recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დუსიტის ზოოპარკი** (ტაი. สวนสัตว์ดุสิต) ან **ხაო-დინის პარკი** — ზოოპარკი ბანგკოკში, ტაილანდი. მდებარეობს დუსიტის რაიონში. იგი ტაილანდის ყველაზე ძველი ზოოპარკია, რომლის ფართობიც ​​188 800 მ²-ს (18.8 ჰა) შეადგენს. ზოოპარკი 1895 წელს, ტაილანდის მეფემ – ჩულალონგკორნმა (რამა V) ააშენა სამეფო სასახლის მიმდებარედ, როგორც საკუთარი ბოტანიკური ბაღი, სახელწოდებით – ხაო-დინის პარკი. მისი გარდაცვალების შემდეგ, წლების განმავლობაში ბაღი უმეთვალყურეოდ იყო დატოვებული. 1938 წელს, რევოლუციურმა მთავრობამ სთხოვა მეფე რამა VII-ის რეგენტობას, რომ ბაღი ბანგკოკის მერიისთვის გადაეცათ, რათა მის ადგილზე საჯარო ზოოპარკი გაეხსნათ. მეფემ ამის შესახებ თანხმობა განაცხადა და ზოოპარკს ირმები, მაიმუნები და ნიანგები გადასცა. 1938 წლის 18 მარტს, ზოოპარკი ოფიციალურად გაიხსნა და დუსიტის ზოოპარკი ეწოდა. 1954 წლამდე, მას ბანგკოკის მერია მართავდა, ხოლო 1954 წლიდან, იგი ტაილანდის ზოოლოგიური პარკების ორგანიზაციის ხელმძღვანელობით ფუნქციონირებს. დუსიტის ზოოპარკი განიხილება, როგორც ტაილანდის ყველაზე პოპულარული ზოოპარკი, ვინაიდან, მას ყოველწლიურად დაახლოებით 2.5 მილიონი ადამიანი სტუმრობს.

ცხოველები
---------

დუსიტის ზოოპარკში წარმოდგენილია 1 600 სახეობის ცხოველი:

* ძუძუმწოვრების 331 სახეობა;
* ქვეწარმავლების 170 სახეობა;
* ფრინველების 849 სახეობა.

ზოოპარკში წარმოდგენილია ეგზოტიკური ცხოველების მრავალფეროვანი სახეობები, რომელთა შორისაა მაიმუნები, ალიგატორები, კენგურუები, ზებრები, პინგვინები, სპილოები, აქლემები და ჟირაფები. ზოოპარკში ასევე გვხვდება ის იშვიათი სახეობები, როგორიცაა ალბინოსი ირემი და ბენგალური თეთრი ვეფხვი.

ზოოპარკი ასევე მოიცავს ზოო-მუზეუმს, ცხოველთა საავადმყოფოს და საგანმანათლებლო ცენტრს.

გალერეა
-------

* დათვებიდათვები
* ჟირაფებიჟირაფები
* ჯუჯა ბეჰემოთებიჯუჯა ბეჰემოთები
* დათვის ქანდაკება ზოოპარკშიდათვის ქანდაკება ზოოპარკში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დუსიტის ზოოპარკის ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
* The Zoological Park Organization (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-29. ციტირების თარიღი: 2016-02-07.
**გიორგი სვიმონის ძე დვანაძე** (დ. 1829, სოფ. ჭალა, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1886, ხარკივის მახლობლად) — ქართველი თეატრის მსახიობი, პოეტი. 

განათლება გორის სამაზრო სასწავლებელში მიიღო. იყო გიორგი ერისთავის თეატრალური დასის ერთ-ერთი პირველი წევრი. ერისთავის თეატრში შეასრულა როლები: დავით სერაშიძე, აზნაური გვერდელაძე (ზ. ანტონოვის „მინდა კნეინა გავხდე" და „ქმარი ხუთი ცოლისა"), მარტირუზა, ხარაზი ასანა (გიორგი ერისთავის „უჩინმაჩინის ქუდი" და „თილისმის ხანი"). ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობასაც, ჟურნალ „ცისკარში" ბეჭდავდა ლექსებს (მის ლექსებზე სიმღერებსაც ქმნიდნენ), წერდა პიესებს (პიესა „სახლი კუკიაში" დაიდგა 1852-1853 წლებში); ავტორია პოემისა „ყარაბაღელი ყაჩაღი ასლან ბეგი" (გამოიცა 1878 წელს). 

თეატრის დაშლის (1856) შემდეგ სოფელში მეურნეობას მოჰკიდა ხელი და პარალელურად მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. მოგვიანებით ადამიანის მკვლელობის ბრალდებით 10 წლის კატორღა და სამუდამოდ ციმბირში გადასხლება მიუსაჯეს. ციხეში ლექსად დაწერა ავტობიოგრაფია „სიყმაწვილიდან ჩემი ცხოვრება". 1886 შეიწყალეს და გაათავისუფლეს, მაგრამ სამშობლოში დაბრუნებამდე გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 394.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი დვანაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დავითურნის ციხის მთავარმოწამის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელი დავითურნის ძველ, მიტოვებულ ნაწილში, მდინარე ხანდოსხევის ერთ-ერთი განშტოების შუა წელზე, კლდოვან, კონცხისმაგვარ მასივზე. განეკუთვნება განვითარებულ და გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსის სხვადასხვა პერიოდისა და დანიშნულების ნაგებობები სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით წაგრძელებულ ვიწრო ტერიტორიაზე ერთმანეთთან მჭიდროდაა განლაგებული. კომპლექსში შედის: ზურგიანი კოშკი, სალოცავი, ჭურჭლის შესანახი ოთახი, დარბაზი, ორსართულიანი კოშკი და ნანგრევებად ქცეული რამდენიმე საცხოვრებელი ნაგებობა.

ზურგიანი კოშკი დგას კომპლექსის ჩრდილოეთ კიდეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს და ნაგებობათაგან ყველაზე ადრეულია. კოშკი შვიდსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი მეორე სართულის დონეზეა სამხრეთით. პირველი სართული, რომელიც სანახევროდ ნანგრევებითაა ამოვსებული, ერუკედლებიანია. დანარჩენ სართულებს წინა მხარეს თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვს. მეშვიდე სართულზე ჩრდილოეთითაც ანალოგიური სარკმელია. მათგან სამხრეთი სარკმელი იატაკის დონიდან იწყება, რომლის ზემოთ კედელი მთელ სიგანეზეა გახსნილი. გვერდით კედლებში კი 1,2 მეტრი სიგანის თითო ღიობია მოწყობილი. კოშკის ქვედა ხუთ სართულს ხის გადახურვა ჰქონია. მეექვსე სართული კამარით ყოფილა გადახურული. მეშვიდე სართულის გადახურვა ჩამოშლილია. კოშკს სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან, ორი სართულის სიმაღლეზე, მინაშენი ეკვროდა. სამხრეთი მინაშენი სამხრეთით და დასავლეთით ფართო თაღით იყო გახსნილი. შემორჩენილია დასავლეთი თაღის ორივე ქუსლის წყობა. მინაშენი ვიწრო კარით უკავშირდება მცირე ზომის ოვალურ ოთახს, რომლის აღმოსავლეთი კედელი, წყობის გადაბმით ერთვის კოშკის ზურგზე მიშენებულ საყრდენ კედელს. ოვალურ ოთახს სამხრეთიდან პატარა სწორკუთხა ოთახი ეკვრის, რომელსაც შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს.

კოშკიდან სამხრეთით, 7 მეტრზე, ნანგრევებად ქცეული სალოცავია. შესასვლელი მას სამხრეთიდან, მცირე ზომის კვადრატული სათავსიდან აქვს, რომელშიც სამხრეთიდან, კლდეში გამოკვეთილი საკმაოდ დაბალი კარით ვხვდებით. სალოცავი დასავლეთი სარკმლით იყო განათებული. აღმოსავლეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთ კედელთან მიწაში ჩაფლულია ორი ქვევრი - საზედაშე ღვინისათვის. სალოცავს სამხრეთიდან ჭურჭლის შესანახი ოთახი აქვს მიდგმული, რომელიც სამხრეთის სწორკუთხა კარით უკავშირდება წაგრძელებული ფორმის დარბაზს. დარბაზის დასავლეთ კედელთან, კედლის მთელ სიგრძეზე, ქვის გრძელი მაგიდა და სკამებია მოწყობილი.

კომპლექსის სამხრეთ კიდეში ორი სართულის სიმაღლეზე შემორჩენილი, გეგმით გამობერილგვერდებიანი ტრაპეციის ფორმის კოშკი დგას. კოშკში შესასვლელი სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია, პირველი სართულის დონეზე. კედლებში რამდენიმე სწორკუთხა ნიშია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი პატარა სარკმელია. მეორე სართულსაც აღმოსავლეთით ერთი სარკმელი აქვს, დანარჩენი კედლები ყრუა. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის ძელების ბუდეები. კოშკის აღმოსავლეთით ორიოდე მეტრზე. შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაგები საცხოვარ ნაგებობის ნაშთი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ. წერეთელი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 245.
**დავითსაგარეჯო** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, მდ. მაშავრის მარჯვენა ნაპირას, მთის ფერდობზე, სოფ. კიანეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლ. 3 კმ-ზე. 

ამ ადგილას მონასტერი უნდა ყოფილიყო. შემორჩენილია ორი ეკლესიისა და რამდენიმე ქვის შენობის ნაშთი. მთავარი ტაძარი (XIII–XIV სს.) საშუალო ზომის ერთნავიანი შენობაა. მისგან მხოლოდ აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლებია დაცული. კედლები შემოსილი იყო სუფთად გათლილი მომწვანო ქვით. ტაძარი გადახურული იყო ლორფინებით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. ტაძარს ამკობდა ბარელიეფები და ჩუქურთმები. აღმოსავლეთ კედელზე გამოსახულია ჯვრები, არწივები; კალატოზები თავიანთი იარაღებით. უხვად ყოფილა მოჩუქურთმებული შესასვლელიც. მეორე, მცირე ეკლესია, რომელიც მთავარი ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთით დგას, მხოლოდ გარედანაა შემოსილი იმავე ქანის თლილი ქვით; იგი უფრო გვიან უნდა იყოს აშენებული, მის კედლებში ძველი ტაძრის ქვებია ჩატანებული.

ლიტერატურა
----------

* მუსხელიშვილი ლ. არქეოლოგიური ექსკურსიები მაშავრის ხეობაში, თბ. 1941;

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17887

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17888
**დავითფერული** — სწორი, პირბასრი, დრეკადი, სამღარიანი ხმალი. ამზადებდნენ საუკეთესო ფოლადისაგან. ფერად „ლიბრი" (მოლურჯო) იყო. გორდასთან ერთად ერთ-ერთი საუკეთესო, „ძვალთა და რკინათა მკვეთელ და თვით უვნებელ" ხმლად ითვლებოდა მთელს საქართველოში და ძვირად ფასობდა. ზოგიერთი მოსაზრებით, დ-ის სახელწოდება მომდინარეობს შუა საუკუნეებში ქ. ფერარაში (იტალია) დამზადებული საუკეთესო ხმლების ოსტატების, ანდრია და დავით ფერარების, გვარიდან. აქ დამზადებულ ხმლებს ჰქონდა ლათინური წარწერები: „Andria Ferara" და „David Ferara". ასეთსავე წარწერებს უკეთებდნენ ქ. ზოლინგენში (გერმანია) დამზადებულ ხმლებს.

ერთღარიანი, ცალლესული. შუა წელზე ოდნავ გახრილია. აქვს 10-11სმ. სიგრძის შაშარი (ორლესული წვერი). ვადაჯვრიდან 20-21სმ სიგრძეზე,Pპირის ორივე მხარეს თითო ღარი აჰყვება. პირის ერთ მხარეს, ღარში გამოსახულია პატარა ჯვრები, შუაში ლათინური წარწერით FERARA. ღარის ბოლოში კი მორბენალი მგელია ამოკაწრული. მგელს უჩანს თვალი, პირი, წინწკლებით ბალანია გამოხატული; მგელი მიმართულია პირისკენ. ხმლის მეორე მხარეს, ასევე პატარა ჯვრებში ჩაწერილია ლათინური წარწერა ANDREA და მგელია გამოსახული. მგლის გამოსახულებები თითქმის იდენტურია. პირზე დაგებულია ლითონის ვადაჯვარი, რომლის მთლიანი ზედაპირი მორთულია ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტებით. 

ხის ტარზე გადაკრულია ყვითელი ხავერდი, რომელიც დაზიანებულია. ტარი შეჭედილია სამი ორნამენტული ვერცხლის სალტით და ბოლოში მოხრილ ადგილზე გადაკრულია ვერცხლისავე ფირფიტა, რომელიც პატარა რგოლით სრულდება. ტარისა და ვადაჯვრის შეერთების ადგილზე ორნამენტირებული ორი გობაკია. ქარქაში დამზადებულია ხისაგან და გადაკრული აქვს ყვითელი ფერის ხავერდი (დაზიანებულია). ქარქაშს აქვს ორი სალტე და ბუნიკი. სალტეები ორივე მხარეს ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტებითაა მორთული. ერთ მხარეს თასმის გასაყრელი ოვალური ფორმის რგოლები აქვს. ბუნიკი 18 სმ. სიგრძისაა, მის ორივე მხარეს ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტით მორთული წაგრძელებული ჩარჩოებია გამოსახული. აღნიშნული ხმალი ფერარების ხმლების ქართული მინაბაძია, რომელიც უკანასკნელ დრომდე შემონახული „დავითფერული" ხმალი უნდა იყოს.

ლიტერატურა
----------

* ჯავახიშვილი ივ. მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ. 1962;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. ჩოლოყაშვილი კ..
* ქაფიანიძე მ. ქართული ხმლების ტიპოლოგიისათვის, «საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე», №1, 2010.
დიეგოს თმის სალონი
**დიეგოს თმის სალონი** (ინგლ. Diego's Hair Salon), მცირე საპარიკმახერო სალონი ვაშინგტონის დიუპონ-სირკლის უბანში, დაარსებული 1960-იან წლებში იტალიელი-ამერიკელი დიეგო დ'ამბროზიოს მიერ. სალონი მცირე ხანში უბნის გამოჩენილ ადამიანთა თავშეყრის ადგილი გახდა, ვინაიდან მას ხშირად სტუმრობდნენ პოლიტიკოსები, რელიგიური ლიდერები, დიპლომატები და უზენაესი სასამართლოს იურისტები. ადგილობრივი საზოგადოების ცხოვრებაში შეტანილი წვლილის აღსანიშნავად დ'ამბროზიოს სახელი ჰქვია ამ უბნის ერთ-ერთ ქუჩას.

ისტორია
-------

1961 წელს იტალიიდან აშშ-ში ემიგრირებიდან ორ წელიწადში დ'ამბროზიომ თმის სალონში დაიწყო მუშაობა. 1965 წელს მან უკვე საკუთარი "დეგოს თმის სალონი" გახსნა. 1980 წლისთვის მან სალონი მის ამჟამინდელ ადგილას Q სტრიტის 1901-ში გადაიტანა დიუპონ-სირკლზე. მამაკაცის თმის შეჭრის ფასი დ'ამბროზიომ გადასვლისთანავე $20-ზე დააწესა და იგივე ფასი აქვს დღესაც. ინდიპენდენსის მესვეტე რუპერტ კორნუელი დიეგოს სალონს ამგვარად აღწერდა: "მოკრძალებული და თავაზიანი დაწესებულება... ფოტოები მის კედლებზე აღწერს ვაშინგტონს: არცთუ თვალწარმტაცს, მაგრამ ლამაზს, რომელშიც ძალაუფლება სჭვივის, თუმცა უჩვეულოდ შინაურულია, ისტორიით ყოველ კუთხეში და დიდ ადამიანთა აჩრდილით ყოველ კედელზე".

2009 წელს დ'ამბროზიოს იტალიის საელჩოში იტალიური სოლიდარობის ვარსკვლავის ორდენი მიანიჭეს, მის მიერ იტალიური წარმომავლობის პოპულარიზაციაში გაწეული ღვაწლისთვის. 2010 წლის 23 აპრილს ვაშინგტონის მერმა ადრიან ფენტიმ სხვა ადგილობრივ მმართველებთან ერთად Q სტრიტის 1900 ბლოკს დ'ამბროზიოს გზა დაარქვა (ქუჩის ალტერნატიული სახელი).

კლიენტები
---------

დიეგოს კლიენტთა შორის იყვნენ უზენაესი მოსამართლეები უორენ ბურგერი და უილიამ რენქისტი, ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენჯამინ ნეთანიაჰუ, ბრიტანეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ჯონ მეიჯორი, ვაშინგტონის არქიეპისკოპოსი დონალდ ვიუერლი, იტალიის ყოფილი ელჩი ჯიოვანი კატელანეტა, მერი ადრიან ფენტი და ვაშინგტონის ქალაქის საბჭოს წევრები. თვით ამბროზიოს თქმით ის 135 ქვეყნის 75 ელჩს, 17 პრეზიდენტსა და პრემიერ-მინისტრს და სხვა მაღალი რანგის სახელმწიფო მოხელეებს მომსახურებია.
**დიეგო პოიეტი** (დ. 8 აპრილი, 1995) — ინგლისელი ნახევარმცველი, რომელიც თამაშობს საფეხბურთო კლუბ ვესტ ჰემ იუნაიტედში. მან კარიერა ჩარლტონ ატლეტიკში დაიწყო, სადაც 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელიც გახდა, მიუხედავად იმისა, რომ იანვრამდე ძირითადი გუნდის რიგებში არც ერთი მატჩი არ ჩაუტარებია. 2014 წლის ივლისში ის ვესტ ჰემ იუნაიტედმა შეიძინა.

პოიეტმა ინგლისის 16 და 17 წლამდელთა ნაკრებებში ითამაშა, მაგრამ ურუგვაის ნაკრებში თამაშიც შეუძლია მამამისის, გუს პოიეტის წარმომავლობის გამო.

