recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ისიდორე გიორგის ძე ქიქოძე** (დ. იანვარი, 1855, ოზურგეთის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1916) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

ბიოგრაფია
---------

ისიდორე ქიქოძე დაიბადა მღვდლის ოჯახში. ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1871 წელს შევიდა პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1873 წლის მაისში გადავიდა სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1875 წელს „კანონის საწინააღმდეგო პროპაგანდაში მონაწილეობისათვის" აკადემიიდან გარიცხეს. სტუდენტობის პერიოდში ისიდორე ქიქოძე აქტიურად მონაწილეობდა „კავკასიელთა" რევოლუციური წრისა და „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციური ორგანიზაციის" საქმიანობაში. მისი რევოლუციური მეტსახელი იყო „კიკი".

ისიდორე ქიქოძე იყო საქართველოში ხალხოსნური ორგანიზაციის დაარსების ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი ლიდერი. 1876 წლის თებერვალში მონაწილეობდა საპატიმროდან რევოლუციონერი ამხანაგების გაქცევის ორგანიზებაში. სტეპანოვის გვარით აწარმოებდა მოლაპარაკებას ჟანდარმერიის უნტეროფიცერ ბულანოვთან. შეთქმულება ჩაიშალა, ბულანოვი დააპატიმრეს, ქიქოძე მიიმალა. მონაწილეობდა ხალხოსანთა ორგანიზაციის ოდესის „ობშჩინის" საქმიანობაში.

1875 წლის 13 ივლისს ალექსანდრე ციციშვილის საბუთებით ისიდორე ქიქოძე ფიქტიურად დაქორწინდა ოდესის „ობშჩინის" წევრ ალექსანდრა ხორჟევსკაიაზე. ქორწინების მიზანი იყო ქალის მიერ მზითვად აღებული ფულის გამოყენება პროპაგანდისტული საქმისათვის.

„მოსკოველთა" ორგანიზაციაში დაპატიმრების დაწყების შემდეგ ისიდორე ქიქოძე სამშობლოში ჩამოვიდა და არალეგალურად განაგრძო ცხოვრება დასავლეთ საქართველოში. აქ იგი ხალხოსნური წრეების გაფართოებაზე ზრუნავდა და ხელმძღვანელობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში არსებული ხალხოსნური ჯგუფების პრაქტიკულ-რევოლუციურ მუშაობას.

1875 წელს, გაზაფხულზე, საქართველოში იმყოფებოდა, როცა მოსკოვის ხალხოსნური ორგანიზაციციის საქმესთან დაკავშირებით გაიჩხრიკა მისი ბინა ქუთაისში. ისიდორე ქიქოძე აიყვანეს პოლიციის მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ და ქალაქიდან გასვლა აუკრძალეს. ამავე წლის ნოემბერში გაიცა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრების ბრძანება. ისდორემ მიმალვა მოახერხა და გადავიდა არალეგალურ ცხოვრებაზე. 1875-77 წლებში იმალებოდა ქვემო გურიაში, რომელიც იმ დროს ოსმალეთის იმპერიას ეკუთვნოდა და იქედან ხელმძღვანელობდა ხალხოსნურ მოძრაობას გურიასა და სამეგრელოში. ისიდორე უმეტესად თურქეთს აფარებდა თავს, თუმცა ხშირად მალულად გადმოდიოდა გურიაში. რადგან ხელისუფლებამ ვერ მოახერხა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრება, 1878 წლის 26 ივლისს მის მიმართ აღძრული საქმის მსვლელობა შეჩერდა.

ერთხანს იგი კვლავ განაგრძობდა რევოლუციურ საქმიანობას. დაახლოებით 1889 წელს პოლიტიკას თავი საბოლოოდ დაანება, დაბრუნდა საქართველოში და შევიდა სახელმწიფო სამსახურში. მსახურობდა გურიაში აქციზის უწყების მოხელედ. გარდაიცვალა 1916 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ოზურგეთიდან გვწერენ... [ისიდორე ქიქოძის გადაკარგვა ოსმალეთში და ადმინისტაციის მიერ მისი ოჯახის აკლება] // გაზ. დროება. - ტფილისი, 1876. - 13 ოქტომბერი. - N102. - გვ.1.
* შველიძე ზ. ისიდორე გიორგის ძე ქიქოძე // ამიერკავკასიელები "სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციურ ორგანიზიციაში" (1874-1876 წწ.). - თბილისი, 1974. - გვ. 134-137.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ისიდორე ქიქოძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑
**ლანგა-ცო**, **ლანგაკი**, **რაკასი**, **რაკშასტალი** (ჩინ. 拉昂错) — მარილიანი ტბა ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. გაწოლილია მანასაროვარის ტბის დასავლეთითა და კაილასის მთის სამხრეთით, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მთის ხეობაში, ზღვის დონიდან 4572 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 258 კმ². სიგრძე 28 კმ, სიგანე 18 კმ. ლანგა-ცო განგა-ჩუს 10 კილომეტრიანი ფშანით დაკავშირებულია ტბა მანასაროვართან. ტბაში ოთხი კუნძულია: ტოპსერმა, დოლა, ლაჩატო და დოშარბა. ადგილობრივი ხალხი ამ კუნძულებს თავიანთი იაკებისთვის იყენებს ზამთრის საძოვრებად. ლანგა-ცოს ჩრდილო-დასავლეთ კიდიდან გამოედინება მდინარე ინდის მარცხენა შენაკადი მდინარე სატლეჯი.

ტბის სახელწოდება სანსკრიტზე სიტყვასიტყვით ნიშნავს „დემონის ტბას". აგრეთვე ცნობილია „რავანა-ტალის" სახელწოდებით. ინდუისტურ მითოლოგიაში მიჩნეულია, რომ ტბა რავანას მიერაა შექმნილი. ტბაში მდებარეობდა სპეციალური კუნძული, რომელზედაც იგი ყოველდღე შივას მსხვერპლად წირავდა საკუთარი თავიდან ერთ-ერთს. მეათე დღეს, შივამ რავანა დააჯილდოვა ზებუნებრივი ძალებით. 

ლანგა-ცო განიხილება როგორც ღმერთების მიერ შექმნილი ტბის — მანასაროვარის საპირისპირო. მანასაროვარს აქვს მომრგვალო ფორმა, მაშინ როდესაც ლანგა-ცოს მოგრძო ნახევარმთვარის მოყვანილობა, რაც შესაბამისად, სინათლისა და წყვდიადის სიმბოლოა. გარდა ამისა, მანასაროვარში წყალი სუფთა და მტკნარია, ხოლო ლანგა-ცოში მარილიანი, მასში არ ხარობს წყალმცენარეები და თევზები. ადგილობრივებს იგი შხამიან ტბად მიაჩნიათ.

სქოლიო
------

1. ↑  ლანგა-ცო // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
2. ↑  Vgl. Kailash Sacred Landscape Conservation Initiative, S. 31, Figure 18.
3. ↑  The main results of the expedition Kailash - 2010 May 5 – 31, 2010 (ინგლისური)
4. ↑  ლანგა-ცო // ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
5. ↑  სატლეჯი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
6. ↑  10 Most Dangerous Lakes In The World (ინგლისური)
**მირნის სადგური** (რუს. Мирный — „მშვიდი", „მშვიდობიანი") — რუსეთის სამეცნიერო-კვლევითი სადგური ანტარქტიდაში. მდებარეობს დედოფალ მერის მიწაზე, პრავდის ნაპირზე, დეივისის ზღვის სანაპიროზე, ავსტრალიის ანტარქტიდულ ტერიტორიაზე. განლაგებულია კონტინენტურ ყინულსა და კლდეებზე, ზღვის დონიდან 35 მ სიმაღლეზე. სადგურს მართავს არქტიკული და ანტარქტიდული სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც 1920 წელს დაარსდა.

გაიხსნა 1956 წლის 13 თებერვალს. წარმოადგენს პირველ საბჭოთა ანტარქტიდულ სადგურს. უახლოესი ანტარქტიდული სადგური — დეივისი 678 კმ-ში მდებარეობს. მირნის ობსერვატორია ანტარქტიდაში წარმოებული რუსეთის კვლევების ძირითადი ბაზაა. იგი უზრუნველყოფს ვოსტოკის სადგურის ცხოველმოქმედებას. ყველა ლოგისტიკურ ოპერაციას ახორციელებს სინოპტიკური ჯგუფი, რომელიც სადგურზე მუდმივად მუშაობს. მოქმედებს მთელი წლის განმავლობაში. მუშაობს 15-20 კაცი. პოლარული ღამე არ იცის. პოლარული დღე გრძელდება 7 დეკემბრიდან 5 იანვრამდე.

სადგურის რაიონში დამახასიათებელია ხშირი ქარბუქი და ძლიერი ქარი, რომელიც ანტარქტიდის ცენტრიდან ქრის. ჰაერის საშუალო ტემპერატურა უდრის –11,3 °C-ს, მაქსიმალური +6,8 °C, მინიმალური –40,3 °C. ქარის საშუალო სიჩქარე უდრის 11,2 მ/წმ-ს, მაქსიმალური — 56 მ/წმ-ს. უმეტესწილად უბერავს აღმოსავლეთ-სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულების ქარი. შტორმული ქარების მაქსიმალური დღეების რაოდენობა წელიწადში 247 აღწევს.

ტროპიკული ციკლონის დღეების რაოდენობა 20-25 წელიწადში. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 400 მმ-ია. წვიმა მხოლოდ ზაფხულში მოდის, ისიც განსაკუთრებულ შემთხვევებში. მირნის სადგურის კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: გლაციოლოგია, სეისმოლოგია, მეტეოროლოგია და ოკეანის ბიოლოგია; სწავლობენ აგრეთვე ჩრდილოეთის ციალისა და კოსმოსური სხივების საკითხებს. სადგურს სახელი ეწოდა კარჭაპ „მირნის" მიხედვით.

სქოლიო
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия — Мирный
2. ↑  Арктический и антарктический научно-исследовательский институт
3. 1 2  Вокруг света - первый познавательный портал — Мирный.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-28. ციტირების თარიღი: 2016-10-15.
4. ↑  Арктический и антарктический научно-исследовательский институт
**კანტოს ვაკე**, **ტოკიოს ვაკე** (იაპონ. 関東平野) — ვრცელი ვაკე იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს აღმოსავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 140 კმ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 110 კმ-ზე. ფართობი 16,172 კმ². გეგმაში თითქმის კვადრატულია.

კანტოს ვაკე ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან გარშემორტყმულია მთებით, სამხრეთიდან ბორცვებით. წარმოადგენს ზღვიური და მდინარეული ფხვიერი ნატანებით ამოვსებულ ტექტონიკურ ღრმულს. კანტოს ვაკის ნაწილი ახლო გეოლოგიურ წარსულში დაძირული იყო ტოკიოს ყურის წყლებით. ახალგაზრდა ქანების ფორმაციების გეოლოგიური სტრუქტურა თანხვედრილია მის ზედაპირთან და ხშირად მოიხსენიება როგორც კანტოს სტრუქტურული აუზი.

ბრტყელმწვერვალიან ზეგნებზე გავრცელებულია გამოფიტული წითელ-ყავისფერი ვულკანური ფერფლის ნიადაგი, რომელიც ცნობილია კანტოს თიხნარის სახელწოდებით.

განვითარებულია მდინარეებისა და არხების ხშირი ქსელი. მნიშვნელოვანია მდინარე ტონეს სისტემა. ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ დრენირებულია მდინარეების ნაკის, ტონესა და საგამის სისტემით. სანაოსნო მდინარეებია ტონე და სუმიდა. ტბებიდან მნიშვნელოვანია კასუმიგაურა და კიტაურა. მიწათმოქმედების აქტიური ქიმიზაციის გამო ხდება პატარა მდინარეებისა და ტბების ევტროფიკაცია. დამახასიათებელია ნოტიო, ზომიერი კლიმატი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 2000 მმ. ტერიტორია მჭიდროდაა დასახლებული.

გამოიყოფა 3 სახის ფიზიკურ-გეოგრაფიული თავისებურება. დასავლეთით მდებარე ტამის ბორცვები აერთიანებს ძველ მეოთხეულ დანალექებს. ვაკის დიდი ნაწილი გაუმაგრებელი კონგლომერატებითა და მარჩხი ზღვიური დანალექებით აგებულ ზეგნებს უკავია. ბორცვებსა და ზეგნებს დამოუკიდებელ ნაწილებად ყოფს მდინარეთა ხეობები. ტერიტორია ინტენსიურად მუშავდება. ხშირია მიწისძვრა. 1923 წლის კატასროფულმა მიწისძვრამ დაანგრია ქალაქი ტოკიო.

სქოლიო
------

1. ↑  Kantō Plain | Encyclopedia Nipponica www.kotobank.jp
2. 1 2 3  Kantō Plain | Encyclopedia Britannica www.britannica.com
3. ↑  Канто | Большая российская энциклопедия www.bigenc.ru
4. ↑  Краткая географическая энциклопедия. Том 2. М. 1961
5. ↑  The Great Japan Earthquake of 1923 www.smithsonianmag.com
**მირმიდონები** (ბერძ. Μυρμιδόνες) – თესალიაში მცხოვრები ერთ-ერთი აქაველი ტომის სახელწოდება. არსებობს გადმოცემა, თითქოს ეს ტომი პელევსის წინამძღოლობით გადასახლდა ეგინადან თესალიაში. ზოგიერთი მითის მიხედვით მირმიდონებმა თავიანთი სახელწოდება მიიღეს ზევსისა და ევრიმედუზას ვაჟის მირმიდონისაგან. თვით მირმიდონს კი იმიტომ ეწოდა ეს სახელი, რომ ზევსს ევრიმედუზასთან კავშირის დროს ჭიანჭველას სახე ჰქონდა მიღებული (ბერძ. μύρμηξ — „ჭიანჭველა"). კიდევ სხვა მითის მიხედვით თითქოს კუნძულ ეგინას ძველი მოსახლეობა ჭირმა გაანადგურა და უკაცრიელი კუნძულის მეფის ეაკოსის თხოვნით ზევსმა ჭიანჭველები ადამიანებად აქცია. მირმიდონები ჰომეროსს გამოყვანილი ჰყავს „ილიადაში", როგორც მორჩილი, მამაცი და დახელოვნებული მებრძოლები. მათ აქილევსი ხელმძღვანელობს და ისინი მის ყოველ ბრძანებას უყოყმანოდ ასრულებენ. აქედან გამომდინარე მირმიდონის სახელწოდება განზოგადდა და ეწოდება მორჩილ, უფროსის ყოველგვარი სურვილის შემსრულებელ ადამიანს.

ილიადის ანალიზის საფუძველზე, სიმონ ყაუხჩიშვილისა და რომან მიმინოშვილის მტკიცებით, აქილევსი და მირმიდონელები იყვნენ არა აქაველი ტომი ბერძნულის მნიშვნელობით, არამედ მათ მიერ დამორჩილებული წინაბერძნული მოსახლეობა, პელაზგები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Myrmidons at WSU
* Quote by character Dutton Peabody from the film *The Man Who Shot Liberty Valance*

  


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**კარსტოლოგია**, **კარსტმცოდნეობა** (კარსტი და ...ლოგია) — გეომორფოლოგიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის კარსტულ მოვლენებს, კარსტის წარმოშობას, განვითარებას, გავრცელებასა და პრაქტიკულ მნიშვნელობას, აგრეთვე ზედაპირული და მიწისქვეშა კარსტული წყლების თვისებებს, კარსტული სიცარიელეების მინერალურ აგრეგატებს, სასარგებლო წიაღისეულს, კარსტით გამოწვეულ უარყოფით მოვლენებთან ბრძოლის ღონისძიებებს და სხვა. 

კარსტოლოგიის ძირითადი დარგებია: კარსტის ჰიდროლოგია, კარსტის ჰიდროგეოლოგია, საინჟინრო-კარსტმცოდნეობა, ისტორიულ კარსტმცოდნეობა. 

კარსტოლოგია მჭიდრო კავშირშია სპელეოლოგიასთან. როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერული მიმართულება ჩამოყალიბდა 1947 წელს. ტერმინი ფართოდ გავრცელდა ХХ საუკუნის 1950-იან წლებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სპელეოლოგია
* გეომორფოლოგია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარსტოლოგია

ლიტერატურა
----------

* ტინტილოზოვი ზ. ქსე, ტ. 5, გვ. 416, თბ. 1980;
* Максимович Г. A. Основы карстоведения, т. 1-2, Пермь, 1963-69;
* Jennings J. N. Karst, Camb. (Mass.) - L. 1971 (An introduction to systematic geomorphology, v. 7).
**მიშელ კაფანდო** (ფრანგ. Michel Kafando, დ. 18 აგვისტო, 1942, უაგადუგუ) — ბურკინა-ფასოს პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ბურკინა-ფასოს საგარეო საქმეთა მინისტრი 1982-1983 წლებში; გაეროში ქვეყნის წარმომადგენელი (1998–2011) და ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი (2014–2015). 

დაიბადა უაგადუგუში. 1969 წელს დაამთავრა ბორდოს უნივერსიტეტი. 1972 წელს პარიზში აიღო პოლიტოლოგის დიპლომი, ხოლო 1990 წელს მიიღო დოქტორის წოდება სორბონის უნივერსიტეტში.

1982 წელს დაიკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა და გახდა მთავრობის ერთადერთი წარმომადგენელი, რომელმაც შეინარჩუნა თანამდებობა ჟან-ბაპტისტ უედრაოგოს მიერ მოწყობილი გადატრიალების შემდეგ. 1982 წელს იგი გახდა გაეროს გენერალური ასამბლეის ვიცე-პრეზიდენტი. 1998 წლიდან 2011 წლამდე იყო გაეროში ბურკინა-ფასოს მუდმივი წარმომადგენელი.

2014-2015 წლებში პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელია. 2015 წლის 17 სექტემბერს სამხედრო გადატრიალების შემდეგ დააპატიმრეს, ხოლო მეორე დღეს გაათავისუფლეს.

სქოლიო
------

1. ↑  LE NOUVEAU REPRESENTANT PERMANENT DU BURKINA FASO PRESENTE SES LETTRES DE CREANC
2. ↑  Лидеры переворота в Буркина-Фасо освободили и.о. президента Кафандо

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* მორის იამეოგო
* სანგულე ლამიზანა
* სეი ზერბო
* ჯან-ბაპტისტ უედრაოგო
* თომას სანკარა
* ბლეზ კომპაორე
* ონორე ტრაორე
* ისააკ ზიდა
* მიშელ კაფანდო
* ჟილბერ დენდრე
* მიშელ კაფანდო
* როკ მარკ კრისტიან კაბორე
* პოლ-ანრი სანდაოგო დამიბა
* იბრაჰიმ ტრაორე
 |

 |
**კასპის აკლდამები** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში, დასავლეთით 1 კილომეტრზე, მტკვრის ხეობაში. წარმოადგენს 10-15 მეტრი სიმაღლის კირქვის კონცხებში გამოკვეთილ ძლიერ დაზიანებულ გამოქვაბულთა ცალკეულ ჯგუფს. შემორჩენილია თითქმის სრულად 4 აკლდამა, 3 კლდის ერთ მასივშია გამოკვეთილი, 1 აღმოსავლეთით ორასიოდე მეტრზეა. აკლდამები მიწის ზედაპირიდან 3-5 მეტრითაა შემაღლებული, გამოკვეთილია ლითონის ოთხწახნაგა იარაღით, საკმაოდ სუფთად. მათი სტრუქტურა ძირითადად ტიპურია.

პირველი აკლდამის და მეორე აკლდამის სამხრეთ კამარები გეგმით კუთხემომრგვალებულ კვადრატს უახლოვდება, ჭერი შეისრული კამარისებრია. ორივე სათავსის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მიცვალებულის დასასვენებელი ნიში-თაროები. კამერების წინ ღია კარიბჭეა, რომლებშიც გაჭრილია კარი. ასეთივე კარიბჭე აქვს მესამე აკლდამას. ამ აკლდამაში ნიში თაროები არ არის. მეოთხე აკლდამას კარიბჭე არ აქვს. 

აკლდამაში ნიში-თაროების დამხრობა ნებისმიერია, რაც დამარხვის არაქრისტიანულ წესზე მიგვანიშნებს. მსგავსი აკლდამები საქართველოში ჯერ არარის მიკვლეული. აკლდამები სტრუქტურუით ოდნავ განსხვავდება აქემენიდური, პართული და სასანური ხანის ირანული აკლდამებისგან. შეისრული ჭერი და კვეთის ტექნიკა საერთოს პოულობს გვიანდელი ანტიკური, აგრეთვე ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული კლდის ხუროთმოძღვრების ტრადიციებიდან. პარალელული მასალისა და ისტორიული ფაქტების გათვალისწინებით აკლდამები თარიღდება გვიანდელი ანტიკური ხანით ან IV-VI საუკუნით.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 130.
**მამერტინელები** (ლათ. Mamertini, „მარსის შვილები"; ბერძ. Μαμερτῖνοι) — დაქირავებული რაზმი იტალიიდან, რომლებიც სირაკუზის ტირანმა და სიცილიის თვითგამოცხადებულმა მეფე აგათოკლემ (ძვ. წ. 361–289) დაიქირავა მათი სამშობლო კამპანიიდან.

ისტორია
-------

მას შემდეგ რაც სირაკუზა დამარცხდა მეშვიდე სიცილიურ ომში, ძვ. წ. 307 წელს ქალაქი მესინა კართაგენელებს გადაეცა. აგათოკლეს გარდაცვალების შემდეგ მამერტიანელებმა მესინა დაიკავეს. იგივე ბედი ეწია მესინის სრუტის აღმოსავლეთით მდებარე იტალიურ ქალაქ რეგიუმს. რეგიუმის შეშინებულმა მოსახლეობამ დახმარება რომს სთხოვა. რომაელებმა გამოგზავნეს 4000 კაციანი გარნიზონი დეციუს იუბელიუს კამპანუსის მეთაურობით. ძვ. წ. 271 წელს აჯანყება რომაელებმა ჩაახშეს, ხოლო ქალაქი მის მკვიდრ მოსახლეობას დაუბრუნეს. 

მესინაში დარჩენილ კამპანიელების წინააღმდეგ სირაკუზელების ახალი ტირანი ჰიერონ II იბრძოდა. საბოლოოდ მან მდინარე ლონგანუსთან გამართულ ბრძოლაში კამპანიელები დაამარცხა. მაშინ მამერტინელების ერთმა ნაწილმა, როგორც ისტორიკოსი პოლიბიოსი გადმოგვცემს, კართაგენლებს დაუკავშირდა, ხოლო მეორე ნაწილი სისხლით მონათესავე რომაელებს. თავდაპირველად რომის სენატი ყოყმანობდა ამ საკითხის გადაწყვეტაში, მაგრამ სახალხო კრებამ დაადგინა მამერტინელების დასახმარებლად კონსულის მეთაურობით მესანაში ჯარი გაეგზავნა, ასე წარმოიქმნა რომაელებსა და კართაგენლებს შორის ხანგრძლივი ბრძოლის საბაბი. მამერტიანელები რომის მოკავშირეები გახდნენ (ლათ. civitas Mamertina foederata). 

რომაელებმა მეფე ჰიერონ II-ს თხოვნით მიმართეს, რათა შეეწყვიტა მესინაზე თავდასხმები. კართაგენელები აღშფოთდნენ რომის მოულოდნელი პოლიტიკით. ამავდროულად კართაგენელმა ადმირალმა ჰანონმა, რომელმაც ფლოტი მესინის ნავსადგურებში შეიყვანა, მოახერხა არა მხოლოდ ჰიერონის დაზავება მამერტიანელებთან, არამედ ქალაქის ციტადელის დაკავებაც. ამ მოვლენებმა განაპირობა რომის მიერ კართაგენის წინააღმდეგ ომის გამოცხადება და ორი ლეგიონი კონსულ აპიუს კლავდიუს კაუდექსის მეთაურობით ჩავიდა სიცილიაში. 

მიუხედავად იმისა, რომ კართაგენელები მესინის სრუტეს აკონტროლებდნენ, კონსულმა მაინც შეძლო ღამის საფარქვეშ სიცილიაზე გადასვლა მოკავშირეთა ფლოტის გამოყენებით. მამერტინელებს ამასობაში უკვე განედევნათ კართაგენელები და ქალაქი რომაელებს გადასცეს. კართაგენელებმა გარნიზონის მეთაური ჰანონი ქალაქის დაკარგვისთვის ჯვარს აცვეს (ἀνεσταύρωσαν). ამ მოვლენების შედეგად ძვ. წ. 264 წელს დაიწყო პირველი პუნიკური ომი.

ლიტერატურა
----------

* პოლიბიუსი, „ისტორია". I:8, 10-11.
* *წერეთელი ა.*, ძველი რომი, ტ. 1-2, თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1961.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ВЭ/ВТ/Мамертинцы — Викитека. ციტირების თარიღი: 2021-02-07
* მამერტიანელთა მონეტები (288-35 BC) (2005-03-30).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2005-03-30. ციტირების თარიღი: 2021-02-07
**მიშელ ფიზერსტოუნი** (ინგლ. Michelle Featherstone) არის ბრიტანელ-ამერიკელი indie მომღერალი და კომპოზიტორი. დაიბადა ინგლისის ქალაქ ჩესტერში და იზრდებოდა კემბრიჯში, ფიზერსტოუნი ახლა კალიფორნიაში ცხოვრობს. მან ფორტეპიანოს შესწავლა 9 წლის ასაკში დაიწყო, ამავე წელს იგი შეუდგა ორიგინალური მუსიკის კომპოზირებას. მან მრავალი ჯილდოს მოიპოვება შესძლო, როგორიცაა: Royal Academy of Music ფორტეპიანოს და ვიოლინოსთვის და The Bishops Award ხმისთვის.

კარიერა
-------

### დასაწყისი

ფიზერსტოუნი თავდაპირველად არ აპირებდა გაჰყოლოდა მუსიკას. როგორც, ხელოვნებათმცოდნეობის მაჟორი და ანთროპოლოგიის მინორი იგი მიხვდა, რომ „corporate America" არ იყო მისი ხელობა და გადაწყვეტილება მიიღო თავიდან დაკავშირებოდა მის მუსიკალურ ფესვებს, სანამ იგი ოფიციანტად მუშაობდა სამხრეთ კალიფორნიაში. სწორედ მისი ოფიციანტობის დროს მას სრულიად შემთხვევით შესაძლებლობა მიეცა შეესრულებინა მისი რამდენიმე კომპოზიცია, სანამ ნამდვილი შემსრულებლები შესვენებაზე იყვნენ გასული... მაყურებლები იმდენად განცვიფრებულები დარჩნენ, რომ იგი დარწმუნდა, მუსიკა სწორედ ის იყო რის გაყოლასაც იგი სერიოზულად აპირებდა.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ეს ძალზედ უცნაური გამოცდილება იყო...ყველა დასხდა და სუჩუმე ჩამოვარდა...მე სამი სიმღერა დავუკარი და ხალხი მეკითხებოდა თუ სად იყო ჩემი ალბომი... | "|

### წარმატება

მისმა სიმღერებმა დაიპყრო ტელეფიმები და TV-შოუები, როგორიცაა: *Wonderfalls*, *Alias*, *One tree hill*, *Smallville*, *Ghost Whisperer*, *Grey's Anatomy*, *Summerland*, *Las Vegas*, „Project PI" და მრავალი სხვა...
**კასკადოვანი მთები** (ინგლ. Cascade Range) — ქედი აშშ-სა და კანადაში. შედის კორდილიერების სისტემაში. ჩრდილოეთიდან-სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 1100 კმ-ზე, სიგანე 130 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 4392 მ (ვულკანი რეინირი). სახელი ეწოდა მდინარეებზე (კოლუმბია, ფრეიზერი, კლამათი და სხვა) საფეხურისებრი ჩანჩქერების (კასკადების) სიმრავლის გამო. კასკადოვანი მთების ძირი აგებულია მეზოზოური კრისტალური ქანებით, რომლებიც ზემოდან პალეოგენ-ნეოგენური ლავებითაა დაფარული. ამ ძლიერ დანაწევრებული ვულკანური ზეგნის ზედაპირზე ამოწეულია იზოლირებული ვულკანური კონუსები, როგორებიცაა: ბეიკერი, რეინირი, ჰუდი, ლასენ-პიკი და სხვა. ვულკანების უმეტესობა ჩამქრალია. მათ ფერდობებზე არის მრავალრიცხოვანი ფუმაროლები და ცხელი წყაროები.

XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში აქტიურობით გამოირჩეოდა ვულკანები რეინირი და ლასენ-პიკი. ვულკანური მწვერვალები დაფარულია ფართო თოვლის ველებითა და მყინვარებით. კასკადოვანი მთების დასავლეთი ნოტიო ფერდობები შემოსილია მუქწიწვოვანი ტყით, აღმოსავლეთ მშრალ კალთებზე არის ფიჭვის ტყე. 2800-3000 მ სიმაღლეზე ტყეს ცვლის სუბალპური და ალპური მდელოები. არის სპილენძისა და ოქროს საბადოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კასკადოვანი მთები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* კასკადოვანი მთები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
იუგოსლავიური ენციკლოპედიის პირველი გამოცემის ტომეული
**იუგოსლავიური ენციკლოპედია** - (სერბულ-ხორვატ. Enciklopedija Jugoslavije) - იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერალური რესპუბლიკის საცნობარო გამოცემა. ენციკლოპედია გამოიცა იუგოსლავიის ლექსიკოგრაფიული ინსტიტუტის მიერ მიროსლავ კრლეჟას თაოსნობით. ენციკლოპედიაში ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის გასაგებ ენაზეა გადმოცემული იუგოსლავიის რესპუბლიკების ისტორიისა და კულტურის შესახებ.

ტომეული
-------

### პირველი გამოცემა

პირველი რედაქცია 1955-71 წლებში გამოცემულ რვა ტომს მოიცავს. პირველი გამოცემა 30 000 ტირაჟით გამოვიდა. 

|  | სტატიების თანმიმდევრობა | გამოცემის თარიღი | გვერდებისრაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | A-Bosk | 1955 | 708 |
| 2 | Bosna-Dio | 1956 | 716 |
| 3 | Dip-Hiđ | 1958 | 686 |
| 4 | Hil-Jugos | 1960 | 651 |
| 5 | Jugos-Mak | 1962 | 690 |
| 6 | Maklj-Put | 1965 | 562 |
| 7 | R-Srbija | 1968 | 688 |
| 8 | Srbija-Ž | 1971 | 654 |

### მეორე გამოცემა

მეორე გამოცემაზე მუშაობა 1980 წელს დაიწყო, მაგრამ დასრულება ვერ მოხერხდა იუგოსლავიის ომის გამო. დაგეგმილი 12 ტომიდან მხოლოდ 6 გამოიცა. 

|  | სტატიების თანმიმდევრობა | გამოცემის თარიღი | გვერდებისრაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | A-Biz | 1980 | 767 |
| 2 | Bje-Crn | 1982 | 776 |
| 3 | Crn-Đ | 1984 | 750 |
| 4 | E-Hrv | 1986 | 748 |
| 5 | Hrv-Janj | 1988 | 776 |
| 6 | Jap-Kat | 1990 | 731 |

მთავარი სერბულ-ხორვატულენოვანი გამოცემა გადაითარგმნა 5 დამატებით ენაზე ანბანური კომბინაციით. 

| ენა / ანბანი | პირველი ტომიგამოიცა | გამოცემულიტომები |
| --- | --- | --- |
| სერბულ-ხორვატული / კირილიცა | 1983 | 2 |
| სლოვენური | 1983 | 4 |
| მაკედონური | 1983 | 2 |
| ალბანური | 1984 | 2 |
| უნგრული | 1985 | 1 |

მაკედონურ და ალბანურენოვანი ვარიანტები პირველი ენციკლოპედიური გამოცემებია ამ ენებზე.

წყარო
-----

* (1986) "Enciklopedije i leksikoni", *"იუგოსლავიური ენციკლოპედია" IV*, მე-2. (ხორვატული), ზაგრები:  Jugoslavenski leksikografski zavod.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბარათაშვილი**. |

**მარიამ (მარიკა) ბარათაშვილი** (დ. 7 აპრილი, 1908, მერევი — გ. 30 დეკემბერი, 2008) — ქართველი პოეტი, დრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

1945 წელს დაამთავრა თსუ-ს დაუსწრებელი პედაგოგიური სექტორის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1965–1991 წლებში ჟურნალ „საქართველოს ქალის" რედაქტორია. მისი პირველი ლექსი 1936 წელს გამოქვეყნდა, ლექსების პირველი კრებული - 1945 წელს. დიდი პოპულარობა მოიპოვა ბარათაშვილის პიესამ „ჭრიჭინა" (1950, მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), რომელიც დადგა ბევრმა უცხოეთის თეატრმა, ითარგმნა რუსულ, უკრაინულ, იტალიურ, ესპანურ, ჩინურ და სხვა ენებზე. პიესის საფუძველზე გადაიღეს ფილმი ჭრიჭინა. აღსანიშნავია ბარათაშვილის ლექსთა კრებულები: „ლექსები" (1948), „საპოვნელა" (1958), „დღე დღევანდელი" (1969), საბავშვო ლექსებისა და პოემების კრებულები „ნანული" (1941), „სოფელა, თინა და ჭიანჭველები" (1949) და სხვა. ჩვენი რესპუბლიკის თეატრების სცენაზე დაიდგა ბარათაშვილის პიესები „ჩემი ყვავილეთი", „სართულები", „მაღალი ოცნება", „რატომ?", „სიყვარულის წისქვილი", „ჩქარი მატარებელი" და სხვა.

ჯილდოები
--------

ბარათაშვილი დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით და მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება, საქართველოს სახელმწიფო, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველასა და გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემიები, ღირსების ორდენი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 199.

სქოლიო
------

1. ↑  Бараташвили Мария Гервасиевна / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
**იოჰანეს ვარესი** (ესტ. Johannes Vares; დ. 12 იანვარი, 1890, ვილიანდიმაა, ესტონეთი — გ. 29 ნოემბერი, 1946, ტალინი, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი პოეტი და მწერალი, პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

იოჰანეს ვარესმა დაამთავრა პიარნუს გიმნაზია, 1910–1914 წლებში სწავლობდა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. პირველი მსოფლიო ომის დროს 1915–1918 წლებში მსახურობდა სამხედრო ექიმად. 

მონაწილეობდა 1918–1920 წლების ესტონეთის განმათავისუფლებელ ომში, კონსტანტინ პიატსის მიერ შექმნილი დროებითი მთავრობის მხარეს. 1920–1930-იან წლებში მუშაობდა პიარნუში ექიმად. 20-იანი წლბის დასაწყისში იწყება მისი ლიტერატურული კარიერა. იგი წერდა იოჰანის ბარბარუსის სახელწოდებით, მიეკუთვნებდა ლიტერატურული დაჯგუფების სიურუს რიგებს.

1940 წლის ივნის-აგვისტოში ხელმძღვანელობდა ესტონეთის მთავრობას. ხოლო ესტონეთის გასაბჭოების შემდეგ სიკვდილამდე იყო ესტონეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. 1940 წლის სექტემბრიდან ესტონეთის კომპარტიის ცკ-ის წევრია. 1941 წლიდან სსრკ-ის უმაღლესი სბჭოს დეპუტატია. 1941–1944 წლებში ემიგრაციაშია. გერმანელების უკან დახევის შემდეგ ესტონეთში ბრუნდება. 

1946 წლის 29 ნოემბერს იპოვეს გარდაცვლილი კადრიორგის რეზიდენციაში აბაზანის იატაკზე. სავარაუდოდ, მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. დაკრძალულია ტალინში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Johannes Vares Eesti ohvitseride andmekogus
* Jüri Liim. Kuklalasuga "enesetapp" – mõrvatud Järvamaa praosti Harald Meri materjalid. Kultuur ja Elu 2/2007.
ქალაქის ნაშთები
აეროფოტო, 1937
**იუსტინიანა პრიმა** (სერბ. Царичин град, **ცარიჩინ გრად**) — ბიზანტიური ქალაქი, რომელიც არსებობდა 535-დან 615 წლამდე. დღეს, არქეოლოგიური ძეგლი ლებანესთან ახლოს, სამხრეთ სერბეთში. დააარსა იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა და იყო ცენტრალურ ბალკანეთს დაქვემდებარებული საარქიეპისკოპოსოს ცენტრი.

1979 წელს, იუსტინიანა-პრიმა სერბეთმა ქვეყნის განსაკუთრებული მნიშვნელობის არქეოლოგიური ძეგლების სიაში მოათავსა.

ისტორია
-------

ქალაქის ნაშთები
ქალაქი დაარსდა იმპერატორ იუსტინიანე I-ის მიერ, მის დაბადების ადგილთან ტაურესიუმთან ახლოს. არსებობდა 535 წლიდან 615 წლამდე და იყო ცენტრალურ ბალკანეთს დაქვემდებარებული საარქიეპისკოპოსოს ცენტრი. დღეს, ამ ადგილას სოფელი ტაორია (სკოპიესთან ახლოს, ჩრდილოეთი მაკედონია). სერბი მკვლევარები ამ ძეგლს ასევე უკავშირებენ **ბედერიანას**, ადგილს სადაც იუსტინიანეს ბიძა და დამრიგებელი იუსტინე I დაიბადა. ქალაქის არქიტექტურაში შერწყმული იყო კლასიკური და ქრისტიანული ელემენტები: აბანოები, ფორუმი და ქუჩები კოლონადებით. ტიპური ხმელთაშუაზღვიური შტრიხები კი — ბევრ ქრისტიანულ ტაძარზე აისახა. 

535 წელს, იუსტინიანემ თავად გასცა ქალაქისა და იუსტინიანა-პრიმას არქისაეპისკოპოს დაარსების ბრძანება. ქალაქი, ამავდროულად, ილირიკის პრეფექტურის ცენტრი, სალონიკის ნაცვლად უნდა ყოფილიყო (ამ ფაქტის სისწორეზე ისტორიკოსები დავობენ).

იუსტინიანა-პრიმას ხანმოკლე არსებობის განმავლობაში, სალონიკს ადმინისტრაციული ფუნქციები პრაქტიკულად არ დაუკარგავს. მიუხედავად ამისა, ახლად დაარსებული ქალაქი არ იყო უმნიშვნელო: იუსტინიანა-პრიმა იუსტინიანეს ფავორიტ პროექტად მიიჩნევა. 545 წელს იმპერატორმა გამოსცა კიდევ ერთი კანონი, რომელიც ხაზს უსვამდა იუსტინიანა-პრიმას საეპისკოპოსო უფლებებსა და სტატუსს. ეს დასტურდება იმპერატორ იუსტინიანესა და გრიგოლ I-ის VI საუკუნის ბოლოთი დათარიღებული მიმოწერით.

615 წელს ქალაქი დუნაის ჩრდილოეთიდან მოსულმა ავარიელებმა გაანადგურეს.

არქეოლოგიური ძეგლი
------------------

არქეოლოგიური გათხრები თითქმის 150 წელია ფრანგი მკვლევარების მონაწილეობით ტარდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იუსტინიანა-პრიმა***

* Bavant, Bernard. Caričin Grad. *Caričin Grad: istraživanja u 1999. godini*. Arheološki Institut, Beograd.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 აგვისტო 2010. ციტირების თარიღი: 6 October 2010.
* 3-D animation Justiniana Prima
* დაარქივებული 2011-07-19 საიტზე Wayback Machine.
* William Bowden (2003), "Theory and practice in late antique archaeology", pp. 207-220, BRILL, ISBN 978-90-04-12567-4
* Florin Curta (2001), "The making of the slavs: history and archaeology of the Lower Danube Region, ca. 500-700", pp. 77, 121-125, 130-131, 144-145, 152-153, 172,
* J. A. S. Evans (2000), "The age of Justinian: the circumstances of imperial power", pp. 96-97, 189, 227-228,
* The challenge of our past: studies in Orthodox Canon law and Church history
* Đorđe Janković, The Slavs in the 6th century North Illyricum

სქოლიო
------
**ლევ ბორისის ძე რუხინი** (რუს. Лев Борисович Рухин; დ. 16 ოქტომბერი 1912, მოსკოვი — გ. 8 სექტემბერი 1959, ლენინგრადი) — რუსი გეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1944), 1945 წლიდან სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. სკკპ წევრი 1941 წლიდან.

1933 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტი. 1943 წელს 31 წლის ასაკში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. ლევ რუხინის ძირითადი შრომები მიეძღვნა ლითოლოგიასა და პალეოგეოგრაფიას. დანალექი ქანების კვლევების შედეგად ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა სტატისტიკური მეთოდი. უძველესი გენეზისის ქვიშების დასადგენად რუხინმა საფუძველი ჩაუყარა გრანულომეტრიული შედგენილობის შესწავლის საქმეს. შრომაში „ლითოლოგიის საფუძვლები" რუხინმა განიხილა დანალექი ქანების განვითარების სტადიები და პირობები. ლევ რუხინი ტრაგიკულად დაიღუპა საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს, ვასილევსკის კუნძულის მე-16 ხაზზე, ლენინგრადში, 47 წლის ასაკში. მისი სახელობისაა კონცხი კუნძულ ჯექსონზე. დაკრძალულია სერაფიმოვის სასაფლაოზე. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენითა და მედლებით.

თხზულებები
----------

* Гранулометрия и генезис песков, ч. 1—2, Л. 1944;
* Справочное руководство по петрографии осадочных пород, т. 1, Л. 1958;
* Основы общей палеогеографии, Л. 1959.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევ რუხინი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Вассоевич Н. Б. Памяти профессора Л. Б. Рухина, "Уч. записки ЛГУ. Сер. геологических наук", 1962, № 310, в. 12.
**იოჰან ლაიდონერი** (ესტ. Johan Laidoner; დ. 12 თებერვალი [ ძვ. სტ. 31 იანვარი], 1884, ფელინსკის საგრაფო, ლივონია, რუსეთის იმპერია — გ. 13 მარტი 1953, ვლადიმირი, რსფსრ, სსრკ) — რუსეთის არმიის ოფიცერი, ესტონეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი.

ბიოგრაფია
---------

*მემორიალური დაფა (წარწერა ლიტვურ და ესტონურ ენებზე) ვილნიუსის ცნობილი სამხედრო სასწავლებლის კედელზე, სადაც ლაიდონერი სწავლობდა 1902—1905წლებში (სადღეისოდ ვილნიუსის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი , ჩიურლენეს ქ. 18*
დაიბადა მონათა ფერმაში (ესტ. Raba) ვიირატსის ოლქში (გერმ. Wieratz) ლივონიის გუბერნიის, ფელინის მაზრაში. ლაიდონერის მშობლიური ფერმა მდებარეობს თანამედროვე ესტონეთის სოფელ ვარდიაში, ამ ტერიტორიაზე 1991 წელს დაარსდა ლივონიის გუბერნიის, ვიირატსის ოლქი (თანამედროვე ვილიანდი-მუსტლას გზატკეცილის მე-4 კილომეტრი). იოჰანი უფროსი შვილი იყო იაკა ლაიდონერისა (1854—1911) და მარი საარსენის (1851—1938)(ფერმის უფროსის მსახურის ქალიშვილი) - ოჯახში. 

1901—1902 წლებში იმსახურა კაუნასში, კამსკის 110-ე ქვეით ლეგიონში. 1905 წელს დაასრულა ვილენსკის სამხედრო სასწავლებელი. იმსახურა ერევნის 13-ე გრენადერ პოლკში მანგლისში. მიიღო წოდებები: ლეიტენანტი (1908 წლის 9 აგვისტოს), შტაბს-კაპიტანი (1912 წლის 9 აგვისტოს). 1912 წელს წარჩინებით დაასრულა ნიკოლაევსკის საიმპერატორო სამხედრო აკადემია. მეთაურობდა კავკასიის პირველი ლეგიონის ასეულს.

პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. დაჯილდოებულია წმინდა გიორგის ოქროს იარაღით (1915 წლის 4 ივლისს). 21-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის ადიუტანტი. პირველი მსოფლიო ომის დასავლეთის ფრონტის ცენტრალური შტაბის დაზვერვის უფროსის მოადგილე, ვიცე-პოლკოვნიკი (1916 წლის 15 აგვისტოს). თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დროებითმა მთავრობამ დაიწყო ეროვნული ნაწილების ფორმირება. ლაიდონერი სათავეში ჩაუდგა ესტონურ დივიზიას, რომელიც ესტონელებისგან ჩამოყალიბდა. გერმანული ძალების ჩრდ. ბალტიისპირეთიდან წასვლის შემდეგ — ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი ესტონეთის განმათავისუფლებელი ომში, პოლკოვნიკი (1918 წლის 4 აპრილს).

რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს ესტონური დივიზიებთან ერთად მონაწილეობდა პეტროგრადზე შეტევაში. გენერალ-მაიორი (1919 წლის 20 იანვარს), გენერალ-ლეიტენანტი (1920 წლის 26 მარტს). 1920 წელს გადადგა. ესტონეთის სახელმწიფო საბჭოს დეპუტატი. ერთა ლიგის თურქეთ-ერაყის ტერიტორიული დავაზე შექმნილი კომისიის თავმჯდომარე.

1925 წლიდან პენსიაზე გავიდა.

ოჯახი
-----

1911 წელს დაქორწინდა მარია კრუშევსკაზე (დ. 1888). 1940 წელს ქმართან ერთად გადაასახლეს სსრკ-ში და იმყოფებოდა ტყვეთა ბანაკში; გაათავისუფლეს სტალინის სიკვდილის შემდეგ და ქალბატონი უკვე ხანშიშესული, 1978 წელს ჰააფსალუში გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ესტონეთის შეიარაღებული ძალები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Laidoner, Johan biography (Estonica) დაარქივებული 2012-03-14 საიტზე Wayback Machine.
* Encyclopædia Britannica

სქოლიო
------

1. ↑  იოჰან ლაიდონერ. ესტონეთის არმიის მეთაური..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-01-24. ციტირების თარიღი: 2013-01-08.
| პუნიკური ომები |
| --- |
| პირველი – მეორე – მესამე |

| პირველი პუნიკური ომი |
| --- |
| მესინა – აგრიგენტუმი – ლიპარის კუნძულები – მილაი – სულცი – ტინდარისი – ეკნომის კონცხი – ადისი – ტუნისი – პანორმუსი – ლილიბეუმი – დრეპანა – ერიჩე – ეგატის კუნძულები |

**მილაის ბრძოლა** — პირველი პუნიკური ომის მეორე საზღვაო ბრძოლა.

წინარეისტორია
-------------

ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლის წაგების შემდეგ ფლოტი გადაებარა გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინას კოლეგას გაიუს დუილიუსს, რომელსაც აქამდე სახმელეთო ჯარები ებარა. ხოლო სახმელეთი ჯარები სამხედრო ტრიბუნებს ჩააბარა. რომაელებმა გააცნობიერეს, რომ მათი გემები ბევრად ჩამოვარდებოდა კართაგენულებს სიჩქარეში და მოქნილობაში, ამიტომ მოიგონეს იარაღი, რომელსაც ყვავი შეარქვეს. გემის წინა ნაწილზე მაგრდებოდა მრგვალი ბოძი, რომელზეც მიმაგრებული იყო კიბე. კიბის აწევ დაწევა ბლოკებით ხდებოდა. ამ მოწყობილობით რომაელ ჯარისკაცებს საზღვაო ბრძოლის დროს შეეძლოთ მტრის გემზე გადასხვა და ხელჩართული ბრძოლა.

რომაულ გემებზე დამაგრებული "ყვავი", რომელსაც იგი გამოსდებდნენ მტრის გემს და აბორდაჟზე იღებდნენ.

ბრძოლა
------

გაიუს დუილიუსმა შეიტყო რომ კართაგენული ფლოტი ქალაქ მილაისთან დგას და ფლოტით მათკენ გასცურა. კართაგენელები რომაელებს მათი გამოუცდელობის გამო ზერელედ უყურებდნენ, მათ 130 გემი გამოუშვეს რომაელთა დასახვედრათ, იმედით რომ გამარჯვება ადვილი იქნებოდა და არ ჩათვალეს საჭიროდ საბრძოლო განაწესის დაცვა. მათ დაინახეს რომაულ გემებზე აღმართული ყვავები, მაგრამ ვერ მიხვდნენ რა შეიძლება ეს ყოფილიყო. როდესაც ფლოტები ერთმანეთს მიუახლოვდნენ, რომაელები ყვავების მეშვეობით კართაგენულ გემებზე გადავიდნენ და გემბანებზე ხელჩართული ბრძოლები იმართებოდა, რაშიც რომაელები უთუოდ უფრო ძლიერები იყვნენ.

ასე რომაელებმა დაამარცხეს კართაგენელები და ხელში ჩაიგდეს მეთი ფლოტი. კართაგენელთა მეთაურმა ჰანიბალმა ძლივს მოახერხა ნავით გაქცევა. წამოწეული კართაგენული გემები ცდილობდნენ რომაულ გემებს გვერდებიდან ან უკნიდან მიახლოვებულიყვნენ, მაგრამ ყვავები ტრიალის წყალობით ყველა მიმართულებით სახიფათო იყო. პოლიბიუსის თანახმად, ამ ბრძოლაში კართაგენელებმა 50 გემი დაკარგეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლიბიუსი, საყოველთაო ისტორია, წიგნი 1. 22-23
წვეტიანი ცილინდრული კამარა, ნაჩვენებია გამბრჯენი ძალები.
**კამარა** (ბერძ. kamara) — მრუდწრიული მოხაზულობის მზიდი სივრცული კონსტრუქცია, რომელსაც ახასიათებს განმბჯენი ძალვის წარმოქმნა და უმეტესად კუმშვაზე მუშაობა. განმჯენი ძალვა ჩვეულებრივ გადაეცემა შემკვრელს, კონტრფორსს, განივ კედელს და ა. შ. კამარის მასალად იყენებენ რკინაბეტონს, ბეტონს, ქვასა და ხეს. კამარის განივი კვეთი სწორხაზოვანი, დანაოჭებული ან მრუდწირულია. კამარა გვხვდება ცილინდრული, შეკრული, ჯვაროვანი, სარკული, აფრის ფორმის და გუმბათის სახით. კამარით ხშირად ხურავდნენ სამრეწველო, სასაწყობო და სასოფლო-სამეურნეო შენობებს.

ძველ ქართულ ხუროთმოძღვერებაში ყველაზე მეტად გავრცელებული იყო ცილინდრული კამარა, რომელიც 2 პარალალეურ კედელს ან სვეტების მწკრივს ეყრდნობოდა. იყო აგრეთვე ვარსკვლავისებრი, ისრული (XVI-XVIII სს.) და შეკრული კამარები. უკანასკნელი შედგება სამკუთხა ელემენტებისაგან, რომლებიც კამარის წვეროში იყრიან თავს. შეკრული კამარა ზოგჯერ გუმბათს ცვლიდა (XVI ს.; შიომღვიმის ძველი ეკლესია, ნინოწმინდის ტაძარი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 343.
**კვინიხიძის ელჩობა რუსეთში** — იმერეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთში 1763, 1774 და 1784 წლებში მდივანბეგ დავით კვინიხიძის მეთაურობით. კვინიხიძის ელჩობას რუსეთის მთავრობისათვის უნდა ეცნობებინა იმერეთის მზადყოფნა ოსმალეთის წინააღმდეგ ომისათვის და ეთხოვა დამხმარე ჯარი. ამ ელჩობის შედეგად რუსეთის საექსპედიციო ჯარის რაოდენობა გაიზარდა. რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლებში ომში მოპოვებულ წარმატებათა განსამტკიცებლად კვინიხიძე 1774 წელს მეორედ გაემგზავრა რუსეთს, მაგრამ ამჯერად ელჩობას შედეგი არ მოჰყოლია, ვინაიდან რუსეთის მთავრობა ოსმალეთთან ურთიერთობის გართულებას მოერიდა. მაგრამ ამ ომის საერთო შედეგებმა და ყირიმის საკითხის გამწვავებამ ხელსაყრელი პირობები შეუქმნა იმერეთის მეფეს ოსმალთა ძალმომრეობისაგან ქვეყნის დასახსნელად. 1784 წელს კვინიხიძე მაქსიმე აბაშიძესთან და ზურაბ წერეთელთან ერთად ისევ წავიდა რუსეთში. ამ ელჩობის მიზანი იმერეთის სამეფოს რუსეთის მფლობელობაში შევლა იყო რუსეთსა და ქართლ-კახეთს შორის 1783 დადებული გეორგიევსკის ტრაქტატის ანალოგიური პირობით.

ლიტერატურა
----------

* *მაჭარაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 496-497.
* *მაჭარაძე ვ.* ასპინძის ბრძოლა, თბ. 1957;
* *მისივე,* ბესიკი დიპლომატიურ სარბიელზე, თბ. 1968;
გლდანის მიკრორაიონები
ტიპური საბჭოთა მიკრორაიონი.
**მიკრორაიონი** (რუს. микрорайо́н, გამარტ. ჩინ. 小区; Xiǎoqū), *რეზიდენციული უბანი* — ქალაქის თანამედროვე საცხოვრებელი განაშენების პირველადი ერთეული. იგი უმთავრესი სტრუქტურული ელემენტია საბჭოთა კავშირის, სხვა ვარშავის პაქტის ქვეყნებისა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ურბანულ რეზიდენციულ დაგეგმარებაში. ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქალაქებისა და ქალაქის ტიპის დასახლების საცხოვრებელი უბნები ამ კონცეფციის მიხედვით შენდებოდა.

საბჭოთა კავშირის მშენებლობის წესებისა და ნორმატივების მიხედვით, ტიპური მიკრორაიონი 10-60 ჰა მოიცავდა, ზოგიერთ რაიონში 80 ჰა-მდე (თუმცა არა უმეტეს), შედგებოდა საცხოვრებელი მრავალსართულიანი ბინებისა და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების დამხმარე შენობა-ნაგებობებისგან. როგორც წესი, მთავარი გზატკეცილები, მწვანე ზოლები და ბუნებრივი ბარიერები ქმნიდა მიკრორაიონთა საზღვრებს, რაც საშუალებას იძლეოდა გზატკეცილთა საერთო სიგრძის, ასევე მისი რემონტისა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დანახარჯების შემცირებას. მთავარ სამანქანო გზებს მიკრორაიონის ტერიტორია არ უნდა გადაეკვეთა. მირკორაიონში შესასვლელელბი ერთმანეთისგან არაუშორეს 300 მეტრისა უნდა ყოფილიყო.

საყოფაცხოვრებო მომსახურების შენობების მისაწვდომლობა (სკოლებისა და ბაგა-ბაღების გამორიცხვით) უზრუნველყოფილი იყო 500 მეტრიანი ლიმიტის დაწესებით — ანუ ეს იყო უშორესი დართული დისტანცია ნებისმიერი საცხოვრემელი კორპუსიდან. ქალაქის დამგეგმავის ერთ-ერთ მიზანთაგანი იყო საყოფაცხოვრებო შენობები განელაგებინა ისე, რომ მათი რიცხვი მინიმუმამდე შემცირებულიყო ამ ნორმების დაურღვევლად. ტიპური საყოფაცხოვრებო მომსახურების ნაგებობა მოიცავდა საშუალო სკოლას, სკოლამდელ დაწესებულებებს (როგორც წესი ბაგა-ბაღები), სასურსათო მაღაზიებს, პირადი მომსახურების მაღაზიებს, კაფეებს, კლუბებს, ბავშვთა სათამაშო ეზოებს, შენობათა ტექნიკური მომსახურების ბიუროებს და ასევე სხვადასხვა სპეციალიზებულ მაღაზიას. ამგვარ შენობათა ზუსტი რიცხვი დამოკიდებული იყო დისტანციის მოთხოვნებსა და მიკრორაიონის მოსახლეობის სიმჭიდროვეზე, ასევე გარკვეულ ერთ სულ მოსახლეზე დადგენილ სტანდარტებზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 691.
კარიბების ოჯახი, (ჯონ გაბრიელ სტედმანი, 1818)
**კარიბები**, ასევე ცნობილი, როგორც **კალინაგო** — ინდიელ ტომთა ჯგუფი სამხრეთ ამერიკაში, მცირე ანტილის კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა. ისინი სავარაუდოდ წარმოშობილი არიან სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე მცხოვრები კალინას ხალხისგან, თუმცა კარიბული ენების ჯგუფის განსხვავებულ ენაზე საუბრობენ.

ესპანელებთან კონტაქტის მომენტში კარიბები დომინანტ ჯგუფს წარმოადგენდნენ, ამიტომაც ეწოდათ კუნძულებს მათი სახელი. ისინი ცხოვრობდნენ ვიდვარდის კუნძულებზე, დომინიკზე და სავარაუდოდ სამხრეთ ქარზურგა კუნძულებზე. ისტორიულად ითვლებოდა, რომ მათი წინაპრები მოვიდნენ კონტინენტიდან და დაიპყრეს კუნძულები. ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ კონტინენტიდან მოსულმა მცირე ჯგუფებმა დაიპყრეს კუნძულები და შეინარჩუნეს ძველი ტრადიციები, თუმცა ადგილობრივი მოსახლეობის სასაუბრო ენა მიიღეს.

კოლონიზაციის ადრეულ პერიოდში, კარიბებს მებრძოლი ხალხის რეპუტაცია ჰქონდათ, რომლებიც მეზობელ კუნძულებს ესხმოდნენ თავს. მიიჩნეოდა, რომ ისინი კანიბალიზმს მისდევდნენ. ესპანელი კონკისტადორების მიხედვით, ისინი ადამიანის ხორცს რეგულარულად მოიხმარდნენ. არქეოლოგიური კვლევები ადასტურებს ადამიანის ხორცის რიტუალურ გამოყენებას. დღეს კარიბების შთამომავლები ისევ ცხოვრობენ ანტილის კუნძულებზე.

ლიტერატურა
----------

* Patrick Leigh Fermor, *The Traveller's Tree*, 1950, pp. 214–5
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 404.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Quest of the Carib Canoe დაარქივებული 2013-09-11 საიტზე Wayback Machine.
* Mainland Carib artwork დაარქივებული 2018-06-12 საიტზე Wayback Machine. , National Museum of the American Indians
* Yurumein (Homeland): A Documentary on Caribs in St. Vincent
* Guanaguanare - the Laughing Gull. Carib Indians in Trinidad - includes 2 videos

სქოლიო
------

1. ↑   დაარქივებული 2016-03-08 საიტზე Wayback Machine. , "Change from Carib to Kalinago now official", Dominica News Online
2. ↑  Rouse, Irving (1992). *The Tainos*.  Yale University Press,   გვ. 21. ISBN 0300051816. ციტირების თარიღი: May 22, 2014.
3. ↑  Rouse, Irving (1992). *The Tainos*.  Yale University Press,   გვ. 22–23. ISBN 0300051816. ციტირების თარიღი: May 22, 2014.
კართსოფლის მთავარანგელოზთა ეკლესია
**კართსოფლის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლი კართსოფლის აღმოსავლეთით 1,5 კმ-ზე, თრუსოს ხეობის შუა წელზე. მდინერე თერგისა და სუათისის შესაყართან, მთის თხემზე. ეკლესიის ხეობის მთავარი სალოცავია, თარიღდება X საუკუნით. ადგილობრივ მკვიდრთთა ცნობით, ეკლესიის კარის თავზე ქართული წარწერა იყო, რომლის თანახმადაც, შენობის აგებისას 330 ფუთი მარილი დახარჯულა. 

ეკლესია დარბაზულია (9,5x5,7 მ), ნაგებია ფიქლის მოზრდილი ქვით. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან გადახურულია ტიმპანით. კარის თაღთან ახლოს, შელესილობაზე, შემორჩენილია ხელის მტევნის ანაბეჭდი. ნახევარწრიულის მსგავსი, უსწორმასწორო ფორმის აფსიდი დასრულებულია უსწორმასწორო ფორმის კონქით, აფსიდში მცირე ზომის, ბრტყლად გადახურული სარკმელია, მის ქვემოთ კედელზე ტრაპეზის ქვაა მიბჯენილი. სარკმლის მარცნივ მცირე სწორკუთხა ნიშია. აფსიდის კედელში, კონქის ქუსლის დონეზე. ჩადგმულია ორი ქვევრი. ასეთივე ორი ქვევრი დასავლეთ კედელშიცაა. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურითაა შემაღლებული. საკურთხევლის წინ დგას მართკუთხა ქვა, რომლის ცენტრში ამოკვეთილია ცილინდრული ფორმის ფოსო. ცილინდრული ფორმის კამაროვანი გადახურვა ეყრდნობა კონქის თაღს, დასავლეთ კედლისა და შუა საბჯენ თაღს. ეს უკანასკნელი გრძივი კედლების თითო ორსაფეხურიან პილასტრზე გადადის. პილასტრების პირველ საფეხურზე კედლის თაღებია გადაყვანილი. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთით მდებარე თაღში, მცირე სწორკუთხა სარკმელია. მსგავსი სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. დარბაზს ქვის საფეხური შემოუყვება. ეკლესიის ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია (ზედა ნაწილში შელესილობა ამჟამად ჩამორეცხილია). ფასადზე სამივე სარკმელს ნახევარწრიული, რელიეფური თავსართი აქვს, სახურავი ორფერდაა. გადახურულია ფიქლის დიდი ფილებით. სახურავის კეხზე, აღმოსავლეთით, დგას ქვის ჯვარი. 

ეკლესიას სამხრეთიდან ორი გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. მათგან დასავლეთით მდებარე, რომელიც ეკლესიის კარიბჭის ფუნქციას ასრულებდა, ბევრად უფო ადრინდელია აღმოსავლეთისაზე. ეს მინაშენი გეგმით ოთხკუთხაა (5x3 მ). შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი გადახურულია თარაზულად. აღმოსავლეთით ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია, დასავლეთით — მცირე სწორკუთხა ნიში. სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილში (გვიანდელია) კვადრატული ფორმის სარკმელია. გარედან, სარკმელთან ახლოს, წყობიდან, ფიქლის სამი ქვაა მიჯრით გამოშვერილი, რომლებითაც მათ ქვემოთ დაკიდებული ზარია გადახურული, აღმოსავლეთით მდებარე მინაშენიც (ამჟამად თითქმის დანგრეულია) გეგმით ოთხკუთხაა (4,8x2,8 მ). შესასვლელი (შემორჩენილია წირთხლების ნაწილი) სამხრეთიდან ჰქონია. გარედან, სამხრეთის კედლის დასავლეთ კიდესთან, მცირე ზომის სწოკუთხა ნიშია, რომლის გვერდით შელესილობაზე ხელის მტევნის ანაბეჭდია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 462.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 512
კუნძული კალიმანტანი
**კალიმანტანი** (ინდონ. Kalimantan, ასევე **ბორნეო** (მალ. Borneo)) — მსოფლიოში სიდიდით მესამე კუნძული; ერთადერთი კუნძული რომელსაც სამი სახელმწიფო იყოფს: ინდონეზია, მალაიზია და ბრუნეი. კუნძულის ფართობია — 743 330 კმ². კუნძული იმყოფება მალაის არქიპელაგის ცენტრში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

კუნძულის ყველაზე დიდი ნაწილია ადმინისტრაციული რეგიონი „კალიმანტანი" (ინდონეზიის შემადგენლობაში), რომელიც 4 პროვინციად იყოფა.

ისტორია
-------

XV საუკუნეში კუნძული დამოუკიდებელი გახდა ინდონეზიის იმპერიისაგან. ინდუისტური სახელმწიფოს ხელმძღვანელი ნაგარა დიპა, მცხოვრები კილიმანტანზე ჯუნგჯუნგ ბუი, ცოლად გაჰყვა იავანიის პრინცს - სურიანატს, რომლებიც ერთად მართავდნენ სახელმწიფოს.

ჩრდილო კალიმანტანი XV-დან XVII საუკუნემდე ბრუნეის სასულთნოს შემადგენლობაშ შედიოდა. 1703 წელს კუნძულის დიდი ნაწილი გადაეცა სულთან სულუს, განლაგებულს სამხრეთ ფილიპინებზე. 1857 წელს სულთანმა სულუ ჯამალულ ახლამ კირამიმ (1863—1881), ჩრდილო კალიმანტანი არენდით გადასცა ბრიტანულ კომპანიას. ეს ნაწილი დღეს მალაიზიის შემადგენლობაში შედის. ტერიტორიის შიდა ნაწილი უცხოელებით დასახლდა. დღეს კუნძულზე 3 სახელმწიფო ესაზღვრება ერთმანეთს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კალიმანტანი"** ვიკისაწყობში.
* Borneo: Eco Warriors დაარქივებული 2006-05-17 საიტზე Wayback Machine.  — Online documentary
* კორაბლიკნოვის სტატია
* ვიდეო სიუჟეტი კალიმანტანის შესახებ
**ისკანვაია** — კოლუმბამდელი ქალაქის ნანგრევები ბოლივიაში, დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ით ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. თავის სივრცით და ასაკით, ისკანვაია მაჩუ-პიქჩუს აჭარბებს, მაგრამ ბევრად უფრო ცუდადაა შემონახული. 

ქალაქი აშენებული იყო ორ პლატფორმაზე და მოიცავდა 0,6 კმ²-ს. მიეწოდებოდა მდინარე წყალი. დღეისათვისნ ასი საკმაოდ მოზრდილი შენობაა გადარჩენილი. სახლები ოთხკუთხაა და გააჩნია შიდა ეზოები. მოსახლეობა მისდევდა სოფლის მეურნეობას, შემორჩენილია ტერასები და ირიგაციის ნიმუშები.

არქეოლოგების ვარაუდით, ქალაქში 2 500 - 3 000 ადამიანი ცხოვრობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* La Residencia de los hijos de Tiwanaku დაარქივებული 2008-11-04 საიტზე Wayback Machine.  *(Spanish)*
* Iskanwaya[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Ruins of Iskanwaya. climbingsouthamerica.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-01-19. ციტირების თარიღი: 2011-03-14.
2. ↑  Bruhns, Karen Olsen (1994). *Ancient South America*.  Cambridge University Press,   გვ. 311. ISBN 0521277612.
3. ↑  Iskanwaya: más antiguo que Machu Picchu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-20. ციტირების თარიღი: 2011-03-14.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
ინკალიახტა | ისკანვაია | ტიუანაკო | ფუერტე-დე-სამაიპატა | ჩირიპა |

 |
**კართსოფლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, დგას კართსოფლის ცენტრში, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (4,1x5,5 მ). წაგრძელებულია ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმართულებით, ნაგებია ფიქლით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, არქიტრავიანი კარი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. 

ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით ორივე კუთხე მომრგვალებული აქვს. განსაკუთრებით ზედა ნაწილში. ასეთივეა ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხეც. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე გაჭრილია ეკლესიის ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელი. რომელიც ინტერიერისკენ ოდნავ ფართოვდება.

სარკმლის რაფა საფეხუროვანია, დასავლეთ კედელში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. კედლის გასწვრივ, ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხესთან, ქვის დაბალი სკამია. ეკლესიას მიწის იატაკი აქვს. სამხრეთის ფასადზე.

კარის თავზე, მომცრო ოთხკუთხა ნიშია. ასეთივე ნიში ამავე ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილშიდაცაა. ამის გარდა, აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ორივე მხარეს, მიწიდან სხვადასხვა სიმაღლეზე თითო სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი. სახურავი ორფერადაა. გადახურულია ფიქლის მოზრდილი ფილებით. სახურავის კეხი ეკლესიის სამხრეთ-ჩრდილოეთ ღერძზე მდებარეობს, რაც იშვიათია.

ეკლესიას შემოვლებული აქვს ხუთკუთხა მოხაზულობის დაბალი (სიმაღლე — 0,7 მ) გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 460.
კვიპროსის დემოგრაფიული რუკა:   
ყვითელი - კვიპროსელი ბერძნები,   
 იისფერი - კვიპროსელი თურქები,   
 წითელი - დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ბაზები
**კვიპროსელი ბერძნები** (ბერძ. Ελληνοκύπριοι) — კვიპროსის ეთნიკურად ბერძენი მოსახლეობა. შეადგენს ქვეყნის მოსახლეობის 80 %-ს. მათი უმრავლესობა მართლმადიდებელი ქრისტიანია და კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის მრევლია.

კვიპროსელი ბერძნები არიან აქაელებისა და მიკენელების შთამომავლები, რომლებიც კუნძულზე ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარში დასახლდნენ. დროთა განმავლობაში ბერძენი ემიგრანტების რიცხვი მკვეთრად გაიზარდა და კვიპროსი ელინისტური სამყაროს განუყოფელი ნაწილი გახდა. 395 წელს რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ კუნძულის ბერძენი მოსახლეობა მრავალი საუკუნის მანძილზე ბიზანტიის იმპერიის იურისდიქციის ქვეშ იმყოფებოდა. ამ პერიოდის მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო 431 წელს კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის მოპოვება.

გარკვეული სირთულეების წინაშე დადგა ბერძენი მოსახლეობა კუნძულზე თურქების მოსვლის შემდეგ. XII საუკუნის ბოლოდან ბერძენი მოსახლეობა ლუზინიანების ფეოდალური საგვარეულოსა და შემდეგ ვენეციელების ზეწოლის ქვეშ აღმოჩდნენ, რომლებიც მართლმადიდებელი ეკლესიის წინააღმდეგ გამოდიოდნენ და დაუწესეს მათ გადასახადები. მნიშვნელოვნად შემსუბქდა ბერძნების ცხოვრება 1571 წელს, კუნძულის ოსმალების მიერ დაპყრობის შემდეგ. მიუხედავად თავისი პლიუსებისა ოსმალების ბატონობა იყო მძიმე და მნიშვნელოვნად შეცვალა ადგილობრივი კულტურა. 

1960 წელს კვიპროსმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ხელისუფლებაში მოვიდა მთავარეპისკოპოსი მაკარიოს III. კიპროსელ ბერძნებში გავრცელდა ირედენტისტული მიმდინარეობა ენოზისი, რომელიც გახდა კუნძულზე თურქული ძალების შეჭრისა და მისი ჩრდილოეთი ნაწილის ოკუპაციის მიზეზი. შედეგად მოსახლეობა დაიყო ორ ნაწილად, ჩრდილოეთში მცხოვრებმა კვიპროსელმა ბერძნებმა მიატოვეს საცხოვრებელი ადგილი და დასახლდნენ ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში ან ევროპის ქვეყნებში. 

კვიპროსელი ბერძნები საუბრობენ ბერძნულ-კვიპროსულ დიალექზე, რომელიც მცირედით განსხვავდება ახალი ბერძნული ენისაგან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კვიპროსელი თურქები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История поселенцев Кипра დაარქივებული 2015-04-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)