recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სსრკ საბჭოების III ყრილობა** (რუს. III Всесоюзный съезд Советов) — სსრ კავშრის საბჭოების რიგით მესამე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1925 წლის 13-20 მაისს მოსკოვში. ესწრებოდა 1580 დელეგატი გადამწყვეტი და 696 სათათბირო ხმით. მათ შორის რკპ (ბ) წევრი და კანდიდატი 80%, მუშა 40,5%, გლეხი 29%.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სსრკ შემადგენლობაში თურქმენეთის და უზბეკეთის რესპუბლიკების შესვლის შესახებ (გ. პეტროვსკი); სსრკ მთავრობის ანგარიში (ა. რიკოვი); სსრკ მრეწველობის მდგომარეობა (ფ. ძერჟინსკი); საბჭოთა მშენებლობის საკითხები (მ. კალინინი); გლეხურ მეურნეობათა განვითარებისა და განმტკიცების ღონისძიებები (ლ. კამენევი); სსრკ ფინანსთა სახალხო კომისარიატის მოხსენება (გ. სოკოლნიკოვი); წითელი არმიის შესახებ (მ. ფრუნზე); სსრკ ცაკის არჩევნები (ა. ენუქიძე).

ყრილობამ ერთხმად მიიღო დადგენილება სსრკ შემადგენლობაში თურქმენეთისა და უზბეკეთის სსრ-ების შესვლის შესახებ და შეიტანა შესაბამისი ცვლილებები სსრკ კონსტიტუციაში. ყრილობამ მოიწონა მთავრობის მოღვაწეობა და მისცა დირექტივა ცაკსა და სახკომსაბჭოს მშვიდობისათვის ბრძოლის გაძლიერებისა და საერთაშორისო-სამეურნეო კავშირების განვითარების შესახებ. მოხსენებაშ მრეწველობის მდგომარეობის თაობაზე აღინიშნა საბჭთა ეკონომიკის სწრაფი განვითარება 1924 წლის II ნახევრიდან. ყრილობამ დასახა მრეწველობის, განსაკუთრებით კი მძმე მრეწველობის შემდგომი განვითარების ღონისძიებები. სპეციალურ დადგენილებაში ყრილობამ მიუთითა, რომ კოოპერირება გლეხურ მეურნეობათა აღმავლობისა და გლეხობის სოციალისტურ მშენებლობაში ჩაბმა ერთადერთი გზაა. ფინანსთა სახალხო კომისარიატის მოხსენების გამო, ყრილობამ აღნიშნა, რომ სსრკ მშრომელებმა უცხოეთის ქვეყნების დახმარების გარეშე დაამყარეს მტკიცე საფინასო წესრიგი. ყრილობამ მოიწონა შეიარაღებული ძალების გარდაქმნა და მიუთითა ქვეყნს თავდაცვისუნარიანობის შემდგომი განმტკიცების აუცილებლობაზე.

ყრილობამ აირჩია სსრკ-ის ცაკი 833 კაცის შემადგენლობით (581 წევრი და 252 კანდიდატი). კავშირების საბჭში შევიდა 450 კაცი და 199 კანდიდატი, ეროვნებათა საბჭოში — 131 წევრი და 53 კანდიდატი.

* 1927 წლის 15 თებერვალს მოსკოვში გაიმართა სსრ კავშირის ცაკის III სესია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 537.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა კავშირის დროშა სსრ კავშირის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (1922 • დელეგატები) • II (1924 • დელეგატები) • III (1925 • დელეგატები) • IV (1927 • დელეგატები) • V (1929 • დელეგატები) • VI (1931 • დელეგატები) • VII (1935 • დელეგატები) • VIII (1936 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |

1. ↑  газ. «Советская Абхазия», №38 (1605), 17 февраль, 1927
**სერეტსე კჰამა** (ინგლ. Sir Seretse Khama; დ. 1 ივლისი, 1921, სეროვე — გ. 13 ივლისი, 1980, გაბორონე, ბოტსვანა) — ბოტსვანის სახელმწიფო მოღვაწე და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1966-1980 წლებში ბამანგვატოს ტომის ბელადი.

განათლება
---------

საუნივერსიტეტო იურიდიული განათლება მიიღო სამხრეთ აფრიკის კავშირში, შემდეგ სწავლა განაგრძო ოქსფორდში (დიდი ბრიტანეთი).

კარიერა
-------

1961-1965 წლებში საკანონმდებლო საბჭოს წევრი და ბეჩუანალენდის აღმასრულებელი საბჭოს ორი აფრიკელი წევრიდან ერთ-ერთი იყო. 1962 წლიდან ბოტსვანის დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე გახდა, 1965-1966 წლებში კი ბეჩუანალენდის პრემიერ-მინისტრი იყო. დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან, 1966 წლის 30 სექტემბრიდან - გარდაცვალებამდე, 1980 წლის 13 ივლისამდე ბოტსვანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა.

მისი შვილი იან კჰამა 2008 წლის 1 აპრილს გახდა ბოტსვანის მეოთხე პრეზიდენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. .
* University of Botswana History Dept: *Seretse Khama 1921-1980*.
* Royalty in Botswana.

|
|  |
|
| წინამორბედი: | **ბოტსვანის პრეზიდენტი**1966 – 1980  | შემდეგი:კეტუმილე ჯონი მასირე |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბოტსვანის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* სერეტსე კჰამა
* კეტუმილე ჯონი მასირე
* ფესტუს მოგაე
* იან კჰამა
* მოკვეტსი მასისი
 |

 |
**რუვუ’მა** (**როვუ’მა**) — მდინარე აღმოსავლეთ აფრიკაში, უმეტესად მიედინება ტანზანიისა და მოზამბიკის საზღვრის გასწვრივ.

მდინარის ორი განშტოება ერთმანეთს 11°25′ ს. გ. 38°31′ ა. გ.﻿ / ﻿11.417° ს. გ. 38.517° ა. გ.﻿ / -11.417; 38.517 კოორდინატზე უერთდება, უფრო გრძელი — ლუჯენდა, მოედინება ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან, მეორე, როვუმა კი — აღმოსავლეთიდან. მისი სათავე ჰოლმის პლატოზე, ნიასას ტბიდან აღმოსავლეთით (10°45′ ს. გ. 35°40′ ა. გ.﻿ / ﻿10.750° ს. გ. 35.667° ა. გ.﻿ / -10.750; 35.667) კოორდინატზე მდებარეობს. გარდა ლუჯენდისა, რუვუმას უერთდება *მსინჯე* და *ლუჩულინგო*. ქვემო წელში მდინარე მნიშვნელოვნად ფართოვდება, ქმნის ტყის დაფარულ კუნძულებს, რომელთაგან უმრავლესობა დასახლებულია. მშრალ სეზონზე მდინარე ბევრ ადგილზე თხელდება და ფონს ქმნის. ინდოეთის ოკეანესთან შესართავის სიგანე 1600 მეტრზე მეტია. რუვუმას საერთო სიგრძე დაახლოებით 1600 კილომეტრია.

ხიდი მდინარეზე
--------------

მოზამბიკის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1975 წელს იყო წინადადება მოზამბიკისა და ტანზანიის ერთმანეთთან დასაკავშირებლად მდინარეზე აეშენებინათ ხიდი. 1980-იან წლებში მომზადდა პროექტი და ჩატარდა რიგი სამუშაოებისაა, თუმცა ხიდის მშენებლობა, ფინანსების ნაკლებობის გამო არ დასრულებულა. 2002 წელს, ორი ქვეყნის მთავრობებმა ახალი, 600 მეტრიანი ხიდის აშენებაზე შეთანხმებას მოაწერეს ხელი. ხიდის მშენებლობა 2005 წლის 10 ოქტომბერს დაიწყო და დასრულდა 2010 წლის დასაწყისში და $ 29 მილიონი ამერიკული დოლარი დაჯდა.

2007 წელს რუვუმას ზემო წელში, ნიასას პროვინციაში მცირე ხიდი გაიდო.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის მდინარეები |
| --- |
|  |
| მდინარეები | 

* ბუზი
* შინდე
* კომატი
* ლიკუნგუ
* ლიმპოპო
* ლუამბალა
* ლუგენდა
* მაპუტუ
* მაზოვე
* მეზალუ
* ნგალამუ
* პუნგვე
* რარიკო
* რუვუმა
* სავე
* შირე
* ზამბეზი
 |

 |
**პირველადი ჯანდაცვა** — პირველადი ჯანდაცვა თავისი ფუნქციით წარმოადგენს მოსახლეობის ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და შემდგომი გაუმჯობესების ძირითად რგოლს, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს მისი სამსახურებისადმი მაქსიმალური ხელმისაწვდომობა საზოგადოების ყველა ჯგუფისთვის. მოიცავს დაავადებათა პროფილაქტიკას, ჯანმრთელობის ხელშეწყობასა და გაუმჯობესებაზე მიმართულ ღონისძიებებს, მოსახლეობის განათლებას, დაავადების პროფილაქტიკისა და ზოგადად ჯანმრთელობის შენარჩუნების შესახებ. 
პირველადი ჯანდაცვის სამსახური უფრო დაბალტექნოლოგიური და აქედან გამომდინარე, მომსახურების უფრო იაფიანი ფორმაა, ვიდრე მეორეული ჯანდაცვის დონე  და მესამეული ჯანდაცვის დონე.

ძირითადი ამოცანები
------------------

* პირველადი დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
* ფსიქოლოგიური დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
* პაციენტის პერსონალური მხარდაჭერა დაავადების ყველა სტადიაზე
* პაციენტის და მისი ახლობლების ინფორმირება დიაგნოზის, მკურნალობის, პროფილაქტიკისა და პროგნოზის შესახებ
* ქრონიკული ავადობისა და ინვალიდობის პროფილაქტიკა დაავადების დროული გამოვლენისა და მკურნალობის, მოსახლეობის განათლებისა და ქცევის შეცვლის გზით
* უსაფრთხო გარემოს შექმნა და შენარჩუნება

ლიტერატურა
----------

* გერზმავა ო. „საზოგადოებრივი ჯანდაცვა და მენეჯმენტი", თბ. 2008
მარია ბელვილი, 1892
**რუთ ელიზაბეთ ნაომი ბელვილი** (ინგლ. Ruth Belville; დ. 5 მარტი, 1854 — გ. 7 დეკემბერი, 1943) — აგრეთვე ცნობილი როგორც **გრინვიჩის დროის ლედი**, ლონდონელი ბიზნესმენი ქალი. იგი, მისი დედა მარია ელიზაბეთი და მამა ჯონ ჰენრი, ადამიანებზე დროს ყიდიდნენ. ისინი ამას საათის გრინვიჩის საშუალო დროზე გასწორებით და ადამიანებისთვის თავიანთ საათზე დახედვის უფლების მიყიდვით აკეთებდნენ.

ბიოგრაფია
---------

რუთ ბელვილის მამამ, ჯონ ჰენრი ბელვილმა, ეს მომსახურება თავისი 200 კლიენტისთვის 1836 წელს წამოიწყო. ყოველ დილით ჯონ ჰენრი თავის სამსახურში, გრინვიჩის ობსერვატორიაში მიდიოდა და საათს გრინვიჩის საშუალო დროზე ასწორებდა. შემდეგ მსურველებს თავისი ორადგილიანი ეტლით ჩამოივლიდა და საათებს გაუსწორებდა.

ჯონ ჰენრიმ ამ საქმიანობას სიკვდილამდე, 1856 წლამდე ეწეოდა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს საქმიანობა მისმა ქვრივმა, მარიამ განაგრძო და ბიზნესს 1892 წლამდე ედგა სათავეში, ხოლო როდესაც ოთხმოცს გადასცდა, მმართველობა რუთ ბელვილს გადააბარა. სწორედ იგი განაგრძობდა ამ საქმეს გვიან ორმოციან წლებამდე, მეორეე მსოფლიო ომის დაწყებამდე. რუთი სამსახურიდან წასვლისას 90 წელს იყო მიახლოვებული, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ის 86 წლის ასაკშიც ახერხებდა 20 კილომეტრის გავლას და დილის ცხრა საათზე ობსერვატორიაში ყოფნას. ის 89 წლის გარდაიცვალა.

ამ ბიზნესში გამოიყენებოდა ჯონ არნოლდის ჯიბის ქრონომეტრი ნომერი 485/786, რომელსაც მეტსახელად „არნოლდი" ეწოდებოდა. ის თავდაპირველად სასიქსის გრაფისთვის შეიქმნა და ოქროს კორპუსი ჰქონდა, თუმცა როდესაც ჯონ ჰენრის გადაეცა, მან კორპუსი ვერცხლით შეცვალა, რადგანაც ეშინოდა, რომ ქურდები ოქროს საათს მოჰპარავდნენ. რუთის გარდაცვალების შემდეგ საათი „მესაათეთა პატივცემულ გილდიას" გადაეცა.

კრიტიკა
-------

ბელვილების ბიზნესმა „სტანდარტული დროის კომპანიის" დირექტორის ჯონ ვინის კრიტიკა დაიმსახურა, რომელიც დროის ტელეგრაფულ სიგნალს ჰყიდდა და ამიტომ ბელვილების მთავარი კონკურენტი იყო. ვინი ბელვილის საწინააღმდეგო სიტყვით გამოვიდა ქალაქის „გაერთიანებული უბნების კლუბში" და განაცხადა, „რომ მისი [ბელვილის] მეთოდები სასაცილოდ მოძველებული იყო", მან ასევე მიანიშნა, რომ ბელვილს ბიზნესის წამოსაწყებად შეეძლო ბარემ თავისი ქალურობაც გამოეყენებინა.

ეს სიტყვა გაზეთ „თაიმსში" გამოქვეყნდა, თუმცა სტატიაში „სტანდარტული დროის კომპანია" და ფაქტი, რომ ჯონ ვინი ბელვილის კონკურენტი იყო, ნახსენები არ ყოფილა. კრიტიკული შენიშვნების გამოქვეყნების შემდეგ ბელვილს დაესივნენ რეპორტიორები, რომლებსაც მისი საქმიანობა და ვინის კომენტარებით გამოწვეულ შესაძლო სკანდალზე მეტი ინფრომაციის გაგება სურდათ. თუმცა, ბელვილმა ყველაფერს თავი გაართვა, ხოლო მისკენ მიმართულმა ყურადღებამ კი გაყიდვების რაოდენობა გაზარდა. ბელვილმა განაცხადა, რომ ვინმა ერთადერთი რაც მოახერხა, ეს მისი უფასო რეკლამირება იყო.

სქოლიო
------

1. 1 2  „Green". *QI*. სეზონი G.15. London, England. 26 March 2010. BBC. BBC One.
2. 1 2  Lienhard, John H.. No. 2070: TIME & RUTH BELVILLE. University of Houston: Engines of Our Ingenuity. ციტირების თარიღი: 27 March 2010.
3. 1 2 3 4 5  Mendham, Trevor. The Greenwich Time Lady. Horology Stuff.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 თებერვალი 2010. ციტირების თარიღი: 27 March 2010.
**სოფი ჰამიდის სამარხი** (აზერ. Sofi Həmid türbəsi) — ფირი (საკურთხეველი) ქალაქ ბაქოს სანგანჩანის რაიონის დასახლებაში, სოფელ მიაჯიკში მდებარეობს. ფირის გასწვრივ განლაგებულია აქლემის ქვის სკულპტურა, რომელიც აზერბაიჯანში შუა საუკუნეებიდან შემორჩენილ ერთადერთ მონუმენტურ სკულპტურად ითვლება. წარსულში სოფი ჰამიდის სამარხის შორიახლოს მდებარეობდა კიშლაკები, სადაც შიხლიარის მაცხოვრებლები იზამთრებდნენ. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს 2001 წლის 2 აგვისტოს დადგენილებით სამარხი სახელმწიფოს დაცვის ქვეშ გადავიდა, როგორც ეროვნული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი (ინვ. № 107).

ლეგენდა
-------

«მეფის რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების ჩანაწერების» 22-ე წიგნში მოყვანილია ლეგენდა სოფი ჰამიდზე, აღბეჭდილი კაბრისტანში. ლეგენდის მიხედვით, ერთხელ სეიდ ჰამიდი ნუხინის ოლქში ნავთობს ყიდდა და, ერთ-ერთ დასახლებაში მისულმა, დაიწყო ყვირილი «აი, ნეიუტ ალან! აი, ნეიუტ ალან!». ერთმა მეცნიერმა შეიხმა, რომელიც იმ სოფელში იყო, შეამჩნია, რომ მისი ყვირილის პასუხად ციდან ისმოდა პასუხი: «ლიაბბეიკ» (შენს სამსახურში ვარ, გისმენ). გაკვირვებული შეიხი მიუახლოვდა ნავთობის გამყიდველს და სთხოვა, აეხსნა როგორ ღებულობდა პასუხს ციდან. სოფი ჰამიდმა მას ნავთობის ჭურჭელი უჩვენა, რომელიც მხოლოდ ნახევრად იყო შევსებული ნავთით, ისე რომ მისი ვერტიკალურად დაჭერა იყო შესაძლებელი, და უთხრა: «თუ გავავსებ ბოლომდე, ის წაიქცევა. ისე რომ, შეიხო, გირჩევ თავის შეკავებისა და მარხვის

გამოყენებით გააგრძელე ცხოვრება. გახსოვდეს, რომ ნახევრადმაძღარი ღმერთის მიერ ყოველთვის იქნება შესმენილი».

სქოლიო
------

1. ↑  Археологические и этнографические изыскания в Азербайджане, 1975 год: сборник статей. — Елм, 1978. — 110 с.
2. 1 2  Ф. А. Деминский. 2. Некоторые сведения о Кабристанском полицейском участке Шемахинского уезда Бакинской губернии // Записки Кавказского отдела Императорского Русского географического общества / под ред. Е. Г. Вейденбаума. — Тифлис, 1903. — Т. XXII. — С. 47—48.
3. ↑  Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-22. ციტირების თარიღი: 2021-05-06.
**სპრინგბოკი** ან **მხტუნავი ანტილოპა** (ლათ. Antidorcas marsupialis) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ნამდვილი ანტილოპების ქვეოჯახისა. თავის გვარში ერთადერთი სახეობაა. გაერთიანებულია ტრიბაში Antilopini (გაზელებთან, საიგასთან, ძერენებთან და სხვა გვარებთან ერთად).

სხეულის ზედა ნაწილი შეფერილია მოყვითალო-წითელ ფერში, ქვედა კი — თეთრად. ამ ორ ნაწილს შორის, გვერდებზე აქვს მურა-შავი ზოლი. თეთრ დრუნჩზე, თვალებიდან პირის კუთხეებისკენ გასდევს მუქი ზოლები. ზოგჯერ ახასიათებს ერთფეროვანი შეფერილობა: თეთრი ან შოკოლადისფერ-ყავისფერი. მისი სხეულის სიგრძეა 120–150 სმ, სიმაღლე მინდაოში — 70–90 სმ, მასა — 18–45 კგ. ორივე სქესის წარმომადგენელს აქვს შავი რგოლოვანი სტრუქტურის რქები.

გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში, კერძოდ: სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის, ნამიბიის, ანგოლისა და ბოტსვანის ვრცელ სავანებში. ბინადრობს დაბალი ბალახით დაფარულ, ქვიან ან ქვიშიან ნახევარუდაბნოებში. იკვებება ბუჩქების ბალახით, ყლორტებით, კვირტებითა და ფოთლებით. თვეობით ძლებენ წყლის გარეშე.

სპრინგბოკს შეუძლია 2–3 მეტრის სიმაღლეზე ახტომა. ავითარებს 90 კმ/სთ სიჩქარეს, რითაც ერთ-ერთი უსწრაფესი ძუძუმწოვარია: კონკურენტობას უწევს რქაფიწალა ანტილოპასა და გარნას მეორე ადგილისათვის (პირველ ადგილზეა ავაზა).

წლის გვალვიან დროს ცხოვრობენ 5–50 წევრიან ჯოგებად. წვიმის სეზონზე ქმნიან უზარმაზარ ჯოგებს.

მაკეობა გრძელდება 170 დღე-ღამე. ჩვეულებრივ დედალი შობს ერთ ხბოს, იშვიათად — ტყუპს. ფეხზე დგომა მეორე-მესამე დღეს შეუძლიათ. მშობლებს 5–6 თვისანი შორდებიან. სქესობრივ სიმწიფეს დედლები 6–7 თვის ასაკში აღწევენ, მამლები — 2 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* Жизнь животных. Энциклопедия в 6 тт. Т. 6: Млекопитающие / Общ. ред. Л. А. Зенкевича. — М.: Просвещение, 1971. — 628 с.
* Cain J. W. Krausman P. R. Germaine H. L. Antidorcas marsupialis დაარქივებული 2017-02-02 საიტზე Wayback Machine.  // Mammalian Species, 2004, 753. — P. 1—7. — DOI:10.1644/753.

სქოლიო
------

1. ↑  springbok — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
**პირენეული ნაგაზი** (ფრანგ. Berger des Pyrénées) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთში XVIII საუკუნეში.

კატალონიური ნაგაზის მსუბუქ, მცირე ზომის ნათესავს, პირენეულ ნაგაზს ბალნის მიხედვით სამ სახეობად ჰყოფენ: გრძელბალნიან, გლუვბალნიან და საშუალო სიგრძის ბალნიანად. ეს მოძრავი, ამტანი ძაღლი გამოიყვანეს პირენეებში, ლურდის და ჰავარნის რაიონებს შორის და მისი დანიშნულება იყო მთაში მეცხვარის დახმარება. პირენეული ნაგაზი აქტიური ცხოვრების მოყვარულია. ბალნის სიგრძის ფართო სპექტრი კი იმაზე მიუთითებს, რომ ჯიში გამოყვანილია უპირველეს ყოვლისა, სპეციფიკურ კლიმატურ პირობებში სამუშაოდ და არა ძაღლების გამოფენების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. მშობლიურ, მთიან ადგილებში პირენეული ნაგაზი ოდესღაც მუშაობდა პირენეულ მთის ძაღლთან ერთად — მწყემსავდა შინაურ ცხოველებს, მაშინ როდესაც მთის ძაღლი ფარას მგლისგან იცავდა.

გრძელბალნიანი სახეობა კარგად უძლებს უამინდობას ზამთარშიც კი. ამ ძაღლს აქვს შედარებით მცირე ზომები, კარგად იწვრთნება რაც აადვილებს მის სახლში ყოლას. პირენეულ ნაგაზს აქვს მეტყველი, მუქი-ყავისფერი თვალები, დაკუნთული წინა ფეხები, თავზე ბალანი მოკლე და თხელია. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი, ნაცრისფერი, ზონარული-ჟღალი, ცისფერი, ვეფხვისებრი. პირენეული ნაგაზი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ბავშვებს და სიცივეს, ადვილად იწვრთნება, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პირენეული ნაგაზი დაარქივებული 2014-08-10 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პირენეული ნაგაზი***
**სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი** (ლათ. *Spurius Lucretius Tricipitinus*) — ნახევრად ლეგენდარული პიროვნება ადრეული რომის ისტორიიდან. სპურიუსი რომის რესპუბლიკის პირველი სუფექტ-კონსული იყო. მისი ქალიშვილი ლუკრეცია რომის სამეფოს უკანასკნელი მეფის ლუციუს სუპერბუს ტარკვინიუსის ვაჟმა სექსტუს ტარკვინიუსმა გააუპატიურა. რის შემდეგაც ლუკრეციამ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. სწორედ ეს მოვლენა გახდა აჯანყების მიზეზი, რომელიც საბოლოოდ რომის მეფის ტარკვინიუს ამაყის ჩამოგდებით და რომის სამეფოს რესპუბლიკად გარდაქმნით დასრულდა. არსებობს მოსაზრება, რომ სპურიუს ლუკრეციუსი ლივიუსისა და პლუტარქეს მიერ შექმნილი მითური პიროვნება იყო, შესაბამისად მითური იყო მისი მიღწევებიც.

კონსულ-სუფექტი
--------------

კოლატინუსის გამგზავრების შემდეგ, პუბლიკოლა მის შემცვლელად იქნა არჩეული. მისი არჩევიდან მცირე ხნის შემდეგ, პუბლიკოლას თანაკონსული ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი ძვ. წ. 509 წელს არსიის ტყის ბრძოლაში დაიღუპა. მისი გარდაცვალების შემდეგ, იმავე წელს სპურიუსი კონსულ-სუფექტად იქნა არჩეული. თუმცა თანამდებობაზე დანიშვნიდან რამდენიმე დღის შემდეგ სპურიუს ლუკრეციუსი ასაკის გამო გარდაიცვალა. მისი მმართველობა მარკუს ჰორაციუს პულვილიუსმა განაგრძო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი
* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი
* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი

|
|  |
|
| წინამორბედი:ბრუტუსი და პუბლიკოლა | **რომის რესპუბლიკის კონსული**თანაკონსული: პუბლიუს ვალერიუს პუბლიკოლა *(სუფექტი)*ძვ. წ. 509 | შემდეგი:პუბლიკოლა და პულვილიუსი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომის რესპუბლიკის კონსულები ძვ. წ. 509-501 |
| --- |
|  |
| 
* ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი
* ლუციუს ტარკვინიუს კოლატინუსი
* პუბლიუს ვალერიუს პუბლიკოლა
* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი
* მარკუს ჰორაციუს პულვილუსი
* ტიტუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი
* სპურიუს ლარციუს ფლავიუსი
* ტიტუს ჰერმინიუს აკვილინუსი
* მარკუს ვალერიუს ვოლუსუსი
* პუბლიუს პოსტუმიუს ტუბერტუსი
* აგრიპა მენენიუს ლანატუსი
* ოპიტერ ვერგინიუს ტრიკოსტუსი
* სპურიუს კასიუს ვისცელინუსი
* პოსტუმუს კომინიუს აურუნკუსი
* ტიტუს ლარციუს ფლავიუსი
 |

 |
**სრაბიონოვის სახლი** (რუს. Дом Срабионова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს ტემერნიკის ქუჩისა და გაზეთის შესახვევის გადაკვეთაზე. აგებულია 1910-იან წლებში არუთიუნ ზაკიევის პროექტის მიხედვით. თავდაპირველად სახლი ეკუთვნოდა ს. სრაბიონოვის და მასში განთავსებული იყო სასტუმრო „პეტროგრადი". 1925 წლის მონაცემებით შენობაში განტავსებულია სასტუმრო „Деловой двор". 1940-იანი წლებიდან სასტუმროს ეწოდა სახელი „დონი". თანამედროვე ეტაპზე შენობაში განთავსებულია სარბიტრაჟო სააპელაციო სასამართლო. 2009-2013 წლებში სრაბიონოვის სახლს ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი. შენობას აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

არქიტექტურა
-----------

სრაბიონოვის ოთხსართულიანი სახლი მდებარეობს ტემერნიკის ქუჩისა და გაზეთის შესახვევის გადაკვეთაზე. ფასადები, რომელიც გადის ორივე ქუჩაზე, გააჩნიათ სიმეტრიული კომპოზიცია. კუთხის ფასადი გამოყოფილია ერკერებით. თავისუფალი ორდერი ბოლოვდება ატიკებით, რომელთაც გააჩნიათ თაღოვანი კონფიგურაცია. კუთხის ორდერი ბოლოვდება ატიკებით, რომელსაც ამშვენებს ვარდულებით, ყვავილოვანი ორნამენტებით და ბოძკინტებით, რომელიც თავის მხრივ გაფორმებულია დეკორატიული ფიალებით და ბურთებით. ფასადის პირისახის არქიტექტურულ მხატვრულ გაფორმებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ფორმით ერთმანეთისაგან განსხვავებული აივნები (მრგვალები და სწორკუთხედები). ფასადები შემკულია რელიეფური ფორმებით და თაბაშირის ფიგურებით. მთავარი შესასვლელი განთავსებულია გაზეთის შესახვევის მხრიდან და გადაწყვეტილია თაღისებურ ფორმაში. თაღის ცენტრალურ ნაწილში განთავსებულია ქალის ნიღაბი, ხოლო მის ორივე მხარეს ჰორელიეფური ქიმერები.

სქოლიო
------

1. 1 2  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 139. — ISBN 5-8456-0489-3.
2. ↑  Схема расположения здания суда. Официальный сайт Пятнадцатого арбитражного апелляционного суда.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-15. ციტირების თარიღი: 2013-10-15.
3. ↑  Справка о выданных разрешениях на строительство по объектам капитального строительства в г.Ростове-на-Дону в III квартале 2012г.. rostov-gorod.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-17. ციტირების თარიღი: 2013-10-15.
4. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
**რწყილები** (ლათ. Aphaniptera) — მწერების რიგი. ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების გარეგანი პარაზიტები. წვრილი, უფრთო მწერებია, ახასიათებთ სრული გარდაქცევა. აქვთ შებრტყელებული სხეული, წინიდან მომრგვალებული თავი, წყვილი მარტივი თვალი, მჩხვლეტავ-მწუწნავი პირის აპარატი, ძლიერ განვითარებული სახტუნავი უკანა ფეხები. სხეული დაფარულია ბეწვით ან ჯაგრით. მამალი დედალზე მომცროა. დედალი დებს 400-500 ცალ, 0,5 მმ ზომის თეთრ ოვალურ კვერცხს. მატლი უფეხოა, ჭიისმაგვარი, იკვებება ზრდასრული რწყილების გამონაყოფით, 3-ჯერ იცვლის კანს და შემდეგ ჭუპრდება. 8-14 დღის შემდეგ ჭუპრიდან გამოდის ზრდასრული ფორმა. ცნობილია რწყილების 1500-მდე სახეობა, რომელთაგანაც საქართველოში გავრცელებულია 45. ადამიანზე პარაზიტობს ადამიანის რწყილი (Pulex irritans), ვირთაგვას რწყილი (Xanopsylla cheopis), ტარბაგანის რწყილი (Oropsylla silantiewi) და სხვა. რწყილები შავი ჭირის გადამტანია როგორც თვით მღრღნელებს შორის, ისე მღრღნელებიდან ადამიანზე. ძაღლის (Chenocephalides canis), ვირთაგვას და თაგვის რწყილებს (Leptopsylla musculi) გადააქვთ რიკეტსიები. ძაღლისა და კატის ბეწვმჭამელებთან (Trichodectes canis და Trichodectes subrostatus) ერთად, რწყილები კიტრის სოლიტერის (Dipylidium canium) შუამავალი მასპინძლებია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 524.
**სროლა საგარეჯოში** — მასობრივი სროლა საგარეჯოში 2023 წლის 19-20 იანვრის ღამეს. სროლა მოხდა საცხოვრებელი კორპუსის ერთ-ერთი ბინიდან, რის შედეგადაც მსროლელმა მოკლა 5, ხოლო დაჭრა – 5 პირი. სროლა დაახლოებით 1 საათის განმავლობაში გრძელდებოდა. მსროლელმა, სავარაუდოდ ცეცხლსასროლი იარაღიდან გასროლით, თავი მოიკლა.

ინციდენტი
---------

სროლა მოხდა საცხოვრებელი კორპუსის ერთ-ერთი ბინიდან. მსროლელი ისროდა ქუჩაში ბინის ორივე აივნიდან, რის შედეგადაც დაიღუპა 5 პირი, მათ შორის ადგილზე გამოძახებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელიც. სროლის დაწყებისას ბინაში აგრეთვე იმყოფებოდა მსროლელის შვილი, რომელმაც დატოვა კორპუსი. შემთხვევის ადგილზე მოხდა პოლიციის დამატებითი ჯგუფებისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების რაზმის მობილიზება, რომელთა მისვლისთანავე, მსროლელმა, სავარაუდოდ ცეცხლსასროლი იარაღიდან გასროლით, თავი მოიკლა. ბინაში შესვლისას შსს-ს წარმომადგენლებს მსროლელი გარდაცვლილი დახვდათ. შემთხვევის ადგილიდან ამოღებულ იქნა საბრძოლო მასალა და ცეცხლსასროლი იარაღები.

ინციდენტთან დაკავშირებით გამოძიება დაიწყო სისხლის სამართლის კოდექსის 109-ე მუხლის „ლ" ქვეპუნქტით (ორი ან ორზე მეტი პირის განზრახ მკვლელობა) და 236-ე მუხლის მესამე ნაწილით (ცეცხლსასროლი იარაღის (გარდა სანადირო გლუვლულიანი ცეცხლსასროლი იარაღისა (თოფისა)), საბრძოლო მასალის, ფეთქებადი ნივთიერების ან ასაფეთქებელი მოწყობილობის მართლსაწინააღმდეგო შეძენა, შენახვა, ტარება, დამზადება, გადაზიდვა, გადაგზავნა ან გასაღება).

მსროლელი
--------

გამოძიების ინფორმაციით, მსროლელი 1974 წელს დაბადებული ვეტერანი ნოდარ ათუაშვილი იყო. იგი საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში მსახურობდა 2006 წლიდან 2021 წლამდე. მონაწილეობდა აგვისტოს ომსა და ავღანეთის რესპუბლიკაში მიმდინარე სამშვიდობო მისიებში.

გამოხმაურებები
--------------

შემთხვევის ადგილზე ჩავიდა შინაგან საქმეთა მინისტრი ვახტანგ გომელაური და მიუსამძიმრა გარდაცვლილთა ოჯახებს.

მოტივი
------

ერთ-ერთი ვერსიით, სროლას წინ უძღოდა კონფლიქტი მსროლელსა და მოკლულებს შორის.

სქოლიო
------

1. 1 2  „ვახტანგ გომელაური: მინდა მივუსამძიმრო ოჯახებს, 5 ადამიანია გარდაცვლილი, გარდაიცვალა ჩვენი ერთი თანამშრომელი". *Imedinews*. 20 January 2023. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 იანვარი 2023. ციტირების თარიღი: 20 January 2023.
2. 1 2  ფორმულა 08:00 საათზე - 20 იანვარი - ვითარება საგარეჯოში…
3. 1 2  „შსს საგარეჯოში მომხდარ თავდასხმასთან დაკავშირებით დამატებით ინფორმაციას ავრცელებს". *Imedinews*. 20 January 2023. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 იანვარი 2023. ციტირების თარიღი: 20 January 2023.
4. ↑  „„ქრონიკის" ინფორმაციით, საგარეჯოში მომხდარ თავდასხმაში მონაწილე სოფელ მანავის მცხოვრები, 49 წლის ყოფილი სამხედრო მოსამსახურეა". *Imedinews*. 20 January 2023. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 იანვარი 2023. ციტირების თარიღი: 20 January 2023.
5. ↑  „„საგარეჯოს სასაკლაოს მომწყობი აგვისტოს ომის მონაწილე იყო". *timer.ge*. 20 January 2023. ციტირების თარიღი: 20 January 2023.
6. ↑  „სროლას წინ სუფრასთან დაწყებული კონფლიქტი უძღოდა – ახალი დეტალები საგარეჯოდან". *alphanews*. 21 January 2023. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 იანვარი 2023. ციტირების თარიღი: 21 January 2023.
**სამანიდების სახელმწიფო** — ფეოდალური დინასტია და სახელმწიფო შუა აზიაში. დედაქალაქი - ბუხარა.

