანების გადარჩენას.

აჯანყება გერმანელთა მიერ გეტოს დარჩენილი მოსახლეობის ტრებლინკას საკონცენტრაციო ბანაკში გადაყვანის გადაწყვეტილებას მოჰყვა. აჯანყება 1943 წლის 18 იანვარს დაიწყო, ხოლო მისი ძირითადი შეიარაღებული ფაზა იმავე წლის 19 აპრილიდან 16 მაისამდე გაგრძელდა. აჯანყებულები რამდენიმე კვირის განმავლობაში უწევდნენ ძლიერ წინააღმდეგობას გერმანულ ძალებს.

აჯანყება დასრულდა, როდესაც ცუდად შეიარაღებული და ცუდად მომარაგებული აჯანყებულები იორგენ შტროპის დაქვემდებარებაში მყოფმა გერმანულმა ძალებმა გაანადგურეს. ბრძოლის შედეგად გერმანელებმა გეტო მთლიანად დაანგრიეს. ვარშავის გეტოს აჯანყება იყო ებრაული წინააღმდეგობის ყველაზე დიდი გამოვლინება მთელი ჰოლოკოსტის განმავლობაში.

ლიტერატურა
----------

* Edelman, Marek (1990). *The Ghetto Fights: Warsaw, 1941-43*. London:  Bookmarks Publications. ISBN 0-9062-2456-X.
* Gebhardt-Herzberg, Sabine (2003). *"Das Lied ist geschrieben mit Blut und nicht mit Blei": Mordechaj Anielewicz und der Aufstand im Warschauer Ghetto* (German). Bielefeld:  S. Gebhardt-Herzberg. ISBN 3-0001-3643-6.
* Goldstein, Bernard (2005). *Five Years in the Warsaw Ghetto*. Oakland:  AK Press,   გვ. 256. ISBN 1904859054.  დაარქივებული 2008-12-11 საიტზე Wayback Machine.
* Jahns, Joachim (2009). *Der Warschauer Ghettokönig*. Dingsda-Verlag, Leipzig, ISBN 978-3-928-49899-9
**ვარტა** (პოლ. Warta) — მდინარე პოლონეთში, ოდრის მარჯვენა შენაკადი 

სიგრძე — 808 კმ, აუზის ფართობი — 53,700 კმ². სათავეს იღებს მალოპოლსკის მაღლობზე, კვეთს კრაკოვ–ჩენსტოხოვის მაღლობს და შემდეგ მიედინება ველიკოპოლის დაბლობზე. წყლის ხარჯი 215 მ³/წმ. სანავიგაციოა ქალაქ პოზნანამდე. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები ზაფხულ–შემოდგომაზე. შენაკად ნოტეცით და ბიდგოშის არხით უკავშირდება მდინარე ვისლის აუზს.

მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ჩენსტოხოვა, პოზნანი, გოჟუვ-ველიკოპოლსკი.

**შენაკადები:**

* ნოტეცი,
* ობრა,
* პროსნა,
* ლისვარტა,
* ველნა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის მდინარეების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 312.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ვარტა***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პოლონეთის მდინარეები |
| --- |
|  |
| 
ვისლა • ოდრა • ვარტა • დასავლეთის ბუგი • ნარევი • სანი • ნოტეცი • პილიცა • ვიეფში • ბუბრი • ლინა  • ნისა-ლუჟიცკა • ვკრა • დუნაეცი • ბრდა  • პროსნა • დრვენცა • ვისლოკი • ვდა • დრავა • ნისა-კლოძკა • პოპრადი • პასლეკა • რეგა • ბზურა • ვისლოკა • ობრა • ბიებჟა • ნიდა |

 |
**ვევისი** (ლიეტ. Vievis; პოლ. Jewie; რუს. Евье) — ქალაქი ლიეტუვაში, ელექტრენაის თვითმმართველობის შემადგენლობაში, ვევისის სამამასახლისოს ადმინისტრაციული ცენტრი.

საერთო დახასიათება
------------------

განლაგებულია მაგისტრალის A1 ვილნიუსი — კაუნასი— კლაიპედა ორივე მხარეს და ვილნიუს - კაუნასის რკინიგზაზე. ქალაქშია რკინიგზა, ავტობუსების გაჩერება, სასტუმრო. საკვები მრეწველობის საწარმოები ("Vievio paukštynas"), ("Vievio malūnas"), ორი მუზეუმი — ლიეტუვის გეოლოგიის მუზეუმი და გზათა მუზეუმი (1995 წლიდან. დამთვალიერებელს აცნობს ლიეტუვაში გზების, საგზაო მშენებლობისა და ტრანსპორტის ისტორიას უძველესი დროიდან დღევანდელობამდე). აქვეა დაწყებითი და საშუალო სკოლა.

1990 წლისთვის ქალაქში იყო 5,6 ათასი მცხოვრები, 2001 წლის მონაცემებით 5,303 ხოლო 2005 წელს 5,246 ადამიანი.

დასახელება
----------

ქალაქის დასახელება მომდინარეობს ტბა ვევისის სახელისგან. პოეტური გამონაგონი, რომელიც ქალაქის სახელს გედიმინასის ცოლს ევა იოანენს ასულს უკავშირდება, დასაბუთებული არ არის.

