recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კისისხევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კისისხევის ქვემოთ მდინარე კისისხევის მარცხენა ნაპირას. გურჯაანიიდან თელავისაკენ მიმავალი გზის პირას. თარიღდება XVII საუკუნის შუა წლებით. ეკუთვნოდა თავად ქობულაშვილებს. დიდი ხნის განმავლობაში კოშკი წისქვილის მაგივრობას ეწეოდა, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას „ციხის წისქვილს" უწოდებს.

შენობა გეგმით აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია, სამსართულიანი ნაგებია მთლიანად რიყის ქვით. გარედან ოთხივე კუთხეში აქვს მომრგვალებული, ზემოთკენ თანდათან შევიწროებული შვერილები. პირველი სართული ნახევარწრიული ფორმის ქვის კამარითაა გადახურული, მეორე სართლის გადახურვა გამართული იყო ხის კოჭებზე გრძივ კედლებზე შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები. მესამე სართული კი, ქონგურებით აღჭურვილი ბანი ყოფილა.

კოშკში შესასვლელი მოწყობილი იყო პირველ სართულზე აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთით კიდეში. ამავე კედელში ერთი, შეწყვილებული სათოფური და ორი, თაღოვანი ნიშააა. დასავლეთის კედლის ჩრდილოეთ კუთხეში თაღოვანი ლიობია. რითიც კედლის სისქეში არსებულ, ზედა სართულთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედს უკავშირდება. ჩრდილოეთ კედელში გადაჭრილია სამი სარკმელ-სათოური. სამხრეთ კედელის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სათოფური კედელი. მოგვიანებით, შუაშუ გაუნგრევიათ და წყლის შემოსაყვანად, ორი ხვრელი მოუწყვით.

კოშკის მეორე სართული საცხოვრებელ-სათავდაცოა. მისთვის დამახასიათებელია სათოფურების სიმრავლე. სათოფურები ორ რიგადაა განლაგებული. ქვედა რიგის სათოფურები ქვემოთაა მიმართული ზედასი კი პირდაპირ. ჰორიზონტალურად მათ ზემოთ რამდენიმე პატარა, სწორკუთხა სარკმელია, რეებიც თავის მხრივ, მესამე რიგს ქმნის. სართულის ჩრდილოეთ კედელში, დანარჩენებისგან განსხვავებით, ქვედა რიგის სათოფურები ჩასმულია ნიშებში. ამავე კედლის აღოსავლეთ ნაწილში მოწყობილია ბუხარი დასავლეთ კედლის სისქეში. ამ სარულზეც ისევე როგორც ქვედა სართლზე მოწყობილია მესამე სართულზე ასასვლელი ქვიც კიბე. იგი ორსვლიანია. თითოეული სვლა კედლის ბოლოში იწყება. ისინი სადგომის მხარეს გახსნილია და დაბალი კედლით იყო შემოზღუდული, სხვლების დამაკავშირებელი ბაქანი კედლის შუაში, მესამე სართულის იატაკის დონეზეა. საიდანაც სართულზე გასასვლელი იყო გაკეთებული.

მესამე სართული ბანია, იგი საკმაოდ მაღალი, ქონგურებით დასრულებული კედლებით იყო შემოზთუდული. ქონგურების მცირე ნაწილი მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს შემორჩა. სართულის საბრძოლო ელემენტებს სალოდეებიც ემატება გრძივ კედლებში სამ-სამი სალოდეა მოწყობილი, ხოლო აღოსავლეთ
კედელში ორი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 257-258.
**კაცია ჩიქოვანი**, *ჩიქვანი* (გ. 1681-1682 მიჯნა) — იმერეთის სამეფოს ვეზირი. აღზევდა ლევან III დადიანის დროს - 1661-1680. მოკლე დროში გორდელ აზნაურს იმერეთის მეფემ ბაგრატ IV-მ ვეზირობა მისცა, ლეჩხუმი და საინასარიძო უბოძა. მალე ჩიქოვანი სამთავროს კარის „უფროსი და ვეზირი" გახდა. დადიანმა სალიპარტიანო (ოდიშის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი, მდინარე ტეხურის ორსავე ნაპირას) მისცა და, როგორც ამ კუთხის მფლობელი, ლიპარტიანად აღიარა. ჩიქოვანის დაწინაურებას ხელი შეიწყო იმერეთის მეფისა და დადიანის კონფლიქტმა ლეჩხუმის გამო. ისინი ცდილობდნენ თავიანთ სასარგებლოვ გამოეყენებინათ ჩიქოვანი, მას კი საკუთარი ინტერესები ჰქონდა - დაუნდობლად ანადგურებდა თავის მეტოქეებს, ოდიშის ძირძველ წარჩინებულ საგვარეულოთა წარმომადგენლებს, თვით დადიანთა სახლის წევრებსაც, და თავის მემკვიდრეებს გადადიანებისაკენ უკაფავდა გზას.

1704 წელს ჩიქოვანის ინიციატივით მისი შვილიშვილი კაცია I დადიანად აკურთხეს და ამიერიდან ოდიშის სამთავროში ახალი, ჩიქვანთა დინასტია გადადიანდა. დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* *კაკაბაძე ს.* საქართველოს ისტორია. ახალი საუკუნეების ეპოქა (1500-1810), ტფ. 1922;
* *სოსელია ო.* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1, თბ. 1973;
* *სოსელია ო.* ქსე, ტ. 11, გვ. 142, თბ. 1987
**კარლო თაბუკაშვილი** (დ. 5 აპრილი, 1925, თბილისი — გ. 24 სექტემბერი, 2004) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1992).

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო-სატრანსპორტო ფაკტულტეტი.

1948–1951 წლებში მუშაობდა ქ. ვლადიმირში წყალმომარაგების სექტორის ინჟინრად. შემდეგ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წყალთა მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში. 1972 წლიდან საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში თეორიული მექანიკის კათედრაზე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. მისი კვლევები ეხება ჰიდროტექნიკაში ჰიდრავლიკური პრობლემების გადაწყვეტას და მის დანერგვას პრაქტიკაში. კარლო თაბუკაშვილის მიერ გამოკვლეული ჰიდრავლიკური გაანგარიშების მეთოდები შესულია სსრკ-ის წყალთა მეურნეობის საპროექტო უნივერსიტეტების რეკომენდებულ ნორმატივებში. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი.

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს საინჟინრო აკადემია, ნამდვილი წევრი (1992-)

ჯილდოები
--------

* 2000 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.III, თბ. 2014, გვ. 416
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5 / შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003, გვ. 112

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარლო თაბუკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მცხეთის გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ მცხეთის ჩრდილო ნაწილში, ძეგლი დაზიანებულია. 

მცხეთის გორაზე 1957 და 1962 წლებში მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. კალანდაძის ხელმძღვანელობით, გათხარა თლილი ქვითა და კირის ხსნარით ნაგები გვიან ანტიკური ხანის მცხეთის ზღუდის ნაწილი, გვიან ანტიკური ხანის ადრიან ფეოდალურ ხანაზე გარდამავალი პერიოდის დაგანვით, ფეოდალური ხანის ნაგებობის ნაშთი და მარანი. 1975-1980 წლებში მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანელობით, გორაზე გათხარა ალიზის ზღუდისა და თიხატკეპნილი იატაკის მქონე ნატეხი ქვით ნაგებ სათავსთა ფრაგმენტები და სამაროვანი, აღმოჩნდა რამდენიმე თიხის თონე-სათბური, ღარიანი და ბრტყელი კრამიტების, ჩალისფრად გამომწვარი თიხის ყელწიბოიანი ჭიჭლა-ხელიდების ნატეხები, რკინისა და ბრინჯაოს წვრილი ნივთები, შინაურ ცხოველთა ძვლები, ნაცარი, ნახშირი, ბათქაშისა და ალიზის ნამტვრევები. სამაროვანი ორფენიანია. I ფენა ძირითადად შედგება ფილაქვით ნაგები ქვაყუთებისაგან, რომლებშიც ქრისტიანული დაკრძალვის წესი დადასტურდა. თარიღდება ადრიან ფეოდალური ხანით, II ფენა წარმოდგენილია ორმოსამარხებით, რომლებიც ადრიან ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება. 

მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 246-247.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იშხანი**. |

**იშხანიკი** — ჰერეთის მეფე დაახლოებით 943 — X საუკუნის 50-იან წლებში, ადარნასე პატრიკის ძე. იშხანიკის თანამმართველი იყო დედამისი, დინარ დედოფალი, ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა სახლის წარმომადგენელი. იბნ ჰაუკალის თხზულების მიხედვით, იშხანიკის მეფობის დროს ჰერეთი დეილამის მთავრების — სალარიდების სახელმწიფოს ვასალი იყო. X საუკუნის 50-იან წლებში იშხანიკმა ისარგებლა სალარიდების სახელმწიფოში შინაფეოდალური ომებით და ხარკის მიცემა შეწყვიტა.