დინასტია
--------

სამანიდების დინასტია შუა აზიაში არსებობდა 819-999 წლებში. მათი სახელწოდება მოდის სამან-ხუდათისაგან, რომელიც ბალხის (ჩრდ. ავღანეთი) მახლობლად მდებარე სოფელ სამანის მცხოვრები იყო. 806-810 წწ. ანტიარაბული აჯანყების ჩახშობაში მონაწილეობისათვის სამანის მემკვიდრეებმა საგამგებლოდ მიიღეს მავერანაჰრის დიდი ნაწილი. სამანიდების დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა მანსურ II-ის (997-999 წწ.) დროს, როდესაც თურქმა ყარახანიდებმა ბუხარა აიღეს.

სახელმწიფო
----------

სამანიდების სახელმწიფო წარმოიშვა არაბთა სახალიფოს დაშლასთან და სამნიდების დინასტიის დაწინაურებასთან დაკავშირებით. X საუკუნის I ნახევარში მოიცავდა მავერანაჰრს, ხორასანს, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ირანს. მისი ვასალი იყო ხვარაზმი, სისტანი, გორგანი, რეშთი, ღაზნი და სხვა პროვინციები.

X საუკუნის დასასრულს ფეოდალურმა დაქსაქსულობამ გამოიწვია სამანიდების სახელმწიფოს დაშლა. შუა აზიაში ჩამოყალიბდა ყარახანიდების სახელმწიფო, ხოლო მდინარე ამუდარიის სამხრეთით ღაზნევიდები გაბატონდნენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 700.
**ტომსკის იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი** (რუს. Богородице-Алексеевский монастырь) — უკვე აღარ 
არსებული დედათა მართლმადიდებლური მონასტერი ტომსკში. მონასტერი დაარსებულა 1876 წელს. არსებობდა 1920 წლამდე, ხოლო 1950-იან წლებში შენობაც დაანგრიეს და მის ადგილზე ააშენეს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საერთო საცხოვრებელი.

ისტორია
-------

მონასტრის ისტორია იწყება 1864 წლიდან, როდესაც დაარსდა ტომსკის ქალთა საზოგადოება ე. ე. მიხეევაიას (აღკვეცის მერე იღუმენია ევპრაქსია) ხელმძღვანელობით. საზოგადოება ჩამოყალიბდა მიწაზე, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე სტუდენტური, სასწავლო, ვერშინინისა და უსოვის ქუჩებს შორის. 1876 წელს საზოგადოება დედათა მონასტრად გადაკეთდა. 1866-1872 წლებში შენდებოდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.

1877 წლისათვის დააარსეს სკოლა გოგონებისათვის, რომელსაც მფარველობდა იმპერატორი ანა თედორეს ასული. შემოწირულობის თანხებით იღუმენია ევპრაქსიამ სკოლისათვის 1870-1878 წლებში ააშენა ქვის ორსართულიანი კორპუსი (არქიტექტორები ნ. ი. შეფელდი და ა. პ. ბეხტერი) გვიანი რუსული კლასიციზმის სტილში, რომელიც განიცდიდა მოდერნის სტილის ძლიერ გავლენას.

1891 წლის 5 ივლისს მონასტერს ესტუმრა და ფულადი თანხა აჩუქა ტახტის მემკვიდრე ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძემ (მომავალში იმპერატორი ნიკოლოზ I). 

1920 წელს მონასტერი დახურეს და მის სათავსოებში განათავსეს საბავშვო სახლი. 1929-1930 წლებში შეწყდა ღვთისმსახურება მონასტრის ეკლესიებში, ტერიტორია დაიკავა ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტურმა ქალაქმა. 1950-იანი წლების დასაწყისში ეკლესია დაანგრიეს და მონასტრის ტერიტორიაზე ააშენეს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საერთო საცხოვრებელი.

1996 წელს ყოფილი მონასტრის ტერიტორიაზე ააშენეს დომნა ტომსკელის სახელობის სამლოცველო.

ლიტერატურა
----------

* М. В. Фаст, Н. П. Фаст. Нарымская Голгофа. — Томск: Водолей Publishers, 2004. — С. 390—394. — 560 с. — 1000 экз. — ISBN 5-902312-26-4.
* Иоанно-Предтеченский женский монастырь // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 135. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Историко- архитектурный комплекс бывшего Иоанно-Предтеченского женского монастыря დაარქივებული 2015-07-16 საიტზე Wayback Machine.
* Tомский Иоанно-Предтеченский Новодевичий Иннокентьевский монастырь. Святая Домна Томская // Частный фонд «Держава»
**ტომსკის აღდგომის ეკლესია** (რუს. Воскресенская церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია ტომსკში. შენდებოდა 1789-1807 წლებში. ტაძრის მიხედვით სახელი მიიღო აღდგომის მთებმა, რომლის თხემზეც იგი მდებარეობს. ტაძარი აგებულია იშვიათი ციმბირული ბაროკოს სტილში.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძარი თავდაპირველად იყო ხის და მდებარეობდა ღვთისმშობლის მიძინების მამათა მონასტრის ტერიტორიაზე, რომელიც გაუქმდა 1626 წელს. იგი დააარსა ტობოლსკის პირველმა მთავარეპისკოპოსმა კიპრიანემ 1622 წელს. გადაწყვიტეს ხანძრების შედეგად მოძველებული ტაძარი გადაეკეთებინათ. 1789 წელს ეგორ დომონევსკიმ და პეტრე ბარანოვმა ჩაყარეს ტაძრის ფუნდამენტი, თუმცა მისი მშენებლობა ზოგჯერ მიეწერება ივან კაპროვსა და ივან ნედომოლვინუს. სამუშაოები დასრულდა 1807 წელს. 

XIX საუკუნის დასასრულს ეკლესიის ცივი ზედა სართული მრევლის ფინანსებით გადააკეთეს თბილ სართულად. 

1897 წელს განცალკევებით მდგარ სამრეკლოზე დაკიდეს ზარები, რომელთა საერთო წონაც 16 ტონა იყო. 

1922 წელს საგუბერნიო აქტით დაიწყეს საეკლესიო ქონების დატაცება. 1930 წელს სამრეკლოდან ზარები ჩამოხსნეს და გააგზავნეს გადასადნობად. 

1936 წლის 4 აგვისტოს ტაძარი დახურეს, მაგრამ 21 დღის შემდეგ მრევლის თხოვნით კვლავ გახსნეს, თუმცა 3 ნოემბერს ისევ დახურეს. 1937 წელს იყო ტაძრის დანგრევის მცდელობა, მაგრამ მხოლოდ ეკლესიის ღობე დაანგრიეს. 

1980-1990 წლებში მიმდინარეობდა ფასადების რესტავრაცია, გაარემონტეს საკურთხეველი, აღადგინეს ტაძრის კანკელის კარკასი, გუმბათი და სახურავი. 2004 წელს ცნობილი ზარის ასლი ჩამოკიდეს კვლავ აშენებულ სამრეკლოზე.

ლიტერატურა
----------

* Воскресенская церковь // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 60. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Воскресенская церковь — Православие в Томске
* Воскресенская церковь (историческая справка)
* Восресенская церковь (архитектурная справка)
**ჟენშენი** (ლათ. Panax ginseng; ჩინ. 人参 „სიცოცხლის ფესვი", სიტყვასიტყვით „ადამიანი-ფესვი") — მრავალწლოვანი ბალახოვანი სამკურნალო მცენარე არალიისებრთა ოჯახისა. ფესვი მთავარღეძიანია, ხორცოვანი, მოთეთრო-ნაცრისფერი ან მოყვითალო, მცირედ დატოტვილია და ადამიანის სხეულს ჰგავს. ღერო სწორია, მისი სიმაღლეა დაახლოებით 50 სმ. თათისებრრთული გრძელი ყუნწიანი ფოთლის როზეტის ცენტრიდან აღმართულია საყვავილე ღერო, რომელზეც მარტივი კალათაა. ნაყოფი წითელი კენკრაა. 

