recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აჭარის რადიო** — ერთ-ერთი ძველი რადიოსადგური საქართველოში. პირველი ინფორმაცია ეთერში 1932 წლის 23 მაისს გავიდა. თავდაპირველად, მაუწყებლობა ბათუმის საქალაქო კვანძის მეშვეობით ვრცელდებოდა და მოსახლეობას ახალი ამბები მიეწოდებოდა. მე-20 საუკუნის 50-იანი წლებიდან აჭარაში მოკლე ტალღებზე გადამცემი რადიოსადგური, 1968 წლიდან კი საშუალო ტალღოვანი სადგური ამოქმედდა. 30 კილოვატიანი საშუალო ტალღოვანი სადგური 211 მეტრ დიაპაზონში მთელ აჭარასა და დასავლეთ საქართველოს მოიცავდა და მისი ტალღები უფრო შორეულ მერიდიანებზეც ვრცელდებოდა.ამ პერიოდში აჭარის რადიოს სამაუწყებლო დრო სამ საათს მოიცავდა, დილის 10-დან 11-მდე, საღამოს კი 5-დან 7 საათამდე. მზადდებოდა როგორც საინფორმაციო, ისე დარგობრივი გადაცემები, რომლებიც სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგის საქმიანობას ასახავდა, დიდი ადგილი ეთმობოდა მხატვრულ, მუსიკალურ, სპორტულ, საბავშვო და ახალგაზრდულგადაცემებს.

1998 წლიდან აჭარის რადიოს მაუწყებლობის დრო 8 საათამდე გაიზარდა, დაემატა ახალი გადაცემები, რუბრიკები. 

2001 წლიდან თანამგზავრული კავშირის მეშვეობით აჭარის რადიოს მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში უსმენენ. მაუწყებლობა ტალღაზე FM104.5 — 24 საათიანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ისტორია ოფიციალურ საიტზე

სქოლიო
------

1. 1 2  ისტორია ოფიციალურ საიტზე. „რადიო აჭარა". ციტირების თარიღი: 4 სექტემბერი 2018.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დროშა საქართველოს რადიოსადგურები  საქართველოს დროშა |
| --- |
|  |
| 
თბილისი: 5 lines რჩეული HIT FM რჩეული არ დაიდარდო რჩეული ჯაკო რჩეული ევრიკა რჩეული ევროპა პლიუსი რჩეული ივერია რჩეული იმედი რჩეული მწვანე ტალღა რჩეული პირველი რადიო რჩეული რადიო 105 რჩეული რადიო 2 რჩეული რადიოქალაქი რჩეული საქართველოს რადიო რჩეული საქართველოს ხმა რჩეული სინდიკატი რჩეული უნივერსი რჩეული უცნობი რჩეული ფორტუნა რჩეული ფორტუნა+ | საქართველო |
|  |
| 
რეგიონები: აჭარის რადიო (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა) რჩეული ათინათი (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე) რჩეული არგო (იმერეთის მხარე) რჩეული თრიალეთი (შიდა ქართლის მხარე) რჩეული ნაციონალი (ქვემო ქართლის მხარე) რჩეული ოდიში+ (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე) რჩეული ძველი ქალაქი (იმერეთის მხარე) რჩეული ჰარმონია (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე) რჩეული ჰერეთი (კახეთის მხარე)
 |

 |
**ბაშკირები** (ბაშკ. башҡорттар; საკუთარი სახელწოდება **ბაშკორთ**) — თურქულენოვანი ხალხი, ბაშკირეთის მკვიდრი მოსახლეობა. ლაპარაკობენ ბაშკირულ ენაზე. მორწმუნე ბაშკირები სუნიტი მუსლიმანები არიან. საერთო რაოდენობა დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანი. 2010 წლის სრულიად რუსეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობდა 1 584 554 მილიონი ბაშკირი, ამათგან 1 172 287 მილიონი საკუთრივ ბაშკირეთში.

ბაშკირების ეთნოგენეზი მეტად რთულია. სამხრეთ ურალი და მისი მომიჯნავე ტრამალები, სადაც მიმდინარეობდა ამ ხალხის ჩამოყალიბება, ძველთაგანვე წარმოადგენდა სხვადასხვა ენისა და კულტურის აქტიური ურთიერთზემოქმედების ასპარეზს. ბაშკირეთის სამხრეთ ოლქებში ძველი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულის II ნახევარში ცხოვრობდნენ ირანულენოვანი სარმატების მესაქონლე ტომები, ჩრდილოეთში კი ანანინოს კულტურის მიწათმოქმედი და მონადირე ტომები — ფინურ-უნგრული ხალხების წინაპრები.

ახალი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულში სამხრეთი ურალის ტერიტორიაზე შემოიჭრნენ თურქი მომთაბარეები, რომლებმაც I ათასწლეულის ბოლოს მთელი ბაშკირეთი დაიკავეს. ამ ტომებმა, რომლებმაც განდევნეს და ნაწილობრივ გაათურქეს აბორიგენები, ეტყობა, გადამწყვეტი როლი შეასრულეს ბაშკირების ენის, კულტურისა და ფიზიკური ტიპის ჩამოყალიბებაში. ბაშკირებზე პირველი წერილობით ცნობა IX-X საუკუნეებს განეკუთვნება. ვარაუდობენ, რომ ამ დროისთვის უნდა დამთავრებულიყო ამ ხალხის ძირითადი ბირთვის ფორმირება. ბაშკირების ეთნოგენეზში სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ ოღუზურ-პაჭანიკური ტომები, ვოლგა-კამის ბულგარები, უფრო გვიან კი — ყივჩაყები (XI-XIII საუკუნეები) და ზოგიერთი მონღოლური ტომი (XIII-XIV საუკუნეები).

ოქროს ურდოს დაცემის შემდეგ, ბაშკირები, ყაზანის, ნოღაისა და ციმბირის ხანების უღელქვეშ აღმოჩნდნენ. მოსკოვის სამეფოსთან შეერთებამ (1552-57) ბოლო მოუღო ტომობრივ დაქსაქსულობას და ხელი შეუწყო ბაშკირების ეროვნების შემჭიდროვებას. ძველად ბაშკირების ძირითადი საქმიანობა იყო მომთაბარე მესაქონლეობა. მისდევდნენ აგრეთვე ნადირობას, მეფუტკრეობას; ხელოსნობის დარგებიდან განვითარებული იყო ფეიქრობა, ქეჩის წარმოება, ფარდაგების ქსოვა, ნაქარგობა, ტყავის დამუშავება.

XVII-XIX საუკუნეებში ბაშკირები გადავიდნენ მიწათმოქმედებაზე და ბინადარ ცხოვრებას მოეკიდნენ. მათი საცხოვრებელი სხვადასხვაგვარია; აღმოსავლეთ ბაშკირეთში ძველად გავრცელებული იყო ქეჩის კარავი („თირმე"). ტანსაცმელს ცხვრის ტყავისას, შინამზადი და შემოტანილი ქსოვილებისას კერავდნენ.

სქოლიო
------

1. ↑  ВПН-2010. Perepis-2010.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-04. ციტირების თარიღი: 2015-03-16.
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-14. ციტირების თარიღი: 2020-09-14.
3. ↑  Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-04-30. ციტირების თარიღი: 2016-11-05.
4. 1 2 3 4   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 249.
**udev** — მოწყობილობების მმართავი, ლინუქსის ბირთვის 2.6 სერიისთვის, ადრე ამ ფუნქციას devfs-ი ასრულებდა.

იგი მმართვავს მოწყობილობებს რომლებიც /dev საქაღალდეში არიან დამონტაჯებულნი.

udev-ი მომხმარებლის რეჟიმში მოქმედებს, hotplug-ი კი ბირთვის რეჟიმში.

udev-ის მახასიათებლები
----------------------

ლინუქსის მოწყობილობების სამართავ ჩვეულებრივ სისტემასთან განსხვავებით (რომელიც სტატიკურ კვანძებს იყენებს), udev-ი დინამიკურად ქმნის კვანძებს მოწყობილობებისთვის რომლებიც რეალურად არიან შეერთებული კომპიუტერში .

ავტორები
--------

udev-ი არის დაწერილი გრეგ კროჰან-ჰარტმანის მიერ, დან სტეკლოფის და კეი სიევერსის და სხვების დახმარებით.

usbmgr : udev-ის და hotplug-ის კონკურენტი
-----------------------------------------

usbmgr-ს (USB manager) შეუძლია udev-ის და hotplug-ის შენაცვლა USB მოწყობილობების სამართავად.

**ყურადღება** : usbmgr-ით CD-ROM-ის დამონტაჟება რთულია!

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) udev home at kernel.org დაარქივებული 2007-12-03 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) Kay Sievers on the recent state of udev დაარქივებული 2008-05-08 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) A simple introduction to writing rules for udev
* (ინგლისური) udev – A Userspace Implementation of devfs by Greg Kroah-Hartman
* (ინგლისური) PySDM (Storage Device Manager and udev rule writer)
* (ინგლისური) Discussion of udev rules
* (ინგლისური) The Gentoo udev Guide
**აბანოს კომპლექსი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ქუთაისის მუნიციპალიტეტში. აბანოს კომპლექსის ქუთაისის ნაქალაქარის აკროპოლისში შემავალი ნაგებობაა, რომელიც მე-5-6 სს. თარიღდება. აბანოს კომპლექსი მოიცავს საკუთრივ აბანოს, წყლის აუზს- რეზერვუარს, შეშის საწყობს და გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილ სასტუმროს. აბანო თავიდან ანფილადური ტიპის ნაგებობა ყოფილა, რომელიც მე-6 საუკუნეში სამჯერ გადაუკეთებიათ. აბანო დასავლეთ-აღმოსავლეთის ხაზზეა დამხრობილი.თავდაპირველი სიგრძე 12.4 მ, სიგანე კი - 6,7 მ-ია. განახლების შემდეგ კომპლექსის ფართობი 1000 კვმ-მდე გაიზარდა. აბანო ქვითკირითაა ნაგები და კირქვის კვადრებით შეპერანგებული. კედლების სიგანე 0.51-0.65 მ შორის მერყეობს. სიმაღლეში 1.3 მ-დეა შემორჩენილი. ნაგებობა თავდაპირველად 7 განყოფილებისგან შედგებოდა: გასათბობი განყოფილება (ჰიპოკაუსტი), სამხრეთის მკლავის აბაზანა, ჩრდილოეთის მკლავის აბაზანა, საქვაბე, ცხელი აბანო (კალდარიუმი), თბილი აბანო (ტეპიდარიუმი), ცივი აუზი. განახლების შემდეგ დაემატა კიდევ ერთი ცივი აუზი, გასახდელი (აპოდიტერიუმი) და ნახევარწრიული აბაზანა. აბანოდან ნახმარი წყალი საკანალიზაციო ღვარსადენი არხებით გაედინებოდა. აბანოს გასახდელთან იყო დაკავშირებული გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილი სასტუმრო განყოფილება, რომელიც ორსართულიანი უნდა ყოფილიყო. აბანოდან ჩრდილო-დასავლეთით 20 მეტრში აგებულია წყლის აუზი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბანოს კომპლექსი
**ბალებიანის ეკლესია და სამაროვანი** — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობდა დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟინვალიდან ჩრდილო-დასავლეთით, 0,7 კილომეტრზე, მდინარეების მთიულეთის არაგვისა და ფშავის არაგვის შესართავთან, ადგილ ბალებიანში. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1979-1984 წლებში ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა სამაროვანი, 1983-1984 წლებში - ეკლესია.

ეკლესია განეკუთვნებოდა XII-XIII საუკუნეებს. ნაგები იყო ნატეხი ქვითა და დუღაბით. თითქმის მთლიანად იყო დანგრეული. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს არ აღემატებოდა. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი ორი საფეხურით იყო შემაღლებული. აფსიდში ორი სწორკუთხა ნიში იყო მოწყობილი. ეკლესიის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს მაღლი საფეხური გასდევდა. ეკლესია გადახურული იყო ფიქლით.

ეკლესიის ირგვლივ გათხარეს 29 ქრისტიანული სამარხი, 27 ქვის სამარხი, 1 ორმოსამარხი, 1 ამოშენებულკედლებიანი სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა განვითარებული შუა საუკუნეების მოჭიქული და მოუჭიქავი ჯამების ფრაგმენტები. ეკლესიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, გათხრილია IV-VII საუკუნეების სამაროვანი. აქ დადასტურდა ორი ტიპის სამარხი: ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ბანურსახურავიანი ქვისსამარხები. სამარხეული ინვენტარის ნაწილი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ნაწილი - აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *ბუჩუკური ა. წიკლაური ივ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 294-295.
**ბაგრატ ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. 1776, თბილისი, ქართლ-კახეთის სამეფო — გ. 1841, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია) — ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფის გიორგი XII-ის ძე.

ბიოგრაფია
---------

1803 წელს ოჯახით გაასახლეს პეტერბურგში, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა.

შემოქმედება
-----------

დაწერილი აქვს ისტორიული თხზულებები: „ახალი მოთხრობა", „რუსეთ-სპარსეთის ომი...". პირველი წარმოადგენს ბაგრატ ბატონიშვილის ძმის დავით ბატონიშვილის თხზულების გაგრძელებას. ავტორი ქრონოლოგიური თანამიმდევრობით გადმოსცემს საქართველოს ისტორიულ მოვლენებს XVIII საუკუნის შუა წლებიდან XIX საუკუნის 40-იან წლებამდე. თხზულება გამსჭვალულია უკმაყოფილებით რუსეთის მთავრობის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების გამო. ბაგრატ ბატონიშვილს ეკუთვნის აგრეთვე ვეტერინარული და ეკონომიკური ხასიათის შრომები. მისი ვეტერინარიის შრომებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია „სამკურნალო ცხენთა და სხვათა პირუტყვთა", რომლებიც გამოიცა 1818 წელს პეტერბურგში და წარმოადგენს პირველ ქართულ წიგნს ვეტერინარიაში. 1807 წელს მანვე შეადგინა ცხენის დაავადებათა სამკურნალო წიგნი, რომელიც ფაქტობრივად ვეტერინარიის რეცეპტურაა.

ოჯახი
-----

დაქორწინებული იყო ფშავ-ხევსურეთის მოურავის დურმიშხან ჩოლოყაშვილის ქალიშვილზე — ქეთევან ჩოლოყაშვილზე (1781-1831). 1805 წლის 30 აგვისტოს დაჯილდოვდა წმინდა ეკატერინეს მეორე ხარისხის ორდენით. გარდაიცვალა სანკტ-პეტერბურგში ხოლერისაგან, დაკრძალულია სმოლენსკის სასაფლაოზე. ბაგრატ და ქეთევან (ეკატერინე) მრავალი შვილიდან მხოლოდ სამმა მიაღწია სრულწლოვნებას:

* სპირიდონ ბატონიშვილი (დაიბადა 1800).
* ბარბარე ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1804–1870), დაქორწინდა დიმიტრი ორბელიანზე.
* დარია ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1808–1809).
* პეტრე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1811–1812).
* გიორგი ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1812–1816).
* ელისაბედ ბაგრატიონ-გრუზინსკაია (1813–1815).
* ნიკოლოზ ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1816–1833).
* კონსტანტინე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (დაიბადა 1817).
* დავით ბაგრატიონ-გრუზინსკი (30 აპრილი, 1819 – 24 სექტემბერი, 1888).
* ალექსანდრე ბაგრატიონ-გრუზინსკი (1820–1865).

ლიტერატურა
----------

* *ხანთაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 130.
* *ხანთაძე შ. კაპანაძე კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 318.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაგრატ ბატონიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Кавалерные дамы меншего креста: Список кавалерам российских имп. и царских орденов, Санкт-Петербург, 1830
"მამაო ჩვენო", ბასკური ენა. Gure aita zerukoa, agertu santu zeure izena! Etorrarazi zeure erregetza, betearazi Lurrean zeure nahia, zeruan betetzen den bezala. Emaguzu gaur egun honetako ogia eta barkatu gure erruen zorra, guk ere geure zordunei barkatu diegunez gero. Ez utzi gu tentaldian erortzen eta gorde gaitzazu gaiztoarengandik
Basque Country in Spain and FranceBasque Country in Spain and France
ბასკურის კილოები
**ბასკური ენა**, **ეუსკარული ენა** (ბასკ. euskara [eus̺ˈkaɾa]) — ბასკების ენა, იზოლირებული ენაა. მისი გავრცელების არეალია ესპანეთისა და საფრანგეთის პროვინციები, რომლებიც ესაზღვრებიან ბისკაის ყურეს. მოიცავს აგრეთვე პირენეის მთების დასავლეთ ნაწილს.

ბასკური ერთადერთი შემორჩენილი ენაა, რომელზეც ლაპარაკობდა სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის მოსახლეობა ამ რეგიონის რომანიზაციამდე. ფიქრობენ, რომ ამ რეგიონში რომის ადმინისტრაციის არამყარმა მმართველობამ გადაარჩინა ბასკური დიალექტები ლათინურის ძალმომრეობისაგან. შუა საუკუნეებში, ბასკური, როგორც მეტწილად გლეხობის ენა, ვერ უწევდა კონკურენციას ლათინურს და მის მემკვიდრე სამწერლობო ენებს. X საუკუნიდან ბასკურმა ნელ-ნელა დაკარგა ძალა კასტილიურ ესპანურთან ჭიდილში. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთში (ამჟამინდელი საფრანგეთი) ბასკურად მოლაპარაკე რეგიონი პრაქტიკულად ისეთივეა, როგორც XVI საუკუნეში იყო. უკანასკნელი ორი საუკუნის განმავლობაში, ბასკურ ენას უწევს ბრძოლა გადარჩენისათვის არა მარტო ინდუსტრიულ ქალაქებსა და ბასკეთის საზღვრებთან, არამედ მის შუაგულშიც.

ენები და დიალექტები
-------------------

* აკვიტანური ენა (აკვ.)

ბასკური ენის დიალექტებია:

1. ბისკაიური დიალექტი (ბისკ.)
2. გიპუსკოური დიალექტი (გიპუსკ.)
3. ზემონავარული (სამხრეთული) დიალექტი (ზემ. ნავ. სამხ.)
4. ზემონავარული (ჩრდილოური) დიალექტი (ზემ. ნავ. ჩრდ.)
5. ლაბურდული დიალექტი (ლაბ.)
6. სულეტური დიალექტი (სულ.)
7. ქვემონავარული (აღმოსავლური) დიალექტი (ქვ. ნავ. აღმ.)
8. ქვემონავარული (დასავლური) დიალექტი (ქვ. ნავ. დას.)

ლიტერატურა
----------

* მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები", თსუ, 2007

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბასკური ენა, ისტორია, წარმომავლობა

სქოლიო
------

1. ↑  Before Babel — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24031386'></a>
**ბატა** (ესპ. Bata) — ქალაქი ეკვატორული გვინეის კონტინენტურ ნაწილში. ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე მდებარე საზღვაო პორტი. ლიტორალის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქ ბატაში მდებარეობს იმავე დასახელების საერთაშორისო აეროპორტი. აქ ასევე მდებარეობს ეკვატორული გვინეის ეროვნული უნივერსიტეტის ერთ-ერთი კამპუსი.

ისტორია
-------

1968 წლის ანტი-ესპანური უწესრიგობების და მძიმე ეკონომიკური კრიზისის გამო, რომელიც ქალაქმა გადაიტანა 1970-იან წლებში და 1980-იანი წლების დასაწყისში, ქალაქში შემცირდა ევროპელი მოსახლეობა. ქვეყანაში 1980-იანი წლების ბოლოს და 1990-იან წლებში დაწყებულმა ნავთობის ბუმმა ბიძგი მისცა ქალაქის განვითარებას.

კლიმატი
-------

ქალაქ ბატას, როგორც ეკვატორული გვინეის დასახლებული პუნქტების დიდ უმრავლესობას, აქვს ტროპიკული მუსონური კლიმატი. ნალექების საშუალო თვიური რაოდენობა შეადგენს 1800 მმ-ს. ყველაზე უფრო გრილი და მშრალი თვეა თებერვალი, ხოლო ყველაზე ცხელი თვეა აგვისტო. მშრალი სეზონი გრძელდება დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით, ხოლო წვიმიანი აპრილიდან ნოემბრის ჩათვლით.

მოსახლეობა
----------

მოსახლეობის რაოდენობით ქალაქი ბატა ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია, 2015 წლის აღწერის წინასწარი მონაცემებით მისი მოსახლეობა შეადგენს 312 000 ადამიანს.

ეკონომიკა
---------

ქალაქი ბატა რეგიონში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ღრმა პორტია. მიუხედავად ამისა, ქალაქს არ აქვს ბუნებრივი ნავსაყუდელი საზღვაო გემების და ტვირთების გადამუშავების გასაადვილებლად. ექსპორტის მთავარი დარგებია მერქანი და ყავა. ქა;აქის საერთაშორისო აეროპორტი ახორციელებს რეისებს რამდენიმე ქალაქში, ეკვატორული გვინეის დედაქალაქ მალაბოს და გაბონის დედაქალაქ ლიბრევილის ჩათვლით. ბატაში, როგორც მალაბოში, მდებარეობენ ერთ-ერთი საუკეთესო ოტელები, ოტელ Panafrica-ს ჩათვლით, რომელსაც აქვს ხედი პლაჟისკენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Bata"** ვიკისაწყობში.
* ბატა ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* Clima en Bata
* Imágenes de la ciudad
* Información y direcciones útiles de Bata
* Postales antiguas de Bata
* Bata en www.geonames.org

სქოლიო
------

1. ↑  2015 წლის მოსახლეობის აღწერის წინასწარი მონაცემები (citypopulation. 2015 წელი)
2. ↑  Encyclopædia Britannica, Retrieved on June 18, 2008
3. ↑   (1977) რედ. Uwechue, Raph: *Africa year book and who's who*.  Africa Journal Ltd.. ISBN 0-903274-05-1.
**აბრსკილის მღვიმე** (აფხ. Абрскьыл иҳаԥы) — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მოქვის აუზში, კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში. წარმნოქმნილია ნეოგენური ასაკის კირქვებში. მღვიმის შესასვლელი დაშორებულია სოფელი ოტაფს 1,5 კმ, ზღვის დონიდან 260 მ.

მღვიმიდან გამოედინება მდინარე აჩყითიზიგო, რომელიც ერთვის მდინარე ოტაფს, მდ. მოქვის მარჯვენა შენაკადს. აბრსკილის მღვიმე 2 კმ სიგრძის მიწისქვეშა ხეობაა. აქ მრავალი მეანდრი და რამდენიმე ვრცელი დარბაზია (სიმაღლე 40 მ-მდე). დარბაზებში სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, სვეტები, ფარდები და კირქვული ნაღვენთების მრავალი სხვა ფორმაა. სილამაზით ცნობილია „ფარდებიანი დარბაზი", „მეანდრის დარბაზი", „აბრსკილის დარბაზი", სადაც გადმოცემით ვეება სტალაქტიტზე ლეგენდარული აბრსკილი იყო მიჯაჭვული. გვირაბის სიღრმეში მრავალი განშტოებაა. გვირაბისა და ამ განშტოებათა საერთო სიგრძე 3 კმ-მდეა. ზოგ დარბაზში დალექილია თიხის შრეები, შესასვლელიდან 360 მ მანძილზე იპოვეს მღვიმის დათვის ძვლები, მ. შ. თავის ქალა.

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი ლ.*, დასავლეთ საქართველოს კარსტული ზოლის გეოგრაფიული და სპელეოლოგიური დახასიათების ცდა, «საქართველოს მღვიმეები და გამოქვაბულები», 1963, ტ.1;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 34.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 14.
**UTC+08:30** — სასაათო სარტყელი, რომელიც მთელი წლის განმავლობაში გამოიყენება ჩრდილოეთ კორეაში 2015 წლის 15 აგვისტოდან.

მთელი წლის განმავლობაში
-----------------------

* ჩრდილოეთ კორეის დროშაჩრდილოეთი კორეა (PYT — ფხენიანის სტანდარტული დრო)

ისტორია
-------

2015 წლის 15 აგვისტოს ჩრდილოეთ კორეამ ქვეყნის იაპონიისგან განთავისუფლების 70-ე წლისთავზე დაიბრუნა «ფხენიანის დრო». 1910 წელს კორეის ანექსიის შემდეგ იაპონელებმა აქ შემოიღეს «ტოკიოს დრო» და მას შემდეგ კორეის ნახევარკუნძული მთელ იაპონიასთან ერთად იმყოფებოდა ერთ სასაათო სარტყელში. ჩრდილოეთ კორეამ გადაწყვიტა დაებრუნებინა დრო, რომელიც იყო კორეაში იაპონელების მოსვლამდე ნახევარი საათის სხვაობით.

UTC+08:30-ის დაახლოებით შესაბამისი დრო გამოიყენებოდა ბლაგოვეშჩენსკში რუსეთში სასაათო სარტყელის სისტემის შემოღებამდე.

