recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აღა-მაჰმად-ხანი** (აზერ. Ağa Məhəmməd-xan Qacar, სპარს. آقا محمد خان قاجار Âqâ Mohammad xân Qâjâr; დ. 1742 — გ. 1797, შუშა) — ირანის გამგებელი 1794 წლიდან, შაჰი 1796 წლიდან. ყაჯართა დინასტიის დამაარსებელი. აღა-მოჰამედ-ხანი მცირეწლოვანი იყო, როდესაც ტყვედ ჩაიგდო და დაასაჭურისა მამამისის — ყაჯართა ტომის მედირ-შაჰის ძემ ადილ-შაჰ ავშარმა. მამამისის დამარცხების შემდეგ აღა-მაჰმად-ხანი შირაზში, ზენდების სამეფო კარზე წაიყვანეს. 1779 წელს ქერიმ-ხან ზენდის გარდაცვალების შემდეგ შირაზიდან ასთარაბადს გაიქცა და სათავეში ჩაუდგა ყაჯარ ტომთა ბრძოლას სახელმწიფო ხელისუფლებისათვის. მალე დაიკავა ირანის ჩრდილოეთ და ცენტრალური ნაწილი, 1794 წელს კი ბოლო მოუღო ზენდების დინასტიის უკანასკნელ წარმომადგენელს და ირანის ფაქტობრივი მბრძანებელი გახდა. იყო მკაცრი და ულმობელი მმართველი.

ირანის სატახტო ქალაქი აღა-მაჰმად-ხანმა თეირანში გადაიტანა. 1795 წელს მან გაილაშქრა აზერბაიჯანსა და საქართველოზე, დაარბია თბილისი (კრწანისის ბრძოლა, 1795), ხოლო საქართველოდან დაბრუნებისა და ირანის შაჰინ-შაჰის ტიტულის მიღების შემდეგ (1796) დაიპყრო ხორასანი.

1797 წელს ამიერკავკასიაში მეორედ ლაშქრობისას აღა-მაჰმად-ხანი შუშაში მოკლეს მისმა მსახურებმა.

ლიტერატურა
----------

* *ზ. შარაშენიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 47.



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყაჯარების დინასტიის შაჰები |
| --- |
|  |
| 
* აღა-მაჰმად-ხანი (1794–1797)
* ფათალი-შაჰი (1797–1834)
* მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი (1834–1848)
* ნასერ ალ-დინ შაჰი (1848–1896)
* მოზაფარ ალ-დინ შაჰი (1896–1907)
* მუჰამედ ალი შაჰი (1907–1909)
* აჰმედ შაჰ ყაჯარი (1909–1925)
 |

 |
**გრძელთითა წყლის ბიგა** (ლათ. Neomys teres) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ბიგასებრთა ოჯახისა. ტანად პატარაა, გარეგნულად სახლის თაგვს წააგავს. სხეული დაფარულია გრძელი ბალნით. გავრცელებულია ზღვის დონიდან 2600 მეტრამდე. ბინადრობს ტყეებში, წყალსატევებთან ახლოს. კარგად ცურავს და ყვინთავს. ცხოვრობს სოროში, რომელსაც თვითონ თხრის, ან სხვის მიტოვებულში სახლდება. წელიწადში შობს 3–8 ნაშიერს. იკვებება მწერებით, მათი მატლებით, კიბოსნაირებით, ლიფსიტებით, პატარა თევზებით. საქართველოს ფარგლებში გვხვდება ახალქალაქისა და ბაკურიანის მიდამოებში, ფშავში, სვანეთში. საქართველოს გარდა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ კავკასიაში, რუსეთის ევროპულ ნაწილში, აზერბაიჯანში. ქვირითისა და ლიფსიტების საკვებად გამოყენების გამო ზიანს აყენებს თევზის მეურნეობებს.

ზოგიერთი წყარო მოიხსენიებს როგორც წყლის ბიგის ქვესახეობას — *Neomys fodiens leptodactylus*.

ლიტერატურა
----------

* *ფირცხელაური ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 168.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1. edited by Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder. Baltimore, 2005. p. 279
**ამერიკის შეერთებული შტატების დამოუკიდებლობის დეკლარაცია** — ისტორიული დოკუმენტი, რომელშიც ჩრდილოეთ ამერიკის ბრიტანული კოლონიები დიდი ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობას აცხადებენ, ერთხმად მიღებული მეორე კონტინენტური კონგრესის მიერ 1776 წლის 4 ივლისს ფილადელფიაში, პენსილვანია.

დეკლარაციის მიღების (მაგრამ არა ხელმოწერის) დღე, 4 ივლისი, აშშ-ში დამოუკიდებლობის დღედ ითვლება. დეკლარაცია გახდა პირველი ოფიციალური დოკუმენტი, რომელშიც კოლონიები „ამერიკის შეერთებულ შტატებად" მოიხსენიება.

ისტორია
-------

დამოუკიდებლობის გამოცხადება
ვაშინგთონი გადადის დელავერზე (ჯორჯ ვაშინგტონი დამოუკიდებლობის ომში)– ავტ. ემანუელ ლეუცე, 1815 წ. , მეტორპოლიტენ მუზეუმი.
როშამბორსა ლაფაიეტი
მეორე კონტინენტურმა კონგრესმა მიიღო გადაწყვეტილება რომლის ძალითაც 13 კოლონია შტატად გამოცხადდა. კონგრესმა 1776 წლის 4 ივლისს დაამტკიცა დამოუკიდებლობის დეკლარაცია, რომელიც ეროვნული მოძრაობის თვალსაჩინო წევრმა თომას ჯეფერსონმა შეადგინა. დამოუკიდებლობის დეკლარაციაში ნათქვამი იყო, რომ ადამიანები თანასწორნი შექმნილან მათი ხელშეუხებელი უფლებებია სიცოცხლე. თავისუფლება და ბედნიერებისკენ სწრაფვა. დეკლარაციის შემქმნელებმა დაგმეს კოლონიური ჩაგვრა და ადამიანის წოდებად დაყოფა. კაცობრიობის ისტორიაში პირველად საკანონმდებლო წესით მოისპო ფეოდალური წოდებები, დამყარდა პოლიტიკური თანამდებობები. ეს ყველაფერი მხოლოდ თეთრკანიან მოსახლეობას შეეხო. პლანტატორების კატეგორიული მოთხოვნის შემდეგ დეკლარაციიდან ამოღებული იქნა ზანგების მონობისგან განთავისუფლება. კონგრესს არავითარი გადაწყვეტილება არ მიუღია ინდიელთა შესახებ. დეკლარაციას ხელი 56-მა კონგრესმენმა მოაწერა. 

ამრიგად მეორე კონტინენტურმა კონგრესმა ინგლისისაგან თავი დამოუკიდებლად გამაცხადა. ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე შეიქმნა ახალი სახელმწიფო ამერიკის შეერთებული შტატები შემოკლებით აშშ. 4 ივლისი ამერიკის შეერთებული შტატების ეროვნულ დღესასწაულად გამოცხადდა. აშშ-ის სახელმწიფო დროშაზე 13 თეთრ წითელი ზოლი და ვარსკვლავი გამოსახეს. შემდგომში შტატების მატებასძთან ერთად სახელმწიფო დროშაზე ვარსკვლავების რაოდენობა გაიზარდა, ამჟამად ვარსკვლავების რაოდენობა 50-ს შეადგენს ხოლო ზოლების რაოდენობა უცვლელი დარჩა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ამერიკელ განმანათლებელთა პოლიტიკური ესეები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დამოუკიდებლობის დეკლარაცია საიტზე „История" დაარქივებული 2011-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* დამოუკიდებლობის დეკლარაცია (რუსული)
* დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ტექსტი (ინგლისურენოვანი ორიგინალი). აშშ-ის ეროვნული არქივები.
* დამოუკიდებლობის დეკლარაცია ეროვნულ არქივებში (*Stone engraving*)
* აშშ-ის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. მასალები აშშ-ის ისტორიის შესახებ

სქოლიო
------

1. ↑   [The U.S. State Department (1911), The Declaration of Independence, 1776, pp. 10, 11.]
**არაგვისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, არაგვისპირის ზვრებში, მდინარე არაგვის აღმოსავლეთით, პირველ ტერასაზე. თარიღდება I-IV საუკუნეებით. 1974-1977 და 1991 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ნამოსახლარზე ნაგებობათა ორი ჯგუფია. ერთი ნამოსახლარის აღმოსავლეთ ნაწილშია. აქ შემორჩენილია ნაგებობათა ორი ფენა. კედლები ნაშენი იყო თიხის ხსნარზე, რიყის ქვით და ალიზის აგურით. ქვედა სამშენებლო ფენა, რომელშიც ნაპოვნია არქეოლოგიური მასალა - ღია მოჩალისფრო თიხის საოჯახო ჭურჭელი, კარგად განლექილი კეცით, ქვევრები, ლუთერიები, წითელი წერნაქით შემკული კრამიტები, თხელკეციანი და დიდგანივკვეთიანი კეხის კრამიტი და სხვა. დათარიღდა I-II, ხოლო ზედა ფენა - III-IV საუკუნეებით. სამაროვანის დასავლეთ ნაწილში გამოვლინდა შენობათა მეორე ჯგუფი - სასახლის ტიპის ნაგებობები, რომლებიც III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება.

