recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქუთაისის იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თოჯინების პროფესიული სახელმწიფო თეატრი** — თოჯინების თეატრი ქუთაისში. დაარსდა 1946 წელს ლადო მესხიშვილის სახელობის თეატრთან არსებული თოჯინების თეატრალური ჯგუფის ბაზაზე. დაარსების ინციატორი და დირექტორი იყო დოდო ანთაძე, პირველი სამხატვრო ხელმძღვანელი სეგო ცაგარეიშვილი (1946-1951). პირველი სპექტაკლი იყო ა. ბელიაშვილის „თეთრი ფინია" (1946).

1990 წელს ქუთაისის თოჯინების თეატრს იაკობ გოგებაშვილის სახელი მიენიჭა.

2018 წელს თეატრს სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩაუტარდა. პროექტის ღირებულება — 534 ათას ლარზე მეტი, საქართველოს კულტურის სამინისტრომ გამოყო. რეაბილიტაციის პროექტის ფარგლებში გამაგრდა თეატრის საძირკველი, კეთილმოეწყო შიდა ეზო, დამონტაჟდა გათბობა-გაგრილების სისტემა, გამოიცვალა სველი წერტილები და ელექტროგაყვანილობა, შეიცვალა სცენის კონსტრუქცია და დარბაზი ახალი განათების აპარატურით აღიჭურვა. თეატრი ადაპტირებულია განსაკუთრებული საჭიროების მქონე პირებისთვის. 

ახლადრებილიტირებული თეატრის გახსნაზე წარადგინეს ლაშა გაგოშიძის წიგნი-კატალოგი „თეჯირს მიღმა", რომელშიც თეატრის 70-წლიანი ისტორიაა ასახული. დაარსების დღიდან დღემდე 5 თაობა ემსახურა თეატრს და წიგნში ყველას წვლილია შესული.

დაარსების დღიდან ქუთაისის თოჯინების თეატრში 300-ზე მეტი წარმოდგენა დაიდგა. მათ შორისაა: „ჩექმებიანი კატა", „ფისუნია", „ვერცხლის ჩლიქი", „ალუბლები ჰყვავიან", „ცელქი ჯიმშერი", „მაგდანას ლურჯა", „კაცია ადამიანი?!", „ორი ძმა", „წითელქუდა", „ქოჩორა", „იავნანამ რა ჰქმნა?", „დათუნიას სამართალი", „არშინ მალ ალან", „მახინჯი იხვის ჭუჭული", „ჰერაკლეს გმირობანი", „რწყილი და ჭიანჭველა", „სამი გოჭი", „ოქროს თევზი და მებადური", „კოკროჭინა" და სხვა. დღეისათვის 25-ზე მეტი მოქმედი თოჯინური სპექტაკლია. წარმოდგენები გათვლილია როგორც პატარა, ასევე, მოზრდილი ასაკის მაყურებლისთვის.

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე, ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 572.
* *შაფათავა, ე. ბუხნიკაშვილი, გ.* ქუთაისის თოჯინების თეატრი, თბილისი, 1972

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუთაისის თოჯინების თეატრი facebook-ზე
* ქუთაისის თოჯინების თეატრის რეპერტუარი

სქოლიო
------

1. ↑  ქუთაისის თოჯინების თეატრი
2. ↑  ,,თეჯირს მიღმა" – ქუთაისის თოჯინების თეატრის 70-წლიან ისტორიას წიგნი მიეძღვნა
**საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი** (ფრანგ. *Union astronomique internationale, UAI*, ინგლ. *International Astronomical Union, IAU*) — აერთიანებს მსოფლიოს ყველა ქვეყნის ეროვნულ ასტრონომიულ საზოგადოებებს. კავშირი საერთაშორისო სამეცნიერო საბჭოს წევრია. ეს არის მეცნიერულ საზოგადოებაში საერთაშორისო მასშტაბით აღიარებული ავტორიტეტი ვარსკვლავების, პლანეტების, ასტეროიდების და სხვა ციური სხეულებისა და ფენომენისთვის სახელების შერჩევაში და, ამგვარად, ასტრონომიის ოფიციალურ ორგანოდ ითვლება.

სამუშაო ჯგუფთა შორისაა პლანეტარული სისტემის ნომენკლატურის მუშა ჯგუფი, რომელიც არეგულირებს პლანეტარულ სხეულთა ნომენკლატურისა და სახელების შეთანხმებებს.

საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი დაარსდა 1919 წელს, სხვადასხვა საერთაშორისო პროექტების შერწყმით, რომელიც მოიცავდა ციურ რუკას (Carte du Ciel), მზის კავშირს (Solar Union) და საერთაშორისო დროის ბიუროს (Bureau International de l'Heure). პირველი პრეზიდენტი იყო ბენჯამინ ბელო. კავშირს ამჟამად 12,664 ინდივიდუალური წევრი ჰყავს(ანუ პროფესიონალი ასტრონომები 96 ქვეყნიდან), როგორც წესი დოქტორის ხარისხის მფლობელები; 79 ეროვნული წევრი (ანუ ქვეყნები, რომლებიც კავშირთან ფილიალში იმყოფებიან). ამჟამინდელი პრეზიდენტია სილვია ტორეს-პეიმბერტი.

საკ-ის XXV გენერალური ასამბლეა ჩატარდა 2006 წლის 14-25 აგვისტოს პრაღაში, ჩეხეთი. ამ ასამბლეაზე კავშირმა გამოიტანა წინადადება პლანეტის განსაზღვრების შეცვლაზე. ახალი განსაზღვრებით მზის სისტემაში 12 პლანეტა უნდა გამხდარიყო, მათ შორის ერთი მარსსა და იუპიტერს შორის ასტეროიდთა სარტყელში. თუმცა წინადადება კენჭისყრით უარყვეს. ასევე, პლანეტის სტატუსი ჩამოერთვა პლუტონს, რომელიც 1930 წელს აღმოჩენის შემდეგ მისი სტატუსის შესახებ მუდმივი დებატების საგანი იყო. სტატუსის ჩამორთმევის ძირითადი მოტივი იყო ახალი ასტეროიდების აღმოჩენა, რომელთა რადიუსი აღემატება პლუტონისას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* XXVIth General Assembly 2006
* XXVIIth General Assembly 2009 დაარქივებული 2007-08-17 საიტზე Wayback Machine.
* XXVIIIth General Assembly 2012 დაარქივებული 2019-05-28 საიტზე Wayback Machine.
* XXIXth General Assembly 2015 დაარქივებული 2016-10-25 საიტზე Wayback Machine.
* XXXIst General Assembly 2021

სქოლიო
------

1. 1 2  Fienberg, Rick.  (14 აგვისტო, 2015) "A New Tally of Individual IAU Members".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-02. ციტირების თარიღი: 2017-06-13.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  2017 წლის 1 თებერვლის მონაცემით, IAU.org
6. ↑  Pluto loses status as a planet, BBC News, 24/08/2006
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დიკლო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**დიკლოს საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოს განაპირას, სამხრეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკუთვნოდა პლატო ოსორაულს. 

სახლი სამსართულიანია. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. პირველ სართულზე (5,2 x 4,8 მეტრი) საქონლის სადგომია, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან აქვს. ამავე კედელში ერთი სარკმელიცაა. სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებთან საქონლის ბაგებია, ჭერში ამოჭრილია მეორე სართულზე ასასვლელი ხვრელი. იატაკზე ფიქალია მოგებული. მეორე სართული (5,1 x 4,6 მეტრი) საცხოვრებელია, შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ორი სარკმელია. სარკმლებს შორის არსებული ხვრელიდან შეიძლება l სართულის კარის გაღება. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ერთი ნიშია, ჩრდილო-აღმოსავლეთისაში - ორი. ჭერში დატანებულია lll სართულზე ასასვლელი ხვრელი. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. მესამე სართულზე (5,1 x 4,6 მეტრი) შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. ამავე კედელში, აგრეთვე სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლებში, ორ-ორი სარკმელია. დასავლეთისაში - ერთი. ამ სარკმლის ქვემოთ სათოფურია. იატაკი აქაც დატკეპნილი მიწისაა. სართულშუა გადახურვა კოჭოვანია. სამხრეთ-დასავლეთ ფასადზე, სათოფურის ზემოთ, რიყის ქვაზე (0,5 x 0,35 მეტრი) ამოკვეთილია სამი ჯვარი. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში ჩაყოლებულია ორ-ორი თეთრი სამკუთხა ქვა (0,3 x 0,25 მეტრი). სამხრეთ-დასავლეთ კედელზე ასეთივე ქვებით დეკორატიული სამკუთხედია (0,7 x 0,6 მეტრი) გამოყვანილი. სახლს ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე. ზ*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 76.
პართენონი

პართენონი ღამით
**პართენონი** (ბერძ. Παρθενώνας) — ძვ. წ. V საუკუნეში ათენის აკროპოლისზე აგებული ათენას ტაძარი. იგი ყველაზე კარგად ცნობილი დღემდე მოღწეული ძველი ბერძნული ნაგებობაა და საყოველთაოდ ითვლება ბერძნული არქიტექტურის უნატიფეს ნიმუშად. მისი დეკორატიული სკულპტურები ბერძნული ხელოვნების მწვერვალს წარმოადგენს. პართენონი ძველი საბერძნეთისა და ათენის დემოკრატიის სიმბოლოდ ითვლება და ის მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდედისი კულტურული მონუმენტია.

