recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კოდი** — 2021 წლის ასაკობრივი კომედია-დრამა, სცენარის ავტორი და რეჟისორია სიან ჰედერი. 2014 წლის ფრანგულ-ბელგიური ფილმის „ვერძის ოჯახი"-ის ინგლისურენოვანი რიმეიკი, რომელშიც ემილია ჯოუნსი თამაშობს, იგი ცდილობს დაეხმაროს თავის ოჯახს თევზაობის ბიზნესში. ახორციელებს საკუთარ მისწრაფებებს და ცდილობს იყოს მომღერალი. მეორეხარისხოვან როლებს ევგენიო დერბეზი, ტროი კოცური, ფერდია უოლშ-პილო, დანიელ დურანტი და მარლი მეტლინი ასრულებენ. „კოდი"-ს მსოფლიო პრემიერა შედგა 2021 წლის 28 იანვარს, 2021 წლის სანდენსის კინოფესტივალზე, სადაც Apple-მა 25 მილიონ დოლარად შეიძინა მისი დისტრიბუციის უფლებები. ფილმი კინოთეატრებში და Apple TV+ სტრიმინგის სერვისის მეშვეობით 2021 წლის 13 აგვისტოს გამოვიდა. მან მიიღო დადებითი შეფასებები კრიტიკოსებისგან და დასახელდა 2021 წლის საუკეთესო 10 ფილმში ამერიკის კინოს ინსტიტუტის მიერ. ფილმმა მრავალი ჯილდო მოიპოვა. ოსკარის 94-ე დაჯილდოებაზე ფილმმა მოიგო სამი ნომინაცია - საუკეთესო ფილმი, საუკეთესო მეორეხარისხოვანი მსახიობი მამაკაცი (ტროი კოცურისთვის) და საუკეთესო ადაპტირებული სცენარი. ფილმმა ასევე მოიპოვა ამერიკის პროდიუსერების გილდიის ჯილდო საუკეთესო თეატრალური ფილმისთვის და ამერიკის მწერალთა გილდიის ჯილდო საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის, ხოლო მსახიობებმა მოიპოვეს კინომსახიობთა გილდიის ჯილდო საუკეთესო შესრულებისთვის.

ლიტერატურა
----------

* 

* „CODA (ფილმი)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Official screenplay

სქოლიო
------

1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩრდილოეთის ომი**. |

ჩრდილოეთის ომის საომარი მოქმედებების რუკა
**ჩრდილოეთის ომი** — შვედეთისა და მისი მოკავშირეების ომი რეჩ პოსპოლიტასა და მის მოკავშირეებთან. მიმდინარეობდა 1654-1667 წლების რუსეთ-პოლონეთის ომის დროს. შვედეთის ჯარებმა დაიკავეს თითქმის მთელი პოლონეთი, აგრეთვე ლიტვის ნაწილი. რუსეთთან დადებულმა დროებითმა ზავმა და რუსეთ-შვედეთის 1656-1658 წლების ომის დაწყებამ ხელი შეუწყო აჯანყებულ გლეხთა მიერ შვედ დამპყრობთა განდევნას. მაგრამ 1656 წლის ზაფხულში შვედებმა ბრანდებურგთან ერთად კვლავ დაიკავეს ვარშავა. 1657 წელს დანია შვედეთის წინააღმდეგ ომში ჩაება და რეჩ პოსპოლიტა განთავისუფლდა შვედების ოკუპაციისაგან. შვედეთმა ვერ შეძლო დანიის საბოლოო დამარცხება, რადგან დანიას მხარი დაუჭირეს რეჩ პოსპოლიტამ და მისმა მოკავშირეებმა – ავსტრიამ, ბრანდებურგმა და ნიდერლანდებმა. 1660 წელს რეჩ პოსპოლიტამ დადო ზავი შვედეთთან სტატუს-კვოს პირობით, რომ დაეკავებინა რუსეთთან ხელახლა შეერთებული უკრაინა და ბელორუსიის დიდი ნაწილი, რომელიც რუსეთის ჯარებს ეკავა. 1659 წელს რეჩ პოსპოლიტამ განაახლა ომი რუსეთთან და რუსეთი იძულებული გახდა ხელი მოეწერა შვედეთთან არახელსაყრელ კარდისის ზავზე (1661 წელი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 158.
დედამიწის ქერქის მოძრაობის სქემა ცხელ ლაქებზე
**ცხელი ლაქები**, **ცხელი წერტილები**, **ჰოტსპოტები** (ინგლ. Hotspot) — შედარებით უძრავი მაგმის ლოკალური წყარო, რომელიც იმყოფება დედამიწის მანტიაში და რომელიც მისსავე ზედაპირზე განმეორებადი ვულკანური ამოფრქვევებითაა გამოვლინებული. ტერმინი შემოიღო კანადელმა გეოფიზიკოსმა ჯონ ტუზო უილსონმა 1963 წელს. ამერიკელმა გეოფიზიკოსმა უილიამ ჯეისონ მორგანმა 1971 წელს ივარაუდა, რომ ცხელი ლაქები წარმოიქმნება მანტიური მასალის აღმავალ ჭავლებზე. ზოგიერთი ცხელი ლაქის სიღრმული „ფესვები" გამოვლინებულია სეისმური ტომოგრაფიით, რომელთა მონაცემებით დედამიწის ბირთვში არსებობს შემცირებული სიმკვრივის ქანების მონაკვეთები და მომატებული ტემპერატურები, რომლებიც განმარტებულია როგორც აღმავალი მანტიური ჭავლები. ბაზალტურ ლავებს, რომლებიც ამოდიან ცხელი ლაქების ზედაპირზე ახასიათებთ La, Rb, Cs, Ba-ის მაღალი შემცველობა, აგრეთვე გააჩნიათ განსაზღვრული იზოტოპური შედგენილობა — Sr, Nd, Pb-ის სახით, რაც მიუთითებს მანტიის ღრმა ჰორიზონტებიდან ამომავალ მასალის ლღობაზე. ლითოსფერული ფილების ჰორიზონტული სხლეტისას ცხელი ლაქების თავზე ვულკანები ჩანაცვლებულია გადაადგილებულ ფილასთან ერთად, წყდებიან საკუთარ სიღრმულ ფესვებსა და განიცდიან მოსპობას, ხოლო ცხელი ლაქების თავზე წარმოიქმნება ახალი ვულკანები. ამრიგად, იქმნება ვულკანური ნაგებობების ჯაჭვი. ცხელი ლაქების ევოლუციის ხანგრძლივობა რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ მლნ. წლამდე მერყეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცხელი ლაქები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ცივასულას ციხე** — გვიანი შუა საუკუნეების ციხე მდებარეობს აგარისღელესა და აჭარისწყლის შესაყარში, ცივასულად წოდებულ ადგილის ზემოთ, სასირეს გორას აღმოსავლეთ ნაწილში. ციხეს სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. მისადგომი მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთიდან, ვიწრო ბილიკის სახითაა მოცემული.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხე აგებულია კლდეზე. ეს კლდე სასირე გორადან ეშვება ჩრდილო-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით. კლდე ჯერ დაბლდება, ხოლო შემდეგ მკვეთრად მაღლდება. სწორედ ამ ამაღლებაზე არის დაშენებული ციხის კოშკი. კოშკი ციხის კომპოზიციის ყველაზე მთავარ ელემენტს შეადგენს. ამ კოშკიდან რელიეფი კვლავ ტერასებად დაბლდება, რომელსაც ჩასდევს ციხის ზღუდის კედლები.

ციხის ფართობი, დაახლოებით, 400 მ²-ია.

კოშკი წარმოადგენს ოვალური ფორმის ნაგებობას, რომლის დიამეტრი 3,18 მ-ია, ხოლო მცირე — 2,6 მ. იგი დიდი დაზიანებითაა მოღწეული ჩვენამდე. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები და ნაწილობრივ აღმოსავლეთი კედლის ზემო ნაწილი. შიგნიდან კოშკის სიმაღლეა 4,5 მ. ხოლო გარედან — 6,5 მ. კოშკის კედლის სიგანეა 0,6 მ. ჩრდილოეთით კედელში დატანებულია ორი ფოსო (ზომებია 30 სმх15 სმ და 20 სმх16 სმ). ფოსოს დაშორება მიწის ზედაპირიდან 92 სმ-ია, ხოლო ფოსოებს შორის მანძილი — 95 სმ. ფოსოები გვაფიქრებინებს რომ კოშკი ორსართულიანი ყოფილა.

სამხრეთ კედელში შემორჩენილია სათოფური, რომლის ზომებია 0,10х0,25 მ. კოშკის ქვემო ნაწილში მოთავსებული ყოფილა დიდი წყლის ქვევრი, რომლის დიამიტრია 1,15 მ. ქვის კიბის კვალი არსად შეინიშნება, ალბათ კოშკში ხის კიბით ადიოდნენ.

კოშკს ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილი აქვს გალავნის ნაშთი. გალავანში ორივე მხარეს საკმაოდ დიდი ზომის ხვრელებია დატანებული, რომლის დანიშნულებაც გაურკვეველია.

ციხე ნაგებია ქვითკირით, ქვები ფლეთილია, წყობა უსწორმასწორო, რაც ციხის გვიანდელობას მოწმობს. გვიანდელობას ადასტურებს ასევე სათოფურების არსებობა. ციხე შეიძლება XVI-XVII საუკუნეებით დათარიღდეს (თურქთა მოძალების ხანა).

ლიტერატურა
----------

* სიხარულიძე ი. აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები, თბ. 1962
* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 91-92
ციკლობუტანი ( **C4H8**).
**ციკლოალკანი** — ნაჯერი ციკლური ნახშირწყალბადები. მათი ზოგადი ფორმულაა **CnH2n**. უმარტივესი ციკლოალკანის — ციკლოპროპანის ციკლი შედგება **CH2** ჯგუფისაგან, ციკლობუტანის კი 4-სგან.

სახელწოდება
-----------

ხშირად ციკლოალკანებს უწოდებენ პოლიმეთილენის ნახშირწყალბადებს ან პოლიმეთილენებს, მაგ; ციკლოპენტანს **C5H10** ეწოდება პენტამეთილენი, ციკლოჰექსანს **C6H12** — ჰექსამეთილენი. პენტამეტილენ და ჰექსამეთილენები ალკინწარმოებულებთან ერთად შედის ნავთობის შემადგენლობაში. ამიტომ მათ ნაფთენებსაც უწოდებენ. ფიზიკური და ქიმიური თვისებებით ციკლოალკანი ნაჯერი აციკლური ნახშირწყალბადების ანალოგიურია.

მიღება
------

ციკლოალკანებს იღებენ სხვადასხვა ხერხით, მაგ; დიჰალოგენიდების ციკლიზაციით, ციკლოალკანების ან არომატული ნაერთების ჰიდრირებით.
პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ძირითადად ციკლოჰექსანს და მეთილციკლოჰექსანს. ნავთობის არომატიზაციის პროცესში ეს ნახშირწყალბადები გარდაიქმნება ბენზოლად და ტოლუოლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ციკლოალკანები — ენციკლოპედია ბრიტანიკა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 213.
**ციალა ღუდუშაური** (დ. 1929, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი და ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1952 წელს დაამთარა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი.

1952-1970 წლებში მუშაობდა ქალაქი მოსკოვის იშვიათი ლითონების სამეცნიერო-კვლევთი ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის განყოფილებაში ჯგუფის ხელმძღვანელად. მის მიერ შემუშავდა და დაინერგა იშვიათ ლითონთა შენადნობების მრავალი მეთოდიკა. მან აქტიური წვლილი შეიტანა გეოლოგიის, მინერალოგიის და გამდიდრების განყოფილების თემატური სამუშაოების შესრულებაში. 1970 წელს ციალა ღუდუშაური საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის კათედრაზე იწყებს მუშაობას. ის კითხულობს სალექციო კურსს ანალიზურ ქიმიაში და ანალიზის ფიზიკურ-ქიმიურ მეთოდებში, აგრძელებს სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას და პარალელურად სახელმძღვანელოების შექმნაზეც მუშაობს. 1993 წელს მან გამოსცა პირველი ქართულენოვანი დამხმარე სახელმძღვანელო „თვისებითი ანალიზის მჟავურ-ტუტიანი მეთოდი". 1995 წლიდან ის ზოგადი ქიმიის დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორია. გამოქვეყნებული აქვს 60-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მონაწილეობას ღებულობდა ადგილობრივ და საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებში. ციალა ღუდუშაური წლების მანძილზე ასრულებდა ანალიზური ქიმიის კათედრის გამგის მოადგილის მოვალეობას. ის სტუ-ს ქალთა საბჭოს ერთ-ერთი დამფუძნებელია. ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1973).

ბიბლიოგრაფია
------------

* თვისებითი ანალიზის მჟავურ-ფუძოვანი მეთოდი: მონოგრაფია, თბილისი, სტუ, 2014, გვ. 307 ISBN 9789941204357
* ანალიზის ფიზიკურ-ქიმიური მეთოდები: სახელმძღვანელო სტუდენტებისათვის, თბილისი, სტუ, 2008, გვ. 340 ISBN 9789941142918
* ანალიზის ფოტომეტრიული მეთოდები : დამხმ. სახელმძღვ. თბილისი, სტუ, 2000, გვ. 53 ISBN 9992878592

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები, თბილისი, 2008, გვ. 179-180

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ციალა ღუდუშაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ციკლო[18]ნახშირბადი** ან **ციკლოოქტადეკა-1,3,5,7,9,11,13,15,17-ნონაინი** — ქიმიური ნაერთი და ნახშირბადის ალოტროპია ქიმიური ფორმულით C18. ციკლში მყოფი თვრამეტი ნახშირბადის ატომი ერთმანეთს მონაცვლეობით უკავშირდება ერთმაგი და სამმაგი ბმებით, ამრიგად ციკლო[18]ნახშირბადი არის ციკლური ნახშირბადი.

ციკლო[18]ნახშირბადი არის ყველაზე პატარა ციკლო[n]ნახშირბადი, რომელიც თერმოდინამიკულად სტაბილურია. გამოთველბით ენერგიის დაძაბულობა 72 კილოკალორიაა თითო მოლზე.
IBM-სა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის გუნდის წევრებმა განაცხადეს, რომ იგი 2019 წელს მყარ მდგომარეობაში სინთეზირდა.

Synthesis of cyclocarbonSynthesis of cyclocarbon
IBM-ის ამ მკვლევარების თანახმად, მათი პროდუქციის ელექტრონული სტრუქტურა შედგება სამმაგი და ერთმაგი ბმების მონაცვლეობისაგან, სავარაუდოდ ამ მოლეკულას ნახევრად გამტარად გამოიყენებენ.

სქოლიო
------

1. ↑  George A. Adamson; Charles W. Rees (1996). „Towards the total synthesis of cyclo[*n*]carbons and the generation of cyclo[6]carbon". *J. Chem. Soc. Perkin Trans. 1* (13): 1535–1543. doi:10.1039/P19960001535.
2. ↑  François Diederich; Yves Rubin; Carolyn B. Knobler; Robert L. Whetten; Kenneth E. Schriver; Kendall N. Houk; Yi Li (8 September 1989). „All-Carbon Molecules: Evidence for the Generation of Cyclo[18]carbon from a Stable Organic Precursor". *Science*. **245** (4922): 1088–1090. Bibcode:1989Sci...245.1088D. doi:10.1126/science.245.4922.1088. PMID 17838807.
3. ↑  Kaiser, Katharina (15 Aug 2019). „An sp-hybridized molecular carbon allotrope, cyclo[18]carbon". *Science*. doi:10.1126/science.aay1914.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ჩიზბურგერი** — ჰამბურგერის სახეობა, რომელშიც ხორცის კატლეტზე ყველის ნაჭერი იდება, თუმცა, დაშვებულია სტრუქტურის შეცვლა და ინგრედიენტების დამატება - მათ შორის ხახვის, მაიონეზის, პამიდვრის, კიტრის, ბეკონის, ავოკადოს, სოკოს, სალათის ფურცლის და სხვა. დამზადებაში შეიძლება იყოს გამოყენებული ნებისმიერი მდნადი ყველი, მაგ. მოცარელა, ჩედარი, გაუდა, ლურჯი, ამერიკული ან შვეიცარიული. ყველის დამატება ხდება გაცემამდე ცოტა ხნით ადრე, რომ მან შედნობა მოასწროს. გამოიყენება სხვადასხვა სოუზი, უმეტესად კეტჩუპი, მდოგვი ან მაიონეზი. მომზადების წესი განსხვავდება რეგიონის და რესტორნის მიხედვით. 

ჩიზბურგერს, რომელიც ყველის და ხორცის ერთზე მეტ ნაჭერს შეიცავს ეწოდება ორმაგი, სამმაგი დ ა.შ. რაოდენობის მიხედვით. პორციაში ხშირად კარტოფილი ფრი, შემწვარი კვერცხი ან რაიმე სალათიც შედის. ყველის შემცველობის გამო ჰამბურგერზე 20%-ით მეტ კალორიას შეიცავს და ღირებულებით უმნიშვნელოდ აღემატება.

ისტორია
-------

მე-19 საუკუნეში ამერიკაში მოსახლეობის უმრავლესობისთვის ხორცის ხელმისაწვდომობამ განაპირობა ჰამბურგერის პოპულარიზაცია. ჰამბურგერი ამერიკაში დღესაც ხორცის ერთ-ერთ ყველაზე დაბალი ფასის წყაროდ რჩება.

მასში ყველის დამატება დაიწყეს 1920-იან წლებში. ჩიზბირგერის გამოგონებას რამდენიმე პიროვნება და რესტორანი იბრალებს, მაგ. ლიონელ სტიმბერგი, რომელიც 16 წლის ასაკში მამამისის სენდვიჩების რესტორან "The Rite Spot"-ში მზარეულად მუშაობდა და "ექსპერიმენტალურად ამერიკული ყველის ნაჭერი დაადო შემწვარ კატლეტს" და ლუის ბალასტი, რომელმაც 30-იან წლებში საბუთები შეიტანა სახელწოდება "ჩიზბურგერის" პატენტისთვის. ზოგადად თვლება, რომ ჩიზბურგერის სამშობლო კალიფორნიის შტატია, მენიუში კი ის პირველად ლოს-ანჯელესის ერთ-ერთ რესტორანში დაამატეს, სადაც 25 ცენტად იყიდებოდა. ორთქლზე მომზადებული ჩიზბურგერი კენტუკის შტატის კერძად ითვლება და უმეტესად მხოლოს იქ გვხვდება. დღეს ჩიზბურგერი სწრაფი კვების განუყოფელი ნაწილია და დიდი პოპულარობით სარგებლობს ისეთ რესტორნებში, როგორც McDonald's და Burger King. 

მსოფლიოში ყველაზე დიდი ჩიზბურგერი 2012 წელს შეიქმნა და 914 კილოგრამს იწონიდა, რამაც მოხსნა წინა, 400 კგ-ის რეკორდი. შეერთებულ შტატებში და რამდენიმე სხვა ქვეყანაში ჩიზბურგერის ეროვნული დღე 18 სექტემბერს აღინიშნება ამ დღეს სხვადასხვა რესტორანში აქციები მოქმედებს.

რელიგია
-------

ჩიზბურგერი ტრადიციულად არ არის ქაშერი, იუდაიზმის წესით დაშვებული საკვები, რადგან ერთად შეიცავს ხორცსა და რძის პროდუქტს. ეს საკითხი პირველად განხილული იქნა ისრაელში პირველი McDonald's-ის რესტორნის გახსნისას, რასაც საზოგადოების ნაწილი ეწინაღმდეგებოდა. ამჟამად ისრაელში მოქმედებენ McDonald's-ის როგორც ქაშერი, ასევე არაქაშერი რესტორნები.

ნიუ-იორკში ქაშერი ჩიზბურგერის შექმნის მიზნით მასში სოიოს ყველი დაამატეს.

სქოლიო
------

1. ↑  Ozersky, Josh (2008). *The Hamburger: The History*. New Haven Conn.:  Yale University Press,   გვ. 12, 14. ISBN 9780300117585.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ციბრუტელები.** |

**ციბრუტელასებრნი** (ლათ. Gyrinidae) — მწერების ოჯახი ხოჭოების რიგისა. სიგრძით 3–10 (იშვიათად 27-მდე) მმ-სანი არიანი. აქვთ წვეთის ან თითისტარასებური ფორმის მუქი ფერის ბზინვარე სხეული, ფართო ნიჩბისებური შუა და უკანა ფეხები, წინა — სატაცი. თვალები ტიხრითაა დაყოფილი 2 ნახევრად: ქვედა ნაწილი ემსახურება წყალქვეშა მხედველობას, ზედ კი — ხმელეთზე. ბინადრობენ დამდგარ ან გამდინარე წყალსატევებში. ბრუნავენ წყლის ზედაპირზე (აქედან სახელწოდება), ხშირად ყვინთავენ, ცურავენ სწრაფად; ჩვეულებრივ ჯგუფებად არიან. მატლები ცხოვრობენ წყალსატევის ფსკერზე, ჭუპრდებიან ნაპირზე. ცნობილია 700-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებულია არიან მთელ მსოფლიოში, უპირატესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. მტაცებლები არიან. იკვებებიან წყლის წვრილი ჭიებით და ფეხსახსრიანებით, მალარიის კოღოს მატლებით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Савицкий В. Ю.* Вертячки // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 189.
2. 1 2 3   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 211.
**ჩუვაშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა** (ჩუვ. Чăваш Автономлă Совет Социаллă Республики; რუს. Чувашская Автономная Советская Социалистическая Республик), *ჩუვაშეთი* — შედიოდა რუსეთის სფსრ-ის შემადგენლობაში. 1920 წლის 24 ივნისს შეიქმნა ჩუვაშეთის აო, ხოლო 1925 წლის 21 აპრილს გარდაიქმნა ასსრ-დ. მდებარეობდა აღმოსავლეთ ევროპის ვაკეზე, ვოლგის მარჯვენაპირეთში, მის შენაკადებს — სურასა და სვიაგას შორის. ფართობი 18,3 ათ. კმ². მოსახლეობა 1316 ათ. კაცი (1985). დედაქალაქი — ჩებოქსარი. რესპუბლიკაში 24 რაიონი, 9 ქალაქი და 7 დაბა იყო.

ჩუვაშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა საერთო-სახალხო სახელმწიფო იყო. უკანასკნელი კონსტიტუცია მიღებული იქნა ჩუვაშეთის ასსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს რიგგარეშე VIII სესიაზე 1978 წლის 31 მაისს. სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო ერთპალატიანი უმაღლესი საბჭო იყო, რომელიც ირჩევდა ჩუვაშეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს. უმაღლეს საბჭოს მოსახლეობა ირჩევდა ხუთი წლის ვადით. სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლეს აღმასრულებელ და განმკარგულებელ ორგანოს მინისტრთა საბჭო (მთავრობა) წარმოადგენდა, რომელსაც ჩუვაშეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭო ქმნიდა. სახელმწიფო ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები იყო: სარაიონო, საქალაქო, ქალაქის რაიონების, სადაბო, სასოფლო სახალხო დეპუტატთა საბჭოები, რომელთაც მოსახლეობა ირჩევდა ორ-ნახევარი წლის ვადით. სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს ეროვნებათა საბჭოში ჩუვაშეთის ასსრ წარმოდგენილი იყო თერთმეტი დეპუტატით.

ბუნება
------

მარჯვენაპირეთი ეკავა ვოლგისპირა მაღლობს; მისი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილია ჩუვაშეთის პლატო (სიმაღლე 175-227 მ), რომელიც ციცაბოდ ეშვებოდა ვოლგის ნაპირისაკენ. პლატოს ზედაპირი ძლიერ იყო დანაწევრებული ხრამებითა და ხევებით. მარცხენაპირეთი, ე.წ. ვოლგისიქეთი წარმოადგენდა ვაკეს (სიმაღლე 50-70 მ).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 167.
ინსტიტუტის არტ-დეკო შესასვლელი
ხარის თავი, რომელიც ერთ დროს პერსეპოლისის ასსვეტიანი ტაძრის შესასვლელს იცავდა
**აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი** — ჩიკაგოს უნივერსიტეტთან არსებული არქეოლოგიური მუზეუმი და უძველესი ახლო აღმოსავლეთის შესწავლის კვლევითი ცენტრი.

ინსტიტუტი განლაგებულია უჩვეულო არტ-დეკო/გუთური სტილის შენობაში უნივერსიტეტისა და 58-ე ქუჩების გადაკვეთაზე, რომლის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტურულ ფირმას მეიერს მიუერ ენდ ფილიპი. მუზეუმში ინახება ეგვიპტეში, ისრაელში, სირიაში, თურქეთში, ერაყსა და ირანში გათხრების დროს ნაპოვნი ისტორიული ნივთები. მნიშვნელოვან ნიმუშთა შორისაა განთქმული მეგიდოს სპილოსძვლის სამკაულები, პერსეპოლისის განძეული, უზარმაზარი 40-ტონიანი ადამიანისთავიანი ფრთიანი ხარი ხორსაბადიდან, სარგონ II-ის სასახლიდან, და ყველაზე მნიშვნელოვანი — მეფე ტუტანჰამონის მონუმენტი.

ინსტიტუტში აქტიური კვლევითი სამუშაოები მიმდინარეობს უძველეს ახლო აღმოსავლეთის თემებზე. სხვა მნიშვნელოვან პროექტთა შორის ინსტიტუტის მკვლევრები ამჟამად მუშაობენ 21-ტომიან ასირიულ, ჰიტიტურ და დემოტურ ლექსიკონებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჩიკაგოს აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი"** ვიკისაწყობში.
* ინსტიტუტის საიტი დაარქივებული 2011-02-11 საიტზე Wayback Machine. .
* პროფ. კლემენს რაიჩელის შექმნილი მონაცემთა ბაზა — დოკუმენტური მასალით ერაყის მუზეუმიდან 2003 წლის აპრილში დაკარგულ ისტორიულ ნივთებზე.
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ციბრუტელასებრნი.** |

**ციბრუტელები** (ლათ. Rotifera) — უხერხემლო ცხოველების ტიპი პირველადღრუიანი ჭიების ჯგუფისა. მრავალუჯრედიან ცხოველებს შორის ყველაზე მცირე ზომისანი არიან. აქვთ მოგრძო, იშვიათად სფეროსებრი სხეული (სიგრძით 0,03–2,5 მმ, ჩვეულებრივ 1 მმ-მდე), რომელიც შედგება თავისაგან, ტანისა და ფეხისაგან. სხეულის უჯრედთა რაოდენობა მუდმივია; ქსოვილის უმრავლესობა წარმოდგენილია სინციტიუმით. ამ უკანასკნელის ეპიდერმისის წარმომქმნელი გარე პლაზმური მემბრანის ქვეშ მდებარეობს მჭიდრო შრე, რომელიც უზრუნველყოფს სხეულის ფორმის შენარჩუნებას. მრავალი ციბრუტელას სხეული დაფარულია ჯავშნით. წამწამები (ჩვეულებრივ ორი რიგი) და მათი წარმოებულები, რომლებიც გარსაა შემორტყმული სხეულის წინა ბოლოს და მუცლისკენაა ჩამოშვებული, წარმოქმნიან მბრუნავ აპარატს. ამ წამწამების მოძრაობა, რომელიც ბორბლის ტრიალს წააგავს (აქედან სახელწოდება), უზრუნველყოფს ციბრუტელების გადაადგილებას და მუცლის მხარეს განლაგებულ პირის ღრუში საკვების შემთრევი მორევის წარმოქმნას.

გამჭვირვალე ნაწლავების წინა განყოფილებაში აქვთ საღეჭი მოწყობილობა — მასტაქსი. სხეულის უკანა ნაწილში მდებარეობს მამოძრავებელი ფეხი, რომელიც ბოლოვდება ერთი ან ორი გამონაზარდით; მათი დახმარებით ციბრუტელას შეუძლია სუბსტრატზე მიმაგრება. ნერვული სისტემა შედგება თავის განგლიონისა და ორი გვერდითი ნერვული ჭიმისაგან, რომლებიც შეერთებულია ბევრად მცირე გვერდითი განგლიონების რამდენიმე წყვილით (სულ 200-მდე ნეირონი); სენსორული ორგანოები წარმოდგენილია მექანო-, ჰემო- და ფოტორეცეპტორული სენსილებით. გამოყოფის ორგანოები (პროტონეფრიდიუმები) იხსნება კლოაკაში.

კვერცხმდები ან, იშვიათად, ცოცხლადმშობი ცხოველებია. საკვერცხეები (კენტი ან წყვილი) ოოციტების მუდმივი რიცხვითაა წარმოდგენილი, ხშირად საყვითრეებითაა (უზრუნველყოფს ჩანასახის კვებას). ნაწილი ციბრუტელების მამრები უცნობია (იხ. პართენოგენეზი). დანარჩენებში პართენოგენეზული გამრავლება ჭარბობს, მაგრამ იგი ენაცვლება სქესობრივს: განსაზღვრულ მომენტში ჩნდებიან ჯუჯა ჰაპლოიდური მამრები; შეჯვარების შემდეგ მდედრები დებენ მკვრივი ორმაგი გარსის მქონე კვერცხს, რომლიდანაც იჩეკებიან პართენოგენეზული მდედრები.

ცნობილია დაახლოებით 2000 სახეობა. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში; ბინადრობენ მტკნარ და მლაშე წყალსატევებში (ფსკერის და პლანქტონური ფორმები), ტენიან ნიადაგში, ქვიშაში, ხავსებს შორის და ა.შ. მრავალი ციბრუტელა არახელსაყრელი პირობების შემთხვევაში (მაგ. წყალსატევის ამოშრობის დროს) ეცემა ანაბიოზში. იკვებებიან ბაქტერიებით, უმარტივესებით, იშვიათად — სხვა ციბრუტელებით. ერთ დღე-ღამეში შთანთქმული საკვების მასა სხეულისას შესაძლოა 6-ჯერაც აღემატებოდეს. დიდი მნიშვნელობა აქვთ როგორც პლანქტონის შემადგენლებს (წარმოადგენენ სხვა ცხოველების საკვებს), განსაკუთრებით მტკნარ წყალსატევებში. მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ წყალსატევების თვითგაწმენდაში. ზოგიერთ სახეობას (მაგ. *Brachionus*-ის გვარის წარმომადგენლებს) აშენებენ კულტურაში როგორც თევზის ლიფსიტის საკვებს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 211.
2. 1 2 3 4 5 6  *Иорданский Н. Н. Чесунов А. В.* Коловратки // Большая российская энциклопедия. т. 14. — М. 2009. — стр. 509.
ჩუვაშები ხალხური ცეკვის შესრულებისას.
**ჩუვაშები** (საკ. სახ. **ჩავაშ**) — თურქულენოვანი ერი რუსეთის ფედერაციაში, ჩუვაშეთის ძირითადი მოსახლეობა (67,69 %), საერთო რაოდენობა 1,8 მლნ კაცი (2002). 2002 წლის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობს 1 637 200 ჩუვაში, მათგან 889 268 ცხოვრობს თვით ჩუვაშეთში, 126 500 ადამიანი თათრეთში (7,7 %), 117 300 კაცი ბაშკირეთში (7,1 %), 101 400 ჩუვაში ცხოვრობს სამარის, ხოლო 111 300 ულიანოვსკის ოლქებში. შედარებით მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ მოსკოვში, ტიუმენის, როსტოვის, ვოლგოგრადის, კემეროვოს, ორენბურგისა და მოსკოვის ოლქებში, კრასნოიარსკის მხარეში, ყაზახეთში და უკრაინაში. ანთროპოლოგიურად ევროპეიდული და მონღოლოიდური რასის ნარევია. 

შედგებიან 2 ძირითადი ეთნოგრაფიული ჯგუფისაგან:

* ზემო ჩუვაშები — ჩრდილოეთ-დასავლეთი ჩუვაშეთში.
* დაბლობის ჩუვაშები — ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი და სამხრეთ ჩუვაშეთში.

ლაპარაკობენ ჩუვაშურ ენაზე. მორწმუნეთა იმეტესობა — მართლმადიდებლები არიან. ქრისტიანობის გავრცელებამდე (XVII საუკუნის შუა წლები) სწამდათ წინაპართა კულტი.

ეთნოგენეზი
----------

მკვლევართა უმრავლესობის აზრით, ჩუვაშების ეთნოგენეზში გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ვოლგა-კამის თურქულენოვანმა ბულგარებმა, რომლებიც ათასწლეულის ბოლო მეოთხედში დასახლდნენ ვოლგის მარჯვენა სანაპიროზე, სადაც შეერწყნენ ადგილობრივ ფინურ-უნგრულ ტომებს. XV საუკუნის II მეოთხედშიჩუვაშების მიწები ყაზანის სახანოს შემადგენლობაში შევიდნენ. ჩუვაში ხალხი ძირითადად XV საუკუნეში ჩამოყალიბდა. 1551 წელს შეუერთდნენ რისეთის სახელმწიფოს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. XI, თბ. 1987. — გვ. 166.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Повествование о чувашах
* Народы России: чуваши
* Этническая история и традиционная культура დაარქივებული 2008-05-16 საიტზე Wayback Machine.
**ცივი შტამპვა** — სამჭედლო-საშტამპავი წარმოების ერთ-ერთი ტექნოლოგიური პროცესი (წნევით დამუშავება), რომელიც დასაშტამპავი მასალების გახურების გარეშე მიმდინარეობს. განასხვავებენ მოცულობითს შტამპვასა და ფურცლოვან შტამპვას. პირველ შემთხვევაში მიმდინარეობს ლითონის განმტკიცება, შესაბამისად მცირდება პლასტიკურობა, დეფორმაციისადმი წინააღმდეგობა კი მნიშვნელოვნად იზრდება. განმტკიცების ასაცილებლად საშტაპავ ოპერაციათა შორის ლითონს თერმულად ამუშავებენ, ხოლო მადეფორმირებელი ძალების შესამცირებლად და შტამპების მდგრადობის გასაზრდელად სხვადასხვა საცხს იყენებენ. 

მოცულობითი ცივი შტამპვისთვის საჭიროა მძლავრი მანქანა-იარაღები. ცივი შტამპვისას იარაღები ინტენსიურად ცვდება, ამიტომ ამ პროცესს იყენებენ მხოლოდ მასობრივი წარმოების რთული კონფიგურაციის მცირე ზომის დეტალების (ხრახნები, ქანჩები, მოქლონები, ლურსმნები, სჭვალები და სხვა) მისაღებად. მოცულობითი ცივი შტამპვის დროს ლითონის პლასტიკურობის გასაზრდელად მიზანშეწონილია ისეთი საშტაპმავი ოპერაციების (დასმა მოყვანილ შტამპებში, წნეხა, დახურული შტამპვა-დეფორმაცია ჰიდროსტატული წნევის პირობებში) გამოყენება, რომლებიც თითქმის გამორიცხავენ დასამუშავებელ ლითონზე გამჭიმი ძაბვების მოქმედებას. ცივი შტამპვა წარმოებს როგორც ჰიდრავლიკურ, ისე მრუდმხარა წნეხებზე და სპეც. ცივად გამოსატვიფრ ავტომატებზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 212.
**BRICS-ის XIII სამიტი** COVID-19-ის პანდემიის გამო ინდოეთის რესპუბლიკის დედაქალაქ ნიუ-დელიში შეხვედრის მაგივრად ვიდეოკონფერენციის სახით შედგა 2021 წლის 9 სექტემბერს.

BRICS-ის 2021 წლის შემადგენლობა: 

1. ბრაზილიის დროშაბრაზილია — პრეზიდენტი ჟაირ ბოლსონარუ,
2. რუსეთის დროშარუსეთი — პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი,
3. ინდოეთის დროშაინდოეთი — პრემიერ-მინისტრი ნარენდრა მოდი,
4. ჩინეთის დროშაჩინეთი — თავჯდომარე სი ძინპინი,
5. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშასარ — პრეზიდენტი სირილ რამაფოსა.

BRICS-ის წევრი ქვეყნების სახელმწიფოთა და მთავრობების მეთაურებმა გაცვალეს მოსაზრებები ხუთმხრივი თანამშრომლობის მდგომარეობისა და პერსპექტივების შესახებ, შეაჯამეს წელს ინდოეთის BRICS-ის თავმჯდომარეობის შედეგები. ლიდერებმა საერთაშორისო დღის წესრიგის აქტუალური საკითხები განიხილეს.

სამიტის შედეგად მიღებულ იქნა დელის დეკლარაცია, რომელიც ასახავს ხუთი სახელმწიფოს კონსოლიდირებულ მიდგომებს ასოციაციის შემდგომი განვითარების მიმართ, ასევე BRICS-ის ანტიტერორისტული სტრატეგია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История БРИКС

სქოლიო
------

1. ↑  XIII BRICS summit

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
BRICS |
| --- |
|  |
| წევრები | 
ბრაზილიის დროშა ბრაზილია · რუსეთის დროშა რუსეთი · ინდოეთის დროშა ინდოეთი · ჩინეთის დროშა ჩინეთი · სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დროშა სარ |
|  |
| სამიტები | 
I (ეკატერინბურგი 2009) · II (ბრაზილია 2010) · III (სანია 2011) · IV (ნიუ-დელი 2012) · V (დურბანი 2013) · VI (ფორტალეზა 2014) · VII (უფა 2015) · VIII (გოა 2016) · IX (სიამენი 2017) · X (იოჰანესბურგი 2018) · XI (ბრაზილია 2019) · XII (ონლაინ 2020) · XIII (ონლაინ 2021) · XIV (ონლაინ 2022) |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე BRIC |

 |
**ჩორჩანელები** — სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო VIII-XI საუკუნეებში. გვარის სახელწოდება წარმოსდგა ჩორჩანელების საგვარეულო ციხე სოფელ ჩორჩანიდან. ამ საგვარეულოს წარმომადგენელი გიორგი ჩორჩანელი პირველად IX საუკუნის წყაროში „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში" იხსენიება, მაგრამ სავარაუდოა რომ საგვარეულო არსებობდა VIII საუკუნიდან მაინც. ჩორჩანელების საფეოდალო მოიცავდა ჩორჩანს, ზანავს და სხვა მრავლ დაბას (ახლანდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტი), სადაც ჰქონდათ ტაძრები, სასახლეები და ციხეები. ჩორჩანელი ამ მხარის დიდი მთავარი იყო. მისი ვასალები იყვნენ მცირე მთავრები. ეპარქიულად ჩორჩანელების საფეოდალო შედიოდა მაწყვერელის (აწყურის საეპისკოპოსო) სამწყსოში. გიორგი ჩორჩანელის დახმარებით ცნობილმა საეკლესიო მოღვაწემ სერაპიონმა ააშენა ზარზმის მონასტერი, რომელსაც გიორგიმ სამფლობელოდ ვრცელი ტერტიტორია უბოძა.

გიორგი ჩორჩანელი იყო ძველი ჩორჩანელების საგვარეულოს უკანასკნელი წარმომადგენელი. ის უშვილოდ გარდაიცვალა და ყმა-მამული დაუტოვა მირიან ბაჰლაუნდზე გათხოვილი თავისი დის, ლატავრის (მონაზვნობაში თეკლას) შთამომავლობას. თვით ჩორჩანს, როგორც ჩანს დაეუფლა ლატავრის უფროსი ვაჟი სულა, რომელიც გახდა ახალი ჩორჩანელების გვარის ფუძემდებელი. შუათანა ვაჟმა ბეშქენმა საფუძველი დაუდო ჯაყელების საგვარეულოს, ხოლო უმცროსი ვაჟის სახელი - ლაკლაკი იქცა ბაჰლაუნდების მესამე განშტოების სახელწოდებად - წარმოიქმნა ლაკლაკთა გვარი. ახალი ჩორჩანელების (ხოლო შემდეგ მათი შთამომავალი საგვარეულოს ხურსიძეების) საგვარეულო მონასტერი გახდა ზარზმა. X საუკუნის 70-იან წლებში ზარზმაში ეკვდერი ააგო ახალი ჩორჩანელების წარმომადგენელმა, ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ ქართველთა ლაშქრობის მონაწილემ ივანე სულას ძემ (ალბათ „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში" მოხსენიებული სულა მირიანის ძის ვაჟმა). ივანე სულას ძის შვილიშვილები უნდა იყვნენ XI საუკუნის შუა ხანების მოღვაწეები - ძმები გიორგი ჩორჩანელი და ფარსმან თმოგველი სულას ძეები. გიორგი ჩორჩანელი უკანასკნელია წყაროებში მოხსენიებული ახალი ჩორჩანელებიდან. შემდეგ ახალი ჩორჩანელების სამფლობელოს დაეპატრონა ამ საგვარეულოს ახალი განშტოება - ხურსიძენი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 149.
**ჩულიმი** (რუს. Чулым) — მდინარე ტომსკის ოლქში, ხაკასეთსა და კრასნოიარსკის მხარეში, ობის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1799 კმ, აუზის ფართობი 134 ათ. კმ². წარმოიქმნება მდინარეების თეთრი და შავი იუსის შეერთებით, რომლებსაც სათავე აქვთ კუზნეცკის ალათაუში. სათავიდან ქალაქ აჩინსკამდე მთის მდინარეა, ჩულიმ ენისეის ქვაბულში იტოტება, ქვემოთში განიერ (10 კმ-მდე) ჭალას წარმოქმნის, სადაც უამრავი ტბა და ნარიონალია. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. წყალდიდობა იცის მაის-ივლისში. წყლის საშუალო ხარჯი 785 მ³/წმ, მაქსიმალური (შესართავიდან 131 კმ-ზე) — 8220 მ³/წმ, მინიმალური — 108 მ³/წმ. იყინება ნოემბრის დასაწყისში, ყინულძვრაა აპრილ-მაისში. გამოიყენება ხე-ტყის დასაცურებლად. სანაოსნოა შესართავიდან 1773 კმ. ჩულინის ნაპირზეა ქალაქები: ნაზაროვო, აჩინსკი და ასინო

ისტორია
-------

შვედ მკვლევარს იოჰან პეტერ ფაკალს აღნიშნული ჰყავს XVIII საუკუნეში ჩულიმის ნაპირებზე მცხოვრები ნადირობა-შემგროვებლობის მიმდევარი ტომები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 170.

სქოლიო
------

1. ↑  K. David Harrison (2007) *When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge*, p. 70-72, published by Oxford University Press US, ISBN 0-19-518192-1, 304 pages
**ჩჟან ჩუნსიანი** (დ. 1 მაისი, 1953, იუიჩჟოუ, ხენანი, ჩინეთი) — ჩინელი პოლიტიკოსი, ჩინეთის კომუნისტური პარტიის წარმომადგენელი. დაამთავრა ჰარბინის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი. აქვს მენეჯმენტის მაგისტრის ხარისხი. მსახურობდა ჩინეთის სახალხო-განმანთავისუფლებელ არმიაში.

2005 წლიდან 2010 წლამდე ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მდივანი იყო ხენანის პროვინციაში. 2010 წლის აპრილიდან ხდება ჩინეთის კომუნისტური პარტიის სინძიანის პროვინციის პირველი მდივანი.

ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს მე-16 და მე-17 მოწვევის კანდიდატი და მე-19 მოწვევის წევრი.

კარიერა
-------

ჩჟან ჩუნსიანი დაიბადა იუიჩჟოუს პროვინციაში, ხენანში. 1973 წელს შევიდა ჩინეთის კომუნისტური პარტიაში. 1998 წლიდან არის მინისტრის მოადგილე, 2002 წლის ოქტომბრიდან 2005 წლის დეკემბრამდე - ჩინეთის ტრანსპორტის მინისტრი. 2005 წლიდან დაინიშნა ხენანის პროვინციის პირველ მდივნად. 2006 წლიდან, მან ეს პოსტი შეითავსა პროვინციის ასამბლეის სახალხო წარმომადგენლობის თავმჯდომარეობასთან ერთად. 2010 წლის აპრილში ჩაანაცვლა სინძიანის პირველი მდივანი ვან ლეციუანი,მისი ადგილი კი ხენანში ჩჟოუ ციანმა დაიკავა.