სამაროვანი მდებარეობს ნაგებობათა ამ ორ ჯგუფს შორის. სულ გათხრილია ნამოსახლარის დროინდელი 95 სამარხი, ძირითადად გრუნტში ჩაჭრილი ოვალური ან ოთხკუთა ორმოსამარხები, რომლებშიც მეტწილად თითო ხელფეხმოხრილი ჩონჩხი ესვენა თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. უფრო გვიანდელი, IV-V საუკუნეების სამარხები გადახურულია ქვის ფილებით. ისინი ნაგებობათა დანგრევის შემდეგაა აგებული. არის ძელებით გადახურული სამარხებიც. სამაროვანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა მდიდრულ სამარხთა უბანი, სადაც სამ სამარხში აღმოჩნდა ვერცხლის თასები, ვერცხლის სურები ნადირობის სცენებით, ვერცხლისა და ოქროს მონეტები, მინისა და თიხის ჭურჭელი და სხვა.

ნამოსახლარისა და სამაროვანის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა აგრეთვე მარანი, 20-მდე ქვევრი და 23 სამეურნეო დანიშნულების ორმო, რომელთა უმრავლსეობა ამოვსებული იყო სამზარეულო და სამეურნეო თიხის ჭურჭლის ნამტვრევებით, ხორბლის ნარჩენებითა და ნამწვის მასით.

1991 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩენილი ნივთების გამო ძეგლის სამხრეთ განაპირას გამოვლინდა მარნის ნაშთი, 7 ქვევრი, სამეურნეო, სამზარეულო და სასაუფრე ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც I-III საუკუნეებს მიეკუთვნება. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 215.
არაგვის კარი (ფრაგმენტი)
კინოთეატრის ფასადი არაგვის კარზე
**არაგვის კარი** — გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის მცხეთის ზღუდე-გალავანში დატანებული ერთ-ერთი ძირითადი კარიბჭე, ქართველთა სამშენებლო ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუში (არაგვის კარი ეწოდა იმიტომ, რომ იგი ქალაქს არაგვის მიმართულებით ჩრდილოეთის მხარესთან აკავშირებს). გამოვლინდა 1965 წელს მცხეთაში ფართოეკრანიანი კინოთეატრის მშენებლობის დროს (შესულია ამავე კინოთეატრის მოცულობაში). ალიზით ნაგები, 6 მ. სისქის ქალაქის ზღუდეში ჩაშენებული კარიბჭის გვერდის კედლები თლილი ქვითაა ამოყვანილი. კედლებს შორის გზისთვის დატოვებული ღიობი 4,8 მ. სიგანისაა. გზა მოკირწყლული იყო და ჰქონდა ბორდიურით გამოყოფილი, ფეხით სავალი ვიწრო ბილიკი. კარიბჭე ორივე მხრიდან ალიზითვე ნაგები კოშკებით იყო გამაგრებული. კარი ასაწევი უნდა ყოფილიყო და მძიმედ შეჭედილი. დიდ კარს, სავარაუდოდ, ქარავნების გასატარებლად აღებდნენ, მგზავრთათვის კი კარიბჭეში მცირე ზომის შესასვლელი იყო გაჭრილი.

კარიბჭის გაწმენდა-გამოვლინების დროს გათხარეს მის დონეზე და უფრო ღრმად მდებარე ძვ. კულტურული ფენები (სამაროვანი, ნამოსახლარი), რომლებიც მოიცავენ ძვ. წ. II საუკუნიდან — ახ. წ. VIII საუკუნამდე ხანას.

ლიტერატურა
----------

* „კალანდაძე ა. ბობოჩაძე ა. „არაგვის კარი"", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 15 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1968 წელი. — გვ. 17-26
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 180.
* *ბოხოჩაძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 244-245.
გიონის არხი სირაკარა. მოპირდაპირე მხარეზე განთავსებულია ო-ტიაია
გიონის რესტორნები
**გიონი** (祇園) — იაპონიის ქალაქ კიოტოს ერთ-ერთი უბანი. იგი შეიქმნა შუა საუკუნეებში იასაკას ტაძრამდე მიმავალი პილიგრიმების საჭიროებების დასაკმატოფილებლად, მაგრამ დღეს იგი ცნობილია როგორც გეიშების სამუშაოსა და ცხოვრების უბანი.

გიონში განთავსებულია ორი ჰანამატი — გეიშების საცხოვრებელი და სამუშაო რაიობები — *გიონ კობუ* (祇園甲部) და *გიონ ჰიგასი*(祇園東). გიონი რჩება კონსერვატიულ ადგილად, სადაც შეიძლება ხელუხლებელი ტრადიციული კულტურის ხილვა.

რაიონის ნაწილი გამოცხადებულია იაპონიის ეროვნულ საგანძურად და შემუშავდა მისი აღდგენის გეგმა, რომლის თანახმადაც ყველაფერი, რაც შეესაბამება გიონის ტრადიციულ არქიტექტურას ჩავა მიწის ქვეშ.

გიონში შემორჩა მრავალი ძველი სახლი (მატტია), რომელთა ნაწილი არის ჩაის სახლები - ო-ტია.

ხშირად გიონს არასწორად მიიჩნევენ „წითელი ფარნების ქუჩად", რაც არასწორია. „წითელი ფარნების ქუჩა" კიოტოში არის ყბანი სიმაბარა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰანამატი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გიონი***

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გიონი***

* Kyoto Travel: Gion. ციტირების თარიღი: 2009-07-05.
* Gion District - Kyoto Guide - Wa-pedia. ციტირების თარიღი: 2009-07-05.
* Gion - Kyoto :: Japan Visitor. ციტირების თარიღი: 2009-07-05.
**ახალი ოსმალები** — ფარული პოლიტიკური ორგანიზაციის „ახალ ოსმალთა საზოგადოების" წევრები. ორგანიზაცია შექმნეს ოსმალეთის ახალგაზრდა, უმთავრესად სამოხელეო ინტელიგენციის წარმომადგენლებმა 1865 წელს სტამბოლში. იდეური ხელმძღვანელები იყვნენ თურქი განმანათლებლები: იბრაჰიმ შინასი, ნამიქ ქებალი და სხვა. ახალგაზრდა ოსმალების ბურჟუაზიის იმ წრეების ინტერესებს გამოხატავდნენ, რომლებიც შეშფოთებულნი იყვნენ ქვეყნის ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში კაპიტალური სახელმწიფოების პოზიციების გაძლიერებით. ოსმალეთის დამოუკიდებლობის განმტკიცებისთვის ახალგაზრდა ოსმალებს აუცილებლად მიაჩნდათ კონსტიტუციით შეეზღუდათ სულთნის ხელისუფლება.

1866 წელს მათ შეთქმულება მოაწყეს სულთნის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდნენ. წევრების ნაწილი დააპატიმრეს, ნაწილი კი საზღვარგარეთ გაიქცა და ოსმალეთის რეაქციული რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლა განაგრძო. რამდენიმე წლის შემდეგ სულთნის მთავრობამ ამნისტია გამოსცა, მაგრამ სამშობლოში დაბრუნებული ახალგაზრდა ოსმალები დააპატიმრა და გადაასახლა. სასტიკი რეპრესიების მიუხედავად, XIX საუკუნის ბოლოს ოსმალეთში კვლავ აღორძინდა ბურჟუაზიულ-რევოლუციური მოძრაობა, რომლის წარმომადგენლებმა შექმნეს ახალგაზრდა თურქების პოლიტიკური ორგანიზაცია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალგაზრდა თურქები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 92.
**ახალი ლადოგი** (რუს. Новая Ладога) — ქალაქი (1704 წლიდან) რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, ვოლხოვის რაიონში. მოსახლეობა 2010 წლის აღწერით 8838 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ვოლხოვის სანაპიროზე, სანქტ-პეტერბურგიდან 121 კმ-ში. ქალაქის ცენტრი სამკუთხედის ფორმის კუნძულს მოიცავს, რომელიც ჩრდილოეთით პეტროვსკის არხით, სამხრეთით — მდინარე ვოლხოვით, დასავლეთით კი ვოლხოვის ერთ-ერთი ტოტი ესაზღვრება, რომელიც მდინარეს უერთდება.

