recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იოანე II დიდი კომნენოსი** (ბერძ. Ιωάννης Β΄ Μέγας Κομνηνός; დ. 1263, ტრაპიზონი, ტრაპიზონის იმპერია — გ. 16 აგვისტო, 1297, ლიმნია) — ტრაპიზონის იმპერიის მეშვიდე იმპერატორი 1266–1280 წწ. კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენელი. იმპერატორ მანუელ I-ისა და მისი მესამე ცოლის, ტრაპიზონელი აზნაურის, ირინა სირიკაინას უფროსი შვილი.

მმართველობა
-----------

იმპერატორის ტახტზე ავიდა მას შემდეგ, რაც გიორგი I ტყვედ ჩავარდა. 1267 წელს მოხდა პაპადოპულოსის აჯანყება, რომელიც იყო ტრაპიზონის იმპერიაში ბიზანტიური და ქართული პარტიების დაპირსპირების შედეგი. 1281 წელს დაპირისპირებაში გაიმარჯვა ქართულმა პარტიამ, მათ იოანე II დაატყვევეს კიდეც, თუმცა შემდეგ გაათავისუფლეს, მაგრამ ტრაპიზონში დარჩენის უფლება არ მისცეს. იოანე II ჩავიდა კონსტანტინოპოლში და ცოლად შეირთო ბიზანტიის იმპერატორ მიხეილ VIII-ის ასული ევდოკია, რომელთანაც ეყოლა ორი შვილი. ტრაპიზონის იმპერიაზე საქართველოს სამეფოს გავლენის აღდგენის მიზნით 1284 წელს დავით VI ნარინმა ილაშქრა ტრაპიზონში და ალყა შემოარტყა დედაქალაქს. ალყის წარუმატებლობის შემდეგ ქართველთა არმიამ დაიკავა იმპერიის რამდენიმე პროვინცია და იოანეს დას თეოდორას დაეხმარა ხელისუფლების ხელში ჩაგდებაში, თუმცა მალევე 1285 წელს იოანე II დაბრუნნდა იმპერიაში და ხელისუფლება დაიბრუნა. 

მისი მმართველობა აღინიშნა ტრაპიზონის იმპერიაზე ჰულაგუიანების გავლენის შესუსტებით. მისივე მეფობის დროს დაიპყრეს თურქ-სელჩუკებმა ხალიბია და გააპარტახეს იგი. 1291 წელს რომის პაპმა ნიკოლოზ IV-მ იოანეს დახმარება სთხოვა ახალ ჯვაროსნულ ლაშქრობაში, მაგრამ იმპერატორმა ეს თხოვნა უარყო. დაკრძალულია ხრისოკეფალოსის ეკლესიაში.

ლიტერატურა
----------

* *ყაუხჩიშვილი, ს.*, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967. — გვ. 67-73; 169-172.
* The Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. 1, NY-Oxford, 1991,

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Fondation for Medieval Genealogy : ტრაპიზონის იმპერატორები

სქოლიო
------

1. ↑  *ინგოროყვა, პ.*, „გიორგი მერჩულე", გვ. 286, თბილისი, 1954

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრაპიზონის იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
ალექსი I  · ანდრონიკე I  · იოანე I  · მანუელ I  · ანდრონიკე II  · გიორგი I  · იოანე II  · თეოდორა კომნენოსი  · იოანე II  · ალექსი II  · ანდრონიკე III  · მანუელ II  · ბასილი · ირინა პალეოლოგოსი · ანა კომნენოსი  · იოანე III  · მიხეილი  · ალექსი III  · მანუელ III  · ალექსი IV  · იოანე IV  · დავითი |

 |
ინდოარიული ენების გავრცელება 1978 წელს
**ინდოარიული** ანუ **ინდური ენები** — ინდოარიელების მშობლიური ენების ჯგუფი და ინდოეთის სუბკონტინენტის დომინანტი ენათა ოჯახი. ინდოარიული ენები ქმნიან ინდოირანული ენების ოჯახის ქვეჯგუფს, რომელიც თავად ინდოევროპული ენების ოჯახის ერთ-ერთ ქვეოჯახს წარმოადგენს. ინდოარიულ ენებზე მოლაპარაკენი, ინდოევროპული ენების წარმომადგენელთა თითქმის ნახევარს შეადგენენ.

ინდოარიულ ენათაგან ყველაზე მეტი მოსაუბრე ჰყავს შემდეგ ენებს: ჰინდუსტანი (ჰინდი-ურდუ, დაახლოებით 250 მლნ. მოსაუბრე), ბენგალური (დაახ. 200 მლნ.), პენჯაბური (დაახ. 100 მლნ.), მარათული (დაახ. 70 მლნ.), გუჯარათული და რაჯასტანული (დაახ. 50 მლნ.), ბოჯპური ენა (დაახ. 40 მლნ.), ორია ენა (დაახ. 30 მლნ.), სინდჰური ენა (დაახ. 25 მლნ.), და სარაიკული დიალექტი (დაახ. 20 მლნ.). ასევე ნეპალური, სინჰალური და ასამური ენები (დაახ. 15 მლნ. ერთად). ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი საერთო ჯამში 900 მილიონს აღწევს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინდოარიული ენები დაარქივებული 2014-10-29 საიტზე Wayback Machine.  კოლინ მასიკა

სქოლიო
------

1. ↑  "världens-100-största-språk-2010". Nationalencyclopedin. შვედეთის მთავრობის პუბლიკაცია.
**ირაკლი იმედაძე** (დ. 2 იანვარი, 1952, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი. 1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 

1977-1981 წლებში იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1981-1985 წლებში ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1985-1989 წლებში განწყობის ფსიქოლოგიის ლაბორატორიის გამგე; 1989-1990 წლებში ზოგადი ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგე; 1990-2006 წლებში ფსიქოლოგიის ისტორიის ლაბორატორიის გამგე; 2006 წლიდან არის დიმიტრი უზნაძის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი და ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი; 1990-1995 წლებში საქართველოს განათლების სამინისტროსთან არსებული გამოყენებითი ფსიქოლოგიის ცენტრის წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი; 1978-2006 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტის, ილია ჭავჭავაძის სახელობის ენისა და კულტურის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიწვეული ლექტორი. არის ასამდე სამეცნიერო პუბლიკაციისა და წიგნის ავტორი. 2005 წელს მიენიჭა დიმიტრი უზნაძის სახელობის სახელმწიფო პრემია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ფსიქოლოგიის ისტორია - History of psychology (ავტორი). - თბილისი, მწიგნობარი, 2008. - 665გვ.. - ISBN 978-9941-9019-8-0
* XX საუკუნის ფსიქოლოგიის ძირითადი მიმდინარეობები (ავტორი). - თბილისი, ენა და კულტურა, 2004. - 374გვ.. - ISBN 99940-23-43-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი იმედაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირაკლი ანდრონიკოვი** (**ირაკლი ლუარსაბის ძე ანდრონიკაშვილი**; რუს. Андроников, Ираклий Луарсабович; დ. 28 სექტემბერი 1908, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 13 ივნისი, 1990, მოსკოვი) — რუსი მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე. 

საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1982). ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), რსფსრ (1959) და საქართველოს სსრ (1961) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1967). სკკპ წევრი 1949 წლიდან. 

ირაკლი ანდრონიკოვი დაიბადა ცნობილი იურისტის, საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ერთ-ერთი ფუძემდებლის ლუარსაბ ანდრონიკაშვილის ოჯახში. 1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ნაწარმოებების გამოქვეყნება დაიწყო 1929 წლიდან (რუსულ ენაზე). 

1935 წლიდან გამოდიოდა ესტრადაზე თავისივე ზეპირი მოთხრობებით, რომლებშიც განასახიერებდა რეალური გმირების — მწერლების, მეცნიერების, მსახიობების და სხვა მოღვაწეების „პორტრეტებს". 1941 წლიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფილო ომში როგორც სამხედრო კორესპონდენტი (კალინინის ფრონტი, სმოლენსკის პარტიზანული რაზმები, ამიერკავკასიის ფრონტი). 

