|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტესკოკო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

მეხიკოს ველი ესპანელების მიერ აცტეკების დაპყრობის პერიოდი
**ტესკოკო** (*ტეცკოკო*, ნაუატ. Tetzco(h)co, tetsˈkoʔko) — მსხვილი ქალაქი-სახელმწიფო (ალტეპეტლი) ცენტრალურ მექსიკაში მესოამერიკული ქრონოლოგიის გვიან პოსტკლასიკურ პერიოდში. მდებარეობდა ტბა ტესკოკოს აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მეხიკოს ველზე, ტენოჩტიტლანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ამჟამად ძველი ქალაქის ტერიტორიის ნაწილი უკავია თანამედროვე მუნიციპალიტეტ ტესკოკოს, რომლის მთავარი ქალაქია ტესკოკო-დე-მორა, მეორე ნაწილი კი — მეხიკოს. 

კოლუმბამდე ქალაქი ტესკოკო აცტეკების სამთა კავშირის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო. 
ესპანელების მიერ აცტეკების დაპყრობის პერიოდში ის ცენტრალური მექსიკის ერთ-ერთი უდიდესი და უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო, ტენოჩტიტლანის შემდეგ მეორე. ტესკოკოს მოსახლეობა კოლუმბამდელ პერიოდში შეადგენდა 24 ათას ადამიანს, ხოლო მოედანი — 450 ჰექტარს.

ისტორია
-------

ქალაქი ტესკოკო დაარსდა XII საუკუნეში ტბა ტესკოკოს აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სავარაუდოდ, ჩიჩიმეკების მიერ, რომლებმაც მოგვიანებით დედაქალაქი ტენაიუკადან აქ გადმოიტანეს.

დაახლოებით 1337 წელს აკოლჰუამ ტეპანეკების მეშვეობით განდევნა ჩიჩიმეკები ტესკოკოდან, რის შემდეგაც ქალაქი აკოლჰუას დედაქალაქი გახდა, კოატლინჩანის ნაცვლად.

1418 წელს იჰტლილჰოჩიტლ I, ქალაქ ტესკოკოს ტლატოანი (მმართველი), დამხობილ იქნა და ტახტი დაიკავა ტესოსომოკმა ქალაქ-სახელმწიფო ასკაპოცალკოდან. ათი წლის შემდეგ, 1428 წელს, იჰტლილჰოჩიტლის ვაჟმა ნესაუალკოიოტლმა აცტეკების მოკავშირეობით დაამარცხა ტესოსომოკის ვაჟი და მემკვიდრე მაჰტლა. ტესკოკო, აცტეკები დედაქალაქ ტენოჩტიტლანითა და ტეპანეკები დედაქალაქ ტლაკოპანით გაერთიანდნენ აცტეკების სამთა კავშირში. ამგვარად, ტესკოკო გახდა აცტეკების იმპერიის სიდიდით მეორე ქალაქი და ხელშეკრულების მიხედვით იღებდა აღებული ხარკის 2/5 ნაწილს. 

აცტეკების იმპერიაში ტესკოკო ცნობილი იყო, როგორც განათლების ცენტრი. ქალაქს ჰქონდა ბიბლიოთეკა, სადაც ინახებოდა მესოამერიკის ძველი ცივილიზაციების წიგნები.

ნესაუალკოიოტლი (1403—1473) ცნობილი პოეტი, ფილოსოფოსი და ხელოვნების მფარველი იყო. მას ასევე ჰქონდა მდიდარი ბოტანიკური ბაღი და ცხოველების კოლექცია, ფლორისა და ფაუნის ნიმუშებით არა მხოლოდ აცტეკების იმპერიის ტერიტორიიდან, არამედ სხვა სახელმწიფოებიდანა, რომლებთანაც აცტეკები ვაჭრობდნენ.

მისმა ვაჟმა ნესაუალპილიმ (1464 — 1515) გააგრძელა ხელოვნების მფარველობის ტრადიცია.

1520 წელს ერნან კორტესის ჯარმა დაიპყრო ქალაქი და მოკლა კაკამაცინი, ნესაუალპილის ვაჟი და უკანასკნელი დამოუკიდებელი ტლატოანი. ტახტზე ავიდა მარიონეტული მმართველი იჰტლილჰოჩიტლ II. კორტესმა ტესკოკო თავის საყრდენ პუნქტად აქცია და ტესკოკოს მებრძოლები გამოიყენა ტენოჩტიტლანის ბლოკადისას.

ნეფრიტის ჩხრიალა გველის ქანდაკება, ანთროპოლოგიის ნაციონალური მუზეუმი (მეხიკო)
### ტაძარი, ბაღები და არხების სისტემა

ტეჰკოცინგოს მთაზე აღმართულ მმართველების ტაძარს ჰქონდა აკვედუკები, აბანოები, ბაღები, კიბეები და 300-მდე ცალკეული ოთახი. 

ტაძრის ბაღები, თავის მხრივ, წარმოადგენდნენ უზარმაზარ ბოტანიკურ კოლექციას, რომელიც მოიცავდა მცენარეებს არა მხოლოდ აცტეკების იმპერიიდან, არამედ მესოამერიკის სხვა კუთხეებიდანაც. ბაღების ნარჩენებმა ჩვენამდეც მოაღწია. ტელეარხ Discovery Channel-ის მკვლევარებმა კომპიუტერული მოდელირების გზით აღადგინების ტაძრისა და ბაღების გეგმა. ეს გეგმა, მათი აზრით, ასტრონომიულ მოვლენებს უკავშირდებოდა.

წყალი ირიგაციისთვის ბაღებს მიეწოდებოდათ წყაროებიდან, რომლებიც ტესკოკოდან აღმოსავლეთით, მთების იქით მდებარეობდა და ქვებში ამოკვეთილ არხებში მიედინებოდა. ზოგიერთ ადგილას საფეხურები კლდეებში ერთდროულად ჩანჩქერებსაც წარმოადგენდა. მთებს იქით არხები ბორცვებზე ეშვებოდა. იქ ქალაქისკენ გზას აბრკოლებდა ღრმა, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ მიმავალი კანიონი. ნესაუალკოიოტლმა კანიონის ქვებით ამოქოლვა ბრძანა და ამგვარად შეიქმნა ახალი სამყაროს პირველი აკვედუკი. 

### წმინდა მთა

ტეჰკოცინგოს მთლიან მთას ასევე ემსახურებოდა იგივე არხების სისტემა. ის წარმოადგენდა წვიმის ღმერთ ტლალოკის თაყვანისცემის ადგილს. მთაზე გაკეთებული იყო ხელოვნური ჩანჩქერები, ეგზოტიკური ცხოველებისა და ფრინველების ფიგურები. 

მთის მწვერვალზე მდებარეობდა ღმერთის ტაძარი, რომელიც გარშემო დაკიდული ბაღებით იყო შემორტყმული. ტაძრამდე მიდიოდა 520 მარმარილოს საფეხურიანი კიბე. რიცხვს მაგიური მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან, აცტეკების მითოლოგიის მიხედვით, ღმერთებს შეეძლოთ ყოველ 52 წელიწადში გაენადგურებინათ ადამიანების სამყარო.

ტესკოკოს მმართველები
--------------------

ნესაუალკოიოტლის პორტრეტი, იჰტლილჰოჩიტლის კოდექსი, ფურცელი 106R. გამოსახულება შექმნილია მისი გარდაცვალებიდან ასწლეულის შემდეგ.
* კინაცინი (1318—1357)
* ტეჩოტლალა (1357—1409)
* იჰტლილჰოჩიტლ I (1409—1418)
* ტესოსომოკი (1418—1426)
* მაჰტლა (1426—1428)
* ნესაუალკოიოტლი (1428—1472)
* ნესაუალპილი (1472—1515)
* კაკამაცინი (1516—1520)
* კოანაკოჩცინი (1520—1521)

ახალი ისტორია
-------------

1827 წლიდან 1830 წლამდე ტესკოკო მეხიკოს შტატის დედაქალაქი იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  Smith (2005), გვ. 411.

ლიტერატურა
----------

* Hicks, Frederic (1982) Tetzcoco in the Early 16th Century: The State, the City and the Calpolli. American Ethnologist 9:230-249.
* Offner, Jerome A. (1983) Law and Politics in Aztec Texcoco. Cambridge University Press, New York.
* Smith, Michael E. (2008) Aztec City-State Capitals. University Press of Florida, Gainesville (in press).
* Smith, Michael E. (2005). „City Size in Late Post-Classic Mesoamerica" (PDF). *Journal of Urban History*. **31** (4): pp.403-434. doi:10.1177/0096144204274396.CS1-ის მხარდაჭერა: დამატებითი ტექსტი (link)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Government site, with historic and tourist information დაარქივებული 2006-07-03 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აცტეკები |
| --- |
|  |
| წინაისტორია | 
* აკოლჰუა
* ტოლტეკები
* ჩიჩიმეკები

 |
|  |
| ქალაქები და რეგიონები | 
* ასკაპოცალკო
* კოატლინჩანი
* ტენოჩტიტლანი
* ტლატელოლკო
* ტესკოკო

 |
|  |
| ტენოჩტიტლანის მმართველები | 
* ტენოჩი (? — 1376)
* აკამაპიჩტლი (1376—1395)
* ჰუიცილიჰუიტლი (1395—1417)
* ჩიმალპოპოკა (1417—1427)
* იცკოატლი (1427—1440)
* მონტესუმა I (1440—1469)
* აშაიაკატლი (1469—1481)
* ტისოკი (1481—1486)
* აჰუიცოტლი (1486—1502)
* მონტესუმა II (1502—1520)
* კუიტლაუაკი (1520)
* კუაუტემოკი (1520—1521)

 |
|  |
| მოწინააღმდეგეებიდა მეზობლები | 
* კუსკატლანი
* მისტეკები
* ოთომი
* საპოტეკები
* ტარასკები
* ტლაჰკალტეკები
* აკოლჰუა

 |
|  |
| ჯარი, იარაღი | 
* ჯარი
* იარაღები
* მთავარსარდლები
* ტაქტიკა
* ყვავილების ომი
* შუბმსროლელი
* მებრძოლი არწივები
* მებრძოლი იაგუარები

 |
|  |
| საზოგადოება, ოჯახი,ეკონომიკა | 
* უფლებები
* ეკონომიკა
* განათლება
* ოჯახი
* საზოგადოება
* გზები
* ირიგაცია
* არხები
* ვაჭრობა
* მიწათმოქმედება
* მესაქონლეობა
* კერამიკა

 |
|  |
| მითოლოგია და რელიგია | 
* აცტეკების მითოლოგია
* აცტეკების მსხვერპლთშეწირვა
* აცტლანი
* ტოლანი
* ისტაქსიუატლი
* მიკტლანი
* პოპოკატეპეტლი
* სენცონ ტოტოჩტინი
* ტონალპოუალი
* ტონატიუ
* სე-აკატლ-ტოპილცინი
* ჩიკომოსტოკი
* კეცალკოატლი
* კოატლიკუე
* მიჰკოატლი
* სიპაკტლი
* ტლალოკი
* უიცილოპოჩტლი
* ჩააქი
* ეჰეკატლი
* ომეტეოტლი
* მესოამერიკული ბურთის თამაში
* ტემპლო მაიორი
* გარდაცვლილთა დღე

 |
|  |
| ენა, ხელნაწერები, წყაროები | 
* აცტეკური დამწერლობა
* აცტეკური ენები
* ჩიჩიმეკების ისტორია
* Libellus de medicinalibus indorum herbis

|  |  |
| --- | --- |
| კოდექსები | 
* ბორჯიას კოდექსი
* ბოტურინის კოდექსი
* მალიაბეკიანოს კოდექსი
* მენდოსას კოდექსი
* ტელერიანო-რემენსისის კოდექსი
* მეცამეტე შეტყობინება
* აცკატიტლანის კოდექსი
* ბურბონული კოდექსი
* ვატიკანური კოდექსი A (3738)
* ფლორენციული კოდექსი
* ჩიმალპოპოკას კოდექსი

 |

 |
|  |
| მეცნიერებები, ფილოსოფია | 
* ფილოსოფია
* მათემატიკა
* ასტრონომია
* კალენდარი
* მზის ქვა
* ტონალპოუალი
* ჰიუპოუალი
* თვლის, ზომვისა და წონვის აცტეკური სისტემა

 |
|  |
| კულტურა, ხელოვნება,ლიტერატურა | 
* მუსიკა
* სიმღერები
* თეატრი
* პოეზია
* ლიტერატურა
* ქანდაკებები
* კოატლიკუეს ქანდაკება
* არქიტექტურა
* ფერწერა
* ქსოვა

 |
|  |
| სხვა (ყოფა, პიროვნება, სხვა) | 
* ალტეპეტლი
* აცტეკების სამზარეულო
* აცტეკების სამოსი
* ტლატოანი
* აცტეკების სამთა კავშირი
* ჩინამპები
* პულკე
* ჰოლოიცკუიტლი

 |
|  |
| კონკისტადორები | 
* პედრო დე ალვარადო
* ერნან კორტესი
* ხუან დე გრიხალვა
* ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო
* ხუან როდრიგეს კაბრილიო
* ხერონიმო დე აგილარი
* გონსალო დე სანდოვალი

 |
|  |
| მემატიანეები | 
* აკოსტა
* ბერნალ დიასი
* სააგუნი
* მოტოლინია
* გომარა
* იჰტლილჰოჩიტლი
* კიროგა
* პომარი
* ჩიმალპაინი

 |
|  |
| გუბერნატორები | 
* ანტონიო დე მენდოსა
* სებასტიან დე ფუენლეალი

 |
|  |
| მოვლენები | 
* აცტეკების იმპერიის დაპყრობა
* მწუხარების ღამე
* ტენოჩტიტლანის დაცემა

 |
|  |
| 
იხ.აგრეთვე: **კოლუმბამდელი ცივილიზაციები** | **მესოამერიკის ქრონოლოგია** |

 |