recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხერგიანი**. |

ნესტორ ხერგიანი ამარცხებს მეტოქეს

**ნესტორ ხერგიანი** (დ. 20 ივლისი, 1975, მესტია) — ქართველი ძიუდოისტი. ღირსების ორდენის კავალერი.

ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი (2004, ათენი), მსოფლიოს ჩემპიონი (2006, პარიზი, გუნდური; 2008, ტოკიო, იაპონია, გუნდური). მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (2002, ბაზელი, შვეიცარია, გუნდური; 2007, რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1999, ბირმინგემი, ინგლისი). ევროპის ჩემპიონი (1998, ოვიედო, ესპანეთი; 2002, მარიბორი, სლოვენია, გუნდური; 2003, დიუსელდორფი, გერმანია; 2003, ლონდონი, ინგლისი, გუნდური; 2007, მინსკი, ბელარუსი, გუნდური). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1996, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი, გუნდური); 1999, ბრატისლავა, სლოვაკეთი; 2000, ვროცლავი, პოლონეთი; 2001, პარიზი, საფრანგეთი; 2002, მარიბორი, სლოვენია; 2006, ბელგრადი, სერბეთი, გუნდური; 2007, ბელგრადი, სერბეთი; 2008, ლისაბონი, პორტუგალია; 2009, თბილისი). მსოფლიო უნივერსიადის ბრინჯაოს პრიზიორი (1999, მალიორკა, ესპანეთი). საერთაშორისო ტურნირების ჩემპიონი (2003, მოსკოვი, რუსეთი; 2003, თბილისი; 2005, თბილისი; 2007, ბუქარესტი, რუმინეთი; 2008, სტამბოლი, თურქეთი). საერთაშორისო ტურნირების ვიცე-ჩემპიონი (1997, მოსკოვი, რუსეთი; 1997, თბილისი; 1998, ლეონდინგი; 1999, მიუნხენი, გერმანია; 2000, თბილისი; 2000, მაგნიტოგორსკი, რუსეთი, გუნდური; 2003, ჰამბურგი, გერმანია; 2006, ბაქო, აზერბაიჯანი; 2009, თბილისი). საერთაშორისო ტურნირების ბრინჯაოს პრიზიორი (2002, თბილისი; 2002, მოსკოვი, რუსეთი; 2002, ბუქარესტი, რუმინეთი; 2005, პარიზი, საფრანგეთი; 2006, პრაღა, ჩეხეთი; 2007, ერევანი, სომხეთი; 2009, ვარშავა, პოლონეთი). ოლიმპიური სოლიდარობის სტიპენდიანტი 2001 წლის აგვისტოდან. 2004 წლის ათენის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

ნესტორ ხერგიანის შედეგები 2004 წელს, ათენის ოლიმპიადაზე:

1/16: კენჯი უემაცუ (ესპანეთი) — მოგება
1/8: ბაზარბეკ დონბაი (ყაზახეთი) — მოგება
1/4: ევგენი სტანევი (რუსეთი) — მოგება
1/2: მასუდ ჰაჯი ახონზადე (ირანი) — მოგება
ფინალი: ტადაჰირო ნომურა (იაპონია) — წაგება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნესტორ ხერგიანი დაარქივებული 2012-07-17 საიტზე Wayback Machine.  — JudoInside.com
* ნესტორ ხერგიანი — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი
* ნესტორ ხერგიანი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
პოდესტას სასახლე, პარმა
**პოდესტა** (იტალ. podestà, ლათ. potestas-დან — „ხელისუფლება") — უმაღლესი ადმინისტრაციული პირი (აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების მეთაური) XII–XVI საუკუნეების იტალიის მრავალ ქალაქ-კომუნაში. ირჩევდნენ (როგორც წესი, სხვა ქალაქის მცხოვრებს) 6 თვიდან 1 წლამდე ვადით. XII საუკუნის მე-2 ნახევარში იმპერატორმა ფრიდრიხ I ბარბაროსამ თავის თავს მიანიჭა პოდესტას დანიშვნის უფლება, რამაც ეს თანამდებობა იმპერატორის ხელისუფლების წარმომადგენლად აქცია. ლენიანოს ბრძოლის (1176) შემდეგ ქალაქებმა კვლავ მოიპოვეს მისი არჩევის უფლება. XIII საუკუნის შუა ხანებიდან პოპოლანების წარმატებულმა ბრძოლამ ნობილების წინააღმდეგ მრავალ ქალაქში (ბოლონია, ფლორენცია და ბევრი სხვა) პოდესტას ხელისუფლების დასუსტება და ხალხის კაპიტნის ინსტიტუტის გაძლიერება გამოიწვია. XIV–XV საუკუნეებში პოდესტას მხოლოდ სასამართლო ფუნქციები გააჩნდა. XVI საუკუნის დასაწყისში ადგილი დაუთმო მოსამართლეთა კოლეგიას. შუა საუკუნეების ზოგიერთ მსხვილ იტალიურ ქალაქ-სახელმწიფოში (ვენეცია, გენუა, ფლორენცია) მათ დაქვემდებარებაში მყოფ ტერიტორიებზე არსებული ქალაქების მმართველები აგრეთვე პოდესტად იხსენიებოდნენ, მათ ცენტრალური ხელისუფლება ნიშნავდა.

1926 წელს ფაშისტური იტალიის ქალაქებში შემოიღეს ამავე სახელწოდების უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობა, რომელსაც მთავრობის მიერ დანიშნული პირები იკავებდნენ. 1946 წლის იანვარში ფაშისტური რეჟიმის მარცხთან ერთად პოდესტას თანამდებობა გაუქმდა.

ლიტერატურა
----------

* *Рутенбург В.И.* Подеста // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 20 — М. 1975.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოდესტა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ნესტორ ესებუა** (დ. 1864, სოფელი სორტა, ახლანდელი სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 აგვისტო, 1931, იქვე) — ქართველი ფალავანი. 1882-1883 წლებში ბათუმში მუშაობდა მტვირთავად. საჭიდაო ასპარეზზე გამოვიდა 1885 წელს.

განსაკუთრებული პოპულარობა მოუპოვა კულა გლდანელთან შეხვედრებმა. ისინი რამდენიმეჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს და ყველა ამ შეხვედრიდან გამარჯვება დარჩა ნესტორ ესებუას. მათი ყველაზე გახმაურებული ჭიდაობა შედგა 1886 წლის 1 აგვისტოს თბილისში, „იტალიელების ბაღში". დიდი წარმატებით გამოდიოდა საქართველოს, რუსეთისა და საზღვარგარეთის (პარიზი, სტამბოლი) ქალაქებში. სხვადასხვა დროს დამარცხებული ჰყავს საქართველოსა და უცხოეთის არაერთი სახელოვანი მოჭიდავე, მათ შორის: კულა გლდანელი, კლემენს ბული, გეორგ ლურიხი, ივანე პოდუბნი, სარი სულეიმანი, ყაზბეგ გარა, ემილ ფორი და სხვები. წარმატებით გამოვიდა პეტერბურგის, თეირანის, სტამბოლისა და ბრიუსელის დიდ ტურნირებში.

პერსონალურად იყო მიწვეული პარიზის საერთაშორისო გამოფენის გახსნასთან დაკავშირებით გამართულ შეჯიბრებაში, რომელშიც მსოფლიოს 300-მდე საუკეთესო მოჭიდავე მონაწილეობდა. დაამარცხა 10 მეტოქე, რისთვისაც ჯილდოდ გადასცეს 1000 ფრანკი და ოქროს ჟეტონი. აღიარებული იყო სახალხო მოჭიდავედ. ქართული პრესა დიდ ადგილს უთმობდა ესებუას ჭიდაობას. აკაკი წერეთელმა ესებუას და კულა გლდანელს პოემა „ჭიდაობა" (1888) უძღვნა. ესებუა ქართული ჭიდაობის ტრადიციული სკოლის შესანიშნავი წარმომადგენელი იყო; დიდ ძალასთან ერთად სისწრაფე და რაინდული მანერაც ჰქონდა. იშვიათი ოსტატობით ასრულებდა კისრულს, ჩოქელას, შუა სარმას, გარეკაურსა და სხვა ილეთებს. წლების მანძილზე ეწეოდა ქართული ჭიდაობის პოპულარიზაციას. ზრუნავდა ახალგაზრდა სპორტსმენთა გამოვლენასა და აღრდაზე.

მრავალი წარმატებული ჭიდაობის შემდეგ ნესტორ ესებუამ საჭიდაო არენაზე გასვლა შეწყვიტა და ხელი მწვრთნელობას მიჰყო. ის სხვადასხვა დროს ჭიდაობებს აწყობდა სამტრედიაში, სურამში, ჭიათურაში, ქუთაისში, ზესტაფონში და სხვაგან. გამოირჩეოდა ასევე ქველმოქმედებით; 1919 წელს ჭიდაობიდან აღებული ფულიდან 400 მანეთი შესწირა სენაკის სკოლის მშენებლობას. ფულით ეხმარებოდა წითელი ჯვრის საზოგადოებას.

ერთხელ, როდესაც ის მშობლიურ სოფელ სორტაში მიდიოდა, მოულოდნელად, მოსახვევში ეტლი გადაუბრუნდა და სხეული დაუზიანდა. იგი ორი თვის ავადმყოფობის შემდეგ, 1931 წლის 7 აგვისტოს, 67 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ბარნოვი ა. ჭიდაობა ძველ თბილისში, თბ. 1967;
* გეგენავა დ. ორი ფალავანი, თბ. 1967.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 212.
2. 1 2  ნესტორ ესებუა — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-27. ციტირების თარიღი: 2021-04-29.
3. ↑  თემო სახურია „ჭიდაობს ნესტორ ესებუა"[*მკვდარი ბმული*]
**ნუნუ II** (პორტ. Nuno II Mendes; დ. ?– გ. 1071) — პორტუგალიის საგრაფოს უკანასკნელი გრაფი (1050–1071 წწ.). ვიმარა პერეშის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. გრაფ მენდუ III-ის შვილი და მემკვიდრე. მისი სწრაფვა უფრო მეტი ავტონომია მოეტანა პორტუგალიისათვის წინააღმდეგობაში მოდიოდა გალისიის სამეფოს ინტერესებთან, რამაც გამოიწვია ნუნუ II-ის დაპირისპირება გალისიის მეფე გარსია I-თან. 1071 წლის 18 იანვარს ნუნუ II პედროსოსთან ბრძოლაში კიდეც შეეწირა ამ ინტერესებს. ნუნუ მენდეშის გარდაცვალების შემდეგ პორტუგალიის საგრაფო შეუერთდა გალისიის სამეფოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ASTURIAS, GALICIA, LEON, NOBILITY

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 პორტუგალიის გრაფები  |
| --- |
|  |
| პირველი საგრაფო | 
ვიმარა პერეში  **·**  ლუსიდიუ ვიმარანეში  **·**  ონეგა ლუსიდეში და დიოგუ ფერნანდეში  **·**  მუმადონა დიაში და მენდუ I  **·**  გონსალო I მენდესი  **·**  მენდუ II  **·**  ალვიტო ნუნეში  **·**  ილდუარა მენდეში და ნუნუ I  **·**  მენდუ III  **·**  ნუნუ II  |
|  |
| მეორე საგრაფო | 
 ენრიკე ბურგუნდიელი **·**  ტერეზა ლეონელი  **·**  აფონსუ ენრიკეში  |

 |
| ნოვოსიბირსკის მეტროპოლიტენი |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა |  რუსეთი |
| ქალაქი |  ნოვოსიბირსკი |
| გახსნის თარიღი | 7 იანვარი 1986 წ. |
| ხაზის სიგრძე | 16 კმ. |
| სადგურთა რაოდენობა | 13 |
| ხაზთა რაოდენობა | 2 |
| მგზავრები დღეში | 211,8 ათ. |
| მგზავრები წელიწადში | 77,5 მლნ. |
| ხაზების სქემა |
|  |

**ნოვოსიბირსკის მეტროპოლიტენი** — ჩქაროსნული ტიპის მიწისქვეშა ტრანსპორტი ნოვოსიბირსკში, მეოთხე მეტროპოლიტენი რუსეთში.

2009 წლის მონაცემებით ნოვოსიბირსკის მეტროპოლიტენი მოიცავს 2 ხაზზე განლაგებულ, 12 სადგურს. პირველად, 5 სადგურისგან შემდგარ რეგიონს ექსპლუატაცია გაეწია 1986 წლის 7 იანვარს. ექსპლუატირებული რეგიონის სიგრძე — 14.3 კმ.-ია. საშუალოდ მგზავრთა ნაკადი თვიურად შეადგენს - 236,7 ათ. ადამიანს (2008 წლის ოქტომბრის მონაცემებით).

მგზავრობის ღირებულება
---------------------

2008 წლის მარტის შუა რიცხვებიდან მგზავრობის ღირებულება 12 რუბლს შეადგენს (იგივე გადასახადია დაწესებული ბარგის გადატანისთვისაც). ერთჯერადი სამგზავრო ჟეტონები მეტროს სალაროებსა და ჟეტონების გასაყიდ აპარატებში იყიდება. ასევე გამოიყენება სისტემა „ნოვოსიბირსკი — ელექტრონული სამგზავრო", რომელიც ქალაქის ყველა სახეობის ტრანსპორტზე ვრცელდება. (სამარშრუტო ტაქსები?). სისტემის ფარგლებში მოქმედებს: „ერთიანი სატრანსპორტო ბარათი", „სტუდენტური ბარათი" და „სოციალური ბარათი".

მგზავრობის თავდაპირველი ღირებულება 5 კაპიკი იყო.

მოძრავი შემადგენლობა
--------------------

ხაზები
------

რეგიონთა გახსნის ქრონოლოგია
---------------------------

პერსპექტივები
-------------

ფოტოგალერეა
-----------

* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე არსებული მეტროპოლიტენები |
| --- |
|  |
| მეტროპოლიტენები\* | 
* მოსკოვი
* სანქტ-პეტერბურგი
* კიევი
* თბილისი
* ბაქო
* ხარკივი
* ტაშკენტი
* ერევანი
* მინსკი
* ნიჟნი-ნოვგოროდი
* ნოვოსიბირსკი
* სამარა
* ეკატერინბურგი
* დნეპროპეტროვსკი
* ყაზანი
* ალმათი
 |
|  |
| მეტროტრამები | 
* ვოლგოგრადი
* კრივოი როგი
 |
|  |
| ერთლიანდაგიანი რკინიგზა | 
* მოსკოვი
 |
|  |
| მღვიმის რკინიგზა | 
* ახალი ათონი
 |
|  |
| მშენებარე | 
* ომსკი
* დონეცკი
* ჩელიაბინსკი
* კრასნოიარკსი
* სოჭი
 |
|  |
| დაგეგმილი | 
* ასტანა
* დონის როსტოვი
* კრასნოდარი
* ლვოვი
 |
|  |
| მიტოვებული | 
* რიგა
* პერმი
* უფა
 |
|  |
| 
\*დალაგებულია გახსნის თარიღის მიხედვით. |

 |
**ნოვოჩერკასკის სერაფიმ საროველის ეკლესია** (რუს. Храм Серафима Саровского) — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ქალაქ ნოვოჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. ეკლესია აგებულია 1910 წელს.

ისტორია
-------

1908 წლის 8 მაისს ნოვოჩერკასკში გაიმართა საქველმოქმედო სახლის გახსნის ცერემონია. იგი გაიხსნა შიროკპვის შესახვევში, № 6 სახლში, რომელიც სწორედ ამ მიზნით გამოჰყო სამეურვეო საბჭომ. ამ საქველმოქმედო სახლიდან იწყება წმინდა სერაფიმ საროველის ეკლესიის ისტორია. 

საქველმოქმედო სახლის გახსნის შემდეგ ნოვოჩერკასკის ამაღლების საკათედრო ტაძრის მრევლმა დაიწყო სახსრების შეგროვება ახალი, სერაფიმ საროველის სახელობის ქვის ეკლესიის ასაშენებლად. 1908 წლის 19 ივლისს საზეიმოდ გაიმართა ახალი ეკლესიის საფუძვლის ჩაყრა.

სერაფიმ საროველის მომავალი ეკლესიის ფუნადამენტის ჩაყრასთან ერთად დაიწყო შემოწირულობის შეგროვება ეკლესიის ასაშენებლად. ორი წლის შემდეგ სერაფიმეს სახელობის ეკლესია ააგეს და აკურთხეს კიდეც. 

ეკლესიის ისტორია ხანგრძლივი არ აღმოჩნდა. ეკლესიის ქუჩაზე მდებარეტალახის გამო, რომელიც ართულებდა მრევლის ეკლესიაში შესვლას, 1913 წელს ეკლესიას მიენიჭა კარის ეკლესიის სტატუსი. „დონის რეგიონალური უწყებები" მრევლს ატყობინებდა, რომ წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებით სერაფიმ საროველის ეკლესია გადაკეთდა კარის ეკლესიად და მასში გაიხსნა მღვდელმსახურის შტატი. 

ჩვენს ეპოქამდე ეკლესია არ შემონახულა. ამჟამად ყოფილი ეკლესიის ადგილზე მდებარეობს დაუსახლებელი ადგილი, ხოლო მის მახლობლად ავტოფარეხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь преподобного Серафима Саровского
* Храмы Новочеркасска

სქოლიო
------

1. ↑  «Донские Епархиальные Ведомости», 1908 г. №24, неофиц. отд. стр. 625-626.
**ნოვოშახტინსკის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია** (რუს. Церковь Михаила Архангела) — მართლმადიდებლური ეკლესია ქალაქ ნოვოშახტინსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. 

მისამართი: 346900, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ნოვოშახტინსკი, ბაჟენოვის ქუჩა № 1.

ისტორია
-------

1858 წელს სოფელ სოკოლოვი-კუნდრიუჩენსკში ააგეს ერთსაკურთხევლიანი ხის ეკლესია. ეკლესია ააშენეს მრევლის შემოწირულობით. იგი აკურთხეს 1859 წლის 25 იანვარს ათონის ლავრის დამაარსებლის, ათანასე ათნელის მასწავლებლის, კიმინის მთის მონასტრის დამაარსებლის მიქაელ მალეინის სახელზე. 1890 წელს ეკლესია გააფორმეს აგურებით. 1893 წელს ეკლესია გადახურეს თუნუქის ფირფიტებით. ეკლესია საბჭოთა მმართველობის პერიოდში დაანგრიეს. 

1998 წელს იწყება ეკლესიის აღორძინება. ამ საქმეში მრევლს დახმარება გაუწია „სოკოლოვსკის სასოფლო-სამეურნეო საწარმომ" მისი ხელმძღვანელის ვლადიმირ ვიქტორის ძე ზდოროვცის სახით. როსტოვის ოლქის ყოფილ დაბა სოკოლოვი-კუნდრიუჩენსკში (ამჟამად ქალაქი ნოვოშახტინსკი) ააგეს ახალი აგურის, ერთსაკურთხევლიანი ეკლესია. 2001 წლის 4 ივნისს ეკლესია აკურთხა როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიის მთავარეპიკოპოსმა პანტელეიმონმა მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე.

მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია ემსახურება ახლომდებარე სოფლების და ხუტორების (ნოვაია-სოკოლოვკა, ზარეჩნი, ვლასოვკა, გრეს-ნესვეტაი, კისელოვა, ვლაიმიროვკა, ტოპოლევი, პავლოვკა, ბოშკოვკა, ბოლშაია-ფიოდოროვკა, მალაია-ფიოდოროვკა, ობუხოვი-4, ობუხოვი-7, პროლეტარკა, პროხოროვკა, ქალაქი კრასნი-სულინი) მრევლსაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Новошахтинск. Церковь Михаила Архангела.
* Приход храма Архистратига Михаила დაარქივებული 2017-11-09 საიტზე Wayback Machine.
**რიუკან-ნუტოდენის სამრეწველო მემკვიდრეობის ძეგლი** — მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ტელემარკის საგრაფოში, ნორვეგია. შეიქმნა მდინარე ედალსვატნეთის გარშემო არსებული სამრეწველო ლანდშაფტის დაცვის მიზნით. ლანდშაფტი მდებარეობს ნორვეგიული კომპანიის — „Norsk Hydro"-ს მიერ აშენებულ ქარხანასთან, ატმოსფერული აზოტისგან სასუქის წარმოსაქმნელად. კომპლექსი ასევე მოიცავს ჰიდროელექტრულ ჰესებს, სატრანსპორტო სისტემებს (მათ შორის, რკინიგზას), გადამცემ ხაზებს, ქარხნებს, დასაქმებული პერსონალის საცხოვრებელს და სოციალურ ინსტიტუტებს ნუტოდენსა და რიუკანში. 

2009 წლის 19 ივნისს, იგი ოდა-ტისადელის სამრეწველო მემკვიდრეობის ძეგლთან ერთად დროებით შეიტანეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, ხოლო 2015 წლის 5 ივლისს, 39-ე სესიაზე, რიუკან-ნუტოდენი ii და iv კრიტერიუმების მიხედვით მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა.

ისტორია
-------

1900-იან წლებში, ნორვეგიამ სწრაფი განვითარება განიცადა იაფი ჰიდროელექტროენერგიის ხელმისაწვდომით. კრისტიან ბირკელანდმა განავითარა ჰაერიდან აზოტის მოპოვების მეთოდი, რომელიც 1907 წელს, თავდაპირველი მცდელობის შემდეგ არსებულ ტექნოლოგიებს შორის საუკეთესო აღმოჩნდა. აზოტი სასუქის დასამზადებლად იყო საჭირო. 
განახლებადი ენერგიისა და ალუმინის კომპანია „Norsk Hydro" 1905 წელს დაარსდა, რის შემდეგაც, აღმოსავლეთ ტელემარკში ინდუსტრიის განვითარება დაიწყო. სასუქის დასამზადებლად, საჭირო იყო ქარხნების, ელექტროსადგურების, დასაქმებული პერსონალის ინფრასტრუქტურის და ექსპორტის წარმოებისთვის საჭირო აღჭურვილობების აშენება. მშენებლობის დასაწყისში, 1907 წელს, მათ ელექტროენერგიას აწვდიდა მსოფლიოში სიდიდით მეორე და ამავდროულად ევროპის უდიდესი სველგფოსის ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც კვლავ ფუნქციონირებს. შემდგომ, ორი სხვა სადგური აშენდა: 

* ვემორკი — აშენდა რიუკანში არსებულ ჩანჩქერთან ახლოს. 1911 წელს, იგი მსოფლიოს მასშტაბით უდიდესი ელექტროსადგური იყო. სადგურის თავდაპირველი კონსტრუქცია დაინგრა, მაგრამ ამჟამად იგი მოქმედია;
* საჰეიმის ჰიდროელექტროსადგური — ამოქმედდა 1915 წელს, რიუკანში. შენობა შემორჩენილია, მაგრამ სადგური არ ფუნქციონირებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Rjukan–Notodden Industrial Heritage Site. UNESCO (5 July 2015). ციტირების თარიღი: 5 July 2015.
2. ↑  Hydro's origins have become a World Heritage Site. Norsk Hydro (5 July 2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ივლისი 2015. ციტირების თარიღი: 6 July 2015.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნორვეგიაში ნორვეგიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ბრიუგენი  · ურნესეს ეკლესია  · რერუსი  · ალტას კლდის მხატვრობა  · ვეგაეინი  · სტრუვეს გეოდეზიური რკალი  · დასავლეთ ნორვეგიის ფიორდები:  გეირანგერფიორდი და ნერიოიფიორდი  · რიუკან-ნუტოდენი |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაკაბაძე**. |

**ნოდარ მეთოდეს ძე კაკაბაძე** (დ. 23 სექტემბერი, 1923, თბილისი — გ. 23 სექტემბერი, 2007, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, გერმანისტი და პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1971). ეკუთვნის ნაშრომები ქართულ-გერმანულ ლიტერატურულ ურთიერთობათა საკითხებზე („კავკასია და საქართველო გერმანულ ლიტერატურაში", 1963, თანაავტორი ნ. რუხაძე; „საქართველოს რეცეფცია გდრ-ის ლიტერატურაში", 1978; „ფიქრები საქართველოს შესახებ", 1979, რუსულ ენაზე; „შოთა რუსთაველი და ვოლფრამ ფონ ეშენბახი", 1980, გერმანულ ენაზე და სხვა). იკვლევს ჰაინრიხ მანისა და თომას მანის შემოქმედებას („ჰაინრიხ მანის ცხოვრება და შემოქმედება", 1956; "თომას მანი", 1967; "თომას მანი და ნიცშე", 1971, რუსულ ენაზე; „თომას მანი და დოსტოევსკი", 1976, ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე; „თომას მანის რომანების ძირითადი თავისებურებანი", 1978, გერმანულ ენაზე და სხვა). ეკუთვნის აგრეთვე „ნარკვევები XX საუკუნის გერმანული ლიტერატურიდან" (1964), „პორტრეტები და სილუეტები" (1973) და სხვა. ქართულ ენაზე თარგმნა ანა ზეგერსის, ერვინ შტრიტმატერის, ფრანც კაფკას, ნელი ზაქსის, ინგებორგ ბახმანისა და სხვათა ნაწარმოებები.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 323.
* *ბრეგაძე კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 473-474.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ კაკაბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნოვოჩერკასკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Николая Чудотворца) — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ნოვოჩერკასკში. ააგეს 1810-1812 წლებში. მდებარეობდა ფოსტის ქუჩაზე (ამჟამად პუშკინის ქუჩა). ასევე ცნობილია, როგორც **ნიკოლაევსკის ეკლესია**.

ნოვოჩერკასკის ფოსტის ქუჩაზე 300 მეტრის რადიუსში ორი წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია მდებარეობდა: ერთი მართლმადიდებლური - ნიოლაევსკის მოედანზე (ამჟამად ლევსკის მოედანი), ხოლო მეორე - სტაროობრიადცევების ალექსანდრეს ბაღში.

ისტორია
-------

ნიკოლაევსკის ხის ეკლესიის მშენებლობა საზეიმოდ დაიწყო 1810 წლის 14 აგვისტოს და მშენებლობა დასრულდა 1812 წელს. ტაძარი აშენდა ჩერკასკის ნიკოლაევის ეკლესიის მრევლის ძალისხმევით, რომლებიც ატამან მატვეი პლატოვის მითითებით მთლიანად გადასახლდნენ ნოვოჩერკასკში. მშენებლობას მეთვალყურეობდა ინჟინერ-პოდპოლკოვნიკი ეფიმოვი. ნიკოლაევსკის ახალი ეკლესია 1812 წლის 22 ივლისს აკურთხა მღვდელმა იოანე დოლოტინმა.

ქვის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1821 წელს და იგი აკურთხეს 1829 წელს. შედგებოდა ორი სალოცავისაგან: მარჯვენა წმინდამოწამე ბარბარეს, ხოლო მარცხენა - ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისა იყო. ეკლესიის პროექტი გადაამუშავა არქიტექტორმა ამვროსიმოვმა და შექმნა ამპირის სტილში. ეკლესია იყო ერთსართულიანი, ერთგუმბათიანი თეთრი ქვით ნაგები, ეკლესიას ჰქონდა ასევე ქვის სამრეკლო. 

ეკლესია დაიხურა 1935 წელს, ხოლო 1939 წელს დაშალეს მის ადგილზე სკვერის გაშენების საბაბით. ამჟამად მის ადგილზე მდებარეობს ლევსკის მოედანი, სადაც 1995 წლის 19 ნოემბერს აღმართეს ხის ჯვარი დანგრეული ნიკოლაევსკის ეკლესიის სამახსოვროდ. მოგვიანებით ხის ჯვარი შეცვალის მეტალით.

  

* ეკლესიის ხედი ფოსტის ქუჩიდან
* 
* 

.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Новочеркасск. Церковь Николая Чудотворца.
* Церковь Святого Николая

სქოლიო
------

1. ↑  Храмы Новочеркасска
2. ↑  Николаевская церковь

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნოვოჩერკასკის ეკლესიები |
| --- |
|  |
| მართლმადიდებლური | 
* ნოვოჩერკასკის საკათედრო ტაძარი
* ნოვოჩერკასკის ალექსანდრე ნეველის ტაძარი
* ნოვოჩერკასკის კონსტანტინესა და ელენეს ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის დონის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის წმინდა დიმიტრის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის სერგეი რადონეჟელის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის იოანე ოქროპირის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის კაზაკების იუნკერთა სასწავლებლის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
 |
|  |
| მართლმადიდებლური  (დანგრეული) | 
* ნოვოჩერკასკის ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის სამების ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის მწუხარების ეკლესია
* სვიმეონ სპარსელის ეკლესია
* ნოვოჩერკასკის სერაფიმ საროველის ეკლესია
 |
|  |
| კათოლიკური | 
* ნოვოჩერკასკის ღვთისმშობლის მიძინების კათოლიკური ეკლესია
 |
|  |
| ბაპტისტური | 
* ნოვოჩერკასკის ლუთერანული ეკლესია
 |

 |
**ნოდარ შამანაძე** (დ. 15 ივნისი, 1930, მერჯევი — გ. 10 მაისი, 2002) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1957 წელს ი. ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის გერმანული ენის ფაკულტეტი, 1959 წელს კი სწავლა განაგრძო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში ქართული ფოლკლორის განხრით.

პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1950 წელს; ლექსთა პირველი წიგნი „სიჭაბუკის გზაზე" 1957 წელს; ეკუთვნის პოეტური („სულმა სულში ჩაიხედა", 1964; „იმედის თეთრო ყვავილო", 1967; „შენთან ვიქნები", 1980) და პროზაული („სამახარობლო", 1969; „მაღალი კოშკი", 1973; "ხე მრუდე და ხე მართალი, 1976; „ხათრიანი კაცი", 1977; „იმედის მთვარე", 1983), კრებულები, საბავშვო წიგნები, ნაშრომები ქართული ფოლკლორის საკითხებზე და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 679.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ შამანაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნოვოჩერკასკის ტრიუმფალური თაღები** (რუს. Триумфальные арки Новочеркасск) — რუსული კლასიციზმის ძეგლები. კომპლექსი შედგება ორი ტრიუმფალური თაღისაგან. ერთ-ერთს ეწოდება ჩრდილოეთის, ხოლო მეორეს — დასავლეთის. შესაბამისად ისინი მდებარეობენ ქალაქის ჩრდილოეთით და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილებში. 

ტრიუმფალური თაღები აგებულია 1817 წელს, 1812 წლის სამამულო ომში გამარჯვების ნიშნად. ეს არის სიმბოლო, რომელიც აღნიშნავს დონის კაზაკების წვლილს ნაპოლეონის წინააღმდეგ ბრძოლაში. თაღები არის ერთადერთი მსგავსი ძეგლი სამხრეთ რუსეთში, რომელიც შეტანილია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

აღწერა
------

იდენტური თაღები განეკუთვნება გვიანი კლასიციზმის სტილს. თაღს გარს აკრავს 12 დორიული სვეტი. თითოეული მათგანი სრულდება პატარა ქვის ბურთებით. ჩრდილოეთის ტრიუმფალური თაღი გვირგვინდება ბრინჯაოს სამხედრო აღჭურვილობით, რომელშიც გადმოცემულია კაზაკების ამუნიცია და სამხედრო საგნები: ჯაჭვის პერანგი, დროშები, ხმლები, ფარები, იარაღი და ბირთვები. 

თაღები აგებულია დახერხილი კირქვით. ზედაპირი შეღებილია თეთი და ყვითელი საღებავით. ჩრდილოეთი თაღის კედელზე ზემოთ არის წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Объемлемы восторгом, радостью сердца, Спешат во сретенье монарха и отца, Се Александр днесь ту же благость нам явил,  Чем в первый раз Великий Петр нас одарил" |
|  |  |

  


|  |  |  |
| დასავლეთის ტრიუმფალური თაღი
  | სკულპტურა
  | ჩრდილოეთი თაღის წარწერა
  |

ისტორია
-------

1817 წელს ნოვოჩერკასკში ელოდებოდნენ იმპერატორ ალექსანდრე I-ის ვიზიტს. ატამანმა მატვეი პლატოვმა გადაწყვიტა იმპერატორის ვიზიტთან დაკავშირებით აეშენებინა ტრიუმფალური თაღი, თუმცა რადგანაც არ იყო ცნობილი, რომელი მხრიდან შემოვიდოდა იმპერატორი დასავლეთიდან ანუ ძველი როსტოვის გზიდან, თუ ჩრდილოეთიდან - მოსკოვის გზატკეცილიდან. გადაწყვიტეს ქალაქის ორივე შესასვლელში აეგოთ თაღი. ზოგიერთი ინფორმაციით თაღების პროექტი ეკუთვნის ადგილობრივ არქიტეტქორს. ისტორიკოსები და მხარეთმცოდნეები ვარაუდობენ, რომ პროექტის ავტორია ალესანდრო რუსკა ან მისი ძმა ლუიჯი რუსკა, რომელმაც ამავე პერიოდში ააშენა ნოვოჩერკასკის საკათედრო ტაძარი. ტრიუმფალური თაღები წლების განმავლობაში წარმოადგენდა ქალაქის მთავარ ღირსშესანიშნაობას. 

საბჭოთა პერიოდში ტრიუმფალური თაღები მიგდებული და მოუვლელი იყო. მოხსნეს და გადაადნეს ყველა მეტალი. 2000-იან წლებში მოხდა თაღების აღდგენა და ფოტოგრაფირება. აღადგინეს დეკორატიული ელემენტები, ბურთები, ბარელიეფები. დაკიდეს მემორიალური დაფა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Триумфальные арки. Официальный сайт города Новочеркасск. ციტირების თარიღი: 2016-12-30.
2. ↑  Русский классицизм. Rostov Region. ციტირების თარიღი: 2016-12-30.
3. ↑  Арка триумфальная (северная). ФГУП ГИВЦ Минкультуры России. ციტირების თარიღი: 2016-12-30.[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Триумфальная арка (западная). ФГУП ГИВЦ Минкультуры России. ციტირების თარიღი: 2016-12-27.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  Триумфальные арки Новочеркасска. Интернет-проект «1812». ციტირების თარიღი: 2016-12-30.
ევროპა რაშტატის ზავის შემდეგ
**რაშტატის ზავი** – საერთაშორისო ხელშეკრულება. დაიდო საფრანგეთსა და საღვთო რომის იმპერიას შორის 1714 წლის 7 მარტს, წარმოადგენდა 1713 წლის უტრეხტის ზავის დამატებას, აღნიშნული ზავების შედეგად დამთავრდა ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის (1701-1714). 1713-1714 წლების განმავლობაში ეს ზავი მომზადდა საფრანგეთის მარშალის კლოდ ლუი ჰექტორ ვილარისა და ავსტრიელი პრინცის ევგენი სავოიელის მიერ.

კარლ VI ჰაბსბურგმა სცნო საფრანგეთის მეფე ფილიპე V ბურბონის უფლება ესპანეთის სამეფო ტახტზე, სამაგიეროდ ავსტრიის ხელში გადავიდა ესპანეთის მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი: ესპანეთის ნიდერლანდი, ჩრდილოეთ იტალია მილანითურთ, ნეაპოლის სამეფო, ტოსკანის ნაწილი, სარდინია. საფრანგეთს უნდა დაებრუნებინა რაინის მარჯვენა ნაპირზე მის მიერ ხელში ჩაგდებული ბრაიზახი და სხვა ქალაქები და დაენგრია თავისი ციხესიმაგრეები რაინისპირეთში. რაშტატის ზავის პირობები დაამტკიცეს გერმანელ თავადთა ბადენის კონგრესზე (1714 წლის ბადენის ზავი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 311.
* R.R. Palmer, Joel Colton, Lloyd Kramer (2002). *A History of the Modern World*. ISBN 0-07-250280-0.
რუმინეთი; ოლტენია გამოყოფილია ნარინჯისფრად.
**ოლტენია**, იგივე *მცირე ვლახეთი* (რუმ. Oltenia, ანტიკურ წყაროებში მცირე ვლახეთად მოიხსენიება ალტერნატიული ლათინური სახელებით Wallachia Minor, Wallachia Alutana, 1718-1739 წლებში Wallachia Caesarea-ად იწოდებოდა) — ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი რუმინეთში, დასავლეთ ვლახეთში. მდებარეობს დუნაის, სამხრეთ კარპატებსა და მდინარე ოლტს შორის.

ისტორია
-------

### ანტიკური პერიოდი

ძირითადად დაკიელებით დასახლებული ოლტენია რომის იმპერიის შემადგენლობაში 106 წელს მოექცა, დაკიური ომების დასასრულს. 129 წელს, ადრიანეს მმართველობისას, რომის პროვინცია დაკია ჩამოყალიბდა, რომელიც დღევანდელ ტრანსილვანიასაც მოიცავდა. მარკუს ავრელიუსის რეფორმით ოლტენია სამად დაყოფილი დაკიის ერთ-ერთ ნაწილად იქცა, დედაქალაქად რომულა განესაზღვრა. ქალაქის კოლონიზება რომაული ლეგიონების ვეტერანებმა მოახდინეს. თუმცა III საუკუნის ბოლოს რომაელებმა თავიანთი ადმინისტრაცია დუნაის სამხრეთით გადაიტანეს და ოლტენიის მართვის სადავეები გოთი ფეოდალების ხელში გადავიდა. IV საუკუნის ბოლოს ჰუნების შემოსევამდე ოლტენიას უკვე ტაიფალები მართავდნენ.

### შუა საუკუნეები

681 წლიდან, მცირედი წყვეტებით, ოლტენია ბულგარეთის იმპერიაში შედიოდა.
1233 წელს უნგრეთის სამეფომ სევერინის ბანატი ჩამოაყალიბა რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელმაც 1526 წლამდე, მოჰაჩის ბრძოლამდე იარსება. 
დაახლოებით 1247 წელს ოლტენია ლიტოვოის მმართველობას დაექვემდებარა. XIV საუკუნეში ვლახეთის აღზევებითა და ვოევოდინის შექმნით ოლტენიაში კრაიოვის დიდი ბანი დაწესდა. ტახტი სტრეჰაიიდან კრაიოვაში გადაიტანეს. ეს მოვლენა ვლახეთის იერარქიასა და Craiovești-ს საგვარეულოში უმაღლეს საფეხურად მიიჩნევა. Craiovești-ს გვარი XIV საუკუნის ბოლოს მოექცა ვლახეთის სათავეში და 1550 წლამდე დარჩა ტახტზე. მათი ტიტული 1831 წლამდე შენარჩუნდა.
XV საუკუნეში ვლახეთს ოტომანთა სუზერენობის აღიარება მოუხდა და ყოველწლიურად ხარკის გადახდაც დაეკისრა ვასალური სამთავროს სახით ავტონომიურად რომ განეგრძო არსებობა. Craiovești-ების ოჯახის ბევრი წარმომადგენელი თანამშრომლობთა თურქებთან ბანის წოდებით. თუმცა ბევრი ოლტენიელი მმართველი, მაგალითად, მიხაელ გულადი ოტომანთა წინააღმდეგ იბრძოდა და ვლახეთს მცირე ხნით მაინც უბრუნებდა დამოუკიდებლობას.

### თანამედროვეობა

ტერმინი მცირე ვლახეთი 1718 წლის შემდეგ დამკვიდრდა, როდესაც პარიზის ზავის პირობით ოლტენია (იგივე მცირე ვლახეთი) მუნტენიას (დიდ ვლახეთს) ჩამოსცილდა და ჰაბსბურგთა სამფლობელოში (ტრანსილვანიაში) მოექცა. 1737 წელს ვლახეთის ერთიანობა აღდგა.

ლიტერატურა
----------

* Vlad Georgescu, *Istoria ideilor politice româneşti (1369–1878)*, მიუნხენი, 1987
* Neagu Djuvara, *Între Orient şi Occident. Ţările române la începutul epocii moderne*, Humanitas, ბუქარესტი, 1995
* Constantin C. Giurescu, *Istoria Bucureştilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre*, Ed. Pentru Literatură, ბუქარესტი, 1966, გვ. 93
* Şerban Papacostea, *Oltenia sub stăpânirea austriacă (1718–1739)*, ბუქარესტი, 1971, გვ. 59

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 რუმინეთის ისტორიული ოლქები |
| --- |
|  |
| 
* ბესარაბია
* ვლახეთი
* ბანატი
* სამხრეთი ბუკოვინა
* დობრუჯა
* კრიშანა
* სამხრეთი მარამურეში
* მოლდოვა
* მუნტენია
* ოლტენია
* ტრანსილვანია
 |  |

 |
**პონტიფიკები** (ლათ. pontifex-fices) — ქურუმთა კოლეგია ძველ რომში, რომელიც განაგებდა სახელმწიფოს რელიგიურ ცხოვრებას[1] და თვალ–ყურს ადევნებდა ღმრთისმსახურებას. ამ კოლეგიის შექმნა მიეწერება რომის მეფეს – ნუმა პომპილიუსს. თავიდან კოლეგია სულ 4 წევრისაგან შედგებოდა და მათ უმაღლესი პონტექსი ხელმძღვანელობდა. ძვ. წ. 300 წელს კოლეგიას კიდევ 4 წევრი მიამატეს, ხოლო დიქტატორმა სულამ მათი რამოდენობა 15–მდე გაზარდა. იმპერიის პერიოდში მთავარ პონტექსად იმპერატორი ითვლებოდა და თავისი სურვილის მიხედვით ცვლიდა წევრთა რაოდენობას. ამ დროისათვის უკვე არსებობდნენ მცირა პონტიფიკებიც, რომლებიც დამხმარეების ან გადამწერის მოვალეობას ასრულებდნენ.

პონტიფიკების მოვალეობას რელიგიის მეთვალყურეობის გარდა კალენდრების შედგენა და მეთვალყურეობა შეადგენდა. მათზე უფლებამოსილად მხოლოდ სენატი და სახალხო კრება ითვლებოდა. რომის კოლონიებში არსებობდნენ განსაკუთრებული პონტიფიკები, მაგრამ ისინი რომის ფონტიფიკებს ნაწილობრივ მაინც ემორჩილებოდნენ.

ლიტერატურა
----------

* „მითოლოგიური ლექსიკონი" გამომცემლობა „განათლება". თბილისი – 1972

სქოლიო
------

1. ↑  პონტიფიკები, ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი в 4 т. — СПб. 1907—1909.
**ნოდარ ქუმარიტაშვილი** (დ. 25 ნოემბერი, 1988, ბაკურიანი, საქართველო — გ. 12 თებერვალი, 2010, ვანკუვერი, ბრიტანეთის კოლუმბია, კანადა) — ქართველი მოციგავე, დაიღუპა 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიის დღეს, ვარჯიშის დროს.

გარდაცვალება და გამოხმაურება
----------------------------

ნოდარ ქუმარიტაშვილისადმი მიძღვნილი ქართული საფოსტო მარკა
2010 წლის 12 თებერვალს, ოლიმპიური თამაშების გახსნამდე რამდენიმე საათით ადრე, საქართველოს ოლიმპიური ნაკრების წევრმა, მოციგავე ნოდარ ქუმარიტაშვილმა უისტლერის ოლიმპიურ ტრასაზე ერთ-ერთი ბოლო სავარჯიშო დაშვების დროს მართვა დაკარგა და 143.3 კმ/სთ სიჩქარით მოძრავი ციგა ტრასის ბორტს შეეჯახა. ამის შედეგად იგი ციგიდან ამოვარდა და ტრასიდან მოშორებით, ლითონის კონსტრუქციას შეეჯახა. სასწრაფო დახმარების ვერტმფრენით ის მაშინვე საავადმყოფოში გადაიყვანეს, თუმცა მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა. 21 წლის ქართველი სპორტსმენი საავადმყოფოში მიყვანის შემდეგ გარდაიცვალა.

აღსანიშნავია, რომ საწვრთნელი დაშვებისას, ზუსტად იმ მოსახვევში, ძლივს გადაურჩა ტრაგედიას ორგზის ოლიმპიური ჩემპიონი, იტალიელი არმინ ცოგელერი, რომელმაც მართვა დაკარგა, ციგიდან გადმოვარდა და 200 მეტრი ზურგზე დაცემულმა ისრიალა. შემთხვევით გადაურჩა სიკვდილს რუმინელი მოციგავე ვიოლეტა სტრამატურარუ, რომელსაც დაცემისას ტვინის შერყევა დაუდგინეს და ექიმებმა შეჯიბრებიდან მოხსნეს.

ორგანიზატორთა ოფიციალური განცხადებით, ტრაგედია მოციგავის შეცდომას მოჰყვა და არა ტრასის გაუმართაობას. ქუმარიტაშვილმა მე-15 მოსახვევიდან გამოსვლა დააგვიანა და მომდევნოში სწორად შესვლა ვერ შეძლო. ამის გამო ყველა მცდელობის მიუხედავად, ციგის მართვა დაკარგა, – ნათქვამია ოლიმპიადის საორგანიზაციო კომიტეტისა და ციგაობის საერთაშორისო ფედერაციის (FIL) ერთობლივ განცხადებაში.

საქართველოს ოლიმპიური ნაკრები სამგლოვიარო დროშით17 თებერვალს ნოდარ ქუმარიტაშვილის ცხედარი საქართველოში ჩამოასვენეს. თვითმფრინავი, რომლითაც სპორტსმენი გერმანიის ქალაქ მიუნჰენიდან გადმოასვენეს, თბილისის საერთაშორისო აეროპორტში 04.00 საათზე დაეშვა. 20 თებერვალს სპორტსმენი მის მშობლიურ ბაკურიანში, ეკლესიის ეზოში დაკრძალეს.

ბაკურიანში იმ ქუჩას, სადაც ნოდარ ქუმარიტაშვილი ცხოვრობდა, ქართველი ოლიმპიელის სახელი ეწოდა. გადაწყვეტილება ბაკურიანის საკრებულომ მიიღო.

ნოდარ ქუმარიტაშვილი ზამთრის ოლიმპიადების ისტორიაში მეოთხე სპორტსმენია, რომელიც დაიღუპა. სხვა სპორტსმენები არიან:

* 1912, სტოკჰოლმი: ფრანცისკო ლაზარო, 21
* 1960, რომი: კნუტ იენსენი, 23
* 1964, ინსბრუქი: როზ მილნი, 19

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ ქუმარიტაშვილი
* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნოდარ ქუმარიტაშვილი"** ვიკისაწყობში.
* FIL-Luge-ის პროფილი: ნოდარ ქუმარიტაშვილი საიტზე Wayback Machine (archived 11 April 2015)

სქოლიო
------

1. 1 2  სტარტის წინ სპორტსმენმა ანდერძი უნდა დაწეროს და ისე დაეშვას – presa.ge; წაკითხვის თარიღი: 17.02.2010
2. 1 2  ქართველი ოლიმპიელი ნოდარ ქუმარიტაშვილი საქართველოში ჩამოასვენეს[*მკვდარი ბმული*] – ambebi.ge; წაკითხვის თარიღი 17.02.2010
3. ↑  ტრაგიკულად დაღუპული ქართველი ოლიმპიელი ბაკურიანში დაკრძალეს დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  – civil.ge; წაკითხვის თარიღი 20.02.2010
**ნუგზარ ბარამია** (დ. 9 ივნისი, 1942, სენაკი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

სამედიცინო განათლება ნუგზარ ბარამიამ კიევში მიიღო. მანამდე ზედიზედ ორი წელი თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში აბარებდა, მაგრამ დაბალი ქულების გამო ვერ მოხვდა. კიევში მამის მეგობრებმა მიიწვიეს. ინსტიტუტში სამკურნალო ფაკულტეტზე სწავლობდა და ყოველთვის მოწინავეთა რიგებში იყო. ჯერ კიდევ მესამე კურსის სტუდენტმა დაიწყო ქირურგიული ოპერაციების გაკეთება. მანამდე სამედიცინო პრაქტიკაზე იმყოფებოდა სამეგრელოში, მაშინდელ ცხაკაიაში, სადაც ქირურგიული განყოფილების გამგე ქირურგი სერგო შენგელია გახლდათ და ნუგზარი მასთან ერთად ატარებდა ოპერაციებს. 1972 წელს, სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, ნუგზარ ბარამია განაწილებით მოხვდა ახალგახსნილ კლინიკურ-ექსპერიმენტული ქირურგიის სამედიცინო-კვლევით ინსტიტუტში. თავდაპირველად უმცროსი მეცნიერ-მუშაკი იყო. დისერტაციის დაცვის შემდეგ კი უფროს მეცნიერ-მუშაკად გადაიყვანეს. ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდა ქირურგი-მეცნიერი ალექსანდრე შალიმოვი. მისი წინადადებით, 1985 წელს ახალგაზრდა ექიმი დაინიშნა პოლიტრავმის კლინიკის ხელმძღვანელად, რომელიც სასწრაფო დახმარების საავადმყოფოში გაიხსნა. ეს იყო ახალი და მძიმე მიმართულება ქირურგიაში.

ნუგზარ ბარამიას ხელმძღვანელობის 30 წლის მანძილზე პოლიტრავმის კლინიკას ჩატარებული აქვს დაახლოებით 18 ათასი ოპერაცია, აქედან 522 უნიკალური გულის ოპერაციაა; ის გახლავთ ქირურგიის ინსტიტუტის საპატიო თანამშრომელი; 1997 წლიდან უკრაინის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიის ქირურგიის კათედრის პროფესორი; მისი სახელი უკრაინის 300 ცნობილი ადამიანის ნუსხაშია შესული. ქართველი ქირურგი ხუთი სამთავრობო ჯილდოსა და საერთაშორისო პრემიის „ოქროს ფორტუნის" ლაურეატია. 2002 წელს, მას მიენიჭა III ხარისხის დამსახურების ორდენი და უკრაინის მინისტრთა კაბინეტის დიპლომი, ხოლო, 2007 წელს — „იაროსლავ ბრძენის" V საფეხურის ორდენი. ნუგზარ ბარამიას მეუღლე ნონა ბასილაია არის მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, ნევროპათოლოგი და არატრადიციული მედიცინის ოსტატი. მათი ერთადერთი ვაჟი, ვახტანგი, კიევის საერთაშორისო ურთიერთობების ინსტიტუტის კურსდამთავრებულია და საკანდიდატო დისერტაციაც იქვე დაიცვა. მუშაობდა საქართველოში უკრაინის საელჩოში და უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. ბატონი ნუგზარი გახდა პირველი ქართველი, რომელიც კიევის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს. ის სენაკის საპატიო მოქალაქეცაა. იქ არის მისი მშობლიური სახლი, სადაც თითქმის ყოველ წელს ჩადის. „ბედნიერების მთავარი ინგრედიენტი ჩემთვის ადამიანის გვერდში ყოფნაა", ამბობს ნუგზარ ბარამია, მიუხედავად იმისა, რომ ახალგაზრდობიდან კიევში ცხოვრობს, სამშობლოსთან კავშირი არ გაუწყვეტია. მან დაახლოებით 120 ქართველ ახალგაზრდას გაუკვალა გზა და პროფესიონალად ჩამოყალიბებაში დაეხმარა. მისი აღზრდილები დღეს სენაკის, თბილისის, ქუთაისის, ხობის და საქართველოს სხვა ქალაქების საავადმყოფოებში მუშაობენ.

ლიტერატურა
----------

* ბარამია, ნუგზარ. კიევი ჩემი სახლია : ინტერვიუ = Киiв мiй дiм / ნუგზარ ბარამია ; ესაუბრა მარი ტყეშელაშვილი // საქართველო = Сакартвело / უკრაინის ქართველთა ასოციაცია "იბერია". - თბილისი, 2007. - N1(2). გვ. 30-33

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნუგზარ ბარამია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნოდარ შოთას ძე თოდუა** (დ. 1931, სოფ. ნოჯიხევი, ხობის რაიონი, საქართველოს სსრ — გ. 3 იანვარი, 1985, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — აფხაზეთის ასსრ-ის სახელმწიფო მოხელე. სკკპ წევრი (1959), აფხაზეთის ასსრ-ის გნათლების მინისტრის მოადგილე.

ბიოგრაფია
---------

ნოდარ შოთას ძე თოდუა დაიბადა 1931 წელს ხობის რაიონის სოფელ ნოჯიხევში, მოსამსახურის ოჯახში. 1955 წელს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ოჩამჩირის რაიონის №2 საშუალო სკოლაში ფიზიკის მასწავლებლად.

1956 წელს ნ. თოდუა დაინიშნა ოჩამჩირის რაიონის განათლების განყოფილების სასკოლო ინსპექტორად, ხოლო 1958 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს ალკკ ოჩამჩირის რაიონული კომიტეტის მეორე მდივნად.

1960 წლიდან მუშაობდა აფხაზეთის ასსრ-ის მასწავლებელთა დახელოვნების ინსტიტუტის ფიზიკის კაბინეტის გამგედ, ასევე სოხუმის მე-7 და მე-16 საშუალო სკოლების დირექტორად.

1978 წელს ნ. თოდუა დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის განათლების მინისტრის მოადგილედ, სადაც მუშაობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

1982 წელს მიენიჭა „აფხაზეთის ასსრ-ის სკოლის დამსახურებული მასწავლებლის" წოდება, იყო სსრკ განათლების წარჩინებული, დაჯილდოებული იყო აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით.

ნოდარ თოდუა გარდაიცვალა 1985 წლის 3 იანვარს.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №3 (11869), 4 იანვარი, 1985
**ოლღა ბარამიშვილი** (დ. 30 ნოემბერი, 1907, თბილისი — გ. 29 სექტემბერი, 1956, იქვე) — ქართველი კომპოზიტორი და პიანისტი, სპეციალური და ზოგადი სოლფეჯიოს კურსის დოცენტი.

ბიოგრაფია
---------

**ოლღა ივანეს ას ბარამიშვილი** დაიბადა 1907 წლის 30 ნოემბერს თბილისში. 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ფორტეპიანოსა (პროფ. ა. თულაშვილი) და კომპოზიციის (პროფ. ს. ბარხუდარიანი) განხრით. 1931-1933 წ.წ. კვალიფიკაციის ასამაღლებლად სწავლობდა ლენინგრადის კონსერვატორიაში პროფ. ვ. შჩერბაჩოვისა და ხ. კუშნარევის ხელმძღვანელობით. 1938 წლიდან ოლღა ბარამიშვილი ასწავლიდა თბილისის კონსერვატორიაში ჰარმონიის კურსს როგორც ასისტენტი, ხოლო 1943 წლიდან დოცენტის რანგში — სპეციალურ და ზოგად სოლფეჯიოს კურსს. მას, როგორც კომპოზიტორს, დაწერილი აქვს ვოკალურ-სიმფონიური და სარომანსო ციკლები ვაჟა-ფშაველას, გალაკტიონ ტაბიძის, ალექსანდრე პუშკინისა და სხვა გამოჩენილ პოეტთა ლექსებზე, მუსიკა სპექტაკლებისთვის და ა.შ. დ. სლიანოვასთან ერთად ოლღა ბარამიშვილს ქართულ მუსიკალურ მასალაზე დაყრდნობით დაწერილი აქვს სოლფეჯიოს სახელმძღვანელო. გარდაიცვალა 48 წლის ასაკში, 1956 წლის 29 სექტემბერს თბილისში.

რჩეული ნაწარმოებები
-------------------

* 1938 — სუიტა "ბედნიერი ბავშვობა"
* 1942 — ვოკალურ-სიმპონიური პოემა "სიმღერა ქარიშხალაზე"
* 1946 — პატარა სიმფონიური პოემა "შვლის ნუკრის ნაამბობი" (ვაჟა-ფშაველას მოთხრობის მიხედვით)
* 1950 — "ზღაპარი" (საფორტეპიანო პიესა)
* 1951 — კანტატა "ხალხთა ბედნიერება — მშვიდობა" (ტექსტი — გალაკტიონ ტაბიძე)
* 1952 — "ახალგაზრდობის ვალსი" (სასულე ორკესტრისათვის)
* 1953 — "ესპანური ცეკვა" (საფორტეპიანო პიესა)
* 1955 — სუიტა შექსპირის ტრაგედიის "რომეო და ჯულიეტას" მუსიკიდან

ბიბლიოგრაფია
------------

* *Гулбат Торадзе* — Композиторы Грузии. изд. Хеловнеба, Тбилиси, 1973

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Большая биографическая энциклопедия: Барамишвили, Ольга Ивановна
* БАРАМИШВИЛИ Ольга Ивановна დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დვალი**. |

**რაფიელ რაფიელის ძე დვალი** (დ. 22 მარტი, 1909 — გ. 8 სექტემბერი, 1985) — ქართველი მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1958-72). იყო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

რაფიელ დვალმა 1931 წელს დამთავრდა ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი. იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომობილების, ტრაქტორებისა და ავტოტრაქტორების ძრავების კათედრის დამაარსებელი და გამგე, ამავე ინსტიტუტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი დირექტორი. 1994 წლიდან ინსტიტუტი რაფიელ დვალის სახელობისაა. მისი შრომები ეხება ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის, მანქანათა დინამიკის და სხვა საკითხებს. ავტორია ავტომობილისა და ტრაქტორის თეორიის ქართული სახელმძღვანელოების. მუშაობდა მობილური მანქანების დინამიკის საკითხებზე. მონოგრაფიისთვის „ტრაქტორის თეორია" (1970) მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973). 

იყო საქართველოს სსრ VII და VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე (1963-71), გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1971) და დრეზდენის (გერმანია) ტექნიკური უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (1972). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არის რაფიელ დვალის ქუჩა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 415, ISBN 99928-20-32-2.
* *მახალდიანი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 490-491.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაფიელ დვალი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნიტრილის ფთორიდი**, NO2F — უფერო გაზი. ის ძლიერ მჟანგავია და გამოიყენება, როგორც ფტორის იონის მატარებელი. ასევე იყო მცდელობები მისი, როგორც სარაკეტო საწვავის გამოყენების, თუმცა რეალობაში ეს არასოდეს განხორციელებულა. ნივთიერებას გააჩნია მოლეკულარული და არა იონური ბმები, რაც განაპირობებს მის ძალიან დაბალ დუღილის ტემპერატურას. მოლეკულარულ ბმას გააჩნია ბრტყელი N-F ბმა 135 პიკომეტრი სიგრძით.

მიღება
------

პირველი ჩანაწერი ნიტრილის ფთორიდის მიღების შესახებ გამოქვეყნდა 1905 წელს ჰენრი მოისანისა და ლებოს მიერ აზოტის დიოქსიდი-ს ფტორირებით. რეაქცია ძალიან ეგზოთერმულია, რაც პროდუქტის დანაგვიანებას იწვევს. მოცემული პრობლემების თავიდან ასარიდებლად შემუშავდა მეთოდი, სადაც ფტორის ნაცვლად კობალტის (III) ფტორიდი გამოიყენება::

NO2 + CoF3 → NO2F + CoF2
მიღებული CoF2-დან ისევ შეიძლება CoF3-ის მიღება. შემუშავდა ასევე სხვა მეთოდებიც.

თერმოდინამიკური მახასიათებლები
------------------------------

მოცემული გაზის თერმოდინამიკური მახასიათებლები დადგინდა ინფრაწითელი და რამანული სპექტროსკოპიით. FNO2 მოლეკულის ფორმაციისას გამოყოფილი სითბო -19 ± 2 კკალ/მოლ. -ს უდრის

რეაქციები
---------

ნიტრილის ფთორიდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ორგანული აზოტნაერთების და ნიტრატული ესტერების მისაღებად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიტრილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* WebBook page for NO2F
* National Pollutant Inventory - Ionic Fluoride and related compounds fact sheet დაარქივებული 2006-01-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Merck Index, 13th edition (2001), p.1193
2. ↑  F. A. Cotton and G.Wilkinson, Advanced Inorganic Chemistry, 5th edition (1988), Wiley, p.333.
3. ↑  Davis, Ralph A.; Rausch, Douglas A. „Preparation of Nitryl Fluoride". *Inorganic Chemistry*. **2** (6): 1300–1301. doi:10.1021/ic50010a048.
4. ↑  Faloon, Albert V.; Kenna, William B. *Journal of the American Chemical Society*. **73** (6): 2937–2938. doi:10.1021/ja01150a505. აკლია ან იგნორირებულია `|title=` (დახმარება)
5. ↑  Tschuikow-Roux, E. „THERMODYNAMIC PROPERTIES OF NITRYL FLUORIDE". *Journal of Physical Chemistry*. **66** (9): 1636–1639. doi:10.1021/j100815a017.
**ნოტო**, ცხვრის ჯგუფი. ბატკნების ნოტოში გაერთიანებულია ერთი ასაკისა და განვითარების მოზარდული. დოლის დროს მაწოვარ ნერბებს და მათ ბატნებს ნოტოებად ყოფენ. რაც უფრო მცირე ასაკოვანია ბატკანი, მით უფრო ნაკლები რაოდენობით აერთიანებენ ნოტოში. 8-10 დღიანი ბატკნების ნოტოში 10-15 ბატკანია თავიანთი დედებიანად. 10-20 დღიანი ბატკნების ნოტოში — 50-80 ბატკანი; 20-30-დღიანი ბატკნების ნოტოში — 120-150 ბატკანი, ხოლო 30 დღეზე უხნესი ბატკნების ნოტოში — 200-250 ბატკანი. დოლის დამთავრებისას სადოლებელი ნერბების ფარაში 34 ნოტოა. 

ქართველი მეცხვარეები უფროსი ასაკის ნოტოს უწოდებენ „პირველი ხელის ბატკანს", საშუალო ასაკისას — „მეორე ხელის ბატკანს", უმცროსი ასაკისას — „მესამე ხელის ბატკანს", ბოლოს არის სუსტი ბატკნების ნოტო როდესაც ბარკნების უმეტესი ნაწილი 1 — 1½ თვის გახდება, ყველა ნოტოს ერთ ფარად აერთიანებენ. ნოტოებში გაერთიანებულ ბატკნებს ასაკისა და განვითარების შესაბამისად უვლიან. ბატკნების ნოტოდ დაყოფა პროგრესული მეთოდია და ხელს უწყობს მეტი და უკეთ განვითარებული ბატკნების გამოზრდას.

ლიტერატურა
----------

* *ბუჩუკური ა.* ქსე, ტ. 7, გვ. 4825, თბ. 1984
**ნისეფორ სოგლო** (ფრანგ. Nicéphore Soglo; დ. 29 ნოემბერი, 1934, ლომე) — ბენინის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1990-1991 წლებში და პრეზიდენტი 1991-1996 წლებში. 2003 წლიდან 2015 წლამდე ქალაქ კოტონუს მერი. მისი მეუღლეა ასევე პოლიტიკოსი როსინე ვიეირა სოგლო.

ბიოგრაფია
---------

ნისეფორ სოგლო დაიბადა ტოგოში. პარიზის უნივერსიტეტში სამართლისა და ეკონომიკის დარგში ხარისხის მიღების შემდეგ იგი დაბრუნდა ბენინში და მუშაობა დაიწყო ფინანსების ინსპექტორად. მას შემდეგ, რაც მისი ბიძაშვილი კრისტოფ სოფლო დაამხო სურუ-მიგან აპიტიმ იგი დანიშნეს ფინანსებისა და ეკონომიკის მინისტრად. 1972 წლის გადატრიალების შემდეგ, როცა ხელისუფლებაში მოვიდა მატიე კერეკუ, მან დატოვა ქვეყანა და მუშაობას შეუდგა საერთაშორისო სავალუტო ფონდში და მსოფლიო ბანკში. 

1990 წელს ქვეყნის ეკონომიკური კრიზისის გამოსაყვანად ნისეფორ სოგლო დანიშნეს პრემიერ-მინისტრად. ამ პერიოდში მიიღეს ახალი კონსტიტუციაც, რომლის თანახმად ჩატარებულ პირველ მრავალპარტიულ საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში გაიმარჯვა 67,73 %-ით და პრეზიდენტის მოვალეობას შეუდგა 1991 წლის 4 აპრილს. თავისი პრეზიდენტობის დროს ცდილობდა ქვეყნის ეკონომიკის გაძლიერებას. 1996 წელს დემოკრატიული არჩევნებით დათმო პრეზიდენტის თანამდებობა მატიე კერეკუს სასარგებლოდ. 

2003 წლის 13 თებერვალს მუნიციპალურ არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ სოგლო კოტონუს მერად აირჩიეს, აღნიშნული თანამდებობა ეკავა 2015 წლამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  „Rosine Soglo's removal from party makes headlines". *PanaPress*. 2001-09-07. ციტირების თარიღი: 2012-07-30.
2. ↑  Nicéphore Soglo. *MSN Encarta*. Microsoft Corporation (2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-11-01. ციტირების თარიღი: 2008-11-06.
3. ↑  Elections in Benin, African Elections Database.
4. ↑  "Opposition set to win in major Beninese cities", afrol News, January 12, 2003.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბენინის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იუბერ მაგა
* კრისტოფ სოგლო
* სურუ-მიგან აპიტი
* ჯასტინ აჰომადეგბე-ტომეტინი
* ტაირუ კონასუ
* კრისტოფ სოგლო
* ალფონს ამადუ ალი
* ემილ ზინსუ
* პოლ-ემილ დე სუზა
* იუბერ მაგა
* ჯასტინ აჰომადეგბე-ტომეტინი
* მატიე კერეკუ
* ნისეფორ სოგლო
* მატიე კერეკუ
* იაიი ბონი
* პატრის ტალონი
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1191493334
* ISNI: 0000 0000 8320 8878
* LCCN: n92043397
* NTA: 326556990
* SUDOC: 108543080
* VIAF: 64210063
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 64210063

 |
**რაფიელ პეტრეს ძე ისარლიშვილი (ისარლოვი)** (დ. 1843 — გ. 29 ნოემბერი, 1918, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.

მესხეთიდან გადმოსახლებულ წარჩინებულ ქართველ კათოლიკეთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ მან განათლება ევროპაში მიიღო, სადაც დაეუფლა რამ­დენი­მე უცხო ენას. საზღვარგარეთიდან დაბრუნებული ისარლიშვილი აქტიურად ჩაება საზოგადოებრივ საქმიანობაში. 1869 წელს გამოსცა თავისივე შედგენილი „სინოპტიკური კალენდარი". 1873 წელს ისარლიშვილმა ავჭალაში გახსნა უფასო სკოლა ღარიბთათვის. 1875 წელს გამოსცა „პირველი წიგნი წერა-კითხვის სასწავლებლად სურათებით ამერიკულ მეთოდზე სასოფლო სკოლებისათვის", რომელიც, გარკვეულწილად, იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენის" წინამორბედი იყო.

1900 წელს ისარლიშვილი პარიზის მსოფლიო გამოფენაზე ქართულ განყოფილებას ხელმ­ძღვანელობდა. პავილიონში გამოფენილმა სასოფლო-სამეურნეო ნაწარმმა და ქართული კულტურის ნიმუშებმა მნახველთა დიდი მოწონება დაიმსახურა, რაც აისახა იმდროინდელ ქართულ და ევროპულ პრესაში. უცხოელთათვის სა­ქართვე­ლოს უკეთ გაცნობის მიზნით ისარლიშვილმა პარიზში ფრანგულ ენაზე გამოსცა ალექსანდრე ხახანაშვილის „სა­ქარ­თველოს ისტორია". ისარლიშვილი საფრანგეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ მედლითა და დიპლომით დააჯილდოვა. ისარლიშვილის გარდაცვალებას ნეკროლოგი უძღვნა ზაქარია ჭიჭინაძემ.

ბიბლიოგრაფია
------------

* პირველი წიგნი წერა-კითხვის სასწავლებლად : შედგენილი სურათებით ამერიკულ მეტოდაზე სასოფლო შკოლებისათვის რ. ისარლიშვილისაგან (ავტორი). - თბილისი, 1875;
* Histoire de Georgie / Publiee sous la direction de M. Raphael Isarloff ; Apercu geographique et abrege de l'histoire et de la litterature georgienne par M.A. Khakhanov. - Tiflis : Societe georgienne de lettres, 1900.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა პარიზის 1900 წლის მსოფლიო გამოფენაზე და 118 წლის შემდეგ / [იდეის ავტორები: მანანა ვარძელაშვილი და მარინა თუმანიშვილი ; წიგნი შეადგინა და გამოსაცემად მოამზადა მარინა თუმანიშვილმა ; მთ. რედაქტორი ნიკოლოზ ანთიძე]. თბილისი : საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო, 2018;
* ნანიტა­შვი­ლი ლ. წერილე­ბი, თბ. 1981;
* ნანიტა­შვი­ლი ლ. ქართული წიგნის ამაგდარი, თბ. 1985;
* ჭიჭინაძე ზ. რაფიელ ისარლი­შვი­ლი, «საქარ­თვე­ლო», 1918, №223;
* *ბუბულაშვილი ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 360.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* რაფიელ ისარლიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი