recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ფრიგია
**ფრიგია** — ფრიგიელებით დასახლებული ძველი ქვეყანა მცირე აზიის შუაგულში, კაპადოკიასა და ლიდიას შორის, თუმცა, ესაა „დიდი ფრიგია". მითებსა და ლეგენდებში საბერძნეთისთვის უფრო ცნობილ „მცირე ფრიგიას" მოიხსენიებენ.

ისტორია
-------

დასახელება ფრიგია ფრიგიელების სახელწოდებისგან წარმოსდგება, რომლებიც მაკედონიის ტერიტორიიდან აქ ძვ.წ. 1200 წელს გამოსახლებულან. უფრო აღმოსავლეთით გადასულმა ფრიგიელებმა, ადგილობრივ მოსახლეობასთან შერევით, სომხების ეთნოსი ჩამოაყალიბეს. დროთა ვითარებაში ფრიგიამ კარია, ლიდია, მიზია, გალათია, ლიკოანია და პისიდია შეიერთა.

მთიანი ფრიგიის მთავარ ქალაქებად ტირემი და ფილომელი მიიჩნეოდა. პისიდიური ფრიგიის უმთავრესი ქალაქ კი პისიდიური ანტიოქია იყო. ბიზანტიის იმპერიაში ქვეყანა ორი სახელდებით სარგებლობდა: ფრიგია პირველი და ფრიგია მეორე. თემებად დაყოფისას ფრიგიის სახელი საერთოდ ქრებოდა და ოფსიკიანისა და ანატოლიის თემებად იწოდებოდა. ფრიგიულმა ტომებმა მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილის დასახლებით განსაკუთრებული სახელმწიფო ჩამოაყალიბა. დღემდე შემორჩენილია ფრიგიელთა მხოლოდ ორი მეფის მიდასისა და გორგის სახელები.

ჩვენს ერამდე VI საუკუნის დამდეგს ფრიგიის ნაწილი ლიდიის მეფე გიგესმა დაიპყრო, ამავე საუკუნის შუა წლებში კი მთელი ფრიგია კრესოსის მფლობელობაში აღმოჩნდა. მისგან ფრიგია სპარსების ხელში გადავიდა, სპარსებს კი ალექსანდრე დიდმა წაართვა. ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ ფრიგია ლიზიმაქესა და სელევკიდებს ჩაუვარდათ ხელთ. ამის მერე პერგამოსის სამეფოს შემადგენლობაშია 189 წლამდე ძვ. წ. გარკვეული პერიოდი მითრიდატე პონტოელს ეკუთვნოდა, შემდეგ კი რომაელებს. რომაელებმა თავდაპირველად ფრიგია განსაკუთრებულ პროვინციად აქციეს, შემდეგ, ჯერ კიდევ რესპუბლიკის დროს, მცირე აზიის ნაწილად. ამდროიდან ფრიგიის ისტორია მცირე ზიის ისტორიას შეერწყმის.

განვითარება
-----------

მიდასის საფლავი
ფრიგიაში, როგორც ჩანს, მოიპოვებდნენ ოქროს, რაზეც ადგილობრივი გადმოცემები მოწმობს მეფე მიდასზე. ფრიგიელი ხალხი მეტწილად მიწათმოქმედებას მისდევდა; ძველი ფრიგიული კანონი სიკვდილით დასჯას გულისხმობდა დაკოდილი ხარის მოკვდინების ან სამიწათმოქმედო იარაღისთვის ჯადოს გაკეთების გამო. გადმოცემით, პირველი მეფე უბრალო გლეხი იყო, რომელსაც ორი დაკოდილი ხარი ჰყოლია. მიწათმოქმედებასთან ერთად, მდიდარი საძოვრების წყალობით, მესაქონლეობაც განვითარდა. ფრიგიული მატყლი და მაუდი მთელს რომის იმპერიაში იყო განთქმული.

ვაჭრობა
-------

ვაჭრობამ განვითარება სპარსელების დროს დაიწყო, საგრძნობ დონეს კი რომის იმპერიის დროს მიაღწია. ჰიერაპოლში, ფრიგიის შიდა ნაწილში, ერთმა ფაბრიკანტმა ბრძანა, რომ მის სამარეზე წაეწერათ: ჩემს ცხოვრებაში იტალიაში 72-ჯერ ვიყავიო. სპარსეთის, მაკედონიის, ელინისტური და რომაული გავლენის მიუხედავად, რომის დროინდელ ფრიგიაში შემორჩენილი იყო ფრიგილიული ფულის ერთეული და ფრიგიული ენა (VI საუკუნემდე).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრიგია***

* ფრიგია ანტიკური ისტორიის ენციკლოპედიაში
* ფრიგიული პერიოდი ანატოლიაში დაარქივებული 2006-12-06 საიტზე Wayback Machine.
* 1911 ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მეფე მიდასი და ფრიგიის კულტურული ცენტრი დაარქივებული 2010-07-20 საიტზე Wayback Machine.
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შტაბ-ბინა. ნიუ-იორკი, აშშ.
**შტაბ-ბინა** (ინგლ. Headquarters) — რაიმე საერთაშორისო ორგანიზაციის ადგილსამყოფელი, სადაც თავმოყრილია ორგანიზაციის ყველა მნიშვნელოვანი ფუნქცია. ამერიკის შეერთებულ შტატებში კორპორაციული შტაბი წარმოადგენს პირს, რომელიც თავის თავზე იღებს რომელიმე საქმიანობის სრულ პასუხისმგებლობასა და ხელმძღვანელობას. დიდ ბრიტანეთში ტერმინი სათავო ოფისი ჩვეულებრივ იყენება მსხვილი კორპორაციებისთვის. ტერმინი აგრეთვე გამოიყენება სამხედრო ორგანიზაციების მიმართებაში.

კომპანიის შტაბ-ბინა არის კორპორაციული სტრუქტურის საკვანძო ელემენტი და მოიცავს სხვადასხვა კორპორაციულ ფუნქციებს, როგორებიცაა: სტრატეგიული დაგეგმვა, კორპორაციული კომუნიკაციები, საგადასახადო, ფინანსები და სხვ. შტაბ-ბინაში გამოიყოფა აგრეთვე გენერალური დირექტორის თანამდებოდა (ეგრეთ წოდებული კორპორაციული შტაბი), როგორც კომპანიის მნიშვნელოვანი პირი.

საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში არის იუნესკოს შტაბ-ბინა. ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციის, იგივე ნატოს სათავო ოფისი მდებარეობს ბელგიის ქალაქ ბრიუსელში. 

არსებობს ასევე რელიგიური ორგანიზაციების შტაბ-ბინები, რომლებიც თავმოყრილია ძირითადად ქალაქში. მაგ. კათოლიკური ეკლესიის შტაბ-ბინა მდებარეობს ვატიკანში, ხოლო ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს შტაბ-ბინა ქალაქ ჟენევაშია განთავსებული. უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესიის შტაბ-ბინა აშშ-ის ქალაქ სოლტ-ლეიკ-სიტიშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შტაბ-ბინა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
**ფრთა** *საფრენი აპარატისა* — საფრენი აპარატის ნაწილი, რომელიც ატმოსფეროში ფრენისას ძირითადად ამწევ ძალას წარმოქმნის. ფრთას განასხვავებენ 3 პროექციის (სახეობის) მიხედვით: გეგმაში (სწორკუთხა, ტრაპეციისებრი, სამკუთხა და სხვა), გვერდიდან (პროფილის ტიპის მიხედვით — ჩაზნექილ-ამოზნექილი, ორმხრივ ამოზნექილი, სოლისებრი და სხვა), წინიდან (V,-W,-M-ებრი, გადაღუნული, მრუწდწირული და სხვა). ფრთის კონსტრუქციის საფუძველია ელემენტების (ლონჟერონები, გრძივსაბამები, ნერვიურები) გრძივი და განივი ნაკრებები, რომლებზეც ამაგრებენ საპირაპირე კვანძებსა და სამოსს. ბგერამდელი საფრენი აპარატების ფრთას ამზადებენ დურალუმინისაგან, მაღალი სიმტკიცის ფოლადისაგან. Ti, Mg, Be-ის შენადნობებისგან, კომპოზიციური მასალებისაგან და სხვა მსუბუქ თვითმფრინავებსა და პლანერებში იყენებენ ხეს, ფანერას; ზებგერით, ჰიპერბგერისა და კოსმოსურ აპარატებში — V, Ta, W და სხვა ძნელდნობადი მასალების შემადნობებს, აგრეთვე თბოდამცავ საფრებსა და თბოსაიზოლაციო მასალებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 400.
**შრომითი თერაპია** — შრომითი პროცესების გამოყენება სამკურნალო მიზნით. ზოგიერთი დაავადების დროს შრომით თერაპიას მიმართვენ ორგანიზმის ტონუსის ასაწევად,  ნივთიერებათა ცვლის მოსაწესრიგებლად. ამისათვის შრომითი თერაპია ტარდება სუფთა ჰაერზე. ტრავმატოლოგიასა და ორთოპედიაში კიდურების ფუნქციის აღსადგენად იყენებენ შრომის სპეციალურ სახეებს, რომლებიც მოითხოვს გარკვეული  მოცულობის მოძრაობის შესრულებას და  კუნთების გარკვეული ჯგუფების მონაწილეობას. შრომითი თერაპია უმეტესად იხმარება ფსიქიატრიაში ავადმყოფის ფსიქიკაზე დადებითი ზემოქმედების მიზნით. თანდათანობით მზარდი შრომითი პროცესები წვრთნის და აძლიერებს კომპენსატორულ მექანიზმებს და აადვილებს საწარმოო პირობებში შრომაზე გადასვლას. საზოგადოებრივად სასარგებლო შრომას, კოლექტივის დადებით ზეგავლენას დიდი სამკურნალო-პროფილაქტიკური მნიშვნელობა აქვს. სსრკ-ში ფსიქიკურად დაავადებული ავადმყოფების შრომითი თერაპია ჩვეულებრივ ტარდებოდა ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებში, დისპანსერებში, სადაც შექმნილი იყო სამკურნალო შრომითი სახელოსნოები; ამ სახელოსნოების შტატში შედიოდნენ ექიმები და მედდები, რომლებიც მეთვალყურეობას უწევდნენ ავადმყოფებს, უტარებდნენ მედიკამენტურ მკურნალობას, აძლევდნენ შრომით რეკომენდაციებს და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 37.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭიშურა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


**ჭიშურა** — მდინარე ტყიბულისა და თერჯოლის მუნიციპალიტეტებში, მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადი.

მდინარის სიგრძეა 14 კილომეტრი, აუზის ფართობი — 53,5 კვ.კმ. სათავე აქვს ცუცხვათის ქვაბულში, ზღვის დონიდან 620 მეტრ სიმაღლეზე, საზრდოობს წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან — 1,76 კუბ.მ/წმ.

ჭიშურა სოფელ ნახშირღელეში ერთვის მდინარე ყვირილას, ნახშირღელის მიდამოებში ჭიშურა 3 კმ-ის მანძილზე მიედინება, აქ გვხვდება ორი ჩანჩქერი, რომლებსაც ადგილობრივები დიდი და პატარა ჩქერის სახელწოდებით მოიხსენიებენ. ასევე ჭიშურის ხეობაში გაშენებულია რესტორანი ჭიშურა. ამ მიდამოებში მრავლად არის წყაროები, რომლითაც მდინარე ჭიშურა საზრდოობს. მდინარის დელტასთან ახლოს, საავტომობილო მაგისტრალის ქუთაისის შემოვლით მონაკვეთზე აშენებულია ხიდი, რომლის სიგრძე 800 მეტრია.

ლიტერატურა
----------

* *აფხაზავა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 402.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი nplg.gov.ge დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
შპაიერის ტაძარი, სალიკური დინასტიის იმპერატორების დაკრძალვის ადგილი.
**ფრანკონიული დინასტია**, *სალიკური დინასტია* — გერმანიიის მეფეებისა და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორების დინასტია 1024-1125, შეცვალა საქსონიური დინასტია. ფრანკონიული დინასტია დააარსა კონრად მეორემ (1024-1039), რომელიც წარმოშობით წარჩინებული ფრანკონიული საგვარეულოდან იყო. მისი მემკვიდრეები არიან ჰაინრიხ მესამე (1039-1056), ჰაინრიხ მეოთხე (1059-1106), ჰაინრიხ მეხუთე (1106-1125). ფრანკონიული დინასტიის წარმომადგენლები ცდილობდნენ სამეფო ძალაუფლების განმტკიცებას მინისტერიალებსა და რაინდობაზე დაყრდნობით. ამ დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლების მეფობის დროს მიმდინარეობდა ბრძოლა პაპობასთან ინვესტიტურისათვის.

სალიკური დინასტიის მეფეები და იმპერატორები
------------------------------------------

* კონრად II 1024-1039, იმპერატორი 1027
* ჰაინრიხ III 1039-1056, იმპერატორი 1046
* ჰაინრიხ IV 1056-1106 იმპერატორი 1084
	+ კონრადი იტალიის მეფე (1087–1098, მამამისს -ჰაინრიხ IV-ს დაქვემდებარებული ნომინალური მეფე)
* ჰაინრიხ V 1106-1125, იმპერატორი 1111

იმპერატორად გახდომის თარიღებად აღებულია მათი არჩევის და შემდგომ კორონაციის თარიღი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვორმსის კონკორდატი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 392.
**ჭოვილო**, **მენაპირე** (ლათ. Tringa) — ფრინველთა გვარი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 13 სახეობას. ფეხები მაღალი აქვთ, ნისკარტი და კისერი — ზომიერად გრძელი, კუდი — მოკლე, ფრთები — გრძელი და წამახვილებული. მათი სხეულის სიგრძეა 18–34 სმ, მასა 80–200 გ, ფრთის შლილი 35–65 სმ. აქვთ უმეტესად რუხი და ჭრელლაქებიანი სხეულის ზედა, და თეთრი ქვედა მხარე, ზოგჯერ კაშკაშა ნისკარტი და ფეხები. ბუდობენ ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში, ბინადრობენ მდინარეების, ტბებისა და ჭაობების ნაპირებზე ტუნდრაში, ტყის ზონასა და სტეპებში; ყველა გადამფრენი სახეობაა, იზამთრებენ ზღვების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სანაპიროებზე, აღწევენ ახალ ზელანდიამდე. გრძელი ნისკარტის დახმარებით შლამში და თავთხელ, ბალახიან წყლებში ეძებენ საკვებს — უხერხემლოებს. ბუდეს მიწაზე აკეთებენ; ზოგჯერ სხვა ფრინველების ბუდეებს იკავებენ ხეებზე.

ლიტერატურა
----------

* *Коблик Е. А.* Улиты // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 9.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 87, 177, 232.
2. ↑  Tringa — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
3. 1 2  ჭოვილო // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
**ფურისულა** (ლათ. Primula) — მცენარეთა გვარი ფურისულასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. ფესვის ყელთან როზეტად შეკრებილი ფოთლები აქვთ. ყვავილი ყვითელი, წითელი ან ვარდისფერია, უმეტესად ქოლგისებრ ყვავილედშია თავმოყრილი. ცნობილია დაახლოებით 500 სახეობა. 

გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, უპირატესად ზომიერ ზონებში და მთის ალპურ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 22 სახეობა, მათგან 10 კავკასიის ენდემია, ორი — Primula abchasica და Primula saguramica — საქართველოსი. ჩვენში გავრცელებულია დაბლობიდან სუბნივალურ სარტყლამდე, მაგრამ სახეობათა უმეტესობა ალპურ მდელოებსა და ტყეებში იზრდება. ყველაზე ძველის სუბტროპიკული აზიის, ტროპიკული აფრიკისა და სინის ნახევარკუნძულის სახეობები. 

საქართველოში უძველესი რელიქტური სახეობა Primula magaseifolia, რომელიც აჭარის დაბლობის ტყეებში იზრდება. ბევრი სახეობა შეიცავს საპონინებს, ეთერზეთებს, გლიკოზიდებს და ვიტამინებს. იყენებენ ავიტამინოზისა და ხველების სამკურნალოდ, აგრეთვე ლიქიორ-არყის წარმოებაში. თაფლოვანი და დეკორატიული მცენარეებია. დიდი ხანია შეტანილია კულტურაში.

ლიტერატურა
----------

* *ქიმერიძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 429.}
ფერღანის ხეობის რუსულენოვანი რუკა 
**ფერღანას ხეობა** (უზბეკ. Фарғона водийси; Farg‘ona vodiysi, ყირგ. Фергана өрөөнү; ტაჯ. водии Фaрғонa, რუს. Ферганская долина, სპარს. وادی فرغانه) — მთათაშორისი ღრმული შუა აზიის მთებში. მდებარეობს შუა აზიის სამი ქვეყნის: უზბეკეთის, ყირგიზეთისა და ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე. ფართობი 22 ათასი კმ², მოსაზღვრე მთებიანად დაახლოებით 80 ათასი კმ², სიგრძე 300 კმ, სიგანე 170 კმ-მდე. ფერღანის ხეობა ქედებითაა ჩაკეტილი: ჩრდილო-დასავლეთით — ქურამისა და ჩათყალის ქედებია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ფერღანის ქედი, სამხრეთით — თურქესტანისა და ალაის ქედები. მხოლოდ დასავლეთით გააჩნია ვიწრო გასასვლელი ამჟამად არსებული ყაირაყუმის წყალსაცავის სახით. ხეობის ცენტრალურ ნაწილში საშუალო ტემპერატურა ივნისის თვეში — +23ºС-დან +28ºС-მდე, მაქსიმალური ტემპერატურა — 43ºС; ხეობის დასავლეთ ნაწილში საშუალო ტემპერატურა იანვრის თვეში -0,9ºС, აღმოსავლეთ ნაწილში -2,5ºС. 

ფერღანის ხეობის დასავლეთი ნაწილი მდებარეობს ზღვის დონიდან 300-400 მეტრზე, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი ამაღლებულია და აღწევს 900-1000 მეტრს. ხეობის უმთავრესი მდინარეა სირდარია, რომელიც წარმოიქმნება მდინარეების ნარინისა და ყარადარიის შეერთების შედეგად.

