**ლილი სუბურგი** ( დ. 1 აგვისტო, 1841 - გ. 8 თებერვალი, 1923, ვალგა ) — ესტონელი ჟურნალისტი, მწერალი და ფემინისტი. 1882 წელს მან დააარსა კერძო დაწყებითი სკოლა ესტონელი გოგონებისთვის პიარნუში, 1885 წელს იგი გადავიდა ვილჯინდში, სადაც გაიზარდა მოსწავლეთა რაოდენობა. 1887–1894 წლებში მან დააარსა და დაიწყო ესტონეთში ქალთა პირველი ჟურნალის *ლინდას* გამოცემა. როდესაც იძულებული გახდა გაეყიდა თავისი ჟურნალი, სუბურგი გადავიდა საცხოვრებლად ლატვიაში და 1907 წლამდე იქ ხელმძღვანელობდა სკოლას.

ბიოგრაფია
---------

ქეროლაინ სუბურგი, ცნობილი როგორც ლილი, დაიბადა 1841 წლის 1 აგვისტოს რუსას სამკვიდროში, უე-ვანდრას დაბა ვიანდრის მუნიციპალიტეტი, რუსეთის იმპერია, ევას და ტომას სუბურგების ოჯახში. შვილის დაბადებიდან მალევე ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ვანა-ვიანდრის სამკვიდროში, სადაც თომასი ზედამხედველად მსახურობდა, ევა კი ყველის მწარმოებლად. თავიანთი ინდუსტრიის საშუალებით, წყვილმა საბოლოოდ შეძლო მთელი ქონების იჯარით აღება და მათი ქალიშვილი, რომელსაც ადრე ასწავლიდა გუვერნანტი, კერძო სკოლაში გაგზავნეს. 1852 წლიდან 1859 წლამდე სუბურგი სწავლობდა პიარნუში მარი ფონ დიტმარის მიერ მართულ კერძო სკოლაში და დაიწყო სწავლა ქალაქის გოგონათა საშუალო სკოლაში.  მისი სასწავლო პროცესი თითქმის ათწლეულის განმავლობაში შეწყდა ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. ტარტუში ექიმმა დაუსვა ერიზიპელას დიაგნოზი.   ამ დროის განმავლობაში სუბურგი იძულებული გახდა თვეების განმავლობაში ლოგინში დარჩენილიყო. ამ პერიოდის განმავლობაში ის გაეცნო გერმანულ ლიტერატურას, პედაგოგიკის ნაწარმოებებს და წიგნებსა და ესეებს ქალთა საკითხებზე. როცა შეძლო, უმცროს და-ძმებს ასწავლიდა. მისმა მშობლებმა სიკანას მახლობლად დიდი ტყე შეიძინეს, სადაც თომასი საქონელს უვლიდა. მან ფერმა გააფართოვა ვალდბურგის მამულში და ოჯახი გადავიდა ახალ საკარმიდამოში.

კარიერა
-------

ავადმყოფობამ სუბურგს სახეზე ნაწიბურები დაუტოვა და ამ დროიდან მოყოლებული, მას აღარ გადაუღია ფოტო შარფის გარეშე, რადგან სურდა ნაწიბურების დაფარვა. 1869 წელს იგი გამოჯანმრთელდა და ჩააბარა გამოცდები, რომლებიც საჭირო იყო მასწავლებლის სერტიფიკატის მისაღებად. 1872 წელს მან გაიცნო კარლ რობერტ იაკობსონი, მწერალი და პედაგოგი, რომელიც მონაწილეობდა ესტონეთის ეროვნულ გამოღვიძებაში. მისი წახალისებით სუბურგმა დაიწყო მუშაობა მოთხრობაზე, *ლიინაზე*, რომელიც დაფუძნებული იყო მის საკუთარ ცხოვრებაზე. მოთხრობა, რომელიც განიხილავდა კულტურულ შეტაკებას ესტონეთისა და ბალტიის-გერმანიის ადათ-წესებს შორის, გამოქვეყნდა 1877 წელს და რამდენჯერმე გადაიბეჭდა.  მომდევნო წელს, კვლავ იაკობსონის თხოვნით, სუბურგმა დაიწყო მუშაობა *Pärnu Postimees-* ის რედაქტორად. გაზეთი, რომელიც ცნობილია თავისი კონსერვატიზმით, სუბურგის გავლენით პოლიტიკურად უფრო რადიკალური პოზიციისკენ გადავიდა. 

1880 წელს სუბურგმა იშვილა ანა ვიგანდტი, ახალგაზრდა ობოლი, რაც იმდროინდელი გაუთხოვარი ქალისთვის არაორდინალური ნაბიჯი იყო.  თითქმის ერთდროულად შეიცვალა ოჯახის ბედი. თომასმა გადაწყვიტა პირუტყვის გაყიდვა და მიწისა და საფქვავი წისქვილის მხოლოდ მცირე ნაწილი შეინარჩუნა. ევა და ქალიშვილები ეწინააღმდეგებოდნენ გაყიდვას, მაგრამ თომასმა შეასრულა გარიგება და მალევე სუბურგი და მისი ქალიშვილი პიარნუში გადავიდნენ.  მან იქ დაგეგმა გოგონათა კერძო სკოლის შექმნა,რადგან სურდა ესტონელი მოსწავლეებისათვის საკუთარ ენაზე ესწავლებინა. იმ დროს მოქმედი რეგულაციები კრძალავდა ესტონურ ენაზე რელიგიის გარდა სხვა რამის სწავლებას, რაც აიძულებდა სუბურგს გაეხსნა დაწესებულება გერმანულენოვან სკოლად  1882 წელს. სკოლის მხარდასაჭერად ის ატარებდა ბაზრობებს, გამოდიოდა სიტყვით და დგამდა სპექტაკლებს, მაგრამ ადგილობრივი ელიტა არ თანხმდებოდა.  

1885 წელს სუბურგს ვილიანდის მხარდამჭერებმა მოუწოდეს, გადაეტანა სკოლა. მან შეძლო უფრო დიდი ობიექტის დაქირავება და მეტი სტუდენტის მოზიდვა. პანსიონატში ორმოცდაათი გოგონა ცხოვრობდა და მთლიანობაში მოსწავლეთა რაოდენობა ოთხმოცი პროცენტით გაზარდა. მოსწავლეთა რაოდენობის ზრდამ სკოლა ფინანსურად უზრუნველყოფილი გახადა და სუბურგი შეუდგა უნიკალური საგანმანათლებლო სისტემის შექმნას. მიუხედავად იმისა, რომ მას მოეთხოვებოდათ ესწავლებინა გერმანულ ენაზე, მან იზრუნა, რომ კურსებში ჩართულიყვნენ ცნობილი ესტონელები - იაკობსონი, ლიდია კოიდულა და ფრიდრიხ რაინჰოლდ კრეიცვალდი. ისინი ეხმარებოდნენ თავის სტუდენტებს, განევითარებინათ საკუთარი კულტურის გრძნობა და დამოუკიდებელი განსჯა საკუთარი სფეროს შესახებ. ორი წლის განმავლობაში სუბურგი ცდილობდა სასწავლო გეგმის გაფართოებას და მიმართა ხელისუფლებას. მათი მოთხოვნა უარყვეს, რის გამოც სუბურგმა სკოლის მართვა ქალიშვილს გადააბარა. ვიგანტმა კვლავ მიმართა ხელისუფლებას და დაამტკიცა ხუთკლასიანი პროგრამის სწავლება კიდევ ექვსი წლის განმავლობაში. ამ დროს, 1892 წელს რუსიფიკაციამ შეცვალა გერმანულენოვანი ფორმატი. 

სუბურგმა განაგრძო ჟურნალის გამოცემა, სანამ ის მუშაობდა სკოლაში და ცდილობდა ქალთა ჟურნალის გამოსაცემად საჭირო ნებართვების მოპოვებას. ამ პერიოდის რამდენიმე ნამუშევარი მოიცავს სენტიმენტალურ მორალურ ნაწარმოებებს, როგორიცაა *მაარჯა და ეევა: ან ურთიერთობის ერთგულება და სიყვარული ადამიანის მიმართ* (1887). საბოლოოდ 1888 წელს მან მოიპოვა საჭირო თანხმობა ესტონეთის პირველი ქალთა ჟურნალის, *ლინდას*, რედაქტირებისა და გამოცემისთვის.  ჟურნალი აშუქებდა ქალთა შესახებ სხვადასხვა თემას, მათ შორის კანონიერ უფლებებს, აღზრდას, ქალთა განათლებას, ასევე მათ სულიერ განვითარებას.  პუბლიკაცია მოიცავდა წამყვანი ესტონელების სტატიებს და თარგმნიდა წამყვანი ფემინისტების ნაშრომებს ქალთა საარჩევნო უფლების შესახებ, მოიცავდა ახალ ამბებს და დებატებს საგანმანათლებლო და სამეცნიერო განვითარებაზე.  საკითხები, რომლებიც მან განიხილა, რადიკალური იყო იმ დროისთვის და დამცინავი მიმოხილვები გამოიწვია სხვა მედიის მხრიდან. სუბურგი აწარმოებდა ჟურნალს მანამ, სანამ ფინანსურმა სირთულეებმა არ აიძულა გაეყიდა იგი 1894 წელს 

1899 წელს ვიგანტმა დახურა სკოლა ვილიანდიში, დაქორწინდა ჯაან ლამასზე და წყვილმა წაიყვანა სუბურგი მათთან ლატვიის სოფელ ომულიში, ეგერის ფერმაში. დედამ და ქალიშვილმა კვლავ გახსნეს სკოლა, სადაც ბავშვებს ასწავლიდნენ 1907 წლამდე, სანამ ლამასების ქალიშვილი დაიბადა.  სუბურგმა გამოაქვეყნა თავისი ბოლო მოთხრობა, *ლინდა, ხალხის ქალიშვილი.* 1900 წელს დაიწყო მუშაობა საკუთარ მემუარებზე. მიუხედავად იმისა, რომ აღიარებული იყო ესტონეთის ერთ-ერთ პირველ ფემინისტად და 1916 წელს გახდა ტარტუს ქალთა საზოგადოების საპატიო წევრი, მან ვერ შეძლო დასწრებოდა ქალთა პირველ კონგრესს, რომელიც გაიმართა ტარტუში 1917 წელს.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
----------------------------

 მემორიალური დაფა ვილიანდში.
სიცოცხლის ბოლო წლებში სუბურგი პერიოდულად მიემგზავრებოდა თავისი დის, ლორას, მოსანახულებლად ვალგაში. ერთ-ერთი ვიზიტის დროს იგი იქ გარდაიცვალა 1923 წლის 8 თებერვალს. იგი დაკრძალეს ძველი ვენდრას სასაფლაოზე, ვანდრა, ესტონეთი. ვანდრას ქალთა საზოგადოებამ იზრუნა მის საფლავზე და 1926 წელს ესტონეთის ქალთა ორგანიზაციების კავშირის მეშვეობით დაუდგეს ძეგლი მის ხსოვნას ( ესტ. Eesti Naisorganisatioonide Liit ).  1982 წელს მემორიალური დაფა დაიდგა იმ ადგილზე, სადაც განთავსებული იყო მისი სკოლა და *ლინდას* რედაქცია ვილიანდიში.

ლიტერატურა
----------

* Einasto, Jaan (2013). *Dark Matter and Cosmic Web Story*. Danvers, Massachusetts:  World Scientific. ISBN 978-981-4551-06-9.
* Tamm, Evelin (8 March 2017). „The very first Estonian feminists – Lilli Suburg and Marie Reisik". London, England: Estonian World. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 March 2017. ციტირების თარიღი: 17 April 2017.
* Tamul, Sirje. *Biographical dictionary of women's movements and feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th centuries*. Budapest, Hungary:  Central European University Press. ISBN 978-9-637-32639-4.
* Vahtre, Sulev (1997). *Eesti ajalugu elulugudes: 101 tähtsat eestlast*. Tallinn, Estonia:  Olion. ISBN 978-9985-66-081-2.

სქოლიო
------

1. ↑  Eesti biograafiline andmebaas ISIK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  WeChangEd<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q86999151'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Tamul, Lätt & Kostabi 2006. sfn error: no target: CITEREFTamulLättKostabi2006 (help)
4. 1 2 3 4 5 6 7  Vahtre 1997.
5. ↑  Tamm 2017.
6. ↑  Einasto 2013.