recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კარლა ჰოჰეპა** (ინგლ. Carla Hohepa) დ. 27 ივლისი, 1985, ტე ავამუტუ, უაიკატოს რეგიონი, ახალი ზელანდია) — ახალ ზელანდიელი მორაგბე, თამაშობს ფრთაზე. ახალი ზელანდიის ქალთა ნაკრების შემადგენლობაში მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი გახდა.

ბიოგრაფია
---------

კარლა უაიკატოს პროვინციის, ქალაქ ტე ავამუტუში დაიბადა. ახალი ზელანდიის ქალთა ნაკრებში დებიუტი 2007 წლის 16 ოქტომბერს ჰქონდა, როცა „ოლ ბლექსელი" ქალები „კუკს გარდენის" სტადიონზე ავსტრალიის ნაკრებს დაუპირისპირდა. ჰოჰეპამ ორი ლელო დადო და რამდენიმე დღის შემდეგ „ვოლაბებთან" მეორე ტესტ მატჩშიც მიიღო მონაწილეობა. ნაკრებში მეორე თამაშში სამი ლელო გაიტანა და მატჩის ანგარიში 29-12 დააფიქსირა.
  

ჰოპერა 2010 წელს ახალ ზელანდიელებთან ერთად ინგლისში, ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე გაემგზავრა. პირველ მატჩში A ჯგუფში, სამხრეთ აფრიკა მე-4 წუთზე დაალელოვა და თამაშისას კიდევ ორი მიუმატა, მე-17 და 54-ე წუთებზე, საბოლოოდ კი ნაკრებმა 55-3 იმარჯვა. ჩემპიონატის მეოთხე ლელო ავსტრალიასთან 32:5 მოგებულ მატჩში, მე-20 წუთზე დადო. 1 სექტემბერს ნახევარფინალში საფრანგეთთან ანგარიში მე-9 წუთზე ლელოთი გასხნა და 37-ზე მეორეც მიუმატა. საბოლოოდ კი „ოლ ბლექსმა" „მამლები" 45:7 დაამარცხა და 5 სექტემბერს ფინალში მასპინძელ ინგლისს დაუპირისპირდა. მატჩში ანგარიში კვლავ კარლამ გახსნა ლელოთი, „ვარდების" ჩათვლის მოედანზე ბურთი 33-ე წუთზე დაამიწა. გარდასახვა კელი ბრაზიერმა ზუსტად შეასრულა და 7:0 დაწინაურდნენ. თამაშის მსველობისას ინგლისმა შეძლო ანგარიშის გათანაბრება, თუმც 66-ე წუთზე ბრაზიერმა ჯარიმით საჩემპიონო ქულა მოუტანა ახალ ზელანდიელებს და საბოლოო ანგარიშიც 13:10 დააფიქსირა. კარლა და კანადელი ჰეათერ მოისესი 7-7 ლელოთი ჩემპიონატის საუკეთესო მელელოვეები გახდნენ. 
2011 წლიდან იაპონიაში თავის პარტნიორ კარნ ჰესკეთთან ერთად წავიდა, რომელიც Fukuoka Sanix Blues კლუბში ფრთაზე თამაშობდა.
კალრა 2017 წელს ირალნდიაში ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე ახალი ზელადნიის ნაკრების განაცხადში იყო და მეორედ მსოფლიოს ჩემპიონიც გახდა. ფინალში კვლავ ინგლისი დაამარცხეს 41:32. 
  

2019 წელს ქალთა რაგბის სუპერ სერიის გამაჯვებულიც გახდა. გათამაშება აშშ-ში, კალიფორნიის შტატში ჩატარდა. შეჯიბრში პლანეტის რეიტინგსიის საუკეთესო ხუთი ნაკრები იღებდა მონაწილეობას. გასულ სერიებზე 2015 და 2016 წლებში ოთხი გუნდი მონაწილეობდა, ახლა კი ორგანიზატორებმა, ერთი დაუმატეს და საუკეთესოც ხუთეულში გაირკვა. შეჯიბრი წრიული სისტემით ჩატარდა.
კარლამ პირველი ლელო კანადასთან მატჩში გაიტანა, „ნეკერჩხლის ფოთლები" მან 24-ე წუთზე დაალელოვა და საბოლოოდ 35:20 იმარჯვეს. მეორე ლელო მასპინძელ ამერიკის ქალთა ნაკრებს გაუტანა, ჰოჰეპამ მე-7 წუთზე გახსნა ანგარიში და საბოლოოდ 33:0 იმარჯვეს. მესამე მატჩი საფრანგეთთან დათმო ახალმა ზელანდიამ და საქმე გაირთულა, ბოლო მატჩში ინგლისთან, ტურნირის მოსაგებად, აუცილებლად გამარჯვება სჭირდებოდათ. კარლამ და მისმა გუნდმა ბევრი იბრძოლა, „წითელი ვარდები" 28:13 დაამარცხა და სერიის გაამრჯვებულიც შეიქმნა. საბოლოო ცხრილში მათ 14 ქულა დააგროვეს და 1 ქულით გაუსწრეს ინგლისის ქალთა ნაკრებს.

შვიდქალა რაგბი
--------------

შვიდქალა რაგბიში 43 მატჩი აქვს ჩატარებული, აქედან 28 ლელო გაიტანა და ნაკრებს 140 ქულა მოუნაგრა.

სქოლიო
------

1. ↑ . Ferns topple Wallaroos first up.
2. ↑ . WRWC 2010: The Dream Team.
3. ↑ . Black Ferns World Cup squad named.
4. ↑ . Black Ferns skipper Les Elder returns for Super Series decider against England.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
*
**კატრინ ბურგუნდიელი** (ფრანგ. Catherine de Bourgogne; დ. 1378 — გ. 26 იანვარი, 1425) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ II-ის ქალიშვილი. ავსტრიის ჰერცოგინია 1393-1411 წლებში როგორც ლეოპოლდ IV-ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

კატრინი დაიბადა 1378 წელს ბურგუნდიაში. იგი იყო ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ II-ისა და მისი მეუღლის, ფლანდრიის გრაფინია მარგარიტა III-ის ქალიშვილი. 

1393 წლის 15 აგვისტოს იგი მიათხოვეს ავსტრიის ჰერცოგ ლეოპოლდ IV ჰაბსბურგს. მათი ქორწინება არც თუ ისე ხანგრძლივი, ბედნიერი და ნაყოფიერი იყო. ლეოპოლდი 1411 წელს გარდაიცვალა, ისე, რომ კატრინთან შვილები არ დარჩენია. ვინაიდან მას მემკვიდრე არ გაუჩენია, ავსტრიაში ვერ დარჩებოდა, თუმცა დიდად არც ბურგუნდიაში დაბრუნება სურდა, რის გამოც მან თავისი ტახტზე ასული მაზლისა და ძმის შვილისგან, ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ III-გან აიღო ნებართვა და ელზასში დასახლდა, ბურგუნდიასთან ახლოს. 

1415 წელს იგი მეორედ გათხოვდა მაქსიმილიან სმასმან ვონ რაპოლტშტაინზე, თუმცა პირველის მსგავსად ეს ქორწინებაც უნაყოფო იყო და 1421 წელს მაქსიმილიანიც უშვილოდ გარდაიცვალა. ამის შემდეგ იგი მშობლიური ბურგუნდიაში გადასახლდა, სადაც დარჩენილი წლები გლოვაში გაატარა. კატრინ ბურგუნდიელი გარდაიცვალა 1425 წლის 26 იანვარს, დაკრძალეს შამპოლის კათედრალში, დიჟონში, ბურგუნდიაში.

ლიტერატურა
----------

* Richard Vaughan, Philip the Good: The Apogee of Burgundy, (The Boydell Press, 2002), 31.
* de Sousa, Antonio Caetano (1735). Historia genealogica da casa real portugueza. Lisbon: Lisboa Occidental. p. 147.
* Suckale, Robert; Crossley, Paul (2005). Prague: The Crown of Bohemia, 1347-1437. Metropolitan Museum of Art. p. 16. ISBN 9781588391612.
სახელმწიფოს მდებარეობა
**კილიკიის სომხეთის სახელმწიფო** — ფეოდალური სამთავრო, შემდეგ კი სამეფო, რომელიც კილიკიაში არსებობდა 1080-დაინ 1375-მდე. აღმოცენდა XI საუკუნის დასაწყისში, ბიზანტიის მიერ ვასპურაკანის, ანისისა და კარის (ყარსი) დაპყრობის შედეგად, რასაც მოჰყვა დაპრობილი ტერიტორიიდან სომხების მასობრივი აყრა და გადასახლება იმპერიის დასავლეთ ნაწილში. სელჩუკების შემოსევების შემდეგ (XI საუკუნის II ნახევარი) ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა. კილიკიაში სომხურმა მოსახლეობამ რაოდენობით თანდათანობით გადააჭარბა ადგილობრივს.

1080 წელს ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყდა სომეხი ფეოდალი რუბენი, რომელმაც მთიანი კილიკია დამოუკიდებელ სამთავროდ გამოაცხადა. შემდეგ რუბენის მემკვიდრები ბარის კილიკიასაც დაეუფლნენ. სამთავრო განსაკუთრებით გაძლიერდა ლევონ II-ის დროს (1187-1219). 1198 წელს კილიკიის სომხეთის სამთავრო სამეფოდ გამოცხადდა, ხოლო მისი მთავარი ლევონ II მეფედ ეკურთხა ქ. თარსუსში. სამეფო ეკონომიკურად დაწინაურდა - განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და ვაჭრობა.

XIII საუკუნის I ნახევარში მონღოლების შემოსევების თავიდან ასაცილებლად კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოს მმართველებმა დამპყრობლების ვასალობა აღიარეს, რამაც გაამწვავა ეგვიპტის სულთანთან დამოკიდებულება. 1321-1360-იან წლებში მამლუქები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ კილიკიაში და ამ ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიტაცეს. 1375 წელს კილიკიის უკანასკნელი მეფე ლევონ V დაატყვევეს და კაიროში გაგზავნეს. კილიკიის სომხეთის სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა.

ლიტერატურა
----------

* История армянского народа, ч. 1, Ер. 1951;
* *Микелян Г. Г.* История Киликийского армянскофо государства Ер. 1952;
* *მაისურაძე გ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 516, თბ. 191980

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნული სახელმწიფოები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| ლევანტი | 
* იერუსალიმის სამეფო
* ანტიოქიის სამთავრო
* ედესის საგრაფო
* ტრიპოლის საგრაფო
* კილიკიის სომეხთა სამეფო
* კვიპროსის სამეფო
 |
|  |
| საბერძნეთი | 
* ლათინთა იმპერია
* თესალონიკის სამთვრო
* აქაიის სამთავრო
* ათენის საჰერცოგო
* ნეოპატრას საჰერცოგო
* ნაქსოსის საჰერცოგო
* ნეგროპონტეს საბატონო
* კეფალონიის და ზაკინთოსის საგრაფო
* არგოსის და ნაუფლიის საბატონო
* ვენეციის რესპუბლიკის საზღვაო სამფლობელოები
* გენუის რესპუბლიკის სამფლობელოები
 |
|  |
| ბალტიისპირეთი | 
* ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო (ტევტონთა ორდენი)
* ტერა მარიანა (ხმლის საძმოს ორდენი)
* დობრინის მიწა (დობრინის ორდენი)
 |

 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვიანდელ შუა საუკუნეებში არსებული სახელმწიფოები ახლო აღმოსავლეთში |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| მუსლიმური სახელმწიფოები | 
* აყ-ყოიუნლუ
* ყარა-ყოიუნლუ
* ოსმალეთის იმპერია
* რუმის სასულთნო
* მარვანიდები
* ანატოლიური ბეილიქები
* ხლათის სასულთნო
 |
|  |
| ქრისტიანული სახელმწიფოები | 
* ბიზანტიის იმპერია
* კილიკიის სომეხთა სამეფო
* ნიკეის იმპერია
* ტრაპიზონის იმპერია
* ჰოსპიტალიერები
* ლათინთა იმპერია
 |

 |

 |
მდინარე ელბასა და არხის შესართავი
არხი რუკაზე
**კილის არხი** (გერმ. Nord-Ostsee-Kanal), 1948 წლამდე ცნობილი იყო, როგორც **იმპერატორ ვილჰელმის არხი** — 98 კილომტრის სიგრძის არხი გერმანიის ფედერალურ მხარე შლეზვიგ-ჰოლშტაინში.

არხი ერთმანეთთან ჩრდილოეთის და ბალტიის ზღვებს აკავშირებს. არხი იუტლანდიის ნახევარკუნძულის ირგვლის გზას დაახლოებით 250 კილომეტრით ამოკლებს. 2007 წლის განმავლობაში არხით დაახლოებით 43,000-მა ხომალდმა ისარგებლა.

ორი ზღვის გარდა კილის არხი ასევ ოლდენბიუტელს და სანაოსნო მდინარე ელბას ერთმანეთთან გიეზელაუს მცირე არხით აკავშირებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კილის არხი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2003-06-08 საიტზე Wayback Machine.
* Time-lapse movie "Kiel-Canal Transit In 9 Minutes" დაარქივებული 2011-07-19 საიტზე Wayback Machine.
* Movie about a container ship transiting the canal დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Kiel Canal official web-site.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-10. ციტირების თარიღი: 2012-07-31.
2. ↑  Sheffield, Barry (1995). *Inland Waterways of Germany*. St Ives, Cambridgeshire:  Imray Laurie Norie & Wilson. ISBN 0-85288-283-1.
**კარუსა** (ძვ. ბერძნ. Κάρουσσα, *კარუსა* ან Καροῦσα, *კაროუსა*), ასევე **პოლიხნიონი** — ანტიკური დასახლება შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, ისტორიული პონტო-პაფლაგონიის რეგიონში, ქალაქ სინოპიდან 150 „*სტადიის*" დაშორებით. მდებარეობს ქალაქ გერზესთან, ადმინისტრაციულად შედის სინოპის პროვინციში, თურქეთის შავი ზღვის რეგიონში. თავიდავნე იონიელი ბერძნების მიერ დაარსდა, როგორც ბერძნული სავაჭრო ქალაქი (ემპორიუმი). ფსევდო სკილაქსის პერიპლუსში ის მოხსენიებულია როგორც ბერძნული ქალაქი, რასაც მოწმობს პლინიუს უფროსიც. იყო დელოსის ლიგის წევრი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Richard Talbert, ed. (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. გვ. 87
2. ↑  არიანე, „*მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო*" („Periplus Pontou Euxeinu")
3. ↑  Marcian of Heraclea, გვ. 73.
4. ↑  Lund University. Digital Atlas of the Roman Empire[*მკვდარი ბმული*].
5. ↑  პლინიუს უფროსი, „*ბუნების ისტორიის" (Naturalis Historia*) **6.2**.
6. ↑  Mogens Herman Hansen & Thomas Heine Nielsen (2004). *An inventory of archaic and classical poleis*. New York:  Oxford University Press,   გვ. 958. ISBN 0-19-814099-1.
**იუნის ნური** (აზერ. Yunis Nuri, ფსევდონიმი **იუნის ჰაჯი სულეიმან ოღლი სულეიმანოვი**; დ. 23 იანვარი, 1878, ერევანი — გ. 5 იანვარი, 1950, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი მსახიობი. ერევნის აზერბაიჯანული თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 

იუნის ჰაჯი სულეიმან ოღლი სულეიმანოვი დაიბადა 1878 წლის 23 იანვარს ერევანში. 1896 წელს დაიწყო მუშაობა ერივნის თეატრში და სიცოცხლის ბლომდე მუშაობდა ერევნის აზერბაიჯანულ თეატრში.

მან შეასრულა ისეთი როლები, როგორებიც არის ჰაჯი ყარა (მირზა ფათალი ახუნდოვი „ჰაჯი ყარა"), სოლთან ბეგი (უზეირ ჰაჯიბეკოვი „არშინ მალ ალანში"), ექიმი (ჟან ბატისტ მოლიერის ნაწარმოებში), ათაქიში, ალაჰვერდი (ჯაბარ ჯაბარლის „სევილი" „1905 წელი"), გიკო (გაბრიელ სუნდუკიანის „პეპოში") შეიჰ ნასრულა (ჯალილ მამედყულიზადე „მკვდრებში") და სხვა. იუნის ნურის ნატამაშები აქვს ასევე კინოშიც. მან შეასრულა როლები ისეთ ფილმებში როგორებიცაა: „ზანგეზური", „სევანის მეთევზეები", „ანაითი" და სხვა.

იუნის ნური გარდაიცვალა 1950 წლის 5 იანვარს ერევანში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Јунис Нури. Под ред. Дж. Кулиева. Азербайджанская советская энциклопедия.Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии. 1981
**მარი ანა დე ბურბონ-კონტი** (ფრანგ. Marie Anne de Bourbon-Conti; დ. 18 აპრილი, 1689 — გ. 21 მარტი, 1720) — ბურბონთა დინასტიის კონტის შტოს წარმომადგენელი. კონტის პრინც ფრანსუა ლუისა და მისი მეუღლის, მარი ტერეზ დე ბურბონის ქალიშვილი. კონდეს პრინცესა 1713-1720 წლებში როგორც ლუი ანრი I-ის პირველი მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

მარი ანა დაიბადა 1689 წლის 18 აპრილს ვერსალში. იგი იყო კონტის პრინც ფრანსუა ლუისა და მისი მეუღლის, მარი ტერეზ დე ბურბონის უფროსი ქალიშვილი. მათ ძალიან არეული ოჯახი ჰქონდათ, სადაც ერთმანეთს ვერავინ ეწყობოდნენ. ცნობილია, რომ ისინი ერთად მხოლოდ ფრანსუა ლუის გარდაცვალებისას შეიკრიბნენ. მათი ოჯახის რეპუტაციას კი განსაკუთრებით მამამისის რომანები ლახავდა, რომელიც მას როგორც მდედრობითი, ისე მამრობითი სქესის წარმომადგენლებთან ჰქონდა. მარი ანა თავისი დაბადებიდან გათხოვებამდე, ცნობილი იყო მადმუაზელ დე კონტის სახელით. 

მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა თავის ბებიასთან, კონდეს პრინცესა ანა ჰენრიეტა კურპფალცელთან და ასევე მის ბიძაშვილთან, ორლეანის ჰერცოგინია ელიზაბეთ შარლოტა კურპფალცელთან. ის და მისი ბიძაშვილი მარი ლუიზ ტერეზ ორლეანელი ღრმა ბავშვობიდანვე ერთად იზრდებოდნენ და ემზადებოდნენ გათხოვებისთვის. 1713 წელს 24 წლის მარი ანა ცოლად შერთეს კონდეს პრინც ლუი ანრი I-ს. ლუი ანრი დედის მხრიდან ლუი XIV-ის შვილიშვილი იყო. მათი ქორწინება 9 აგვისტოს შედგა ვერსალის სასახლეში. ეს იყო ორმაგი დინასტიური ქორწინება ბურბონების კონდესა და კონტის შტოებს შორის, რა დროსაც მათთან ერთად მარი ანას ძმამ ცოლად შეირთო ლუი ანრის და. 

წყვილს არც ისე ხანგრძლივი და ბედნიერი ქორწინება ჰქონდათ, რომელშიც მათ შვილები არ შეეძინათ. ამ დროს მარი ანას რომანი ჰქონდა შევალიე დიუ შალართან. იგი გარდაიცვალა 1720 წლის 21 მარტს, 30 წლის ასაკში, უშვილოდ.

ლიტერატურა
----------

* 30. The Princess Palatine, Marie-Therese De Bourbon, su public-domain-content.com. URL consultato il 10 agosto 2009 (archiviato dall'url originale il 3 dicembre 2016).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონდეს პრინცესები |
| --- |
|  |
| 
* ელეანორ დე როი *(1551-1564)*
* ფრანსუაზ ორლეანელი *(1565-1569)*
* მარია კლეველი *(1572-1574)*
* შარლოტ კატრინ დე ლა ტრემუალი *(1586-1588)*
* შარლოტ მარგარიტა დე მონმორანსი *(1609-1646)*
* კლერ კლემენს დე მაიე-ბრეზე *(1646-1686)*
* ანა ჰენრიეტა კურპფალცელი *(1686-1709)*
* ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონი *(1709-1710)*
* მარი ანა დე ბურბონ-კონტი *(1713-1720)*
* კაროლინა ჰესენ-როტენბურგელი *(1728-1740)*
* შარლოტ დე როანი *(1753-1760)*
* მარია კატერინა ბრინოლი *(1798-1813)*
* ბატილდა ორლეანელი *(1818-1822)*
 |

 |
**კარცინომა** (ძვ. ბერძნ. καρκίνος — „კიბო",  -ωμα;  ὄγκωμα-დან — „სიმსივნე"), **კიბო** — ავთვისებიანი სიმსივნის სახეობა, რომელიც ვითარდება სხვადასხვა ორგანოების ეპითელური ქსოვილის უჯრედებიდან (კანიდან, ლორწოვანი გარსიდან და სხვა შინაგანი ორგანოებიდან).

ზოგადი ცნობები
--------------

ავთვისებიანი სიმსივნეების საერთო მახასიათებელს წარმოადგენს მათი გამოხატული ქსოვილური *ატიპიზმი* (უჯრედების მიერ დიფერენცირების შესაძლებლობის დაკარგვა, რასაც მოსდევს ქსოვილის სტრუქტურის დაზიანება და სიმსივნეს წარმოქმნა), აგრესიული ზრდა, რაც აზიანებს, როგორც უშუალოდ ორგანოს, ასევე სხვა ახლომდებარე ორგანოებს, მიდრეკილება მეტასტაზირებისკენ, ანუ ლიმფის ან სისხლის დინებასთან ერთად მთელს ორგანიზმში სიმსივნეს უჯრედების გავრცელებისკენ, რის შედეგადაც სხვადასხვა ორგანოებში წარმოიქმნება სიმსივნეს ახალი კერები. ზრდის ტემპის მიხედვით ავთვისებიან სიმსივნეთა უმრავლესობა სჯობნის კეთილთვისებიანებს და, როგორც წესი, შეუძლია მოკლე დროში მნიშვნელოვანი ზომების მიღწევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Все о раке — сайт помощи и поддержки больных и их родственников დაარქივებული 2014-10-02 საიტზე Wayback Machine.
* Химиоэмболизация — Сайт о научной методике локального воздействия на опухоли
* Официальный сайт хирургического отделения абдоминальной онкологии ГУ РОНЦ им. Блохина РАМН
* Официальный сайт Союза Противораковых Организаций России

სქოლიო
------

1. ↑  *Блохин Н. Н. Петерсон Б.Б*. Клиническая онкология, М. 1979
**მენეჯმენტი** — ბიზნეს-ორგანიზაციული მოქმედება, საქმიანობა. მარტივი სიტყვებით ის ნიშნავს: მოქმედება, რომ შეკრიბო ხალხი ერთად სასურველი მიზნების შესასრულებლად. 

მენეჯმენტის მთავარი ხუთი ფუნქციაა: 

1. დაგეგმვა,
2. ორგანიზება,
3. ბრძანება,
4. კორდინირება,
5. კონტროლი.

მენეჯმენტი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც წარმოებისა და მომსახურების ორგანიზაციის, მეთოდების, ტექნიკის და ტექნოლოგიის, ადამიანური ურთიერთობათა განვითარების კანონზომიერებათა შესახებ ცოდნის სისტემა, რომელიც ოთხი ძირითადი ელემენტისაგან შედგება:

**1.მენეჯმენტის თეორიისაგან,** რომელიც ავლენს და შეისწავლის მართვის სფეროში მოქმედ კანონებს, კანონზომიერებებს, პრინციპებს, კატეგორიებსა და ცნებებს, ახდენს მათ სისტემატიზაციას

**2.მენეჯმენტის მეთოდისაგან,** რომელიც შეისწავლის საშემსრულებლო ჯგუფებზე და მის თითოეულ წევრზე ეკონომიკური, სოციალუირ-ფსიქოლოგიური, ადმინისტრაციული ზემოქმედების ხერხებსა და მეთოდებს მათი პრაქტიკული გამოყენებისა გზებს.

**3. მენეჯმენტის ორგანიზაციისაგან,** რომელიც შეისწავლის მმართველობით ფუნქციებს, ადგენს ურთიერთდაქვემდებარების წესს,მართვის ორგანიზაციულ ფორმებსა და მათი ქვედანაყოპების დებულებებს, თანამედროვე ინსტრუქციებს და ა.შ.

**4.მენეჯმენტის ტექნიკისა და ტექნოლოგიისაგან,** რომელიც სწავლობს მენეჯმენტის სისტემაში ინფორმაციის მიღების, დამუშავების, მმართველობით გადაწყვეტილებათა გამომუშავების, სისტემური ანალიზის საქმეში შესაბამისი პროგრესული ტექნიკის, მათემატიკური მეთოდების გამოყენების გზებს.
**„კვალი"** — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული გაზეთი, ეროვნულ-ლიბერალური მიმართულებისა. 1892 წელს სოფელ ბრილში, ნიკოლოზ დიასამიძის სახლში, მისივე მონაწილეობით ჩატარდა გაზეთ „კვალის" დამფუძვნებელი კრება. გაზეთი გამოდიოდა 1893–1904 წლებში თბილისში. 1893–1896 წლებში გაზეთი დიდ ადგილს უთმობდა „მესამე დასის" დამწყებ ლიტერატორებს. 1898 წლიდან გაზეთი გადავიდა „მესამე დასის" ხელში და გახდა რუსეთის იმპერიაში პირველი ლეგალური მარქსისტული ორგანო. 1898-1901 წლებში მისი რედაქტორი იყო ნოე ჟორდანია. ქვეყნდებოდა სტატიები საქართველოს ეკონომიკის, ისტორიის, ეთნოგრაფიის, გეოგრაფიისა და მეცნიერების სხვადასხვა დარგებიდან. იბეჭდებოდა მხატვრული ლიტერატურა, პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები, ბიბლიოგრაფია. გაზეთი მთავრობამ აკრძალა 1904 წელს. 

რედაქტორი-გამომცემლები — ა. თუმანიშვილი-წერეთლისა (ფაქტობრივი რედაქტორი-გამომცემელი — გიორგი წერეთელი), ა. ალექსი-მესხიშვილი. დაიხურა მთავრობის განკარგულებით.

ლიტერატურა
----------

* *ლორთქიფანიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 483.
* ქართული ჟურნალებისა და კრებულების ანალიტიკური ბიბლიოგრაფია, ნაკვ. 3, თბ. 1944;
* *მგალობლიშვილი ქ.* ქართული გაზეთების ბიბლიოგრაფია, «პროლეტარული რევოლუცია», 1943, № 3;
* *კარიჭაშვილი დ.* ქართული პერიოდული გამოცემების ბიბლიოგრაფიული მიმოხილვა, «წიგნის მეგობარი», 1925, № 2;
**მაღრაანის ღვთისმშობლის ელესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაღრაანში. აგებულია XVI-XVIII საუკუნეებში. 

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა მისი ზომებია (9,5×6,4 მ). ნაგებია რიყის ქვის ჰორიზონტული წყობით. პილასტრები, საბჯენი თაღები, კამარა და კარ-სარკმლები აგურითაა გამოყვანილი. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთის კარი თაღოვანია და სწორკუთხა ჩაღრმავებაშია ჩასმული, რომელიც ხერხულა თავსართით სრულდება. სამხრეთის კარი აღდგენის დროს გაგანიერებული და ჰორიზონტალურად გადახურულია. ყველა კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდაა, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს თაღოვანი ნიშებია. სამხრეთი თაღის თავზე სწორკუთხა სამალავია, ჩრდილოეთი ნიშის გვერდით კი სათოფური. საკურთხეველში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. აფსიდა დასრულებულია შეისრული კონქით, რომელიც პილასტრზე გადასულ ასეთივე ფორმის თაღს ეყრდნობა. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. დარბაზის გრძივ და დასავლეთის კედლის კუთხეებში წყვილი პილასტრია, რომელთა კაპიტლებზე დარბაზის შეისრული კამარის საბჯენი ასეთივე ფორმის თაღები გადადის. ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში, სარკმლების ქვეშ სწორკუთხა ნიშია. კედლებში ჩართულია სათოფურები. იატაკი აგურფენილია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ტაძრის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელზე, სარკმლის ზემოთ აგურის შეღრმავებით კვარცხლბეკზე აღმართული ჯვარია გამოყვანილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 13237
**მაყრული** — ქორწინების წესთან დაკავშირებული ქართული ხალხური მრავალხმიანი (ორ- და სამხმიანი) მამაკაცთა სიმღერა. სრულდება როგორც საქორწილო სამზადისის, ისე ქორწილისა და საქორწილო მსვლელობის დროს. ამ უკანასკნელს ეწოდება „მგზავრული მაყრული". მაყრული ქორწილის დაწყებისა და სასრულების მაუწყებელიცაა. სიმღერას ასრულებს მაყრებისაგან შემდგარი გუნდი. მაყრულისთვის დამახასიათებელია მხნე, სიცოცხლით აღსავსე, მხიარული განწყობილება. სიმღერის მუსიკა კუპლეტური ფორმისაა, აგებულია მხნე ინტონაციაზე. მაყრულისთვის დამახასიათებელია მკვეთრი რიტმი, ენერგიული, ვაჟკაცური შესრულება. მაყრულის პოეტური ტექსტები გვიხასიათებს საქორწილო ჩვეულებებს, გადმოგვცემს ნეფე-დედოფლისა და მათი მშობლების განცდებს, ხოტბას ასხამს დაქორწინებულს და სხვა ტექსტებს. „მაყრულის" ტექსტები ჩაიწერეს ვახტანგ კოტეტიშვილმა, თედო რაზიკაშვილმა, ივანე გვარამაძემ, სევასტი გაჩეჩილაძემ და სხვებმა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 507.
* *თეიმურაზ მეორე*, სარკე თქმული, თხზ. სრ. კრ. თბ. 1939;
* ქართული ფოლკლორი, ტ. 5 — ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი, ნაწ. 2, თბ. 1975;
* ქართული ხალხური პოეტური შემოქმედება, ტ. 1, თბ. 1960;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ. 1938;
**მაყაშვილების ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ იყალთოში, ვაკეზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. 

ციხეს გეგმით სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული ოთხკუთხედის მოხაზულობა აქვს (მიახლოებით ზომები: სამხრეთ-ჩრდილოეთის ღერძზე - 45 მ, აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძზე - 37 მ). ნაგებია რიყის ქვით კირის ხსნარზე. ციხის ოთხივე კუთხეში მდგარა ცილინდრული კოშკი, რომლებიც მთელი კორპუსით გალავნის ფარგლებს გარეთ იყო გასული. კოშკებიდან მხოლოდ სამია შემორჩენილი. ერთი მათგანი ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშია, ხლო ორი- სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში. მეოთხე, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მდგარი კოშკიდან კვალიც არ დარჩენილა. ჩრდილო აღმოსავლეთ კოშკი კი ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი, სამხრეთ კუთხეებში მდგარი კოშკებიდან კი მხოლოდ მცირე ნაწილები. გალავნის კედლებიდან აღმოსავლეთისა, თითქმის მთელ სიგრძეზე დგას. დასავლეთის კედლიდან მხოლოდ სამხრეთის ნახევარია შემორჩენილი. დანარჩენი ორი კი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კოშკი ამჟამად სოფლის ერთ-ერთ მოსახლეს საცხოვრებლად აქვს გამოყენებული. პირველ სართულზე შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის პირდაპირ ნახევარწრიული, თაღოვანი ბუხარია. კედელში ოთხი კვადრატული ნიშა და ერთი სათოფურია მოწყობილი. შესასვლელის აღმოსავლეთს მცირე, სწორკუთხა ხვრელია რომელიც ღრმად შედის კედელში. კოშკის მეორე სართულის კედელი, პირველი სართულის კედელთან შედარებით დაახლოებით 50 სმ-ით უფრო თხელია რის გამოც მათ საზღვარზე სართულის მთელ პერიმეტრზე, საფეხურია შექმნილი. საფეხურს სართულს შუა გადახურვის, ხის კოჭები ეყრდნობოდა. შესასვლელი ამ სართულსაც ციხის ეზოდან- სამხრეთიდან აქვს. ბუხარი ამ სართულზეცაა-პირველი სართულის ბუხრის ასწვრივ. იგი გეგმით ნახევარწრიულია, თაღოვანი. სართულზე სხვადასხვა დონეზე ცალმაგი და შეწყვილებული სათოფურებია განლაგებული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 232-233.
**კვანტური გრავიტაცია (QG)** — თეორიული ფიზიკის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავს გააერთიანოს კვანტური მექანიკა ფარდობითობის ზოგად თეორიასთან თვით-თავსებადი გზით. სხვა სიტყვებით, ჩამოაყალიბოს თვით-თავსებადი თეორია, რომელიც დავა ჩვეულებრივ კვანტურ თეორიაზე სუსტი გრავიტაციის ზღვარში (პოტენციალი გაცილებით ნაკლებია c2-ზე) და აინშტაინის ფარდობითობის ზოგად თეორიაზე ძლიერი ქმედების ზღვარში (ქმედება გაცილებით მეტია დაყვანილ პლანკის მუდმივაზე). თეორიას უნდა შეეძლოს წინასწარ განჭვრიტოს შედეგები სიტუაციაში, სადაც ორივე: კვანტური ეფექტები და ძლიერი ველის გრავიტაცია მნიშვნელოვანია (პლანკის სკალაზე, მას შემდეგ, ვიდრე დამატებითი განზომილების თეორიები სწორია). გრავიტაციის დაკვანტვის მოტივაცია მომდინარეობს სხვა სამივე ფუნდამენტურ ურთიერთქმედებებში კვანტური თეორიის თვალსაჩინო წარმატებიდან. თუმცა ზოგი კვანტური გრავიტაციის თეორიები, ისეთები როგორიცაა სიმების თეორია და სხვა ე.წ. ყველაფრის თეორიები
ცდილობს გააერთიანოს გრავიტაცია სხვა ფუნდამენტურ ძალებთან. მეორე მხრივ თეორიები, როგორიცაა მარყუჟის კვანტური გრავიტაცია (LQG) არ ცდილობს ფუნდამენტურ უნთიერთქმედებათა გაერთიანებას, ისინი უბრალოდ კვანტავენ გრავიტაციულ ველებს, ისე რომ ინარჩუნებენ მათ განცალკევებით სხვა ფუნდამენტური ძალებისაგან. 

დღემდე დაკვირვებული ფიზიკური ფენომენები შეიძლება აღიწეროს კვანტური მექანიკით ან ფარდობითობის ზოგადი თეორიით, ისე რომ ორივეს ერთდროულად გამოყენება საჭირო არაა. ეს შეიძლება აიხსნას მათი ექსტრემალური განცალებით მასათა სკალაზე, სადაც ისინი მნიშვნელოვანია. ერთი მხრივ, კვანტური ეფექტები ჩვეულებრივ მნიშვნელოვანია „ძალიან მცირე მანძილებზე", ესაა მამძილები, რომლებიც არ აღემატება მოლეკულის ზომებს. მეორე მხრივ, ზოგადი ფარდობითობის ეფექტები თავს იჩენენ მხოლოდ „ძალიან დიდ" სხეულებში, როგორებიცაა კოლაფსირებული ვარსკვლავები. (პლანეტების გრავიტაციული ველები კარგად აღიწერება წრფივი გრავიტაციით. φ/c2 რიგის ეფექტები არაა აღმოჩენილი პნალეტებისა და ვარსკვლავების გრავიტაციულ ველებშიც კი). არსებობს ღრმა დეფიციტი ექსპერიმენტული მტკიცებულებებისა კვანტურ გრავიტაციასთან დაკავშირებით. კლასიკური ფიზიკა ადეკვატურად აღწერს დღემდე არსებულ გრავიტაციულ ეფექტებს მასის 50 რიგის ფარგლებში ანუ ობიექტებისთვის მასით: 10-23-დან 1030კგ-ამდე ფარგლებში.

ლიტერატურა
----------

* Approaches to Quantum Gravity. Toward a New Understanding of Space, Time and Matter / Ed. by D. Oriti. — Cambridge: Cambridge University Press, 2009. — xix + 583 p. — ISBN 978-0-521-86045-1.
* Sakurai, J. J.; Napolitano, Jim J. (2010-07-14). Modern Quantum Mechanics (2 ed.). Pearson. გვ. 68. ISBN 978-0-8053-8291-4.
* Rovelli, Carlo (2004). Quantum Gravity. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-83733-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კვანტური გრავიტაცია
* კვანტური გრავიტაცია

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb12262310n (data)
* GND: 4124012-1
* LCCN: sh85109463
* NKC: ph709466

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ფიზიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კატიუშა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

BM-13 კატიუშას მობილური დანადგარი
**„კატიუშა"** — საველე რეაქტიული არტილერიის ულულო სისტემების არაოფიციალური სახელწოდება. პირველად გამოიყენეს დიდ სამამულო ომში (1941-1945). 1921 წელს აირდინამიკურ ლაბორატორიაში ნ. ტიხონოვმა და ვ. არტემიევმა დაიწყეს უკვამლო დენთზე რეაქტიული ჭურვის (რს) დამუშავება. სხვადასხვა კალიბრის რეაქტიული ჭურვების — „კატიუშის" ჭურვის პროტორიპების, აგრეთვე მრავალმუხტიანი საავიაციო და ერთმუხტიანი სახმელეთო გასაშვები დაზგების ოფიციალური გამოცდა 1929-1933 წლებში განხორციელდა. მისი საბოლოო დამუშავება ხდებოდა რეაქტიულ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში გ. ლანგემაკის ხელმძღვანელობით. 1937-1938 წლებში ამ რეაქტიული ჭურვებით (რს-82, რს-132) შეიარაღდა სამხედრო-საჰაერო ძალები. ისინი წარმატებით გამოიყენეს ხალხინ-გოლთან ბრძოლებში (1939). 1938-1941 წლებში რეაქტიულ ინსტიტუტში ი. გვაიმ, ვ. გალკოვსკიმ, ა. პავლენკომ და სხვებმა შექმნეს სატვირთო მანქანაზე დამონტაჟებული მრავალმუხტიანი გასაშვები დანადგარი. დიდი სამამულო ომის წინ რს მ-13-ით და გასაშვები დანადგარი ბმ-13-ით შეიარაღდა არტილერია. „კატიუშა" გერმანიის ფაშისტთა ჯარების წინააღმდეგ პირველად 1941 წლის 14 ივლისს გამოიყენეს. ომის პერიოდში შეიქმნა რეაქტიული ჭურვისა და გასაშვები დანადგარის სხვადასხვა ვარიანტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 437.
**კატლა** (ისლ. Katla; ისლანდიური წარმოთქმა:  ( მოსმენა)) — დიდი ვულკანი ისლანდიის სამხრეთ ნაწილში. სიმაღლე 1512 მ. მეტად აქტიურია; 930-1918 წლებში 13-95 წლების ინტერვალებით დოკუმენტირებულია ოცი ამოფრქვევა. 99 წლის განმავლობაში ძლიერი ამოფრქვევები არ ყოფილა, თუმცა ფიქსირდებოდა მცირე ამონთხევები, რომლებსაც არ დაურღვევიათ ყინულოვანი საფარველი. დაფარულია მყინვარ მირდალსიეკუდლის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილით.[1]

ყინულქვეშა ამოფრქვევებს მოჰყვება ყინულის ინტენსიური დნობა და მეზობელი რაიონების გამდნარი წყლით დატბორვა. 1918 წლის ამოფრქვევის შედეგად წყლის ხარჯმა მიაღწია 400 ათას მ³/წმ-ს. ამ ნაკადებს დიდი რაოდენობით გამოაქვთ გამორეცხილი პიროკლასტები და ილექებიან დიდ ფართობზე ვულკანის ირგვლივ ზანდრული ველების სახით.[2][3]

კატლა ისლანდიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვულკანია. გაწოლილია სოფელ ვიკის ჩრდილოეთით და მყინვარ ეიაფიადლაიეკუდლის აღმოსავლეთით. კატლის კალდერის დიამეტრია 10 კმ და დაფარულია 200-700 მ სისქის ყინულით. ჩვეულებრივ, ვულკანი იფრქვევა ყოველ 40-80 წელიწადში. 1755 წლის ამოფრქვევამ გამოიწვია მყინვარის ინტენსიური დნობა, რომლის შედეგად წარმოქმნილმა წყლის ნაკადის ხარჯმა 200 000-400 000 მ³/წმ-ს მიაღწია.[1]

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატლა (ინგლისური) — სტატია გლობალური ვულკანიზმის პროგრამიდან

სქოლიო
------

1. 1 2  კატლა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
2. ↑  კატლა — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
3. ↑  Апродов В.А. Вулканы. — Москва: "Мысль", 1982.
**მასშტაბი**, **ხაზთსადარი** (გერმ. Maßstab < Maß – ზომა და Stab – ჯოხი) — რუკაზე, გეგმაზე ან ნახაზზე მოცემული ხაზების სიგრძის შეფარდება ამ ხაზებით გამოხატულ ნამდვილ სიგრძესთან. მასშტაბი ბუნებაში გაზომილი მონაკვეთების ქაღალდზე გამოხაზვის დროს შემცირების ზომაა. ცნობილია რიცხვითი, სახელდებული და ხაზვითი მასშტაბები. რიცხვითი მასშტაბი 1 : *M* წილადია, რომლის *M* მნიშვნელი გვიჩვენებს თუ რამდენჯერ უნდა შევამციროთ გაზომილი მანძილი ქაღალდზე გამოხაზვის დროს. სახელდებული ანუ განმარტებითია მასშტაბი, როდესაც მოცემული რიცხვითი მასშტაბის შესაბამისად ზომის გარკვეული სისტემისათვის სიტყვიერად მითითებულია თუ ერთ ერთეულს ქაღალდზე რამდენი ისეთივე ერთეული შეესაბამება ადგილზე. ხაზვით მასშტაბს ადგენენ მოცემული რიცხვითი მასშტაბის საფუძველზე. ტერმინი „მასშტაბი" ყველაზე უფრო ხშირად გვხვდება კარტოგრაფიაში, გეოდეზიასა და პროექტირებაში.

ხაზვითი მასშტაბებია: ხაზოვანი, სოლისებრი და განივი. ხაზოვანი მასშტაბი თანაბარ ნაწილებად დაყოფილი წრფის მონაკვეთია, რომელზედაც აღნიშნულია თუ რა მანძილი შეესაბამება ადგილზე ამ დანაყოფებს. სოლისებრ მასშტაბს უმთავრესად იყენებენ აეროფოტოსურათების შესაბამისი მანძილების განსასაზღვრავად. განივი მასშტაბი ხაზოვანი და სოლისებრი მასშტაბის შეერთებას წარმოადგენს.

**გამოსახულების მასშტაბი (ნახაზებზე არჩეულ უნდა იქნას შემდეგი რიგებიდან ერთ-ერთი):**

|  |  |
| --- | --- |
| მასშტაბის შემცირება | 1:2; 1:2,5; 1:4; 1:5; 1:10; 1:15; 1:20; 1:25; 1:40; 1:50; 1:75; 1:100; 1:200; 1:400; 1:500; 1:800; 1:1 000 |
| ბუნებრივი სიდიდე | 1:1 |
| მასშტაბის ზრდა | 2:1; 2,5:1; 4:1; 5:1; 10:1; 20:1; 40:1; 50:1; 100:1 |

| მასშტაბი | რუკების მანძილი | ბუნებრივი მანძილი | ტიპური დანართი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1:1.000 | 1 სმ | 10 მ | ადგილის გეგმა |
| 1:5.000 | 1 სმ | 50 მ | ბაზური რუკა |
| 1:25.000 | 1 სმ | 250 მ | საგზაო რუკა |
| 1:50.000 | 1 სმ | 500 მ | საველოსიპედო საგზაო რუკა |
| 1:100.000 | 1 სმ | 1 კმ | საგზაო ატლასი |
| 1:1.000.000 | 1 სმ | 10 კმ | მსოფლიოს საერთაშორისო რუკა |
| 1:80.000.000 | 1 სმ | 800 კმ | მსოფლიოს რუკა |

სქოლიო
------

1. ↑  ხაზთსადარი. იოს. ავალიშვილი თბილისი, 1917
2. ↑  მასშტაბი - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
3. 1 2  *თევზაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 486.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კატრანიდე**. |

კატრანიდეს მიერ აგებული ანისის საკათედრო ტაძარი
**კატრანიდე II** — სომხეთის დედოფალი 990-1020 წლებში, ბაგრატუნების დინასტიის მეფე გაგიკ I-ის მეუღლე. ანისის საკათედრო ტაძრის ამშენებელი. 

დედოფალი კატრანიდე იყო სიუნიქის მეფის ვასაკის (990-1040 წწ.) ერთადერთი ქალიშვილი, სმბატ I საჰაკიანის შვილიშვილი. ზოგიერთი დასავლელი ისტორიკოსის მიხედვით იგი იყო ქართველი პრინცესა. 

გაგიკ I-სა და დედოფალ კატრანიდეს ჰყავდათ ოთხი შვილი: ხუშუში (ცოლად გაჰყვა სენექერიმ არწრუნს და გახდა ვასპურაკანის სამეფოს უკანასკნელი დედოფალი); ოვანეს-სმბატი (ანისის სამეფოს მეფე 1022-1040 წლებში); აშოტ IV ცბიერი (სომხეთის მეფე 1022-1039 წწ.) და აბასი. 

გარდაცვალების შემდეგ დედოფალი კატრანიდე დაკრძალეს ანისის საკათედრო ტაძარში. XX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც არქეოლოგთა ჯგუფმა გათხარა კატრანიდეს საფლავი (ხელმძღვანელი იოსებ ორბელი) აღმოჩნდა, რომ დედოფალს ფეხები გადაჯვარედინებული ჰქონდა, ისევე როგორც ჯვარცმულ ქრისტეს. ეს მისი ბოლო სურვილი ყოფილა.

დედოფალ კატრანიდეს პატრონაჟით, მისი მამისეული ხაზინისა და სამეფო ხაზინის ხარჯით, აშენდა ანისის ტაძარი. მისი არქიტექტორი იყო თრდატი. ეკლესიის მშენებლობას 20 წელი დასჭირდა და 1001 წელს დასრულდა. მშენებლობის დასრულების შემდეგ ტაძარში განთავსდა კათოლიკოს სარქის I-ის (992-1019 წწ.) რეზიდენცია.

1124 წელს დავით აღმაშენებელმა ანისის მიზგითად ქცეული ტაძარი გაათავისუფლა. ტაძრის აღმშენებელი დედოფალი კატრანიდე იქვე იყო დაკრძალული. დავითმა კათალიკოსთან და ეპისკოპოსებთან ერთად მიცვალებულს წესი აუგო და საფლავს სამგზის ჩასძახა „გიხაროდეს შენ წმინდაო დედოფალო რამეთუ იხსნა ღმერთმა საყდარი შენი უსჯულოთა ხელთაგან."

კატრონიკეს შვილიშვილი (ხუშუშისა და სენექერიმ ჰოვანეს არწრუნი შვილი), მარიამი იყო საქართველოს მეფის გიორგი I-ის მეუღლე.

ლიტერატურა
----------

* მეტრეველი, როინ (2011). *წმინდა დავით აღმაშენებელი*. თბილისი. ISBN 978-9941-425-50-9.

სქოლიო
------

1. ↑  Հայ կանանց դերը միջնադարյան ճարտարապետության հուշարձանների կառուցման գործում.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-11-28. ციტირების თარიღი: 2020-11-20.
2. ↑  Historical Dictionary of Armenia
3. ↑  anunner.com, Կատրանիդե

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის დედოფლები |
| --- |
|  |
| დიდი სომხეთი | 
* როდოგუნა სპარსელი
* ანტიოქისი
* სატენიკ ალანელი
* კლეოპატრა პონტოელი
* ერატო სომეხი
* ზენობია
* აშხენი
* ფარანძემი
* ზარმანდუხტი
* ვარდანდუხტ მამიკონიანი
* კატრანიდე I
* სახაყანუიშ სევადელი
* ხოსროვანუიში
* კატრანიდე II
* არგირა
 |
|  |
| კილიკიის სომხეთი | 
* ფოკაინა
* იზაბელ დე კურტენე
* ზაბელ ტორონელი
* იზაბელა ანტიოქიელი
* სიბილა დე ლუზინიანი
* კერან ჰეთუმიანი
* მარგარიტა დე ლუზინიანი
* აგნეს მარია დე ლუზინიანი
* ზაბელ კორიკოსელი
* იზაბელ დე ლუზინიანი
* იოანა ტარანტოელი
* ალისა კორიკოსელი
* კონსტანცია სიცილიელი
* თეოდორა სირგიანაინა
* მარია კორიკოსელი
* მარგარიტა სუასონელი
 |

 |
**კინტალი** — სოფელი შვეიცარიის კანტონ ბერნში, ჰერშინგსა და ანდეკსს შორის.

ისტორია
-------

 მთავარი სტატია: კინტალის კონფერენცია.
1915 წლის სექტემბრის დასაწყისში კინტალიდან 50 კმ-ში ციმერვალდში, გაიმართა პირველი საერთაშორისო სოციალისტური კონფერენცია. ვლადიმერ ლენინმა ჩამოაყალიბა ციმერვალდის მემარცხენე დაჯგუფება და მოუწოდა კონფერენციის მონაწილეებს გადაედგათ პირველი ნაბიჯები ომის საწინააღმდეგო საერთაშორისო მოძრაობის განვითარებაში.

შემდეგი კონფერენცია გაიმართა კინტალში 1916 წლის 24-30 აპრილს. ლენინმა და ციმერვალდის მემარცხენეთა დაჯგუფებამ წარმოადგინეს რეზოლუცია, მაგრამ კონფერენცია შეთანხმდა ხელშეკრულების კომპრომისულ ვარიანტზე, რომელიც მიიღეს სხვადასხვა დაპირისპირებული ჯგუფების მოლაპარაკების შედეგად.

კინტალში მიღებული მანიფესტი იყო ციმერვალდის მანიფესტთან შედარებით წინ გადადგმული ნაბიჯი და დაეხმარა ინტერნაციონალურ ელემენტებს, რომელთაც მოგვიანებით ჩამოაყალიბეს მესამე კომუნისტური ინტერნაციონალი ანუ კომინტერნი.

სქოლიო
------

1. ↑  Read, Christopher, *Lenin* (2005) pp. 132–134.
2. ↑  *History of the CPSU*(b). ნიუ-იორკი: International Publishers, 1939. pp. 160–166.
**მატანსასი** (ესპ. Matanzas) — ქალაქი და პროვინცია კუბაში. განთქმულია თავისი კულტურით, პოეტებითა და აფრო-კუბური ფოლკლორით. მდებარეობს კუბის ჩრდილოეთ ნაწილში, მატანსასის ყურის სანაპიროზე. 

ქვეყნის დედაქალაქ ჰავანიდან აღმოსავლეთით დაშორებულია 90 კილომეტრით, ხოლო ვარადეროდან დასავლეთით 32 კილომეტრით. ქალაქს კვეთს სამი ძირითადი მდინარე, სადაც გაწოლილია 17 ხიდი, რის გამოც მატანსასს „ხიდების ქალაქი" ეწოდება. სწორედ ამის გამო ქალაქი ცნობილია როგორც კუბის ვენეცია. მატანსასს ეწოდება აგრეთვე ლა-ატენას-დე-კუბა. 

მატანსასი დაარსდა 1693 წელს სან-კარლოს-ი-სან-სევერინო-დე მატანსასის სახელწოდებით. ქალაქი შაქრის წარმოების ერთ-ერთი უმსხვილესი ცენტრი იყო. აღსანიშნავია, რომ XIX საუკუნის პირველ ნახევარში აქ ჩამოჰყავდათ აფრიკელი მონები, რომლებიც შაქრის ლერწმის პლანტაციებში მუშაობდნენ. მაგალითად 1792 წელს მატანსასში იყო 1900 მონა, რაც ქალაქის მოსახლეობის 30% შეადგენდა. 1817 წელს მონათა რაოდენობა გაიზარდა 10,773 კაცამდე, რაც შეადგენდა ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით 50%-ს. 1841 წელს ქალაქის მოსახლეობის 62,7%-ს მონები შეადგენდნენ. 1859 წლის აღწერის მონაცემებით მატანსასში ცხოვრობდა 104,519 მონა.

არის ორი რკინიგზის სადგური და მატანსასის უნივერსიტეტი. მდიდარია ისტორიული ძეგლებით. მატანსასიდან 15 კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს აეროპორტი. 

2004 წლის აღწერის მონაცემებით მატანსასის მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 143,706 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 453,3 ადამიანს კმ²-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის პროვინციები
* კუბის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მატანსასი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ქალაქი მატანსასი დაარქივებული 2020-01-18 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* ქალაქი მატანსასი (ესპანური)

სქოლიო
------

1. ↑  Guije.com. მატანსასი. ციტირების თარიღი: 2007-10-07. (ესპანური)
2. 1 2  Bergad, Laird W. *Cuban Rural Society in the Nineteenth Century: The Social and Economic History of Monoculture in Matanzas*. Princeton University Press, 1990.
3. ↑  Atenas.cu.  (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-07. (ესპანური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მატანსასის მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
 ვარადერო · კალიმეტე · კარდენასი · კოლონი · ლიმონარი · ლოს-არაბოსი · მარტი · **მატანსასი** · პედრო-ბეტანკური · პერიკო · სიენაგა-დე-საპატა · უნიონ-დე-რეიესი · ხაგუეი-გრანდე · ხოველიანოსი | მატანსასის პროვინცია |