ქალაქის წარმოშობამდე მის ადგილას მდებარეობდა ნიკოლო-მედვედსკის მონასტერი, რომელიც XIV-XV დაარსდა. მდინარის ზემო მიდამოებში 15 კმ-ში მდებარეობს სოფელი ძველი ლადოგა, მოპოვებული არქეოლოგიური წყაროების მიხედვით, ეს სოფელი იყო ისტორიული რეგიონის რუსის ყველაზე ძველი დასახლება (შესაძლებელია ეს დასახლება რიურიკას რესპუბლიკის დედაქალაქი იყო).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალი ლადოგის საქალაქო დასახლება

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
„ბართლომეს ღამე", ფრანსუა დიუბუას ნახატი
**ბართლომეს ღამე** — კათოლიკეების მიერ ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა პარიზში 1572 წლის 24 აგვისტოს, წმინდა ბართლომეს დღესასწაულის წინა ღამეს. 

ამ მსოფლიოში ცნობილი ხოცვის მოთავეები იყვნენ საფრანგეთის მეფის შარლ IX-ის დედა ეკატერინე მედიჩი და კათოლიკეთა ბელადები - ჰერცოგი გიზები, რომლებსაც აშინებდათ ჰუგენოტებისა და მათი ბელადის გასპარ დე კოლინის გავლენის ზრდა შარლ IX-ზე. მათ ისარგებლეს ჰუგენოტების ერთ-ერთი ბელადის, ანრი ნავარელის (შემდგომში ანრი IV) და შარლ IX-ის დის მარგარეტ ვალუას ქორწილზე (18 აგვისტო) მრავალი ჰუგენოტის ჩამოსვლით. კათოლიკობის მომხრეებმა 1572 წლის 24 აგვისტოს, ღამის 2 საათზე დაიწყეს ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა, რის შედეგადაც უამრავი გამოჩენილი პერსონა იქნა ლიკვიდირებული, მათ შორის ჰუგენოტების წინამძღოლი გასპარ დე კოლინიც. ანრი ნავარელმა და პრინცმა კონდემ სასწრაფოდ აღიარეს თავიანთ კონფესიად კათოლიციზმი და ამით უშველეს თავს. ხოცვა-ჟლეტა ოქტომბრის დამდეგამდე გაგრძელდა და მოედო საფრანგეთის სხვა დიდ ქალაქებსაც, მაგ: ლიონს, ორლეანს, რუანს, მოს, ბორდოსა და სხვ. მიუხედავად ასეთი ბარბაროსული ძალადობრივი აქტისა ბართლომეს ღამემ ვერ გატეხა ჰუგენოტები და მათ გააგრძელეს ბრძოლა სარწმუნოებრივი თავისუფლებისთვის, რასაც მოჰყვა რელიგიური ომების განახლება (საფრანგეთის რელიგიური ომები). სწორედ, ამ ისტორიული მოვლენის შედეგად დამკვიდრდა მსოფლიოს ლიტერატურულ ლექსიკაში ტერმინი „ბართლომეს ღამე", როგორც მასობრივი ძალადობრივი აქტის სიმბოლო. ამ ფაქტს მიუძღვნა გამოჩენილმა ფრანგმა მწერალმა ალექსანდრე დიუმამ თავისი ცნობილი რომანი დედოფალი მარგო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 208.
არტუის მდებარეობა XV საკუნეში
**არტუა** (ფრანგ. Artois) — ისტორიული ოლქი ჩრდილოეთ საფრანგეთში. ამჟამად მისი ტერიტორიის დიდი ნაწილი პა-დე-კალეს დეპარტამენტში შედის. მთავარი ქალაქი — არასი. არტუა მნიშვნელოვანი სამრეწველო რაიონია. განვითარებულია ქვანახშირის მოპოვება, მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა, საფეიქრო, კვების მრეწველობა.

ისტორია
-------

XII საუკუნის დამლევამდე არტუა ფლანდრიის საგრაფოში შედიოდა. 1180 წელს საფრანგეთის მეფემ ფილიპ II-მ იგი მეუღლის მზითევში მიიღო. 1191 წელს აპანაჟად გადაეცა საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრეს, 1223 წელს შეუერთდა სამეფო დომენს. 1237 წელს არტუა საგრაფო გახდა. 1382 წელს მემკვიდრეობით გადაეცა ფლანდრიის გრაფ ლუი დე მალს, მისი სიკვდილის შემდეგ 1384 წელს — მის სიძეს ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპე გულადს და არტუა ბურგუნდიის ჰერცოგთა სამფლობელოს (1384–1477) შეუერთდა. ბურგუნდიის უკანასკნელი ჰერცოგის შარლ გულადის დაღუპვის შემდეგ, 1477 წელს, არტუა დაიპყრო საფრანგეთმა, 1493 წელს სანლისის ზავით (1526) დაუთმო ავსტრიას, თუმცა საფრანგეთის მეფემ მაინც შეინარჩუნა არტუაზე სიუზერენიტეტი, რომელიც გაუქმდა მადრიდის ზავით (1526). არტუა გადავიდა ჰაბსბურგების სრულ საკუთრებაში, შეუერთდა ნიდერლანდებს და შევიდა კარლ V-ის იმპერიაში. 1556 წელს ნიდერლანდების სხვა პროვინციებთან ერთად არტუას განაგებდა ესპანეთი. ნიდერლანდების ბურჟუაზიული რევოლუციის დროს არტუასა და ენოს რეაქციული კათოლიკე თავადაზნაურობა აჯანყდა (1578 წლის ოქტომბერი) და ქ. არასში დაიდო არასის უნია (1579). ოცდაათწლიანი ომის დროს არტუა დაიპყრო საფრანგეთმა.

პირველი მსოფლიო ომის დროს არტუა დიდი ბრძლების (1914 წლის სექტემბერ-დეკემბერი, 1915 წლის მაისი, სექტემბერ-ოქტომბერი, 1917 წლის აპრილ-მაისი) ასპარეზად გადაიქცა.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 592.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **არქიტექტურულ მიმდინარეობას** ეხება. *ფერწერის შესახებ* იხილეთ **ახალი საგნობრიობა**. |

ჰანს შარუმი — სიმენსშტადტი, ბერლინი, 1929-31.
ბრუნო ტაუტი, საცხოვრებელი ბინები ბერლინში, 1927-28.
**ახალი საგნობრიობა** (თარგმანი გერმანულიდან Neue Sachlichkeit, ინგლ. New Objectivity) — სახელი, რომელსაც ხშირად უწოდებენ მოდერნისტულ არქიტექტურას წამოსულს ევროპიდან, ძირითადად გერმანულენოვანი ქვეყნებიდან 1920-იან და 30-იან წლებში. მას ასევე ხშირად Neues Bauen (ახალი შენება) უწოდებენ. ახალმა საგნობიობამ მრავალი გერმანული ქალაქი განაახლა, სანამ მას 1933 წელს ნაცისტების მიერ ხელისუფლებაში მოსვლა არ შეაჩერებდა.

ამ სტილის ადრეული ნიმუშები პირველ მსოფლიო ომამდე გაჩნდა, რომელსაც Deutscher Werkbund (გერმანიის შრომის ფედერაცია) უძღვებოდა გერმანიისთვის თანამედროვე იერის მისაცემად. მრავალი არქიტექტორი, რომელიც მოგვიანებით ახალ საგნობრიობას დაუკავშირდა, უკვე 1910-იაან წლებში მუშაომდა მსგავსი მანერით, იყენებდა რა მინის ზედაპირებსა და მკაცრ გეომეტრიულ კომპოზიციებს. ამის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშებია ვალტერ გროპიუსისა და ადოლფ მაიერის 1911 წლის ფაგუსის ქარხანა ან ჰანს პოლციგის 1912 წლის ვროცლავის უნივერსამი. თუმცა ომის შემდეგ ეს არქიტექტორები (ასევე სხვებიც, მათ შორის ბრუნო ტაუტი) რევოლუციურ Arbeitsrat für Kunst-ში მუშაობენ, დასაბამს უდებენ რა ექსპრესიონისტულ არქიტექტურას, კერძოდ საიდუმლო მინის ჯაჭვის ჯგუფში. ბაუჰაუზის ადრეული ნამუშევრები, როგორიცაა ზომერფელდის სახლი, ამ მიმართულებას ეკუთვნის. ექსპრესიონიზმის დინამიზმი და მინის გამოყენება (გამჭვირვალობისა თუ ფერის ეფექტისთვის) ახალი საგნობრიობის მთავარი მიმართულება გახდა.