ქართული წყაროების მიხედვით, იშხანიკმა დედის დახმარებით განახორციელა რელიგიური რეფორმა. ჰერეთმა უარყო მონოფიზიტობა, აღიარა მართლმადიდებლობა და ეკლესიურად დაექვემდებარა მცხეთის საკათალიკოსო ტახტს. ეს, ფაქტობრივად, ნიშნავდა სომხური პოლიტიკური ორიენტაციის ქართულით შეცვლას. საგარეო პოლიტიკაში იშხანიკი ცდილობდა ადრე დაკარგული ჰერეთის მიწების ხელახლა შემომტკიცებას. მან ისარგებლა საჯთა მეორე შემოსევის (X საუკუნის 20-იანი წლები) შემდეგ კახეთის სამთავროს დასუსტებით და დაიბრუნა კახეთის ქორეპისკოპოს კვირიკე I-სა და აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III-ის მიერ ადარნასე პატრიკისათვის წართმეული ციხეები.

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ. 1970
* *პაპუაშვილი თ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 288, თბ. 1980
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები", 2007 წ.
კარლო გოლდონი
**კარლო გოლდონი** (იტალ. Carlo Goldoni; დ. 25 თებერვალი, 1707, ვენეცია – გ. 6 თებერვალი, 1793, პარიზი) — იტალიელი დრამატურგი, თეატრის რეფორმატორი. წერდა კომედიებს, ტრაგიკომედიებს, ინტერმედიებს, ლიბრეტოებს, სცენარებს, ლექსებს და სხვ. იტალიურ სცენაზე შეიტანა რიგი სიახლეებისა, რის გამოც იტალიური რეალისტური კომედიის ფუძემდებლად ითვლება.

ცხოვრება
--------

გოლდონის შემოქმედება საქართველოში XIX საუკუნის მიწურულს გახდა ცნობილი პიესით „ბუზღუნა კეთილისმყოფელი", რომელიც 1879 წელს იტალიურიდან თარგმნა ივანე მაჩაბელმა. პიესა მაშინვე დადგა ქართულმა დრამატულმა მუდმივმა დასმა სათაურით: „როგორც ჰქუხს, ისე არ სწვიმს". საინტერესოა გოლდონის ქართულ თემაზე დაწერილი პიესა „მშვენიერი ქართველი ქალი", რომელიც პირველად 1761 წელს ვენეციაში, სან ლუკას თეატრის სცენაზე დაიდგა, ხოლო მეორედ – თბილისში, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში 1981 წელს (დამდგმელი რეჟისორი ავთანდილ ვარსიმაშვილი). ქართულ სცენაზე გოლდონის სხვა პიესებიც დაიდგა, მ.შ. აღსანიშნავია „ორი ბატონის მსახური" (1946, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი; 1970, კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი), „სასტუმროს დიასახლისი" (1952, კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი), „საპატარძლო აფიშით" (1942, რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი) და სხვ. მისი პიესები დაიდგა აგრეთვე ბათუმის, გორის, ხაშურის, ჭიათურის თეატრებში. ქართულად თარგმნილია გოლდონის მრავალი ნაწარმოები. მის პიესებს თარგმნიდნენ იოსებ გრიშაშვილი, გოლა (გიორგი მუმლაძე), ალექსანდრე ფრონისპირელი, დავით კასრაძე, გ. ყალაბეგიშვილი, ა. ფაღავა და სხვ. 1903 წელს პეტრე უმიკაშვილმა თარგმნა იტალიელი დრამატურგის პაოლო ფერარის პიესა „გოლდონი და მისი ახალი 16 კომედია". შალვა დადიანმა 1930 წელს გოლდონის პიესის „ცნობისმოყვარენის" მიხედვით დაწერა ორიგინალური პიესა „ცის, ბრის".

ბიბლიოგრაფია
------------

* Opere complete, v. 1–40, Venezia, 1907–57;
* Комедии, т. 1–2, М.–Л. 1959.

ლიტერატურა
----------

* *სტურუა ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 80.
* Реизов Б. Г. К. Гольдони, Л.–М. 1957.
**იშხნის საქტიტორო რელიეფი** — იშხნის ტაძრის ტიმპანის ქვა. აღმოჩნდა იშხნის ტაძრის სარესტავრაციო სამუშაოების მიმდინარეობისას, კომპლექსის ეზოში მიწის დადაბლების დროს. აღმოჩენის ზუსტი ადგილი და სხვა დეტალები უცნობია. რელიეფს 2014 წლის ივლის-აგვისტოში მიაკვლია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეცნიერთა ჯგუფმა პროექტის „ტაო-კლარჯეთი – ისტორიისა და კულტურის ძეგლები" ექსპედიციის ფარგლებში, ქალაქ რიზეს მუზეუმში. ტიმპანი დაზიანებულია. მისი ზომებია: სიგანე — 113 სმ, სიმაღლე — 57,5 სმ, სისქე — 26,5 სმ. მეცნიერების მოსაზრებით იგი დასავლეთი კარიბჭის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. რელიეფის გაფორმებისა და სტილის მიხედვით თარიღდება XI საუკუნით.

აღწერა
------

ტიმპანის ქვის ზედაპირი სრულად არის დამუშავებული. გარშემო დატოვებულია ვიწრო ზოლი, დანარჩენი არე კი შემოსაზღვრულია დამუშავებული კანტით, რომელიც ალაგ-ალაგ ან მარყუჟს აკეთებს, ან კომპოზიციის გასაფორმებელ იგივე ტიპის კანტებს ეწვნის. ცენტრში გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით, მარჯვნივ კი ქტიტორი. მარცხენა მხარეს წნული კანტებით მოსაზღვრული ორი მედალიონია, რომლებშიც ლომი და კურდღელია გამოქანდაკებული. ღვთისმშობლისა და მაცხოვრისკენ შებრუნებულ ქტიტორს ხელში ტაძრის მოდელი უჭირავს.

ღვთისმშობლის გამოსახულებასთან არის განმარტებითი ასომთავრული წარწერა თავთან, აქეთ-იქით: „დ(ე)დ(ა)ჲ ღ(მრთისა)ჲ". ქტიტორის გამოსახულებასთან არანაირი განმარტებითი წარწერა არ გვხვდება.

ტიმპანი მეცნიერების აზრით განზრახ არის დაზიანებული. ღვთისმშობლის, მაცხოვრის და ქტიტორის სახეები ჩამოთლილია. ჩამოტეხილია ქტიტორის მარცხენა ხელი, აგრეთვე მაცხოვრის ხელის მტევანი, რომელშიც გრაგნილი უჭირავს. ქვა ქტიტორის გამოსახულებასთან ორ ნაწილადაა სიგრძეში გაპობილი.

ვინაიდან საქტიტორო რელიეფი რელიგიურ კომპოზიციასა და ადამიანთა გამოსახულებებს შეიცავდა იგი ტაძრის მეჩეთად გადაკეთებისთანავე უნდა ჩამოაგდოთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუდავა ბ. საითიძე გ. ახლად აღმოჩენილი საქტიტორო რელიეფი იშხნიდან, საქართველოს სიძველენი, 18, თბ. 2015
აღდგენილი ეკლესია
**წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** (სერბ. Саборна црква Светог Николе у Карловцу) — სერბული მართლმადიდებელი ეკლესია კარლოვაცში, ცენტრალურ ხორვატიაში. თავდაპირველი ეკლესია (რომელიც 1993 წელს დაანგრიეს) წმინდა ნიკოლოზის სახელზე აგებული იყო 1787 წელს. 2007 წელს ეკლესია სრულად აღადგინეს.

ისტორია
-------

ადგილობრივმა სერბულმა დიასპორამ მიწა ეკლესიისთვის 1781 წელს შეიძინა, 1784 წელს მოითხოვეს მშენებლობის ნებართვა და 1785–ში დაიწყო მშენებლობა. ეკლესიის მშენებლობა 1787 წელს დასრულდა  და 1803 წლიდან დაიწყო წირვების ჩატარება.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ეკლესია გაჩანაგდა, ხოლო 1991 წელს ხორვატიის ომის დროს ხორვატიის სამხედრო ნაწილებმა ის საერთოდ ააფეთქეს. ეკლესია რამდენიმე აფეთქების შემდეგ 1993 წელს საბოლოოდ განადგურდა.
| constructed\_date = 1803

ეკლესიის ნანგრევები 2005 წელს.
ის 2007 წელს სრულად აღდგინეს. 2012 წლის 7 იანვარს, აღმოსავლური ტრადიციით შობის აღნიშვნის დროს ხორვატიის პრეზიდენტმა ივო იოსიპოვიჩმა ეკლესია მოინახულა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კარლოვაცი
* ხორცვატიის სერბები

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  Parohija karlovačka.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-30. ციტირების თარიღი: 2013-03-30.
3. 1 2 3 4 5 6  IDENTITET-Saborni hram Svetog oca Nikolaja u Karlovcu. ციტირების თარიღი: 2013-03-30.
4. ↑  Večernji list-Josipović na pravoslavni Božić nazočio liturgiji u crkvi u Karlovcu. ციტირების თარიღი: 2013-03-30.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იშხანი**. |

**იშხნის საეპისკოპოსო** — ეპარქია ფეოდალურ საქართველოში. ცენტრი იშხანი (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია), ოლთისის წყლის (ახლანდელი ოლთუ-ჩაი) მარჯვენა სანაპიროზე. დაარსდა IX საუკუნის შუა წლებში ბაგრატ I კურაპალატის ინიციატივით. პირველი ეპისკოპოსი იყო საბა იშხნელი, გრიგოლ ხანძთელის თანამოღვაწე. იშხნის საეპისკოპოსო ეპარქიაში შედიოდა ძველი ქართული პროვინციები: თორთომი, პარხალი და სხვა. იშხნელს საკმაოდ საპატიო როლი ჰქონდა საქართველოს მეფეთა კურთხევისა და დარბაზობის დროს. იგი საქართველოს საეკლესიო იერარქიაში რიგით მეათე იყო.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
-----------------------

XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, სრულიად თორთომს აკონტროლებდა გურჯი-ბოღაზიდან მოყოლებული. ასევე ქვემო ტაო, არტანუჯს და საკრულავს შორის. ორჯოხის მთასა და სპერი, ტრაპიზონის მთებს შორის სრულიად კაკვკასიძეების მიწა. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში იშხნელი მესამე ადგილზეა დასახელებული. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Ⴂ. იშხნელის სამწყსო გურჯიბოღაზს აქეთა სულა Ⴇორთუმი, ტაოს ქვემოთი, არტანუჯის თავი, საკრულავი ჰქვიან იმას აქეთი; გაღმით ორჯოხის მთის აქეთი, სულა საკავკასი(ძ)ო, ისპირი ტრაპიზონის მთას გადმოღმა." |
|  | (სამცხე-საათაბაგოს მღვდელთ-მთავარნი) |

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 288.

სქოლიო
------

1. ↑  ჟორდანია თ. „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა", თბ. 1897, გვ. 53
კუბის გერბი
**კუბის გერბი** (ესპ. Escudo de Cuba) — ოფიციალური კუბის ჰერალდიკური სიმბოლოა. იგი შედგება ფასცისაგან, ზემოთ აქვს ფრიგიული ქუდი და მასზე ჩამოდებულია ფარი. ფარი ტყავისგანაა გაკეთებული. ფარის მარცხნივ არის შემოხვეული მუხის ხის ტოტი ხოლო მარჯვნიდან დაფნის ხის. გერბის დიზაინი შექმნა მიგელ ტერუბე ტოლონმა და დამტკიცებული იქნა ოფიციალურ გერბად 1906 წლის 24 აპრილს.

ფარი
----

ფარი არის დაყოფილი სამ ნაწილად:

ზემოთა ნაწილში არის ზღვაზე ორ კლდეს შუა გადებული გასაღები, რომელიც აღნიშნავს კუბის გეოგრაფიულ მდებარეობას კუბა მდებარეობს ფლორიდის და იუკატანის ნახევარკუნძულს შორის. უკან ამომვალი მზე აღნიშნავს ახალი რესპუბლიკის აღზევებას.

ფარის გარშემო ნაწილი
--------------------

ფარის გარშემო არის შემოხვეული ორი ხის ტოტი: მარცხნივ არის შემოხვეული მუხის ხის ტოტი ხოლო მარჯვნიდან დაფნის ხის. მუხის ხის ტოტი აღნიშნავს ქვეყნის სიძლიერეს, ხოლო დაფნის ტოტი კი: ღირსებასა და დიდებას. ბეს სიმბოლოები იდეაში წარმოადგენს ადამიანის უფლებებათა დევიზს: თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა.

გერბის ზემოთა ნაწილი/თავი
-------------------------

გერბის ზემოთ არის გამოსახული ფრიგიული ქუდი რაც თავისუფლების სიმბოლოა და ეს იმას აღნიშნავს რომ სახელმწიფო დამოუკიდებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Cuba Flags
**იშტვან ფრიდრიხი** (უნგრ. István Friedrich; 1 ივლისი, 1883, მალაცკი, სლოვაკეთი — 25 ნოემბერი, 1951, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოლიტიკოსი. უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დამხობის შემდეგ 1919 წლის 23 აგვისტოდან 24 ნოემბრამდე იყო უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი და ამავდროულად ასრულებდა უნგრეთის სახელმწიფოს მეთაურის მოვალეობას. საბჭოთა მმართველობის დროს დაპატიმრებული იყო, როგორც კონტრრევოლუციონერი. 1919 წლის 6 აგვისტოს მონაწილეობდა სახელმწიფო გადატრიალებაში, რის შემდეგაც დაინიშნა უნგრეთის პრემიერ-მინისტრად. პარალელურად იყო უნგრეთის თავდაცვის მინისტრი 1920 წლის 15 მარტამდე. უნგრეთის პარლამენტის წევრი იყო 1920-1939 წლებში. 1951 წელს მატიაშ რაკოშის რეჟიმის დროს დააპატიმრეს, სავარაუდოდ გარდაიცვალა ციხეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იშტვან ფრიდრიხის ბიოგრაფია

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უნგრეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
* მიხაი კაროიი
* იშტვან ფრიდრიხი
* კაროი ჰუსარი
 |  |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
* ზოლტან ტილდი
* არპად საკაშიცი
 |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
* მატიაშ სუარეში
* არპად გენცი
* ფერენც მადლი
* ლასლო შოიომი
* პალ შმიტი
* ლასლო კევერი
* იანოშ ადერი
* კატალინ ნოვაკი
 |

 |
**კენტის საგრაფო** ესაზღვრება ლონდონს ჩრდილო-დასავლეთით, სურეის დასავლეთით და აღმოსავლეთით, სასექსს სამხრეთ დასავლეთით. ის ასევე ესექსის რეგიონს ესაზღვრება მდინარე თემზის, იგივე ტემზის ესტუარის მხრიდან და საფრანგეთის პა-დე-კალეს მონაკვეთს ლა-მანშის გვირაბის საშუალებით. 

კენტის საგრაფოს მთავარი ქალაქია მეიდსტონი. მოსახლეობა 1359 მლნ.

კენტერბერში მთავარეპისკოპოსის სამყოფელი და ინგლისის მთავარი საკათედრო ტაძარი ფუნქციონირებს მე-6 საუკუნიდან მოყოლებული დღემდე, მას შემდეგ , რაც ინგლისი წმინდა ავგუსტინემ გააქრისტიანა. კენტში, მედვევში ასევე მდებარეობს როჩესტერის საკათედრო ტაძარი. ეს არის მეორე უძველესი ტაძარი ინგლისში კენტერბერის შემდეგ.

კენტს "ინგლისის ბაღს" უწოდებენ რადგანაც აქ მეხილეობა კარგადაა განვითარებული. 

კენტის ეკონომიკა საკმაოდ დივერსიფიცირებულია. მრეწველობის ძირითადი დარგები: ავტოგადაზიდვა, საბაზრო ლოგისტიკა და ტურიზმი. ჩრდილო-დასავლეთ კენტის მრეწველობაში შედის სამშენებლო მასალების მოპოვება, ბეჭდური და სამეცნიერო კვლევები. ქვანახშირის მოპოვება ქვეყნის სამრეწველო მემკვიდრეობაა.
**მირონ ხვიბლიანის დარბაზ-მაჩუბი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელში.

აღწერა
------

გრიგოლ და მირონ ხვიბლიანის საკუთრებაში ერთი კარმიდამოს ფარგლებში მოქცეული რამდენიმე ნაგებობაა გაერთიანებული. ხვიბლიანების სამოსახლო სოფელ იელის ერთ-ერთი მასშტაბური არქიტექტურული კომპლექსია, რომლის დიდი ნაწილი რღვევის პირას მისული, მიტოვებული და უფუნქციო ნაგებობებისაგან შედგება. სამხრეთით დაქანებულ, რთულ რელიეფზე შეფენილი შენობებიდან ყველაზე ადრეულია ოთხსართულიანი კოშკი და ეზოს ჩრდილოეთ და დასავლეთ პერიმეტრზე მოქცეული დარბაზ-მაჩუბები, ხოლო შედარებით გვიან, დაახლოებით მე-19-20 საუკუნეების მიჯნაზე უნდა იყოს აგებული კოშკის ირგვლივ აღმართული ბუხრიანი საცხოვრებელი სახლები, რომელთაც ბოლო ათწლეულებში ახალი საცხოვრებელი ფართი მიეშენა უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში. 

კომპლექსის ყველა ნაგებობა სწორკუთხა გეგმარებისაა და ნაშენია ფიქალით, კირ-დუღაბის ხსნარზე; მასიური კედლის სიბრტყეები შელესილია კირით. ნაგებობები დრო-ჟამისა და მოუვლელობისაგან მძიმე მდგომარეობაშია, ნაწილი შენობებისა დანგრეულია, შედარებით უკეთაა შენარჩუნებული კოშკი, ჩრდილოეთ დარბაზ-მაჩუბი მასზე აღმოსავლეთით მიშენებული საცხოვრებელი სახლი და კომპლექსის სამხრეთით ცალკე მდგარი მირონ ხვიბლიანის საცხოვრებელი სახლი. არანაკლებ მასშტაბურია კოშკის დასავლეთით მდგომი დარბაზ-მაჩუბი, რომლის პირვანდელი მოცულობიდან მხოლოდ საყრდენი კედლების ნაწილი და ხის ჩამოშლილი კონსტრუქციებია შემორჩენილი. შესაძლებელია მისგან მხოლოდ კედლებიღაა შემორჩენილი, მაგრამ ის კომპლექსის ერთ-ერთ მაშტაბურ ნაგებობას წარმოადგენს, რომელსაც კომპლექსის გააზრებისასა და აღქმისასა მნიშვნელოვანი როლი უჭირავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 38193

სქოლიო
------
**კლიფ ბასტინი** (ინგლ. Clifford Sydney Bastin; დ. 14 მარტი, 1912 — გ. 4 დეკემბერი, 1991) — ინგლისელი ფეხბურთელი.

საკლუბო კარიერა
---------------

კლიფ ბასტინი 1912 წელს ინგლისის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე პატარა ქალაქ ეკსეტერში დაიბადა. 16 წლის ასაკში მოხვდაი ამავე ქლაქის გუნდის „ეკსეტერ სიტის" შემადგენლობაში. ძირითად შემადგენლობაში მოხვედრის შემდეგ მან რამდენიმე გოლი გაიტანა და იგი უმალვე შენიშნა ლონდონის „არსენალის" მწვრთნელმა ჰერბერტ ჩეპმენმა. 1929 წელს ბასტინი ლონდონში გადავიდა და რამდენიმე წელიწადში „არსენალის" ლიდერი გახდა. 30-იან წლებში ბასტინმა არსენალთან ერთად 2 ასოციაციის თასი მოიგო და 5-ჯერ გახდა ინგლისის ჩემპიონი. 1938 წელს ბასტინმა მძიმე ტრავმა მიიღო და შემდეგ სრულფასოვნად თამაში ვეღარ შეძლო. 1947 წელს კარიერა დაასრულა.

სანაკრებო კარიერა
-----------------

კლიფ ბასტინი იყო მონაწილე ჰაიბერის ბრძოლისა. ეს სახელი დაერქვა 1934 წელს გამართულ შეხვედრას იტალიიის მსოფლიო ჩემპიონ ნაკრებსა და ინგლისის ნაკრებს შორის, რომელიც ლონდონში, ჰაიბერიზე გაიმართა. მატჩი ინგლისელებმა 3-2 მოიგეს. ბასტინი ნაკრებთან ერთად ბერლინში მონაწილეობდა ცნობილ მატჩში სადაც გერმანიის ნაკრებთან თამაშის წინ ინგლისის ნაკრები ჰიტლერს ნაცისტური მისალმებით შეხვდა. კლიფ ბასტინი 2009 წელს გახდა ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზის წევრი.

სამხედრო კარიერა
----------------

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბასტინი ბრიტანეთის არმიაში გამოიძახეს. დაქვეითებული სმენის გამო იგი სახმელეთო ჯარებში არ მიიღეს, მიუხედავად ამისა ბასტინი დაინშნა ჰაერსაწინააღმდეგო დანადგარების მეთვალყურედ. 1941 წელს იტალიის პროპაგანდისტულმა ფაშისტურმა რადიომ რომში გაავრცელა სენსაციური ინფომრაცია იმის შესახებ, რომ ცნობილი ინგლისელი ფეხბურთელი კლიფ ბასტინი ტყვეობაში იმყოფებოდა, თითქოს ბასტინი იტალიელებმა კრეტის ბრძოლაში აიყვანეს ტყვედ. როგორც აღმოჩნდა იტალიელებმა იცოდნენ რომ ბასტინი მონაწილეობდა ომში მაგრამ არ იცოდნენ რომ ბასტინი სმენის დაქვეითების გამო სამხედრო სამსახურიდან მოხსნილი იყო.

ტიტულები
--------

ინგლისის ჩემპიონი (2)1929–30, 1935–36
ინგლისის ასოციაციის თასის გამარჯვებული (5)1930–31, 1932–33, 1933–34, 1934–35 და 1937–38

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Arsenal.com Profile დაარქივებული 2015-07-23 საიტზე Wayback Machine.
**კონსტანტინ პიატსი** (ესტ. Konstantin Päts; დ. 23 თებერვალი, 1874 — გ. 18 იანვარი, 1956) — ესტონეთის პირველი პრეზიდენტი.

დაიბადა მართლმადიდებელი ესტონელის იაკობ პიატსის ოჯახში. დედა ოლღა თუმანოვა წარმოშობით რუსი იყო. 1898 წელს დაამთავრა იურევის საიმპერატორო უნივერსიტეტის (თანამედროვე ტარტუს უნივერსიტეტი) იურიდიული ფაკულტეტი. მსახურობდა რუსეთის არმიაში. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში. 1906 წლიდან ემიგრაციაშია და ცხოვრობს შვეიცარიასა და ფინეთში. დაუსწრებლად მიუსაჯეს სასიკვდილო განაჩენი. 1909 წელს განაჩენის შეცვლის შემდეგ დაბრუნდა რუსეთის იმპერიაში და დაიწყო ჟურნალისტური მოღვაწეობა.

1918 წელს გერმანელებმა დააპატიმრეს და ივლისიდან ნოემბრამდე იმყოფებოდა პოლონეთის საკონცენტრაციო ბანაკში. ესტონეთში დაბრუნების შემდეგ, მალევე დანიშნეს პრემიერ-მინისტრად და თავდაცვის მინისტრად. 1921–1934 წლებში ხუთჯერ იქნა არჩეული სახელმწიფო უხუცესად.

1938 წელს აირჩიეს პრეზიდენტად. ხელისუფლება დაკარგა 1940 წლის ივნისში, მას შემდეგ, რაც რუსეთმა მოახდინა ესტონეთის ანექსია. იგი დაპატიმრეს და ოჯახთან ერთად გადაასახლეს უფაში. 1952 წელს გამოაცხადეს მისი განაჩენი 25 წლით ტავისუფლების აღკვეთა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონსტანტინ პიატსი ესტონეთის პრეზიდენტის ოფიციალურ საიტზე

|
|  |
|
| წინამორბედი: | **ესტონეთის პრეზიდენტი**1938 – 1940 | შემდეგი:ლენარტ მერი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
კონსტანტინ პიატსი · ლენარტ მერი · არნოლდ რუიტელი · ტოომას ჰენდრიკ ილვესი · კერსტი კალიულაიდი · ალან კარისი |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| 
* კონსტანტინ პიატსი
* ოტო შტრანდმანი
* იან ტინისონი
* ადო ბირკი
* ანტს პიიპი
* იუჰან კუკი
* ფრიდრიხ აკელი
* იური იააკსონი
* იან ტეემანტი
* აუგუსტ რეი
* კაარელ ეენპალუ
* იური ულუოტსი
* ოტო ტიეფი
* ედგარ სავისაარი
* ტიიტ ვიაჰი
* მარტ ლაარი
* ანდრეს ტარანდი
* მარტ სიიმანი
* სიიმ კალასი
* იუჰან პარტსი
* ანდრუს ანსიპი
* ტაავი რიივასი
* იური რატასი
* კაია კალასი
 |

 |
**კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — თბილისის ეკლესია, მდებარეობს ძველი თბილისის ერთ-ერთ მიკროუბანში — კლდისუბანში, რის გამოც ეკლესიას XVIII საუკუნის დოკუმენტური მასალა მოიხსენიებს, როგორც „კლდისუბნის წმ. გიორგის ეკლესიას".

დავით კარიჭაშვილი ამბობს: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ტფილისის სამხრეთითვვე კლდისუბანსა შინა, მაღალსა კლდესა ზედა აღშენებულ არს ეკკლესია მცირე მცირესავე გუმბათითა, კეთილ და მშვვენიერ სახილველი, სახელსა ზედა წმიდისა გიორგისასა, სადაც ასვენია ნაწილნი წმიდისა გიორგისავე სასწაულმოქმედნი. ეკკლესია ესე აშენებულ არს კრამიტით დახურვილი და იწოდების იგი კლდის ეკკლესიად." |
|  |  |

 ჩრდილოეთის კედელში დატანებული მცირე სარკმლის მაღლა ჩასმული ორენოვანი — ქართული და სომხური წარწერა მოგვითხრობს, როგორც ეკლესიის აღმშენებლის, ასევე მისი აგების თარიღის შესახებ. წარწერის თავზე ვკითხულობთ „ქორონიკონსა უმა" (441) 1753. ამ ეკლესიას ძველ თბილისში „ხიხოს ეკლესიასაც" ეძახდნენ. ამჟამად ეკლესიაში წირვა-ლოცვა ქართულ ენაზე სრულდება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 600
კლოდ ბერნარი
**კლოდ ბერნარი** (ფრანგ. Claude Bernard; დ. 12 ივლისი, 1813, სენ-ჟულიენი — გ. 10 თებერვალი, 1878, პარიზი) — ფრანგი ფიზიოლოგი და პათოლოგი, თანამედროვე ფიზიოლოგიის და ექსპერიმენტული პათოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1854). 1839 წელს დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტი და მუშაობა დაიწყო ფრანსუა მაჟანდის ლაბორატორიაში. 1854 წელს პარიზის უნივერსიტეტის ზოგადი ფიზიოლოგიური კათედრის, ხოლო 1868 წლიდან ბუნებისმეტყველების მუზეუმის შედარებითი ფიზიოლოგიური კათედრის ხელმძღვანელი. 1843 წელს გამოაქვეყნა პირველი ნაშრომი სანერწყვე ჯირკვლის სეკრეტორული ნერვის ანატომიასა და ფიზიოლოგიაზე, შემდეგ კი მთელი რიგი გამოკვლევები კუჭქვეშა ჯირკვლის ფუნქციის, ღვიძლის მიერ გლიკოგენის წარმომქმნელი ფუნქციის, კუჭის წვენისა და კვებისათვის მისი მნიშვნელობის შესახებ. ბერნარმა შეისწავლა ნახშირწყლების ცვლა და დაადგინა, რომ მის რეგულაციაში მონაწილეობს ღვიძლი და ცენტრალური ნერვული სისტემა. 1853 წელს აღმოაჩინა სიმპათიკური ნერვული სისტემის ფუნქცია, რაც სისხლძარღვთა მოძრაობისა და სხეულის ცალკეული ნაწილების სისხლით მომარაგების რეგულაციაში მდგომარეობს. ბერნარის გამოკვლევებს დიდი მნიშვნელობა აქვს არა მარტო ფიზიოლოგიაში, არამედ ფარმაკოლოგიაში, ტოქსიკოლოგიის, პათოლოგიებში და სხვა სამედიცინო დისციპლინებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ ბერნარის აზრით, სიცოცხლის ყველა მოვლენა განპირობებულია მატერიალური მიზეზებით, რომელთა საფუძვლები ფიზიკურ-ქიმიური კანონზომიერებებია, იგი მაინც ფიქრობდა, თითქოს არსებობს რაღაც შეუცნობელი მიზეზები, რომლებიც ქმნიან სიცოცხლეს და ადგენენ მის კანონებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 329.
**კლდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კლდისუბანში.

კლდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია ქვედა სოფელში, მდ.რიცეულას მარცხენა მხარეს დგას. ვახუშტი ბატონიშვილი ამ წყალს „სადმელის ხევს" უწოდებს. სოფ. სადმელი მეზობლად მდებარეობს. აგებულებით ეკლესია გარედან სამნავიან ბაზილიკას წააგავს, ხოლო შიგნით სამ შენობას წარმოადგენს: ერთ დიდ, შედარებით ახალ ეკლესიას (დღეს შუა ნაწილი), მეორეს - ძველ პატარა ეკლესიას (სამხრეთი ნაწილი) და მესამეს - გრძელ შენობას (ჩრდილო ნაწილი), რომელიც შუა ნაწილის თანამედროვე უნდა იყოს. სამივე შენობა ცალ-ცალკე ნაწილს წარმოადგენს და ორგანულად ერთმანეთთან დაკავშირებული არ არის. პირველი ორი შენობა კარგადა არის დაცული, მესამეს კი დასავლეთი მხარე დაქცეული აქვს. სამივე შენობა შირიმის თლილი ქვისა და კირისგანაა ნაგები, თაღები — ქვიტკირისგან. გადახურულია ყავარით. შირიმის ქვას ადგილობრივები სპონტიოს, პონტიკის და პოლტიკის ქვას უწოდებენ. დიდი ეკლესია (შუა ნაწილი) ერთნავიანი შენობაა, ზომებით — 10 მ. X 4,2 მ. ეს ნაწილი შიგნით კირითაა გალესილი, თაღი კარგადაა შენახული. 

ეკლესიას დასავლეთით, სამხრეთითა და ჩრდილოეთით კარი აქვს (სამხრეთისა და ჩრდილოეთი კარი გვერდით შენობებში გადის). აღმოსავლეთითა და დასავლეთით თითო სარკმელია გამოკვეთილი. საკურთხევლის შუაში ტრაპეზი დგას. საკურთხეველში ორი დიდი თახჩაა: ერთი ჩრდილოეთით, მეორე — სამხრეთით. ჩრდილოეთის თახჩაში სამკვეთლო უნდა ყოფილიყო გამართული, ხოლო სამხრეთისაში — სალარო.

პატარა ეკლესია (სამხრეთი ნაწილი) ერთნავიანი შენობაა, ზომებით 3,7 მ. X 3,3 მ. მას კარნიზებად მოთეთრო ქვა აქვს, რომელიც ჩუქურთმითაა შეკობილი. სამხრეთ კედელში (გარედან) ჩუქურთმიანი სვეტის ორი ნატეხია დატანებული: ერთი კარის მარჯვნივ, მეორე — მარცხნივ. კარის ძირსაც ამგვარივე ქვა დევს, რომელიც პირით შიგნით არის შებრუნებული. კარი ეკლესიას აქვს სამხრეთით და ჩრდილოეთით (უკანასკნელი დიდ ეკლესიაში გადის): სარკმელი - აღმოსავლეთით - 1, დასავლეთით - 1. საკურთხეველი შუა ეკლესიიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. კანკელი ქვიტკირისაა. მისი წინა პირი ქვის სვეტებითა და კამარებით ყოფილაშემკული, რომლებიც დღეს თითქმის სულ დანგრეულია.

2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, კლდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესიას ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე, გ. (1994). *რაჭა-ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები*. თბილისი. გვ, 133-136.

სქოლიო
------

1. ↑  *საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665 კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ*, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, თბილისი, 07.11.2006.
**კარაპეტ ჩერნოვის სახლი** (რუს. Дом Карапета Чернова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობდა დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ვოროშილოვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს ეკლექტიკისს სტილში. მოგვიანებით ჩაუტარეს რეკონსტრუქცია. ამჟამად შენობაში განთავსებულია როსტოვის სახელმწიფო ეკონომიკური უნივერსიტეტი. შენობას აქვს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

სამსართულიანი სავაჭრო სახლი აგებულია 1890-იანი წლებში ვაჭარ კარაპეტ ჩერნოვის დაკვეთის მიხედვით. მოგვიანებით სახლს დააშენეს კიდევ ორი სართული ფ. იასინსკის პროექტის მიხედვით, ინჟინერ გ. ჩორჩოლიანის ხელმძღვანელობით. 

სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებულია ქალაქური ლეგენდა მეცხენე კარაპეტ ჩერნოვსა და შალის მწარმოებელ მელკონოვ-ეზეკოვის დავის შესახებ. იმის გასაგებად თუ რომელი უფრო მდიდარი იყო მათ გადაწყვიტეს აეშენებინათ სახლები დიდი სადოვაიის ქუჩისა და დიდი პროსპექტის გადაკვეთაზე ერთმანეთის პირდაპირ. კამათში გაიმარჯვებდა ის ვისი სახლიც იქნებოდა ბრწყინვალე. თავდაპირველად სახლები იყო სამსართულიანი, მაგრამ როდესაც დონის როსტოვში დაიწყო მშენებლობის ბუმი, ორივე მეწარმემ გადაწყვიტა სახლისთვის დაეშენებინათ კიდევ ორი სართული. შედეგად მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი გუმბათის წყალობით რამდენიმე მეტრით მაღალი აღმოჩნდა. ჩერნოვმა გუმბათის დადგმა ვეღარ შეძლო. სამაგიეროდ მან დაამატა სვეტები, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას უწოდებდა სახლს „სვეტებით სახურავზე". 

რევოლუციამდე ჩერნოვის სახლი იჯარით აიღო სანქტ-პეტერბურგის საერთაშორისო კომერციულმა ბანკმა, სასოფლო სამეურნეო ბანკმა და კბიის ექიმმა მ. საბსოვიჩმა. 1920-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. პირველ სართულზე გახსნეს მაღაზიები, ხოლო დანარჩენ სართულებზე გახსნეს: შრომის სასახლე, სპორტული საზოგადოება „დინამო" და სხვადასხვა ორგანიზაციები. 1931 წელს შენობა გადაეცა საფინანსო-ეკონომიკურ ინსტიტუტს. ჩერნოვის სახლი სერიოზულად დაზიანდა მეორე მსოფლიო ომის დროს. 1950-იანი წლების ბოლოს არადგინეს არქიტექტორების მ. იშუნინისა და გ. პეტროვის პროექტის მიხედვით, მაგრამ უკვე სახურავზე სვეტების გარეშე. მოპირდაპირედ მდგარი მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი ძლიერ დაზიანდა და აღარ აღუდგენიათ. 1970-იან წლებში სახლს ჩრდილოეთის მხრიდან მიაშენეს 7-სართულიანი კორპუსი. 

ამჟამად შენობაში განთავსებულია როსტოვის სახელმწიფო ეკონომიკური უნივერსიტეტი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 98—101. — ISBN 5-8456-0489-3.
2. ↑  Осколки прекрасного. rostov-dom.info. ციტირების თარიღი: 2013-09-21.
**კალტი** — თუშური ტრადიციული პროდუქტი, რომელსაც ზაფხულის პერიოდში თუშური გუდის ყველის წარმოების შემდეგ დარჩენილი შრატისგან ამზადებენ მწყემსები. შრატს აცხელებენ (ჩვეულებრივ, შეშის ცეცხლზე), ურევენ ხის კოვზით, რათა კალტი არ მიეკრას ჭურჭლის ძირს. მიღებული კალტი იწურება ქსოვილის ტომსიკებში. კალტს აშრობენ მოწნულ გალიაში — „კიშტეში".[1]

გასახმობად ნედლი კალტის ბურთულებს ალაგებენ ფიცრებზე, ხოლო ნედლი სახით — მარილით გადაზელავენ და დებენ ცხვრის ტყავში — გუდაში. კალტს მკვეთრი სუნი აქვს, რბილი კონსისტენციისაა და ცხარე გემო დაჰკრავს. მწყემსები მას მცირე რაოდენობით, მხოლოდ საკუთარი მოხმარებისთვის ამზადებდნენ. მწყემსებისთვის ის ერთ-ერთი ძირითადი სასურსათო პროდუქტია ზამთრის პერიოდში.[2]

კალტს ჩვეულებრივ, ტრადიციულ ადგილობრივ ლუდთან — ალუდთან ერთად მიირთმევენ. ამჟამად ის პოპულარული გახდა ქალაქის მოსახლეობასა და ტურისტებს შორისაც. პროდუქციის ნახევარი ადგილობრივ ბაზრებზე იყიდება. ქვეყნით მასშტაბით მას „ხმელი კალტის" ან „თუშური კალტის" სახელით ყიდიან.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  *ს. მაკალათია.* თუშეთი, მეორე გამოცემა, გვ. 66 — თბილისი, „ნაკადული", 1983.
2. 1 2  საქართველოს ადგილწარმოშობასთან დაკავშირებული სასურსათო პროდუქტების ატლასი, გვ. 44 — რომი, 2019.
**კენტერბერი** (ინგლ. Canterbury Region) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული რეგიონი. მდებარეობს სამხრეთ კუნძულზე. ძირითადად შედგება კენტერბერის ვაკეებისა და გარსშემორტყმული მთებისგან. მთავარი ქალაქია კრაისტჩერჩი, სადაც განთავსებულია რეგიონული საბჭოს ადმინისტრაცია. ფუნქციონირებს კენტერბერის უნივერსიტეტი.

გეოგრაფია
---------

რეგიონის ფართობია 45 346 კმ², მდებარეობს სამხრეთ კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მარლბოროს რეგიონი, დასავლეთით უესტ-კოსტის, სამხრეთით კი ოტაგოს რეგიონები. აღმოსავლეთით გადის წყნარ ოკეანეზე. სამხრეთით გადაჭიმულია სამხრეთ ალპები.

დემოგრაფია
----------

2013 წლის მონაცემებით, კენტერბერის მოსახლეობა 539 436 ადამიანს შეადგენს და იგი ქვეყნის მეორე ყველაზე ხალხმრავალი რეგიონია ოკლენდის შემდეგ. მთავარი დასახლებული ცენტრია ქალაქი კრაისტჩერჩი.

ეკონომიკა
---------

კენტერბერის რეგიონის ეკონომიკა დივერსიფიცირებულია სოფლის მეურნოებას, მრეწველობას, მეთევზეობას, მეტყევეობასა და ტურიზმს შორის. ასევე მნიშვნელოვანია ისეთი ენერგორესურსები, როგორებიცაა ქვანახშირი და ჰიდროენერგია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის რეგიონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Canterbury Regional Council (Ecan)
* Canterbury Biodiversity დაარქივებული 2010-10-30 საიტზე Wayback Machine.
* History at the Christchurch City Council
* Darfield Weather დაარქივებული 2012-11-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Wilson, John.  (2 March 2009) Canterbury region: Industry. Te Ara Encyclopedia of New Zealand. ციტირების თარიღი: 11 June 2010.
კეპლერის კანონები ორი პლანეტის ორბიტების მიხედვით.
**კეპლერის კანონები** — ი. კეპლერის მიერ აღმოჩენილი 3 კანონი, რომლებშიც აღწერილია ცთომილების მოძრაობა მზის სისტემაში. შემდგომში ნიუტონის მიერ მსოფლიო მიზიდულობის კანონის საფუძველზე ამ მიმართულებით მიღებულ იქნა უფრო ზოგადი ხასიათის კანონები, რომელთაც კეპლერის განზოგადებულ კანონებს უწოდებენ. 

კეპლერს ხელთ ჰქონდა გამოჩენილი დანიელი ასტრონომის, თავისი მასწავლებლის ტიხო ბრაჰეს (1546-1601) მრავალწლიანი დაკვირვებების შედეგები, ბრაჰეს დაკვირვებები შეეხებოდა პლანეტების მოძრაობას მზის ირგვლივ, ეს იყო მზა მასალა და კეპლერს შეეძლო ამ მონაცემების დამუშავება და სისტემაში მოყვანა.

* **პირველი კეპლერის კანონი**: შეუშფოთებელი მოძრაობის შემთხვევაში (ე. წ. ორი სხეულის ამოცანა) მოძრავი წერტილის ორბიტა წარმოადგენს მეორე რიგის წირს (კონუსურ კვეთას), რომლის ერთ-ერთ ფოკუსში მიზიდულობის ძალის ცენტრი მდებარეობს.
* **მეორე კეპლერის კანონი**: შეუშფოთებელი მოძრაობისას მოძრავი წერტილის რადიუს-ვექტორის მიერ აღწერილი ფართობი დროის პროპორციულად იზრდება.
* **მესამე კეპლერის კანონი**: ორი მატერიალური წერტილის შეუშფოთებელ ელიფსურ ორბიტებზე მოძრაობისას მათი გარემოქცევის {\displaystyle T\_{1}} და {\displaystyle T\_{2}} პერიოდების კვადრატების ნამრავლები ცენტრალური {\displaystyle m\_{0}} და მოძრავი წერტილების {\displaystyle m\_{1}} ან {\displaystyle m\_{2}} მასათა ჯამზე ისე შეეფარდება ერთმანეთს, როგორც მათი ორბიტების {\displaystyle a\_{1}} და {\displaystyle a\_{2}} დიდი ნახევარღერძების კუბები.

{\displaystyle {\frac {T\_{1}^{2}(m\_{0}+m\_{1})}{T\_{2}^{2}(m\_{0}+m\_{2})}}={\frac {a\_{1}^{3}}{a\_{2}^{3}}}}.
ეს კანონი საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთცთომილთა მასები, ორჯერად ვარსკვლავთა მასების ჯამი და სხვა, ზოგჯერ კი — მნათობთა მანძილებიც (ე. წ. დინამიური პარალაქსები).

კეპლერმა 1-ლი და მე-2 კანონი დაადგინა მზის გარშემო ცთომილის ელიფსური ორბიტისათვის. მე-3 კანონის კეპლერისეული ფორმა მიიღება ზემოთმოყვანილი ფორმულიდან, თუ პლანეტების {\displaystyle m\_{1}} და {\displaystyle m\_{2}} მასებს უსასრულოდ მცირედ მივიჩნევთ მზის {\displaystyle m\_{0}} მასასთან შედარებით. სამივე კანონი კეპლერმა ცთომილების მოძრაობებზე დაკვირვებიდან ემპირულად გამოიყვანა. ორი კანონი მან გამოაქვეყნა თავის ძირითად ნაშრომში „ახალი ასტრონომია" (1609). მე-3 კანონი აღმოაჩინა 10 წლის შემდეგ და გამოაქვეყნა „სამყაროს ჰარმონიის" 5 წიგნის 3 თავში. პირველი ორი კანონის საშუალებით კეპლერმა შეადგინა ცთომილთა მოძრაობის იმ დროისთვის ყველაზე ზუსტი ცხრილები (რუდოლფისეული ცხრილები) და 1627 წელს გამოაქვეყნა. ამ ცხრილებით სარგებლობდნენ XVII-XVIII საუკუნეებში.

ლიტერატურა
----------

* *მაღნარაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 470.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბ. სურედრანატ რედი; ეპლესის კანონების ანიმაცია: applet დაარქივებული 2009-10-16 საიტზე Wayback Machine.
**მიშა ფეიქრიშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1981) — ქართველი ჟურნალისტი. 

2003 წელს დაამთავრა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 

2003–2007 წლებში იყო „რადიო იმედის" რეპორტიორი. 2004-2005 წლებში სწავლობდა პოლიტიკური სწავლების სკოლაში. 2007-2012 წლებში იყო „რადიო იმედის" პოლიტიკური თოქ-შოუ „ყველა კითხვა მიშა ფეიქრიშვილთან ერთად" ავტორი და წამყვანი. 2012-2015 წლებში ტელეკომპანია „იმედის" საინფორმაციო გამოშვება „ქრონიკის" რეპორტიორი. 2015-2017 წლებში იყო ტელეკომპანია GDS-ის ჟურნალისტი. 2017-2018 წლებში — საზოგადოებრივი მაუწყებლის „პირველი არხის" რეპორტიორი.

2018-2019 წლებში იყო საქართველოს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტის უფროსი. 2019-2021 წლებში — საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის მრჩეველი. 2021 წლიდან დღემდე — საქართველოს პარლამენტის საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და ინფორმაციის დეპარტამენტის უფროსი. [*წყარო არ არის მითითებული 696 დღე*]

2012 წელს, ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფონდმა „ოქროს ფრთა", დააჯილდოვა საუკეთესო პოლიტიკური თოქშოუსთვის.

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიშა ფეიქრიშვილის პროფილი 1tv.ge-ზე[*მკვდარი ბმული*]
* მიშა ფეიქრიშვილი, გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი.
* მიშა ფეიქრიშვილი Facebook-ზე.
**კონსტანტინე (კოტე) მიქაბერიძე** (დ. 31 ივლისი, ტერმუკი (ახლანდელი ყუბანი), 1896 — გ. 9 იანვარი, 1973) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945).

ბიოგრაფია
---------

1920 წელს გადმოვიდა თბილისში და დაამთავრა აკაკი ფაღავას დრამატული სტუდია. პირველად სცენაზე გამოვიდა ქუთაისში „ახალგაზრდა მსახიობთა დასში". 1921 წლიდან იყო „სახკინმრეწვის" მსახიობი, პირველ ქართულ საბჭოთა მხატვრულ ფილმში „არსენა ჯორჯიაშვილი" შექმნა მუშა-რევოლუციონერის სახე. ამ როლს მოჰყვა მთელი რიგი საინტერესო სახეები ფილმებში: „ვინ არის დამნაშავე", „დინა-ძაძუ", „ხანუმა" და სხვა. მის მიერ შესრულებული როლები ხასიათდება დიდი ფსიქოლოგიური სიღრმით. 1928 წლიდან რეჟისორი და სცენარისტი. 

1929 წელს გადაიღო ფილმი „ბებიაჩემი", რომელიც გამოსვლისთანავე აკრძალეს და 38 წელი „თაროზე იდო". 1932 წელს იძულებული გახდა გადაეღო საკოლმეურნეოცხოვრების ამსახველი სურათი „ჰასანი". შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანის" მიხედვით შექმნა ექსპერიმენტული ფილმი— „ქაჯეთი". ავტორია მხატვრული ფილმისა „დაგვიანებული სასიძო" 1941 წელს სამამულო ომის თემაზე ივანე პერესტიანის სცენარის მიხედვით გადაიღო მხატვრული ფილმი „ფორპოსტი". ავტორია რამდენიმე მულტიპლიკაციური ფილმისა „ზურიკო და მარიკო" (1953). 1945 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. 1933 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მღვაწეობას, მუშაობდა დუბლიაჟის სტუდიაში, ფილმების გახმოვანებაზე (რუსულიდან).

ფილმოგრაფია
-----------

### ფილმების დამდგმელი რეჟისორი

* 1929: „ჩემი ბებია" 1976 წელს ფილმი აღადგინა რეჟ. ლეილა გორდელაძემ
* 1930: „რასაც დასთეს, იმას მოიმკი (აგრომინიმუმი)" (დოკუმენტური ფილმი)
* 1932: „ჰასანი"
* 1936: „ქაჯეთი"
* 1939: „დაგვიანებული სასიძო" 1966 წელს ფილმი აღადგინა რეჟ. კოტე მიქაბერიძემ
* 1941: „ფორპოსტი"

### სცენარის ავტორი ფილმებისა

* 1929: „ჩემი ბებია" რეჟ. კოტე მიქაბერიძე, 1976 წელს ფილმი აღადგინა რეჟ. ლეილა გორდელაძემ
* 1932: „ჰასანი" რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
* 1936: „ქაჯეთი" რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
* 1955: „ცისკარა" რეჟ. სერგო ჭელიძე

### გადაღებულია ფილმებში

* 1921: „არსენა ჯორჯიაშვილი" (მუშა-რევოლუციონერი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
* 1924: „სამი სიცოცხლე" (ბათუ) რეჟ. ივანე პერესტიანი
* 1925: „ვინ არის დამნაშავე?" (სიკო) რეჟ. ალექსანდრე წუწუნავა
* 1925: „ტარიელ მკლავაძის მკვლელობის საქმე" (სპირიდონ მცირიშვილი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
* 1926: „Дина Дза-Дзу" (რუსული)
* 1926: „ხანუმა" (ილო) რეჟ. ალექსანდრე წუწუნავა
* 1927: „ორი მონადირე" (მგელია) რეჟ. ალექსანდრე წუწუნავა
* 1928: „ბოშური სისხლი" (გიცა) რეჟ. ლევ პუში
* 1934: „უკაანასკნელი მასკარადი" (გალიფელი) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1947: „აკაკის აკვანი" (პაპუნა – მანოს ქმარი) რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1945: საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოტე მიქაბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კოტე მიქაბერიძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი** (დ. 1859, გატჩინა — გ. 1935, მოსკოვი) — ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი და პედაგოგი. ქართული საგალობლებისა და ხალხური სიმღერების შემკრები. თბილისის კონსერვატორიის რექტორი.

