recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მარჯანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**მარჯანი** — ზღვის უხერხემლოები მარჯნის პოლიპების კლასისა. წარმოადგენს მარჯნის პოლიპების კოლონიის ჩონჩხის მასალას. მარჯნის დიდი დაჯგუფება წარმოქმნის მარჯნის რიფებსა და მარჯნის კუნძულებს. მარჯნის ზრდა ხელსაყრელ პირობებშიც კი გრძივი მიმართულებით შეადგენს არაუმეტეს 1 სმ წელიწადში, ამიტომ საშუალო რიფის ფორმირებისთვის ასწლეულები იხარჯება, ხოლო კუნძულების შემთხვევაში ათასწლეულები. მარჯანი ახლოს ენათესავება აქტინიებს, თუმცა მათგან პრინციპულად განსხვავდება. მსოფლიო ოკეანეში ბინადრობს 6000-ზე მეტი სახეობის მარჯანი. საიუველირო საქმეში უფრო ხშირად გამოიყენება კეთილშობილი მარჯანი, რომლისაგანაც ამზადებენ სამკაულებს — მძივებს, სამაჯურებსა და სხვა.

ძველ ქართულ წყაროებში მარჯანს ზოგჯერ ძოწი და ძოწეული ეწოდება. მარჯნის მძივები და ამ ქვით შემკული სხვადასხვა ნივთი უკვე ბრინჯაოს ხანიდან გვხვდება საქართველოში. მისი მოხმარება მომდევნო პერიოდშიც ძალზე მიღებული ყოფილა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარჯანი — ყველაფერი გეოლოგიის შესახებ (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  მარჯანი — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
**მაია ციციშვილი** (დ. 13 მარტი, 1953, თბილისი — გ. 23 მაისი, 2020, იქვე) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ხელოვნებათმცოდნე. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1993). ირაკლი ციციშვილის ქალიშვილი.

1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია ხელოვნებათმცოდნის სპეციალობით. 1992 წელს — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის ასპირანტურა. 

1976 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი, 1998 წლიდან უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1999 წლიდან თსუ ისტორიის ფაკულტეტის ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის კათედრის დოცენტი. 2004-2006 წლებში იყო აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის რესტავრაციის, ხელოვნების ისტორიისა და თეორიის ფაკულტეტის პროფესორი. 2006-2009 წლებში კონკურსის წესით არჩეული იყო თსუ ჰუმანიტარული ფაკულტეტის სრულ პროფესორად, ხელოვნებათმცოდნეობის მიმართულებით. 2010-2020 წლებში თსუ ჰუმანიტარული ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი, ხელოვნებათმცოდნეობის მიმართულებით. სამეცნიერო კვლევის სფერო — ახალი და თანამედროვე ხელოვნება (XIX-XXI სს.). კითხულობდა ლექციების კურსს: ახალი ქართული სახვითი ხელოვნება, მხატვრული ნაწარმოების ანალიზი, ხელოვნებათმცოდნეობის შესავალი, ქართული მოდერნიზმი ევროპულ და რუსულ სახვით ხელოვნებასთან მიმართებით. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია ციციშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მარცვლეულისა და მარცვლეული პროდუქტების მავნებლები**, *ბეღლის მავნებლები* — ცხოველები, რომლებიც ანადგურებენ და აზიანებენ მარცვლეულს და მათ პროდუქტებს შენახვისა და გადაზიდვისას. შეუძლიათ დააზიანონ აგრეთვე ხმელი ხილი, ბოსტნეული კულტურები, სამკურნალო მცენარეები, ტყავისა და თამბაქოს ნედლეული და სხვა. ასეთ მავნებლებს განეკუთვნებიან ობობასნაირნი (ზოგიერთი ტკიპა), მწერები (ზოგიერთი ხოჭო და პეპელა), ფრინველები (მტრედისნაირნი და ბეღურასნაირნი), ძუძუმწოვრები (თაგვისებრი მღრღნელები). სულ ასზე მეტი სახეობა. მათგან საქართველოში დიდი ზიანი მოაქვთ ფქვილისა და წაგრძელებულ ტკიპებს; ბეღლისა და ბრინჯის ცხვირგრძელებს; სურინამულ, პატარა და ქარცი ფქვილჭამიებს, რქიანას, ფქვილის დიდ და პატარა ღრაჭუკას; პურის რკილს, მავრიტანულ ხოჭოს, მარცვლეულისა და ბეღლის ჩრჩილებს; წისქვილის, ბეღლის, ხილის, კაკაოს ალურებს და სხვებს; სახლის ბეღურას, მტრედს, რუხ და შავ ვირთაგვას, სახლისა და ტყის თაგვებს, მემინდვრიებს.

ბრძოლის ღონისძიებანი
--------------------

**გამაფრთხილებელი (პროფილაქტიკური)**

* საცავების, გადამმუშავებელი საწარმოების ტერიტორიის, მანქანების, მექანიზმებისა და საწყობის ინვენტარის გაწმენდა-გასუფთავება, მათი დეზინსექცია; მარცვლეულისა და მარცვლეულის პროდუქტების შენახვის სანიტარულ-ჰიგიენური წესების დაცვა;

**გამანადგურებელი (ფიზიკურ-მექანიკური და ქიმიური)**

* *ფიზიკურ-მექანიკური* დაზიანებული მარცვლეულისა და ბურღულის გაწმენდა მარცვალ-საწმენდი მანქანებით, ფქვილის გაცრა, კედლების, ტარის და მანქანების გაწმენდა მტვერსასრუტით; მარცვლეულის გაშრობა, განიავება, ვენტილაცია; მაიონიზებელი გამოსხივების გამოყენება.

* *ქიმიური* ცარიელი საწყობების სველი დეზისექცია (ქლოროფოსი, ტრიქლორმეტაფოს-3), აეროზოლის გამოყენება (ინსექტიციდის მბოლავი კოჭები), ფუმიგაცია (ბრომმეთილი და სხვა). ფრინველებისაგან მარცვლეულისა და მარცვლეული პროდუქტების დასაცავად საჭიროა ფანჯრების, კარების, სავენტილაციო მილების და სხვა ადგილების ბადით დაფარვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დერატიზაცია — თაგვისებრ მღრღნელებთან ბრძოლის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* *ჭელიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 473–474.
**ლაპითები** – *(ბერძნ.)* თესალიაში მცხოვრებ გიგანტთა ტომი.

ლაპითები თავიანთ წინაპრად მდინარის ღვთაება პენეოსს მიიჩნევდნენ. ამ პენეოსს ჰყავდა მშვენიერი ქალიშვილი, რომელსაც აპოლონისგან შეეძინა ძე, ლაპითოსი, ხოლო ლაპითოსმა საფუძველი დაუდო მებრძოლი, მაგრამ ველური ზნის ხალხთა წარმოქმნას. ლაპითები ხშირად ეომებოდნენ მეზობლად მოსახლე მათსავით ველურ კენტავრებს. უკანასკნელი შეტაკება მათ შორის პეირითოესა და ჰიპოდამეას ქორწილზე მოხდა.

პირითოოსი ლაპითთა მეფის ვაჟი იყო და როდესაც ცოლად შეირთო მშვენიერი ჰიპოდამეა, დიდებული ქორწილიც გადაიხადა. ლაპითებმა ქორწილზე მეზობლად მცხოვრები კენტავრებიც მოიპატიჟეს და ოლიმპიელი ღმერთებიც. სასახლეში ტევა არ იყო და ამიტომ ზოგი სტუმარი მღვიმეში გაშლილ სუფრას შემოუსხდა. მათ შორის იყვნენ ლაპითებიც და კენტავრებიც. ამ უკანასკნელთ ღვინო არასოდეს ეგემათ და მათრობელა სასმელი ისე მოეკიდათ, რომ როცა მღვიმეში სადღეგრძელებლად შემოყვანილ პატარძალს თვალი ჰკიდეს, ხელიც წაატანეს. ეს ვერ მოითმინეს ლაპითებმა და ამის გამო დიდი ბრძოლა გაიმართა. დამარცხდნენ კენტავრები და იმ არემარედან გადაიხვეწნენ. მაგრამ მალე ძალა მოიკრიბეს, თავს დაესხნენ ლაპითებს და მათი დიდი ნაწილი ერთიანად ამოჟუჟეს. გადარჩენილებმა მთას შეაფარეს თავი, მაგრამ აქაც არ დაედგომებოდათ და ბოლოს მალეას კონცხზე გადაიხვეწნენ.

ლაპითთა და კენტავრთა ბრძოლას ხშირად გამოსახავდნენ ანტიკური ხანის მოქანდაკენი და ფერმწერნი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
**მირმანოზ ერისთავის ციხე** – ციხე-სასახლე გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი მეჯვრისხევის ცენტრში. კომპლექსი შედგება ციხე-გალავნისა და სასახლისაგან. განირჩევა მშენებლობის სამი პერიოდი: XVII-XVIII საუკუნეებში აგებულია ციხე-გალავანი, კარიბჭე და ცილინდრული კოშკები; XVIII საუკუნის შუა ხანებში ციხის კარიბჭეზე, მის სამხრეთ კედლის ნაწილზე ეზოდან მიუშენებიათ ორსართულიანი სასახლე; XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე სასახლე გაუფართოებია მირმანოზ ერისთავს (მანანა ორბელიანის მამას).

ციხე-გალავნიდან შემორჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთის კოშკი, კარიბჭე და მათ შორის მოქცეული გალავნის კედლის ქვედა ნაწილი. გალავნის შემორჩენილი ნაწილი გადაკეთებულია მომდევნო მშენებლობის დროს (გაჭრილია სარკმლები). სათოფურები პირვანდელი სახით შემორჩენილია მხოლოდ ერთ-ერთი კედლის შუა ნაწილში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული. პირველი სართულის გადახურვა გუმბათოვანია. გუმბათის ქუსლის დონესთან ორი მცირე თაღოვანი სარკმელია. კედლებში ოთხი ნიშია სათოფურებით. მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე კედელშია დატანებული. მეორე სართული გადაკეთებულია (განგრეულია კედლები, შექმნილია დიდი ღიობები, გაუქმებულია სათოფურები).

უკეთ არის შემონახული კარიბჭე. იგი სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმისაა. გადახურვა ბრტყელი აქვს. კარიბჭის შეისრულთაღიანი შესასვლელის გვერდებზე ნახევარწრიული თაღოვანი ნიშებია. ნაგებობა თაღით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. ჩრდილოეთ ნაწილის კედლებში შეისრულთაღიანი შესასვლელებია (აღმოსავლეთის შესასვლელი გვიან მიშენებული სასახლის პირველი სართულის ოთახში გადის).

ადრე აშენებულ სასახლის (32 X 10 მ) სარდაფის სართულში, კარიბჭის გარდა, ხუთი სათავსია, რომელთაგან ოთხს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს ჩრდილოეთიდან. კარიბჭის მხრიდან პირველი ორი სათავსის კედლებში მცირე თაღოვანი ნიშებია. სათავსების სამხრეთის კედელში მცირე სწორკუთხა სარკმლებია, რომლებიც გარეთკენ ვიწროვდება. აღმოსავლეთის კედელზე მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბეა მიდგმული.
მირმანოზ ერისთავმა ძველი სასახლის ღიობები გაადიდა და მათი წირთხლები ამოიყვანა აგურით. კოშკს დასავლეთიდან მიადგა ორსართულიანი ნაგებობა, გალავნის (სახლის სამხრეთ კედლის) წინ ააგო აგურის თაღნარი, რომელზედაც ხის სვეტებიანი აივანი მოაწყო. ასეთივე აივანი მიაშენა მეორე სართულსაც ჩრდილოეთიდან. ამ აივნით სასახლე უკავშირდება კოშკზე მიდგმულ ოთახს. მეორე სართულზე ექვსი ოთახია, თითოეულს ჩრდილოეთითა და სამხრეთით მაღალი და განიერი ფანჯრები აქვს. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ.5, თბ. 1990.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ატენის ციხე
* გნოლიძეების ციხე
* გორის ციხე
* ვერეს ციხე
* კიკნათბერის ციხე
* მირმანოზ ერისთავის ციხე
* ტირძნისის ციხე
* ტყვიავის ციხე
* შინდისის ციხე
* ჩასარბენი ციხე
* წედისის ციხე
* ხუბაშვილების ციხე
 |

 |
**ლუგალზაგესი** — ძველი შუამდინარეთის ქალაქ-სახელმწიფოს უმის გამგებელი და შემდეგ მთელი შუმერის მეფე (დაახ. ძვ. წ. 2359 - ძვ. წ. 2335). პირველი შუმერი მეფე, რომელმაც სცადა შუმერული ქალაქ-სახელმწიფოებისგან ერთიანი სამეფო შეექმნა. 

ლუგალზაგესის მამა ქურუმი იყო, თვითონ კი ახალგაზრდა გახდა უმის მეფე. თავდაპირველად მან ლაგაში დაიპყრო და ლაგაშის ენსიც გახდა.

მისი ბრძოლა თავდაპირველად წარმატებით მიმდინარეობდა, მან დაიპყრო შუმერული ქალაქების უმეტესობა, მაგრამ შუმერულ პოლიტიკურ და სასულიერო ელიტას არ სურდა გაერთიანება. ლუგალზაგესის სამეფოს დედაქალი ურუქი იყო. ნიპურის დაპყრობის შემდეგ მან აიღო „ქვეყნის ლუგალის" ტიტული. ამ დროისთვის ქალაქ-სახელმწიფოები ერთმანეთთან პერმანენტული ომის მდგომარეობაში იყვნენ და მათი გაერთიანება კარგი დიპლომატიის გარეშე, მხოლოდ იარაღით შეუძლებელი იყო. 

როდესაც ლუგალზაგესის დიდების პიკმა გადაიარა მას დაუპირისპირდა ქიშის კარზე მსახური სარგონ დიდი, აქადის იმპერიის დამაარსებელი. სარგონმა შეიპყრო ლუგალზაგესი და გალიაში გამოამწყვია ნიპურის მთავარი ტაძრის წინ. ლუგალზაგესი დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა აქადის მეფე სარგონმა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 302.

სქოლიო
------

1. ↑  ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით ძვ. წ. 2373-2349

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შუმერის ცნობილი მმართველები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 

|  |  |
| --- | --- |
| ანტედილუვიანის მეფეები | 
* ალულიმი
* დუმუზიდ მწყემსი
* ენ-მენდურანა
* ზიუსუდრა
 |
|  |
| ქიშის პირველი დინასტია | 
* ეტანა
* ენ-მებარაგესი
 |
|  |
| ურუქის პირველი დინასტია | 
* ენმერკარი
* ლუგალბანდა
* დუმუზიდ მეთევზე
* გილგამეში
 |
|  |
| ურის პირველი დინასტია | 
* მესკალამდუგი
* მესან-ნეპადა
* პუაბი
 |
|  |
| ურუქის მეორე დინასტია | 
* ენ-შაკუშანა
 |
|  |
| ლაგაშის პირველი დინასტია | 
* ურ-ნანშე
* ეანათუმი
* ენანათუმ I
* ენთემენა
* ურუინიმგინა
 |
|  |
| ადაბის დინასტია | 
* ლუგალ-ანე-მუნდუ
 |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
| ქიშის მესამე დინასტია | 
* კუბაბა
 |
|  |
| ურუქის მესამე დინასტია | 
* ლუგალზაგესი
 |
|  |
| აქადის დინასტია | 
* სარგონ აქადელი
* ტაშლულტუმი
* ენჰედუანა
* რიმუში
* მანიშტუსუ
* ნარამსუენი
* შარ-კალი-შარი
* დუდუ
* შუ-ტურული
 |
|  |
| ლაგაშის მეორე დინასტია | 
* პუზურ-მამა
* გუდეა
 |
|  |
| ურუქის მეხუთე დინასტია | 
* უტუხენგალი
 |
|  |
| ურის მესამე დინასტია | 
* ურ-ნამუ
* შულგი
* ამარ-სინი
* შუ-სინი
* იბი-სინი
 |

 |

 |

 |
**ლითონთა თერმული დამუშავება** — ერთ-ერთი იმ პროცესთაგანია, რომელიც ლითონური მასალის წარმოებსა და დამუშავებასთან დაკავშირებულ მრეწველობის მრავალ დარგში გამოიყენება.

თერმული დამუშავების პროცესები ალოტროპიული, სტრუქტურული და კარბიდული გარდაქმნებით მიმდინარეობს. გარდაქმნა შეიძლება მოხდეს როგორც ნაკეთის მთელ მოცულობაში, ისე მხოლოდ მის ზედაპირულ შრეში. ორივე შემთხვევაში იცვლება ლითონის მექანიკური და ფიზიკური თვისებები. თერმული დამუშავებით შესაძლოა ლითონის თვისებების ცვლა ფართო ზღვრებში, ზოგჯერ კი სრულიად ახალი თვისებების მინიჭებაც.

თერმულად დამუშავებული ლითონის გაუმჯობესებული მექანიკური თვისებები საშუალებას იძლევა შესამჩნევად შემცირდეს მანქანებისა და მექანიზმების ზომა და წონა, გაიზარდოს მათზე დასაშვები დატვირთვები, ამაღლდეს მანქანათა ნაწილებისა და იარაღების ხარისხი და ხანგამძლეობა.
თერმულად მუშავდება არა მარტო მზა ნაკეთები, არამედ ნახევარფაბრიკატებიც. დასახული მიზნის მიხედვით დამუშავება სხვადასხვა ეტაპზე ხორციელდება. მანქანათა ნაწილების უმრავლესობა და იარაღები თერმულად მუშავდება მათი წარმოების ბოლო სტადიაში.

წაყენებული მოთხოვნების მიხედვით გამოყოფენ ლითონური ნაკეთობების სამ ჯგუფს და ზოგადად ასახელებენ მათ დასამზადებლად გამოყენებულ მასალას. ეს ჯგუფებია: 1) მანქანებისა და კონსტრუქციების ნაწილები განსაზღვრული მექანიკური თვისებებით, რომლებიც ძირითადად საკონსტრუქციო ფოლადისაგან მზადდება. 2) ) მანქანებისა და კონსტრუქციების ნაწილები განსაკუთრებული ფიზიკური (ხენჯმედეგობა, მხურვალსიმტკიცე, მაგნიტურობა, ელექტროგამტარობა, ელექტროწინაღობა და სხვა) და ხშირად მექანიკური თვისებებიც. ასეთი დეტალები საკონსტრუქციო ფოლადისგან მზადდება და განსაკუთრებული თვისებების მინიჭება კი ლეგირებით ხდება. 3) იარაღები, რომელთა დანიშნულებაა დეტალისთვის სასურველი ფორმის მიცემა ან მათი ზომის განსაზღვრა; იმის მიხედვით, თუ რა გზით ეძლევა დეტალს სასურველი ფორმა - ბურბუშელის მოხსნით თუ პლასტიკური დეფორმაციით - არჩევენ საჭრელ იარაღს (საჭრისი, ბურღი, ფრეზი,..) და იარღის წნევით დამუშავებისთვის (ტვიფარი, ადიდვის თვალაკი, გლინი,..), რომელსაც მოეთხოვება მაღალი სისალე, სიმტკიცე, ცვეთამედეგობა თერმული დარტყმებისათვის, ხენჯმედეგობა და მცირე ადჰეზია, ზოგჯერ კი წითელმედეგობაც. საზომი იარაღებისათვის აუცილებელია ცვეთამედეგობა და ზომების უცვლელობა ექსპლუატაციის პირობებში. ასეთი ნაკეთები საიარაღო ნახშირბადიანი და ლეგირებული ფოლადისაგან მზადდება. 
მასალის შერჩევის შემდეგ უნდა დამუშავდეს თერმული დამუშავების ტექნოლოგია, რომლის რაციონალობის ხარისხი წარმოების ტიპით განისაზღვრება. 
თერმული დამუშავების ტიპებია: ჭედვა, წრთობა, მაღალი სიხშირის დენით მოცულობითი წრთობა, მოშვება, აზოტირება, იზოთერმული და ნათელი წრთობა, მაღალი სიხშირის დენით და სიცივით დამუშავება, მყარი და აირადი ცემენტაცია, დაციანება, დაბალ და მაღალტემპერატურიანი თერმომექანიკური დამუშავება და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ჯაყელი ს. ლითონთა თერმული დამუშავების ტექნოლოგია და მოწყობილობა, თბილისი, 1981
**ლაკიერის სახლი** (რუს. Дом Лакиера) — ორსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის პირველი ნახევარში, კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში შენობა გაფორმებულია ნეხევარ კოლონებით].

მისამართი: ტაგანროგი, ტურგენევის შესახვევი № 5.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის პირველ ნახევარში ტურგენევის შესახვევის ნომერ 5-ში ააგეს ახალი ორსართულიანი სახლი. იგი დააშენეს ერთსართულიან შენობაზე, რომელიც იყო პირველი გილდიის ვაჭრის, დონის ნახიჩევანელი კარპ ჰაირაბეტოვის კუთვნილება, რომელიც იყო მემკვიდრეობით საპატიო მოქალაქე. 1839 წლიდან სახლს ფლობდა ბერძენი მოქალაქე, ვაჭარი მანუილ კუმანი.

1860-იან წლებში სახლმა გამოიცვალა მესაკუთრე, ახალი მფლობელი გახდა კოლეჯის მრჩეველი მარკ ვარვაცი. 1882 წელს სახლის მფლობელობა გადავიდა მისი მემკვიდრის ალექსანდრე პოპუდოვისა და ელენა ლაკიერის ხელში. ისინი სახლს ფლობდნენ 1920 წლამდე. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებამდე ასევე მათ ხელში იყო ბერძნების ქუჩა № 42-ში მდებარე სახლი. ამ პერიოდისათვის ლაკიერის სახლი შეფასებული იყო 24 ათას რუბლად. ამავე სახლში ოთახი ჰქონდა ნაქირაები მადამ ფაის. სხვა წყაროებით „მოდური სახელოსნო" შენობაში ფუნქციონირებდა 1892 წლიდან და იგი ეკუთვნოდა ი. ფივიჩს. 1992 წლიდან სახლი არქიტექტურული ძეგლია, იცავს კანონი. 2003 წლისთვის სახლში ფუნქციონირებს საბავშვიო ბაღი „Тополек"-ი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Жилой дом.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-12. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
2. 1 2 3  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
3. 1 2 3  Энциклопедия Таганрога
4. ↑  Дом 5.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-12. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
**ლალა იუსიფოვა** (აზერ. Lalə Yusifova; დ. 11 ოქტომბერი, 1996, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი რიტმული ტანმოვარჯიშე.

კარიერა
-------

ლალა იუსიფოვამ ახალგაზრდული კარიერა 2009 წელს დაიწყო. მან 2010 წლის ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატში ვერცხლის მედალი მოიპოვა. აგრეთვე, მან აზერბაიჯანის გუნდის წევრის სახელით იასპარეზა მისკში ჩატარებულ 2011 წლის ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატში, სადაც ბწინჯაოს მედალი მოიპოვა.

იუსიფოვას დებიუტი პროფესინალურ კარიერაში 2012 წელს შედგა. 2013 წელს მან მოიგო ბრინჯაოს მედალი „ჰუპში" ტარტუში (ესტონეთი) ჩატარებულ 2013 წლის მის ვალენტინის თასზე. ამავე წელს იასპარეზა 2013 წლის ირინა დელეანუს თასზე და ტურნირი მან „ჰუპში" ბრინჯაოს მედლის მოპოვებით დაასრულა. ვენაში (ავსტრია) ჩატარებულ 2013 წლის მსოფლიოს თასზე ლალა იუსიფოვა და მისი თანაგუნდელი, მარინა დურუნდა აზერბაიჯანის სახელით გამოდიოდნენ. ეს გუნდური ჩემპიონატი მათ მე-4 ადგილით დაასრულეს. მან ვერცხლის მედალი მოიპოვა 2013 წლის აზერბაიჯანის ეროვნულ ჩემპიონატში (პირველი ადგილი მარინა დურუნდამ დაიკავა). იუსიფოვა აგრეთვე ასპარეზობდა საკტ-პეტერბურგში (რუსეთში) ჩატარებულ 2013 წლის მსოფლიოს თასზე; მან თასი მე-8 ადგილით დაასრულა.

2013 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე იუსიფოვამ ჯანა ბერეზკო-მარგგრანდერთან ერთად ტურნირი მე–13 ადგილით დაასრულა. იგი ასპარეზობდა 2013 წლის გრანდ პრიქსზე; საბოლოოდ ხსენებული შეჯიბრება მე-9 ადგილით დააამთავრა. ბერლინში ჩატარებულ 2013 წლის გრანდ პრიქსის ფინალში მან მე-6 ადგილი დაისაკუთრა. მან ოთხი ღონისძიების ფინალში გაიმარჯვა და კლუბებს შორის შეჯიბრებაში ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ამავე წელს იგი 2013 წლის აეონის თასზე (ტოკიო, იაპონია) ასპარეზობდა; საბოლოოდ, გუნდებს შორის მე-5 ადგილი, ხოლო ინდივიდუალურ პერფორმენსში მე-6 ადგილი დაიკავა.

2014 წლის სეზონის პირველი ნახევარი მან მხრის ტრავმის გამო გამოტოვა. აპრილში იგი ასპარეზობას დაუბრუნდა - მონაწილეობა მიიღო აზერბაიჯანის ეროვნულ ჩემპიონატში; ჩემპიონატი ვეცხლის მედლით დაასრულა (პირველ ადგილი კვლავ მარინა დურუნდამ დაიკავა). იუსიფოვამ 2014 წელს პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო შეჯიბრებაში: მან იასპარეზა 2014 წლის კორბეილ-ესონესის მსოფლიო თასზე და ტურნირი მე-16 ადგილით დაასრულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lala Yusifova at the International Federation of Gymnastics
* Rhythmic Gymnastics Results

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijani junior team wins bronze medals at Euro-2011. trend.az (29 May 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 თებერვალი 2014. ციტირების თარიღი: 14 ოქტომბერი 2019.
2. ↑  2013 AEON-Cup of Rhythmic Gymnastics. gymmedia (27 October 2013).
**ლაკბისხევის სადგომი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლიდან 1-2 კილომეტრზე მდებარეობს, მდინარე ლაკბის ხეობაში. იქ სადსაც მდინარე ლაკბი კვეთს თბილისი-თელავის საავტომობილო გზას, განეკუთვნება შუა აშელის ხანას.

სადგომი კახეთში ქვის ხანის პირველია აღმოჩენილი ძეგლია, იგი 1961 წელს გამოავლინა, არქეოლოგმა: ნ.ბერძენიშვილმა. ნაპოვნია კაჟის ნივთები,ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი.
ნუკლეუსები ერთფუძიანი განივი, ორფუძიანი ორმხრივი და დისკოსებრი ორმხრივი ტიპისაა, ყველა გაფორმებულია კაჭრებზე. ანატკეცებს ახასიათებთ მოგრძო ან დაბალი, ფართო შემთხვევითი მოყვანილობა და გრძივი ღერძის, პერპუნდიკულარული, გლუვი ფართო დარტყმის მოედანი. იარაღებიდან არის ორი ანკოში, ან გვერდამოღარული ხელსაწყო, ორი ცალპირა, სწორსამუშაოპირიანი და ერთი ორპირა ამოზნექილსამოშაოპირებიანი სახოკი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ბუგიანიშილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 210.
**მიხალ დავიდი** (ჩეხ. Michal David), ნამდვილი სახელი **ვლადიმირ შტანცლი** (ჩეხ. Vladimír Štancl; დ. 14 ივლისი, 1960, პრაღა) — ჩეხი მომღერალი, კომპოზიტორი და შოუ-ბიზნესმენი. წარმოშობით არის კლუდსკების ცირკის მსახიობთა ოჯახიდან. მისი დედა ედიტა კლუდსკა იყო მიმი (პანტომიმის მსახიობი), ხოლო დეიდა დაგმარა კლუდსკა არის მწერალი და კარტით მკითხავი. ის ასევე არის კოჩკების ოჯახის ნათესავი, რომლებსაც აქვთ მოხეტიალე კარუსელების ბანაკი.

ცხოვრება
--------

სწავლობდა პრაღის მუსიკალურ კონსერვატორიაში, 1976 წელს დააარსა ჯაზ-კვარტეტი „ოთხი" და 1978 წელს მიიღო ჯილდო „წლის მუსიკოსი" პრაღის ჯაზის დღეებზე. მოგვიანებით შეუერთდა ფრანტიშეკ იანეჩკას ჯგუფ „ნაბიჯებს" (ჩეხ. Kroky), სადაც უკრავდა და მღეროდა იანა კრატოხვილოვასთან ერთად. მუსიკალურ ფესტივალ ინტერტალანტზე გაიმარჯვა სიმღერით „ნუ მკარნახობ" (ჩეხ. Nenapovídej) და გახდა ახალი პოპმუსიკის კუმირი. პირველი სოლო ალბომი გამოსცა 1980 წელს და მისი სიმღერები ჟღერს ფილმებში „ქარი ჯიბეში", „სიყვარული პასაჟიდან", „მეგობარი წვიმაში", „დისკოთავგადასავალი" და „სიყვარულის დეციბილები". მან ყველაზე დიდ წარმატებებს სწორედ 1980-1987 წლებში მიაღწია.

### ოჯახი

მიხალ დავიდი ქორწინებაშია ყოფილ ჩოგბურთელ მარცელა სკუჰერსკასთან (1961). ჰყავს ორი შვილი, კლარა (1989) და კიდევ ქორწინების გარეშე თავის ერთ-ერთ ფანთან პეტრა (1982). უმცროსი შვილი მიხაელა ლეიკემიით დაეღუპა (1990-2000). მიხალ დავიდი ცხოვრობს პრაღის უბან კრჟესლიცეში და სახლში აქვს საკუთარი პატარა ხმისჩამწერი სტუდია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website (ჩეხური)
ლაკოლითის მაგალითი - აიუ-დაღი (უკრაინა)
**ლაკოლითი** (ბერძ. lákkos — ორმო, ჩაღრმავება და líthos — ქვა) — ინტრუზიული მასივი (ამოფრქვეული ქანების უზარმაზარი მასა), რომელსაც ჭრილში გააჩნია სოკოსებრი ან გუმბათისებრი ფორმა. წარმოიქმნება ბუნებრივი პროცესების შედეგად, როდესაც მიწის წიაღში მიმდინარეობს მჟავე შედგენილობის ბლანტი მაგმის დაგროვება, რომელმაც ამოფრქვევისას დედამიწის ზედაპირს ვერ მიაღწია და გაქვავდა დანალექი ქანების ფენებს შორის. ასეთ შემთხვევაში ლაკოლითის ზედა ფენა აზევებულია გუმბათების სახით. ლაკოლითი წარმოიქმნება შედარებით არაღრმა სივრცეებში, როდესაც გროვდება ბლანტი მაგმა, რომელიც კრისტალიზაციას ახდენს დიორიტებში, გრანოდიორიტებსა და გრანიტებში.

ტერმინი ლაკოლითი მეცნიერებაში შემოიტანა ამერიკელმა გეოგრაფმა და გეოლოგმა გროვ კარლ ჯილბერტმა 1875 წელს, როდესაც იგი იკვლევდა ჰენრის მთებში დიორიტების შეჭრის პროცესის საკითხებს. მცირე ზომის ლაკოლითებს *მიკროლაკოლითებს* უწოდებენ. ზოგჯერ დენუდაციის პროცესებს მოჰყვება ლაკოლითის გაშიშვლება. ამის მაგალითია აიუ-დაღი (577 მ, ყირიმი).

ფართოდ არის ცნობილი სტავროპოლში არსებული ლაკოლითები. აქაური ლაკოლითები წარმოადგენენ დესტრუქციის სხვადასხვა სტადიას. ზოგიერთმა მათგანმა შეინარჩუნა თავისი პირვანდელი იერსახე (მთა ლისაია), ზოგიც კი დენუდაციის შედაგად გაშიშვლებულია (სადაც კარგად ვლინდება მათი ვულკანური ბირთვი). ასეთია მაგალითად მთა ჯუცა, ან ზოლოტოი-ყურგანი. ასევე აქ არის ისეთი ლაკოლითები, რომლის დანალექი საფარი წარეცხილია და შესაბამისად, მთის დიდი ნაწილი შედგება ღია-ნაცრისფერი ტრაქიტ-ლიპარიტის ქანებისაგან (მთა რაზვალკა).

სტავროპოლში გამოვლინებულია შემდეგი ლაკოლითები:


|  |  |
| --- | --- |
| 
* ბეშთაუ
* ჟელეზნაია
* ყუმი
* მედოვაია
* ყაბანი
* მედოვაია
* ყუმი
* მაშუკი
* ჯუცა

 | * ბიკი
* ვერბლიუდი
* შელუდივაია
* ოსტრაია
* ჟელეზნაია
* ზმიევა
* რაზვალკა
* ლისაია
* იუცა
 |

არსებობს ლაკოლითების შესაძლო ბევრი მაგალითი მთვარის ზედაპირზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაკოლითი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ლაკოლითი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ლაკოლითი // გეოლოგიის ენციკლოპედია (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Геологический словарь, т 1, А-Л. М. 1955.

სქოლიო
------

1. ↑  Wichman, R.W. and Schultz, P. H. (1996) Crater-Centered Laccoliths on the Moon: Modeling Intrusion Depth and Magmatic Pressure at the Crater Taruntius, Icarus, Volume 122, Issue 1, July 1996, pages 193-199. doi:10.1006/icar.1996.0118
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **მედუზების** შესახებაა.   *მითოლოგიური პერსონაჟის შესახებ*, იხილეთ **მედუზა (მითოლოგია)**; *საინფორმაციო სააგენტოს შესახებ*, იხილეთ **Meduza**; *სხვა მნიშვნელობისთვის* იხილეთ **მედუზა**. |

**მედუზები** — ზღვის ნაწლავღრუიანთა თავისუფლად მცხოვრები სქესობრივი თაობა. წარმოიქმნებიან უსქესო თაობის ინდივიდების — პოლიპების დაკვირტვით. დამახასიათებელია სციფოიდური პოლიპებისათვის (ჰიდრისა და ზოგი ლეპტოლიდის გარდა). ზოგ ნაწლავღრუიანს, თაობათა მორიგეობა არ ახასიათებს და მედუზები კვერცხიდან ვითარდებიან. სასქესო უჯრედები წყალში იყრება, აქვე ხდება მათი განაყოფიერება და განვითარება (სციფომედუზებსა და ზოგ ჰიდრომედუზას ახასიათებს შინაგანი განვითარება). არიან რბილსხეულიანი წყლის ცხოველები, რომლებსაც გააჩნიათ არასასიამოვნო საცეცები და ქოლგის ფორმის ჟელატინის ზარები. ძირითადად გვხვდება ფერადი მედუზები თუმცა არსებობენ მოთეთრო ფერისანიც. ისინი ბინადრობენ ყველა ოკეანეში და ღრმა ზღვაში. მედუზები ასხივებენ ტოქსინებს, რაც სახიფათოა ადამიანის ჯანმრთელობისათვის. არსებობს მედუზების სხვადასხვა სახეობა და თითოეულ სახეობას გააჩნია თვისი დამახასიათებელი ნიშან-თვისებეი. ერთ-ერთი გამორჩეული სახეობისაა Turritopsis Nutricula, რომელიც ბინადრობს კარიბის აუზში. როგორც მეცნიერები თვლიან, მედუზის ეს სახეობა უკვდავია და არასდროს არ კვდება თავისი სიკვდილით. ამ სახეობის მედუზები დიდი ზომებით არ გამოირჩევიან, მათი დიამეტრი 4-5 მმ-ს აღწევს. მეცნიერები თვლიან რომ ამ სახეობის მედუზებს „უკვდავებას" სძენს რეგენერაციისა და გაახალგაზრდავების უნარი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 544.
**ლაკენუა** (ფრანგ. Berger belge Laekenois) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ბელგიაში XIX საუკუნეში.

დღესდღეობით ბელგიური ნაგაზის ჯიშებიდან დარჩენილთა შორის ეს ყველაზე იშვიათია. ოდნავ მოუხეშავი, ბანჯგვლიანი ლაკენუა დედოფალ ჰენრიეტა ბელგიელის უსაყვარლესი ძაღლი იყო, სახელიც სწორედ დედოფლის ერთ-ერთი რეზიდენციის ციხე-სიმაგრე შატო დე ლაკენის მიხედვით დაერქვა. 1897 წელს აღიარებული ეს ჯიში ჰგავს უხეშბალნიან ჰოლანდიურ ნაგაზს. მიუხედავად იმისა, რომ ლაკენუა ისევე თავნება და ჯიუტია, როგორც სხვა ნაგაზები, გრიუნენდალთან, მალინუასთან და ტერვიურენთან შედარებით, მათ ნაკლებად უყვართ ღრენა. ლაკენუას შედარებით მცირე პოპულარობა რთული ასახსნელია — მას ისეთივე მუშა თვისებები აქვს, როგორც დანარჩენ ბელგიურ ნაგაზებს.

ცოცხალი და ძალიან აქტიური ლაკენუას გაწვრთნა ძალიან ადვილია და მისგან შესანიშნავი მოდარაჯე დგება. ლაკენუა კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს. აქვს მოყვითალი-ყავისფერი, უხეში, დახვეული ბალანი, მუქი თვალები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაკენუა (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაკენუა***
**ლაკიერების სახლი** (რუს. Дом Лакиеров) — ორსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის პირველი ნახევარში კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 42.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის დასაწყისში ეს სახლი, რომელიც აგებულია აგურით, იყო ივან ვარვაცის კუთვნილება. ცნობილია, რომ როდესაც ალექსანდრე I სტუმრობდა ტაგანროგს, ან ნაწილში მდებარეობდა თავლები მისი ცხენებისათვის. ისინი აშენდა ქალაქის სახსრებით. ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა კაზაკთა პოლკის სამეფო ლეიბ-გვარდია. 

ლაკიერების სახლი დაკავშირებულია რამდენიმე ცნობილი ტაგანროგელის ისტორიასთან. 

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში სახლი იყო კოლეჟის მრჩევლის მარკ ვარვაცის კუთვნილება. 1836 წელს იგი დაოჯახდა ტიტულარული მრჩევლის დიმიტრი ალფერაკის შვილზე სოფიაზე. ვარვაცების ოჯახს შეეძინათ ორი გოგო: ალექსანდრა და ელენა. ალექსანდრა ცოლად გაჰყვა საბერძნეთის მეფის მოხელეს პუპუდოვს, ხოლო ელენა გახდა ალექსანდრე ლაკიერის ცოლი - „რუსული ჰერალდიკის" ავტორი. ეს წიგნი გამოვიდა 1854 წელს და მისმა ავტორმა ამ შრომისათვის მიიღო დემიდოვის პრემია. 

სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, 1860 წლის 1 იანვრისათვის სახლის ფართობი იყო 903 კვადრატული საჟენი.

ალექსანდრე ლაკიერი გარდაიცვალა 1870 წელს, ხოლო მისი მეუღლე, ელენა 1915 წელს. მათ ქორწინების პერიოდი შეეძინათ ხუთი შვილი: მარკი, ივანე, სოფია, ალექსანდრა და ელენა (სხვა ვერსიით - მარია).

1918 წლიდან შენობაში განთავსებულია წითელი არმიის დანაყოფების ყაზარმები. ჩვენს დროში ლაკიერების სახლი საცხოვრებელია, რომელსაც 1992 წლიდან იცავს კანონი, როგორც არქიტექტურის ძეგლს..

აღწერა
------

ლაკიერების სახლი ორსართულიანია, ფასადი გაფორმებულია სანდრიკებით და გამოძერწილი ფიგურებით. თავდაპირველად აგებული იყო აგურის სტილში, 1872 წელს გადააკეთეს უორდენო კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Жилой дом. Комплекс застройки улицы.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-12. ციტირების თარიღი: 2017-03-10.
2. 1 2 3 4   Энциклопедия Таганрога
3. 1 2 3  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
4. 1 2 3  Дома Лакиеров.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-12. ციტირების თარიღი: 2017-03-11.
**ლუკა მთიბელაშვილი** (დ. 1927) — ქართველი პოეტი. დაიბადა ლაფანყურში, გლეხის ოჯახში. დაამთავრა 4 კლასი და დაიწყო შრომითი საქმიანობა კოლმეურნეობაში. ხშირად ავადმყოფობდა, მაგრამ საკუთარ ჯანმრთელობას ყურადღებას ვერ აქცევდა. 1973 წლიდან მესამე ჯგუფის ინვალიდად ითვლებოდა. მალე მხედველობა დაუქვეითდა და 1980 წლიდან სრულიად დაეკარგა. თუმცა, იგი ჯერ ზეპირად თხზავდა ლექსებს, შემდეგ კი კარნახობდა ჩასაწერად. ზეპირად იცოდა არა მხოლოდ თავისი ლექსები, არამედ ბევრი ხალხური ლექსიც და ვაჟა-ფშაველას თითქმის ყველა პოემა.

ლიტერატურა
----------

* „ლაფანყურელი მოლექსეები", 1991, რედაქტორები:იოსებ მთიბელაშვილი და ზინა მჭედლური. გამომცემლობა „მერანი" გვ. 73

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლექსები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლაფანყურელი მოლექსეები |
| --- |
|  |
| 
* ილო მთიბელაშვილი
* ალექსი წვეროშვილი (ფრუშკა)
* გიორგი კოდაშვილი (ტალაური)
* ხვთისო მინდოდაური
* დარეჯან ბუკიკაშვილი
* ხვთისო იმერლიშვილი (ტოკა)
* ლევან ტვირთაშვილი (ტყიურა)
* ლუკა მთიბელაშვილი
 |

 |
**მედუდუკესებრნი** (ლათ. Bombycillidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 15,5–23 სმ, მასა 25–85 გრამი. აგებულება მკვრივია; თავზე წამახვილებული ქოჩორი აქვთ, კუდსა და ფრთებზე — კაშკაშა ნიშნები. ნისკარტი მოკლეა; თითები ძლიერი, ბრჭყალები გრძელი და მკვეთრად მოღუნული. ნისკარტის დასაწყისთან, თვალებს ზევით და ქოჩრის ქვემოთ ახასიათებთ შავი „ნიღაბი". ფრენენ გამალებით და მანევრულად; მიწაზე ნახტომებით გადაადგილდებიან. ცნობილია 1 გვარის (Bombycilla) 3 სახეობა. ჩვეულებრივი მედუდუკე (B. garrulous) გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში; კედრის მედუდუკე (B. cedrorum) — ჩრდილოეთ ამერიკაში; იაპონური მედუდუკე (B. japonica) — შუა და ქვემო ამურისპირეთში, ჩრდილოეთ სახალინზე. უპირატესობას ანიჭებენ გაუხშოებულ კორომებს ტყისპირებში, სადაც ჩვეულებრივ კენკროვანი და ხეხილოვანი მცენარეების მონაკვეთებიცაა. მედუდუკეების ზამთრის გუნდები (1000-მდე წევრისაგან შემდგარი) ფართოდ მომთაბარეობენ. ზაფხულში რაციონში მწერები და ობობები ჭარბობს, დანარჩენ დროს — მცენარეული საკვები (მათ შორის წვნიანი ნაყოფები). ბუდობენ ტაიგის და შერეულ ტყეებში, წყვილებად ან მცირე კოლონიებად. ბუდეს ორივე მშობელი აშენებს, მიწიდან 3–15 მეტრის სიმაღლეზე. დედალი დებს 5–6 კვერცხს, კრუხობს დედალი 14–15 დღის განმავლობაში. ბარტყებს დედალიც კვებავს და მამალიც. სეზონზე ერთ თაობას იძლევიან. ახლოს ენათესავებიან აბრეშუმა მედუდუკესებრთა ოჯახის წარმომადგენლები (3 გვარის 4 სახეობა).

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* СВИРИСТЕЛЕВЫЕ // Большая российская энциклопедия. Том 29. Москва, 2015, стр. 551-552.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 72, 131, 187.
2. ↑  Bombycillidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
ბრძოლა პუებლასთან.
**ფრანგული ინტერვენცია მექსიკაში**, იგივე **მექსიკა-საფრანგეთის ომი** წარმოადგენდა საფრანგეთის მეორე იმპერიის შეჭრას მექსიკაში. ამ ომში ფრანგების მხარეს იჭერდა ბრიტანეთი და ესპანეთიც. ომი გამოწვეული იყო მექსიკის პრეზიდენტის, ბენიტო ხუარესის 1861 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით, შეეჩერებინა იჯარების გადახდა მთავარი კრედიტორებისთვის, საფრანგეთის, ესპანეთისა და დიდი ბრიტანეთისათვის. ოპერაცისა ხელმძღვანელობდა საფრანგეთის მეთაური ნაპოლეონ III. 31 ოქტომბერს, სამმა ქვეყანამ ხელი მოაწერა ლონდონის ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც ისინი აერთიანებდნენ ძალებს, რათა მექსიკისგან დაებრუნებინათ ვალები. 8 დეკემბერს, ესპანელთა ძალები, მათი კონტროლირებადი კუბიდან მიადგნენ მექსიკის ყურეში მექსიკის მთავარ პორტს – ვერაკრუსს. 

ბენიტო ხუარესი
ნაპოლეონ III
პუებლასთან გამართული (*თანამედროვე ქალაქი კინკო-დე-მაიო*) სასტიკი ბრძოლის შემდეგ, ყველაფერი დასრულდა მექსიკის მეორე იმპერიის ჩამოყალიბებით, რომელსაც მხარს მრავალი კონსერვატორი მექსიკელი უჭერდა. როდესაც პრეზიდენტ ბენიტო ხუარესის მმართველობა შეიცვალა ჰაბსბურგთა მონარქიის ბატონობით, მექსიკის ელიტამ მოისურვა მონარქიული წყობილების აღდგენა და ამისათვის მოითხოვეს მექსიკისთვის ერცჰერცოგის გამოყოფა ავსტრიის სამეფო სახლიდან. ეს იყო მაქსიმილიან ფერდინანდი, (შემდგომში მექსიკაში მაქსიმილიან I). ეს ყველაფერი საფრანგეთის სამხედრო მხარდაჭერით მოხდა, რომელიც დაინტერესებული იყო მექსიკის ჩრდილო-დასავლეთით არსებული სასარგებლო წიაღისეულის საბადოებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chronology of the Mexican Adventure 1861–1867 დაარქივებული 2011-06-13 საიტზე Wayback Machine.
* Bibliography for the French intervention in Mexico დაარქივებული 2020-02-22 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მექსიკის თემები |
| --- |
|  |
| ისტორია | 
 დამოუკიდებლობის ომი **·** პირველი იმპერია **·**  ტეხასის რევოლუცია **·**  აცტეკების დაპყრობა **·**  კოლონიური პერიოდი **·** ამერიკა-მექსიკის ომი **·**  რეფორმის ომი **·**  მექსიკა-საფრანგეთის ომი **·**  მეორე იმპერია **·**  რევოლუცია **·**  ტრაგიკული დეკადა **·**  ვერაკრუსის ოკუპაცია **·**  საპატისტური არმია  |  |
|  |
| პოლიტიკა | 
კონსტიტუცია · პრეზიდენტი · კონგრესი (სენატი · დეპუტატთა პალატა)  · არჩევნები · პარტიები · დროშა · გერბი · ჰიმნი |
|  |
| ეკონომიკა | 
ეკონომიკური ისტორია · პესო |
|  |
| გეოგრაფია | 
შტატები · ქალაქები · კუნძულების სია |
|  |
| დემოგრაფია | 
მექსიკელები · ენები · რელიგია · განათლება |
|  |
| კულტურა | 
სამზარეულო · ტურიზმი · სპორტი (ოლიმპიადა 1968 · მუნდიალი 1970 · მუნდიალი 1986) |
|  |
| სხვა | 
მსოფლიო მემკვიდრეობა |
|  |
| 
**იხილეთ აგრეთვე მექსიკა** |

 |
**მიხეილ ბესარიონის ძე ხელთუფლიშვილი** (დ. 1869 — გ. 23 აპრილი, 1895, დაკრძალულია ქუთაისში) — ქართველი პუბლიცისტი, სტუდენტური მოძრაობის აქტიური მონაწილე.

დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის აზნაურის ოჯახში. მისი ძმები იყვნენ დავით და პლატონ ხელთუფლიშვილები, დეიდაშვილი — ნიკო ნიკოლაძე. სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში, შემდეგ მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. შეისწავლა რუსეთთან საქართველოს შეერთების ისტორიის საკითხები და რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა „საქართველოს შესვლა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში" (ჟურნ. „იურიდიჩესკი ვესტნიკ", №7‑8, 1891; წიგნად — ქუთაისი, 1901). ასევე ცნობილია მის მიერ დაბეჭდილი კრიტიკული წერილი «რამდენიმე შენიშვნა შესახებ ილ. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივისა"» (გაზ. „ივერია", №58, 1888). ხელთუფლიშვილი მონაწილეობდა რუსეთის უნივერსიტეტებში მოსწავლე ქართველი სტუდენტების მიერ 1892-1893 წლებში შექმნილი პოლიტიკური ორგანიზაციის „საქართველოს თავისუფლების ლიგის" საქმიანობაში. მის სახლში ქუთაისში ჩატარდა სტუდენტთა პირველი ყრილობა. 1895 წელს დაპატიმრებული იყო ჟანდარმერიის მიერ. ტუბერკულოზით დაავადებული, 26 წლის ასაკში გარდაიცვალა საპატიმროში „ლიგის" საქმის გამოძიების დამთავრებამდე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Вступление Грузии в состав Российской империи / Мих. В. Хелтуплишвили. - Кутаиси, 1901.

ლიტერატურა
----------

* ნეკროლოგი: მიხეილ ბესარიონის ძე ხელთუფლიშვილი. გაზ. „ივერია" №86, 25 აპრილი, 1895; – გვ. 1;
* ეროვნული საკითხი საქართველოში 1801-1921 წწ. / ა. ბენდიანიშვილი ; რედაქტორი: გრ. მარგიანი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, აკად. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი; თბილისი : მეცნიერება , 1980; – გვ. 154-155;
* საქართველო-რუსეთის ურთიერთობის ისტორიის ქართველი მკვლევრები ზურაბ ავალიშვილი და მიხეილ ხელთუფლიშვილი. / ლ. ტერლეცკაია (დისერტაცია); გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი; გორი , 2019.
**ჯუზეპე მოტა** (ინგლ. GIuseppe Motta; დ. 29 დეკემბერი, 1871 – გ. 23 იანვარი, 1940) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, პრეზიდენტი, დიპლომატი.

ბიოგრაფია
---------

ერთა ლიგაში შვეიცარიის დელეგაციის მუდმივი თავმჯდომარე. ის იყო შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი (1911-1940) წლებში და ერთა ლიგის პრეზიდენტი (1924-1925). წმინდა მიქაელის კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, ჯუზეპე მოტა სამართლის სპეციალობას ფრაიბურგის, მიუნხენის და ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტებში დაეუფლა.

1893 წელს იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის დიპლომი მიიღო. 1895 წლიდან ადვოკატად და ნოტარიუსად მუშაობდა. 1911 წლის დეკემბერში ფედერალური საბჭოს წევრად აირჩიეს. 1920 წლის 16 მაისის რეფერენდუმზე ხალხმა, ნეიტრალიტეტის შენარჩუნების პირობით, ერთა ლიგაში შესვლას მხარი დაუჭირა. 1924 წელს ჯუზეპე მოტა ერთა ლიგის გენერალური ასამბლეის თავმჯდომარედ აირჩიეს. ჯუზეპე მოტა ხუთჯერ იყო შვეიცარიის პრეზიდენტი სხვადასხვა დროს: 1915, 1920, 1927, 1932 და 1937 წლებში. ქართული ემიგრაციული პრესა დადებითად აფასებდა ჯუზეპე მოტას საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებისთვის მხარდაჭერას როგორც საქართველოში, ასევე, მთავრობის ემიგრაციაში ყოფნის პერიოდში. გაზეთი „დამოუკიდებელი საქართველო" წერდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „„...ერთა ლიგის პირველი ყრილობა მან გახსნა. მან, წინააღმდეგ აგრარული რეფორმით უკმაყოფილო ჩვენში მობინადრე შვეიცარიელებისა, რომელთაც ჩამოერთვათ მამულები,მხარი დაუჭირა ჩვენს ქვეყანას და ხმამაღლა წამოიძახა: „დიახო". 1922 წელს ერთა ლიგის მე-6 კომისიის დებატებში აქტიური მონაწილეობა მიიღო საქართველოს დამოუკიდებლობის აღსადგენად წარდგენილი რეზოლუციის შესახებ და ბრანტინგთან, დე ბრუკერთან და ერიხთან ერთად ხელი შეუწყო მის გატარებას. 1924 წელს მისი თავმჯდომარეობით ერთა ლიგამ კვლავ მიიღო რეზოლუცია საქართველოს აჯანყების დროს და ბოლოს 1934 წელს, როცა საბჭოთა კავშირის ერთა ლიგაში დაშვების საკითხი დაისვა და როცა ამ დაშვებას ბევრი ჩვენი მეგობარი სახელმწიფოები მხარს უჭერდნენ,პრეზიდენტმა მოტამ წინააღმდეგ მისცა ხმა..."" |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* *სარალიძე ლ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 284-285.
მეუფე **ჯუზეპე პაზოტო** (დ. 6 ივლისი, 1954, ბოვოლონე, ვერონა, იტალია) — იტალიელი სასულიერო მოღვაწე, ეპისკოპოსი, ამიერკავკასიის ლათინური წესის კათოლიკეთა სამოციქულო ადმინისტრატორი.

ბიოგრაფია
---------

მეუფე ჯუზეპე პაზოტო დაიბადა 1954 წლის 6 ივლისს ვერონის რეგიონის სოფელ ბოვოლონეში, იტალიაში. სწავლობდა სტიგმატელ მამათა სკოლაში და შევიდა ამავე კონგრეგაციის სასულიერო სემინარიაში. მუშაობდა დაწყებითი კლასების პედაგოგად და 1979 წელს აიღო თეოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი. 1979 წლის 12 მაისს, ბოვოლონეს ეკლესიაში, კარდინალმა მორეირა ნევესმა, იგი მღვდლად აკურთხა. ხელდასმის შემდეგ პირველი ხუთი წელი მუშაობდა კოლონიოლა აი კოლიში (ვერონა) სასულიერო სემინარიის დირექტორად. შემდეგ გადავიდა სეძანოს მონასტერში, სადაც იყო სულიერების სახლის დირექტორი და ამავე დროს, თავისი კონგრეგაციის პოსტულანტების და ახალგაზრდების პასუხისმგებელი და სტიგმატელთა კონგრეგაციის საბჭოს მრჩეველი იყო.

ჯუზეპე პაზოტო საქართველოში 1994 წლის სექტემბერში ჩამოვიდა. ქართული ენის შესწავლის შემდეგ ცხოვრობდა ქუთაისში. 1996 წელს დაინიშნა კავკასიის ლათინ კათოლიკეთა სამოციქულო ადმინისტრატორად, რის შემდეგაც საცხოვრებლად გადავიდა თბილისში. მისი ხელმძღვანელობით განახლდა მარიამის ზეცად აღყვანების თბილისის ძველი კათოლიკური ტაძარი, რომელიც 1999 წლის 15 აგვისტოს აკურთხა ჯოვანი ბატისტა რემ. იგი 2000 წლის 6 იანვარს რომში, წმიდა პეტრეს ბაზილიკაში რომის პაპმა იოანე პავლე II-მ ეპისკოპოსად აკურთხა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კათოლიციზმი საქართველოში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეპისკოპოსი მეუფე ჯუზეპე პაზოტო დაარქივებული 2020-08-14 საიტზე Wayback Machine.

* ჯუზეპე პაზოტო — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყაზბეგი**. |

მიხეილ ყაზბეგი
**მიხეილ გაბრიელის ძე ყაზბეგი** (დ. 15 ივნისი, 1805 — გ. 18 ივნისი, 1876) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1859), მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის მამა.

ყაზბეგიანთ (ჩოფიკაშვილების) საგვარეულოს წარმომადგენელი; მოურავ გაბრიელ ყაზბეგის შვილი. სწავლობდა თბილისის წარჩინებულთა სასწავლებელში. იყო რუსეთის არმიის პრაპორშჩიკი (1819), შემდეგ ლაიბგვარდიის კაზაკთა პოლკის როტმისტრი. მონაწილეობდა კავკასიის მთიელებთან ბრძოლებში. დარღოს ლაშქრობაში (1845) თავის გამოჩენისთვის მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1850-1859 წლებში იყო თბილისის გუბერნიის მთიელ ხალხთა მმართველი. გამოირჩეოდა დესპოტური ხასიათით. 1859 წლიდან — გენერალ-მაიორი. დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენით (1852). ცოლად ჰყავდა თავად ესტატე თარხნიშვილის ასული ელისაბედი (კეკე; გ. 1888). მათი შვილი იყო ალექსანდრე ყაზბეგი.

ლიტერატურა
----------

* უცნობი ყაზბეგი / ზაზა აბზიანიძე // ალექსანდრე ყაზბეგი : საიუბილეო კრებული / რედაქტორი: ირმა რატიანი; შოთა რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტი. თბილისი: [გ.გ.], 2014. ISBN 9789941133930;
* Казбек, Михаил Гаврилович / С. Н. П. // Русский биографический словарь, т. 8 (1897): Ибак — Ключарев, с. 381.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაფარიძე**. |

**მიხეილ ვიქტორის ძე ჯაფარიძე** (დ. 3 თებერვალი, 1906, სოფელი ხრეითი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 6 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

სწავლა დაიწყო ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში და დაამთავრა თბილისში 1925 წელს საშუალო სასწავლობელი. პარალელურად მეცადინეობდა „პროლეტკულტის" თეატრალურ სტუდიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ პრაქტიკულ საქმიანობას შეუდგა თბილისის მუშათა თეატრში. 1927 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის სტუდენტია. 1938 წლამდე მუშაობდა სხვადასხვა თეატრში რეჟისორად და მსახიობად. პირველი ლექსები 1924 წელს გამოაქვეყნა. შემდეგ გაიტაცა დრამატურგიამ და მტელი სიცოცხლე ამ ჟანრს ემსახურებოდა. მისი პიესები წარმატებით იდგმებოდა რუსთაველის, მარჯანიშვილის, ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის, მოზარდ მაყურებელთა, ქუთაისის, ბათუმის, სოხუმის და სხვა ქალაქებსა და კულტურის სახლებში.

დრამატურგის შემოქმედებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია: „ჟამთაბერის ასული", „მეზობლები", „ჩვენებურები", „ბუღარა" და სხვები. მან თანრგმნა აგრეთვე ვიშნევსკის, ტრენიოვის, პოპოვის პიესები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან ერთად პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ევგენია პეტრეს ასული ბარბაქაძე** (დ. 2 დეკემბერი, 1905, ხაშური — გ. 23 ნოემბერი, 1966, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 429, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მერლინი** (უელს. Myrddin) — ლეგენდარული პერსონაჟი, უფრო მეტად ცნობილი, როგორც ჯადოსანი მეფე ართურის ლეგენდებიდან და შუასაუკუნოვანი უელსური პოეზიიდან. პირველად ნახსენებია ჯეფრი მონმაუთელის ნაშრომში „Historia Regum Britanniae" (დაახლ. 1136) და შთაგონებულია რამდენიმე მანამდე არსებული ისტორიული თუ ლეგენდარული პიროვნებით. თავად ჯეფრის ნამუშევრებში გაერთიანებულია ორი ელემენტი. პირველია ამბები მირდდინ ვილტზე (მერლინუს კალედონენსისზე). იგი იყო ჩრდილო-ბრიტონელი წინასწარმეტყველი, რომელსაც მეფე ართურთან კავშირი არ ჰქონია. მეორეა თქმულებები რომაულ-ბრიტანული ომების მხედართმთავარ ამბროსიუს აურელიანუსზე. ასე ჯეფრიმ შექმნა შერწყმული **მერლინ ამბროსიუსი** (უელს. Myrddin Emrys). თქმულებების მიხედვით, მერლინი დასაფლავებულია საფრანგეთში, პემფონტის ტყეში.

ჯეფრის მიერ წარმოდგენილმა მერლინმა პოპულარობა შეიძინა, განსაკუთრებით უელსში. შემდგომში სხვა მწერლებმა განავრცეს პერსონაჟის ბიოგრაფია. როგორც წესი, იგი აღწერილია, როგორც „კამბიონი", ინკუბის და ადამიანის ჰიბრიდი ზებუნებრივი ძალებით. მერლინი თავად არის პასუხისმგებელი ართურის დაბადებაზე, მაგიის თუ ინტრიგის გამოყენებით. სხვა ავტორების ნაშრომებში მერლინი ართურის მრჩეველია და დატყვევებული და მოჯადოებულია ტბის ქალბატონის მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მერლინი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  ლოიდ-მორგანი, კერიდვენ. "Narratives and Non-Narrtives: Aspects of Welsh Arthurian Tradition." *Arthurian Literature*. 21. (2004): 115–136.
2. ↑  კეთრინ მერი ბრიგზი (1976). *An Encyclopedia of Fairies, Hobgoblins, Brownies, Boogies, and Other Supernatural Creatures*, გვ.440. ნიუ-იორკი: Pantheon Books. ISBN 0-394-73467-X
3. 1 2  ჯეფრი მონმაუთელი (1977). რედ. ლუის თორპი: *The History of the Kings of Britain*, Penguin Classics.  Penguin Books. ISBN 0-14-044170-0.
მერინოსი
**მერინოსი** (ესპ. merinos) — ცხვრის ჯიში, რომლის ერთგვაროვანი შტაპელური აგებულების კანძი შედგება ერთგვაროვანი წმინდა ბეწვისაგან. სამშობლო ესპანეთია. XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში რუსეთში შეიყვანეს რამდენიმე ტიპის მერინოსი. მეცხვარეებმა გამოიყვანეს მერინოსული ცხვრის მაღალპროდუქტიული ჯიშები: ასკანიური, საბჭოური მერინოსი, აზერბაიჯანული მთის მერინოსი, კავკასიური, ალთაური, სალსკური, სტავროპოლური, გროზნოული და სხვა ჯიშები. 

მერინოსის მატყლი შედგება წმინდა (15-20 მკმ), რბილი წმინდა ბოჭკოსაგან. ერთი წლის მერინოსის მატყლის სიგრძეა 6-8 სმ. მატყლის წონა — ერკემლისა — 8-12 კგ, რეკორდული — 30,6 კგ (ასკანიური ჯიშის); ნერბისა — 4-6 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალი 35-45%. მერინოსს ამრავლებენ მსოფლიოს მეტწილ ქვეყნებში. სულადობით ყველაზე მეტია ავსტრალიაში, ყოფილ სსრკ-სა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკებში. ყოფილ სსრკ-ში მერინოსის მოშენების რაიონები იყო უკრაინა, ჩრდილოეთ კავკასიის სტეპის რაიონები, ქვემო და შუა ვოლგისპორეთი, ციმბირის სამხრეთი რაიონები, ყაზახეთი და ყირგიზეთი, ამიერკავკასიის ზოგიერთი რაიონი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 588.
**ლამბალო და ყაშა** — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. ნაწარმოები, სადაც ცარიზმის ერთმორწმუნეობის ფარსია მხილებული, მიხეილ ჯავახიშვილმა 1925 წელს დაწერა. იმავე წელს ჟურნალ „მნათობში" იბეჭდება, ხოლო, შემდეგ ის ქვეყნდება 1926 წელს სახელგამის მიერ გამოცემულ კრებულში „ორი განაჩენი". ამის შემდეგ მოთხრობას კიდევ ორჯერ, 1933 წელს და 1937 წელს ეღირსება დღის სინათლე.

მოთხრობის სიუჟეტი
-----------------

თხრობა პირველ პირში მიმდინარეობს. მთხრობელი წითელი ჯვრის ექიმია, რომელსაც ურმიის ტბის მიდამოებში გააგზავნიან ომის დროს.

ექიმი იქ გაიცნობს თათარს სახელად მაშადი ჰასან, რომელსაც ზედმეტსახელად ლამბალოს დაარქმევს. ექიმი მალევე შეიტყობს იქაური ეპისკოპოსი პეტრესა და მისი ხელქვეითი ყაშა ლაზარეს უსამართლობასა და ჩაგვრას, რომელსაც ისინი ადგილობრივთა მიმართ იჩენენ. მთხრობელი ლამბალოს თავის სამსახურში აიყვანს, მაგრამ მას ყაშა ლაზარი შეიძულებს და მუდმუვი ტერორის ქვეშ ამყოფებს. მათ მალე ჩხუბიც მოუვათ სადაც თათარი რუსს დაჯაბნის. მალევე ყაშა მოითხოვს ყველა დაუმორჩილებელი თათრის გაჯოხვას, რასაც ლამბალო შეეწირება. რუსი მღვდელი ექიმის მუდარას არ შეისმენს. ირანის ვალი კი მუდმივად აცხადებს, რომ ირანის ლომი დაუძლურდა და რუსებს წინ ვეღარ გადაუდგება.

თუმცა ბედი-მდევარი ყაშას ცოცხალს მაინც არ დატოვებს. ის ერთ-ერთი თათრის მიერ შემოგზავნილი გველების ნაკბენით დაიღუპება. მიუხედავად ამისა, სამართლიანობის სიმბოლო, ექიმი მას ყველა დანაშაულს შეუნდობს და ყველაფერს გააკეთებს მის გადასარჩენად. ამ ყველაფრის შემდეგ მთხრობელი გადაწყვეტს სამშობლოში დაბრუნებას.

პერსონაჟები
-----------

* „**წითელი ჯვრის ექიმი**" - მთავარი პერსონაჟი(მთხრობელი).
* „**მაშადი ჰასან**" - იგივე „ლამბალო".
* „**პავლე**" - ეპისკოპოსი.
* „**ყაშა ლაზარე**" - მღვდელი, ეპისკოპისის ხელქვეითი.
* „**ბექაური**" - ექიმის მოხევე ხელქვეითი, რომელიც თავის უფროსს ირანში გამოჰყვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 

s:ლამბალო და ყაშა
 | და ყაშა ლამბალო და ყაშა ვიკიწყაროებში |

* „ლამბალო და ყაშა" goodreads.com-ზე
* http://nataliavarada.blogspot.com/2012/06/blog-post\_04.html მოთხრობის სრული ანალიზი - დამპყრობლის წესის აგება

სქოლიო
------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მიხეილ ჯავახიშვილი |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* კვაჭი კვაჭანტირაძე (1924)
* ჯაყოს ხიზნები (1925)
* თეთრი საყელო (1926)
* გივი შადური (1928)
* არსენა მარაბდელი (1932)
* ქალის ტვირთი (1936)
 |
|  |
| მოთხრობები | 
* ჩანჩურა (1903)
* მეჩექმე გაბო (1904)
* კურკას ქორწილი
* ეშმაკის ქვა
* ეკა
* შემოდგომის ღამე
* დამდნარი ჯაჭვი
* ხალხის სამართალი
* რკინის საცერი
* ტეტიები
* ოქროს კბილი
* უპატრონო
* ხავერდის კაბა
* ჯილდო
* ტყის კაცი (1923)
* ლამბალო და ყაშა
* მუსუსი
* ყბაჩამ დაიგვიანა
* მართალი აბდულაჰ
* ორი განაჩენი (1925)
* პაპა დიმო (1926)
* კურდღელი (1927)
* ორი შვილი (1927)
* დამპატიჟე (1928)
* მიწის ყივილი (1928)
* ხუთი ამბავი
* პატარა დედაკაცი
* ფინჯანი (1929)
* ცხრა ქალწული (1935)
* ქურდი
* მდევარი
* ორი კბილი
* შურის მაძიებელი
* მესამე
 |
|  |
| ეკრანიზაციები | 
* ჯაყოს ხიზნები (2009)
* თეთრი კურდღელი (სატელევიზიო ფილმი) (1984)
* ჯაყოს ხიზნები (სატელევიზიო ფილმი)
* ნუცა (2009)
* მიხა (1984)
* ჯილდო (სატელევიზიო ფილმი)
* ქალის ტვირთი (სატელევიზიო ფილმი) (1958)
* მიწის ყივილი (სატელევიზიო ფილმი) (1958)
 |

 |