recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
კორინთული მუზარადი
**კორინთული მუზარადი** — ანტიკურ საბერძნეთში გავრცელებული ბრინჯაოს საბრძოლო თავსაბურავი, რომლის სახელიც მომდინარეობს ქალაქ-სახელმწიფო კორინთიდან. კორინთული მუზარადი მთლიანად ფარავდა თავს, ხოლო მუზარადის უკანა მხარეს მომრგვალებული დაბოლოება — კისრის არეს. მუზარადზე დატანებული იყო ღიობები თვალებისა და პირისთვის, რომელთა შორის ცხვირის საფარი იყო.

პერიკლეს ბიუსტი, ჰოპლიტები სწორედ ასე ატარებდნენ მუზარადს, როცა ბრძოლაში არ იყვნენ.
კორინთული მუზარადი ბერძენი ჰოპლიტების აღჭურვილობის განუყოფელი ნაწილი იყო. არასაბრძოლო სიტუაციაში ჰოპლიტები ჩაფხუტს ზევით წევდნენ და თავზე დახრილად ატარებდნენ, ისე, რომ სახე უჩანდათ და დისკომფორტი არ ექმნებოდათ. იმის მიუხედავად, რომ კორინთული მუზარადი კარგ დაცვას უზრუნველყოფდა, ბრძოლაში ორიენტაციისას ის მეომარს მხედველობისა და სმენის დაბრკოლებას მაინც უქმნიდა. ამიტომ დროთა განმავლობაში ბერძნებმა უფრო ღია და მსუბუქი, მაგალითად, თრაკიული და ქალკიდური, მუზარადების გამოყენება დაიწყეს, რომელთა დამზადება უფრო იაფიც ჯდებოდა და მებრძოლს ნაკლებად უზღუდავდა მხედველობასა და სმენას. ამის მიუხედავად, იტალო-კორინთული მუზარადები ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნემდე მაინც გამოიყენებოდა, მათ შორის რომაულ არმიაში.

ფიზიკური მასალა
---------------

არსებობს კორინთული მუზარადის მრავალი არქეოლოგიური და ვიზუალური მასალა. არქეოლოგებმა მრავალი კორინთული მუზარადი აღმოაჩინეს, ის გამოსახულების სახით ასევე ფართოდ გვხვდება ბერძნულ ჭურჭელზე. კორინთული ტიპის მუზარადი ყველაზე გავრცელებული თავდაცვითი თავსაბურავია, რომელიც ქანდაკებებში გვხვდვება. როგორც ჩანს, ბერძნები ამგვარ მუზარადს დიდებასთან და წარსულთან აიგივებდნენ. კორინთულ მუზარადს პატივს სცემდნენ რომაელებიც, რომლებიც ბერძნული ორიგინალებიდან ახდენდნენ კოპირებას და ამგვარად აქანდაკებდნენ მას. 

რომაული მხატვრობის საშუალებით ცნობილია, რომ კორინთული მუზარადი რომში თანდათან განვითარდა იტალო-კორინთულ მუზარადად, რომელზეც ცხვირის საფარი და თვალებისთვის ამოჭრილი ღიობები უბრალოდ ამოტვიფრულ დეკორაციად ჩამოყალიბდა.

ლიტერატურა
----------

* Lendon, J.E. *Soldiers and Ghosts, A History of Battle in Classical Antiquity* (2005)

სქოლიო
------

1. ↑  Peter Connolly: *The Roman Army*, pp. 19 and 35. Macdonald & Company, Ltd. London, 1975.
**კარლო იოსების ძე გოგოძე** (დ. 8 მაისი, 1909, სამტრედია — გ. 3 იანვარი, 1977, თბილისი) — ქართველი კინოკრიტიკოსი, დრამატურგი, პედაგოგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1966).

ბიოგრაფია
---------

1929-1930 წლებში სწავლობდა სახკინმრეწვის კინომსახიობთა სკოლაში. 1935 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტის სასცენო ფაკულტეტი. გოგოძე ავტორი და თანაავტორია მხატვრული ფილმების სცენარებისა: „დაკარგული სამოთხე" (1940, ვ. კარსანიძესთან ერთად), „დაგვიანებული სასიძო" (1939), „ქაჯანა" (1941 ნ. ლომოურის მოთხრობის მიხედვით), „მაგდანას ლურჯა" (1955, ე. გაბაშვილის მოთხრობის მიხედვით), „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე..." (1958, კ. პიპინაშვილთან ერთად) და სხვ. მისივე სცენარებით გადაიღეს მულტფილმები: „ვეფხვი და ვირი" (1960), „ლურჯა" (1970); დოკუმენტური ფილმები: „გენერალ-პოლკოვნიკი ლესელიძე" (1944), „საქართველოს მზიური სანაპიროები" (1949), „ვლადიმერ მაიაკოვსკი საქართველოში", „ალაზნის ველი" (1954), „ქართული ფოლადი" (1961), „იყალთოს ნაფუძვარზე" (1970) და სხვ. 1971-1977 წლებში ხელმძღვანელობდა თავისსავე ინიციატივით დაარსებულ კინომუზეუმს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნატო ვაჩნაძე, თბ. 1949;
* ნარკვევები ქართული კინემატოგრაფიის ისტორიიდან, თბ. 1950;
* კოტე მარჯანიშვილი, თბ. 1953;
* ვასილ ამაშუკელი, თბ. 1954;
* ივანე პერესტიანი, თბ. 1957;
* ქართული საბჭოთა კინემატოგრაფიის განვითარების გზები, თბ. 1959;
* საბჭოთა კინოფილმების საერთაშორისო წარმატებები, თბ. 1963;
* ქართული ფილმები მსოფლიოს ეკრანებზე, თბ. 1975;
* აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში 1912 წელს, თბ. 1979.

ლიტერატურა
----------

* *გვენცაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 70-71.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 200-201.
**კარლო კონსტანტინეს ძე გარდაფხაძე** (დ. 15 სექტემბერი, 1917, სოფ. ტვიში, ახლანდ. ცაგერის მუნიციპალიტეტი, — გ. 17 სექტემბერი, 2015) — ქართველი საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი, შემდეგ სწავლობდა საბჭოთა კავშირის უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში (უფროსი ლეიტენანტი). 1959 წლიდან იყო სხვადასხვა ხელმძღვანელ პარტიულ თანამდებობაზე. 1961-1977 წლებში საქართველოს სსრ ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე. მისი ხელმძღვანელობის დროს აიგო მაუწყებლის დღევანდელი შენობა, საქართველოს ტელევიზია ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში ერთ-ერთი პირველი გადავიდა ფერად მაუწყებლობაზე. 1977-1985 წლებში იყო საქართველოს სსრ სოციალური უზრუნველყოფის მინისტრი; საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს V-XII მოწვევების დეპუტატი. 1988 წლიდან სტალინის საერთაშორისო საზოგადოების, 1995 წლიდან — „სტალინის იდეურ მემკვიდრეთა საქართველოს კავშირის" თავმჯდომარე. 2000-იან წლებში იყო საქართველოს ომის ინვალიდთა და ვეტერანთა კავშირის თავმჯდომარე. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998) და სხვა საბრძოლო და სახელმწიფო ჯილდოებით.

ლიტერატურა
----------

* გზაზე ერთი კაცი მოდიოდა... : კარლო გარდაფხაძე - 90 / კუპატაძე, ელვერ // საქართველოს რესპუბლიკა. - თბილისი, 2007. - 28 აგვისტო. - N166 (5767).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარლო გარდაფხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  პირველი არხის ყოფილი ხელმძღვანელი კარლო გარდაფხაძე გარდაიცვალა დაარქივებული 2020-07-19 საიტზე Wayback Machine. , „საზოგადოებრივი". 17 სექტემბერი, 2015.
**კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი** (გერმ. Carl Friedrich Naumann; დ. 30 მაისი, 1797, დრეზდენი — გ. 26 ნოემბერი, 1873, დრეზდენი) — გერმანელი მინერალოგი და გეოლოგი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1857). დაიბადა ქალაქ დრეზდენში, მუსიკოსისა და კომპოზიტორის ოჯახში. განათლება მიიღო პფორტაში, სწავლობდა ფრაიბერგის სამთო სკოლაში, ხოლო მოგვიანებით ლაიფციგსა და იენაში. სასწავლებელი დაამთავრა ქალაქ იენაში და 1823 წელს იქვე დაიწყო სწავლება, ხოლო 1 წლის შემდეგ გადაინაცვლა ქალაქ ლაიფციგში. 1835 წელს ფრაიბერგში გახდა გეოგნოზიის პროფესორი. 1842 წელს ლაიფციგის უნივერსიტეტში გახდა მინერალოგიისა და გეოგნოზიის პროფესორი. 1846 წელს ბერნჰარდ ფონ კოტასთან ერთად შექმნა საქსონიის გეოლოგიური რუკა. კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი ენციკლოპედიური ცოდნით იყო აღჭურვილი. 1821-1822 წლებში იმოგზაურა ნორვეგიაში, რის შემდეგ დაწერა ნაშრომები კრისტალოგრაფიაში, მინერალოგიასა და გეოლოგიაში. ავტორია სახელმძღვანელოებისა გეოლოგიასა და მინერალოგიაში. 1866 წელს კაინოზოური ჯგუფის რიგით პირველი სისტემისათვის შემოიღო სახელწოდება პალეოგენური სისტემა. 1868 წელს მიენიჭა ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოების უოლასტონის სახელობის მედალი. გეოლოგიურ ლიტერატურაში შეიტანა ცნება მეტასომატოზი. მისი სახელობისაა კრატერი მთვარეზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი (გერმანული)
* კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი დაარქივებული 2012-06-25 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* კარლ ფრიდრიხ ნაუმანი (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2
2. ↑
**კუბაგუა** (ესპ. Cubagua) — კუნძული კარიბის ზღვაში. ეკუთვნის ვენესუელას. კუნძულ მარგარიტასთან და კოჩესთან ერთად ქმნის ვენესუელის შტატს — ნუევა-ესპარტას. ფართობი 22 438 კმ². სიგრძე 9,2 კმ, სიგანე 3,6 კმ. არაიის ნახევარკუნძულიდან დაშორებულია ჩრდილოეთით 16 კილომეტრში. კუნძული ელიფსის ფორმისაა. 