ექსპრესიონიზმიდან უფრო ნაცნობ მოდერნისტულ სტილში მობრუნება 1920-იან წლებში ჰოლანდიური ავანგარდის, განსაკუთრებით დე შტიილის, გავლენით მოხდა, რომელთა არქიტექტორებმა იან ვილსმა და იიპ ოუდმა ფრენკ ლოიდ რაიტის იდეები გადმოიღეს კუბიკების მსგავს საზოგადოებრივ საცხოვრებლებში, რომელსაც მოგვიანებით თეო ვან დოსბურგმა „მანქანური ესთეტიკა" უწოდა. გერმანელი არქიტექტორებისთვის ექსპრესიონიზმიდან მოქცევის კიდევ ერთი გავლენა კონსტრუქტივიზმი გახდა, კერძოდ, ვხუტემასი და ელ ლისიცკი, ეს უკანასკნელი ბერლინს ხშირად სტუმრობდა 1920-იან წლებში. კიდევ ერთი ელემენტი იყო ლე კორბუზიეს შემოქმედება საფრანგეთში.


|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდერნისტული არქიტექტურა |
| --- |
|  |
| 
* ახალი საგნობრიობა
* არტ-დეკო
* არტ-ნუვო
* ბლობიტექტურა
* ბრუტალიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* კრიტიკული რეგიონალიზმი
* დე შტეილი
* დეკონსტრუქტივიზმი
* ექსპრესიონიზმი
* ფუნქციონალიზმი
* ფუტურიზმი
* გუგი
* ჰაი-ტექი
* ინტერნაციონალიზმი
* იუგენდსტილი
* მეტაბოლიზმი
* მოდერნიზმი
* ორგანიციზმი
* პრერის სკოლა
* პოსტმოდერნიზმი
* სტრიმლაინ მოდერნი
* ეკოლოგიური
 |

 |
**არტისტული გადატრიალება** — ოთარ ჩხეიძის რომანი. გამოიცა 1994 წელს.

რომანის შესახებ
---------------

ამბავი 1991 წლის შემოდგომისა და 1992 წლის პირველი კვირის მოვლენების ფონზე მიმდინარეობს.ნაწარმოები - დრამატულია, მოვლენები - ტრაგიკული. ოღონდ აღსანიშნავია: ავტორის სტილი უფრო ირონიულ-სატირულია, ვიდრე დრამატული, ანთუ ტრაგიკული. ეს ალბათ იმიტომ, რომ აქ, ამ რომანში, ადამიანებს არ გაეგებათ ან უჭირთ გაიგონ, თუ რასა სჩადიან, რა სურთ და რა შედეგი მოჰყვება მათს მოქმედებას. საყოველთაო დაბნეულობაში იკარგება საერთო მიზანი და თვითონაც ინთქმებიან მოვლენათა ქაოსში.რომანის გმირთა უმრავლესობა რეალური პირია (პრეზიდენტი გამსახურდია, კიტოვანი, იოსელიანი, სიგუა...). ნაწარმოებში ქალაქი ზუგდიდის სახელი ოდნავ შეცვლილი ფორმით არის მოცემული – გდიდი.

პერსონაჟები
-----------

რომანში ძირითადად რეალური ისტორიული პირები იყრიან თავს.

* ზვიად გამსახურდია
* ჯაბა იოსელიანი
* თენგიზ კიტოვანი
* თენგიზ სიგუა

ლიტერატურა
----------

* *ოთარ ჩხეიძე*, არტისტული გადატრიალება, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *არტისტული გადატრიალება* საიტზე Goodreads
**ახალი კალედონია** (ფრანგ. Nouvelle-Calédonie) — კუნძულების ჯგუფი სამხრეთ წყნარ ოკეანეში, მისგან დასავლეთით მდებარეობს ავსტრალია, ხოლო აღმოსავლეთით ოკეანეთის ქვეყნები. ახალი კალედონიის ტერიტორია განსაკუთრებული სტატუსის მქონე საფრანგეთის ზღვის გადაღმა ტერიტორიების ნაწილია. წარმოადგენს ერთ დიდ კუნძულ გრანდ-ტერს (ფრანგ. Grande Terre) რამდენიმე პატარა კუნძულებით და კლდეებით.

გეოგრაფია
---------

ახალი კალედონიის კუნძულების მდებარეობა
ახალი კალედონიის კუნძულების ფართობი შეადგენს 19 060 კმ²-ს, აქედან 485 კმ² წყალს უკავია. კუნძულის სანაპირო ხაზის სიგრძე შეადგენს 2254 კილომეტრს.

სანაპირო ზოლი ძირითადად ვაკე ტერიტორიას უკავია, თუმცა კუნძულის ცენტრალური ნაწილი ძირითადად მთიან რელიეფს უკავია. უმაღლესი მწვერვალია — მთა პანე, 1628 მეტრი სიმაღლით. ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთამდე გადის ცენტრალური ქედი. სანაპირო ძლიერ დაგრეხილია და აქვს ბევრი მოსახერხებელი უბე, რომელთანაც მიახლოება გართულებულია მარჯნის რიფებით. ახალი კალედონიის კუნძულებს გარს აკრავს ახალი კალედონიის ბარიერული რიფი, ძირითადად ჩამოყალიბებულია ოფიოლითური კომპლექსებით.

კუნძულებზე ბევრი მდინარეებია, მაგრამ ისინი მოკლეებია და ჩაედინებიან მარჯნის ზღვაში. ჭარბობს ნაყოფიერი წითელმიწიანი ნიადაგი.

კლიმატი
-------

კლიმატური პირობები საკმაოდ კარგია. საშუალო წლიური ტემპერატურაა — +23-24,5 °C. ახალი კალედონია მოქცეულია ტროპიკულ სარტყელში, აქ არის მუდმივი პასატები. კლიმატი ცხელი მაგრამ ტენიანია. ამ გარემოებამ ხელი შეუწყო ახალი კალედონიის ევროპელ გადასახლებულთა კოლონიად გადაქცევაში.

სასარგებლო წიაღისეული
---------------------

კუნძულის ძირითადი სასარგებლო წიაღისეულია: ნიკელი, ქრომი, რკინა, კობალტი, მანგანუმი, ვერცხლი, ოქრო, ტყვია და სპილენძი.

ფლორა და ფაუნა
--------------

1993 წლის მონაცემებით აქ ტერიტორიის 12 % საძოვრებს, ხოლო 39 % ტყიან რელიეფს ეკავა. დღეისთვის ვითარება მნიშვნელოვნად შეცვლილია, ტყე კუნძულის ტერიტორიის 15 %-ს მოიცავს. სამხრეთ-დასავლეთი ნაპირი უპირატესად საძოვრებიანია, ალაგ-ალაგ გვხვდება მანგროს ტყეები. იზრდება მთელი რიგი ძვირფასი ხის ჯიშები, მათ შორის წიწვოვანი აგათისის და არაუკარიის (ახალი კალედონიის გერბზე გამოსახულია Araucaria columnaris) სხვადასხვა სახეობები.

ახალი კალედონიის ფაუნა შედარებით ღარიბია, მიუხედავად ამისა არსებობენ ენდემები. კუნძულებზე ბინადრობენ ძალიან დიდი რაოდენობით ლათ. Diplodactylidae.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი კალედონიის კუნძულები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **განათლება (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**„განათლება"** — ქართული სამეცნიერო-პედაგოგიური და ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1908–1918 წლებში. ჟურნალი აშუქებდა პედაგოგიკის ზოგადი საფუძვლების, დიდაქტიკური აღზრდის თეორიის და სკოლათმცოდნეობის პრობლემებს; აქვეყნებდა წერილებს სხვადასხვა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ, ფილოსოფიურ, მეცნიერულ და ტექნიკურ საკითხებზე; ბეჭდავდა აგრეთვე მხატვრულ ლიტერატურას, ლიტერატურულ-კრიტიკულ წერილებს, მოგონებებს, კორესპონდენციებს, ბიბლიოგრაფიასა და ქრონიკას. 1911 წლიდან „განათლების" ყოველი წლის უკანასკნელ, მე-10 ნომერს ერთვოდა წლიური საძიებელი, ხოლო 1913–1917 წლებში — სპეციალური დამატება „ცნობები ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მოქმედებისა" პაგინაციითა და ნუმერაციითურთ. სულ გამოვიდა „განათლების" 95 ნომერი. რედაქტორი-გამომცემელი — ლუარსაბ ბოცვაძე. თანამშრობლობდნენ იმ დროისათვის ცნობილი საზოგადო მოღვაწეები, პედაგოგები, მწერლები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 673.
**ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა** — ბავშვთა ხელოვნების მუზეუმი. ჩამოყალიბდა 1969 წელს თბილისში საქართველოს განათლების სამინისტროს ესთეტიკური აღზრდის რესპუბლიკური სამეცნიერო-მეთოდური კაბინეტის ბაზაზე. 1970 მოეწყო პირველი ექსპოზიცია, რომელიც მიეძღვნა ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღეს. წარმოდგენილი იყო მუზეუმში დაცული საქართველოს , ესტონეთის და უნგრეთის ბავშვთა სახვითი ხელოვნების ათასამდე ექსპონატი. 1973 გადაკეთდა ბავშვთა სურათების მუდმივმოქმედ გალერეად (საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის ზედა სართული). 1981 წელს ბავშვთა სურათების გალერეას გადაეცა საგანგებო შენობა ძველი თბილისის განახლებულ უბანში (შავთელისა და ბარათასშვილის ქუჩების გასაყარზე). 1983 მას მიენიჭა საქართველოს სახალხო მხატვრის ელენე ახვლედიანის სახელი. 1992 წელს ბავშვთა სურათების გალერეაში იყო 3 განყოფილება: საფონდო-საგამოფენო, სასწავლო-მეთოდური, საორგანიზაციო-ინფორმაციული. ბავშვთა სურათების გალერეის საგამოგენო მუშაობაში მთავარი ადგილი უჭირავს ქართველი ბავშვთა ნახატების "ოქროს ფონდის" ტრადივიულ გამოფენებს (ყპველწლიურად ტარდება რამდენიმე გამოფენა) და კონკურსს, რომელშიც საზღვარგარეთის ქვეყნების ნორჩი მხატვრებიც მონაწილეობენ.

მუზეუმში დაცულია 20 ათასამდე ექსპონატი (გრაფიკა, ფერწერა, ქანდაკება, კერამიკა, ნაქსოვი, ნაქარგი, ლითონისა და ხის მხატვრული ნაკეთობები). ბავშვთა სურათების გალერეაში მუშაობს სამხატვრო სტუდია (140-მდე ბავშვი). ბავშვთა სურათების გალერეა სისტემატურად მონაწილეობდა საზღვარგარეთ გამართულ საქართველოს კულტურის დღეებში. ბავშვთა სურათების გალერეამ გამოსცა ბავშვთა ნახატების რეპროდუქციების ალბომი "ბავშვთა სამყარო".

2013 წლის სექტემბერში ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა დავით აღმაშენებლის გამზირზე №136-ში განთავსდა.

ლიტერატურა
----------

* *კუხიანიძე ა.* ენციკლოპედია „საქართველო", გვ, 325, თბ. 1997

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა დავით აღმაშენებლის გამზირზე განთავსდა

სქოლიო
------

1. ↑  ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა
ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა (აზერ. Baki Ali Neft Məktəbi; ინგლ. Baku Higher Oil School) — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება ბაქოში, აზერბაიჯანი. უნივერსიტეტის რექტორი ელმარ გასიმოვია.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანია (სოკარი) 2011 წლის 29 ნოემბრის აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით შეიქმნა ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა. სკოლის წესდება დამტკიცდა 2012 წელს.

სტრუქტურა
---------

ტრენინგი მიმდინარეობს სამი სპეციალობით:

* ნავთობისა და გაზის ინჟინერი
* ინჟინერ-ქიმიკოსი
* პროცესების ავტომატიზაციის ინჟინერი

უნივერსიტეტს აქვს ინფორმატიკისა და ინგლისური ენის კურსები, რომელიც განკუთვნილია მოსამზადებელ ეტაპზე შემდგომი განათლების სკოლაში.

2017 წელს სკოლის ახალი კამპუსი გაცემულ იქნა ექსპლუატაციაში.

საერთაშორისო კავშირები
----------------------

ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლა  თანამშრომლობს ბრიტანეთში ჰერიოტ-უაატის უნივერსიტეტთან. 2012 წლის იანვარში თანამშრომლობის პირველი მემორანდუმი გაფორმდა აზერბაიჯანის ნავთობკომპანიის ვიცე-პრეზიდენტსა და ბრიტანეთის უნივერსიტეტის რექტორს შორის.

2018 წელს პეკინში შეხვედრის დროს ბაქოს ნავთობის უმაღლესი სკოლის რექტორმა ელმარ გასიმოვმა ჩინეთის პეტროლიუმის უნივერსიტეტის წარმომადგენლების დელეგაციასთან თანამშრომლობის საკითხები განიხილეს და იმავე წლის ოქტომბერში თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმება დადო.

სქოლიო
------

1. ↑  Бакинская Высшая Школа Нефти
2. ↑  SOCAR договорилась с британским университетом Heriot Vatt о выдаче двух дипломов выпускникам Бакинской высшей нефтяной школы
3. ↑  Бакинская Высшая школа нефти и Китайский нефтяной университет в Пекине заключили соглашение о сотрудничестве
4. ↑  Бакинская Высшая школа нефти будет сотрудничать с Китайским нефтяным университетом.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-02-12. ციტირების თარიღი: 2019-03-31.
**გზა იხვის ჭუჭულებს!** (რუს. Дорогу утятам!) — ძეგლი რუსეთში. წარმოადგენს ქალაქ მოსკოვის ერთ-ერთ ღირსშესანისნაობას. დაიდგა 1991 წელს ნოვოდევიჩის მონასტრის გვერდით მდებარე სკვერში.

ისტორია
-------

სკულპტურული კომპოზიცია „გზა იხვის ჭუჭულებს!" ნოვოდევიჩის მონასტრის გვერდით არსებულ სკვერში მდებარე გუბის პირას 1991 წელს დაიდგა. ამერიკელი მწერლის რობერტ მაკ-კლოსკის 1941 წელს გამოქვეყნებულმა ზღაპრულმა მოთხრობამ „გზა იხვის ჭუჭულებს!", იმდენად დიდი პოპულარობა მოიპოვა, რომ ბოსტონის ხელმძღვანელობამ ცენტრალურ პარკში წიგნის მთავარი გმირის — დედა იხვის მისის მალარდისა და მისი რვა ჭუჭულის ძეგლის დადგმა გადაწყვიტა. მემორიალის ესკიზები რობერტ მაკ-კლოსკის უდიდესმა თაყვანისმცემელმა ნენსი შენმა შექმნა. 1991 წელს ამ ძეგლის ასლი ბარბარა ბუშმა რაისა გორბაჩოვას აჩუქა, რომელიც ამ კომპოზიციით ქმართან ერთად ბოსტონში ვიზიტისას დაინტერესდა.

ძეგლის გახსნის მეორე დღეს ერთ-ერთი ჭუჭული მოიპარეს. 2000 წლის თებერვალში კიდევ სამი ფიგურა დაიკარგა. ამ ამბის გაგების შემდეგ, ავტორმა მისი აღდგენა გადაწყვიტა და 2000 წლის 18 სექტემბერს აღდგენილი კომპოზიციის საზეიმო გახსნა გაიმართა. ცერემონიაზე იმყოფებოდნენ სსრკ-ის ყოფილი პრეზიდენტი მიხეილ გორბაჩოვი ქალიშვილ ირინასთან ერთად, აშშ-ის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი რუსეთის ფედერაციაში ჯეიმზ კოლინზი, იმდროინდელი კულტურის მინისტრი მიხეილ შვიდკოი, მოსკოვის მთავრობის კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარე იგორ ბუგაევი და სხვები.

ამჟამად ვანდალიზმისაგან დასაცავად ძეგლი არმატურით არის დამაგრებული, ხოლო ცოტა მოშორებით დაცვის ჯიხური დგას.

აღწერა
------

ბრინჯაოს სკულპტურული კომპოზიცია „გზა იხვის ჭუჭულებს!" ქვით მოპირკეთებულ ბილიკზე დგას და ცხრა ფიგურისაგან შედგება. დედა იხვი მალარდი და რვა ჭუჭული: ჯეკა, კეკა, ლეკა, მეკა, ნეკა, კვეკა, პეკა და კვაკა. ძეგლი რუსეთის ფედერაციისა და ამერიკის შეერთებული შტატების შერიგების ერთგვარ სიმბოლოს წარმოადგენს.

სქოლიო
------

1. 1 2  Памятник утке с утятами у пруда Новодевичьего монастыря в Москве. Достопримечательности Москвы (2014-02-22). ციტირების თარიღი: 2015-06-27.
2. 1 2  Ольга Ращупкина..  (19 сентября 2000) Американские утки вновь в Москве. Независимая газета.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-16. ციტირების თარიღი: 2015-06-27.
3. ↑  Памятник Дорогу утятам. Лучшие монументы Москвы. ციტირების თარიღი: 2015-06-27.
ველოპარკი ბაქოში
**ბაქოს ველოპარკი** — ტრასა, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქში და გათვლილია ველასპორტისთვის. პარკის ტერიტორია 30 ჰექტარზე მეტია და მდებარეობს ბაქოს საბალის რაიონში. გზების საერთო სიგრძე 15 კმ-ს შეადგენს. ველოპარკში 990 ადგილია მაყურებელთათვის.

ისტორია
-------

ველოპარკი აშენდა 1970 წელს, მაგრამ წლების განმავლობაში არ გამოიყნებოდა და იყო ნანგრევებში. 2011 წელს აზერბაიჯანის ველოსპორტის ფედერაციამ დაიწყო პარკის რეკონსტრუქცია. აქ აშენებული იყო გზატკეცილები და სამთო ტრასები. 2013 წლის აპრილში პარკი ხელახლა გაიხსნა საერთო მოხმარებისთვის.

ასევე 2012 წლის 1 ივნისს, ველოსიპედის პარკი გაიხსნა ზღვისპირა ბულვარზე, სპორტის სასახლის მახლობლად და გადაჭიმულია დროშის მოედნამდე, სადაც შეიძლება ველოსიპედების დაქირავება საათობის ან დღიურად.

2013 და 2014 წლებში „Tour d’Azerbaïdjan" - ის პროექტის მეორე ტური დაიწყო ველოპარკიდან. 

2015 წელს ველოპარკში ჩატარდა ღონისძიება, რომლის ფარგლებშიც დარგეს დაახლოებით 4,000 ხე. 

სექტემბერში ჩატარდა ღია ტურნირი ველოსპორტის მოყვარულთათვის, რომელშიც 26 ველომრბოლელი მონაწილეობდა. ტურნირის ორგანიზატორი იყო ველოსპორტის ეროვნული ფედერაცია.

2017 წელს დაიწყო ყოველწლიური „Tour d’Azerbaïdjan" ბაქოს ველოპარლკთან და დასრულდა ისმაილლიში.

ველოპარკი  BMX
--------------

ბაქოს ველოსიპედის პარკის ტერიტორიაზე, BMX ველოსიპედის პარკი აშენდა, რომელიც სპეციალურად 2015 წლის პირველი ევროპული თამაშებისთვის იყო განკუთვნილი. BMX ველოპარკს ასევე გააჩნია რბოლის მოედანი. აქვე არის დოპინგ კონტროლის ჩატარების შენობა. პარკის გახსნის ცერემონია 2015 წლის 13 მაისს შედგა, სადაც აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა და რესპუბლიკის პირველმა ლედიმაც მიიღეს მონაწილეობა.

პირველი შეჯიბრებები ჩატარდა 2015 წლის 26-28 ივნისის ჩათვლით პირველი ევროპული თამაშების ფარგლებში. თამაშების დასრულების შემდეგ გადაწყდა ტრასის საზოგადოებრივ მოხმარებაში გადაცემა. 

2016 წელს ველომრბოლელთა საერთაშორისო კავშირმა შეიტანა ცვლილებები BMX სტადიონების წესებსა და სტანდარტებში, რის შემდეგაც ბაქოს ველოპარკი გადაკეთდა. გაზარდეს მისი სიგრძე, სიგანე და დაბრკოლებების რაოდენობა ტრასებზე.

### BMX -ის ჩემპიონატი

BMX -ის ჩემპიონატი - არის ველოსპორტის სახეობა, BMX -ის ველოსიპედებზე. 2018 წლის  BMX -ის ჩემპიონატი  ჩატარდება 5-9 ივნისს ბაქოში.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 2018 წლის BMX ჩემპიონატის ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2018-10-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ВЕЛОСИПЕДЫ: ТРАНСПОРТ ИЛИ СТИЛЬ ЖИЗНИ (ЧАСТЬ III).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-16. ციტირების თარიღი: 2018-05-17.
2. ↑  В Велопарке посадили деревья
3. ↑  Федерация велоспорта провела открытый турнир
4. ↑  Велопарк ВМХ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-17. ციტირების თარიღი: 2018-05-17.
5. ↑  В Баку открыли Велопарк
6. ↑  ბაქო2015 დაარქივებული 2018-05-16 საიტზე Wayback Machine.  - **რუსული**
7. ↑  Впервые в Азербайджане пройдет Чемпионат мира по BMX
**არმუდუ** (აზერ. Armudu) ან **არმუდუს ჭიქები** (აზერ. Armudu stəkan), ასევე **ბოომალები** (აზერ. Boğmalı) — ნაციონალური ჭიქების ტიპი, რომელთა საშუალებითაც აზერბაიჯანში (და ირანში) სვამენ შავი ბაიხის საკმაოდ მაგარ ჩაის. არმუდუ — აზერბაიჯანულ კულტურაში ჩაის მოხმარების მნიშვნელოვანი დეტალია.

აღწერა
------

არმუდის ჭიქები შეიძლება იყო ფაიფურის, თიხის, ვერცხლის, მაგრამ კლასიკურ გამოხატულებად მაინც შუშისა და ბროლის მასალა რჩება, რომელთა გამჭვირვალობა ჩაის ფერის დანახვის საშუალებას იძლევა. ჭიქის შევიწროვებული ქვედა ნაწილი სითხეს მაქსიმალურად დიდხანს უნარჩუნებს ტემპერატურას, ხოლო ზემო ნაწილში გაფართოებული ნაწილი ხელის არ დაწვას უზრუნველყოფს ასევე, ამ ჭიქების მცირე მოცულობა (100 გრამი) ჩაის დალევისათვის არც თუ ისე დიდ დროს საჭიროებს, რის გამოც ვერ ასწრებს გემოს ხარისხის დაკარგვას და ისმევა ახლადდაყენებული.

ტრადიცია
--------

ჩაის აზერბაიჯანელებისათვის განსაკუთრებული დატვირთვა აქვს. ნებისმიერ აზერბაიჯანულ სახლში პირველ რიგში ჩაის სთავაზობენ. ყოველთვის ჩაით იწყება სუფრაზე თავშეყრა, და მისითვე მთავრდება იგი. ჩაის დასალევი ეროვნული ჭურჭელი არმუდუს ჭიქაა, რომელიც მსხლის ფორმისაა და ასევე ითარგმნება, ხოლო

სახელწოდება «ბოომალია» ითარგმნება როგორც «შეზღუდული» და მოყვანილობით ქალის წელს შეიძლება შევადაროთ.

სქოლიო
------

1. ↑  Похлёбкин В.В. Азербайджанская кухня // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 163. — 304 с.
2. ↑  Максим Павлович Ким, Борис Борисович Пиотровский Советская культура - 70 лет развития: к 80-летию академика М.П. Кима Наука, 1987. — 410 с.
3. ↑  Kommersant Publishing House. Kommersant-Vlast. — Kommersant Publishing House, 2000-09-05. — 68 с.
4. 1 2  Достояние республики: легенда азербайджанского армуды - ФОТО Day.Az 12.06.2012
5. ↑  Традиции и обычаи в Азербайджане - Культура, традиции и искусство - Азербайджан - Азербайджанский клуб МГУ 17.09.2008
6. ↑  Армуду стакан (стакан грушевидный). www.moya-planeta.ru. ციტირების თარიღი: 2018-10-18.
**გვენეტაძეები** — ქართული (იმერული) წარმოშობის გვარი. წყაროებში იხსენიებიან XVI საუკუნის დასაწყისში. ისტორიული რეალობიდან მოყოლებული დღემდე გვარის წარმომადგენელთა უმრავლესობა განსახლებულია იმერეთში ძირითადად თერჯოლისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში. გვარის წარმომადგენლები ატარებდნენ ორი სახის სოციალურ მდგომარეობას, მათი ნაწილი აზნაური იყო. გვენეტაძეები იყვნენ იმერეთის მეფის ქვეშემრდომები. 

ქართული გვარების საშენ მასალად ხშირადაა გამოყენებული ასო ტ. გვენეს დაემატა ასო ტ და მიღებული იქნა გვენეტაძე, ამავე ძირისაა გვარი გვეტაძე. ქართულ სამართლის ძეგლებში მიგნებულია სამი დოკუმენტი, რომლებიც შესაძლებლობას გვაძლევს, დავადგინოთ თუ რომელი წლიდან მოიხსენიებიან გვენეტაძეები, სად ცხოვრობდნენ და როგორი სოციალური მდგომარეობის იყვნენ. 

გვენეტაძე მოუკლავს სქრიაყოფელს, მაჭავარიანების ყმას, რის გამოც შუღლი ჩამოვარდნილა მაჭავარიანსა და კონსტანტინეს შორის. ეს ფაქტი შეტანილია ისტორიულ მასალებში, რომელიც დათარიღებულია 1565-1583 წლებით. 

„წყალწითელას მცხოვრებ როსტევანა გვენეტაძეს მართებს ბეგარა ორი ლიტრა სანთელი, ორი გვერდი ღომი, ერთი გვერდი პური, სამი კოკა ღვინო, ათი საკლავი, ორი ძღვენი" (1570 წელი). 

„ხუცია გვენეტაძე მოწმეა კათალიკოს დავით ნემსაძის მიერ კანდელაკ ქავთარისათვის მიცემული ბიჭის წყალობის წიგნისა" (1673-1696 წლებში). 

1840-იან წლებიდან იმერეთში გვენეტაძეები ცხოვრობენ სოფლებში – დაბაძველი, ეწერი, მუხაყრუა, სუფოთი, სიმონეთი. 

ვარაუდით, გვენეტაძე და გვეტაძე ერთი და იგივე გვარი უნდა იყოს. მათ სოფლებში: ქუთაისში, ციხიასა და ჭოგნარში უნდა ეცხოვრათ. იქიდან როცა გასულან, დასახლებულ სოფლებში ინფიქსი ნ ჩაუმატებიათ. 

დღესდღეობით საქართველოში ორი ათასზე მეტი გვენეტაძე ცხოვრობს. გვარის წარმომადგენელთა უმრავლესობა ძირითადად ცხოვრობს: თერჯოლის მუნიციპალიტეტიში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, ქუთაისსა და თბილისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაშასადამე-გვენეტაძეების რაოდენობა რეგიონების მიხედვით
* გვენეტაძეები-გვარის ისტორია[*მკვდარი ბმული*]
* გვარები იმერეთში-გვენეტაძეები/
**გლიცინია**, *ვისტერია* (ლათ. Wisteria) — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ცნობილია 10-მდე სახეობა. მათი სამშობლოა ჩრდილოეთი ამერიკა და აღმოსავლეთი აზია. ხისებრი, ფოთოლმცვენი, სქლად შეფოთლილი, 20 მეტრამდე სიგრძის ლიანებია. აქვთ დიდი, კენტფრთართული, ქვემოდან ოდნავ ქერქლისებრი ფოთლები. ყვავილები არასწორია, ფერად ცისფერი, ლილისფერი, მეწამული ან თეთრი; შეკრებილია გრძელ, გაბერილ, ჩამოკიდებულ მტევნებად. ყვავიან გაზაფხულის ბოლოს – ზაფხულის დასაწყისში. სითბოს მოყვარული მცენარეებია, უპირატესობას ანიჭებენ ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგებს, კარგად იტანს ტენის ნაკლებობას. მეყვავილეობაში, კერძოდ კედლების, თაღებისა და ვერანდების დეკორაციებში, იყენებენ 2–3 სახეობას. ყველაზე ცნობილია ცისვაზი (*W. sinensis*), რომელსაც 30 სმ-მდე სიგრძის მტევნებად შეკრებილი მოიასამნისფრო-ცისფერი ყვავილები აქვს; გვხვდება თეთრყვავილიანი ფორმაც. ჩრდილოეთის შავმიწანიადაგიან სარტყელში გლიცინია ზამთარში დაფარვას საჭიროებს. ამრავლებენ თესლით და ვეგეტატიურად.

სქოლიო
------

1. ↑  *Новиков В. С.* Глициния // Большая российская энциклопедия. т. 7. — М. 2007. — стр. 244–245.
**აშშ-ის საელჩო კუიბიშევში** (რუს. Посольство США в Куйбышеве) — საბჭოთა კავშირში აშშ-ის ყოფილი დიპლომატიური წარმომადგენლობა, რომელიც 1941-43 წლებში ქალაქ კუიბიშევში (დღ. სამარა), ნეკრასოვის ქუჩის 62-ზე მდებარე ძველ შენობაში მდებარეობდა. ევაკუაციის დასაწყისისთვის საბჭოთა კავშირში შეერთებული შტატების ელჩი იყო ლოურენს შტეინგარდტი. ის კუიბიშევში გადავიდა, მაგრამ, მოსკოვში დატოვა მეორე მდივანი და თანამშრომლების ნაწილი. თუმცა, მალევე იგი თურქეთში გადაიყვანეს და 1942 წლის 14 თებერვალს ფრანკლინ რუზველტმა საბჭოთა კავშირში ელჩად დანიშნა უილიამ სტენდლი; აგრეთვე შეიქმნა სამხედრო მისია, რომელსაც განსაკუთრებული უფლებამოსილებები ჰქონდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Куйбышев военный.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-21. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
2. ↑  Александр Гольдберг. Американо-советская дипломатическая дуэль в лицах.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-06-28. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
3. ↑  Американские послы и посланники в России.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-12-07. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
4. ↑  МЕЖДУНАРОДНЫЕ ПЕРЕГОВОРЫ В САМАРЕ
**გლეხთა კომიტეტები** — გლეხთა მასობრივი ორგანიზაციები რუსეთის 1905–1907 წლების რევოლუციის დროს. 

გლეხთა პირველი კომიტეტი საქართველოში ჩამოყალიბდა გურიაში, ოზურგეთის მაზრაში 1903 ზაფხულში. თავდაპირველად ისინი ფარულად მუშაობდნენ, ზოგიერთ სოფელში ბოიკოტსაც უცხადებდნენ სამღვდელოებასა და მთავრობის დაწესებულებებს. 1904 იანვარში 43 გურიის სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციების II კონფერენციამ მოიწონა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის (რსდმპ) II ყრილობის გადაწყვეტილებები. ბრძოლის მთავარ ფორმად აღიარა ბოიკოტი, რომელიც სოფლად უშუალოდ გლეხთა კომიტეტებს უნდა განეხორციელებინათ. ერთ-ერთ მთავარ საბრძოლო ამოცანად კონფერენციამ წამოაყენა სახელმწიფო და მემამულეთა მიწების ხელში ჩაგდება რევოლუციური გზით. 

1904 წლის გურიის თითქმის ყველა სოფლის გლეხობამ ბოიკოტი გამოუცხადა მთავრობის დაწესებულებებს, მემამულეებს, სამღვდელოებას, წლის ბოლოს პარალიზებული იყო მაზრის მთელი ხელისუფლება. საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა საკითხს გლეხთა კომიტეტები წყვეტდნენ. ზოგიერთ სოფელში მოქმედებდა შეიარაღებული „წითელი რაზმები". მემამულეთა ნაწილი თავს ან ოზურგეთს აფარებდა, ან ქუთაისს. 1904 წლის ბოლოს გლეხთა კომიტეტები, სახალხო სასამართლოები და „წითელი რაზმები" შეიქმნა სენაკის მაზრის ზოგიერთ სოფელშიც. 

პეტერბურგის 1905 წლის 9 იანვრის სისხლიანი ამბების შემდეგ გლეხთა კომიტეტები საქართველოს სხვა მაზრებშიც დაარსდა. 1904 წლის ბოლოსა და 1905 იანვარ-მარტში მრავალი გლეხთა კომიტეტი ითხოვდა მემამულეთა მთელი მიწების კონფისკაციასაც და ზოგჯერ მიზანსაც აღწევდა. დეკემბრის შეიარაღებული აჯანყების დროს საქართველოში წარმოიშვა პატარ-პატარა „რესპუბლიკები" (სენაკის, გორის, გურიის და სხვ.), რომელთა სათავეში გლეხთა კომიტეტები იდგნენ. გლეხთა კომიტეტები ქმნიდნენ საკუთარ ადმინისტრაციას, „წითელ რაზმებს", სასამართლოებს, იარაღის სახელოსნოებს, სტამბებს, განაგებდნენ სასკოლო განათლებას, აწესებდნენ გადასახადებს, ფასებს და ა. შ. შეიარაღებული აჯანყების დამარცხების შემდეგ გლეხთა კომიტეტებმა არსებობა შეწყვიტეს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 41-42.
**გვენდოლინ „გვენ" რენე სტეფანი** (ინგლ. Gwendolyn Renée Stefani, დ. 3 ოქტომბერი, 1969, ფულერტონი, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი, როკ-ჯგუფ No Doubt-ის ვოკალისტი.

სტეფანიმ თავდაპირველად პოპულარობა მოიპოვა No Doubt-ის 1995 წლის ალბომით ტრაგიკული სამეფო (Tragic Kingdom), რომლის ყველაზე წარმატებული ჰიტები იყო „Just a Girl", „Spiderwebs", და „Don't Speak". მომდევნო ალბომები ისე უკვე აღარ გამოირჩეოდა არც პოპულარობით და არც გაყიდვებით, თუმცა ამ ჟანრში საკმაოდ წარმატებულ ნამუშევრებად ითვლება.

2004 წელს გვენ სტეფანიმ დაწერა პირველი სოლო ალბომი „Love. Angel. Music. Baby", რომელიც ჟანრის რამდენიმე წამყვან მუსიკოსთან (ლინდა პერი, აუტკასტი, ანდრე 3000 და სხვ.) კონსულტაციებით გამოვიდა. ალბომი შეიცავდა პოპ და საცეკვაო მუსიკის კომპოზიციებს და მათში ძლიერი ჰიპ-ჰოპისა და სლოუ-ჯემის გავლენა იგრძნობა. მისი მესამე სინგლი „Hollaback Girl" უდიდესი საერთაშორისო პოპულარობით სარგებლობს და პირველი ამერიკული დიჯიტალ-სინგლი ხდება, რომელმაც გაყიდვებით 1 მილიონს გადააჭარბა.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: გვენ სტეფანის დისკოგრაფია.
* *Love. Angel. Music. Baby.* (2004)
* *The Sweet Escape* (2006)
* *This Is What the Truth Feels Like* (2016)
* *You Make It Feel Like Christmas* (2017)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გვენ სტეფანი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* გვენ სტეფანი საიტზე AllMusic
* გვენ სტეფანი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გველის ალფა** (*Alpha Serpentis*) — ორმაგი ვარსკვლავი ეკვატორული გველის თანავარსკვლავედის თავში. მისი ტრადიციული სახელი უნუკალჰაია. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,6-ია, რის გამოც ის ყველაზე კაშკაშაა თანავარსკვლავედში და მისი დანახვა შეუიარაღებელი თვალითაც შეიძლება დედამიწის უმეტესი ადგილიდან. პარალაქსური გაზომვების მიხედვით, ამ ვარსკვლავამდე მანძილი დაახლოებით 74 სინათლის წელიწადია (23 პარსეკი).

მახასიათებლები
--------------

გველის ალფა გიგანტური ვარსკვლავია ვარსკვლავური კლასიფიკაციით K2 III, რომელმაც ამოწურა ბირთვში არსებული წყალბადის საწვავი და მთავარი მიმდევრობიდან გადავიდა. ინტერფერომეტრული გაზომვებით ამ ვარსკვლავის კუთხური დიამეტრი 4,85 ± 0,05 მილიარკწამია, რომელიც, მის მიახლოებითი დაშორების მიხედვით, მზის ფიზიკურ რადიუსს 12-ჯერ აღემატება. გარე გარსის ეფექტური ტემპერატურა 4498 კელვინია, რომელიც მას ნარინჯისფერ იერს აძლევს, ეს კი K ტიპის ვარსკვლავის მახასიათებელია.

ეს ვარსკვლავი 38 მზის სიკაშკაშეს ასხივებს, ხოლო სხვა 32 მზის სიკაშკაშე ინფრაწითელ დიაპაზონში გამოსხივდება. +11,8 მაგნიტუდიანი კომპანიონის კუთხური დაშორება 58 არკწამია გველის ალფადან, ხოლო 13 მაგნიტუდიანი ვარსკვლავი მდებარეობს 2,3 არწუთის მოშორებით.
**ბალაანის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფ. ძაბუეთი მდებარეობს მდ. ქსნის სათავეებთან, მის მარჯვენა მხარეს. აქ ქსანს მარჯვნიდან ერთვის პატარა მდინარე, რომელიც ზემოთ ორად იყოფა. ამ კონცხზეა ციხის ნანგრევი, რომელიც შედგებოდა ეკლესიის, კოშკის, გალავნისა და სხვა ნაგებობებისაგან. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები და გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით შემორჩენილია შესასვლელი, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია. კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის დონეზე. ზურგიანი კოშკი ხუთი სართულის დონეზე, ნაგებია რიყის ქვით. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ქვით. შესასვლელი მეორე სართულის აღმოსავლეთის კედელშია მოთავსებული. მესამე და მეოთხე სართულებზე სარკმელები ერთ ღერძზეა განლაგებული. მეხუთე სართული ნაწილობრივ ჩამონგრეულია. კოშკიც და ეკლესიაც სერიოზულად არის დაზიანებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 28-29
გველის კედელი პერეიასლავ-ხმელნიცკის რაიონში სოფელ დენისთან
 კედელი სოფელ ივანკოვიჩის მახლობლად
**გველის კედელი** (უკრ. Змієві вали) — თიხის მიწის სამუშაოების უძველესი სისტემა, რომელიც მდებარეობს შუა დნეპრის უკრაინაში (ნადნიპრიანშჩინა), რომელიც გადაჭიმულია ძირითადად კიევის ოლქში. ისინი, როგორც ჩანს, დანიშნულებითა და ხასიათით ჰგავს ტრაიანეს კედელს, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით ბესარაბიაში. დარჩენილი უძველესი კედლების საერთო სიგრძე 1000 კილომეტრია და წარმოადგენს თავდაპირველი კედლის სისტემის 20%-ზე ნაკლებს.

ისტორია
-------

ლეგენდის თანახმად, მიწის სამუშაოები არის უძველესი მოვლენების შედეგი, როდესაც მითიური გმირმა (ბოჰატირი) კოზმოდემიანელმა (ან ბორისოჰლიბი), რათა მოეკლა უზარმაზარ დრაკონი (გველი), გველი გიგანტურ გუთანში შეაბა და მიწას ახვნევინებდა. დრაკონი (გველი) მოკვდა და ხვნისგან დარჩა თხრილები, რომელთა ორივე მხარეს ადიდებული იყო მიწის უზარმაზარი ნაწილები, რომლებსაც ხალხში გველის კედელი ეწოდა.

უძველესი კედლები აშენდა ძვ. წ. II-VII საუკუნეებში. არსებობს სამი თეორია იმის შესახებ, თუ ვინ ააშენა კედლები: კედელი უნდა აეგოთ ან სარმატებს სკვითების წინააღმდეგ ბრძოლისას, ან ოიუმის გუთებს ჰუნების წინააღმდეგ ბრძოლისას, ან ადრეული აღმოსავლეთის სლავებს სამხრეთ სტეპების მომთაბარეების წინააღმდეგ. სლავურ კულტურაში მეომარი მომთაბარეები ხშირად ასოცირდება ფრთოსან დრაკონთან, აქედან მოდის სახელი.

დნეპრის მარჯვენა სანაპიროზე მის შენაკადებს ტეტერივსა და როსს შორის კედლების ნარჩენები ქმნის ექვს ხაზს, რომლებიც წაგრძელებულნი არიან დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. ერთი გველის კედელი გადის დნეპრის მარცხენა სანაპიროზე და მის შენაკად სულაზე.

1974-85 წლების გამოკვლევებმა დაადგინა, რომ გველის კედელი არის ტყიანი მიწის სიმაგრეების ნარჩენი, რომელიც აშენდა X საუკუნის ბოლოს და XI საუკუნის პირველ ნახევარში, უფრო მცირე ნაწილი XII საუკუნეში, რათა დაიცვათ შუა დნეპრის უკრაინა და კიევი პაჭანიკებისა და კუმანებისგან.

გალერეა
-------

* კედელი სოფელ ივანკოვიჩის მახლობლად, ვასილკოვის რაიონში
* კედელი სოფელ ივანკოვიჩესთან

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Kuchera, M. *Serpent Walls (ЗМІЄВІ ВАЛИ)*. Encyclopedia of History of Ukraine.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოტოდოკუმენტური ფილმი გველის კედლის შესახებ, ელენა ფილატოვას მიერ
**აქსაი** (რუს. Аксай) — ქალაქი რუსეთში, როსტოვის ოლქში. წარმოადგენს როსტოვის ოლქის აქსაის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. მდებარეობს მდინარე დონის მარჯვენა სანაპიროზე, ქალაქ დონის როსტოვიდან 18 კილომეტრის დაშორებით. მოსახლეობის რაოდენობაა 41 969 კაცი (2010 წლის აღწერის მიხედვით), 38 012 კაცი (2002 წლის აღწერის მიხედვით), 33 389 კაცი (1989 წლის აღწერის მიხედვით).

ისტორია
-------

ქალაქი ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება ჯერ კიდევ 1569 წელს, როგორც კაზაკების დასახლება, 1791 წლიდან ცნობილია როგორც სტანიცა აქსაიასკაია. 1941 წლის 21-29 ნოემბერს აქსაიასკაია დაიპყრეს გერმანელმა ფაშისტებმა. 1957 წელს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი და ეწოდა აქსაი.

ადმინისტრაციული სტატუსი
-----------------------

რუსეთის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით ქალაქი აქსაი არის აქსაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. როგორც ადმინისტრაციული განყოფილება, ის შედის აქსაის რაიონის ფარგლებში, როგორც აქსაის ურბანული დასახლება. როგორც მუნიციპალური განყოფილება, ამ ადმინისტრაციულ ერთეულს ასევე გააჩნია ურბანული დასახლების სტატუსი და წარმოადგენს აქსაის მუნიციპალიტეტის ოლქის ნაწილს.

ეკონომიკა
---------

აქსაი წარმოადგენს დონის როსტოვის სამრეწველო სატელიტს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Неофициальный сайт г. Аксая Аксай-город.ру
* История Аксая
* Аксай в энциклопедии «Мой город»
* История герба Аксая
* Библиотека города

სქოლიო
------

1. ↑   (2003) *Энциклопедия Города России*. Moscow:  Большая Российская Энциклопедия,   გვ. 15. ISBN 5-7107-7399-9.
**ბალაანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის თავზე კიდევ ერთი სარკმელია. საკურთხევლის ცენტრში და ჩრდილოეთით ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეა და კანკელის შემორჩენილი ფრაგმენტებია. იატაკზე დაგებულია დიდი ზომის ფიქალი. ეკლესიას დასავლეთიდან მიშენებული აქვს გვიანდელი კარიბჭე - სამრეკლო. კარიბჭე ფლეთილი ქვით ნაგები სამრეკლო ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. იგი მთლიანად ნაგებია შირიმის ქვით. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ძეგლს გარშემო მშრალი წყობის გალავანი შემოუყვება. შესასვლელი სამხრეთიდანაა დატანებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 27