recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰასან მირზა** ან **ჰასან მირზაევი** (აზერ. Həsən İbrahim oğlu Mirzəyev; დ. 26 ნოემბერი, 1927, ქოვუშუხი (დღ. ჰერმონი) — გ. 25 თებერვალი, 2015, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ფილოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, თურქოლოგი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მეცნიერი, პროფესორი. აზერბაიჯანის აშუღთა გაერთიანების წევრი (2008-2015).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1927 წლის 26 ნოემბერს, სოფელ ქოვუშუხში (დღ. ჰერმონი). საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1948–1950 წლებში, სწავლობდა ნახეჩევანის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში; 1951–1955 წლებში კი აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

1950 წელს მშობლიური სოფლის საშუალო სკოლაში დაიწყო მასწავლებლად მუშაობა. 1955 წლიდან განათლების რაიონული განყოფილების ინსპექტორიც იყო. 1957–1959 წლებში მუშაობდა სკოლის დირექტორად. 1959–1962 წლებში აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგურ ინსტიტუტში აზერბაიჯანულ ენათმეცნიერებაში გადიოდა ასპირანტურას, ასპირანტურის დამთავრების შემდეგ, სიცოცხლის ბოლომდე აქ მუშაობდა. მრავალი წლის განმავლობაში ეკავა მასწავლებლის, უფროსი მასწავლებლის, დოცენტის, პროფესორის, კათედრის ხელმძღვანელისა და დეკანის თანამდებობები.

1965 წელს მიენიჭა კანდიდატის წოდება; 1988 წელს წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია; 1990 წელს მიიღო პროფესორის წოდება.

დიდი წვლილი მიუძღვის აზერბაიჯანის ფილოლოგიის მეცნიერების განვითარებაში. ცნობილი იყო მთელი რიგი გამოკვლევებით ენათმცოდნეობის სხვადასხვა პრობლემების შესახებ. გამოქვეყნებულია აქვს 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 25 წიგნი და დაახლოებით 10 სახელმძღვანელო. ამავე დროს, მუდმივად იყო დაკავებული მხატვრული შემოქმედებით.

№22-ე საარჩევნო ოლქიდან (ბინაგადი) აირჩიეს აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის პირველი მოწვევის დეპუტატად. 2002 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის განკარკულებით დაჯილდოვდა დიდების ორდენით, 2007 წელს კი მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მეცნიერის საპატიო წოდება.

გარდაიცვალა 2015 წლის 25 თებერვალს,ბაქოში.

შემოქმედება
-----------

1. "Azərbaycan dilində sadə feillər". Bakı, 1984, 126 səh. (K. A. Məmmədova ilə birlikdə).
2. "Hanı o səndəki el, Dərələyəz" Bakı. Elm 2007. 800 səh. şəkilli

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Həsən Mirzə - "XƏBƏR AL, DEYİM" şeiri დაარქივებული 2019-10-20 საიტზე Wayback Machine.
* Səksənillik alim və ictimai xadim ömrü[*მკვდარი ბმული*]
* Azərbaycan Aşıqlar Birliyi: Ozan dünyası. №4(11) az. "Ozan dünyası" jurnalı (2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-20. ციტირების თარიღი: 2017-05-18.

სქოლიო
------

1. ↑  Dilçi-türkoloq, professor Həsən Mirzəyevin 80 illik yubileyi qeyd olundu[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Həsən Mirzə vəfat edib az. *აზერბაიჯანის აშუღთა გაერთიანება*. azab.az (2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-20. ციტირების თარიღი: 2015-03-03.
3. ↑  Buludxan Xəlilov, ŞƏRƏFLİ ÖMÜR YOLU დაარქივებული 2016-08-11 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links. გაზეთი „ოზან დუნიასი", №1(22). 2015.
4. ↑  Pedaqoq, alim həm də şair[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  AZƏRBAYCAN ELMİNƏ AĞIR İTKİ დაარქივებული 2016-08-11 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links. გაზეთი „ოზან დუნიასი" №1(22). 2015.
**შიგა პლატო** (ინგლ. Interior Plateau) — პლატო კანადაში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში. გაწოლილია აღმოსავლეთით კარიბუსა და მონაშის მთებსა და დასავლეთით ჰაზელტონის, სანაპირო და კასკადოვან მთებს შორის. შიგა პლატოს გაგრძელებას აშშ-ში კოლუმბიის პლატო წარმოადგენს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით, შიგა პლატო შედის ჩრდილოეთის პლატოების პროვინციაში, რომელიც თავის მხრივ, შიგა პლატოების ნაწილია. 

პლატოს სიგრძეა 901 კმ, სიგანე 378 კმ. სიმაღლე სამხრეთით 1200–1500 მ, ჩრდილოეთით დაბლდება 800–1000 მ-მდე. ხეობების ჩაჭრის სიღრმე 150–300 მ. დანაწევრებულია ძირითადად მდინარე ფრეიზერით, თუმცა ნაწილი, ჩრდილოეთით, დრენირებულია მდინარეებით სკინითა და პისით, ხოლო სამხრეთით მდინარე კოლუმბიით. შიგა პლატო წარმოდგენილია ფართო და დამრეცი ბორცვიანი მაღლობებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან ღრმა ხეობებითაა გამოყოფილი.

ჩრდილოეთით აგებულია იურული დანალექების კომპლექსით, რომელიც გადაშრევებულია ლავებით, ფხვიერი ვულკანური და დანალექი ქანებით (ქვიშაქვები და კირიანი ლამი); სამხრეთით დიდწილად მესამეული ლავებია გავრცელებული. პლატოს მთელ ტერიტორიაზეა მორენული დანალექები და მეოთხეული გამყინვარების სხვა კვლები.

შიგა პლატო იყოფა ორ ნაწილად: სამხრეთით — ფრეიზერისა და ჩრდილოეთით — ნეჩაკოს პლატოებად, რომლებიც ერთმანეთისაგან მკვეთრად არ არიან გამოყოფილი, მაგრამ მათი საზღვარი გადის დაახლოებით 53-ე პარალელზე. კლიმატი ზომიერია, კონტინენტური. ივლისის საშუალო ტემპერატურა სამხრეთით 20–23°C, ჩრდილოეთით 15–18°C, იანვრის —6–10°C-იდან —12–17°C-მდე. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა მერყეობს ღრმა ხეობებში სამხრეთით 250–300 მმ-იდან ჩრდილოეთი ნაწილის მაღლობებზე 500–900 მმ-მდე. პლატოს დიდი ნაწილი მიეკუთვნება წიწვოვანი ტყე-სტეპის ზონას.

მაღლობებზე, 1200 მ-მდე, ტყის ნაცრისფერ და მთა-ტყის ნიადაგებზე განვითარებული პარკული ტყეა. 1200 მ-ის მაღლაა ენგელმანის ნაძვი, ალპური სოჭი და მთის ჰემლოკი. სამხრეთის ხეობებშია სტეპური მცენარეულობა. გვალვიან ადგილებში წაბლა ნიადაგებზე გვხვდება ნახევარუდაბნოს ასოციაციები ავშანთან, ანტილოპას ბუჩქთან და კაქტუსებთან ერთად. სტეპური მონაკვეთების ფაუნაში ძირითადია მღრღნელები; ფრინველებიდან არის მდელოს როჭო, შაშვი, ქორი; ტყეში ირემი, გრიზლი და სხვა. სტეპური სივრცე გამოიყენება საძოვრებად. ოკანოგანის ხეობაში განვითარებულია მებაღეობა.

სქოლიო
------

1. ↑  Geography of British Columbia | The Canadian Encyclopedia
2. ↑  BC Names/GeoBC entry Interior Plateau
3. ↑  S. Holland. Landforms of British Columbia: a physiographic outline, 1964
4. ↑  Stuart S. Holland. Landforms of British Columbia: A Physiographic Outline. 1976
5. 1 2 3  H. S. Bosteck. Physiography of the Canadian Cordillera, Ottawa, 1948
6. ↑  Краткая географическая энциклопедия. Том 1: М. 1960.
ჭურჭელზე გამოსახული შიბალბას ღმერთები 
***შიბალბა*** (პირდაპირი თარგმანით „შიშის ადგილი") — ქვესკნელი მაიას ცივილიზაციის მითოლოგიის მიხედვით, რომელსაც მართავენ სიკვდილის ღმერთები და მათი დამხმარეები. 

XVI საუკუნეში შიბალბას შესასვლელად ითვლებოდა ვერაპაზში (დღეს კობანი, გვატემალა) არსებული გამოქვაბული. გამოქვაბულების სისტემა ბელიზსთან ასევე არის მოხსენიებული როგორც შიბალბას შესასვლელი. მაიას ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ირმის ნახტომის გალაქტიკა ასევე მოიაზრებოდა შიბალბასკენ მიმავალ გზად..

მაცხოვრებლები
-------------

შიბალბა აღწერილია „პოპოლ ვუჰ"-ში როგორც ქვესკნელში მდებარე სასამართლო, რომელიც ასოცირებულია სიკვდილთან და თორმეტ მმართველ სიკვდილის ღმერთთან. 

პირველ და ასევე მთავარ ღმერთს ეწოდება ჰუნ-ქაემ („ერთი სიკვდილი"). მეორე ღმერთის სახელია ვუკაბ-ქაიმ („შვიდი სიკვდილი").

დანარჩენი ათი ღმერთი ხშირად მოხსენიებული არიან როგორც დემონები და ინაწილებენ ძალაუფლებას ადამიანთა სხვადასხვა განსაცდელზე: ავადმყოფობა, შიმშილი, შიში, განადგურება, ტკივილი, სიკვდილი.

დემონები წყვილებად მოქმედებენ: ხინქუირპატი და ქუქუმაქუიჩი ადამიანებს სისხლს წოვენ; აჰალპუჰ და აჰალგანა იწვევემ ადამიანთა სხეულების დასიებას; ჩამიაბაქი და ჩამიაჰოლომი გადააქცევენ მკვდრებს ჩონჩხებად; აჰალმეზი და აჰალტოქობი იმალებიან სახლებში და მოულოდნელად სასიკვდილოდ ჭრიან ადამიანებს; ხიცი და აპტანი იწვევენ სასიკვდილო სისხლიან ხველას ადამიანებში, რომლებიც გზებზე დადიან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაიას გამოქვაბულები და შიბალბა დაარქივებული 2016-12-23 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Hooker, Richard. Native American Creation Stories. Washington State University.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-06. ციტირების თარიღი: 2019-03-11.
2. ↑  Walker, Amélie A..  (June 2000) My Trip to Xibalba and Back. Archaeological Institute of America.
3. ↑  Mizrach, Steve. The Mayan Sacbe System Analyzed as an Information Web. Florida International University.
4. ↑  Milbrath, Susan (1999) *Star Gods of the Maya: Astronomy in Art, Folklore, and Calendars*, 1st,  University of Texas Press,   გვ. 98. ISBN 0292752253.
5. ↑  McLeod, Alexus (2016) *Astronomy in the Ancient World: Early and Modern Views on Celestial Events*.  Springer,   გვ. 29. DOI:10.1007/978-3-319-23600-1. ISBN 978-3-319-23600-1.
6. ↑   Christenson, Allen J. (trans.) (2007) *Popol Vuh: The Sacred Book of the Maya. The Great Classic of Central American Spirituality, Translated from the Original Maya Text*
7. ↑  Recinos, Adrian; Goetz, Delia; Morley, S.G. (trans.) (1991) *Popol Vuh: Sacred Book of the Ancient Quiche Maya (Civilization of American Indian)*
**შრი-ლანკის კულტურა** — შრი-ლანკის კულტურასა და ტრადიციებზე უდავოდ დიდ გავლენას ახდენს ინდური წეს-ჩვეულებები და ეროვნული მახასიათებლები, ამიტომ კუნძულის მკვიდრთა მხატვრობა, მუსიკა, არქიტექტურა და ხალხური ხელოვნება დიდწილად ინდურ ტრადიციებს მოგვაგონებს. კუნძულებზე პირველი ადამიანები უკვე არსებობდნენ ქვის ხანაში. შემდეგ, ცეილონში დასახლდა სინჰალური ტომები, რომლებიც ინდოეთიდან ჩამოვიდნენ ძვ.წ. 300 წლის შემდეგ, ბუდიზმი აღწევს კუნძულზე და ეს რელიგია ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხდება და სერიოზულ კვალს ტოვებს შრი-ლანკის კულტურაში. შრი-ლანკის მოსახლეობას მიაჩნია, რომ სიწმინდეებს სამკურნალო თვისებები და ჯადოსნური ძალა აქვთ. მათი ასეთი წარმოდგენები და რწმენა იძლევა გარანტიას, რომ ბუდიზმი კუნძულის მთავარ რელიგიად დარჩება. იუნესკოსა და მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის ნუსხაში ​​შედის შრი-ლანკის რამდენიმე ადგილი. "სიგირიას" კლდოვანი ციხე, რომელიც V საუკუნეში მოჭრილ კლდეში აიგო, მთავარი ღირებულება იყო სარკისებური ოთახი ფრესკა. მათი სიმაღლე 40 მეტრს აღწევდა, ხოლო სიგრძემ 140 მეტრს აჭარბებდა. "დამბულას" ოქროს მღვიმეების ტაძარს, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე I საუკუნიდან არის ცნობილი, დიდი მნიშვნელობა აქვს შრი-ლანკას კულტურაში, რადგან იგი ორი ათასწლეულზე მეტია მომლოცველთა ადგილია. წმინდა ტაძრების კომპლექსს სამხრეთ აზიის უდიდეს გამოქვაბულ სტრუქტურას უწოდებენ. შუა საუკუნეების დედაქალაქ "ცეილონ პოლონარუვაში" არის ქვის ეკლესია და ბუდას უზარმაზარი ქანდაკება. ქანდაკებების უზარმაზარ ზომას ხელი არ შეუშლია მოქანდაკეებისათვის, გადმოეცათ რეალიზმი და ღვთაების ადამიანური თვისებები. ცეილონის ჩაი ერთ-ერთ ყველაზე მაღალხარისხოვნად ითვლება და მისი ჯიშები საშუალებას აძლევს გურმანებსა და კოლექციონერებს ნამდვილი სიამოვნება ჰქონდეთ შრი-ლანკაში შვებულების დროს ან მათი დასვენების დროს. მათ ყოველთვის ჰქონდათ საპატიო ადგილი შრი-ლანკის კულტურაში. სამკაულები თავადაზნაურობის ეროვნული სამოსის დეკორაციად იქცა და მათ მოპოვებამ მოულოდნელი შემოსავალი მოუტანა მაღაროების მფლობელებს .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

https://hu.aroundtravels.com/articles-on-sri-lanka/culture-sri-lanka-tradition-features.html]
ჯორჯ ებოტი, 1928.
**ჯორჯ-ფრენსის ებოტი** (ინგლ. George Francis Abbott; დ. 25 ივნისი, 1887, ფორესტვილი, ნიუ-იორკი, აშშ, — გ. 31 იანვარი, 1995, მაიამი-ბიჩი, ფლორიდა, აშშ) — ამერიკელი რეჟისორი, პროდიუსერი და დრამატურგი, რომლის მოღვაწეობა თეატრსა და კინემატოგრაფში რვა ათწლეულზე მეტხანს გაგრძელდა. 

თეატრალური კარიერა მსახიობობით დაიწყო. 1913 წლიდან გამოდიოდა ბროდვეიზე. მალევე შეუდგა პიესების წერას და რეჟისორობას. პირველი მნიშვნელოვანი წარმატება სპექტაკლმა „განტევების ვაცი" (The Fall Guy) მოუტანა 1925 წელს. ებოტმა ასევე დადგა ბევრი პოპულარული მიუზიკლი, მ. შ. „ბიჭები სირაკუზიდან" (The Boys from Syracuse, 1938), „მეგობარი ჯოი" (Pal Joey, 1940), „სად არის ჩარლი" (Where’s Charley, 1948), „საოცარი ქალაქი" (Wonderful Town, 1953) და „წყეული იანკები" (Damn Yankees, 1955). აქტიურ თეატრალურ მოღვაწეობას 1980-იან წლებშიც განაგრძობდა; 95 წლის ასაკში, 1983 წელს, განმეორებით დადგა 1936 წლის მიუზიკლი „ფეხისწვერებზე" (On Your Toes). ასევე იყო არაერთი ფილმის სცენარის ავტორი და რეჟისორი. გარდაიცვალა 107 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯორჯ ებოტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
სპექტრალური ზოლი
შთამთქვის ზოლი
გამოსხივების ზოლი
**შთანთქვის სპექტრალური ზოლი** ანუ **მუქი სპექტრალური ზოლი** — სპექტრის განსაკუთრებულობა, რომელიც გამოიხატება გამოსხივების ინტენსივობის დაქვეითებით რომელიმე ენერგიის მიმდებარედ.

შთანთქვის ზოლები ელექტრომაგნიტურ სპექტრებში წარმოიშვება როდესაც გამოსხივება შედარებით ცივ და გამჭვირვალე სხეულში გაივლის. ატომებს გააჩნიათ თვისება შთანთქონ გარკვეული ენერგიის (სიხშირის) ელექტრომაგნიტური გამოსხივების კვანტი, ხოლო შემდგომ გადმოასხივოს იგი თავისუფალი მიმართულებით. ჯამში გამოდის ისე რომ სხეული ფანტავს გამოსხივებას ზოგ სიხშირეზე, და ისინი დამკვირვებელთან ვერ ხვდება, რაც წარმოშობს სპექტრში მუქ (მქრტალ) ადგილებს - ზოლებს. ანალოგიურად - გამოსხივების სპექტრალური ზოლი, სადაც გარკვეული სიხშირეები არ იფანტება, არამედ ძლიერდება, მაშასადამე დეტექტორი გამოავლენს გაძლიერებულ სიხშირეებს.

თვით სპექტრალური ზოლები ძლიერ ატომურად დამოკიდებულია, და მათი გამოყენება შესაძლებელია ნებისმიერი სხეულის ან მასალის ქიმიური შემადგენლობის გამოსავლენად, რომელიც გაატარებს თავის სხეულში სინათლეს (ძირითადად გამოიყენება გაზი). სპექტრალური ზოლები ფართოდ გამოიყენება ვარსკვლავების და სხვა კოსმოსის დაშორებული ობიექტების ქიმიური შემადგენლობის გამოსავლენად, როდესაც სხვა ხერხებით შეუძლებელია გამოკვლევა.
**ში-ძა** (რუს. Ши-цза) — გრანიტისაგან დამზადებული წყვილი მითოლოგიური ლომი-მცველი, რომელიც დგას მდინარე ნევის ნაპირზე, პეტრეს სანაპიროზე, სანქტ-პეტერბურგში. ქანდაკებების სიმაღლეა 4,5 მეტრი, ხოლო თითოეულის წონა 2,5 ტონა. ორივე კვარცხლბეკზე შემდეგი სახის წარწერაა: „ში-ძა მანჯურიის ქალაქ გირინიდან სანქტ-პეტერბურგში გადაიტანეს 1907 წელს. ინფანტერიის გენერლის ნ. ი. გროდეკოვის საჩუქარი".

მითოლოგიური მნიშვნელობა
-----------------------

 მთავარი სტატია: ჩინური ლომი.
ჩინეთში მსგავსი ქანდაკებების წყვილს დგამენ ტაძრის, სასახლის და სასაფლაოს შესასვლელში. ისინი გამოსახავენ ლომებს, რომლებიც იცავენ შესასვლელს. ლომს მარჯვენა თათი უდევს ბურთზე, რომელიც გამოსახავს ბუდისტურ ცოდნას, სინათლე სიბნელეში და სურვილების შემსრულებელი.

ისტორია
-------

ში-ძა დაამზადა გენერალმა ჩანმა XX საუკუნის დასაწყისში მანჯურიული გრანიტისაგან ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქ გირინში, სპეციალურად მცირე სამლოცველოსათვის, მაგრამ 1904 წელს გენერალ ჩანის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, ახლად დანიშნულმა ქალაქის გუბერნატორმა აჩუქა ამურისპირეთის გენერალ-გუბერნატორს ნ. ი. გროდეკოვს. გროდეკოვმა კი თავის მხრივ, გადაწყვიტა აღნიშნული ქანდაკებები საჩუქრად გადაეცა სანქტ-პეტერბურგისათვის, გადაიხადა გზის ხარჯები და რკინიგზის საშუალებით იგი ჩაიტანეს ვლადივოსტოკში, ხოლო იქიდან გემ „სოპერნიკით" — სანქტ-პეტერბურგში.

გადაწყვიტეს, რომ 1907 წლის სექტემბერში პეტერბურგში ჩასული ჩინური ში-ძა დაედგათ ახლად აღდგენილ პეტრეს სანაპიროზე, რომელიც 1901-1903 წლებში მოაპირკეთეს გრანიტით. კვარცხლბეკების დამზადებასა და ქანდაკებების დამონტაჟებას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი ლ. ნ. ბენუა.

ლიტერატურა
----------

* *З. Короткова* Китайские львы (რუსული) // Наука и жизнь, 2004, № 10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Львы Ши-Цза на Петровской набережной
**შიბლიანის წმინდა თევდორეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ შიბლიანის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე. თარიღდება XVIII საუკუნის II ნახევრით. ეკლესია დარბაზულია (10×6,2 მ). კედლები ძირითადად ნაგებია თანაბარი ზომის, რიყის ქვით. კონსტრუქციული ნაწილები (კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები) და არქიტექტურული ელემენტები კვადრატული აგურითაა ნაწყობი. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი შეისრულთაღოვანია. თვით თაღი მოქცეულია აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილ, ოთხკუთხა არეში, რომელსაც აგვირგვინებს აგურისავე, სამსაფეხურიანი ფრიზი. მისი ქვედა და ზედა საფეხურები კუთხით გამოშვერილი აგურების თითო რიგისგან შედგება, შუა საფეხური კი ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურების ერთი რიგით. დასავლეთ შესასვლელი შიგნიდანაც თაღოვანია, სამხრეთისა — სწორკუთხა. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან მარტივი პილასტრების წყვილით და მათზე გადაყვანილი თაღითაა გამიჯნული. აფსიდი გეგმით ოდნავ დეფორმირებული ნახევარწრეა. მის გვერდებში სამი მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშია (ორი ჩრდილოეთითაა — სხვადასხვა დონეზე, ერთი — სამხრეთით), ღერძზე კი — თაღოვანი სარკმელი. აფსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა, პილასტრების ორი წყვილითა და მათზე დაყრდნობილი, ოდნავ შეისრული საბჯენი თაღებით, სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრები დასავლეთ კუთხეებშიცაა. მათ შესაბამისი კედლის მიმდებარე თაღი ეყრდნობა. თაღების ქუსლებთან აგურით გამოყვანილი, ორსაფეხურიანი იმპოსტებია. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს კიდევ სამი თაღოვანი სარკმელი აშუქებს. მათგან ერთი დასავლეთ კედელშია — კარის ასწვრივ, ორი — ჩრდილო კედელში. ყველა სარკმელს (აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა) თითქმის თარაზული რაფა აქვს. მოგვიანებით ეკლესია შეუკეთებიათ: ჩრდილო მხრიდან, კედლის ბოლოში, მიუშენებიათ ნახევარწრიული კონტრფორსი; დაახლოებით 70 სანტიმეტრით აუმაღლებიათ გრძივი კედლები, რამაც სახურავის ფერდების დახრილობა, თავდაპირველთან შედარებით, რამდენამდე შეამცირა. 2008-2009 წლებში, ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია თვითნებურად გაურემონტებია. რემონტის დროს ეკლესიის შიგნითა კედლები (კამარის ქუსლის დონემდე) ცემენტისა და ქვიშის სქელი ნარევით შეულესავთ და შეუთეთრებიათ. შელესილი და შეთეთრებულია გარეთა კედლებიც. კედლების ზედაპირი, როგორც შიგნით, ისე გარეთ, უსწორმასწოროა, ხორკლიანი. გარედან შელესილობის გარეშე მხოლოდ შესასვლელების თავზე არსებული, შეღრმავებული არეებია დატოვებული. ეკლესიის სახურავი დაბურულია თუნუქით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 344.
შრი-ლანკის ტოპოგრაფიული რუკა
**შრი-ლანკა** არის კუნძულოვანი სახელმწიფო, რომელიც მდებარეობს ინდოეთის ოკეანეში, ტერიტორიულად კი მიეკუთვნება სამხრეთ აზიას. კუნძულის ფართობია 65,610 კმ², რაც შეეხება სანაპირო ხაზის სიგრძეს, ის შეადგენს 1,340 კილომეტრს. კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი გაშენებულია ბენგალის ყურის სანაპირო ზოლში, ხოლო დასავლეთიდან შრი-ლანკა ინდოეთისაგან გამოყოფილია პოლკის სრუტით. 

ქვეყანაში სულ სამ წელიწადის დროს ითვლიან. შრი-ლანკის კლიმატზე უდიდეს გავლენას ახდენს ტროპიკული მუსონები: ჩრდილო-აღმოსავლეთის მუსონი (დეკემბრიდან მარტამდე) და სამხრეთ-დასავლეთის მუსონები (ივნისიდან ოქტომბრამდე). ქვეყნის ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი დაბლობებს უკავია, თუმცა სამხრეთ ნაწილში არის საშუალო სიმაღლის მთების ზონა, უმაღლესი მწვერვალია მთა პიდურუტალაგალა (2 524 მ.). ბუნებრივი რესურსებიდან აქ მოიპოვება, კირქვა, გრაფიტი, ფოსფატი, თიხა. შრი-ლანკაში აგრეთვე არის სამკურნალო ქვიშა, ქვეყანა მდიდარია ჰიდრორესურსით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2009-08-13 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია შრი-ლანკისა და შრი-ლანკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
შრი ჩინმოი
**ჩინმოი კუმარ გჰოსე** (დ. 27 აგვისტო, 1931, ბანგლადეში, შაკპურა — გ. 11 ოქტომბერი, 2007, ნიუ-იორკი, აშშ) — ინდოელი სულიერი მოძღვარი და ფილოსოფოსი. აღმსარებლობით ინდუისტი. 1964 წელს გადასახლდა აშშ-ში. ქადაგებდა ღმერთისადმი სიყვარულს, ყოველდღიურ მედიტაციას, სამყაროსთვის მსახურობას, რელიგიურ შემწყნარებლობასა და ტოლერანტობას.

ცხოვრება
--------

შრი ჩინმოი დაიბადა აღმოსავლეთ ბენგალში (თანამედროვე ბანგლადეში). ოჯახში შვიდი ბავშვიდან ყველაზე უმცროსი იყო. 11 წლისა, სხვა და-ძმებთან ერთად, დაობლდა და გაიზარდა შრი აურობინდოს აშრამში. ბავშვობიდან წერდა ლექსებს, ესეებსა და სიმღერებს, ასევე დაკავებული იყო სპორტითაც, რაც აურობინდოს აშრამში სავალდებულო იყო. ბავშვობიდანვე იყო დაკავებული მედიტაციითა და სულიერი პრაქტიკებით.

1964 წელს გადასახლდა ნიუ-იორკში, სადაც 1966 წელს დააარსა სექტა. შრი ჩინმოი ორჯერ წარადგინეს ნობელის პრემიაზე, მაგრამ, საბოლოოდ, არ მიუღია. 2007 წლიის 11 ოქტომბერს ნიუ-იორკში გარდაიცვალა გულის შეტევით. დაკრძალულია კუინზში, ნიუ-იორკში.

მოძღვრება
---------

ბევრი მკვლევარი შრი ჩინმოის მოძღვრებას ახასიათებს ნეოინდუიზმად ინტეგრალური იოგის ელემენტებით.

მის მიხედვით, ღმერთს ან — უზენაესს, ერთდროულად გააჩნია მამრობითი და მდედრობითი საწყისი. მამაღმერთი და დედაღმერთი ერთნი არიან ორ სახეში. ხსნისათვის აუცილებელია, მასწავლებლის მეშვეობით, ღმერთის სრული მორჩილება. ამის მისაღწევად საჭიროა „გულის გზით" რეალიზაცია. სულიერი გული არის „სიყვარულის ტახტი და მსოფლიო ერთიანობის გრძნობა", ინტელექტი კი — „შფოთვისა და ეჭვის ტახტია". გულმა უნდა დაიმორჩილოს ინტელექტი.

მედიტაციურ მდგომარეობაში ჩასაფლობად რეკომენდირებულია ერთ საგანზე კონცენტრირება. შრი ჩინმოი საკონცენტრაციო ობიექტად თავის „ტრანსცენდენტულ პორტრეტს" გვთავაზობს. ის ამბობს: „ჩემს პორტრეტთან მედიტაციის დროს, არაფერზე უნდა იფიქროთ". ამავდროულად, რეკომენდირებულია მუსიკის მოსმენა, თავად ჩინმოის მიერ დაწერილი, და საკმევლის სუნის შესუნთქვა.

ამას უნდა დაემატოს მკაცრი ვეგეტარიანელური დიეტა და „უნაყოფო" სექსუალური ცხოვრებისგან თავის შეკავება. ჩინმოი ქორწინებას არ იწონებდა, რადგან მშობლებს ყურადღება ბავშვზე გადააქვთ და შესაბამისად არა მასწავლებელზე, არამედ მათზე არიან კონცენტრირებულები.

ლიტერატურა
----------

* Shyam Dua: "The Luminous Life of Sri Chinmoy." Tiny Tot Publications, India 2005. ISBN 8130402211

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შრი ჩინმოი***

* მედიტაცია და შრი ჩინმოის ქადაგებები
* Sri Chinmoy Pages შრი ჩინმოი გვერდი
**ჰალდია** (ინგლ. Haldia, ბენგ. হলদিয়া) — ინდუსტრიული ქალაქი და მუნიციპალიტეტი აღმოსავლეთ მიდნაპურის რაიონში, შტატ დასავლეთ ბენგალში, ინდოეთში. მდებარეობს 22 ° 01 ჩ. გ. 88 ° 04 ' ა.გ, კოლკატის სამხრეთ-დასავლეთით, 30 კმ-ის დაშორებით იმ ადგილას, სადაც მდინარე განგის ტოტი მდინარე ჰუგლი ჩაედინება ბენგალის ყურეში. მისი საშუალო სიმაღლე 8 მეტრია (26 ფუტი). ჰალდია არის ძირითადი სამრეწველო ცენტრი და სავაჭრო პორტი დასავლეთ ბენგალში, აქ მოიპოვებენ ნავთობგადამამუშავებელ პროდუქტებს. 

2001 წლის ინდოეთის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით, ჰალდიას მოსახლეობა 170,695 შეადგენდა. მოსახლეობის 53% მამაკაცი, ხოლო 47% ქალი იყო. მოსახლეობის 13% 6 წლამდე ასაკისა ადამიანი იყო, ხოლო 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 200 762 ადამიანს, აქედან 104,852 მამაკაცი და 95,910 ქალი იყო. 0-6 წლამდე მოსახლეობა კი 21,122 შეადგენდა. მოსახლეობაში, 7 +-დან, განათლების მაჩვენებელი 89.06% იყო. ხალხი ძირითადად საუბრობს ბენგალურ ენაზე.

ჰალდიას მუნიციპალიტეტს ექვემდებარება ორი პოლიციის ტერიტორიის იურისდიქცია, რომელსაც ჰალდიის და ბაბანიპურის პოლიციის განყოფილებები ემსახურება. ჰალდიის პოლიციის განყოფილება მდებარეობს ჩირაჯიპურში და მისი ფართობი 98 კმ2 შეადგენს, მოსახლეობა კი 65,000 კაცს, ხოლო ბაბანიპური პოლიციის განყოფილება მდებარეობს ბაბანიპურში და მისი ფართობი 115 კმ2, მოსახლეობა კი — 124,906. 

ჰალდია ასევე ინდოეთის სანაპირო დაცვის ბაზაა, რადგან აქ მდებარეობს ინდოეთის სანაპირო დაცვის DHQ 8 (სათაო ოფისი დასავლეთ ბენგალისთვის). აქ არის ინდოეთის სანაპირო დაცვის კუთვნილი 18 ჰაერბალიშიანი გემი.

ჰალდიაში არის რამდენიმე მსხვილი ქარხანა, მათ შორისაა: სამხრეთ აზიური ნავთობკომპანია, ინდოეთის ნავთობის კორპორაცია, ქიმიური მრეწველობის, ინდოეთის ენერგეტიკული კორპორაციის და Hindustan Unilever-ის ქარხანა. აქ ასევე განვითარებულია მსუბუქი მრეწველობა

ჰალდიაში დაფიქსირებულია ტიპური ზომიერი კლიმატი. ზამთარში ტემპერატურა 7 გრადუსიდან 22 გრადუსამდე მერყეობს. ზაფხული ძალიან ცხელი და ტენიანი. ჩვეულებრივად ზაფხულის ტემპერატურა მაისში 24 გრადუსიდან 39 გრადუსამდე მერყეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰალდია"** ვიკისაწყობში.
* ჰალდია, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ჰალდიის მუნიციპალიტეტი დაარქივებული 2018-06-29 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Census of India 2011 (West Bengal): Purba Medinipur District Primary Census Abstract — Office of Registrar General & Census Commissioner of India.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55972073'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q42502130'></a>
2. ↑  Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above. *Provisional Population Totals, Census of India 2011*. ციტირების თარიღი: 2011-10-21.
**შრი-ლანკის სამოქალაქო ომი** — შეიარაღებული კონფლიქტი შრი-ლანკის ცენტრალურ მთავრობასა და ტერიტორიულ დაჯგუფება „თამილის ვეფხვებს" შორის. სამხედრო მოქმედებები გარკვეული შესვენებებით 1983 წლიდან მიმდინარეობდა და დაახლოებით 80 ათასი ადამიანი იმსხვერპლა. დიდი ბრიტანეთისაგან დამოუკიდებლობის მიღების (1948) შემდეგ შრი-ლანკის პოლიტიკურ ცხოვრებაში წამყვანი ადგილი ეთნიკურმა სინგალელებმა დაიკავეს და დაიწყო ტამილების უმცირესობის დისკრიმინაცია. ამ ორ ეთნიკურ ჯგუფს შორის დაპირისპირება საბოლოოდ 1977 წელს სისხლისღვრაში გადაიზარდა. 1976 წლიდან არსებობს ტამილების სამხედრო ორგანიზაცია „**თამილ ილამის განთავისუფლების ვეფხვები**", რომელიც თამილის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნისთვის იბრძვის. 1983 წლის ივლისში თამილის მებრძოლებმა ქ. ჯაფნაში სახელმწიფო პატრულზე იერიში მიტანეს, რამაც საპასუხო რეაქცია გამოიწვია ტამილების ხოცვა-ჟლეტის სახით. 

2009 წლის 18 მაისს თამილის ვეფხვების ლიდერი ველუპილაი პრაბჰაკარანი მოკლეს საავადმყოფოდან გაქცევისას. თამილის ვეფხვები დათანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტას და ჩაბარდნენ ხელისუფლებას რითაც ამ ქვეყნის 25-წლიანი სამოქალაქო ომი დასრულდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამოქალაქო ომების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ministry of Defence, Sri Lanka
* Government of Sri Lanka Peace Secretariat დაარქივებული 2006-01-12 საიტზე Wayback Machine.
**შვრია** (ლათ. Avena) — ბალახოვანი მცენარის გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. შვრიის ფესვთა სისტემა ფუნჯაა, ფოთოლო ხაზური, ყვავილი — საგველა, ნაყოფი — მარცვალა. პოლიმორფული გვარია, აერთიანებს 70-მდე სახეობას, რომელთა შორისაც არის ერთწლოვანი, მრავალწლოვანი, კულტურული და ველური მცენარეები. მათგან პრაქტიუკლი მნიშვნელობა აქვს 11 სახეობას. 

საქართველოში გავრცელებული შვრია განეკუთვნება 2 სახეობას: ჩვეულებრივი შვრია (Avena sativa) და ბიზანტიური შვრია (Avena byzantina), ორივე გვალვაგამძლეა და კარგად ეგუება მლაშე ნიადაგს. შვრიის თესლი შეიცავს ცხიმებს, ცილებს, ვიტამინებს, ამიტომ სამეურნეო თვალსაზრისით მეტად სასარგებლო კულტურაა. შვრია მნიშვნელოვანი საფურაჟე მარცვლოვანი მცენარეა. მისი ჩალა და ბზე შეუცვლელი საკვებია ცხენისა და სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა მოზარდეულისათვის. 

ჩრდილოეთ და ნაწილობრივ სამხრეთ ნახევარსფეროს ქვეყნებში, სადაც ზომიერი ჰავაა, კულტურაშია უმთავრესად სათესი შვრია, ხოლო ხმელთაშუაზღვისპირეთში, აშშ-ში, არგენტინაში, ავსტრალიაში და სხვ. მოჰყავთ ბიზანტიური შვრია.

ლიტერატურა
----------

* *ნასყიდაშვილი პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 741.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ჰადრამავთი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ჰადრამავთი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

არაბეთის ნახევარკუნძული 2014 წელს.
**ჰადრამავთი** — ისტორიული ოლქი არაბეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთით. ძვ. წ. II-I ათასწლეულში აქ აღმოცენდა სახელმწიფო ჰადრამავთი. დედაქალაქი - შაბვა. მოხსენიებულია ბიბლიაში, ძვ. წ. VI-V საუკუნეების საბაელთა წარწერებში, ანტიკურ ავტორებთან. IV საუკუნეში ჰიმიარიტების სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. ჰადრამავთის ტერიტორიაზე არაბების მოსვლასთან ერთად აქ გავრცელდა არაბული ენა და ისლამი (VII საუკუნის I ნახევარი). ჰადრამავთი იყო ხარიჯიტების მოძრაობის გავრცელების ერთ-ერთი პირველი რაიონი. XI საუკუნის შუა წლებამდე ომანის ხელქვეითი იყო, შემდეგ იემენის სახელმწიფოს შემადგენლობაში შედიოდა. 1888 წელს დიდმა ბრიტანეთმა დაამყარა პრტექტორატი ჰადრამავთის ერთ-ერთ სამთავროზე - კუაიტიზე, 1918 წელს - კასირზე. 30-იანი წლების დასასრულს ჰადრამავთი ბრიტანეთის აღმოსავლეთის პროტექტორატის ადენის შემადგენლობაში შევიდა. 1967 წელს ჰადრამავთი გათავისუფლებულ იქნა და შევიდა დამოუკიდებელი სამხრეთ იემენის სახალხო რესპუბლიკის (1970 წლიდან იემენის სახალხო-დემოკრატიული რესპუბლიკა, 1990 წლიდან - იემენი) შემადგენლობაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 585.
**შუა ჯუბა** (სომალ. *Jubbada Dhexe*, არაბ. جوبا الأوسط) — რეგიონი სომალის სამხრეთში, ისტორიული რეგიონის — ჯუბალენდის ნაწილი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბუალე. რეგიონი შეიქმნა 1980-იან წლებში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება გედოს რეგიონს, დასავლეთით ქვემო ჯუბას, აღმოსავლეთით სომალის რეგიონებს — ბაკულის და ბეის, ხოლო სამხრეთით — ინდოეთის ოკეანეს.

პოლიტიკური სიტუაცია
-------------------

სომალის სამოქალაქო ომის დროს რეგიონს აკონტროლებდა ორგანიზაცია JVA (*ჯუბის ხეობის ალიანსი* (Juba Valley Alliance)), მაგრამ 2006 წელს ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო ისლამური სასამართლოების კავშირმა.

2006 წელს მოხდა მდინარე ჯუბას ადიდება.

2010-2011 წლებში რეგიონს აკონტროლებდა ჰარაკატ აშ-შაბააბი. 2011 წლის შემოდგომიდან ლინდა ნჩის ოპერაციის დროს ჰარაკატ აშ-შაბააბი განდევნეს რეგიონის ტერიტორიიდან, მაგრამ 2014 წლის მდგომარეობით იგი მაინც აკონტროლებს ტერიტორიის მნიშვნელოვან ნაწილს, დიდი ქალაქების ჩათვლით.

2014 წელს **შუა ჯუბა** ფორმალურად შედის ჯუბალენდის ავტონომიური წარმონაქმნის შემადგენლობაში, რომელმაც ხელი მოაწერა შეთანხმებას სომალის ფედერალურ მთავრობასთან და დღეისათვის მიმდინარეობს ბრძოლები მასსა და ჰარაკატ აშ-შაბააბის ძალებს შორის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

*შუა ჯუბა* იყოფა სამ რაიონად:

* ბუალე
* ჯილიბი
* საკოვი

სქოლიო
------

1. ↑  Somalia. *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 ივლისი 2016. ციტირების თარიღი: 6 December 2013.
2. ↑  UNICEF Somalia: Press releases.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-12-27.
3. ↑  Districts of Somalia. Statoids. ციტირების თარიღი: 6 December 2013.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომალის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
* ავდალი
* ბაკული
* ბენადირი
* ბარი
* ბეი
* გალგუდუდი
* გედო
* ვოკუი-გალბიდი
* მუდუგი
* ნუგალი
* სანაგი
* სოლი
* ტოგდერი
* ქვემო შაბელე
* ქვემო ჯუბა
* შუა შაბელე
* შუა ჯუბა
* ჰირანი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ჰავაი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ჰავაი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ჰავაის ტოპოგრაფიული რუკა
**ჰავაი** (ინგლ. Island of Hawai'i) — ვულკანური კუნძული, ჰავაის კუნძულების უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში. მისი ფართობი შეადგენს 4028 კვადრატულ მილს (10 432 კმ²) და ფართობის მხრივ აშშ-ში პირველი ადგილი უკავია, ხოლო მსოფლიოში 76-ე ადგილს იკავებს. ეს კუნძული შედის ჰავაის ოლქის შემადგენლობაში, რომელიც ჰავაის შტატის ერთ-ერთი ოლქია. ჰავაის ხშირად „დიდ კუნძულს" უწოდებენ. ეს ტერიტორიები პირველად კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა აღმოაჩინა.

გეოგრაფია
---------

კუნძულის მთელი ტერიტორია დაფარულია მნიშვნელოვანი და მოქმედი ვულკანებით, სწორედ ამიტომ ჰავაის ყოფენ ხუთ გეოლოგიურ ზონად. კუნძულის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს ჰავაის ვულკანების ეროვნული პარკი. აქ ყველაზე მაღალი წერტილია ვულკანი მაუნა-კეა 4205 მეტრი ზღვის დონიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 587.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰავაი (კუნძული)***

* კუნძული ჰავაი დაარქივებული 2011-04-28 საიტზე Wayback Machine.
* ჰავაიდაარქივებული 2011-06-15 საიტზე Wayback Machine.
**შუხუთი** — ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის თემი, რომელიც მოიცავს სოფლებს ზემო შუხუთსა და ქვემო შუხუთს.

ისტორია
-------

 მთავარი სტატია: შუხუთის ციხე-ქალაქი.
შუხუთის ტერიტორია დასახლებული იყო უძველესი დროიდან. ჩვ. წ. V-VI საუკუნეებში შუხუთის ტერიტორიაზე არსებობდა ციხე-ქალაქი. ციხე-ქალაქის არსებობა დასტურდება სოფლის ტერიტორიაზე ნაპოვნი მასალით: V-VI საუკუნეების სასახლის ნაშთებით, V-VI საუკუნეების მთავარანგელოზის ტაძრის ნანგრევებით, ე.წ. „თერმას" ტიპის აბანოს ნანგრევები და აბანოს იატაკის მოზაიკური ფრაგმენტით, ასევე კერამიკული მილების საკმაოდ რთული სისტემით. სავარაუდოდ, ქალაქის არსებობას ხელს უწყობდა თიხამიწით და კირქვით მდიდარი მიწა. ციხე-ქალაქის არქეოლოგიური გათხრები 1961 წელს განხორციელდა.

ტოპონიმი შუხუთი მოხსენიებულია 1708 წელს. თქმულების მიხედვით იგი წარმოიშვა თურქებისაგან, რომლებმაც ამ ადგილს უწოდეს უხუთი (აუღებელი). სოფელში იდგა ღვთისმშობლის ქვით ნაგები ეკლესია, ქვის გალავნით და ქვისავე მთავარანგელოზის ეკლესია. 1855 წელს, ყირიმის ომის დროს მოხდა ბრძოლა რუსეთისა და ოსმალეთის ჯარებს შორის. შუხუთში 18-23 სექტემბერს იმართებოდა ბაზრობა1911 წელს სოფელში გაიხსნა საკრედიტო ამხანაგობა, რომელშიც 2000 ადამიანი იყო გაწევრებული.1914 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა.

ლელო
----

ლელოს ბურთი შუხუთში, სასაფლაოზე
შუხუთი ცნობილია ლელობურთის შეჯიბით, რომელიც ყოველ აღდგომა დღეს იმართება. ლელოს ტრადიცია სათავეს შუხუთფერდის ბრძოლიდან იღებს. ლელოს გატანის წესები ასეთია: ბურთი იწონის ერთ ფუთს (16 კილოგრამს). ბურთის ტყავი ივსება სილით და ნახერხით. ძველად სანამ ბურთს ბოლომდე მოკერავდნენ, მანამდე აღდგომის წინა ღამეს, ბურთში აგუნას წვენს ასხამდნენ. აგუნა უძველესი წარმართული რიტუალიდან გადმოსული გაქრისტიანებული ღვინის დღესასწაულია. აგუნა შავი ღვინის, თაფლის, ბროწეულის წვენის ნაზავია. გამარჯვებული ის არის, ვინც ლელოს ღელის გადაღმა გადაიტანს თავის მოთამაშეებიანად.

კირქვა
------

შუხუთის ტერიტორიაზე მოიპოვება კირქვა, რომელიც კირის დასამზადებლად გამოიყენება.

მოსახლეობა
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი | ქვემო შუხუთი | ზემო შუხუთი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1893 | 1409 |  |  |  |  |
| 1908 |  1632 |  |  |  |  |
| 1911 |  2609 |  |  |  |  |
| 2002 |  2122 |  |  | 1642 | 480 |
| 2014 |  1607 |  |  | 1248 | 359 |

ცნობილი ადამიანები
------------------

სოფელში დაიბადა სახალხო მომღერალი ნანიკო ბურძგლა.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 61.

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1850 год გვ. 122
2. ↑  Кавказский календарь на 1914 год
3. ↑  ქ შ წ კ გ საზოგადოების პროსოპოგრაფიული ბაზა
4. ↑  Кавказский календарь на 1894 год გვ. 340
5. ↑  Кавказский календарь на 1910 год
6. ↑  Кавказский календарь на 1912 год
7. ↑  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 7 ნოემბერი, 2016.
**შუშანეთის საწნახელი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა სანაპიროზე, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუშანეთში. კომპლექსი მოიცავს, საწნახელს, სატრაპეზოსა და პატარა ზომის ეკლესიას. გამართულია ფერდობზე ხელოვნურად შექმნილ ტერასაზე, რომლის სიგრძე 15 მ, სიგანე 18 მ. მთლიანი ფართობი 270 მ²—ია. 

ჯერ საწნახელი აუგიათ ხოლო შემდეგ დასავლეთით მიუშენებიათ სატრაპეზო და საყდარი. საწნახელი ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი. მისი აღმოსავლეთი კედელი მიშენებულია მიწის ჩამოჭრილ ქანზე. მიმართულია სამხრეთისაკენ. აქვს თაღოვანი გადახურვა. მშენებლობაში გამოყენებული ქვები კარგად დამუშავებულია. დუღაბი თეთრი ფერისაა და მტკიცე. საწნახელის შიდა სივრცე შელესილია დუღაბით. იატაკის დონეზე მოწყობილი აქვს ტკბილის გამოსასვლელი, რომელიც ჩადის ისარნაში. 

საწნახელის ნაგებობა წარმოადგენს მონოლითურ შენობას, რომლის სიგრძე­ 6,65 მ-ია, ფასადის სიგანე ­3,45 მ. თვითონ აბაზანის სიგრძე ­2,2 მ. სიგანე­ 1,05 მ. სიღრმე­ 80 სმ. წინა საფასადე ხედის საერთო სიმაღლე 3,5 მ-­ია. სატრაპეზო რომელიც საწნახელის დასავლეთ კედელზეა მიშენებული თითქმის საძირკვლის დონემდეა მორღვეული. მისი ზომებია: სიგრძე ­4,62 მ. სიგანე — ­6,5 მ. სატრაპეზოზეა მიდგმული პატარა ზომის საყდარიც. ეს ნაგებობაც საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. მისი ზომებია: სიგრძე ­6,5 მ, სიგანე­ — 5,8 მ. ადგილობრივი მცხოვრებლების გადმოცემით, საწნახელის წინა ეზოში ადრე ყოფილა ქვევრები, რომლებიც განადგურებულია.

ლიტერატურა
----------

* კახიძე ა. მამულაძე შ. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 116

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11731
**ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი**, ***ცაკი*** (რუს. Центральный исполнительный комитет, *ЦИК*) — სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო საბჭოთა რუსეთსა და სსრკ-ში 1917-1938 წლებში. ასრულებდა საკანონმდებლო, განმკარგულებელ, აღმასრულებელ და საკონტროლო ფუნქციებს, მოქმედებდა საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში. მოკავშირე და ავტონომიური რესპუბლიკის ცაკებს ირჩევდნენ შესაბამისი შესაბამისი რესპუბლიკების საბჭოების ყრილობებზე. ცაკი აძლევდა საერთო მიმართულებას მთავრობისა და საბჭოთა ხელისუფლების ყველა ორგანოს საქმიანობას, მეთვალყურეობდა კონსტიტუციის დაცვას, ქმნიდა მთავრობას, გამოსცემდა დეკრეტებს და სხვა.

* სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი (სსრკ ცაკი) — კავშირის საბჭოსა და ეროვნებათა საბჭოსაგან შედგებოდა.
* სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი
* სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი (საქ. ცაკი)
	+ აფხაზეთის ასს რესპუბლიკის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი — ბოლო, VII მოწვევის VI სესია ცაკის პრეზიდიუმმა მოიწვია 1938 წლის 28 თებერვალს.
	+ აჭარის ასს რესპუბლიკის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი
	+ სამხრეთ-ოსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი — 1938 წლის 4-5 აგვისტოს ჩატარდა ცაკის VII სესია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 197.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №45 (143), 24 თებერვალი, 1938
**ჰერონ ალექსანდრიელი** (ბერძ. Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς; დ. ახ. წ. 10 — გ. ახ. წ. 70) — ეგვიპტელი ბერძენი მათემატიკოსი და ინჟინერი, რომელიც თავის მშობლიურ ქალაქ ალექსანდრიაში მოღვაწეობდა. ითვლება ანტიკური დროის უდიდეს მკვლევრად.

მის უდიდეს მიღწევად ითვლება ორთქლის ძრავი, წისქვილის ბორბალი და სამკუთხედის ფართობის ფორმულა.

ჰერონის ნაშრომების დიდ ნაწილს ჩვენამდე არ მოუღწევია. მათი უმეტესობა შემოგვრჩა რომის იმპერიის მანუსკრიპტებიდან და ლათინური და არაბული თარგმანებიდან.

გამოგონებები
------------

ჰერონის გამოგონებებს შორისაა:

* პირველი სავაჭრო მანქანა
* ქარის ბორბლით მომუშავე ორღანი
* სრულად მექანიკური დადგმა თეატრისთვის, რომელიც თითქმის 10 წუთს გრძელდებოდა
* წყლის ტუმბო
* ჰერონის შადრევანი
* სიმძიმის ძალით მომუშავე ურიკა

მათემატიკა
----------

ჰერონმა აღწერა რიცხვიდან კვადრატული ფესვის მიღების პროცესი („ჰერონის მეთოდად" ცნობილი). დღესდღეობიც მისი სახელი უკავშირდება ჰერონის ფორმულას, რომლითაც გამოითვლება სამკუთხედის ფართობი მისი გვერდების სიგრძის საშუალებით. ასევე შეიმუშავა მეთოდი კუბური ფესვის მიღებისთვის. ამასთან, შექმნა უმოკლესი გზის ალგორითმი, რითაც სივრცულ გეომეტრიაში უდიდესი წვლილი შეიტანა. ჰერონის ნაშრომები განიხილავენ მრავალკუთხედის, წრის, კონუსის სექტორების თვისებებს. მიჩნეულია „სამგანზომილებიანი გეომეტრიის მამად".

ჰერონის ფორმულა
---------------

 მთავარი სტატია: ჰერონის ფორმულა.
ფართობი {\displaystyle S={\sqrt {P(P-a)(P-b)(P-c)}}}

სადაც:

{\displaystyle a,b} და {\displaystyle c} სამკუთხედის გვერდების სიგრძეებია,

{\displaystyle P} — კი სამკუთხედის ნახევარპერიმეტრი,

{\displaystyle P={\frac {a+b+c}{2}}}

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰერონ ალექსანდრიელი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Shuttleworth, Martyn. Heron's Inventions ინგლისური. *Explorable.com*. ციტირების თარიღი: 1 მაისი, 2021
2. ↑  Fitzgerald, Joshua. Extras: Heron’s Method for Computing Square Roots [კვადრატული ფესვის გამოთვლის ჰერონისეული ალგორითმი] ინგლისური (15 ოქტომბერი, 2018). ციტირების თარიღი: 1 მაისი, 2021
3. ↑  Heron of Alexandria ინგლისური. *Encyclopedia Britannica*. ციტირების თარიღი: 1 მაისი, 2021
4. ↑  Smyly, J. Gilbart (1920) *Heron's formula for cube root* (ინგლისური).  *Hermathena*,   გვ. 64–67.
ენდრონიკას ყვავილი
**ჰიგროფიტები** (ბერძ. ὑγρός [hygros] — „ტენი" და  φυτόν [phyton] — „მცენარე") — ტენიანი ადგილების მცენარეები, გავრცელებულები არიან ისეთ ადგილებში, სადაც ჰაერის ტენიანობა მაღალია (დიდბაია, ისლი, ჭილი). ეს მცენარეები წყლის დეფიციტს არ განიცდიან, აქედან გამომდინარე მათ აგებულებაში არ შეიმჩნევა ისეთი სტრუქტურები და მექანიზმები, რომლებიც ზღუდავენ წყლის ხარჯვას. ახასიათებთ ზედაპირული, არა ღრმა ფესვთა სისტემა, სუსტად განვითარებული ეპიდერმისი და კუტიკული, გამტარი სისტემა, მექანიკური ქსოვილები. სამაგიეროდ, კარგადაა განვითარებული აერენქიმა, რადგან ჭარბტენიანი ნიადაგი ფესვთა სუნთქვისათვის აუცილებელი ჟანგბადის დეფიციტით გამოირჩევა. ჰიგროფიტებს ახასიათებთ დიდი ზომის ბაგეები, რომლებიც უმეტესად ღიაა. ვერ იტანენ წყლის მცირე რაოდენობით დაკარგვასაც კი.

ზოგიერთი ჰიგროფიტი
------------------

* ნამიკრეფია
* ორკბილა
* დიდბაია
* ტყის წიწმატი
* ისლი
* ქრისტესისხლა
* დროზერა
* ენდრონიკა
* წყლის მანანა
* ჭილი
* ცოცხმაგარა
* მჟაველა

სქოლიო
------

1. ↑  *ზარქუა მ.*, მცენარეთა ანატომიისა და მორფოლოგიის პრაქტიკული კურსი, თბ.: „უნივერსალი", 2012. — გვ. 170–171, ISBN 978-9941-17-????.
**შუალედური ნათესები** — სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ნათესები თესლბრუნვის ძირითადი კულტურების დამუშავებისგან თავისუფალ დროის შუალედში. მისი შემოღება იძლევა მიწის, წლის არაყინვებიანი პერიოდის, მზის სხივების ენერგიის, ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალურად სრულად გამოყენების და წელიწადში ერთი და იგივე ფართობიდან 2–3 მოსავლის მიღების საშუალებას, რამდენიმეჯერ ზრდის ხნულის პროდუქტიულობას. ხელს უწყობს ეროზიისგან ნიადაგის საუკეთესოდ დაცვას. ამგვარ ნათესებს აწარმოებენ საკმარისი დატენიანების რაიონებში და კარგად სარწყავ მიწებზე. შუალედური ნათესებისას აუცილებელი პირობებია: სასუქების გამოყენება, მცენარეთა დაცვა სასოფლო-სამეურნეო მავნებლებისა და დაავადებისგან, ტექნოლოგიური დისციპლინის მკაცრი დაცვა, წარმოების ორგანიზაციის მაღალი დონე.

სქოლიო
------

1. ↑   Промежуточные посевы // Сельско-хозяйственный энциклопедический словарь / Главный редактор: В. К. Месяц. — М.: «Советская энциклопедия», 1989. — стр. 431.
**ჩილვა** (ინგლ. Lake Chilwa) — დიდი მარილიანი ტბა მალავიში, რომელშიც არც ერთი მდინარე არ ჩაედინება. იგი ფართობის მიხედვით მეორე ტბაა ქვეყანაში.

ტბა მდებარეობს მალავისა და მოზამბიკის სახელმწიფო საზღვარზე, აფრიკის კონტინენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიდიდით მეორე ტბაა მალავიში, რომლის სიგრძე დაახლოებით 60 კმ-ია და სიგანე 40 კმ. ტბაში მდებარეობს კუნძული ჩისი. ტბა გარშემორტყმულია ფართე ჭაობიანი სავარგულებით. მთლიანი აკვატორიის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 2250 კმ²-ს, მაგრამ საკმაოდ დამოკიდებულია კონკრეტულ წელს ტბაში წყლის ჩადინებაზე. ტბის ჭაობიანი მცენარეულობა მდიდარია ბევრი სხვადასხვა სახეობის დიდი ცხოველებით. ტბაზე განვითარებულია მეთევზეობა.

1859 წლის 18 აპრილს ტბის სანაპიროები მოინახულა დეივიდ ლივინგსტონმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მალავი***

* International Lake Environment Committee დაარქივებული 2012-03-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-06. ციტირების თარიღი: 2016-01-19.
2. ↑
**ჩემი ცხოვრება** (რუს. Моя жизнь) — ანტონ ჩეხოვის ნოველა, რომელიც 1896 წელს დაიწერა. პირველად, 1896 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში, ჟურნალ „ნივა"-ს ყოველთვიური ლიტერატურული დამატების მე-10 ნომერში გამოქვეყნდა.

გამოქვეყნების ისტორია
---------------------

ნაწარმოები პირველად 1896 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში, ჟურნალ „ნივა"-ს ყოველთვიური ლიტერატურული დამატების № 10-12-ში გამოქვეყნდა. ნოველის რამდენიმე ნომერში დაბეჭდვა დასაბუთებული იყო შემდეგი შეხედულებებით: ნიკოლოზ II-ის კორონაციის შემდეგ მუშათა გაფიცვიების ზრდისა და ახალი ცენზორის დანიშვნის გამო გამომცემლებიუფრო მეტ სიმკაცრეს ელოდნენ. ამიტომ ჟურნალში დასაბეჭდად ნოველის ტექსტი ისე დაყვეს, რომ პირველ წიგნში ცენზურული თვალსაზრისით შედარებით ყველაზე უსაფრთხო პირველი ხუთი თავი შევიდა. ამით ისინი ცენზორის სიფხიზლის მოდუნებას ცდილობდნენ.

ავტორის მიერ გადამუშავებული ნაწარმოები, შევიდა ალექსეი სუვორინის მიერ გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში „კაცები". ნოველა *ჩემი ცხოვრება* უცვლელად იბეჭდებოდა კრებულის შვიდივე გამოცემაში (1897-1899). ჩეხოვის მცირე შესწორებებით ნოველა შევიდა 1899-1901 წლებში ადოლფ მარქსის მიერ გამოცემულ მისივე ნაწარმოებების კრებულის მეცხრე ტომში.

ნოველაში ნაჩვენებია ცხოვრებისეული შთაბეჭდილებების ჯაჭვი, მწერლის ბავშვობიდან დაწყებული. პ. სუროჟსკი (პ. შატილოვი) წერდა: „...თითქოს, როდესაც ჩეხოვი ამას წერდა, ტაგანროგზე ფიქრობდა".

ფონი
----

ჩეხოვმა ნაწარმოებზე მუშაობა 1896 წლის თებერვალში დაიწყო და იმავე წლის ივლისის ბოლოს დაასრულა. ხშირად მისი სახელწოდების გამო უთანხმოება წარმოიშობოდა ხოლმე. სახელწოდება „ჩემი ცხოვრება" ჩეხოვს არ მოსწონდა, მას სურდა მისთვის „ოთხმოცდაათიან წლებში" დაერქმია. „ნივა"-ში ჟურნალ ნივის რედაქტორმა ალექსეი ტიხონოვ-ლუგოვოიმ გადაწყვიტა, რომ შემოთავაზებული სახელწოდება რარაც მემორიალის მსგავსია და უკვე ამჟამად არსებული სახელწოდება შესთავაზა. ავტორმა წინააღმდეგობა არ გაუწია.

ლიტერატურა
----------

* Литературный музей А. П. Чехова. Сборник статей и материалов, вып. 4, Ростов н/Д. 1967, стр. 91.
* Чехов А. П. Моя жизнь: (Рассказ провинциала) // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოველა „ჩემი ცხოვრება" დაარქივებული 2017-06-04 საიტზე Wayback Machine.
* *ჩემი ცხოვრება*. ორიგინალური რუსული ტექსტი
* *ჩემი ცხოვრება*, კონსტანს გარნეტის თარგმანი

სქოლიო
------

1. ↑  James N. Loehlin *The Cambridge Introduction to Chekhov* 2010 1139493523 p.92. "Three Years" (1895), and "My Life" (1896).
2. ↑  Muratova, K. D. Commentaries to ჩემი ცხოვრება.
3. ↑  П. Сурожский. Cтатьz „Местный колорит в произведениях А. П. Чехова". „Приазовский край", 1914, № 172, 3 ივლისი
**ჰაკერები** (ინგლ. hacker, ტერმინის ფუძეა to hack — ჭრილობა, ჭრილი, კვეთილი; გაპობა, გაჭრა, გაცეხვა, კიწვა, ნაკუწ-ნაკუწად ქცევა, დაკბილვა, გათლა (ქვისა)) ეწოდება კომპიუტერული პროგრამისტების განსაკუთრებულ ჯგუფს. პირველად ეს ტერმინი 1960-იან წლებში გაჩნდა და ამის შემდეგ მას მრავალი მნიშვნელობა გაუჩნდა. ჰაკერი აუცილებლად, სულ ცოტა, 2 პროგრამირების ენას უნდა ფლობდეს, ერკვეოდეს ქსელში და იყენებდეს ძლიერ ოპერაციულ სისტემებს (\*nix — UNIX, BSD, Linux და ა.შ.). არსებობს მოსაზრება რომ ჰაკერი „ყველაფრის მცოდნეს" ნიშნავს.

ჰაკერთა სფეროში მიღებულია ჰაკერების (საკუთარი და სხვისი) დროის დაფასება (არ არის საჭირო ახალი ველოსიპედის გამოგონება). ისინი უზიარებენ ერთმანეთს საკუთარ გამოცდილებას, იდეებს და ქმნიან ღია კოდის მქონე პროგრამებს, ეს მათი მოვალეობაც კი არის. ჰაკერები იყოფიან ორ ჯგუფად — შავ და თეთრ ჰაკერებად. თეთრი ჰაკერები დასაქმებულები არიან სამთავრობო ორგანიზაციებში, ისინი საფრთხეს საზოგადოებისთვის არ წარმოადგენენ, შავი ჰაკერები კი ებრძვიან როგორც თეთრ ჰაკერებს, ასევე იმ პირებს რომლებიც მათ მიზანში ჰყავთ ამოღებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰაკერი — საბიბლიოთეკო ტერმინების განმარტებითი ლექსიკონი
**შუასერი** — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. ძეგლი ამაღლებული კონცხია, რომელიც შემოჭრილია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, სადაც თანდათან ვიწროვდება და სოლისებურ ფორმას იღებს. ყველზე ვიწრო ადგილას დაახლოებით 70, ხოლო ყველაზე განიერ ადგილას კი 500 მეტრია. კონცხის ზედაპირი უმნიშვნელოდ არის დაფერდებული აღმოსავლეთით. მისი სიგრძე დახლებით 2,5 კილომეტრია. სამი მხრიდან ჩრდილოეთიდან, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან ეკვრის მინდვრები. შუასერის კონცხი მიწის ზედაპირიდან ამოზრდილია დაახლოებით 30-40 მეტრის სიმაღლეზე, ხოლო ზღვის დონიდან 1066 მეტრზე მდებარეობს. ჩრდილოეთის მხრიდან, დაახლოებით 200–300 მეტრში მდინარე ოცხე ემიჯნება, ხოლო სამხრეთიდან კი ასევე 200–300 მეტრში მდინარე ქვაბლიანი. სამხრეთით გაჭრილია გზა, სადაც გაშიშვლებაში კარგად შეინიშნება დანალექი თიხის ქანები, რომელსაც თავზე ადევს მდინარეული ნალექები. კონცხის აღმოსავლეთ მხარეს დგას კათოლიკური ეკლესია, რომელიც აგებულია შუასაუკუნეების ტაძრის ნაშთებზე, ასევე მოსჩანს ძველი ეკლესიის საძირკველი. ადგილზე იკრიფება სხვადასხვა სახის შუა საუკუნეების კერამიკა. მასალა მცირე რაოდენობით, მაგრამ მაინც ვრცელდება მთელ ზედაპირზე. კონცხის სამხრეთით შეინიშნება რიყის ქვით ნაგები კედლის ნაშთი 1,5 X 1 მ. მისგან დასავლეთით დაახლოებით 10 მეტრის დაშორებით დაფიქსრიდა 20–30 სმ სიმძლავრის ნაცროვანი (კულტურული) ფენა, რომელიც დიდი რაოდენობით შეიცავს ნახშირისა და კერამიკის ფრაგმენტებს. ზედაპიზე და ნაცროვან ფენაში დადასტურებული მასალა ერთგვაროვანია და ქრონოლოგიურად ერთ პერიოდს უნდა ეკუთვნოდეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 20130
**შიდა გერმანისტიკა** (გერმ. Inlandsgermanistik) — ჰუმანიტარული, აკადემიური და სამეცნიერო დარგი, რომელიც დაკავებულია გერმანული ენისა და ლიტერატურის კვლევითა და სწავლებით. ტერმინით "შიდა გერმანისტიკა" ფაქტობრივად აღინიშნება ის, რასაც საკუთრივ ე.წ. "ტრადიციული გერმანისტიკა" წარმოადგენს, და მისი ცალკე ტერმინად ჩამოყალიბება 1980-იანი წლების დამდეგს უკავშირდება, როცა გაჩნდა საჭიროება ახალი ცნების, ე.წ. "საზღვარგარეთის გერმანისტიკის" შექმნისა.

შიდა გერმანისტიკა ვერსუს საზღვარგარეთის გერმანისტიკა
----------------------------------------------------

პირველ ყოვლისა, შიდა გერმანისტიკა სამამულო გერმანისტიკას აღნიშნავს, განსხვავებით საზღვარგარეთის გერმანისტიკისაგან, თუმცა საზღვარგარეთის გერმანისტიკა შეიძლება აღნიშნავდეს გერმანიაში, ან რომელიმე გერმანულენოვან ქვეყანაში არსებული ინსტიტუტის, ფაკულტეტის სახელსაც, რომელიც მიზნად ისახავს გერმანული ენის სწავლებას იმათთვის, ვისთვისაც გერმანული ან უცხო ენას წარმოადგენს, ან მეორე, ან მესამე ენას. 

ახალი გერმანისტიკული მიმართულება, რომლის ცალკე სახელით ჩამოყალიბებასაც ხელი უნდა შეეწყო გერმანული ენის როგორც არამშობლიური ენის სწავლების ახალი მეთოდიკის ჩამოყალიბებაში, დღესაც საკამათოდაა მიჩნეული. 

სამეცნიერო დისკუსიის დაწყება გერმანულ- და არაგერმანულენოვან ქვეყნებში არსებული გერმანისტიკების სხვადასხვაგვარი ორიენტირების შესახებ უკავშირდება ალოის ვირლახერის (Alois Wierlacher) სახელს. ა. ვირლახერი მიიჩნევდა, რომ გერმანისტიკა არაგერმანულენოვან ქვეყნებში შედარებით უცხოთკულტუროლოგიურ დისციპლინად („vergleichende Fremdkulturwissenschaft") უნდა ჩამოყალიბებულიყო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანისტიკული ენათმეცნიერება
* ახალი გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა
* გერმანისტიკული მედიევისტიკა

ლიტერატურა
----------

* Gabriele Graefen / Martina Liedke: Germanistische Sprachwissenschaft. Deutsch als Erst-, Zweit- oder Fremdsprache, (UTB 8381), Francke, Tübingen 2008, ISBN 978-3-8252-8381-0
* Thomas Rathmann (გამომც.): Texte, Wissen, Qualifikationen - Ein Wegweiser für Germanisten, Berlin 2000.
**ჰათრა** (არაბ. الحضر‎) — უძველესი ქალაქი ერაყში. ამჟამად ცნობილია როგორც ალ-ჰადრი. ქალაქი ბაღდადიდან 290 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს. 

ჰათრა დაახლოებით ძვ. წ. III საუკუნეში დააარსეს უძველესმა არაბულმა ტომებმა. წარმოადგენდა პართიის იმპერიის რელიგიურ და სავაჭრო ცენტრს, განვითარების ზენიტს ძვ. წ. II-I საუკუნეებში მიაღწია. მოგვიანებით გახდა სავარაუდოდ პირველი არაბული სამეფოს დედაქალაქი, რომელიც წარმოდგენილი იყო ქალაქების ჯაჭვით — ჰათრათი და მის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქალაქებით: პალმირა, ბაალბექი, პეტრა. რეგიონი ჰათრადან კონტროლდებოდა და მას არაბას სამეფო ეწოდებოდა, რომელიც პართიის იმპერიის დასავლეთში მდებარეობდა და ნახევრად ავტონომიით სარგებლობდა. 

მოგვიანებით, ჰათრა საკმაოდ დაცული ქალაქი გახდა, რომელიც წინააღმდეგობას უწევდა რომის იმპერიის შემოსევებს და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა მეორე პართიულ ომში. 

1985 წელს, იუნესკომ ჰათრა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთს სიაში შეიყვანა.

2015 წლის მარტში „ისლამური სახელმწიფოს" ჯიჰადისტმა მებრძოლებმა ჰათრის ნანგრევებს განადგურება დაიწყეს..

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2006-07-27 საიტზე Wayback Machine.
* 
* დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.
* Hatra on UNESCO

სქოლიო
------

1. ↑  ისლამისტები ერაყის ისტორიულ ძეგლებს ანადგურებენ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ერაყში ერაყის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ჰათრა  • აშური  • სამარა  • ერბილის ციტადელი  • სამხრეთ ერაყის ჭაობები და არქეოლოგიური ლანდშაფტი  • ბაბილონი |

 |