 |
ვლადიმირ ოლგერდოვიჩის მონეტა
კიევის სამთავრო ნაჩვენებია ღია ცისფრად
**კიევის სამთავრო** (ძვლ. სლვ. Киевское кънѧжьство, რუს. Киевское княжество, უკრ. Київське князівство) — აღმოსავლელი სლავების შუასაუკუნოვანი სამთავრო, რომელიც უკრაინის ცენტრალურ ნაწილში, კიევის მიადამოებში მდებარეობდა. სამთავრო შეიქმნა XII საუკუნეში კიევის რუსეთის ფრაგმენტაციის შედეგად. ამ პროცესის შედეგად კიევის მმართველების ტერიტორია მნიშვნელოვნად შეიკვეცა და ქალაქის ირგვლივ არსებული მიწებით შეიზღუდა. პოლიტიკური ერთეულის სახით XIV საუკუნის მეორე ნახევრამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* Christian, David. *A History of Russia, Mongolia and Central Asia.* Blackwell, 1999.
* Fennell, John, *The Crisis of Medieval Russia, 1200–1304.* (Longman History of Russia, general editor Harold Shukman.) Longman, London, 1983. ISBN 0-582-48150-3
* Martin, Janet, *Medieval Russia 980–1584.* Cambridge University Press, Cambridge, 1993. ISBN 0-521-36832-4
* Magocsi, Paul R. (2010) *A History of Ukraine: The Land and Its Peoples*. Toronto:  University of Toronto Press. ISBN 978-1442610217.
* Obolensky, Dimitri (1974). *The Byzantine Commonwealth: Eastern Europe, 500-1453*. London:  Cardinal.
**„კინტოური"**, **„შალახო"** — ქართული ცეკვა, რომელიც გავრცელებული იყო ძველ თბილისში XIX საუკუნის II ნახევრიდან. სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვა კინტოდან. ცეკვას საფუძვლად დაედო ძველი ქართული გლეხური ცეკვის ილეთები. მისი მუსიკალური ზომაა 6/8, სრულდება დუდუკის და არღნის თანხლებით. კინტოურის ერთ-ერთი თეატრალიზებული დადგმა ეკუთვნის ჯანო ბაგრატიონს. კინტოურის საუკეთესო შემსრულებლებიდან აღსანიშნავია ა. თათარაძე. ეკრანმა მხოლოდ შემოგვინახა ლადო გუდიაშვილის გაკეთებული რამდენიმე ილეთი. ასევე გამორჩეულია გიორგი შავგულიძე, რომელმაც შესანიშნავი ფაქტურითა და მსახიობური გარდასახვით დაამახსოვრა თავი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002 წელი.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ცეკვები |
| --- |
|  |
| 
* აფხაზური
* აჭარული
* ბაღდადური
* ბუქნა
* განდაგანი
* გერგეტულა
* გურული ფერხული
* დავლური
* დაისი
* ზილგა
* კინტოური
* ლალოინი
* ლამპრული
* მელია-ტელეფია
* მთიულური
* მთიულური დავლური
* მირმინკელა
* მოხეური
* მხარდავედრა
* მხარული
* მხედრული
* მხუჯიში
* ნარნარი
* ოსური
* რაჭული
* სართულიანი ფერხული
* სამაია
* სამყრელო
* სიმდი
* ფარცაკუკუ
* ფერხისა
* ფერხული
* ქართული
* ცანგალა და გოგონა
* ხორუმი
* ჯეირანი
 |

 |
**მარის არქივი** — ლურსმული დოკუმენტების მდიდარი კოლექცია; აღმოჩნდა მარის არქეოლოგიური შესწავლის დროს გამოვლენილ მეფე ზიმრილიმის სასახლის ნანგრევებში. არქივი შეიცავს 20 ათასზე მეტ ლურსმულ დოკუმენტს. არქივის მასალა იყოფა 2 მთავარ ჯგუფად: საქმიან წერილებად და სამეურნეო დოკუმენტებად. მცირე რაოდენობით გვხვდება ისტორიული, იურიდიული, ლიტერატურული და რელიგიური ხასიათის ტექსტებიც. ისინი დაწერილია ძირითადად აქადურ, აგრეთვე შუმერულ და ხურიტულ ენებზე. დოკუმენტები განეკუთვნება ძვ. წ. XIX საუკუნის ბოლოსა და XVIII საუკუნის I ნახევრის, დაახლოებით 70-წლიან მონაკვეთს. მარის არქივი ძვირფას მასალას წარმოადგენს როგორც ძველი შუამდინარეთის სინქრონული ქრონოლოგიის დასადგენად, ასევე მარის სამეფოს პოლიტიკურ-ეკონომიკური ურთიერთობის არეალის განსასაზღვრავად.

ლიტერატურა
----------

* *შარაშენიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 443.
* Доссен Ж. Хозяйственные архивы дворца Мари, «Вестник древней истории», 1940, №1
* Archives roiales de Mari, v. 1-12, 15, P. 1950-1967
**მაკალათიების ოდა-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფიეთის ტერიტორიაზე, ცენტრალური გზის სიახლოვეს, მოვაკებულ ადგილას. 

ერთსართულიანი ოდა-სახლი აგებულია ხის მასალისგან (წაბლი, მუხა) და დაბურულია კრამიტის სახურავით. შედგება ოთხი ოთახისგან. ინტერიერში, მთავარი ოთახის ცენტრალურ ნაწილში ბუხარია გამართული, რომელიც სხვადასხვა ოთახებში ნაწილდება. აივანზე გამავალი ფიცრული კედელი დანაწევრებულია პროფილირებული ჩარჩოთი შემოზღუდული თაღოვანი კარ-სარკმლის ღიობებით, სადაც ჩართულია ხის კარები, მართკუთხა მოყვანილობის ხის დარაბებიანი შემინული ფანჯრები და მათ თავზე მოქცეული ასევე შემინული, დეკორატიულად დანაწევრებული ნახევარწრიული მონაკვეთები. სახლის ხის აივანი შედგება სვეტებს შორის მოქცეული რიკულებიანი მოაჯირისგან და წაგრძელებული სწორკუთხედის მოყვანილობის, ჭვირულგამოსახულებიანი ფარდებისგან. აივნის ერთ კიდეში მოწყობილია ფიცრის კარები სადაც ეზოდან შევდივართ მასიური, ექვსსაფეხურიანი კიბით. აივნის ქვეშ მიუყვება აგურით ამოშენებული საძირკველი, რომელშიც დატანებულია თაღოვანი ღიობები (საძირკველი გამოცვლილია ახალი ნაშენი აგურით და ცემენტით). ღირებული მახასიათებლები: ერთსართულიანი კოლხური ოდა-სახლის ტიპი, ხის რიკულებიანი მოაჯირით და ჭვირულგამოსახულებიანი ფარდებით გაფორმებული აივანი, კრამიტის სახურავი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26686
**კიევის ალყა პაჭანიკთა მიერ 968 წელს** აღწერილია პირველად ქრონიკებში, ისტორიული დეტალების ფოლკლორში შეზავებით.

ქრონიკების თანახმად, მაშინ, როდესაც კიევის მთავარი სვიატოსლავ I პირველი ბულგარეთის იმპერიის წინააღმდეგ კამპანიაში იყო ჩართული, ბიზანტიის იმპერატორ ნიკეფორე ფოკას მიერ მოქრთამული პაჭანიკები რუსეთს დაესხნენ თავს და მის დედაქალაქ კიევს ალყა შემოარტყეს. ალყაში მოქცეული კიევის მოსახლეობა შიმშილითა და წყურვილით იტანჯებოდა, თუმცა დნეპრის მოპირდაპირე მხარეს დაბანაკებული სვიატოსლავის გენერალი პტერიხი მისი დრუჟინის ამალით მდინარის გადაკვეთას ვერ ბედავდა მრავალრიცხოვან პაჭანიკთა ძალის შიშით.

სვიატოსლავის ოჯახი მისი ყველა ვაჟითურთ ამ დროს კიევში იმყოფებოდა. ხანგრძლივი ალყით უკიდურესად დასუსტებული სვიატოსლავის დედა ოლგა მტრისთვის დანებებას აპირებდა თუ პრეტიხი ალყას ქალაქზე ერთ დღეში ვერ მოხსნიდა. თუმცა პრეტიხისთვის სიტყვის მიგზავნა შეუძლებელი ჩანდა. მხსნელად ერთი ბიჭი მოევლინათ, რომელიც პაჭანიკთა ენას კარგად ფლობდა. ბიჭმა ქალაქიდან გაღწევა და პტერიხისთვის სიტყვის მიტანა ითავა. პაჭანიკად თავის მოჩვენებით ბიჭი მოწინააღმდეგის ბანაკში შევიდა, დაკარგული ცხენის ძიების საბაბით. მტერი განზრახვას მხოლოდ მაშინ მიუხვდა, როდესაც ბიჭმა მდინარეზე გადაცურვა სცადა, თუმცა უკვე გვიანი იყო.

კიეველთა გაუსაძლისი მდგომარეობის შეტყობის შემდეგ პტერიხი საკუთარი მთავრის განრისხებას შეუშინდა და გადაწყვიტა ალყა გაერღვია სვიატოსლავის ოჯახის ქალაქიდან გამოსაყვანად. დილით ადრე პრეტიხი მისი ამალით ნავებით დნეპრზე გადავიდა საყვირებით ატეხილი დიდი ხმაურითა და ზარ-ზეიმით. ქალაქელებმაც მხარი აუბეს და ოლგა გამოვიდა მდინარისკენ პრეტიხითან შესახვედრად. პაჭანიკებმა იფიქრეს სვიატოსლავი ბრუნდებოდა მისი დიდი არმიით და ალყა მყისვე მოხსნეს.

პაჭანიკთა მეთაურმა გადაწყვიტა პრეტიხს შეხვედროდა და ჰკითხა თუ ის იყო სვიატოსლავი. პრეტიხმა უპასუხა რომ ის მხოლოდ მისი გენერალი იყო, თუმცა გააფრთხილა, რომ სვიატოსლავის არმია უკან მოჰყვებოდა. მშვიდობისა და კეთილგანწყობის ნიშნად პაჭანიკთა მეთაურმა პრეტიხს ხელი ჩამოართვა და საკუთარი ცხენი, ხმალი და შუბი გაუცვალა პრეტიხს აბჯარში.
**კემარი** — ერთ-ერთი უძველესი ბურთის თამაში, რომელიც იაპონიიდან მომდინარეობს და თანამედროვე ფეხბურთთან აქვს ბევრი მსგავსება. კემარი VII საუკუნიდან მოდის, თუმცა აღსანიშნავია, რომ მისი წესები ოდნავ მოგვიანებით ჩამოყალიბდა. კემარი ჰეიანის პერიოდში ძალზედ პოპულარული იყო, თუმცა მას შემდეგ იგი თანამედროვე პერიოდში უფრო აღორძინდა.

კემარი იაპონიაში ჩინეთიდან დაახლოებით 644 წლამდე მოვიდა. მისი ყველაზე ადრეული მოხსენიება გვხვდება იაპონიის ერთ-ერთ უძველესს წიგნში ნოჰონ შოკიში. იგი პირველად ითამაშეს ქალაქ ნარაში. აღნიშნულ თამაშს თამაშობდა პრინცი ნაკო ნო ოე, რომელიც შემდგომში გახდა იმპერატორი ტენჯი. წესები სტანდარტიზებულია XI საუკუნიდან. თამაშზე გავლენა მოახდინა კუჯუს ჩინურმა სპორტმა. კემარისთვის პერსონაჟები იგივეა, რაც კუჯუ ჩინურად. სპორტის სახეობა იაპონიაში დაახლოებით 600 წელს დაარსდა, ასუკას პერიოდში. დღესდღეობით ის ტარდება შინტოს სალოცავებში ფესტივალებზე. ჯორჯ ბ. ბუშმა ითამაშა ეს თამაში მისი ერთ–ერთი ვიზიტის დროს იაპონიაში.

კემარის დროს ბურთი მიწაზე არ უნდა მოხვდეს. უნდა აბურთავო ხელების გარდა სხვა ნებისმიერი სხეულის ნაწილით. კემარს თამაშობს ექვსი ან რვა მოთამაშე და მათი ერთგვარი დანიშნულეებაა ბურთი რაც შეიძლება დიდხანს გააჩერონ ჰაერში. კემარს განსხვავებით სხვა თამაშებისა იაპონიასა და ჩინეთში თამაშობდნენ მაღალი კლასის წარმომადგენლები.

კამაკურად პერიოდისას XII და XIV საუკუნეებს შორის, სამურაებს შორის კემარი ძალზე პოპულარული სპორტის სახეობა იყო. ედოს პერიოდში, XVII და XIX საუკუნეებს შორი, აღნიშნული სპორტის სახეობა დაბალ კლასებშიც გავრცელდა. თუმცა იყო პერიოდი როდესაც, აღნიშნული თამაშის პოპულარობა საკმაოდ დაეცა, რადგან ეს თამაში არ მოსწონდათ იმპერატორებს.

დღეისათვის იაპონიაში კემარი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ თამაშად. წელიწადში ორჯერ იმართება დღესასწაულზე საყოველთაო თამაში კემარის.

ეს არაკონკურენტული სპორტია. ბურთი, რომელიც ცნობილია როგორც მარი, დამზადებულია დერსკინისგან, რომელსაც თმა შიგნით აქვს მოქცეული და გარედან დამალულია. აღნიშნული ბურთი ივსება ქერის მარცვლეულით, რომ მისცეს მას ერთგვარი ფორმა. მას, ვინც ბურთს ურტყამს, მასარიაში ჰქვია. კარგი მასარიაში აადვილებს მიმღებს, რომ გააკონტროლოს მარი, და ემსახურება მას რბილი შეხებით, რათა გაადვილდეს მარის ყოფნა ჰაერში.

კემარს თამაშობენ ბრტყელ ადგილზე, 6-7 მეტრ კვადრატში. მოთამაშეებს აცვიათ, საკმაოდ ორიგინალური ტრადიციული სამოსი. ამ ტიპის ტანსაცმელს უწოდებდნენ კარიგინუას და ის ძველ დროში საკმაოდ მოდური იყო. 

აღნიშნულ თამაშს ბევრი საერთო აქვს თანამედროვე სტანდარტულ ფეხბურთთან, როგორც წესებით. კემარი არა მარტო იაპონიაშია პოპულარული, არამედ აზიის სხვა ქვეყნებშიც, ერთ-ერთ პოპულარულ და საყოველთაო თამაშად ითვლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კემარი[*მკვდარი ბმული*]
მარკუს იუნიუს ბრუტუსი
**მარკუს იუნიუს ბრუტუს კეპიონი** (ლათ. Marcus Junius Brutus Caepio; დ. ძვ. წ. 85 — გ. ძვ. წ. 42) — რომაელი სენატორი და იულიუს კეისრის ერთ-ერთი მკვლელი. რესპუბლიკური ტრადიციების დამცველი; ღრმად განსწავლული ფილოსოფიასა და ისტორიაში.

იულიუს კეისარსა და პომპეუსს შორის ატეხილ ბრძოლაში ამ უკანასკნელის მხარეზე იდგა (მიუხედავად იმისა, რომ მან მამა მოუკლა), რადგან ეგონა, რომ იგი რესპუბლიკის დროშით იბრძოდა. ფარსალოსის ბრძოლაში (ძვ. წ. 48) პომპეუსის განდაგურების შემდეგ კეისარმა შეირიგა და დაიახლოვა. ძვ. წ. 46 წელს ციზალპური გალიის მმართველობა ჩააბარა, ძვ. წ. 44 წელს კი — რომის პრეტორობა. მალე ბრუტუსი (კასიუსთან ერთად) იულიუს კეისრის წინააღმდეგ მიმართული სენატორულ-რესპუბლიკური შეთქმულების მოთავე გახდა.

44 წელს კეისარი მოკლეს (გადმოცემის თანახმად, როდესაც მას მკვლელთა შორის ბრუტუსი დაუნახვს, შუძახია: „შენც ჩემო ბრუტუს!"
თუ „შენც, შვილო ჩემო!"). ამის შემდეგ ბრუტუსმა რომი დატოვა და კასიუსთან ერთად სათავეში ჩაუდგა რესპუბლიკელების ბრძოლას მეორე ტრიუმვირატის (ანტონიუსი, ოქტავიანე, ლეპიდუსი) წინააღმდეგ, დაეუფლა საბერძნეთს, მაკედონიას, მცირე აზიასა და სირიას.

ფილიპის ბრძოლაში (ძვ. წ. 42) დამარცხების შემდეგ მარკუს ბრუტუსმა თავი მოიკლა.

ლიტერატურა
----------

* *სანიკიძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 542.
* წერეთელი ა. ძველი რომი, ნაწ. 2. თბ. 1961.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 **რომის რესპუბლიკის სახელმწიფო მოღვაწეები**  |
| --- |
|  |
| 
ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი  • პუბლიკოლა  • კამილუსი  • ფაბიუს მაქსიმუსი  • გაიუს მარციუსი  • მარკუს კლავდიუს მარცელუსი  • კატონი უფროსი  • ტიტუს კვინტიუს ფლამინიუსი  • გაიუს მარიუსი  • სულა  • ლუკულუსი  • ციცერონი  • კრასუსი  • პომპეუსი  • იულიუს კეისარი  • კატონი უმცროსი  • ტიბერიუს გრაკქუსი  • გაიუს გრაკქუსი  • მარკუს ანტონიუსი  • მარკუს ბრუტუსი |

 |
**მაკარ ხუბუა** (დ. 12 ოქტომბერი, 1890, უშაფათი — გ. 29 ივნისი, 1956, თბილისი) — ქართველი ირანისტი, საქართველო-სპარსეთის ურთიერთობათა მკვლევარი.

ბიოგრაფია
---------

1925 წელს დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტი ლინგვისტური განხრით. 1931-1932 წლებში მივლინებული იყო ლენინგრადში, გაიარა ასპირანტურის კურსი ირანისტიკაში. იკვლევდა ჯერ თანამედროვე სპარსულ ლიტერატურას, შემდეგ სპარსული პოეტური ენისა და სტილის საკითხებს, აგრეთვე ქართულ-სპარსულ ენობრივ კონტაქტებსა და ისტორიულ ურთიერთობას. გამოქვეყნებული აქვს წერილები: „ქართულ-ირანული ურთიერთობიდან" (1940), „სპარსული ბეითის სარითმო ელემენტები" (1943), „პოეტური ენისა და სტილის საკითხები კლასიკურ სპარსულში" (1950), „სპარსული სიტყვები მეგრულში" (1952), და სხვა. პირველად თარგმნა და გამოაქვეყნა ირანელი მწერლის ჯამალზადეს ნოველები. განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის ირანელი მეფეების საქართველოში დაცული ბრძანებებისა და სხვა ისტორიული დოკუმენტების შესწავლა-გამოქვეყნებაში. საეტაპო მნიშვნელობისაა მისი ნაშრომი „საქართველოს მუზეუმის სპარსული ფირმანები და ჰოქმები" (1949). ასევე ავტორია წიგნებისა „ზემოაჭარის ენობრივი მიმოხილვა" (1932) და „მეგრული ტექსტები" (1937).

ლიტერატურა
----------

* *გვახარია, ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 512.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაკარ ხუბუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი