recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ფერმენტოპათია**, **ენზიმოპათია** — დაავადება, რომელსაც იწვევს ნივთიერებათა ცვლის დეფექტი, განვითარებული ფერმენტული სისტემის დარღვევის შედეგად; ასეთი დარღვევა (ფერმენტის სრული უქონლობა, მისი აქტივობის დაქვეითება, კოფერმენტის არასწორი სინთეზი და სხვა), რისი შედეგებიც, ნივთიერებათა ცვლის გარკვეული ანომალიის სახით, ყოველ განსაზღვრულ შემთხვევაში განაპირობებს ფერმენტის კლინიკურ სურათს. განარჩევენ თანდაყოლილ (მემკვიდრეობით) და შეძენილ ფერმენტოპათიას. თანდაყოლილი ფერმენტოპათიის მიზეზია სტრუქტურული გენის მუტაცია (პათოლოგიური პროცესი უვითარდება ჰომოზიგოტური გენის მატარებელს). ძირითადად ვლინდება ახალშობილებსა და ჩვილ ბავშვებში. თანდაყოლილი ფერმენტოპათიის დროს შეიძლება განვითარდეს ცილოვანი (ფენილკეტონურია, ჰომოცისტინურია, ალბინიზმი, ალკაპტონურია და სხვა), ნახშირწყლოვანი (გალაქტოზემია, მუკოპოლისაქარიდოზი, გლიკოგენოზი) და ცხიმოვანი (ჰიპერლიპოპროტეინემია, სფინგოლიპიდოზი) ცვლის მოშლა. უკანასკნელ წლებში გამოყოფენ აგრეთვე ნუკლეინის მჟავებისა და ჰორმონების ბიოსინთეზის მოშლას. საეჭვო შემთხვევაში იკვლევენ სანაყოფე წყლების ფერმენტებს. შეძენილი ფერმენტოპათიის დროს ფერმენტული ცვლილებები ვლინდება მეორეულად, არსებული პათოლოგიური პროცესის (ინტოქსიკაცია, კვების დარღვევა და სხვა) ფონზე.

მკურნალობა
----------

მკურნალობა კომპლექსურია. დიდი მნიშვნელობა აქვს დაავადების ადრეულ დიაგნოსტიკას, რომელიც ხშირ შემთხვევაში სპეციალურად შერჩეული დიეტის, ორგანიზმში დეფიციტური ნივთიერების ან ჰორმონის შეყვანის (შენაცვლებითი თერაპია), აგრეთვე მეტაბოლიზმის ჭარბი პროდუქტების ორგანიზმიდან მოცილების გზით ნივთიერებათა ცვლის მოწესრიგების საშუალებას იძლევა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 268.
**ფერიყალა** (აზერ. Pəriqala) ანუ **ზღაპრული ციხე** — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ნაკლებად ცნობილი, ლეგენდარული ციხე. ძეგლი მოიცავს კირქვის აგურისაგან ნაგებ სამ ოთახსა და ფანჯარას და განთავსებულია კლდის გვერდზე 300 მეტრის სიმაღლეზე, კავკასიონის მთისწინეთში, სოფელ იუხარი-ჩარდაღლარის მახლობლად.

მიიჩნევენ, რომ ფერიყალა აგებულია IV და VIII საუკუნეებს შორის. სტუმრობს ცოტა, რადგან მდებარეობს რესპუბლიკის შორეულ ნაწილში და იქ მოსახვედრად საჭიროა დიდი ძალისხმევა. ადგილზე არის მუხის კოჭებით გამაგრებული ორმოცსაფეხურიანი კიბე და დახურული ბილიკი. ადგილობრივმა გიდებმა ადგილზე მისასვლელად დადგეს ვერტიკალური კიბე, თუმცა მასზე ასვლას ფიზიკური სიძლიერე და ალპინიზმის უნარები სჭირდება. ძეგლი კარგ მდგომარეობაშია, მიუხედავად იმისა, რომ კიბის ზედა ნაწილი უკვე განცალკევდა კლდისაგან, რაც, სავარაუდოდ, მიწისძვრის შედეგი უნდა იყოს. გაცვეთილობა კირქვაზე, იმაზე მიუთითებს, რომ ნაგებობა დიდი ხნის მანძილზე საცხოვრებლად გამოიყენებოდა.

ძეგლის წარმომავლობა
-------------------

ფერიყალა სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც ზღაპრული, ჯადოსნური ციხე. ამას გარდა „ფერი" ქალის სახელიცაა. ლეგენდის მიხედვით ფარი, მშვენიერი ქალი ჩინგიზ ხანის ეპოქიდან, გახდა ერთი მონღოლი მხედართმთავრის რჩეული, რომელსაც ქალის თავის ჰარამხანაში წაყვანა ჰქონდა გადაწყვეტილი და ამისთვის ნებართვა მამამისისგანაც აეღო. ფერის სხვა გეგმები ჰქონდა. მას მონღოლისაგან გასაქცევად ეს ციხე აეგო, საიდანაც საბოლოოდ გადმოხტა კიდეც და ქვევით კლდეებზე დალია სული. ეს გადმოცემა გარკვეულ მსგავსებას ავლენს ბაქოს ქალწულის კოშკის ამბავთან.

უფრო რეალისტურად მიიჩნევა, რომ ფერიყალა შეიძლება ნაგები იყოს, როგორც მონასტერი ადრექრისტიანული ხანის განდეგილი ბერებისათვის. ყველაფრის მიუხედავად, იმისათვის, რომ ძეგლის ნამდვილი წარმომავლობა დადგინდეს, კვლავაც დიდი არქოლოგიური მოკვლევაა ჩასატარებელი.

სქოლიო
------

1. ↑  13.3 - Parigala - Mystery Surrounds "Fairy Castle" - Ronnie Gallagher. Azer.com. ციტირების თარიღი: 2015-10-17.
2. ↑  Автор Доклада:  T. Ismayilova.  (2001-08-02) Geoinformation Mappin of Sheki-Zagatala Region of The Azerbaican Republic | INTERNATIONAL SCIENTIFIC ANALYTICAL PROJECT. Gisap.eu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-10-17.
**ფერნან ბროდელი** (ფრანგ. Fernand Braudel; დ. 24 აგვისტო, 1902 — გ. 27 ნოემბერი, 1985) — ფრანგი ისტორიკოსი, ანალების სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1902 წელს. 21 წლამდე სწავლობდა პარიზის უმაღლეს სასწავლებლებში. 1924–1932 წლებში ასწავლიდა ალჟირში, ხოლო 1935–1937 წლებში სან–პაულოს უნივერსიტეტში. 1937 წელს ბრუნდება პარიზში და ხდება უმაღლეს გამოკვლევათა პრაქტიკული სკოლის დირექტორი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იყო გერმანელთა ტყვეობაში, სადაც, ერთი ვერსიით, ყოველგვარ ბიბლიოთეკებსა და არქივებს მოკლებულმა, საკუთარ მეხსიერებაზე დაყრდნობით დაწერა ნაშრომი: ხმელთაშუაზღვისპირეთი და ხმელთაშუაზღვისპირა სამყარო ფილიპე II-ის ეპოქაში, რომელიც 1947 წელს დისერტაციად იქნა დაცული, ხოლო 1949 წელს წიგნად იქნა გამოცემული. 1949 წლიდან ხდება კოლეჯ დე ფრანსის პროფესორი და თანამედროვე ცივილიზაციათა კვლევის კათედრის გამგე. ლუსიენ ფევრის გარდაცვალების შემდეგ 1956 წელს გახდა ჟურნალის ანალები, ეკონომიკა, საზოგადოებები, ცივილიზაციები მთავარი რედაქტორი, რომელიც დატოვა 1970 წელს თანამშრომლებთან უთანხმოების გამო. 1970 წელს გამოვიდა მისი ნაშრომი ისტორია და სოციალური მეცნიერებები, დიდი ხანგრძლივობის დრო, 1963 წელს ცივილიზაციათა გრამატიკა, ხოლო 1979 წელს მატერიალური ცივილიზაცია, ეკონომიკა და კაპიტალიზმი XVI-XVII საუკუნეებში (სამ ტომად); 1984 წელს გახდა საფრანგეთის აკადემიის წევრი. სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მუშაობდა მრავალტომიან ნაშრომზე საფრანგეთის თვითმყოფადობა, რომლის დასრულება ვერ შეძლო და 1986 წელს მხოლოდ ორ ტომად გამოქვეყნდა.

