**მალაიბალაი** (ოფიციალურად **ქალაქი მალაიბალაი**; სებ: *Dakbayan sa Malaybalay*; ჰიგ: *Bánuwa ta Malaybaláy*) — პირველი კლასის ქალაქი და ბუკიდნონის პროვინციის დედაქალაქი ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა 174 625 ადამიანს შეადგენს. 

ქალაქს „ფილიპინების სამხრეთის საზაფხულო დედაქალაქად" მოიხსენიებენ. მალაიბალაის ჩრდილოეთით იმპასუგონგი მდებარეობს, დასავლეთით — ლანტაპანი, სამხრეთით — ვალენსია და სან-ფერნანდო, ხოლო აღმოსავლეთით — კაბანგლასანი და სამხრეთი აგუსანი. 

XIX საუკუნის ბოლომდე მალაიბალაი აღმოსავლეთ მისამისის შემადგენლობაში შედიოდა, როგორც მუნიციპალური რაიონი. 1907 წელს, როდესაც აგუსანის სპეციალური პროვინცია (დღევანდელი სამხრეთი აგუსანი და ჩრდილოეთი აგუსანი) და ბუკიდნონის ქვეპროვინცია შეიქმნა, მალაიბალაი ბუკიდნონის დედაქალაქად გამოცხადდა. 1907 წლის 19 ოქტომბერს მუნიციპალიტეტის სახით დაარსდა, ხოლო ქალაქის სტატუსი 8490-ე რესპუბლიკური აქტის საფუძველზე 1998 წლის 11 თებერვალს მიიღო.

ყოველწლიურად 10 თებერვალს მალაიბალაიში კაამულანის ფესტივალი იმართება.

ეტიმოლოგია
----------

მალაიბალაის სახელწოდება სებუანური ენიდან წარმოდგება და „მალაიელთა სახლს" ნიშნავს. ხალხური გადმოცემის თანახმად, XVIII საუკუნეში ესპანელი მკვლევრების ჩამოსვლისას, კოლონიზატორები სავაგის ქვედა ნაწილში ბავშვებს შეხვდნენ, რომლებიც თამაშობდნენ. ჯარისკაცებმა ბავშვებს ადგილის დასახელების შესახებ ესპანურად ჰკითხეს. ბავშვებმა ესპანელების ნათქვამი ვერ გაიგეს და ეგონათ, უცხოები თამაშის შესახებ ეკითხებოდნენ. ბავშვებმა უპასუხებს „Tagbalaybalay kay" („ჩვენ სახლობანას ვთამაშობთ"). ესპანელებმა სახელწოდება არასწორად გაიგეს და შემდგომში ამ ადგილს მალაიბალაი უწოდეს.

ისტორია
-------

პროვინციული კაპიტოლიუმი მალაიბალაიში
მალაიბალაის მკვიდრი მოსახლეობა თავდაპირველად ჩრდილოეთ მინდანაოს (აღმოსავლეთი მისამისის ტერიტორიები) სანაპიროებზე სახლობდა, მაგრამ მეკობრეთა თავდასხმებისა და ესპანელი კოლონიზატორების ჩასვლის შემდეგ მთიან ტერიტორიებზე გადასახლდნენ. მინდანაოს ცენტრალური ნაწილის საბოლოო დაპყრობამდე, სუმილაოში, ლინაბოში, მაილაგსა და სილაეში ესპანელებმა დომინიკელთა და იეზუიტთა ორდენების მისიონერები გაგზავნეს. 1850 წელს მალაიბალაის ძველი დასახლება, კალასუნგაი ესპანელებსა და ლუმადებს შორის საბოლოო ბრძოლის დროს დაიწვა. ბრძოლაში ყველა მამაკაცი დაიღუპა, ხოლო ქალები და ბავშვები ტყვეებად წაიყვანეს. ეს ბრძოლა ადგილობრივებსა და ესპანელებს შორის უკანასკნელ ბრძოლადაა მიჩნეული.

რამდენიმე წლის შემდეგ გადარჩენილები, რომლებმაც სილაეს შეაფარეს თავი, ამ ადგილებში დაბრუნდნენ და მდინარე საკუბის (დღევანდელი რისალის პარკი) მახლობლად დატუ მამპაალონგის ხელმძღვანელობით ახალი დასახლება შექმნეს. 30 სხვა დატუსთან ერთად, მამპაალონგმა ესპანელთა ხელისუფლება აღიარა და 1877 წლის 15 ივნისს ქრისტიანობა მიიღო, რის შემდეგაც ლუმადებსა და ესპანელებს შორის ომი საბოლოოდ დასრულდა. იმავე დღეს ესპანელებმა მალაიბალაი *პუებლოდ* გამოაცხადეს და *Oroquita del Interio* უწოდეს.

გეოგრაფია
---------

მალაიბალაი ბუკიდნონის პროვინციის დედაქალაქია. იგი პროვინციის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. ქალაქის აღმოსავლეთით კაბანგლასანის მუნიციპალიტეტი და პანტარონის ქედი მდებარეობს, რომელიც ბუკიდნონს სამხრეთი აგუსანისა და ჩრდილოეთ დავაოს პროვინციებისგან გამოყოფს. დასავლეთით ლანტაპანის მუნიციპალიტეტი და კიტანგლადის მთა მდებარეობს. ქალაქის ჩრდილოეთით იმპასუგონგის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს, ხოლო სამხრეთით ქალაქი ვალენსია და სან-ფერნანდოს მუნიციპალიტეტი.

ქალაქის აღმოსავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი სამხრეთ აგუსანსა და ჩრდილოეთ დავაოს მთიანი ტერიტორიები ესაზღვრება და მჭიდრო ტყეებითაა დაფარული. ქალაქის უახლოესი ნავსადგურები და აეროპორტები კაგაიან-დე-ოროში, 91 კმ-ის მოშორებით მდებარეობს.

### კლიმატი

მალაიბალაის ტოპოგრაფიული რუკა
მალაიბალაის კლიმატი IV ტიპის კლიმატურ სარტყელს მოიცავს, რომლის დროსაც მშრალი და წვიმების სეზონი მკვეთრად გამოხატული არაა. ნალექიანობის საშუალო წლიური მაჩვენებელი 2 800 მმ-ს აღემატება. ნალექიანობა ინტენსიურია აპრილიდან სექტემბრამდე. ყველაზე მცირე ნაალექი ოქტომბრიდან დეკემბრამდე პერიოდშია. ფილიპინების სხვა რეგიონებთან შედარებით მალაიბალაის კლიმატი ზომიერია მთელი წლის მანძილზე. ქალაქი ტაიფუნების ჯაჭვს მიღმა მდებარეობს.

### ხმელეთი

ქალაქის ფართობი 96 919 ჰექტარია, რაც ბუკიდნონის პროვინციის 13%-ს შეადგენს. ქალაქის 65% ტყეებით, ხოლო 35% სასოფლო სამეურნეო და ინდუსტრიული გამოყენებისთვის განკუთვნილი მიწებითაა დაფარული.

ქალაქი მდინარეების: პულანგისა და ტაგოლოანის წყალშემკრები სივრცის ზედა ნაწილში მდებარეობს. მდინარე პულანგი კოტაბატოს პროვინციიდან რიო-გრანდე-დე-მინდანაოსა და ქალაქ კოტაბატოს სერავს და ილანის ყურეში ჩაედინება. მდინარე ტაგოლოანი ტაგოლოანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მიედინება და მაკახალარის ყურეში ჩაედინება. მდინარეების წყალი ირიგაციისთვის, ჰიდროელექტროსადგურებისთვის, სასმელად და რეკრეაციული და ტურისტული საქმიანობისთვის გამოიყენება.

### ტოპოგრაფია

ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 622 მეტრია. რელიეფის 60% 30%-ზე მეტი დახრილობის ფერდობებს უკავია. ტერიტორიის 25% მცირე დახრილობის მქონე რელიეფს უკავია, ხოლო დანრჩენილი ნაწილი ბორცვებზეა გაშენებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Malaybalay, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მალაიბალაი***

* Malaybalay Profile at PhilAtlas.com
* Philippine Census Information

სქოლიო
------

1. ↑  2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President — Philippine Statistics Authority, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107442757'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17067223'></a>
2. ↑  Cultural and Historical Sites & Events
3. 1 2   *Malaybalay Socio-Economic Profile (2007)*. Malaybalay City:  City Government of Malaybalay.
4. ↑  Malaybalay City History
5. 1 2 3 4  Commission on Population - Malaybalay City Profile.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-08-28. ციტირების თარიღი: 2020-11-27.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთი მინდანაო |
| --- |
|  |
| რეგიონული ცენტრი | 
* კაგაიან-დე-ორო
 |  |
|  |
| პროვინციები | 
* ბუკიდნონი
* კამიგინი
* ჩრდილოეთი ლანაო
* დასავლეთი მისამისი
* აღმოსავლეთი მისამისი
 |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* კაგაიან-დე-ორო
* ილიგანი
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ელ-სალვადორი
* გინგუგი
* მალაიბალაი
* ოროქიტა
* ოსამისი
* ტანგუბი
* ვალენსია
 |
|  |
| პროვინციული დედაქალაქები | 
* კაგაიან-დე-ორო
* მალაიბალაი
* მამბახაო
* ოროქიტა
* ტუბოდი
 |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ბუკიდნონი | 
* ბაუნგონი
* კაბანგლასანი
* დამულოგი
* დანგკაგანი
* დონ-კარლოსი
* იმპასუგონგი
* კადინგილანი
* კალილანგანი
* კიბავე
* კიტაოტაო
* ლანტაპანი
* ლიბონა
* მალიტბოგი
* მანოლო-ფორტიჩი
* მარამაგი
* პანგანტუკანი
* კესონი
* სან-ფერნანდო
* სუმილაო
* ტალაკაგი
 |
|  |
| კამიგინი | 
* კატარმანი
* გინსილიბანი
* მაინოგი
* მამბახაო
* საგაი
 |
|  |
| ჩრდილოეთი ლანაო | 
* ბაკოლოდი
* ბალოი
* ბაროი
* კაპატაგანი
* კაუსვაგანი
* კოლამბუგანი
* ლალა
* ლინამონი
* მაგსაისაი
* მაიგო
* მატუნგაო
* მუნაი
* ნუნუნგანი
* პანტაო-რაგატი
* პანტარი
* პოონა-პიაგაპო
* სალვადორი
* საპადი
* სულთან-ნაგა-დიმაპორო
* ტაგოლოანი
* ტანგკალი
* ტუბოდი
 |
|  |
| დასავლეთი მისამისი | 
* ალორანი
* ბალიანგაო
* ბონიფასიო
* კალამბა
* კლარინი
* კონსეფსიონი
* დონ-ვიქტორიანო-ჩიონგბიანი
* ხიმენესი
* ლოპეს-ხაენა
* პანაონი
* პლარიდელი
* საპანგ-დალაგა
* სინაკაბანი
* ტუდელა
 |
|  |
| აღმოსავლეთი მისამისი | 
* ალუბიხიდი
* ბალინგასაგი
* ბალინგოანი
* ბინუანგანი
* კლავერია
* გიტაგუმი
* ინიტაო
* ხასაანი
* კინოგიტანი
* ლაგონგლონგი
* ლაგინდინგანი
* ლიბერტადი
* ლუგაიტი
* მაგსაისაი
* მანტიკაო
* მედინა
* ნაავანი
* ოპოლი
* სალაი
* სუგბონგკოგონი
* ტაგოლოანი
* ტალისაიანი
* ვილიანუევა
 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფილიპინების ქალაქები |
| --- |
|  |
| მაღალურბანიზებული ქალაქები | 
* ანხელესი
* ბაკოლოდი
* ბაგიო
* ბუტუანი
* კაგაიან-დე-ორო
* კალოოკანი
* სებუ
* დავაო
* გენერალ-სანტოსი
* ილიგანი
* ილოილო
* ლაპუ-ლაპუ
* ლას-პინიასი
* ლუსენა
* მაკატი
* მალაბონი
* მანდალუიონგი
* მანდაუე
* მანილა
* მარიკინა
* მუნტინლუპა
* ნავოტასი
* ოლონგაპო
* პარანიაკე
* პასაი
* პასიგი
* პუერტო-პრინსესა
* კესონ-სიტი
* სან-ხუანი
* ტაკლობანი
* ტაგიგი
* ვალენსუელა
* ზამბოანგა
 | Coat of arms of the Philippines |
|  |
| დამოუკიდებელი შემადგენელი ქალაქები | 
* კოტაბატო
* დაგუპანი
* ნაგა
* ორმოკი
* სანტიაგო
 |
|  |
| შემადგენელი ქალაქები | 
* ალამინოსი
* ანტიპოლო
* ბაკოორი
* ბაგო
* ბაისი
* ბალანგა
* ბატაკი
* ბატანგასი
* ბაიავანი
* ბაიბაი
* ბაიუგანი
* ბინიანი
* ბისლიგი
* ბოგო
* ბორონგანი
* კაბადბარანი
* კაბანატუანი
* კაბუიაო
* კადისი
* კალამბა
* კალაპანი
* კალბაიოგი
* კანდონი
* კანლაონი
* კარკარი
* კატბალოგანი
* კაუაიანი
* კავიტე
* დანაო
* დაპიტანი
* დასმარინიასი
* დიგოსი
* დიპოლოგი
* დუმაგეტე
* ელ-სალვადორი
* ესკალანტე
* გაპანი
* გენერალ-ტრიასი
* გინგოოგი
* გუიჰულნგანი
* ჰიმამაილანი
* ილაგანი
* იმუსი
* ირიგა
* ისაბელა
* კაბანკალანი
* კიდაპავანი
* კორონადალი
* ლა-კარლოტა
* ლამიტანი
* ლაოაგი
* ლეგასპი
* ლიგაო
* ლიპა
* მაასინი
* მაბალაკატი
* მალაიბალაი
* მალოლოსი
* მარავი
* მასტაბე
* მატი
* მეიკაუაიანი
* მუნიოსი
* ნაგა
* ოროქუიეტა
* ოსამისი
* პაგადიანი
* პალაიანი
* პანაბო
* პასი
* როხასი
* საგაი
* სამალი
* სან-კარლოსი
* სან-კარლოსი
* სან-ფერნანდო
* სან-ფერნანდო
* სან-ხოსე
* სან-ხოსე-დელ-მონტე
* სან-პაბლო
* სან-პედრო
* სანტა-როსა
* სანტო-ტომასი
* სიალი
* სიპალაი
* სორსოგონი
* სურიგაო
* ტაბაკო
* ტაბუკი
* ტაკურონგი
* ტაგაიტაი
* ტაგბილარანი
* ტაგუმი
* ტალისაი
* ტალისაი
* ტანაუანი
* ტანდაგი
* ტანგუბი
* ტანჯაი
* ტარლაკი
* ტაიაბასი
* ტოლედო
* ტრესე-მარტირესი
* ტუგეგარაო
* ურდანეტა
* ვალენსია
* ვიქტორიასი
* ვიგანი
 |

 |