recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ფილიპე (ფილუ) ისლამის ძე ძაძამიძე** (დ. 1877, ლეძაძამე — გ. 1963, ზუგდიდი) — ქართველი ოქრომჭედელი ოსტატი.

ბიოგრაფია
---------

ფილიპე ძაძამიძე დაიბადა 1877 წელს (ზოგიერთი მონაცემით 1878 წელს), სოფელ ლეძაძამეში, (დღევანდელი სენაკის მუნიციპალიტეტი). მიეკუთვნებოდა ძაძამიების საგვარეულოს. ფილუს წინაპრისათვის დადიანებს აზნაურობა მიუნიჭებიათ, რის გამოც ძაძამიების ეს შტო „ძაძამიძის" ფორმას იყენებდა და ასევ აწერდა ხელს ყველა მის ნამუშევარს. ოჯახში სულ შვიდი დედმამიშვილი იყვნენ, საიდანაც უფროსი კონსტანტინე იყო, ხოლო უმცროსი ფილიპე (ფილუ). ძმებს შორის ასაკობრივი სხვაობა ოცდაათ წელზე მეტი იყო. კონსტანტინე (კოწია) ძაძამიძე ძმის დაბადების დროს უკვე განთქმული ოქრომჭედელი იყო, მას პაპისგან ვახტანგ (ვახუ) ძაძამიძისაგან შეუსწავლია ოქრომჭედლობის ხელოვნება. თავის მხრივ ვახტანგი (ვახუ) დადიანების კარზე დაეუფლა საოქრომჭედლო ხელოვნებას, დადიანების კარის ცნობილი ოქრომჭედლებისაგან პეპუ მეუნარგიას, თალიკო კოიდიასა (კედია) და სხვებთან.

1890 წელს ფილუ მის ძმასთან — კონსტანტინესთან იწყებს ოქრომჭედლობის ხელობის შესწავლას, მან გაიარა ყველა საფეხური შეგირდობიდან ქარგლობამდე და 15 წლის ფილუს უკვე მიენიჭა ოსტატის წოდება. მიუხედავად ამისა, მას ცალკე სახელოსნო არ გაუხსნია და ზუგდიდში კონსტანტინესთან მუშაობდა 1917 წლამდე, კონსტანტინეს ზუგდიდში, საკუთარ სახლში ჰქონია სახელოსნო გამართული, ბოლოს ასაკში შესულ კონსტანტინეს მუშაობა აღარ შეეძლო, ფილუმ თავისი სახელოსნო გახსნა. 

ფილუ ძაძამიძეს ძირითადად ფილიგრანით იცნობენ, თუმცა ოსტატი ოქრომჭედლობის ყველა მიმართულებას კარგად ფლობდა. სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში არსებული მასალების შესწავლამ აჩვენა, რომ მრავლად გვხვდება ფილუ ძაძამიძის მიერ ჭრის და გრავირების ტექნიკაში შესრულებული ნიმუშებიც. მის მიერ ფილიგრანის ტექნიკით დამზადებული ნივთები მხოლოდ ხმლებით და ხანჯლებით არ შემოიფარგლებოდა, ის ასევე ამზადებდა ქამრებს, ცხენის აღკაზმულობის ცალკეულ დეტალებს, ჩოხის ქილებს, ყანწებს, სურებს, თასებს, ჩანთის მოსართავებს, პისტოლეტის კაბურის დეტალებს, პორტსიგარებს და ა.შ. 

ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრები არაერთხელ იყო ექსპონირებული სხვადასხვა გამოფენებზეც. 1897 წელს პეტერბურგში, 1903 წელს მანჯურიაში, 1925 წელს პარიზში გაგზავნილმა მისმა ნამუშევრებმა დიდი მოწონება დაიმსახურა. მოგვიანებით მისი ნამუშევრები წარმოდგენილი ყოფილა მოსკოვის და ლენინგრადის გამოფენებზეც. 1937 და 1941 წლებში თბილისში მოწყობილ ხალხური შემოქმედების ნიმუშთა რესპუბლიკურ გამოფენებზე ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრებიც იყო წარდგენილი, იმავე წელს ფილუ ძაძამიძემ სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაში მიიღო მონაწილეობა, ხოლო 1949 წლის VI რესპუბლიკურ ოლიმპიადის გამოფენაზე საპატიო სიგელით დაჯილდოვდა. 

ფილიპე (ფილუ) ძაძამიძე ზუგდიდში ცხოვრობდა და ღრმა მოხუცებულობამდე აგრძელებდა საოქრომჭედლო საქმიანობას, იგი 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა 1963 წლის სექტემბერში. დაკრძალულია ზუგდიდში.

ლიტერატურა
----------

* [ Двалишвили Л.Б. Из истории западногрузинской филиграни (Мастер Филипп

«Филу» Дзадзамидзe) // Историческое оружиеведение. — 2024. — № 13. —
С. 82 — 160.]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგებაშვილი**. |

**ნოდარ ვლადიმერის ძე გოგებაშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1930, თბილისი- გ. 22 თებერვალი , 2024) — ქართველი იმუნოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1984), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1991), საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1994).

ბიოგრაფია
---------

1954 წლს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1964–1996 წლებში მუშაობდა ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა წლების განმავლობაში. 1995–2005 წლებში იყო პეტრე შოთაძის სახელობის თბილისის სამედიცინო აკადემიის იმუნოლოგიისა და ალერგოლოგიის კათედრის გამგე. გოგებაშვილის სამეცნიერო ნაშრომები ეძღვნება სხივური დაავადების დროს ბაქტერიოფაგიის კანონზომიერებებს, ტუბერკულოზის თანამედროვე იმუნოლოგიის მექანიზმებს, I ტიპის კოლაგენის მიმართ განვითარებული აუტოიმუნური პროცესის თავისებურებებს სხვადასხვა დაავადებების დროს. 1994 წელს ხელმძღვანელობდა ტუბერკულოზთან ბრძოლის პროგრამის შემუშავებას. გოგებაშვილი 1983 წელს აირჩიეს სსრკ სამედიცინო აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული იმუნოლოგიის სამეცნიერო საბჭოს წევრად, 1984 წელს — მის მიერვე ჩამოყალიბებულ საქართველოს იმუნოლოგთა საზოგადოების პრეზიდენტად. 1997–2006 წლებში იყო ალერგოლოგთა და კლინიკურ იმუნოლოგთა ასოციაციის თავმჯდომარე; 2006 წლიდან არის ამ ასოციაციის საპატიო პრეზიდენტი. გოგებაშვილს მიღებული აქვს სხვადასხვა პროფესიული და სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის მედალი (1994), ღირსების ორდენი (1999).

ბიბლიოგრაფია
------------

* მაიონიზირებელი გამოსხივების გავლენა ორგანიზმის იმუნო-ბიოლოგიურ რეაქტიულობაზე, თბ. 1963;
* Иммунологическая реактивность организма при туберкулёзе, Тб. 1975.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 59.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ გოგებაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
Sylt
კუნძულის მდებარეობა
**ზილტი** (გერმ. Sylt; დან. Sild) — კუნძული ჩრდილოეთ გერმანიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეში. გამოირჩევა სანაპირო ხაზის განსხვავებული მოყვანილობით. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულებს და უდიდესია მათ შორის. ფართობი შეადგენს 99,14 კმ²-ს.

ზილტი გერმანიის უკიდურესი ჩრდილოეთი კუნძულია და ცნობილია ტურისტული კურორტებით, რომელთა შორის აღსანიშნავია ვესტერლანდი, კამპენი, ვენინგშტედტ-ბრადერუპი, ისევე როგორც 40 კმ-იანი ქვიშიანი პლაჟი. 1927 წლიდან კუნძული კონტინენტურ ნაწილთან მიწაყრილიანი გზითაა დაკავშირებული.

კუნძულის ეკონომიკა ტურიზმს ემყარება. 1970-იანი წლებიდან ეკონომიკაში სულ უფრო ნაკლებ როლს თამაშობს სოფლის მეურნეობა, ხე-ტყის წარმოება და მესაქონლეობა. მუშახელის უდიდესი ნაწილი კონტინენტურ გერმანიაშია დასაქმებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

ტანზი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ზილტი***

* Sylt von A-Z
* Syltisch დაარქივებული 2012-03-13 საიტზე Wayback Machine.
* Sylt IPTV
* Sylt დაარქივებული 2010-01-13 საიტზე Wayback Machine.
* Sylt - JustSylt
**ურსულა ანდრესი** (ინგლ. Ursula Andress; დ. 19 მარტი 1936) — შვეიცარიელი მსახიობი, ყოფილი მოდელი და სექს-სიმბოლო, რომელიც თამაშობდა ამერიკულ, ბრიტანულ და იტალიურ ფილმებში. 1962 წელს მონაწილეობა მიიღო პირველ ფილმში ჯეიმზ ბონდის შესახებ „დოქტორი ნოუ", სადაც შეასრულა „ბონდის გოგოს" — ჰონი რაიდერის როლი, რისთვისაც ოქროს გლობუსით დაჯილდოვდა. 1967 წელს ითამაშა პაროდიულ კინოკომედიაში „კაზინო როიალი".

ბიოგრაფია
---------

ურსულა ანდრესი დაიბადა შვეიცარიაში, ოსტერმუნდიგენში, დედამისის — ეროვნებით შვეიცარიელის ანას და მამამისის — ეროვნებით გერმანელის როლფ ანდრესის ოჯახში. ჰონი რაიდერის როლმა ფილმში „დოქტორი ნოუ" ანდრესს პოპულარობა შესძინა, განსაკუთრებით დამახასიათებელი აღმოჩნდა ნაწყვეტი, სადაც იგი კარიბის ზღვიდან ამოდის თეთრ ბიკინიში, რომელიც საკულტო მომენტი გახდა კინემატოგრაფსა და მოდის ისტორიაში. ანდრესს ჰქონდა მძიმე შვეიცარიულ-ამერიკული აქცენტი, რის გამოც მისი პერსონაჟი გაახმოვანა ნიკი ვან დერ ზილმა, ხოლო კალიფსო იმღერა ინგლისელმა მსახიობმა დიანა კოუპლენდმა.

აღსანიშნავია, რომ ბიკინი, რომელიც მას ეცვა ფილმში „დოქტორი ნოუ" გაიყიდა აუქციონზე 41.125 ევროდ 2001 წელს. 1965 წელს ანდრესი გაშიშვლდა Playboy-სთვის. 1963 წელს ელვის პრესლისთან ერთად ითამაშა ფილმში „გართობა აკაპულკოში", ამავე წელს ფრენკ სინატრასთან და დინ მარტინთან ერთად მიიღო მონაწილეობა ფილმში „ტეხასიდან ოთხნი", ხოლო 1965 წელს მონაწილეობა მიიღო ფილმში „მეათე მსხვერპლი", სადაც პარტნიორობა გაუწია მარჩელო მასტროიანმა. 1981 წელს როლი შეასრულა ფილმში „ტიტანების ბრძოლა". 1995 წელს „Empire"-მა ანდრესი აირჩია ერთ-ერთ ყველაზე სექსუალურ ვარსკვლავად კინო-ისტორიაში".

ურსულა ანდრესი 1957 წელს ცოლად გაჰყვა მსახიობსა და რეჟისორს ჯონ დერეკს, თუმცა 1966 წელს წყვილი ერთმანეთს გაშორდა. ხანგრძლივი ურთიერთობა ჰქონდა ჟან-პოლ ბელმონდოსთან. 1979–83 წლებში მისი პარტნიორი იყო ჰარი ჰემლინი, რომლისგანაც 1980 წელს შვილი შეეძინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ურსულა ანდრესი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ურსულა ანდრესი***
**სირიის სახალხო საბჭო** ან **მეჯლის აშ-შააბი** (არაბ. **مجلس الشعب**) — სირიის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო. სირიის ისტორიაში პირველად სახლხო საბჭოს სპიკერია ქალი, ჰადია ხალაფ აბასი.

უკანასკნელი საპარლამენტო არჩევნები სირიაში გაიმართა 2016 წლის 13 აპრილს.

შემადგენლობა
------------

სირიის სახალხო საბჭოს შემადგენლობაში შედის 250 დეპუტატი, რომლებსაც ირჩევენ ოთხი წლის ვადით. 167 ადგილი დაჯავშნულია სირიის ეროვნული პროგრესული ფრონტის წევრებისთვის.

სირიაში შენარჩუნებულია ერთპარტიული მმართველობის სისტემა, რომელშიც მთავარ როლს თამაშობს პარტია ბაასი. სწორედ ამის გამო არჩევნებში მონაწილეობდნენ პატარა პარტიები, რომლებსაც არ ჰქონდათ არანაირი გავლენა.

2012 წლამდე სახალხო საბჭო წარმოადგენდა პრეზიდენტობის ერთადერთ კანდიდატს და სახალხო რეფეენდუმზე ხდებოდა მისი დანიშვნა პრეზიდენტად. ასე აირჩიეს ჰაფეზ ასადი და მისი შვილი ბაშარ ალ-ასადი. 2012 წელს ახალი კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, სახალხო საბჭო არეგისტრირებს კანდიდატებს, რომელსაც უკვე ირჩევენ 7 წლის ვადით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სირიის სახალხო საბჭოს ოფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  На выборах в Сирии явка избирателей составила 57,5%
**ბოკოვსკაიის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Боковский районный краеведческий музей) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი სტანიცა ბოკოვსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მუზეუმი დაარსდა 1976 წელს, ხოლო გაიხსნა 1982 წლის 5 მაისს.

მუზეუმის მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი ბოკოვსკაია, ტელიჩენკოს ქუჩა № 18.

ისტორია
-------

1976 წელს მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანმა ალექსანდრე კრასნოგლაზოვმა გაზეთ „Сельская новь"-ის (№ 57, 11 მაისი, 1976 წელი) გვერდებიდან მოუწოდა ადგილობრივ მოსახლეობას რაიონის ისტორიის უკვდავსაყოფად შეექმნათ მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. 

ბოკოვსკაიის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი გაიხსნა 1982 წლის 5 მაისს, ბოკოვსკაიის რაიონის პარტიის რაიკომის ინიციატივით, მას შემდეგ, რაც მისთვის ააშენეს ორსართულიანი შენობა. მუზეუმში დაცულია 2 637 ექსპონანტი, რომლებიც განთავსებულია შვიდ დარბაზში.

მუზეუმის დარბაზში „ჩვენი მხარის ბუნება" გამოფენილია ექსპონატები ბოკოვსკაიის ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები. კერძოდ, ცხოველებისა და მცენარეების ფიტულები, ჰერბარიუმი, ფოტოები ბოკოვსკაიის ხედებით. 

მუზეუმის დარბაზში „ჩვენი მხარის შორეული წარსული" გამოფენილია ძველი ხუტორის ბოკოვის პირველი სახლების ფოტოები, ძველი სამოვრები, საოჯახო ჭურჭელი და სტანიცის მაცხოვრებელთა ტანსაცმელი. 

მესამე დარბაზი მოგვითხრობს დონში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებაზე, ხუტორის სოფლის მეურნეობაზე. 

მეოთხე დარბაზში წარმოდგენილია ფ. პოდტეკოვისა და მ. კრივოშლიკოვის ექსპედიციის მასალები. აქვე გამოფენილია ძველი მონეტები და ფულადი კუპიურები. ასევე სოციალისტური შრომის გმირის ვ. ტეპლუხინას ექსპონატები: ფოტოები, მედლები, სიგელები.

„შოლოხოვის დარბაზში" გამოფენილია მწერლის ფოტოები, პორტრეტები, წიგნები სხვადასხვა ენაზე. მის ნაწარმოებებზე გადაღებული ფილმების ფოტოების რეპროდუქციები.

დარბაზში „დონელი კაზაკობა" გამოფენილია კაზაკთა საყოფაცხოვრებო ნივთები, კოსტიუმები.

სოფელში დგას საბჭოთა კავშირის გმირის იაკობ ტელიჩენკოს ბიუსტი, რომელიც 1992 წლის 17 დეკემბრის № 325 გადაწყვეტილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Боковский районный краеведческий музей
* Боковский районный краеведческий музей
* Муниципальное бюджетное учреждение культуры Боковского района «Краеведческий музей»[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Боковский районный краеведческий музей (Россия).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-24. ციტირების თარიღი: 2017-03-25.
**ვილა** (ლათ. villa — კარ-მიდამო, მამული) — ქალაქგარეთ აშენებული ბაღ-პარკიანი სახლის ტიპი. პირველი ვილა ძველ რომში ჯერ კიდევ ძვ. წ. III საუკუნეში გაჩნდა. ძვ. წ. II—ძვ. წ. I საუკუნეებში იგი გავრცელდა მთლ ხმელთაშუაზღვისპირეთში. იმხანად ყველაზე ხშირი იყო ე. წ. Villa rustica — საცხოვრებელ და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა კომპლექსი მამულის ცენტრი. ჩვეულებრივ შდგებოდა სახლის პატრონისა და მისი ოჯახისათვის განკუთვნილი საცხოვრებლისა და სამეურნეო ნაწილისაგან (მონათა საცხოვრებელი, ბოსელი, ბეღელი და სხვა). ყველა ნაგებობა თავმოყრილი იყო თავდაპირველად ღია, ხოლო შემდეგ ჩაკეტილი ეზოს ირგვლივ. ქალაქგარეთა ვილის ტიპი — villa urbana განკუთვნილი იყო გართობისა და დასვენებისთვის. ძვ. წ. II—ძვ. წ. I საუკუნეებში სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათაგან გამოყოფილ სახლის პატრონის სამყოფს ხშირად მოხატულობითა და მოზაიკით ამკობდნენ. 

დიდ ვილებს (განსაკუთრებით იმპერიის ეპოქაში) გარს ერტყმოდა პავილიონებით, შადრევნებითა და ქანდაკებებით დამშვენებული ტერასული პარკები, დიდებულთა ქალაქგარეთა მამულ-რეზიდენციის ტიპის ვილა ფართოდ იყო გავრცელებული XV — XVI საუკუნეებში იტალიაში. აღორძინების ეპოქაში ვილის ანსამბლი ღერძული კომპოზიციიაა იყო, ცენტრალური ადგილი კსზინოდ მთავარ შენობას ეჭირა. ტერასების, საბჯენი კედლებისა და მათი შემაერთებელი კიბეების არქიტექტურის დამუშავების შედეგად შეიქმნა გარემოსთან შერწყმული შენობისა და პარკის ერთიანი ხედი (პაპი იულიუს III-ის ვილა რომში 1550–1555, არქიტექტორები ჯაკომო და ვინიოლა, ბ. ამანატი, ჯორჯო ვაზარი; როტონდა ვიჩენცის მახლობლად, 1551–1567, არქიტექტორი ანდრეა პალადიო, დასრულდა 1580–1591, არქიტექტორი ვინჩენცო სკამოცი)

* ბარბაროს ვილა , XVI საუკუნე ბარბაროს ვილა , XVI საუკუნე
* მონდრაგონეს ვილა, XVI საუკუნემონდრაგონეს ვილა, XVI საუკუნე
* მედიჩის ვილა,  XVI საუკუნე მედიჩის ვილა, XVI საუკუნე

ბაროკოს ხანაში ვილა კომპოზიციურად რთული და ეფექტური იყო. პავილიონებით, ქანდაკებებითა და კასკადებით დამშვენებული პარკი პერსპექტივაში კაზინოთი დასრულებულ, მრავალპლანიან ხელოვნურ პეიზაჟს ქმნიდა (ალდობრანდის ვილა ფრასკატიმში, 1598–1603, არქიტექტორი ჯ. დელა პორტა და ჯ. მადერნა, დაასრულა კ. ფონტანამ). XIX საუკუნეში ვილას უწოდებენ ქალაქის პრივილეგიურ რაიონებში ან გარეუბნებში, აგრეთვე სააგარაკო ადგილებში, აგებულ ბაღ-პარკიან კომფორტულ კერძო სახლს, ხოლო XX საუკუნეში ერთი ოჯახისათვის განკუთვნილ განცალკევებულ ნებისმიერ ქალაქგარეთა სახლს. საზღვარგარეთის თანამედროვე არქიტექტურაში ვილის მშენებლობა ხშირად ექსპერიმენტული ხასიათისაა, ჩანს მაქსიმალური კომფორტულობისა და ბუნებასთან შერწყმული ნაგებობების შექმნისაკენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 408.
**ლია მიქაძე** (დ. 3 მაისი, 1936, თბილისი — გ. 10 ნოემბერი, 2022, თბილისი) — საქართველოს ტელემაუწყებლობის პირველი ტელეწამყვანი.

ბიოგრაფია
---------

ლია მიქაძე 1936 წლის 3 მაისს, თბილისში დაიბადა. 1954 წელს ჩააბარა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ უნივერსიტეტში, სადაც მიხეილ თუმანიშვილის ჯგუფში მოხვდა. 1956 წელს, როდესაც საქართველოს პირველი ტელეხედვის მოწყობა დაიგეგმა და დიქტორების (წამყვანების) ძებნა დაიწყეს, მიხეილ თუმანიშვილმა პირველკურსელ ლია მიქაძეს კონკურსში მონაწილეობა ურჩია. კომისიამ ის ალექსანდრა მაჭავარიანთან ერთად შეარჩია და დიქტორად დანიშნა. 1956 წლის 30 დეკემბერს, როდესაც საქართველოს პირველი ტელევიზია გაიხსნა, ეკრანიდან მაყურებელმა პირველი ლია მიქაძე დაინახა. მიქაძე საქართველოს ტელევიზიაში 2004 წლამდე მუშაობდა.

2013 წლის 30 დეკემბერს, საქართველოს ტელევიზიის დაარსების 57 წლისთავთან დაკავშირებით, საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა მთაწმინდის პარკში, თბილისის ანძის სიახლოვეს, საპატიო ვარსკვლავი გაუხსნა ტელევიზიის პირველ წამყვანებს: ლია მიქაძეს, ჯულიეტა ვაშაყმაძეს და ალექსანდრა მაჭავარიანს.

გარდაიცვალა 2022 წლის 10 ნოემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლია მიქაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  „გარდაიცვალა საქართველოს ტელემაუწყებლობის პირველი ტელეწამყვანი ლია მიქაძე". *1tv.ge*. ციტირების თარიღი: 2022-11-10.
2. ↑  გოგნიაშვილი, თეონა. „მიშა თუმანიშვილმა კონკურსზე ჩემი ფოტოები ისე გააგზავნა, ამის შესახებ არაფერი ვიცოდი". *Sputnik Georgian*. ციტირების თარიღი: 8 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  „ჯულიეტა ვაშაყმაძეს, ლია მიქაძეს და შურიკო მაჭავარიანს ვარსკვლავს გაუხსნიან". *reportiori.ge*. 5 დეკემბერი, 2013. ციტირების თარიღი: 8 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**ჯულიეტა ვაშაყმაძე** (დ. 14 აგვისტო, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 27 დეკემბერი, 2020, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მსახიობი და ტელეწამყვანი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება თბილისის პირველ ქალთა სკოლაში მიიღო, რომელიც 1952 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა და სწავლა განაგრძო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 1958 წელს, როცა იგი ბოლო კურსზე იყო, სერგო ზაქარიაძის რჩევით, შოთა რუსთაველის სახელობის საქართველოს თეატრალურ ინსტიტუტში განაგრძო სწავლა და 1960 წელს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პარალელურად დაამთავრა სამსახიობო ფაკულტეტი.

საქართველოს ტელევიზიის დაარსების დღიდან, 1956 წლის 30 დეკემბრიდან, ჯულიეტა ვაშაყმაძე იწყებს მუშაობას ჯერ დიქტორად, ხოლო 1968 წლიდან ტელეკომენტატორად. სხვადასხვა დროს მიჰყავდა საინფორმაციო, თეატრალური, კულტურული, სოციალური და სხვა სახის ტელეგადაცემები.

დაქორწინებული იყო ტელერეჟისორ შალვა გაბუნიაზე, წყვილს ქალიშვილი და ორი ვაჟიშვილი ჰყავს — გიორგი, რომელიც თავადაც ცნობილი ტელეწამყვანია და დათა, ასევე სატელევიზიო მუშაკი, პროდიუსერი.

2013 წლის 30 დეკემბერს, საქართველოს ტელევიზიის დაარსების 57 წლისთავთან დაკავშირებით, საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა მთაწმინდის პარკში, თბილისის ანძის სიახლოვეს, საპატიო ვარსკვლავი გაუხსნა ტელევიზიის პირველ წამყვანებს: ჯულიეტა ვაშაყმაძეს, ლია მიქაძეს და შურიკო მაჭავარიანს. გარდა ტელევიზიისა, ჯულიეტა ვაშაყმაძემ კინოშიც მიიღო აქტიური მონაწილეობა.

გარდაიცვალა 2020 წლის 27 დეკემბერს, 87 წლის ასაკში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1959: „ყვავილი თოვლზე" (ციცინო) რეჟ. შოთა მანაგაძე
* 1960: „პაპა გიგია" (თინა) რეჟ. ზაქარია გუდავაძე
* 1962: „თოჯინები იცინიან" (დოდო) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
* 1963: „მზე ჭიქაში" (ლია, ტექნოლოგი ქალი) რეჟ. მერაბ ჯალიაშვილი
* 1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა" (თინა) რეჟ. ელდარ შენგელაია

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1967: საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1996: ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯულიეტა ვაშაყმაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ჯულიეტა ვაშაყმაძე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში
* ჯულიეტა ვაშაყმაძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. 1 2  „გარდაიცვალა ტელეწამყვანი ჯულიეტა ვაშაყმაძე". *1tv.ge*. ციტირების თარიღი: 2020-12-27.
2. ↑  ჯულიეტა ვაშაყმაძეს, ლია მიქაძის და შურიკო მაჭავარიანის ვარსკვლავი მთაწმინდაზე *reportiori.ge*
**ალექსი (ალექსანდრე) იაკობის ძე ყამარაული**, *ფსევდონიმი:* კავკაველი ა. ყ. (დ. 1885, სოფ. კარკუჩა, ახლანდ. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი, — გ. 12 ნოემბერი, 1937) — ქართველი ბოლშევიკი, პუბლიცისტი.

რუსეთის 1917 წლის რევოლუციამდე ცხოვრობდა ვლადიკავკაზში (კავკავი); იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების კავკავის განყოფილების ნამდვილი წევრი (1916-1917). 1918 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი. რევოლუციისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ბოლშევიკების გამარჯვებისთვის ბრძოლაში ჩრდილოეთ კავკასიაში. 

საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ, 1921-1922 წლებში იყო საქართველოს სსრ ფოსტა-ტელეგრაფის სახალხო კომისარი, შემდეგ მუშაობდა სხვადასხვა პარტიულ და სამეურნეო თანამდებობაზე. 1927 წელს მოაწყო ექსპედიცია ხევსურეთში ადგილობრივი საზოგადოებრივი მდგომარეობის და ზნე-ჩვეულებების შესასწავლად, რაც ხელისუფლებას ამ მთიანი კუთხის საბჭოთა სისტემაში ინტეგრაციაში უნდა დახმარებოდა. მომდევნო წლებში რუსულ და ქართულ ენებზე გამოსცა ეთნოგრაფიული შინაარსის ნარკვევი ხევსურეთის შესახებ. სტალინური რეპრესიების დროს, 1937 წელს დააპატიმრეს და „მემარჯვენეთა კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით დახვრიტეს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ხევსურეთი : [ნარკვევი]. - ტფ. : სახელგამი, 1932 (კომუნისტი-ს სტ.).
* Хевсурия : Очерки с приложением 41 фото-снимка / А.Я. Камараули. - Тифлис : Изд. "Культурного о-ва горцев Грузии", 1929 (Отд. тип. ККА).
* Водное хозяйство ССР Грузии : Очерк / А.Я. Камараули ; С предисл. Г.Н. Гехтмана. - [Тифлис] : Отд. тип. ККА, 1928.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კავკაველი ა. ყ. — ჭოხონელიძე, გ. ფსევდონიმების ლექსიკონი. – [თბ. 2016]. – გვ. 68, 246.
* ალექსი იაკობის ძე ყამარაული — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები (1879–1927).
* ყამარაული ალექსი (ალექსანდრე) იაკობის ძე — სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა]
* 

* ალექსი ყამარაული — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭანტურია**. |

**აკაკი ჭანტურია** (დ. 12 თებერვალი, 1881 — გ. 11 მაისი, 1941) — ქართველი მეცნიერი, არქეოლოგი, ეთნოგრაფი, ზუგდიდის მუზეუმის დამაარსებელი.

აკაკი ჭანტურიამ დაწყებითი განათლება ახალსენაკის ოთხკლასიან სასულიერო სასწავლებელში მიიღო. შეეძლო, თბილისის სასულიერო სემინარიაში უგამოცდოდ ჩარიცხულიყო, მაგრამ მას სხვა მიზნები ჰქონდა - უცხოეთში წასვლაზე ოცნებობდა. მალევე ბათუმში გადავიდა და როტშილდის ქარხანაში დაიწყო მუშაობა. იქვე შეუდგა ინგლისური ენის სწავლას. იმისათვის, რომ დიდ ბრიტანეთში წასასვლელი ფული მოეგროვებინა, ფიზიკურ შრომასაც არ ერიდებოდა.

აკაკი ჭანტურია ინგლისში 1904 წელს გაემგზავრა და ერთ ოჯახში რუსული ენის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა და უნივერსიტეტში გეოლოგიურ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, სადაც შეისწავლა არქეოლოგია, ეთნოგრაფია, ისტორია, კარტოგრაფია, სამუზეუმო საქმე, ფილოლოგია, ფოლკლორი და ხელოვნება, მონაწილეობდა ბრიტანეთის მუზეუმის სამეცნიერო-საძიებო ექსპედიციებსა და ტრადიციულ შემოქმედებით დათვალიერებებში.

1912 წელს აკაკი საქართველოში დაბრუნდა. მან სამეგრელოში დიდძალი გეოლოგიური და პალეონტოლოგიური მასალა შეაგროვა, დაახარისხა და მამაპაპეული ოდის დიდ დარბაზში სანიმუშო გამოფენა მოაწყო. ამავე თემას უძღვნა საკვალიფიკაციო ნაშრომი *„საქართველოს გეოლოგია"*, რომელიც 1919 წელს ლონდონში ინგლისურ ენაზე გამოიცა.

1913 წლის ბოლოს აკაკი ჭანტურია კვლავ საზღვარგარეთ წავიდა. სწავლობდა ლონდონის ფიზიოლოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტში, ლონდონის უნივერსიტეტის სამეფო კოლეჯსა და სამხატვრო კოლეჯში, იქვე მიიღო ბაკალავრის სამეცნიერო წოდებაც.

1919 წელს აკაკი ჭანტურია ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა, სადაც ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში, ბარეტის კოლეჯში სწავლობდა. ამერიკაში დარჩა 4 წელი. ინგლისში დაბრუნებულმა ცოლად შეირთო ლონდონელი ქალი ქეით უოლტერ ბოლი.

1920 წელს აკაკი მეუღლესთან და უფროს ვაჟიშვილთან ერთად საბოლოოდ დაბრუნდა საქართველოში და მშობლიურ სოფელში დასახლდა. მეუღლეს შეასწავლა ქართული და მეგრული. იგი ხშირად დადიოდა თბილისში, ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში, მუშაობდა მუზეუმებში, არქივებსა და წიგნთსაცავებში. ჯერ თბილისის უნივერსიტეტში სამსახური, შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრობა შესთავაზეს, მაგრამ მან უარი თქვა, რადგან სხვა მიზანი - მუზეუმის დაარსება - ჰქონდა.

ამ მიზნის მისაღწევად აკაკის ძალიან დიდი შრომა და ძალისხმევა დასჭირდა.

მუზეუმი, რომელსაც *„სამეგრელოს მუზეუმი"* ეწოდა, 1921 წლის 1 მაისს გაიხსნა. დადიანების ქონება ზუგდიდის გარდა სალხინოსა და ჭკადუაშში - პრინც აშილ მიურატის სასახლეში ინახებოდა. სალხინოდან ნივთების მიღება აკაკის მთელ ეპოპეად ექცა - მცველების თანხლებით მიდიოდა და აურაცხელ საგანძურს ურმებით ეზიდებოდა.

1937 წლიდან დაიწყო აკაკი ჭანტურიას აშკარა დევნა. 1940 წლის 23 ივლისს დადიანების სასახლეში აკაკი ჭანტურიას ეპოქა დასრულდა. მეცნიერმა სიძველეთსაცავი სამუდამოდ დატოვა, რის გამოც საგანძური გაიძარცვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინტერვიუ კესო ჭანტურიასთან

სქოლიო
------

1. 1 2
„**მთაწმინდა**" — პირველი დამოუკიდებელი გამომცემლობა კომუნისტური რეჟიმის პერიოდში, რომელიც დააფუძნა ზურაბ კალანდაძემ 1989 წელს. გამოცემლობა დებარეობს თბილისში.

მის დაარსებას წინ უძღოდა ზურაბ კალანდაძის დიდხნიანი კონსულტაციები ცნობილ ქართველ პოეტთან, მთარგმნელთან და ლიტერატურის მკვლევართან გიორგი კალანდაძესთან, ხოლო შემდგომ — ხანგრძლივი მუშაობა „საღვთისმეტყველო კრებულში", რომელიც ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით და ფინანსური თანადგომით შეიქმნა. ამ ჟურნალთან თანამშრომლობდნენ: ზვიად გამსახურდია, აკაკი ბაქრაძე, ზურაბ კიკნაძე, ბესიკ ადეიშვილი, ელგუჯა გიუნაშვილი და სხვები.

ჟურნალის თანამშრომელთაგან რამდენიმემ დაარსებისთანავე დაიწყო მუშაობა გამომცემლობის სამეცნიერო ჯგუფში, რომელშიც აგრეთვე მოღვაწეობდნენ: ზურაბ სარჯველაძე, ელგუჯა გიუნაშვილი, მანანა მაჩხანელი, დარეჯან თვალთვაძე, უჩა ცინდელიანი და სხვები.

1994 წელს მძიმე ეკონომიური და პოლიტიკურ პირობებში გამომცემლობამ დროებით შეწყვიტა არსეობობა, თუმცა განახლდა 2008 წელს — ამჯერად ზურაბ და გიორგი კალანდაძეების მიერ — იგივე მიზნებით, რითაც იყო დაფუძნებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  კომპანიის შესახებ. elibrary.sou.edu.ge. ციტირების თარიღი: 25 მარტი, 2020.
2. ↑  „მთაწმინდამ" ორი საგანძური შეჰმატა ქართველ მკითხველს. „ამბიონი" (18 ნოემბერი, 20103). ციტირების თარიღი: 25 მარტი, 2020.
**აზ-ზაჰირ ბეიბარს ალ-ბუნდუქდარი** (არაბ. الظاهر بيبرس البندقداري; დ. 1223 ან 1225 — გ. 1 ივლისი, 1277, დამასკო) — ეგვიპტისა და სირიის მამლუქთა სახელმწიფოს სულთანი 1260–1277 წლებში, ბაჰრიდების დინასტიის წარმომადგენელი. ჰულაგუიანების სახელმწიფოსა და ჯვაროსნების წინააღმდეგ მებრძოლმა სულთანმა მიიღო სახელწოდება *„აბულ-ფუთუჰი"*, ანუ „გამარჯვების მამა". ასევე ცნობილია **ბეიბარს I**-ის სახელით.

ბეიბარს I სულთანი იყო 17 წლის განმავლობაში. მან ამ ხნის მანძილზე ძალიან ბევრი რამ გააკეთა, რომ ეგვიპტე გადაქცეულიყო ძლევამოსილ ქვეყყნად. ააგო არხები და გემთმშენებელი ქარხნები, სამხედრო ციხესიმაგრეები ქვეყნის საზღვრებთან, სასახლეები და მეჩეთი კაიროში. განავითარა ხელოსნობა, სოფლის მეურნეობა, მეცნიერება, ვაჭრობა, ხელოვნება. ცნობილი გახდა პალესტინაში და სირიაში წარმატებული ბრძოლებით მონღოლების ილხანთა სახელმწიფოსა და ევროპელი ჯვაროსნების წინააღმდეგ.

მან მონაწილეობა მიიღო ისეთ მნიშვნელოვან ბრძოლებში როგორიცაა აიუნ-ჯალუთის ბრძოლა მონღოლებთან 1260 წელს და ჯვაროსნების უკანასკნელი ციტადელის, კრაკ-დე-შევალიეს ბრძოლა 1271 წლის მარტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბეიბარს I***

* Baibars article from Encyclopedia of the Orient დაარქივებული 2017-12-03 საიტზე Wayback Machine.
* Al-Madrassa al-Zahiriyya and Baybars Mausoleum
* Brief Article in Columbia Encyclopedia დაარქივებული 2004-04-22 საიტზე Wayback Machine.
* Extensive Arabic Article on Baybars
* Brief Biography
***სტამბოლის ორი მხარე*** (თურქ. *Fatih Harbiye*) — 2013 წლის თურქული სერიალი, რომელიც გადაღებულია Fox TV-ის მიერ. *სტამბოლის ორი მხარე* წარმოადგენს 1991 წელს დადაღებული ამავე სახელწოდების მინი-სერიალის რიმეიკს, რომელიც დაფუძვნებულია ცნობილი მწერლის, პეიამი საფას ბესტსელერზე. მთავარ როლს ასრულებენ ნესლიჰან ათაგიული და ქადირ დოღულუ.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფატიჰი — ღარიბული კვარტალია სტამბოლში. ახალგაზრდა გოგონა ნერიმანი კარგავს დედას და მამასთან და დეიდასთან ერთად ამ კვარტალში აგრძელებს ცხოვრებას. ისინი მოკრძალებულად ცხოვრობენ და ყოველთვის იცავენ ძველ ტრადიციებს. იგი მისი ბავშვობის მეგობარს, შინასს ძალიან უყვარს და ოცნებობს მასზე დაქორწინებაზე. ნერიმანი, მიუხედავად მისი უბრალო წარმომავლობისა, ოცნებობს ლამაზ ცხოვრებაზე და კეთილდღეობაზე. გოგონასაც მოსწონს შინასი, მაგრამ ერთხელაც მათი ურთიერთობა რთულდება. ეს დაიწყო მაშინ, როცა შინასის დას უბედურება შეემთხვა. მისი ძმა კი ამ დღის შემდეგ სხვა ადამიანი ხდება.

ნერიმანს ჰყავს ბიზნესმენი ბიძა. მას მისი ქალიშვილები დუიღუ და პელინი დიდი ხანია არ უნახავს. ერთხელაც ის შეხვდება მათ. პელინს ჰყავს შეყვარებული მაჯიტი, რომელიც მდიდარი ოჯახიდანაა და სტამბოლის პრესტიჟულ რაიონში ცხოვრობს. მაჯიტი ახალი დაბრუნებულია უცხოეთიდან და პელინმა გადაწყვიტა მის პატივსაცემად წვეულება მოაწყოს, სადაც ასევე მოწვეული არის ნერიმანიც. რაც ამ წვეულებაზე მოხდა არავინ ელოდებოდა... ნერიმანს მოუწევს არჩევანი გააკეთოს თანამედროვეობასა და ცხოვრებისეულ ღირებულებებს შორის.

პერსონაჟები
-----------

### მთავარი გმირები

* ნესლიჰან ათაგიული — ნერიმან სოლმაზი. გოგონა რომელიც ოცნებობს გახდეს ცნობილი მხატვარი, მას ჰყავს ბავშვობის სიყვარული შნაასი,მაგრამ ცხოვრების რთული გამოცდა აპოვნინებს მის ნამდვილ სიყვარულს მაჯიტს.
* ქადირ დოღულუ — მაჯიტ არჯაოღლუ. ბიზნესმენი მამის და მხატვარი დედის შვილი,სიმდიდრეში გაზრდილი კეთილშობილი ბიჭი,რომელსაც პირველივე დანახვისთანავე შეუყვარდება ნერიმანი.
* იუნუშ ემრე ილდირიმი — შინაასი. ბიჭი ღარიბული უბდიდან, გატაცებულია მუსიკითა და უყვარს ნერიმანი ბავშობიდან.
* დილარა ოზტუნჯი — ფელინ დემირჰანი.ამაყი და ეგოისტი გოგო. ნერიმანის ბიძაშვილი,შეყვარებულია მაჯიტზე.
* სედა თურქმენი — ფაჰრიე. ნერიმანის საუკეთესო მეგობარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „სტამბოლის ორი მხარე" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ფავზი სელუ** (არაბ. فوزي السلو; დ. 1905 — გ. 1972) — სირიის სახელმწიფო, პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. პრეზიდენტი 1951-1953 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ჰომსის სამხედრო აკადემიაში. სირიის დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ 1946 წელს გახდა აკადემიის დირექტორი. 1948 წლიდან მონაწილეობდა არაბეთ-ისრაელის ომში. ომის დროს დაუახლოვდა შტაბის უფროსს ჰუსნი ალ-ზაიმს. როდესაც ჰუსნი ალ-ზაიმი სამხედრო გადატრიალების შედეგად მოვიდა ხელისუფლებაში, მან სელუ დანიშნა არაბეთ-ისრაელის მოლაპარაკებებში ატაშედ. ფავზი სელუ გახდა ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულების მთავარი არქიტექტორი, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1949 წლის ივლისში. მოგვიანებით სელუმ გაიცნო ადიბ შიშაქლი, რომელმაც იგი დანიშნა თავდაცვის მინისტრად.

1951 წელს ადიბ შიშაქლიმ მოახდინა გადატრიალება, რომლის შედეგად პრეზიდენტის თანამდებობაზე დანიშნა ფავზი სელუ, ხოლო რეალურად იგი ინარჩუნებდა ხელისუფლებას. შიშექლის ხელმძღვანელობით სელუმ გადადგა ნაბიჯები იორდანიასთან დაახლოების გზაზე. გაიხსნა სირიის საელჩო ამანში. ურთიერთობა გაუმჯობესდა ლიბანთან, ეგვიპტესთან და საუდის არაბეთთან.

1953 წლის 11 ივლისს შიშაქლიმ სელუ გადააყენა და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა. სელუ გაიქცა საუდის არაბეთში. 1954 წელს, შიშაქლის დამხობის შემდეგ დამასკოს სამხედრო სასამართლომ სელუ დაადანაშაულა კორუფციაში, თანამდებობის ბოროტად გამოყენებაში და კონსტიტუციაში უკანონო ცვლილებების შეტანაში. მას დაუსწრებლად მიუსაჯეს სიკვდილი.

ლიტერატურა
----------

* Sami Moubayed "Steel & Silk: Men and Women Who Shaped Syria 1900-2000", Cune Press, Seattle, 2005

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სირიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| საფრანგეთის მანდატი | 
* სუბჰი ბარაკატი
* ფრანსუა პიერ-ალიპი (მ/შ)
* აჰმად ნამი
* თაჯ ალ-დინ ალ-ჰასანი (მ/შ)
* ლეონ სოლომიაკი (მ/შ)
* მუჰამად ალი ალ-აბიდი
* ჰაშიმ ალ-ათასი
* ბაჰიჯ ალ-ხათიბი
* ხალიდ ალ-აზმი (მ/შ)
* თაჯ ალ-დინ ალ-ჰასანი
* ჯამილ ალ-ულში (მ/შ)
* ატა ალ-აიუბი
* შუქრი კუათლი

 |
|  |
| სირიის რესპუბლიკა | 
* შუქრი კუათლი
* ჰუსნი ალ-ზაიმი
* სამი ალ-ჰინავი (მ/შ)
* ჰაშიმ ალ-ათასი
* ადიბ შიშაქლი
* ფავზი სელუ
* ადიბ შიშაქლი
* მაამუნ ალ-კუზბარი
* ჰაშიმ ალ-ათასი
* შუქრი კუათლი

 |
|  |
| გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკა | 
* გამალ აბდელ ნასერი

 |
|  |
| სირიის არაბთა  რესპუბლიკა | 
* მაამუნ ალ-კუზბარი (მ/შ)
* ისაათ ალ-ნუსი (მ/შ)
* ნაზიმ ალ-კუდსი
* ლუაი ალ-ათასი
* ამინ ალ-ჰაფიზი
* ნურედინ ალ-ათასი
* აჰმად ალ-ხათიბი
* ჰაფეზ ასადი
* აბდულ ჰალიმ ხადამი
* ბაშარ ალ-ასადი

 |

 |
**ჩინ მეჩეთი** (აზერბ. Çin məscidi) — XIV საუკუნის ისტორიული მეჩეთი. ის ძველი ქალაქის ნაწილია და მდებარეობს კიჩიკ გალას ქუჩაზე, შირვანშაჰების სასახლის მახლობლად, ქალაქ ბაქოში, აზერბაიჯანში. აღსანიშნავია, რომ შენობა ასევე რეგისტრირებულია, როგორც ეროვნული არქიტექტურული ძეგლი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს მიღებული გადაწყვეტილებით .

ისტორია
-------

ფასადის ეპიგრაფიკული წარწერის თანახმად, რომელიც განთავსებულია მეჩეთის შესასვლელი კარის თავზე, აღნიშნული ნაგებობა 1375 წელს აშენდა (ჰიჯრი 777 წელს). აქვე აღნიშნულია, რომ მეჩეთი აშენდა იმამ იბნ ოსმან შირვანის ნებით. ამ მიზეზით, ზოგჯერ მეჩეთს მისი სახელითაც კი მოიხსენიებენ. 

ფასადის სხვა ეპიგრაფიკული წარწერებიდან კი ირკვევა, რომ ძეგლი აღადგინა 1772-1773 წლებში (ჰიჯრით 1186 წელი) მასუდ ალის მიერ. 

2012 წელს ძველი ქალაქის სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული ნაკრძალის განყოფილებამ მეჩეტში მნიშვნელოვანი სარემონტო და სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაატარა .

არქიტექტურა
-----------

სტალაქტიკური მიჰრაბი, რომელიც შედგება ხუთი იარუსისგან, რომელიც ინტერიერის სამხრეთ კედელზე სწორკუთხედით არის ჩარჩოებული, ქმნის შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლის გარკვეულ მოტივებს. კიდეებზე მოთავსებულია პატარა ნიშები. 

მეჩეთის მთავარი ფასადი ასიმეტრიულია და მისი ხისტი, მოცულობითი კომპოზიცია ხაზგასმულია კლასიკური ტიპის პორტალი-შესასვლელით . 

პორტალზე ზუსტად პროფილირებული მართკუთხა ჩარჩო, პროფილური ღრუს და არაბული ეპიგრაფიკული სათაური წარმოდგენილია კლასიკური ფორმით, ფასადის მთელი კედლის ფონზე. ქალაქის შუა საუკუნეების აღმოსავლური სტილის პორტალებს შორის ამ მეჩეთის პორტალი ყველაზე კლასიკურია. 

მეჩეთში გამოიფინება და ინახება უძველესი მონეტები. მუზეუმის მთავარი ექსპოზიციაა სავალუტო ერთეულები და მონეტები და ასევე სხვა საინტერესო უძველესი ექსპონატები სასანიდების, სეფიანთა, შირვანშაჰებისა და სხვათა ეპოქიდან, რომლებიც აზერბაიჯანში ფულის მიმოქცევის დაწყებიდან სხვადასხვა პერიოდში არსებობდა. ექსპონატები იყოფა ცალკეულ პერიოდებად და დაჯგუფებულია სხვადასხვა ვიტრინებში. პერიოდის ზოგადი მახასიათებლები, სპეციფიკაციები, ტიპები და ინფორმაცია ამ პერიოდის სავალუტო ერთეულების ადგილმდებარეობის შესახებ განთავსებულია ცალკე დაფაზე ვიტრინების გარეთ.

ხალხური ეტიმოლოგიის თანახმად, მეჩეთს „ჩინ" უწოდებენ იმის გამო, რომ ამ მეჩეთში მოსული ადამიანების სურვილები და სურვილები „ჩინებულია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мечеть Чин
* МЕЧЕТЬ ИМАМА ОСМАНА АШ-ШИРВАНИ (ЧИН МЕЧЕТЬ)
* Баку. Чин мечеть

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Nazirlər Kabinetinin qərarı.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 სექტემბერი 2021. ციტირების თარიღი: 12 March 2018.
2. 1 2 3 4 5  "Çin" məscidi az. scwra.gov.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 მარტი 2018. ციტირების თარიღი: 15 March 2018.
3. 1 2 3 4 5  ÇİN MƏSCİDİ az. icherisheher.gov.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 იანვარი 2017. ციტირების თარიღი: 15 March 2018.
4. ↑
**საფეხბურთო კლუბი „მიდლზბრო"** (ინგლ. Middlesbrough F.C.) — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ მიდლზბროში, ჩრდილოეთ იორკშირში. დაარსდა 1876 წელს და საშინაო მატჩებს 1995 წლიდან ატარებს რივერსაიდ სტეიდიუმზე. 

„მიდლზბრო" იყო ერთ-ერთი იმ კლუბთაგანი, რომელიც ასპარეზობდა პრემიერლიგის ეპოქის დაწყებისას (1992), იმავე წელს კი დატოვა ინგლისის უმაღლესი ლიგა. გუნდის ისტორიული მეტოქეები არიან „სანდერლენდი" და „ნიუკასლი". რივერსაიდელები აგრეთვე მართავენ იორკშირულ დერბის „ლიდს იუნაიტედის" წინააღმდეგ.

2004 წელს გუნდმა მოიგო ლიგის თასი. ინგლისის ჩემპიონშიპში გატარებული შვიდი წლის შემდეგ, „მიდლზბრომ" 2016 წელს მოიპოვა პრემიერლიგის საგზური.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***მიდლზბრო (საფეხბურთო კლუბი)***

* 

* ოფიციალური საიტი
* მიდლზბრო Twitter-ზე
* კლუბის პროფილი Soccerway-ზე
* კლუბის პროფილი Transfermarket-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Glover, Andrew.  (18 ივლისი, 2016) Riverside's new capacity confirmed after stadium's summer refit. ციტირების თარიღი: 26 ივლისი, 2016
სალმანასარ III
ბალავატის ჭიშკარი
**სალმანასარ III** (ასურ. *შულმანუაშარედუ*) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 859-ძვ. წ. 824 წლებში.

თითქმის ყოველ წელს აწყობდა ლაშქრობებს მეზობელი ქვეყნების წინააღმდეგ. ძვ. წ. 830 წლამდე 4-ჯერ ილაშქრა ურარტუს წინააღმდეგ, მაგრამ უშედეგოდ. აღმავლობის გზაზე დამდგარი ურარტუს სამეფო ვერ დაიმორჩილა. რამდენიმე ლაშქრობა ჩაატარა ჩრდილოეთ სირიაში. ძვ. წ. 854 წელს დამარცხდა კარკარის ციხე-სიმაგრესთან. ძვ. წ. 845 წელს 120-ათასიანი ჯარით გაილაშქრა ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნების კოალიციაზე, რომელსაც დამასკო ხელმძღვანელობდა. მხოლოდ ძვ. წ. 841 წელს აიღო დამასკო და მცირე ხნით დაიმორჩილა სირია. გარკვეული წარმატებები მოიპოვა ბაბილონის წინააღმდეგ ბრძოლაში. თავისი ქვეყნის დედაქალაქ ქალხუში (ახლანდ. ნიმრუდი) ააშენა დიდებული სასახლე. მისი ნანგრევების შესწავლისას აღმოჩნდა შავი ქვის ობელისკი და ბრინჯაოთი მოჭედილი ჭიშკარი (ე. წ. ბალავატის ჭიშკარი). მასზე გამოსახულია სალმანასარის გადახდილი ბრძოლების სცენები წარწერებით. ჭიშკარი ასურული ხელოვნების შესანიშნავ ნიმუშს წარმოადგენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ასურეთის მეფეები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 694.
**კატალინ კარიკო** (ინგლ. Katalin Karikó, უნგრ. Karikó Katalin; დ. 17 იანვარი, 1955, ქ. სოლნოკი, უნგრეთი) — ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოღვაწე უნგრელი ბიოქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (დრიუ ვაისმანთან ერთად, 2023). ცნობილია რიბონუკლეინის მჟავებით (რნმ) გაშუალებული ბიოლოგიური მექანიზმების კვლევით, რამაც მეცნიერული საფუძველი შეუქმნა რნმ-ვაქცინების განვითარებას.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა სეგედის უნივერსიტეტი (სეგედი, უნგრეთი) 1978 წელს. 1985 წელს იმდროინდელი სოციალისტური უნგრეთიდან აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა ტემპლის უნივერსიტეტში ფილადელფია (1985-1990), შემდეგ — პენსილვანიის უნივერსიტეტში (1990 წლიდან). აქტიურად თანამშრომლობდა ამერიკელ იმუნოლოგთან დრიუ ვაისმანთან. მათი ძირითადი სამეცნიერო ინტერესი იყო მესენჯერული რნმ (მ-რნმ) მოლეკულის როლი ადამიანის იმუნური პასუხის წარმოქმნაში და ამ მექანიზმების პრაქტიკული გამოყენება კლინიკური იმუნოლოგიის საკითხებში. 2005 წელს მათ შექმნეს ინოვაციური ტექნოლოგია (ე. წ. არაიმუნოგენური, ნულეოზიდ-მოდიფიცრებული რნმ), რომელიც ეფუძნებოდა ნუკლეოზიდური სტრუქტურის მოდიფიცირებით ისეთი მ-რნმ მოლეკულის შექმნას, რომელსაც უჯრედში შეღწევისას დაავადების მიმართ მედეგობის ხელშემწყობი ცილების წარმოქმნას განაპირობებდა. 

2013 წელს კარიკო დაინიშნა მსხვილი ბიოტექნოლოგიური კომპანიის „ბიონტექის" (BioNTech) ვიცე-პრეზიდენტად და სათავეში ჩაუდა კომპანიის მუშაობას მ-რნმ-ზე დაფუძნებულ ტექნოლოგიებზე. გარდა ამისა, ვაისმანთან ერთად კარიკოს ჰქონდა საკუთარი კომპანია RNARx. მომდევნო წლებში მკვლევარების მცდელობები შეექმნათ მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებები ძირითადად წარუმატებელი იყო. გარდატეხა მოხდა კორონავირუსით გამოწვეული პანდემიის (COVID-19) დროს, 2021 წელს, როდესაც კარიკოს და ვაისმანის კვლევებზე დაყრდნობით კომპანიებმა „მოდერნამ" (დამოუკიდებლად), „ფაიზერმა" და „ბიონტექმა" (ერთობლივად) შექმნეს მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ექსპერიმენტული ვაქცინები კორონავირუსის წინააღმდეგ. 2023 წელს კარიკოს და ვაისმანს ნობელის პრემია მიენიჭათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატალინ კარიკო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* Katalin Karikó. Nobel Prize.
**პეტრე მიხეილის ძე დონაური** (რუს.Пётр Михайлович Донауров; დ. 17 თებერვალი, 1801 — გ. 22 ივლისი, 1863) — რუსი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. წარმოშობით ქართველი. ვლადიმირისა (1842-1851) და სანქტ-პეტერბურგის (1851-1855) გუბერნატორი.

ბიოგრაფია
---------

საქართველოდან რუსეთში გადახვეწილ ქართველ აზნაურთა შთამომავალი, გენერალ-მაიორ მიხეილ დონაურის ვაჟი, პეტრე დონაური (დონაუროვი), დაიბადა 1801 წლის 17 თებერვალს სანქტ-პეტერბურგში.

პაჟთა კორპუსის დამთავრების შემდეგ, 1819 წლის 11 ნოემბერს სამსახური დაიწყო შტანდარტ-იუნკერად ლეიბ-გვარდიის საცხენოსნო პოლკში. 1820 წელს მიენიჭა კორნეტის, ხოლო 1824 წელს — პორუჩიკის წოდება. 1825 წლის 14 დეკემბერს მონაწილეობდა დეკაბრისტების აჯანყების ჩახშობაში სენატის მოედანზე, რისთვისაც დაიმსახურა ნიკოლოზ I-ის წყალობა. 1828 წლის იანვარში დააწინაურეს შტაბს-როტმისტრად. იმავე წლის თებერვლიდან იყო ინფანტერიის გენერალ ალექსანდრე ვიურტემბერგის ადიუტანტი. მონაწილეობდა პოლონეთის აჯანყების ჩახშობის ოპერაციაში. 1831 წლის 25 მაისს გახდა გვარდიის როტმისტრი. 1832 წელს ავადმყოფობის გამო თავი დაანება სამხედრო სამსახურს და „კოლეჟსკი სოვეტნიკის" ჩინით დაიწყო საქმიანობა სამოქალაქო სამსახურში.

1833 წლის 6 დეკემბერს მიენიჭა კამერგერის წოდება. 1835 წლის 7 აპრილიდან ატარებდა „სტატსკი სოვეტნიკის" ჩინს. 1836 წლიდან იყო სამხედრო სამინისტროს საგანგებო დავალებათა მოხელე. 1838 წლიდან მსახურობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროში. 1840 წელს მიიღო „ნამდვილი სტატსკი სოვეტნიკის" წოდება. 1842-1851 წლებში ეკავა ვლადიმირის, ხოლო 1851-1855 წლებში — სანქტ-პეტერბურგის სამოქალაქო გუბერნატორის პოსტი.

ვლადიმირში მისი გუბერნატორობის დროს დაარსდა ბავშვთა თავშესაფარი (1844), აშენდა ადგილობრივი გამოსასწორებელი საპატიმრო განყოფილების შენობა (1845). პეტრე დონაურის ხელმძღვანელობით გუბერნიაში დაიწყეს კარტოფილის მოყვანის თანამედროვე მეთოდების გამოყენება. მიღწეული წარმატებებისთვის მან დაიმსახურა ხელისუფლების მადლობა და ჯილდოები, ხალხმა კი ზედმეტ სახელად „კარტოფილის გუბერნატორი" შეარქვა.

1951 წლის ივნისიდან იყო სანქტ-პეტერბურგის სამოქალაქო გუბერნატორი. იმავე წლის 6 დეკემბრიდან გახდა ნამდვილი საიდუმლო მრჩეველი. 1855 წელს 2 აპრილს გადადგა გუბერნატორობის თანამდებობიდან და მუშაობა დაიწყო სენატორად და სახელმწიფო კონტროლიორის მოადგილედ.

ხანგრძლივი სამხედრო და სამოქალაქო სამსახურის მანძილზე პეტრე დონაუროვი დაჯილდოებული იყო წმინდა ვლადიმირის მე-4 და მე-3 ხარისხის ორდენით, წმინდა ანას მე-2 ხარისხის ორდენით.

1829 წლის 28 აპრილს პეტრე დონაურმა ცოლად შეირთო ნატალია ალექსის ასული ხიტროვო (1804-1862), სახელმწიფო კონტროლიორის ქალიშვილი. მათ შვიდი ვაჟი შეეძინათ, მათ შორის ალექსი დონაური, რუსეთის იმპერიის გენერალ-ლეიტენანტი.

პეტრე დონაური გარდაიცვალა 1863 წლის 22 ივლისს, სანქტ-პეტერბურგში. დაკრძალულია მეუღლის გვერდით, ალექსანდრე ნეველის ლავრის ტიხვინის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2. – თბ. 2012. – გვ.480.
* Кульбака Н. История дворянского рода Донауровых. – М. 2013. сс. 39-46.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* პეტრე დონაური (მამა) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* პეტრე დონაური (მამა) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ანტონ ფრიდრიხ ბიუშინგი
**ანტონ ფრიდრიხ ბიუშინგი** (გერმ. Anton Friedrich Büsching) (დ. 27 სექტემბერი, 1724, შტადტჰაგენი, ქვემო საქსონია, გერმანია, — გ. 28 მაისი, 1793, ბერლინი) — გერმანელი გეოგრაფი, ისტორიკოსი, თეოლოგი.

1766-1793 წლებში ბიუშინგი იყო ბერლინის „გრაუენ კლოსტერის" გიმნაზიის დირექტორი. წლების განმავლობაში აგროვებდა მასალას ნაშრომისათვის „გეოგრაფიული აღწერილობა", რომლის 11 წიგნი თვითონ გამოსცა ჰამბურგში 1754–1792 წლებში. ბიუშინგმა წვლილი შეიტანა გერმანიაში განათლების სისტემის გაუმჯობესებაში, ასევე გეოგრაფიული კვლევების სამეცნიერო საფუძვლების ჩამოყალიბებაში. ის თვლიდა, რომ გეოგრაფიულ მეცნიერებაში უპირატესობა უნდა მინიჭებოდა სტატისტიკურ ანალიზს და არა მხოლოდ აღწერილობით ინფორმაციას.

ბიუშინგს თავისი კაპიტალური გეოგრაფიული ნაშრომის სხვადასხვა წიგნში მიმოხილული აქვს კავკასია, ოსმალეთის იმპერია, სადაც ეხება საქართველოს გეოგრაფიას, ქართველთა ზნე-ჩვეულებებს. ქართველთა შესახებ ცნობებს ვხვდებით ნაშრომის XI წიგნშიც („აზიის სხვადასხვა ქვეყანა"). ხშირად აქვეყნებდა ცნობებს კავკასიის ხალხებზე, კერძოდ, ქართველებზე, თავის ჟურნალებში „ახალი დროის ისტორიის და გეოგრაფიის ჟურნალი" („Magazin für die Historie und Geographie der neueren Zeit", Hamb. Halle, 1767–1788) და „ყოველკვირეული ცნობები" („Wöchentliche Nachritchen von neuen Landkarten, geogr.-statistischen und historischen Büchern", B. 1773–1787).

ბიბლიოგრაფია
------------

* Neue Deutsche Biographie, B. 1957, Bd. 3, S. 3.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონ ფრიდრიხ ბიუშინგი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
თარგი:Значения
თარგი:Кратер
**Виктория** — ударный кратер на поверхности Марса в районе плато Меридиана. Имеет диаметр 750 метров, глубину около 70 метров. Кратер назван в честь столицы Сейшельских островов, города Виктория.

Хронология исследований кратера
-------------------------------

26 сентября 2006 года марсоход Оппортьюнити достиг кратера Виктория. Марсоход двигался к Виктории, по пути исследуя другие, гораздо более мелкие кратеры. Расстояние до кратера от посадочного модуля — приблизительно 7 километров.   
11 сентября 2007 года он доехал до так называемого «Залива Утки» («Duck Bay»).   
13 сентября 2007 года «Оппортьюнити» исследовал мыс Верде — скалу на краю кратера Виктория.   
В период с 24 по 28 августа 2008 года, марсоход покинул кратер. Двигался он так долго, потому что из-за покрытия солнечных батарей пылью марсоход испытывал проблемы с энергией, которой не хватало для обеспечения и без того маломощных двигателей.
[[Файл:Victoria crater from HiRise.jpg|200px|thumb|left|Фотография с Mars Reconnaissance Orbiter, с помощью камеры HiRISE. 3 октября 2006]]
360px|thumb|center|Мыс Верде в искусственных цветах
[[Файл:Opportunity at Victoria Crater from Mars reconnaissance orbiter.jpg|360px|thumb|center|Северо-западная часть кратера «Виктория», видны следы от марсохода и он сам, а также мыс Верде и «Залив Утки»]]

რესურსები ინტერნეტში==== Ссылки
-------------------------------

* Кратер Виктория на Марсе
* Фотографии NASA с описанием
* Сайт с подробным описанием кратера и его исследованиях

  

თარგი:Нет сносок
თარგი:Кратеры, посещённые марсоходом Оппортьюнити
თარგი:Марс
თარგი:Исследование Марса АМС

Категория:Кратеры Марса
მწვანე ფერით აღნიშნულია ლიეტუვა 1251 წელს, მუქი მწვანე ფერით კი ტერიტორიები, რომელთა ანექსიაც მოახინა მინდაუგასმა.
**ლიტვის სამეფო** — სახელმწიფო შუა საუკუნეების ევროპაში. ჩამოყალიბდა XIII საუკუნის შუა წლებში. სამეფოს სტატუსი მიიღო მას შემდეგ, რაც მისი მთავარი მინდაუგასი კათოლიკედ მოინათლა და ეწოდა ლიტვის მეფე. სამეფო არსებობდა 1251-1263 წლებში. 1263 წელს მინდაუგასის მკვლელობის შემდეგ ლიტვის სამეფომ დაკარგა სტატუსი. 

ისტორიაში დაფიქსირდა სამეფს აღდგენის კიდევ ორი მცდელობა. 1430 წელს ეს მცელობა ჰქონდა ვიტოვტის, ხოლო ეს განმეორდა 1918 წელს, როდესაც 11 ივლისს სამეფო ტახტზე აყავთ მინდაუგას II, თუმცა ამ სამეფომ 1918 წლის 2 ნოემბრამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* Gudavičius, Edvardas (1998). *Mindaugas* (lt). Vilnius:  Žara. ISBN 9986-34-020-9.  დაარქივებული 2019-05-13 საიტზე Wayback Machine.
* Kiaupa, Zigmantas (2002). „Mindaugo karalystės raida", *Gimtoji istorija. Nuo 7 iki 12 klasės* (lt). Vilnius:  Elektroninės leidybos namai. ISBN 9986-9216-9-4.  დაარქივებული 2008-03-03 საიტზე Wayback Machine.
**იუსიფ გულიევი** (აზერ. Quliyev Yusif Murad oğlu) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი ნავთობის დარგში.

ბიოგრაფია
---------

იუსიფ მურად ოღლუ გულიევი — დაიბადა 1950 წელს აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
1972 წელს აზერბაიჯანის ნავთობის საბადოების ფაკულტეტზე სწავლობდა „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების ბურღვის" სპეციალობის განხრივ. ის ყაზახეთში გაგზავნეს, როგორც ახალგაზრდა სპეციალისტი წიაღის ექსპლუატაციაში მონაწილეობის მისაღებად. მან კარიერა უზენის ბურღვის განყოფილებაში მბურღლის თანაშემწედ დაიწყო. 1986 წელს „დახრილი ჭაბურღილების დაგების ტექნოლოგიის გაუმჯობესება საბურღი დანადგარის ქვედა ნაწილის რაციონალური პროფილის შემუშავებისა და გამოყენების გზით, ეფექტური განლაგება". 1988 წელს ყაზახეთის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ფილიალის ხელმძღვანელობის მიერ მაღალკვალიფიციური პერსონალის - ჭაბურღვის ინჟინრების მომზადებაში მონაწილეობის მისაღებად გაგზავნეს, სადაც მუშაობდა უფროს ინჟინრად და ასოცირებულ პროფესორად.

1993 წლიდან მუშაობდა „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების ბურღვის" განყოფილების უფროსად. 1999-2001 წლებში იყო აქტაუს სახელმწიფო უნივერსიტეტის პეტროქიმიური ფაკულტეტის დეკანი, ხოლო 2001-2003 წლებში „ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების ბურღვა და ნავთობისა და გაზის გეოლოგიის" განყოფილების გამგე. 2004 წლიდან დღემდე გულიევი არის „ბოლაშაკის" ინსტიტუტის (ქალაქი მანგისტაუსი) პირველი პრორექტორი.

გულიევის სამეცნიერო კვლევები ნავთობისა და გაზის ჭაბურღილების ბურღვის ტექნოლოგიის საკითხებს ეძღვნება.

გულიევი არის 65 სამეცნიერო სტატიისა და 15 მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოს ავტორი.
კოორდინატები: 41°41′16″ ჩ. გ. 44°48′07″ ა. გ.﻿ / ﻿41.68778° ჩ. გ. 44.80194° ა. გ.﻿ / 41.68778; 44.80194

შაჰტახტი XIX საუკუნის ბოლოს.
**შაჰტახტი** — ქალაქის გალავანი სამხრეთიდან სალალაკის ქედს მიუყვებოდა, ყოფილი კომკავშირის ხეივნის ხაზზე, შემდეგ მკვეთრად უხვევდა და ქედის ფერდობზე ეშვებოდა, დღევანდელი დადიანის ქუჩის მიმართულებით. 

ამ კუთხეზე, სამხრეთის და დასავლეთის კედლების შესაყარზე მძლავრი ბასტიონი იყო აღმართული, რომელსაც ვახუშტი ბაგრატიონი აღნიშნავს და შაჰის ტახტს უწოდებს. 30 მეტრი სიგრძის მართკუთხა ციხესიმაგრე კოშკებით იყო გამაგრებული. თბილისის 1800 წლის გეგმაზე შაჰტახტი ან შაიტახტი ექსპლიკაციაში აღნიშნულია ქალაქის 12 ძირითად ნაწილს შორის, რაც მის სიძლიერესა და მნიშვნებობაზე მიუთითებს. პლატონ იოსელიანის ცნობით, XIX საუკუნეში, 1837 წლამდე, შაჰტახტი ობსერვატორიის დანიშნულებას ასრულებდა. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, აქ ობსერვატორია გაცილებით ადრე არსებობდა. ობსერვატორია დაარსებული უნდა იყოს თბილისის ცალკე საამიროს შექმნის ხანაში (IX საუკუნე). ეს ვარაუდი მით უფრო ყურადსაღებია, რომ არაბულ სახელმწიფოებში ასტროლოგიას მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. არაბული მთვარის კალენდარი რთული იყო და ვარსკვლავებზე სისტემატურ დაკვირვებას მოითხოვდა. არსებობს არაბი გეოგრაფის ალ-ისტაჰრის ცნობა X საუკუნის დასაწყისში თბილისში ობსერვატორიის არსებობის თაობაზე. ამასვე უნდა მოწმობდეს ის ცნობაც, რომ XIII საუკუნეში ახლად აშენებულ მარაღის ობსერვატორიაში მიწვეულთა შორის იყო თბილისელი ასტრონომი ფახრედ ახლათი.

დღეს შაჰტახტის მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი. 2016-17 წლებში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა გამოავლინა XI-XII საუკუნის სამეურნეო ნაგებობები, თონე და ქვევრები.

სქოლიო
------

1. ↑  „შაჰტახტის დედაციხის" მონაკვეთზე არქეოლოგიური სამუშაოები დასრულდა. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია. 11 სექტემბერი 2017.

ლიტერატურა
----------

* თ.კვირკველია, ძველ თბილისური დასახელებანი, თბ. 1985 გვ. 90
* ენციკლოპედია თბილისი, თბილისი 2002 გვ. 920