ისტორია
-------

ღვთისმშობლის მიძინების ვევისის მართლმადიდებლური საყდარი
მამულის პირველი წერილობითი ხსენება 1539 წელს განეკუთვნება. იმხანად მხოლო ადგილია ნახსენები. დაახლოებით 1600 წლისთვის აიგო ეკლესია და მონასტერი. XVII საუკუნის დამდეგს ვილენის წმინდა-სასულიერო ძმობის მართლმადიდებლური ტიპოგრაფია ამოქმედდა, სადაც საეკლესიო სლავურ ენაზე კირილიცის შრიფტით რელიგიურ-ზნეობრივი და პოლემიკური შინაარსის წიგნები იბეჭდებოდა. ყველაზე ადრინდელი 1611 წლით თარიღდება. 1660 წლამდე უკვე 25 წიგნი იყო გამოცემული რუსულ და პოლონურ ენებზე. თავადმა ბოგდან ოგინელმა ღვთისმშობლის მიძინების მართლმადიდებლური ტაძრის აგებას ჩაუყარა საფუძველი. 1806 წელს მონასტერი სამრევლო ეკლესიად გადაკეთდა. 1812 წელს ნაპოლეონის ჯარის სოფელში შეჭრას ეკლესია-მონასტრის გადაწვა მოჰყვა. ვევისის მოსახლეობის ზრდას ხელი XIX საუკუნის მეორე ნახევარში სანქტ-პეტერბურგიდან —— ვილნო —— ვარშავის მიმართულებით რკინიგზის მშენებლობამ შეუწყო (1862). პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ვევისთან ახლოს გადიოდა სადემარკაციო ხაზის, რომელიც ფაქტობრივად საზღვარი გახდა პოლონეთთან. 1950 წლიდან ვევისს ქალაქისა და რაიონული ცენტრის სტატუსი მიენიჭა. 2000 წელს კი ახლადშექმნილ ელექტრენაის თვითმმართველობაში შევიდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kelių muziejus (გზათა მუზეუმი) დაარქივებული 2007-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* Lietuvos geologijos muziejus (ლიეტუვის გეოლოგიის მუზეუმი)
* Maps, Weather and Airports for Vievis

სქოლიო
------

1. ↑  Resident population by city / town at the beginning of the year — State Data Agency of Lithuania, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112626509'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12663462'></a>
**ვრანგელის მთები** (ინგლ. Wrangell Mountains) — ვულკანური მთის მასივი ალასკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთით ებჯინება წმინდა ილიას მთებს. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 150 კმ-ზე, სიგანე 80 კმ. ზოგიერთი მწვერვალი მოქმედი ვულკანია, მათ შორის ყველაზე მაღალია სანფორდი (4949 მ). აღსანიშნავია აგრეთვე მწვერვალები ბლექბერნი (4918 მ) და ვრანგელი (4268 მ). ჩრდილოეთ კალთაზე თოვლის ხაზის საზღვარი 1650-1800 მ-ზე გადის, ხოლო სამხრეთ კალთაზე — 1950-2100 მ-ზე. გამყინვარების საერთო ფართობია 8300 კმ². დიდი მყინვარია ნაბესნა, რომლის სიგრძეა 87 კმ. ზოგიერთი მყინვარი ეშვება 500-700 მ სიმაღლეზე. მასივის ცენტრალურ ნაწილში არის ფირნის ველები, საიდანაც სათავეს იღებს მყინვარები. გაბატონებულია მთის ტუნდრა. სახელი ეწოდა რუსი ზღვაოსანის ფერდინანდ ვრანგელის პატივსაცემად. არის ვრანგელ-წმინდა ელიას ეროვნული პარკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვრანგელის მთები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ვრანგელის მთები — გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
კვიპროსის პროვინცია რომის იმპერიის რუკაზე. 
**კვიპროსის პროვინცია** — რომის იმპერიის პროვინცია. რომის რესპუბლიკის შემადგენლობაში კუნძული შედის ძვ. წ. 58 წლიდან, როგორც კილიკიის პროვინციის შემადგენელი ნაწილი. სტრაბონის თანახმად კვიპროსი რომის გავლენას დაექვემდებარა იმის გამო, რომ პუბლიუს კლოდიუს პულხერი მხარს უჭერდა პტოლემეების წინააღმდეგ აჯანყებას. კვიპროსის ანექსიისათვის გაიგზავნა კატონ უმცროსი, რომელსაც დაევალა კუნძულზე რომაული სამართლის სისტემის დამყარება. 

სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, რომელმაც ფაქტობრივად შეიწირა რომის რესპუბლიკა, მარკუს ანტონიუსმა კვიპროსი დედოფალ კლეოპატრა VII-ს დაუთმო. მარკუს ანტონიუსის აქციუმის ბრძოლაში დამაცხების შემდეგ კვიპროსი ეგვიპტესთან ერთად კვლავ რომის შემადგენლობაში შევიდა. ძვ. წ. 22 წელს კვიპროსი სენატის პროვინცია გახდა.

რომის მშვიდობა კუნძულზე მხოლოდ ორჯერ დაირღვა. 

პირველი სერიოზული აჯანყება გაიმართა 115-116 წლებში. მისი ორგანიზატორი იყო ებრაელი ბერძნული სახელწოდებით არტემიონი. მეორე აჯანყება გაიმართა 333-334 წლებში, კონსტანტინე I დიდის წინააღმდეგ. 

IV საუკუნეში რამდენიმე მიწისძვრამ გამოიწვია სალამინის, შიმშილმა და გვალვამ გამოიწვია კუნძულის დაცლა.

ლიტერატურა
----------

* Karageorghis, Vassos, Cyprus From the Stone Age to the Romans: The Roman Period. Thames & Hudson. 1982
* Mitford, Terence. "Roman Cyprus". Aufstieg under Niedergang der Romischen Welt. 1980

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომის იმპერიის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* აზია
* ასურეთი
* აფრიკა
* აქაია
* ბეტიკის ესპანეთი
* ბითინია
* ბრიტანია
* გალატია
* გალია-აკვიტანია
* გალია-ბელგიკა
* ეგვიპტე
* ეპიროსი
* დაკია
* ზემო გერმანია
* ზღვისპირა ალპები
* თრაკია
* ილირიკუმი (პანონია, დალმაცია)
* იტალია
* იუდეა
* კაპადოკია
* კეისარის მავრიტანია
* კვიპროსი
* კილიკია
* კირენაიკა და კრეტა
* კომაგენი
* კორსიკა და სარდინია
* კოტის ალპები
* ლიკაონია
* ლიკია
* ლუგდუნის გალია
* ლუზიტანია
* მაკედონია
* მეზია
* მცირე სკვითია
* მცირე სომხეთი
* ნარბონის გალია
* ნორიკუმი
* ნუმიდია
* ოსროჰენა
* პამფილია
* პენინის ალპები
* პისიდია
* პონტოსი
* რეცია
* სირია
* სიცილია
* სოფენი
* ტარაკონის ესპანეთი
* ტინგიტანა მავრიტანია
* ქვიანი არაბეთი
* ქვემო გერმანია
 |

