recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საშუალო იაპონური ენა**, ან **შუაიაპონური ხანა** (იაპონურად 中世日本語, chūsei nihongo) იყო იაპონური ენის ისტორიული განვითარების ერთ-ერთი საფეხური, წარმოადგენს კლასიკური იაპონურიდან ახალ იაპონურზე გარდამავალ ხანას. ამ დროის იაპონურმა არაერთი ძველი ნიშანი უკუაგდო და თავის დღევანდელ ფორმას დაუახლოვდა.

შუაიაპონური ხანა: ქვეპერიოდები
------------------------------

საშუალო, ან შუაიაპონური ენის განვითარებაში ეს ე.წ. გარდამავალი პერიოდი გრძელდებოდა დაახლოებით 500 წელს XII-დან XV საუკუნემდე. მიღებულია ამ ხანის ორ, ადრეულ და გვიან ქვეპერიოდებად დაყოფა.   

პოლიტიკურ-ისტორიული თვალთახედვით, ადრეული შუაიაპონური არსებობდა ჰეიანისა, - უფრო ზუსტად კი ინსეის დროს, და ასევე კამაკურას ხანაში, ხოლო გვიანი შუაიაპონური კი მურომაჩის ხანაში დაიწყო და დასრულდა.

* ადრეული შუაიაპონური ხანა.
* გვიანი შუაიაპონური ხანა.

წანამძღვრები
------------

XII საუკუნის დასასრული იაპონიის ისტორიაში არის ჟამი ჰეიანის პერიოდის არისტოკრატიული საზოგადოებიდან სამურაების ფეოდალურ საზოგადოებაზე გადასვლისა. ამ ცვლილებებს თან ახლდა პოლიტიკური ცენტრის გადატანა აღმოსავლეთისაკენ და მისი აღმართვა შოგუნატეში. ამ დროს გაჩნდა უამრავი ახალი ბუდისტური მოძრაობა, გაიზარდა წერა-კითხვის მცოდნეთა რიცხვი.

XVI საუკუნის შუა ხანებში პორტუგალიელმა მისიონერებმა იაპონიასაც მიაღწიეს, რამაც დასავლური კონცეპტების, აზროვნების ტიპის გაჩენა გამოიწვია ქვეყანაში. იაპონურში გაჩნდა პირველი ევრონასესხობები.   

ქრისტიანობის (იაპონურად „ქრისტიანობა იაპონიაში") გასავრცელებლად პორტუგალიელ მისიონერებს მოუწიათ იაპონური ენის შესწავლა-დაუფლება. მათ შეჰქმნეს დიდძალი ლინგვისტური ლიტერატურა გრამატიკებისა და ლექსიკონების სახით. მისიონერები ძირითადად თარგნიდნენ თავიანთ სამისიონერო მიზნებისთვის გამოსადეგარ ლიტერატურას. ეს წყაროები წარმოადგენენ ფასდაუდებელი მნიშვნელობის ნაშრომებს საშუალო იაპონური ენის ენათმეცნიერული კვლევის საქმეში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იაპონოლოგია
* გამოცდა იაპონურ ენაში უცხოელთათვის
* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი

ლიტერატურა
----------

* 土井 忠生 『時代別国語大辞典 室町時代編一』 三省堂、東京、1985年（日本語）。ISBN 4-385-13296-8。
* ジョアン ロドリゲス・土井 忠生（訳） 『日本大文典』 三省堂、1955年（原著1604-1608）（日本語）。ISBN 978-48301-02974。
* 『邦訳日葡辞書』 岩波書店、東京、1980年（原著1603年）（日本語）。ISBN 4-0008-0021-3。
* Frellesvig, Bjarke (1995). A Case Study in Diachronic Phonology: The Japanese Onbin Sound Changes. Aarhus University Press. ISBN 87-7288-489-4.
* Frellesvig, Bjarke (2010). A history of the Japanese language. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521653206.
* Martin, Samuel E. (1987). The Japanese Language Through Time. Yale University Press. ISBN 0-300-03729-5.
**ნიკოლოზი**, ერისკაცობაში — **ნიკოლოზ ზაქარიას ძე ნამორაძე**, (დ. 1872 — გ. 1923) — ქართველი სასულიერო პირი.

დაიბადა დუშეთის მაზრის აზნაურის ოჯახში. სწავლობდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში (1883-1888) და თბილისის სასულიერო სემინარიაში (1888-1895). 1900 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სასულიერო აკადემია (საკანდიდატო ნაშრომი — «Церковное управление в Грузии до присоединения ея к России»), რის შემდეგაც დაინიშნა ქართული ენის მასწავლებლად თბილისის სასულიერო სასწავლებელში. 1902 წელს ეკურთხა მღვდელმონაზონად, 1904 წელს კი დაინიშნა გელათის მონასტრის წინამძღვრად არქიმანდრიტის ხარისხით. 

არქიმანდრიტი ნიკოლოზი მონაწილეობდა 1905 წლის გამათავისუფლებელ მოძრაობაში, რის გამოც 1906 წლის მაისში თანამდებობიდან გადააყენეს და ხარკოვის ეპარქიის სვიატიგორსკის მონასტერში გადასახლება მიუსაჯეს. ნიკოლოზი არ დაემორჩილა ამ გადაწყვეტილებას და თბილისში იმალებოდა. ერთ-ერთი დაუდასტურებელი ვერსიით 1908 წლის 28 მაისს სწორედ მან მოკლა საქართველოს ეგზარქოსი ნიკონი. იმავე წელს ნამორაძე ოსმალეთში გადასახლდა და კონსტანტინეპოლში ქართველ კათოლიკეთა მონასტერს შეაფარა თავი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. 1917 წლის ნოემბერში ქუთათელმა მიტროპოლიტმა ანტონმა გელათის მონასტრის კრებულისა და სოფ. გელათის მცხოვრებლების თხოვნის საფუძველზე ნიკოლოზი მონასტრის წინამძღვრად დააბრუნა. შემდეგ მოწამეთას მონასტრის არქიმანდრიტი იყო. გარდაიცვალა 1923 წელს.

ლიტერატურა
----------

* მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980 – გვ. 117-118.
* ლორთქიფანიძე, ი. საუკუნის საქართველოს ეკლესიის ისტორიიდან — ქუთათელი მიტროპოლიტი ანტონი (გიორგაძე): ცხოვრება და მოღვაწეობა[*მკვდარი ბმული*], თბილისი, 2019.
**ნუსანტარა** (ინდონ. Nusantara) — ქალაქი ინდონეზიაში, სადაც ქვეყნის დედაქალაქი გადაინაცვლებს ჯაკარტიდან. მთავრობის რეზიდენცია 2022 წელს გადავა ნუსანტარაში, ხოლო 2024 წელს ინდონეზიის სასამართლო. ამავდროულად ჯაკარტა დარჩება ქვეყნის კომერციულ და ფინანსურ ცენტრად. დედაქალაქის გადატანის ძირითადი მიზანი გრუნტის წყლის დონის მატებაა. ყოველწლიურად ჯაკარტის ზოგი რაიონი დაახლოებით 25 სანტიმეტრით იძირება. ამ გადაწყვეტილების კიდევ ერთი მიზეზი ჯაკარტაში ჭარბი მოსახლეობის პრობლემაა, ქალაქში და მის გარეუბნებში დაახლოებით 30 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს.

სახელწოდება
-----------

სახელწოდება ნუსანტარა სიტყვათა შეერთების საფუძველზეა წარმოქმნილი. ძველ იავურ ენაზე nusa („კუნძული") + antara („გარე"), რაც სიტყვასიტყვით შეიძლება ითარგმნოს როგორც „გარე კუნძულები". თავდაპირველად ეს ტერმინი აღნიშნავდა მაჯაპაჰიტის იმპერიის დაპყრობილ ტერიტორიებს, რომლის ტერიტორიაზეც თანამედროვე ინდონეზია მდებარეობს.

მეორე და უფრო გავრცელებული ვერსიით მომავალი დედაქალაქის სახელწოდება ითარგმნება როგორც „არქიპელაგი".

ისტორია
-------

პირველი ინფორმაცია დედაქალაქის გადატანასთან დაკავშირებით ჯერ კიდევ 2017 წელს გაჩნდა. ინდონეზიის პრეზიდენტმა ჯოკო ვიდოდომ ქვეყნის დედაქალაქის ჯაკარტიდან სხვა ქალაქში გადატანის შესახებ 2019 წელს განაცხადა. ახალი დედაქალაქი ბორნეოს კუნძულის აღმოსავლეთით, აღმოსავლეთი კალიმანტანის პროვინციაში გაშენდება, ქალაქ სამარინდასა და საპორტო ქალაქ ბალიკპაპანს შორის.

2021 წლის იანვრიდან გეგმა ელოდება პარლამენტის დამტკიცებას. მშენებლობა, სავარაუდოდ, დაიწყება COVID-19 ვაქცინაციის კამპანიის დასრულების შემდეგ, 2022 წლის მარტში.

