recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრე I-ის ძეგლი** (რუს. Памятник Александру I) — ბრინჯაოს ქანდაკება მოსკოვის ცენტრში. მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღში. აღმართულია რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე I-ის პატივისცემის ნიშნად. ძეგლის ავტორია რუსეთის ფედერაციის სახალხო მხატვარი, მოქანდაკე სალავათ შჩერბაკოვი და რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არქიტექტორი იგორ ვოსკრესენსკი. ძეგლი გაიხსნა ალექსანდრეს ბაღში 2014 წლის 20 ნოემბერს, ბოროვიცკის ჭიშკართან ახლოს. იგი ალექსანდრე I-ის პირველი ძეგლის მოსკოვში.

ისტორია
-------

ძეგლზე გამოსახულია ალექსანდრე I სააღლუმე ფორმაში, რომელიც კვარცხლბეკზე დგას. იმპერატორს ხელში უჭირავს დაშნა, მის ფერხთით კი დევს მტრის იარაღი, იმპერატორს მხარზე მოგდებული აქვს მოსასხამი. მონუმენტის პირდაპირ აღმართულია ბრინჯაოს ბარელიეფი, რომელზეც გამოსახულია ბოროდინოს ბრძოლა, ასევე საფრანგეთ-რუსეთის ომის სხვა ბრძოლები და მხედართმთავრები, ასევე თავად ალექსანდრე I, სერაფიმ საროველი და აგრეთვე ორი ტაძარი - მოსკოვის მაცხოვრის ტაძარი და სანქტ-პეტერბურგის ყაზანის ტაძარი.

მონუმენტის პროექტი შეარჩიეს კონკურსის შედეგად, რომელშიც მონაწილეობდა რვა მოქანდაკე, მათ შორის ზურაბ წერეთელი. კონკურსანტებმა წარმოადგინეს ძეგლის რამდენიმე ვარიანტი. 2014 წლის აგვისტოში გამოავლინეს კონკურსის ფინალისტები. პროექტის გამარჯვებული დახურული კენჭისყრით საშუალებით გახდა სალავათ შჩერბაკოვის, ანდრია კოვალჩუკისა და ალექსანდრე რუკავიშნიკოვის ნამუშევარი. 

ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2014 წლის 20 ნოემბერს. გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი კირილე, რუსეთის ფედერაციის კულტურის მინისტრი ვლადიმირ მედინსკი და მოსკოვის მერი სერგეი სობიანინი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდრეს ბაღი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сергей Берец.  (2014-11-19) Памятник Александру I напомнит о временах величия России. Русская служба BBC. ციტირების თარიღი: 2014-11-20.

სქოლიო
------

1. ↑  Памятник установлен возле Боровицких ворот Московского Кремля в Александровском саду, который был разбит по указу этого императора, почему и получил такое название ru. ЭХО Москвы (2014-11-20).
2. 1 2  Открытие памятника Александру I ru. Сайт Президента России (2014-11-20).
3. 1 2  У стен Кремля открыли памятник Александру I ru. Интерфакс (2014-11-20).
4. ↑  Кира Латухина.  (2014-11-20) Владимир Путин открыл памятник Александру I ru. Российская газета.
5. ↑  Около Кремля открыли памятник Александру I ru. Lenta.ru (2014-11-20).
6. ↑  Путин примет участие в открытии памятника Александру I в Москве ru. РИА Новости (2014-11-20).
**ალი ფათულა ოღლუ შაჰსაბაჰლი** (აზერ. Əli Fətulla oğlu Şahsabahlı; დ. 28 მარტი, 1896, თბილისი — გ. 13 იანვარი, 1973) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი მსახიობი და რეჟისორი, სომხეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დამსახურებული მსახიობი (1945).

ალი ფათულა ოღლუ შაჰსაბაჰლი დაიბადა 1896 წლის 28 მარტს ტიფლისში. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1911 წლიდან ქალაქ ტიფლისის აზერბაიჯუანულ დასში. 

1924-1937 წლებში მუშაობდა მსახიობად და რეჟისორად ტიფლისის აზერბაიჯანულ თეატრში, ხოლო 1937–1949 წლამდე — ერევნის აზერბაიჯანულ თეატრში.

ალი ფათულა ოღლუ შაჰსაბაჰლი ცნობილია ისეთი როლებით, როგორებიცაა: ფარვიზი (შ. სამის „მჭედელი ნიავე", ფირდოუსი „შაჰნამე"-თი), ანტონით, კეიკიავისუსის როლებით (ჰუსეინ ჯავიდი „სიავუშ"-ში) სამედ ვურგუნის „ვაგიფში" შესრულებული ყაჯარის როლით, ჯაბარ ჯაბარლის „ცეცხლის საცოლე"-ში აგშინის როლით, სამედ ვურგუნის „ნადირ შაჰი"-ს მთავარი გმირის ნადირ შაჰის როლის შესრულებით და მრავალი სხვა.

ალი ფათულა ოღლი შაჰსაბახლის საუკეთესო რეჟისორულ ნამუშევრებად ითვლება ისეთი სპექტაკლები, როგორებიცაა: ალექსანდრა შირვანზადეს „ნამუსი" (1929), უზეირ ჰაჯიბეკოვის „არშინ მალ ალანი" (1938), ჯაბარ ჯაბარლის „ცეცხლის საცოლე", „აიდინი", „1905 წელს" (1934, 1940, 1941), სულეიმან რუსტამოვის „ყაჩაღი ნაბი" (1941).

ალი ფათულა ოღლუ შაჰსაბაჰლი დაჯილდოვებული იქნა „საპატიო ნიშნის" ორდენით და სხვა მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* Векил А. Али Шахсабахлы. Ереван, 1973.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Шаһсабаһлы / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. X. — С. 478.
**აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. თარიღდება XIX საუკუნის დასასრულით. 
ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც XIX საუკუნის დასასრულსაა აგებული, აბასთუმნის ღირსშესანიშნავ ნაგებობათა რიცხვს მიეკუთვნება. ზოგადად იგი ამ დასახლების ურბანულ თავისებურებათა ჩარჩოებში ექცევა, რაზეც მიუთითებს მასალის და სამშენებლო ხერხების ერთგვაროვნება, შენობის პროპორციები, განლაგება და სხვა. თუმცა, აშკარაა თავისებურებაც, რაც უპირველესად შიდა ეზოს ორგანიზაციაში მდგომარეობს. შენობა სამი მხრიდან უვლის სწორკუთხა მოხაზულობის შიდა ეზოს, მეოთხე მხარეს ბუნებრივი კლდეა აღმართული. ეზოში შესასვლელი გვირაბი, რომელიც შესანიშნავად ნაწყობი აგურის ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული, შენობის ძირითადი ბლოკის გვერდზე, სიღრმეშია განთავსებული. ფრონტალურად გაშლილი ქუჩისპირა ფასადი აჟურული მოაჯირებით და სვეტისთავებით გაფორმებულ შუშაბანდს წარმოადგენს. ფასადზე ორი რიზალიტია გამოყოფილი. აღსანიშნავია შუშაბანდის კარგი პროპორციის მქონე, წიბოებჩამოთლილი სვეტები, რომელთა ქვედა ნაწილი ნაჭდევებითაა დანაწევრებული. ზოგიერთ მათგანს ჯერ კიდევ შემორჩენილი აქვს ფიგურული სვეტისთავები. ეზოში მხოლოდ ნაწილობრივაა შემონახული ღია აივნის აჟურული დეტალები. მისი მოხარატებული მოაჯირისაგან მხოლოდ მცირე ნაწილია გადარჩენილი. ფასადს კიდეებში აუყვება მეორე სართულის აივანთან დამაკავშირებელი ორმარშიანი აჟურულმოაჯირიანი კიბე. შენობის გვერდითი კედლები უხეშად დამუშავებული ქვით ნაგებ სიბრტყეებს წარმოადგენს, რომელზეც სარკმელთა ღიობებია გაჭრილი. კუთხეებში გრძელ-მოკლედ ჩარიგებული თლილი ქვვებია დაწყობილი. ასეთივე წყობითაა გამოყოფილი ბრტყელი თაღით დასრულებული სარკმელთა ამყოლები. თაღის თავზე მარაოსებურადაა განლაგებული ვერტიკალურად დაწყობილი სწორკუთხა კვადრები. შენობის ეზო სახეცვლილია გვიანდელი უსახური მინაშენებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6219
**ალექსანდრე სტეფანეს ძე ალადაშვილი** (დ. 30 ივნისი [ ძვ. სტ. 17 ივნისი] , 1876, სოფ. არბოშიკი, ახლანდელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი ― გ. 29 ივნისი, 1950, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1911), პროფესორი (1919), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკედემიკოსი (1946), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941). ქართული თერაპიული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

1904 წელს დაამთავრა იურიევის (ტარტუ) უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1911 ხარკოვში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ბორჯომის მინერალური წყლის ფიზიოლოგიური მოქმედების საკითხისათვის". 1919 აირჩიეს სიმფეროპოლის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ფარმაკოლოგიის კათედრის გამდეგ, 1919-1921 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ)სამკურნალო ფაკულტეტის შინაგან სნეულებათა დიაგნოსტიკის კათედრის გამგედ, 1921-1924 იყო სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი, 1921-1950 საფაკულტეტო ტერაპიის კათედრის გამგე (ჯერ თსუ-ში, შემდეგ - სამედიცინო ინსტიტუტში). მრავალი წლის მანძილზე იყო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი და საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სმინისტროს სამედიცინო სამჭოს თავმჯდომარე (1937-1950).

ალადაშვილი იყო საქართველოს თერაპევტთა საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და თავმჯდომარე (1940-1950). აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოში კურორტოლოგიის, ტუბერკულოზისა და პროფესიული დაავადებათა ინსტიტუტების და სასწრაფო დახმარების საავადმყოფოს დაარსებაში. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა თბილისის II საავადმყოფოს, რომელსაც შემდგომ მისი სახელი მიეკუთვნა. ალადაშვილის მეცნიერული ნაშრომები უმთავრესად ეხება საქართველოს საკურორტო რესურსებისა და ადგილობრივი ნედლეულისაგან დამზადებული პრეპარატების სამკურნალო მიზნით გამოყენების საკითხებს. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
დაკრძალულია თბილისში, ვაკის სასაფლაოზე.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 85.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 259-260.
* ვ. გერსამია. ალექსანდრე სტეფანეს ძე ალადაშვილი, თბილისი, 1955.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ალადაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალიანც არენა** (გერმ. Allianz Arena) — სტადიონი მიუნხენში, სადაც საშინაო მატჩებს მართავენ მიუნხენის ბაიერნი და მიუნხენ 1860. 

სტადიონის მშენებლობა მიმდინარეობდა 2002-05 წლებში არქიტექტორული ფირმა „ჰერცოგი და დე მერონის" პროექტის მიხედვით და დაჯდა 340 მილიონი ევრო. არენაზე ეტევა 69 901 (66 000 დასაჯდომი) მაყურებელი. 

სტადიონი ფუტურისტული ნაგებობაა, გარედან მორთული რომბი ნეონის ნათურებით. როდესაც საფეხბურთო შეხვედრას „ბაიერნი" მასპინძლობს, რომბები წითელ ფერში ინთება, „მიუნხენ 1860-ის" მატჩების დროს ლურჯ ფერად. რომბები თეთრ ფერად ინთება, როდესაც გერმანიის ნაკრები თამაშობს.

აქ გაიმართა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შეხვედრები, მათ შორის ჩემპიონატის გახსნის შეხვედრა. 2012 წელს ალიანც არენაზე გაიმართა ჩემპიონთა ლიგის 2011-2012 სეზონის ფინალური მატჩი, სადაც ერთმანეთს „მიუნხენის ბაიერნი" და „ლონდონის ჩელსი" შეხვდნენ. შეხვედრა „ჩელსის" გამარჯვებით დამთავრდა.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალიანც არენა"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
**ალეუტის კუნძულების კამპანია** — მეორე მსოფლიო ომში ალეუტის კუნძულებზე მომხდარი ბრძოლები იაპონიის იმპერიასა და აშშ-ს შორის, წყნარი ოკეანის საბრძოლო თეატრის ნაწილი. ეს იყო მეორე მსოფლიო ომის ერთადერთი კამპანია, რომლის დროსაც იაპონურმა არმიამ ამერიკის კუთვნილი ტერიტორია — ალასკის ტერიტორიის კუთვნილი კუნძულები კისკა და ატუ — დაიკავა. ამ ფაქტმა ამერიკული საზოგადოების შოკირება გამოიწვია, რადგანაც აშშ-ს ტერიტორიაზე მტრის ჯარის შეჭრა ბოლოს 130 წლის წინ იყო მომხდარი, ბრიტანეთ-ამერიკის ომის დროს, 1812 წელს.

იაპონელი არტილერისტები კუნძულ ატუზე.კამპანია 1942 წლის 3 ივნიის დაიწყო კუნძულებზე იაპონელთა გადასხმით. კუნძულების სიშორისა და ამინდით გამოწვეული სირთულეების გამო ამერიკულ-კანადურმა ჯარმა იაპონელების ალეუტიდან განდევნა თითქმის ერთი წლის განმავლობაში ვერ მოახერხა. ალეუტის კუნძულების სტრატეგიული მნიშვნელობა მდგომარეობდა წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში სატრანსპორტო ხაზების გაკონტროლებაში.

იაპონელები ფიქრობდნენ, რომ ალეუტის კუნძულების კონტროლით ისინი თავს აიცილებდნენ ამერიკელთა შემოტევას წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთიდან. ამერიკელები კი, თავის მხრივ, შიშობდნენ, რომ იაპონია ამ კუნძულებს გამოიყენებდა ბაზებად, რომლებიდანაც შემდგომ ფართომასშტაბიან საჰაერო იერიშებს განახორციელებდა აშშ-ს დასავლეთ სანაპიროს ისეთ ქალაქებზე, როგორებიცაა: ანკორიჯი, სიეტლი, სან-ფრანცისკო და ლოს ანჯელესი.

ამერიკელი სამხედროები კუნძულ ატუზე, რომელთაც მკაცრი ზამთრის პირობებში, თოვლსა და ყინულში უწევდათ ბრძოლა, 1943 წლის მაისი.
კუნძულ ატუს დასაბრუნებლად ბრძოლა 1943 წლის 11 მაისს დაიწყო და დასრულდა 29 მაისს, როდესაც იაპონელთა გადარჩენილმა ნაწილებმა წარუმატებელი ბანზაი შეტევა განახორციელეს და სრულად განადგურდნენ. 1943 წლის 15 აგვისტოს ამერიკელთა შემტევი ძალები კუნძულ კისკაზე გადასხდნენ კუნძულის სამკვირიანი დაბომბვის შემდეგ, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ იაპონელებს ის 29 ივლისს მიეტოვებინათ.

ალეუტის კუნძულების კამპანიას ხშირად უწოდებენ „დავიწყებულ ბრძოლას", ვინაიდან ის ომის სხვა მოვლენების ჩრდილში მოექცა და ნაკლებად ცნობილია.

სამხედრო ისტორიკოსებს მიაჩნიათ, რომ იაპონიის შეჭრა ალეუტის კუნძულებზე ამერიკელთა ყურადღების გადასატანი დივერსიული ქმედება იყო მიდუეის ბრძოლისას, რომელსაც ამერიკის წყნარი ოკეანის ფლოტი უნდა გაეტყუებინა მიდუეიდან. ვარაუდს ამყარებს ის ფაქტი, რომ კუნძულებზე შეტევა მიდუეის ბრძოლასთან ერთად დაიწყო და ორივე ბრძოლას ადმირალი ისოროკუ იამამოტო მეთაურობდა. თუმცა სხვა მოსაზრების მიხედვით, იაპონელთა შეტევა ალეუტებზე არანაირი დივერსიული ქმედება არ ყოფილა და მიზნად ისახავდა მხოლოდ და მხოლოდ იაპონელთა ჩრდილოეთ ფლანგის დაცვას აშშ-ს შესაძლო შეტევისგან.

სქოლიო
------

1. ↑  History.com Editors. "Battle of the Aleutian Islands". *HISTORY*.
2. ↑  John Haile Cloe. "Attu: The Forgotten Battle" (PDF). *National Park Service*. Most people are unaware that the United States launched its first offensive operations in the Pacific with the Aleutian Campaign, June 1942-August 1943. It preceded landing on Guadalcanal by two months.
3. ↑  Parshall, Jonathan; Anthony Tully (2005). *Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway*. Potomac Books.
**აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია XIX საუკუნის დასასრულს.

მდინარე ოცხეს მარჯვენა სანაპიროზე, რუსთაველის ქუჩის გასწვრივ გაყოლებულ ცალმხრივ განაშენიანებაში, აბასთუმნის შესანიშნავ შენობათა რიგში, თავისთავადი გეგმარებითი კომპოზიციითა და ფასადების მხატვრული დამუშავებით გამოირჩევა ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომლის ქვედა სართულზე აბასთუმნის ცენტრალური აფთიაქი ფუნქციონირებდა. ნაგებობას თავისებური სილუეტი აქვს, რასაც კედლის ხაზს გადმოცილებული, მთელ პერიმეტრს შემოყოლებული გადახურვის ქანობების ნაშევრი და მასთან ერთად ვიწრო ფასადებისა, თუ გრძელი გვერდითი ფასადების შემკლავებების დამასრულებელი ფრონტონები შემოწერს. ქანობების ნაშვერი პროფილირებულბოლოიან კოჭებს უჭირავს. 
ქუჩისპირა ფასადის გადაწყვეტის თავისებურება ძლიერად შვერილი ფრონტონის ხის აჟურული დეკორის მხატვრულ დამუშავებასა და საფასადო სიბრტყის მომზღუდავი, შეთეთრებულ-შელესილი კუთხის მსხვილი პილონების ორიგინალურ შეთანხმებაში მდგომარეობს. ქანობების კიდეების დამასრულებელ ფიცარს ზედ დაკრული აჟურული ელემენტები და არშიები გასდევს, რომელსაც შუა ნაწილში ასეთივე ტექნიკით დამუშავებული გადაჯვარედინებული ორი ძელი კრავს. მის უკან კი, კედლის სიბრტყეს ასრულებს ქანობებს ქვეშ მოქცეული სამკუთხა არე შუა ნაწილში ბადისებრი აჟურული ჭრით გამოსახული შენობის სქემით და გვერდით ნაწილებში ფიფქისებრი მოტივების ფარდით. 
საფასადე კედლის შუა ნაწილი უკავია ოთხფრთიან ფანჯარას, რომელსაც კვადრატებად დაყოფილი ალათები აქვს. ცალკე უნდა გამოიყოს გვერდითი ფასადების წინა ნაწილებში, შემკლავებამდე არსებულ მონაკვეთებში კედლის სიბრტყის ზემოთ, გადახურვის ქანობების ქვეშ ჩასმული, ბადისებრი აჟურული ორნამენტით დამუშავებული ხის ფრიზები. შედარებით სადად არის გადაწყვეტილი გვერდითი და უკანა ფასადების შეფიცრული ფრონტონები. მარჯვენა გვერდით ფასადს, შემკლავებიდან შენობის ბოლომდე ორივე სართულზე აივანი გასდევს. კუთხეჩამოთლილ სვეტებიან და მარტივმოტივიან აჟურულმოაჯირიან აივანს, რომლის გავლით შესაძლებელია შენობის II სართულის ოთახებში მოხვედრა, უკანა ფასადზე გარედან მიდგმული ხის კიბე უკავშირდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6218
**ალექსანდრეს კუნძული** ან **ალექსანდრე I-ის კუნძული** ან **ალექსანდრე I-ის მიწა** ან **ალექსანდრეს მიწა** — ერთ-ერთი დიდი კუნძული ანტარქტიდაში, მისი ფართობი შეადგენს 49 070 კმ²-ს. კუნძული სრუტის მეშვეობით უკავშირდება ანტარქტიდის ნახევარკუნძულს. აქვე მდებარეობს მარგარიტას ყურე და ჯორჯ VI ყინულის რიფი.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს ბელინსგაუზენის ზღვის დასავლეთ სანაპიროდან 20 კმ-ში. კუნძულის ტერიტორია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 390 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 80 კმ-ზე კუნძულის ჩრდილოეთით და 240 კმ-ზე კუნძულის სამხრეთით. სანაპირო ზოლის სიგრძეა 2185 კმ. აქ მდებარეობს სოფიის უნივერსიტეტის მთა და ჰოდგსონის ტბა. ალექსანდრე პირველის კუნძულის უმაღლესი მთაა სტეფენსონი 2987 მეტრი სიმაღლით. კონტინენტთან დაკავშირებულია შელფური მყინვარით, და ამ მიზეზის გამო ის ძნელად აღმოსაჩენია თანამგზავრულ ფოტოებზე. კლიმატი ალექსანდრე I-ის მიწაზე პოლარულია, და კუნძული პრაქტიკულად მთლიანად მდებარეობს ყინულქვეშ.

ისტორია
-------

ეს კუნძული პირველად აღმოჩენილი იქნა 1821 წლის 28 იანვარს, რუსი მკვლევარების ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის მიერ. მათ ამ კუნძულს რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად ალექსანდრე I დაარქვეს. 1940 წლამდე ითვლებოდა, რომ კუნძული მიეკუთვნება ანტარქტიდის მატერიკს, რითაც აიხსნება მის სახელში სიტყვა «მიწის», და არა «კუნძულის» გამოყენება. უკვე მოგვიანებით ამ კუნძულს სხვა სახელმწიფოები მართავდნენ. 1950-იანი წლებიდან ეს კუნძული შევიდა ბრიტანეთის ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში.

ტერიტორიული პრეტენზიები
-----------------------

დღეისათვის კუნძულის მიმართ ტერიტორიულ პრეტენზიებს გამოთქვამენ არგენტინა, ჩილე და დიდი ბრიტანეთი, მაგრამ ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე პრეტენზიები 1961 წლიდან უვადოდ გაყინულია. დიდ ბრიტანეთს კუნძულზე აქვს პოლარული სადგური — ფოსილ ბლაფი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Islands of Antarctic Islands დაარქივებული 2013-05-01 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალექსანდრე I-ის მიწა***
**აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია XIX-XX საუკუნეში. 

ადრეული ხანიდან ცნობილ ციხე-ქალაქ ოძრხეს სიძველეს ნაშთებს შორის აბასთუმნის შემოსასვლელში შემორჩენილია XIII-XIV საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესია, საძვალე და სხვა სამონასტრო შენობათა ნანგრევები. აქვე, განაშენიანება მდინარე ოცხეს მარცხენა სანაპიროზე გამავალ რუსთაველის ქუჩას ორსავე მხარეს მეჩხერად მიყვება და ერთ მონაკვეთში განლაგებული ისტორიული შენობებით გამოცალკევებულ უბანს ქმნის, სადაც XIX საუკუნის ბოლო ათწლეულებში რუსული ჯარისთვის აგებულ მილიტარული კომპლექსის სხვადასხვა დანიშნულების მასშტაბურ, ყაზარმული ტიპის გრძელ ნაგებობებთან ერთად არის, ასევე, საკმაოდ მასშტაბური საცხოვრებელი შენობებიც. ქუჩიდან ოდნავ შეწეულ ადგილას, რომელიც წმინდა გიორგის ეკლესიის ჩრდილოეთით მდგარი სახლისკენ მიმავალ შუკას ესაზღვრება, დგას დღეს საცხოვრებლად გამოყენებული შემინულაივნიანი ბელეტაჟი. ადგილობრივი კლდის ქვის უხეშად თლილი კვადრების სწორხაზოვანი წყობით ნაშენი გეგმით წაგრძელებული მართკუთხედის ფორმის სახლის კუთხეების ამოსაყვანად და სწორკუთხა ღიობთა ირგვლივ სხვადასხვა ფერის სუფთად გათლილი კვადრებია გამოყენებული. ნალექის გადაყვანის მიზნით შვერილი სახურავის ქანობის საყრდენ კოჭებს დაბოლოება პროფილირებული აქვს. გრძელი ფასადის კომპოზიციის საგულისხმო თავისებურებას წარმოადგენს გარედან მიდგმული თლილი ქვის ორი ორმხრივმარშიანი კიბე. შუშაბანდი კუთხეჩამოთლილ სვეტებს შორის ჩართული შემინული ჩარჩოების ერთგვაროვანი დანაწევრებით ხასიათდება, რომელსაც ქვედა ნაწილში სიმაღლით განსხვავებული ერთმანეთის პარალელური და გადამკვეთი ძელაკებისგან შემდგარი მარტივი სქემის მოაჯირები გასდევს. სქელკედლებიანი შენობა ორ რიგად განლაგებული ოთახებისგან შედგება, რომლებსაც ორმაგჩარჩოიანი ფანჯრები აქვს. ინტერიერი დამუშავებულია პროფილირებული კარნიზებით და კედლის ღრმა ნიშნებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6280

სქოლიო
------

1. ↑  ჭილაშვილი ლ. ქალაქები ფეოდალურ საქართველოში, ტ. 1, თბ. 1968
2. ↑  ბერძენიშვილი დ. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 625.
**ადაპტიური რადიაცია** — ორგანიზმის ამა თუ იმ ჯგუფში (სახეობა, ოჯახი, რიგი, კლასი) განსხვავებული ფორმების წარმოქმნა სხვადასხვა გარემოსადმი ადაპტაციის შედეგად. ადაპტიური რადიაცია ხდება ორგანიზმების სხვადასხვა მიმართულებით დივერგენციული ევოლუციის გზით. ადაპტიური რადიაციის იდეა ეკუთვნის ჩ. დარვინს. თვით ტერმინი მოგვიანებით (1915) შემოიღო ამერიკელმა პალეონტოლოგმა ჰ. ოსბორნმა. ადაპტიური რადიაციის პროცესში ორგანიზმი იძენს სპეციალურ ადაპტაციას და ვრცელდება ახალ ადაპტიურ ფონებში. ადაპტიური რადიაციის ძირითადი წყაროა შიგასახეობრივი პროცესები (სახეობრივი პოპულაციების გენეტიკური მრავალგვარობა, სახეობის დიფერენციაცია გეოგრაფიულ და ეკოლოგიურ რასებად, შიგასახეობრივი წინააღმდეგობანი და სხვ.). ძუძუმწოვრების ადაპტიური რადიაციით განვითარდა მოსიარულე (ძაღლები, კატები), მორბენალი (ცხენები), მხტუნავი (მიწის კურდღლები), მიწათხარია (თხუნელები, ბრუცები), მეხეური (ციყვები, მაიმუნები), მფრინავი (ღამურები), მცურავი (სელაპები, ვეშაპები) და სხვა ფორმები. ადაპტიური რადიაციის თვალსაჩინო მაგალითია ქვეწარმავლების ევოლუცია. არანაკლები მნიშენელობა აქვს ადაპტიური რადიაციას უხერხემლო ცხოველების (ზღვის შროშანები, ზღვის ზღარბები, მხარფეხიანები, ორსაგდულიანი და მუცელფეხიანი მოლუსკები და სხვ.) ევოლუციაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 85.
**ალი ნაზმი** (*ნამდვილი სახელი* **ალი მუჰამედ ოღლუ მამედზადე**; აზერ. Əli Nəzmi; Əli Məhəmməd oğlu Məmmədzadə; დ. 1878, საროვი, თართარის რაიონი - 1 იანვარი, 1946, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

ალი ნაზმი დაიბადა 1878 წელს ელიზავეტპოლის (განჯა) მახლობლად მდებარე სოფელ საროვში, ღარიბ ოჯახში. დაწყებითი განათლება მედრესეში მიიღო. შემდეგ სწავლობდა რუსულ-თათრულ სკოლაში. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან დატოვა მშობლიური მიწა და მუშაობდა უზბეკეთის ქალაქებში: ბუხარასა და სამარყანდში ვაჭრის მაღაზიაში.

ალი ნაზმიმ კლასიკური აღმოსავლური ლიტერატურა ღრმად შეისწავლა. წერდა ლექსებს ფსევდონიმით „ბიკასი". პირველი ლექსი „სოფლის დასაწყისი" 1904 წელს გამოიცა. იგი აღიარებული იყო „მოლა ნასრედინის" ლიტერატურული სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენლად. 1926-1931 წლებში ნაზმი იყო ჟურნალ „მოლა ნასრედინის" მდივანი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაწერა რამდენიმე სატირა: „ჰიტლერის ალიანსი ეშმაკთან", „მგლის პროტესტი ღმერთის წინააღმდეგ", „ჩემი სამშობლო" და სხვა.

ალი ნაზმი თავისი სატირიკული ნაშრომებით მე-20 საუკუნის აზერბაიჯანული რეალიზმის თვალსაჩინო წარმომადგენლის მირზა ალექპერ საბირის მემკვიდრედ ითვლება. ნაზმი იყო პირველი, ვინც შექსპირის „მეფე ლირი" აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნა. ის იბრძოდა აზერბაიჯანული ენის სიწმინდისთვის, უპირისპირდებოდა პანთურქისტებსა და პანისლამისტებს.

გარდაიცვალა 1946 წლის 4 იანვარს ბაქოში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* *Sijimqulunamə. Bakı: Azərnəşr, 1927, 508 səh.*
* *Bəlkə bu yaxşı oldu (şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1930, 42 səh.*
* *Üç məşədi. Bakı: Azərnəşr, 1935, 79 səh.*
* *Satira mərmiləri. Bakı: Azərnəşr, 1945, 74 səh.*
* *Seçilmiş şerlər. Bakı: Azərnəşr, 1950, 130 səh.*
* *Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1959, 212 səh.*
* *Şerlər. Bakı: Azərnəşr, 1963, 91 səh.*
* *Seçilmiş şerlər, felyetonlar, məqalələr. Bakı: Yazıçı, 1979, 362 səh.*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოლა ნასრედინი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Əli Nəzmi (1878-1946)
* Dövrünə güzgü tutan Əli Nəzmi
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ადაპტაცია (მრავალმნიშვნელოვნება)**. |

**ადაპტაციური სინდრომი**, *საერთო ადაპტაციური სინდრომი* (ლათ. adaptatio „შეგუება", „მორგება", ბერძ. syndrome „თავმოყრა") — ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმში სხვადასხვა გამღიზიანებლების გავლენით წარმოქმნილი საერთო დამცველობითი რეაქციების ერთობლიობა, რაც ხელს უწყობს დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და მიმართულია ჰომეოსტაზის შესანარჩუნებლად. ეს რეაქციები ხელს უწყობს ორგანიზმში დარღვეული წონასწორობის აღდგენას და ემსახურება შინაგანი გარემოს მუდმივობის დაცვას — ჰომეოსტაზს. ადაპტაციური სინდრომის ცნება შემოიღო კანადელმა მეცნიერმა ჰ. სელიემ (1936). ადაპტაციური სინდრომის გამომწვევ ფაქტორებს (ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტრავმა, მაიონიზებელი გამოსხივება, ტემპერატურის მკვეთრი ცვალვა ბადობა, ინფექცია, სისხლის დაკარგვა და სხვ.) სტრესორები ეწოდება, ხოლო მათი მოქმედებით გამოწვეულ ორგანიზმის მდგომარეობას — სტრესი. ადაპტაციური სინდრომის ძირითადი ნიშნებია თირკმელზედა ჯირკვლების ქერქის გადიდება და სეკრეციული მოქმედების გაძლიერება, ელენთისა და ლიმფური კვანძების შემცირება, ცვლილებები სისხლში, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა, სისხლის წნევის მკვეთრი დაცემა და სხვ.; ადაპტაციური სინდრომში განარჩევენ ორ ან სამ სტადიას. პირველი განგაშის სტადიაა. გრძელდება 6-იდან 48 სთ-მდე. ამ სტადიაში ორგანიზმი ცდილობს შეეგუოს მძიმე მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება არ არის ძლიერი, ვითარდება მეორე, ე. წ. რეზისტენტობის სტადია. ორგანიზმი ხდება მდგრადი არახელსაყრელი ფაქტორებისადმი, ძლიერდება დამცველი, ნერვულ-ჰუმორალური მექანიზმების მოქმედება და სტადიის ბოლოს უბრუნდება ნორმალურ მდგომარეობას. თუ დამაზიანებელი მოქმედება ძლიერია და ამავე დროს ხანვრძლივი, ორგანიზმი კარგავს რეზისტენტობას, დამცეელი მექანიზმების მოქმედება სუსტდება, შემგუებელი ჰორმონების (გლუკოკორტიკოიდების) გამოყოფა მცირდება და ვითარდება მესამე — გამოფიტვის სტადია. მდგომარეობა უარესდება და ორგანიზმი შეიძლება დაიღუპოს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 85.
* გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე, „ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები", თბ. 2011
**ალი ფუატ ჯებესოი** (თურქ. Ali Fuat Cebesoy დ. 1882 — გ. 1968) — წარმოშობით ჩერქეზი თურქი სამხედრო მოღვაწე, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე,