 |
**ვეზირიშვილების სასახლე** — მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ოსიაურში. დგას სოფლის ცენტრში, ზღუდერის წმიდა გიორგის ეკლესიისა და ოსიაურის ციხის შუაში, საჯარო სკოლის ეზოში. აქ განთავსებული იყო სკოლა. გადაკეთებულია რამდენიმეჯერ. XX საუკუნის ბოლოს, 1974 წლამდე მასში სკოლა იყო განთავსებული. ამჟამად გამოყენებულია საჯარო სკოლის სათავსოდ. ძლიერ დაზიანებულია. სასახლე ორსართულიანია, მისი ფასადი სამხრეთისკენაა მიმართული ჩრდილოეთის მხარეს მთელ სიგრძეზე შენობას ღია აივანი ჰქონია. დღევანდელი შუშაბანდი გვიანდელია. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. სამხრეთის მხრიდან პირველ სართულზე მიშენებულია მთავარი შესასვლელი, რომლის ზემოთაც მოწყობილი ყოფილა ღია აივანი. პირველი სართულიდან მეორე სართულზე მოხვედრა შეიძლებოდა შიდა კიბითაც, რომელიც ამჟამად მოშლილია. ოთახების განლაგება ორივე სართულზე იდენტურია. გადმოცემით სასახლიდან ოსიაურის ციხემდე გვირაბია გაყვანილი.

ვეზირიშვილების სასახლეში თავადი ვეზირიშვილების რამდენიმე ოჯახი ცხოვრობდა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია დიმიტრი გიორგის ძე ვეზირიშვილის ოჯახი. მისი მეუღლე იყო რომანტიკოსი პოეტის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის და ბაბალე ბარათაშვილი. სასახლეში სიცოცხლის უკანასკნელი წლები გაატარა პოეტის მამამ, მელიტონ ბარათაშვილმა და ის ამავე სოფელში, ზღუდერის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიის ეზოში, სოფლის სასაფლაოზე განისვენებს.

ვეზირიშვილების სასახლეს, 2015 წლის 3 აპრილს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* ლაცაბიძე თ. ოსიაური, ხაშური, 2013 წელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17609
* ვეზირიშვილების სასახლე

სქოლიო
------

1. ↑  ჟურნალი ,,კარიბჭე", ,,ვეზირიშვილების სასახლე"
2. ↑  ვეზირიშვილების სასახლეს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა[*მკვდარი ბმული*]
| თეირანის მეტროპოლიტენი متروی تهران |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა | ირანი |
| ქალაქი | თეირანი |
| გახსნის თარიღი | 7 მარტი 1999 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 162.4 კმ (მეტრო)
221 კმ (სულ) |
| სადგურთა რაოდენობა | 106 (მეტრო)
117 (სულ) |
| ხაზთა რაოდენობა | 7 |
| მგზავრები დღეში | 4,8 მლნ. |
| მგზავრები წელიწადში | 900 მლნ. (2016) |
| ხაზების სქემა |
|  |

**თეირანის მეტროპოლიტენი** (სპარს. تروی تهران) — მეტროპოლიტენის სისტემა ირანის დედაქალაქ თეირანში. პირველი და ამდრომდე ერთადერთი მეტროპოლიტენი ირანში. თეირანის მეტროპოლიტენი 1999 წელს გაიხსნა და ოთხი ხაზისა და 117 სადგურისგან შედგება. ხაზების საერთო სიგრძე 221 კმ-ია.

ისტორია
-------

თეირანში მეტროს პირველი პროექტის იდეა ჯერ კიდევ ისლამურ რევოლუციამდე (1979) იქნა წამოყენებული. 1970 წელს თეირანის მუნიციპალიტეტმა მეტროს მშენებლობაზე საერთაშორისო ტენდერი გამოაცხადდა. ტენდერში ფრანგულმა კომპანია SOFRETU-მ გაიმარჯვა და იმავე წელს შეუდგა პროექტით გათვალისწინებული წინასწარი სამუშაოების შესრულებას. გეოლოგიური კვლევა 1976 წელს დაიწყო, ხოლო ხაზების გაყვანა 1978 წელს, რაც ერთი წლის თავზე რევოლუციისა და ირან-ერაყს შორის ამტყდარი ომის გამო შეჩერდა. კომპანიამ SOFRETU ირანში თავისი საქმიანობა 1980 წელს შეწყვიტა. 1983 წელს ირანის მინისტრთა კაბინეტმა ფრანგული კომპანიის მიერ მეტროს მშენებლობის შეჩერებაზე ფორმალური განცხადება გააკეთა. 
1985 წელს ირანის მეჯლისმა მეტროს მშენებლობის განახლების გეგმა მოიწონა.

დაახლოებით 1 მლრდ $ დაიხარჯა პროექტზე. ექსპერტთა ვარაუდით, თეირანის მეტროს დღიურად 2 მლნ ადამიანი უნდა გადაეყვანა.

ხაზები
------

| ხაზი | მარშრუტი | გახსნა | სიგრძე | სადგურთა რაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
| **1** | მირდამადი ↔ ჰარამე-მოტაჰარი | 2000 | 28,1 კმ | 22 |
| **2** | ელმ-ო-სანათის უნივერსიტეტი ↔ სოდეგეიე | 2000 | 19 კმ | 19 |
| **4** | დარვაზე დოულათი ↔ დარვაზე შერიმანი | 2008 | 2,5 კმ | 3 |
| **5** | ჰოლშაჰრი ↔ სოდეგეიე | 1999 | 41 კმ | 11 |
|  |  | სულ: | 90,6 კმ | 52 |
|

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Urbanrail.net.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-01. ციტირების თარიღი: 2009-04-01.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეირანის მეტროპოლიტენი საიტზე www.urbanrail.net დაარქივებული 2015-10-01 საიტზე Wayback Machine.
* თეირანის მეტრო დაარქივებული 2010-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* მუსიკალური ვიდეო თეირანის ერთ-ერთ მეტროსადგურზე
**ვეიმარანერი** (გერმ. Weimaraner) — ძაღლის ჯიში. გამოყვანილია გერმანიაში, შუა საუკუნეებში. 

