recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონი
**ქალბაჯარ-ლაჩინის (ეკონომიკური) რეგიონი** (აზერ. Kəlbəcər-Laçın iqtisadi rayonu) — აზერბაიჯანის ეკონომიკური რეგიონებიდან ერთ-ერთი. რეგიონში შედის: ქალბაჯარის, ლაჩინის, გუბადლის და ზანგილანის რაიონი. 1993-2020 წლებში, რეგიონი მთლიანად ოკუპირებული იყო და იმყოფებოდა არაღიარებულ მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ.

ფართობი — 6420 კმ²-ია, რაც მთლიანი აზერბაიჯანის ტერიტორიის 7,5% შეადგენს. მოსახლეობა (მათ შორის, დევნილებით, იძულებით გადაადგილებული პირებით) შეადგენს 244,0 ათას კაცს (2015 წლის მონაცემებით). ფაქტობრივად, რეგიონის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ცხოვრობონ მარტო სომხები.

მრეწველობა
----------

რეგიონში მოიპოვება: ოქრო, ვერცხლისწყალი, ხრომიტი, მარმარილოთი მოპირკეთებისთვის სამშენებლო ქვა, პირიტი.

1988 წლის მონაცემებით, მრეწველობა წარმოდგენილია ადგილობრივი ნედლეულის დამუშავებით. რეგიონში განვითარებულია ხალიჩების ქსოვა.

სოფლის მეურნეობა
----------------

1988 წლის მონაცემებით, რეგიონის სოფლის მეურნეობის დარგებია: მეცხოველეობა, მეფუტკრეობა, თამბაქოს მოყვანა, მევენახეობა, ხეხილის და მარცვლეულის მოყვანა.

ტურიზმი
-------

დასვენებისა და მკურნალობისთვის არსებობს ბუნებრივი ბალნეოლოგიური რესურსები და მინერალური წყლები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანის ეკონომიკური რუკა დაარქივებული 2015-06-28 საიტზე Wayback Machine.
* აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო პროგრამა რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების (2004-2008 წწ). დაარქივებული 2016-10-13 საიტზე Wayback Machine.
* აზერბაიჯანის რეგიონები

სქოლიო
------

1. ↑  1.15 Territories, number and density of population by economic and administrative regions of the Republic of Azerbaijan
2. ↑  Население Нагорно-Карабахской Республики
3. ↑  Этнический состав населения НКР по переписи 2005 года

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აზერბაიჯანის რეგიონები |
| --- |
|  |
| რეგიონები | 
* არანი
* აფშერონი
* განჯა-ყაზახი
* ყუბა-ხაჩმაზი
* ზემო ყარაბაღი
* ლენქორანი
* მთიანი შირვანი
* ქალბაჯარ-ლაჩინი
* შაქი-ზაქათალა
 |
|  |
| სხვა დაყოფა | 
* მთიანი ყარაბაღი
* ნახიჩევანი
 |

 |
ამერიკელი ჯაზის მომღერალი ბილი ჰოლიდეი, 1947 წ.
**სიმღერა** — მუსიკალური კომპოზიცია, რომელიც შეიცავს ტექსტს.

სიმღერის შექმნის ბევრი გზა არსებობს. ზოგი ადამიანი სხვებთან ერთად ქმნის ჯგუფს, თხზავს და წერს სიმღერას რათა ფული იშოვოს. აგრეთვე არსებობს ხალხური სიმღერა. ხალხური სიმღერები თაობიდან თაობას ზეპირად გადაეცემიან, ამიტომ ისინი ხშირად იცვლებიან, ვრცელდება მათი რამდენიმე ვარიანტი და ავტორის ვინაობა უცნობი რჩება.სიმღერის კიდევ ერთი გავრცელებული ფორმაა პაროდია. პაროდიის ავტორები ხშირად ცვლიან ტექსტს, მაგრამ მელოდიას უცვლელს ტოვებენ. ამდაგვარი ტიპის სიმღერები იქმნება ხალხის გასამხიარულებლად. 

სიმღერას ხშირად ეძახიან ისეთ მუსიკალურ კომპოზიციასაც რომელიც ტექსტს არ შეიცავს და მხოლოდ ინსტრუმენტების ხმითაა გაჯერებული.

### სიმღერის სახეობები

* ჰიმნი
* ქანთრი
* კარაოკე
* ხალხური
* საესტრადო
* როკი
* რომანსი
* რეპი
* პაროდია

ლიტერატურა
----------

* Marcello Sorce Keller (1984), "The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History", Folklore, XCV, no. 1, 100- 104.


|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ადგილ "ბუჯაურთაში" და საშუალო ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიაა სამხრეთი მინაშენით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ფლეთილი ქვა. დარბაზის მთელ პერიმეტრს შემოუყვება ხარისხი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო არქიტრავული, საფეხუროვანი სარკმელია. საკურთხეველი ორი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით. კედელთან, სარკმლის ქვემოთ, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. კამარის ქუსლებთან კოჭის ბუდეებია ამოღებული. ინტერიერის კედლები შელესილია. მოხატულობის კვალი არ ჩანს. სამხრეთით გაჭრილია არქიტრავული კარი. მინაშენის მხოლოდ ნაწილი გადარჩა, მთავარი დარბაზი კი კარგადაა შემონახული. ფასადები სადაა. წყობაში ჩატანებულია გრძელი ფლეთილი ქვები. სამხრეთ ფასადს თითქმის მთლიანად გაუყვება თარო-ლავგარდანი, ჩრდილოეთი კედელი გარედან მიწის პირზე, ხოლო აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი მიწაშია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ნანგრევებია. არის ძველი საფლავის ქვებიც.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 232-233
**ცუცხვათის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცუცხვათში. 

შენობა აგებულია ქვითკირით და შემოსილია კარგად გათლილი საფასადე ქვებით. ეკლესიას გარე შვერილი აფსიდი უნდა ჰქონოდა. მას სამხრეთის, ჩრდილოეთისა და დასავლეთის მხრიდან აქვს მინაშენები.სავარაუდოდ ჩრდილოეთის მინაჩენი მოგვიანებით გადააკეთეს. ეკლესიაზე გამოიყოფა მშენებლობის სამი ეტაპი, პირველად აშენდა მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია, რომელსაც მოგვიანო პერიოდში გაუკეთეს მინაშენები, მესამე ეტაპზე კი ჩრდილოეთის მინაშენია გადაკეთებული. იგი შედარებით მომცრო ზომისაა, რომლის დასავლეთის კედელზე დასტურდება ჩუქურთმის მეორადი გამოყენების ფაქტი. ნანგრევებში მიმობნეულია დაბალი კვეთის ჩუქურთმიანი ქვები. ეკლესიის სამრხეთ კედლის ფასადზე, კარების დასავლეთით, ქვაზე ამოკვეთილია ასომთავრული წარწერა. ეკლესიას ირგვლივ შემოუყვებოდა გალავანი, რომელშიც სამხრეთის მხრიდან კარის ღიობია გაჭრილი. გალავნის კარები აგებულია კარგად დამუშავებული ქვებით. კარებს აქვს წირთხლი და საურდულე ჭრილები. ეზოში გარდა ეკლესიისა იკითხება სხვადასხვა გეგმარების შენობის კვალი. მათგან ერთ-ერთი შესაძლოა კრიპტა ყოფილიყო. ამ უკანასკნელის ინტერიერში 2000-იან წლებში ჩადგეს მასიური, დიდი ზომის, რკინის ჯვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16821
**ქოფეთდაღის ნაკრძალი** (თურქმ. Köpetdag goraghanasy) — ნაკრძალი თურქმენეთში. დაარსდა 1976 წელს. ფართობი 49 800 ჰა, რომელთაგან 46 000 ჰა-ს ტყე იკავებს, ხოლო 3 600 ჰა-ს მდელო. შეიქმნა მთის სტეპებისა და ტყეების ეკოსისტემების შენახვისა და კომპლექსური შესწავლისათვის. დაცული ტერიტორია მოიცავს ცენტრალური ქოფეთდაღის მაღალი და საშუალო მთების სარტყელს. დამახასიათებელია მთიანი რელიეფი. ქედები დანაწევრებულია ღრმა ხეობებითა და ხევებით. ჩრდილო ნაწილი მოქცეულია ციცაბო კლდოვან ფერდობებზე, ხოლო სამხრეთი ნაწილი მოსწორებულია. 

ქოფეთდაღის ნაკრძალი შედგება ზღვის დონიდან 700-2800 მ სიმაღლეზე მდებარე ოთხი ცალკეული ნაწილისაგან. კლიმატი მშრალია, კონტინენტური. იმყოფება ყარაყუმიდან და ირანის უდაბნოებიდან წამოსული ცხელი და გვალვიანი ჰაერის ზეგავლენის ქვეშ. სხვადასხვა მონაკვეთებზე ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა იცვლება 7-დან 16 °C-მდე. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 29 °C, იანვრისა — 0,5 °C. ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობა 230-350 მმ. 

ქოფეთდაღის ნაკრძალთან მოქმედებს 2 აღკვეთილი და 2 ბუნების ძეგლი. გვხვდება ძუძუმწოვრების 68 სახეობა, მათ შორის ჯიქი, ურიალი, თაფლიჭამია მაჩვი, აფთარი, ჭრელტყავა და სხვა. ნაკრძალში არის ფრინველთა 280 სახეობა, რომელთაგან აღსანიშნავია: კოლხური ხოხობი, ბატკანძერი, ბარი და სხვა. 

XIX საუკუნის ბოლოდან ქოფეთდაღის ფაუნა მნიშვნელოვნად არის გაღარიბებული, შემორჩენილი არ არის ავაზა, ვეფხვი, ქურციკი და კანჯარი. გვხვდება უმაღლესი მცენარეების 960-ზე მეტი სახეობა, მათ შორის თელა, ნეკერჩხალი, ფშატი, კავკასიური აკაკი, ლეღვი, ტყემალი, კუნელი, კოწახური, ვაშლანა, ნუში, ცხენისმუხლა.

ლიტერატურა
----------

* Заповедники Средней Азии и Казахстана / В.Е. Соколова, Е.Е. Сыроечковский. — Москва «Мысль», 1990. — 399 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-244-00273-2.
**სიმფონია № 40** სოლ მინორი KV 550 — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ 1788 წელს ვენაში დაწერილი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმფონია. შედგება ოთხი ნაწილისაგან. იგი ბოლოს წინა სიმფონიაა მოცარტის შემოქმედებაში.

სავარაუდოა, რომ მოცარტმა სიმფონიაზე მუშაობა 1788 წლის 25 ივლისს დაასრულა, რადგან მან სწორედ ამ დღეს ჩაამატა იგი საკუთარი ნამუშევრების სიაში. დადასტურებულია, რომ ამ ნაწარმოების წარმოდგენა მოცარტისავე სიცოცხლეში შედგა.

მე-40 სიმფონია ხშირად მოიხსენიება, როგორც „დიდი სოლ-მინორ-სიმფონია", ხოლო მოცარტის 25-ე სიმფონიას „მცირე სოლ-მინორ-სიმფონიას" უწოდებენ.

სიმფონიის პირველი თემის დასაწყისი, ვიოლინო

ლიტერატურა
----------

* Wolfgang Amadeus Mozart: Symphony G minor K 550. Ernst Eulenburg Ltd. No. 404, London / Main 1983, 66 გვერდი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სიმფონია № 40 (მოცარტი)"** ვიკისაწყობში.
* სიმფონიის პირველი ნაწილის პარტიტურა და კრიტიკული მოხსენება
* სიმფონიის მეორე ნაწილის პარტიტურა
* KV 550-ის პარტიტურა, Indiana University School of Music
**ცხამის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხამში მდებარე საფლაოს ტერიტორიაზე, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით გრძივი კედლებისაგან ორი საფეხურით გამოყოფილი ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის გვერდებზე, ვიწრო, თაღოვანი სარკმლის აქეთ-იქით, თითო, გეგმით ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშაა განლაგებული. ჩრდილო ნიშაში გაჭრილია პატარა, ჩრდილო ფასადზე გამავალი სარკმელი. დარბაზის გრძივ კედლებში საკურთხეველთან ახლოს თითო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელში გაჭრილია თითო, შიგნიდან თაღოვანი, ნაოთხალიანი კარი. დარბაზის გრძივი კედლები დაყოფილია თითო, ორსაფეხურიანი პილასტრებით, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. დასავლეთ კუთხეში მიდგმული თაღი კუთხის ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა, ხოლო კონქის საბჯენი თაღი იმპოსტებზეა დაყრდნობილი. გრძივ კედლებში პილასტრებისა და საკურთხევლისმხრების პირველ საფეხურებზე დაყრდნობილი ორ-ორი თაღი გადადის.

ინტერიერში კედლები შებათქაშებული და შეთეთრებულია. იატაკი ქვის დიდი ფილებით არის დაგებული, საკურთხევლის იატაკი სოლეათი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. დგას ტრაპეზის ქვა. შებათქაშებულ-შეთეთრებულია აგრეთვე ფასადებიც. დეკორით ხაზგასმულია შესასვლელები და აღმოსავლეთი სარკმელი — დასავლეთ კარს თაღოვანი თავსართი ამშვენებს, ხოლო სამხრეთისას ასეთივე თავსართი პილასტრების თაროსფორმის მქონე კაპიტელებს ეყრდნობა. აღმოსავლეთ სარკმელს ფართო, მცენარეული ორნამენტით მოჩუქურთმებული თაღოვანი არშია შემოუყვება, რომელიც დაღარული ლილვით წარმოქმნილ სწორკუთხა ჩარჩოშია ჩასმული. კარნიზი პროფილში თაროსა და ლილვის ფორმისაა. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. „საქალებოს" კედლები ნაგებია ყორექვით, წყობა ქაოსურია. კარის საპირე და კედლების კუთხეები თლილი ქვითაა ამოყვანილი. შიგნიდან დასავლეთ კედელში ორი თაღოვანი ბუხარია, ხოლო ჩრდილო და სამხრეთი კედლების დასავლეთ ნაწილებში თითო სწორკუთხა ნიშაა გამოჭრილი, სამხრეთი კედლის ნიშა შედარებით პატარა ზომისაა და კუთხესთან უფრო ახლოს მდებარეობს. კარი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია გაჭრილი, იგი ორივე მხრიდან არქიტრავულია. ეკლესიის სამხრეთით ოციოდე მეტრზე, სასაფლაოს ეზოში, არის დიდი კვადრებით ნაგები ძველი შენობის ნანგრევები. იკითხება მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის ათიოდე მეტრი სიგრძის კედელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9049
ცუსიმის ბრძოლის რუკა
**ცუსიმის ბრძოლა** — რუსეთ-იაპონიის ომის (1904-1905 წწ.) დროს ბრძოლა რუსეთის ესკადრასა და იაპონიის ფლოტს შორის 1905 წლის 27-28 მაისს ცუსიმის კუნძულთან. რუსეთის მეორე წყნარი ოკეანის ესკადრა (სარდალი ვიცე-ადმირალი ზინოვი როჟესტვენსკი), რომელიც ლიბავიდან ვლადივოსტკისაკენ მიემართებოდა, ცუსიმის სრუტეში იაპონიის ფლოტს (სარდალი ჰეიჰაჩირო ტოგო) წააწყდა. იაპონელებმა გადაწყვიტეს რუსეთის ესკადრისათვის გზა გადაეჭრათ და გაენადგურებინათ იგი. როჟესტვენსკიმ ესკადრა ორ კოლონად გადააჯგუფა, ხოლო მტრის გამოჩენისთანავე კვლავ ერთ კოლონად განალაგა და მტერს ცეცხლი დაუშინა. პასუხად იაპონელებმა რუსეთის საფლაგმანო ხომალდებს შეუტიეს, ჯავშნოსანი „კნიაზ სუვოროვი" მწყობრიდან გამოიყვანეს და საესკადრო ნაღმოსანი „ოსლიაბია" ჩაძირეს. ბრძოლაში როჟესტვენსკი დაიჭრა და ესკადრის სარდლობა ნ. ნებოგატოვს გადაეცა. რუსეთის ესკადრა იგერიებდა იაპონელთა შეტევას და სვლას ვლადივასტოკისაკენ განაგრძობდა. დაღამებისას ესკადრას იაპონელთა სამოცმა ნაღმოსანმა შეუტია, ჩაძირა ჯავშნოსანი „ნავარინი", ხოლო მთელი რიგი ხომალდები დააზიანა. სიბნელეში რუსულმა ხომალდებმა ერთმანეთთან კავშირი დაკარგეს. ნაწილი ცალ-ცალკე ჯგუფებად მიიკვლევდა გზას ჩრდილოეთისკენ. 28 მაისს დილისათვის ესკადრამ, როგორც საბრძოლო ძალამ, არსებობა შეწყვიტა, ალყაში მოქცეული ნებოგატოვის რაზმი 4 ხომალდით მტერს დანებდა. ეს იყო რუსეთის საბოლოო დამარცხება ომში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 245.
**ჩალაღანის ბრძოლა** — ბრძოლა ყარაყოიუნლუს („შავბატკნიან") თურქმანებსა და შირვანშაჰისა და საქართველოს გაერთიანებულ ჯარებს შორის. გაიმართა 1412 წელს. „შავბატკნიან" თურქმანთა მბრძანებელმა ყარა-იუსუფმა სამხრეთ აზერბაიჯანში გაბატონების შემდეგ ჩრდილოეთ აზერბაიჯანსაც შეუტია. შირვან-შაჰმა შეიხ იბრაჰიმ დერბენდიმ და სიდი ალი შაქისელმა დახმარებისათვის საქართველოს მეფე კონსტანტინე I-ს მიმართეს. კონსტანტინემ 2 ათასი მხედარი მიაშველა მათ.

მოკავშირეები ჩალაღანთან, ელდარის ველის სამხრეთ აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვარსა და მდ. ალაზანს შორის დაბანაკდნენ. ჩალაღანის ბრძოლა მოხდა 1412 დეკემბრის შუა რიცხვებში. მოკავშირეები დამარცხდნენ. კონსტანტინე I, შეიხ იბრაჰიმი, მისი ძმა - ბოჰული და ქართველი სარდლები თურქმანებმა შეიპყრეს. ქართველი ტყვეების ამაყი ქცევით განრისხებულმა ყარა-იუსუფმა კონსტანტინე I და მისი ძმა 300 ქართველ ტყვესთან ერთად სიკვდილით დასაჯა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 3, თბ. 1982;

* *კაციტაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 76.
**ტარაპოტო** — იგივე „*პალმების ქალაქი*", ქალაქი ჩრდილოეთ პერუში, სან-მარტინის პროვინციის უმსხვილესი ქალაქი, პერუს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომერციული ცენტრი. მდებარეობს დედაქალაქ ლიმადან თვითმფრინავით 1 საათის საფრენ მანძილზე, ზღვის დონიდან 350 მეტრზე.

ტარაპოტო 1872 წელს დააარსა ეპისკოპოსმა ბალთაზარ მარტინეს ხიმენეს დე კომპანიონმა. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 117, 184 კაცს (2007).

რეგიონის ძირითად საქმიანობის სფეროს წარმოადგენს ტურიზმი. ასევე უკანონო ეკონომიკური საქმიანობა და ე.წ. „ჩრდილოვანი ეკონომიკა", რაც ძირითადად კოკაინით ვაჭრობაში გამოიხატება. 
ტარაპოტო რეგიონის მნიშვნელოვანი უმაღლესი საგანმანათლებლო ცენტრია, სადაც ამზადებენ პროფესიონალებს ტექნიკურ და აგრარულ სექტორში.

ტურიზმი
-------

ტარაპოტო უამრავ ტურისტს იზიდავს. განსაკუთრებით განვითარებულია სათავგადასავლო ტურიზმი. ქალაქიდან ეწყობა ტურები ამაზონის ტყეებსა და ანდების მთებში. 
ტურისტებს ასევე იზიდავს საკმაოდ აქტიური ღამის ცხოვრება, ულამაზესი პეიზაჟები, გასაოცარი ჩანჩქერები, ლაგუნები. ფუნქციონირებს უამრავი სასტუმრო და რესტორანი. 
ქალაქს ემსახურება გილერმო დელ კასტილიო პარადესის აეროპორტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს უდიდესი ქალაქები |
| --- |
|  |
| 
ლიმა  · არეკიპა  · ტრუხილიო  · ჩიკლაიო · უანკაიო  · იკიტოსი  · პიურა  · ჩიმბოტე  · პუკალიპა  · კუსკო  · ტაკნა · იკა  · პუნო  · ხულიაკა  · ჩინჩა-ალტა  · უანუკო  · სულიანა  · აიაკუჩო  · კახამარკა  · ტარაპოტო |

 |
**შმაგი ბოლქვაძე** (დ. 26 ივლისი, 1994, დაბა ხულო) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). ევროპის ჩემპიონატისა (2016) და 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი.

2014 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე შმაგი ბოლქვაძე პოდიუმის უმაღლეს საფეხურზე ისე ავიდა, ერთი ქულაც არ დაუკარგავს. საჩემპიონო გზას მონღოლი ნოროვსურენ ამარსაიხანის ადვილად ძლევით (13:0) შეუყვა. ჩინელი ვუიუნგ ვუიუნგიც ჩამოიშორა (6:0), თურქ ჩენგიზ არსლანსა (1:0) და უნგრელ ზოლტან ლევაის (1:0) დაძაბულ ბრძოლებში აჯობა. ფინალში კი აზერბაიჯანელ რუჰინ მიკაილოვს სძლია (3:0). პირველ პერიოდში შესრულებულ ორქულიან ილეთს ბოლქვაძემ შესვენების შემდეგ ერთი ქულა მეტოქის გაფრთხილებით მიამატა. 

ლეიბის მსაჯმა მიკაილოვი პასიურობის გამო კიდევ ორჯერ გააფრთხილა, რაც ქართველი მოჭიდავის ვადაზე ადრე გამარჯვებას ნიშნავდა. შმაგიმ მწვრთნელებთან ერთად იზეიმა ოქროს მედალი, მაგრამ სამსაჯო მაგიდამ ლეიბის მსაჯის გადაწყვეტილება გააუქმა და ნამდვილი ზეიმი ნახევარი წუთით გადადო. დროის ამ მონაკვეთში ანგარიში არ შეცვლილა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შმაგი ბოლქვაძე რიოს ოლიმპიურ თამაშებზე დაარქივებული 2016-08-26 საიტზე Wayback Machine.
სუმატრა
**სუმატრა** (ინდონეზ. Sumatra, მალაიზ. Sumatera) — მალაის არქიპელაგის ერთ-ერთი კუნძული. ფართობი: 435 ათ.კმ². ის სიდიდით მსოფლიოს მე-6 კუნძულია.

ისტორია
-------

პირველი სახელმწიფო კუძულზე არსებობდა ჯერ კიდევ II საუკუნეში, VII საუკუნეში კუნძული თითქმის მთლიანად ეკავა სახელმწიფო შრივიჯაიას, XIII-XVI ს.ს. სუმატრა შედის მაჯაპახიდის იმპერიის შემადგენლობაში, XVII-დან XX საუკუნის ჩათვლით კი იყო ოკუპირებული ნიდერლანდების მიერ. 1945 წლის 17 აგვისტოდან ინდონეზია ხდება დამოუკიდებელი სახელმწიფო, კუნძული სუმატრა კი მის შემადგენლობაში შედის.

კუნძულზე შენარჩუნებულია ბუდისტური სალოცავი „ბიარო", რომელიც XI—XIV სს აშენდა.

მოსახლეობა
----------

სუმატრის მოსახლეობა დაახლოებით 45 მილიონი ადამიანია (2005) და ის მოსახლეობის რაოდენობით მე-4 კუნძულია მსოფლიოში. ძირითადი ქალაქებია: მედანი, პალემბანგი, პატანგი. მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 96 ად/კმ². სუმატრის მოსახლეობის 90 % ისლამის მიმდევარია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* William Marsden, The History of Sumatra, (1783); 3rd ed. (1811) on line.
* ethnologue.com Langues sumatriennes (ინგლისური)
* Thèse Farmers’ local ecological knowledge of soil and watershed functions in Sumberjaya, Sumatra, Indonesia (Wim Schalenbourg) (ინგლისური)
* ↑ Population of Indonesia by Province 1971, 1980, 1990, 1995, 2000 and 2010  დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ინდონეზიისა და ინდონეზიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შოტკის ბარიერული დიოდი** (სახელწოდება მიიღო გერმანელი მეცნიერის ვ. შოტკის პატივსაცემად, რომელმაც 1938-1939 წლებში შექმნა ასეთი დიოდების თეორიის საფუძვლები) — ლითონ-ნახევრადგამტარის კონტაქტის ფუძეზე დამზადებული ნახევრადგამტარიანი დიოდი.

შოტკის დიოდის დამზადებისას ნახევრადკრისტალის (Si, Ga, As, შედარებით იშვიათად Ge) გაწმენდილ ზედაპირს ვაკუუმური აორთქლების, კათოდური დამტვერვის ან ელექტროლიზური დალექვის მეთოდებით ფარავენ ლითონის (Au, Al, Ag, Pt და სხვა) თხელი შრით. შოტკის დიოდში ისევე, როგორც ელექტრონულ-ხვრელური გადასვლების მქონე დიოდში, წარმოიქმნება პოტენციალური ბარიერი, რომლის სიმაღლის ცვლილება გარეგანი ძაბვის ზეგავლენით იწვევს ხელსაწყოში გამავალი დენის ცვლილებას.

შოტკის დიოდის თავისებურებები: პოტენციალური ბარიერის საჭირო სიმაღლის მიღების შესაძლებლობა სათანადო ლითონის შერჩევით; მცირე ინერციულობა ({\displaystyle 10^{-11}} წმ-მდე), მაღალ სიხშირეთა ხმაურის დაბალი დონე, დამზადების სიმარტივე და სხვა.

შოტკის დიოდს უმთავრესად იყენებენ ზემაღალი სიხშირის დიოდად, აგრეთვე გამოსხივების მიმღებად, ბირთვული გამოსხივების დეტექტორად, ტენზოგადამწოდად და ა. შ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 21.
**უცხო** (ფრანგ. L'Étranger) — ალბერ კამიუს სადებიუტო რომანი, ეგზისტენციალისტური იდეების კლასიკური ილუსტრაცია, გამოიცა 1942 წელს.

სიუჟეტი
-------

თხრობა პირველ პირში მიმდინარეობს, მთხრობელი კოლონიალურ ალჟირში მცხოვრები 30 წლის ფრანგია. მისი სახელი უცნობია, თუმცა ნახსენებია გვარი — მერსო. აღწერილია მისი ცხოვრების სამი საკვანძო ეტაპი — დედის სიკვდილი, ადგილობრივი არაბის მკვლელობა და სასამართლო, ასევე მცირეხნიანი ურთიერთობა გოგოსთან, სახელად მარი.

მერსომ სასამართლოზე თქვა, რომ იარაღიდან გასროლა „მზის გამო" განახორციელა, რამაც დარბაზში სიცილი გამოიწვია. გამამტყუნებელ განაჩენად ნაფიცმსაჯულები უფრო „დამაჯერებელ" არგუმენტს ასახელებენ — მერსო არ ტიროდა დედის დაკრძალვაზე, მაშასადამე, იგი გულქვაა და არ იმსახურებს სიცოცხლეს.

სასიკვდილო განაჩენის გამოტანის შემდეგ, ციხეში ყოფნისას, მასთან მიდის მღვდელი, რომელიც ღმერთის რწმენაზე ესაუბრება. რის საპასუხოდაც მთხრობელი მწყობილებიდან გამოდის, უარყოფს ღმერთის არსებობას და გადაჭრით ამბობს უარს იმქვეყნიური ცხოვრების ილუზიებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უცხო sparknotes.com-ზე
* უცხო goodreads.com-ზე
ჯვარცმა
ბზობა
ფერისცვალება
**შემოქმედის მოოქროვილი ვერცხლის ჭედური ხატები** — სამი მოოქროვილი ვერცხლის ჭედური ხატი შემოქმედის მონასტრიდან. თარიღდება XV საუკუნით.

1873 წელს ხატი პირველად ინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ (ბზობისა და ჯვარცმის ხატები), ხოლო 1890 წელს თავის შრომაში ნიკოდიმ კონდაკოვმაც შეიტანა (ჯვარცმა და ფერისცვალება). ხატები ასევე წარმოადგენს დიმიტრი ერმაკოვის კოლექციის ნაწილს (№№18013-18015). 

ბზობის ხატის თავზე შემდეგი ასომთავრული წარწერა იკითხება:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „(Ⴕ)Ⴄ ႠႣႤႡႠႾႲႨႸႭႰ *ႵႤ ႸႤ*         *ႱႾႱ*         *ႠႫႠႱ*ႾႭჃႠႱႰႭ ႫႤႴႤ *ႭႽႪႨ*" |
|  |  |

ხოლო, ქვევით მარჯვენა კუთხეში დატანილია ქორინიკონი.

ჯვარცმის ხატის ქვემოთ არშიაზე შემდეგი წარწერაა:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „(Ⴕ. ႱႠႾႤ)ႪႨႧႠ ႶႧႠ ႫႤ ႫႫႬ ႫႵႪ ႸႤႥႫႭႱႤ ႱႤႼჂႱႠ...(ႠႣ) ႱႪႨႱႠ ႹႫႱႠ ႱႠႣႨႣႤႡႪႠႣ ႠႫႨႱႠႣ Ⴂ..." |
|  |  |

ფერისცვალების ხატზე, წინა ორისაგან განსხვავებით მხოლოდ სიუჟეტთან დაკავშირებული წარწერებია.

ლიტერატურა
----------

* Бакрадзе Д. „Археологическое путешествие по Гурии и Адчаре". СПб. ст. 128, 1878г.
* Кондаков Н. П. Бакрадзе Д. „Опись памятников древности в некоторых храмах и монастырях Грузии". СПб. ст. 118-119, 1890г.
**ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია** (რუს. Церковь иконы Божией Матери «Всех скорбящих Радость») — მართლმადიდებლური ეკლესია სვერდლოვსკის ოლქში, ქალაქ ნიჟნი-ტაგილში. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1864-1883 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ტაგილის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ღვთისმშობლის ხატის „ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის" ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1864 წელს, როგორც სასაფლაოს ეკლესია. იგი შენდებოდა ვაჭარ ი. ი. სერგიევის ფინანსებით. ტაძრის კურთხევა შედგა 1883 წელს და მიაწერეს ქალაქის ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესიას. ამავე წლიდან ქალაქის სასაფლაოს ტაძართან მდებარეობდა ქალთა თავშესაფარი, რომელიც 1902 წლიდან გადაკეთდა ქალთა საზოგადოებად, ხოლო 1904 წლიდან საზოგადოებამ მიიღო მონასტრის სტატუსი. 1905-1914 წლებში მონასტრის ტერიტორიაზე, მწუხარების ეკლესიის ახლოს ააგეს დიდი სამსაკურთხევლიანი შვიდგუმბათიანი ჯვართამაღლების საკათედრო ტაძარი.

1923 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია დახურა, მონასტრის საზოგადოებამ ჩამოაყალიბა სასოფლო საბჭოს კომუნა „Улей". ჯვართამაღლების საკათედრო ტაძარში განათავსეს ყაზარმები, ხოლო ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესიის შენობას გამოიყენებდნენ როგორც საბავშვო სახლის ბიბლიოთეკას. ეკლესიის გარშემო სასაფლაო გაანადგურეს, ხოლო მისი ადგილი გააშენიანეს. 1992 წელს ეკლესია გაარემონტეს და დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას.

აღწერა
------

ეკლესია მდებარეობს ღვთისმშობლის ხატის სახელობის მონასტრის ტერიტორიაზე. მონასტრის ტერიტორიაზე მდებარეობს საბავშვო სახლი. 

ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია აგებულია ფსევდორუსული ეკლექტიკის სტილში. ეკლესიის კედლები ცისფერია, თეთრი თაღოვანი და სწორკუთხა ფანჯრებით. ეკლესიის კუთხეები დამშვენებულია ორმაგი თეთრი პილასტრებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
*
ტრანსამერიკის პირამიდა
**ტრანსამერიკის პირამიდა** (ინგლ. Transamerica Pyramid) ყველაზე მაღალი და ცნობადი ცათამბჯენია სან-ფრანცისკოში.

ისტორიული მონტგომერი ბლოკის ადგილას აგებული 48-სართულიანი შენობის სიმაღლე 260 მეტრია. მასში ძირითადად სავაჭრო და ბიზნეს ობიექტებია განლაგებული. შენობის მშენებლობა დაიწყო 1969 წელს და დასრულდა 1972 წელს. ამჟამად იგი მსოფლიოს უმაღლეს შენობათაგან 88-ე ადგილზეა.

შენობის უნიკალური ფორმა ტრანსამერიკასა და ბენკ ოვ ამერიკის მმართველობას შორის შეჯიბრის შედეგი იყო. ტრანსამერიკას სურდა ბენკ ოვ ამერიკის მმართველებს (რომლებიც ბანკის შენობის ბოლო სართულზე იმყოფებოდნენ) მათი შენობისთვის ქვემოდან ამოეხედათ, თუმცა ბენკ ოფ ამერიკის შენობა საკმაოდ მაღალი იყო და მაღალ ბორცვზე იდგა. მიწის განკარგისა და ზონირების ადგილობრივი განაწესი ტრანსამერიკას დიდი რაოდენობით საოფისე ფართის შექმნის საშუალებას არ აძლევდა. თუმცა, შენობის დიზაინერების ინოვაციურმა მიდგომამ შესაძლებელი გახადა ამ პრობლემის დაძლევა და ამჟამად ეს შენობა სან-ფრანცისკოს პანორამის ყველაზე გამორჩეული ნაწილია.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ შენობაში ტრანსამერიკის კორპორაციის შტაბ-ბინა უკვე არ არის განთავსებული, ის კვლავაც რჩება ამ კომპანიის ლოგოს ნაწილი. შენობას თითქმის პროვოკაციული ეფექტი აქვს მნახველზე და ქალაქის ერთ-ერთი სიმბოლოთაგანი გახდა. არქიტექტორ უილიამ პერეირას პროექტმა თავდაპირველად მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გამოიწვია შენობის დაგეგმვისა და მშენებლობის პერიოდში.

1999 წელს ტრანსამერიკა ჰოლანდიურმა სადაზღვევო კომპანიამ AEGON შეისყიდა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ღვიძლის აბსცესი** - ამებური დიზინტერიის, ზოგადი ჩირქოვანი ინფექციის, პიელონეფრიტის, ჩირქოვანი ქოლანგიტის გართულების შედეგად ვითარდება. განასხვავებენ მის სამ ძირითად სახეობას:

* ამებური;
* ბაცილური;
* ჩირქოვანი.

ღვიძლის ფუნქციის დარღვევით მიმდინარე ტრავმები, დაავადებები და ინტოქსიკაცია ღვიძლის აბსცესის რისკ-ფაქტორებია.

სიმპტომები და მიმდინარეობა
--------------------------

საწყის სტადიაზე დაავადება მკვეთრად გამოხატული არ არის. მერე და მერე მისი ნიშნები უფრო შესამჩნევი ხდება, მაგრამ საერთო მდგომარეობის სიმძიმის გამო, კლინიკური სურათი მაინც დაბინდულია.

ღვიძლის აბსცესი ნელა ვითარდება. სიმპტომატიკაც თანდათანობით ვლინდება. ავადმყოფი მარჯვენა ფერდქვეშა არეში ძლიერ და მუდმივ ტკივილს უჩივის. აბსცესის ზრდის კვალდაკვალ, ტკივილი ძლიერდება და მწვავე ხდება. მუცლის მარჯვენა ნახევარსა და გულმკერდში შეიგრძნობა სიმძიმე და დაძაბულობა, რომელიც თანდათან იმატებს. ავადმყოფი ზოგავს მტკივან მხარეს, რის გამოც სიარულისა და წოლის მანერას იცვლის. ნებისმიერი მოძრაობა ღვიძლის ტკივილს იწვევს.

პიოგენური აბსცესისა და მეორეული ინფექციის შემთხვევაში, აღინიშნება მძიმე ჩირქოვანი ინტოქსიკაცია. მუცლის კუნთები მარჯვნივ ოდნავ დაჭიმულია, შეხებისას აბსცესის საპროექციო არეში ძლიერი ტკივილი შეიგრძნობა. პულსი სუსტია, მაგრამ ხშირი - 120-140 დარტყმა წუთში. არტერიული წნევა დაქვეითებულია. კლინიკური სურათი სეფსისის მძიმე შემთხვევას მოგვაგონებს.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
-------------------------

ინფორმაციულია რენტგენოგრაფია, ღვიძლის სკანირება, ექოსკოპია, ლაპარასკოპია. დიაგნოზის დასაზუსტებლად წვრილი ნემსით აბსცესის პუნქციას მიმართავენ.

ღვიძლის ამებური აბსცესის დროს, სიმძიმის კვალობაზე, მიმართავენ კონსერვატიულ-ქირურგიულ მკურნალობას, ღვიძლის პიოგენური აბსცესი კი - ოპერაციულ ჩარევას მოითხოვს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |

სქოლიო
------

ჟურნალი "ოჯახის მკურნალი" #13 (151) 2007 წ.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მედიცინის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტრანსვაალის რესპუბლიკა** (ოფიციალურად **სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა**; ნიდერლ. Zuid-Afrikaansche Republiek, ან **ZAR**), ბურების დამოუკიდებელი რესპუბლიკა, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში სამხრეთი აფრიკის ტერიტორიაზე მდებარეობდა. ის მოიცავდა ტერიტორიას, რომელიც დღეისთვის წარმოადგენს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის რეგიონ ტრანსვაალს. ის დაარსდა 1852 წელს და დამოუკიდებელი იყო 1856 - 1877 წლებში, შემდგომ 1881 - 1900 წლებში ბურების პირველი ომის შემდეგ ისევ მოიპოვა დამოუკიდებლოდა. 1902 წელს ვერენინგის ხელშეკრულებით მის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ტრანსვაალის კოლონია.

1900 წელს ბურების მეორე ომის შემდგომ ტრანსვაალის რესპუბლიკის ანექსია მოახდინა ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებულმა სამეფომ. 1910 წელს ის გახდა სამხრეთ აფრიკის კავშირის პროვინცია.

ტრანსვაალის პირველი პრეზიდენტი 1857 წელს აირჩიეს, ის იყო მარტინუს ვესელ პრეტორიუსი, ვორტრეკერების (ჰოლანდიელი ემიგრანტები რომლებმაც დატოვეს ბრიტანელების მიერ ანექსირბული სამხრეთი აფრიკის კოლონია) ცნობილი ლიდერის ანდრის პრეტორიუსის შვილი, რომელიც ბურებს სისხლიან მდინარესთან ბრძოლაში ხელმძღვანელობდა.

დედაქალაქი შეიქმნა პრეტორია რომელიც 1855 წელს იყო დაარსებული. მცირე ხნით პოტჩეფსტრუმი წარმოადგენდა მთავრობის სხდომების ადგილს. ფოლკსრაადს (პარლამენტი) ჰყავდა 24 წევრი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
* სამხრეთ აფრიკის კავშირი
* ტრანსვაალი (მრავალმნიშვნელოვანი)
* ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო
* ნატალის რესპუბლიკა
* ფოლკსტაატი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტრანსვაალის რესპუბლიკა***

* სამხრეთ აფრიკის ქრონოლოგია დაარქივებული 2011-07-23 საიტზე Wayback Machine.
* ოქროს აღმოჩენა და ებრაული მოსახლეობა დაარქივებული 2009-12-01 საიტზე Wayback Machine.
სუნდური ენა — ინდონეზიის კუნძულებზე მოსახლე სუნდების ენა, მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ ჯგუფს.

ზოგადი ცნობები
--------------

  

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 25 მლნ
* **ენის კოდი**: su
* **სახელწოდება**: en - Sundanese; eo - Sunda
* **დამწერლობა**: ლათინური

უძველესი წარწერები, რომლებიც შესრულებულია სანსკრიტზე, მაგრამ შეიცავენ სუნდური ენის ელემენტებს, თარიღდება VIII-IX სს-ით. XVI ს-დან გაავრცელდა დამწერლობა ჯაჯავანი არაბული ანბანის საფუძველზე, XVII ს-დან - იავური დამწერლობა, ხოლო XIX ს-ის ბოლოს სუნდური ენისათვის შემოღებულ იქნა დამწერლობა ლათინურ გრაფიკაზე.

სტატუსი
-------

**გავრცელების არეალი**:

გავრცელებულია კუნძულებზე იავასა და სუმატრაზე.

გრამატიკა
---------

...

ლექსიკა
-------

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Kumaha; Damang
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Wilujeng Sumping
* გმადლობთ - Hatur nuhun
* კი / არა - Jâ; Mangga; Sumuhn / Heunteu; Sanes
* გეთაყვა - Mangga
* ნახვამდის - Pileuleuyan

**რიცხვები**

* 1 - hidji, 2 - dua, 3 - tilu, 4 - opat, 5 - lima, 6 - genep, 7 - tudjuh, 8 - dalapan, 9 - salapan, 10 - sapuluh
**შარლ V ლოთარინგიელი** (ფრანგ. Charles V de Lorraine) სრულად **შარლ ლეოპოლდ ნიკოლა სიქსტე** (ფრანგ. Charles Léopold Nicolas Sixte; დ. 3 აპრილი, 1643 — გ. 18 აპრილი, 1690) — ფრანგი დიდგვაროვანი, საღვთო რომის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე, ლოთარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი, ჰერცოგ ნიკოლას ვაჟი, ფერდინანდ III-ის ქალიშვილის, ელეონორა ავსტრიელის მეუღლე. ასევე ენათესავებოდა საფრანგეთის მეფეს, ლუი XIV-ს.

კარლს ჰქონდა ბრწყინვალე სამხედრო და პოლიტიკური კარიერა. პირადად სარდლობდა ავსტრიელთა ჯარებს საფრანგეთის წინააღმდეგ გამართულ ომში, ასევე ცნობილ ვენის ბრძოლასა და დიდ თურქულ ომში. 1683 წელს მიიღო გენერალისიმუსის წოდება. მისი შთამომავლები 1737 წლამდე მართავდნენ ლოთარინგიის საჰერცოგოს, ხოლო შვილიშვილმა, ფრანც შტეფანმა იქორწინა მარია ტერეზია ჰაბსბურგზე და მიიღო საღვთო რომის იმპერატორის ტიტული, რითიც საფუძველი დაედო ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The 1911 Classic Encyclopedia,
* Charles V. Duke of Lorraine, Political and military observations, remarks and maxims, of Charles V. late duke of Lorrain, general of the Emperor's forces From a manuscript left by him, and never printed before.
* Military.com  დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* House of Lorraine: genealogy
**ყარანგოზიშვილების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთის განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. ეკუთვნოდა ადგილობრივ აზნაურებს — ყარანგოზიშვილებს. აგებულია XVII საუკუნეში. 

კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომლისგანაც შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთი კედლის კვალი. 1981-1982 წლებში სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარემონტო-საკონსერვაციო სამუშაოები. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ხუთსართულიანი. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები, მეხუთე სართულის კედლების მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. კოშკს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა, პირველ სართულზე. ამჟამად ამ მხარეს სახლია მიშენებული. პირველი სართული აგურის ცილინდრული კამარითაა გადახურული, დანარჩენი სართულების გადახურვა ხის ყოფილა. კამარა შუაში ჩანგრეულია. პირველ სართულზე, შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში - თითო პატარა სარკმელი. მეორე სართული, რომელზეც კედელში დატანებული ქვის კიბით ადიოდნენ, შედარებით დაბალჭერიანია. მის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, რომლის გვერდებზე მოწყობილია თითო შეწყვილებული სათოფურები. სარკმლის ზემოთ კი, არათანაბრად განლაგებული სამი ვიწრო სათოფურია. მესამე სართულის დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია, დანარჩენ კედლებში - სათოფურები. მეოთხე სართულის კედლებში სათოფურების რაოდენობა მატულობს. ამ სართულს სარკმელი არ აქვს. მეხუთე სართულის შემორჩენილ ჩრდილოეთ კედელში ერთი სარკმელია.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 193.
პირველი ტრანზისტორული რადიომიმღების, Regency TR-1-ის პროტოტიპი.
**ტრანზისტორული რადიომიმღები** — მცირე ზომის ტრანზისტორებით აწყობილი რადიოტალღების დამჭერი აპარატი, 540-1600 კილოჰერც AM დიაპაზონში მუშაობს. ტრანზისტორული რადიომიმღებში ელექტრული სიგნალები ძლიერდება, გარდაიქმნება და დეტექტირდება ნახევრადგამტარიანი ხელსაწყოებით (უმთავრესად ნეხავრადგამტარიანი დიოდით და ტრანზისტორით).

ტერმინი „ტრანზისტორული რადიომიმღები" გავრცელდა XX საუკუნის 50-იან წლებში. პირველი ტრანზისტორული რადიომიმღებით მიღებულია მხოლოდ ამპლიტუდა-მოდულირებული სიგნალები (კილომეტრული და ჰექტომეტრული ტალღების დიაპაზონში). 60-იან წლების ბოლოს დამზადებული ტრანზისტორული რადიომიმღებით შესაძლებელი გახდა სიხშირე-მოდულირებული რხევების მიღება ულტრამოკლე ტალღების დიაპაზონში. 70-იან წლებში მრეწველობის მიერ გამოშვებული რადიომიმღების უმრავლესობა ტრანზისტორულია. ტრანზისტორების გამოყენება რადიომიმღებების მასისა და გაბარიტის მნიშვნელოვანი შემცირების შესაძლებლობას იძლევა. ამის გამო გავრცელდა პორტატიული, ჯიბისა და მინიატურული ტრანზისტორული რადიომიმღებები. მიკროელექტრონიკის განვითარების შედეგად შესაძლებელი გახდა დისკრეტულ ნახევრად გამტარებზე დამზადებული ტრანზისტორული რადიომიმღების შეცვლა ისეთი ტრანზისტორული რადიომიმღებით, რომელშიც გამოყენებულია მოდულები და ინტეგრალური სქემები, ამის შედეგად ამაღლდა ტრანზისტორული რადიომიმღების მუშობის ხარისხი და მისი ექსპლუატაცია უფრო მოხერხებული გახდა.

ისტორია
-------

1953 წელს ინტერმეტალმა წარადგინა შესაძლოა ისტორიაში პირველი ტრანზისტორული პორტატიული რადიო დიუსელდორფის რადიოგამოფენაზე. პირველი კომერციული ტრანზისტორული რადიომიმღები Regency TR-1 გამოუშვა 1954 წლის 18 ოქტომბერს ინდიანაპოლისის ინდუსტრიული განვითარების საინჟინრო ასოციაციის რეჯენსის განყოფილებამ (მოგვიანებით გადაერქვა ტექსას ინსტრუმენტსი. მისი ფასი იყო $49.99 (2005 წლის ამ. დოლარებში $361-ის ეკვივალენტი) და თითქმის 150.000 ცალი გაიყიდა. რაითეონის და ზენიტის ტრანზისტორული რადიოებიც მალევე გამოვიდა, თუმცა უფრო მეტი ღირდა. პირველი იაპონური მოდელებიც (1957) $30-ზე მეტი ღირდა. შესაბამისად ტრანზისტორულმა რადიომიმღებებმა მასიური პოპულარობა ვერ მოიპოვა 1960-იან წლებამდე, როდესაც ზოგიერთ მოდელზე ფასი $20-მდე დავარდა, შემდეგ კი $10-მდე ჰონკონგიდან იაფფასიანი მოდელების შემოტანით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოკუსი ისტორიასა და დიზაინზე.
* საინფორმაციო ბიულეტენი პირველი კომერციული ტრანზისტორული რადიომიმღები 18 ოქტომბერი, 1954
* ვებ გვერდი პირველ ტრანზისტორულ რადიომიმღებზე დაარქივებული 2009-06-16 საიტზე Wayback Machine.
* M31 ტრანზისტორული რადიომიმღების გალაქტიკა
* ტრანზისტორული რადიომიმღების ცნობარი.
**სეგოზერო** (რუს. Сегозеро) — ტბა რუსეთში, კარელიის რესპუბლიკაში. მიეკუთვნება თეთრი ზღვის აუზს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 120 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 815 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 103 მ. 1957 წელს მდინარე სეგეჟის სათავეში კაშხლის აშენების შედეგად გადაიქცა წყალსაცავად, წყლის დონემ აიწია 6,3 მ-ით. წყალსაცავის აშენებამდე ტბის ფართობი შეადგენდა 753 კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად 782 კმ²-ს. სანაპირო ხაზი შეჭრილ-შემოჭრილია. არის 70-ზე მეტი კუნძული, რომელთა უმეტესობა ტბის ჩრდილოეთ ნაწილშია. იძგიფება ჩვეულებრივ დეკემბერში, ყინულისგან თავისუფლდება მაისში. დონის რყევის მრავალწლიანი მაქსიმალური ამპლიტუდა შეადგენს 2,49 მ-ს, საშუალო 1,5 მ-ს. ერთვის მრავალი მდინარე, რომელთაგან აღსანიშნავია ლუჟმა, ვოლომა, სანდა და სხვა. ტბიდან გამოედინება მდინარე სეგეჟა, რომელიც ერთვის ვიგოზეროს წყალსაცავს. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. სეგოზეროში გვხვდება თევზის 17 სახეობა, მათ შორის: ჩრდილოეთის ორაგული, პალია, ევროპული ჭაფალა, სიგი, ჰარიუსი, წერი, ჩვეულებრივი ნაფოტა, იდი, კვირჩხლა, თეთრულა, კაპარჭინა, ღლაბუტა, ქორჭილა, მტკნარი წყლის ჩიქვი და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები

სქოლიო
------

1. 1 2  Сегозеро // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქვევრი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ქვევრის ფოტოსურათი
ქვევრები გორის სიახლოვეს
**ქვევრი** — კვერცხისებური ფორმის, კონუსური (იშვიათად ბრტყელი) ძირის მქონე თიხის ჭურჭელი, ვიწრო ყელითა და დისკოსებური თავით. გამოიყენება ღვინის დასაყენებლად ან მარცვლეულის შესანახად. ქვევრის მოხმარება სპეციფიურია - მას მიწაში ფლავენ და ჰერმეტიულად ხურავენ. საქართველოში ქვევრისებური ჭურჭელი ადრეული ბრინჯაოს ხაინდანაა ცნობილი, თუმცა ბევრი მათგანის კონკრეტული დანიშნულება უცნობია. ქვევრი მრავლადაა გამოვლენილი ანტიკური ხანის ნამოსახლარებსა და სამაროვნებზე.

საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის ბრძანებით, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან დღემდე გავრცელებულ, ღვინის დასაყენებელ და შესანახ თიხის უნიკალურ ჭურჭელს - ქვევრს, არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. იგივე სტატუსი ქვევრს, საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 8 თებერვალის № 91 ბრძანებულებით, „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისადაც მიენიჭა.

იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის მთავრობათაშორისი კომიტეტის მე-8 სესიაზე (ქ. ბაქო, 2-7 დეკემბერი, 2013) მიიღეს გადაწყვეტილება საქართველოს მიერ წარდგენილი ნომინაციის „ქვევრის ღვინის დაყენების უძველესი ქართული ტრადიციული მეთოდის" არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში შეტანის თაობაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქვევრსამარხი

ლიტერატურა
----------

* *ე. გოგაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 510.
* «ქვევრის ჰერმეტიზაციის ძველი წესები» / *გ. ცინცაძე, ხ. წიქარიშვილი, მ. ცინცაძე, რ. ჩაგუნავა* // საქართველოს ქიმიური ჟურნალი. - თბ. 2007. - ISSN: 1512-0686. - N2. - გვ.233-235. - რეზიუმე ინგლისურ და რუსულ ენაზე;
* «ქვევრის გამოყენის განსაკუთრებული შემთხვევები» / *გ. ცინცაძე, ხ. წიქარიშვილი, მ. ცინცაძე, რ. ჩაგუნავა* // საქართველოს ქიმიური ჟურნალი. - თბ. 2007. - ISSN: 1512-0686. - N2. - გვ.236-238. - რეზიუმე ინგლისურ და რუსულ ენაზე;
* «ქვევრის სარქველი : [ჰერმეტულად დახურვის წესი]» // მოსავალი / რედაქტორ-გამომცემელი ვ.ი. რცხილაძე. - 1909. - N12. - გვ.9-10

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ ბატონიშვილისა და მარი ბროსეს გაბაასება. პორტალი მარანი (2009-04-09).;
* ლუკა კარკაძე.  (2008-12-27) ქვევრი. ბლოგი „ქართული ვაზის ჯიშები".

სქოლიო
------

1. ↑  ქვევრს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭება
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №91 2012 წლის 8 თებერვალი
3. ↑  პრეზიდენტმა ქვევრს ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა
4. ↑  „ქვევრის ღვინის დაყენების უძველესი ქართული ტრადიციული მეთოდი" არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში
5. ↑
**უდაბნოს ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს ჩრდილოეთ აღმოსავლეთით, 8-10 კილომეტრის მოშორებით. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის მეორე ნახევარით.

ძეგლი 1980 წელს აღმოაჩინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანებლობით. ძეგლი დაზიანებული იყო ადგილზე განლაგებული სამხედრო ნაწილების მიერ, რომლებმაც ტერიტორიაზე არხები გაიყვანეს და ორმოები ამოთხარეს.

ნამოსახლარი გაშენებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ მიმართულ სერის თხემზე. აღმოსავლეთით და დასავლეთით ყელი გადაჭრილია. ჩრდილოეთ ფერდობზე სუსტად გამოხატული ორი მიწაყრილია. სამხრეთ ფერდობზე ქვის კედლის მცირე მონაკვეთია შემორჩენილი. ძეგლზე კარგად შეიმჩნევა ნაცრისფერი ბუდეები, რომლებიც სათავსები უნდა ყოფილიყო.

ზედაპირულად მოპოვებული თიხის ჭურჭლის უმეტესობა მონაცრისფროდ და იშვიათად მოყავისფროდაა გამომწვარი. გამოყენებულია წმინდა, განლუქული თიხა. სქელკეციანი ჭურჭლის დასამზადებლად თიხაში ქვიშაც გაურიეს. ზოგ ფრაგმენტს მკაფიოდ ეტყობა თეთრი მინარევები. ყოველი მათგანი დამზადებულია ჩარხზე და კარგადაა გამომწვარი. ჭურჭლის უმეტესობისთვის დამახასიათებელია გადმოკეცილი ან ლილვისებრი პირი, გავრცელებულია ასევე ბრტყელი და გადაშლილპირიანი ჭურჭელიც. გვხვდება ამოღარული, კონცენტრული და ტალღისებრი ხაზები.

ძეგლზე აღმოჩნდა კაჟის და ობსიდიანის უსახო ანაკეცები, ანატკეცები და რიყის ქვის თოხები.

ნამოსახლარს ჩრდილოეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება ტაფობი, რომელზედაც რამდენიმე ათეული სამარხია, რომლებიც სავარაუდოდ ადგილობრივ მოსახლეობას ეკუთვნის.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ. კინწურაშვილი შ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 312-313.
**სედერტელიე** (შვედ. Södertälje) — ქალაქი შვედეთში, სტოკჰოლმის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წელს მისი მოსახლეობა 64 619 ადამიანს შეადგენდა.

ქალაქი სტოკჰოლმიდან 30 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს, აქ განლაგებულია სატვირთო მანქანების მწარმოებელი კომპანია Scania AB და წამყვანი ფარმაცევტული კომპანია AstraZeneca.

ისტორია
-------

ახ. წ. 600 წლამდე, მელარენის ტბა ზღვას უკავშირდებოდა. მიწის აწევის გამო, ტბა თანდათან ზღვას მოწყდა.

სახელი *ტელიე* (*Telje*) XI საუკუნეში იხსენიება. XVII საუკუნეში, სტოკჰოლმის ჩრდილოეთით დაარსებული ქალაქის სახელისგან გასარჩევად, სახელს წინ დაუმატეს სედერ *(*Söder სამხრეთი*), ახლად დაარსებულ ქალაქს კი* ნორ *(*Norrtälje ჩრდილოეთი*).*

XVIII საუკუნეში, ჩრდილოეთის დიდი ომისა და ეპიდემიების გამო განადგურებული ქალაქის მოსახლეობა 200 ადამიანს ძლივს აღემატებოდა.

ერაყის ომის დროს, სედერტელიე ბევრი ერაყელი ლტოლვილი გადმოსახლდა, უფრო მეტი, ვიდრე აშშ-სა და კანადაში ერთად.

სხვა მიგრანტები ძირითადად არიან ფინეთიდან, იუგოსლავიიდან და ჩილედან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (შვედური) article *Södertälje* from Nordisk Familjebok (1919)

Official web of *Södertälje*

* მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
ევროპული ცირცელის ნაყოფი
**ცირცელი** (ლათ. Sorbus aucuparia) — ბუჩქი ან პატარა ხე ცირცელის გვარის, ვარდისებრთა ოჯახიდან. ნაცრისფერი, გლუვი ვარჯით, ბეწვიანი ახალგაზრდა ტოტებით და კენტფრთართული ფოთოლაკიანი ფოთლებით. თეთრი ყვავილები ფარისებრ თანაყვავილედებშია შეკრებილი. ნაყოფი თითქმის ბურთივით მრგვალია, ვაშლისებრი ფორმის, წვნიანი, მკვეთრი ნარინჯისფერი-მოწითალოა.

ქიმიური შემადგენლობა
--------------------

ნაყოფები შეიცავს მწარე ნივთიერებებს, შაქარს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ვიტამინებს C და A-ს (კაროტინი).

გამოყენება
----------

ცირცელის ნაყოფი შედის მრავალი ვიტამინური ჩაის შემადგენლობაში. 100 გ გამოწურულ და დაქუცმაცებულ ნაყოფების გამონაწნეხი შეიცავს 80 მგ კაროტინს (ადამიანისათვის დღიური დოზა შეადგენს 3 მგ-ს). ცირცელში კაროტინი ორჯერ უფრო მეტია, ვიდრე სტაფილოში, ხალხურ მედიცინაში ცირცელს დიდი ხანია იყენებენ შარდმდენ და საფაღარათო საშუალების სახით. გამხმარი ნაყოფების ნახარში და ნედლი ნაყოფების წვენი გამოიყენება დიზენტერიის სამკურნალოდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იმერეთის სამკურნალო ფლორა დაარქივებული 2007-10-17 საიტზე Wayback Machine.
**ფევრების სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს თბილისი-გურჯაანის გზატკეცილის მარცხნივ, ფევრებად წოდებულ ადგილზე. გომბორის ქედის სამხრეთ ფერდობზე. სამარხები ორ ჯგუფად არის განლაგებული, სამხრეთით მდებარე მცირე ჯგუფი შუა ბრინჯაოს ბოლო საფეხურს უნდა ეკუთვნოდეს. ჩრდილოეთით მდებარე მრავალრიცხოვანი სამარხები კი გვიანდელ ბრინჯაოს საწყის ხანას. სამაროვანი აღმოჩნდა მიწის სამუშაოების დროს 1977 წელს. 

კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური) ძეგლზე ჩაატარა ფართო მასშტაბის არქეოლოგიური სამუშაოები. სამაროვანი ძლიერ არის დაზიანებული წლების განმავლობაში ამ ტერიტორიაზე მიმდინარე სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოების გამო. გადანაყარ მიწაში აიკრიფა დიდი რაოდენობით თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, სარდიონის მძივები ბრინჯაოს შედგენილტარიანი სატევარი, ბრინჯაოსავე ღილები, რგოლები და სხვები. 

სამაროვანი მრავალიარუსიანია. ორმოსამარხები დამხრობილია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით. მიცვალებულები დაკრძალულია მოხრილი კიდურებით, თავით უმეტესად ჩრდილოეთისკენ. ქვევიდან 11 ფენის რამდენიმე სამარხში მიცვალებულის ხის სარეცელზე დაკრძალვის წესი დადასტურდა. ამავე ფენის სამარხები შიგნით, ორმოს პირზე წვრილი რიყის ქვითაა მოკირწყლული. ქვედა ფენის სამარხებში ინვენტარი მცირეა, ამ ფენის სამარხებში მოპოვებული თიხის ჭურჭელი ძირითადად დამზადებულია კვარცის თეთრი, წვრილმინარევებიანი წვრილმარცვლოვანი თიხისაგან, კარგადაა გამომწვარი, აქვს ნაპრიალები, შავი ზედაპირი და ღია ნაცრისფერი შიდაპირი. ორ შემთხვევაში ამ სამარხებში ეგრეთ წოდებული კაკლის ნაჭუჭისებრი ნაკეთობებია აღმოჩენილი. ორნამენტებიდან აღსანიშნავია ღრმა ფრჩხილისებრი ნაჭდევები კონცენტული ღარებით ან რელიეფური ზოლებით; ღრმა ფრჩხილისებრი ნაჭდევების ერთი რიგი, რომელსაც მოსდევს ამოღარული კოცენტრული ხაზები და რელიეფური სარტყელი ღრმა ირიბი ნაჭდეებით და სხვებით. ზოგიერთი ჭურჭლის მხარი მოხატულია თეთრი ანგობით შესრულებული მეანდრით. 

სამაროვანის ქვედა ფენის სამარხებში აღმოჩენილი ინვენტარი ამ სამარხების ადრეულობას მოწმობს, ისინი ძვ. წ. XIV-XIII საუკუნეებს განეკუთვნებიან. 

ზედა ფენის სამარხებში დიდი რაოდენობით ჩნდება თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამკაული და სხვები, ინვენტარი თიხის ჭურჭელი ძირითადად დამზადებულია ქვიშანარევი თიხისაგან. მათი ზედაპირი შავადაა ნაპრიალები და დაფარულია კონცენტრული ხაზებით, მხარსა და ძირის კიდეს კი ირიბი, ღრმა ნაჭდევები შემოუყვება. კეცი წაბლისფრად ან მოშავოდაა გამომწვარი და უსარჩულოა. სამარხებში აღმოჩნდა აგრეთვე ბრინჯაოს ბალთები, რელიეფური ორნამენტით, ბრინჯაოს თავმსხვილა, ყუნწიანი საკინძები, მძივსაკიდები, ღილები, ბალთები, ძეწკვის ფრაგმენტები და სხვები. ზედა ფენის სამარხები ძვ. წ. XII საუკუნეს განეკუთვნებიან. 

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 145.
კომპიუტერულ მეცნიერებაში, **უგრძესი ზრდადი ქვემიმდევრობის ამოცანა** გულისხმობს მიმდევრობის ისეთი ქვემიმდევრობის პოვნას, რომელიც დალაგებულია ზრდადობით და რაც შეიძლება გრძელია. აუცილებელი არ არის ქვემიმდევრობა მოსაზღვრე ელემენტებისგან შედგებოდეს, მთავარია, იმ თანმიმდევრობით შენარჩუნდნენ, როგორითაც მიმდევრობაში იყვნენ განლაგებული. მოცემული ამოცანის ყველაზე ეფექტურად ამოხსნა {\displaystyle O(n\log n)} დროში შეიძლება.

მაგალითი
--------

მოცემულია მიმდევრობა: 

* 0, 8, 4, 12, 2, 10, 6, 14, 1, 9, 5, 13, 3, 11, 7, 15

უგრძესი ზრდადი ქვემიმდევრობაა: 

* 0, 2, 6, 9, 11, 15.

მაგრამ ასევე გვაქვს სხვა მაგალითებიც: 

* 0, 4, 6, 9, 11, 15
* 0, 2, 6, 9, 13, 15
* 0, 4, 6, 9, 13, 15.

ამოხსნა
-------

ამოცანის ამოხსნის ყველაზე ტრივიალური გზაა ყველა ქვემიმდევრობის გენერირება და შესაბამისად მათი შემოწმება. ეს ამოხსნა არაეფექტურია, რადგან ის მუშაობს ექსპონენციალურ {\displaystyle O(2^{n})} დროში.

ამოცანის ყველაზე გავრცელებული ალგორითმია {\displaystyle O(n^{2})}-დროში ამოხსნა, რომელიც დინამიური პროგრამირებას უკავშირდება. ეს ალგორითმი განიხილავს სიმრავლის პრეფიქსებს. ფორმალურად 0-დან k-მდე ყველა ქვესიმრავლეს, სადაც k არ აღემატება n-ს, n კი სიმრავლის სიგრძეა. 

ამ ალგორითმის იმპლემენტაცია C++-ში, სადაც n აღნიშნავს მასივის სიგრძეს, mas აღნიშნავს მასივს, რომლის უგრძეს ზრდად ქვემიმდევრობას ვეძებთ, dp-მასივში i-ურ პოზიციაზე i-პოზიციით დასრულებული უგრძესი ზრდადი ქვემიმდევრობაა მოცემული. საბოლოოდ dp-მასივის უდიდესი ელემენტი წარმოადგენს მიმდევრობის უგრძესი ზრდადი ქვემიმდევრობის სიგრძეს. 

```
    for(int i=0; i<n; i++){
        dp[i]=1;
        for(int j=0; j<i; j++){
            if(mas[j]<mas[i]){
                dp[i]=max(dp[i],dp[j]+1);
            }
        }
    }

```

ლიტერატურა
----------

* *Antti Laaksonen*, Competitive Programmer's Handbook, p70.
**ჩეკურაანთგორის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩეკურაანთგორის სასაფლაოზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ეკლესიის თითქმის კვადრატული (6,5x6 მეტრზე) მოხაზულობის გეგმა შეიცავს ორ ნავს, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდება სვეტზე დაყრდნობილი ორი ფართო თაღით. ჩრდილოეთის ნავი სამხრეთისაზე ერთნახევარჯერ განიერია და აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. სამხრეთის ნავი სწორკუთხაა. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანაა ჩამონგრეული ნავების კამაროვანი გადახურვა და გამყოფი თაღები; მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები; ეკლესიის აღმოსავლეთ ჩრდილო და დასავლეთ კედლების შემორჩენილ ნაწილს გარედან მიწაყრილი ფარავს. შესასვლელი სამხრეთის ნავის სამხრეთ კედელშია, მისგან მხოლოდ აღმოსავლეთ წირთხლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია მაღალი, გარეთკენ შევიწროებული სწორუთხა სარკმელი, რომლის მარჯვნივ მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია კონქის თაღის ჩრდილო ქუსლი. ნავების გამყოფი თაღების საყრდენი სვეტი გეგმით წრიულია. ნაწყობია ნატეხი ქვით, დასრულებულია ქვიშაქვის ორი ფილისგან შედგენილი კაპიტელით. სამხრეთის ნავის აღმოსავლეთ ბოლოში ნახევარცილინდრული კამარით გადახურული საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში, როგორც ჩანს, მცირე ზომის სარკმელი ყოფილა. ამჟამად კედლის ნაწილი განგრეულია და სარკმლის კვალი აღარ ჩანს. კედლის მთელ სიგრძეზე ნატეხი ქვით ნაგები ტრაპეზია მიშენებული, რომელშიც ერთი მცირე ზომის ნიშია. ერთი პატარა კვადრატული ნიშია საკურთხევლის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში. გარედან ეკლესიის შემორჩენილი კედლები მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 421.