ველური ჟენშენი იშვიათი რელიქტური მცენარეა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიის უკაფავ ფართოფოთლოვან-წიწვოვან ტყეებში. ხარობს ფხვიერ, კარგად დაწრეტილ, ნეშომპალით მდიდარ ნიადაგზე. ყვავილობს ივლისში, ნაყოფი მწიფს აგვისტო-სექტემბერში. ფესვი იწონის 400 გ. მისგან დამზადებულ პრეპარატს (სპირტიანი ნაყენი, ფხვნილი, ტაბლეტი) იყენებენ მედიცინაში, როგორც მასტიმულირებელ და ტონუსის მომცემ საშუალებას. ველური ჟენშენი ძალიან ნელა იზრდება, ზღვრული ასაკი 100 წელს და ზოგჯერ მეტსაც აღწევს.

კულტურული შედარებით სწრაფად იზრდება და უფრო ძლიერ ფესვებს ივითარებს. ჟენშენს ადრე გაზაფხულზე თესავენ სანერგეში, ხოლო შემოდგომაზე, როდესაც მცენარე ვეგეტაციას ამთავრებს, გადააქვთ ღია გრუნტში (მუდმივ ადგილზე) და რგავენ კვლებში. მცენარის კვების არე არ უნდა იყოს 20×25 სმ-ზე ნაკლები. პლანტაციის მოვლა გულისხმობს სისტემატურ მარგვლას, გაფხვიერებას, მიწის შემოყრას, ბრძოლას მავნებლებსა და დაავადებებთან, მორწყვას ცხელ და მშრალ ამინდში და სხვა. 5-8 წლიანი მცენარის ფესვებს პრაქტიკული დანიშნულებისათვის იყენებენ ვეგეტაციის ბოლოს, ხოლო თესლს - 3-4 წლის შემდეგ.

ფესვი რომელიც ჰგავს ადამიანის სხეულსფესვი რომელიც ჰგავს ადამიანის სხეულს

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 248.
**მუშათა, ჯარისკაცთა და გლეხთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის III ყრილობა** (რუს. III Всероссийский съезд Советов рабочих, солдатских и крестьянских депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მესამე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1918 წლის 10(23) იანვარი - 18(31) იანვარი პეტროგრადში, ტავრიდის სასახლეში. ესწრებოდა 942 დელეგატი გადამწყვეტი ხმით და 104 სათათბირო ხმით. ყრილობას 13(26) იანვარი შეუერთდა სრულიად რუსეთის გლეხთა დეპუტატების საბჭოების ყრილობა. ამგვარად ყრილობის დასასრულს ესწრებოდა 1647 დელეგატი გადამწყვეტი (მათ შორის 860-ზე მეტი ბოლშევიკი) და 219 სათათბირო ხმით.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სრულიად რუსეთის ცაკისა და სახალხო კომისართა საბჭოს ანგარიშები (ი. სვერდლოვი და ვ. ლენინი), „მშრომელი და ექსპლუატირებული ხალხის უფლებათა დეკლარაციის" დამტკიცება; რუსეთის რესპუბლიკის ფედერალური დაწესებულებების შესახებ (ი. სტალინი); ომისა და მშვიდობის შესახებ (ლ. ტროცკი); მიწის სოციალიზაციის შესახებ კანონის დამტკიცება (ა. კოლეგაევი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები. 

ყრილობამ მოიწონა ცაკისა და სახალხო კომისართა საბჭოს საანგარიშო მოხსენებები და სრული ნდობა გამოუცხადა საბჭოთა მთავრობის პოლიტიკას. დელეგატებმა ხმების უმრავლესობით მოიწონეს „მშრომელი და ექსპლუატირებული ხალხის უფლებათა დეკლარაცია". 14(27) იანვარი ყრილობამ მოიწონა აგრეთვე საბჭოთა მთავრობის ღონისძიებანი. ყრილობამ რუსეთი **რსფსრ**-ად გამოაცხადა და ცაკს მიანდო რსფსრ-ის კონსტიტუციის ძირითადი დებულებების შემუშავება. ყრილობამ 18(31) იანვარი დაამტკიცა მიწის სოციალიზაციის კანონის საფუძვლები. 

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის III მოწვევის ცაკი 322 კაცის შემადგენლობით (305 წევრი და 17 კანდიდატი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 528.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**ტომსკის წმინდა პეტრესა და პავლეს საკათედრო ტაძარი** (რუს. Петропавловский собор) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი ტომსკში. ეკლესია აგებულია 1909-1911 წლებში, ფსევდორუსულ სტილში. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ტომსკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

პეტრესა და პავლეს ეკლესია ააგეს შემაღლებულ ბორცვზე მდინარე უშაიკის ნაპირზე. ტაძრის აგებამდე ამ ადგილზე დიდი ხნის განმავლობაში იდგა ხის ჯვარი და პატარა სამლოცველო.

ამჟამინდელი ტაძარი ააგეს XX საუკუნის დამდეგს არქიტექტორ ანდრეი ლანგერის პროექტის მიხედვით, ფსევდორუსულ სტილში. მთავარი საკურთხეველი წმინდა მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე აკურთხეს 1911 წელს. სამხრეთი ეგვტერი აკურთხეს იოანე ნათლისმცემლის სახელზე 1913 წელს, ხოლო ჩრდილოეთი ეგვტერი ღვთისმშობლის შობის სახელზე 1915 წელს. ღვთისმსახურება შეწყდა 1938 წელს, ხოლო 1940 წელს აქ განათავსეს სპირტის ქარხნის საწყობი. ღვთისმსახურება აღსდგა 1945 წელს. XX საუკუნის 50-90-იან წლებში ტომსკში მხოლოდ პეტრე-პავლესა და სამების ტაძრები მოქმედებდნენ.

ტომსკის წმინდა პეტრესა და პავლეს საკათედრო ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა, ახალგაზრდული კლუბი და ბიბლიოთეკა. საკათედრო ტაძარს ორჯერ (1991 და 2002) სტუმრობდა რუსეთის პატრიარქი ალექსი II, ხოლო 2013 წელს პატრიარქი კირილე. ტაძრის თავისებურება გამოიხატება მისი დეკორაციის სიმდიდრეში. ტაძრის ფასადი მოპირკეთებული ტერაკოტის ფიგურებით. ტაძარს ასევე ამშვენებს ბაროკოს სტილში აგებული კანკელი.

ტაძრის მთავარი სიწმინდეა 24 წმინდანის ნაწილები და ეფესოს მიწა რომელიც აღებულია იოანე ნათლისმცემლის საფლავიდან.

ლიტერატურა
----------

* Петропавловский собор // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 255-256. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт
* Петропавловский собор на Православие в Томске
* Петропавловский собор на сайте www.tour-rus.ru დაარქივებული 2018-12-24 საიტზე Wayback Machine.
**ჟენევა** (ფრანგ. Genève, გერმ. Genf, ლათ. Genava) — შვეიცარიის სიდიდით მეორე და რომანდიის უდიდესი ქალაქი, ჟენევის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდებარეობს ჟენევის ტბის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე. მდინარე რონის ორივე ნაპირზე.

ისტორია
-------

ჟენევას პირველად იულიუს კეისარი მოიხსენიებს ძვ. წ. I საუკუნეში. შუა საუკუნეებში თვითმმართველობასა და სხვა პრივილეგიებს მიაღწია. XIV-XV საუკუნეებში განთქმული იყო თავისი ბაზრობებით, მოგვიანებით საბანკო-საკრედიტო ოპერაციების ცენტრი გახდა. XVI საუკუნეში იყო შვეიცარიის კონფედერაციის „მოკავშირე მხარე". 1536 წელს გატარდა ჯერ ცვინგლის, შემდეგ - კალვინისტური რეფორმაცია, რომლის დროს კალვინიზმის ევროპული ცენტრი გახდა. 1584 წელს დადო „საუკუნის კავშირი" ბერნთან და ციურიხთან. 1798-1814 წწ. ეკუთვნოდა საფრანგეთს. 1815 წელს წარმოადგენდა შვეიცარიის 22-ე კანტონს. 

ჟენევა საერთაშორისო კონფერენციების მოწვევის ტრადიციული ადგილი და საერთაშორისო ორგანიზაციების და დაწესებულებების ადგილსამყოფელია (გაერო, წითელი ჯვარი...). არის ტურიზმის მნიშვნელოვანი კერა.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* სენ-პიერის ტაძარი (XII ს.)
* სენტ-მარი-მადლენის ტაძარი (XIV-XV სს.)
* სასახლე ენარი (1817-1821 წწ.)


|  |  |
| --- | --- |
| შვეიცარიის დროშა | *ეს სტატია შვეიცარიის და შვეიცარიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

1. ↑
2. ↑
**როშეშანა** — ებრაელთა ახალი წელი მთვარის კალენდრის მიხედვით აღინიშნება თიშრის (სექტემბრის-ოქტობრის) თვეში, მოსავლის აღების დროს, ითვლება ახალი სამეურნეო წლის დასაწყისად. ამ დღესასწაულს ხშირად აღნიშნავდნენ თბილისელი ებრაელები.

