**ხინალიყი** (ხინალუღურ ენაზე — Хыналыкъ; აზერ. Xınalıq; ადრინდელი სახელწოდება Хиналуг) — სოფელი აზერბაიჯანის რაიონულ ცენტრ ყუბაში, რომელიც განლაგებულია 2100-2200 მეტრზე ზღვის დონიდან, მდინარე კუდიალჩაიზე. ეს ადგილი განთქმულია თავისი ენით (ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიური ქვეჯგუფის ენა) თავისებური წეს-ჩვეულებებითა და ტრადიციებით. დღეს ხინალიღში ცხოვრობს ორი ათას მოსახლემდე. მოსახლეობის უმრავლესობა შედგება მკვიდრთაგან.

ხინალუღელები არიან ძველი კავკასიის ალბანეთის მოსახლეობის შთამომავლები. წერილობით წყაროებში ისინი პირველად მოიხსენებიან XVIII საუკუნეში. XIX საუკუნემდე ხინალუღი შედიოდა შირვანის, ხოლო XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან — ყუბის სახანოში. განლაგებულია რთულად მისადგომ ადგილას, ყუბის რაიონული ცენტრის სამხრეთ-დასავლეთში კიზილკაიას მთის დამრეცზე, რომელიც განლაგებულია კავკასიონის მთავარ ქედზე, ხანალიღის მთის გასწვრივ. თავისი ძნელადმიღწევადობით, ენით, ტრადიციებითა და წეს-ჩვეულებებით სოფელი იზიდავს უამრავ ტურისტსა და მოგზაურს. აქ მდებარეობს ცეცხლთაყვანისმცემლობის ტაძარი, რომელიც მიეკუთვნება შუა საუკუნეებს, ჰიდირ ნების აკლდამა, შეიჰ შალბუზისა და აბუ მუსლიმის მეჩეთები, გამოქვაბულებები და უამრავი არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც ჯერ ბოლომდე არ არის შესწავლილი მეცნიერების მიერ.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით ხანალიღს 2007 წლის 19 დეკემბერს მიენიჭა სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული და ეთნოგრაფიული ნაკრძალის „ხანალიღის" სტატუსი. ხანალიღის ნაკრძალის ტერიტორია მოიცავს ძირითადად ალპურ და სუბალპურ მდელოებს. ხანალიღის მიმართულებით ყუბას რაიონული ცენტრიდან დაგებულია ასფალტირებული საფარი. აქ განლაგებულია სასაზღვრო საგუშაგო და შაჰდაღის ეროვნული პარკის ერთ-ერთი შესასვლელი. ხანალიღის გარშემო მთელი მაღალმთიანი ტერიტორია მიეკუთვნება შაჰდაღის ეროვნულ პარკს.

ხინალუღელთა სარწმუნოებაა ისლამი. მის მიღებამდე ისინი იყვნენ ცეცხლთაყვანისმცემლები. ცეცხლი აქ დღემდე არის განსაკუთრებული დამოკიდებულების საგანი. ხანილაღის დასავლეთით არის ბუნებრივი აირის გამოსასვლელი, მას უწოდებენ „ადგილს, სადაც ანთია ცეცხლი".

კლიმატი
-------

იცის მკაცრი მთის კლიმატი. ჰაერის საშუალო ტემპერატურა ივლისში 12°C. იანვრის საშუალო ტემპერატურა განისაზღვრება — 14°C-ით. აბსოლუტური მინიმუმი –41°C. მრავალწლოვანი დაკვირვებების შედეგად დადგინდა, რომ პირველი თოვლი ჩნდება ოქტომბრის თვის ბოლოს — ნოემბრის დასაწყისში. საშუალოდ თოვლის საფარი ჩნდება უკვე 1 ნოემბრისათვის, ხოლო დნება 29 აპრილს.

სქოლიო
------

1. ↑  QUBA RAYONU: XINALIQ, ƏLİK VƏ HAPUT KƏNDLƏRİgsaz.az

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყუბის რაიონის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| ქალაქი | 
ყუბა |  |
|  |
| სოფლები | 
* ადური
* ათუჯი
* აიდინქენდი
* ალექსეევკა
* ალიბეიყიშლაყი
* ალიმამედობა
* ალიქი
* ალიჯი
* ალფანი
* ამსარი
* ამსარყიშლაყი
* არმაქი
* არმაქიყიშლაყი
* ასფარასთი
* ასქი-იყრიყი
* აფურჯა
* აღბილი
* აშაღი-ათუჯი
* აშაღი-თულაქარანი
* აშაღი-ხარაშა
* აშაღი-ხუჯი
* ბადი
* ბარგოვი
* ბარლი
* ბაღბანლი
* ბაღჩალი
* ბირინჯი-ნუგადი
* ბუდუყი
* გადიქი
* გადიქყიშლაყი
* განჯლარი
* გარაი
* გილიანოვი
* გიულაზი
* გიულთაფა
* გიუნეიმაჰლა
* გიურდაჰი
* გომურდაჰნა
* დავუდობა
* დალაქლი
* დალაყო
* დალიგაია
* დარქი
* დაღლი
* დაღუსთუ
* დაჰნა
* დიგაჰი
* ვალვალა
* ვლადიმიროვკა
* ზარგავა
* ზარდაბი
* ზეიდი
* ზიზიქი
* ზიხირი
* თალაბი
* თალაბიყიშლაყი
* თალიში
* თანგაალთი
* თაჰმარი
* თექეშიხი
* თიმირზაევი
* თულარი
* იალავანჯი
* იბრაჰიმჰაფუთი
* იგრიყი
* იდრისიყიშლაყი
* იენიქენდი
* იერგუჯი
* იერფი
* იექდარი
* იზჰორი
* ისნოვი
* ისნოვყიშლაყი
* ისფიქი
* იუხარი-დიგაჰი
* იუხარი-თულაქარანი
* იქინჯი-ნუგადი
* ლეითი-ქაზმა
* მაჩქა-ხაჯა
* მაჰმუდქიშლაყი
* მეჰდიყიშლაყი
* მირზამამედქენდი
* მირზაქასიმი
* მირზაყიშლაყი
* მოჰუჯი
* მუჩუ
* ნოვდუნი
* ნოჰურდუზუ
* ნუთაჰი
* ორდუჯი
* ორთა-ხუჯი
* რაზიალარი
* რანგდარი
* რუსთოვი
* რუქი
* რუჩუყი
* საბათლარი
* სერთენგი
* სირთ-ჩიჩი
* სოფიქენდი
* სოჰუბი
* სუსაი
* სუსაიყიშლაყი
* სუხთაქალა
* უზუნმეშა
* უთუყი
* უჩგუნი
* ფათალი-ხანი
* ფაშაობა
* ფირვაჰიდი
* ფირიყი
* ფუსთაყასიმი
* ფუჩუყი
* ქაზმაბუდუგი
* ქალაბაღი
* ქალანოვი
* ქარაქიზი
* ქარდაში
* ქუნხირთი
* ქურქუნი
* ქუსნათი
* ქუსნათყაზმა
* ქუფჩალი
* ქუფჩალყიშლაყი
* ქუჩეი
* ყაადალი
* ყალაგაჰი
* ყალადუზი
* ყალაიხუდათი
* ყამ-ყამი
* ყანიდარა
* ყარაბულაყი
* ყარაჩაი
* ყაროვულუსთუ
* ყარხუნი
* ყასარ-ზეიდი
* ყასიმყიშლაყი
* ყაჩრაში
* ყიმილი
* ყიმილგაზმა
* ყიმილყიშლაყი
* ყირმიზი-ყასაბა
* ყონაყქენდი
* ყორხმაზობა
* ყრიზდაჰნა
* ყრიზი
* შუდუყი
* ჩადარი
* ჩაიდუზუ
* ჩაიყიშლაყი
* ჩართაფა
* ჩარხაჩი
* ჩიჩი
* ხალთანი
* ხანაგაჰი
* ხანაგაჰიოლუ
* ხარუშა
* ხასფოლადი
* ხაში
* ხინალიყი
* ხირთი
* ხუჯბალა
* ჯაღაჯუყი
* ჯექი
* ჯიგლი
* ჯიმი
* ჯინდარი
* ჰაფუთი
* ჰაჯიაღალარი
* ჰაჯიყაიბი
* ჰაჯიჰუსეინლი
 |

 |