recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მიწის ზავი**, *სამშვიდობო შეთანხმება* (გერმ. Landfriede; ლათ. constitutio pacis, pax instituta) — საღვთო რომის იმპერიაში კონფლიქტების გადასაჭრელად სამხედრო ძალის გამოყენების საკანონმდებლო აკრძალვა. იმპერატორების გადაწყვეტილება მიწის ზავის მიღებასთან დაკავშირებით მიზნად ისახავდა საზოგადოებრივი წესრიგისა და იმპერიის ტერიტორიაზე კერძო ომების დაუშვებლობის უზრუნველყოფას. მიწის ზავის დამრღვევები ექვემდებარებოდნენ საიმპერიო აღკვეთასა და სამფლობელოების კონფისკაციას. 1495 წელს საღვთო რომის იმპერიის რაიხსტაგმა მიიღო „მუდმივი მიწის ზავი" (გერმ. Ewiger Landfrieden) ერთიანი საიმპერიო კონსტრუქციის ფარგლებში იმპერიის წარჩინებული წოდებების წარმომადგენლების თანაცხოვრების საბაზო პრინციპის როლში. მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტების გადასაჭრელად სამხედრო ძალის გამოყენების პრაქტიკის ბოლომდე აღმოფხვრა მაინც ვერ მოხერხდა, მიწის ზავის სისტემამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იმპერიის ინსტიტუტების ფუნქციონირების ეფექტურობის ხელშეწყობასა და იმპერიის ერთიანობის უზრუნველყოფაში, ასევე შუა საუკუნეებისა და ახალი ეპოქის გერმანიაში მშვიდობის შენარჩუნებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 1103 წლის მიწის ზავი ჰაინრიხ IV-ის მოგუნტინის საიმპერიო შეთანხმება (რუსული)
* ფრიდრიხ I ბარბაროსას 1152 წლის მიწის ზავი (რუსული)
* 1235 წლის მიწის ზავი ფრიდრიხ II-ის იმპერიის მიწის ზავი (რუსული)
* მაქსიმილიან I-ის 1495 წლის მიწის ზავი (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Angermeier H. Deutsche Reichstagsakten. Deutsche Reichstagsakten unter Maximilian I. Band 5: Reichstag von Worms 1495. — Vandenhoeck + Ruprecht, 1981. ISBN 3-525-35406-1.
* Gotthard A. Das Alte Reich 1495—1806. Wissenschaftliche Buchgesellschaft. — Darmstadt, 2003. ISBN 3-534-15118-6.
* Wadle E. Der Ewige Landfriede von 1495 und das Ende der mittelalterlichen Friedensbewegung. // 1495 — Kaiser, Reich, Reformen. Der Reichstag zu Worms. (Ausstellung des Landeshauptarchivs Koblenz in Verbindung mit der Stadt Worms zum 500jährigen Jubiläum des Wormser Reichstags von 1495)
***მიწიერი და ციური სიყვარული*** (ასევე *ვენერა და პატარძალი*) — ტიციანის ნახატი, რომელიც 1513–1514 წლებში დახატა. გამოსახულია თეთრებში ჩაცმულ პატარძალი, რომლის გვერდზეც შესაძლოა კუპიდონია და ქალს ეხმარება, მის გვერდითაა ვენერა, სილამაზე. ამ ტილოს ხატვისას ტიციანი 25 წლის იყო.

სურათის ისტორია
---------------

სურათი ტიციანს დაუკვეთა ვენეციის ათიანის სბჭოს მინისტრმა, ნიკოლო აურელიომ. რომელსაც ის საქორწინო საჩუქრად სურდა თავის ახალგაზრდა საცოლისთვის, ქვრივი ლაურა ბაგაროტოსთვის. ნიკოლო აურელიოს გერბი გამოსახულია სურათის ცენტრში, სარკოფაგზე. ქორწილი 1514 წლის 17 მაისს შედგა. 

სურათის სახელწოდება „მიწიერი და ციური სიყვარული" ავტორს არ დაუქმევია. ეს სახელი ორი საუკუნის შემდეგ დაერქვა. ბორგეზეს გალერიის კატალოგის მიხედვით 1613 წელს ტილოს სახელი იყო „სილამაზე" და „სამი სახის სიყვარული" (1650 წელს). საბოლოოდ კი 1792-1833 წლებიდან „მიწიერ და ციურ სიყვარულს" ეძახიან.

1608 წელს ნახატი შეისყიდა იტალიელმა კოლექციონერმა კარდინალმა შიპიონე ბორგეზემ, რის შემდეგაც გამოფენილია ბორგეზეს გალერეაში, რომში. 1899 წელს მაგნატმა, როტშილდმა გალერეას ტიციანის ამ ნახატში 4 მილიონი ლირა შესთავაზა ( უფრო მეტი ვიდრე მთელი ბორგეზეს გალერიის შენობა და კოლექცია, რომელიც შეფასებულია 3 600 000 ლირად ), რაზეც უარი მიიღო.

ანალიზი
-------

სურათზე გამოსახულია ორი ქალი, რომლებიც ერთმანეთის საპირისპიროდ სხედან ქვის ყუთზე (სარკოფაგზე). ისინი ან ტყუპები არიან, ან გამოსახულია ერთი ქალი სხვადასხვა იერით. მარცხენა ფიგურას აცვია XVI საუკუნის ვენური საპატარძლო კაბა და ხელთათმანები. მარცხენა ხელით ფარავს თასს, ძვირფასეულობით სავსეს ხოლო მარჯვენაში — ყვავილი უჭირავს. მარჯვნივ მდგომი ფიგურა შიშველია, მარცხენა მხარს აბრეშუმის წითელი ნაჭერი ხოლო კალთას კი თეთრი ტილო უფარავს. იგი მიტრიალებულია მარცხნივ მჯდომი ქალისკენ და მას უყურებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2008-01-13 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2011-04-17 საიტზე Wayback Machine.
**მერენგე** (ესპ. Merengue) — ცოცხალი, ხალისიანი მუსიკისა და ცეკვის ნაირსახეობა, რომელიც დასაბამს დომინიკელთა რესპუბლიკიდან იღებს. მერენგე ესპანურად ათქვეფილ კვერცხის ცილასა და შაქარს (ბეზე) ნიშნავს. უცნობია თუ რატომ დაერქვა იგი დომინიკელთა მუსიკის ამ ჟანრს. ამ სტილს თავდაპირველად საფუძველი 1920-იან წლებში ჩაუყარა ნიკო ლორამ, თუმცა მისი ქვეყნის ეროვნული ცეკვისა და მუსიკის მიმდინარეობად გახდომა 1930-იან წლებში ქვეყნის პრეზიდენტი რაფაელ რუხიოს მიერ პოპულარიზაციამ განაპირობა. ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ცნობილი მერენგეს შემსრულებლები არიან მირიამ კრუსი და ლას ჩიკას დელ კანი, ხუან ლუის გერა, ვილფრედო ბარგასი, სერხიო ბარგასი, ჯონი ვენტურა, კინიტო მენდესი, და კონხუნტო კისკეია. ამჟამად დომინიკელთა რესპუბლიკაში ყველაზე პოპულარული შემსრულებლები არიან ხულიანი, ტონიო როსარიო, აგუაკატე და ამარფისი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A History Of Merengue - perico ripiao, merengue tipico, merengue de orchesta დაარქივებული 2011-11-13 საიტზე Wayback Machine.  History of merengue, with music and video clips
* Tambora y Güira დაარქივებული 2007-04-02 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)(ესპანური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მერეს ციხე**. |

**მერეს ციხე** — საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს თურქეთში ფოსოფის რაიონში, ისტორიულ სამცხეში, სოფელ მერესთან, თანამედროვე სოფელ ჩაქირქოჩთან (თურქ. Çakırkoç), მდ. ფოცხოვისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, კლდოვან ბორცვზე.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხე გეგმარებით მთის რელიეფს მიუყვებოდა, დღეს სანახევროდ დანგრეულია და დარჩენილია სამი დიდი ფრაგმენტი, ციხის კედლებში შეიმჩნევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა, მათგან ერთ-ერთზე, სამხრეთ-დასავლეთ ფრაგმენტში, შიგნიდან, სქელ კედელში, მოწყობილია სადგომი, რომლის შესასვლელის მარცხენა მხარეს ჩადგმული რუხი ფერის ქვის ლოდზე ამოკვეთილია მხედრული წარწერა (XV-XVI სს.). წარწერის მოკლე ტექნიკური აღწერილობა: ტექსტის მარჯვენა ნაწილი, ლოდის მარჯვენა კიდის ჩამოტეხვის გამო, სავარაუდოდ, დაკარგულია; სამი სტრიქონი; ქარაგმისა და განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. წარწერა წაკითხვის გარეშე დაფიქსირებული აქვს დ. ბერძენიშვილს (ბერძენიშვილი 2009). ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, გალავნის გარეთ, ფერდზე, დგას ნახევრად დანგრეული პერანგშემოცლილი და კამარებმორღვეული ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონია. მერეს ციხე და ეკლესია აღწერილი აქვთ მკვლევარებს: ი. გვარამაძეს, ვ. სადოვსკის, პ. უვაროვას, ვ. დევიცკის, ჰ. გუნდოღდუს, ფ. ბაირამს. 2014 წლისთვის შიდა მოპირკეთებიდან დარჩენილია ჩრდილოეთი კედლის მხარე და კამარის ქუსლი. ამ კედელზე, საკურთხევლის მხარეს, ქვის ორ კვადრზე მხატვრობის კვალიც შემორჩა (ძლიერი დაზიანების გამო რაიმეს გარჩევა ჭირს, ჩანს საღებავის მუქი ლურჯი, წითელი და ყვითელი ფერი). ჩრდილოეთი სადგომი მეტად დაზიანებულია, წაქცეულია დუღაბიანი კედლები, დარჩენილია სამხრეთი და დასავლეთი კედლის ნაწილები, თაღის ნაწილი და პილასტრის კაპიტელი.

ლიტერატურა
----------

* *ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები*.  კავკასიის უნივერსიტეტი,   გვ. 47. ISBN 978-9941-0-7362-5.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯიქია ს. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, თბ. 1958.
2. ↑  „გურჯისტანის ვილაიეთის რუკა", 1953
3. ↑  გვარამაძე ი. [ვინმე მესხი], ახალციხური ფელეტონი, გაზ. "დროება", 1881, 11 აგვისტო.
4. ↑  Садовский В. Посховский участок Ардаганского округа Карсской области, СМОМПК, 5, Тифл. 1886.
5. ↑  Уварова П. Посховский участокъ, Христіанскіе памятники, Матеріалы по археологіи Кавказа подъ ред. графини Уваровой, вып. IV, М. 1894.
6. ↑  Девицкий В. Древности Посховского участка, СМОМПК, 35, 1905.
7. ↑  Gündoĝdu H. Kaleler ve Kuleler Kenti Ardahan, Ankara, 2000.
8. ↑  Bayram F. Gürcistan ve Türkiye: "Kültürel İlşkilerin Geçmişi, Bugünü ve Perspektifleri" Konulu Konferansın Tez Raporları, Tiflis-2012.
**ოტო იაკობ სიმონსონი** (გერმ. Otto Jakob Simonson; დ. 23 მარტი, 1829, დრეზდენი, საქსონიის სამეფო, — გ. 22 მაისი, 1914, რიგა, რუსეთის იმპერია) — გერმანელი არქიტექტორი. ხანგრძლივად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თბილისში.

დაამთავრა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია 1858 წელს. 1858 წელს ამავე აკადემიამ მიანიჭა არქიტექტურის აკადემიკოსის წოდება და კავკასიის მეფისნაცვლის მიწვევით გადმოვიდა მის კანცელარიაში შტატგარეშე არქიტექტორად; ორმოცზე მეტი წლის განმავლობაში მუშაობდა როგორც დამპროექტებელი: ადგენდა ტიპურ პროექტებს საფოსტო და საინჟინრო უწყებებისათვის, ეკლესიების პროექტებს კავკასიის სხვადასხვა დასახლებებისთვის (მათ შორის ყვარლის ციხესიმაგრის, თბილისის კუკიის ეკლესიის და სხვა); XIX საუკუნის მიწურულს ააშენა აბასთუმნის ეკლესია, რომელშიც ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ფორმებია გამოყენებული; 1859 წელს თავად ბარიატინსკის პირადი ბრძანებით შეადგინა ესკიზური პროექტი ალექსანდრეს პლაცზე საზოგადოებრივი ბაღის მოწყობისა; ამ დროიდან ჩაეყარა საფუძველი ალექსანდრეს ბაღს (ახლანდელი ცხრა აპრილის ბაღი); შეადგინა ქაშვეთის ეკლესიის ახალი გალავნის პროექტი. მისი პროექტით განხორციელდა თბილისში მეფისნაცვლის სასახლის ნაწილობრივი (1858–1859), შემდეგ კი მთლიანი რეკონსტრუქცია (ახლანდელი თბილისის მოსწავლე-ახალგაზრდობის ეროვნული სასახლე). სიმონსონმა შეადგინა საზოგადოებრივი და სახელმწიფო დანიშნულების შენობათა პროექტები, შეასრულა დეკორატიული სამუშაოები თბილისის თეატრის შენობაში (1860-1861); მისი პროექტით აშენდა მრავალი საცხოვრებელი სახლი: ი. თამაშევის (1872, გალაკტიონ ტაბიძის ქუჩაზე), იაკობ ზუბალაშვილის (1879, ახლანდელი ლადო ასათიანის ქუჩაზე) და სხვა; 1909 წლიდან თავი დაანება მუშაობას და გადავიდა რიგაში, სადაც გარდაიცვალა. სიმონსონმა ალბერტ ზალცმანთან ერთად მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თბილისის განაშენიანებას ახლებური ხასიათის შექმნაში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 830, თბ. 2002 წელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოტო სიმონსონი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ოტო ფრედერიკ უორმბირი** (ინგლ. Otto Frederick Warmbier; დ. 12 დეკემბერი, 1994, ცინცინატი, ოჰაიო, აშშ — გ. 19 ივნისი, 2017, ცინცინატი, ოჰაიო, აშშ) — ამერიკელი კოლეჯის სტუდენტი, რომელიც დააპატიმრეს ჩრდილოეთ კორეაში 2016 წლის იანვრიდან 2017 წლის ივნისამდე, მას შემდეგ, რაც ბრალად წაუყენეს „მტრული ქმედება" ქვეყნის (ჩრდ. კორეის) წინააღმდეგ. უორმბირმა, რომელიც მაშინ 21 წლის იყო, აღიარა, რომ მოიპარა პოლიტიკური პროპაგანდისტული პოსტერი, რისთვისაც მას 15 წლიანი გამოსწორებითი შრომა მიესაჯა. ამერიკის შეერთებული შტატები შეეცადა დიპლომატიური ძალისხმევით გაეთავისუფლებინათ უორმბირი. უორმბირის მამის განცხადებით, მისი (უორმბირის) აღიარება იძულებითი იყო და ჩრდილოეთი კორეის მთავრობის მიერ პოლიტიკური მიზნებისთვის იყო გატაცებული.

ჩრდილოეთ კორეის ციხეში უორმბირი კომაში ჩავარდა, მოგვიანებით 2017 წელს გაათავისუფლეს, თითქმის 18 თვის შემდეგ. ჩრდილოეთ კორეის ხელისუფლების განცხადებით, უორმბირი ბოტულიზმით იყო ავად, მაგრამ აშშ-ელმა ექიმებმა ეჭვი გამოთქვეს ამ განცხადებაზე. 13 ივნისს უორმბირი სპეციალური რეისით ცინცინატიში, ოჰაიოში ჩამოიყვანეს და ცინცინატის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრში გადაიყვანეს, სადაც მას „მძიმე ნევროლოგიური ტრავმის" დიაგნოზი დაუსვეს. უორმბირის მამის განცხადებით, ის „სასტიკი ტერორის ქვეშ იმყოფებოდა".

უორმბირი შეერთებულ შტატებში დაბრუნებიდან ექვსი დღის შემდეგ, 2017 წლის 19 ივნისს გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Svrluga, Susan (June 19, 2017). „Otto Warmbier dies days after release from North Korean detainment". *The Washington Post*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივნისი 28, 2019. ციტირების თარიღი: June 19, 2017.
2. ↑  „Otto Warmbier's family holds news conference". YouTube. June 15, 2017. ციტირების თარიღი: June 15, 2017.
3. ↑  „Ex-N Korea detainee Otto Warmbier has severe brain damage, doctors say". news.com.au. AP, News Corp Australia Netwok. June 16, 2017.
**პიერიის წყარო** — შთაგონების წყარო ბერძნულ მითოლოგიაში, მაკედონიის პიერიის წყარო ეძღვნებოდა მუზებს[1]. მეტაფორულად წარმოადგენს ცოდნის, ხელოვნებისა და მეცნიერების წყაროს. ის პოპულარული გახდა ალექსანდრე პოუპის პოემის „An Essay on Criticism"-ის (1709) კუპლეტიდან: 

> 
> „*A little learning is a dangerous thing*;
> *Drink deep, or taste not the Pierian spring:*
> There shallow Draughts intoxicate the Brain,
> And drinking largely sobers us again."

პიერია წარმოადგენს ძველი მაკედოონიის მხარეს, მთა ოლიმპის მდებარეობის ადგილს. მითების სხვადასხვა ვარიანტების მიხედვით აქ ბინადრობენ ორფეოსები (ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში მომღერალი და მუსიკოსი) და მუზები (პიერიდები)[2]. ითვლება, რომ წყაროს წყლის შესმის მერე ადამიანი მოიპოვებს ცოდნასა და შთაგონებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კასტალიის წყარო

სქოლიო
------

1. ↑  E.C. Marchant, Commentary on Thucydides: Book 2,Πιερίας—between Mt. Olympus and the Thermaic Gulf, the original home of the muses and birth-place of Orpheus.
2. ↑  Orpheus and Greek Religion (Mythos Books) by William Keith Guthrie and L. Alderlink, 1993, ISBN 0-691-02499-5, page 62
*პითონი აგრეთვე შეიძლება ნიშნავდეს პროგრამირების ენას*
**პითონები** — გველების ქვეოჯახი მახრჩობელასებრთა ოჯახისა (ან დამოუკიდებელი ოჯახი). გავრცელებულია აღმოსავლეთ და, ნაწილობრივ, დასავლეთ (ცენტრალური ამერიკა) ნახევარსფეროებში. ამჟამად ქვეოჯახში შედის 8 გვარი, 35 სახეობით. საკუთრივ ცენტრალურ, პითონის გვარში 7 სახეობაა, გავრცელებულია აფრიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, მალაის არქიპელაგზე, ახალ გვინეაში და ავსტრალიაში. ზედა ტუჩზე აღენიშნებათ 2-4 ღრმული, რაც თერმორეცეპტორს წარმოადგენს. ბინადრობენ უმთავრესად ლერწმიანებში, ლელიანებში, ქვებს შორის. კარგად ცურავენ, შეუძლიათ ხეზე ასვლა. იკვებებიან ძირითადად ხერხემლიანებით, რომლებსაც სხეულის რგონებით გუდავენ. პითონები კვერცხმდებლებია. მათი დამახასიათებელი თვისებაა - ინკუბაცია. დედალი დებს 100-ზე მეტ კვერცხს (გააჩნია სახეობასა და მდედრის ზომას), რომლებსაც შემოეხვევა სხეულით 3-4 რგოლად და წარმოქმნის ცოცხალ კონუსს, რომლის შიგნით ტემპერატურა გარემოს ტემპერატურაზე 12-15°-ით მაღალია, ხოლო მამრი პითონის ტემპერატურაზე 8-7°-ით მაღალია. ამ დროის მანძილზე მდედრი იცავს კვერცხებს მტაცებლებისაგან. ინკუბაცია გრძელდება თვე, თვე ნახევარი და ამ პერიოდში მდედრი თითქმის არაფერს არ ჭამს. 

ბადისებრი პითონი Python reticulatus
სხეულის ტემპერატურის მომატების მექანიზმი დაკავშირებულია კუნთების თანმიმდევრულ შეკუმშვასთან, რაც იწვევს t-ს ზრდას. ეს თვისება განსაკუთრებით გამოხატულია იეროგლიფურ, სამეფო და ბადისებრ პითონებში. პითონის სახეობათა შორის ტანად ყველაზე პატარაა სამეფო პითონი (Python regius - 1,5 მ.), ყველაზე დიდი კი ბადისებრი პითონი (Python reticulatus - 10 მ-მდე), რომელიც ფართოდაა გავრცელებული სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და იკვებება უმთავრესად ანტილოპებით, ახალგაზრდა ირმებით და გოჭებით. 
ცნობილია ადამიანებზე პითონების თავდასხმის ცალკეული შემთხვევები. ამ მხრივ ყურადღებას იქცევს ბადებრივი პითონი. იგი 10 მეტრამდე იზრდება, თუმცა ძველ დოკუმენტურ მასალებში აღწერილია 15,20 და 30 მეტრის სიგრძის ეს გველი, რაც რეალობას არ უნდა შესაბამებოდეს. პითონები ტყვეობაში ცოცხლობენ 25 წლამდე (სიცოცხლის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ცალკეულ სახეობაზე). ზოგიერთი პითონის ხორცი იჭმევა, იყენებენ მათ ტყავსაც.

ლიტერატურა
----------

* *თ. მუსხელიშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 59-60.
**პიზოლითი** (ბერძ. písos — ბარდა და líthos — ქვა) — დანალექი ქანები. იგი 2-5 მმ-ზე მსხვილი ოოლითია. წარმოადგენს მომრგვალო ფორმის მინერალურ სხეულს, კირქვული ოოლითების სუსტად შეცემენტებულ გროვას. ჩვეულერივ არის კალციტური, იშვიათად არაგონიტული, რკინოვანი, ბოქსიტური, მანგანუმიანი და სხვა. სფეროსებრია და გააჩნია კონცენტრირებული ფენები. პიზოლითები გამოვლინებულია საქართველოს მღვიმეებშიც, ამ მხრივ აღსანიშნავია ვახუშტი ბაგრატიონის უფსკრული, სადაც მისი მდიდარი ბუდობები გვხვდება. პიზოლითური ფორმების ნაირფეროვნებით გამოირჩევა ახალი ათონის მღვიმე, კერძოდ მისი დარბაზი „თბილისი". პირველად კავკასიაში ოოლითებსა და პიზოლითებს გუმის მღვიმის ბოლო დარბაზის კოროზიულ ორმოებში მიაკვლიეს.

სქოლიო
------

1. ↑  ზ. ტინტილოზოვი, ზოგიერთი ახალი ცნობა დასავლეთ საქართველოს კარსტული მღვიმეების შესახებ. სპელეოლოგთა პირველი სამეცნიერო სესიის თეზისები, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამოცემა, თბ. 1960, გვ. 10-12
2. ↑  ზ. ტინტილოზოვი, მღვიმეთა სამკაულები, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა", 1961, № 8, გვ. 19-22
**პეტრე ჩარექიშვლი** — ქართველი პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაასრულა ქუთაისის 6-კლასიანი სასწავლებელი. 1899 შევიდა თბილისის საოსტატო ინსტიტუტში. 1903-1907 წლებში მასწავლებლად მუშაობდა ქუთაისის 6-კლასიან სასწავლებელში, ხელმძღვანელობდა ამავე სასწავლებელთან არსებულ პედაგოგიურ კურსებს, მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ღონისძიებებში, რის გამოც 1907 დააპატიმრეს და საქართველოდან გაასახლეს. მოღვაწეობა გააგრძელა განჯაში, აქაურ 6-კლასიან სასწავლებელში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა და პარალელურად სიმწიფის ატესტატზე გამოცდა ჩააბარა. 1910 შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, სადაც დაამთავრა მათემატიკის ფაკულტეტი. მიიწვიეს მოსკოვის გერმანულ სკოლაში გამგის თანამდებობაზე. 1916 დაბრუნდა საქართველოში და თბილისის სკოლებში მუშაობდა მათემატიკის მასწავლებლად. 1917 აირჩიეს თბილისის გუბერნიის სახალხო სკოლების დირექტორად. დამოუკიდებელ საქართველოში ეს თანამდებობა გაუქმდა და 1918-1920 წლებში ჯერ თბილისის წმინდა ნინოს გიმნაზიის დირექტორი იყო, შემდეგ კი —თელავის წმინდა ნინოს გიმნაზიისა.

ლიტერატურა
----------

* *ჭუმბურიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 492.
**პეტრე ჭაბუკიანი** (დ. 5 აგვისტო, 1889, ქუთაისი — გ. 1982) — ქართველი მხარეთმცოდნე, პედაგოგი, ისტორიული და ბუნების ძეგლების დამცველი, კარსტულ მღვიმეთა მკვლევარი. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში, სათაფლიის სახელმწიფო ნაკრძალის მღვიმეების აღმოჩენა, მათი შესწავლა და შემდგომი პოპულარიზაცია.

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს დაამთავრა იურიევის (ტარტუს) უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი, რის შემდეგაც მთელი ცხოვრება დასავლეთ საქართველოს ბუნებისა და კულტურის ძეგლების დაცვას მიუძღვნა. იყო ქუთაისის ისტორიული მუზეუმის უახლოესი თანამშრომელი და შემდეგ ბუნებისა და კულტურის ძეგლთა დაცვის მეთვალყურე. 
ის იყო პირველი ვინც მიწისაგან გაასუფთავა ბაგრატის ტაძარი. 1933 წელს აღმოაჩინა მიწაში ჩამარხული სამრეკლოს კარები და ივარაუდა რომ ტაძრის ძირითადი ნაწილიც მიწაში უნდა ყოფილიყო ჩამარხული. გათხრებმა იმედები არ გააცრუა და გაწმენდისთანავე გამოჩნდა ბაგრატის ტაძრის უდიდესი ნაწილი. სწორედ ამის შემდეგ იქნა შესაძლებელი ტაძრის საფუძვლიანი შესწავლა და გეგმის აღდგენა. 
1924 წელს, პეტრე ჭაბუკიანმა ქუთაისში, თეთრამიწას გორაზე, ნეოლითური პერიოდის ნამოსახლარს მიაკვლია, სადაც ხუთი ათასზე მეტი კაჟისა და ქვის იარაღი მოაგროვა და ქუთაისის ისტორიულ მუზეუმს გადასცა. მანვე იპოვნა სათაფლიის ფერდობზე ე.წ. "ნაციხვარზე" ნეოლითური ხანის მცირერიცხოვანი ნაშთები. ამ აღმოჩენას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ვინაიდან ამით დადასტურდა რომ ქუთაისსა და მის მიდამოებში არა მარტო ზედაპალეოლითის ადამიანი არამედ მომდევნო პერიოდის ნეოლითის პერიოდის ადამიანიც ცხოვრობდა. 
1925 წლის 2 აგვისტოს პირველყოფილი ადამიანის სადგომის ძებნის დროს სათაფლიის ნაკრძალში აღმოაჩინა მღვიმეები, რომელიც მისივე ინიციატივით ბუნების კეთილმოწყობილ ძეგლად იქცა. პეტრე ჭაბუკიანის ძალისხმევით სათაფლიას მღვიმის მიდამოებში 400 ჰა კოლხური ტიპის ტყე ნაკრძალად გამოცხადდა.
1933 წელს პეტრე ჭაბუკიანმა სათაფლიას მღვიმის მახლობლად, ქვედა ცარცული პერიოდის მერგელოვანი კირქვის შრეებზე, დინოზავრების ნაკვალევი აღმოაჩინა.

გარდაიცვალა 1982 წელს, დასაფლავებულია სათაფლიის ნაკრძალში.

ლიტერატურა
----------

* 

* „ძეგლთა თავდადებული მეგობარი", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 7 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1966 წელი. — გვ. 52-55
**პეტრე იაკობის ძე ჩაადაევი** (რუს. Пётр Я́ковлевич Чаада́ев; დ. 7 ივნისი [ ძვ. სტ. 27 მაისი] , 1794, მოსკოვი — გ. 26 აპრილი [ ძვ. სტ. 14 აპრილი], 1856, მოსკოვი) — რუსი მოაზროვნე და პუბლიცისტი. 

სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში, მონაწილეობდა 1812 წლის სამამულო ომში და საზღვარგარეთის ლაშქრობებში (1813–1814). პეტრე ჩაადაევი „კეთილდღეობის კავშირის" წევრი იყო. 1823–1826 წლებში მოგზაურობდა საზღვარგარეთ, სადაც გაეცნო თომას შელინგისა და ფელისტე რობერ დე ლამენეს რელიგიურ-ფილოსოფიურ იდეებს. 1829–1831 წლებში შექმნა თავისი მთავარი ნაწარმოები „წერილები ისტორიის ფილოსოფიის შესახებ" (ფრანგულ ენაზე), რომელიც ცნობილია „ფილოსოფიური წერილების" სახელწოდებით. ჟურნალ „ტელესკოპში" დაბეჭდილ პირველ წერილში გამოთქმულმა გულისწყრომამ „ადამიანთა მოდგმის მსოფლიო აღზრდისაგან" რუსეთის განზე გადგომის, ეროვნული თვითკმაყოფილების და სულიერი მოდუნების გამო, რაც აფერხებს მისთვის ზეციდან წინასწარდასახული ისტორიული მისიის შეგნებასა და აღსრულებას, ხელისუფლების მკვეთრი უკმაყოფილება გამოიწვია და მეფის ბრძანებით პეტრე ჩაადაევი შეშლილად გამოაცხადეს.

„ფილოსოფიურ წერილებში" პეტრე ჩაადაევმა თავი გამოაცხადა კათოლიციზმის მთელი რიგი პრინციპების მიმდევრად, მაგრამ ალექსანდრე გერცენმა მის მსოფლმხედველობას მაინც რევოლუციური კათოლიციზმი უწოდა. ჩაადაევს აღაფრთოვანებდა კათოლიკურ ორთოდოქსობასთან შეუთავსებელი „სასიამოვნო რწმენა კაცობრიობის მომავალი ბედნიერებისა", იმედოვნებდა, რომ აღსრულდებოდა მიწიერი მოლოდინი ხალხისა, ვითარცა ზეგონიერი ერთობისა, რომელიც დაძლევს ეგოიზმს და ინდივიდუალიზმს, როგორც ადამიანის საყოველთაო დანიშნულებასთან შეუსაბამოს. პეტრე ჩაადაევი არ თანაუგრძნობდა სოციალიზმს, მაგრამ წინასწარმეტყველებდა მის გამარჯვებას. მისი ფილოსოფიურ-ისტორიული აზრი რუსული ფილოსოფიის განვითარების და თვითგამორკვევის მძლავრ სტიმულად იქცა.

ლიტერატურა
----------

* *მაჭარაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 67.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პეტრე ჩაადაევი***

სქოლიო
------

1. 1 2
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118624261 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**პავლე ოსიპის ძე სუხოი** (რუს. Сухой, Павел Осипович) (დ. 22 ივლისი [ ძვ. სტ. 10 ივლისი], 1895, სოფ. გლუბოკოე, ახლანდელი ვიტებსკის ოლქი — გ. 15 სექტემბერი, 1975, მოსკოვი) — საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორი, ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1957, 1965), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1940), გენერალური კონსტრუქტორი (1956). 

ანდრია ტუპოლევის საერთო ხელმძღვანელობით შექმნა გამანადგურებლები: ი-4 (1926-1927) და ი-14 (1932-1934). კონსტრუქტორია თვითმფრინავებისა : რდ (ანტ-25) და „როდინა" (ანტ-37). შექმნა მრავალმიზნობრივი საბრძოლო თვითმფრინავი სუ-2. 1939 წლიდან იყო საცდელი საკონსტრუქტორო ბიუროს მთავარი კონსტრუქტორი. 1942-1943 წლებში შექმნა ჯავშნიანი მოიერიშე სუ-6. სუხოი რეაქტიული და ზებგერითი ავიაციის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან დაამუშავა რეაქტიული თვითმფრინავების კონსტრუქციები: სუ-9, სუ-15 და სხვა. ისრისებრ- და სამკუთხედფრთიანი ზებგერითი გამანადგურებლები. სუხოის კონსტრუქციის თვითმფრინავებით (ტ-431 და ტ-405) დამყარებულია სიმაღლის 2 მსოფლიო რეკორდი (1959, 1962) და სიჩქარის 2 მსოფლიო რეკორდი (1960, 1962). სსრკ V—VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მინიჭებული აქვს ლენინური პრემია (1968) და სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1943, 1975, სიკვდილის შემდეგ). დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 617.
პარლამენტის დარბაზი
**პურტუგალიის პარლამენტი** (პორტ. Assembleia da República), განთავსებულია ლისაბონის ისტორიულ შენობაში, რომელსაც ეწოდება წმინდა ბენტუს სასახლე (პორტ. Palácio de São Bento), ბენედიქტელთა ძველი მონასტრის ადგილას. „წმინდა ბენტუს სასახლე" ძველად ცნობილი იყო როგორც ნაციონალური ასამბლეის ადგილი ესტადო ნოვოს (პორტუგალიის მეორე რესპუბლიკის) პერიოდში.

წმინდა ბენტუს სასახლე
პორტუგალიის კონსტიტუციის მიხედვით, ერთ-პალატიანი პარლამენტი არის წარმომადგენლობით კრება, რომელშიც შედის პორტუგალიის ყველა ქალაქის წარმომადგენელი. კონსტიტუციაში პარლამენტი განსაზღვრულია როგორც ქვეყნის ერთრთი უმაღლესი სახელისუფლებო ორგანო.

პარლამენტის შემადგენლობა

პოლიტიკური ჯგუფები
------------------

პარლამენტში არის 230 წევრი. ბოლო არჩევნების მიხედვით (27 სექტემბერი 2009) პარლამენტი დაკომპლექტებულია შემდეგნაირად:

* სოციალური პარტია (97)
* სოციალ-დემოკრატიული პარტია (81)
* სახალხო პარტია (21)
* მემარცხენე ბლოკი (16)
* პორტუგალიის კომუნისტური პარტია (13)
* მწვანეები (2)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პორტუგალიის პარლამენტის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-09-24 საიტზე Wayback Machine.
კარგი: 85–100 ქულა
  დამაკმაყოფილებელი: 70–85 ქულა
  პრობლემატური: 55–70 ქულა
  რთული: 40–55 ქულა
  ძალიან სერიოზული <40 ქულა
  არ არის კლასიფიცირებული
**პრესის თავისუფლების ინდექსი** — ყოველწლიური საერთაშორისო რეიტინგები რომელსაც „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე" 2002 წლიდან აქვეყნებენ.

მეთოდოლოგია
-----------

ანგარიში ნაწილობრივ ეფუძნება კითხვარს, რომელიც მოიცავს შვიდ ზოგად კრიტერიუმს: პლურალიზმი (ზომავს მოსაზრებების წარმოდგენის ხარისხს მედია სივრცეში), მედიის დამოუკიდებლობა, გარემო და თვითცენზურა, საკანონმდებლო ბაზა, გამჭვირვალობა, ინფრასტრუქტურა და ძალადობა. კითხვარი ითვალისწინებს მედიის საკანონმდებლო ჩარჩოს (მათ შორის, პრესის დანაშაულისთვის ჯარიმებს, გარკვეული სახის მედიის სახელმწიფო მონოპოლიის არსებობას და მედიის რეგულირების მეთოდს) და საჯარო მედიის დამოუკიდებლობის დონეს. ის ასევე მოიცავს ინტერნეტში ინფორმაციის თავისუფალი გავრცელების შეზღუდვას. 

ინდექსის მეთოდოლოგია მკვეთრად შეიცვალა 2022 წელს და დიამეტრალურად განსხვავებულია 2013-2021 წლებში გამოყენებული მეთოდოლოგიისგან.

პრესის თავისუფლების ინდექსი – საქართველო
----------------------------------------

2022 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, საქართველომ 180 ქვეყანას შორის 89-ე ადგილი დაიკავა, რაც 2021 წლის მონაცემებთან შედარებით (60-ე ადგილი) გაუარესებულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პრესის თავისუფლების ინდექსის რეიტინგი
* პრესის თავისუფლების მსოფლიო ინდექსის შესახებ

სქოლიო
------

1. ↑  2022 World Press Freedom Index, Methodology Reporters Without Borders, 2022
2. ↑  2022 World Press Freedom Index, Methodology Reporters Without Borders, 2022
3. ↑   Civil.ge
მარტინ ვან მაელეს პრინტი *Francion 15*, რომელზეც ასახულია წყვილი პრელუდიის დროს
**პრელუდია** — ემოციური და ფიზიკური ინტიმურობის აქტი სექსის წინ ორ ან მეტ ადამიანს შორის, რათა ხელი შეეწყობს სქესობრივი აქტისთვის აღგზნებისა და ლტოლვის სტიმულაციას.

მართალია, პრელუდია, ჩვეულებრივ, ფიზიკურ სექსუალურ აქტად განიხილება, თუმცა არსებობს არაფიზიკური აქტივობები, მაგალითად, მენტალური ან ვერბალური აქტები, რომლებიც ზოგიერთ კონტექსტში შეიძლება პრელუდიად იქნეს განხილული დიდწილად ამის გამო „პრელუდია" ბუნდოვან ტერმინად მიიჩნევა, რადგან ის სხვადასხვა ადამიანისთვის სხვადასხვა რამეს აღნიშნავს. პრელუდია შეიძლება მოიცავდეს მრავალ სექსუალურ ქმედებას, მათ შორის კოცნას, სექსუალური ხასიათის შეხებას, ტანსაცმლის გახდას, ორალურ სექსს, სექსუალურ და როლურ თამაშებს

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არაპენეტრაციული სექსი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პრელუდია

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Lehmiller, Justin J. (2017-10-12). *The psychology of human sexuality*, Second. Hoboken, NJ. ISBN 9781119164708. OCLC 992580729.
**პრესპა** — ორი მტკნარი ტბის სახელწოდება ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. პრესპა მდებარეობს ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ალბანეთის, საბერძნეთისა და მაკედონიის სახელმწიფოების საზღვარზე. მოქცეულია მთათაშორის ქვაბულში, 853 მ სიმაღლეზე. ტბის საერთო ფართობია 273 კმ². აქედან მაკედონიაზე მოდის 84.8 კმ², საბერძნეთსა და ალბანეთზე 38.8 კმ². ტბაში მდებარეობს კუნძული გოლემ-გრადი.

აღნიშნული ტბები ტექტონიკურ ტბებს შორის ზღვის დონიდან ბალკანეთში ყველაზე მაღლა ვრცელდებიან. სიღრმე 54 მ-მდე. ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაპირები დამრეცია და სუსტადაა დანაწევრებული, სამხრეთი და დასავლეთი — ციცაბო, ღრმადაა შეჭრილი ყურეები. დაახლოებით 1 მ სიგრძის ფშანით დაკავშირებულია მიკრი-პრესპის წყალმარჩხ ტბასთან, მიწისქვეშა ნაკადებით — ოჰრიდის ტბასთან, რომელიც პრესპაზე 158 მეტრით დაბლა მდებარეობს. დონეების წლიური რყევა 1,5-2 მ. განვითარებულია თევზჭერა. 

გამოიყოფა ორი ტბა: დიდი პრესპა — გაყოფილია ალბანეთს, საბერძნეთსა და მაკედონიას შორის და პატარა პრესპა, რომელიც თავის მხრივ, გაყოფილია საბერძნეთსა (43.5 კმ²) და ალბანეთს (3.9 კმ²) შორის.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პრესპა"** ვიკისაწყობში.
* პრესპა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Thomas Wilke, Risto Väinolä, Frank Riedel (2009), *Patterns and Processes of Speciation in Ancient Lakes: Proceedings of the Fourth Symposium on Speciation in Ancient Lakes, Berlin, Germany, September 4-8, 2006 (Developments in Hydrobiology)**, p. 107, Springer, ISBN 1402095813*
გაშიშვლებული მერგელები, სამხრეთი ისრაელი
სანაპირო მერგელების ფორმაცია, სამხრეთი სიცილია
**მერგელი** (გერმ. Mergel) — თიხა-კარბონატული შემადგენლობის დანალექი ქანი. შეიცავს 30-90% კარბონატს (ჩვეულებრივ კალციტი, იშვიათად — დოლომიტი), 70–10% უხსნად ნაშთს (თიხის მინერალები და სხვ.). ქანთწარმომქმნელი კარბონატული მინერალების მიხედვით განარჩევენ კალციტიან და დოლომიტიან მერგელებს. უხსნად ნაშთში თუ {\displaystyle {\ce {SiO2}}} ჭარბობს, ქანი კაჟმიწიანი მერგელების ჯგუფს მიეკუთვნება. მერგელებს ძირითადად იყენებენ ცემენტის წარმოებაში. მერგელი, რომელიც 75–80% {\displaystyle {\ce {CaCO3}}} შეიცავს, პორტლანდცემენტის ნედლეულია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 586.
* Schurrenberger, D. Russell, J. and Kerry Kelts. 2003. *Classification of lacustrine sediments based on sedimentary components.* Journal of Paleolimnology 29: 141-154.
* Chalk of Kent by C. S. Harris Accessed 11/06/2005
* Geochemistry and time-series analyses of orbitally forced Upper Cretaceous marl–limestone rhythmites, abstract Accessed 11/06/2005
* Palaeoenvironmental Interpretation of the Early Postglacial Sedimentary Record of a Marl Lake დაარქივებული 2006-04-18 საიტზე Wayback Machine. Accessed 11/06/2005
მუჰამედის მეჩეთი
**მუჰამედის მეჩეთი** (აზერ. Məhəmməd məscidi), ასევე ცნობილი, როგორც სინიქ- კალა( აზერ. Sınıqqala məscidi — «დაზიანებული კოშკი»)[1] — XI საუკუნის მეჩეთი, რომელიც განლაგებულია ბაქოს ისტორიულ ნაწილში იჩერი-შეჰერიში.

ისტორია
-------

დასახელება „სინიქ - კალა" მეჩეთმა მიიღო 1723 წლის შემდეგ, როდესაც რუსეთის სამხედრო ესკადრამ, რომელიც შედგებოდა 15 გემისგან და რომელსაც ხელმძღვანელობდა გენერალ მიხაილ მატიუშკინი, მოადგა ქალაქს და მოითხოვა დანებება. უარყოფილი ულტიმატუმის საპასუხოდ რუსულმა ესკადრამ დაიწყო ქალაქის დაბომბვა. ერთ-ერთი ჭურვი მოხვდა მეჩეთის მინარეთს და დააზიანა იგი. იმავდროულად ზღვაზე წარმოიშვა შტორმი, რომელმაც გარიყა რუსული იალქნიანი ესკადრა შორს ზღვაში. ქალაქის მოსახლეობამ აღიქვა ეს ფაქტი, როგორც ღმერთის წყალობა. მას შემდეგ XIX საუკუნის შუამდე მინარეთი არ აღუდგენიათ, როგორც წინააღმდეგობის სიმბოლო.[2][3]

მუჰამედის მეჩეთი არის პირველი ისლამური ნაგებობა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, რომელზეც არის მისი მშენებლობის წარწერაა ამოკვეთილი. ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიურ ლექსიკონში მეჩეთი მოხსენებულია, როგორც „შაჰის მეჩეთი". 

შემოსასვლელ კარებში შემონახული არაბული წარწერა გვამცნობს, რომ ეს მეჩეთი აშენებულია უსტა-რაის მუჰამედის, აბუ- ბექრის შვილის მიერ ჰიჯრის 471 წელს (1078/1079). ანუ მშენებელი იყო არა მხოლოდ ხელოსანი (უსტა), არამედ უფროსიც (რაის) — ხელოსნების კორპორაციის უფროსი.[4]

მინარეთი
--------

მინარეთი მიდგმულია მეჩეთზე, რომელიც აშენებულია უფრო ადრინდელის მაგივრად და რომლის გეგმაც იმეორებს ძველის გეგმას. მინარეთის ღერძი — ოდნავ წვრილდება. აღმართულია საგანგებოდ დამუშავებული ქვებისგან. ქვის ფილებით შემოფარგლული აივნით მუეზინისათვის — შერეფეს უკავია კარნიზის სტალაქტიდები. მინარეთს აბოლოვებს გუმბათი. მინარეთის შიგნით ადის ვიწრო კიბე. კარნიზის ქვეშ იკითხება არაბულად დაწერილი ყურანის ტექსტების ამონარიდები. ასეთი წარწერები ახალისებენ და აცოცხლებენ მეჩეთის მრისხანე გარესახეს.

მინარეთი აშენებულია ადგილობრივი დამუშავებული ქვით კირის ხსნარით. ცალკეულ რიგებს გააჩნიათ სხვადასხვა ზომები ( ზედა ნაწილი რესტავრირებულია XIX საუკუნის მეორე ნახევარში).[5]

მეჩეთი ხელოვნებაში
------------------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Л. С. Бретеницкий, Б. В. Веймарн. Искусство Азербайджана IV—XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — С. 44.
2. ↑  И. П. Щеблыкин. Архитектурные памятники эпохи Низами в Азербайджане // Известия Академии наук СССР. — Издательство Академии наук СССР, 1941. — № 1. — С. 60.
3. ↑   С. А. Ашурбейли. История города Баку. — Б.: Азернешр, 1992. — С. 146. — ISBN 5-552-00479-5.
4. ↑  Л. С. Бретеницкий, Б. В. Веймарн. Искусство Азербайджана IV—XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — С. 44.
5. ↑  Г. М. Ализаде. Народное зодчество Азербайджана и его прогрессивные традиции. — Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1963. — С. 38. — 228 с.
**მუჰამედ ჯამალულ ალამ II** ( Muhammad Jamalul Alam II ibni Sultan Hashim Jalilul Alam Aghamaddin; დ. 1889 — გ. 11 სექტემბერი, 1924) — ბრუნეის 26-ე სულთანი 1906 წლის 10 მაისიდან გარდაცვალებამდე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1889 წელს ისტანა კამპონგ აიერში, ბანდარ ბრუნეიში. იყო სულთან ჰაშიმ ჯალილულ ალამ აღამადდინის უფროსი ვაჟი.

ჯამალულ ალამი ტახტზე ავიდა 17 წლის ასაკში 1906 წლის მაისში მამის გარდაცვალების შემდეგ. აღსანიშნავია, რომ ის ასევე გახდა ბრუნეის პირველი სულთანი, რომელიც ინგლისურად საუბრობდა. ჯამალულ ალამი რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენის მოწმე გახდა, როგორიცაა ნედლი ნავთობის პირველი აღმოჩენა, რომელიც პირველად აღმოაჩინეს ქვეყანაში. მისი მეფობის დროს ბრუნეის ყველაზე გაღატაკებული სახელმწიფოს იყო. 

1909 წელს მან საკუთარი რეზიდენცია გადაიტანა თავის მიწაზე და მოგვიანებით წაახალისა ჩინელები დასახლდნენ ბრუნეიში კომერციული უნარებისთვის. მხოლოდ 1918 წლის 15 მაისს მას სულთნის წოდება მისცეს. მისი მეფობის დროს ქვეყანაში ოფიციალურად შემოიღეს ისლამური სამართალი. ეს ცნობილი იყო როგორც მუჰამედის კანონების ამოქმედება იგი დაინერგა 1912 წელს. ჯამალულ ალმმა ასევე ხელი შეუწყო ისლამის შესწავლას და ააშენა მეჩეთი, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში იმ პერიოდში შემოსავალი არ იყო. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეჩეთი განადგურდა ბრუნეის ქალაქების ინტენსიური დაბომბვის გამო.

მუჰამედ ჯამალულ ალამ II გარდაიცვალა მალარიისგან 35 წლის ასაკში 1924 წლის 11 სექტემბერს. იგი შეცვალა მისმა უფროსმა ვაჟმა აჰმად ტაჯუდდინმა. ორჯერ იყო დაქორწინებული, ჰყავდა 6 ვაჟი და 4 ქალიშვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sultan-Sultan Brunei

სქოლიო
------

1. ↑  The Handbook of Asian Englishes
2. ↑  World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia, Volume 9
3. ↑  The Brunei Constitution of 1959: An Inside History
4. ↑  For Muslim Bruneians, Islamic law
წითლად მონიშნული კუნძული მუჰუ საარემაას მაზრის შემადგენლობაში
**მუჰუ** (ესტ. Muhumaa; გერმ. Mohn/Moon) — ბალტიის ზღვაში მდებარე პატარა კუნძული. მისი ფართობი შეადგენს 198 კმ² და ესტონეთის სიდიდით მესამე კუნძულია.

მეზობელი მცირე კუნძულებთან: კესელაიდი, ვირელაიდი, ვოილაიდი და სუურლაიდი წარმოადგენ საარემაას მაზრის სასოფლო მუნიციპალიტეტს. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 1697 (2010 წლის აღწერით) ადამიანს და მოიცავს 206,12 კმ²-ს. სიმჭიდროვე შეადგენს 8,6 მაცხოვრებელს ერთ კმ²-ზე.

მუჰუს ყველაზე მნიშვნელოვანი დასახლებული პუნქტებია: კუივასტუ, ლიივა და კოგუვა.

კუნძული ესტონეთის ძირითად ტერიტორიიდან გამოყოფილია სუურის სრუტით, ხოლო საარემაასგან ვეიკის სრუტით. ის ბორნით მატერიკზე უკავშირდება ვირტსუს, ხოლო საარემააზე ვეინატამს. ზამთარში კუნძულს მატერიკთან აკავშირებს ყინულის გზა.

გალერეა
-------

* მუჰუს ჩრდილოეთი ნაპირი, 2007.მუჰუს ჩრდილოეთი ნაპირი, 2007.
* მონუმენტი მუჰუზე.მონუმენტი მუჰუზე.
* უუგუუუგუ
* წმინდა ეკატერინეს ეკლესიაწმინდა ეკატერინეს ეკლესია
* მუჰუს მუზეუმიმუჰუს მუზეუმი
* ძველი სოფლის სკოლაძველი სოფლის სკოლა
* სოფელი მოეგასოფელი მოეგა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ესტონეთის მუნიციპალიტეტები
* ესტონეთის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website
* Muhu Tourism Association
* Muhu Island in Jetsetter Top10 დაარქივებული 2019-11-29 საიტზე Wayback Machine.
**მინა, ერმოგენი და ევგრაფი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 დეკემბერი, ახალი სტილით - 23 დეკემბერი.

წმინდანები IV საუკუნეში ეწამნენ ქრისტესთვის. მოციქულთასწორმა კონსტანტინემ (306-337) რომის იმპერიის დასავლეთ ნაწილში მართლმადიდებლობა განამტკიცა, მაგრამ აღმოსავლეთში წმინდა ეკლესია კიდევ დიდხანს იდევნებოდა. მოშურნე წარმართი - იმპერატორი მაქსიმიანე გალერიუსი (305-311) ცდილობდა, მის განმგებლობაში მყოფ ყველა ოლქში ძირფესვიანად ამოეძირკვა ქრისტიანობა. ამ მიზნით მან ალექსანდრიაში წარჩინებული კარისკაცი - მინა გაგზავნა. მინა მაცხოვრის მსასოებელი იყო, მაგრამ თავის სარწმუნოებას ფარულად იმარხავდა.

ალექსანდრიაში ჩასულმა წმინდანმა აშკარად აღიარა ქრისტე და წარმართთა შორის მართლმადიდებლობის ქადაგება დაიწყო. ამასთან ლოცვითა და ცხოველმყოფელი ჯვრის ნიშით იგი მრავალ სასწაულებრივ კურნებას აღასრულებდა. როდესაც იმპერატორმა მაქსიმიანემ თავისი კარისკაცის მოღვაწეობის შესახებ შეიტყო, საშინლად განრისხდა. ამჯერად მან სხვა დიდებული - ერმოგენი გაგზავნა ალექსანდრიაში და დაავალა, წარმართობაზე მოექცია, ან დაეხოცა მინა და სხვა ქრისტიანები.

სამსჯავროზე მინამ ახოვნად აღიარა ჭეშმარიტი ღმერთი. მაშინ ერმოგენის ბრძანებით მას ფეხები მოჰკვეთეს, თვალები დათხარეს, ენა ამოგლიჯეს და, სულთმობრძავი, საპყრობილეში ჩააგდეს. ღამით ნეტარ მოწამეს იესო ქრისტე გამოეცხადა და ხორციელ წყლულებათაგან განკურნა. ამასობაში ერმოგენი, რომელიც ბუნებით კეთილი ადამიანი იყო, სინანულში ჩავარდა თავისი სისასტიკის გამო. მან დილით წმინდა მინა სრულიად განკურნებული რომ იხილა, გაოცებამ და სიხარულმა მოიცვა და ირწმუნა ქრისტე. მასთან ერთად მრავალმა ალექსანდრიელმა აღიარა ჭეშმარიტი ღმერთი და ნათელიღო.

რამდენიმე დღეში ერმოგენი ალექსანდრიის ეპისკოპოსად დაადგინეს. მან მთელი ქონება გლახაკებს განუყო, მოკლე ხანში შემუსრა მთელი ქალაქის საკერპოები, მათ ნაცვლად ეკლესიები ააგო და ქრისტიანობაზე მოქცეული ბევრი წარმართი მონათლა. უფლის სახელის მოხმობითა და ჯვრის ნიშით ნეტარი ყოველგვარ სნეულებას კურნავდა და ეშმაკებს განასხამდა.

იმპერატორი მაქსიმიანე თავად ჩავიდა ალექსანდრიაში ათი ათასიანი მხედრობით. იმპერატორის ბრძანებით ერმოგენს ხელ-ფეხი მოჰკვეთეს. მოჭრილი ასოები სახალხოდ ცეცხლში დაწვეს, თავად წმინდანი კი მახვილით განგმირეს და მდინარეში მოისროლეს. ჯალათებმა მინაც სიკვდილის პირას მიიყვანეს წამებით, მაგრამ უფალმა ორივე მოწამე სასწაულებრივ განკურნა: დილით უფლის რჩეულები ქალაქის მოედანზე თავმოყრილი ხალხის წინაშე გამოცხადდნენ: „ჭეშმარიტად დიდ არს ღმერთი - ღმერთი ქრისტიანეთა!" - ყვიროდა ამ სასწაულით გაოცებული ხალხი.

ერთმა ქრისტიანმა ჭაბუკმა, ევგრაფმა პირჯვარი გადაისახა და ახოვნად აღიარა იესო ქრისტე. მეფე გამძვინვარდა, ნეტარი მარტვილი მახვილით აჩეხა, შემდეგ კი ბრძანა, ერმოგენისა და მინასთვის თავები მოეკვეთათ. წმინდა მოწამეთა ნეტარი სულები სასუფეველს შეერთვნენ.

მაქსიმიანეს სურდა, უფლის რჩეულთა ცხედრები ზღვაში დაენთქა, მაგრამ რკინის ლუსკუმა წმინდა ნაწილებითურთ წყალში არ ჩაიძირა. ბიზანტიონის ნაპირებთან მიცურებული სიწმიდე ეპისკოპოსმა ნაპირზე გადმოაბრძანა და ქალაქის კედლებთან დაფლა. იმპერატორმა იუსტინიანემ წმინდა მინა ალექსანდრიელის სახელობის ტაძარი ააგო, წმიდა იოსებ ტკბილადმგალობელმა (ხს. 17 აპრილს) კი წმინდა მარტვილთა სადიდებელი კანონი შექმნა.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
თანამედროვე მჭედელი
**მჭედელი** — მუშა, რომელიც ამუშავებს ლითონს. ლითონზე დარტყმით ინსტრუმენტების და იარაღების დაჭედვა ადამიანებმა ჯერ კიდევ ქვის ხანიდან ისწავლეს. მჭედლის ძირითადი მატერიალია ლითონები: რკინა (და მისგან მიღებული ფოლადი), სპილენძი, ტყვია, კეთილშობილი ლითონები და სხვა, თუმცა მჭედლები კიდევ სხვა ბევრ ნივთიერებას იყენებენ. ხანდახან ხმლის გასაციებელ წყალში არის შერეული საღებავები და მცენარეები, თუმცა აქვს თუ არა ამას სარგებელი ძნელი სათქმელია.

ისტორია
-------

პირველი ლითონები რომლის დამუშავება ადამიანმა შეძლო იყო ოქრო, ვერცხლი, სპილენძი და მათი შენადნობები. პირველილად ადამიანმა სპილენძი დაამუშავა მისი რბილი ფაქტურის და ადვილად ჭედვადობის გამო. პირველად, სპილენძის დამუშვება დაიწყეს მცირე აზიაში. ნაპოვნია უძველესი სპილეძის მოსართავები, სამკაულები, დანები და სხვა. ცოტახანში ადამიანებმა დაიწყეს სპილენძისგან შენადნობების გაკეთება, ასე შეიქმნა ბრინჯაო და მსგავსი შენადნობები.

მოგვიანებით მჭედლებმა შეძლეს რკინის დამუშავება, თუმცა თავიდან ეს იყო მხოლოდ მეტეორიტული რკინა. ხალხი პოულობდა გიგანტურ მეტეორიტებს, ესკიმოსები მეტეორებიდან იღბდნენ ნატეხებს და დანებს აკეთებდნენ, ასე დაიწყო რკინის დამუშავება. ჩვენ წელთა აღრიცხვით დაახლოებით 1200 წლის წინ დაიწყო რკინის ხანა — ადამიანმა გადალახა ტემპერატურის ბარიერი და ისწავლა რკინის დადნობა მადანებიდან. ღია ცეცხლს შეუძლია რკინას მისცეს 600—700˚С, დახურულ ცეცხლს კი 800—1000. მჭედლების შესაძლებობები იცვლებოდა ხანების მიხედვით (როგორიცაა ბრინჯაოს ხანა, რკინის ხანა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sea Your History — მჭედლები დაარქივებული 2007-03-02 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* საიტი მჭედლობის შესახებ (რუსული)
* დეკორატიული მჭედლობა (რუსული)
* სახლის პირობებში მომუშვე მჭედლები ამუშვებენ რკინას, ფორმას აძლევენ მომავალ ხმალს (ინგლისური)
**მონტესუმას ასული** (ინგლ. Montezuma's Daughter) — ინგლისელი მწერლის ჰენრი რაიდერ ჰაგარდის სათავგადასავლო, ისტორიული რომანი. პირველად გამოიცა 1893 წელს. წარმოადგენს დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებისადმი მიძღვნილ ნაწარმოებს, სადაც მხატვრული ხერხების გამოყენებით ასახულია ესპანელთა მიერ მექსიკის დაპყრობის ისტორია. მოქმედება ძირითადად ხდება აცტეკთა სახელმწიფოში და მთელი სიმძაფრით აღწერს მათ ტრაგიკულ ბედს. 

მოვლენები ვითარდება XVI საუკუნის პირველ ნახევარში. რომანი მოგვითხრობს ინგლისელ ჭაბუკ თომას ვინგფილდზე, რომლის თავგადასავალი იწყება მისი დედის მკვლელობით. თომასი მიემგზავრება ესპანეთში, რათა შური იძიოს თავისი დედის მკვლელზე, მისსავე ბიძაშვილ ხუან დე გარსიაზე. მას ვერც კი წარმოუდგენია რამდენი წელი და რამდენი ქვეყნის შემოვლა დასჭირდება იმისათვის, რომ დასახულ მიზანს მიაღწიოს.

ნაწარმოები ნათარგმნია ქართულ ენაზეც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მონტესუმას ასული პროექტ „გუტენბერგზე"



|  |  |
| --- | --- |
| ისტორიული რომანი | *ეს სტატია ისტორიული რომანის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მნათობი**. |

**„მნათობი"** — ქართული ყოველდღიური ლეგალური ბოლშევიკური გაზეთი, გამოდიოდა თბილისში 1907 წლის 1 იანვრიდან 6 იანვრამდე. რედაქტორ-გამომცემელი — ს. ჭანტურია. „მნათობს", ისევე როგორც მის წინამორბედ გაზეთებს — „ახალ ცხოვრებასა" და „ახალ დროებას", ხელმძღვანელობდნენ იოსებ სტალინი, მიხა ცხაკაია, ფილიპე მახარაძე, მალაქია ტოროშელიძე, მიხეილ დავითაშვილი, გიორგი თელია, მიხეილ ბოჭორიძე და სხვანი. ოფიციალურად „მნათობს" ნეიტრალური მიმართულება უნდა ჰქონოდა და კატეგორიულად ეკრძალებოდა რევოლუციური იდეების პროპაგანდა, მუშათა და გლეხთა მოძრაობის ამსახველი საკითხების გაშუქება. მიუხედავად ამისა, „მნათობი" გამოირჩეოდა თავისი თანამიმდევრული რევოლუციური მიმართულებით, თვითმპყრობელობის საწინააღმდეგო სულისკვეთებით, საინტერესი თემატიკითა და ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით. „მნათობში" თანამშრომლობდნენ იროდიონ ევდოშვილი, გერონტი ქიქოძე, ნატალია აზიანი, ვარლამ რუხაძე, ია ეკალაძე, დომენტი თომაშვილი, იასამანი, შალვა შარაშიძე, ნიკო კურდღელაშვილი, მუშა პოეტები — მ. ბოჭორიძე, ლ. იაშვილი, ვ. ხანდაშვილი და სხვანი. 1907 წლის 6 იანვარს მეფის ხელისუფლების ორგანოებმა „მნათობი" აკრძალეს, ხოლო სტამბა, სადაც ის იბეჭდებოდა, დაარბიეს.

ლიტერატურა
----------

* *ნატროშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 52-53.
**მნის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ მნის ზემოთ 0,5 კილომეტრში. მდინარე მნაისისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (8,5x6 მ.), ნაგებია მოზრდილი ზომის, უსწორმასწორო მოხაზულობის ქვიშაქვით (ზოგიერთის სიგრძე 2 მ-ია). შეკეთების დროს (XIX საუკუნეში) უხეშად შელესილი და შეთეთრებული კედლები, შეფიცრული ბრტყელი ჭერი შეუძლებელს ხდის ინტერიერის თავდაპირველი არქიტექტურის - სივრცობრივი გადაწყვეტის გარკვევას. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან ბრტყლადაა გადახურული. საკურთხევლის ქვედა ნაწილი (1,3 მ სიმაღლეზე) გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთა კი (კუთხეების თანდათანობით შევსებით) ნალისებრი მოხაზულობის. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილ ვიწრო სარკმელს ბრტყელი გადახურვა და ოდნავ დაქანებული რაფა აქვს. სარკმლის გვერდებზე თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ერთი, შედარებით მოზრდილი ნიში დასავლეთ კედელშია. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში დიდი ოთხკუთხა სარკმელია (გაჭრილია შეკეთების დროს), დარბაზის დასავლეთის ორივე კუთხეში - ორსაფეხურიანი პილასტრები, რომელთაც დასავლეთ კედლის ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღი ეყრდნობა. პილასტრის მცირე ნაწილია შემორჩენილი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში - საკურთხევლის ჩრდილოეთის მხართან. ფასადები მობათქაშებულია. შემოსასვლელის არქიტრავზე თაღოვანი თავსართია ამოღარული. შენობას ამჟამად ხის ნივნივებზე გამართული თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. სამხრეთიდან ეკლესიას გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. შემორჩენილია მისი დასავლეთ ნაწილი. აქ, სამხრეთ კედელში, გაჭრილ განიერ ღიობში XIX საუკუნის რუსული ზარია ჩამოკიდებული. ეკლესიის სამხრეთ კედელთან ახლოს ორ მოზრდილ ქვაზე დადგმულია მთლიანი ქვისგან გამოთლილი ორნამენტირებული ჯვარი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 466.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მოაბი (რავალმნიშვნელოვანი)**. |

რეგიონი ძვ. წ. აღ. 830 წელს
**მოაბი** — ისტორიული ქვეყანა დასავლეთ იორდანიაში. იხსენიება ძველ აღთქმაში, რომლის მიხედვითაც მოაბელები ლოტის შთამომავლები არიან. მოაბელი ქალი, სახელად რუთი, ბიბლიის ერთ-ერთი წიგნის მთავარი პერსონაჟი, იყო დავით მეფის დიდი ბებია. 

მოაბელთა (ერთ-ერთი ქანაანელი ტომი) ძვ. სახელმწიფო, სავარაუდოა, რომ წარმოიშვა ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარში მდინარე იორდანეს აღმოსავლეთ ნაპირსა და მკვდარი ზღვის სანაპიროზე. საუკუნეების მანძილზე ეომებოდა პალესტინისა და სამხრეთ სირიის სახელმწიფოებს. ძვ. წ. IX–X საუკუნეებში მოაბი ისრაელ-იუდეველთა სახელმწიფოში შევიდა (მაგრამ აქაბის სიკვდილის შემდეგ დამოუკიდებლობა მოიპოვა (4 მეფ.3:4).). მოაბი განსაკუთრებით გაძლიერდა მეშას მეფობის დროს (ძვ. წ. IX საუკუნე). ძვ. წ. VIII საუკუნის II ნახევარში ასურეთს მორჩილებდა. მოაბის რელიგიური პანთეონიდან ცნობილია უზენაესი ღვთაება ქემოში, რომელსაც ადამიანებს სწირავდნენ. თაყვანს სცემდნენ აგრეთვე ბაალ-ფეორს. იყენებდნენ ფინიკიურ დამწერლობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოაბელები
* მოაბური ენა

ლიტერატურა
----------

* Routledge, Bruce. 'Moab in the Iron Age:Hegemony, Polity, Archaeology,' 2004. The most comprehensive treatment of Moab to date.
* Bienkowski, Piotr (ed.) *Early Edom and Moab: The Beginning of the Iron Age in Southern Jordan* (1992).
* Dearman, Andrew (ed.) *Studies in the Mesha inscription and Moab* (1989).
* Jacobs, Joseph and Louis H. Gray. "Moab." *Jewish Encyclopedia.* Funk and Wagnalls, 1901–1906, which cites to the following bibliography:

* Tristram, *The Land of Moab*, London, 1874;
* George Adam Smith, *Historical Geography of the Holy Land*, ib. 1897;
* Clermont-Ganneau, *Recueil d'Archéologie Orientale*, ii. 185-234, Paris, 1889;
* Baethgen, *Beiträge zur Semitischen Religionsgeschichte*, Berlin, 1888;
* Smith, *Rel. of Sem.* Edinburgh, 1894. J. L. H. G.
* Hertz, J.H. *The Pentateuch and Haftoras: Deuteronomy*, Oxford, 1936, Oxford University Press.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოაბი (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 53.
**მისისიპი** (ინგლ. Mississippi) — მდინარე აშშ-ში, ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე მსოფლიოში. მისი სიგრძეა 3 734 კმ. აუზის ფართობი კი 2 981 076 კმ².

მისისიპი სათავეს იღებს მინესოტას შტატში (ქ. მინეაპოლისი, ქ. სენტ-პოლი), კანადის საზღვართან ახლოს და მიედინება აშშ-ის შუაგულში. გაივლის უისკონსინის, აიოვას (ქ. დანევპორტი), ილინოისის, მისურის (ქ. სენტ-ლუისი), კენტუკის, ტენესის (ქ. მემფისი), არკანზასისა და მისისიპის შტატებს. მდინარის ბოლო მდებარეობს ლუიზიანას (ქ. ბატონ-რუჟი) შტატში, ნიუ-ორლეანის სამხრეთით და ჩაედინება მექსიკის ყურეში, სადაც ქმნის დიდ და ფართო დელტას.

მისისიპის ბევრი შენაკადი აქვს. მისი აუზი მოიცავს აშშ-ის დიდ ნაწილს. მდინარის რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენაკადია მდ. მინესოტა, მდ. უისკონსინი, მდ. ილინოისი, მდ. მისური, მდ. ოჰაიო, მდ. არკანზასი.

მისისიპი, აშშ-ის ისტორიაში, ტრანსპორტირების საშუალების უდიდეს როლს ასრულებდა. როდესაც აშშ-მა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მდინარე მისისიპიზე აშშ-ის დასავლეთ საზღვარი გადიოდა.

მისისიპის ბინადრებს დიდ საფრთხეს უქმნის ქიმიკატები, რომელებიც ფერმებიდან ჩაედინება მდინარეში და მის შენაკადებში და რომლებიც შემდეგ მექსიკის ყურეში გროვდება.

მდინარე საზრდოობს წვიმის წყლით და თოვლის ნადნობით. გაზაფხულ-ზაფხულში ხშირია წყლის მატება. კატასტროფული წყალდიდობები იყო 1844, 1913, 1927, 1937, 1947, 1951, 1952 და 1965 წლებში. დაბალ დინებაში აშენებულია ჰიდროტექნიკური დამბები, მაგრამ ხანდახან მათაც არ შეუძლიათ დაიცვან მდინარესთან ახლოს მცხოვრები მოსახლეობა წყალდიდობისგან.

სახელწოდება Mississippi ადგილობრივი ამერიკელების ენაზე ნიშნავს „დიდ მდინარეს", „წყლების მამას".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მდინარე მისისიპი დაარქივებული 2007-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* მსოფლიოს უმთავრესი მდინარეების სიგრძეები დაარქივებული 2009-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* ფაქტები მისისიპზე


ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მისისიპი***
**ნახშირგორას წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახშირგორაში, აგებულია XX-XXI საუკუნეებში. 

დარბაზული ეკლესია ბეტონის სუბსტრუქციაზეა აღმართული და აგურით არის ნაშენი. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ამავე მხარეს მიდგმული აქვს სამრეკლო-კარიბჭე. მის წინ, რელიეფს მიმყოლი რამდენიმე საფეხურია მოწყობილი. ქვედა სართულზე, ფასადები სამ მხარეს თაღებით არის გახსნილი, რომლებიც ორ სვეტსა და კედელზე დართულ პილასტრებს ეყრდნობა. მათ შიდა წახნაგზე, ორ-ორი აგურისაგან შედგენილი კაპიტელები ერთვის და ბაზალტით მოპირკეთებულ ბაზისებზე დგას. ბაზალტითვეა მოპირკეთებული ნაგებობის ერთსაფეხურიანი ცოკოლი. კარიბჭეს ბეტონის ბრტყელი გადახურვა აქვს. მეორე სართულზე ლითონის ფანჩატური-სამრეკლოა დაშენებული. მისი საფუძველი წახნაგოვანია, შედგება ლითონის წვრილი ბოძების, მათ შორის ჩართული უბრალო მოაჯირისა და მასზე დაყრდნობილი სახურავისაგან. კარიბჭის სამხრეთ კედელზე ფანჩატურზე ასასვლელი კიბეა მიმაგრებული. მართკუთხა შესასვლელის თავზე ტიმპანში, ლითონის ფირფიტაზე ნაჭედი წმ. გიორგის გამოსახულებაა მოთავსებული. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, ფროტნტონში აგურის წყობით ჯვარია გამოსახული. ამავე მხარეს, გადახურვის კეხზე ლითონის ჯვარია აღმართული. კედლებს რამდენიმესაფეხურიანი კარნიზი ასრულებს. ნაგებობა გადახურულია თუნუქის სახურავით. ინტერიერი ერთიან სივრცეს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით ერთი საფეხურით შემაღლებული ნახევარწრიული აფსიდის შუა ღერძზე სარკმელია გაჭრილი. მის ორივე მხარეს მოზრდილი მართკუთხა ნიშებია განთავსებული. გვერდით კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია დატანილი. კარიბჭისა და დარბაზის იატაკი მეტლახით არის მოპირკეთებული. კედლების ნაწილზე კაფელია გაკრული, ზედა რეგისტრები, კამარა და კონქი კი მოხატულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 30933