recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Neo Geo AES-ის კარტრიჯი
**ROM-კარტრიჯი**, კოლოქვიალურად **სათამაშო კარტრიჯი** — მუდმივი მეხსიერების (ROM) მიკროსქემაზე დაფუძნებული მოწყობილობა, მოხსნადი მეხსიერების ბარათი, რომელიც უერთდება სამომხმარებლო ელექტრონულ მოწყობილობებს — სახლის კომპიუტერებს, ვიდეო თამაშების კონსოლებს, იშვიათად — ელექტრონულ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს.

სიტყვა კარტრიჯი მომდინარეობს ინგლისური სიტყვიდან *cartridge* (ვაზნა). ქართულში, ისევე როგორც რუსულ ენაში და პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, ასევე გამოიყენება დასახელება „კასეტა". ინგლისურში შემოკლებით უწოდებენ „cart".

კარტრიჯების მასიური გამოყენება დაიწყეს ადრეული სახლის კომპიუტერებში. კატრიჯების გამოყენებას ვიდეო თამაშების კონსოლებში საფუძველი ჩაეყარა 1970-იანი წლების მიწურულს. პირველი სათამაშო კარტრიჯი შექმნა ჯერი ლოუსონმა სათამაშო კონსოლ Fairchild Channel F-ისთვის 1976 წელს.
თუმცა ყველაზე ადრეული სისტემა, რომელიც გამოიყენებდა სათამაშო კარტრიჯის მსგავს მოწყობილობას იყო პირველი ვიდეო თამაშების კონსოლი Magnavox Odyssey (1972).

კარტრიჯებზე დაფუძნებული სათამაშო კონსოლების წარმოება მიმდინარეობდა გვიანი 1970-იანი წლებიდან 1990-იანი წლების შუა პერიოდამდე. მას შემდეგ, რაც მასიურ ხმარებაში ჩაეშვა კომპაქტ-დისკები, აპარატურის მწარმოებელთა უმეტესობა გადაერთო კომპაქტ-დისკებზე დაფუძნებული სათამაშო სისტემების წარმოებაზე. მიუხედავად ამისა, კარტრიჯები დღემდე გამოიყენება პორტატიულ სათამაშო კონსოლებში, როგორებიცაა Nintendo 3DS, PlayStation Vita, ასევე პლანშეტისმაგვარ ჰიბრიდულ კონსოლ Nintendo Switch-ში.

გამომდინარე იქედან, რომ კარტრიჯმა მასიური გამოყენება ვიდეო თამაშებში ჰპოვა, ROM-კარტრიჯს კოლოქვიალურად „სათამაშო კატრიჯსაც" უწოდებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ROM-კარტრიჯი"** ვიკისაწყობში.
* ROM-კატრიჯი - Computer Hope
* სათამაშო მედიის ევოლუცია — Video Game Console Library
* სათამაშო კარტრიჯები — Gaming History

სქოლიო
------

1. ↑  1976: Fairchild Channel F – First ROM Cartridge Video Game System. CED Magic. ციტირების თარიღი: 26 თებერვალი, 2009.
2. ↑  Benj Edwards (2015-01-22). „The Untold Story Of The Invention Of The Game Cartridge". *Fast Company* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2017-12-05.
**NASM** (Netwide Assembler) — ასემბლის ენა, x86 არქიტექტურისთვის, რომელიც ხმარობს Intel-ის სინტაქსს. მითი შესაძლოა პროგრამების წერა 16 ბიტიანი და 32 ბიტიანი მიკროპროცესორებისთვის (IA-32); 2-რე ვერსიიდან მას აგრეთვე შეუძლია 64 ბიტიანი პროცესორების (X64/AMD64/EM64T/x86-64) მხარდაჭერა.

პორტატირობა
-----------

32 ბიტიანი პროგრამების პორტატურად დაწერა შესაძლოა ვინდოუსის და ლინუქსისთვის, თუ სწორი ბიბლიოთეკები არიან გამოყენებული.

ისტორია
-------

NASM-ი შექმნილი იქნა რადგან მისი ავტორების აზრით არ არსებობდა ისეთი ასამბლერი რომელიც იქნებოდა თავისუფალი, ძლიერი და მრავალპლატფორმული.

მაგალითი
--------

წყარო კოდი რომელიც კომპილირების შემდეგ ეკრანზე აჩვენებს "Hello, world!"-ს, ეს კოდი ლინუქსისთვის არის გამიზნული.

```
 SECTION .data ; მონაცემების სექცია
 msg db "Hello, world!",0xa
 len equ $ - msg ; ტექსტის სიგრძის გამოთვლა
 SECTION .text ; ინსტრუქციების სექცია
 global main ; მთავარი წერტილი სააიდანაც იწყება პროგრამის მოქმედება
 main:
 mov eax, 4 ; სისტემური ფუნქციის ნომერი: 4 ნიშნავს sys\_write()
 mov ebx, 1 ; ფაილის დესკრიპტორი: 1 ნიშნავს stdout
 mov ecx, msg ; ვათავსებთ ტექტს
 mov edx, len ; ვათავსებთ ტექსტის სიგრძეს
 int 0x80 ; ბირთვის ფუნქციის დაძახება: sys\_write()
 mov eax, 1 ; სისტემური ფუნქციის ნომერი: 1 ნიშნავს sys\_exit()
 mov ebx, 0 ; ვაბრუნებთ 0 რაც ნიშნავს რომ ყველაფერმა კარგად ჩაიარა
 int 0x80 ; ბირთვის ფუნქციის დაძახება: sys\_exit()

```

.com (DOS) გამშვები ფაილის მაგალითი

```
 org 100h ; დამახასიათებელია .com-ისთვის 
 
 mov ah, 9h ; ტექსტის დაბეჭდვის ფუნქციის კოდი
 mov dx, text ; მონაცემების(data register) რეგისტში ვინახავთ ცვლადს
 int 21h ; დოსის სერვისი

 mov ah, 4ch ; პროგრამის დამთავრების კოდი
 mov al, 00h ; 0 - აღნიშნავს პროგრამა წარმატებით დაიხურა (Exit Success)
 int 21h ; დოსის სერვისი
 text db "hello world","$" ; text ცვლადში ვინახავთ ტექსტს

```

.com ფაილის კომპილაცია command prompt-ის დახმარებით:
nasm file.asm -f bin -o hello.com
განმარტება:
nasm-ის შემდეგ "თავისუფალ" წევრად უნდა მიეთითოს ის ფაილი რომლის კომპილაციაც გვსურს.
-f - აღნიშნავს ფორმატს შესაძლებელია იყოს ორობითი, ვინდოვსის ან ლინუქსის, შესაბამისად: bin, win32, elf
-o - აღნიშნავს კომპილირებული ფაილის სახელს და გაფართოებას. 
აღსანიშნავია, რომ დოსის ფაილებს და ორობით ფაილებს შორის განსხვავება მხოლოდ ფაილების ტიპს შორისაა (.com და .bin )

სქოლიო
------

1. ↑

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დოკუმენტაცია
* (ინგლისური) NASM Website
* (ინგლისური) NASM Manual
* (ინგლისური) A comparison of GAS and NASM
**ტილაბერის რეგიონი** (ფრანგ. Tillabéri) — ნიგერის რეგიონი, რომლის ფართობია 97 251 კმ², ხოლო 2012 წლის აღწერის მონაცემებით რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 2 722 482 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 27,99 ად./კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტილაბერი.

ტილაბერის რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი — ნიამეი, რომელსაც აქვს განსაკუთრებული ადმინისტრაციული ერთეულის სტატუსი.

გეოგრაფია
---------

ტილაბერის რეგიონი მდებარეობს ნიგერის სამხრეთ-დასავლეთში. მისგან ჩრდილოეთით გადის ნიგერის სახელმწიფო საზღვარი მალისთან, დასავლეთით — ბურკინა-ფასოსთან, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — ბენინთან. ტილაბერის რეგიონიდან აღმოსავლეთით მდებარეობს ნიგერის ტაჰუის რეგიონი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით — დოსოს რეგიონი.

ტილაბერის რეგიონში მიედინება მდინარე ნიგერი და მისი შენაკადები გორუოლი, ინ-ატესი, სირბა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ტილაბერის რეგიონის დეპარტამენტები.
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი დაყოფილია 6 დეპარტამენტად და 1 მუნიციპალიტეტად (ქალაქი ტილაბერი).

