recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ფერი თოფჩუბაშოვა** (აზერ. Pəri xanım Topçubaşova; დ. 1873, რუსეთის იმპერია - გ. 1947, საფრანგეთი, პარიზი) — აზერბაიჯანის პირველი ლედი, აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსის ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ფარიხანუმ თოფჩუბაშოვას მამა ჰასან ბეი ზარდაბი ბაქოში ორი წელი უმუშევარი იყო. ის 1880 წელს ოჯახთან ერთად ზარდაბში გადავიდა საცხოვრებლად. ამ დროს მისი უფროსი ქალიშვილი ფერი 7 წლის იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახის ფინანსური მდგომარეობა მძიმე იყო, ჰასან ბეის სურდა, რომ მის ქალიშვილს განათლება მიეღო. ვინაიდან აზერბაიჯანში გოგონათა სკოლა იმ დროისთვის არ იყო, ჰასანს თავისი ქალიშვილი ტიფლისში მიჰყავს. ფერიხანუმი გოგონათა რუსულ გიმნაზიაში იწყებს სწავლას, სადაც დედამისი ჰანიფა მალიქოვაც სწავლობდა.

ფერი თოფჩუბაშოვა თავის მშობლებთან ჰასან ბეი ზარდაბისთან და ჰანიფა მალიქოვასთან ერთად
ჰასან ბეი, რომელსაც კავშირი ჰქონდა ტიფლისურ პრესასთან და ინტელიგენციასთან, ხშირად მოდიოდა გიმნაზიაში. იფი დაინტერესებული იყო ქალიშვილის სწავლით. მცირე ხანში ფერიმ თავისი განათლებითა და მაღალი მანერებით მოიპოვა მასწავლებლების პატივისცემა. ამრიგად, ფარიხანუმი გახდა პირველი აზერბაიჯანელი გოგონა, რომელიც სწავლობდა ტიფლისის გოგონათა რუსულ გიმნაზიაში.

ფერიხანუმმა ალიმარდან ბეის ყურადღება აღმოსავლელ ქალთათვის დამახასიათებელი სილამაზით, სიწმინდითა და უბრალოებით, განათლებისა და ინოვაციებისადმი ინტერესით, ჯერ კიდევ გიმნაზიაში სწავლისას მიიპყრო. მათ შორის იქმნება გულწრფელი მეგობრობა, რომელიც მოგვიანებით გადაიქცა სიყვარულსა და ერთგულ ცხოვრებისეულ თანამეგობრობაში.

ალიმარდან ბეი ჰასან ბეისა და ჰანიფა ხანუმის თანხმობის შემდეგ დაქორწინდა ფერიზე.

1893 წლის 31 დეკემბერს ტიფლისში ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვმა ფერიხანუმი ცოლად შეირთო. მიუხედავად იმისა, რომ ქალბატონის მამა, ჰასან ბეი ზარდაბი, ძალიან პროგრესულად მოაზროვნე ინტელექტუალი იყო, მან თოფჩუბაშოვს 10 000 მანეთი მოსთხოვა თავის ქალიშვილში. ვინაიდან თოფჩუბაშოვს ამდენი ფული არ ჰქონდა, მან და ფერიმ გადაწყვიტეს, რომ არ მოეწყოთ საქორწილო ცერემონია და დაზოგილი თანხა ჰასან ბეისთვის გადაეცათ. თავის ერთ-ერთ წერილში ფერი თოფჩუბაშოვა დედამისს ჰანიფა მალიქოვას წერდა, რომ 31 დეკემბერს ის დაქორწინდა და გადავიდა ალიმარდან ბეის სახლში.

ფერიმ სწავლა ქმრისა და მშობლების მხარდაჭერით გააგრძელა გიმნაზიის დამთავრების შემდეგაც. სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა. მუშაობდა სასამართლოში თანაშემწედ, რაიონული სასამართლოს მდივნად, ადვოკატად და სხვა თანამდებობებზე ტიფლისსა და ბაქოში.

ფერი თოფჩუბაშოვას 5 შვილი ჰყავდა. მათგან ოთხი - ალაკბერ ბეი და ანვარ ბეი თოფჩუბაშოვი, ქალიშვილები სარა ხანუმ სულთანოღლუ, სევერ ხანუმ თოფჩუბაშოვა დედასთან ერთად მონაწილეობდნენ ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის დაკრძალვის ცერემონიაში. ქალბატონი ფერი ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში და იქ გარდაიცვალა 1947 წელს. დაკრძალეს პარიზის მახლობლად მდებარე სენ-კლუს სასაფლაოზე, მისი ერთგული მეუღლის ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის გვერდით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Vəkil Pərican xanım Topçubaşova.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-11. ციტირების თარიღი: 2023-03-03.
2. 1 2  MÜBARİZƏLƏRDƏ KEÇƏN ÖMÜR.
3. 1 2 3  Ömürdən uzun mühacirət: Əlimərdan bəy Topçubaşov - BBC.
**იოანე III დიდი კომნენოსი** (ბერძ. Μιχαήλ Μέγας Κομνηνός; დ. 1321, კონსტანტინოპოლი, ბიზანტიის იმპერია — გ. 1362, სინოპი) — ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორი 1342-1344 წლებში. მიხეილ კომნენოსის ვაჟი.

იოანემ სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი კონსტანტინოპოლში გაატარა, სადაც მამამისი 1297 წლიდან ცხოვრობდა. როდესაც მიხეილი ტრაპიზონის იმპერატორი გახდა, სადაც მალევე დაამხეს და დააპატიმრეს, იგი კვლავ კონსტანტინოპოლში რჩებოდა. 1342 წელს ნიკეტას სქოლარესმა და გრიგორი მეიტზომატესმა იოანე მათთან ერთად ტრაპიზონში წასვლასა და ტახტის დაკავებაზე დაითანხმეს. ბიზანტიის მთავრობის მხარდაჭერითა და გენუელთა სამი გალერის დახმარებით, იოანემ ხანმოკლე, თუმცა სისხლისმღვრელი ბრძოლის შემდეგ 4 სექტემბერს ქალაქი დაიკავა. მისი კორონაციის შემდეგ გადაყენებული იმპერატორი ანა კომნენოსი დაახრჩვეს, მისი მხარდამჭერები კი სიკვდილით დასაჯეს ან გადაასახლეს.

იოანე III სუსტი მმართველი აღმოჩნდა, რომელიც მხოლოდ გართობასა და ფუფუნებაზე ფიქრობდა. მან საკუთარი მამის გასათავისუფლებლადაც კი არაფერი იღონა. მიხეილი პატიმრობიდან ნიკეტას სქოლარესმა გაათავისუფლა და ტრაპიზონში დააბრუნა. იოანე III წმინდა საბას მონასტერში გამოკეტეს, სადაც იგი ბიზანტიური დაცვის მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდა, ხოლო ტახტზე კვლავ მიხეილ კომნენოსი ავიდა.

მოგვიანებით იოანე კონსტანტინოპოლში, შემდეგ კი ადრიანოპოლში გადაიყვანეს. იგი ტახტის დასაბრუნებლად ბრძოლას აპირებდა, თუმცა 1362 წელს სინოპში გარდაიცვალა. მიქაელ პანარეტოსი გადმოგვცემს, რომ იოანეს შვილი ჰყავდა, თუმცა მის სახელს არ ასახელებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *მიქაელ პანარეტოსი* „ტრაპიზონის ქრონიკა" XIV საუკუნე
* იოანე III დიდი კომნენოსი დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine. , *Encyclopedia of the Hellenic World: Asia Minor*

სქოლიო
------

1. ↑  William Miller, Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204-1461, 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), pp. 52f

|
|  |
|
| წინამორბედი:ანა კომნენოსი | **ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორი**1342-1344 | შემდეგი:მიხეილ კომნენოსი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრაპიზონის იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
ალექსი I  · ანდრონიკე I  · იოანე I  · მანუელ I  · ანდრონიკე II  · გიორგი I  · იოანე II  · თეოდორა კომნენოსი  · იოანე II  · ალექსი II  · ანდრონიკე III  · მანუელ II  · ბასილი · ირინა პალეოლოგოსი · ანა კომნენოსი  · იოანე III  · მიხეილი  · ალექსი III  · მანუელ III  · ალექსი IV  · იოანე IV  · დავითი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

Корреджо, იუპიტერი და იო
**იო** (ბერძ. Ίώ) — ბერძნულ მითოლოგიაში ინაქისა, ძველი არგოსის მეფე და ამავე დროს მდინარის ღმერთი, და არგიის ქალიშვილი. თუმცა მისი მამობა ეწინაამღდეგება მონაცემებს, რომ ზევსის პირველი შეყვარებული გახდა ნიობა, ინაქის შვილიშვილი. სხვა ვერსიით, იო იყო იასას (ჰესიოდოსა და აკუსილაუსის თანახმად), ან პირენას, ან და არესტორას ქალიშვილი. 

იოს ამბავი მოთხრობილია ოვიდიუსის „მეტამორფოზებში," რომლის მიხედვითაც ზევსმა იო შეიყვარა და ძროხად აქცია, რათა თავისი ცოლის, ჰერასგან დაეფარა, თუმცა ის მაინც ვერ იხსნა. ჰერამ დაინახა ქათქათა ძროხა და ზევსს მისი ჩუქება სთხოვა. ზევსმა უარი ვერ უთხრა. ჰერამ იოს დარაჯად მიუჩინა ასთვალა არგუსი. ეს უკანასკნელი კი იოს ფხიზლად დარაჯობდა.

ზევსი ხედავდა იოს ტანჯვას და ამიტომ თავის შვილ ჰერმესს მისი მოტაცება დაავალა. მან შეძლო არგუსის დაძინება, რის შემდეგაც თავი მოკვეთა. იო განთავისუფლდა, მაგრამ ჰერამ მას ახალი განსაცდელი მოუვლინა და მას კრაზანა მიუჩინა. თავისი ისრით კრაზანა ქვეყნიდან ქვეყანაში მიერეკებოდა დატანჯულ იოს. მრავალი ხეტიალის შემდეგ მან უკიდურეს ჩრდილოეთს,სკვითების ქვეყანაში იმ კლდეს მიაღწია, რომელზედაც მიჯაჭვული იყო ტიტანი პრომეთე. პრომეთემ უწინასწარმეტყველა უბედურ ქალს, რომ მის ტანჯვას ბოლო ეგვიპტეში მოეღებოდა. იოც ეგვიპტისკენ გაეშურა. ნილოსის სანაპიროებზე ზევსმა იოს უწინდელი სახე დაუბრუნა და მას ეყოლა შვილი ეპაფე. ის იყო ეგვიპტის პირველი მეფე და მამამთავარი გმირთა დიდი თაობისა, რომელსაც ეკუთვნოდა საბერძნეთის უდიდესი გმირი ჰერაკლე.

მითის თანახმად იონიის ზღვას მისი სახელი ეწოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

თარგი:ავტორიტეტული წყარო


|  |  |
| --- | --- |
| დრაკონი | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
იულია კრისტევა
**იულია კრისტევა** (Julia Kristeva, ბულგ. Юлия Кръстева) (\*24 ივნისი, 1941) — ბულგარული წარმოშობის ფრანგი ფილოსოფოსი, ლიტერატურის კრიტიკოსი, ფსიქოანალიტიკოსი, ფემინისტი და მწერალი. 1960-იან წლებიდან საფრანგეთში ცხოვრობს. კრისტევამ სახელი მას შემდეგ მოიხვეჭა, რაც 1969 წელს გამოაქვეყნა თავისი პირველი წიგნი "სემიოტიკა". ბარტთან, ტოდოროვთან, გოლდმანთან, ჟენეტთან, ლევი-სტროსთან, ლაკანთან, გრეიმასთან, ფუკოსთან და ალთიუსერთან ერთად, იგი სტრუქტურალიზმის წამყვან ფიგურად ითვლება. ამასთანავე, მისმა ნაშრომებმა განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა პოსტსტრუქტურალიზმის განვითარებაში.

იულია კრისტევა სწავლობდა ფროიდისეულ და ლაკანისეულ ფსიქოანალიზს. 1965 წელს იგი "ტელ კელის" ჯგუფს შეუერთდა, სადაც თავისი მომავალი მეუღლე - ფილიპ სოლერსი გაიცნო. ჯგუფი ენის პოლიტიკის საკითხით იყო დაინტერესებული. "ტელ კელის" წევრები ისტორიას განიხილავდნენ, როგორც საინტერპრეტაციო ტექსტს, ხოლო ისტორიის წერას განიხილავდნენ, როგორც პოლიტიზებულ საქმიანობას და არა როგორც სინამდვილის ობიექტურ ასახვას. 1974 წელს სადოქტორო ნაშრომის - "პოეტური ენის რევოლუციის" შემდეგ, იგი პარიზის უნივერსიტეტის ენათმეცნიერების კათედრის გამგე გახდა. პარალელურად, მიწვეული პროფესორის სტატუსით, ნიუ იორკის კოლუმბიის უნივერსიტეტშიც ატარებდა ლექციებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90053376
* BNC: 000040737
* BNE: XX937321
* BNF: cb11910116q (data)
* CANTIC: a1010978x
* CiNii: DA00203879
* GND: 118778056
* ISNI: 0000 0001 2283 9200
* LCCN: n50045983
* LNB: 000007887
* NDL: 00446365
* NKC: jn20010309077
* NLA: 35283215
* NLK: KAC2018K1795
* NLP: A12055864
* NSK: 000002567
* NTA: 068426070
* The SBN id CFIV074894 is not valid.
* SELIBR: 208167
* SNAC: w6q83js5
* SUDOC: 026954192
* Trove: 896676
* VIAF: 108172648
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 108172648

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ენზიმი ტრიოზოფოსფატ იზომერაზა
**ენზიმები** ან **ფერმენტები** (ლათ. fermentum ან ბერძნ. ένζυμο — საფუარა) — პროტეინები, ანუ ცილოვანი მოლეკულები ან მათი კომპლექსები, რომლებიც ცოცხალ სისტემებში ქიმიურ რეაქციებს აჩქარებს.

ფერმენტები ანუ ენზიმები ცილოვანი ბუნების ნაერთებია, რომლებიც ყველა სახის უჯრედში გვხვდება და მონაწილეობას იღებენ უჯრედში მიმდინარე ქიმიურ გარდაქმნაში, როგორც ბიოლოგიური კატალიზატორები. სტრუქტურულად ფერმენტები, ისევე როგორც დანარჩენი ცილოვანი ბუნების ნაერთები, შესაძლებელია წარმოდგენილი იყოს მარტივი და რთული მოლეკულის სახით. მარტივი ეწოდება ფერმენტს, თუ მისი ჰიდროლიზის შედეგად მხოლოდ ამინომჟავები წარმოიქმნება. რთული ფერმენტის მოლეკულა შეიცავს როგორც ცილოვან ნაწილს, ისე არაცილოვან კომპონენტს. ასეთი არაცილოვანი კომპონენტის არსებობა აუცილებელია ფერმენტის აქტივობისათვის. რთული ფერმენტის ცილოვან ნაწილს აპოფერმენტი ეწოდება, ხოლო არაცილოვან კომპონენტს – კოფაქტორი. კოფაქტორის როლში ხშირ შემთხვევაში სხვადასხვა მეტალები ან დაბალმოლეკულური ორგანული ნაერთები გამოდიან. ამ დაბალმოლეკულურ ორგანულ კოფაქტორებს კოფერმენტებს უწოდებენ. მაგალითად, ვიტამინების უმრავლესობა კოფერმენტებს წარმოადგენენ. კოფაქტორებისა და უშუალოდ აპოფერმენტის დაკავშირებაში მონაწილეობას იღებენ სხვადასხვა ქიმიური ბმები. თუ ფერმენტის ამ ორი კომპონენტის დაკავშირება მიმდინარეობს წყალბადური, იონური ან სხვა, მსგავსი სუსტი ბმებით, იმ შემთხვევაში კოფერმენტი ადვილად სცილდება ცილოვან ნაწილს. ხშირ შემთხვევაში დაკავშირებაში მონაწილეობს კოვალენტური ბმა და ამ შემთხვევაში კოფაქტორის მოცილება ფერმენტის მოლეკულის დანარჩენ ნაწილიდან თითქმის შეუძლებელია. ასეთ კოფერმენტს პროსთეტულ ჯგუფს უწოდებენ. ერთი და იგივე ნივთიერება ზოგიერთ ფერმენტში კოფაქტორის როლს ასრულებს, ხოლო ზოგიერთში იგივე ნივთიერება პროსთეტული ჯგუფია. მაგალითად, ფლავინადენინდინუკლეოტიდი (ფად) სუნთქვის ჯაჭვში მონაწილე ფლავინურ ფერმენტებში იგი პროსთეტული ჯგუფია, ხოლო ამინომჟავების ოქსიდაზებში კოფერმენტის.

ლიტერატურა
----------

* Cornish-Bowden, Athel. *Fundamentals of Enzyme Kinetics*. (3rd edition), Portland Press, 2004. ISBN 1-85578-158-1.
* Segel Irwin H. *Enzyme Kinetics: Behavior and Analysis of Rapid Equilibrium and Steady-State Enzyme Systems*. (New Ed edition), Wiley-Interscience, 1993. ISBN 0-471-30309-7.
* Baynes, John W. *Medical Biochemistry*. (2nd edition), Elsevier-Mosby, 2005. ISBN 0-7234-3341-0, p. 57.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფერმენტები***

* Structure/Function of Enzymes
* Enzymes in diagnosis დაარქივებული 2008-06-12 საიტზე Wayback Machine.
* Enzyme spotlight
ვოიაჯერ 1
**პროგრამა ვოიაჯერი** (ინგლ. Voyager program) — ამერიკული სამეცნიერო პროგრამა, რომლის საფუძველზეც 1977 წელს ნასამ კოსმოსში გაუშვა ორი იდენტური ავტომატური კოსმოსური ზონდი ვოიაჯერ 1  და ვოიაჯერ 2 მზის სისტემის მიღმა მდებარე სივრცის შესწავლის მიზნით.

2012 წლის 25 აგვისტოს „ვოიაჯერ 1" ადამიანის მიერ შექმნილი პირველი მოწყობილობა გახდა, რომელიც მზის სისტემას გასცდა. რობოტები აღჭურვილნი არიან მრავალი სამეცნიერო ინსრუმენტით, ფოტო და რადიო დანადგარებით, ინფრაწითელი და ულტრაიისფერი სპექტომეტრებით და სხვა მრავალი მოწყობილობით. „ვოიაჯერების" მიერ დედამიწაზე გამოგზავნილი ინფორმაციით ბევრი ახალი აღმოჩენა მოხდა და ნათელი მოეფინა ბევრ კითხვას.

ოქროს ფირფიტის უკანა გვერდი
ორივე ზონდზე მიმაგრებულია ოქროს ფირფიტა, რომელზეც ჩაწერილია დედამიწის სურათები, ბუნების ხმები, მისალმება 55 ენაზე, აგრეთვე მრავალი ჟანრის მუსიკალური კოლექცია და დედამიწის სხვადასხვა კულტურათა ხალხური სიმღერები — მათ შორის ქართული ხალხური სიმღერა „ჩაკრულო". ფირფიტის მეორე მხარეს ამოტვიფრულია კოსმოსური რუკა დედამიწის მდებარეობის ზუსტი კოორდინატებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროგრამა ვოიაჯერის მიმოხილვა ნასას ოფიციალურ საიტზე
**იული სტრაუმე** (დ. 2 ივლისი, 1874, ვენდენი — გ. 1 ნოემბერი, 1970, რიგა) — ლატვიელი საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი, მხატვარი, პედაგოგი, საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აკრედიტებული ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულოს თანამშრომელი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მიტავის (ამჟამად — ელგავა) გიმნაზია და სანქტ-პეტერბურგში არსებული ალ. შტიგლიცის ტექნიკური მხატვრობის ცენტრალური სასწავლებელი. კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით მოავლინეს პარიზში, სადაც დაეუფლა ტექსტილის ხელოვნებას. 1907 წელს მხატვრად მოავლინეს თბილისში მოქმედ კავკასიის შინამრეწველობის (იმავე კუსტარულ) კომიტეტში. რუდუნებით აგროვებდა და სწავლობდა კავკასიელ ხალხთა დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს. მოპოვებული მასალა გადაეცემოდა კუსტარული კომიტეტის სახელოსნოებს, სადაც ხალხური შემოქმედების მიხედვით იქმნებოდა უნიკალური ნაწარმი: ხალიჩები, ნაქარგები, ქსოვილები, ჭურჭელი, საიუველირო ნაკეთობანი. 

შექმნა უნიკალური ალბომები კავკასიური ხალიჩების ფერადი ჩანახატებითურთ, რომლის პირველი ტომიც გამოიცა. ალბომებში შემონახულია ასევე პირები მინიატიურებისა, რომლებიც შემოჩენილი იყო გელათის, ჯრუჭის და სხვა ეკლესია-მონასტრებში იმხანად დაცულ X-XI საუკუნეებით დათარიღებულ სახარებებში. მონაწილეობდა აკად. ნიკო მარის ხელმძღვანელობით მოწყობილ ქ. ანისის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში (1912). კუსტარული კომიტეტის ეგიდით მონაწილეობდა საერთაშორისო გამოფენებში. აქტიური როლი შეასრულა გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმის დაფუძნებაში, რომელიც თბილისში დღემდე წარმატებით ფუნქციონირებს. მხატვარ ჰენრი რიკ ჰრინევსკისთან ერთად მოხატა სათავადაზნაურო ბანკი (თანამედროვე ეროვნული ბიბლიოთეკა). მისივე პროექტით შეიქმნა პირველი კარადები სამუზეუმო ექსპონატებისათვის, ამოკვეთილი კარები, ასევე წიგნების ვიტრინები.

თავის მეუღლესთან, ბელგიელ მარია-ელოიზა-ავგუსტა რონგვოსთან, ერთად {{{მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება (1916}}} [*წყარო არ არის მითითებული 930 დღე*]. მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აკრედიტებულ ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულოში. ლატვიის ვიცე-კონსულის მოვალეობას ასრულებდა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციისა და იძულებითი გასაბჭოების შემდეგაც (1922 წლის 10 თებერვლამდე). ზრუნავდა საქართველოში მყოფ ლატვიელთა სამშობლოში დაბრუნებისათვის. 1923 წლის მიწურულს დაბრუნდა სამშობლოში, თუმცა შემოქმედებითი კავშირი საქართველოსთან და ქართველებთან სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუწყვეტია. იყო ლატვიის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. 1963 წლის თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორმა, დავით ციციშვილმა, აღძრა საკითხი, რომ საქართველოს წინაშე დამსახურებისათვის იული სტრაუმესათვის დაენიშნათ პერსონალური პენსია. სტრაუმეს მხატვრული მემკვიდრეობის უდიდესი ნაწილი ინახება საქართველოს სახალხო და გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმში, შალვა დადიანის ქუჩაზე № 28-ში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 420-421.
**იოანე, სტეფანე და ესაია** — წმინდათა და მართალთა ქრისტეს საფლავისათა: იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველთა. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე ახალი სტილით 17 ნოემბერი (4 ნოემბერი).

წმინდა იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველების შესახებ ცნობები მხოლოდ საეკლესიო კალენდარმა შემოგვინახა.

წმინდანთა დასში მართლად იწოდებიან ის ქრისტიანები, რომელთაც მთელი ამქვეყნიური ცხოვრება ღვთის დიდებასა და ერის სამსახურში გალიეს. მათი ცხოვრება თავის თავში იტევს ღირსი და ღმერთ-შემოსილი მამების, აღმსარებლებისა და მოწამეების ღვაწლს.

საქართველოს ეკლესიაში გაბრწყინებულ წმინდანთა შორის სულ ოთხი წმინდანია მართლის წოდებითა და ღვაწლით კანონიზირებული. მათ შორის - ყველასათვის კარგად ცნობილი, ერის მამად და უგვირგვინო მეფედ წოდებული ილია ჭავჭავაძე და დრო-ჟამისა და ჩვენი უდებების გამო დავიწყებული წმინდანები: იოანე, სტეფანე და ესაია ქართველენი. მათ ხსენებას საქართველოს სამოციქულო ეკლესია უკვე რამდენიმე საუკუნეა აღასრულებს.

როგორც მეცნიერები და მკვლევრები ვარაუდობენ, წმინდანები იერუსლიმში მოღვაწეობდნენ და იყვნენ ქრისტეს საფლავის საპატიო მცველები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**ყირგიზეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჰიმნი** (ყირგ. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни; რუს. Государственный гимн Кыргызской Республики) — ყირგიზეთის ეროვნული სიმბოლო, მიიღეს 1992 წლის 18 დეკემბერს ყირგიზეთის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს რეზოლუციის მიხედვით. მუსიკა შექმნილია ნასირ დავსელოვივისა და კალი მოლდობასანოვის მიერ, ტექსტის ავტორები არიან ჯამილ სადიკოვი და ეშმამბეტ ყულუევი.

ტექსტი
------

Ак мөңгүлүү аска зоолор, талаалар,
Элибиздин жаны менен барабар.
Сансыз кылым Ала-Тоосун мекендеп,
Сактап келди биздин ата-бабалар.
Алгалай бер, кыргыз эл,
Азаттыктын жолунда.
Өркүндөй бер, өсө бер,
Өз тагдырың колуңда.
Байыртадан бүткөн мүнөз элиме,
Досторуна даяр дилин берүүгө.
Бул ынтымак эл бирдигин ширетип,
Бейкуттукту берет кыргыз жерине.
Алгалай бер, кыргыз эл,
Азаттыктын жолунда.
Өркүндөй бер, өсө бер,
Өз тагдырың колуңда.
Аткарылып элдин үмүт, тилеги,
Желбиреди эркиндиктин желеги.
Бизге жеткен ата салтын, мурасын,
Ыйык сактап урпактарга берели.
Алгалай бер, кыргыз эл,
Азаттыктын жолунда.
Өркүндөй бер, өсө бер,
Өз тагдырың колуңда.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყირგიზეთის დროშა
* ყირგიზეთის გერბი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Audio of the national anthem of Kyrgyzstan, with information and lyrics
* Himnuszok - A vocal recording of the anthem hosted on Szbszig's Himnuszok website
* Version of the national anthem on the audio page of the President of Kyrgyzstan
* National anthem of Kyrgyzstan from official website of President of Kyrgyz Republic
**თბილისის დედა ციხის (ნარიყალის) არქეოლოგური გათხრები** — სისტემატიური არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 1966 წელს შოთა რუსთაველის იუბილესთან დაკავშირებით. ციხის ზღუდეთა და გოდოლთა პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს იმის გამო რომ ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე, მის ხელში ჩასაგებად წარმოებული ბრძოლების შედეგად მრავალჯელ არის დანგრეული, დაზიანებული, აღდგენილი და გადაკეთებული.

ტაძრის მშენებლობისთვის გამოყენებულია შუა ფეოდალური მოჭიქული და მოუჭიქავი კერამიკა. აღმოჩენილია გვიანი ფეოდალური ხანის ნამუშევრები, მოჩუქურთმებული ნივთები და ქვათლილებით შემოსილი ნაშთი. კედლები ფრესკით იყო მოხატული, ეს უნდა იყოს ვახუშტისეული ეკლესია გუმბათიანი. 

აღნაგობით და მორთულობით ეს ტაძარი მეტეხის ტაძრის ორეულია. დედა ციხის ტაძარს ოდნავ წაგრძელებული სწორკუთხედის მოყვანილობა აქვს. ნაშენებია ქართული აგურით და დაკუთხული ქვებით. შესწავლისას კედლების ზედა ნაწილები და გუმბათი შიგნით იყო ჩაქცეული. შენობა გარედან ღია ფერიის ქვათლილებითაა შემოსილი. ეკლესიას ეტყობა ცეცხლის, აფეთქების კვალი, რაც მეტყველებს იმაზე რომ მაჰმადიანი დაპყრობლები ამ შენობას სხვა დანიშნულებისთვის იყენებდნენ. ასევე აღმოჩენილია სხვა აგურის ნაგებობებიც, ერთი შიგნიდან კარგადაა შელესილი.

დედა ციხეზე მრავალრიცხოვან საგანთა შორის ნაპოვნია მოუჭიქავი კრამიტი, ცისფრად მოჭიქული კრამიტი და შორენკეცები, ფაინსისა და ფაიფურის მდირული ჭურჭელი, მინის ჭურჭელი, ქალის ძვირფასი ფეხსაცმელი, სატყორცნი ბირთვები, ნაწილი ციხის მარაგს ეკუთვნოა ნაწილი შემოტევების დროს დარჩა. ასევე აღმოჩენილია რკინის ხელსაწყოები, თიხის ყალიონები, სპილენძის მონეტები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 506, თბ. 2002
**ქიზიყის გლეხთა აჯანყება 1878** — გლეხთა აჯანყება არსებული რეჟიმის წინააღმდეგ ქიზიყში. 

გამოიწვია სახელმწიფო გადასახადების სიმძიმემ, აუტანელმა სატრანსპორტო ბეგარამ, სამაზრო და საგუბერნიო ხელისუფლების შეუზღუდველმა თვითნებობამ. აჯანყების საბაბი გახდა მეფის მთავრობის განზრახვა, კენჭისყრით გაეწვია გლეხები სახალხო ლაშქარში (თურქებთან ომთან დაკავშირებით). სოფლის მამასახლისებმა თვითნებურად შედგენილ კენჭისყრის სიებში, არ შეიტანეს კულაკთა შვილები. გლეხებმა ამ სიების მოსპობა და ლაშქარში ძველი წესით გასვლა მოითხოვეს. აჯანყება დაიწყო 4 ივნისს დილით სოფ.ზემო მაჩხაანში, სადაც გლეხებმა სცემეს სოფლის მამასახლისი დავით ბოსტოღანაშვილი და პრისტავის თანაშემწე. აჯანყებას შეუერთდნენ ანაგის, ვაქირის, საქობოს, მაშნაარისა და სხვა სოფლების გლეხები. ისინი გაერთიადნენ და გზა გადაუჭრეს ბაკურციხეში მიმავალ სიღნაღის მაზრის უფროსს, მოსთხოვეს სიების მოსპობა და კენჭისყრით ლაშქარში გლეხთა გაწვევაზე უარის თქმა. გლეხების მოთხოვნა არ დააკმაყოფილეს, ამიტომ აჯანყებულებმა ჯერ მაზრის უფროსის მხლებლები და სოფლის მამასახლისი სცემეს, შემდეგ — თავად რევაზ ვაჩნაძის სახლში თავშეფარებული მაზრის უფროსი გენერალი იოსებ ორბელიანი და მათი კაცები. დაარბიეს ვაჩნაძის სახლი, აგრეთვე კარდანახის, ვაქირის, საქობოსა და სხვა სოფლების მამასახლისთა სახლკარი. 

მთავრობამ აჯანყება ჩააქრო. დაიწყო რეპრესიები. სიღნაღის სასამართლომ 11 მათგანს 15 წლის კატორღა მიუსაჯა, გადასახლებულთა შორის იყო ორი ქალი. სასამართლო პროცესზე გამოაშკარავდა აჯანყების ნამდვილი მიზეზი. საქართველოს პრესამ („დროება", „ობზორი") სპეციალური წერილები მიუძღვნა ამ აჯანყებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 524.
ვოიცეხ იარუზელსკი 2006 წელს
**ვოიცეხ იარუზელსკი** (პოლ. Wojciech Witold Jaruzelski; დ. 6 ივლისი, 1923, კუროვი, ლუბლინის სავოევოდო — გ. 25 მაისი 2014, ვარშავა) — პოლონელი პოლიტიკური მოღვაწე. არმიის გენერალი, თავდაცვის მინისტრი (1969–1983), გაერთიანებული მუშათა პარტიის პირველი მდივანი (1981–1989), პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს წევრი, პოსტკომუნისტური პოლონეთის პირველი პრეზიდენტი 1989–1990 წლებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის პრეზიდენტი
* პოლონეთის პრეზიდენტების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* President of the Republic of Poland / About Poland / Polish Presidents / Wojciech Jaruzelski დაარქივებული 2010-05-11 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პოლონეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* იუზეფ პილსუდსკი
* გაბრიელ ნარუტოვიჩი
* მაცეი რატაი
* სტანისლავ ვოიცეხოვსკი
* მაცეი რატაი
* იგნაცი მოსციცკი
* ბოლესლავ ბერუტი
* ვოიცეხ იარუზელსკი
* ლეხ ვალენსა
* ალექსანდრე კვასნევსკი
* ლეხ კაჩინსკი
* ბრონისლავ კომოროვსკი
* ანჯეი დუდა
 |

 |
**ფრედეგარი** (ლათ. Fredegarius Scholasticus, დ. უცნობია — გ. დაახლ. 660) — VII საუკუნის შუა წლების ნახევრადლეგენდარული ფრანკი მწერალი. ერთადერთი მისი ცნობილი ნამუშევარია ე. წ. „ფრედეგარის ქრონიკა", რომელიც არის ისტორიული ქრონიკა და აღწერს მოვლენებს სამყაროს შექმნიდან ავტორის ცხოვრების პერიოდამდე. ქრონიკის პირველი სამი წიგნი ძველი ავტორების ნაწარმოებების შეჯერებული ვარიანტია (ძირითადად ეყრდნობა გრიგოლ ტურელი), თუმცა შეიცავს მთელ რიგ უნიკალურ ფაქტებს V-VI საუკუნეების ფრანკების ისტორიიდან. ფრედერიკის ქრონიკის ყველაზე მეტად ღირებული ნაწილია მეოთხე წიგნი, რომელშიც მოთხრობილია ფრანკები სახელმწიფოს ისტორია 584-642 წლებში. მოგვიანებით ეს ნაშრომი სხვა ავტორებმა გააგრძელეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრედეგარის ქროონიკის მეოთხე წიგნის ორიგინალური ტექსტი (ლათინური)
* Шмидт Г. А. "Хроники Фредегара" (историографический очерк) // "Хроники Фредегара" / Пер. Г. А. Шмидта. — Санкт-Петербург:Евразия, 2015. С. 7–47. – ISBN 978-5-91852-097-0
**ვოიაკი** (პოლ. Wojak; *მებრძოლი*, *მეომარი*), ასევე ცნობილი როგორც „**გრძნობა**, **როდესაც"** — პოპულარული ინტერნეტ მიმი. გამოსახულება შავთეთრი, მელოტი და ჩაფიქრებული კაცის, რომელიც გამოიყენება ისეთი ემოციების გამოსახატავად, როგორიცაა: მელანქოლია, სინანული ან მარტოობა.

ისტორია
-------

თავდაპირველად Wojak („ვოიაკი") გერმანულ იმიჯბორდ Krautchan-ის ინტერნაციონალურ განყოფილებაში ერთ-ერთი პოლონელი მომხმარებლის მეტსახელი იყო. მან დაიწყო ფოტოების ატვირთვა, რომელიც შემდეგ, დაახლოებით 2010 წელს, ცნობილი გახდა როგორც „ვოიაკი". ფოტოსურათს თან ზდევდა ფრაზა „გრძნობა, როდესაც X". ის გავრცელდა სხვა ინტერნაციონალურ იმიჯბორდებზეც, მათ შორის 4chan-ზე, სადაც 2011 წელს ვოიაკის ორმა გამოსახულებამ, წარწერით „*I know that feel bro*"-მ (ვიცი ეს გრძნობა ძმაო) მოიპოვა პოპულარობა. ვოიაკის გამოსახულება ასევე წყვილდებოდა ფრაზებთან „ეს გრძნობა" ან „გრძნობა როდესაც". შემდგომი ვარიანტები ხშირად გამოისახებოდა Pepe the Frog-თან ერთად.

2016 წელს გამოჩნდა ვოიაკის დამცინავი ან რეფორმირებული ბუნება (ასევე ცნობილი, როგორც Brainlets „პატარატვინა"), რომელიც გამოიყენებოდა, როგორც ინტელექტუალურ მოსაზრებაზე დაცინვის საშუალება. 2018 წელს კრიპტოვალუტის კოლაფსთან დაკავშირებით შეიქმნა ვარდისფერი ვოიაკი, რომელიც 4chan-ის /biz/ განყოფილებაში გამოიყენებოდა კრიპტოვალუტით მოვაჭრეების მიერ, რათა გამოეხატათ მწუხარება დანაკარგზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  Brown, Elizabeth Nolan. „That Feeling When...". *Bustle* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2018-10-19.
2. ↑  Feldman, Brian. What 4chan Memes Will Go Mainstream in 2017? en. ციტირების თარიღი: 2019-02-09
3. ↑  „The Creator of Pepe the Frog Talks About Making Comics in the Post-Meme World". *Vice* (ინგლისური). 2015-07-28. ციტირების თარიღი: 2018-10-19.
4. ↑  Feldman, Brian. „People Are Arguing About the Size of Their Brains Using MS-Paint Illustrations". *Intelligencer* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2018-10-19.
5. ↑  „Bogs and Wojaks: How Crypto Memes Help Traders Deal with the Downturn – Bitcoin News". *Bitcoin.com* (ინგლისური). 2018-05-27. ციტირების თარიღი: 2018-10-19.
6. ↑  The Cryptocurrency Markets Are Having an Interesting Week en-US (2018-02-02). ციტირების თარიღი: 2019-02-09
**იორდანოვის სახლი** (რუს. Дом Йорданова) — ძველი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის დასაწყისში. შენობა 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 46.

ისტორია
-------

კუთხის ორსართულიანი სახლი ბერძნების ქუჩისა და უსპენსკის შესახვევის გადაკვეთაზე, ააგეს XIX საუკუნის დასაწყისში. ცნობილია იმ მოქალაქეების სახელები, რომლებიც შენობას ფლობდნენ XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან. 1870 წლიდან სახლი ეკუთვნოდა მესამე გილდიის ვაჭარ თედორე იორდანოვს. იორდანოვი ტაგანროგში დასახლდა 1820-იან წლებში, ფლობდა მაკარონის ორ ფაბრიკას, დაკავებული იყო სასურსათო საქონლის ვაჭრობით. 1843 წელს თედორე იორდანოვი დაქორწინდა ვაჭარ ლიცინის 17 წლის ახალგაზრდა ქალიშვილ სოფიაზე. 1850 წელს სოფია გარდაიცვალა. ტაგანროგის მართლმადიდებლურ სასაფლაოზე შემორჩენილია მისი ძეგლი, რომელიც დამზადებულია გრანიტის ვარდისფერი ბლიკისაგან და აქვს ეპიტაფია. მეორე ცოლთან ოლგა პავლეს ასულთAნ შეეძინა ხუთი შვილი: სოფია (1853), პეტრე (1855), მარია (1856), პავლე (1858) და პანტელეიმონი (1862). 

თავის დროზე თედორე შედიოდა ტაგანროგის პორტის მშენებლობის კომისიაში. იგი გარდაიცვალა 1872 წელს. მისი სახლი გადავიდა მისი მეორე ცოლის ოლგა ივანეს ასულის მფლობელობაში. მოგვიანებით 1925 წლამდე სახლს ფლობდნენ მათი შვილები. 1890-1891 წლებში სახლში მუშაობდა ნ. ჩუბენკოს მაკარონის ფაბრიკა. 

საბჭოტა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია. 1918 წლიდან აქ გახსნილია მეზღვაურთა კლუბი. ამჟამად ეს არის საცხოვრებელი სახლი.

აღწერა
------

სახლი მდებარეობს ბერძნების ქუჩისა და დობროლიუბოვის აღმართის გადაკვეთაზე. იგი აგურითაა ნაგები. ფასადზე შვიი ფანჯარა აქვს. მთავარი შესასვლელი შენობის მარცხენა მხარესაა. 

შენობა შეღებილია ყვითლად. ზოგიერთი არქიტექტურული დეტალი კი თეთრად.

ლიტერატურა
----------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дом Йорданова დაარქივებული 2017-03-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Объекты культурного наследия[*მკვდარი ბმული*]
**ყირგიზული ენა**, ან **ყირგიზული** (კირილური ანბანით Кыргыз тили, Кыргызча, ლათინური ანბანით Kyrgyz tili, Kyrgyzça) არის ყირგიზი ხალხის ეროვნული და ყირგიზეთის სახელმწიფოს ოფიციალურ ენას. იგი წარმოადგენს თურქულ ენათა ცენტრალურ (ნოღაურ-ყივჩაღურ) ჯგუფს.

ყირგიზული ენის გავრცელება
-------------------------

ყირგიზულს მშობლიურ ენად მიიჩნევს 5 მლნ. კაცი. ამ ენაზე მოლაპარაკენი ცხოვრობენ ჩინეთში, ავღანეთში, ყაზახეთში, თურქეთში, უზბეკეთში, პაკისტანსა და რუსეთში. ყირგიზული ენა ენათესავება ყაზახურს და ისე ახლოს დგას მასთან, რომ ენობრივი ურთიერთგაგება ყირგიზსა და ყაზახს შორის შეიძლება დაუბრკოლებლად მიმდინარეობდეს. შედარებით ენათმეცნიერებაში ყირგიზული მიჩნეულია ცენტრალურ და ჩრდილოთურქულ ენათა ჯგუფის ერთგვარ შემაკავშირებელ ენად. 

ყირგიზები ძველი ხალხია. ისინი IV, V საუკუნეებში გოქთურქების (Göktürk) ვასალები იყვნენ. სამხრეთ ციმბირის ენისეის რეგიონიდან მომდინარე ტომს 840 წელს დაუპყრია უიგურების ქვეყანა. 1876 წელს, სანამ მათ რუსები დაიპყრობდა, ყირგიზები კოკანდის სახანოს ვასალები იყვნენ.

### ენობრივი ნათესაობა

მიუხედავად დიდი გავლენებისა, რომელიც ყირგიზულმა განიცადა დროთა განმავლობაში ყივჩაღურ-თურქულისაგან (ყაზახური და ნოღაური), მაინც შეინარჩუნა სამხრეთ-ციმბირული (ჩრდილოაღმოსავლეთ) სუბსტრატი. გამაჰმადიანებისა და არამომთაბარე მუსლიმებთან კონტაქტის შედეგად ყირგიზულ ენას ძირითადად თურქული წარმოშობის ლექსიკა, მცირე რაოდენობით არაბულ-სპარსული და ევრო-რუსული ნასესხობები გააჩნია.

ყირგიზთა (თვით)სახელრქმევის ისტორიისათვის
-----------------------------------------

რუსებმა, თავის დროზე, ყაზახებისაგან გამოსარჩევად ყირგიზებს „ყარა-ყირგიზები", ხოლო ყაზახებს „ყაზახ-ყირგიზები" უწოდეს. ზოგიერთი თურქულენოვანი ხალხი ყირგიზებს „ბურუთებს" უწოდებს. სიტყვა „ბურუთი" გვხვდება მონღოლურ ფოლკლორშიაც. 

მოსწრებული სიტყვა-პასუხი და სპონტანური თქმები მეტად მოწონებულია ყირგიზთა შორის. ცნობილია ზეპირსიტყვიერად ტრადირებული ეპოსები. საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა ყირგიზი ეროვნების მწერალმა ჩინგიზ აიტმატოვმა, (1928-2008), რომელიც ყირგიზულ-რუსული ორენოვნების ერთგვარ მაგალითს წარმოადგენდა. ჩ. აიტმატოვის მშობლიური ენა ყირგიზული იყო, თუმცა რუსულად კი წერდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ მწერლის რადიო- და სატელევიზიო გამოსვლებიდან ნათლად ჩანს ფონეტიკურად, მორფოლოგიურად, სინტაქსურად არასწორი რუსული მეტყველება.

ყირგიზთა დამწერლობა
-------------------

ყირგიზები ჯერ ძველთურქულ ანბანს გამოიყენებდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი არაბულ ანბანს. 1923 წელს სტანდარტიზირებული იქნა ენის არაბული ორთოგრაფია. 1928 წელს ლათინური ანბანი გადაიღეს, რომელიც 1940 წელს კირილურით ჩანაცვლდა. 1995 წელს გადაწყდა შემოეღოთ ლათინური ანბანის ბაზაზე სისტემატიზირებული დამწერლობა, რომელიც დღემდე არ დანერგილა.
ჩინეთში (ყიზილსუს რაიონში) მცხოვრები ყირგიზები არაბული დამწერლობით სარგებლობენ, თუმცა პეკინის სპეციალური ნებართვის გამო ოფიციალურად ლათინურ ანბანს იყენებენ. თურქეთის რესპუბლიკაში მცხოვრები ყირგიზები ლათინური ანბანით წერენ. ლათინური ანბანით წერა-კითხვა მეტად გავრცელებულია ყირგიზულენოვან ინტერნეტ-სივრცეშიც.

ლიტერატურა
----------

* Austin, Peter K. (გამომც.); 1000 Sprachen (lebendig, gefährdet, vergangen). "Spektrum". ISBN 97-3-8274-2100-5 (იხ. სტატია "Kirgisisch", გვერდი 150.)
**იაგორ კალანდაძე** (დ. 26 ოქტომბერი, 1964) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი, პედაგოგი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1986 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ბიოფიზიკის სპეციალობით, 1990 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტის ასპირანტურა.

1990-1996 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტი სამედიცინო ბიოფიზიკის განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1995-1997 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო დიაგნოსტიკური ცენტრის ექსპერიმენტული დიაგნოსტიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1995-1997 წლებში საქართველოს პარლამენტის, განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის კომიტეტის წამყვანი სპეციალისტი. 1997-2000 წლებში იყო საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დეპარტამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. 2000-2002 წლებში საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, სტანდარტიზაციის, ლიცენზირებისა და ნორმირების დეპარტამენტის უფროსი. 2002-2004 წლებში იყო საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მინისტრის მოადგილე. 2004-2005 წლებში ა(ა)იპ სექტორალური კვლევების ცენტრის დირექტორია. 2005-2007 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადამიანური რესურსების მართვის დეპარტამენტის უფროსია. 2007-2009 წლებში სამეცნიერო კვლევებისა და განვითარების დეპარტამენტის უფროსია. 2009-2012 წლებში იყო ტუბერკულოზის ეროვნული პროგრამის და ტუბერკულოზის და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი. 2012-2015 წლებში საქართველოს დავით აღმაშენებლის სახელობის უნივერსიტეტის, მედიცინის და სტომატოლოგიის სკოლის ბიომედიცინის პროფესორი, 2012-2013 წლებში იყო რექტორის მოადგილე. 2013-2015 წლებში აკად. ოთარ ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის განვითარების დირექტორია. 2015 წლიდან იყო პინეო სამედიცინო ეკოსისტემის გენერალური დირექტორი და პარტნიორი. 2012 წლიდან იყო სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მრჩეველი ჯანდაცვის საკითხებში. 2012 წლიდან არის საუნივერსიტეტო კვლევების კორპორაციის (URC, აშშ) კონსულტანტი. 2011 წლიდან — საერთაშორისო ფონდი „კურაციო"-ს დირექტორთა საბჭოს წევრია. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის რეფორმის მსოფლიო ბანკის პროექტის კონსულტანტი. კვლევის თემა: ანტიკანცეროგენური და კანცეროგენური ნაერთების მოქმედება გენეტიკურ მასალაზე. სამეცნიერო პუბლიკაციების რაოდენობა — 74, მათ შორის იმპაქტ-ფაქტორის მქონე გამოცემებში — 45.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 108

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაგორ კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კალანდაძე[*მკვდარი ბმული*]
**ფრედერიკ ჯაკობ ტიტუს ჩილუბა** (დ. 30 აპრილი, 1943 — გ. 18 ივნისი, 2011, ლუსაკა) — ზამბიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ზამბიის მეორე პრეზიდენტი (1991–2002).

კარიერა
-------

1990 წელს ჩამოაყალიბა პოლიტიკური პარტია - მოძრაობა მრავალპარტიული დემოკრატიისათვის, 1991 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებისას დამაჯერებლად დაამარცხა მოქმედი სახელმწიფოს მეთაური კენეთ კაუნდა და დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. ასევე დიდი უპირატესობით მოიგო 1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები და მეორე საპრეზიდენტო ვადით გახდა ზამბიის პრეზიდენტი. 2002 წლის 2 იანვარს გაუვიდა საპრეზიდენტო ვადა და ხელისუფლება გადააბარა ყოფილ ვიცე-პრეზიდენტს ლევი მვანავასას. 

ორჯერ იყო ქორწინებაში, ჰყავს 11 შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Frederick Chiluba: Biography from Answers.com

|
|  |
|
| წინამორბედი:კენეთ კაუნდა | **ზამბიის პრეზიდენტი**1991 – 2002  | შემდეგი:ლევი მვანავასა |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზამბიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* კენეთ კაუნდა
* ფრედერიკ ჩილუბა
* ლევი მვანავასა
* რუპია ბანდა
* მაიკლ სატა
* გაი სკოტი (მ/შ)
* ედგარ ლუნგუ
* ჰაკაინდე ჰიჩილემა
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბაქრაძე**. |

**იოსებ ზოსიმეს ძე ბაქრაძე** (დ. 14 თებერვალი [ ძვ. სტ. 1 თებერვალი], 1850, სოფ. არბო, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი ― გ. 27 მაისი [ ძვ. სტ. 14 მაისი], 1904, თბილისი) ― ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი. 

XIX საუკუნის 70-იანი წლებიდან ჟურნალ-გაზეთებში ― „დროებაში", „ივერიაში", „მნათობსა" და „კვალში" - აქვეყნებდა ლექსებს, წერილებსა და თარგმანებს. 

ბაქრაძე ქართველ ხალხოსნებთან ერთად იღვწოდა, მონაწოლეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში, ზრუნავდა ქართული თეატრის რეპერტუარისთვის. გ. სუნდუკიანთან ერთად თარგმნა მისი პიესები „პეპო" (1895), „ხათაბალა", „კიდევ ერთი მსხვერპლი". მანვე თარგმნა ჯ. ბაირონის „ჩაილდ-ჰაროლდი" („ივერია", 1879), ვ. სკოტის „აივენგო" (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1895, 1938), ვ. ალფიერის „ვირგინია" (1873), კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა", ფ. შილერის „მარიამ სტიუარტი" (1892) და „პაცის ჯალადობა", ვ. პოტოს „საქართველო და მისი ისტორიული წარსული დრო" (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1894). ბაქრაძის ზოგი ორიგინალური თუ თარგმნილი ლექსი ― „მე ქართველი ვარ!", „სიმღერა" ("არც სახლი მაქვსმ არც კარი"), ჰაინეს "ტურფავ, ტურფავ" და სხვა ხალხურ სიმღერებად იქცა. ბაქრაძის ფსევდონიმებია „ი. ელაქიძე", „ი. ოქრიაშვილი", „გ. თენაძე", „გ. ციმაკურიძე".

ლიტერატურა
----------

* ბურჯანაძე ქ. რამდენიმე სიტყვა XIX საუკუნის ერთ მივიწყებულ პოეტზე, «ცისკარი», 1972, № 6;
* *ბურჯანაძე ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 241.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ბაქრაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იაგორ კაზალიკაშვილი** (დ. 2 მაისი, 1882, სოფელი სტეფანწმინდა, ალხანდელი დაბა სტეფანწმინდა — გ. 15 სექტემბერი, 1935, იქვე) — ქართველი ალპინისტი. ქართული ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ღარიბი გლეხის შვილი. ერთხანს მუშაობდა დევდარაკის (ყაზბეგის რაიონში) სპილენძის მაღაროში მუშად, შემდეგ იყო მთამსვლელ-გამყოლი. ხევში საკოლმეურნეო მოძრაობის ერთ-ერთი წამომწყები და ყაზბეგის კოლმეურნეობის პირველი თავმჯდომარე. 1907 წელს პირველად, უცხოელებთან ერთად ავიდა მყინვარწვერზე. 1923 წელს იყო მყინვარწვერზე პირველი საბჭოთა ასვლის მონაწილე. ავიდა იალბუზზე, ადაი-ხოხზე, თეთნულდზე, მარუხზე და სხვა. იყო გიორგი ნიკოლაძის ხელმძღვანელობით მოწყობილი პირველი ქართული ექსპედიციის მთავარი გამყოლი მყინვარწვერზე (1923), თეთნულდსა (1930) და უშბაზე (1934). ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოსადგურის პირველი მოზამთრე (1934). გამოცემულია მისი ლექსების კრებული (1933).

სქოლიო
------

1. ↑  *ჯავრიშვილი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 316.
2. ↑  იაგორ კაზალიკაშვილი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-16. ციტირების თარიღი: 2021-01-31.
**იორკშირ ტერიერი** (ინგლ. Yorkshire Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთშიში XIX საუკუნეში.

მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული ტერიერების ჯიში XIX საუკუნეში უესტრაიდინგის მხარეში (ინგლისი, იორკშირის საგრაფო) გაჩნდა. ის მიიღეს ადგილობრივმა მეშახტეებმა, რომლებსაც უნდოდათ პატარა ტერიერის მიღება, რომლის ჯიბით ტარებას შეძლებდნენ. შესაძლოა მის მისაღებად შეაჯვარეს შავი-ხორბლისფერი ტერიერი, პეისლი და ქლაიდსდეილ ტერიერები. დღესდღეობით ეს სიცოცხლისმოყვარული „ენერგიის გროვა" ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ძაღლია დიდ ბრიტანეთში. თითქმის ასევე პოპულარულია იორკშირი ევროპის ქვეყნებში და ჩრდილოეთ ამერიკაში: ის ჰარმონიულად ითავსებს მინიატურული ძაღლების საუკეთესო თვისებებს. ზოგიერთი პატრონი, არასწორი მოპყრობით უკარგავს მათ რაიმეს სწავლის სურვილს. გარდა ამისა, ძალიან ინტენსიურმა მომრავლებამ გამოიწვია ნერვული, ან ძალიან რბილი ხასიათის მქონე, ძაღლების გაჩენა, მაგრამ ჯერჯერობით მათი რაოდენობა დიდი არ არის.

ტიპური იორკშირი დინამიური ძაღლია და ბოლომდე გააზრებული არ აქვს თავისი პატარა ზომები. არაჩვეულებრივად ცოცხალი და თამაშის მოყვარული, მას, როგორც ჩანს, მართლაც უშრეტი ენერგია აქვს. ძაღლის ზომის შემცირებამ განაპირობა მიდრეკილება სხვადასხვა დაავადების მიმართ (ღრძილების დაავადებები, ტრაქეის შევიწროება და სხვა). იორკშირული ტერიერი კარგად ეგუება სიცხეს და ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელად იწვრთნება, ძნელად ეგუება სხვა ძაღლებს, კარგი მოდარაჯეა. აქვს გრძელი წვერი და ულვაშები, ბალანი საერთოდ სწორი და გრძელია მთელ სხეულზე და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ბალანმა თვალები რომ არ დაუფაროს, შუაზე ყოფენ ან ლენტით კრავენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იორკშირ-ტერიერი***

* იორკშირ ტერიერი დაარქივებული 2014-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
***ზღვამიწეთის ჯადოქარი*** (ინგლ. *A Wizard of Earthsea*) — ამერიკელი მწერლის ურსულა ლე გუინის ფენტეზი ჟანრის რომანი, გამოქვეყნდა 1968 წელს, მიიჩნევა საბავშვო ლიტერატურისა და ფენტეზის კლასიკად. ნაწარმოები, რომელშიც მოქმედება ზღვამიწეთის გამოგონილ არქიპელაგზე ხდება, ახალგაზრდა ჯადოქრის, გედის, შესახებ მოგვითხრობს. იგი ყმაწვილობაშივე ავლენს ძლიერ მაგიურ უნარებს და ჯადოქართა სკოლაში იწყებს სწავლას. 

„ზღვამიწეთის ჯადოქარს" საყმაწვილო რომანის ჟანრს მიაკუთვნებენ, ვინაიდან იგი იკვლევს პროცესს, რომლის დროსაც მოზარდი საკუთარ ძალების მართვას და სიკვდილის ფაქტთან შეგუებას სწავლობს. რომანში აგრეთვე გატარებულია დაოისტური იდეები სამყაროს ფუნდამენტური ბალანსის შესახებ. 

რომანმა დადებითი გამოხმაურება მოიპოვა. 1969 წელს მიიღო Boston Globe–Horn Book-ის პრემია, ხოლო 1979 წელს ლუის კეროლის პრემიის ფინალისტებს შორის მოხვდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *ზღვამიწეთის ჯადოქარი* Internet Speculative Fiction Database-ში

სქოლიო
------

1. ↑  Internet Speculative Fiction Database — 1995.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
2016 წლის მონაცემებით ლიბანში **იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის** 5 ძეგლია. ეს არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საერთო რაოდენობის (1052) 0,5 %. 5 ძეგლიდან ყველა კულტურულ კრიტერიუმს აკმაყოფილებს.

გარდა ამისა, 2014 წელს ლიბანში მდებარე 9 ობიექტი შევიდა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების კანდიდატების საცდელ სიაში..

ლიბანმა მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1983 წლის 13 თებერვალს. ლიბანის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი (ანჯარი) მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 1984 წელს.

ცხრილი
------

ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

| # | სურათი | სახელწოდება | მდებარეობა | დაარსების თარიღი | სიაში შეტანის წელი | № | კრიტერიუმები |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| **1** |  | ძველი ქალაქი ანჯარი(არაბ. عنجر) | მუჰაფაზა: ბექაა | VII საუკუნე | 1984 | 293 | iii, iv |
|
| **2** |  | ბაალბექი(არაბ. عنجر) | მუჰაფაზა: ბექაა | ძვ. წ. 332 | 1984 | 294 | i, iv |
|
| **4** |  | ბიბლოსი(არაბ. جبيل) | მუჰაფაზა: მთიანი ლიბანი | ძვ. წ. IV ათასწლეული | 1984 | 295 | iii, iv, vi |
|
| **4** |  | ტვიროსი(არაბ. صور) | მუჰაფაზა: სამხრეთი | ძვ. წ. 2750 | 1984 | 299 | iii, vi |
|
| **5** |  | კადიშის ხეობა და სამეფო კედრების ტყე(არაბ. وادي قاديشا), (არაბ. أرز الرب) | მუჰაფაზა: ჩრდილოეთი | — | 1998 | 850 | iii, iv |

### ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა

ანჯარიბაალბექიბიბლოსიტვიროსიკადიშის ხეობა და სამეფო კედრების ტყეიუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბანში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ლიბანში (ინგლისური)
* ლიბანის კულტურული მემკვიდრეობა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Tentative Lists. UNESCO World Heritage Centre.
2. ↑  The States Parties — Lebanon.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბანში  |
| --- |
|  |
| 
ანჯარი · ბაალბექი · ბიბლოსი · ტვიროსი · კადიშის ხეობა და სამეფო კედრების ტყე |

 |
**ზედა თმოგვი** — XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამნავიანი ბაზილიკა. ვარძიისა და თმოგვის ციხის ჩრდილოეთით, მაღალ მთიან პლატოზე. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

არქიტექტურა
-----------

ნაგებია კარგად გათლილი რუხი ქვით, გადახურულია ლორთფინებით. მაღალი და განიერი ცენტრალური ნავი გევრდის ნავებისაგან ორ წყვილ ბოძზე დაყრდნობილი სამ-სამი თაღითაა გამოყოფილი. სამხრეთ ფასადზე სწორკუთხა ჩარჩოში ჩასმული ჩუქურთმებითა და წარწერებით შემკული შესასვლელია. ბაზილიკის ჩრდილოეთ კედელში ჩართულია VIII–IX საუკუნეების მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიის სამხრეთი კედელი შესასვლელითურთ. ბაზილიკის ერთ-ერთი წარწერიდან ირკვევა, რომ იგი აუგია იოვანე ჭიმჭიმელის ძეს ერისთავთ-ერისთავს ფარსმანს ბაგრატ IV-ის (1027–1072) დროს. ძეგლს რამდენიმე აღდგენა-გადაკეთების კვალი ემჩნევა.

ზედა თმოგვის ეპიგრაფიკა
-----------------------

ნოშას წარწერა ტაძრის სამხრეთის ფასადზე (XI საუკუნე)

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქრისტე, შეიწყალე სული ნოშასი, ესე კუთხი მისია." |
|  |  |

ანტონის წარწერა ტაძრის სამხრეთ ფასადზე (XI საუკუნე)

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქრისტე, შეიწყალე სული ანტონისი." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* *გვერდწითელი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 495.

* *ვ. სილოგავა*, ჯავახეთის ეპიგრაფიკა. ახალციხე 2001 წ.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ცეცხლის ქვეყანა** (აზერ. Odlar yurdu) — საბჭოთა ფერმწერის თაირ სალახოვის მონუმენტალური ტრიპტიქი, შეიქმნა 2007 წელს. ავტორის ეს ცნობილი ნამუშევარი, მხატვრის ერთ-ერთი უკანასკნელია, რომელიც აგვირგვინებს აზერბაიჯანის მენავთობეების შრომის აღწერას.

აღწერა
------

ტრიფტიქის ცენტრალურ ნაწილში, რომელსაც ეწოდება „დღევანდელი კასპი", აღბეჭდილია ნავთობის საზღვაო პლათფორმა, რომელზეც ანთებულია ბუნებრივი აირის შაშხანა. მას უახლოვდებიან მუშები ნავით. მარცხენა ნაწილში, რომელსაც ეწოდება „ცეცხლთაყვანისმცემლების ტაძარი" — გამოსახულია ათეშგაჰი ანთებული მაშხალით და ცეცხლთაყვანისმცებლებით. მარჯვენა ნაწილში კი — უამრავი მლოცველია ლოცვის დროს ქალქულის კოშკის გარშემო.

გალერეა
-------

* ცეცხლთაყვანისმცემლების ტაძარცეცხლთაყვანისმცემლების ტაძარ
* ქალწულის კოშკიქალწულის კოშკი

სქოლიო
------

1. ↑  Екатерина Дёготь. Горение внутреннее и внешнее. Горение внутреннее и внешнее OpenSpace.ru 21.01.2009
2. ↑  Александр Рожин, академик Российской академии художеств. Классик изобразительного искусства. К 80-летию мастера IRS. 2008
**ზედა ვანის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა ვანში. თარიღდება XII-XIII საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია. ჩრდილოეთის და სამხრეთის მხარეს მიშენებული აქვს ეგვტერები, ხოლო დასავლეთით — ნართექსი. ეგვტერისა და ნართექსების კედლებზე შემორჩენილია მხატვრობის ფრაგმენტები. პირველი ფენა XII-XIII საუკუნეებს მიეკუთვნება, მეორე — XVII საუკუნისს უგვიანესი არ უნდა იყოს. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. კარი არქიტრავულია. დარბაზი განათებულია თაღოვანი სარკმლებით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ჩაწერილი აფსიდაა, რომელიც მხრებითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. მხრებს კონქის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. აფსიდის ღერძზე სამი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული დარბაზისგან. გრძივი კედლები ორი წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადასული. ასეთივე ნახევარპილასტრებია დასავლეთი კედლის კუთხეებში. კედლები დეკორატიული თაღნარითაა გაფორმებული. მინაშენები დანგრეულია. ტაძრის ჩრდილოეთ და დასავლეთი კედლების ფასადებზე შერჩენილია მოხატულობის მცირე ფრაგმენტები. განირჩევა მეწამული საღებავი. 

ტაძარი აღდგა 2015 წელს. აღდგენის პროცესში აღმოჩნდა ასომთავრული წარწერის ფრაგმენტი, რომელზეც იკითხება: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მეოხ ეყავ სულსა გიორგისასა." |
|  |  |

ქვით ნაგები ექვსწახნაგა სამრეკლო XIX საუკუნეს მიეკუთვნება. პირველი სართული გადახურულია შეკრული კამარით, მეორე სართული გახსნილია, მესამე სართული კი თაღებით დაკავშირებული სვეტებისაგან შედგება და კონუსისებრი სახურავი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *საღარაძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 330-331.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9958
**იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქტიქტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, ცაცხვების კორომში. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით.

მცირე ზომის, ნახევარწრიულააფსიდიანი, დარბაზული ეკლესიაა, რომელსაც დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიდგმული. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და ნატეხი ქვიშაქვა. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია და შეთეთრებული.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გარედან ნახევარწრიული თავი აქვს. შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. ინტერიერი განათებულია ერთადერთი, აფსიდის ცენტრში გაჭრილი, მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმლით. აფსიდში სარკმლის აქეთ-იქით, ორი ნიშაცაა. მათ შორის სარკმლის ჩრდილოეთით მდებარე, შედარებით მოზრდილია და შეისრული თაღითაა გადახურული. მეორე მცირე ზომის, ღრმა, კვადრატული ხვრელია. აფსიდში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. რაც სარკმლის ქვემოთ, კედელზეა მიყრდნობილი. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული, არაწესიერი ფორმის კონქით.

დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა, გადახურულია ცილინდრული კამარით. კედლები დასრულებულია აგურის, საფეხუროვანი ლავგარდნით. გრძიე ფასადებზე კედლების ზედა ნაწილი, რითიც ფასადის სიმაღლე 1/5 შეადგენს, ქვედა ნაწილების მიმართ ოდნავ გამოშვერილია და ფასადის მთელ სიგრძეზე, დაახლოებით 0,5 მ სიმაღლეზე ზოლს ქმნის.

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით სამრეკლო ორსართულიანია, ნაშენია კვადრატული აგურით. ორივე სართული გეგმით ოთკუთხაა და ოთხივე მხარეს თაღოვანი მალითაა გახსნილი თაღები დაყრდნობილია კუთხეებში მდგარ, კვადრატულ ბოძებზე. მათ შორის ქვედა სართულის ბოძები აგურით გამოყვანილი, ორსაფეხურიანი კაპიტელებით არის დასრულებული. სართული გადახურულია ცილინდრული ფორმის კამარით.

სამრეკლოს მეორე სართული, რითიც ქვედა სართულის სახურავის შუაშია დადგმული, ქვედდასთან შუაშია დადგმული. ქვედასთან შედარებით. გაცილებით უფრო ვიწროა და კრამიტით დაბურული, პირამიდისებრი სახურავითაა გადახურული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 249.
**ზღვის ფაუნა** — ზღვისა და ოკეანის ცხოველთა ერთობლიობა. ზღვის ფაუნა დაახლოებით 160 ათას სახეობას მოიცავს, რომელთაგან დაახლოებით 16 ათასი თევზია. თავისუფლად მცხოვრებ ცხოველთა 60 კლასიდან ზღვაში მხოლოდ 3 კლასი არ გვხვდება. ცხოველთა სამყაროს ტიპი თავდაპირველად ზღვის გარემოში ჩამოყალიბდა, საიდანაც შემდეგ ზოგი მტკნარ წყალში გადავიდა, ზოგი -ხმელეთზე. ზღვის ფაუნა ყველაზე მდიდარია ტროპიკულ წყლებში. სიღრმის მატებასთან ერთად იგი ღარიბდება, ხოლო მაქსიმალურ სიღრმეზე (9-10 კმ-ზე ღრმად) მხოლოდ რამდენიმე ათეული სახეობა გვხვდება. ადგილსამყოფელისა და ცხოვრების ნირის მიხედვით ზღვის ფაუნას ყოფენ პლანქტონად, ნექტონად და ბენთოსად. ზოოპლანქტონის წარმომადგენლებია სხივურები, ინფუზორიები, სიფონორები, მედუზები, კიბოსნაირები და სხვა. ნექტონის ძირითადი ფორმებია თევზები, თავფეხიანი მოლუსკები და ვეშაპისნაირები. ფსკერული ფორმებიდან აღსანიშნავია ღრუბლები, მარჯნის პოლიპები, კიბოები, მუცელფეხიანები და ორსაგდულიანი მოლუსკები, კანეკლიანები, ასციდები თევზები და სხვა. ჰიდროფიზიკური და ჰიდროქიმიური თავისებურებების გამო შავი ზღვის ფაუნა შედარებით ღარიბია, ზღვის ფაუნის სამეურნეო მნიშვნელობა მეტად დიდია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 551.