recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ყივჩაყთა გადმოსახლება საქართველოში** — საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების მიერ 1118 წელს ჩატარებული ღონისძიება, რომელიც მიზნად ისახავდა ქართული ლაშქრის გაძლიერებას. საქართველოს გაერთიანებისა და თურქ-სელჩუკთა განდევნისათვის ბრძოლაში დავით აღმაშენებელმა 1116 წლისათვის დიდ წარმატებას მიაღწია: შემოიერთა კახეთი, ლორე, გიში, რუსთავი, სამშვილდე და სხვა ქალაქები. სელჩუკთა ხელში რჩებოდა თბილისი, დმანისი და რამდენიმე ციხე, ბრძოლებით დასუსტებულ ქართველ ლაშქარს უძნელდებოდა თურქთა განდევნა და დავით აღმაშენებელმა უცხოეთიდან დამხმარე ძალის მოწვევა გადაწყვიტა. ასეთ ძალად მან მიიჩნია ყივჩაყები, რომელთა მხედრობაც განთქმული, მობილური და ადვილად შესანახი იყო.

დავითი, როგორც ჩანს, ადრევე სარგებლობდა ყივჩაყთა დახმარებით. მისი მეორე ცოლი იყო ყივჩაყთა მთავრის (ხანის) ათრაქა შარაღანის ძის ასული. 1115 კიევის მთავრის ვლადიმირ მონომახის მიერ დამარცხებული ყივჩაყები ჩრდილოეთ კავკასიაში იდგნენ. დავითმა მათთან ელჩობა გაგზავნა და საქართველოში გადმოსახლება და მის სამსახურში ჩადგომა შესთავაზა. თანხმობის მიღების შემდეგ დავით IV მწიგნობართუხუცეს გიორგი ჭყონდიდელთან ერთად ყივჩაყებთან გაემგზავრა, ისინი ოსებთან შეარიგა, საქართველო - ჩრდილოეთ კავკასიის გზაზე ციხეებში თავისი ჯარი ჩააყენა და 1118 წელს 40 ათასი ოჯახი საქართველოში გადმოიყვანა, მისცა ცხენები და იარაღი, დასებად დაჰყო, სპასალარები დაუნიშნა და შესაფერ ("მარჯვე") ადგილებში - სანაპიროებში (ჰერეთი, ქვემო ქართლი, ჩრდილოეთ სომხეთი) დააყენა. მათგან ერთდროულად 40 ათასი მოლაშქრე გამოდიოდა. ყივჩაყები ძირითადად მოსაზღვრე სახელმწიფოთა რბევით ირჩენდნენ თავს. საქართველოს ლაშქრობებში მათ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს. ნაწილი გაქრისტიანდა.

XII-XIV საუკუნეებში საქართველოში ხშირად ჩანან სხვა, "ახალი" დაქირავებული ყივჩაყებიც (გიორგი III-ისა და თამარის დროს, XIII საუკუნის 20-იან წლებში, 1300-1308), ცენტრალური ხელისუფლება ყივჩაყებს იყენებდა ფეოდალური ოპოზიციის წინააღმდეგ, მაგ. დემნა ბატონიშვილის აჯანყების (1177) და გიორგი რუსის გამოსვლის დროს (1191). ამის გამო გაქრისტიანებულ ყივჩაყთა ("ნაყივჩაყართა") ნაწილი ქვეყნის საგამგებლო აპარატში მაღალ თანამდებობებზე დაწინაურდა. საქართველოში მყოფ ყივჩაყთა მასა XIII საუკუნის 30-იან წლებში მონღოლთა ლაშქარს შეერია.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 642.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დავით IV აღმაშენებლის ეპოქა |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 

|  |  |
| --- | --- |
| ცოლები | 
* *უცნობი სომეხი ქალი*
* გურანდუხტი
 |
|  |
| შვილები | 
* დემეტრე I
* ვახტანგი
* თამარი
* კატაჲ
* თამარ მრწემი
 |

 |  |
|  |
| პიროვნებები | 
* გიორგი ჭყონდიდელი
* არსენ იყალთოელი
* დიმიტრი
* ბასილ III
* იოანე VI
* ლიპარიტ V
* რატი IV
* ძაგან აბულეთისძე
* მოდისტოს აბულეთისძე
* აბულეთი
* ივანე ორბელი
* არიშიანი
* ბარამი
* ქავთარ ბარამის ძე
 |
|  |
| რეფორმები | 
* სამხედრო რეფორმები
* ყივჩაყთა გადმოსახლება საქართველოში
* რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება
* სააჯო კარი
 |
|  |
| ბრძოლები | 
* ზედაზნის ციხის აღება
* ერწუხის ბრძოლა
* სამშვილდის შემოერთება
* რუსთავის შემოერთება
* რახსის ბრძოლა
* ბოტორის ბრძოლა
* დიდგორის ბრძოლა
* თბილისის შემოერთება
* დმანისის შემოერთება
* ანისის შემოერთება
 |

 |
ლოგო
2004 წლის ზაფხულის პარალიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიალი ათენში.
**პარალიმპიური თამაშები** — ოლიმპიური თამაშების მსგავსი საერთაშორისო სპორტული შეჯიბრება თანდაყოლილი ან შეძენილი ფიზიკური შეზღუდვის მქონე ადამიანებისთვის. საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის დახმარებით ტარდება ოთხ წელიწადში ერთხელ, იქვე, სადაც ოლიმპიური თამაშები იმართება. ასპარეზობის შემოღების იდეა უკავშირდება ინგლისელი ნეიროქირურგის — ლუდვიგ გუტმანის სახელს, რომელმაც მეორე მსოფლიო ომის დროს ქალაქ ეილსბერიში, სტიკ-მენდევილის ჰოსპიტლის ბაზაზე ხერხემლის ტრავმების სამკურნალო ცენტრი დააარსა. მან პირველმა ჩართო აქტიური სპორტი იმ ჯარისკაცთა რეაბილიტაციის პროცესში, რომლებსაც ზურგის ტვინი ჰქონდათ დაზიანებული. 1948 წლის 28 ივლისს სტოკ-მენდევილის ჰოსპიტალში გაიმართა პირველი შეჯიბრება მშვილდოსნობაში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა შორის, მონაწილენი სარბიელზე ეტლებით გამოვიდნენ. ტურნირი სიმბოლურად დაემთხვა ლონდონის ოლიმპიური თამაშების გახსნის თარიღს. 1956 წელს ლუდვიგ გუტმანმა შეიმუშავა ქარტია, რომელიც საფუძვლად დაედო შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სპორტის განვითარებას მთელ მსოფლიოში. 1960 წელს, რომის XVII ოლიმპიური თამაშების დამთავრებისთანავე გაიმართა შშმ პირთა საერთაშორისო შეჯიბრება ერთდროულად რამდენიმე სპორტულ დისციპლინაში. მონაწილეობდა 23 ქვეყნის 400-მდე სპორტსმენი.

1976 წელს შვეიცარიაში გაიმართა ზამთრის პირველი თამაშები შშმ პირებისთვის. 1988 წელს, სეულის ოლიმპიადის დასრულების შემდეგ, ორგანიზატორებმა ოლიმპიური დარბაზები და სტადიონები შშმ პირებს დაუთმეს. აქედან მოყოლებული, ამ შეჯიბრებას პარალიმპიური თამაშები ეწოდება. 1982 წელს შეიქმნა შშმ პირთა სპორტის მსოფლიო ორგანიზაციის საკოორდინაციო კომიტეტი, რომელმაც ხელი შეუწყო პარალიმპიური მოძრაობის პოპულარიზაციასა და გაფართოებას.

1989 წლიდან ჩამოყალიბდა საერთაშორისო პარალიმპიური კომიტეტი. დღეს მის შემადგენლობაში შედის 163 ქვეყნის ეროვნული პარალიმპიური კომიტეტი და 5 საერთაშორისო სპორტული ფედერაცია. პარალიმპიელები მონაწილეობენ 20-ზე მეტ სპორტულ დისციპლინაში. მათ შორისაა: მშვილდოსნობა, ტყვიის სროლა, მძლეოსნობა, ძალოსნობა, ველოსპორტი, კალათბურთი, ფეხბურთი, ჰოკეი, ფარიკაობა, თხილამურობა, მაგიდის ჩოგბურთი და სხვა სახეობები.