ფილინგის დეპარტამენტი (Filingué):

* ფართობი: 26 217 კმ²
* მოსახლეობა: 553 127 ად. (2011 წელი)

კოლოს დეპარტამენტი (Kollo):

* ფართობი: 10 002 კმ²
* მოსახლეობა: 443 371 ად. (2011 წელი)

უალამის დეპარტამენტი (Ouallam):

* ფართობი: 22 093 კმ²
* მოსახლეობა: 383 632 ად. (2011 წელი)

საის დეპარტამენტი (Say):

* ფართობი: 14 430 კმ²
* მოსახლეობა: 316 439 ად. (2011 წელი)

ტერის დეპარტამენტი (Téra):

* ფართობი: 15 794 კმ²
* მოსახლეობა: 579 658 ად. (2011 წელი)

ტილაბერის დეპარტამენტი (Tillabéri):

* ფართობი: 8715 კმ²
* მოსახლეობა: 295 898 ად. (2011 წელი)

სქოლიო
------

1. ↑  Niger: Regions, Major Cities & Urban Centers — Statistics & Maps on City Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 April 2014.
2. ↑  Institut National de la Statistique du Niger: *Annuaire statistique des cinquante ans d’indépendance du Niger*, p.49

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნიგერის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აგადესი **·**  დიფა **·**  დოსო **·**  ზინდერი **·**  მარადი **·**  ნიამეი **·**  ტაჰუა **·**  ტილაბერი **·**  |

 |
**NBA-ის განვითარების ლიგა** (ან უბრალოდ **D-ლიგა**) (ინგლ. NBA Development League (D-League)) — ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ოფიციალური მინორული ლიგა. 2005 წლამდე ცნობილი იყო როგორც **ნაციონალური საკალათბურთო განვითარების ლიგა** (ინგლ. National Basketball Development League (NBDL)). 2001 წლის შემოდგომაზე ლიგამ 8 გუნდთან ერთად დაიწყო ასპარეზობა. 2005 წლის მარტში, NBA-ის რწმუნებულმა დევიდ სტერნმა განაცხადა მომავლის გეგმები, რომ აპირება NBA-ს D-ლიგის გაზრდას 15 გუნდამდე და განევითარებინა როგორც ნამდვილი მინორული ლიგის სისტემით, რომლითაც ნებისმიერ D-ლიგის გუნდს ეყოლებოდა ერთი ან უფრო მეტი მოკავშირე გუნდი NBA-ში. 2011-12 წლების სეზონისთვის, ლიგა 16 გუნდამდე გაიზარდა. 2010-11 წლების NBA სეზონის დასასრულს, 23% NBA მოთამაშეებისა ჰქონდა დრო გატარებული D-ლიგაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* D-ლიგის ოფიციალური საიტი
* D-ლიგა – Basketball-Reference.com-ზე დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine.
* DraftExpress.com D-ლიგის ბლოგზე დაარქივებული 2007-10-11 საიტზე Wayback Machine.
* NBA D-ლიგა Twitter-ზე
* NBA D-ლიგა Facebook-ზე
* NBA D-ლიგა Flickr-ზე
* NBA D-ლიგა YouTube-ზე
* NBA D-ლიგა Tumblr-ზე


|  |  |
| --- | --- |
| ოლიმპიური თამაშების რგოლები | *ეს სტატია სპორტისა და სპორტსმენების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**უვე რადოკი** (ინგლ. Uwe Radok; დ. 8 თებერვალი, 1916 — გ. 28 აგვისტო, 2009) — ავსტრალიელი და ამერიკელი მეცნიერი, სპეციალისტი პოლარული მეტეოროლოგიისა და გლაციოლოგიის დარგში. 1944 წლიდან ფრიც ლევეს ხელმძღვანელობით მუშაობდა მელბურნის უნივერსიტეტის მეტეოროლოგიის კათედრაზე, ხოლო 1961 წლიდან კათედრის გამგე. პოლარულ განედებში იკვლევდა ატმოსფეროს ცირკულაციას, მყინვარული საფარის ქარბუქიან გადაადგილებასა და ტემპერატურულ რეჟიმს. ხელმძღვანელობდა ავსტრალიის ანტარქტიდული ექსპედიციის ფარგლებში მოპოვებული საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის მასალების დამუშავებას. 70-იანი წლებიდან მუშაობდა აშშ-ში, ბოულდერის მეტეოროლოგიურ ინსტიტუტში, სადაც ამუშავებდა პოლარული გლაციოლოგიის ზოგად საკითხებს. 1971-75 წლებში იყო თოვლისა და ყინულის საერთაშორისო კომისიის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 1975-79 წლებში — პრეზიდენტი. მრავალი წელი იყო გლაციოლოგიის საერთაშორისო კომიტეტის ანტარქტიდული კვლევების სამუშაო ჯგუფის მდივანი, ხოლო 1970-82 წლებში საერთაშორისო ანტარქტიდული გლაციოლოგიური პროექტის საბჭოს მდივანი. თავისი მოღვაწეობის ბოლო წლები გაატარა კოლორადოს შტატის ქალაქ ბოულდერში, ხოლო საბოლოოდ ავსტრალიაში დაბრუნდა. მისი სახელობისაა ტბა ანტარქტიდაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Uwe Radok // Encyclopedia of Australian Science (ინგლისური)
მზებუდობის დროს დედამიწის ჩრდილოეთი და სამხრეთი პოლუსები მზისგან უკიდურესად არათანაბარი მანძილითაა დაცილებული.
**მზებუდობა** — დროის მომენტი, როდესაც მზის ცენტრი გაივლის ეკლიპტიკის ყველაზე ჩრდილოეთით, +23°27' დახრილობის მქონე *ზაფხულის მზებუდობის* წერტილში, ან ყველაზე სამხრეთით — 23°27' დახრილობის მქონე *ზამთრის მზებუდობის* წერტილში. ამ წერტილთა მახლობლობაში მზის დახრილობა და, მაშასადამე, მზის საშუადღეო სიმაღლეც, რამდენიმე დღეს თითქმის უცვლელია. აქედანაა „მზებუდობის" სახელწოდებაც. რადგანაც მზებუდობის ერთსა და იმავე წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის პერიოდი არ ემთხვევა კალენდარულ წელიწადს, მზებუდობის მომენტები სხვადასხვა წელს დღე-ღამის სხვადასხვა დროს მოდის: ჩვეულებრივ წელიწადში 5 საათით 48 წუთით და 46 წამით გვიან დგება, ვიდრე წინა წელს, ხოლო ნაკიან წელიწადში — 18 საათით 11 წუთითა და 14 წამით ადრე. ამიტომ მზებუდობის მომენტები ორ მეზობელ კალენდარულ თარიღზე შეიძლება მოდიოდეს. XX საუკუნის II ნახევარში ზაფხულის მზებუდობის წერტილში მზე 21 ან 22 ივნისშია (ზაფხულის მზებუდობა, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ასტრონომიული ზაფხულის დასაწყისი, უგრძესი დღე), ზამთრის მზებუდობის წერტილში კი 21 ან 22 დეკემბერი (ზამთრის მზებუდობა, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ასტრონომიული ზამთრის დასაწყისი, უმოკლესი დღე).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბუნიობა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 657.
* ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი (ერთტომეული), თბ. 1986, გვ. 292
**ადენოზინტრიფოსფორმჟავა** (**ატფ**) — უჯრედის ნებისმიერი ფუნქციის ენერგიით უზრუნველყოფის უშუალო წყარო. უჯრედის ყოველგვარი აქტივობა — მოძრაობა, ბიოსინთეზი, ელექტრობის გენერაცია და სხვ. — ხორციელდება ატფ-ის ჰიდროლიზის შედეგად გათავისუფლებულ ენერგიის ხარჯზე.

ქიმიური თვისებები
-----------------

ქიმიური სტრუქტურის მიხედვით ატფ განეკუთვნება ნუკლეოტიდებს. ის შეიცავს ადენოზინს და ფოსფორმჟავას სამ ნაშთს. თავად ადენოზინი შედგება აზოტოვანი ფუძე ადენინისა და ნახშირწყალ რიბოზასგან.

ატფ-ის ემპირიული ფორმულაა: C10H16N5O13P3.

