recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ნიკოლოზ I-ის ძეგლი** (რუს. Памятник Николаю I) — რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის ძეგლი. მდებარეობს ისააკის მოედანზე, მარიის სასახლისა და ისააკის ტაძარს შორის. ძეგლის მშენებლობა დაიწყეს 1856 წელს იმპერატორის გარდაცვალების შემდეგ არქიტექტორ ოგიუსტ მონფერანის პროექტის მიხედვით და გახსნეს 1859 წლის 7 ივლისს.

აღწერა
------

ძეგლი წარმოადგენს ნიკოლოზ I-ის ექვსმეტრიან გამოსახულებას, რომელიც არის პეტრე კლოდტის ნამუშევარი და დგას კვარცხლბეკზე. იმპერატორი გამოსახულია სააღლუმე ფორმაში ცხენზე ამხედრებული.

ძეგლის კვარცხლბეკზე მუშაობდა ოგიუსტ მონფერანი და იგი დამზადებულია შოკშის კვარციტისა და თეთრი იტალიური მარმარილოსაგან. ცოკოლი შესრულებულია ნაცრისფერი გრანიტისაგან. 

ძეგლის კვარცხლბეკზე გამოსახულია ოთხი ალეგორიული ქალის ფიგურა, რომელზეც მუშაობდა რობერტ ზალემანი. ისინი განასახირებენ „ძალას", „სიბრძნეს", „სამართლიანობასა" და „რწმენას". ქალტა ფიგურების თავები გამოსახავს იმპერატრიცა ალექსანდრა ფიოდირეს ასულს და ნიკოლოზ I-ის სამ ქალიშვილს, მარიას, ალექსანდრასა და ოლღას. 

ძეგლის ოთხი ბარელიეფი, რომელიც განთავსებულია კვარცხლბეკის კედლებზე, მოგვითხობს ნიკოლოზ I-ის მმართველობის მნიშნელოვან ამბებზე.

ძეგლის აღმართვა დაჯდა 753 ათასი რუბლი ვერცხლით. მის ჩამოსხმაზე დაიხარჯა 1 300 ფუთი მეტალი. ძეგლის პირველი ჩამოსხმა წარუმატებელი იყო, რადგან ფორმა დაკარგა.

თავისი დროისათვის ძეგლი ითვლებდა საინჟინრო სასწაულად: ეს იყო ევროპაში პირველი ძეგლი ცხენთან ერთად, რომელიც იდგა ორ წერტილზე (ცხენის ორ უკანა ფეხზე). პირველად აღნიშული მეთოდი გამოიყენეს პრეზიდენტ ენდრიუ ჯექსონის ძეგლის აღმართვისას ვაშინგტონში თეთრი სახლის წინ.

ძეგლი საბჭოთა პერიოდში
----------------------

ბლოკადის დროს 1942 წელს ძეგლს კამუფლაჟი გაუკეთეს
1917 წლის მარტში თებერვლის რევოლუციიდან ძალიან მალევე პუბლიცისტმა, დეკაბრისტების ხსოვნის საზოგადოების თავჯდომარემ ლონგინ პანტელეევმა განაცხადა, რომ ძეგლ ახალი ხელისუფლებისათვის შეუფერებელია და წამოაყენა წინადადება მის კვარცხლბეკზე დაემონტაჟებინათ 1825 წლის 14 დეკემბრის აჯანყების მონაწილეთა ძეგლი. 

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ არაერთხელ დადგა საკითხი ძეგლის დანგრევის შესახებ, მაგრამ თავისი უნიკალური არქიტექტურის გამო (ძეგლის ორ საყრდენზე დგომა) იგი აღიარეს საინჟინრო შედევრად და არ დაუნგრევიათ თვით საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდშიც კი. 1930-იან წლებში მხოლოდ ძეგლის გარშემო მდებარე პატარა ღობის დემონტაჟი მოახდინეს. 1992 წელს ღობე აღადგინეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятник Николаю I на сайте электронной энциклопедии Санкт-Петербурга დაარქივებული 2020-01-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Карелия официальная.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-01. ციტირების თარიღი: 2018-11-27.
2. ↑  E. Моллер. Общественная жизнь в Петербурге // Русское слово. — 1859. — № 7. — С. 153—154.
3. ↑  *Пантелеев Л. Ф.* Памятник декабристам // Дело народа 1917, № 13 (30 марта). — С. 1
**გიორგი ლეონიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი). თავისუფლების მოედნიდან პაოლო იაშვილის ქუჩამდე. ალ. პიშჩევუჩის თბილისის გეგმის (1785) მიხედვით ამ ადგილას ყოფილა „ერეკლეს ბაღი". ქუჩა წარმოიქმნა XIX საუკუნის I ნახევარში. ადრე მთის ქუჩა ერქვა, 1843 წლის შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც სოლოლაკის ქუჩა, 1922 წელს აღმასკომის ქუჩა დაერქვა, ასევეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. 1935 წელს — სერგეი კიროვის, 1990 გიორგი ლეონიძის სახელი ეწოდა (იგი ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა). 

ქუჩის ხუროთმოძღვრული სახე XIX საუკუნის დასასრულს და XX საუკუნის დასაწყისში ჩამოყალიბდა. სახლების უმეტესობა რენესანსულ-ბაროკული სტილისაა. ცალკეულ შენობათაგან საინტერესოა ახლანდელი ბანკის შენობა (1913, არქიტექტორი მიხეილ ოჰანჯანოვი „მოდერნი"). ქუჩაზეა აკაკი ხორავას სახელობის მსახიობის სახლი, XIX საუკუნის დასასრულის და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 104-105, ISBN 978-99928-20-35-3.
L-ალანინის სტრუქტურა
 **ალანინი** (შემოკლებით  **ALA**  ან  **A**  ) — α ამინომჟავა ქიმიური ფორმულით CH3CH(NH2)COOH. L იზომერი არის იმ 20 ამინომჟავათაგანი, რომელიც გენეტიკური კოდით კოდირდება. მისი კოდონებია GCU, GCC, GCA და GCG. კლასიფიცირდება, როგორც არაპოლარული ამინომჟავა. D ალანინი გვხვდება ბაქტერიული უჯრედების კედელსა და ზოგიერთ პეპტიდურ ანტიბიოტიკში.

სტრუქტურა
---------

ალანინის α ნახშირბადის ატომს უკავშირდება მეთილის ჯგუფი (-CH3). ალანინის მეთილის ჯგუფი არარეაქტიულია და ამიტომაც თითქმის არასდროს არ არის ჩართული ცილის ფუნქციონირებაში.

მიღების წყაროები
----------------

#### დიეტური წყარო

ალანინი არაესენციური ამინომჟავაა, რაც იმას ნიშნავს რომ ადამიანის ორგანიზმს შეუძლია მისი სინთეზი და არ არის აუცილებელი მისი მიღება საკვებით. ის აღმოჩენილია საკმაოდ ბევრ პროდუქტში, მაგრამ განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით ხორცში.

ალანინის წყაროებია

* **ცხოველური წყარო**: ხორცი,ზღვის პროდუქტები, კვერცხი, თევზი, ჟელატინი.
* **მცენარეული წყარო** : ლობიო, თხილი, ყავისფერი ბრინჯი, სიმინდი და ა.შ

#### ბიოსინთეზი

ორგანიზმში ალანინი შეიძლება წარმოიქმნას პირუვატისგან და განშტოებულ ჯაჭვიანი ამინომჟავებიდან, როგორებიცაა ვალინი, ლეიცინი და იზოლეიცინი.

ალანინი უფრო ხშირად მიიღება პირუვატის რედუქციული ამინირებით.რადგან ტრანსამინირების რეაქცია ადვილად შექცევადია (პირუვატის უკან მიღება ადვილად ხდება), ამიტომ მჭიდრო კავშირი აქვს ისეთ მეტაბოლურ გზებთნ როგორიცაა გლიკოლიზი, გლუკონეოგენეზი და ლიმონმჟავას ციკლი. ის ასევე უკავშირდება ლაქტატს გლუკოზის წარმოქმნით — ალანინის ციკლი.

ლიტერატურა
----------

1. "Nomenclature and symbolism for amino acids and peptides (IUPAC-IUB Recommendations 1983)", Pure Appl. Chem. 56 (5), 1984: 595–624, doi:10.1351/pac198456050595.
2. Nelson, David L.; Cox, Michael M. (2005), Principles of Biochemistry (4th ed.), New York: W. H. Freeman, pp. 684–85, ISBN 0-7167-4339-6.
**ხორხების მღვიმე**, **ხორხების საყინულე** — ყინულოვანი მღვიმე საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბედენის ლავური პლატოს სამხრეთ კიდეზე, მდინარე კლდეისისწყლის ზემო აუზში, ზღვის დონიდან 1400 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია დოლერიტულ ლავებში. მღვიმეს საფეხურებრივი ფსკერი აქვს. საერთო სიღრმე 14 მ.

ზაფხულში რამდენიმე შახტში ჩნდება მცირე ყინულის ფენა. 30 მ სიმაღლის დოლერიტული კედლის სამხრეთ ძირში, ადგილი ირგვლივ, 40 მ რადიუსით მოვაკებულია, რომელზედაც მიმოფანტულია დოლერიტის ჩამონგრეული ნაშალი მასალა. ლავური ღვარის ქვიან ზედაპირში იხსნება ხვრელები, რომლებშიც ადამიანს ჩასვლა შეუძლია.

ხვრელები ლავაში გაჩენილია ტექტონიკური და, ალბათ, გრავიტაციული პროცესების შედეგად. ერთ-ერთი მათგანი 12 მ სიღრმის მქონე საფეხურებიანი გვირაბია, რომლის კედლებზე და ფსკერზე ზაფხულობით შეიძლება ბროლივით გამჭვირვალე ყინულის ნახვა. ყინული სხვა ხვრელებშიც ჩნდება. განსაკუთრებით უხვად ყინული ცხელ ზაფხულში წარმოიქმნება.

ზამთრობით ყინული დნება და რამდენიმე მეტრის დაშორებით დასაბამს აძლევს თბილ წყაროს. მღვიმეში წარმოქმნილ ყინულს ადამიანები, სამეურნეო თვალსაზრისით, უხსოვარი დროიდან იყენებდნენ. ვახუშტის ეპოქასთან შედარებით, ამჟამად ყინული აქ ნაკლები რაოდენობით არის. იქვე შემონახულია დიდრონი ქვებით ტლანქად ნაგები გვირაბისებური სიღრუე, რომელიც, ალბათ, საიდუმლო სალოცავს წარმოადგენდა მტრის შემოსევების დროს. 1991 წლამდე, მღვიმის მიჯნაზე, სოფელ პატარა კლდეისში ცხოვრობდა მოსახლეობა. ამჟამად აქ მხოლოდ ნასახლარებია.

ხორხების მღვიმე პირველად აღწერა ვახუშტი ბატონიშვილმა „საქართველოს გეოგრაფიულ აღწერაში":

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ჴორჴებს არს ქვაბი კლდისა, რომელი არს ზამთარ თბილი, ვითარცა აბანო, და ზაფხულს დის წყარონი კლდიდამ. მას წყაროს ჰყინავს, და არს ყინული ფრიად წმიდა და მრავალი, ჰზიდვენ ზაფხულს მეფისათვის." |
|  |  |

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 228.
2. 1 2 3 4  კობა ხარაძე. საქართველოს ბუნების ფენომენები. თბ, 2014. გვ. 102–103
3. ↑  „საქართველოს სსრ წითელი წიგნი", გამომცემლობა «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1982. გვ. 190–191
4. ↑  ლევან მარუაშვილი. მღვიმეთმცოდნეობის საფუძვლები, თბ. 1973, გვ. 218
5. ↑  ვახუშტი ბატონიშვილი. საქართველოს გეოგრაფია. რედაქცია გ. ჯანაშვილისა. თფილისი, 1904
**პოასის ვულკანის ეროვნული პარკი** (ესპ. *Parque Nacional Volcán Poás*) — ეროვნული პარკი კოსტა-რიკაში, წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლის სიახლოვეს, ალახუელის პროვინციაში. მოიცავს ვულკან პოასის ირგვლივ მდებარე სივრცეს, ცენტრალურ ვულკანურ კონსერვაციულ არეალში. პარკის ფართობი დაახლოებით 65 კმ²-ს შეადგენს. ვულკანის მთავარი კრატერის სიღრმე 290 მეტრია და საკმაოდ აქტიურია, ახასიათებს გეიზერებისა და ლავის მცირე ამოფრქვევები. თუმცა, ბოლო ამოფრქვევები 1952-54 წლებში დაფიქსირდა. პარკს ასევე მიეკუთვნება ორი სხვა კრატერი, ჩამქრალი ვონ-ფრანცუისი და ბოტოსი. ეს უკანასკნელი თვალწარმტაცი, ცივი, მწვანე წყლიანი კრატერის ტბაა 370 მეტრიანი დიამეტრით. ბოტოსის კრატერი ბოლო 7 500 წლის მანძილზე არ ამოფრქვეულა. ორივე კრატერისკენ მიემართება საფეხმავლო ბილიკები. პარკის ტერიტორიაზე ხშირია გოგირდოვანი გაზის ამოფრქვევა, რის გამოც ის მნახველთათვის ხშირად დახურულია. ბოლო ათწლეულში შეინიშნება გამოვლინებები, რომ ვულკანი ნელ-ნელა ემზადება ახალი ამოფრქვევისთვის.

ფლორა და ფაუნა
--------------

პარკში გავრცელებულია ველურ მცენარეთა და ცხოველთა სახეობები; მაგალითად, პოასის მაგნოლიის ხე და მთის ქოჩორა ციყვი (*Syntheosciurus brochus*). ბინადრობს ფრინველთა მრავალი სახეობა, მათ შორისაა თიხისფერი შაშვი (*Turdus grayi*), კაშკაშა კეცალი (*Pharomachrus mocinno*), ასევე კოლიბრების, ტანაგერის, ტირანისებრთა და ტუკანისებრთა რამდენიმე სახეობა.

ტბა ბოტოსის კრატერში.
ფუმაროლების აქტივობა პოასის კრატერში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Poás Volcano National Park
* Poas Volcano National Park
**სტრიქნინი** (ლათ. Strychninum) — ალკალოიდი, რომელსაც შეიცავს ქუჩულას (Strychnos nux-vomica) თესლი. 1818 წელს აღმოაჩინეს ფრანგმა ქიმიკოსებმა პიერ ჟოზეფ პელტიემ და ჟოზეფ კავანტუმ. 1954 წელს რობერტ ვუდვორდმა თანამშრომლებთან ერთად მოახდინა სტრიქნინის სრული სინთეზი. ქიმიური აღნაგობით სტრიქნინი რთული პოლიციკლური ნაერთია (**C21H22N2O2**); ცუდად იხსნება წყალში, იხსნება სპირტსა და ქლოროფორმში. სტრიქნინი ძლიერი ტოქსიკური შხამია. სამკურნალო დოზები (მედიცინაში იხმარება აზოტის ნიტრატი და გალენური პრეპარატები, რომელსაც იღებენ ქუჩულას თესლისაგან) ასტიმულირებს ზურგის ტვინის რეფლექსურ ფუნქციას, აძლიერებს მოგრძო ტვინისა და მის ზემოთ მდებარე თავის ტვინის ცენტრების აგზნებადობას. სტრიქნინის ტოქსიკური დოზები იწვევს დამახასიათებელ ტეტანურ კრუნჩხვებს (ოპისტოტონუსი, „სარდონიკური ღიმილი") და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 581.

სქოლიო
------

1. ↑  Pelletier and Caventou (1818) "Note sur un nouvel alkalai" (Note on a new alkali), *Annales de Chimie et de Physique*, vol. 8, pages 323-324. See also: Pelletier and Caventou (1819) "Mémoire sur un nouvel alcali vegetal (la strychnine) trouvé dans la feve de Saint-Ignace, la noix vomique, etc." (Memoir on a new vegetable alkali (strychnine) found in the St. Ignatius bean, the nux vomica, etc), *Annales de Chimie et de Physique*, vol. 10, pages 142 - 176.
**ნათელა საღარაძე** (დ. 24 დეკემბერი, 1924, თბილისი — გ. 22 ნოემბერი, 2018) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1963), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990), ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის მე-20 საშუალო სკოლა. 1942-1944 წლებში სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტში. 