სქოლიო
------

1. 1 2  ინდონეზიის ახალ დედაქალაქს სახელწოდება შეურჩიეს.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-01-18. ციტირების თარიღი: 2022-01-18.
2. ↑  „Nusantara". *Kamus Besar Bahasa Indonesia* (3 ed.). Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa. 2016.
3. ↑  Rais, Mohamed Amien; Ng, Taryn; Irwan, Omar; Najib, Muhammad (2004) *Putra Nusantara: Son of the Indonesian Archipelago*. Singapore:  Stamford Press. ISBN 9810499078.
4. ↑  Indonesia names new capital Nusantara, replacing sinking Jakarta
5. ↑  ინდონეზიის ახალ დედაქალაქს ნუსანტარა დაერქმევა
6. ↑  ინდონეზიას სურს ახალი დედაქალაქის მშენებლობა წამოიწყოს
7. ↑  Indonesia to develop new capital city after vaccine drive (2021-01-24).
ნიკომედიაში აღმოჩენილი სამკაული
**ნიკომედია** — ბითინიის დედაქალაქი უძველეს ხანაში, მდებარეობდა მარმარილოს ზღვის აღმოსავლთ სანაპიროზე (ახლანდელი იზმითის ადგილას, თურქეთში). დააარსა ნიკომედე I-მა ძვ. წ. 264 წელს. მას შემდეგ, რაც ბითინია რომის პროვინციად გამოცხადდა (ძვ. წ. 64 წ.), ნიკომედია გახდა პროვინციის მთავარი ქალაქი. ახ. წ. IV საუკუნეში იგი იყო რომის იმპერატორთა - დიოკლეტიანესა და კონსტანტინე I დიდის რეზიდენცია. უძველესი ხანიდან ნიკომედიას უდიდესი კულტურული მნიშვნელობა ჰქონდა, მას „ბითინიის ათენს" უწოდებდნენ. ანტიკურ და ბიზანტიურ ხანაში იყო ვაჭრობისა და ხელოსნობის მნიშვნელოვანი ცენტრი. 1331 წელს დაიპყრეს ოსმალებმა.

ნიკომედიაში დაბადებულები
------------------------

* პანტელეიმონ მკურნალი – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანი
* არიანე – ძველი ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი
* ადრიანე და ნატალია – მართლმადიდებელი და კათოლიკე წმინდანები
* მიქაელ ფსელოსი – ბიზანტიელი მწერალი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკოსი და ისტორიკოსი

ნიკომედიაში გარდაცვლილები
-------------------------

* წმინდა გიორგი – წმინდანი
* პანტელეიმონ მკურნალი – წმინდანი
* თეოპემპტი ნიკომიდიელი – წმინდანი
* ბასილისა ნიკომიდიელი
* ანთიმოზ ნიკომიდიელი და მასთან სხვა მოწამეები
* 300 628 მოწამე
* ბაბილა ნიკომიდიელი და 84 ყრმა
* 80 წმინდანი ნიკომიდიას წამებულნი
* წმინდა იულიანა და მის თანა ხუთასი მამა და ასოცდაათი დედა, ნიკომიდიას წამებულნი
* 2000 ნიკომედიელი მოწამე
* ფილეტერ ნიკომიდიელი
* ილონა ზრინი

ნიკომედიელი ეპისკოპოსები
------------------------

* ევსები ნიკომედიელი
* წმინდა კორნუტი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 434.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯანაშია**. |

ნიკოლოზ ჯანაშია მოსწავლეებთან ერთადნიკოლოზ ჯანაშია მოსწავლეებთან ერთად. სულ ზედა რიგში, კარში, მარცხნივ დგას მისი შვილი, სიმონ ჯანაშია. 
**ნიკოლოზ სიმონის ძე ჯანაშია** (დ. 1872 , სოფ. აძუბჟა, ოჩამჩირის რაიონი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა — გ. 6 ივნისი, 1918, სოხუმი. დასაფლავებულია სოფელ აძუბჟაში) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი, ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი, სიმონ ჯანაშიას მამა.

ბიოგრაფია
---------

1891 წელს დაამთავრა გორის საოსტატო სემინარია და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა აფხაზეთში, გურიის, სამეგრელოს სკოლებში, დიდი ღვაწლი მიუძღვის სოხუმის სამასწავლებლო სემინარიის დაარსებაში (1915 წ). იყო იაკობ გოგებაშვილის პედაგოგიური შეხედულებების მიმდევარი. 1909 წელს მისი აქტიური მონაწილეობით გაიხსნა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სოხუმის ფილიალი. 1910 წელს სათავეში ჩაუდგა ამ საზოგადოების ქართულ სკოლას სოხუმში. ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო მუშაობას. სწავლობდა ქართველი ხალხის მატერიალურ და სულიერ კულტურას. დიდი წვლილი შეიტანა აფხაზი ხალხის ყოფისა და რელიგიური რწმენების კვლევაში. ეთნოგრაფიულ წერილებს ბეჭდავდა: „სახალხო გაზეთში", „მოამბეში", აკაკის კრებულში, აგრეთვე ჟურნალ „ხრისტიანსკი ვოსტოკში". თანამშრომლობდა ჰამუდ-ბეის ფსევდონიმით. მის შრომებს მაღალ შეფასებას აძლევდნენ აკადემიკოსები ივანე ჯავახიშვილი, ნიკო მარი და სხვა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „აფხაზები", ჟურნალი „მოამბე", 1898, № 9.
* „აბრსკილი", ჟურნალი „აკაკის კრებული", 1898, № 5
* «Абхазский культ и быт», Отдельный оттиск из Христианского Востока. Том. Выпуск III. Петроград, 1917
* «Статьи по этнографии Абхазии», Сухуми, 1960

ლიტერატურა
----------

* *ხუნდაძე ა.*, ცნობილი ქართველი პედაგოგი ნიკო ჯანაშია, თბ. 1949

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ ჯანაშია (პედაგოგი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
| Koreanischer Name | **გაითვალისწინეთ:** ეს არის სტატია ადამიანზე, რომლის სახელი და გვარი დაკავშირებულია კორეასთან. კორეაში არსებული ტრადიციის შესაბამისად, პირველ ადგილზე იწერება გვარი, ხოლო შემდეგ — სახელი. გაითვალისწინეთ, რომ ამ ადამიანის გვარი არის **პაკი**,  ხოლო სახელი — **ჩონ ჰი**. |

 

**პაკ ჩონ ჰი** (კორ. 박정희; დ. 14 ნოემბერი, 1917 — გ. 26 ოქტომბერი, 1979) — სამხრეთ კორეის პრეზიდენტი 1963-1979 წლებში.

დაიბადა 1917 წელს ქალაქ კუმში. ამ პერიოდში კორეა იმყოფებოდა იაპონიის პროტექტორატის ქვეშ. 1932 წელს შევიდა ქალაქ ტეგუს გიმნაზიაში, რომელიც 1937 წელს დაასრულა. 1940 წელს შევიდა მანჯურიის საიმპერატორო არმიაში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დააპატიმრეს და მიუსაჯეს სასიკვდილო განაჩენი, თუმცა პრეზიდენტმა ლი სინ მანმა შეიწყალა. კორეის ომის პერიოდში დაუბრუნდა არმიას და გახდა ლოჯისტიკის ექსპერტი. ომის დროს მან აიწყო სამხედრო კარიერა და მიიღო გენერლის წოდება.

აპრილის რევოლუციის შემდეგ ხელისუფლებაში მოვიდა ნომინალური პრეზიდენტი იუნ ბო სონი, რეალურ ძალაუფლებას კი ფლობდა პრემიერ-მინისტრი ჩან მიონი. მათ არ ჰქონდათ სამხედროების მხარდაჭერა. პაკ ჩონ ჰიმ 1961 წლის 16 მაისს მოაწყო პუტჩი, რომელმაც დაასრულა ქაოსი ქვეყანაში.

1979 წლის 26 ოქტომბერს პაკ ჩონ ჰი დაზვერვის ეროვნული სააგენტოს ხელმძღვანელმა კიმ ჯე გიუმ დახვრიტა. დაპატიმრების შემდეგ მკვლელმა განაცხადა, რომ პაკ ჩონ ჰი დემოკრატიას უქმნიდა საფრთხეს და მისი მკვლელობა პატრიოტული მოტივებიდან იყო გამომდინარე. კიმ ჯე გიუს მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა. განაჩენი შეასრულეს 1980 წლის 24 მაისს.

