recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აპრაქსინის ეზო** (რუს. Апраксин двор) — არქიტექტურული კომპლექსი სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ ნაწილში. ქალაქის ერთ-ერთი უდიდესი ისტორიული სავაჭრო ცენტრი. უკავია 14 ჰა ფართობი. სახელი ეწოდა მიწის ნაკვეთის პირველი მფლობელის გრაფ თედორე აპრაქსინის გვარის მიხედვით.

ისტორია
-------

ისტორიულად, დღევანდელი აპრაქსინის ეზოს ტერიტორია შედგება ორი ნაწილისაგან — შუკინის ეზო (სადაც სოფლის მეურნეობის პროდუქტი იყიდება, აღნიშნული მიწა მეწარმე ივან შუკინმა იყიდა XVIII საუკუნის შუა რიცხვებში) და თვითონ აპაქსინის ეზო, რომელიც ეკუთვნოდა ფიოდორ აპრაქსინს.

პირველი ბაზარი აღნიშნულ მიწაზე, ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის შუა რიცხვებში წარმოიშვა. პირველი ბაზრის შენობები ხისგან იყო აშენებული და 1782 წელს დაიწვა. 
1863 წელს ამ ადგილზე გაიხსნა ახალი საწყობი. შენობები აშენდა დიზაინერ ჯერონიმო კორსინის მიერ. მომდევნო ათწლეულში აღნიშნული საწყობების, სიახლოვეს 45-ზე მეტი მაღაზიის შენობა აშენდა. 1833 წელს ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით, აპრაქსინის და შუკინის ეზოებში არსებული სავაჭრო შენობები, ერთ დიდ ბაზრად გაერთიანდა. 

1862 წელს ძლიერი ხანძრის შედეგად სავაჭრო შენობების უმრავლესობა დაიწვა და შემდგომ დაანგრიეს. ხანძრის შემდეგ, ბაზარი აშენდა გეგმის მიხედვით:

* 1863 წელს ალექსანდრეს ხაზი აშენდა სადავოიას ქუჩამდე (არქიტექტორი ი. დ. კორსინი)
* 1864 წელს — მარიინსკის ხაზი (არქიტექტორი ა. კრაკაუ).
* 1870-1880 წლებში აშენდა აპრაქსინის ბაღის ძირითადი შენობები, რომლებიც დღემდე შენარჩუნებულია.
* XX საუკუნის დასაწყისში სავაჭრო ობიექტები მესამე და მეოთხე სართულებზე აშენდა, მათი საერთო რაოდენობა კი — 660-ია.

1913 წელს, აპრაქსინის ეზოში შედიოდა დაახლოებით 500-ზე მეტი მაღაზია, ხოლო შუკინის ეზოში მდებარეობდა 270 პატარა საბითუმო საწარმო.

ამჟამად აპრაქსინის ეზოში შედის 57 შენობა, რომელთა უმრავლესობაც ქალაქს ეკუთვნის. წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ერთ-ერთ უდიდეს სავაჭრო ცენტრს. XXI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო მუშაობა სავაჭრო კომპლექსის ტერიტორიის ფუნდამენტური რეკონსტრუქციზე ქალაქის პერიფერიაზე არსებული საცალო სივრცის გაყვანის გზით. აქ აშენდა არაერთი დიდი კომპანიის ფილიალი და სასტუმროები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История Апраксина двора.

სქოლიო
------

1. ↑  "Apraksin Dvor masterplan in St Petersburg by Wilkinson Eyre Architects", *De Zeen*, 29 January 2008
2. ↑  Olcayto, Rory.  (18 January 2008) Foster's and Wilkinson Eyre battle for St Petersburg masterplan. «Building Design».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 February 2012. ციტირების თარიღი: 28 March 2008.
**განძანის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია XII-XIII საუკუნეებში.

დარბაზული ტიპის ეს ეკლესიაც ნაგებია იმავე მოწითალო ფერის ანდეზიტური ტუფით, როგორითაც ნაგებია ზედა უბნის, ზემო ეკლესია ნაშენი. სამხრეთის მხარეს ორსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. კედლები დასრულებულია მარტივი, თაროსებრი ლავგარდნით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი გარედან არქიტრავითაა დასრულებული, შიგნიდან თაღოვანია. კარებებს გარედან მარტივი ლილვების თაღოვანი მოჩარჩოება აქვს. დასავლეთის, აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლებში ერთიან ქვაში გაჭრილი თითო სარკმელია. დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლებს სწორკუთხა საპირე შემოსდევს, აღმოსავლეთისას კი - თაღოვანი. 

აბსიდა ნახევარწრიულია. კონქი აბსიდისწინა პილასტრებზე გადასულ თაღს ებჯინება. ასეთივე, ორსაფეხურიანი პილასტრებია გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კიდეში. მათზე გადასულ თაღებს კამარა ეყრდნობა. პილასტრებს შორის დეკორატიული თაღებია. ფასადები მოჩუქურთმებულია და აქ ორი ვრცელი ასომთავრული ლაპიდარული წარწერაა. 

სამხრეთ კედლის ბალავერზე იკითხება, შემდგომი: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ ღმრთვის გვრგვნოსანი მეფობაი გიორგისი ლაშქარნი და სამეფო დაიფარენ დედაო ყოველთა მხსნელისაო." |
|  |  |

 იქვე სამხრეთის კედელზე სარკმლის მარჯვნივ წერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქრისტე ღმერთო ადიდე ორთავე ცხორებათა მანდატურთუხუცესი შალვა ძითა და ძმითა. მათგან ცოცხალთა ვაშენეთ მეორე წმინდაი ესე საყდარი ჩუენ ნოკოლასძეთა. შალვას მონასა მანგლაფას მეოხ ექმენ ღმერთო ყოველთა საყდარი დედისა ღმრთისაი." |
|  |  |

 სწორედ ამ ორი წარწერით ხერხდება ეკლესიების დათარიღება როგორც ზემოთა და ქვემოთა უბნისა. კერძოდ წარწერებში მოხსენეიებული მეფე გიორგი, გიორგი ბრწყინვალეა, ხოლო შალვა- ბექა ჯაყელის ძე. ზედა ეკლესიის აგების დროს კი შალვა მეჭურჭლეთუხუცესი ყოფილა, ხოლო ქვედა ეკლესიის აგების დროს მანდატუხუცესი. ჯაყელებს განძანიც ეკუთვნოდათ ჯავახეთში. 

განძანის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ვალერი სილოგავა, განძანის წარწერის "მანგლაფას" შესახებ, ახალციხე 2009
* განძანის ეკლესიები //ჟღერს ქვის ჰარმონია; ნაკვეთი პირველი, ა-დ, საკითხავნი ყმაწვილთათვის, "ციცინათელა", თბილისი 2006 წ. გვ. 232-234

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16467

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ბრანტის სახლი** (რუს. Особняк В. Э. Бранта) — XX საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. მისამართი ბოლშაია-დვორიანსკაია, სახლი № 4. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი.

ისტორია
-------

სახლი ააგეს 1909-1910 წლებში არქიტექტორ რ. ფ. მელცერის პროექტის მიხედვით პეტერბურგელი მეწარმის ვასილი ბრანტისათვის. სახლი შემკულია ბარელიეფებით. ვიტრაჟებზე მუშაობდა კ. ს. პეტროვ-ვოდკინი. 

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობაში განათავსეს ბავშვთა № 14 ინტერნატი. 1918 წელს შენობის ნაწილი გადასცეს პეტრგრადის შრომითი კომუნის საქალაქო მეურნეობის კომისარს მ. ი. კალინინს. აქვე ცხოვრობდნენ ლ. მ. მიხაილოვ-პოლიტიკუსი, ი. ე. კოლტიაკოვი, მ. მ. ვოლბერგი, გ. ე. ზინოვიევი. მოგვიანებით შენობაში განათავსეს ლენინგრადის სახელმწიფო გამომცემლობა. 1929 წელს შენობა დაიკავა კუჭ-ნაწლავის დაავადებათა პოლიკლინიკამ. ს. მ. კიროვის შემდეგ, 1937 წელს ინსტიტუტის თანამშრომლების რეპრესიები განხრციელდა, ხოლო თავად იგი მოკლეს. შენობა დაიკავა პარტიული კონტროლის კომისიამ, ლენინგრადის კომკავშირის საქალაქო და საოლქო კომიტეტებმა. 

1957 წელს შენობა მეზობელ კშესინსკაიას სახლთან ერთად გადაეცა დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მუზეუმს. შენობა გადააკეთეს არქიტექტორ ნ. ნ. ნადიოჟინის პროექტის მიხედვით. მოაწყვეს საგამოფენო დარბაზი და მიაშენეს ახალი კორპუსი.