ახალი წელი მოიცავს სამ ციკლს, პირველი ბედის საწერელი დღეა, მეორე ცოდვების მონანიების, მიტევების (ქიფური), და მესამე კარვობის (სუქუთი). ძველი ებრაელების რწმენის მიხევით სანამ ადამიანს ბედი დაეწერება, მანამდე უნდა მომხდარიყო მისი გასამართლება. 

საახალწლო სუფრაზე აუცილებელია ცხვრის ან ხბოს თავი, პური (ნამგალა კვერი), მაჭარი, ფინიკი, წითელი ჭარხალი,ვაშლი, ლეღვი, ნამცხვარი, მორწმუნეები ამ დღეს თეთრად იმოსებოდნენ და ერთმანეთს ულოცავდნენ პურში ჩაწობილი პურით. მეორე დღეს ასრულებენ წყლის კურთხვის რიტუალს. რვა დღის მერე, თიშრის მეათე დღეს ქიფური, ცოდვების მიტევების ცერემონიალი, ოჯახის უფროსი თითოეულ ოჯახის წევრს თავზე შემოახვევს ქაფარას, სანაცვო ფრინველს ქალს დედალი, კაცს მამალი. მზის ჩასვლისას ყველა ოჯახში ინთებოდა სანთელი და იწყებოდა მარხვა.

სახალწლო ციკლის მესამე ეტაპი არის კარვობა, იწყებოა ქიფიურიდან 5 დღის შემდეგ და 9 დღე გრძელებოდა. ამის შემდეგ სინაგოგაში ან სახლში პატარა ქოხს რთავდნენ და დროს შიგ ატარებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ.
**სანქტ-პეტერბურგის ანა კაშინელის ეკლესია** (რუს. Собор Святого Апостола Андрея Первозванного) — მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1907-1909 წლებში. არის ტიხვინის ეპარქიის ვედენო-ოიატსკის მონასტრის მეტოქი.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

კაშინის მირქმის სახელობის მონასტრის მეტოქის მშენებლობა დაიწყო 1907 წელს, იმ ადგილზე სადაც 1894 წელს იდგა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობის სამლოცველო, რომელიც ააგეს იაპონიაში მომხდარი ინციდენტის დროს ნიკოლოზ II-ის სასწაულებრივი გადარჩენის აღსანიშნავად. ეკლესიის პროექტი შეადგინა ეპარქიის არქიტექტორმა ა. პ. აპლაქსინმა. პროექტი მოიცავდა ორსართულიანი ეკლესიის მშენებლობას, რომელსაც მიშენებული ექნებოდა სამლოცველო და საცხოვრებელი კორპუსი. 

1907 წლის ნოემბერში აკურთხეს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობის ახალი სამლოცველო. 1908 წლის თებერვალში ქვედა ტაძარში აკურთხეს ეგვტერი ხელთუქმნელი ხატის სახელზე, ხოლო მთავარი საკურთხეველი 1909 წელს აკურთხეს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანის, ანა კაშინელის სახელზე.

1917 წლის შემდეგ მეტოქი გააუქმეს და ეკლესია სამრევლო გახდა, თუმცა მონაზვნები მეტოქის ფლიგელში კვლავ განაგრძობდნენ ცხოვრებას. ისინი დააპატიმრეს 1932 წელს მონაზვნების მასიური დაპატიმრების პერიოდში, ხოლო შემდეგ გადაასახლეს. მალევე, 1933 წელს, დახურეს თავად ეკლესიაც, რამდენიმე ხატი გადაიტანეს სამპსონიევსკის საკათედრო ტაძარში. 1934 წელს დააპირეს ტაძრის აფეთქება, მაგრამ უშედეგოდ. 1939 წელს ეკლესიაში განათავსეს სამხატვრო სახელოსნო. 

1994 წელს ეკლესია გახდა ვედენო-ოიატის მონასტრის მეტოქი. 1995 წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები. 1996-1997 წლებში დაადგეს ახალი გუმბათი, ამოტუმბეს წყალი სარდაფიდან, ფანჯრები შემინეს. 

2009 წელს აღნიშნეს ტაძრის 100 წლისთავი, თითქმის მთლიანად დასრულდა აღდგენითი სამუშაოები და დაამონტაჟეს კანკელიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Введено-Оятского монастыря
* Фильм о храме преп. Анны Кашинской в Санкт-Петербурге
ხუან რომან რიკელმეს (არგენტინა) 2008 წლის პეკინის ოლიმპიადის საფეხბურთო ტურნირის ნახევარფინალში ბრაზილიის წინააღმდეგ პენალტიდან გააქვს გოლი.
**პენალტი**, იგივე **თერთმეტმეტრიანი** — სრულდება ფეხბურთში თერთმეტმეტრიანის ნიშნულიდან. ის გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთი გუნდის ფეხბურთელი საკუთარ საჯარიმოში არღვევს თამაშის წესებს მეტოქე გუნდის ფეხბურთელთან მიმართებაში ან ხელით ეხება ბურთს. დამრტყმელი ცდილობს მოატყუოს მეკარე და გაიტანოს გოლი კარში, მეკარე კი პირიქით, ცდილობს აიღოს დარტყმული ბურთი. ფეხბურთელის მიერ დარტყმული ბურთის აცილება მეკარის მიერ მისი აღების ტოლფასია.

ისტორია
-------

პენალტის გამომგონებლად ირლანდიელი უილიამ მაკკრამი ითვლება. პენალტის მისეულ იდეას სასიკვდილო სასჯელს უწოდებდნენ (death penalty).

პენალტის დარტყმა ფეხბურთის წესებში 1891 წლიდან მოქმედებს.

პერიოდიკა
---------

* მეკარე და თერთმეტმეტრიანი დარტყმა // „ლელო", 11 მარტი, 1976, № 49 (5599), გვ. 4.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სტუმრად გატანილი გოლის წესი
* დამატებითი დრო
* პენალტების სერია
* ფეხბურთის წესები

სქოლიო
------

1. ↑  Почему пенальти в футболе пробивают именно с 11 метров?
**როქის სპა** — დაქირავებული ჯარი ფეოდალურ საქართველოში. მოლაშქრეთა დაქირავება საქართველოში კლასობრივი საზოგადოების ჩასახვიდანვე ხდებოდა. საისტორიო წყაროებში დაქირავებული მოლაშქრენი მოიხსენიებიან ფარნავაზის (ძვ. წ. III საუკუნე), მირიანის (IV საუკუნე), ვახტანგ გორგასლის (V საუკუნე) და სხვა მეფეთა დროინდელ ამბებთან დაკავშირებით. ქართველი ხელისუფალნი მეტწილად კავკასიელ მთიელებს ქირაობდნენ. XI საუკუნის 40-იან წლებში საქართველოში იყო ვარიაგთა დაქირავებული რაზმიც (3000 მეომარი), რომელიც ბაგრატ IV-ისა და კლდეკარის ერისთავს ლიპარიტს შორის ბრძოლაში მონაწილეობდა. დაქირავებულნი იყვნენ დავით აღმაშენებლის ლაშქარში: 500 ოსი, 100 ევროპელი (ჯვაროსნები) და სხვები. XII-XIII საუკუნეებში საქართველოს ლასქარში იყვნენ დაქირავებული ყივჩაღები, ოსები, ჯიქები, ქაშაგები, ქურთები, „თათრები". XV საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაქირავებული რაზმები ჰყავდათ ცალკეულ სამეფო-სამთავროთა მეფეებს და ზოგჯერ მსხვილ ფეოდალებსაც: დადიანებს, აფხაზეთის მთავრებს, რაჭის, არაგვის, ქსნის ერისთავებს და სხებს. ოსთა დაქირავებული რაზმი ჰყავდა ვახტანგ VI-ს, ბაქარს, ერეკლე II-ს; ლეკთა დაქირავებული რაზმები — სოლომონ I-ს, როსტომ რაჭის ერისთავს, ერეკლე II-ს, გიორგი XII-ს. ქართულ სამეფო-სამთავროთა რუსეთთან შეერთებისთანავე ადგილობრივი სამხედრო ორგანიზაცია გაუქმდა და მოლაშქრეტა დაქირავებაც შეწყდა. 

დაქირავებულთა რაოდენობა ქვეყნის ეკონომიკურ შესაძლებლობაზე იყო დამოკიდებული. დაქირავებულ მოლაშქრეებს გასამრჯელო ზოგჯერ ფულად ეძლეოდათ, ზოგჯერ კი (მეტწილად მთიელებს) — ნატურით (შალი, ფარჩა, პირუტყვი, ძვირფასი ნივთები, იარაღი, მარცვლეული და სხვა). დაქირავებული ჯარის გასასტუმრებლად ხელისუფლება მოსახლეობას საგანგებო ფულად და ნატურალურ გადასახადებს აწერდა. XII-XIII საუკუნეებში ასეთ გადასახადს საყივჩაყო ერქვა, XVIII საუკუნეში — სალეკო. დაქირავებულ მოლაშქრეებს ცენტრალური ხელისუფლება იყენებდა როგორც საგარეო მტრის წინააღმდეგ, ისე შინაური ფეოდალური ოპოზიციის დასათრგუნავად. 

