recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**რაზი-ბონდარენკოს სახლი** (რუს. Дом Рази-Бондаренко) — ძველი ორსართულიან სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. სახლის ყველაზე ცნობილი მფლობელები სხვადასხვა დროს იყვნენ ნადეჟდა რაზი და სიმონ ბონდარენკო. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 84.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში ვაჭარი რაზი ფლობდა ადგილს, რომელიც შემდეგ მოექცა დიდი ბირჟის შესახვევში. იქვე ახლოს მდებარეობდდა ერთშართულიანი შენობა, რომელიც იყო მისი ცოლის, ნადეჟდა რაზის, საკუთრება. შენობა მას ეკუთვნოდა 1873 წლიდან. ამ ადგილზე დროთა განმავლობაში გაჩნდა ორი შენობა. კუთხის შენობაში მდებარეობდა დიმიტრი კრემენიცკის რესტორანი, ახლოსვე მუშაობდა ჰეპფერტის სასტუმრო, რომლის კუთვნილებაში იყო ასევე საუკეთესო საკონდიტრო კოოპერატივი. შემდეგ სახლში განთავსდა მასწავლებელ ს. ბელოკოვსკის წიგნების მაღაზია, რომელმაც მცირე ხანს იმუშავა და გადავიდა ა. ვაშინენკოს კუთვნილებაში. 1880-იან წლებში აქ განთავსდა სტამბა. სახლი ნადეჟდა რაზის ეკუთვნოდა 1906 წლამდე. 

1913 წელს (სხვა ვერსიით - 1915 წელს) მიწის ნკვეთისა და აქ მდებარე ნაგებობების მფლობელი გახდა სიმონ ბონდარენკო. მანამდე იგი ფლობდა სხვა სახლებს ალექსანდრესა და მიხეილის ქუჩებზე. სიმონის მამა იყო ვაჭარი, თავად სიმონიც ვაჭრობდა თევზის პროდუქტებით.. 

სიმონ ბონდარენკო ქალაქში ცნობილი იყო თავისი სინემატოგრაფით, რომელიც მან მეჩნიკოვის შესახვევში გახსნა 1914 წელს. ფასადზე იყო წარწერა „სიმონ ბონდარენკოს კინოთეატრი". 1918 წლის მარტში მოახინეს კინოთეატრის ნაციონალიზაცია და უწოდეს „პალასი" 1919 წელს მასში გაიხსნა მინიატურების თეატრი „მოზაიკა". 1930 წლიდან მიიღო თანამედროვე სახელწოდება „როტ ფრონტი". ეს იყო პირველი ხმოვანი კონოთეატრი, ხოლო 1957 წლის ივლისიდან გახდა ფართო ეკრანიანი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  Рази Бондаренко дом//Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003
2. 1 2 3  Дом 84, Петровская улица
**პეტრალონის მღვიმე** (ბერძ. Σπήλαιο Πετραλώνων) — კარსტული მღვიმე საბერძნეთში. მდებარეობს სოფელ პეტრალონის მახლობლად, ქალკედონის ნახევარკუნძულზე, ქალაქ თესალონიკიდან 55 კმ-ში. მღვიმე არის კარსტული წარმოშობის და მდებარეობს კაციკის მთის დასავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 270 მეტრ სიმაღლეზე. მღვიმის შესასვლელში არის შექმნილი პეტრალონის ანთროპოლოგიური მუზეუმი. პეტრალონის მღვიმეში იქნა აღმოჩენილი ევროპის უძველესი ადამიანის ნაშთები და ცეცხლის გამოყენების უძველესი კვალი.

მღვიმე აღმოაჩინა სოფელ პეტრალონის მაცხოვრებელმა ფილიპ ხაძარიდისმა 1959 წელს, ხოლო მსოფლიოში ცნობილი გახდა როდესაც სოფელ პეტრალონის სხვა მაცხოვრებელმა ხრისტოს სარიანიდისმა აღმოაჩინა უძველესი ადამიანის თავის ქალა. არქეოლოგიური და ანთროპოლოგიური კვლევებს ხელმძღვანელობდა ანთროპოლოგიის პროფესორი არის პულიანოსი, რომელმაც დაადგინა, რომ ამ უძველესი ადამიანის ასაკი არის 700.000 წელი, შესაბამისად, არის ევროპის უძველესი ადამიანი. პრეისტორიული ადამიანის ჩონჩხთან ერთად ნაპოვნი იქნა პრიმიტიული შრომის იარაღები და ცეცხლის გამოყენების ნიშნები. პეტრალონის მღვიმე ადამიანის მიერ ცეცხლის ათვისების და გამოყენების უძველეს ძეგლად ითვლება. პეტრალონის უძველესი ადამიანის თავის ქალა დღეს ინახება ქალაქ თესალონიკის არისტოტელეს სახელობის უნივერსიტეტში.

ეს მონაცემები ეყრდნობა მღვიმის სტრატიგრაფიის დეტალურ შესწავლას, რომელიც არის შედგენილი 34 სხვადასხვა ასაკის ფენით, ბირთვული, ფაციალური და პალეონტოლოგიურ ანალიზზე. სხვადასხვა ნამარხებს შორის მეცნიერებმა აგმოაჩინეს ლომების, აფთრების, დათვების, პანთერების, სპილოების, მარტორქების, ირმისებრთა, ბიზონების, ასევე ფრინველის 25 სახეობის, 16 სახეობის მღრღნელის და 17 სახეობის ხელფრთიანების ნაშთები. ზოგიერთი ნამარხი 5 მილიონი წლის არის.

პეტრალონის მღვიმის სიგრძე 2 კმ-ს უდრის. შესასვლელი წარმოადგენს დაახლოებით 100 მეტრის სიგრძის ხელოვნურ გვირაბს (აშენდა 1974 წელს), ის გადის ეროზირებული მთის ფერდობში და მოიცავს ძველ ბუნებრივ შესასვლელს. მღვიმეში ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში მუდმივია და შეადგენს დაახლოებით 17 გრადუსს ცელსიუსით. შესასვლელის ორივე მხარეს მოწყობილია სპეციალური დახლები, სადაც არის განთავსებული ქვის და ძვლის იარაღები, მღვიმეში ნაპოვნი სხვადასხვა ცხოველის ძვლები, ყბის ნაწილები და კბილები. არანეკლებ ინტერესს იწვევს ტურისტებისთვის რამდენიმე დარბაზები თავისი უცნაური სტალაქტიტებით, სტალაგმიტებით და სტალაგნატებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პეტრალონის მღვიმე დაარქივებული 2015-10-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Petralona Cave — Two words about
**კლარა (ინგა) ქარაია** (დ. 1 მაისი, 1956, წალენჯიხა, — გ. 25 აგვისტო, 2021) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, სამუზეუმო საქმის სპეციალისტი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1978). სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი (1978-1983), სურათების ეროვნული გალერეის საგამოფენო დეპარტამენტის ხელმძღვანელი (1983-2001), საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს მუზეუმებისა და კოლექციების დეპარტამენტის უფროსი და მინისტრის მრჩეველი (2001-2014), თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის მუზეუმმცოდნეობის სამაგისტრო პროგრამის ხელმძღვანელი, მუზეუმის საერთაშორისო საბჭოს (ICOM) საქართველოს ეროვნული კომიტეტის პრეზიდენტი და საქართველოს მუზეუმების ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორი. მუშაობდა სახვითი ხელოვნების ისტორიის, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვისა და მუზეუმმცოდნეობის სფეროში. არის 80-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოსა და სხვა გამოცემის ავტორი და რედაქტორი.

სქოლიო
------

1. ↑  კლარა (ინგა) ქარაია დაარქივებული 2021-08-25 საიტზე Wayback Machine. , საქართველოს უნივერსიტეტი.
**კონდენსატორი** (თბოტექნიკაში) (ლათ. condenso — „ვამკვრივებ", „ვასქელებ") — აირისებრი (ორთქლისებრი) მდგომარეობიდან თხევად ან მყარ მდგომარეობაში ნივთიერების გადასაყვანი აპარატი. 

ფართოდ გამოიყენება ქიმიურ ტექნოლოგიაში, მუშა ნივთიერების კონდენსაციისათვის განკუთვნილ თბოენერგეტიკულ და სამაცივრო დანადგარებში, დისტილატის მისაღებ, ორთქლის ნარევების განსაცალკევებელ დანადგარებში, ორთქლის კონდენსაცია კონდენსატორში ხდება მყარი სხეულის (ზედაპირული კონდესატორი) ან სითხის (კონტაქტური კონდესატორი) ზედაპირთან შეხების შედეგად (ორივე შემთხვევაში შეხების ზედაპირის ტემპერატურა უფრო დაბალია, ვიდრე ორთქლის გაჯერების ტემპერატურა მოცემული წნევის დროს).