ატფ-ის მოლეკულური სტუქტურა არასტაბილურია, სპეციფიკური ფერმენტების ზეგავლენით ის განიცდის ჰიდროლიზს — იერთებს წყლის მოლეკულას და იხლიჩება:

ატფ + H2O → ადფ + H3PO4 + *ენერგია*
ატფ + H2O → ამფ + H4P2O7 + *ენერგია*
ამ დროს საბოლოო ფოსფორიანი ნაშთი გვაძლევს ფოსფორმჟავას, ხოლო ატფ გარდაიქმნება ადენოზინდიფოსფორმჟავად (ადფ) ან ადენოზინმონოფოსფორმჟავად (ამფ). ამ რეაქციის შედეგად თავისუფლდება 40-დან 60-მდე კ ჯოულ/მოლი ენერგია.ატფ გამოიყენება როგორც ცხოველურ ასევე მცენარეულ უჯრედში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადენოზინდიფოსფორმჟავა (ადფ)
* ადენოზინმონოფოსფორმჟავა (ამფ)
* მიტოქონდრია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 88-89.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ადენოზინტრიფოსფორმჟავა***

* ATP bound to proteins in the PDB
* ScienceAid: Energy ATP and Exercise
* PubChem entry for Adenosine Triphosphate
* KEGG entry for Adenosine Triphosphate


|  |  |
| --- | --- |
| პეპელა | *ეს სტატია ბიოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სინთეზური ენები** — ისეთი ტიპის ენები, რომლებშიც სიტყვათა შორის გრამატიკული მიმართებები გამოიხატება მორფოლოგიური ხერხებით, თვით სიტყვის ფარგლებში აფიქსებისა და ფუძის ფლექსიის (სიტყვათწარმოება) საშუალებით. სინთეზურია ძველი ბერძნული, ლათინური, რუსული, ქართული და სხვა ენები. ქართულ ენაში სუბიექტი და ობიექტები (პირდაპირი და ირიბი) გარჩეულია ერთმანეთისაგან ბრუნვებითა და პირის ნიშნებით. მაგალითად, წინადადებაში *სტუდენტმა მეგობარს მისწერა წერილი*, სუბიექტი გამოხატულია მოთხრობითი ბრუნვით, ირიბი ობიექტი გამოხატულია მიცემითი ბრუნვით, პირდაპირი ობიექტი გამოხატულია სახელობითი ბრუნვით.

ასევე, სიტყვაში *მ-წერ-ს*, სუბიექტი გამოხატულია -ს სუფიქსით, ირიბი ობიექტი გამოხატულია მ- პრეფიქსით. პირდაპირი ობიექტი ზმნაში გამოხატული არაა.

სინთეზურ ენებში შეიძლება შეგვხვდეს ანალიზური ფორმათწარმოება. მაგალითად ზედსართავის უფროობითი ხარისხის წარმოებისას, კარგი -> უფრო კარგი. იმას, თუ რომელ კატეგორიას განეკუთვნება ენა - სინთეზურს თუ ანალიზურს, წყვეტს ის, თუ რომელი ფორმები ჭარბობს ენაში. დროთა ვითარებაში ენა შეიძლება გახდეს სინთეზური და პირუკუ.

ტერმინი სინთეზური და ანალიზური პირველად გამოიყენა ენათა მორფოლოგიური კლასიფიკაციის ერთ-ერთმა ფუძემდებელმა ა. შლეგელმა ფლექსიურ ინდოევროპულ ენათა მიმართ. სინთეზური ან ანალიზური შეიძლება იყოს აგლუტინაციური ტიპის ენებიც.

ანალიზურს და სინთეზურ ენებს უპირისპირდება პოლისინთეზური ენები, რომელთა სიტყვებში მაქსიმალური რაოდენობის გრამატიკული ელემენტებია თავმოყრილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლისინთეზური ენები
* ანალიზური ენები
* ენათმეცნიერული ტიპოლოგია
* მორფოლოგია
* აგლუტინაციური ენები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 372.

სქოლიო
------

1. ↑  თუმცა ქართული გვაქვს ერთი სიტყვაც: უკეთესი
სინის მთის მწვერვალი
**სინის მთა** (**სინას** ან **სინაის მთა**) — მთა სინის ნახევარკუნძულზე, რომელიც ქართველთა უშორესი სამოღვაწეო ადგილი იყო. ბიბლიის მიხედვით ღმერთი სინის მთაზე გამოეცხადა მოსეს, რომელსაც ისრაელის ხალხი ეგვიპტიდან აღთქმული მიწებისაკენ მიჰყავდა და ათი მცნება გადასცა.

ქრისტიანები ამ მთაზე მე-3 საუკუნეში დამკვიდრდნენ, ქართველები კი იქ მე-6 საუკუნეში მივიდნენ, თუმცა ქართული კოლონია მოგვიანებით, მე-9 საუკუნეში ჩამოყალიბდა. ქართველებმა სინის მთის მონასტრის ტერიტორიაზე საკუთარი ტაძრები ააგეს და დაუცხრომელ მოღვაწეობას შეუდგნენ. ერთ-ერთი ქართული ტაძრის აგება დავით აღმაშენებლის სახელს უკავშირდება, რომელსაც დიდი წვლილი მიუძღვის როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ არსებული ქართული სავანეების აღმშენებლობაში. სინის მთაზე ტაძრების მშენებლობას საქართველოსთვის არა მარტო სარწმუნოებრივი, არამედ დიდი პოლიტიკური და კულტურული მნიშვნელობაც ჰქონდა. სინის მთაზე მოღვაწე ქართველი ბერები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული სამშობლოსთან. სინის მონასტერს ჰქონდა მეტოქი თბილისში და მამულები ქართლში.

სინის მონასტერში ქართველ მამებს საკუთარი უმდიდრესი და მრავალფეროვანი წიგნთსაცავი ჰქონდათ თავისი კატალოგით, ანუ წიგნებისა და ხელნაწერების ნუსხით. წიგნთსაცავში საგანგებო ოთახი იყო გამოყოფილი სამკითხველო დარბაზისათვის. იქ მსურველს შეეძლო ესარგებლა წიგნებით, მაგრამ მათი გატანა აკრძალული იყო. სინის მთის ქართული წიგნთსაცავი მხოლოდ ადგილზე შექმნილი და გადაწერილი წიგნებით არ მდიდრდებოდა, მას გამუდმებით ემატებოდა წიგნები პალესტინის ქართული კერებიდან: იერუსალიმის ჯვრის მონასტრიდან, გეთსიმანიიდან, გოლგოთიდან, პალავრიდან, საბაწმიდიდან და ა.შ. სინის მთის ქართულ ხელნაწერთა დიდი ნაწილი დღესაც ადგილზეა, ნაწილი კი ინახება თბილისში, პეტერბურგში, პრაღაში, ნიუ-იორკში, პარიზში და სხვა კერძო კოლექციებში.

წმ. ეკატერინეს მონასტერი
სინის მთაზე მოღვაწეობდნენ არა მარტო კალიგრაფიისა თუ ხელნაწერთა დამზადების მცოდნე ქართველი მამები, არამედ ისტორიკოს-თეოლოგებიც. უდიდესი ღვაწლი მიუძღვის ჰიმნოგრაფიის ერთ-ერთ თვალსაჩინო წარმომადგენელს იოანე მინჩხს. მოგვიანებით საბაწმიდის ლავრიდან სინის მთაზე გადავიდა და იქ სასულიერო-ლიტერატურული მოღვაწეობა განაგრძო იოანე ზოსიმემ. სინის მთაზე იღვწოდნენ მიქაელ ფანასკერტელი, იოანე კუმურდოელი, იოანე სინელი და სხვა მრავალი.

სინის მთის ქართველ მამებს კავშირი ჰქონდათ არაბულ-ქრისტიანულ სამყაროსთან. იქაურ ხელნაწერებში შემონახულია არაბული დამწერლობის კვალი. როგორც ჩანს, არაბულ სამყაროში მოხვედრილმა ქართველებმა შეისწავლეს არაბული ენა. ჩვენამდე მოღწეულია არაბული ანბანი ქართველთათვის, თითოეული არაბული ასო განმარტებულია, ახსნილია ქართული შესატყვისით.

ქართული კულტურის ამ უდიდესი და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კერის, სინის მთის, ქართველ მამათა მემკვიდრეობა მრავალ მიზეზთა გამო სათანადოდ შესწავლილი არ არის.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე, ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 373.
* *მენაბდე, ლ.* „ძველი ქართული მწერლობის კერები", ტ. 2, თბილისი, 1980
**ულტრავიოლეტი** (ინგლ. Ultraviolet) — რეჟისორ კურტ ვიმერის ფანტასტიკური ეკშენი. ფილმში მონაწილეობენ: მილა იოვოვიჩი და კემერონ ბრაიტი. ჩრდილოეთ ამერიკაში ფილმის პრემიერა გაიმართა 2006 წლის 3 მარტს. 2006 წლის 27 ივნისს ფილმი გამოვიდა DVD და Blu-Ray დისკზე. Rotten Tomatoes-ის მიმოხილვაში კინოკრიტიკოსთა 69 წევრიდან მხოლოდ შვიდმა კრიტიკოსმა მისცა დადებითი შეფასება ფილმს. *„ულტრავიოლეტი არის გაუგებარი და დავიწყებადი სამეცნიერო-ფანტასტიკური თრილერი, ყოველიმხრივ სუსტი ნამუშევარი"*, ასე შეფასდა ფილმი Rotten Tomatoes-ის საიტზე.