1912 წლიდან 1949 წლამდე ეს სასაათო სარტყელი, სახელად «ჩანბაის სასაათო სარტყელი» (ჩინ. 長白時區), ასევე გამოიყენებოდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. 1954 წლიდან 1964 წლის ჩათვლით სტანდარტული დროის სახით გამოიყენებოდა სამხრეთ კორეის ტერიტორიაზე, მაგრამ 1964 წელს უკან გადაიწია, რათა ის დამთხვეულიყო კორეის ნახევარკუნძულის სამხრეთში განლაგებულ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების დროს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქები UTC+08:30-ის დროის სარტყელში

სქოლიო
------

1. ↑  ჩრდილოეთ კორეამ გადაწყვიტა ახალ ფხენიანის სტანდარტული დროზე გადასვლა
2. ↑  მედია: კორეის სამხრეთის და ჩრდილოეთის მხარეების მონაწილეთა მოლაპარაკებების დრო ერთმანეთს არ ემთხვევა

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სასაათო სარტყლები მსოფლიო კოორდინირებული დროის მიხედვით (UTC) |
| --- |
|  |
| 
−12 · −11 · −10 · −9:30 · −9 · −8 · −7 · −6 · −5 · −4:30 · −4 · −3:30 · −3 · −2:30 · −2 · −1 · *−0:44* · *−0:25* · ±0 · *+0:20* · *+0:30* · +1 · +2 · +3 · +3:30 · +4 · +4:30 · *+4:51* · +5 · +5:30 · *+5:40* · +5:45 · +6 · +6:30 · +7 · *+7:20* · *+7:30* · +8 · *+8:30* · +8:45 · +9 · +9:30 · +10 · +10:30 · +11 · +11:30 · +12 · +12:45 · +13 · +13:45 · +14 |

 |
**აბოტაბადი** (ურდუ, ჰინდკო. ایبٹ آباد) — ქალაქი ხაიბერ-პახტუნხვას პროვინციის ჰაზარის რეგიონში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ პაკისტანში. მდებარეობს ორაშის ველზე, დედაქალაქ ისლამაბადიდან 110 კმ-ით და ქ. რავალპინდიდან 130-ით ჩრდილოეთით, ქალაქ ფეშავარიდან 150 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1,260 მ. სიმაღლეზე. იგი აბოტაბადის რაიონის დედაქალაქია. ქალაქის აღმოსავლეთით მდებარეობს პაკისტანის ავტონომიური ერთეული — აზად ქაშმირი (ლიტ. „თავისუფალი ქაშმირი"). მთელს პაკისტანში აბოტაბადი კარგადაა ცნობილი მისი სასიამოვნო კლიმატის, მაღალი დონის საგანმანათლებლო ინსტიტუტებისა და სამხედრო დაწესებულებების გამო. ქალაქში შემონახულია პოპულარული სამთო სადგური (hill station), რომელიც ყოველ წელს ათასობით ტურისტს იზიდავს.

ენა
---

1998 წლის აღწერის მიხედვით, აბოტაბადის რაიონის მკვიდრი 881,000 ადამიანიდან, ჰინდკო-ზე ლაპარაკობდა 45.26%, პუშტუ-ზე 44.74% ხოლო ურდუ-ზე 9.05%. მოსახლეობის უმრავლესობას ურდუ ესმის და გამართულად საუბრობენ, როგორც ოფიციალურ ენას, ურდუს ისინი ძირითადად ვაჭრობისას, საქმიან შეხვედრებზე და ფორმალურ საქმიანობაში იყენებენ. ინგლისური ფართოდ გამოიყენება ბიზნესსა და განათლებაში.

კლიმატი
-------


| **წლიური ამინდი — აბოტაბადი, პაკისტანი** |
| --- |
| თვე | იან | თებ | მარ | აპრ | მაი | ივნ | ივლ | აგვ | სექ | ოქტ | ნოე | დეკ 
 
  |
| საშუალო მაღალი °F | 54 | 57 | 64 | 73 | 82 | 91 | 86 | 82 | 82 | 77 | 68 | 59 
  |
| საშუალო დღიური °F |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| საშუალო დაბალი °F | 36 | 39 | 46 | 54 | 61 | 68 | 68 | 64 | 63 | 55 | 46 | 39 
 
  |
| ნალექი დუიმი | 2.9 | 4.1 | 4.8 | 4.1 | 2.9 | 3 | 9.7 | 9.6 | 3.8 | 2 | 1.2 | 1.9 
  |
| საშუალო მაღალი °C | 12 | 14 | 18 | 23 | 28 | 33 | 30 | 28 | 28 | 25 | 20 | 15 
  |
| საშუალო დღიური °C |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| საშუალო დაბალი °C | 2 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 | 20 | 18 | 17 | 13 | 8 | 4 
 
  |
| ნალექი მმ | 73 | 103 | 123 | 104 | 73 | 77 | 247 | 244 | 96 | 51 | 31 | 47 |
| *წყარო: Weatherbase აგვისტო 2010* |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 
ვიკიწყაროში**?** არის ტექსტი 1911 *Encyclopædia Britannica*-ს სტატიებიდან თემაზე:
***აბოტაბადი***

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აბოტაბადი***

* ოფიციალური საიტი
* Abbottabad, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

სქოლიო
------

1. ↑  People Of District Abbottabad – Language. Replay.web.archive.org (21 February 2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 თებერვალი 2008. ციტირების თარიღი: 28 January 2012.
2. ↑  Weatherbase: Historical Weather for Abbottabad, Pakistan. Weatherbase (2009).
**ად-დეციმიუმის ბრძოლა** — ბიზანტია-ვანდალების ომის ერთ-ერთი გადამწყვეტი ბრძოლა. გაიმართა 533 წლის 13 სექტემბერს ვანდალების დედაქალაქ კართაგენიდან 16 კილომეტრში ად-დეციმიუმთან. ბრძოლა დასრულდა ბიზანტიელების გამარჯვებით.

ბიზანტიის ჯარს ხელმძღვანელობდა ველისარიუსი, ხოლო ვანდალების ჯარს მეფე გელიმერი. ადგილობრივი ეპისკოპოსისა და ძველი რომაელი დიდებულების მხარდაჭერით ველისარიუსი კართაგენისკენ გაემართა. ვანდალებმა დაიწყეს ჯარის შეგროვება. მათ ვერ მიიმხრეს ჰუნები, რომელთაც დიდძალი საჩუქრები შესთავაზეს. ქალაქის მდიდარი საზოგადოება და ჩრდილოაფრიკელი ვაჭრები ასევე ბიზანტიის მხარეს აღმოჩნდნენ. ვანდალთა მეფის ვარაუდით მას კავალერიისაგან შემდგარი ძირითადი რაზმით ზურგიდან უნდა შეეტია მტრისთვის, მის ძმას ამატას - წინიდან (კართაგენიდან), ხოლო მისი ძმისშვილი გიბამუნდი 2 000 ჯარისკაცით შეტევაზე სამხრეთიდან უნდა გადასულიყო. ამ გზით უნდოდათ ბიზანტიელების განდევნა ზღვიკან და მათი ალყაში მოქცევა. ვანდალების მეთაურებს შორის ნაკლებმა კოორდინაციამ მათი დამარცხება გამოიწვია. ვანდალები შეეცადნენ პარტიზანულ ბრძოლაზე გადართულიყვნენ, მაგრამ მათ წინააღმდეგობას ბოლო მოეღო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Battle of Ad Decimum animated battle map დაარქივებული 2014-09-29 საიტზე Wayback Machine.
ჩვეულებრივი აგურის წყობა
**აგურის წყობა** — გარკვეული წესით განლაგებული და ერთმანეთთან შეკავშირებული (ძირითადად დუღაბით) აგურების ერთობლიობა. 

წყობის ფიზიკურ-მექანიკურ თვისებებს განაპირობებს მასალის თავისებურებები, წყობის სახეობა და შესრულების ხარისხი. ქვის სახეობათა მიხედვით განასხვავებენ ხელოვნური და ბუნებრივი ქვის წყობას. პირველს განეკუთვნება აგურის, კერამიკისა და ბეტონის ბლოკების წყობა, მეორეს — სწორი (თლილი) ან არასწორი (ქვაყორე) ფორმის ბუნებრივი ქვის წყობა. ეს უკანასკნელი ორგვარია: ყორე წყობა და ყორებეტონის წყობა. კონსტრუქციის მიხედვით წყობა შეიძლება იყოს მთლიანი, ღრუ ან შერეული. ღრუ წყობა შედგება რამდენიმე შრისაგან, რომელთა შორის დატოვებულ სივრცეს ჩვეულებრივ თბოსაიზოლაციო ,ასალით ავსებენ. შერეული წყობა მთლიანია, იგი შეიცავს სხვადასხვა მასალის რამდენიმე შრეს. სწორი ფორმის ქვის წყობა ქვის ზომის მიხედვით შეიძლება იყოს წვრილქვიანი, მცირებლოკიანი ან მსხვილბლოკიანი.

წყობაში დუღაბი აკავშირებს აგურებს, თანაბრად ანაწილებს მათ შორის წნევას და ზრდის წყობის სიმტკიცეს და მონოლითობას. წყობის სიმტკიცის გასადიდებლად შეიძლება მისი დაარმატურება ლითონის ღეროებით (არმირებული წყობა). ძველად ფართოდ იყო გავრცელებული უდუღაბო, ე. წ. მშრალი წყობა. წყობის სიმტკიცისა და მონოლითობისათვის აგურს გარკვეული წესით ფენა-ფენა განალაგებენ და ერთმანეთს გადააბამენ (ნაკერების გადაბმა). ნაკერის სისქე საშუალოდ 10-12 მმ. გადაბმის სისტემებია — ორრიგა (ჯაჭვური) და მრავალრიგა. საქართველოში იყენებენ ე. წ. კახურ წყობას (თევზისებური წყობა), მერცხლისკუდა გადაბმას და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *გ. ნინუა*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 76.
* „მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი საშენი მასალების, არქიტექტურისა და მშენებლობის დარგში", რედკოლეგია: მ. ნიკოლაიშვილი, გ. მეფარიშვილი, (საქართველოს რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა კომიტეტი), თბ. 1995, გვ. 2
**Ö3 Austria Top 40** — ავსტრიის სინგლების ოფიციალური ჰიტ-აღლუმი. ჩარტის გამოქვეყნება ხდება ყოველკვირეულად რადიოგადაცემა Hitradio Ö3-ის ეთერში. სინგლებთან ერთად გადაცემაში წარმოდგენილია რინგტონების ჰიტ-აღლუმი და ინტერნეტის საშუალებით მუსიკალური გაყიდვები. პირველი ჰიტ-აღლუმი რადიოეთერში გამოჩნდა 1968 წლის 26 ნოემბერს სახელწოდებით *Disc Parade*. 1968 წლიდან 2007 წლის ჩათვლით ჰიტ-აღლუმის სახელწოდებები იყო *Disc Parade*, *Die Großen 10 von Ö3*, *Pop Shop*, *Hit wähl mit*, *Die Großen 10*, *Ö3 Top-30* და *Ö3 Austria Top 40* (2007 წლიდან დღემდე).

ჰიტ-აღლუმის ონლაინ-ვერსია austriancharts.at-ის საიტზე მოიცავს **75 ადგილს**, მიუხედავად ამისა ოფიციალურ დასახელებად რჩება *Ö3 Austria Top 40*.

პირველი სინგლი, რომელმაც ჩარტში პირველი ადგილი დაიკავა, იყო კლიფ რიჩარდის სიმღერა «Das ist die Frage aller Fragen». ჩარტის მონაცემებით ყველაზე უფრო წარმატებული სინგლია ელტონ ჯონის «Candle in the Wind 1997».

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official Austrian singles chart
* Ö3 Austria Top 75დაარქივებული 2012-07-17 საიტზე Wayback Machine.
* ჩარტების არქივი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბანოსხევის ნამოსახლარი და სამაროვანი**. |

**აბანოსხევის მეორე ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოსხევთან. მდინარე აბანოსხევის მარჯვენა ნაპირზე. ბულაჩაურის წყალსადენის ნაკრძალის ტერიტორიაზე. დაზიანდა წყალსადენის მილების გაყვანის დროს. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის შუა საუკუნეებით. 1982 წელს გათხრები ჩაატარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ქვედა დონეზე გამოვლინდა საშუალო ზომის სამეურნეო ორმოები. ორმოებში და ფენაში აღმოჩნდა დერგების, ქილების, ხუფების, ქოთნების, ქვაბ-ქოთნების, კოჭბების, გადასატანი კერის და პირგადაშლილი ტაფისებრი ჭურჭლების ნატეხები, რომლებიც სამეურნეო, სამზარეულო და საკულტო დანიშნებულებისაა. გვხვდება ქვისა და ძვლის იარაღები. მომდევნო ფენაში აღმოჩნდა სამეურნეო ორმო, ნახშირიანი ფენა, ალიზის ნაშთები, ხელსაფქვავი, თიხის ჭურჭლისა და კრამიტის ნატეხები, რომლებიც მიეკუთვნება ნამოსახლარს. ამავე დონეზეა გათხრილი სამი ორმოსამარხი, სადაც დაკრძალული იყო თითო მიცვალებული.ერთ სამარხში აღმოჩნდა გატეხილი თიხის ხელადა. ზედა ფენაში, რომელიც ძლიერ არის დაზიანებული, გამოვლინდა სამეურნეო ხარო,უინვენტარო ორმოსამარხი, ადრინდელი და განვითარებული შუა საუკუნეებისათვის დამახასიათებელი სხვადასხვა დანიშნულების თიხის ჭურჭლის ნატეხები. არქეოლოგიური მასალა ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *ჩიქოვანი გ. ლომიძე ც.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 197.
**Productores de Música de España (PROMUSICAE)** (მუსიკალური წარმოება ესპანეთში) — არაკომერციული ორგანიზაცია ესპანეთში, რომელშიც გაერთიანებულია საერთაშორისო ორგანიზაცია IFPI-ის ესპანური წევრები. PROMUSICAE ესპანეთის ხმისჩამწერი ინდუსტრიის ინტერესების გამომხატველი ორგანიზაციაას.

2003 წლის 30 აპრილს Carlos Grande-ს ნაცვლად ორგანიზაციის პრეზიდენტი გახდა Antonio Guisasola.

ჩარტები
-------

ჩარტები გათვალისწინებულია კვირაში ერთხელ კვირა დღეს. ისინი გათვალისწინებულია ესპანეთში ერთი კვირის ვადაში მუსიკის საცალო გაყიდვაზე წინა შაბათიდან პარასკევამდე.

Promusicae წარმოადგენს შემდეგ ჩარტებს:

* Top 50 songs
* Top 100 albums chart
* Top 20 compilations chart
* Top 20 DVD Chart
* Airplay Chart

სერთიფიკაცია
------------

| ფორმატი | ოქროს სტატუსი | პლატინის სტატუსი |
| --- | --- | --- |
| მუსიკალური ალბომი | 30 000 | 60 000 |
| სინგლი | 20 000 | 40 000 |
| მუსიკალური DVD | 10 000 | 25 000 |
| რინგტონი | 10 000 | 20 000 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Elportaldemusica (ოფიციალური საიტი)
**Tenmon** (იაპ. 天門) — იაპონელი ანიმე-კომპოზიტორი. დაიბადა ტოკიოში 1971 წელს. ნამდვილი სახელი - **აცუში შირაკავა** (იაპ.白川 篤史)

ვიდეო–თამაშების გამომშვებ კომპანია Minori-ში მუშაობისას მან გაიცნო მაკოტო შინკაი და ამ დრომდე არის მისი ფილმების უცვლელი კომპოზიტორი. მისი დებუტი შედგა შინკაის პირველივე მოკლემეტრაჟიან ფილმში, „ის და მისი კატა" და მუსიკამ ფილმებისათვის შორეული ვარსკვლავის ხმები და The Place Promised in Our Early Days კი ის ანიმე–კომპოზიტორთა შორის ერთ–ერთი ყველაზე პოპულარული გახადა.

ნამუშევრები
-----------

ტენმონმა შექმნდა საუნდტრეკები:

* *She and Her Cat* (1999)
* *Voices of a Distant Star* (2001)
* *Mizu no Kakera* (2001)
* *Tenshi no Kakera* (2003)
* *Haru no Ashioto* (2004)
* *The Place Promised in Our Early Days* (2004)
* *Ef - a fairy tale of the two* (2006)
* *5 Centimeters per Second* (2007)
* *Ef - a tale of memories* (2007)
* *Ef - a tale of melodies* (2008)
* *Eden\* They Were Only Two, On The Planet* (2009)
* *Children Who Chase Lost Voices* (2011)
* *Tsurezure Children* (2017)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *(იაპონური)* Tenmon's official website
UTC-12:00 მსოფლიოს სასაათე სარტყელის რუკაზე:   
 **ცისფერი** — UTC-12:00-ის ზონა მთელი წლის განმავლობაში
**UTC-12:00** — სასაათო სარტყელი, რომელიც გამოიყენება ნავიგაციაში და 180° და 172°30′ დასავლეთ გრძედს შორის არსებულ სივრცეში. მოცემულ სასაათო სარტყელში არ არსებობს რაიმე დასახლებული ტერიტორიები, მას იყენებენ მხოლოდ გემები. ამ სარტყელში ასევე მდებარეობს აშშ-ის კუთვნილი დაუსახლებელი კუნძულები — ბეიკერი და ჰოულენდი. ეს სასაათო სარტყელი — უკანასკნელია, რომელშიც იწყება ახალი დღე-ღამე (მაგალითად: როდესაც ამ სარტყელში შაბათის 23:00 საათია, UTC+14:00-ის სარტყელში უკვე ორშაბათის 01:00 საათია).

* აშშ-ის დროშააშშ კუნძული ბეიკერი
* აშშ-ის დროშააშშ კუნძული ჰოულენდი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქები UTC-12:00 დროის სარტყელში

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სასაათო სარტყლები მსოფლიო კოორდინირებული დროის მიხედვით (UTC) |
| --- |
|  |
| 
−12 · −11 · −10 · −9:30 · −9 · −8 · −7 · −6 · −5 · −4:30 · −4 · −3:30 · −3 · −2:30 · −2 · −1 · *−0:44* · *−0:25* · ±0 · *+0:20* · *+0:30* · +1 · +2 · +3 · +3:30 · +4 · +4:30 · *+4:51* · +5 · +5:30 · *+5:40* · +5:45 · +6 · +6:30 · +7 · *+7:20* · *+7:30* · +8 · *+8:30* · +8:45 · +9 · +9:30 · +10 · +10:30 · +11 · +11:30 · +12 · +12:45 · +13 · +13:45 · +14 |

 |
**Times Higher Education (THE)** (წარსულში **The Times Higher Education Supplement (The Thes)**) ― ბრიტანული ჟურნალი რომელშიც უმაღლეს განათლებასთან დაკავშირებული ახალი ამბები და სტატიები იბეჭდება.

ისტორია
-------

პირველი ნომერი 1971 წლის 15 ოქტომბერს გამოვიდა და 2008 წლამდე *The Times Higher Education Supplement (The Thes)* ეწოდებოდა, ყოველკვირეულად იბეჭდებოდა გაზეთის სახით. გაზეთი ჟურნალის საით 2008 წლს 10 იანვრიდან იბეჭდება. 2011 წელს Times Higher Education პროფესიონალ გამომცემელთა ასოციაციამ „წლის ყოველკვირეულ ბიზნეს ჟურნალად" და „წლის ბიზნეს მედია ბრენდად" დაასახელა.

უნივერსიტეტების რანჟირება
-------------------------

*Times Higher Education* ცნობილია ყოველწლიურად QS World University Rankings-ის გამოქვეყნებით. რეიტინგი პირველად 2004 წლის ნოემბერში გამოქვეყნდა. 2009 წელს ჟურნალმა Quacquarelli Symonds-თან თანამშრომლობა შეწყვიტა და Thomson Reuters-თან შეთანხმებას მოაწერა ხელი.

მსოფლიო უნივერსიტეტების რეიტინგის გარდა *Times Higher Education* სხვა რეიტინგებსაც აქვეყნებს:

| დაარსების წელი | რეიტინგი |
| --- | --- |
| 2013 | აზიის უნივერსიტეტების რეიტინგი |
| 2014 | მოწინავე ეკონომიკის უნივერსიტეტების რეიტინგი |
| 2019 | Impact Rankings |
| 2017 | იაპონიის უნივერსიტეტების რეიტინგი |
| 2016 | ლათინური ამერიკის უნივერსიტეტების რეიტინგი |
| 2011 | World Reputation Rankings |
| 2011 | მსოფლიო უნივერსიტეტების რეიტინგი |
| 2017 | WSJ/THE College Rankings |
| 2012 | ახალგაზრდა უნივერსიტეტების რეიტინგი |

სქოლიო
------

1. ↑  PPA Awards 2011.
2. ↑  Baty, Phil.  (30 October 2009) New data partner for World University Rankings. *Times Higher Education*. ციტირების თარიღი: 11 July 2012
3. ↑  THE World University Rankings en (2018-09-19). ციტირების თარიღი: 2021-06-03

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
**ადოლფ I** (გერმ. Adolf I.; გარდ. დაახ. 1082 წელს) — ჰერეზჰაინის ფოგტი 1056—1059 წლებში, ვერდენის ფოგტი 1059—1068 წლებში, დოიცის ფოგტი 1063—1065 წლებში, ბერგის ფოგტი 1068—1077 წლებშო, ბერგის გრაფი 1077—1082 წლებში, კელდახგაუს გრაფის, ადოლფ II-ის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

ისტორიაში მასზე ძალზედ მცირე რაოდენობის ცნობაა შემონახული. ადოლფი იყო კელდეხგაუს გრაფის, ადოლფ II-ის უმცროსი შვილი. ის მოიხსენიება, როგორც ჰერეზჰაინის, ვერდენის, დოიცისა და ბერგის ფოგტი. დაახლოებით 1077 წლიდან ის მოიხსენიება გრაფის ტიტულით.

ადოლფი გარდაიცვალა დაახლოებით 1082 წლეს, მისი მემკვიდრე გახდა ადოლფ II.

ქორწინება და შვილები
--------------------

ადოლფის ცოლის სახელი უცნობია. შვილი:

* **ადოლფ II** (გარდ. დაახ. 1090), ბერგისა და ჰეველის გრაფი დაახ. 1082 წლიდან.

ლიტერატურა
----------

* *Dossmann Ernst, Wiening Günter.*, Auf den Spuren der Grafen von der Mark. Wissenswertes über das Werden und Wachsen der ehemaligen Grafschaft Mark und über den Märkischen Kreis, Verlag Mönnig Iserlohn, 1983. — 288 p. ISBN 3922885144.
**აბაზგების აჯანყება** — აჯანყება აბაზგიაში ბიზანტიელების წინააღმდეგ, გაიმართა 550 წელს. 

აჯანყების უშუალო საბაბი გახდა ბიზანტიელთა მიერ აბაზგიაში მმართველობის ახალი წესების და ქვეყნის საბოლოო დამორჩილების ცდა. პროკოპი კესარიელის სიტყვით, 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამ ძალადობის გამო აუტანელ მდგომარეობაში ჩავარდნენ... და რომ არ გადაქცეულიყვნენ რომაელთა მონებად." |
|  |  |

აჯანყდნენ, კვლავ აირჩიეს საკუთარი მთავრები (დასავლეთ აბაზგიაში — სკეპარნა, აღმოსავლეთ აბაზგიაში — ოფსიტე) და ირანის შაჰს სთხოვეს დახმარება. ხოსრო ანუშირვანმა აჯანყებულებს ლაშქარი მიაშველა, მაგრამ ამ დახმარებას რეალური შედეგი არ მოჰყოლია. ბიზანტიის დამსჯელმა ლაშქარმა ალყა შემოართყა აბაზგებს, რომლებიც ტრაქეის მიუვალ ციხეში იყვნენ გამაგრებულები. თავგანწირული ბრძოლის შემდეგ აბაზგები იძულებული გახდნენ ციხე დაეთმოთ. მტერმა მოაოხრა დაპყრობილი მიწა-წყალი. აბაზგია უშუალოდ ბიზანტიას დაემორჩილა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 11.

* *ბოგვერაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 11.
* პროკოპი კესარიელი, „De bello Gothico", წგნ. გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. 2, თბ. 1965

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგრისის დიდი ომი |
| --- |
|  |
| პიროვნებები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ბიზანტიელები | 
* იუსტინიანე I
* დაგისთე
* ბესა
 |
|  |
| სპარსელები | 
* ხოსრო I
* მერმეროე
* ნახორაგონი
* ფაბრიზი
* ხორიანე
* ნაბედე
 |
|  |
| ლაზები | 
* გუბაზ II
* ფარსანსი
* აიეტი
* ფარტაზი
 |

 |
|  |
| მოვლენები | 
* ეგრისის აჯანყებები
* აბაზგების აჯანყება
* მისიმიელთა აჯანყება
* ეგრისის სახალხო კრება
 |
|  |
| ბრძოლები | 
* პეტრის ბრძოლები
* რიონის ბრძოლა
* მუხურისის ბრძოლა
* არქეოპოლისის ბრძოლა
* ტელეფისის ბრძოლა
* ფოთის ბრძოლა
* ძახარის ბრძოლა
 |

 |
**ბაჰრეინის სინაგოგა** — ერთადერთი სინაგოგა სპარსეთის ყურის არაბულ ქვეყნებში. მდებარეობს ბაჰრეინის ქალაქ მანამაში.

არაფრით გამორჩეული კრემისფერი შენობა, რომელიც ძნელია ადამიანმა აღიქვას, როგორც ებრაული სამლოცველო სახლი. ბაჰრეინის ებრაული თემი შედგება 35 კაცისაგან და მათ იუდაიზმის წესების მიხედვით უფლება ჰქონდათ აეგოთ საკუთარი სინაგოგა. ბაჰრეინი არის ერთადერთი არაბული ქვეყანა სპარსეთის ყურის აუზში, სადაც არსებობს ებრაული თემი და სინაგოგა. თემს აქვს ასევე მცირე ებრაული სასაფლაო.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის დასასრულს, ერაყის, ირანისა და ინდოეთის ებრაელები დასახლდნენ ბაჰრეინში და სამეფოს დედაქალაქში დააარსეს სინაგოგა. გაეროს გეგმის მიღების შემდეგ, რომელიც ითვალისწინებდა ბრიტანეთის სამანდატო ტერიტორიის, პალესტინის ორად გაყოფას ებრაულ და არაბულ ნაწილებად, გაიმართა სამდღიანი საპროტესტო აქციები. მესამე დღეს დაიწყო ამბოხება. ებრაული სახლები გაძარცვეს და ერთადერთი სინაგოგა არაბმა ამბოხებულებმა მიწასთან გაასწორეს. მიუხედავად იმისა, რომ დაძაბულობამ გამოიწვია ბაჰრეინის ებრაელთა ემიგრაცია დიდ ბრიტანეთსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მანამაში დარჩენილმა იუდეველებმა მოგვიანებით ახალი სინაგოგა ააშენეს.

უკანასკნელ პერიოდში სინაგოგა დანიშნულების მიხედვით არ მოქმედებდა და ებრაული საზოგადოების სურვილის მიხედვით სურდათ გამოეყენებინათ სხვა მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად ან საქველმოქმედო მიზნებისათვის, მაგრამ ხელისუფლებას ამის გაკეთება არ შეეძლო. სამეფოს მთავრობას სურდა, რომ ამ შენობაში სამომავლოდ კვლავ სინაგოგა ყოფილიყო.

2006 წელს სინაგოგის სახურავი ჩამოინგრა. ებრაული საზოგადოების არაოფიციალურმა ლიდერმა აბრაჰამ დავიდ ნონუმ საკუთარ თავზე აიღო სინაგოგის რესტავრაციის ფინანსური მხარე, მაგრამ ბაჰრეინის კრონ-პრინცმა შესთავაზა აეშენებინა ახალი სინაგოგა იმავე ადგილზე.

ამავე დროს მთავრობამ ებრაულ თემს გამოუყო მიწის ნაკვეთი, რომელზეც შესაძლებელი იყო 1948 წელს ხელახლა დანგრეული სინაგოგოს აშენება, რომელიც დღემდე არ აშენებულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Статья в бахрейнской газете «Al-Wasat» рассказывает о синагоге и публикует фотографии нового здания.(არაბული ენა)

სქოლიო
------

1. ↑  «الوسط» تزور كنيساً يهودياً بحرينياً… هو الوحيد في الخليج, الوسط
2. 1 2 3  Scheib, Ariel. The Virtual Jewish History Tour: Bahrain. Jewish Virtual Library. ციტირების თარიღი: 2007-06-01.
3. ↑  Rosenbloom, Michael.  (March 2002) Tales of Survival: Island Girl. Congregation Ohav Sholom, Merrick, New York.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-02-08. ციტირების თარიღი: 2007-06-01.
4. 1 2  The Jews of Bahrain: "I consider myself a Bahraini Jewish Arab - and I am very proud of it.". The Washington Times (March 23, 2000).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 3, 2009. ციტირების თარიღი: 2007-06-01.
5. ↑  Low profile but welcome: a Jewish outpost in the Gulf დაარქივებული January 4, 2008, საიტზე Wayback Machine. , *The Independent*, 2 November 2007.
**აბდ ალ-მუმინი**, სრული სახელი: აბუ მუჰამად აბდ ალ-მუმინ იბნ ალი იბნ ალვი იბნ იალა ალ-ყუმი (არაბ. عبد المؤمن بن علي or عبد المومن الــكـومي; დ. დაახლ. 1094, სოფ. თაგრა, ახლანდ. ალჟირი, — გ. 1163, რაბათი, ახლანდ. მაროკო) — ბერბერი რელიგიური და სახელმწიფო მოღვაწე, ალმოჰადების პირველი ხალიფა (1147–1163).

დაიბადა მეთუნუქის ოჯახში. დაახლოებით 1117 წელს გახდა ბერბერი მუსულმანი სწავლულისა და ალმოჰადების მოძრაობის დამაარსებლის — იბნ თუმართის მიმდევარი. მასთან ერთად იბრძოდა ალმორავიდების ხელისუფლების წინააღმდეგ. 1130 წელს იბნ თუმართის გარდაცვალების შემდეგ ალმოჰადების ლიდერი გახდა და მომდევნო 17 წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა ალმორავიდების წინააღმდეგ ბრძოლას. საბოლოოდ დაამარცხა ისინი მარაქეშთან ბრძოლაში 1147 წელს, თავი ხალიფად გამოაცხადა და ქალაქი თავის სატახტოდ აქცია. მომდევნო წლებში საკუთარ ძალაუფლებას დაუქვემდებარა მთელი ჩრდილოეთი აფრიკა ეგვიპტის დასავლეთით, ილაშქრა ალ-ანდალუსიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბდ ალ-მუმინი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**აბდ-რუ-შინი** (Abd-ru-shin ან Abdruschin), ნამდვილი სახელი — ***ოსკარ ერნსტ ბერნჰარდტი*** (გერმ. Oskar Ernst Bernhardt; დ. 18 აპრილი, 1875, ბიშოფსვერდა, გერმანია — გ. 6 დეკემბერი, 1941, კიპსდორფი, გერმანია) — გერმანელი ფილოსოფოსი და მწერალი. რელიგიურ-ფილოსოფიური თემების ავტორი, რომელიც გააერთიანა ნაშრომში „ჭეშმარიტების თვალსაზრისით: გრაალის წერილი" (გერმ. Im Lichte der Wahrheit. Gralsbotschaft). სკოლის დასრულების შემდეგ, მშობლების რჩევით, კომერსანტის პროფესია აირჩია და კომერციისა და ვაჭრობის სასწავლებელი დაამთავრა. შემდეგ მოღვაწეობდა დრეზდენში. 1900 წლიდან მოყოლებული თავისი კომერციული საქმიანობიდან გამომდინარე მოგზაურობდა სხვადასხვა ქვეყნებში. მოგზაურობის დროინდელმა შთაბეჭდილებებმა სამწერლობო მოღვაწეობა დააწყებინა. სამოგზაურო თემატიკაზე დაწერილი მისი ესეები და თეატრალური პიესები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, სწორედ ამით გაითქვა სახელი გერმანიაში და მიიღო მწერალ-დრამატურგის სტატუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Im Lichte der Wahrheit, Gralsbotschaft von Abdrushin — 1931 წლისეული გერმანული გამოცემის ელექტრონული ვერსია
* ალექსანდრე ბერნჰარდტის გამომცემლობა
**ადამ ბრემენელი** (გერმ. Adam von Bremen — დაახლ. 1050-1081/85 წ.წ.) — შუა საუკუნეების გერმანელი მემატიანე, მთავარეპისკოპოსი, ადალბერტ ბრემენელის დაახლოებული პირი. 

წარმოშობით ზედა საქსონიიდან ან აღმოსავლეთ ფრანკონიიდან უნდა ყოფილიყო. განათლება ბამბერგის საეკლესიო სკოლაში მიუღია. 1066-1067 წლებში იყო კანონიკი. 1069 წელს მეთაურობს ბრემენის საკათედრო ტაძართან არსებულ სკოლას. იგი იყო ბრემენელი არქიეპისკოპოსის - ადალბერტ ბრემენელის ნდობით აღჭურვილი პირი. ადამ ბრემენელი ისტორიაში შევიდა როგორც „გერმანული ჩრდილოეთის ტაციტუსი" და პირველი გერმანელი გეოგრაფი.

არქიეპისკოპოს ადალბერტის სიკვდილიდან (1072) ცოტა ხნის შემდეგ იგი მუშაობას იწყებს შრომაზე - „ჰამბურგის მონასტრის ეპისკოპოსთა მოღვაწეობანი". მასალებად იყენებდა მატიანურ ქრონიკებსა და თანამედროვეთა დამოწმებებს, ნაწილობრივ, დანიის მეფის - სვენ ესტრიდსენისას.

პირველი ორი წიგნი მოიცავს კარლოს დიდის მიერ საქსონიის დაპყრობის შესახებ ცნობებს, ასევე ჰამბურგ-ბრემენის საარქიეპისკოპოსოს საისტორიო მასალებს (ყველაზე დიდი საეპისკოპოსო იმ დროის ქრისტიანულ სამყაროში), მათ შორის ცნობებს მათ მეთაურთა შესახებ 1043 წლამდე. მესამე წიგნი მიძღვნილია არქიეპისკოპოს ადალბერტის მოღვაწეობისადმი. მეოთხე დამამთავრებელი წიგნი ფრიად საყურადღებოა გეოგრაფიული თვალსაზრისით. წიგნი - „ჩრდილოეთის კუნძულთა აღწერილობანი", მოგვითხრობს ჩრდილოეთ ევროპისა და ბალტიისპირა ქვეყნებსა და ხალხებზე. განსაკუთრებით საყურადღებოა პირველი ცნობები ნორმანთა „ვინლანდიის კუნძულზე" გადასახლების შესახებ, რომელსაც მკვლევრები გრენლანდიასთან აიგივებენ. ადამის ქრონიკებში დაცულია ცნობები ძველ რუსეთზეც, სადაც ნახსენებია ქალაქი ოსტროგარდი (სავარაუდოდ ნოვგოროდი) და ჰავე (კიევი) - „კონსტანტინეპოლის ტაძრის - საბერძნეთის უდიდებულესი მშვენების" (ე.ი. ქრისტიანული სამყაროს) მეტოქე.

ადამ ბრემენელის თხზულებებმა ფართო გავრცელება ჰპოვეს. მისთვის ამ საქმეში სანიმუშო იყო გვიანანტიკური და ადრეშუასაუკუნეთა ავტორების ნაწარმოებები. ადამის სტილზე ყველაზე დიდი გავლენა ისტორიკოსმა სალუსტიუსმა იქონია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 78.
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, გამომცემლობა „აი ია", თბ, 2007 წ.
**მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია ,,ადალათი"** (აზერ. ədalət — სამართლიანობა) — ირანის მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაცია; 

შეიქმნა რსდმპ ბაქოს კომიტეტის გადაწყვეტილებით ირანის აზერბაიჯანიდან ჩამოსული მუშებისათვის. როგორც ორგანიზაცია გაფორმდა 1917 წლის მაისში. ,,ადალათი" მოქმედებდა აზერბაიჯანში, შუა აზიის ზოგიერთ ქალაქში, ასტრახანსა და ირანში. 1917 წლის ივნისიდან ბაქოში აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებზე გამოდიოდა გაზეთი „ბაირაღი ადალათ" (,,სამართლიანობის ღროშა"). ,,ადალათის" ხელმძღვანელები შედიოდნენ ბოლშევიკების ბაქოსა და კავკასიის სამხარეო კომიტეტებში. რუსეთში არსებული ,,ადალათის" ორგანიზაციები 1920 წელს შეუერთდა ადგილობრივ კომუნისტურ ორგანიზაციებს (ბაქოს რკპ(ბ) ორგანიზაციას და კომუნისტურ ორგანიზაცია ,,ჰუმეთს"). 1920 წლისთვის ირანის ტერიტორიაზე (ძირითადად თავრიზში, თეირანში, რეშთში, ენზელში და სხვა ქალაქებში) არსებობდა ,,ადალათის" ორგანიზაციები, რომელთა შემადგენლობაში შედიოდნენ მუშები, ხვლოსნები და ქალაქის წვრილი ბურჟუაზია. ამ ორგანიზაცივბის ძირითაღი მოთხოვნვბი იყო (გამოქვეყნდა 1920 მარტში): ინგლური იმპვრიალიზმის, შაჰის მთავრობისა და ფეოდალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა ღა გლეხობისათვის მიწების გადაცემა. 1920 წლის აპრილ-მაისში ვროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობის აღმავლობასთან დაკავშირვბით ,,ადალათის" ორგანიზაცივბი ლეგალიზებულ იქნა ირანის აზვრბაიჯანსა ღა გილანში. ,,ადალათის" ირანის ორგანიზაცივბი I ყრილობაზე (1920 წ. 22- 24 ივნისი, ენზელი) გაერთიანდნენ ირანის კომუნისტურ პარტიად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 78.
„ადმირალი კუზნეცოვი"
**„საბჭოთა კავშირის ფლოტის ადმირალი კუზნეცოვი"**, შემოკლ. **„ადმირალი კუზნეცოვი"** (რუს. «Адмирал Флота Советского Союза Кузнецов») — მძიმე ავიამზიდი კრეისერი, რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის უდიდესი ხომალდი და მისი პირველი ავიამზიდი, რომელსაც შეუძლია ჰორიზონტალური აფრენისა და დაშვების თვითმფრინავების გადაზიდვა. სახელი ეწოდება ადმირალ ნიკოლოზ კუზნეცოვის პატივსაცემად. აიგო 1982–1990 წლებში (წყალში ჩაეშვა 1985 წლის 6 დეკემბერს) მიკოლაივის (ნიკოლაევის) გემთმშენებელ ქარხანაში, ვ. ანიკეევისა და ლ. ბელოვის (ნევის საპროექტო-საკონსტრუქტორო ბიურო) პროექტის მიხედვით. 1982 წელს უწოდეს „რიგა", ამავე წელს შეუცვალეს სახელით „ლეონიდ ბრეჟნევი", 1987–1990 წლებში ეწოდებოდა „თბილისი". 1991 წლის იანვარში სსრკ სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ჩრდილოეთის ფლოტის შემადგენლობაში შევიდა. სრული წყალწყვა 55 ათასი ტონაა. ძალური დანადგარების ჯამური სიმძლავრე — 147 მვტ (200 ათასი ცხენის ძალა). სვლის მაქსიმალური სიჩქარე — 30 კვანძი (55,6 კმ/სთ), ეკონომიური — 18 კვანძი (33,3 კმ/სთ). ცურვის მანძილი — დაახლ. 8 ათასი საზღვაო მილი.

შეიარაღებულია „გრანიტის" ტიპის გემსაწინააღმდეგო რაკეტებით (დაახლ. 550 კმ მანძილზე მოქმედი 12 ზებგერითი რაკეტა), საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსებით, ახლო რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვის სარაკეტო-საარტილერიო კომპლექსით, რეაქტიული სიღრმული ბომბებით. შეუძლია დაახლ. 50 თვითმფრინავისა და შვეულმფრენის გადაზიდვა. კრეისერის ავიაჯგუფი თავდაპირველად შედგებოდა სუ-27კ და მიგ-29კ გამანადგურებლებისგან და კა-27 და კა-31 შვეულმფრენებისგან; 1990-იანი წლების ბოლოს — სუ-33 გამანადგურებლების, სუ-25 მოიერიშეების, კა-27 და კა-31 შვეულმფრენებისგან. ხომალდის მშენებლობის პარალელურად მფრინავთა მოსამზადებლად ყირიმში ნოვოფედორივკის აეროდრომზე გაიხსნა სპეციალური სასწავლო ცენტრი. სსრკ სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ისტორიაში გემზე პირველი ჰორიზონტალური დაშვება 1989 წლის 1 ნოემბერს განახორციელა მფრინავ-გამომცდელმა ვიქტორ პუგაჩოვმა სუ-27კ თვითმფრინავით.

სქოლიო
------

1. 1 2   Адмирал Флота Советского Союза Кузнецов // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 237–238.
**ადოლფ II** (გერმ. Adolf II. von Berg; დ. 1090-იანი წლები — გ. 1170 წლის 12 ოქტომბერი) — ბერგის გრაფი 1115 (არა უგვიანეს) —1160 წლებში, გრაფ ადოლფ I-ის შვილი.

ბიოგრაფია
---------

ადოლფი პირველად მოიხსენიება 1115 წლის დოკუმენტებში, ამ დროს ის უკვე იყო ბერგის გრაფი და ვერდენის ბენედიქტელთა მონასტერის ფოგტი.

1120 წელს ადოლფი დაქორწინდა ადელაიდაზე, არნსბერგის გრაფის ქალიშვილზე.

1125 წლიდან ადოლფმა მიიღო ზიგბურგის სააბატოს საფოგტო. ასევე იყო ვერდენის, დიუნვალდის, დოიცისა და კაპენბერგის ფოგტი.

დაახ. 1127 წელს მეორე ჯერზე დაქორწინდა ირმგარდზე (?), ენჰელბერტ ფონ შვარცენბურგის, კელნის არქიეპისკოპოსის, ფრიდრიხ I ფონ შვარცენბურგის ნათესავის ქალიშვილზე.

ადოლფმა დააარსა ბურგის ციხე-სიმაგრე.

ბერგის საგრაფოსთვის დიდი პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობა ჰქონდა კონტროლის დამყარებას კელნსა და დორტმუნდს შორის არსებულ ჰანზის სავაჭრო კავშირზე. აგრეთვე საგრაფოს ტერიტორიაზე არსებობდა ვერცხლის საბადო. ადოლფ II-მ მოჭრა თავისი მონეტა ვილდბერგში, ბენსბერგსა და ზიგბურგში.

ადოლფი მონაწილეობდა მეორე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში.

ადოლფი გარდაიცვალა 1170 წლის 12 ოქტომბერს. მისი სამფლობელო გაიყვეს მისმა შვილებმა, ებერჰარდ I-მა და ენჰელბეტ I-მა.
მისმა დანარჩენმა შვილებმა სასულიერო კარიერა აირჩიეს:

* ფრიდრიხ II ფონ ბერგი — კელნის არქიეპისკოპოსი 1156—1158 წლებში
* ბრუნო III ფონ ბერგი — კელნის არქიეპისკოპოსი 1191—1193 წლებში
* არნოლდ ფონ ბერგი — ოსნაბრუკის ეპისკოპოსი
* ადოლფ I — ვერდენის მონასტერის აბატი 1160—1174 წლებში.

ლიტერატურა
----------

* Thomas R. Kraus: *Die Entstehung der Landesherrschaft der Grafen von Berg bis zum Jahre 1225*. (= *Bergische Forschungen*. Band 16.) Schmidt, Neustadt an der Aisch 1981.
* Leopold von Eltester: Altena, Adolf Graf von. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, S. 361.