recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრე ვაშაძე** (დ. 1888, ჭიათურა — გ. 12 ივლისი, 1933 შორაპნის მაზრა) — რევოლუციონერი მოძრაობის მოღვაწე საქართველოში. კომპარტიის წევრი 1905 წლიდან. სწავლობდა ჭიათურის სამრევლო, შემდეგ ქუთაისის სკოლაში. 1904 წელს მონაწილეობდა მოსწავლეთა მიერ რუსეთ-იაპონიის ომის საწინააღმდეგოდ მოწყობილ დემონსტრაციაში ქუთაისში, ახალგაზრდობის მებრძოლი რაზმის ჩამოყალიბების, იარაღის შეძენასა და სხვა ღონისძიებებში, რისთვისაც გარიცხეს სასწავლებლიდან. 1905 - 1907 წლების რევოლუციის დროს მონაწილეობდა ბარიკადულ ბრძოლებში ქუთაისში, შემდეგ ბოლშევიკურმა ორგანიზაციამ მიავლინა ჭიათურაში. 1910 წლის 1 მაისს ჭიათურაში მოაწყო მაღაროს მუშებისა და მოსწავლე ახალგაზრდობის გაფიცვა. 1913 წელს დააპატიმრეს, მაგრამ გაიქცა და არალეგალურად გაემგზავრა ჟენევაში, სადაც პირველად შეხვდა ვ. ი. ლენინს. აქ იგი მუშაობდა რუსეთის სოციალისტთა საზოგადოების მდივნად. ერთი წლის შემდეგ გადავიდა საფრანგეთში, ქალაქ მონპელიეში, სადაც აირჩიეს ბოლშევიკური სექციის მდივნად. პოლიციის დევნის გამო შვეიცარიაში დაბრუნდა და შევიდა ჟენევის უნივერსიტეტში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. 1918 წელს ბოლშევიკების ქუთაისის საგუბერნიო კომიტეტის დავალებით პარტიული მუშაობის ხელმძღვანელობის გასაწევად გაგზავნეს რაჭის მაზრაში, შემდეგ მონაწილეობდა შეიარაღებული აჯანყების მომზადებაში შორაპანში, სამტრედიასა და ფოთში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ ალექსანდრე ვაშაძე სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე იყო.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 327.
**ანანა-გუნდა** (აფხ. Анана-Гəында; *Анана* – დედა) — აფხაზური მითოლოგიის მიხედვით ნაყოფიერების, ნადირობისა და მეფუტკრეობის ქალღმერთი, ახალშობილთა მფარველი. 

აფხაზთა ტრადიციული რელიგიის მიხედვით, ანანა-გუნდა ხშირად ფუტკრის ფორმაშია წარმოდგენილი. ის იმ ადგილებში იმყოფება, სადაც ტყის ფუტკრები ბინადრობენ. მაგალითად, ასეთ ადგილად ითვლებოდა დიდი კლდე მდინარე გუმისთას ხეობაში, სოხუმის მახლობლად. ამ კლდის სახელია **ანანათვარა** (აფხ. Ананаҭәара — „ანანას ადგილი"). კლდე წმიდა ადგილად ითვლებოდა, ამიტომ მასზე ასვლა კატეგორიულად იკრძალებოდა. მითის თანახმად ანანა-გუნდას ნახვა მხოლოდ გამორჩეულ მონადირეებს შეეძლოთ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აფხაზური წარმართობა

ლიტერატურა
----------

* (რუსული) «Мифологический словарь» მთ. რედ. *ე. მელიტინსკი*. - მოსკოვი: Советская энциклопедия, 1990 წ.- 672 გვ.
* (რუსული) «Мифы народов мира» რედ. *ს. ტოკარევი*. - მოსკოვი, Советская энциклопедия, 1987 წ. - ტ.1 - 671 გვ.
**აზიზ ახვლედიანი** (დ. 15 ივლისი, 1928, მახინჯაური) — ქართველი მეცნიერი, ფილოლოგი, ფოლკლორისტი. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1967), ლიტერატურათმცოდნე. 

დაამთავრა ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 

1959–1971 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბათუმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში მეცნიერ-მუშაკად. 1959–1991 წლებში იყო საქართველოს კულტურის ფონდის აჭარის განყოფილების თავმჯდომარე. 1919–1996 წლებში იყო ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი. 1952 წლიდან ეწეოდა სამეცნიერო მოღვაწეობას. იკვლევდა ქართულ ხალხურ სიტყვიერებას. მნიშვნელოვანია მისი წვლილი ქართული წიგნის გამოცემისა და პოპულარიზაციის საქმეში. გამოსცა რამდენიმე მივიწყებული, ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობად ქცეული წიგნი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჩამოთქვი ჩემო ჩონგურო... : სახალხო მელექსეთა ბიოგრაფიები და მასალები (ავტორი). - ბათუმი, საბჭ. აჭარა, 1979
* აჭარის საგმირო-საისტორიო სიტყვიერება (ავტორი), ბათუმი, საბჭ. აჭარა, 1970
* აჭარის რევოლუციური ხალხური პოეზია. (ავტორი), ბათუმი, საბჭ. აჭარა, 1968

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 296.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზიზ ახვლედიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**აკასტოსი** (ბერძნ. Ἄκαστος) — იოლკოსის მეფე პელიასისა და ბიანტის ქალიშვილის — ანაქსიბიას ვაჟი. ზოგი ვარიანტით პელიასისა და ამფიონის ქალიშვილის — ფილომაქეს ვაჟი. პელოპეას და ალკესტიდას ძმა. კალიდონის ნადირობის და არგონავტთა ლაშქრობის ერთ-ერთი მონაწილე. მითები გადმოგვცემენ, რომ პელიასმა, რაკი მას სურდა არგონავტების დაღუპვა, (მან ხომ იასონი იმისათვის გაგზავნა ოქროს საწმისის დასაბრუნებლად, რომ იმედი ჰქონდა, იქ დაიღუპებაო) საიდუმლო ბრძანება გასცა, არგო სუსტი სოლებით გაემართათ, რათა ზღვაში გასვლისას მალე დაშლილიყო და არგონავტები დაღუპულიყვნენ. ამიტომ სასტიკი წინააღმდეგი იყო თავისი შვილის აკასტოსის არგონავტებთან გამგზავრებისა. როდესაც პელიასს შეეკითხნენ ასეთი სასტიკი წინააღმდეგობის მიზეზს, მან ვერაფერი უპასუხა და იძულებული გახდა, ნება დერთო აკასტოსისათვის, გამგზავრებულიყო არგონავტებთან ერთად. მითის მიხედვით თითქოს იასონმა აკასტოსს მისცა პელეასის ტახტი. სხვა მითის მიხედვით, როდესაც აკასტოსი მეფე გახდა, თავისი სამეფოდან განდევნა იასონი და მედეა.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არგონავტები |
| --- |
|  |
| 
* ადმეტოსი
* ავგეა
* ავტოლიკე
* აკასტოსი
* ამფიარაოსი
* ამფიდამანტი
* ამფიონი
* ანკეოსი
* ანკეოსი
* არგოსი
* არეიოსი
* ასტერიონი
* ასტერიოსი
* ატალანტე
* ბუტე
* ევრიტიონი
* ევრიდამანტი
* ევფემე
* ეთალიდე
* ერგინე
* ერიბოტე
* ერიტე
* ექიონი
* თესევსი
* იასონი
* იდასი
* იდმონი
* იფიკლე
* იფიკლოსი
* იფიტე
* იფიტე
* კალაისი
* კანთოსი
* კასტორი
* კეფევსი
* კლიტოსი
* კორონე
* ლაოკოონი
* ლეოდოკე
* ლინკევსი
* მოპსოსი
* მენეტიოსი
* მელეაგრე
* ნავპლიოსი
* ოილევსი
* ორფევსი
* პალემონიოსი
* პელევსი
* პერიკლიმენე
* პოლიდევკე
* პოლიფემე
* ტალაოსი
* ტელამონი
* ტიდევსი
* ტიფისი
* ფალერე
* ფლიასი
* ძეტე
* ჰერაკლე
* ჰილასი
 |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კარნეგის ფონდის - აშშ-ის უძველესი ანალიტიკური ცენტრის - შენობა ვაშინგტონში.
**ანალიტიკური ცენტრი** (ინგლ. think tank ან ინგლ. policy institute) ასევე **ანალიტიკური ინსტიტუტი** ან **კვლევითი ცენტრი**) — ორგანიზაცია, რომელიც იკვლევს და ეხმიანება ისეთ თემებს, როგორებიცაა სოციალური პოლიტიკა, პოლიტიკური სტრატეგია, ეკონომიკა, სამხედრო საქმე, ტექნოლოგია და კულტურა. როგორც წესი, ანალიტიკური ინსტიტუტი არაკომერციული ორგანიზაციაა, რომელიც მთელ რიგ ქვეყნებში (მაგ. ამერიკის შეერთებული შტატები, კანადა) გათავისუფლებულია გადასახადებისგან. ანალიტიკური ცენტრის ერთ-ერთი მახასიათებელი არის მისი დამოუკიდებლობა სახელმწიფოსგან - მიუხედავად იმისა, რომ რიგი ორგანიზაციები თანამშრომლობენ სახელმწიფო სტრუქტურებთან, კვლევითი ცენტრები როგორც წესი არასამთავრობო ბუნებას ინარჩუნებენ. 

ანალიტიკური ცენტრების ძირითადი საქმიანობა არის საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან თემებზე სტატიებისა და კვლევის გამოქვეყნება, ასევე გარკვეულ საკითხებზე საკანონმდებლო წინადადებებისა და ანალიტიკური ბარათების მომზადება.კვლევითი ცენტრები განსხვავდება ერთმანეთისგან და მოიცავს როგორც აკადემიურ და მეცნიერულ ინსტიტუტებს, ასევე მკვეთრად იდეოლოგიზებულ ან კონკრეტულ ვიწრო საკითხებზე მომუშავე ცენტრებს. 

თანამედროვე ტიპის კვლევითი ცენტრები წარმოიშვა ამერიკის შეერთებულ შტატებში XIX - XX საუკუნეში.  1945 წლამდე ანალიტიკური ცენტრების ძირითადი ინტერესის სფერო იყო ინდუსტრიალიზაციასა და ურბანიზაციასთან დაკავშირებული საკითხები. ცივი ომის პერიოდში ანალიტიკური ცენტრები ეხმარებოდნენ აშშ-ის მთავრობას ცივი ომის პოლიტიკის შემუშავებასა და გატარებაში.  ცივი ომის დროს ანალიტიკური ცენტრების ერთგვარი საპირწონე სოციალისტურ ქვეყნებში იყო სახელმწიფო კვლევითი ინსტიტუტები.

სქოლიო
------

1. ↑  Diane Stone 'Think Tanks and Policy Analysis', in Frank Fischer, Gerald J. Miller. & Mara S. Sidney (eds.) Handbook of Public Policy Analysis: Theory, Methods, and Politics, New York, Marcel Dekker Inc. 2006: 149–157
2. 1 2 3 4  Fischer, Frank; Miller, Gerald J. (2006-12-21). "Public Policy Analysis and Think Tanks, by Diane Stone", *Handbook of Public Policy Analysis: Theory, Politics, and Methods* (en).  CRC Press,   გვ. 149–157. ISBN 978-1-4200-1700-7.
3. 1 2  Selee, Andrew Dan (2013-07-31). *What Should Think Tanks Do?: A Strategic Guide to Policy Impact* (en).  Stanford University Press,   გვ. 41. ISBN 978-0-8047-8929-5.
4. ↑
5. ↑  Roberts, Priscilla (2015-12-01). „A century of international affairs think tanks in historical perspective". *International Journal* (ინგლისური). **70** (4): 535–555. doi:10.1177/0020702015590591. hdl:10722/210910. ISSN 0020-7020.
**ანობონი** (ესპ. Annobón, პორტ. Ano Bom — „კეთილი წელი", რადგანაც აღმოჩენილი იქნა 1 იანვარს, ყოფილი *პაგალუ*) — კუნძული ატლანტის ოკეანის გვინეის ყურეში, ეკუთვნის ეკვატორულ გვინეას. მდებარეობს სან-ტომე და პრინსიპიდან სამხრეთით, გაბონის სანაპიროდან 335 კმ-ით დასავლეთით. ფართობი — 17 კმ², სიმაღლე ზღვის დონიდან — 831 მეტრი. 2015 წლის აღწერის წინასწარი მონაცემებით მისი მოსახლეობა შეადგენს 5232 ადამიანს. უპირატესი ენა — ანობონური (პორტუგალურ-კრეოლური ენებიდან ერთ-ერთი). 1973-1979 წლებში ეწოდებოდა **პაგალუ**.

გეოგრაფია
---------

კუნძულ ანობონის რუკა
კუნძული მთიანია, ვულკანური წარმოშობის, ნაყოფიერი ნიადაგით. კუნძული ანობონი წარმოადგენს სტრატოვულკანის ეროდირებულ ზედაპირს ოკეანის ფსკერიდან დაახლოებით 5000 მეტრ სიმაღლეზე, რომელიც წარმოიშვა ოკეანის ქერქზე. მისი საძირკველი, რომელიც თვალითაც სჩანს, აგებულია პალაგონიტური ბრექჩიებით, რომლებიც შეიცავენ კლინოპიროქსენის და ოლივინის ფენოკრისტებს და მეგაკრისტებს. ისინი გარღვეულია ანკარამიტული ბაზანიტების სუბვერტიკალური დაიკებით. ეროზიული ზემოქმედებით ქვედა კომპლექსი გადაფარულია ბაზანიტური ნაკადებით, რომელთაგან ქვედას აქვს 18,4 მილიონი წლის ასაკი. თავის მხრივ, ისინი ასევე გარღვეულია 5,35 მილიონი წლის ასაკის დაიკებით. უკანასკნელ სტადიებში მიმდინარეობდა ტრისტანიტული და ტრაქიტული გუმბათების წარმოქმნა, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდია — პიკო-დე-ფუეგო (ესპ. Pico de Fuego). კლიმატი ეკვატორულია, მუდმივად ნოტიო.

ისტორია
-------

კუნძული ანობონი 1473 წლის 1 იანვარს აღმოაჩინეს პორტუგალიელებმა, ამიტომაც მიიღო დასახელება, რომელიც ნიშნავს ახალი წლის მილოცვას (სიტყვასიტყვით «კეთილი წელი»). კუნძულ ბიოკოსთან (ფერნანდო პო) და ეკვატორული გვინეის თანამედროვე სანაპიროსთან ერთად 1778 წელს შეუერთდა ესპანეთს. 1968 წელს გახდა დამოუკიდებელი ეკვატორული გვინეის ნაწილი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

პროვინცია დაყოფილია 2 მუნიციპალიტეტად: სან-ანტონიო-დე-პალე და მაბანა, რომლებიც იყოფიან 3 რაიონად: ანგანჩი, აუალი და მაბანა.

ეკონომიკა
---------

კუნძული ეკვატორული გვინეისათვის წარმოადგენს სტრატეგიულ ინტერესს. ამ კუნძულის ფლობა ქვეყნის ხელისუფლებას უფლებას აძლევს სან-ტომე და პრინსიპის სამხრეთით მდებარე ვრცელი საზღვაო არეალი განიხილოს, როგორც საკუთარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, რომელიც პოტენციურად მდიდარია ნავთობის საბადოებით. ამას გარდა, კუნძული გამოიყენება ტოქსიკური და რადიოაქტიური ნარჩენების დასამარხად.

სქოლიო
------

1. ↑  2015 წლის მოსახლეობის აღწერის წინასწარი მონაცემები (Census preliminary of Equatorial Guinea’s population. 2015 year).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-06-12. ციტირების თარიღი: 2017-01-08.
2. ↑  2015 წლის მოსახლეობის აღწერის წინასწარი მონაცემები (geohive. 2015 წელი).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-09. ციტირების თარიღი: 2017-01-08.
3. ↑  2015 წლის მოსახლეობის აღწერის წინასწარი მონაცემები (citypopulation. 2015 წელი)
4. ↑  Alexander Smoltczyk «Volltanken in Malabo», DER SPIEGEL 35/2006 vom 28.08.2006, Seite 82
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფოცხვერაშვილი**. |

**ალექსანდრა მელიტონის ასული კელენჯერიძე-ფოცხვერაშვილი** (დ. 6 მაისი, 1900, ქუთაისი — გ. 3 თებერვალი, 1986, თბილისი) — ქართველი ხალხური მუსიკის მოამაგე, რესპუბლიკის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. კომპოზიტორ კოტე ფოცხვერაშვილის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

აღიზარდა მწერლისა და კრიტიკოსის მელიტონ კელენჯერიძის ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის ქალთა გიმნაზია. შემდეგ სწავლობდა თბილისის საოპერო სტუდიაში. 1921 წელს მოღვაწეობა დაიწყო როგორც მომღერალმა აკადემიურ გუნდში, რომლის დამააარსებელიდა სამხატვრო ხელმძღვანელი მისი მეუღლე იყო. 1933 წელს ალექსანდრა ფოცხვერაშვილმა ჩამოაყალიბა მეჩონგურეთა ქალთა ანსამბლი. მან კომპოზიტორ ი. დუნაევსკის თხოვნით მოსკოვის სახელმწიფო აკადემიურ გუნდში ჩამოაყალიბა მეჩონგურე ქალთა კოლექტივი. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა თვითმოქმედი ანსამბლები ბათუმში, ხაშურში, გორში და რესპუბლიკის სხვა ქალაქებში. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 212, თბ. 1994
**ალფრედო ხან ჰარტმანი** (ესპ. Alfredo Jahn; დ. 8 ოქტომბერი, 1867, კარაკასი — გ. 12 ივლისი, 1940, კარაკასი) — ვენესუელელი ინჟინერი, ბოტანიკოსი და გეოგრაფი. მკვლევარი და ალპინისტი. ისტორიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. ვენესუელის უმაღლესი ჯილდოს განთავისუფლების ორდენის მფლობელი. მისი სახელობისაა სიღრუე — ალფრედო იანის მღვიმე. 1911 წელს იგი გახდა პირველი ადამიანი, რომელმაც დაიპყრო ჰუმბოლდტის პიკი. 
ალფრედო ხანი დაიბადა 1867 წლის 8 ოქტომბერს, ქალაქ კარაკასში. 1876 წელს ქალაქ ჰანოვერში მიაბარეს, სადაც სწავლა დაიწყო საშუალო სკოლაში. შემდგომ სწავლა განაგრძო ტორგაუში, სადაც მიიღო სამხედრო მომზადება. სწავლის გასაგრძელებლად 1882 წელს ბერლინში გადავიდა, თუმცა ამავდროულად დროდადრო ჰანოვერშიც ბრუნდებოდა. ოჯახური მიზეზების გამო კარაკასში დაბრუნდა და სწავლა დაიწყო ვენესუელის ცენრტალურ უნივერსიტეტში, სადაც ადოლფ ერნსტის ხელმძღვანელობით დაეუფლა საბუნებისმეტყველო დარგებს. 1891 წელს იგი დაქორწინდა. წყვილს ათი შვილი ჰყავდა. 1886 წელს სწავლა დაამთავრა, რის შემდეგ მემანქანის დამხმარედ დაიწყო მუშაობა სარკინიგზო მშენებლობაზე. მონაწილეობდა რკინიგზის მშენებლობაში — კარაკასი–ვალენსია. ააშენა კარაკასიდან ელ-ხუნგუიტოსკენ მიმავალი გზატკეცილი.

როგორც გეოგრაფი იკვლევდა ვალენსიის ტბის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პირობებს (სიმაღლე, ნაპირები, აუზი და სხვ.). 
აღწერა ტბის ირგვლის აღმართული მთების სიმაღლეები. იკვლევდა ვენესუელის ბოტანიკურ საკითხებსაც (კლასიფიკაციასა და სხვ.). 

ალფრედო ხანი იყო ვენესუელის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა საზოგადოების ერთ-ერთი ფუძემდებელი და მისი პრეზიდენტი 1935-1937 წლებში. 
ჰამბურგის უნივერსიტეტში მიანიჭეს დოქტორის საპატიო წოდება და ასევე ბერლინის გეოგრაფიული საზოგადოების მედალი.

მირანდას შტატში მკვლევარის სახელს ატარებს მღვიმე, რომელიც ვენესუელის უდიდეს მღვიმეებს შორის მეექვსე ადგილზეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალფრედო ხანის შესახებ დაარქივებული 2012-02-16 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. 1 2 3  (ესპანური) academiasnacionales.gov.ve, Alfredo Jahn დაარქივებული 2010-09-16 საიტზე Wayback Machine.
3. ↑  Antonio Suarez. Monumento Natural Cueva Alfredo Jahn.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-10-21. ციტირების თარიღი: 5 ივლისი 2010.
4. ↑  ჰუმბოლდტის პიკი. ციტირების თარიღი: 5 ივლისი 2010.
5. ↑  Alfredo Jahn Natural Monument.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-24. ციტირების თარიღი: 2011-11-08.
**ალექსანდრე დიღმელოვი** (დ. 22 ოქტომბერი, 1884 — გ. 31 მარტი, 1957) — ქართველი ოპერატორი

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1884 წლის 22 ოქტომბერს, მისი ნამდვილი გვარი იყო დიღმელაშვილი. იყო ფოტოგრაფ დავით დიღმელოვის შვილი. 1900 წელს დავით დიღმელოვმა მოსკოვიდან თბილისში ჩაიტანა „ლატერნა მაგიკა" და იმით აწყობდა ჩვენებებს, მალე დიღმელოვებმა სინემატოგრაფი შეიძინეს. პარალელურად ის მუშაობდა კინომექანიკოსად კინოთეატრ „ილუზიონში". 1906 წელს დიღმელოვი გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. 

1910 წლიდან თავად დაიწყო ფილმების გადაღება. სოფია ივანიცკაიამ მისთვის მოსკოვიდან ჩაატანინა შარლ პატეს გადამღები აპარატი ფირების გარკვეული რაოდენობით. გადაღებული აქვს დოკუმენტური, კინოქრონიკალური მოკლემეტრაჟიანი სიუჟეტები და მხატვრული ფილმები: „თბილისის იპოდრომი" (1910), „პირველი ავიატორები", „ხატობა მცხეთაში", „ლადო მესხიშვილის იუბილე", „კათალიკოსის მირონცხება", „მუხრანის ხიდის კურთხევა", „ტახებსა და ირმებზე ნადირობა ევლახსა და ყარაიაზში". გადაღებები პირველმა მსოფლიო ომმა შეაწყვეტინა.

იყო პირველი ქართული მხატვრული ფილმის, „ქრისტინეს" ოპერატორი. მე–20 საუკუნის დასაწყისში აქტიურად მონაწილეობდა ქართული კინემატოგრაფიის განვითარებაში. მისი საოპერატორო ნამუშევრები იყო რეჟისორ ივანე პერესტიანის ფილმები. იგი საქართველოში კინემატოგრაფის საწყისი პერიოდის მემუარების ავტორია. 

საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1945). საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1946, ფილმის "გიორგი სააკაძის" გადაღებაში მონაწილეობისათვის).

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი | დასახელება | რეჟისორი |
| --- | --- | --- |
| 1919 | ქრისტინე | ალექსანდრე წუწუნავა |
| 1921 | არსენა ჯორჯიაშვილი | ივანე პერესტიანი |
| 1922 | მოძღვარი | ვლადიმერ ბარსკი |
| 1923 | არსენა ყაჩაღი | ვლადიმერ ბარსკი |
| 1923 | კაცი კაცისთვის მგელია | ივანე პერესტიანი |
| 1923 | წითელი ეშმაკუნები | ივანე პერესტიანი |
| 1925 | სამი სოცოცხლე | ივანე პერესტიანი |
| 1925 | ტარიელ მკლავაძის მკვლელობის საქმე | ივანე პერესტიანი |
| 1926 | სასჯელი | ივანე პერესტიანი |
| 1926 | შირვანსკაიას დანაშაული | ივანე პერესტიანი |
| 1926 | სავურ სამარე | ივანე პერესტიანი |
| 1926 | ილან დილი | ივანე პერესტიანი |
| 1927 | კრაზანას ბუდე |  |
| 1927 | გაფლანგვა |  |
| 1928 | ახალგაზრდობა იმარჯვებს | მიხეილ გელოვანი |
| 1928 | ჯანყი გურიაში | ალექსანდრე წუწუნავა |
| 1930 | საკანი №79 | ზაქარია ბერიშვილი |
| 1930 | უგუბზიარა | დავით რონდელი |
| 1931 | ტანია ფრონტზე | ზაქარია ბერიშვილი |
| 1933 | უკანასკნელი ჯვროსნები |  |
| 1936 | ქაჯეთი | კოტე მიქაბერიძე |
| 1937 | არსენა |  |
| 1938 | დიადი განთიადი |  |
| 1940 | ქალიშვილი გაღმიდან |  |
| 1943 | გიორგი სააკაძე |  |
| 1948 | ქეთო და კოტე |  |
| 1950 | გაზაფხული საკენში |  |
| 1956 | მაგდანას ლურჯა |  |
**ალექსანდრე დავითის ძე დევიძე** (დ. 1886, სოფ. დიდი ჯიხაიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 5 თებერვალი, 1940, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, პედაგოგი, მათემატიკური განათლების ერთ-ერთი ორგანიზატორი საქართველოში. 

დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი 1906 წელს, შემდეგ ნოვოროსიის (ოდესა) უნივერსიტეტის ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტი 1910 წელს. 1917 წლიდან დაინიშნა სამტრედიის ახალგახსნილი გიმნაზიის დირექტორად. 1930-1940 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის მათემატიკის კათედრის გამგე, პარალელურად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. სხვებთან თანაავტორობით შექმნა მათემატიკის 20–მდე სახელმძღვანელო, რომლებიც 1923-1940 წლებში ქართული სკოლებისათვის ძირითადი ლიტერატურა იყო მათემატიკაში.

ლიტერატურა
----------

* *პარკაძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 358.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე დევიძე — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
**ალექსანდრე დიუმას ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); კოტე აფხაზის ქუჩიდან ვერცხლის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის დასაწყისში. ძველად მაცხოვრის ქუჩა ერქვა, რაც უკავშირდებოდა ქუჩაზე მდგარ მაცხოვრის სახელზე აგებულ სამლოცველოს, სადაც მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატი ესვენა. პლატონ იოსელიანის ცნობით, აქ ძველთაგანვე, ყოველ შაბათს, სალოცავად სომეხი გრიგორიანელებიც კი დადიოდნენ. 1818 წელს საქართველოს ეგზარქოსმა თეოფილაქტემ ხატი საზეიმოდ გადაიტანა სიონის ტაძარში, რის შედეგადაც ქუჩას სახელი შეეცვალა. 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში
დიუმას ქუჩა შეტანილია ტალახიანი ქუჩის სახელწოდებით. თბილისის 1867 წელს გეგმაზე დატანილია როგორც დიდი ტალახიანი ქუჩა, 1900 წელს გეგმაზე — როგორც სოლომონის ქუჩა. სახელი დაერქვა იმერეთის მეფის სოლომონ II-ის პატივსაცემად. 1923 წელს — ანდრეი ჟელიაბოვის, 1989 წელს ალექსანდრე დიუმას სახელი ეწოდა. შემონახულია XIX საუკუნის 80-იანი წლების საცხოვრებელი სახლები. აქვს 2 ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 62, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ალექსანდრე მიხეილის ძე ზაალოვი** (*ზაალიშვილი*) (გ. 20 ივლისი, 1944) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე ზაალოვი დაიბადა რუსეთის არმიის პოლკოვნიკის, აზნაურ მიხეილ ზაალოვის ოჯახში. 1908 წელს დაამთავრა ალექსეევკის სამხედრო სასწავლებელი. მსახურობდა ალექსანდროპოლის 161-ე ქვეითთა პოლკში პოდპორუჩიკის ჩინით. 1913 წელს ცხოვრობდა ქალაქ გომელში. 1913-1914 წლებში 160-ე ქვეითთა აფხაზური პოლკის პორუჩიკი იყო, შემდეგ იმავე წოდებით მსახურობდა 304-ე ქვეითთა ნოვგოროდ-სევერსკის პოლკში. 1915 წლის 20 მარტს დაჯილდოვდა წმინდა ანას მეოთხე ხარისხის ორდენით, წარწერით „სიმამაცისთვის". 1918–1920 წლებში ალექსანდრე ზაალოვი პოდპოლკოვნიკის ჩინით მსახურობდა აღმოსავლეთის ფრონტზე მყოფ თეთრგვარდიელთა ჯარებში. 1918 წლის ოქტომბრიდან იყო ტიუმენის საინსტრუქტორო სკოლის უფროსი. იმავე წლის დეკემბრიდან სათავეში ედგა ყაზანის მსროლელთა 58-ე პოლკს, ხოლო 1919 წლის 9 მაისიდან ივლისამდე მეთაურობდა ლაიშევის 59–ე პოლკს. ემიგრაციაში ალექსანდრე ზაალოვი ცხოვრობდა ჩინეთში. გარდაიცვალა 1944 წლის 20 ივლისს ხარბინში.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ნიკო. ალექსანდრე მიხეილის ძე ზაალოვი (ზაალიშვილი) // ქართული დიპლომატია. 2004. გვ.196

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალექსანდრე ზაალოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ანდრონიკაშვილები**, *ენდრონიკაშვილები* — თავადთა საგვარეულო ფეოდალურ საქართველოში. გვარში დარჩენილი გადმოცემით, ჩამომავალნი არიან ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე კომნენოსისა, რომლის შვილი ალექსი კახეთში დამკვიდრებულა XII საუკუნის II ნახევარში.

ანდრონიკაშვილებიე მამულები, ე.წ. „საანდრონიკო" („საენდრონიკო") მოიცავდა კახეთის სოფლებს — მელაანს, ჩალაუბანს, ფხოველსა და სხვა. XVI საუკუნიდან ანდრონიკაშვილებმა სამემკვიდრეო სახელოდ მიიღეს ქიზიყის მოურავობა, XVII საუკუნიდან კი მარტყოფის მოურავობაც. მარტყოფის მოურავები უმთავრესად ინიშნებოდნენ სოფ. ფხოვლის მებატონე ანდრონიკაშვილებისგან, რომლებიც ქიზიყელი ანდრონიკაშვილების განაყოფები იყვნენ. ისინი ზოგჯერ ზურაბაშვილების, ხოლო ქიზიყელი ანდრონიკაშვილები აბელაშვილების გვარითაც იხსენიებიან. 

XVIII საუკუნის ანდრონიკაშვილები თურქმანი ელების (ბაიდარი, ყარაჩა და სხვა) მოურავები და ქართლ-კახეთთან დროებით შემოერთებული განჯის სახანოს მმართველებიც იყვნენ. ანდრონიკაშვილებმა განსაკუთრებით გამოიჩინეს თავი სამხედრო და დიპლომატიურ ასპარეზზე. ეკავათ ბოდბის, ნინოწმინდის, ალავერდისა თუ ნეკრესის საეპისკოპოსო კათედრები. ანდრონიკაშვილების სათავადო შედარებით სუსტი იყო. მათი სიმდიდრე და პოლიტიკური წონა მეფის მოხელეობას ემყარებოდა. ამით აიხსნება ანდრონიკაშვილების განსაკუთრებული ერთგულება სამეფო ხელისუფლებისადმი. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ანდრონიკაშვილები (რუსულ ტრადიციაში — ანდრონიკოვები; რუს. Андрониковы) ძირითადად სამხედრო ასპარეზზე მოღვაწეობდნენ.

იოანე ბატონიშვილი ანდრონიკაშვილებზე წერს:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ესენი არიან გვარით მანოელ კეისრისა ძმის წულნი, რომელნიცა გამოძევებულ იქმნენ საბერძნეთიდგან და მოვიდნენ საქართველოსა შინა დროსა მეფისა გიორგისასა წელსა 1144-სა, ხოლო მეფემან დიდად მიიღო ესე ანდრონიკე სახლეულობითურთ თვისით და უბოძა კახეთსა შინა მამულნი სოფლებითურთ და დაეშენნენ მუნ, რომელსაცა ადგილსა მას ეწოდების აწ საანდრონიკო და სცხოვრებენ მუნიდგან წოდებით თავადათ ანდრონიკე შვილებად, რომელნიცა არიან აწ განყოფით მოსახლენი: 1) პაპუას შვილები, 2) თამაზის შვილები, 3) სოლომონის შვილები, 4) მდივან ბეგის შვილები ანუ ქაიხოსროსნი, 5) მზეჭაბუკის შვილები, 6) ზურაბის შვილები, აწ ზაალის შვილებად წოდებულნი, 7) ერასტის შვილები, ესენი არიან მოსახლედ დავითის შვილებად: 1) დიმიტრის შვილები, 2) ივანეს შვილები, 3) პეტრეს შვილები, ამათ სახლის კაცნი და სხვანი." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანდრონიკაშვილები***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 449.

სქოლიო
------

1. ↑  იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა (1799 წ.). თბ. 1997
აზირუს გზავნილი ამურუდან ფარაონისათვის
**აზირუ** — ამარნის წერილიდან ცნობილი მმართველი ახლო აღმოსავლეთის ქვეყანა ამურუდან. მისი მმართველი იყო ძვ. წ. 1340 წლიდან ძვ. წ. 1315 წლამდე. ხეთების რეფორმატორი ფარაონის ეხნატონის (ამენჰოტეპ IV-ის) თანამედროვე. თავი გაითავისუფლა ეგვიპტელების ბატონობისაგან, მაგრამ შემდეგ გახდა ხეთების ვასალი და გახდა მათი ინტერესების გამტარებელი რეგიონში.

აზირუ იყო ამურუს მეფის, აბდი-აშირტას ვაჟი და მამის მსგავსად ისიც ატარებდა პოლიტიკას, რომელიც მიზნად ისახავდა ქვეყნის დამოუკიდებლობას. თავის წერილებში ფარაონ ამენჰოტეპ IV-ისადმი, მან დაარწმუნა ეს უკანასკნელი ეგვიპტის ერთგულებაში. აზირუს დანაყოფებმა აიღეს ჩრდილოეთ ბიბლოსის ქალაქები ამია, არდატა ირკატა და ვახლია. შემდეგ იგი დაემუქრა სირიის ქალაქებს კატნას, ტუნიპს, ნიიას და სიმირას. ქალაქი სიმირა იყო ბიბლოსის მეფე რიბ-ადის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ცენტრი. აზირუს მიერ ქალაქ სიმირის აღების შემდეგ, მან მოახერხა და ქალაქიდან გააძევა მეფე რიბ-ადი, რომელიც ასევე ითვლებოდა ფარაონის მოკავშიირედ რეგიონში.

მიუხედავად იმისა, რომ რიბ-ადი მრავალ წერილს აგზავნიდა ეგვიპტის ფარაონის კარზე, რათა ეჩვენებინა აზირუს მაქინაციები და მის წინააღმდეგ აემხედრებინა ფარაონი, მაინც ვერაფერი ვერ მოახერხა, რადგან აზირუს ეგვიპტეში ძლევამოსილი მფარველი ჰყავდა — „ჩრდილოეთის ქვეყნების მმართველი" დუდუ. მისი დახმარებით ფარაონმა აზირუ დანიშნა ამურუს ახალ მმართველად. ამავე დროს მან მიიღო ფარაონის მოწვევა თებეს სასახლეში, რათა დაემტკიცებინა მისადმი მორჩილება. მიზეზად წერილში ასახელებდა ხეთების მეფე სუფილულიუმა I-ის სიახლოვეს, რომელიც მიდიოდა სალაშქროდ სირიაში.

ეგვიპტეში ხანგრძლივად ყოფნის პერიოდში, დუდუს დახმარებით საბოლოოდ მოახერხა ფარაონის დარწმუნება მისადმი ერთგულებაში და გაათავისუფლეს[1]. დაახლოებით ძვ. წ. 1320 წელს მან ხეთების სამეფოსთან დადო ვასალური ხელშეკრულება.

აზირუ გარდაიცვალა ხეთების მეფე მურსილი II-ის მმართველობის მეშვიდე წელს. გარკვეული დროით ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი არი-ტესუპი, ხოლო შემდეგ შვილიშვილი დუპი-ტესუპი.

ლიტერატურა
----------

* Wolfgang Helck: Aziru. В: Wolfgang Helck (изд.): Lexikon der Ägyptologie (LÄ). Band I, Harrassowitz, Wiesbaden 1975, ISBN 3-447-01670-1, Sp. 587–588.
* Moran, William L. *The Amarna Letters.* Johns Hopkins University Press, 1987, 1992. ISBN 0-8018-6715-0

სქოლიო
------

1. ↑  Healy, Mark (1993). *Qadesh 1300 B.C, Clash of the Warrior Kings*.  Osprey Publishing; Osprey Campaign Series #22. ISBN 978-1-85532-300-1.
**ანდრია (ანდრო) ნესტორის ძე დადიანი** (დ. 1892 — გ. 18 დეკემბერი, 1918, სოფ. სადახლო, ახლანდ. მარნეულის მუნიციპალიტეტი; დაკრძალულია ქუთაისში) — ქართველი ოფიცერი, კავალერისტი.

დაიბადა თავად ნესტორ დადიანის და ნინო ანჩაბაძის ოჯახში. დაამთავრა ოდესის კადეტთა კორპუსი (1910) და ელიზავეტგრადის საკავალერიო სასწავლებელი (1913). მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1915-1917 წლებში მსახურობდა სევერსკის დრაგუნთა მე-18 პოლკში კორნეტად, შემდეგ შტაბს-როტმისტრად, 1917 წლიდან — ქართულ ცხენოსან პოლკში როტმისტრად. 1918 წლიდან იმავე ჩინით იყო საქართველოს არმიის 1-ლი ცხენოსან პოლკში. გმირულად დაიღუპა 1918 წლის დეკემბერში სომხეთ-საქართველოს ომის დროს სომხეთის ჯარის ავანგარდის სოფელ სადახლოზე თავდასხმის მოგერიებისას. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV, III და II, წმ. ვლადიმერის III ხარისხის ორდენებით (ყველა 1915), გიორგის იარაღით (16 მარტი, 1918). ცოლად ჰყავდა ვერა ალექსანდრეს ასული ერისთავი (გურიისა) (დ. 1895 — გ. 1935).

ლიტერატურა
----------

* ბრძოლა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის 1918-1919 წლებში (სომხეთ-საქართველოს ომი) : ავტორეფ... ისტ. მეცნ. კანდ. 07.00.01 / არჩილ ჩაჩხიანი ; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი. - თბ. 2006;
* გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა", №121. - 21 დეკემბერი, 1918.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дадиани Андрей. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
**ანალიზური ქიმია** — მეცნიერება ნივთიერების ანალიზის მეთოდების შესახებ. იგი ქიმიური მეცნიერების ერთ-ერთი ძირითადი დარგია. ანალიზური ქიმია იყოფა ორ ნაწილად: თვისებითს და რაოდენობითს ანალიზად. თვისებითი ანალიზის ამოცანაა გამოსაკვლევი ნივთიერების ქიმიური შედგენილობის დადგენა, მასში შემავალი იონების, ატომთა ჯგუფების ან მოლეკულების იდენტიფიკაცია. რაოდენიბითი ანალიზის ამოცანაა მოცემულ ნაერთში ან ნივთიერებათა ნარევში შემავალი ელემენტების ან ცალკეული ქიმიური ნაერთების რაოდენობების ზუსტი განსაზღვრა. ანალიზურმა ქიმიამ დიდი როლი შეასრულა ქიმიის საერთო განვითარებაში. მაგალითად, ანალიზური ქიმიის მეთოდების გამოყენებით განისაზღვრა ისეთი უმნიშვნელოვანესი ქიმიური სიდიდები, როგორიცაა ელემენტების ატომური მასა, ქიმიური ეკვივალენტი, დადგინდა სხვადასხვა ნაერთის ქიმიური ფორმულა.

ქიმიური ანალიზისადმი მეცნიერულ მიდგომას საფუძველი ჩაუყარა ინგლისელმა მეცნიერმა რობერტ ბოილმა. მან შემოიტანა ქიმიური ელემენტის, როგორც სხვადასხვა ნივთიერებათა შემადგენელი განუყოფელი ნაწილის, ცნება. ბოილმა ნივთიერებათა ელემენტებად დაშლას „ანალიზი" უწოდა და საფუძველი ჩაუყარა „სველი წესით" არაორგანული ნაერთების თვისებითს ანალიზს. უფრო მოგვიანებით შვედმა მეცნიერმა ტორბენ ულაფ ბერგმანმა პირველმა დაამუშავა თვისებითი ანალიზის სისტემატიური მსვლელობის მეთოდიკა.

ანალიზური ქიმიის ძირითადი ამოცანაა უზრუნველყოს ანალიზის მაღალი მგრძნობელობა, სიზუსტე, შერჩევითობა. ქიმიური ანალიზი უზრუნველყოფს ტექნოლოგიური პროცესების კონტროლს და წარმოების მრავალ სფეროში პროდუქტის ხარისხს. თამაშობს უდიდეს როლს სასარგებლო წიაღისეულის მოძებნისა და ნედლეულის გადამუშავებაში. ქიმიური ანალიზის საშუალებით ხდება გარემოს სისუფთავის კონტროლი, არაორგანული და ორგანული ნივთიერებების აღმოჩენა-განსაზღვრა. 

ანალიზური ქიმიის მიღწევები გამოიყენება მეცნიერებისა და ტექნიკის სხვადასხვა სფეროში: ატომური ენერგეტიკა, ელექტრონიკა, ოკეანოლოგია, ბიოლოგია, მედიცინა, კრიმინალისტიკა, არქეოლოგია, კოსმოსური გამოკვლევები და სხვა. დიდია ანალიზური ქიმიის როლი მეტალურგიასა და აგროქიმიაში.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 424-425.
2. ↑  ანალიზური ქიმია — საქართველოს პროფესიონალ ქიმიკოსთა ასოციაცია

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**აიმარა**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **აიმარა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

აიმარას გავრცელების არეალი
**აიმარა** (*Aymar aru*) — ანდებში მცხოვრები ხალხის, აიმარას ენა. მასზე ამჟამად 2 227 642 კაცი ლაპარაკობს. აიმარა, ესპანურთან და კეჩუასთან ერთად, სახელმწიფო ენაა პერუსა და ბოლივიაში. ასევე გავრცელებულია ჩილესა და ჩრდილოეთ არგენტინაში. 

ზოგიერთი ლინგვისტი მიიჩნევს, რომ აიმარა მონათესავეა მასზე უფრო ფართოდ გავრცელებულ კეჩუას ენაზე. ფონოლოგიური მსგავსება მართლაც აშკარაა, მაგრამ როგორც ლინგვისტების მეორე, უმრავლესი ნაწილი მიიჩნევს, ეს არა ამ ენების მონათესავეობიდან გამომდინარეობს, არამედ შედეგია ამ ენების ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე საკმაოდ ხანგრძლივი ურთიერთობისა. 

აიმარა აგლუტინაციური და პოლისინთეზური ენაა, სიტყვათა თანმიმდევრობის სუბიექტ-ობიექტის ტიპოლოგიით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.aymara.org
* The Sounds of the Andean Languages დაარქივებული 2006-10-06 საიტზე Wayback Machine.
* Ethnologue reports for Aymara
* Encyclopedy in Aymara დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* Aymara - English Dictionary დაარქივებული 2004-04-04 საიტზე Wayback Machine.
* Andean language looks back to the future
* JACH'AK'ACHI. Patpatankiri markana kont’awipa
**ალპური ხარაბუზა** (ლათ. Rosalia alpina) — მწერი ხარაბუზების ოჯახისა. წარმოადგენს რელიქტური როზალიის ერთადერთ სახეობას ევროპაში. სიგრძე 15-38 მმ. შავი, ღია ნაცრისფერი ან მოცისფრო ფერისაა. ულვაშები და ფეხები ჩვეულებრივ შეფერილია მოცისფრო ფერის ბალნით. ხოჭოები და მათი მატლები ბინადრობენ ფართოფოთლოვან ტყეებში, ძირითადად წიფლნარებში. გვხვდება ზღვის დონიდან 1500 მ-მდე. რაოდენობა მცირდება, რაც გამოწვეულია ბუნებრივი ჰაბიტატის (ტყეების) დეგრადაციით. მატლები ვითარდებიან მკვდარ ხეებში და მორებში. ვრცელდება ჩრდილოეთ აფრიკიდან, მოიცავს მთელი ევროპის ტერიტორიას, დასავლეთით შორეულ აღმოსავლეთამდე, ხოლო სამხრეთით ახლო აღმოსავლეთამდე. რეგისტრირებულია თურქეთში, ლიბანში, სომხეთში, აზერბაიჯანში, უკრაინაში, მოლდოვაში, ბელარუსში, რუსეთში. ნიშანდობლივია ალპებისათვის.

ალპური ხარაბუზა გვხვდება საქართველოშიც. იშვიათი სახეობაა, ამიტომ შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალპური ხარაბუზა[*მკვდარი ბმული*] (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს იშვიათი სახეობების წითელი ნუსხა[*მკვდარი ბმული*]
**ანალოღია** (ბერძ. σναλογειον, σναλογια, ღ ბიზანტიური წარმოთქმაა γ-სი) — მართლმადიდებლურ ეკლესიაში ხატებისა და საღვთო წიგნების დასასვენებელი მაღალი დახრილი მაგიდა. თეიმურაზ ბაგრატიონის განმარტებით „წიდა საბასა კანონსა შინა ანალოღია არს სახე ანუ ხატი ქრისტესი ანუ ხუთისმშობლისა", რადგან აღნიშნული მაგიდაც ძირითადად ხატთათვისაა განკუთვნილი, სახელიც აქედან ეწოდა. ტერმინი ანალოღია (ანალოგია) საწიგნე მაგიდის აღსანიშნავად ქართულში XIX საუკუნემდე არ გვხვდება. იგი რუსულიდან უნდა იყოს შემოტანილი ისე, როგორც ჩვენს ეკლესიებში ხატების ხატსასვენზე დაბრძანების ჩვეულება. ქართულ ტაძრებში ადრეული დროიდან ხატები დაკიდებული იყო. რუსულში აღნიშნულ მაგიდას аналой ეწოდება (Закон Божий, 1991). ქართველ მორწმუნეთა მეტყველებაში ანალოღიის პარალელურად გვხვდება საკუთრივ ქართული ტერმინები: ფუძეხატი, წირვის ხატი, საკურთხევლის ხატი, შუა ხატი (ასე ეწოდება ეკლესიის გუბმათის ქვეშ მდებარე ხატსასვენს. მასზე სადაგ დღეებში დასვენებულია ის ხატი, ვისი სახელობისაცაა ტაძარი, ხოლო დღესასწაულებში ის, რომლის ხსენებაცაა და რომელსაც ეძღვნება წირვა), სახატე (ე.ი. ხატის დასასვენებელი), კათედრა (ანალოღია თითქმის იგივეა, რაც მაგიდა ორატორთათვის, კათედრა, ოღონდ შემოსილი), საწიგნე (საღვთო წიგნებისათვის განკუთვნილი მაგიდა).

ლიტერატურა
----------

* *ლუიზა ხაჭაპურიძე*, ღვთისმსახურების ლექსიკა, ქართველური მემკვიდრეობა, ტ. I, ქუთ. 1996.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეკლესია და საეკლესიო ნივთები |
| --- |
|  |
| 
ამბიონი  · ანალოღია  · არწივი  · აღსავლის კარი  · ბაირაღი  · ბარძიმი  · ბაღდადი  · დაფარნა  · ემბაზი  · ვარსკვლავი  · ზარი  · ილტონი  · კანდელი  · კანკელი  · კოვზი  · კრეტსაბმელი  · ლახვარი  · ლუსკუმა  · ოდიკი  · ორსანთელი  · რიპიდი  · საკმეველი  · სამეუფეო სავარძელი  · სამსანთელი  · სანაწილე  · სანთელი  · სასანთლე  · საცეცხლური  · სახარება  · სეფისკვერი  · სკვნილი  · ტაკუკი  · უსუპი  · ფეშხუმი  · ფუნჯი  · ქორკანდელი  · ღრუბელი  · შვიდტოტა სასანთლე  · ხატი  · ჯვარი |  |

 |
**ანადირის ზეგანი** (რუს. Анадырское плоскогорье) — ზეგანი რუსეთში, ჩედილო-აღმოსავლეთ ციმბირში, მდინარე ანადირის ზემო წელზე, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. გადაჭიმულია თითქმის 400 კმ-ზე, სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით; სიგანე 130 კმ (პოლარულ წრესთან). სიმაღლე 800–1100 მ (1185 მ-მდე, მ. შჩუჩია). ბრტყელ- და მრგვალმწვერვალებიანი შუამდინარეთი დასერილია მდინარეთა ღრმა ხეობებით. ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ტბა ელგიგიტგინი. შექმნილია ცარცული და პალეოგენური ასაკის ბაზალტებით, ანდეზიტებითა და დაციტებით. სამხრეთ-აღმოსავლეთში გამოყოფენ შჩუჩიისა და ოსინოვსკის ქედებს. ფერდობებზე ბუჩქნარიანი და ხავს-ლიქენიანი ტუნდრაა, მწვერვალებზე — კურუმები. გამოზიდვის კონუსები უკავია მეჩხერ ფოთლოვან ტყეებს, მდინარის ტერასები — ჭაობებს. არის ირმის საძოვრები.

სქოლიო
------

1. ↑   საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 20.
2. 1 2 3   Анадырское плоскогорье // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 648.
3. 1 2 3   Анадырское плоскогорье // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 1 — М. 1969.
**ალჟუბაროტის ბრძოლა** (პორტ. Batalha de Aljubarrota) — ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1385 წლის 14 აგვისტოს ჟუან I-ისა და ხუან I-ის ძალებს შორის ცენტრალურ პორტუგალიაში.

წინაპირობები
------------

1383 წელს პორტუგალიის მეფე ფერნანდუ I გარდაიცვალა, ისე რომ კანონიერი მემკვიდრე არ დარჩენია. მისი ერთადერთი ქალიშვილი ბეატრიზა ცოლად ჰყავდა კასტილიის მეფე ხუან I-ს და ცხოვრობდა კასტილიაში. ქვეყანას მართავდა რეგენტი ლეონორა და მისი საყვარელი ანდეირო. თავადების ნაწილმა პედრუ I-ის არაკანონიერი შვილი ჟუან I აირჩიეს მეფობის კანდიდატად, ხოლო ანდეირო მოკლეს. ჟუან I-ის გამეფების მზადებისთანავე ხუან I კასტილიელმა დაიწყო პორტუგალიაში ლაშქრობისათვის მზადება.

ბრძოლა
------

1385 წლის 6 აპრილს ჟუან I მეფედ აკურთხეს, ხოლო ივნისში ხუან I ფრანგულ ძალებთან ერთად შეიჭრა პორტუგალიაში. პორტუგალიელების მხარეს იბრძოდა 600 ინგლისელი მშვილდოსანი და არბალეტიდან მსროლელი. ბრძოლა გაიმართა ალჟუბაროტასთან 1385 წლის 14 აგვისტოს, რომელშიც გადამწყვეტ გამარჯვებას მიაღწიეს პორტუგალიელებმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Battle of Aljubarrota Foundation - Official Website. ციტირების თარიღი: 21 March 2014.

სქოლიო
------

1. 1 2  Edward McMurdo, p.234
**ალეპო**, *ჰალაბი* (არაბ. حلب) — ქალაქი ჩრდილოეთ სირიაში. იგი ქვეყნის ყველაზე დიდი ქალაქია როგორც მოსახლეობით, ისე ფართობით. მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ მას ლევანტში პირველი ადგილი უკავია, 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 100 000 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი ალეპოს მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია, რომელიც 4 507 000 მცხოვრებით (2009) მოსახლეობის რამდენობის მხრივ პირველია სირიაში.

ისტორია
-------

ალეპო მსოფლის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია; პირველი დასახლება აქ ჯერ კიდევ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 4 000 წელს გაჩნდა. ქალაქში აღმოჩენილია უძველესი დასახლებები და საცხოვრებლები. ალეპოს უძველესი დროიდან სტრატეგიულად ხელსაყრელი ადგილი ეკავა, აქ გადიოდა სავაჭრო გზები. ამ სავაჭრო გზებით ხდებოდა დაკავშირება ხმელთაშუა ზღვასთან, ეგვიპტესთან და შუამდინარეთთან. თავდაპირველად, ალეპო მცირე გორაკზე აშენდა, ციხესიმაგრის მიდამოებში დაარსდა. ქალაქში მიედინება პატარა მდინარე ქუვექი (قويق).

საუკუნეთა განმავლობაში, დასახლება დიდი სირიის უმნიშვნელოვანეს ქალაქად იქცა, XIX საუკუნისთვის კი ეს ტერიტორია უკვე ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში მოექცა. ალეპოს მთელ იმპერიაში მოსახლეობის მხრივ მესამე ადგილი ეკავა კონსტანტინოპოლისა და კაიროს შემდეგ. ქალაქში დღემდე შენარჩუნებულია ძველი არქიტექტურა.

ალეპოს ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან გადიოდა აბრეშუმის დიდი გზა, რაც ხელს უწყობდა ვაჭრობის კიდევ უფრო განვითარებას. მას შემდეგ, რაც 1869 წელს სუეცის არხის გაიხსნა, ალეპოს სავაჭრო დანიშნულება მკვეთრად შემცირდა. ქალაქი დიდ როლს ასრულებდა პირველ მსოფლიო ომში.

იუნესკომ ალეპო მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარა; აქტიურად მიმდინარეობდა ძველი კულტურული ძეგლების აღდგენის პროცესი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* საფრანგეთის დროშა ლიონი, საფრანგეთი 2000 წლის 18 ოქტომბრიდან.
* თურქეთის დროშა გაზიანთეფი, თურქეთი
* თურქეთის დროშა ქილისი, თურქეთი
* თურქეთის დროშა იზმირი, თურქეთი
* ბელარუსის დროშა ბრესტი, ბელარუსი 2010 წლის 18 იანვრიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 593.

სქოლიო
------

1. ↑  UN Demographic Yearbook 2009. ციტირების თარიღი: 2010-04-21.
2. ↑  Central Bureau of Statistics, Estimates of Population actually living in Syria on 1/1/2009.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-25. ციტირების თარიღი: 2010-05-20.
3. ↑   (1856) რედ. Alexander Russell: *The Natural History of Aleppo*, 1st, London:  Unknown,   გვ. 266.
4. ↑  *Partner Cities of Lyon and Greater Lyon*. © 2008 Mairie de Lyon.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-12-26. ციტირების თარიღი: 2009-07-17.
5. ↑  Jamahir newspaper: 28 January 2010.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 თებერვალი 2010. ციტირების თარიღი: 1 ივლისი 2010.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სირიაში სირიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
დამასკი  · ბუსრა  · პალმირა  · ალეპო  · კრაკ-დე-შევალიე და სალადინის ციტადელი  · ჩრდილოეთ სირიის ძველი სოფლები |

 |
**ალბერტი** (ინგლ. Lake Albert) — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში, უგანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. მდებარეობს ცენტრალური აფრიკის გრაბენის ფარგლებში, ტექტონიკურ ღრმულში, ზღვის დონიდან 615 მ სიმაღლეზე. ფართობი — 5300 კმ², მაქსიმალური სიღრმე — 58 მ. ტბაში ჩაედინება მდინარეები სემლიკი და თეთრი ნილოსი, გამოედინება ალბერტ-ნილოსი. ნაპირები სუსტად არის დანაწევრებული; მეტწილად ციცაბოა; ფსკერი ბრტყელია. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 26 °C-ს, ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა საშუალოდ 864-1016 მმ წელიწადში. გეოლოგიური თვალსაზრისით მოქცეულია ალბერტინის რიფტულ ხეობაში. წარმოადგენს მდინარე ნილოსის ზემო დინების წყალსატევების რთული სისტემის ნაწილს. უხვადაა თევზი, რომელთაგან აღსანიშნავია ნილოსის ქორჭილა. მთავარი ნავსადგურებია ბუტიაბა და კასენი.

ალბერტის ტბა 1864 წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა მკვლევარმა სემიუელ უაით ბეიკერმა. სახელი ეწოდა ინგლისის დედოფალ ვიქტორიას მეუღლის პატივსაცემად. უგანდაში ეწოდება ნიანცის ტბა.

1973 წელს ზაირისა და უგანდის პრეზიდენტების ურთიერთმოლაპარაკების შედეგად და აგრეთვე მეგობრობის ნიშნად ტბას ზაირის პრეზიდენტის — მობუტუს სახელის მიხედვით ეწოდა მობუტუ-სესე-სეკო. 1997 წლიდან კვლავ ალბერტი ეწოდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ალბერტი"** ვიკისაწყობში.
* ალბერტი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ალბერტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფრიკის დიდი ტბები |
| --- |
|  |
| 
* ვიქტორია
* ტანგანიიკა
* ნიასა
* ტურკანა
* ალბერტი
* კივუ
* ედუარდი
 | აფრიკის დიდი ტბები რუკაზე |

 |
**აკაკი ხოშტარიას სასახლე** — არქიტექტურული ღირსშესანიშნაობა, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ სუჯუნაში. შენობა 1915 წელს ცნობილმა კომერსანტმა და საზოგადო მოღვაწემ, აკაკი ხოშტარიამ, ააგო როგორც საკუთარი სახლი. საბჭოთა პერიოდში აქ სკოლა განთავსდა.

ნაგებობა ერთსართულიანია. დგას 1 მეტრის სიმაღლის კარგად თლილი ქვის კვადრების სარინელზე. სამშენებლო მასალა - აგური კირის დუღაბზე. მეორე ფენად გამოყენებულია ბათქაში. სასახლეში მოწყობილია ჩრდილოეთიდან ერთი და დასავლეთიდან ორი შესასვლელი. შესასვლელს ყველა მხარეს აქვს კარგად გათლილი ქვის საფეხურები. სახლს ჩრდილოეთიდან ოთხი სარკმელი აქვს, დასავლეთით - ექვსი, სამხრეთით - ოთხი, აღმოსავლეთით კი - რვა. სასახლის კუთხეები ამოყვანილია აგურის ჩუქურთმებით, ხოლო შემდგომ შელესილია გაჯით. გადახურვა აქვს თუნუქის. სახურავის კარნიზი თხელი ფიცრებისა და ტკეჩისაგანაა არის დამზადებული, რომლის ბათქაში ასევე ჩუქურთმებითაა ამოყვანილი. ფასადის სხვადასხვა მონაკვეთზე ქალისა და კაცის თავების თაბაშირში შესრულებული გამოსახულებები გვხვდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7175 № 8197
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამილახვარი**. |

**ალექსანდრე ვლადიმერის ძე ამილახვარი** (დ. 20 ოქტომბერი, 1879 ან 1880, გორი, — გ. 21 აგვისტო, 1968, ნიუ იორკი) — თავადი, ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, 1921 წლიდან — პოლიტიკური ემიგრანტი.

დაიბადა ქ. გორში, ცნობილ არისტოკრატულ ოჯახში. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, 1901 წელს კი — პაჟთა კორპუსი. ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა დრაგუნთა ქართულ პოლკს. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1914–1916 წლებში მსახურობდა „ველურ დივიზიაში". რუსეთში სამოქალაქო ომის დასაწყისში დონის კაზაკებთან ერთად ებრძოდა ბოლშევიკებს. 1917 წლიდან თბილისში მოღვაწეობდა. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ კონსტანტინეპოლში, შემდეგ პარიზში გადასახლდა. თანამშრომლობდა ემიგრაციულ ჟურნალ-გაზეთებში; 1924 წელს იყო „ოქროს საწმისის" ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1926 წლიდან აქტიურად ჩაება „პრომეთეისტულ" მოძრაობაში. ელიზბარ ვაჩნაძესთან, მერაბ ჯორჯაძესა და ნიკოლოზ ჩქოტუასთან ერთად მონაწილეობდა ესპანეთის სამოქალაქო ომში გენერალ ფრანსისკო ფრანკოს მხარეზე. 1945-1954 წლებში ცხოვრობდა პერუში, 1957 წლიდან — ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იყო ნიუ-იორკის ინვალიდთა კავშირის თავმჯდომარე. გარდაიცვალა 1968 წელს ნიუ-იორკში. დაკრძალულია იქვე, ნოვო-დივეევოს რუსულ მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* G.Mamoulia, Les combats independantistes des Caucasiens entre USSR et puissances occidentales. 2009, ISBN: 978-2-296-09476-5; p.254-257;
* Русские в Северной Америке. Е.А. Александров. Хэмден (США)-Сан-Франциско (США)-Санкт-Петербург (Россия), 2005.
* Памяти полковника князя А.В. Амилахвари // НРС [Новое русское слово (Нью-Йорк)]. 1968.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული დიასპორა: ამილახვარი ალექსანდრე ვლადიმერის ძე[*მკვდარი ბმული*].
**არისტონიკე** — პერგამონის სამეფოს ტახტის პრეტენდენტი, მეამბოხე, მონებისა და ღარიბების სოციალურ მოძრაობის ბელადი.

ბიოგრაფია
---------

იყო პერგამონის მეფე ევმენე II-ის ძე, შეძნილი მხევლისაგან. ძვ. წ. 133 წელს გარდაიცვალა მეფე ატალე III, არისტონიკეს ნახევარძმა. ატალე III-მ პერგამონის სამეფო უანდერძა რომის რესპუბლიკას. აისტონიკემ დაიწყო აჯანყება, რომელმაც გარდა ანტირომაულისა, შეიძინა სოციალური ხასიათიც. 

არისტონიკეს აჯანყების მონაწილეები საკუთარ თავს ჰელიოპოლიტებს, ანუ მზის სახელმწიფოს მოქალაქეებს უწოდებდნენ, რადგან აჯანყების ხელმძღვანელთა შორის გავრცელებული იყო იამბულესა და ევჰემერეს ელინისტური უტოპიური მოძღვრება. ისინი მიზნად ისახავდნენ თავისუფალ და თანასწორ მოქალაქეთა სახელმწიფოს შექმნას. აჯანყებაში მონაწილეობდნენ მონებიც და ღარიბი თავისუფალი ადამიანებიც. 

ძვ. წ. 131 წელს არისტონიკემ ლევკადასთან გაანადგურა რომაული ლეგონები, რომელთა სარდალი კონსული პ. ლიცინიუს კრასუსი მოკლეს ბრძოლაში. ძვ. წ. 130 წელს არისტონიკე დაამარცხა რომაელმა სარდალმა მარკუს პერპერნამ. ძვ. წ. 129 წელს არისტონიკე ტყვედ ჩავარდა, ის რომში გაგზავნეს და სიკვდილით დასაჯეს. მისი მომხრეები დიდხანს განაგრძობდნენ ბრძოლას რომის წინააღმდეგ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 570.
**ალხესირასი** (ესპ. Algeciras; ესპანური წარმოთქმა: [alxeˈθiɾas]; არაბ. الجزيرة الخضراء) — ქალაქი სამხრეთ ესპანეთში, კადისის პროვინციაში, ავტონომიურ გაერთიანება ანდალუსიაში, ხმელთაშუა ზღვის პორტი, ალხესირასის უბის უდიდესი ქალაქი. ალხესირასის პორტი ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნავსადგურია, რომელსაც გააჩნია სამი ძირითადი დანიშნულება: საკონტეინერო, სატვირთო და საგადაზიდო.

გეოგრაფია
---------

ალხესირასი მდებარეობს გიბრალტარის პირდაპირ, ზღვის დონიდან 20 მ სიმაღლეზე, ქალაქ ტარიფიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 20 კმ-ში. 2013 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 114 277 ადამიანი. კლიმატური და ბალნეოლოგიური კურორტია. არის მინერალური წყაროები ფუენტე-სანტა. კორპის დამუშავება და გადატანა. განვითარებულია ნავთობგადასამუშავებელი და ნავთობქიმიური მრეწველობა. თევზჭერა.

ისტორია
-------

ალხესირასი დაარსდა 713 წელს. იგი გახდა პირველი ესპანური ქალაქი, რომელიც მავრებმა დაიპყრეს. 1344 წელს ალხესირასის პორტი ხელში ჩაიგდო ალფონსო XI, თუმცა 1368 წელს ის კვლავ მავრებმა დაიბრუნეს და დაანგრიეს კიდეც. 1704 წელს პორტი გიბრალტარიდან გადმოსახლებულმა ესპანელმა ლტოლვილებმა ააშენეს. 1801 წლის ივლისში მომხდარ ალხესირასის ბრძოლაში ბრიტანულმა ფლოტმა დაამარცხა ესპანურ-ფრანგული ფლოტილია. 1906 წელს გერმანიის ინიციატივით ალხესირასში გაიმართა ალხესირასის კონფერენცია, რომლის მიზანი იყო 1904-1905 წლებში გერმანია-საფრანგეთს შორის მაროკოს პირველი კრიზისის დროს წარმოშობილი უთანხმოების მოწესრიგება.

ეკონომიკა
---------

ქალაქის მთავარი კომერციული საქმიანობა დაკავშირებულია პორტთან, სადაც ძირითადად ნავთობის იმპორტია განვითარებული. ზამთრის ზომიერ კლიმატზე დაფუძნებული ტურიზმი მზარდია. ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებია პურეული, თამბაქო, მსხვილი რქოსანი საქონელი და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალხესირასი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კადისის მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
* ალკალა-დე-ლოს-გასულესი
* ალკალა-დელ-ვალიე
* ალგარი
* ალხესირასი
* ალგოდონალესი
* არკოს-დე-ლა-ფრონტერა
* ბარბატე
* ლოს-ბარიოსი
* ბენალუპ-კასას-ვიეხასი
* ბენაოკასი
* ბორნოსი
* ელ-ბოსკე
* კადისი
* კასტელიარ-დე-ლა-ფრონტერა
* ჩიპიონა
* კონილ-დე-ლა-ფრონტერა
* ესპერა
* ელ-გასტორი
* გრასალემა
* ხერეს-დე-ლა-ფრონტერა
* ხიმენა-დე-ლა-ფრონტერა
* ლა-ლინეა-დე-ლა-კონსეპსიონი
* მედინა-სიდონია
* ოლვერა
* პატერნა-დე-რივერა
* პრადო-დელ-რეი
* ელ-პუერტო-დე-სანტა-მარია
* პუერტო-რეალი
* პუერტო-სერანო
* როტა
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე-დელ-ვალიე
* სან-როკე
* სანლუკარ-დე-ბარამედა
* სეტენილ-დე-ლას-ბოდეგასი
* ტარიფა
* ტორე-ალაკიმე
* ტრებუხენა
* უბრიკე
* ვეხერ-დე-ლა-ფრონტერა
* სან-მარტინ-დელ-ტესორილიო
* ვილიალუენგა-დელ-როსარიო
* ვილიამარტინი
* საარა-დე-ლა-სიერა
 | Flag of Cadiz |

 |
**ანტონინ ნოვოტნი** (ჩეხ. Antonín Novotný; დ. 10 დეკემბერი, 1904, ლეტნიანი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 28 იანვარი, 1975, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტი 1957-1968 წლებში.

დაიბადა ღარიბ ოჯახში. 1921 წელს შევიდა ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტურ პარტიაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იატაკქვეშა მორვაწეობას ეწეოდა. 1941-1945 წლებში მაუტჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკშია. 1951 წლიდან ჩეხოსლოვაკიის კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრია, ხოლო 1953 წლიდან პირველი მდივანი. 1968 წელს კულტურის მღვაწეებმა და ახალგაზრდებმა მოითხოვეს მისი გადადგომა. 28 მარტს ნოვოტნი გადადგა, ახალ პრეზიდენტად აირჩიეს ლუდვიკ სვობოდა. ნოვოტნის გადადგომა გახდა პრაღის გაზაფხულის დასაწყისი.

გარდაიცვალა 1975 წლის 28 იანვარს.

ლიტერატურა
----------

* George Shaw Wheeler, *The Human Face of Socialism: The Political Economy of Change in Czechoslovakia*. Lawrence Hill and Company, Publishers, Inc.: U.S.A, May 1973.
* Milan Čechvala: *Dejinné zadosťučinenie დაარქივებული 2008-04-01 საიტზე Wayback Machine. .* In Slovenské národné noviny 7/2006 (4 April 2006).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანტონინ ნოვოტნი***

* ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  Мусатов В. Россия и Восточная Европа: связь времен. — М.: Издательство ЛКИ, 2008