recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სამატატა და მისი მეზობლები 375 წელს.
**სამატატა** ან **სამატატას სამეფო** — ინდოეთის სუბკონტინენტზე ანტიკური ხანის სამეფო. მდებარეობდა მდინარე ბრაჰმაპუტრას სათავეებთან, ბენგალის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ის იყო გუპტას იმპერიის ვასალი.

სამატატა მაურიების იმპერიის დაშლის შედეგად წარმოიქმნა. დაახლოებით ძვ. წ. 232 წელს იმპერატოს აშოკას სიკვდილის შემდეგ. ითვლება, რომ ის სამუდრაგუპტამ 335 წელს გუპტას იმპერისა შეუერთა. ცნობილია, რომ ის VII საუკუნემდე ბუდისტი მეფეების მიერ იმარტებოდა.

რომაელი გეოგრაფი პტოლემე მას *სოუანაგოურას სამეფო*-ს უწოდებდა (დღევანდელი სონარგაონი). ორი ანტიკური ჩინელი მოგზაური თავის ჩანაწერებში ასევე მოიხსენიებს სამატატს. VII საუკუნეში ბერი ხუანზანგი მას *სან-მონ-ტატ*-ს უწოდებს და აღნიშნავს, რომ სამეფო ბუდისტური ცენტრი იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  AM Chowdhury (2012), „Samatata", Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal, *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh* (Second რედ.), Asiatic Society of Bangladesh,
2. ↑  "First, in his list of towns in transgangetic India Ptolemy mentions a place called Souanagoura which has been identified with modern Sonargaon" Excavation at Wari-Bateshwar: A Preliminary Study, Enamul Haque - 2001
საღვთო რომის იმპერიაში შემავალი პროტესტანტული უნიის წევრები (ლურჯად).
**პროტესტანტული უნია** (გერმ. Protestantische Union) — გერმანიის პროტესტანტული სამთავროებისა და საიმპერიო ქალაქების კავშირი. შეიქმნა 1608 წლის 14 მაისს აუჰაუზენში კათოლიკეთა ხელყოფისაგან თავის დასაცავად. პროტესტანტულ უნიაში გაერთიანდნენ: ანჰალტი, პფალცის საკურფიურსტო, ვიურტემბერგი, ბადენი, კულმბახი, ანსბახი, ნოიბურგ-პფალცი, 1609 წლიდან – ქალაქები სტრასბურგი და ულმი, 1610 წლიდან – ბრანდებურგის საკურფიურსტო და ჰესენი. პროტესტანტული უნიის შექმნას უსწრებდა ლუთერანებისა და კალვინისტების ორი დამოუკიდებელი კავშირი (1605 წ.). პროტესტანტული უნიას საერთო ხაზინა ჰქონდა და ჰყავდა ჯარი. მას მეთაურობდა დირექტორი – პფალცის კურფიურსტი ფრიდრიხ IV, ხოლო 1615 წლიდან – მისი ძე ფრიდრიხ V. პროტესტანტულ უნიას ემხრობოდნენ საფრანგეთი, შეერთებული პროვინციების რესპუბლიკა (ჰოლანდია) და ინგლისი. პროტესტანტული უნიის საპირისპიროდ შეიქმნა კათოლიკური ლიგა (1609 წ.). პროტესტანტული უნია დაიშალა შინაგანი წინააღმდეგობისა და ჰაბსბურგულ-კათოლიკური ბლოკის გამარჯვების შედეგად 1621 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 210.
**რობერტ ლაიელი** (ინგლ. Robert Lyall; დ. 1789, პეისლი — გ. 23 მაისი, 1831) — შოტლანდიელი მოგზაური და ბოტანიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

იყო უილიამ და ჯენეტ ლაიელების ვაჟი. სწავლობდა მედიცინას ედინბურგის უნივერსიტეტში 1807-10 წლებში. 1808 წელს ერთი წელი მუშაობდა მანჩესტერის სამეფო საავადმყოფოში ოჯახის ექიმად. 1811 წელს ლინეის საზოგადოებაში წაიკითხა მოხსენება და ნიკოლსონის ჟურნალში გამოაქვეყნა ექვსი სტატია მცენარეთა აღგზნებადობის შესახებ. 1811-12 წლებში მუშაობდა პეისლის ჰოსპიტალში ექიმად. 1815 წელს წავიდა რუსეთის იმპერიაში პეტერბურგელი დიდებულის ექიმად. რუსეთში დარჩა ოთხი წელი. 1816 წელს საიმპერატორო აკადემიამ მიანიჭა ექიმისა და ქირურგის წოდება. 1819 წელს დაქორწინდა და დაბრუნდა ბრიტანეთში. 1820 წლის მარტიდან დაბრუნდა რუსეთში, მუშაობდა მოსკოველი დიდებულის ექიმად. 1822 წლის აპრილიდან აგვისტოს ჩათვლით იმოგზაურა რუსეთის სამხრეთ პროვინციებში, ყირიმსა და კავკასიაში. იყო თბილისში, აქვს ქალაქის აღწერილობა და ჩანახატები „რომაული ხიდი მტკვარზე", „თბილისის ციხე", „თბილისი" და სხვ. დაათვალიერა მუხროვანი, გომბორი, თელავი, ყვარელი, გრემი, ალვანი, ალავერდი: გარკვეული გზის ნაწილი განვლო ალ. გრიბოედოვთან ერთად. აღწერა თბილისი, მუხროვანი, თელავი და სხვა. 1823 წლის აგვისტოში დაბრუნდა ლონდონში და გამოსცა ნაშრომი „რუსების ბუნება და მოსკოვის დეტალური ისტორია". 1825 წელს გამოვიდა მისი ორტომიანი წიგნი „მოგზაურობა რუსეთში, ყირიმში, კავკასიასა და საქართველოში". 1827 წელს გაემგზავრა მადაგასკარზე. იქ დაკავებული იყო ბოტანიკით და საბუნებისმეტყველო ნიმუშების შეგროვებით. ადგილობრივებმა მას დააბრალეს ჯადოქრობა და 1829 წლის 29 მარტს დააპატიმრეს და კუნძულიდან გაასახლეს. ის დაბრუნდა წმინდა მავრიკის კუნძულზე პორტ ლუისში, სადაც გარდაიცვალა 1831 წლის 23 მაისს მალარიული ციებით, რომელიც მადაგასკარზე შეეყარა 1828 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Travels in Russia, the Crimea, the Caucasus and Georgia, I- II, L. 1825.

ლიტერატურა
----------

* *გელაშვილი გ.*, „ინგლისელი მოგზაური რობერტ ლაიელი თბილისის შესახებ" „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები" გვ. 319-332— თბილისი, „უნივერსალი" 2014 ISSN 1512-3154

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 

s:Lyall, Robert (DNB00)
 | Robert (DNB00) რობერტ ლაიელი ვიკიწყაროებში |

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* უცხოელები თბილისის შესახებ
**კენია** (ინგლ. Mount Kenya) — ვულკანური მასივი კენიაში. კილიმანჯაროს შემდეგ წარმოადგენს აფრიკის სიმაღლით მეორე მწვერვალს. მასივის უმაღლესი მწვერვალებია: ბატიანი (5199 მ), ნელიონი (5188 მ) და პოინტ-ლენანა (4985 მ). მდებარეობს ეკვატორიდან სამხრეთით 150 კმ-ზე, კენიის ცენტრალურ ნაწილში. აღმართულია დიდი რიფტული ხეობის აღმოსავლეთით, ლავურ პლატოზე, აქვს წაკვეთილი კონუსის ფორმა. კენია — სტრატოვულკანია, რომელიც დიდი რიფტული ხეობის წარმოქმნიდან დაახლოებით 3 მლნ. წლის შემდეგ შეიქმნა. კენიის კალთებზე ეშვება 11 მყინვარი. 1200 მ-მდე ნოტიო ეკვატორული ტყეებია, 2000 მ-მდე — ყავისა და ბანანის პლანტაციები, 3000 მ-მდე — ნოტიო მთის ტყეები, 4800 მ-მდე — ეკვატორული მაღალმთიანი მდელოების სარტყელი, უფრო მაღლა — მარადი თოვლი და მყინვარები. პირველად დაიპყრო ინგლისელმა გეოგრაფმა ჰელფორდ ჯონ მაკინდერმა 1899 წელს. მთის გარშემო მდებარეობს კენიის მთის ეროვნული პარკი, რომელიც 1997 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Philippe Nonnotte. Etude volcano-tectonique de la zone de Divergence Nord Tanzanienne.
2. ↑  კენია — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
3. ↑  UNESCO World Heritage Sites In Kenya
რეპლისომის სტრუქტურა დნმ-ის რეპლიკაციის დროს
**რეპლისომა** — კომპლექსური მოლეკულური მანქანა, რომელიც დნმ-ის რეპლიკაციას უძღვება. თავდაპირველად რეპლისომა ორჯაჭვიან დნმ-ს თითო ჯაჭვებად შლის. თითოეული ცალკეული ჯაჭვისთვის სინთეზირდება დნმ-ის ახალი, კომპლემენტარული მიმდევრობა. ამ პროცესის საბოლოო შედეგია დნმ-ის ორი ორჯაჭვიანი მიმდევრობის წარმოქმნა, რომლებიც ორჯაჭვიანი დნმ-ის საწყისი მიმდევრობის ასლებს წარმოადგენს.

