recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
შხეფის ციხე
 **შხეფის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, სენაკის მახლობლად. ძეგლზე ოთხი სამშენებლო ფენა გამოიყოფა, მათგან ყველაზე ადრეული მე-4 საუკუნის დასაწყისისაა. ყველაზე გვიანდელი კი მე-16-17 საუკუნეებს განეკუთვნება. ეტყობა შემდგომი პერიოდების გადაკეთებათა კვალი.

ისტორია
-------

გამოთქმულია მოსაზრება, რომ შხეფის ციხე არის იგივე ციხესიმაგრე ონოგურისი. შხეფის ციხეს ხშირად საპატიო პატიმართა საპყრობილედ იყენებდნენ. აქ 1590 ტყვეობაში გარდაიცვალა იმერეთის მეფე ლევანი. შხეფის ციხე XIX საუკუნის დასაწყისშიც მოქმედებდა. 1979 ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. XVI საუკუნის შუამდე შედიოდა ჭილაძეების სათავადოში.

არქიტექტურა
-----------

ციხე გეგმაში მოგრძო ფორმისაა და გაშლილია აღმ-დას. ხაზზე; ციხე შედგება ორი ჭიშკრისაგან( გალავნის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე), სამი კოშკისაგან (სახ-დას, ცენტრალური და სამხ-აღ.), მცირე დარბაზული ეკლესიისგან ( ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში, მიშენებულია ჩრდილო გალავანზე), რეზერვუარისგან და გალავნისგან. ციხეს გარს ერტყმის ხელოვნური თავდაცვითი თხრილი. ციხის მშენებლობაში გამოყენებულია კლდის ფლეთილი ქვა და კირის დუღაბი, კედლები აგებულია რიგების დაცვით. სამხ-დას და ცენტრალური კოშკები ოთხკუთხაა, მათგან უკანასკნელი წაკვეთილი პირამიდის მოყვანილობის ოთხ სართულიანი ნაგებობაა. შესასვლელი სამხ.მხარეს 4 მ-ის სიმაღლეზეა გაჭრილი. რაც შეეხება მესამე კოშკს, ის ჩართულია ციხის სამხ-აღმ კუთხეში,არის წრიული ფორმის, სამ სართულიანი. შესასვლელი აქვს მიწის დონეზე დას. მხრიდან. მეცნიერთა ვარაუდით ის საცხოვრებელ ნაგებობას წარმოადგენდა. ეკლესიის დარბაზი აფსიდიანად მოქცეულია გარე ოთხკუთხედში, შესასვლელი აქვს დას. მხრიდან, აფსიდა-აღმ. დაბოლოებაზე.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ზაქარაია,* ქართული ციხესიმაგრეები, კრებული „ფრესკა", თბ. 1985 წ.
* *ადამია ი.* შხეფის ციხესიმაგრე, ძეგლის მეგობარი, 1979, N51.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ. 1973.
* *ზაქარაია პ.* ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები, თბ. 2001.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ. 1988.

* *ბერაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 66.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5154
* dzeglebi.ge — შხეფის ციხე დაარქივებული 2016-03-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  *ე. გვენეტაძე, გ. გაგუა* „საჯავახოს მხარე" „პარალელი" N5, გვ. 217 — თბილისი, 2013 წ. ISSN 0235-8417
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ქვის ფილების საფლავები. ბაიკალის ხალხების ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
**ქვის ფილების საფლავების კულტურა** — გვიან ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანის მონღოლური არქეოლოგიური კულტურა. სხვა და სხვა წყაროების მიხედვით კულტურა თარიღდება ძვ. წ. 1,300 - 300 პერიოდით. ქვის ფილების საფლავების კულტურა წარმოადგენდა ევრაზიელი მომთაბარეების უზარმაზარი ტერიტორიის აღმოსავლეთ ფრთას, რომლებმაც ძველი წელთაღრიცხვის პირველ ათასწლეულში სკვითურ-ციმბირული სამყარო შექმნეს. მოსახლეობის ანთროპოლოგიურ ტიპში დომინანტური არის მონღოლოიდური რასა. დღევანდელი ტუვას ტერიტორიაზე დასავლეთიდან გამოჩენილი ახალმოსულები წარმოადგენენ კავკასიურ რასას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ირმის ქვა
* ხუნუ
* მონღოლეთის ისტორია

ლიტერატურა
----------

* Borovka G.I. *"Archaeological surveys of the river Tola"*, in the book: *Northern Mongolia*, Vol. 2, Leningrad, 1927;
* Dikov N.N. *"Bronze Age in E.Baikal"*, Ulan-Ude, 1958
* Grishin S. *"Bronze and early Iron Age of the E.Baikal, Moscow, 1975*
* Konstantinov A.V. Konstantinova N.N. *"History of E.Baikal (from ancient times to 1917)"*, Chita-2002.

სქოლიო
------

1. ↑  Tumen D. "Anthropology of Archaeological Populations from Northeast Asia  დაარქივებული 2013-07-29 საიტზე Wayback Machine.  page 25,27
2. ↑  "History of Buratia Culture", Ulan-Ude, 2003 დაარქივებული 2007-02-16 საიტზე Wayback Machine.  (Russian)
**ქვეშეთის ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთიდან 0,5 კილომეტრზე, მდინარეების — არაგვისა და სონჩოსხევის შესართავთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ციხე-სახლი (10,45 x 7,4 მეტრი), ორსართულიანია, ნაგებია კლდის ქვით. სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩაქცეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 8,6 მეტრია. პირველი სართულის შესასვლელი ჩრდილო კედელშია გაჭრილი. კარი სამკუთხა თაღითაა გადახურული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ამავე მხარეს ერთი მაღალი, ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი და ერთი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედელში — ერთი სათოფური და ორი სწორკუთხა სარკმელი, სამხრეთ კედელში — ორი სათოფური და ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო დასავლეთისაში — სამი სათოფური და სამი სწორკუთხა სარკმელი. პირველ სართულს (სიმაღლე 4 მეტრი) იყენებდნენ საქონლის სადგომადაც და საცხოვრებლადაც. მეორე სართულზე ჩრდილო კედელში პირველი სართულის მსგავსი შესასვლელია. ამავე კედელში თითო სათოფური და სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში — ერთი სათოფური და ორი სარკმელი, სამხრეთისაში ერთი დიდი და ერთი მცირე სარკმელია, ხოლო დასავლეთ კედელში — სათოფური და ორი სარკმელი. ყველა სარკმელი სწორკუთხაა. მეორე სართული ძალიან მაღალია (4,5 მეტრი), რაც აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ციხე-სახლებისათვის უჩვეულოა. ამ სართულს ოჯახის წევრთა საცხოვრებლად და სათავდაცვოდ იყენებდნენ. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, სახურავი ბრტყელი, მიწურბანიანი ყოფილა.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 326.
ქვის ხანის იარაღები
**ქვის ხანა** — კაცობრიობის განვითარების უძველესი კულტურულ-ისტორიული პერიოდი, როდესაც შრომისა და საბრძოლო იარაღი იქმნებოდა უმთავრესად ქვისგან. თუმცა, აგრეთვე გამოიყენებოდა ხე და ძვალიც. ქვის ხანის ბოლოსთვის, გავრცელება ჰპოვა თიხის ჭურჭლის გამოყენებამ.

ქვის ხანა იყოფა სამ ნაწილად: პალეოლითი (ძველი ქვის ხანა), მეზოლითი (შუა ქვის ხანა) და ნეოლითი (ახალი ქვის ხანა). თავის მხრივ, პალეოლითი იყოფა: ქვედა, შუა და ზედა პალეოლითად.

ქვედა პალეოლითი ყველაზე ხანგრძლივი ხანაა. იმდროინდელი ნასახლარები საქართველოში მრავალგან არის აღმოჩენილი: დმანისში, კაცხში, ლაშებალთაში, ჭიქიანის მთაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქვის ხანა***

* ქვის ხანა (ინგლისურად) დაარქივებული 2007-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* ქვის ხანის ნაჯახები(ინგლისურად) დაარქივებული 2011-03-17 საიტზე Wayback Machine.
* ქვის ხანის გავრცელების არეები(ინგლისურად) დაარქივებული 2011-03-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ისტორია, თბ. 2008 წ. გვ. 22
ტრანსპირაცია:
1. წყალი შეიწოვება ფესვებით და გადაინაცვლებს ქსილემაში.  