ბიოგრაფია
---------

1905 დაამთავრა სტამბოლის სამხედრო აკადემია, მიიღო შტაბის კაპიტნის ჩინი და დაინიშნა ბეირუთში დისლოცირებული მე-5 არმიის 28-ე საკავალერიო პოლკის მეთაურის მოადგილედ. 1908 წლიდან „ახალგაზრდა თურქთა" „ერთიანობის და პროგრესის" პარტიის წევრია. 1909 წლიდან ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო ატაშეა იტალიაში. 1911 წლის არის 1-ლი საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. ბალკანეთის ომში იყო 23-ე დივიზიის მეთაურის მოადგილე. 1914 წლის 15 იანვრიდან მე-8 საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. იმავე წლის აპრილიდან 25-ე დივიზიის მეთაური და ვიცე-პოლკოვნიკი. 1916 წლის 20 იანვრიდან მე-14 დივიზიის მეთაური. იმავე წლის 30 სექტემბრიდან მე-2 არმიის შტაბის უფროსი და პოლკოვნიკი. 1917 წლის იამვრიდან სინა-პალესტინის ფრონტის სარდლის მოადგილე, შემდეგ მე-20 კორპუსის სარდალი. აქვე იღებს გენერლის — ფაშას ჩინს. მუდროსის დროებითი ზავის დადების შემდეგ მიემხრო გენერალ მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებული წინააღმდეგობის მოძრაობას. იყო დამოუკიდებლობის ომის ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე. 1920 წელს იყო ბერძნული საოკუპაციო ჯარების წინააღმდეგ მებრძოლი ქემალისტური ჯარების დასავლეთის ფრონტის სარდალი. 1921 წლიდან იყო მოსკოვში წარგზავნილი თურქეთის დიდი ეროვნული კრების სამთავრობო დელეგაციის ხელმძღვანელი. იყო 1921 წლის 16 მარტს თურქეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის დადებული მოსკოვის ხელშეკრულების ერთ-ერთი ავტორი და ხელმომწერი, შემდეგ ანკარის მთავრობის პირველი ელჩი საბჭოთა რუსეთში. 1923 წლიდან იყო დიდი ეროვნული კრების რიგით მეორე სპიკერი. 1924 წლიდან გახდა „პროგრესული რესპუბლიკური პარტიის" გენერალური მდივანი. მალე თანამოაზრეებთან ერთად ოპოზიციაში ჩაუდგა მუსტაფა ქემალს. ოპოზიციური საქმიანობისთვის დააპატიმრეს და სასჯელს იხდიდა 1931 წლამდე. პატიმრობიდან გათავისუფლებისა და რეაბილიტაციის შემდეგ დაუბრუნდა პოლიტიკას. 1939 წლამდე იყო თურქეთის პარლამენტის დეპუტატი კონიადან და ესკეშეჰირიდან. 1939-43 წლებში იყო რესპუბლიკის შრომის მინიტრი, ხოლო 1943-46 წლებში ტრანსპორტისა და კავშირგაბმულობის მინიტრი. შემდეგ ისევ პარლამენტის დეპუტატია. 1960 წელს სამხედრო გადატრიალებაში მონაწილეობის გამო ისევ დააპატიმრეს და პატიმრობის ვადის მოხდის შემდეგ პოლიტიკას თავი დაანება.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალი ფუატ ჯებესოი***

* Ayfer Özçelik. *Ali Fuad Cepesoy*, Akçağ Yayınları, 1993, ISBN 975-338-006-2
* Ali Fuat Cebesoy, *Sınıf Arkadaşım Atatürk: Okul ve Genç Subaylık Hâtıraları*, Temel Yayınları, 2000, ISBN 975-410-065-9
* Osman Selim Kocahanoğlu, «Bir Osmanlı Ailesi ve Ali Fuad Cebesoy», *Ali Fuat Cebesoy’un Arşivinden Askeri ve Siyasi Belgeler*, Temel Yayınları, İstanbul, 2005, ISBN 975-410-092-6
ალემანთა განსახლების არეალი ანტიკურ ხანაში
**ალემანები**, **ალამანები** (ალემ. Alemanne, გერმ. Alamannen, Alemannen) — ანტიკურ ხანასა და ადრეულ შუა საუკუნეებში ცენტრალურ ევროპაში მცხოვრები ხალხი, რომელიც დასავლურ გერმანიკულ ოჯახს მიეკუთვნებოდა. 

ალემანური მოსახლეობა დადასტურებულია როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენების, ისე ისტორიული წერილობითი წყაროების საფუძველზე. ალემანთა სამოსახლოები თავისი წრიული ნაგებობებით დღემდე შემორჩენილია მათ განსახლების არეალში — **ალემანიაში**, რომელიც დღეს მოიცავს ბადენ-ვიურტემბერგს, ელზასს, ბავარიის შვაბიას, შვეიცარიის გერმანულენოვან ნაწილს, ლიხტენშტაინსა და ფორარლბერგს (ავსტრია). 

VI-დან IX საუკუნემდე ალემანია პოლიტიკურად და კულტურულად აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს ნაწილი იყო; X-დან XIII საუკუნემდე კი ჯერ კიდევ შტაუფების დინასტიის მმართველობის ქვეშ შვაბიის საჰერცოგოს შემადგენლობაში ექცეოდა. 

ალემანი ხალხის სახელწოდებამ განსაზღვრა რამდენიმე თანამედროვე ენაში, მათ შორის ფრანგულში (Allemagne), ესპანურსა (Alemania) და პორტუგალიურში (Alemanha) თანამედროვე გერმანიისა და გერმანელი ხალხის სახელწოდებები, რა ენათა გავლენითაც ეს სახელწოდება ახლო აღმოსავლეთის მრავალ ქვეყანაში დამკვიდრდა.

ლიტერატურა
----------

* Gregor von Tours: Zehn Bücher Geschichten. Bd 1, Buch 1–5. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991. ISBN 3-534-06809-2
* Karin Krapp: Die Alamannen: Krieger – Siedler – frühe Christen. Theiss, Stuttgart 2007. ISBN 3-8062-2044-1
* John F. Drinkwater: The Alamanni and Rome 213–496. Caracalla to Clovis. Oxford 2007. ISBN 0-19-929568-9
* Andreas Gut: Alamannenmuseum Ellwangen. Fink, Lindenberg 2006. ISBN 3-89870-271-5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალემანები"** ვიკისაწყობში.
* ალემანები (ალამანები), შვეიცარიის ისტორიული ლექსიკონი.
* დუისბურგის უნივერსიტეტის პროექტი ალემანების ისტორიის შესახებ
* ინფორმაცია ალემანების შესახებ დაარქივებული 2012-03-23 საიტზე Wayback Machine.
* ალემანები და სუებები: სამხრეთდასავლური გერმანულენოვანი სივრცის ისტორია დაარქივებული 2011-01-02 საიტზე Wayback Machine.
* ალემანები შვარცვალდს, ნეკარსა და დუნაის შორის
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შენგელია**. |

**ალეკო სოფრომის ძე შენგელია** (დ. 7 ნოემბერი, 1901, სოფ. ხაბუმე, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი — გ. 7 მაისი, 1975, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

1930-1933 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე.

მისი პირველი ლექსი გამოქვეყნდა 1938 წელს ჟურნალში „ჩვენი თაობა", ალეკო შენგელიამ პირველი წიგნი 1940 წელს გამოაქვეყნა. ამას მოჰყვა ლექსებისა და პოემების კრებულები: „გაზაფხულის სიმღერები", „მე მიყვარს", „ლექსები", „რჩეული", „ლექსები და პოემები", „დღეები", „ოცნებები და ნაფეხურები", „საბავშვო ლექსები და პოემები" და სხვა. იგი აგრეთვე ავტორია ისტორიულ-რევოლუციური პიესისა „ციმბირის პაპა", რომელიც ოზურგეთის სახელმწიფო თეატრის სცენაზე დაიდგა 1966 წელს. პოეტის მრავალი ლექსი გაითავისა მკითხველმა, მრავალი მათგანი სიმღერად აქცია და გაახალხურა.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | რა სცოდნიათ, ამ პატარა ნამის ღილებს,
თვალს ნაბავენ, თითქოს შენი თვალებია,
ერთხელ მაინც, ჩუმად მაინც გამიღიმე,
რა უღმერთო გაჯავრება გყვარებია. | "|

ან 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ...თუ დავეცე ნუ მიტირებთ დანანებით,

ნაღველს გულში არასოდეს გავივლებდი,
საქართველოს ლამაზებო, საქართველოს მანანებო,
დამაყარეთ თქვენი ფერის ყვავილები... | "|

იყო გამომცემლობა „ნაკადულის" მთავარი რედაქტორი და ლიტფონდის დირექტორი. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორი ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 371, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალეკო შენგელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი



1. ↑  საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q58357743'></a>
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ადაპტაცია (მრავალმნიშვნელოვნება)**. |

**ადაპტაციის დონე** — პოზიცია (სკალა), რომლის საფუძველზეც ადამიანი აფასებს გამღიზიანებლის ინტენსივობას. 

სინათლის, ბგერის, საგნის სიდიდის, სიმძიმის, ტემპერატურის და სხვა თვისებების შეფასების დროს ადამიანი იყენებს გარკვეულ სკალას, „მასშტაბს", რაღაც „საშუალო" სიდიდის გამღიზიანებელს, რომლის საფუძველზეც ამა თუ იმ გამღიზიანებელს განიცდის როგორც ძლიერი. საშუალო ან სუსტი ინტენსივობის მქონეს. მაგალითად, ტემპერატურა შეიძლება განვიცადოთ როგორც ცხელი, თბილი, გრილი, ცივი და ა. შ.; გამაღიზიანებლის ეს „საშუალო" სიდიდე გამოხატავს ადამიანის ადაპტაციის დონეს. 

ცალკეულ ინდივიდებს სხვადასხვა ადაპტაციის დონე ახასიათებს. ადაპტაციის დონეზე გავლენას ახდენს გამოცდილება, შესაფასებელი სტიმულის და იმ სტიმულის ინტენსივობა, რომელთან მიმართებაშიც განვიცდით შესაფასებელ სტიმულს. ადაპტაციის დონის ცვალებადობა დაკავშირებულია პიროვნების ისეთ თავისებურებებთან, როგორიცაა დინამიკურობა, რიგიდობა, ადაპტიურობა და სხვ. ამიტომ ადაპტაციის დონის საშუალებით შესაძლებელი ხდება პიროვნების ზოგიერთ ფსიქოლოგიურ თავისებურებათა დახასიათება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 84.
**აკრანესი** (ისლ. akranes) — საპორტო ქალაქი და სათემო ისლანდიაში, განთავსებულია ქვეყნის დასავლეთ სანაპიროზე, რეიკიავიკიდან 20 კილომეტრის დაშორებით. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 6000 ადამიანს. აკრანესი მთავარი სათევზაო ნავსადგურია.

პირველი დასახლება თანამედროვე აკრანესის ტერიტორიაზე შექმნეს ირლანდიიდან გადასახლებულებმა 880 წელს. XVII საუკუნეში აქ წარმოიშვა მეთევზეების დასახლება. ქალაქის სტატუსს ატარებს 1942 წლიდან. ინტენსიური განვითარება დაიწყო XX საუკუნის 50-ანი წლიდან, როდესაც აქ აშენდა ისლანდიაში ერთადერთი ცემენტის საწარმო. 1998 წელს აშენდა ალუმინის მდნობელი საწარმო. ასევე ქალაქში არსებობს ფეროშენადნობთა ქარხანა, ჰესი და გემთმშენებელი ქარხნა.

1998 წელს გაიხსნა წყლისქვეშა გვირაბი (სიგრძე 6 კილომეტრი ხოლო სიღრმე 165 მეტრი), რომელიც 60 კილომეტრით ამცირებს მანძილს აკრანესიდან დედაქალაქამდე.

ქალაქში არსებობს რამდენიმე მუზეუმი-ეროვნული ეთნოგრაფიული მუზეუმი (ღია ცის ქვეშ), ქვის მუზეუმი და სპორტის მუზეუმი. ეკლესია, რომელიც აშენებულია 1896 წელს. სურათების გალერეა.

გალერეა
-------

* აკრანესის პორტიაკრანესის პორტი
* აკრანესიაკრანესი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ გვერდი
* ადგილობრივი მუზეუმი
* ინფორმაცია აკრანესის შესახებ
**აზიხის მღვიმე** (აზერ. Azıx mağarası) — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ აზიხის მახლობლად (აზერბაიჯანი, ჰადრუთის რაიონი), ზღვის დონიდან 1400 მ; აღმოაჩინა მ. ჰუსეინოვმა 1960 წელს. მღვიმე კარსტული წარმოშობისაა, 200 მ სიგრძის, 50 მ-მდე სიგანის, 15-20 მ სიმაღლისა; აზიხის მღვიმეში ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 8 ფენაა, რომელთა საერთო სისქეა 13 მ. არქეოლოგიური მასალა აღმოჩენილია III, V და VI ფენებში: III ფენაში — სხვადასხვანაირი წვეტანები, საფხეკ-სახოკები, დანისებური იარაღები და სხვა მასალა, რომელიც მუსტიეს ეპოქით თარიღდება. V ფენაში — შუა აზიის აშელის ეპოქისათვის დამახასიათებელი ხელცულები და სხვა, აგრეთვე აგვიანდელი არქანტროპებსა და ადრინდელი პალეოანტროპებს შორის გარდამავალ საფეხურზე მდგომი ადამიანის ქვედა ყბის ფრაგმენტი; VI ფენაში — რიყის ქვისაგან ნაკეთები უხეში ხელცულები და ანატკეც-ანამტვრევები, რომლებიც ადრინდელი აშელის ეპოქით თარიღდება. აზიხის მღვიმის კულტურულ ფენებში მოპოვებულია პლეისტოცენური ხანის ფაუნის ნაშთები (გარეული ცხენის, კეთილშობილი ირმის, გიგანტური ირმის, ხარის, გარეული ღორის, თხის, ცხვრის, მღვიმური დათვისა და სხვა ცხოველთა ძვლები).

ლიტერატურა
----------

* *თუშაბრამიშვილი, დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 213.
**აკუმულაცია** (ლათ. Accumulatio — დაგროვება) — ხმელეთის ან წყლის აუზში ფხვიერი მინერალური და ორგანული პროდუქტების მექანიკური დაგროვების პროცესების საერთო სახელწოდება. არჩევენ აკუმულაციის ორ ძირითად ტიპს — ვულკანურს და დანალექს (სედიმენტაცია, ნალექთა დაგროვება). აკუმულაციის პროდუქტების დიაგენეზისის შედეგად წარმოიქმნება ვულკანოგენური, დანალექი და ორგანოგენული ქანები. 

გამომწვევი გეოლოგიური ფაქტორების მიხედვით განარჩევენ ზღვიურ, მდინარეულ (დელტები, ტერასები და სხვა), ეოლურ 
(დიუნები, ბარხანები, ლიოსი), მყინვარულ (მორენები, ოზები), ფლუვიოგლაციალურ, ვულკანურ და სხვა აკუმულაციას. 

აკუმულაციის შედეგად იქმნება ვულკანური დანალექი ქანები და ასევე აკუმულაციური რელიეფი. სხვადასხვა წარმოშობის ფხვიერი ნალექი ქანების დაგროვების შედეგად წარმოქმნილ ვაკეს აკუმულაციური ვაკე ეწოდება. მაგალითად, მდინარის აკუმულაციური მოქმედებით წარმოიშვა ამაზონის, დასავლეთ ციმბირის, ლომბარდიის, კოლხეთისა და სხვა ვაკეები. 

აკუმულაციური რელიეფი — რელიეფის ფორმათა ერთობლიობაა, წარმოქნილი ზღვიური, მდინარეული, ტბიური, მყინვარული, ვულკანური ნალექების არათანაბარი დაგროვების შედეგად. არსებობს რამდენიმე გენეტიკური ტიპის აკუმულაციური რელიეფი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 256.
* Геологический словарь, т1, А-Л. М. 1955.
**ანატოლი გორგოშიძე** (დ. 1944, ოზურგეთი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მათემატიკოსი, ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, გამოთვლითი მათემატიკის სპეციალობით. 1966–1969 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი ცენტრის უმცროსი მეცნიერი და რიგითი თანამშრომელი. 1969–1971 წლებში — ქალაქ მოსკოვში მდებარე საბჭოთა კავშირის რადიოტექნიკური მრეწველობის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სტაჟიორი ინჟინერი. 1971–1974 წლებში — ამავე ინსტიტუტის ასპირანტი თეორიული და ექსპერიმენტული რადიოფიზიკის სპეციალობით. 1974–1978 წლებში — საბჭოთა კავშირის რადიოტექნიკური მრეწველობის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი და თანამშრომელი, ხოლო 1978–1986 წლებში — ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1986–1997 წლებში იყო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტ „ტალღას" ექსპერიმენტულ-კვლევითი კომპლექსის უფროსი. 1986–1997 წლებში კითხულობდა ლექციებს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ხოლო 1997 წლიდან — საქართველოს საბაჟო აკადემიაში. 1997 წლიდან არის საქართველოს საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის განვითარების სამმართველოს უფროსი, საქართველოს სასაზღვრო მონიტორინგის სისტემა „იორის" მთავარი კონსტრუქტორი.

2002 წელს მიიღო საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცების საქმეში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისათვის. 2003 წელს იყო მონტერეის საერთაშორისო სწავლების ინსტიტუტის სტაჟიორი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993—2004 წწ. გვ. 169, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანატოლი გორგოშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აზორის ანტიციკლონი
**აზორის ანტიციკლონი** (პორტ. Anticiclone dos Açores) — მაღალი ატმოსფერული წნევის არე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ატლანტის ოკეანის სუბტროპიკულ ნაწილში. აისახება წნევათა მრავალწლიური საშუალოების რუკებზე. ატმოსფეროს მოქმედების უმნიშვნელოვანესი ცენტრი; განსაკუთრებით კარგადაა გამოხატული ზაფხულში. მისი ცენტრი აზორის კუნძულებთან, 35-ე პარალელის მახლობლადაა. ზამთარში აზორის ანტიციკლონის განშტოება საჰარაზე ვრცელდება, ზაფხულში — ხმელთაშუა ზღვასა და სამხრეთ ევროპაზე. იანვარში წნევა ცენტრში 1022 მბ-ზე მაღალია, ივლისში — 1025 მბ აღემატება. 

მთელი წლის განმავლობაში ოკეანის ამ ნაწილში ანტიციკლონები მკვეთრად სჭარბობს ციკლონებს. აზორის ანტიციკლონი ზღვის ტროპიკული ჰაერის მასების კერაა; ამ მასების ურთიერთმოქმედება ჰაერის პოლარულ მასებთან ატლანტიკის პოლარულ ფრონტზე განაპირობებს ოკეანეზე ინტენსიურ ციკლონურ მოქმედებას. ეს გარემოება ძლიერ გავლენას ახდენს ევროპის ამინდსა და კლიმატზე; აზორის ანტიციკლონის შიდა ნაწილებში გაბატონებულია წყნარი, მცირეღრუბლიანი და მშრალი ამინდი. 

უფრო დაბალ განედებში აზორის ანტიციკლონის ეკვატორულ პერიფერიებზე ქრის ჩრდილო ატლანტიკური პასატები. წყნარ ოკენეაში აზორის ანტიციკლონის ანალოგიაა ჰავაის ანტიციკლონი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 216.
**ალექსანდრე ჯავახის ძე ამაშუკელი** (დ. 1875, სოფ. ამაშუკეთი, ახლანდ. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1938) — ქართველი ოფიცერი. მსახურობდა რუსეთის იმპერიის, საქართველოს და აზერბაიჯანის არმიებში.

1909 წლისთვის — გრენადერთა მე-14 ქართული პოლკის პორუჩიკი, I მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იყო მე-15 ფინური მსროლელი პოლკის შტაბს-კაპიტანი. 1914 სექტემბერში დაიჭრა და გერმანელებს ტყვედ ჩაუვარდა. გათავისუფლების შემდეგ, 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს ჯარში. თავი გამოიჩინა 1918 წლის დეკემბერში სომხეთთან ომში, სადაც კაპიტნის ჩინით მე-5 ქართული ქვეითი პოლკის ასეულს მეთაურობდა. 1919 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1919 წლის სექტემბრიდან მიწვეული იყო აზერბაიჯანის არმიაში. მსახურობდა ჯევანშირის პოლკში, შემდეგ გეოქჩაის მე-6 ქვეითი პოლკის მე-2 ბატალიონის უფროსად. 1921 წელს გასაბჭოების შემდეგ სამეურნეო სამუშაოებზე იყო საქართველოში. 1933 წელს თანამდებობრივი დანაშაულის ბრალდებით იხდიდა სასჯელს. 1938 წლის ივლისში დააპატიმრეს საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ აგიტაციისა და ჯაშუშობის ბრალდებით. 1938 წლის 10 ნოემბერს მიესაჯა დახვრეტა ქონების კონფისკაციით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამაშუკელი ალექსანდრე ჯავახის ძე. სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა] / ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი სამხრეთ კავკასიაში, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საერთაშორისო საზოგადოება „მემორიალი", საქართველოში შვეიცარიის საელჩო. - 2013.
* Амашукели Александр Джавахович. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
* Шахбазов А. (сост.) Сборник приказов по военному ведомству Азербайджанской Демократической Республики. II том. Баку: Маариф, 2018.
**ალექსანდრე I-ის სასახლე** (რუს. Дворец Александра I) — ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლებს. აგებულია რუსული კლასიციზმის სტილში. სასახლე ცნობილია იმ ფაქტით, რომ 1825 წელს სწორედ აქ გარდაიცვალა რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე I. 2016 წლის მდგომარეობით სახლში განთავსებულია საბავშვო სანატორიუმი „Берёзка". 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 40.

ისტორია
-------

სასახლე აგებულია 1806 წელს. 1816 წელს სახლი გადააკეთეს არქიტექტორ ფ. მოლას პროექტის მიხედვით და ბინა გადაეცა ქალაქისთავს. სასახლე სხვადასხვ ადროს სხვადასხვა მფლობელის კუთვნილება იყო. მათგან ყველაზე ცნობილი იყო ტაგანროგის ქალაქისთავი პეტრე პაპკოვი, რომელმაც იგი იყიდა აშენებიდან 4 წლის შემდეგ. იმპერატორი ალექსანდრე ამ შენობაში ორჯერ იმყოფებოდა: 1818 და 1825 წლებში. უკანასკნელი ვიზიტი მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა. 1825 წლის 19 ნოემბერს იგი აქ გარდაიცვალა ციებ-ცხელებისაგან. მისი გარდაცვალების შემდეგ სახლი შეიძინა იმპერატორის მეუღლემ ელისაბედ ალექსის ასულმა. აქვე ჩამოყალიბდა პირველი მემორიალური მუზეუმი იმპერატოის სახელზე. ალექსანდრე I-ის სასახლეს სტუმრობდნენ იმპერატორები ალექსანდრე II და ალექსანდრე III, პოეტები ვასილ ჟუკოვსკი და ალექსანდრე პუშკინი, გენერალი ნიკოლოზ რაევსკი და მისი ქალიშვილი მარია ვოლკონსკაია, მხატვარი ივანე აივაზოვსკი, განათების კომისარი ანატოლი ლუნაჩარსკი და სხვა ცნობილი ადამიანები.

1864 წლიდან მოყოლებული 12 წლის განმავლობაში შენობაში მოღვაწეობდა სამოყვარულო გუნდი პავლე ჩეხოვის (ანტონ ჩეხოვის მამა) ხელმძღვანელობით. 1860-იანი წლების ბოლოს და 1870-იანი წლების დასაწყისში ამავე გუნდში მღეროდნენ ალექსანდრე, ანტონი და ნიკოლოზ ჩეხოვები. 1928 წელს მუზეუმი დაიხურა და მისი ზოგიერთი ექსპონანტი გადაიტანეს ალფერაკის სასახლეში.

არქიტექტურა
-----------

შენობა აგებულია რუსული კლასიციზმის სტილში. ერთსართულიანი სახლის ფასადზე 13 ფანჯარაა განთავსებული. შენობას არ გააჩნია კოლონადები. შენობის კუთხეები რუსტირებულია. ფანჯრების ნაწლის თავზე სამკუთხა სანდრიკებია, დანარჩენებისა კი - მართკუთხა, მაგრამ დეკორის გარეშე. კომპოზიციური ღერძი გამოხატულია ნათლად. შენობა ასახავს ტაგანროგის არქიტექტურის განვითარებას XIX საუკუნის პირველ ნახევარში.

ლიტერატურა
----------

* Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд. перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил. [4] л. ил. портр. карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0.

სქოლიო
------

1. ↑  Дворец Александра 1 в Таганроге. Памятники Дона. ციტირების თარიღი: 2017-01-18.
2. 1 2  Русский классицизм. Rostov Region. ციტირების თარიღი: 2017-01-24.
**ალ-ბუხარის მემორიალური კომპლექსი** (უზბეკ. Imom Al-Buxoriy majmuasi) — მემორიალური, საკულტო და სასულიერო-საგანმანათლებლო დანიშნულების კომპლექსი ყიშლაღ ხარტანგში, პაიარიკის რაიონი, სამარყანდის ოლქი, უზბეკეთი. აგებულია XX საუკუნის დასასრულს უზბეკეთის პრეზიდენტის ისლამ ქარიმოვის ინიციატივით 1997-1998 წლებში, ძველ წმინდა ადგილზე, სადაც დაკრძალული იყო იმამი მუჰამად ალ-ბუხარი. მემორიალური კომპლექსი აშენდა იმამის დაბადებიდან 1225 წლის იუბილის აღსანიშნავად (მთვარის კალენდრით). კომპლექსის ტერიტორიაზე მდებარე იმამ ალ-ბუხარის საფლავი, ისლამის ერთ-ერთი უდიდესი წმინდა ადგილია ცენტრალურ აზიაში.

ისტორია
-------

870 წელს ბუხარიდან გაქცეული იმამი აბუ აბდულაჰ მუჰამად იბნ ისმაილ იბნ იბრაჰიმ ალ-ჯუფი ალ-ბუხარისათვის ბოლო თავშესაფარი აღმოჩნდა სამარყანდის მახლობლად მდებარე მცირე სოფელ ხარტანგის მოკრძალებული სასაფლაო. იმამის გარდაცვალების შემდეგ მისი ძირითადი ნაშრომი საჰიჰ ალ-ბუხარი (სუნიტური ჰადისების კრებული) ფართოდ ცნობილი გახდა ისლამურ სამყაროში, ხოლო მისი გამოქვეყნებიდან ორი საუკუნის შემდეგ გახდა ექვსიდან ერთ-ერთი ძირითადი სუნიტური ჰადისების კრებული. ალ-ბუჰარის სწავლებამ ბევრი მიმდევარი გაიჩინა მავერანაჰრში. XVI საუკუნეში შეიბანიდების დინასტიის მმართველობის დროს ყიშლაღის სასაფლაოზე გამოჩნდა პირველი მემორიალური კომპლექსი, რომელიც მოიცავდა მავზოლეუმსა და ჯუმა მეჩეთს. მავზოლეუმის მახლობლად გააშენეს ჭადრები, რომელთა ნახვაც დღემდეა შესაძლებელი კომპლექსის მიმდებარედ. მცირე გადაკეთებისა და მიმატებების შედეგად მოაღწია XX საუკუნის დამეგამდე. ცენტრალურ აზიაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მეჩეთში ღვთისმსახურება შეწყდა. უპატრონოდ მიტოვებული მეჩეთი მალევე მოძველდა და 1950-იან წლებში მხოლოდ ნანგრევებიღა იყო. მდგომარეობა შეიცვალა სსრკ-ში ისლამური სამყაროს ქვეყნების მთელი რიგი პოლიტიკური და რელიგიური მოღვაწეების ვიზიტის შემდეგ, რომლებიც გამოთქვამენ სურვილს, მუჰამედ ალ-ბუხარის ძეგლის მონახულების სურვილს. კომპლექსის რესტავრაცია დააჩაქარესა და მალევე სამართავად გადაეცა ცენტრალური აზიისა და ყაზახეთის მუსულმანთა სასულიერო ადმინისტრაციას. 

1997 წელს იმამის დაბადებიდან 1225 წლის იუბილის აღსანიშნავად უზბეკეთის ხელისუფლებამ გადაწყვიტა ახალი მემორიალური კომპლექსის აშენება. მისი მშენებლობა დასრულდა 1998 წლის ოქტომბერში, მშენებლობაში მონაწილეობდნენ სამარყანდის, ტაშკენტის, ბუხარის, ხივის, შაჰრისაბზის, ანდიჯანის, კოკანდისა და ნამანგანის საუკეთესო ხელოსნები.

არქიტექტურა
-----------

იმამ ალ-ბუხარის მემორიალურ კომპლექსს უჭირავს 10 ჰა მიწის ფართობი და მოიცავს შესასვლელ ალაყაფს, ადმინისტრაციულ კომპლექსს, იმამ ალ-ბუხარის მავზოლეუმს და ცალკე მდგომ რამდენიმე ნაგებობას. ძირითადი არქიტექტურული ელემენტები თავმოყრილია მართკუთხა, თითქმის კვადრატული ეზოს გარშემო. 

კომპლექსის დეკორატიული გაფორმება მოიცავს შუა საუკუნეების არქიტექტურულ ელემენტებს: მოიზაიკა, მაიოლიკა და სხვა. ჭადრებს შორის არის წყარო, რომელიც მიიჩნევა სამკურნალოდ.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Золотое наследие Самаркандского зодчества. Мавзолей аль-Бухари.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-06-02. ციტირების თარიღი: 2017-11-26.
* Мемориальный комплекс Имам аль-Бухари.
* Исторические и архитектурные памятники Самарканда. Мемориальный комплекс Имам аль-Бухари.
**ანატოლი დუროვის მუზეუმი** (რუს. Музей А. А. Дурова) — საცირკო ხელოვნებისი მუზეუმი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობს ანტონ გლუშკოს შესახვევში № 44-ში. მუზეუმი გახსნილია ცხოველების ცნობილი გამწვრთნელის, დუროვების საცირკო დინასტიის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენლის ანატოლი ანატოლის ძე დუროვის პატივსაცემად. შედის ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენლობაში.

აღწერა
------

1926 წელს, უკვე რუსეთშიც და საზღვარგარეთაც ცნობილი ცხოველების გამწვრთნელი ანატოლი დუროვი მრავალრიცხოვან ოჯახთან (ცოლი, მშობლები, ორი და თავის ოჯახებთან ერთად) და ცხოველებთან საცხოვრებლად გადავიდნენ ტაგანროგში. ტაგანროგში მათ ჰქონდათ ორი სახლი: შევჩენკოს ქუჩის № 107-ში და ამავე ქუჩაზე № 111-ში. 1928 წელს მსახიობი ტრაგიკულად დაიღუპა იჟევსკში. მისი ოჯახი კვლავ ტაგანროგში ცხოვრობდა კიდევ 12 წლის განმავლობაში. 

1987 წელს მათ საცხოვრებელ სახლსი გაიხსნა ანატოლი დუროვისადმი მიძღვნილი გამოფენა. შენობა, რომელშიც მდებარეობს მუზეუმი, აგებულია მოდერნის სტილში. იგი აგებულია 1900 წელს. მისი ფასადი ასევე შეიცავს ტრადიციული რუსული სტილის ელემენტებს. ფასადის კუტხეები რუსტირებულია. შენობა აგებუულია თეთრი და წითელი აგურისაგან. 

1915 წლამდე სახლი ეკუთვნოდამღვდელ გ. პოცელუევეს, ხოლო შემდეგ სახლის მფლობელი გახდა კოლეჟის ასესორის ა. ცარენკოს მეუღლე. რევოლუციამდე სახლის დიასახლისი იყო ო. მეროშნიჩენკო, საშა სალივანოვის (ანტონ ჩეხოვის ბავშვობის მეგობარი) და. 

1920 წლიდან მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია. 1988 წელს მოახდინეს შენობის რესტავრაცია.

მუზეუმის ექსპოზიცია მოგვითხრობს დუროვის შემოქმედებით გზაზე, ცხოველების წვრთნის მეთოდებზე, მრავალრიცხოვან საზღვარგარეთულ გასტროლებზე. ცენტრალური დარბაზის შუაში მინი არენაა მოწყობილი, რომელიც იმეორებს ანატოლი დუროვის ერთ-ერთ გამოსვლას. მინის ვიტრინებში შენახულია დოკუმენტური მასალა, რომელიც დაკავშირებულია დუროვების ოჯახთან. განსაკუტრეით აღსანიშნავია სხვადასხვა ძველი ფოტოგრაფია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანატოლი დუროვის მუზეუმი
* ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  Музей А.А. Дурова. Министерство культуры Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2017-01-30.
2. ↑  Архитектура стиля модерн. Rostov-Region. ციტირების თარიღი: 2017-01-30.
3. ↑  Музей А.А. Дурова. Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2017-01-30.
4. ↑  Музей А.А. Дурова. Таганрог. Мир путешествий. ციტირების თარიღი: 2017-01-30.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტაგანროგის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| 
* ალფერაკის სასახლე
* ჩეხოვის პატარა სახლი
* ანატოლი დუროვის მუზეუმი
* ივან ვასილენკოს მუზეუმი
* ჩეხოვების დუქანი
* ტაგანროგის ქალაქთმშენებლობისა და ყოფაცხოვრების მუზეუმი
* ანტონ ჩეხოვის ლიტერატურული მუზეუმი
* ტაგანროგის სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი
* ტაგანროგის სამხატვრო მუზეუმი
 |

 |