ლიტერატურა
----------

* *მიხეილ ქართველიშვილი*, ფერნან ბროდელი (შტრიხები მეთოდოლოგიური პორტრეტისათვის), *კრებული, მიძღვნილი ვლადიმერ ივანოვის და რევაზ ლასკარის ხსოვნისადმი*, თბ. 2007
**ფერიდე ზურიკაშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1949, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი, გეოგრაფიის მეცნიერებათა კანდიდატი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური გეოგრაფიის კათედრის დოცენტი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქალთა საკითხების კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი საზღვარგარეთის ქვეყნების ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. 1970-1976 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაში.

1972-1974 წლებში მივლინებით იმყოფებოდა ქალაქ ისპაჰანში (ირანი) თარჯიმნის (სპარსული) თანამდებობაზე. 1976 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური გეოგრაფიის კათედრის ასისტენტია, 1979 წლიდან კი დოცენტი. გამოქვეყნებული აქვს 50-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. იგი რამდენიმე საერთაშორისო პროექტის კონსულტანტი და სამეცნიერო კონფერენციის მონაწილეა. 1995 წლიდან ხელმძღვანელობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქალთა საკითხების შესწავლის ცენტრს. 1997 წლიდან — მეცნიერთა ასოციაცია „ტრანზიციას". 1997 წელს გახდა ქ. და ჯონ მაკარტურების ინდივიდუალური გრანტის მფლობელი. ამავე წელს აშშ ლიდერ ქალთა პროგრამების მონაწლე. 1998 წელს სტაჟირებით იმყოფებოდა ნიუ-იორკის (აშშ) უნივერსიტეტში (ამერიკული რეგიონალური პროგრამების სტიპენდიანტი), 1999 წელს კი ბეტ-ბერდის (ისრაელი) ხალხთა სოლიდარობის და განვითარების ინსტიტუტში — ლიდერ ქალთა მომზადების პროგრამით. 2002 წელს მიიღო უმაღლესი განათლების სტიპენდია და სამეცნიერო მივლინებით იმყოფებოდა ევროპის ცენტრალურ უნივერსიტეტში (ბუდაპეშტი, უნგრეთი).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ისპაჰანი და მისი შემოგარენი: საქალაქო აგლომერაციის ფორმირების თავისებურებანი განვითარებად ქვეყნებში", დაიცვა 1979 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კონფლიქტი, გენდერი და მშვიდობის მშენებლობა: სახელმძღვ, უმაღლ, სასწ. ბაკალავრიატის სტუდ, თბ. შ.პ.ს. „პოლიგრაფი", 2003, გვ. 262
* Исфаган и его окружение: Особенности формирования и структура городской агломерации в развивающейся стране: Автореф... канд, геогр, наук ავტორი, Тбилиси, Тбил. гос. ун-т. 1979, с. 27

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 129

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფერიდე ზურიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**1978 წლის 14 აპრილის დემონსტრაციები თბილისში** — საპროტესტო გამოსვლები თბილისში საქართველოს კომუნისტური პარტიის მიერ ქართული ენის კონსტიტუციური სტატუსის შეცვლის მცდელობის საპასუხოდ.

ისტორია
-------

1977 წელს, ახალი საბჭოთა კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, საქართველოს სსრ უმაღლესმა საბჭომ შეიმუშავა კონსტიტუციის გეგმა, რომელშიც 1936 წლის კონსტიტუციისგან განსხვავებით, ქართული სახელმწიფო ენად უკვე აღარ იყო გამოცხადებული. ამ ინიციატივას საპროტესტო აქციების მთელი სერია მოჰყვა, რომლის შედეგადაც, გარდაუვალი გახდა შეტაკება ათასობით მომიტინგესა და საბჭოთა მთავრობას შორის. კრიზისის განმუხტვა შესაძლებელი გახდა ედუარდ შევარდნაძის მიერ მოსკოვის ცენტრალური ხელისუფლების ავტორიტეტებთან მოლაპარაკებით, რომლის შედეგად, ახალ კონსტიტუციაში ქართული ენის ყოფილი სტატუსის შენარჩუნების ნებართვა მიიღეს.

საბჭოთა კავშირის ცენტრალური მთავრობის ამ უჩვეულო დათმობამ თბილისში ემოციები დააცხრო, თუმცა დაძაბულობა გამოიწვია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკაში, სადაც აფხაზმა კომუნისტურმა ელიტამ ეს ნაბიჯი ქართული ნაციონალიზმის წინაშე კაპიტულაციად შერაცხა და მოითხოვა ავტონომიის საქართველოდან რუსეთის ფედერაციის დაქვემდებარებაში გადატანა. ეს მოთხოვნა უარყვეს, თუმცა რამდენიმე პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური საკითხი დათმეს. 

1988 წლის ნოემბერში გამოქვეყნდა „ქართული ენის სახელმწიფო პროგრამის პროექტი" (დამტკიცდა 1989 წლის აგვისტოში), რომელიც ითვალისწინებდა ქართული ენის კონსტიტუციური სტატუსის დაცვას.

ამ მოვლენების აღსანიშნავად, 1990 წლიდან 14 აპრილი საქართველოში დედაენის დღედ აღინიშნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 14 აპრილი - დედაენის დღე, რადიო „თავისუფლება". 14 აპრილი, 2011.
* ნინო მარკოზია, ენობრივი სიტუაცია XX საუკუნის 80-იანი წლების საქართველოში, თბ. 2015
* 

**იაგოდინკა II** (რუს. Ягодинка II) — უძველესი დასახლება ხუტორ იაგოდინკის მახლობლად, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
-------

მდინარე დონის ქვემო დინების ტერიტორია მდიდარია გვიანი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლებით. მათ შორის აღსანიშნავია დასახლება იაგოდინკა II.

უძველესი დასახლება იაგოდინკა II მდებარეობს როსტოვის ოლქის ოქტომბრის რაიონის ხუტორ იაგოდინკას მახლობლად, მდინარე კადამოვკის მარჯვენა ნაპირზე მდებარე მაღალ კონცხზე. დასახლება, როგორც არქეოლოგიური ნივთების მიხედვით ირკვევა, არაერთხელ ყოფილა დასახლებული. დასახლებაში ადამიანები ცხოვრობდნენ ძელური კულტურის (გვიანი ბრინჯაოს ხანა) პერიოდში, რომელიც გავრცელებული იყო ძვ. წ. XVI-XII საუკუნეებში აღმოსავლეთ ევროპის სტეპში და ტყე-სტეპში დნეპრსა და ურალს შორის. 

უძველესი დასახლების იაგოდინკა II-ის არქეოლოგიური გათხრები მიმდინარეობდა 2006 წლიდან 2007 წლამდე, რის შედეგადაც არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ორი დიდი მჭიდრო დასახლების კომპლექსი, რომელიც დაფარული იყო მიწით. შენობები განლაგებული იყო მკაცრი წესრიგით, რაც ადასტურებს მის მუდმივ განახლებას. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ ადგილზე შესაძლებელი იყო ქვის მასალით აეშენებინათ ნაგებობა, იაგოდინკის დასახლების ძირითადი სამშენებლო მასალა მაინც ხე იყო. დასახლება გაშენებული იყო 630 კვ. მ.-ის ფართობზე. შენობების ფუნდამენტიც ხისგან იყო დამზადებული. 

როგორც ცანს შენობების დიდი ნაწილი დაიწვა ხანძრის შედეგად, რასაც ადასტურებს მთელ დასახლებაში აღმოჩენილი ხანძრის კვალი. დასახლების თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ აქ მცირე რაოდენობის არქეოლოგიური ნივთებია აღმოჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* Цыбрий В.В. Отчет об археологических раскопках поселения Ягодинка 2 в Октябрьском районе Ростовской области в 2006 году. В 17 томах / Ростов-на-Дону, 2010 г. Архив РРОО «ДАО», № 43-2006.
* Отрощенко В. В. К вопросу о покровской срубной культуре // Эпоха бронзы и ранний железный век в истории древних племён южнорусских степей. — Саратов, 1997. — Ч. 1. — С. 70—72.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უძველესი დასახლება იაგოდინკა II
* იაგოდინკა II
* ქვემო დონის არქეოლოგია დაარქივებული 2020-10-24 საიტზე Wayback Machine.
**იაბლონოვსკის სასახლე** - ვარშავის ერთ-ერთი ისტორიული სასახლე. მდებარეობს თეატრალურ მოედანზე, შრუდმიეშციეს რაიონში.

ისტორია
-------

სასახლე აშენდა 1773-1785 წლებში ანტონი ბარნაბა იაბლონოვსკის ბრძანებით. 1817-1819 წლებში სასახლემ რატუშის ფუნქცია შეიძინა, რადგან მასში ქალაქის თვითმმართველობა განთავსდა. ამის გამო სასახლე მნიშვნელოვნად გადააკეთეს. 1863 წელს იანვრის აჯანყებისას სასახლე დაზიანდა, რის გამოც 1864-1869 წლებში სასახლის კიდევ ერთი რეკონსტრუქცია გახდა საჭირო. ამჟამად ის ნეორენესანსის სტილში გადააკეთეს და ფასადზე კოშკი მიაშენეს. შენობა მთლიანად დაინგრა 1944 წელს, გერმანელთა მიერ ვარშავის აჯანყების ჩახშობის დროს. 1990-იან წლებში სასახლე ხელახლა ააშენეს. კოშკი და ფასადი ორიგინალური, XX საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურული გეგმით აშენდა, ხოლო შენობის უკანა ნაწილები კი - თანამედროვე სტილით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

სასახლე XX საუკუნის დასაწყისში
* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***იაბლონოვსკის სასახლე***
* ინფორმაცია სასახლის შესახებ შრუდმიეშციეს რაიონის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.
ვოკლუზი
**ვოკლუზი** (ფრანგ. Vaucluse) — კარსტული წყარო, ე. წ. სიფონ-წყარო, რომელსაც გააჩნია დიდი დებიტი და უწყვეტი ჩამონადენი წყალმცირობის პერიოდში.

პირველად აიღწერა საფრანგეთის დეპარტამენტ ვოკლუზში, სადაც მდებარეობს მსოფლიოში ყველაზე ღრმა წყარო, რომლის სიღრმე 255 მ აღწევს.

ვოკლუზები საქართველოშიც არის გავრცელებული. ვულკანურ მხარეებში, სადაც დიდი გავრცელება აქვთ მკვრივი ან დაბზარული ლავებისა და ფხვიერი ქანების მორიგეობით შედგენილ წყებებს, ჰიდროგეოლოგიური პირობები რამდენადმე მოგვაგონებენ კარსტულ მხარეებს, აქ ფართოდ არის განვითარებული მძლავრი დებიტის მქონე წყაროები — ლავური ვოკლუზები.

ზოგ შემთხვევაში ამგვარი წყაროების დებიტი აღემატება 1 კუბურ მეტრს წამში. განსაკუთრებით მდიდარია ლავური ვოკლუზებით სამხრეთ საქართველოს მთიანეთი, კერძოდ, ჯავახეთის, წალკის, გომარეთის, დმანისისა და სხვ. პლატოები.

აღსანიშნავია მძლავრი ვოკლუზური მდინარე რეჩხი, რომელიც სათავეს კარსტული ვოკლუზებში იღებს.

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პონორი

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი ლ.* საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. 1964.
ლოსელის ვენერა, ზედა პალეოლითის ხანის ქვაზე ნაკვეთი.
**ზედა პალეოლითი** — პალეოლითის (ძველი ქვის ხანის) გვიანი საფეხური. ამ დროის ადამიანი უფრო ფართოდ არის განსახლებული დედამიწის ზურგზე, ვიდრე ქვედა პალეოლითში. აფრევრაზიის შემდეგ იგი მეოთხე მატერიკზე, ამერიკაშიც გადასულა. თუ ადრე ნეანდერტალელთა ნაბინარებს ევრაზიის სამხრეთ და ცენტრალურ რაიონებში ვხვდებოდით, ახლა კრომანიონელებს ამ მატერიკების ჩრდილოეთი ნაწილიც დაუსახლებიათ და ეპოქის ბოლოს თვით არქტიკამდეც კი მიუღწევიათ.

დღეისათვის გვიანპალეოლითელი ადამიანის 750–ზე მეტი ძეგლია ცნობილი. აქედან საქართველოს ტერიტორიაზე 50-ზე მეტი ძეგლი მოდის. ზედა ანთროპოგენში ყინვარების საგრძნობლად უკან დახევის შედეგად, განთავისუფლებული დიდი ტერიტორია ზედაპალეოლითელს საკმაოდ სწრაფად აუთვისებია.

ზედაპალეოლითელი ადამიანის ნაბინარები მიკვლეულია საქართველოს შავიზღვისპირეთში, ცხენისწყალ–რიონ–ყვირილას უზში, კავკასიონის მთისწინეთსა და შუამთიანეთში, აგრეთვე ანტიკავკასიონის მთისწინეთში, უმთავრესად მდ. მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ისტორიული ქვემო ქართლის ფარგლებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნეოლითის ხანა

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ. 1970

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Upper Paleolithic Revolution დაარქივებული 2009-11-13 საიტზე Wayback Machine.
* Picture Gallery of the Paleolithic (reconstructional palaeoethnology)
* (ინგლისური) Zdeněk Burian - ზედა პალეოლითი : ფერადი სურათები
**ზედა ქარავან-სარაი** (აზერ. Yuxarı karvansaray) — XVII საუკუნის ისტორიული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანში, ქალაქ შაქიში. ქარავან-სარაის ნაწილი გამოიყენება სასტუმროს სახითაც.

ისტორიული ცნობები
-----------------

შუა საუკუნეებში ვაჭრობის სწრაფმა განვითარებამ მნიშვნელოვნად გაზარდა იმ დროს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ქარავან-სარაიების როლი და ხელი შეუწყო ახლების მშენებლობას. ძირითადად ქარავან-სარაიებს აშენებდნენ ციხესიმაგრის სახით ერთი ჭიშკრით, რომლებიც საშიშროების შემთხვევაში ხდებოდნენ შეუხწევადნი.

შაქიში არსებული ქარავან-სარაიებიდან ჩვენს დრომდე შემორჩა მხოლოდ ორი. მათ ეწოდებათ „იუხარი" და „აშაღი" ქარავან-სარაიები, რაც აზერბაიჯანულიდან თარგმანში ნიშნავს „ზედა" და „ქვედა" ქარავან-სარაიებს. ეს ქარავან-სარაიები აშენდა XVII საუკუნეში. ზედა და ქვედა ქარავან-სარაიები აშენებულია ადგილობრივი ხელოსნების მიერ. თავისი დიდი ზომებით და კეთილმოწყობილობით არიან ყველაზე დიდები ამიერკავკასიაში. 

1988 წლიდან ზედა ქარავან-სარაი გამოიყენება როგორც სასტუმრო კომპლექსი ტურისტებისათვის, ქალაქის სტუმრებისათვისა და ადგილობრივი მოსახლეობისათვის. კომპლექსის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს ეროვნული სამზარეულოს რესტორანი 100 კაცზე. საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით სასტუმროში ფუნქციონირებს ასევე ლუქს ნომრები.

არქიტექტურა
-----------

ზედა ქარავან - სარაიას ფრაგმენტი
ქარავან-სარაის გააჩნია მართკუთხედის ფორმა დიდი შიდა ეზოთი, რომლის ცენტრშიც მდებარეობს აუზი. ქარავან-სარაის საერთო ფართი შეადგენს 6000 მ². ცენტრალური სავაჭრო ქუჩის მხრიდან შენობის სიმაღლე შეადგენს 14 მეტრს, ხოლო უკანა მხარის - 8 მეტრს. აქ 300 ოთახზე მეტია.

ქარავან-სარაის ფასადი გადაჰყურებს გურჯანჩაის მდინარის ნაპირს. მდიდრულად დეკორირებული ძირითადი შემოსასვლელი თაღი განლაგებულია შენობის კუთხეში, მესამე სართულის დონეზე, რაც დაკავშირებულია მდინარის რელიეფთან. მშენებლებმა კვიანურად გამოიყენეს დაქანება ნაგებობის არქიტექტურაში.

ძირითადი ფასადის სიბრტყე დანაწევრებულია ჰორიზონტალური სარტყელებით. ქვედა სარტყელის სიმაღლე შეადგენს ორი სართულს. იგი დამუშავებულია ორფერიანი ფანჯრებით, რომელნიც შემჯდარია თაღისებურად. ზედა სართულების ფანჯრების თაღები და შენობის თაღები ერთმანეთში შერწყმულნი არიან და ხაზს უსვამენ შენობის საერთო კომპლექსს.

