**ევდოკია სტრეშნევა** (რუს. Евдокия Стрешнева; დ. 1608, კალუგა, რუსეთი — გ. 18 აგვისტო, 1645, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი დიდგვაროვანი. სრულიად რუსეთის ცარიცა 1626-1645 წლებში როგორც ცარ მიხეილ I-ის მეორე ცოლი. რუსეთის ცარ ალექსეი I-ის დედა.

ბიოგრაფია
---------

ევდოკია სტრეშნევა დაიბადა 1608 წელს კალუგის ოლქში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ლუკიან სტეპანიჩ სტრეშნიოვისა და მისი მეუღლის, ანა კონსტანტინოვნა ვოლკონსკაიას ქალიშვილი. დედამისი მისი გაჩენიდან მალევე გარდაიცვალა და ვინაიდან მამამისი სამხედრო იყო და შორეულ ლაშქრობებში უხდებოდა ბრძოლა, ევდოკია და მისი და-ძმები ნათესავებთან იზრდებოდნენ.

მიხეილ I ირჩევს საცოლეს (ევდოკია ვარდისფერ კაბაში).
მას შემდეგ, რაც რუსეთის ცარ მიხეილ I-ის მეუღლე, ცარიცა მარია დოლგორუკოვა უშვილოდ აღესრულა, ცარმა ახალი ცოლის შერთვა გადაწყვიტა. სხვა ევროპელი მონარქებისგან განსხვავებით, რუსული ტრადიციის მიხედვით ცარები ადგილობრივი დიდებულის ქალიშვილებზე ქორწინდებოდნენ, რომელთაც გარეგნობის მიხედვით ირჩევდნენ. ასე წარუდგინეს ევდოკია სხვა მრავალ წარჩინებულ ქალბატონთან ერთად ცარს, რომელმაც თავიდანვე შეარჩია იგი და დაინიშნა მასზე.

აღსანიშნავია, რომ ვაჟის არჩევანი არ მოეწონა დედამისს, ქსენია შესტოვას, რომელიც თვლიდა, რომ სტრეშნევები არ იყვნენ იმდენად მაღალი რანკის წარმომადგენლები, რომ ცარს ცოლად მათი ქალიშვილი შეერთო. მიუხედავად ყველაფრისა, 1626 წლის 5 თებერვალს მიხეილ I-მა ცოლად ევდოკია სტრეშნევა შეირთო, რითაც იგი რუსეთის ახალი ცარიცა გახდა.

მართალია ქორწინებიდან მალევე დაორსულდა და 1629 წლისთვის ტახტის მემკვიდრეც გააჩინა, თუმცა ამან ვერ უშველა ევდოკიას სავალალო მდგომარეობას რუსეთის სამეფო კარზე. როგორც ცარიცას, მისი მოვალეობა იყო სამეფო კარის მართვა, ასევე საზოგადოებრივ, საქველმოქმედო და რელიგიურ საქმიანობებში მონაწილეობა და მათი ხელმძღვანელობა, თუმცა იგი საშინელ მდგომარეობაში იყო, რადგან მისი დედამთილი, ქსენია შესტოვა სამეფო კარზე დომინანტი ფიგურა იყო, თავად ცარზე უფრო დიდი ძალაუფლების მქონე. ქსენია ყველაფერს თავად მართავდა და განაგებდა, როგორც ცარიცა, ევდოკია კი მას უბრალოდ უკან დაჰყვებოდა ხოლმე. ევდოკიამ ვერც დედამთილის სიცოცხლეში და ვერც მისი გარდაცვალების შემდეგ, ვერ მოახერხა მიხეილზე გავლენის მოხდენა და ძალაუფლების მოპოვება.

როგორც ცნობილია, იგი საშინელ სტრესში იყო და დიდი დამცირების ატანა უწევდა, სანამ ვაჟი არ გააჩინა. ამის შემდეგ მასზე ზეწოლა შედარებით შერბილდა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც 1638 წელს მან მეათე ბავშვი გააჩინა, მიხეილს ევდოკიაზე გული აუცრუვდა. ცარი მასთან სარეცელს აღარ იყოფდა, სანაცვლოდ კი ახალ-ახალ საყვარლებს იჩენდა. ამის ფონზე ცარიცა საქველმოქმედო საქმიანობაში ჩაება და დაიწყო ეკლესია-მონასტრების ასაშენებლად დიდი თანხების გაცემა.

ევდოკია მეტად რელიგიური ქალი იყო, რის გამოც დაფინანსა არაერთი ეკლესიისა და მონასტრის აღდგენა. როგორც ცნობილია, როდესაც იგი ორსულად იყო ყოველთვის წმინდა მართას სახელზე ლოცულობდა და ჯანმრთელი ბავშვის დაბადებას შესთხოვდა. 1645 წლის 12 ივლისს ცარი მიხეილი გარდაიცვალა და ტახტი ევდოკიას ვაჟმა, ალექსი I-მა დაიკავა, თუმცა სულ ერთ თვეში, 18 აგვისტოს თავად ევდოკია სტრეშნევაც გარდაიცვალა.

შვილები
-------

1. ირინა (1627-1679);
2. პელაგია (1628-1629);
3. ალექსეი I (1629-1676), რუსეთის ცარი 1645-1676 წლებში. პირველად იქორწინა მარია მილოსლავსკაიაზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ცოლად შეირთო ნატალია ნარიშკინა. რუსეთის სამი ცარის: თედორე III-ის, ივანე V-ისა და პეტრე I-ის მამა;
4. ანა (1631-1676);
5. მართა (1631-1632);
6. ივანე (1633-1639);
7. სოფია (1634-1636);
8. ტატიანა (1636-1706);
9. ევდოკია (1637);
10. ვასილი (1638-1639);

ლიტერატურა
----------

* I.S. Semjonow: Christliche Dynastien Europas (Христианские династии Европы), Olma Press, 2003
* Massie, Robert K. Peter the Great: his life and world, Abacus, London, 1995[1980]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსეთის მონარქების მეუღლეები |
| --- |
|  |
| მოსკოვის დიდი სამთავრორიურიკების დინასტია (1283–1547) | 
მარია  • კონჩაკა (1316–1318) • ელენე • ალექსანდრა • ავგუსტა ანასტასია (1333–1345) • ეუდოქსია • მარია • ალექსანდრა ვასილის ასული ველიამინოვა (1345–1359) • ეუდოქსია დიმიტრის ასული • სოფია (1371–1425) • მარია იაროსლავის ასული ბოროვსკი • მარია ბორისის ასული (1442–1467) • ზოე პალაიოლოგინა (1455–1503) • სოლომონია იურის ასული საბუროვია (1490–1542) • ელენა გლანსკაია(1506/1507-1538) | ალექსანდრა თედორეს ასული |
|  |
| რუსეთის სამეფორიურიკების დინასტია (1547–1598) | 
ანასტასია რომანოვნა (1547–1560) • მარია ტემრიუკოვნა (1561–1569) • მარფა სობაკინა • ანა კოლტოვსკაია (1671-1671) • ანა ვასილჩიკოვა (1572–1574) • ვასილისა მელენტევა(1575–1576/1577) • მარია დოლგორუკი • მარია თეოდორეს ასული ნეგაია (1581–1584) • ირინა თეოდორეს ასული გოდუნოვა (1584–1598) |
|  |
| ბნელი დრო (1598–1613) | 
მარია გრიგორის ასული სკურატოვა-ბელსკაია (1570/1571-1605) • მარია ივანეს ასული მნიშეკი |
|  |
| რუსეთის სამეფორომანოვების სახლი (1613–1721) | 
მარია დოლგორუკოვა (1624–1625) • ევდოკია სტრეშნევა (1626–1645) • მარია მილოსლავსკაია (1648–1669) • ნატალია კირილეს ასული ნარიშკინა (1671–1694) • აგაფია გრუშეცკაია (1680–1681) • მართა აპრაქსინა (1682-1682) • პრასკოვია სალტიკოვა (1684–1723) • ევდოკია ლოპუხინა (1689–1698) • ეკატერინე I(1712–1721) |
|  |
| რუსეთის იმპერიარომანოვების სახლი (1721–1917) | 
ეკატერინე I (1712–1725) • ეკატერინე II (1745–1762) • მარია თეოდორეს ასული (1776–1801) • ელისაბედ ალექსანდრეს ასული (1793–1825) • ალექსანდრა თედორეს ასული (*პრუსი*) (1817–1855) • მარია ალექსანდრეს ასული (1841–1880) • მარია თედორეს ასული (*დაგმარ დანიელი*) (1881–1894) • ალექსანდრა თედორეს ასული (*ჰესენელი*) (1894–1917) |

 |