სანაპიროზე აღმართულია კლდოვანი მთები (კლდეები), რომელთა სიმაღლეა 5-7-იდან 20-24 მ-მდე. არის სანაპირო პლაჟის ადგილებიც. კუნძულ კუბაგუას მაქსიმალური სიმაღლე აღწევს 32 მ-ს.

ზედაპირი მშრალია, მოკლებულია შიგა წყლებს. ჰაერის ტემპერატურა უდრის 25°C. ნალექების წლიური რაოდენობა შეადგენს 250 მმ. განვითარებულია ფლორა და ფაუნა. გვხვდება პარკოსნები, სხვადასხვა სახეობის კაქტუსები, მ.შ. ოპუნცია და სხვა. ფაუნა ღარიბია. გვხვდება კურდღლების მცირე პოპულაცია და თხა. კუნძული მოკლებულია გზებსა და ქუჩებს. 

ევროპელთაგან კუნძული პირველად აღმოაჩინა ქრისტეფორე კოლუმბმა 1498 წელს. კუნძულზე მდებარეობს არქეოლოგიური ძეგლი ნუევა-კადისი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კუბაგუა***

* კუნძული კუბაგუა ინფორმაცია დაარქივებული 2008-01-26 საიტზე Wayback Machine.  (ესპანური)
* დაწვრილებითი რუკა (გეოლოგია) (ინგლისური)
* აღწერა (ინგლისური)
**მსუბუქი მუსიკა** — ადვილად აღსაქმელი, ძირითადად გართობისათვის განკუთვნილი მუსიკა. გამოირჩევა შინაარსისა და მუსიკალური ენის შედარებითი სიმარტივით. ჟანრულად მრავალფეროვანია, მოიცავს სიმღერას, ცეკვას, საკრავიერ პიესას, სიუიტას, რაფსოდიას, ფანტაზიას პოპულარულ თემაზე, ოპერეტას. მსუბუქი მუსიკის პირველი ნიმუშები იუო სახუმარო სიმღერები, ოპერა-ბუფი, ზინგშპილი, ვოდევილი, კომიკური ოპერა. მსუბუქმა მუსიკამ განვითარების მწვერვალს მიაღწია XIX საუკუნეში მამა-შვილ შტრაუსების, ჟ. ოფენბახის, ი. ლანერის შემოქმედებაში, თანამედროვე პირობებში ფართოდ გავრცელდა მსუბუქი მუსიკის მონათესავე საესტრადო მუსიკა, კერძოდ ჯაზი და ე. წ. „პოპ-მუსიკა" ანუ „როკ-მუსიკა", რომლებიც თავისი ფესვებით აფრიკისა და აზიის ხალხის მუსიკალურ ფოლკლორთანაა დაკავშირებული. მსუბუქი მუსიკის ჟანრში ნაყოფიერად მუშაობდნენ: ი. დუნაევსკი, მ. ბლანტერი, ო. ფელცმანი, ი. ფრენკელი და სხვები; ქართველი კომპოზიტორები: რ. ლაღიძე, რ. გაბიჩვაძე, შ. მილორავა, დ. თორაძე, გ. ცაბაძე, ვ. აზარაშვილი, გია ყანჩელი და სხვები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ემბიენტი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 181.
* Keightley, Keir (2012). "Easy-Listening", *Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World Volume 8: Genres: North America*.  A&C Black. ISBN 978-1-4411-4874-2.
* Musiker, Naomi; Musiker, Reuben (2014) *Conductors and Composers of Popular Orchestral Music: A Biographical and Discographical Sourcebook*.  Routledge. ISBN 978-1-135-91770-8.
ბურთულას ტრაექტორია სხვადასხვა ათვლის სისტემებზე მოძრავი თეფშის ზედაპირზე (ზემოთ — ინერციული, ქვემოთ — არაინერციული)
**კორიოლისის ძალა** — ინერციის ძალების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შემოაქვთ იმისათვის, რომ გაითვალისწინონ ათვლის მოძრავი სისტემის ბრუნვის გავლენა მატერიალური წერტილის ფარდობითს მოძრაობაზე. კორიოლისის ძალა რიცხობრივად უდრის წერტილის მასის ნამრავლს მის კორიოლისის აჩქარებაზე და მიმართულია ამ აჩქარების საწინააღმდეგოდ. ეფექტი, რომელიც კორიოლისის ძალას ითვალისწინებს, იმაში მდგომარეობს, რომ ათვლის მბრუნავ სისტემაში ბრუნვის ღერძის არაპარალელურად მოძრავი მატერიალური წერტილი გადაიხრება მისი ფარდობითი სიჩქარისადმი პერპენდიკულარული მიმართულებით ან წნევას ახდენს სხეულზე, რომელიც ასეთ გადახრას ეწინააღმდეგება. დედამიწაზე ეს ეფექტი, რომელიც მისი დღეღამური ბრუნვითაა განპირობებული იმაში მდგომარეობს, რომ თავისუფლად ვარდნილი სხეული ვერტიკალიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაიხრება (1-ლი მიახლოებით), დედამიწის ზედაპირის გასწვრივ მერიდიანის მიმართულებით მოძრავი სხეული კი — ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მარჯვნივ, ხოლო სამხრეთში — მისი მოძრაობის მიმართულებიდან მარცხნივ. კორიოლისის ძალით აიხსნება მდინარეთა ნაპირების გამორეცხვა, ზღვისა და ჰაერის ზოგიერთი დინების წარმოშობა და სხვა. კორიოლისის ძალის ცნება შემოიღო ფრანგმა მექანიკოსმა გიუსტავ გასპარ კორიოლისმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კორიოლისის ძალა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* კორიოლისის ძალა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**მსუბუქი მეტრო** (მსუბუქი მეტროპოლიტენი) — მსუბუქლიანდაგიანი ტრანსპორტის ნაირსახეობა, საქალაქო ტრანსპორტის რეგულარული ჩქაროსნული, ძირითადად, არაქუჩაში მოძრავი, მიწისზედა (არსებობს მიწისქვეშაც) ლიანდაგიანი სახეობა. 

მსუბუქი მეტროსადგური გლაზგოში
მსუბუქი მეტროპოლიტენის მგზავრთა ნაკადი საათში 15-20 ათას ადამიანს არ აღემატება; ლიანდაგები, როგორც წესი, შემაღლებულ ადგილებზე, ხანდახან ესტაკადებზეა განლაგებული (ხანდახან კი მცირე ზომის საგვირაბო მონაკვეთებზე, მაგ: ქალაქის ცენტრებში, გადასაჯდომ აგდილებში და სხვა), მოძრავ შემადგენლობას ჩვეულებრივ რკინიგზაზე მცირე ზომის გაბარიტები აქვს და 2-3 ვაგონისგან შედგება, გვირაბების დიამეტრი 4-5 მეტრს შეადგენს, გვირაბებსა და ზედაპირებზე დაშვებულია მნიშვნელოვანი დახრები და მცირე მოსახვევი რადიუსები, სადგურებზე პლატფორმები 50-90 მ სიგრძისაა, ხოლო სიგანე 5-8 მ. მსუბუქი მეტროს ხაზები ხშირად არის დაკავშირებული აეროპორტებთან და მეტროსისტემებთან და ძალიან იშვიათად წარმოადგენენ ქალაქის დამოუკიდებელ სატრანსპორტო სისტემას. 

ახალი ათონის მინი-მეტრო
სრულიად ან უმეტესწილად მიწისქვეშა მსუბუქი მეტრო შეიძლება მინი-მეტროდ იქნეს წოდებული.

ღირსება
-------

* მიწისზედა სადგურებისა და სარკინიგზო გადასარბენების მშენებლობა (რომელიც კონსტრუქციით მარტივია) უფრო იაფი ჯდება და გაცილებით ნაკლებ დროსაც იკავებს მიწისქვეშა სადგურების მოწყობასთან დაკავშირებით. (2006 წლის შეფასებით 1 კმ მიწისქვეშა გვირაბის აშენება ღია საშუალებით დაახლოებით 50 მლნ დოლარი ჯდება, ხოლო 1 კმ გვირაბის დახურული მეთოდით მშენებლობა 70-80 მლნ დოლარი. რაც შეეხება 1 კმ მსუბუქი მეტროს მშენებლობას 15-25 მლნ დოლარს შეადგენს.
* არ რჩება გიგანტური უსუფთაო ქვაბულები.
* არ გვხვდება ტიპური პრობლემები განიავებასთან, მცურავ სილებთან და ძვირ და არასაიმედო ესკალატორებთან

ნაკლი
-----

* საავტომობილო მაგისტრალების გადაკვეთა, რის გამოც აუცილებელი ხდება ძვირადღირებული ხიდების, ესტაკადებისა და გვირაბების აშენება ავტოტრანსპორტისთვის, ასევე მიწისზედა სივრცის გამოყენება, რომელზეც შეიძლება პრეტენზია ჰქონოდა ავტომაგისტრალებს - შედეგად კი ქალაქში ტრანსპორტის მოძრაობის შესაძლებელი შეფერხება და პიკის საათებში საცობების გაჩენა.
* მუდმივი ხმაური;
* სიცივე და პლატფორმების გაყინვა (ზამთრობით);
* დამატებითი საექსპლუატაციო დანახარჯები, თოვლსაწმენდების აუცილებლობა და გზების ხშირი რემონტი;
* დაზიანებული ლანდშაფტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია
კუბდარი 
**კუბდარი** – კუბდარი ტრადიციული სვანური ღვეზელი, რომელიც ხორცით მზადდება.

ინგრედიენტები
-------------

* ღორის ხორცი 150 გრ.
* საქონლის ხორცი 150 გრ.
* ხახვი 80 გრ.
* ხმელი ქინძი 1/2 ჩ.კ.
* უცხო სუნელი 1/2 ჩ.კ.
* ძირა 1/3 ჩ.კ.
* ფქვილი 300 გრ.
* საფუარი 6-7 გრ.
* კარაქი 40 გრ.
* რძე 120 მლლ.
* შაქარი 1/2 ჩ.კ.
* მარილი და წითელი წიწაკა გემოვნებით

მომზადების წესი
---------------

მოზილეთ საფუარიანი ცომი. ორიგინალურ რეცეპტში გამოიყენება საფუარიანი ცომი ცხიმის და რძის გარეშე, ანუ მოზელილი წყალზე და საფუარზე. ხოლო რძე და კარაქი ხდის უფრო ნაზს. ხაჭაპურის ცომისგან განსხვავებით, ცომი კუბდარისთვის უნდა იყოს მეტად გადაზელილი. შიგთავსისთვის დაკეპეთ საქონლის და ღორის ხორცი. დასაკეპად გამოიყენეთ მძიმე და კარგად გალესილი დანა. დაკეპილ ხორცს დაუმატეთ სუნელები, წვრილად დაკეპილი ხახვი, წითელი წიწაკა და მარილი გემოვნებით. ნამდვილ ანუ სვანურ რეცეპტში, გამოიყენება სანელებელი *გიცრული.* გიცრულის უქონლობის შემთხვევაში, შეგიძლიათ გამოიყენოთ მოცემული რეცეპტი. დაკეპილი ხორცი მოათავსეთ გაბრტყელებულ ცომში და შეახვიეთ ის. კუბდარი გააპრტყელეთ და მოათავსეთ ღუმელში 180-200 გრადუს ტემპერატურაზე დაახლოებით 15 წუთის განმავლობაში. გამომცხვარ კუბდარს წაუსვით კარაქი ან ერბო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როგორ მოვამზადოთ კუბდარი


|  |  |
| --- | --- |
| ყველი | *ეს სტატია კულინარიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლევან მუღალაშვილი** (დ. 1875, სოფ. გურჯაანი — გ. 1955, გურჯაანი) — ქართველი მომღერალი, მოკახურე-ლოტბარი, ფოლკლორისტი.

ადრინდელი წლები
---------------

ლევან მუღალაშვილი დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. ათი წლის ლევანი გუთანზე სამუშაოდ გაიგზავნა. მან მთელი თავისი ყრმობის წლები მოჯამაგირეობაში გაატარა. როცა 21 წლის გახდა, ჯარში წაიყვანეს. იქ მან წერა-კითხვა ისწავლა და მეთაურობაც მიიღო. 1897 წელს, დემობილიზების შემდეგ ლევანი თბილისს გაემგზავრა სამუშაოს საშოვნელად. პირველად მუშაობა დაიწყო ყარსის რკინიგზაზე, სარკინიგზო ხაზის მშენებლობაზე. ორი წლის შემდეგ მან ყარსის გზაზე მუშაობას თავი დაანება და თბილისში, პლეხანოვის გამზირზე, ინჟინერ პასეკის კანტორაში დადგა დარაჯად. ეს იყო 900-იან წლებში.

ამ დროს მან გაიცნო სემინარიის სტუდენტი პეტრე კაპანაძე, რომელიც ხშირად დადიოდა მასთან და ასწავლიდა წიგნსა და ნოტებს. პეტრე კაპანაძე იყო ლევანის პირველი მასწავლებელი და გზის მაჩვენებელი. როდესაც ლევანი გურჯაანში დაბრუნდა, გულმოდგინედ შეუდგა ხალხური სიმღერების შესწავლას, გაიღრმავა ცოდნა ამ დარგში და დაიწყო ხალხის სამსახური.

შემოქმედებითი საქმიანობა
------------------------

1900 წლიდან მუშაობდა ლევანი ხალხური სიმღერის შეკრების, შესწავლის, დამუშავებისა და გუნდების საშუალებით ხალხშივე ამ სიმღერის გავრცელების საქმეში. ჯერ თავისივე ოჯახში დებსა და ძმებს შეასწავლა სიმღერები, შემდეგ, როცა საკუთარ სახლში დაუდიოდა მოწაფეები, რომელთაც დაუზარებლად ასწავლიდა სიმღერებს.

მას ჰყავდა მომღერალთა პატარა ჯგუფები, რომელთაც გამოიყვანდა ხოლმე საქველმოქმედო მიზნით გამართულ საღამოებზე. ეს საღამოები იმართებოდა თავადების სახლებსა და ეზოებში; როცა კახეთში რკინიგზა გაჰყავდათ, ლევანი თავისი გუნდით მომსახურებას უწევდა რკინიგზის მუშებსა და მოსამსახურეებს. ლევან მუღალაშვილის გუნდი ყველა ოლიმპიადაში პირველ ადგილზე გამოდიოდა.

1929 წელს რეჟისორ აკაკი ფაღავას ინიციატივითა და უშუალო ხელმძღვანელობით გამართული საქართველოს ხალხური შემოქმედების მეორე ოლიმპიადა დაამშვენა ლევან მუღალაშვილის გუნდის გამოსვლამ. ასევე წარმატებით წარსდგა იგი მესამე ოლიმპიადაზე თბილისის საოპერო თეატრში.

1936 წელს თბილისში, პლეხანოვის სახელობის კლუბში გამართულ შეჯიბრზე გურჯაანის ლევან მუღალაშვილის გუნდმა პირველი ადგილი დაიკავა და დაჯილდოვდა მოსკოვში რკინიგზის საკავშირო ოლიმპიადაზე გაგზავნით, თუმცა სხვადასხვა მიზეზის გამო ეს არ მოხერხდა. 1937-1938 წლების ოლიმპიადებზე გურჯაანის მომღერალთა გუნდი დააჯილდოვეს სიგელებით, ფულადი და ძვირფასი საჩუქრებით.
1938 წლიდან გურჯაანის მომღერალთა გუნდი რაიონულ ეთნოგრაფიულ გუნდად აღიარეს და ყოველწლიური დოტაცია დაუნიშნეს. გუნდის წევრები მთავრობის მიერ დაწესებულ თანხიდან საესტრადო ტანისამოსით შემოსეს.

ლიტერატურა
----------

* მაღალაშვილი ლ. კახელი ლოტბარები (გურჯაანი), წიგნი I, ISBN 978-9941-9773-4-3
**კარლ ფრაიჰერ ფონ მიუფლინგი**, მეტსახელი **ვაისი** (გერმ. Karl Freiherr von Müffling; დ. 12 ივნისი 1775 — გ. 10 იანვარი 1851) — პრუსიელი გენერალ-ფელდმარშალი და სამხედრო თეორეტიკოსი. იყო ბლიუხერის მეკავშირე ოფიცერი უელინგტონის შტაბში ვატერლოოს ბრძოლის დროს და ნაპოლეონზე საბოლოო გამარჯვების ორგანიზატორი. ომის შემდეგ მუშაობდა დიპლომატად აახენის კონგრესში და როგორც ხელმძღვანელმა დიდი წვლილი შეიტანა პრუსიის გენერალური შტაბის განვითარებაში. მიუფლინგი სპეციალიზებული იყო აგრეთვე სამხედრო ტოპოგრაფიისა და კარტოგრაფიის დარგში. 1821 წელს შეიმუშავა მრავალწახნაგა კარტოგრაფიული პროექცია, რომელიც მიუფლინგის პროექციის სახელწოდებით არის ცნობილი.

ლიტერატურა
----------

* Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica. Vol. 18 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 955.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb13185538p (data)
* DSI: 11511
* GND: 118584693
* ISNI: 0000 0001 0875 266X
* LCCN: n91053091
* NLP: A31565372
* NTA: 070817057
* SELIBR: 227238
* SUDOC: 076886786
* VIAF: 17363462
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 17363462

 |
**კარლ ფრედერიკ ჰოლშტაინ-გოტორპელი** (დან. Carl Frederik af Holsten-Gottorp; დ. 30 აპრილი, 1700 — გ. 18 ივნისი, 1739) — ოლდენბურგების დინასტიის წარმომადგენელი. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ფრედერიკ IV-ისა და ჰედვიგ სოფია შვედის ვაჟი. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგი 1702-39 წლებში. ცოლად ჰყავდა რუსეთის იმპერატორ პეტრე I-ის ასული ანა პეტროვნა, რომელთანაც შეეძინა მომავალი იმპერატორი პეტრე III.