ბიოგრაფია
---------

1872-1875 წლებში პეტერბურგში პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო. კომპოზიციის შესწავლა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, კომპოზიტორ რიმსკი-კორსაკოვის კლასში განაგრძო. აღნიშნული სასწავლებელი 1882 წელს დაამთავრა. მისი პირველი ნაწარმოებები რუსული ხალხური სიმღერების საფუძველზე შეიქმნა და 1883 წელს წარმატებით შესრულდა პეტერბურგში. 1883 წელს საცხოვრებლად თბილისში გადმოვიდა. საქართველოს ისტორიისა და ქართული კულტურის გაცნობამ დიდი გავლენა იქონია მის შემოქმედებაზე. თბილისში ყოფნისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული პროფესიული მუსიკის განვითარებაში, ხელმძღვანელობდა რუსული მუსიკალური საზოგადოების თბილისის განყოფილებას და თბილისის მუსიკალურ სასწავლებელს, სადაც მუსიკის თეორიასა და ისტორიას ასწავლიდა. მისი მოსწავლეები იყვნენ ზაქარია ფალიაშვილი და დიმიტრი არაყიშვილი. იწერდა და აგროვებდა ქართულ და ზოგადად, კავკასიურ ხალხურ სიმღერებს. 1884-1893 წლებში იყო თბილისის ოპერის თეატრის დირიჟორი. აწყობდა და დირიჟორობდა სიმფონიური მუსიკის კონცერტებს. მას ეკუთვნის ნაშრომი „ქართული ხალხური სიმღერა და მისი სადღეისო მდგომარეობა" (1895). აქტიურად მონაწილეობდა ქართული საეკლესიო საგალობლების ნოტებზე გადატანაში. 1893 წელს წავიდა რუსეთში და მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი და რექტორი გახდა. იყო სრულიად რუსეთის მწერალთა და კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. 1894 წელს დაწერა საორკესტრო სიუიტა „კავკასიური ესკიზები". საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, 1920 წლის 19 სექტემბერს დაიდგა მისი ოპერა „ღალატი", რომელიც ქართულ ენაზე კოტე ფოცხვერაშვილმა თარგმნა. „ღალატი" დაწერილია სუმბათაშვილ-იუჟინის ამავე სახელწოდების დრამის მიხედვით, რომლის შინაარსიც ქართველი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას ასახავს. ოპერა ა. წუწუნავამ დადგა, დირიჟორი - სამუელ სტოლერმანი. როლებს ასრულებდნენ: ალეშენკო (ზეინაბი), ბურგაცეხანოვსკაია (რუქაია), ვ. სარაჯიშვილი (ერეკლე), ნ. ელიოზიშვილი (ოთარ-ბეგი), საბინინი (სულეიმანი), კურბატოვი (ბესო), დემიანენკო (ანანია), ეზროვი (საბა) და სხვ. 1924 ჩერეპნინის თხოვნით თბილისში ჩამოდის და 1924-1925 წლებში თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის რექტორია. 1925 წელს კვლავ რუსეთში მიდის, საბჭოთა კავშირის დიდი თეატრის დირიჟორის თანამდებობას იკავებს და რუსული ოპერების პოპულარიზაციას ეწევა. იგი 1935 წელს გარდაიცვალა და დაკრძალულია მოსკოვში.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ზ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 205-206.
**მიხეილ კუზმას ძე ვეტოშკინი** (რუს. Михаи́л Кузьми́ч Вето́шкин, პარტიული ფსევდონიმი *ორლოვი*, *ივანოვი*, *კუზმიჩი*; დ. 5 ნოემბერი, 1884, სოფ. უსოლიე — გ. 2 თებერვალი, 1958, მოსკოვი) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, ისტორიკოსი. კომპარტიის წევრი 1904 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

მუშაობდა რსდმპ ციმბირის კავშირში, იყო სოციალურ-დემოკრატიულ პარტიის კომიტეტების წევრი კრასნოიარსკში, ტომსკში, ჩიტასა და ხარბინში. 1908-1912 წლებში არალეგალურ პარტიულ მუშაობას ეწეოდა ფსკოვის გუბერნიაში. 1912-1917 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1917 წლის აპრილიდან იყო ვოლოგდის და ველიკი უსტიუგის საბჭოების, 1917 წლის დეკემბერ-იანვრიდან რსდმპ ვოლოგდის საგუბერნიო კომიტეტის წევრი. 1918-1920 წლებში — ვოლოგდის საგუბერნიო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. რკპ VII და VIII ყრილობების დელეგატი. არჩეული იყო სრულიად რუსეთის ცაკის, ყირიმის რევკომისა და რკპ საოლქო კომიტეტის, შემდეგ კიევის საგუბერნიო რევკომის და უკრაინის კომუნისტური პარტიის საგუბერნიო კომიტეტის წევრად. 1920 წლის შემოდგომიდან რსფსრ მუშგლეხინის სახელობის კომისარიატის კოლეგიის წევრი. 1922 წლიდან უკრაინის სსრ იუსტიციის შემდეგ მუშგლეხინის სახელმწიფო კომისარი. 1925-1941 წლებში სსრკ ცაკის საბიუჯეტო კომისიის პასუხისმგებელი მდივანი. მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი (1953). ვეტოშკინი ავტორია შრომებისა რუსეთის ისტორიისა და სკკპ ისტორიის საკითხებზე. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 386.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ветошкин Михаил Кузьмич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
**მიხეილ გრიგოლის ძე თუმანიშვილი** (დ. 8 ნოემბერი, 1892, თბილისი, — გ. 21 თებერვალი, 1921, სოფ. სოღანლუღი) — ქართველი სამხედრო პირი, კაპიტანი.

დაიბადა მცხეთის პოლიცმეისტერის, კაპიტან გრიგოლ დიმიტრის ძე თუმანიშვილის და მარიამ გაბრიელის ასულ ქორღანაშვილის ოჯახში. დაამთავრა პეტერბურგის საარტილერიო სასწავლებელი (1915). პორუჩიკის წოდებით მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (კავკასიის ფრონტი). 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში. კაპიტნის წოდებით დაინიშნა სამხედრო სამინისტროს საარტილერიო სექციის უფროსის თანაშემწედ. 1921 წლის თებერვალში თბილისის მისადგომებთან საბჭოთა რუსეთის ჯარების წინააღმდეგ ბრძოლაში მეთაურობდა სოღანლუღის ფრონტზე განთავსებულ მე-2 საარმიო დივიზიონის მე-2 სამთო საარტილერიო ბატარეას. დაიღუპა ბრძოლის დროს. ომში დაღუპულ სხვა ქართველ სამხედროებთან ერთად დაკრძალეს სამხედრო ტაძრის ეზოში, ამჟამინდელი პარლამენტის შენობის წინ (ტაძრის დანგრევის შემდეგ საფლავი დაკარგულია). დაჯილდოებულია წმ. ვლადიმირის ორდენით და წმ. გიორგის ჯვრით.

ლიტერატურა
----------

* მიხეილ გრიგოლის ძე თუმანიშვილი, გაზ. «კოლხური კოშკი», თბ. 1995, #23 (28);

* *ურუშაძე, ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 124.
**მიხეილ კონსტანტინეს ძე დელბა** (დ. 1905, აძიუბჟა, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 1992) — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1938-1948).

ბიოგრაფია
---------

1925 წელს დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ტექნიკუმი, 1930 წელს — ნ. კრუპსკაიას სახელობის კომუნისტური აღზრდის აკადემია. 1930 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1931 წელს დაინიშნა აფხაზეთის მთავლიტის უფროსად სოხუმში. თავისი ძირითადი მუშაობის გარდა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში და სუბტროპიკულ ინსტიტუტში ასწავლიდა დიალექტიკურ მატერიალიზმს და მატერიალიზმის ისტორიას. 1937 წლის მაისში დელბა დაინიშნა სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის დირექტორად, შემდგომ აფხაზეთის ასსრ განათლების სახალხო კომისრად.

მიხეილ დელბა არჩული იყო სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო საქართველოს სსრ და აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად ტამიშის №204 და მოქვის №74 საარჩევნო ოლქებში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა საქართველოს სსრ-სა და აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1938 წლის 13 ივლისიდან 1948 წლამდე იყო აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. 1948-1953 წლებში აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე.

რუსეთის კპ(ბ) წევრი 1938 წლიდან. დოცენტი (1935).

ბიბლიოგრაფია
------------

* აფხაზთა ენისა და ისტორიის შესწავლის საკითხისათვის (ავტორი), სოხუმი, 1951;
* დიმიტრი გულია (ავტორი), თბილისი, 1949;
* კოლმეურნეობა ომის დღეებში (ავტორი), თბილისი, 1944.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

დაჯილდოვებული იყო:

* ლენინის ორდენი;
* შრომის წითელი დროშის ორდენი;
* სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი.

ლიტერატურა
----------

* 

* მიხეილ დელბა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* *იმედაშვილი ი.*, „ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952": ტ. I ა-დ. თბ. 2018. გვ. 852
* История Коммунистической партии Советского Союза, тт. 1—5. — М. 1964—1970.