ქართული პარალიმპიური კომიტეტი 90-იანი წლებიდან არსებობს, თუმცა პარალიმპიურმა კომიტეტმა განვითარება 2006 წლიდან დაიწყო და პირველად საქართველოს დელეგაციამ 2008 წლის პეკინის პარალიმპიურ თამაშებზე მიიღო მონაწილეობა. პეკინში საქართველოს სახელით ერთი ათლეტი — იაგო გორგოძე ასპარეზობდა ძალოსნობის დისციპლინაში და შედეგად მე-8 ადგილი დაიკავა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პარალიმპიური თამაშები***

* ოფიციალური ვებ-გვერდი
* საქართველოს პარალიმპიური კომიტეტი
* საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტი
* Paralympic Sport TV, web-TV channel of the International Paralympic Committee (IPC)
* Paralympic Games – Facts and figures
**ვლადიმერ ფანჩვიძე** (დ. 9 ივლისი, 1906, ხაშური — გ. 10 დეკემბერი, 1984) — ქართველი ენათმეცნიერი. მთის იბერიულ-კავკასიურ ენათა მკვლევარი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1949), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1924 წელს დაამთავრა ხაშურის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი. 1930 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1932 წელს ჩაირიცხა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტში ასპირანტად. 1935 წელს გადაყვანილ იქნა ლენინგრადში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ენისა და აზროვნების ინსტიტუტში, სადაც 1936 წელს დაამთავრა ასპირანტურა კავკასიურ ენათა განხრით. 1938 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1949 წელს — სადოქტორო დისერტაცია. ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას: კითხულობდა ლექციების კურსს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, უცხო ენათა ინსტიტუტში, გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. სხვადასხვა დროს (1938-1975 წლებში) იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი, პროფესორი, ფილოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სწავლული მდივანი, დირექტორის მოადგილე, ქართველურ ენათა განყოფილების ხელმძღვანელი, დირექტორი, თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორის მოადგილე, რექტორი. 1975 წლიდან მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ — თანამშრომლად, იყო რამდენიმე სამეცნიერო საბჭოს წევრი. წლების განმავლობაში რედაქტორობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ორგანოს „იბერიულ-კავკასიურ ენათმეცნიერებას". იკვლევდა იბერიულ-კავკასიურ ენათა სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხებს, იყო ლეზგიური ჯგუფის ენების თვალსაჩინო სპეციალისტი. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მისი დამსახურება უდიური ენის შესწავლაში, კერძოდ, უდიური ენის ფონეტიკური სისტემის აღწერა-დადგენაში, სახელისა და ზმნის ფორმაცვალებისა და გრამატიკული კატეგორიების კვლევაში, უდიურისა და ქართულ-ქართველურ ენათა მორფოლოგიური მონაცემების შეჯერებაში. მეცნიერის კვლევის შედეგები აისახა მონოგრაფიაში „უდურის გრამატიკული ანალიზი" (1974). ავტორია საყურადღებო ნაშრომებისა ქართულ დიალექტოლოგიაში. იკვლევდა იმერულ კილოს, ჩატარებული აქვს საინტერესო ანალიზი ზემოიმერულსა და ქვემოიმერულოს შორის არსებული გარდამავალი ზოლის, ე.წ. შუაიმერულის (ოკრიბა-ტყიბულის, თერჯოლისა და ბაღდათის რეგიონების) ენობრივ თავისებურებათა შესახებ.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ლიტერატურა
----------

* ქართული ენა: ენციკლოპედია, თბ. 2008, გვ. 475

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ ფანჩვიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
სარკინიგზო ხაზის ლიანდაგი ზამთარში, 2006.
**ბორჯომი-ბაკურიანის სარკინიგზო ხაზი** — საქართველოს რკინიგზის ერთადერთი ვიწროლიანდაგიანი (ლიანდაგის სიგანე — 900 მმ) მონაკვეთი ბორჯომსა და ბაკურიანს შორის, რომელიც გაიხსნა 1902 წელს ბორჯომ-ხარაგაულის უბანზე. ხაზზე დიდი ხნის მანძილზე მოძრაობდა მცირე ორთქლმავალი, რის გამოც დღეს არსებულ ელექტროშემადგენლობასაც კი მეტსახელი „კუკუშკა" (რუსული მეტსახელი ორთქლმავლისა) შემორჩა. ხაზი დღემდე ემსახურება კურორტის დამსვენებლებს. ამ დროისთვის მიმდინარეობს ლიანდაგის რეაბილიტაცია. [*საჭიროებს წყაროს მითითებას*]

„კუკუშკა" (ელმავალი ჩს-11), ბორჯომ-ბაკურიანის რკინიგზა, 2006 წ.
ვიწროლიანდაგიანი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობა 1897 წელს დაიწყო და რთული კლიმატური პირობების გამო, ოთხი წლის განმავლობაში გაგრძელდა. 1902 წლის იანვრიდან ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის ხაზით ბორჯომი — ბაკურიანი, პირველმა „კუკუშკა" მატარებელმა გაიარა. „კუკუშკა" დღემდე ემსახურება სათხილამურო სპორტის მოყვარულებსა და ტურისტებს. მაღალმთიან რაიონებში კურსირებისათვის სპეციალურად ინგლისიდან იქნა ჩამოყვანილი „პორტერის" ტიპის ორთქლმავალი. მატარებელს ებმოდა ღია ტიპის ვაგონები, რომლებიც მხოლოდ მოაჯირებით იყო შემორაგული. 1967 წელს დამთავრდა სარკინიგზო ხაზის ელექტროფიკაცია (1500 ვოლტი, მუდმივი დენი) და პატარა ორთქლმავალი „შკოდას" ჩს-11 სერიის ელმავალმა ჩაანაცვლა. ხიდი, რომელიც წაღვერს ცემთან ბორჯომი-ბაკურიანის რკინიგზით აკავშირებს, რომანოვმა სპეციალურად შეუკვეთა საფრანგეთში. ფრანგი ხიდმშენის ალექსანდრ გუსტავ ეიფელის მიერ კონსტრუირებული ხიდი საქართველოში 1902 წელს ჩამოიტანეს და მდინარე ცემისწყალზე ააგეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბორჯომი-ბაკურიანის სარკინიგზო ხაზი***

* საქართველოს რკინიგზა
* ეიფელის ხიდი

სქოლიო
------

1. ↑  რკინიგზის ისტორია
სტალინი სვეტლანასთან ერთად. 1935
სვეტლანა ლავრენტი ბერიასთან ერთად. უკანა ფონზე სტალინი
**სვეტლანა ალილუევა** (რუს. Светла́на Ио́сифовна Аллилу́ева, დაბადების გვარი - *სტალინა*, ემიგრაციაში - *ლანა პეტერსი* (Lana Peters); დ. 28 თებერვალი, 1926, ლენინგრადი, სსრკ — გ. 22 ნოემბერი, 2011, რიჩლენდი, უისკონსინი, აშშ) — იოსებ სტალინის ერთადერთი ქალიშვილი მისი მეორე ცოლის, ნადეჟდა ალილუევასგან. საბჭოთა ფილოლოგი-მთარგმნელი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი, მემუარისტი. 1967 წელს დარჩა ემიგრაციაში და მიიღო აშშ-ს მოქალაქეობა.

პირველი მეუღლე იყო საბჭოთა იურისტი გ.ი. მოროზოვი. მეორე - სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი ი.ა. ჟდანოვი (სსრკ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივნის, ა.ა. ჟდანოვის შვილი).

საქართველოში
------------

სვეტლანა და მისი ქალიშვილი ოლგა 1984 წელს მოსკოვიდან თბილისში საცხოვრებლად გადმოვიდნენ. სსრკ კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენმდივნის კონსტანტინე ჩერნენკოს დავალებით საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მაშინდელმა პირველმა მდივანმა ედუარდ შევარდნაძემ მათთვის თბილისში ცხოვრების ყველა აუცილებელი პირობა შექმნა: მათ თბილისის ელიტურ რაიონში კეთილმოწყობილი სამოთახიანი ბინა გადაეცათ, მათ განკარგულებაში იყო ასევე ავტომანქანა და ფულადი სახსრები. გარდა ამისა, ოლგას მასწავლებლები რუსულ და ქართულ ენებში უფასოდ ამეცადინებდნენ. იგი დაკავებული იყო საცხენოსნო სპორტით. დედა-შვილი მეზობლებს, ქართული მეცნიერებისა და კულტურის წარმომადგენლებს დაუმეგობრდნენ და ხშირად სტუმრობდნენ გორში იოსებ სტალინის სახლ-მუზეუმს.

სვეტლანა ალილუევა და მისი ქალიშვილი თბილისში ორი წელი — 1986 წლის მარტამდე ცხოვრობდნენ, შემდეგ მოსკოვში გადავიდნენ, 1986 წლის ნოემბერში კი აშშ-ში გაემგზავრნენ.

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა აშშ-ში, უისკონსინის შტატში, მოხუცთა თავშესაფარში, 85 წლის ასაკში კიბოთი.

სვეტლანა ალილუევას ოჯახსა და ახლობლებს სამძიმარი საქართველოს ექს-პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ გამოუცხადა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Светлана Иосифовна Аллилуева. Дерево предков и потомков
* *Биография Светланы Аллилуевой* в Исторической энциклопедии *Хронос*. დაარქივებული 2007-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Е.В. Душечкина, Светлана. Культурнная история имени, СПб. изд. Европейский университет в Санкт-Петербурге, 2007, ст. 97, ISBN 978-5-94380-059-7
2. ↑  გვარი სტალინა ალილუევათი შეიცვალა 1957 წელს.
3. 1 2  ედუარდ შევარდნაძე სტალინის ქალიშვილის სვეტლანა ალილუევას ოჯახსა და ახლობლებს სამძიმარს უცხადებს // Information Agency 'PirWeli'.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-04-07. ციტირების თარიღი: 2011-11-29.
**სიმონ დალაქიშვილი** (დ. 14 ოქტომბერი, 1935, თბილისი — გ. 23 აგვისტო, 2023) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960–1963 წლებში იყო ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი. 1963–1965 წლებში მეცნიერ-თანამშრომელი. 1969 წლიდან გერონტოლოგიის განყოფილების გამგე. 1982 წლიდან მორფოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. ავტორია 110 სამეცნიერო ნაშრომის, 8 საკანდიდატო დისერტაციის ხელმძღვანელი. სამედიცინო ენციკლოპედიის გერონტოლოგიის განყოფილების რედაქტორი. მიღებული აქვს სამი პატენტი რძე-მჟავე და ბავშვთა ხელოვნური კვების პროდუქტებზე. 

1965 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ადამიანის თავის ტვინის დიდი ჰემისფეროების ქერქის ზოგიერთი ველის სტრუქტურული ცვლილებები დაბერების პროცესში."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 87

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სიმონ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბორის დავითის ძე ძნელაძე** (დ. 23 აგვისტო [ძვ. სტ. 5 სექტემბერი], 1901, გორი — გ. 5 ოქტომბერი, 1923, ბორჯომი) — საქართველოს კომკავშირის ერთ-ერთი დამაარსებელი. კომპარტიის წევრი 1917 წლიდან. 1917-1918 წლებში ძნელაძის ხელმძღვანელობით თბილისში ჩამოყალიბდა „სპარტაკის" ორგანიზაციები.

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს იგი აირჩიეს „სპარტაკის" თბილისის კომიტეტის ხელმძღვანელად, შემდეგ „სპარტაკის" ამიერკავკასიის დროებითი სამხარეო კომიტეტის ხელმძღვანელად, სექტემბერში — რაკკ ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საწინააღმდეგო მოღვაწეობისათვის ძნელაძე 1919-1920 წლებში ხელისუფლებამ 5-ჯერ დააპატიმრა და 2-ჯერ გაასახლა საქართველოდან. 1920 წლის აგვისტოში აირჩიეს საქართველოს კომკავშირის ცკ-ის მდივნად. მონაწილეობდა რაკკ III ყრილობის მუშაობაში. 

1921 წელს მე-11 წითელი არმიის რიგებში იბრძოდა თბილისის მისადგომებთან. იმავე წლის თებერვალში აირჩიეს კომკავშირის თბილისის საქალაქო კომიტეტის მდივნად, სექტემბერში კი რაკკ კავკასიის სამხარეო კომიტეტის შემადგენლობაში შეიყვანეს და კავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივნის მოვალეობის შესრულება დაავალეს. 1921 წლის დეკემბერში აირჩიეს საქართველოს კპ დუშეთის სამაზრო კომიტეტის მდივნად. შემდეგ მუშაობდა სამხარეო სკოლის პოლიტკომისრად.

მემკვიდრეობა
------------

მისი სახელობის იყო თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკური სასახლე, ამჟამად საქართველოს მოსწავლე-ახალგაზრდობის ეროვნული სასახლე. მისი სახელი მიენიჭა მწვერვალს კავკასიონზე. 1958 წელს ბურნათში ამოქმედდა მისი სახლ-მუზეუმი. 1976 წელს ქალაქ თბილისის მახლობლად, შავნაბადის მთის სამხრეთ კალთაზე, გაშენდა „კომკავშირული ქალაქი ბორის ძნელაძე".

ლიტერატურა
----------

* *ჟვანია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 279-280.
* ბორის ძნელაძე. კრებული შეადგინა ვ. ფანქველაშვილმა, თბ. 1981.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბორის ძნელაძე — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**ჯონდო პარმენის ძე გიორგაძე** (დ. 12 ივლისი, 1934, სოფ. ზემო ხედი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 2008, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტრომექანიკოსი, საპატიო რკინიგზელი (2002).

ბიოგრაფია
---------

1957 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინრების ინსტიტუტი. 1958 წლიდან მუშაობა დაიწყო თბილისის ელმავალმშენებელი ქარხნის სპეციალურ საკონსტრუქტურო ბიუროში, 1990 წლიდან — იქვე, მთავარ კონსტრუქტორი. 1959–64 წლებში უშუალოდ მონაწილეობდა ქართული ცვლადი დენის „ვლ40" (ВЛ40) მარკის სამგზავრო ოთხღერძიანი და „ვლ10" (ВЛ10) მარკის სატვირთო რვაღერძიანი მაგისტრალური ელექტრომავლების შექმნაში. შემდგომ წლებში მისი ხელმძღვანელობით ქარხანაში დაინერგა მრავალი მნიშვნელოვანი ტექნიკური სიახლე. მუდმივი დენის ოთხღერძიანი ელექტრომავლის 4E1-ის გამოკვლევის, დამუშავებისა და წარმოებაში დანერგვისათვის გიორგაძეს, ავტორთა ჯგუფთან ერთად, მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (2002).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 15.
ფიქალი
ფიქალი
**ფიქალი** — მეტამორფული ქანი, რომელსაც ახასიათებს წაგრძელებული ან ფირფიტისებრი ფორმის მინერალების თითქმის ურთიერთპარარელური განლაგება და თხელ ფირფიტებად დაპობის უნარი — ფიქლებრიობა. რეგიონული მეტამორფიზმის ხარისხის მიხედვით განარჩევენ ფიქლების ძირითად ჯგუფს: სუსტად მეტამორფიზებულს (თიხაფიქლები, ნახშირიანი ფიქლები, კარბონატული ფიქლები, ბითუმიანი ფიქლები და სხვ.) და ძლიერ მეტამორფიზებულ-კრისტალურ ფიქლებს. მათ შორის გარდამავალი ადგილი უკავია ფილიტს, ქლორიტიან ფიქლებს და ეგრეთ წოდებულ მწვანე ფიქლებს, რომელიც შეიცავს ქლორიტს, ეპიდოტს, ამფიბოლებს.

XX საუკუნის დასაწყისში ფიქალი როგორც კარგი ელექტრული იზოლატორი და ცეცხლგამძლე მასალა გამოიყენებოდა ელექტრონული ფარებისა და მსხვილი ელექტროძრავებისათვის. გამოიყენება აგრეთვე დანის სალეს ქვად. თერმომედეგობისა და ქიმიური ინერციულობის გამო ფიქალი იყენება ბილიარდის მაგიდის ასაგებად.

XVIII-XIX საუკუნეებში სკოლებში ფიქალს იყენებდნენ როგორც სკოლის დაფებს და ასევე ინდივიდუალური ფიქლური დამწერლობისთვის, რომელზედაც ცარცით ან საკუთრივ ფიქლებით სწერდნენ. მაღალხარისხიანი ფიქალი გამოიყენება როგორც საფლავის ქვა და მემორალური დაფა.

ევროპაში ფიქლების მოპოვების ადგილებია: უელსი, კორნუოლი (სახელგანთქმული სოფელი დელაბოლე), კამბრია, დიდი ბრიტანეთი; საფრანგეთი (ანჟუ, ლუარის ხეობა, არდენები, ბრეტანი, სავოია); ბელგია (არდენები); ლიგურია, ჩრდილოეთი იტალია, განსაკუთრებით ლავანია და ფონტანაბუონის ხეობა; პორტუგალიის ჩრდილოეთი ნაწილი, ვალონგუ; ესპანეთი; გერმანია (მდინარე მოზელის რეგიონი, ჰუნსრიუკი, ეიფელი, ვერტერვალდი, თიურინგია, ბავარიის ჩრდილოეთი); ნორვეგია. ფიქლების საბადოები ცნობილია აგრეთვე ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში.

მეტად მეტამორფიზებულ ფიქალს უწოდებენ კრისტალურ ფიქლებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტამორფული ქანები
* კრისტალური ფიქლები
* თიხაფიქალი
* ფილიტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფიქალი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ფიქალი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Курс месторождений неметаллических полезных ископаемых, М, 1969.
ჯონ ჰემი
**ჯონათან დენიელ "ჯონ" ჰემი** (Jonathan Daniel "Jon" Hamm; დ. 10 მარტი, 1971) — ამერიკელი მსახიობი, ცნობილი ძირითადად სატელევიზიო როლებით. 1990-იანი წლების მეტი წილი ლოს-ანჯელესში ცხოვრობდა და უმუშევარი იყო. ამ პერიოდში ის რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში გამოჩნდა, მათ შორის: "Providence", "The Division", "What About Brian", და "Related". 2000 წელს შედგა მისი დებიუტი კლინტ ისტვუდის სათავგადასავლო მხატვრულ ფილმში "კოსმოსური კოვბოები". მომდევნო წელს ჰემი მეორეხარისხოვან როლში გამოჩნდა დამოუკიდებელ კომედიურ ფილმში "Kissing Jessica Stein" (2001).

ჰემს მსოფლიო წარმატება AMC-ს დრამატულ სერიალში "Mad Men" სარეკლამო ბოსის დონ დრეიპერის მთავარი როლის შესრულებამ მოუტანა, რომლის პრემიერა 2007 წლის ივლისში შედგა. მისმა შესრულებამ 2008 წელს დრამატულ სერიაში საუკეთესო მსახიობის კატეგორიაში ოქროს გლობუსი მოუტანა. გარდა ამისა, ჰემმა მეორეხარისხოვანი როლი შეასრულა 2008 წლის მეცნიერულ-ფანტასტიკური ფილმის რიმეიკში "The Day the Earth Stood Still" და მთავარი როლი დამოუკიდებელ თრილერში "Stolen" (2010).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯონ ჰემი"** ვიკისაწყობში.
* ჯონ ჰემი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯანელიძე**. |

**ზურაბ ჯანელიძე** (დ. 13 აპრილი, 1965) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1996), ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ზურაბ ჯანელიძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეომორფოლოგიის სპეციალობით 1991 წელს. 1991–2007 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე მუშაობდა მეცნიერ-მუშაკად და კითხულობდა სალექციო კურსს გემორფოლოგია-გეოეკოლოგიის კათედრაზე; 2007–2011 წლებში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ; 2008 წლიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში მუშაობს. არის ამავე უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებისა და საინჟინრო ფაკულტეტის ასისტენტ-პროფესორი; 2010–2014 წლებში უძღვებოდა გეოგრაფიის მიმართულებას ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა ინსტიტუტში. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1996 წელს თემაზე: „კოლხეთის დაბლობის სანაპირო ზონის საინჟინრო გეომორფოლოგია და გეოეკოლოგია". მისი სამეცნიერო ინტერესების სფეროა: გეომორფოლოგია-გეოეკოლოგია; პალეოგეოგრაფია; ზღვის სანაპირო პროცესები; გაუდაბნოების პროცესი საქართველოში; სპელეოლოგია; კლიმატის ცვლილების გავლენა ლანდშაფტზე. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო ზონა : რეტროსპექტრულ-პროგნოზული ანალიზი. თბ. 2015.

სქოლიო
------

1. ↑  ზურაბ ჯანელიძე - ასოცირებული პროფესორი, გეოგრაფიის მიმართულებით[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**სოლფერინოს ბრძოლა** — ავსტრია-იტალია-საფრანგეთის ომის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა, რომელიც მიმდინარეობდა ერთი მხრივ საფრანგეთსა და სარდინიის სამეფოს, ხოლო მეორე მხრივ ავსტრიის იმპერიას შორის 1859 წლის 24 ივნისს. ბრძოლა გაიმართა ლომბარდიაში სოფელ სოლფერინოს ახლოს. საფრანგეთის ჯარს ხელმძღვანელობდა ნაპოლეონ III, ხოლო სარდინიის ჯარს ვიტორიო ემანუელე II, ავსტრიის არმიას კი სათავეში ედგა იმპერატორი ფრანც იოზეფ I. ბრძოლა დასრულდა იტალია-საფრანგეთის ალიანსის გადამწყვეტი გამარჯვებით.

ბრძოლის მიმდინარეობა
--------------------

პიემონტის მთავრობის მეთაურმა კამილო ბენსო დი კავურმა საფრანგეთის იმპერატორ ნაპოლეონ III-საგან მიიღო შემოთავაზება მხარი დაეჭირა ავსტრიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1859 წლის 4 ივნისს ნაპოლეონ III-ის მეთაურობით მაჯენტის ბრძოლაში ფრანგულ-იტალიური ალიანსის მიერ ავსტრიის იმპერიის დამარცხების შემდეგ ალიანსმა დაიკავა სოლფერინოს მაღლობები და წარმატებით მოიგერიეს ავსტრიელთა კონტრშეტევა, შემდეგ კი აიძულეს უკან დაეხიათ. ავსტრიის ძალების დამარცხებამ იტალიაში გამოიწვია ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღზევება. ბრძოლის დასრულების შემდეგ ვილაფრანკა-დი-ვერონაში ერთმანეთს შეხვდნენ ნაპოლეონ III და ფრანც იოზეფ I, რათა დაედოთ შეთანხმება.

გავლენა
-------

სოლფერინოს ბრძოლასთან დაკავშირებულია წითლი ჯვრის საზოგადოების დაარსება. შვეიცარიელი მეწარმე და საზოგადო მოღვაწე ანრი დიუნანი 1859 წელს საქმიანი მოგზაურობისას იტალიაში სოლფერინოს ბრძოლის შედეგების თვითმხილველი გახდა. საკუთრი მოგონებები და განცდები ამ ინციდენტის შესახებ მან „სოლფერინოს მემუარებში" აღწერა, რაც შემდგომში წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის დაარსების შთამაგონებელი ფაქტორი შეიქნა. გუსტავ მუანიესთან და სხვა თანამოაზრეებთან ერთად შექმნა ორგანიზაცია, რომელსაც შემდეგ წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი ეწოდა.

ხსოვნა
------

გამარჯვების შემდეგ პარიზში ააგეს ხიდი, რომელსაც სოლეფირნოს ბრძოლის პატივისცემის ნიშნად მისი სახელი ეწოდა. იგი ორჯერ დაინგრა და ხელახლა ააგეს. 2006 წელს კი სენეგალის პრეზიდენტის ლეოპოლდ სედარ სენგორის პატივსაცემად, მისი სახელი მიენიჭა. ამჟამად სოლფერინოს სახელს ატარებს პარიზის ერთ-ერთი ქუჩა და პარიზის მეტროპოლიტენის მე-12 ხაზის ერთ-ერთი სადგური. სოლფერინოს სახელს ატარებს საფრანგეთის რამდენიმე ქალაქის (ორლეანი, ლილი, კომპიენი, ტულუზა, რენი) ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* *Анри Дюнан. Воспоминание о битве при Сольферино დაარქივებული 2022-03-06 საიტზე Wayback Machine.*  / Пер. с фр. - 3-е изд. без изм. - М.: Международный Комитет Красного Креста, 2004.
* *Жан Пикте. Международный Комитет Красного Креста: уникальное учреждение*. — Institut Henry-Dunant, Genève & Editions A. Pedone, Paris 1985. Перевод на русский язык МККК, Москва, 1997
* *Драгомиров Михаил Иванович. Сольферинская битва (с двумя планами)*. — Издательство: Тип. Н. Тиблена и комп. СПб. 1961

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The French Army 1600–1900
* The Battle of Solferino
* Mikhail Dragomirov. (1861) Battle of Solferino. (With two plans)
„**საქართველოს მოამბე**" — ქართული საზოგადოებრივ-ლიტერატურული ჟურნალი, „თერგდალეულების" ორგანო. გამოდიოდა 1863 წელს თბილისში. გამოვიდა 12 ნომერი. რედაქტორი-გამომცემელი ილია ჭავჭავაძე. ჟურნალი ემსახურებოდა ქართველ სამოციანელების პოლიტიკურ, ლიტერატურულ-ესთეტიკურ იდეათა გავრცელებას. 

იბეჭდებოდა ილია ჭავჭავაძის, გიორგი ერისთავის, სამსონ აბაშიძის, გიორგი წერეთლის, კირილე ლორთქიფანიძის, პეტრე ნაკაშიძის, ვახტანგ თულაშვილის, ივანე ოქრომჭედლიშვილი, დიმიტრი ყიფიანისა და სხვათა ნაწარმოებები. გამოქვეყნდა ი. ჭავჭავაძის, გრიგოლ ორბელიანის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის და სხვათა ლექსები, მასალები საქართველოს ისტორიისათვის, კრიტიკები და სხვა პუბლიკაციები; წერილები, სტატიები ენათმეცნიერების, ეკონომიკის, პედაგოგიკის და საბუნებისმეტყველო საკითხებზე, თარგმანები და სხვა. გაზეთი იყოფოდა შემდეგ კატეგორიებად: 

* წმინდა სალიტერატურო
* ისტორიული
* საპოლიტიკო და სოფლური ეკონომია
* კრიტიკა და ბიბლიოგრაფია
* სხვა და სხვა ამბავი
* დამატება

„საქართველოს მოამბემ" მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა ქართული პრესისა და ჟურნალისტიკის განვითარებაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „საქართველოს მოამბე". ციფრული ბიბლიოთეკა „ივერიელი", საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის პროექტი

ლიტერატურა
----------

* *ხუციაშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 178.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ილია ჭავჭავაძე |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 
ჭავჭავაძეები  · ოლღა გურამიშვილი |  |
|  |
| ჟურნალ-გაზეთები | 
საქართველოს მოამბე · ივერია |
|  |
| ორგანიზაციები | 
ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება · სათავადაზნაურო ბანკი |
|  |
| ქუჩები | 
ილია ჭავჭავაძის გამზირი |
|  |
| საგანმანათლებლო | 
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი |
|  |
| მუზეუმები | 
საგურამო  · ყვარელი · ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი · დუშეთი |
|  |
| ნაწარმოებები | 
განდეგილი  · კაცია-ადამიანი?!  · აჩრდილი  · სარჩობელაზედ |
|  |
| გეოგრაფიული ობიექტები | 
ილია ჭავჭავაძის მწვერვალი |
|  |
| რეფორმები | 
დამწერლობის რეფორმა |

 |
**ბარგუზინის ნაკრძალი** (რუს. Баргузинский заповедник) — ნაკრძალი რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. მდებარეობს ბარგუზინის ქედის დასავლეთ კალთებზე. ფართობი 2,482 კმ². მოიცავს ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროსა და საკუთრივ ტბის გარკვეულ აკვატორიას. ნაკრძალს სახელი ეწოდა მდინარე ბარგუზინის მიხედვით. ტერიტორიას კვეთენ მდინარეები: დავშა, სოსნოვკა, გრომოტუხა და სხვა. რუსეთის უძველესი ნაკრძალია. შეიქმნა 1916 წლის 29 დეკემბერს სიასამურის დაცვის მიზნით. ნაკრძალის ტერიტორიაზე ბინადრობს: ლოსი, მუშკი, თეთრი კურდღელი, მურა დათვი და სხვ. სულ გვხვდება ძუძუმწოვრების 41 სახეობა. წყლის ფაუნას ქმნიან: ბაიკალის ომული, სიგი, ზუთხი და სხვ. ისტორიული ცენტრია სოფელი დავშა. 1999 წლიდან მმართველობა იმყოფება ნიჟნეანგარსკში. 1986 წლიდან შედის იუნესკოს ბიოსფერული რეზერვატების სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-01-14 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* ბარგუზინის ნაკრძალი (რუსული)
* ბარგუზინის ნაკრძალი დაარქივებული 2012-09-24 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**სერ ჯონათან პოლ აივი** (ინგლ. Sir Jonathan Paul Ive, შემ. ინგლ. Jony Ive; დ. 1967 წლის 27 თებერვალი) - ბრიტანულ-ამერიკელი ინდუსტრიული, პროდუქტისა და არქიტექტურის დიზაინერი. აივე იყო Apple Inc.– ის მთავარი დიზაინერი (CDO) და მსახურობს ხელოვნების სამეფო კოლეჯის კანცლერად. იგი შეუერთდა Apple-ს 1992 წლის სექტემბერში და კომპანიაში 2019 წლის ივლისამდე მუშაობდა.

Apple-ის პროდუქტების ინტერფეისის ასპექტებზე მუშაობის შემდეგ, იგი დაწინაურდა და გახდა სამრეწველო დიზაინის უფროსი ვიცე – პრეზიდენტი. დაწინაურებას წინ უძღოდა Apple-ში მისი თანადამფუძნებლის, სტივ ჯობსის კომპანიაში დაბრუნება. Apple-ის მთავარ დიზაინერად (CDO) აივი 2015 წელს დაინიშნა. აივი მჭიდროდ თანამშრომლობდა სტივ ჯობსთან Apple– ში მუშაობის პერიოდში და მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა iMac, Power Mac G4 Cube, iPod, iPhone, iPad, MacBook და Apple– ის მობილური ოპერაციული სისტემის iOS ინტერფეისის ნაწილების შემუშავებაში. იგი ასევე მონაწილეობდა Apple-ის არქიტექტურული პროექტების დიზაინის შემუშავებაში, როგორიცაა Apple Park და Apple Stores .

2019 წლის 27 ივნისს, *Financial Times-* თან ექსკლუზიურ ინტერვიუში, აივიმ განაცხადა, რომ იგი ასრულებდა Apple-ში 27 წლიან მოღვაწეობას და შექმნიდა საკუთარ დიზაინის კომპანიას *LoveFrom,* სამრეწველო დიზაინერ მარკ ნიუსონთან ერთად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Parker, Ian.  (2 March 2015) The Shape of Things to Come: How an industrial designer became Apple's greatest product. *The New Yorker*. ციტირების თარიღი: 9 November 2018
ვენესუელის გერბი
**ვენესუელის სახელმწიფო გერბი** — ვენესუელის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. პირველად იგი 1836 წლის 18 აპრილს ეროვნულმა კონგრესმა მიიღო. შემდეგში მან განიცადა პატარა ცვლილებები და მიაღწია დღევანდელ ვერსიას. 

გერბი ეფუძნება ვენესუელის კანონს ეროვნული დროშის, გერბისა და ჰიმნის შესახებ (*Ley de Bandera, Escudo e Himno Nacionales*), რომელიც 1954 წლის 17 თებერვალს ვენესუელის მილიტარისტულმა მმართველმა მარკოს პერეს ხიმენესმა მიიღო. ძირითადი ფარი გადაწყვეტილია ვენესუელის დროშის ფერებში. მარცხენა მხარეს, წითელ მინდორზე, ხორბლის თავთავები (24 ცალი) რესპუბლიკის შტატების ერთობასა და კეთილდღეობას განასახეირებენ. მარჯვენა ყვითელ მინდორზე გამოსახული იარაღები (მახვილი, ხმალი და სამი შუბი) და ორი ეროვნული დროშა შეკრულია დაფნის რტოთი, როგორც ომში გამარჯვების სიმბოლოთი. საძირკველში, დიდი ლურჯი მინდორი, რომელზეც გამოსახულია მორბენალი გარეული თეთრი ცხენი (სავარაუდოდ განასახიერებს სიმონ ბოლივარის თეთრ ცხენ *პალომოს*) წარმოადგენს დამოუკიდებლობისა და თავისუფლების სიმბოლოს. 

