recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მიქაილ ალესქერ-ოღლუ ჰუსეინოვი** (აზერ. Mikayıl Ələsgər oğlu Hüseynov; დ. 19 აპრილი [ძვ. სტ. 6 აპრილი], 1905, ბაქო — გ. 7 ოქტომბერი, 1992, იქვე) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა არქიტექტორი და არქიტექტურის ისტორიკოსი, სსრკ სახელმწიფო არქიტექტორი (1970), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945).

ბიოგრაფია
---------

1922-1929 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1930–1970 წლებში ასწავლიდა იქვე. იყო, პროფესორი 1942 წლიდან, აზერბაიჯანის სსრ არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე 1947 წლიდან. 1946 წლამდე მუშაობდა ს. დადაშევთან ერთად. 1946 წლის შემდეგ მისი ნამუშევრებია: მ. ახუნდოვის სახელობის რესპუბლიკის საჯარო ბიბლიოთეკა (1960), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაგებობათა კომპლექსი (1960); სსრკ სახელმწიფო პრემია (1941). სსრკ IV და V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მიქაილ ჰუსეინოვი***

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 698.
**მსხვილი რუხი ბატი** — ბატის ფართოდ გავრცელებული სამამულო ჯიში. ჩამოყალიბდა ორი პოპულაციის სახით: უკრაინის მეფრინველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (ბორკიული ტიპი) და ტამბოვის ოლქის მეფრინველეობის სანაშენე ქარხანაში „არჟენკა" (ტამბოვურ-სტეპური ტიპი). ორივე პოპულაცია გამოყვანილია რომნიული და ტულუზური ჯიშების შეჯვარებით და პროდუქტიულობის ნიშნების მიხედვით გადარჩევით. რუსეთის სახელმწიფო რეესტრში შეიტანეს 1993 წელს. გამოირჩევა სხეულის მკვრივი აგებულებით. მამლის ცოცხალი მასაა 7,0–8,0 კგ, დედლისა — 6,0–7,0 კგ. ტანი მასიურია; ზურგი ფართო, სწორი; მუცელზე აქვს კანის 2 ნაკეცი; კისერი სქელი და საშუალო სიგრძის. შეფერილია რუხად; ზურგსა და ფრთებზე ქერცლისებრი ნახატი აქვს; მუცელი და კუდის ბუმბულების ბოლოები თეთრია; ნისკარტი და ფეხები ნარინჯისფერი. კვერცხის მასა 180–190 გრამია, ნაჭუჭი თეთრი. მეკვერცხულობა — 38–42 ცალი წელიწადში, კვერცხის განაყოფიერების მაჩვენებელი 80–85%, გამოჩეკისა — 68–73%. 9 კვირის მოზარდეული 3,7–4,0 კგ-ს იწონის. ჯიში გავრცელებულია რუსეთსა და უკრაინაში; რუსეთში ყველაზე მეტად — ცენტრალურ და სამხრეთ რაიონებში; პროდუქტიულობის დასაცავად სანაშენე სამუშაოები მიმდინარეობს ქარხანაში „არჟენკა".

სქოლიო
------

1. ↑  *Ройтер Я. С.* КРУПНЫЕ СЕРЫЕ ГУСИ // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 129.
**მიქელ-გობრონის მარტვილობა („წამებაჲ წმიდისა მოწამისა გობრონისი")** — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება გობრონის მოწამეობრივი აღსასრულის შესახებ. თხზულების ავტორი არის სტეფანე მტბევარი, IX საუკუნის ბოლოსა და X საუკუნის პირველი მეოთხედის მოღვაწე. როდესაც აშოტ III-მ, რომელსაც ზედმეტ სახელად კუხი ერქვა, ტბეთის საეპისკოპოსო საყდარი დააარსა, მის პირველ ეპისკოპოსად სტეფანე დასვა. მაშასადამე, თხზულება დაწერილია X საუკუნის დასაწყისში, 914–918, ვინაიდან აშოტ კუხი 918 წელს გარდაიცვალა.

მარტვილობა ვრცელი არ არის და მისი უმეტესი ნაწილი წარმოადგენს საღვთისმეტყველო ტრაქტატს, რომელიც საღვთო წერილიდან მოტანილი ციტატებით და განყენებული მსჯელობითაა შეზავებული. ავტორის აზრი საეკლესიო-პროვიდენციალურია: მისი აზრით, უცხო და გარეშე მტრის შემოსევა, ომიანობა და ქვეყნის აწიოკება ღვთის რისხვაა და შურისძიება ადამიანის უკეთურების გამო. ასე ხსნის ის სომხეთის მოოხრებას აბუ ლ-კასიმის მიერ. ეს თხზულება ტიპური ნიმუშია იმ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა, რომლებიც X საუკუნიდან გაჩნდნენ ქართულ ლიტერატურაში და რომელნიც მონოფიზიტ სომხებისადმი ეროვნულ-სარწმუნოებრივი თვალსაზრისით ლოიალობას ვერ იჩენდნენ. მიუხედავად, ასეთი ტენდენციისა, ის საყურადღებო ნაწარმოებს წარმოადგენს. იმდროინდელი პოლიტიკური ვითარება სტეფანეს, თუმცა მოკლედ, მაინც მკაფიოდ აქვს დახასიათებული. არაბების შემოსევა, მათი რიცხვი, შეიარაღება, ციხისათვის ალყის შემორტყმა და ქრისტიანების ხოცვა-ჟლეტა, მათი გასაჭირი, რომელიც იქამდე მიდიოდა, რომ ისინი „ვითარცა მკალნი მოსჭამდეს ფურცელსა ხეთასა და მწუანილოვანსა ქუეყანისასა" — ეს ყველაფერი წარმოგვიდგენს ავტორს, როგორც „რეალისტური" მანერის მწერალს.

ლიტერატურა
----------

* *კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 92-93.

სქოლიო
------

1. ↑  მიხეილ საბინინი, საქართველოს სამოთხე, გვ. 393–400.
2. ↑  ს. ყუბანეიშვილი, ქრესტომათია, გვ. 80-85
**ვარდისფერი თოლია** (ლათ. Rhodostethia rosea) — ფრინველი თოლიასებრთა ოჯახისა.

პატარა მოხდენილი ჩიტია (სიგრძე 29–34 სმ, მასა დაახლ. 250 გ, ფრთის შლილი 82–92 სმ) სოლისებრი ბოლოთი და მოკლე წვრილი ნისკარტით. ფრენს მსუბუქად. შეჯვარების პერიოდში გამოირჩევა სხეულის ქვედა მხარის ვარდისფერი შეფერილობა და ვიწრო შავი „ყელსაბამი" კისერზე. მოზარდებს სხეულის ზედა ნაწილსა და ფრთებზე მურა ფხაჭები აყრია. ნისკარტი შავია, ფეხები წითელი.

ბუდობენ მცირე ზომის, შეთხელებულ ჯგუფებად ტუნდრის ჭაობებისა და ტბების გაბარდულ ისლებში. ბუდობის ძირითადი კერაა იაკუტიის ტუნდრა იანა-ინდიგირკისა და კოლიმის დაბლობების ფარგლებში (არანაკლებ 50 ათ. წყვილი). ამ ტერიტორიებზე პირველად აღმოაჩინა ს. ა. ბუტურლინმა XX საუკუნის დასაწყისში, მანამდე ეს სახეობა უკიდურესად იშვიათ ფრინველად ითვლებოდა. მოგვიანებით დროებითი მცირე ზომის კერები არქტიკის სხვა ნაწილებშიც აღმოაჩინეს.

იკვებება მწერებით, მცირე ზომის მოლუსკებით, მომთაბარეობის პერიოდში თევზითა და კიბოსნაირებით. ბუდობის სეზონის გარეთ იკვებება ავშნებში და მრავალწლოვანი ყინულების ნაწიბურებთან, თავს არიდებს როგორც ღია წყალს, ასევე ფესვებიან ნაპირებს.

ინკუბაცია 19–20 დღე-ღამე, ხოლო ბარტყების გამოკვება 16–17 დღე გრძელდება. ზაფხულ-შემოდგომის მომთაბარეობის დროს შემოუვლიან ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის აუზს, ზამთრის მოახლოებიდან მომთაბარეობენ არქტიკული სანაპიროს გასწვრივ ოხოტის ზღვის სამხრეთ ნაწილამდე. ცნობილია შორეული გადაფრენები მატერიკების ზომიერ სარტყლებამდე. ჩრდილოეთის ხალხები და არქტიკაში მოგზაურები თვლიან, რომ ვარდისფერ თოლიასთან შეხვედრას წარმატება და ბედნიერება მოაქვს.

ლიტერატურა
----------

* *Коблик Е. А.* РОЗОВАЯ ЧАЙКА დაარქივებული 2019-03-30 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 28. Москва, 2015, стр. 609.