ზედაპირული კონდესატორი ჰორიზონტალური ან ვერტიკალური მილების კონაა. მაცივებელი გარემო (წყალი, მარილხსნარი, ჰაერი) მიედინება მილებში, ორთქლი კი შედის მილებს შორის მოქცეულ სივრცეში და კონდენსირდება მათ გარე ზედაპირზე, ან — პირიქით. ამ სახის კონდესატორს იყენებენ წმინდა კონდენსატის მისაღებად. თუ ორთქლის კონდენსაციის დროს სითხე წარმოიქმნა, იგი ჩამოედინება ზედაპირიდან სიმძიმის ძალის ზემოქმედებით ან წაიტაცება მოძრავი ორთქლით. მყარი ფაზის (მაგალითად ყინულის) წარმოქმნის შემთხვევაში იგი პერიოდულად იწმინდება სპეციალური მოწყობილობით. კონტაქტურ კონდენსატორში წარმოქმნილი კონდენსატი შეერევა მაცივებელ სითხეს და მასთან ერთად იქნება არინებული. ორთქლისა და სითხის მოძრაობის ურთიერთმიმართულების შესაბამისად კონდენსატორი არის პირდაპირი დინების , წინაღდენიანი ან ჯვარედინდენიანი. კონდენსატი კონდესატორიდან ჩვეულებრივ ტუმბოთი გაიწოვება, ხოლო არაკონდენსირებადი აირები — ვაკუუმ-ტუმბოთი. ნორმალური მშაობის უზრუნველსაყოფად კონდენსატორს უკეთებენ რიგ დამხმარე მოწყობილობას, რომლებთან ერთად იგი ქმნის საკონდესაციო დანადგარს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 629.
პუატუ საფრანგეთის რუკაზე
**პუატუ** (ფრანგ. Poitou) — ისტორიული ოლქი დასავლეთ საფრანგეთში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. პუატუს ტერიტორიაზეა ვანდეის, ვიენის, ნაწილობრივ დე-სევრის დეპარტამენტები. ფართობი 19 ათ. კმ². მთავარი ქალაქი – პუატიე. ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ბორცვიანი ვაკეა. ეკონომიკის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა, უმთავრესად მესაქონლეობა, მეღორეობა და მეფრინველეობა. მოჰყავთ ხორბალი, ქერი, საკვები ბალახი, ბოსტნეული კულტურები. ამუშავებენ სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულს. ქალაქებში მორტანსა და პუატიეში მანქანათსაშენი საწარმოებია. მორგანის რაიონში იღებენ ურანის მადანს.

სახელწოდება „პუატუ" დაკავშირებულია ამ ტერიტორიაზე ძველად მცხოვრები პიქტონების ტომის სახელთან. პუატუ აკვიტანიის შემადგენლობაში შედიოდა. IX საუკუნიდან საგრაფოა, რომლის გრაფები აკვიტანიის ჰერცოგები გახდნენ. აკვიტანიასთან ერთად პუატუ 1154 წლიდან ინგლისის სამფლობელო იყო, ხოლო პარიზის 1259 წლის ხელშეკრულებით მთლიანად საფრანგეთს დაუბრუნდა. ბრეტინის ზავით (1360) კვლავ ინგლისის ხელში გადავიდა. 1369-1373 წლებში დაიბრუნა საფრანგეთმა. წარმოადგენდა ვანდეის ომის ერთ-ერთ მთავარ რაიონს. 1790 წელს შემოღებული ახალი ადმინისტრაციული დაყოფით პუატუს პროვინცია გაუქმდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 226.
**კატაბალახა** (ლათ. Valeriana) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი კატაბალახასებრთა ოჯახისა. გვარში 200-ზე მეტი სახეობაა. 

გავრცელებულია მთელ ევრაზიაში, სამხრეთ ამერიკის ანდებსა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში. საქართველოში იზრდება 10 სახეობა (მათგან 2 კავკასიის ენდემია). სამკურნალო კატაბალახა (ლათ. Valeriana officinalis) ყველაზე ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. 1,5 მ-მდე სიმაღლის ვარდისფერყვავილებიანი ბალახია. ბევრია საქართველოს ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში. ფესურა და ფესვები შეიცავს ეთეროვან ზეთს, ვალერიანის მჟავას, ძმარმჟავას და ჭიანჭველმჟავას, ალკალოიდებს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, შაქარს. საქართველოში იზრდება აგრეთვე კოლხური კატაბალახა (ლათ. Valeriana colchica), რომელიც ასევე დიდი რაოდენობით შეიცავს ეთეროვან ზეთს და ვალერიანის მჟავას.

კატაბალახას პრეპარატებს (ექსტრაქტი, ნაყენი სპირტსა და ეთერზე) იყენებენ ნერვული აგზნების, უძილობის, გულსისხლძარღვთა სისტემის ნევროზის დროს და სხვა. კავკასიაში, უკრაინასა და ზოგ სხვა რაიონში ველური კატაბალახის ფესვებს და ფესურებს იყენებენ, სხვაგან კი კატაბალახა კულტივირებულია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 430.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **კლარკ მაკ-კონაჰი** |
| საერთო ინფორმაცია |
| **დაბ. თარიღი:** | 15 აპრილი 1895 |
| **დაბ. ადგილი:** | ოტაგო; ახალი ზელანდია |
| **გარდ. თარიღი:** | 18 აპრილი 1980 |
| **გარდ. ადგილი:** | ოკლენდი; ახალი ზელანდია |
| **მოქალაქეობა:** | ახალი ზელანდიის დროშა ახალი ზელანდია |
| **უმაღლესი ბრეიკი:** | **147** |

**კლარკ მაკ-კონაჰი** (ინგლ. Clark McConachy; დ. 15 აპრილი, 1895, ოტაგო; ახალი ზელანდია — გ. 18 აპრილი, 1980,ოკლენდი; ახალი ზელანდია) — ახალზელანდიელი პროფესიონალი სნუკერისტი და ინგლისური ბილიარდის მოთამაშე.

კლარკი, როგორც სპორტსმენი, ფლობდა გასაოცარ სიმტკიცესა და გამძლეობას. 66 წლის მანძილზე (1914 წლიდან 1980 წლამდე) ის ახალი ზელანდიის ჩემპიონი იყო ბილიარდში. ის აგრეთვე იყო მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული 1951–1968 წლებში, სანამ ჩემპიონის ტიტული არ დაუთმო რექს უილიამსს.

1932 და 1952 წლებში მაკ-კონაჰი იკავებდა მეორე ადგილს სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატზე. ხოლო 1951 წელს ვარჯიშზე მან გააკეთა მაქსიმალური ბრეიკი.

კლარკ მაკ-კონაჰი ყოველთვის ჯანმრთელი ცხოვრების მომხრე იყო. ის არასდროს ეწეოდა და სვამდა, ყოველდღე გარბოდა რამდენიმე კილომეტრს, რაც მისი ხანგრძლივი ცხოვრების მიზეზი იყო. კლარკი აგრეთვე ცნობილი იყო იმით, რომ მატჩის წინ იღბალისთვის მაგიდის გარშემო დადიოდა.

მიღწევები კარიერაში
-------------------

* მსოფლიო ჩემპიონი ბილიარდში — 1951–1968
* ახალი ზელანდიის ჩემპიონი ბილიარდში — 1914–1980
* მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში ფინალისტი — 1932, 1952

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო ჩემპიონატი სნუკერში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროფილი ProBilliard-ზე
* კლარკ მაკ-კონაჰის ბიოგრაფია (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ეს ბრეიკი არ შედის ოფიციალურად დარეგისტრირებული მაქსიმალური სერიების სიაში, რადგან გაკეთდა სავარჯიშო მატჩზე

|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია სნუკერისტის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კახა ბაინდურაშვილი** (დ. 26 სექტემბერი, 1978, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს ფინანსთა მინისტრი 2009 წლის 6 თებერვლიდან 2011 წლის 17 ივნისამდე.

ბიოგრაფია
---------

ბაინდურაშვილი სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1998-2000), სადაც მიღებული აქვს ეკონომიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. 1999-2000 წლებში მუშაობდა სააგენტოში „პრაიმ-ნიუსი" რედაქტორის თანამდებობაზე. 2000-2002 წლებში ეკავა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საინვესტიციო პროექტების მონიტორინგის სამმართველოს უფროსის თანამდებობა. 2002-2004 წლებში მუშაობდა გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) კონსულტანტად. 2004-2005 წლებში იყო საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი. 

2005 წლის სექტემბრიდან 2006 წლის ივნისის პერიოდში სწავლობდა უილიამს კოლეჯში (უილიამსთაუნი, მასაჩუსეტსი, აშშ), სადაც მიღებული აქვს განვითარებადი ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი. 

2006 წლის ივნისიდან 2007 წლის მარტამდე მუშაობდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის პოსტზე. 2007 წლის მარტიდან 2009 წლის თებერვლამდე ეკავა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის პირველი მოადგილის თანამდებობა. 2009 წლის 6 თებერვალს დაინიშნა საქართველოს ფინანსთა მინისტრად, რაც საკუთარი სურვილით 2011 წლის 17 ივნისს დატოვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კახა ბაინდურაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  ბაინდურაშვილი ფინანსთა მინისტრის პოსტზე მისმა მოადგილემ შეცვალა. *მინისტრთა კაბინეტი*. სააგენტო სივილ ჯორჯია (2011-06-17). ციტირების თარიღი: 2011-06-19.
**კონდესირებული გარემოს ფიზიკა** არის ფიზიკის ნაწილი რომელიც სწავლობს ე.წ. კონდესირებულ მდგომარეობაში მყოფ მასალებს. უპირველესად ესაა მყარი სხეულები, ასევე სითხეები. კონდესირებულ მდგომარეობათა რიცხვში ასევე მოაზრება ზეგამტარული და ზედენადი ფაზა, ბოზე-აინშტაინის კონდესატი და ა.შ.

კონდენსირებული გარმოს ფიზიკა არის ფიზიკის ყველაზე პოპულარული ნაწილი. ამერიკელი ფიზიკოსების დაახლოებით ერთი მესამედი სწორედ ამ მიმართულებით მოღვაწეობს. ფიზიკის ეს მიმართულება მჭიდროდაა შეკავშირებული ქიმიასთან, მასალათმცოდნეობასთან, ინჟინერიასა და ნანოტექნოლოგიებთან.

მეოცე საუკუნის 40-იან წლებში, ისეთი დისციპლინები როგორიცაა კრისტალოგრაფია, მეტალურგია და მაგნეტიზმი ცალკეულ დარგებად მიიჩნეოდა. თუმცა მოგვიანებით ისინი გაერთიანდნენ ერთ დარგში — მყარი სხეულის ფიზიკა. 60-იანი წლებიდან ამ სიას დაემატა სითხეების ფიზიკაც, რის შემდეგაც აქტუალობა დაკარგა ტერმინმა „მყარი სხეულის ფიზიკა" და უფრო მისაღები გახდა „კონდესირებული გარემოს ფიზიკა".

სქოლიო
------

1. ↑  Condensed Matter Physics Jobs: Careers in Condensed Matter Physics. ციტირების თარიღი: 2010-11-01
2. ↑  Cohen, Marvin L. (2008). „Essay: Fifty Years of Condensed Matter Physics". *Physical Review Letters*. **101** (25): 250001. Bibcode:2008PhRvL.101y0001C. doi:10.1103/PhysRevLett.101.250001. PMID 19113681. ციტირების თარიღი: 31 მარტი, 2012. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)
3. ↑  Kohn, W. (1999). „An essay on condensed matter physics in the twentieth century" (PDF). *Reviews of Modern Physics*. **71** (2): S59–S77. Bibcode:1999RvMPS..71...59K. doi:10.1103/RevModPhys.71.S59. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 25 აგვისტო, 2013. ციტირების თარიღი: 27 მარტი, 2012. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|archivedate=`-ში (დახმარება)
**კონდოლის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კონდოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ძლიერ წაგრძელებული. შედგება სხვადასხვა პერიოდის ორი ნაწილისაგან. მცირე, დარბაზული ეკლესიისგანდ, რისთვისაც, ფართობის გაზრდის მიზნით დასავლეთიდან იმავე სიმაღლის ოდნავ განიერი ნაგებობა მიაშენეს, რომელიც ეკლესიასთან ერთად, საერთო, ორფერდა სახურავის ქვეშაა მოქცეული. ორივე ნაგებობა რიყის ქვითა და კვადრატული აგურითაა ნაგები. კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა. კონტრასტული ელემენტები, კარ-სარკმელთა ღიობები და გარეთა კუთხეების ნაწილი გამოყვანილია აგურით. კედლები გარედან და შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. 

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. ორივე მინაშენის კედელშია გაჭრილი, სამხრეთით და დასავლეთით. სამხრეთ კარი ორივე მხრიდან თრაზულადაა გადახურული, დასავლეთ კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან სწორკუთხა. 

აღმოსავლეთით ოდნავ გაბრტყელებული აფსიდაა, რომელიც დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი. სარკმლის აქეთ-იქით თითო ნიშაა. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი ერთსაფეხუროვანი პილასტრია.

გარედან ეკლესიის კედლებს, უმეტეს ფართობზე, ნალესობა ჩამოცვენილი აქვს. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს, კვარცხლბეკზე აღმართული, წყობაში ჩაღრმავებული, თითო ჯვარია გამოსახული.

ეკლესიის სახურავის აღმოსავლეთ კეხზე დადგმულია ცილინდრული ფორმის, თუნუქის კონუსისებრი სახურავით გადახურული, დაბალი, ყრუ ნაგებობა, რომელზეც ლითონის ჯვარია აღმართული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 285-286.
მთავარი შენობის შესასვლელი
**არქიტექტურის, ქალაქგეგმარებისა და ძეგლთა დაცვის ფაკულტეტი** (ინგლ. The Graduate School of Architecture, Planning and Preservation, ცნობილი აკრონიმით GSAPP), კოლუმბიის უნივერსიტეტში, ნიუ-იორკი (აშშ), ერთ-ერთი წამყვანი და პრესტიჟული არქიტექტურის უმაღლესი სკოლა. მასში გაერთიანებულია რამდენიმე პროგრამა გარდა არქიტექტურისა, მათ შორის: ქალაქგეგმარების, ისტორიულ ძეგლთა დაცვისა და უძრავი ქონების განვითარების პროგრამები.

ფაკულტეტი XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდა. თავდაპირველად ის კოლუმბიის ნაღმების სკოლის დეპარტამენტი იყო, ხოლო 1881 წელს ის ფორმალურ არქიტექტურის სკოლად ჩამოაყალიბა უილიამ რობერტ ვერმა, გახადა რა ის ერთ-ერთი პირველ ამგვარ პროფესიულ სკოლად ქვეყანაში. მიუხედავად სპეციალიზებული პროგრამების სიმრავლისა, ფაკულტეტის ბირთვს არქიტექტურა წარმოადგენს და სტუდენტებისა და პროფესორ-მასწავლებელთა ნახევარზე მეტი ამ სპეციალობით არის დაკავებული. ყველა პროგრამაში პროფესიული სწავლება გაერთიანებულია კვლევასთან.

სკოლის რესურსებში ერთ-ერთი ყველაზე ღირსშესანიშნავია ევერის არქიტექტურული და ნატიფ ხელოვნებათა ბიბლიოთეკა, აშშ-ის უდიდესი არქიტექტურული ბიბლიოთეკა, რომლის კოლექციაში არქიტექტურის თემაზე მსოფლიოში გამოცემული უპირველესი წიგნები და პერიოდული გამოცემები ინახება.

ფაკულტეტის ბოლო დეკანთა შორის იყვნენ არქიტექტორი ჯეიმზ სტიუარტ პოლშეკი და გამოჩენილი არქიტექტურული თეორეტიკოსი და დეკონსტრუქტივისტი ბერნარდ ჩუმი. მიმდინარე დეკანია მარკ უიგლი.

გამოჩენილი კურსდამთავრებულები
-----------------------------

* მაქს აბრამოვიჩი (1931) - დააპროექტა ევერი ფიშერის ჰოლი ლინკოლნის ცენტრში, გაეროს კომპლექსი და ასამბლეის ჰოლი.
* გროსვენორ ატერბერი (1884) - მუშაობდა კოლუმბიის კამპუსის არქიტექტორებთან McKim, Mead & White; დააპროექტა ფორესტ ჰილს გარდენსი.
* უილიამ ადამს დელანო (1896)
* პიტერ აიზენმანი (1960) - დააპროექტა ევროპელ ებრაელთა მემორიალი ბერლინში.
* ფილიპ გუდუინი (1912) - პროექტის თანაავტორი მომა-ს თავდაპირველი შენობის ნიუ-იორკში.
* ჰენრი პელტონი (1889) - რივერსაიდის ეკლესიის პროექტის თანაავტორი, ნიუ-იორკი.
* ჯონ რასელ პოუპი (1894) - ეროვნული არქივის შენობა და ჯეფერსონის მემორიალი ვაშონგტონში.