ამ მომენტისათვის სენობაში განთავსებულია რუსეთის პოლიტიკური ისტორიის მუზეუმი. 

ბრანტის სახლში გადაიღეს ფილმის „ოსტატი და მარგარიტას" რამდენიმე სცენა და ასევე კადრები შერლოკ ჰოლმსის შესახებ ფილმისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Привалов Валентин. Улицы Петроградской стороны. Дома и люди. — М. 2013. С.305-307
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბრანდენბურგი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ბრანდენბურგის საკურფიურსტო 1320 წელს
**ბრანდენბურგის საკურფიურსტო** (გერმ. Markgrafschaft Brandenburg) — საღვთო რომის იმპერიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საჰერცოგო, რომელიც 1157 წლიდან ლიკვიდაციამდე, 1806 წლამდე, არსებობდა. ასევე ცნობილია ბრანდენბურგის მარკის (გერმ. Mark Brandenburg) სახელით. ამ საჰერცოგომ გერმანიისა და ცენტრალური ევროპის ისტორიაში საკვანძო როლი შეასრულა.
ბრანდენბურგი განვითარდა ჩრდილოეთის მარკისგან ვენდთა განსახლების არეალში. ამ ტერიტორიის მმართველმა მარკგრაფებმა 1356 წლის ოქროს ბულით პრესტიჟული, კურფიურსტის ტიტული მიიღეს, რაც მათ საღვთო რომის იმპერატორის არჩევნებში ხმის მიცემის უფლებას ანიჭებდა. ამ სახელმწიფოს ბრანდენბურგის საკურფიურსტოს სახელითაც იცნობდნენ (გერმ. Kurfürstentum Brandenburg).

ისტორია
-------

ჰოენცოლერნები ტახტზე 1415 წელს ავიდნენ. მათი მმართველობით ბრანდენბურგი სწრაფად ვითარდებოდა და XVII საუკუნეში პრუსიის საჰერცოგო მიიღო. ბრანდენბურგ-პრუსიის ახალშექმნილი სახელმწიფო XVIII საუკუნეში პრუსიად გადაიქცა, რომელიც ავსტრიის ტოლად მთელი ერთი საუკუნის მანძილზე წამყვანი გერმანული სახელმწიფო გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ სახელმწიფოს მმართველთა ტიტული „პრუსიის მეფე" იყო, გაერთიანებული სახელმწიფოს ცენტრად ბრანდენბურგის დედაქალაქი ბერლინი რჩებოდა. 
ბრანდენბურგის საკურფიურსტო არქაულ საღვთო რომის იმპერიასთან ერთად 1806 წელს იქნა ლიკვიდირებული, თუმც 1815 წელს ის პრუსიის ბრანდენბურგის პროვინციამ ჩაანაცვლა. ჰოენცოლერნთა დინასტიის მიერ მართულმა პრუსიამ 1871 წელს გერმანიის გაერთიანება მოახერხა, 
დღეისათვის სახელდება „ბრანდენბურგის მარკა" გერმანიაში ბრანდენბურგის მიწის აღსანიშნავად გამოიყენება არაოფიციალურად.

ლიტერატურა
----------

* H.W. Koch (1978). *A History of Prussia*. New York:  Barnes & Noble Books,   გვ. 326. ISBN 0-88029-158-3.
* ჰ.ვ. კოხი. „პრუსიის ისტორია", გამომც. Barnes & Noble Books, ნიუ-იორკი, 1978 წ. გვ. 326

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (გერმანული) Hochmittelalter in der Mark Brandenburg at Brandenburg1260.de.
* (გერმანული) Der Brandenburger Landstreicher დაარქივებული 2007-02-05 საიტზე Wayback Machine.
* Historical map of Brandenburg, 1789
* (გერმანული) *Wanderungen durch die Mark Brandenburg* by Theodor Fontane, 1899 დაარქივებული 2013-01-06 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links at Lexikus.de.
**არფაქსად იოთამის ძე** — XVI საუკუნის II ნახევრის ჯავახი ფეოდალი. 

მოხსენიებულია ალასტნის ჭალთა წმ. გიორგის მონასტერში გადაწერილი მეტაფრასის ერთ-ერთი მინაწერში, როგორც „მჴნე, ახოვანი, სახელოვანი, სახელგანთქმული და სიყრმითგან მრავალჯერ გამარჯვებული", ასევე „მესხური დავითნის მატიანეში". ცოლად ჰყოლია „მეფეთმეფის ასული, პატრონი თამარ". ფლობდა ხერთვისსა და კიდევ 5 ციხე-სიმაგრეს სამცხეში, სავარაუდოდ, ალასტანსაც, რომლებიც მან 1578 წელს ოსმალებს ჩააბარა. მკვლევართა აზრით, არფაქსადი შესაძლოა მიეკუთვნებოდეს ამატაკისშვილთა (ქ. შარაშიძე) ან შალიკაშვილთა (თ. ჯოჯუა) ფეოდალურ სახლს. უკანასკნელი ვარაუდის სისწორის შემთხვევაში მისი მამა იოთამი ვახუშტ-ყოფილი ვასილიოს შალიკაშვილისა და ქეთაონ-ყოფილი ქრისტინეს (გიორგი VIII-ის ასული) უფროსი ვაჟი ყოფილა.

ლიტერატურა
----------

* XVI საუკუნის I ნახევარში ალასტნის ჭალთა წმ. გიორგის მონასტერში გადაწერილი მეტაფრასი (A-613//S5226) და მისი ანდერძ-მინაწერები (მასალები ჯავახეთის სამწიგნობრე ისტორიისათვის) დაარქივებული 2014-04-07 საიტზე Wayback Machine.  / თემო ჯოჯუა // ქართული წყაროთმცოდნეობა. - თბილისი, 2011/2012. - ISSN: 1987-9563. - [ტ.] XIII-XIV. - გვ.103-152.
**არუნა ასაფ ალი** (ჰინ. অরুণা আসফ আলী, დ.16 ივლისი, 1909 — გ.29 ივლისი, 1996, ნიუ-დელი, ინდოეთი) — ინდოელი პედაგოგი, პოლიტიკური აქტივისტი, ეროვნულ-განმანთავისუფლებელი მოძრაობის აქტიური წევრი. საყოველთაოდ ცნობილია ის ფაქტი, რომ არუნამ 1942 წლის აგვისტოს მოძრაობის დროს, ინდოეთის კონგრესის დროშა მუმბაიში, გოვალია ტანკის მოედანზე აღმართა. ინდოეთის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ის გახდა დელის პირველი მერი.

ბიოგრაფია
---------

არუნა ასაფი დაიბადა პენჯაბში, ახლანდელლი ჰარიანას შტატში, ბენგალელი ბრაჰმანების ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ლაჰორის მონასტერში, შემდეგ სწავლობდა ნაინიტალში და ასწავლიდან კოლკატას სკოლაში. 

1928 წელს არუნამ იქორწინა ალი ასაფზე, ალაჰაბადში კონგრესის პარტიის ლიდერზე. ამ ურთიერთობას არუნას მშობლები წყვილს შორის ოცწლიანი სხვაობისა და განსხვავებული რელიგიის გამო არ ემხრობოდნენ. ქმრის გავლენით არუნა გახდა ინდოეთის ნაციონალური კონგრესის აქტივისტი. იგი აქტიურად მონაწილეობდა მარილის მარშშიც.

1931 და 1932 წლებში დაკავებული იყო მაწანწალობის ბრალდებით, რის გამოც 1931 წელს განდი-ირვინის პაქტმა პოლიტიკურ პატიმართა გათავისუფლების შესახებ, მასზე არ იმოქმედა. სხვა პატიმარი ქალები უარს აცხადებნენ არუნას გარეშე ციხის დატოვებაზე, სანამ აღნიშნულში მაჰათმა განდი არ ჩაერია. საბოლოოდ კი საზოგადოების პროტესტმა შედეგი გამოიღო და არინაც გათავისუფლებულ იქნა.

1942 წელს ის მონაწილეობას იღებდა აგვისტოს მარშში. 9 აგვისტოს ის ხელმძღვანელობდა ხალხის ჯგუფს, რომელმაც ბომბეის მოედანზე კონგრესის დროშა აღმართეს და „აგვისტოს მოძრაობას" ჩაუყარეს საფუძველი. ბრიტანელებმა მას ჩამოართვეს ქონება და გამოსცეს არუნას დაპატიმრების ორდერი. ამის თავიდან ასაცილებლად მან მიწისქვეშ გადაინაცვლა და იქიდან საქმიანობდა. 1944 წელს მანდ გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც ახალგაზრდებს მოუწოდებდა უარი ეთქვათ არაძალადობრივ წინააღმდეგობაზე და შეერთებოდნენ რევოლუციას. მთავრობას მისი დაჭერისთვის ჯილდოდ ხუთი ათასი რუპია ჰქონდა დაწესებული.