მისი დებიუტი შედგა მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის სცენაზე (ელისაბედი, ი ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი"). სხვადასხვა წლებში მუშაობდა მარჯანიშვილის (1944-1946), სოხუმის (1946-1948), გორის (1948-1952) თეტრებში. 1952 წლიდან ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის თეტრის მსხიობია. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: როზალია (ა. შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის"), შუშანა (კ. კალაძის „სოფლის საამო საღამოები"), მისის სიმპსონი (ა. პეტროვის „მშვიდობის კუნძული"), დედოფალი რუსუდანი (გ. ქელბაქიანის „თქმულება დიდ მეგობრობაზე"), გრაფინია ალმავივა (ბომარშეს „ფიგაროს ქორწინება"), ლედი მაკდონალდი (ლ. თაქთაქიშვილის „გრიბოედოვი"), გულქანი (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი"), ემილია (უ. შექსპირის „ოტელო"), მისის დაჯენი (ბ. შოუს „ეშმაკის მოწაფე"), მსახიობი ქალი (კ. გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი"), თამარი (ი. ვაკელი „გიორგი სააკაძე"), ვარვარა კარპოვნა (კ. ბუაჩიძის „ეზოში ავი ძაღლია"), ქეთევანი (ა. ჩიჯავაძის „თხუნელა"), გულქანი (ა. სუმბათაშვილის „მოკვეთილი"), ეკვირინე (დ კლდიაშვილის „ქამუშაძის გაჭირვება"), ბერნარდა ალბა (გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი") და სხვა. 

2014 წლის 14 მაისს ნათელა საღარაძეს ქუთაისის თეატრის წინ ვარსკვლავი გაუხსნეს.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1963 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1990 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
* ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნათელა საღარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  მესხიშვილის თეატრის ოფიციალური საიტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-03-31. ციტირების თარიღი: 2023-07-30.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ეფრემი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**წმინდა ეფრემ მცირე** (XI საუკუნე) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი, მთარგმნელი, ფილოლოგი, ფილოსოფოსი.

შემოქმედება
-----------

1027 წელს ბაგრატ მეოთხის გამეფებით უკმაყოფილო თავადებმა (სამხრეთ საქართველოდან) დატოვეს საქართველო და საცხოვრებლად საბერძნეთში გადავიდნენ. მათ შორის იყო თავადი — ვაჩე კარიჭისძე, ისტორიკოსები თვლიან, რომ სწორედ ვაჩე იყო ეფრემ მცირეს მამა.

ეფრემმა მიიღო ბრწყინვალე განათლება კონსტანტინოპოლში და გაემგზავრა შავ მთაზე ანტიოქიასთან ახლოს. დიდია ეფრემ მცირის დამსახურება ქართულ და ბერძნულ სასულიერო ფილოსოფიურ ლიტერატურაში. მისი თხზულებები ეხება საეკლესიო ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროს, მასვე ეკუთვნის ბერძნულიდან ქართულად თარგმნილი დიონისე არეოპაგელის ხუთი თხზულება, მათ შორის არის ფსალმუნების „კომენტარები", „წმინდა მოციქულთა წერილები" და სხვ.

ეფრემმა შექმნა თარგმნის საკუთარი თეორია, რომელიც შემდეგში გახდა შუა საუკუნეების საქართველოში ყველა ნათარგმნი ლიტერატურის საფუძველი.

ეფრემ მცირეს ეკუთვნის წიგნი ქართველთა გაქრისტიანების შესახებ, რომელიც სხვადასხვა საისტორიო წყაროების სახით მოიპოვება; ამ ნაწარმოების შექმნის წინაპირობა ესეთია: XI საუკუნის მეორე ნახევარში საბერძნეთის სასულიერო პირებმა, რომლებიც იმყოფებოდნენ შავ მთაზე და ანტიოქიაში არ ცნობდნენ ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიას, ამის მიზეზად ისინი ასახელებდნენ იმას, რომ თითქოს საქართველოში ქრისტიანობა მოციქულების მიერ არ იყო ნაქადაგები, აუცილებელი გახდა ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიის უფლების დამტკიცება. შავ მთაზე მყოფმა ქართული სასულიერო პირების დასმა ეს საქმე ეფრემ მცირეს დაავალა. ეფრემმა დაწვრილებით შეისწავლა ბერძნული საისტორიო წყაროები და შექმნა ქართული ეკლესიის თვითმყოფადობის დამამტკიცებელი ფუნდამენტალური დოკუმენტი.

ეფრემ მცირეს არასოდეს დაუტოვებია შავი მთა. იგი გარდაიცვალა დაახლოებით 1101 წელს რუის-ურბნისის კრების აქტებში მას იხსენიებენ როგორც გარდაცვლილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეფრემ მცირეს შემოქმედება Allgeo.org-ზე
ზოგიერთი ლიპიდის სტრუქტურა
**ლიპიდები** (ბერძ. λίπος, lípos — ცხიმი) — ცხიმისებრი ნივთიერებები, რომლებიც ყველა ცოცხალი უჯრედის შედგენილობაში შედის და განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს სასიცოცხლო პროცესებისათვის - განაპირობებს უჯრედის განვლადობას, მოქმედებს მრავალი ფერმენტის აქტივობაზე, მონაწილეობს ნერვული იმპულსის გადაცემაში, კუნთის შეკუმშვაში, უჯრედებს შორის კონტაქტობის წარმოქმნაში, იმუნოქიმიურ პროცესებში.

ლიპიდები ქმნის ენერგეტიკულ რეზერვს, მცენარეთა და ცხოველთა წყალგაუმტარ და თერმომოსაიზოლაციო საფარველს და იცავს მათ მექანიკური დაზიანებისაგან.

ლიპიდების უმრავლესობა უმაღლესი ცხიმოვანი მჟავების, სპირტების ან ალდეჰიდების წარმოებულია. ქიმიური შემადგენლობის მიხედვით ლიპიდებს ყოფენ რამდენიმე კლასად. ორგანიზმში ლიპიდები განიცდის ფერმენტულ ჰიდროლიზს ლიპაზების ზემოქმედებით, განთავისუფლებული ცხიმოვანი მჟავები აქტივდებიან ადენოზინფოსფორის მჟავებთან (უმთავრესად ატფ-თან) და კოფერმენტ A-თან ურთიერთმოქმედების გზით, შემდეგ კი იჟანგებიან. დაჟანგვა მიმდინარეობს ორნახშირბადიანი ფრაგმენტების მოხლეჩით რეაქციათა თანამიმდევრულ რიგში (ე. წ. ß-დაჟანგვა). გამოყოფილი ენერგია ხმარდება ატფ-ის წარმოქმნას. უჯრედებში მრავალი ლიპიდები ცილებთან ქმნის კომპლექს (ლიპოპროტეიდებს) და შეიძლება გამოიყოს მხოლოდ ამ კომპლექსის დაშლის შემდეგ.

ფიზიოლოფიური დანიშნულების მიხედვით ლიპიდები იყოფა ორ ჯგუფად: 

* **პროტოპლაზმური ლიპიდები**,რომლებიც უჯრედის სხვადასხვა სტრუქტურაში გვხვდება და რომელთა რაოდენობა პრაქტიკულად უცვლელია
* **სათადარიგო ანუ სარეზერვო ლიპიდები**, რომლებიც ქმნის ე .წ. ცხიმოვან ქსოვილს (კანქვეშა,ბადექონში). მათი რაოდენობა ორგანიზმში ცვალებადია.

სტრუქტურული აგებულების მიხედვით ლიპიდები იყოფა მარტივ ლიპიდებად, რთულ ლიპიდებად, სტეროიდებად და ლიპიდების წარმოებულებად.

ზეთის მოლეკულები წყლის მოლეკულებთან კავშირს ვერ ამყარებენ, თითქოს ეშინიათ მათი და გაურბიან. ყველა მათგანს წყლის სიძულვილი აერთიანებს, ერთმანეთს პოულობენ, უკავშირდებიან და წყლის ზედაპირზე ლაგდებიან ასეთ ნივთიერებებს **ჰიდროფობურ ნივთიერებებს** უწოდებენ (ფობია შიშს ნიშნავს). ნივთიერებას, რომელიც წყალში კარგად იხსნება, წყლის მოყვარული ანუ **ჰიდროფილიური** ნივთიერება ჰქვია. ლიპიდების ჰიდროფობურობას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მემბრანისა და საერთოდ, უჯრედის სტრუქტურის ჩამოყალიბებისთვის. 
ძალზე მნიშვნელოვანია ლიპიდების ენერგეტიკული ფუნქცია. მათი წვისას, უჯრედში ნახშირწყლების წვასთან შედარებით, გაცილებით მეტი ენერგია გამოიყოფა. ამიტომ ცოცხალი ორგანიზმები ლიპიდებს ხშირად იმარაგებენ.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლიპიდები***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 248-249.
* Bhagavan NV (2002). *Medical Biochemistry*. San Diego:  Harcourt/Academic Press. ISBN 0-12-095440-0.
* Devlin TM (1997). *Textbook of Biochemistry: With Clinical Correlations*, 4th, Chichester:  John Wiley & Sons. ISBN 0-471-17053-4.
* Stryer L, Berg JM, Tymoczko JL (2007). *Biochemistry*, 6th, San Francisco:  W.H. Freeman. ISBN 0-7167-8724-5.
* Van Holde KE, Mathews CK (1996). *Biochemistry*, 2nd, Menlo Park, Calif:  Benjamin/Cummings Pub. Co. ISBN 0-8053-3931-0.
**ბორის ალექსანდრეს ძე ცხოვრებოვი** (**ცხურბათი**) [დ. 25 აგვისტო (ან 30 ნოემბერი), 1911; სოფ. მსხლები, ახლანდ. ჯავის მუნიციპალიტეტი] — ოსი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ დამსახურებული (1954) და სახალხო არტისტი (1972). სკკპ წევრი 1940 წლიდან.

სცენაზეა 1931 წლიდან. 1935 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია. 1933 წლიდან კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის ცხინვალის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი იყო. თანაბარი წარმატებით თამაშობდა ტრაგედიულ და კომედიურ როლებს. მის მიერ შექმნილი სცენური სახეებიდან აღსანიშნავია: ჩერმენი (გ. ფლითის „ჩერმენი"), ტატე (ვ. სანაყოევის „ტატე ჯიოევი"), ლოპესი (ფლეჩერის „ესპანელი მღვდელი"), ზაბელინი (ნ. პოგოდინის „კრემლის კურანტები"), ილიკო (დ. ჯიოთის „ილიკო ფუხათი"), ჯემალა (ვ. კანდელაკის „მაია წყნეთელი"), ბათა (მ. კაიროვის „ბათას შვილები"), გიორგი (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი"), დომინგო (ფ. შილერის „დონ კარლოსი"), კასიო (უ. შექსპირის „ოტელო"), პუპა (ე. ბრიტაევის „ორი და"), ისაკი (ნ. გაგლოევის „ისაკ ხარებოვი"), პავლინი, ბარონი (მ. გორკის „ეგორ ბულიჩოვი და სხვები" და „ფსკერზე"), ონისე (მ. მრევლიშვილის „ზვავი"), საფრანგეთის მეფე (შექსპირის „მეფე ლირი"), პრეზიდენტი (ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული") და სხვ.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 258.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბორის ცხოვრებოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  ЦХОВРЕБОВ БОРИС АЛЕКСАНДРОВИЧ. КИНО-ТЕАТР.РУ (26.04.2017). ციტირების თარიღი: 28 მარტი, 2020.
2. 1 2   საიუბილეო თარიღები: თეატრი, მუსიკა, კინო, თბ. 1991. — გვ. 38.
**ვირუნგის მთები** (ფრანგ. Montagnes des Virunga) — ვულკანური მთების სისტემა აფრიკაში, კივუს და ედუარდის ტბებს შორის, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, რუანდის და უგანდის სახელმწიფო საზღვრის შეპირაპირების ადგილას. დიდი რიფტული ხეობის ნაწილია. მაქსიმალური სიმაღლე 4507 მ. მისი ფართობი შეადგენს 7707 კმ²-ს, სიგრძე 149 კმ-ია, ხოლო სიგანე 82 კმ.

ვირუნგის მთების ჯაჭვში შედის 8 დიდი ვულკანი, მათ შორის 2 — ნიირაგონგო (3462 მეტრი) და ნიამლაგირა — მდებარეობს კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. 1977 წელს ნიირაგონგოს ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად დაიღუპა 2000-ზე მეტი ადამიანი. 2002 წელს გავარვარებულმა ლავამ შეავსო ნიირაგონგოს კრატერი და დაფარა ვულკანიდან 20 კმ-ში მდებარე ქალაქი გომა. დაიღუპა 147 ადამიანი, 250 000 ადამიანი გაიქცა, მათ შორის მეზობელი რუანდის ტერიტორიაზეც.

მთების ჯაჭვის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობენ ვულკანები კარისიმბი (4507 მ), მიკენო (4437 მ) და ბისოკე (ბისოკო, 3711 მ). აღმოსავლეთ ნაწილში — ამ მთიანი სისტემის უძველესი ვულკანი საბინიო (3634 მ), ასევე ვულკანები გაბინდა (3474 მ) და მუჰაბურა (4127 მ).

ვირუნგის მთების ჭიუხები დაფარულია ტროპიკული ტყეებით, სადაც ბინადრობენ პრიმატების იშვიათი წარმომადგენლები — მთის გორილები. ამ ცხოველების შესანარჩუნებლად 1925 წელს პრინც ალბერტის მიერ დაარსდა აფრიკის კონტინენტზე პირველი ეროვნული პარკი — ალბერტის ეროვნული პარკი. 1969 წელს ის გაიყო ბირუნგის ეროვნულ პარკად რუანდაში და ვირუნგის ეროვნულ პარკად კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. ამ ორი ადგილის გარდა, მთის გორილები ცხოვრობენ მხოლოდ ბვინდის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე უგანდაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვირუნგის მთები***

* Official **Virunga National Park** website დაარქივებული 2008-10-03 საიტზე Wayback Machine.
* Kwita Izina - official Baby Gorilla Naming Ceremony site - Virunga Rwanda დაარქივებული 2018-08-16 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Virunga Mountains
* - Virunga Volcanoes Travel Portal დაარქივებული 2016-08-20 საიტზე Wayback Machine.
* Peakware.com დაარქივებული 2016-09-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Peakbagger.com
**ALC-0315** (**[(4-ჰიდროქსიბუტილ)აზანდიენილ]დი(ჰექსან-6,1-დიილ) ბის(2-ჰექსილდეკანოატი)**) წარმოადგენს ლიპიდის კომპონენტს BioNTech-სა და Pfizer-ის მიერ შემუშავებულ SARS-CoV-2 ვაქცინა-ში, BNT162b2, სადაც ის ლიპიდური ნანონაწილაკების შემადგენელი ნაწილია.

ფიოზილოგიური pH-ის დროს ALC-0315 წარმოადგენს ხელოვნურ კათიონურ ლიპიდს, რომელიც სხვა ლიპიდებთან ერთად ლიპიდური ნანონაწილაკების (ლნნ) მისაღებად გამოიყენება.

ექსპერიმენტები გვაჩვენებს, რომ ლნნ ხელს უწყობენ თერაპევტულად აქტიური ნუკლეინმჟავების, მაგალითად, ოლიგონუკლეტიდების ან ი-რნმ-ს შთანთქმას ორგანიზმის მიერ როგორც ლაბორატორიულ (*in vitro*) ასევე მის გარეთ (*in vivo*).

როგორც მესამეული ამინი, ALC-0315 pH=7-ის აზოტის პროტონირების შედეგად დროს დადებითადაა დამუხტული და გააჩნია საშუალება დაამყაროს საკმაოდ ძლიერი კავშირი ნუკლეინის მჟავებთან, რომლებსაც ფიზიოლოგიური pH-ის დროს უარყოფით მუხტს ატარებენ. pKa= 6 დისოციაციური კონსტანტის დროს ALC-0315 ახლოსაა ოპტიმალურ დიაპაზონთან 6(6-6.8) კუნთში ინექციის შემდეგ იმუნოგენურობის შესანარჩუნებლად..

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ALC-0159

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* WIPO patent WO 2018/081480 A1 - occurs as compound III-3.

სქოლიო
------

1. ↑  Medicines and Healthcare products Regulatory Agency.  (11 December 2020) Public Assessment Report: Authorisation for Temporary Supply COVID-19 mRNA Vaccine BNT162b2.
2. ↑  mRNA-based therapeutics — developing a new class of drugs, Ugur Sahin, Katalin Karikó and Özlem Türeci, *Nature Reviews Drug Discovery*, **13**, 759-780 (2014), doi:10.1038/nrd4278.
3. ↑  mRNA vaccines — a new era in vaccinology, Norbert Pardi, Michael J. Hogan, Frederick W. Porter and Drew Weissman, *Nature Reviews Drug Discovery*, **17**, 261-279 (2018), doi:10.1038/nrd.2017.243.
4. ↑   (2019) *Inside out: Optimization of lipid nanoparticle formulations for exterior complexation and in vivo delivery of saRNA*.  Gene Ther.   გვ. 363–372.
**სპანტაღუდ ტბელი** — XI საუკუნის ქართველი დიდგვაროვანი. იმყოფებოდა ბიზანტიის სამსახურში. ატარებდა პატრიკისა და სტრატეგის წოდებებს. სავარაუდოდ მიეკუთვნებოდა ტბელების ფეოდალურ საგვარეულოს.

იხსენიება სირიაში, ბიზანტიური ციხესიმაგრე ბალატუნუსის ნანგრევებში 2008 წელს აღმოჩენილ ორენოვან ბერძნულ-ქართულ წარწერაში, როგორც პატრიკი და სტრატეგი და ამ ციხის ერთ-ერთი ბურჯის აღმშენებელი. წარწერა 1031 წლით თარიღდება და ამჟამად ინახება სირიის ქ. ლატაკიის მუზეუმში. იგი უნდა იყოს 1040 წელს შავი მთის კალიპოს მონასტერში იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის წინამძღვრის პროხორესათვის გადაწერილი ხელნაწერის კოლოფონში მოხსენიებული სპანდაღუტ პატრიკი და შიდა ქართლის ბორცვისჯვრის წარწერების „სპდღ~დ", შვილი პატრიკიოს ტბელი ქავთარის ძისა, ასევე თრიალეთის კლდეისას ტაძრის წარწერის „სპ(ა)ნდ(ა)ღუდ".

ლიტერატურა
----------

* ზაზა ალექსიძე. ბიზანტიის იმპერიის უცნობი ქართველი დიდი მოხელე და მისი საგვარეულო // ანალები. ისტორიის, ეთნოლოგიის, რელიგიის შესწავლისა და პროპაგანდის სამეცნიერო ცენტრი. თბ.: ეძღვნება ნანა ხაზარაძის საიუბილეო თარიღს. - 2011. - #7. – გვ. 29-59.
**ლიის არქეოლოგიური ძეგლები** — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი სოფ. ლიის (წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, დიდა ქირსის ბოცვზე და მის ძირში, ე. წ. ჯოლორიას წყურგილებზე და ოყაჭეზე. გათხარეს 1964-1965 წლებში (რ. აბრამიშვილი) და 1967-1970 წლებში (ა. აფაქიძე, გ. გრიგოლია). 

დიდა ქირსა გორანამოსახლარია, რომლის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გამოვლენილია გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ადრინდელი ანტიკური, ელინისტური, რომაული და ადრინდელი შუა საუკუნეების კულტურის ფენები. ბორცვის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გათხარეს რომაული ხანის (I-II სს.) 10-მდე ორმოსამარხი. მათში აღმოჩნდა კერამიკული ნაწარმი, რკინის იარაღ-საჭურველი, სამკაული, I-II საუკუნეების რომაული ვერცხლის მონეტები (ერთ-ერთზე იულიუს კეისრის გამოსახულებაა) და სხვა. აქვე აღმოჩნდა ადრინდელი ფეოდალური ხანის თიხის ნავისებრი სარკოფაგი. ადრინდელი და შუა ფეოდალურ ხანაში დიდა ქირსის ბორცვი ციხედ უქცევიათ ქვის კედლით შემოუზღუდავთ და 2 საბრძოლო კოშკით გაუმაგრებიათ. ციხის შუა ნაწილში გათხარეს ადრინდელი შუა საუკუნეების მრგვალაფსიდიანი ტაძრის ნანგრევები, რომელსაც კირხსნარით შელესილი აგურის იატაკი აქვს. როგორც ჩანს, ტაძარი ღვთისმშობლის სახელზე იყო აგებული (აქედან უნდა მომდინარეობდეს სახელწოდებაც „დიდა ქირსა"). ტაძრის გარშემო ქრისტიანული წესით დაკრძალულთა ორმოსამარხები იყო. ჯოღორიას წყურგილეზე ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ბრტყელი ცული. აღმოჩნდა აგრეთვე II საუკუნის ორმოსამარხი, მასში იყო ვერცხლის სამკაული, კესარიული მონეტა, მინის სასმისი და სხვა. ჯოღორიას წყურგილეზე და ოყაჭეზე დადასტურებულია მძლავრი მეტალურგული კერები. ამ ადგილებში აღმოჩენილია ღუმელის ფრაგმენტები, საბურველის კერამიკული მილები, რკინის წიდები და ნახშირი. საბერველი მილების უმრავლესობას ხელოსნის დამღა აზის.

ლიტერატურა
----------

* *გრიგოლია გ.* ენგურის არქეოლოგიური ექსპედიციის საველე მუშაობის წინასწარი შედეგები. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1971, № 3;
* *გრიგოლია გ.* ქსე, ტ. 6, გვ.236, თბ. 1983
**მარი-ფრედერიკ დიუბუა დე მონპერე** (Marie-Frédéric Dubois de Montpéreux; დ. 28 მაისი, 1798, მოტიე, შვეიცარია — გ. 7 მაისი, 1850, იქვე) — შვეიცარიელი მოგზაური, სიძველეთა მკვლევარი და გეოლოგი. ნევშატელის აკადემიის პროფესორი. 

1831-1834 წლებში იმოგზაურა შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ყირიმსა და ამიერკავკასიაში. შედეგები გამოაქვეყნა 1839-1845 წლებში, ექვსტომიან ნაშრომში (დიდი ატლასის დართვით), რომელშიც თავმოყრილია ძვირფასი ფაქტობრივი მასალა ქვეყნის ბუნებისა და სიძველეთა შესახებ. დიუბუა დე მონპერე საქართველოს გეოლოგიის პირველი მკვლევარია. მან შენიშნა კავკასიონის კრისტალური სუბსტრატის გამოსავლები დარიალის ხეობასა და აფხაზეთში, აღნიშნა კავკასიონის ნაოჭა სისტემის ახალგაზრდა (გვიანმესამეული) ასაკი და სიმეტრიული აგებულება გარდიგარდმო ჭრილში. აღწერა საქართველოს დანალექი წყებების განამარხებული ფაუნა და შეადგინა საქართველოს პირველი გეოლოგიური რუკა. 

დიუბუა დე მონპერე განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ხალხთა ისტორიის საკითხებს, ქართულ და სომხურ ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს. გამოთქვამდა მოსაზრებებს ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების თავისებურებათა და ისტორიის განვითარების შესახებ. მისი აზრით, ქართული ხუროთმოძღვრება ბიზანტიური და სომხური ხუროთმოძღვრების განშტოება ან ანარეკლი იყო. დიუბუა დე მონპერეს თეორიის სიმცდარე დაამტკიცეს ქართველმა ხელოვნებათმცოდნეებმა. მიუხედავად იმისა, რომ დიუბუა დე მონპერეს მიერ შემუშავებული კონცეფცია არასწორი იყო, მისი ნაშრომები მნიშვნელოვანია, რადგან მათში მოცემულია შემდგომში დაღუპული ან სახეშეცვლილი ძეგლების აღწერილობები და ჩანახატები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 578.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  SIKART — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Keto1918.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: სექტემბერი 29, 2023.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ივანე ბესარიონის ძე იმნაიშვილი** (დ. 10 იანვარი, 1906, ლაშისღელე — გ. 26 იანვარი, 1988) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, ლექსიკოგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

ივანე იმნაიშვილი დაიბადა ლანჩხუთის რაიონის სოფელ ლაშისღელეში. იგი იყო ნაბოლარა თერთმეტშვილიან ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ ბესარიონ იმნაიშვილი და პოლინე ფირცხალაიშვილი. 

პირველდაწყებითი განათლება მიიღო სოფელ შუხუთში, 1926 წელს დაამთავრა ლანჩხუთის ათწლედი. მოწაფეობის დროს იყო მოწაფეთა ხელნაწერ ჟურნალ „ჟირაფის" რედაქტორი. 1926 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედაგოგიურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1930 წელს. ამ პერიოდში ასევე დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა უმაღლესი კურსები (ლიცეუმი), სადაც დაეუფლა გერმანულ ენას. დაბრუნდა ლანჩხუთში და მუშაობა დაიწყო როგორც ქართული ენისა და ლიტერატურის, ისე გერმანული ენის მასწავლებლად.
**ნუნუ მაჭავარიანი** (დ. 27 თებერვალი, 1898, თბილისი — 18 ოქტომბერი, 1975) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1945).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1898 წლის 27 თებერვალს თბილისში. სწავლობდა თბილისის წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელში, რომელიც არ დაუმთავრებია. 1913–15 წ.წ. სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში. 1915 წელს სწავლა განაგრძო კიევის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომლის სრული კურსი არ დაუმთავრებია. 1917 წელს დაბრუნდა თბილისში და სწავლობდა ქართული დრამატული საზოგადოების დრამატულ კურსებზე. 1920, 1924 და 1926–29 წლებში მუშაობდა ქუთაისის თეატრში, 1921 წელს – დუშეთის დრამწრის, 1922 წელს – ჭიათურის მუშათა, 1923 წელს – ბათუმის, 1925 წელს – თბილისის მუშათა თეატრებში. 1929–31 წლებში რუსთაველის თეატრის მსახიობია, ხოლო 1931–36 წლებში – მარჯანიშვილის თეატრის. 1937–55 წლებში მოღვაწეობდა ხულოს, თელავის, ახალციხის და გორის თეატრებში. 1955 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კი მოღვაწეობდა ცხინვალის თეატრის მსახიობად. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში. ძირითადად თამაშობდა სახასიათო ეპიზოდურ როლებს.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1945 — ჭირვეული მეზობლები
* 1955 — მაგდანას ლურჯა (თებრო)
* 1959 — წარსული ზაფხული
* 1959 — დღე უკანასკნელი, დღე პირველი (ბებია)
* 1961 — ერთი ცის ქვეშ
* 1961 — კეთილი ადამიანები (მობინადრე)
* 1962 — არდადეგებზე
* 1963 — პალიასტომი (ეპიზოდი)
* 1964 — ჯარისკაცის მამა (ეპიზოდი)
* 1966 — შეხვედრა მთაში
* 1967 — ცისკრის ზარები (მგზავრი ავტობუსში)
* 1967 — ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება
* 1968 — არაჩვეულებრივი გამოფენა (ნუნუ მასწავლებელი)
* 1970 — დიდოსტატის მარჯვენა
* 1971 — მოიტაცეს თამარ ქალი (ეპიზოდი)
* 1971 — მყუდრო სავანე (ეპიზოდი)
* 1972 — გაზაფხულის საღამო (ეპიზოდი)
* 1972 — მშვიდობით, ინესა! (ეპიზოდი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნუნუ მაჭავარიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნუნუ მაჭავარიანი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* დასჯას გადარჩენილი მსახიობი
**ტერევაკა** (ესპ. Terevaka) — ჩამქრალი ფარისებრი ვულკანი აღდგომის კუნძულზე. სიმაღლე 507 მ. ქმნის კუნძულის ძირითად მთიან მასივს. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა პლეისტოცენში. ტერევაკა წარმოადგენს ყველაზე დიდ და ყველაზე ახალგაზრდა ვულკანს იმ სამ ჩამქრალ ვულკანს შორის, რომელიც აღდგომის კუნძულზეა წარმოდგენილი. ვულკანის მწვერვალი კუნძულის უმაღლესი წერტილია. ტერევაკას ყველაზე მაღალ კრატერს რანო-აროი (Rano Aroi) ეწოდება. საკუთრივ რანო-აროი არის ტბის სახელწოდებაც, რომელიც ვულკანის ჩამქრალ კრატერს ავსებს. ტერევაკას გააჩნია ასევე რანო-რარაკუს (Rano Raraku) კრატერიც, რომელიც წარმოადგენს ტბას, მტკნარი წყლის დიდი მარაგით. ვულკანი ძნელად მისადგომია, მასზე ასვლა შესაძლებელია მხოლოდ ფეხით ან ცხენით. უმაღლესი ნაწილები მეტად ქარიანია. ტერევაკა როგორც აღდგომის კუნძულის ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ვულკანი წარმოქმნილია პლიოცენსა და პლეისტოცენში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Maunga Terevaka, Chile
* Old photos of Rano Aroi (upper right)

სქოლიო
------

1. ↑  Easter Island. ციტირების თარიღი: 22 აპრილი 2010. (ინგლისური)
ბუდა მაიტრეას 32 მ-იანი ქანდაკება, ნურბას ველი, ლადაქი, ინდოეთი.
**მაიტრეა** ( სანსკ: मैत्रेय მაიტრეჲა; პალი: მეტტეჲა; ბირმ: အရိမေတ္တေယျ Arimeiteiya; ჩინ: 彌勒菩薩 Mílè Púsa; 弥勒菩薩 მიროქუ ბოსაცუ; 미륵보살 მირიკ ბოსალ; მონღ: ᠮᠠᠶᠢᠳᠠᠷᠢ᠂ ᠠᠰᠠᠷᠠᠯᠲᠣ; Майдар, Асралт; Mayidari, Asaraltu; ტიბ: བྱམས་པ་ ვაილი: Byams Pa ჯამ პა; ვიეტ: Di-lặc (Bồ Tát); ტაი: ศรีอรายะ
Sriaraya) ბუდისტურ ესქატოლოგიაში არის ამ სამყაროს მომავლის ბუდა. ზოგ ბუდისტურ ლიტერატურაში, მაგ. ამიტაბჰას სუტრასა და ლოტოსის სუტრაში მოიხსენიება *აჯიტა* ბოდჰისატტვად.

ბუდისტურ ტრადიციაში, მაიტრეა არის ბოდჰისატტვა, რომელიც გაჩნდება დედამიწაზე, უმოკლეს ხანში მიაღწევს სრულ გასხივოსნებას და ასწავლის წმინდა დჰარმას. წმინდა წერილთა თანახმად, მაიტრეა ბუდიზმის დამაარსებელ ისტორიულ ბუდა შაკიამუნის მემკვიდრე იქნება. მაიტრეას მოსვლა ნაწინასწარმეტყველევია ჯამბუდვიპაში, როდესაც დჰარმა დაივიწყება. ის ყველა ბუდისტური სკოლის თერავადას, მაჰაიანასა და ვაჯრაიანას კანონიკურ ლიტერატურაშია და ყველა ბუდისტი აღიარებს, რომ იგი მოვა, როდესაც დედამიწაზე დჰარმას დაივიწყებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კალკი
* მაჰდი
* მესია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაიტრეა***

* მაიტრეას პროექტი, ქუშინაგარში მაიტრეას გიგანტური ქანდაკების მშენებლობა, ინდოეთი დაარქივებული 2012-04-09 საიტზე Wayback Machine.
* April 2010 Smithsonian Magazine Article დაარქივებული 2013-12-30 საიტზე Wayback Machine.
**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კორუფციასთან ბრძოლის კომისია** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə üzrə Komissiyası) შეიქმნა 2005 წელს და ფუნქციონირებს, როგორც კორუფციასთან ბრძოლის სპეციალიზებული ინსტიტუტი.

კომისია შედგება15 წევრისგან. იგი თავის საქმიანობას ამყარებს საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ორგანოებთან.

ანტიკორუფციული კომისიის საქმიანობას ორგანიზებას უწევს და წარმართავს კომისიის თავმჯდომარე. კომისიას აქვს მუდმივი სამდივნო.

კომისიის სხდომები იმართება რეგულარულად - სამ თვეში ერთხელ.

კომისიას ჰყავს სამუშაო ჯგუფები, რომლის წევრები არიან სამთავრობო უწყებების, სამოქალაქო საზოგადოების, კერძო სექტორისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლები. კომისიას აქვს თავისი მუდმივი სამდივნო. სამდივნო არის საჯარო ორგანო და მისი თანამშრომლები არიან საჯარო მოხელეები.

კომისიის მუშაობას ახორციელებს სამდივნო, რომელიც კოორდინაციას უწევს კომისიის საქმიანობას, წარმართავს კომისიის მუშაობას და ტექნიკურ მხარდაჭერას უწევს მის სხდომებს. სამდივნო ასევე არის ადამიანის უფლებათა კომისიის წევრი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის ანტიკორუფციული აკადემია

სქოლიო
------

1. ↑  **Azərbaycan Respublikasının Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyası haqqında Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə[1]** AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-08-20. ციტირების თარიღი: 2023-08-20.
2. ↑  Anti-Corruption in Azerbaijan
3. ↑  Komissiya haqqında
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგოლაშვილი**. |

**გიორგი ბიძინას ძე გოგოლაშვილი** (დ. 24 ივლისი 1948, სოფ. კურსები, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ენათმეცნიერი, ქართველურ ენათა მკვლევარი; ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1994).

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიურ ენათა განყოფილება. 1975 წლიდან მუშაობდა თსუ-ს ახალი ქართული ენის, 1992 წლიდან კი — ძველი ქართული ენის კათედრაზე; 2003 წელს აირჩიეს ამავე კათედრის გამგედ. 1978 წლიდან მუშაობდა არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში: იყო სწავლული მდივანი (1982–1985), დირექტორის მოადგილე (1985–1995), განყოფილების ხელმძღვანელი (1995–1996), წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი (1996 წლიდან), უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (2006 წლიდან).

გოგოლაშვილი შრომები ეძღვნება ძველი და ახალი ქართული ენის მორფოლოგიის, ენისა და კულტურის, ქართული დიალექტოლოგიის, ენის ისტორიის საკითხებს. სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს პრეზიდენტთან არსებული ქართული ენის სახელმწიფო კომისიის წევრი, ჟურნალ „ბურჯი ეროვნებისას" გამომცემელ-რედაქტორი, „საენათმეცნიერო ძიებანის" მთავარი რედაქტორი, ჟურნალ „ენათმეცნიერების საკითხების" მთავარი რედაქტორის მოადგილე. 1994 წელს პედაგოგიურ საქმიანობაში გაწეული ღვაწლისათვის დაჯილდოვდა იაკობ გოგებაშვილის მედლით.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ერთხელ საქართველოში (ავტორი). - თბილისი, ბ. ჯორბენაძის საზოგადოების გამოცემა, 2000. - ISBN: 99928-820-2-6
* მარადიულნი თანამედროვენი (ავტორი). - თბილისი, ბ. ჯორბენაძის საზოგადოების გამოცემა, 2000. - ISBN: 99928-820-1-8
* ქართული ენის სახელზმნური ფუძეების ლექსიკონი : ლექსიკონი (თანაავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1991. - ISBN: 5-520-01075-7
* ქართული ენის ზმნური ფუძეების ლექსიკონი : ლექსიკონი (თანაავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1989.
* ქართული ზმნის უღვლილების სისტემა (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1988. .
* დრო: კილოთა მეორე სერიის ფორმები ახალ ქართულში (ავტორი). - თბილისი, თსუ, 1984.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 69.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი გოგოლაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ გაგნიძე** (დ. 3 ნოემბერი, 1901 — გ. 4 მაისი, 1968) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1961).

მიხეილ გაგნიძე დაიბადა ქალაქ თბილისში.
1928 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის დრამატულ თეატრთან არსებული სტუდია. 1922 წლიდან სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში, ნაძალადევის მუშათა კლუბთან არსებულ დრამატულ წრეში. ჩაირიცხა შოთა რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრის დასში 1926 წელს. შოთა რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრში შეასრულა შემდეგი როლები: მეზღვაური (ფ. ლიფსკეროვის „კარმენსიტა"), პარტიზანი (ს. შანშიაშვილის „ანზორი"), თეთრი ბაპი (შ. დადიანის „თეთნულდი"). მუშაობდა სოხუმის ს. ჭანბას სახელობის დრამატული თეატრის ქართულ დასში 1936 წლიდან, სადაც შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: პეპია (ი. ჭავჭავაძის „გლახის ნაამბობი"), დე სანტოსი (კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა"), იაგო (უ. შექსპირის „ოტელო") და სხვა. მიხეილ გაგნიძე ეწეოდა ასევე რეჟისორულ მოღვაწეობასაც.

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: თბ. 1997. გვ.527

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ გაგნიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები, გვ. 220
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაბუნია**. |

 **ნოდარ კალისტრატეს ძე გაბუნია** (დ. 9 ივლისი, 1933, თბილისი — გ. 31 აგვისტო, 2000) — ქართველი კომპიზიტორი, პიანისტი და პედაგოგი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982).

XX საუკუნის უკანასკნელი ათწლეულის ქართული მუსიკალური ასპარეზის წამყვან ძალას წარმოადგენდა. ჯერ კიდევ ოციოდე წლის ასაკში მან დიმიტრი შოსტაკოვიჩის მაღალი შეფასება დაიმსახურა, რომელმაც გაბუნია თაობის ერთ-ერთ უნიჭიერეს მუსიკოსად შეაფასა. მოსკოვის კონსერვატორიის ბრწყინვალედ დამთავრების შემდეგ, სადაც საფორტეპიანო ხელოვნებას ალექსანდრე გოლდენვეიზერი, ხოლო საკომპოზიციო ოსტატობას არამ ხაჩატურიანი აზიარებდა, იგი თბილისში ბრუნდება და სათავეში უდგება თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორის საფორთეპიანო კათედრას. 1983 წელს გაბუნია კონსერვატორიის რექტორი ხდება და ამ თანამდებობას სიცოცხლის ბოლომდე ინარჩუნებდა.

სახელოვანი კარიერის განმავლობაში ნოდარ გაბუნიამ თანაბარი აღიარება მოიპოვა როგორც პიანისტმა, კომპოზიტორმა და პედაგოგმა.

იგი ბევრი ქართველი პიანისტის პედაგოგი იყო. საზოგადოება ყოველთვის მოუთმენლად ელოდა ნოდარ გაბუნიას კლასის კონცერტებს, რომლებიც ქვეყნის კულტურული ცხოვრების ნამდვილ მოვლენად იქცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ გაბუნია — ბიოგრაფიული ლექსიკონი, nplg.gov.ge
* ნოდარ გაბუნია დაარქივებული 2012-03-14 საიტზე Wayback Machine. , ეროვნული ფილმოგრაფია.
* ნოდარ გაბუნია - 80, „რადიო თავისუფლება", 12.07.2013.
**შეჰიდთა ხეივანი** (აზერ. Şəhidlər Xiyabanı; 1990 წლამდე — კიროვის სახელობის პარკი / მთიანი ბაღი; აზერ. Киров Паркы / Дағлыг Парк) — საძმო სასაფლაო ბაქოში, სადაც დაკრძალულნი არიან „შეჰიდები" — ძირითადად „შავი იანვრის" (126) მსხვერპლები და ყარაბაღის ომში დაღუპული აზერბაიჯანლები. ხეივანში, ასევე არსებობენ ამოუცნობი მებრძოლების სასაფლაოებიც.

ადრე შეჰიდთა ხეივანის ადგილას განლაგებული იყო ძველი მუსულმანური სასაფლაო, რომელშიც დაკრძალულნი იყვნენ 1918 წლის მარტის მოვლენებში დაღუპული ხალხი. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1935 წელს სასაფლაო განადგურდა, დაკრძალულების ნეშთები გატანილი იქნა და აქ კიროვის სახელობის პარკი იქნა.

1990 წლის მოვლენები
-------------------

1990 წლის იანვარში მთიან პარკში „აზადლიგის" (აზერ. Azadlıq meydanı — „თავისუფლების მოედანი", ყოფილი „ლენინის მოედანი") მოედნიდან გადმოსვენებულნი იყვნენ გარდაცვლილების ცხედრები, რომლებიც მოკლულნი იყვნენ 1990 წლის 19-20 იანვრის გამთენიისას. 20-21 იანვარს პარკში გათხრილი იყო 120 საფლავი. დაკრძალვა გრძელდებოდა რამდენიმე საათის განმავლობაში. 22 იანვარს დაკრძალულ იქნა კიდევ დამატებით 50 ადამიანი. სამი მათგანი იყო 1918 წლის მარტის თვის ხოცვა-ჟლეტის დროს მოკლული. მათი ცხედრები აღმოაჩინეს საფლავების გათხრის დროს. საფლავებზეც და მათ გარშემოც მოფენილი იყო წითელი მიხაკები, რომლებიც გადაიქცნენ აზერბაიჯანში სამგლოვიარო ხვავილებად. 

2000 წლის 17 იანვარს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ჰეიდარ ალიევმა გამოსცა განკარგულება „საპატიო წოდების დაარსების შესახებ „20 იანვრის შეჰიდი", რომელშიც მოყვანილია ამ დღეს მოკლულებისა და უგზო-უკვლოდ დაკარგულთა სრული ჩამონათვალი. 

შეჰიდთა ხეივანი — ბაქოს ერთ-ერთი ადგილია, რომელსაც, როგორც წესი, საპატიო წევრები ინასხულებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შავი იანვარი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 20 იანვარი - ნაციონალური დღე დაარქივებული 2009-10-19 საიტზე Wayback Machine.
* ბაქო 1990 წელს[*მკვდარი ბმული*]
* იანვრის ტრაგედია დაარქივებული 2014-02-19 საიტზე Wayback Machine.
* დაზარალებულთა ტრაგედია დაარქივებული 2010-07-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Майкл СМИТ. Память об утратах и азербайджанское общество
2. ↑  Day.Az. Проект «Мой Баку»: Нагорный парк. Взгляд с высоты..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-04. ციტირების თარიღი: 2017-12-16.
არცახის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
**არცახის სახელმწიფო უნივერსიტეტი** — არის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება მთიანი ყარაბაღის ქალაქ სტეპანაკერტში.

დაარსდა 1969 წელს, როგორც ლენინის აზერბაიჯანის VI პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილიალი. 1973 წელს მას ეწოდა სტეპანაკერტის პედაგოგიური ინსტიტუტი, მოგვიანებით მას საბჭოთა აზერბაიჯანის 60 წლისთავის სახელი მიენიჭა. 1988 წელს კიროვაკანის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტეპანაკერტის ფილიალად გამოცხადდა. 1992 წელს გადაკეთდა და მიღო შემდეგი სახელი - არცახის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

80-იანი წლების მეორე ნახევარში, არცახის სომეხთა განმათავისუფლებელი ბრძოლის ახალი ეტაპის დაწყების დღეებში, უნივერსიტეტი გახდა ეროვნული ბრძოლის მეცნიერული დასაბუთების ცენტრი.

დღეს, უნივერსიტეტს აქვს 5 ფაკულტეტი, 3000 სტუდენტი და ბაკალავრიატი სწავლობს აქ, 200 მასწავლებელი მუშაობს (მათგან 110 - საათობრივად). უნივერსიტეტს აქვს 18 განყოფილება, არის ელექტრონული ბიბლიოთეკა, სამეცნიერო ცენტრები, თანამედროვე სპორტული დარბაზები, ობსერვატორია, აუდიტორია დისტანციური სწავლებისთვის, სპეციალური ლაბორატორიები და ა.შ .

ისტორია
-------

1988 წლის თებერვალში უნივერსიტეტში დაწყებული სტუდენტური მოძრაობები ხელს უწყობდა აზერბაიჯანული სომხების მშობლიურ სომხეთთან შეერთების სამართლიან მოთხოვნას ქვეყნის იდეის გადაკეთებაში. სტეპანაკერტის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში მეცადინეობები დროებით შეწყდა, ხოლო უნივერსიტეტის სომხური და რუსული განყოფილებები ვანაძორში გადავიდნენ იმავე წლის ნოემბერში ადგილობრივ პედაგოგიურ ინსტიტუტში სწავლის გასაგრძელებლად.

არცახის ომის ცხელ წლებში, 1992 წლის ოქტომბერში, სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება ვანაძორის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტეპანაკერტის ფილიალის ერევნის საინჟინრო უნივერსიტეტის სტეპანაკერტის ფილიალთან შერწყმის შესახებ.

სწავლება
--------

2011 წელს, არცახის განვითარების ჯგუფის, არაკომერციული ორგანიზაციის დახმარებით, რომელიც ეხმარება ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცნობიერების ამაღლებას არაბული პრობლემების შესახებ, უნივერსიტეტმა დაიწყო საზღვარგარეთ სწავლების პროგრამა. 

პროგრამა დაიწყო კალიფორნიის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან, დომინგეს ჰილსში, რათა 12-15 სტუდენტი გაემგზავრებინათ ზაფხულში არცახში პოლიტიკის, ისტორიისა და ეკონომიკის საკითხებში.

2006 წელს, საერთაშორისო არქეოლოგთა გუნდმა დაიწყო კვლევა სოფელ აზოხში, სადაც გასული საუკუნის 70-იან წლებში აღმოაჩინეს, რომ აქ ძველ მკვიდრთა, მათ შორის ნეანდერტალელების სახლია. სომეხი მეცნიერები, მათ შორის არცახის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორი სტუდენტი, აქტიური მონაწილეები იყვნენ კვლევის განმავლობაში.

სტრუქტურა
---------

არცახის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მოქმედებს შემდეგი ფაკულტეტები, ესენია: 

* საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი
* ფილოლოგიის ფაკულტეტი
* პედაგოგიკისა და სპორტის ფაკულტეტი
* ისტორიისა და სამართლის ფაკულტეტი
* ეკონომიკის ფაკულტეტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* University's entry in the SPYUR Information System დაარქივებული 2020-01-14 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Официальный сайт Арцахского государственного университета
**კ. გამსახურდიას სახელობის სოხუმის დრამატული თეატრი** — სახელმწიფო ქართული თეატრი სოხუმში. ქართველ სცენის მოყვარეთა სპექტაკლები სოხუმში იმართება 1885 წლიდან. ორგანიზატორი და მონაწილენი იყვნენ მ. დადიანი-ანჩაბაძე, შ. დადიანი, ძ. ლოლია და სხვები. 

1922 წელს შეიქმნა სცენისმოყვარეთა ქართული დრამატული კოლექტივი (ხელმძღვანელი მ. ხერხეულიძე), სადაც პროფესიონალი მსახიობებიც მოღვაწეობდნენ. რეპერტუარში იყო ე. ნინოშვილის „ქრისტინე", ა. წერეთლის „პატარა კახი", ა. ცაგარელის „ხანუმა" და სხვები. 1928 წელს გაიხსნა სოხუმის თეატრი თავისი მუდმივი პროფესიული ქართული და აფხაზური დასებით (ქართულ დასის ხელმძღვანელი დ. ძნელაძე). ამავე წლიდან ქართული დასის სამხატვრო ხელმძღვანელად მოწველ იქნა რეჟისორი ვ. გარიკი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სოხუმის ქართული პროფესიული თეატრის ჩამოყალივებაში. 

სოხუმში ქართული წარმოდგენები 1889 წლიდან სცენის მოყვარეთა ძალებით იმართებოდა, 1911 წლიდან ნახევრად პროფესიული თეატრი გახდა, 1928 წლიდან პროფესიული. 1911 წლიდან „დრამატული ხელოვნების მოყვარეთა წრის" სახელწოდებით ჩამოყალიბდა დასი, რომელსაც შალვა დადიანი ხელმძღვანელობდა. დასში შედიოდნენ: ელო ანდრონიკაშვილი, ვასო აგულიშვილი, მოგვიანებით ეველინა წუწუნავა და დავით კობახიძე. დასი თანამშრომლობდა ძუკუ ლოლუას მომღერალთა გუნდთან. დასის მუშაობას ეხმარებოდა წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სოხუმის განყოფილება და მისი გამგეობა. გამგეობის ხელმძღვანელი იყო მარიამ (მაშო) დადიანი-ანჩაბაძისა. შ. დადიანის წასვლის შემდეგ დასი დაიშალა, შეიქმნა ფინანსური პრობლემები. მოგვიანებით, სოხუმის დრამატული დასი და სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტი გაერთიანდა და დაერქვა „სოხუმის სახალხო უნივერსიტეტთან არსებული ქართული დრამატული სექცია". 1914 წლიდან თეატრალური მუშაობა შეფერხდა, თუმცა წარმოდგენები მაინც იმართებოდა. რეჟისორი იყო ი. ბარველი. მსახიობები: ნატალია ჯავახიშვილი და მიხეილ სულთანიშვილი. 1918 წლიდან თეატრის რეჟისორად ზაქარია ურუშაძე დაინიშნა. დაიდგა შ. დადიანის „შვილი ან სიყვარული". 1920 წლის 20 ნოემბერს ჰაჯიბეგოვის „არშინ მალ-ალან" დაიდგა ქართულ, რუსულ, სომხურ და თურქულ ენებზე; 1920 წლის 8 ნოემბერს ერთაწმინდელის „სიკვდილით დასჯა", დ. აწყურელის „ცოლ-ქმრობის წინააღმდეგ". 1920-1921 წლის სეზონი რეჟისორ მ. ქორელის ხელმძღვანელობით დაიწყო. დასში შედიოდნენ: ნუცა ჩხეიძე, ნიკო გოძიაშვილი, მიხეილ სულთანიშვილი, ალექსანდრე მგალობლიშვილი. ადგილობრივ სცენის მოყვარეთა დასთან ერთად მათ დადგეს დ. ერისთავის „სამშობლო", ენგელის „ზღვასთან", ალ. ყაზბეგის „არსენა", სუვარინინის და ბურენინის „მედეა", ნ. შიუკაშვილის „ციცინათელა", ვ. შალიკაშვილის „უნიადაგო" და სხვა. ქართული დასის პირველი წარმოდგენა იყო ს. შანშიაშვილის „ჰერეთის გმირები".

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 503-504.
* *ჭანტურიძე ს.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 415.