საკლუბო კარიერა
---------------

### ჩარლტონ ატლეტიკი

პოიეტმა კარიერა ჩარლტონ ატლეტიკის აკადემიაში დაიწყო და 2013 წლის მაისში კლუბთან პირველი კონტრაქტიც გააფორმა. მისი დებიუტი 2014 წლის 21 მაისს ინგლისის ასოციაციის თასის მატჩში შედგა ოქსფორდ იუნაიტედის წინააღმდეგ, როდესაც 81-ე წუთზე დეილ სტივენსის ნაცვლად შემოვიდა მოედანზე. ძირითად შემადგენლობაში კი პირველი მატჩი პოიეტმა 1 თებერვალს უიგან ატლეტიკის წინააღმდეგ 2-1 წაგებულ შეხვედრაში ჩაატარა. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი შემადგენლობის წევრად მხოლოდ თებერვალში ჩამოყალიბდა და სეზონის განმავლობაში სულ 20 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა, პოიეტი ჩარლტონში 2013-14 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს.

2014 წლის 26 ივნისს ჩარლტონმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ პოიეტმა უარი თქვა კონტრაქტის გახანგრძლივებაზე და 1 ივლისიდან თავისუფალი აგენტის სტატუსით კარიერას სხვა კლუბში განაგრძობდა.

### ვესტ ჰემ იუნაიტედი

2014 წლის 8 ივლისს პოიეტი ვესტ ჰემ იუნაიტედს შეუერთდა, გააფორმა რა 4-წლიანი კონტრაქტი კლუბთან. მისი შეძენა სანდერლენდის თავკაცს და დიეგოს მამას, გუსსაც, სურდა, თუმცა საბოლოოდ მან ამ ტრანსფერზე უარი თქვა, რათა ნეპოტიზმში არ დაედანაშაულებინათ.

23 აგვისტოს პოიეტმა პირველი მატჩი ჩაატარა ახალი კლუბის რიგებში, როდესაც კრისტალ პალასთან 1-3 მოგებულ შეხვედრაში 83-ე წუთზე მაურო სარატე შეცვალა. ოთხი დღის შემდეგ კი შეფილდ იუნაიტედის წინააღმდეგ ძირითად შემადგენლობაში დაიწყო მატჩი და 120 წუთი ითამაშა. 

2014 წლის 7 ნოემბერს პოიეტი ერთთვიანი იჯარის წესით ჩემპიონშიპის კლუბ ჰადერსფილდ თაუნს შეუერთდა. გადასვლიდან ერთი დღის შემდეგ ფულჰემთან გასვლაზე 3-1 წაგებულ შეხვედრა დიეგომ სათადარიგოთა სკამზე გაატარა. სამაგიეროდ 22 დეკემბერს შეფილდ უენსდისთან მატჩში სრული 90 წუთი ითამაშა. საბოლოოდ პოიეტმა ჰადერსფილდში სულ ორ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ ვესტ ჰემს დაუბრუნდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიეგო პოიეტი (ინგლისური)
დიდი ბრიტანეთის მდებარეობა
**დიდი ბრიტანეთი** (ინგლ. Great Britain, შოტ.-გელ. Breatainn Mhòr, უელს. Prydain Fawr) — ბრიტანეთის კუნძულებს შორის უდიდესი, ევროპის უდიდესი კუნძული და მსოფლიოს მერვე კუნძული ფართობის მიხედვით. განლაგებულია კონტინენტური ევროპის ჩრდილო-დასავლეთით. დასავლეთით განლაგებულ ირლანდიასთან ერთად, იგი ქმნის გაერთიანებული სამეფოს ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს. დიდი ბრიტანეთის გარშემო 1000-ზე მეტი მცირე ზომის კუნძულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დიდი ბრიტანეთი (კუნძული)***

* Interactive map of Great Britain დაარქივებული 2013-12-27 საიტზე Wayback Machine.
* Coast – the BBC explores the coast of Great Britain
* Administrative map of Great Britain – from the Ordnance Survey; various formats
* The British Isles
* 200 Major Towns and Cities in the British Isles
* CIA Factbook United Kingdom დაარქივებული 2019-01-07 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| დედამიწის სფერო | *ეს სტატია გეოგრაფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
რუმინეთის ისტორიული რეგიონები 1930 წელს
**დიდი რუმინეთი** (რუმ. România Mare) — რუმინეთის საზღვრების მაქსიმალური გაფართოების იდეა. ჩამოყალიბდა რუმინეთის სამეფოს არსებობის პერიოდში.

ბალკანეთის მეორე ომის დროს (1913 წ.) რუმინეთის შემადგენლობაში შევიდა სამხრეთი დობრუჯა. რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ ბესარაბიაში გამოცხადდა მოლდავეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა, რომელიც 1918 წელს შეიერთა რუმინეთმა. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაყოფის შემდეგ ჩეხოსლოვაკია-უნგრეთის ომის ფარგლებში რუმინეთმა მოახდინა ტრანსილვანიისა და ბუკოვინის ანექსია. რუმინეთის საზღვრების გაფართოებამ თავის აპოგეას მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მიაღწია. ომის შემდეგ კი იდეამ კრახი განიცადა. საბჭოთა კავშირის დაშლის და ჩაუშესკუს რეჟიმის დამხობის შემდეგ იდეამ ტრანსფორმაცია განიცადა და გაიჟღერა მოლდოვისა და რუმინეთის ერთიანი სახელმწიფოს შექმნის შესაძლო წინადადებებმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Video with the redrawing of the borders after the First World War

სქოლიო
------

1. ↑  *Nistor I.*, Aspectele geopolitice si culturale din Transnistria, Anal. Acad. Rom.—Ser. III. 1942.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ირედენტიზმი ბალკანეთში |
| --- |
|  |
| 
ალბანეთის დროშა ალბანეთი • ბულგარეთის დროშა ბულგარეთი • საბერძნეთის დროშა საბერძნეთი • იტალიის დროშა იტალია • მაკედონიის დროშა მაკედონია • რუმინეთის დროშა რუმინეთი • სერბეთის დროშა სერბეთი • ხორვატიის დროშა ხორვატია • იუგოსლავიის დროშა იუგოსლავია |

 |
**დიპლომატიკა** — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის საბუთების (აქტების) ფორმასა და შინაარსს. შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში საბუთების კვლევა დაიწყეს იმ მიზნით, რომ ყალბი საბუთები ნამდვილისაგან გაერჩიათ.

მეცნიერული დიპლომატიკის, როგორც ისტორიის დამხმარე დისციპლინის ჩამოყალიბება და ამ მეცნიერების აღსანიშნავად ტერმინ „დიპლომატიკის" შემოღება დაკავშირებულია ფრანგი მეცნიერის, ბენედიქტელი ბერის ჟან მაბილიონის (1632-1707) სახელთან, რომელმაც დიპლომატიკის კლასიკური ნაშრომი შექმნა („De re diplomatica libri sex" 1681 წელი.).

აქტში, როგორც დიპლომატიკის საგანში, იგულისხმება - დოკუმენტები, რომლებიც განსაზღვრული იურიდიული ნორმის ფორმით დაფიქსირებულია ეკონომიკური, ან პოლიტიკური გარიგება, ხელშეკრულება „კერძო პირებს" შორის, „კერძო" (იურიდიულ, ან ფიზიკურ) პირსა და სახელმწიფოს(ან ეკლესიას) შორის; ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის და სახელმწიფოებს შორის.

ამრიგად, დიპლომატიკა სააქტო წყაროთმცოდნეობაა, რომლის მიზანია, ჯერ ერთი, განსაზღვროს სხვადასხვაჯგუფის აქტებისწარმოშობა და მათი როლისაზოგადოებრივი ურთიერთობის სისტემაში, და მეორეც, მოამზადოს წყარო ისტორიული მიზნით გამოყენებისათვის.

ქართული პრაქტიკული დიპლომატიკა შუა საუკუნეებში წარმოიშვა. XII საუკუნეში საქართველოში უკვე არსებობდა სახელმძღვანელოები, რომელთა მიხედვითაც ხდებოდა საბუთების შედგენა. XVII-XVIII საუკუნეებში, მათ სამდივნო წიგნებს უწოდებდნენ.

XVI-XVIII საუკუნეების ქართულ სამეფო სიგელ-გუჯართა („მეფეთა წერილთა") ზოგადი დახასიათება მოგვცა ვახუშტი ბატონიშვილმა ნაშრომში: „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა.", რომელიც საქართველოში მეცნიერული დიპლომატიკის შექმნის პირველი ცდა იყო.

დიპლომატიკის განვითარებისათვის საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა XIX საუკუნის II ნახევარსა და XX საუკუნის დასაწყისში ქართული საბუთების კრებულთა გამოცემას.

ქართულ მეცნიერულ დიპლომატიკას საფუძველი ჩაუყარა ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომმა: „ქართული სიგელთმცოდნეობა, ანუ დიპლომატიკა", სადაც მოცემულია ქართული და უცხოური დიპლომატიკის ზოგადი მიმოხილვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"
* Universalis
* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  დიპლომატიკა. *ისტორიულ ტერმინთა სასკოლო ლექსიკონი*. ციტირების თარიღი: 15 სექტემბერი, 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX4659779
* BNF: cb13318927r (data)
* GND: 4062135-2
* HDS: 012803
* LCCN: sh85038194
* NKC: ph119470

 |
**ებროს დეპრესია** — ვრცელი მთათაშუა ვაკე-დაბლობი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში. მოქცეულია პირენეებს, იბერიისა და კატალონიის მთებს შორის. სიგრძე დაახლოებით 300 კმ, სიგანე 220 კმ. ზედაპირი ხასიათდება ბორცვიანი რელიეფით, რომლის ვაკე ზედაპირი დაბალი სიმაღლის სერებითაა გართულებული (კასტეხონის მთებითა და სხვა). ახასიათებს სამკუთხედის მოყვანილობა. მთლიან სიგრძეზე გასდევს მდინარე ებრო, რომელიც ხმელთაშუა ზღვას შეერთვის. ებროს დეპრესიის სიმაღლე 250 მ-ია, ხოლო პერიფერიულ ზონაში 500–700 მ-მდე მაღლდება.

ებროს დეპრესია წარმოადგენს მდინარე ებროს აუზის ტექტონიკურ ქვაბულს, რომელიც აგებულია კონტინენტური (უმთავრესად ტბიური) ნალექებით, სახელდობრ: აღმოსავლეთ ნაწილში არის ოლიგოცენი, შუა და დასავლეთ ნაწილი კი აგებულია მიოცენითა და ქვედა პალეოცენური ნალექებით. ოლიგეცინურ ნალექებს აქვს მნიშვნელოვანი სისქე (რამდენიმე ასეული მეტრი) და შედგება თაბაშირიანი მერგელების, მარილიანი ფენების, კონგლომერატებისა და ქვიშაქვებისაგან, რომლებიც გადაშრევებული არიან მერგელებით. მათზე განლაგებულია ზედა მიოცენური კონგლომერატები, ქვიშაქვები და თიხები, რომლებიც ალაგ-ალაგ პლიოცენის მერგელოვანი კირქვებით არიან დაფარული. პირენეების მთის ძირას მესამეული ნალექები ძლიერი ფლუვიოგლაციალური რიყითაა დაფარული.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, ებროს დეპრესია წარმოადგენს მთათა შორის მდებარე დედამიწის ქერქის გაღუნვის ვრცელ, ქვედა მესამეულში წარმოშობილ ოლქს. ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით იგი ჩაკეტილია ჩარღვევების ძლიერი ხაზებით. მდინარე ებროსა და მისი შენაკადების განტოტებული ქსელი დეპრესიის ზედაპირში საკმაო სიღრმეზეა ჩაჭრილი, ამასთანავე მდინარის ხეობას თან ახლავს ტერასებიც.

ებროს დეპრესიაზე ჩამოყალიბებულია სუბტროპიკულ კონტინენტური ჰავა. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 300-500 მმ წელიწადში. დეპრესიის უფრო მშრალი შიდა ნაწილი ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტს წარმოადგენს. განვითარებულია ბიცობიანი ნიადაგები, რომლებიც მარილის შემცველ მერგელებზეა წარმოდგენილი.

ებროს დეპრესიის ფარგლებშია ქალაქი სარაგოსა.

ლიტერატურა
----------

* Добрынин Б.Ф. Физическая география Западной Европы, М. 1948.
დრაგ-ქუინები გეი-პარადზე მონრეალში, 2003.
**დრაგ-კუინი** (ინგლ. Drag queen) — შემსრულებლები, ხშირად ჰომოსექსუალი ან ტრანსსექსუალი მამაკაცები, გადაცმული საპირისპირო სქესის ე.წ „დრაგ" ტანსაცმელში (იხ. ტრანსვესტიზმი), ხშირად ამ სქესის გარკვეული მახასიათებლების (თვისებების) გაზვიადებით, კომიკური, დრამატული ან სატირული ეფექტისთვის. დრაგ-ქუინები ტრადიციულად კოსტიუმირებულ პარადებზე (მაგ. გეი-პრაიდი), დრაგ-კონკურსებზე, კაბარეებსა და დისკოთეკებზე ჩნდებიან. აშშ-სა და ბრიტანეთში შოუებისა და წარმოდგენების გარდა დრაგ-ქუინები ღამის კლუბების და კერძო წვეულებების დაქირავებული მასპინძლების როლშიც გამოდიან. მისი საპირისპირო ტერმინია „დრაგ-კინგი" (ქალებისთვის).

დრაგი დასავლური გეი-კულტურის ნაწილია — დრაგ-ქუინებს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით 1969 წლის 27 ივნისს ნიუ-იორკში სტოუნუოლის არეულობებისას ჰომოსექსუალისტთა უფლებების დაცვაში; დრაგ შოუები გეი-პრაიდის პარადების ტრადიციული ნაწილია. ქალაქის გეი საზოგადოების ცნობილი დრაგ-ქუინები ხშირად ამ საზოგადოების ოფიციალური ან არაოფიციალური სპოუკსმენები, ფონდების მომზიდავი და/ან თემთა ლიდერები არიან და აქტიურად მონაწილეობენ საზოგადოებრივ საქმიანობაში.

ლიტერატურა
----------

* შესავალი ლგბტ ფსიქოლოგიაში, რედ.: შორენა გაბუნია, ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა".
**გურჯაანის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. საკურთხეველში შემორჩენილი ნალესობის კვალი ადასტურებს, რომ ეკლესია შიგნით შელესილი ყოფილა. დაზიანებულია, მთელს სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ საკურთხეველი. კამარა ჩამონგრეულია, დანარჩენ კედლებს ზედა ნაწილები მონგრეული აქვთ. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარის გადახურვა ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელშიც მცირე ზომის ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშიაა. აფსიდის ჩრდილოეთით გვერდში მდებარე ნიშა გეგმით თითქმის ნახევარწრიულია, სამხრეთ ისაში კი ოთხკუთხა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. აფსიდი დასრულებულია კონქით, რომლის თაღი ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია გაჭრილი.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 62.
ეგადის კუნძულები
**ეგადის კუნძულები** (იტალ. Isole Egadi; სიცილ. Ìsuli Ègadi, ლათ. Aegates Insulae, ძვ. ბერძნ. Aἰγάται Νῆσοι) — კუნძულების ჯგუფი სიცილიის დასავლეთ ნაპირებთან. შეიცავს ხმელთაშუა ზღვის 5 მთიან კუნძულს. მდებარეობენ სიცილიის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ტრაპანის და მარსალას ახლოს. კუნძულები მთლიანად მოიცავს 37.45 კმ. კვადრატს.

ისტორია
-------

კუნძულზე გამოქვაბულებში მოიძებნება ნეოლითის და პალეოლითის ხანის ნახატები. კუნძულები ძვ. წ. 241, 10 მარტს იყო ეგატის კუნძულებთან ბრძოლის პოლიგონი, რომელშიც კართაგენის ფლოტი რომის ფლოტმა გაიუს ლუტაციუს კატულუსის ხელმძღვანელობით დაამარცხა. ამ ბრძოლამ პირველი პუნიკური ომი დაასრულა.

სქოლიო
------

1. ↑  Egadi Islands | islands, Italy | Britannica.com

|  |  |
| --- | --- |
| დედამიწის სფერო | *ეს სტატია გეოგრაფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  



|  |  |
| --- | --- |
| იტალიის დროშა | *ეს სტატია იტალიისა და იტალიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ებრაული ენა** (ებრ. עִבְרִית [Ivrit] — „ივრით") — განეკუთვნება სემიტურ ენათა ქანაანურ ჯგუფს. ებრაული ენის უძველესი ძეგლებია: ბიბლია, ეპიგრაფიკული ძეგლები (გეზერის კალენდარი - ძვ. წ. X ს. შილოახის წარწერა - ძვ. წ. VII ს.), ოსტრაკა (სამარიიდან - ძვ. წ. VIII ს. ლახიშიდან - ძვ. წ. VI ს.), პალიმფსესტი იუდას უდაბნოდან (ძვ. წ. VIII - VII სს.), მონეტები, წარწერიანი საწონები. ძვ. წ. VI საუკუნემდე ებრაული ენა საერთო-სახალხო ენა იყო პალესტინაში, რის შემდეგაც დაიწყო მისი არამეიზაცია (პირველყოვლისა - ქალაქებში). ამ პერიოდში (ძვ. წ. XII-II სს.) ებრაული ენა ცნობილია როგორც *ბიბლიის ებრაული* ან *ძველი ებრაული*. ახ. წ. III საუკუნემდე ებრაული ენა ჯერ კიდევ იხმარებოდა სოფლის მოსახლეობაში; ქალაქად მას იყენებდნენ მხოლოდ სწავლულები - რაბინები, რომლებაც შექმნეს „აკადემიური" ლიტერატურა: ბიბლიის კომენტარები და ბიბლიური კანონების დამატებანი („მიშნა", „თოსეფთა", „მიდრაშები"). უფრო გვიან - იერუსალიმისა და ბაბილონის „თალმუდები" (IV-V სს.), ბიბლიის ტექსტების კითხვის წესებისა და ვოკალიზაციის ნიშნების კრებული „მასორა" (VI-VII სს.). ამ ლიტერატურის ენა ცნობილია როგორც *რაბინული ებრაული* ან *მიშნის ებრაული*. ძვ. წ. III - ახ. წ. II საუკუნეების ხანისაა იუდას უდაბნოში (ყუმრანისა და მურაბათის ხეობები) აღმოჩენილი გრაგნილები, ოსტრაკა, ასევე ნახალ-ხევერში ნაპოვნი კორესპონდენცია. ბიბლიის შემდგომი ებრაული ლიტერატურის ენა *საშუალო ებრაულადაა* ცნობილი. ამის შემდეგ იწყება *თანამედროვე ებრაულის* ხანა (ზოგჯერ მას უსწოროდ „ძველებრაულს", „ივრითს" უწოდებენ, რაც ებრაულად „ებრაულ ენას" ნიშნავს). თანამედროვე ებრაული ენა გაცოცხლებული ბიბლიის ენაა, რომელზედაც XIX საუკუნის ბოლოდან სისტემატურად იქმნება ლიტერატურა (მხატვრული, სასწავლო, პერიოდიკა), ხოლო ისრაელის სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ (1948) ამ სახელმწიფოს ოფიციალური ენაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ებრაული დამწერლობა
* იდიში
* იდისტიკა
* იუდაიზმი
* იუდაისტიკა
* ებრაული ენის აკადემია

დამხმარე სახელმძღვანელოები, ქრესტომათიები, ლექსიკონები
------------------------------------------------------

* წერეთელი, კონსტანტინე: **ბიბლიის ებრაული – Biblical hebrew**: გრამატიკა, ქრესტომათია, ლექსიკონი : სახელმძღვანელო / [რედ.: მ. გოცირიძე] - თბილისი  : თბილისის უნ-ტის გამ-ბა, 2001 - ეძღვნება საქართველოში ებრაელთა დამკვიდრების 2600 წლისთავს. ISBN 99928-58-37-0
* მალერი, ისრაელ: **ალეფბეთი: ებრაული ანბანი სხვადასხვა ასაკის ბავშვებისათვის** [მთარგმნ. გურამ ბათიაშვილი, მხატვ. მ. ჟერებჩევსკი] - თბილისი 2004
* **ებრაული ანთოლოგია** / პროექტის ავტ. სოსო ჯინჯიხაშვილი ; [შემდგ. ირმა აბაშიძე ; რედ. მამუკა ბუცხრიკიძე] - თბილისი 2008. შპს ჟურნ. "თბილისელები"

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 668-669.
მეფე ეგბერტი, XVIII საუკუნის ნახატი
**ეგბერტი** (დ. 769 — გ. 839) — უესექსის დინასტიის დამაარსებელი, უესექსის მეფე 802-839 წლებში. სასექსის, ესექსის და კენტის მეფე 825 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე. კენტის მეფე ეალმუნდის ვაჟი.

იგი იმყოფებოდა კაროლინგური ფრანკთა სახელმწიფოს დედაქალაქ აახენში, სადაც ეყოლა ვაჟი ეთელვულფი. გამეფდა უესექსის დანიელი მმართველის ბეოტრიკის სიკვდილის შემდეგ. მერსიის მეფე ბერნვულზე გამარჯვების შედეგად თავის ქვეყანას დამოუკიდებლობა მოუტანა. იმავე წელს უესექსის სამეფოს შეუერთდა სასექსი, ესექსი და კენტი. 830 წლისთვის ეგბერტი მთელს სამხრეთ ინგლისს განაგებდა.

ლიტერატურა
----------

* Ashley, Maurice (1961). *Great Britain to 1688: A Modern History*.  The University of Michigan Press.
* Hindley, Geoffrey (2006). *The Anglo-Saxons*.  Robinson.
* Hodgkin, R.H. (1935). *A History of the Anglo-Saxons*.  Oxford University Press.
* Humble, Richard (1980). *The Saxon Kings*.  Weidenfeld and Nicolson.
* Nelson, Janet L. (2004). „Æthelwulf (d. 858), king of the West Saxons". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/8921.
**დიპანკარა** ბუდა (სანს:, პალი: Dīpaṃkara „ჩირაღდნის მტარებელი"; ბენგ: দীপঙ্কর; ჩინ: 燃燈佛, ფინინი: Rándēng Fo; ტიბ: མར་མེ་མཛད།, ვაილი: mar me mdzad, მარმეძე; მონღ: ᠵᠣᠯᠠ ᠢᠢᠨ ᠵᠥᠬᠢᠶᠠᠭᠴᠢ᠂ ᠳᠢᠸᠠᠩ᠋ᠭᠠᠷ, Зулын Зохиогч, Дивангар; Zula yin Zohiyagci, Divangar; ნეპ: दिपंखा Dīpankha) — ერთ-ერთი წარსულის ბუდა; გადმოცემით, დედამიწაზე 100 000-მდე წელი იცხოვრა.

თეორიულად, ბუდათა რიცხვი უამრავია და ამიტომ ერთად ცნობილი არიან სახელით „ათასი ბუდა". თითოეული პასუხისმგებელი იყო ცხოვრების ციკლზე. ზოგ ბუდისტური ტრადიციის თანახმად, დიპანკარა იყო ბუდა, რომელმაც გასხივოსნებას მიაღწია გაუტამამდე (ისტორიული ბუდა) რამდენიმე ეონით ადრე. ბუდისტებს ჯერათ, რომ შორეულ წარსულში უამრავი ბუდა ცხოვრობდა და კიდევ ბევრი გამოჩნდება მომავალში. მაშინ, დიპანკარა იქნება ერთ-ერთი ყველაზე წინარე ბუდა, გაუტამა ყველაზე ახალი, ხოლო მაიტრეა კი მომავალი.

ჩინურ ბუდიზმში დიპანკარა, გაუტამა და მაიტრეა ქმნიან ტრიადას: დიპანკარა — წარსულის ბუდა, გაუტამა — აწმყოს ბუდა და მაიტრეა — მომავლის ბუდა, სამი დროის ბუდები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სანგჰატა სუტრა
**დიოსკურიის ციხე** — ციხე ქალაქ სოხუმში, სოხუმის მუნიციპალიტეტი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო.

ციხე აგებულია რომაელების მიერ, ძვ. წ. I საუკუნის II ნახევარში ანტიკური ქალაქის დიოსკურიის აღების შემდეგ, ძველი ციხესიმაგრის ნანგრევებზე. ამ დროიდან ციხეში რომაელი მეციხოვნეები იდგნენ. 131 წელს, საინსპექციო მოგზაურობისას, ციხე და რომაული გარნიზონი მოინახულა რომაელმა დიდმოხელემ და ისტორიკოსმა ფლავიუს არიანემ (95-175 წწ.). ციხე VI საუკუნემდე არსებობდა. ნაპირის დაწევისა და ზღვის შემოჭრის შედეგად დიოსკურიის ციხის ნანგრევები ამჟამად სოხუმის ყურის ფსკერზეა. ციხე წარმოადგენს საკმაოდ დიდ ნაგებობას, რომლის სამხრეთი ნაწილი ზღვას აქვს მიტაცებული. ეზოს ფართობი დაახლ. 1200 კვ მეტრია. ციხე გეგმით წაგრძელებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ციხის კუთხეებში გოდოლები იყო მოწყობილი, რომელთაგან ორი ჩრდილოეთი გოდოლი უკეთ შემორჩა. სოხუმის სანაპიროს მშენებლობისას, 1956 წელს, ზღვისპირა კედელი ააფეთქეს, ხოლო მოგვიანებით, სამხრეთ-დასავლეთ კუთხის გოდოლზე რესტორანი ,,დიოსკურია" დააშენეს. მეოთხე გოდოლი იმდენადაა დანგრეული, რომ თითქმის აღარ იკითხება. სანაპირო ბულვარი ძეგლს ორ, ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილებად ჰყოფს. ციხის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ყორექვა და კირის დუღაბი. 1578 წელს ქალაქი თურქებმა დაიპყრეს და ციხე თავიდან ააშენეს. XVIII ს. მიწურულსა და XIX საუკუნის დასაწყისში აქ იყო აფხაზეთის მთავართა რეზიდენცია. 1810 წლის ივლისში რუსეთის ჯარის დესანტმა ხანგრძლივი დაბომბვის შემდეგ ციხე იერიშით აიღეს. ამ დროიდან ციხეში რუსული ჯარის ნაწილი ჩადგა. რუსებმა ციხე შეაკეთეს. XX საუკუნის პირველ მეოთხედში ციხე საპყრობილედ გამოიყენებოდა. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ამჟამად ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ლიტერატურა
----------

* ფლავიუს არიანე, მოგზაურობა შავი ზღვის გარშემო. თარგმანი, გამოკვლევა და რუკა ნათელა კეჭაყმაძისა, თბ. 1961.
* თ. თოდუა, სებასტოპოლისის გამაგრების სისტემა (ახ. წ. I-VI სს.), ძეგლის მეგობარი, #4, 2000;
* თ. თოდუა, რომაული სამყარო და კოლხეთი, თბ. 2003;
* Воронов Ю. Н. В мире архитектурных памятников Абхазии, М. 1978; Воронов Ю. Н. Диоскуриада-Себастополись-Цхум, М. 1980;
* Трапш М. М. Диоскурия. Культура местного населения в раннеантичное время, Труды, Сухуми, 1969.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიოსკურიის ციხე
**დიოფიზიტობა** (ბერძ. δυο-ორი, φύσις-ბუნება) — ქრისტოლოგიური კონცეფცია, რომლის თანახმადაც იესო ქრისტეში თანაბრად აღიარებულია ორი ბუნება - ღვთაებრივი და ადამიანური, რომელიც შეერთებულია „შეურწყმელად, უცვლელად, განუყოფლად და განუყრელად". როგორც დოქტრინა გაფორმდა ქალკედონის მსოფლიო საეკლესიო კრებაზე 451 წელს (აქედან დიოფიზიტობის მეორე სახელწოდება: ქალკედონელობა), სადაც ნიკეის პირველი საეკლესიო კრების (325) და კონსტანტინოპოლის პირველი საეკლესიო კრების (381) სიმბოლომ ახალი ქრისტოლოგიური განსაზღვრა მიიღო: ქრისტეში მოცემულია ერთმანეთისაგან განსხვავებული და თანაბარი ორი ბუნება – ღვთაებრივი და ადამიანური.

ქართული ეკლესია დვინის საეკლესიო კრებაზე ჩაება მსოფლიო ეკელსიაში მიმდინარე ქრისტოლოგიურ პოლემიკაში და მონოფიზიტებთან შემრიგებლური პოზიცია დაიკავა იმპერატორ ზენონის „ჰენოტიკონის" საფუძველზე. VII საუკუნიდან ქართული ეკლესიის მრწამსი უკვე დიოფიზიტურია.

ქალკედონის დოგმატი
------------------

*„ამგვარად, ჩვენ ყველანი, ღვთაებრივ მამათა მიმდევარნი, ერთხმად ვასწავლით, ვაღიაროთ ერთი და იგივე ძე, ჩვენი უფალი იესო ქრისტე, სრული ღმერთი და სრული ადამიანი, ჭეშმარიტი ღმერთი და ჭეშმარიტი ადამიანი, იგივე სხეულითა და გონიერი სულით, მამის ერთარსი თავისი ღვთიურობით და იგივე, ჩვენი ერთარსი თავისი კაცებით, ყველაფერში ჩვენი მსგავსი, გარდა ცოდვისა, ღმრთეებით მამისაგან შობილი უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა, ხოლო უკანასკნელ ჟამს ჩვენთვის და ჩვენი ცხონებისათვის კაცობრივად შობილი ღვთისმშობელ ქალწულ მარიამისაგან.ვაღიარებთ ერთსა და იმავე ქრისტეს, ძეს, უფალს, მხოლოდშობილს, ცნობილს ორი ბუნებით, რომელიც აქვს შეურწყმელად, უცვლელად, განუყოფლად, განუცალკევებლად, - ისე, რომ შეერთებით ოდნავადაც არ დარღვეულა ორი ბუნების განსხვავება, არამედ მით უფრო შენარჩუნებულია თითოეული ბუნების თვისება, რომლებიც შეერთებულია ერთ პირსა და ერთ ჰიპოსტასში, - რომლებიც არ განიყოფა და არ განიკვეთება ორ პირად, არამედ ვაღიარებთ ერთსა და იმავე ძესა და მხოლოდშობილ ღვთის სიტყვას, უფალ იესო ქრისტეს, როგორც (ასწავლიდნენ) ძველი წინასწარმეტყველები მის შესახებ და (როგორც) ეს ჩვენ გადმოგვცა მამათა სიმბოლომ."*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქალკედონის საეკლესიო კრება
* ეფესოს საეკლესიო კრება
* მონოფიზიტები
* ნესტორიანელობა
* კონსტანტინოპოლის მეორე საეკლესიო კრება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 562.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მართლმადიდებლობის ისტორიული გზა, ა. შმემანი (ქართ)
* / Болотов В.В. ,Лекции по истории древней Церкви. Том 4

სქოლიო
------

1. ↑  მართლმადიდებლობის ისტორიული გზა, ა. შმემანი (ქართ)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დავითიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

***დავითიანი*** — დავით გურამიშვილის ერთადერთი შემორჩენილი ნაწარმოები. მასში აღწერილია მწერლის ცხოვრება. არის ასევე მრავალი დარიგება ახალგაზრდებისთვის (თავი–*სწავლა მოსწავლეთა*). ნახსენებია ასევე რუსეთ-პრუსიის ბრძოლაც.

სახელწოდება
-----------

„დავითიანი" საქართველოს მწერლობაში დამკვიდრებული ტრადიციის გაგრძელება იყო („თეიმურაზიანი",„არჩილიანი" ერქვა ქართველ მეფე–პოეტთა კრებულებს). დავით გურამიშვილი თავისი პოეტური შთაგონების წყაროდ მიიჩნევდა დავით წინასწარმეტყველს. პოეტი ბიბლიურ დავითს ბაძავს, მას ეხმიანება და მის დარად ადიდებს უფალს. ამდენად შესაძლებელია ვივარაუდოთ რომ დავითიანში გურამიშვილთან ერთად პოეტის სეხნიაც–ბიბლიური დავითიც იგულისხმება.

წიგნში შემავალი ძირითადი ნაწარმოებები
-------------------------------------

ნაწარმოებში შესულია მრავალი ლექსი და ორი ავტობიოგრაფიულ-ისტორიული ხასიათის პოემა - **"მხიარული ზაფხული"** და **"ქართლის ჭირი"**. ნაწარმოები პროლოგის შემდეგ 4 წიგნად იყოფა.

ხელნაწერები
-----------

 მთავარი სტატია: დავითიანი (S-1598).1778 წელს დავით გურამიშვილმა საკუთარი ხელით გადაწერილი კრებული გადასცა  მირიან ბატონიშვილს, ერეკლე II-ის ძეს, რომელიც რუსეთის იმპერატორთან იყო მივლინებული და გზად მირგოროდი გაიარა. სწორედ მან ჩამოიტანა საქართველოში "დავითიანი".

ლიტერატურა
----------

* ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია IX კლასი, გვ. 349.

სქოლიო
------

1. ↑  ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია IX კლასი, გვ. 349.
2. ↑  www.kvirispalitra.ge
**დამატება**, **დანამატი**, **გაფართოების კომპლექტი**, **გაფართოების პაკეტი** *(ედონი)* (ინგლ. expansion pack, add-on) — სხვადასხვა სათამაშო მასალების დამატება არსებულ როლურ ვიდეო თამაშებში, სამაგიდო თამაშებსა და მთლიანად ვიდეო თამაშებში, რომელიც მოიცავს ახალ დონეებს, იარაღებს, პერსონჟებს, სიუჟეტებს და ა.შ. როგორც წესი, ორიგნალური თამაშის შემქმნელები იღებენ მონაწილეობას დამატების შექმნაში, თუმცა არის შემთხვევები, როდესაც შემქმნელები კონტრაქტს აფორმებენ მესამე მხარის დეველოპერებთან დამატებების შესაქმნელად. სამაგიდო თამაშებისა და სამაგიდო RPG-სთვის გაფართოების პაკეტებს, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ 1970-იან წლებში აწარმოებდნენ. 1980-იან წლებში დაიწყეს ვიდეო თამაშებისთვის გამოშვება. ადრეული მაგალითებია *Dragon Slayer*-ის სერია,  *Xanadu Scenario II* და *Sorcerian*.

მახასიათებლები
--------------

როგორც წესი, დამატების ფასი ორიგინალ თამაშთან შედარებით დაბალია. თუმცა ედონების უმეტესობა დასაყენებლად მოითხოვს ორიგინალურ თამაშს. თამაშებს, რომლებსაც გაჩნიათ რამდენიმე დამატება იყიდება ორგინალურსა და ადრე გამოსულ დამატებებთან ერთად, მაგალითისთვის  *The Sims Deluxe Edition*.(*The Sims* ორ დამატებასთან *The Sims: Livin' Large* და *The Sims: Hot Date* ერთად). ამგვარი კოლექციები უფრო მეტად შეღავათიანი არის მოთამაშებიისთვის.

როდესაც თამაში ამოწურავს ყველა რესურს, გამომცემი ხშირად უშვებს "სრულ" ან "ოქროს" კოლექციას, რომელიც შეიცავს ორიგინალურ თამაშსა და ყველა არსებულ დანამატს.

დამოუკიდებელი დამატებები
------------------------

დამოუკიდებელი, ავტონომიური დამატება (ინგლ. Stand-alone) არის ისეთი დამატება, რომელსაც დასაყენებლად არ ესაჭიროება ორიგინალური თამაში. ამის მაგალითებია: *Half-Life: Blue Shift* და *Sonic & Knuckles* ზოგიერთ შემთხვევაში, დამოუკიდებელი, ან ავტონომიური დამატებბები, როგორებიც არის *Heroes of Might and Magic III: The Shadow of Death* და *Dungeon Siege: Legends of Aranna* შეიცავენ ორიგინალურ თამაშს.

კონსოლის თამაშების დამატებები
-----------------------------

ედონები ძირითადად გამოდის პერსონალური კომპიუტერებისთვის, თუმცა მას შემდეგ რაც კონსოლებს გაუჩნდა ინტერნეტთან მიერთების ფუნქცია გაიზარდა დამატებების რაოდენობა კონსოლებისთვისაც. (მცნება ედონი არ უნდა აგვერიოს მცნება DLC-ში) მულტიპლატფორმული თამაშების ზრდას წინ უძღვოდა მეტი გაფართოების კომპლექტის გამოშვება კონსოლებზე, განსაკუთრებით დამოუკიდებელი (ავტონუმიური) დამატებების გამოსვლა.

სქოლიო
------

1. ↑  Kurt Kalata. Xanadu. Hardcore Gaming 101. ციტირების თარიღი: 2011-03-25.
2. ↑  Sorcerian (PC), *GameCola.net*, 30 ოქტომბერი, 2010
**დამბულის მღვიმის ტაძარი** (სინჰალ. දඹුලු ලෙන් විහාරය, ტამილ. தம்புள்ளை பொற்கோவில்), აგრეთვე ცნობილი როგორც **დამბულის ოქროს ტაძარი** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი შრი-ლანკაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ქალაქ კოლომბოდან 148 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს მთელი შრი-ლანკის მასშტაბით საუკეთესოდ შემონახულ, მღვიმეში არსებულ სატაძრო კომპლექსს. კომპლექსში, 80 დადასტურებული მღვიმეა, მაგრამ მთავარი ღირსშესანიშნაობები - მონუმენტები და ნახატები განლაგებულია 5 მათგანში. ხელოვნების ეს ნიმუშები დაკავშირებულია ბუდასთან და მის ცხოვრებასთან. სულ წარმოდგენილია ბუდას 153 სტატუეტი, 3 შრი-ლანკის მეფის და 4 სხვადასხვა ღვთაების სტატუეტი, ასევე, მოგვიანებით დამატებული ინდუიზმის 2 ღმერთის - ვიშნუსა და განეშის თითო ქანდაკება. ფრესკები მოიცავს 2 100 მ² ფართობს.

როგორც ჩანს, ამ მღვიმეებში ბუდისტების მოსვლამდე სხვა, პრეისტორიული ადამიანები სახლობდნენ, რადგან აღმოჩენილია 2700 წლის ასაკის ადამიანის ჩონჩხები.

კომპლექსი ძვ. წ. I საუკუნით თარიღდება და მღვიმეში მდებარე ერთ-ერთ ყველაზე შთამბეჭდავ ტაძარს წარმოადგენს მთელს აზიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Dhambulla***

* ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შრი-ლანკაში შრი-ლანკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ანურადჰაპურა  · გალეს ისტორიული ცენტრი  · დამბულის მღვიმე · კანდი  · პოლონარუვა  · სიგირიია  · სინჰარაჯის ნაკრძალი  · შრი-ლანკის ცენტრალური ზეგანი |

 |
დამარა გლეხები
**დამარა** (დამა, მთის დამარა; თვითდასახელება: !uinida; ჰერერო: ozonduka; აფრიკაანსი: klippkaffer) — ნამას ენაზე მოლაპარაკე ეთნიკური ჯგუფი ნამიბიის ჩრდილოეთში (დამარალენდი). ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა. შესამჩნევად განსხვავდებიან ნამასაგან ანთროპოლოგიურად (უფრო მეტად ნეგროიდები).

სახელწოდება „დამარა" მომდინარეობს სიტყვა ნეგრიდან, რომელიც ნამას ენაზე წარმოითქმის, როგორც „დამან". 

მათი წარმოშობა დღემდე გამოცანად რჩება. მკვლევართა უმრავლესობის აზრით დამარები იყვნენ ნამიბიის ერთ-ერთი პირველი მცხოვრებლები ბუშმენების გვერდით. ეს ხალხები ნამიბიაში ცხოვრობდნენ სამხრეთიდან ჰოტენტოტების და ჩღდილოეთიდან ბანტუს მოსვლამდე. 
თუმცა, ჯერ კიდევ უცნობია რა ენაზე საუბრობდნენ დამარები წინათ, როდის და რატომ გადავიდნენ ისინი ჰოტენტოტების ენაზე (ნამა ენაზე. ლექსიკის კვლევის საფუძველზე ვარაუდობენ, რომ წინათ დამარები საუბრობდნენ ჩუ-კხვე ენის დიალექტზე (სტრადო-დამარულზე), რომელზეც დღისათვის საუბრობენ ბოტსვანას და ნამიბიის ბუშმენების ნაწილი, რის შემდეგაც არათანაბრად განიცადეს ნამაიზება. მაგ: ცენტრალურ რაიონებში ნამა ენის გავლენა მეტად ძლიერია დამარების ენაზე, ვიდრე განაპირა რეგიონებში მცხოვრებზე. 

XVIII ს. შუახანებში დამარას მიწებზე დასახლდა ჰერეროს ტომი. ისინი მშვიდობიანად თანაარსებობდნენ. XX ს. დასაწყისში მრავალი ჰერერო გაანადგურეს, მაგრამ დღესაც კი ისინი საკმაოდ ბევრნი არიან დამარებს შორის. ტრადიციულად გამოყოფენ ტომებს (!haoti), რომელთა დაყოფა არ ემთხვევა დიალექტურ დაყოფას. ვინდჰუკის რაიონში და დამარას ტერიტორიების აღმოსავლეთით იკვეთება ნამა.

გამოყოფენ შემდეგ ტომებს:

* ჩიაკჰოუ (ǂ’au-kxoen)
* ლიაუბ-დამარა (гауб-дамара; ||gaub-damara)
* სესფონტეინ-დამარა (au-kupun)
* აურიდამა (auridama)
* კიაიოდამა (|geië-daman)
* ჩაიოდამა (ǂaodama)
* ერონგო-დამა (erongo-dama;!’oe-gǂãn)
* სვაკოპ-დამა (swakop-dama tsoaxüdaman)
* კჰომადანა (|hom-daman)
* ციოვანინი (|gowanin)
* კიომენი (!gomen)
* აროდამა (aro-daman)
* ანიმინი (animin)
* ოუმინი (oumin)
* გობაბის-დამა (цъопани; |gopani)

ლიტერატურა
----------

* Haacke W.H.G. Eiseb E. Namaseb L. Internal and external relations of Khoekhoe dialects: a preliminary survey. // Namibian languages: reports and papers. Edited by W. Haacke & E.D. Elderkin. (Namibian African studies, v 4.). — Cologne: Rüdiger Köppe Verlag for the University of Namibia, 1997. — С. 139, 150.
**დუქანი** (არაბ.- სავაჭრო სახლი; სახელოსნო) — მცირე სავაჭრო და სახელოსნო (ზოგჯერ სასადილოც) სახლები თბილისსა და სხვა ქალაქებში XVII საუკუნიდან, როდესაც ტერმინი „დუქანი" შეენაცვლა ქულბაქს. XVII-XVIII საუკუნეებში ქულბაქი და დუქანი სინონიმები იყო. დასავლეთ საქართველოში დუქანი XIX საუკუნიდან დამკვიდრდა, XVII-XVIII საუკუნეებში კი იმავე მნიშვნელობით იხმარებოდა „ხულა". რადგანაც დუქანი ერთდროულად სახელოსონოც იყო და სავაჭროც, ამიტომ დუქნები ისტორიულ დოკუმენტებში იხსენიება იქ მოსაქმე ხელოსანთა თუ ვაჭართა სპეციალობის მიხედვით: „მეჩუსტეების დუქანი",„მექვაბეების დუქანი", „მებაყლეების დუქანი", „სამღებრო დუქანი", „თოლაჩის დუქანი", „ჭონის დუქანი", „ბაზაზების დუქანი", XVIII საუკუნის ბოლოს თბილისში 50 საფეიქრო ნაწარმის დუქანი ყოფილა.

დუქნები სხვადასხვა ზომისა იყო. XVIII საუკუნეში მათი ფართობი საშუალოდ 15-30 მ² აღწევდა. დუქნები ქითკირის ან ხის იყო. თბილისში უმთავრესად ქვითკირის დუქნებს აშენებდნენ. მათი ფასი XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში 100-350 მანეთს უდრიდა. დუქნები ერმანეთისგან განსხვავდბოდნენ ხუროთმოძღვრული თვალსაზრისით, ზოგი თაღიანი იყო, ზოგს ოთახები ან დარბაზები ჰქონდა გამართული.

თბილისში დუქნები ეკუთვნოდათ მოქალაქეებს, თავადაზნაურებს (მაგ: დავით ბატონიშვილს თათრის მოედანზე 12 დუქანი ჰქონდა, საიდანაც დიდ შემოსავალს ღებულობდა; სამეფო აზნაურს დიმიტრი ხიმშიაშვილს XVIII საუკუნის ბოლოს 9 დუქანი ჰქონია) და ეკლესიას. თავადაზნაურები დუქნებს ხშირად ქირით აძლევდნენ მოქალაქეებს, რომლებიც ვაჭრობა-ხელოსნობას აქ ეწეოდნენ. დუქნები ჰქონიათ ყმებსაც, მაგრამ მათ არ შეეძლოთ ბატონის ნებართვის გარეშე მისი გაყიდვა, ხოლო მათი უშვილოდ გარდაცვალების შემთხვევაში დუქანი ბატონს რჩებოდა. დუქნის პატრონები იხდიდნენ სახელმწიფო და სამოხელეო გადასახადებს. მაგალითად, XVIII საუკუნეში თითოეულ ხორცის დუქანზე ყასაბი ქალაქის მოურავს წელიწადში 3 ლიტრა ქონს უხდიდა. დუქნებს მისი პატრონები ხშირად გირაოდ აძლევდნენ მევალეს, რომელიც მრავალი წლის მანძილზე იღებდა ამ დაგირავებული დუქნიდან შემოსავალს. სადუქნე ადგილზე დუქნის აშენებას XVII-XVIII საუკუნეებში მეფის ნებართვა სჭირდებოდა.

აღა-მაჰმად-ხანის მიერ დარბევის დროს (1795 წელს) დუქნების უმრავლესობა დამწვარა. ერეკლე II-მ მიიღო ღონისძიებები დუქნების აღსადგენად, რაც პატროონებს დაავალა, მოგირავეებს კი წასახალისებლად ზოგიერთი შეღავათი დაუწესა. ამის შემდეგ ისტორიულ დოკუმენტებში იხსენიება „ახალი დუქნები". XIX საუკუნეში თბილისში დუქნების რაოდენობა დიდად გაიზარდა. ამ პერიოდში დუქანს ეწოდებოდა არა მარტო სავაჭრო-სახელოსნო სახლი, არამედ მცირე სასაუზმოც. მაგ: ცნობილი „ქოსების დუქანი". ამ დროს იხსენიება დუქანხანებიც - დუქანთან არსებული მცირე სასტუმროები.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ თბილისში კერძო ვაჭრობის მოსპობასთან ერთად დუქნებიც მოისპო.

1990-იანი წლებიდან ეკონომიკურ გარდატეხასთან ერთად იწყება დუქნის, როგორც სავაჭრო დაწესებულების ტიპის, აღდგენა, კერძოდ თბილისშიც. ეს დაკავშირებულია ბიზნესის წარმატებისთვის ხალხის ხსოვნაში, ლიტერატურასა და სახვითი ხელოვნების ძეგლებში შემორჩენილი ამ კომერციული ობიექტის სახელის გამოყენებასთან.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 432, თბ. 2002.
**დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი** - დევნილი მუზეუმ-ნაკრძალი საქართველოში, 2008 წლის ოკუპაციის შემდგომ ოფისი მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტში, გორის ვერხვების დევნილთა დასახლებაში. 

დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი 2005 წელს შეიქმნა და 2008 წლის ომამდე მუზეუმ-ნაკრძალის ოფისი მდებარეობდა სოფელ ქურთაში (ამჟამად ოკუპირებული სოფელი). 2008 წლის ომამდე მუზეუმ-ნაკრძალი ოკუპირებული შიდა ქართლის ტერიტორიაზე (დიდი და პატარა ლიახვის ხეობის სოფლები) ახორციელებდა სხვადასხვა სამუშაოებს, ესენია: ისტორიული ძეგლების აღწერა-პასპორტიზაცია, არქეოლოგიური/დაზვრევითი სამუშაოები და  გაწმენდითი სამუშაოები. ჩატარდა წინა საპროექტო და სარესტავრაციო სამუშაოები. 2008 წლის ომის შემდგომ მუზეუმ-ნაკრძალის ტერიტორია ოკუპირებული აღმოჩნდა, რის შედეგად ამ დრომდე ვერ ხერხდება არათუ ადგილზე რაიმე სამუშაოს განხორციელება, არამედ იქ დარჩენილი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების მონახულება და მათი ფიზიკური მდგომარეობის დადგენა.

ოკუპაციის პირობებში ოკუპირებულ ცხინვალის რეგიონთან დაკავშირებით მუზეუმ-ნაკრძალი შემდეგი სახის სამუშაოებს ახორციელებს: კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების თაობაზე სხვადასხვა გზით ინფორმაციის მოძიება, საქართველოს სიძველეთსაცავებსა და მუზეუმებში აღნიშნულ რეგიონთან დაკავშირებით საარქივო მასალებისა და ექსპონატების მოძიება; იმართება გამოფენები და კულტურულ-საგანმანათლებლო ღონისძიებები.

ასევე 2015 წლიდან მუზეუმ-ნაკრძალში დაინერგა სხვადასხვა საგანმანათლებლო პროგრამა, სადაც ძირითადად ჩართულნი არიან დიდი და პატარა ლიახვის ხეობებიდან იძულებით გადაადგილებული პირები.

დიდი ლიახვის ხეობის სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი 2008 წლიდან გაერთიანებულია სსიპ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს შემადგენლობაში.
ევროკავშირში შემავალი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე 60-მდე ენა გამოიყენება, მათ შორის ამ ორგანიზაციის მიერ ოფიციალურად აღიარებულია მხოლოდ 20.

ევროკავშირში გავრცელებული ენები
-------------------------------

აქ მოტანილი ცხრილი ასახავს ევროკავშირის 5 უდიდესი ენის გავრცელების მაჩვენებლებს ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე.

| ენის დასახელება | ფლობს როგორც მშობლიურს | ფლობს როგორც მეორე ენას | ფლობის საერთო მაჩვენებელი |
| --- | --- | --- | --- |
| გერმანული ენა | 24% | 8% | 32% |
| ფრანგული ენა | 16% | 12% | 28% |
| ინგლისური ენა | 16% | 31% | 47% |
| იტალიური ენა | 16% | 2% | 18% |
| ესპანური ენა | 11% | 4% | 15% |

ევროკავშირის ოფიციალური ენები
-----------------------------

1. ბულგარული - ბულგარეთი
2. ბერძნული - საბერძნეთი, კვიპროსი
3. გერმანული - გერმანია, ავსტრია, ლუქსემბურგი
4. დანიური - დანია
5. ესპანური - ესპანეთი
6. ესტონური - ესტონეთი
7. ინგლისური - დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია, მალტა
8. იტალიური - იტალია
9. ლატვიური - ლატვია
10. ლიეტუვური - ლიეტუვა
11. მალტური - მალტა
12. ნიდერლანდური - ნიდერლანდები, ბელგია
13. პოლონური - პოლონეთი
14. პორტუგალიური - პორტუგალია
15. სლოვაკური - სლოვაკეთი
16. სლოვენური - სლოვენია
17. უნგრული - უნგრეთი
18. ფინური - ფინეთი
19. ფრანგული - საფრანგეთი, ბელგია, ლუქსემბურგი
20. შვედური - შვედეთი, ფინეთი
21. ჩეხური - ჩეხეთი

ყველა გადაწყვეტილება, რომელიც მიიღება ევროკავშირის ოფიციალური ორგანოების მიერ, ითარგმნება ყველა ოფიციალურ ენაზე და ევროკავშირის მოქალაქეები უფლებამისლნი არიან თავის შეკითხვებზე პასუხები მიიღონ ნებისმიერ ოფიციალურ ენაზე. უმაღლესი დონის შეხვედრებზე უზრუნველყოფილია მონაწილეთა გამოსვლების თარგმანი ყველა ოფიციალურ ენაზე (საჭიროების შემთხვევაში). ევროპარლამენტისა და ევროკავშირის საბჭოს სესიები ყოველთვის ტარდება სინქრონული თარგმანის თანხლებით. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროკავშირის ინსტიტუტებში ოფიციალური გამოსვლებისა და დოკუმენტების თარგმნის მიზნებისათვის სოლიდური თანხები იხარჯება, კერძოდ, ეს მაჩვენებელი 2004 წელს შეადგენდა 540 მლნ ევროს, ხოლო 2005 წელს - 800 მლნ-ს (დაგეგმილი მაჩვენებელი), რაც ევროკავშირის ბიუჯეტის თითქმის 25%-ს შეადგენს.

მიუხედავად ევროკავშირის ენების დეკლარირებული თანასწორობისა, პრაქტიკაში სხვა პროცესები მიმდინარეობს. შეიმჩნევა ტენდენცია ორენოვნებაზე გადასვლისა, როდესაც ძირითად ენებად გამოიყენება *ინგლისური* და *ფრანგული*, ხოლო იშვიათ შემთხვევებში ასევე *გერმანულიც*.

ევროკავშირის სხვა ენები
-----------------------

* ირლანდიური ენა

მიუხედავად იმისა, რომ ირლანდია ევროკავშირს მიუერთდა 1973 წელს და მისი პირველი ოფიციალური ენა ირლანდიური იყო, იგი არ იქნა აღიარებული ევროკავშირის ოფიციალურ ენად (თუმცა ევროკავშირის შეთანხმებები ქვეყნებოდა ამ ენაზეც). 2005 წლის 13 ივნისს ეს ხარვეზი შეივსო. და იგი 21-ე ოფიციალურ ენად გამოცხადდა.

* კატალანური, გალისიური და ბასკური ენები.

აღნიშნული ენები სახელმწიფო დონეზე ოფიციალურად არ ითვლება თვით ესპანეთში, მაგრამ ევროპის კავშირის საბჭოს 2005 წლის 13 ივნისის რეზოლუციით ევროკავშირის ინსტიტუტებს უფლება მიეცათ მათი გამოყენებისა. ეს რეზოლუცია არ გულისხმობს მათ გამოცხადებას ევროკავშირის ოფიაციალურ ენებად.

* უელსური და შოტლანდიური ენები

ზემოთაღნიშნული რეზოლუციის კვალდაკვალ გამოჩნდა საპარლამენტო მოთხოვნა დიდი ბრიტანეთის ეროვნულ უმცირესობათა ამ ენების სტატუსის თაობაზე. ამ საკითხის გადაწყვეტა მომავალში არის დაგეგმილი.