XXI საუკუნის დასასრული. დედამიწაზე ადამიანებსა და ადამიან-ვამპირებს შორის ომი მძვინვარებს. მსოფლიო განწირულია ბიოტექნოლოგიური ლაბორატორიაში მომხდარი ავარიის შემდეგ, სადაც აწარმოებდნენ ზეჯარისკაცებს შექმნას. ვირუსი მალევე გადააქცევს ადამიანს დაუმარცხებელ არსებად. გლობალური ეპიდემიის მსხვერპლი აჯანყებულები, იბრძვიან უკანასკნელ წუთებამდე. მათ შორისაა ვიოლეტი, რომელიც ცდილობს თავისი მისიის შესრულებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „ულტრავიოლეტი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ულტრავიოლეტი" — Allmovie-ზე
* 

* „ულტრავიოლეტი" — Rotten Tomatoes
* „ულტრავიოლეტი" — Box Office Mojo-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Ultraviolet (2006). Rotten Tomatoes. ციტირების თარიღი: August 14, 2009.
2. ↑
**უმ-ლაისუნის ქართული წარწერა** — ასომთავრული წარწერა, რომელიც აღმოჩენილია იერუსალიმის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 4,5 კილომეტრში მდებარე სოფელ უმ-ლაისუნში. წარწერა აღმოაჩინეს 2002 წელს, 1996 წელს განახლებული გათხრების შემდეგ ბიზანტიის პერიოდის ქართულ მონასტერში.

ქართული წარწერით გამოვლენილი ყველაზე მნიშვნელოვანი საფლავის ბინადარი იყო „ქართველი ეპისკოპოსი იოანე". პალეოგრაფიული ნიშნებით წარწერა V-VI საუკუნეებით თარიღდება. მან შინაარსითაც მიიქცია სპეციალისტების ყურადღება. ამ წარწერაში გვხვდება ეთნონიმ „ქართველის" (ႵႠႰႧႥႤႪႨ) წერილობით ძეგლებზე უადრესი დოკუმენტურად დადასტურების ფაქტი.

წარწერის ქვის ზომებია 81 × 49 სმ. ამჟამად ინახება ქნესეთის არქეოლოგიურ ბაღში.

წარწერა
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ႤႱႤႱႠႫႠႰႾႭჂ
ႨႭჀႠႬႤႴႭჃႰ
ႲႠႥႤႪႤႮႨႱႩႭႮႭ
ႱႨႱႠჂႵႠႰႧႥႤ
ႪႨႱႠჂ | "|

იკითხება ასე:„ესე სამარხოჲ იოჰანე ფურტაველ ეპისკოპოსისაჲ ქართველისაჲ"

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პალესტინის ქართული წარწერები
* ნაზარეთის ქართული წარწერები
* სამუელის ეპიტაფია

ლიტერატურა
----------

* Seligman, J. (2015). „A Georgian Monastery from the Byzantine Period at Khirbat Umm Leisun, Jerusalem". *‘Atiqot*. **83**: 145–180. ციტირების თარიღი: 2020-11-29. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|month=` და `|coauthors=` (დახმარება)
**„ტერი ფლინი"** — ირლანდიელი მწერლის, პატრიკ კავანას, რომანი, გამოქვეყნდა 1948 წელს. მასში აღწერილია 1930-იანი წლების ირლანდიის სოფლის ცხოვრება. წიგნი დაფუძნებულია ავტორის ახალგაზრდობისეულ გამოცდილებაზე, როცა იგი მონაჰანში ფერმერი იყო. მიუხედავად ამისა, რომანში მოქმედება კავანში ვითარდება. 

სიუჟეტი მოგვითხრობს ახალგზარდა ფერმერსა და პოეტზე, რომელიც ფართო სარბიელისკენ, ნორჩი ქალწულებისკენ და სიცოცხლის აზრის ძიებისკენ ისწრაფვის.

გამოცემის ისტორია
-----------------

კავანამ „ტერი ფლინის" წერა 1940 წელს სათაურით „ქვიანი რუხი მიწა" დაიწყო, თუმცა რომანი დაიწუნეს. ავტორმა მასზე მუშაობა მას შემდეგ განაახლა, რაც 1947 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულმა პოეტურმა კრებულმა „სული იყიდება" დიდი აღიარება მოუტანა. 1947 წლის ზაფხული კავანამ რომანზე მუშაობაში გაატარა. წიგნი 1948 წლის ნოემბერში გამოქვეყნდა. ირლანდიურმა ცენზურამ იგი უხამსობის გამო აკრძალა. გამომცემლის მოთხოვნის შემდეგ ეს გადაწყვეტილება გაუქმდა, თუმცა რომანის ხელახალი გამოქვეყნება 1960-იან წლებამდე ვერ მოხერხდა.

„ტერი ფლინი" 1966 წელს ირლანდიის ეროვნული თეატრის სცენაზე პ. ჯ. ო’კონორის ადაპტაციით დაიდგა. 1997 წლეს რომანი სცენაზე კონალ მორისონმა გააცოცხლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Tarry Flynn* at PenguinClassics დაარქივებული 2012-02-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  O'Toole, Fintan (27 მაისი 1997). „Kavanagh without tears". *The Irish Times*. ციტირების თარიღი: 22 თებერვალი 2021.
**მილიონი შობისთვის** (ინგლ. Christmas in Wonderland) — რეჟისორ ჯეიმზ ორის კომედიური კინოფილმი, რომელიც მოგვითხრობს სამი ბავშვის ისტორიას, რომლებიც აშშ-იდან კანადაში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ფილმში მონაწილეობენ: პატრიკ სუეიზი, კამერონ ბრაიტი, მეთიუ ნაიტი, პრესტონ ლესი, კრის კატანი, ტიმ კარი და კარმენ ელექტრა. 
ფილმის პრემიერა გაიმართა კანადაში 2007 წელს. აშშ-ში ფილმის პრემიერა გაიმართა 2008 წელს. 
ფილმის გადაღება ძირითადად მიმდინარეობდა სავაჭრო ცენტრ West Edmonton Mall-ში.

საშობაო განწყობა მას შემდეგ იწყება, როდესაც 12 წლის ბრაიანი და 6 წლის მერი მაღაზიაში ფულით სავსე ჩანთას იპოვიან; ერთი შეხედვით მათ ცხოვრებაში ყველაფერი დალაგდა. ორი ბავშვი, დიდი მაღაზია, მილიონი ჯიბეში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „მილიონი შობისთვის" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  
Christmas in Wonderland - Box Office Data. The Numbers. ციტირების თარიღი: 9 August 2011.
2. ↑  Christmas in Wonderland (2008). Box Office Mojo. ციტირების თარიღი: 9 August 2011.
კუნძულ მინდოროს რუკა.
**მინდორო** — მეშვიდე კუნძული ფართობის მიხედვით ფილიპინებში. კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს ლუსონი, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — პალავანი. ამჟამად მინდორო იყოფა ორ პროვინციად: დასავლეთი მინდორო და აღმოსავლეთი მინდორო, 1950 წლამდე იგი არ იყოფოდა მხოლოდ ერთ პროვინციას წარმოადგენდა. 

კუნძულის ფართობი შეადგენს 9,8 ათას. კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მიხედვიით 74-ე ადგილი უკავია. აქ მრავლადაა მაღალი მთები და ვულკანები, მათ შორის ყველაზე დიდია მთა ალკონი (2582 მ) და ბაკო (2488 მ). მინდოროზე მოიპოვება გრანიტი და დიორიტი. კუნძულზე ბევრი მდინარე და ტბაა, ტბებს შორის უდიდესია ნაუჰანი. 

კარგადაა განვითარებული სოფლის მეურნეობა. მინდოროზე მოჰყავთ დიდი რაოდენობით ციტრუსი, ბანანი, რამბუტანი და ქოქოსი. სამხრეთ ნაწილში მოჰყავთ ხორბლეული, შაქარი და სიმინდი. განვითარებულია მეთევზეობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 709.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mindorenyos - Connecting Mindoro People დაარქივებული 2018-03-29 საიტზე Wayback Machine.
* Online Community for Mindorenyos
* Born to be Wild: Mindoro, 06/19/2008

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების 40 უდიდესი კუნძული |
| --- |
|  |
| 
* ალაბატი
* ბალაბაკი
* ბასილანი
* ბილირანი
* ბოჰოლი
* ბუკას-გრანდე
* ბუგსუკი
* ბურიასი
* ბუსუანგა
* კალაიანი
* კამიგინი
* კამიგინ-დე-ბაბუიანესი
* სებუ
* კატანდუანესი
* კულიონი
* დინაგატი
* დუმარანი
* გიმარასი
* ხოლო
* ლეიტე
* ლუბანგი
* ლუსონი
* მასბატე
* მარინდუკე
* მინდანაო
* მინდორო
* ნეგროსი
* ოლიტანგა
* პალავანი
* პანაონი
* პანაი
* პოლილიო
* სამალი
* სამარი
* სიარგაო
* სიბუიანი
* სიკიხორი
* ტაბლასი
* ტავი-ტავი
* ტიკაო
 |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ფილიპინების დროშა | *ეს სტატია ფილიპინებისა და ფილიპინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტეიჩი** (ლატვ. Teiču dabas rezervāts) — ნაკრძალი აღმოსავლეთ ლატვიაში. ის გადაჭიმულია მადონას მხარეში ვარკლიანის მხარესა და კრუსტპილსის მხარეში.