შენობას ერქვა ქალღმერთ ათენას ტაძარი და მისი დღევანდელი სახელი მომდინარეობს ძველი ბერძნული სიტყვიდან პართენოს (παρθένος — ქალწული). პართენონმა შეცვალა ათენას ძველი ტაძარი, რომელიც ძვ. წ. 480 წელს სპარსელებმა გაანადგურეს. სხვა მრავალ ბერძნულ ტაძართა მსგავსად, პართენონს იყენებდნენ როგორც განძსაცავს და აქ ინახებოდა დელოსთა ლიგის საგანძური, რომელიც მოგვიანებით ათენის იმპერია გახდა.

ახ. წ. VI საუკუნეში პართენონი ღვთისმშობლის სახელობის ქრისტიანულ ეკლესიად გადაკეთდა. თურქების მიერ ათენის აღების შემდეგ ის მეჩეთად გადაკეთდა. 1687 წელს შენობაში განთავსებული თურქული ჯარების ამუნიცია ვენეციურმა ყუმბართმყორცნმა ააფეთქა; აფეთქებამ მძიმედ დააზიანა პართენონი და მისი სკულპტურები. XIX საუკუნეში ლორდ ერგინმა ზოგიერთი გადარჩენილი სკულპტურა პართენონიდან გამოიტანა და ინგლისში წაიღო. ეს სკულპტურები, ცნობილი როგორც ელგინის მარმარილო, ამჟამად ბრიტანეთის მუზეუმშია გამოფენილი. კამათი საბერძნეთისა და ბრიტანეთის მთავრობებს შორის ელგინის მარმარილოს სამშობლოში დაბრუნების თაობაზე დღემდე გრძელდება.

პართენონი, აკროპოლისის სხვა შენობებთან ერთად საბერძნეთის ყველაზე პოპულარული ტურისტული არქეოლოგიური ძეგლია. საბერძნეთის კულტურის სამინისტრო ამჟამად ახორციელებს მასშტაბურ აღდგენით-სარეკონსტრუქიო სამუშაოებს ტაძარსა და მის შემოგარენზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პართენონი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2013-09-18 საიტზე Wayback Machine.
* (Hellenic Ministry of Culture) The Acropolis Restoration Project დაარქივებული 2013-11-24 საიტზე Wayback Machine.
* The Athenian Acropolis by Livio C. Stecchini (Internet Archive)
* UNESCO World Heritage Centre – Acropolis, Athens
* Metropolitan Government of Nashville and Davidson County – The Parthenon დაარქივებული 2013-01-28 საიტზე Wayback Machine.
* Google Sketchup 3D Model of Parthenon (simplistic) დაარქივებული 2013-11-07 საიტზე Wayback Machine.
* Parthenon virtual tour Interactive 360° panoramas in high resolution.
* The Friends of the Acropolis

 ხ • გ • რ**ათენის ღირსშესანიშნაობები**აკადემია  ·  აკროპოლისი  ·  ძველი აგორა  ·  ჰადრიანეს თაღი  ·  აეროპაგი  ·  ლისიკრატეს მონუმენტი  ·  ჰელენისტური პარლამენტი  ·  კერამეიკონი  ·  ლიკაბეტის გორა  ·  მონასტირაკი  ·  ათენის უნივერსიტეტი  ·  არქეოლოგიური მუზეუმი  ·  ეროვნული ბაღები  ·  საბერძნეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა  ·  ეროვნული თეატრი  ·  ახალი აკროპოლისის მუზეუმი  ·  ჰეროდე ატიკუსის თეატრი  ·  ძველი პარლამენტი  ·  ოლიმპიური კომპლექსი  ·  პანათინაიკოს სტადიონი  ·  ფილოპაპოსი  ·  პლაკა  ·  პნიქსი  ·  პრეზიდენტის სასახლე  ·  ათალოსის სტოა  ·  ჰეფესტოს ტაძარი  ·  ზევსის ტაძარი  ·  დიონისეს თეატრი  ·  ქარების კოშკი  ·  ზაპეიონი
**ბაქილი მულუზი** (ინგლ. Bakili Muluzi; დ. 17 მარტი 1943) — მალავის მეორე პრეზიდენტი 1994 წლის 24 მაისიდან 2004 წლის 24 მაისამდე.

მულუსი პრეზიდენტად აირჩიეს 1994 წელს პირველ მრავალპარტიულ არჩევნებში, როგორც გაერთიანებული დემოკრატიული ფრონტის კანდიდატი. არჩევნებში მან დაამარცხა ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა - მალავის დიქტატორი 1966 წლიდან. მანამდე მულუსი მუშაობდა ბანდას მთავრობაში. 1999 წლის ივნისში მულუსი მეორე ვადით აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

მულუსის მმართველობის პერიოდში აღინიშნა რამდენიმე სკანდალი. 2000 წელს მან მთავრობა სრული შემადგენლობით დაითხოვა, მას შემდეგ რაც გაირკვა ბრიტანეთის მიერ გამოყოფილი ფინანსური დახმარების უმიზნოდ დახარჯვის შესახებ. მეორე სკანდალი დაკავშირებული იყო მალავის სიმინდის მარაგთან, კერძოდ ის მიჰყიდეს სხვა ქვეყნებს გვალვის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე. ამან გამოიწვია ქვეყანაში შიმშილის დაწყება. პრეზიდენტის პოსტზე მულუსი 2004 წელს ჩაანაცვლა ბინგუ ვა მუთარიკამ.

1999 წლის ოქტომბერში 56 წლის ბაქილი მულუსი დაქორწინდა 12 წლის სკოლის მოსწავლეზე მუსულმანური ოჯახიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაქილი მულუზი.
* მალავის პრეზიდენტი ბაქილი მულუსი დაარქივებული 2012-07-30 საიტზე Wayback Machine. .

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალავის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა **·** ბაქილი მულუზი **·** ბინგუ ვა მუთარიკა **·** ჯოის ბანდა **·** პიტერ მუთარიკა **·** ლაზარუს ჩაკუერა |  |

 |
**მშვილდოსნობა** — სასროლი სპორტის ერთ-ერთი უძველესი სახეობა, შეჯიბრება მსხვილი სამიზნეების (დიამეტრი 80–122 სმ) დაზიანებაში ოთხ დისტანციაზე (30-დან 90 მეტრამდე ვაჟებში და 30-დან 70 მეტრამდე ქალებში) სპეციალური მშვილ-ისრის გამოყენებით. მშვილდოსნობა, როგორც სპორტის სახეობა, ჩამოყალიბდა XV საუკუნის შვეიცარიაში. ფართოდ გავრცელდა XIX საუკუნის ბოლოს. შესული იყო ზაფხულის II (1900), III (1904), IV (1908) და VIII (1924) ოლიმპიურ თამაშებზე; 1912 და 1924–1968 წლებში ოლიმპიადის პროგრამიდან ამოიღეს, კვლავ შეიყვანეს 1972 წელს; 1984 წლამდე ტარდებოდა პირადი პირველობა ვაჟებსა და ქალებში, 1988 წელს დაემატა გუნდური პირველობა ვაჟებსა და ქალებში. 6-გზის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა ბელგიელი ჰუბერტ ვან ინისი (1900–1920). გუნდურ პირველობაში სამხრეთ კორეის მშვილდოსნებმა გუნდურ პირველობაში ქალებს შორის გაიმარჯვეს 9-ჯერ (1988–2020), ვაჟებს შორის — 6-ჯერ (1988, 2000–2008, 2016–2020). 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი გახდა ქართველი მშვილდოსანი ქეთევან ლოსაბერიძე (სსრკ-ის სახელით).

მშვილდოსნობის საერთაშორისო ფედერაცია (ფიტა, FITA) შეიქმნა 1931 წელს; აერთიანებს 168 ეროვნულ ფედერაციას (2023 წლის მდგომარეობით), მათ შორის საქართველოს მშვილდოსნობის ეროვნულ ფედერაციას (1993 წლიდან).

1931 წლიდან ტარდება მსოფლიო ჩემპიონატები, 1968 წლიდან — ევროპის ჩემპიონატები. პირად პირველობაში 5-გზის მსოფლიო ჩემპიონი გახდა პოლონელი იუნინა კურკოვსკა-სპიხაიოვა (1933–1947). 2006 წლიდან იმართება მშვილდოსნობის მსოფლიო თასი — 4 ეტაპი 4 სხვადასხვა ქვეყანაში.

1990-იანი წლების დასაწყისიდან აქტიურად ვითარდება „არჩერი-ბიატლონი" — თხილამურებით რბოლა მშვილდოსნობასთან ერთად (შეადარეთ ბიატლონი). 1998 წელს შედგა პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელშიც 11 ქვეყნის სპორტსმენები მონაწილეობდნენ. 2000 წელს ბიატლონისტთა საერთაშორისო კავშირმა (IBU) და ფიტამ გადაწყვიტეს შეექმნათ გაერთიანებული კომიტეტი — IBU-FITA.

ლიტერატურა
----------

* Стрельба из лука // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М. 2016. — стр. 311.

სქოლიო
------

1. ↑  Members en. *World Archery*. ციტირების თარიღი: 25 სექტემბერი, 2023
**დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, „თავისუფალი ჯვრის" ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობა. მდებარეობს ქვემო ქართლში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაშბაშში.

ისტორია
-------

წარწერის მიხედვით, X–XI საუკუნეების მიჯნაზე თრიალეთის ერისთავთ-ერისთავის რატის დაკვეთით აუგიათ. 

წმინდა გიორგის ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილოეთით, მდინარე ხრამის მარჯვენა ქარაფოვან ნაპირზე. გუმბათიანი ეკლესია ნაგებია თლილი ქვით, გეგმაში ჯვრის ფორმისაა. აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდით. 

ორი შესავლელი აქვს — დასავლეთი მკლავის სამხრეთი და ჩრდილოეთის მკლავის დასავლეთ კედელში. სამხრეთის კარი გადახურულია დიდი თლილი ქვით. სამხრეთი კარის თავზე და აღმოსავლეთ კედელზე წარწერებია. ეკლესია რესტავრირებულია. ეკლესიის სამხრეთით და ჩრდილოეთით სამაროვანია გამართული, სადაც გვხვდება გამოსახულებებით შემკული საფლავის ქვები და ცხენის ქანდაკებები.

წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე რამდენიმე ასომთავრული წარწერაა შემორჩენილი. 

დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული წარწერების კორპუსი. I. აღმოსავლეთ და სამხრეთი საქართველო (V-X სს.), თბ. 1980, გვ. 243-248
* მელიქსეთ-ბეგი ლ. მეგალითური კულტურა საქართველოში, თბ. 1938 წ. გვ. 54
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 408.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**კარიმ ტოფიგ ოღლუ ვალიევი** ( 9 თებერვარი 1961, ბაქო ) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების გენერალ-პოლკოვნიკი; აზერბაიჯანის თავდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე, აზერბაიჯანის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის ყოფილი მოადგილე პირად შტაბში - პერსონალური შტაბის გენერალური დეპარტამენტის ყოფილი უფროსი (2014-2021 წწ).

### ცხოვრება

ვალიევ კარიმ თოფიგ ოღლუ დაიბადა 1961 წლის 9 თებერვალს ბაქოში .

1982 წელს წარჩინებით დაამთავრა ბაქოს უმაღლესი გენერალური არმიის მეთაურთა სკოლა .

1990-1994 წლებში სწავლობდა ნახევარ განაკვეთზე ფრუნზეს სამხედრო აკადემიაში .

ჰყავს ორი შვილი.

სამხედრო სამსახური
------------------

1982-1990 წლებში მსახიობდა კადეტთა ოცეულის მეთაურად, საგანმანათლებლო განყოფილების უფროსის თანაშემწედ, სსრკ-ს შეიარაღებულ ძალებში საგანმანათლებლო განყოფილების უფროსის თანაშემწედ.

1992 წლიდან მსახურობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებში, როგორც სასწავლო განყოფილების უფროსის მოადგილე, ის იყო ბრიგადის მეთაური, ფრონტის მეთაურის მოადგილე, თავდაცვის მინისტრის მოადგილე საბრძოლო მოქმედებებში, არმიის კორპუსის მეთაური და სამხედრო სამეცნიერო ცენტრის უფროსი. თავდაცვის დაგეგმვის სამხედრო სტრატეგიის დეპარტამენტის უფროსი.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2014 წლის 14.05.2014 ბრძანებულებით დაინიშნა თავდაცვის მინისტრის მოადგილის პერსონალურ შტაბში — პერსონალური შტაბის გენერალური დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობაზე.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2021 წლის 23 ივლისის ბრძანებულებით, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე –აზერბაიჯანის არმიის გენერალური შტაბის უფროსად დაინიშნა.

წარჩინებით
----------

ორდენი "აზერბაიჯანის დროშა" აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 1994 წლის 01.01 ბრძანებულებით, მედალი "სამშობლოსათვის" 2005 წლის 24.06.2005 ბრძანებულებით, მედალი "სამხედრო სამსახურისთვის" 2012 წლის 25.06.2012 ბრძანებულებით. 09.12 "გამარჯვების" ორდენი 2020 წლის ბრძანებით, მედალი "ჯაბრაილის გათავისუფლებისთვის" 24.12.2020 ბრძანებით, მედალი "აღდამის გათავისუფლებისთვის" 29.12.2020 და 29.12.2020 ბრძანებით. დათარიღებული ორდენით დაჯილდოვდა მედლით „გუბადლის გათავისუფლებისათვის".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თავდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე - აზერბაიჯანის არმიის გენერალური შტაბის უფროსი

სქოლიო
------

1. ↑  Kərim Vəliyev Baş Qərargah rəisi təyin edildi. ციტირების თარიღი: 2021-07-23
**ჰებრიდის კუნძულები**, *ჰებრიდი* (ინგლ. Hebrides, ირლ. Innse Gall) — არქიპელაგი ატლანტის ოკეანეში, შოტლანდიის დასავლეთ ნაპირებთან. ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს. აერთიანებს 500-მდე კუნძულს, აქედან 100 — დასახლებულია. არქიპელაგის საერთო ფართობი 7 200 კმ²-ია. განასხვავებენ შიგა და გარე ჰებრიდის კუნძულებს, რომლების ერთმანეთისაგან გამოყოფილია ნორთ-მინჩისა და ლილტ მინჩის სრუტეებით და ჰებრიდის ზღვით. შიგა ჰებრიდის კუნძულებზე ძლიერ დანაწევრებული ბორცვიანი და დაბალმთიანი რელიეფია (სიმაღლე 200 – 600 მ). აგებულია კაინოზოური ეფუზივებით. ლავურ პლატოებზე აღმართულია კონუსური მწვერვალები, რომელთა სიმაღლე 1 009 მ-დეა. გარე ჰებრიდის კუნძულებზე ცოკოლიანი დაბლობიებია (სიმაღლე 100 – 150 მ), რომლებიც აგებულია არქეული გნაისებით. არქიპელაგზე გვხვდება მთის მასივები, რომელთა სიმაღლე 799 მეტრს აღწევს. პლეისტოცენური გამყინვარების ნიშნები. ჰავა ნოტიო ზღვისაა. ივლისის საშუალო ტემპერატურა 12 – 14°C-ია, იანვრის — 4 – 6°C. ნალექები 1 000 – 2 000 მმ წელიწადში. კუნძულებზე არის მდელოები, ტორფნარი, იშვიათად არყის ხის რაყები. ჰებრიდზე განვითარებულია თევზჭერა, მეცხოველეობა, შალის ქსოვილების (ტვიდის) წარმოება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 611.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hebrides/Western Isles Guide (ინგლისური)
* National Library of Scotland: SCOTTISH SCREEN ARCHIVE (selection of archive films about the Hebrides) (ინგლისური)
ამაზონის აუზი
ამაზონი
**ამაზონის დაბლობი**, **ამაზონია** (პორტ. bacia do rio Amazonas, ესპ. cuenca del Amazonas) — მსოფლიოს უდიდესი დაბლობი სამხრეთ ამერიკაში, მდინარე ამაზონის აუზში. ვრცელდება ბოლივიის, ბრაზილიის, კოლუმბიის, ეკვადორის, გაიანის, პერუსა და ვენესუელის ტერიტორიებზე. ფართობი 6,915,000 კმ². უკავია სამხრეთ ამერიკის ფართობის დაახლოებით 40%. გაშლილია ანდებიდან ატლანტის ოკეანემდე, გვიანისა და ბრაზილიის ზეგნებს შორის. მოქცეულია სამხრეთ ამერიკის ბაქნის ფარგლებში, რომელიც ამოვსებულია მეტწილად პალეოზოური ზღვიური და მეზო-კაინოზოური კონტინენტური დანალექებით. 

დასავლეთი ამაზონია მეტად ფართო (1600 კმ), ბრტყელი და ვაკე ტერიტორიაა. გაბატონებულია ეკვატორული მუდამ ტენიანი ჰავა. მდინარეები სუსტადამოჭრილ ფართო ხეობაში კლაკნილად მიედინებიან, აქვთ მღვრიე წყალი. მდინარეთაშორისი ბრტყელი ზედაპირი (ეგრეთ წოდებული ტერა ფირმა — „მყარი მიწები", ან ეტე) დაფარულია ნოტიო ეკვატორული ტყეებით (სელვასი, ჰილეა). მდინარეთა ხეობებში განასხვავებენ მაღალი (ვარზეა) და დაბალი (იგაპო) ჭალის ლანდშაფტებს. 

ვარზეას მცენარეულობა ახლოს დგას ეტესთან და შეიცავს განსაკუთრებით ბევრ პალმას, ჰევეას, სეიბას, კაკაოს და სხვა. იგაპოს მცენარეულობა მეტად ღარიბია. დამახასიათებელია იმბაუბა-ცეკროპია. დასავლეთი ამაზონიის ჰილეაში გვხვდება ცხვირფართო მაიმუნები, ზარმაცასებრნი, ტაპირები და სხვა.

აღმოსავლეთი ამაზონია შედარებით ვიწროა (350 კმ). განაპირა მხარეს არის პალეოზოური და კრისტალური კამბრიუმამდელი ქანების გამოსავლები. ღერძულმა ნაწილმა განიცადა უახლესი ჩაწევა. ამასთან დაკავშირებით ზედაპირი უფრო მეტად არის დანაწევრებული, გვხვდება დებილი ლალალალა სიმაღლის მოწმეები, მდინარეები ღრმად არის ჩაჭრილი, აქვთ ესტუარისებური შესართავები და სწორხაზოვანი ხეობები. კალაპოტებში ბევრია ჭორომი. კლიმატი სუბეკვატორულია. ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით დამახასიათებელია სამხრეთ-აღმოსავლეთის პასატები, რომლებიც გვალვას იწვევენ. ბევრია მღრღნელები და ტერმიტები. გავრცელებულია ფოთოლმცვივანი მეჩხერი ტყეები და სავანები.

გალერეა
-------

* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ამაზონის დაბლობი"** ვიკისაწყობში.
* ამაზონის დაბლობი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2012-01-03 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
* ამაზონის დაბლობი დაარქივებული 2013-06-29 საიტზე Wayback Machine. (გერმანული)
ვერეს ციხე
**ვერეს ციხე**, *აზრატის ციხე*, *ბერეს ციხე* — ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარდატენის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სამიოდე კილომეტრზე, მდინარე ტანის ხეობაში, მდინარე ვერეს ნაპირას, ძნელად მისადგომ ქედზე. ციხეს სტრატეგიულად მოხერხებული მდებარეობა აქვს. აქედან მოჩანს ტანის ხეობა და გორი მისი მიდამოებით.

ისტორია
-------

ნაგებობა თარიღდება IX–X საუკუნეებით. ვერეს ციხე და მისი შემოგარენი თბილისის საამიროში შედიოდა და იგი, ატენის ციხესთან ერთად, მონაწილეობდა ქართლის შემოერთებისათვის წარმოებულ ბრძოლაში. X საუკუნის მიწურულიდან ციხე კლდეკარის ერისთავთერისთავების — ბაღვაშთა გამგებლობაში გადავიდა. XI საუკუნიდან XVI საუკუნის შუახანამდე ვერეს ციხის მიდამოები საქართველოს სამეფო სახლის განკარგულებაში იყო. 1554 წელის ზაფხულში შაჰ თამაზმა აიღო ვერეს ციხე და გზა გაიხსნა ატენის ციხისკენ, სადაც ქართლის მეფის ლუარსაბ I-ის დედა და ქართლის თავადაზნაურთა ოჯახები იდგნენ. XVII-XVIII საუკუნეებში ციხე თავად ციციშვილთა ხელში გადავიდა და ამ საგვარეულოს მნიშვნელოვან საყრდენ პუნქტად იქცა. 1638 წელს ვერეს ციხეში გამაგრდა როსტომ მეფის წინააღმდეგ აჯანყებული ქართლის თავადთა მეთაური ნოდარ ციციშვილი. მეფემ ალყა შემოარტყა ციხეს. აჯანყებულმა ციციშვილმა გაქცევით უშველა თავს. როსტომ მეფემ ვერეს ციხე აიღო და გაანადგურა.

არქიტექტურა
-----------

ციხე გეგმით წაგრძელებულია (სიგრძე 44,6 მ, სიგანე აღმოსავლეთით 14,8 მ, დასავლეთით 6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ნაგებობა დაზიანებულია — ფერდობებზე კედლები შემორჩენილია 4-5 მეტრის სიმაღლეზე. ციხის აღმოსავლეთ და დასავლეთ მხარეები მთავრდება სხვადასხვა ზომისა და ფორმის კოშკებით. აღმოსავლეთის კოშკიდან გადარჩენილია მხოლოდ კონტური; დასავლეთის კოშკი გეგმით უსწორო — ელიფსურია. ქვედა სართული ცილინდრული კამარით გადახურული გრძელი სათავსია, რომელიც ციხის ეზოს განიერი თაღოვანი კარით უკავშირდება. ციხის ეზოში, გალავნის სამხრეთ კედელთან, დიდი წყალსაცავია.

ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 53.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. II, თბ. 1977. — გვ. 369.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ატენის ციხე
* გნოლიძეების ციხე
* გორის ციხე
* ვერეს ციხე
* კიკნათბერის ციხე
* მირმანოზ ერისთავის ციხე
* ტირძნისის ციხე
* ტყვიავის ციხე
* შინდისის ციხე
* ჩასარბენი ციხე
* წედისის ციხე
* ხუბაშვილების ციხე
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თოიძე**. |

**ირაკლი მოსეს ძე თოიძე** (დ. 14 მარტი, 1902, თბილისი — გ. 1 აპრილი, 1985, იქვე) — ქართველი მხატვარი, ფერმწერი, გრაფიკოსი, წიგნის ილუსტრატორი, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ოთხგზის ლაურეატი (1941, 1948, 1949, 1951), რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1951), საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1970), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1982).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ცნობილი მხატვრის მოსე თოიძის ოჯახში. მამამ ითამაშა დიდი როლის მის მხატვრად ჩამოყალიბებაში. 1919-1920 წლებში 17 წლის ასაკში მონაწილეობა მიიღო მამასთან ერთად არტისტული კაფე „ქიმერიონის" მოხატვაში. იყო რუსეთის მხატვართა ასოციაციის საქართველოშ ფილიალის, შემდეგ კი „სარმას" თავმჯდომარე. 1925-1930 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1931 წელს მოსკოვში გადავიდა საცხოვრებლად. 

ზაჰესის მშენებლობის დროს შექმნა ნახატი „ილიჩის ნათურა". მისი კიდევ ერთი ნახატია „ახალგაზრდა სტალინი კითხულობს შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანს". 1937 წელს გააფორმა ვეფხისტყაოსანი". ეს ილუსტრაციები დღესაც ერთ-ერთი საუკეთესოდ მიიჩნევა ქართული წიგნის გრაფიკაში.

გამოირჩეოდა საბჭოთა პოლიტიკური პლაკატების შექმნით. პოპულარობა მოუტანა პლაკატმა „დედა-სამშობლო გვეძახის!" (1941), რომელიც მოიწონა სტალინმა და გამოფენილი იყო მთელი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით საჯარო სივრცეებში. მეორე მსოფლიო ომის დროს თოიძემ შექმნა ასევე პლაკატები „წინ დასავლეთისკენ!", „დედასამშობლოსათვის", „სამშობლოს სახელით წინ, დევგმირებო!", „ვფიცავ, დავამარცხებ მტერს!", „ყველანი ფაშიზმის წინააღმდეგ საბრძოლველად!", „გავათავისუფლებთ ევროპას ფაშისტური მონობის უღლისგან" და სხვა. პოლიტიკურ პლაკატებზე მუშაობას აგრძელებდა ომის შემდგომაც. შემდგომი პერიოდის პლაკატებია „ოქტომბრის 50-ე წლისთავი ჩვენი საერთო დღესასწაულია", „ჩვენი ერთობა ურღვევია", „მძიმე ინდუსტრია ჩვენი სამშობლოს ძლიერების საფუძველია".

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მისი ნამუშევრები დაცულია საქართველოსა და რუსეთის სხვადასხვა მუზეუმებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოსე თოიძე

ლიტერატურა
----------

* *ციციშვილი, მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 196-197.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 83-84.
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 548, ISBN 99928-20-32-2.
* *კალანდია, გ.* „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბილისი, 2014, გვ. 66
* *ბაბუნაშვილი, ზ. ნოზაძე, თ.* „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 175, თბილისი, 1994
* *ჩხიკვიშვილი, მ.* „ირაკლი თოიძის სახელოსნოში"; „საბჭოთა ხელოვნება", N5 1968
* „მხატვარი მამა-შვილი — მოსე თოიძე და შვილი მისი ერეკლე", ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება" N25, 1915

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი თოიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გრამის წესით შეღებვის შემდეგ მიკროსკოპში დანახული *Staphylococcus aureus* (იისფერში, გრამდადებითი კოკი) და *Escherichia coli* (წითელში, გრამუარყოფითი ბაცილა).
**გრამის წესით შეღებვა**, *გრამის მიხედვით შეღებვა* ან *გრამის მეთოდი* — ბაქტერიების დიფერენცირებული შეღებვის მეთოდი, რომელიც ბაქტერიების სისტემატიკისა და დაავადებათა მიკრობიოლოგიური დიაგნოსტირებისათვის გამოიყენება. სახელი ეწოდა დანიელი ექიმის ჰანს კრისტიან გრამის მიხედვით. შეღებვის შემდეგ მიღებული ფერის მიხედვით ბაქტერიები იყოფა 2 ჯგუფად — მიკრობები რომლებიც იღებებიან გრამის წესით აღინიშნება როგორც გრამდადებითები, ხოლო რომლებიც არ იღებებიან — გრამუარყოფითები. მიკრობების დახასიათებისას აუცილებლად აღნიშნავენ გრამის წესით საღებავისადმი მათ დამოკიდებულებას.

გრამის მიხედვით შეღებვის არსი მდგომარეობს იმაში რომ გრამდადებითი მიკრობები ქმნიან მყარ ნაერთს იისფერ საღებავთან და იოდთან. სპირტის მოქმედებისას ეს ნაერთი ბაქტერიის ან სოკოს სხეულიდან არ გამოაქვს. სხვა გრამუარყოფითი მიკრობები ქმნიან არამტკიცე ნაერთებს, რომლებიც სპირტის მოქმედებას გამოაქვს, რის შედეგადაც მიკრობები უფერულდებიან. გრამის წესით შეღებვისას გრამდადებითი მიკრობები იღებებიან მუქ იისფრად, გრამუარყოფითი მიკრობები კი წითლად. გრამდადებითად იღებებიან სტაფილოკოკები, პნევმოკოკები, ზოგიერთი ჩხირი: დიფტერიის, ყველა სპოროვანი ბაქტერია, საფუარები, სხივისებური სოკოები. გრამუარყოფითი მიკრობებია: გონოკოკები, მენინგოკოკები, ჩხირის უმრავლესობა, ვიბრიონები, სპიროქეტები, სპირილები, რიკეტსიები.

სქოლიო
------

1. ↑  Gram staining — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2  *კალანდარიშვილი მარინე*, მიკრობიოლოგია, თბ.: გრიგოლ რობაქიძის სეხელობის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2011. — გვ. 7–8, ISBN 978-9941-9174-3-1.
**თამარ ლაპიაშვილი** (დ. 10 ნოემბერი, 1910,  დედოფლისწყარო – გ. 7 ოქტომბერი, 1992)–ქართველი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

1931 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალური).

თბილისის კონსერვატორიის საოპერო სტუდიის სცენაზე იმღერა გრაფინია(1934, მოცარტი „ფიგაროს ქორწინება"), ეთერი(ა. წუწუნავას მიერ კონსერვატორიის სცენაზე დადგმული ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი"). გარდა ქართული კლასიკური ოპერებისა, მღეროდა თითქმის ყველა ახალ ქართულ ოპერაში. შ. კაშმაძის ინფორმაციით, ჯერ სულ ახალგაზრდა თ. ლაპიაშვილს მიანდვეს ზ. ფალიაშვილის დაკრძალვის ცერომინიალზე მისი დატირება მაროს არიით, რაც მრავალზე მეტყველებს.1935–1967 წლებში იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი(ლირიკულ–დრამატული სოპრანო) ქართული ხელოვნების დეკადის მონაწილე(1937, მოსკოვი). მისი პარტნიორები იყვნენ: ნ. ქუმსიაშვილი, დ. გამრეკელი, ბ. კრავეიშვილი, ა. პიროგოვი, ი. კოზლოვსკი; მართავდა კამერულ–ვოკალურ კონცერტებს ქართული რეპერტუარი: ეთერი, ნანა, მარო, ლატავრა(ზ. ფალიაშვილი „აბესალომ და ეთერი", „დაისი", „ლატავრა"), ნინო, თინათინი, ნესტანი(დ. „არაყიშვილი თქმულება შოთა რუსთაველზე"), მზია, მარადო(ა. ანდრიაშვილი „კაკო ყაჩაღი", „ლაშქარა"), თინათინი, ნესტანი(შ. მშველიძე „ამბავი ტარიელისა"), მზია, ნათელა(ა. ბალანჩივაძე „მზია"), ლელო(გრ. კილაძე „ლადო კეცხოველი"), ციური, გოგონა(დ. თორაძე „გოლა"), დორა(შ. თაქთაქიშვილი „დეპუტატი"). სხვა რეპერტუარი: მარგარიტა(გუნო „ფაუსტი"), მიქაელა(ბიზე „კარმენი"), მადამ ბატერფლაი, ტოსკა, მიმი(პუჩინი „ჩიო–ჩიო–სანი", „ტოსკა", „ბოჰემა"), აიდა(ვერდი „აიდა"), ნედა(ლეონკავალო „ჯამბაზები"), გრაფინია, ქერუბინო(მოცარტი „ფიგაროს ქორწინება"), ლიზა, ტატიანა, იოლანტა, ნათლიდედა, მარია(ჩაიკოვსკი „პიკის ქალი", „ევგენი ონეგინი", „იოლანტა", „ჯადოქარი", „მაზეპა"); ასრულებდა რომანსებს: შუბერტი, შუმანი, შოპენი, მოცარტი, ბეთჰოვენი; ვოკალურ ციკლებს: ჩაიკოვსკი, რიმსკი–კორსაკოვი, რახმანინოვი, რუბინშტეინი, გლიერი; აგრეთვე ქართულ, სომხურ, აზერბაიჯანულ, უკრაინულ ხალხურ, იტალიურ, ნეაპოლიტანურ და ფრანგულ სიმღერებს.

ჯილდოები
--------

* 1950 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1935 — ახალგაზრდა ვოკალისტთა კონკურსი

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი თბ. 2015 გვ. 278

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ ლაპიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სტურუა**. |

**რობერტ ივანეს ძე სტურუა** (დ. 4 მაისი, 1916, სოფ. ნაბაკევი, დაბა კულაში, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 იანვარი, 1982, თბილისი) — ქართველი ფერმწერ-მონუმენტალისტი, საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1965).

ბიოგრაფია
---------

1933 წელს შევიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1939 წელს სწავლა განაგრძო მოსკოვის სურიკოვის სახელობის სამხატვრო ინსტიტუტში მონუმენტური ფერწერის ფაკულტეტზე.

მისი შემოქმედებას მიეკუთვნება ისეთი ნიმუშები , როგორიცაა „გამარჯვების ზეიმი" — ჭიათურის ა. წერეთლის სახელობის თეატრის დარბაზის პლაფონის მოხატულობა (1945–1950, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951); „ხალხთა მეგობრობის" — სოფელ შრომის კულტურის სახლის დარბაზის პლაფონი (1953–1956); „ბოროტსა სძლია კეთილმან" — მეშახტეთა კულტურის სახლი, ტყიბული (1957–1960); ჭიათურაში, მეტალურგთა კულტურის სახლის პლაფონი, ფერწერული ფრიზი ვ. ი. ლენინის ცენტრალური მუზეუმის თბილისის ფილიალისათვის და მრავალი სხვა.

საგულისხმოა რ. სტურუას ნამუშევრებიც წიგნის გრაფიკაში. კერძოდ მაღალ პროფესიონალურ დონეზე შესრულებული ილია ჭავჭავაძის, ვაჟა ფშაველას ქმნილებათა ილუსტრაციები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 324, თბ. 1994
* *კინწურაშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 587.
**«Burning Man»** (რუს. «Горящий человек») — ежегодное мероприятие, проходящее в пустыне Блэк-Рок в Неваде. Событие начинается в последний понедельник августа в 00:00 и длится восемь дней. Последний день приходится на День Труда, официальный праздник, отмечаемый в США в первый понедельник сентября, выходной день для большинства организаций. Кульминация происходит в субботу после заката, когда сжигают огромную деревянную статую человека.

Сами организаторы определяют событие как эксперимент, но не фестиваль, по созданию сообщества радикального самовыражения, при этом полностью полагающегося только на себя (ინგლ. radical self-expression, and radical self-reliance). На неделю в пустыне устанавливаются произведения современного искусства, часто фантастических форм. Некоторые из них сжигаются создателями до окончания «Burning Man». Там ездят сотни «мутированных» машин (ინგლ. mutant vehicles) самого невероятного вида, многие участники ходят в костюмах персонажей из произведений искусства и культуры, зверей, предметов и так далее. Приехавшие в пустыню артисты дают выступления, популярны различные танцы. На нескольких танцполах круглосуточно работают диджеи. Вместе с тем, каждый участник ответственен за своё жизнеобеспечение (питание, воду, защиту от жары, ветра, холода, место для ночлега и так далее) и очистку пустыни от каких-либо следов своего пребывания; обо всём этом надо позаботиться заранее.

Фестиваль «Горящий человек», родился благодаря поездкам в пустыню «Зонального общества» 1986 года, появившегося благодаря фильму Андрея Тарковского «Сталкер» 1979 года. Впоследствии круг участников фестиваля расширился и переместился в пустыню в штате Невада.

1. ↑  Burning Man First-Timer’s Guide. ციტირების თარიღი: 2021-01-07.
2. ↑  What is Burning Man?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-14.
3. ↑  Enter the Zone — Episode 1: How a Band of Pranksters Inadvertently Created Burning Man
4. ↑  Into the Zone — Episode 2: A Bad Day at Black Rock
5. ↑  Гори синим пламенем. В Неваде завершился Burning Man 2015. ციტირების თარიღი: 2016-08-17
დედამიწის ჯგუფის პლანეტები: მერკური, ვენერა, დედამიწა, მარსი
**დედამიწის ჯგუფის პლანეტებად** იწოდებიან მზის სისტემის ის პლანეტები, რომლებიც შიდა მზის სისტემაში, ანუ მზიდან ასტეროიდთა სარტყლამდე არიან განლაგებული. ეს პლანეტებია: მერკური, ვენერა, დედამიწა და მარსი.

ამ ჯგუფის პლანეტებს ახასიათებთ მაღალი სიმკვრივე, გარე მზის სისტემის პლანეტებთან, ე.წ. გაზის გიგანტეებთან, ან იუპიტერის ჯგუფის პლანეტებთან შედარებით. ამ განსხვავების მიზეზი ისაა, რომ დედამიწის ჯგუფის პლანეტები ძირითადად მძიმე მატერიებისგან - სილიკატები, მეტალები შედგებიან, მაშინ როდესაც გაზის გიგანტები მსუბუქი გაზებისგან - წყალბადისა და ჰელიუმისგან არიან შედგენილი.

დედამიწის ჯგუფის ყველა პლანეტას აქვს შემდეგი ტიპის აგებულება:

* ცენტრში განლაგებულია რკინის ბირთვი ნიკელის მინარევით.
* მეტალის ბირთვს აკრავს მანტია, რომელიც სილიკატებისგან შედგება.
* ქერქი, რომელიც მანტიის მსგავსად სილიკატებისგან შედგება და რომელიც თავად მანტიის ნაწილობრივი გალღობის შედეგად არის წარმოქმნილი. მერკური ერთადერთია დედამიწის ჯგუფის პლანეტებს შორის, რომელსაც ქერქი არ გააჩნია, ასტრონომიაში გავრცელებულია აზრის თანახმად პლანეტამ ქერქი დიდი ზომის ციურ სხეულთან დაჯახების ან/და დიდი რაოდენობით მეტეორების მიერ პლანეტის ზედაპირის ბომბარდირების შედეგად დაკარგა.
**მირიან შველიძე** (დ. 1 იანვარი, 1947, თბილისი — გ. 9 თებერვალი, 2022) — ქართველი მხატვარი, თეატრალური დეკორატორი, საქართველოს სახალხო მხატვარი, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტი, თეატრალური მხატვრის სპეციალობით. 1975 წლიდან რუსთაველის თეატრის დამდგმელი მხატვარი იყო. რუსთაველის თეატრში მის მიერ გაფორმებული სპექტაკლებია: პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე" (რეჟ. რობერტ სტურუა), უილიამ შექსპირის „მეფე ლირი", „მაკბეტი", ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი", გრიგოლ რობაქიძის „ლამარა", დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი" და სხვა. აგრეთვე თანამშრომლობდა უცხოეთისა და საქართველოს სხვა თეატრებთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მირიან შველიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  „გარდაიცვალა რუსთაველის თეატრის მთავარი მხატვარი მირიან შველიძე". *1tv.ge*. ციტირების თარიღი: 10 თებერვალი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 735.
კაზიმირ მალევიჩი, *შავი კვადრატი*, 1913
ალექსანდრ როდჩენკო, *ცეკვა. უსაგნო კომპოზიცია* , 1915
ვლადიმირ შუხოვი კოშკი, 1922
ილია გოლოსოვი, ზუევის სახელობის კულტურის სახლი, 1926
**რუსული ავანგარდი** — მრავლისმომცველი ტერმინი, განსაზღვრავს ვრცელ გავლენიან მიმდინარეობას თანამედროვე ხელოვნებაში, რომელიც რუსეთში გავრცელდა დაახ. 1890-1930 წლებში, თუმცა ზოგან ის დაიწყო უკვე 1850 წელს და გრძელდებოდა 1960 წლამდე. ტერმინი მოიცავს მრავალ ცალკეულ თუმცა ერთმანეთთან დაკავშირებულ ხელოვნების მოძრაობას, რომელიც ამ პერიოდში აღმოცენდა, მათ შორის სიმბოლიზმს, ნეოპრიმიტივიზმს, სუპრემატიზმს, კონსტრუქტივიზმსა და ფუტურიზმს. იმის გათვალისწინებით, რომ მრავალი ამ ავანგარდისტ ხელოვნათაგან უკრაინაში იყო დაბადებული და გაზრდილი (მათ შორის კაზიმირ მალევიჩი, ალექსანდრა ექსტერი, ვლადიმერ ტატლინი, ვასილი კანდინსკი, დავიდ ბურლიუკი, ალექსანდრე არხიპენკო, სონია დელუნი-ტერკი), ზოგიერთ წყაროში მას ასევე **უკრაინულ ავანგარდსაც** უწოდებენ.

რუსულმა ავანგარდმა მის შემოქმედებით და პოპულარობის მწვერვალს 1917 წლის რევოლუციასა და 1932 წელს შორის მიაღწია, რის შემდეგაც ავანგარდისტული იდეებს უპირისპირდება ახლად აღმოცენებული სოციალისტური რეალიზმი, რომელსაც მთავრობა ლობირებდა. ამ პერიოდის გამორჩეული ფიგურები იყვნენ:

### მხატვრები

* მარკ შაგალი
* პაველ ფილონოვი
* ვასილი კანდინსკი
* ელ ლისიცკი
* კაზიმირ მალევიჩი
* მიხაილ მატიუშინი
* ლიუბოვ პოპოვა
* ალექსანდრე როდჩენკო
* ოლგა როზანოვა
* ვლადიმერ ტატლინი
* ნადეჟდა უდალცოვა
* ალექსანდრე ჟდანოვი

### კინორეჟისორები

* ოლექსანდრ დოვჟენკო
* სერგეი ეიზენშტეინი
* ვსევოლოდ პუდოვკინი
* ძიგა ვერტოვი

### მწერლები

* სერგეი ტრეტიაკოვი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბჭოთა ხელოვნება
* ავანგარდიზმი
* რუსული სიმბოლიზმი
* მირ ისკუსტვა
* კუბოფუტურიზმი
* სუპრემატიზმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსული ავანგარდი (ინგლ.)

ლიტერატურა
----------

* კოვალენკო, გ. ფ. "1910-1920 წლების რუსული ავანგარდი და ექსპრესიონიზმის საკითხები. მოსკოვი: ნაუკა, 2003. (რუს.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსული მხატვრული მიმდინარეობები |
| --- |
|  |
| 
* სტროგანოვის სკოლა
* პერედვიჟნიკები
* აბრამცევოს კოლონია
* რუსული სიმბოლიზმი
* მირ ისკუსტვა
* კუბოფუტურიზმი
* სუპრემატიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* რუსული ავანგარდი
* სოცრეალიზმი
* ნონკონფორმიზმი
 |

 |
**სერგეი (სერგო) ფარაჯანოვი** (სომხ. Սարգիս Հովսեփի Փարաջանյան; დ. 9 იანვარი, 1924, თბილისი, საქართველო — გ. 20 ივლისი, 1990, ერევანი, სომხეთი) — XX საუკუნის სომხური წარმოშობის ქართველი და საბჭოთა კინორეჟისორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა და გაიზარდა თბილისში, სომხურ ოჯახში; მისი ნამუშევრები ძირითადად კავკასიის ეთნიკურ მრავალფეროვნებას ასახავს.

ფარაჯანოვის პირველი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი იყო „მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები" (1964), რომელმაც საერთაშორისო აღიარება ჰპოვა მისი ფერადოვნებით, კოლორიტული კოსტიუმებითა და სოფლის ცხოვრების უცნაური აღწერით. მისი ნამუშევარი „ბროწეულის ფერი" (1969) თბილისელ პოეტ საიათნოვას ცხოვრებას ასახავს. ფილმმა საბჭოთა მთავრობა განარისხა, რომლის აზრით იგი დელიკატურ ნაციონალურ საკითხებს ეხებოდა. ჰომოსექსუალობის ბრალდებით საბჭოთა მთავრობამ ფარაჯანოვი 1973 წელს დააპატიმრა და შრომით გამოსასწორებელ ბანაკში ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა.

ფარაჯანოვის ძეგლი თბილისში
ფარაჯანოვის დაპატიმრება მრავალმა ცნობილმა ადამიანმა, ხელოვანმა, მწერალმა თუ რეჟისორმა გააპროტესტა, თუმცა იგი მხოლოდ ოთხი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს, ფრანგი სიურრეალისტი ლუი არაგონის მეოხებით. ფილმების გადაღება მას აკრძალული ჰქონდა მრავალი წლის განმავლობაში, სანამ თბილისში ცხოვრობდა, თუმცა 80-იან წლებში მას ნება დართეს გადაეღო „ამბავი სურამის ციხისა" (1984), რომელიც მისი ადრეული ნამუშევრების ფერადოვნების გამოძახილია, ასევე „აშიკი ქერიბი" (1988) და დაუმთავრებელი ავტობიოგრაფიული სერია „აღიარებისა", რომელიც შემდგომში მიხეილ ვართანოვის ფილმის „ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული" ნაწილი გახდა.

ფარაჯანოვი 1990 წლის ივლისში გარდაიცვალა ერევანში, კიბოს დაავადებით.

ფილმოგრაფია
-----------

* ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული (1992) (სეგმენტი „აღიარება")
* აშუღი ქერიბი (1988) ... აგრეთვე ცნობილი როგორც „აშიკ-ქერიბი" (1988) (აზერბაიჯანულ ენაზე)
* არაბესკები ფიროსმანის თემაზე (1985)
* ამბავი სურამის ციხისა (1984)
* ბროწეულის ფერი (1968); თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა"
* ჰაკობ ჰოვნატანიანი (1967)
* მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები (1964) ... ინგლ. Shadows of Forgotten Ancestors (1967) (USA)
* ყვავილი ქვაზე (1962)
* უკრაინული რაფსოდია (1961)
* პერვი პარენ (1959)
* დუმკა (1957)
* ნატალია უშვიჰ (1957)
* ოქროს ხელები (1957)
* ანდრიუშა (1954)
* მოლდავური ზღაპარი (1951)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფარაჯანოვისადმი მიძღვნილი საიტი
* ფარაჯანოვის მუზეუმი
* ფარაჯანოვის ცხოვრება, შემოქმედება, სურათების გალერეა

სქოლიო
------

1. ↑  Parajanov: The Last Spring
**მდოგვი** — ბალახოვანი მცენარეები კომბოსტოსებრთა ოჯახის Sinapis და Brassica-ს გვარებისა. Sinapis გვარი მოიცავს 7-10 ერთწლოვან ან იშვიათად მრავალწლოვან სახეობას. 

გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში. მეტწილად სარეველა მცენარეებია. ყოფილ სსრკ-ში მისი 2-3 სახეობაა, საქართველოში — 2: თეთრი მდოგვი (Sinapis alba) იზრდება მინდვრებსა და დანაგვიანებულ ადგილებში, მთის შუა სარტყლამდე. 

მინდვირის მდოგვი (Sinapis arvensis) ნათესების სარეველაა და ზოგჯერ გზის პირებსა და ბოსტნებშიც გვხვდება. Brassica-ს გვარიდან მდოგვს მიეკუთვნება სარეპტის მდოგვი (Brassica juncea), რომლის სიმაღლე 1,5 მ აღწევს. მოჰყავთ ევროპასა და აზიაში. ჩვენში ნათესების სარეველაა. იზრდება აფხაზეთსა და აჭარაში. შავი მდოგვი (Brassica nigra) მოჰყავთ მცირე აზიაში, ევროპასა და ამერიკაში. ყოფილ სსრკ-ში სარეველაა.

მდოგვი მოჰყავთ თესლისაგან ზეთის მისაღებად (სარეპტის მდოგვის თესლში 35-40% ზეთია, თეთრ მდოგვში — 25-34%), იყენებენ აგრეთვე პურის საცხობ, საკონდიტრო, საკონსერვო და საპარფიუმერიო მრეწველობაში. მდოგვის კოპტონისაგან მზადდება მდოგვის ქაღალდი და სუფრის მდოგვი. სარეპტის მდოგვის ძირხვენიან და ფოთლოვან ჯიშებს ბოსტნეულის მსგავსად ჭამენ. თეთრი მდოგვი ჭოტების წარმოქმნამდე შეიძლება საქონლის საკვებად გამოვიყენოთ. საქართველოში ფოთლოვანი მდოგვი მოჰყავთ სასალათედ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 530-532.
ნამიბიის რეგიონები. კაოკოლენდი ნამიბიის ჩრდილო-დასავლეთში
კაოკოლენდის გამომშრალი მიწა
**კაოკოლენდი** (ინგლ. Kaokolánd; აგრეთვე Kaokoveld) — გვალვიანი მხარე ნამიბიის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში, დაახლ. 50 000 კმ. კაოკოლენდს დასავლეთით ესაზღვრება ჩონჩხის სანაპირო. ჩრდილოეთით მას ეკვრის მდინარე კუნენე, რომელიც გზას აგრელებას ანგოლაში, მდინარის სახელწოდების მქონე პროვინციაში. მდინარეზე გვხვდება ეპუპას ჩანჩქერი. კუნენე ასევე, გადასერავს ქალაქ რუაკანას, რომელიც ოვამბოლენდეშია (დღეს ომუსატის რეგიონი) განლაგებული დამარალენდის სამხრეთში. კაოკოლენდში მიწათმოქმედება შეუძლებელია, რადგან იქ მხოლოდ წელიწადში 350 მმ. ნალექი მოდის. აქ მცხოვრები ტომები - ჰიმბა და ჰერერო დაკავებულია ნადირობით, შემგროვებლობით და მეცხოველეობით.

კაოკოლენდის ფაუნა
-----------------

კაოკოლენდის მთები
კაოკოლენდი ცნობილია გარეული ცხოველების მრავალფეროვნებით, რომელმაც 1970-ან წლებში დიდი ზარალი განიცადა ბრაკონიერებისაგან. კაოკოლედში ისეთი იშვიათი ჯიშის ცხოველები ბინადრობენ, როგორიცაა შავი მარტორქა, ანტილოპა ორიქსი, მთის ზებრა, სავანას სპილო

მეცნიერები დღემდე დაობენ - არის თუ არა კაოკოლენდის სავანის სპილოები ამოჯახის სრულიად სხვა, ცალკე სახეობა. ყოველ შემთხვევაში სავანის სპილოების ქცევები განსხვავდება აფრიკის კონტინენტზე არსებული ამ ოჯახის სხვა წარმომადგენლების ქცევებისაგან. მიუდგომლობამ, უგზოობამ და ბრაკონიერობამ სავანის სპილოები გადაშენების პირას მიიყვანა.

ტრანსპორტი
----------

რეგიონის სატრანსპორტო სტრუქტურა სუსტად არის განვითარებული. ამის გამო აქ მოგზაურობა ცოტა რთულია. მეტწილად გადაადგილდე ფეხით. შესაძლებელია ყველგანმავალი ავტომანქანების გამოყენება ან გარკვეულ უბნებამდე საჰაერო ტრანსპორტით გადაადგილება. მიკროავტობუსით გადაადგილება ამ გზებზე ყველაზე მაღალი კლასის მძღოლისთვისაც კი ძალიან რთულია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დამარალენდი
* ბანტუსტანი
* ოვამბოლენდი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გადაადგილება ნამიბიაში
* კაოკოლენდი ნამიბიაში დაარქივებული 2007-10-08 საიტზე Wayback Machine.
* მთები ნამიბიაში
* ვილდასაფარიკა
**გიორგი მიხეილის ძე ბადრიშვილი** (დ. 15 აგვისტო [ ძვ. სტ. 2 აგვისტო], 1906, სოფ. ფცა, ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი ― გ. 17 აპრილი, 1989, თბილისი ) — ქართველი აგრონომ-მემცენარე. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1961), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

1930 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1950-1974 წლებში საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მეცნიერების, პროპაგანდისა და სასოფლო-სამეურნეო განათლების მთავარი სამმართველოს უფროსი. 1974-იდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მემცენარეობის კათედრის გამგე. 1987-იდან - ამავე კათედრის კონსულტანტი. ბადრიშვილმა შეისწავლა კარტოფილისა და ძირხვენების აგროტექნიკური საკითხები საქართველოს პირობებში. ბადრიშვილი იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-ტექნიკური საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარე. დაჯილდოებულია ორი შრომის წითელი დროშის ორდენით, „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *თოდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 136.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 324.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გომელაური**. |

**ვახტანგ ივანეს ძე გომელაური** (დ. 8 სექტემბერი, 1914, ჭიათურა — გ. 24 დეკემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი ენერგეტიკისა და ტექნიკური თბური ფიზიკის დარგში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1979). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1979). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი მექანიკის და მართვის პროცესების განყოფილებისბის აკადემიკოს-მდივანი (1983–87).

ბიოგრაფია
---------

1936 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი ინჟინერ-თბოტექნიკოსის კვალიფიკაციით. 1938-1945 წლებში მუშაობდა თბილისის თბოელექტროცენტრალში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1947-1959 იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბოტექნიკის განყოფილების გამგე, 1959-1965 წლებში — ამავე ინსტიტუტის თბოგადაცემისა და წვის განყოფილების გამგე, 1965-1970 წლებში — სტაბილური იზოტოპების ინსტიტუტის თბური ფიზიკის განყოფილების გამგე, 1965-1983 წლებში — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის თეორიული და ზოგადი თბოტექნიკის კათედრის პროფესორი. პარალელურად იყო სოხუმის ფიზიკა-ტექნიკური ინტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. გომელაურის ძირითადი შრომები ეხება თბოგაცემის პროცესების ინტენსიფიკაციის ექსპერიმენტულ შესწავლას, თბური ტუმბოს სისტემის გამოყენებას სამრეწველო და კომუნალურ ენერგეტიკაში, ატომური და ჰიდრავლიკური ელექტროსადგურების კომპლექსურ გამოყენებას ენერგოსისტემაში. მონაწილეობდა საქართველოს მეცნიერთა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის ატომური ცენტრის შექმნაში, თბილისის თბოელექტროცენტრალის აგებაში. მისი ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა საქართველოში თბოტექნიკური მიმართულების რამდენიმე კვლევითი ლაბორატორია. 1987-1995 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მართვის სისტემების ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სითბოს და მასის გადაცემის თეორიის საფუძვლები (სახელმძღვანელო), თბ. 1974;
* О применении тепловых насосов на чайных фабриках Грузинской ССР, «ა. დიდებულიძის სახ. ენერგეტიკის ინ-ტის შრომები», 1956, ტ. 10 (თანაავტ. А. И. Мусхелишвили); \*Влияние искусственной шероховатости на конвективный теплообмен, «ფიზიკის ინტის შრომები», 1963, ტ. 9.

ლიტერატურა
----------

* *მაგრაქველიძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 90-91.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ გომელაური (მეცნიერი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლიფანალი** — ახალი წლის ციკლის დღესასწაული სვანეთში. იმართებოდა მიცვალებულთა სულების პატივსაცემად. ლიფანალი იწყებოდა 5 იანვარს და გრძელდებოდა რამდენიმე დღეს. მორწმუნეთა წარმოდგენით მიცვალებულთა სულები თავიანთ ოჯახებს უბრუნდებოდნენ და მათ „გასამასპინძებლად" საწესო სუფრას იხდიდნენ. სუფრაზე ყველაფერი იყო გათვალისწინებული სხვადასხვა ასაკის მიცვალებულისათვის. მათი გულის მოსაგებად სვანები ართობდნენ მუსიკით, ალამაზებდნენ სახლსა და კარ-მიდამოს. ლიფანალის დღეებში სპეციალური წმინდა ფქვილისა და ნაცრის ხსნარით სახლის კარებზე, კედლებზე, საქონლის სადგომის ტიხარზე, კიდობნებზე და ა. შ. თითით გამოჰყავდათ ადამიანთა, შინაურ ცხოველთა და ფრინველთა თუ სასარგებლო ნადირის სილუეტური თუ ხაზოვანი გამოსახულებანი და ასტრალურ-კოსმოგონიური ნიშნები. ამ მხატვრობის სტილი, ტექნიკა, თემატიკა თუ გამოყენებული მასალა პრიმიტიულია. ლიფანალის დღეების დასრულებისას მიცვალებულთა სულებს დიდი პატივისცემით გააცილებდნენ ხოლმე და თან ჯანმრთელობას, საქონლის გამრავლებასა და მოსავლის სიუხვეს ევედრებოდნენ.

ლიფანალის რიტუალები არქაულ წარმოდგენას ემყარება, რომელთა თანახმად მიცვალებულებს შეეძლოთ ცოცხალთა ცხოვრებაზე სასიკეთო გავლენის მოხდენა და ღვთაებათა წინაშე შუამდგომლობა. იგი ასევე უკავშირდება შეხედულებებს, ბუნების ძალთა აღორძინების შესახებ და ამიტომ მოექცა ახალი წლის დღესასწაულთა ციკლში, რომლის წარმმართველი იდეა სწორედ მზის მობრუნება და ნაყოფის მიმნიჭებელ ძალთა განახლება იყო. მსგავსი დღესასწაულები წლის სხვადასხვა დროს საქართველოს მრავალ კუთხეშია დამოწმებული (სულთაკრეფა, სუნთობა და სხვა).

ანალოგიური წარმოდგენები გავრცელებული ყოფილა ძველი მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხებში, კერძოდ ვედების დროიდან ინდოელებში, ბერძნებში, რომაელებში.

ლიტერატურა
----------

* *ბარდაველიძე ვ.* ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ. 1953;
* *სურგულაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 268.