სტრუქტურის თვალსაზრისით, რეპლისომა შედგება ორი რეპლიკაციური პოლიმერაზის კომპლექსებისგან, რომელთაგან ერთ-ერთიც ასინთეზირებს ლიდერ ჯაჭვს, მეორე კი ჩამორჩენილ ჯაჭვს. რეპლისომა შედგება მრავალი სხვადასხვა ცილისგან, მათ შორისაა ჰელიკაზა, რეპლიკაციის C-ფაქტორი, პროლიფერირებადი უჯრედის ბირთვის ანტიგენი (პუბა), გირაზა/ტოპოიზომერაზა, ერთჯაჭვიან დნმ-თან მბმელი ცილა/რეპლიკაციური ცილა A, პრიმაზა, დნმ-პოლიმერაზა III, რნმ-პოლიმერაზა H და ლიგაზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* DNA+replisome at the US National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH)

სქოლიო
------

1. ↑  Yao, Nina Y.; O'Donnell, Mike (2010). „SnapShot: The Replisome". *Cell*. Elsevier BV. **141** (6): 1088–1088.e1. doi:10.1016/j.cell.2010.05.042. ISSN 0092-8674.
**კობა წაქაძე** — ქართველი ტრამპლინიდან მხტომელი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, სსრკ ექვსგზის ჩემპიონი (1953, 1956, 1960, 1962, 1969, 1972), საბჭოთა კავშირის თასის 3-გზის მფლობელი (1968, 1970, 1972).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1934 წლის 19 აგვისტოს ბაკურიანში. თხილამურებზე დგომა ბიძამ ასწავლა. პირველი დიდი წარმატება 40 და 60 მეტრიანი ტრამპლინებიდან ხტომაში სოფლის სპორტსმენთა საკავშირო პირველობაში მოიპოვა 1952 წელს. ერთი წლის შემდეგ კი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი გახდა.

კობა წაქაძეს, რომელსაც მოგვიანებით „მფრინავი ტორპედო" შეარქვეს 54 საერთაშორისო შეჯიბრი აქვს მოგებული. 1955 წლის 31 იანვარს ის პირველი საბჭოთა სპორტსმენი გახდა, ვინც ობერსტდორფში (გერმანია) პრესტიჟული საერთაშორისო ტურნირი მოიგო და მას შემდეგ წაქაძე თითქმის 21 წლის მანძილზე საბჭოთა კავშირის ნაკრების უცვლელი ლიდერი იყო. იასპარეზა ზამთრის ოთხ ოლიმპიადაზე (1956, 1960, 1964, 1972).

თავად კარიერის საუკეთესო მიღწევად 1962 წლის წარმატებებს მიიჩნევს. იმ წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მეხუთე შედეგი აჩვენა, ბაკურიანში კი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო. ქართველი გულშემატკივრის წინაშე იშვიათად უწევდა გამოსვლა. ბაკურიანში მაშინ იმ ტურნირს 20 000 ქომაგი დაესწრო.

სპორტული კარიერა 1972 წელს 38 წლის ასაკში დაასრულა. სპორტიდან წასვლის შემდეგ საერთაშორისო ფედერაციის გადაწყვეტილებით ორჯერ ოლიმპიურ თამაშებზე და ასევე ორჯერ მსოფლიო ჩემპიონატზე მსაჯად იმუშავა. სხვადასხვა დროს კობა წაქაძე არაერთი საერთაშორისო ტურნირის საპატიო სტუმარი იყო.

არწივებისგან ნასწავლი ფრენა
---------------------------

ერთხელ, ტრამპლინიდან ხტომისას ახალი ხერხი გამოიყენა — მთის არწივებს მიბაძა, რომლებიც მსხვერპლის მოსატაცებლად ფრთებს სხეულზე მიიკრავდნენ, კისერს წაიგრძელებდნენ და ისარივით ეშვებოდნენ დაბლა. ამ მეთოდით აშკარად უფრო შორს გადახტა. შემდეგში ეს სტილი თანდათან დახვეწა და საკავშირო თუ საერთაშორისო შეჯიბრებებში წარმატებით იყენებდა. ისე იყო ჰორიზონტალურად წინ გადახრილი, რომ სახით ლამის თხილამურების წვერებს ეხებოდა, ხელები სხეულის გასწვრივ ტანზე ჰქონდა მიტყუპებული და ისარივით მიქროდა. უცხოელმა ჟურნალისტებმა ტრამპლინიდან ამგვარ ხტომას „წაქაძის სტილი" უწოდეს, რადგან მსოფლიოში პირველად ის ქართველმა სპორტსმენმა შეასრულა. XX სუკუნის ორმოცდაათიან-სამოციან წლებში „მფრინავ ტორპედოს" სწორედ ამ სტილმა მოუტანა სახელი და დიდება.

ცნობილმა ამერიკელმა მწერლმა — ჯონ აპდაიკმა სახელოვან ქართველ სპორტსმენს ლექსი მიუძღვნა, რომელიც ასეთი სიტყვებით მთავრდება: „Ah, c'est beau, when Tsokadze skies!" — „ოჰ, რა ლამაზია, როდესაც წაქაძე ჰაერშია!"

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი
* ღირსების ორდენი
* ხალხთა მეგობრობის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კობა წაქაძე"** ვიკისაწყობში.
* კობა წაქაძე — მფრინავი შევარდენი
* რა ლამაზია, როდესაც წაქაძე ჰაერშია!
* სტატისტიკა სათხილამურო სპორტის საერთაშორისო ფედერაციის საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  *ელგუჯა ბერიშვილი.* „სპორტის ენციკლოპედია", გვ. 620 — თბილისი, საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაცია, 2006.
2. ↑  ოლომპიური სტატისტიკა საიტზე Sports-Reference.com
**სამარის ზოოპარკი** (რუს. Самарский зоопарк) — ზოოლოგიური პარკი რუსეთის ქალაქ სამარაში.

ცხოველები
---------

ზოოპარკის სახეობებს შორის წარმოდგენილია: ამურის ვეფხვი, ამურის ჯიქი, აფრიკული ლომი, შავი იაგუარი, მურა დათვი, მაიმუნი, ფარშავანგი, არწივი და ფსოვი, ზარნაშო, ნილოსის ნიანგი, ეგზოტიკური გველების სახეობები, პირანიები და სხვა საინტერესო ცხოველები.

ისტორია
-------

სამარის ზოოპარკის დაარსების თარიღად 1992 წლის 16 იანვარი ითვლება. ზოოპარკის თავდაპირველი კოლექცია, კოოპერატივ „Теремок"-ის საკუთრებაში მყოფი ცხოველებისგან შედგებოდა, რომელიც 46 სახეობის 80 ცხოველს მოიცავდა. სამარის ზოოპარკის დამაარსებელი და პირველი დირექტორი ალექსეი დეგტიარევი იყო. 1997 წლის დეკემბრამდე სამარის ზოოპარკი ცხოველების მოძრავ კოლექციას წარმოადგენდა, რომლებიც ზაფხულში იური გაგარინის პარკში, ხოლო ზამთარში - ჟიგულევსკის ბაღების სათბურებში იყვნენ. ცხოველები პირობები და კვება გაუმჯობესებას საჭიროებდა. მიუხედავად იმისა, რომ 1997 წელს სამარის ზოოპარკმა 0,23 ჰექტარი ფართობის მუდმივი ადგილსამყოფელი მიიღო, ცხოველების პირობები არ გაუმჯობესებულა.

2006 წელს სამარის ზოოპარკი სამარის ოლქის კულტურის სამინისტროს მფლობელობაში გადავიდა, ხოლო ზოოპარკის ხელმძღვანელად ოლეგ შეპტალოვი დაინიშნა. ამის შემდეგ ყველაფერი ძირფესვიანად შეიცვალა. დღეს სამარის ზოოპარკი ადგილობრივი მაცხოვრებლების ერთ-ერთი უსაყვარლესი ადგილია (ზოოპარკის მნახველთა რიცხვი 3.5-ჯერ გაიზარდა). ასენდა ცხოველტა ახალი სადგომები - ეკოგალერეა, აკვატერარიუმი, ავიარიუმი, მტაცებლებისა და ჩლიქოსანი ცხოველების ვოლიერები. ფრინველებისთვის მოეწყო ორი საგუბარი. ცხოველების კვება რუსეთის წამყვანი ზოოპარკის - მოსკოვის ზოოპარკის კვების რაციონის მიხედვით ხორციელდება.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* სამარის ზოოპარკი დაარქივებული 2010-04-16 საიტზე Wayback Machine.
„კენსინგტონ ენდ ჩელსი"
**კენსინგტონ ენდ ჩელსი** (ინგლ. Royal Borough of Kensington und Chelsea) — ლონდონის უბანი ქალაქის ცენტრის დასავლეთ ნაწილში. 

„სამეფო უბანი" ინგლ. Royal Borough) ეწოდა იმის გამო, რომ იგი ინგლისის სამეფო სახლის კუთვნილება იყო და არ გაიცემოდა ვასალებზე. უბანი ბრიტანეთის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ პუნქტს წარმოადგენს — 13.608 კაცი კმ²-ზე. მისი ფართობია — 12,13 კმ.², მოსახლეობა — 165.069 კაცი. აქედან 78,6% — თეთრკანიანი, 7,0% — შავკანიანი, 4,9% — სამხრეთაზიელი და 1,6% ჩინელი.

კენსინგტონ ენდ ჩელსის უბნები
----------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * ჩელსი
* ნოტინგ ჰილი
* კენსინგტონი
 | * ბრომპტონი
* ერლს კოურტი
* ჰოლანდ პარკი
 | * ნორთ კენსინგტონი
* საუთ კენსინგტონი
* ვესტ ბრომპტონი
 |

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* ჰაიდ პარკი
* კენსინგტონის ბაღები
* ბუნების ისტორიი მუზეუმი
* მეცნიერების მუზეუმი
* ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმი
* როიალ ალბერტ ჰოლი
* სლოან სტრიტი
* საიმპერიო კოლეჯი
* მუსიკის სამეფო კოლეჯი
* ნოტინგ ჰილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* South Kensington-Chelsea, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კენსინგტონი და ჩელსი"** ვიკისაწყობში.
**ლაჰილის წმინდა გიორგის ტაძარი** ("*მხერის ჯგრაგ*") — ეკლესია საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაჰილის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. ეკლესია ქვითაა ნაგები. შესასვლელი მხოლო დასავლეთიდან აქვს. ეს საკმაოდ მაღალი ნაგებობაა.

ტაძრის სიწმინდეები
------------------

1910 წელს ტაძარი მოინახულა ექვთიმე თაყაიშვილმა. იგი ექსპედიციის მასალებში წერს, რომ იქ არსებული სიწმინდეები გადმოტანილი ყოფილა სამი დანგრეული და გაუქმებული ეკლესიიდან. იმ დროისათვის ტაძარში ინახებოდა: ოთხი სხვადასხვა ზომის ჯვარი, წმინდა დიმიტრის მოოქროვილი ხატი, მთავარანგელოზ გაბრიელის ოქროს ხატი, წმინდა ანას ხატი, მაცხოვრის ხატი, მიქაელ მთავარანგელოზის ვერცხლის ხატი, ჯვარცმის ხატი, ორი ღმრთისმშობლის ხატი, რამდენიმე ბეჭედი, ორი სამაჯური, დოქი და ეტრატზე ნუსხურით შესრულებული სახარება.

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* *თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში 1910 წელს, პარიზი,1937.გვ. 362-369*
* *ყენია რ. ალადაშვილი ნ. ზემო სვანეთი (შუა საუკუნეების ხელოვნება), გზამკვლევი, თბ. 2000. გვ. 87.*

სქოლიო
------

1. ↑  ყენია რ. ალადაშვილი ნ. ზემო სვანეთი (შუა საუკუნეების ხელოვნება), გზამკვლევი, თბ. 2000. გვ. 87
2. ↑  თაყაიშვილი ექვ. არქეოლოგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში 1910 წელს, პარიზი, 1937.გვ.362-369
3. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**რესან ჰანიმეფენდი** დაბადების სახელი აიშე, სხვა სახელი — რეზანი ( დ. 28 მარტი, 1860 — გ. 31 მარტი, 1910) — ოსმალეთის 33-ე სულთნის, მურად V-ის ქართველი ცოლი.ფატმა სულთნის და ალიე სულთნის დედა.

ბიოგრაფია
---------

### ადრეული ცხოვრება და ქორწინება

რესან ჰანიმეფენდი დაიბადა ომერ-ბეის და ფატმა ჰანიმის ოჯახში. მისი დაბადების სახელი იყო აიშე. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ იგი ქართული წარმოშობისაა. რესანი მიიყვანეს სასახლეში ერთი წლის ასაკში თავის დასთან, გიულთენ ჰანიმთან ერთად. რესანს ასევე ჰყავდა ნახევარდა სახელად შაიესთე ჰანიმი. იგი მიიყვანეს აბდულმეჯიდ I-ის ქალიშვილის, სენიჰა სულთნის სასახლეში, სადაც მან და მისმა დამ მიიღეს განათლება. დის მსგავსად რესანიც მსახურობდა სასახლის კარზე. თუმცა მალე რესანი სულთან მურად V-მ შეამჩნია და 1877 წლის 2 ნოემბერს მასზე დაქორწინდა. მისი ქორწილის შემდეგ გიულთენი რესენის სეფექალი გახდა. მურად V-ის სხვა ცოლი, ფლიზთენ ჰანიმეფენდი შემდეგნაირად იხსენებს რესენს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „რესანი და მისი ნახევარ და შაიასთე მთავარმა ქალფამ ჩვენს მბრძანებელს აჩუქა მისი ტახტზე ასვლის დღესთან დაკავშირებით. სანამ ჩირაღანის სასახლეში ვიყავით მას პირველად ეყოლა ფატმა სულთანი, მოგვიანებით კი — ალიე სულთანი. მიუხედავად იმისა, რომ რესანის ქმედებები ეწინააღმდეგებოდა სასახლის წესებს, ჩვენმა მბრძანებელმა მას ჰანიმეფენდის ტიტული უბოძა..." |
|  |  |

### უკანასკნელი წლები და გარდაცვალება

მურად V-ის გარდაცვალების შემდეგ 1904 წელს რესანი ცხოვრობდა ჩირაგანის სასახლეში იქამდე სანამ 1908 წლის 16 დეკემბერს დაიწყებოდა მეორე კონსტიტუციური ერა. ჩირიგანის სასახლის დატოვების შემდეგ ის ცხოვრობდა თავის ქალიშვილთან, ფატმა სულთანთან ერთად. რესან ჰანიმეფენდი გარდაიცვალა 1910 წლის 31 მარტს სტამბოლში. დაკრძალულია ეიუფის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* Fanny Davis (1986). The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-24811-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოსმალეთის სულთნების ცოლები
* რესან ჰანიმეფენდი
**ლახტის წმინდა მარიამის კირხე** (რუს. Кирха Святой Марии) — ლუთერანული ეკლესია სანქტ-პეტერბურგის ისტორიულ რაიონ ლახტში. ეკლესია აგებულია 1904 წელს. ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია 1939 წელს.

ისტორია
-------

1860 წელს ფინურ სოფელ ლახტაში, ფინეთის ყურის ნაპირზე, გაიხსნა სკოლა სადაც ასწავლიდნენ ფინურ ენაზე. 1874 წელს სკოლა გადავიდა ცალკე შენობაში, თანამედროვე ლახტის პროსპექტის № 64 სახლში. 1894 წელს სწორედ ამ სახლში დაიწყეს შეკრება და ლოცვა ფინელმა და შვედმა ლუთერანული სარწმუნოების მიმდევრებმა. 1898 წლისათვის ლახტის ფინურ სკოლაში ირიცხებოდა 47 მოსწავლე. 1900-იანი წლების დასაწყისისათვის ფინელები ლახტის მოსახლეობის ნახევარს შეადგენდნენ, მათ რაოდენობა კი იყო დაახლოებით 350 ადამიანი.

1900 წელს ლახტის ფინურმა ლუთერანულმა თემმა გენერალურ კონსისტორიას გადასცა თხოვნა საკუთარი კირხეს მშენებლობის შესახებ, თუმცა უარი მიიღეს. საბოლოოდ 1904 წელს მიიღეს თანხმობა. ამავე წელს არქიტექტორ ერნსტ შიტის პროექტის მიხედვით ააგეს ხის სამლოცველო სახლი კოშკური სამრეკლოს თანხლებით. სამლოცველო იტევდა 250 ადამიანს, იგი აკურთხეს წმინდა მარიამის სახელზე. ლიტურგია სამლოცველო სახლში იმართებოდა წელიწადში ხუთჯერ. სამლოცველო მიაწერეს სანქტ-პეტერბურგის წმინდა მარიამის ფინურ ეკლესიას. სამლოცველო სახლი მდებარეობდა ახალი და ეკლესიის ქუცების კვეთაზე. 

1906 წელს მიწა, რომელზეც იდგა ლახტის სამლოცველო სახლი გლეხებმა იყიდეს და მუდმივ მფლობელობაში გადასცეს წმინდა მარიამის ფინური ეკლესიის თემს. ამავე წელს სკოლასთა ახლოს, რომელსაც ეწოდებოდა „წმინდა მარიამის ევანგელისტურ-ლუთერანული ფინური ეკლესიის სასწავლებელი", ააგეს ბავშვთა თავშესაფარი. 

1923 წელს სამლოცველო სახლი გადააკეთეს წმინდა მარიამის კირხედ, ხოლო ლუთერანული საზოგადოება ლახტის მრევლად. 1937 წელს კირხეში ღვთისმსახურება შეწყდა. 1939 წელს კირხე საბოლოოდ დახურეს, ხოლო შენობა დაანგრიეს. 1941 წელს დახურეს ფინური სკოლაც. 2000 წელს ფინური სკოლის შენობაც დაანგრიეს. 

1908 წლისთის კირხეს მრევლი შეადგენდა 444 ადამიანს, 1919 წელს ეს მაჩვენებელი 2 500 კაცი იყო, ხოლო 1928 წელს - 400 ადამიანი.

ლიტერატურა
----------

* Александрова Е. Л. Браудзе М. М. Высоцкая В. А. Петрова Е. А. История финской Евангелическо-лютеранской церкви Ингерманландии. 2012, 398 стр. ISBN 978-5-904790-08-0
* Georg Luther, Herdaminne för Ingermanland II, De finska och svenska församlingarna och deras prästerskap 1704—1940. ISBN 951-583-052-4, Svenska litteratursällskapet i Finland, Helsingfors 2000

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Приход Lahti — Лахти, Лахта на портале Инкери.Ру // Информация о приходе. Деревни.

სქოლიო
------

1. ↑  *Александрова Е. Л. Браудзе М. М. Высоцкая В. А. Петрова Е. А.* История финской Евангелическо-лютеранской церкви Ингерманландии. СПб, 2012, стр. 351—353, ISBN 978-5-904790-08-0
2. ↑  Lahta — все приходы Ингерманландии на Инкери. Ру
3. 1 2  Keski-Inkeri: kylä ja tiekartta (tekstiosa). Ingriainfo oy, 1993. ISBN 951-96326-1-1
4. ↑  *Александрова Е. Л. Браудзе М. М. Высоцкая В. А. Петрова Е. А.* История финской Евангелическо-лютеранской церкви Ингерманландии. СПб, 2012, ISBN 978-5-904790-08-0, стр. 340
5. ↑  *Aatami Kuortti, Reijo Arkkila* «Inkerin kirkon yö ja aamu», s.216, Gummerus Kirjapalno Oy, Jyväskylä, 1990, ISBN 951-617-925-8, стр. 155.
მესპილენძე ლაჰიჯში
**ლაჰიჯის სპილენძის ხელობა** (აზერ. Lahıc misgərlik sənəti) — ჭურჭლის და სხვადასხვა სპილენძის პროდუქციის წარმოება აზერბაიჯანის, ისმაილის რაიონის, დაბა ლაჰიჯში. 2015 წელს იგი შეიყვანეს იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში[1].

ისტორია
-------

ლაჰიჯი უკვე დიდი ხანია ცნობილია, როგორც ხელნაკეთობების წარმოების ცენტრი. თავის განვითარების პერიოდში ლაჰიჯის სპილენძის წარმოებამ მაღალ დონეს მიაღწია[2]. დაღესტანში, სომხეთსა და საქართველოში ფართოდ იყო გავრცელებული ლაჰიჯის სპილენძის პროდუქცია[3].

სპილენძის წარმოების წარმატებულმა განვითარებამ ხელი შეუწყო ლაჰიჯში დამხმარე ხელნაკეთობების შექმნას — სამკალაოს, მჭედელობისა და ნახშირის წარმოებას. ზოგადად, XIX საუკუნეში ლაჰიჯში განვითარებული იყო 40 სახის ხელნაკეთობები და დამხმარე საწარმოები.

მე -19 საუკუნის ბოლოს, იაფი რუსული პროდუქციის იმპორტის შედეგად, ლაჰიჯის პროდუქციის რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. სპილენძის წარმოების პარალელურად, სხვა სახის ნამუშევრები შემცირდა — მჭედელობის, ტყავისა და იარაღის.

ლაჰიჩის ოსტატების პროდუქცია მაღალ შეფასებას იღებდა სხვადასხვა გამოფენებზე. ლუვრში არის  აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ხელნაკეთი სპილენძის ჭურჭელი. ბერნის მუზეუმში წარმოდგენილია ცეცხლსასროლი იარაღისა და ცივი იარაღის ნიმუშები აზერბაიჯანიდან, რომელთა შორის ლაჰიჯის ტყვიამფრქვევი იარაღია, მრავალფეროვანი დეკორაციებითა და ორნამენტებით[2]. 

2010 წლის 19 აპრილს ლაჰიჯში, ისმაილიში გაიხსნა სპილენძის წარმოების კურსები[4].

2015 წლის იანვარში აზერბაიჯანმა და რუმინეთმა გამოუშვეს საერთო საფოსტო მარკები, რომლებიც მიეძღვნა ორივე ქვეყნის სახალხო ხელოვნებას. ერთ-ერთ მარკაზე გამოსახულია ლაჰიჯის მესპილენძეების ნამუშევრები[5].

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სია აზერბაიჯანში

სქოლიო
------

1. ↑  Copper craftsmanship of Lahij
2. 1 2  ЛАГИЧ
3. ↑  З. А. Кильчевская, А. Ю. Казиев, Н. А. Верещагин. Народы Азербайджанской Советской Социалистической Республики. Азербайджанцы. Ремёсла и промыслы. Обработка металла / Под редакцией Б.А.Гарданова, А.Н.Гулиева, С.Т.Еремяна, Л.И.Лаврова, Г.А.Нерсесова, Г.С.Читая. — Народы Кавказа: Этнографические очерки: Издательство Академии наук СССР, 1962. — Т. 2. — С. 96.
4. ↑  Lahıcın əzablı yolları
5. ↑  Азербайджан и Румыния выпустили совместные марки
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩარკვიანი**. |

**ლევან ჩარკვიანი** (დ. 24 იანვარი, 1923, ქუთაისი — გ. 2008) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1944-1945 წლებში იყო ხულოს რაიონის რიყეთის საექიმო უბნის გამგე; 1945-1947 წლებში ბათუმის ჯანმრთელობის განყოფილების გამგე. 1948-1949 წლებშიბათუმის სამშობიარო სახლის ორდინატორი; 1949-1954 წლებში ბათუმის რესპუბლიკური საავადმყოფოს მთავარი ექიმი; 1954-1964 წლებში ბათუმის სამშობიარო სახლის მთავარი ექიმი და განყოფილების გამგე; 1964 წლიდან საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ონკოცენტრის გინეკოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. ავტორია 335 სამეცნიერო ნაშრომისა; გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები: „ქალის სასქესო ორგანოების კიბოს ზოგიერთი საკითხი" (1964), ქალის „სასქესო ორგანოების და სარძევე ჯირკვლის კიბოთი დაავადება საქართველოში 20 წლის მანძილზე" (1965-1984). მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 28 საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაცია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა „Опыт профилактики рака шейки матки влимонно-мандариновых совхозах и колхозах Аджарской АССР", დაიცვა 1951 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა – „ქალის სასქესო ორგანოების კიბოს გავრცელების თავისებურებანი აჭარაში და საშვილოსნოს ექსპერიმენტული კიბო", დაიცვა 1963 წელს.

იყო ევროპის გინეკოლოგ–ონკოლოგთა საზოგადოების საპატიო წევრი, საქართველოს გინეკოლოგ–ონკოლოგთა საზოგადოებისა და 
საქართველოს ონკოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარე.

1964 წელს მიიღო აჭარის ასსრ დამსახურებული ექიმის წოდება, 1982 წელს — სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1989 წელს — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება, 1997 წელს მიიღო ღირსების ორდენი, ხოლო 1989 წელს — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება,

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ჩარკვიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კუსირეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელი კუსირეთის სამხერეთით, 1 კილომეტრში. აგებულია XVII საუკუნეში.

ექვსსართულიანი კოშკის გეგმა კვადრატს უახლოვდება. ზემო ნაწილში საბრძო-ლო ბანია. პირველი სართული ქვის ჭერითაა გადახურული, დანარჩენ სართულებს ძელური გადახურვა ჰქონია. პირველი სართულის გადახურვა გუმბათისებრია. ჩრდილო-დასავლეთ კედლის ცენტრში ვიწრო და დაბალი შესასვლელია, სამხრეთ-დასავლეთ კედლის ცენტრში მა-ღალი, თაღოვანი ბუხარია, გვერდებზე სწორკუთხა ნიშებით. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში ორი მცირე ირიბად გაჭრილი სათოფურია. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედლის კუთხეებში ნიშებია, ცენტრში - სათოფური. მეორე სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში - თაღოვანი ბუხარია, მის გვერდებზე - თითო სათოფურია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში თაღო-ვანი წირთხლებიანი შესასვლელია, აღმოსავლეთით - სათოფური. ორ დანარჩენ კე-დელში გაჭრილია ორ-ორი სათოფური. იატაკის ჩრდილოეთ კუთხეში გაჭრილია ხვრელი პირველ სართულში ჩასასვლელად. მესამე სართულის ჩრდილო-დასავლეთი კედლის ცენტრში თაღოვანი ბუხარია. მი-სგან დასავლეთით შეწყვილებული სათოფურია. ჩრდილოეთით ერთი სათოფურია, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში - ორი. ასეთივე სათოფურებია დანარჩენ ორ კედელ-შიც. აღმოსავლეთი კუთხის სიღრმეში მოთავსებულია ტუალეტი. იატაკის კოჭებისაგან მხოლოდ კედელში ჩასმული ბოლები გადარჩა. მეოთხე სართულის კედლებში ორ-ორი სათოფურია. იატაკის კოჭებისაგან გადარჩა ერთი ძელი.

მეხუთე სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში თაღოვანი ბუხარია. ჩრდილოეთით ორი სათოფურია. სამხრეთით - ასევე ორი სათოფური. მათ ზემოთ ვიწრო სარკმელია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში ვიწრო სარკმელია, გვე-რდებზე ორ-ორი სათოფურით. სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ოთხი სათოფურია; ჩრდილო-დასავლეთ კედელში - ცენტრში სარკმელი, გვერდებზე - ორ-ორი სათოფური. ჭერისაგან გადარჩა სამი დამპალი კოჭი, იატაკისაგან - ოთხი.

მეექვსე სართულის აღწერა შეუძლებელი (სპეც. მოწყობილობის გარეშე ასვლა არ ხერხდება). საბრძოლო ბანს შემორჩენილი აქვს, ძალზე დაზიანებული რამდენიმე ქონგური. კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ფასადების კუთხეები თლილი კვადრებითაა ამოყვანილი, სათოფურებსა და სარკმლების თავზე მუხის მასიური ხეა გადებული. ფასადების ზოგიერთი ნაწილი დაზიანებული ყოფილა და შემდგოში ხელახლა აღუდგენიათ.

ლიტერატურა
----------

* Меписашвили Р. Цинцадзе В. "Памятники V-XIвв. В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб. 1975, стр. 30.
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 141-142
**ლევან წიკლაური** (დ. 15 ოქტომბერი, 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში საქართველოს ჩემპიონი (2011, -81 კგ), ვერცხლისა (2009, -81 კგ) და ოთხგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2006, 2007, 2008, 2012; -81 კგ). მსოფლიო თასის ორგზის გამარჯვებული (2010, 2012; -81 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2008, 2009; -81 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2012, -81 კგ). სამბოში ორგზის მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი (2010, ტაშკენტი, უზბეკეთი, 82 კგ; 2012, პრაღა, ჩეხეთი82 კგ), სამბოში ევროპის ჩემპიონი ( 2008, 82 კგ).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| წელი | ტურნირი | სახეობა | მასპინძელი | წონითიკატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | მსოფლიო ჩემპიონატი | სამბო | პრაღა, ჩეხეთი | -82 კგ | 02 ﻿2nd |
| 2008 | ევროპის ჩემპიონატი | სამბო | თბილისი, საქართველო | -82 კგ | 01 ﻿1st |
| 2009 | ევროპის ჩემპიონატი | ძიუდო | თბილისი, საქართველო | -81კგ | 03 ﻿3rd |
| 2010 | ევროპის ჩემპიონატი | ძიუდო | ვენა, ავსტრია | -81 კგ | 01 ﻿1st |
| 2010 | მსოფლიო ჩემპიონატი | სამბო | ტაშკენტი, უზბეკეთი | -82 კგ | 02 ﻿2nd |
| 2011 | ევროპის ჩემპიონატი | ძიუდო | სტამბოლი, თურქეთი | -81 კგ | 03 ﻿3rd |
| 2013 | მსოფლიო ჩემპიონატი | ძიუდო | რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია | 81 კგ | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან წიკლაური[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
ჭვირული ლახტები. დას. საქართველო, XVII ს. სვანეთის მუზეუმი (საქართველოს ეროვნული მუზეუმი).
**ლახტი** — საბრძოლო საცემი იარაღი. არსებობდა მისი რამდენიმე ნაირსახეობა. ზოგან ლახტი მხედართმთავრის ძალაუფლების სიმბოლო იყო. „ლახტის" შესახებ სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონში ვკითხულობთ: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ლახტი — უმკვეთლო საცემი საომარი", „გურზი — ლახტივით დიდი, უფრთო" |
|  | () |

შესაბამისად, საბას განმარტების მიხედვით „ლახტი" ქართულად „გურზის" (სპ. „გორზ" — მრგვალთავიანი საბრძოლო საცემი იარაღის), მსგავსი, ოღონდ ფრთებიანი იარაღია.

ლახტის ფორმა (კვერთხის თავი მკვეთრად გამოკვეთილი ფრთებით), როგორც ჩანს, ჩამოყალიბდა არაუადრეს XII–XIII საუკუნეების მიჯნისა. ამ პერიოდით თარიღდება ლახტის თავების უძველესი ნიმუშები (რკინისა და ბრინჯაოს) აღმოსავლეთ ევროპისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ტერიტორიიდან. საქართველოში იარაღის ეს სახეობა კარგად უნდა ყოფილიყო ცნობილი, რასაც, მუზეუმებში დაცული ექსპონატების სიუხვე, წერილობითი წყაროები და სხვადასხვა გამოსახულებები ადასტურებს. ქართულ წერილობით წყაროებში „ლახტის" ხსენება უკვე XII საუკუნიდან გვხდება. „ამირანდარეჯანიანში" ვკითხულობთ „წინასვე თქვეს მშვილდისა არა აღება, ყოველსავე შუბითა, ხრმლითა და ლახტითა იბრძოდეს". „ვეფხისტყაოსნის" მიხედვით ფატმანთან მყოფი ავთანდილი „ადგა და ლახტი აიღო…".

XVII ს-ში დასავლეთ საქართველოში გავრცელებული იყო ლახტი ფრთებზე ხმლისებური ჭვირებით. მსგავსი ლახტები ოსმალურ, სპარსულ და ევროპულ მასალებში არ გვხდება. სავარაუდოდ, დაახ. XVII საუკუნის პირველ ნახევარში ან შუა ხანებში, დასავლეთ საქართველოში მოქმედებდა სახელოსნო, სადაც აღნიშნული ხმლისებურ-ჭვირიანი ლახტები მზადდებოდა.

ქართული მითებში ლახტით, ღვთისშვილები ანადგურებენ დევებს, რისთვისაც ისინი „ლახტიანებად" იხსენიებიან საკულტო ტექსტებში. კოპალას მიმართავენ შემდეგნაირად: „გმირო კოპალა, ლაღო, ლახტიანო".

სქოლიო
------

1. ↑  *ჩართოლანი შ.*, მასალები სვანეთის არქეოლოგიისათვის, ტ. I. (სვანეთის კომპლექსური ექსპედიციის 1972–1974 წლების არქეოლოგიური მუშაობის შედეგები), თბ. 1976.
2. ↑  *მეძმარიაშვილი ელგუჯა*, *შუბლაძე თენგიზ*, *აბაშიძე ზურაბ* და სხვ. ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი / რედ. ელგუჯა მეძმარიაშვილი, მთარგმ. ბაიაძე შ. ლეფონავა გ. მანჯგალაძე ა. ღუდუშაური ა. 2017. — გვ. 224.
3. ↑  *ორბელიანი ს.-ს.*,  ლექსიკონი ქართული / ავტოგრაფიული ნუსხების მიხედვით მოამზადა, გამოკვლევა და განმარტებათა ლექსიკის საძიებელი დაურთო ილია აბულაძემ, ტ. I, თბ. 1991.
4. ↑  *ბაქრაძე ირაკლი* საბრძოლო ლახტები ხმლისებურ-ჭვირული დეკორით // საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე. *საზოგადოებრივ მეცნიერებათა სერია*  / რედ. ზურაბ თავართქილაძე, თბ. 2014, № 5(50-B), გვ. 239–258.
5. ↑  *ტონია ნანა*, *კიკნაძე ზურაბ*, მითოლოგიური ენციკლოპედია : ყმაწვილთათვის, წგნ. 3, ა-ჰ: ქართული მითოლოგია, თბ.: ბონდო მაცაბერიძის გამომცემლობა, 2004.
შტაბ–ბინა რომში
**პროპაგანდა ფიდე** (ლათ. სრული დასახელება Sacra Congregatio de Propaganda Fide, რწმენის პროპაგანდის წმინდა კონგრეგაცია) — რომის კათოლიკური ეკლესიის სამისიონერო ორგანიზაცია. შეიქმნა რომის პაპის გრიგოლ XV-ს 1622 წლის 22 ივნისის ბულას საფუძველზე. 1988 წელს პაპმა იოანე პავლე II-მ მოახდინა კონგრეგაციის რეორგანიზაცია, რის შედეგადაც იგი გადაკეთდა ხალხთა ევანგელიზაციის კონგრეგაციად (Congregatio pro Gentium Evangelizatione).

პროპაგანდა ფიდე საქართველოში
----------------------------

XVII საუკუნის 20-ანი წლებიდან საქართველოში კათოლიკე მისიონერები იწყებენ ჩამოსვლას. მათ აგზავნიდა „პროპაგანდა ფიდე", რომელიც მოწოდებული იყო კათოლიციზმის ქადაგებით გაეზარდათ რომის პოლიტიკური გავლენა ახლოაღმოსავლეთის ქვეყნებში და ადგილზე შეესწავლათ ირანთან დამაკავშირებელი სავაჭრო მარშრუტები. მისიონერებმა თავდაპირველად გორში დაიდეს ბინა, მაგრამ ქართლში როსტომის გამეფების შემდეგ ოდიშში გადაინაცვლეს, სადაც ლევან II დადიანი მათ საუკეთესო პირობებს ჰპირდებოდა. მისიის ოდიშში გადატანის იდეა, როგორც ჩანს, ნიკიფორე ჩოლაყაშვილს ეკუთვნოდა.

„პროპაგანდა ფიდეს" არქივში უამრავი მასალაა დაცული საქართველოს შესახებ. მისიონერები ჰყვებიან ქართულ კულტურაზე, გეოგრაფიაზე, პოლიტიკაზე. საცავში ინახება ქართველი მეფეებისა და რომის პაპის მიმოწერა, არსებობს 1600 წლით დათარიღებული ხის დაფა ქართული დამწერლობის ნიმუშით და კიდევ უამრავი მასალა, 1633 წლიდან მოყოლებული 1900-იან წლებამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sacred Congregation of Propaganda
* The Sacred Congregation de Propaganda Fide (1622-1922)
* ლევან II დადიანი და კათოლიკე მისიონერები
* წმინდა ნინო წმინდა პეტრეს ტაძარში
**კრასნოდარის დიდმოწამე ეკატერინეს საკათედრო ტაძარი** (რუს. Екатерининский собор) — საკათედრო მართლმადიდებლური ტაძარი კრასნოდარში. 

მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკატერინოდარის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძრის აგება გადაწყვიტეს 1889 წლის 17 ოქტომბერს - ზუსტად ერთი წლის შემდეგ იმპერატორის მატარებლის ავარიისაგან, რომელსაც საიმპერატორო სახლის ყველა წევრი ცოცხალი გადაურჩა. ავარიამდე ცოტა ხნით ადრე იმპერატორი ალექსანდრე III ცოლთან და შვილებთან ერთად სტუმრობდა ეკატერინოდარს. იმპერატორის ოჯახის სიკვდილისაგან ხსნის აღსანიშნავად გადაწყვიტეს ეკატერინოდარში აეშენებინათ ტაძარი. მთავარი საკურთხეველი უნდა ყოფილიყო ნაკურთხი დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე ხოლო დანარჩენი იმპერატორის ოჯახის წევრების (მარია, ნიკოლოზი, გიორგი, მიხეილი, ქსენია და ოლღა) ზეციური მფარვლების სახელზე. 

ეკლესიას საფუძველი ჩაუყარეს 1900 წლის 23 აპრილს ეკატერინეს მოედანზე, სადაც ამ დროისათვის მდებარეობდა უკვე მოძველებული წმინდა ეკატერინეს სახელობის ხის ეკლესია, რომელიც აგებული იყო 1814 წელს. პროექტზე მუშაობდა ადგილობრივი არქიტექტორი ივან მალგერბი. ტაძრის მშენებლობა ფინანსების არქონის გამო დროდადრო ჩერდებოდა. საბოლოოდ, 1914 წლის 24 მარტს ეკატერინოდარის ქალაქის თავის მიხეილ სკვორიკოვის აქტიური მონაწილეობით ტაძრის მშენებლობა დასრულდა და შედგა მთავარი საკურთხევლის საზეიმო კურთხევა. 

სამოქალაქო ომის წლებში ეკატერინეს ტაძრის განსასვენებელში დაასაფლავეს თეთრგვარდიელთა მოძრაობის აქტიური მონაწილეები: გენერალი მიხეილ ალექსეევი, პოლკოვნიკი დიმიტრი მიონჩინსკი და გენერალ-ლეიტენანტი ნიკოლოზ ტიმანოვსკი. 

1922 წელს ტაძარი ობნოვლენცების ხელში გადავიდა. ამავე წელს მოშიმშილე ვოლგისპირელებმა გაძარცვეს. 1930-იანი წლებისათვის ტაძარი მოამზადეს ასაფეთქებლად, რათა აგური გამოეყენებინათ. არქიტექტორმა მალგერბემ მოახერხა ეკლესიის განადგურების კომისიის განზრახვის შეცვლა.

1934 წლის 26 ივნისს ობნოვლენცებმა განაცხადეს, რომ მრევლის სიმცირის გამო მათი თემი დაიშალა. ტაძარს გამოიყენებდნენ საწყობად. სამრეკლო მოხსნეს. 

ღვთისმსახურება ტაძარში აღსდგა 1942 წელს გერმანელთა მიერ კრასნოდარის ოკუპაციის პერიოდში, მაგრამ ამავდროულად აქ განთავსებული იყო საწყობიც. სრული დატვირთვით ეკლესიაში ღვთისმსახურება აღსდგა 1944 წელს, ქალაქის გერმანელებისაგან გათავისუფლების შემდეგ, მაგრამ ეგვტერების სახელწოდება შეიცვალა და ეწოდა ღვთისმშობლის მიძინებს, აღდგომის, ხარების, წმინდა სერგისა და ბარბარეს სახელები. მთავარმა საკურთხეველმა შეინარჩუნა ეკატერინეს სახელი. 

1988 წელს რუსეთის გაქრისტიანების 1 000 წლისთავთან დაკავშირებით ეკატერინე სახელობის ეკლესიას რემონტი ჩაუტარდა. ამავე წელს მრავალი წლის შემდეგ პირველად გაისმა ეკლესიის ზარის ხმაც. 

2011-2012 წლებში მიმდინარეობდა ტაძრის მთავარი გუმბათის აღდგენითი სამუშაოები მისი გუმბათი ოქროფურცლით მოაპირკეთეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებგვერდი
* Свято-Екатерининский кафедральный собор в г. Краснодар
* Купол Свято-Екатерининского собора в Краснодаре покроют золотом
* Свято-Екатерининский собор Краснодара отреставрируют
**კუსირეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ცხინვალის რაიონის სოფელი კუსირეთის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა: „ქრისტე შეიწყალე თეკლა".

აღწერა
------

ეკლესია ნაგებია შირიმისა და ქვიშაქვის კვადრებით. კონსტრუქციულ ნაწილებზე გამოყენებულია მოღვინისფრო თლილი ქვა. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით მსუბუქად წახნაგოვანი შვე-რილი აბსიდით. საკურთხევლის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი, რომ-ლის სიმაღლე 7-8 მეტრს აღწევს. აბსიდის წინ ქვის კანკელის ფრაგმენტებია.

შიდა სივრცეს სამსაფეხურიანი პილასტრები ორ ტოლ ნაწილად ყოფს. პილასტ-რების კაპიტელებს კედლის თაღები და კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. დასა-ვლეთი კედლის შეისრული თაღები იმპოსტებს ეყრდნობა. ამავე კედელში გაჭრილია შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავული შესასვლელი. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიას სამივე მხრიდან გარშემოსა-ვლელი ჰქონდა. ამჟამად გარშემოსავლელი მთლიანად განადგურებულია. ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილია კრონშტეინები, რომლებსაც კამარის საბრჯენი თაღები ეყ-რდნობოდა. დასავლეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი.

ეკლესიის სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლების დიდი ნაწილი მთლიანად განად-გურებულია. შემორჩენილი დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები მრავალ ადგილას გაბზარულ-ჩამონგრეულია. კედლების სიმაღლე ზოგან 8-9 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ეკლესიის ირგვლივ მიწის დონე საკმაოდ აწეულია.

ძეგლზე 1982 წელს დაიწყო გაწმენდითი სამუშაოები.

ლიტერატურა
----------

* Меписашвили Р. Цинцадзе В. "Памятники V-XIвв. В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб. 1975, стр. 30.
* მეგრელიძე ი. ქართული წყაროთმცოდნეობა, III, 1971, გვ. 99.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 139-140
**კრატერის ტბა** (ინგლ. Crater Lake) — კრატერული წარმოშობის ტბა აშშ-ში, ორეგონის შტატში. კრატერის ტბის ეროვნული პარკის მთავარი ღირსშესანიშნავი ობიექტი. მუქი ლურჯი ფერისაა, დამახასიათებელია დიდი სიღრმეები. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1883 მ სიმაღლეზე, კასკადოვან მთებში, დიდი ვულკანური კალდერის ფარგლებში. მაქსიმალური სიღრმე 594 მ. ტბა ნაწილობრივ ავსებს 1220 მ სიღრმის კალდერას, რომელიც ჩამოყალიბდა დაახლოებით 7700 წლის წინათ ვულკან მაზამის დანგრევის შედეგად. აშშ-ის უღრმესი ტბა. პირველი ევროპელი ამერიკელი რომელმაც მოინახულა ტბის ნაპირები იყო ჯონ უესლი ჰილმანი. ტბა განთქმულია აგრეთვე მორით, რომელსაც „ტბიურ მოხუცს" უწოდებენ. მორი 100 წელზე მეტია რაც ტბაში ტივტივებს ვერტიკალური მიმართულებით. წყლის დაბალი ტემპერატურის გამო მორი მეტად კარგად არის შემონახული.

ვულკანი მაზამა არის კასკადოვანი მთების ვულკანური რკალის ნაწილი, რომელიც ძირითადად შედგება ანდეზიტებისაგან, დაციტებისგან და რიოდაციტებისაგან. კალდერა წარმოიქმნა მძლავრი ვულკანური ამოფრქვევის შედეგად. მოგვიანებით ლავის ამოღვრას მოჰყვა კალდერის ცენტრში ბაქნის წარმოქმნა. ნალექებმა და მეწყრულმა დანალექებმა დაფარეს კალდერის ფსკერი. დროთა განმავლობაში კალდერა გაცივდა, დაგროვდა ატმოსფერული ნალექები და შედეგად წარმოიქმნა ტბა. მოგვიანებით მეწყერმა კალდერის კიდეებზე შექმნა გამოზიდვის კონუსები და ტურბიდიტული დანალექები ტბის ფსკერზე. ფუმაროლები და ცხელი წყაროები იმ პერიოდში მეტად აქტიური იყო. გარკვეული დროის შემდეგ ტბის კალდერის კიდეები შედარებით გასტაბილურდა, ფერდობები დაიფარა ხშირი ტყით. ტბაში არის ორი კუნძული. დამახასიათებელია სუბალპური კლიმატი. ზაფხულში ამინდი რბილი და მშრალია, ზამთარი ცივია. ხელოვნურად არის შეყვანილი კალმახი და ორაგული.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„კრატერის ტბა"** ვიკისაწყობში.
* კრატერის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**კრასნოდარის ყოველთა მწუხარეთა ეკლესია** (რუს. Скорбященская церковь) — მართლმადიდებლური ეკლესია კრასნოდარის მხარეში, ქალაქ კრასნოდარში. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1842-1844 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ეკატერინოდარის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ღვთისმშობლის ხატის „ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის" ეკლესია, ან უბრალოდ ყოველთა მწუხარეთა ეკლესია ააშენეს 1844 წელს ქალაქ ეკატერინოდარის ჩრდილოეთ გარეუბანში მდებარე სასაფლაოზე. ამ ადგილზე ადრე, 1816 წელს, აუგიათ ხის ეკლესია წმინდა მოციქულ თომას სახელზე. 

ეკლესიის მახლობლად ააგეს თავშესაფარი დაჭრილი შავი ზღვის კაზაკებისათვის. ეკლესიის შენობა და თავშესაფარი დროთა განმავლობაში მოძველდა, მაგრამ შავი ზღვის კაზაკთა ატამანის გენერალ-მაიორ ზავოდოვსკის ინიციატივით აეშენებინათ ახალი, უფრო მოხერხებული ტაძრისა და თავშესაფრის შენობა. 

ახალი ეკლესიის, თავშესაფრისა და საავადმყოფოს პროექტი 1833 წელს შეასრულა სამხედრო ინჟინერმა კაპიტანმა პეტროვმა. მისი პროექტით ააგეს ქვის ერთგუმბათიანი ეკლესია ამპირის სტილში. ეს იყო ქალაქში პირველი ქვის ეკლესია. 1843 წლის მარტში შესრულდა ტაძრის კურთხევის მცირე ცერემონია, 1844 წლის მაისში კი - კურთხევის დიდი ცერემონია.

ტაძრისათვის და თავშესაფრისთვის ბევრი სიკეთის გამკეთებელი შავი ზღვის კაზაკების ატამანი ზავოდოვსკი ტაძართან ახლოს დაკრძალეს 1853 წელს. აქვე დაასაფლავეს მისი მეუღლეც. მათ საფლავზე ააგეს ქვის სამლოცველო, მოოქროვილი ჯვრით. ამჟამად სამლოცველოს ადგილზე სალოცავი ჯვარი დგას. აქვე დაასაფლავეს 1833 წელს გარდაცვლილი შავი ზღვის კაზაკთა ატამანი გენერალ-მაიორი ალექსი ბეზკროვნი. გარდაცვალებამდე მან სერიოზული წვლილი შეიტანა ეკატერინოდარის თავშესაფრის მშენებლობის საქმეში. 

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ტაძრისა და თავშესაფრის გარშემო ააშენეს საავადმყოფო. 1914 წლის 24 ნოემბერს ტაძარში ილოცა იმპერატორმა ნიკოლოზ II-მ. იგი ეწვია თავშესაფარს, ისადილა დაჭრილ ჯარისკაცებთან, დააჯილდოვა გამორჩეული ჯარისკაცები, ოფიცრები და მოწყალების დები. 

1922 წელს „მოშიმშილე ვოლგისპირეთის გადასარჩენად" ეკლესიიდან გაიტაცეს ვერცხლის საეკლესიო ჭურჭელი. ამის შემდეგ ძალიან მალევე საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა. მის შენობას გამოიყენებდნენ საწყობად, საავადმყოფოს სამეურნეო საჭიროებისათვის, ადგილობრივი სამედიცინო ინსტიტუტის სალექციო დარბაზად.

1999 წელს ეკლესია დაუბრუნდა მორწმუნეებს. პირველი ლოცვა აღევლინა 1994 წლის 17 ივლისს. 1999 წლის 5 დეკემბერს ეკატერინოდარისა და ყუბანის მიტროპოლიტმა ისიდორმა შეასრულა ტაძრის კურთხევის ცერემონია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Скорбященская церковь
* ХРАМ В ЧЕСТЬ ИКОНЫ БОЖИЕЙ МАТЕРИ «ВСЕХ СКОРБЯЩИХ РАДОСТЬ»[*მკვდარი ბმული*]
* Церковь Иконы Божией Матери Всех Скорбящих Радость
* Краснодар: день иконы «Всех скорбящих Радость»
**კურული** — კუროსთან, ხართან ჭიდაობა, თამაშად ქცეული რიტუალი, რომელიც დიდი ღმერთის სახელობაზე იმართებოდა. ძირითადად დამოწმებული დასავლეთ საქართველოს მთისა და ბარის მოსახლეობაში, სამეგრელოში იმართებოდა კვირა დღეს, სოფლის ახლოს მოედანზე. გამოჰყავდათ საგანგებოდ გაწვრთნილი ხარი, მიაბამდნენ მოედნის ცენტრში ჩასობილ პალოზე და 2 კაცი, გარკვეული წესების დაცვით აღიზიანებდა. შემდგომ გახელებულ ხარს აუშვებდნენ და ერთ-ერთი იწყებდა მასთან ბრძოლას. კურულის მიზეზი იყო ხარის და დაძლევა, შეკვრა და წაქცევა. საღამოს იმავე ადგილას იმართებოდა ფალავანთა ჭიდაობა. სვანეთში ასეთი ხარების ჭიდაობით იწყებოდა დიდი ღმერთის სახელობის დღესასწაულთა ციკლი „უფლიშიერი", რომელიც თომას კვირას (აღდგომის მომდევნო კვირა, კვირაცხოველობა) დგებოდა და 5-6 კვირა გრძელდებოდა. ამ დღეს „ლასკარებს" (სამეზობლოებს) ან ცალკეულ თემებს გამოჰყავდათ დიდი ღმერთის სახელზე შეწირული კუროები ან რჩეული ხარები, არაყს დაალევინებდნენ, გაახელებდნენ და რიგ-რიგობით მიუშვებდნენ ერთმანეთზე. ხარების ჭიდაობა გურიასა და რაჭაშიც სცოდნიათ, მაგრამ რელიგიურ-საკულტო მნიშვნელობით მხოლოდ სვანეთში იყო შემორჩენილი.

ამ თამაშობებში არეკლილია ხართან დაკავშირებული უძველესი რწმენა-წარმოდგენები, რომლებიც გავრცელებული ყოფილა აღმოსავლეთში, კავკასიაში, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვის აუზებში. ყურადღებას იქცევს ძველი კრეტის მხატვრობა, სადაც გამოსახულია ხართან ბრძოლა, რაც მეტად პოპულარული ყოფილა და რელიგიურ-საკულტო ცერემონიალში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რიტუალად შედიოდა. მომდევნო ხანებში ხართან ბრძოლამ თანდათან დაკარგა პირვანდელი შინარსი და შუა საუკუნეებში ფეოდალთა საყვარელ გასართობად იქცა. მისი თანამედროვე ფორმებია სამხრეთ ევროპისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნებში გავრცელებული კორიდა.

ლიტერატურა
----------

* *Бадравелидзе В. В.* Главниое божество древнегрузинского пантеона Гверти, კრ.:Вопросы этнографии Кавкаяа, Тб. 1952;

* *სურგულაძე ირ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 86.
**კრიმსკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** (რუს. Церковь иконы Божией Матери «Одигитрия») — მართლმადიდებლური ეკლესია უსტ-დონეცკის რაიონის სოფელ კრმსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონისა და სალსკის ეპარქიას. აშენებულია რეტროსპექტივიზმის სტილში. ეკლესიის მშენებლობა დაასრულეს 1854 წელს.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, უსტ-დონეცკის რაიონი, სოფელი კრიმსკი, შობის ქუჩა № 14.

ისტორია
-------

წმინდა ოდიგიტრიის ეკლესია სოფელ კრიმსკში ააგეს 1854 წელს და აკურთხეს ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე (რომელიც გადმოცემის თანახმად თავად ლუკა მახარებელმა დაწერა). ძირითადი ნაგებობა და სამრეკლო აგებული იყო ქვისგან, ხოლო მინაშენები იყო ხის. 1865 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა.

საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში, ისევე როგორც სხვა ეკლესიები ანტირელიგიური დევნის პერიოდში, დაიხურა. ეკლესიის შენობა მრავალი წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა როგორც ხორბლის საწყობი და XX საუკუნის ბოლოს მიატოვეს. 

1990 წელს ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას აღსადგენად და მომავალში ღვთისმსახურების აღსადგენად. ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიაში ღვთისმსახურება ამავე წელს აღსდგა. ამის შემდეგ დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები: აღდგა საკურთხეველი, დააყენეს კანკელი, გააკეთეს ამბიონი, ეკლესიას შემოარტყეს ღობე. 2004 წელს დაადგეს ახალი გუმბათი, ეკლესიის სამრეკლოსთვის შეიძინეს ზარი და დაიწყო მოხატვითი სამუშაოები.

სქოლიო
------

1. ↑  Крымский|Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия". sobory.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
2. 1 2 3  Храм в честь иконы Божией Матери "ОДИГИТРИЯ" х. Крымский | наш приходской сайт. od-krim.cerkov.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
**კრასნი-სულინის გამარჯვების მემორიალი** (რუს. Мемориал «Победа») — მემორიალური კომპლექსი ქალაქ კრასნი-სულინში,
როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მემორიალი ოფიციალურად გაიხსნა 1975 წელს. იგი მოიცავს სტელას, მარადიულ ცეცხლს, საბჭოთა ჯარისკაცის ძეგლსა და გმირების ხეივანს.

ისტორია
-------

დიდი სამამულო ომის პერიოდში, 1942 წლის 21 ივლისს საბჭოთა ჯარებმა დატოვეს ქალაქი, რომლის ოკუპაციაც მოახდინეს გერმანელებმა.

1943 წლის 14 თებერვალს კრასნი-სულინი ოკუპანტებისაგან გაათავისუფლეს ვოროშილოვგრადის ოპერაციის ფარგლებში. განმათავისუფლებელ ბრძოლაში მონაწილეობდა სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის მეხუთე სატანკო არმია. 

კრასნი-სულინის ოკუპაცია მიმდინარეობდა შვიდი თვის განმავლობაში (1942 წლის 21 ივლისიდან 1943 წლის 14 თებერვლამდე). ოკუპაციის პერიოდში გერმანელმა ფაშისტებმა დახვრიტეს 400-ზე მეტი ქალაქის მაცხოვრებელი. 

გამარჯვების მემორიალი დაამონტაჟეს 1975 წლის 25 აპრილს მეტალურგთა კულტურის სასახლის წინ მდებარე გამარჯვების მოედანზე, დიდ სამამულო ომში საბჭოთა კავშირის 30-ე წლისთავის აღსანიშნავად და შინმოუსვლელ თანაქალაქელთა პატივისცემის ნიშნად. მემორიალის პროექტის ავტორი იყო ზანისი, ხოლო მოქანდაკე - ვ. ბატიაი.

მემორიალის ძირითადი ფიგურაა ექვსმეტრიანი ჯარისკაცის გამოსახულება, რომელსაც ხელში ავტომატი უჭირავს, ხოლო წელზე გამარჯვების ლენტა აკრავს. ძეგლის მახლობლად დამონტაჟებულია სტელა, რომელიც მოპირკეთებულია მარმარილოს ფილებით და მარადიული ცეცხლით. სტელაზე დაწერილია სიტყვები რ. როჟდესტვენსკის „რექვიემიდან": 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „... люди! покуда сердца стучатся, - помните: какой ценой завоевано счастье, - пожалуйста, помните!" |
|  |  |

დიდების ხეივანზე არსებულ მარმარილოს ფილებზე მიმაგრებულია საბჭოთა კავშირის გმირების ბარელიეფები. ფილებზე წარმოდგენილნი არიან: ა. ალექსეევი, ა. გალატოვი, პ. დერნოვი, ფ. კალინინი, ი. კორნიენკო, ა. კრავცოვი, ი. პროსანდეევი, ვ. სიდორინი, ი. ომელჩენკო, ი. ჩისტოვი და დიდების ორდენის სრული კავალერი ვ. სამოხინი. 

2000 წელს დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 55-ე წლისთავის მიჯნაზე დაიწყო ძეგლის სარესტავრაციო სამუშაოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мемориал «Победа»
* Мемориал «Победа»
* Мемориал "Победа"

სქოლიო
------

1. 1 2  Справочник «Освобождение городов: Справочник по освобождению городов в период Великой Отечественной войны 1941—1945». М. Л. Дударенко, Ю. Г. Перечнев, В. Т. Елисеев и др. М.: Воениздат, 1985. 598 с.
2. ↑  Исаев А. В. От Дубно до Ростова. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004.
3. ↑  Сайт РККА.  დაარქივებული 2018-09-30 საიტზე Wayback Machine. .
**კრაშენინიკოვის ვულკანი** (რუს. Вулкан Крашенинникова) — სტრატოვულკანი რუსეთში, კამჩატკის მხარეში. მოქცეულია კრონოცკაიას ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ტბა კრონოცკოედან სამხრეთით 13 კმ-ში. სიმაღლე 1856 მ. შედის კამჩატკის აღმოსავლეთ ვულკანური სარტყელის შემადგენლობაში და მისი უშუალო მეზობელია ვულკანი კიხპინიჩი (1552 მ).

მიაკუთვნებენ მოქმედ ვულკანთა ჯგუფს, რის დამამტკიცებელ საბუთად უახლეს ლავურ ნაკადებს იშველიებენ. ამასთან, ვულკანის ირგლივ არაფერი იზრდება, რაც აგრეთვე არაშორეულ ამოფრქვევაზე მიუთითებს. კრაშენინიკოვის ვულკანი წარმოდგენილია ორი შერწყმული კონუსით, რომლებიც ჩაქცევით კალდერაშია განლაგებული და წარმოქმნილია კატასტროფული ამოფრქვევის შედეგად. კალდერის დიამეტრია 9 კმ, სიღრმე 400 მ. სამხრეთი კონუსის აბსოლუტური სიმაღლეა 1856 მ, შეფარდებითი — 850 მ, ჩრდილოეთისა — 1760 და 760 მ შესაბამისად.

სამხრეთი კონუსი დაგვირგვინებულია 800 მ დიამეტრისა და 140 მ სიღრმის კრატერით. ჩრდილოეთი კონუსი შედარებით ახალგაზრდაა, აქვს რთული ტელესკოპური აგებულება, მისი მწვერვალი გარშემორტყმულია ორკილომეტრიანი კალდერით, რომელშიც განლაგებულია შუა კონუსი და მის კრატერში — ლავური კონუსი. სამხრეთი კონუსის ამოფრქვევის პროდუქტების მოცულობაა 15,5 კმ³, ჩრდილოეთისა — 10 კმ³. უმეტესწილად აგებულია ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. კალდერულ კომპლექსებში გვხვდება ქანების ყველაზე მარტივი სხვაობები. კალდერის ასაკის დაახლოებით 39 600 წელი.

ვულკანის ცენტრალურმა კონუსებმა თავიანთი მოქმედება დაიწყეს დაახლოებით 11 ათ. წლის წინ. სამხრეთი კონუსი ჩამოყალიბდა 11-6,5 ათ. წლის წინ, ჩრდილოეთისა — 6,4-2 ათ. წლის წინ, ხოლო ჩრდილოეთის შუა კონუსი 1300-1100 წლის წინ. კრატერში ლავების ამოფრქვევა და ლავური კონუსის წარმოქმნა მოხდა დაახლოებით 600-400 წლის წინ. ფუმაროლური აქტივობა შეინიშნებოდა შუა კონუსის კრატერში და ლავებთან იყო დაკავშირებული თავის სამხრეთ ნაწილში.

ორთქლაირის ჭავლის ტემპერატურა უდრიდა 35-40°С-ს. ამჟამად ფუმაროლური აქტივობა არ შეინიშნება. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 1550 წელს.

სახელი ეწოდა ციმბირისა და კამჩატკის მკვლევრის — სტეფანე კრაშენინიკოვის (1711-1755) პატივსაცემად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Вулкан Крашенинникова: история формирования и динамика активности

სქოლიო
------

1. ↑  Вулкан Кихпиныч. Камчатский край. Краеведческий сайт
2. 1 2 3  Камчатка : Справочник туриста / кол. авторов. — Петропавловск-Камчатский : РИО КОТ, 1994. — 228 с.
3. ↑  Семенов В. И. В краю горячих источников. — Петропавловск-Камчатский : Дальиздат. 1988. — 143 с.
4. ↑  Krasheninnikov. Global Volcanism Program Smithsonian Institution