მიწისქვეშეთიდან არუნას გამოსვლა, 1946 წელს, მის მიმართ დევნის შეწყვეტას უკავშირდება. ინდოეთის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ იგი იყო კონგრესის სოციალისტური პარტიის წევრი. 1948 წელს შეუერთდა სოციალისტურ პარტიას, ხოლო 1950-იანი წლების დასაწყისში ინდოეთის კომუნისტურ პარტიას.

1954 წელს გახდა ინდოელი ქალების ეროვნული ფედერაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1958 წელს არჩეულ იქნა დელის მერად.

1964 წელს იგი დაჯილდოვებულ იქნა საერთაშორისო ლენინური პრემიით „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისთვის"; 1984-ში მიიღო საბჭოთა, ხალხთა მეგობრობის ორდენი; 1991 წელს მიიღო ჯავაჰარლალ ნერუს პრემია; 1997 წელს მიიღო ქვეყანაში მნიშვნელობით მეორე სამოქალაქო ორდენი, ხოლო 1997 წელს, გარდაცვალების შემდეგ, ინდოეთის რიგით პირველი სახელმწიფო ორდენი.

ლიტერატურა
----------

* Radha Kumar (1993). The History of Doing: An Illustrated Account of Movements for Women's Rights and Feminism in India, 1800–1990. Zubaan. p. 68.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არუნა ასაფ ალი
* ინფორმაცია არუნა ასაფზე
* არუნა ასაფი

სქოლიო
------

1. ↑  ჯავაჰარლალ ნეჰრუს ჯილდოს მიმღებთა სია
2. ↑  თავისუფლებისთვის მებრძოლი ქალები
„**ანა ჰარაი**" (აზერ. Ana Harayı — დედის ტირილი) — 1992 წლის 25-26 თებერვლის გამთენიისას სომეხი შეიარაღებული ფორმირებების მიერ ჩადენილი ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტაში დაღუპული აზერბაიჯანული მოსახლეობის ხსოვნის ძეგლი. აღმართულია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, მეტრო „შაჰ ისმაილ ჰათაის" მახლობლად. მოქანდაკეები — ასლან, მაჰმუდ და თეიმურ რუსტამოვები. ყოველწლიურად ტრაგედიის დღეს ძეგლთან იკრიბება ათასობით მოქალაქე და აზერბაიჯანის პრეზიდენტი, რათა პატივი სცენ დაღუპულთა ხსოვნას.[1][2][3].

2012 წლის 26 თებერვალი. ხოჯალის ტრაღედიის 20 წლისთავთან დაკავშირებული სახალხო მსვლელობა.

ხოჯალის ტრაღედიის შემდეგ იმ ადგილას, სადაც დღეს დგას ძეგლი აღმართული იქნა დედის ქანდაკება, რომელსაც ხელში მოკლული შვილი ეკავა ხელში. მოგვიანებით, ჰათაის რაიონის ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება გაეზარდა ძეგლის ზომები.

რაიონის ხელმძღვანელობამ მიმართა მოქანდაკე ასლან რუსტამოვს და მის შვილებს. ამის შედეგად ქანდაკების გადიდებაში მონაწილეობა მთელმა ოჯახმა მიიღო. 
ახალი ძეგლის აღმართვის შედეგად მისი ზომები გაიზარდა 8,6 მეტრამდე. თეიმურ რუსტამოვის ტქმით: „აუცილებლობას წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ ჩვენ უნდა გადმოგვეცა მთლიანად ხოჯალის ტრაღედიის მთელი ტკივილი ერთ კომპოზიციაში", „ხოლო, დედა მკვდარი ბავშვით მანდ ძირითად როლს თამაშობს". ამის შედეგად კომპოზიციის მთავარი არსი შენარჩუნებული იქნა. ძეგლის გახსნა მოხდა ტრაღედიის 16-წლისთავზე, 2008 წლის 26 თებერვალს.

სქოლიო
------

1. ↑  Ильхам Алиев принял участие в церемонии почтения памяти жертв Ходжалинской трагедии (2011)
2. ↑  Ильхам Алиев принял участие в шествии по случаю 20-й годовщины Ходжалинского геноцида (2012)
3. ↑  Ильхам Алиев принял участие в церемонии почтения памяти жертв Ходжалинской трагедии (2013)
**გაარა** (იაპონ. 我愛羅) — გმირი ანიმე „ნარუტოდან". წარმოდგენილია როგორც კაზეკაგე, ქვიშის სოფლის მმართველი (მეორე ნაწილში). ავტორმა (აკირა ისიდამ) გაარა გამოიყვანა ნარუტოს პროტოტიპად, მაგრამ ამავდროულად გაარამ მეტად განსხვავებული ცხოვრება გაატარა ნარუტოსთან შედარებით, მუდმივ ტკივილში, ტანჯვაში, დამცირებაში... ამიტომაც მისი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა მძიმდება და ხდება მძიმე ხასიათის მქონე ადამიანი (ნარუტოსთან ბრძოლამდე). ნარუტოსთან ბრძოლის შემდეგ იგი კეთილი და გულმოწყალე ხდება.

ბიოგრაფია
---------

ზოგადად გაარას ბიოგრაფიის მიმოხილვა ხდება მისი დაბადებიდანვე, როდესაც მასში „ერთკუდა" ისახება, თუმცა მისი ბავშვობა ბევრად ტრაგიკულია. მას არ ჰყავდა დედა და ამიტომაც დეიდა ზრდიდა. მის მამას კი ძულდა იგი მხოლოდ იმიტო, რომ მასში „ერთკუდა" იყო ჩასახული. მას ბავშვებიც კი ერიდებოდნენ და ამიტომაც არ ჰყავდა მეგობრები, სწორედ აქედან იწყება გაარას ფსიქოლოგიური „დამახინჯება". იგი ხდება აგრესიული და არამეგობრული.

მის შუბლზე არსებული ნიშანი „სიყვარულს" ნიშნავს. ეს ნიშანი მას მაშინ დაედო, როდესაც მისი მამის დაქირავებული მკვლელი 5 წლის ასაკში მოკლა.

ნარუტოს გაცნობისა და მასთან ჩხუბის შემდეგ გაარამ დაიწყო ნარუტოს მიბაძვა და კარგი საქმეების კეთება. გაარა ნარუტოს მეორე ნაწილში კაზეკაგე ხდება (კაზეკაგე — ქვიშის სოფლის მმართველი) მას ამ პოსტზე მხოლოდ იმიტომ აყენებენ, რომ მან მასში არსებული მონსტრი არ გააღვიძოს და ქვიშის სოფელს არ ავნოს.

მეორე ნაწილში მას იტაცებენ „აკაცუკის" წევრები (დეიდარა და სასორი) და მისგან მონსტრს გაანთავისუფლებენ და მონსტრის ჩაკრას ბნელ ძალებს გაუერთიანებენ. მას ეს სიკვდილის ფასად დაუჯდა, მაგრამ ქვიშის სოფლის ბებერი მკურნალი, ჩიო, მას გააცოცხლებს თავისი ჩაკრის ჩუქებით, სანაცვლოდ სიცოცხლისა.

| გაარა |  |
| --- | --- |
| ასაკი | პირველი ნაწ. 12-13წ; მეორე ნაწ.15-16 |
| სქესი | მამრობითი |
| ვინაობა | პირვ.ნაწ.-გენინი; მეორ.ნაწ-კაძკაგე |
| წონა | პირვ.ნაწ.-40.3; მეორ.ნაწ-50.9 |
| სიმაღლე | პირ.ნაწ.-149სმ; მეორ.ნაწ-166.1 |
საბერძნეთის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორია არქაიკულ პერიოდში.
**არქაიკა** (ბერძ. ἀρχαῖος — ძველი) — ხელოვნების განვითარების ადრინდელი საფეხური. ხელოვნებათმცოდნეობაში ეს ტერმინი ძირითადად უძველესი ბერძნული ხელოვნების (ძვ. წ. VII - VII სს.) აღსანიშნავად იხმარება. არქაიკას პერიოდში ჩაისახა კლასიკური ხელოვნების წინამძღვარები ანტიკური რეალიზმის საფუძვლები. ჩამოყალიბდა არქიტექტურის ორდერები (დორიული და იონიური), მონუმენტური, სახვითი, არქიტექტურული და სკულპტურული ფორმები. ლარნაკწერაში სრულყოფას მიაღწია შავფიგურიანმა (ძვ. წ. VI - III სს.) და წითლფიგურიანმა (დაახლოებით ძვ. წ. 530) სტილმა. აიგო დიდებული ტაძრები. არქაიკის ძვ. ბერძნული ხელოვნება უძველესი კულტურების დამახასიათბელ მთლიანობად ინარჩუნებს და ჰუმანისტურ თვისებებსაც იძენს.

მნიშვნელოვანი ადამიანები
------------------------

* ლიკურგე
* სოლონი
* ჰომეროსი
* პითაგორა
* ანაქსიმანდრე
* ანაქსიმენე
* თალესი
* საფო

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 593, თბ. 1975
* George Grote, J. M. Mitchell, Max Cary, Paul Cartledge, *A History of Greece: From the Time of Solon to 403 B.C.*, Routledge, 2001. ISBN 0-415-22369-5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Archaic period: society, economy, politics, culture
* The Archaic Period of Greek Art
* Ancient Greece: The Archaic Period
**ანა წინასწარმეტყველი** (ებრ. חַנָּה, ბერძ. λδβλθυοτε Ἄννα) — ახალი აღთქმის პერსონაჟი. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი.

ცხოვრება
--------

ანა წინასწარმეტყველი ასერის ტომიდან, თანახმა იყო ეღიარებინა ლუკას სახარება. ის იყო ღვთის მოსავი ქვრივი იერუსალიმში, რომელმაც 7 წელი იცხოვრა ქმართან. 84 წლის ასაკში, ანა წინასწარმეტყველი მარხულობდა, ლოცულობდა და არ სცილდებოდა ტაძარს. მან იხილა ახალშობილი იესო, რომელიც მშობლებმა მიიყვანეს იერუსალიმის ტაძარში, რათა შეეწირათ მსხვერპლი ერთადერთი მემკვიდრისთვის, როგორც ეს დადგენილია ებრაულ კანონში. მას შემდეგ, მართალ ანას ესმოდა წინასწარმეტყველური სიტყვები, რომლითაც მოხუცებულმა სვიმეონმა ღვთისმშობელს მიმართა. მან სვიმეონთან ერთად გაიგო, რომ „უფალი განკაცდა, მიეცა გამოხსნის იმედი და მისი განკაცება ახარა იერუსალიმელებს."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Анна, дочь Фануила, пророчица из колена Асира
* Житие на сайте Православие. RU

1. ↑  36 // Luke 2<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9183493'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q39939'></a>
მითოლოგიური პერსონაჟის დრაკონების მეფის ყორნის გვირგვინი
ჯიგმე ნამგიალის ჩაჩქანის პირველი პროტოტიპი
**ყორნის გვირგვინი** (ძონგკხა: **དབུ་ཞྭ་བྱ་རོག་ཅན**་; ვაილი: *dbu-zhva bya-rog-can*) — ბჰუტანის მეფის ოფიციალური გვირგვინი. გვირგვინი სრულდება ყორანის თავის ფორმით.

ისტორია
-------

ვანგჩუკების დინასტიამ დამოუკიდებელი ბჰუტანის სამეფო დააარსა 1907 წელს. დინასტიის პირველი მეფე - უგენ ვანგჩუკი (1862–1926) იყო ქარიზმატული პიროვნება, რომელმაც შეძლო ბჰუტანის გაერთიანება და შიდა დაპირისპირებების მოგვარება. მან თავის სიმბოლოდ აირჩია გვირგვინი ყორნის გამოსახულებით. ფრინველის რომელიც წარმოადგენდა მახაკალას (ბუდიზმის დამცველი ღმერთი), ერთ-ერთ ფორმას. ბჰუტანის მეფის გვირგვინის პირველი პროტოტიპი იყო მამამისის ჯიგმე ნამგიალის (1825–81) საბრძოლო მუზარადი, რომელსაც ის ხმარობდა როგორც შიდა ბრძოლების ასევე ინგლისელთა წინააღმდეგ ბრძოლების დროს.

დრუკ გიალპოების სია
-------------------

 მთავარი სტატია: ვანგჩუკების დინასტია.
ბჰუტანის მემკვიდრეობითი მეფეები:

* მისი უდიდებულესობა უგენ ვანგჩუკი (I დრუკ გიალპო)
* მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ვანგჩუკი (II დრუკ გიალპო)
* მისი უდიდებულესობა ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკი (III დრუკ გიალპო)
* მისი უდიდებულესობა ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი (VI დრუკ გიალპო)
* მისი უდიდებულესობა ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი (V დრუკ გიალპო)

ლიტერატურა
----------

* Aris, Michael (2005). *Raven Crown: The Origins of Buddhist Monarchy in Bhutan*. ჩიკაგო:  Serindia Publications. ISBN 978-1-932476-21-7.

სქოლიო
------

1. ↑  Olschak, Blanche Christine.  (1979)Ancient Bhutan: a study on early Buddhism in the Himâlayas. Swiss Foundation for Alpine Research. ციტირების თარიღი: 2011-02-12.
2. ↑  Hundred years of Monarchy: A walk down the memory lane. Bhutan 2008.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-03-01. ციტირების თარიღი: 2013-06-26.
**ასკიას საფლავი** მალის ქალაქ გაოში — მიჩნეულია, რომ სწორედ აქ განისვენებს სონგაის იმპერიის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იმპერატორი, ასკია მუჰამედ I. აშენებულია XV საუკუნის ბოლოს. 2004 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

იუნესკო საფლავს აღწერს, როგორც შესანიშნავ ნიმუშს ტალახის მონუმენტური ნაგებობისა, რომელიც დასავლეთ აფრიკის საჰელის ტრადიციებს მიეკუთვნება. კომპლექსი მოიცავს პირამიდულ სამარხს, ორ მეჩეთს, საფლავს და მიწაყრილების ანსამბლს. მისი სიმაღლე 17 მეტრია და წარმოადგენს კოლონიალიზმამდელ უდიდეს არქიტექტურულ მონუმენტს რეგიონში. იგი პირველი მაგალითია იმ ისლამური არქიტექტურული სტილისა, რომელიც შემდგომ მთელს რეგიონში გავრცელდა.

ძეგლის ბოლოდრეოინდელი სახეცვლილებები მოიცავს 1960-1970-იან წლებში მეჩეთის გაფართოებას და 1999 წელს არეალის ირგვლივ კედლის შემოვლებას. მისი ისტორიის განმავლობაში, ძეგლს რეგულარულად აბათქაშებდნენ, ეს იყო აუცილებელი პროცედურა ტალახის სტრუქტურის შეკეთება-შენარჩუნებისთვის. 2000 წელს, მოხდა კომპლექსის ელექტრიფიკაცია - დაემატა ნათურები და წვერზე ხმის გამაძლიერებელი დინამიკი.

ქალაქ გაოს მოსახლეობის მიერ, ასკია რეგულარულად გამოიყენება როგორც მეჩეთი და საზოგადოებრივი საკუთრების კულტურული ცენტრი. მას ეროვნული კანონმდებლობა იცავს.

ასკია მოჰამედი სონგაის იმპერიის პირველი ასკია იმპერატორი იყო, მან იმპერია საგრძნობლად გააფართოვა. ვინაიდან ის სანიმუშო მუსლიმანი იყო, ის მექას მოსალოცად წავიდა, საიდანაც 1495 წელს დაბრუნდა, საიდაც მან თავის საფლავის ასაშენებელი მასალები ჩამოიტანა — მექას ტალახი და ხე-მასალა. როგორც ამბობენ, მეფის ქარავანი ათასობით აქლემისგან შედგებოდა. თავიდან სტრუქტურა დაპროექტებული იყო როგორც საცხოვრებელი სახლი, რამდენიმე ოთახითა და კორიდორებით, მაგრამ ასკია მუჰამედის სიკვდილისთანაე ის დაილუქა.

ასკია მუჰამედი ერთადერთია, რომელიც უშუალოდ სამარხში განისვენებს, რამდენიმე სხვა ასკია დასავლავებულია მის ეზოში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* World Heritage Website
* UNESCO Evaluation of Askia (ფრანგული)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ასკიას საფლავი***

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მალიში მალის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ჯენე  • ტომბუქტუ  • ბანდიაგარა  • ასკიას საფლავი |  |

 |
**ბჰასკარაჩარია** (იგივე, ბჰასკარა II (114-1185 წწ,) — XII საუკუნის უდიდესი ინდოელი მოაზროვნე, მათემატიკოსი და ასტრონომი. 
სახელი ბჰასკარაჩარია მას უწოდეს ანალოგიური სახელის მქონე ბჰასკარასაგან (600-680 წწ.) განსასხვავებლად. ისიც ასევე, იყო დიდი მათემატიკოსი და ასტრონომი, შესაბამისად მას მოიხსენიებდნენ, როგორც ბჰასკარა I-ს. 

მან დააარსა და ხელმძღვანელობდა უჯაინის ობსერვატორიას.

შრომები
-------

ბჰასკარაცარიას კალამს ეკუთვნის 

* ტრაქტატი „სიდჰარტა-შირომანი", რომელიც ოთხი ნაწილისაგან შედგება, იგივე „სწავლების გვირგვინი".
* „ლილავატი", რომელიც მოიცავს მათემატიკის მეცნიერებას. ის აზიის მრავალ ქვეყანაში მიიჩნეოდა სამაგალითო სახელმძღვანელოდ გამოთვლების ტექნიკაში მრავალი საუკუნის მანძილზე.
* „ბიჯდაჰანიტა," რომელიც მოიცავს ალგებრას.
* „გრანდჰაგანიტა", რომელიც მოიცავს ასტრონომიას. კერძოდ, პლანეტების მოძრაობის თეორიას.

ბჰასკარაჩარია ითვლება მუდმივი ძრავის პროექტის შექმნის ერთ-ერთ უძველეს და პირველ ავტორად. ის წერდა ლექსებსაც. მისის ლექსები თარიღდება 1150 წლით.

ლიტერატურა
----------

* Bhaskara II, Siddhanta-siromani, English transl. by B. Sastri and L. Wilkinson. Calcutta, 1861.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბჰასკარაცარია
**ანციკლოპედია** (Uncyclopedia) — „უშინაარსო ენციკლოპედია, რომელიც ნებისმიერს შეუძლია არედაქტიროს" — სატირიული პაროდია ვიკიპედიაზე, თუმცა თვით ანციკლოპედია საპირისპირო მოსაზრებას გამოთქვამს. საიტი 2005 წლის იანვარში გაიხსნა ჯონათან ჰუანისა და ანონიმური კოლეგის (მეტსახელით "'Stillwaters" ან "Euniana") მიერ და მათი მტკიცებით ეს არის ფონდი ანციკლოპედიის პროექტი, პაროდია ფონდ ვიკიმედიაზე.

მათი ლოგო კარტოფილის ფორმისაა, სახელით "სოფია", რომელიც ასევე ვიკიპედიის გლობუსის ლოგოს პაროდიაა. ანციკლოპედიის თავდაპირველი მისია სატირიული მოსაზრების გამოთქმა იყო ვიკი ფორმატში. თუმცა, საზოგადოების ზრდასთან ერთად, მისი შინაარსი გაიზარდა და იუმორის მრავალ სხვა ფორმასაც მოიცავს. აქ დაშვებული იუმორის ფორმებზე რაიმე შეზღუდვა არ არსებობს; თუმცა, ყველა სტატია ექვემდებარება სტანდატულ გრამატიკულ წესებს და ადამიანთა მცირე ჯგუფზე უფრო მეტი აუდიენციისთვის უნდა იყოს საინტერესო. ამასთან ანციკლოპედია არ აწესებს სანქციებს სტატიებზე ან კომენტარზე, რომელიც უბრალოდ სისულელეა ან ვინმეზე "ანგარიშსწორებას" ისახავს მიზნად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანციკლოპედია
* ქართული ანციკლოპედია დაარქივებული 2020-09-28 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ინტერნეტის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გილეილის მეჩეთის მინარეთი** (აზერ. Gileyli məscidinin minarəsi) — XVIII საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ქალაქ შაქში.

მეჩეთის წარწერები აღმოაჩინა ა. ალექპერზადემ 1936 წელს გილეილის მეჩეთის მახლობლად არსებულ წყაროზე. სამმწკრივიანი წარწერა წაკითხულ იქნა როგორც:
„ეს დიდებული მეჩეთი ააშენა ალ ჰაჯი ჩელებიმ, სულთან ბ. ყურბანმა - შაქის მმართველმა, შირვანის ამირამ ღმერთისმიერ ნაკურთხ რამადანის თვეს, 1162 წელს".

წარწერა არაბულ-თურქულია, რელიეფური, კალიგრაფია ლამაზი ელემენტებით:
„ეს დიდებული მეჩეთი, რომელიც აგებულია ადრე არსებული მეჩეთის საძირკველზე, ხალხისთვის, რომ მათ შესძლონ თაყვანი სცენ ღმერთს, დიდება ღმერთს და დიდება მის ძალას, ააგო ალ ჰაჯ შამს ად დინ ბეგმა ბ. ალ ჰაჯი აბდ არ რაჰმანმა და დაასრულა 1220 წლის რაჯაბის თვეს".

არქიტექტურა
-----------

გილეილის მინარეთი, ასევე ნახევრადდანგრეული მეჩეთი, განლაგებულია ქალაქ შაქის ქიულეხლის კვარტალში, მდინარე გურჯანადან 20-23 მეტრის სიმაღლეზე, 8-10 მეტრის მოშორებით კლდიდან. ოთხივე მხრიდან შემოფარგლულია ქვის ღობით, რომლის სიმაღლეც ორ მეტრს აღწევს. ამჟამად მინარეთს იცავს სახელმწიფო, როგორც ისტორიულ-არქიტექტურულ ძეგლს. ეს არის პირველი და ყველაზე მაღალი მინარეთი შაქის რაიონში — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ზაქათალის ზონა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გილეილის მეჩეთის მინარეთი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  М. С. Нейматова. Корпус епиграфических памâтников Азербайджана, Том 2. "Элм", 1 янв. 1991 г.
2. ↑  Минарет Гилейли, Шеки[*მკვდარი ბმული*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ასკილაურის ეკლესია**. |

**ასკილაურის მესამე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ასკილაურის ჩრდილო-დასავლეთით ორიოდე კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკენეებს.

ეკლესია დარბაზულია, აქვს თანადროული მინაშენი სამხრეთიდან, რომლის ძირითადი ნაწილი წყობის გადაბმით უკავშირდება (ზომები გარედან სიგრძე-6,80 მეტრი, სიგანე-6,55 მეტრი). საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და სრულიად დამუშავებული ქვიშაქვის ნატეხი ქვა. ამ უკანასკნელით, მეტწილად, შენობის გარეთა კედლებია ნაწყობი. შიგნით კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით, რომელშიც შიგადაშიგ საპირე ქვების ზედაპირს თითქმის მთლიანად ფარავს.

შენობა ძლიერაა დაზიანებული: ჩამოქცეულია ეკლესიისა და მინაშენის კამარა. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენის სამხრეთი კედელი, დარბაზულია საკურთხევლის კონქი, ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელს, ორივე ბოლოში, გამჭოლი ბზარები დაუყვება, ინტერიერში აწეულია მიწის დონე და ამოსულია ხეები, გარეთა კედლების საპირე წყობის ქვები. ალაგ-ალაგ ჩამოცვენილია. ეკლესიის ჩრდილოეთი ნახევარი დაახლოებით 1,5 მეტრ სიმაღლეზე მიწაშია ჩამჯდარი.

შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან, მინაშენიდან აქვს. კარი გარედან თარაზულად იყო გადახურული (შემორჩენილია ზღუდრის ორივე ბოლოს კვალი) შიგნიდან კი - თაღით (შემორჩენილია ორივე ქუსლის წყობა).

აფსიდი გეგმით ნახევარწრიულია. აფსიდის შუაში გაჭრილია მაღალი, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის, ოთხკუთხა ნიშაა. სარკმელი, როგორც ჩანს, გარედანაც თაღით იყო გადახურული (გარეთა ღიობის საპირე ქვები მთლიანად ჩამოცვენილია). აფსიდის მხრები დასრულებულია შირიმის მარტივი პროფილის კაპიტელით. აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის ნაწილი, თაღთან ერთად ჩამოშლილია.

მინაშენი ვიწროა ( სიგანე-1,1 მეტრი). აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია სწორი კედლით, რომელშიც გაჭრილია შიგნიდან და გარედან თარაზულად გადახურული, ვიწრო სარკმელი. მინაშენი გადახურული იყო ერთიანი კამარით, რომელის ნაშთი ეკლესიის ძირითადი ნაწილის სამხრეთ კედლის მთელ სიგრძეზეა შემორჩენილი. მინაშენის სამხრეთ კედლის სტრუქტურა, გათხრა გასუფთავების გარეშე, ვერ დგინდება.

მოგვიანებით ეკლესიისათვის სამხრეთიდან გაურკვეველი დანიშნულების სადგომი მიუშენებიათ (შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთი ნაწილი), რომლის აღმოსავლეთ კედელი (სიმაღლე 1,8 მეტრი) ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ხაზზეა. გარედან, სადგომის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზე მიბჯენილია ქვიშაქვის ნატეხი ქვით ნაგები, მრუდე კედელი (სიგრძე დაახლოებით 5 მეტრი სიმაღლე-1,2-1,4 მეტრი ), რომლიც აღმოსავლეთით მიემართება.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 79-80.
**გიმარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გიმარის ჩრდილოეთით, ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,5x4,8 მ). ნაგებია ფითქლით. შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ ბოლოშია, კარი დაბალია (1,3 მ სიმაღლის). უსწორო ფორმის აფსიდი უშუალოდ ერთვის ჩრდილოეთ კედელს. სამხრეთ კლდიდან მოკლე მხრითაა გამოყოფილი. საკურთხეველში ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია. იგი ინტერიერისკენ ფართოვდება და შიგნიდან ტრაპეციის ფორმა აქვს. სარკმლის ქვემოთ დაბალი ტრაპეზი დგას. აფსიდს და დარბაზის ჩრდილოეთ კედელს ქვის ფილით გამოყვანილი საფეხური გასდევს. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში ფიტლის თხელი თაროცაა, მასზე წმინდა გიორგის ხატია დასვენებული. იატაკი მიწისაა. დასავლეთ ფასადის ჩრდილოეთ კედელში პლასტრისებრი შვერილია, რომელიც კედლის ზედა ნაწილში ფასადის სიბრტყეს ერწყმის. კარის სამხრეთით ხის თაროა, რომლის ქვეშ ჩამოკიდებულია პატარა ზარი. ეკლესიას ბანური გადახურვა აქვს. მას შემოვლებული აქვს დაბალი სწორკუთხა გალავანი. გალავანში შესასვლელი სამხრეთიდანაა და ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელი მთლიანადაა ჩართული გალავანში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 453-454.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ასკილაურის ეკლესია**. |

**ასკილაურის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ასკილაურის ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 1,3 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (5,82X4,67) ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შიგნითა კედლების წყობაში ნატეხი ქვაცაა ჩართული. გარეთა კუთხეები ძირითადად გამოყვანილია არცთუ ისე სუფთად დამუშავებული შირიმის ბლოკებით. საპირე ქვებს შორის დარჩენილი არეები როგორც გარედან ისე შიგნიდან ამოვსებულია დუღაბით. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია: კედლებიდან ყველაზე დიდ სიმაღლეზე დასავლეთ კედელი დგას, თუმცა ფრონტონის მნიშვნელოვანი ნაწილი მონგრეულია. დანარჩენი კედლებიდან აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთის გარედან თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. სამხრეთის კი დაახლოებით 1,8 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი ეკლესიის აღმოსავლეთ ნახევრის დიდი ნაწილი ამოვებულია ქვებითა და მიწით. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელსაც შუა ნაწილი განგრეული აქვს. აფსიდის ჩრდილოეთ თბილისში საშუალო ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. აბსიდი, დარბაზის შესაბამის კედლებიდან, გამოყოფილია მხრებით. რომელთა დიდი ნაწილი შირიმის ქვითაა გამოყენ გამოყვანილი. დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში, დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში ჯგუფად განლაგებული მცირე ზომის, ხუთი კვადრატული მუშაა. მასშასადამე ოთხი ერთ დონეზეა. წყვილ-წყვილად, ხოლო მეხუთე მარცხენა წყვილის თავზე. ეკლესია შვილი გადახურული იყო სხმული კამარით. აბსიდი კი კონქით. კონქიდან მხოლოდ ჩრდილოეთ ნახევარია დარჩენილი. კამერიდან კი მთელ სიგრძეზე ჩრდილოეთ გვერდის ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 74.
არყის ბოთლი
**არაყი** (არაბ. عَرَق *არაკ* — ოფლი) — მაგარი ალკოჰოლიანი სასმელი. ძირითადად ამზადებენ ორი გზით: რექტიფიცირებული ეთილის სპირტის წყალთან შერევით ან შაქრის და სახამებლის შემცველი ნედლეულის უშუალო გამოხდით.

პირველი მეთოდით არაყი მზადდება შემდეგნაირად: კარტოფილის ან მარცვლეული კულტურების რექტიფიცირებულ ეთილის სპირტს აზავებენ წყლით და გააქტივებული ნახშირისა და სილის ფილტრებში ატარებენ. ამგვარად მიღებული არაყი (ე. წ. „რუსული არაყი") შეიცავს 40,5 ან 56 % ეთილის სპირტს. გემოს გასაუმჯობესებლად მას უმატებენ შაქარს, ძმარმჟავა ნატრიუმს და სხვ. არაყზე პიტნის, ტარხუნის, ციტრუსების და მისთანათა ექსტრაქტების დამატებით მიიღება შესაბამისი სახელწოდების ნაყენი.

მეორე სახის არაყს ამზადებენ შაქრის ან სახამებლის შემცველი ნედლეულის უშუალო გამოხდით; შაქრის შემცველ ნედლეულს ხდიან ალკოჰოლური დადუღების, სახამებლის შემცველს კი ფერმენტული დაშაქრებისა და ალკოჰოლური დადუღების შემდეგ. ამგვარი გზით მიიღება ხილის, ჭაჭის, სანთლის, პურისა და სხვა არაყი. ასე მიღებულ არაყს შენარჩუნებული აქვს გამოყენებული ნედლეულის გემო და არომატი.

არყის ნაირსახეობებია: კონიაკი, ბრენდი, ვისკი, ჯინი, რომი და სხვ.

უძველეს ქართულ წერილობით წყაროებში არაყი იხსენიება „იყის" სახელით (ახალი აღთქმა, ლუკა 1:15). საქართველოში არყის დამზადებას არყის გამოხდას უწოდებენ. გამოხდის ხალხური ტექნოლოგია სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვანაირია, რასაც ნაწილობრივ განაპირობებს საარაყე მასალის (ხორბლეული, ხილი, ჭაჭა, თაფლიანი ფიჭა, ანწლი) თავისებურება.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხეიძე ზ.*, *კალანდაძე ბ.*, ლიქიორის ტექნოლოგია, თბ. 1973;
* *Свирида В. Г.*, Типовые технологические схеимы производства крепких спиртных напитков, К. 1948;
* *Славуцкая Н. И.*, Технология ликеро-водочного производства, М. 1972;
* *ალექსი-მესხიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 545.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალკოჰოლური სასმელები |
| --- |
|  |
| მაღალალკოჰოლურები (66—96 %) | 
* აბსენტი
* პერვაჩი
* სპირტი
* შტრო
 |
|  |
| ძლიერალკოჰოლურები (31—65 %) | 
* ავამორი
* აკვავიტი
* არაკი
* არაყი
* არმანიაკი
* ბალზამი
* ბიტტერი
* ბოროვიჩკა
* ბრენდი
* ბუმბო
* ბუჰა
* გრაპპა
* ვისკი
* ჯინი
* დივინი
* ზუბროვკა
* კალვადოსი
* კაშასა
* კირშვასერი
* კლეკოვაჩა
* კონიაკი
* კრამბამბულა
* კრუპნიკი
* ლიქიორი
* მაოტაი
* მესკალი
* მარასკინი
* მეტაკსა
* ნალევკა
* ორუხო
* პალინკა
* პისკო
* რახია
* რახი
* რომი
* სამბუკა
* სამაგონი
* სლივოვიცა
* სტარკა
* ტეკილა
* უზო
* ფერნეტი
* ჭაჭა
* შნაპსი
 |
|  |
| საშუალოალკოჰოლურები (9—30 %) | 
* გლინტვეინი
* გლიოგი
* გროგი
* კრიუშონი
* ლიქიორი
* მედოვუხა
* თაფლი
* ნალივკა
* პაჩარანი
* პუნში
* საკე
* სანგრია
* სიოტიუ
* სოჯუ
* ტუაკი (ბრინჯის)
 |
|  |
| დაბალალკოჰოლურები (1.5—8 %) | 
* ალკოპოპი
* ბოზა
* ბრაგა
* კუმისი
* ლუდი
* პერრი
* პულკე
* სიდრი
* ტესღუინო
* პალმის ღვინო
* კომბუჩა
* იაგუარი
 |

 |
**ბუბრი** (პოლ. Bóbr, ჩეხ. Bobr) — მდინარე ჩრდილოეთ ჩეხეთსა და სამხრეთ-დასავლეთ პოლონეთში. მდინარე ოდრას მარცხენა შენაკადი. მისი საერთო სიგრძე 272 კმ-ია, აქედან 270 კმ პოლონეთის ტერიტორიაზე მიედინება, 2 კმ კი ჩეხეთის ტერიტორიაზე. პოლონეთის მდინარეებს შორის სიგრძით მეათე ადგილი უკავია. წყალშემკრები აუზის ფართობი კი 5.876 კმ²-ია, აქედან 46 კმ² ჩეხეთის ტერიტორიაზე მოედინება, 5.830 კმ² კი პოლონეთის ტერიტორიაზე.

მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ლუბავკა; კამიენა-გურა; იელენია-გურა; ვლენი; ლვოვეკ-შლონსკი; ბოლესლავიეცი; შპროტავა; მალომიცე; ჟაგანი; ნოვოგრუდ-ბოჟანსკი; კროსნო-ოდჟანსკიე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პოლონეთის მდინარეები |
| --- |
|  |
| 
ვისლა • ოდრა • ვარტა • დასავლეთის ბუგი • ნარევი • სანი • ნოტეცი • პილიცა • ვიეფში • ბუბრი • ლინა  • ნისა-ლუჟიცკა • ვკრა • დუნაეცი • ბრდა  • პროსნა • დრვენცა • ვისლოკი • ვდა • დრავა • ნისა-კლოძკა • პოპრადი • პასლეკა • რეგა • ბზურა • ვისლოკა • ობრა • ბიებჟა • ნიდა |

 |
**ანტონი ჯოზეფ მამო** (დ. 9 იანვარი, 1909, ბირკირკარა, მალტა — გ. 1 მაისი, 2008, მოსტა, მალტა) — მალტის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტი (1974–1976), მალტის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი (1971–1974).

ბიოგრაფია
---------

ანტონი მამო დაიბადა ქალაქ ბირკირკარაში, ჯოზეფ მამოსა და კარლა ბრინკატის ოჯახში. განათლება მიიღო მალტის უნივერსიტეტში. 1934 წელს კი დაეუფლა სამართლის დოქტორის ხარისხს.

კარიერა
-------

თავდაპირველად იგი მცირე პროფესიულ პრაქტიკას გადიოდა. 1955–1971 წლებში კი იყო უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 1974 წელს, მალტის მიერ ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის ფარგლებში რესპუბლიკად გამოცხადების შემდეგ არჩეულ იქნა ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად.

ჯილდოები
--------

დაჯილდოებულია ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით (1955 წელი) და მიღებული აქვს რაინდის წოდება (1957 წელი) .

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა 99 წლის ასაკში 2008 წლის 1 მაისს. მას შემდეგ, რაც 2007 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა სომალის ექს-პრეზიდენტი ადენ აბდულა ოსმან დაარი გახდა მსოფლიოში ყველაზე ხანდაზმული ყოფილი პრეზიდენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონი მამო

|
|  |
|
| წინამორბედი: | **მალტის პრეზიდენტი**1974 – 1976  | შემდეგი:ანტონ ბუტიჯიჩი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალტის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ანტონი მამო
* ანტონ ბუტიჯიჩი
* ალბერტ ჰიზლერი
* აგათა ბარბარა
* პოლ შვერები
* ჩენსუ ტაბონე
* უგო მიფსუდ ბონიჩი
* გვიდო დე მარკო
* ედუარდ ფენეჩ ადამი
* ჯორჯ აბელა
* მარი-ლუიზ კოლეირო-პრეკა
* ჯორჯ ველა
 |

 |
არაქნე
**არაქნე** (ძვ. ბერძნ. ἀράχνη — ობობა) — ლიდიელი გოგონა, შესანიშნავი ხელმოსაქმე, რომელმაც გაბედა, ათენას შეჯიბრებოდა საფეიქრო საქმეში და განრისხებულმა ღმერთმა ობობად აქცია. მითის საფუძველი უნდა იყოს ობობას მართლაც „დიდი საფეიქრო ხელოვნება".

ოვიდიუსის „მეტამორფოზებში" ვრცლადაა ეს მითი გადმოცემული. იქ მოთხრობილია, რომ არაქნე ნისლის მსგავსი ძაფებისგან ჰაერივით გამჭვირვალე ქსოვილებს ქსოვდა. მან, გაამაყებულმა ქალღმერთი ათენა გამოიწვია შეჯიბრში. ათენამ საფენზე ამოქარგა აკროპოლისი და გამოსახა თავისი დავა პოსეიდონთან ატიკაზე ბატონობისთვის. ამ დავას ესწრება ოლიმპოს თორმეტი ღმერთი, მათ შორის მსაჯულად ზის ზევსი. პოსეიდონი გამოსახულია მაღლა აღმართული სამთითით, რომელიც კლდისათვის დაუკრავს და უნაყოფო კლდის ნაპრალიდან მლაშე წყალი ამოვარდნილა. ათენას ხელში ფარი უჭირავს და ეგიდა წამოუსხამს. მას შუბი დაუკრავს მიწისთვის და იმ ადგილას ზეთისხილის ხე ამოსულა.ღმერთებმა გამარჯვება ათენას მიულოცეს, მისი საჩუქარი უფრო სასარგებლოდ ჩათვალეს ატიკისათვის. ნაპირებზე ამოქარგულ სურათებზე ათენამ გამოხატა, რა მკაცრად სჯიან ღმერთები მოკვდავთ ურჩობისა და ამპარტავნობისთვის, საფენის გარშემო ათენამ ზეთისხილის ფოთლების გვირგვინი მოქარგა.

არაქნემ კი თავის ნახელავზე ღმერთების ცხოვრება წარმოსახა. მან უჩვენა, რა სუსტები არიან ისინი, როცა ადამიანური ვნებები შეიპყრობთ. საფენის გარშემო კი სუროთი დაწნული ყვავილების გვირგვინი ამოქარგა. მისი ნამუშევარი არაფრით ჩამოუვარდებოდა ათენას ნამუშევარს, თუმცა ღმერთების მიმართ უპატივცემულობა იგრძნობოდა. ათენა განრისხდა, არაქნეს ნახელავი დახია და მაქო თავში ჩაარტყა. არაქნემ ვერ აიტანა სირცხვილი, დაგრიხა ბაწარი, გაუკეთა მარყუჟი და თავი ჩამოიხრჩო. ათენამ არაქნე მარყუჟიდან გამოხსნა და უთხრა, რომ სიცოცხლეს უნარჩუნებდა, თუმცა მარად დაკიდული იქნებოდა და ასე უნდა ექსოვა მუდამ მას და მის შთამომავლობას.

ათენამ არაქნეს ჯადოსნური ბალახის წვენი აპკურა. მისი სხეული შეიკუმშა, თმა დაუცვივდა და ობობად იქცა.

ლიტერატურა
----------

* ოვიდიუსი, *მეტამორფოზები* vi.1–145
* პლინიუს უფროსი, *ბუნების ისტორია* vii.56.196
* ვერგილიუსი, *გეორგიკები* iv.246-247

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არაქნე***

* არაქნე — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"
* არაქნეს სურათები Warburg Institute Iconographic Database დაარქივებული 2014-04-15 საიტზე Wayback Machine. -ში
**ამირან საყვარელიძე** (დ. 18 სექტემბერი, 1927, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1967 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, სამდინარო ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობის სპეციალობით და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია.

1967-1968 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ "თბილჰიდროპროექტში" ინჟინრად. 1968-2010 წლებში კი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კ. ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტში. იყო ასპირანტი, უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი 1968-1975 წლებში. 1975-1988 წლებში იყო წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. მუშაობდა განყოფილების გამგედ 1988-2008 წლებში. 2006-2010 წლებში კი დირექტორის მოადგილედ. იგი 2011 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტის ჰიდროინჟინერიის დეპარტამენტის უფროსი. მისი მონაწილეობით დამუშავებულ იქნა "ენგურჰესისა" და ვარდნილჰესების ობიექტების პროექტები. მონაწილეობდა ნორმატიული დოკუმენტების დამუშავებაში, კერძოდ ნორმატიული დოკუმენტის "სამშენებლო ნორმები და წესები სეისმომედეგი მშენებლობა" საქართველოს რესპუბლიკის პირობებში. აგრეთვე სამშენებლო კომპოზიტების ტენგამტარობის ახალი თეორიის შემუშავებაში. მრავალწლიანი პროფესიული პრაქტიკული საქმიანობის, სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი 1975 წელს. 1988 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Некоторые задачи механики строительных композиционных материалов, Тб. 1998, с. 131

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2021, გვ. 229-230

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან საყვარელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გაზაფხულის პირველი დღე** — ესპანელი სიურეალისტი მხატვრის, სალვადორ დალის ნახატი, შესრულებული ზეთის საღევაბით მუყაოზე, 1929 წელს. დალის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ადრეულ პერიოდში შესრულებული სიურეალისტური ნმუშევარი. 

ნახატზე გამოსახული გარემო მეტად ექსპანსიურია, გარემო მშვიდია, გაშლილი ველი. ნამუშევარი ასიმეტრიუილა, საგნების ძირითადი ნაწილი, განთავსებულია ნამუშევრის მარჯვენა ხმარეს, მარცხენა მხარეს კი მათ მხოლოდ მცირე რაოდენობაა. ნახატის ცენტრში მოთავსებულია სიურეალისტური ფიგურები. რთულია იმის გარკვევა თუ რა მოქმედებას ასრულებენ ისინი ან რას განასახიერებენ. მოშორებით დაჩრდილული მუქი ფიგურები მოჩანს. მარცხენა მხარეს შავი ფიგურა სკამზე ზის და მთელ სცენას გაჰყურებს.

ეს ნამუშევარი დალიმ შეასრურა ცხოვრების ურთულესეტაპზე, როდესაც ის დეპრესიით იტანჯებოდა. მამამისი საშინლად იმედგაცრუებული და გაბრაზებული იყო შვილის ფროფესიული არჩევნითა და რელიგიური შეხედულებებით.ამით გამოხატულია მისი სურვილი შერიგობოდა მამამისს. მარცხნივ, სკამზე მჯდომარე ფიგურა გამოსახული გავრცელებული მოსაზრებით მამამისს ასახავს, საკუთარ თავს კი პატარა ბავშვის სახით, რომელიც კონკრეტულ ნახატზე ყველაზე შორეულ წერტილში დგას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაზაფხულის პირველი დღეები — სალვადორ დალის მუზეუმი

1. ↑
**განდისიშანი**, **ტრანსჰიმალაი** — განედური მიმართულების მთათა სისტემა ჩინეთში, ტიბეტის ზეგნის სამხრეთით. გადაჭიმულია ჰიმალაის პარალელურად და გამოყოფილია მისგან გასწვრივი ტექტონიკური დეპრესიით. სიგრძე დაახლოებით 1600 კმ, სიგანე ცენტრალურ ნაწილში 300 კმ-მდე, მაქსიმალური სიმაღლე 7315 მ (მწვერვალი ალინგ-განგრი). უღელტეხილების უმრავლესობა (დინლა, კონგბოპა, გორინგი და სხვა) 5000 მ და უფრო მაღლა მდებარეობს. აგებულია ძირითადად მეზოზოური გრანიტებით, კვარციტებით, ფიქლებითა და კირქვებით. მთავარი ქედებია ალინგ-განგრი (ჩრდილოეთით), ნიენჩენ-ტანგლა და კაილასი (სამხრეთით). 

ჩრდილოეთი ქედები ნაკლებადაა დანაწევრებული, მათი მწვერვალები ბრტყელი ან გუმბათისებრია. განდისიშანის სამხრეთი შტოები — ინდოეთის ოკეანისა და ტიბეტის დახშული აუზის წყალგამყოფი — თოვლით დაფარული მაღალმწვერვალებიანი უწყვეტი მთაგრეხილია, საიდანაც ჩრდილოეთით და სამხრეთით დიდი მყინვარები ეშება. მთაგრეხილი ძლიერ დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით, რომლებშიც მდინარეების ინდისა და ცანგპოს (ბრაჰმაპუტრა) აუზის მოკლე, მაგრამ წყალუხვი მდინარეები მიედინება. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ქედებს შორის დახშული მთათაშორისი ტბიანი ქვაბულებია, რომელთა ძირი დაახლოებით 4500 მ სიმაღლეზეა.

განდისიშანის ჰავა საერთოდ მკაცრია, ჩრდილოეთ ნაწილში წააგავს ტიბეტის ზეგნის ჰავას, სამხრეთი ქედები განიცდის ინდოეთის ოკეანის მუსონის გავლენას. ჩრდილოეთი ქედების კალთებზე მაღალი მთის ქვაღორღიანი უდაბნოებია. მცენარეული საფარი მწირია. დახშულ ქვაბულებში მაღალი მთის დაბალბალახიანი სტეპია, ქარპირა კალთებზე — მაღალი მთის მდელოები. ტყე არ არის, მხოლოდ ტბების ირგვლივ ხარობს ხისმაგვარი ღვია. ნიენჩენ-ტანგლის და კაილასის ქედების სამხრეთ კალთებზე კარგად შეიმჩნევა ლანდშაფტის სიმაღლებრივი ზონალუროიბა. მაღლა მყინვარები, შიშველი კლდეები და მაღალი მთის უდაბნოებია, შუა ნაწილში ხარობს მდელოსტეპის მცენარეულობა. ცხოველებიდან გვხვდება იაკი, ცხვარი, ანტილოპა, ორონგო, ტიბეტური მელა და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* განდისიშანი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* განდისიშანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი** (რუს. Центральный научно-исследовательский институт геодезии, аэросъёмки и картографии; აბრ. ЦНИИГАиК) — სსრკ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარი სამმართველოს სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება, რომელიც დაარსდა 1928 წელს მოსკოვში. მისი პირველი დირექტორი იყო თეოდოსი კრასოვსკი.

გეოდეზიისა და გრავიმეტრიის დარგში ინსტიტუტის კვლევის ძირითადი მიმართულება იყო გეოდეზიის თეორიული პრობლემებისა და გეოდეზიური სამუშაოების ახალი მეთოდების შემუშავება: ასტრონომიულ-გეოდეზიური, გრავიმეტრიული და თანამგზავრული მონაცემებით დედამიწის ფიგურის, ზომებისა და გრავიტაციული ველის დადგენა, გეოდეზიური მეთოდებით დედამიწის ქერქის თანამედროვე მოძრაობის შესწავლა; საყრდენი გეოდეზიური ქსელების აგების თეორიისა და მეთოდების, აეროგადაღებისა და ფოტოგრამმეტრიის დარგში აეროგადაღებისა და ფოტოგრამმეტრიული სამუშაოების თეორიისა და მეთოდების გაუმჯობესება, ტოპოგრაფიული რუკებისა და გეგმების შექმნა და განახლება, აგრეთვე მთვარის, მარსისა და ვენერის კარტოგრაფირება.

კარტოგრაფიის დარგში ინსტიტუტმა შეიმუშავა დარგობრივი რუკების შედგენისა და გამოცემის მეთოდები, იკვლევდა გეოგრაფიული სახელწოდებების სტანდარტიზაციას. ინსტიტუტის მონაწილეობით შექმნილია რიგი ატლასებისა. აწარმოებდა აგრეთვე ასტრონომიულ-გეოდეზიური, გრავიმეტრიული, აეროგადარების, ფოტოგრამმეტრიული და კარტოგრაფიული ინსტრუმენტების შემუშავებას, კონსტრუირებასა და დამზადებას. ეკონომიკის დარგსა და ტოპოგრაფიულ-გეოდეზიური და კარტოგრაფიული წარმართვის ორგანიზაციის ნაწილში კვლევა მიმართული იყო ავტომატური მართვის სისტემის შექმნაზე, დაგეგმილების თეორიისა და მეთოდების შემუშავებაზე, შრომისა და მატერიალურ-ტექნიკური რესურსების ნორმირებაზე. ინსტიტუტს ჰქონდა ასპირანტურა, გამოსცემდა „შრომებს" და აგრეთვე სხვა საინფორმაციო გამოცემებს. 1929–1977 წლების ფარგლებში ინსტიტუტმა გამოსცა 200-ზე მეტი „შრომა". კრასოვსკის სახელი ინსტიტუტს ეწოდა 1978 წელს.

2013 წლის 19 ივლისს დაარსდა ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო დაწესებულება „გეოდეზიის, კარტოგრაფიისა და სივრცითი მონაცემების ინფრასტრუქტურის ცენტრი", რომლის შემადგენლობაში შევიდა გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Определение "Центральный научно-исследовательский институт геодезии, аэросъёмки и картографии" в Большой Советской Энциклопедии
2. ↑  Поклад Г. Г. Гриднев С. П. Попов Б. А. Инженерная геодезия : учебное пособие для вузов, Москва ; Берлин : Директ-Медиа, 2020
3. ↑  ФГБУ «Федеральный научно-технический центр геодезии, картографии и инфраструктуры пространственных данных»