ჩჟან ჩუნსიანი მეტად ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც დაიწყო Tencent-ის მიკრობლოგერობა, განსაკუთრებით კი სრულიად ჩინეთის წარმომადგენელთა კრების შემდეგ, 2011 წელს. ჩინეთში ჩჟან ჩუნსიანი ყველაზე მაღალ სახელმწიფო რანგის ლიდერად ითვლება, რომელიც ფლობს მიკრობლოგს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩჟან ჩუნსიანის ბიოგრაფია
* ჩჟან ჩუნსიანის ბლოგი დაარქივებული 2016-10-19 საიტზე Wayback Machine.
*

სქოლიო
------

1. ↑  „China changes Xinjiang party boss". *BBC News* (ინგლისური). 2010-04-24. ციტირების თარიღი: 2012-11-05.
2. ↑  Zhou Qiang Appointed Party Chief of Hunan. Hunan Government (2010-04-25).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-19. ციტირების თარიღი: 2012-11-05.
3. ↑  „张春贤开微博 被称为微博史上最高级别官员" (ჩინური). 2011-03-03. ციტირების თარიღი: 2012-11-05.
**ჩოუ-მეინი** — სამხრეთ ჩინეთში გავრცელებული კერძი. მას ძირითადად ამზადებენ ატრიისგან, ქათმის ან საქონლის დაკეპილი ხორცისა და ზეთში შემწვარი ბოსტნეულისგან ამზადებენ. სხვადასხვა ქვეყნებში დასახლებულმა ჩინელებმა კი ამ ეროვნულ კერძს საკმაოდ გაუთქვეს სახელი მთელ მსოფლიოში. აღნიშნული კერძი საკმაოდ პოპულარულია ჩინურ რესტორნებში. ჩინეთის გარდა, აღნიშნული ნაციონალური კერძი სხვადასხვა ქვეყნებში ჩინეთის დიასპორებში არის განსაკუთრებით პოპულარული, ასეთ ქვეყნებს კი წარმოადგენს: ინდოეთში, ნეპალში, დიდ ბრიტანეთში და აშშ-ში. კერძი პოპულარულია სურინამის სამზარეულოში.

კერძი
-----

ჩოუ-მეინი საკმაოდ ხრაშუნა კერძებს მიეკუთვნება, იგი იწვება ტაფაზე საკმაოდ მაღალ ტემპერატურაზე. მთავარ ინგრედიენტებს წარმოადგენს ლაფშა და ბოსტნეული. 

ამერიკულ ჩინურ სამზარეულოში ეს არის შემწვარი კერძი, რომელიც შედგება ლაფშის ხორცისგან, ძირითადად გვხვდება ქათამი, თუმცა ზოგიერთ ვარიაციაში ვხვდებით ღორის ხორცს, ასევე საქონლის ხორცს, კრევეტებსა და ტოფუს. ის არის ნამდვილად სპეციფიური და განსხვავებული ჩინური კერძი. 

არსებობს ორი ვარიანტის ჩოუ-მეინი, ესენია: ორთქლზე დამზადებული შოუ-მეინი და ჰონკონგის ჩოუ-მეინი. ორთქლზე დამუშავებულ ჩოუ-მეინი განსხვავებულია, მას აქვს უფრო რბილი ტექსტურა აქვს, ხოლო ეს უკანასკნელი უფრო ხრაშუნა და მშრალია. რაც შეეხება Crispy chow mein შემწვარია, უფრო ბრტყელი და გრძელი მომრგვალებული ტექსტურისაა. უნდა აღინიშნოს, რომ ხრაშუნა ტექსტურის მქონე ჩოუ-მეინს ხშირად მიირთმევენ ჰამბურგერის სტილის ფუნთუშეულთან ერთად. ჩოუ-მეინში ხშირად ვხვდებით კომბოსტოს, ლობიოსა და ნიახურს. 

ამერიკულ რესტორნებში კერძი სოიოს სოუზთან ერთად გვხვდება, თუმცა ასევე ხშირად მოაქვთ ხოლმე სოკოს წვნიანიც. ამერიკაში ცნობილი ე.წ. მინესოტას ჩოუ-მეინი.

ჩოუ-მეინი სხვა ლაფშებისგან განსხვავდება თავისებური გემოებით, ფორმით, ტექსტურით და სხვადასხვა ინგრედიენტებით (ქათამი, ღორის საქონლის ხორცი, ზღვის პროდუქტები, კვერცხი და ა.შ.).

ეტიმოლოგია
----------

კერძის აღმნიშვნელი სიტყვა ჩოუ-მეინი მომდინარეობს ტაიშანური დიალექტიდან ნიშნავს შემწვარ ფუჟს, შემწვარ ლაფშას. მას ასევე ვხვდებით კანტონურ დიალექტშიც. chow - შემწვარს, შეწვას, როგორც ზმნას ნიშნავს და mein კი ლაფშას აღნიშნავს. უფრო კონკრეტულად ჩოუ-მეინი ნიშნავს ხორბლისგან დამზადებულ შემწვარ ლაფშას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chow mein-recept
* Etnisch ondernemerschap: de Chinese horecasector in Nederland en in de Verenigde Staten van Amerika. Dissertatie Boudewijn Roger Rijkschroeff, ISBN 90-72591-52-6

სქოლიო
------

1. ↑  თარგი:Книга
2. ↑  Ahuja, Aashna (2015-11-27). „Indian Chinese Cuisine: India's Love Affair with Chinese Food". *NDTV*.
3. ↑  თარგი:Книга
4. ↑  თარგი:Книга
5. ↑  თარგი:Книга
**ჩუკულის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ლენტეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩუკულში. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ეკლესია დარბაზულია. აღმოსავლეთით მრავალწახნაგა საკურთხევლის აფსიდი აქვს. ნაგებია შირიმის ქვით, დუღაბად გამოყენებულია კირისა და ქვიშის ნარევი. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. დასავლეთის კარის თავზე ტიმპანი ნახევარწრიული წარბით სრულდება. ეკლესია დასრულებულია მარტივი ლავგარდნით. დასავლეთიდან მიდმული აქვს გვიანი პერიოდის სწორკუთხა კარიბჭე, რომლის მეორე სართულში მოწყობილი იყო სამრეკლო. აფსიდა ნახევარწრიულია სამი თაღოვანი სარკმლით, რომელთა კიდეებში ორ-ორი თაღოვანი ნიშაა. ამ ნიშების ქვემოთ, იატაკის დონეზე ორი თაღოვანი ნიშაა. კედელზე მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. აფსიდის წინ ქვის კანკელია. გრძივი კედლების შუაში ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლიდანაც ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღი გადადის. დარბაზში დგას ქვის კვარცხლბეკი, რომელზეც ხის ჯვარია აღმართული და მის ჩრდილოეთის და სამხრეთის ფასადებზე ორი ნუსხური წარწერაა.

ეკლესიის სამხრეთ შესასვლელს ამკობდა მოჩუქურთმებული კარი, რომელიც სიგრძით 2,5, სიგანით კი დაახლოებით 90 სმ. ის დამზადებულია საკმაოდ რბილი, მსუბუქი, მოწითალო ხისგან და გარედან მთლიანად მოჩუქურთმებულია. ეს გაფორმება შედგება 22 წმინდანის გამოსახულებისგან. 8 მათგანი მთელი სხეულით, 14 კი წელს ზემოთაა წარმოდგენილი. ეს 22 გამოსახულება პირდაპირ ხეზეა ამოკვეთილი.

მხატვრობა
---------

ტაძარში შემონახულია გვიანი შუა საუკუნეების მხატვრობის კვალი. საკურთხევლის კედლებზე — წმინდა ბასილი და წმინდა ნიკოლოზი; კამარაზე — მზე და მთვარე ვარსკვლავებით, შობა, იერუსალიმში შესვლა; ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ თაღში — ქვედა რეგისტში წმინდა დედები, ზედა რეგისტრში — ჯოჯოხეთით წარტყვევნა; დასავლეთის თაღში — ქვედა რეგისტრში წმინდა გიორგის სასწაული, ზედა რეგისტრში ამაღლება; სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთის თაღში — ქვედა რეგისტში ევსტათი პლაკიდას ირემზე ნადირობა, ზედა რეგისტრში — ხარება; დასავლეთის თაღში — ქვედა რეგისტში ფარშევანგი, ზედა რეგისტრში ჯვარცმა; დასავლეთის კედელზე — სარკმლის მარჯვნივ და მარცხნივ მირქმა, ქვედა რეგისტრში ტახტზე დაბრძანებული ღვთისმშობელი ჩვილი იესოთი და ჯოჯოხეთის სცენა; კანკელზე — ანგელოზები, იოანეს თავისკვეთა და გამოცხადება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12018
* სარიშვილი თ. ხის მხატვრული დამუშავება დაარქივებული 2019-03-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
2. ↑  კარის ფოტო
3. ↑  კალანდია გ. ხელნაწერი წიგნი სვანეთის შესახებ, II ნაწილი, ჟურნალი „ისტორიანი", № 5 (53), 2015 წელი, გვ. 76-82
**ჩოფაშენი** — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. მდებარეობს საქართველო-თურქეთის საზღვართან, ზღვის დონიდან 1355 მეტრზე, ამჟამად ამ ტერიტორიას სოფელ არალისა და წარბასთუმნის მოსახლეობა სათეს-საძოვრებად იყენებს.

ისტორია
-------

ჩოფაშენი იხსენიება 1595 წელს შედგენილ „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში". ჩოფაშენი დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მხრიდან შემოზღუდულია მაღალი გორით — „პალყაი გვერდი". მას სამხრეთით ასევე ზღუდავს გორა, რომელიც თურქეთ-საქართველოს ნეიტრალურ ზონაშია მოქცეული. ჩოფაშენს ჩრდილო–აღმოსავლეთით ესაზღვრება ადგილი „ურიაქოლა". ჩოფაშენის აღმოსავლეთით იწყება დაფერდება, რომელიც ბოლოვდება გაშლილი რელიეფით, სადაც მდებარეობს ნამოსახლარი ორჭოშანი (იხსენიება გურჯისტანის დავთარში, როგორც ზემო და ქვემო ორჭოშანი). 

სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ორი მცირე ზომის მოგრძო ბორცვი, რომელთა ზედაპირიც მოსწორებულია, ერთი მათგანი საზღვრის შიგნითაა მოქცეული და მასზე საგუშაგო კოშკია აღმართული. აღნიშნულ ორ ბორცვს შორის გაყვანილია გზა, რომელიც ამ ადგილს თურქეთ-საქართველოს ცენტრალურ გზასთან აკავშირებს. დაზვერვების შედეგად აქ საკამაოდ საინტერესო სურათი დაფიქსირდა, აიკრიფა დიდირაოდენობით კერამიკული მასალა და ობსიდიანის ფრაგმენტები. 

XX საუკუნიდან მოყოლებული ჩოფაშენში სამხედრო-სასაზღვრო ნაწილი იდგა და ეს ტერიტორია პოლიგონს წარმოადგენდა. შესაბამისად რელიეფი მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. გათხრილია სანგრები და მოწყობილია მიწისქვეშა გვირაბები. 

ჩოფაშენზე აკრეფილი კერამიკული მასალა შუა საუკუნეებს განეკუთვენება, ძირითადად წარმოდგენილია მოჩალისფრო-მოყავისფროდ გამომწვარი ფრაგმენტები, ზოგიერთ მათგანზე შემორჩენილია ორნამენტიც, რელიეფური ხაზი, რომელიც ირიბი ხაზებით არის დაჭდეული, ასევე გვხვდება ყურის ფრაგმენტები, მოწითალო-მოყავისფრო, მომრგვალებული. ჭურჭლის ძირ-გვერდის ფრაგმენტები, მოჩალისფროდ გამომწვარი, უსწორმასწორო ძირით. რაც შეეხება ობსიდიანს, წარმოდგენილია ანატკეცების სახით, ერთ მათგანს ბოლო რეტუშირებული აქვს და ეტყობა გამოყენების კვალი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20133
დასის ლოგო
ქაქუცა (ქაიხოსრო) ჩოლოყაშვილი — ადამიანი, რომლის სახელსაც დასი ატარებს
**ქაქუცა ჩოლოყაშვილის სახელობის სრულიად საქართველოს ჩოხოსან რაინდთა დასი** — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია საქართველოში. ოფიციალური პრეზენტაცია მოხდა 2006 წლის 23 იანვარს.

ზოგადი ინფორმაცია:
------------------

დასის მუშაობას წარმათავს გამგეობა, რომელიც არჩევითია და რომელსაც ხელმძღვანელობს პროფესორი გოგი დოლიძე.

გამგეობა შედგება 15 ადამიანისგან, თავჯმდომარეს ჰყავს ორი მოადგილე, მდივანი და წევრები. გამგეობის სხდომები იმართება თვეში ერთხელ ჩვეულისამებ თვის ბოლო რიცხვებში, ხოლო თუ რაიმე საგანგებო შემთხვევაა რიგ გარეშე .

დასის გამგეობის თავჯმდომარეა - პროფესორი გოგი დოლიძე. 

დასს აქვს ყოველკვარტალური ჟურნალი "რაინდი (ჟურნალი)", გაზეთი ’’საქართველოს კარიბჭე’’ და ინტერნეტ-საიტი, რომელთაც მეშვეობითაც ნებისმიერ მსურველს შეუძლია გაეცნოს დასის საქმიანობას.

დასში გაწევრიანება
------------------

მსურველი ავსებს ანკეტას, რომელსაც უნდა დაერთოს ორი ფოტო სურათი, ერთი ჩვეულებრივი, ე.წ. საპასპორტო სურათი და მეორე ეროვნულ სამოსში. სავალდებულოა რეკომენდატორი. ამის შემდეგ საკითხი განიხილება გამგეობის სხდომაზე და გაიცემა მოწმობა ქართულ და ინგლისურ ენებზე. ახალი ჩოხოსანი რაინდების კურთხევა ხდება წელიწადში ერთხელ, მთაწმინდის პანთეონში, 14 ივლისს, ქაქუცა ჩოლოყაშვილის დაბადების დღეს მის საფლავთან. მიიღებიან როგორც კაცები, ისე ქალები და ბავშვებიც ასაკის მიუხედავად.

დასის წევრებისათვის დაწესებულია გადასახადი: მოსწავლეებისათვის 20 თეთრი, სტუდენტებისა და პენსიონერებისათვის 1 ლარი, ხოლო მოსამსახურე პერსონალისათვის 5 ლარი თვეში. არსებობს ასევე შემოწირულობის ტრადიციაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Facebook-ზე
**ჩოჩიშვილები** (მხ. რ. **ჩოჩიშვილი**) — ქართული (დვალური) გვარი. ოსი ავტორები მას ოსურ გვარად — ცოციევი/ცოცითი (Цоциты), ჩოჩიევი/ჩოჩითი (Чочиты) — მოიხსენიებენ. ოსი ჩოჩიევები ძირად დვალები არიან. დვალეთში მცხოვრებ ამ გვარს, სხვა ოსური გვარებისაგან განსხვავებით, არა აქვს გადმოცემა ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანეთიდან გადმოსახლების შესახებ.

ჩოჩიშვილების/ჩოჩოურების და სხვა გვარების ადგილობრივი დვალური წარმომავლობის შესახებ მნიშვნელოვანი ეთნოგრაფიული მასალა დაფიქსირებული აქვს სალომე ბახია-ოქრუაშვილს:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „გადმოცემით, ვასილ გიოს ძე ჩოჩიევმა კარგად იცოდა, რომ დვალეთის მკვიდრი მაცხოვრებლები იყვნენ — ჩოჩითა, ჯოჯითა, ოქროთა, თაბუთა, გოგიჩათა და სხვ." |
|  |  |

საისტორიო საბუთებითა და ეთნოგრაფიული მონაცემებით ირკვევა, რომ ქართლელი ჩოჩიშვილები უფრო ადრე ოქროპირიძის გვარს ატარებდნენ. აღსანიშნავია, რომ, ჩოჩითას გვართან ერთად, ოსური გადმოცემები „ოქროთა" გვარსაც ასახელებენ (მამაკაცის სახელი „ოქრო" ქართული სახელია და უწინ საქართველოში ძალიან გავრცელებული იყო). ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით, შიდა ქართლის ჩოჩიშვილები, ჯოჯიშვილები, ოქროპირიძეები და თედელურები მონათესავე გვარებია. ხალხური გადმოცემის თანახმად, ოთხი ძმიდან — ჩოჩი, ჯოჯი, ოქროპირი და თედე — პირველი სოფელ ორტევში დასახლებულა და მისი შთამომავლები ჩოჩიშვილებად იწოდნენ. ქართლში ცხოვრობენ ჩოჩიშვილებიც (სოფ. ცხრამუხა), რომელთა თავდაპირველი გვარი, გადმოცემითა და საარქივო მონაცემებით, ქურდაძე ყოფილა (1859 წლის აღწერა). ქართლში მცხოვრები ჩოჩიშვილების გარკვეული ნაწილი ხევის სოფ. ხურთისიდანაა ჩამოსახლებული; ისინი XVIII საუკუნის აღწერის დავთარში ჩოჩოურად არიან ჩაწერილი. 1860 წლის მოსახლეობის კამერალური აღწერის თანახმად, ვანათელი (პატარა ლიახვის ხეობა) ჩოჩიშვილების ადრინდელი ქართული გვარი იყო მაისურაძე.

1621 წელს სოფელ საჩხეურში დაფიქსირებულია ამავე ძირის სხვა გვარიც — ჩოჩივაძე. არსებობს აგრეთვე გვარ-სახელები ჩოჩელი და ჩოჩნიძე. ჩოჩიას, ჩოჩიშვილის, ჩოჩოშვილის, ჩოჩივაძის გვარებს საფუძვლად უდევს ძველი ქართული სახელი „ჩოჩი", რომელიც ბოლო დრომდე შემორჩენილი იყო სამეგრელოში (არაერთხელაა ეს სახელი აღნიშნული 1873 წლის სამეგრელოს მოსახლეობის აღწერაში).

ჩოჩიშვილების გვარის ქართულობას ადასტურებს 1031–1033 წლების საისტორიო საბუთში სოფ. ჩოჩეთის მოხსენიება. დვალეთში, ნარას ხევის ერთ-ერთ სოფელში ჩოჩოურებთან/ჩოჩიშვილებთან ერთად ცხოვრობდნენ: გოგიჩაშვილები (ზემოთ ნახსენები „გოგიჩათა"), ჯანაშვილები და ბერიაშვილები.

სქოლიო
------

1. ↑  *Гаглойты Зинæ*. Ирон мыггæгтæ: Дзæуджыхъæу: Ир, 2005 — 359 ф.
2. 1 2 3 4 5  *თოფჩიშვილი რ.*, დვალეთი და დვალები, თბ.: „უნივერსალი", 2016. — გვ. 123–124. 252 გვ. ISBN 978-9941-22-796-7.
3. ↑  *თოფჩიშვილი რ.*, საქართველოს ისტორიული
დემოგრაფიისათვის : შიდა ქართლის მთის მოსახლეობის მიგრაციის ეთნოისტორიული საკითხები, თბ.: „მემატიანე", 2002. — გვ. 37–38.
***B.R.I.G.A.D.*** — ფრანგული პოლიციური ჟანრის ტელესერიალი. სერიალი შედგება ორი სეზონისგან, 12 ეპიზოდისაგან და თითოეული სერია 52 წუთიანია. პირველად ეკრანებზე გამოჩნდა France 2-ის ეთერში და გადაიცემოდა 2000 წლის 10 ნოემბრიდან 2004 წლის 4 აგვისტომდე. შემდგომ ასევე ნაჩვენები იქნა ფრანგულ ტელეარხებზე 13ème Rue, Jimmy, France 4, NT1, NRJ 12, Planete Justice, RMC Story, ACTION. 

საქართველოში, ქართულ ენაზე დუბლირებული ვერსია გადაიცემოდა სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის ეთერში. 

ტელესერიალის რეჟისორი არის მარკ ანჯელო, რომელმაც ორ სეზონად გადაიღო ოლივერ მარვოსა და ჟან მარკ ოკლერის მიერ 12 ეპიზოდად დაწერილი სცენარი. სცენარის დამაჯერებლობის და რეალურობის უზრუნველსაყოფად, ავტორები პროექტზე მუშაობისას კონსულტაციებს გადიოდნენ RAID-ის წევრებთან.

შინაარსი
--------

სერიალში მოთხრობილია საფრანგეთის ეროვნული პოლიციის გამოგონილი სპეციალური საპოლიციო ჯგუფის შესახებ, რომელიც კრიზისულ შემთხვევებში ერთვება მძევლების გათავისუფლების და დამნაშავეების გაუვნებელყოფის სპეციალურ ღონისძიებებში. სერიალში მოთხრობილ ქვედანაყოფს ჰქვია B.R.I.G.A.D. რომელიც არის ფრანგული აბრევიატურა და ნიშნავს „Brigade - Recherche - Intervention - Gestion - Assistance – Dissuasion" (გამოძიების - ინტერვენციის - მართვის - დახმარების - შეკავების ბრიგადა)

მსახიობები
----------

Caption text| მსახიობი | როლი | სეზონი |
| --- | --- | --- |
| ჟან-კლოდ ადელინი | პოლ კაროსკი |  |
| ჟან-ივ გოტიე | მორინი |  |
| ჟან-ფრანსუა ფაგური | მარიუსი |  |
| დენ ჰერცბერგი | პატრიკ ბალარდი |  |
| ფილიპ დე ჟანერანი | ჟან-ფრანსუა კარლენი |  |
| ალენ ფიგლარცი | მორტიე |  |
| ინგრიდ შოვენ | ჟულია ლენტირი | სეზონი 1 |
| ალისია ალონსო | სილვია |  |
| სერჟ მარტინა | კომისარი | სეზონი 2 |

ეპიზოდები
---------

### პირველი სეზონი (2000 წელი)

1. Le Stratagème chinois
2. La Secte des lunes
3. Deux filles en cavale
4. Le Forcené
5. Point bombe
6. Mutinerie

### მეორე სეზონი (2002 წელი)

1. Dialogue de sourds
2. Noces rouges
3. Petite môme
4. Sur le fil du rasoir
5. Le Fortin
6. Pavillon noir

სქოლიო
------

1. 1 2 3  B.R.I.G.A.D.. IMDb.
**ჩრდილები** (Shadows) — ამერიკული ზებუნებრივი და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის სერიალ *საიდუმლო მასალების* პირველი სეზონის მეექვსე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში გავიდა 1993 წლის 22 ოქტომბერს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
საიდუმლო სამთავრობო სააგენტოს თხოვნით, მალდერი და სკალი იკვლევენ ორი მამაკაცის გვამს. თითქოს ორივე შიგნიდან არის გაგუდული. მალდერი ყველას თავს მოაჩვენებს, თითქოს ასეთი რამ არ უნახავს, მაგრამ მოგვიანებით სკალის უამბობს, რომ ასეთი შემთხვევები ფსიქოკინეტიკური ძალის ზემოქმედების მაგალითებია.

დამატებითი აგენტების გარეშე, მალდერი და სკალი აწარმოებენ საკუთარ გამოძიებას და ფილადელფიის შტატში მსგავსი მკვლელობის შემთხვევას აღმოაჩენენ. ადგილობრივი პოლიცია მათ მკვლელობის სცენების ჩანაწერსაც მიაწვდის.

აგენტები პოულობენ ლორენ კაიტს, რომელიც მუშაობს კომპანიაში HTG Industrial Technologies. მისი აღიარებით, ეს ადამიანები ესხმოდნენ მას თავს, მაგრამ გაექცა და არც პოლიციაში განუცხადებია. აგენტები უკან დაბრუნებისას მოულოდნელ პრობლემას აწყდებიან - მათი მანქანა ძალიან დიდ სიჩქარეზე მიჰქრის და არ ექვემდებარება კონტროლს. თუმცა ორივე გადარჩება, მაგრამ მალდერი ფიქრობს, რომ ინციდენტში ლორენიც არის გარეული.

ამ უკანასკნელის სახლის დათვალიერებისას მალდერი მას ფანჯარასთან მდგომს გადაიღებს, მაგრამ ფოტოლაბორატორიაში გამჟღავნების შემდეგ ჩანს მისი ყოფილი უფროსის, ჰოვარდ გრეივზის სახეც. ლორენს კვლავ ესხმიან თავს, მაგრამ უჩინარი ძალა მკვლელებს თავად უსწორდება. ლორენი დაკავებულია დასაკითხად. იგი საბოლოოდ, აღიარებს, რომ მისი უფროსი მოკლული იქნა კომპანიის თანამშრომელ რობერტ დორლანდის მიერ - მას შემდეგ, რაც გრეივი იმუქრებოდა, რომ აღარ ითანამშრომლებს ტერორისტულ დაჯგუფება Isfahan-თან (რომელსაც უახლეს სამხედრო აღჭურვილობას აწვდიდა). ამის შემდეგ გრეივის სული ლორენის დაცვას ცდილობდა.

FBI კომპანიის HTG Industrial Technologies ოფისში არალეგალური გაყიდვების დამადასტურებელი დოკუმენტების მოსაპოვებლად ჩხრეკას ატარებს. გრეივის სული ხევს კედლებს და ჩნდება იქ დამალული დისკეტა, რომელზეც ჩაწერილია საჭირო ინფორმაცია. მის საფუძველზე დორლანდის წინააღმდეგ აღძრულია საქმე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჩრდილები — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ძმერხლი**, *კოლხური თაგვისარა* (ლათ. Ruscus colchicus) — ორსახლიანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. დაბალი, მხოხავფესურიანი, მარადმწვანე ნახევრად ბუჩქია; უკანასკნელი წყების ტოტები გარდაქმნილია ფოთლის მსგავს, დიდი ზომის, ტყავისებრ, პრიალა, მწვანე, თავწაწვეტებულ, უეკლო ფილოკლადოდიუმებად, ქვედები მოპირდაპირეა, დანარჩენი — მორიგეობითი. ნაყოფი წითელი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს აპრილ-სექტემბერში. საკმოდ ფართოდ არის გავრცელებული. იზრდება დაბლობების, მთისა და სუბალპური სარტყლის ტყეებსა და ბუჩქნარებში.

გავრცელებულია კავკასიის ეკორეგიონის დასავლეთ და, იშვიათად, ცენტრალურ ნაწილში. არის რეგიონის ენდემი. საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, აჭარასა და ქართლში. იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში. ნაყოფი იჭმევა. აღსანიშნავია, რომ მცენარეს იმერეთში ჯმერხლი ეწოდება, რაჭასა და ლეჩხუმში — ჯილმეხი, მეგრულად — ზორმეხი, ჭანურად — ზერმეხი, ზურმეხი, სვანურად — ზგმეხ.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, ძმერხლი // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. 1 2  *გურგენიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 418–419.
3. 1 2  *ხინთიბიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 279.
4. 1 2  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 70.
5. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 558.