**ბარიონები** (ბერძ. βαρύς [barys] — „მძიმე") — ჯგუფი მძიმე ელემენტარული ნაწილაკებისა, რომლებსაც კენტი რიცხვის ნახევრის ტოლი სპინი და პროტონზე არანაკლები მასა აქვს. ბარიონებს განეკუთვნება პროტონი და ნეიტრონი (ატომის ბირთვის შემადგენელი ნაწილაკები), ჰიპერონები და აგრეთვე ბარიონული რეზონანსები. სახელწოდება „ბარიონი" მიიღო იმის გამო, რომ მათგან ყველაზე მსუბუქი — პროტონი 1836-ჯერ მძიმეა ელექტრონზე.

ერთადერთი მდგრადი ბარიონია პროტონი. ყველა დანარჩენი — არამდგრადია და თანმიმდევრული დაშლის შედეგად გარდაიქმნება პროტონად და მსუბუქ ნაწილაკებად (ნეიტრონი თავისუფალ მდგომარეობაში არამდგრადია, ატომის ბირთვში ბმულ მდგომარეობაში კი — მდგრადი). ბარიონები მონაწილეობენ თითქმის ყველა ცნობილ ელემენტარულ ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, ელექტრომაგნიტურში, სუსტსა და გრავიტაციულში. ვინაიდან ბარიონებს ახასიათებს ძლიერი ურთიერთქმედება, ამიტომ ისინი აქტიურად ურთიერთქმედებენ ატომის ბირთვებთან.

ნებისმიერ ბირთვულ რეაქციებში ბარიონების ურთიერთქმედებისას მათი საერთო რიცხვი არ იცვლება. მაგალითად ბეტა-დაშლის პროცესში ნეიტრონებსა და პროტონებს ბირთვში შეუძლიათ ურთიერთგარდაქმნა (ელექტრონებისა და ნეიტრინოს ან მათი ანტინაწილაკების გამოსხივებით), მაგრამ მათი ჯამური რიცხვი ყოველთვის ერთი და იგივეა. ბარიონის დაშლის შედეგად აუცილებლად ისევ ბარიონი წარმოიქმნება. არასოდეს არ ყოფილა შემჩნეული ისეთი პროცესი, რომელშიც ბარიონი უფრო მეტად მსუბუქ ნაწილაკებად გარდაქმნილიყო ბარიონის გამოუსხივებლად. ასეთი პროცესების არსებობა მიგვიყვანდა ნივთიერების არამდგრადობამდე. შემჩნეული კანონზომიერებანი ფორმულირებული იყო ბარიონული მუხტის მუდმივობის კანონის სახით.

გამოთქმულია ჰიპოთეზა ელექტრული და ბარიონული მუხტების ღრმა მსგავსების შესახებ. როგორც ელექტრული მუხტი წარმოადგენს ელექტრომაგნიტური ველის წყაროს, ისე ბარიონული მუხტი შეიძლება განვიხილოთ ძლიერი ურთიერთქმედების ველის წყარო. დამუხტული ნაწილაკების ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედება ხდება მათ შორის დაუმუხტავი ნაწილაკების — ფოტონების გაცვლით. ანალოგიურად, ბარიონების (მაგალიტად პროტონებისა და ნეიტრონების) ძლიერი ურთიერთქმედება განპირობებულია მათ შორის ბარიონულ მუხტს მოკლებული ნაწილაკების — მეზონების გაცვლით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 209-210.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნაწილაკები ფიზიკაში |
| --- |
|  |
| ელემენტარულინაწილაკები | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ფერმიონები | 

|  |  |
| --- | --- |
| კვარკები | 
* U (კვარკი
* ანტიკვარკი)
* D (კვარკი
* ანტიკვარკი)
* S (კვარკი
* ანტიკვარკი)
* C (კვარკი
* ანტიკვარკი)
* B (კვარკი
* ანტიკვარკი)
* T (კვარკი
* ანტიკვარკი)
 |
|  |
| ლეპტონები | 
* ელექტრონი
* პოზიტრონი
* მიონი
* ანტიმიუონი
* ტაუ
* ანტიტაუ
* ელექტონული ნეიტრინო
* ელექტონული ანტინეიტრინო
* მიონური ნეიტრინო
* მიონური ანტინეიტრინო
* ტაური ნეიტრინო
* ტაური ანტინეიტრინო
 |

 |
|  |
| ბოზონები | 

|  |  |
| --- | --- |
| კალიბრული | 
* ფოტონი
* გლუონი
* W- და Z-ბოზონები
 |
|  |
| სკალარული | 
ჰიგსის ბოზონი |

 |
|  |
| გოსტები | 
ფადეევ-პოპოვის გოსტები |
|  |
| ჰიპოტეთურები | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| სუპერპარტნიორები | 

|  |  |
| --- | --- |
| გეიჯინო | 
* გლუინო
* ფოტიონო
* გრავიტინო
 |
|  |
| სხვები | 
* ჰოგსინო
* ნეიტრალინო
* ჩარჯინო
* აქსინო
* სფერმიონი
 |

 |
|  |
| სხვები | 
* გრავიტონი
* აქსიონი
* დილატონი
* მაირონი
* X-ბოზონი
* Y-ბოზონი
* W’-ბოზონი
* Z’-ბოზონი
* სტერილური ნეიტრინო
* ქამელეონი
* ლეპტოკვარკი
* პრეონი
* ტექნიკვარკები
* პარტონი
* გეონი
	+ კუგელბლიცი
* მაგნიტური მონოპოლი
* პლანკის ნაწილაკი
* მაქსიმონი
* მინიმონი
* ფრიდმონი
 |

 |

 |
|  |
| შემადგენელინაწილაკები | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ჰადრონები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ბარიონები | 
* ნუკლონები
	+ პროტონი
	+ ანტიპროტონი
	+ ნეიტრონი
	+ ანტინეიტრონი
* დელტა-ბარიონები
* ლამბდა-ბარიონები
* სიგმა-ჰიპერონები
* ქსი-ჰიპერონები
* ომეგა-ჰიპერონები
* პენტაკვარკები
 |
|  |
| მეზონები | 
* პიონი
* ეტა-მეზონი
* რო-მეზონი
* ომეგა-მეზონი
* ფი-მეზონი
* J/ψ-მეზონი
* იფსილონ-მეზონი
* თეტა-მეზონი
* კაონი
* B-მეზონი
* D-მეზონი
* T-მეზონი
* ტეტრაკვარქები
 |

 |
|  |
| სხვები | 

|  |  |
| --- | --- |
| მარტივნი | 
* ატომის ბირთვები
	+ დეიტრონი
	+ ტრიტონი
	+ ჰელიონი
	+ ალფა-ნაწილაკი
* ატომები
* იონები
	+ კატიონები
	+ ანიონები
* მოლეკულები
 |
|  |
| უჩვეულო | 
* ჰიპერბირთვების ფიზიკა: Λ‑ჰიპერბირთვი
	+ ჰიპერწყალბადი
	+ ჰიპერტრიტონი
* Σ‑ჰიპერბირთვი
* ეგზოტიკური ატომები: მეზოატომები
* მიონურნი
	+ მიონური წყალბადი
* ჰადრონულნი
* პიონურნი
* კაონურნი
* ანტიპროტონულები
* ჰიპერონულები
* ლეპტონური ატომი
	+ პოზიტრონიუმი
	+ მიუნიუმი
	+ დიმიონიუმი
* პროტონიუმი
* პიონი
* მეზომოლეკულა
* დიპოზიტრონიუმი
 |

 |
|  |
| ჰიპოტეტური | 

|  |  |
| --- | --- |
| ეგზოტიკური ჰადრონები | 
* ეგზოტიკური ბარიონები
	+ დიბარიონი
* ეგზოტიკური მეზონები
	+ გლიუონი
	+ X(4140)
	+ Zc(3900)
 |
|  |
| სხვები | 
* მეზონური მოლეკულა
* რეჯეონი
	+ პომერონი
	+ ოდარონი
 |

 |

 |
|  |
| 
 **ფიზიკის პორტალი** |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb119796751 (data)
* GND: 4144076-6
* LCCN: sh85012004

 |