ამ შესანიშნავი ძაღლის ზუსტი წარმოშობა უცნობია, სავარაუდოდ ის მიიღეს ვეიმარის დიდი ჰერცოგის კარლ ავგუსტის მონადირეებმა, ხოლო მის წინაპართა რიცხვს, შესაძლოა, მიეკუთვნება გერმანული მეძებრების დღეს უკვე გადაშენებული ჯიში. თანამედროვე სტანდარტი ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში ჩამოყალიბდა. უნიკალური, მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერი ბალნის და მის ქვეშ ამობურცული ძლიერი მუსკულატურის მქონე ვეიმარანერი დიდი პოპულარობით სარგებლობს როგორც მუშა ძაღლი (მას შეუძლია ნადირის აღმოჩენა და პატრონთან მიტანა) და როგორც კომპანიონი (ბოლო დროს ის უფრო ხშირად მყუდრო სახლში შეიძლება შეგხვდეთ, ვიდრე ღია მინდორში). ვეიმარანერი — ცოცხალი, დამჯერი და უშიშარი ძაღლია, თუმცა ზოგჯერ მშიშარა წარმომადგენლებიც გვხვდება. ორივე, მოკლებალნიანი ვეიმარანერი და უფრო იშვიათი, გრძელბალნიანი სახეობის წარმომადგენლები — მუშა ძაღლები არიან და შესანიშნავ შეფასებას იმსახურებენ. როგორც წვრთნის, ასევე, ნადირობის თვალსაზრისით. ბუნებრივი თვისებების და დიდი ძალის გამო მათ წარმატებით იყენებენ, როგორც მოდარაჯეებს. 

ვეიმარანერი ელეგანტური, სწრაფი, ძლიერი და ამტანი ძაღლია, მაგრამ მისი მთავარი თავისებურება გარეგნობაა. ქარვისფერი თვალები მოლურჯო-ცისფერი ელფერით და ბალნის შეფერილობა ვეიმარანერს მეფურ შეხედულებას აძლევს. სწორედ ამით აიხსნება ამ ჯიშის მთელ მსოფლიოში სულ უფრო მზარდი პოპულარობა. დამჯერი და გამგები, ვეიმარანერი თავს კარგად გრძნობს როგორც ქალაქის პარკებში, ასევე სოფლის ბუნებაში. ვეიმარანერს აქვს ღრმა მკერდი და ძლიერი მხრები, მოკლე, ხშირი, მბზინავი ბალანი, სწორი და ძლიერი წინა ფეხები. გრძელბალნიან სახეობაში ყველაზე გრძელი თმა ყურებზეა. ვეიმარანერი კარგად უძლებს სიცხეს, ვერ ეგუება სიცივეს. მის ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება, ადვილად იწვრთნება, ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებს. უჩვეულო ფერის თვალებს გამჭოლი, დამატყვევებელი გამოხედვა ახასიათებთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვეიმარანერი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვეიმარანერი***
**ყუბანეიშვილი ლუარსაბის ძე თეიმურაზი** (დ. 23 თებერვალი, 1924 — გ. 1993) — ქართველი გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965). 

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. აქვე ეწეოდა პედაგოგურ მოღვაწეობას 1957-დან (1971-დან პროფესორი). 1973-1990 დაზგური გრაფისკის კათედრის გამგე იყო. მონაწილეობდა სსრკ-გერმანიის ომში. ყუბანეიშვილი ცნობილია ძირითადად როგორც წიგნის ილუსტრატორი. გააფორმა ილია ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი" (ავტოლითგრაფია 1957), ვაჟა-ფშაველას სამი პოემა „გველის მჭამელი", „ალუდა ქეთელაური", „სტუმარ-მასპინძელი" (გრავიურები ლინომეუმზე, 1961). ავტორია დაზგური ნამუშევრებისა, პორტრეტების სერიაში „ჩემი თანამედროვენი" (1967) წარმოდგენილია მხატვრის თანამედროვე გამოჩენილ თბილისელთა, მისივე მეგობრების პორტრეტები; ფერადი ლინოგრავიურების ალბომში „მეტყველი დუმილ" (1969) ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლები. ყბანეიშვილს ეკუთვნის ქართული ლიტერატურის კლასიკოსთა პორტრეტების სერია, „ქართველი მწერლები" (ქსილოგრაფია 1969). მხატვრის მიერ შესრულებული სკულპტურული კომპოზიცია (იოანე პეტრიწი და გრიგოლ ბაკურიანის ძე) დგას ბულგარეთში, პეტრიწონის მონასტერში. ყუბანეიშვილი ავტორია მეთოდური სახელმძღვანელოებისა. მხატვარმა თავისი შემოქმედების უდიდესი ნაწილი ქართული შრიფტის სრულყოფას უძღვნა. ათეული წლები შეალია 12 ნაირსახეობის სასტამბო, შრიფტის შექმნას. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. მისი შვილია პოეტი კოტე ყუბანეიშვილი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 914, თბ. 2002.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ ყუბანეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თეიმურაზ ჩირგაძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1928, ბორჯომი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1999) — ქართველი ექიმი-პარაზიტოლოგი, პროფილაქტიკური მედიცინის მეცნიერების აკადემიის წევრი (1994), მედიცინის მეცნიერების კანდიდატი (1965). თბილისის საპატიო მოქალაქე (1995). 