ბიოგრაფია
---------

კარლ ფრედერიკი დაიბადა 1700 წლის 30 აპრილს. იგი იყო ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ფრედერიკ IV-ისა და მისი ცოლის, ჰედვიგ სოფია შვედის ერთადერთი შვილი. მას სახელი მამის, ფრედერიკ IV-ისა და ბიძის, შვედეთის მეფე კარლ XII-ის პატივსაცემად დაარქვეს. 1702 წელს მამამისი პოლონელებმა მოკლეს ბრძოლაში, რის გამოც ორი წლის კარლ ფრედერიკი ჰერცოგი გახდა, თუმცა მის ნაცვლად ქვეყანას დედამისი მართავდა. 1708 წელს, დედამისის გარდაცვალების შემდეგ, მისი მეურვე დეიდამისი, ულრიკა ელეონორა შვედი გახდა. 

1721 წელს, დანიელებმა დაიპყრეს ჰოლშტაინ-გოტორპის საჰერცოგო და ნიშტადის ზავით კარლ ფრედერიკი საჰერცოგოდან გააძევეს. იგი ცდილობდა დაებრუნებინა დაკარგული ტერიტორიები, რის გამოც რუსეთის საიმპერატორო კარზე ჩავიდა. იგი დანიის წინააღმდეგ ალიანსის შექმნაზე ფიქრობდა, რისთვისაც მოსკოვში იგი რუსეთის იმპერატორ პეტრე I-ის ასულ ანაზე დაქორწინდა. 

კარლ ფრედერიკსა და ანას მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინათ, რომელსაც მან სიმამრის პატივსაცემად პეტრე დაარქვა. ამის გამო, პეტრე I მას დიდი ჯარით დაეხმარა. 

მას შემდეგ, რაც ბიძამისი, შვედეთის მეფე კარლ XII უშვილოდ გარდაიცვალა, კარლ ფრედერიკი შვედეთის ტახტის ერთ-ერთ მემკვიდრედ მოიაზრებოდა. თუმცა, მისი კანდიდატურა მალევე მოხსნეს და 1719 წელს შვედეთის დედოფალი დეიდამისი, ულრიკა ელეონორა გახდა. 

კარლ ფრედერიკი გარდაიცვალა 1739 წლის 18 ივნისს, 20 წლის ასაკში. მისი ვაჟი, პეტრე III რუსეთის იმპერატორი გახდა და სათავე დაუდო რომანოვების ახალ დინასტიას, რომელიც რუსეთს 1917 წლამდე მართავდა.

ლიტერატურა
----------

* Eckardt Opitz: Schleswig-Holstein – Das Land und seine Geschichte in Bildern, Texten und Dokumenten. 3. überarbeitete Auflage. Ellert & Richter, Hamburg 2002, ISBN 3-8319-0084-1, S. 121 ff.
* Elena Palmer: Peter III. Der Prinz von Holstein. Sutton, Erfurt 2005, ISBN 3-89702-788-7.
* A. D. Jørgensen: Carl Frederik. In: Carl Frederik Bricka (Hrsg.): Dansk biografisk Lexikon. Tillige omfattende Norge for Tidsrummet 1537–1814. 1. Auflage. Band 3: Brandt–Clavus. Gyldendalske Boghandels Forlag, Kopenhagen 1889, S. 367–371
* Eckhard Hübner: Staatspolitik und Familieninteresse. Die gottorfische Frage in der russischen Außenpolitik 1741-1773. Quellen und Forschungen zur Geschichte Schleswig-Holsteins Bd. 83. Karl Wachholtz Verlag Neumünster 1984, S. 17
**მუფიდე ილჰანი** (დ.11 თებერვალი, 1911, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია - 2 თებერვალი, 1996, ბოდრუმი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკოსი, პედაგოგი. ქალაქ მერსინის მერი, 1950-იან წლებში. ის იყო პირველი ქალი მერი, თურქეთში.

ბიოგრაფია=
==========

მუფიდე ილჰანი დაიბადა 1911 წლის 11 თებერვალს ქალაქ სტამბოლში. მამამისი იყო მუსტაფა ნაზიფი, არმიის ოფიცერი, ხოლო დედა ემინე, დიასახლისი. იგი მხოლოდ ოთხი წლის იყო, როდესაც მისი მამა ნაფიზი გარდაიცვალა დარდანელის ოპერაციის, გალიპოლის ბრძოლის დროს პირველ მსოფლიო ომში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მუფიდზე გაგზავნეს ანკარაში, სადაც დაასრულა დაწყებითი განათლება. 

სტამბოლის განთავისუფლების შემდეგ იგი სტამბოლში გადავიდა საცხოვრებლად და საშუალო განათლება დაასრულა კანდილის ქალთა საშუალო სკოლაში. 1928 წელს დაამთავრა მასწავლებელთა კოლეჯი. კოლეჯის დასრულების შემდეგ მან სტამბოლში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა.

მუფიდე ილხანმა იქორწინა ექიმ ფარუკ ილჰანზე. ქორწინებაში მათ შვიდი შვილი ჰყავდათ. წყვილი ხშირად მოგზაურობდა თურქეთის ქალაქებში. 1937 წელს მუფიდე და ფარუქ ილხანი ბერლინიდან დაბრუნდნენ თურქეთში, მაგრამ შემდეგ კვლავ დატოვეს ქვეყანა, რადგან ფარუქ ილხანს მოუვიდა მოწვევა ქაბულის სამედიცინო უნივერსიტეტიდან, სადაც ის წლების განმავლობაში ასწავლიდა. წყვილი მოგზაურობდა მთელს ერაყში, 1945 წელს წყვილს სურდა თურქეთში დაბრუნება, მაგრამ რადგან ომმა შეუძლებელი გახადა საზღვაო მოგზაურობა, ისინი დაბრუნდნენ ირანში ტრანსპორტით. 1946 წელს თურქეთში დაბრუნების შემდეგ, წყვილი აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკურ ცხოვრებაში .

1950 წელს თურქეთის სახალხო დემოკრატიულმა პარტიამ გაიმარჯვა საყოველთაო არჩევნებში, რითაც დასრულდა თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტიის 27-წლიანი მმართველობა. სწორედ ამ გამარჯვების შედეგად ქალაქ მერსინის მერი გახდა მუფიდე ილჰანი, პირველი ქალი მერი თურქეთის ისტორიაში.

1951 წელს მუფიდე ილჰანი გადადგა მერის თანამდებობიდან და დატოვა პარტია.

1968-1981 წლებში მუფიდე ილჰანი ასწავლიდა გერმანიაში თურქ ემიგრანტებს. იგი ასევე მუშაობდა არაერთ საქველმოქმედო ორგანიზაციებში და დახმარებას უწევდა საავადმყოფოებსა და მერსინის მოხუცთა თავშესაფარს.

სქოლიო
------

1. ↑  Kudret Ünal:*Müfide İlhan*, Tarsus Belediyesi Kültür Yayınları, Tarsus, 2013 ISBN 978-605-62343-9-2,p.11
2. ↑  İçel Sanat Kulübü dergisi, 175, Abdullah Ayan: *Bilinmeyen Müfide İlhan*
**კარლ ფილიპ ემანუელ ბახი** (გერმ. *Carl Philipp Emanuel Bach*); (დ. 8 მარტი, 1714 — გ. 14 დეკემბერი, 1788) — გერმანელი კომპოზიტორი. იოჰან სებასტიან ბახისა და მარია ბარბარა ბახის მეორე შვილი. კლასიკური მუსიკის სტილის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. მუსიკას წერდა როკოკოსა და კლასიციზმის ეპოქაში.

სიცოცხლე და შემოქმედება
-----------------------

კარლ ფილიპ ემანუელ ბახი დაიბადა ვაიმარში. 10 წლის ჩააბარეს წმინდა თომას სახელობის სკოლას ლაიფციგში. სკოლის შემდეგ სწავლობდა იურისპუდენციას ლაიფციგისა (1731) და ოდერის ფრანკფურტის (1735) უნივერსიტეტებში. 1738 წელს, 24 წლის ჩააბარა უნივესიტეტებში, მაგრამ დაანება თავი იურისტობას და მუსიკოსი გახდა.

რამდენიმე თვის შემდეგ, სილვიუს ლეოპოლდ ვაისის რეკომენდაციით მუშაობა დაიწყო იმ დროისთვის კრონპრინც ფრიდრიხ დიდთან. ამ დროს ის გახდა განთქმული კლავესინისტი და მის შემოქმედებაში შედიოდა 30 საკლავესინო სონატები და კონცერტები. მან დაწერა სონატების ორი ციკლი, რომლების მიუძღვნა ფრიდრიხს და ვიურტემბერგის გრაფს რის შედეგადაც მიიღო მეფის კარის კომპოზიტორის წოდება.

ბერლინში ყოფნის დროს დაწერა მაგნიფიკატი (1749) რომელშიც აშკარად ჩანს მამამისის - იოჰან სებასტიანის მუსიკის გავლენა. იქვე დაწერა კანტატა, (1756) 10 სიმფონია ბევრი კონცერტი კლავესინისთვის, ჰობოისთვის, ფლეიტისთვის და ვიოლონჩელისთვის ორკესტრთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კარლ ფილიპ ემანუელ ბახი***

* Carl Philipp Emanual Bach — უფასო ნოტები მუსიკალური ნოტების საერთაშორისო ბიბლიოთეკის პროექტის საიტზე (IMSLP)
* Performances of some works


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მუქსუნი** (ლათ. Coregonus muksun) — ნახევრადგამსვლელი თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ 33–35 (94-მდე) სმ აღწევს, წონა 1–2 (13,8-მდე) კგ-ს. მტკნარი წყლის თევზია. მოვერცხლისფროა, იშვიათად ოქროსფერ-ყვითელი (ნორილსკის ტბებში). ზედა ყბა ქვედაზე გამოწეულია. გავრცელებულია ჩრდილოეთი ყინულოვანი ოკეანის სანაპირო წყლებში. იზრდება გამტკნარებულ ზღვის წყლებში, გამოსაზამთრებლად მიდის ციმბირის დიდ მდინარეებში ზაფხულის ბოლოს (კარიდან კოლიმამდე). ცოცხალ ფორმებს ქმნის მდინარე პიასინისა და ტაიმირის ტბის აუზებში. იკვებება ზოოპლანქტონითა და ბენთოსით. ზამთრის პერიოდში კვება ინტენსიურია. იზრდება ნელა, სქესობრივ სიმწიფეს 6–11 წლისა აღწევს. ტოფობა ემთხვევა გაძგიფვის დაწყებას. ნაყოფიერება 9–167 ათ. ქვირითი. ცოცხლობს 25 წლამდე. ძვირფასი სარეწაო თევზია, ითვლება დელიკატესად. მისი ხორცი ძალიან რბილია და ცხიმიანი, თითქმის კუნთშორისი ძვლების გარეშე. განსაკუთრებით კარგია მარილნაკლები სახით. ხორცი მდიდარია ვიტამინებითა და მინერალური ნივთიერებებით. ზოგიერთ რეგიონში მუქსუნის რაოდენობა ჭარბი მოპოვების გამო შემცირებულია.

სქოლიო
------

1. ↑  Муксун // Большая советская энциклопедия
2. 1 2  Муксун // Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-07-07. ციტირების თარიღი: 2020-04-15.
3. ↑  Кулинарная энциклопедия. Том 22. М-Н. «Комсомольская правда» М. 2016
**მუღამის საერთაშორისო ცენტრი** (აზერ. Beynəlxalq Muğam Mərkəzi) — მუღამის ცენტრი, რომელიც მდებარეობს ბაქოში, ზღვის ბულვარზე, შეიქმნა 2005 წლის 6 აპრილის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებულების შესაბამისად. იმავე წლის აგვისტოში არქიტექტორებმა — ვაჰიდ გასიმოღლუ ტანსუს და ხანიდინ უიაკ ეთერნე აჰმედმა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა და მისმა მეუღლემ, იუნესკოს კეთილი ნების ელჩმა მეჰრიბან ალიევმა და იუნესკოს გენერალურმა დირექტორმა კოიტირო მაცურამ, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჩადეს პირველი ქვა კომპლექსის საძირკველში.

შექმნის წინაპირობები
--------------------

მუღამი აზერბაიჯანული მუსიკის ერთ-ერთ უმთავრეს ჟანრს წარმოადგენს. 2005 წელს ჰეიდარ ალიევის ფონდის პრეზიდენტის, მეჰრიბან ალიევას ინიციატივით, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება «მრგვალი მაგიდის» შეკრების შესახებ მუღამის თვალსაჩინო მოღვაწეების მონაწილეობით. განხილვის პროცესში მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ბაქოში მუღამების საერთაშორისო ცენტრის შექმნის აუცილებლობის თაობაზე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2005 წლის განკარგულებით დამტკიცებულ იქნა მუღამის საერთაშორისო ცენტრის შექმნა.

კომპლექსის გახსნა მოხდა 2008 წლის 27 დეკემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ხელმძღვანელობით. ცენტრის საერთო ფართობი შეადგენს 7500 კვ.მ. კომპლექსში შედის საკონცერტო სალონი 350 კაცზე, ხმისჩამწერი სტუდია, სარეპეტიციო დარბაზი. ფოიეში განლაგებულია მუღამის ცნობილი შემსრულებლების ბიუსტები, ასევე აქვე განლაგებულია მუსიკალური ინსტრუმენტების მდიდარი კოლექცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუღამის საერთაშორისო ცენტრი - აზერბაიჯანის კულტურა დაარქივებული 2019-12-13 საიტზე Wayback Machine.
* Мугам, как национальное достояние Азербайджана დაარქივებული 2010-01-14 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* მუღამ დაარქივებული 2009-04-10 საიტზე Wayback Machine.
* მუგამ იუნესკოს ვებგვერდზე

1. ↑  Наиля Баннаева. В этом городе ярких огней… 28.02.2011
2. ↑  Е. Малахова. Баку не сразу строился… // «Зеркало». — 6.03.2010. — № 42. — გ. 20-21.
3. ↑  Международный центр мугама.
4. ↑  Вхождение мугама в список шедевров устного и нематериального культурного наследия человечества ЮНЕСКО в 2008 году.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-22. ციტირების თარიღი: 2018-03-01
ლაგამი
**ლაგამი** — ცხენის აკაზმულობის (აღვირის) ნაწილი, რომელიც დასამორჩილებლად პირში ამოედება ცხენს. უძველეს ხანაში ამ მიზნით ტყავის თასმა ან თოკი იხმარებოდა. ბრინჯაოს ლაგამი გავრცელდა ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლოდან. ეს იყო ბრინჯაოს მთლიანი, შემდეგ კი ორნაწილიანი ღერო, რომელსაც ბოლოებზე სხვადასხვა ფორმის ფირფიტები ან ღეროები, ე. წ. საყბეურები ჰქონდა წამოცმული. საყბეურებით ლაგამი ცხენის პირში მაგრდებოდა და ავშარას უკავშირდებოდა. ძვ. წ. VII-VI საუკუნეებიდან რკინის ლაგმებიც გაჩნდა. გვიანდელი ანტიკური ხანიდან დღემდე ლაგამს არსებითი ცვლილება არ განუცდია.

საქართველოში აღმოჩენილი უძველესი ლაგმები ძვ. წ. XIII საუკუნეს განეკუთვნება. ესაა ბრინჯაოს ორნაწილედი ღერო, რომელსაც ბრინჯაოს ჭვირული დისკოს ფორმის ან საქონლის რქის საყბედურები აქვს. ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევარში აკეთებდნენ ლითონის ღეროვან ორნახვრეტიან საყბეურებს. ძვ. წ. VII-V საუკუნეებში გავრცელდა ორნაწილიანი ლაგამი, რომლის თითოეული ნაწილი საყბეურთან ერთად იყო ჩამოსხმული. ძვ. წ. V საუკუნის ბოლოს შეიქმნა ე. წ. ახალგორული ტიპის ლაგამი, რომლის საყბეურები, ლაგმის ღეროვანი ნაწილები და მათზე წამოსაცმელი რგოლები ცალ-ცალკე იყო დამზადებული. ამ ტიპის ზოგიერთი ლაგამი რკინისაა. შუა საუკუნეების ლაგამი ორნაწილიანი ღეროა, რომლის ბოლოებზე რგოლებია წამოცმული. საქართველოს თანამედროვე ეთნოგრაფიულ ყოფაში გვხვდება ორგვარი ლაგამი: ერთი — ჩვეულებრივ სატარებელი, მეორე — სახორხე ლაგამი, რომელსაც ცხენის გახედვნის დროს იყენებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაგამი

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 96-97.
**კუნელი** (ლათ. Crataegus) — ეკლიანი ხეებისა და ბუჩქების გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. 

მოიცავს 200-მდე სახეობას (სხვა მონაცემებით 1000-ზე მეტ სახეობას), რომელიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერსა და ნაწილობრივ სუბტროპიკული ჰავის ზონაში (ძირითადად ჩრდილოეთ ამერიკაში). ყოფილ სსრკ-ში 50-მდე ველური და 75-მდე ეგზოტური სახეობაა. 

კავკასიაში ბუნებრივად გავრცელებული 20-მდე სახეობიდან საქართველოში იზრდება 9. მათგან კავკასიური კუნელი (ლათ. Crataegus caucasica) და კოლხური კუნელი (ლათ. Crataegus colchica, Crataegus pentagyna supsb. pentagyna) ენდემებია, პირველი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიისა, მეორე — კოლხეთის. მოშენებულია ზოგიერთი ველური კუნელიც. ინტროდუცირებულია აგრეთვე 30-მდე სახეობა. ველური სახეობიდან ჩვენში ყველაზე უფრო გავრცელებულია შავი ანუ ხუთბუშტუკოვანი კუნელი, შავი კუნელი (ლათ. Crataegus pentagyna) და ირიბჯამფოთოლაკიანი კუნელი (ლათ. Crataegus curvisepala, Crataegus kyrtostyla).

კუნელი საქართველოში ყველგან იზრდება, ბარიდან მოკიდებული მთის შუა სარტყლამდე, მშრალ და ღია ფერდობებზე, გამეჩხერებულ ტყეებსა (ქვეტყედ) და ნაკაფებზე, ზოგჯერ სუბალპურ სარტყელშიც აღწევს. გვხვდება უფრო ბუჩქნარების — კუნელიანების სახით, რომელიც მეტწილად ტყის მოჭრის შედეგად ჩნდება და ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს. ნიადაგისადმი კუნელი საკმაოდ განურჩეველია, თუმცა უფრო ხაროს ღრმა, საშუალოდ ტენიან და დაწრეტილ ნიადაგზე. ყვავილობს აპრილ-ივლისში. ნაყოფი მწიფდება სექტემბერ-ოქტომბერში. საკმაოდ ყინვაგამძლე და სინათლის მოყვარულია. მრავლდება თესლით და ძირკვის ამონაყრით, ზოგჯერ ფესვის ნაბარტითაც. ცოცხლობს 200-300 წელს. დეკორატიულია. გამოსადეგია ცოცხალ ღობედ. მშრალი ფერდობების გასამწვანებლად, ვაშლის, მსხლის, კომშის, ზღმარტლის ქონდარა საძირედ. აქვს მკვრივი და მაგარი ღია ვარდისფერი ან მურა-მოწითალო მერქანი, რომელსაც იყენებენ წვრილმანი ნივთების დასამზადებლად, ნუჟრებს — სადურგლოდ. ზოგი სახეობის (ყამბრო — (Crataegus pontica), კნაპა — (ლათ. Crataegus orientalis) და სხვა) ნაყოფი იჭმევა. ზოგან გამხმარ ნაყოფს ფქვავენ და პურის ფქვილში ურევენ ნორჩი ფოთლებისაგან აყენებენ ჩაისმაგვარ სასმელს. კუნელი თაფლოვანია.

ლიტერატურა
----------

* *მირზაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 72.
**კუდუხაანის კომპლექსი** — არქეოლოგიური და არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ჭალის მიდამოებში, კუდუხაანის ჩრდილო-დასავლეთით ორასიოდე მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასახლარზე გაირჩევა სასახლის, ციხე-კოშკისა და ეკლესიის ნაშთები.

აღწერა
------

### სასახლე

სასახლის ნანგრევების გარშემო, ასიოდე მეტრზე შემორჩენილია ქვით ნაგები სახლების კედლების კონტურები. სასახლეს გარს ერტყა გალავანი, რომლის კედლების კვალიღაა შემორჩენილი.

### ციხე-კოშკი

სასახლესთან ახლოს იდგა ციხე-კოშკი, რომლის ზედა ნაწილი გარღვეულია, ამიტომ მას „ორკაპა ციხეს" ეძახდნენ. კოშკში ერთადერთი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, მიწიდან 2 მეტრზე. პირველი სართულის ჩრდილოეთ კედელში ნიშია, მეორე სართულის კედლებში – ბუხარი, სამი ნიში და ერთი სარკმელი; მესამე სართულის ორ შემორჩენილ კედელში ნიში და სარკმელია კოშკს სათოფურები არა აქვს, რაც მოწმობს რომ იგი XVI საუკუნემდე უნდა იყოს აგებული.

### ეკლესია

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, გამოყენებულია შირიმიც, შესასვლელი სამხრეთიდანაა. სამხრეთ კედელში ორი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში – ერთი. კამარა, რომელიც პილასტრებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა, ჩაქცეულია. შემორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტი. კედლებზე ჩანს მოხატულობის კვალი.

ეკლესიას სამხრეთით აგურის კამაროვანი მინაშენი ჰქონია შემორჩენილია დასავლეთ მონაკვეთი. ეკლესიის სამხრეთით მდებარე ნაგებობების სარდაფი წარმოადგენს სამარხ კამერას, რომლის სამხრეთ კედელში ჩატანებული ორნამენტიანი ქვა სტელის ფრაგმენტი უნდა იყოს.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 206-207.
**კუნენეს რეგიონი** (ინგლ. Kunene Region) — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი, რომელიც მდებარეობს მის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთში. ფართობი შეადგენს 115 293 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 86 856 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ოპუვო. სხვა დიდი ქალაქებია — კჰორიხასი, ოუჩო.

გეოგრაფია
---------

რეგიონის ჩრდილოეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ნამიბიასა და ანგოლას შორის, დასავლეთით მის ტერიტორიას გარს ერტყმის ატლანტის ოკეანის წყლები, აღმოსავლეთით კუნენეს რეგიონი გადის ეტოშის ეროვნულ პარკთან. კუნენეს რეგიონმა თავისი დასახელება (როგორც ანგოლის კუნენეს პროვინციამ) მიიღო ორ ქვეყანას შორის სასაზღვრო მდინარე კუნენესგან.

ატლანტის ოკეანის სანაპირო, რომელიც იწყება მდინარე კუნენეს დელტის ჩრდილოეთით, ჩონჩხების ნაპირის ნაწილია. შემდეგ, კონტინენტის სიღრმეში მდებარეობს ნამიბის უდაბნო. ანგოლის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს კუნენეს ტერიტორიაზე მდებარეობენ ჰარტმანის და ჯუბერტის მთები.

მოსახლეობა
----------

რეგიონში უპირატესად ცხოვრობენ ჰერეროს და ჰიმბას ტომის ხალხის წარმომადგენლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით კუნენეს რეგიონი იყოფა 6 ოლქად:

* Epupa
* Kamanjab
* Khorixas
* Opuwo
* Outjo
* Sesfontein

სქოლიო
------

1. ↑  2011 წლის მოსახლეობის აღწერა-Statoids

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი კავანგო **·**  დასავლეთი კავანგო **·**  ერონგო **·**  ზამბეზი **·**  კარასი **·**  კუნენე **·**  კჰომასი **·**  ომაჰეკე **·**  ომუსატი **·**  ოშანა **·**  ოშიკოტო **·**  ოჩოსონდიუპა **·**  ოჰანგვენა **·**  ჰარდაპი |  |

 |
რუსულ კამილავკაზე დაფარებული შავი ფერის კუნკული
**კუნკული**, **ბარტყულა**, **ბარტყული**, **კუნკულ-ბარტყული** — მართლმადიდებელ ქრისტიანულ ეკლესიაში მცირე სქემის მიმღები ბერის თავსაბურავი. წარმოადგენს მართკუთხა ფორმის შავ მატერიას, რომელსაც სიგრძეში ორად გადაკეცილს თავი და ბოლო გადაკერილი აქვთ, ხოლო შუაში დატანილი აქვს ორი ლენტი.

მიტროპოლიტები (რუსული ტრადიციით) ატარებენ თეთრი ფერის კუნკულს გამშვენებული ჯვრით, მთავარეპისკოპოსები — შავს ასევე გამშვენებული ჯვრით, ხოლო ეპისკოპოსები — ჯვრის გარეშე. პატრიარქის კუნკული შავი ან თეთრი ფერისაა, ზედა ნაწილში ჯვარით. მასზე გამოსახულია სერაბიმები ან ჯვარი.

საბრძნეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ბერები კუნკულს ბერძნულ, რუსეთის ბერები კი რუსულ კამილავკაზე დამაგრებულს ატარებენ. დღესდღეობით საქართელოს მართლმადიდებელ ეკლესიაში ბერები რუსულის მსგავსად იფარავენ კუნკულს, თუმცა ძველად მიღებული იყო მისი პირდაპირ თავზე დაფარება. აღნიშნული ტრადიცია პირველად საქართელოში მამა გაბრიელმა (ურგებაძემ) აღადგინა.

დედები საქართველოში თავზე კუნკულის მაგივრად მანდილს ატარებენ, თუმცა მრავალ ქვეყანაში (განსაკუთრებით რუსეთში) მიღებულია მამების მსგავსად თავზე კამილავკისა და კუნკულის ტარება.

კუნკული ეწოდებოდა ნათლიის მიერ მოტანილ ქსოვილის ნაჭერსაც, რომელშიც ნათლობის ქრისტიანული რიტუალის შესრულების დროს ახვევდნენ ემბაზიდან ამოყვანილ ახლადმონათლულ ბავშვს.

* ილია II სერაფიმებითა და ჯვრიანი შავი საპატრიარქო კუნკულითილია II სერაფიმებითა და ჯვრიანი შავი საპატრიარქო კუნკულით
* კირილე I სერაფიმებითა და ჯვრიანი თეთრი საპატრიარქო კუნკულითკირილე I სერაფიმებითა და ჯვრიანი თეთრი საპატრიარქო კუნკულით
* მიტროპოლიტი ვარლამი თეთრი კუნკულითა და ჯვრითმიტროპოლიტი ვარლამი თეთრი კუნკულითა და ჯვრით
* მიტროპოლიტი იობი შავი კუნკულითა და ჯვრითმიტროპოლიტი იობი შავი კუნკულითა და ჯვრით

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სკუფია
* კამილავკა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 75.

სქოლიო
------

1. ↑  საეკლესიო ტერმინთა მცირე განმარტებითი ლექსიკონი

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
***მძიმე კაცთან*** — ჟურნალისტ და მწერალ დავით კოვზირიძის ბლიც-ინტერვიუს ფორმატის საავტორო გადაცემა, რომლის სტუმრებიც სხვადასხვა პროფესიის, შეხედულებების და ღირებულებების ადამიანები არიან. გადაცემის მიზანია საზოგადოებას უფრო ახლოს და სხვადასხვა კუთხიდან წარუდგინოს მათთვის საინტერესო სტუმრები.

ფორმატი
-------

გადაცემა პირველად 2012 წელს ინტერნეტ-პორტალ news.ge-ზე გავიდა. გადაცემის ხანგრძლივობა 15-20 წუთი იყო, რაც 2013 წელს, ტელევიზია ტაბულას ეთერში გასვლის შემდეგ 30-35 წუთამდე გაიზარდა. ავტორის კითხვები ერთის მხრივ მარტივი და არასერიოზულია მაგ.: „რას ნიშნავს შეჩემა?" — რომელიც 2012 წელს პოეტ კოტე ყუბანეიშვილს დაუსვა, მეორე მხრივ კი, წამყვანის სიდინჯე და მონოტონურობა ხელს უწყობს სტუმრისთვის საინტერესოდ პასუხის გაცემის შესაძლებლობას. წამყვანი გადაცემის ბოლოს სტუმრებს თხოვს დაუტოვონ კითხვა შემდეგ სტუმარს, რომლის ვინაობაც მათთვის ცნობილი არ არის.

წამყვანი
--------

დავით კოვზირიძე 1998 წელიდან ჟურნალისტად მუშაობს. წერდა სპორტულ ჟურნალ „ათიანში". არის ჟურნალ ტაბულას მესვეტე. 2011 წელს გამოიცა მისი პირველი რომანი „გელუჩა".

სქოლიო
------

1. ↑  ,,მძიმე კაცთან"
2. ↑  მძიმე კაცი — კოტე ყუბანეიშვილი
3. ↑  წიგნის სახლი ლიგამუსი/დავით კოვზირიძე - „გელუჩა"[*მკვდარი ბმული*]
**მურეი** (ინგლ. Murray) — ავსტრალიის უდიდესი მდინარე. სიგრძე 2530 კმ (მდ. დარლინგთან ერთად — 3490 კმ), აუზის ფართობი 1600 ათასი კმ². სათავეს იღებს ავსტრალიის ალპების თოვლიან კალთებზე, კონტინენტის უმაღლესი მწვერვალის — კოსციუშკოს (2228 მ) მთის ძირში. მიედინება დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით, ქალაქ მორგანთან ახლოს უხვევს სამხრეთით და ჩაედინება ენკაუნტერის ყურეში (ინდოეთის ოკეანის ავსტრალიის დიდი ყურის ნაწილი). მთავარი შენაკადებია: მარამბიჯი, დარლინგი (მარჯვენა) და მიტა-მიტა, ოვენსი, გოულბერნი, ლოდონი (მარცხენა). სამდინარო სისტემის დინებათა საერთო სიგრძე 89 ათასი კმ-ია. წყალშემკრები აუზის მდინარეები უპირატესად წვიმის წყლებით იკვებება. ნალექებს ხშირად თავსხმის ხასიათი აქვს. წვიმების პერიოდში მდინარეებში წყლის დონე სწრაფად იზრდება, რაც ხშირად წყალმოვარდნებს იწვევს. წლის მშრალ დროს შენაკადების უმეტესობა შრება და მთავარ მდინარემდე ვერ აღწევს, მურეი ძლიერ მცირდება. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქვემო წელზე 258 მ³/წმ-ია (ჩამონადენის წლიური მოცულობა — 8,1 კმ³, ბუნებრივ პირობებში შეადგენდა 23,9 კმ³-ს), მაქსიმალური — 2044 მ³/წმ, მინიმალური — 12 მ³/წმ. შესართავის ოლქი (ფართობი 1400 კმ²) მოიცავს ქვემო მურეის კალაპოტს, ალეგზანდრინისა და ალბერტის მტკნარწყლიან ტბებს, კურონგის ლაგუნას (სიგრძე 100 კმ-ზე მეტი, სიგანე 100 მ-დან 5 კმ-მდე), რომელიც ენკაუნტერის ყურისგან გამოყოფილია იანგჰაზბენდის ნახევარკუნძულით (120 კმ სიგრძისა და 2–3 კმ სიგანის ვიწრო ცელა). სერ-რიჩარდისა (შესართავის ოლქიდან ჩრდილო-დასავლეთით) და იანგჰაზბენდის (სამხრეთ-დასავლეთით) ნახევარკუნძულებს შორის მოქცეულია ვიწრო სრუტე — მურეის უშუალო გასასვლელი ოკეანეში, რომელიც ჩვეულებრივ მდინარის შესართავად ითვლება. ენკაუნტერის ყურეში მოქცევათა უდიდესი ნიშნული 2,2 მ-ია, შესართავში — 1,3 მ. კურონგის ლაგუნა ფრინველთა საბინადრო და საბუდარი ადგილია, კერძოდ ავსტრალიური ვარხვების დიდი კოლონიისა. მურეის ჩამონადენის შემცირებამ ლაგუნაში წყლის მარილიანობის გაზრდა გამოიწვია, 1980-იანი წლებიდან მასში მნიშვნელოვნად შემცირდა გადამფრენ ფრინველთა და თევზის მრავალი სახეობის რაოდენობა.

მურეის ჩამონადენი რეგულირდება წყალსაცავებით, რომელთაგან უდიდესებია: დარტმუთი (3,9 კმ³), ჰიუმი, მალუეილა, ვიქტორია. ყველა წყალსაცავის დანიშნულებაა გაზაფხულზე მთებში თოვლის აქტიური დნობის დროს მომატებული დინების პერიოდში წყლის დაგროვება შემდგომში წლის მშრალ პერიოდებში (ზაფხული – შემოდგომა) გასახარჯად, წყლის გამოყენება მიწების მოსარწყავად, სამრეწველო და საქალაქო წყალმომარაგებისათვის, ელექტროენერგიის გამოსამუშავებლად და რეკრეაციის მიზნებისთვის. მდინარის რეჟიმს ასევე არეგულირებს მრავალი დაბალდაწნევიანი კაშხალი და რაბი. ჰიდროტექნიკური სისტემა „თოვლიანი მთები" (აგებულია 1974 წელს), რომელიც მოიცავს წყალსაცავებს, ჰესებს, გვირაბებს ჩამონადენის გადასასროლად, მდინარეების მურეის, დარლინგისა და მარაბრიჯის შუამდინარეთის რწყვის საშუალებას იძლევა. მურეის ზემო წელზე მდებარეობს კოსციუშკოს ეროვნული პარკი. მდინარეზე განლაგებულია ქალაქები (დინების მიმართულებით) ოლბერი, ეჩუკა, სოუნ-ჰილი, მილდიურა, რენმარკი, მურეი-ბრიჯი, გულვა.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Михайлова М. В.* Муррей // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 494–495.
ხედი კუნსტკამერაზე ნევის მოპირდაპირე მხრიდან.
**კუნსტკამერა** (გერმ. Kunstkammer – იშვიათი ნივთების კაბინეტი) — პირველი მუზეუმი რუსეთში, დააარსა პეტრე დიდმა ნევის პირას ზამთრის სასახლის მოპირდაპირედ. პეტრინის ბაროკოს სტილის შენობა მუზეუმისთვის 1727 წელს გაიხსნა.

პეტრე დიდმა მუზეუმი მიუძღვნა „ბუნებისა და ადამიანთა უცნაურობებისა და იშვიათობების" შენახვას. ცარის პირადი კოლექცია, რომელიც თავდაპირველად ზაფხულის სასახლეში ინახებოდა, სხვადასხვა ანომალიების მქონე ადამინისა და ცხოველთა პლაცენტების დიდ რაოდენობას შეიცავდა. ერთ-ერთი ყველაზე შემაძრწნუნებელი ამ კოლექციიდან ეკატერინე I-ის საყვარლის უილჰელმ მონსისა და მისი დის ანა მონსის თავებია, დღემდე შენახული ალჰოკოლის კოლბებში.

1716 წელს პეტრემ მინერალთა კაბინეტი დაამატა კუნსტკამერას, სადაც გდანსკის ექიმისგან შეძენილი 1195 მინერალთა კოლექცია შეიტანა. კოლექციას რუსული მინერალებიც დაემატა და საზოგადოებისთვის 1719 წელს გაიხსნა. შემდგომში ეს კოლექცია საფუძველი გახდა ფერშმანის მინერალოგიური მუზეუმის შექმნისთვის, რომელიც ამჟამად მოსკოვში მდებარეობს.

1830-იან წლებში კუნსტკამერის კოლექციები გაიფანტა ახლად შექმნილ იმპერიულ მუზეუმებში, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ანთროპოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი, შექმნილი 1879 წელს, და რომლის კოლექციაში 2 მილიონამდე ნივთი იყო. ეს მუზეუმი დღემდე კუნსტკამერაში მდებარეობს და პეტრე დიდის სახელს ატარებს 1903 წლიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის ოფიციალური საიტი. დაარქივებული 2007-01-21 საიტზე Wayback Machine.

  

ეგვიპტის ხიდიბრინჯაოს მხედარი
სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები

სასახლეები • ხიდები • ტაძრები • ძეგლები • არხები • კუნძულები • სანაპიროები • ბაღები და პარკები • თეატრები • სასწავლებლები

---

**მუზეუმები:** ერმიტაჟი • რუსული მუზეუმი • პუშკინის ბინა • სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი • სამხედრო-საზღვაო მუზეუმი  

**ტაძრები:** პეტრეპავლეს ტაძარი • ალექსანდრე ნეველის ლავრა • ყაზანის ტაძარი • ისააკის ტაძარი • სპას-ნა-კროვი • ჩესმენსკის ეკლესია • სმოლნის ტაძარი •   

**ქუჩები და მოედნები:** ლიტეინი • ლიგოვკა • მარსოვო პოლე • ნევსკი • სადოვაია ულიცა  

*სხვა ობიექტები:* პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრე • ადმირალტეისტვო • კუნსტკამერა • ავრორა • პეტრე I-ის სახლი • მიხაილოვსკი სასახლე • ზაფხულის ბაღი • ბოტანიკური ბაღი • ზამთრის სასახლე • სენატის მოედანი • ბრინჯაოს მხედარი • სასახლის მოედანი • კლოდტის ცხენები • პეტროგრადის მხარე • ახალი ჰოლანდია • უნივერსიტეტი • მთავარი შტაბის არკა • სმოლნი • ნარვის კარიბჭე • ნეკროპოლი • გოსტინი დვორი • ცირკი • ზოოპარკი  • მეტრო
ებრაული წარწერა. სამთავროს სამაროვანი. ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი. თბილისი.
**მცხეთის ებრაული ეპიტაფია** — ებრაული დამწერლობით შესრულებული წარწერა საფლავის ქვაზე, აღმოჩენილი მცხეთაში ბებრის ციხესთან 1938 წლის შემოდგომაზე. წარწერები ნაპოვნია საბეითლო პუნქტისათვის შენობის საძირკვლის ჩასაყრელად მუშაობის დროს. წარწერის პირვანდელი ადგილსამყოფელი დადგენილი არ არის.

აღწერა
------

წარწერა მოთავსებულია საფლავის ქვაზე, რომლის სიგრძე 82 სმ-ს აღწევს. სიგანე მერყეობს 36-46 სმ შორის. ქვის სისქე 12 სმ-ია. ქვა, რომელზედაც წარწერაა მოთავსებული, თავის ზედა ნაწილში წააგავს სამკუთხედს, რომელიც ბოლოვდება ზევით აშვერილი, დაახლოებით 2 სმ სიმაღლის მქონე წაწვეტილი თავებით.

ქვაზე ქვევით, მარცხენა მხარეს, ამოკვეთილია გამოსახულება პურისა, თასისა და სურისა. ქვის ზედა ნაწილში გამოსახული უნდა იყოს ხონჩა, რომლის ფარგლებშიაც მოთავსებულია წარწერა. 

წარწერა, რომელსაც 18X21 სმ სივრცე უჭირავს, ხუთი სტრიქონისაგან შედგება. სტრიქონების სიგრძე თანაბარი არ არის, მაშინ როდესაც პირველი ორი სტრიქონის სიგრძე 23-24 სმ-ს უდრის, მესამე სტრიქონის სიგრძე 22 სმ-ს არ აღემატება, ხოლო მეოთხისა — 16-ს. ყველაზე მოკლეა უკანასკნელი (მეხუთე) სტრიქონი, რომლის სიგრძე 12 სმ-ს უდრის.

הדן קברה דיוסף  

בר האון (?) דבור  

למב ואף שלום  

אההו דכור  

בשלמה

ეს საფლავი (არის) იოსებ  

ბარ ჰაზანისა (?). ხსენებულ (იყავნ იგი)  

ნეტარად; და აგრეთვე შალლუმ,  

ძმა მისი, ხსენებულ (იყავნ)  

მშვიდობით.

აღნიშნული წარწერები გაშიფრულია აკადემიკოს გიორგი წერეთლის მიერ, რომელმაც მართლწერაში რიგი სხვაობები შეამჩნია და მის კვლევაშივე აღნიშნა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მცხეთის ებრაული ეპიტაფია (1872)

ლიტერატურა
----------

* გ. წერეთელი, „მცხეთის ახლადაღმოჩენილი ებრაული წარწერა", თბ. 1940, გვ. 419-425

სქოლიო
------

1. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, „კომუნისტი", 1938, 23 დეკემბერი
ედუარდ ანრი ავრილის ნახატი
**კუნილინგუსი** (ლათ. cunnus — ქალის გარე სასქესო ორგანოები + ლათ. lingo — ლოკვა) — ორალური სექსის ნაირსახეობა, ქალის სექსუალური აღგზნება კლიტორზე და ვულვაზე ტუჩების, ენის ან კბილების ზემოქმედების საშუალებით.

* კუნილინგუსის ყველაზე უფრო გავრცელებული ფორმაა - კლიტორის კოცნა, წოვა, ლოკვა ან მსუბუქი კბენა, რასაც შესაძლებელია თან სდევდეს საშოში შეყვანილი თითების წინ და უკან მოძრაობა.
* კუნილინგუსის ერთ-ერთი ტექნიკა გულისხმობს ფრიქციების იმიტაციას საშოში ენის მოძრაობების საშუალებით, აღნიშნულ შემთხვევაში შესაძლებელია ვულვის დამატებითი სტიმულაცია ცხვირის მეშვეობით.
* კუნილინგუსის კიდევ ერთი ფორმაა ქალის სასქესო ორგანოების აღგზნება პირით ხმების გამოშვების საშუალებით. მასტიმულირებელი ფაქტორი ამ შემთხვევაში არის ვულვაზე მიდებული ტუჩების ვიბრაცია.
* კუნილინგუსის იშვიათ ფორმას წარმოადგენს ვულვის აღგზნება ნიკაპის მოძრაობის მეშვეობით.

იმის მიუხედავად, რომ პრაქტიკულად ყველა ქალისთვის სხეულის ყველაზე უფრო ეროტიკულად მგრძნობიარე ნაწილს წარმოადგენს კლიტორი, ის შეიძლება არც ისე მგრძნობიარე აღმოჩნდეს ნაზი სტიმულაციისადმი, განსაკუთრებით აღგზნების საწყის სტადიებზე. სექსის ზოგიერთი სახელმძღვანელო იძლევა რეკომენდაციას, რომ კუნილინგუსი უნდა დაიწყოს სასქესო ტუჩების და მთლიანად გენიტალიების ნელი და ნაზი ალერსით. ამისთვის შესაძლებელია გამოყენებული იქნას ენის წვერი, წინა ან ქვედა ნაწილი, აგრეთვე ცხვირი, ნიკაპი და ტუჩები, მოძრაობები შესაძლებელია იყოს ნელი ან სწრაფი, ერთგვაროვანი ან ქაოტური, ხისტი ან ნაზი, რაც დამოკიდებულია პარტნიორების გემოვნებაზე. შეიძლება აგრეთვე გასწორებული ან მოძრავი ენის საშოში შეყვანა. კუნილინგუსს შესაძლებელია თან სდევდეს საშოში თითების ან ეროტიკული სათამაშოების შეყვანა, რაც იძლევა იმავდროულად G წერტილის სტიმულირების საშუალებას..

კუნილინგუსის დროს შესაძლებელია გადაცემული იქნას სხვადასხვა ინფექციური ან ვენერიული დაავადება, როგორებიცაა ათაშანგი, ჰეპატიტი, ჰერპესი და სხვა. დაავადებებისგან თავის დასაცავად რეკომენდირებულია ლატექსის ხელსახოცების გამოყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Discovery Health on Cunnilingus
* Oral Sex: Pleasing Her by Sinclair Institute დაარქივებული 2010-11-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Hite, Shere (2004 edition). *The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality*. New York, NY:  Seven Stories Press,   გვ. 11. ISBN 1-58322-569-2.
2. ↑   (2005 edition) *Human sexuality in a world of diversity*. New Jersey, USA:  Pearson Education,   გვ. 124,226. ISBN 1-205-46013-5.
3. ↑  Masters, W.H.; Johnson, V.E. (1966). *Human Sexual Response*. Toronto; New York:  Bantam Books. ISBN 0-553-20429-7..
**ლაბა** (რუს. Лаба) — მდინარე რუსეთში კრასნოდარის მხარეში, მდინარე ყუბანის მარცხენა შენაკადი. წარმოიქმნება დიდი ლაბისა და პატარა ლაბის შეერთებით, რომელთაც სათავე აქვთ კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. სიგრძე დიდი ლაბასთან ერთად 347 კმ, საკუთრივ ლაბისა 214 კმ. აუზის ფართობი 12,5 ათასი კმ2. ზემოთ მთის მდინარეა. საზრდოობა შერეული აქვს. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან ახლოს 95,7 მ3/წმ. იყინება (არა ყოველ წელს) დეკემბრის ბოლოს, ყინულძვრაა თებერვლის ბოლოს. იყენებენ სარწყავად, ხე-ტყის დასაცურებლად. ლაბის ნაპირზეა ქ. ლაბინსკი. შესართავის მახლობლად, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე — ქ. უსტ-ლაბინსკი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 96.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კავკასიონის მდინარეები |
| --- |
|  |
| სამხრეთი ფერდობი | 
* ალაზანი
* ალინჯაჩაი
* არაგვი
* ბზიფი
* გოქჩაი
* ენგური
* თურიანჩაი
* იორი
* კოდორი
* ლეხურა
* ლიახვი
* მზიმთა
* რიონი
* ფირსაათი
* ქსანი
* ქურმუხისწყალი
* ყარაჩაი
* ყვირილა
* შახე
* ცხენისწყალი
* ჯეჯორა
 |
|  |
| ჩრდილოეთი ფერდობი | 
* არდონი
* არღუნი
* ასა
* აფიფსი
* ბაქსანი
* ბელაია
* ზელენჩუკები
* თერგი
* ლაბა
* სულაკი
* სამური
* ურუფი
* ურუხი
* ფსეყუფსი
* ფშიში
* ყუბანი
* ჩეგემი
* ჩერეკი
 |

 |