2. წყალი ქსილემაში მოძრაობს.  

3. ქსილემიდან მეზოფილის უჯრედებში გადაინაცვლებს. საიდანაც აორთქლდება და მცენარის ზედაპირს ტოვებს.
ბაგე
**ტრანსპირაცია** (ტრანს... და ლათ. spiro — ვსუნთქავ) — წყლის აორთქლება მცენარეთა მიერ. მცენარე წყალს ძირითადად ფოთლებიდან აორთქლებს. წყლის ორთქლი მეზოფილის უჯრედებიდან ატმოსფეროში გამოიყოფა ბაგეების გზით (ბაგური ტრანსპირაცია).

წყალი ორთქლდება აგრეთვე ეპიდერმისის უჯრედების გარეთა კედლებიდან (პერიდერმული ტრანსპირაცია). ტრანსპირაცია უზრუნველყოფს ფესვებიდან ფოთლებისაკენ წყლისა და მასში გახსნილი ნივთიერებების მოძრაობას. გარდა ამისა, იგი იცავს ფოთლებს გადახურებისგან. ტრანსპირაციის მთავარი რეგულატორია ბაგეები. ფოთლის ქსოვილებში წყლის დეფიციტისას ისინი იკეტებიან და ტრანსპირაცია მკვეთრად მცირდება. ტრანსპირაცია იცვლება გარემო ფაქტორების ზეგავლენით.
ტრანსპირაციის სიდიდის დასახასიათებლად მიღებულია ცნება „ტრანსპირაციის ინტენსივობა".

ლიტერატურა
----------

* *ჯ. ჩიკვაიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 35.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბოტანიკა |
| --- |
|  |
| დარგები | 
* ეთნობოტანიკა
* პალეობოტანიკა
* მცენარეთა ანატომია
* მცენარეთა ეკოლოგია
* მცენარეთა მორფოლოგია
* მცენარეთა ფიზიოლოგია
 |  |
|  |
| მცენარეები | 
* მცენარეთა ევოლუცია
* წყალმცენარეები
* ხავსისნაირნი
* გვიმრანაირნი
* შიშველთესლოვნები
* ყვავილოვანი მცენარეები
 |
|  |
| მცენარეთა ნაწილები | 
* ფესვი
* ღერო
* ფოთოლი
* ნაყოფი
* ყვავილი
* ბაგე
* მერქანი
* მერისტემა
* ყლორტი
* ვარჯი
 |
|  |
| მცენარეთა უჯრედები | 
* უჯრედის კედელი
* ქლოროფილი
* ქლოროპლასტი
* ფოტოსინთეზი
* მცენარეთა ჰორმონები
* პლასტიდი
* ტრანსპირაცია
 |
|  |
| მცენარეთა რეპროდუქცია | 
* მეტაგენეზი
* გამეტოფიტი
* Plant sexuality
* ყვავილის მტვერი
* დამტვერვა
* თესლი
* სპორა
* სპოროფიტი
 |
|  |
| მცენარეთა ტაქსონომია | 
* ბოტანიკური სახელი
* ბოტანიკური ნომენკლატურა
* ჰერბარიუმი
* IAPT
* ICN
* *Species Plantarum*
 |
|  |
| ტერმინოლოგიური სიტყვარი | 
* ბოტანიკური ტერმინების ლექსიკონი
* მცენარეთა მორფოლოგიური ლექსიკონი
 |
|  |
| 
**პორტალი** |

 |
ცვლილებები ადამიანის ისტორიაში, ახდენს ზეგავლენას თვითშეფასების და უკვე არსებული ფასუელობების რევიზიაზე. ისტორიული ცვლილებების ეპიცენტრი, ეფუძნება ძირითადად - მათ შორის ბუნებრივი კატასტროფები ან რევოლუციები, რომლებიც უკვე არსებული ძალაუფლების ან საზოგადოების რე-კლასიფიკაციის სახით გამოიხატება - უკვე არსებულ კოლექტიური თვითაღქმისა და უცხოს აღქმის ნიმუშებს, ასევე ფუნდამენტალური ფასეულობების ძირითად ცვლილებებს. ადამიანთა ქმედება თუ მოქმედება, დამოკიდებულია უკვე არსებულ რეალობაზე. ვილიამ ი. თომას-ის თეორემის მიხედვით "როდესაც ადამიანი აფასებს სიტუაციებს რეალურად, იგი რეალურად აფასებს მოსალოდნელ შედეგებს".

გლობალიზაცია და 11 სექტემბრის ტერაქტი არის დედამიწაზე ალბათ ყველასათვის ისეთივე ცნობილი ტერმინები როგორც კოკა-კოლა, მაკდონალდსი ან Microsoft. ტერმინოლოგიის განმარტებათა გლობალიზაციის პროცესში, სადაც მილიარდზე მეტი ადამიანისთვის, სულ მცირე მათი მსოფლიო გადაადგილების ჰორიზონტი მოჩანს, არის ერთ-ერთი შედეგი ეპოქალური ცვლილებებისა. ვითარდება საზღვრებს მიღმა ეგრეთ წოდებული "გლობალური სიმბოლების სისტემა", რომელსაც მსოფლიო მოსახლეობის საკუთრივი თუ უცხოს აღქმის შეფასებაში დიდი მნიშვნელობა აქვს.

ტრანსნაციონალიზმი და ტრანსნაციონალიზაცია ბოლო წლებში განვითარდა, სოციოლოგიაში იგი ჰპოვებს მნიშვნელოვან ნაწილს და იკვლევს ადამიანების (ასევე მაგ. ტრანსნაციონალური საზოგადოების) ქმედებებს (და არა სახელმწიფო ქმედებებს, მიუხედავად იმისა არის თუ არა ადამიანების მოქმედება სახელმწიფოს მიერ გამოწვეული) საზღვრებს გარეთ. ამ ტერმინში იგულისხმება მუდმივი, მასიური თუ სტრუქტურული ან ინსტიტუციონალიზირებული ურთიერთობები, რომლებიც არსებობენ უკვე არსებული ეროვნებების (ნაციონალური სახელმწიფოები) საზღვრებს გარეთ. ტრანსნაციონალიზაცია ისოტირიულად არ არის სრულიად ახალი ტერმინი, იგი ყოველდღიურად იძენს მეტ მნიშვნელობას ტვირთების თუ ადამიანების, ან ინფორმაციების გადაადგილებაში. ტრანსნაციონალიზაცია არის სოციოლოგიის კვლევის საგანი, რომელიც არ უნდა იქნეს გაგებული როგორც თეორიულ-ანალიტიკური პროექტი ან თეორიული პროგრამა.

ლიტერატურა
----------

* *ლუდგერ პრისი, სოციალური სამყაროს ტრანსნაციონალიზაცია, სუჰრკამპ, 2008*
**ტაკინი** (ლათ. Budorcas taxicolor) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. ერთადერთი სახეობა ამავე სახელწოდების მქონე გვარში. ბჰუტანის ეროვნული ცხოველი.

მისი სხეულის სიგრძეა 220 სმ-მდე, სიმაღლე მინდაოში 130 სმ-მდე, მასა 350 კგ-მდე. მამლები შესამჩნევად აღემატებიან დედლებს. სხეულის აგებულება მკვრივია, ტანი მასიური, ზურგი დახრილი. თავი წაგრძელებულია, აქვს დიდი დრუნჩი. რქები დასაწყისთან დაახლოებულია, ჯერ აქეთ-იქით მიემართება, შემდეგ უკან; ბოლოები მცირედ შეღუნულია. მამლის რქა 50 სმ-მდეც შეიძლება გაიზარდოს, დედლისა რამდენადმე მცირეა. ბეწვი გრძელი და ხშირია, სხეულის ქვედა ნაწილზე მეტად წაგრძელებულია; ნიკაპსა და ყელზე წვერი აქვს. შეფერილობა თეთრ-ყვითლიდან მურა-წითურამდეა, დასდევს ოქროსფერი ელფერი.

გავრცელებულია აღმოსავლეთ ინდოეთის, ნეპალის, ტიბეტის, ჩინეთის (სიჩუანისა და შენსის პროვინციები) მთებში. გვხვდება სხვადასხვა ლანდშაფტებში, ტყიანი და კლდოვანი მონაკვეთებიდან ალპურ მდელოებამდე. ცხოვრობს მცირე ზომის ჯოგებად; ბებერი მამლები მარტოხელები არიან.

იკვებება ბალახით, ხისა და ბუჩქის ფოთლებით, ბამბუკის ყლორტებით.

შობს 1, იშვიათად 2 ხბოს; სრულწლოვანებას 3 წლის ასაკში აღწევს. ცოცხლობს 15 წლამდე. რიცხოვნობა იკლებს გადაჭარბებული ნადირობისა და ბუნებრივი საცხოვრებლის განადგურებისა გამო. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში, ითვლება მოწყვლად სახეობად.

განარჩევენ მის 4 ქვესახეობას:

* *Budorcas taxicolor taxicolor*
* *Budorcas taxicolor bedfordi*
* *Budorcas taxicolor tibetana*
* *Budorcas taxicolor whitei*

ლიტერატურა
----------

* *Щипанов Н. А.* ТАКИН დაარქივებული 2019-06-29 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 31. Москва, 2016, стр. 596

სქოლიო
------

1. ↑  Tashi Wangchuk (2007). "The Takin - Bhutan's National Animal", რედ. Lindsay Brown: *Bhutan*.  Lonely Planet,   გვ. 87. ISBN 978-1-74059-529-2.
2. ↑  Song, Y.-L. Smith, A.T. & MacKinnon, J. 2008. *Budorcas taxicolor*. The IUCN Red List of Threatened Species.
3. ↑  *Budorcas taxicolor* в книге Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.), Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0.
ტრანსჰუმანიზმის სიმბოლო
**ტრანსჰუმანიზმი** (ლათ. trans-იდან — გავლით, მიღმა და *homo* — ადამიანი) — ფილოსოფიური კონცეფცია, აგრეთვე საერთაშორისო მოძრაობა, რომელიც მხარს უჭერს მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების მიღწევების გამოყენებას ადამიანის გონებრივი და ფიზიკური შესაძლებლობების გაუმჯობესებისთვის, რათა, როგორც ტრანსჰუმანისტები თვლიან, ადამიანს აღარ ჰქონდეს ისეთი არასასურველი ასპექტები, როგორებიცაა ტანჯვა, დაავადებები, დაბერება და სიკვდილიც კი. ტრანსჰუმანისტები შეისწავლიან ამგვარი ტექნოლოგიების შესაძლებლობებსა და შედეგებს, მათი გამოყენების საფრთხეებსა და უპირატესობებს.

ლიტერატურა
----------

* *Dvorsky, George, James Hughes, and C. T. Hartford.*, Postgenderism: Beyond the Gender Binary, Hartford, CT: Institute for Ethics and Emerging Technologies, 2008. — 18 p.(IEET Monograph Series).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრანსჰუმანიზმი დაარქივებული 2015-02-16 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  ნიკ ბოსტრომი (2005). „A history of transhumanist thought" (PDF). *Journal of Evolution and Technology*. **14** (1). ISSN 1541-0099.
**წიწიხიდნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავის ჩრდილოეთით, ნასოფლარ შავქედის მიდამოებში, წიწიხიდნად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება, სავარაუდოდ, გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

დანგრეულია. კედლების დიდი ნაწილი დაშლილია და მიწითაა დაფარული, რის გამოც ეკლესიის გეგმა სრულყოფილად არ ვლინდება. ეკლესიის შიგნით და კედლებზე ხეებია ამოსული. 

ეკლესია დარბაზულია, საშუალო ზომის. ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი სამრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ოდნავ ბრტყელი აფსიდია, რომელსაც ჩრდილოეთ გვერდი და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხე შემორჩა. 

ეკლესიის დასავლეთით, ორმოციოდათიოდე მეტრის მანძილზე, შემორჩენილია გეგმით კვადრატული, შირიმის სუფთად დამუშავებული კვადრებით ნაგები შენობა, რომლის დანიშნულების შესახებ დაბეჯითებით რაიმეს თქმა, გათხრა-გასუფთავების გარეშე, რთულია. 

შენობა ძლიერაა დაზიანებული. ოთხივე კედელი დაახლოებით 3,7 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ინტერიერი მოზრდილი ხვებითა და მცენარეულობითაა ჩანერგილი. ერთადერთი შესასვლელი შენობის სამხრეთიდან, კედლის შუაში აქვს. გარედან იგი გადახურული ყოფილა მოზრდილი არქიტრავით. შენობის გეგმა სიმეტრიულია. სტრუქტურულად იგი გაყოფილია სამხრეთ, აღმოსავლეთ და დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებულ ნაწილად, რომლებიც ბოლოებში ერთმანეთისგან ყრუ კედლებით არის გამიჯნული, შუაში კი ერთმანეთს ერთვის. შენობის გვერდითი ნაწილები ვიწროა, თანაბარი სიგანის. შუა ნაწილი კი მათზე თითქმის სამჯერ უფრო განიერია. შენობის ოთხივე კედლის ღერძზე განიერი, გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია. ოთხივე სარკმლიდან მხოლოდ ქვედა ნაწილიღაა შემორჩენილი. ყველას შიგნითკენ მკვეთრად დახრილი რაფა აქვს. 

თუ როგორ იყო შენობის ნაწილები გადახურული არ ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* 

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 143.
რკინიგზები
----------

მოზამბიკის სარკინიგზო ქსელი
 მთავარი სტატია: მოზამბიკის პორტები და რკინიგზები.
  
*სულ:*
3,123 კმ
  
*ვიწრო ლიანდაგი:*
2,983 კმ (სიგანეში 1067 მმ);
  
*ვიწრო ლიანდაგი:*
140 კმ (სიგანეში 762 მმ. 2005);

* ყველა რკინიგზა არ არის ერთმანეთთან დაკავშირებული.

### სტანდარტები

* ვაგონის გადამბმელი: CBC
* სარკინიგზო მუხრუჭი: საჰაერო

### რუკები

* UN Map
* Map Port Nacala railhead[*მკვდარი ბმული*]
* Southern Africa დაარქივებული 2007-10-08 საიტზე Wayback Machine.
* Sena Railway

გზატკეცილები
------------

  
*სულ:*
30,400 კმ
  
*დაგებული:*
5,685 კმ
  
*დაუგები:*
24,715 კმ (1996 წლის შეფასება)

სანაოსნო გზები
--------------

3,750 კმ (სანაოსნო მარშრუტები)

მილსადენები
-----------

გადაუმუშავებელი ნავთობი 306 კმ; ნავთობპროდუქტები 289 კმ
  
*შენიშვნა:*
არც ერთი მილსადენი არ არის მოქმედი

პორტები და ნავსადგურები
-----------------------

### ინდოეთის ოკეანე

* ბეირა
* ინიამბანე
* მაპუტუ
* ნაკალა
* პემბა
* კელიმანე
* მატუტუინე

სავაჭრო გემები
--------------

  
*სულ:*
3 გემი (1,000 GRT ან მეტი)
  
*გემები ტიპების მიხედვით:*
3 სატვირთო
  
*შენიშვნა:*
მოიცავს რამდენიმე უცხოურ გემს, რომლებიც რეგისტრირებულია, როგორც კეთილმოწყობის დროშები ბელგია 2 (2002 წლის შეფასება)

აეროპორტები
-----------

 მთავარი სტატია: მოზამბიკის აეროპორტები.
158 (2006)

ქვეყნის მთავარი აეროპორტია მაპუტუს საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც ასევე მოზამბიკის მთავარი სააჰაერო-სატრანსპორტო ხაზია (მოზამბიკის ავიაკომპანიები).

### აეროპორტები — დაგებული ასაფრენი ბილიკებით

  
*სულ:*
22
  
*3,047 მ-ზე მეტი:*
1
  
*2,438 to 3,047 მ-მდე:*
3
  
*1,524-დან 2,437 მ-მდე:*
10
  
*914-დან 1,523 მ-მდე:*
3
  
*914 მ-მდე:*
5 (2006)

### აეროპორტები — დაუგები ასაფრენი ბილიკებით

  
*სულ:*
136
  
*2,438-დან 3,047 მ-მდე:*
1
  
*1,524-დან 2,437 მ-მდე:*
14
  
*914-დან 1,523 მ-მდე:*
34
  
*914 მ-მდე:*
87 (2006)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოზამბიკი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის დროშა მოზამბიკის თემები |
| --- |
|  |
| ისტორია | 
* მუტაპას სამეფო
* კოლონიალური პერიოდი
* მოზამბიკის კამპანია
* დამოუკიდებლობისთვის ომი
* ფრელიმო
* სოციალისტური ეპოქა
* სამოქალაქო ომი
* რენამო
* რომის სამშვიდობო შეთანხმება
* გაეროს ოპერაციები (ONUMOZ)
* მოზამბიკის წყალდიდობა
 |  |
|  |
| გეოგრაფია | 
* ქალაქები
* კლიმატი
* რაიონები
* ეკორეგიონები
* კუნძულები
* პოსტოები
* ეროვნული პარკები
* პროვინციები
* მდინარეები
* ველური ბუნება
 |
|  |
| მმართველობა | 
* არჩევნები
* საგარეო ურთიერთობები
* შეიარაღებული ძალები
* პარლამენტი
* პრეზიდენტი
* პრემიერ-მინისტრი
* პოლიტიკური სისტემა
* პოლიტიკური პარტიები
 |
|  |
| ეკონომიკა | 
* სოფლის მეურნეობა
* მინერალური მრეწველობა
* საკვების პროდუქტების დაცვა
* მეტიკალი (ვალუტა)
* ტელეკომუნიკაციები
* ტურიზმი
* ტრანსპორტი
	+ აეროპორტები
 |
|  |
| საზოგადოება | 
* ჰიმნი
* გერბი
* დროშა
* კულტურა
* დემოგრაფია
* განათლება
* ენები
* მუსიკა
* საზოგადო უქმეები
* რელიგია
* სპორტი (ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები)
* წყლის მომარაგება და სანიტარია
 |

 |
**ტარტუს უნივერსიტეტი** (ესტ. Tartu Ülikool, ლათ. Universitas Tartuensis) — კლასიკური უნივერსიტეტი ესტონეთში ქალაქ ტარტუში, დააარსა 1632 წელს, შვედეთის მეფე გუსტავ II ადოლფმა, ლივონიაში Academia Gustaviana-ს სახელწოდებით. ტარტუს სასწავლებელი გახდა შვედეთის მეორე უნივერსიტეტი - (უპსალის უნივერსიტეტის შემდეგ) — *Universitas Gustaviana*.

მეფე გუსტავ II ადოლფმა აკადემიის პირველ რექტორად თავისი პირველი მასწავლებელი და დამრიგებელი, ლივონიის, უნგრეთის და კარელიის გენერალ-გუბერნატორი იოჰან შუტე დანიშნა.

XVIII საუკუნეში, ესტონეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ უნივერსიტეტი დაიხურა, თუმცა ალექსანდრე I-მა 1802 წელს კვლავ გახსნა სასწავლებელი.

უნივერსიტეტი გაწევრებულია ევროპის უნივერსიტეტთა ასოციაციაში - უტრეხტის ქსელი.

ფაკულტეტები და დეპარტამენტები
-----------------------------

სადღესიოდ უნივერსიტეტში არის 9 ფაკულტეტი (საღვთისმეტყველო, იურიდიული, მედიცინის, ფილისოფიის, ეკონომიკური, მათემატიკა-ინფორმატიკის, ფიზიკური აღზრდის, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის, სოციალური და საგანმანათლებლო მეცნიერებათა ფაკულტეტები) და 5 კოლეჯი (ევროპის, ნარვის, პიარნუს და ტიურის კოლეჯები, აგრეთვე ვილიანდის კულტურის აკადემია). სტუდენტების რიცხვი 2009 წლის ბოლოს 17 000-ზე მეტი იყო (აქედან დაახლოებით 600 უცხოელი სტუდენტი). უნივერსიტეტში მუშაობს 3 200-ზე მეტი ადამიანი (აქედან 180 პროფესორი, აგრეთვე 500-ზე მეტი მკვლევარი).

კამპუსი
-------

ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — ესტონეთის კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუშია. შენობა 1804—1809 წლებში არქიტექტორ იოჰან ვილჰემ კრაუზეს პროქტით აშენდა, ძველ მარიამის ტაძრის ადგილზე.

ცნობილი პერსონები
-----------------

უნივერსიტეტის რექტორი 1892 წელს საიდუმლო მრჩეველი, პროფესორი ოტომარ მეიკოვი იყო.

1821-1853 წლებში უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის პროფესორი ფრიდრიხ კარლ გერმან კრუზე იყო.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული იყო იული ფერდინანდ მაციონი (დ. 1817, 22 აპრილი, რიგა - გ.† 1885, 20 დეკემბერი, კიევი) - ექიმი-თერაპევტი და პათოლოგი,წმიდა ვლადიმირის უნივერსიტეტის პათოლოგიის და პათ. ანატომიის პროფესორი, ალექსანდრიული საავადმყოფოს პირველი დირექტორი (1875 - 1885 წწ).

1886-1896 წლებში ფარმაკოლოგიის და ტოქსიკოლოგიის პროფესორი მედიცინის ფაკულტეტიზე იყო გერმანელი სპეციალისტი რობერტ კუბერტი.

გალერეა
-------

* ტარტუს უნივერსიტეტი (2021)
* ტარტუს უნივერსიტეტი შობის დროს (2006)ტარტუს უნივერსიტეტი შობის დროს (2006)
* უნივერსიტეტის სტადიონიუნივერსიტეტის სტადიონი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**უფლისწული** — უფლის (მეფე-უფლის, ან ფეოდალ-უფლის) — ვაჟიშვილის აღმნიშვნელი ტერმინი ანტიკურ და შუა საუკუნეების საქართველოში; მეფის ძე თანამედროვე ქართულში.

უფლისწულს ჰქონდა ცალკე სამფლობელო ყმა-მამული — „საუფლისწულო" (მეფის ვაჟს — სამეფო დომენში, ფეოდალის ვაჟს — საფეოდალოში). 

XV—XVIII საუკუნეებში ტერმინი „უფლისწული" იშვიათად გვხვდება წყაროებში. ამ პერიოდში მეფის ვაჟს, ჩვეულებრივ, ბატონიშვილი ეწოდებოდა, თავადის ვაჟს — თავადიშვილი, აზნაურის ვაჟს — აზნაურიშვილი. მიუხედავად ამისა, ბატონიშვილის, თავადიშვილისა და აზნაურიშვილის ყმა-მამულიდან, მაინც ძველი სახელი — „საუფლისწულო" შერჩა ამ პერიოდშიც. ქართული სამეფო-სამთავროების, აგრეთვე სათავადოების გაუქმების შემდეგ „უფლისწულისა" და „საუფლისწულოს" ინსტიტუტებმა არსებობა შეწყვიტა.

ლიტერატურა
----------

* *გვრიტიშვილი დ.* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ. 1955;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ. 1929 (თხზ. ტ.7, თბ. 1984)

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 192.
**წმინდადმახვიარასებრნი** (ლათ. Hepialidae) — პეპლების ოჯახი. ფრთების შლილი 2–15 მმ-ია; წინები და უკანები აგებულებით ერთმანეთის მსგავსია. ხორთუმი არ აქვთ. ულვაშები ძალიან მოკლეა. დედალი დებს 30 ათასამდე კვერცხს, რომლებსაც ფრენის დროს აფრქვევს მიწაზე. მუხლუხებს მუცელზე ხუთი წყვილი ფეხი აქვთ, ნიადაგში რამდენიმე წლის განმავლობაში ვითარდებიან, იკვებებიან მცენარეთა ფესვებით; ზოგიერთი ტროპიკული სახეობა ხის ტანში ვითარდება. ცნობილია 250-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ფართოდ, განსაკუთრებით ბევრია ტროპიკებში. ჩვეული სახეობაა სვიის წმინდადმახვიარა (*Hepialus humuli*). კავკასიაში გვხვდება გვარ *Phassus*-ის მსხვილი სახეობები. აღსანიშნავია ენდემური სახეობა და რელიქტი კავკასიური (ანუ შამილის) წმინდადმახვიარა (*Zenophassus schamyl*), რომელიც საქართველოს „წითელ ნუსხაშია" შეტანილი.

სქოლიო
------

1. ↑   Тонкопряды // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 281.
2. ↑  შამილის წმინდადმახვიარა. National Geographic საქართველო. ციტირების თარიღი: 30 ივნისი, 2021
3. ↑  საქართველოს „წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (20 თებერვალი, 2014). ციტირების თარიღი: 30 ივნისი, 2021
**უფლისციხის მიუვალი ნაგებობა** — არქტიქერტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთის მიუვალ ქარაფზე. კომპლექსში მოხვედრა მხოლოდ ალპინისტური ჩაშვების წესითაა შესაძლებელი. ნაგებობა თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. მართალია, მიუვალი ნაგებობის კომპლექსი დამხობილა სამხრეთისკენ. შედგება ფასადის მრიდან თაღით გახსნილი, კამაროვანი დარბაზის, მის წინ არსებული ეზოსა და დარბაზის უკან მოთავსებული ოფრო დაბალი, სწორკუთხა, ბრტყელჭერიანი ოთახისგან. კომპლექსი კლდეშია ამოკვეთილი, ძეგლი დაზიანებულია: გამოფიტულია ნაგებობის კლდის ზედაპირი, აკლია ეზოს დიდი მონაკვეთი და ღია დარბაზის ეზოს დიდი მონაკვეთი და ღია დარბაზის ეზოს მხრის ნაწილი, დანგრეულია ოთახის წინა კედლის შუა ნაწილი, ჩამოცვენილია ოთახის ჭერის დეკორის უმეტესი ნაწილი, მთლიანად ჩამონგრეულია ნაგებობასთან მისასვლელი გზა. უგზოობამ კომპლექსს პირვანდელი სახე შეუნარჩუნა.

მიუვალი ნაგებობის სათავსებიდან საყურადღებოა უკანა ოთახი, რომელსაც შესასვლელი დარბაზიდან აქვს. კარი გაჭრილია ნაგებობის გრძივ ღერძზე. ოთახის იატაკი ღია დარბაზის იატაკის დონესთან შედარებით 0,15 მეტრით მაღალია. ჭერზე ამოკვეთილია ხის კოჭებით გადახურვის იმიტაცია. განივი ღერძის მიმართულებით ამოყვანილი „მზიდავი ჯოჭი" ორად ყოფს გადახურვის მალს. კოჭზე და კედლებზე, გრძივი ღერძის მიმართულებით, „გადიდებულია" მცირე კვეთის „კოჭები". ოთახის ჩრდილოეთ კედელში ამოჭრილია ორი თახჩა. ნაგებობის თავისებურებას წარმოადგენს შესასვლელის პირდაპირ, ოთახის უკანა კედელთან, თითქმის მთელს სიგანეზე, კედელში ამოკვეთილი ორსაფეხურიანი, განიერი სავარძლის მსგავსი გაურკვეველი დანიშნულების „ტახტი". „ტახტის" ზედა საფეხურზე მცირედი ღრმულია ამოკვეთილი.

კომპლექსის კონტური და სიბრტყეები გეომეტრიულად ზუსტია. კედლის ზედაპირიც გლუვად არის დამუშავებული. ცხადია, რომ მიუვალი ნაგებობის თავდაპირველი ანსამბლის განაშენიანებაში იყო ჩართული, ამიტომ სავარაუდოა, რომ შიდა ქალაქი, ჩადაბლებული ტერასებით და ქუჩებით დასავლეთისაკენ ვრცელდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *სანიკიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 101-102.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
გერბი
**ფოლკსპოლიცაი** (გერმ. Volkspolizei - "სახალხო პოლიცია") — გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (აღმოსავლეთი გერმანია) ეროვნული პოლიცია, რომლის განყოფილებებს საზოგადოება მეტსახელად "ფოპოსს" (VoPos) უწოდებდა. ჩამოყალიბდა მეორე მსოფლიო ომის დასრულებისას და გაუქმდა გერმანიის გაერთიანების შემდეგ. ფოლკსპოლიცაის ოფიცრებს ჯარისკაცების მსგავსად წვრთნიდნენ, რათა მათ ეფექტურად შეძლებოდათ აღმ. გერმანიის მთავრობის პოლიტიკის გატარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფოლკსპოლიცაი***

* Official Site of the German Police დაარქივებული 2016-07-31 საიტზე Wayback Machine.
* EAST GERMANY - A Country Study (based on information from the Library of Congress)
* The Democratisation of the Police (With Reference to the Brandenburg Police) by John Chivers დაარქივებული 2012-08-20 საიტზე Wayback Machine.
* IG Deutsche Volkspolizeiდაარქივებული 2013-05-03 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| გერმანიის დროშა | *ეს სტატია გერმანიისა და გერმანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**უფლისციხის ქუჩისპირა ბაქანი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ცენტრში, მთავარი ქუჩის პირას, მის დასავლეთ მხარეს, საგანგებო დანიშნულების ნაგებობებს შორის. თარიღდება ელინისტური ხანით. ქუჩისპირა ბაქანი ოთხკუთხაა (12,3x10,75 მეტრი), აღმოსავლეთის მხრიდან საფეხურებით უკავშირდება ქუჩას. სამხრეთით მას ესაზღვრება დიდეზოიანი სახლი, ჩრდილოეთით და დასავლეთით — კლდეში ნაკვეთი კედლები (სიმაღლე 4,5 მეტრი), რომლებიც მიეკუთვნება ანსამბლის ძირითად შენობებს. ჩრდილო კედელი პირვანდელი სიგრძით არის შემორჩენილი. დასავლეთ კედელს აკლია სამხრეთ კუთხე. კედლები ელინისტური ხანისაა და მოწმობს, რომ აქ ერთი დიდი (მინიმალური ფართობი — 100 კვადრატული მეტრი) ორსვეტიანი დარბაზი უნდა მდგარიყო. ასეთი დიდი და განცალკევებით მდგარი დარბაზი გამონაკლისს არ წარმოადგენს უფლისციხის ანსამბლისთვის. დარბაზის განსხვავებული მდებარეობა და სიდიდე გვაფიქრებინებს, რომ ნაგებობას საერთო კომპოზიციაში თვალსაჩინო ადგილი ეკავა. მით უმეტეს, რომ ქუჩის მეორე მხარეს ტერასები გაცილებით დაბლაა განლაგებული და ბაქანზე აღმართული ნაგებობის ფასადს წინ არაფერი ეფარებოდა. ქუჩისპირა ბაქანის გარშემო არსებული ნაგებობები და კლდის აღდგენილი ბუნებრივი ფორმა გვაფიქრებინებს, რომ დარბაზის სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლები, აგრეთვე გადახურვა, კლდეში კი არ იყო ამოკვეთილი, არამედ სხვა მასალით იყო აშენებული. ამას მოწმობს უფლისციხეში არქეოლოგიური გათხრების დროს მოპოვებული მაგარი ქვის არქიტექტურული დეტალებიც — კაპიტელები, სვეტის ნაწილები და სხვა, რომლებიც კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადი სამშენებლო პერიოდისაა. დარბაზის ნანგრევის შემდეგ, ფეოდალურ ხანაში მისი კედლები და იატაკი გამოუყენებიათ საცხოვრებელი სახლკარებისათვის. შემორჩენილია სახლის აღმოსავლეთ კედელი (ნაგებია ქვით), კედლებში დატანებულია შესასვლელის წირთხლი და ხის კარის ნარჩენები. იატაკში, მესერის ჩასადგმელად, ამოჭრილია მცირე დიამეტრის ბუდეები. ეს გვაფიქრებინებს, რომ ბაქანზე ყოფილა თიხით შელესილი, წნულით გადახურული ხუთი ოთახი. სახლის გეგმა ნათლად არ იკითხება. იატაკში სხვადასხვა დროს ამოკვეთილია სამეურნეო დანიშნულების ორმოები (ძირითადად თონეების, ქვევრების, საწარმოო ჩარხების ჩასადგმელად), რომელთაგან ელინისტური ხანისაა ჩრდილო-დასავლეთ კედელთან ამოჭრილი ღრმა ორმო. შენობის გადახურვა დაბალი ყოფილა. კედლებში შემორჩენილია გადახურვის კოჭების ბუდეები.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 107-108.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**უფლისციხის ქარაფისპირა სახლი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის ქვემო უბნის ჩრდილო-დასავლეთით, ქარაფის პირას. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. ნაგებობა კლდეშია ნაკვეთი. შედგება სამხრეთისკენ დამხრობილი ღია დარბაზისა და მის უკან მოთავსებული უფრო დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისგან (8,5x4 მეტრი). ქარაფისპირა სახლს აქვს მხოლოდ ერთი, კამარით გახსნილი ფასადი, რომლის წინ კლდის კედლებით შემოსაზღვრული მოზრდილი ეზოა (8,75x9,5 მეტრი). სახლი ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია ღია დარბაზის კამაროვანი გადახურვა; ორივე სათავსის ჭერს, კედლებს, იატაკსა და ეზოს ატყვია მრავალგზის გადაკეთების კვალი; მოგლეჯილი და ნაპრალში ჩავარდნილია ეზოს დასავლეთით მდებარე ოთახი, რომლის შესასვლელი ეზოს პირასაა, ჩანს სხვადასხვა დროს ჩაშენებული ქვით ნაგები კედლებიც. სათავსების იატაკში გათხრილია სხვადასხვა დანიშნულებისა და დროის ორმოები, მცირე ბაქნები. ნაგებობას შესასვლელი აღმოსავლეთით, ქვემო უბნის განივი ქუჩის ბოლოდან აქვს. ღია დარბაზი საკულტო და სარიტუალო დანიშნულების უნდა იყოს, ხოლო დახურული ოთახები საცხოვრებელი. შემორჩენილი ნაწილების საფუძველზე, საცხოვრებელი სახლის ცენტრალური ბირთვი ეზო უნდა ყოფილიყო. იგი რამდენიმე ნაგებობას აერთიანებდა. ეზოს იატაკი, კედლები და ცოკოლი ფაქიზად არის დამუშავებული.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 106-107.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**ცილიანშანი**, **რიხტჰოფენის ქედი** — ქედი ჩინეთში, განსუსა და ცინხაის საზღვარზე. წარმოადგენს ნანშანის მთათა სისტემის ჩრდილოეთ შტოს. ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 500 კმ-ზე. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 5808 მ (მთა გუანძეფინი). ქედი ასიმეტრიულია: ჩრდილო კალთის სიგრძეა 40 კმ, მისი შეფარდებითი ამაღლება ხესის კორიდორზე 4500 მ-მდეა; სამხრეთი კალთის სიგრძე 12-15 კმ-ია, ხოლო შეფარდებითი სიმაღლე 2500 მ-მდე. თხემი ვეებერთელაა, მისი საშუალო სიმაღლეა დაახლოებით 5000 მ; უღელტეხილების სიმაღლეა 3500-4500 მ. ჩრდილოეთით გადაჭიმულია გობის უდაბნო. თხემურ ზონაში არის დაახლოებით 770 მყინვარი, რომელთა საერთო ფართობია 325 კმ². გაჭრილია მდინარეების შულეხესა და ხეიხეს გამჭოლი ხეობებით. ცილიანშანის დადაბლებულ ნაწილში, ზღვის დონიდან 3260 მ სიმაღლეზე მდებარეობს დიდი ტბა კუკუნორი. ძირითადად აგებულია ფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. დასავლეთ ნაწილში — უდაბნოები და მშრალი სტეპებია, 4000 მ-ის მაღლა — მაღალმთიანი უდაბნოები. აღმოსავლეთ შედარებით ნოტიო ზონაში, მთის მდელოებია; ჩრდილოეთ კალთებზე წიწვოვანი ტყეა. 1860-1870 წლებში ქედი შეისწავლა გერმანელმა გეოგრაფმა ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენმა. 1894 წელს ქედი გამოიკვლია რუსმა გეოლოგმა ვლადიმერ ობრუჩევმა. მანვე უწოდა ქედს ფერდინანდ რიხტჰოფენის სახელი.

ლიტერატურა
----------

* Краткая географическая энциклопедия. Том 3: М. 1962.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცილიანშანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Kangze'gyai, China // Peabagger.com
**უფლისციხის კესონებიანი დარბაზი** — ცენტრალური კომპლექსი, არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში. ნაქალაქარის სამხრეთ-დასავლეთ კიდეზე. თარიღდება ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნით.

დარბაზის შუა, დიდი საზეიმო დარბაზი სამხრეთისკენ მთლიანად ღიაა, გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. კამარის გარე პირი დასრულებულია ზუსტად გამოყვანილი ორფერდა ფრონტონით, შიდა პირი კი, რომაული არქიტექტურის ძეგლების მსგავსად, შემკულია რვაწახნაგა რელიეფური კესონებით. კესონებს შორის კვადრატებია ჩასმული. დარბაზი სამი მხრიდან გასასვლელებით უკავშირდება მცირე ზომის სადა დამხმარე სათავსებს. კომპლექსის წინ ერთი საფეხურით დაწეული პატარა ეზოა, რომელიც კიდევ უფრო დაბალ ეზოში ჩადის. პატარა ეზოს აღმოსავლეთ კიდეზე და სამხრეთით, ხრამის გაყოლებაზე, კლდეში ამოკვეთილია პარაპეტი ღრმა და დაბალი ჩამოსაჯდომით.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 99.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
რონალდ რეიგანი და მარგარეტ ტეტჩერი კემპ დევიდში სამიტის დროს. რონალდ რეიგანის საგარეო ფოლისის მთავარი ამოცანა ცივ ომში გამარჯვება და კომუნიზმის შეკავება იყო. „რეიგანის დოქტრინის" ფარგლებში აშშ ფინანსურად და ლოჯისტიკურად ეხმარებოდა ანტიკომუნისტურ ოპოზიციას ცენტრალურ ევროპაში და უაღრესად მტკიცე პოზიცია დაიკავა ავღანეთის, ანგოლასა და ნიკარაგუას მემარცხენე მთავრობის წინააღმდეგ. 
**ფოლისი** (ინგლ. Policy, ასევე *პოლიტიკის დოკუმენტი*) — გადაწყვეტილების მიღებისა და ოპტიმალური რეზულტატის მიღების პრინციპების სისტემა. ფოლისი მიმართავს ქმედებებს ზოგადი მიზნების მისაღწევად კონკრეტული ამოცანების შესრულების გზით. მიმართულებათა დაყოფის მეშვეობით ფოლისი ხსნის ძირითად მექანიზმებს, რომელთა გამოყენებითაც უნდა იყოს მიღწეული მიზნები და ტოვებს მანევრის თავისუფლებას კონკრეტული ქმედებების შერჩევისას საბოლოო მიზნის მისაღწევად. 

როგორც წესი, ფოლისი მიღებულია ორგანიზაციის ხელმძღვანელი რგოლის მიერ. ფოლისი, რომელიც ეხმარება გადაწყვეტილების მიმღებ პირს სუბიექტური გადაწყვეტილების მიღებაში, როგორც წესი დაფუძნებულია მრავალ ცვლადზე და მისი შედეგის ობიექტურად შეფასება რთულია. ამის საპირისპიროა ობიექტური ფოლისი - როგორც წესი, ობიექტური ფოლისი ეფუძნება კონკრეტულ მონაცემებს და მისი ობიექტურად შეფასება მარტივია (მაგალითად, პაროლების სირთულის ფოლისი).

სქოლიო
------

1. ↑  "Reagan Doctrine" at U.S. Department of State. State.gov. ციტირების თარიღი: 2014-04-14.
2. ↑  Chang, Felix (February 11, 2011). „Reagan Turns One Hundred: Foreign Policy Lessons". *The National Interest*.
3. ↑  Office, Publications. What is policy. ციტირების თარიღი: 15 April 2018.
**ტაბარის კუნძულები** (ინგლ. Tabar Islands) — არქიპელაგი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ეკუთვნის პაპუა-ახალ გვინეას. კუნძულოვანი რკალის ნაწილია, რომელიც გადაჭიმულია კუნძულ ახალი ირლანდიის სანაპიროდან 600 კმ-ზე. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის რეგიონ აილენდსის პროვინცია ახალ ირლანდიას.

გეოგრაფია
---------

ტაბარის კუნძულები მდებარეობს 24 კმ-ში ჩრდილოეთში კუნძულ ახალი ირლანდიის აღმოსავლეთი სანაპიროს ცენტრალური ნაწილიდან და 51 კმ-ში ჩრდილო-აღმოსავლეთით ლიჰირის კუნძულებიდან. კუნძულები რკალ ტაბარი — ლიჰირი — ტანგა — ფენის ნაწილია. კუნძულების ჯგუფი შედგება სამი მთავარი კუნძულისაგან: ტაბარი (სამხრეთით), ტატაუ (ცენტრში) და სიმბერი (ჩრდილოეთით); პატარა მაბუასაგან და ძალიან პატარა მარუიუსაგან. კუნძულების ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 230 კმ²-ს.

ტაბარის კუნძული გაჭიმულია ხაზზე ჩრდილოეთი — სამხრეთი 20 კმ-ზე სიგანით სამხრეთ ნაწილში 9 კმ, ხოლო ცენტრალურში — დაახლოებით 2 კმ. კუნძულ ტატაუს ზომებია — 16 კმ 11 კმ-ზე, მაქსიმალური სიმაღლით 402 მ, სიმბერის კუნძულის — 8 კმ 7 კმ-ზე, მაქსიმალური სიმაღლით 299 მ. კუნძულები ტაბარი და ტატაუ ერთმანეთისგან გამოყოფილია ვიწრო სრუტით — სარაუარე, სიგანით 500 მეტრზე ნაკლები. კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა. ტაბარის კუნძული ჩამოყალიბდა ორი ერთმანეთთან შეერთებული პლეისტოცენური ვულკანით, რომლის ჯიშების ასაკია დაახლოებით 1 მილიონი წელი. კუნძულების მაქსიმალური სიმაღლეა — ბეირარის მწვერვალი ტაბარის კუნძულის სამხრეთ ნაწილში, სიმაღლით 621 მ.

ისტორია
-------

ევროპელთაგან კუნძულები პირველებმა აღმოაჩინეს ჰოლანდიელებმა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა, რომლებმაც კუნძულების გვერდით გაცურეს 1616 წელს. 1643 წელს აბელ ტასმანმა ხელმეორედ აღმოაჩინა კუნძულები. 1885 წელს კუნძულები გახდა გერმანიის კოლონიების ნაწილი ოკეანეთში, ხოლო 1899 წლიდან ისინი ადმინისტრაციულად დაუქვემდებარეს გერმანიის ახალ გვინეას. 1914 წელს არქიპელაგი დაიკავა ავსტრალიის ჯარმა, ხოლო პირველი მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ კუნძულები მმართველობის ქვეშ გადაეცა ავსტრალიას. 1975 წლიდან ტაბარის კუნძულები დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

მოსახლეობა
----------

2000 წლის აღწერის თანახმად კუნძულების მოსახლეობა შეადგენს 3920 ადამიანს. ადმინისტრაციულად კუნძულები ეკუთვნის ადგილობრივი დონის მთავრობას — სენტრალ ნიუ აილან რურალ-ს (ინგლ. Sentral Niu Ailan Rural). კუნძულებისთვის დამახასიათებელია ცერემონიის კულტურა, ძველი ნიღაბის — მალაგანის (ინგლ. Malagan) გამოყენებით.

ეკონომიკა
---------

სიმბერის კუნძულზე არსებობს ოქროს წიაღისეული. 2008 წელს ადგილობრივ საბადოზე მოიპოვეს 150 000 უნცია ოქრო. 2010 წლისთვის იგეგმება მოპოვების გაზრდა 75 000 — 80 000 უნციამდე. წარმოებს გეოლოგიურ-საკვლევი სამუშაოები კუნძულებზე ტაბარი და ტატაუ.

სქოლიო
------

1. 1 2  Tabar Islands. www.oceandots.com. ციტირების თარიღი: 10 აპრილი 2010.
2. ↑  *Gunn, Michael; Phillipe Feltier*, New Ireland: Art of the South Pacific, Milan: Continents Editions, 2006, ISBN 88-7439-369-5.
3. ↑  Exploration Update: Tatau and Big Tabar Islands (PNG). Allied Gold Limited.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 10 აპრილი 2010.
**უფლისციხის დასავლეთის ეკლესია** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში, ნაქალაქარის დასავლეთით, ქარაფის შუაწელზე. ეკლესია უშუალოდ არ უკავშირდება ნაქალაქარს. ნაგებობასთან მისასვლელი ბილიკი კლდის მასივის დასავლეთით, სოფელ უფლისციხიდანაა. დასავლეთის ეკლესია თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით (სავარაუდოა, რომ ეკლესიად გადაკეთებულია ელინისტური ხანის ნაგებობა).

კლდეში ნაკვეთი მცირე ზომის ეკლესია გარედან არ არის გამოვლენილი, ოთხკუთხა, თაღოვანი კარი დასავლეთითაა. კარის თავზე მრგვალი სარკმელია. დარბაზი განიერი და მოკლეა. აფსიდები აღმოსავლეთისაკენ ფართოვდება. აფსიდის აღმოსავლეთ კედელი სწორხაზოვანია, კუთხეები მომრგვალებული. კედელიც და კუთხეებიც გაფორმებულია სწორ ხაზოვანი, სადა ბაზისებით და კაპიტელებით. კარის პირდაპირ, აფსიდის აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში ამოკვეთილია მაღალი (1,25 მეტრი) სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან ამაღლებულია 0,75 მეტრით. საკურთხევლის ზემოთ, მთელი საკურთხევლის სიგანეზე, თაღოვანი ნიშია. მეორე ნიში ჩრდილოეთ კედელშია, საკურთხეველი, აფსიდის იატაკი, მისი საფეხურები, ბაზისები და თახჩები კარგად არის დამუშავებული, მათი ზედაპირი გლუვია. კაპიტელები და ეკლესიის დანარჩენი ნაწილები არასწორხაზოვანია. ზედაპირი უხეშადაა დამუშავებული. ეკლესია გადახურულია ბრტყელი კამარით. ნაგებობის წინ კლდის უსწორმასწორო, ვიწრო ბაქანია, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში გადაუხურავთ.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 95-96.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**წორბისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვით; ალაგ-ალაგ წყობაში ჩატანებულია წვრილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის კუთხეებში თითო სწორკუთხა ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. აბსიდს ორსაფეხურიანი მხარი აქვს. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. დასავლეთით კუთხის პილასტრებია. სამხრეთი პილასტრი შესასვლელს ებჯინება. სამხრეთი და დასავლეთი შესასვლელები არქიტრავულია. სარკმლის კვალი მხოლოდ სამხრეთიდანაა შემორჩენილი. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აკრავს გვიანდელი მინაშენები. სამხრეთ მინაშენის სამხრეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი ნაოთხალია. ორივე მინაშენის კედლების საერთო სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებიც და მინაშენიც დაზიანებულია; ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
ციკლოპი პოლიფემუსი
**ციკლოპები**, **კიკლოპები** (ძვ. ბერძნ. Κύκλωπες — *მრგვალთვალიანები*) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში (ცალთვალა) ბუმბერაზები. ჰესიოდეს მიხედვით, ციკლოპები ჭექა-ქუხილის დემონები, ურანოსისა და გეას შვილები არიან, იგი ასახელებს 3 ციკლოპს ბრონტეს, სტეროპეს და არგეს. ურანოსს ციკლოპები ქვესკნელში ჰყოლია გამომწყვდეული, კრონოსს აუხსნია, უმსახურია, მერე კი ტარტაროსში ჩაუყრია. ზევსს გაუთავისუფლებია და მათ გამოჭედილი მეხით ღვთაებათა ძვ. თაობა დაუმხია. ბოლოს ზევსზე გულმოსულ აპოლონს დაუხოცია. ჰომეროსის მიხედვით ციკლოპები გოლიათთა ველური, უხეში მესაქონლე ტომია, რომელიც უკიდურეს დასავლეთში ცხოვრობს. ერთ-ერთი მათგანია კაციჭამია პოლიფემე. მითების გვიანდელი ვერსიებით , ციკლოპები ჰეფესტოსის (ვულკანის) თანაშემწენი არიან, ეტნის სიღრმეში ცხოვრობენ და მეხს უჭედავენ ღმერთებსა და გმირებს. ტრადიცია ციკლოპებს წარმოადგენს არგოლიდაში ლიკიადან მოსულ გოლიათებად, რომელთაც ტირინთსა და მიკენეში ციკლოპური კედლები აუგიათ. ამიტომ ევრიპიდე არგოლიდას ციკლოპების ქვეყანას უწოდესბ.

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 214.
წმინდა ცეცხლი 2018 წელს.
კუვუკლია, რომელშიც შედის იერუსალიმის პატრიარქი.
**წმინდა ცეცხლი** (ბერძნულ ტრადიციაში **წმინდა სინათლე** (ბერძ. Ἃγιον Φῶς)) — ცეცხლი, რომელიც ყოველწლიურად იერუსალიმში მაცხოვრის საფლავის ტაძრის კუვუკლიიდან, დიდ შაბათს, მართლმადიდებლური აღდგომის წინადღეს გამოაქვთ. კუვუკლიიდან ცეცხლის გამოტანა სიმბოლურად გამოსახავს საფლავიდან გადმოსულ „ნათელ ჭეშმარიტს", ესე იგი იესო ქრისტეს აღდგომას.

წმინდა მიწის ადგილების სტატუს-კვოს შესაბამისად ცერემონიას ასრულებენ იერუსალიმის მართლმადიდებელი ეკლესიის, სომხური სამოციქულო ეკლესიის იერუსალიმის პატრიარქის, კოპტური და სირიული ეკლესიების მღვდელთმსახურნი. წირვა პირდაპირ ეთერში გადაიცემა საქართველოში, რუსეთში, უკრაინაში, საბერძნეთში, ბელარუსში, რუმინეთში, ბულგარეთში, ეგვიპტეში, კვიპროსში, ლიბანში, გარდა ამისა, წმინდა ცეცხლი სპეციალური ავიარეისებით ყოველწლიურად ჩამოაქვთ საქართველოში, რუსეთში, უკრაინაში, ბელარუსში, საბერძნეთში, რუმინეთში, ბულგარეთში, პოლონეთში, სერბეთში, მონტენეგროში, მოლდოვაში, კვიპროსში, ყაზახეთში, სირიაში, ლიბანში, იორდანიაში და თაყვანს სცემენ სახელმწიფო და საეკლესიო მეთაურები.

ერთ-ერთი უძველესი ცნობა წმინდა ცეცხლის გარდამოსვლის შესახებ გვხვდება გრიგოლ ნოსელთან, ევსები კესარიელთან, სილვია აკვიტანელთან და თარიღდება IV საუკუნით (ამასთან, მითითებული ავტორები მიუთითებენ უფრო ადრეულ შემთხვევებსაც). ეკლესიის წმინდა მამების მოწმობით, პეტრე მოციქულმა საფლავთან მისვლისას გონიერი და სხეულებრივი თვალით ხელთუქმნელი ღვთაებრივი სინათლე იხილა, რომელმაც გაანათა მაცხოვრის საფლავი. ევსები კესარიელი „საეკლესიო ისტორიაში" წერს იმის შესახებ, რომ დიდი სააღდგომო ღამისთევისას დიაკვნებს დააკლდათ ზეთი, რის გამოც მთელი ხალხი სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა, ხოლო იერუსალიმის პატრიარქმა ნარცის I-მა (185–213) უბრძანა მათ, რომლებსაც მზადყოფნაში მოყავდათ განათება, ჩამოესხათ წყალი და მოეტანათ. შემდეგ სილოამის ემბაზიდან კანდელებში წყლის ჩასხმის კურთხევა გასცა. ამ წყალმა მიიღო ზეთის თვისება, ზეციდან ცეცხლი გადმოვიდა და კანდელები აანთო, რომლებიც მთელი ლიტანიობის განმავლობაში არ ჩამქრალა.

წმინდა ცეცხლის გარდამოსვლის სანახავად და მაცხოვრის საფლავის თაყვანსაცემად იერუსალიმში მომლოცველები მრავალი ქვეყნიდან ჩადიან და ცეცხლს ერთმანეთს უნაწილებენ.

აღდგომის წინადღეს წმინდა ცეცხლის გადმოსვლის შესახებ დაწვრილებითი ცნობები დაცულია რუსული ეკლესიისგან ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენისათვის აქტიური მოღვაწის, დეკანოზ პეტრე კონჭოშვილის, 1899 წლის ჩანაწერებში „მოგზაურობა წმ. ქალაქს იერუსალიმსა და წმ. ათონის მთაზედ".

სქოლიო
------

1. ↑  იოანეს სახარება. თავი 1. 1:9
2. ↑  The Holy Fire (Holy Light).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-06-12. ციტირების თარიღი: 2018-06-12.
3. ↑  მართლმადიდებელი სამყარო მაცხოვრის საფლავზე წმინდა ცეცხლის გარდმოსვლას ელოდება
4. ↑  მაცხოვრის საფლავზე წმინდა ცეცხლი გადმოვიდა
5. ↑  ლია ბარბაქაძე. ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის. თბილისი, 2013 წ.
**უფლისციხის ერთსვეტიანი დარბაზი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში, მონაკვეთში ხელოვნურად მოსწორებულ ტერასაზე, თარიღდება XIII-XIV საუკუნით. სავარაუდოა რომ იგი ანტიკური ხანის ნაგებობიდან არის გადაკეთებული, რასაც მოწმობს აქ შემორჩენილი ზოგიერთი დეტალი.

არქიტექტურა
-----------

ოთხკუთხა დარბაზი ამოკვეთილია კლდეში. მისთვის დამახასიათებელია ინტერიერის გეგმის, გადახურვის დეკორატიული ელემენტების უსწორმასწორობა, კლდის ზედაპირის უხეში დამუშავება. განსხვავებულია სამხრეთ და აღმოსავლეთ ფასადები. ნაგებობა დაზიანებულია: დიდი ნიშის წინ ჩანგრეულია იატაკი, დარბაზის სამხრეთ მონაკვეთი გამოფიტულია და დასერილია. ბაზის სამხრეთ მონაკვეთი გამოფიტულია და დასერილია ნაპრალებით, არ შემორჩენილა. დარბაზს შესასვლელი აღმოსავლეთ კედლის ბოლოში აქვს. კარი სწორკუთხაა. მოვლებული აქვს სადა არქივოლტი, შესასვლელთან ჩრდილოეთ კედელში დიდი ზომის გულდასმით დამუშავებული ნიშია, რომელიც აფართოებს დარბაზს. ნიშს აქვს ბრტყელი გადახურვა, რომელიცბით გადადის გვერდით კედლებზე. დარბაზის, ინტერიერი გაფორმებულია რთულად ქვის დეკორატიული ელემენტების იმიტაციით. შენობის შიგნით აღმართულ ერთადერთ სვეტზე გადაყვანილი თაღები დარბაზის სივრცეს ოთხ არათანაბარ ნაწილად ყოფს. სვეტიდან ოთხივე კედელზე გადადის კამარის შემკვრელი ორმაგი თაღები, რომლებიც პილასტრებს ეყრდნობიან. მხოლოდ აღმოსავლეთ თაღი ეყრდნობა პილასტრის ზემოთ მოთავსებულ კონსოლს. შუა პილასტრიდან კუთხეების პილასტრებზე გადაყვანილია კედლის მოსართავი თაღები. სვეტისა და პილასტრების კვეთი შეესაბამება მათზე დაყრდნობილი თაღების კვეთს. 

დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით უკავშრდება მცირე ზომის ბნელ სათავსს, რომლის იატაკში ამოჭრილია გაურკვეველი დანიშნულების მცირე ბაქნები და ღარები. დარბაზს აქვს აღმოსავლეთ და სამხრეთ ფასადები და ბანი. დარბაზს ოთხივე ნაწილში ამოკვეთილი სხვადასხვა სახის გადახურვა აქვს. დარბაზი მოგვიანებით გამოუყენებიათ საცხოვრებლად. საუკუნეთა მანძლზე კედლებზე ამოუჭშრიათ უსწორო ფორმის თახჩები, იატაკში თონეებისა და საქსოვი დაზგების ჩასადგმელი ორმოები. სამხრეთ კედლის ბოლოში გაუმართავთ ბუხარი, ჭერში ამოკვეთილი საკვამლე მილით. აღმოსავლეთ ფასადის პარაპეტში ამოუჭრიათ კოჭების ბუდეები. სავარაუდოა, რომ დარბაზის წინ ხისგადახუროვანი აივანი იყო. 

დარბაზის აღმოსავლეთ ფასადის წინ მოზრდილი ეზოა, რომელსაც აღმოსავლეთით კლდის სწორხაზოვანია, გლუვი კედლის საზღვარს, ჩრდილოეთით, 3,5 მეტრით დაბლა, ემიჯნება მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი, სამხრეთით შემორჩენილია განვითარებული ფეოდალური ხანის ქვითნაგები კლდის ფრაგმენტი, რომლის ქვეშაც ჩანს ანტიკურ ხანაში დამუშავებული კლდის ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 97-99.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |