recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჭაღის მღვიმე** — კარსტული გამოქვაბული საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 245 მ-ზე, მდინარე შავწყალის აუზში, სოფელ ბლაბურხვის ტერიტორიაზე. 

გამომუშავებულია ცარცულ-პალეოგენურ შრეებრივ კირქვებში. იწყება ვრცელი სადარბაზო შესასვლელით, საიდანაც მღვიმე ორად იტოტება. აღმოსავლური განშტოება ვიწრო გასასვლელებისა და პატარა დარბაზების მორიგეობით 40-45 მ-მდე ვრცელდება და იკეტება ნაღვენთებით გამოვსებული პატარა დარბაზით. უფრო განიერია ჩრდილოეთური განშტოება. მას რამდენიმე მოზრდილი დარბაზი აქვს. მღვიმის ჯამური სიგრძე დაახლოებით 100 მეტრია. ქიმიური ნალექებიდან გვხვდება მოზრდილი სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, სვეტები, ფარდები, ჰელიქტიტები, პიზოლითები; მექანიკური ნალექებიდან — ნგრევის ადგილობრივი, საკმაოდ უხვი მასალა, თიხის ნაფენები; ორგანოგენულიდან — გუანო. 

ჰავა დინამიურია. ჰაერის ტემპერატურა შესასვლელთან 17°C აღწევს. მღვიმე მშრალია. ბინადრობენ ობობები, კალიები, კოღოები, ღამურები და სხვა. ჭაღის მღვიმე ადვილი გასასვლელია. არსებობს მღვიმის გეგმა და ჭრილი.

ლიტერატურა
----------

* ყიფიანი შ. ტინტილოზოვი ზ. ოქროჯანაშვილი არს. ჯიშკარიანი ვ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 1966
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფურტიო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**ფურტიოს ხიდი** — შუა საუკუნეების ქვისთაღოვანი ხიდი, მდებარეობს შუახევის მუნიციპალიტეტში, მდინარე აჭარისწყალზე, სოფლების, ზამლეთისა და ფურტიოს შორის, ოშოშმანად წოდებულ ადგილში.

ხიდის აღწერა
------------

ხიდს ჩვენამდე საკმაო დაზიანებით მოუღწევია — მონგრეულია მისასვლელები. მარცხენა მისასვლელი 5 მ-ის სიგრძისა უნდა ყოფილიყო, ხოლო მარჯვენა — 6 მ-ის. დღემდე შერჩენილი ხიდის ძირითადი ნაწილის სიგრძეა 13,5 მ, სიგანე ცვალებადია: ნაპირებზე 2,33 მეტრია, ხოლო თავბანდთან 2,20 მ, მალი 9,80 მ-ია, ისარი — 4,40 მ.

ბურჯის სიმაღლეა 3 მ, სიგანე — 2,45 მ. ხიდს ორივე მხარეზე აქვს ორ-ორი ფოსო (35Х30 სმ). ხიდი ნაგებია ფლეთილი ქვებით. მას არ ემჩნევა არც მოაჯირი და არც ლავგარდანი. ეს კომპონენტები არც მახუნცეთის ხიდში არ შეინიშნება, რის გამოც აღნიშნული ორი ხიდი ერთმანეთს ძლიერ წააგავს. ფურტიოს ხიდი განსხვავდება მხოლოდ ფოსოებით რომელიც ამ უკანასკნელს არ გააჩნია. როგორც ჩანს ამისი საჭიროება არც ყოფილა, რადგანაც ხიდი მეტად შევიწროებულ ადგილასაა აგებული და მალი ერთობ მოკლეა.

დღესდღეობით ხიდი აღდგენილია.

ხიდს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები", თბ. 1962, გვ. 39

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ჯეკ მფატრავი** (ინგლ. Jack the Ripper) — ყველაზე გავრცელებული ფსევდონიმი მკვლელისა, რომელიც 1888 წელს, ლონდონის ღარიბულ უბან — უაითჩეპელში გამოჩნდა. მისი მეტსახელი პირველად ანონიმურ წერილში გაჟღერდა, სადაც ავტორი თავს ასაღებდა მკვლელად. უმეტესობამ ეს წერილი სიცრუედ და თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა ინფორმაციამ მედიაში გაჟონა და ლონდონი ახალმა მითქმა–მოთქმამ მოიცვა. 

ყველა მკვლელობა, რომელთაც მფატრავს მიაწერდნენ ერთმანეთის მსგავსი იყო. იგი ძირითადად თავს ესხმოდა მეძავებს, რომლებიც ქალაქის გარეუბნებში მუშაობდნენ. ამ უბნებში პოლიციამ იპოვა ხუთი ქალის გვამი რომელთაც ყელი ჰქონდათ გამოჭრილი. სამ მათგანს დაზიანებული ჰქონდა მუცელი და შინაგანი ორგანოები. ეს ყველაფერი მიანიშნებდა იმაზე, რომ ჯეკ მფატრავს ჰქონდა ანატომიური და ქირურგიული გამოცდილება. 1888 წლის ოქტომბერში სკოტლანდ იარდმა მიიღო წერილი, სადაც იყო ადამიანის თირკმელის ნაწილი, რომელიც სავარაუდოდ ერთ-ერთ მსხვერპლს ეკუთნოდა. სასტიკი მკვლელობების და მედიის მიერ მისი ისტორიის გავრცელების მეშვეობით, ხალხში გაიზარდა იმის რწმენა, რომ ლონდონის ქუჩებში დაძრწოდა კაცი სახელად „ჯეკ მფატრავი".

მკვლელობები
-----------

დანამდვილებით არავინ იცის თუ რამდენი ქალი იმსხვერპლა ჯეკ მფატრავმა, თუმცა სკოტლანდ იარდმა დაადასტურა, რომ ხუთი ქალი მოკლული იქნა ჯეკ მფატრავის მიერ. ესენი იყვნენ: მერი ან ნიკოლსი, ენ ჩეპმენი, ელიზაბეტ სტრაიდი, კეტრინ ედოუსი და მერი ჯეინ კელი. ნიკოლსის ცხედარი იპოვნეს 1888 წლის 31 აგვისტოს, დღევანდელი დურვარდის ქუჩაზე. მას ყელი ჰქონდა გამოჭრილი, მკვლელმა დაუზიანა მუცლის არე ღრმა ჭრილობით. ნიკოლსს მოჰყვა ჩეპმენი, რომელიც 8 სექტემბერს იპოვეს, იგი უფრო სასტიკად იყო მოკლული. უნდა აღინიშნოს ის ფაქტი, რომ სტრაიდი და ედოუსი ერთ დღეს იპოვეს, მათი ცხედრები საშინლად იყო დასახიჩრებული.

მერი ჯეინ კოლინსის უსასტიკესად დასახიჩრებული სხეული იპოვეს 1888 წლის 9 ნოემბერს, საკუთარ სახლში. მკვლელმა წაიღო მისი შინაგანი ორგანოები, მათ შორის გულიც. ეს დანაშაულები მან ჩაიდინა ღამით და ძირითადად კვირის ბოლო ნაწილში, როდესაც ქალაქში სიმშვიდე იყო.

გამოძიება
---------

უაითჩეპელის პოლიციის გადარჩენილ არქივში საკმაოდ ვრცელი ინფორმაციაა გამოძიების შესახებ. ნიკოლსის მკვლელობის შემდეგ დეტექტივები ფრედერიკ ებერლინი და ჰენრი მური შეუერთდნენ სკოტლანდ იარდს. მათ კანონის დამცველებს დიდი დახმარება გაუწიეს. გამოძიებამ დაადგინა, რომ ხუთივე მსხვერპლი ერთი ადამიანის ხელით იყო მოკლული, ჭრილობები გაკეთებული იყო მარცხნიდან მარჯვნივ, გამომძიებელთა ვარაუდით მფატრავს ქირურგიული გამოცდილება ჰქონდა. ისინი ვარაუდობდნენ რომ მკვლელი შიზოფრენიით იყო დაავადებული.

გამოძიებამ საბოლოოდ ვერ დაადგინა, თუ ვინ იყო ჯეკ მფატრავი, თუმცა მათ ჰყავდათ ეჭვმიტანილები. ერთ-ერთი მათგანი იყო პოლონელი ებრაელი, უაითჩეპელელი დალაქი აარონ კოსმინსკი. ასევე ვარაუდობდნენ ადგილობრივ ექიმზეც, თუმცა წაყენებული ბრალდება ვერ დაუმტკიცეს.
**ხოაკინ მარიანო დე მოსკერა-ფიგეროა ი არბოლედა-სალასარი** (ესპ. *Joaquín Mariano de Mosquera-Figueroa y Arboleda-Salazar*; დ. 14 დეკემბერი, 1787 — გ. 4 აპრილი, 1878) — სამხრეთამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. კოლუმბიის შეერთებული შტატების მეოთხე პრეზიდენტის, ტომას სიპრიანო დე მოსკერას უფროსი ძმა. 

ხოაკინ დე მოსკერა დაიბადა 1787 წელს პოპაიანში, ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოში. მისი მშობლები იყვნენ ხოსე მარია მოსკერა ი ფიგეროა და მარია მანუელა არბოლედა-სალასარი. ჯერ კიდევ 5 წლის ასაკში შეიყვანეს სკოლაში, შემდეგ დაამთავრა კაუკის უნივერსიტეტი და 1805 წლიდან ადვოკატად მუშაობა დაიწყო. 1810 წელს მონაწილეობა მიიღო კოლუმბის დამოუკიდებლობის გამოცხადებაში და შევიდა არმიაში, მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა ოპერაციებში, მიაღწია კაპიტნის წოდებამდე.

1830 წლის 1 აპრილს დიდი კოლუმბიის პრეზიდენტმა, სიმონ ბოლივარმა დატოვა ბოგოტა მკურნალობის მიზნით. შემდეგ ბოლივარმა განცხადება გააკეთა გადადგომის შესახებ და 4 მაისს კონგრესმა ახალ პრეზიდენტად ხოაკინ მოსკერა აირჩია, ხოლო მის ბოგოტაში ჩამოსვლამდე (13 ივნისამდე) მის მოვალეობას ვიცე-პრეზიდენტი დომინგო კაისედო ასრულებდა. მოსკერას ავადმყოფობის გამო, 2 აგვისტოდან პრეზიდენტის მოვალეობას კვლავ კაისედო ასრულებდა. მალე ბოგოტაში აჯანყდა ვენესუელის ბატალიონი და ხელისუფლებაში გენერალი რაფაელ ურდანეტა მოვიდა. მოსკერა და კაისედო იძულებული გახდნენ ბოგოტა დაეტოვებინათ. თუმცა კოლუმბიელმა გენერლებმა მხარი არ დაუჭირეს ურდანეტას და ის იძულებული გახდა მოლაპარაკებაზე წასულიყო, რის მიხედვითაც მან აღიარა მასკერო კოლუმბიის პრეზიდენტად, ხოლო კაისედო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად. 

1851 წლის 15 ნოემბერს ქვეყნის ფაქტობრივი დაშლის გამო მოწვეულ იქნა კონსტიტუციური ასამბლეა, რომელმაც 1831 წლის 23 ნოემბრიდან შექმნა დროებითი მთავრობა და ვიცე-პრეზიდენტად აირჩია გენერალი ხოსე მარია ობანდო (პრეზიდენტის არყოფნის გამო, იგი ამავე დროს გახდა მისი მოვალეობის შემსრულებელიც).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Joaquín Mariano Mosquera
**აგილ ალირზა ალიევი** (აზერ. Aqil Əlirza oğlu Əliyev; დ 10 დეკემბერი, 1926, ნახიჩევანი — გ. 7 მარტი, 2006, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მეცნიერ-ეკონომისტი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი; აზერბაიჯანის პრეზიდენტის, ჰეიდარ ალიევის უმცროსი ძმა.

დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი 1951 წელს. თავიდან აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტში სამეცნიერო მუშაკი იყო, შემდგომ აზერბიაჯანის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, ხოლო 1953 წლიდან აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტში გააგრძელა მუშაობა. 

1973 წელს სამედიცინო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და სამართლის საფუძვლების კათედრის გამგის თანამდებობა დაიკავა. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულება იყო აზერბაიჯანის სოციალ-ეკონომიკური განვითარებაში რეფორმების როლი, ასევე მოსახლეობის ცხოვრების დონის ამაღლებისათვის საჭირო აქტუალური პრობლემების შესწავლა. აგილ ალიევი 130-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, რომელთაგანაც 16 საზღვარგარეთ არის გამოქვეყნებული. აგილ ალიევი იყო საერთაშორისო ეკო-ენერგეტიკული აკადემიის ნამდვილი წევრი.
გარდაიცვალა ბაქოში 2006 წლის 7 მარტს. დასაფლავებულია ღვაწლმოსილ მოღვაწეთა ხეივანში.

ჯილდო
-----

* აზერბაიჯანის სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1981)
* „აზერბაიჯანის დიდების ორდენი" (2000)
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

სქოლიო
------

1. ↑  Agil Alirza oglu Aliyev. AZERBAIJAN NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-09.
2. ↑  Buried in the Honorary Cemetery.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-12-18. ციტირების თარიღი: 2009-07-03.
ოქრო 20-ფრანკიანი და ვერცხლის 5-ფრანკიანი, საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკის პერიოდი. წონა შესაბამისად 6,41 გ და 24,94 გ, შეფარდება 1:15,5.
**ბიმეტალიზმი** — ფულადი სისტემა, რომლის პირობებში საყოველთაო ეკვივალენტის როლი კანონმდებლობით მიკუთვნებული აქვს ორ კეთილშობილ ლითონს — ოქროსა და ვერცხლს. ორივე ლითონისაგან მოჭრილი მონეტები შეუზღუდავად ასრულებენ ფულის ყველა ფუნქციას თანაბარი პირობებით. ბიმეტალიზმი, როგორც ფულადი სისტემა, შუა საუკუნეებში დამკვიდრდა; ცნობილია მისი ორი სახეობა: *პარალელური ვალუტის სისტემა* და *ორმაგი ვალუტის სისტემა*. 

პარალელური ვალუტის სისტემის არსებობისას ოქროსა და ვერცხლის ფასების შეფარდება (პარიტეტი) მყარდება სტიქიურად, მათი საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. ეს სისტემა ახასიათებდა ადრეულ პერიოდს. იგი მოუხერხებელი იყო ანგარიშსწორებისათვის, რადგან ოქროსა და ვერცხლის თანაფარდობა და ე. ი. საქონელთა ფასები სისტემატურად იცვლებოდა. 

ორმაგი ვალუტის სისტემის არსებობის პირობებში კი პარიტეტს ოქროსა და ვერცხლს შორის აწესებდა მთავრობა; მაგ. ევროპის ქვეყნებში 1865 წელს ეს თანაფარდობა შეადგენდა 1 : 15,5. 

ბიმეტალიზმი არ პასუხობს განვითარებული სასაქონლო წარმოების მოთხოვნებს და ეწინააღმდეგება ფულის ბუნებას, რომელიც მოწოდებულია შეასრულოს საქონელთა საყოველთაო ეკვივალენტის როლი. ბიმეტალიზმის წინააღმდეგობრივმა ხასიათმა და მერყეობამ, ასევე ვერცხლის წარმოების ზრდამ და აქედან გამომდინარე მისი ღირებულების შემცირებამ (ვერცხლისა და ოქროს შეფარდება იყო 1880წ. – 1 : 18, 1907 წ. – 1 : 40) და სხვა ფაქტორებმა XIX საუკუნის დასასრულიდან ოქროს მონომეტალიზმზე გადასვლა გამოიწვია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 373–374.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Bimetallic Standard
* Speeches before the 51st Congress (1889-1891)(ეკონომიკური კვლევების ფედერალური სარეზერვო საარქივო სისტემა).
* Speeches before the 52nd Congress (1891-1893) (ეკონომიკური კვლევების ფედერალური სარეზერვო საარქივო სისტემა).
* Speeches before the 53rd Congress (1893-1895) (ეკონომიკური კვლევების ფედერალური სარეზერვო საარქივო სისტემა).
**მაჰაჲანა** (სანსკ.: महायान, *mahāyāna*, „დიდი ეტლი") — ბუდიზმის ორ მთავარ მიმდინარეობათაგან ერთ-ერთი. მაჰაიანისტური ბუდიზმი ჩამოყალიბდა ინდოეთში.

მაჰაჲანა დღეს არსებულ ორ მთავარ მიმდინარეობას შორის უდიდესია, მეორე არის თერავადას სკოლა. მაჰაჲანას ტრადიციის სწავლების მიხედვით, მაჰაჲანა მიისწრაფვის ყველა ცოცხალი არსების ნირვანაში განთავისუფლებისკენ, მას ასევე ჰქვია ბოდდჰისატვაჲანა, ან „ბოდჰისატტვას ეტლი".

მაჰაიანა ბუდიზმი ინდოეთიდან სხვა ქვეყნებშიც გავრცელდა, მაგალითად ჩინეთში, იაპონიაში, კორეაში, ვიეტნამსა, და მონღოლეთში. დღესდღეობით მაჰაიანა ბუდიზმის მთავარი მიმდინარეობები არის ძენი (ჩან), წმინდა მიწის ბუდიზმი, თენდაი, ნიჩირენი და ეზოთერული ბუდიზმი (შინგონი, ტიბეტური ბუდიზმი).

ეტიმოლოგია
----------

ისტორია
-------

ანტიკური ბუდისტური სტუპები ბორობუდურში, ინდონეზია
#### ადრეული მაჰაიანა

##### მაჰაიანას წარმოშობა

##### ადრეული მაჰაიანური სუტრები

##### ადრეული წარწერები

#### გვიანდელი მაჰაიანა ბუდიზმი

#### ადრეული მაჰაიანური ბუდიზმის მემკვიდრეობა

დოქტრინა
--------

ბუდა ამიტაბჰას ქანდაკება ბორობუდურიდან, ინდონეზია.
### უნივერსალიზმი

### ბოდჰისატტვა

### გათავისუფლება

### ბუდას ბუნება

მაჰაიანური წერილები
-------------------

### მაჰაიანა და აგამები

### დჰარმას ბორბლის ტრიალი

### ბოდჰისატტვას როლი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ძოგჩენი

ლიტერატურა
----------

* Beal (1871). *Catena of Buddhist Scriptures from the Chinese*
* Kuroda, S. (1893). *Outline of Mahayana*
* Lowenstein, Tom. *The Vision of the Buddha*. ISBN 1-903296-91-9
* Lynch, Kevin (2005). *The Way Of The Tiger: A Buddhist's Guide To Achieving Nirvana*. Yojimbo Temple
* Murdoch (1910). *History of Japan*, volume i.
* Schopen, G. "The inscription on the Kusan image of Amitabha and the character of the early Mahayana in India", *Journal of the International Association of Buddhist Studies 10*, 1990

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაჰაიანა***

* Digital Dictionary of Buddhism
* Sacred Library დაარქივებული 2007-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* Comparison of Buddhist Traditions (Mahayana - Therevada - Tibetan) დაარქივებული 2008-11-20 საიტზე Wayback Machine.
* Mahayana Buddhist Sutras in English
* The Mahayana Mahaparinirvana Sutra: complete text and analysis.
* Major Mahayana Tathagatagarbha sutras in English translation დაარქივებული 2013-11-15 საიტზე Wayback Machine.
**ჯეიმზ აპათურაი** (ტამილ. சேம்சு அப்பாதுரை, ინგლ. James Appathurai; დ. 7 აგვისტო, 1968, ტორონტო) — კანადელი ჟურნალისტი და ნატოს ყოფილი პრეს-სპიკერი. ნატოს გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი ამიერკავკასიისა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში.

დაიბადა 1968 წლის 7 აგვისტოს კანადის ქალაქ ტორონტოში. 1991 წელს დაამთავრა ტორონტოს უნივერსიტეტის პოლიტიკური მეცნიერებისა და ისტორიის ფაკულტეტი, სადაც მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი. 1993 წელს საერთაშორისო ურთიერთობების მაგისტრის ხარისხი მიიღო ამსტერდამის უნივერსიტეტში.

1993 წლიდან მუშაობდა კანადის ტელერადიომაუწყებლობის კორპორაციაქში, რედაქტორის თანაშემწედ. 1994 წლიდან კანადის ეროვნული თავდაცვის სამინისტროში გადადის სამუშაოდ. 1998 წლიდან მუშაობს ნატოს პოლიტიკური ურთიერთობების განყოფილებაში. 2004 წელს დაინიშნა ნატოს პრეს-სპიკერად.

2021 წლის 2 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა დააჯილდოვა ოქროს საწმისის ორდენით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  NATO Biographies: NATO Spokesman James Appathurai. NATO (2007). ციტირების თარიღი: 2021-06-28.
2. ↑  პრეზიდენტი ჯეიმზ აპატურაის - საქართველოს ნატოში წინსვლის გზაზე თქვენ ძალიან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეთ, რისთვისაც მადლობას გიხდით!.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-09-24. ციტირების თარიღი: 2022-04-29.
**უდაბნოს წიწმატიანის სერის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს მდინარის ივრის მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ, დასავლეთიდან აღმოსავლეთით საკმაოდ დიდ მანძილზე გადაჭიმულ სერზე. ძეგლი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგირმა ექსპედიციამ (ხელმძღაველი კ. ფიცხელაური). აღმოჩნდა ოთხი ნამოსახლარი, რომლებიც ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულის I ნახევრით თარიღდება. 

ერთ-ერთი ნამოსახლარი (სიგრძე — 100 მეტრი, სიგანე შუა წელში — 30-40 მეტრი) სერის თხემზეა გამართული. მას ერთი საკმაოდ ღრმა, განიერი და შედარებით ვიწრო ორი თხრილი შემოსდევს. ნამოსახლარის უსწორმასწორო ზედაპირის ცენტრში შეიმჩნევა ერთი მაღალი ბორცვი, ხოლო ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზე - ზღუდის გარე დასახლება. 

მეორე ნამოსახლარი (სიგრძე - 120 მეტრი, სიგანე შუა წელში 80 მეტრამდე) პირველისგან აღმოსავლეთით 300-350 მეტრზე მდებარეობს. მას ორი განიერი და შედარებით ვიწრო ერთი თხრილი შემოსდევს. სამივე თხრილი აღმოსაველთ თხემზე მთავრდება. წრიული (პერიმეტრი - 15-20 მეტრზე) ჩავარდნებით. ღელეების შორის ფერდობზე, რომლებიც მდინარე ივრისკენაა დაქანებული, კარგად ჩანს ზღუდის გარე, ტერასული დასახლების კვალი, ასეთივე დასახლება ჩანს ნამოსახლარის აღმოსავლეთ მონაკვეთში, სერის გაგრძელებაზე. მესამე წრიული ფორმის ნამოსახლარი (სიგრძე - 100 მეტრი, სიგანე - 60 მეტრი) მდებარეობს მეორის აღმოსავლეთით 2-2,5 კილომეტრზე, შემოსდევს ერთი ხელოვნური თხრილი. სარწყავი არხის მშენებლობისა და სხვადასხვა დროს ამოღებული ორმოების გამო, ძეგლის სამხრეთი მხარე (ძეგლის 1/4 ნაწილი) მთლიანად განდგურებულია. 

მეოთხე ოვალური ნამოსახლარი (სიგრძე — 200 მეტრი, სიგანე — 80 მეტრი) მესამის აღმოსავლეთით, 2-2,5 კილომეტრზე, სერის ჩრდილოეთ ფერდზე, ორ მშრალ ღელეს შორის მდებარეობს. მას მოსდევს საკმაოდ განიერი ერთი და შედარებით ვიწრო ორი თხრილი. 

ოთხივე ნამოსახლარზე ზედაპირული მასალა ძალიან მწირია. მოპოვებულია თიხის რამდენიმე ჭურჭლის ფრაგმენტი.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 317.
კაზაკთა პატრული ბაქოს დამწვარ ნავთობსაბადოებთან ახლოს. 1905 წლის ფოტო.
**1905-1906 წლების სომხურ-თათრული ხოცვა-ჟლეტა** — სისხლიანი შეტაკებები ამიერკავკასიაში, ეთნიკურ სომხებსა და აზერბაიჯანელებს შორის (რომლებსაც რუსეთში იმ დროს უწოდებდნენ ამიერკავკასიის თათრებს), 1905 წლის რევოლუციის დროს. ყველაზე ძალადობრივი შეტაკება მოხდა ბაქოში, თებერვალსა და აგვისტოში, და მაისში ნახიჩევანში, 1905 წელს. ამერიკელი თურქოლოგ-აზერბაიჯანმცოდნის, ტადეუშ სვენტოჰოვსკის თქმით, 1905 წლის შეტაკების დროს, განადგურდა 158 აზერბაიჯანული და 128 სომხური სოფელი და სხვადასხვა მონაცემებით დაიღუპა 3-დან 10 ათასამდე ადამიანი.

მიუხედავად ერთი მხრივ, ქრისტიანული სომხური და, მეორე მხრივ, ამიერკავკასიის მუსლიმთა სასულიერო ლიდერების მცდელობებისა, რომ ბოლო მოღებოდა სისხლისღვრას, მეფის მთავრობა პრაქტიკულად არავითარ ძალისხმევას არ ახორციელებდა წესრიგის აღდგენისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Энциклопедия «Народы России» Издательство «Большая Российская энциклопедия» Москва 1994. статья азербайджанцы стр. 79
2. ↑  Tadeusz Swietochowski. Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. Columbia University Press, 1995. ISBN 0-231-07068-3, 9780231070683. p. 40.
3. ↑  Mark Malkasian. «Gha-Ra-Bagh»: The Emergence of the National Democratic Movement in Armenia. Wayne State University Press, 1996, p.14.
ტექნოლოგიების კამპუსი
ალთინბაშის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა 56 000-ზე მეტი გამოცემით, 1 350 000-ზე მეტი ელექტრონული წიგნითა და ჟურნალით.

**ალთინბაშის უნივერსიტეტი** (თურქ. Altınbaş Üniversitesi) — უნივერსიტეტი სტამბოლში (თურქეთი). დაარსდა 2008 წელს როგორც **სტამბოლის ქემერბუგაზის უნივერსიტეტი**, ამჟამინდელი სახელი მიიღო 2017 წელს. ალთინბაშის უნივერსიტეტს ჰყავს 5000-ზე მეტი საერთაშორისო სტუდენტი 89 ქვეყნიდან. უნივერსიტეტის სტუდენტების დაახლოებით 40% საერთაშორისოა. აქვს 3 კამპუსი, რომლებიც მდებარეობს სტამბოლში, კერძოდ ბაღჯილარის, ბაქირქიოისა და შიშლის რაიონებში. ალთინბაშის უნივერსიტეტი სთავაზობს 30 საბაკალავრო, 34 ასოცირებულ, 28 სამაგისტრო და 6 სადოქტორო პროგრამას.

აკრედიტაცია
-----------

ოფიციალურად აღიარებულია თურქეთის უმაღლესი განათლების საბჭოს მიერ (YÖK). არის საშუალო ზომის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება (8000–8999 ჩასარიცხი ადგილი).

უნივერსიტეტი აკრედიტებულია ევროკავშირისა და ზოგიერთი არაბული ქვეყნების მიერ (ერაყი, ეგვიპტე).

ფაკულტეტები
-----------

* მედიცინის სკოლა
* საინჟინრო და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა სკოლა
* სტომატოლოგიის სკოლა
* ფარმაციის სკოლა
* ეკონომიკურ და ადმინისტრაციულ მეცნიერებათა სკოლა
* სამართლის სკოლა
* გამოყენებითი მეცნიერებათა სკოლა
* მენეჯმენტის სკოლა
* სახვითი ხელოვნებისა და დიზაინის სკოლა

სქოლიო
------

1. ↑  Why Choose Altinbas? | Altinbas University.
2. ↑  Altınbaş Üniversitesi.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-29. ციტირების თარიღი: 2023-06-25.
3. ↑  ALTINBAŞ IN NUMBERS | Altinbas University.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თაყაიშვილი**. |

**ალექსანდრე ალექსანდრე ძე თაყაიშვილი** (დ. 29 სექტემბერი, 1895, დაბა აღბულაღი, ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 30 ოქტომბერი, 1958, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი და მსახიობი, თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის დამაარსებელი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
---------

1914 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია და შევიდა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, ერთი წლის შემდეგ სწავლა განაგრძო მოსკოვის უნივერსიტეტში. ომის შემდეგ სწავლა თბილისის რუსულ თეატრთან არსებულ სტუდიაში პროფესორ გ. გლავაცკისთან განაგრძო.

1924 წელს ა. თაყაიშვილი კოტე მარჯანიშვილმა მიიწვია რუსთაველის თეატრში მსახიობად, სადაც შეასრულა რამდენიმე საინტერესო როლი მათ შორის პოლონიუსი „ჰამლეტში", რუსი ჩინოვნიკი ზ. ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში", სენატორი ნ. აზიანის „დეზერტირკაში" და სხვა. 1926 წლიდან სახკიმრეწვის რეჟისორი და მსახიობია. აქ მან დადგა კინო-ფილმი „მოზარდი ენთუზიასტები", ითამაშა ერთ დროს გახმაურებულ ფიმებში: „ბელა", „ბოშური სახლი", „გიული" და სხვა.

1928–1945 ა. თაყაიშვილი ხელმძღვანელობს მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრს, სადაც დაინიშნა კ. მარჯანიშვილის რეკომენდაციით. ამ თეატრში დადგა 25 სპექტაკლი. მათ შორის ნ. საცის „ფრიც ბაუერი", ს. მთვარაძის „სურამის ციხე", გ. ნახუცვრიშვილის „პატარა მეგობრები" და „ცეცხლის ხაზზე", აკაკი წერეთლის „პატარა კახი", შ. დადიანის „ბოთე და კუსპარა", მოლიერის „სკაპენის ოინები", ე. შვარცის „წითელქუდა", ს. ზაიაცკის „რობინ ჰუდი", შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა" და სხვა.

1945–1956 წლებში ა. თაყაიშვილი თბილისის გრიბოედოვის სახელობის რუსული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელია. ამ თეატრის სცენაზე დადგა ი. მოსაშვილის „ძაძირული ქვები", ნ. გოგოლის „რევიზორი", ა. შტეინის „პერსონალური საქმე", გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან" და სხვა. 1945 წლიდან ღვაწლმოსილი რეჟისორი საქართველოს თეატრალური საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი იყო. მისი ღვაწლი აღინიშნა ლენინის, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ვლადისლავა კონსტანტინეს ასული ბუშინსკაია (1907—1975).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 170, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე თაყაიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
წიწამურის ობელისკი
**წიწამურის ობელისკი** — მონუმენტური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურში, მცხეთა-საგურამოს გზაზე, ქალაქ მცხეთიდან 3 კილომეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. 1907 წლის 12 სექტემბერს, თბილისიდან საგურამოში ეტლით მიმავალ ილია ჭავჭავაძეს და მის მეუღლეს თავს დაესხნენ მეფის ხელისუფლების დაქირავებული აგენტები. მათ მოჰკლეს მწერალი, სცემეს მის მეუღლეს და გაძარცვეს ისინი. მკვლელობის ადგილზე იდგა ქვის ჯვარი. ილია ჭავჭავაძის დაბადების 100 წლისთავზე ამ ადგილის მახლობლად ააგეს ობელისკი (არქიტექტორი — მ. შავიშვილი, მოქანდაკე — ი. ნიკოლაძე), რომელიც გაიხსნა 1937 წლის 12 სექტემბერს. შავი ლაბრადორის დაბალ, სამსაფეხურიან კვადრატულ (4,75x4,75 მეტრი) ცოკოლზე დგას ბოლნისის ქვით მოპირკეთებული მასიური ბაზისი (1,75x1,75 მეტრი), რომელზეც აღმართულია ასევე ბოლნისის ქვით მოპირკეთებული ობელისკი (სიმაღლე 13 მეტრი). სვეტის წინა მხარეს ამოკვეთილია ილია ჭავჭავაძის ბარელიეფი პროფილში და წარწერა: „ილია ჭავჭავაძე 1837-1907", ხოლო ბაზისზე — პოეტის ლექსის ერთი სტროფი:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „დაე თუნდ მოვკვდე არ მეშინიან,მაგრამ — კი ისე, რომ ჩემი კვალინახონ მათ, ვინცა ჩემს უკან ვლიან,თქვან — გაასრულა მან თვისი ვალი." |
|  |  |

ბაზისის მარჯვენა და მარცხენა მხარეს წარწერებია ქართულ და რუსულ ენაზე. „1907 წლის 12 სექტემბერს (3 აგვისტოს, ძველი სტილით) თვითმპყრობელობის დაქირავებულმა აგენტებმა აქ ვერაგულად მოჰკლეს ქართველი ხალხის დიდი მწერალი ილია ჭავჭავაძე". ობელისკის გარშემო ტერიტორია გამწვანებული და კეთილმოწყობილია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 346-347.
ეპიგრაფი
**ცხავათის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით "მაცხოვრის" ეკლესიაში უნახავს ორი ჯვარი: I ჯვარი - წინა მხარე ოქროსია. გამოსახულია ქრისტე და არის ასომთავრული წარწერა....."ქ.ქ-ა ქ- უკანა მხარე ვერცხლისაა და არის XIV-XI სს მხედრული წარწერა: "ქ. მაცხოვარი ცხავატისა ქვენიფნეველს: რიზია ერისთავს: შემწირავს: ორი საკომლო მამული ზენუბანს: მამული: მთითა:. და ბარითა. ცხავატის: ყ ლად: წმინდისათვის: ბასიანში: დავტყვევდი:. და:. შენის:. საქონლითა:. თავი დავიხსენ: არა მებატონემ:ო. II ჯვარი - მთლიანად ვერცხლისაა. გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით. ქვემოთ მის ფერხთით ჯვარცმა. გვერდებზე ანგელოზები. უკანა მხარეს გამოსახულია წმ. გიორგი ხუცური წარწერით. წარწერა დათარიღებულია არა უძველს XVII საუკუნისაა.

"ჩუმაანთუბანში" მდებარე საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ქართული აგურითაა ნაგები. შიგნიდანაც და გარედანაც შეთეთრებულია. შიდა სივრცე საკმაოდ მაღალია. იატაკზე დაგებულია ქართული აგური. საკურთხეველთან ორსაფეხურიანი სოლეაა. ძეგლზე აშკარად შეიმჩნევა XIX ს. გადაკეთებები \_ გაგანიერებულია სამხრეთი და ჩრდილოეთი სარკმლები; ეკლესიის დასავლეთ კეხზე დადგმული სამრეკლო და სხვა. საკურთხეველთან მიდგმულია გაძარცვული რუსული იკონოსტასი. სახურავი გაბზარულია გრძივ ღერძზე. აღმოსავლეთ სარკმლის თავსართად ჩასმულია შირიმის ქვაზე ამოკვეთილი ტოლმკლავა ჯვარი. კარნიზიც შირიმისაა. ფრონტონის მარცხენა ნაწილში ჩადგმულია ქვის მართკუთხა ფორმის კვადრი ასომთავრული წარწერით: ‘‘ქ. ხატო ღ(მრ)თ(აები)ს(ა)ო ა(დი)დ(ე)ნ ე/რი ცხავატიდა ინა კა/ლატ(ო)ზი ა(მე)ნ. შ(ეიწყალ)ე ნაფენაი.’’ სამხრეთ სარკმლის თავზე თითქმის მთელი კედლის სიგრძეზე გაუყვება თარო. დასავლეთ ფასადი სადაა. კარის ზემოთ სახატე ნიშია. ჩრდილოეთ ფასადზე შეიმჩნევა კამარის ქუსლი. საფიქრებელია, ეკვდერის არსებობა, თუმცა არქეოლოგიის გარეშე რაიმეს თქმა შეუძლებელია. ეკლესიის გარშემო ყორე გალავანია, მის გარეთ საფლავის ქვებია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 238-239.
კოლხიდმშენი (რუს. Колхидстрой) — ერთ-ერთი უდიდესი ინფრასტრუქტურული საბჭოთა პროექტი და საწარმოთა გაერთიანება (ტრესტი), რომელიც მიზნად ისახავდა კოლხეთის დაბლობის დაშრობას, მალარიის მოსპობას რეგიონში და დამშრალი ფართობების ათვისებას.

ფოთის მიმდებარე ფართობების დაშრობაზე ოციან წლებშიც გამოიყო გარკვეული სუბსიდიები, მაგრამ ტექნიკის და მუშა ძალის არარსებობის გამო, ასევე ადგილობრივ მოსახლეობაში მალარიით მაღალი ავადობის გამო საქმე ძალიან ნელა მიიწევდა. ამიტომ, 1932 წელს დამტკიცდა მრავალწლიანი პროექტი, რომელსაც დაერქვა კოლხიდმშენი.

1932-1982 წლებში ჭაობებისგან განთავისუბლდა 80 000 ჰექტარზე მეტი ფარტობი, რომელზეც გაშენდა ფერმები, მანდარინის და სხვა ციტრუსის პლანტაციებიი, ჩაის კულტურა, საძოვრები და სხვა. შუა სამოციანებში საბოლოოდ დამარცხებულ იქნა მალარია რეგიონში.

1979 წელს ფოთის მაცხოვრებელთა ინიციატივით, მეორე მსოფლიო ომში დაღუპული გმირების ხსოვნის პატივსაცემად აშენდა დიდების მემორიალი. მემორიალის ავტორები არიან მოქანდაკე, საქართველოს სახალხო არტისტი ელგუჯა ამაშუკელი და ცნობილი არქიტექტორი, პროფესორი ვახტანგ დავითაია, სამშენებლო სამუშაოები კოლხიდმშენის საწარმოთა გაერთიანებამ შეასრულა. მემორიალის შესასვლელში, ცენტრალური სკულპტურული ჯგუფის წინ, გამოსახულია გრანიტის ფილა, რომელზედაც ომის ყველა ცენტრალური ფილაა გამოსახული. არის სამი ელემენტისგან შემდგარი კომპოზიცია ზღვის ტალღების სახით, რომლის წინ არის ახალგაზრდა კაცის სკულპტურა ტოტი ხელში, რომელიც განასახიერებს მსოფლიოს კეთილი ძალების გამარჯვებას ომის ბოროტ ძალებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*

ლიტერატურა
----------

* *Жу́ков, Ю́рий (Геóргий) Алекса́ндрович*, ЛЮДИ 30-х ГОДОВ, Москва: „Советская Россия", 1965. — გვ. 66-79.
**რატი ალექსიძე** (დ. 3 აგვისტო, 1978, თბილისი) — ვეტერანი ქართველი თავდამსხმელი, კარიერა დაასრულა. ბოლოს ირიცხებოდა გორის „დილას" რიგებში. გამოდიოდა საქართველოს თითქმის ყველა ასაკობრივ ნაკრებში, ასევე ეროვნულ ნაკრებშიც.

კარიერა
-------

### საკლუბო

მისი საკლუბო კარიერა დაიწყო თბილისის „დინამოში". ჯერ კიდევ 1996 წელს ვარჯიშობდა „ჩელსის" სარეზერვო გუნდში. ალექსიძეს მთავარ გუნდში თამაშის უფლება არ ჰქონდა, რადგან გაერთიანებულ სამეფოში კონტრაქტის გაფორმების უფლება არ ჰქონდა და „დინამოში" დაბრუნდა.

1996-97 წლების სეზონში. მისს გოლის გატანის ალღო დაეხმარა კლუბს მოეგო უმაღლესი ლიგა 1997, 1998 და 1999 წლებში, ისევე როგორც 1997 წლის თასის მოპოვებაში. მისი „დინამოში" თამაშის მანძილზე 71 მატჩში შეძლო 33 გოლის გატანა და განსაკუთრებით 1999-00 წლების სეზონში 14 მატჩში გატანილი 12 გოლის შემდეგ მისით უცხოური კლუბები დაინტერესდნენ, მათ შორის მოსკოვის „სპარტაკი", თუმცა ალექსიძის შეძენა „ჩელსიმ" მოახერხა.
ალექსიძემ პირველ გუნდში ჩაატარა მხოლოდ 2 მატჩი ლიგაში და 1 ევროპაზე, ყველა შემცვლელად. ეროვნულ ნაკრებში გამოძახებულმა ალექსიძემ ტრავმა მიიღო უკრაინის ანკებთან თამაშში, რის გამოც 11 თვე გაუცდა.

ტრავმის გამო ალექსიძეს „ჩელსის" დატოვება მოუხდა და 2002 წელს დაბრუნდა თბილისის „დინამოში", სადაც მის პირველივე სეზონში ცხრა გოლი მიითვალა. ამ დროს კლუბის მწვრთნელი იყო ივო შუშაკი. „დინამო" გახდა საქართველოს ჩემპიონი და „თანამეგობრობის თასის" გამარჯვებული. ალექსიძე მიიწვია რუსულმა კლუბებმა, „კრილია სოვეტოვმა", „ალანიამ" და „როსტოვმა".ფეხბურთელმა აირჩია ეს უკანასკნელი და 2004 წელს იგი გახდა „როსტოვის" ფეხბურთელი. „როსტოვში" ლექსიძემ 9 მატჩი ითამაშა. შემდეგ ოჯახური პრობლემების გამო დაასრულა პროფესიული კარიერა და დაბრუნდა საქართველოში ნარკოდამოკიდებულების გამო სამწელიწადნახევრის მანძილზე კარიერა შეწყვეტილი ჰქონდა.

2008 წლის ივლისში იგი დაბრუნდა ფეხბურთში და კარიერა გააგრძელა თბილისის „ლოკომოტივში". 2009 წელს შეუერთდა უნგრულ „დიორს", სადაც 2012 წლამდე ითამაშა. შემდეგ უკანა კუნთის გაწყვეტის გამო გუნდს ვეღარ ეხმარებოდა და გადაწყვიტა საქართველოში დაბრუნებულიყო. კარიერა გორის „დილაში" განაგრძო, თუმცა მალევე იქიდანაც წამოვიდა.

### სანაკრებო

1998 დან 2004 წლამდე ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული აქვს 28 მატჩი და შეძლო 2 გოლის გატანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური)
* პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)
* პროფილი National-football-teams.com-ზე (ინგლისური)
* რატი ალექსიძე — ფიფას ჩანაწერი*[დაარქივებული]*

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ინტერვიუ რატი ალექსიძესთან[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-25. ციტირების თარიღი: 2009-10-25.
**გაბონის სამხედრო გადატრიალება** — სამხედრო გადატრიალება გაბონში, რომლის შედეგადაც ხელისუფლება გადავიდა სამხედრო მოსამსახურეებისა და პოლიციის მხარდამჭერთა ხელში.

გადატრიალება მოხდა 2023 წლის 30 აგვისტოს გაბონის არმიის ოფიცერთა ჯგუფის მიერ, მათ ტელეკომპანია გაბონი 24-ის ეთერში გამოაცხადეს, რომ ქვეყანაში ძალაუფლება მათ ეკუთვნით. გადატრიალების მიზეზი იყო სამხედროების უთანხმოება საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგებთან დაკავშირებით. საუბრისას სამხედროთა ჯგუფმა განაცხადა, რომ ბოლო მოეღება არსებულ რეჟიმს. არჩევნების შედეგები გაუქმდა და გაბონის პრეზიდენტი ალი ბონგო ონდიმბა შინაპატიმრობაში იმყოფება.

სქოლიო
------

1. ↑  „Au Gabon, des militaires proclament l’annulation des élections après l’annonce de la victoire d’Ali Bongo". *Le Monde.fr* (ფრანგული). 2023-08-30. ციტირების თარიღი: 2023-08-30.
2. ↑  Walsh, Declan (2023-08-30). „Gabon Military Officers Say They Are Seizing Power". *The New York Times* (ინგლისური). 0362-4331. ციტირების თარიღი: 2023-08-30.
3. ↑  გაბონის პრეზიდენტი ალი ბონგო ონდიმბა შინაპატიმრობაში იმყოფება
სურამის ციხე
ციხესიმაგრე საფრანგეთში
**ციხესიმაგრე** — შენობა (ან შენობების კომპლექსი), რომელისაც აქვს საცხოვრებელი და სამხედრო ფუნქციები (ჰქონდა). ციხესიმაგრეების უმეტესობა დღემდე შემორჩა და ითვლება ისტორიული ძეგლად.

ციხესიმაგრეებს ჰქონდათ გარშემორტყმული გალავანი მტრებისგან დასაცავად. ციხესიმაგრეების დაპყრობა ხდებოდა მიწებზე ძალაუფლების მოპოვების მიზნით. ციხესიმაგრეების კონსტრუქცია მუდმივად იცვლებოდა, ემატებოდა ახალი ხრიკები თავდამსხმელების მოსაგერიებლად, მაგალითად მდუღარე წყალი (ან ზეთი) რომელსაც სპეციალური ხვრელებიდან ასხამდნენ და მტრებს ბუგავდნენ. თუმცა თავდამსხმელ მხარესაც ჰქონდა უამრავი ხრიკი როგორიცაა გვირაბის გაყვანა. ციხესიმაგრის დაპყრობა ხდებოდა ორი გზით: ალყის შემორტყმა და იქ გაჩერება სანამ თავდამცველ მხარეს საკვები არ გამოელეეოდა და არ დანებდებოდა (ეს თვეები გრძელდებოდა) ან შიგნით შეღწევა და დაცვის განადგურება. თუმცა საკმაოდ ბევრ ციხესიმაგრეს ალყა არასოდეს გადაუტანია.

ზოგჯერ ციხე კოშკის გარშემო წყლის ზღუდე იყო, რომ მტრები არ შეღწეულიყვნენ ციხესიმაგრეში, ციხესიმაგრეებს ჰქონდათ გარე ეზო, სადაც მდებარეობდა საჯიბნოები, სახელოსნოები და სხვა, ციხესიმაგრის ცენტრი — შიდა ეზო კი მოიცავდა დარბაზს, სამლოცველოს და სამზარეულოს ფეოდალისთვის.

ფუნქციები
---------

* სამხედრო (საომარი ოპერაციების ცენტრი, საომარი მდგომარეობის კონტროლის ადგილი)
* ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური (ქვეყნის ადმინისტრაციული, სამართავი ადგილი)
* კულტურული

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ციხესიმაგრეების სია
* მსოფლიო ციხესიმაგრეთა სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი ციხესიმაგრის და შუა საუკუნეების შესახებ დაარქივებული 2014-10-13 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* *გამომცემლობა პალიტრა L* ეს სამყაროა ტ. რაინდები და ციხე-კოშკები გვ 22-24, 26, 2010. ISBN 978-99940-42-84-5
ჰანგაკუ გოძენი, იოშიტოშის ნამუშევარი, 1885
**ჰანგაკუ გოძენი** (坂額御前) — ქალი მებრძოლი სამურაი, ერთ-ერთი შედარებით მცირე იაპონელ ქალ მებრძოლებს შორის, რომელიც ჩვეულებრივ ცნობილია ისტორიაში ან კლასიკურ ლიტერატურაში.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ის ცხოვრობდა ჰეიანის პერიოდის დასასრულსა და კამაკურას პერიოდის დასაწყისში. მისი სხვა სახელია **იტაგაკი** (板額、飯角). ის იყო მეომარ ჯო სუკეკუნის ქალიშვილი, მისი და-ძმები იყვნენ სუკენაგა და სუკემოტო (ან ნაგამოჩი).

საქმიანობა და დატყვევება
------------------------

ჯო იყვნენ მებრძოლები, ტაირა კლანის მოკავშირები ეჩიგოს პროვინციაში (დღევანდელი ნიიგატა პრეფექტურა). ისინი დამარცხდნენ გენპეის ბრძოლებში და დაკარგეს თავიანი ძალა. 1201 წელს თავის ბიძაშვილ ჯო სუკემორისთან ერთად ჰანგაკუ გოძენმა გააძლიერა არმია სუკემოტოს თავდასხმის საპასუხოდ, მიზნად კი დაისახა კამაკურა სიოგუნატის დამხობა. ჰანგაკუმ და სუკენაგამ დაიკავეს თავდაცვითი პოზიცია ფორტ ტორისაკაიმაზე სასაკი მორიტსუნას თავდასხმების მოსაგერიებლად. ჰანგაკუ სათავეში ედგა 3000 მეომარს, რომელიც 10000-იანი არმიისგან იცავდა თავს, ისინი ემსახურებოდნენ ჰოჯოს კლანს. 

საბოლოოდ ჰანგკუ ისრით დაჭრეს და ჩაიგდეს ტყვედ, ხოლო წინმძღოლის გარეშე თავდაცვამ მოშლა დაიწყო. ჰანგაკუ გადაიყვანეს კამაკურაში. როდესაც ის წარუდგინეს სიოგუნატ მინამოტო ნო იორიიეს, ჰანგაკუ შეხვდა ასარი იოშიტოს, რომელიც იყო კაი გენჯის მეომარი, რომელმაც მიიღო სიოგუნატის ნებართვა, რომ ცოლად შეერთო ჰანგაკუ. ისინი ცხოვრობდნენ კაიში, სადაც ცნობილი, რომ ჰყავდათ ერთი ქალიშვილი.

კულტურული წყაროები
------------------

ჰანგაკუ ჩნდება აძუმა კაგამიში.

ამბობდნენ, რომ ჰანგაკუ იყო „მამაკაცივით უშიშარი და მშვენიერი, როგორც ყვავილი", ასევე ამბობდნენ, რომ ჰანგაკუმ ბრძოლაში შეიპყრო ნაგინატა. ბევრი მთხრობელი და მბეჭდავი ასახავდა ჰანგაკუს თავიანთ ნამუშევრებში, მათ შორის კუნიოში, რომელსაც დამზადებული აქვს არაერთი მებრძოლი ქალის ნამუშევარი. ამ ნამუშევრებში, ასევე გამოსახულნი იყვნენ ისტორიული და ლიტერატურული პირები, როგორებიც იყვნენ ტომოე გოძენი, შიძუკა გოძენი და ჰოჯო მასაკო.

სქოლიო
------

1. ↑   დაარქივებული September 12, 2005, საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  Beard, Mary (1953). *The Force of Women in Japanese History*.  Public Affairs Press,   გვ. 72–73.  Cited by Cook, Bernard (2006). „Japan, Women Warriors in Ancient and Medieval Japan". *Women and War: A Historical Encyclopedia from Antiquity to the Present*. ABC-CLIO. pp. 326–327.
**ჰანოვერის სამეფო** (გერმ. Königreich Hannover) — სამეფო თანამედროვე გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში 1814–1866 წწ. დედაქალაქი ჰანოვერი. იგი დაარსდა ვენის კონგრესის შემდეგ ნაპოლეონისეული ვესტფალიის სამეფოს გაუქმების შედეგად.

ისტორია
-------

ნაპოლეონის ომების შედეგად 1803 წელს საფრანგეთმა მოახდინა ჰანოვერის ოკუპაცია. ჟან ბატისტ ბერნადოტი, ნორვეგიისა და შვედეთის მომავალი მეფე, 1804 წლის 14 მაისს ჰანოვერის გუბერნატორად დაინიშნა. რამდენიმე თვის შემდეგ ჰანოვერი პრუსიამ დაიპყრო, ხოლო 1807 წელს შევიდა ჟერომ ბონაპარტის მეთურობით შექმნილ ვესტფალიის სამეფოს შემადგენლობაში. 1814 წელს ვენის კონგრესის შედეგად ვესტფალია გაუქმდა, შეიქმნა ჰანოვერის სამეფო და შევიდა გერმანიის კავშირში.

პირველი მეფე, ისე, რომ მან არაფერი იცოდა გახდა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III, ამ დროს იგი უკვე უიმედო ფსიქიკურ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. შემდეგი ორი მეფეც ჯორჯ IV და უილიამ IV არასოდეს ყოფილან ჰანოვერში. ფაქტობრივად, 1837 წლამდე ჰანოვერს განაგებდა გენერალ-შტატჰალტერი, ჯორჯ III-ის უმცროსი შვილი ადოლფ ფრედერიკი.

1837 წლიდან სალიკური სამართლის მიხედვით ტახტზე ადის ჯორჯ III-ის მეხუთე შვილი ერნესტ ავგუსტ I. იგი გახდა ჰანოვერის პირველი მეფე, რომელიც მუდმივად ცხოვრობდა ჰანოვერში.

ჰანოვერის სამეფო გაუქმდა 1866 წელს. ამჟამად ყოფილი სამეფოს ტერიტორია შედის ქვემო საქსონიის შემადგენლობაში, ხოლო ჰანოვერი მისი დედაქალაქია.

ლიტერატურა
----------

* Mijndert Bertram: *Das Königreich Hannover – Kleine Geschichte eines vergangenen deutschen Staates*. Hahn, Hannover 2003, ISBN 3-7752-6121-4.
**შუშანიკი** (სომხ. Շուշանիկ, დ. დაახლ. 440 — გ. 475) — ქართლის პიტიახშის ვარსქენის მეუღლე (V საუკუნის II ნახევარი).

ბიოგრაფია
---------

შუშანიკი სომეხთა მხედართმთავრის ვარდან მამიკონიანის ასული და ქართლის პიტიახშის, ვარსქენის მეუღლე იყო. ვარსქენი ვახტანგ I გორგასლის ურჩი მოხელე იყო, რომელმაც ქართლში სპარსეთის სამეფოს გავლენის ზრდასთან ერთად სპარსელთა მხარი დაიჭირა. სპარსეთის სამეფო კართან ურთიერთობის გაუმჯობესების მიზნით ვარსქენ პიტიახში სპარსეთის მეფეს, პეროზს ეწვია, საკუთარი ნებით უარყო ქრისტიანობა, ცეცხლთაყვანისცემლობა მიიღო და მეფეს საკუთარი ცოლისა და შვილების მოქცევაც დაჰპირდა. სამშობლოში დაბრუნებულმა ვარსქენმა ვერ მოახერხა შუშანიკის გადმობირება, რომელმაც არ ისურვა ქრისტიანობის დატოვება, რისთვისაც ის მოწამეობრივად აღესრულა.

VI საუკუნეში ქართველებმა შუშანიკის ნეშტი თბილისში გადმოასვენეს და მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარში დაკრძალეს.

ქრისტიანობისა და სამშობლოს თავისუფლებისათვის წამებული შუშანიკი ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. შუშანიკის ღვაწლი და ცხოვრება აღწერა იაკობ ცურტაველმა (ხუცესმა).

ქართულმა მართლმადიდებლურმა, სომხურ-გრიგორიანულმა და რუსულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიებმა წმინდანად შერაცხეს და ხსენების დღე 17 ოქტომბერი (ქართული და სომხური ეკლესია) და 10 სექტემბერი (რუსული ეკლესია) დააწესეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 60.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა დიდებული მოწამე შუშანიკი (+475)
ბულატის დანის პირი
**ბულატი** (რუს. Булат) — ჯავარდენის ფოლადის რუსული სახელწოდება, რომელიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში ხანდახან გამოიყენებოდა ქართულ ენაშიც. 
დამკვიდრებული მოსაზრებით, რუსული „ბულატი" უნდა მომდინარეობდეს სპარსული „Pulad"-ისაგან, თუმცა მსგავსი ეტიმოლოგიის ტერმინი მრავალ ენაში გვხვდება: ქართული „ფოლადი", სომხური „polovat", ოსური „bulat", თურქული „bolot", მონღოლური „bolot", ქურთული „pula/ pila", ავღანური „polad", ბელუჯური „puluad", არაბული „pulad", სირიული „paldah", ფალაური „pulafat" და ა.შ. ტერმინი სპარსული არ არის და ამ ეტაპზე მისი წარმომავლობა გაურკვეველია. 

გ. მელიქიშვილის აზრით ტერმინი „Pulad" უნდა მომდინარეობდეს ირანის აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მიკვლეულ ლურსმნულ წარწერაში მოხსენებულ ქვეყნის „Puluad"-ის სახელწოდებიდან. ეს უძველესი ქვეყანა, თანამედროვე ირანის ჩრდილო ნაწილში მდებარეობდა და რომლის ტერიტორიაზე მდიდარი რკინის საბადოები არსებობდა. შესაბამისად, გ. მელიქიშვილის აზრით ირანული ტერმინი „პულუად" („პოლავატ, პოლაპატ") წარმოიშვა ძველი ჩრდილო ირანის ოლქის „puluadi"-საგან. 

რუსულ ენაში სიტყვა „ბულატის" ყველაზე ძველი მოხსენიება ივანე და თევდორე ვისოცკების მიერ გაცემულ სიგელს უკავშირდება, რომელიც 1504 წლით თარიღდება, მანამდე კი გამოიყენებოდა სიტყვა „ხარალუგა". ამის შემდეგ ტერმინი „ბულატი" იკაფავს გზას და სალიტერატურო ენაშიც მკვიდრდება. თუმცა ქართული ენისგან განსხვავებით, სადაც ტერმინი „ფოლადი" განზოგადდა და დამკვიდრდა ყველანაირი სახეობის ფოლადის აღსანიშნავად, რუსულ ენაში ტერმინმა „ბულატმა" შეინარჩუნა ჯავარდენის გაგება და ის აღნიშნავს მხოლოდ სპეციალურ საიარაღო ფოლადს — ჯავარდენს. 

XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან შეინიშნებოდა ტენდენცია, რუსული ტერმინი „ბულატი" ქართულ სალიტერატურო ენაშიც დამკვიდრებულიყო ჯავარდენის აღსანიშნავად, თუმცა ქართულ სალიტერატურო ენაში საიარაღო ფოლადების სახელწოდებების მრავალი ვარიანტი არსებობს, რომელთაგან უძველესია „ბასრი", ასევე გვხდება „ფოლადი" და „ჯავარდენი", ხოლო ცალკეულ კუთხეებში ასევე ფიქსირებულია ლოკალური ტერმინებიც. ამდენად, რუსული სახელწოდების ხელოვნურად დამკვიდრების აუცილებლობას სპეციალისტები ვერ ხედავენ.

სქოლიო
------

1. ↑  Двалишвили Л.Б. Анализ грузинской традиционной терминологии, обозначающей булат и дамасскую сталь // Историческое оружиеведение. 2023. № 12. გვ. 109 - 162.
2. ↑  დვალიშვილი ლ. თბილისური ფოლადი და ელიარაშვილები. თბ. 2023, გვ. 24.
3. ↑  Меликишвили Г. А. О некоторых наименованиях металлов в древневосточных и кавказских языках. Вестник древней истории. N 4 (106). 1968, გვ. 122-127.
4. ↑  Железнов В.Ф. Исторические сведения о булате в России. Сп типо-литография. С-П тюрьмы, 1906, გვ. 40.
5. ↑  ჩოლოყაშვილი კ. ბულატის თბილისელი ოსტატები. მეცნიერება და ტექნიკა, #5, 1956, გვ. 15-16.
6. ↑  თავაძე ფ. ინანიშვილი გ. ამაღლობელი ბ. სხმული ბულატის სტრუქტურული გამოკვლევა. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. 108, N1. თბ.1982, გვ.113-116.
**რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების ჩანაწერები** (რუს. «Записки Кавказского Отдела Императорского Русского Географического Общества») — რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების პერიოდული სამეცნიერო ბეჭდვითი ორგანო. გამოცემულია 30 წიგნი (I-XXX, 1852-1917). თავდაპირველად იბეჭდებოდა როგორც განყოფილების წევრთა, ისე ევროპის მეცნიერთა გეოგრაფიული, ეთნოგრაფიული, ისტორიული, ბიბლიოგრაფიული და სხვა შრომები, 1872 წლამდე ინეჭდებოდა აგრეთვე განყოფილების ადმინისტრაციულ-ორგანიზაციული საქმიანობის მიმოხილვაც. ძირითადად გამოდიოდა თბილისში, IX წიგნი დაიბეჭდა პეტერბურგში (1875), XXI და XXII — პიატიგორსკში (1899, 1902).

ლიტერატურა
----------

* *კაპანაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 482.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Записки Кавказского отдела ИРГО. 1852-1913. დაარქივებული 2016-04-20 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიონი**. |

**სიონი** (ფრანგ. Sion, გერმ. Sitten, ლათ. Sedunum) — ქალაქი შვეიცარიაში, ვალეს კანტონის დედაქალაქი. გაშენებულია მდინარე რონის ნაპირებზე. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 30 363 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ვალერის ბაზილიკა და ტურბილონის ციხესიმაგრე. სიონს გააჩნია აეროპორტი, რომელიც როგორც სამხედრო, ისე სამოქალაქო მიზნებისთვის გამოიყენება, ფუნქციონირებს სამაშველო ბაზა. ჰყავს ადგილობრივი საფეხბურთო კლუბი სიონი, რომელიც ამჟამად შვეიცარიის სუპერ-ლიგაში ასპარეზობს.

ამ ტერიტორიაზე წარსულში კელტების მსხვილი დასახლება *სედუნუმი* არსებობდა. დამოუკიდებელი ქალაქი V საუკუნეში გახდა, როდესაც აქ ეპარქიის ცენტრი ამოქმედდა. 1475 წელს, სავოიის ომის დროს ქალაქი დაინგრა. ასევე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1788 წლის მასშტაბური ხანძრის შედეგად.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* არგენტინის დროშა კოლონი, არგენტინა
* აშშ-ის დროშა ფილიპი, აშშ
* საფრანგეთის დროშა სალ-სიურ-შერი, საფრანგეთი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (გერმანული) (ფრანგული)
* ტურისტული მეგზური

სქოლიო
------

1. ↑  Conseil des Communes et Regions d'Europe დაარქივებული 2012-07-30 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links (ფრანგული) accessed 27 April 2011
**კარდანახის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახში.

გეგმით სწორკუთხა კოშკიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი და მასზე მიმდგარი სამხრეთ და ჩრდილო კედლების მცირე ნაწილები. სხვა კედლების მხოლოდ კვალი იკითხება. კოშკი სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით იყო აგებული. კედლები ინტერიერში ბათქაშით არის გასწორებული, რომელშიც აგურის ცალკეული ნატეხებია ჩართული. აღმოსავლეთ კედლის შუაში, გეგმით სწორკუთხა ბუხარია. ამავე კედელში, ხუთი სათოფური და ერთი ნიშაა დატანილი. ნიშაში თიხის ჭურჭელი იყო ჩადგმული (შემორჩენილია კვალი). სამხრეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში ერთი სათოფურია, ჩრდილოეთისაში კი — ორი. სამხრეთ სათოფურის ზემოთ, სართულშუა გადახურვის კოჭის ჩასადგმელი ბუდეა. კოშკის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 100 მეტრის დაშორებით, იმავე ხანის მეორე კოშკის ნანგრევია. მისგან ოთხივე კედელია შემორჩენილი. კოშკი გეგმით კვადრატულია, ნაგებია რიყის ქვით. შიგნით მთლიანად ამოვსებულია მიწით. აღმოსავლეთ კედელში სამი სათოფურია, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში — ორ-ორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21489
**БМД-2 «Будка»** (საბრძოლო სადესანტო მანქანა 2) — საბჭოთა მცურავი საბრძოლო მანქანა რომელიც შეიქმნა БМД-1 ის ბაზაზე და იყო სამხედრო სადესანტო მანქანა.მისი დესანტირება შეუძლია Ан-12, Ан-22 და Ил-76.მა უნდა ჩაენაცვლებინა მისი წინა მორბედი БМД-1 თუმცა გადაწყვეილება ვერ განხორციელდა რადგან 1980 წელს საბჭოთა ეკონომიკა კრიზისში იყო.NATO-მ კი მიანიჭა მას სახელი BMD M1981/1.

### განვითარება

საბჭოთა არმია ავღანეთის ომში მასობრივად იყენებდა ქვეთთა საბრძოლო მანქანს BMP-1 - ს და სამხედრო სადესანტო მანქანას BMD-1-ს რომლებიც შეიარაღებულნი იყვნენ 73 მმ ქვემეხით 2A28 "Grom" რომელიც გამოირჩეოდა ნელი სწრაფ სროლით ასევე შეიარაღებაში ჰქონდათ ტანკ საწინააღმდეგო 9M14 "Malyutka" (და მისი მოდიფიკაციები 9M14M "Malyutka-M",9M14P "Malyutka-P") ასევე ჰქონდათ 7.62მმ PKT ტიპის ტყვიამფრქვევები ეს კი იყო ძალიან საშიში დაჯავშნული ტექნიკისთვის თუმცა ავღანელებს საერთოდ არ გააჩნდათ დაჯავშნული ტექნიკა და ეს შეიარაღება სრულიად არ იყო საჭირო ომში.
1981 წელს ავღანეთის ომში გაგზავნეს ახალი ქვეითთა საბრძოლო მანქანა BMP-2 რომელსაც მისი წინამორბედი BMP-1 ისგან განსხვავებით გააჩნდა 30 მმ 2A42 ქვემეხი რომელიც "Grom"გან განსხვავებით უფრო სწრაფად ისროდა ასევე მოხდა ტანკსაწინააღმდეგო იარაღების შეცვლა და დაუყენეს 9M113 Konkurs,9M113M "Konkurs-M,9M111 "Fagot",9M111-2 "Fagot" რომელიც უფრო ეფექტიანი იქნებოდა ავღანურ რელიეფზე.
ბე-ემ-პე 2-ის მსგავსად მოდერნიზაცია ჩაუტარეს BMD-1ს და მიიღო ახალი სახელწოდება BMD-2,ახალ სადესანტო მანქანას ჰქონდა 30მმ 2A42 ტიპის ატომატურ ქვემეხი ასევე ეს ქვემეხი დაუყენეს BMD-3 - ს

### საბრძოლო ისტორია

ბმდ-2 მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის ომი ავღანეთში ასევე აფხაზეთის ომში და რუსეთ საქართველოს ომში

### ოპერატორები

* რუსეთი - 361 2007 წლის მონაცემებით

* უზბეკეთი - 9

* უკრაინა - 78

* ინდოეთი - ?

### მოდიფიკაციები

* **BMD-2 (Ob'yekt 916)** - საბაზო ვერსია

* **BMD-2K** - სამეთაურო მოდიფიკაცია

* **BMD-2M** - მოდერნიზებული ვარიანტი რომელსაც დამატებული ჰქონდა კვამლის ყუმბარები

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* BMD-1

* BMD-3

* BMP-1

* BMP-2

* BMP-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.military-today.com-ზე
* www.enemyforces.net-ზე დაარქივებული 2010-06-12 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***БМД-2***
**ჩიტრე** (ესპ. Chitré) — ქალაქი პანამაში, ერერას პროვინციაში. მდებარეობს პანამის ყურიდან 7 კილომეტრის დაშორებით, ასუეროს ნახევარკუნძულზე. სახელი „ჩიტრე" მომდინარეობს ადგილობრივი ტომი ჩიტრასგან. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 50 684 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია
-------

ჩიტრე დაარსდა 1848 წლის 19 ოქტომბერს. როდესაც 1915 წელს ერერას პროვინცია შეიქმნა, ჩიტრე მისი დედაქალაქი გახდა. 1941 წელს, არნულფო არიასის პრეზიდენტობის დროს ერერას პროვინცია ლოს-სანტოსის პროვინციას შეუერთდა და ჩიტრე მათი საერთო დედაქალაქი გახდა. რიკარდო ადოლფო დე ლა გუარდიას პრეზიდენტობის დროს პროვინციები კვლავ გაიყო და ჩიტრე ისევ ერერას პროვინციის დედაქალაქად დარჩა.

1948 წლის 19 ოქტომბერს ჩიტრეში დიდი ზარ-ზეიმით აღნიშნეს დაარსების ასი წლისთავი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პანამის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Museo Fabio Rodríguez Rios დაარქივებული 2014-11-02 საიტზე Wayback Machine.
* La Prensa, Panama Recordando a ‘El Maicero’ დაარქივებული 2007-10-15 საიტზე Wayback Machine.
* Historia del Distrito de Chitré დაარქივებული 2008-03-17 საიტზე Wayback Machine.
*

სქოლიო
------

1. ↑
**გიორგი** (ერისკაცობაში — **გიორგი იესეს ძე გარსევანიშვილი**; დ. დაახლ. 1680 — გ. 20 ივნისი, 1745, მოსკოვი) — ქართველი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

დაახლოებული იყო ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ის ოჯახთან. ღვთისმეტყველებას ასწავლიდა ბაქარს და ვახუშტი ბატონიშვილს. მისი ძმა, იესე, იყო სამეფო კარისა და ოქონის ხატის დეკანოზი, ჯვარისმტვირთველი. 1724 წელს ემიგრაციაში გაჰყვა ვახტანგ VI-ს. რუსეთში სხვა ქართველ სასულიერო მოღვაწეებთან ერთად ჩაირიცხა სინოდის შტატში. შემდეგ მოღვაწეობდა მოსკოვის ქართველთა ახალშენში. 1730 წლის მარტში ვახტანგ VI-მ და ბაქარმა საგანგებო დავალებით საქართველოში გამოგზავნეს. მას გამოჰყვა არქიმანდრიტი არსენიც (ფიცხელაური). 1737 წლიდან გიორგი საბოლოოდ დასახლდა მოსკოვში. დაკრძალულია ვსესვიატსკოეს ტაძრის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ფ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 16.
* გარსევანიშვილი გიორგი // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012. - გვ.56

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი (გარსევანიშვილი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭირაქაძე**. |

**გია ჭირაქაძე** (დ. 21 სექტემბერი, 1937 — გ. 19 მარტი, 2017) — ქართველი მომღერალი, ანსამბლ „ქართული ხმების" დამფუძნებელი და ვოკალისტი (ბანი). აგრეთვე საქართველოს დამსახურებული არტისტი, სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, ღირსების ორდენის კავალერი, ტელეწამყვანი.

წლების განმავლობაში იყო „ქართული ხმების", შემდეგ ანსამბლ „დიელოს" წევრი. 18 წელი იმუშავა საქართველოს ტელევიზიაში. ითვლება, რომ მის სახელს უკავშირდება შოუმენის კულტურის დამკვიდრება საქართველოში. 2014 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება. 2016 წლის 21 სექტემბერს, მომღერლის დაბადების დღეს, ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ მისი სახელობის ვარსკვლავი გაიხსნა.

გია ჭირაქაძე 79 წლის ასაკში გულის შეტევით გარდაიცვალა.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1997: ღირსების ორდენი
* 2014: თბილისის საპატიო მოქალაქე
* სახელმწიფო პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გია ჭირაქაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  „მომღერალი გია ჭირაქაძე გარდაიცვალა", ambebi.ge
2. ↑  გია ჭირაქაძე. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 22 ნოემბერი, 2018.