ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის რუქა
**ტრანს-ადრიატიკული მილსადენი** (ინგლ. Trans Adriatic Pipeline; შემოკლებით **TAP**, ბერძ. Αδριατικός Αγωγός Φυσικού Αερίου, იტალ. Gasdotto Trans-Adriatico, ალბ. Gazsjellësi Trans-Adriatik) — მილსადენი, რომელიც აზერბაიჯანის, საქართველოს, თურქეთის, საბერძნეთისა და ალბანეთის გავლით განახორციელებს ბუნებრივი აირის ტრანსპორტირებას სამხრეთ იტალიაში. პროექტის თანახმად კასპიის რეგიონის ბუნებრივი აირი მოამარაგებს ევროპას. ტრანს-ადრიატიკული მილსადენი შეუერთდება ტრანს-ანატოლიურ მილსადენს. მისი სიგრძე 878 კმ-ია, ხოლო გამტარუნარიანობა 10 მილიარდ კუბურ მეტრს სცდება. პროექტის აქციონერებია ბრიტანული ნავთობის კომპანია British Petroleum (20%), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობის კომპანია SOCAR (20%), იტალიური კომპანია Snam (20%), ბელგიური კომპანია Fluxys (19%), ესპანური კომპანია Enagás (16%) და შვეიცარული კომპანია Axpo (5%). პროექტის დეველოპერები არიან შვეიცარიული EGL (შემდგომში Axpo), ნორვეგიული Statoil და გერმანული E.ON Ruhrgas.

პროექტის შესახებ
----------------

2003 წელს საერთაშორისო შვეიცარულმა კომპანიამ EGL GROUP-მა (შემდგომში Axpo) განაცხადა ტრანს-ადრიატიკული პროექტის შექმნის შესახებ და იმავე წელს დაიწყო ტექნიკურ-ეკონომიკური მხარეების შესწავლა, რომელიც დასრულდა 2006 წელს. კვლევის დროს გამოიკვეთა ორი ვარიანტი: ჩრდილოეთის მარშრუტი — ბულგარეთის, მაკედონიისა და ალბანეთის გავლით და სამხრეთის მარშრუტი - საბერძნეთისა და ალბანეთის გავლით. საბოლოო ჯამში მიჩნეულ იქნა, რომ უკანასკნელი მარშრუტი უფრო მისაღები იყო. 2007 წელს დასრულდა მილსადენის ძირითადი ეტაპის პროექტირება.

2008 წელს EGL GROUP-მა და Statoil-მა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომელიც ითვალისწინებდა საერთო წვლილის შეტანას ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის მშენებლობასა და ექპლუატაციაში. ამავე წელს, აღნიშნულ კომპანიებთან ერთად, საბერძნეთის ხელისუფლება იწყებს მოსამზადებელ სამუშაოებს 200 კილომეტრიანი მილსადენის შენებისა საბერძნეთის ქალაქ სალონიკიდან საბერძნეთ-ალბანეთის საზღვრებამდე. 2009 წელს TAP იწყებს ალბანეთის მარშრუტის კვლევას. 

2010 წელს იხსნება პროექტის სათაო ოფისები იტალიაში, საბერძნეთსა და ალბანეთში. მაისის თვეში კი E.ON Ruhrgas უერთდება მილსადენის პროექტს. 2010 წლის ნოემბერში იწყება მარშრუტის კვლევები საბერძნეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

2012 წლის თებერვალში ტრანს-ადრიატიკული მილსადენი გახდა პირველი პროექტი, რომელმაც დაიწყო მოლაპარაკებების ჩატარება შაჰ-დენიზის კონსორციუმთან. უკვე აგვისტოში პროექტმა მიაღწია შეთანხმებას BP-სთან, SOCAR-თან და Total-to-სთან, რომლებიც დააფინანსებდნენ მას და ასევე ექნებოდათ საშუალება განეკარგათ აქციების 50%. 2012 წლის სექტემბერში იტალიამ, საბერძნეთმა და ალბანეთმა მხარდაჭერა გამოუცხადეს მილსადენის პროექტს და ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს.

იტალიის, საბერძნეთისა და ალბანეთის წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს სამმხივ ხელშეკრულებას
2013 წელს ალბანეთმა, იტალიამ და საბერნეთმა ხელი მოაწერეს სამმხივ ხელშეკრულებას, სადაც აღნიშნული იყო სამი ქვეყნის სრული მხარდაჭერა პროექტისადმი. 2013 წლის ივნისში შაჰ-დენიზის კონსორციუმმა პრიორიტეტულ პროექტად აირჩია TAP-ი. ამის შედეგად დაიხურა პროექტის მთავარი კონკურენტი ნაბუქოს გაზსადენი.

2015 წლის დეკემბერში პროექტს შეუერთდა იტალიური კომპანია Snam და გახდა ერთ-ერთი აქციონერი.

2016 წელს ევროკომისიამ მხარი დაუჭირა ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის პროექტს. მაისში სალონიკში საფუძველი ჩაეყარა მილსადენის მშენებლობას.

2017 წლის აპრილში წარმატებით დასრულდა TAP-ის ჰიდროტესტირება, ხოლო სექტემბერში მილსადენის 50% მშენებლობა დასრულდა.

2019 წლიდან დაიწყება მილსადენით მეტი მოცულობის ბუნებრივი აირის გატარება, ხოლო 2020 წლისთვის ეტაპობრივად დაიწყება ევროპის ქვეყნების მომარაგება.

ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის პროექტს მხარს უჭერენ ევროპული ინსტიტუტები და გამოყოფენ მის როლს მსოფლიო ენერგო პოლიტიკის უსაფრთხოებაში და დივერსიფიკაციაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტრანს-ანატოლიური მილსადენი
* ნაბუქოს გაზსადენი
* შაჰ-დენიზის გაზსადენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტრო -energy.gov.ge[*მკვდარი ბმული*]
* კახა კალაძის ოფიციალური საიტი - kaladze.ge

სქოლიო
------

1. ↑  Trans Adriatic Pipelines[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Trans Adriatic Pipeline, just a partial enfranchisement from Russian gas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-03-12. ციტირების თარიღი: 2018-03-06.
3. ↑  StatoilHydro and Swiss EGL Group sign an agreement to establish an equally-owned joint venture to develop, build and operate the Trans Adriatic Pipeline (TAP)
4. ↑  TAP lays groundwork in Greece
5. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი -TAP establishes country offices in Greece, Albania and Italy
6. ↑  E.On Ruhrgas joins Trans Adriatic Pipeline - Oil&Gas Journal
7. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - TAP begins route refinement study in northern Greece
8. ↑  პროექტ ტრან-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - Trans Adriatic Pipeline selected by Shah Deniz as the priority route to Italys
9. ↑  BP, Socar, Total pledge to fund gas pipeline-TAP - Reuters
10. ↑  TAP Gas Pipeline Project Gains Support of Italy, Greece, Albania -bloomberg.com
11. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - Greece, Italy and Albania sign a tri-lateral intergovernmental agreement, demonstrating their full support for TAP
12. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - Shah Deniz Consortium selects the Trans Adriatic Pipeline (TAP) as European export pipeline
13. ↑  Commission approves agreement between Greece and TAP allowing new gas pipeline to enter Europe - europa.eu
14. ↑  ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის მშენებლობა დაიწყო - bpi.ge[*მკვდარი ბმული*]
15. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - TAP’s Progress in Greece: First Hydrotest Completed
16. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ-გვერდი - Trans Adriatic Pipeline is 50% Completed
17. ↑  TAP pipeline on course for first gas to Italy in early 2020 - Reuters
18. ↑  პროექტ ტრანს-ადრიატიკული მილსადენის ოფიციალური ვებ -გვერდი - Trans Adriatic Pipeline The EU status