გარკვეული სახელმწიფოებრივი მოსაზრებით (პოლიტიკური იდეალის უქონლობა და აქედან გამომდინარე არასანდოობა და უდისციპლინობა) დაქირავებული ჯარის გამოყენებისას დიდ სიფრთხილეს იჩენდნენ, კერძოდ, ერიდებოდნენ მის დაბანაკებას ქვეყნის ცენტრში, უნიშნავდნენ მეთურებს ადგილობრივ ფეოდალთაგან. დაქირავებული ჯარი არასოდეს არ წარმოადგენდა საქართველოს ძირითად სამხედრო ძალას, იგი მხოლოდ დამხმარე ძალის როლს ასრულებდა.

ლიტერატურა
----------

* *მესხია შ.* ძლევაჲ საკვირველი, თბ. 1972;
* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, უცხოელები XII საუკუნის საქართველოს ლაშქარში, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ. 1966;
* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 452-453.
**ედუარდ მურ „ტედ" კენედი** (ინგლ. Edward Moore "Ted" Kennedy; 22 თებერვალი, 1932 - 25 აგვისტო, 2009) — იყო ამერიკის შეერთებული შტატების სენატორი და დემოკრატიული პარტიის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

არლინგტონის ეროვნული სასაფლაო
ტედ კენედი დაიბადა ბოსტონში (მასაჩუსეტსი) 1932 წლის თებერვალში. მისი სწავლის წლები ჰარვარდში 2 წლით შეწყვიტა სამხედრო სამსახურმა. მან დაამთავრა ვირჯინიის უნივერსიტეტი 1959 წელს და მისი ძმის, ჯონის, 1960 წლის კამპანიაში მონაწილეობდა. 1962 წელს იგი აირჩიეს მასაჩუსეტსის სენატორად. მისი კარიერის გათვალისწინებით იგი იყო პოტენციური პრეზიდენტობის კანდიდატი. 1969 წლის ზაფხულში მისი კარიერა დაირხა, რადგანაც იგი მოყვა საავტომობილო ინციდენტში, რომელმაც ახალგაზრდა გოგონა იმსხვერპლა. ეს ისტორია გადაიზარდა სკანდალში, მაგრამ კენედი მისგან მშრალი გამოვიდა. მაგრამ 1972 წელს უარი განაცხადა პრეზიდენტობის ან ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატობაზე, და 1972 წელს კანდიდატი ჯიმი კარტერი გახდა.

კარტერის ეკონომიკურ პოლიტიკასთან უთანხმოების გამო, კენედიმ მიიღო მონაწილეობა 1980 წლის საარეჩევნო კამპანიაში. კარტერმა მოუგო კენედის, მაგრამ დემოკრატების გაყოფა დაეხმარა რონალდ რეიგანს კარტერის დამარცხებაში. ედუარდი დარჩა პარლამენტში და დაიმკვიდრა ადგილი იმ უდიდეს ლიბერალ პოლიტიკოსებს შორის, რომლებიცაა ფრანკლინ რუზველტი, ჰარი ტრუმენი, ჯონ კენედი და ლინდონ ჯონსონი.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტედ კენედი***
**სანქტ-პეტერბურგის დიდი სახელმწიფო ცირკი** (რუს. Большой Санкт-Петербургский государственный цирк) — პირველი ქვის სტაციონარული ცირკი რუსეთში, რომელიც ერთ-ერთი უძველესია ქვეყანაში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. ცირკის ისტორიული სახელწოდებაა ასევე „ჩინიზელის ცირკი".

ისტორია
-------

დღეს არსებული ცირკის შენობა, 1877 წლის 26 დეკემბერს გაიხსნა. ცირკის დიდი სცენა დაახლოებით 13 მეტრია და ცირკში არის თავშესაფარი, 150 ცხენის საცხოვრებელი. შენობის არქიტექტორი ვასილი კენელი იყო. ჩინიზელის ცირკი რუსეთში არის ჰინეს ცირკის მემკვიდრე, რომელიც დაიხურა 1875 წელს.

ჩინიზელების ოჯახი ცირკს ხელმძღვანელობდნენ 1921 წლამდე, სანამ ისინი ემიგრაციაში წავიდოდნენ. მათი ოჯახი ხშირად იჯარით იღებდა ცირკის შენობას, ასე მაგალითად 1898 წელს, როცა მათ შეძლეს რუსეთში ჭიდაობის პოპულარიზაცია და სწორედ ამ შენობაში გამართეს მსოფლიო ჩემპიონატი ჭიდაობაში.

1928 წელს, სწორედ ამ შენობაში გაიხსნა მსოფლიოში პირველი ცირკის მუზეუმი. 
2014-2015 წლებში ცირკში ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია განხორციელდა. გამაგრდა ცირკის საფუძველი და კედლები, ცირკის გუმბათი განახლდა. დარბაზში ნაკლები რიგებია, თუმცა მისი ადგილმდებარეობა უფრო მოსახერხებელია. ორკესტრი ასევე გადავიდა იმპერიულ ლოჟაში, თავის თავდაპირველ ადგილას (ფარანგის ფარდასთან).
2015 წელს ცირკს დაუბრუნდა თავისი ისტორიული სახელი „ჩინიზელი", რომელიც მას გაეტანო ჩინიზელის პატივისცემის ნიშნად ეწოდა.

არქიტექტურა
-----------

ცირკი იმ დროისათვის მართლაც უჩვეულო და გასაოცარი ხედვით არის აშენებული. მსოფლიოში პირველად, 49.7 მეტრი სიგრძის გუმბათის აშენებისას, გარკვეული შიდა სვეტების საყრდენები არ იყო გამოყენებული, რამაც უჩვეულო სივრცული ეფექტი შექმნა. ასეთი, გუმბათის პრინციპულად ახალი დიზაინი, როგორც გიგანტური გადატრიალებული თასს ჰგავდა, შემდგომში ფართოდ გამოიყენებდნენ მსგავსი სტრუქტურების მშენებლობაში. დღეისათვის დარბაზის ტევადობაა დაახლოებით 5 000 ადამიანი. დერეფნები გაფორმებულია მდიდრული ნახატებითა და გასაოცარი სარკეებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт цирка
ჟაკ დე მოლი
**ჟაკ დე მოლი** (ფრანგ. Jacques de Molay; დ. 16 მარტი (?), 1243 (1244 ან 1249), მოლი, საფრანგეთის სამეფო — გ. 18 მარტი (19 მარტი), 1314 (1310) — ტამპლიერთა უკანასკნელი (23-ე) დიდი მაგისტრი 1292 წლის 27 აპრილიდან 1314 წლის 18 (ან 19) მარტამდე. მისი მაგისტრად გახდომის დროს, ჯვაროსნებს (და მათ შორის ტამპლიერებს) წმინდა მიწაზე უკვე ყველა დასაყრდენი დაკარგული ჰქონდათ და თავს კვიპროსს აფარებდნენ. ჟაკი და სხვა ჯვაროსნები ცდილობდნენ პოზიციების აღდგენას და ლაშქრობებსაც აწყობდნენ სირია-პალესტინის სანაპიროს მიმართულებით. 1306 ან 1307 წელს ჟაკ დე მოლი ევროპაში გაემგზავრა. XIV საუკუნის დასაწყისში ფილიპე IV -მ დაიწყო ტამპლიერთა ორდენის წინააღმდეგ ბრძოლა. მათ ბრალი დასდეს მწვალებლობაში, მრავალ სხვა მანკიერებაში და 1307 წლის 13 ოქტომბერს ორდენის თითქმის ყველა წევრი დააპატიმრეს. 1314 (ან 1310) წელს ჟაკ დე მოლი და სხვა ტამპლიერები კოცონზე დაწვეს.

ლიტერატურა
----------

* Barber, Malcolm (1994). *The New Knighthood: A History of the Order of the Temple*. Cambridge:  Cambridge University Press. ISBN 0-521-42041-5.
* Barber, Malcolm (2001). *The Trial of the Templars*, 2nd,  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-67236-8.
* Jacques de Molay. The Catholic Encyclopedia. ციტირების თარიღი: 8 January 2010.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჟაკ დე მოლი"** ვიკისაწყობში.

* ჟაკ დე მოლი — Find a Grave-ზე

სქოლიო
------

1. 1 2 3   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 651.
2. ↑  ჟაკ დე მოლი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა