recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრე ბანძელაძე** (დ. 27 თებერვალი, 1927, ტულუნი, ირკუტსკის ოლქი — გ. 13 ივნისი, 1992, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი და გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965).

ბიოგრაფია
---------

1942–1947 სწავლობდა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში. 1963 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. შექმნილი აქვს ფერწერული პორტრეტები, მნიშვნელოვანი გრაფიკული ნაწარმოებები. ძირითადი ნამუშევრები: გ. ტაბიძის (1951), დ. ჭიჭინაძის (1952) და ნ. ჩიქოვანის (1957) პორტრეტები. ილუსტრაციების სერიები: "არსენას ლექსი" (16 ფურცელი, 1957 წელს მიიღო საკავშირო აკადემიის ვერცხლის მედალი), რ. კიპლინგის - "მაუგლი" (104 ილუსტრაცია, 1960) და სხვა. "არსენას ლექსი" (ტუში, 1964, წიგნის გაფორმების კალიგრაფიული, გრაფიკული და ილუსტრაციული გადაწყვეტისათვის 1966 წელს მიიღო პრიზი ბრნოს საერთაშორისო ბიენალეზე, ხოლო 1968 - მსოფლიოს საუკეთესო წიგნის გამოფენაზე ლაიფციგში). ბანძელაძემ მოხატა თბილისის დიდუბის ეკლესია (1979-1988). საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1993, სიკვდილის შემდეგ).

დაკრძალულია დიდუბის ეკლესიის გალავანში უწმინდესისა და უნეტარესის ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 195.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 350.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აკადემიის საიტი




1. ↑  The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს SabaG23.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 19, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**კოსოვოს ეროვნული გალერეა** (ალბ. Galeria Kombëtare e Arteve e Kosova) — სამხატვრო გალერეა საუნივერსიტეტო ქალაქ პრიშტინაში, კოსოვოს ეროვნული ბიბლიოთეკის უკან. დაარსდა 1979 წლის თებერვალში.

ეს არის კოსოვოს რესპუბლიკის ყველაზე დიდი ინსტიტუტი სახვითი ხელოვნების სფეროში. გალერეა უზრუნველყოფს საგამოფენო სივრცეს ადგილობრივი და საერთაშორისო მხატვრების გამოფენებისთვის. ასევე, აქვეყნებს წიგნებს, კატალოგებს და ბროშურებს.

ისტორია
-------

### შენობა

კოსოვოს ეროვნული სამხატვრო გალერეის შენობა დაახლოებით 1935 წელს აშენდა, როგორც იუგოსლავიის არმიის სამხედრო ყაზარმა. 1955 წლიდან 1981 წლამდე იქ ბიბლიოთეკა იყო განთავსებული. 1982-1983 წლებში არქიტექტორმა აგუშ ბეკირმა შენობა რევოლუციური მუზეუმის საგამოფენო დარბაზად გადააკეთა. 1995 წელს იქვე მდებარეობდა ამჟამინდელი სამხატვრო გალერეა.

შენობის ფასადი მორთულია პეჩის მიმდებარე ტერიტორიის ქვებით.

### დაარსება

კოსოვოს ეროვნული სამხატვრო გალერეა 1979 წელს სახვითი ხელოვნების ნიმუშების გამოფენისა და ხელოვნების ღირებული ნამუშევრების შეგროვებისა და შენახვის მიზნით დაარსდა. მას სახელი ეწოდა ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი კოსოვოელი მხატვრის, მუსლიმ მულიკას საპატივცემულოდ. გალერეა შეიქმნა კოსოვოს კულტურის ვიზუალური დემონსტრირების აუცილებლობის გამო.

ბოლო ათი წლის განმავლობაში, კოსოვოს ეროვნულმა სამხატვრო გალერეამ როგორც ეროვნული, ისე უცხოელი მხატვრების 200-ზე მეტი კოლექტიური და ინდივიდუალური გამოფენა მოაწყო. 2013 წლიდან გალერეის დირექტორი არტა აღანია.

სქოლიო
------

1. ↑  Komuna Prishtine - Qyteti. kk.rks-gov.net.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-02. ციტირების თარიღი: 2014-03-02.
2. ↑  Galeria e Arteve e Kosovës | AKADEMIA EVOLUCION - Bachelor & Master. akademiaevolucion.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-09. ციტირების თარიღი: 2014-03-02.
3. ↑  Southeast Europe: People and Culture: Kosovo Art Gallery. southeast-europe.eu. ციტირების თარიღი: 2014-03-02.
4. ↑  Galeria Kombëtare e Kosovës zgjedh drejtorin e ri.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-22. ციტირების თარიღი: 2017-04-23.
**ოთარ მიხეილის ძე გორდელი** (დ. 18 ნოემბერი, 1928, თბილისი — გ. 6 დეკემბერი, 1994, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
---------

ზაქარია ფალიაშვილის და ნადეჟდა ბუზოღლი-აბაშიძის შვილი. 1951 წელს დაამთავრა თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია კომპოზიციისა (ი. ტუსკიას კლასი) და ფორტეპიანოს (ა. ვირსალაძის კლასი) სპეციალობით, 1955 წელს — მოსკოვის კონსერვატორიის ასპირანტურა კომპოზიციის განხრით (ხელმძღვ. ს. ბოგატირიოვი). 1959 წლიდან იყო თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი (პოლიფონია), 1982 წლიდან — პროფესორი, 1967-1987 წლებში — საქართველოს მუსიკალურ-ქორეოგრაფიულ საზოგადოების თავმჯდომარე, 1968-1973 წლებში — საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის გამგეობის მდივანი. ნაწარმოებები: კანტატა „წელიწადის დრონი" (1954), ვოკალურ-სიმფონიური პოემა „რაზედ ბუტბუტებს მტკვარი" (1961), „ახალგაზრდული უვერტიურა" (1956), სიმფონია (1964), 2 სიუიტა (1965, 1968), „პასაკალია" (1964), ცეკვა „ქართული" სიმფონიური ორკესტრისათვის (1958), კონცერტი ფორტეპიანოსა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1952), კონცერტი ფლეიტისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1958); კამერულ-საკრავიერი (მათ შორის საფორტეპიანო კვინტეტი — 1950), კამერულ-ვოკალური და საგუნდო ნაწარმოებები და სხვ.; ოპერეტები „ნატვრის თვალი" (1980), „ჩემი საყვარელი ბიძა" (1983), საესტრადო მუსიკა; მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ჭყონია ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 109.
* *გედევანიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 224.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ გორდელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრე რუსეცკი** (დ. 26 თებერვალი, 1969, თბილისი) — ქართველი პოლიტოლოგი, ფსიქოლოგი და თანამდებობის პირი. პოლიტიკური მეცნიერების დოქტორანტი, კონფლიქტების მეტაკოგნიტური მართვის თეორიის ავტორი.

1993 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი. 1995 წელს ESM, აშშ საგარეო პოლიტიკის ასოციაციის და მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთობლივი პროგრამა, მიღებული აქვს კონფლიქტების მართვისა და მოლაპარაკებების წარმოების ინსტრუქტორის სერტიფიკატი. 1989-1991 წლებში იყო გაზეთ „რეზონანსის" რედაქტორი. 1991-1993 წწ. საქართველოს ახალგაზრდობის საერთაშორისო ფონდის საზოგადოებასთან ურთიერთობის განყოფილების ხელმძღვანელი; 1994-1998 წწ. სოციალური ურთიერთობების განვითარების საერთაშორისო ცენტრის დირექტორი; 1991 წლიდან ჰელსინკის მოქალაქეთა ასამბლეის კოორდინატორი; შემდგომში კავკასიის რეგიონალური უსაფრთხოების ინსტიტუტის დირექტორი; 2019 წლის 31 იანვარს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართულ უნივერსიტეტში თემაზე — „პროფესიული არჩევანის პრობლემის ზეგავლენა სტუდენტის სწავლის პროცესზე და პროფესიულ გარემოში ადაპტაციაზე"; პროფესიული ბედნიერების თეორიის, ამბივერტული განათლების და მეცნიერების კონცეპციის და სიმ-მეთოდის (სწავლა / სწავლების ინტეგრირებული მეტაკოგნიტური მეთოდი) ავტორი; წმინდა თამარ მეფის სახელობის საპატრიარქოს უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის საბაკალავრო პროგრამის ხელმძღვანელი; ქართული გლობალური უნივერსიტეტის პროექტის ავტორი (2019); მეტაფსიქოლოგიის საერთაშორისო ინსტიტუტისა და ბარბარე ყიფიანის სახელობის მეტაფსიქოლოგიის სკოლის პროექტის ავტორი და თანადამაარსებელი (2020); კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი, გეოპოლიტიკური მოდელირების ლაბორატორიის ხელმძღვანელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე რუსეცკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2
**ვახტანგ სალაყაია** (დ. 1 აგვისტო, 1925, სენაკი — ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1961), ღირსების ორდენის კავალერი (1996).

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა სენაკის მე-2 საშუალო სკოლა. 1942 წელს სწავლა განაგრძო ამიერკავკასიის რკინიგზის ტრანსპორტის ინსტიტუტში დაუსწრებელ ფაკულტეტზე.

სკოლის ასაკიდანვე მონაწილეობდა სასკოლო წარმოდგენებში, აგრეთვე სენაკის სახელმწიფო თეატრის ცალკეულ დადგმებში. 1945-1949 და 1953-1966 წლებში იყო სოხუმის ქართული თეატრის მსახიობი, 1949-1953 წლებში — ფოთის თეატრის მსახიობი. ყელის დაავადების გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა საყვარელი პროფესია და ადმინისტრაციულ საქმეებზე გადართულიყო. 1966-1970 წლებში იყო დასასვენებელი სახლის „რიწის ტბის" დირექტორი. 1970-1974 წლებში იყო სარეკლამო სააგენტო „ივერიას" აფხაზეთის კომბინატის დირექტორი, 1974-1980 წლებში საქართველოს სარეკლამო საგენტო „ივერიას" დირექტორის მოადგილე, შემდგომ ბოლო ერთი წელი კი დირექტორი. 1980-1990 წლებში, აფხაზური და ქართული თეატრების გაყოფის შემდეგ (1980), ქართული სახელმწიფო თეატრის დირექტორ-განმკარგულებელია. 1990 წლიდან — სენაკის სახელმწიფო თეატრის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი. 

ქართულ სცენაზე არაერთი როლი განასახიერა, მათ შორის: სოხუმის თეატრში: გელა („ხევისბერი გოჩა"), სოლეიმანი, ასკარი („არშინ მალ ალანი"), ოქროპირი („უტუ მიქავა"), იერემია წარბა („პირველი ნაბიჯი"), ტიბალტი („რომეო და ჯულიეტა"), მაღალაშვილი („ქართლის ჩირაღდნები"), ჰერცოგი („მეთორმეტე ღამე"), გაიოზ გადალენდია („ტარიელ გოლუა"), დურმიშხანი („სურამის ციხე"), პირატოვი („უმზითვო"), დათიკო („გლახის გაამბობი"), იერემია წარბა („პირველი ნაბიჯი"). ფოთის თეატრში განასახიერებული როლები: რობინ ჰუდი („რობინ ჰუდი"), პეტრუჩიო („ჭირვეული ცოლის მორჯულება"), გიჟუა („რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ"), ვანათალინჰო („ცეკვის მასწავლებელი"), რომანოზი („უჩა უჩარდია"). სენაკის თეატრში განასახიერა: გიორგი („და-ძმა"), ეზეკი („ლევანუხუს ხმალი"), გაჰინსბორნი („რობინ ჰუდი"), ქაიხოსრო გურიელი („სამეგრელოს მთავარი ლევანი"), პეპო („პეპო").

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1961 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1989 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1996 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვახტანგ სალაყაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები, გვ. 220
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №283
**ტიპიკონი** (ბერძ. Τυπικόν — *ნიმუში*, *ფორმულა*, *დაფუძნება*) — ღვთისმსახურების გარკვეული და სავალდებულო წესის შემცველი ლიტურგიკული წიგნი, რომელიც განსაზღვრავს წლის ყოველი დღის ღმრთისმსახურების შემადგენლობას, რიგსა და წესს. აგრეთვე, მასში მითითებულია დღესასწაულები, მარხვები, მსგეფსები მთელი წელიწადისათვის და ამათ გარდა, რამდენიმე წესი მონაზვნური ცხოვრებისა. თუმცა, ყველა ღმრთისმსახურებას არ განსაზღვრავს ტიპიკონი, არამედ ზოგიერთი ღმრთისმსახურების განგება სხვადასხვა საღმრთისმსახურო წიგნებში არის მოცემული. მაგალითად: ლიტურგიის განგება და წესი (მისი სამი სახესხვაობით) გადმოცემულია კონდაკში; შუაღამიანის, ჟამნებისა და სერობების – ჟამნში; საიდუმლოთა შესრულების, მიცვალებულის დამარხვის, წყლის კურთხევის, ტაძართა კურთხევის, მონაზვნად აღკვეცის – კურთხევანში. ტიპიკონის მთავარი დანიშნულება კი მდგომარეობს შემდეგში: შეაერთოს თვენი პარაკლიტონთან, ან თვენი ტრიოდიონთან მწუხრისა და ცისკრის ღმრთისმსახურებებზე. სხვა მსახურებებს ის მხოლოდ იმ შემთხვევაში ეხება, როდესაც დღესასწაულისა თუ მარხვის მოთხოვნით ამ მსახურებათა წესი რომელიმე ნაწილში იცვლება.

ცნობილია ორი სახის წესი: ტიპიკონი სამრევლო და სამონასტრო. საქართველოში მოქმედებდა ორნაირი სამრევლო წესი: იერუსალიმის ანუ ქრისტეს საფლავისა და კონსტანტინოპოლის წმინდა სოფიოს ტაძრის, ანუ დიდი ეკლესიისა. სამონასტრო წესებიდან აღსანიშნავია სამი: საბა წმიდისა (პალესტინაში), სტუდიის მონასტრისა (კონსტანტინოპოლი) და ათანასე დიდის ლავრისა (ათონის მთაზე); ტიპიკონი მღვდელთმსახურთა წიგნისა, რომელიც შეიცავს ღვთისმსახურების შესრულების წესებსა და მითითებებს, უძრავ და მოძრავ დღესასწაულთა განლაგების შესახებ, ამას ემატება დისციპლინური წესები მონაზონთათვის და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პეტრიწონის მონასტრის ტიპიკონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* orthodoxy.ge — წესი და განმარტება ღამისთევის ლოცვისა
**მიხეილ მიხეილის ძე ბუზოღლი** (დ. 12 აგვისტო, 1912, ბათუმი, — გ. 1979, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1967).

არქიტექტორ მიხეილ ბუზოღლისა და მუსიკოს ნადეჟდა აბაშიძე-ბუზოღლის შვილი. დაამთავრა საქართველოს სამშენებლო–საინჟინრო ინსტიტუტი 1932 წელს. 1933–1934 წლებში მუშაობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ი. კონიაშვილის სახელობის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის არქიტექტურულ დაგეგმარებით სექტორში, 1934–1938 წლებში — "მოსკოვპროექტის" მეორე სახელოსნოში, 1938–1941 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საპროექტო სახელოსნო „აკადემპროექტში"; 1944 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო „ჰიდროპროექტის" თბილისის ფილიალის არქიტექტურული სექტორის ხელმძღვანელი. 

ძირითადი ნამუშევრები: ჩითახევის (1950), სოხუმის (1950), შაორის (1956), გუმათის (1958) და სხვ. სანატორიუმები „საქართველო" (1956) და „კავკასიონი" (1971) გაგრაში, „ივერია" (ამჟამად სანიტორიუმ „მეშახტის" მე-2 კორპუსი) წყალტუბოში და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* *კინწურაშვილი ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 490.
**ლიბანიოსი** (ძვ. ბერძნ. Λιβάνιος; დ. 314, ანტიოქია – გ. დაახლ. 393, იქვე) — გვიანი ანტიკური ხანის ბერძენი ორატორი, რომელიც მოღვაწეობდა და ასწავლიდა კონსტანტინოპოლში, ნიკეასა და ნიკომედიაში. შემორჩენილია ლიბანიოსის თხზულებები (საჯარო გამოსვლები, წერილები და ა.შ.) ორატორული ხელოვნების შესახებ. ქართული აზროვნების კონტექსტში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლიბანიოსის ცნობები იბერიელი უფლისწულისა და სარდლის – ბაკურის (IV ს.) შესახებ, რომელიც ფრიად განსწავლული ყოფილა ანტიკურ ფილოსოფიაში. ლიბანიოსი ქება-დიდებით მოიხსენიებს ბაკურს და აღნიშნავს, რომ იგი ბრწყინავდა თავისი სხეულითა და გონებით. ლიბანიოსს მოსწონდა ბაკურის ცხოვრების სტოიკური წესი, სიბრძნის სიყვარული, მისი სამართლიანობა, სიმამაცე და ზომიერება. ლიბანიოსის თანახმად, ბაკურს გამოარჩევდა „ლოგოსების სიყვარული", რის გამოც იგი ღმერთებსაც კი უყვარდათ. „დიდი ბაკური" (ასე მოიხსენიება მრავალ ბერძნულ წყაროსა და დოკუმენტში) თავისი დროის უდავოდ დიდი მჭევრმეტყველი იყო. აღსანიშნავია, რომ იგი არა მარტო „ჭვრეტითი ცხოვრების წესის", არამედ „აქტიური ცხოვრების წესის" განსახიერებაც გახლდათ. ლიბანიოსის ცნობების თანახმად, ბაკური თვითფლობის დიდოსტატიც იყო. მან საკუთარი ცხოვრება „ოქროს შუალედის", ე. წ. „სამეუფო გზის" მიხედვით მოაწყო და ამით ყველა ბრძენისა და ფილოსოფოსის ჭეშმარიტ მიზანსაც მიაღწია.

ლიტერატურა
----------

* წერილები, წგ.: გეორგიკა, ა. გამყრელიძის და ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 1, თბ. 1961.
* ირემაძე თ. გვიანი ანტიკური ხანის ფილოსოფია საქართველოში, „საპატრიარქოს უწყებანი", 2019, №8;
* ხიდაშელი შ. ქართული ფილოსოფიის ისტორია (IV–XIII სს.), თბ. 1988.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიბანიოსი[*მკვდარი ბმული*]
ალბათობის თეორიაში შემთხვევითი სიდიდის **მათემატიკური ლოდინი** (იგივე **ლოდინი** ან **პირველი რიგის მომენტი**) ეწოდება მის ყველა მნიშვნელობათა ალბათობით შეწონილ საშუალოს. დისკრეტული შემთხვევითი სიდიდის შემთხვევაში შეწონვა ხდება მნიშვნელობათა ალბათობებით, ხოლო უწყვეტი შემთხვევითი სიდიდის შემთხვევაში - მისი განაწილების სიმკვრივით.

ტერმინი „მათემატიკური ლოდინი" მიგვანიშნებს, თუ საშუალოდ რა მნიშვნელობის მოსვლას უნდა ველოდოთ. აუცილებელი არაა, რომ შემთხვევითი სიდიდის მათემატიკური ლოდინი მისი ერთ-ერთი მნიშვნელობა იყოს. მაგალითად, თუ იდეალური მონეტის აგდებისას გერბის მოსვლას აღვნიშნავთ 0-ით, ხოლო საფასურისას - 1-ით, მაშინ მათემატიური ლოდინი იქნება 0.5.

მათემატიკური ლოდინი არ განისაზღვრება ყველანაირი განაწილებისთვის. მაგალითად, კოშის განაწილებას მათემატიკური ლოდინი არ გააჩნია.

განსაზღვრება
------------

{\displaystyle \displaystyle X} შემთხვევითი სიდიდის მათემატიკური ლოდინი აღინიშნება, როგორც {\displaystyle \displaystyle E(X)} (რუსულ ლიტერატურაში {\displaystyle \displaystyle M(X)}) და განისაზღვრება, როგორც შემდეგი ლებეგის ინტეგრალი:

{\displaystyle E[X]=\int \limits \_{\Omega }\!X(\omega )\,\mathbb {P} (d\omega ).}
თუ ეს ინტეგრალი არსებობს. სხვა შემთხვევაში ვამბობთ, რომ განაწილებას მათემატიკური ლოდინი არ გააჩნია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საშუალო
* მომენტი
* დისპერსია

რეკომენდებული ლიტერატურა
------------------------

* *ე. ნადარაია, რ. აბსავა, მ. ფაცაცია*, ალბათობის თეორია – თსუ, 2005
* *Ширяев А.Н*, Вероятность - Наука, Москва, 1989 ISBN 5-02-013955-6


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლისა** — ძველი ნასოფლარი საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობდა მაღალი მთის კალთაზე. 

ლისა, ანუ ზემო ლისა უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული. ტყით დაფარულ მთის წვერზე დარჩენილია ერთი კოშკი და ეკლესია. სავარაუდოდ სამსართულიანი კოშკი ძველია, ნაგებია კლდის ქვით, დუღაბით, სართულები ჩაქცეულია. გეგმით ოთხკუთხაა, სიგრძე – 9 მ, განი – 6,5 მ, სიმაღლე – 10 მ. II სართულს აქვს ერთი შესასვლელი კარი; კოშკს სათოფურები არა აქვს; აღმოსავლეთის კედელზე მიშენებულია პატარა დარბაზული ეკლესია, რომელსაც უწოდებენ ლისის ჯვარს. ეკლესია ნაგებია ქვითკირით და გადახურულია ქვაფიქლით. ფართ. 6 მ \* 3 მ. საკურთხეველში გამოჭრილია ერთი სარკმელი, ორივე მხარეს ჩაშენებულია ქვევრი რეზონანსისათვის. შესასვლელი კარი სამხრ-იდანაა. კარის თავზე მომრგვალებული დიდი ლოდია, რომელზედაც ამოჭრილია 8-სტრიქონიანი ნუსხა-ხუცური წარწერა. ზოგი პწკარი ნაკლულია, ასოებიც მკრთალად ჩანს და ძნელი წასაკითხია. წარწერა მშენებლებისაა და პალეოგრაფიულად მიეკუთვნება XV–XVI სს.

ლიტერატურა
----------

* მაკალათია ს. ფრონის ხეობა, თბ. 1963.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლისა[*მკვდარი ბმული*]
**ვასილ კახნიაშვილი** (დ. 9 მაისი, 1910, გორი — გ. 25 მარტი, 1990, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

ვასილ კახნიაშვილი დაიბადა 1910 წლის 9 მაისს გორში.

1925 წელს დაამთავრა გორის პირველი შრომის სკოლა, 1931 წელს — თბილისის სამრეწველო-ეკონომიური ტექნიკუმი. 1935-1939 წლებში სწავლობდა მარჯანიშვილის თეატრთან არსებულ დრამატულ სტუდიაში.

1939 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო გორის სახალხო თეატრის მსახიობი. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: მარჯანიშვილის თეატრში მიხა (შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან"), ბოქაული (ბომარშეს „ფიგაროს ქორწინება"), მანო (ზ. ანტინოვის „მზის დაბნელება საქართველოში") და სხვა. გორის თეატრში: სტეფანე (ი. გედევანიშვილის „გადასასვლელზე"), ტიმოთე, ავეტიკა (ავქ. ცაგარლის „ხანუმა", „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ"), ჰაჯი მურადი (ი. ვაკელის „შამილი"), გოჩა, გლეხი (ა. ყაზბეგის „არსენა" და „ხევისბერი გოჩა"), მეფე (გ. ნახუცრიშვილის „კომბლე"), ფაშა (ვ. გუნიას „და-ძმა"), გოგია (დ. ერისთავის „სამშობლო"), სოსია (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი"), ფარსადან (ი. ვაკელის „გიორგი სააკაძე") და სხვა. სახასიათო სახეები აქვს შექმნილი ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: კუჩხი ბედინერი (ეზუ), ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი (ვასო) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1964 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1988 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

ფილმოგრაფია
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| 
* მოიტაცეს თამარ ქალი
* მზე შემოდგომისა
* მეზობლები
* მაგდანას ლურჯა
* მოლოდინი
* ნერგები
* მწვერვალი
* ქალაქი ანარა
* სამანიშვილის დედინაცვალი
* ქორწინება იმერულად
* ყოჩაღად, პაპებო!

 | 
* მოხუცი მემანქანე
* ლომა, დავიწყებული მეგობარი
* მარადისობის კანონი
* სიბრძნის კარავი
* ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი
* ყვითელი ჩიტი
* ზოგი ჭირი მარგებელია
* ლომა
* კუჩხი ბედინერი
* ბერიკაცები

 |

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 604–605.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვასილ კახნიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვასილ კახნიაშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ვასილ კახნიაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლ (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ლიტრი** (აღნიშვნა: **ლ**, **L ან l (ზოგჯერ ℓ)**) — მოცულობის საზომი სისტემგარეშე ერთეული. 1 ლ = 10−3 მ3 (*ერთი კუბური მეტრის მეათასედი*) = 1 დმ3 ( *ერთი კუბური დეციმეტრი*) = 103 სმ3 (*ათასი კუბური სანტიმეტრი*).

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის ერთეულებთან ერთად, ლიტრის გამოყენება დაშვებულია შეუზღუდავად, მსგავსად ზოგიერთი სხვა სისტემგარეშე ერთეულისა (მაგ. საათი – სთ, დღე-ღამე – დღ-ღ და სხვ.). 

1901 წლიდან ლიტრს განმარტავდნენ როგორც 1 კგ სუფთა წყლის მოცულობას ნორმალური (760 მმ ვწყ. სვ.) წნევისა და 3.98°C ტემპერატურის პირობებში. შემდგომ გამოირკვა, რომ ეს მოცულობა 28 მემილიონედი ნაწილით აღემატება 1 დმ3-ს, ამასთანავე, დამოკიდებულია გარემოს ტენიანობასა და წყლის იზოტოპურ შედგენილობაზე. შედეგად ზომათა და წონათა XII გენერალურმა კონფერენციამ 1964 წელს მიიღო ლიტრის თანამედროვე განმარტება. ისტორიულად ტერმინი ლიტრი უკავშირდება მოცულობისა და მასის ერთეულს ლიტრას, რომელიც გავრცელებული იყო ბერძნულ-რომაულ კულტურაში და ასევე საქართველოში. 

ფართოდ გამოიყენება ლიტრის წარმოებული ერთეულები — სანტილიტრი (სლ, არ გამოიყენებოდა სსრკ-ში), მილილიტრი (მლ, ml), მიკროლიტრი, დეკალიტრი (დალ, dal) და ჰექტალიტრი (ჰლ).

1 მლ = 10−3 ლ = 10−6 მ3 = 1 სმ3

1 დალ = 10 ლ = 10−2 მ3

1 ჰეკტალიტრი = 100 ლ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიტრი[*მკვდარი ბმული*]
**ლიტურგიკა** — ქრისტიანული ღვთისმსახურების შემსწავლელი დისციპლინა, რომელიც იკვლევს მის თეორიულ საფუძვლებს, განვითარების ისტორიულ პროცესებსა და ტრადიციებს, საეკლესიო დღესასწაულთა ციკლებს, ღვთისმსახურების შესრულების წესსა და რიგს და ა. შ. ლიტურგიკა, როგორც სამეცნიერო დარგი, ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნეში. მისი პირველწყაროებია სასულიერო მოღვაწეთა თხზულებანი და მრავალფეროვანი ლიტურგიკული კრებულები.

ლიტურგიკა სასულიერო მწერლობის მნიშვნელოვანი დარგია. ქართულ ლიტურგიკულ ძეგლებში ასახულია ქრისტიანული სამრევლო და სამონასტრო ღვთისმსახურების ტრადიციები საქართველოში. X საუკუნემდე ქართული ეკლესიას წარმართავდა იერუსალიმური, X-XII საუკუნეებში – კონსტანტინოპოლური რედაქციის, შემდეგ – პალესტინის საბაწმიდის მონასტრის ტიპიკონი, რომელიც XVIII საუკუნეში სლავურის მიხედვით შეასწორეს. ცნობილია აგრეთვე ამა თუ იმ მონასტრისთვის დაწესებული სამონასტრო, ანუ ქტიტორული ტიპიკონები (მაგ. პეტრიწონის მონასტრისთვის დაწესებული გრიგოლ ბაკურიანის ტიპიკონი, 1084; „განგება ვანის ქუაბთა მონასტრისა", 1204-1234 და სხვ.).

ქრისტიანული ღვთისმსახურების სამმა ძირითადმა ელემენტმა – საკითხავებმა, ლოცვებმა და საგალობლებმა – განაპირობა ლიტურგიკული წიგნების სპეციფიკა. ადრეულ ეტაპზე ბიბლიური საკითხავები ძირითადად ლექციონარებში იყო თავმოყრილი. შემდგომში ძველი აღთქმის საკითხავების კრებულს საწინასწარმეტყველო, ხოლო ახალი აღთქმისას აპრაკოსები ეწოდა. ბერძნულის მიხედვით შედგენილ საკითხავთა ქართულ კრებულებში ასახულია ღვთისმსახურების პრაქტიკის, მისი ტრადიციების მრავალსაუკუნოვანი ისტორია.

საეკლესიო ლოცვები ძირითადად კონდაკებსა და კურთხევანებშია შეკრებილი. ქართული საგალობლები თავმოყრილია ჰიმნოგრაფიულ კრებულებში (იადგარი, თვენი, მარხვანი, ძლისპირი და ა. შ.), რომლებშიც ასახულია ბერძნული და, შესაბამისად, ქართული სასულიერო პოეზიის განვითარება V-XVIII საუკუნეებში უმარტივესი ფსალმუნური საგალობლებიდან რთულ პოეტურ-მუსიკალურ კომპოზიციებამდე.

ლიტერატურა
----------

* კეკელიძე კ. ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960; საღმრთო ჟამისწირვის სახისმეტყველება, ნ. ქაჯაიას გამოც. თბ. 2018.
* „მცირე საეკლესიო ენციკლოპედია", «საქართველოს ეკლესიის 2005 წლის კალენდარი», თბ. 2004, გვ. 185

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიტურგიკა[*მკვდარი ბმული*]
**აყრილი გლეხი** — გლეხთა კატეგორია ფეოდალურ საქართველოში; გლეხი, რომელიც ნებით მიატოვებდა მამაპაპურ სამკვიდრებელს. 

აყრის მიზეზი სხვადასხვა იყო: მიწის სიმცირე, მებატონით უკმაყოფილება, მტრის შემოსევები, ეპიდემიები, მოუსავლიანობა და სხვ. აყრილი გლეხი ფიქსირებულია XIV საუკუნის კანონმდებლობაში, მაგრამ ის უფრო ადრეული მოვლენაა. აყრილი გლეხის პირველი საზრუნავი არსებობისათვის ბრძოლა იყო. ძირითადად იგი ისევ ახალ მებატონესთან აფარებდა თავს (გარეთმოსული გლეხი). 

სამეფო ხელისუფლება გლეხთა აყრის წინააღმდეგ იბრძოდა. XVIII საუკუნეში ვახტანგ VI-ის კანონმდებლობით, აყრის შემთხევაში 30, 16 და 6-წლიანი საძებნელი ვადები იყო დაწესებული. ამავე პერიოდში ჩატარდა სპეციალური ღონისძიება, ე. წ. „მყრელობა", რაც ირანის მთავრობის თანხმობით ქართლიდან გაქცეული გლეხების დაბრუნებას გულისხმობდა. თუმცა ამ ღონისძიებებმა საბოლოოდ ვერ გადაწყვიტა აყრის პრობლემა.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი ნ. ბორჯომის ხეობა (დღიური 1947), წგ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 1, თბ. 1964.
* ბერძენიშვილი მ. გლეხთა კატეგორიები XI–XII სს. «ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინ-ტის შრომები», 1960, ტ. 5, ნაკვ. 1.
* მეგრელაძე დ. გლეხობის კლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XVII–XVIII სს.), თბ. 1979.
* 

* *მეგრელაძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.
**ტრაპიზონის ალყა** — ოსმალთა იმპერიის სულთან მეჰმედ II-ის მეთაურობით, ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ გამართული ექსპედიციის ფარგლებში, ამავე სახელით ცნობილი იმპერიის დედაქალაქ ტრაპიზონის ალყაში მოქცევა და შედეგად ტრაპიზონის იმპერიის დაცემა. ალყა რომელიც 1460 წლის 14 სექტემბერიდან - 1461 წლის 15 აგვისტომდე გრძელდებოდა, ნაწილი იყო ოსმალეთის იმპერიის ვრცელი დაპყრობითი კამპანიისა, რომელიც კოორდინირებული თუ დამოუკიდებელი პატარ-პატარა სახმელეთო და საზღვაო მანევრირებებისაგან შესდგებოდა. ტრაპიზონელი მმართველები იმედებს ქრისტიან მოკავშირეებზე ამყარებდა, რომლებსაც დახმარება უნდა აღმოეჩინათ მათვის, იმ შემთხვევაში თუ ოსმალეთი ოდესმე შეეცდებოდა ტრაპიზონის იმპერიის დაპყრობას, თუმცა მსგავსი ფაქტის წინაშე დამდგარ იმპერატორ დავით კომნენოს, დახმარება არავისგან არ მიუღია. 

ოსმალთა იმპერიის სახმელეთო კამპანია, რომელიც თავდაპირველად მიზნად სინოპის სამთავროს დაპყრობას ისახავდა ერთ თვეზე მეტ ხანს გაგრძელდა. ეს ლაშქრობა გაუდაბურებული მთების გადალახვით, სხვადასხვა ოპონენტებთან რამდენიმე მცირე შეტაკებებით და ქალაქ ტრაპიზონის ალყით დასრულდა. ოსმალთა ლაშქარი კარგად გამაგრებულ ქალაქს ხმელეთიდანაც და ზღვიდანაც იქამდე ბლოკავდნენ, სანამ იმპერატორი დავით კომნენოსი არ დასთანხმდა ქალაქ ტრაპიზონის დათმობას შემდეგ პირობებზე: მისი მცირე სამფლობელოს სანაცვლოდ, დავითი მიიღებდა ვრცელ სამფლობელოებს ოსმალეთის იმპერიის სხვა მხარეში, სადაც მისი ოჯახი და სასახლის წევრები მშვიდად იცხოვრებდნენ. ტრაპიზონელი მოქალაქეებისთვის ეს შეთანხმება საბედისწერო აღმოჩნდა, სულთანმა ტრაპიზონის მოსახლეობა სამ ჯგუფად დაჰყო; შედეგად ერთი ნაწილი კონსტანტინოპოლში გადაასახლეს, მეორე ჯგუფი სულთნის მონებად გამოცხადდა, ხოლო უკანასკნელ ჯგუფს ნება მიეცა მშვიდად ეცხოვრათ ტრაპიზონის მიდამოებში, თუმცა არა ქალაქის კედლებს შიგნით.

სქოლიო
------

1. 1 2  This is the date determined by Franz Babinger, "La date de la prise de Trébizonde par les Turcs (1461)", *Revue des études byzantines*, **7** (1949), pp.
205-207 doi:10.3406/rebyz.1949.1014
2. ↑  John Freely, *The Grand Turk: Sultan Mehmed II, Conqueror of Constantinople and Master of an Empire* (New York: Overlook Press, 2009), p. 67
**მარეხ გოძიაშვილი** (დ. 30 დეკემბერი, 1926 — გ. 2017) — ქართველი მომღერალი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1968).

ბიოგრაფია
---------

მარეხ გოძიაშვილი დაიბადა ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1948 წელს. 

დები იშხნელების პოპულარულობის შედეგად, ორმოცდაათიან წლებში ბევრი აკუსტიკური დუეტი, ტრიო და კვარტეტი წარმოიქმნა. გამოჩნდნენ ახალი მუსიკოსები, მათ შორის რა თქმა უნდა იყო მარეხ გოძიაშვილი, რომელიც სწორედ ამ სასიმღერო ფორმატს გაჰყვა და ის თანამედროვე ქართული მუსიკის ერთ-ერთ მთავარ განშტოებად აქცია.

1953 წლიდან იყო საქართველოს ფილარმონიის სოლისტი. სწორედ ამავე წელს დაარსდა ვოკალურ–საკრავიერი ტრიო, რომელსაც დიდხანს ხელმძღვანელობდა. ის ქართველ კომპოზიტორთა მრავალი სიმღერის პირველი შემსრულებელი გახლდათ. მარეხ გოძიაშვილს დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული ქალაქური სიმღერის პროპაგანდაში. ის ხშირად მართავდა კონცერტებს სსრკ ქალაქებსა და საზღვარგარეთ, მათ შორის იყო არაერთი გასტროლი (დიდი ბრიტანეთი, ლუქსემბურგი, ეგვიპტე, ინდოეთი, კუბა, იტალია, საფრანგეთი, ესპანეთი, თურქეთი და სხვა).

მარეხ გოძიაშვილის მიერ შესრულებული სიმღერებიდან პოპულარობით სარგებლობდა – მილორავას „ყვავილებში დამეკარგე", „შემირიგდი", გოგი ცაბაძის „გამოღმით შენ ხარ", მისი საკუთარი „წაღვერი და თბილისი" და „მაგნოლია" (იოსებ ნონეშვილის ლექსებზე). 1957 წელს მოსკოვის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VI და 1959 წლის ვენის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VII მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი. 

გამორჩეულია მარეხ გოძიაშვილის და ტრიო „ლილეს" შესრულებული სიმღერები. 

აღსანიშნავია, რომ მარეხ გოძიაშვილს ჰქონდა სასიამოვნო ტემბრის ხმა. ის იყო ნამდვილი ეროვნული კოლორიტის, განსაკუთრებით კი ქალაქური ფოლკლორის გრძნობით დაჯილდოებული. მის მიერ შექმნილ ტრიოს განსაკუთრებული ღვაწლი მიუძღვის ქართული ქალაქური სიმღერის საუკეთესო ნიმუშების პროპაგანდაში. მასთან ერთად აღნიშნულ ტრიოში მღეროდნენ: კოტე მაკარიძე და ამირან ებრალიძე. 

მარეხ გოძიაშვილის სიმღერებიდან აღსანიშნავია და დღემდე პოპულარულია „გაზაფხული", „გამიგონია". 

ასევე გოძიაშვილის მიერ შესრულებული სიმღერებიდან გამორჩეულია და პოპულარულია დღესაც - „წაღვერი და თბილისი", რომლის არაერთი ვერსია არსებობს ქართული ესტრადის მომღერლების მიერ შესრულებული, მაგალითად ნინო ჩხეიძის ვარიანტი. 

1968 წელს მიენიჭა საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის წოდება. 

1977 წელს ქართული მუსიკალური ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთავის, დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით. მარეხ გოძიაშვილი ასევე 2010 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება. მასთან ერთად ეს წოდება, ამ წელს არაერთმა ცნობილმა ქართველმა მუსიკოსმა მიიღო, მათ შორის აღსანიშნავია თეიმურაზ წიკლაური.

მარეხ გოძიაშვილი გარდაიცვალა 2017 წელს, 90 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი. გვ.396-397

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარეხ გოძიაშვილის ბიოგრაფია დაარქივებული 2023-02-04 საიტზე Wayback Machine.
* მარეხ გოძიაშვილი
ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი
ალექსანდრე იუჟინი. ოსკოვის ქართველთა საზოგადოების კომიტეტი. 1914
**ალექსანდრე ივანეს ძე სუმბათაშვილ-იუჟინი** (რუს. Александр Иванович Южин [Сумбатов]; დ. 16 სექტემბერი [ძვ. სტ. 4 სექტემბერი], 1857, სოფ. კუკუევკა, ახლანდელი ტულის ოლქი — გ. 17 სექტემბერი, 1927, ჟუან-დე-პენი, ნიცის მახლობლად, დაკრძალულია მოსკოვში, ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე) — რუსი დრამატურგი, მსახიობი. წარმოშობით ქართველი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1922). 1863-1877 წლებში ცხოვრობდა საქართველოში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის ვაჟთა I გიმნაზია. 1877-1881 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. მისი პირველი პიესებია „ცხოვრების უფლებები" (1877, დაკარგულია), „მეხამრიდი" (1879;1885 ვლადიმერ ნემიროვიჩ-დანჩენკოსთან ერთად გადააკეტა პიესად „შავარდნები და ყორნები"). ავტორია ოცამდე პიესისა, რომელთა ძირითადი ნაწილი სოციალურ პრობლემატიკას ეძღვნება („საუკუნის ქალიშვილი", 1860; „სახელგანთქმული კაცის მეუღლე", 1884; „ჯაჭვები", 1886; „მზის ჩასვლა", 1889 და სხვა). სუმბათაშვილ-იუჟინის პიესებში რომანტიკული პათოსი ერწყმის ჭეშმარიტ რეალიზმს. სუმბათაშვილ-იუჟინმა მძაფრად გაალრიტიკა თავადაზნაურული და ბურჟუაზიული საზოგადოების მანკიერებანი („ჯენტლმენი", 1897; „ირინეს თემი", 1901; „ბადე", 1903; „ბელადები", 1907). ავტორია ისტორიული დრამებისა („მეფე იოანე IV", 1884; „ძველი წრთობა", 1895 და სხვა). მისი ესთეტიკური შეხედულებანი განსაკუთრებით გამოვლინდა პიესაში "რაფაელი" (1927).

საქართველოს უძღვნა სუმბათაშვილ-იუჟინმა ისტორიული დრამა „ღალატი" 1903, რომელიც ერთგვარი ნოსტალგიაა ჩვენს გმირულ წარსულზე, მისი პიესები ქართულ ენაზე ითარგმნებოდა 1889 წლიდან (მთარგმნელები აკაკი წერეთელი, ვალერიან გუნია, კოტე მესხი, ნიკოლოზ ავალიშვილი). პროფესიულ სცენაზე პირველად გამოვიდა 1876 წელს თბილისში სოლცევის ფსევდონიმით, 1878–1879 წლებში გამოვიდა პეტერბურგის თეატრებში. არაერთხელ ყოფილა გასტროლებზე საქართველოში მცირე თეატრის დასთან ერთად. 1882 წლიდან გარდაცვალებამდე მოღვაწეობდა მოსკოვის მცირე თეატრში. 1909 წლიდან იყო დასის მმართველი, 1918 - სამხატვრო საბჭოს თავმჯდომარე, 1919 - დირექციის თავმჯდომარე, 1923 წლიდან - დირექტორი, 1926 წლიდან კი - საპატიო დირექტორი. 

ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი მგზნებარე ტემპერამენტის, ფართო დიაპაზონის, ტრაგიკული ჟანრის რომანტიკოსი მსახიობი იყო. ასრულებდა აგრეთვე სახასიათო, კომედიურ როლებსაც. მისი სცენური გმირები თავისუფლებისმოყვარე, ბუნტარული სულისკვეთებით გამსჭვალული, ტირანიის წინააღმდეგ მებრძოლი ადამიანები იყვნენ. როლებიდან აღსანიშნავია: დიუნეა, მარჯიზი პოზა, მპრტიმერი (შილერის „ორლეანელი ქალწული", „დონ კარლოსი", „მარიამ სტიუარტი"); დონ კარლოსი, რუი ბლაზი (ჰიუგოს „ერნანი", „რუი ბლაზი"); იაგო, ოტელო, რიჩარდ III, ჰამლეტი (შექსპირის „ოტელო", „რიჩარდ III", „ჰამლეტი"), ურიელი (გუცკოვის „ურიელ აკოსტა"), ეგმონტი (გოეთეს „ეგმონტი"), ლორდი კაკეშამი (უალდის „იდეალური ქმარი"), ფიგარო (ბომარშეს „ფიგაროს ქორწინება"), ჩაცკი, ფამუსოვი (გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან"), ტელიატევი (ოსტროვსკის „ცოფიანი ფულები") და სხვა. 1923 წელს მონაწილეობა მიიღო რუსთაველის თეატრში კონსტანტინე მარჯანიშვილის მიერ დადგმულ სპექტაკლში ზურაბ ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში".

ლიტერატურა
----------

* ჩხიკვიშვილი დ. ალ. სუმბათაშვილი-იუჟინი, თბ. 1976
* *ნინიკაშვილი კ. ლაღიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 603.
**გურამ ახმეტელი** (დ. 24 სექტემბერი, 1922, თბილისი — გ. 6 ნოემბერი, 1997, იქვე) — ქართველი ექიმ-თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1965). პროფესორი (1973). 

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1945 წელს იყო კლინიკური და ექსპერიმენტული კარდიოლოგიის ინსტიტუტის ორდინატორი. 1969 წლიდან ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის გულ-სისხლძარღვთა განყოფილებას. 1973–1974 წლებში იყო საქართველოს სსრ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მთავარი თერაპევტი. 1965–1977 წლებში — II სამშობიარო სახლის, 1965 წლიდან საქართველოს კურორტოლოგიისა და პერინატალური მედიცინის და მეან–გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების კონსულტანტი. შეისწავლიდა ჰიპერტონიული დაავადების, ჰორმონული სტრესის, მიოკარდიუმის ნეკროზის ექსპერიმენტული მიღების, ორსულთა შორის გულის მანკის, გულ-სისხლძარღვთა უკმარისობის დაავადებათა საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 301.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ ახმეტელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თრიალეთი**. |

**თრიალეთის ქედი** — ქედი საქართველოში, მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში. გაწოლილია დასავლეთით — ახალციხის და აღმოსავლეთით — თბილისის ქვაბულებს შორის. იწყება საბადურის და მთავრდება თბილისთან, თელეთის ქედით. მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. სიგრძე დაახლოებით 150 კმ, მაქსიმალური სიგანე 30 კმ.

თრიალეთის ქედი ძირითადად აგებულია პალეოგენური ვულკანოგენური ნალექებით (პორფირიტული ლავური განფენები, ტუფ-ბრექჩიები, ტუფები, ტუფოგენური ქანები), აგრეთვე ზედაცარცული კირქვებით, პალეოცენისა და ოლიგოცენის თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ქედის დასავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ახალგაზრდა ანდეზიტური ლავები.

თრიალეთის ქედის მთავარი განტოტებებია დასავლეთ ნაწილში — გვირგვინი, საბადური, ჭობარეთი, აღმოსავლეთ ნაწილში — საწკეპელა, თელეთი. ქედის უმაღლესი ადგილია მწვერვალი შავიკლდე (2850 მ); სხვა მწვერვალების სიმაღლე — (არჯევანი, საყველო, კოდიანი, ოშორა, ორთათავი, ქვაჯვარი, კენჭიყარა და სხვა) 2300—2800 მ-ს აღწევს.

თრიალეთის ქედის მნიშვნელოვანი უღელტეხილია ცხრაწყარო, რელიეფს ძირითადად ქმნის ეროზიული ქედები და ხეობები. განვითარებულია აგრეთვე ვულკანური წარმონაქმნები, ქვაბულები, მეწყრები, გამოქვაბულები და სხვა. ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე საფეხურებივითაა განლაგებული 5 მოსწორებული ზედაპირი, რომელთა აბსოლუტური სიმაღლე 900-დან 2400 მ-მდე ცვალებადობს. კალთები 1200—1300 მ-მდე შემოსილია მუხნარითა და მუხნარ-რცხილნარით, მთისწინეთი — ჯაგრცხილნარ-მუხნარითა და ჯაგეკლიანი ბუჩქნარით. 1200—1300-დან 2000—2200 მ-მდე წიფლნარი და წიფლნარმუქწიწვიანი ტყეებია. ქედის ყველაზე მაღალი ნაწილი შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით.

ლიტერატურა
----------

* *ცხოვრებაშვილი შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 113.
**ნიკოლოზ ჟევახოვი** (დ. 24 დეკემბერი, 1874 — გ. 1946) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი. მემარჯვენე–კონსერვატიული მიმართულების საზოგადო და რელიგიური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ნიკოლოზ ჟევახოვი იყო ვახტანგ VI-ის ამალაში მყოფი შიო ჯავახიშვილის შთამომავალი, რომელიც მოგვიანებით პოლტავის მაზრაში დამკვიდრა, პოლტაველი მემამულის, დავით ჟევახოვის ვაჟი, რუსული ეკლესიის მიერ წმინდანად შერაცხული ეპისკოპოს, იოასაფის ტყუპისცალი. დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი 1898 წელს, იყო პოლტავის გუბერნიის ერობის უფროსი 1902 წლიდან. 1905 წელს მიაღწია სამოქალაქო მრჩევლის ტიტულს. მისი ერთ-ერთი დამსახურება მართლმადიდებლური სამყაროს წინაშე არის წმიდა იოასაფ ბელგოროდელის ხსოვნაზე ზრუნვა. ის აგროვებდა მასალებს წმინდანის ცხოვრების შესახებ, რომელიც მას დედის მხრიდან შორეულ ნათესავად ეკუთვნოდა 1906 წლიდან. 1911 წელს მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ამ წმიდანის საეკლესიო განდიდებაში, გამოსცა წმინდანის ბიოგრაფია სამ ტომად. კიდევ ერთი დიდი დამსახურება მართლმადიდებლობის წინაშე არის მის მიერ წმინდა ნიკოლოზის სამუდამო განსასვენებლისადმი გამოჩენილი ყურადღება და ამ წმიდანისათვის შესაფერი და განსაკუთრებული პატივის მიგება, იტალიის ქალაქ ბარში ტაძრის აგება. 1910 წელს ქალაქ ბარში მოგზაურობის შემდეგ, მან შეძლო წმინდა ნიკოლოზის განსასვენებლის მიმართ რუსული მართლმადიდებლური საზოგადოების ყურადღების მიპყრობა. საიმპერატორო მართლმადიდებლური პალესტინის საზოგადოების დადგენილებით, 1910 წელს დეკანოზ ვოსტორგოვთან ერთად მივლინებულ იქნა ქალაქ ბარში მიწის ნაკვეთის ასარჩევად, რათა რუსეთიდან ჩასული მომლოცველებისათვის ტაძარი აეგოთ. 1911 წლის იანვარში მათ ეს დავალება შეასრულეს. 1911 წლის მაისში გახდა ახლადგახსნილი ბარგრადის კომიტეტის წევრი. 9 მაისს ესწრებოდა ტაძრის საძირკვლის ჩაყრას და სამშენებლო კომისიის თავმჯდომარედ დაინიშნა. ტაძრის მშენებლობაში შეტანილი დიდი წვლილისათვის 1914 წელს მიენიჭა კამერ–იუნკერის წოდება. 1917 წლის 1 იანვარს მიიღო კამერგერის წოდება. 1917 წლის 5 მარტიდან დაპატიმრებული იყო დროებითი მთავრობის განკარგულებით. განთავისუფლების შემდეგ, 1920 წლის დასაწყისამდე ცხოვრობდა პიატიგორსკში, ყოფილ პეტროგრადელ მიტროპოლიტ — „რასპუტინელ" პიტირიმთან. 1920 წლის იანვრიდან წავიდა ემიგრაციაში. 1920 წლის ოქტომბერში ხელმძღვანელობდა ქალაქ ბარში წმიდა ნიკოლოზის მეტოქს. საზოგადოებაში სარგებლობდა "რასპუტინელისა" და "რეაქციონერის" რეპუტაციით. თავის მოგონებების წიგნში დაწვრილებით აღწერა „წითელი ტერორი". უცხოეთში ნიკოლოზ ჟევახოვი ცდილობდა ურთიერთობის დამყარებას სერბებთან სლავური ნათესაობის, ხოლო გერმანელ მემარჯვენეებთან ნაციონალისტობის გამო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული გენი უცხოტომელთა სამსახურში : 100 რჩეული ბიოგრაფია, თბ. გვ. 142

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ ჟევახოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნიკოლოზ ჟევახოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ონიანი**. |

ვახტანგ ონიანი
**ვახტანგ ონიანი** (დ. 14 აპრილი, 1930, ჟახუნდერი, ახლანდ. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი- გ. 18 მარტი,2024) — ქართველი მოქანდაკე, მხატვარი და გრაფიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967). ღირსების ორდენის კავალერი (2002).

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია ქანდაკების განხრით. 1960–1961 წლებში მუშაობდა ჟურნალ „დროშის" მთავარ მხატვრად; 1964–1980 წლებში ბეჭდვითი სიტყვის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარ მხატვრად. ონიანის ნამუშევრებია: ქანდაკება — „გაქვავებული ცრემლი", „სვანი გოგონა" (ორივე 1958), „მახვში" (1967), „ცოდნის სვეტი" (1981), „მიხეილ ხერგიანის ბიუსტი" მესტიაში ხერგიანის სახლ-მუზეუმთან; დაზგური ქანდაკება — „კაცი ლაშხეთიდან", „ქალიშვილის პორტრეტი" და სხვა; გრაფიკა — „მეუღლის პორტრეტი" (1965), „წითელი ღრუბლები" (1967) და სხვა.

მხატვრულად გააფორმა და დაასურათა ქართული ხალხური ეპოსის ნიმუშები: „გივარგილ", „ამირანი", „ბეთქილ", „ლადლერი", „დალის საუფლო". 1957 წლიდან მონაწილეობს თბილისსა და მსოფლიოს მრავალ ქალაქში მოწყობილ გამოფენებში; გააფორმა საქართველოს სექცია ალჟირის საერთაშორისო ბაზრობაზე (1967, დაჯილდოვდა დიდი ოქროს მედლით) და საქართველოს პავილიონი — იზმირის საერთაშორისო ბაზრობაზე (1968). ავტორია რამდენიმე მხატვრული ნაწარმოებისა, მათ შორის: „ოქროს ხანა", „თეთრი მერცხლების გადაფრენა ანუ…" და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 717, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ ონიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რევაზ ნიკოლოზის ძე ასაევი** (*ასათი*; დ. 15 მაისი, 1923, სოფ. კუწახტა, ახმეტის რაიონი — გ. 2007) — ოსი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

მისი ლექსებისა და პოემების პირველი წიგნი „მებრძოლის კალამი" (1947) სამამულო ომის თემას მიეძღვნა. მას შემდეგ გამოსცა მრავალი კრებული:„სისხლის წვეთი" (1952), „თხზულებები" (1954), „ლექსები საზღვარგარეთზე" (1956), „მოგზაურობა ევროპის გარშემო" (1958), „მოუსვენარი გული" (1961), „ლეგენდები და ლექსები" (1963), „ოსი რაინდები" (1966), „ჩემი ოსეთი" (1967), „ხალხის სიკეთე" (1970) და სხვა.

ქართულ ენაზე გამოცემულია კრებულები: „გულის სიმღერა" (1950), „ლექსები. პოემა" (1955), „უცხოეთის გზებზე" (1956), „სისხლის წვეთი" (1958), „ოსური ლეგენდები" (1967), „ლექსები" (1970), „არა, სიცოცხლეს არ აქვს ზღვარი" (1973) და სხვა.

ასაევმა ოსურ ენაზე თარგმნა აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას, ილია ჭავჭავაძის, ალექსანდრე ყაზბეგის,  ეგნატე ნინოშვილის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის,  ნიკო ლომოურის და გიორგი ერისთავის ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით.

მნიშვნელოვანია რევაზ ასაევის სტატია სამხრეთ ოსეთის საბჭოთა ლიტერატურაზე, რომელიც დაიბეჭდა ჟურნალ „მნათობში", 1950 წელს. მოცემულ სტატიაში, იგი განიხილავს იმ ოს მწერლებსა და პოეტებს, რომლებმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს საბჭოთა პერიოდის ოსურ ლიტერატურაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 620.

სქოლიო
------

1. ↑  რევაზ ასაევი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 14 თებერვალი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
**სოჰრაბ თაჰირი** (აზერ. Söhrab Əbülfəz oğlu Tahiri; დ. 27 მაისი , 1926 , ასტარა , ირანი — გ. 4 მაისი , 2016 , ბაქო , აზერბაიჯანი ) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი პოეტი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი (1998).

ბიოგრაფია
---------

ის ოჯახთან ერთად ირანიდან აზერბაიჯანის ქალაქ კერმანშაჰში გადავიდა საცხოვრებლად, იქ სწავლობდა საშუალო სკოლაში და მუშაობდა ირანულ-ინგლისურ ნავთობკომპანიაში. 1946-1950 წლებში იყო ბაქოს სამხედრო სასწავლებლის იუნკერი. 1957 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1961 წელს მოსკოვის გორკის სახელობის უმაღლესი ლიტერატურული კურსები.

1961 წლიდან მუშაობდა აზერბაიჯანის ჟურნალის აღმასრულებელ მდივნად, აზერბაიჯანული გაზეთის და აზერბაიჯანული ჟურნალის ხელოვნების განყოფილებების ხელმძღვანელად, ლიტერატურულ და ისტორიულ ჟურნალის Seher-ის მთავარი რედაქტორის მოადგილედ, 1984 წლიდან - აზერბაიჯანის ჟურნალის რედაქტორად. 
იყო აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ეროვნულ ურთიერთობათა ინსტიტუტის თანამშრომელი (1993-2003), ხოლო 2003 წლიდან - აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის თანამშრომელი.

1958 წლიდან აზერბაიჯანის სსრ მწერალთა კავშირის წევრი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის ბაქოს ფილიალის პირველი მდივანი (1962-1966 წწ.).

სქოლიო
------

1. ↑  *""Xalq şairi" fəxri adının verilməsi haqqında" fəxri adının verilməsi haqqında"* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 1998-ci il tarixli, 709 nömrəli **Fərmanı** თარგი:Vebarxiv (აზერბაიჯანული)
**ანაკონდა** (ესპ. Anaconda) — ურუგვაელი მწერლის, ორასიო კიროგას 1921 წლის მოთხრობა.

თემა
----

ამ მოკლე მოთხრობის მთავარ არსს წარმოადგენს იდეა იმის შესახებ, თუ რა ზიანს აყენებს ადამიანი ბუნებას და რამდენად დიდ ზიზღს იწვევს მისი ამგვარი დამოკიდებულება ველურ ბუნებაში, რაც გამოწვეულია მათ მიერ ცხოველთა ბუნებასა და მათ ცხოვრებაში უკანონო შეჭრითა და დაქვემდებარების სურვილით. კიროგა ამ თემის ახსნას გველების გაპიროვნებით გვთავაზობს.

სიუჟეტი
-------

სიუჟეტი იხსნება ლანსეოლადას, იარარას სახეობის გველის მიერ იმის შემჩნევით, რომ ტყის სიახლოვეს ეს-ესაა რაც ადამიანები დასახლდნენ, საკუთარი ცხენებითა და ძაღლითურთ. სიტუაციის განსამუხტავად, ის იძულებული ხდება, აცნობოს მთელ თავის სათვისტომოს მოსალოდნელი უბედურების შესახებ და ყოველ მათგანს კონგრესის მოწვევისკენ მოუწოდებს, რათა საერთო გადააზრებით გადაწყვიტოთ თავიანთი ბედი. 

კონრესზე ერთ-ერთი იარარა, სახელად ნიაკანინა, წამოწევს წინადადებას იმის შესდახცებ, რომ საჭიროა ამ ბრძოლაში უშხამო, ე.წ. მახრჩობელა გველების ჩართვაც, ამას კი ის იმ არგუმენტით ასაბუთებს, რომ მათი დახმარებით ისინი უკეთესად შეძლებენ, ჩაუსაფრდნენ მტრის სახლს და მათ შესახებ ყველა სახის ინფორმაცია მოიპოვონ. კონგრესი, საბოლოოდ, ამ იდეას თანხმდება, რის შემდეგაც ნიაკანინა გადაწყვეტს, დასახმარებლად კრუსადას მიმართოს. დასაზვერად გამართულ კრუსადას შეიპყრობენ, რის შემდეგაც მას სპეციალურ გველთსაწყობში მოათავსებენ. აქ ის გაეცნობა უცხო წარმომავლობის მქონე სამეფო გველ კობრას, რომელიც ასევე დიდი უნდობლობით გამოირჩევა ადამიანების მიმართ. მალე, ისინი შეიმუშავებენ გეგმას, რომ ერთობლივად დაესხან თავს ლაბორატორიაში მომუშავე ერთ-ერთ თანამშრომელს – იმ სატყუარით, რომ კობრა ჰკბენს კრუსადს –, რაც წარმატებითაც განხორციელდება. 

კრუსადა და ჰამადრიას (სწორედ ასე ერქვა იმ კობრას, რომელიც კრუსადამ გაიცნო) დაბრუნებამდე კი ქვაბულში კონგრესი კვლავაც გაჩაღებულიყო. ამჯერად, კონგრესს ანაკონდაც ესწრებოდა, რამაც დიდი ანტიპათია გამოიწვია დამსწრეთ შორის. ეს აიხსნება იმ ფაქტით, რომ ანაკონდა დღემდე ინარჩუნებდა ადამიანებისადმი ერთგულ დამოკიდებულებას. კრუსადას და ჰამადრიას დაბრუნების შემდეგ ხდება პატარა ინცინდენტი ჰამადრიასსა და ანაკონდას შორის, რაც საბოლოოდ მშვიდობიანად მთავრდება. გველთა ბრბოს უნდა გადაეწყვიტათ, რაზე მიეტანათ საბოლოო იერიში, რითაც შეძლებდნენ ადამიანთა გეგმების ჩაშლას (როგორც ისკვევა, მათი აქ დასახლება იმ მიზეზით იყო განპირობებული, რომ სურდათ ახლოში მყოფი ყველა გველის შხამი შრატის დასამზადებლად გამოეყენებინათ, რაც დიდ აგრესიას იწვევდა თავად ასპიტთა შორის) – დასხმოდნენ თავს ცხენებს, თუ იმ ერთადერთ ძაღლს, რომელიც ადამიანის სახლის ეზოში ნავარდობდა და რომელიც სპეციალურად გველების საწინააღმდეგოდ იყო გაწვრთნილი. საბოლოოდ, კონგრესმა პირველი წინადადება არჩია. 

თავდასხმის ღამეს ისინი პირდაპირ შეიპარნენ თავლაში, რაც ლაბორატორიის ერთ-ერთმა თანამშრომელმა შეიტყო და დირექტორს გააგებინა. კულმინაციურ მომენტში იმართება ხელჩართული ბრძოლა ადამიანებსა და გველებს შორის, რომელშიც, იუხედავად მრავალი ნაჭრილობევისა, რომელიც დაბოიმ (ძაღლის სახელია) და ცხენებმა მიიღეს – გველები მაინც მარცხდებიან. სწორედ მაშინჯ იწყება გადამწყვეტი ბრძოლა ჰამადრიასა და საძულველ ანაკონდას შორის, რომელშიც ანაკონდა იმარჯვებს და რომელიც მხოლოდ ერთადერთ გადარჩენილ გველად დარჩება, რომელსაც ადამიანები სამკურნალოდ საავადმყოფოს გზას დააყენებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ორასიო კიროგა

სქოლიო
------

1. ↑
**ნიკოტინი** (< ლათ. Nicotiana — თამბაქო < ჟან ნიკოს გვარის მიხედვით) — ქიმიური ნივთიერება, რომელიც მცენარეებში არსებობს. ყველაზე დიდი რაოდენობით ის თამბაქოს ფოთოლში გვხვდება, თუმცა ნიკოტინს მცირე მოცულობით სხვა ისეთი მცენარეებიც შეიცავს, როგორებიც არის: ბადრიჯანი, კარტოფილი და პომიდორი.

მეცნიერული მტკიცებულებების თანახმად, მხოლოდ თამბაქოს ფოთოლში გვხვდება ნიკოტინის საკმარისი რაოდენობა იმისათვის, რომ მან ადამიანის ჯანმრთელობაზე ფარმაკოლოგიური ზეგავლენა იქონიოს. ტრადიციული სიგარეტი 12 მგ ნიკოტინს შეიცავს, რაც 18 000-ჯერ მეტია ვიდრე კარტოფილში არსებული ნიკოტინის რაოდენობა.ნიკოტინის შეწოვა ადამიანის ორგანიზმში ფილტვების, კანისა და პირის ღრუს მეშვეობით ხდება. მას შემდეგ, რაც ნივთიერება სისხლში მოხვდება, ის სხვადასხვა ქსოვილამდე და ორგანომდე, მათ შორის ტვინის უჯრედებამდეც აღწევს.

ნივთიერება ასტიმულირებს დოფამინის გამოყოფას, რაც ადამიანში კმაყოფილების შეგრძნებას იწვევს. რაც უფრო დიდი დოზითა და სიხშირით მოიხმარს ინდივიდი ნიკოტინს, მით უფრო იზრდება ორგანიზმის ტოლერანტობა ამ ნივთიერებისადმი, შესაბამისად, ორგანიზმი სულ უფრო და უფრო მეტ ნიკოტინს მოითხოვს. შედეგად, ადამიანს უვითარდება დამოკიდებულება.
მეცნიერების განცხადებით, მოწევასთან დაკავშირებულ დაავადებებს იწვევს არა ნიკოტინი, არამედ თამბაქოს კვამლში არსებული 250 ტოქსიკური ნივთიერება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 15 მიზეზი, რატომ უნდა დაანებოთ თამბაქოს მოწევას თავი დღესვე
* თამბაქო და ალკოჰოლი მოზარდებში

სქოლიო
------

1. ↑  Etymology of nicotine en. *Etymonline*. ციტირების თარიღი: 12 მარტი, 2024
**განძი** — სამართალში: მიწაში ჩაფლული ან სხვაგვარად დამალული ფული ან ძვირფასეულობა, რომლის მესაკუთრის დადგენა შეუძლებელია ანდა, რომლის მესაკუთრესაც კანონის ძალით დაკარგული აქვს მასზე უფლება. კანონმდებლობის მიხედვით განძი სახელმწიფო საკუთრებად ითვლება და აღმომჩენი ვალდებულია ჩააბაროს იგი საფინანსო ორგანოებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით: თუ აღმოჩენილია საგანი, რომელიც ისე დიდხანს იყო დაფლული, რომ შეუძლებელია მისი მესაკუთრის დადგენა, მაშინ საკუთრება სანახევროდ გადადის აღმომჩენზე და იმ მესაკუთრეზე, რომლის ნივთშიც იქნა განძი ნაპოვნი.

ტერმინი „განძი" ქართულში ძველთაგანვე იხმარებოდა საუნჯის, ქონების, სიმდიდრის აღსანიშნავად. სამართლის ძეგლებში მოწესრიგებულია განძის პოვნასთან დაკავშირებული ცალკეული საკითხები. თუ ვინმე განძს თავის ადგილ-მამულში იპოვიდა, ნაპოვნი მთლიანად მას ეკუთვნოდა. სხვაგან ნაპოვნი განძი მპოვნელსა და „ალაგის პატრონს" შორის ნაწილდეობდა. ნაპოვნი განძის მიმთვისებელი კარგავდა წილის მიღების უფლებას („სამართალი ბერძული", მმ. 254, 255; შდრ. „სამართალი სომხური" — მხითარ გოშის სამართლის წიგნის ქართული ვერსია, მ. 182).

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი (მუხლი 192).
**ლეღვანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლეღვანში. რაიონული ცენტრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთი 12 კილომეტრში.

აღწერა
------

ლეღვანის წმინდა გიორგის ეკლესია ბერძენი ოსტატების მიერაა აშენებული. იმერეთში სხვა მსგავსი ეკლესიებისგან განსხვავებით იგი მოკრძალებულია როგორც ზომით, ისე სამშენებლო მასალის ხარისხით. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. იგი ნაგებია დამუშავებული ნატეხი ქვით. კუთხეები გრძელ-მოკლედ ჩარიგებული კვადრებითაა გამოყვანილი. დასავლეთიდან მიდგმულია სამ სართულიანი სამრეკლო. ამჟამად მიმდინარეობს სამშენებლო სამუშაოები. იგი არ ითვალისწინებს ეკლესიის ძველი ფორმების აღდგენას. ახლად გადაყვანილი კამარა, რომელიც ძალიან მაღალია, რის გამოც ეკლესიის ორფერდა სახურავი და არაბუნებრივად დაქანებულია. დასავლეთიდან ეკლესიას მიშენებული აქვს ახალი სამნაწილიანი კარიბჭე, რომლის ფარგლებში მოიქცა თავდაპირველი სამსართული სამრეკლო. ინტერიერი შელესილია, ეკლესიის გრძივი კედლები დანაწევრებულია კედლის ბრტყელი თაღებით, საკურთხევლის წინ მოწყობილია ახალი კანკელი. ეკლესიას აქვს სამი შესასვლელი - დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ჩრდილოეთის და დასავლეთის შესასვლელებს ჯვრისა და სიცოცხლის ხის რელიეფური გამოსახულებებით მორთული თლილი ქვის პორტალები ამკობს. შედარებით მოკრძალებულია სამხრეთი პორტალი, რომლის "გამშვენების" მცდელობას წარმოადგენს არქიტრავის ახლად დადებულ ქვაზე ამოკაწრული ჯვრის ამაღლების უსუსური კომპოზიცია. ახალია აგრეთვე ჩრდილოეთი შესასვლელის ტიმპანის არეში ჩასმული გველეშაპის მლახვრელი წმინდა გიორგის რელიეფი და დასავლეთი შესასვლელის ტიმპანის მაცხოვრის თავის გამოსახულება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16362