სქოლიო
------

1. 1 2  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 91, 116, 224.
2. ↑  F. Gill & D. Donsker (Eds)..  (2018)Coursers, noddies, gulls, terns, auks, sandgrouse. IOC World Bird List (v 8.1).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-15. ციტირების თარიღი: 2019-09-16..
ენოს საგრაფოს რუკა
**ენოს საგრაფო** ან **ჰენეგაუს საგრაფო** — შუა საუკუნეების საგრაფო, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე ბელგიის ტერიტორიაზე. ფრანგულად ეწოდებოდა **ენოს საგრაფო** (ფრანგ. comte de Hainaut), გერმანულად — **ჰენეგაუს საგრაფო** (გერმ. Grafschaft Hennegau). სახელწოდება მომდინარეობს დასახლებული პუქნტის სახელიდან, რომელიც მდებარეობდა საგრაფოს სამხრეთში, ან მდინარე ენისგან (ფრანგ. Haine), რომელიც ამ რეგიონს კვეთდა.

თავდაპირველად საგრაფო შედიოდა ლოთარინგიის საჰერცოგოში, ხოლო 959 წელს ამ უკანასკნელის გაყოფის შემდეგ — ქვემო ლოთარინგიის საჰერცოგოში. 925 წლიდან ენოს გრაფები იყვნენ აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს ვასალები, მოგვიანებით — საღვთო რომის იმპერიის ვასალები. საგრაფოს დედაქალაქი იყო მონსი, გარდა ამისა, მასში შედიოდა ქალაქები ვალანსიენი და კამბრე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი MEDIEVAL LANDs (ინგლისური)
* მიროსლავ მარეკის საიტი, რენიეს სახლი (ინგლისური)
* მიროსლავ მარეკის საიტი, ფლანდრიული სახლი (ინგლისური)
* მიროსლავ მარეკის საიტი, ავენები (ინგლისური)
* მიროსლავ მარეკის საიტი, ბავარიული სახლი (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* *Chronicle of Hainaut by Gilbert of Mons.* დაარქივებული 2009-11-02 საიტზე Wayback Machine.
* Charles Duvivier: *Recherches sur le Hainaut ancien („pagus hainoensis") du VIIe au XIIe siècles.* Fr. J. Olivier, Brüssel 1865. online
* Léo Verriest: *Le régime seigneurial dans le comté de Hainaut du XIe siècle à la Révolution.* Impr. P. Smeesters (Louvain) 1956.
* Jean-Marie Cauchies: *La législation princière pour le comté de Hainaut: ducs de Bourgogne et premiers Habsbourg 1427-1506.* Publications des Fac. St Louis, 1982. ISBN 2-8028-0025-6, 782802800255.
**ენრიკე I სუფთა** (პორტ. Henrique I de Portugal\Henrique "o Castro"; დ. 31 იანვარი, 1512, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 31 იანვარი, 1580, ალმეირინი, პორტუგალია) — პორტუგალიის მეფე-კარდინალი 1578–1580 წლებში, ავისის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. მანუელ I და მისი მეორე ცოლის მარია არაგონელის მეხუთე შვილი. 

ენრიკე მანუელ I ყველაზე პატარა ძმა იყო,ამიტომ ფიქრობდნენ, რომ მას არ ჰქონდა სამეფო ტახტზე ასვლის შანსი. ამიტომ მან სასულიერო კარიერა აირჩია, რათა დაეცვა პორტუგალიის ინტერესები კათოლიკურ ეკლესიაში. იგი მალევე გახდა ბრაგის არქიეპიკოპოსი (1538), ევორის არქიეპიკოპოსი (1545) და მიიღო კიდეც კარდინალის თანამდებობა. 1564 წელს ენრიკე გახდა ლისაბონის არქიეპისკოპოსი და პორტუგალიის პრიმასი. 

ძმის გარდაცვალების შემდეგ 1557 წელს გახდა თავისი ძმის შვილიშვილის სებასტიან I რეგენტი. სებასტიანის დაღუპვის შემდეგ კი, როგორც დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ავიდა პორტუგალიის სამეფო ტახტზე. მან დინასტიის გაგრძელების მიზნით უარი თქვა სასულიერო წოდებებზე და დაქორწილდა კიდეც, მაგრამ რომის პაპმა გრიგოლ XIII მხარი ჰაბსბურგებს დაუჭირა და არ გაათავისუფლა იგი სამღვდელო ფიცისაგან. 

ენრიკე მალევე გარდაიცვალა. რეგენტთა საბჭომ ახალი მეფის ასარჩევად დანიშნა კრება. ამ სიტუაციით ისარგებლა ესპანეთის მეფემ ფილიპე II, რომელიც ყველაზე სასურველი კანდიდატი იყო პორტუგალიის სამეფო ტახტზე. 1580 წელს მან ჰერცოგი ალბა გაგაზავნა პორტუგალიაში, რათა ხელში ჩაეგდო სამეფო ტახტი. მან მალევე დაიპყრო ლისაბონი და ფილიპე II აირჩიეს პორტუგალიის მეფედ, იმ პირობით რომ იგი უზრუნველყოფდა პორტუგალიის სამეფოსა და მისი საზღვრების დაცვას და არ შეუერთებდა მას ესპანეთს. ფილიპე II პორტუგალიის სამეფო ტახტზე ეწოდა ფილიპე I.

სქოლიო
------

1. ↑  Cardinals of the Holy Roman Church: Enrique de Portugal; Henry's brother Alonso had also been made a Cardinal, in 1517 at the age of eight. (Cardinals of the Holy Roman Church: Alonso de Portugal).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 პორტუგალიის მეფეები  |
| --- |
|  |
| ბურგუნდიული | 
 აფონსუ I  **·**  სანშუ I  **·**  აფონსუ II  **·**  სანშუ II  **·**  აფონსუ III  **·**  დინიშ I  **·**  აფონსუ IV  **·**  პედრუ I  **·**  ფერნანდუ I  |  |
|  |
| ავისი | 
 ჟუან I  **·**  დუარტე I  **·**  აფონსუ V  **·**  ჟუან II  **·**  მანუელ I  **·**  ჟუან III  **·**  სებასტიან I  **·**  ენრიკე I  **·**  ანტონიუ I  |
|  |
| ავსტრიული | 
 ფილიპე I  **·**  ფილიპე II  **·**  ფილიპე III  |
|  |
| ბრაგანსა | 
 ჟუან IV  **·**  აფონსუ VI  **·**  პედრუ II  **·**  ჟუან V  **·**  ჟუზე I  **·**  მარია I  **·**  ჟუან VI  **·** პედრუ IV  **·**  მარია II  **·**  მიგელ I  **·**  მარია II  |
|  |
| კობურგ-ბრაგანსა | 
 პედრუ V  **·**  ლუიშ I  **·**  კარლუშ I  **·**  მანუელ II  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 130008516
* LCCN: n80155906
* The SBN id RMLV047438 is not valid.
* SUDOC: 079418996
* VIAF: 262012590
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 262012590

 |
**მთის ებრაელები** — ებრაელების ეთნიკური ჯგუფი. ცხოვრობენ დაღესტანსა და აგრეთვე ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა დასახლებულ პუნქტებში. მთის ებრალები განსახლებულნი არიან ჩრდილოეთ აზერბაიჯანშიც. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველად ისინი ბინადრობდნენ მთებში, საიდანაც მომდინარეობს სწორედ მათი სახელწოდება, მაგრამ XVIII-XIX საუკუნეებში დაბლობში ჩამოსახლდნენ. პოლიტიკურ-იდეოლოგიური მიზეზებიდან გამომდინარე, მათ შორის, ანტისემიტიზმის გამო, 1930-იანი წლებიდან და, განსაკუთრებით, აქტიურად 1960-იანი წლების ბოლოსა და 1970-იანი წლების დასაწყისში, მთის ებრაელების მნიშვნელოვანი ნაწილი, იმის გამო, რომ ისინი თათურენოვანნი იყვნენ, თათებად ჩაწერეს.

ისტორია
-------

მთის ებრაელები თათური, უფრო სწორად, საშუალო-სპარსულის ერთ-ერთი დიალექტიდან მომდინარე ენის ჩრდილოეთკავკასიურ დიალექტზე ლაპარაკობენ. XIX საუკუნის ბოლოს ერთ-ერთ დიალექტს მუსლიმურ-თათური მეტყველება უწოდეს, რომელზედაც საკუთრივ თათები ლაპარაკობენ, მეორეს ებრაულ-თათური მეტყველება, რომელზედაც მთის ებრაელები მეტყველებენ. მთიელ ებრაელთა თათური ენა თვითმყოფად ლიტერატურულ ენად ჩამოყალიბდა. ამიტომ, როდესაც ამბობენ "თათური ანბანი", "თათური გაზეთი", "თათური ლიტერატურა", "თათური თეატრი", "თათური რადიო" და სხვა მსგავს ტერმინებს - ლაპარაკია სწორედ მთის ებრაელების დამწერლობაზე, ლიტერატურაზე და კულტურაზე. სოფლებში მცხოვრები თათები კი კვლავ საშუალოსპარსულ ენაზე ლაპარაკობენ.

რელიგია
-------

მთის ებრაელები სარწმუნოებით იუდეველები იყვნენ. მათში ეთნიკური და რელიგიური თვითშეგნება ერთმანეთს ერწყმოდა. ამიტომაც იყო, რომ სხვა რელიგიის მიღება სხვა ხალხში გადასვლად, ეთნიკურობის შეცვლად განიხილებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანებში დაღესტანში 27 სინაგოგა იყო. 

მთის ებრაელთა რელიგია მჭიდროდ იყო გადახლართული მეზობელი ხალხების წარმართულ რწმენა-წარმოდგენებთან.

ტრადიცია
--------

მთის ებრაელებს მათთვის დამახასიათებელი და საკმაოდ საინტერესო ფოლკლორი ჰქონდათ, რომელიც ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა. მთის ებრაელებში მნიშვნელოვნად იყო განვითარებული სასიმღერო ლირიკა, განსაკუთრებით ხატოვანი კი საქორწილო, საწესჩვეულებო პოეზია და სამგლოვიარო ხმით ტირილი. 

მთის ებრაელებს მეცნიერებისა და კულტურის არაერთი მოღვაწე ჰყავდათ. მთის ებრაელი იყო არა მარტო საბჭოთა კავშირში, არამედ მსოფლიოში სახელგანთქმული ქირურგი გაბრიელ ილიზაროვი, რომელიც კურგანის ექსპერიმენტული ორთოპედიისა და ტრავმატოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდა.

ლიტერატურა
----------

* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.2012
**ელ-სუვაირა**, (არაბ. الصويرة) — საპორტო ქალაქი მაროკოში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. XVI საუკუნიდან ცნობილი იყო პორტუგალიური სახელით **მოგადორი**. მდებარეობს ქალაქ აგადირიდან 170 კმ-ით ჩრდილოეთით და მარაქეშიდან 170 კმ-ით დასავლეთით.

არქეოლოგიური კვლევები ადასტურებს, რომ ქალაქის ტერიტორია დასახლებული ყოფილა პრეისტორიული ხანიდან. ელ-სუვაირის უბე ნაწილობრივ ჩაკეტილია კუნძულ მოგადორით, რაც ქალაქის ნავსადგურს ძლიერი ზღვის ქარებისგან იცავს.

თევზის სარეწაო ნავსადგური ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ფინიკიელებისათვის, ძვ. წ. VII საუკუნეში, ხოლო შემდეგ რომაელებისათვის. თანდათანობოთ, იგი არა მხოლოდ საზღვაო, არამედ საქარავნო ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრიც გახდა, რომელიც შემდეგში ზღვის მეკობრეებისთვის ნამდვილ სამოთხედ იქცა.

1506 წელს პორტუგალიელებმა ქალაქის გამაგრება დაიწყეს. 1628 წელს, ციხესიმაგრეების მშენებლობა განაგრძო საადიტების დინასტიის სულთანმა მულაი აბდელმალეკემ. 1765 წელს, სულთანმა მუჰამედ III ბენ აბდალაჰმა ალაიუტების დინასტიიდან, მოგადორის იმ დროის მაროკოს უდიდეს საზღვაო პორტად ქცევა განიზრახა. გეგმა ფრანგმა პატიმარმა შეადგინა.

მომდევნო საუკუნეებში, ქალაქი გაძლიერდა და მნიშვნელოვან სავაჭრო პოსტად იქცა, სანამ 1893 წელს ფრანგები ქალაქ ტომბუქტუს აიღებდნენ, რის შემდეგაც დაიკეტა მრავალი სავაჭრო გზა და მოგადორმა მნიშვნელობა დაკარგა.

1960-1970-იან წლებში ქალაქი ჰიპების „მექა" გახდა.

დღეისათვის, ელ-სუვაირა მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა მაროკოელი და ევროპელი ტურისტებისათვის. ქალაქში განვითარებულია კვების (ძირითდად თევზის) და ტყავის მრეწველობა.

2001 წლიდან, ქალაქის მედინა შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

გალერეა
-------

* ქალაქის კედლებიქალაქის კედლები
* მედინამედინა
* გენუელების მიერ აშენებული ციტადელიგენუელების მიერ აშენებული ციტადელი
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* UNESCO World Heritage site: Medina of Essaouira (formerly Mogador)


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მაროკოში მაროკოს დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვოლიუბილისი  • მექნესი  • აით-ბენ-ჰადუ  • ქალაქ ფესის ძველი ნაწილი ფეს-ელ-ბალი  • მარაქეშის მედინა  • ტეტუანის მედინა  • ეს-სუვეირა  • ელ-ჯადიდა  • რაბატი |  |

 |
**მიონი** — სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი ჩამოყალიბდა 1973 წელს ნახევარგამტარული ხელსაწყოების ფიზიკურ სამეცნიერულ-კვლევითი ინსტიტუტის, თბილისის საკონსტრუქტორო ბიუროსთან და მასთან არსებული საცდელი ქარხნის ბაზაზე, რომლებიც, თავის მხრივ შეიქმნა 1965 წელს. 

ნახევარგამტარული ხელსაწყოების ფიზიკურ სამეცნიერულ-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორები: პროფესორი ი. მირცხულავა (1965—71), ვ. ჭიჭინაძე (1971–73) კვლევითი სამუშაოების ძირითადი მიმართულებები იყო ახალი ნახევარგამტარული მასალებისა და სტრუქტურების შესწავლა; მყარ სხეულებში, განსაკუთრებით ნახევარგამტარებში, ახალი ფიზიკური მოვლენების და პროცესების გამოკვლევა მიკროელექტრონიკის პერსპექტიული ხელსაწყოების შესაქმნელად. 1973 წლიდან ,,მიონის" დირექტორები იყვნენ ვ. ჭიჭინაძე (1973–74), მ. კლემენტიევი (1974–77), საინჟინრო აკადემიის წევრი რ. ჩიქოვანი (1977-84), ნ. კახიშვილი (1984-87). ინსტიტუტში შესრულებული სამუშაოებიდან მნიშვნელოვანია ინტეგრალური სქემების სერიის დამუშავება, სპეციალური დანიშნულების ნახევარგამტარული ხელსაწყოების მიღება, A3B5 შენაერთებში ჰეტეროსტრუქტურების საფუძველზე სინათლის გამომსხივებელი ოპტიკურ-ელექტრონული ხელსაწყოების დამუშავება ინფორმაციის ვიზუალური ასახვისათვის, ინტეგრალური სქემების ავტომატიზებული პროექტირების სისტემის დამუშავება, საყოფაცხოვრებო ხასიათის ელექტრონული ხელსაწყოების შექმნა და სხვა. ყველაფერი ეს დანერგილია „მიონის" ქარხანაში. „მიონში" დამზადებული ნაკეთობების მნიშვნელოვანი ნაწილი იგზავნებოდა საექსპორტოდ. წარმოების განვითარებასთან დაკავშირებით საქართველო სხვადასხვა რაიონებში (თელავი, წალკა, სოფელი ავრალო, ახმეტა) შეიქმნა ფილიალები. 1987 წელს „მიონის" ბაზაზე (თავის ქარხნიანად) შეიქმნა სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „მიონი" (გენ. დირექტორი ნ. კახიშვილი), რომელიც 1997 წელს გადაკეთდა სამეცნიერო-სახაზინო საწარმო „მიონად", ამავე წელს „მიონს" გამოეყო თბილისის ელექტრონული ტექნოლოგიების ინსტიტუტი. 1999 წელს თვით „მიონის" ბაზაზე შეიქმნა ,,პეგასი" და სამეცნიერო საწარმო „მიონი", რომლებიც გაერთიანებული არიან სამეთვალყურეო საბჭოში.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 678, ISBN 99928-20-32-2.
**ეგზეგეტიკა** (ძვ. ბერძნ. ἐξηγητικά, სიტყვიდან  ἐξήγησις — „განმარტება", „გადმოცემა") — სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავდა ბიბლიური ტექსტების ახსნა-განმარტებას. მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქართულ სასულიერო მწერლობაში. ამ ტიპის ნაწარმოებების თარგმნა ადრევე დაუწყიათ. ამგვარია იპოლიტე რომაელისა და ეპიფანე კვიპრელის თხზულებანი, რომლებიც ითარგმნა არაუგვიანეს VIII საუკუნისა, IX საუკუნეში ითარგმნა ათანასე ალექსანდრიელის თხზულება („თქმული ნეტარისა ათანასე მთავარეპისკოპოსისა ალექსანდრიელისაჲ…"), რომელიც ფსალმუნთა განმარტებას შეიცავს. X საუკუნემდე უთარგმნიათ გრიგოლ ნოსელის „შესაქმისათჳს კაცისა" (შემდგომ ხელახლა თარგმნა გიორგი ათონელმა), ბასილი დიდის „ექვსთა დღეთათვის" (უკვე დაკარგული თარგმანი, რომელიც ხელთ ჰქონია გიორგი ათონელს, როცა ამ თხზულებას ხელახლა თარგმნიდა). დიდი წვლილი მიუძღვით ეგზეტიკური ლიტერატურის თარგმნაში ექვთიმე და გიორგი ათონელებს. ამ დარგში მუშაობდა ეფრემ მცირე, რომელსაც გადმოუქართულებია იოანე ოქროპირის „განმარტებაჲ პავლე მოციქულის ეპისტოლეთაჲ", შეუდგენია „თარგმანებაჲ დავითნისაჲ", უთარგმნია „მეტაფრასი ეზეკიელისა". XI–XII საუკუნეებშია თარგმნილი კირილე ალექსანდრიელის „მათეს თავის სახარებისა ძნელოანთა სიტყვათა განმარტებაჲ"(ლექსიკონი). ვარაუდობენ, რომ იოანე ჭიმჭიმელმა ბერძნულიდან გადმოიღო თეოფილაქტე ბულგარელის „განმარტება მარკოზის სახარებისა, განმარტება ლუკას სახარებისა". ამავე დროსაა თარგმნილი იოანეს სახარების განმარტებაც. იოანე ჭიმჭიმელსვე მიაკუთვნებენ თარგმანს ნაშრომისა „თარგმანებაჲ ეკლესიასტისა მიტროფანე ზმვირნელი მიტროპოლიტისაჲ", რომლის დედანი ბერძნულ ენაზე არ შემორჩენილა. XII საუკუნეში შეუდგენიათ ეგზეგეტიკური კატნები, რომლებმაც ჩვენამდე ნაკლული სახით მოაღწიეს. XII საუკუნეში ნიკოლოზ კათალიკოსმა თარგმნა მაქსიმე აღმსარებლის სამი ეგზეგეტიკური ნაშრომი. ამავე დროს გადმოუღიათ თეოდორიტე კვირელის „თარგმანებაჲ მიქეაჲს წინაჲსწარმეტყველისაჲ". XVIII საუკუნეში ანტონ კათალიკოსმა დაწერა ორმოცდამეათე ფსალმუნის განმარტება და „თარგმანება რომაელთა მიმართ ეპისტოლისაჲ". იონა ხელაშვილმა (XIX საუკუნის პირველი მეოთხედი) თარგმნა განმარტება ძველი აღთქმისა.

ლიტერატურა
----------

* *კორნელი კეკელიძე*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, თბილისი, 1960. — გვ. 457–466.
ტბა ვენერნი
**ვენერნი** — ტბა შვედეთის სამხრეთ ნაწილში. ფართობი – 5.5 ათ. კმ² (მესამეა ევროპაში ლადოგისა და ონეგის ტბების შემდეგ). სიგრძე დაახლოებით 140 კმ; მაქსიმალური სიგანე დაახლ. 80 კმ, უდიდესი სიღრმე 100 მ; წყლის დონის სიმაღლე 44 მ. წყალშემკრები აუზის ფართობი დაახლ. 48 ათ კმ². ვენერნს უჭირავს ტექტონიკური ღრმული, რომელიც პლეისტოცენური მყინვარებით დამუშავებულ გრაბენს წარმოადგენს. ნაპირები უმეტესად დაბალი და ძლიერ დანაწევრებულია. ბევრია კუნძული. წლის დონის რყევა უმნიშვნელოა.იყინება დეკემბერ–იანვარში, ყინულძვრა – აპრილის ბოლოს, თუმცა ყინულსაფარი არამდგრადია. ტბას ერთვის 30–ზე მეტი მდინარე, რომელთა შორის უდიდესია კლარ–ელვენი, რომელიც კატეგატის სრუტეს ერთვის. ვენერნის ტბა სტოკჰოლმ–გეტებორგის წყლის გზის (გეტა–კანალის) ნაწილია. ტბა სანაოსნოა. დიდი ნავსადგურებია: კარლსტადი, მარიესტადი, ვენერსბორგი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია შვედეთისა და შვედების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ემირ საჰლიალი-ოღლუ ჰაჯიევი** (აზერ. Hacıyev Əmir Səhliəli oğlu) — აზერბაიჯანელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

ემირ ჰაჯიევი დაიბადა 1899 წლის 5 მაისს (სხვა მონაცემებით 1897 წელს) ქალაქ შუშაში. საკუთარი შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო 1918 წელს, როდესაც შუშაში მუშაობდა პლაკატებისა და პორტრეტების სფეროში. ის აგრეთვე მონაწილეობდა „შუშკავროსტაში" და სემინარიაში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა.

1923 წლიდან აზერბაიჯანის უმაღლეს სახელმწიფო მხატვრულ სკოლაში ღებულობს განათლებას. 20-იანი წლების მეორე ნახევარში ემირ ჰაჯიევი მონაწილეობს ისეთი ჟურნალების ილუსტრირებაში, როგორიცაა „შერგ გადინი", „ჰემკარლარ იტიფაგი" და ქმნის პლაკატებს კოოპერაციის თემაზე და ა. შ. პარალელურად ჰაჯიევი აგრძელებდა სწავლებას ბაქოს დაწყებით სკოლებში. ჰაჯიევის მოწაფეებს შორის იყო ქაზიმ ქაზიმ-ზადე, რომლის როგორც მხატვრის თვითდამკვიდრებაში ემირ ჰაჯიევმა ძალიან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა. ამ პერიოდიდან ჰაჯიევი კავდება წიგნების გაფორმებით. წიგნის ყდებს შორის, რომელთა ავტორიც იყო ჰაჯიევი, არის მეხტი გუსეინის „ხავერი" (1930) , მირზა იბრაგიმოვის „გიგანტების ქვეყანა" (1932) , ფიზულის „ლეილი და მეჯნუნი" (1953), ჯალილა მამედკულიზადეს „საფოსტო ყუთი" (1960). ხელოვნებათმცოდნის ნატალი მიკლაშევსკის სიტყვებით, ჰაჯიევის გრაფიკას მისი შემოქმედებითი საქმიანობის დასაწყისში ახასიათებს „სილუეტურობა და სქემატურობა ადამიანის ფიგურისა და ნივთების გამოსახულებაში", ასევე აბსტრაქტული ფერი.

ჰაჯიევის საუკეთესო ილუსტრაციებად ითვლება ილუსტრაცია სულეიმან სანი ახუნდოვის „ჩერნუშკასთვის" (1924), ა. აბულჰასანის „ზესვილსთვის" (1931), იუსუფ ვეზირ ჩემენზემინლის „ქალწულთა წყაროსთვის" (1934), მირზა ფატალი ახუნდოვის „მოლა იბრაგიმ-ხალილ, ალქიმიკოსისთვის" (1938), ნიაზამი გიანჯევის „შვიდი ლამაზმანისთვის" (1941), ფიზულის „ლეილა და მეჯნუნისთვის" (1953).

დიდი მსოფლიო ომის წლებში (1941—1945 წწ.) ჰაჯიევი ქმნიდა აგიტაციურ პლაკატებს. ასევე ემირ ჰაჯიევის ავტორობას ეკუთვნის მთელი რიგი მინიატურული სერიები („აზერბაიჯანი", 1961; „შუშა", „შამახი", „ბაქო", 1964) და ესკიზები ორნამენტული და სიუჟეტური ხალიჩებისთვის. 1943 წელს ჰაჯიევს მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. 1945 წლიდან — იყო კომუნისტური პარტიის წევრი.

მხატვარი გარდაიცვალა ბაქოში 1972 წლის 21 აგვისტოში.

ლიტერატურა
----------

* Һаҹыјев / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия, т. X — Б.: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987.
* *Миклашевская Н. М.* Искусство в годы Великой Отечественной войны (1941—1945) // Искусство Азербайджана. т. IV. — 1954.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  АSE 1987, p. 152. sfn error: no target: CITEREFАSE1987 (help)
2. 1 2 3 4 5  Миклашевская, 1954, стр. 224
3. ↑  Xalq rəssamının 100 illik yubileyi keçiriləcək[*მკვდარი ბმული*] lent.az. 2015
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფიფია**. |

**ეგნატე ფიფია** (დ. 8 იანვარი, 1901, წალენჯიხის რაიონი, ჯვარი — გ. 6 ივლისი, 1979) — ქართველი ქირურგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი. მოიხსენიებდნენ „ქართული ქირურგიის მეფედ".

ბიოგრაფია
---------

1926 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1940–1950 წლებში განაგებდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიისა და სანჰიგიენის ფაკულტეტებს, ჰოსპიტალური ქირურგიის კლინიკას, ხოლო 1950 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე სათავეში ედგა იმავე ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ქირურგიულ კათედრას. 1943–1953 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიისა და ჰემატოლოგიის ინსტიტუტის ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1941 წელს ის თბილისის ერთ–ერთი ევაკოჰოსპიტლის წამყვანი ქირურგიც იყო. ეგნატე ფიფიამ ქართულ მედიცინაში დანერგა ღვიძლის მკურნალობის თვისობრივად ახალი მეთოდი. ის სწავლობდა ღვიძლის ექინოკოკს, ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემების დაზიანების საკითხებს. ფართოდ დანერგა წყლულვანი დაავადების რადიკალური ოპერაცია. მასვე ეკუთვნის ნაშრომები კუჭის პათოლოგიის პრობლემებზე, რისთვისაც 1977 წელს მიენიჭა სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებულია ლენინის 2 ორდენით. 

1955 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. 

1969 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეგნატე ფიფია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ეროვნული არქივის საგამოფენო გალერეა
გამოფენა „ჩვენი არქივი - ჩვენი საუნჯე"
**ეროვნული არქივის საგამოფენო გალერეა** — საგამოფენო გალერეა, რომელიც დაარსდა 2016 წელს. ეკუთვნის იუსტიციის სამინისტრის სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივს. 

საგამოფენო გალერეის შენობა მდებარეობს ეროვნული არქივის შენობის გვერდით (მისამართი: თბილისი, ვაჟა-ფშაველას გამზ. #1/პეკინის გამზ. #40). 

გალერეაში იმართება ეროვნულ არქივში დაცული დოკუმენტების გამოფენები, საჯარო ლექციები, საგანმანათლებლო პროექტები, კონფერენციები, გამოცემათა პრეზენტაციები და სხვა ღონისძიებები. 

საგამოფენო სივრცესთან ერთად შენობაში განთავსებულია მედიათეკა და წიგნების მაღაზია. მედიათეკაში თავმოყრილია კულტურული მემკვიდრეობის დაცვისა და შენახვის საკითხებთან დაკავშირებული რესურსები წიგნების, პერიოდული გამოცემების, ელექტრონული წყაროების, საგანმანათლებლო პოსტერების, ფილმების DVD და CD დისკების სახით. გალერეა გაიხსნა გამოფენით − „ჩვენი არქივი − ჩვენი საუნჯე". 

მასზე წარმოდგენილი იყო ეროვნულ არქივში დაცული ისტორიული და კულტურული ღირებულების მქონე მრავალფეროვანი ექსპონატები: IX-XIX საუკუნეების ხელნაწერები და ისტორიული საბუთები, XIX საუკუნის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ამსახველი მასალა, საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის დოკუმენტები, საბჭოთა პერიოდის ფოტო - თუ წერილობითი საბუთები, XX საუკუნის 90-იანი წლების დოკუმენტური ქრონიკა. გალერეაში გამოფენების დათვალიერება, ისევე, როგორც მედიათეკით სარგებლობა, უფასოა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ეროვნული არქივის საიტი
* არქივის საგამოფენო გალერეის ოფიციალური გვერდი ფეისბუქზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვაჩე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ვაჩე** ან **დაჩი** — კახეთის მთავარი (ქორეპისკოპოსი) 827—839 წწ. ვაჩე უნდა იყოს „მატიანე ქართლისაჲში" მოხსენიებული დაჩი ქორეპისკოპოსი (იოვანე ქვაბულის ძის, რაჭველი აზნაურის შვილი). მისი მმართველობის დასრულების შემდეგ კახეთის სამთავროში გარკვეული უპირატესობა მოიპოვა გარდაბნელთა ტომმა. 

827 წელს კახეთის მთავრის გრიგოლის გარდაცვალების შემდეგ, მათ შეთქმულება მოაწყვეს, ხელში ჩაიგდეს კახეთ-კუხეთ-გარდაბნის ხელისუფლება და ვაჩე გაამთავრეს, თუმცა, უცნობია, რატომ აირჩიეს რაჭველი აზნაურის შვილი.

ვაჩე ქორეპისკოპოსის დროს კახეთში ადგილი ჰქონდა არაბთა შემოსევას ხალიდ იბნ-იაზიდის ხელმძღვანელობით. როგორც ჩანს, სახალიფო დიდად შეაშფოთა კავკასიაში განმათავისუფლებელი ტენდენციების გაძლიერებამ. არაბთა ეს შემოსევა მათი შერყეული მდგომარეობის განმტკიცებისა და კახეთის გაძლიერებისა და ტერიტორიული გაფართოების წინააღმდეგ იყო მიმართული. 

829-830 წლებში ხალიდმა მოახერხა კახეთის დამორჩილება, აიღო ხარკი და უკან გაბრუნდა. აღსანიშნავია, რომ ხარკი 3 000 ფაშატისა და 20 000 ცხვრისაგან შედგებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 332.
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები" 2007 წ.

|
|  |
|
| წინამორბედი:გრიგოლი | **კახეთის ქორეპისკოპოსი**827 - 839 | შემდეგი:სამოელ დონაური |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის ქორეპისკოპოსები და მეფეები |
| --- |
|  |
| 
გრიგოლი **·** ვაჩე **·** სამოელი **·** გაბრიელი **·** ფადლა I **·** კვირიკე I **·** ფადლა II **·** კვირიკე II **·** დავითი **·** კვირიკე III  **·** გაგიკი  **·** აღსართან I  **·**  კვირიკე IV  **·**  აღსართან II |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მერია**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მერია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მერია** — ადგილობრივი თვითმმართველობის ან ადგილობრივი მმართველობის აღმასრულებელი რგოლი სხვადასხვა ქვეყნების თვითმმართველ ერთეულებში.

საქართველოში თვითმმართველ ერთეულია — მუნიციპალიტეტი, რომელიც არის ორი სახის: თვითმმართველი ქალაქი და თვითმმართველი თემი, და ორივე მათგანს გააჩნია მერია. „ადგილობრივი თვითმმართველობისა შესახებ" საქართველოს ორგანული კანონის მიხედვით მერია არის: „მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოსადმი დაქვემდებარებული დაწესებულება, რომელიც უზრუნველყოფს მერის უფლებამოსილების განხორციელებას. მერიას ხელმძღვანელობს მერი. მერია შედგება სტრუქტურული ერთეულებისგან. მერიის სტრუქტურული ერთეული შესაბამისი დებულებით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებში უზრუნველყოფს მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და მერის დავალებების შესრულებას. მერიის სტრუქტურულ ერთეულს შეიძლება ჰქონდეს ქვედანაყოფები, რომლებიც განისაზღვრება მერიის შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულის დებულებითა და საშტატო ნუსხით"

საქართველოს ხუთ თვითმმართველ ქალაქში. მერია ასევე ეწოდება თავად იმ შენობას, სადაც მმართველობის ეს ორგანოა განთავსებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ადგილობრივი თვითმმართველობა
* ადგილობრივი მმართველობა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერია. *სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი*. სპებ. ციტირების თარიღი: 2011-01-21.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
მოტოციკლი ტრიუმფი T110
**მოტოციკლი** — ძრავიანი სატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც აქვს ორი ან სამი ბორბალი. მოტოციკლები გამოიყენება როგორც სამგზავოდ ასევე სპორტულ შეჯიბრებებში მონაწილეობის მიზნით. მოტოციკლი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სატრანსპორტო საშუალებაა მსოფლიოში, მათი საერთო რაოდენობა 200 მილიონს შეადგენს. ეს ნიშნავს, რომ ყოველ 1000 ადამიანზე 33 მოტოციკლი მოდის. მოტოციკლების საერთო რაოდენობის 58% თავმოყრილია განვითარებად ქვეყნებში. ხოლო 33% იაპონიასა და აშშ–ში.

პირველი მოტოციკლი
-----------------

პირველი მოტოციკლი შეიქმნა 1885 წელს გერმანიაში. გერმანელი გამომგონებლების: გოთლიბ დაიმლერის და ვილჰელმ მაიბახის მიერ. პირველი მოტოციკლი უსაფრთხოების კუთხით ველოსიპედისაგან არ განსხვავდებოდა.

XX საუკუნე
----------

პირველ მსოფლიო ომამდე მოტოციკლების უმსხვილესი მწარმოებელი იყო ინდოეთი ოცი ათასი მოტოციკლი წელიწადში. 20-იან წლებში ეს პატივი გადავიდა ჰარლი-დევიდსონის ხელში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ BSA ჯგუფი გახდა უმსხვილესი მიმწოდებელი, 75000 მოტოციკლი წელიწადში.

XXI საუკუნე
-----------

XXI საუკუნეში მოტოციკლების ინდუსტრიაში დომინირებს იაპონური მწარმოებლები, რომლებიც გარდა დიდი სიმძლავრის მოტოციკლებისა, ასევე უშვებენ მოტოციკლებს მცირე მოცულობის ძრავებით, დაახლოებით 300კ/ს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) online ეტიმოლოგიური ლექსიკონი
* (ინგლისური) მოტოციკლი
**ეროვნული ინტერესები** - საგარეო პოლიტიკის ძირითადი განმსაზღვრელი კონცეფცია, რომელსაც საფუძვლად ეროვნული უშიშროებისა და გადარჩენის პრინციპები უდევს; იხმარება მხოლოდ სახელმწიფოების მიმართ. ეროვნული ინტერესების ცნებამ დროთა განმავლობაში შეცვალა სახელმწიფო ინტერესის (raison d’etat) დოქტრინა. ამ ცვლილებების არსი, ერთი მხრივ, ერი სახელმწიფოფოს წარმოშობისა და ნაციონოალიზმის აღმავლობას უკავშირდებოდა, მეორე მხრივ კი, სახელმწიფოს დინასტიური ინტერესების მთელი საზოგადოების ინტერესებით ჩანაცვლებას. 

ეროვნული ინტერესების კონცეფცია პოლიტიკური რეალიზმის სკოლასა და მის ერთ-ერთ მთავარ წარმომადგენელს ჰანს მორგენთაუს სახელს უკავშირდება. მან ეროვნული ინტერესები სახელმწიფოს მიერ ძალაუფლების მოპოვებისა და შენარჩუნებასათან გააიგივა. მორგენთაუს მიხედვით, ამგვარად განსაზღვრული ეროვნული ინტერესები, როგორც სახელმწიფოს მოღვაწეობის მთავარი მიმართულება, ობიექტურ რეალობას წარმოადგენდა. 

მოგვიანებით მორგენთაუს თვალსაზრისი ეროვნული ინტერესებისა და ძალაუფლებისაკენ სწრაფვის გაიგივების შესახებ უარყოფილ იქნა. ეჭვქვეშ დადგა მისი, როგორც ობიექტური რეალობის საკითხიც. ამის ნაცვლად საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიაში ფეხი მოიკიდა ეროვნული ინტერესების უფრო სუბიექტური აღქმის თვალსაზრისმა, რომლის მიხედვითაც, კონკრეტულ ისტორიულ პირობებში მის ჩამოყალიბებაზე გავლენას ახდენს როგორც ქვეყნის შიგნით მიმდინარე პროცესები, ასევე ცვლილებები საერთაშორისო გარემოში. კომპლექსური ურთიერთდამოკიდებულებების თეორიებისა და საერთაშორისო პოლიტიკის მოქმედი პირების პლურალისტური აღქმის გავრცელების კვალდაკვალ ეროვნული ინტერესების კონცეფცია, როგორც სუვერენული სახელმწიფოსათვის დამახასიათებელი ატრიბუტი, კიდევ უფრო მეტი კრიტიკის საგანი გახდა. ამის მიუხედავად, ეროვნულ ინტერესებზე დაფუძნებულმა პოლიტიკური რეალიზმის კონცეფციამ დიდი გავლენა მოახდინა საერთაშორისო ურთიერთობების თეორიის, როგორც სამეცნიერო დისციპლინის განვითარებაზე.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მიქელ აბესალომის ძე პატარიძე** (დ. 5 აპრილი, 1895, ქუთაისი — გ. 7 ივლისი, 1959, ბაღდათი) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, სპორტსმენი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1912 წელს დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში და აქტიურად ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, წერს ლექსებს, სიმღერებს, ნარკვევებს და ეწევა მთარგმნელობით საქმიანობას. წლების მანძილზე გვერდში ედგა გიორგი ნიკოლაძესა და მის თანამოსაგრეებს იმ დიდ წამოწყებაში, რომელსაც ისინი ეწეოდნენ ერის ფიზიკური გაჯანსაღებისათვის. იყო შესანიშნავი ათლეტი, ტანმოვარჯიშე და ალპინისტი. საზოგადოება „შევარდენი", სადაც ეს ენთუზიასტები გაერთიანდნენ, წმინდა სპორტულის გარდა, დიდ კულტურულ-საგანმანათლებლო მისიასაც ასრულებდა. სწორედ მათ უნდა ვუმადლოდეთ ისეთი სპორტული ტერმინების შექმნას როგორებიცაა: ორძელი, ტაიჭი, ბადრო, თხილამური, წერაყინი, განმკლავი, ზემკლავი, მიმკლავი, აღმატრიალა და სხვანი.

პატალელურად მ. პატარიძე ეწეოდა ჟურნალისტურ და ლიტერატურულ მოღვაწეობასაც. მართალია, მისი უპირველესი სიყვარული მთელი სიცოცხლის მანძილზე პოეზია იყო, მაგრამ მრავალმხრივი ნიჭისა და პრაქტიკული საქმიანობის გამო აქ ჯეროვანი კვალი ვერ დატოვა, რასაც მწვავედ განიცდიდა. მისმა პოეტურმა ტალანტმა გამოსავალი ძირითადად თარგმანებში ჰპოვა. მწერალმა დაგვიტოვა რუსული პოეზიის პირველხარისხოვანი თარგმანები — პუშკინი, ლერმონტოვი, ბლოკი ბალმონტი, ესენინი, სურკოვი, სვეტლოვი და სხვები. მანვე გააცნო ქართველ მკითხველს შევჩენკო, ფრანკო, ბაჟანი, მიცკევიჩი, ხეთაგუროვი. პატარიძისეული თარგმანებით დამკვიდრდა ქართულ პოეზიაში შესანიშნავი ფრანგი პოეტი ჟ.მ. ერედია „ტროფეებით". აქ სრულად გამოვლინდა მთარგმნელის უზადო პოეტური შესაძლებლობანი და დახვეწილი გემოვნება. აღსანიშნავია აგრეთვე მის მიერ ფრანგულიდან ნათარგმნი რონსარის, ჰიუგოს, ბოლდერის, ვერლენის, როლანის, ვალერის, რემბოს ცალკეული პოეტური ნიმუშები.

განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს მ. პატარიძის დამსახურება ვ. მაიაკოვსკის თარგმნის საქმეში, რასაც მან 30 წელი შეალია. ასევე დიდი ღვაწლი დასდო გამოჩენილი რუსი პოეტის სახლ-მუზეუმს ბაღდათში სადაც იგი 17 წელი მუშაობდა და აქედან ბოლო 15 წელი დირექტორი იყო.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 299, თბ. 1994
ემილიო აგინალდო
**ემილიო აგინალდო** (ესპ. Emilio Aguinaldo y Famy; დ. 22 მარტი, 1869 — გ. 6 თებერვალი, 1964) — ფილიპინელი პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1899-1901 წლებში.

მეთაურობდა ესპანელთა წინააღმდეგ წარმოებულ ბრძოლებს 1896–1897 წლებში. 1896 წელს ხელისუფლების ხელში ჩაგდების მიზნით მიემხრო შეიარაღებულ ფილიპინელ აჯანყებულებს. 1899 წელს გახდა ფილიპინების რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი. 1899–1901წლებში ამერიკა-ფილიპინების ომის დროს ჩავარდა ტყვედ. ტყვეობის შემდეგ შეერთებულ შტატებთან კომპრომისული გზა აირჩია. 1935 წელს შეეცადა პრეზიდენტის პოსტის დაბრუნებას. მცდელობა უშედეგო გამოდგა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში დაიკავა იაპონელთა მხარე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 55-56.
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 1, თბ. 2007

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ფილიპინების პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| პირველი რესპუბლიკა | 
ემილიო აგინალდო | Seal of The President |
|  |
| თანამეგობრობა | 
მანუელ კესონი · სერხიო ოსმენია · მანუელ როხასი |
|  |
| მეორე რესპუბლიკა | 
ხოსე ლაურელი |
|  |
| მესამე რესპუბლიკა | 
მანუელ როხასი · ელპიდიო კირინო · რამონ მაგსაისაი · კარლოს გარსია · დიოსდადო მაკაპაგალი · ფერდინანდ მარკოსი |
|  |
| მეოთხე რესპუბლიკა | 
ფერდინანდ მარკოსი · კორასონ აკინო |
|  |
| მეხუთე რესპუბლიკა | 
კორასონ აკინო · ფიდელ რამოსი · ჯოზეფ ესტრადა · გლორია მაკაპაგალ-აროიო · ბენინიო აკინო · როდრიგო დუტერტე · ბონგბონგ მარკოსი |

 |
**ვილია**, **ნერისი** (ლიეტ. Neris, პოლ. Wilia, ბელარ. Вілія) — მდინარე ბალტიის ზღვის აუზში, მიედინება ბელარუსსა და ლიეტუვაში, მდინარე ნემანის მარჯვენა შენაკადი. საერთო სიგრძე 510 კილომეტრი, მათგან 228 კილომეტრი ლიეტუვაშია. აუზის ფართობი 24942,3 კმ2, რომელთაგან ლიეტუვას ეკუთვნის 13849,6 კმ2 (56 %).

ვილია ბელარუსში
---------------

მდინარე ვილიასა და ნაროჩის შეერთების ადგილიმდინარე ვილიასა და ნაროჩის შეერთების ადგილი მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები ვილეიკა და სმორგონი. მდინარის ზემოთში მდებარეობს ვილიას წყალსაცავი.

### შენაკადები

* მარჯვენა: ნაროჩი.
* მარცხენა: ილია, ბუშა, ოშმიანკა.

ნერისი ლიეტუვაში
----------------

მდინარე ნერისი ლიეტუვის რუკაზემდინარე ნერისი ლიეტუვის რუკაზე
ლიეტუვაში ნერისი, როგორც აქ მას უწოდებენ, მეორე მდინარეა სიგრძის მიხედვით. ერთმანეთთან აკავშირებს ლიეტუვის ორ ძველ დედაქალაქს კერნავესა და ვილნიუსს. მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ვილნიუსი, იონავა, კაუნასი. მთავარი შენაკადია ვილნია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვილია***

* აუზის რუკა დაარქივებული 2007-10-13 საიტზე Wayback Machine.
* ნერისის რეგიონალური პარკი დაარქივებული 2006-02-18 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ლიეტუვის დროშა | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |
| --- | --- |
| ბელარუსის დროშა | *ეს სტატია ბელარუსისა და ბელარუსების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია** (ესპ. Ejército Zapatista de Liberación Nacional, *EZLN*) — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა მექსიკაში.

მოძრაობის სახელწოდება მომდინარეობს გენერალ ემილიანო საპატას, მექსიკის რევოლუციის გმირის სახელისაგან. მოძრაობის სოციალური დასაყრდენი იყო ღარიბ-ღატაკი ინდიელი გლეხობა. 

1994 წლის 1 იანვარს დაიწყო საპატისტების შეიარაღებული აჯანყება. მისმა რაზმებმა ერთი გასროლის გარეშე დაიკავეს ჩიაპასის შტატის 7 მუნიციპალიტეტის ცენტრი. 

1995 წელს დაიწყო ხანგრძლივი მოლაპარაკება მექსიკის მთავრობასთან. ფედერალურმა მთავრობამ და საპატისტებმა ხელი მოაწერეს სან-ანდრესის ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც უნდა შესწორებულიყო მექსიკის კონსტიტუცია და მას უნდა ეღიარებინა ინდიელების უფლებები და კულტურა. ასევე პირდებოდა ავტონომიას და თვითმმართველობას ინდიელთა თემებსა და დასახლებულ პუნქტებს. მაგრამ ეს ყველაფერი დარჩა ქაღალდზე, მექსიკის ახლნდელმა ხელისუფლებამ საერთოდ დაივიწყა მათი არსებობა. 

1996 წლის 1 იანვარს ჩამოყალიბდა ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური ფრონტი – საერთოეროვნული სამოქალაქო ორგანიზცია, რომელმაც წინა პლანზე წამოსწია ის მოთხოვნები, რასაც საპატისტური არმია მოითხოვდა, თუმცა ეს ყველაფერი ხდებოდა ლეგალურად და იარაღის გარეშე. 

მოძრაობის დროშა
1996-2005 წწ. საპატისტურმა ფრონტმა მოაწყო უამრავი ანტისამთავრობო აქცია, რომლის მიზანიც სან-ანდრესის ხელშეკრულების დაცვის მოთხოვნა იყო. ერთ-ერთი ასეთი აქცია იყო 2006 წელს 32 ადმინისტრაციულ ერთეულში ერთდროულად დაწყებული საპატისტების საპროტესტო მსვლელობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია***

* საპატისტების საიტი(ესპანური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მექსიკისა და მექსიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მუზეუმის შენობა ბოვერიზე, ნიუ-იორკი.
**მიმდინარე ხელოვნების ახალი მუზეუმი** (ინგლ. New Museum of Contemporary Art) — დაარსდა 1977 წელს მარშა ტაკერმა და ერთადერთი მუზეუმია ქალაქ ნიუ-იორკში, რომელიც სრულიად ეთმობა მსოფლიოს მიმდინარე (თანამედროვე) ხელოვნებას. გასული ხუთი წლის განმავლობაში მუზეუმმა გამოფინა არგენტინელ, ბრაზილიელ, კამერუნელ, ჩინელ, ჩილელი, კოლუმბიელ, კუბელ, გერმანელ, პოლონელ, ესპანელ, თურქ და სხვა ამომავალ ხელოვანთა ნამუშევრები. მუზეუმში ძირითადად გამოტანილია ნაკლებად დამკვიდრებული ან სრულიად უცნობი მხატვრების ნამუშევრები, რომელთა გარკვეული ნაწილი შემდგომში სახელგანთქმული გახდა (მათ შორის ანა მენდიეტა, უილიამ კენტრიჯი, დევიდ ვოინაროვიჩი, პოლ მაკარტი და ანდრეა ზიტელი).

2007 წლის დეკემბერში მუზეუმმა გადაინაცვლა მის ახალ ბინაში 235 ბოვერის ქუჩაზე, პრინსის ქუჩის გადაკვეთასთან. ამ ახალმა შენობამ, რომელიც ტოკიოს ფირმა სეძიმა + ნისიძავამ და ნიუ-იორკის ფირმა გენსლემა დააპროექტა, მნიშვნელოვნად გაზარდა მუზეუმის საგამოფენო ფართი. თვით შენობა, მისი დიზაინით, მყისვე გახდა ქალაქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ხელოვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ენეოლითის ხანის გალავნიანი სოფლის რეკონსტრუქცია, ლოს მირალესი, პირენეს ნახევარკუნძული
**ენეოლითის ხანა** (ლათ. aeneus - სპილენძი; ბერძ. lithos - ქვა) — ნეოლითიდან ბრინჯაოს ხანაზე გარდამავალი პერიოდი, როდესაც ჩნდება თვითნაბადი სპილენძის ცივი დამუშავების გზით დამზადებული იარაღი. ადამიანი თანდათან ეუფლება სპილენძის მადნის ჩამოსხმის ხერხს, ჩნდება სპილენძის ჩამოსხმული იარაღი და სამკაული. ენეოლოთის ეპოქაში ქვის იარაღის გვერდით სპილენძის იარაღიც იხმარებოდა.
მეცნიერთა უმრავლესობა ენეოლითს განიხილავს არა როგორც ცალკე ეპოქას, არამედ როგორც ბრინჯაოს ხანის ადრინდელ ეტაპს – სპილენძის ხანას. შუამდინარეთსა და ეგვიპტეში ენეოლითი იწყება ძვ. წ. IV ათასწლეულში, ევროპაში – ძვ. წ. III ათასწლეულში. საქართველოს ტერიტორიაზე ენეოლითის ძეგლებია: ამირანის გორა, არუხლოს გორა, იმირის გორა, შულავრის გორა, თეთრი წყაროს ნასოფლარი.

ლიტერატურა
----------

* Possehl, Gregory L. (1996). *Mehrgarh* in *Oxford Companion to Archaeology*, edited by Brian Fagan. Oxford University Press.
* ენეოლითის ხანა\_ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი დაარქივებული 2010-11-29 საიტზე Wayback Machine.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ენეოლითის ხანა***

* 'Chalcolithic Era'
კავკასიონი
ჰიმალაი
**მთიანი ქვეყანა** — დედამიწის ზედაპირის ვრცელი უბანი სიმაღლეების მკვეთრი რყევით, გარემომცველ ვაკეებზე მნიშვნელოვნად ამაღლებული (მრავალი ასეული, ზოგჯერ ათასი მ-ით). მთიანი ქვეყანა ჩვეულებრივ, ყალიბდება ტექტონიკური განვითარების ერთიან ეტაპზე, რომელსაც თან ახლავს აღმავალი მოძრაობები. ზოგჯერ გადაჭიმულია რამდენიმე ათას კმ-ზე, აქვს რთული კონფიგურაცია.

მთიანი ქვეყანა შედგება მთის ჯაჭვებისა და ქედებისაგან, გამოყოფილია მთათაშორისი ქვაბულებით და მთის ხეობებით. მთიან ქვეყანას ხშირად ყოფენ მთიანი სისტემების ფარგლებში. მეცნიერთა (გეომორფოლოგთა) დიდი ნაწილი მკვეთრად არ მიჯნავს „მთიან ქვეყანას" და „მთიან სისტემას" და მათ განიხილავს, როგოც სინონიმებს.

მთიანი ქვეყანა წარმოდგენილია ტექტოგენეზის ერთსა და იმავე ეპოქაში წარმოქმნილი რამდენიმე მთათა სისტემისაგან, რომლებსაც აქვთ სივრცითი ერთიანობა, მაგრამ ხშირად განსხვავდებიან სტრუქტურული თავისებურებებითა და გარეგანი იერით. მთიანი ქვეყნის მაგალითია კავკასიონი და მცირე კავკასიონი, სომხეთის ვულკანური მთიანეთი და სხვა.

მთიანი ქვეყანა გადაჭიმულია სწორხაზოვნად ან წარმოქმნის სიმრუდის სხვადასხვა რადიუსის ღერძებს და ცალკეულ შემთხვევებში აღწევს 6000, 7000, 8000 და მეტ სიმაღლეს ზღვის დონიდან. მთების სიმაღლის ხილვადი შემოსაზღვრულობა პირველად აღინიშნა XIX საუკუნის ბოლოს ალბრეხტ პენკის მიერ, რომელმაც შემოიღო ცნება დენუდაციის ზედა დონის შესახებ.

ზოგიერთი მთიანი ქვეყნის მორფოლოგიაში დიდ როლს თამაშობს ვულკანური მოქმედების გამოვლინების შედეგი. ასეთებია ლავური ნაკადები და საფარები, ვულკანური კონუსები და სხვა. მთების მორფოლოგიასთან დაკავშირებულია ცნება მორფოლოგიური ასაკის შესახებ, რომელიც შესაძლებლობას გვაძლევს ვიმსჯელოთ მისი გეოლოგიური განვითარების ისტორიის შესახებ.

ზოგჯერ ტაქსონს „მთიან სისტემას" მიაკუთვნებენ უფრო დაბალ იერარქიულ დონეს, ვიდრე ტაქსონ „მთიან ქვეყანას".

სქოლიო
------

1. 1 2 3  დავით უკლება, კობა ხარაძე, ეთერ დავითაია (2014). *ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. თბილისი:  თბილ. უნ-ტის გამ-ბა,   გვ. 210.
2. ↑  Горная страна | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-23. ციტირების თარიღი: 2021-03-20.
3. ↑  Щукин И. С. Общая геоморфология, т. 2, М. 1964
4. ↑  Die morphologische Analise Ein Kapitel der physikalischen Geologie, Stuttg. 1924
**ენვერ ხაბაძე** (დ. 12 დეკემბერი, 1923, ბათუმი, საქართველოს სსრ, ასფსრ, სსრკ — გ. 27 ივნისი, 2001) — ქართველი მოცეკვავე და ქორეოგრაფი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1985), ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VI მსოფლიო ფესტივალის (მოსკოვი) ლაურეატი (1957).

ბიოგრაფია
---------

1939 წელს დაამთავრა ბათუმის ქორეოგრაფიული სასწავლებლი.

1938–1944 წლებში იყო აჭარის ასსრ სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის (1939 წლამდე აჭარის ეთნოგრაფიული გუნდი) სოლისტი, 1944 წლიდან სოლისტი და ქორეოგრაფი, 1974 წლიდან სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი ქორეოგრაფი. 1948 წელს დააარსა აჭარის ასსრ ფილარმონიის „კავკასიური ცეკვის ანსამბლი" (პირველი ქორეოგრაფიული ანსამბლი აჭარაში). 1967 წელს დააარსა ანსამბლი „სალაღობო". დადგა 100–ზე მეტი ცეკვა. პირველად დადგა სცენაზე და ქორეოგრაფიულ სამყაროს გააცნო აჭარული სატრფიალო ცეკვა, სახელიც თავადვე უწოდა — „განდაგანა". ენვერ ხაბაძე ქართულ რეპერტუარში შემოიტანა ცეკვები „გადახვეული ხორუმი" და „ოჰოი ნანა"; აგრეთვე: „ქართული", „ფერხული", ქორეოგრაფიული კომპოზიცია „ქაჯეთის ციხის აღება" (ვეფხისტყაოსნის მიხედვით). 1948 წელს ნინო რამიშვილისა და ილიკო სუხიშვილის მიწვევით საქართველოს ცეკვის სახელმწიფო აკადემიურ ანსამბლში დადგა „გადახვეული ხორუმი" და „ლაზური", 1966 წელს კი აქვე განახორციელა „ხორუმის" დადგმა. პირველმა შემოიტანა ქორეოგრაფიის მუსიკალურ ნაწილში ჭიბონის ხმოვანება. დგამდა ცეკვებს დრამატული თეატრებისთვის. მონაწილეობდა მრავალ დოკუმენტურ ფილმში ქართული ცეკვის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 576, თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენვერ ხაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
„**მთვარის გარშემო**" (ფრანგ. Autour de la Lune) — ფრანგი მწერლის, ჟიულ ვერნის სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის რომანი, გამოიცა 1870 წელს. იგი გაგრძელებაა რომანის „დედამიწიდან მთვარემდე".

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ილუსტრაცია წიგნისა *მთვარის გარშემო'*. ავტორები: ემილ ანტუან ბეიარდი და ალფონს დე ნეუი
მას შემდეგ რაც კაპიტანი ნიკოლი, იან ბარბიკენი და მიშელ არდანი ყუმბარით მთვარისკენ გაისროლეს, მათი ბედი დაახლ. 10 დღის განმავლობაში უცნობი რჩება, მაგრამ *დედამიწიდან მთვარემდე*-ს ბოლოს ცნობილი ხდება, რომ ყუმბარამ მთვარეს ვერ მიაღწია, თუმცა ისე ახლოს ჩაუქროლა მას, რომ მის თანამგზავრად იქცა. ასე სრულდება *დედამიწიდან მთვარემდე*.

რომანში მთვარის გარშემო, მოქმედება იწყება ნიკოლის, ბარბიკენისა და არდანის ყუმბარაში ჩაჯდომით. მალე კოლუმბიადიდან ყუმბარას გაისვრიან და იგი დედამიწას გასცილდება. მოგზაურებს თან ჰყავთ ორი ძაღლი - სატელიტი და დიანა. კოლუმბიადიდან გასროლის დროს, ხვადმა, ანუ სატელიტმა თავი მიარტყა ყუმბარის ზედა ნაწილს და თავი გაუსკდა. რამდენიმე დღიანი ავადმყოფობის შემდეგ, იგი დაიღუპება.

ამასობაში, მოგზაურები გამგზავრებიდან ცოტა ხნის შემდეგ წააწყდებიან დედამიწის მეორე თანამგზავრს, ბოლიდს, რომლის არსებობასაც რამდენიმე მეცნიერი ამტკიცებდა. ეს ბოლიდი მომავალში მათ მოგზაურობაზე მნიშვნელოვან გავლენას იქონიებს. მანამდე კი ისინი ამას ვერ მიხვდებიან და ჩვეულებრივად განაგრძობენ ყუმბარაში ცხოვრებას.

ყუმბარამ მთვარეს 5 დეკემბერს, შუაღამისას უნდა მიაღწიოს. ნელ-ნელა ყუმბარა მთვარეს უახლოვდება, მაგრამ იან ბარბიკენი მიხვდება, რომ ყუმბარა გადაიხარა და მთვარეზე აღარ დაეცემოდა. მართალია, ყუმბარა განაგრძობს მთვარესა და მას შორის მანძილის შემცირებას, მაგრამ ბარბიკენი ამტკიცებს, რომ ყუმბარა მთვარეზე არ დაეცემა. თავდაპირველად, იგი ამის მიზეზს ვერ ასახელებს, ხოლო შემდეგ მიხვდება, რომ იმ ბოლიდმა ყუმბარა მიიზიდა და ამიტომ ასცდა იგი გზას მთვარისაკენ.

ყუმბარა მთვარის მიზიდულობის არეში მოხვდება. სწორედ ამ დროს იწყება ჩვენი მოგზაურების უჩვეულო მოგზაურობა მთვარის გარშემო. ისინი ერთ წრეს დაარტყამენ მთვარეს, მაგრამ კვლავ აწუხებთ კითხვა: როდემდე უნდა იყონ ასე?

საბოლოოდ, ყუმბარა დედამიწაზე დაბრუნდება და შუაგულ ოკეანეში ჩავარდება. მგზავრები უვნებლად გადარჩებიან და გამოქვეყნდება ბარბიკენის მიერ დაწერილი „მოგზაურობის ჩანაწერები". მართალია, მათ მთვარემდე ვერ მიაღწიეს, თუმცა მასზე ძალიან ბევრი რამ გაიგეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „პროექტ გუტენბერგზე"

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჟიულ ვერნი |
| --- |
|  |
| 
* *ხუთი კვირა საჰაერო ბურთზე* (1863)
* *მოგზაურობა დედამიწის ცენტრისკენ* (1864)
* *დედამიწიდან მთვარემდე* (1865)
* *კაპიტან ჰატერასის მოგზაურობა და თავგადასავალი* (1866)
* *კაპიტან გრანტის შვილები* (1868)
* *მთვარის გარშემო* (1870)
* *ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალქვეშ* (1870)
* *ოთხმოცი დღე დედამიწის გარშემო* (1873)
* *საიდუმლო კუნძული* (1874)
* *თხუთმეტი წლის კაპიტანი* (1878)
* *მათიას შანდორი* (1885)
* *ყინულის სფინქსი* (1897)
 |

 |