პაკ ჩონ ჰი დაკრძალულია სეულის ეროვნულ სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაკ ჩონ ჰის პოლიტიკური ბიოგრაფია

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ კორეის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ლი სინ მანი
* ჰო ჯონგი
	+ მ/შ
* იუნ ბო სონი
* პაკ ჩონ ჰი
* ჩვე გიუ ჰა
* პაკ ჩუნ-ჰუნი
	+ მ/შ
* ჩონ დუ ჰვანი
* რო თე უ
* კიმ იონ სამი
* კიმ დე ჯუნი
* ნო მუ ჰიენი
* გო კუნი
	+ მ/შ
* ნო მუ ჰიენი
* ლი მიონ ბაკი
* პაკ კინ ჰე
* ჰვან გეანი
	+ მ/შ
* მუნ ჯე ინი
* იუნ სოკ იოლი
 |

 |
**პეტროპავლოვსკის ხიდი** (რუს. Петропавловский мост) — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე კარპოვკაზე, პეტროგრადის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს პეტროგრადისა და სააფთიაქოს კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 19,9 მეტრი, ხოლო სიგანე — 24,3 მეტრი.

მდებარეობა
----------

ხიდი მდებარეობს დიდი პროსპექტის დასაწყისში.

დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს სააფთიაქო ხიდი, ხოლო ქვემო მიმართულებით — სილინის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურია „პეტროგრადსკაია".

სახელწოდება
-----------

ხიდს სახელი უწოდეს პეტროპავლოვსკის ქუჩის მიხედვით, რომელმაც თავის მხრივ სახელი მიიღო XIX საუკუნის 80-იან წლებში ახლოს მდებარე პეტროპავლოვსკის საავადმყოფოს მიხედვით (ამჟამად ფ. ფ. ერისმანის საავადმყოფო).

ისტორია
-------

პირველი ხის ხიდი ამ რაიონში ააგეს 1904 წელს. იგი იყო სამმალიანი, მისი სიგრძე შეადგენდა 27,7 მეტრს, ხოლო სიგანე — 11,9 მეტრს. 

ამჟამად მოქმედი ხიდი ააგეს სააფთიაქოს კუნძულზე სწრაფი ავტომაგისტრალის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 1966-1967 წლებში „Ленгипроинжпроект"-ის ინჟინრების პ. პ. რაიაზანცევისა და არქიტექტორ ლ. ა. ნოსკოვის პროექტის მიხედვით ხის ხიდის ადგილზე ააგეს ერთმალიანი რკინა-ბეტონის ხიდი. ხიდი მოძრაობისათვის გაიხსნა 1966 წლის სექტემბერში. 

1982 წელს, დიდ ნევკაზე კანტემიროვის ხიდის აშენების შემდეგ, პეტროპავლოვსკის ხიდი გახდა ჩქაროსნული ავტომაგისტრალის უმთავრესი ელემენტი, რომელიც აკავშირებდა პეტროგრადის, ვიბორგისა და კალინინის რაიონებს.

კონსტრუქცია
-----------

ხიდი ერთმალიანია, მისი ბურჯები მასიური რკინაბეტონისგანაა აგებული და მოპირკეთებულია გრანიტით. ხიდის მოაჯირები თუჯისგანაა დამზადებული

ხიდი განკუთვნილია ავტოტრანსპორტისთვის და ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი ასფალტბეტონითაა დაფარული, ხოლო ტროტუარები ბეტონით. ტროტუარები სავალი ნაწილისაგან გამოყოფილია გრანიტის ფილებით.

ლიტერატურა
----------

* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 94. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — СПб.: Норинт, 2002. — 353 с. — ISBN 5-7711-0019-6.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Петропавловский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კარპოვკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სააფთიაქო ხიდი
* პეტროპავლოვსკის ხიდი
* სილინის ხიდი
* გესლეროვსკის ხიდი
* კარპოვსკის ხიდი
* ოჩხომელის ხიდი
* ახალგაზრდობის ხიდი
 |

 |
**პექტუსანი**, **ბაითოუშანი** — პოტენციურად მოქმედი ვულკანი ჩანბაიშანის ქედზე. აღმართულია ჩინეთსა და კორეის სახალხო დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. მანჯურია-კორეის მთების, მანჯურიისა და კორეის ნახევარკუნძულის უმაღლესი წერტილია. სიმაღლე 2744 მ. აგებულია უმთავრესად თეთრი პემზით, საიდანაც მოდის სახელწოდებაც. კრატერში ტიანჩის ტბაა. პექტუსანზეა მდინარეების სუნგარის, ტუმინძიანის და იალუძიანის სათავეები. 1959 წელს ვულკანის კორეულ ნაწილში შეიქმნა კორეის უდიდესი ნაკრძალი, ხოლო ჩინეთის მხარეს დაარსდა ბუნებრივი რეზერვატი. 1979 წელს ისინი გაერთიანდნენ საერთაშორისო ბიოსფერულ ნაკრძალში. ვულკანის ყველაზე მაღალი ნაწილი წელიწადში 8 თვით დაფარულია თოვლით. 1800 მ-მდე კალთები დამრეცია. ცნობილია ვულკანის 1597, 1668 და 1702 წლებში მომხდარი ამოფრქვევები. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 1903 წელს, რომელსაც თან სდევდა აფეთქება ამოტყორცნილ ქვებთან და აირებთან ერთად. პექტუსანი ნიშნავს „თეთრთავა მთას". ჩინეთსა და ჩრდილოეთ კორეაში მიჩნეულია წმინდა მთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პექტუსანი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* პექტუსანი (ინგლისური) — სტატია გლობალური ვულკანიზმის პროგრამიდან
**სათოვლის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სათოვლეში, სოფლის აღმოსავლეთით, მდინარე ხეკორძულას შენაკადის პატარახევის მარცხენა ნაპირზე, ადგილ ნაბაკარზე, თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრით, ადრინდელი, განვითარებულ და გვიანდელი ფეოდალური ხანით. სამარხები გადარეცხილია ნიაღვრებისაგან. ზოგი მათგანი მიწის სამუშაოების გამოა დაზიანებული. სამარხზე 1949 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩენილი ნივთები (ბრინჯაოს ისრისპირები ბრინჯაოსტარიანი რკინის მახვილი, ბრინჯაოს სამაჯურის ნატეხები, ელექტრუმის საკიდი და სხვა) ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

1971-1981 წლებში გაითხარა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ დამხრობილი, მიწის ზედაპირიდან 0,15–0,2 მეტრ სიღრმეზე განლაგებული ქვაყრილიანი ორმოსამარხები (ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევარში). ქვაყრილი შედგებოდა ნატეხი და რიყის საშენი ზომის ქვებისგან. სამარხი ორმოები წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის ან კუთხეებმომრგვალებულია. ორმოების იატაკი მოგებული იყო წვრილი ქვით. ყველა სამარხი (გარდა ერთისა, რომელშიც ორი მიცვალებული ესვენა) ინდივიდუალური და ინკუბაციურია. მიცვალებულები ესვენა ხელფეხმოკეცილი, მამაკაცები მარჯვენა, ხოლო ქალები მარცხენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა დახვეწილი ფორმის ამოღარული, ირიბად ნაჭდევი ხაზებითა და ზოლებით, წერტი ლოვანი სახეებითა და ცხოველის თავის სტილიზებული თავისებურებებით შემკული "მავად, ნაცრისფრად ან ლეგანაცრისფრად გამომწვარი ხის ჭურჭელი საბრძოლო იარაღები, სამკაული, საკულტო ნივთები, შინამოსაქმეობისა და ტანსაცმელთან დაკავშირებული ნივთები.

ლიტერატურა
----------

* *ირემაშვილი შ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 307.
**პეტრუცის სახლი** (რუს. Дом Петруцци) — ძველი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1870 წელს. 

მისამართი: ტაგანროგი, ტურგენევის შესახვევი, № 35.

ისტორია
-------

ტაგანროგში, ტურგენევის შესახვევის ნომერ 35-ში მდებარე სახლი აგებულია 1870 წელს. 1880-იანი წლების ბოლომდე სახლი იყო თურქეთის მოქალაქის დიმიტრი კარაუზის პირადი საკუთრება. შემდეგ ამ უძრავი ქონების მესაკუთრე შეიცვალა - იგი გახდა შტაბს-კაპიტანის მეუღლე ანტონინა იაბლონსკაია. 1907 წლის მდგომარეობით სახლში განთავსებულია ტაგანროგის მაღაზიის გამყიდველთა (ნოქრების) პროფესიული საზოგადოება. პეტრუცის სახლის ყოფილი მფლობელი ანტონინა იაბლონსკაია, რომელმაც გაურკვეველი მიზეზით გაყიდა თავისი უძრავი ქონება, კვლავ რჩებოდა აღნიშნულ სახლში და აქ აგრძელებდა თავის დარჩენილ ცხოვრებას. 

1910 წელს სახლის მფლობელი გახდა დესპინა პანაგიოტის ასული პეტრუცი. მისი ქმარი ანასტას კონსტანტინეს ძე პეტრუცი იყო შორეული ნაოსნობის გემის შტურმანი. პეტრუცების ოჯახში დაიბადა სამი შვილი: ვასილი, მარია და ევგენია. 

1912 წელს ტურგენევის შესახვევის ნომერ 25-ში მდებარე შენობაში მუშაობდა ფეხსაცმლის მკერავი ტ. დ. ფრიზი, ხოლო1941 წლიდან შენობაში განთავსებულია № 20 საბავშვო ბაღი. უცნობია, სადამდე იყო განტავსებული შენობაში საბავშვო ბაღი, მაგრამ 1946 წელს იგი ჯერ კიდევ ფუნქციონირებდა. პირველ ნახევრად სარდაფში ფუქნციონირებდა საძინებლები, მეორეზე განთავსებული იყო კაბინეტები. 2009 წლის იანვრიდან შენობა შედის როსტოვის ოლქის რეგიონალური მნიშვნელობის მქონე ძეგლების სიაში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Дом 35
2. 1 2 3  Памятники регионального значения, находящиеся на учете в Администрации Ростовской области на 1 января 2009 года
3. ↑  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
**პირადი საიდუმლოება** — ამ ცნების სამართლებრივი განსაზღვრა საკმაოდ რთულია, რადგან ეს დამოკიდებულია იმაზე, ესა თუ ის პიროვნება რას მიიჩნევს საკუთარ პირად საიდუმლოებად.

საქართველოს კანონმდებლობით, პირად საიდუმლოებად მიიჩნევა საჯარო დაწესებულებაში დაცული პერსონალური მონაცემები, რომელთა გასაიდუმლოების შესახებ მოთხოვნა დაყენებულია თვით ამ პირის მიერ, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ასევე, ყველა ის ინფორმაცია და გარემოება, რომელთან დაკავშირებითაც ადამიანს აქვს კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობის გონივრული მოლოდინი. ადმინისტრაციული ორგანოს შესახებ ინფორმაცია არ წარმოადგენს პირად საიდუმლოებას.

კერძო პირების შესახებ არსებული ყველა ინფორმაცია, რომელიც დაცულია საჯარო დაწესებულებაში, დახურულია, ვინაიდან საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლის თანახმად, ადამიანის პირადი ცხოვრება ხელშეუხებელია. საჯარო დაწესებულება, რომელიც, კონკრეტული საზოგადოებრივი საჭიროებიდან გამომდინარე, აგროვებს და ინახავს ამ ინფორმაციას, ვალდებულია, უზრუნველყოს მისი დაცულობა. პირად საიდუმლოებად ჩაითვლება ისეთი ინფორმაცია, რომელიც პირის იდენტიფიკაციის საშუალებას იძლევა, შესაბამისად, საჯარო დაწესებულებამ ავტომატურად უნდა გაასაიდუმლოოს ეს ინფორმაცია და ის ხელმიუწვდომელი უნდა იყოს სხვა ნებისმიერი პირისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.
კომპანიის ლოგოტიპი
**ოფიციალური ჩარტების კომპანია** (ინგლ. The Official Charts Company (OCC)), ადრე ცნობილი როგორც **Chart Information Network** (**CIN**) და **The Official UK Charts Company** — დიდი ბრიტანეთის მუსიკალური ორგანიზაცია, რომელიც პასუხისმგებელია ოფიციალური მუსიკალური ჰიტ-აღლუმების შედგენაზე დიდ ბრიტანეთში — UK Singles Chart, UK Albums Chart, UK Official Download Chart და სხვა, უფრო ვიწრო მიმართულების მუსიკალურ ჩარტებზე და ვიდეოებზე. ჩართულია საერთაშორისო ჩარტ-კომპანიების სიაში, რომელსაც აღიარებს ფონოგრამების მწარმოებელთა საერთაშორისო ფედერაცია.

OCC ქმნის ჩარტებს მონაცემების შეკრებისა და ანალიზის საფუძველზე სავაჭრო წერტილებში მუსიკალური რელიზების გაყიდვის შესახებ. მონაცემების შეკრებას ახორციელებს კომპანია Millward Brown, რომელიც სპეციალიზირებულია მარკეტინგულ კვლევებზე.

OCC იმყოფება კომპანიების British Phonographic Industry და Entertainment Retailers Association (ERA) მმართველობის ქვეშ. კომპანია ახორციელებს ჰიტ-აღლუმების შედგენას 1997 წლის 1 ივლისიდან. ადრე ამით დაკავებული იყო რამდენიმე კომპანია, Gallup-ის ჩათვლით.

სინგლებისა და ალბომების საერთო ჩარტებთან ერთად, კომპანია აქვეყნებს უფრო ვიწრო მიმართულების ჩარტებს, როგორებიცაა UK Dance Chart, UK Indie Chart, UK R&B Chart, UK Rock Chart და Asian Download Chart, ასევე Scottish Singles and Albums Charts, Welsh Singles, Welsh Albums, UK Budget Albums.

2008 წლის 5 სექტემბერს კომპანიამ გამართა რებრენდინგი და შეცვალა სახელწოდება Official UK Charts Company-დან The Official Charts Company-ზე, ასევე დაიწყო ახალი ლოგოტიპის გამოყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Official Charts Company website

სქოლიო
------

1. ↑  International chart companies — ifpi.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-10-31.
2. ↑  OCC Information Pack. OCC.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-13. ციტირების თარიღი: 2008-05-08.
3. ↑  Ben Cardew.  (2008-09-05) OCC re-brand is Official. Music Week.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-08. ციტირების თარიღი: 2008-09-06.
კუნძულის მდებარეობა
**პელი** (გერმ. Poel) — კუნძული ბალტიის ზღვაში, წარმოქმნის ბისმარის უბის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ბუნებრივ საზღვრებს გერმანიის სანაპიროსთან. კუნძულის ჩრდილოეთი სანაპირო ასევე გადის უფრო დიდი, მეკლენბურგის ყურის სამხრეთ ნაწილზე. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ მეკლენბურგის რაიონს. 

კუნძულის ფართობი 36,02 კმ²-ია, მოსახლეობა 2 660 ადამიანი (2010). როგორც თანამგზავრული ფოტოები აჩვენებს, მისი უდიდესი ნაწილი სასოფლო-სამეურნეო მიწებს უჭირავს. კარგი ჰაერით, სუფთა წყლით, კოხტა პლაჟებითა და დაცული ნავსაყუდელებით კუნძული ამავე დროს პოპულარულ ტურისტულ დესტინაციას წარმოადგენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პელი***

* Wissenswertes über die Insel დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* Wasser- und Schifffahrtsamt Lübeck – Leuchtturm Gollwitz დაარქივებული 2010-06-29 საიტზე Wayback Machine.
* Wasser- und Schifffahrtsamt Lübeck – Leuchtturm Timmendorf დაარქივებული 2015-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* Inselkarte დაარქივებული 2009-08-28 საიტზე Wayback Machine.
**სეფე ფარნაოზის ძე ლორთქიფანიძე** (დ. 1889 — გ. 1937) — ქართველი სამხედრო პირი, მსახიობი.

დაიბადა თავადის ოჯახში. რუსეთის არმიის რიგებში მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1917 წელს ირიცხებოდა მე-14 კავკასიური მსროლელი პოლკის პოდპორუჩიკად. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV ხარისხის ორდენით და გიორგის IV ხარისხის ჯვრით. შემდეგ მსახურობდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ჯარში. შტაბს-კაპიტნის წოდებით მეთაურობდა №3 ჯავშნოსან მატარებელს. 1920 წელს სცადა წინააღმდეგობა გაეწია აზერბაიჯანში შეჭრილ წითელი არმიის ნაწილებისთვის. აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ ე. წ. სპარსეთის საბჭოთა რესპუბლიკის ბრიგადას მეთაურობდა. 1921 წლიდან მსახიობად მუშაობდა საქართველოს სახკინმრეწვში. მონაწილეობდა ფილმებში: „ჯანყი გურიაში" (რეჟისორი ალექსანდრე წუწუნავა, 1928), „საბა" (რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი, 1929), „ნახვამდის" (რეჟისორი გიორგი მაკაროვი, 1934), „არსენა" (რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი, 1937). რეპრესირებულია 1937 წელს.

ლიტერატურა
----------

* В. Л. Генис. Красная Персия: Большевики в Гиляне. 1920—1921. Документальная хроника. М. 2000. ISBN 5-89619-017-4. - გვ. 161, 239, 244.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თავ. სეფე ფარნაოზის ძე ლორთქიფანიძე — Online Museum of Georgian Nobility.
* Лордкипанидзе Сепе. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
* 

* სეფე ლორთქიფანიძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
საიან-შუშანსკოეს ჰესი
საიანო-შუშანსკოეს ჰესი 2007 წ. ხედი სამაყურებლო მოედნიდან
სატრანსფორმატორო დარბაზი და ჰესისწყალსაგდები
**საიანო-შუშენსკაიას ჰიდროელექტროსადგური** (რუს. Сая́но-Шу́шенская гидроэлектроста́нция) — ჰიდროელექტროსადგური რუსეთში. მდებარეობს მდინარე ენისეიზე, საიანოგორსკთან, ხაკასეთში. რუსეთის უდიდესი და მსოფლიოს სიდიდით მეექვსე ჰიდროელექტროსადგური ენერგიის წარმოებით.

სადგურის დადგმული სიმძლავრე 6400 მეგვტ. ჰიდროკვანძში შედის: თაღოვან-გრავიტაციული კაშხალი (მაქსიმ. სიმაღლე 242 მ. სიგრძე — 1066 მ.); ჰესის შენობა 10 აგრეგატითურთ (თითოეულის სიმძლავრეა 640 *მეგვტ*. დაწნევა 194 მ.). კაშხალი ქმნის სეზონური რეგულირების წყალსაცავს. ჰესის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია მაღალი ძაბვის (500 კვ) ხაზებით გადაეცემა ციმბირის გაერთიანებულ ენერგოსისტემას. სადგური 10, 640 მეგავატიან ტურბინას მოიცავს და ყოველწლიურად 23,5 ტერავატ/სთ ენერგიას გამოიმუშავებს, რომელთა 70 % ციმბირში მყოფ ალუმინის გადამამუშავებად ქარხანაში გამოიყენება.

ისტორია
-------

სადგურის მშენებლობა 1968 წელს დაიწყო და ათი წელი გასტანა. პირველი ჰიდროაგრეგატი გაიხსნა 1978 წელს. 1987 წელს ნაწილობრივი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა. სადგური დააპროექტა ჰიდროპროექტის ინსტიტუტის ლენინგრადის განყოფილებამ (ლენჰიდროპროექტი).

1993 წელს სადგურს პრივატიზება ჩაუტარდა და მისი ერთადერთი მფლობელი რაო უესი გახდა. 2003 წლის აპრილში ხაკასეთის მთავრობამ, გუბერნატორ ალექსეი ლებედის ინიციატივით, სასამართლოში სარჩელი შეიტანა გარიგების ანულირების მიზნით. 2004 წლის აპრილში აღმოსავლეთ ციმბირის საარბიტრაჟო სასამართლომ პრივატიზების გარიგება უკანონოდ ცნო, თუმცა ეს გადაწყვეტილება გააუქმა უზენაესმა საარბიტრაჟო სასამართლომ. 2009 წელს 9 ტურბინა უბედური შემთხვევის გამო დაზიანდა და ჰესი დაიხურა. თუმცა 2010 წელს ისევ გაიხსნა. მომავალში იგეგმება დამატებითი 10 ტურბინის დამატება, რაც გამომუშავებულ ენერგიას 96% -ით გაზრდის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 660.
**ოფშკვითის ბრძოლა 1590** — ბრძოლა იმერეთის მეფე როსტომსა, ოდიშის მთავარ მანუჩარ I დადიანისა და ქართლის მეფე სიმონ I-ს შორის.

სიმონ I-მა გადაწყვიტა დასავლეთ საქართველოში შექმნილი ვითარება იქ თავისი გავლენის განსამტკიცებლად გამოეყენებინა. იგი იმერეთის ტახტის დაუფლებისათვის გაჩაღებულ ბრძოლაში ჩაება. სიმონს მხარს უჭერდა იმერელ თავადთა ერთი ჯგუფი. მრავალრიცხოვანი ჯარითა და ზარბაზნებით სიმონ I იმერეთში გადავიდა, დაიპყრო სკანდის, კვარის, კაცხის, სვერის ციხეები. შემდეგ ქუთაისი აიღო და ოდიშისკენ სალაშქროდ სოფ. ოფშკვითთან (ახლანდელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი) დაბანაკდა. იმერეთის მეფე როსტომი ოდიშის მთავარ მანუჩარ I დადიანთან გაიქცა, რომელიც სიმონ I-ს როსტომთან ერთად მორჩილებას ჰპირდებოდა. სიმონ I-მა, რომელსაც იმერეთის საბოლოო შემოერთება ჰქონდა გადაწყვეტილი, როსტომის გადაცემა მოითხოვა, რაზედაც უარი მიიღო. მანუჩარ I-მა და როსტომმა შეძლეს სიმონ I-თან მყოფი იმერელი თავადების გადაბირება და გარიჟრაჟზე მოულოდნელად თავს დაესხნენ სიმონ I-ის ბანაკს. ძმათა შორის ბრძოლა დამთავრდა ქართლის მეფის დამარცხებით, რომლის მთელი ბანაკი და ზარბაზნები დადიანსა და როსტომს დარჩათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973.
* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 609.
**ოქთაი ქაზიმ-ოღლუ შირალიევი** (აზერ. Oqtay Kazım oğlu Şirəliyev; დ. 2 აგვისტო, 1950, ბაქო) — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე, აზერბაიჯანის ჯანდაცვის მინისტრი (2005 წლიდან); პროფესორი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

ოქთაი შირალიევი დაიბადა 1950 წელს ბაქოში. დაამთავრა ნ. ნარიმანოვის სახელობის აზერბაიჯანის სამედიცინო ინსტიტუტი. ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის დიაგნოსტიკურ ცენტრს. პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის განკარგულებით, 2005 წლის 20 დეკემბერს ჯანდაცვის მინისტრი ალი ინსანოვი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და მის ნაცვლად დანიშნა ოქთაი შირალიევი.

2008 წლის აპრილში ი. ალიევმა დაამტკიცა იგი მეცნიერების სფეროში რეფორმების გატარების სახელმწიფო კომისიის ერთ-ერთ წევრად, რომელსაც ევალებოდა ექვსი თვის განმავლობაში მოემზადებინა და სახელმწიფოს მეთაურისთვის დასამტკიცებლად წარედგინა 2009-2015 წლებში მეცნიერების ეროვნული განვითარების სტრატეგია, ასევე სახელმწიფო პროგრამების პროქტი. იმავე წლის ნოემბერში შირალიევი შევიდა ევროპის საბჭოს წევრი ქვეყნების მინისტრთა შორის ბაქოში ჩასატარებელი კონფერენციის მომზადებისა და ჩატარების ორგკომიტეტის შემადგენლობაში, კონფერენციის თემა იყო „კულტურათშორისი დიალოგი — საფუძველი მდგრადი განვითარებისა და მსოფლიო ევროპასა და მის მეზობლად მდებარე რეგიონებში". 2015 წლის აპრილში და 2019 წლის მაისში შირალიევი იყო ჰეიდარ ალიევის პრემიის კომისიის ერთ-ერთი წევრი (კომისიის თავმჯდომარე — ილჰამ ალიევი).

სქოლიო
------

1. 1 2  „Октай Ширалиев назначен министром здравоохранения" (რუსული). trend.az. 20.10.2005. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-03-27. ციტირების თარიღი: 2020-09-11. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  Сеймур Мамедов (10 апреля 2008). „В Азербайджане учреждена Госкомиссия по проведению реформ в сфере науки" (რუსული). Day.Az. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  Р.Д. И.А. (8.04.2015). „Президент Азербайджана утвердил Комиссию по Премии имени Гейдара Алиева" (რუსული). 1news.az. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
4. ↑  „Определен состав комиссии Премии Гейдара Алиева" (რუსული). 1news.az. 13.05.2019. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ოქონა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ოქონის მონასტერი** — ისტორიული მონასტერი გურიაში, სოფელ აცანაში, ოქონის მთაზე.

ისტორია
-------

გადმოცემის თანახმად ოქონა დასავლეთ საქართველოს პატრიარქ მალაქია გურიელის დროს აიგო. ის მოხსენიებული იყო მონასტრის კედლებზე. თუმცა არქეოლოგიური კვალი მონასტერში IX საუკუნიდან ჩანს. კედლებზე აგრეთვე ნაპოვნია ჭანუყვაძეების, ბერიძეების და ორატაძეების (ურატაძე) საგვარეულო წარწერები. ცნობილია ისიც, რომ გურიელის შემდგომ მონასტრის მართვა კობალაძეებმა გააგრძელეს.

ოქონის მამათა მონასტერი მოიცავდა მაცხოვრის სახელზე აგებულ ეკლესიასა და გალავანს. გალავანში სათოფურები იყო დატანებული. ეკლესიამდე გალავნიდან გრძელი ქვის კიბე მიდიოდა. ძველი ეკლესიის სიგრძე 6,4, სიგანე კი 3,5 მეტრი იყო. აგებული იყო ნაცრისფერი თლილი კვადრებით. საკურთხევლის მარჯვენა ნიშში იყო წარწერა, რომელიც გვამცნობდა, რომ ტაძრის ძვირფასი ნივთები ქრისტეფორე კობალაძემ მოაჭედინა. ტაძარი შიგნით მოხატული იყო, ორი ფრესკიდან ერთი სწორედ ქრისტეფორე კობალაძისა. როგორც ჩანს, მონასტერი სწორედ სივიწროვის გამო მიუტოვებიათ. 1873 წელს ის უკვე მიტოვებული იყო. ეს იყო ბაზილიკა (პროფესიონალების ვარაუდით XVII საუკუნისა), ხოლო 1897 წელს ადგილობრივი მღვდლის, სილიბისტრო ჩხაიძის თაოსნობით წირვა-ლოცვაც აღადგინეს და ძველი შენობა საფუძვლიანად გადააკეთეს, გააგუმბათიანეს, მაგრამ ზოგი ნახატი და წარწერა გაანადგურეს. მაშინ აცანის მამასახლისი იყო ხოსო ჩხაიძე. ამაზე დიდი საზოგადოებრივი უკმაყოფილება გამოიხატა მაშინდელ პრესაში (მაგ. გაზეთი "კვალი„ 30-ე ნომერი). ამავდროულად ხელახლა ააშენეს დასავლეთის მხარე და შეაკეთეს სხვა კედლები, ხოლო საკურთხევლის მხატვრობა ხელუხლებელი დატოვეს. მსგავსი „რემონტი" იმავე ხანებში ჩაუტარეს აკეთის დიდ ტაძარს ისე, რომ არანაირი კვალი ქართული კულტურისა შიგ არ დატოვეს. მაშინდელი მოძღვარი დიომიდე ჩხაიძე გაზეთ „კვალში" გულმოკლული წერდა ამის შესახებ. სულ 35 წელი იარსება 1897 წელს გარემონტებულმა ოქონას ეკლესიამ და იგი 1932 წელს ააფეთქა საბჭოთა ხელისუფლებამ.

თანამედროვეობა
--------------

აფეთქების შემდეგ ძეგლი უკვე იმდენად იყო დაზიანებული, რომ მხოლოდ ფუნდამენტის დონეზე იკითხებოდა. 2005 წელს დაიწყო ადგილობრივი ძალებით მისი გაწმენდა-გათხრები, აღმოჩნდა ღვთისმშობლის ფრესკა (ახლა ტაძარშია), სახედრის თავის ქანდაკების ფრაგმენტი (ამჟამად ჭიშკრის ბოძზეა), მაგრამ მაშინ საქმე შეჩერდა. 2010 წელს დაიწყო ძველ ნაეკლესიარზე ახალი, ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძრის მშენებლობა. ძველი გალავნის მხოლოდ ერთი სვეტია შემორჩენილი. 2016 წლის ზაფხულში აცანელებმა ოფიშტიის ხიდიდან გამოასვენეს ოთხკუთხედი, გათლილი ქვა, რომელზეც ამოკვეთილია: ჯვარი, ორი კედარი-სიცოცხლის ხე, მზის სხივები და სავარაუდოდ მაშინდელი ქტიტორის (ალბათ გურიელ-ცაიშელის) გერბი.

გალერეა
-------

* საერთო ხედისაერთო ხედი
* მშენებლობის დროსმშენებლობის დროს
* ძველი გალავანიძველი გალავანი
* ჩუქურთმიანი ქვაჩუქურთმიანი ქვა
* საჯილდაო ქვასაჯილდაო ქვა

ლიტერატურა
----------

* *ქართველიშვილი თ.*, „გურიის საეპისკოპოსოები", თბილისი: „არტანუჯი", 2006. — გვ. 80, ISBN 99940-11-89-8.
* *ბაქრაძე დ.*, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში", ბათუმი: „საბჭოთა აჭარა", 1987. — გვ. 207-209.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოქონის მონასტერი***

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9050
**ნუგუში**, **დიდი ნუგუში** (რუს. Нугуш; ბაშკ. Нөгөш (ინფ.)) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთში. მდინარე ბელაიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 235 კმ, აუზის ფართობი 3820 კმ². საერთო ვარდნა 540 მ. 

სათავე აქვს იურმათაუს ქედის დასავლეთ კალთაზე და გაედინება სამხრეთ ურალის მთების გასწვრივ. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება; იყინება როგორც წესი, ნოემბრის პირველ ნახევარში, ყინულძვრაა აპრილის მეორე ნახევარში. ბაშკირეთის მდინარეებიდან ნუგუში ყველაზე სწრაფი დინებით გამოირჩევა. 

მდინარეზე 1967 წელს აშენდა ნუგუშის წყალსაცავი, რომელზედაც მოქმედებს ნუგუშის ჰიდროტექნიკური კვანძი 3 აგრეგატით, რომელთა საერთო სიმძლავრეა 11,55 მვტ. ნუგუშის წყალსაცავის ფართობია 25 კმ², წყლის მოცულობა 400 მლნ. მ³. წყალსაცავის ტერიტორია შედის ბაშკირეთის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ნუგუშის წყალსაცავის კაშხლის სიახლოვესაა დაბა ნუგუში. წყალსაცავის ნაპირებზე განლაგებულია ბევრი ტურისტული ბაზა. 

მდინარე ნუგუშის წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 194 კილომეტრზე შეადგენს დაახლოებით 4 მ³/წმ-ს. სახელწოდება „ნუგუში" ბაშკირული ენიდან ითარგმნება როგორც „სუფთა წყალი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Вода России» დაარქივებული 2022-01-06 საიტზე Wayback Machine.
* ნუგუში — ბაშკირეთის ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
**ოხერა** — უბანი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხიდისთავში. ისტორიულად ცალკე სოფელი იყო, რომელშიც, თავის მხრივ, გამოიყოფოდა ორი სოფელი: **დიდი ოხერა** და **პატარა ოხერა**. „ოხერა" იმიტომ დარქმევია, რომ აქ მოიპოვებდნენ საღებავ მიწას (ოხრას). მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1920 წლის გორის მიწისძვრისას, რა დროსაც დაიღუპა სოფლის 13 მცხოვრები, განადგურდა ძველი ეკლესიები. საბჭოთა პერიოდის პირველ ნახევარში ისევ იხსენიებოდა ორი ოხერა. დიდში მოქმედებდა ლ. ბერიას სახელობის კოლმეურნეობა, პატარაში — ი. სტალინის სახელობისა. 1940 წლის სოფლების სიაში შეტანილი იყო სოფელი ხიდისთავი, დიდი ოხერა და პატარა ოხერა. ამ წლის მონაცემებით, დიდ ოხერაში 228 კომლი ირიცხებოდა. 1947 წელს ორივე ოხერას **ზემო ხიდისთავი** უწოდეს. მოგვიანებით (1951) ხიდისთავს შეუერთეს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  სოფლები გორის რაიონში, რომლებიც კომუნისტებმა „გააერთიანეს". *qartli.ge* (15 აგვისტო, 2018). ციტირების თარიღი: 13 ივნისი, 2020.
2. 1 2  ატენის ხეობა. *karibche.ambebi.ge* (28 ივნისი, 2007). ციტირების თარიღი: 13 ივნისი, 2020.
3. ↑  ოხერა და უფლის ციხე — 1920 წლის 20 თებერვლის მიწისძვრის ეპიცენტრში. *qartli.ge* (20 თებერვალი, 2019). ციტირების თარიღი: 13 ივნისი, 2020.
4. 1 2  პირველი კოლმეურნეობები და მათი სახელები გორის რაიონში. *qartli.ge* (21 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 13 ივნისი, 2020.
5. ↑   (1949) რედ. ვ. ქუჩუკაშვილი: *საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა : 1949 წლის 1 სექტემბრისათვის*. თბილისი:  სახელგამი,   გვ. 268.
სარდინიის სამეფო იტალიის რუკაზე
**სარდინიის სამეფო** — სახელმწიფო იტალიაში 1720-1861 წლებში. შეიქმნა სავოიის საჰერცოგოსთან კ. სარდინიის შეერთებით. ბირთვი პიემონტი. დე-იურე დედაქალაქი კალიარი, დე-ფაქტო – ტურინი. 

1792 წელს ფრანგებმა დაიკავეს და საფრანგეთს შეუერთეს ნიცა და სავოია, 1798 წელს – პიემონტი. ნაპოლეონის იმპერიის დაცემის შემდეგ ვენის კონგრესმა (1814-1815 წწ.) სარდინიის სამეფო ძველ საზღვრებში აღადგინა, მასვე გადაეცა ლიგურია (გენუით). მონარქიის რეაქციულმა პოლიტიკამ გამოიწვია პიემონტის რევოლუცია 1821 წელს.

ჯუზეპე მაძინის მომხრეთა ცდა მოეწყოთ 1834 წლის აჯანყება მარცხით დამთავრდა. XIX საუკუნის 40-იან წლებში პიემონტში მომხდარი სამრეწველო გადატრიალების შედეგად სარდინიის სამეფო იტალიის ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ და ძლიერ სახელმწიფოდ იქცა. 1848 წლის რევოლუციამ მეფე კარლო ალბერტო აიძულა გამოეცა კონსტიტუცია და სათავეში ჩასდგომოდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას ავსტრიის ჰაბსბურგთა წინააღმდეგ. მაგრამ ავსტრია-იტალიის ომში (1848-1849 წწ.) იტალიის არმია დამარცხდა. კარლო ალბერტო გადადგა. მისი შვილი ვიტორიო ემანუელე II კამილიო კავურის მთავრობასთან ერთად დინასტიური ომებისა და დიპლომატიურ გარიგებათა მეოხებით სარდინიის სამეფოს ტერიტორიის გაფართოებას ცდილობდა. 1855 წელს სარდინიის სამეფო ჩაება ყირიმის ომში (1853-1856 წწ.) საფრანგეთისა და დიდი ბრიტანეთის მხარეზე. შემდეგ საფრანგეთთან ერთად კვლავ იბრძოდა ავსტრიის წინააღმდეგ. 1859 წლის ციურიხის ხელშეკრულებებით სარდინიის სამეფომ შეიერთა ლომბარდია, 1860 წლის ტურინის ხელშეკრულებით კი საფრანგეთს გადასცა ნიცა და სავოია. იტალიის რევოლუციის შედეგად (1859-1860 წწ.) სარდინიის სამეფოს შეუერთდა იტალიის თითქმის ყველა სახელმწიფო და ოლქი. 1861 წლის 17 მარტს სარდინიის სამეფომ მიიღო ოფიციალური სახელწოდება – იტალიის სამეფო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სარდინიის მეფეთა სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 102-103.
**ნუგზარ რურუა** (დ. 5 ივლისი, 1956, სოხუმი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი მიმოსვლის გზათა მშენებლობის სპეციალობით.

მუშაობდა თბილისის მეტროპოლიტენის სალიანდაგო და გვირაბნაგებობათა სამსახურში, ჯერ უფროს ინჟინრად, ხოლო შემდეგ სალიანდაგო დისტანციის უფროსად და სალიანდაგო და გვირაბნაგებობათა სამსახურის უფროსის მოადგილედ 1979-1988 წლებში. 1982 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ასპირანტურა 1992 წელს. 2002-2006 წლებში კი იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რკინიგზების მშენებლობის კათედრის გამგის მოადგილე. 2006-2007 წლებში იგი მუშაობდა საქართველოს ტრანსპორტის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის რკინიგზის დეპარტამენტის მთავარ სპეციალისტად. შპს "ტექნოკომპარკის" აღმასრულებელ დირექტორად კი 2008-2009 წლებში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ლიანდაგის მონიტორინგის სისტემები : სახელმძღვანელო, თბ. 2014, გვ. 281
* ლიანდაგის ტექნიკური გაზომვები და შეფასება : სახელმძღვანელო, თბ. 2013, გვ. 180
* რკინიგზის ლიანდაგი ნაწ.4 ლიანდაგის ზედა ნაშენის გაანგარიშებები, თბ. 2009, გვ. 156
* რკინიგზის ლიანდაგი ნაწ.2 სარელსო ლიანდაგის მოწყობა, თბ. 2009, გვ. 77
* რკინიგზის ლიანდაგი ნაწ.1 ლიანდაგის ზედა ნაშენის კონსტრუქცია, თბ. 2009, გვ. 115
* ლიანდაგის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოთა ორგანიზაცია, დამხმარე სახელმძღვანელო, თბ. 2002, გვ. 70

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 493

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნუგზარ რურუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ოძრხე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ოძრხე**, *ოძრახე* — ისტორიული ციხე-ქალაქი სამხრეთ საქართველოში (ახლანდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტი), დაბა აბასთუმნის მახლობლად, მდინარე ოცხისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. დგას 2 წყალგამყოფ მაღალ კლდოვან ქედზე. დარაჯობდა ოძრხისა და კურცხალისწყლის ხევებზე გამავალ გზას. 

„ცხოვრება ქართუელთა მეფეთას" („ქართლის ცხოვრება") თანახმად, ოძრხე საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი ყოფილა. დაუარსებია ქართველთა ერთ-ერთ ლეგენდარულ ეთნარქს, ოძრხოსს. მეფე ფარნავაზის დროიდან (ძვ. წ. III საუკუნის I ნახევარი) სამცხისა და აჭარის ერისთავის რეზიდენცია იყო. მეფე ვახტანგ გორგასლის (V საუკუნე) სიკვდილის შემდეგ — სამეფო ოჯახის საზამთრო რეზიდენცია. VIII საუკუნის 30-იანი წლებისათვის ოძრხეს უკვე აღარ ჰქონდა ადრინდელი მნიშვნელობა. XI საუკუნეში მეფე ბაგრატ IV-მ გავლენიან ფეოდალს — სულა კალმახელს უბოძა. 1191 წელს თამარ მეფის წინააღმდეგ აჯანყებულმა ფეოდალებმა გადაწვეს. XVI საუკუნეში საქართველოს სხვა ტერიტორიის ნაწილთან ერთად ოსმალეთმა მიიტაცა; იყო ოსმალური ადმინისტრაციული ერთეულის, ახალციხის ლივის, ერთ-ერთი ნაჰიეს ცენტრი, შემდგომში — მცირე დაბა. უფრო გვიან გაუკაცრიელდა. ციხის სიგრძეა დაახლოებით 50 მ, სიგანე 15 მ. აქვს 2 მრავალსართულიანი კოშკი. კედლები ნაგებია ფლეთილი ქვებით, წყობაში ჩანს სხვადასხვა პერიოდის გადაკეთების კვალი. მდინარე ოძრხისწყლის ქვემოთ კარგი სამიწათმოქმედო რაიონია, რომელიც ადრიდანვე იყო ათვისებული. აქ რამდენიმე ნამოსახლარი გორაა, რომელთაგან ერთს ზადენ-გორა ჰქვია.

ლიტერატურა
----------

* *ჭილაშვილი ლ.*, ქალაქები ფეოდალურ საქართველოში, ტ. 1, თბ. 1968
* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 625.
**საფრანგეთის კამპანია** — მესამე რაიხის ჯარების შეტევითი მოქმედება საფრანგეთის წინააღმდეგ 1940 წლის 10 მაისი - 24 ივნისს, მეორე მსოფლიო ომის დროს. საფრანგეთის კამპანიის მიზანი იყო ნიდერლანდების, ბელგიის, ლუქსემბურგის ოკუპაცია და საფრანგეთის ომიდან გამოყვანა. გერმანელ ფაშისტთა სარდლობამ საბრძოლო მოქმედებები 2 ეტაპად დაგეგმა. (ოპერაცია „გელბი" და „როტი"). ოპერაცია „გელბის" გასახორციელებლად გენერალ-პოლკოვნიკ ვ. ფონ ბრაუხიჩს 136 დივიზია დაუქვემდებარეს. მთავარი დარტყმა მიზნად ისახავდა „მაჟინოს ხაზის" შემოვლით მოკავშირეთა ფრონტის გაკვეთას, ნიდერლანდების დაპყრობას და ცენტრალურ ბელგიაზე დარტყმით მოკავშირეთა მთავარი ძალების შებოჭვასა და განადგურებას. მოკავშირეებმა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფრონტზე პა-დე-კალედან შვეიცარიამდე 111 დივიზიას მოუყარეს თავი. 10 მაისს გერმანიის ჯარებმა დაიწყეს სტრატეგიული შეტევა. 14 მაისს ნიდერლანდების არმიამ კაპიტულაცია გამოაცხადა. გერმანელებმა მთავარი დარტყმის მიმართულებით მდ. მაასი გადალახეს. 21 მაისს ლა-მანშის სანაპიროს მიაღწიეს და დიუნკერკთან მიიმწყვდიეს ბელგიის 22 და ინგლის-საფრანგეთის 28 დივიზია. 28 მაისს ბელგიის არმია დანებდა, ხოლო 2 ივნისს ინგლის-საფრანგეთის ჯარები დიდი დანაკარგებით ინგლისში გადაიყვანეს. 5 ივნისს გერმანელებმა დაიწყეს ოპერაცია „როტი". მდ. სომის ზღუდიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულებით — არმიათა ჯგუფი „ა". მაჟინოს ხაზის ზურგში გასასვლელად გერმანელთა ჯარები ქვეყნის სიღრმეში შეიჭრნენ. საფრანგეთის მთავრობა 10 ივნისს პარიზიდან ბორდოში გადავიდა. 14 ივნისს პარიზი უბრძოლველად ჩაბარდა მტერს. ანრი ფილიპ პეტენის მთავრობამ კაპიტულაცია გამოაცხადა. საფრანგეთის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი გერმანიის ფაშისტთა ჯარებმა დაიკავეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 168.
**ოძრხეს ხიდი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. ხიდი მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში კურორტ აბასთუმანში, მდინარეების, ოცხესა და კურცხანას შეერთების ადგილზე, მდინარე ოძრხეს ქვის ხიდი კვეთს.

აღწერა
------

ხიდი აგებულია კლდის ფლეთილი ქვით, კირის დუღაბზე, ზოგიერთი მათგანი დამუშავებულია. მდინარის ორივე ნაპირზე ამოყვანილია ქვის ჯებირები და ხიდის საყრდენი პლატფორმა. ხიდის სიგანე დაახლოებით 1,5-2 მეტრია. სიგრძე 6-7 მეტრია. ხიდი სამანქანო გზიდან 2-3 მეტრით დაბლა მდებარეობს, მდინარის ხეობაში. სავარაუდოდ აღნიშნული ხიდით გადადიოდნენ ხერთვისში ტყეში არსებულ მონასტერში, რომელიც დღესდღეობით დანგრეულია.

ისტორია
-------

სახელწოდება „ოძრხე" შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ქართული ეთნიკური გაერთიანების ვიძერუხ-ვიტერუხის სახელთან. ძვ. ქართული ტრადიციის თანახმად, ოძრხე საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი ყოფილა. დაუარსებია ქართველთა ერთ-ერთ ლეგენდარულ ეთნარქს — ოძრხოსს. 

ოძრხეს ხიდი IX‐XI საუკუნეებს მიეკუთვნება. მისი არქიტექტურა განსაკუთრებულია. იგი თაღოვანი ფორმით ძალიან ჰგავს იმ ხიდებს, რომლებიც მრავლად გვხვდება აჭარაში და თამარის სახელს ატარებს. 

ხიდის არსებობის შესახებ, XIX საუკუნეში გაზეთ „დროებაშიც" წერდნენ: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „მდინარე ოძრხეს ორივე ნაპირზე გაფანტულია მრავალი ქვიტკირის ნასახლარები, რომელთა შორის შესანიშნავია მდინარის მარცხენა სანაპიროს ის ადგილი, სადაც 1878 წელს გზის გაყვანის დროს ბერძნებმა ქვიტკირის კედელი ააფეთქეს და ერთი ფრიად შესანიშნავი და საინტერესო სასაფლაო აღმოაჩინეს... ნასახლარები აქ მდინარის მხარმარჯვნივ უფრო მეტია, რადგან ვაკე ადგილიც მეტი ჰქონია. ამ ნაქალაქარის ორთავე ნაწილები, ორი თაღიანი კარი მაგარი ქვიტკირის ხიდით ყოფილან შეერთებული. ხიდს ახლაც ხმარობენ." |
|  |  |

ოძრხეს ხიდი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

IX-X საუკუნეებში მას „ოძრხედ" მოიხსენიებენ. გვიანდელ შუა საუკუნეებში დამკვიდრდა „ოცხე", XIX საუკუნიდან — „აბასთუმანი". დღევანდელი სახელი შეიძლება მომდინარეობდეს აბაზასძეთა საგვარეულო სახელისაგან. აბასთუმანი სამთო-კლიმატური კურორტია (ზღვის დონიდან 1340 მ). XIX ს-ის 70-იან წლებში საფუძველი ჩაეყარა კურორტის მშენებლობას. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1926 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ჭილაშვილი ლ. ქალაქები ფეოდალურ საქართველოში, ტ.1. თბ. 1968.
* ოძრხე, ოძრახე - დ.ბერძენიშვილი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ.VII. - თბ. 1984. - გვ.625

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარის ხიდი

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 6518

სქოლიო
------

1. ↑  [გაზეთი "დროება" 18.09–1879წ. #192]
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ჯებელ ბარკალისა და ნურის რუკა
**ნური** — ადგილი თანამედროვე სუდანში, ნილოსის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში. ახლოსაა პირამიდები, რომლებიც ოდესღაც ნუბიის მეფეს ეკუთვნოდა. ნური სამანიდან დაახლოებით 15, ხოლო ჯებელ ბარკალიდან 10 კილომეტრითაა დაშორებული. აქ აღმოჩენილი ყოველი რელიკვია ძველ ქალაქ ნაპატას ეკუთვნის, რომელიც ნუბიის სამეფოს პირველი დედაქალაქი იყო.

მეფე ტახარკა იყო მფლობელი ნურისთან ახლოს მდებარე ყველაზე ძველი პირამიდისა, რომლის ფართობი 51.75 მ², ხოლო სიმაღლე 40–50 მეტრია. მისი მემკვიდრე ტანუტამონი და მას შემდეგ ყოველი მომდევო ნუბიის მეფე ნასტასენამდე (დაახლოებით ძვ.წ. 330) თავიანთ ცოლებიანად ელ–კურუში არიან დამარხულნი. ნურისთან მდებარე პირამიდები ზოგადად უფრო პატარაა და ხშირად უფრო მძიმედ დაზიანებული, ვიდრე ეგვიპტისა, მაგრამ მათი დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ ინახავს ისეთ უმნიშვნელოვანეს ნივთებს, როგორიცაა დასაკრძალი აღჭურვილობა, რომელიც ქუშის სამეფოს მმართველებს ეკუთვნოდათ და თავადაც აქ განისვენებენ. ქრისტიანული ეპოქის დროს აქ ეკლესია აღიმართა, რომლის მშენებლობაზეც გამოიყენეს ქვები, რომლებიც ოდესღაც პირამიდების კედლებს ავსებდა.

ეს პირამიდები სისტემატურად ჯორჯ რაიზნერმა გამოიკვლია.

ნურის პირამიდები გებელ ბარკალის რაიონში მდებარე რამდენიმე ნაგებობასთან ერთად 2003 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაშია შესული.

ნურის სამარხები
---------------

პირამიდების ხედი
პირამიდებს შორის მოსიარულე მამაკაცი
ქუშის სამეფო ოჯახის წევრები ნურის სასაფლაოზე და ელ–კურუში არიან დამარხულნი.

ნურის პირამიდები ორ განცალკავებით მგდარ პლატოზეა აშენებული. სასაფლაოს უმაღლესი წერტილი ტახარკას პირამიდას უკავია დასავლეთ პლატოზე. დანარჩენი მეფეების პირამიდები აღმოსავლეთ პლატოზეა განლაგებული, ხოლო სამეფო ოჯახიდან წამომავალი ქალების პირამიდები კი – დასავლეთ პლატოზე, ტახარკას პირამიდის ახლოს. ეს პირამიდები სამ ჯგუფად იყოფა: (1) პირამიდები, რომლებიც განლაგებულნი არიან ტახარკას პირამიდის სამხრეთ–დასავლეთით; (2) პირამიდები, რომლებიც ტახარკას პირამიდის ჩრდილოეთით მდებარეობენ და განლაგებულნი არიან ორ პარალელურ რიგად; (3) პატარა სამარხები, რომლებიც უფრო ჩრდილოეთით არიან განთავსებულნი. 

მეფეების დედები დამარხულნი არიან პირველი სახის პირამიდებში, მაგრამ ეს ადგილი სპეციალურად არ გამოიყენებოდა მეფეების დედების დასაკრძალად. უმეტესი მეფის ცოლი მეორე ჯგუფის პირამიდებში, ტახარკას პირამიდის ჩრდილოეთით განისვენებს. ხოლო რაც შეხება მესამე ჯგუფის სამარხებს, რადგან ისინი ძალიან პატარა ზომისა იყო, შესაძლებელია, ისინი დაბალი რანგის წარმომადგენლების ცოლებისთვის ყოფილიყო განკუთვნილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნურის პირამიდები დაარქივებული 2009-07-06 საიტზე Wayback Machine.

კოორდინატები: 18°33′ ჩ. გ. 31°53′ ა. გ.﻿ / ﻿18.550° ჩ. გ. 31.883° ა. გ.﻿ / 18.550; 31.883
**სარგის შაჰნაზარ არარატიანი** (სომხ. Սարգիս Արարատյան; დ. 1886 — გ. 1943) — სომეხი პოლიტიკოსი, ქიმიკოსი, სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა მინისტრი 1919-1920 წლებში და სოციალური დაცვის მინისტრი 1920 წელს.

სარგის არარატიანი პროფესიით ქიმიკოსი და ამასთანავე, ცნობილი პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე და ARF-ს (სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია) წევრი იყო. იგი ბაქოში ცხოვრობდა, თუმცა, აქტიურ როლს თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ ცხოვრებაში. 

1918 წელს, იგი ბაქოს საკრებულოს წევრად აირჩიეს და მოლაპარაკებების წარმოების მიზნით, ირანში გაგზავნეს. 1918 წლის მიწურულს, მას შემდეგ, რაც სომხეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, იგი ერევანში გადავიდა. 1919-1920 წლების განმავლობაში, იგი ARF-ს ბიუროს და პარლამენტის წევრად აირჩიეს. 1919 წლის აგვისტოდან 1920 წლის მაისამდე, მას ფინანსთა და სურსათის მინისტრის თანამდებობები ეკავა, ხოლო 1920 წლის მაისიდან დეკემბრამდე, დახმარების და რეკონსტრუქციების მინისტრი იყო. 1920 წელს, არარატიანმა ერევანი დატოვა და ბუქარესტში გადავიდა საცხოვრებლად.

სქოლიო
------

1. ↑  Sargis Araratyan - Encyclopaedia Orientica.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — თებერვალი 23, 2017. ციტირების თარიღი: August 21, 2016
2. ↑  Ministry of Finance (August 24, 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აგვისტო 26, 2016.