ფარს ზემოთ, გამოსახულია ორი გადაჭვარედინებული სიუხვის რქა, კეთილდღეობის სიმბოლო. ფარი გარშემოეტყმულია ზეთისხილისა (მარცხნივ) და პალმის (მარჯვნივ) რტოებით. ორივე მათგანი ფარის ძირში შეკრულია ფართო ზონარით, რომელიც ქვეყნის სამ ფერს განასახიერებს (ყვითელი ქვეყნის კეთილდღეობა, ლურჯი — ოკეანე, რომელიც ვენესუელას ესპანეთისგან გამოყოფს და წითელი — ხალხის სიმამაცე და სისხლი). ლურჯ ზოლს გასდევს ოქროსფერი წარწერები:

|  |  |
| --- | --- |
| *19 de Abril de 1810* (*19 აპრილი, 1810*) | *20 de Febrero de 1859* (*20 თებერვალი, 1859*) |
| *Independencia* (*დამოუკიდებლობა*) | *Federación* (*ფედერაცია*) |
| *República Bolivariana de Venezuela* (*ვენესუელის ბოლივარული რესპუბლიკა*) |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის დროშა
* ვენესუელის ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) Ley de Bandera, Escudo e Himno Nacionales — კანონი ეროვნული დროშის, გერბისა და ჰიმნის შესახებ
* (ესპანური) La octava estrella de Bolívar — ბოლივარის მერვე ვარსკვლავი

 ხ • გ • რ**სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა ·
ბოლივია ·
ბრაზილია ·
გაიანა ·
ეკვადორი ·
ვენესუელა
კოლუმბია ·
პანამა\* ·
პარაგვაი ·
პერუ ·
სურინამი ·
ტრინიდადი და ტობაგო\* ·
ურუგვაი ·
ჩილე ·
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) ·
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) ·
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) ·
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) ·
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
\* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |
**ქართველი ებრაელების სინაგოგა თელ-ავივში** — სინაგოგა ისრაელის ქალაქ თელ-ავივის კვარტალ ნევე-შეანანში. აშენდა 1926 წელს ემიგრანტი ქართველი ებრაელების მიერ. 

პორტალის - "იზრუს" ინფორმაციით, სინაგოგა შეიძლება მალე ბულდოზერებით აიღონ და მის ადგილზე ახალი შენობა ააგონ. გაზეთ "მაარივი"-ს ცნობთ, სინაგოგა რეგისტრირებული არასოდეს ყოფილა და მუნიციპალიტეტის დოკუმენტებში უბრალო ქოხად არის რეგისტრირებული. მისივე ინფორმაციით, "ოდესღაც საქართველოდან ჩასულთა დიდი სათვისტომო თელ-ავივის სამხრეთით თითქმის გაქრა - ადამიანები გაემგზავრნენ, მათი ადგილი კი ათობით ათასმა გასტარბაიტერმა და ინფილტრანტმა აფრიკიდან დაიკავა". სათვისტომოს წარმომადგენლებმა 2011 წლის დეკემბერში ისრაელის იუსტიციის მინისტრს გაუგებრობის გამოსწორების თხოვნით მიმართეს - თუ შენობა სალოცავ სახლად იქნება აღიარებული, მაშინ მის აღებას ვერ შეძლებენ. 

როგორც გაზეთი იუწყება, სინაგოგის ეზოში ბარი გაიხსნა, რომელშიც არალეგალებს იფარებენ, მის პირდაპირ ორი ჯიხურია განთავსებული, რომელიც ფილიპინელებს ეკუთვნით. თავად სინაგოგაში თითქმის არაფერი ხდება. მიუხედავად ამისა, ქართველ ებრაელთა არამრავალრიცხოვან უხუცესებს მისი შენარჩუნება სურთ, რასაც "სიბილწის ზღვაში სიწმინდის კუნძულს" უწოდებენ. მათი აზრით, სინაგოგა ქართველი ებრაელების ტრადიციის შენარჩუნებას უწყობს ხელს, თუმცა ხელისუფლება მათ არ უსმენს. სასამართლომ შენობის დემონტაჟზე თანხმობა უკვე გასცა, სინაგოგის მრევლი კი კომპენსაციის სახით 290 ათასს შეკელს (თითქმის 60 ათასი ევრო) მიიღებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ორ კვირაში თელ-ავივში 85 წლის წინ ქართველი ებრაელების მიერ აშენებულ სინაგოგას აიღებენ // Information Agency 'PirWeli'[*მკვდარი ბმული*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არტაანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**არტაანის ოკრუგი** (რუს. Ардаганский округ) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში, ყარსის ოლქის შემადგენლობაში, საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეების ტერიტორიაზე. არსებობდა 1883-1921 წლებში.

გეოგრაფია
---------

მოიცავდა ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს (მესხეთის) სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს. მის შემადგენლობაში შედიოდა: კოლა, არტაანი, ჩილდირი და სამცხის სამხრეთი ნაწილი ფოცხოვი.

არტაანის ოკრუგს აღმოსავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრებოდა ყარსის ოკრუგი, რომლისგანაც აღბაბის მთიანეთით და ყარსის ქედით გამოიყოფოდა, სამხრეთ-დასავლეთით ყანლუს მთაგრეხილით ემიჯნებოდა ოლთისის ოკრუგს. დასავლეთით ართვინისა და ბათუმის ოკრუგები ესაზღვრებოდა და მათი გამყოფი სასაზღვრო ხაზი არსიანის ქედს გასდევდა. ჩრდილოეთით თბილისის გუბერნიის ახალქალაქისა და ახალციხის მაზრებით იმიჯნებოდა მდინარეებით ფოცხოვით, ჯაყით, ქარზამეთით, მტკვრითა და თილილის, შამბაბელისა და არტაანის მთებით.

არტაანის ოკრუგი ყარსის ოლქის სამხრეთ ნაწილისაგან მტკვრისა და არაქსის აუზების წყალგამყოფი ყარსის ქედით იყო გამოყოფილი და მტკვრისა და ფოცხოვის ხეობების ზემო წელს მოიცავდა. ეკონომიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით თბილისის გუბერნიასთან იყო დაკავშირებული.

ისტორია
-------

შეიქმნა 1883 წლის 12 ივნისს, მას შემდეგ, რაც ეს მხარე დათმო რუსეთ-ოსმალეთის ომში დამარცხებულმა ოსმალეთმა. იგი იყოფოდა არტაანის, კოლის, ჩილდირისა და ფოცხოვის უბნებად. 1900 წელს მასში შემავალი საპოლიციო უბნები სასოფლო საზოგადოებებად დაყვეს.

1918 წლის 3 მარტის ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო ხელშეკრულებით რუსეთმა თურქეთს ყარსისა და ბათუმის ოლქები დაუთმო. პირველ მსოფლიო ომში ოსმალეთის დამარცხების შემდეგ არტაანის ოკრუგი მოხვდა პროთურქული ყარსის რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1920 წლის ივლისში არტაანის ოკრუგი ბათუმის ოლქთან ერთად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობის შემდეგ თურქეთმა იმავე წლის 23 თებერვალს არტაანის მხარის ოკუპაცია მოახდინა. 1921 წლის რუსეთ-თურქეთის მოსკოვის ხელშეკრულებით არტაანის ოკრუგი თურქეთმა შეიერთა.

დემოგრაფია
----------

არტაანის ოკრუგში, განსაკუთრებით კოლის, არტაანისა და ჩილდირის უბნებში, მოსახლეობის მნიშვნელოვან უმრავლესობას თურქები, თურქმენები, ყარაფაფახები და ქურთები შეადგენდნენ, სხვა ერების წარმომადგენლები - სომხები, ბერძნები და რუსები უმნიშვნელო რაოდენობით იყვნენ. 1883 წლის აღწერით აქ 9 სული ქრისტიანი და 6 მაჰმადიანი ქართველი (აჭარელი) ყოფილა. სულ დასახლებული იყო 282 პუნქტი, მოსახლეობის რაოდენობა 40 624. არტაანის ოკრუგის ყველაზე ქართული რეგიონი ფოცხოვის უბანი იყო.

ლიტერატურა
----------

* ვ. ნოზაძე, საქართველოს აღდგენისათვის ბრძოლა მესხეთის გამო, თბ. 1989
* ზ. ცინცაძე, ჭოროხის აუზის ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული დაყოფა XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში, „სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ძეგლები", ტ. 9, თბ. 1980

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1885 год გვ. 229

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყარსის ოლქის ოკრუგები |
| --- |
|  |
| 
* არტაანის ოკრუგი
* ოლთისის ოკრუგი
* ყარსის ოკრუგი
* ყაღიზმანის ოკრუგი
 |

 |
მეჩეთის შიდა მოწყობა
**გურჯის მეჩეთი** (არაბ. جامع قرجي) — მეჩეთი ტრიპოლიში, ლიბიაში. ის მდებარეობს ძველი ტრიპოლის (მედინას) შუა გულში და წარმოადგენს ისტორიული შენობების კომპლექსის ნაწილს. მეჩეთი მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა, ისევე როგორც მთელი მიმდებარე არეალი; მეჩეთთან ახლოს მდებარეობს მარკუს აურელიუსის რომანული თაღი.

მეჩეთი, წარმოშობით ქართველის, მუსტაფა გურჯის (ან იუსუფ გურჯი) ხელმძღვანელობაში იყო და აშენდა 1834 (ან 1833 ) წელს. ტრიპოლი მაშინ ოსმალელი მმართველის იუსუფ ქარამანლი ფაშას მმართველობის ქვეშ იყო, რომლის ბატონობა 1795 წლიდან 1832 წლამდე გაგრძელდა.

მეჩეთის ამშენებელი მუსტაფა გურჯი სამხედრო-საზღვაო მეთაური იყო. მეჩეთის შესასვლელიდან მარჯვნივ მდებარეობს ვესტიბიული სადაც აკლდამებში განისვენებენ მუსტაფა გურჯი და მისი ოჯახი.

მეჩეთის დიზაინი
---------------

*გურჯის მეჩეთი* საკმაოდ განსხვავებული მეჩეთია, განსაკუთრებით მის მინბარზე არსებული ფერადი დეკორაციებით. ამის გარდა, მას გარკვეული დეტალები თურქული მეჩეთებისგან აქვს ნასესხები, მასში ასევე დიდი რაოდენობითაა გამოყენებული ტუნისური კერამიკული ნამუშევარი. რაც შეეხება სვეტებს ისინი იტალიური მარმარილოსგაანაა შესრულებული, ხოლო კედლები მაროკოული ამოკვეთილი ბათქაშითაა დაფარული.

მეჩეთს რვაკუთხა მინარეთი აქვს, რაც უჩვეულოა ტრიპოლისთვის. ასევე მეჩეთი საკმაოდ მცირე ზომისაა, მაგრამ ამის და მიუხედავად ოთხ-ოთხ ნაწილად დაყოფილი 16 გუმბათი აქვს სამლოცველო დარბაზის თავზე.

გალერეა
-------

* გურჯის მეჩეთი
* გარე ფასადიგარე ფასადი
* ინტერიერიინტერიერი
* მინარეთიმინარეთი
* შესასვლელიშესასვლელი
* კედელი ქაშანურითკედელი ქაშანურით
* კარი და კედელი ქაშანურითკარი და კედელი ქაშანურით

სქოლიო
------

1. 1 2  Gurgi Mosque *World Travel Guide*
2. 1 2  TRIPOLI - Gurgi Mosque დაარქივებული 2013-03-23 საიტზე Wayback Machine.  *Looklex Libya*
**ულუფა** — ლაშქრის, სახელმწიფო მოხელეთა და შიკრიკების გამოსაკვებად დაწესებული გადასახადი შუა საუკუნეებში. ულუფა ძირითადად ნატურალური გამოსაღები იყო, მაგრამ ზოგჯერ ფულადაც იხდიდნენ. ეს გადასახადი ჯერ კიდევ სელჩუკიანთა ხანაში გვხვდება (ნიზამ ალ-მულქი), მონღოლთა ბატონობის დროს კი ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე გადასაღები გახდა, რადგან ზუსტად არ იყო განსაზღვრული მისი ოდენობა და აკრეფასაც ბევრი სიავკაცე სდევდა. საქართველოში ულუფა მონღოლებმა შემოიღეს. XV—XVIII საუკუნეებში ის ადგილობრივი გადასახადად იქცა. გვხვდება სათათრო, მუდამი, მთელი, წვრილი ულუფა. თანამედრო ქართულში აღნიშნავს კერძს, წილს (საზრდოსი, საკვებისა).

წყარო
-----

* ჟამთააღმწერელი,წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2, თბ. 1959;
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც. ტ. 2, თბ. 1965;
* ჯუვეინის ცნობები საქართველოს შესახებ, რ. კიკნაძის გამოც. თბ. 1974

ლიტერატურა
----------

* *გაბაშვილი ვ.* ქართული ფეოდალური წყობილება XVI-XVII საუკუნეებში, თბ. 195;
* *კიკნაძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 141.
**მვანზა** (ინგლ. Mwanza) — ქალაქი ტანზანიაში, მვანზის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მას ქვეყანაში მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით დარ-ეს-სალამის შემდეგ მეორე ადგილი უკავია. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 706 453 ადამიანს. ქალაქი მდებარეობს სუკუმას ხალხით დასახლებულ ტერიტორიაზე.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი მვანზა მდებარეობს ვიქტორიის ტბის სამხრეთ სანაპიროზე, ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში, მვანზის ყურის *(Mwanza Gulf)* აღმოსავლეთის სანაპიროზე.

### კლიმატი

ქალაქის კლიმატი — სუბეკვატორიალურია. ოქტომბრიდან დეკემბრის ჩათვლით მოდის ხანმოკლე წვიმები. მარტიდან მაისის ჩათვლით — ხანგრძლივი. იანვრიდან თებერვლის ჩათვლით ქალაქში დგება გვალვიანი პერიოდი. ოლქის ტერიტორიაზე მოსული ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა — 930 მმ-დან სამხრეთში და სამხრეთ-აღმოსავლეთში 1200 მმ-მდე უკერევეს კუნძულებზე. ჰაერის ტემპერატურაზე გავლენას ახდენს ვიქტორიის ტბის სიახლოვე — ის მერყეობს 25 °C-დან 28 °C-მდე. სექტემბრიდან დეკემბრამდე ის აღწევს თავის მაქსიმუმს — 29 °C-ს. ივნისიდან აგვისტომდე — 11-20 °C-ს.

ისტორია
-------

ქალაქი მვანზა 1892 წელს დააარსა გერმანიის კოლონიალურმა ხელისუფლებამ. 1916 წელს ის დაიკავა დიდმა ბრიტანეთმა. ХХ საუკუნის 20-იან წლებში ქალაქის რაიონში აღმოაჩინეს ოქროს საბადოები, 1928 წელს ქალაქ ტაბორადან მვანზაში შევიდა სარკინიგზო ხაზი. 1978 წელს მეორე უგანდა-ტანზანიის ომის დროს ქალაქი იბომბებოდა უგანდის სამხედრო საჰაერო ძალების მიერ.

ეკონომიკა
---------

მვანზა დიდი პორტია ვიქტორიას ტბაზე, ასევე საერთაშორისო აეროპორტი და სარკინიგზო კვანძია. მვანზის შემოგარენში მდებარეობს ბამბის დიდი პლანტაციები, ქალაქის ეკონომიკაში დიდ როლს თამაშობს თევზჭერა ვიქტორიას ტბაზე. ხორციელდება საბორნე კავშირი ტანზანიის მუსომას და ბუკობას პორტებთან, ასევე კენიასთან და უგანდასთან.

დამეგობრებული ქალაქები
----------------------

* გერმანიის დროშა ვიურცბურგი (გერმანია), 1966 წლიდან
* ფინეთის დროშა ტამპერე (ფინეთი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mwanza Zones (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Citypopulation, Major Cities
**მირზა ხაზარი** (*მირზა მიქაილოვი*, ებრ. מנחם מיכאלי‎ (მენაჰემ მიქაელი); 29 ოქტომბერი, 1947, გოქჩაი — 31 იანვარი, 2020, მიუნხენი) — ცნობილი რადიოჟურნალისტი, პუბლიცისტი, ბიბლიის მთარგმნელი აზერბაიჯანულ ენაზე.

ბიოგრაფია
---------

მირზა ხაზარი დაიბადა 1947 წლის 29 ნოემბერს აზერბაიჯანის ქალაქ გოქჩაიში. 1973 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1973 წლის ივლისიდან 1974 წლის იანვრამდე მუშაობდა ადვოკატად აზერბაიჯანში, სუმგაითში. 1974 წლის ივნისში ის ემიგრაციაში წავიდა ისრაელში. 1975 წლის ივნისიდან 1976 წლის იანვრამდე მსახურობდა ისრაელის თავდაცვის ძალებში. 1976 წლის აგვისტოში სამუშაოდ მიიწვიეს „რადიო თავისუფლების" აზერბაიჯანულ რედაქციაში. 1979-1985 წლებში იყო აზერბაიჯანის „რადიო თავისუფლების" მთავარი რედაქტორის მოადგილე. 1985 წლის ოქტომბერში გადავიდა აშშ-ში. 1985-1987 წლებში იყო ვაშინგტონის რადიოსადგურ „ამერიკის ხმის" აზერბაიჯანული რედაქციის დირექტორი. 1987-2003 წლებში იყო „რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლების" აზერბაიჯანული რედაქციის დირექტორი მიუნხენში, შემდეგ კი პრაღაში.

ბიბლიის თარგმანთა ინსტიტუტის (სტოკჰოლმი, შვედეთი) დაკვეთით მირზა ხაზარმა თარგმნა ბიბლია - „ახალი აღთქმა" (სახარება) და „ძველი აღთქმა" აზერბაიჯანულ ენაზე. მირზა ხაზარის თარგმანში „ახალი აღთქმა" პირველად 1982 წელს გამოიცა. „ძველი აღთქმა" არ დაბეჭდილა.

2004 წლის იანვარში ხაზარმა ბაქოში დააარსა გაზეთი „მირზა ხაზარის ხმა". მართავდა საკუთარ პორტალს სამ ენაზე: აზერბაიჯანულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე. 2005 წლის დეკემბერში მან დააარსა ინტერნეტ რადიო „მირზა ხაზის ხმა".

გარდაიცვალა 2020 წლის 31 იანვარს მიუნხენში.

სქოლიო
------

1. ↑  Mirzə Xəzər vəfat edib
2. 1 2  **ГОЛОС МИРЗЫ ХАЗАРА**
3. ↑  Mirzə Xəzərin Səsi
**ჰისარ-ალაი** — მთათა სისტემა პამირ-ალაის მთიან მხარეში, ყირგიზეთის, ტაჯიკეთისა და უზბეკეთის ტერიტორიებზე. სიგრძე დაახლოებით 900 კმ, სიგანე 80-150 კმ. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ფერღანის ველი და ყიზილყუმის აღმოსავლეთი ნაწილი, სამხრეთით — ყარშის სტეპი, ტაჯიკეთის დეპრესია და ალაის ველი. დასავლეთ და შუა ნაწილში აღმართულია თურქესტანის ქედი, ზარაფშანის ქედი, ჰისარის ქედი და მათი შტოქედები; აღმოსავლეთ ნაწილში — ალაის ქედი. 

ქედები მეტად ასიმეტრიულია: სამხრეთი კალთები ციცაბოა, ჩრდილოეთი — დამრეცი. ალაისა და თურქესტანის ჩრდილოეთ მთისწინა ქედებზე შემორჩენილია ნეოგენ-პლეისტოცენში ტექტონიკური მოძრაობების შედეგად დეფორმირებული მოსწორებული ზედაპირები. ასავე ქედების ჩრდილოეთ კალთებს ებმის ინტენსიურად დანაწევრებული ლიოსური მთისწინეთი („ადირები"). თხემები და მწვერვალები დაფარულია მყინვარებით, რომელთა შორის ყველაზე დიდია ზარაფშანის მყინვარი, რომლის სიგრძე 25 კმ, ფართობი 41 კმ² აღწევს. 

ჰისარ-ალაის მთათა სისტემა წარმოიქმნა ჰერცინული დანაოჭების შედეგად. აგებულია დანალექი და მეტამორფული ქანებით, რომელშიც ჩართულია გრანიტები და დიორიტები. ინტრუზივებთან დაკავშირებულია ვოლფრამის, მოლიბდენის, დარიშხანის, ოქროს, ვერცხლისწყლის, სტიბიუმის საბადოები. საკმაო რაოდენობით არის ქვანახშირიც. 

ჰისარ-ალაიში მკაფიოდ არის გამოხატული ჰავის ვერტიკალური სარტყლურობა. სამხრეთ და დასავლეთ ქარპირა კალთებზე ნალექები 1000-2000 მმ-მდეა წელიწადში. ქარზურგა კალთებზე და ქვაბულებში ზოგან 200 მმ-ზე ნაკლები. მთავარი არტერიაა მდინარე ზარაფშანი, რომელიც თოვლისა და მყინვარის წყლით იკვებება; ბევრია ტბა, რომელთა შორის აღსანიშნავია ისქანდერქოლი, მარღუზორი და სხვა. 

მთისწინეთში ეფემერული ნახევარუდაბნოებია, რომელთაც ზემოთ ნაირბალახოვანი და ბუჩქნარიანი სუბტროპიკული სტეპის ზონა ცვლის; საშუალომთიანეთში მეჩხერი ტყე, სტეპი და მდელოებია, უფრო ზემოთ — მაღალმთის მდელოები. ქედების თხემზე ტიპობრივი ნივალური ზონაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰისარ-ალაი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
სტანდარტული მაუსი
კომპიუტერის თაგუნას პირველი პროტოტიპი, რომლის დიზაინიც ბილ ინგლიშმა დაგლას ენგელბარტის ნახაზების მიხედვით შექმნა.
**მაუსი** ან **თაგუნა** — კომპიუტერთან მუშაობის დროს ეკრანზე გამოისახება მოციმციმე ვერტიკალური ხარ-კურსორი. კურსორი ეკრანზე გვიჩვენებს სიმბოლოს შეტანის ადგილს. მომხმარებელს შეუძლია გადაადგილოს კურსორი სასურველი მიმართულებით კლავიატურაზე არსებული ისრების აღმნიშვნელი ღილაკების მეშვეობით. კურსორის გამოყენება, განსაკუთრებით გრაფიკულ ინფორმაციასთან მუშაობისას მოუხერხებელია. კურსორის ნაცვლად გამოიყენება მანიპულატორი. ფართო გავრცელება პოვა მანიპულატორებმა სახელწოდებით „თაგვი"(ინგლ. Mouse) და „ტრეკბოლი". ტრეკბოლი ნაკლებადაა გავრცელებული. თაგვი წარმოადგენს პლასმასის პატარა კოლოფს. თაგვის მდებარეობა ეკრანზე პატარა ისრითაა აღნიშნული. ისრის გადასაადგილებლად საკმარისია გადავაადგილოთ თაგვი სიბრტყეზე.

თაგვს ორი ღილაკი აქვს (ემატება მულტიმედია თაგვების ღილაკები). ღილაკებზე თითის დაჭერით კომპიუტერს მიეცემა ბრძანებები. თაგვი მანქანას უერთდება კაბელით, COM1 გამთიშველით ან COM2 შეტანა — გამოტანის ადაპტერით(COM თაგვები უკვე მოძველდა, იხმარებაა ლაზერული და ოპტიკური თაგვები).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაუსი (კომპიუტერი)***

* ვიდეო segment

სქოლიო
------

1. ↑  Edwards, Benj (2008-12-09). „The computer mouse turns 40". Macworld. ციტირების თარიღი: 2009-04-16.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაპანაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**გიორგი კაპანაძე** — ქართველი პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

2000 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2007 წელს დააფუძნა კომპანია „დრონი.ჯი". 2013 წლიდან დღემდე არის „ინტერნეტ მედია ჯგუფი"-ს დამფუძნებელი. 2013 წელს სწავლობდა დიდ ბრიტანეთში მდებარე „lila School"-ში. 2014 წელს სწავლა გააგრძელა ნიუ იორკში, „St. Giles International"-ში. 2015 წელს სწავლობდა არიზონას სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2020 წელს „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ" წარადგინა საჩხერის, ჭიათურისა და ხარაგაულის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმების 14,47% (9032) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის" საიტზე დაარქივებული 2020-11-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „ნაციონალურმა მოძრაობამ" მაჟორიტარობის კანდიდატები წარადგინა. მთავარი არხი. *mtavari.tv* (2020-09-23). ციტირების თარიღი: 24 სექტემბერი, 2020.
2. ↑  2020 წლის 31 ოქტომბრის საქართველოს პარლამენტის არჩევნები. ცესკო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-04. ციტირების თარიღი: 7 იანვარი, 2021.