1951 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. შემდეგ 6 წლის განმავლობაში იყო სამხედრო სამედიცინო სამსახურში. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ს. ვირსალაძის სახელმწიფო სამედიცინო პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე; 1993 წლიდან იყო ინსტიტუტის დირექტორი. თეიმურაზ ჩირგაძის მეცნიერული შრომები ეხება პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის, როგორც პრაქტიკული, ისე სამეცნიერო დარგის თითქმის ყველა სფეროს. არის მრავალი სამეცნიერო შრომის ავტორი.

თეიმურაზ ჩირგაძე პარალელურად მოღვაწეობდა კინოშიც. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია ვაჟა (ე. შენგელაიას „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი", 1983 წ.). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1997). თბილისში არის თეიმურაზ ჩირგაძის ქუჩა.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა" (თამადა) რეჟ. ელდარ შენგელაია
* 1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი" (დირექტორი) რეჟ. ელდარ შენგელაია
* 1991: „მე, პელეს ნათლია!" რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი)
* 1993: „ექსპრეს-ინფორმაცია" (დაბერო) რეჟ. ელდარ შენგელაია

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1995: თბილისის საპატიო მოქალაქე
* 1997: ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 934, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ ჩირგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* თეიმურაზ ჩირგაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ზემო სნეკვის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სნეკვში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, მოწითალო, უხეშად თლილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია რიყის ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით შეისრულთაღიანი ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. კონქი ნახევარსფერულია.

გრძივი კედლები სამსსაფეხურიანი პილასტრებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების ცენტრალურ საფეხურს ეყრდნობა. ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების თაღები პილასტრის გვერდით საფეხურებს ებჯინება. დასავლეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრ-დნობა.

სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი კარნიზი გასდევს.
დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთის თაღოვანი შესასვლელი ამოშენებულია. სამხრეთის შესასვლელი შიგნით თაღოვანი, გარედან — არქიტრავულია, ოდნავ შეღრმავებული ტიმპანის ქვით.

დასავლეთის კარის ორივე მხარეს მაღალი, თაღოვანი ნიშებია. ეკლესიის დასავლეთ სარკმელს შირიმის ქვები აჩარჩოებს. აღმოსავლეთ სარკმელს ორმაგი წარბი აქვს. წარბის ზემოთ ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიის ფასადები შელესილი იყო. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი.
ეკლესიას სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენი აქვს. მინაშენის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

კედლები დაბზარულია. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, სახურავზე ამოსულია მცენარეები. ჩრდილოეთი ფასადი თითქმის პერანგშემოცლილია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 99-100
შენობის მთავარი ფასადი
**კრუსიბლის თეატრი** (ინგლ. Crucible Theatre) — თეატრი ქალაქ შეფილდში, ინგლისში, აიგო 1971 წელს და განლაგებულია ქალაქის ცენტრში. ეს თეატრი გამოიყენება როგორც თეატრალური სპექტაკლებისთვის, ასევე სნუკერის მთავარი ტურნირის — მსოფლიო ჩემპიონატის გასამართადაც.

თეატრი
------

კრუსიბლში უმეტესწილად იდგმება ახალი სცენები ან პიესები, ასევე იმართება უკვე ცნობილი დადგმების რეპეტიციები. ახალი დადგმები ფასდება შეფილდის თეატრების წარმომადგენლების ჯგუფით.

სპორტული ღონისძიებები
---------------------

ყველაზე მნიშვნელოვანი შეჯიბრი კრუსიბლში — სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატი. ის ტარდება ყოველწლიურად 30-ზე მეტი წლის განმავლობაში (1977 წლიდან). 2009 წელს მსოფლიო ჩემპიონატის გამართვის კონტრაქტი გახანგრძლივდა ხუთი წლით. შენობაში ასევე იმართება მაგიდის ჩოგბურთისა და სქუოშის პროფესიონალური ტურნირების მატჩები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* შეფილდის თეატრი დაარქივებული 2006-07-05 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  მსოფლიო ჩემპიონატი შეფილდში დარჩება. Eurosport.ru (19 ოქტომბერი 2008 წელი).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-20. ციტირების თარიღი: 2013-04-27.
**ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხში, მდინარე ხორხულის შუა წელზე, მარჯვენა ნაპირას, ტყით შემოსილ მთის კალთაზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. 

ეკლესია კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას, დარბაზულია, ნაგებია ქვის ლოდებით. დაზიანებულია: კედლები დეფორმირებულია, ჩაშლილია კონქის სამხრეთ ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. მსგავსი სარკმელია დარბაზის სამხრეთ კედელში. საკურთხევლის სარკმლის ქვემოთ ქვის ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია კანკელის ბურჯების ნაწილები და ნახევარწრიული კამარის შირიმით ნაგები შეკიდებული საბჯენი თაღები დარბაზის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კიდეში. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილი ყოფილა. შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადზე, ნახევარწრიული ჩარჩოთი შემოფარგლული სარკმლის გვერდებზე, ნალესობაში გამოსახული ირმის რქა. შენობის ნატეხი ქვის ლავგარდნის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი.

კოშკი ზურგიანია, შემორჩენილია სამხრეთის მხარე და ზურგის ნაწილი, რომელიც გალავნის კედელშია ჩართული და მის ნაწილს შეადგენს.
თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის გრძივი კედლების გაგრძელებაზე დასავლეთიდან მიშენებული ორი კედელი, რომლებიც ეკლესიას კოშკთან აკავშირებდა. მათგან სამხრეთ კედელში ჩანს კარის კვალი.

ლიტერატურა
----------

* *ვაჩეიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 255.
**ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარი** (რუს. Золотовское городище) — არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც არსებობდა შუა საუკუნეებში კუნძულ კორკინზე, ადგილზე სადაც ერთდებიან მდინარე დონი და ჩრდილოეთის დონეცი. ნაქალაქარის ტერიტორია მდებარეობს როსტოვის ოლქის კონსტანტინოვსკის რაიონში, სტანიცებს ნოვოზოლოტოვსკაიასა და სტაროზოლოტოვსკაიას შორის[1]. ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარი ქალაქ ახასის ნარჩენებია. ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარი გამოიკვლია ევგრაფ საველიევმა 1905 წელს, მისი მდებარეობის მიხედვით შეიქმნა გეგმა, რომელიც გადაეცა დონის მუზეუმს[2]. მკვლევრების აზრით, ამ ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ კასოგები და სლავები[1].

ისტორია
-------

### XX საუკუნე

XX საუკუნის დასაწყისში ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარის ტერიტორიაზე გამოკვლევებს ატარებდა ისტორიკოსი ევრ=გრაფ საველიევი. ამ პერიოდში ნაქალაქარს ეწოდებოდა „სადკი". კუნძულის მთელი ტერიტორია, რომელიც გამოიკვლიეს, მოფენილი იყო სხვადასხვა ფორმისა და ზომის ორმოებით, ასევე დიდი და პატარა ყორღანებით. ძველ ნაწილში აღმოაჩინეს უზარმაზარი ქვის კედლის ნაშთები. ადრე მასზე მდებარეობდა კოშკები,რომელთა შორის დაშორებაც იყო 21,3 მეტრი. კედლის სიგრძეა 1066,7 მეტრი. კედლის ასაგებად ქვა მოიტანეს მდინარე დონის მარჯვენა სანაპიროდან. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ნაქალაქარი ქალაქ ახასას შემორჩენილი ნაწილია[3].

### XXI საუკუნე

2001 წელს როსტოვის ოლქის კონსტანტინოვის რაიონის ტერიტორიაზე მდებარე ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარის გამოსაკვლევად გაიგზავნა ექსპედიცია. მიმდინარე სამუშაოების დროს აღმოაჩინეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი არტეფაქტი.

XXI საუკუნეშიც მკვლევარები მივიდნენ იმ აზრამდე, რომ ეს უნდა იყოს XVI საუკუნეში არსებული[2] ქალაქ ახასას ქალაქის ნანგრევები[4], მაგრამ კონკრეტული ფაქტები არ არსებობს ამ მოსაზრების დასადასტურებლად, რადგან ზოლოტოვსკოეს ნაქალაქარი არქეოლოგებს პრაქტიკულად არ გამოუკვლევიათ[4].

არტეფაქტები
-----------

იმ ობიექტებს შორის, რომელიც აღმოაჩინეს XXI საუკუნის დასაწყისში ნაქალაქარის გამოკვლევისას არის მოშლილი ქვის ღუმელი, რომელიც აღმოჩენილია 80 სანტიმეტრის სიღრმეზე. ფინანსური პრობლემების გამო შურფი დაკონსერვდა შემდეგი გამოკვლევისათვის. ამავე წელს შურფის გარშემო 5х8 მეტრის ფართობზე წარიმართა არქეოლოგიური გათხრები. 

ნაქალაქარის ზედა კულტურული ფენა იწყება 0,3 მეტრის სიღრმიდან. მასში აღმოჩენილია ქვიშქავის ნივთები, ცხოველთა ძვლები, თევზები, კერამიკის ფრაგმენტები. კულტურული ფენის სისქეა 10-12 სმ. 

შემდეგი კულტურული ფენა მდებარეობს 65-70 სანტიმეტრზე. მასში შემონახულია საცხოვრებლის ნაშთები. ამ ფენაში აღმოჩენილია სამზარეულოს ნივთები, ცხვრის ძვლები და მეტალის იარაღები.

ნაქალაქარის ერთ-ერთ ნაწილში აღმოჩენილია ფენა, რომლის სისქეცაა 3-5 სმ. 

მკვლევრებმა გამოთქვეს ვარაუდი, რომ ნაქალაქარის ადგილზე მდებარეობდა მეთევზეთა დროებითი საცხოვრისი, ხოლო აღმოჩენილი ნივთები ეკუთვნის X-XII საუკუნეებს, რომლებიც დასახლებული იყო კასოგებითა და სლავებით[1].

სქოლიო
------

1. 1 2 3  М. И. Крайсветный. Работы на Золотовском городище в 2001 году
2. 1 2  Татарское нашествие//История казачества с древнейших времен до конца XVIII века — Евграф Савельев
3. ↑  Где на Дону был древний город Ахас
4. 1 2  Загадки древних памятников на Дону остаются не разгаданными
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კუტუმი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**კუტუმი** (ლათ. Rutilus kutum) — გამსვლელი თევზი კობრისებრთა ოჯახისა; FishBase-ის მიხედვით, განიხილება როგორც დამოუკიდებელი სახეობა, ხოლო ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, მორევის ნაფოტას ქვესახეობა. სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ 30–45 სმ აღწევს (ზოგჯერ 70 სმ-მდე), წონა 0,5–2 (მაქსიმალური 8) კგ. ბინადრობს კასპიის ზღვის აუზში (დიდწილად მის სამხრეთ ნაწილში) 20 მ სიღრმემდე; წარმოქმნის ჯოგებს. იკვებება მოლუსკებითა და კიბორჩხალებით. ცოცხლობს 12 წლამდე. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 4–5 წლისა. ტოფობს თებერვალ-მაისში. ნაყოფიერება 110 ათ. ქვირითი. ქვირითს ყრის მდინარეებსა და ტბებში ლელქაშის რაყებში. ტოფობის შემდეგ ზღვაში გადის. ძვირფასი სარეწაო თევზია. შეტანილია რუსეთის წითელ წიგნში და ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში. იჭერენ/იჭერდნენ კასპიის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, თერგის შესართავიდან სამხრეთით. ადრე გაზაფხულზე (ტოფობამდე) და გვიან შემოდგომაზე შეიცავს 3–6% ცხიმს. კულინარიაში იყენებენ მოხარშულს და შემწვარს. ყიდდნენ მზეზე გამოყვანილს, ცივად შებოლილს, კონსერვის სახით ტომატის სოუსში, გაყინულს, დამარილებულს.

სქოლიო
------

1. ↑  Rutilus kutum (Kamensky, 1901)
2. 1 2  Кутум | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-29. ციტირების თარიღი: 2020-06-28.
3. ↑   Рыба // Книга о вкусной и здоровой пище / Гл. ред. акад. А. И. Опарин. — М.: «Пищевая промышленность», 1974. — стр. 167.
ვინჩენცო გონძაგა
**ვინჩენცო გონძაგა** (იტალ. Vincenzo Gonzaga; დ. 1634 — გ. 28 აპრილი, 1714) — სან-პაოლოს გრაფის ანდრეა გონძაგას ვაჟი და გუასტალას ჰერცოგის ფერანტე II გონძაგას შვილიშვილი.

მისი პირველი მეუღლე იყო ვინმე, სახელად პორცია, რომელთანაც ვინჩენცო გონძაგას შვილი არ შეძენია. მეორე მეუღლე იყო მარია ვიტორია გონძაგა, მისი ბიძაშვილის გუასტალას ჰერცოგ ფერანტე III გონძაგას ასული. როდესაც 1678 წელს ფერანტე III უმემკვიდრეოდ გარდაიცვალა გუასტალას საჰერცოგო დროებითი გარდამავალი მმართველობის შემდეგ 1692 წელს ვინჩენცოს გადაეცა.

ვინჩენცოს და მარია ვიტორიას სამი შვილი ჰყავდათ:

* ელეონორა ლუიზა (1686—1742)

∞ 1709 ფრანჩესკო მარია დე’ მედიჩი
* ანტონიო ფერანტე (1687—1729) — გუასტალას ჰერცოგი 1714 წლიდან

∞ 1) მარგერიტა ჩეზარინი
∞ 2) თეოდორა ფონ ჰესენი, ლანდგრაფ ფილიპ ინ ჰესენის ასული.
* ჯუზეპე (1690—1746) — გუასტალას ჰერცოგი 1729 წლიდან.

∞ 1731 — ელეონორე ფონ ჰოლშტაინი, ჰერცოგ ლეოპოლდ ინ ვიზენბურგის ასული.
1707 წელს გონძაგას დინასტიის გვერდითი შტოს უმემკვიდროს დასრულების შემდეგ ვინჩენცო გონძაგამ მემკვიდრეობით მიიღო ბოცოლოს და პომპონესკოს საჰერცოგოები, ხოლო 1710 წელს საბონეტას საგრაფო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გონძაგას დინასტია
ინტუიციურად, ზომა მონოტონურია. ანუ, თუ A სიმრავლე შედის B სიმრავლეში, მაშინ მისი ზომა ნაკლებია ან ტოლია B–ს ზომაზე. ასევე, ცარიელი სიმრავლის ზომა ნულია.
ზომის თეორიაში სიმრავლეზე განსაზღვრული ზომა წარმოადგენს ამ სიმრავლის რაღაც ტიპის ქვესიმრავლეებისთვის არაუარყოფითი რიცხვების მინიჭების წესს. ეს რიცხვი აღიქმება, როგორც შესაბამისი ქვესიმრავლის ზომა. ამ აზრით, ზომა წარმოადგენს სიგრძის, ფართობის და მოცულობის განზოგადებას. ზომის ერთ–ერთ უმნიშვნელოვანეს მაგალითს წარმოადგენს  ევკლიდურ სივრცეებზე განმარტებული ლებეგის ზომა, რომელიც ევკლიდის სივრცის გარკვეული ტიპის სიმრავლეებს უსაბამებს გარკვეულ რიცხვებს, ანუ „ზომავს" მათ. კერძო შემთხვევებში ლებეგის ზომა ემთხვევა ჩვეულებრივ ინტუიციურ ზომას. მაგალითად, ნამდვილ რიცხვთა ღერძის [0,1] მონაკვეთის ლებეგის ზომა ემთხვევა მის სიგრძეს, 1–ს. თუმცა, ლებეგის ზომა საშუალებას იძლევა დადგენილ იქნეს ბევრად უფრო რთული სიმრავლეების და ფიგურების ზომები.

ზომად სივრცეზე განსაზღვრულ ფუნქციას მნიშვნელობებით არაუარყოფით ნამდვილ რიცხვებში ეწოდება ზომა, თუ მას რამდენიმე სპეფიციური თვისება გააჩნია. ერთ–ერთი უმნიშვნელოვანესი თვისებაა თვლადად ადიციურობა.

ლიტერატურა
----------

* *А.Н. Колмогоров, С.В. Фомин*, Элементы теории функций и функционального анализа, თ. V - «Наука» Москва, 1976
**ბრძოლა ვეზუვის მთასთან** — ბრძოლა რომაელებსა და ლათინებს შორის. გაიმართა ლათინური ომის პირველ წელს.

რომაული და ლათინური ლეგიონები კაპუასთან დაბანაკდნენ. ღამით კონსულებმა ტიტუს მანლიუსმა და პუბლიუს დეციუს მუსმა ერთი და იგივე სიზმარი ნახეს, მათ გამოეცხადათ ღმერთი და უთხრა რომ ერთი ჯარის მხედართმთავარი და მეორე ჯარი ქვესკნელის ღმერთებს უნდა შეეწიროს მსხვერპლად.

კონსულები შეთანხმდნენ, რომ ის შესწირავდა თავს მხვერპლად, რომლის ჯარი პირველი დაიწყებდა დახევას. ამის შემდეგ მათ ლეგატები და ტრიბუნები გააფრთხილეს, რათა კონსულის ნებაყოფლობით დაღუპვას მეომართა სიმტკიცე არ გაეტეხა.

ბრძოლის წინ კონსულებმა მსხერპლშეწირვა მოაწყეს. მანლიუსის მსხვერპლი უკეთესი აღმოჩნდა ვიდრე დეციუსის, ამაზე დეციუსმა თქვა: "რადგან ჩემს კოლეგას კარგად წაუვა საქმე, ესე იგი ყველაფერი კარგადაა".