ხეობის ფლორა ძალიან ღარიბია. გვხვდება ძირითადად გრძელყურა ზღარბი, შუააზიური კუ, იშვიათად მგელი, მელა, გარეული ღორი, მაჩვი, მაჩვზღარბასებრნი. ფრინველებიდან აღსანიშნავია არწივი, ოფოფი. ასევე ღარიბია მცენარეთა სამყაროც. 

ხეობა შუა აზიაში ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული ადგილია. ხეობაში ცხვრობენ უზბეკები, ყირგიზები და ტაჯიკები.

ეკონომიკის ძირითადი დარგია სოფლის მეურნეობა.

საინტერესო ფაქტები
------------------

ფერღანის ხეობა გამორჩეულია შუა აზიაში აბრეშუმის წარმოების ათას ხუთას წლიანი ისტორიით.

ლიტერატურა
----------

* Абашин С. Н. Население Ферганской долины (К становлению этнографической номенклатуры в конце XIX — начале ХХ века)//Ферганская долина: Этничность, этнические процессы, этнические конфликты. — М. 2004
**ფილიპ II გულადი** (*ფრანგ.:* Philippe II de Bourgogne, le Hardi; დ. 15 იანვარი, 1342, პონტუაზი, საფრანგეთი — გ. 27 აპრილი, 1404, ჰალე, ბელგია) — ბურგუნდიის ჰერცოგი და დინასტიის დამაარსებელი, საფრანგეთის მეფის ჟან II კეთილის მეოთხე ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

მეტსახელი „მამაცი" ფილიპმა ჯერ კიდევ 14 წლის ასაკში 1356 წელს პუატიეს ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცისათვის მოიპოვა, თუმცა იმავე ბრძოლაში იგი მამასთნ ერთად ტყვედ ჩაუვარდა ინგლისელებს და 1360 წლამდე ტყვეობაში იმყოფებოდა ლონდონში. 1360 წელს საფრანგეთში დაბრუნებულ ფილიპს მამამისმა უბოძა საჰერცოგოს რანგში აყვანილი ტურენის საგრაფო, ხოლო 1363 წელს ბურგუნდიის საჰერცოგო და მიანიჭა საფრანგეთის პირველი პარის ტიტული. იმავე წელს იმპერატორმა კარლ IV-ემ მას მიუბოძა ზემო ბურგუნდიის (*იგივე* ფრანშ-კონტე) გერმანული მიწები.

1384 წელს მან ფლანდრიის გრაფინია მარგარიტა III-ზე ქორწინებით ფლანდრიის მიწებიც მიიერთა. ფლანდრიის ქალაქებმა გენტმა, ბრიუგემ და იპრმა ფილიპ ვან ერტეველდეს მეთაურობით ფილიპს წინააღმდეგობა გაუწიეს, თუმცა საბოლოოდ დამარცხდნენ 1382 წლის 27 ნოემბერს როოსებეკეს ბრძოლაში.

საფრანგეთის მეფე შარლ V-ის გარდაცვალების შემდგომ ფილიპი ძმებთან, ჰერცოგებთან ლუი I დ’ანჟუსა და ჟან I დე ბერისთან ერთად საფრანგეთის მეფის შარლ VI-ეს რეგენტი იყო. 1388 წელს იგი რეგენტობას ჩამოაშორა შარლ VI მინისტრმა მარმუსემ, თუმცა შარლის გაგიჟების შემდგომ 1392 წელს იგი კვალავ რეგენტი გახდა.

ოჯახი
-----

ფილიპს მარგარიტა III ფლანდრიელთან ქორწინებაში შეეძინა შვილები:

* ჟან I უშიში — ბურგუნდიის ჰერცოგი (1371–1419)
* შარლი (1372–1373)
* მარგარეტი (1374–1441) — გრაფინია დე მორტენი, ჰოლანდიის, ენოს გრაფისა და ბავარია-შტაუბინგის ჰერცოგის ვილჰელმის მეუღლე
* კატრინი (1378–1425) — ავსტრიის ჰერცოგის ლეოპოლდ IV-ის მეუღლე.
* მარი (1384–1422) — სავოიის გრაფის ამადეო VIII-ს მეუღლე
* ანტუანი (1384–1415) — ბრაბანტისა და ლიმბურგის ჰერცოგი.
* ფილიპ II (1388–1419) — ნევერის გრაფი.
* ბონი (1379–1399)
* ლუი (1377–1378)
ფესტუს მოგაე
**ფესტუს ჰონტებანე მოგაე** (ინგლ. Festus Gontebanye Mogae, დ. 21 აგვისტო, 1939, სეროვე, ბოტსვანა) — ბოტსვანის მესამე პრეზიდენტი 1998 წლის 1 აპრილიდან 2008 წლის 1 აპრილამდე.

მიიღო ეკონომიკური განათლება სასექსისა და ოქსფორდის უნივერსიტეტებში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ბოტსვანის ბანკსა და მსოფლიო სავალუტო ფონდში. ის გაწევრიანდა ბოტსვანის დემოკრატიულ პარტიაში, და 1992 წელს მან ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე შეცვალა პიტერ მმუსი. 1998 წელს პარლამენტმა ფესტუს მოგაე დაამტკიცა გადამდგარი პრეზიდენტის კვეტ მასირეს მემკვიდრედ და 2004 წელს ისევ აირჩია მეორე ვადით პრეზიდენტად. მეორე საპრეზიდენტო ვადის პერიოდში მოგაემ წამოიწყო სიღარიბის, უმუშევრობისა და შიდსის საწინააღმდეგო კამპანია, რომელიც მოგაეს მტკიცებით, დასრულდება 2016 წელს.

2007 წლის 14 ივლისს მოგაემ განაცხადა, რომ აპირებდა პოსტის დატოვებას და მემკვიდრედ დაასახელა ვიცე-პრეზიდენტი სერეტსე იან კჰამა.

2008 წელს ფესტუს მოგაე ბოტსვანის პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგა. ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა იან კჰამა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფესტუს მოგაე

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბოტსვანის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* სერეტსე კჰამა
* კეტუმილე ჯონი მასირე
* ფესტუს მოგაე
* იან კჰამა
* მოკვეტსი მასისი
 |

 |
ფრანკფურტის წმინდა პავლეს ტაძარი 1848 წელს
**ფრანკფურტის წმინდა პავლეს ტაძარი** (გერმ. Frankfurter Paulskirche) — კლასიცისტურ სტილში ნაგები ეკლესია გერმანიაში, მაინის ფრანკფურტში. იგი 1786 წელს დანგრეული ბარფიუსერკირხეს ეკლესიის ადგილზე 1789-1833 წლებში აშენდა და 1944 წლამდე ფუნქციონირებდა, როგორც ქალაქის მთავარი ევანგელური ტაძარი. 1848 და 1849 წლებში წმინდა პავლეს ტაძარში იკრიბებოდა *ფრანკფურტის ეროვნული კრება*, ხალხის მიერ თავისუფლად არჩეული პირველი სახალხო კრება გერმანიაში. 1949 წელს კრებამ წმინდა პავლეს ტაძარში შეიმუშავა გერმანიის კონსტიტუცია, რომელიც პაულსკირხეს კონსტიტუციის სახელითაა ცნობილი.

1944 წლის 18 მარტს წმინდა პავლეს ტაძარი ქალაქის დაბომბვისას დაიწვა. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ კი იგი, როგორც ფრანკფურტის ისტორიული ნაგებობა, კვლავ აღადგინეს. ფრანკფურტის ეროვნული კრების ასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით, 1948 წლის 18 მაისს, იგი კვლავ გაიხსნა *სრულიად გერმანელთა სახლის* სახელწოდებით. ამ პერიოდიდან იგი ეროვნული ძეგლია და ძირითადად გამოფენებისა და საჯარო მოვლენებისათვის გამოიყენება.

ლიტერატურა
----------

* Dieter Bartetzko: Denkmal für den Aufbau Deutschlands – Die Paulskirche in Frankfurt am Main. Hrsg. v. Elmar Lixenfeld. Königstein i. Ts. 1998. (Mit Literaturverzeichnis). ISBN 3-7845-4475-4
* Friedrich Bothe: Geschichte der Stadt Frankfurt am Main. Verlag Wolfgang Weidlich, Frankfurt 1977. ISBN 3-8035-8920-7
* Gunther Hildebrandt: Die Paulskirche. Parlament in der Revolution 1948/49. Verlag der Nation, Berlin 1986. ISBN 3-373-00069-6

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფრანკფურტის წმინდა პავლეს ტაძარი"** ვიკისაწყობში.
* წმინდა პავლეს ტაძარი დაარქივებული 2012-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* წმინდა პავლეს ტაძრის ხელახალი მშენებლობა
* ტაძრის 360°-იანი პანორამა
* ტაძრის სამგანზომილებიანი ჭრილი დაარქივებული 2008-01-22 საიტზე Wayback Machine.
* წმინდა პავლეს ეკლესია – დემოკრატიული თავისუფლებისა და ეროვნული ერთიანობის სიმბოლო დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine. (PDF, 6,3 მბ)
**შუქტექნიკა** — მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგი, რომლის დანიშნულებაცაა სინათლის გენერირების, სივრცეში გადანაწილების, მახასიათებლების გაზომვა და სხვათა გამოკვლება და დამუშავება: შეისწავლის აგრეთვე წყაროს სანათის შემომსხივარი და შუქსასიგნალო ხელსაწყოებისა და მოწყობილებების ტექნოლობიური დამუშავების საკითხებს. შუქტექნიკა დანადგარების ნორმირების, დაპროექტების, მოწყობისა და ექსპლუატაციის საკითხებს. გარდა ამისა შუქტექნიკა შეისწავლის ცოცხალ ორგანიზმზე ბუნებრივი და ხელოვნური სინათლის ზეგავლენას. სინათლის გამოყენების სფეროების შესაბამისად შუქტექნიკაში განასხვავებენ სანათ, შემომსხივარსა და შუქსასიგნალო დანადგარებს.

ედისონ ბულბის მიერ გამოგონილი პირველი ნათურა

სანათი დანადგარები
------------------

სანათი დანადგარების მეშვეობით იქმნება განათების აუცილებელი პირობები, რაც უზრუნველყოფს გარემოს მხედველობიტ ართქმას(ხილვადობას), დაახლოებით 90%\_ით. საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკათა კავშირში იხარჯებოდა გამომუშავებული ელექტრო ენერგიის 10-12%, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში 18%.

შემომსხივარი დანადგარები
------------------------

შემომსხივარ დანადგარებს იყენებენ ადამიანებზე, ცხოველებზე და მცენარეებზე სხვადასხვა არამხედველობითი ზემოქმედებებისთვის, აგრეთვე გამოიყენება სხვადასხვა საწარმოო პროცესებში. შემომსხივარ დანადგარებს წარმატებით იყენებენ მედიცინაში, მაგალითად ფიზიოთერარაპიაში, სოფლის მეურნეობასი და სხვა.

შუქსასიგნალო დანადგარები
------------------------

შუქსასიგნალო დანადგარების მეშვეობით გადაიცემა კოდირებული (პირობითი) ინფორმაცია, იზომება სინათლის მახასიათებლები, და ნორმირდება შუქტექნიკური დანადგარები.

შუქტექნიკის როლი კინომატოგრაფიაში
---------------------------------

შუქტექნიკა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კინოში, მას იყენებენ ფილმების გადაღებისას, პირგადაღებისას (ბეჭდვისას) და კინო დაპროექტებისას. კინომატოგრაფიული შუქტექნიკა შეიმუშავებს და იყენებს კინო გადაღებებისთვის საჭირო სინათლის წყაროებს და სანათ ხელსაწყოებს, სპეციალურ სანათ სისტემებს, კინოეკრანებსა და სანათ ფილტრებს. ფილმების პირგადაღებებისას შუქტექნიკის დანიშნულებაა კინოპირგადასაღები აპარატებისთვის სანათი სისტემებისა და შუქსაზომი დასაწყოების დამუშავება. კინოდაპროექტების შუქტექნიკა ჭყვეტს შუქტექნიკურ ამოცანებს, რომელთა მიზანიცაა ფილმების დემონსტრაციის ტექნიკის ხარისხის ამაღლება, მათ წარმოებასთან დაკავშირებული ხარჯების შემცირება, კინოსაპროექტო დანადგარების მომსახურების გამარტივედა და სხვა მრავალი.

სამშენებლო შუქტექნიკა
---------------------

სამშენებლო შუქტექნიკა შეისწავლის მზის და სახვა სინათლის წყაროების გამოსხივებული სინათლის ოთახში ან რაიმე სივრცეში გავრცელების კანონზომიერებებს, საშენი მასალის და კონსტრუქციების თვისებების, ინტერიერის მხედველობით აღთქმაზე სინათლის გავლენას. იგი ასევე სამშენებლო ფიზიკის დარგიცაა, სამშენებლო შუქტექნიკა მოიცავს: ბუნებრივ, ხელოვნურსა და დასახლებული ადგილების ინსოლაციას. სამშენებლო შუქტექნიკა ცალკეულ მეცნიერულ და რგად ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 50-იანებში. მას აქტიურად იყენებენ ყველა სახის შენობების დაპროექტებასა და აგებაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 59.
მაქს ჰორკჰაიმერი (მარცხნივ), თეოდორ ადორნო (მარჯვნივ), ჰაიდელბერგი, 1965 წ.
სოციალური კვლევების ინსტიტუტი
**ფრანკფურტის სკოლა** — ნეომარქსისტული ფილოსოფიური სკოლა, თანამედროვე ინდუსტრიული საზოგადოების კრიტიკული თეორია. ტერმინი „ფრანკფურტის სკოლა" წარმოადგენს კრებით სახელს, რომელიც გამოიყენება გოეთეს სახელობის ფრანკფურტის უნივერსიტეტის სოციალური კვლევების ინსტიტუტის თეორეტიკოსებისთვის.

ინსტიტუტი დაარსდა 1923 წელს და აწარმოებდა მარქსისტულ კვლევებს. ინსტიტუტის პირველმა დირექტორმა კარლ გრუნბერგმა, რომელიც ავსტრომარქსიზმის მიმდევარი იყო, ინსტიტუტში სამუშაოდ მოიწვია კომუნისტური და სოციალ-დემოკრატიული ხედვების მქონე ახალგაზრდები და მათთან ერთად დააარსა „სოციალიზმის ისტორიის და მუშათა მოძრაობის არქივი". ინსტიტუტმა მჭიდრო კავშირი დაამყარა მოსკოვის მარქს-ენგელსის ინსტიტუტთან. 1931 წელს ინსტიტუტის დირექტორი გახდა მაქს ჰორხაიმერი, რომელმაც მიზნად დაისახა „სოციალური ფილოსოფიის" შექმნა.

ინსტიტუტი ძირითად საკვლევ საგნად იყენებდა კაპიტალისტურ, ფაშისტურ და კომუნისტურ სოციალურ წყობებს. მისი თეორეტიკოსების აზრით მაშინ არსებული სოციალური თეორია ადეკვატურ პასუხს ვერ სცემდა მოძლიერებულ რეაქციონისტულ პოლიტიკას. აკრიტიკებდა რა ორივეს, კაპიტალიზმსა და მარქსიზმ-ლენინიზმს, როგორც ფილოსოფიურად მოუქნელ სოციალურ წყობებს, სკოლა კრიტიკული თეორიული კვლევით მივიდა აღმოჩენამდე, რომ საჭირო იყო ამ ორის ალტერნატიული გზა, რომელიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ერის ან საზოგადოების სოციალური ცვლილებებისთვის, ზრდისთვის.

1931 წელს ინსტიტუტის არქივი ნიდერლანდებში გადაიტანეს, ასევე დაარსდა ფილიალი ჟენევაში. გერმანიის ხელისუფლებაში ნაციონალ-სოციალისტების მოსვლის შემდეგ „ფრანკფურტის სკოლამ" დატოვა გერმანია და 1934 წელს უკვე პარიზიდან ნიუ-იორკში გადავიდა. ინსტიტუტი კოლუმბიის უნივერსიტეტში გადაიტანეს. მარქსისა და ენგელსის არქივი საბჭოთა კავშირს გადაეცა. 

სკოლა დაეფუძნა ფროიდიანულ, მარქსისტულ და ჰეგელიანურ ხედვებს, მაგრამ გამომდინარე იქიდან, რომ მათი მისადაგება მე-20 საუკუნის მოვლენებთან გაჭირდა, მათ ასევე დაურთეს ანტიპოზიტივისტური სოციოლოგიის, ფსიქოანალიზის და ეგზისტენციალიზმის გამოყენებადი მეთოდები. ასევე იყენებდნენ იმანუელ კანტის, მაქს ვებერის, გეორგ ზიმელის და გეორგ ლუკაჩის შრომებს.

ფრანკფურტის სკოლის წარმომადგენლები თვლიდნენ, რომ ბურჟუაზიული საზოგადოება გადაიქცა მონოლითურ ტოტალიტარულ სისტემად, სადაც პროლეტარიატის სისტემაში „ინტეგრაციის" გამო რევოლუციური როლი გადადის ინტელექტუალებზე და არასისტემურ მარგინალიზებულ ჯგუფებზე. თანამედროვე საზოგადოება ტექნოკრატიულია და არსებობის მხოლოდ კულტურული ინდუსტრიისა და მასობროვი ინფორმაციის საშუალებებით მოხმარების კულტის შექმნით. ტოტალიტარიზმი არის კერძო და საჯარო არსებობას შორის საზღვრების წაშლის პრაქტიკა. კაპიტალიზმის ყველა წინააღმდეგობა დადიოდა გაუცხოების კატეგორიამდე. 

ფრანკფურტის სკოლის თეორეტიკოსები არიან: ჰერბერტ მარკუზე, თეოდორ ადორნო, მაქს ჰორკჰაიმერი, ვალტერ ბენიამინი, ერიხ ფრომი, ფრიდრიხ პოლოკი, ლეო ლოვენთალი, იურგენ ჰაბერმასი, ალფრედ შმიტი, აქსელ ჰონეტი, ზიგფრიდ კრაკაუერი, ოტო კირჩჰაიმერი და სხვები.

ფრანკფურტის სკოლამ დიდი გავლენა მოახდინა „ახალი მემარცხენეების" იდეოლოგიის თეორიულ გაფორმებაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანკფურტის სკოლა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *Попов Ю. Н.* Франкфуртская школа // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 543.
უშანგი ჩხეიძე ურიელ აკოსტას როლში, ქუთაისი 1929, ნახატი პეტრე ოცხელი
**ურიელ აკოსტა** ან **ურიელ და კოსტა** (Uriel da Costa; დ. დაახ. 1585 – გ. აპრილი, 1640) — პორტუგალიელი ებრაელი ფილოსოფოსი და სკეპტიკოსი.

აკოსტას დაბადების სახელი იყო გაბრიელ და კოსტა. დაიბადა პორტოში. მისი ოჯახი იუდაიზმიდან კათოლიკობაზე მოექცა ებრაელთა დევნის თავიდან ასაცილებლად. მამამისი ღრმად მორწმუნე კათოლიკე გახდა და მღვდლად მსახურობდა. თავად ურიელ აკოსტაც თავდაპირველად სამღვდელოებას მისდევდა. თუმცა მან იცოდა საკუთარი ებრაული წარმომავლობის შესახებ და სტუდენტობის პერიოდში იუდაიზმზე დაბრუნებას ფიქრობდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან ფრთხილად დაიწყო მისი მიზნის ოჯახისთვის განდობა. შედეგად, 1617 წელს მთელმა ოჯახმა იუდაიზმზე მოქცევა გადაწყვიტა და პორტუგალიიდან ამსტერდამში გადაიხვეწა, რომელიც იმხანად სეფარდული დიასპორის ცენტრი ხდებოდა.

თუმცა ნიდერლანდებში ჩასვლისთანავე აკოსტას გული აუცრუვდა იქ გავრცელებული იუდაიზმის პრაქტიკაზე. მისი აზრით, რაბინთა მმართველობა ზედმიწევნით იყო ჩაფლული რიტუალიზმში და კანონების მიმდევრობაში. 1624 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში "ფარისეველთა ტრადიციების კვლევა", მან სულის უკვდავობის ფუნდამენტური იდეა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა. აკოსტას რწმენით, ეს იდეა ბიბლიურ იუდაიზმში არ იყო ხაზგასმული, არამედ უფრო რაბინების ფორმულირებას ჰგავდა. ამ ნაშრომში ასევე მითითებული იყო რაბინისტული იუდაიზმის ბიბლიური იუდაიზმიდან გადახრები. მისი აზრით, რაბინისტული იუდაიზმი მექანიკური ცერემონიებისა და პრაქტიკის ნაკრები იყო და სულიერი და ფილოსოფიური კონცეფციები სრულიად გამოსცლოდა.

ამ წიგნმა საზოგადოებაში დიდი წინააღმდეგობა გამოიწვია. ის სახალხოდ დაწვეს. აკოსტა ამსტერდამის რაბინისტული მმართველობის სხდომაზე დაიბარეს იუდაიზმისა და ქრისტიანობის მკრეხელობისთვის განსასჯელად. მას მნიშვნელოვანი ჯარიმა დაეწესა იუდაიზმიდან განდევნასთან ერთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურიელ აკოსტას ტრაგიკული ცხოვრება დაარქივებული 2005-11-05 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ფრანსის კონროი 2014 წელს
**ფრენსის კონროი** (ინგლ. Frances Conroy; 13 ნოემბერი, 1953) — ოქროს გლობუსის მფლობელი ამერიკელი მსახიობი.

დაიბადა მონროში, ჯორჯია, ირლანდიური და ლატვიური წარმომავლობის ოჯახში. დრამატურგიას სწავლობდა ნიუ-იორკის ჯულიარდის სკოლაში.

კონროის ერთ-ერთი პირველი გამოჩენა ეკრანზე იყო ვუდი ალენის 1979 წლის აწ კლასიკად ქცეულ მანჰეტენში. 1980 წელს შედგა მისი დებიუტი ბროდვეიზე სპექტაკლში „Lady From Dubuque". პირველი ორი ათწლეული ის ძირითად აქცენტს თეატრზე აკეთებს. ამ პერიოდში ის თამაშობს დადგმებში „Our Town", „The Little Foxes", და „The Ride Down Mt. Morgan". 1992 წელს ის უახლოვდება დრამატურგ ართურ მილერს, რის გამოც ის შემდგომში მრავალ მის სცენურ და ეკრანულ ნაწარმოებში ჩნდება. ამავე პერიოდში ის მონაწილეობს სატელევიზიო შოუებში, მინისერიალებში და ტელეფილმებში. ქორწინდება თანამსახიობ იან მონროსთან.

კონროი ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი კრიტიკოსთა მიერ ნაქებ HBO-ს დრამატულ ტელესერიალში „ექვსი ფუტი მიწის ქვეშ", სადაც ის ოჯახის მატრიარქი რუთ ფიშერის როლს თამაშობს. სერიალში მისი წვლილისთვის კონროი ემის ოთხ ნომინაციაზე წამოაყენეს და მიღებული აქვს ოქროს გლობუსი და სამი ეკრანის მსახიობთა გილდიის ჯილდო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფრანსის კონროი"** ვიკისაწყობში.
* ფრანსის კონროი — AllMovie
* ფრანსის კონროი — ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზაში (IBDb) (ინგლისური)
* ფრანსის კონროი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ფრანსის კონროი TCM-ის კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb15107702b (data)
* GND: 132187914
* ISNI: 0000 0000 7848 144X
* LCCN: n97107768
* NKC: xx0051562
* SNAC: w65b17tv
* SUDOC: 10971749X
* VIAF: 64302660
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 64302660

 |
**ჩვეულებრივი გველბრუცა** (ლათ. Xerotyphlops vermicularis) — საქართველოს ფაუნის გველბრუცების (*Scolecophidia*) ქვერიგის ერთადერთი წარმომადგენელი. სიგრძით 30-35 სანტიმეტრი, მომრგვალებული თავითა და მოკლე კუდით. სხეულის შეფერილობა ვარდისფერიდან მუქ წითელ ფერში მერყეობს და დამოკიდებულია პიგმენტის ფერზე. სხეულის ქვედა ნაწილი, ზედასთან შედარებით ღია ფერისაა. 

ჩვეულებრივი გველბრუცა ფართოდაა გავრცელებული ალბანეთში, საბერძნეთში, თურქეთში, მცირე აზიაში, ქვემო ეგვიპტეში, ახლო აღმოსავლეთში, ავღანეთში, პაკისტანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანსა და შუა აზიაში. ბინადრობს მთის ძირებში, ბუჩქნარებით დაფარულ ნიადაგში, მეჩხერ ტყეებში ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. გვხვდება ქვების ქვეშ, სადაც ნიადაგში გაყვანილი აქვს წვრილი გვირაბები. ნიადაგის ზემოთ ამოდის მხოლოდ ძლიერი წვიმების შემდგომ. ბოსტნებსა და ვენახებში შეიძლება ვიპოვოთ ნესვებისა და საზამთროების ქვეშ. ზამთარს მიწაში, ღრმად ატარებს. აქტიურდებიან მარტის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში. ჩვეულებრივი გველბრუცას საჭმლის რაციონს წარმოადგენს ჭიანჭველები და მათი კვერცხები. მიწის ზემოთ მაქსიმუმ 10-15 წუთი ძლებს, უფრო ხანგრძლივი გაჩერებისას კვდება. შეწყვილება ხდება გაზაფხულზე, აგვისტოს დასაწყისში კი მდედრი დებს 2-8 კვერცხვს, სიგრძეში 20-26 მმ, სიგანეში კი 6-7 მმ. დამალული ცხოვრების წესის გამო გველბრუცას ცოტა მტერი ჰყავს. იშვიათად შეექცევიან მას მელიები და სხვა პატარა ფრთოსანი მტაცებლები. ხელში დაჭერისას ჩვეულებრივი გველბრუცა გამოსცემს სპეციფიურ სუნს, რაც მისი დამცავი მექანიზმია. შხამიანი არ არის. თუ შევუქმნით შესაბამის სასიცოცხლო პირობებს შეიძლება ვიყოლიოთ შინაურ პირობებში.


|  |  |
| --- | --- |
| პეპელა | *ეს სტატია ბიოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე** — ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტის ემპირიული ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მუდმივმოქმედი ლინგვისტური წრე, რომელიც ძირითადად კავკასიოლოგიის სპეციალურ პრობლემებს მიმოიხილავს. დაარსდა 2010 წელს პროფესორ მანანა თანდაშვილის ინიციატივით.

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე დაარსდა ფაკულტატიური სემინარების ბაზაზე, რომელსაც ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტის ემპირიული ენათმეცნიერების ინსტიტუტში ატარებდა მანანა თანდაშვილი კავკასიური ენების კვლევაში სტუდენტთა და დოქტორანტთა აქტიურად ჩაბმის მიზნით. 2010 წლიდან სემინარი გადაიქცა მუდმივმოქმედ აკადემიურ ორგანოდ და ეწოდა ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე. ლინგვისტური წრის სხდომები რეგულარულად იმართება ზამთრისა და ზაფხულის სემესტრების დროს, კვირაში ერთხელ (პარასკევობით) და საშუალებას აძლევს სტუდენტებსა და დოქტორანტებს სადისკუსიოდ წარმოადგინონ რეფერატები, მოხსენებები, საკურსო, სამაგისტრო და სადისერტაციო ნაშრომები.

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრის მუდმივი წევრები არიან ფრანკფურტის უნივერსიტეტში მოღვაწე აკადემიური პერსონალი: მანანა თანდაშვილი, ზაქარია ფურცხვანიძე, ლელა სამუშია, ნათია დუნდუა, თამარ ჯულუხაძე. სხვადასხვა წლებში ფრანკფურტის ლინგვისტური წრის წევრები იყვნენ უტა რიგერი, სუზანე შმიდტი. ფრანკფურტის ლინგვისტური წრე მიზანმიმართულად მუშაობს ქართველოლოგიისა და კავკასიოლოგიის სპეციალურ პრობლემებზე და აქტიურად თანამშრომლობს ქართველ ენათმეცნიერებთან. 

2011 წელს ფრანკფურტის ლინგვისტურმა წრემ მანანა თანდაშვილისა და ზაქარია ფურცხვანიძის რედაქტორობით გამოსცა სამეცნიერო კრებული „Folia Caucasica", რომელიც მიეძღვნა იოსტ გიპერტის იუბილეს. კრებულში შესულია ქართველი და უცხოელი ენათმეცნიერების სტატიები.

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრის ერთ-ერთ მთავარ აქტივობას წარმოადგენს საზაფხულო სკოლების ორგანიზება საქართველოში. იგი თანამშრომლობს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის უნივერსიტეტთან. 2012 და 2013 წლებში ჩატარდა ბათუმის საზაფხულო სკოლები.

ფრანკფურტის ლინგვისტური წრის ფარგლებში შემუშავდა დიდაქტიკური სცენარის „24 საათიანი სასწავლო სივრცე" გამოყენების კონცეფცია კავკასიოლოგიის სპეციალობის სტუდენტებისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Frankfurter Linguistik Kreis
2. ↑  ფრანკფურტის უნივერსიტეტის ლექტორები თსუ-ში საჯარო ლექციას ჩაატარებენ
3. ↑  Frankfurter Linguistik Kreis
4. ↑  „ტექსტების ელექტრონული დოკუმენტაცია - ლინგვისტური, ეთნოლოგიური და კულტუროლოგიური ასპექტები"[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  მანანა თანდაშვილი — ქართველები უცხოეთში
**წინამძღვრიანთკარის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინამძღვრიანთკარის ჩრდილო-დასავლეთ უბანში. აგებულია XIX საუკუნის პირველ მეოთხედში. 

სახლი ეკუთვნოდა გიორგი წინამძღვრიშვილს, ილია წინამძღვრიშვილის ბიძას. ორსართულიანი, გეგმით სწორკუთხა საცხოვრებელი სახლი (22,2 x 12,6 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. კედლებში მთელ პერიმეტრზე ორ იარუსად ჩასმულია ხის შემკვრელები. სახლის პირველ სართულზე სამეურნეო დანიშნულების სათავსებია, მეორეზე-სასტუმრო დარბაზი (ამჟამად ოთახებადაა დაყოფილი) და საძინებელი ოთახები. შენობაში შესასვლელი პირველი სართულის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აქ კედელში დატანებულია მეორე სართულზე ასასვლელი ვიწრო ერთმარშიანი კიბე. ასეთივე კიბით უკავშირდება მეორე სართული სხვენს. სახლის სამხრეთ ფასადის შუა ნაწილში ორივე სართულზე ხის მოზრდილი აივნებია. პირველი სართულის აივნიდან მარანში და სამეურნეო დანიშნულების სხვა ოთახებში შეიძლება შესვლა ცალკ-ცალკე შესასვლელებით. მარანს დასავლეთით აქვს დამოუკიდებელი შესასვლელიც აქვს. მარნის დასავლეთ კედელში ორი, ხოლო ჩრდილოეთისაში ოთხი ვიწრო სარკმელია. ორ-ორი თაღოვანი სარკმელი სამეურნეო ოთახების სამხრეთის კედლებშია გაჭრილი. 

პირველ სართულზე იატაკი მიწისაა. მეორე სართულის ოთახებს ხის იატაკი აქვს, აივნის იატაკი კი კვადრატული აგურისაა. ყველა ოთახს აივანზე გასასვლელი კარი აქვს. განაპირა ოთახები დარბაზს სწორკუთხა კარით უკავშირდება. მეორე სართულზე თვრამეტი სწორკუთხა სარკმელია. ამ სართულის დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებში გაჭრილი კარი მომცრო აივნებზე (აღარ არსებობს) გადიოდა; აღმოსავლეთის კედელში გაჭრილი კარი მოგვიანებით მიშენებულ გრძელ აივანზე გადის. შუა გრძივი კედლის კუთხეებში თითო ღუმელია. სახლისათვის მოგვიანებით აღმოსავლეთით ღია აივანი, ხოლო დასავლეთით ერთსართულიანი სამეურნეო სათავსი მიუშენებიათ. გვიანდელია მთავარი ფასადის მხარეს მიშენებული მეორე სართულზე ასასვლელი ხის კიბეც. მთავარი ფასადი შელესილია. ამ მხარეს პირველი სართულის აივანს აგურის ორი სრულიად სადა კვადრატული სვეტი აქვს, მეორე სართულის რიკულებიან აივანს კი კაპიტელებიანი მრგვალი სვეტები. მეორე სართულის სარკმლები დასრულებულია არქივოლტებით, რომლებიც ჰორიზონტალურ პროფილირებულ სარტყელთანაა დაკავშირებული. შენობა გადახურულია ღარიანი კრამიტით. სახურავი ორფერდაა. სახურავზე, სამხრეთით სამერცხლეა.

ლიტერატურა
----------

* *ნათაძე შ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 344-345.
**წინანდლის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ წინანდლის ჩრდილოეთით. ძეგლი მრავალფენიანია. თარიღდება გვიანდ. ბრინჯაოს ხანის დასასრულით, ძვ. წ. V-III და III-I საუკუნეებით. სამარხები გამოვლინდა 1925 წელს გზის გაყვანის დროს. მიწის ინტენსიური დამუშავების გამო სამარხების კომპლექსები დაზიანებული და არეული იყო. აღმოჩნდა სხვადასხვა დანიშნულების თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამაჯურები. საკინძები, მშვილდსაკინძი, ძეწკვები. რკინის საბრძოლო და სამეურნეო იარაღები, სამაჯური და სხვა. 1971 წელს იაე ინ-ტის კაე-ს რაზმმა ამ ადგილას ჩაატარა მცირე, სადაზვერვო გათხრები.

სამაროვანს და ნამოსახლარს, სავარაუდოდ, 10-15 ჰა ეჭირა, რომლის დანგრეულ, ინჰუმაციურ სამარხებში, მიწის ზედაპირიდან 0,6-0,7 მეტრის სიღრმეზე, მხოლოდ თიხის ჭურჭლის ნატეხები გამოვლინდა. მათ შორის ჭარბადაა კარგად განლექილი თიხის, მოყვითალოდ გამომწვევი და ფართო ზოლებით შემკული ჭურჭლის ფარაგმენტები. ნამოსახლარზე დადასტურდა კრამიტის ნატეხები, ქვის დანგრეული კედლები, სხვადასხვა ზომის ორმოები, რომლებიც ამოვსებულია ნაცროვან-ნახშიროვანი მასით, ქვით და თიხის ჭურჭლის ნახატებით. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმსა და თელავის სახელმწიფოს ისტორიულ მუზეუმებში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 380.
შატო დე კურანსის ხედი ბაღიდან
**შატო დე კურანსი** (ფრანგ. Château de Courances) — ფრანგული შატო კურანსში, ესონაში, აგებული დაახლოებით 1630 წელს.

ისტორია
-------

1552 წელს კომ კლოსიმ, მეფის ნოტარიუსმა და მდივანმა, ლაპიტის ოჯახისგან კურანსში მამული იყიდა, ფონტენბლოს ტყის დასავლეთის კიდესთან. მისმა მემკვიდრემ 1662 წელს ის გადასცა კლოდ გალარს, ასევე სამეფო მდივანს, რომელიც უეჭველად ამჟამინდელი სასახლის ამგები უნდა იყოს.

საწყისი სასახლის გეგმა ცნობილია ისრაელ ანრიეტისა და ისრაელ სილვესტრის 1650 წელს გაკეთებული ნახატებიდან. 1638 წელს ჩატარებულ ქონების აღწერაში აღნიშნულია მთავარი სახლის გარდა ოთხი სადგომი, სტამბა, ორი ხორბლის წისქვილი და ორი წყლის წისქვილი.

XVIII საუკუნეში სახლი განაახლა ან-კათრინ გალარმა, ნიკოლა პოტიე დე ნოვიონის ქვრივმა, რომელმაც იმდროინდელი წესისამებრ გახსნა შიდა ეზო წინა კედლისა და შესასვლელის დანგრევით, რომელიც მას ფარავდა. მოგვიანებით მისმა შვილიშვილმა, ლეონტინ-ფილიპინ დე ნოვიონმა, და მის მეუღლემ, აიმარ დე ნიკოლეიმ, შატოს დამატებითი მოდერნიზება ჩაუტარეს (1775-77).

1830 წელს ნიკოლეის მემკვიდრეებმა გაასხვისეს სასახლე, რომელიც 1872 წელს ბარონმა სამუელ დე აბერმა შეისყიდა. არქიტექტორმა გაბრიელ-იპოლიტ დესტაიერმა მისთვის შატო ლუი XIII-ის სტილში აღადგინა, რამაც ათ წელზე მეტი გასტანა. დესტაიერმა აგურის კედლებს ბათქაში მოაშორა, პავილიონების სახურავი აწია, ხოლო სახურავს თუთიის ორნამენტები გაუკეთა.

დიდი შიდა კიბე დაანგრიეს და ფონტენბლოს შთაგონების მონუმენტური რამპები ფასადს მიუსადაგეს. ახალი ფრთა აღმართეს ყოფილი სამზარეულოს ადგილას მთავარი საძინებლისთვის, რომელიც ძველ ფრთას გალერეით დაუკავშირდა. ამავე პერიოდში გაკეთებული ახალი მიშენებები 1976 წლის ხანძარმა გაანადგურა. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში კურანსი ჰოსპიტლის ფუნქციას ასრულებდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ის ჯერ გერმანელებს ეჭირათ, შემდეგ კი ფელდ-მარშალ მონტგომერის, 1947-54 წლებში.

ლიტერატურა
----------

* *Frankreichs schönste Schlösser und Burgen.* Travel House Media, München 2012, ISBN 978-3-8342-8944-5, S. 10–11, 60–61.
* Emmanuel Bourassin: *Les châteaux dʼIle-de-France.* Sélection du Readerʼs Digest, Paris 1994, ISBN 2-7098-0528-6, S. 54–57.
* Thomas Christ: *Die Schlösser der Ile-de-France.* Wiese, Basel 1994, ISBN 3-909164-18-8, S. 39–40.
* Claude Frégnac: *Merveilles des châteaux de lʼÎle-de-France.* Hachette, Paris 1963, S. 14–21.
* Valentine de Ganay, Laurent Le Bon: *Courances.* Flammarion, Paris 2003, ISBN 2-08-011119-1.
* Catherine de Grodecki: *Courances – Château.* In: Jean-Marie Pérouse de Montclos (Hrsg.): *Le Guide du Patrimoine. Ile-de-France.* Hachette, Paris 1992, ISBN 2-01-016811-9, S. 199–201.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„შატო დე კურანსი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
კუნძული ფემარნი
**ფემარნი** (დან. Femern) — კუნძული ბალტიის ზღვაში, 2003 წლიდან ქალაქი კუნძულზე შლეზვიგ-ჰოლშტაინის სანაპიროს ბოლოში, გერმანიაში და დანიის კუნძულ ლოლანდისგან 18 კილომეტრით სამხრეთით. კუნძული ადმინისტრაციულად ეკუთვნის ოსტოლშტეინის რაიონს. 

1963 წლიდან, ფემარნი შეუერთდა გერმანიის მთავარ ტერიტორიას ხიდით. მისი სიგრძეა 963.40 მეტრი, სიმაღლე კი შეადგენს 69 მეტრს.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 185 კმ²-ს, სანაპირო ზოლის სიგრძე კი 78 კილომეტრია. უმაღლესი წერტილებია *ჰინრიხსბერგი* (27.2 მ) და *ვულფენერ-ბერგი* 26.5 მ). კუნძულის ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია **ბურგი**, სადაც ცხოვრობს 6 000 ადამიანი. ასევე, კუნძულზე მდებარეობს ბევრი პატარა სოფელი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ნერინგა (ლიეტუვა)
* ორტ-ან-დერ-დონაუ (ავსტრია)
* როდბი (დანია)

ფოტოგალერეა
-----------

* ფლუგეს შუქურა
* ფემარნის ხიდი
* სასახლე ბურგში
* პუტგარდენის ნავსადგური

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Satellite map from Google Maps.
* Stadt Fehmarn დაარქივებული 2011-07-19 საიტზე Wayback Machine. .
**ქლუხორის ტბა** (რუს. Клухорское озеро) — კარული ტბა რუსეთში, ყარაჩაი-ჩერქეზეთში. მდებარეობს დასავლეთ კავკასიონზე, ზღვის დონიდან 2676 მ სიმაღლეზე, ქლუხორის უღელტეხილის ჩრდილოეთით. ზედაპირის ფართობი 0.17 კმ². დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 670 მ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 400 მ-ზე. საშუალო სიღრმე 10.8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 30 მ. დამახასიათებელია მაღალი და ციცაბო ნაპირები.

ფსკერი უსწორმასწოროა. წყალი მომწვანო ფერისაა. გამდინარეა. ტბის დასავლეთი ნაპირიდან სათავეს იღებს მდინარე ჩრდილოეთი ქლუხორი. ზაფხულის ბოლოს წყლის ზედაპირის ტემპერატურა 10 °C-მდეა, სიღრმეში 4–5 °C. სექტემბრის ბოლოდან იყინება. ყინულძვრა ივლისშია. ცოცხალ ორგანიზმებს მოკლებულია. ბევრია შეტივტივებული ნაწილაკი.

ქლუხორის ტბა მსხლისებრი მოყვანილობისაა. მისი ჩრდილო და დასავლეთი კალთები ძლიერ მაღალია და ციცაბო, სადაც გვხვდება გამკვრივებული თოვლი, რომელიც ტბისკენ ეშვება და თითქმის ეხება ტბის ზედაპირს. აგრეთვე მაღალია დასავლეთი კალთაც, მაგრამ იგი უშუალოდ ტბას არ აწყდება. ტბის გარშემო არსებული ტერიტორია მყინვარებითა და მუდმივი თოვლითაა დაფარული, რომელთაგან მრავალრიცხოვანი ჩანჩქერები და ნაკადები გამოედინება.

ქლუხორის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს უბისმაგვარი პატარა ტბა, რომელიც ქლუხორის ტბიდან მოგლუვებული წყალქვეშა მაღლობითაა გამოყოფილი. ეს პატარა ტბა-უბე, რომლის ფართობი 0.03 კმ²-ია, უფრო თხელია, რომლის ფსკერი კარგად ჩანს.

ქლუხორის ტბის სამხრეთ-დასავლეთი ნაპირი შედარებით დაბალია, ტბის გარშემო ლანდშაფტი კლდეებით, ქედებით, ნაზვავებით, მყინვარებითა და მუდმივი თოვლითაა წარმოდგენილი.

ქლუხორის ტბასთან აღმართულია საბჭოთა ჯარისკაცების ძეგლები და ობელისკები, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომში ქლუხორის უღელტეხილის დამცველებად გვევლინებოდნენ.

ტბა მოქცეულია თებერდის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ტურისტული ობიექტია.

სქოლიო
------

1. ↑  Гвоздецкий Н. А. Спиридонов А. И. В сборнике: Рельеф и ландшафты, М. 1977.
2. 1 2  Новое в жизни, науке, технике: Серия Наука о Земле, 1970
3. 1 2  Побежденные вершины. Ежегодник советского альпинизма. 1952
4. ↑  Известия Русского географического общества, Том 137. 2005
5. 1 2 3  ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის შრომები, ტ. IV, 1950
6. ↑  Большая Советская Энциклопедия: Второе издание, т. 42, г. 1956
7. ↑  Тебердинский национальный парк | Карачаево-Черкесия
**ფსიქოლინგვისტიკა** ან **პათოფსიქოლინგვისტიკა** — დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ურთიერთკავშირს ენის, აზროვნებასა და ცნობიერებას შორის. გაჩნდა 1953 წელს. 

ტერმინი ფსიქოლინგვისტიკა პირველად 1946 წელს ნიკოლაი პრონკომ გამოიყენა. ფსიქოლინგვისტიკას სამი ძირითადი თეორიული წყარო გააჩნია. პირველია — ფსიქოლოგიური მიმართულება ენათმცოდნეობაში. წინა საუკუნეების ენათმეცნიერები წერდნენ იმის შესახებ, რომ ენა — უშუალოდ უკავშირდება სულიერ პროცესებს და ერის კულტურის სარკეა. ამასთან, ისინი აღნიშნავდნენ, რომ ენა შეიცავს არა მხოლოდ ფიზიკურ, არამედ ფსიქიკურ კომპონეტებსაც. ენის საშუალებით ადამიანი ამყარებს კონტაქტს სამყაროსთან და ამასთანავე არეგულირებს ადამიანის როლს სამყაროში, იგი ზღუდავს სამყაროს შემეცნებას და შეუძლებლად აქცევს სხვა ადამიანის სრულყოფილად გაგებას. ერთ-ერთი მთავარი თეორია ფსიქოლინგვისტიკის ისტორიაში სეპირ-უორფის ჰიპოთეზა (ფარდობით-ლინგვისტური ჰიპოთეზა) გახდა. სწორედ ბენჯამინ ლი უორფის აქტიური ინტერესის დამსახურებით, ეს საკითხი აქტიურად გავრცელდა მეცნიერულ სამყაროში და მას დღემდე შეისწავლიან. 

ფსიქოლინგვისტიკის მეორე წყარო — ამერიკელი სტრუქტურალისტებისა და, უპირველეს ყოვლისა, ნოამ ჩომსკის ნამუშევრებია. 

ფსიქოლინგვისტიკის მესამე წყარო ფსიქოლოგების ნამუშევრებია, რომლებიც შეისწავლიდნენ ენისა და მეტყველების საკითხებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Psycholinguistics დაარქივებული 2016-03-01 საიტზე Wayback Machine.  DMOZ-ზე
ხათუნა ლორიგი (ქვრივიშვილი) 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე.
**ხათუნა ლორიგი (ქვრივიშვილი)** (დ. 1 იანვარი, 1974, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი ქალი (მშვილდოსნობა), 1992 წლის ბარსელონას ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი გუნდურში, მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, ბელექი, თურქეთი; მიქსი), ევროპის ორგზის ჩემპიონი გუნდურში (1990, ბარსელონა, ესპანეთი; 1992, ვალეტა, მალტა) და ასევე ევროპის ჩემპიონი პირადში (1992, ვალეტა, მალტა). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1990, ბარსელონა, ესპანეთი), ახალგაზრდებში ევროპის ჩემპიონი (1989). 

1996 წელს ატლანტის, ხოლო 2000 წელს სიდნეის ოლიმპიადებში საქართველოს სახელით მონაწილეობდა და 40 სპორტსმენს შორის ვერ მოხვდა. 2007 წლიდან ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეა და ამ ქვეყნის მშვილდოსანთა ნაკრების წევრი. ხათუნა ლორიგის მიღწევები ამერიკის მშვილდოსანთა ნაკრების წევრის სახელით — პანამერიკული თამაშების ჩემპიონი ( 2015, ტორონტო, კანადა; 2019, ლიმა, პერუ; გუნდური), პანამერიკული თამაშების ვიცე-ჩემპიონი (2011, გვადალახარა, მექსიკა, გუნდური; 2019, ლიმა, პერუ), პანამერიკული თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი ( 2015 ტორონტო, კანადა; გუნდური), მსოფლიო თასის გამარჯვებული (2010, ედინბურგი, შოტლანდია; მიქსი).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| მშვილდოსნობა | ვალეტა, მალტა | ევროპის ჩემპიონატი 1992 | 01 ﻿1st |
| მშვილდოსნობა | ვალეტა, მალტა | ევროპის ჩემპიონატი 1992 | 01 ﻿1st |
| მშვილდოსნობა | ბარსელონა, ესპანეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1990 | 03 ﻿3rd |
| მშვილდოსნობა | ბარსელონა, ესპანეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1990 | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხათუნა ლორიგი (ქვრივიშვილი)[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი
**ქვაპურა** (ლათ. Bupleurum) — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად ნახევრად ბუჩქები ან ბუჩქები (ზოგჯერ მარადმწვანეც). ფოთლები მთლიანია. ყვავილები უმეტესად ყვითელი, იშვიათად მომწვანო ან მოწითალო-ყვითელი, შეკრებილი არიან რთულ ქოლგებად. ცნობილია 150-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც ძირითადად ევრაზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში არიან გავრცელებული, გვხვდებიან ჩრდილოეთ ამერიკაშიც. საქართველოში 20-მდე სახეობაა, მათ შორის: მრგვალფოთოლა ქვაპურა (*B. rotundifolium*), ვიტმანის ქვაპურა (*B. wittmannii*), ოქროსფერი ქვაპურა (*B. aureum*), რომელიც სამკურნალოა, რიშავის ქვაპურა (*B. rischavii*), რომელიც საქართველოს წითელ ნუსხაში იყო შეტანილი და სხვ. იზრდებიან ველებზე, ბუჩქნარებს შორის, ტყის პირებზე, მშრალ, ქვიან ფერდობებზე, სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, კირქვიან კლდეებზე, ზოგჯერ რუდალურ, დამლაშებულ ადგილებზე, ნათესებში, აგრეთვე ბიცობიან ნიადაგებზე.

მრგვალფოთოლა ქვაპურა და ზოგიერთი სხვა სახეობა საქონლის საკვებად გამოიყენება, ზოგიერთი ალკალოიდებისა და საპონინების შემცველობის გამო სამკურნალოა. ბუჩქოვანი ქვაპურა (*B. fruticosum*), რომელიც ხმელთაშუაზღვისპირეთში გვხვდება, მარადმწვანე მცენარეა და დეკორატიულ მებაღეობაში იყენებენ.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *ღვინიაშვილი ც.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 506–507.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 40.
3. ↑  ქვაპურა. *სამკურნალო მცენარეთა ლექსიკონი*. არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2021
4. ↑  გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების ჩამონათვალის (წითელი ნუსხის) დამტკიცების შესახებ. *matsne.gov.ge* (5 აგვისტო, 2003). ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2021
5. ↑  *Камелин Р. В.* Володушка // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 663.
**ფსოვი**, **თეთრკუდა არწივი** (ლათ. Haliaeetus) — ფრინველთა გვარი ქორისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია მთელ დედამიწის ზურგზე (გარდა სამხრეთ ამერიკისა). 

მისი სხეულის სიგრძეა 75—100 სმ, ფრთების შლილი — 2—2,5 მ. მოიცავს 8 სახეობას, რომელთაგან გრძელკუდა ფსოვი (ლათ. Haliaeetus eeucorypnus) გავრცელებულია კასპიის ზღვიდან იმიერბაიკალამდე. თეთრმხრება ფსოვი (ლათ. Haliaeetus pelagicus) — წყნარი ოკეანის ნაპირებზე; თეთრთავა ფსოვი (ლათ. Haliaeetus leucocephalus) — კომანდორის კუნძულებზე; ჩვეულებრივი ფსოვი (ლათ. Haliaeetus albicilla) — ევრაზიაში, ისლანდიაში, გრენლანდიაში, ზამთრობით — ჩრდილოეთ აფრიკაში, იშვიათად საქართველოშიც. წინათ გვხვდებოდა ახალციხეში, აწყურსა და ბორჯომში, მცხეთაში, თბილისის შემოგარენსა და თეთრი წყაროს მიდამოებში, ქვაბლიანსა და აჭარის წყლის სათავეებთან. ამჟამად მეტად მცირერიცხოვანია, შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში". 

ცხოვრობს ზღვების, ტბების, მდინარეების ნაპირებზე. ბუდეს იკეთებს ხეზე, იშვიათად კლდეში, დებს 1—3 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია თვეზე მეტ ხანს გრძელდება. ფსოვი იკვებება თევზებით, ლეშით, წვრილი ძუძუმწოვრებითა და ფრინველებით. მათი რაოდენობა ყველგან მკვეთრად მცირდება.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 417.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb12274717v (data)
* LCCN: sh85058435
* SUDOC: 031554482

 |
**ქვაითის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მარტვილის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ქვაითში.

ნაგებობა ერთსაფეხურიან ცოკოლზეა განთავსებული, დღეის მდგომარეობით სრულად არც ერთი ფასადი არაა შემორჩენილი. გეგმაზე იკითხება შვერილი აფსიდის ორი წახნაგი. ტაძარს შესასვლელი კარის ღიობი დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე ჰქონია გაჭრილი. მცირე დარბაზული ეკლესია ნაგებია ირეგულარული ძვლისფერი ქვებით, ხოლო კუთხეებსა და კონსტრუქციული მნიშვნელობის ადგილებში გამოყვანილია კარგად თლილი სწორკუთხა, დაკეჭნილი კირქვის კვადრები. ტაძარს ჰქონია ორ-ორი სარკმლის ღიობი ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ფასადებზე, ხოლო აღმოსავლეთის შვერილი აფსიდი მხოლოდ გეგმის დონეზეა შემორჩენილი, თუმცა მისი პირდაპირი ანალოგის, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეორე ტოლაში მდებარე ტაძრის შვერილ აფსიდში სამი სარკმელი აქვს გაჭრილი, შეგვიძლია ვივარაუდოთ რომ მსგავსად იქნებოდა ქვაითის ტაძარზეც. ქვაითის ტაძრის ინტერიერში, დასავლეთით განთავსებულია სვეტის ბაზისები ზემოთ ხსენებული დარბაზული ეკლესიის მსგავსად, რაც გვაფიქრებინებს, რომ სოფელი მეორე ტოლას ტაძრის მსგავსად მოწყობილი უნდა ყოფილიყო პატრონიკე (სამგალობლო).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26739