recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ყუმუხები** — ჩრდილოეთ კავკასიის ყველაზე დიდი თურქულენოვანი ეთნოსი. ცხოვრობენ დაღესტნის მთისწინეთსა და ყუმუხეთის დაბლობში. ისინი ამ მიწაწყლის მკვიდრ მოსახლეობას წარმოადგენენ. ბინადრობენ დაღესტნის ხასავიურტის, ბაბაიურტის, ყიზილიურტის, ბუინაკსკის, ყარაბუდახკენტის, კაიაკენტის და ხაიტაყის რაიონებში, მაჰაჩყალის ირგვლივ ექვს სოფელში, ქალაქებში: მაჰაჩ ყალა, ხასავიურტი, ბუინაკს კი, იზბერბაში, დერბენტი. ყუმუხები დაღესტნის მოსახლეობის 13%-ს შეადგენენ.

ისტორია
-------

1989 წლის აღწერით ყუმუხების საერთო რაოდენობა 281,9 ათასი კაცი იყო, დღეისათვის დაახლოებით 350 ათასი, მათ შორის დაღესტანში დაახლოებით 280 ათასი (2000 წლის მონაცემებით). ყუმუხების თითქმის ნახევარი ქალაქებშია კონცენტრირებული. დაღესტნის ფარგლებს გარეთ რუსეთის ფედერაციაში ყუმუხების 20%-ზე მეტი ცხოვრობს. შედარებით დიდი რაოდენობით ყუმუხები მკვიდრობენ ჩეჩნეთის გუდერმესისა და გროზნოს რაიონებში (10 ათასი კაცი), ჩრდილოეთ ოსეთის მოზდოკის რაიონში (9,5 ათასი). განსახლებული არიან აგრეთვე რუსეთის სტავროპოლისა და ტიუმენის ოლქებში, რუსეთის საზღვრებს გარეთ ყაზახეთში, უკრაინაში, უზბეკეთში, თურქმენეთში, აზერბაიჯანში. ყუმუხთა დიასპორა გვხვდება თურქეთში, იორდანიაში და მსოფლიოს კიდევ რამდენიმე ქვეყანაში. ყუმუხების თვითსახელწოდებაა ყუმუკ. ამ ეთნონიმიდან მომდინარეობს რუსული და ნოღაური კუმიკი, ჩეჩნური - გუმკი. დაღესტნის მეზობელ ხალხებში ყუმუხთა ეგზოეთნონიმი გადმოიცემა სიტყვებით: ბარის მცხოვრებნი: ხუნძურად - ლარაგალ, დარგუულად - დირკალანტი, ლაკურად - არ ნისა. ყუმუხები ანთროპოლოგიურად დიდი ევროპეიდული რასის კასპიურ ტიპს მიეკუთვნებიან. 

ხაზართა დროიდან დაწყებული XX საუკუნის პირველ მეოთხედამდე ყუმუხთა წინაპარი თურქული ენა, შემდეგ კი თვით ყუმუხური ენა ჩრდილო-აღმოსავლეთ კავკასიის ეროვნებათშორის ურთიერთობის ენა იყო. ყუმუხური ენა საბოლოოდ მონღოლთა პერიოდამდე ჩამოყალიბდა. ის კავკასიის ხალხების რუსეთის მეფეებთან მიმოწერის ოფიციალური ენაც იყო. ყუმუხური ენა ვლადიკავკაზის, სტავროპ ოლის, მოზდოკის, ყიზლარის, თემირ ხან - შურის და სხვ. გიმნაზიებსა და სასწავლებლებში ისწავლებოდა.

ყუმუხეთზე გადიოდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზა, კერძოდ, დიდი აბრეშუმის გზა. ყუმუხეთის ბარი დაღესტნის ბევრი რაიონისათვის ძირითად ბეღელად ითვლებოდა, რაც მის სავაჭრო და ეკონომიკურ აღმავლობას განაპირობებდა.

ყუმუხეთში სუნიტური მიმართულების ისლამი VIII-XII საუკუნეებში გავრცელდა. ყუმუხები ყოველთვის ამაყობდნენ იმით, რომ ისლამი დაღესტნელთა შორის ყველაზე ადრე მიიღეს. სხვადასხვა მონაცემებით, ამ პერიოდამდე ყუმუხებში ქრისტიანობაც იყო გავრცელებული, ხაზარეთის ზედა ფენებში კი იუდაიზმიც. 

ყუმუხთა ცხოვრებაში უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობდა სპორტის ეროვნული სახეობები. მათ ჰქონდათ ბალახის ჰოკეის თავისებური სახეობა: საღამოთი აბედს (ნაცარტუტში გამოხარშული ხის ერთგვარი სოკო) მოუკიდებდნენ ცეცხლს და მის წართმევაში ერთმანეთს ჰოკიჯოხით (ყვანჯით) ეპაექრებოდნენ, დღესასწაულებზე იმართებოდა დოღი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტარკის საშამხლო

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 663.
* *თოფჩიშვილი რ.* „კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია", თბილისი, 2012

სქოლიო
------

1. ↑  State statistics committee of Ukraine - National composition of population, 2001 census (Ukrainian)
2. ↑  Russian Census 2010: Population by ethnicity დაარქივებული 2012-04-24 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
ტრეფორის მდებარეობა
**ტრეფორი** — სოფელი ლინის ნახევარკუნძულზე (უელსურ ენაზე - პენრილ ლინი), გვინედში (უელსი). მოსახლეობა 1560 ადამიანს შეადგენს.

მდებარეობა და პირობები
----------------------

ტრეფორისა და მდინარის ხედი
სოფელს უერთდება პატარა ნავსადგური და სანაპირო. 

სოფლის უკანა ნაწილში მდებარეობს მთა ირ-ეიფლი და ახლომდებარე ბორცვები. 1850 წელს აქ გაიხსნა გრანიტის კარიერი. ინდუსტრიული რკინიგზა გაიხსნა 1865 წელს და ემსახურებოდა კარიერიდან ნაპირზე ქვის გადაზიდვას. მოგვიანებით იგი საგზაო ტრანსპორტმა შეცვალა და რკინიგზა 1960 წელს დაიხურა. ტრეფორის გრანიტი გამოიყენება ხვეული ქვის დამზადებისას.  სოფელში ერთი სკოლაა, ისგოლ ირ ეიფლი.

ირ ეიფლი წარმოადგენს სამი მაღალი ბორცვისგან შემდგარ სისტემას, რომლებიც ტრეფორის თავზე ჰორიზონტს ფარავენ. ტრე'რ კეირი, აქედან რიგით მეორე ყველაზე მაღალი ბორცვი, წარმოადგენს ევროპაში ქვის ან ნეოლითის ხანების ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს. მზიან დღეს ხედი მწვერვალიდან ვრცელდება ირლანდიამდე, კარდიგანის ყურემდე, ანგლსის კუნძულამდე, სნოუდონიამდე და ინგლისის ჩრდილოეთის მთებამდე. ყველაზე მაღალი, ცენტრალური მწვერვალი, 564 მეტრის სიმაღლის მქონე, გარნ განოლის სახელით არის ცნობილი. ზღვასთან ყველაზე ახლოს მდებარეობს ყველაზე მცირე მწვერვალი, გარნ ფორი, სადაც კარიერი იწყება.

სოფელში არის საფეხბურთო კლუბი, რომელიც 2000-2001 წლების სეზონში წარმატებულად მონაწილეობდა. მთელი ისტორიის მანძილზე, 2001-2002 წლის სეზონში მან ერთი თასი მოიპოვა. სოფელში აგრეთვე არის კლუბი *Clwb Y Twr*, რომელშიც თამაშობენ პულისა და სასროლი შუბების გუნდები. იგი ყოველდღე მუშაობს და მასპინძლობს ბევრ გასართობ ღონისძიებას.

სოფელში ორი მთავარი დაწესებულება მუშაობს - მაღაზია და საფოსტო განყოფილება. ჩრდილოეთ ნაწილში საბავშვო მოედანია. აქედან გზა სანაპიროსთან გადის. 

ტრეფორის ნავსადგურის კედლის მეორე მხარეს სერფინგის საშუალება არის. ახლოს მდებარეობს პირსი, რომელიც უსაფრთხოების მიზნით მნახველებისთვის დახურულია.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-10-10. ციტირების თარიღი: 2012-11-01.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტრეფორის და ახლომდებარე ტერიტორიის ფოტოსურათები საიტზე www.geograph.co.uk

კოორდინატები: 52°59′36″N 4°25′35″W﻿ / ﻿52.993286° ჩ. გ. 4.426307° დ. გ.﻿ / 52.993286; -4.426307
უმბერტო II
**უმბერტო II ნიკოლა ტომაზო ჯოვანი** (იტალ. Umberto II. Nicola Tomaso Giovanni; დ. 15 სექტემბერი, 1904, რაკონიჯი, იტალია — გ. 18 მარტი, 1983, ჟენევა, შვეიცარია) — იტალიის ბოლო მეფე, იტალიის მარშალი.

ბიოგრაფია
---------

უმბერტო ვიტორიო ემანუელე III-ის და მისი მეუღლის მონტენეგროს პრინცესა ელენეს ვაჟი იყო. 1946 წელს მამის ტახტიდან გადადგომის შემდეგ იგი იტალიის მეფე და სავოიის ჰერცოგი გახდა. მისმმა მმართველობამ მხოლოდ 33 დღე გასტანა, 1946 წლის 9 მაისიდან 12 ივნისამდე. 

მონარქიის გაუქმების შემდეგ იგი ემიგრაციაში წავიდა და აღარასოდეს დაბრუნებულა იტალიაში. 1983 წლის 18 მარტს იგი ჟენევაში გარდაიცვალა, თუმცა დაკრძალეს სავოიაში.

1930 წლის 8 იანვარს უმბერტო II-ემ იქორწინა ბელგიის პრინცესა მარი ბელგიელზე (1906–2001), რომელთანაც 4 შვილი შეეძინა:

* მარია პია (\* 24 სექტემბერი 1934) — იუგისლავიის პრინცესა
* ვიტორიო ემანუელე (\* 12 თებერვალი 1937) — სავოიის ჰერცოგი
* მარია გაბრიელა (\* 24 თებერვალი 1940) — გრაფინია დე ბალკანი
* მარია ბეატრიჩე (\* 2 თებერვალი 1943) — სენიორა კორვალანი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვიტორიო ემანუელე II
* უმბერტო I
* ვიტორიო ემანუელე III

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უმბერტო II***

* Royal House of Italy დაარქივებული 2008-01-11 საიტზე Wayback Machine.
* Royal House of Belgium დაარქივებული 2009-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* Genealogy of recent members of the House of Savoy
* a portrait of his
* Website with Information on Italian Royal news stories

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იტალიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* ვიტორიო ემანუელე II
* უმბერტო I
* ვიტორიო ემანუელე III
* უმბერტო II
 |

 |
**ჩიხორის ბრძოლა** — 1732/1734 წელს მომხდარი ბრძოლა იმერეთის სამეფოსა და სამეგრელოს სამთავროს შორის. იმერლებმა გაიმარჯვეს ამ ბრძოლაში და ტყვედ ჩაიგდეს სამეგრელოს მთავარი ოტია დადიანი.

1730 წელს ოტია დადიანი აუჯანყდა ოსმალების ბატონობას და მონაწილეობა არ მიიღო მათ ლაშქრობაში, რომელიც ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში მცხოვრები მთიელების დამორჩილებას ისახავდა მიზნად. ამის გამო ოსმალებმა ოდიშის სამთავრო დაარბიეს და ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია დაწვეს. თურქთა ამ ლაშქრობაში იმერეთის მეფე ალექსანდრე V მონაწილეობდა. შურის საძიებლად ოტია დადიანი იმერეთის ფეოდალთა ჯგუფს, აბაშიძესა და რაჭის ერისთავს დაუკავშირდა და მამუკა ბატონიშვილის ტახტზე აყვანა გადაწყვიტა. იმერეთის მეფეს მიემხრნენ ლევან აბაშიძე, მამია IV გურიელი, ბარის ერისთავი გედევანი, მერაბ წულუკიძე და სხვანი. 1732/1734 წელს იმერეთსა და სამეგრელოს შორის ჩიხორთან გამართულ ბრძოლაში ოტია დადიანი დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა. იგი იძულებული გახდა იმერეთის მეფისთვის საჭილაო და სამიქელაო დაეთმო. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ დადიანმა კვლავ გააგრძელა იმერეთის მიმართ მტრული პოლიტიკის გატარება.

თარიღი
------

ბრძოლის სავარაუდო თარიღია 1732 წელი, თუმცა ზოგი ისტორიკოსი ჩიხორის ბრძოლას 1734 წლით ათარიღებს.

სქოლიო
------

* იმერეთის მეფეების ისტორია
* ჩიხორი - ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი
**ყარაქოლი** (ტაჯ. Қарокул) — გაუდინარი ტბა ტაჯიკეთში, პამირის ჩრდილო ნაწილში. მოქცეულია ბრტყელ მთიან ქვაბულში, ზღვის დონიდან 3914 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 380 კმ². მაქსიმალური სიგრძე 33 კმ, სიგანე 24 კმ. სიღრმე დასავლეთ ნაწილში 238 მ, აღმოსავლეთში — 22,5 მ. შედგება ორი ნაწილისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან ორი ვიწრო სრუტითაა დაკავშირებული. ტბის ქვაბული გაჩნდა მეტეორიტული შეჯახების შედეგად დაახლოებით 25 მლნ. წლის წინ. წყალი მწარე-მლაშეა, გამჭვირვალობა 9 მ-მდე. ტბის ზედაპირი ღია ლურჯი ფერისაა. ნოემბრის ბოლოდან აპრილამდე ყინულით არის დაფარული. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 12°C-მდე. ყარაქოლს ერთვის პატარა მდინარეები, რომელთაგან მნიშვნელოვანია ყარაჯილღა და მუზქოლი. ტბა მოქცეულია ტაჯიკეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Таджикистан (Природа и природные ресурсы) Душанбе, Дониш, 1982, стр. 260
2. ↑  Kara-Kul Structure, Tajikistan
3. ↑  Каракуль | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-30. ციტირების თარიღი: 2020-06-05.
ფარამონდი
**ფარამონდი** (დ. 370 — გ. 430) — ფრანკთა ლეგენდარული წინაპარი და მეფე მეროვინგების დინასტიიდან 410–426 წლებში. „ფრანკთა ისტორიის წიგნის" უცნობი ავტორის (VIII საუკუნე) მიხედვით იგი არის მარკომარის შვილი და ხლოდიოს მამა. დიდი ხნის განმავლობაში იგი ითვლებოდა ფრანკების პირველ მეფედ, ამჟამად იგი მიჩნეულია ლეგენდარულ პიროვნებად. 

მიზეზი შემდეგში იყო: „ფრანკთა ისტორიის წიგნის" ავტორმა მოგვითხრო გრიგოლ ტურელის პირველი ექვსი წიგნი, იქვე დასძინა 21 ახალი ფაქტი, მათ შორის, ფარამონდის სახელი. მაგრამ მან არ იცოდა V საუკუნის ისტორია, რადგან იგი იყენებდა ერთადერთ წყაროს – გრიგოლ ტურელის ქრონიკას. ასე რომ, სრულიად საეჭვოა, აღნიშნული ქრონისტიდან ორმოცდაათი წლის შემდეგ მას აღმოეჩინა მეროვინგების დინასტიის წინაპარი, მაშინ როდესაც ეს ვერ შეძლო თავად გრიგოლ ტურელმა.

თუმცა ისტორიული პიროვნება სახელად ფარამონდი არსებობს. მას მოიხსენიებს გრიგოლ ტურელი. იგი დაიბადა დაახლოებით 550 წელს პარიზთან ახლოს და იყო პარიზელი მღვდელი, პარიზის ეპისკოპოსის (571-591წლებში) რეგნემონდის ძმა. რეგნემონდს უნდოდა ფარამონდი გამხდარიყო მისი მემკვიდრე, მაგრამ 591 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ ეპისკოპოსის ტახტი დაიკავა მდიდარმა სირიელმა ვაჭარმა სახელად ევსევიმ. ფარამონდი დაიღუპა 600-610 წლებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* LIBER HISTORIAE FRANCORUM
**ფილიბერტო II სავოიელი** (იტალ. Filiberto II di Savoia), მეტსახელად **ლამაზი** (იტალ. il Bello; დ. 10 აპრილი, 1480 — გ. 10 სექტემბერი, 1504) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. ჰერცოგ ფილიპო II-ის უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

ფილიბერტო დაიბადა 1480 წლის 10 აპრილს პონ-დ'ენის შატოში. იგი იყო სავოიის პრინც ფილიპოსა და მისი პირველი ცოლის, მარგარიტა დე ბურბონის უფროსი ვაჟი. დედამისი მისი გაჩენიდან რამდენიმე წელიწადში, 1483 წელს გარდაიცვალა, უკვე 1485 წელს კი მამამისი მეორედ დაქორწინდა.

1496 წელს მამამისი სავოიის ჰერცოგი ხდება ფილიპო II-ის სახელით. იმავე წელს 16 წლის ფილიბერტო დააქორწინეს მისსავე 9 წლის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, რომელიც იყო მისი ბიძის, კარლო I-ისა და ბიანკა მონფერატელის უფროსი ქალიშვილი. 

ერთწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1497 წელს ფილიპო II გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი ფილიბერტო II-მ დაიკავა. ამ ამბიდან ორ წელიწადში, 1499 წელს მისი 12 წლის მეუღლე უშვილოდ აღესრულა. ამის გამო მისი პირველი მემკვიდრე მისი მამიდაშვილი, შარლოტა ნეაპოლელი, გრაფინია დე ლავალი გახდა, რის შესაცვლელადაც მან მეორედ დაქორწინება გადაწყვიტა. 

მომდევნო ქორწინებას იგი ევროპაში ყველაზე მზარდი ძალაუფლების მქონე ჰაბსბურგებთან დასაახლოვებლად გეგმავდა, რისთვისაც მან 1501 წელს ცოლად საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ის ქალიშვილი, მარგარეტ ავსტრიელი შეირთო, რომელიც მანამდე ისაბელ კასტილიელის ერთადერთ ვაჟზე, განსვენებულ ასტურიის პრინცზე იყო დაქორწინებული. 

ასევე მისი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა ფილიბერტოს მამიდაშვილის, საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-ის გარდაიცვალება. ახალმა მეფემ, ლუი XII-მ გადაწყვიტა განეახლებინა იტალიური ომები მილანისა და ნეაპოლის დასაპყრობად, რა დროსაც ფილიბერტომ სავოიის ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა და ფრანგული ჯარები თავისუფლად გაატარა თავის სამფლობელოებზე. 

ფილიბერტო II 1504 წლის 10 სექტემბერს, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა უშვილოდ. ამის გამო ტახტი მისმა ნახევარ-ძმამ, კარლო III-მ დაიკავა, მისი ქვრივი კი ავსტრიაში დაბრუნდა.

ლიტერატურა
----------

* Ward, A.W.; Prothero, G.W.; Leathes, Stanley, eds. (1934). The Cambridge Modern History. XIII. Cambridge at the University Press.
* Marek, Miroslav. "Home page". Genealogy.EU.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სავოიის ჰერცოგები |
| --- |
|  |
| 
* ამადეო VIII *(1416-1440)*
* ლუდოვიკო *(1440-1465)*
* ამადეო IX *(1465-1472)*
* ფილიბერტო I *(1472-1482)*
* კარლო I *(1482-1490)*
* კარლო II *(1490-1496)*
* ფილიპო II *(1496-1497)*
* ფილიბერტო II *(1497-1504)*
* კარლო III *(1504-1553)*
* ემანუელე ფილიბერტო I *(1553-1580)*
* კარლო ემანუელე I *(1580-1630)*
* ვიტორიო ამადეო I *(1630-1637)*
* ფრანჩესკო ჯაკინტო *(1637-1638)*
* კარლო ემანუელე II *(1638-1675)*
* ვიტორიო ამადეო II *(1675-1730)*
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩიხის სამების ეკლესია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ჩიხის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიხაში, მდებარეობს სოფლის ცენტრში, ახალ სასაფლაოზე. 

ეკლესიის ზომებია 21X10 მ. შენობის ცენტრალური ნაწილი სწორკუთხა, წაგრძელებული გეგმარების დარბაზს უკავია, რომელსაც აღმოსავლეთიდან ეკვრის სწორკუთხა, განივი ღერძის გასწვრივ წაგრძელებული გეგმის საკურთხეველი, დასავლეთიდან კი კვადრატული გეგმის ორსართულიანი სამრეკლო. 

გრძივი კედლების ცენტრალურ ნაწილებში ერთმანეთის პირისპირ თითო, ნაოთხალიანი, თაღოვანი კარია გაჭრილი, რომელთა ორივე მხარეს თითო თაღოვანი სარკმელია განლაგებული. საკურთხეველს დარბაზი სამი ფართო, თაღოვანი გასასვლელით უკავშირდება. (მათგან შუათანა უფრო ფართოა). საკურთხევლის სამივე კედლის ცენტრალურ ნაწილებში თითო სარკმელია გაჭრილი. საკურთხეველი სიგრძით დარბაზის განივ კედელზე უფრო მოკლეა და ამიტომ მისი ჩრდილო და სამხრეთი კედლები დარბაზის შესაბამის კედლებთან კონტაქტში თითო საფეხურს ქმნის. ფართო გასასვლელით იყო აგრეთვე დაკავშირებული დარბაზი სამრეკლოს პირველ სართულთან. სამრეკლოს პირველ სართულში გასასვლელიც საკმაოდ ფართო ყოფილა, მაგრამ შემდეგ დაუვიწროვებიათ. 

სამრეკლოს პირველი სართული კვადრატული გეგმარების სათავსს წარმოადგენს დასავლეთიდან თაღოვანი კარითა და ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თითო თაღოვანი სარკმლით, ხოლო მეორე სართული სვეტებზეა დაყრდნობილი. სამ მხარეზე თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. სამრეკლოს ოთხფერდა სახურავს თუნუქის საბურავი აქვს მოწყობილი. ეკლესია მოხატულია, იატაკი დამუშავებული, თლილი ქვისაა, გუმბათის შიდა მხარე ხითაა მოპირკეთებული. ექსტერიერის მხატვრული სახის მისაღწევად უხვადაა გამოყენებული არქიტექტურული გაფორმების საშუალებები. ხაზგასმულია და გამოკვეთილია ყველა კონსტრუქციული ნაწილი. გარეგნულ სახეში განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს სამი მთავარი მასის ურთიერთობა: ცენტრში დარბაზისა, რომელიც ყველაზე დიდი ზომისაა და განსაკუთრებითაა გაფორმებული, აღმოსავლეთით საკურთხევლისა, მცირე ზომითა და სადა დეკორით და დასავლეთით სამრეკლოსი, რომელიც ვიწრო, მაღალი და ყველაზე უფრო დინამიკურია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9048
**ფილიბერტო I სავოიელი** (იტალ. Filiberto I di savoia), მეტსახელად **მონადირე** (იტალ. il Cacciatore; დ. 17 აგვისტო, 1465, შამბრი, საფრანგეთი — გ. 22 სექტემბერი, 1482, ლიონი, საფრანგეთი) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1472-1482 წლებში. ამადეო IX-ისა და იოლანდ დე ვალუას უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

ფილიბერტო სავოიელი დაიბადა 1465 წლის 17 აგვისტოს შამბრში, თანამედროვე საფრანგეთის ტერიტორიაზე. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და მისი მეუღლის, იოლანდ დე ვალუას ვაჟი. დედის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის შვილიშვილი იყო, ხოლო მამის მხრიდან — კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონისა. 

1472 წლის 30 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი 7 წლის ფილიბერტომ დაიკავა, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა. 

1474 წლის იანვარში ფილიბერტო დააქორწინეს ბიანკა მარია სფორცაზე, რომელიც იყო მისი მამიდის, ბონა სავოიელისა და მისი ქმრის, ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცას უფროსი ქალიშვილი. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო იყო.

1482 წლის 22 სექტემბერს ფილიბერტო მოულოდნელად გარდაიცვალა ლიონში, ტუბერკულოზით, 17 წლის ასაკში. მისი უშვილობის გამო ტახტი მისმა უმცროსმა ძმამ, კარლო I-მა დაიკავა. მალევე მისი ქვრივი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ს გაჰყვა ცოლად, მაგრამ შვილები არც მასთან ჰყოლია.

ლიტერატურა
----------

* Bernard Demotz: *Philibert I. Hz. von Savoyen.* In: *Lexikon des Mittelalters.* Bd. 6, 1993, Sp. 2055.
* Arkstée et Merkus (Hrsg.):. 1776

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სავოიის ჰერცოგები |
| --- |
|  |
| 
* ამადეო VIII *(1416-1440)*
* ლუდოვიკო *(1440-1465)*
* ამადეო IX *(1465-1472)*
* ფილიბერტო I *(1472-1482)*
* კარლო I *(1482-1490)*
* კარლო II *(1490-1496)*
* ფილიპო II *(1496-1497)*
* ფილიბერტო II *(1497-1504)*
* კარლო III *(1504-1553)*
* ემანუელე ფილიბერტო I *(1553-1580)*
* კარლო ემანუელე I *(1580-1630)*
* ვიტორიო ამადეო I *(1630-1637)*
* ფრანჩესკო ჯაკინტო *(1637-1638)*
* კარლო ემანუელე II *(1638-1675)*
* ვიტორიო ამადეო II *(1675-1730)*
 |

 |
**ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია** — 1880 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მცდელობით ქუთაისში გაიხსნა პირველი ქართული სკოლა. 1905 წელს იგი გიმნაზიად გადაკეთდა.

1901 წლიდან მას სათავეში ჩაუდგა გამოჩენილი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე იოსებ ოცხელი. მის სახლთანაა დაკავშირებული გიმნაზიისთვის შენობის აგების იდეა. ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურთა მარშლის, დ. ნიჟარაძისა, და ცნობილი საზოგადო მოღვაწის, კ. ლორთქიფანიძის, დახმარებით შესყიდულ იქნა მიწის მოზრდილი ნაკვეთი, სადაც აშენდა შესანიშნავი შენობა გიმნაზიისათვის.1913 წლის 21 თებერვალს შენობა საზეიმოდ გაიხსნა და მასში ფუნქციონირება განაგრძო ქართულმა გიმნაზიამ.

რუსეთის საიმპერიო რეჟიმის დროს გიმნაზია ეროვნული მიმართულებით წარმართავდა იმდროინდელ ახალგაზრდობას. იოსებ ოცხელი, სილოვან ხუნდაძე და სხვა პედაგოგები აქტიურად იბრძოდნენ მოსწავლეებში ეროვნული იდეალების დამკვიდრებისთვის. ამიტომ იყო, რომ გიმნაზიის აღმზრდელები და აღსაზრდელები იცავდნენ ქართველი ერის ღირსებას. გიმნაზიის მოსწავლის, კონსტანტინე გამსახურდიას, თაოსნობით მე-20 საუკუნის 10-იან წლებში გიმნაზიაში შეიქმნა ახალგაზრდული ორგანიზაცია „ცხრა მუხა", რომელშიც ეროვნული თავისუფლებისათვის მებრძოლი ახალგაზრდები იყვნენ გაერთიანებული.

გიმნაზიის პედაგოგებმა დიდი როლი შეასრულეს ეროვნული სკოლისათვის სახელმძღვანელოების გამოცემის საქმეში. იოსებ ოცხელის ინიციატივით შექმნილ გამომცემლობა „განათლებაში" დაიბეჭდა სილოვან ხუნდაძის „ქართული ქრესტომათია", „ქართული ენის გრამატიკა", დიმიტრი უზნაძის „ძველი საბერძნეთი", „ძველი რომი", იოსებ ოცხელის „არითმეტიკა" და სხვა. მე-20 საუკუნის დასაწყისში სკოლას სტუმრობდნენ ვაჟა-ფშაველა, იაკობ გოგებაშვილი, მოგვიანებით — კონსტანტინე გამსახურდია. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ გიმნაზიის სტატუსი რამდენიმეჯერ შეიცვალა. 1954 წლიდან მას ეწოდა აკაკი წერეთლის სახელობის მე-2 საშუალო სკოლა, 1995 წლიდან — ეროვნული გიმნაზია, 2007 წლიდან კი ეწოდა იოსებ ოცხელის სახელობის ქუთაისის მე-2 საჯარო სკოლა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 378.
ჩოგორი
ცენტრალური ყარაყორუმი
**ყარაყორუმი** (ჩინ. 喀喇昆仑山脉, ურდ. سلسلہ کوہ قراقرم‎, თურქ. შავქვა მთები) — მთათა სისტემა ცენტრალურ აზიაში. პაკისტანის, ჩინეთისა და ინდოეთის ტერიტორიებზე. ყარაყორუმი ჰიმალაის მთების შემდეგ, სიმაღლით მეორე მთათა სისტემაა დედამიწაზე. იგი ინდისა და ტარიმის აუზების წყალგამყოფია.

ბუნებრივი პირობები
------------------

ყარაყორუმის სიგრძე დაახლოებით 500 კმ-ია. ჩანგჩენმოსა და პანგონგის ქედებთან ერთად 800 კმ. სიგანე 150-დან 250 კმ-მდე.
შედგება რამდენიმე პარალელური ქედებისაგან. ყარაყორუმის საშუალო სიმაღლე დაახლოებით 6000 მ-ია, მაქსიმალური - 8611 (ჩოგორი, სიმაღლით მეორეა ევერესტის შემდეგ). კიდევ სამი მწვერვალის სიმაღლე 8000 მ აღემატება, ხოლო რვა მწვერვალისა - 7500 მ-ს. ბევრი უღელტეხილი 4600-4800 მ სიმაღლეზე მდებარეობს.

ყარაყორუმი წარმოადგენს ალპური დანაოჭების დიდ ანტიკლინორიუმს, რომლის ღერძული ზონა აგებულია გნაისებით, კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებითა და მარმარილოთი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ზონა - ზედა პალეოზოური და მეზოზოური 
კარბონატული და თიხოვანი ქანებით, სამხრეთ-დასავლეთ ზონა კი - ვულკანოგენური დანალექი ქანებით.

წიაღისეულებიდან აღსანიშნავია მოლიბდენის, ოქროს, გოგირდის საბადოები.

ჰავა ნახევრადუდაბნოსია, მკვეთრად კონტინენტური. სამხრეთ კალთაზე შეინიშნება ინდოეთის ოკეანის მუსონის გავლენა. ყარაყორუმში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურები უარყოფითია. მაღალმთიან 
ზოლში ნალექები თოვლის სახით მოდის. თანადროული გამყინვარების ფართობია დაახლოებით 17,8 ათ. კვ.კმ. მყინვარებიდან აღსანიშნავია: სიაჩენი, ბალტორო და ჰისპარი.

თოვლის მიჯნა სამხრეთ კალთაზე დაახლოებით 4700 მ სიმაღლეზე გადის, ჩრდილოეთ კალთაზე - 5900 მ-ზე. ცენტრალური ნაწილის მთათაშორის ქვაბულებში გვხვდება მლაშე ტბები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩრდილოეთ ქაშმირის საიტი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ყარაყორუმი***
**უმეცრება** ცოდნის ნაკლებობაა; ასევე უცოდნელობის, გაუთვითცნობიერებლობის მდგომარეობაა, მაგ. "დებატებში გიორგიმ წააგო, ვინაიდან ამ საგანში უმეცარი იყო". პოლიტიკაში ის თითქმის ყოველთვის მოპირდაპირე მხარის არგუმენტის დაკნინების მიზნით გამოიყენება, თუმცა ზოგიერთ პოლიტიკურ მოძრაობაში ის თითქმის იდეალამდეა აყვანილი, მაგ. მე-19 საუკუნის აშშ-ის "არაფრის-მცოდნეები", ასევე ზოგიერთი აგრარული გაერთიანებები. ეს როგორც წესი უარყოფაა აკადემიურისა და პროფესიულის ან სხვა გავლენიანი სტრუქტურის, რომლებთაც მიაჩნიათ, რომ ისინი სხვებზე მაღლა დგანან და ამგვარად მათთვის სამაგალითონი არიან.

ფილოსოფიაში, უმეცრების შესწავლა ცოდნის შესწავლის გვერდით დგას და ორივე მათგანი ეპისტემოლოგიის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მიუხედავად ბევრ კულტურაში გავრცელებული გამოთქმისა "არცოდნა - არცოდვაა" (ინგლ. ignorance is bliss), მრავალი რელიგია ხაზს უსვამს იმას, რომ უცოდინრობას უფრო მეტი ზიანი მოაქვს ვინემ სიკეთე. მაგ. ისლამში უმეცრება განსაკუთრებული და თავისებური ბოროტებაა, რომლის განდევნა შესაძლებელია და თანაც ადვილი: "ეძიე ცოდნა ჩინეთამდეც კი" - მუჰამედი.

კულტურათა გზების გადაკვეთისას უმეცრება განსაკუთრებით საშიში ხდება, ვინაიდან ერთმანეთის წეს-ჩვეულებათა უცოდინრობამ შესაძლოა შეურაცხყოფა და ზიანი მიაყენოს საპირისპირო მხარეს. როდესაც ევროპელებმა ჩრდ. ამერიკის კოლონიზაცია დაიწყეს მრავალ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელიც უბრალო გაუგებრობას მოჰყვა. რა თქმა უნდა იყო ღირებულებათა შეუთავსებლობით გამოწვეული წინასწარ განზრახული შეჯახებებიც, თუმცა ეს შეიძლება განხილულ იქნას როგორც უმეცრების თანაპროდუქტი - გამოხატული რასიზმსა და არატოლერანტობაში.

ადამიანებში სხვათა ცხოვრების წესისა და პირობების უცოდინრობა, მათი გამოცდილების მნიშვნელობის გაუთავისებლობა პოლიტიკურ მეცნიერებაში მოიხილება, როგორც კონფლიქტის წარმოქმნის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზთაგანი.

უმეცრებას ხშირად შეცდომით სისულელის სინონიმად მიიჩნევენ და ამგვარად შეურაცხყოფად თვლიან, მაშინ როდესაც სინამდვილეში ეს მხოლოდ მოწინააღმდეგის კრიტიკაა.
**ტაილანდის დროშა** — წარმოადგენს ხუთ ჰორიზონტალურ ზოლს, ფერების შემდეგი თანამიმდევრობით: წითელი, თეთრი, ლურჯი, თეთრი, წითელი.
შუა ლურჯი ზოლი ორჯერ უფრო ფართოა, ვიდრე დანარჩენი ზოლები. სამი ფერი: წითელი-თეთრი-ლურჯი სიმბოლოა ერი-სარწმუნოება-მეფე, რომელიც არის ტაილანდის არაოფიციალური დევიზი. დროშა მიიღეს 1917 წლის 28 სექტემბერს. დროშის ტაილანდური სახელია — ธงไตรรงค์ (ტონგ ტრაირონგ), რაც ნიშნავს სამფერიან დროშას.

სიამის პირველი დროშა იყო წითელი ქსოვილი, პირველად გამოჩნდა სიამის მეფის ნარაის (1656-1688 წწ.) დროს. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, წითელ დროშაზე დროთა განმავლობაში ისახებოდა სხვადასხვა სიმბოლოები: თეთრი ჩაკრა, თეთრი სპილო ჩაკრის შიგნით ან მზე თეთრ დისკზე.

ოფიციალურად პირველი დროშა მიიღო მეფე მონგუტომმა (რამა IV-მ), მასზე გამოსახული იყო თეთრი სპილო (სამეფო სიმბოლო) წითელ ფონზე, მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ ერთფერიანი დროშა არ იყო მისაღები დიპლომატიურ მიზნებში, დროშა შეცვალეს.

1916 წელს მიიღეს პირველი დროშა თანამედროვე დროშის პროტოტიპის, მხოლოდ შუა დიდი ზოლი იყო წითელი ფერის.

საინტერესოა, რომ კოსტა-რიკის დროშა იგივე სახისაა, როგორიც ტაილანდის დროშა, ოღონდ საპირისპირო ფერების თანამიმდვრობით.

სამხედრო-საზღვაო დროშა
----------------------

ტაილანდის საზღვაო-სამხედრო დროშა (1917-დან)
სამხედრო-საზღვაო დროშა მიიღეს 1917 წელს.

საზღვაო დროშა
-------------

ტაილანდის საზღვაო დროშა (შემოიღეს 1917 წელს)
საზღვაო დროშა მიიღეს 1917 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტაილანდის დროშა***

* Royal Flags (Thailand)
* Siam Flag museum დაარქივებული 2019-05-23 საიტზე Wayback Machine.  (Thai only)
* Historical thai flag

სქოლიო
------

1. ↑  Country Studies Program, formerly the Army Area Handbook Program, from the Library of Congress. Mongabay.com. Retrieved 23 July 2011. Sarit revived the motto "Nation-Religion-King" as a fighting political slogan for his regime, which he characterized as combining the paternalism of the ancient Thai state and the benevolent ideals of Buddhism.
2. ↑  A Slice of Thai History: Raising the standard; Thailand’s national flags
ორი ქარტურბინა შოტლანდიის დაბლობზე
**ქარენერგეტიკა** — მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგი, რომელიც ამუშავებს ქარის ენერგიის გამოყენების თეორიულ საფუძვლებს, მეთოდებსა და საშუალებებს მექანიკური, ელექტრული და სითბური ენერგიის მისაღებად და განსაზღვრავს სახალხო მეურნეობაში ქარის ენერგიის მიზანშეწონილი გამოყენების სფეროსა და მასშტაბს.

ქარენერგეტიკა მოიცავს 2 ძირითად ნაწილს:

* ქარტექნიკა — ამუშავებს აგრეგატ-დანადგარების დაპროექტების თეორიულ საფუძვლებსა და პრაქტიკულ ხერხებს;
* ქარგამოყენება — მოიცავს ქარის ენერგიის ოპტიმალური გამოყენების, დანადგარებისა და მათი ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების რაციონალური თეორიისა და პრაქტიკის საკითხებს.

ქარენერგეტიკა ეყრდნობა აგრეთვე აეროლოგიური გამოკვლევების შედეგებს, რომელთა ბაზაზე ამუშავებენ ქარენერგეტიკულ კადასტრს. ქარის ენერგიის გამოყენება მიზანშეწონილია ისეთ საწარმოო პროცესებში, სადაც დასაშვებია ენერგიის მიწოდების პერიოდული შეწყვეტა ან იმ შემთხვევაში, როდესაც შეიძლება გადამუშავების პროდუქტის მომარაგება (წყლის აწევა, ელექტროქიმიური აკუმულატორების დამუხტვა და ა. შ.).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 457.
ტოროსი
ტოროსი
**ტოროსი** — ზღვების, ტბების, წყალსაცავებისა და მდინარეების ყინულსაფარში წარმოქმნილი ყინულის ნატეხების გროვა, რომელიც ყალიბდება ყინულის ველის გვერდითი წნევის შედეგად და აგრეთვე ფსკერის ნაპირებზე და წყალმარჩხ მონაკვეთებზე. ღია ზღვაში ტოროსის სიმაღლე ზოგჯერ 10 მ-ს აღემატება, ხოლო სანაპირო ნაწილებში 15–20 მ-მდეა.

მდინარეებზე, ტბებსა და წყალსაცავებზე მისი სიმაღლეა 5–10 მ. ტოროსულმა ყინულმა შეიძლება წარმოქმნას სერები, სარტყლები და ბარიერები. ტოროსის სერი ყინულის სწორხაზოვანი გროვაა, რომელიც წარმოიქმნება დრეიფგამყოფში ყინულის შეკუმშვისა და დახვნის შედეგად. ტოროსის სარტყელი ყინულის გროვაა რამდენიმე პარალელური სერის სახით, რომელიც თავის მხრივ, წარმოიქმნება ყინულის მრავალრიცხოვანი შეკუმშვისა და დახვნის შედეგად.

ტოროსის ბარიერი ნაპირის ყინულზე არსებული მძლავრი სერია, რომელიც ადგილ-ადგილ შეიცავს სტამუხებს (ყინულოვანი ტოროსული წარმონაქმნი თავთხელზე), რომელიც მას გრუნტთან აკავშირებს. ტოროსი ყველაზე მეტად განვითარებულია აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვასა და ჩუკოტკის ზღვაში, აგრეთვე ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის ღია ნაწილებში.

აღსანიშნავია, რომ ნორვეგიელმა მოგზაურმა ოტო სვერდრუპმა კანადის არქტიკულ ნაწილში აღწერა 36 მ სიმაღლის ტოროსები, ხოლო ნიკოლოზ ზუბოვმა ციმბირის სანაპიროს გასწვრივ 50 მ-ზე მაღალი ტოროსები.

გალღობისას გაზაფხულზე ან ზაფხულის დასაწყისში ტოროსმა შეიძლება გაცუროს. ყინულსაფრის ტოროსოვნობის ხარისხი ფასდება 5-ბალიანი სკალით (0 ბალი — ყინულის ზედაპირი სწორია, 5 ბალი — ზედაპირი მთლიანად ტოროსებითაა დაფარული).

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Торосы | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-01. ციტირების თარიღი: 2021-01-26.
2. ↑  Торос | Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
3. ↑  Зубов Н.Н. Льды Арктики. М.: Изд-во Главсевморпути, 1945. 360 с.
4. ↑  География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: 2006.
5. ↑  Геокриология. Характеристики и использование вечной мерзлоты, т. 1. 2020
| პუნიკური ომები |
| --- |
| პირველი – მეორე – მესამე |

| პირველი პუნიკური ომი |
| --- |
| მესინა – აგრიგენტუმი – ლიპარის კუნძულები – მილაი – სულცი – ტინდარისი – ეკნომის კონცხი – ადისი – ტუნისი – პანორმუსი – ლილიბეუმი – დრეპანა – ერიჩე – ეგატის კუნძულები |

**ტინდარისის ბრძოლა** — რომისა და კართაგენს შორის პირველი პუნიკური ომის დროს მომხდარი ერთ-ერთი საზღვაო ბრძოლა. იგი გაიმართა სიცილიის ჩრდილოეთ ნაპირებთან, ქალაქ ტინდარისთან.

გაიუს ატილიუსი რომაული ფლოტით ქალაქ ტინდარისის ნავთსადგურში იდგა. მან დაინახა უწესრიგოდ მიმავალი კართაგენული ფლოტი. იგი დაედევნა მტრის ფლოტს, თვითონ კი 10 გემით წინ წავიდა, სანამ დანარჩენი გემები ნავსადგურიდან გამოდიოდნენ. როდესაც ეს კართაგენელებმა დაინახეს, შემობრუნდნენ, გარს შემოეხვივნენ ათ გემს და თითქმის ყველა ჩაძირეს, კინაღამ კონსულის გემიც ხელში ჩაიგდეს, რომელმაც სასწაულებრივ დაახწია დაღუპვას თავი, სწრაფმავალობის და კარგი მენიჩბეების წყალობით. ამასობაში დანარჩენი რომაული ფლოტი მოვიდა შემთხვევის ადგილზე. რომაელებმა 8 გემი ჩაძირეს, 10 ტყვეთ ჩაიგდეს, კართაგენის დანარჩენმა ფლოტმა ლიპარებს შეაფარა თავი.

ამ ბრძოლაში წარმატებას ორივე მხარე ითვისებდა. ამის გარდა მეტოქეები კიდევ უფრო დააფიქრა ფლოტის სტრუქტურაზე, რომლითაც შეძლებდა ზღვაზე გაბატონებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლიბიუსი. საყოველთაო ისტორია. წიგნი 1. 25
**ფილდზის მედალი** (ინგლ. Fields Medal) — პრემია, რომელიც ენიჭება ოთხ ან ნაკლებ ორმოც წლამდე ასაკის მათემატიკოსს საერთაშორისო მათემატიკური კავშირის ყოველ კონგრესზე, ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ.

პრემია შეიქმნა კანადელი მათემატიკოსის, ჯონ ჩარლზ ფილდზის ანდერძით. პირველი მედალი გაიცა 1936 წელს, ხოლო 1950 წლიდან დაჯოლდოება რეგულარული გახდა. მისი დანიშნულება გამოჩენილი და უკვე ღვაწლმოსილი ახალგაზრდა მათემატიკოსი მკვლევარების დაფასება და მხარდაჭერაა.

ფილდზის მედალი საყოველთაოდ მათემატიკის უდიდეს დამსახურებად მიიჩნევა. მედალს თან ახლავს ფულადი პრემია, რომელმაც 2006 წელს €10,550 შეადგინა.

ფილდზის მედალს ხშირად მათემატიკის ნობელის პრემიას უწოდებენ. ეს შედარება არაზუსტია, ვინაიდან მედალს მხოლოდ ოთხ წელიწადში ერთხელ გასცემენ და ლაურეატები 40 წლის ასაკს არ უნდა სცილდებოდნენ. უფრო ზუსტად ლაურეატის 40 წლისთავი ფილდზის მედლის მიღების წლის 1 იანვრამდე არ უნდა იყოს. ფულადი პრემიაც საკმაოდ ჩამორჩება ნობელის პრემიის ლაურეატებისთვის გაცემულ $1,3 მილიონს (როდესაც პრემია არ იყოფა). ასევე, ფილდზის მედალი მიენიჭება კვლევის მოცულობისთვის, და არა რაიმე კონკრეტული შედეგისთვის.

ირანელი მათემატიკოსი მარიამ მირზახანი გახდა პირველი ქალი, რომელსაც ფილდზის მედალი გადაეცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილდზის მედალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ქვეყანაში ჩატარებული 1999 წლის აღწერის მონაცემებით, ცხოვრობს 14 877 ქართველი. 

აზერბაიჯანში ქართველთა განსახლების ძირითადი ადგილებია: 

* ბაქო - 2340
* კახის რაიონი - 7450
* ბელაქანის რაიონი - 1731
* ზაქათალის რაიონი - 3071
* სხვა რეგიონები - 285

ისტორიულ ჰერეთში, საინგილოში ქართველები, ძირითადად, ცხოვრობენ შემდეგ სოფლებში: 

კახის რაიონი:

* კახინგილო
* ინგილო-ქოთოქლო
* ალიბეგლო (ძველი "ქათმისხევი")
* მეშაბაში
* ალათემური

ზაქათალის რაიონი:

* მოსული
* ალიაბადი

ბელაქანის რაიონი:

* ითითალა

სკოლები და სკოლამდელი დაწესებულებები
------------------------------------

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მოქმედებს 6 ქართული სკოლა და ამდენივე ქართულენოვანი სწავლების სექტორი, მათ შორის: კახის რაიონში - 6 სკოლა და 1 - სექტორი; ბელაქანსა და ზაქათალაში, შესაბამისად, 1 და 4 ქართულ ენაზე სწავლების სექტორი. აღნიშნულ სკოლებსა და სექტორებზე ირიცხება 2452 მოსწავლე.

საინგილოს რეგიონში მოქმედებს ქართულენოვანი სკოლამდელი 7 დაწესებულება: კახის რაიონში - 6 და ბელაქანის რაიონში - 1.

კულტურული ცხოვრება
------------------

2001 წლიდან კახის რაიონის სოფელ კახინგილოში ფუნქციონირებს ქართული კულტურის ცენტრი.

1985 წლიდან კახის რაიონის სოფელ ალიბეგლოში ფუნქციონირებს ილია ჭავჭავაძის სახელობის ქართული თეატრი, რომლის რეპერტუარში არის ქართველი და უცხოელი დრამატურგების ნაწარმოებები. 2004 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის განკარგულებით, აღნიშნულ თეატრს სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სტატუსი მიენიჭა.

კახის რაიონში მოქმედებს ქართული ხალხური სიმღერის ანსამბლი "ლაზარე", ბავშვთა ქორეოგრაფიული და ქართული სიმღერის ბიჭუნათა და ქართულ საკრავების გოგონათა ჯგუფები.

ეკლესიები
---------

კახის რაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს 2 ქართული მოქმედი ეკლესია: კახინგილოს და ქურმუხის წმინდა გიორგის სახელობის.

რაიონის ტერიტორიაზე არის: ალიბეგლოს წმინდა ნინოს სახელობის და მეშაბაშის მთავარანგელოზის სახელობის, ქოთოქლოს სამებისა და კახის ალავერდის და წმინდა ნინოს სახელობის ეკლესიები.

სათვისტომო
----------

ქართველთა სათვისტომო ოფიციალურად დაფუძნდა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროში რეგისტრაცია გაიარა 1999 წლის 2 აპრილს. სათვისტომო მოიცავს როგორც უშუალოდ ქ. ბაქოს, და კახის, ზაქათალისა და ბელაქანის რაიონების მაცხოვრებლებს. მისი ხელმძღვანელია რაფაელ ღვალაძე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრი.

კახის რაიონში მოქმედებს სათვისტომოს ფილიალი, რომლის ხელმძღვანელიცაა ვარაბიონ ბაბაჯანაშვილი.

სათვისტომოს საკონტაქტო ტელეფონებია: ქ. ბაქო - (99412) 492 53 18; კახის რაიონი - (99450) 568 08 85

ცნობილი წარმომადგენლები
-----------------------

* ივანე ბულუღაშვილი
* მღვდელი დიმიტრი ჯანაშვილი
* მღვდელი მიხეილ ყულოშვილი
* პროფ. უზეირ რამაზანოვი
* პოლკოვნიკი კონსტანტინე ტარტარაშვილი
* პროფ. მოსე ჯანაშვილი
* პედაგოგი ბათლომე ხუციშვილი
* დოც. გიორგი გამხარაშვილი
* გეოგრაფი არსენ ოქროჯანაშვილი
* პროფ. არჩილ ჯანაშვილი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინგილოები
* საინგილო
* ჰერეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰერეთი
* ქართული სათვისტომო აზერბაიჯანში // საქართველოს საელჩო აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* ჰერები კახში ქართული კულტურის ცენტრის აღდგენას ითხოვენ // Presage.tv
**ქუთაისის სობოროს ტაძარი** — აწ განადგურებული ქართული მართლმადიდებლური კათედრალი ქუთაისში. იდგა ქალაქის დღევანდელი ცენტრალური მოედნის ადგილას და სიდიდით თითქმის ბაგრატის ტაძარს უტოლდებოდა. ეკლესია აიგო XIX საუკუნის II ნახევარში. დაანგრიეს ბოლშევიკებმა 1924 წელს.

ისტორია
-------

საკათედრო ტაძრის მშენებლობა, რომელიც 18 წლის განმავლობაში ცნობილი მხატვრის, გაგარინის პროექტით მიმდინარეობდა, 1852 წელს დაიწყო და 1871 წლისთვის დასრულდა. 1871 წ. 15 მაისს აკურთხა იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელმა წმ. ალექსანდრე ნეველის სახელზე.
საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ანტირელიგიურ ისტერიას, სხვა ბევრ ეკლესიასთან ერთად ვერ გადაურჩა ვერც „სობორო". 1923 წელს კომკავშირლებმა სასტიკად დაარბიეს შენობა, გუმბათიდან ჩამოხსნეს ჯვარი, ხოლო ხატები და სხვა სიწმინდეები კი გარეთ გამოიტანეს და დაყარეს, სადაც ფეხებით ქელავდნენ. ამ ფაქტით შეძრწუნებულმა ქუთაისელმა პუბლიცისტმა ტრიფონ ჯაფარიძემ აღმასკომს მიმართა და ხელისუფლებას ტაძარში მუზეუმის მოწყობა შესთავაზა, რათა ასე მაინც გადაერჩინა იგი. 
ეკლესიის დანგრევის საბოლოო გადაწყვეტილება ქუთაისის სამაზრო კომიტეტის პრეზიდიუმმა მიიღო, რომლის დადგენილებაშიც ეწერა: „დაირღვეს საკათედრო ტაძარი, მასალა გამოყენებულ იქნას ძმათა სასაფლაოს შემოსაღობად, იმ ადგილას კი გაფართოვდეს მოედანი და ტაძრის ადგილას დაიდგას ამხანაგ ლენინის ძეგლი". ბრძანება 1924 წლის ზაფხულში შეასრულეს და ტაძარი ოთხ თვეში მთლიანად დაშალეს. მის ადგილას ჯერ ლენინის, შემდეგ კი სტალინის ძეგლი დადგეს.

აქ განისვენებდა საქართველოს ეკლესიიის ავტოკეფალიის აღდგენისათვის მებრძოლი სასულიერო იერარქი, ქუთათელი მიტროპოლიტი ანტონ გიორგაძე, ასევე მიტროპოლიტი ბესარიონ დადიანი და სხვა სასულიერო პირები.