ცნობები
-------

ტეიჩი შექმნილია 1982 წელს. მისი მიზანია დაიცვას ჭაობი, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია ლატვიასა და ბალტიისპირეთში. ნაკრძალი მოიცავს 19,779 ჰექტარს (48,870 აკრი), რომლის 13,681 ჰექტარი (33,810 აკრი) შედგება ტეიჩის ჭაობისგან. ნოტიო ადგილებში 18 პატარა ტბაა ჩამოყალიბებული. ტყეებს ამ ტერიტორიაზე 3,729 ჰექტარი (9,210 აკრი) უკავია. ტეიჩის ნაკრძალი ქმნის ერთ-ერთ უმსხვილეს ეკოსისტემას ბალტიისპირეთიში.

ლატვიაში მხოლოდ ოთხი ასეთი ნაკრძალია (სულ 683 სპეციალურად დაცული ტერიტორიებიდან). ის არის ევროკავშირის მაშტაბით „natura2000"-ის წევრი. დაყოფილია ორ ნაწილად, რეგულირებადი დაშვების არეალი და შეზღუდული მისასვლელი ტერიტორია. აკრძალული დაშვების ფართობის ხელმისაწვდომობა ჩვეულებრივ აკრძალულია; სამეცნიერო მიზნებისთვის მხოლოდ ვიზიტების განხორციელება შეიძლება ჩატარდეს და მოითხოვს შესაბამისი ორგანოს ნებართვას. რეგულირებადი დაშვების არეალის ხელმისაწვდომობა შესაძლებელია წელიწადში (1 ივნისიდან 31 ოქტომბრის ჩათვლით), იმ შემთხვევაში, თუ სტუმრებს თან ახლავთ სათანადო რწმუნებული.

მის რეზერვში განლაგებულია იშვიათი ან საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები, მათ შორის 38 სახეობის მცენარე და გვიმრანაირნი და 24 სახეობის ხავსი. ეს ადგილი მნიშვნელოვანია ცხოველებისთვის, ასევე უხერხემლოებისათვის. წარმოადგენს საერთაშორისო მნიშვნელობის ლოკალიზაციას, როგორც მიგრირებადი, ისე სეზონური ფრინველებისთვის. ლატვიის ჭაობში მცხოვრები ფრინველთა უმრავლესობის ნიმუში შეიძლება მოიძებნოს ამ ტერიტორიაზე, მაგალითად წეროები და ბატები.

სქოლიო
------

1. ↑  Teiču dabas rezervāts Latvian. Latvian Nature Conservation Agency. ციტირების თარიღი: 21 May 2015
2. ↑  Teici Nature Reserve. Visit Latvia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 November 2012. ციტირების თარიღი: 21 May 2015
**მუტალა** (შვედ. Motala) — ქალაქი შვედეთში, ესტერგეტლანდის ლენში. მდებარეობს ვეტერნის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე და მიიჩნევა გეტას არხისა და მიმდებარე ტბების რეგიონის მთავარ ცენტრად. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 29 823 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
-------

მუტალას ეკლესია XIII საუკუნით თარიღდება. საუკუნეთა განმავლობაში ის პატარა სოფლად რჩებოდა და წარმოადგენდა გაჩერებას შუა საუკუნეების შვედეთის ერთ-ერთი კულტურული ცენტრის — ქალაქ ვადსტენისკენ მიმავალ გზაზე. გარდა ამისა, მუტალაში საკუთარი საცხოვრებელი აიშენა მეფე გუსტავ ვაზამ, მოგვიანებით კი დედოფალმა კრისტინამ მისგან 20 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარე მედევიზე საზაფხულო რეზიდენცია ააგო.

როდესაც XIX საუკუნის დასაწყისში გეტას არხი აშენდა, მუტალა არხზე ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა. მან მიიღო სავაჭრო დასახლების სტატუსი, 1823 წელს პატარა პრივილეგია, 1881 წლის 1 აპრილს კი ქალაქის სტატუსი. 1971 წლის მუნიციპალური რეფორმის შემდეგ გახდა მუტალის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Motala CC Motalas kulturcentrum დაარქივებული 2021-05-13 საიტზე Wayback Machine.
* Riksantikvarieämbetets information om arkeologi vid Motala ström დაარქივებული 2011-09-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
**მსვატი III** — ესვატინის მეფე 1986 წლიდან. სანამ მეფე სრულწლოვანი გახდებოდა, ქვეყანას რეგენტის სტატუსით დედამისი — დედოფალი ნტომბი მართავდა სამი წლის განმავლობაში. დღეისათვის მეფე მსვატი III წარმოდგენილია, როგორც ქვეყნის ადმინისტრაციული მეთაური, ხოლო დედამისი სვაზილენდის სულიერი და ეროვნული ლიდერია.

მეფე მსვატი III დაიბადა 1968 წლის 19 აპრილს. ის მეფე სობჰუზა II-ის 67 ვაჟიდან მეორე და დედოფალ ნტომბის ერთადერთი ვაჟია. პრინცი დაიბადა ქვეყნის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. იგი დღეების იყო, როცა ის და დედამისი მეფის ერთ-ერთ სასახლეში გადაიყვანეს საცხოვრებლად. მისი დაბადების სახელი იყო მაკჰოსეტივე — ერის მეფე. მომავალმა მონარქმა განათლება სამშობლოში, დიდ ბრიტანეთსა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მიიღო. მამამისის სიკვდილის შემდეგ პრინცი ტახტის მემკვიდრედ დასახელდა. ამ დროს იგი არასრულწლოვანი (14 წლის) იყო და ბრიტანეთში სწავლობდა. სრულწლოვანების მიღწევისთანავე, 1986 წლის 25 აპრილს მოეწყო მისი მეფედ კურთხევის ცერემონიალი. ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მონარქი მსოფლიოში. ამ დროს იგი 18 წლის და 6 დღის იყო. ამ დღიდან მოყოლებული, მსვატი III დედასთან ერთად მართავს ქვეყანას.

ესვატინის დღევანდელ მონარქს 15 ცოლი და 35 შვილი ჰყავს.

ლიტერატურა
----------

* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია - მსოფლიოს მონარქები, თბ. 2008 წ.
**მინდია**, **ხოგაის მინდი** — ქართული ფოლკლორის პერსონაჟი. ხევსურმა მინდიამ, რომელიც ქაჯების ტყვე იყო, თვითმკვლელობის მიზნით მათი საკვები — გველის ხორცი ჭამა, მაგრამ მოწამვლის მაგიერ ჯადოსნური ძალა შეიძინა — ამოიცნო ბუნების საიდუმლო: ამიერიდან მინდიას ესმოდა მცენარეთა, ფრინველთა, ცხოველთა ენა და ამ უნარს ხალხის სასიკეთოდ იყენებდა.

მინდია არის ნახევრად ღმერთი, ქართველი ჰეროსი, რომლის დაბადებასა და „გვიან სიკვდილში" ერევიან ბუნების ძალნი, ცა და მზე. მამაკაცთაგან ეს მითოლოგიური გმირი რამდენადმე უახლოვდება მედეას და მისებრ მაგიური ძალა, ჯადოქრობის ნიჭი, ბუნების ენის გაგებისა და განკურნების უნარიც აქვს.

თქმულება
--------

ხევსურმა მინდიამ, რომელიც ქაჯების ტყვე იყო, თვითმკვლელობის მიზნით მათი საკვები — გველის ხორცი ჭამა, მაგრამ მოწამვლის მაგიერ ჯადოსნური ძალა შეიძინა — ამოიცნო ბუნების საიდუმლო: ამიერიდან მინდიას ესმოდა მცენარეთა, ფრინველთა, ცხოველთა ენა და ამ უნარს ხალხის სასიკეთოდ იყენებდა.

მხატვრული ლიტერატურა
--------------------

თქმულება მინდიას შესახებ საფუძვლად დაედო ვაჟა-ფშაველას პოემა „გველისმჭამელს", კონსტანტინე გამსახურდიას ნოველა „ხოგაის მინდის" და გრიგოლ რობაქიძის პიესას „ლამარა".

ხოგაის მინდი კვდებოდა,  

მზე წითლდებოდა, ცხრებოდა,  

ცა ჭექდა, მიწა გრგვინავდა,  

სული გვიანა ჰხდებოდა,  

ჩამოდიოდა ვარსკვლავი,  

მთვარე უკუღმა დგებოდა…  

მაღლის ჭიუხის ნადირი  

სატირლად ეზადებოდა,  

ცხენი იმისი ტიალი  

ლურჯა ტოტზედა დგებოდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 709.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 251-252, ISBN 978-99940-27-10-1.
* ქართული ფოლკლორი, ტ. 4, თბ. 1974;

სქოლიო
------

1. ↑  მითოლოგიური ლექსიკონი, აკაკი გელოვანი (თბილისი 1983, გვ.557)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული მითოლოგია |
| --- |
|  |
| ღვთაებები | 
* აგუნა
* ადგილის დედა
* შავხანი
* ლილე
* ცაი
* ზადენი
* არმაზი
* გაცი და გაიმი
* ადაბნა
* ბაადური
* ბარბალე
* ბედის მწერლები
* ბერი-ბერა
* ბერიკა
* ბოსელი
* გიორგი
* დალი
* ელია
* თევდორე
* თერგვაული
* იახსარი
* კვირია
* კოპალა
* ლაზარე
* მამბერი
* მზეთუნახავი
* მინდორთ ბატონი
* მიჭპა
* მორიგე
* პირქუში
* ოჩოკოჩი
* ოჩოპინტრე
* ტყაშმაფა
* ფუძის ანგელოზი
* ღვთისშვილნი
* ღმერთი
* წყლის დედა
* ჯვარი
* ჰარალე
* ხთონიური ღმერთები
 | ბორჯღალი |
|  |
| მითოლოგიური არსებები | 
* ალი
* ბატონები
* ბაყბაყ-დევი
* გველეშაპი
* გველისფერი
* დედაბერი
* დევი
* დობილნი
* ვეშაპი
* კუდიანები
* მაცილი
* მაქცია
* რაში
* როკაპი
* სამძიმარი
* სახლის ანგელოზი
* ფასკუნჯი
* ქაჯი
* ჭინკა
* დიხაშ კოჩი
* დიდამანგისა
 |
|  |
| მითოლოგიური გმირები | 
* ამბრი
* ამირანი
* არამ-ხუტუ
* აფსათი
* მესეფენი
* ნაწილიანი
* ქართლოსი
* ყამარი
* ჯურხაი
 |
|  |
| ზეპირსიტყვიერების ძეგლები | 
* ამირანიანი
 |
|  |
| ზებუნებრივი თვისებების მქონე ნივთები | 
* ოქროქსოვილი
* ხვითო
* ბაბაყულის ძვალი
 |
|  |
| ადგილები | 
* ქაჯავეთი
* შავეთი
 |
|  |
| წარმართული სალოცავები | 
* ჭყონდიდი
 |
|  |
| 
მეგრული მითოლოგია **·**  სვანური მითოლოგია |

 |
**მსოფლიო აზერბაიჯანელთა სოლიდარობის დღე** (აზერ. Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü) აღინიშნება 31 დეკემბერს. 

პირველად მსოფლიო აზერბაიჯანელთა სოლიდარობის დღე 1991 წლის 16 დეკემბერს გამოცხადდა ჰეიდარ ალიევის მიერ, რომელიც იმ დროისთვის იკავებდა ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი მეჯლისის თავმჯდომარის თანამდებობას. ამის შემდეგ გახდა აზერბაიჯანელი ერის ეროვნული დღესასწაული.

ისტორია
-------

1989 წლის 31 დეკემბერს ნახიჩევანის ასსრ-ს ტერიტორიაზე ხალხმა დაანგრია საბჭოეთისა და ირანის საზღვარი. ათასობით აზერბაიჯანელმა გადაკვეთა მდინარე არაქსი. ამავე დღეს სტამბოლში გაიხსნა ისტორიაში პირველი მსოფლიო აზერბაიჯანლთა კონგრესი. ეს ორი ღონისძიება გახდა საფუძველი იმისა, რომ გამოეცხადებინათ მსოფლიო აზერბაიჯანელთა სოლიდარობის დღე, რომელიც დაფუძნდა 31 დეკემბრს.

აზერბაიჯანელების რიცხვი მსოფლიოში რამდენიმე ათეული მილიონითაა შეფასებული, რომელთა უმრავლესობაც ცხოვრობს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის გარეთ, ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ირანი, თურქეთი, რუსეთი, საქართველო, გერმანია, საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო, შეერთებული შტატები, უკრაინა, დსთ-ს ქვეყნებსა და სკანდინავიურ ქვეყნებში. უმსხვილესი აზერბაიჯანული ირედენტა ცხოვრობს ირანში.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განცხადებით, მსოფლიო აზერბაიჯანელთა ეროვნული სოლიდარობის დღის მთავარი იდეა არის აზერბაიჯანელთა, აზერბაიჯანის სახელმწიფოებრიობის ერთობა და სოლიდარობა, აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული და სულიერი ფასეულობების პატივისცემა, ასევე მათი აზრებისა და იდეების, რომლებიც დაკავშირებულია აზერბაიჯანელ ხალხთან და სულიერი კავშირი მათ ისტორიულ სამშობლოსთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის დღესასწაულები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* День солидарности азербайджанцев мира

სქოლიო
------

1. 1 2  День солидарности азербайджанцев мира
2. ↑  Азербайджанская трагедия
3. ↑  People Cluster:  Azerbaijani
4. ↑  Languages Spoken by More Than 10 Million People.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-29. ციტირების თარიღი: 2009-10-31.
5. ↑  Azerbaijani, Azeri Turk in Iran
**მოგვთაკარის სამაროვანი და ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის რკინიგზის სადგურის მოპირდაპირე მხარეს, მთაქართლის ჩრდილო კალთის ძირას.

წერილობითი წყროებისა და არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით მოგვთაკარი მცხეთის დედაქალაქობის ხანაში მისი ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული უბანი იყო. ამ უბნის გაჩენა დაკავშირებულია ქართველთა მეოთხე მეფის ფარნაჯომის სახელთან. მან „მოიყვანნა სპარსეთით ცეცხლის მსახურნი და მოგუნი, და დასხნა იგინი მცხეთას, ადგილსა მას, რომელსა აწ ჰქვან მოგუთა".

არქეოლოგიური გათხრები მოგვთაკარში 40-იანი წლებიდან დაიწყო. 1977 წელს მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანელობით, გათხარა სამაროვანი და ნამოსახლარი, სამაროვანი თარიღდება I-III საუკუნით, ხოლო ნამოსახლარი — III-IV საუკუნით. მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში.

სამაროვანზე გათხრილ სამარხთა უმეტესობა წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის კრამიტყუთებია, ნაგებია ბრტყელი, გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტებით, სახურავი ბანური ან ორფერდაა. ძირი თიხატკეპნილი ან ბრტყელი, გვერდებაკეცილი კრამიტითაა მოგებული. ხელფეხმოკეცილი მიცვალებულები მარჯვენა გვერდზე ესვენა, მარჯვენა ხელი თავქვეშ ჰქონდათ ამოდებული, მარცხენა კი მუცელზე ედოთ. სამარხებში აღმოჩნდა: თიხის თხელკეციანი, ვარდისფრად ან ჩალისფრად გამომწვარი, კოპებით შემკული თუ სადაგვერდებიანი, ცალყურა, ყელწიბოიანი, გვერდებშეზნექილი ან ნაჭდევებიანი სამტუჩა სასმისები და კოჭობები, ავგუსტუსისა და გოტარზის მონეტები, ოქროს საყურეები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს რგოლები, სხვადასხვა ზომის, ფორმისა და მასალის მძივები, რკინის დანები, სამფრთიანი ისრისწვერი, ბრინჯაოს ზარაკები და მძივსაკიდები, ირმის სახის საკიდები, რკინის ძეწკვი, ბრინჯაოს სარკე, ფერ-უმარილის სასრესი ნიჟარა ძვლის კოვზითურთ, ავგაროზი, რკინისა და ბრინჯაოს ბეჭდები. ერთი რკინის ბეჭდის სარდიონის თვალზე ამოკვეთილია ორსიტყვიანი ბერძენი ასომთავრული წარწერა. სამარხი ნაგებობები, სამარხეული ინვენტარი და დაკრძალვის წესი (ქარონისათვის განკუთვნილი მონეტები მიცვალებულებს პირსა და ხელში ედოთ) გვიჩვენებს, რომ მოგვთაკარის სამაროვანზე დაკრძალულები უცხოელები (ბერძნები) ან ელინიზებული იბერიელები იყვნენ.

ნამოსახლარი უშუალოდ სამაროვანის სამხრეთითაა. გაიწმინდა ნაგებობათა ნაშთები. კედელის ზღუდე (შემორჩენილი სიმაღლე 1,2 მეტრი, სიგრძე 80 მეტრი, სისქე 1,05 მეტრი) ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით და ტალახით. მის აღმოსავლეთით გამოვლინდა ნაგებობის ნაშთი (სახლი 1), რომელშიც აღმოჩნდა დამსხვრეული, გარუჯული თიხის ხელადები და ქოთნები, დანახშირებული ძვლები და ბათქაშის გამომწვარი ნატეხები, სახლის გარეთ 4 მოზრდილი ქვევრი იყო, სახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს — კერა.

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ა. აბუთიძე ა. ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 246.
**მიხეილ ლაბაძე** (დ. 13 მარტი, 1927, ხაშური — გ. 1992) — ქართველი ინჟინერი. 

1952 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით.

მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს № 1 სამშენებლო ტრესტ „ამიერკავკასმეტალურგმშენის" სისტემაში სამუშაოთა მწარმოებლად, უფროს ინჟინრად, საწარმოო კომბინატის მთავარ ინჟინრად; იმავე სამინისტროს № 9 სამშენებლო ტრესტის რკინაბეტონის კომბინატის მთავარ ინჟინრად, დირექტორად, ტრესტის მთავარ ინჟინრად; 1972-1990 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს № 3 სამშენებლო ტრესტის მთავარი ინჟინერი, № 4 სამშენებლო ტრესტისა და ტრესტ „საქსოფლმშენინდუსტრიის" მმართველი; უდიდესი წვლილი აქვს შეტანილი ქართლსა და კახეთში საზოგადოებრივი, კულტ-საგანმანათლებლო, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების და გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტების მშენებლობაში, სოფლად მშენებარე ობიექტებზე ინდუსტრიული მეთოდების დანერგვაში.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
* მედალი „შრომითი მამაცობისთვის"
* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* საპატიო ნიშნის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 332-333

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ლაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ მენაბდე** (დ. 1978, 11 ოქტომბერი, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი, დირიჟორი, ბალეტმაისტერი და მოცეკვავე. პროფესიული განათლება მიიღო ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. 1996 წლიდან იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. ძირითადად ცეკვავდა სახასიათო პლანის პარტიებს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მის მიერ შესრულებული ესპადა „დონ–კიხოტში", ასევე, ესპანური ცეკვა „გედების ტბიდან". უპირატესობას ანიჭებდა თანამედროვე ნეოკლასიკურ ქორეოგრაფიას. ბალეტმაისტერმა გოგი ალექსიძემ სპეციალურად მისთვის შექმნა „დიპლიპიტო" გია ყანჩელის მუსიკაზე. 

2004 წელს მიხეილ მენაბდემ დაამთავრა თბილისის კინოსა და თეატრის უნივერსიტეტის დრამის ფაკულტეტი, ბალეტის რეჟისორის სპეციალობით. 2006 წლის ჩათვლით იგი იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი, ქმნიდა ქორეაგრაფიულ მინიატურებს, გადაიღეს კინობალეტში „ოსტატი და შეგირდი" (2005), დრამატული თეატრის ქორეოგრაფიაშიც მოსინჯა ძალები – იმუშავა კინომსახიობთა თეატრის მიერ დადგმულ „ტარტიუფში". და იმ დროს როცა საბალეტო დასის ერთ-ერთ ყველაზე ნიჭიერ სოლისტად ითვლებოდა, გადაწყვიტა პროფესიის შეცვლა. ამ ამბავს თავად ასე მოგვითხრობს: „ჩემმა ბედმა ასე მოისურვა, რომ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის მსახიობმა ყველასათვის მოულოდნელად გადავწყვიტე სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი გავმხდარიყავი... თუმცა ჩემთვის ეს მოულოდნელი კი არა, დიდი ხნის ოცნება იყო, მეგონა აუხდენელი, ვიდრე კინოსა და თეატრის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ბალეტის რეჟისურის სპეციალობაზე სწავლისას (პროფესორ გოგი ალექსიძის სახელოსნო) არ შევხვდი ქალბატონ ნანა ლორიას, არაჩვეულებრივ პედაგოგს, რომელმაც კლასიკური მუსიკისადმი სიყვარული კიდევ უფრო გამიღვივა და რაც მთავარია, დამარწმუნა, რომ მე ამას შევძლებდი... მოგვიანებით, როცა კონკრეტული არჩევანი უნდა გამეკეთებინა, ბატონმა გია ყანჩელმა მითხრა: „თუ ამაზე სერიოზულად ფიქრობ, მხოლოდ რომა კოფმანთან უნდა წახვიდე კიევშიო"... ასე აღმოვჩნდი დიდი მაესტროს მოწაფეთა შორის კიევის პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის მუსიკალურ აკადემიაში". 

მიხეილ მენაბდემ მუსიკალური აკადემია 2011 წელს დაამთავრა მაგისტრის ხარისხით. დღეს იგი უკრაინის ეროვნული ფილარმონიის აკადემიური სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორის თანაშემწეა. 2014 წელს კიევში დააარსა ახალგაზრდა ლაურეატ მუსიკოსთა კამერული ორკესტრი „Armonia Ludus", რომელსაც თავად ხელმძღვანელობს. მან თარგმანშიც მოსინჯა ძალები, ქართულად თარგმნა ნაწყვეტები მისი პედაგოგის, უკრაინელი მუსიკოსისა და მწერლის რომან კოფმანის წიგნიდან – „წიგნი არყოფნისა".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ მენაბდე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლევან (მუსტაფა) ალექსანდრეს ძე შელია** (დ. 11 აგვისტო, 1921 — გ. ნოემბერი, 1943, თბილისი) — ქართველი ანტისაბჭოთა პოლიტიკური აქტივისტი.

1937-1940 წლებში გადასახლებული იყო ანტისაბჭოთა ახალგაზრდული დაჯგუფების წევრობის ბრალდებით. ვადაზე ადრე გაათავისუფლეს, საქართველოში დაბრუნდა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩააბარა. II მსოფლიო ომის დროს, გერმანიის ჯარების წინსვლის პერიოდში, 1941 წელს მუსტაფა შელიამ და მისმა თანამოაზრეებმა — ბიძამისმა (დედის ძმამ) ლევან აბდუშელიშვილმა და შალვა სვანიძემ ჩამოაყალიბეს საიდუმლო ორგანიზაცია (უცხოეთში მოქმედი ნაციონალისტური ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის" ანალოგიით), რომლის მიზანიც ომში საბჭოთა კავშირის დამარცხების შემთხვევაში საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის აღდგენისთვის საფუძვლების შექმნა იყო. ორგანიზაციის იატაკქვეშა საქმიანობაში ჩართული იყვნენ ასევე სტუდენტები ჭაბუა ამირეჯიბი და ამირან მორჩილაძე, ლატვიელი მხატვარი რომან სუტა და სხვები (სულ 20 ადამიანამდე). 

შელიას უშუალო ხელმძღვანელობით და რომან სუტას დახმარებით დაჯგუფება თავისი საქმიანობის მატერიალური უზრუნველყოფის მიზნით ბეჭდავდა პურის ყალბ ტალონებს. გამოძიების მასალების მიხედვით, ორგანიზაცია გეგმავდა ანტისაბჭოთა მებრძოლების (მათ შორის, წითელარმიელი დეზერტირების) რეკრუტირებას, დუშეთის რაიონის ტყეებში საიდუმლო საწვრთნელი ბაზის მოწყობას, გერმანიის სარდლობასთან კავშირის დასამყარებლად რადიოგადამცემი სადგურის გამართვას და საქართველოს სამხედრო გზაზე წითელი არმიის მომარაგების შეფერხებას დივერსიების გზით. ამ პერიოდში შელია კონსპირაციულად ცხოვრობდა თბილისში. 1943 წლის 3 ნოემბრის ღამეს საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა კომისარიატის წარმომადგენლებმა მიაგნეს შელიას ადგილსამყოფელს. შელიამ მათ შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწია და ურთიერთსროლისას სასიკვდილოდ დაიჭრა. ორგანიზაციის დანარჩენი წევრები მალევე დააპატიმრეს. 1944 წელს აბდუშელიშვილი, სვანიძე და სუტა დახვრიტეს, სხვები სხვადასხვა დროით გადაასახლეს ან დააპატიმრეს. მუსტაფა შელია ჭაბუა ამირეჯიბის რომანის „გორა მბორგალის" (1996) ერთ-ერთი პერსონაჟის, ქემალ თურქიას პროტოტიპია.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ნ. „ლატვიელი მხატვარი რომან სუტა საქართველოში", „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები" N2 გვ. 124-134 —თბილისი, „უნივერსალი", 2016, ISSN 1512-3154.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუსტაფა შელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* \* ლ. აბდუშელიშვილის, შ. სვანიძის, ჭ. ამირეჯიბის და სხვათა განაჩენის ტექსტი, 1944. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**მიხეილ გრიგორის ძე ლომიზე** (რუს. Михаил Григорьевич Ломизе; დ. 21 სექტემბერი, 1933 — გ. 2 ივლისი, 2021) — საბჭოთა და რუსი გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1981), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტის დინამიკური გეოლოგიის კათედრის პროფესორი (1985). აკადემიკოს ვიქტორ ხაინის მოწაფე.

ბიოგრაფია
---------

მიხეილ ლომიზე დაიბადა 1933 წლის 21 სექტემბერს ქალაქ თბილისში, მოსამსახურის ოჯახში. 1956 წელს წარჩინებით დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტი და ჩააბარა ასპირანტურაში დინამიკური გეოლოგიის კათედრაზე. 1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის მეზოზოური ეფუზიური ვულკანიზმი და მისი კავშირი ტექტონიკასთან". 1962–67 წლებში იყო უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1967–69 წლებში უფროსი ლექტორი, 1969–83 წლებში დოცენტი, ხოლო 1985 წლიდან დინამიკური გეოლოგიის კათედრის პროფესორი. 1981 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერაცია თემაზე: „გეოსინკლინური ვულკანიზმის ტექტონიკური ვითარება" (კავკასიის, კარპატებისა და ანდების მაგალითზე).

სხვადასხვა დროს იყო: გეოლოგიური ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე (1982–87), გეოდინამიკური პროექტის სამუშაო ჯგუფის თავმჯდომარე (1975–80), სსრკ-ის უმაღლესი და საშუალო სპეციალური განათლების სამინისტროს სამეციერო-მეთოდური საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე უმაღლესი გეოლოგიური განათლების მიმართულებით (1981), მეცნიერ-მდივანი (1971 წლიდან), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიური ფაკულტეტის სამეცნიერო საბჭოს წევრი სადოქტორო და საკანდიდატო დისერტაციების დაცვის საკითხში გეოლოგიისა და გეოტექტონიკის დარგში, სსრკ-ის უმაღლესი საატესტაციო კომისიის ექსპერტი. მიხეილ ლომიზეს გამოქვეყნებული აქვს 160-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. მისი ინტერესების სფერო მოიცავს: ტექტონიკასა და ნაოჭა ოლქების გეოდინამიკას. მის კვლევებს თან ახლდა მრავალრიცხოვანი საველე სამუშაოები კავკასიონსა და მცირე კავკასიონზე, კარპტებში, ანდებში (ჩილე), ისლანდიაში, ტიან-შანზე, აგრეთვე სამარშრუტო დაკვირვებები სხვადასხვა რეგიონში. კითხულობდა ლექციებს გეოტექტონიკისა და ნაოჭა ოლქების პალეოტექტონიკის დარგში.

სქოლიო
------

1. ↑  Большая биографическая энциклопедия // Ломизе, Михаил Григорьевич
2. ↑  Ломизе Михаил Григорьевич.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-13. ციტირების თარიღი: 2019-07-31.
სტიქარი
**სტიქარი** (ბერძ. στιχος) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, ფართო სახელოებიანი კაბა. მისი ტარების უფლება აქვს დიაკონს, იპოდიაკონს, მედავითნეს და ტაძარში მომსახურე ერისკაცს, იგივე მნათეს. სტიქარი წარმოადგენს სამოსს, რომლსაც ძველად ქალიც და მამაკაციც ატარებდა. შემდგომში, ეკლესიამ მიიღო მისი ტარების უფლება, როგორც ზედა შესამოსელი კაბა. სტიქარი ყველაზე ძველია საეკლესიო სამოსთაგან და განასახიერებს ძველი აღთქმის კვართს, ამიტომაც მას „ქიტონსაც" უწოდებენ. მის უძველეს ფერად მიჩნეულია თეთრი აბრეშუმის ქსოვილი, რაზეც მეტყველებს მისი ერთ-ერთი სახელი — „ალბა". 

სტიქარი სახელოების ქვეშ გაჭრილია, რაც სიმბოლურად განასახიერებს იესო ქრისტეს დაჭრილ გვერდს. სამხრეები, რომლებიც სხვა ფერისაა, მოგვაგონებს იესოს გვემის კვალს. ხშირად გვერდებზე და სახელოებზე სტიქარს აკერებენ ბაბთებს, რომელიც ქრისტეს ბორკილებს აღნიშნავს. მღვდლების და მღვდელმთავრების სტიქარი ფართო და განიერია, მას სამღვდელო სტიქარი ანუ კვართი ეწოდება. სტიქარი („ხსნის სამოსი") სიმბოლურად განასახიერებს სულის სიწმიდეს, მისი ღია ფერი კი მღვდელმსახურს შეახსენებს, რომ მას მუდამ წმინდა სული უნდა ჰქონდეს და უმწიკვლოდ ცხოვრობდეს.

* 
*

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* *„Настолъная книга свяшеннослужителя"*, ტ. 4, 1983 წ.
* *თ. ჰოპკო*, „მართლმადიდებლობის საფუძვლები"

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
**მიხეილ პეტრეს ძე ლაზარევი** (რუს. Лазарев, Михаил Петрович; დ. 14 ნოემბერი [ძვ. სტ. 3 ნოემბერი], 1788, ვლადიმირი — გ. 23 აპრილი [ძვ. სტ. 11 აპრილი] 1851, ვენა, დაკრძალულია სევასტოპოლში) — რუსეთის ფლოტის სარდალი, ზღვაოსანი, ადმირალი (1843). 1800 წელს შევიდა საზღვაო კადეტთა კორპუსში. 1803 წელს მიავლინეს ინგლისის ფლოტში, სადაც 5 წელი განუწყვეტელ ნაოსნობაში გაატარა. 1808-1813 წლებში მსახურობდა ბალტიის ფლოტში. რუსეთ-შვედეთის ომისა (1808-1809) და სამამულო ომის (1812) მონაწილე. 1813–1816 წლებში გემ „სუვოროვით" იმოგზაურა დედამიწის გარშემო, კრონშტადტიდან ალასკის ნაპირებამდე და უკან, აღმოაჩინა სუვოროვის ატოლი. 

როგორც გემ „მირნის" მეთაურმა და დედამიწის ირგვლივ ექსპედიციის უფროსის ფადეი ბელინსგაუზენის თანაშემწემ, 1819-1821 წლებში მონაწილეობა მიიღო ანტარქტიდისა და მრავალრიცხოვანი კუნძულების აღმოჩენაში. 1822 წელს, როგორც ფრეგატ „კრეისერის" მეთაურმა, მესამედ იმოგზაურა დედამიწის ირგვლივ (1822-1825). ამ მოგზაურობის დროს ჩატარდა ფართო მეცნიერული გამოკვლევები მეტეოროლოგიაში, ეთნოგრაფიაში და სხვა. 1826 წლიდან მეთაურობდა სახაზო გემ „აზოვს", რომლითაც მონაწილეობდა ადმირალ ლოგან გეიდენის ესკადრის ლაშქრობაში ხმელთაშუა ზღვაზე, აგრეთვე ნავარინის ბრძოლაში (1827). ამ ბრძოლაში თავის გამოჩენისათვის მიენიჭა კონტრ-ადმირალის წოდება. 1828-1829 წლებში ხელმძღვანელობდა დარდანელის ბლოკადას, 1830 წელს დაბრუნდა კრონშტადტში და მეთაურობდა ბალტიის ფლოტის ხომალდების რაზმს. 1832 წელს იყო შავი ზღვის ფლოტის შტაბის უფროსი. 1833 წლის თებერვალ-ივნისში სათავეში ედგა რუსეთის ფლოტის ექსპედიციას ბოსფორში (1833). 

1833 წლიდან შავი ზღვის ფლოტისა და ნავსადგურების მთავარი მეთაური აგრეთვე სევასტოპოლისა და ნიკოლაევის სამხედრო გუბერნატორი. ლაზარევმა აღზარდა ნიჭიერი ფლოტის მეთაურთა პლეადა (პავლე ნახიმოვი, ვლადიმერ კორნილოვი, ვლადიმერ ისტომინი, გრიგორი ბუტაკოვი და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 103.
* М. П. Лазарев. Документы, т. 1—3, М. 1952—61;
* Никульченков К. И. Адмирал Лазарев, М. 1956;
* Соколов А. В. и Кушнарёв Е. Г. Три кругосветных плавания М. П. Лазарева, М. 1951;
* Русские мореплаватели, М. 1953.