recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სადგინი** — ცხენების დოღი, მიცვალებულის წლისთავზე თუშეთში. მართავდნენ დიდ ქელეხს. გარდაცვლილის ნიშანზე (ტანსაცმელი, იარაღი) მხედრები იწყებდნენ დატირებას, დალაობას. შემდეგ მოდალავენი ბაირაღით ხელში მიემართებოდნენ ბიძების (დედისძმების) სოფელში, სადაც განმეორებით ასრულებდნენ ყველა წესს. მხედრების სოფელში მობრუნების შემდეგ იმართებოდა სადგინი. მასში მონაწილეობდა მთელი სოფელი და სხვა სოფლიდან მოსული ნათესავ-მოკეთეები. სადოღედ ცხენს საგანგებოდ წვრთნიდნენ და არ ამუშავებდნენ. მებაირაღე იღებდა მიცვალებულის ნიშანზე დასვენებულ ბაირაღს, ჭენებით მიჰქონდა განსაზღვრულ ადგილზე და ასობდა მიწაში. ბაირაღთან იდგა მეთვალყურე, რომელიც დაწინაურებულ მხედრებს ჯილდოს ურიგებდა: მოწინავე ცხენოსანს — ალამს, მეორეს — ჩითას, მესამეს — წინდას, მეოთხეს ქუროს (ხელთათმანს), მეხუთეს — სათამბაქო ქისას. დანარჩენებს კი „ცხენჯამაგირში" ეძლეოდათ ერთი თოხლი ყოველ 5 მხედარზე. სადგინის მერე იმართებოდა პურობა.

ლიტერატურა
----------

* *მაკალათია ს.* თუშეთი, ტფ. 1933;

* *მაკალათია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 621.
**არჩვი**, *ფსიტი* (ლათ. Rupicapra rupicapra) — ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიმაღლე მინდაოში 65-70 სმ, მენჯთან — 75-85 სმ. წონა 40 კგ-მდე. 20 სმ-მდე სიგრძის, სწორად აღმართული, ბოლოში მოკაუჭებული რქები აქვთ ვაცებსაც და ნეზვებსაც. ვაცი უფრო დიდია და მურა. რქების უკან აქვთ ჯირკვლები, საიდანაც ხურაობის პერიოდში (ოქტომბრიდან დეკემბრამდე) გამოიყოფა სპეციფიკური სუნის სეკრეტი. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილსა და კავკასიის მთებში, საქართველოში — კავკასიონზე, თრიალეთის, გურია-აჭარისა და ლიხის ქედებზე. ცნობილი ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება კავკასიური არჩვი (Rupicapra rupicapra caucasica), იკვებება ბალახით, ზოგჯერ ბუჩქნარის ყლორტებითა და ნეკერით. მაკეობა 6 თვემდე გრძელდება. ჩვეულებრივ მაისში ერთ (იშვიათად ორ) თიკანს შობს. სქესობრივ სიმწიფეს 2 წლისა აღწევს, ზრდას 3 წლისა ამთავრებს, ცოცხლობს 25 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 614.
* *არაბული ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 219.
**ბაიკოვის ხიდი** (რუს. Байковский мост) — ხიდი დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ხიდი აგებულია 1864 წელს. სახელწოდება მიიღო ქალაქის თავის ანდრეი ბაიკოვის პატივსაცემად. ბაიკოვის ხიდი ჩვენს დრომდე არ შემონახულა.

ისტორია
-------

ბაიკოვოს ხიდის მშენებლობის ისტორია დაიწყო 1840 წელს, როდესაც ქალაქის თავმა ანდრეი იაშჩენკომ წამოაყენა წინადადება ახალი ხიდის მშენებლობის შესახებ, რომელიც გაიდებოდა ე. წ. გენერალურ ხევზე. აღნიშნული გადაწყვეტილება აუცილებელი იყო, რადგან სექტემბრის ბოლოს ღვთისმშობლობის ტრადიციული ბაზრობის პერიოდში ხალხმრავლობის დროს, ხევის მეორე მხარეს გადასვლა პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო. ასევე რთული იყო ტვირთის ტრანსპორტირება ხევის მეორე მხარეს.

ქალაქის საკრებულომ განაცხადა, რომ არსებული ხის ხიდის მაგივრად უნდა აეშენებინათ ქვის ხიდი, რადგან ხის ხიდი მუდმივად სარემონტო სამუშაოებს საჭიროებდა.

1857 წელს ყველა ხარჯები გაიწერა და არქიტექტორ ლიკოვის შეფასებით ხიდი მშენებლობისათვის საჭირო იყო 4955 რუბლი 26 კაპიკი. როდესაც ანდრეი ბაიკოვი გახდა ქალაქის თავი, მან ხელახლა დაიწყო შუამდგომლობა ხიდის ასაშენებლად, მაგრამ მასალები საკმაოდ გაძვირებული იყო. ქალაქის ახალი ხელისუფლება ფიქრობდა თუ აშენდებოდა ხიდი იგი უნდა ყოფილიყო თაღოვანი. ხიდს საზეიმოდ ჩაეყარა საფუძველი 1864 წლის 30 აგვისტოს. ხიდის მოაჯირზე დაკიდული იყო ორი მემორიალური დაფა წარწერებით: „Байковский мост" და „Открыт 30 августа 1864 г."

2013 წლის მონაცემებით მემორიალური დაფები და რკინა, რომელზეც ისინი იყო დამაგრებული შემონახული არ არის. ასევე არაა შემონახული დღემდე თავად ბაიკოვის ხიდიც.

აღწერა
------

ხიდის სიგრძე იყო 42,5 მეტრი, ხოლო სიგანე — 4,3 მეტრი. ხიდის კამარა აგებულია აგურისაგან, ხოლო კედლები ქვისაგან.

სქოლიო
------

1. ↑  Ростов эпохи Байковской// Донской временник. Краеведческий библиотечно-библиографический журнал.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-12-07. ციტირების თარიღი: 2017-06-07.
2. ↑  История города Ростова-на-Дону. Очерк с рисунками в тексте. Составил А. М. Ильин, 1909 год. 153 с. — С. 68/70
3. ↑  Старый Ростов во времена Байкова.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-06. ციტირების თარიღი: 2017-06-07.
4. 1 2  Генеральная балка//Источник: Сидоров В. С. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону: В 6 т. Ростов-на-Дону: Гефест. Т. 4. 1996. 404 с
5. ↑  Байковский мост-коллектор
**ჟორდი კოდინა როდრიგესი** (ესპ. Jordi Codina; დ. 27 აპრილი, 1982) — ესპანელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად საფეხბურთო კლუბ „ფუენლაბრადაში" ასპარეზობს. პოზიციით მეკარე. 

კოდინა რეალის აღზრდილია, თუმცა 2002 წელს ის სამეფო კლუბის ახალგაზრდულ გუნდში ესპანიოლიდან გადაბარგდა. მას შემდეგ, რაც რეალ მადრიდ კასტილია ძირითადმა კიპერებმა კარლოს სანჩესმა და დავიდ კობენიომ დატოვეს, კოდინას სასტარტოსკენ გზა გაეხსნა. მალე ჟორდი გუნდის ძირითადი მეკარე და კაპიტანი გახდა, მას კონკურენციას ანტონიო ადანი და კიკო კასილია უწევდნენ.

კოდინას დებიუტი სეგუნდა დივიზიონში 2005-06 წწ. სეზონში შედგა, ხიხონის სპორტინგის წინააღმდეგ. იმ სეზონში კოდინამ კასტილიას რიგებში 35 შეხვედრა ჩაატარა.

2007-08 წწ. სეზონში კოდინა რეალის მთავარ გუნდში გადმოიყვანეს. ის სამეფო კლუბის მესამე მეკარე გახდა იკერ კასილასისა და იერჟი დუდეკის შემდეგ. 2008 წლის 11 მაისს, ლევანტეს წინააღმდეგ რეალის რიგებში მისი ოფიციალური დებიუტიც შედგა. კოდინამ მატჩი სრულად ჩაატარა, რეალმა კი ანგარიშით 5-2 მოიგო. 

2009-2015 წლებში ასპარეზობდა „ხეტაფეში", სადაც საერთო ჯამში 68 მატჩი ჩაატარა. 2017 წლიდან კლუბ „ფუენლაბრადაშია".

ტიტულები
--------

### საკლუბო დონეზე

რეალი
* **ესპანეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი**: **2007-08**
* **ესპანეთის სუპერთასი**: 2008

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* APOEL official profile
* პროფილი საიტზე BDFutbol.com (ინგლისური)
**არჩილ სტეფანეს ძე დარეჯანაშვილი** (დ. 1861, ყორაღანი, ზაქათალის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია, — გ. 16 დეკემბერი, 1921, თბილისი) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი აგრონომი.

ბიოგრაფია
---------

1880 წელს დაამთავრა ნიკიტის (ყირიმი, იალტის მახლობლად) მებაღეობა-მევენახეობის სასწავლებლის მეღვინეობის უმაღლესი პრაქტიკული კურსები. მუშაობდა სიმფეროპოლსა (1880–1882) და მუხრანში (1882–1886) უფროს მებაღედ, შემდეგ — სოფ. საცხენისის (თელავის მაზრა) და ახალციხის სკოლებში, სადაც ხელმძღვანელობდა სასოფლო-სამეურნეო განყოფილებებს და სკოლების სასწავლო მეურნეობებს. 1890–1896 წლებში იყო ნაფარეულის საუფლისწულო მამულში ჩაის პლანტაციის უფროსი მებაღე. ექსპერიმენტებს ატარებდა საქართველოში ახალი გაუმჯობესებული სასოფლო-სამეურნეო კულტურების გასავრცელებლად. გამოქვეყნებული აქვს შრომები სხვადასხვა კულტურის მოშენება-მოვლის შესახებ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* როგორ უნდა მოშენდეს აბრეშუმი, ტფ. 1882;
* მოკლე დარიგება ხეხილის დარგვაზე, ტფ. 1889;
* საბოსტნე მცენარეების თესვა-მოყვანა და მოხმარება-შენახვა, ტფ. 1895;
* ფუტკრის გონიერი მოვლა-მოშენება, ტფ. 1896;
* ვაზის მოვლა-მოშენება და ღვინის დაყენება, ტფ. 1910.

ლიტერატურა
----------

* *თოდუა გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 322.
* თოდუა გ. არჩილ დარეჯანაშვილი, თბ. 1964;
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კერესელიძე**. |

არჩილ კერესელიძე
**არჩილ პავლეს ძე კერესელიძე** (დ. 24 დეკემბერი, 1912, დაბა. ღუნიბი, დაღესტანი — გ. 21 დეკემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1912 წლის 24 დეკემბერს დაღესტანში, დაბა ღუნიბში. მის სახელს უკავშირებენ ქართული საკომპოზიტორო სკოლას. მისი მუსიკა მოიცავს სხვადასხვა ჟანრებს, რომელთა შორის არის: ქართული ესტრადა, ოპერეტა, დრამატული თეატრი, კინომუსიკა.

არჩილის მამა, პავლე კერესელიძე, უკრავდა გიტარაზე და გააჩნდა იშვიათი ბარიტონი, ხოლო არჩილის დედა — ნინო ივანეს ასული ჯაფარიძე-კერესელიძე — მუსიკასთან ნაზიარები ქალბატონი იყო. მშობლების სურვილითვე პატარა არჩილმა დაიწყო მეცადინეობა ფორტეპიანოზე დაკვრაში.

სახელოვანმა კომპოზიტორმა ზაქარია ფალიაშვილმა თავად გამოთქვა სურვილი მონაწილეობა მიეღო არჩილის მუსიკალურ აღზრდაში. ქართველი მოცეკვავე ილიკო სუხიშვილი იხსენებდა, რომ ზაქარია ფალიაშვილი არაერთხელ აღნიშნავდა, რომ არჩილ კერესელიძე მისი ყველაზე საყვარელი და ნიჭიერი მოწაფე იყო.

1922 წელს არჩილ კერესელიძე თბილისის კონსერვატორიაში ჩაირიცხა პროფესორ ანასტასია ვირსალაძის კლასში, სადაც იგი დაეუფლა განსაკუთრებულ პიანისტურ ტექნიკას და ჩამოუყალიბდა დახვეწილი მუსიკალური გემოვნება. არჩილ კერესელიძეს მუსიკალურ ცოდნას სხვადასხვა დროს ასევე უზიარებდნენ პროფესორები: ლ. ტრუსკოვსკი, ლ. ქუთათელაძე, ა. სვანიძე და თ. ჩხარტიშვილი.

16-17 წლის ასაკში კერესელიძემ უკვე შექმნა ორი ცეკვა — „ფარიკაობა" და „მთიულური", რაზეც მან მაღალი შეფასება მიიღო თვით ზაქარია ფალიაშვილისაგან. ფალიაშვილმა კერესელიძე საკუთარ ბინაში წაიყვანა და ორკესტრობის პირველი გაკვეთილებიც თავად ჩაუტარა.

მეორე კურსზე ყოფნისას კერესელიძე საკომპოზიტორო ფაკულტეტზე გადაიყვანეს, რაც აღმოჩნდა ახალი ეტაპი მისი პროფესიული ცოდნის გაღრმავების და დაუფლების გზაზე. იგი სულ რაღაც 17 წლის სტუდენტი იყო, როცა საოპერო თეატრის კონცერტმაისტერი გახდა.

1935 წელს კერესელიძე მოსკოვის კონსერვატორიაში ჩაირიცხა. გამოცდებზე აჩვენა რა კერესელიძემ ბრწყინვალე შედეგები იგი პირდაპირ მეორე კურსზე პროფესორ ნიკოლოზ მიასკოვსკის კლასში დასვეს.

კერესელიძემ კონსერვატორიაში სწავლისას დაწერა „ტოკატა", რომელმაც წარმატება ჰპოვა და სრულდებოდა მოსკოვში, ლენინგრადში (ახლანდელი სანქტ-პეტერბურგი) და თბილისში.

1942 წელს კერესელიძე კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში მუსიკალური ნაწილის გამგედ მიიწვიეს. მისი მოღვაწეობით და მონაწილეობით სხვადასხვა დროს (1942-1954 წლებში) თეატრის სცენაზე დაიდგა: „დავით აღმაშენებელი", „მეფე ერეკლე", „რომეო და ჯულიეტა", „კაცია ადამიანი?!", „მაია წყნეთელი" და სხვა.

არჩილ კერესელიძე აქტიურად მოღვაწეობდა ქართულ კინოში. მისი მუსიკა ჟღერს ფილმებში „მაგდანას ლურჯა", „ჩვენი ეზო", „სხვისი შვილები", „ფატიმა", „მე, ბებია, ილიკოა და ილარიონი", „ბიჭი და ძაღლი", „დიდოსტატის მარჯვენა" და სხვ.

თბილისში, კერძოდ კი დიდუბეში არის არჩილ კერესელიძის ქუჩა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ტორაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 475.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 212, თბ. 1994
* *იაშვილი მ,* არჩილ კერესელიძე, თბილისი, 1977

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ კერესელიძე: ბიოგრაფია
* არჩილ კერესელიძე: ეროვნული ფილმოგრაფია დაარქივებული 2012-03-12 საიტზე Wayback Machine.
ბაიკალის რიფტული ზონის რუკა
**ბაიკალის რიფტული ზონა** (რუს. Байкальская рифтовая зона) — დივერგენტული საზღვარი, რომელიც მდებარეობს ბაიკალის ტბის რაიონში, აღმოსავლეთ საიანში. მისი ცენტრალური ნაწილი მოქცეულია ტბის ქვეშ. დამახასიათებელია დედამიწის ქერქის დაშორება. რიფტის დასავლეთ ნაწილში ვრცელდება ევრაზიის ფილა, ხოლო აღმოსავლეთით ამურის ფილა, რომელიც რიფტიდან მოძრაობს იაპონიის მიმართულებით წელიწადში დაახლოებით 4 მმ სიჩქარით. ისევე როგორც სხვა დივერგენტულ ზონებში აქაც არის დამახასიათებელი დედამიწის ქერქის შეთხელება და მაგმის აზევება დედამიწის ზედაპირთან. ცხელი წყაროების გამოსავლები გვხვდება ტბის ფსკერზე. ვულკანური აქტივობები ტბის სანაპიროს სიახლოვეს არ შეინიშნება. უახლოეს წარსულში ვულკანიზმი ვლინდებოდა ტბის სიახლოვეს და სავარაუდოდ დაკავშირებულია რიფტულ ზონასთან. ბაიკალის რიფტული ზონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ხუბსუგულის ტბა. ბაიკალის რიფტი აქტიურია და მომიჯნავე რაიონებში დამახასიათებელია მიწისძვრები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაიკალის რიფტული ზონა დაარქივებული 2014-03-30 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**ჩინეთის კულტურული რევოლუცია** — 1966-1977 წლებში, ჩინეთში მიმდინარე იდეოლოგიურ-პოლიტიკური კამპანიის სერია. კამპანიას პირადად ხელმძღვანელობდა მაო ძედუნი, რომელმაც გამოგონილი „კაპიტალიზმის რესტავრაციის" ფარგლებში მოახდინა პოლიტიკური ოპოზიციის მთლიანი დისკრედიტაცია და განადგურება.

კულტურულმა რევოლუციამ გამოიწვია ინტელიგენციის ფართომასშტაბიანი რეპრესიები, კოლოსალური ზიანი მიაყენა კულტურასა და განათლებას. ფეოდალური გადმონაშთების განადგურების მოწოდების შედეგად განადგურდა კულტურის ძეგლები, შეიცვალა შიდაპოლიტიკური კურსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Encyclopædia Britannica*. The Cultural Revolution
* History of The Cultural Revolution დაარქივებული 2007-04-29 საიტზე Wayback Machine.
* Chinese propaganda posters gallery (Cultural Revolution, Mao, and others)
* Hua Guofeng's speech to the 11th Party Congress, 1977
* Morning Sun – A Film and Website about Cultural Revolution and the photographs of the subject available from the film's site.
* Memorial for Victims of the Chinese Cultural Revolution
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟოსლენ დე კურტენე**. |

**ჟოსლენ II ედესელი** (გ.1159) — მეოთხე და უკანასკნელი გრაფი, რომელიც მართავდა ედესას. მან ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში გამოსასყიდის სანაცვლოდ დაიხსნა ბალდუინ II იერუსალიმელი მუსლიმთა ტყვეობიდან 1124 წელს. 1131 წელს, მას შემდეგ რაც მამამისი — ჟოსლენ I გარდაიცვალა იგი ედესის გრაფი გახდა. 

იგი ედესას იზოლირებულად მართავდა, მაგრამ 1138 წელს მან ალიანსი შეკრა ბიზანტიის იმპერატორ იოანე II კომნენოსთან და ანტიოქიის სამთავროსთან და ერთიანი ძალებით შეუტიეს ალეპოს ათაბაგს. მათი კამპანია დასრულდა შაიზარის უშედეგო ალყით. მათ ვერ აიღეს ქალაქი, მაგრამ შაიზარი ბიზანტიის ვასალი გახდა.

1143 წელს გარდაიცვალა იოანე II და ფულკ იერუსალიმელი. ჟოსლენი დარჩა მოკავშირეების გარეშე. 1144 წელს მუსლიმებმა ზანჯის მეთაურობით მიიტანეს იერიში ედესაზე და დაიპყრეს ის. ჟოსლენმა მმართველობა განაგრძო ევფრატის აღმოსავლეთით, ტურბესელში. 1146 წლის სექტემბერში ფრანგმა მონამ მოკლა იმად ალ-დინ ზანჯი, რამაც ჟოსლენს საშუალება მისცა ედესა დაებრუნებინა, მაგრამ არც ამჯერად დაეხმარნენ ჯვაროსნული სახელმწიფოები. ედესა ხელახლა დაეცა 1146 წლის ნოემბერში ნურ ალ-დინ ზანჯის მიერ. 1150 წელს ჟოსლენი დაატყვევეს და ალეპოში გადაიყვანეს. მან ცხრა წელი გაატარა ტყვეობაში და 1159 წელს გარდაიცვალა ალეპოს ციტადელში.

მას ჰყავდა სამი შვილი:

* აგნეს დე კურტენე დაქორწინდა ამალრიკ I იერუსალიმელზე
* ისაბელა დე კურტენე დაქორწინდა კილიკიის მთავარ თოროს II-ზე
* ჟოსლენ III-მ მიიღო ედესის გრაფის ტიტული.

ლიტერატურა
----------

* Phillips, Jonathan P. (2008). *The Second Crusade: extending the frontiers of Christendom*. Yale University:  Yale University Press,   გვ. 208–210. ISBN 0-300-11274-2.
* Robert L. Nicholson, A History of the Crusades, Vol. I, ed. Kenneth M. Setton, University of Wisconsin Press, 1969

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ედესის გრაფები |
| --- |
|  |
| 
* ბალდუინ I
* ბალდუინ II
* ჟოსლენ I
* ჟოსლენ II
* ჟოსლენ III
 |  |

 |
**ჰატი ჩირფანი** (თურქ. Hatı Çırpan; დ. 1890 ყაზანი, ანკარა, თურქეთი – გ. 21 მარტი 1956) — თურქი პოლიტიკოსი. თურქეთის რესპუბლიკის სოფლის პირველი ქალი მუჰთარი და ქვეყნის ერთ-ერთი პირველი ქალი დეპუტატი. თურქეთში ქალებისთვის არჩევნებში მონაწილეობის და არჩევის უფლების აღიარების შემდეგ, 1935 წლის საპარლამენტო არჩევნებში თავისი კანდიდატურა წამოაყენა და სხვა 17 ქალ დაპუტატთან ერთად შევიდა პარლამენტში, როგორც ანკარის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

1890 წელს ანკარის სოფელ ქაჰრამანყაზანში, ქარა მეჰმათ ეფენდის და ემინე ჰანიმის ოჯახში დაიბადა. დაქორწინებული იყო ბალკანეთის ომის ვეტერანზე. ჰყავდა 5 შვილი. ფერმერობის შემდეგ, მამამისის თანამდებობა – სოფლის მუჰთარი (გამგე) გახდა. 1933 წლის 26 ოქტომბერს, ქალებს მიეცათ უფლება, რომ გახდნენ სოფლის მუჰთარები, შედეგად ჰატი ჰანიმმა მუჰთარობის არჩევნები მოიგო და სოფლის გამგე გახდა, რითაც ერთ-ერთი პირველი ქალი-მუჰთარიც გახდა.

1934 წელს, ქემალ ათათურქის სოფელ ქიზილჯაჰამამში ვიზიტის დროს, ჰატი ჰანიმმა მას გაეცნო, შედეგად ათათურქმა ჰატის ურჩია 1935 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიეღო მონაწილეობა. რჩევის თანახმად, ჰატი ჰანიმმა მიიღო მონაწილეობა 1935 წლის არჩევნებში და გახდა პარლამენტის წევრი.

მისი პარლამენტარობის პერიოდში, მუსტაფა ათათურქი პროტოხეთებით იყო დაინტერესებული და მისივე რჩევით *სატი* ჰანიმმა თავისი სახელი *ჰატი*-ზე შეცვალა. ფართო საზოგადოებისთვის იგი *სატი ჰანიმის* სახელით ცნობილია, თუმცა პარლამენტის ჩანაწერებში *ჰატი ჰანიმის* სახელითაა ჩაწერილი.

საპარლამენტო მანდატის დატოვების შემდეგ, თავის მშობლიურ სოფელში დაბრუნდა, სადაც 1956 წლის 21 მარტს გარდაიცვალა.

ანკარის სოფელ ყაზანში, რომელიც მისი მშობლიური სოფელია, მისი მონუმენტი და სახლ-მუზეუმი მდებარეობს.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-05. ციტირების თარიღი: 2017-03-26.
2. ↑  Türkiye'de İlk Kadın Milletvekilleri; Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü *(Yüksek Lisans Tezi)*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-07. ციტირების თარიღი: 2017-03-26.
3. ↑  Kadın Başını Nasıl Açtı?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-02-14. ციტირების თარიღი: 2016-02-14.
4. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-21. ციტირების თარიღი: 2017-03-26.
5. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-29. ციტირების თარიღი: 2017-01-29.
6. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-10-16. ციტირების თარიღი: 2015-10-16.
**ჟუან პორტუგალიელი** (პორტ. João de Portugal; დ. 13 იანვარი, 1400 — გ. 18 ოქტომბერი, 1442) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ისა და დედოფალ ფილიპა ლანკასტერის უმცროსი ვაჟი. პორტუგალიის კონშტაბლი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ I კასტილიელის პაპა.

ბიოგრაფია
---------

ჟუანი დაიბადა 1400 წლის 13 იანვარს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ფილიპა ლანკასტერის უმცროსი ვაჟი. რადგან იგი უმცროსი ვაჟი იყო და მეფობის შანსები არ ჰქონდა, მას ბავშვობიდანვე ამზადებდნენ რელიგიური ცხოვრებისათვის, რის გამოც საბოლოოდ პორტუგალიის კონშტაბლად (ანუ პაპის ნების აღმსრულებელი და უმაღლესი ინკვიზიტორი ქვეყანაში) იქცა. 1424 წელს ცოლად შეირთო თავისი ნახევარ-ძმის ასული იზაბელა დე ბარსელო. 

1415 წელს იგი თავის ძმებთან ერთად მონაწილეობდა სეუტას აღებაში. 1437 წელს მომხდარი ტანჟერის ინცინდენტისას, რა დროსაც მისი ძმა ფერნანდუ ტყვედ ჩავარდა, იგი მისი განთავისუფლების სანაცვლოდ მაროკოს სულთინასთვის სეუტას დაბრუნებასაც კი აპირებდა, მაგრამ ამის ნება მისმა ძმამ, დუარტე I-მა არ დართო, რის გამოც ექვს წელიწადში ფერნანდუ ტყვეობაში დაიღუპა. 

1438 წელს პორტუგალიის ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ძმისწული, მეფე აფონსუ V ავიდა, რომლის რეგენტიც ტრადიციისამებრ დედამისი, დედოფალი ელეანორ არაგონელი უნდა გამხდარიყო, თუმცა ეს პოსტი ჟუანის ძმამ, პედრუმ დაიკავა, რასაც მოჰყვა ბრძოლის დაწყება რეგენტობისათვის, სადაც ჟუანი ელეანორას მიემხრო. ამ ამბიდან რამდენიმე წელიწადში, 1442 წლის 18 ოქტომბერს 42 წლის ჟუანი გარდაიცვალა.

შვილები
-------

1. დიოგუ (1425-1443), პორტუგალიის კონშტაბლი და წმ. იოანეს ორდენის მეთერთმეტე დიდი მაგისტრი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
2. ისაბელი (1428-1496), ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ხუან II-ს, რომელთანაც შეეძინა შემდგომში ესპანეთის გამაერთიანებელი დედოფალი ისაბელ I;
3. ბეატრიზი (1430-1506), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ვიზეუს ჰერცოგ ფერნანდუს, რომელთანაც შეეძინა პორტუგალიის დედოფალი ელეონორა ვიზეუელი და პორტუგალიის მეფე მანუელ I;
4. ფილიპა (1432-1444), ალმადას ქალბატონი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;

ლიტერატურა
----------

* de Sousa, Antonio Caetano (1735). Historia genealogica da casa real portugueza [Genealogical History of the Royal House of Portugal] (in Portuguese). 1. Lisboa Occidental. p. 316.
* von Redlich, Marcellus Donald R. Pedigrees of Some of the Emperor Charlemagne's Descendants. I. p. 64.
* Mosley, Charles, ed. (1999). Burke's Peerage and Baronetage. 1 (106th ed.). Crans, Switzerland: Burke's Peerage (Genealogical Books) Ltd. pp. 227–228.
**სარბედართა აჯანყება** — სახალხო აჯანყებები ირანსა და შუა აზიაში XIV საუკუნეში მონღოლური უღლისა და ადგილობრივი ფეოდალების წინააღმდეგ. პირველი დიდი აჯანყება მოხდა 1337 წლის მარტში სოფელ ბაშთინში (ხორასანი). 1337 წლის აგვისტოში აჯანყებულებმა აიღეს ქალაქი საბზევარი, გაანადგურეს მომთაბარე დიდგვაროვან მონღოლ-თათართა ლაშქარი, დაიკავეს ქალაქები ნიშაბური და ტუსი. აჯანყებულთა მეთაურმა ვაჯიჰ ალ-დინ მასუდმა სულთნის ტიტული მიიღო. XIV საუკუნის 40-იან წლებში აჯანყებულებმა დაამარცხეს უკანასკნელი მონღოლი ილხანი, 1353 წელს მოკლეს იგი, დაარბიეს მისი ურდო და თავის სახელმწიფოს შეუერთეს გორგანი. ამ დროს სარბედართა სახელმწიფო მოიცავდა მთელ დასავლეთ ხორასანსა და გორგანს. სარბედართა ეს სახელმწიფო მოსპო თემურლენგმა 1381 წელს.

1365 წელს აღმოსავლეთ სამარყანდში იფეთქა მოგოლისტანიდან (აღმ. თურქესტანი) შემოჭრილ მომთაბარეთა წინააღმდეგ, რომლებმაც დაამარცხეს სამარყანდის ამირები და ალყა შემოარტყეს ქალაქს. სამარყანდის ამირებმა მოტყუებით შეიპყრეს აჯანყების ხელმძღვანელები და აიღეს ქალაქი. 1373 წელს სარბედართა აჯანყება ქერმანში დაიწყო. 1374 წელს აჯანყება ჩაახშო შაჰმა შუჯა მოზაფერიდმა. 1383 წელს სარბედართა მნიშვნელოვანი აჯანყება მოხდა თემურლენგის წინააღმდეგ საბზევარში. თემურლენგმა აიღო და დაანგრია ქალაქი, მოსახლეობა გაჟლიტა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 100-101.
**საქართველოს რეგულარული არმია** — ქართული რეგულარული შენაერთების ჩამოყალიბება ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის დროს დაიწყო, მართალია თავიდან ამ ყველაფერს უფრო სიმბოლური ხასიათი ჰქონდა, მაგრამ 1917 წლის რევოლუციების შემდეგ კავკასიის ფრონტზე დაიწყო ნაციონალური შენაერთების ჩამოყალიბება. დაიგეგმა ქართული კორპუსის შექმნა, მაგრამ 1918 წლის 26 მაისს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისათვის არსებობდა რამდენიმე მცირერიცხოვანი ქართული პოლკი. დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე 1918 წლის 2 ივნისს ეროვნულმა საბჭომ დაამტკიცა სამხედრო უწყების დროებითი მმართველობის გეგმა. 1918 წლის 20 აგვისტოს ეროვნულმა საბჭომ მიიღო კანონი რეგულარული არმიის ორგანიზაციის, დებულება რესპუბლიკის სამხედრო მმართველობისა, ასევე დებულება სამხედრო ბეგარისა და მუდმივი ჯარის შევსების შესახებ. 

რესპუბლიკის სამხედრო მმართველობის დებულების მიხედვით, საქართველოს შეიარაღებული ძალების უზენაესი ორგანო ეროვნული საბჭო იყო, რომლის აღმასრულებელი ორგანო მთავრობაა, ეს უკანასკნელი კი თავის უფლებას შეიარაღებული ძალების მიმართ სამხედრო სამინისტროს მეშვეობით ახორციელებდა. სამხედრო სამინისტროს სათავეში იდგა სამხედრო მინისტრი. ომის დროს, მთავრობის საგანგებო დეკრეტით, ინიშნებოდა მთავარსარდალი, რომელიც ოპერატიულ საქმეებში სრული დამოუკიდებლობით სარგებლობდა. რესპუბლიკის რეგულარული ჯარი შედგებოდა ორი ქვეითი დივიზიის, ერთი ცხენოსანი ბრიგადის, ერთი საარმიო არტილერიის ბრიგადის, სანაპირო ჯარის, საპიორთა ბატალიონის, სატექნიკო ბატალიონის, საავტომობილო ასეულის, ჯავშნოსანი ასეულისა და საავიაციო გუნდისაგან. ჯარის შევსება ხდებოდა საყოველთაო სამხედრო გაწვევის საფუძველზე. რეგულარული არმიის პირადი შემადგენლობა, ზურგის ნაწილებისა და სამხედრო სამინისტროს თანამშრომლების ჩათვლით, შეადგენდა 41 260 სამხედრო მოსამსახურეს. ამ რაოდენობის არმიის შენახვა ქვეყანას და მის ბიუჯეტს არ შეეძლო, ამიტომ 1919 ჩატარდა რეორგანიზაცია და პირადი შემადგენლობა მშვიდობიანობის პერიოდში 16 950 კაცამდე შემცირდა. ახალი ორგანიზაციის მიხედვით რეგულარულ ჯარში მშვიდობიანობის პერიოდში ირიცხებოდა: 3 საარმიო ქვეითი ბრიგადა; საარმიო არტილერიის დივიზიონი; ცხენოსანი რაზმი; სანაპირო რაზმი; საინჟინრო-სატექნიკო ძალები და სამხედრო სკოლა. ომის დროს ბრიგადები უნდა გაშლილიყო დივიზიებად, ხოლო ბატალიონები პოლკებად. 1920-1921 წლებში მცირე ცვლილებები შევიდა 1919 დამტკიცებულ შტატებში, რეგულარული არმიის პირადი შემადგენლობა 1920 წლის 25 ივნისის დეკრეტის საფუძველზე გაიზარდა 16 950-დან 19 630 კაცამდე.

ლიტერატურა
----------

* *სილაქაძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 330.
**ჟოან ბერნარდო ვიეირა** (პორტ. João Bernardo "Nino" Vieira დ. 27 აპრილი, 1939, ბისაუ, გვინეა-ბისაუ — გ. 2 მარტი, 2009, იქვე) — გვინეა-ბისაუს პრემიერ-მინისტრი (1978-1980) და პრეზიდენტი (1980–1984; 1984–1999; 2005–2009).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1939 წელს ქალაქ ბისაუში, პროფესიით - ელექტრიკოსი. 1960 წელს გაწევრიანდა გვინეისა და კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიაში და გახდა პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი პარტიზანული მეტსახელით *ნინო*. დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გახდა გვინეა-ბისაუს პარლამენტის - სახალხო ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარე, ხოლო შემდეგ პრემიერ-მინისტრი. 1980 წელს უსისხლო გადატრიალების შემდეგ გახდა სახელმწიფოს მეთაური. 1984 წელს გადადგა 2 დღით სამოქალაქო მმართველობაზე გადასვლის გამო. 1994 წელს ჩაატარა მრავალპარტიული საპრეზიდენტო არჩევნები და გახდა ქვეყნის პირველი დემოკრატიული პრეზიდენტი. 1998 წელს დაიწყო კონფლიქტი ვიეირასა და ჯარების სარდალ ანსუმანე მანეს შორის, რომელთა დაპირისპირებაც გადაიზარდა სამოქალაქო ომში, თუმცა სასწრაფოდ ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას და ჩამოყალიბდა გარდამავალი მთავრობა, მაგრამ 1998 წლის 27 ნოემბერს პარლამენტმა იმპიჩმენტი გამოუცხადა ვიეირას. სამოქალაქო ომი კვლავ გაღვივდა. 1999 წლის მაისში ვიეირა გაიქცა პორტუგალიაში. 2003 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ვიეირა დაბრუნდა სამშობლოში და მონაწილეობა მიიღო 2005 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში და გაიმარჯვა მეორე ტურის რეზულტატით.

მკვლელობა
---------

2009 წლის 2 მარტის ღამით არმიის შტაბ-ბინის აფეთქებისას დაიღუპა შეიარაღებული ჯარების მთავარსარდალი ტაგმე ნა ბაიე, მის მკვლელობაში მომხრეებმა დაადანაშაულეს პრეზიდენტი ვიეირა და შეუტიეს საპრეზიდენტო რეზიდენციას. პრეზიდენტი მოკლეს იმ დროს როდესაც იგი გაქცევას აპირებდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია დაარქივებული 2011-05-14 საიტზე Wayback Machine.
* BBC news

|
|  |
|
| წინამორბედი:ლუის კაბრალი | **გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი**1980 – 1984  | შემდეგი:კარმენ პერეირა |
|
| წინამორბედი:კარმენ პერეირა | **გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი**1984 – 1999  | შემდეგი:ანსუმანე მანე |
|
| წინამორბედი:ენრიკე როსა | **გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი**2005 – 2009  | შემდეგი:რაიმუნდუ პერეირა |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ლუის კაბრალი
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* კარმენ პერეირა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* ანსუმანე მანე
* მალამ ბაკაი სანა
* კუმბა იალა
* ვერისიმო კორეია სეაბრა
* ენრიკე როსა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მალამ ბაკაი სანა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მამადუ ტურე კურუმა
* მანუელ სერიფო ნამაჯო
* ჟუზე მარიუ ვაზი
 |

 |
**ჩვეულებრივი ცოცია**, *ჩვეულებრივი სინეგოგა* (ლათ. Sitta europaea) — ფრინველი ცოციასებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 12–14,5 სმ,. მასა — 20–24 გ. შეფერილობა განსახლების რაიონების მიხედვით იცვლება, სხეულის ზედა მხარე მოცისფრო-რუხია. ნისკარტის ფუძიდან თვალების გავლით, კისრის სიგრძეზე გასდევს შავი ზოლი. ნისკარტი წვრილი და წვეტიანია, რასაც კარგად იყენებს ხის ქერქიდან მწერების ამოსაყვანად. საჭის ბუმბული მოკლეა, დაკეცილი ფრთების მდგომარეობაში ოდნავ არის გვერდებზე გამოწეული. აქვს საკმაოდ ძლიერი ფეხები, რითაც მყარად ეჭიდებს ხის ტანს. ხეზე დაკიდებული ფრინველის თავი ქვევით არის მიმართული.

გავრცელებულია ევროპის უდიდეს ნაწილში, მათ შორის უელსი და ინგლისი, სამხრეთ სკანდინავიიდან პირენეს ნახევარკუნძულის გავლით მაროკომდე; აღმოსავლეთით — თურქეთსა და კავკასიაში, გვხვდება საქართველოშიც.

ბუდეს იკეთებს ხის ფუღუროში, ზოგჯერ კოდალის ძველ ფუღუროებსაც იყენებენ, იმ შემთხვევაში, თუ მისი შესასვლელი ფართოა, მას ტალახის მასით ავიწროებს. სქესობრივ სიმწიფეს 1 წელში აღწევს. დებს 4–13 თეთრ კვერცხს მოწითალო ლაქებით. ინკუბაცია 16–18 დღე-ღამე გრძელდება; ბარტყები ფრენას 25 დღეში იწყებენ. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. ზამთარში თესლითა და კაკლით (თხილი, რკო) იკვებება, ზაფხულში — მწერებით; ჭამს ფრინველთათვის დაყრის საკენკსაც. ცოცხლობს 11 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 290, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 242.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 149.
3. ↑  *Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, & Peter J. Grant.* Birds of Europe. 1999. ISBN 978-0-691-05054-6 pp. 322
**ჩვეულებრივი კოწახური** (ლათ. Berberis vulgaris) — მცენარე კოწახურისებრთა ოჯახისა. 3 მეტრამდე სიმაღლის ხე ან ბუჩქია. აქვს სამად გაყოფილი ქაცვისებრი ეკლები (ნორჩ ტოტებზე ზედა ეკლები მარტოულია); თხელი, შიშველი, მწვანე ფერის ფოთლები, ფორმით – ელიფსურიდან მოგრძოლანცეტამდე, რომლებიც ფუძისკენაა შევიწროებული და კიდეებზე ხერხკბილა. ყვავილედი მრავალყვავილიანია, ქვევით ჩამოკიდებული. ყვავილი ფერად ყვითელია. ნაყოფს ელიფსის ფორმა აქვს, ფერად წითელია, იშვიათად — ყვითელი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივლისში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება ტყისპირა ადგილებში, ხეობებში, ბუჩქნარებში.

ფშავში ეწოდება ეკალძმარა; ხევსურეთში — ესკალძმარა; რაჭაში — კვაწახური; მთიულეთში — კოწმახური; ჭანურად — კაწახური; მეგრულად — კორწოხული; სვანურად — გვაწხირ, გოწხირ.

გალერეა
-------

* ყვავილებიანი ტოტიყვავილებიანი ტოტი
* ნაყოფინაყოფი
* ბოტანიკური ილუსტრაციაბოტანიკური ილუსტრაცია

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, ჩვეულებრივი კოწახური // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 76.
**ჩვეულებრივი წიწკანა**, ან უბრალოდ **წიწკანა** (ლათ. Cyanistes caeruleus) — ფრინველი წივწივასებრთა ოჯახისა.

შეფერილობისა და ზომების დიდი გეოგრაფიული ცვალებადობის გამო ცნობილია მისი 15-მდე ქვესახეობა. მისი სხეულის სიგრძეა 11–14 სმ, მასა ჩვეულებრივ 9–11 გ. ნისკარტი და ბოლო მოკლეა. ფრთებისა და ბოლოს შეფერილობაში დამახასიათებელია ღია ცისფერი ტონები; აგრეთვე ლაჟვარდოვან-ცისფერი ან მოლურჯო-შავი ლაქა თხემზე, რომელიც გარშემორტყმულია თეთრი ზოლით. თავის გვერდები თეთრია; ნისკარტიდან თვალის გავლით კეფის ქვემო მხარისაკენ გასდევს ვიწრო შავი ზოლი; კისრის ლურჯი და მოცისფრო-შავი ბუმბულები ერწყმის ნიკაპისა და ყელის შავ ლაქას. ზურგი მომწვანოა; მკერდი და გვერდები ყვითელია; მუცლის ცენტრალური ნაწილი თეთრია; მკერდისა და მუცლის შუაში ჩასდევს წარეცხილი მუქი ზოლი, რომელიც მამალს უფრო მცირედ შესამჩნევი აქვს. ახალგაზრდა ფრინველები ფერად მოყვითალო-მომწვანოები არიან, ყელის მუქი ლაქის გარეშე.

ჩვეულებრივი წიწკანა ბინადრობს ევროპის (ჩრდილოეთით ჩ. გ. 65–67°-მდე სკანდინავიაში, ჩ. გ. 58°-მდე ურალში), დასავლეთ ციმბირის სამხრეთი ნაწილის (აღმოსავლეთით ირტიშამდე), კანარის კუნძულების, ჩრდილოეთ აფრიკისა და წინა აზიის მთიანეთების ვაკისა და მთის ტყეებში. ზამთარში ფრინველები არეალის ჩრდილოეთი ნაწილიდან მომთაბარეობენ სამხრეთისაკენ. უპირატესობას ანიჭებს ფართოფოთლოვან და შერეულ ტყეებს, უმთავრესად ჭალისას; გვხვდება ბაღებსა და ქალაქის პარკებში. გვხვდება საქართველოშიც. აფრიკულ ინდივიდებს ზოგიერთი წყარო ცალკე სახეობად (*Cyanistes teneriffae*) გამოჰყოფს.