გალერეა
-------

* ტაძრის დარბევატაძრის დარბევა
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუთაისში აღმოჩენილი ძველი სობოროს ტაძრის საძირკველი // Myvideo.ge

სქოლიო
------

1. 1 2  ფოტო ისტორია: ერთმორწმუნეთა „საქმენი საგმირონი!". Georgianpress.ge. ციტირების თარიღი: 2017-03-17.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  ევრო კომუნიკატორი. ციტირების თარიღი: 2017-03-17.
**ტაიმირის ტბა** (რუს. Таймыр) — ტექტონიკური ტბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში. მდებარეობს ტაიმირის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე, ბირანგის მთების სამხრეთით, ზღვის დონიდან 6 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 4560 კმ², სიგრძე 250 კმ, საშუალო სიღრმე 2,8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 26 მ. ნაპირები შეჭრილ-შემოჭრილია. ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაპირი ციცაბოა, სამხრეთი — დამრეცი. ფსკერი უმთავრესად სწორია. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. აგვისტოში წყლის საშუალო ტემპერატურა 8°C-მდეა, ზამთარში დიდ სიღრმეზე ტემპერატურა 0°C-ზე მაღალია. სექტემბრის ბოლოდან ივლისამდე გაყინულია. ერთვის მდინარეები: ზაპადნაია, სევერნაია, ბიკადანგუომა, იამუტარიდა, კალამისამო, ზემო ტაიმირა. არის თევზი, მათ შორის მუქსუნი, სიგი, ომული, ნელმა, პელიადი და სხვა. ტბის რაიონი განთავსებულია ტუნდრის ზონაში, იქ სადაც განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები

სქოლიო
------

1. 1 2  Таймыр | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-16. ციტირების თარიღი: 2021-01-11.
2. ↑  Гео­гра­фия озер Тай­мы­ра. Л. 1985
**მუსიკის აკადემია** ფილადელფიაში (პენსილვანია) — უძველესი ოპერის თეატრი აშშ-ში, რომელიც ამჟამადაც მისი თავდაპირველი მიზნებისთვის გამოიყენება. „ბროდ სტრიტის დიდი მხცოვანი ლედი" (Grand Old Lady of Broad Street), აკადემია პენსილვანიის ბალეტისა და ფილადელფიის საოპერო კომპანიის ბინაა. მრავალი წლის განმავლობაში ის ასევე ფილადელფიის ორკესტრის ბინა იყო და მასში კვლავ ტარდება საორკესტრო კონცერტები.

შენობის მშენებლობა 1855 წელს დაიწყო და 1857 წლის 26 იანვარს აკადემია დიდი ბალით გაიხსნა. ამ შენობაში შესრულებული პირველი ოპერა იყო დასავლეთ ნახევარსფეროში ვერდის "ილ ტროვატორეს" პრემიერა, იმავე წლის 25 თებერვალს. აკადემია მას შემდეგ მუდმივად ფუნქციონირებს, მასპინძლობდა რა მრავალ მსოფლიოში განთქმულ შემსრულებელს, დირიჟორსა და კომპოზიტორს. აქ სტანდარტული საოპერო და კლასიკური რეპერტუარის მრავალი ამერიკული პრემიერა მოწყობილა. შენობა გამოიყენება ასევე არა-სამუსიკო ღირსშესანიშნაობებისთვისაც—გროვერ კლივლანდსა და რიჩარდ ნიქსონს მონაწილეობა მიუღიად აქ გამართულ ოფიციალურ წვეულებებზე, ხოლო ალბერტ აინშტაინს კი ლექცია გაუმართავს.

დარბაზის დიზაინი ევროპის დიდი ოპერის სახლების მანერითაა შესრულებული, მოხატული ჭერითა და სამ იარუსიანი ბალკონით, რომელთაც არწივები და სხვა დეკორაციები ამშვენებს. დარბაზის სივრცეს დომინირებს ორნამენტებიანი პროსცენიუმი და უზარმაზარი ბროლის ჭაღი.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელი შესაძლოა კონსერვატორიაზე მიუთითებდეს, აკადემიას რაიმე სახის სასწავლო პროგრამა ან ფაკულტეტი არ ჰქონია. თუმცა აქ ხშირად ჩატარებული ხმისა და ინსტრუმენტალური კონკურსები, მათ შორის პავაროტის კონკურსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუსიკის აკადემიის საიტი დაარქივებული 2005-07-28 საიტზე Wayback Machine.
**მევენახე-მეღვინეთა გაერთიანება „უნიონი" (1908-1941)** — მევენახე-მეღვინეთა გაერთიანება, რომელსაც ეკუთვნოდა ღვინისა და სპირტიანი სასმელების ქარხანა, რომელიც 1908 წელს გაიხსნა თბილისის გუბერნიაში, კატარინენფელდში. კავშირი აერთიანებდა ღვინის და ალკოჰოლური სასმელებით დაინტერესებულ დაახლოებით 50 გერმანელ მეწარმეს. 

საზოგადოება „უნიონი" დაკავებული იყო საკუთარი ვენახებიდან მოწეული ყურძნის გადამუშავებით, სხვადასხვა ღვინოების და დისტილირებული ღვინის სპირტის რეალიზაციით. 
1910-1913 წლებში საზოგადოებამ სწრაფ ეკონომიკურ აღმავლობას მიაღწია. ამ პერიოდში „უნიონი" ღვინის სპირტის რეალიზაციას აწარმოებდა თბილისის, სტავროპოლისა და ჩერნიგოვის გუბერნიებში.

1912 წლიდან „უნიონის" ქარხანაში ღვინო და კონიაკი ბოთლებში ჩამოისხმებოდა. საზოგადოება ბოთლებს ბორჩალოს მაზრაშივე ყიდულობდა ბარონ ფონ კუჩენბახის მიერ 1882 წელს დაარსებულ მინის საწარმოში.

1941 წელს საზოგადოება „უნიონი" გაუქმდა და ქარხანა მთლიანად გადაეცა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკას. XX საუკუნის ბოლომდე საწარმოში მზადდებოდა მადერასა და პორტვეინის ტიპის ღვინოები, ვარდისფერი და თეთრი სუფრის ღვინო, საკონიაკე სპირტი.

ლიტერატურა
----------

* Ernst Allmendinger, Katharinenfeld, ein deutsches Dorf im Kaukasus : [1818-1941], Neustadt: [Selbstverlag], 1989
|  |
| --- |
| ნაწილი პოლიტიკური სერიისა |
| **მმართველობის ძირითადი ფორმები**
 |
| ძალაუფლების წყაროს მიხედვით |
| 
ავტოკრატია

* დესპოტიზმი
* დიქტატურა (სამხედრო, პროლეტარული
* რუსული ავტოკრატია
* ტირანია

 |
| 
ოლიგარქია

* არისტოკრატია
* პლუტოკრატია

 |
| 
დემოკრატია

* ლიბერალური
* წარმომადგენლობითი
* ორპარტიული
* პირდაპირი

 |
| 
სხვა

* ანარქია
* თეოკრატია
* მერიტოკრატია
* ოხლოკრატია
* პოლიციური სახელმწიფო
* ტექნოკრატია

 |
| ხელისუფლების დანაწილების მიხედვით |
| 
რესპუბლიკა

* საპარლამენტო
* საპრეზიდენტო
* სოციალისტური
* შერეული

 |
| 
მონარქია

* აბსოლუტური
* არჩევითი
* კონსტიტუციური
* დუალისტური

 |
| რეგიონული მოწყობის მიხედვით |
| 
მარტივი

* დეცენტრალიზებული
* უნიტარული
* ცენტრალიზებული

 |
| სუვერენიტეტის მიხედვით |
| 
სუვერენული
სუვერენული სახელმწიფო
 |
| 
დამოკიდებული

* ასოცირებული სახელმწიფო
* ბუფერული სახელმწიფო
* დომინიონი
* კოლონია
* პროტექტორატი

 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**უნიტარიზმი** — სახელმწიფოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მართვის თვალსაზრისით მსოფლიოს ქვეყნები ძირითადად ორ ჯგუფად იყოფა: უნიტარულ და ფედერაციულ სახელმწიფოებად.

უნიტარულ ქვეყნებში არსებული ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები უშუალოდ ემორჩილებიან ცენტრალურ ხელისუფლებას. ამ ქვეყნებში არც ერთ მის ნაწილს თითქმის არავითარი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის სტატუსი 
არ აქვს. აქ არსებობს ერთიანი კონსტიტუცია, მოქალაქეობა და უმაღლესი ორგანოების ერთიანი სისტემა. ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი შემადგენელი ნაწილი არის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დანაყოფი, რომელიც ძირითადად 
იმართება ცენტრალური მთავრობის მიერ მიღებული კანონის საფუძველზე.

უნიტარულ სახელმწიფოში ადმინისტრაციული დაყოფა ადმინისტრაციული ფუნქციის განსახორციელებლად გამოიყენება. თანამედროვე სახელმწიფოებში უნიტარული დაყოფისას ზოგიერ ერთეულს შესაძლებელია განსხვავებული სამართლებრივი სტატუსი ჰქონდეს ან ავტონომიით სარგებლობდეს. ასეთი ერთეულები ტერიტორილ ავტონომიებად მოიხსენიებიან.

განასხვავებენ ცენტრალიზებულ და დეცენტრალიზებულ უნიტარულ სახელმწიფოებს.

უნიტარული ქვეყნებია: ფინეთი, საბერძნეთი, ისლანდია, შვედეთი, ჩეხეთი, ირლანდია, ირანი, სამხრეთ კორეა, სომხეთი და ა.შ. უნიტარულ სახელმწიფოთა შორის აღსანიშნავია ზოგიერთი ქვეყანა, რომელიც ხელისუფლების მმართველობის მაღალი დეცენტრალიზაციით ხასიათდება. მაგ. უკრაინა, ფილიპინები, პალაუ და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* *L' Unitarisme*, Bernard Roussel, 1995
ტოპოგრაფიული რუკა
**ტოპოგრაფია** (ძვ. ბერძნ. τόπος – ადგილი,  γράφω – ვწერ) — გეოდეზიის დარგი, რომლის ამოცანას შეადგენს კარტოგრაფიის უზრუნველყოფა მაღალი სიზუსტის გეოდეზიური საფუძვლის ბაზაზე შექმნილი 
მსხვილმასშტაბიანი რუკებით; იმავე ბაზაზე საკუთარი საყრდენი საფუძვლის შექმნა შედარებით მცირე სივრცეებისათვის; ადგილის აგეგმვა; განაზომთა მათემატიკური დამუშავება გამონათვალთა გრაფიკულად გამოხაზვა ტოპოგრაფიული რუკებისა და გეგმების სახით. ტოპოგრაფია შეისწავლის აგრეთვე ტოპოგრაფიული რუკების დახაზვის მეთოდებს.

ტოპოგრაფია განიხილება როგორც კარტოგრაფიის ცალკე განხრა, რომელიც სწავლობს ამა თუ იმ ტერიტორიის კარტოგრაფირების პრობლემებს. 
ტოპოგრაფიული სფეროს ინტერესებში შედის ასევე ტოპოგრაფიული რუკები, სახელდობრ: მათი შედგენა-განახლების მეთოდიკა, სიზუსტისა და კლასიფიკაციის საკითხებისა და ადგილის სხვადასხვა ინფორმაციის დამუშავება. 

თანამედროვე ტოპოგრაფიის განვითარების ეტაპი ხასიათდება კომპიუტერული მეთოდების ფართო დამუშავებით, რასაც საბოლოოდ მივყავართ ტოპოგრაფიული რუკების შექმნასთან. მეტად პერსპექტიული მხარეა – აეროგადაღება ინფორმაციის ავტომატური ამოცნობით EVM-ს დახმარებით და მისი შემდგომი კლასიფიკაცია და აგებულება GIS სისტემის საფუძველზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 21.
* Подобедов Н. С. Полевая картография, М. 1970;
* Лобанов А. Н. Аэрофототопография, М. 1971;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Facoltà di geomatica e geodesia დაარქივებული 2007-01-27 საიტზე Wayback Machine.  al Politecnico di Milano
* Cattedra di Topografia dell'Università degli Studi di Brescia
**ტოპოზერო** (რუს. Топозеро; მოძვ. **ტოპ-ოპერო**, **ტოპნოზერო**) — ტბა რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში. მდებარეობს მდინარე კოვდის აუზში, ზღვის დონიდან 109 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 986 კმ². საშუალო სიღრმე 15,2 მ, მაქსიმალური 56 მ, წყლის მოცულობა 14,9 კმ³. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ნაპირები, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი, შეჭრილ-შემოჭრილია. ტოპოზეროში 144 კუნძულია, რომელთა საერთო ფართობია 63 კმ². ტბას ერთვის 28 მდინარე, რომელთაგან უდიდესია კიზრეკა და ვალასრეკა. გამოედინება მდინარე სოფიანგა, რომელიც ერთვის პიაოზეროს. ივლისში წყლის ტემპერატურაა 15–17°С. გამჭვირვალობა 6–8 მ. მინერალიზაცია სუსტია. საზრდოობს უმეტესწილად თოვლის წყლით. მაღალი დონეა ივნისში, დაბალი აპრილში. იყინება ოქტომბრის ბოლოსა და ნომებერში, ყინულისგან თავისუფლდება მაისში. 1966 წელს კუმის ჰიდროელექტროსადგურის აშენების შემდეგ, გახდა კუმის წყალსაცავის ნაწილი. განვითარებულია ხე-ტყის დაცურება. არის თევზი, მათ შორის: ჭაფალა, ჰარიუსი, სიგი, ჩვეულებრივი ცქიმურა და სხვა. ტურიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Вода России» - Топозеро
* ტოპოზერო // გეოგრაფიის ენციკლოპედია (რუსული)
**შორენა ქურციკიძე** (დ. 2 ნოემბერი, 1966, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი, ისტორიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი.

1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, 1992 წელს უცხო ენების ინსტიტუტის სინქრონული თარგმნის კურსები, 2010 წელს ბერკლის უნივერსიტეტის საფინანსო მენეჯმენტის პროგრამა. 1987-1988 წლებში სწავლობდა ინდოეთში, ბომბეის უნივერსიტეტში და კ. რ. კამას სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში.

ქალაქ ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის, ანთროპოლოგიის, სლავური ენებისა და ლიტერატურის დეპარტამენტში დაიწყო ქართული ენის, კულტურისა და ფოლკლორის კურსების კითხვა. 1999-2007 წლებში მუშაობდა ბერკლის უნივერსიტეტის ფიბი ჰერსტის სახელობის ანთროპოლოგიის მუზეუმის საზოგადოებასთან ურთიერთობის განყოფილების თანამშრომლად, სადაც კურირებდა საქართველო-ჩეჩნეთის სასაზღვრო ზონისადმი მიძღვნილ ვიზუალური ანთროპოლოგიის გამოფენას (4 მარტი-1 აგვისტო 2004 წ.). 2007 წლიდან ხელმძღვანელობს ბერკლის უნივერსიტეტის ახლო აღმოსავლეთის დეპარტამენტის ასპირანტურის განყოფილებას.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „ზოროასტრიზმის გადმონაშთები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ტრადიციულ ყოფასა და კულტურაში", დაიცვა 1993 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შორენა ქურციკიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
**ტატიანა ბელუხინა** (დ. 27 ოქტომბერი, 1936, ვოროშილოვგრადი) — ექიმი, მეცნიერი.

1960 წელს დაამთავრა გორკის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1962–1965 წლებში იყო რუსთავის ქალაქის საავადმყოფოს ექიმი–ტრავმატოლოგი. 1965–1967 წლებში თბილისის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი. 1967–1970 წლებში თბილისის რენტგენოლოგიისა და სამედიცინო რადიოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1970–1977 წლებში ამავე ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომელი. 1977 წლიდან ონკოლოგიური სამეცნიერო ცენტრის ანესთეზიოლოგიის განყოფილების ექიმი–ორდინატორი. ავტორია 5 სამეცნიერო ნაშრომის რადიობიოლოგიის პრობლემებზე.

1971 წელს თბილისში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „Некоторые биометрические показатели посттравматической регенерации слизистой желудка в условиях облучения."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 36

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტატიანა ბელუხინა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შორაპანის სკოლა** — არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის, დაბა შორაპანში. სკოლა რკინიგზის თანამშრომელთა საცხოვრებელ უბანშია და 1909 წლით თარიღდება, თუმცა უცნობია ვინ იყო შენობის არქიტექტორი. ის სადგურის სიახლოვესაა, შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი გეგმარება. ეს უბანი აერთიანებს არა მარტო საცხოვრებელ შენობებს, არამედ გააჩნია დასახლების ავტონომიური ფუნქციონირებისთვის საჭირო საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობები. დასახლებაში განთავსებულია სკოლა, მცირე ზომის ამბულატორია, საბავშვო ბაღი და დრამწრის შენობა. საცხოვრებელი ორსართულიანი კორპუსები XIX საუკუნის მიწურულს რკინიგზის მომსახურე პერსონალისთვის აშენდა. შენობები საერთო მხატვრული სტილისტიკით არის აგებული, თუმცა, ერთმანეთისაგან ცალკეული მოცულობითი და დეკორატიული დეტალების გადაწყვეტით განსხვავდებიან. სკოლა ორსართულიანია, მისი ცენტრალური ფასადი ერთნაირი დინამიკით არის გაკეთებული. ვერტიკალური რიზალიტი სკოლის ფასადს ერთგვარ სიმეტრიას ანიჭებს. პირველ სართულზე ფასადის დეკორატიული დამუშავება მეტად ინტესნიურია, ზედა სართულზე ის ნელდება. შენობის ზედა სართულზე თაღოვანი სარმლები მთავრდება, ქვედა სართულზე მრუდხაზოვანი ღიობები გხვდება. შენობის ფასადს ძირითად ლაითმოტივად გასდევს ფასადის მხატვრული გამომსახველობა, რომელიც აგურში გამოყვანილი დეკორატიული რუსტია. სკოლას აქვს ლითინოს შებერილმუცლიანი შეკიდული აივნები. ამჟამად შენობის სადარბაზოს ინტერიერში დეკორატიული ფილებია შემორჩენილი. ერთ-ერთ ოთახში განთავსებულია საკმაოდ დიდი ზომის კედლის ღუმელი. შენობის უკანა ნაწილი, როგორც ჩანს გვიან არის მიშენებული. ნაგებობის საერთო სტილისტიკა ეკლექტურია, ევროპული ხუროთმოძღვრული სტილის გავლენა აქვს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 37132