ბრძოლა დაიწყო. მანლიუსი მარჯვენა ფრთას უძღვებოდა, დეციუსი მარცხენას. თავიდან ორივე მხარეს ძალთა თანაფარდობა იყო, შემდეგ მარცხენა ფრთაზე რომაელებმა დახევა დაიწყეს. ამ დროს პუბლიუს დეციუსმა დაუძახა პონტიფიკუსს და სთხოვა შეესრულებინა მისივე მსხვერპლად შეწირვის რიტუალი. პონტიფიკუსმა მარკუს ვალერიუსმა ტოგა პრეტექსტა თავზე მოიხვია, შუბზე დადგა, ხელით ნიკაპს შეეხო და წარმოთქვა შესაბამისი ლოცვა.

ამის შემდეგ დეციუსმა მანლიუს გაუგზავნა ლიქტორები იმის გადასაცემად რომ იგი თავს მსხვერპლად წირავს, ამხედრდა ცხენზე და შეიჭრა მტრის რიგებში. მას ორივე ლაშქრობა კარგად ხედავდა ლათინები კი ამ საქციელმა დააფრთხო პირველ წუთებში, შემდეგ კი ისინი ერთიანად ეძგერნენ კონსულს.

რომაელებმა სძლიეს ლათინებს ვეზუვისთან ბრძოლაში. იმ საღამოს პუბლიუს დეციუსის ცხედრის აღმოჩენა ვერ მოხერხდა, იგი მხოლოდ მეორე დილას იპოვეს და დიდი პატივით დაკრძალეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტიტუს ლივიუსი, რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან VIII (რუსულად)
* ტიტუს ლივიუსი, რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან VIII (ლათინურად)
**ზოლებიანი აფთარი** (ლათ. Hyaena hyaena) — ძუძუმწოვარი მტაცებელი ცხოველი აფთრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეული შავ-თეთრი ზოლებითაა მოხატული, ზურგზე 10-25 სმ სიმაღლის ჯაგრისის ფაფარი გასდევს, რომელიც ქედზე უფრო აფაფრულია. სხეულის სიგრძე 120 სმ, სიმაღლე მინდაოში 70 სმ, მენჯში — 55 სმ, მასა 50 კგ აღწევს. აქვს ბანჯგელიანი, 30 სმ-მდე სიგრძის კუდი, მოკლე და სქელი კიდურები, სქელი კისერი, ყვრიმალიანი თავი, მძლავრი ყბები და კბილები (ადვილად ამსხვრევს მსხვილ ძვლებს). მდარე ბეწვის გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. სიცოცხლის ხანგრძლივობა ტყვეობაში 13 წელია. ზოლებიანი აფთარი ყველაზე პატარაა აფთრებს შორის. იგი ბინადრობს წყლიდან 10 კილომეტრის მოშორებით. მისი ბეწვი რუხი ან ღია ყავისფერია და მუქი ზოლები გასდევს. ასრულებს ბუნების სანიტრის როლს, მაგრამ ხშირად თავს ესხმის შინაურ და გარეულ პატარა ცხოველებს, ანადგურებს ფრინველთა ბუდეებს.

გავრცელება
----------

გავრცელებულია: აფრიკაში, არაბეთში, ირანში, ავღანეთში, ინდოეთში, მცირე აზიასა და შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში, ამიერკავკასიაში (სომხეთში, აზერბაიჯანში და საქართველოში). XIX საუკუნის ბოლომდე აღწევდა თბილისის მიდამოებამდე. ბინადრობდა მახათის მთაზე, ქორქის ტბასთან, კუკიაზე, მარტყოფში, ახმეტაში (ბახტრიონთან), ბევრი იყო შირაქში. თითო-ოროლა ეგზემპლარი ახლაც არის შემორჩენილი ალაზნის სანაპიროზე — შავი მთის ბოლოსა და სარქლისყურის მიდამოებში. იკვებება ლეშით.

ადგილსამყოფელი
--------------

აფთარი უდაბნოებისა და ნახევრად უდაბნოების ტყე-ბუჩქნარიანი ადგილების მობინადრეა. უპირატესობას აძლევს დაუსახლებელ მყუდრო კლდიან ღელეებს „ალესილებს", სადაც ტყე-ბუჩქნარი, ხრამი ერთმანეთშია არეული და გამოქვაბულებს ქმნის, რასაც აფთარი თავშესაფრად იყენებს.

გამრავლება
----------

აფთარი სქესობრივ სიმწიფეს 3 წლის ასაკში აღწევს. მძუნაობა გვიან შემოდგომასა და ზამთარში (უფრო დეკემბერ-თებერვალში) მიმდინარეობს. მაკეობის ხანგრძლივობა 90-94 დღემდე გრძელდება. შობს 2-4 თვალაუხელელსა და უსუსურ ლეკვს, რომლებიც თვალებს 10-15 დღის შემდეგ ახელენ. ლაქტაცია 3 თვემდე გრძელდება. სოროს არ იკეთებს. შთამომავლობაზე ორივე მშობელი ზრუნავს.

კონკურენტები, მტრები
--------------------

აფთრის კონკურენტებია მის ადგილსამყოფელში ფართოდ გავრცელებული მგელი, მელა, ტურა, გარეული კატა, მოხეტიალე ძაღლი, ორბი და სვავი. ბუნებრივ მტრად შეიძლება ჩაითვალოს მგელი.

დასაცავად მიღებული ზომები
-------------------------

შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. ზოლებიან აფთარზე ნადირობა აკრძალულია.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 16.
* *არაბული ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 246.
* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი, მთ. რედ. ვ. კაჭარავა, გვ. 15-16, თბ.: გამომც. „საბჭოთა საქართველო", 1982.
* ჯანაშვილი ა. „საქართველოს ცხოვეთა სამყარო", ტ. III, ხერხემლიანები. თბ. 1963
* არაბული ა. „საქართველოს სამონადირეო ფაუნა და მისი დაცვა", თბ. 1978
* Сатунин К. А. «Млекопитающие Кавказского края», т. I, Тиф. 1915