recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჰაერის დაბინძურება ჩინეთში
**გარემოსდაცვითი პრობლემები ჩინეთში** — უამრავი ფაქტორების ერთობლიობა, რომელიც სერიოზულ გავლენას ახდენს ჩინეთის ბიოფიზიკურ გარემოსა და ადამიანთა ჯამრთელობაზე. ქვეყნის სწრაფი ინდუსტრიალიზაცია და დაბალი გარეოსდაცვითი სტანდარტები ამ პრობლემების მთავარი გამომწვევი მიზეზებია.

ჩინეთის მთავრობამ სცნო ეს პრობლემები და გადადგა საპასუხო ნაბიჯები, რამაც მცირე ცვლილეები გამოიწვია. თუმცა საზოგადოებამ ეს ნაბიჭები არაადეკვატურად აღითქვა. ბოლო წლებში გაიზარდა ხალხთა მოძრაობები გარემოს დაბინძურების ძინააღმდეგ რასაც გარემოსდაცვითი პროტესტები ეწოდა. ჩინეთის კომუნისტური პარტიიის ერთ-ერთი ყოფილი წევრის მიხევით, მხოლოდ 2012 წელს 50 000\_ზე მეტი დემონსტრაცია მოეწყო გარემოსდამცველების მიერ.

  

CO2\_ის გამოყოფა მსოფლიოში, ქვეყნების მიხედვით

გარემოსდაცვით პოლიტიკა
----------------------

ამერიკული პროგრესის ცენტრმა დღევანდელი ჩინეთს გარემოსდაცვით პოლიტიკას 1970\_იანი წლების აშშ\_ის პოლიტიკას შეადარა, ცენტრალური მთავრობ აგამოსცემს საკმაოდ მკაცრ რეგულაციებს, თუმცა მონიტორინგს ახორციელებს ადგილობრივი ხელისუფლება, რომელიც დაინტერესებულია ეკონომიკურ ზრდაში. გარდაამისა ჩინეთის კომუნისტური რეჟიმის გამოს არასამთავრობო ორგანიზაციების, ადვოკატების და ჟურნალისტების საქმიანობები სსასტიკადაა შეზღუდული.

2002 წლიდან პროტენსტანტების რაოდენობა ჩინეთში ყოლევ წელს 30%\_ით იზრდებოდა და 2004 წლეს 600 000 მიაღწია; ამავდროულად საზოგადოების და გარემოსდაცვის საქმეების ინსტიტუტის წევრის მა ჯუნ\_ის კვლევაზე დაყრდნობით პროტესტების რაოდენება 29%\_ით იზრდებოდა ყოველწლიურად იმ დროიდან.

სქოლიო
------

1. ↑  *China Weighs Environmental Costs; Beijing Tries to Emphasize Cleaner Industry Over Unbridled Growth After Signs Mount of Damage Done* 23 July 2013
2. ↑  Keith Bradsher (4 July 2012). „Bolder Protests Against Pollution Win Project’s Defeat in China". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 5 July 2012.
3. ↑  Environmental Protests Expose Weakness In China's Leadership. Forbes Asia (22 June 2015). ციტირების თარიღი: 2 November 2015.
4. ↑  John Upton.  (8 March 2013) Pollution spurs more Chinese protests than any other issue. *Grist.org*. Grist Magazine, Inc.. ციტირების თარიღი: 28 July 2013.
5. ↑  Melanie Hart; Jeffrey Cavanagh.  (20 April 2012) Environmental Standards Give the United States an Edge Over China. *Center for American Progress*. Center for American Progress. ციტირების თარიღი: 28 July 2013.
6. ↑  Ma Jun.  (31 January 2007) How participation can help China's ailing environment. *ChinaDialogue*. ChinaDialogue. ციტირების თარიღი: 28 July 2013.
7. ↑  Environmental Activists Detained in Hangzhou. *Human Rights in China*. Human Rights in China (25 October 2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 მაისი 2013. ციტირების თარიღი: 28 July 2013.
მაიაგუესის მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორია
**მაიაგუესის მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორია** (ინგლ. Mayagüez Metropolitan Statistical Area) ― აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიუროს მიერ შემუშავებული მეტროპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორია პუერტო-რიკოს დასავლეთ ცენტრალურ ნაწილში. 2009 წლის 1-ელი ივლისის აღწერის მიხედვით, მეტროპოლიტენური ტერიტორიის მოსახლეობა 109 842 ადამიანს შეადგენს, რაც 4.53%-ით ნაკლებია 2000 წლის აღწერის მონაცემებთან შედარებით.

მუნიციპალიტეტები
----------------

მაიაგუესის მეტოპოლიტენური სტატისტიკური ტერიტორიის შემადგენლობაში ორი მუნიციპალიტეტი (ესპ. municipios) შედის:

* მაიაგუესი: 73 077 ადამიანი
* ჰორმიგეროსი: 15 654 ადამიანი

კომბინირებული სტატისტიკური ტერიტორია
------------------------------------

**მაიაგუესი-სან-ხერმანი-კაბო-როხოს კომბინირებული სტატისტიკური ტერიტორია** ორ მეტროპოლიტენურ ტერიტორიას მოიცავს, რომლის შემადგენლობაშიც ექვსი მუნიციპალიტეტი შედის. 2009 წლის 1-ელი ივლისის აღწერის მიხედვით, კომბინირებული მეტროპოლიტენური ტერიტორიის მოსახლეობა 258 401 ადამიანს შეადგენს, რაც 2.84%-ით მეტია 2000 წლის აღწერის მონაცემებთან შედარებით. მაიაგუესი-სან-ხერმანი-კაბო-როხოს კომბინირებული სტატისტიკური ტერიტორიის მოსახლეობა პუერტო-რიკოს მოსახლეობის 6.5%-ს შეადგენს.

კომბინირებული სტატისტიკური ტერიტორია აერთიანებს ორ მეტროპოლიტენურ ტერიტორიას:

* მაიაგუესი (2 მუნიციპალიტეტი)
* სან-ხერმანი-კაბო-როხო (4 მუნიციპალიტეტი)

სქოლიო
------

1. ↑  Table 3. Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas in Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 (CBSA-EST2009-03) (CSV). *2009 Population Estimates*. United States Census Bureau, Population Division (2010-03-23). ციტირების თარიღი: 2010-03-31
2. ↑  Update of Statistical Area Definitions and Guidance on Their Uses (OMB Bulletin 08 - 01) (CSV) (2007-11-20). ციტირების თარიღი: 2008-11-10
3. ↑  Table 4. Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas in Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 (CBSA-EST2009-04) (CSV). *2009 Population Estimates*. United States Census Bureau, Population Division (2010-03-23). ციტირების თარიღი: 2010-03-31
**სერგო ფარაჯანოვის სახლ-მუზეუმი** — არის მუზეუმი ერევანში, რომელიც ეძღვნება საბჭოთა სომეხ რეჟისორსა და მხატვარ სერგო ფარაჯანოვს. ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მუზეუმი. მისამართი: ერევანი, ძორაგუის ქუჩა, 15-16.

ისტორია
-------

აღნშნული მუზეუმი შეიქმნა 1988 წელს, სომხეთის ხალხური ხელოვნების მუზეუმში პირველი გამოფენის შემდეგ. ფარაჯანოვი, რომელიც ერევანში გადავიდა, თავად აირჩია ადგილი (ერევანის ძორგიოვის ეთნოგრაფიული კვარტალი) საკუთარი სახლისა და მუზეუმისთვის და სამშენებლო პროექტისთვის.

1988 წლის სპიტაკის მიწისძვრის და სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემების გამო, მუზეუმი არ გაიხსნა 1991 წლის ივნისამდე, ფარაჯანოვის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ.

მუზეუმის დამფუძნებელი და დირექტორი არის ზავენ სარგსიანი. მუზეუმი არის ერევნის ერთ–ერთი გამორჩეული და საინტერესო კულტურული ცენტრი, რომელიც გამოირჩევა გამოფენებით, გამოცემებითა და საპატიო მიღებებით (მათ შორის, ერევნის საერთაშორისო კინოფესტივალის სტუმრების ყოველწლიური შეხვედრების ჩათვლით). 

მუზეუმს ესტუმრნენ პაულო კოელიო, ვიმ ვენდერსი, მიხაილ ვარტანოვი, ტონინო გუერა, ენრიკა ანტონიონი, ატომ ეგგოიანი, ნიკიტა მიხალკოვი, ვლადიმერ პუტინი, ალექსანდრე ლუკაშენკო, ევგენი ევტუშენკო, არნოლდ რუთელი, ვალდას ადამკუსი, ტარა ჰალოონენი, დონალდ კნუთი და სხვები.

ექსპოზიცია
----------

მუზეუმი განთავსებულია ტრადიციულ კავკასიურ ორსართულიან სახლში, რომელსაც აქვს ხის გალერეა.

მუზეუმის კოლექცია წარმოადგენს ფარაჯანოვის მრავალფეროვან მხატვრულ და ლიტერატურულ მემკვიდრეობას და მოიცავს დაახლოებით 1,400 ექსპონატს. მათ შორის, ფარაჯანოვის თბილისის სახლის ავეჯს და მისი ნებით ერევანში გადაცემულ პერსონალურ ნივთებს. ინსტალაციები, კოლაჟები, შეკრებები, ნახატები, თოჯინები და ქუდები. მუზეუმში ასევე განთავსებულია გამოუქვეყნებელი სკრიპტები, ლიბრეტო და ხელოვნების სხვადასხვა ნიმუშები, რომლებიც ფარჯანოვმა ციხეში შექმნა. მაგალითად, წარმოდგენილია "თალერები", რომლებიც ფარაჯანოვმა კეფირის ბოთლის ქუდებისგან დაამზადა ლუკიანოვსკაიას ციხეში ყოფნის დროს. სხვა სამუზეუმო ექსპონატებში შედის ორი რეკრეაციული მემორიალური ოთახი, ორიგინალური პლაკატი, ფესტივალის პრიზები, წერილები ფედერიკო ფელინის, ლილია ბრიკის, ანდრეი ტარკოვსკის, მიხაილ ვარტანოვისა და იური ნიკულინის, საჩუქრები ცნობილი ვიზიტორებისგან, ტონინო გუერას, ვლადიმერ პუტინისა და რომან ბალაიანისგან, რომლებმაც დაწერეს თავიანთი მოგონებები ავტორი ფილმი "ღამე ფარაჯანოვის მუზეუმში." მუზეუმში გამოყენებულია თავად ფარაჯანოვის მხატვრული და საგამოფენო პრინციპები.

მუზეუმმა მოეწყო 50-მდე გამოფენა, მათ შორის კანში, ათენში, ტოკიოში, მოსკოვში, რომში, თეირანში, ჰოლივუდში და ა.შ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт დაარქივებული 2020-01-26 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* Sergei Parajanov Museum // parajanov.com (ინგლისური)
* Sergei Parajanov Museum დაარქივებული 2016-03-08 საიტზე Wayback Machine.  // museum.com (ინგლისური)
**აჰმედ-ბეკ ბაშირ ოღლუ ბადალბეილი** (აზერ. Əhmədbəy Bəşiroğlu Bədəlbəyli) (ფსევდონიმი: აჰმედ აღდამელი - აზერ. Əhməd Ağdamski) — აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერალი (ლირიული ტენორი), თეატრისა და კინოს მსახიობი. ბადალბეკ ბადალბეილის ძმა, კომპოზიტორ აფრასიაბა ბადალბეილისა და რეჟისორ სამში ბადალბეილის ბიძა. აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

აჰმედ-ბეკ ბადარბეილი 1884 წლის 5 იანვარს ქალაქ შუშაში დაიბადა. ბავშვობიდან თეატრის მოყვარულთა წრეებსა და სახალხო დადგმებში მონაწილეობდა.

მსახიობის სასცენო საქმიანობა 1910 წლიდან საქველომოქმედო საზოგადოება „ნიჯათის" თეატრალურ ჯგუფში გამოსვლით იწყება. თავიდან ქალთა როლებს ასრულებდა. მოგვიანებით მამაკაცების როლების შესრულებაც დაიწყო. პარალელურად პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა. ქალთა როლების შესრულების გამო ხშირად იდევნებოდა. აჰმედ-ბეკ ბადალბეილიმ გვარი და საცხოვრებელი ადგილი გამოიცვალა. რამდენიმე წელი მირის სახელს ატარებდა. 1920-იანი წლების დასაწყისში ყარაბაღში დაბრუნდა, სადაც 1923 წელს ქალაქ აღდამში თეატრალური ჯგუფი ჩამოაყალიბა. 1934 წელს აღდაშში გადავიდა.

1943 წელს აჰმედ აღდამელს „აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის" წოდება მიენიჭა.

გარდაიცვალა 1954 წლის 1 აპრილს.

სქოლიო
------

1. 1 2  Əhməd Ağdamski დაარქივებული 2012-12-31 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links (აზერბაიჯანული)
**ელ-ჯადიდა** (არაბ. الجديدة - *ახალი*) — საპორტო ქალაქი მაროკოს ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, ელ-ჯადიდის პროვინციაში. 2004 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 144 440 ადამიანს შეადგენდა. ზღვიდან, ელ-ჯადიდას საკმაოდ მავრული შეხედულება აქვს; ქალაქს გააჩნია დაჩეხილი ქვის პორტუგალიური კედლები.

ელ-ჯადიდა, ადრე ცნობილი, როგორც **მაგასანი** (პორტ. Mazagão) პორტუგალიელებმა 1502 წელს დაიპყრეს და აკონტროლებდნენ 1769 წლამდე, სანამ მას მიატოვებდნენ. ქალაქის მოასახლეობა ბრაზილიაში გადასახლდა, სადაც დააარსეს ახალი დასახლება ნოვა-მაგასანი (*Nova Mazagão*). ამის შემდეგ ქალაქი სულთანმა მუჰამედ ბენ-აბდალაჰმა აიღო.

ელ-ჯადიდას გამაგრებული ქალაქი
2004 წელს, პორტუგალიური გამაგრებული ქალაქი მაგასანი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „თვალსაჩინო მაგალითი მაროკოული და ევროპული კულტურების გავლენისა", აგრეთვე „ადრეული მაგალითი რენესანსული იდეების განხორციელებისა, რომელიც შერწყმულია პორტუგალიურ სამშენებლო ტექნოლოგიებთან".

იუნესკოს თანახმად, პორტუგალიური პერიოდის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაგებობებია ცისტერნა და ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.

ამჟამად, ქალაქის ექსპორტის მთავარი პროდუქტებია მარცვლეული კულტურები, ნუში, სიმინდი, მსხალი, შალი, ცვილი და კვერცხი. იმპორტით შედის ბამბა, შაქარი, ჩაი, ბრინჯი. ნავსადგურისა და საწარმოების გამო, ელ-ჯადიდას პლაჟები დაბინძურებულია.

ელ-ჯადიდა საგზაო მაგისტრალით დაკავშირებულია ქალაქ ეს-სუვეირასთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* website დაარქივებული 2011-07-10 საიტზე Wayback Machine.
* (ფრანგული) Website Of El Jadida
* Website of El Jadida, Morocco
* Website of Mazagan დაარქივებული 2011-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* website
* El Jadida entry in Lexicorient დაარქივებული 2008-01-06 საიტზე Wayback Machine.
* El jadida Camping დაარქივებული 2008-05-31 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მაროკოში მაროკოს დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვოლიუბილისი  • მექნესი  • აით-ბენ-ჰადუ  • ქალაქ ფესის ძველი ნაწილი ფეს-ელ-ბალი  • მარაქეშის მედინა  • ტეტუანის მედინა  • ეს-სუვეირა  • ელ-ჯადიდა  • რაბატი |  |

 |
**მაკიაიოლი** (იტალ. macchiaioli) — იტალიელ ფერმწერთა ჯგუფი, რომელიც ფლორენციაში ჩამოყალიბდა 1860-ისნი წლების დასაწყისში. ტერმინი წარმოდგება იტალიური სიტყვისგან macchia — ლაქა.

ისტორია
-------

დასახელება მოიფიქრა გამომცემლობა „Gazzetta del Popolo"-ის უცნობმა ჟურნალისტმა. ის პირველად 1862 წელს იქნა გამოყენებული Gazzetta del Popolo-ს შეკრებაზე. მალე ეს დასახელება მხატვართა ჯგუფის დამახასიათებელ ტერმინად მიიღეს. მაკიაიოლის წევრები იყვნენ: ჯუზეპე აბატი, ნიკოლო კანიჩი, ჯოვანი კოსტა, ჯოვანი ფატორი, სილვესტრო ლეგა, ტელემაკო სინიორინი და სხვები.

ჯგუფის წარმომადგენელთათვის დამახასიათებელი იყო ლაქოვანი მკვეთრი ნათელ-მუქი კონტრასტი, ასევე ის ფაქტი, რომ ყველა გამოსახულება დახატული იყო ღია ცის ქვეშ, რაც ბუნების წარმოსახვის საშუალებას იძლეოდა.

ჯგუფის შეხვედრის ადგილი იყო ფლორენციაში კაფე „მიქელანჯელო". ჯგუფმა გავლენა მოახდინა ნეაპოლის სკოლაზე

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. 3 ტომად. შემდგ. ალექსანდრე ელერდაშვილი. 1-ლი გამოც. თბ.: ფანტაზია. 2006
* Boime, Albert (1993). The Art of the Macchia and the Risorgimento. Chicago and London: The University of Chicago Press. ISBN 0-226-06330-5
* Broude, Norma (1987). The Macchiaioli: Italian Painters of the Nineteenth Century. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-03547-0
* Steingräber, E. & Matteucci, G. (1984). The Macchiaioli: Tuscan Painters of the Sunlight : March 14-April 20, 1984. New York: Stair Sainty Matthiesen in association with Matthiesen, London. OCLC 70337478
* Turner, J. (1996). Grove Dictionary of Art. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-517068-7

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მაკიაიოლი"** ვიკისაწყობში.
**ტრეზინის ძეგლი** (რუს. Памятник Трезини) — არქიტექტორისა და ინჟინერის დომენიკო ტრეზინის ძეგლი მდებარეობს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში, ტრეზინის მოედანზე, ტრეზინის სახლის წინ, უნივსერიტეტის სანაპიროსა და ბლაგოვეშჩენსკის ხიდის ახლოს ვასილეოსტროვსკის რაიონში.

ისტორია
-------

დომენიკო ტრეზინის ძგლის აგების იდეა დაიბადა ჯერ კიდევ 1990-იან წლებში. ძეგლის მოქანდაკეა პავლე პეტრეს ძე იგნატიევი. იგი ძეგლზე მუშაობდა 1995 წლიდან. ეს იყო ახალგაზრდა მოქანდაკის სასწავლო დავალება. ამ სასწავლო დავალებიდან მომდევნო წლებში წარმოიშვა თანამედროვე დიდი პროექტი. 1999 წელს სანქტ-პეტერბურგის გუბერნატორმა ვლადიმერ იაკოვლევმა ხელი მოაწერა განკარგულებას ტრეზინს ძეგლის შექმნის შესახებ. მაგრამ დიდი ხნის განმავლობაში სკულპტურის დასამზადებლად ვერ მოიძიეს თანხები და 2000-იანი წლების დასასრულს დაფინანსება საკუთარ თავზე აიღო ჟორნოს ფონდმა, ამ ვითარებაში ძეგლის შექმნამდე 17 წელი გავიდა. პ. პ. იგნატიევმა ტრეზინი გამოსახა ქურქში ჩაცმული, ფეხზე მდგომი. ბრინჯაოს ფიგურის ზომაა 5,5 მეტრია. ძეგლი ჩამოასხეს პოდმოსკოვიეს ქარხანაში. 

პირველად დომენიკო ტრეზინის ძეგლი ექსპერტებს აჩვენეს 2012 წლის მაისში. ამის შემდეგ შქანვაკებაში ეიტანეს მცირე კორექტირება: ტრეზინის ფეხები და ტანსაცმელი უფრო მასიური გახადეს. ასევე შეცვალეს ქურქის ფორმაც, რამაც გამოიწვია ძეგლის შექმნის გადავება კიდევ რამვენიმე თვით. ასევე დროიში გაიწელა ძეგლისთვის ადგილის შერჩევის საკითხიც. 

ძეგლი კვარცხლბეკზე შედგეს 2013 წლის 17 დეკემბერს, ხოლო საზეიმო გახსნა გაიმართა 2014 წლის 19 თებერვალს, რომელშიც მონაწილეობდნენ ძეგლის ავტორი, სანქტ-პეტერბურგის მთავრობის წარმომადგენლები, რაიონული ადმინისტრაციის თანამდებობის პირები, ასევე შვეიცარიისა და იტალიის გენერალური კონსულები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* На Васильевском острове открыли памятник Трезини. Фонтанка (2014-02-19). ციტირების თარიღი: 2016-04-18.
* Памятник Доменико Трезини открыли в центре Петербурга. РИА Новости (2014-02-19). ციტირების თარიღი: 2016-04-18.
* Как в Петербурге появился ироничный памятник великому Трезини. 812'Online (2014-02-13). ციტირების თარიღი: 2016-04-18.
* На площади Трезини открыли памятник первому архитектору Петербурга. Телеканал «Санкт-Петербург» (2014-02-19).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-27. ციტირების თარიღი: 2016-04-18.
* На Васильевском острове открыли памятник Трезини. Росбалт (2014-02-19). ციტირების თარიღი: 2016-04-18.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანჩაბაძე**. |

ვალერიან ანჩაბაძე.
**ვალერიან ტარასის ძე ანჩაბაძე** (დ. 2 ნოემბერი, 1887 — გ. 3 მარტი, 1921) — აფხაზეთის თავადთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რუსეთის იმპერიის და საქართველოს რესპუბლიკის არმიების ოფიცერი. 

დაიბადა პოდპოლკოვნიკ თავად ტარას (თარაშ) ანჩაბაძის და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების აქტიური წევრის, მარიამ დადიანი-ანჩაბაძისას ოჯახში. დაამთავრა თბილისის ვაჟთა 1-ლი გიმნაზია, შემდეგ ელიზავეტგრადის საკავალერიო სასწავლებელი (1913). I მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს პორუჩიკის, შემდეგ როტმისტრის ჩინით მსახურობდა რიგის დრაგუნთა მე-11 პოლკში. დასავლეთის ფრონტზე ორჯერ დაიჭრა. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV, წმ. სტანისლავის III და წმ. ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენებით (ყველა 1915), გიორგის ოქროს იარაღით (1917). 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში. სამხედრო სამსახურში იყვნენ ასევე მისი უმცროსი ძმები — ვარლამი (ჭიჭი), ვლადიმერი (ლადი) და ნიკოლოზი (კოლია). კიდევ ერთი ძმა — ვიანორ ანჩაბაძე იყო სამხედრო ექიმი და აფხაზეთის სახალხო საბჭოს წევრი. 

1921 წელს საბჭოთა რუსეთთან ომის აფხაზეთის ფრონტზე ვალერიან ანჩაბაძე იყო სარდლის, გენ. დავით ართმელაძის თანაშემწე. სოხუმის დასავლეთით არიერგარდულ ბრძოლებში მან შეაკავა ბოლშევიკური სამხედრო ნაწილები და ფრონტის ძირითად ძალებს მისცა აღმოსავლეთისკენ დახევის საშუალება. დაიღუპა გუმისთის ხიდთან ბრძოლაში.

ჯილდოები
--------

* 1917 - გიორგის ოქროს იარაღი
* 1915 - წმინდა ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენი
* 1915 - წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენი
* 1915 - წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* Массовый террор в СССР. История одной семьи დაარქივებული 2020-02-17 საიტზე Wayback Machine.  / Г. Анчабадзе // Київські історичні студії. - 2017. - № 2. - С. 109-113.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Анчабадзе Валериан Тарасович. «Офицеры русской императорской армии».
**კატალონიური ნაგაზი** (ესპ. Pastor catalán) — ძაღლის ჯიში, გამოყვანილი ესპანეთში XVIII საუკუნეში.

ეს ძაღლი, როგორც ჩანს, პორტუგალიურ ნაგაზს ენათესავება და ახლოსაა გრძელბალნიან პირენეულ ნაგაზთან. კატალონიური ნაგაზის სტანდარტი შეადგინეს 1929 წელს ორი ძაღლის ტაკასა და აირისის ექსტერიერის საფუძველზე. წვერ-ულვაშიანი, მხიარული და დამჯერი კატალონიური ნაგაზის პოპულარობა სულ უფრო მატულობს როგორც თავად კატალონიაში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ. თუმცა ამ მუშა ძაღლის მოკლებალნიანი ვარიანტი — გოს დატურა სერდა (პერო დე პასტორ, ან კატალან დე პელო კორტო), დღესდღეობით იმდენად იშვიათია, რომ გაქრობა ემუქრება. 

მცირე ზომების და ადვილად შეგუების უნარის წყალობით კატალონიური ნაგაზი კარგია ბინაში საცხოვრებლად, თუმცა ამ ჯიშის ზოგიერთი წარმომადგენელი დამოუკიდებელ ხასიათს ავლენს. გარდა ამისა, ზოგიერთ შემთხვევაში აღინიშნება მენჯ-ბარძაყის სახსრის დიპლაზია. 

კატალონიურ ნაგაზს აქვს გრძელი, დატალღული ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ნაცრისფერი—თეთრით, შავი, ჟღალი—თეთრით, შავი—ჟღალით, ვეფხვისებრი. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. კარგად უძლებს სიცივეს. ადვილად ეგუება ქალაქის პირობებს. ადვილად იწვრთნება. სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. ყურები გრძელი ბალნითაა დაფარული, მუქ ქარვისფერ თვალებს მეტყველი გამოხედვა ახასიათებთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კატალონიური ნაგაზი დაარქივებული 2014-03-18 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კატალონიური ნაგაზი***
**კშესინსკაიას სახლი** (რუს. Особняк Кшесинской) — XX საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. მისამართი კრონვერსკის პროსპექტი, სახლი № 1. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი.

ისტორია
-------

სახლი ააშენეს 1904-1906 წლებში არქიტექტორ ა. ი გოგენის პროექტის მიხედვით ბალერინა მატილდა კშესინსკაიასათვის. ინტერიერი გააფორმა ა. ი. დმიტრიევმა.

თებერვლის რევოლუციის შემდეგ კშესინსკაიამ თავის შვილთან ერთად დატოვა სახლი. მიტოვებული სახლი თვითნებურად დაიკავეს ავტოჯავშანდივიზიის ჯარისკაცებმა.

კშესინსკაია შეეცადა სასამართლოს გზით დაებრუნებინა თავისი საკუთრება. 1917 წლის 5 მაისის სასამართლოს გადაწყვეტილებით რსდმპ (ბ) ცენტრალურმა და პეტერბურგის კომიტეტებმა განაცხადეს სახლიდან გასვლის შესახებ, მაგრამ პარტიის სამხედრო ორგანიზცია უარს ამბობდა სასამართლოს განაჩენის აღსრულებაზე ამასთანავე რსდმპ (ბ) პეტერბურგის ორგანიზაციაც მალევე დაბრუნდა უკან. 

1917 წლის 6 ივლისს სამთავრობო ჯარებმა ბოლშევიკებთან კონფლიქტის დროს დაიკავეს სახლი. დააკავეს შვიდი ბოლშევიკი, მათ შორის ლენინის დაცვა ვასილი ვასილიევი. კშესინსკაიამ კი 1917 წლის 13 ივლისს საბოლოოდ დატოვა პეტროგრადი და ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში. 

1957 წელს შენობა მეზობელ ბრანტის სახლთან ერთად გადაეცა დიდი ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მუზეუმს. შენობა გადააკეთეს არქიტექტორ ნ. ნ. ნადიოჟინის პროექტის მიხედვით.

1991 წლის შემდეგ შენობაში განთავსებულია რუსეთის პოლიტიკური ისტორიის მუზეუმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* А. Кулегин. Тяжба Кшесинской и Ленина
* Особняк Кшесинской დაარქივებული 2019-10-27 საიტზე Wayback Machine.
* Матильда Кшесинская: Битва за особняк на Петроградке დაარქივებული 2018-01-03 საიტზე Wayback Machine.
**კუილუ** (ფრანგ. Kouilou, ასევე კუილუ-ნიარი, კვილა და კვილი) — მდინარე კონგოს რესპუბლიკაში. შუა წელზე **ნიარი** ეწოდება. მიედინება ბუენზის, ლეკუმუს, ნიარის და კუილუს დეპარტამენტების ტერიტორიებზე.

ისტორია
-------

მდინარე 1882 წელს იქნა გამოკვლეული ხორვატი დრაგუტინ ლერმანის მიერ. მან მასზე აღმოაჩინა ჩანჩქერები, რომელსაც შუასაუკუნეების ხორვატიის ზრინსკების (ხორ. Zrinski, უნგრ. Zrínyi) დინასტიის პატივსაცემად დაარქვა ზრინსკების ჩანჩქერები.

გეოგრაფია
---------

კუილუ კონგოს რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთის უდიდესი მდინარეა და დიდი აუზის მდინარეული ჩამონადენია, რომელიც მოიცავს ოთხი დეპარტამენტის ტერიტორიების დიდ ნაწილს. ზედა დინებაში მდინარე მიედინება დასავლეთისაკენ, მასზე მდებარეობენ ქალაქები მადინგუ, ნკაიი და ლუდიმა. ამ მონაკვეთში მდინარის კალაპოტის გასწვრივ გაყვანილია რკინიგზა ბრაზავილი — პუენტ-ნუარი. შემდეგ მდინარე უხვევს ჩრდილო-დასავლეთისკენ, სადაც მდებარეობს ქალაქი მაკაბანა. შემდეგ მარჯვნიდან მას უერთდება მისი უდიდესი შენაკადი — მდინარე ლუესე და უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში ქალაქ პუენტ-ნუარიდან ჩრდილოეთით, დაახლოებით 30 კმ-ში.

ჰიდროლოგია
----------

წყლის ხარჯი სუნდას საკვლევ სადგურში, ატლანტის ოკეანეში ჩადინების ადგილიდან 134 კმ-ით მაღლა:

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Le projet de construction d'un barrage sur le Kouilou-Niari დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.
* African Power Corporation Website
* Institut de Recherche et Developpement Website დაარქივებული 2021-04-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  — მდინარე კუილუ სუნდას საკვლევ სადგურზე
ილია რეპინის სურათი „კაზაკები უწერენ წერილს თურქეთის სულთანს"
**კაზაკები** (რუს. Казаки; უკრ. Козаки; პოლ. Kozacy) — ასე ეწოდებოდათ გაქცეულ გლეხებს რუსეთსა და უკრაინაში, რომლებიც სახლდებოდნენ განაპირა აუთვისებელ მიწებზე და გასამხედროებულ თავისუფალ თემებს ქმნიდნენ. რუსეთის სახელმწიფომ კაზაკთა თემები თანდათანობით დაიმორჩილა და თავის სამსახურში ჩააყენა. კაზაკთა ლაშქარს მეფის მთავრობა იყენებდა როგორც საგარეო ომებში, ისე ქვეყნის შიგნით, სახალხო გამოსვლების ჩასახშობად.

ეტიმოლოგია
----------

კაზაკი თურქული წარმოშობის სიტყვაა (*qazaq*) და თავდაპირველად, ისევე როგორც რუსულში, თავისუფალ, უბატონო კაცს, თავზეხელაღებულს აღნიშნავდა.

თანამედროვეობა
--------------

ბოლო დროს შეინიშნება კაზაკთა ეროვნული იდენტობის ამაღლება რუსეთის ფედერაციაში. 2010 წლის 14 ოქტომბირს რუსეთის მოსახლეობის აღწერასთან დაკავშირებით ინტერნეტ საიტზე YouTube გავრცელდა პროპაგანდისტული ვიდეო რგოლი, რომლითაც კაზაკები მოითხოვენ, რომ აღწერის ეროვნებათა გრაფაში შეტანილი იყოს – სიტყვა „კაზაკი".

ამ დროისთვის კაზაკთა რიცხვი 7 მილიონს აღწევს.

სქოლიო
------

1. ↑  სამოქალაქო ენციკლოპედიური ლექსიკონი: კაზაკი
2. ↑  პროპაგანდისტული ვიდეო რგოლი YouTube-ზე
3. ↑  (რუსული) Russian nations დაარქივებული 2012-09-10 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
**ინტელექტუალური საკუთრება (IP)** (ინგლ. intellectual property) — იმ უფლებათა ერთობლიობა, რომლებიც წარმოიშობიან შემოქმედებით საქმიანობასთან დაკავშირებით ლიტერატურის, ხელოვნების, მეცნიერებისა და საზოგადოებრივი წარმოების სფეროში. ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებია ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებები, ხელოვნების შემსრულებლობითი საქმიანობა, მაგნიტოფონური და გრამოფონური ჩანაწერი, რადიო და ტელეგადაცემა, მეცნიერული ნაშრომი და აღმოჩენა, გამოგონება, სამრეწველო ნიმუში, სასაქონლო ნიშანი, საფირმო დასახელება და ა. შ.

ინტელექტუალური საკუთრების თანამედროვე კონცეფცია ყალიბდებოდა ინგლისში XVII-XVIII საუკუნეებში. ხოლო ტერმინი „ინტელექტუალური საკუთრება" პირველად გამოიყენეს XIX საუკუნეში. XX საუკუნიდან ის უკვე ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა მსოფლიოს სამართლებრივი სისტემისთვის.

ინტელექტუალური საკუთრების კანონმდებლობის ძირითადი მიზანი არის წახალისება ინტელექტუალური საქონლის ფართე სპექტრის შესაქმნელად. ამის მისაღწევად კანონი ადამიანებს და ორგანიზაციებს მათ მიერ შექმნილ იმფორმაციასა და ინტელექტუალურ საქონელზე ანიჭებს უფლებას, როგორც წესი, დროის განსაზღვრული პერიოდით. ეს ინტელექტუალური საკუთრების შემქმნელებს აძლევს ეკონომიკურ სტიმულს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 172.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინტელექტუალური საკუთრება

სქოლიო
------

1. ↑  Goldstein, Paul; Reese, R. Anthony (2008). Copyright, Patent, Trademark and Related State Doctrines: Cases and Materials on the Law of Intellectual Property (6th ed.). New York: Foundation Press. ISBN 978-1-59941-139-2.
**ჩაპაევი და სიცარიელე** (რუს. Чапаев и Пустота) — რუსი მწერლის, ვიქტორ პელევინის, რომანი, გამოქვეყნდა 1996 წელს. აშშ-ში გამოქვეყნდა სათაურით „ბუდას ნეკა თითი", ხოლო დიდ ბრიტანეთში, როგორც „თიხის ავტომატი". წიგნის კინოადაპტაცია სახელწოდებით „ბუდას ნეკა თითი" 2015 წელს გამოვიდა.

სიუჟეტი
-------

რომანის მთხრობელია პიოტრ პუსტატა"(რომლის გვარი სიტყასიტყვით ნიშნავს სიცარიელეს). წიგნში ვითარდება ორ სხვადასხვა დროის მონაკვეთში ვითარდება: ოქტომბრის რევოლუციის დროს და თანამედროვე რუსეთში. პოსტრევოლუციურ პერიოდში პიოტრ პუსტატა აპოლიტიკური პოეტია, რომელიც მთავრობისგან გაქცევის მიზნით სანკტ-პეტერბურგიდან მოსკოვში გადადის და საბჭოთა პოლიტიკურ კომისრად ინიღბება. იგი ხვდება უცნაურ კაცს, სახელად ჩაპაევს, რომელიც სამხედრო დივიზიის მეთაურია. პუსტატა დროს სამოგანის სმაში, ნარკოტიკების მიღებაში და ჩაპაევთან სიცოცხლის აზრზე საუბარში ატარებს.

თავისი პოსტრევოლუციური ცხოვრების ყოველ ღამეს პუსტატა ხედავს კოშმარებს, რომელშიც მას მისი, როგორც პოეტის, შეხედულებების გამო ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში ათავსებენ. ამ სიუჟეტურ ხაზში მოქმედება თანამედროვე რუსეთში მიმდინარეობს, პიოტრის მეხსიერებას კი მოგონებები მხოლოდ რევოლუციის პერიოდიდან აქვს შემორჩენილი. იგი ოთახს სამ სხვა მამაკაცს უზიარებს, რომელთაგან თითოეულს გამორჩეული ყალბი იდენტობა აქვს მორგებული. 

რომანის დასასრულს გაურკვეველი რჩება, თუ პიოტრის რომელი იდენტობაა რეალური და საერთოდ არსებობს თუ არა ისეთი რამ, რასაც რეალურ იდენტობას ვუწოდებთ.

სქოლიო
------

1. 1 2  Чебоненко, Оксана Сергеевна (2011). „Литературные интерпретации жизненных смыслов дзэн-буддийского Востока в произведениях XX в. (на примере романа В.О. Пелевина "Чапаев и Пустота")". *Вестник Бурятского Государственного Университета* (რუსული) (10). ISSN 1994-0866.
2. ↑  Buddha's Little Finger. ციტირების თარიღი: 2021-03-09
3. ↑  Pemberton, Tony (2015-09-01), *Buddha's Little Finger*, Rohfilm, Amérique Film, Cine Plus,. წაკითხვის თარიღი: 2021-03-09
4. ↑  «Чапаев и Пустота» / Романы / Виктор Пелевин :: сайт творчества.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-20. ციტირების თარიღი: 2021-03-09
|  |
| --- |
| **ანხესენამონი (ˁnḫ-s-n-imn)  იეროგლიფებში** |
|  |

**ანხესენამონი**, *ანხესენპაატონი* — ეგვიპტის XVIII დინასტიის დედოფალი. ტუტანხამონის და და მთავარი ცოლი, ფარაონ ეხნატონისა და დედოფალ ნეფერტიტის მესამე ქალიშვილი. დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 1354 ან 1353 წელს ეგვიპტის ძველ დედაქალაქ თებეში, მამამისის მმართველობის მეხუთე წელს. მამამისის რელიგიური რეფორმის შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდნენ ახალ დედაქალაქ ახეტატონში, სადაც გაატარა ბავშვობა. მას სახელი თავისი უფროსი დების მსგავსად ატონის სახელის პატივსაცემად უწოდეს ანხესენპაატონი, რომელიც ითარგმნება, როგორც „ის ვინც ცხოვრობს ატონის წყალობით". როგორც მისი მამის მმართველობის უკანასკნელი წლების, ასევე სმენხკარას მმართველობის შესახებ მცირე ცნობებია, ისტორიული წყაროების არარსებობის გამო. როდესაც ისტორიული წყაროები ჩნდება, ანხესენამონი უკვე დედოფლად გვევლინება. სავარაუდოდ, ანხესენამონი მამის სიცოცხლეშივე დააქორწინეს თავის ძმაზე ტუტანხამონზე. ეხნატონის მემკვიდრის სმენხკარას გარდაცვალების შემდეგ 12 წლის ანხესენამონი და 10 წლის ტუტანხამონი ადიან სამეფო ტახტზე.

ანხესენამონის მუმი არ არის იდენტიფიცირებული. 2010 წლის თებერვლიდან მიმდინარეობს KV 21 სარკოფაგში აღმოჩენილი ორი ქალის მუმიის დნმ-ის ანალიზი. დაადასტურეს, რომ იგი მიეკუთვნება XVIII დინასტიის პერიოდს. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ მუმიათაგან ერთ-ერთი მიეკუთვნება ანხესენამონს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ankhesenamun - Queen of Tutankhamun and Daughter of Akhenaten

სქოლიო
------

1. ↑  ზაჰი ჰავასი. Инцест — проклятие фараонов
**შალვა ბარჯაძე** (დ. 5 დეკემბერი, 1980) — ქართველი ზოოლოგი (ენტომოლოგი). ბიოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (2005), დოქტორი.

2002 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის ბაკალავრიატი ბიოლოგიის სპეციალობით. 2004 წელს კი — ამავე უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის მაგისტრატურა ეკოლოგიის სპეციალობით. 2005 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „მდინარეების ძამას, ტანასა და თეძმის ხეობების ბუგრების (Hemiptera: Aphidoidea) ფაუნა და ეკოლოგია". 2001 წლიდან მუშაობს ზოოლოგიის ინსტიტუტში. 2016 წელს უხერხემლო ცხოველთა შემსწავლელი სამეცნიერო-კვლევითი ჯგუფის ხელმძღვანელი გახდა. 2013–2017 წლებში საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში იყო ასისტენტ-პროფესორი ენტომოლოგიის მიმართულებით. 2017–2019 წლებში — ასისტენტ-პროფესორი, ხოლო 2019 წლიდან არის ასოცირებული პროფესორი უხერხემლოთა ზოოლოგიის მიმართულებით ილიას სახელმწოფო უნივერსიტეტში.

სამეცნიერო ინტერესის სფეროებია: ბუგრებისა და კუდფეხიანების ტაქსონომია, ბიომრავალფეროვნება და ფილოგენეზი; მღვიმეების უხერხემლო ცხოველთა ბიოლოგია, ეკოლოგია და კონსერვაცია. გამოქვეყნებული აქვს 86 [*წყარო არ არის მითითებული 563 დღე*] სამეცნიერო პუბლიკაცია.

სქოლიო
------

1. 1 2
2. ↑  საქართველოს კარსტული მღვიმეების უხერხემლო ცხოველთა ბიომრავალფეროვნება. შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდი. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
3. 1 2  შალვა ბარჯაძე. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებისა და მედიცინის ფაკულტეტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-02-04. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
**The Last Emperor** (დ. 1973) — ფილადელფიელი რეპერი, რომლის ნამდვილი სახელი და გვარია **ჯამალ გრეი**. ფსევდონიმი აიღო ბერნარდო ბერტოლუჩის ფილმის „უკანასკნელი იმპერატორი" პატივსაცემად.. დაამთავრა ოვერბრუკის უმაღლესი სკოლა, შემდეგ ლინკოლნის უნივერსიტეტში პოლიტიკურ მეცნიერებაში / საერთაშორისო ურთიერთობებში ბაკალავრის ხარისხი მიიღო.

მოგვიანებით საცხოვრებლად გადავიდა ნიუ-იორკში, სადაც ღია მიკროფონის საღამოებში მონაწილეობდა. ორი წლის შემდეგ კონტრაქტი გააფორმა Dr. Dre-ს Aftermath Entertainment-თან და გახდა Dre-ს პროტეჟე. 2003 წელს ცნობილი გახდა, რომ ხელი მოაწერა

შემდეგ იგი გადავიდა ნიუ-იორკში და დაიწყო მიკ ნაითსი. ნიუ-იორკში გადასვლიდან ორი წლის შემდეგ იგი გაწევრიანდა Dr. Dre-ს Aftermath Entertainment-ში, და გახდა Dr. Dre-ს პროტეჟე. 2003 წელს გავრცელდა ინფორმაცია რომ *The Last Emperor*-მა ხელი მოაწერა კონტრაქტს Rawkus Records-თან. შემდეგი ექვსი თვის განმავლობაში რამდენიმე სინგლი გამოსცა, თუმცა მოგვიანებით ახალი მუსიკის გამოშვება თავად ლეიბლმა შეწყვიტა და რეპერმა დააარსა საკუთარი ლეიბლი, Red Planet Music, რათა გამოეცა სადებიუტო ალბომი *Music, Magic, Myth*. ლეიბლის დისტრიბუტორი Raptivism გახდა.

შემდგომში The Last Emperor ხსნიდა სხვადასხვა შემსრულებლის კონცერტებს. მათ შორის იყვნენ Def Squad-ის ყოფილი შემსრულებლები Redman, EPMD, Das EFX და K-Solo), Common, The Roots და KRS-One. აგრეთვე Lyricist Lounge-ში გამოდიოდა He’s traveled around the world performing in places like Denmark (Roskilde Festival), London (Jam in the Park), and Norway (Quart Festival). და იყო Gorillaz-ის მიწვეული MC.

2003 წელს გამოუშვა სადებიუტო ალბომი *Music, Magic, Myth*. სინგლი, „Black Apache" ლეიბლ Red Planet-ზე 2006 წლის სექტემბერში გამოვიდა. ალბომი *Wizards Wardrobe* გამოვიდა 2010 წლის 27 ივნისს, რასაც ახლდა მუსიკალური ვიდეო სინგლისთვის „Fine Art".

დისკოგრაფია
-----------

ალბომები
* 2000: *The Legend of Bigfoot* (არაოფიციალური, ადრეული დემოები)
* 2003: *Music, Magic, Myth*
* 2003: *Palace of the Pretender* (*Music, Magic, Myth*-ის ევროპული გამოცემა)
* 2009: *Science Team...Go!*

მიქსფირები
* 2006: *Hidden Treasures*
* 2009: *Science Team...Go!*

სინგლები
* 1997: Bums / Monumental / Secret Wars Part 1
* 1999: Echo Leader / Charlie / Rap Tyranny
* 2000: Fo'rel / Heavyweight Invincible / The Dozen
* 2001: The Banger / The Umph
* 2003: Who’s That / Prisoner
* 2003: Secret Wars Part 2 / Some Love, Some Hate
* 2003: Here We Are
* 2006: Black Apache / Gangsta Groove
* 2010: Fine Art
* 2011: Pots and Pans

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2  DiBella, M.F.. Biography: The Last Emperor. Allmusic. ციტირების თარიღი: 25 March 2010.
2. 1 2 3  Jamal "The Last Emperor" Gray Love, Truth, Freedom, Peace, and Justice WaybackMachine
3. ↑  The Tens: 10 Artists That Signed Deals And Got Shelved.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-05. ციტირების თარიღი: 2017-07-07.
4. ↑  Facebook
5. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-09-19. ციტირების თარიღი: 2017-07-03.
6. ↑  The Last Emperor, Fine Art
7. ↑
**აზერბაიჯანში** გამოიცემა 600-ზე მეტი გაზეთი და ჟურნალი.

ბეჭდვის წარმოშობა
-----------------

აზერბაიჯანის ბეჭდვითი საშუალებების ფუძემდებელი იყო ხასან ბეკ ზარდაბი. ხანგრძლივი ბრძოლის შედეგად, მეფის რუსეთის კოლონიალური სისტემის პირობებში, მან მაინც მიაღწია აზერბაიჯანულ ენაზე გაზეთ „ექინჯის" გამოშვების უფლებას. ამ გაზეთის გამოშვებამ სერიოზული რეზონანსი იქონია მთელს კავკასიაში. დასაწყისში გაზეთის რედაქცია შედგებოდა მხოლოდ ერთი ადამიანისგან. ზარდაბი თავად იყო გაზეთის გამომცემელიც, რედაქტორიც, კორექტორიც და ამწყობიც. 1875—1877 წლებში გამოვიდა გაზეთის 56 ნომერი. საზოგადოებაში ყურადღების მისაქცევად, იგი იძულებული იყო, გაზეთები უფასოდ დაერიგებინა.

გაზეთის გამოცემით ხასან ბეგი უპირველეს ყოვლისა ცდილობდა მიეღწია ძირითადი მიზნისათვის - ხალხის განათლების პროპაგანდისთვის. იგი გაზეთში აქვეყნებდა ინფორმაციას სოფლის ცხოვრებაზე, სოფლის მეურნეობაზე, მიწადმოქმედებაზე, საირიგაციო სამუშაოებზე, ეხმარებოდა გლეხებს სოფლის მეურნეობის საჭირბოროტო საკითხების გადაჭრაში. ძირითად პრინციპს შეადგენდა ეროვნული ერთობის შექმნა. ამასთან დაკავშირებით, 1877- 1878 წლებში რუსულ-თურქული ომის გამო გაზეთის მდგომარეობა ძალიან გართულდა. მეფის ცენზურამ აკრძალა გაზეთში პოლიტიკური ხასიათის საკითხების განხილვა. 1877 წელს გამოიცა გაზეთის ლიკვიდაციის ბრძანება.

„ზია", „ზიიაი - კავკაზიე", „ქეშქიული"
-------------------------------------

1879 წლის იანვარში, თბილისში, თურქულ ენაზე, დაიწყო გაზეთ „ზიას" გამოშვება. 1880 წლიდან ეს გაზეთი გამოდიოდა „ზიიაი - კავკაზიეს" სახელწოდებით. 104 ნომერის გამოსვლის შემდეგ, 1884 წელს, გაზეთი დაიხურა. 1883 წელს, თბილისში, გამოვიდა გაზეთი „ქეშქიული". ამ გაზეთის გამომცემელი, ჯალალ უნსიზადე, კარგად იყო გათვითცნობებული ევროპულ კულტურასთან. აზერბაიჯანული ინტელიგენციის პროგრესული მოღვაწეების მხარდაჭერის იმედების შესახებ გაზეთი წერდა: „ დამწყებ სიცოცხლეს ესაჭიროება დახმარება და მითითებები. იმედს გამოვთქვამთ, რომ ჩვენთან ერთად, ერის კეთილმსურველნი და განმანათლებელნი, დაგვეხმარებიან ამ გაზეთის გამოცემაში, რომელიც შეიქმნა ჩვენი ერის სამსახურისათვის". „ქეშქიული" ახლოს იყო „ექინჯისთან". გაზეთის ფურცლებზე იბეჭდებოდა პუბლიცისტური სტატიები, საკითხები დაკავშირებული ენასთან, ლიტერატურასთან, ხელოვნებასთან, ამონარიდები ორიგინალური ნაწარმოებიდან, ევროპული და აღმოსავლური ნაწარმოებების ნიმუშების თარგმანნი. გაზეთთან თანამშრომლობდნენ ს.ა. შირვანი, ფ. ქოჩარლი, მ. შაჰთაჰლინსკი.

ლიტერატურა
----------

* „История Азербайджана", Т.Велиев, Р.Алиев, Ш.Тагиева, А.Годжаев, Х.Алышова.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

### ტელევიზია

* AZTV — აზერბაიჯანის ცენტრალური ტელევიზია
* Space დაარქივებული 2020-09-23 საიტზე Wayback Machine.  — ტელეკომპანია Space
* Azad Azerbaijan დაარქივებული 2015-05-16 საიტზე Wayback Machine.  — ტელეკომპანია ATV.
* Lider.tv დაარქივებული 2017-10-06 საიტზე Wayback Machine.  — ტელერადიოკომპანია Lider

### რადიო

* Radio Lider დაარქივებული 2008-09-17 საიტზე Wayback Machine.  — რადიოსადგური Lider

### ინტერნეტ-გამოცემები

* Day.az — საინფორმაციო პროექტი
* Today.az — საინფორმაციო პროექტი
* Zerkalo.az — ყოველდღიური გაზეთი
**მელიქი** (არაბ. ملك — მალიქ, სომხ. Մելիք — მელიქ; არაბული სიტყვაა და მფლობელს, გამგებელს მეფეს ნიშნავს.) — ისლამამდე მელიქი ღასანიდებისა და ლახმიდების არაბული სახელმწიფოების გამგებელი, სამხრეთ-აღმოსავლეთ არაბეთის ზოგიერთი ტომისა და ცენტრალური არაბეთის ტომთა მეთაური იყო. ისლამის აღმოცენების შემდეგტერმინ „მელიქს" არაბები იყენებდნენ უპირატესად არამუსლიმი გამგებლების მიმართ (მონარქის მნიშვნელობით) XIII-XVIII საუკუნეებში ამიერკავკასიაში ტერმინი „მელიქი" ფეოდალთა ტიტულსა და თანამდებობას აღნიშნავდა. აზერბაიჯანსა და სომხეთში მელიქები ნახევრად დამოუკიდებელი მფლობელები იყვნენ. მონღოლობის დროს მელიქებად იწოდებოდნენ ადგილობრივი ქრისტიანი ფეოდალები, შაჰ-აბას I-ის დროს კი შაჰზე დამოკიდებული ფეოდალები. მელიქის თანამდებობამ კავკასიაშიც მოიკიდა ფეხი. საქართველოს ტერიტორიაზე არსებობდა მელიქების რამდენიმე სახლი — თბილისის მელიქ-მამასახლისები (ბებუთაშვილები), სომხითის მელიქები (მელიქიშვილები), გორის მელიქები, ლორის მელიქები (ლორის-მელიქიშვილები). მელიქები იყვნენ ყარაბაღის სახანოშიც — ე.წ. ხამსას მელიქები — მელიქ ბეგლარიანები გულისტანში, მელიქ ისრაელიანები ჯრაბერდში, მელიქ ჯალალიანები ხაჩენში, მელიქ შაჰნაზარიანები ვარანდში, მელიქ ავანიანები დიძაკში.

ლიტერატურა
----------

* მელიქის სახელო საქართველოში / ალექსანდრე ბოშიშვილი; რედაქტორი: აპოლონ თაბუაშვილი; ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი - ISBN 978-9941-445-47-7
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იგუასუ**. |

იგუასუს ჩანჩქერი

**იგუასუ** (ესპ. Cataratas del Iguazú, პორტ. Cataratas do Iguaçu) — ჩანჩქერების კომპლექსი მდინარე იგუასუზე, მდებარეობს არგენტინისა (80%) და ბრაზილიის (20%) საზღვარზე, არგენტინისა და ბრაზილიის იგუასუს ეროვნულ პარკებში. 

სახელწოდება იგუასუ გუარანის ენაზე ნიშნავს „დიდ წყალს". ჩანჩქერების კომპლექსი ორივე ქვეყნის ეროვნულ პარკებთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ჩანჩქერთან გადაღებული ფილმები
-----------------------------

იგუასუს ჩანჩქერი ჩნდება რამდენი ფილმში, მათ შორის:

* *მუნრეიკერი* (1979)
* *მისია* (1986)

იგუასუს ჩანჩქერი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იგუასუს ეროვნული პარკი
* იგუასუს ეროვნული პარკი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იგუასუს ჩანჩქერი***

* World Heritage Site დაარქივებული 2012-12-04 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* Brazilian Landmarks :: Virtual Reality tour to Iguazu Falls
* Greatest Places: Iguazu Falls page

სქოლიო
------

1. ↑  IMDb. Most Popular Titles With Location Matching "Foz do Iguaçu, Paraná, Brazil". ციტირების თარიღი: 30 October 2010.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფოცხვერაშვილი**. |

**ნათელა კონსტანტინეს ასული ფოცხვერაშვილი (ბერიძე)** (დ. 9 სექტემბერი, 1920, თბილისი — გ. 20 იანვარი, 1963, იქვე) — ქართველი ლოტბარი, ქართული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის — კონსტანტინე ფოცხვერაშვილის ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, მაგრამ მან, რომ იგი იზრდებოდა მუსიკალურ გარემოში და უსაზღვროდ იყო გატაცებული ხელოვნების ამ დარგით, განსაზღვრა მისი მომავალი. 13 წლის გოგონა უკვე მღეროდა მეჩონგურე ქალთა ანსამბლში, რომელსაც დედამისი, ალექსანდრა ფოცხვერაშვილი ხელმძღვანელობდა, ხოლო 1940 წლიდან უფრო აქტიურად ამოუდგა გვერდში დედას და მოგვიანებით ამ ანსამბლის მხატვრული ხელმძღვანელი და დირექტორიც გახდა.

ამ დროისათვის მას უკვე დამთავრებული (1947) ჰქონდა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალური განყოფილება პროფესორ ოლღა ბახუტაშვილ-შულგინას კლასით. პარალელურად ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. იყო I მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 339, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნათელა ფოცხვერაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**უბიწოება**, **უმანკოება** (virginitas; ლათ. virgo — ქალწული) — ადამიანის მდგომარეობა პირველი სექსუალური კონტანქტის მომენტანდე. მამრობითი სქესის შემთხვევაში ქალის უცოდინარი ვაჟიშვილად ანუ უმანკო ვაჟად, ხოლო მდედრობითი სქესის შემთხვევაში მამაკაცის უცოდინარი ქალიშვილად ან ქალწულად იწოდება, თუმცა ქართულ ენაში სიტყვა „ვაჟიშვილი" აღნიშნავს აგრეთვე მამრობითი სქესის ადამიანის შვილს, ამ შემთხვევაში ძეს ანუ ვაჟს, ხოლო „ქალიშვილი" მდედრობითი სქესის ადამიანის შვილს, ამ შემთხვევაში ასულს. უბიწოება სექსუალური გამოცდილების არქონას აღნიშნავს და, როგორც წესი, გულისხმობს, რომ ქალს (ან მამაკაცს) არ ჰქონია ვაგინალური პენეტრაციის აქტი. ბევრ კულტურაში, განსაკუთრებით, ქალებისთვის, მოითხოვება ქორწინებამდე ქალწულობა, ხოლო ზოგიერთ კულტურაში ქალწულობა ქალის გათხოვების აუცილებელი პირობაა. ასეთ კულტურებში განსაკუთრებულად აკონტროლებენ და უფრთხილდებიან გოგონების ქალწულობას.

სქოლიო
------

1. ↑  What Is Virginity & The Hymen? | Losing Your Virginity planned parenthood
2. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, IV, თბ. 1955
3. ↑  ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, VII, თბ. 1962
4. ↑  Lauder, M. (2007), Virginity, in Malti-Douglas F. (ed), Encyclopedia of Sex and Gender, vol. IV, Thomson Gale, pp. 1511–1514.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX526128
* BNF: cb11977062j (data)
* GND: 4029016-5
* LCCN: sh85143788
* NKC: ph228424

 |
**ლუდომანია** (აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულება) — აზარტული თამაშის გაგრძელების დაუძლეველი სურვილი, მიუხედავად შესაძლო ნეგატიური და დამღუპველი შედეგისა. თამაშზე დამოკიდებულება ზიანს აყენებს ძირითადად მოთამაშეს და შეიძლება არ ჰქონდეს გავლენა მის საქციელზე. მოთამაშის გარკვეული ზღვრის გადასვლის შემდეგ დამოკიდებულება შეიძლება ჩაითვალოს მკაცრი კლინიკურ პათოლოგიად. პათოლოგიურმა დამოკიდებულებამ შეიძლება შეიწიროს როგორც საზოგადოებრივი სტატუსი ასევე ოჯახი.

DSM-5–ის მიხედვით, ლუდომანია კლასიფიცირდება როგორც დამოკიდებულებითი აშლილობა. ამერიკელ ფსიქიატრთა ასოციაცია დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნევდა, რომ ეს იყო იმპულსის კონტროლის დარღვევა და არა დამოკიდებულება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Gamblers Anonymous
* National Council on Problem Gambling
* Gambler's Help Southern - Australia დაარქივებული 2021-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* National Center for Responsible Gaming დაარქივებული 2015-03-15 საიტზე Wayback Machine.
* Know the Odds Gambling Resources
* Contributions of Mathematics in Problem Gambling

სქოლიო
------

1. ↑  Petry, Nancy (September 2006). „Should the Scope of Addictive Behaviors be Broadened to Include Pathological Gambling?". *Addiction*. **101** (s1): 152–60. doi:10.1111/j.1360-0443.2006.01593.x. PMID 16930172. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-12. ციტირების თარიღი: 2015-03-23.
**თუშეთის ქვაბული** — მაღალმთიანი გასწვრივი ქვაბული აღმოსავლეთ საქართველოში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე. მოიცავს მდინარეების თუშეთის ალაზნისა და პირიქითი ალაზნის აუზებს. ყოველმხრივ ჩაკეტილია მაღალი ქედებით.

თუშეთის ქვაბული აგებულია ძირითადად იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. სოფელ დართლოს მახლობლად გვხვდება ტრავერტინის მძლავრი დანაგროვები. მაკრატელას ქედი მას ორ ნაწილად ყოფს: ჩრდილოეთით პირიქითის ხეობაა, ხოლო სამხრეთით — გომეწრის. თუშეთის ქვაბულის ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლე 1500–1600 მ ფარგლებშია.

გაბატონებულია ღრმად დანაწევრებული ეროზიული რელიეფი; კავკასიონის მთავარ ქედზე, პირიქითისა და მაკრატელას ქედებზე გლაციალური რელიეფიცაა. ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში შემონახულია ომალოს, შენაქოსა და დიკლოს რელიქტური ვაკე-პლატოები. თუშეთის ქვაბულში მიედინება პირიქითი ალაზანი (შენაკადებით: მარცხენა — ფარსმისწყალი, ჭეშოსწყალი, დიდიხევი, ჩიღოსწყალი; მარჯვენა — ლაროვანისწყალი) და თუშეთის ალაზანი (შენაკადებით: მარჯვენა — ბიქურთა, ორწყალი, ხისოსწყალი, მარცხენა — წოვათისწყალი).

თუშეთის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში მთავარი მდინარეების და მათი შენაკადების ხეობათა ქვემო კალთები შემოსილია ფიჭვნარ-არყნარი ტყით, ზოგან მხოლოდ ფიჭვნარია. ქვაბულის უდიდესი მაღალი ნაწილი სუბალპური და ალპური ბალახმცენარეულითაა დაფარული.

მდინარეების პირიქითი ალაზნისა და თუშეთის ალაზნის შესართავთან შემონახულია რელიქტური ეროზიული ვაკეები, სადაც გაშენებულია სოფლები: შენაქო, ომალო და დიკლო. ეს ვაკეები ზღვის დონიდან 2100–2200 მ ანუ მდინარეთა ხეობების ფსკერიდან 150–200 მ სიმაღლეზე მდებარეობენ. მათი წარმოქმნა დაკავშირებული უნდა იყოს მდინარე ანდის ყოისუს ტექტონიკურ შეგუბებასთან. თუშეთის ქვაბული სამანქანო გზით აბანოს უღელტეხილის გავლით უკავშირდება შიდა კახეთს.

ლიტერატურა
----------

* *დავით უკლება*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 139.
* მარუაშვილი ლ. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. 1964;
* Геоморфология Грузии: Л. И. Маруашвили (отв. ред.) и др. Тб.: Мецниереба, 1971.
**სახელმწიფო ენის დეპარტამენტი** — საჯარო სამართლის იურიდიული პირი საქართველოში, რომელიც იცავს სახელმწიფო ენის კონსტიტუციურ სტატუსს, ზრუნავს მის პოპულარიზაციაზე, ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების დადგენასა და დამკვიდრებაზე.

დეპარტამენტი შეიქმნა 2017 წელს სახელმწიფო ენის სახელმწიფო ენის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის საფუძველზე. ხოლო ფუნქციონირება 2018 წლის მარტიდან დაიწყო.

სახელმწიფო ენის დეპარტამენტის ფუნქციებში შედის: რეკომენდაციების გაცემა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, საჯარო და კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის სახელმწიფო ენის მართებული გამოყენების მიზნით.

დეპარტამენტი ასევე გეგმავს სახელმწიფო ენ(ებ)ის განვითარებისა და საქართველოს ენობრივი მრავალფეროვნების წარმოჩენის მიზნით სხვადასხვა ღონისძიებებს.

სახელმწიფო ენის დეპარტამენტის ინიციატივით პერიოდულად ახლდება ქართული სალიტერატურო ენის ნორმები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ჩვენ შესახებ. სახელმწიფო ენის დეპარტამენტი. *enadep.gov.ge*. ციტირების თარიღი: 29 სექტემბერი, 2020.
2. ↑  საქართველოს ორგანული კანონი სახელმწიფო ენის შესახებ. საკანონმდებლო მაცნე. *matsne.gov.ge* (2017). ციტირების თარიღი: 29 სექტემბერი, 2020.
**Northrop Grumman E-2 Hawkeye** (ინგლ. Hawkeye - ქორისთვალა) — ნებისმიერ ამინდში მომუშავე ადრეული შეტყობინების საგემბანო ორძრავიანი ტურბოხრახნული ამერიკული თვითმფრინავი. ადრეულ 1950-იან და 1960-იან წლებში შეიმუშავა კომპანია Grumman Aircraft Company-მა აშშ-ის საზღვაო ძალებისთვის; მიზნად ისახავდა მოძველებული დგუშიანი E-1 Tracer-ის ჩანაცვლებას. თვითმფრინავის საწყისი შესაძლებლობები გაუმჯობესდა E-2B და E-2C მოდიფიკაციებში, რომლებშიც ძირითადი ცვლილება განიცადა რადარმა და რადიო-საკომუნიკაციო მოწყობილობებმა, ინტეგრალური ელექტრული სქემებისა და სხვა ელექტრომოწყობილობების მნიშვნელოვანი წინსვლიდან გამომდინარე. თვითმფრინავის მეოთხე მოდიფიკაცია E-2D პირველად 2007 წელს აფრინდა. E-2 პირველი თვითმფრინავი იყო, რომელიც განგებ ამ მიზნისთვის შეიმუშავეს, Boeing E-3 Sentry-სგან განსხვავებით, რომელიც არსებული სამოქალაქო სატვირთო თვითმფრინავის Boeing 707-320-ის მოდიფიკაციას წარმოადგენს. Hawkeye, ყველაზე ხანგრძლივად წარმოებადი საგემბანო თვითმფრინავია, მისი მოდიფიკაციები იწარმოება 1960 წლიდან.

Northrop Grumman E-2 Hawkeye-მ მიიღო მეტსახელი „Super Fudd", ვინაიდან მისი წინამორბედი E-1-ის მეტსახელი იყო „Willy Fudd". ბოლოხანს, თვითმფრინავს ასევე უწოდებენ „ჩაქუჩს" (Hummer), მისი ტურბოხრახნული ძრავების დამახასიათებელი ხმის გამო, რომელიც გამოირჩევა ტურბორეაქტიული ან ტურბოვენტილატორული რეაქტიული ძრავებისგან.

აშშ-ის საზღვაო ძალების გარდა, E-2 მცირე რაოდენობით გაიყიდა ეგვიპტის, საფრანგეთის, ისრაელის, იაპონიის, მექსიკის, სინგაპურისა და ტაივანის შეიარაღებულ ძალებზე.

შემუშავება
----------

### წინაპირობა

### E-2A და E-2B Hawkeye

### E-2C Hawkeye და გაუმჯობესებები

### E-2D Advanced Hawkeye

კონსტრუქციული მახასიათებლები
----------------------------

გამოყენების ისტორია
-------------------

### აშშ-ის საზღვაო ძალები

### სხვა გამომყენებლები

#### ისრაელი

#### ეგვიპტე

#### საფრანგეთი

#### იაპონია

#### მექსიკა

#### სინგაპური

#### ტაივანი

#### შეთავაზებები

მოდიფიკაციები
-------------

სქოლიო
------

1. ↑  Northrop Grumman Corporation. E-2D Advanced Hawkeye. Program Overview.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-03. ციტირების თარიღი: 23 მაისი, 2020