ანდრონიკოვის იუმორით შეფერილი ზოგიერთი მოთხრობა მხოლოდ ზეპირ ვარიანტებში არსებობს („ვარვარა ზახაროვნა", „სტუმრად ბიძასთან", „პირველად ესტრადაზე"), სხვები კი შემდგომ დაიბეჭდა („მოთხრობები-საუბრები", 1935; „გენერალ ჩანჩიბაძის საუბარი ახალწვეულებთან", 1942; „ლერმონტოვის თანამემამულე", 1952; „შალიაპინის ყელი", 1959; „სალვინის შეცდომა", 1959 და სხვა). ანდრონიკოვი მიხეილ ლერმონტოვის შემოქმედების მკვლევარი, ლერმონტოვის ენციკლოპედიის თანაავტორი და სარედაქციო კოლეგიის წევრი იყო. ეკუთვნის აგრეთვე პუშკინის დუელის და სიკვდილის შესახებ ახალ მასალებზე აგებული ნარკვევები. იყო რედაქტორი ლერმონტოვის თხზულებათა ოთხტომეულისა (1953).

საქართველოს საგანგებო ადგილი უკავია ანდრონიკოვის შემოქმედებაში. გამოკვლევაში „ლერმონტოვი საქართველოში" ყურადღება გამახვილებულია ლერმონტოვის საქართველოსთან კონტაქტებზე 1837 წელს. მის წერილებსა და ესეებში ქართველ მოღვაწეებზე ხშირად ვხედავთ ობიექტის ღრმა წვდომას (ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებაში სოციალური მოტივების შეფასება, გიორგი ლეონიძისა და სიმონ ჩიქოვანის პოეზიის ნიშან-თვისებათა ზუსტი მოხაზვა, ვახტანგ ჭაბუკიანისეული დადგმის — ბალეტ „დემონის" ბრწყინვალე შეფასება და ა.შ.). ანდრონიკოვი ეწეოდა დიდ საზოგადო, ორგანიზაციულ-შემოქმედებით მუშაობას, სხვადასხვა დროს იყო სსრკ მწერალთა კავშირის გამგეობის, ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის, მთელი რიგი სამეცნიერო საბჭოებისა და სარედაქციო კოლეგიების წევრი.

ანდრონიკოვის ზეპირი მოთხრობები საფუძვლად დაედო რამდენიმე კინოფილმს, რომლებშიც ის თვითონვე მონაწილეობდა.

თხზულებები
----------

* ლიტერატურათმცოდნის მოთხრობები, თბ. 1962;
* საქართველო მ. ლერმონტოვის შემოქმედებაში, თბ. 1953.
* Я хочу рассказать вам... 2 изд. М. 1965;
* Лермонтов. Исследования и находки, 2 изд. М. 1967.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ანდრონიკოვი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ირაკლი ანდრონიკოვი — ბიოგრაფიული ცნობები (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* *მარგველაშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 153–154.
* Александров В. Ираклий Андроников, в его кн.: Люди и книги, М. 1956;
* Жданов В. В поисках нового, "Новый мир", 1964, № 10;
* Дейч А. Творческий облик поэта, "Театр", 1965, № 1.
**ირაკლი კირილეს ძე გუჯაბიძე** (დ. 14 ივნისი, 1953, ბათუმი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი მიწისქვეშა ნაგებობებისა და შახტების მშენებლობის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992), პროფესორი (1994). 

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი (1975). მუშაობდა იქვე, სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავებისა და მიწისქვეშა ნაგებობათა მშენებლობის კათედრაზე (2000 წლიდან კათედრის გამგე). საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო კვლევებისა და დაპროექტების ცენტრისა და საქართველოს სამთო-გეოლოგიური ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი. 2007 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო ტექნოლოგიების დეპარტამენტის უფროსი.

გუჯაბიძის ხელმძღვანელობით შესრულდა საქართველოში კლდეში ნაკვეთი ძეგლების (დავითგარეჯა, ვარძია, უფლისციხე) რესტავრაციისა და რეაბილიტაციის პროექტები, შემუშავდა სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავების პროექტები, ქალაქის მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაგებობათა გაანგარიშებისა და მათი დაცვის მეთოდები და საშუალებები, შეიქმნა თბილისის მიწისქვეშა სივრცეების ათვისების კონცეფცია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Вопросы механики подземных сооружений неглубокого заложения, Тб. 1991.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 236.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი გუჯაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იტალიური ბრაკი** (იტალ. Bracco italiano) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იტალიაში XVIII საუკუნეში.

ამ თავისებური ძაღლის სამშობლო იტალიური პროვინციები პიემონტი და ლომბარდიაა. ზოგი ფიქრობს, რომ იტალიური ბრაკი სუჯენოსა და ძველი აზიური მასტიფის ნაჯვარია, ზოგიც - რომ წმინდა ჰუბერტის ძაღლის შთამომავალია. აღორძინების ხანაში ძალიან "მოდურმა", ენერგიულმა, თუმცა ოდნავ ჯიუტმა იტალიურმა ბრაკმა, შემდგომში თანდათან დაკარგა პოპულარობა. ცოტა ხნის წინ მას კვლავ მიაციეს ყურადღება - ჯერ იტალიელებმა, შემდეგ კი ევროპის სხვა ქვეყნებმა.

დღესდღეობით ეს ძლიერი, პროპორციული აღნაგობის მქონე ძაღლი ყველა ევროპული გამოფენის მონაწილეა, სერიოზული, კომპანიონია. ნადირობისას ის ენერგიული და მამაცი მონადირეა, რომელიც ძალიან კარგად მუშაობს კვალზე და ერთნაირად კარგად მოავს ნანადირევი ხმელეთზე და წყალში.

ის ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, სიცხეს და სიცივეს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, ან თეთრი ნარინჯისფრით და თეთრი წაბლისფრით. ადვილად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს. იტალიურ ბრაკს აქვს ღია ფერის თვალები, გრძელი ყურები, დაკუნთული სხეული დაფარულია მოკლე, ხშირი, რბილი ბალნით. წინა ფეხები სწორი და მაგარია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იტალიური ბრაკი***

* იტალიური ბრაკი (ინგლისური)
**იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები უზბეკეთში** — უზბეკეთის ტერიტორიაზე არსებული განსაკუთრებული ისტორიული, კულტურული ან ეკოლოგიური მნიშვნელობის მქონე ბუნებრივი ან ხელქმნილი ობიექტები, რომელთაც პრიორიტეტი მიენიჭათ დაცვასა და პოპულარიზაციაში.

2016 წლის მონაცემებით უზბეკეთში მსოფლიო მემკვიდრეობის 5 **იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია**. ეს არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საერთო რაოდენობის (1052) 0,5 %. 5 ძეგლიდან მხოლოდ ერთია (დასავლეთი ტიან-შანი) ბუნების ძეგლი, ხოლო დანარჩენი ოთხი კი კულტურული კრიტერიუმებით მოხვდა იუნესკოს სიაში. 

უზბეკეთმა მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1993 წლის 13 იანვარს. უზბეკეთის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი (იჩან-ყალა) მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 1990 წელს.

ცხრილი
------

ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

| # | სურათი | სახელწოდება | მდებარეობა | დაარსების თარიღი | სიაში შეტანის წელი | № | კრიტერიუმები |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 1 |  | იჩან-ყალა | ოლქი: ხორეზმი | XIV საუკუნე | 1990 | № 543 | iii, iv, v |
|
| 2 |  | ქალაქ ბუხარის ისტორიული ცენტრი | ოლქი: ბუხარა | XII — XVI საუკუნეები | 1993 | № 602 | ii, iv, vi |
|
| 3 |  | შაჰრისაბზის ისტორიული ცენტრი | ოლქი: კაშკადარიო | XV — XVI საუკუნეები | 2000 | № 885 | iii, iv |
|
| 4 |  | სამარყანდი — კულტურების გზაჯვარედინი | ოლქი: სამარყანდი | XIV — XV საუკუნეები | 2001 | № 603 | i, ii, iv |
|
| 5 |  | დასავლეთი ტიანშანი |  |  | 2016 | № 1490 | x |
|

### ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა

იჩან-ყალაბუხარის ისტორიული ცენტრიშაჰრისაბზის ისტორიული ცენტრისამარყანდი - კულტურების გზაჯვარედინიიუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები უზბეკეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უზბეკეთი იუნესკოს საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  უზბეკეთი იუნესკოს მოსფლიო მემკვიდრეობის საიტზე

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები უზბეკეთში  |
| --- |
|  |
| 
იჩან-ყალა  • ბუხარის ისტორიული ცენტრი  • შაჰრისაბზის ისტორიული ცენტრი  • სამარყანდი  • დასავლეთი ტიან-შანი |  |

 |
ბოკაჩოს ნაწარმოების ილუსტრაცია.
საუკუნეების განმავლობაში ევროპის ტერიტორიის უმეტეს ნაწილში და მათ შორის დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე ლათინურ ენას იყენებდნენ. 813 წლიდან კი ტურსის შეთანხმება უფლებას იძლევა დაბალი წრის ხალხისათვის გასაგებ, ვულგარულ ენაზე წარიმართოს ქადაგებები. თუმცა ამ ენას ძირითადად ზეპირმეტყველებაში იყენებდნენ, ამიტომ ამ ეპოქიდან მხოლოდ რამდენიმე იურიდიული სახის ტექსტი და ხელშეკრულებაა შემორჩენილი. ამ პერიოდში იტალია ჯერ კიდევ არ არის განსაზღვრული საზღვრების მქონე ქვეყანა, ეს არის დანაწევრებული, სხვადასხვა სამეფოსგან შექმნილი ტერიტორია. 

XIII საუკუნიდან ჩნდება პირველი სახალხო ლექსები, რასაც მფარველობენ შეძლებული სასახლის კარები და რელიგიური ორდენები. თავიდან ახალი პოეტური ფორმები ძირითადად ფლორენციასა და ტოსკანიაში ვითარდებოდა და წმინდა სიყვარულს, ქალის მშვენიერებასა და სათნოებას ეძღვნებოდა.

პირველი დიდი ფიგურები: დანტე, პეტრარკა, ბოკაჩო
----------------------------------------------

იტალიური პოეზიისა და ლიტერატურის ფუძემდებლად დანტე ალიგიერია მიჩნეული. თავის ნაწარმოებში *ვულგარულ ენაზე მჭერმეტყველების შესახებ*, იგი იკვლევს იტალიური ენის შესაძლებლობებს. 

 დანტე ალიგიერი1304 წელს წერს *ბანკეტს*, რაც ვულგარულ იტალიურზე დაწერილი პირველი ფილოსოფიური ნაწარმოებია. *ღვთაებრივ კომედიაში* კი, რომელიც დღესაც ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას, დანტე ადამიანის თავისუფლებასა და ღვთაებრივ სამართალს ეხება.

ამ პერიოდში კიდევ ორ ტოსკანელს შეაქვს ფასდაუდებელი წვლილი იტალიური ლიტერატურის განვითარებაში, პეტრარკასა და ბოკაჩოს.

პეტრარკა ანტიკურ ტრადიციებსა და ლათინურ ენას ეტრფის. მისი შემოქმედება დიდი გავლენას ახდენს იტალიურ რენესანსზე. თავის *კანცონიერებში*, რომლებიც ლირიკული პოეზიის ჭეშმარიტ ნიმუშებად იქცა, პეტრარკა იყენებს დახვეწილ და მდიდარ ლათინურს.

ბოკაჩო კი ზოგჯერ იტალიურად წერს, ზოგჯერ კი ლათინურად. *დეკამერონში* იგი ხოტბას ასხამს ბურჟუაზიის ცხოვრების წესს. ამასთან, პირველად იტალიურ ლიტერატურაში, იყენებს პროზაულ თხრობას, რომელზეც იგრძნობა პოპულარული ზღაპრების თხრობის მანერის გავლენა. ზეპირმეტყველებიდან წარმოშობილი თხრობის ამგვარი ტიპი შემდგომში მთელს ევროპაში ვრცელდება. 

  

* იტალიელი მწერლები

* იტალიელი პოეტები

* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მათე ღვინიანიძე** (დ. 10 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, უკრაინული „სევასტოპოლისა" და საქართველოს ეროვნული ნაკრების მცველი.

კარიერა
-------

### საკლუბო

მათე 6 წლისა იყო, როცა თბილისის „დინამოში" მიიყვანეს. ის ქუჩაში თამაშობდა მეგობრებთან ერთად და უფროსებს სჯობდა. „დინამოს" სკოლაში ის იმდენად გაიზარდა, რომ საქართველოს ჭაბუკთა ნაკრებში მიიწვიეს, ხოლო სრულწლოვანი რომ გახდა, მოსკოვის „ლოკომოტივთან" გააფორმა კონტრაქტი. ლოკომოტივში გადასვლამდე ღვინიანიძეს ერთი თამაშიც არ ჰქონდა ჩატარებული საქართველოს ჩემპიონატში. იური სიომინს ქართველი ძალიან მოეწონა და 5-წლიანი ხელშეკრულებაც გაფორმდა. უნივერსალური მცველი, შესაძლოა, „მეორე ასათიანი" გამხდარიყო, მაგრამ სიომინი „ლოკომოტივიდან" წავიდა, მისი შემცვლელის პერიოდში კი ღვინიანიძემ მხოლოდ 4 მატჩი ჩაატარა და ისიც დუბლებში.

გასაკვირი არც არის, რომ ფეხბურთელი ბედის ძებნას შეუდგა და აღმოჩნდა გერმანულ „მიუნხენ 1860"-ში, რომლის მწვრთნელმა ვალტერ შახნერმა უცებ გადაწყვიტა: „ახლავე უნდა ავიყვანოთ! ის გაგვაძლიერებს!" აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ღვინიანიძის ტრანსფერის წარმატებით დასრულებაში დიდი წვლილი შეიტანა საქართველოს ეროვნული ნაკრების მთავარმა მწნრთნელმა კლაუს ტოპმიოლერმა.

ღვინიანიძის ტრანსფერი 100 ათასი ევრო დაჯდა. შახნერს ის ძალიან მოსწონდა. მართალია, მწვრთნელი მის გვარს ვერ გამოთქვამდა, მაგრამ მათეს ეძახდა. ქართველიც გახარებული იყო, ჩემი გუნდი ვიპოვე, გერმანიის მეორე ბუნდესლიგა საკმაოდ ძლიერია და ყოველ ვარჯიშზე ახალ-ახალს ვსწავლობო.

ქართველს კარგად მისდიოდა საქმე. მას 2011 წლამდე გაუგრძელეს „მიუნხენ 1860"-თან კონტრაქტი, 2011 წლიდან იცავს „სევასტოპოლის" ღირსებას.

### სანაკრებო

მათე ღვინიანიძემ სანაკრებო კარიერა ახალგაზრდულ ნაკრებში თამაშით დაიწყო — 2005 წლის 9 თებერვალს,ლიტველ თანატოლებთან მატჩში.მალე მათე გუნდის წამყვანი მოთამაშე და კაპიტანი გახდა.21 წლამდე ნაკრებში 12 თამაში ჩაატარა და 1 გოლი გაიტანა.რაც შეეხება ეროვნულ ნაკრებს,მისი დებიუტი 2006 წლის 26 თებერვალს შედგა,მონაწილეობა მიიღო ევრო 2008-ის შესარჩევ და ამხანაგურ მატჩებში,სულ ჩაატარა 5 თამაში.ხშირი ტრავმები ხელს უშლიდა ახალგაზრდა ქართველ ფეხბურთელს სანაკრებო კარიერულ წინსვლაში,თუმცა დღეს მათე ჩინებულ ფორმაშია და ეროვნულ ნაკრებში დაცვის მარჯვენა ფლანგზე არსებული დაბალი კონკურენციის გამო მას აქვს დიდი პერსპექტივა ქვეყნის უპირველეს გუნდში ადგილი დაიმკვიდროს. 2013 წლის შემოდგომაზე გამოიძახეს ესპანეთთან თამაშისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი Transfermarkt-ზე (ინგლისური)
* პროფილი Soccerway-ზე (ინგლისური)
* პროფილი სევასტოპოლის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2013-10-04 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგიტიძე**. |

**იოსებ (სოსო) რევაზის ძე გოგიტიძე** (დ. 31 მაისი 1962, ქობულეთი) — გენერალ-მაიორი (1994 წ.), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი (1993-2004 წწ.).

ბიოგრაფია
---------

1991 წელს დაამთავრა ქ. როსტოვის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი რუსეთში. ამავე წელს სამსახური დაიწყო აჭარის შინაგან საქმეთა სამინისტროში უზენაესი საბჭოსა და მთავრობის დაცვის ქვეგანყოფილების უფროსად. 1993 წლის ოქტომბერში დაინიშნა აჭარის შინაგან საქმეთა მინისტრის პირველ მოადგილედ. 1993 წლის ნოემბრიდან 2004 წლის მაისამდე იყო აჭარის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი. დაჯილდოებული იყო ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის (1996 წ.) და ღირსების (1997 წ.) ორდენებით. აჭარის ავტონომიის მეთაურის, ასლან აბაშიძის გადადგომის შემდეგ საქართველო დატოვა.

ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგ გოგიტიძეს ბრალად ედებოდა 1993-2004 წლებში ასლან აბაშიძესთან ერთად უკანონო შეიარაღებული ფორმირების შექმნა, თენგიზ ასანიძესთვის თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთა, ასევე პირთა ჯგუფთან ერთად აჭარის უშიშროების სამინისტროს კუთვნილი 2.2016.67 ლარის მითვისება, 2004 წლის 2 მაისს ასლან აბაშიძესთან და სხვა პირებთან ერთად ტერორისტული აქტების ორგანიზება. 2016 წელს ბათუმის საქალაქო სასამართლომ გოგიტიძე დამნაშავედ სცნო და დაუსწრებლად განუსაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 12 წლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ გოგიტიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 63.
2. ↑  სასამართლომ ასლან აბაშიძე და მასთან ერთად ბრალდებული 5 პირი დამნაშავედ სცნო. საქართველოს პროკურატურა, 2016-08-11.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იმედაშვილი**. |

**იოსებ ზაქარიას ძე იმედაშვილი** (დ. 20 აპრილი, 1876, ხაშმი — გ. 5 მაისი, 1952, თბილისი) — ქართველი მწერალი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ბავშვობა მწყემსობაში გაატარა. სწავლობდა თბილისის სახელოსნო სასწალებელში. 1890-იანი წლებიდან ეწეოდა რევოლუციურ აგიტაციას თბილისის ქარხნებსა და რკინიგზის სახელოსნოებში, ავრცელებდა არალეგალურ ლიტერატურას. 1903 წლიდან რსდმპ-ია წევრი იყო. 1906 წელს აირჩიეს I სახელმწიფო სათათბიროს ამომრჩევლად. 1905-1906 წლებში ხელმძღვანელობდა ივრის ხეობის, ე. წ. გარეკახეთის ერთობის, რევოლუციურ მოძრაობას, იყო სოფელ ხაშმის მამასახლისი. 1905 წელს თბილისში გლეხთა რაზმთან ერთად პროტესტით წარუდგა მეფის ნაცვლის მოადგილეს გურიაში აჯანყებისჯარით დათრგუნვის წინააღმდეგ.1910 წელს რევოლიციურ-პროპაგანდისტული მუშაობისათვის 4 წლის კატორღა მიუსაჯეს, რაც ავადმყოფობის გამო მეტეხის ციხეში პატიმრობით შეუცვალეს. 1918 წელს მოხალისედ მონაწილეობდა სომხეთ-საქართველოს ომში.

იმედაშვილი ნაყოფიერად იღვწოდა ლიტერატურისა და კულტურის სარბიელზე. ბეჭდვა დაიწყო 1895 წლიდან. 1893 ავჭალის, ხოლო 1902 წელს ავლაბრის მუშათა თეატრების დამაარსებელთაგანი და პირველი რეჟისორი იყო. შეადგინა და გამოსცა ორიგინალური და თარგმნილი პიესების ორი კრებული — „ცხოვრების სარკე" (1899, 1901). 1902 წელს გამოსცა მაქსიმ გორკის მოთხრობათა პირველი ქართული თარგმანების კრებული. 1903 წლიდან გამოაქვეყნა ურბანისტული შინაარსის მოთხრობები, სატირული რომანი „აახ-ვაახ", ლექსთა რამდენიმე წიგნაკი („სიყვარულის ძალა", 1904; „პროლეტარიატის ჰიმნი", 1905; „წითელი დროშა", 1904) და სხვა. 1904 წელს გამოსცა პირველი „უცხო სიტყვათა ლექსიკონი" (II, III გამოც. 1918, 1928). რედაქტორობდა ჟურნალს „თეატრი და ცხოვრება", გაზეთებს „ხალხის ერთობა", შემდეგ „ხალხის თავისუფლება". ავტორია რომანებისა „განახლებული სიცოცხლე" (1919-1921) და „ციბრუტი" (1940). 1920-იან წლებში ცალკე წიგნებად გამოიცა იმედაშვილის პიესები („ნამუსიანი ხალხი", „ალების ცეკვა", „მზე ჩაწსვება" და სხვა) და პოემები („მზეთა-მზე", „მშვენიერა"). მას ეკუთვნის აგრეთვე პიესები „იოსებ ლაღიაშვილი" (1920), „უკანასკნელი დედოფალი" (1929). ისტორიულ-ბიოგრაფიული ნარკვევები ლადო აღნიაშვილისა და ივანე როსტომაშვილზე. ლიტერატურული და თეატრალური წერილები, მოგონებები, თარგმანები სომხური და აზერბაიჯანული ენებიდან. შეადგინა „ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი" (ძვ. წ. IV — ახ. წ. XX სს. გამოქვეყნება დაიწყო მხოლოდ 2019 წელს). 

მეუღლესთან, ანა ჟურულთან (მსახიობი, საზოგადო მოღვაწე; დ. 1884 — გ. 1927) ერთად იოსებ იმედაშვილი დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 239.
* *იმედაშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 112.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.* „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 183, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ იმედაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  კახეთის სარჩლი გურიის საქმეში // ივერია : გაზეთი, 3 ნოემბერი, 1905, № 196, გვ. 4.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დუმბაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**იოსებ დუმბაძე** (რუს. Думбадзе Иосиф Антонович დ. 3 იანვარი, 1865, შემოქმედი — გ. უცნობია) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. იყო ცნობილი ლოტბარისა და მგალობლის, ანტონ დუმბაძის შვილი. მისი ძმები, სამსონი, ნიკოლოზი, მიხეილი და ივანე აგრეთვე რუსეთის არმიის გენერლები იყვნენ. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ივანე დუმბაძე, რომელიც იალტის მთავარმმართებელი იყო.

განათლება მიიღო თბილისის კადეტთა კორპუსში. სამხედრო სამსახურს შეუდგა 1882 წლის 24 აგვისტოდან. დაამთავრა მე-3 სამხედრო ალექსანდროვკის სასწავლებელი. 1884 წელს პოდპურიჩიკის წოდებით ჩაირიცხა ყარსი-ალექსანდროვკის კორპუსში. შემდეგ მიიღო პორუჩიკის (1888), შტაბსკაპიტნის (1894), კაპიტნის (1898) და პოდპოლკოვნიკის (1904) ჩინები. მონაწილეობდა 1904–1905 წლების რუსეთ-იაპონიის ომში. იყო ვლადივასტოკის ციხე-სიმაგრის პირველი საარტილერიო ბრიგადის მეთაური. ომის შემდეგ დაასრულა ოფიცერთა საარტილერიო სკოლა. 1908 წელს მიიღო პოლკოვნიკის, 1912 წელს კი გენერლის წოდება, 1914 წელს — გენერალ მაიორის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 509.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Думбадзе Иосиф Антонович
**იოსებ ლაღიაშვილი** (დ. 2 იანვარი, 1866 – გ. ?) – თბილისის სასულიერო სემინარიის სტუდენტი, მისი სახელი გახმაურდა მას შემდეგ, რაც მოკლა ამავე სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი. 

იოსებ ლაღიაშვილი დაიბადა სამეგრელოში. მამა გორელი, კერძოდ კი ხურვალეთელი მღვდელი, დედა მარტვილის რაიონის სოფელ ბანძის მღვდლის ქალიშვილი იყო. დედ–მამა იოსებს ადრე დაეღუპა, მისი აღზრდა კი ბებიამ და ბიძებმა ითავეს. დაამთავრა გორის სასულიერო სემინარია, შემდეგ კი ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. ის სემინარიის პანსიონში ცხოვრობდა და სტიპენდიას იღებდა. ამის შემდეგ იოსებ ლაღიაშვილი სემინარიიდან გარიცხეს მას შემდეგ, რაც სასწავლებლის ზედამხედველმა ხელნაწერი ჟურნალი „ყვავილი" აღმოუჩინა, მას ამასთანავე სტიპენდია მოეხსნა. ლაღიაშვილმა თხოვნით მიმართა რექტორს და ეგზარქოსსაც, მაგრამ ამაოდ. 1886 წლის 24 მაისს, მას შემდეგ, რაც მორიგ თხოვნაზე სემინარიაში აღდგენის შესახებ უარით უპასუხეს, მან ხანჯლით სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი მოკლა. ამ შემთვევამ საქართველოში სათავე დაუდო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ მოვლენებს. თავადაც დაჭრილი და გულწასული 20 წლის ლაღიაშვილი დაიჭირეს. გამოითქვა მოსაზრება, რომ ის კავშირში იყო ეროვნულ ჯგუფთან, რომელსაც უნდა დაეცვა „სარწმუნოება და სამშობლო". ამას უნდა გამოეწვია მხურვალე მხარდაჭერა ქართული საზოგადოების მხრიდან. ლაღიაშვილის სასამართლო პროცესი აქტიურად განიხილებოდა ქართულ პრესაში. მისი დაცვა გავლენიანმა თავადმა კონსტანტინე მუხრანბატონმა ითავა. მან ლაღიაშვილს განთქმული ადვოკატი ტურკევიჩი დაუქირავა. სემინარიის ყოფილი სტუდენტი გაასამართლეს, მას დახვრეტის განაჩენი არასრულწლოვნობის გამო ვერ მიუსაჯეს (მაშინ სრულწლოვნად 21 წლის პირი ითვლებოდა). ის 20 წლით სახალინზე კატორღაში გაუშვეს. მას თავის ნაწარმოებში ანტონ ჩეხოვი ლაგიევად მოიხსენიებს. მისი შემდეგდროინდელი ცხოვრების შესახებ რამდენიმე ცნობა არსებობს, თუმცა, შესაძლოა, ისინი სიმართლეს არ შეესაბამებოდნენ. ერთ–ერთი ცნობის მიხედვით, ის კატორღიდან გაიქცა და იაპონიაში ჩააღწია, 1889 წელს კი ამერიკაში იყო. 1908 თუ 1913 წელს ის ამერიკაში ქართველ ზღვაოსან დავით ჭავჭავაძეს უნახავს. საფრანგეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტის ცნობით კი, 1943 წელს ის თეირანში ყოფილა კონფერენციის დროს.

სქოლიო
------

1. ↑  *ზვიად დოლიძე*, შურისმაძიებელი თუ ტერორისტი? „ისტორიანი", № 2, გვ. 51
2. ↑  *ზვიად დოლიძე*, შურისმაძიებელი თუ ტერორისტი? „ისტორიანი", № 2, გვ. 51
3. ↑  ალექსანდრე ელისაშვილი, დიდი მოვლენების პატარა გმირის ისტორია
4. ↑  *ზვიად დოლიძე*, შურისმაძიებელი თუ ტერორისტი? ისტორიანი, № 2, გვ. 54
5. ↑  *ნოდარ გრიგალაშვილი*, თანამდევი სული, „24 საათი", 30.03.10.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-02. ციტირების თარიღი: 2011-03-17.
6. ↑  *ანტონ ჩეხოვი*, კუნძული სახალინი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-12-12. ციტირების თარიღი: 2011-03-17.
7. ↑  *ზვიად დოლიძე*, შურისმაძიებელი თუ ტერორისტი? „ისტორიანი", № 2, გვ. 55
8. ↑  *ზვიად დოლიძე*, შურისმაძიებელი თუ ტერორისტი? „ისტორიანი", № 2, გვ. 55
**ივანე პოდუბნი** (უკრ. Піддубний Іван Максимович; რუს. Поддубный, Иван Максимович; დ. 8 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 26 სექტემბერი], 1871, სოფელი ბოგოდუხოვკა, ახლანდელი ზოლოტონოშის რაიონი, პოლტავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 8 აგვისტო, 1949, ეისკი, სსრკ) — უკრაინელი პროფესიონალი მოჭიდავე, ათლეტი და ცირკის მსახიობი. წარმოშობით ზაპოროჟიელი კაზაკი. რსფსრ დამსახურებული არტისტი (1939), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945). 

1893-1896 წლებში სევასტოპოლისა და ფეოდოსიის პორტებში მტვირთავად მუშაობდა. 1897 წლიდან გამოდიოდა ცირკის არენაზე როგორც ათლეტი-ძალოსანი და მოჭიდავე. 1905–1908 წლებში ყველა უმნიშვნელოვანესი მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული პროფესიონალთა შორის ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში.

პოდუბნიმ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ორთაბრძოლა გამართა ფრანგ მოჭიდავესთან რაულ ლე ბუშესთან. მათი პირველი ჭიდილი ფრანგის გამარჯვებით დასრულდა, თუმცა სანქტ-პეტერბურგში გამართულ ტურნირზე პოდუბნიმ ლე ბუშეს რევანში აუღო. 1915 წელს პოდუბნიმ ეკატერინოსლავში დაამარცხა ჩემპიონები ალექსანდრე გარკავენკო და ივანე ზაიკინი. 1922 წელს 51 წლის ასაკში გამოდიოდა მოსკოვის ცირკში. 1924 წელს ხანგრძლივი გასტროლები ჰქონდა გერმანიასა და აშშ-ში. 1927 წელს არხანგელსკში დაამარცხა მიხეილ კულიკოვი. 

პოდუბნის 40 წლის მანძილზე არ წაუგია არც ერთი ჩემპიონატი. დამარცხებები ჰქონდა მხოლოდ ცალკეულ შერკინებებში. აღსანიშნავია ივანე პოდუბნისა და ქართველი მოჭიდავეს სანდრო კანდელაკის შერკინება. ისინი ორჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს ბაქოში 1923 წელს. ერთი შერკინება ფრედ დამთავრდა, ხოლო მეორე შერკინებაში პოდუბნი დამარცხდა.

გასტროლებზე იმყოფებოდა მსოფლიოს 14 ქვეყნის 50 ქალაქში. მსოფლიოში ცნობილი იყო როგორც „ჩემპიონების ჩემპიონი", „რუსი გოლიათი". მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ცხოვრობდა გერმანელების მიერ ოკუპირებულ ქალაქ ეისკში. სიცოცხლის ბოლო წლები სიღარიბეში გაატარა, ყველა ჯილდო გაყიდა რათა საჭმელი ეშოვა. გარდაიცვალა 1949 წლის 8 აგვისტოს 77 წლის ასაკში ინფარქტით. დაჯილდოებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით.

სქოლიო
------

1. ↑  *Чесноков Б. М.* Поддубный Иван Максимович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1975. — Т. 20 : Плата — Проб. — С. 109.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. ↑  ივანე პოდუბნის ბიოგრაფია
3. 1 2 3   ივანე პოდუბნი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
4. ↑  ალექსანდრე კანდელაკის ბიოგრაფიის საინტერესო დეტალები
5. ↑  ივანე პოდუბნი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-06. ციტირების თარიღი: 2021-01-21.
**იულიუს ოპერტი** (დ. 9 ივლისი, 1825, ჰამბურგი — გ. 21 აგვისტო, 1905, პარიზი) — ფრანგი არქეოლოგი. იგი ცნობილია, როგორც ტერმინ „შუმერული ენის" ავტორი.

დაიბადა ებრაულ ოჯახში. 1851 წელს ოპერტი შეუერთდა ფრანგულ არქეოლოგიურ მისიას მესოპოტამიაში, მიდიაში. იგი მუშაობდა ექსპედიციის ანალიზზე, განსაკუთრებით მათ მიერვე შეგროვებული ლურსმნული დამწერლობის მიმართულებით. თავდაპირველად იგი თვლიდა, რომ ენა, რომელზეც პირველი ასირიელები საუბროდნენ, წარმოშობილი უნდა ყოფილიყო, თურქულ და მონღოლური ენების მონათესავე ენიდან და არა სემიტურიდან, მაგრამ წარწერების კლასიფიკაციის შემდეგ სრულიად უარყო საკუთარივე მოსაზრება იმის საფუძველზე, რომ ლურსმნული დამწერლობა აბსოლუტურად განსხვავებული იყო ყველა სხვა დანარჩენისგან.

1865 წელს მან გამოაქვეყნა ასურეთის ისტორია და ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენები. გამოიცა 1868 წელს და 1869 წელს ოპერტი დაინიშნა პროფესორად, ასურული ფილოსოფიისა და არქეოლოგიის.

1876 წელს ოპერტმა დაიწყო მიდიელების ენისა და ხელწერის კვლევა.

ნამუშევრები
-----------

იულიუს ოპერტი იყო მოცულობითი მწერალი, იგი წერდა ასურულ მითოლოგიაზე.

* *L'Immortalité de l'âme chez les Chaldéens*, (1875 წელს).
* *Salomon et ses successeurs* (1877 წელს).
* *Doctrines juridiques de l'Assyrie et de la Chaldée* (1877 წელს, with Joachim Menant).

ლიტერატურა
----------

* OPPERT, JULES // Jewish Encyclopedia.
* OPPERT Jules დაარქივებული 2022-03-02 საიტზე Wayback Machine.. Профиль на сайте «Академии надписей и изящной словесности».
იულიუსის ალპები მთათა მასივის ერთ–ერთი ხედი
**იულიუსის ალპები** (სლოვენ. Julijske Alpe, იტალ. Alpi Giulie) — კირქვიანი ალპების სამხრეთით მდებარე მთათა მასივი, რომელიც შედგება ორი ნაწილისაგან — სლოვენიის ზემო და შიდა კრაინასა და იტალიის რეგიონის ფრიული-ვენეცია-ჯულიასაგან.

იულიუსის ალპები გაიუს იულიუს კეისრის სახელს უკავშირდება. სწორედ იულიუს კეისარს ფრიულისა და დასავლეთ კრაინას შორის დაუარსებია პროვინცია და მისი დედაქალაქი ჩივიდალე-დელ-ფრიული. ანტიკურ ხანაში ეს სახელი ერქვა ასევე სამხრეთით მთებს და ასე მოიცავდა ტირნოვისა და ხრუშიცას ტყეებს. დღესდღეობით ისინი დამოუკიდებელ რეგიონებს წარმოადგენენ.

ზოგადი დახასიათება
------------------

იულიუსის ალპები არის ციცაბო მთათა მასივი, რომლის სიმაღლე არის დაახლ. 2.750 მ. ყველაზე მაღალი მთა არის ტრიგლავი (2.864 მ.). ტრიგლავი წარმოადგენს ყველაზე მაღალ მთას სლოვენიაში და შესაბამისად ყოფილ იუგოსლავიაში. აქა–იქ გვხვდება მყინვარი. იულიუსის ალპებს შუაზე – აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფად ჰყოფს დიდი პრედილის, ან *რაბელის ხეობა* (*იტალ*.: *Cave del Predil*, სლოვენ. Rabelj) და ნევეას უნაგირა მთა (*იტალ*.: *Sella Nevea*).

სხვა მნიშვნელოვანი მწვერვალები არის მოტაში, ვიშბერგი, კანინი, მანგარტი, იალოვეცი, პრისოინიკი, რაზორი და სკრლატიცა.

მოსახლეობა და ისტორია
---------------------

მონტაში
რაზორი (მარცხნივ) და პრისოინიკი (მარჯვნივ)
იულიუსის ალპებზე გადიოდა და გადის საზღვარი სლოვენურ და ფრიაულურ ენობრივი სივრცეებს შორის. იმის გამო, რომ ეს ტერიტორია ერთ ხანს ჰაბსბურგთა მონაქიას ეკუთვნოდა გერმანულმა მოიკიდა ფეხი, კერძოდ კი ცარცსა და კანალტალში.

1866 წელს ავსტრიისაგან იტალიას ერგო ფრიულის ნაწილი.

პირველ მსოფლიო ომის ერთი ფრონტი იულიუსის ალპებშიც იყო, სადაც ბუნებრივი პირობების გამო უსასტიკესი პოზიციური ბრძოლები გაიმართა, რომლის მასშტაბების წარმოდგენა დღემდე შემორჩენილი მავთულხლართების და აუფეთქებელი ჭურვების გამო არც ახლაა რთული. (შდრ. სამთო ომი 1915–1918)

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიას დარჩა იულიუსის ალპების დიდი ნაწილი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ერთი მხრივ ტალიამენტოსა და ჟილიცას, ხოლო მერეს მხრივ კი სავესა და ისონცოს შორის არსებულ წყალგამყოფთან უკანდახევა მოუწიათ ისევ იტალიელებს და ერთი ნაწილი იუგოსლავიას ხვდა წილად (იხ. ტრიესტის თავისუფალი მხარე).

სწორედ იმის გამო, რომ ეს მიწები გამუდმებით დიდ სახელმწიფოთა შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა ისტორიულად მრავალენოვან მხარედ ჩამოყალიბდა.

ტურისტული ცენტრები
------------------

მოისტროვკა
* ბლედი (ზაფხულში; სამორინე, ტბა)
* ბოჰინი (ზაფხულსა და ზამთარში; სამთო–სათხილამურო მხარე
* კრანისკა გორა (ზაფხულსა და ზამთარში; სათხილამურო მხარე სამორინე)
* რატეჩე (სათხილამურო კურორტი პლანიცაში)
* თარვისი (გაზაფხულსა და ზამთარში)
* ნევეას უნაგირა მთა (სათხილამურო მხარე)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იულიუსის ალპები***

* იულიუსის ალპები - Hribi.net დაარქივებული 2008-02-29 საიტზე Wayback Machine.
* იულიუსის ალპების ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-10-07 საიტზე Wayback Machine.
* ტრიგლავის ეროვნული პარკი
* იულიუსის ალპების ტურის აღწერილობა
* მცირე ფოტო–მოთხრობა იულიუსის ალპების შესახებ
* მოლაშქრეთა ტურის ერთი ანგარიში დაარქივებული 2015-10-04 საიტზე Wayback Machine.
**იორ-ალაზნის აუზის კულტურა** — იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოსახლე, საკმაოდ დაწინაურებული მიწათმოქმედი, მესაქონლე, მეტალურგი და მეთუნე ტომების მატერიალური კულტურა. 

ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანაში შედიოდა ჯერ მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. III ათასწლეული), შემდეგ თრიალეთის კულტურის (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარი) გავრცელების სფეროში. გვიანბრინჯაოს ხანის ადრეული საფეხურისათვის აღნიშნულ ტერიტორიაზე კვლავ მთელი ცენტრალური ამიერკავკასიისათვის დამახასიათებელი კულტურა ჩანს გავრცელებული. დაახლოებით ძვ. წ. XIII საუკუნიდან აღნიშნულ ტერიტორიაზე ძველის განვითარების საფუძველზე ჩამოყალიბდა განსხვავებული კულტურა. მისთვის დამახასიათებელია ე. წ. კახური შედგენილტარიანი სატევრები და მახვილები, ბრინჯაოს მთელმასრიანი შუბისპირები მასრაზე ორი რელიეფური სარტყლით, კონცენტრული ღარებით შემკული თიხის ჭურჭელი და სხვა. 

დაახლოებით ძვ. წ. XI საუკუნიდან ამ კულტურის განვითარების შედეგად გაჩნდა 3 ლოკალური ვარიანტი, რომელთა გავრცელება დაახლოებით ისტორიულ კახეთის, კუხეთისა და ჰერეთის საზღვრებს ემთხვევა. მატერიალური კულტურის ეს ჯგუფები ერთმანეთისაგან ძირითადად საბრძოლო იარაღის თავისებურებით განსხვავდება. ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრის ბოლოდან, სახელმწიფოს წარმოშობის წინა საფეხურზე, იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოხდა მატერიალური კულტურის ნიველირება, თუმცა ძვ. წ. II ათასწლეულში შემუშავებული ამ კულტურის დამახასიათებელი ზოგი ნიშანი ახ. წ პირველ საუკუნეებშიც გადმოვიდა. ეს გარემოება აღნიშნულ პერიოდში მატერიალური კულტურის განუწყვეტელ განვითარებას ადასტურებს.

ლიტერატურა
----------

* *ლომთათიძე გ.* ბრინჯაოს სატევრები და მახვილები სამთავროს უძველეს სამარხებში, თბ. 1974;
* *ფირცხელაური კ.* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს), თბ. 1973;
* *მისივე,* იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოსახლე ტომთა უძველესი კულტურა, თბ. 1965;
* *ჯაფარიძე ო.* არქეოლოგიური გათხრების თრიალეთში, თბ. 1969
* *ფირცხელაური კ.* ქსე ტ. 5. გვ. 199, თბ. 1980
**იონები** (ძვ. ბერძნ. ἰόν [i̯oːn] — „მოსიარულე") — ელექტრულად დამუხტული ატომები ან ატომთა ჯგუფები (მოლეკულები, რადიკალები და სხვა), რომლებიც წარმოიქმნება მათ მიერ ელექტრონების (ან სხვადასხვა დამუხტული ნაწილაკის) დაკარგვის ან შეძენის შედეგად. მაიკლ ფარადეიმ 1834 წელს, როდესაც იკვლევდა მჟავების, ტუტეებისა და მარილების წყალხსნარებზე ელექტრული დენის მოქმედებას, დაუშვა, რომ ასეთი წყალხსნარების ელექტროგამტარობა განპირობებულია იონების მოძრაობით. დადებითად დამუხტულ იონებს, რომლებიც ხსნარებში უარყოფითი პოლუსისაკენ (კათოდისაკენ) მოძრაობენ, ფარადეიმ კათიონები უწოდა, ხოლო უარყოფითად დამუხტულებს, რომლებიც დადებითი პოლუსისაკენ (ანოდისაკენ) მოძრაობენ, — ანიონები. ამის შესაბამისად იონების მუხტის ნიშანი ან დადებითია, ან უარყოფითი, მუხტის სიდიდე დამოკიდებულია ატომის მიერ დაკარგული ან შეძენილი ელექტრონების რაოდენობაზე. მაგ. Na+, Ca+, Al3+, Cl−, SO42−. იონები გვხვდება ნივთიერების ყველა აგრეგატულ მდგომარეობაში — აირებში, სითხეებში, კრისტალებში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 196.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |
იკაკოსის ნახევარკუნძული
**იკაკოსის ნახევარკუნძული** (Peninsula de Hicacos) — ნახევარკუნძული კუბის ჩრდილოეთ ნაწილში, მატანსასის პროვინციაში. სიგრძე 18 კმ, სიგანე 0,5 კმ-იდან 2,5 კმ-მდე. მთავარი ქალაქია ვარადერო, რომელიც საკურორტო მნიშვნელობისაა. სახელწოდება წარმოსდგება კაქტუსების სახეობიდან. ვრცელდება კარდენასის ყურესა და ნიკოლასის სრუტეს შორის. ნახევარკუნძულზე წარმოდგენილია კუბის უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილი. სანაპიროებზე განვითარებულია მარჯნის რიფები. პლაჟი ქვიშიანია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან არის პატარა ნავმისადგომები და დელფინარიუმი. 

იკაკოსის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს ამავე სახელწოდების პარკი (ფართობი 3,12 კმ²), სადაც თავმოყრილია ბუნების ულამაზესი ძეგლები, მღვიმეები, ტბები და სხვ. მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა.

ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობების გამო განვითარებულია ტურიზმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვარადერო

სქოლიო
------

1. ↑  The Columbia Gazetteer of North America.  (2000)Hicacos Peninsula.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2005-03-14. ციტირების თარიღი: 2007-10-14.
2. ↑  Cuba Travel. ვარადერო, კუბა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-11-01. ციტირების თარიღი: 2007-10-14.
**კარნის ალპები** (გერმ. Karnische Alpen, იტალ. Alpi Carniche) — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში. ვრცელდება ავსტრიისა და იტალიის საზღვარზე. სიგრძე 120 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 2782 მ (მთა ჰოე-ვარტე). გადაჭიმულია მდინარე პიავეს ხეობიდან (დასავლეთით) მდინარე გაილიცის ხეობამდე (აღმოსავლეთით). მდებარეობს აღმოსავლეთ ტიროლის, კარინტისა და ფრიულის ტერიტორიებზე. სამხრეთ-დასავლეთით შემოფარგლულია დოლომიტის ალპებით, ჩრდილოეთით მდინარე გაილის ხეობით, აღმოსავლეთით კარავანკის ქედით, სამხრეთ-აღმოსავლეთით იულიუსის ალპებით. ზაფხულის კურორტები და ზამთრის სპორტული ცენტრები მდებარეობს თვალწარმტაც ადგილებში. კარნის ალპები აგებულია უმთავრესად კრისტალური ფიქლებითა და კირქვებით. აქვს ვიწრო თხემი და ციცაბო კალთები. შემოსილია ფართოფოთლოვანი (მუხა, წიფელი) და წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი, ფიჭვი) ტყით.

სახელი ეწოდა ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონის — კარნიის მიხედვით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კარნის ალპები"** ვიკისაწყობში.
* კარნის ალპები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* კარნის ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**კაროლაინ კენედი** (დ. 27 ნოემბერი, 1957) — ამერიკელი ადვოკატი და დიპლომატი. მუშაობდა შეერთებული შტატების ელჩად იაპონიაში 2013 წლიდან 2017 წლამდე. კაროლაინ არის ჯონ კენედის შვილი.

კაროლაინის მეექვსე დაბადების დღემდე 5 დღე იყო დარჩენილი, როდესაც მამამისი მოკლეს, 1963 წლის 22 ნოემბერს. მომდევნო წელს, კაროლაინი, მისი დედა და უმცროსი ძმა დასახლდნენ მანჰეტენის ზემო ისტ-საიდში, სადაც დაამთავრეს სკოლა. კაროლაინმა დაამთავრა რედკლიფის კოლეჯი და მუშაობდა მანჰეტენის მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში, სადაც გაიცნო მისი მომავალი ქმარი, გამოფენის დიზაინერი ედვინ შლოსბერგი. მან მიიღო იურისპრუდენციის დოქტორის ხარისხი კოლუმბიის იურიდიულ სკოლაში. კენედის პროფესიულ ცხოვრებაში უმეტესი ნაწილი უჭირავს სამართალსა და პოლიტიკას, ასევე განათლების რეფორმასა და საქველმოქმედო საქმიანობას.

მას შემდეგ, რაც ობამამ სენატორი ჰილარი კლინტონი დანიშნა სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე, კაროლაინმა გამოთქვა ინტერესი რომ ნიუ-იორკში კლინტონის ვაკანტურ თანამდებობაზე დაენიშნათ, მაგრამ ბოლო მომენტში პირადი მიზეზების გამო უკან დაიხია, საბოლოოდ კონგრესმენმა კირსენ გილიბრანდმა კაროლაინი დანიშნა როგორც ნიუ-იორკის ვიცე-სენატორი. 2013 წელს პრეზიდენტმა ობამამ კენედი დანიშნა იაპონიაში შეერთებული შტატების ელჩად.

განათლება და პირადი ცხოვრება
----------------------------

კაროლაინ კენედი დაიბადა 1957 წლის 27 ნოემბერს მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. კაროლაინიის დაბადებამდე ერთი წლით ადრე, მის მშობლებს ჰყავდათ ქალიშვილი, სახელად არაბელა. კაროლაინს ჰყავდა უმცროსი ძმა, ჯონ უმცროსი, რომელიც დაიბადა 1960 წლელს. მისი ჩვილი ძმა, პატრიკი გარდაიცვალა ნაადრევი მშობიარობიდან 2 დღის შემდეგ, 1963 წელს. პირველი სამი წელი კაროლაინი მშობლებთან ცხოვრობდა ჯორჯტაუნში, ვაშინგტონში. როდესაც კაროლაინი სამი წლისა იყო, ოჯახი საცხოვრებლად თეთრ სახლში გადავიდა მას შემდეგ, რაც მამამისი შეერთებულიი შტატების პრეზიდენტი გახდა.

კაროლაინმა დაამთავრა ბრირლის სკოლა და 1975 წელს მასაჩუსეტსის კონკორდის აკადემია. კენედი იყო ფოტოგრაფის ასისტენტი 1976 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე, ინსბრუკში, ავსტრია. 1977 წელს იგი მუშაობდა სტაჟიორად ნიუ-იორკის Daily News–ში, კვირაში 156 აშშ დოლარს გამოიმუშავებდა. 1980 წელს მან ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტის რედკლიფის კოლეჯში. 1988 წელს მან მიიღო იურისტის დოქტორის ხარისხი კოლუმბიის იურიდიულ უნივერსიტეტში.

მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში მუშაობისას კენედი შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს, ექსპონატების დიზაინერ ედვინ შლოსბერგს. ისინი დაქორწინდნენ 1986 წელს, სენტერვილის ეკლესიაში, მასაჩუსეტსში. ზოგჯერ კენედის არასწორად მოიხსენიებენ „კაროლაინ კენედი შოლოსბერგად", მაგრამ მას არ შეუცვლია გვარი ქორწინების დროს. კენედის სამი შვილი ჰყავს: როზ კენედი შლოსბერგი (დაიბადა 1988), ტატიანა სელია კენედი შლოსბერგი (დაიბადა 1990) და ჯონ ბუვირი კენედი შლოსბერგი, ცნობილი როგორც ჯეკი (დაიბადა 1993 წელს).

კენედი ფლობს დედამისის 375 აკრ (152 ჰა) ქონებას. New York Daily News-მა კენედის სუფთა ღირებულება 2008 წელს შეაფასა 100 მილიონ დოლარზე მეტად. 2013 წელს იაპონიაში ელჩად დანიშვნის დროს მისი ქონება 278 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***კაროლაინ კენედი***

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-24. ციტირების თარიღი: 2020-02-16.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
ინდური სამზარეულოს კერძები კარით (სანელებლის სახეობა)
**ინდური სამზარეულო** — ინდოელ ხალხთა სამზარეულო.

კულინარია
---------

ინდურ სამზარეულოში მთავარი აქცენტი ეთმობა ლებნიან და ხილის საბჯის ვეგეტარიანულ საკვებს, რომლებიც მომზადებულია ტრადიციული სანელებლებით, რომელთა შორის ერთ-ერთი მოწინავე ადგილი უკავია სანელლებისგან შეკაზმულ კარის. ასევე ინდურ სამზარეულოში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ბრინჯი, რომელიც ლავაშთან და სანელებლებთან ერთად ქმნის კერძს — თალი, რომელიც თავის მხრივ კარის კერძთან ერთად მიირთმევა. ინდური სამზარეულოს პირველად კერძად წარმოდგენილია ლებნიანი კულტურისგან მომზადებული სუპი — დალი. მთავარი ინდური დესერტია ვატილაპამი.

ისტორია და გავლენა
------------------

ინდური ბაზრის სურათი, სადაც იყიდება ეროვნული სამზარეულოს ტიპური ვეგეტარიანული პროდუქტები
ინდუიზმის რელიგიის გავლენით, ძროხის ხორცს არ მიირთმევენ, რადგან ძროხა წმინდა ცხოველად ითვლება. ბუდისტი მეფე აშოკას მართველობიდან დაწყებული, ინდური სამზარეულოსთვის ხორციანი კერძები არადამახასიათებელი გახდა. თუმცა ისლამის გავლენით ხორციანი კერძები, რომელიც წარმოდგენილია ტანდურის წიწილათი, ინდუსების რაგიონს ისევ დაუბრუნდა. გამორჩეულ კულინარიულ რეგიონს წარმოადგენს ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი რეგიონი, რომლის სამზარეულოს *მუღლაი* ჰქვია და მომდინარეობს მუსლიმური დიდ მოგოლთა იმპერიის დროიდან.

ასევე იხილეთ
------------

* მაში
* ბჰანგი
* ვინდალუ
* გჰი
* დალი
* კარი (კერძი)
* კარი (სანელებელი)
* ხიჩდი
* ლასი (სასმელი)
* მოგოლური სამზარეულო
* ნაანი
* საბჯი
* ტანდურის წიწილა
* ჩაპატი
* ჩატნი
* პენჯაბური სამზარეულო
* ქაშმირული სამზარეულო
* გულაბ ჯამუნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინდური სამზარეულო (ინდოეთის რეგიონული სამზარეულოები)
* ინდური სამზარეულო (რეცეპტები, ფაქტები, სტატიები)
* ვებ-გვერდი ინდური სამზარეულოს რეცეპტების შესახებ
* ვედური კულინარია, სანელებლები, ჭურჭელი, ლექსიკონი, რეცეპტები

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იუკატანი**. |

იუკატანის ნახევარკუნძული (ყვითლად)
**იუკატანი** — ნახევარკუნძული ცენტრალურ ამერიკაში. ერთმანეთისაგან გამოყოფს მექსიკის ყურესა და კარიბის ზღვას. ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი უკავია მექსიკის შტატებს: იუკატანს, კამპეჩესა და კინტანა-როოს. სამხრეთით მდებარეობს სახელმწიფოები: გვატემალა და ბელიზი.

ისტორია
-------

IV-დან X საუკუნემდე იუკატანი იყო მაიას ცივილიზაციის ცენტრი. შემორჩენილია მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიური არტე-ფაქტები, რომელთაგან ყველაზე უკეთ ცნობილია ქალაქი ჩიჩენ-იცა, უშმალი, ტულუმი და სხვა. 

პირველი ევროპელები ნახევარკუნძულის ნაპირებზე გადასხდნენ 1517 წელს. ესენი იყვნენ ესპანელი კონკისტადორები ფრანსისკო კორდოვა და ხუან დე გრიხალვა. მათ იუკატანის დაპყრობა დაამთავრეს 10 წელიწადში და დედაქალაქად აირჩიეს დღევანდელი მერიდა. ნახევარკუნძულის ადმინისტრაცია ხელიდან ხელში გადადიოდა ახალ ესპანეთსა და გვატემალას შორის. 1822 წლიდან იუკატანი შევიდა დამოუკიდებელი მექსიკის შემადგენლობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იუკატანის ნახევარკუნძული***

* Yucatan Wildlife
* Yucatan Living
**ლუკომორიე** (რუს. Лукоморье) — ზღვის ბუხტა. თუმცა ხშირად მდინარეულ ბუხტასაც ეძახდნენ ლუკომორიეს. ალექსანდრე პუშკინმა გამოიყენა ლუკომორიე როგორც მითური ქვეყანა, რომელშიც დაასახლა რუსული მითოლოგიის პერსონაჟები:
≥

> 
> У лукоморья дуб зелёный;
> Златая цепь на дубе том:
> И днём и ночью кот учёный
> Всё ходит по цепи кругом;
> Идёт направо - песнь заводит,
> Налево - сказку говорит.
> Там чудеса: там леший бродит,
> Русалка на ветвях сидит;
> Там на неведомых дорожках
> Следы невиданных зверей;
> Избушка там на курьих ножках
> Стоит без окон, без дверей;
> Там лес и дол видений полны;
> Там о заре прихлынут волны
> На брег песчаный и пустой,
> И тридцать витязей прекрасных
> Чредой из вод выходят ясных,
> И с ними дядька их морской;
> Там королевич мимоходом
> Пленяет грозного царя;
> Там в облаках перед народом
> Через леса, через моря
> Колдун несёт богатыря;
> В темнице там царевна тужит,
> А бурый волк ей верно служит;
> Там ступа с Бабою Ягой
> Идёт, бредёт сама собой,
> Там царь Кощей над златом чахнет;
> Там русский дух... там Русью пахнет!
> И там я был, и мёд я пил;
> У моря видел дуб зелёный;
> Под ним сидел, и кот учёный
> Свои мне сказки говорил.
> ნაწყვეტი „რუსლანი და ლუდმილიდან"
> 
> 
> 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ინდიქტიონი** (ბერძ. indiktion, ლათ. indictio — „გამოცხადება", „განცხადება") — ქრისტიანულ ქვეყნებში (შუა საუკუნეებისა და ნაწილობრივ ახალი დროის ისტორიის ქრონოლოგიაში) წელთაღრიცხვის 15-წლიან ციკლში წლის რიგითი ნომრის სახელწოდება. პაპიროლოგიის მონაცემებით, ინდიქტიონით წელთაღრიცხვა რომის პერიოდის ეგვიპტეში ჩამოყალიბებულა. რომის იმპერიაში იმპერატორ კონსტანტინე დიდს შემოუღია (312/313 — I ინდიქტიონი). ბიზანტიაში ინდიქტიონის დაწყება სამოქალაქო ახალი წლის დღეს ემთხვეოდა. ინდიქტიონის დასადგენად საჭიროა ახალი წელთაღრიცხვის წელს მივუმატოთ 3 და მიღებული ჯამი გავყოთ 15-ზე, ნაშთი იქნება ინდიქტიონი, რომელიც მნიშვნელოვანი საშუალებაა თარიღების სისწორის დასადგენად. ინდიქტიონით წელთაღრიცხვის დროს გასათვალისწინებელია ინდიქტიონის საწყისი თარიღი: ბიზანტიაში — 23 სექტემბერი, ხოლო V საუკუნის შუა წლებიდან 1 სექტემბერი; რომში 1087 წლამდე — 1 სექტემბერი, შემდეგ კი — 1 იანვარი (ან 25 დეკემბერი); ინგლისსა და გერმანიაში XIV საუკუნის ბოლომდე — 24 სექტემბერი, რუსეთში XVIII საუკუნამდე — 1 სექტემბერი. XVIII საუკუნეში შეწყდა ინდიქტიონით წელთაღრიცხვა, შემორჩა მხოლოდ საეკლესიო აქტებში.

ქართულ წყაროებში ინდიქტიონით აღინიშნებოდა აგრეთვე მეფეთა ტახტზე ასვლიდან I, II, III და ა. შ. წლები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 137.