ძირითადად იკვებება მცირე ზომის მწერებითა და ობობებით, აგრეთვე ეტანება თესლებსა და კენკრას.

ჩვეულებრივ ბუდობს ფუღუროებში. ბუდეს დედალი აშენებს, დებს 7–14 (ზოგჯერ 16-მდე) კვერცხს; ინკუბაცია 13–15 დღე-ღამე გრძელდება, რა დროსაც მამალი კვებავს კრუხს. არეალის სამხრეთ ნაწილში სეზონზე ორჯერ ბუდობენ.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* Лазоревка // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 608.

სქოლიო
------

1. ↑  blue tit — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 50, 174.
3. 1 2  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 316.
4. ↑  Illera, Juan Carlos; Spurgin, Lewis G.; Rodriguez-Exposito, Eduardo; Nogales, Manuel; Rando, Juan Carlos (June 2016). „What are We Learning about Speciation and Extinction from the Canary Islands?". *Ardeola* (ინგლისური). **63** (1): 15–33. doi:10.13157/arla.63.1.2016.rp1. ISSN 0570-7358.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ  **როსტომიანი**. |

**„როსტომიანი"**, ფირდოუსის „შაჰნამეს" ქართული ვერსიების საერთო სახელწოდება. ვიწრო მნიშვნელობით — „შაჰნამეს" ის ქართული თარგმანები, რომლებშიც უპირატესად როსტომ ფალავნის ამბებია მოთხრობილი. ჩვენამდე მოღქეული „როსტომიანის" როგორც პროზაული, ისე პოეტური ვერსიები. პოეტური უფრო გვიანდელი, მისი წყარო — ქართული პროზაული თარგმანი, რომელიც ვარაუდით, XV-XVI საუკუნეებში უნდა იყოს შექმნილი, ატარებს „შაჰნამეს" XIV-XV საუკუნეების ჩანართთა ნიშნებს. 

„როსტომიანის" პირველი გამლექსავია სერაპიონ საბაშვილი (XVI საუკუნის პირველი მეოთხედი), რომელსაც პროზაული ტექსტით უსარგებლია. „როსტომიანის" ბოლო ნაწილის გამლექსავს  ხოსრო თურმანიძეს (XVI საუკუნის მეორე მახევარი) ხელთჰქონდა არა ქართული პროზაული ტექსტი, არამედ სპარსული დედანი. მხატვრული გემოვნებითა და პოეტური ოსტატობით განსაკუთრებით აღსანიშნავია „როსტომიანის" საბაშვილისეული ტექსტი. ძალიან სუსტია თურმანიძისეული თარგმანი, რომლის უხუსურობას თავის დროზე არჩილ II (XVII-XVIII სს.) აღნიშნავდა.

ვარაუდობენ, რომ „როსტომიანის" ზოგიერთი ფრაგმენტის გალექსვაში მონაწილეობა უნდა მიეღო მესამე, დღესდღეობით უცნობ მელექსესაც. „როსტომიანის" საბაშვილისეული ვერსია ძირითადად შემოქმედებითი, თავისუფალი თარგმანის ნიმუშია. ზოგი რამ აქ შემოკლებულია, იშვიათად გვხვდება სიტყვასიტყვითი თარგმანიც, გავრცობილია დრამატული სიტუაციები, სამიჯნურო და საგმირო-საფალავნო ამბები, ნადირობა-ნადიმობანი და ა. შ. „როსტომიანის" იმთავითვე დიდი პოპულარობა მოუპოვებია და სათავე გამხდარა ამ ძეგლის ხალხური ვერსიებისა. უეჭველია მისი გავლენა „რუსუდანიანზე". „როსტომიანის" კვალი აღბეღდილია ვანის ქვაბთა მონასტრის წარწერების პოეზიაშიც.

ლიტერატურა
----------

* *ბარამიძე ა.* ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ. 1940;
* *კეკელიძე კ.* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ. 1958;
* *კობიძე დ.* შაჰ-ნამეს ქართული ვერსიების სპარსული წყაროები, თბ. 1959;
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ. 1966;
* *ბარამიძე ალ*. ქსე, ტ. 8, გვ.449, თბ. 1984
**როსის ტერიტორია** (ინგლ. Ross Dependency) — ანტარქტიდის სექტორი, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ახალი ზელანდია, არის ახალი ზელანდიის სამეფოს ნაწილი. მოიცავს ყველა იმ ტერიტორიას, რომლებიც მდებარეობენ ს. გ. 60°-ის სამხრეთით და ა. გ. 160°-ის და დ. გ. 150°-ს შორის. ტერიტორიამ დასახელება მიიღო ბრიტანელი მეზღვაურის ჯეიმზ კლარკ როსის პატივსაცემად, რომელმაც აღმოაჩინა როსის ზღვა.

ტერიტორია მოიცავს ვიქტორიას მიწის ნაწილს, როსის შელფურ მყინვარს, ბალენის, როსის, სკოტის და რუზველტის კუნძულებს.

სამეცნიერო სადგურები
--------------------

პოლარული სადგურები სკოტი (ახალი ზელანდია) და მაკ მერდო (აშშ) — ერთადერთი მთელი წლის განმავლობაში მოქმედი სადგურებია ამ სექტორში. მათი მომსახურებისთვის მოქმედებს ორი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი, რომელიც უზრუნველყოფს გარე სამყაროსთან კავშირს მთელი წლის განმავლობაში. ზაფხულობით ტვირთები ჩადის საზღვაო გზით.

იტალიას აქვს საკუთარი სეზონური სადგური ზუკელი ტერა ნოვას უბეში, რომელიც ზაფხულში მოქმედებს. 1969 წლიდან 1995 წლის ჩათვლით ახალ ზელანდიას ასევე ჰქონდა სეზონური სადგური ვანდა მშრალ ველებში. 1987 წლიდან 1992 წლის ჩათვლით გრინპისის ორგანიზაციას ასევე ჰქონდა საკუთარი სადგური როსის კუნძულზე, მაგრამ არასაკმარისი ფინანსირების გამო მოხდა სადგურის დაკეტვა.

იურისდიქცია
-----------

1841 წელს მკვლევარმა ჯეიმზ კლარკ როსმა აღმოაჩინა ვიქტორიას მიწა, რომელიც, იქვე მდებარე ტერიტორიებთან ერთად, მის მიერ გამოცხადდა დიდი ბრიტანეთის საკუთრებად. 1923 წელს დიდმა ბრიტანეთმა მმართველობაში გადასცა ეს ტერიტორია ახალ ზელანდიას. ახალი ზელანდიის გენერალ-გუბერნატორი ასევე იყო როსის ტერიტორიის გუბერნატორიც. ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების პირობების თანახმად, რომელზეც ახალმა ზელანდიამ ხელი მოაწერა 1959 წელს, არც ერთ სახელმწიფოს არ აქვს უფლება წამოაყენოს ახალი პრეტენზიები მოცემულ ტერიტორიაზე. ახალი ზელანდია ინარჩუნებს კონტროლს ტერიტორიაზე, მაგრამ ისეთნაირად, რომ არ შებღალოს სხვა ქვეყნების უფლებები და არ დაარღვიოს ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმება. ახალი ზელანდიის ტერიტორიული პრეტენზიები მიღებული რომ ყოფილიყო, მაშინ ის მიიღებდა უზარმაზარ ტერიტორიას, რომელიც საკმაოდ ბევრჯერ აღემატებოდა მისსავე ტერიტორიას და იგი მთლიანად დაფარული იქნებოდა ყინულით.

დროშა
-----

დღეისათვის, მხოლოდ ეროვნული ახალი ზელანდიის დროშაა როსის ტერიტორიის ოფიციალური სიმბოლო. მეორე «ოფიციალური» დროშა, ერთ დროს იყო ახალზელანდიური საფოსტო დროშა, რომელიც აღნიშნავდა სკოტის ბაზის საფოსტო განყოფილებას. ახალზელანდიური ვექსილოლოგი ჯეიმზ დიგნანმა დააპროექტა დროშა, რომელიც ხმარებაში შევიდა ტერიტორიის აღსანიშნავად, მაგრამ არ გახდა მის ოფიციალურ სიმბოლოდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როსის ტერიტორიის სამმართველოდაარქივებული 2011-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* ახალზელანდიური ანტარქტიდა
* სკოტის ბაზის 50 წლისთავი დაარქივებული 2014-03-09 საიტზე Wayback Machine.
* როსის ტერიტორიის საფოსტო მარკები დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* ტერიტორიის რუკა, ცენტრალური ნაწილი დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ახალი ზელანდია | *ეს სტატია ახალი ზელანდიისა და ახალი ზელანდიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯიბილო ნიჟარაძე** (დ. 14 აპრილი, 1946, ლენტეხი — გ. 18 აგვისტო, 1993, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო), ძიუდოში ევროპის სამგზის ჩემპიონი (გუნდური, 1977, რეინის რაინის ლუდვიგსჰაფენი, გფრ; გუნდური 1975, ლიონი, საფრანგეთი და პირადი +93 კგ), ევროპის ვიცე-ჩემპიონი (1977, რაინის ლუდვიგსჰაფენი, გფრ, +93 კგ ), მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (1973, ლოზანა, შვეიცარია, +93 კგ ), სსრკ ჩემპიონი (1974, აბსოლუტური; რიგა), სსრკ ვიცე-ჩემპიონი (1976, მოსკოვი, +93 კგ). სამბოში სსრკ ვიცე-ჩემპიონი (1976, +100 კგ), ორგზის სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1973, 1974, +100 კგ), სსრკ საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. გარდაიცვალა 1993 წლის 18 აგვისტოს თბილისში (სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ძიუდო | ჰელსინკი, ფინეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1978 | აბსოლუტირი | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | რაინის ლუდვიგსჰაფენი, გფრ | ევროპის ჩემპიონატი 1977 |  | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | რაინის ლუდვიგსჰაფენი, გფრ | ევროპის ჩემპიონატი 1977 | +93 კგ | 02 ﻿2nd |
| ძიუდო | კიევი, სსრკ | ევროპის ჩემპიონატი 1976 | აბსოლუტირი | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | ლიონი, საფრანგეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1975 | +93 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | მადრიდი , ესპანეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1973 | +93 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | ლოზანა, შვეიცარია | მსოფლიო ჩემპიონატი 1973 | +93 კგ | 02 ﻿2nd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯიბილო ნიჟარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ჯიბილო ნიჟარაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ჯიბილო ნიჟარაძე — ქართული სპორტი
* ჯიბილო ნიჟარაძე — მემატიანე
**როსტოვის იპოდრომი** (რუს. Ростовский ипподром) — იპოდრომი დონის როსტოვში, ერთ-ერთი უძველესი იპოდრომი სამხრეთ რუსეთში.

ისტორია
-------

როსტოვის იპოდრომი თავის ისტორიას იწყებს XIX საუკუნიდან. 

რევოლუციამდე დონის სამხედრო ოლქში სწრაფი ტემპით ვითარდებოდა ცხენოსნობა, რომლითაც დაკავებულები იყვნენ, როგორც ადგილობრივი კაზაკები, ისევე ადგილობრივი მეწარმეები. ამ უკანასკნელებს სახელმწიფო ასევე სუფსიდირებას აძლევდა. 1880 წლისათვის დონის რეგიონში 89-მდე ცხენთსაშენი მდებარეობდა. ამავე პერიოდში ცხენოსანთა საზოგადოებები დაარსდა ნოვოჩერკასკში და დონის ნახიჩევანში. დოღი საკმაოდ პოპულარული გახდა ადგილობრივ მოსახლეობაში.

1890-იანი წლების პირველ ნახევარში საგუბერნიო ხელისუფლებამ ბალაბანოვოს ხეივანში გამოყო მიწის ნაკვეთი იპოდრომისათვის. როსტოვ-ნახიცევანის ცხენოსანთა საზოგადოების ძლიერების გამო მოედანი მალევე აღიჭურვა: აშენდა ორსართულიანი შენობა საზოგადოების საჭიროებებისათვის, ტრიბუნა, რამდენიმე თავლა, მოედანს შემოარტყეს მესერი. პირველი დოღი გაიმართა უკვე 1894 წელს. 

დონის როსტოვის იპოდრომი გაიხსნა 1902 წელს. იპოდრომი პროფესიონალი ცხენოსნებისა და მოყვარულებისათვის გახდა ცხენების გამოცდის ადგილი. მათი უდიდესი ნაწილი დონის როსტოვში ჩამოდიოდა სხვადასხვა ადგილებიდან. საბჭოთა მმართველობის დროს ყველა ცხენსაშენი დაიხურა და ლიკვიდირებული აღმოჩნდა. 1921-1922 წლების შიმშილობამ ხელი შუუწყო არსებული ვითარების გაუარესებას. მეცხენეობამ პრაქტიკულად შეწყვიტა არსებობა. 

სამოქალაქო ომის დასრულებისთანავე ხელისუფლება შეეცადა გამოესწორებინა სიტუაცია. 1920-იან წლებში დონის როსტოვში შეიქმნა მეცხენეობის საზოგადოება და ცხენ საშენები დააარსეს იმ აგილებზე სადაც ადრე არსებობდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა სიტუაცია მაინც მძიმე იყო. იყო წარმატების პერიოდიც 1940 წლისათვის როსტოვის ოლქში მოითვლიდნენ 230 300 ცხენს.

1952 წლისათვის ხელისუფლებამ გააუქმა ცხენსაშენები. როსტოვის ოლქში 22 ცხენსაშენიდან დარჩა მხოლოდ ხუთი.

1944 წელს როსტოვის იპოდრომზე თავისი გამოსვლა მოაწყო 14 წლის მომავალმა ევროპისა და სსრკ-ის ჩემპიონმა ნიკოლაი ნასიბოვმა.

1925 წელს სარბენი ბილიკი გაზარდეს 1968 მეტრამდე. 1980-იან წლებში მოხდა იპოდრომის რეკონსტრუქცია. გაფართოვდა მაყურებელთა ადგილები. ააგეს რამდენიმე საჯინიბო.

თანამედროვე მდგომარეობა
-----------------------

პრივატიზაციის შემდეგ იპოდრომი ხელახლა მოაწყეს. ამჟამად მის შემადგენლობაშია 14 საჯინიბო, მათ შორის ორი ორსართულიანი. ტერიტორიას უჭირავს 28 ჰა. აქვს ორი სარბენი ბილიკი - საწვრთნელი და საპრიზო. დოღი იმართება ყოველ კვირას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ИСТОРИИ СТРОКИ... К СТОЛЕТИЮ РОСТОВСКОГО ИППОДРОМА
* Ростовский ипподром

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  HORSE CITY: статьи. www.horse-rostov.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
2. 1 2 3 4 5  Официальный сайт Ростовского ипподрома. www.rosippo.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-18. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
3. ↑  Ростовский ипподром
4. ↑  „«Пол-царства за коня!» - / продолжение /". *Sports.ru*. 2013-05-20. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
**როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსი** (რუს. Административный корпус Ростовского (Варшавского) университета) — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1897 წელს. თავდაპირველად შედიოდა ნიკოლაევის საავადმყოფოს შენობების კომპლექსში. 1915 წლიდან შენობაში განთავსდა ვარშავის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი, რომელიც ევაკუირებული იყო ვარშავიდან პირველი მსოფლიო ომის გამო. თანამედროვე ეპოქაში შენობაში განთავსებულია როსტოვის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსი. როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციულ კორპუსს აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

არქიტექტურა
-----------

როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსის შენობის ავტორი სავარაუდოდ უნდა ყოფილიყო არქიტექტორი ნ. მ. სოკოლოვი. აგურის ორსართულიან შენობას აქვს დაქანებული რკინის სახურავი. ფასადი არ არის მობათქაშებული. უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსის მთავარი ფასადი გადის ნახიჩევანის შესახვევში. ნაგებობის ორივე მხარეს დგას რიზალიტი ატიკებით. ფასადზე სართულებს შორის ადგილი გამოყოფილია სართულთშორისი ზოლურით. ადმინისტრაციული კორპუსის გარეთა კედლები რუსტიკითაა გაფორმებული. საკმლის ღიობი პირველ და მეორე სართულზე ერთმანეთისაგან განსხვავებულია. პირვერ სართულზე ღიობ ნახევარწრიულია, ხოლო მეორეზე სწორკუთხა. ისინი გაფორმებულია სანდრიკებით, თამასებით და ციხესიმაგრის ქვებით. 

როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსის შენობას აქვს რთული დაგეგმარების კონფიგურაცია. მშენებლობაში გამოყენებულია კორიდორული სისტემა ორმხრივად განლაგებული ოთახებით.

მემორიალური დაფა
----------------

1984 წელს შენობაზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „როსტოვის ხალხთა მეგობრობის ორდენის მფლობელ სამედიცინო ინსტიტუტში 1916-1957 წწ. მუშაობდა მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედი წევრი, რსფსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი ნიკოლაი აპოლინარის ძე როჟანსკი (1884-1957 წწ.)" |
|  |  |

სქოლიო
------

1. 1 2  г. Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). donland.ru. ციტირების თარიღი: 2013-09-07.
2. 1 2 3  Шулепова Э. А. Материалы свода памятников истории и культуры РСФСР. Ростовская область.. — М.: Изд-во НИИ культуры, 1990. — С. 27.
3. ↑  Николаевская городская больница в Ростове-на-Дону. voopiik-don.ru. ციტირების თარიღი: 2013-09-14.
4. ↑  Кукушин B. C. Эклектика // История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГО, 1995. — 275 с. — ISBN 5-88616-027-2.
**როსტოვის საზღვაო კლასების შენობა** (რუს. Здание ростовских мореходных классов) — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1896 წელს როსტოვის საზღვაო კლასებისთვის, არქიტექტორ ვლადიმირ შკიტკოს პროექტის მიხედვით. მდებარეობს სადოვის ქუჩაზე (სახლი 8/2 B). ამჟამად შენობაში განთავსებულია გ. სედოვის სახელობის საზღვაო ტრანსპორტის ინსტიტუტი. როსტოვის საზღვაო კლასების შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

მისამართი: დონის როსტოვი, სადოვის ქუჩა № 8/2 B.

ისტორია
-------

დონის როსტოვში საზღვაო კლასები გაიხსნა 1876 წელს დონის მხარის საზოგადოების ინიციატივით. თავდაპირველად ის განთავსებული იყო იჯარით აღებულ სათავშოებში. საკუთარი შენობა ზემო ბულვარის (ამჟამად სედოვის) ქუჩაზე ააგეს 1896 წელს, მას შემდეგ რაც სასწავლებელი დააჯილდოვეს მესამე თანრიგით. შენობის პროექტის ავტორი იყო ქალაქის არქიტექტორი ვლადიმირ შკიტკო. 1914 წელს შენობასთან ახლოს ააშენეს დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსი.

1950 წელს საზღვაო კლასების შენობის კედელზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ შენობაში 1895-1899 წლებში სწავლობდა პოლარული მკვლევარი გ. ი. სედოვი (1877-1914)" |
|  |  |

 როსტოვის საოლქო ადმინისტრაციის მეთაურის 1998 წლის 9 ოქტომბრის № 411 დადგენილების მიხედვით დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსის შენობა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ მოექცა, როგორც რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

არქიტექტურა
-----------

ორსართულიანი აგურის შენობის ფასადი გადის სედოვის ქუჩაზე. ფასადი სიმეტრიულია,ხოლოპირველი სართული რუსტირებული. მთავარი შესასვლელი მოქცეულია ორსვეტოვან პორტიკში. თავდაპირველად შენობის ცენტრალურ ნაწილში სახრავზე დადგმული იყო პატარა კოშკი (ამჟამად მონგრეულია). შენობას აქვს დაგეგმარების კორიდორული სისტემა ორმხრივად განთავსებული ოთახებით.

* როსტოვის საზღვაო კლასების შენობა
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დონის როსტოვის შორეული ნაოსნობის საზღვაო სასწავლებლის მთავარი კორპუსი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Шулепова Э. А. Материалы свода памятников истории и культуры РСФСР. Ростовская область.. — М.: Изд-во НИИ культуры, 1990. — С. 21—22.
2. 1 2 3  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
3. 1 2  „Здание Ростовского морского колледжа". voopiik-don.ru. ციტირების თარიღი: 2013-09-08.
**ხაშმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურის ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმში, ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსის ტერიტორიაზე. 

ეკლესია დარბაზულია (10,1X6,2 მ). ნაგებია წვრილი რიყის ქვით და აგურით კირის სქელ დუღაბზე. კარ-სარკმელთა თაღების, კედლების გაფორმებისა და კარნიზებისთვის გამოყენებულია ქართული აგური. დახურულია კრამიტით. შესასლელი ორია - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ამჟამად სამხრეთის ამოქოლილია. ტაძარი განათებულია აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფართო სარკმლით და დასავლეთის კედელში კარის თავზე გაკეთებული საკარე ღიობით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა, რომლის კონქი მხრებზე გადასულ შეისრულ თაღს ეყრდნობა. ტაძრის შეისრული კამარა გრძივი კედლების შუაში იმპოსტებსა და კაპიტელებზე დაყრდნობილ შეისრულ თაღს ეყრდნობა. ასეთივე თაღია დასავლეთის კედლის კუთხეებში. იატაკი აგურისაა. საკურთხევლის მხრებზე შემორჩენილია მცენარეული აჟურის მქონე ფილები. ასეთივე დეკორის მოჩარჩოება აქვს კანკელის წინ, სამხრეთ კედელზე გამოსახულ წმინდა ნიკოლოზის ფრესკას. ტაძარი გაჯითაა შელესილი, რის გამოც ტაძრის იმპოსტებისა და კაპიტელთა პროფილირება ნაწილობრივ დაკარგულია. კარ-სარკმლები და კანკელი ხისაა. ტაძარი დასავლეთის მხრიდან მოქცეულია ჩოლოყაშვილთა ციხე-გალავანში.

2012 წელს ეკლესიაში ხის იატაკი დააგეს, ააგეს ხის კანკელი და შენობა კრამიტით გადახურეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩოლოყაშვილების სასახლის კომპლექსი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 370-377.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12627
**როსის ზღვა** — განაპირა ღრმა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში, ანტარქტიდის ორ რეგიონს, ვიქტორიას მიწასა და მერი ბერდის მიწას შორის. ფართობი შეადგენს 439 000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიღრმე 2972 მეტრს. დასავლეთით ესაზღვრება როსის კუნძული, რომელზეც მდებარეობს აქტიური ვულკანი ერებუსი, აღმოსავლეთით — რუზველტის კუნძული. ნაპირები მთაგორიანია, შეჭრილ-შემოჭრილი. თითქმის მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია მოდრეიფე ყინულებით, ბევრია აისბერგი. წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა —1°С-ზე დაბალია; ზაფხულში ტემპერატურა ზოგჯერ მატულობს 2°С-მდე. მარილიანობა 33,75-34,4 ‰. დინებები ქმნიან წრებრუნვას საათის ისრის მიმართულებით. მოქცევა ნახევარდღეღამურია, სიმაღლე 1 მ-მდე. როსის ზღვაში ბინადრობს როსის სელაპი, უედელის სელაპი და ცხრაფეხაჭამია სელაპი, არის ვეშაპები. 1841 წელს აღმოაჩინა ჯეიმზ კლარკ როსმა. 1956 წელს როსის ნახევარკუნძულზე შეიქმნა აშშ-ის ანტარქტიდული ექსპედიციის ძირითადი ბაზა მაკ-მერდო, აქვე 1957 წელს შეიქმნა ახალი ზელანდიის ბაზა სკოტი, ჰალეტის კონცხზე აშშ-ისა და ახალი ზელანდიის სამეცნიერო სადგური ჰალეტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როსის ზღვა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* როსის ზღვა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთის ოკეანის ზღვები |
| --- |
|  |
| 
ამუნდსენის ზღვა · ბელინსგაუზენის ზღვა · დეივისის ზღვა · დიურვილის ზღვა · თანამეგობრობის ზღვა · კოსმონავტთა ზღვა · ლაზარევის ზღვა · მოუსონის ზღვა · მეფე ჰოკონ VII-ის ზღვა · რისერ-ლარსენის ზღვა · როსის ზღვა · სკოშის ზღვა · სომოვის ზღვა · უედელის ზღვა |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**პროფესორი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **პროფესორი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**პროფესორი** (ლათ. *professor* – მასწავლებელი) — სამეცნიერო წოდება, რომელსაც ანიჭებენ უმაღლესი სასწავლებლების ყველაზე უფრო კვალიფიციურ მასწავლებლებს (აგრეთვე სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებათა მეცნიერ-თანამშრომლებს, რომლებიც ხელმძღვანელობენ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას); ამ წოდების მქონე პირი. ტერმინი პროფესორი შემოიღეს რომის იმპერიაში (ძველი წელთაღრიცხვის I საუკუნე — ახალი წელთაღრიცხვის V საუკუნიას დასასრული) გრამატიკოსთა და რიტორთა სკოლების მასწავლებელთა აღსანიშნავად. ადრეულ შუა საუკუნეებში პროფესორს უწოდებდნენ სასულიერო სკოლების, XII საუკუნიდან უნივერსიტეტების მასწავლებლებს. **ასისტენტ-პროფესორი** — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების აკადემიური თანამდებობა; **სრული პროფესორი** — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების აკადემიური თანამდებობის მქონე პირი, რომელიც უძღვება სასწავლო პროცესს და ხელმძღვანელობს სტუდენტების სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 218.
2. ↑  ასისტენტ-პროფესორი – საქართველოს საკანონმდებლო ტერმინთა ლექსიკონი
3. ↑  სრული პროფესორი – საქართველოს საკანონმდებლო ტერმინთა ლექსიკონი

|  |  |
| --- | --- |
| განათლება | *ეს სტატია განათლების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |