recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
HIP 116454b — „სუპერ-დედამიწა", რომელიც 190 სინათლის წლითაა დედამიწას დაშორებული თევზების თანავარსკვლავედის მიმართულებით. მისი დიამეტრი 32 186 კილომეტრია, მასა კი დედამიწისას 12-ჯერ აღემატება. მეცნიერთა აზრით, ის ან მთლიანად წყლითაა დაფარული, ან „მინი-ნეპტუნია", რომელსაც უზარმაზარი და სქელი ატმოსფერო აქვს. HIP 116454b 13,5 მილიონი კილომეტრითაა დაშორებული თავისი დედავარსკვლავისაგან, რომელიც ნარინჯისფერი ჯუჯაა და მზეზე ოდნავ გრილი და პატარაა. პლანეტის ორბიტალური პერიოდი 9,1 დღეა. მკვლევართა თქმით, პლანეტის დედავარსკვლავთან ასეთი ახლო მანძილი მას სიცოცხლისთვის არასტაბილურს ხდის.  ეგზოპლანეტა კეპლერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა აღმოაჩინა 2014 წლის 18 დეკემბერს.

აღმოჩენა
--------

კეპლერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა ეს ეგზოპლანეტა შენიშნა მანამდე, სანამ 2013 წლის მაისში არასწორი მუშაობის გამო დროებით შეწყდებოდა მისი ფუნქციონირება.


|  |  |
| --- | --- |
|  | „როგორც ფენიქსი აღსდგა ფერფლიდან, კეპლერიც ასევე ხელახლა დაიბადა და აგრძელებს აღმოჩენების გაკეთებას. უკეთესიც, პლანეტა, რომელიც მან აღმოაჩინა, მომდევნო კვლევებისთვის ძალიან ხელსაყრელია" |
|  | (განაცხადა ასტროფიზიკის ჰარვარდ-სმიტსონიანის ცენტრის ასტროფიზიკოსმა ენდრიუ ვანდერბურგმა) |

ვანდერბურგმა და მისმა კოლეგებმა - რომელთაც სპეციალური პროგრამა შექმნეს, რომ შეეგროვებინათ მონაცემები კეპლერის არამდგრადი მდგომარეობის მიუხედავად - შენიშნეს პლანეტის ერთადერთი ტრანზიტი კეპლერის დაკვირვებებისას 9 დღიანი ტესტით, რომელიც თებერვალში მიმდინარეობდა. ასტრონომებმა ეს აღმოჩენა შემდეგ დაადასტურეს HARPS-North სპექტროგრაფით, რომელიც კანარის კუნძულებზე მდებარე Telescopio Nazionale Galileo-ზეა დამონტაჟებული.

კეპლერის მისია
--------------

კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპი (მხატვრის წარმოსახვა)
კეპლერის ტელესკოპი 2009 წლის მარტში გაუშვეს 3,5 წლიან მისიაზე, რათა განესაზღვრა, რამდენად გავრცელებული იყო დედამიწის მსგავსი პლანეტები „ირმის ნახტომის" გალაქტიკაში. ტელესკოპი დღემდე დაუჯერებლად წარმატებით აგრძელებს მისიას. მანდ თითქმის 1000 პლანეტის არსებობა დაადასტურა - ცნობილ ეგზოპლანეტათა ნახევარზე მეტი - ხოლო 3200 კი პლანეტობის „კანდიდატია", რომელთა უმრავლესობა შესაძლოა პლანეტა აღმოჩნდეს.

კეპლერი პლანეტებს „ტრანზიტული მეთოდით" ეძებს. ის აკვირდება მოვლენას, როდესაც პლანეტა ვარსკვლავის წინ ჩაივლის და ვარსკვლავის სიკაშკაშე გარკვეული დროის განმავლობაში შესუსტდება. ასეთი სამუშაო დაუჯერებელ სიზუსტედ მოითხოვს - სწორედ ეს დაკარგა ტელესკოპმა 2013 წლის მაისში.

თუმცა, კეპლერის მკვლევართა ჯგუფმა ადვილად არ დათმო ტელესკოპი. მათ მოიფიქრეს მეთოდი, რითაც შეძლებდნენ კეპლერის სტაბილურობის გაზრდას. მათ ეს მოახერხეს მზის სინათლის წნევის გამოყენებით, შემდეგ დაგეგმეს ახალი მისია, სახელად K2, რომელიც გააგრძელებდა კეპლერის ეგზოპლანეტებზე ნადირობას შეზღუდული სტილით და ასევე შეისწავლიდა სხვა კოსმოსურ ობიექტებსა და ფენომენებს, როგორიცაა აქტიური გალაქტიკები და ზეახალი ვარსკვლავები.

სქოლიო
------

1. ↑  Space.com
2. 1 2  Kepler Proves It Can Still Find Planets
3. ↑  NASA's Exoplanet-Hunting Kepler Space Telescope Gets New Mission
სენ კატაიამა
**სენ კატაიამა** (იაპონ. 片山 潜; დ. 3 დეკემბერი, 1859, სოფ. ჰადეგი, მიმასაკის პროვინცია — გ. 5 ნოემბერი, 1933, მოსკოვი) — იაპონიისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. იელის უნივერსიტეტის (აშშ) დამთავრების (1895) შემდეგ, 1896 დაბრუნდა იაპონიაში და აქტიურად ჩაება სოციალისტური და მუშათა მოძრაობის ორგანიზაციაში. 1900 დაუსწრებლად აირჩიეს II ინტერნაციონალის აღმასკომის ბიუროს წევრად. 1914 პოლიციის რეპრესიების გამო აშშ-ში წავიდა, სადაც მიემხრო ამერიკის სოციალისტურ მოძრაობას, დააარსა იაპონიის მუშების პირველი კომუნისტური ჯგუფები აშშ-ში (1918). 1920 იაპონიურ ენაზე თარგმნა ვ. ი. ლენინის წიგნი "სახელმწიფო და რევოლუცია". პოლიციის დევნის გამო 1921 მექსიკაში წავიდა, იქიდან - საბჭოთა რუსეთში. 1922 აირჩიეს კომინტერნის აღმასკომის წევრად, შემდეგ კომინტერნის აღმასკომის პრეზიდიუმის წევრად. კატაიამა იყო იაპონიის კომპარტიის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი (1922). მონაწილეობდა ბრიუსელისა (1927) და მაინის ფრანკფურტის (1929) ანტიიმპერიალისტურ კონგრესებში. ასევე ამსტერდამის ომის საწინააღმდეგო კონგრესში (1932). დასაფლავებულია წითელ მოედანზე, კრემლის კედელთან.

ლიტერატურა
----------

 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 430-431.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სენ კატაიამას არქივი Marxists Internet Archive-ზე
მემფისის ჯგუფის დიზაინის ავეჯის კოლექცია
**მემფისის ჯგუფი** — გავლენიანი იტალიური დიზაინისა და არქიტექტურის მიმდინარეობა 1980-იან წლებში. ჯგუფი დაარსდა ეტორე სოტსასის ხელმძღვანელობით 1980 წლის 16 დეკემბრის შეხვედრაზე, რომელზეც დათქმული იყო მეორე შეხვედრა 1981 წლის თებერვალში წევრთა პროექტების წარმოდგენით. შედეგი გახდა 1981 წლის დებიუტი მილანის სალონ დე მობილეში, მსოფლიოს ყველაზე პრესტიჟულ ავეჯის სალონში, რასაც კრიტიკოსთა თითქმის ერთხმად მაღალი შეფასება მოჰყვა. ჯგუფის წევრები იყვნენ მარტინ ბედინი, ანდრეა ბრანძი, ალდო კიბიკი, მიშელ დე ლუკი, ნატალი დუ პასქუიე, მიშელ გრავი, ჰანს ჰოლეინი, არატა ისოძაკი, შირო კურომატა, მატეო ტუნი, ხავიერ მარისკალი, ჯორჯ სოვდენი, მარკო ძანინი და ჟურნალისტი ბარბარა რადიჩე. ჯგუფი 1988 წელს დაიშალა.

გავლენა
-------

ჯგუფის მიერ შექმნილი ფერადი ავეჯი მოიხსენიებოდა როგორს: *ექ­სცენ­ტრი­უ­ლი*, *გაუგებარი*, *საზიზღარი* და ბაუჰაუზისა და Fisher-Price-ს (სათამაშოების მწარმოებელი ფირმა) ძალდატანებით შეუღლებას.

მემფისის ჯგუფის ნამუშევრები გახდა კრისტიან დიორის 2011-2012 წლის მაღალი მოდის კოლექციის შთაგონებად.

მოდის დიზაინერი კარლ ლაგერფილდი ასევე აგროვებდა მემეფისის ჯგუფის ნამუშევრებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Memphis-Milano Collection Site
* Memphis-Milano Design Collection
* Memphis Design Group Official Site
* Memphis Design

სქოლიო
------

1. ↑  Pellegrin, Bertrand (January 15, 2012). „Collectors give '80s postmodernist design a 2nd look". San Francisco Chronicle.
2. ↑  Fox, Imogen (July 4, 2011). „Christian Dior shows first haute couture collection since John Galliano Derek Parmer sacking". *The Guardian*. London.
3. ↑  „The Memphis group - love it or loathe it?". *The Guardian*. London. March 22, 2002. ვერტიკალური ხაზი: (`|`) აკლია`|first=`-ში (დახმარება); `|first=`-ს აკლია `|last=` (დახმარება)
**ლიანები** (ფრანგ. liane *მხ. რ*.) — მცენარეები, რომლებსაც რაიმე საყრდენის გარეშე დგომა არ შეუძლიათ. ქართულ ბოტანიკურ ლიტერატურაში ზოგჯერ ამავე მნიშვნელობით იხმარება ტერმინი „ლეშამბოები". 

ლიანების უმეტესობა ყვავილოვანი მცენარეებია; შიშველთესლოვნებიდან ლიანებს გნეტუმის რამდენიმე სახეობა მიეკუთვნება; ლიანები არიან გვიმრანაირთა შორისაც. საყრდენზე მიმაგრების ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ ხვიარა და მცოცავ ლიანებს. ხვიარა ლიანები საყრდენს გარს ეხვევიან; მცოცავი ლიანები კი საყრდენს ემაგრებიან ულვაშებით, განსაკუთრებული ფესვებით, ეკლებით, ქაცვებით და სხვა. საყრდენზე შემოხვევის და ცოცვის უნარი მცენარეებს გამოუმუშავდათ როგორც შეგუება სინათლისათვის ბრძოლაში.

ლიანები გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ სარტყელში (200-ზე მეტი სახეობა), ზომიერ სარტყელში შედარებით ცოტაა (200-მდე სახეობა). საქართველოში ლიანები (ეკალღიჭი, სურო, კატაბარდა, მაყვალი და სხვა) ბევრია კოლხეთის ტყეებში, სადაც ხშირად გაუვალ ბარდებს ქმნის.

კულტურული მცენარეებიდან ლიანებს განეკუთვნება ვაზი, ლობიო, ბარდა, სვია, ვანილი და სხვა. ტროპიკულ ქვეყნებში ლიანებისაგან წნავენ კალათებს, ავეჯს. ფართოდ იყენებენ მწვანე მშენებლობაში (მაგ. ამერიკული უსურვაზი, სურო, ცის ვაზი, პუერარია). ზოგიერთს (მაგ. სატაცურის რამდენიმე სახეობას) ბინებშიც აშენებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხვიარა მცენარეები
* მცოცავი მცენარეები

ლიტერატურა
----------

* *ჩიკვაიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 212.
**მემფისი** (არაბ. ممفس) — ანტიკური ქალაქი ძველ ეგვიპტეში, ქვემო ეგვიპტის ერთ-ერთი პირველი ნომის, ანებ-ჰეტჩის დედაქალაქი. მისი ნანგრევები დღეს თანამედროვე ქალაქ ჰელუანის სიახლოვეს მდებარეობს, კაიროს სამხრეთით.

ლეგენდის თანახმად, რომელიც უკავშირდება ქურუმ მანეთონს, ქალაქი ფარაონმა მენესმა დააარსა დაახლოებით ძვ. წ. 3000 წელს. ძველი სამეფოს პერიოდში ის ეგვიპტის დედაქალაქი იყო და წარმოადგენდა უმნიშვნელოვანეს ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის ანტიკურ ისტორიაში. მას ნილოსის დელტაში სტრატეგიული პოზიცია ეკავა. მემფისის მთავარ ნავსადგურთან განლაგებული იყო სახელოსნოები, ფაბრიკები და საწყობები, რომლებიც სურსათ-სანოვაგესა და სხვა საქონელს მთელი სამეფოს მასშტაბით ანაწილებდნენ. მის ოქროს ხანაში, მემფისი ყვაოდა როგორც რეგიონის სავაჭრო და რელიგიური ცენტრი.

ჰეროდოტეს ცნობით, მემფისიის გარშემო ფარაონმა მენესმა ააგო ჯებირი, რომელსაც უნდა დაეცვა ქალაქი ადიდებული ნილოსის წყლისაგან.

მემფისის მფარველად მიიჩნეოდა ღმერთი პტა, ხელოსნების მფარველი. მისი დიდებული ტაძარი ქალაქის ერთ-ერთი გამორჩეული სტრუქტურა იყო. მისი სახელი ბერძნულად გამოითქმოდა როგორც Aί γυ πτoς (აი გი პტოს), ამიტომ ზოგიერთ ისტორიკოსს მიაჩნია, რომ აქედან იღებს სათავეს ქვეყნის თანამედროვე სახელი ეგვიპტე.

მემფისის ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული მთლიანად ძველი ეგვიპტის ისტორიასთან. მისი დაცემის მიზეზად მიაჩნიათ ეკონომიკური მნიშვნელობის დაკარგვა გვიანდელ ანტიკურ ხანაში, როდესაც ეს ფუნქციები ზღვის სანაპიროზე მდებარე ქალაქმა ალექსანდრიამ გადაიბარა. მემფისის რელიგიური მნიშვნელობა ახ. წ. 380 წელს გამოსული თესალონიკის ედიქტის შემდეგ დაეცა.

ძველი დედაქალაქის ნანგრევები დღეს ცხადად ასახავს მის დიდებულ წარსულს. 1979 წლიდან, გიზის პირამიდების კომპლექსთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. არეალი საზოგადოებისთვის ღიაა, როგორც მუზეუმი ღია ცის ქვეშ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* On the Memphis Theology
* Memphis site (Windows Live)
* Ancient Egypt.org
* Photos of Memphis, University of Chicago დაარქივებული 2013-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* Digital Egypt for Universities
* Photos of Memphis, Egiptomania.com

სქოლიო
------

1. ↑  Herodot: Historien II. S. 99.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ეგვიპტეში ეგვიპტის დროშა |
| --- |
|  |
| 
აბუ-მენა  · თებეს ნაქალაქარი და ნეკროპოლისი  · ისლამური კაირო  · მემფისი და გიზის ნეკროპოლისი  · აბუ-სიმბალის ნუბიური მონუმენტები  · წმინდა ეკატერინეს მონასტერი  · ვადი-ალ-ხიტანი |  |

 |
**მენადირეობა** — მეცხოველეობის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ძვირფასბეწვიაბი ნადირის ტყვეობაში მოშენება ბეწვის მისაღებად. მენადირეობის ობიექტია წაულა, მოშავო-მოვერცხლისფერო მელა, ნუტრია, თახვი, შინშილა, სიასამური.

ყოფილ სსრკ-ში მენადირეობის განვითარება 1928-1929 წლებში დაიწყო. მენადირეობაში სანაშენე მუშაობა ტარდება ტანად დიდი, ნაყოფიერი, სიცოცხლისუნარიანი, ძვირფასბეწვიანი ნადირის გადარჩენა-შერჩევის გზით. სანაშენე მუშაობაში გენეტიკური ხერხების გამოყენებით მიღებული მრავალრიცხოვანი ფერადი ნადირი: 34 ტიპის ფერადი წაულა, რამდენიმე ტიპის ფერადი მელა და ცისფერი ყარსაღი. მელისა და ყარსაღის სამეურნეო, გამოყენების ვადა 9-10 წელია, წაულისა — 5-6, ნუტრიისა — 3-4, სიასამურისა — 12-14.

მენადირეობა, როგორც სამეცნიერო დისციპლინა, ისწავლება უმაღლესი და საშუალო სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებლების ზოოტექნიკურ ფაკულტეტზე.

საქართველოში ბაკურიანი ვერცხლისფერი მელიის საბჭოთა მეურნეობამ 1976 დაამზადა 2681 ვერცხლისფერი მელიის ტყავი, რომლის ღირებულება 272 ათას მანეთს შეადგენდა. მენადირეობის კურსი იკითხებოდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სატყეო ფაკულტეტზე.

ლიტერატურა
----------

* *Ильник Е. Д.* Звероводство, М. 1963;
* *ენუქიძე გ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 569, თბ. 1983
**ლიანა ისაკაძე** (დ. 2 აგვისტო, 1946, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მევილიონე, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1974). თანამედროვეობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მევიოლინეა. იგი ვუნდერკინდებს ეკუთვნოდა. იგი 3 წლის ასაკში გახდა მუსიკოსი. ლიანა ისაკაძე მსოფლიოს ყველა გამოცემაშია შეყვანილი, სადაც საუკუნის საუკეთესო მევიოლინეების შემოქმედება განიხილება. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2016). ბათუმის საპატიო მოქალაქე (2016)

ბიოგრაფია
---------

პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისის ცენტრალურ მუსიკალურ სკოლაში პროფესორ ლეო შიუკაშვილის ხელმძღვანელობით. 1956 წელს (10 წლისა) რესპუბლიკის ფესტივალის ლაურეატი გახდა (I პრემია), 1957 წელს ამიერკავკასიის მუსიკოს შემსრულებელთა I კონკურსის (მცირეწლოვანების გამო პრემია არ ერგო), ხოლო 1961 წელს — საკავშირო კონკურსის ლაურეატი (II პრემია). 1968 წელს დაამთავრა პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის კონსერვატორია (პროფესორ დავით ოისტრახის კლასი). 1971 წლიდან მოსკოვის ფილარმონიის სოლისტია. ისაკაძე მუსიკის შემსრულებელთა მრავალი საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატია (მარგარიტ ლონგისა და ჟაკ ტიბოს სახელობის, პარიზი, 1965, I პრემის; ჩაიკოვსკის სახელობის, მოსკოვი, 1970, III პრემია; სიბელიუსის სახელობის, ჰელსინკი, 1970, I პრემია). 

1965 წლიდან გასტროლებს მართავს საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში. ისაკაძე თანამედროვეობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მევიოლინეა. მისი დაკვრა გამოირჩევა არტისტიზმით, ღრმა მუსიკალურობით, ვირტუოზულობით. მის რეპერტუარშია კლასიკური და თანამედროვე მუსიკის საუკეთესო ნიმუშები. ქართველი კომპოზოტორების მთელი რიგი ახალი ნაწარმოებების (მაგ. ოთარ თაქთაქიშვილის სავიოლინო კონცერტის) პირველი შემსრულებელია. გადაღებულია ფინურ მხატვრულ ფილმში — „სიბელიუსი" (1975). მის შესახებ გადაღებულია იაპონური დოკუმენტური ფილმი (1974). 

გასული საუკუნის 90-იან წლებში მევიოლინეს შემოქმედება მჭიდროდ დაუკავშირდა გერმანიას. 1990 წელს ლიანა ისაკაძემ გერმანიის ქალაქ ინგოლშტადტში ჩაიყვანა საქართველოს კამერული ორკესტრი, რომელიც უკვე მრავალი წელია „ინგოლშტადტის ქართული კამერული ორკესტრის" სახელით მოღვაწეობს. 1992 წელს ინგოლშტადტში ლიანა ისაკაძემ დააარსა თავისი პედაგოგის, დავით ოისტრახის სახელობის მუსიკალური აკადემია. ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია (1979). დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* *საყვარელიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 227.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიანა ისაკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ბათუმის საპატიო მოქალაქე
კუნძულების ფოტოსურათი, ფოტოსურათის მარცხენა ნაწილში ჩანს შუქურა.
**ლიანკურის კუნძულები** (იაპონ. 竹島, **ტაკეშიმა** - *ბამბუკის კუნძულები*, კორ. 독도 [獨島], **დოკდო**;) — იაპონიის ზღვის დასავლეთით მდებარე მცირე კუნძულთა ჯგუფი. კუნძულები მდებარეობენ ჩრდილოეთი განედის 37°14′30" და აღმოსავლეთი განედის 131°52′გრადუსებს შორის. სუვერენიტეტი კუნძულებზე დავის საგანია იაპონიასა და კორეის რესპუბლიკას შორის.. მეორე მსოფლიო ომის დასასრულის შემდეგ კუნძულებს სამხრეთი კორეა მართავს.

იაპონიაში კუნძულების სახელი არის **ტაკეშიმა** (იაპონურად 竹島, *ბამბუკის კუნძულები*), კორეაში კი - **დოკდო** (독도/獨島, *განშორებული კუნძულები*). ინგლისურად კუნძულებს ეწოდებათ **ლიანკურის კლდეები** (ინგლ. Liancourt Rocks). სახელწოდება „ლიანკური" წარმოიშვა ფრანგული ვეშაპმჭერი გემის სახელწოდებიდან - «*Le Liancourt*». სწორედ ამ გემის ეკიპაჟის წევრები გახდნენ პირველი ევროპელები, რომლებმაც აღმოაჩინეს კუნძულები და დაიტანეს ისინი რუკაზე 1849 წელს. რუსეთში კუნძულები იყვნენ ცნობილი „მენელაისა" და „ოლივუცი" სახელებით, XIX საუკუნის რუსული კორვეტის პატივსაცემად.

ლიანკურის კუნძულები შედგებიან ორი დიდი და 35 მცირე კუნძული-კლდისგან. კუნძულების სრული ფართობი შეადგენს 187 450 მ². კუნძულების უმაღლესი მწვერვალი მდებარეობს 169 მეტრის სიმაღლეზე. კუნძულებს არ გააჩნიათ მუდმივი მოსახლეობა, გარდა მცირე კორეული პოლიციური დანაყოფისა, კუნძულის ადმინისტრაციის წარმოამდგენლებისა და შუქურის მომსახურე პერსონალისა.

ადმინისტრაციულად იაპონია კუნძულებს პრეფექტურა სიმანეს ქალაქ ოკინოსიმას ნაწილად მიიჩნევს, ხოლო კორეა - მაზრ ულინის ნაწილად.).

სქოლიო
------

1. ↑  Charles Scanlon «South Koreans vent fury at Japan» *BBC Online*, 18 March 2005
2. ↑  «Liancourt Rocks / Takeshima / Dokdo / Tokto», *Globalsecurity*
3. ↑  არსებობს სახელწოდების რომანიზაციის რამდენიმე სახელი — Dokdo,Tokto,Tokdo,Dokto
4. ↑  *Korea.net* (1999—2006). Dokdo: A Profile დაარქივებული 2008-06-05 საიტზე Wayback Machine.. Retrieved 9 January, 2006.
5. ↑  *Korea.net* (1999—2006). Dokdo: Inhabitants and Visitors დაარქივებული 2008-06-05 საიტზე Wayback Machine.. Retrieved 9 January, 2006.
6. ↑  Корейские географические названия. Сеульский вестник.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2003-05-19. ციტირების თარიღი: 2003-05-19.
* 

**მემორიალური მოედანი** (რუს. Мемориальная площадь) — მემორიალი ქალაქ კონსტანტინოვსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მემორიალი შეიქმნა 1943 წლის იანვარში დიდ სამამულო ომში გერმანელი ფაშისტებისაგან ქალაქის დაცვის დროს დაღუპული ჯარისკაცების, სამოქალაქო ომის პერიოდში ქალაქის გათავისუფლებისას დაღუპულ ჯარისკაცთა პატივისცემის ნიშნად. მემორიალის შემადგენლობაში შედის უცნობი ჯარისკაცის საფლავი. 

მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი კონსტანტინოვსკი, 25 ოქტომბრისა და კომკავშირის ქუჩების გადაკვეთა.

ისტორია
-------

ქალაქ კონსტანტინოვსკის მოედანზე მდებარე მემორიალი წარმოადგენს ძეგლების კომპლექსს, რომელიც ეძღვნება სხვადასხვა დროს ქალაქის გათავისუფლებისა თუ დაცვის დროს დაღუპულ მემორიალებს. ასევე მემორალის ერთ-ერთი ძეგლი ეძღვნება იმ ადამიანებს ვინც წვლილი შეიტანა ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარიის ლიკვიდაციაში. მემორიალური კომპლექსი დაამზადა არქიტექტურული ორგანიზაციების ჯგუფმა: როსტოვის ოლქის არქიტექტურისა და ქალაქდაგეგმარების ჯგუფი - წამყვანი არქიტექტორი იური ზოლოტოვი. 

კომპლექსის ცენტრში დგას სტელა მარადული ცეცხლით. სტელის სიმაღლე არის 12,5 მეტრი, რომელიც დგას ბეტონის კვარცხლბეკზე. სტელა და კვარცხლბეკი რკინა-ბეტონითაა დამზადებული. კვარცხლბეკი მოპირკეთებულია ნაცრისფერი და ვარდისფერი ტუფით. სტელის მარჯვენა მხარეს დამონტაჟებულია საფლავის სიმბოლოები, მასზე ნაცრისფერი ტუფით აწერია „1920" და „1943". 

საფლავის ქვემოთ, რომელსაც აქვს წარწერა „1943" მდებარეობს ძმათა სასაფლაო, რომლებიც დაიღუპნენ 1943 წელს ქალაქ კონსტანტინოვსკის გათავისუფლების დროს. საფლავის წინა მხარეს დაკიდებულია მემორიალური დაფა, რომელზეც წარწერაა 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Воинам, погибших в боях за освобождение г. Константиновска от немецко-фашистских захватчиков в январе 1943 года." |
|  |  |

 კვარცხლბეკზე დამონტაჟებულია მარმარილოს დაფა, რომელზეც 76 დაღუპული ჯარისკაცის სახელებია დაწერილი.

საფლავის ქვემოთ, რომელსაც აქვს წარწერა „1920". ეძღვნება სამოქალაქო ომში დაღუპულ მეომრებს. მემორიალური კომპლექსისი წინა მხარეს მიმაგრებულია მემორიალური დაფა, რომელზზეც წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Бойцам и командирам 2-й Донской стрелковой дивизии, погибшим в боях за Советскую власть 25-26 июля 1920 года." |
|  |  |

 კვარცხლბეკზე მდებარე მემორიალურ დაფაზე კი დაწერიალია: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Здесь покоятся останки бойцов и командиров Красной Армии, погибших при освобождении города в 1920 году." |
|  |  |

1979 წელს მოედანზე დაკრძალეს 1920 წელს დაღუპული ქალაქის დამცველები. 1979 წლის 15 დეკემბერს შედგა ძეგლის საზეიმო გახსნა. 

განცალკევებით მდგომ კვარცხლბეკზე ჰკიდია მემორიალური დაფა, რომელზეც არის წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Константиновцам, исполнившим гражданский долг по ликвидации последствий аварии на Чернобыльской АЭС, от земляков. Апрель 1998 г." |
|  |  |

 ძმათა სასაფლაოზე დაკრძალულია 195 ადამიანი. მემორიალის ტერიტორია კეთილმოწყობილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мемориальная площадь
* Мемориальная площадь. Воинское захоронение დაარქივებული 2017-05-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Венок памяти[*მკვდარი ბმული*]
**ლიანა ტატიშვილი** (დ. 22 ივნისი, 1948, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, მუსიკოსი, პედაგოგი. კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ხაშურის საპატიო მოქალაქე.

ბიოგრაფია
---------

ლიანა ტატიშვილი დაიბადა 1948 წლის 22 ივნისს ქალაქ თბილისში. 1969 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის დიმიტრი არაყიშვილის სახელობის №1 სამუსიკო სასწავლებელი. 1984 წელს გაიარა დახელოვნების კურსები ხალხური შემოქმედების ცენტრში. 1987 წელს წარჩინებით დაამთავრა ლენინგრადის კრუპსკაიას სახელობის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1967 წლიდან მუშაობს ხაშურის ცენტრალურ სამუსიკო სასწავლებელში.
მუშაობდა ხაშურის მუნიციპალიტეტის მრავალ სოფელში, მუსიკის მასწავლებლად. 1972 წლიდან 2019 წლამდე მუშაობდა ქალაქ ხაშურის №9 საჯარო სკოლაში, მუსიკის მასწავლებლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიანა ტატიშვილი - ხაშურის მოამბე
* ქალები საქართველოდან - ლიანა ტატიშვილი

სქოლიო
------

1. ↑  ქალები საქართველოდან - ლიანა ტატიშვილი. womenofgeorgia.ge (4 ნოემბერი, 2020).
2. ↑  ხაშურში კომპოზიტორ ლიანა ტატიშვილის შემოქმედებითი საღამო გაიმართა. www.interpressnews.ge (4 ნოემბერი, 2020).
3. ↑  ლიანა ტატიშვილი. mecxreskola.weebly.com (4 ნოემბერი, 2020).
ხედი მაგიდის მთისკენ კეიპტაუნის ნავსაყუდელიდან
**მაგიდის მთა** (აფრ. Tafelberg; ინგლ. Table Mountain) — მთა, რომელიც მდებარეობს კეიპტაუნის სამხრეთ-დასავლეთით, მაგიდის უბის სამხრეთ ნაპირზე, ქალაქის ერთ-ერთი სავიზიტო ბარათი. ოფიციალურად აღიარებულია ერთ-ერთ ბუნების შვიდ ახალ საოცრებად. მთასთან ახლოს მდებარეობენ ცნობილი მთები: დევილს-პიკი, ლაიონს-ჰიდი და ტუელვ-აპოსლსის მთები. ევროპელთაგან მის შესახებ პირველი ჩანაწერი თარიღდება 1503 წლით (ანტონიუ დი სალდანია).

მაგიდის მთა: ხედი ზღვიდან კეიპტაუნისკენ
მთის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1085 მეტრს. პლატოსებურმა მწვერვალმა სახელწოდება მისცა არა მარტო მთას, არამედ მის მსგავსებსაც, ასევე მის პატივსაცემად ეწოდა მაგიდა მთის თანავარსკვლავედსაც. მთა აგებულია უხეშმარცვლოვანი ქვიშაქვებისაგან, აქვს ციცაბო კალთები, რომლებიც დაფარულია მარადმწვანე ტყეებით და ბუჩქებით. მთის კალთების ფლორა და ფაუნა დაცულია, რადგანაც იქ გვხვდება იშვიათი სახეობები, მათგან ზოგიერთი ენდემურია. მთის მწვერვალზე კლიმატი უფრო ცივი და ქარიანია, ვიდრე კეიპტაუნში, ზამთარში ტემპერატურა შეიძლება დაეცეს 0 °С-ის ქვემოთ.

დღეისათვის მთა გადაქცეულია ტურისტულ ატრაქციონად. მთიდან გაყვანილია საბაგირო გზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Peakware.com დაარქივებული 2015-10-01 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Summitpost.org (ინგლისური)
* პარკის ოფიციალური საიტი მაგიდის მთაზე (ინგლისური)
* საიტი მაგიდის მთის შესახებ (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Peakbagger.com
ვენიდან სისხლის აღების პროცედურა Vacutainer-ის შპრიცით
სისხლისა და სისხლწარმომქმნელი ორგანოების დაავადების დადგენისთვის სისხლის საერთო სურათს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.

სისხლის გამოკვლევათა მონაცემები მრავალი დაავადების შემთხვევაში, სხვა კლინიკურ მონაცემებთან ერთად, დაავადების სწორად ამოცნობის საშუალებას გვაძლევს. ამავე დროს, სისხლის სურათი მიგვითითებს ორგანიზმში მიმდინარე პათოლოგიური პროცესის სიმძიმესა და პროგნოზზე.

სისხლისა და სისხლწარმომქმნელი ორგანოების პუნქტატის ერთდროულ ანალიზს დიდი მნიშვნელობა აქვს დაავადების დიაგნოზის დაზუსტებისათვის, განსაკუთრებით ისეთ შემთხვევაში, როდესაც პერიფერიული სისხლის სურათი არ იძლევა ნათელ წარმოდგენას ავადმყოფის მდგომარეობის შესახებ.

სისხლის ნორმალური შედგენილობა
-----------------------------

ლაბორატორიული ცენტრიფუგა
სისხლი მუქი წითელი ფერის, წებოვანი სითხეა, აქვს მლაშე გემო და ტუტე რეაქცია. მისი ხვედრითი წონაა 1055. სისხლი შედგება პლაზმისა და მასში შემავალი ფორმიანი ელემენტებისაგან.

სისხლის საერთო მასა მთელი ორგანიზმის 1/13-ს შეადგენს. სინჯარაში ან რომელიმე სხვა ჭურჭელში მოთავსებული სისხლი რამდენიმე წუთის შემდეგ დედდება, შემდეგ შედედებული სისხლის კოლტი იკუმშება და მისგან გამოიყოფა შრატი.

სისხლის შრატის მისაღებად უზმოზე ვენიდან იღებენ სისხლს, ათავსებენ მშრალ სინჯარაში და დგამენ თერმოსტატში 37°-ზე 1 საათით; შემდეგ შრატს აცალკევებენ კოლტისგან მინის ჩხირით და გამჭვირვალე შრატის მისაღებად გამოაქვთ სიცივეში.

გამჭვირვალე შრატი რომ უფრო სწრაფად მიიღონ, შედედებულ სიხლს დალექავენ ელექტრონულ ცენტრიფუგაში. მიღებულ შრატს ასხამენ მშრალ სინჯარაში და გამოკვლევამდე ინახავენ მაცივარში ან ბნელ და გრილ ადგილას.

შრატი პლაზმისაგან განსხვავდება იმით, რომ ფიბრინს არ შეიცავს. პლაზმა მოყვითალო ფერის სითხეა და შეიცავს ცილებს, ცხიმებს, ნახშირწყლებს, ჰორმონებს, ფერმენტებს, ელექტროლიტებს და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* Г. И. Назаренко, А. А. Кишкун, «Клиническая оценка результатов лабораторных исследований», г. Москва, 2005 г.
ედუარ-ანრი ავილის De figuris Veneris-ის ერთ-ერთი ილუსტრაცია. მასზე ასახულია კაცი, რომელიც სექსუალურ ფანტაზიებს ხედავს და მასტურბირებს
**სექსუალური ფანტაზია**, იგივე **ეროტიკული ფანტაზია** — წარმოსახვითი სურათი ან ფიქრის ფორმა, რომელიც პიროვნების სექსუალობიდან მომდინარეობს და ქმნის ან აძლიერებს სექსუალურ აღგზნებას. სექსუალური ფანტაზია შეიძლება შეიქმნას პიროვნების წარმოსახვაში ან მეხსიერებაში, მისი გამომწვევი მიზეზი კი შეიძლება იყოს როგორც დამოუკიდებელი, ისე გარე სტიმულაცია, მაგალითად, ეროტიკული ლიტერატურა ან პორნოგრაფია, ფიზიკური ობიექტი ან სხვა ადამიანისადმი სექსუალური მიზიდულობა. ნებისმიერ რამეს, რაც სექსუალურ აღგზნებას იწვევს, ასევე შეუძლია სექსუალური ფანტაზიის გამოწვევა.

სექსუალური ფანტაზიები თითქმის უნივერსალურია და მთელი მსოფლიოს მასშტაბით უამრავ საზოგადოებაშია დაფიქსირებული. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ფანტაზიის ბუნებიდან გამომდინარე, ამ ფანტაზიების რეალობად ქცევა ბევრად უფრო იშვიათია, რაც სოციალური, კულტურული, მორალური და რელიგიური შეზღუდვებითაა განპირობებული. ზოგ შემთხვევაში პიროვნების მიერ სექსუალური ფანტაზიების განხილვაც კი ტაბუდადებულია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფეტიში
* პარაფილია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სექსუალური ფანტაზიები და ფეტიშები

სქოლიო
------

1. ↑  Leitenberg & Henning 1995, p. 470.
2. ↑  Leitenberg, H.; Henning, K. (1995). „Sexual fantasy". *Psychological Bulletin*. **117** (3): 469–496. doi:10.1037/0033-2909.117.3.469. PMID 7777650.
3. ↑  Kasemy, Z; Desouky, D. ES; Abdelrasoul, G (2016). „Sexual fantasy, masturbation and pornography among Egyptians". *Sexuality & Culture*. **20** (3): 626–638. doi:10.1007/s12119-016-9346-1. S2CID 147262359.
**საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარში, საქარქედზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტების წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის თლილი ქვებია ჩართული. სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში სწორკუთხა კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდს და დარბაზს დაბალი კედელი ყოფს, რომლის შუაში ვიწრო გასასვლელია მოწყობილი. დარბაზი ისრული ფორმის სხმული კამარითაა გადახურული. მსგავსი მოხაზულობისაა აფსიდის თაღიც.

ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, კაპიტალური კედლით მინაშენი გაყოფილია ორ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო კარით უკავშირდება. მინაშენის აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკში ჩანს წრიული გვირაბის დასაწყისი. გადმოცემით, გვირაბი ეკლესიის მახლობლად მდგარ კოშკს უკავშირდებოდა. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ჭვარტლით დაფარული შელესილობის ნაწილები - ხუცურით შესრულებული წარწერების ფრაგმენტებით. მინაშენის დასავლეთ ნაწილზე დაშენებულია შირიმისა და აგურის შერეული წყობით ნაგები ექვსწახნაგა სამრეკლო.

ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელი დაგვირგვინებულია რელიეფური თავსართით, რომელსაც წრეში მოქცეული და მაღალ ფეხზე დაყრდნობილი, ბოლოებგაგანიერებული ჯვარი ადგას.

ეკლესიიდან აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, რიყის ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა ორსართულიანია კოშკი დგას. კოშკის პირველი სართულის კედლები ყრუა. დაბალი, სწორკუთხა კარი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული.

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 270.
ქეით ბენდერი
**სისხლიანი ბენდერები** (ინგლ. Bloody Benders) — სერიული მკვლელების ოჯახის მეტსახელი, რომლებიც ფლობდნენ პატარა მაღაზიასა და სასტუმროს 1872–1873 წლებში ლაბეთ ქაუნთიში, (კანზასი). ოჯახი შედგებოდა ოთხი წევრისგან: ჯონ ბენდერი, მისი მეუღლე ელვირა, ვაჟი ჯონ უმცროსი და ქალიშვილი ქეითი. ცნობილია, რომ ქეითი ძალიან ლამაზი იყო. იგი თავს ასაღებდა მკურნალად და მედიუმად. ქეით ბენდერი მიიჩნევა ოჯახის მამოძრავებელ ძალად, სწორედ მისი შთაგონებით სჩადიოდნენ მისი ოჯახის წევრები მკვლელობებს.

მკვლელობის მეთოდი
-----------------

ბენდერებს სახლში ჰქონდათ ერთი დიდი ოთახი, რომელიც გაყოფილი იყო ფარდით. თუ სტუმარი მდიდარი იყო, მაშინ ისინი საპატიო სავარძელში დაჯდომას შესთავაზებდნენ, რომელიც ზურგით იდგა ჩამოფარებული ფარდისკენ. ქეითი ართობდა სტუმარს, ამ დროს კი ჯონ ბენდერი და მისი ვაჟიშვილი მას უკნიდან ეპარებოდნენ და თავში ბლაგვი საგნის ჩარტყმით კლავდნენ. გვამს სარდაფში ძარცვავდნენ და შემდეგ იქვე ბაღჩაში მარხავდნენ.

ბენდერების აღსასრული
--------------------

1873 წლის გაზაფხულზე, ბენდერების სასტუმროში გაჩერდა დოქტორი უილიამ იორკი. გამომგზავრებამდე დოქტორმა იორკმა თავის ძმას დაუბარა რომ ბენდერების სასტუმროში გაჩერებას აპირებდა. 

ბენდერების სახლი
1873 წლის 4 მაისს მას შემდეგ რაც დოქტორი იორკი სახლში არ დაბრუნდა, მისი ძმა პოლკოვნიკი იორკი მივიდა ბენდერების სასტუმროში და თავისი ძმა იკითხა, ბენდერებმა უპასუხეს რომ ის არ გაჩერებულა მათთან და შესაძლოა ის გზად ინდიელებს გადაყროდა. პოლკოვნიკისთვის დამაჯერებელი აღმოჩნდა ბენდერების ვერსია და მან სასტუმროში სადილად დარჩენა გადაწყვიტა.

სადილის შემდეგ პოლკოვნიკმა იორკმა ოთახში, ძირს დაგდებული ოქროს მედალიონი შენიშნა, როდესაც მან მედალიონი გახსნა იქ მისი ძმის ქალიშვილისა და მეუღლის სურათი ნახა. პოლკოვნიკი ჩუმად გაიპარა და მეორე დილას დაბრუნდა შერიფის და რამდენიმე პოლიციელის თანხლებით, მაგრამ ბენდერები იქ აღარ დახვდათ, ისინი გაიქცნენ.

ჩხრეკის შედეგად ბენდერების მიწაზე აღმოაჩინეს 12 გვამი.

დღემდე უცნობია რა ბედი ეწია ბენდერების ოჯახს, გავრცელდა ჭორები იმის შესახებ რომ სოფლის მაცხოვრებლებმა ისინი დაიჭირეს და დახვრიტეს, ქეითი ცოცხლად დამარხეს, მაგრამ ეს ცნობა არ დასტურდება.
მზეჭაბუკ ათაბაგის ციხე-დარბაზი  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო
**მზეჭაბუკ ათაბაგის ციხე-დარბაზი**, *ჭაბუკის ციხე* (თურქ. Erkek kalesi) — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ციხე-დარბაზი დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე. 

ციხე-დარბაზი კოლა-ოლთისში მოგზაურობის დროს უნახავს ექვთიმე თაყაიშვილს, რომელიც გვაძლევს მის სრულ აღწერილობას. მისი მონაცემებით ციხე-დარბაზი მდებარეობს იქ სადაც მდინარე დემურ-კიშლა ერთვის ბარდუსის წყალს (ბარდუს-ჩაი), ვიწრო, გრძელ ტერასზე. ციხესიმაგრეში ყველაზე უკეთ დაცული იყო სასახლის ერთნავიანი ეკლესია. ეკლესიის თაღი ჩამოქცეულია. შესასვლელი აქვს სამხრეთით, ფანჯრები აღმოსავლეთით, დასავლეთით და სამხრეთით. კარი შემკული ყოფილა მდიდრული ჩუქურთმებით და ნახევარწრიული კამარით, რომლის ქვეშაც ქვაზე ღვთისმშობლის ფიგურა ყოფილა ყრმით. კარის მარჯვნივ ხუთ დიდ ქვაზე დიდრონი გადაბმული ასომთავრულით ნაკლულოვანი წარწერა ყოფილა


|  |  |
| --- | --- |
|  | „...ამ ეკლესიის აღმშენებელ[სა ათაბაგსა პა]ტრონსა მზეჭაბუკს დღეგრძელობით შეუნდვნენ ღმერთმან[1]." |
|  |  |

ექვთიმე თაყაიშვილის აზრით წარწერა უნდა ეკუთვნოდეს მზეჭაბუკ ათაბაგს, ყვარყვარე II-ის ძეს, რომელიც გარდაიცვალა 1516 წელს. 

ციხესიმაგრესთან მისასვლელი მხოლოდ აღმოსავლეთის მხრიდან არის.

ლიტერატურა
----------

* დაბრუნება, ტ. 1, თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს, თბ. 1991
* გივიაშვილი ი. ბარდუსის ხეობის არქიტექტურული მემკვიდრეობის წინასწარი მიმოხილვა, სამეცნიერო პარადიგმები, თბ. 2009

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Erkek Castle

სქოლიო
------

1. ↑  დაბრუნება, ტ. 1, თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და ჩანგლში 1907 წელს, თბ. 1991, გვ. 340
**საქართველოს ჰელსინკის კავშირი – ეროვნული აღორძინება**, *საქართველოს ჰელსინკის კავშირი* — თანამოაზრეთა პოლიტიკური გაერთიანება, საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას მიერ საქართველოში 1976 წელს შექმნილი ჰელსინკის ხელშეკრულებისათვის ხელშემწყობი ჯგუფის, შემდგომ „საქართველოს ჰელსინკის კავშირისა" და მოგვიანებით მისი საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ორგანიზაციად გარდაქმნის შედეგად ჩამოყალიბებული ორგანიზაციის საქმიანობისა და ტრადიციების გამგრძელებელი და სამართალმემკვიდრე. კავშირი მოქმედებს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე და შექმნილია განუსაზღვრელი ვადით.

„საქართველოს ჰელსინკის კავშირი – ეროვნული აღორძინება" არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, აქვს საკუთარი სიმბოლიკა, ბეჭედი, შტამპი, სამკერდე ნიშანი, ბლანკი კავშირის სიმბოლიკის გამოსახულებით და ანგარიში ბანკში.

კავშირი თავის საქმიანობას წარმართავს საქართველოს კონსტიტუციის, კანონმდებლობის, საერთაშორისო სამართლის შესაბამისი ნორმებისა და წესდების საფუძველზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ჰელსინკის კავშირი – ეროვნული აღორძინება
* ოფიციალური საიტი
მენაის დაკიდული ხიდი
2005 წელს აღდგენის შემდეგ
1840-იანი წლების ფაიფურის თეფშზე გამოსახული ხიდი
**მენაის დაკიდული ხიდი** (ინგლ. Menai Suspension Bridge, უელს. Pont Grog y Borth), დაკიდული ხიდი, რომელიც კუნძულ ანგლესის უელსის სანაპიროსთან აკავშირებს. თომას ტელფორდის პროექტის ხიდი 1826 წელს აშენდა და ერთ-ერთი პირველი თანამედროვე ტიპის დაკიდული ხიდია მსოფლიოში.

მშენებლობა
----------

ხიდის აგებამდე კუნძულს მთავარ მიწასთან ფიქსირებული დამაკავშირებელი საშუალება არ ჰქონდა. კუნძულთან დაკავშირება მხოლოდ ბორნით შეიძლებოდა (ან დიდი გაჭირვებით ფეხით, მიქცევისას). 1800 წლის კავშირის ედიქტით ირლანდიაში ტრანსპორტის საჭიროება უფრო აქტუალური გახდა, და ვინაიდან ჰოლიჰედი ერთ-ერთი მთავარი ტერმინალი იყო დუბლინისთვის, გადაწყდა, რომ ხიდი აუცილებელი იყო.

ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე სატრანსპორტო მიმართულების გაუმჯობესება თომას ტელფორდს დაევალა. მისი პროექტის მთავარი ასპექტი მენაის სრუტეზე დაკიდული ხიდის მშენებლობა იყო. ხიდის დიზაინი მოქცევისას სრუტეზე 100 ფუტი სიმაღლის გემების გატარების საშუალებას იძლეოდა.

ხიდის მშენებლობა 1819 წელს დაიწყო სრუტის ორივე მხარეს კოშკების დადგმით. ახლომდებარე პენმონის კირქვით ნაგები კოშკები შიგნით ფუტურო იყო და სიმაგრისთვის დიაგონალური კედლები ჰქონდა დამატებული. შემდეგ დამზადდა თექვსმეტი უზარმაზარი ჯაჭვური კაბელი. თითოეული მათგანი 935 ტონა რკინის ზოდებისგან შედგებოდა, და მათ 176 მეტრის გაშლა უნდა გაემაგრებინათ. დაჟანგვის თავიდან ასაცილებლად, ყოველი კაბელი თავდაპირველად სელის ზეთში ამოავლეს. 

ხიდი დიდი ზარზეიმით გახსნეს 1826 წლის 30 იანვარს. მან ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე 36-საათიანი მგზავრობა 9 საათამდე შეამცირა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მედალი „ნამგალი და ურო"
**სოციალისტური შრომის გმირი** (რუს. Герой Социалистического Труда) — საპატიო წოდება ყოფილ სსრ კავშირში, წარჩინების უმაღლესი ჯილდო შრომითი საქმიანობისათვის. დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1938 წლის 27 დეკემბრის ბრძანებულებით. ანიჭებდა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი იმ პირებს, რომლებმაც თავიანთი ნოვატორული საქმიანობით ხელი შეუწყვეს სსრკ მრეწველობის, სოფლის მეურნეობას, კულტურას თუ მეცნიერების აღმავლობას. სოციალისტური შრომის გმირს გადაეცემოდა სსრკ-ის უმაღლესი ჯილდო — ლენინის ორდენი, ოქროს მედალი „ნამგალი და ურო" და სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოთა პრეზიდიუმის სიგელი. ორგზის სოციალისტური შრომის გმირს თავის სამშობლოში აუგებდნენ ბრინჯაოს ძეგლს. სოციალისტური შრომის გმირის ჩამორთმევა შეეძლო მხოლოდ სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს.

საქართველოს სსრ
---------------

საქართველოს სსრ-ში 1282 შრომის გმირი იყო მათგან ორგზის შრომის გმირები (1948, 1951) იყვნენ: ანთიმოზ როგავა, პროკოფი სვანიძე და თამარ ყუფუნია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 494.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. საქართველოს სსრ, თბ. 1981. — გვ. 347.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სინათლის წელიწადი**. |

**სინათლის წელიწადი** — ქართული პროგრესული და სიმფონიური როკ-ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 2004 წელს.

სახელწოდება
-----------

ჯგუფის სახელწოდება დაკავშირებულია ქართველი მწერლის — ოთარ ჭილაძის პოემასთან „სინათლის წელიწადი" (1967).

ისტორია
-------

როკ კანტატა „თაობა XXI" (2006)
ჯგუფი „სინათლის წელიწადი" ჩამოაყალიბა გიგი გეგელაშვილმა 2004 წელს, თუმცა როკ-ჯგუფის ჩამოყალიბებას და საკომპოზიტორო მოღვაწეობას გიგი უკვე 2000 წლიდან იწყებს. 2001 წელს გიგიმ დაწერა სიმღერები კონცეპტუალური ალბომისთვის და ჩამოაყალიბა თავდაპირველი ჯგუფი პირობითი სახელწოდებით „საბა" შემდეგი შემადგენლობით: გიგი გეგელაშვილი (ვოკალი), დავით ყეინაშვილი (კლავიში), ლაშა ივანიაშვილი (გიტარა) და ზაზა ცერცვაძე (დასარტყამი). შემდგომ წლებში ჯგუფის შემადგენლობა რამდენიმეჯერ იცვლება.

2004 წლის 8 აპრილს ჯგუფი ატარებს კონცერტ-პრეზენტაციას თბილისის მერიის შენობაში. ჯგუფს ერქმევა საბოლოო სახელწოდება: „სინათლის წელიწადი". ამავე წელს ჯგუფმა ჩაწერა თავისი პირველი მუსიკალური დისკი, კონცეპტუალური საკონცერტო ალბომი სახელწოდებით „გზა ცისკენ".

*„ეს არის პროგრესული როკი, გნებავთ ავანგარდულიც, რომელიც ინტელექტუალურ მუსიკად მიიჩნევა და ინსტრუმენტალიზმისა და ვოკალის თანაბარ სინთეზს წარმოადგენს. შემოქმედის მთავარი დანიშნულება ისაა, რომ მსმენლის გემოვნება აამაღლოს და არა თავად დავიდეს მასის გემოვნების დონემდე"* - მუსიკოსი კაკო ვაშალომიძე ალბომის შესახებ.
„სინათლის წელიწადმა" შექმნა როკ კანტატა სახელწოდებით „თაობა XXI" და შეასრულა იგი პირველად 2006 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში სიმფონიურ ორკესტრთან, კაპელასთან და სოლისტ მომღერლებთან ერთად, სულ 150 მუსიკოსის მონაწილეობით. როკ კანტატა „თაობა XXI" განმეორებით შესრულდა 2009 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრში, გაკეთდა კონცერტის ვიდეო და აუდიო ჩანაწერი, რომელიც გამოცემულ იქნა ჯგუფის მეორე საკონცერტო ალბომის სახით.

დისკოგრაფია
-----------

##### საკონცერტო ალბომები

* *გზა ცისკენ* (2004)
* *როკ კანტატა* (2009)

##### სტუდიური ალბომები

* *Steps to Life* (2015)

შემადგენლობა
------------

* გიგი გეგელაშვილი - ავტორი, მუსიკალური/მხატვრული ხელმძღვანელი, ვოკალი, კლავიშები, ფლეიტა, აკუსტიკური გიტარა
* გიორგი ღამბაშიძე - კლავიშები
* გუჯა მჭედლიშვილი - ელ. გიტარა
* კობა მანჯგალაძე - ელ. გიტარა
* გია სურგულაძე - ბას გიტარა
* გიორგი ლომიძე - დასარტყმელი საკრავები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Facebook-ის ოფიციალური გვერდი
* გვერდი MySpace-ზე
* მოსმენა YouTube-ზე
**სინაფსი** (ბერძნ. synapsis — შეერთება, კავშირი) — ნეირონის კონტაქტის ადგილი მეორე ნეირონთან, კუნთთან ან სხვა ორგანოსთან, რომლის საშუალებითაც ხდება აგზნების ან შეკავების გადაცემა. 

აგზნება ან შეკავება გადაეცემა მხოლოდ ერთი მიმართულებით, კერძოდ, ნეირონის სინაფსური დაბოლოებიდან (პრესინაფსიდან) მეორე ნეირონის სხეულზე, მის მორჩებზე ან ეფექტორული ორგანოს მემბრანაზე (პოსტსინაფსზე). პრესინაფსურ და პოსტსინაფსურ მემბრანებს შორის არს **სინაფსური ნაპრალი**. რომლის სიგანე სხვადასხვა სინაფსში რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ ანგსტრემამდე მერყეობს. სინაფსის პრესინაფსური დაბოლოება, როგორც წესი, ნეირონის აქსონის გაფართოებული ნაწილისგან შედგება. აქ თავმოყრილია მიტოქონდრიების დიდი რაოდენობა, რაც მეტყველებს აქ მიმდინარე პროცესების მაღალ ენერგეტიკულ აქტივობაზე. არსებობს ამგზნები სინაფსები რომლებშიც ხდება პოსტსინაფსთა პოლარიზაცია, და შემაკავებელი სინაფსები, რომლებშიც მიმდინარეობს პოსტსინაფსური მემბრანის ჰიპერპოლარიზაცია. 

ცხოველთა უმრავლესობაში აგზნების ან შეკავების სინაფსური გადაცემა სპეციალური ქიმიური ნივთიერებების - მედიატორების საშუალებით ხდება. ასეთ სინაფსებში პრესინაფსურ დაბოლოებაში მოთავსებულია მედიატორით გავსებული ბუშტუკები - ვეზიკულები. მედიატორი სინაფსურ ნაპრალში ვეზიკულებიდან მცირე ულუფების, ქვანტების სახით გამოიყოფა პრესინაფსულ დაბოლოებაში სპაიკური პოტენციალის აღმოცენებისას. მედიატორის გამოყოფა პრესინაფსის მცირედი დეპოლარიზაციის დროსაც ხდება. ასეთ შემთხვევაში გამოყოფილი მედიატორის რაოდენობა მხოლოდ მინიატიურულ პოსტსინაფსურ პოტენციალებს იწვევს და ეფექტიანი გადაცემა არ ხდება. სინაფსურ ნაპრალში გამოყოფილი მედიატორი პოსტსინაფსურ მემბრანაზე სპეციფიკურად მოქმედებს. ყოველი სინაფსი შეიცავს მხოლოდ ერთი სახის მედიატორს, ხოლო ამ უკანასკნელის მოქმედება განპირობებულია პოსტსინაფსური მემბბრანის ქიმიური თავისებურებებით. მაგალითად: მედიატორი აცეტილქოლინი ჩონჩხის კუნთებზე ამგზნებად მოქმედებს, ხოლო გულის კუნთზე - შემაკავებლად. სინაფსში ინფორმაციის მედიატორულ გადაცემას უზრუნველყოფს რთული ქიმიური გარდაქმნების ციკლი. ერთი მხრივ, პრესინაფსულ დაბოლოებაში ყოველთვის ხდება მედიატორის საკმარისი მარაგის სინთეზი, ხოლო, მეორე მხრივ, სინაფსურ ნაპრალში არსებობს სპეციალური ნივთიერება, რომელიც მედიატორის სწრაფ დაშლას იწვევს და ამით უზრუნველყოფს გადაცემის ხანმოკლე მიმდინარეობას. აცეტილქოლინისთვის ასეთ ნივთიერებას წარმოადგენს აცეტილქოლინესთერაზა. ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში დადგენილია რამდენიმე სახის ამგზნები მედიატორი: აცეტილქოლინი, სერიტონინი, ნორადრენალინი და სხვა. ნავარაუდევია აგრეთვე ზოგიერთი ამინომჟავას როგორც სპეციალური შემაკავებელი მედიატორის როლი. ასეთებია გამა-ამინომჟავა, გლიცინი და ტაურინი. ქიმიურ სინაფსში გადაცემის მედიატორულ ბუნებას ადასტურებს სინაფსური დაყოვნება.

გარდა ქიმიური სინაფსისა, ზოგიერთ უხერხემლო ცხოვველში (კიბოსნაირებში, რგოლოვან ჭიებში) დადგენილია ისეთი სინაფსის არსებობა, სადაც ინფორმაციის გადაცემა უშუალოდ ელექტრული დენის მოქმედებით ხორციელდება. ასეთ სინაფსში სინაფსური დაყოვნება პრაქტიკულად ნულის ტოლია. გარდა წმინდა ქიმიური და ელექტრული სინაფსებისა ვარაუდობენ ისეთი სინაფსის არსებობასაც, სადაც გადაცემა შეიძლება ორივე გზით.
დმიტრი ვრუბელი, გრაფიტი ბერლინის კედელზე
**სოც-არტი** (რუს. Соц-арт) — პოსტმოდერნისტული ხელოვნების ერთ-ერთი მიმართულება, ჩამოყალიბებული საბჭოთა კავშირში 1970-იან წლებში, ე. წ. ალტერნატიული კულტურის ჩარჩოებში, რომელიც იმ პერიოდის სახელმწიფო იდეოლოგიას ეწინააღმდეგებოდა.

სოც-არტი წარმოიშვა, როგორც პაროდია ოფიციალურ საბჭოთა ხელოვნებასა და, ზოგადად, მასკულტურის თანამედროვე სახეებზე, რაც გამოიხატა მის ირონიულ სახელწოდებაშიც, რომელშიც გაერთიანდა სოცრეალიზმისა და პოპ-არტის ცნებები. საბჭოთა პოლიტ-აგიტაციის მოტივებზე შექმნილი საბჭოთა ხელოვნების ოდიოზური კლიშეების, სიმბოლოებისა და სახეების გამოყენებითა და გადამუშავებით, სოც-არტი ცდილობდა მათში ნამდვილი არსი წარმოეჩინა და გაეთავისუფლებინა მაყურებელი იდეოლოგიური სტერეოტიპებისგან. ირონია, გროტესკი, თავისუფალი ციტირება, მრავალფეროვანი ფორმების გამოყენება (ფერწერიდან სივრცულ კომპოზიციებამდე) გახდა ამ მიმართულების თვალშისაცემი, ეკლექტური მხატვრული ენის საფუძველი.

სოც-არტის შემქმნელებად ითვლებიან მოსკოველი მხატვრები ვიტალი კომარი და ალექსანდრ მელამიდი, რომელთა გარშემო 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდა თანამოაზრე მხატვართა წრე. სხვადასხვა დროს ამ გაერთიანებაში იყვნენ ალექსანდრ კოსოლაპოვი, ლეონიდ სოკოვი, დმიტრი პრიგოვი, ბორის ორლოვი, ჯგუფების "გნეზდო" და "მუხომორი" წევრები. 

მიმდინარეობამ 1990-იან წლებამდე იარსება - ამ პერიოდში განვითარებულმა პოლიტიკურმა სიტუაციამ მათი იდელოგოიური საწყისები არააქტუალური გახადა.

წყაროები
--------

* Мировое искусство. Иллюстрированная энциклопедия.
* *Карасёва М.* Соц-арт начинает и выигрывает // Культура. — 2007. — 18 сент.
**Schützenpanzer Marder 1** (გერმანული წარმოთქმა: [ˈʃʏt͜sn̩ˌpant͜sɐ ˈmaʁdɐ ˈaɪ̯ns]; შემოკლებით **Marder**, (**„მარდერი"**, ქართ. კვერნა)) — გერმანული წარმოების ქვეითთა საბრძოლო მანქანა, გამოიყენება ბუნდესვერის პანცერგრენადიერების ქვედანაყოფების მიერ და გერმანული არმიის ძირითად საბრძოლო მანქანად ითვლება 1970 წლიდან დღემდე. მისი შექმნა დასავლეთ გერმანიის ჯავშანსატანკო ინდუსტრიის ხელახალი მშნებლობის ნაწილი იყო და წარმატებულ პროექტად მიიჩნევა. 

თავდაპირველ ვარიანტებს გააჩნდა სრულად დისტანციური მართვის ტყვიამფრქვევის მოდული უკანა ნაწილზე და საცეცხლე ჭრილები ორივე მხარეს ქვეითებისთვის, თუმცა, მოგვიანებით, აღნიშნული და სხვა რამდენიმე თვისება თანამედროვე ქვეითთა საბრძოლო მანქანების სტანდარტების შესაბამისად შეიცვალა. ტყვიამფრქვევი შეწყვილებული სახის გახდა, ხოლო საცეცხლე ჭრილები ჩაიკეტა და შეიჯავშნა. ზოგადად, იგი მარტივი მოხმარების, კონვენციური მანქანაა ერთი ფართო, უკანა შესასვლელით და სამი ზედა ლუქით, რომლებიდანაც ეკიპაჟს ცეცხლის წარმოება შეუძლია. 

1970 წელს დასავლეთ გერმანიის არმიამ დაახლოებით 2 100 ერთეული „მარდერი" მიიღო, თუმცა, იმ დროისათვის მათი ექსპორტი არ მომხდარა. როცა დასავლეთ გერმანიის არმიამ ძველი მანქანების ჩამოწერა დაიწყო, 200 ერთეულის შეძენის სურვილი ჩილეს მთავრობამ გამოთქვა, ხოლო 450 ერთეულის შეძენას განიხილავდა საბერძნეთი. არგენტინა შედარებით მარტივ, ადგილობრივი წარმოების ვარიანტს იყენებს, VCTP მარკით და შეიარაღებაში იმავე პლატფორმაზე აწყობილი რამდენიმე სხვა მანქანაც ჰყავს.

Marder 1-ის შემცვლელად 1990-იან წლებში Marder 2 განიხილებოდა, თუმცა, პროექტი ჩაიშალა და სანაცვლოდ, 2015 წელს შეიარაღებაში ახალი საბრძოლო მანქანა, Puma მიიღეს. Marder-ის Puma-თი ჩანაცვლების პროცესი ამჟამადაც მიმდინარეობს.

შექმნა
------

სქოლიო
------
**მზია მილაშვილი** (დ. 1959, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი და 1989 წელს მოსკოვის საცხოვრებლის ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტების ცენტრალურ სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურა. 

1982-1986 წლებში მუშაობდა სოხუმში, „საქსახლკოლმშენპროექტის" აფხაზეთის და ს. ი. „საქსოფლმშენსახპროექტის" სოხუმის ფილიალებში ჯერ არქიტექტორის, მერე უფროსი არქიტექტორის თანამდებობაზე. ამ პერიოდში მისი ავტორობით და თანაავტორობით შეიქმნა სოხუმის ეთრზეთების ფაბრიკის, ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ჭლოუს საშუალო სკოლის, აბრსკილის მღვიმის ადმინისტრაციული შენობების გამწვანება, ასევე სხვა პროექტები. 1995 წლიდან ის პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწევა. თავდაპირველას საქართველოს სახელმწიფო აგრარულ უნივერსიტეტის სატყეო-სამეურნეო ფაკულტეტზე მუშაობს, სადაც ახლად შექმნილი „მწვანე მშენებლობის არქიტექტურის" სპეციალობისთვის შეადგინა სასწავლო გეგმები, პროგრამები და სალექციო კურსები მთელი რიგი დისციპლინებისთვის. 1996 წლიდან ის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ინსტიტუტში იწყებს მოღვაწეობას. აქ ჯერ მოწვეული პედაგოგის, ხოლო 1999 წლიდან ამავე ინსტიტუტის ინტერიერისა და დიზაინის კათედრის დოცენტის თანამდებობაზე მუშაობს. 2006 წელს ის არქიტექტურის, ურბანისტიკია და დიზაინის ფაკულტეტზე სრული პროფესორის თანამდებობას იკავებს. 2007 წელს მზია მილაშვილი დაინიშნა არქიტექტურის, ურბანისტიკია და დიზაინის ფაკულტეტის არქიტექტურის საფუძვლებისა და თეორიის დეპარტამენტის უფროსად. პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობასთან ერთად ის აქტიურად განაგრძობს პრქტიკულ და შემოქმედებით მუშაობას არქიტექტურს დარგში, არის ავტორი მთელი რიგი არქიტექტორული პროექტებისა, მათ შორისაა: კ. ჩაჩავას სახელობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შენობის რეკონსტრუქციის პროექტი, ვაშლოვანის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციული შენობის პროექტი და სხვა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* თბილისის არქიტექტურის და ქალაქთმშენებლობის თანამედროვე პრობლემები: სამეცნ. კონფერენციის თეზისები, თბ. სტუ, 2010, გვ. 50 ISBN 9789941148385
* მეთოდური მითითებები არქიტექტურის, ურბანისტიკისა და დიზაინის ფაკულტეტის ბაკალავრებისათვის, თბ. სტუ, 2009, გვ. 24 ISBN 9789941145445
* საცხოვრებელი სახლი-სასტუმრო საქართველოს საკურორტო განაშენიანებისათვის: მეთოდ. მითითება, თბ. სტუ, 2008, გვ. 15 ISBN 9789941142321

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები, თბ. 2008, გვ. 105-106

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მზია მილაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
'პუბლიუს კორნელიუს სციპიონი
**პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკელი** (დ. ძვ. წ. 235 — გ. ძვ. წ. 183) — რომაელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე, წარჩინებული პატრიციული ოჯახიდან, მეორე პუნიკური ომის გმირი. კანეს ბრძოლაში (ძვ. წ. 216 წელი) თავი ისახელა, როგორც სამხედრო ტრიბუნმა. ძვ. წ. 213 წელს ედილად აირჩიეს. ძვ. წ. 210-205 წწ. პროკონსული, წარმატებით იბრძდა ესპანეთში კართაგენელების წინააღმდეგ. ძვ. წ. 205 წელს კონსულად აირჩიეს. ძვ. წ. 204 წელს აფრიკაში გადასხა 30 ათასიანი არმია და გაანადგურა კართაგენელთა და ნუმიდიელთა ჯარები. კართაგენის ხელისუფლებამ იტალიიდან გაიწვია ჰანიბალი. ძვ. წ. 202 წელს ჰანიბალი და სციპიონი ერთმანეთს გადამწყვეტ ბრძოლაში შეხვდნენ ზამასთან. სციპიონმა გაიმარჯვა. ძვ. წ. 199 წელს ცენზორად და სენატის პრინცეფსად, ძვ. წ. 194 წელს კი კვლავ კონსულად აირჩიეს. სციპიონის განუზომელმა ავტორიტეტმა და ძალაუფლებამ შეაშფოთა რესპუბლიკელთა ბანაკი. მასში ერთპიროვნული ძალაუფლების მაძიებელი ტირანი დაინახეს და მის დასაკნინებლად „საქმეების" შედგენა დაიწყეს. შეურაცხყოფილმა სციპიონმა რომი მიატოვა და ლიტერნუმში, საკუთარ ვილაში, გადავიდა სამუდამო საცხოვრებლად. იყო თავისი დროის ფრიად განსწავლული ადამიანი, ბერძნული ენისა და კულტურის დიდი მცოდნე და თაყვანისმცემელი.

ლიტერატურა
----------

* *სანიკიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 625.
მასალი

  

**მასალი** (აზერბ. Masallı) — ქალაქი აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მასალის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მასალიმ ქალაქის სტატუსი მიიღო 1960 წელს. ის მდებარეობს ლენქორანის დაბლობში, მდინარე ვილიაშჩაიზე, მასალის რკინიგზის სადგურიდან 18 კილომეტრში და ბაქოდან 259 კილომეტრში.

ისტორია
-------

ძველად, თანამედროვე მასალას ტერიტორია იყო მანნას, ატროპატენას. აღნიშნული ტერიტორია XVIII საუკუნის შუა წლებიდან, ლენქერანის სახანოს შემადგენლობაში შედიოდა.

ეტიმოლოგია
----------

დასახლება დაარსდა სამხრეთ აზერბაიჯანში, მასალის მაგალის ემიგრანტების მიერ .

ირანში (გილანი) დაფიქსირებულია ადგილების სახელები მასალი, რომლებიც მდებარეობს ირანელი თალიშების საცხოვრებელ ზონაში .

სახელის მასალის წარმოშობის შესახებ სხვა ვერსიებიც არსებობს. ერთ-ერთი ვერსიით, მასალების ტომი ძველად ამ ადგილას ცხოვრობდა, რამაც დასახლებას სახელი მიანიჭა. მეორეს სიტყვიდან „მოსულუ". ზოგიერთი წყარო ამტკიცებს, რომ ამ ქალაქს „მასალი" უწოდეს, რაც ნიშნავს „მაგალითად" იმის გამო, რომ საუბრის დროს მოსახლეობამ მრავალჯერ გამოიყენა ფრაზა „მაგალითად". 

სხვა ჰიპოთეზის თანახმად, ერაყის ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ მოსულის მოსახლეობა მიგრირდა და დასახლდა აქ, რის შემდეგაც მათ „მოსულა" უწოდეს. პირველად მასალის სახელი გვხვდება შუა საუკუნეების აზერბაიჯანულ ნამუშევრებში. XVII საუკუნის დასაწყისში სეფიანთა მმართველის (სულთან ჰუსეინის) ბრძანებულებაში ნახსენები იყო სოფელი შიხლარი და მასალის სახელი (აკპერმე, მირზა აჰმედი, მირზა ხუდავერდი ოღლუ, 1882). ზოგიერთი ნაშრომის თანახმად, ეს ტერიტორია ეკუთვნოდა კაცს, სახელად მასალ ბეის.

მოსახლეობა
----------

1856 წლის მონაცემებით, მასალიში შიიტი „თათრები" (ანუ შიიტი აზერბაიჯანელები) ცხოვრობდნენ, რომლებიც ერთმანეთს „თათრული" (აზერბაიჯანული) ელაპარაკებოდნენ. 

1886 წლის საოჯახო სიების მიხედვით, ბაქოს პროვინციაში, მასალუში, ლანკარან უიეზდში, 727 ადამიანი ცხოვრობდა და ყველა „თათარი"-შიიტი .

2012 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით, მასალის რეგიონში 286 000 ადამიანი ცხოვრობს, აქედან ქალაქ მასალის მოსახლეობა 9,4 ათასი ადამიანი იყო.

კლიმატი
-------

ზამთარში საშუალო ტემპერატურაა +7°C, ზაფხულში +29°C, ჰავა სუბტროპიკული ნოტიოა.

ეკონომიკა
---------

მასალიში განვითარებულია სამშენებლო მასალებისა და პლასტმასის ნაწარმის წარმოება. აქ არის კვების მრეწველობის საწარმოები (საცხობი, მეღვინეობა და ა.შ.). ქალაქ მასალის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს 2 ღვინის ქარხანა, 4 ჩაის ქარხანა, ასევე არის მინერალური წყლის წარმოების ქარხანა. ამავე დროს, მასალის მიდამოებში კარგად არის განვითარებული მევენახეობა და მეღვინეობა. ქალაქში ფუნქციონირებს კარაქის, ყველის, ბოსტნეულის საკონსერვო და თამბაქოს ქარხნები. აგრეთვე აგრო ინდუსტრიული ქარხანა, ხორცის შესაფუთი ქარხანა, რძის ქარხანა და დაწნული და ქსოვის ქარხანა.

სპორტი
------

აქ არის ოლიმპიური სპორტული კომპლექსი, რომელიც სპეციალიზირებულია 9 სპორტის სახეობებში. ასევე აქ მდებარეობს სტადიონი ანატოლი ბანიშევსკის სახელობის, რომელიც საშინაო მოედანია მასალის საფეხბურთო კლუბის.

სქოლიო
------

1. ↑  თარგი:Публикация
2. ↑  MASALLI — tarixlə müasirliyin qovuşduğu diyar (აზერბაიჯანული)
3. ↑  Административно-территориальное деление
4. ↑  თარგი:Книга
5. ↑  თარგი:Книга Глава IV "Города и Уезды Бакинской губернии"