recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ანდრანიკ პილოიანი** (სომხ. Անդրանիկ Փիլոյան; დ. 1962, მასისი) — სომეხი პოლიტიკოსი. 2020 წლის 20 ნოემბრიდან არის სომხეთის საგანგებო სიტუაციების მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

1993 წლის 11 აგვისტოდან მსახურობდა სომხეთის შეიარაღებულ ძალებში. დაინიშნა სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილის დაზვერვის განყოფილების უფროსად. 1995-1996 წლებსა და 1996-1998 წლებში მსახურობდა ამავე სამხედრო ნაწილის მსროლელი ბატალიონის მეთაურის მოადგილედ AHTA-ზე. ამავე სამხედრო ნაწილის მსროლელი ბატალიონის მეთაური 1998-2000 წლებში - მსახურობდა თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილში მეთაურის მოადგილედ 2002-2003 წლებში ეკავა სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილის შტაბის უფროსის მოადგილის თანამდებობა. 2003-2006 წლებში სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილის მეთაური. 2006-2008 წლებსა და 2008 წელს. N სამხედრო ნაწილის მეთაური 2006 წლის 13 მაისიდან 2010 წლამდე ამავე სამხედრო ნაწილის მეთაურის მოადგილე. თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილის შტაბის უფროსი 2014-2018 წლებში. ამავე სამხედრო ნაწილის შტაბის უფროსის მოადგილე. 2018-2020 წლებში თავდაცვის სამინისტროს N სამხედრო ნაწილის მეთაური. 2020 წლის 20 ნოემბერს, დაინიშნა სომხეთის რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების მართვის მინისტრად.

1981-1983 წლებში სამსახური სსრკ-ს შეიარაღებულ ძალებში. 1989-1994 წლებში მონაწილეობდა სსრ-საზღვრების დაცვაში, კერძოდ, სომხეთის რესპუბლიკის ჰადრუტის, შაჰუმიანის, ლაჩინის, მარტაკერტის რაიონების, იერასხავანის, ტავუშის, ნოემბერიანის, გორისის რაიონების სოფლების დაცვაში. 2020 წლის 6 ოქტომბერს მონაწილეობდა საომარ მოქმედებებში არცახის რესპუბლიკის სამხრეთ ფრონტზე. 2020 წლის 22 ოქტომბერს სომხეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით მიენიჭა ეროვნული გმირის წოდება. სამსახურის განმავლობაში დაჯილდოვდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის II ხარისხის საბრძოლო ჯვრით, მამაცობისთვის, შეიარაღებული ძალების იუბილე უმწიკვლო სამსახურისთვის 1-ლი, მე-2, მე-3, მე-4 ხარისხის უწყებრივი მედლები, მთაინი ყარაბარის მადლიერების მედალი, შაჰამირ შაჰამირიანის მედალი, სომხეთის იერაპაჰი იუსტიციის სამინისტროს სამახსოვრო მედლები და სხვ. 2020 წლის 7 ივლისს სომხეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით მიენიჭა გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება.

ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია სომხეთის მთავრობის საიტზე

სქოლიო
------

1. 1 2
**ანდრანიკ ჰამლეტის ძე კარაპეტიანი** (სომხ. Անդրանիկ Կարապետյան; დ. 15 დეკემბერი, 1995, სამახარი, სომხეთი — სომეხი ძალოსანი 77 კგ-მდე წონით კატეგორიაში. ევროპის ჩემპიონი, მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონატების პრიზიორი.

ბიოგრაფია
---------

ანდრანიკ კარაპეტიანი დაიბადა 1995 წლის 15 დეკემბერს, სომხეთის სოფელ სამახარში. 2011 წელს კარაპეტიანმა მსოფლიოსა და ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატების ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა 69 კგ-მდე კატეგორიაში. მომდევნო წელს ანდრანიკ კარაპეტიანმა გააუმჯობესა შედეგი, გახდა მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის 77 კგ-მდე კატეგორიაში.

2013 წლის 11 აპრილს ანდრანიკ კარაპეტიანი დისკვალიფიცირებული იქნა 2 წლით მას შემდეგ, რაც სპორტსმენის დოპინგის ტესტმა დადებითი პასუხი აჩვენა მეთილტესტოსტერონზე..

დისკვალიფიკაციის მოხდის შემდეგ კარაპეტიანი სპორტს დაუბრუნდა და თბილისში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე კარგად გამოვიდა. მოახერხა თავის კატეგორიაში ბრინჯაოს მედლის მოპოვება.

ჰიუსტონში 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ანდრანიკ კარაპეტიანმა მეოთხე ადგილი დაიკავა, თუმცა ჩრდილოეთ კორეელი ძალოსნის კიმ კვან-სუნგის დოპინგისთვის დისკვალიფიკაციის შედეგად ბრინჯაოს მედალი კარაპეტიანს გადაეცა.

2016 წელს კარაპეტიანი 77 კგ-მდე კატეგორიაში ევროპის ჩემპიონი გახდა და რიო-დე-ჟანეიროში ოლიმპიური მედლის ერთ-ერთი პრეტენდენტი იყო, მაგრამ ვარჯიშის დროს სპორტსმენმა საშინელი ტრავმა მიიღო. წვერის წარუმატებლად დაწევა, სპორტსმენის იდაყვის სახსარი საპირისპირო მიმართულებით გადატრიალდა.

2019 წლის სექტემბერში, პატაიაში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, ანდრანიკმა, 81 კგ-მდე წონით კატეგორიაში, ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა აკვრაში (168 კგ). შტანგის დაჭერისას მან წონის დაძლევა ვერ მოახერხა.

2021 წლის აპრილში, მოსკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, 89 კგ-მდე წონით კატეგორიაში, ანდრანიკმა 365 კილოგრამით მესამე ადგილი დაიკავა და ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი გახდა. აკვრაში მან ბრინჯაოს მედალი 170 კგ-ით მოიპოვა. 2017 წელს ტაიპეიში გამართულ ზაფხულის უნივერსიადაზე კარაპეტიანმა 85 კგ წონით კატეგორიაში მოახერხა ვერცხლის მედლის მოპოვება. ორჭიდში დაძლია 364 კგ და ერთი კილოგრამის სხვაობით ჩამორჩა პირველ ადგილზე გასულ ყაზახ ძალოსანს, დენის ულანოვს, რომელმაც ორჭიდის ჯამში 365 კგ დაძლია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* IWF დაარქივებული 2021-05-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Список спортсменов, подвергнутых санкциям за употребление допинга
2. ↑  Армянский штангист Карапетян получил страшную травму руки на ОИ-2016
**Largo desolato** — ნახევრად ავტობიოგრაფიული პიესა, დაწერილი ვაცლავ ჰაველის მიერ. პიესა არის პოლიტიკური მწერლის, ლეოპოლდ ნეტელსის შესახებ, რომელიც შიშობს, რომ მას დააბრუნებენ ციხეში. პიესის განმავლობაში, ლეოპოლდის ცოლი, საიდუმლო პოლიციის ორი თანამშრომელი და სხვანი ლეოპოლდს დიდი წნეხის ქვეშ აყენებენ.

გმირები
-------

* ლეოპოლდ ნეტელსი (კოპრივა) — ყოფილი პროფესორი, ფილოსოფოსი/მწერალი, რომელიც პოლიტიკური მოძრაობის გმირი გახდა
* ედვარდი — ლეოპოლდის მეგობარი
* სუზანა — ლეოპოლდს და სუზანას აქვთ ცუდი ურთიერთობა
* ლუსი — ლეოპოლდის საყვარელი
* მარგერიტ — ფილოსოფიის სტუდენტი, რომელიც ლეოპოლდს რჩევებისათვის აკითხავს
* ორი სიდნი — წისქვილი მომუშავეები, რომელიც წარმოადგენენ ჩვეულებრივი მუშა კაცის აზრებს
* ორი კაცი — მთავრობის მიერ გამოგზავნილი კაცები, რომლებიც ცდილობენ ლეოპოლდმა შეწყვიტოს წერა

შინაარსი
--------

ლეოპოლდ ნეტლესი, პოლიტიკური მწერალი და ფილოსოფოსი, შიშობს რომ მას ხელახლა გააგზავნიან ციხეში. ამიტომ იგი პოლიციას საკუთარ სახლში ემალება. პიესის განმავლობაში, ლეოპოლდს ეწვევა სხვადასხვა ხალხი, მათ შორის საიდუმლო პოლიციის წარმომადგენლები. საიდუმლო პოლიცია მას გაფრთხილებას აძლევს მის მიერ დაწერილი ერთ-ერთი ესეს შესახებ და ატყობინებენ, რომ თუ იგი სახელს შეიცვლის მაშინ შედეგი ნაკლებად მძაფრი იქნება. ლეოპოლდი ითხოვს მეტ დროს საფიქრელად. იგი ამ დროს იღებს, თუმცა საბოლოოდ იგი თავისივე სიგიჟეში იკარგება. პიესაში ხაზები ხშირად მეორდება, რაც ამძაფრებს ლეოპოლდის გამოცდილების სუბიექტურ ხასიეთს.

ლიტერატურა
----------

* ჰაველი, ვაცლავ *Largo Desolato* Faber and Faber, 1989.
**აპრილი** (ლათ. Aprilis) — გრიგორიანული კალენდრის მეოთხე თვე. აპრილში 30 დღეა.

სახელი ეწოდა ლათინური სიტყვის გამო: *aperire* — „გახსნა, გაშლა". ძველი ქართული წარმართული კალენდრით მისი სახელწოდებაა *იგრიკა*.

აპრილი არის გაზაფხულის თვე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში და შემოდგომისა — სამხრეთ ნახევარსფეროში.

აპრილის ზოდიაქოს ნიშნებია ვერძი და კურო. აპრილი იწყება კვირის იმავე დღეს, როგორც ივლისი ჩვეულებრივ წლებში, და როგორც იანვარი — ნაკიან წელში.

იგრიკა
------

 მთავარი სტატია: ძველი ქართული წარმართული კალენდარი.
კორნელი კეკელიძე იგრიკს 4 მარტით — 2 აპრილით საზღვრავდა.

კ. კეკელიძის აზრით „იგრიკაჲ" ანუ თთუე იგრიკისაჲ, ნამდვილი პირველადი ფორმა არის „იგრი", „იგრისაჲ". იგრი უნდა იყოს მოდიფიკაცია სომხურში „არეგი"-სა, რომელმაც თავში ა-ი ახმოვანებით, შუაში გ-რ მეტათეზით და ნათესაობით მრუნვაში „ე" ბგერის გამოვარდნით, მოგვცა „იგრისა". ქართული „იგრიკას" სომხურ „არეგასთან" აახლოებდა მარი ბროსეც.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „და გჳრგჳნოსან იქმნა აკჳლინა პირველსა მას დღესა თთუესა იგრიკისას." |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „კალენიკემ კეთილითა მით ძილითა დაიძინა მეორესა დღესა თთჳსა იგრიკისასა." |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მას ჟამსა შეკრბეს ორასნი იგი ბრძანებითა მეფისაჲთა და მოჰკუეთეს თავები და აღესრულნეს წმიდანი მეშჳდესა დღესა თთუესა იგრიკისასა." |
|  |  |

აპრილის მნიშვნელოვანი მოვლენები
-------------------------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |

სქოლიო
------

1. ↑  კ. კეკელიძე, „ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან", ტ. 1, გვ. 116
2. ↑  კ. კეკელიძე, „ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან", ტ. 1, გვ. 101
3. ↑  Extrait du manuscript armenien №114 de la biblioteque royale, relatif au calendrier georgien: Journ. Asiatique X, 171, 530-531
4. ↑  A 95, გვ. 811, H 341, გვ. 373
5. ↑  A 95, გვ. 813, H 341, გვ. 377
6. ↑  A 95, გვ. 815, H 341, გვ. 378

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:აპრილი
 | აპრილი ვიქსიკონში |

|  |
| --- |
| * იანვარი
* თებერვალი
* მარტი
* აპრილი
* მაისი
* ივნისი
* ივლისი
* აგვისტო
* სექტემბერი
* ოქტომბერი
* ნოემბერი
* დეკემბერი
 |
**ანდრე გრაბარი** (ფრანგ. André Grabar; დ. 26 ივლისი, 1896, კიევი, უკრაინა — გ. 5 ოქტომბერი, 1990, პარიზი, საფრანგეთი) — ხელოვნების ისტორიკოსი, ადრინდელი ქრისტიანული და ბიზანტიური ხელოვნების მკვლევარი. 

დაიბადა უკრაინაში, განათლება მიიღო კიევში, პეტერბურგსა და ოდესაში. მოღვაწეობდა ბულგარეთში (1919-1922), საფრანგეთში (1922-1958) და ამერიკის შეერთებულ შტატებში (1958-1990). ძირითადად წერდა ფრანგულად. იყო პარიზის კოლეჟ დე ფრანსისა და ეკოლ დეზ-ოტ-ეტიუდის პროფესორი, საფრანგეთის წარწერათა და ბელეტრისტიკის აკადემიისა და მრავალი სხვა ქვეყნის სამეცნიერო საზოგადოებისა და აკადემიის წევრი. ავტორია ფუნდამენტური ნაშრომებისა, რომლებშიც განხილულია გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი შუა საუკუნეების ბიზანტიისა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების იკონოგრაფიის, მხატვრობისა და გამოყენებითი ხელოვნების, ხუროთმოძღვრების ისტორიის საკითხები. ზოგ მათგანში განხილულია ძველი ქართული ხელოვნების ძეგლებიც. მისი შვილი ოლეგ გრაბარი (1929–2011) იყო ხელოვნების ისტორიკოსი და არქეოლოგი, ისლამური კულტურის მკვლევარი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* L’ Empereur dans l’art byzantin. Recherches sur l’art officiel de l’Empire d’Orient, P. 1936;
* Byzantine painting. Historical and critical Study, Geneva, 1953; Les revêtements en or et en argent des icones byzantines du Moyen-âge, Venise, 1975.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე, ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 133.
* Maguire, Henry. 'André Grabar, 1896-1990', in *Dumbarton Oaks Papers*; 45 (1991), pp. xii-xv. JSTOR
**ამერიკული პასტორალი** (ინგლ. American Pastoral) — ამერიკელი მწერლის, ფილიპ როთის, 1997 წლის რომანი.

ნაწარმოების პროტაგონისტია სეიმურ ლევოვი, მეტსახელად „შვედი" , ებრაული წარმოშობის ამერიკელი ნიუ-ჯერსის ქალაქ ნიუარკიდან. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი ქორწინდება „მის ნიუ-ჯერსიზე" და წარმატებულ საოჯახო ბიზნესს უდგება სათავეში. მის მშვიდ და ბედნიერ ცხოვრებას 1960-იანი წლების ლინდონ ჯონსონის პრეზიდენტობის პერიოდის აშშ-ის სოციალური და პოლიტიკური არეულობები არღვევს. თავად ჯონსონი რომანში აღწერილია, როგორც „ძირძველი ამერიკელი ბერსერკერის" მანიფესტაცია. 

რომანი ჩარჩო თხრობის ტექნიკითაა დაწერილი. მისი მთხრობელია ფილიპ როთის ალტერ ეგო ნათანიელ ცუკერმანი, რომელიც „ამერიკულ პასტორალში" სეიმურ ლევოვის სკოლელად გვევლინება. ლევოვი საშუალო სკოლაში ბრწყინვალე სპორტსმენი იყო, რის გამოც ყველა პატივს სცემდა და აღფრთოვანებული იყო მისით, მათ შორის ცუკერმანიც. იგი 1995 წელს კლასელების შეკრებაზე ხვდება „შვედის" ძმას, ჯერი ლევოვს, რომელიც მას მოუთხრობს, თუ როგორ ტრაგიკულად წარიმართა მისი ახლახან გარდაცვლილი უფროსი ძმის ცხოვრება. 1968 წელს მისმა თინეიჯერმა ქალიშვილმა ვიეტნამის ომში აშშ-ის მონაწილეობის პროტესტის ნიშნად ბომბი აააფეთქა, რამაც ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, შემდეგ კი მიიმალა. ამან სეიმური სამუდამოდ ტრამვირებული დატოვა. რომანის მომდევნო ნაწილში ცუკერმანის მიერ ლევოვის ცხოვრების აღწერას ვკითხულობთ, რომელიც ჯერის მონათხრობს, საგაზეთო სტატიებს და თავად „შვედთან" მის ორ ხანმოკლე შეხვედრას ეფუძნება. 

1998 წელს რომანმა პულიცერის პრემია მოიპოვა. 2005 წელს შევიდა ჟურნალი ტაიმის სიაში „100 საუკეთესო რომანი 1923 წლიდან". 2016 წელს ნაწარმოების ეკრანიზაცია შედგა, რომელშიც მთავარ როლებს იუენ მაკგრეგორი, ჯენიფერ კონელი და დაკოტა ფენინგი ასრულებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photos of the first edition of *American Pastoral*
* *American Pastoral*, reviewed by Ted Gioia (The New Canon)

სქოლიო
------

1. ↑  Grossman, Lev; Lacayo, Richard (October 16, 2005). „All-Time 100 Novels". *Time*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — October 19, 2005.
**ამერიკული პიტ ბულ ტერიერი** (ინგლ. American Pit Bull Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია აშშ\_ში XIX საუკუნეში.

სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქასა და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ადამიანებს გამოჰყავდათ მებრძოლი ძაღლის ჯიშები. ამერიკული პიტ ბულ ტერიერი სტაფორდშირული ტერიერის და სხვა მებრძოლი ძაღლების შეჯვარების (მათ შორის, დღესდღეობით გადაშენებული მებრძოლი ბულდოგის) შედეგია. დღესდღეობით ამ სახეობის ძაღლების მხოლოდ სახელის ხსენება ისტერიას იწვევს. შვეიცარიაში იგი აკრძალულია. დიდ ბრიტანეთში მისთვის აუცილებელია ალიკაპის ტარება და მიკროჩიპის იმპლატაცია, და ბოლოს, მას უბრალოდ არ უშვებენ ჩრდილოეთ ამერიკის ზოგიერთ რეგიონში. ეს გამოწვეულია იმით, რომ პიტ ბული წარსულში მებრძოლი ჯიში იყო, დღეს კი ზოგიერთი პატრონი მიმართავს გაწვრთნის უხეშ ფორმებს, რის შედეგად ძაღლი ნებისმიერ მომენტში მზად არის ეცეს სხვა ცხოველს და ადამიანსაც კი. პიტ ბულ ტერიერის უმრავლესობა (თუ პატარაობიდან მიაჩვევთ პატრონის ბრძანების შესრულებას) ალერსიანი და გულღია შინაური ცხოველია.

პიტ ბულის ბალნის შეფერილობა ნებისმიერია. კუდი მასიურ სხეულთან შედარებით წვრილი ჩანს, ზურგი (სხეულის სიმაღლესთან შედარებით) გრძელია, ყბებზე მოჩანს ძლიერი კუნთები, პატარა ოვალური თვალები მშვიდად იცქირება. აქვს პატარა, მოკლე, ხშირი, აბრეშუმივით (მაგრამ არ ბზინავს) ბალანი. ამერიკული პიტ ბულ ტერიერი ადვილად ეგუება ქალაქში ცხოვრებას და მზიან, ცხელ კლიმატს. ცუდი მოდარაჯეა, უძნელდება სხვა ცხოველებთან და ბავშვებთან ურთიერთობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ამერიკული პიტ ბულ ტერიერი***

* ამერიკული პიტ ბულ ტერიერი (ინგლისური)
**ამერიკუ დეუშ რუდრიგეშ ტომაში** ან **ამერიკუ ტომაში** (პორტ. Américo de Deus Rodrigues Tomás; დ. 19 ნოემბერი, 1894 — გ. 18 სექტემბერი, 1987) — პორტუგალიელი ადმირალი და პოლიტიკური მოღვაწე. 

პროფესიონალი მეზღვაური. 1944 წელს სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მინისტრი. 1958 წელს სუფთა ფორმალური არჩევნების შედეგად (სალაზარის დიქტატურის დროს) აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად. აღნიშნულ თანამდებობაზე შეცვალა ფრანცისკო კრავეირო ლოპიში. პარლამენტმა ხელახლა აირჩია 1965 და 1972 წწ. თავდაპირველად ასრულებდა ცერემონილალურ ფუნქციას, მაგრამ 1968 წელს გაზარდა თავისი საპრეზიდენტო უფლებამოსილება, რათა თანამდებობიდან გადაეყენებინა ავადმყოფი სალაზარი და დაენიშნა ახალი პრემიერ-მინისტრი მარსელუ კაეტანუ. 

დაამხეს 1974 წლის 25 აპრილს «მიხაკების რევოლუციის» შედეგად, გადატრიალების შემდეგ გაიქცა ბრაზილიაში, სამშობლოში დაბრუნება მხოლოდ 1980 წელს შესძლო. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პორტუგალიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
მანუელ დე არიაგა · თეოფილუ ბრაგა · ბერნარდინუ მაშადო · სიდონიუ პაიში · კანტუ ი კაშტრუ · ანტონიო ჟოზე დი ალმეიდა · ტეიშეირა გომიში · ბერნარდინუ მაშადო |  |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
მენდიშ კაბესადაში · გომიშ და კოშტა · ანტონიო ოსკარ კარმონა · ანტონიო სალაზარი · კრავეირო ლოპიში · ამერიკუ ტომაში |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
ეროვნული გადარჩენის საბჭო · ანტონიო დი სპინოლა · კოშტა გომიში · რამალიუ ეანიში · მარიო სოარიში · ჟორჟე სამპაიო · კავაკუ სილვა · მარსელუ რებელუ დი სოზა |

 |
**ამერიკული ინტრიგა** (ინგლ. An American Affair) — რეჟისორ უილიამ ოლსონის კინოფილმი. 
მთავარ როლებში მონაწილეობენ: გრეტჩენ მოლი, კემერონ ბრაიტი, ჯეიმზ რებჰორნი, ნოა უაილი, მარკ პელეგრინო. წარმოებულია 2008 წელს. ფილმის რელიზი შედგა 2009 წლის 27 თებერვალს. სცენარი დაიწერა ალექს მეტკალფის მიერ. მუსიკის ავტორია დასტინ ოჰალორენი.

სიუჟეტი
-------

1963 წელი. 13 წლის ადამ სტეფორდი ტიპური ცხოვრების მიმდევარია. ერთ-ერთ საღამოს მის ყურადღებას მიიპყრობს მეზობლად მცხოვრები ქერათმიანი ქალბატონი სახელად კეთრინ კასველი. ადამი მასთან ეზოს ბაღში სამუშაოდ მოეწყობა. ამასთანავე ადამი კეთრინს უთვალთვალებს. ერთხელაც იგი შენიშნავს, რომ კეთრინ კასველი ურთიერთობაში იმყოფება ქვეყნის პრეზიდენტთან — ჯონ კენედისთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამერიკული ინტრიგა – ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2020-09-24 საიტზე Wayback Machine.
* 

* „ამერიკული ინტრიგა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Baltimore-Made Independent Film Gets Distribution. WJZ (February 4, 2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — მარტი 25, 2009. ციტირების თარიღი: ოქტომბერი 15, 2011.
**ალექსი ალექსის ძე უხტომსკი** (რუს. Алексей Алексеевич Ухтомский; დ. 25 ივნისი [ძვ. სტ. 13 ივნისი], 1875 — გ. 31 აგვისტო, 1942) — რუსი ფიზიოლოგი. 1924 წლიდან ლენინგრადის უნივერსიტეტის პროფესორი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. იკვლევდა აღგზნებისა და შეკავების პროცესებს თავისა და ზურგის ტვინში, ადამიანის ქცევის ფიზიოლოგიურ საფუძვლებს. ჩამოაყალიბა შრომის ფიზიოლოგიის ლაბორატორია, სადაც სწავლობნენ დაღლას, შრომით მოძრაობას.

ალექსი უხტომსკი იყო ნიკოლოზ ვედენსკის მოწაფე. 1906 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტი და იქვე მუშაობდა ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის კათედრაზე, რომელსაც 1922 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა. 1937 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ელექტრო-ფიზიოლოგიური ლაბორატორიის დირექტორია. ივანე სეჩენოვის, ნიკოლოზ ვედენსკის და ჩარლზ სკოტ შერინგტონის დაყრდნობით უხტომსკიმ აღმოაჩინა ნერვული სისტემის მოქმედების ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპი, რომელსაც მან დომინანტი უწოდა. მოძღვრებას დომინანტის შესახებ ფართოდ იყენებენ მედიცინაში, ფსიქოლოგიასა და პედაგოგიკაში. დომინანტის ცნებამ, აგრეთვე უხტომსკის მოძღვრებამ რიტმის შეთვისების შესახებ, რომლის მიხედვითაც ორგანოს მუშაობის რეჟიმი შეესაბამება გარეგანი გაღიზიანების რიტმს, მას შესაძლებლობა მისცა ახლებურად გაეშუქებინა დაღლის ბუნება.

1932 წელს უხტომსკის მიენიჭა ლენინის სახელობის პრემია. გარდაიცვალა ლენინგრადის ბლოკადის დროს.

თხზულებები
----------

* Собр. соч. т. 1–6, Л. 1945-62.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 202.
* Меркулов В. Л. А. А. Ухтомский. Очерк жизни и научной деятельности, М. – Л. 1960;
* Айрапетьянц Э. Ш. Алексей Алексеевич Ухтомский, Л. 1969.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ухтомский Алексей Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალექსი უხტომსკი***
ანჩის სახარების გარე ყდა
**ანჩის ოთხთავი**, *ანჩის სახარება* — სახარების ხელნაწერი, რომელიც XII—XIII საუკუნეებითაა დათარიღებული და საქართველოს ეროვნული არქივში ინახება. ანჩის სახარება შესრულებულია ეტრატზე, ნუსხური დამწერლობით. სახარება წინა მხრიდან შეჭედილია ვერცხლით, შემკულია მწვანე მინით. წმინდა წიგნს ახლავს მათე მახარებლის ფერადი მინიატურა. თავდაპირველი ყდა, რომელიც დაკარგულია, მოჭედილი ყოფილა ბექა ოპიზრის მიერ. სახარება 269 გვერდისგან შედგება, მათ შორის 3 გვერდი დაუწერელია. 

ხელნაწერს ბოლოში აქვს მინაწერი, სადაც სახარების გადამწერი ანჩელი მთავარეპისკოპოსი თევდორე მოიხსენიებს დავით სოსლანს, თამარ მეფეს, ლაშა-გიორგისა და ოქროსმქანდაკებელ ბექას.

ხელნაწერი წყაროსთავის ეკლესიიდან (კლარჯეთი) ჩამოუტანიათ თამარ მეფის ბრძანებით და ანჩისხატის ტაძარში დაუსვენებიათ. უნიკალური ისტორიული ძეგლის რესტავრაცია სულიერების, მეცნიერებისა და კულტურის აღორძინებისა და განვითარების სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდმა დააფინანსა 2008 წელს.

ამავე დროს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში ანჩის სახარებას გამოკვლევა ჩაუტარდა. ექსპერტიზის შედეგად დაზუსტდა სახარების გადაწერის პერიოდი და ტყავის გარეკანზე არსებული მწვანე თვალის სახეობა.

ანჩის სახარება 1923 წელს საისტორიო არქივისთვის წალკაში მცხოვრებ მოქალაქეს გადაუცია.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ოთხთავები |
| --- |
|  |
| ზოგადი სტატიები | 
სახარება • ოთხთავი • ქართული ხელნაწერი სახარებები |  |
|  |
| ცალკეული ოთხთავები | 
ადიშის ოთხთავი • ალავერდის ოთხთავი • ანჩის ოთხთავი • ბერთის I ოთხთავი • ბერთის II ოთხთავი • ბიჭვინთის ოთხთავი • გელათის ოთხთავი • ვანის ოთხთავი • ვარძიის ოთხთავი • იერუსალიმის ოთხთავი • ლაბსყალდის ოთხთავი • ლარგვისის ოთხთავი • მარტვილის ოთხთავი • მესტიის ოთხთავი • მოქვის სახარება • პარხლის I ოთხთავი • პარხლის II ოთხთავი • სამების ოთხთავი • ტბეთის I ოთხთავი • ტბეთის II ოთხთავი • ყანჩაეთის ოთხთავი • შიომღვიმის ოთხთავი • წყაროსთავის I ოთხთავი • წყაროსთავის II ოთხთავი • ხანმეტი ოთხთავი • ჯრუჭის I ოთხთავი • ჯრუჭის II ოთხთავი |
|  |
| 
იხილეთ ქართულ ოთხთავთა სრული სია |

 |
**ალფონსი** (ინგლ. Alphonse Atoll) — ალფონსის კუნძულების ორიდან ერთი ატოლი სეიშელის გარე კუნძულების შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს 400 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით კუნძულ მაედან და 3 კმ-ით ჩრდილოეთით ატოლ სენ-ფრანსუადან. ალფონსის ატოლი მოიცავს მხოლოდ ერთ კუნძულს — ალფონსს. ალფონსის კუნძულის ფართობია 1,74 კმ², მთელი ატოლის ფართობი, რიფებისა და ლაგუნების ჩათვლით, შეადგენს 8 კმ²-ს.

ფაუნა
-----

ზღვის სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს პლაჟის თეთრი ხაზები, რომელსაც ეხება ქოქოსის პალმის ხეებთან შერეული ბუნებრივი ტყეების ზოლები. ალფონსის კუნძულის ფაუნა მოიცავს კუებს, ცხრაფეხებს და ფრინველთა სხვადასხვა სახეობებს. მეჩხერი ლაგუნები ბევრი სხვადასხვა სახეობის თევზების საბინადროა.

ისტორია
-------

კუნძული 1730 წლის 28 იანვარს აღმოაჩინა შევალიე ალფონსმა, ფრანგული ფრეგატ «*Le Lys*»-ის მეთაურმა.

მოსახლეობა
----------

მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 300 ადამიანს.

ტრანსპორტი
----------

კუნძულზე მდებარეობს ალფონსის აეროპორტი 1214 მეტრიანი ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლით.

კუნძულზე არსებობს ოტელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Alphonse Island Resort დაარქივებული 2010-03-28 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
ალფონსო II დ’ესტე
**ალფონსო II დ’ესტე** (იტალ. Alfonso II d'Este; დ. 22 ნოემბერი, 1533 — გ. 27 ოქტომბერი, 1597) — ფერარის, მოდენისა და რეჯოს ჰერცოგის — ერკოლე II-ის და მისი მეუღლის ფრანგი პრინცესას რენეს უფროსი ვაჟი და 1559 წლის 3 ოქტომბრიდან მამის მემკვიდრე. 

1566 წელს იგი იმპერატორ მაქსიმილიან II-სთან ერთად ოსმალების წინააღმდეგ ომში მონაწილეობდა. 1574 წელს მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის ტახტისათვის კენჭისყრაში, თუმც მის ამ წამოწყებას წარმატება არ მოჰყოლია.

ალფონსო II ხელოვნების მეცენატი იყო და მფარველობდა პოეტ ტორკვატო ტასოს. მან 3-ჯერ იქორწინა:

* ივნისი 1558 - ლუკრეცია დე’ მედიჩი (1545-1562), ტოსკანას დიდი ჰერცოგის კოზიმო I დე’ მედიჩის ასული.
* 5 დეკემბერი 1565 - ბარბარა ავსტრიელი (1539-1572). იმპერატორ ფერდინანდ I-ის ასული.
* 24 თებერვალი 1579 – ელეონორა გონძაგა (1564-1618), მანტუას ჰერცოგის გულიელმო გონძაგას ასული.

ყველა მისი ქორწინება უშვილოდ დარჩა და ალფონსო II-ემ მემკვიდრედ ბიძაშვილი, მონტეკიოს მარკიზი ჩეზარე დ’ესტე დანიშნა. პაპმა კლიმენტი VIII-ემ ჩეზარეს მამის უკანონო წარმოშობის გამო ამ უკანასკნელს ფერარა ჩამოართვა და 1598 წელს თავის სამფლობელოებს შეუერთა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დინასტია დ’ესტე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Illustrious people (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდენის ჰერცოგები |
| --- |
|  |
| 
* ბორსო *(1452–1471)*
* ერკოლე I *(1471–1505)*
* ალფონსო I *(1505–1534)*
* ერკოლე II *(1534–1559)*
* ალფონსო II *(1559–1597)*
* ჩეზარე *(1597–1628)*
* ალფონსო III *(1628–1629)*
* ფრანჩესკო I *(1629–1658)*
* ალფონსო IV *(1658–1662)*
* ფრანჩესკო II *(1662–1694)*
* რინალდო *(1694–1737)*
* ფრანჩესკო III *(1737–1780)*
* ერკოლე III *(1780–1796)*
* ფრანჩესკო IV *(1814–1846)*
* ფრანჩესკო V *(1846–1859)*
 |

 |
**Dragon 2** (ასევე: **Crew Dragon**, **Dragon V2**) — ამერიკული მრავალჯერადი კოსმოსური ხომალდის კლასი, რომელიც შეიმუშავა და აწარმოებს კომპანია SpaceX და არის სატვირთო კოსმოსური ხომალდის, Dragon 1-ის მემკვიდრე. ხომალდი წარმოდგენილია ორ ვარიანტში: Crew Dragon – პილოტირებადი კაფსულა ადამიანებისთვის, რომელსაც შვიდამდე ასტრონავტის გადაზიდვა შეუძლია, და Cargo Dragon – სატვირთო ხომალდი თავდაპირველი Dragon 1-ის ჩასანაცვლებლად.

Dragon 2-ის გაშვება ხორციელდება Falcon 9 Block 5 რაკეტის თავზე დამონტაჟებულად, ხოლო დედამიწაზე კაფსულა ბრუნდება პარაშუტების დახმარებით ოკეანეში დაშვებით. წინამორბედისგან განსხვავებით, Dragon 2-ს შეუძლია საკუთარი თავი მიაერთოს საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურს, მაშინ როცა Dragon 1-ს ესაჭიროება სადგურის რობოტიზებული მკლავით დაჭერა და ამგვარად სადგურთან შესაერთებლად მიყვანა. Crew Dragon აღჭურვილია ავარიული თავდაღწევის ჩაშენებული სისტემით, რომელიც საჭიროების შემთხვევაში, ხომალდის გვერდებში ჩადგმული ოთხი საქშენისა და თითოეულ მათგანში არსებული წყვილი SuperDraco-ს ტიპის ძრავის დახმარებით ხომალდს 11.8 მ/წმ2 აჩქარებას ანიჭებს მზიდი რაკეტისაგან ხომალდის უსაფრთხო მანძილზე მოსაშორებლად. თავდაპირველი Dragon-ისგან განსხვავებით, მას აქვს გადამუშავებული მზის პანელები, მოდიფიცირებული გარემოხაზულობა, ახალი ავიონიკა და საფრენოსნო კომპიუტერული სისტემები. 2020 წლის მარტის მდგომარეობით წარმოებულია ოთხი ერთეული Dragon 2 (სატესტო ეგზემპლარების გარდა) — მათ შორის სატესტო Dragonfly და ოთხი საფრენი მანქანა, რომელთაგან ერთი განადგურდა ძრავის ტესტირების დროს.

სქოლიო
------

1. ↑  Mike Wall. SpaceX Confirms Dragon Capsule Was Destroyed in Test 'Anomaly', Could Affect Crew Launches. space.com. ციტირების თარიღი: 2 მაისი, 2020.
**Dunkin' Donuts** (ქართ. დანკინ' დონატსი — სიტყვასიტყვით *დანკინის ფუნთუშები*), შემოკლებით **Dunkin'** — ამერიკული მრავალეროვანი (მულტინაციონალური) სწრაფი კვების რესტორნების ქსელი, დაფუძნებული კანტონში (მასაჩუსეტსი, აშშ). დაარსდა 1950 წელს უილიამ როზენბერგის მიერ. წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს ყავისა და გამომცხვარი პროდუქტების ქსელს. Dunkin' Donuts 36 ქვეყანაში (მათ შორის საქართველოშიც) 12 000-მდე რესტორანს ფლობს. ქსელის პროდუქტებს შორისაა ფუნთუშა, ბეიგელი და სხვა გამომცხვარი პროდუქტი, აგრეთვე მრავალი სახის ცივი და ცხელი სასმელი. Dunkin'-ის ქსელს ფლობს კომპანია Dunkin' Brands. 2018 წლის სექტემბერში დაანონსდა, რომ 2019 წლის იანვარში სახელი შეიცვლება მხოლოდ Dunkin'-ით.

საქართველო
----------

2014 წლის ოქტომბერში ხელი მოეწერა Dunkin' Donuts-ის რესტორნების ქსელის განვითარების ხელშეკრულებას საქართველოში. ქვეყნის მასშტაბით 19 ობიექტია გახსნილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Dunkin' Donuts-ის ქართული გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  „William Rosenberg, 86, Founder of Dunkin' Donuts". *The New York Times*. 2002-09-23. ციტირების თარიღი: 2013-10-05.
2. ↑  Company Snapshot.
3. ↑  Kowitt, Beth (May 24, 2010). „Dunkin' Brands' Kitchen Crew". *Fortune*. **161** (7).
4. ↑  Wiener-Bronner, Danielle (September 25, 2018). „Dunkin' Donuts is officially dropping 'Donuts'". *CNN Money*. ციტირების თარიღი: 25 September 2018.
**ამირან მუზაევი** (დ. 28 ოქტომბერი, 1950, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო), ძიუდოში ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1973, მადრიდი, ესპანეთი, 93 კგ), საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი (1974, თბილისი, 93 კგ ), სსრკ ვიცე-ჩემპიონი (1973, კიევი, 93 კგ), სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1976, მოსკოვი, სსრკ, 93 კგ ), ორგზის ევროპის ჩემპიონი ( 1974, ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო; 1975, ლიონი, საფრანგეთი). სამბოში ორგზის სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1970, 1972), სსრკ საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ძიუდო |  ლიონი, საფრანგეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1975 |  | 01 ﻿1st |
| ძიუდო |  ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო | ევროპის ჩემპიონატი 1974 |  | 01 ﻿1st |
| ძიუდო |  ლიონი, საფრანგეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1975 | -93 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო |  მადრიდი, ესპანეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1973 | -93 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან მუზაევი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
ხუნკალის ბრძოლა
**არგენტინა-ბრაზილიის** ან **სისპლატინის ომი** (პორტ. Guerra da Cisplatina, ესპ. Guerra al Imperio de Brasil) — შეიარაღებული კონფლიქტი რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებულ პროვინციებსა და ბრაზილიის იმპერიას შორის 1825-1828 წლებში, რომელიც მიმდინარეობდა ე.წ. *Banda Oriental*-ში („აღმოსავლეთ ნაპირი", თანამედროვე ურუგვაის ტერიტორია).

ვითარება
--------

ფიცი ურუგვაის რესპუბლიკის შექმნისას
კონფლიქტის მთავარი მიზეზი იყო თანამედროვე ურუგვაისა და ნაწილობრივ ბრაზილიის რიუ-გრანდი-დუ-სულის შტატის ტერიტორიაზე მდებარე სისპლატინის პროვინცია. ეს პროვინცია, რომელიც ადრე რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა, ესპანელთაგან გათავისუფლების შემდეგ, შევიდა ე. წ. ფედრეალურ ლიგაში. 1816 წელს, ამ ტერიტორიაზე პორტუგალია შეიჭრა, მოახდინა მისი ანექსია და ის ბრაზილიას შეუერთა.

ბრაზილიის დამოუკიდებლობის გაფორმების შემდეგ (1822 წ), სისპლატინის პროვინცია ბრაზილიას სტრატეგიულად ძალზე ხელსაყრელ მდგომარეობაში ამყოფებდა, რადგან რიო-დე-ლა-პლატასა და გაერთიანებული პროვინციების საზღვაო პორტებზე (ძირითადად მონტევიდეო) კონტროლის დამყარების საშუალებას აძლევდა. ამ უკანასკნელმა, პროვინციის ხელში ჩაგდების მიზნით, თავის მოსახლეობას მოუწოდა წინ აღდგომოდნენ რეგიონში ბრაზილიის დომინანტობას და ხალხის შეიარაღება დაიწყო.

შედეგები
--------

ეს ომი საკმაოდ დიდ ხარჯებთან აღმოჩნდა დაკავშირებული. შემცირდა სავაჭრო ბრუნვა გაერთიანებულ პროვინციებსა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის, რამაც ორივე ძალაგამოცლილი მხარე დაარწმუნა დაზავების აუცილებლობაში. მართლაც, ბრიტანეთისა და საფრანგეთის მედიატორიბით, 1828 წელს, რიო-დე-ჟანეიროში, რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებულ პროვინციებსა და ბრაზილიის იმპერიას შორის, ხელი მოეწერა მონტევიდეოს ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც სისპლატინის პროვინცია დამოუკიდებლად ცხადდებოდა და მას აღმოსავლეთ ურუგვაის რესპუბლიკა ეწოდა. 

ხელშეკრულება ასევე აკანონებდა ბრაზილიის სუვერენიტეტს ყოფილ „აღმოსავლეთ იეზუიტთა მისიაზე" და რაც მთავარია, ბრაზილიას ლა-პლატაში თავისუფალი ნავიგაციის საშუალებას აძლევდა, რაც ბრიტანეთის ინტერესებშიც შედიოდა. 

სისპლატინის პროვინციის დაკარგვამ, ბრაზილიაში მზარდი უკმაყოფილება გამოიწვია იმპერატორ პედრუ I-ის მიმართ, რაც 1831 წელს მისი გადადგომის მთავარი მიზეზი გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეიარაღებული კონფლიქტები სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინა-ბრაზილიის ომი დაარქივებული 2013-12-15 საიტზე Wayback Machine.  (Archived 2009-10-25)
***ძირითადი სახელწოდება:** ვიწროპირიანი გველები, ტანადი გველბრუცები, ძაფისებრი გველები.*
**Leptotyphlopidae** — გველების ოჯახი, გველბრუცების ინფრარიგისა, გავრცელებულნი ჩრდილო და სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკასა და აზიაში. წარმოადგენენ მთხრელ ფორმებსა. იკვებებიან ტერმიტებით, ჭიანჭველებითა და სხვა პატარა მწერებით. ოჯახი შეიცავს 2 გვარს, 87 სახეობით.

აღნაგობა
--------

წამოადგენენ წვრილ, 30 სანტიმეტრამდე სიგრძის ჭიაყელასმსგავს გველებს. გარეგნულად ძლიერ ჰგვანან გველბრუცასებრნს, თუმცა შინაგანი აგებულებით განსხვავდებიან მათგან. კერძოდ ზედა ყბაზე არ გააჩნიათ კბილები, სამაგიეროდ ქვედა ყბაზე აქვს ორმწკრივად განლაგებული წვრილი, თუმცა მაგარი კბილები. წვრილი ცილინდრისებური სხეული დაფარული აქვთ 14 სიგრძივი ქერცლებით. თვალები ჩამალულია თვალის უბეებში. გველბრუცებისაგან განსხვავებით, ვიწროპირიან გველებს ერთსულოვნად მიაკუთვნებენ გველებს, ვინაიდან ზოგი მეცნიერი Typhlopidae ოჯახის წარმომადგენლებს ხვლიკების ქვერიგში აერთიანებს. ოჯახში შედის მხოლოდ 2 გვარი - leptotyphlops ანუ Glaucomia და Rhinoleptus.

გავრცელების არეალი
------------------

გავრცელებულნი არიან აფრიკაში, სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში.

აღსანიშნავი სახეობები
---------------------

ოჯახის ყველაზე დიდი წარმომადგენელია leptotyphlops albifions, რომელიც ტროპიკულ ამერიკაში ბინადრობს და სიგრძეში 37 სანტიმეტრს აღწევს მაშინ, როდესაც ოჯახის დანარჩენ სახეობათა სიგრძე 15-20 სანტიმეტრს არ აღემატება. ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში გავრცელებულია leptotyphlops cairi, სიგრძით 20 სანტიმეტრამდე, წითელი შეფერილობით. გვხვდება ქვების ქვეშ, ნიადაგში, ასევე მიწის ზედაპირზე, ბალახებში. ყველაზე ჩრდილოეთით გავრცელებულია ტეხასური ვიწროპირიანი გველი (leptotyphlops dulcis), დასავლური ვიწროპირიანი გველი (leptotyphlops humilis) კი ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთით ბინადრობს.

ცხოვრების წესი
--------------

მათი ცხოვრების წესი, გველბრუცებთან შედარებით უკეთაა შესწავლილი. დროის უმეტეს ნაწილს ქვების ქვეშ ან ნიადაგში ატარებენ. ღამით, სიბნელეში კი მიწის ზემოთ ამოდიან, ასეთ დროს ისინი ხშირად გვხვდებიან გზებზე და იღუპებიან ავტომობილების გადავლით.

საკვები
-------

ვიწროპირიანი გველები უმეტესად იკვებებიან ტერმიტებით, რომლებსაც ამოწოვენ შიგნეულს, ასევე ჭიანჭველებით და სხვა პატარა მწერებით.

გამრავლება
----------

მდედრი დებს 4-მდე მოგრძო კვერცხს.

გვარები
-------

| გვარი | სახეობები | სახელწოდება | გავრცელების არეალი |
| --- | --- | --- | --- |
| *Leptotyphlops*T | 86 | ტანადი ბრმაგველები, ძაფისებრი გველები | აფრიკა, სამხ.-დას. აზია, სოკოტრას კუნძული, აშშ-ს სამხრეთ-დასავლეთიდან მოყოლებული, სამხრეთით მექსიკამდე, ცენტრალური ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა, ურუგვაი და არგენტინამდე. კარიბის კუნძულებიდან ისინი გვხვდებიან ბაჰამის კუნძულებზე (სან სალვადორის კუნძული), დომინიკანის რესპუბლიკა, ჰაიტი, ისპანიოლა და ლეზერ ანტილებზე. |
| *Rhinoleptus* | 1 | ვილივერის ბრმაგველები | დასავლეთ აფრიკა: სენეგალი და გვინეა. |
|

T) ტიპური გვარი.

1. 1 2 3 4  Leptotyphlopidae (TSN 174334). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა. Retrieved on 18 აგვისტო 2007.
ჰუმბოლდტის მუზეუმის ნიმუში.
**არქეოპტერიქსი** (ბერძნ. archaios (არქეო...) - ძველი და pteryx - ფრთა) (Archaepteryx lithographica) — უძველესი პრიმიტიული ნამარხი ფრინველი. ქალასა და ტვინის აგებულება არქეოპტერიქსს აახლოებს ქვეწარმავლებთან, რომელთაც იგი სხვა თავისებურებითაც (კბილოვანი ყბები, ბრჭყალიანი სამი თითი ფრთებადქცეულ წინა კიდურებზე, გრძელი კუდი, არაპნევმატური ძვლები და სხვა) ემსგავსება, მაგრამ სხეულის საერთო აგებულებით, შებუმბვლითა და ზოგი სხვა ნიშნით იგი უფრო ფრინველებს ეკუთვნის. არქეოპტერიქსს გარდამავალი ადგილი უჭირავს ქვეწარმავლებსა და ფრინველებს შორის. მისმა აღმოჩენამ დაამტკიცა ფრინველების ქვეწარმავლებისაგან წარმოშობა.

არქეოპტერიქსი პირველად იპოვეს 1860 ბავარიაში, ზოლინჰოფენის ზედა იურულ ლითოგრაფიულ ფიქლებში. სულ აღმოჩენილია სამი ჩონჩხი და ბუმბულის ანაბეჭდი.

წარმოშობა
---------

არქეოპტერიქსი (რეკონსტრუქცია).
ქვეწარმავლებისგან ფრინველის წარმოშობა ერთბაშად არ მომხდარა; ეს პროცესი დიდხანს გრძელდებოდა.
ფიქრობენ, მცირე ზომის ქვეწარმალები ხეზე ცხოვრობდნენ და ტოტიდან ტოტზე გადახტომის უნარიც ჰქონდათ. ამის გამო უკანა ფეხებზე უფრო გრძელი თითები განუვითარდათ, რომლებიც უფრო მოხერხებულად ეჭიდებოდნენ ტოტს. ერთ-ერთი თითი საწინააღმდეგო მიმართულებით იყო განვითარებული. წინა კიდურებზე მყოფი ქერცლები არქეოპტერიქსს ტოტიდან ტოტზე ხტომისას ეხმარებოდა. ამ ქერცლებიდან შემდეგ ბუმბული წრმოიშვა და წინა კიდურები თანდათან ფრთებად გადაიქცა.
ამის გამო ფრთების თითები ნაკლებად განვითარდა. ამგვარად გაჩნდა უძველესი ფრინველი - არქეოპტერიქსი, რომელსაც ჯერ კიდევ შერჩენილი ჰქონდა ქვეწარმავლების ნიშნები.

პირველი მტკიცებულება, რომ ფრინველი არსებობდა გვიან, ჯერ იყო ერთი საშუალო ფრენის ბუმბული აღმოაჩინეს 1860 წელს. 1861 წელს ჩონჩხი და არსება იქნა აღმოჩენილი. ამ არქეოპტერიქსის ნიმუში ცნობილია, როგორც "ლონდონის ნიმუში" იმიტომ რომ ახლა არის ბრიტანეთის მუზეუმში, ლონდონში.

მას აქვს რეპტილიური კუდი და კლასიფიცირებული იქნებოდა როგორც რეპტილია, რომ არა მარცვლეულის კირქვაში შემონახულია ანაბეჭდები. აღმოჩენა პირველად აღწერილია ჰერმან ფონ მეიერის მიერ, 1861 წელს და ეწოდა *Archaeopteryx* (არქეოპტერიქსი) რაც ნიშნავს "ძველ ფრთას".

პირველი არქეოპტერიქსის ნიმუში ფაქტობრივად აღმოაჩინეს 1855 წელს, მაგრამ შეცდომით ეგონათ რომ იყო რეპტილია, ვიდრე ეს სწორად არ განსაზღვრა ჯონ ოსტრომმა, 1970 წელს. ყველაზე ცნობილი "ბერლინის ნიმუში" აღმოჩენილი იქნა 1877 წელს. არქეოპტერიქსს ფაქტობრივად შეეძლო ფრენა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში. ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ არქეოპტერიქსს შეძლო სიმაღლეზე ასვლა.

ლიტერატურა
----------

* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 599.
ალკოჰოლური დელირიუმი
**ალკოჰოლური დელირიუმი** (*თეთრი ცხელება*) — მწვავე ალკოჰოლური ფსიქოზი, რომელიც ვითარდება ქრონიკული ალკოჰოლიზმის მეორე და მესამე სტადიაზე ალკოჰოლის შეწყვეტიდან 2-3 დღის შემდეგ აბსტინენციის ფონზე.

### მიმდინარეობა

ალკოჰოლური დელირის მაპროვოცირებელ ფაქტორს შესაძლოა წარმოადგენდეს ინფექციური ან სომატური დაავადება, ფიზიკური დაძაბვა. დაავადება იწყება მწვავედ, უეცრად, ძირითადად ღამის საათებში. თან ახლავს სმენითი და მხედველობითი ჰალუცინაციების მოზღვავება, ფსიქომოტორული აგზნება. ჰალუცინაციებს შეიძლება წინ უძღოდეს გარემოს ილუზორული აღქმა, მწერების, წვრილი ცხოველების, ქვეწარმავლების, საშინელი არსებების, შემზარავი სახეების სახით. გარდა ამისა, გამოხატულია შიშის ძლიერი გრძნობა, მოუსვენრობა, ემოციური დაძაბულობა. მხედველობით და სმენით ჰალუცინაციებს, შესაძლოა თან დაერთოს ტაქტილური, ყნოსვითი და გემოვნებითი შეგრძნებების აშლილობანი უსიამოვნო ფიზიკური განცდების, ხრწნის ან კვამლის სუნის, არასასიამოვნო გემოს სახით. გამოხატულია აშკარა დეზორიენტაცია ადგილსა და გარემოში. გარდა ამისა, ადამიანი გარბის, იმალება, ცდილობს თავი დაიცვას მოსალოდნელი ხიფათისგან. 

ალკოჰოლური დელირი ძირითადად 1-2 კვირის განმავლობაში გრძელდება. მდგომარეობიდან გამოსვლის პროცესში რჩება ჰალუცინაციების განმეორებით აღმოცენების გარკვეული მზაობა და მომატებული შთაგონებადობა, რაც ზოგიერთ პათოფსიქოლოგიურ ფენომენში ვლინდება. მაგალითად:

* რეინჰარდტის სიმპტომი - ავადმყოფს, რომელსაც სთხოვენ წაიკითხოს არარსებული ტექსტი ცარიელ ქაღალდზე, ამ ტექსტს *ხედავს* და კითხულობს მას.
* აშაფენბურგის სიმპტომი - ავადმყოფს *ესმის* საუბარი გამორთული ტელეფონის ყურმილში.
* ლიპმანის სიმპტომი - ავადმყოფს თვალის კაკლებზე ფიზიკური ზეწოლის შედეგად უჩნდებათ მხედველობითი ჰალუცინაციები.

ალკოჰოლურ დელირიუმს შეიძლება მოყვეს სომატური დარღვევების განვითარებაც. ამ დროს ხშირია ღვიძლის მწვავე დისფუნქცია, სიყვითლე, ტაქიკარდია, ტრემორი, საერთო კუნთოვანი ჰიპოტონია, ოფლიანობა, კანისა და ლორწოვანი გარსების გამოხატული სიფერმკრთალე.

ლიტერატურა
----------

* *გ. ნანეიშვილი*, ფსიქიატრიის მოკლე კურსი, თბ. 2011.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაციენტი ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებით[*მკვდარი ბმული*]
* თეთრი ცხელება[*მკვდარი ბმული*]
**ანტონი მესხი** — ქართველი წმინდანი, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 16 მარტი, ახალი სტილით - 29 მარტი. 

წმინდა ანტონი მესხი, ღრმად განათლებული „მოღვაწე და მმართველობითა სრული" წმინდა მამა დავით გარეჯის ლავრაში მოღვაწეობდა, ბიოგრაფიული ცნობები წმინდა ანტონის შესახებ არ შემონახულა, მაგრამ მხოლოდ ის ფაქტი, რომ „მას „სახელ-სდვეს ქართველთა მზედ" ბევრ რამეზე მეტყველებს. 

იგი პიმენ სალოსთან ერთად მოღვაწეობდა ღვთის სადიდებლად და ქვეყნის სასარგებლოდ. ქვეყანა კი ამ დროს საოცრად დაცემული და განადგურებული იყო: მონღოლთა შემოსევებით გამწარებულ მოსახლეობაში იმძლავრა ურწმუნოებამ, თვით წმინდა მეფე დემეტრე თავდადებულიც (ხს. 25 მარტს) აღერია უწესობაში, მაგრამ იყვნენ ღვთისა და ერის წინაშე თავდადებულნი, რომლებიც ყოველნაირად ცდილობდნენ ხალხის ქრისტესკენ მობრუნებას. კათოლიკოსმა ნიკოლოზმა მეფე დემეტრე ამხილა უსჯულოებაში. მეფის ურჩობამ კათოლიკოსი აიძულა, თავისი ნებით დაეთმო საპატრიარქო ტახტი და უბრალო განდეგილი ბერის ცხოვრებით ეცხოვრა. 

საღვთო მადლით გაბრწყინებულმა მამებმა პიმენმა და ანტონმა კარგად იცოდნენ, თუ მეფე და მთავრები შეინანებდნენ, შეინანებდა ხალხიც, და ამიტომ მათ ერზე ზრუნვა მეფის დამოძღვრითა და მხილებით დაიწყეს. „ქართლის ცხოვრებაში" წერია, რომ წმინდა ბერები ამხელდნენ „მეფესა და ყოველსა ერსა, გარნა არარაჲ ისმინეს".

ბერებმა სალოსობის, მეფისა და ერის მხილების საოცრად დიდ და გაბედულ ღვაწლს წარმართებს შორის ქადაგებაც დაუმატეს. ჟამთააღმწერელი მოგვითხრობს, რომ წმიდა პიმენმა „ნათესავი ლეკთა წარმართობისაგან მოაქცია, რომელნი ჰგიან სარწმუნოებასა ქრისტესა".

ღვთის ნებითა და წმიდანთა ლოცვით აღსრულდა წმინდა პიმენ სალოსისა და ანტონი მესხის დიდი სურვილი - მეფე დემეტრემ არა მარტო თავისი უსჯულოება შეინანა, არამედ მოწამოებრივი სიკვდილით დაასრულა სიცოცხე. ერი ფეხზე წამოდგა, მისთვის თავდადებული ბერები წმიდათა დასში შერაცხა და მათი ხსენება ერთად დააწესა.

ლიტერატურა
----------

* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2004 წ.
**ანა ლეშჩინსკა** (პოლ. Anna leszczyńska, ლიეტ. Ana Leščinska; დ. 25 მაისი, 1699 – გ. 20 ივნისი, 1717) — პოლონეთისა და ლიტვის მეფე სტანისლავ ლეშჩინსკისა და მისი ცოლის, დედოფალ კატარინა ოპალინსკას პირველი ქალიშვილი. საფრანგეთის დედოფალ მარია ლეშჩინსკას უფროსი და. გარდაიცვალა თვრამეტი წლის ასაკში პნევმონიით, დევნილობაში.

ბიოგრაფია
---------

ანა დაიბადა 1699 წლის 25 მაისს პოლონეთში. იგი იყო პოლონელი დიდგვაროვნის, სტანისლავ ლეშჩინსკისა და მისი ცოლის, კატარინა ოპალინსკას პირველი ქალიშვილი. 1703 წელს შეეძინა უმცროსი და უკანასკნელი და, მარია ლეშჩინსკა. 1704 წელს მამამისი პოლონეთისა და ლიტვის მეფედ იქნა არჩეული, რითაც იგი პრინცესა გახდა. მას სახელი დიდი ბებიის, ანა იაბლონოვსკას პატივსაცემად დაარქვეს. 

ანა და მისი უმცროსი და, პრინცესა მარია დედის მეთვალყურეობის ქვეშ ბრწყინვალე განათლებას იღებდნენ. როგორც ჩანს ქალიშვილებს შორის სტანისლავს განსაკუთრებულად ანა, ხოლო კატარინას კი მარია უყვარდა. 

1709 წელს სტანისლავი ტახტიდან ჩამოაგდეს და ოჯახთან ერთად შვედეთში გადასახლდა, სამი წლის შემდეგ კი საღვთო რომის იმპერიაში კერძოდ ცვაიბრიუკენში დასახლდა, სადაც დიდხანს ცხოვრობდნენ. სწორედ აქ, 1717 წლის 20 ივნისს, 18 წლის ასაკში პნევმონიით გარდაიცვალა ანა ლეშჩინსკა. იგი სიკვდილის წინ საშინლად იტანჯებოდა, რის გამოც ტკივილის შესამსუბუქებლად მამამისის ბრძანებით ექიმებმა ანას სიკვდილი დააჩქარეს. 

მისმა გარდაცვალებამ ლეშჩინსკების ოჯახი გაანადგურა. მისი გარდაცვალება განსაკუთრებულად სტანისლავმა განიცადა. მოგვიანებით მისი და ცოლად საფრანგეთის მეფე ლუი XV–ს გაჰყვა, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა, მეორე ქალიშვილს კი დის ხსოვნის პატივსაცემად ანა დაარქვა.

ლიტერატურა
----------

* Edmund Cieślak, Stanisław Leszczyński, pp. 45-46, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warsaw 1994.
* Sarah Coffin, Bodo Hofstetter Portrait Miniatures in Enamel : The Gilbert Collection, p. 87, Philip Wilson, London 2000.
* André Rossinot, Emmanuel Haymann, Stanislas, le roi philosophe, p. 93, Michel Lafon, Paris 2004.
* Bożena Krzywobłocka, Wielkopolskie damy (Great Polish Ladies), p. 123, Krajowa Agencja Wydawnicza, Poznan 1986.
* Żychliński, Teodor (1882). Złota księga szlachty polskiéj: Rocznik IVty (in Polish). Jarosław Leitgeber. p. 1. Retrieved 1 August 2018.
**ანტონ ჩეხოვის ბიუსტი** (რუს. Бюст Антона Чехова) — ანტონ ჩეხოვის სკულპტურული გამოსახულება. მდებარეობს ტაგანროგში. ჩეხოვის მშობლიურ სახლთან. დამზადებულია მოქანდაკე ვერა მოროზოვას მიერ 1935 წელს. ეს ნამუშევარი ჩეხოვის პირველი ძეგლია სსრკ-ში.

აღწერა
------

ბიუსტი დამზადებულია თაბაშირისაგან. მისი სიმაღლეა 104 სმ, ბიუსტის კვარცხლბეკი კი შესრულებულია გახეხილი აგურისგან, რომლის სიმაღლეცაა 104 სმ-ია.

ისტორია
-------

ვერა მოროზოვამ ბიუსტზე მუშაობა თავის ქმართან ალექსანდრესთან ერთად დაიწყო 1931 წელს, ტაგანროგში ცხოვრების პერიოდში. ვერა თვითნასწავლი მოქანდაკე იყო, მას სპეციალური განათლება არ ჰქონდა მიღებული, ალექსანდრე კი ადგილობრივი გაზეთის „დონის სიმართლის" რედაქტორად მუშაობდა და ასევე აქტიურად მონაწილეობდა ჩეხოვის სამოცდათხუთმეტი წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამართულ ცერემონიალში. 

ბიუსტზე მუშაობა მიმდინარეობდა ორი წელი, 1933 წლიდან 1935 წლამდე. ბიუსტი თავდაპირველად თიხის მასალისგან შეიქმნა, შემდეგ დაამატეს თაბაშირი, იუბილესთვის კი ქვით მოაპირკეთეს.

საზეიმო გახსნა
--------------

ანტონ ჩეხოვის ბიუსტი საზეიმოდ გაიხსნა 1935 წელს, ჩეხოვის 75-ე დაბადების დღის იუბილეზე. მის გახსნას უამრავი ადამიანი ესწრებოდა. მათ შორის იყვნენ მარია ჩეხოვა, ოლგა კნიპერ-ჩეხოვა, ალა ტარასოვა, ვალენტინა კატაევა და სხვ.

ბიუსტის ასლები
--------------

ამის შემდეგ ჩეხოვის ბიუსტის რამდენიმე ეგზემპლარი გაკეთდა. 1944 წელს დაამზადეს ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც ტაგანროგის წითელ მოედანზე 1960 წლამდე იდგა. მისი ავტორი იყო იულიან რუკავიშნიკოვი. მეორე ეგზემპლარი კი ჩეხოვის სახელობის სკოლაში დაიდგა 1950 წელს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 47. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
2. ↑  Шкурко Э. А. «Непокорённая воля» художника // Молодёжная газета. — 13.08.2009.
3. ↑  *Морозова Н.А.* Мое пристрастие к Диккенсу. Семейная хроника ХХ век. — М.: Новый хронограф, 2011. — С. 19. — ISBN 978-5-94881-170-3.
4. 1 2  Морозова Н.А. Мое пристрастие к Диккенсу. Семейная хроника ХХ век. — М.: Новый хронограф, 2011. — С. 109. — ISBN 978-5-94881-170-3.
5. ↑  *Морозова Н.А.* Мое пристрастие к Диккенсу. Семейная хроника ХХ век. — М.: Новый хронограф, 2011. — С. 110. — ISBN 978-5-94881-170-3.
**ანტონ ჩეხოვის ძეგლი** (რუს. Памятник Антона Чехова) — რუსი მწერლის ანტონ ჩეხოვის ძეგლი ტაგანროგში. ძეგლი აღმართეს 1960 წელს და მისი ავტორია მოქანდაკე იულიან რუკავიშნიკოვი. ძეგლი დგას წითელი მოედნის ჩეხოვის სახელობის სკვერში.

აღწერა
------

ძეგლის ავტორია სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, რსფსრ-ის სახალხო არტისტი, ლენინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატი — იულიან რუკავიშნიკოვი. კვარცხლბეკზე მუშაობდა არქიტექტორი გრიგორ ზახაროვი. ქანდაკების სიმაღლეა 3 მეტრი, ხოლო კვარცხლბეკისა - 3,5 მ. ფიგურა დამზადდა ლენინგრადის ქარხანაში „მონუმენტსკულპტურა". გრანიტის ფილები კვარცხლბეკისათვის გამოაგზავნა მიტიშინის ქარხანამ.

ანტონ ჩეხოვი გამოსახულია ახალგაზრდა ასაკში, იგი ზის ქვაზე წიგნით ხელში და გაჰყურებს იმ ქუჩას, რომელზეც დაიბადა. 

ანტონ ჩეხოვის ძეგლს რსფსრ მინისტრთა საბჭოს 1974 წლის 4 დეკემბრის № 624 გადაწყვეტილებით მიენიჭა რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

ანტონ ჩეხოვის ძეგლის შექმნა ჯერ კიდევ მეფის რუსეთის პერიოდში დაიბადა, როდესაც 1904 წელს ტაგანროგელებმა შეაგროვეს ხელმოწერები და მიმართეს ქალაქის საკრებულოს დაედგათ ტავიანთი ცნობილი თანამემამულის ქანდაკება. 

ძეგლის დადგმის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღეს 1910 წლის 18 ივნისს. შეიქმნა დაპროექტებისა და შემოწირულობების კომიტეტი. 

1920 წლისათვის ძეგლისთვის საბჭოთა ხელისუფლებამ გამოყო 8822 რუბლი და 60 კაპიკი, მაგრამ 1930-იანი წლების შუა ხანებამდე ძეგლი არ აუგიათ. 1934 წელს, ანტონ ჩეხოვის გარდაცვალებიდან 30 წლისთავის აღსანიშნავად გამართულ ლიტერატურულ საღამოზე კვლავ გამოაცხადეს, რომ დაბადებიდან 75 წლის იუბილისათვის ძეგლი დაიდგმებოდა. 

1935 წელს გადაწყდა ანტონ ჩეხოვსადმი მიძღვნილი ღონისძიებების ჩატარება, რომლის მიხედვითაც მაისის თვეში დაიგეგმა ჩეხოვის ძეგლის გახსნა. 31 მაისს საზეიმოდ მოხდა საფუძვლის ჩაყრა. პირველი აგური მის საფუძველში მწერლის დამ მ. ჩეხოვამ ჩადო. მაგრამ 30-იან წლებში ჯერ კიდევ არ დაუდგამთ ძეგლი. 

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ჩეხოვის გარდაცვალების 40 წლისთავთან დაკავშირებით გადაწყდა მისი ძეგლის დადგმა მოსკოვსა და ტაგანროგში. 1944 წლის 15 ივლისს ტაგანროგის გათავისუფლების შემდეგ დაიდგა მწერლის ბრინჯაოს ბიუსტი. ეს იყო არქიტექტორ ვერა მოროზოვას ბიუსტის კოპიო, რომელიც დადგეს მწერლის სახლ-მუზეუმის წინ. ბიუსტი წითელ მოედანზე იდგა 1960 წლამდე. 1960 წელს კი დაიდგა იულიან რუკავიშნიკოვის ძეგლი.

ძეგლის საზეიმო გახსნა მოხდა 1960 წლის 29 იანვარს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятник А.П.Чехову на сайте «Экскурсия по чеховским местам Таганрога» დაარქივებული 2008-05-09 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Киричек М. С.* Чехову памятник (Красная площадь) // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 795. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. 1 2  ЧЕХОВСКИЕ МЕСТА В ТАГАНРОГЕ. tgliamz.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-07.
3. ↑  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 47. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
4. ↑  *Фоминых Н.* К вопросу о памятнике Чехову // Вехи Таганрога. — 2004. — № 20.
**ამირან ხუსკივაძე** (დ. 5 მაისი, 1933, ზესტაფონის რაიონი, სოფელი კვალითი) — ქართველი ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.

1962 წლიდან მუშაობს დიდი რთული სისტემების კვლევის დარგში. 1970 წლიდან იგი აგრეთვე მუშაობს სამედიცინო კიბერნეტიკაში და ხელმძღვანელობს საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ექსპერიმენტალური და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამედიცინო კიბერნეტიკის განყოფილების ავტომატიზირებული მმართვის სისტემების ლაბორატორიას. ზემო აღნიშნული სამედიცინო კიბერნეტიკის განყოფილების საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიად გარდაქმნის შემდეგ არის ამ ლაბორატორიის სისტემური კვლევის სექტორის ხელმძღვანელი. 1985–1997 წლებში ამირან ხუსკივაძე მუშაობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ექსპერიმენტალური და კლინიკური თერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამედიცინო სისტემოტექნიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. იგი არის 80-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. მისი ბოლო წლების ნაშრომები ეძღვნება ფიზიკისა და ასტრონომიის უძველეს პრობლემებს — დროის ფენომენისა და სამყაროს მოწყობილობის შესწავლას. მისი მონოგრაფიები ინახება ყოფილი საბჭოთა კავშირის აკადემიებისა, უნივერსიტეტებისა და სხვა მსხვილ ბიბლიოთეკებში. მიკროფილმი მისი მონოგრაფიისა „Целостные системы" ინახება ილიონის უნივერსიტეტისა (აშშ) და სხვა ბიბლიოთეკებში. იგი არის სამი კომპიუტერული პროგრამის ავტორი: „Универсальный советчик принимающего решения", დარეგისტრირებულია რუსეთის ფედერაციის ეგმ პროგრამების სახელმწიფო რეესტრში ნომრით: 2010 613 703; ეს პროგრამა განსაზღვრავს ბუნებრივ გლობალურ ოპტიმუმებს. მისი გამოყენებით რობოტს შეუძლია „მიიღოს გადაწყვეტილება", რომელიც მოცემული სისტემისათვის საუკეთესო იქნება უფართოესი გაგებით. პროგრამა შეიძლება გამოიყენებული იქნას სახელმწიფოსა და ჯარების ავტომატიზირებულ მმართვის სისტემებში, საფრენ აპარატებში და წყალქვეშა ნავებში, მედიცინაში, ბიოლოგიაში და ასე შემდეგ. სამედიცინო პრაქტიკაში ამ პროგრამის მასობრივი გამოყენება მნიშვნელოვნად გაზრდის ადამიანის სიცოცხლის აქტიური პერიოდის საშუოლო ხანგრძლივობას და საერთოდ ადამიანის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობას. ბოლო პროგრამა — „Системный анализ качества функционирования объектов управления в реальном режиме времени и принятие решения, приводящего систему объектов управления к наилучшему – нормальному – состоянию(Оптимизатор ресурсов)", რუსეთის ფედერაციის ეგმ პროგრამების სახელმწიფო რეესტრის ნომრით 2013 66 1734. მისი ნაშრომების ელექტრონული ვერსიები გამოქვეყნებულია  პორტალზე, მოსკოვის საერთაშორისო სინერგეტიკული ფორუმის საიტზე synergetic, ელექტრონულ ჟურნალში RELGA და სხვა ინტერნეტ-გამოცემებში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „დიდი სისტემების ეფექტურობის გამოკვლევა".

1980-1985 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის სისტემური კომიტეტის სამედიცინო სისტემური ანალიზის სამეცნიერო საბჭოს წევრი. 1984-1985 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის სამედიცინო აკადემიის სამედიცინო და ბიოლოგიური კიბერნეტიკის სამეცნიერო საბჭოს მედიცინაში და ბიოლოგიაში სისტემური ანალიზის პრობლემური კომისიის წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — ამირან ხუსკივაძე — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*