გამოჩენილი პროფესორ-მასწავლებლები
---------------------------------

* სტენ ალენი - პრინსტონის არქიტექტურის სკოლის დეკანი
* რობერტ შტერნი - იელის არქიტექტურის სკოლის დეკანი
* ბერნარდ ჩუმი - ალფრედ ლერნერის ჰოლის ავტორი (კოლუმბიის სტუდენთა ცენტრი)
* უილიამ რობერტ ვერი - ჰარვარდის უნივერსიტეტის ვენეციური გოტიკის სტილის შენობების ავტორი
* სტოვენ ჰოლი - არქიტექტორი
* ბერი ბერგდოლი - მთავარი არქიტექტურული კურატორი მომა-ში.
* ფრენკ გერი - არქიტექტორი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* GSAPP Online - ფაკულტეტის ვებსაიტი
* WikiCU
**კლარა ფრანცის ასული ტიტელი** (გურამიშვილი-ტიტელი; დ. 25 აგვისტო, 1866, თბილისი, — გ. 21 სექტემბერი, 1956) — ქართველი მომღერალი (კოლორატურული სოპრანო), წარმოშობით იტალიელი. მხატვარ დავით გურამიშვილის ცოლი.

პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში იოსებ რატილთან, შემდეგ ერთხანს სწავლობდა პეტერბურგში. დაამთავრა ვენის კონსერვატორია (პედაგოგი პროფ. ი. ფუქსი). 1897–1898 წლებში უმაღლეს სამსახიობო ხელოვნებას ეუფლებოდა პარიზში მომღერლებთან მარკეზსა და დ. არტოსთან. პარიზის მუსიკალურ სალონებში წარმატების შემდეგ, 1899 წლის მაისში, გურამიშვილი საქართველოში დაბრუნდა და გამოდიოდა საქველმოქმედო საღამოებსა და კონცერტებზე თბილისში, ასევე ბაქოში, ქუთაისსა და ბათუმში; ჰქონდა დიდი დიაპაზონის, ლამაზი ტემბრის მოქნილი და თბილი ხმა. ასრულებდა ა. ალიაბიევის რომანსს „ბულბული", არიებს ოპერებიდან: მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტა", ვერდის „ტრავიატა", ლეო დელიბის „ლაკმე", ჯაკომო მეიერბერის „ჰუგენოტები" და სხვ. დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 209.
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 131

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლარა გურამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

* კლარა გურამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კოლუმბიის პლატო** (ინგლ. Columbia Plateau) — ლავური პლატო და გეოგრაფიულ-გეოლოგიური რეგიონი ჩრდილოეთ ამერიკის კორდილიერებში, აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. განლაგებულია დასავლეთით — კასკადოვან მთებსა და აღმოსავლეთით — კლდოვან მთებს შორის. პლატოს ფართობია დაახლოებით 260 ათ. კმ². სიმაღლე 700-1000 მ. ერთნაირად არის დაფარული ბაზალტური ლავური ნაკადებით. ბაზალტური ფენის სიმძლავრე 1,8 კმ-ზე მეტია. განვითარებულია სემიარიდული კლიმატი. საფუძველი აგებულია პალეოზოური და მეზოზოური კრისტალური და დანალექი ქანებით, რომლებსაც ზემოდან ადევს მიოცენისა და პლიოცენის ბაზალტები. კოლუმბიის პლატოს ზედაპირი ბრტყელია, ზოგან ტალღოვანი, დაფარულია ლიოსებით, ჩრდილოეთით — მორენებით. დანაწევრებულია მდინარე კოლუმბიისა და მისი შენაკადის სნეიკის ღრმა კანიონებით, არის მშრალი კანიონებიც, რომელთაგან უდიდესია გრანდ-კული. მდინარეებზე ბევრია ჩანჩქერი და ჭორომი, აგებულია ჰესები. კოლუმბიის პლატო დაფარულია კორდიან-მარცვლოვანი სტეპებით, დიდწილად მოხნულია მარცვლოვანი კულტურებისათვის. ბევრია ბუჩქნარი და ბალახეული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოლუმბიის პლატო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* კოლუმბიის პლატო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**კოზმანის ციხე** — საფორტიფიკაციო ნაგებობა საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ამაშუკეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით კოზმანის მთაზე. მთის აღმოსავლეთი ნაწილი პიტალო კლდეს წარმოადგენს, ხოლო დასავლეთიდან იგი მთლიანად მოვაკებულია, საიდანაც ხდება ამ მთაზე მისვლა. ციხე კოზმანის ეკლესიიდან დაშორებულია 100-150 მეტრით.

ძეგლის აღწერა
-------------

მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში კლდის პირას შემორჩენილია ციხის კედლის ნანგრევები. ციხე ნაგები ყოფილა ძირითადად მცირე ზომის ყორე ქვით კირის დუღაბზე. გამოყენებული იყო აგრეთვე საკმაოდ მოზრდილი ქვის კვადრები, რომელიც შემორჩენილია ციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ამ მხარეს გალავნის გარეთ შემორჩენილია კლდეში ამოჭრილი ორმო, რომელშიც ქვევრი იყო ჩადგმული, დღეისათვის იგი დამტვრეულია. ციხის შიდა ტერიტორიაზე შეიმჩნევა რამდენიმე ნაგებობათა ნაშთი, ერთ-ერთი წყლის რეზერვუარი უნდა იყოს.

ციხე-სიმაგრის ტერიტორიაზე არის ორი სათავსო, რომლებიც ნახევრად მიწაშია ჩაფლული და რომელთა სრულად გამოსავლენად არქეოლოგიური გათხრებია საჭირო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16154
* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 14227
კოლუმბიის ტოპოგრაფიული რუკა
**კოლუმბია** — სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკაში. მას ისევე როგორც ჩილეს ესაზღვრება ორი ოკეანე: წყნარი, და ატლანტის ოკეანეები. კოლუმბიას ესაზღვრება ვენესუელა და ბრაზილია აღმოსავლეთიდან, ხოლო პერუ და ეკვადორი სამხრეთიდან.

საერთო ფართობი: 1 141 748 კმ².

კოლუმბიას დასავლეთიდან ესაზღვრება წყნარი ოკეანე, ჩრდილო-დასავლეთიდან კარიბის ზღვა. ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია ანდები, რომელსაც კვეთს მდინარეები: მაგდალენა, კაუკა და სხვა. აღმოსავლეთით მდებარეობს მთიანეთი, რომელიც დასერილია ამაზონის შენაკადებით.

კოლუმბიის ჩრდილოეთით, განცალკევებით მდებარეობს მთიანი მასივი სიერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტა, რომლის უმაღლესი მწვერვალია კრისტობალ-კოლონი (5775 მ), რომელიც ამავე დროს კოლუმბიის უმაღლესი მწვერვალიცაა.

კოლუმბიის ტერიტორიაზე გაბატონებულია კლიმატის ეკვატორული და სუბეკვატორული ტიპები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გეოგრაფია – გეოგრაფიული რუკები
* ჰიდროგეოგრაფია


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კოლუმბიისა და კოლუმბიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  · ბოლივია · ბრაზილია · გაიანა · ეკვადორი · ვენესუელა  · კოლუმბია · პანამა 1  · პარაგვაი · პერუ  · სურინამი · ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  · ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ორბელიანი**. |