შიდა ეზოს სივრცე გადაწყვეტილია უბრალოდ. ყველა შენობებს გააჩნიათ სხვადასხვა ზომის გადახურვა. ეზოს ლოჯები, აუზები (ჰოუზები) და მწვანე ნარგავები ჩამჯდარია საერთო ნაგებობის საერთო კომპოზიციაში. სახედრებისათვის გათვალისწინებული იყო საჭირო რაოდენობის დასაბმელები და წყლის ავზები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ზედა ქარავან-სარაი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Саламзаде, Мамед-заде 1987. sfn error: no target: CITEREFСаламзаде,\_Мамед-заде1987 (help)
მსოფლიო ოკეანის ბათიმეტრია.
ზღვის დინება კუროსიო
**ზღვის ფიზიკა** (იგივეა რაც **ოკეანის ფიზიკა**, **ფიზიკური ოკეანოგრაფია**) — გეოფიზიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის ზღვებსა და ოკეანეებში მიმდინარე ფიზიკურ პროცესებს. ზღვის ფიზიკის ძირითადი დარგებია: ზღვის თერმოდინამიკა, ზღვის ჰიდროდინამიკა, ზღვის აკუსტიკა, ზღვის ოპტიკა, ბირთვული ჰიდროფიზიკა და ოკეანეში ელექტრომაგნიტური ველების კვლევა. ზღვის ფიზიკის ერთ-ერთი ძირითადი პრობლემაა ატმოსფეროსა და ოკეანის ურთიერთქმედების შესწავლა. ეს ურთიერთქმედება განაპირობებს ოკეანის თერმოდინამიკურ მდგომარეობას და იწვევს ოკეანის წყლის მოძრაობათა სახესხვაობების უმეტესობას. ოკეანისა და ატმოსფეროს ურთიერთქმედება ჰავის ფორმირების ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორია. ზღვის ფიზიკას დიდი მნიშვნელობა აქვს ზღვაოსნობის უსაფრთხოებისა და ამინდის პროგნოზისათვის.

ფიზიკური ოკეანოგრაფიის საწყისები ჩაისახა ანტიკურ ხანაში. იმ პერიოდში ფიზიკური ოკეანოგრაფიის საკითხებს აშუქებენ არქიმედე და პითეა. ძველ დროში მოღვაწე არაერთი მათემატიკოსი იკვლევდა ოკეანეს. ოკეანის პრობლემებზე მუშაობდა მრავალი მკვლევარი, მათ შორის ისააკ ნიუტონი, პიერ სიმონ ლაპლასი და სხვები.

**ზღვის თერმოდინამიკა** შეისწავლის ზღვის წყლის თერმოდინამიკურ მახასიათებლებს (ტემპერატურას, მარილიანობას, თბოშემცველობასა და სხვ.) ამ მახასიათებლების განაწილებას ვერტიკალური და ჰორიზონტული მიმართულებით, მათ დღეღამურ, სეზონურ და წლიურ ცვალებადობას, ოკეანის სითბურ ბალანსსა და სხვ.

**ზღვის ჰიდროდინამიკა** შეისწავლის ზღვის დინებებს, სხვადასხვაგვარ ტალღებს (ქარისმიერი, მოქცევა-მიქცევითი, ცუნამი, წყლის სტრატიფიკაციით გამოწვეული შინაგანი ტალღები და სხვ.), ტურბულენტურ მოძრაობასა და სხვ.

**ზღვის აკუსტიკა** შეისწავლის წყალში ბგერითი ტალღების გავრცელებას, მათ გაბნევასა და შთანთქმას, ბუნებრივ ხმაურს (მათ შორის თევზებისა და კიბოსნაირების მიერ წარმოქმნილ ხმაურს).

**ზღვის ოპტიკა** შეისწავლის წყალში სხვადასხვა ტალღის სიგრძისა და პოლარიზაციის მქონე სინათლის გავრცელებას, გაბნევასა და შთანთქმას, აგრეთვე სინათლის ბუნებრივ ველებს (მზის სინათლე, ბიოლუმინესცენცია).

**ბირთვული ჰიდროფიზიკა** შეისწავლის ოკეანის წყლის ბუნებრივსა და ხელოვნურ რადიოაქტიურობას და მის ცვალებადობას. თანამედროვე ზღვის ფიზიკის აქტუალური ამოცანაა წყალში დაბალი სიხშირის ელექტრომაგნიტური შეშფოთებათა და სხვა საკითხების შესწავლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზღვის ფიზიკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპეიდა[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
* ფიზიკური ოკეანოგრაფიის ისტორია დაარქივებული 2011-12-30 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 551.
* Шулейкин В. В. Физика моря, 4 изд. М. 1968;
* Ерлов Н. Г. Оптическая океанография, пер. с англ. М. 1970;
* Нелепо Б. А. Ядерная гидрофизика, М. 1970;
* Каменкович В. М. Основы динамики океана, Л. 1973;
* Лакомб А. Физическая океанография, пер. с франц. М. 1974;
* Монин А. С. Каменкович В. М. Корт В. Г. Изменчивость Мирового океана, Л. 1974;
* Акустика океана, под ред. Л. М. Бреховских, М. 1974;
* Defant А. Physical oceanography, v. 1–2, Oxf. – L. – N. Y. – P. 1961;
* The Sea, v. 1–4, N, Y. – [a. o.], 1962–70.
**ზღვისმამლისებრნი** (ლათ. Triglidae) — თევზების ოჯახი სკორპენისნაირთა რიგისა. თითისტარისებრი სხეული დაფარული აქვთ წვრილი ქერცლით, ზოგჯერ ძვლოვანი ფირფიტების 1–2 რიგით, თავი — ძვლოვანი, ზოგჯერ ფარისებრი ფირფიტებით. მკერდის წინა 3 სხივი გარდაქმნილია მოძრაობის, შეხებისა და გემოვნების ორგანოებად; ეს თითისებრი გამონაზარდები გრუნტზე ცოცვაში და საკვების ძიებაში ეხმარება. ცნობილია რამდენიმე გვარი და 40-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებული არიან ფართოდ, უმეტესად ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ და ზომიერ წყლებში. საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზე ყველგან გვხვდებიან. შავი ზღვისთვის ყველაზე მეტად ტიპურია ყვითელი ზღვის მამალი (*Chelidonichthys lucerna*). სქესობრივ სიმწიფეს 3–4 წლის ასაკში აღწევენ. ქვირითობენ ზაფხულში, ნაყოფიერება 200–300 ათასი ცალია. ქვირითი პელაგიურია. ზღვის მამლები ფსკერის მტაცებლები არიან. გააჩნიათ სარეწაო ნიშვნელობა. ჩვენში მცირე სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5   ზღვისმამლისებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 550.
2. 1 2 3 4  *Котляр А. Н.* Тригловые // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 389.
**შოთა მესხია** (დ. 27 აპრილი, 1916, ობუჯი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი — გ. 15 მაისი, 1972, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1957), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1967), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967). იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების" II ტომის რედაქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1937 წელს დაამთავრა თსუ ისტორიის ფაკულტეტი. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 1943 წლიდან მოღვაწეობდა თსუ საქართველოს ისტორიის კათედრაზე. 1956 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო საქართველოს ისტორიის კათედრის გამგე, ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი (1961 წლიდან).

შოთა მესხია იკვლევდა შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიის ისეთ საკვანძო პრობლემებს, როგორიცაა: ფეოდალური საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური განვითარების საფეხურები (საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაცია), ქალაქები და საქალაქო წყობილება ფეოდალურ საქართველოში, რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების ისტორია, ქართული წყაროთმცოდნეობა და ისტორიოგრაფია, საქართველოს ისტორიის სწავლების მეთოდიკა და სხვა. ამ პრობლემებს მან მიუძღვნა თავისი ნაშრომები: „ქალაქები და საქალაქო წყობილება ფეოდალურ საქართველოში" (რუსულ ენაზე), „საქალაქო კომუნა შუა საუკუნეების თბილისში", „დავით აღმაშენებელი", „ძლევაი საკვირველი" (მიენიჭა სიმონ ჯანაშიას სახელობის პრემია (1974)) და სხვა. მან გამოსცა საისტორიო წყარო „ძეგლი ერისთავთა", მასალები შუა საუკუნეების საქართველოს ეკონომიკური ისტორიის, კლასობრივი ბრძოლისა და სამოხელეო წყობის შესახებ. მას ეკუთვნის წყაროთმცოდნეობითი და ისტორიოგრაფიული ხასიათის გამოკვლევები ძველი ქართველი ისტორიკოსების: ლეონტი მროველის, დავით აღმაშენებლის და თამარის ისტორიკოსების, ვახუშტი ბატონიშვილის, თეიმურაზ ბაგრატიონის, ნიკოლოზ დადიანის შესახებ. მონოგრაფია თავისი მასწავლებლის, გამოჩენილი ქართველი ისტორიკოსის სიმონ ჯანაშიას ცხოვრებასა და სამეცნიერო მოღვაწეობაზე. 

შოთა მესხია თანაავტორია საქართველოს ისტორიის დამხმარე სახელმძღვანელოსი (1958), აგრეთვე საქართველოს ისტორიის საშუალო სკოლის სახლემძღვანელოებისა, თბილისის ისტორიის, საქართველოს ისტორიის ნარკვევების II და III ტომებისა. მისი მეცნიერულ-პოპულარული ნარკვევები საქართველოს ისტორიაზე გამოქვეყნდა რუსულად დაუცხო ენებზე (ინგლისურად, ფრანგულად, გერმანულად). 

შოთა მესხიას პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი შემოსწირეს მისმა ქალიშვილებმა მანანა და მარინე მესხიებმა 2009 წლის 6 თებერვალს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 603.
* შოთა მესხია, „საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში", თბ. 1979, გვ. 3

სქოლიო
------

1. ↑  შოთა მესხია (1916-1972)[*მკვდარი ბმული*]
**თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტი** (Institut international du theatre) — თეატრის საერთაშორისო ორგანიზაცია. დაარსდა 1948 წელს იუნესკოსთან (პრაღაში). თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტის წევრ სახელმწიფოებში ყალიბდება ეროვნული ცენტრები, რომელთა წარმომადგენლები ორ წელიწადში ერთხელ იკრიბებიან კონგრესზე (თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტის უმაღლესი ორგანო). თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტი ხელს უწყობს სხვადასხვა ქვეყნის თეატრებს შორის შემოქმედებითი კონტაქტების დამყარებას. 1975-თვის აერთიანებდა 54 ეროვნულ ცენტრს. თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტის ინიციატივით ყოველწლიურად 27 მარტს აღინიშნება თეატრის საერთაშორისო დღე, რომლის დევიზია: „თეატრი - ხალხთა შორის ურთიერთგაგებისა და მშვიდობის განმტკიცების საშუალება". თეატრის საერთაშორისო დღეს სკანდინავიის ქვეყნებში იხსნება ახალი თეატრები, მუზეუმები, გამოფენები; იტალიაში უფასო სპექტაკლებს უჩვენებენ; თურქეთში ქალაქის თეატრები სპექტაკლებს მართავენ სოფლებსა და დაბებში და სხვა. თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტი სცემს ჟურნალს „მსოფლიო თეატრი" (1949-იდან) და ბიულეტენს „მსოფლიო პრემიერები" (1950-იდან). თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტის ინიციატივით შეიქმნა „ეროვნებათა თეატრი" (ყოველწლიური თეატრალური ფესტივალი), სადაც უჩვენებენ სეზონის საუკეთესო სპექტაკლებს. თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტის რეზიდენცია პარიზშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეატრის საერთაშორისო ინსტიტუტი დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 628.
თალიას ქანდაკება. პრადოს მუზეუმი მადრიდი 
**თალია**(/ˈθeɪlɪə/ ან /θəˈlaɪə/) — ბერძნული მითოლოგიის თანახმად ერთ-ერთი ნერეიდა, ერთ-ერთი ქარიტთაგანი და ცხრა მუზათაგანი. კომედიის მფარველი მუზა, გამოისახებოდა მსუბუქ ტანსაცმელში გამოწყობილ ახალგაზრდა ლამაზ ქალად, რომელსაც მარცხენა ხელში კომიკოსის ნიღაბი, მარჯვენაში კი მწყემსის კომბალი ეჭირა თავზე კი გვირგვინი ედგა.გადატანითი მნიშვნელობით „თალიას აღზრდილს" მსახიობზე იტყვიან, ხოლო „თალიას ტაძარს" — თეატრზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Grimal, Pierre, *The Dictionary of Classical Mythology*[*მკვდარი ბმული*], Wiley-Blackwell, 1996, ISBN 978-0-631-20102-1. "თალია" 1. გვ. 442.
* Smith, William; *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, ლონდონი (1873). "თალია" 1.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:მითოლოგია
 | ***პორტალი მითოლოგია*** |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
9 მუზა |
| --- |
|  |
| 
ევტერპე • ერატო • თალია • კალიოპე • კლიო • მელპომენე • პოლიჰიმნია • ტერფსიქორა • ურანია |

 |
**შოთა მირიანაშვილი** (დ. 2 ივლისი, 1936, სოფელი ახალსოფელი, ყვარლის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ალპინისტი. საქართველოს მთამსვლელთა ფედერაციის პრეზიდენტი.

იყო სსრკ-ის ჩემპიონი ტრავერსების კლასში (1976, საღრანის დიდი ნალი), სამგზის მეორე (1960, 1975, 1977) და სამგზის მესამე (1965, 1969, 1973) პრიზიორი სასიმაღლო, კლდოვან და ტექნიკურ კლასებში. 1960-70-იან წლებში საქართველოს მთამსვლელთა ნაკრების კაპიტანი და მწვრთნელი. განხორციელებული აქვს მრავალი ასვლა, მათ შორის პირველასვლები როგორც კავკასიონზე ასევე პამირის და ტიან-შანის მთიანეთში. მინიჭებული აქვს საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის და საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელის წოდებები. თსუ-ის გიორგი ნიკოლაძის სახელობის ალპური კლუბის პრეზიდენტი (1956 წლიდან), საქართველოს მთამსვლელთა ფედერაციის პრეზიდენტი (2000 წლიდან), ხელმძღვანელობდა ასზე მეტ მასობრივ ალპინიადას და სპორტულ-საკვალიფიკაციო შეკრებას. 

შოთა მირიანაშვილი არის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი. ასევე არის თსუ-ს ნახევარგამტართა ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მირიანაშვილი შოთა // საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი[*მკვდარი ბმული*].
**იაო მინი** (ჩინ. 姚明; დ. 12 სექტემბერი 1980, შანხაი, ჩინეთი) — ჩინელი კალათბურთელი, რომელმაც დაასრულა თავისი პროფესიონალური კარიერა. თამაშობდა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის გუნდ „ჰიუსტონ როკეტსში" ცენტრალური თავდამსხმელის პოზიციაზე. 

ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში თამაშისას იყო ჩემპიონატის ყველაზე მაღალი კალათბურთელი. მისი სიმაღლეა 2,29 მეტრი. იყო ჩინეთის ნაკრების მედროშე 2004 წლის ათენის ოლიმპიადაზე და 2008 წლის პეკინის ოლიმპიადაზე. იაო მინის მშობლები წარსულში პროფესიონალი კალათბურთელები იყვნენ. მამამისის სიმაღლე 202 სმ, ხოლო ხოლო დედისა — 190 სმ აღწევს. 10 წლის ასაკში იაო მინი სიმაღლეში 165 სმ იყო.

მოზარდად ყოფნისას 5 წელი თამაშობდა „შანხაი შარკსის" შემადგენლობაში. უკანასკნელ წელს გახდა ჩინეთის საკალათბურთო ასოციაციის ჩემპიონი. 2002 წელს „ჰიუსტონ როკეტსმა" იგი აირჩია დრაფზე, რომელსაც ჰქონდა ერთი არჩევანის უფლება. იქამდე ამ ტურნირში მხოლოდ ორი ჩინელი თამაშობდა. პირველივე სეზონიდან იაო მინი ყოველწლიურად მონაწილეობდა ყველა ვარსკვლავის მატჩში. ამის მიუხედავად, „ჰიუსტონ როკეტსს" პლეი-ოფის სტადიაზე არასოდეს მიუღწევია მნიშვნელოვანი წარმატებისათვის, ხოლო უკანასკნელი სამი წელი ჩინელ გიგანტს ტრავმები აწუხებდა. ტრავმების გამო იაო მინმა 2009-2010 წლების მთელი სეზონი გამოტოვა და ვერ ითამაშა 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე თურქეთში. 2016 წელს იაო მინი ჩართეს საკალათბურთო დიდების დარბაზში.

იაო მინის დებიუტი ჩინეთის ნაკრებში შედგა სიდნეის 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე და ვან ჯიჯისთან და მენგკე ბატირთან ერთად შექმნა ეგრეთ წოდებული „დიდი კედელი". ათენის 2004 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე იაო მინს გახსნის ცერემონიაზე ჩინეთის დროშა მიჰქონდა. მისი თქმით, მან აისრულა თავისი ძველი ოცნება. ათენის 2004 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მთლიანობაში გუნდმა წარუმატებლად იასპარეზა, თუმცა იაო მინი შევიდა საკალათბურთო ტურნირის სიმბოლურ ნაკრებში. 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩინეთმა მხოლოდ 1/16 ფინალამდე მიაღწია. იაო მინის მეუღლე ე ლი წარსულში გამოდიოდა ჩინეთის ქალთა საკალათბურთო ნაკრების შემადგენლობაში.

ჩინეთის ნაკრებში იაო მინმა რეგულარული თამაში 2000 წლიდან დაიწყო, ითამაშა სიდნეის 2000 წლის ოლიმპიადაზე. შემდეგ ორ ოლიმპიადაზე იაო მინი გახდა თავისი ნაკრების მედროშე.

სულ ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში იაი მინმა ჩაატარა 486 მატჩი, სადაც მოაგროვა 9247 ქულა, შეასრულა 769 გადაცემა, 189 ჩაშლა და 920 ბლოკშოტი. 2011 წლის ბოლოს იაო მინმა დაასრულა თავისი პროფესიონალური საკალათბურთო კარიერა. 2007 წლიდან ქორწინებაშია პროფესიონალ კალათბურთელ ე ლისთან.

2017 წლის 23 თებერვლიდან არის ჩინეთის კალათბურთის ასოციაციის პრეზიდენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Yao Ming Foundation official website
* 

* იაო მინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
***ინგლისელი პაციენტი*** (მშობლიური სახელი ინგლ. The English Patient) — მაიკლ ონდააჩის 1992 წელის რომანი.

ნაწარმოებში მოქმედება მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, იტალიაში, ფლორენციის მახლობლად, მიტოვებულ ვილაში ხდება, სადაც ოთხი ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული ადამიანი იყრის თავს: ერთიანად დამწვარი და სასწაულებრივად გადარჩენილი მამაკაცი, სათაურში ნახსენები პაციენტი, რომელიც, სავარაუდოდ ინგლისელია; ახალგზარდა კანადელი სამხედრო ექთანი, რომელიც მას უვლის; სიქი ბრიტანული არმიის გამნაღმველი; და კანადელი ქურდი. რომანი აღწერს პაციენტის მდგომარეობას და იმ ემოციურ ეფექტს, რომელსაც მისი ავადმყოფობა მის გარშემომყოფ ადამიანებზე ახდენს. 

ონდააჩმა რომანისთვის 1992 წელს ბუკერის პრემია, ხოლო 2018 წელს ოქროს ბუკერის პრემია მიიღო.

რომანის მიხედვით 1996 წელს ფილმი გადაიღეს, რომელმაც რვა ოსკარის ჯილდო დაიმსახურა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Michael Ondaatje discusses *The English Patient* on the BBC
* The writings of László Almásy, available in English translation.

სქოლიო
------

1. ↑  Freebase Data Dumps — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
2. ↑  Michael Ondaatje's The English Patient wins prestigious Golden Man Booker Prize | CBC Books.
თაკა ნავი, 1930-წლები.
**თაკა** — ტრადიციული პატარა ნავი, ტიპიურია თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროსთვის. ის გამოიყენება სათევზაოდ, ტვირთის გადასაზიდად ან შეზღუდული რაოდენობით მგზავრების გადასაყვანად. მიუხედავად იმისა, რომ არ გამოირჩევა სისწრაფით, ის კარგად არის ბალანსირებული და უძლებს შავი ზღვის ძლიერ ტალღებს. ნავის სიგრძე 8-იდან 12 მეტრამდე მერყეობს და 5-დან 10 ტონის სიმძიმის ტვირთების გადაზიდვა შეუძლია. თურქეთში თაკა ძირითადად ლაზი ხალხის მიერ იგება და შესაბამისად ის ხშირად ლაზურ, ან ერთიან შავი ზღვის კულტურასთან ასოცირდება. მისთვის დამახასიათებელი ნიშნებით ის პირველად მე-19 საუკუნეში გვხვდება. თავიდანვე შავიზღვისპირა მოსახლეობისთვის, თაკა ყოველდღიური ცხოვრებისთვის საჭირო და შეუცვლელ ატრიბუტს წარმოადგენდა. ის გამოიყენებოდა როგორც ეკონომიკური, ისევე სოციალური და გარე სამყაროსთან დამაკავშირებელ საშუალებად. ამ მცირე დროის მანძილზე ის თურქეთის შავი ზღვისპირეთის ერთ-ერთი მთავარი მაინდენტიფიცირებელ სიმბოლოდ იქცა. თაკა ასევე ეფექტურად გამოიყენებოდა თურქეთის დამოუკიდებლობისთვის ომის პერიოდში, უცხოეთიდან კონტრაბანდული იარაღების გადმოსაზიდად. უფრო ადრე კი თაკა რუსეთის იმპერიიდან გამოდევნილ მუჰაჯირებს, და შემდგომ საბჭოთა კავშირიდან ლტოლვილ მგზავრებს ემსახურებოდა.

ლიტერატურა
----------

* "Encyclopedic Dictionary of Black Sea" ("Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük", 2005, ISBN 975-6121-00-9) by Özhan Öztürk
* Web site about the culture/history/life and a travel guide for the Black Sea region of Turkey დაარქივებული 2006-08-20 საიტზე Wayback Machine.
* Web portal of Turkish shipmodelling aficionados
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იანუსი**. |

იანუსი
**იანუსი** (ლათ. Ianus) — რომაულ მითოლოგიაში დროის, კარისა და კარიბჭეების, შესასვლელ-გასასვლელის, ყოველივე დასაწყისისა და დასასრულის, ყველა საქმის წამოწყების ღვთაება. იანუსის ორი თავი ნიშნავდა იმას, რომ იგი ერთი თავით იყურებოდა წარსულში, ხოლო მეორეთი მომავალში. სწორედ იანუსი არის ახალი წლის დამაარსებელი ღმერთი, რადგან მისი სახელიდან მომდინარეობს თვე იანვარი.

მემკვიდრეობა
------------

შუა საუკუნეებში, იანუსი წარმოადგენდა გენუას სიმბოლოს, რომლის იმდროინდელი სახელიც იყო იანია *Ianua*. პადუას მახლობლად მდებარე სელვაზანო-დი-დენტროს კომუნაში იყო იანუსისადმი მიძღვნილი სამსხვერპლო, მისი გამოსახულებით. თუმცა მისი არსებობა არ არის დადასტურებული. იანუსის მარჯვენა ხელის თითებზე რიცხვი „CCC" (300) იყო დაწერილი, ხოლო მარცხენაზე კი — „LXV" (65), რაც წელიწადში დღეების რაოდენობას აღნიშნავდა.

კატები
------

კატები რომლებიც იბადებიან ერთი სხეულით და ორი თავით უწოდებენ იანუსის კატებს.

წყაროები
--------

* Dumézil, Georges (2001). *La religione romana arcaica*. Milan:  Rizzoli,   გვ. 291. ISBN 8817866377.
* Ferrari, Anna (2001). *Dizionario di mitologia greca e latina*. Milan:  Rizzoli. ISBN 8817866377.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იანუსი***

* იანუსი
* Translation of Ovid's Fasti, a section on January, and Janus

სქოლიო
------

1. ↑  T. O De Negri *Storia di Genova* Firenze 2003 p. 21-22.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომაული მითოლოგია |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ავრორა
* აპოლონი
* ბაკქუსი
* ბელონა
* ბონა დეა
* გენიუსი
* დიანა
* ვენერა
* ვერტუმნი
* ვესტა
* ვულკანუსი
* იანუსი
* იუნონა
* იუპიტერი
* კვირინუსი
* კუპიდონი
* ლარები
* მარსი
* მერკური
* მინერვა
* ნეპტუნი
* პლუტონი
* პომონა
* სატურნი
* სოლი
* ტელურა
* ფავნი
* ფაუნა
* ფლორა
* ფორტუნა
* ღვთაებრივი ავგუსტუსი
* ღვთაებრივი იულიუსი
* ცერერა
 |
|  |
| გმირები | 
* ენეასი
* რომულუსი და რემუსი
* რომის შვიდი მეფე
* ჰერკულესი
 |
|  |
| განპიროვნებული ცნებები | 
* აიუს ლოკუციუსი
* ანგერონა
* კონკორდია
* კოპია
* სპესი
* ფიდესი
 |

 |
**ქასრ-ამრა** (არაბ. قصر عمرة) — უდაბნოში მდებარე ციხესიმაგრე თანამედროვე იორდანიის აღმოსავლეთ ნაწილში. აშენდა VIII საუკუნეში (სავარაუდოდ 711–715 წ.წ.) ომაიანების ხალიფა უალიდ I-ის მიერ, რომელიც იმ დროისთვის რეგიონში ყველაზე დაწინაურებულ ძალას წარმოადგენდა. ქასრ-ამრა ადრეული ისლამური კულტურისა და არქიტექტურის ყველაზე მნიშვნელოვან მაგალითად მიიჩნევა.

შენობა დიდი ციხესიმაგრის კომპლექსის ნარჩენებს წარმოადგენს, ძირითადად მისი საძირკვლის. როგორც ჩანს, ის სამხედრო მიზნებს არ ემსახურებოდა. აღსანიშნავია, რომ შენობაში, შემორჩენილია ფრესკები – ნადირობის სცენა, შიშველი ქალი და სააბაზანო ოთახის თავზე ზოდიაქოს ნიშნები. სწორედ ამ ფრესკების გამო, 1985 წელს იუნესკომ ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.

ნანგრევები იორდანიის აღმოსავლეთ–დასავლეთის დამაკავშირებელ მაგისტრალზე მდებარეობს, ამანის სიახლოვეს და წარმოადგენს პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქასრ-ამრა***

* Christian Sahner, "Snapshot of a Civilization in the Making," The Wall Street Journal, 27 November 2010
* UNESCO World Heritage Site listing
* Qusayr 'Amra დაარქივებული 2013-12-03 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იორდანიაში იორდანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
პეტრა  • ქასრ-ამრა  • უმ-არ-რასასი  • უადი-რუმის დაცული ტერიტორიები  • ალ-მაჰთასი  • ალ-სალტი |

 |
**იანკელევიჩის სახლი** (რუს. Дом Янкелевича) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. სახლი 2002 წლის 31 დეკემბრის № 124 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 32.

ისტორია
-------

ქალაქ ტაგანროგში პეტროვსკის ქუჩა № 32-ში განლაგებული სახლი ნეკრასოვის შესახვევის გადაკვეთაზე, აშენებული იყო XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. ეს იყო არც თუ დიდი, გრძელი, აგურის ერთსართუიანი სახლი, რომელიც შეფასებული იყო 400 რუბლად. 

XIX საუკუნის უკანასკნელი მეოთხედის დასასრულს შენობას ჰყავდა სამი ქვრივი მესაკუთრე: უფროსი მრჩევლის ალექსანდრე გირეს ქვრივი კოლეჟს მრჩევლის ქვრივი ეკატერინე ობიდენაია, გენერალ-მაიორის რინდინის ქვრივი. სამივე ქვრივი ნათესაური კავშირით იყო დაკავშირებული ივან მარტოსის ძმისშვილთან, რომელიც იყო სახლის მესაკუთრე. 

სსახლის მესაკუთრე იყო კომერციული სასამართლოს თავმჯდომარე მარტოსი. სახლთან იყო დიდი ბაღი, სადაც დიასახლისები აშენებდნენ ყვავილებს. ბაღის კარი გადიოდა ბერძნების ქუჩაზე. 1825 წელს ამ სახლში იმყოფებოდა იმპერატორი ალექსანდრე I და მისი ცოლი ელიზავეტა ალექსის ასული. 

1891 წლის ოქტომბერში, 20 დღის პერიოდში გარდაიცვალა ჯერ ალექსანდრა დავითის ასული გირე და მის შემდეგ ეკატერინე პეტრეს ასული ობიდენაია. პირველმა მათგანმა იცოცხლა 90 წელი, მეორემ კი - 89 წელი. 

მათი გარდაცვალების შემდეგ სახლში ცხოვრობდა ვაჭარი იაკობ იანკელოვიჩი და ჩინოვნიკი ნიკოლაი ტალალაევი. ტალალაევმა სახლთან ააშენა კიდევ ერთი პატარა სახლი. XX საუკუნის დასაწყისში ერთსართულიანი სახლის ადგილზე ვაჭარმა შაია-ბერ-ლეიბ სიმონოვიჩმა ააშენა ორსართულიანი ახალი სახლი, რომელიც შეფასებული იყო 14 ათას რუბლად. 

ორსართულიანი სახლის უკანასკნელი მფლობელები 1910 წლიდან 1925 წლამდე იყვნენ კარის მრჩევლის იაკობ სოტრიკოვის ქალიშვილები სოფია და ვერა. 

1912 წელს იანკელევიჩის სახლში გახსნილი იყო მ. ოლშვანგის მარაზია „Взаимный сбыт". ერთხელმფლობელი მოინახულეს პოლიციელებმა და ჩაატარეს ჩკრეკა. ისინი ეძებდნენ სხვა მაღაზიებში მოპარულ ნივთებს. ოლშვანგი რამდენიმე ხნით დააკავეს კიდეც. 1912 წელს სახლში ასევე მუშაობდა ტაგანროგის სავაჭრო ნავსადგურის სამმართველო.

პირველი მსოფლიო ომის წლებში გერმანელთა ოკუპაციის დროს აქ მუშაობდა ექიმ დ. ზიმონტის სამედიცინო კაბინეტი. სახლში ასევე პრაქტიკებს გადიოდა ექიმი. შინაგან სნეულებათა და ბავშვთა დაავადებების ექიმი ალექსანდრე კანი.

საბჭოთა პერიოდში სახლის ნაციონალიზაცია მოახდინეს. ამჟამად შენობა საცხოვრებელი სახლია. პირველ სართულზე მოქმედებს სილამაზის სალონი.

არქიტექტურა
-----------

იანკელევიჩის სახლი ნაგებია აგურით, იგი კუთხის ნაგებობაა. მთავარი შესასვლელიც კუთხეშია მოქცეული.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Петровская, 30
**შინ ფეინი** — ირლანდიის პოლიტიკური ორგანიზაცია (ირლ.  Sinn Fein სიტყვასიტყვით, „ჩვენ თვითონ"). ჩამოყალიბდა 1905 წელს პატრიოტულად განწყობილი წვრილი და საშუალო ბურჟუაზიისა და რადიკალური ინტელიგენციისგან. მოითხოვდა ირლანდიის გათავისუფლებას ინგლისის კოლონიური ბატონობისაგან. 1919 წელს შინ ფეინის წარმომადგენლებმა გაიმარჯვეს ბრიტანეთის პარლამენტის არჩევნებში და დუბლინში მოიწვიეს ირლანდიის პარლამენტი, რომელმაც ირლანდიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მაგრამ შინ ფეინის მემარჯვენე ლიდერებმა 1921 წელს დადეს კომპრომისული ინგლისურ-ირლანდიური ხელშეკრულება, რომელმაც ირლანდიის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის გათიშვა და 1922-23 წლების სამოქალაქო ომი გამოიწვია. ამ ომში ირლანდიის დამარცხების შემდეგ შინ ფეინის წევრების ნაწილმა არალეგალურად დაიწყო მოღვაწეობა. 1970-იან წლებში ისინი ორ ფრთად გაიყვნენ: ოფიციალურ ფრთად, რომელიც მოითხოვდა ირლანდიის გაერთიანებას პოლიტიკური საშუალებებით; და დროებით ფრთად, რომელიუც შეიარაღებული ტერორისტული ბრძოლის მომხრე იყო. 1977 წელს ოფიციალურმა ფრთამ მიიღო სახელწოდება: შინ ფეინი — მუშათა პარტია, ხოლო 1982 წლიდან — ირლანდიის მუშათა პარტია.

ისტორია
-------

### 1970 წლამდე

შინ ფეინი დაარსებული იქნა 1905 წლის 28 ნოემბერს, როდესაც, ეროვნული საბჭოს პირველ წლიურ შეკრებაზე ართურ გრიფითმა ჩამოაყალიბა შინ ფეინის პოლიტიკა. ამ პოლიტიკის შინაარსი იყო რომ „დაემყარებინათ ირლანდიის დედაქალაქში ეროვნული ხელისუფლება, რომელსაც ექნებოდა ირლანდიელი ერის მორალური მხარდაჭერა". შინ ფეინი ეჯიბრებოდა ლეიტრიმ ნორსს 1908 წლის არჩევნებით და მოიპოვა ხმების 27%.

მას შემდეგ პარტიის მხარდაჭერაც და წევრობაც ჩავარდა გარკვეული ხნით. 1910 წლის „არდ ფეისზე" (პარტიულ კონფერენციაზე) დასწრება ცუდი იყო და პრობლემა შეიქმნა იმ წევრების გამოძებნა, რომლებსაც აღმასრულებელი ორგანოს სკამების დაკავების სურვილი ექნებოდათ.

პოლიტიკა და იდეოლოგია
---------------------

ორგანიზაციული სტრუქტურა
-----------------------

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ოფიციალური ვებგვერდები
* Sinn Féin
* Sinn Féin's "Ireland of Equals" website დაარქივებული 2012-02-25 საიტზე Wayback Machine.
* Sinn Féin delegation to the GUE/NGL group in the European Parliament in Brussels website

სხვა ვებგვერდები
* Sinn Féin
* Behind The Mask: The IRA & Sinn Féin Companion website to the Frontline documentary about Sinn Féin, which aired on PBS.
* Guardian – Special Report

სქოლიო
------

1. ↑  "Nordsieck" Parties and Elections in Europe: The database about parliamentary elections and political parties in Europe, by Wolfram Nordsieck
2. ↑  "MacDonncha 2005, p.12"
3. ↑  Griffith, *The Resurrection of Hungary*, p. 161
4. ↑  Brian Feeney, *Sinn Féin: a hundred turbulent years*, pp. 49–50
5. ↑  Feeney, pp. 52–4
მანდელბროტის სიმრავლე — ფრაქტალის კლასიკური იერ-სახე
**ფრაქტალი** (ლათ. fractus — დამტვრეული, გატეხილი) — სიმრავლე, რომელსაც აქვს თვითმსგავსების თვისება. მათემატიკაში ფრაქტალის ქვეშ ესმით ევკლიდურ სივრცეში არსებული წერტილების სიმრავლე, რომელთაც აქვთ წილადური მეტრული ზომა (მინკოვსკის ან ჰაუსდორფის გაგებით), ან ტოპოლოგიურისგან განსხვავებული მეტრული ზომა, ამიტომ ისინი უნდა განვასხვაოთ დანარჩენი გეომეტრიული ფიგურებისაგან, რომლებიც შემოზღუდულია რგოლების სასრული რიცხვებით. ფრაქტალების მათემატიკური თეორიის ფუძემდებელმა, მათემატიკოსმა ბენუა მანდელბროტმა ცნებები ფრაქტალი და ფრაქტალური გეომეტრია შემოიღო 1975 წელს არარეგულარული, თავის თავის მსგავსი ობიექტების აღსანიშნავად, რომლებზეც ის მუშაობდა. წიგნში „ფრაქტალური ობიექტები: ფორმა, ქაოსი და განზომილება" (1975) მან აღწერა ფრაქტალები და შემოიღო ფრაქტალის ცნება. ფრაქტალის ერთ-ერთი კლასიკური ნიმუშია მანდელბროტის სიმრავლე, რომელსაც სახელი მკვლევრის პატივსაცემად ეწოდა. მანდელბროტი მათემატიკის ახალი მიმართულების — ფრაქტალური გეომეტრიის შემქმნელია. ფრაქტალურ გეომეტრიას მრავალი გამოყენება აქვს მეცნიერებაში, ტექნოლოგიასა და კომპიუტერულ გრაფიკაში.

სქოლიო
------

1. ↑  ფრაქტალები და მათი გამოყენება საინფორმაციო ტექნოლოგიებში
კომისარიატის ემბლემა
**შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი**, ***შსსკ*** (რუს. Народный комиссариат внутренних дел, *НКВД*) — ყოფილი საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო მმართველობის ცენტრალური ორგანო კრიმინალთან ბრძოლაში და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვაში 1917-1946 წლებში. შემდგომში შინაგან საქმეთა სამინისტრო დაერქვა.

არსებობის პერიოდში კომისარიატი ასრულებდა მნიშვნელოვან სახელმწიფო ფუნქციებს, როგორც წესრიგის დაცვის, ისე სახელმწიფო უშიშროების სფეროებში, ასევე ქვეყნის კომუნალური მეურნეობისა ეკონომიკის სფეროებშიც. ამჟამად ამ ორგანიზაციის სახელს უკავშირებენ რეპრესიების პერიოდში ადამიანის უფლებების ხელყოფასთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საბჭოთა აგენტების მოქმედება ცივი ომის დროს ამერიკაში ცივი ომის ისტორიის საერთაშორისო პროექტი (CWIHP)
* NKVD.org: საინფორმაციო საიტი, შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის შესახებ
* MVD: კომისარიატის 200 წლიანი ისტორია (რუსული)
* Memorial: OGPU/NKVD/MGB/KGB დაარქივებული 2016-12-10 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**ფრანც ქსავერ ზიუსმაირი** (გერმ. *Franz Xaver Süßmayr*; (დ. 1766, შვანენშტადტი, ავსტრია — გ. 17 სექტემბერი, 1803, ვენა, ავსტრია) — ავსტრიელი კომპოზიტორი. განთქმული კომპოზიტორი ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მოსწავლე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა შვანენშტადში, ქალაქ ავსტრიაში — მასწავლებლის ოჯახში. დედამისი გარდაიცვალა, როდესაც ფრანც ქსავიერი 6 წლის იყო და 13 წლის ასაკში დატოვა სახლი. ის იყო ბენედიქტური ეკლესიის კანტორი (1779-1787). შემდეგ, როდესაც მისი ხმა შეიცვალა ის გახდა კრემსმიუნსტერის ორკესტრის ერთ-ერთი მევიოლინე. აქ ასრულებდნენ ოპერას, რამაც ფრანც ქსავერს შესაძლებლობა მისცა კარგად შეესწავლა ანტონიო სალიერის და ქრისტოფ ვილიბალდ გლუკის მუსიკა.

1787 წლის შემდეგ, ვენაში გახდა ანტონიო სალიერის მოსწავლე. ასევე, 1792 წელს გახდა კარნტერტორთეატრის (*Kärntnertortheater*) დირექტორი და კომპოზიტორი.

ასევე ის ეხმარებოდა ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტს კლემენცა დი ტიტოსა და ჯადოსნური ფლეიტის გადაწერაზე, როგორც დაამთავრა მისი რეკვიემი. როგორც ჩანს, მათ ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ.

1800 წლამდე ის იყო წარმატებული და განთქმული კომპოზიტორი ვენაში. შემდეგ მისი ჯანმრთელობა გაუარესდა. ტუბერკულოზის გამო გაუჭირდა მუსიკის წერა ან სცენაზე გასვლა. ზიუსმაირი თხოვდა თეატრის დირექტორს დაედგა მისი ბოლო ნაწარმოები - *List und Zufall*.

მისი დაქორწინების გეგმები ჩაშალა ავადმყოფობამ და ადრეულმა სიკვდილმა. დღეს ის განთქმულია მოცარტის რეკვიემის დასრულებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი ზიუსმაიერზე
* ზიუსმაიერის ნოტები
**თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნება**, დეკორაციის, კოსტიუმის, განათების საშუალებით სპექტაკლის შექმნის ხელოვნება. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნება რეჟისორს ეხმარება სპექტაკლის შინაარსის სრულყოფილად გახსნაში, დადგმის ემოციური მხარის გაძლიერებაში. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების განვითარება მჭიდროდ უკავშირდება თეატრისა და დრამატურგიის საერთო განვითარებას. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების ელემენტები (კოსტიუმი, ნიღბები, დეკორატიული ფარდები და სხვა) შედიოდა უძველეს ხალხურ წეს-ჩვეულებებში და თამაშებში. ძვ. ბერნულ თეატრში ძვ. წ. V საუკუნეში არსებობდა მოცულობითი დეკორაციები, შემდეგ ფერწერილიც შემოიღეს. ძვ. საბერძნეთის თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების ტრადიციები აითვისეს ძვ. რომში, სადაც პირველად გამოიყენეს ფარდა. XIV საუკუნეში ჩამოყალიბდა იაპონურ ფეოდალურ-არისტოკრატიულ მუსიკალურ დრამებში სცენის უკანა კედელზე, ოქროსფერ ფონზე, გამოსახავდნენ ნაძვს - მრავალწლიანობის სიმბოლოს; მარცხნივ ორკექრისათვის განკუთვნილ ადგილას - სამ ნაძვს, XV საუკუნის დასასრულსა და XVI საუკუნის დასაწყისში იტალიაში, სადაც ახალი დრამატურგია ჩამოყალიბდა, გაჩნდა თეატრალური შენობის ახალი ტიპი, რომელმაც განსაზღვრა სცენის მოწყობის ხასიათი. თეატრალურ გაფორმებაში მონაწილეობდნენ უდიდესი მხატვრები - ლეონარდო და ვინჩი, რაფაელი, ა. მანტენია, ფ. ბრუნელესკი და სხვა. შეიქმნა პერსპექტიული დეკორაციები, რომელსაც ხატავდნენ ჩ არჩოზე გადაჭიმულ ტილოზე. დეკორაციების ცალკეულ ნაწილებს ხისგან აკეღბდნენ (სახლის სახურავეიმ აივნები, სამრეკლოები და სხვა). ცნობილმა იტალიელმა დეკორატორმა და არქიტექტორმა ს. სერლიომ გამოიმუშავა დეკორაციის 3 ტიპი: ტაზრები, სასახლეები, თარები - ტრაგედიისათვის; ქალაქის მოედანი საცხოვრებელი სახლებით, დუქნებით, სასტუმროებით - კომედიისათვის; ტყის პეიზაჟი - პასტორალისათვის. ამ ეპოქის თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნებისთვის დამახასიათებელია სინამდვილის კონკრეტული ასახვისაკენ სწრაფვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 623—624.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ხელოვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |