**მონტის-კლარუსის ბრძოლა** — ბრძოლა გაიმართა 1665 წლის 17 ივნისს, ბორბას მახლობლად, ესპანეთსა და ინგლისურ-პორტუგალიურ გაერთიანებულ ძალებს შორის, როგორც უკანასკნელი ბრძოლა პორტუგალიის აღდგენის ომში. ბრძოლის შედეგად პორტუგალიამ მოიპოვა გადამწყვეტი გამარჯვება და იგი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ბრძოლად ქვეყნის ისტორიაში.

პრელუდია
--------

ანტონიო ლუის დე მენესესი, მარილვას პირველი მარკიზი, პორტუგალიის არმიის მეთაური ბრძოლის დროს
1665 წლისთვის პორტუგალიის აღდგენითი ომი უკვე 25 წლის დაწყებული იყო. მიუხედავად მრავალი წარუმატებლობისა, ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-მ გადაწყვიტა პორტუგალიის აჯანყების ჩახშობა. მას შემდეგ, რაც სამხრეთ პორტუგალიაში კატასტროფული კამპანია დასრულდა 1662 წლის ამექსიალის ბრძოლაში, ესპანურმა სასამართლომ გადახედა ესპანეთის არმიის მუშაობას და მივიდა დასკვნამდე, რომ ომის დასრულება მხოლოდ გადამწყვეტი მოქმედებით შეიძლებოდა. სასამართლოს სჯეროდა, რომ პორტუგალიის აჯანყება შეიძლებოდა დასრულებულიყო მხოლოდ პორტუგალიის ყველაზე ძლიერი ქალაქის აღებით ან პორტუგალიის არმიის სრული განადგურებით. ლუის დე ბენავიდეს კარილო, მარკიზ კარაცენა, იტალიასა და ნიდერლანდებში კამპანიის ვეტერანი, დაინიშნა პორტუგალიაში ახალი შეჭრის ხელმძღვანელად. კარილო მსახურობდა საველე მეთაურად და სამხედრო გუბერნატორად, მისი ორგანიზაციული უნარები საკმაოდ მაღალი დონის იყო. კარილო ომის დასრულებას პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონის აღებით გეგმავდა. ქალაქამდე მისასვლელად იგი გეგმავდა შეჭრას ჯერ ვილა ვიჩოსაში, შემდეგ სეტუბალში.

მისი მეთაურობის დროს, კარილიოს სურდა ერთად შეეკრიბა ყველა ჯარისკაცი, ვისთანაც ხელი მიუწვდებოდა, რადგან დარწმუნებული ყოფილიყო, რომ მისი არმია ნებისმიერ პორტუგალიურ არმიაზე დიდი იყო. თუმცა, მეფე ფილიპეს ავადმყოფობის გაუარესებამ განაპირობა, რომ სასამართლომ მას უბრძანა შემოსევის გაგრძელება, რადგან შიშობდნენ, რომ ფილიპეს სიკვდილი გააძლიერებდა პორტუგალიელთა საგარეო მხარდაჭერას. ესპანეთის გვირგვინსაც ფინანსური სირთულეები შეექმნა და არსებობდა ლეგიტიმური შიში, რომ ომის გაგრძელების შემთხვევაში არმიის საჭირო რესურსით მომარაგება ვეღარ მოხერხდებოდა და ეს არმია უსახსრობის გამო დაიშლებოდა.

პორტუგალიელები მზად იყვნენ და წინასწარ მოელოდნენ ასეთ შეტევას. 3500 კაცი ჩრდილოეთით ტრას-ოს-მონტესიდან სამხრეთით ალენტეხოში გადაიყვანეს. კიდევ 7800 კაცი მოვიდა ლისაბონიდან, ანტონიო ლუის დე მენესესის მეთაურობით, რომელმაც ექვსი წლის წინ დაამარცხა ესპანელები ელვასის ხაზების ბრძოლაში. ისინი გააძლიერა ინგლისის ვეტერანულმა კონტინგენტმა, რომელიც შედგება 2000 კაცისგან და მათ შომბერგის ჰერცოგი მეთაურობდა.

ვეტერანმა მეთაურმა, მენესესმა, რომელიც 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იცავდა პორტუგალიის საზღვარს ესპანეთისგან, იცოდა, რომ კარილიოს ქვეყანაში შეჭრის მრავალი გზა შეიძლებოდა გამოეყენებინა. როგორც ასეთი, მან გააძლიერა ელვასისა და კამპო მაიორის სასაზღვრო გარნიზონები, იმ იმედით, რომ გააძლიერებდა სასაზღვრო დაცვას და ამით გავლენას მოახდენდა კარილიოს მარშრუტზე. ამეიქსიალში პორტუგალიის გამარჯვების დროს, მენესესმა კარგად იცოდა, რომ პორტუგალიაში შეჭრისას ესპანელებს ლოგისტიკური გამოწვევები შეექმნათ და როგორც ასეთი, გეგმავდა კარილოს არმიის მაქსიმალურად დიდი დროით გაჩერებას, რასაც შეიძლება დიდხანს შეენარჩუნებინა მათი რიცხვი. პორტუგალიელებმა ასევე იცოდნენ ესპანეთის მეფის ჯანმრთელობის გაუარესებაზე და მენესესი ეჭვობდა, რომ ეს მათ აიძულებდა შეტევას.

კარილიოს არმია პორტუგალიაში 25 მაისს გადავიდა. მან პირველად აიღო ბორბა წინააღმდეგობის გარეშე, მას შემდეგ რაც ის პორტუგალიის გარნიზონმა მიატოვა. შემდეგ მან ალყა შემოარტყა ვილა ვიჩოსას, აიღო ქალაქი, მაგრამ ვერ აიღო ციტადელი, და იძულებული გახდა ალყაში მოექცია იგი.

პორტუგალიელებმა გადაწყვიტეს მიწის დროში გაცვლა, რადგან იმედოვნებდნენ, რომ მიდამოების უხეში რელიეფი კარილიოს არმიას დაამცირებდა. ამ სტრატეგიის მიუხედავად, მენესესს გადაწყვეტილი ჰქონდა ჩაერთო ესპანეთის არმია მის მიერ არჩეულ ბრძოლის ველზე. პორტუგალიის არმიის ძირითადი ნაწილი დაიძრა ვილა ვიჩოსას მიმდებარე ესპანური ძალებისკენ, მაგრამ ის გაჩერდა მონტეს კლაროსში, ვილა ვიჩოსასა და ესტრემოზს შორის შუა გზაზე.

კარილო, რომელიც იმ დროს აგრძელებდა ვილა ვიკოსას ალყას, სწრაფად კარგავდა კაცებს. ივნისისთვის, პორტუგალიელი ჯარისკაცების თავდასხმები დიდ დანაკარგს განიცდიდა მის მიწოდების ხაზებზე, ვილა ვიკოზა აგრძელებდა მოულოდნელად სასტიკი დაცვას და ესპანეთის სასამართლო ითხოვდა მოქმედებას. მიუხედავად ამ წარუმატებლობისა, კარილო აგრძელებდა ლისაბონის აღების და თავის წინა გეგმებს ეყრდნობოდა. თუმცა, როდესაც შეატყობინეს, რომ მენესესის რიცხობრივად დაბალი ძალა მიიწევდა მისკენ ესტრემოზიდან, კარილომ გადაწყვიტა პორტუგალიელებთან დაკავშირება.

ლიტერატურა
----------

* Anonymous (1665) *Relacion verdadera, y pontual, de la gloriosissima victoria ... de Montes Claros*.  Oficina Henrique Valente de Oliveira.
* John, Childs (1976) *The Army of Charles II*.  University Of Toronto Press. ISBN 978-0415846110.
* McMurdo, Edward (2010) *The History of Portugal - From the Reign of D. Joao II. to the Reign of D. Joao V. - Volume III. Volume 3*.  Read Books Design. ISBN 9781444695694.
* Riley, Jonathon (2014) *The Last Ironsides: The English Expedition to Portugal, 1662-1668*.  Helion & Company. ISBN 978-1909982208.

სქოლიო
------

1. ↑  Regimentos ingleses ao serviço da Coroa portuguesa (1662-1668).
2. ↑  Contemporary anonymous author- *Relacion verdadera, y pontual, de la gloriosissima victoria ... de Montes Claros*, Oficina Henrique Valente de Oliveira, 1665, pp. 16,17.
3. 1 2 3 4  Edward McMurdo, p.424
4. ↑  Anonymous- *Relacion verdadera, y pontual, de la gloriosissima victoria ... de Montes Claros*, Oficina Henrique Valente de Oliveira, 1665, p. 47.
5. ↑  McMurdo, Edward (2010) *The History of Portugal - From the Reign of D. Joao II. to the Reign of D. Joao V. - Volume III. Volume 3*.  Read Books Design. ISBN 9781444695694.
6. ↑  Childs, John. "THE ENGLISH BRIGADE IN PORTUGAL, 1662-68." *Journal of the Society for Army Historical Research* 53, no. 215 (1975): 135-47. Accessed December 20, 2020. http://www.jstor.org/stable/44225362.
7. ↑  White, L. (2007). Strategic Geography and the Spanish Habsburg Monarchy's Failure to Recover Portugal, 1640-1668. *The Journal of Military History,* *71*(2), 373-409.