**დიდი მეჯვრისხევი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მეჯუდის მარცხენა ნაპირას. ტირიფონის არხის მარჯვენა მხარეს. მეჯვრისხევის თემის ცენტრი (სოფლები: ზერტი, კვარხითი, მეჯუდისპირი, პატარა მეჯვრისხევი, ფაბრიკის დასახლება). ზღვის დონიდან 800 მეტრი, გორიდან 20 კილომეტრი.

სოფელში ფუნქციონირებს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი, რომელიც თანამედროვე ინფრასტრუქტურითა და უახლესი ტექნიკით აღჭურვილი სივრცეა, სადაც მომხმარებელს შეუძლია სახელმწიფო და კერძო სექტორის 200-ზე მეტი სერვისით სარგებლობა.

ისტორია
-------

სოფელი უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული, რასაც მოწმობს მის ტერიტორიაზე ნაპოვნი ბრინჯაოს ცულები, შუბები და სხვა სამეურნეო თუ საბრძოლო დანიშნულების იარაღი. იგი მნიშვნელოვან სავაჭრო გზაზე მდებარეობდა და V-XVII საუკუნეებში აქტიურად იყო ჩართული ქვეყნის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში. მეჯვრისხევი ქართლის რეგიონში განთქმული იყო მოჭიქული თიხის ჭურჭლის წარმოებით. ჭიქურის დასამზადებლად იყენებდნენ სოფლის მიდამოებში არსებულ კვარცის ქვიშას. მეჯვრისხევში 1605 წელს საზაფხულოდ იდგა და მოულოდნელად გარდაიცვალა ქართლის მეფე გიორგი X. XVIII საუკუნის დასაწყისში აქ ლეკებთან ბრძოლაში დამარცხდა და დაიღუპა ოსმალთა გარნიზონის სარდალი, გორის ფაშა. ლეკების ალაგმვა შესძლო მხოლოდ ძლიერმა ფეოდალმა გივი ამილახვარმა, რომელმაც ქართველთა ლაშქრით სოფელთან ბრძოლა გაუმართა მტერს და სასტიკად დაამარცხა იგი. XIX საუკუნის 80-იან წლებში მეჯვრისხევი წარმოადგენდა ახლომდებარე სოფლების ცენტრს და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ამ მხარის საზოგადოებრივ, ეკონომიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. აქ სისტემატიურად იმართებოდა ბაზრობები, ჩამოყალიბებული იყო ადგილობრივი თეატრალური წრე. სოფელი გარკვეულ როლს თამაშობდა რევოლუციურ მოძრაობაში. 1905 წლის 20 მარტს, აქ თავი უნდა მოეყარათ მახლობელი სოფლების გლეხებს. ბოქაულმა გზები შეკრა და სხვა სოფლის გლეხებს მეჯვრისხევში ჩამოსვლის საშუალება არ მისცა. სოფლის სასაფლაოზე მაინც შეგროვდა 4000-მდე კაცი. გადაწყდა მოეთხოვათ: დროებითი ვალდებული გლეხების დაუყოვნებლივ გათავისუფლება, გლეხებისათვის ტყითა და საძოვრებით სარგებლობის უფლება, ღალის ერთ მეათედამდე შემცირდება, მღვდლის გადასახადის მოსპობა, სახელმწიფო ხარჯზე სწავლის შემოღება და სხვა. გლეხებმა ფიცი დასდეს, რომ იბრძოლებდნენ მოთხოვნების განხორციელებისათვის. იმავე წლის 2 აპრილს, გორის მაზრის პოლიციამ, რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის დააპატიმრა სოფელ მეჯვრისხევში მცხოვრები ხუთი გლეხი. 1919 წლის 9 ნოემბერს, გორის მაზრის აჯანყებულმა გლეხებმა სოფელში შეკრეს გზები, დააპატიმრეს ადგილობრივი ხელისუფლების მეთაურები, გამოაცხადეს საბჭოთა ხელისუფლება. 1921 წლის 18 ოქტომბერს, მეჯვრისხევში ჩამოყალიბდა საქართველოში ერთ-ერთი პირველი შრომითი ამხანაგობა „მშველეთი". ამხანაგობაში გაერთიანდა ადგილობრივი თემის გლეხობა. დამფუძნებელ კრებაზე აირჩიეს გამგეობა, მიიღეს წესდება და დაამტკიცეს წევრების სია. ამჟამად სოფელში არის კოლ-ბა (მეხილეობა, მევენახეობა); მეფრინველეობის ფაბრიკა, რომლის მუშა-მოსამსახურეებისათვის აშენდა ექსპერიმენტული დასახლება ყველა სახის საყოფაცხოვრებო მომსახურების ობიექტებით (გენერალური გეგმისა და განაშენიანების ავტორი არქიტექტორები: ი. მარგიშვილი, დ. მორბედაძე, ლ. მჭედლიშვილი, თ. კვერცხიშვილი, ნ. ქურდიანი, 1970-იანი წლები).

დემოგრაფია
----------

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2329 ადამიანი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი | კომლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1987 | 3164 |  |  | 1029 |
| 2002 |  3153 | 1527 | 1626 |  |
| 2014 |  2329 | 1135 | 1194 |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიდი მეჯვრისხევის კვირაცხოვლის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის უსანეთის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია (IX-X საუკუნე)
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია (დარბაზული)
* დიდი მეჯვრისხევის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ანასტასია ერისთავ-ხოშტარიას სახლ-მუზეუმი

ლიტერატურა
----------

* *ვანიშვილი შ. კახაძე კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 61.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 526.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2016.
2. ↑  გორის რაიონი და ქალაქი გორი: სტატისტიკური კრებული, გვ. 38, სახელმწიფო სტატისტიკის გორის რაიონული განყოფილება, გორი, 1988.
3. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II

კომენტარები
-----------

1. ↑  მათ შორის სახეზე მყოფი 2878.
2. ↑  მათ შორის სახეზე მყოფი 883.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქები | 
**გორი**
 | 
გორის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
არაშენდა · არბო · აძვი · ახალდაბა · ახალი ხურვალეთი · ახალუბანი · ახალშენი · ახრისი · ბეთლემი · ბერბუკი · ბერშუეთი · ბიისი · ბნავისი · ბობნევი · ბროწლეთი · გაგლუანთუბანი · გარდატენი · გუგუტიანთკარი · დეგეულა · დიდი ატენი · დიდი გარეჯვარი · დიდი გორიჯვარი · დიდი მეჯვრისხევი · დიდი ხურვალეთი · დიცი · ერგნეთი · ვარიანი · ვარიანის მეურნეობა · ველები · ზარდიანთკარი · ზემო ბოშური · ზემო ნიქოზი · ზემო რეხა · ზემო სობისი · ზემო ქსოვრისი · ზემო ხვითი · ზერტი · ზეღდულეთი · თედოწმინდა · თერგვისი · თორტიზა · თხინალა · იფნარა · კარალეთი · კარბი · კვარხითი · კირბალი · კოშკა · კოშკები · ლევიტანა · ლული · მარანა · მერეთი · მეღვრეკისი · მეჯუდისპირი · მუმლაანთკარი · მღებრიანი · ნადარბაზევი · ნაწრეტი · ოთარშენი · ოლოზი · ორმოცი · პატარა ატენი · პატარა გარეჯვარი · პატარა გორიჯვარი · პატარა მეჯვრისხევი · პატარა ხურვალეთი · სათბურების დასახლება · სათემო · საქაშეთი · საყავრე · სვენეთი · სკრა · ტამი · ტინისხიდი · ტირძნისი · ტუსრები · ტყვიავი · უფლისციხე · ფაბრიკის დასახლება · ფიცესი · ფლავი · ფლავისმანი · ფუხაანთუბანი · ფხვენისი · ქერე · ქვახვრელი · ქვემო არცევი · ქვემო ახალსოფელი · ქვემო ბოშური · ქვემო ნიქოზი · ქვემო რეხა · ქვემო რიეთი · ქვემო სობისი · ქვემო შავშვები · ქვემო ხვითი · ქვეში · ქიწნისი · ქორდი · ღვარები · ყელქცეული · ყველაანთუბანი · შავშვები · შერთული · შინდისი · ციცაგიანთკარი · ძევერა · წედისი · წითელუბანი · წითელწყარო · ჭეჭელაანთუბანი · ხელთუბანი · ხიდისთავი · ჯარიაშენი · ჯებირი
 |
|  |
| ნასოფლარები | 
ავკვეთი · ბორცვანა · გაიჩაანთუბანი · გულხანდისი · დიდთავი · დიდი წერეთი · დიდი ჭვარები · დრე · ზემო ახალსოფელი · იკვნევი · მთადეკეული · ნადარბაზი · ოქიანი · პატარა წერეთი · პატარა ჭვარები · პიტნარა · სახორცე · ფელი · ფეტვისხევი · ღვედრეთი · ჭანჭახა · ხანდისი
 |

 |