**ორბელიანები** (იგივე *ორბელიშვილები*, *ყაფლანიშვილები*, XIX საუკუნის პირველ ნახევარში *ჯამბაკურ-ორბელიანებადაც* იხსენიებოდნენ), ფეოდალური საგვარეულო XVII-XIX საუკუნეების საქართველოში. ქაჩიბაიძე-ბარათაშვილების ერთ-ერთი შტო. გვარის ფუძემდებელი იყო ორბელ ბარათაშვილი, რომელიც 1536 წელს გაეყარა თავის სახლიკაცს იოთამ ბარათაშვილს. ორბელს ერგო 59 სოფელი, 617 კომლი გლეხითურთ ლოქის მთის ნახევარი, ფიტარეთის და დმანისის ეკლესიების ნახევარი (ეს ეკლესიები შემდეგ მთლიანად ორბელიანების საკუთრება გახდა). 1610-იან წლებში ორბელიანების შთამომავლებს შორის ამტყდარი საადგილმამულო შუღლის ნიადაგზე ბარათა ორბელიანმა გაწყვიტა თავისი სახლიკაცები და მათ მამულებს დაეპატრონა. გადარჩა მხოლოდ ყაფლან ორბელიანი, რომელმაც თავი ირანს შეაფარა და 1625 წ. მარაბდის ბრძოლაში ქართველთა წინააღმდეგ იბრძოდა. ამ ბრძოლაში დაიღუპა ბარათა და მის მამულებს ყაფლანი დაეუფლა. ყაფლანს აუშენებია „მკვიდრი მამული... სოფელი სამოცდაერთი", განუახლებია ფიტარეთის მონასტერი, აუგია ხულუტის ციხე და სხვ. მან 80-მდე სოფელი დაუტოვა თავის შთამომავლობას. ორბელიანთა სამფლობელო (საორბელო ან საყაფლანიშვილო) XVIII საუკუნეში მოიცავდა ხრამის და დმანისის ხეობათა დიდ ნაწილს, აგრეთვე ტაშირს. ორბელიანებს ჰყავდათ 100-მდე ვასალი აზნაური და 2000-მდე ყმა გლეხი, რომლებიც ცხოვრობდნენ 160-მდე სოფელში; სასახლეები და კარის ეკლესია ჰქონდათ სოფელ ტანძიას, ციხე-კოშკები - დმანისს, ქვეშსა და ხულუტს, მონასტრები - ფიტარეთსა და დმანისს. XVIII საუკუნის ბოლოს ქვემო ქართლის აოხრებასთან დაკავშირებით ორბელიანები გადმოსახლდნენ თბილისში.

ორბელიანები იყვნენ მეწინავე სადროშოს სარდლები, ქართლის სახლთუხუცესები, ეშიკაღასბაშები, მდივანბეგები და სხვ.

ორბელიანთა გვარიდან იყვნენ ცნობილი ქართველი მოღვაწეები:

* სულხან-საბა ორბელიანი,
* პაპუნა ორბელიანი,
* დავით ორბელიანი,
* ვახტანგ ორბელიანი,
* გრიგოლ ორბელიანი

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 555.
* *ლორთქიფანიძე ი.*, ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 3-4, თბ. 1938;
კოზმანის ეკლესია კოზმობის დღესასწაულზე
**კოზმანის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. მდებარეობს მდინარე ძირულას ხეობაში, მარცხენა ნაპირზე, ცენტრალური საავტომობილო გზიდან (ბორითიდან) 6 კმ-ში, კოზმანის მთის აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება VIII საუკუნით. ტაძრის დღეობა მოძრავია და აღინიშნება იულიანური კალენდრით ნოემბრის თვის პირველ ორშაბათს.

ძეგლის აღწერა
-------------

ეკლესია ნაგებია მონაცრისფრო სხვადასხვა ზომის ქვის კვადრებისგან კირის დუღაბზე. წყობა ქაოსურია. გეგმაში ეკლესია მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ლამაზად შემოხაზული ნახევრწრიული აბსიდით, აბსიდის მხრები გრძივი კედლებიდან რამდენიმე სანტიმეტრზე არის გამოწეული. აბსიდში ორი პატარა ოთკუთხა ნიშია, ერთი სამხრეთით, მეორე ჩრდილოეთით. დღეისათვის ეკლესიას სარკმელი არ შემორჩენია. შესასვლელი სამხრეთის მხრიდან არის, იგი არქიტრაულია. შესასვლელის ქვედა წყობაში, მარცხენა მხარეს, ქვაზე არის რამდენიმე სტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა. წარწერის ქვედა ნაწილი დაფარულია შესასვლელისთვის მოწყობილ ოთხსაფეხურიანი კიბის მეოთხე საფეხურით. ეკლესიას კამარა და კონქი არ გააჩნია. იგი გადახურულია გოფრირებული ფერადი თუნუქით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16153
ცეცხლის ალში გახვეული რაიხსტაგის შენობა.
**რაიხსტაგის ხანძარი** — 1933 წლის 27-28 თებერვლის ღამეს გერმანიის დედაქალაქ ბერლინში, რაიხსტაგის შენობაში გაჩენილი ხანძარი. ხანძრის გაჩენის მიზეზი განზრახ ცეცხლის მოკიდებაა. ბოროტმოქმედი მარინუს ვან დერ ლუბე დანაშაულის ადგილზე დააკავეს. სიკვდილით დასჯამდე ვან დერ ლუბე დაჟინებით ამტკიცებდა, რომ რაიხსტაგს ცეცხლი მან მარტომ წაუკიდა. 

მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მისი თანამედროვე იზიარებდა მის აზრს, რომ ის იყო ერთადერთი დამნაშავე ეს საკითხი კვლავ რჩრბა განხილვის საგანად. კრიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ ნაციონალ-სოციალისტები უშუალოდ მონაწილეობდნენ დანაშაულში.

პოლიტიკური შედეგები ცალსახაა. 1933 წლის თებერვალს რაიხის პრეზიდენტმა გასცა ბრძანება ხალხისა და სახელმწიფოს დაცვის შესახებ (რაიხსტაგის სახანძრო განკარგულება). ამით ვაიმარის კონსტიტუციის ძირითადი უფლებები დე ფაქტო შეჩერდა და გზა გაიწმინდა პოლიციისა და მოიერიშე რაზმების მიერ ნსდაპ-ის პოლიტიკური ოპონენტების ლეგალიზებული დევნისთვის.  რაიხსტაგის სახანძრო განკარგულება იყო გადამწყვეტი ეტაპი ნაციონალ-სოციალისტური დიქტატურის დამყარებაში .

ყოველდღე ახალი პატიმრების დაკავებით, ციხეები მალე გადატვირთა. პოლიტპატიმრები დროებით იზოლატორში გადაიყვანეს და სწორედ ასე გაჩნდა "ველური" ან "ადრეული" საკონცენტრაციო ბანაკები .

სქოლიო
------

1. ↑  Hans-Ulrich Thamer: *Beginn der nationalsozialistischen Herrschaft. Ausnahmezustand*. Bundeszentrale für politische Bildung
2. ↑  Stanislav Zámečník: *Das war Dachau*. Hrsg. Comité International de Dachau, Luxemburg 2002, S. 18ff.
**ორბელიანთუბანი** — გარეთუბნის მიკროუბანი გიორგი ათონელის ქუჩასა და მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს შორის.

როგორც ტოპონიმი XVIII საუკუნის II ნახევრიდან გაჩნდა, როცა ქართლის მეფემ თეიმურაზ II-მ სარდალ რევაზ ორბელიანს სამეფო სახლისადმი დიდი დამსახურებისთვის გარეთუბანში უბოძა სახასო, სამეფო ნასახლარი: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „...ჩვენი...მეფეთ მეფენმან...თეიმურაზ...გიბოძეთ თქვენ,...ჩვენის კარის მეწინავეს სარდალს დიდებულს თავადს ორბელიანს რევაზს...გარეთუბანს მეიდნის პირზედ ჩვენი სახასო სასახლის ადგილას, რაც დღეს გალავანი ავლია, შიგ გალავნაში თავისის საყინულისა, ერთი გვერდი მტკვრის რიყის მიდგმამდის, მეორე გვერდი მეიდნის მიდგმამდის.." |
|  |  |

XVIII საუკუნის II ნახევრიდან ორბელიანებს ეს ადგილი არ მიუტოვებიათ XIX საუკუნის ბოლომდე. ორბელიანების სასახლე იდგა დაახლოებით იმ ადგილას, სადაც დღეს აშშ საელჩოა. ყაბახს-ასპარეზს ორბელიანების ბაღს უწოდებდენ, სადაც ცხოვრობდენ ვახტანგ და მაიკო ორბელიანები. ამჟამად ორბელიანების ნამოსახლარიდან შემორჩენილია გალავნის კოშკი და XIX საუკუნის საცხოვრებელი სახლები. ტოპონიმი ორბელიანთ უბანი დღესაც არსებობს. 1985 წელს დასრულდა ამ უბნის რეკონსტრუქცია აღებული იქნა ზედმეტი ნაგებობანი, რომლებიც არ წარმოდგნენ ისტორიულ ღირებულებას. ნაწილი მოსახლეობისა შეასახლეს ახალ ბინებში დანარჩენი ბინები კეთილ მოწყობილია. პირველ სართულზე განლაგებული სათავსების ნაწილი ადაპტირებული იქნა მცირე რესტორნებად, კაფეებად, მაღაზიებად, დუქნებად, სახელოსნებად. მოეწყო მცირე სკვერები და საყრდები კედლები. ერთ-ერთ სკვერში დაიდგა მემედ აბაშიძის მონუმენტი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 720
**ორბელიანების კუნძული** — ახალი ბაღი მეიდნისა, მადათოვის კუნძული, ყოფილი კუნძული თბილიში, ორბელიანთუბანში, მტკვარზე. მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე ესაზღვრებოდა გარეთუბანი, მარცხენა სანაპიროზე კი სოფელი კუკია. ადრინდელი სახელია "ახალი ბაღი მეიდნისა" მეიდანთან სიახლოვის გამო. თავდაპირველად ეკუთვნოდა ქართლის სამეფო კარს. 1751 წელს ქართლის მეფემ თეიმურაზ II-მ სარდალ რევაზ ორბელიანს უწყალობა "გარეთუბანს მეიდნის პირზედ… სახასო სასახლის ადგილი" თავისი მიმდებარე ტერიტორიითურთ, რის შემდეგაც ამ უბანს სა კუნძულს ორბელიანების სახელი ერქვა XX საუკუნის 20-30-იანი წლებამდე. შემდეგ კუნძული ორბელიანებისაგან იყიდა ვ. მადათოვმა. მიუხადავათ იმისა რომ XIX საუკუნის მე-2 ნახევარში კუნძული ქალაქის საკუთრება იყო ოფიციალურად თუ არაოფიციალურად. დოკუმენტებში იგი მადათოვის კუნძულის სახელითაა ცნობილი და მოხსენიებული. ასევე იხსენიება იგი მხატვრულ ნაწარმოებებში.

ორბელიანების კუნძულზე XIX საუკუნის მე-2 ნახევრიდან იდგა სხვადასხვა სახის და დანიშნულების ნაგაბობები, ძირითადად სამხ. საწყობი, 
ციოგჰაუზი, იგი აღალის გასაჩერებელი ადგილიც იყო. მ. ვორონცოვის დროს კუკიისა და გარეუბნის შესაერთებლად დაიწყო ქვითკირის ბურჯებზე შემდგარი ხიდების მშენებლობა (1850-1853) იმ ადგილას, სადაც მტკვარი ორად იტოტებოდა და ორბელიანების კუნძული მდებარეობდა. მტკვარზე აგებული ორი ხიდის შესაერთებლად ადგილი რომ აეწიათ, ორბელიანების კუნძულზე დიდძალი მიწა დაყარეს, რის შედეგადაც გაჩნდა ახალი ქუჩა, რის გაყოლებითაც გარდიგარდმო, დაიდგა სავაჭრო დუქნები და ფარდულები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლობედია თბილისი, თბ. 2002, გვ 720.
**ორბუხას მეგალითური ნაგებობა** — არქეოლოგიური ძეგლი თურქეთში. ძეგლი მდებარეობს ჰანაქის რაიონში, ისტორიულ ერუშეთში, სოფელ ვერანასთან[1], თანამედროვე სოფელ ჩავდარლის (თურქ. Çavdarlı) სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კმ-ზე, ამჟამინდელი საძოვრების ტერიტორიაზე მდებარეობდა ისტორიული სოფელი ორბუხა[2][3]. ნასოფლარის სამხრეთ-დასავლეთით 1,2 კმ-ზე, მდინარეების ჩათისწყლისა და მისი მარცხენა შენაკადის ტანეიდანისწყლის შეერთების ადგილას აღმართულ კლდეზე (41°16′02″ ჩ. გ. 42°44′38″ ა. გ.﻿ / ﻿41.2674583° ჩ. გ. 42.7440806° ა. გ.﻿ / 41.2674583; 42.7440806). ის ნაგებია მშრალი წყობის უხეშად დამუშავებული მეგალითებისგან, ზოგიერთი ქვის სიგრძე ერთ მეტრს აღემატება. ნაგებობა მართკურთხა ფორმისაა (9,8×8,6 მ), შემორჩენილი კედლის სიმაღლე 2 მ-ია, გული ამოვსებულია მცირე ზომის ქვებით. ნაგებობის მახლობლად გადის გრუნტიანი გზა, რომელიც ჩადის მდინარის ნაპირზე. ნაგებობა არ არის აღწერილი ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში.

ლიტერატურა
----------

* *ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები*.  კავკასიის უნივერსიტეტი,   გვ. 14. ISBN 978-9941-0-7362-5.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ისტორიული რუკა, შედგენილი ევ. ბარამიძის მიერ ივანე ჯავახიშვილის რედაქტორობით1923.
2. ↑  ჯიქია ს. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, თბ. 1958.
3. ↑  „გურჯისტანის ვილაიეთის რუკა", 1953
**კალეშ ბრე ანგო** (მაკედ. Калеш бре Анѓо) — მაკედონური პატრიოტული ხალხური სიმღერა, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის დროს შეიქმნა. სიმღესა ძირითადად სრულდება მამაკაცის და ქალის დუეტში. ის წარმოადგენს გარკვეულ დიალოგს.

ტექსტი
------

ტექსტი არის მაკედონიური, რომელიც შეიცავ არქაიზმებს და თურქულიდან ნასესხებ სიტყვებს.

ეს არის თურქი ბიჭის ისტორია, რომელიც ტანპურზე უკრავს და სერენადას უმღერის მაკედონელ გოგოს სახელად ანგა. ის სთხოვს მას ცოლობას და პირდება უამრავ ოქროსა და სიმდიდრეს, ოღონდ იმ პირობით თუ გოგო შეიცვლის რელიგიას და ეროვნებას. სიმღერის დასასრულს გოგო უარყეფს მის შემოთავაზებას და ამბობს, რომ ის არასოდეს გაცვლის მის თავისუფლებას, ეროვნებას და რწმენას.

### მაკედონური ტექსტი

Ајде слушај, слушај, калеш бре Анѓо,  

што тамбура свири.  

Тамбурата свири, калеш бре Анѓо,  

анама да бидиш.

Анама да бидиш, калеш бре Анѓо,  

на чардак да седиш.  

На чардак да седиш, калеш бре Анѓо,  

жолтици да броиш.

Жолтици да броиш, калеш бре Анѓо,  

бисери да нижиш.  

Бисери да нижиш, калеш бре Анѓо,  

на грло да редиш.

Ајде, слушај, слушај клето бре Турче,  

анама не бивам.  

Анама не бивам, клето бре Турче,  

турски не разбирам.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

### აუდიო ვერსია

* Version by the Macedonian folk singer Violeta Tomovska დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* Version by the Macedonian pop singer Toše Proeski დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.

### ვიდეო ვერსია

* Live ethno-jazz performance by the band KUD MEYA from Croatia
**პალასოვის სახლი** (რუს. Дом Паласова) — ძველი სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში. სახლი აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. სახლი 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 61.

ისტორია
-------

ბერძნების ქუჩაზე მდებარე ერთსართულიანი სახლი ნახევარი სარდაფით, აგებულია XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. სახლი ეკუთვნოდა მოქმედ სახელმწიფო მრჩეველს ნიკოლოზ დიმიტრის ძე ალფერაკს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ სახლის მფლობელები იყვნენ მისი შვილები კომპოზიტორი აქილევს ალფერაკი და ზოოლოგი სერგეი. შენობის კორპუსი აგებულია უკრაინის შესახვევის პირზე, შესახვევისა და ბერძნების ქუჩის გადაკვეთაზე. 

1880-იანი წლების ბოლოს სახლი იყოდა საბერძნეთის ქვეშევრდომმა ანტონ ნომიკოსმა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ანდერძის მიხედვით სახლი გადაეცა მის მემკვიდრეებს. 1910-იანი წლებიდან 1925 წლამდე სახლის მფლობელი იყო ივან ივანეს ძე მინაევი და მისი ცოლი ეკატერინა პეტრეს ასული. 

სახლის თავდაპირველი მფლობელი იყო ალექსანდრა ანასტასიევა. 1842 წელს ალექსანდრა ცოლად გაჰყვა ტაგანროგელ ვაჭარს სტავრო ანასტასიევას. 1880-იან წლებში შენობა მათგან იყიდა თურქეთის ქვეშევრდომმა ამ დროისატვის გარდაცვლილი საბა პალასოვის ოჯახმა. პალასოვები დაკავებული იყვნენ თამბაქოს ვაჭრობით. 

სახლის სარდაფში მოკრძალებულად ცხოვრობდა გენერალი, სამხედრო პროკურორი არაკინი.

XX საუკუნის დასაწყისში სახლი შეიძინა ვაჭარმა და მიწისმფლობელმა დიმიტრი ჩერევკოვმა, რომელიც ალექსანდრეს სავაჭრო რიგში ფლობდა რამდენიმე მაღაზიას. დიმიტრი ჩერევკოვი გარდაიცვალა 1906 წლის 28 დეკემბერს 62 წლის ასაკში და ანდერძის თანახმად 60 ათასი რუბლი გაიღო ღარიბი მოსწავლეების დასაფინანსებლად. 

ჩერევკოვის გარდაცვალების შემდეგ სახლი გადავიდა ბერძენი ძმების ხარლამპ და სპირიდონ მუსურების მფლობელობაში. ძმები შენობას ფლობდნენ 1925 წლამდე.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია. ამჟამად სახლი საცხოვრებელი შენობაა.

არქიტექტურა
-----------

აგურის სართულნახევრიანი სახლის ფანჯრები სწორკუთხაა, რომელსაც ამშვენებს სამკუთხა თამასები და სანდრიკები. მთავარი შესასვლელი ბერძნების ქუჩიდანაა, რომელიც გაფორმებულია სვეტებითა და თამასებით.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Греческая, 61 დაარქივებული 2020-11-01 საიტზე Wayback Machine.
ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი ფრანკლინ რუზველტი (მარცხნივ) და ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი უინსტონ ჩერჩილი (მარჯვნივ), საკუთარ მრჩევლებთან (უკან) ერთად.
**კასაბლანკის კონფერენცია** (ინგლ. Casablanca Conference), (კოდური სახელწოდება - **SYMBOL**) ან **ანფას კონფერენცია**  — 1943 წლის 14-24 იანვარს მიმდინარე კონფერენცია, რომლის მიზანი მოკავშირეთა ევროპული სტრატეგიის დაგეგმვა იყო. 

კონფერენცია საფრანგეთის მაროკოს ქალაქ კასაბლანკაში, სასტუმრო „ანფა"-ში ჩატარდა. შეხვედრას ესწრებოდნენ ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი ფრანკლინ რუზველტი და ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი უინსტონ ჩერჩილი, ასევე მაროკოს სუვერენი, სულთანი მუჰამედ V და თავისუფალი საფრანგეთის ძალების წარმომადგენლები, გენერლები შარლ დე გოლი და ანრი ჟირო, თუმცა ისინი უმნიშვნელო როლს ასრულებდნენ და არ იყვნენ სამხედრო დაგეგმვის მონაწილეები.

სსრკ-ს გენერალური მდივანი იოსებ სტალინი კონფერენციას არ ესწრებოდა, რის მიზეზზადაც სტალინგრადის მიმდინარე ბრძოლა და საბჭოთა კავშირში მისი ყოფნის აუცილებლობა დასახელდა.

კონფერენციის დღის წესრიგის მთავარი თემები ომის ტაქტიკური მიმდინარეობა, რესურსების გადანაწილება და დიპლომატიური პოლიტიკის ფართო საკითხები იყო. დებატებისა და მოლაპარაკებების შედეგად ჩამოყალიბდა **კასაბლანკას დეკლარაცია** და მისი ისტორიული დოქტრინა გერმანიისა და მისი მოკოავშირეების „**უპირობო კაპიტულაციის**" შესახებ. ეს დოქტრინა წარმოადგენდა მოკავშირეთა ურყევი ნების ერთიან ხმასა და გადაწყვეტილებას, რომ ღერძის ძალებთან ბრძოლა მათ დამარცხებამდე გაგრძელდებოდა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Miller, Susan Gilson. (2013). *A history of modern Morocco*. New York:  Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-62469-5. OCLC 855022840.
გენერალ ჯონ მურის სიკვდილი.
**კორუნიის ბრძოლა** — ბრძოლა საფრანგეთის და ბრიტანეთის ჯარებს შორის 1809 წლის 16 იანვარს ესპანეთში, ქალაქ კორუნიასთან (ლა-კორუნია), ნაპოლეონის ომებისა და ნახევარკუნძულის ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი. 

1808 წლის ნოემბერ-დეკემბრის კამპანიაში ნაპოლეონის მიერ ესპანეთის ჯარების დამარცხების შემდეგ ბრიტანეთის საექსპედიციო კორპუსმა (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 12-მდე ქვემეხი) გენერალ-ლეიტენანტ ჯონ მურის სარდლობით უკან დაიხია სანაპიროსკენ, კორუნიას მიმართულებით, საიდანაც სამეფო ფლოტს მისი ევაკუაცია უნდა განეხორციელებინა. ბრიტანელებს ფეხდაფეხ მისდევდა საფრანგეთის მარშალ ნიკოლა ჟან დე დიე სულტის კორპუსი (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 20 ქვემეხი), რომლის მოგერიებაც ბრიტანელებს უწყვეტი არიერგარდული ბრძოლებით უწევდათ. 1809 წლის 16 იანვარს ფრანგებმა იერიში მიიტანეს კორუნიას ნავსადგურში გემებში ჩასხდომის პროცესში მყოფ მტრის ჯარებზე. ბრძოლა დაღამებამდე გაგრძელდა. ფრანგებმა კორუნია დაიკავეს, თუმცა ბრიტანელების ევაკუაციისთვის ხელის შეშლა ვერ შეძლეს. ბრძოლაში ბრიტანელებმა მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 900 კაცამდე დაკარგეს, 300 ავადმყოფი კი კორუნიაში დატოვეს. სასიკვდილოდ დაიჭრა გენერალი მურიც. ფრანგების დანაკარგები მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 700 კაცამდე იყო.

ლიტერატურა
----------

* Gates, David (2002) [1986], The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War. Pimlico, ISBN 0-7126-9730-6.
**პალასიო ბაროლო** — საოფისე შენობა, რომელიც მდებარეობს ავენიდა დე მაიოს 1370-ნომერში. აშენების მომენტში ის სამხრეთი ამერიკის უმაღლესი შენობა იყო. ის არის ელექტიკული სტილის შენობა, რომლის არქიტექტორიცაა მარიო პალანტი.

1997 წელს შენობას ეროვნული ისტორიული მონუმენტის სტატუსი მიენიჭა.

ისტორია
-------

შენობის არქიტექტორი იყო იტალიელი ემიგრანტი მარიო პალანტი. შენობა შეიქმნა დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედიის ინსპირაციით. შენობას აქვს 22 სართული, რომელიც დაყოფილია სამ სექციად. საძირკველი და მიწის ზედა სართული ჯოჯოხეთს განასახიერებს. 1-14 სართულები არის განსაწმენდელი. 15-22 ზეცა. შენობის სიმაღლეა 100 მეტრი, ერთი მეტრი ღვთაებრივი კომედიის თითოეული კანტოსთვის. შენობის სახურავზე შუქურა ჩანს მონტევიდეოდან. 

1923 წელს როდესაც შენობა დასრულდა ის მტელს სამხრეთ ამერიკაში უმაღლესი იყო. ქალაქში უმაღლესი შენობის სტატუსი 1935 წელს, კავანაჰის შენობის აშენებამდე შეინარჩუნა. დღეისთვის შენობა ძირითადად საოფისედ გამოიყენება.

ისტორიული სურათები
------------------

* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* Mimi Bohm, Buenos Aires, Art Nouveau, Ediciones Xavier Verstraeten, Buenos Aires, 2005.
* Palacio Barolo brochure from a guided tour.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პალასიო ბაროლო***

* Palacio Barolo Website
* Catalogue of Monuments დაარქივებული 2009-10-20 საიტზე Wayback Machine.
* Photo essay of the palace დაარქივებული 2011-10-27 საიტზე Wayback Machine.
* Pictures დაარქივებული 2020-02-19 საიტზე Wayback Machine.
* Monument to the latin geniuses

სქოლიო
------

1. ↑  Decreto 437/97
კალიარის აერო ხედი
**კალიარი** (იტალ. Cagliari; სარდ. Casteddu) — ქალაქი იტალიაში, კუნძულ სარდინიის დედაქალაქი. მისი სარდინიული სახელწოდება *კასტედუ* ციხესიმაგრეს ნიშნავს. 2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 156 000 ადამიანს შეადგენს, ხოლო მეტროპოლიური არეალის — 480 000 -ს. 

ხანგრძლივი ისტორიის მქონე უძველესმა ქალაქმა მრავალი ცივილიზაციის მმართველობის ქვეშ გამოიარა. ის იყო სარდინიის სამეფოს დედაქალაქი (რომელიც 1861 წელს იტალიის სამეფო გახდა) 1324 — 1720 და 1798 — 1815 წლებში. ქალაქში მდებარეობს კალიარის უნივერსიტეტი და სარდინიის რომანულ-კათლიკური არქისაეპისკოპოსო, შესაბამისად ის რეგიონის მნიშვნელოვანი კულტურული, საგანმანათლებლო, პოლიტიკური და ხელოვნების ცენტრია, ცნობილია არტ-ნუვოს არქიტექტურითა და მრავალი მონუმენტით. ამავე დროს, ის სარდინიის ეკონომიკური და ინდუსტრიული კვანძია, რომელსაც გააჩნია ერთ-ერთი უდიდესი ნავსადგური მთელს ხმელთაშუა ზღვაზე, საერთაშორისო აეროპორტი და შემოსავლების ერთ-ერთი უდიდესი მაჩვენებელი იტალიაში, რითაც ის ჩრდილოეთის ისეთ ქალაქებს უტოლდება, როგორებიცაა ტურინი, ვიჩენცა და გენუა.

კალიარი მდებარეობს სარდინიის მერიდიანულ ზონაში. მის სამხრეთით იშლება კალიარის ყურე, აღმოსავლეთით — შვიდი ძმის მთები (*monti dei Sette Fratelli*), დასავლეთით — კაპოტერის მთები, ჩრდილოეთით კი კამპიდანოს ვაკე. იგი იტალიის მასშტაბით მე-8 და სამხრეთ იტალიის ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. 

კალიარის კლიმატი ტიპური ხმელთაშუაზღვიურია, ძალიან ცხელი ზაფხულით. ივლისის ტემპერატურა ხშირად 40 °C-ს უტოლდება. წვიმიანი სეზონი გრძელდება ოქტომბრიდან მარტამდე. ზამთრის საშუალო ტემპერატურა 10 °C-ია.

ვილიანოვას რაიონის პანორამა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website
* Casteddu.com (English)
* Official Tourism Agency website დაარქივებული 2012-07-23 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  David M. Cheney. Cagliari (Archdiocese). [Catholic-Hierarchy]. ციტირების თარიღი: 2010-04-20.
2. ↑  Cagliari art (Italian Language Schools and Courses to Learn Italian in Italy.). It-schools.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-27. ციტირების თარიღი: 2010-04-20.
3. ↑  La classifica dei redditi nei comuni capoluogo di provincia. Il Sole 24 ORE.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-05-12. ციტირების თარიღი: 2010-04-20.
**კალიზია**, *კალისია* (ლათ. Callisia) — მცენარეთა გვარი კომელინასებრთა ოჯახისა. ცნობილია 10-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან ცენტრალურ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში, ანტილის კუნძულებზე. მრავალწლოვანი ბალახებია მცოცავი, წამოწეული ან სწორმდგომი ღეროებით. ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული, ფორმით კვერცხისებრი ან ლანცეტა, მილისებრი ბუდეებით. ყვავილები პატარაა, შეკრებილია მჯდომარე წყვილ ხვეულებად ან საგველებად. მომთხოვნები არიან განათების, ჰაერის ტენიანობის, მორწყვის მიმართ. ბევრ ტროპიკულ ქვეყანაში კალიზიას სახეობებს ზრდიან ღია გრუნტზე, იყენებენ როგორც ნიადაგსაფარ მცენარეებს. ოთახის კულტურაში გავრცელებულია მცოცავი (*C. repens*), კოხტა (*C. ele­gans*), ტეუანტეპეკური კალიზიები (*C. te­hu­anteресаnа*), რომლებსაც იყენებენ ამპელურ მცენარეებად, აგრეთვე სურნელოვანი კალიზია, ანუ ოქროს ულვაში (C. fragrans), რომელსაც სამკურნალო თვისებები აქვს. კალიზიებს ამრავლებენ კალმით.

სქოლიო
------

1. ↑  *Слепченко Н. А.* Каллизия // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М. 2008. — стр. 530.
ასტრონავტი ღია კოსმოსში
იური გაგარინი, პირველი ადამიანი კოსმოსში (1961) (სსრკ)
**კოსმონავტი**, იგივე **ასტრონავტი** (სხვადასხვა ქვეყანაში უპირატესობას ანიჭებდნენ ერთ ან მეორე სახელწოდებას. ამერიკის შეერთებულ შტატებში — ასტრონავტს, ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში — კოსმონავტს) — მოგზაური კოსმოსში — ადამიანი, რომელიც ატარებს ცდებს და ახორციელებს კოსმოსური ტექნიკის ექსპლუატაციას კოსმოსური ფრენის დროს.

კოსმონავტები კოსმოსში მოგზაურობისას ზოგჯერ გადმოდიან ხომალდიდან, გადადიან გამოსაკვლევად ციურ სხეულზე, აგროვებენ მასალებს სამეცნიერო გამოკვლევებისათვის. მათ აცვიათ სკაფანდრები — სპეციალური დამცავი ტანსაცმელი, რადიაციისა და უჰაერობისგან თავდასაცავად. სკაფანდრს შიგნით წნევა, ტემპერატურა და ჰაერის მიწოდება მოწესრიგებულია. ზურგზე აკიდებული რეზერვუარებით კოსმონავტს ჰაერის მარაგი მიაქვს, „ქუდზე" კი დამაგრებული აქვს ფილტრი, რომელიც მას მზის დამაბრმავებელი ნათებისგან იცავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Пилотируемые космические полёты в 1961—1972 гг.
* О подготовке космонавтов в Киножурнале «Хочу всё знать» YouTube-ზე
* Энциклопедия ASTRONote
* Encyclopedia Astronautica(ინგლისური)
* «Космическая одиссея. XXI век» — телестудия «Роскосмос» YouTube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Космонавт[*მკვდარი ბმული*] *(БСЭ)*
**კვირისტავა** (ლათ. Zinnia) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. 20-მდე სახეობა ველურად იზრდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. 

დეკორატიულ მებაღეობაში გავრცელებულია მშვენიერი კვირისტავა (Zinnia elegans), რომლის ყვავილედში არის 2 სახის — ენისებრი და მილისებრი ყვავილი, ფერად თეთრი, ვარდისფერი, წითელი, ალისფერი, ნარინჯისფერი და იისფერი. კვირისტავას ყვავილის დიამეტრი 12-14 სმ აღწევს. ცნობილია აგრეთვე კვირისტავა ჰაგეანა (Zinnia Haageana), რომელსაც მოყვითალო-ნარინჯისფერი ყვავილები აქვს. 

კვირისტავას იყენებენ კლემბებისა და რაბატების შესაქმნელად, ბორდიურებად და ყვავილწნულებისათვის.

დედამიწის გარეთ
---------------

2016 წლის იანვარს ნასამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ კვირისტავა არის პირველი მცენარე, რომელიც დედამიწის გარეთ, კოსმოსში საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე აყვავდა.  თუმცა რამდენიმე მედია საშუალებამ გავრცელებული ინფორმაცია უარყო.

ლიტერატურა
----------

* *მანაგაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 500.

სქოლიო
------

1. ↑  Johnston, Ian (16 January 2016). „First flower grown in space shows there is 'other life' out there". *The Independent newspaper*.
2. ↑  Taylor, Lin (18 January 2016). „Is this the first ever flower grown in space?". *CNN*.
3. ↑  Feltman, Rachel (19 January 2016). „NASA astronauts just made flowers bloom in space – but they’re not actually the first". *The Washington Post*.
ამიაკი, ფოსფინი და არსინი, სამი მარტივი პნიქტოგენის ჰიდრიდი.

**პნიქტოგენის ჰიდრიდი** ან **წყალბადის პნიქტიდი** — ბინარული ნაერთი, შედგება წყალბადისა და პნიქტოგენის ატომებისგან (აზოტი, ფოსფორი, დარიშხანი, სტიბიუმი და ბისმუტი), რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდებიან კოვალენტური ბმით.

პნიქტოგენის ტრიჰიდრიდები
------------------------

პნიქტოგენის ტრიჰიდრიდების ზოგადი ქიმიური ფორმულაა XH3 (ნაკლებად გავრცელებული ფორმაა H3X), სადაც X რომელიმე პნიქტოგენია. აქვთ სამკუთხა პირამიდის მსგავსი სტრუქტურა. არიან არასტაბულირი და მომწამლავი ნივთიერებები.

| ნივთიერების სახელი | ქიმიური ფორმულა | აგებულება | 3D მოდელი |
| --- | --- | --- | --- |
| აზოტის ჰიდრიდიამიაკი(აზანი) | NH3 |  |  |
| ფოსფორის ჰიდრიდიფოსფინი(ფოსფანი) | PH3 |  |  |
| დარიშხანის ჰიდრიდიარსინი(არსანი) | AsH3 |  |  |
| სტიბიუმის ჰიდრიდისტიბინი(სტიბანი) | SbH3 |  |  |
| ბისმუტის ჰიდრიდიბისმუტინი(ბისმუტანი) | BiH3 |  |  |

ლიტერატურა
----------

* Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0-08-037941-8.