recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იყალთოს ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, 0,5 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (6,6 X 4,8 მ), ნაშენია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან თაღოვანია შიგნიდან — სწორკუთხა. სამხრეთ კარს ზედა ნაწილი მონგრეული აქვს. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდი, რომელშიც ერთი ოთხკუთხა სარკმელი და ორი, მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა. ერთი ოთხკუთხა ნიშა ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ბოლოშია. აფსიდის შუაში შემორჩენილია ოთხწახნაგა ტრაპეზის ნაშთი. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული პროპორციების მქონე სხმული კონქით, რომლის თაღს გაჭყლეტილი ნახევარწრის ფორმა აქვს. სხმული და მსგავსი ფორმისაა კამარაც. ეკლესიის კედლები გარედან სადაა. კედლებს საპირე წყობა მნიშვნელოვან ფართობზე ჩამოშლილი აქვს. დასავლეთ შესასვლელის თაღი ჩასხმულია საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში რომელშიც, კარის თავზე, მოწყობილია მცირე თაღოვანი ნიშა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 235-236.
**იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში** — კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული განსაკუთრებული ისტორიული, კულტურული ან ეკოლოგიური მნიშვნელობის მქონე ბუნებრივი ან ხელქმნილი ობიექტები, რომელთაც პრიორიტეტი მიენიჭათ დაცვასა და პოპულარიზაციაში.

2016 წლის მონაცემებით კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მსოფლიო მემკვიდრეობის 5 **იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია**. ეს არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების საერთო რაოდენობის (1052) 0,5 %. 5 ძეგლიდან ყველა ბუნების ძეგლია.

კონგოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1974 წლის 23 სექტემბერს. კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარე პირველი ობიექტი (ვირუნგის ეროვნული პარკი) მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 1979 წელს.

ცხრილი
------

ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

| # | სურათი | სახელწოდება | მდებარეობა | დაარსების თარიღი | სიაში შეტანის წელი | № | კრიტერიუმები |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| **1** |  | ვირუნგის ეროვნული პარკი(ფრანგ. Parc national des Virunga) | პროვინცია: ჩრდილოეთი კივუს პროვინცია | 1925 | 1979 | № 63 | vii, viii, x |
|
| **2** |  | გარამბის ეროვნული პარკი(ფრანგ. Parc national de la Garamba) | პროვინცია: ზემო უელეს პროვინცია | 1938 | 1980 | № 136 | vii, x |
|
| **3** |  | კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი(ფრანგ. Parc national de Kahuzi-Biega) | პროვინცია: სამხრეთი კივუს პროვინცია | 1970 | 1980 | № 137 | x |
|
| **4** |  | სალონგის ეროვნული პარკი(ფრანგ. Parc national de la Salonga) | პროვინციები: კასაის პროვინცია, მაი-ნდომბეს პროვინცია, ჩუაპის პროვინცია | 1970 | 1984 | № 280 | vii, x |
|
| **5** |  | ოკაპის ნაკრძალი(ფრანგ. Réserve de faune à okapis) | პროვინცია: იტურის პროვინცია | 1992 | 1996 | № 718 | x |

### ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა

ვირუნგის ეროვნული პარკიგარამბის ეროვნული პარკიკაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკისალონგის ეროვნული პარკიოკაპის ნაკრძალიიუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკა იუნესკოს საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა იუნესკოს მოსფლიო მემკვიდრეობის საიტზე

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში  |
| --- |
|  |
| 
ვირუნგის ეროვნული პარკი  · გარამბის ეროვნული პარკი  · კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი  · სალონგის ეროვნული პარკი   · ოკაპის ნაკრძალი |  |

 |
**ქალთა სულთანატი** (თურქ. Kadınlar saltanatı, ოსმ. قادينلر ساطنتي) — პერიოდი ოსმალეთის იმპერიის ისტორიაში, როდესაც ქალებს დიდი გავლენა ჰქონდათ სახელმწიფო საქმეებში. მიიჩნევენ, რომ ქალთა სულთანატის პერიოდი დაიწყო 1550 წელს და დასრულდა 1656 წელს.

ტერმინი „ქალთა სულთანატი" პირველად გამოიყენა თურქმა ისტორიკოსმა აჰმედ რეფიქ ალთინაიმ 1916 წელს ამავე სახელწოდების წიგნში, სადაც იგი აღნიშნულ პერიოდს განიხილავდა ოსმალეთის იმპერიის დაქვეითების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად.

ოსმალეთის იმპერიაში, განსხვავებით სხვა მონარქიებისაგან ქალები არ ერეოდნენ ქვეყნის მართვაში. ამასთანავე სულთნები კანონიერ ქორწინებას ამჯობინებდნენ ხარჭის ყოლას, სავარაუდოდ ეს ხდებოდა იმ მიზნით, რომ სულთანი დაეცვათ მეტისმეტი გავლენისაგან. სულეიმან I-მა ეს წესი დაარღვია, როდესაც კანონიერ ცოლად შეირთო ჰიურემ სულთანი. ჰიურემი ორმა ჰასეკიმ შეცვალა, ორივე შემდეგ გახდა ვალიდე: ჯერ ნურბანუ, შემდეგ კი საფიე (რომელიც არ ყოფილა კანონიერი ცოლი), რომელთაც დიდი გავლენა ჰქონდათ ჯერ მეუღლეებზე (სელიმ II და მურად III), ხოლო შემდეგ მცირეწლოვან შვილებზე (მურად III და მეჰმედ III), რომელთა რეგენტებიც იყვნენ მათ სრულწლოვნებამდე. ითვლება, რომ მიჰრიმაჰიც ახდენადა გავლენას ძმაზე. ქალთა სულთანატის პიკი იყო ქიოსემ სულთნის მმართველობა, იგი ორი შვილის (მურად IV და იბრაჰიმ I), ხოლო შემდეგ შვილიშვილის (მეჰმედ IV) სულთნობის პერიოდში აქტიურად ერეოდა ქვეყნის საქმეებში. ქალთა სულთანატი დასრულდა ქიოსემ სულთნის მკვლელობით. ქიოსემის შემდეგ ვალიდე-სულთანი გახდა თურჰან ჰატიჯე სულთანი, რომლის ბრძანებით 1656 წელს დიდ ვეზირად დაინიშნა მეჰმედ-ფაშა. სწორედ ეს დანიშვნა გახდა ქალთა სულთანატის დასრულების მიზეზი.

ქალთა სულთანატის წარმომადგენელი ვალიდე სულთნები
-----------------------------------------------

* ჰიურემ სულთანი (გარდაიცვალა შვილის სელიმ II-ის ტახტზე ასვლამდე, ამიტომ არ მიუღია ვალიდეს ტიტული, თუმცა ჰქონდა უდიდესი ძალაუფლება ქმრის, სულეიმან I-ის მართველობის დროს, როგორც ჰასეკ სულთანს)
* მიჰრიმაჰ სულთანი (იყო სელიმ II-ის და, თუმცა ასრულებდა ვალიდე სულთნის მოვალეობას)
* ნურბანუ სულთანი
* საფიე სულთანი
* ჰალიმე სულთანი
* ჰანდან სულთანი
* მაჰფეიქერ ქიოსემ სულთანი (ძალაუფლების პიკში იმპერიას პირადად მართავდა რეგენტის ტიტულით 1623-1632 და 1640-1648 წლებში. ასევე შვილიშვილის მეჰმედ IV-ის მართველობის დროს, 1648-1651 წლებში, როგორც „დიდი ვალიდე")
* თურჰან ჰატიჯე სულთანი

ლიტერატურა
----------

* İlhan Akşit. *The Mystery of the Ottoman Harem*. Akşit Kültür Turizm Yayınları. ISBN 975-7039-26-8
* Leslie P. Peirce. *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press (1993). ISBN 978-0-19-508677-5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The sultanate of women

სქოლიო
------

1. ↑  Ahmet Refik Altınay Kadınlar Saltanatı. — Tarih Vakfı Yayınları, Mayıs 2005. — ISBN 975-333-192-4
2. ↑  Lucienne Thys-Senocak, ttoman Women Builders: The Architectural Patronage of Hadice Turhan Sultan (Women and Gender in the Early Modern World), Ashgate Publishing, 2007, ISBN 0-7546-3310-1
**ფრანც იოზეფ მაქსიმილიან მარია ანტონიუს იგნაციუს ლამორალ ფონ თურნ უნდ ტაქსისი** (გერმ.: Franz Joseph Maximilian Maria Antonius Ignatius Lamoral von Thurn und Taxis; დ. 21 დეკემბერი 1893, რეგენსბურგი, გერმანიის იმპერია — გ. 13 ივლისი 1971, რეგენსბურგი, გფრ) — გერმანელი არისტოკრატი და თურნ უნდ ტაქსისის დინასტიის მეთაური 1918–1953 წლებში.

ოჯახი
-----

### მშობლები

* მამა - ფიურსტი ალბერტ I ფონ თუქრნ უნდ ტაქსისი.
* დედა - ერცჰერცოგინია მარგარეტე კლემენტინე ავსტრიელი.

### ნათლია

* ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორი ფრანც იოზეფ I.

### და-ძმები

* კარლ აუგუსტი (1898-1982)
* ლუდვიგ ფილიპი (1901-1933)
* მაქს ემანუელი (1902-1994)
* ელიზაბეთ ჰელენე (1903-1976)
* რაფაელ რაინერი (1906-1993)
* ფილიპ ერნსტი (1908-1964)

### მეუღლე

1920 წლის 23 ნოემბერს ბრონბახის სასახლეში ფრანც იოზეფმა იქორწინა ელისაბეტა დე ბრაგანცაზე (\* 1894; † 1970).

### შვილები

* გაბრიელი (\* 1922; † 1942)
* მიხაელე (\* 1922; † 1922)
* ჰელენე (\* 1924; † 1991) გრაფ რუდოლფ ერვაინ ფონ შიონბორნ-ვიზენთაიდის მეუღლე.
* მარია თერეზია (\* 1925; † 1997) გრაფ ფრანც ედუარდ ფონ ოპერსდორფის მეუღლე.
* მარია ფერნანდა (\* 1927) პრინც ფრანც იოზეფ ფონ ჰეონცოლერნის მეუღლე.

ფრანც იოზეფის სიკვდილის შემდეგ დინასტიის მეთაური მისი უმცროსი ძმა კარლ აუგუსტი გახდა, ვინაიდან მისი ერთადერთი ვაჟი გაბრიელი 1942 წელს მეორე მსოფლიო ომის დროს სტალინგრადის მისადგომებთან ბრძოლაში დაიღუპა.
ანი კენი და ქრისტაბელ პანხურსტი ქალთა საარჩევნო უფლებების კამპანიის დროს
ტერმინი **ქალთა უფლებები** დაკავშირებულია ყველა ასაკის ქალთა და გოგონათა უფლებებთან და თავისუფლებებთან. ქალის უფლებების ცალკე გამოყოფა ნაკარნახევი იყო ქალისადმი ისტორიულად ჩამოყალიბებული სტერეოტიპული დამოკიდებულებით, გენდერული ასიმეტრიისა და გენდერული უთანასწორობის დაძლევის სურვილით. ქალთა უფლებები ითვალისწინებს ქალის რეპროდუქციულ, პოლიტიკურ-ეკონომიკურ-სოციალური გადაწყვეტილებების მიმღებ სტრუქტურებში მონაწილეობის, განათლების, დასაქმების, სუფთა გარემოს, სამშვიდობო პროცესში ჩართვის უფლებებს.

საერთაშორისო სამართალში მიღებულია რამდენიმე საერთაშორისო აქტი, რომლებიც განსაზღვრავენ ქალთა სტატუსს. ქალთა უფლებების დასკვნასთან დაკავშირებით ფუნდამენტური პრინციპია ქალთა დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპი, რომელიც განმტკიცებულია ადამიანის უფლებათა თითქმის ყველა საერთაშორისო ხელშეკრულებით. სხვა საერთაშორისოსამართლებრივ აქტებთან ერთად ქალთა და მამაკაცთა თანასწორობის პრინციპი გათვალისწინებულია: ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციაში (1948 წ.), საერთაშორისო პაქტში სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ (1966 წ.), საერთაშორისო პაქტში ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ (1966 წ.), აგრეთვე შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის კონვენციაში შრომისა და დასაქმების სფეროში დისკრიმინაციის შესახებ (1958 წ.), იუნესკოს კონვენციაში განათლების სფეროში დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ (1960 წ.), კონვენციაში მამაკაცთა და ქალთა მიერ თანაბარი სამუშაოს შესრულებისათვის თანაბარი ანაზღაურების შესახებ (1951 წ.).

ქალთა სტატუსს აწესრიგებს ისეთი მნიშვნელოვანი ხელშეკრულებებიც, როგორებიცაა: კონვენცია ქალთა პოლიტიკური უფლებების შესახებ (1952 წ.) და კონვენცია გათხოვილ ქალთა მოქალაქეობის შესახებ (1957 წ.). განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს 1979 წლის 19 ნოემბრის კონვენციას ქალთა დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ: იგი ითვალისწინებს ქალთა ფუნდამენტურ უფლებებს და ქმნის სახელმწიფოს მიერ ამ უფლებათა შესრულების ზედამხედველობის მექანიზმს. გაეროს ფარგლებში მოქმედებს კომისია ქალთა მდგომარეობის შესახებ, რომელიც გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს დამხმარე ორგანოა.

ლიტერატურა
----------

* ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი, თბ. 2005, ISBN 99940-0-877-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქალთა უფლებები***

* UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women
* Human Rights Watch: Women's Rights
* World Organization Against Torture: No Violence Against Women
* Women's History Month by History.com
* Women's Human Rights Resources Programme დაარქივებული 2002-08-08 საიტზე Library of CongressCategory:Webarchive template other archives
* News, views and resources on Women's Rights
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თაბორი**. |

**თაბორის მთა** (ებრ. הר תבור, *თავორო*) — 588 მ სიმაღლის განცალკევებული მთა ისრაელის დაბლობზე, ქვემო გალილეიაში, ქალაქ ნაზარეთიდან 9 კილომეტრში. 

ქრისტიანობაში ტრადიციულად მიიჩნევა ფერისცვალების ადგილად. მთის თავზე არსებობს ორი მონასტერი, მართლმადიდებლური და კათოლიკური.

მთის ჩრდილოეთი-აღმოსავლეთ ნაწილში არსებობს ფერისცვალების მოქმედი ბერძნული მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი. მონასტრის დაფუძნების ისტორია დაკავშირებულია მოლდოველი არქიმანდრიტის, ირინაჰის სახელთან. მთაზე დასახლების შემდეგ (სავარაუდოდ, 1854 წელი) მან აღმოაჩინა ბიზანტიური ბაზილიკის ნანგრევები, რომლის აგება უკავშირდება მოციქულთასწორი ელენეს სახელს.). ირინაჰმა დაიწყო მისი აღდგენა, მაგრამ ეს საქმე ვერ დაასრულა, რადგანაც გარდაიცვალა შობა დღეს, 93 წლის ასაკში და დაიკრძალა მონასტერშივე. 

ტაძარი აშენდა და იკურთხა 1862 წლის 6 აგვისტოს. ტაძარს გააჩნია სამი ტრაპეზი - ცენტრალური - ფერისცვალებისა, სამხრეთი - წინასწარმეტყველთ მოსესა და ელიასი, ხოლო ჩრდილოეთი წმინდა გიორგისა და დიმიტრი სოლუნელის. სამრეკლო აშენდა 1911 წელს. ტაძრის მშენებლობა ხორციელდებოდა რუსეთიდან გამოგზავნილ ფულზეც. მონასტერში ინახება ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედი დაუჯდომელი ხატი. მოსესა და ელიას ტრაპეზის აფსიდში შენარჩუნებულია უძველესი ტაძრისა და ბიზანტიური მოზაიკის ფრაგმენტები. მონასტრის ტერიტორიაზე არსებობს ასევე მელქისედექის მღვიმეური სამლოცველო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თაბორის ციხე - უძველესი ციხე და ეკლესია თბილისში.

სქოლიო
------

1. ↑  прот. П. Солярский, «Опыт библейского словаря собственных имён» (т. IV, СПб. 1884); С. Терновский, «Очерки из церковно-исторической географии» (Казань, 1899).
2. ↑  Платонов П. Святая гора Фавор — место славного Преображения Господня
ფრეგატი
**ფრეგატი** — აფრებიანი, სამანძიანი, ერთგემბანიანი სამხედრო გემი.

ფრეგატი შეიარაღებული იყო რამდენიმე ათეული ზარბაზნით. ზარბაზნები ძირითადად განლაგებული იყო ბორტებზე, მაგრამ ქიმიდანაც და კიჩოდანაც შეეძლო ძლიერი ცეცხლი ეწარმოებინა.

ფრეგატის დანიშნულება იყო შორეული საბრძოლო-სადაზვერვო და კრეისრული რეიდების წარმოება.
გარდა ამ ფრეგატებისა, იყო კიდევ სახაზო ფრეგატები. ესენი ფლობდნენ გაცილებით მძლავრ შეიარაღებას (60 ზარბაზნამდე ) და საზღვაო ბრძოლებში დგებოდნენ საბრძოლო მწყობრში ანუ საბრძოლო ხაზზე.

თანამედროვე ფრეგატი
-------------------

თანამედროვე ფრეგატის ამოცანაა სატრანსპორტო და დიდი საბრძოლო ხომალდების ესკორტირება. აღჭურვილია გემსაწინააღმდეგო რაკეტებით, რამდენიმე სატორპედე აპარატით, საზენიტო დანადგარებით, სიღრმული ბომბებით, არტილერიით, ანტიტორპედოებით.

გააჩნია ჰიდროაკუსტიკური და რადიოსალოკაციო სისტემები წყალქვეშა, წყალზედა და საჰაერო კონტროლისათვის.

ლიტერატურა
----------

* Bennett, G. (2001)*The Battle of Trafalgar*, Barnsley (2004). ISBN 1-84415-107-7
* Constam, Angus & Bryan, Tony, British Napoleonic Ship-Of-The-Line, Osprey Publishing, 184176308X
* Gardiner, Robert & Lambert, Andrew, (Editors), (2001) *Steam, Steel and Shellfire: The Steam Warship, 1815-1905* (Conway's History of the Ship series), Book Sales,
* Gresham, John D. "The swift and sure steeds of the fighting sail fleet were its dashing frigates", *Military Heritage* magazine, (John D. Gresham, Military Heritage, February 2002, Volume 3, No.4, pp. 12 to 17 and p. 87).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრეგატი***

* Frigates
**ზღვის ნათება** — მოვლენა, რომელსაც იწვევს წყლის ზედა ფენებში მყოფი მანათობელი ორგანიზმები; შეინიშნება ღამით. ორგანიზმების ნათებას განაპირობებს მექანიკური გაღიზიანება (წყლის მოძრაობა დინებათა შეერთების ადგილებში, ღელვა, გემის სვლა, ორგანიზმების ურთიერთშეჯახება და სხვა), ზოგჯერ კი მეზობელი ორგანიზმების მიერ სინათლის გამოსხივება. განსაკუთრებით ხშირია ტროპიკულ და ზომიერ სარტყელში, ზღვის ნათება შეიძლება გავრცელდეს ასეულ კმ² ფართობზე ან ცალკეული ლაქების, ზოლების სახით გამოჩნდეს. განასხვავებენ ე. წ. *რძისებრ* (იწვევს უმთავრესად ბაქტერიები), *ნაპერწკლოვან* (იწვევს წვრილი პელაგური ორგანიზმების გროვები) და *ფეთქებად* (იწვევენ მედუზები, სავარცხლურები, პიროსომები და სხვა) ნათებას. ნათების სიკაშკაშე შეიძლება 0,1—0,3 კდ/მ² (სნთ/მ²) აღწევდეს. მას მნიშვნელობა აქვს გემთწამყვანისათვის (ავლენს სანაპირო ხაზს, თავთხელს, ზოგჯერ კი წყალმარჩხის მოჩვენებით შთაბეჭდილებას ქმნის), თევზმჭერისათვის (თევზების გროვების აღმოჩენა), სამხედრო-საზღვაო მოქმედებისას (წყალქვეშა ნავების, ტორპედების, გემების აღმოჩენა).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბიოლუმინესცენცია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 298.
რუხი ჩინური ბატი
თეთრი ჩინური ბატი
**ჩინური ბატი** — ბატის ჯიში. წარმოშობილია მშრალცხვირა ბატისგან. მოშინაურებულია ჩინეთსა და იაპონიაში. ზომით არც ისე დიდია (მამლის ცოცხალი მასაა 5,0–5,5, დედლისა — 4,0–4,5, 9 კვირის ასაკის ბატისა — 2,5–3,0); ტანი კვერცხისებური ფორმისაა; კისერი გრძელი, გედისნაირი; შუბლზე ნისკარტის ძირთან დიდი კოპი აქვს. შეფერილობის მიხედვით განარჩევენ 2 სახესხვაობას: თეთრსა და რუხს. თეთრ ჩინურ ბატებს ბუმბული თეთრი ფერის აქვთ, ნისკარტი, კოპი, და ფეხები — ნარინჯისფერი. რუხი ბატები რუხ-მურა შეფერილობისანი არიან, თავსა და კისრის უკანა ნაწილზე (ნისკარტის ძირიდან ტანამდე) გასდევთ მუქი მურა ზოლი; ნისკარტი, კოპი და ფეხები შავი ან მუქი მურაა. კვერცხის მასა 130–140 გრამი, ნაჭუჭი თეთრია. კვლავწარმოებითი თვისებები კარგია (კვერცხმდებლობა — 60–70 კვერცხი წელიწადში, ნაყოფიერდება 75–80%, გამოჰყავს 60–70%). იყენებენ მეხორცულ ჯიშებთან შესაჯვარებლად, შთამომავლობის ნაყოფიერების ამაღლების მიზნით. ჩინური ბატის მონაწილეობით გამოყვანილია ხოლმოგორული, ლინდური, კრასნოზერსკოეს, ყუბანური და სხვა ჯიშის ბატები. მოშენებულია მრავალ ადგილზე, თუმცა მცირე რაოდენობებით.

სქოლიო
------

1. ↑  *Ройтер Я. С.* Китайские гуси // Большая российская энциклопедия. т. 14. — М. 2009. — стр. 171.
**კაიბარიენი** (ესპ. Caibarién) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბაში, ვილია-კლარას პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე, კუბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ბუენა-ვისტას ყურის სიახლოვეს. სანაპიროზე არსებული თეთრი ქვიშიანი პლაჟის გამო ქალაქი ცნობილია როგორც ლა-ვილია-ბლანკა ანუ თეთრი ქალაქი. კაიბარიენი განთქმულია თავისი კარნავალებით. დაარსდა 1832 წელს, 1834 წელს ეწოდა კოლონია-დე-ვივესი, ხოლო 1837 წელს ქალაქმა აღიდგინა თავდაპირველი (კაიბარიენი) სახელწოდება. 1878 წლისათვის ქალაქში არსებობდა ეკლესიები, მაღაზიები და სკოლები. გამოდიოდა გაზეთი. 

1879 წლის 1 იანვარს ხდება დამოუკიდებელი მუნიციპალიტეტი, ხოლო ქალაქის პირველი მერის მარტელოს პერიოდში შეიქმნა საქალაქო საბჭო. არის აეროპორტი. განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. მიმდინარეობს შაქრის ლერწმის, თამბაქოსა და ხილის წარმოება. თევზჭერა. კაიბარიენში არის ხე-ტყის სახერხი, შაქრისა და კონსერვის ქარხნები. რკინიგზითა და მაგისტრალით დაკავშირებულია ახლო მდებარე ქალაქ პლასეტასტან.

დემოგრაფია
----------

მუნიციპალიტეტის ფართობია 212 კმ². 2004 წლის აღწერის მონაცემებით მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 38,064 ადამიანი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 88,9 ადამიანს კმ²-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის მუნიციპალიტეტები
* კუბის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაიბარიენი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Statoids.  (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-09.
2. ↑  Atenas.cu.  (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-09. (ესპანური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვილია-კლარას მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
 კაიბარიენი · კამახუანი  · სიფუენტესი  · კორალილიო · ენკრუსიხადა  · მანიკარაგუა · პლასეტასი · კემადო-დე-გუინესი  · რანჩუელო · რემედიოსი  · საგუა-ლა-გრანდე  · **სანტა-კლარა** · სანტო-დომინგო | ვილია-კლარას პროვინცია |

 |
**ფრანც შროტცბერგი** (გერმ. Franz Schrotzberg; დ. 2 აპრილი, 1811, ვენა — გ. 29 მაისი, 1889, გრაცი) — ავსტრიელი მხატვარი.

ცხოვრება და შემოქმედება
-----------------------

1825-1831 წლებში შროტცბერგი იყო ვენის სახვითი ხელოვნების აკადემიის სტუდენტი. 1827 წელს მიიღო სტიპენდია, 1828 წელს დაჯილდოვდა სამი პრემიით. 19 წლისა დაუმეგობრდა პეიზაჟისტ კარლ მარკოს, რომელმაც მის მხატვრულ სტილზე მოახდინა გავლენა, თუმცა შროტცბერგი მალევე გადავიდა პორტრეტზე. 1832 წელს მან პირველად მოაწყო გამოფენა წმინდა ანას მამულში, სადაც წარმოდგენილი იყო პორტრეტები და მითოლოგიური სცენები. 1837 წელს სასწავლო მოგზაურობით იტალიაში გაემგზავრა. 1842 წელს ეწვია გერმანიასა და ბელგიას. მოგვიანებით იმოგზაურა ჩრდილოეთ იტალიაში, ლონდონსა და პარიზში. დაახლოებით 1840 წლიდან იგი იყო ვენაში მაღალი ფენების ქალთა პორტრეტების ერთ-ერთი ყველაზე მოთხოვნადი მხატვარი.

მისი მდიდრული სტილი საკამათო იყო მის თანამედროვეებს შორის. ვენის ხელოვნებათმცოდნე ლუდვიგ ჰევესი 1903 წელს ასე მსჯელობდა: „მის კონკურენტად და მემკვიდრედ (იგულისხმებოდა ფრიდრიხ ფონ ამერლინგი) მშვენიერი კლიენტების გასახარად, გახდა ფრანც შროტცბერგი [...]. მას გაუმართლა, რომ შეძლო იმპერატრიცა ელისაბედის ახალგაზრდული სილამაზის დახატვა, რამაც იგი მართლაც მშვენიერი სამყაროს მხატვრად აქცია. ეს შემდგომში განაგრძო მისმა მოსწავლემ ერნსტ ლაფიტემ (1826-1885)."

იმპერიული ოჯახისა და მაღალი თავადაზნაურობის შროტცბერგის ზეთის ნახატები ხშირად ემსახურებოდა იოზეფ კრიჰუბერის, ავგუსტ პრინცჰოფერის, ადოლფ დაუთაგესა და ფრანც ეიბლის პორტრეტული ლითოგრაფიების შაბლონებს. 1843 წელს გახდა აკადემიის წევრი. 1867 წელს დაჯილდოვდა ფრანც იოსეფის ორდენით.

შროცბერგი დაქორწინებული იყო ელეონორ შტოლზე. ჰყავდა ქალიშვილი ელენე (დ. 1863), რომელიც 1890 წელს დაქორწინდა განმანათლებელ ლუდვიგ გურლიტზე.

გალერეა
-------

* ფრანც შროტცბერგი: იმპერატრიცა ელისაბედის პორტრეტი, დაახლოებით 1860 წ.ფრანც შროტცბერგი: იმპერატრიცა ელისაბედის პორტრეტი, დაახლოებით 1860 წ.
* მარია კაროლინა ავგუსტა ნეაპოლელ-სიცილიელი, ნახატი კონდეს მუზეუმში, შანტილის ციხემარია კაროლინა ავგუსტა ნეაპოლელ-სიცილიელი, ნახატი კონდეს მუზეუმში, შანტილის ციხე

სქოლიო
------

1. ↑  Ludwig Hevesi: *Oesterreichische Kunst im 19. Jahrhundert.* Seemann, Leipzig, 1903, Zweiter Teil: 1848–1900, S. 197–198 (books.google.de).

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 13718624X
* ISNI: 0000 0000 6689 7405
* RKD: 71263
* ULAN: 500018146
* VIAF: 81412503
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 81412503

 |
**ჩინური დინგნიჩაბა**, *ფსეფური* (Psephurus gladius) — თევზი დინგნიჩაბასებრთა ოჯახისა. იზრდება 7 მეტრამდე. აქვს წაგრძელებული სხეული, ქვემოთ განლაგებული პირი, გრძელი დინგი. ამავე ოჯახის მეორე წარმომადგენლისგან (*Polyodon spathula*) განსხვავდება დინგის ხმლისებრი ფორმით, გამოწევადი პირით და კვების ტიპით — თევზს ჭამს. ჩინური დინგნიჩაბას ხორცი ძვირად ფასობს, მაგრამ სამეურნეო მნიშვნელობა არ გააჩნია. გავრცელებულია მდინარე იანძიში. ბინადრობს ფართო წყლებში, ჩვეულებრივ, წყლის ზედა და შუა ფენაში იმყოფება, ზოგჯერ შედის დიდ ტბებშიც. ვარაუდობენ, რომ გამსვლელი თევზია. ტოფობს მარტ-აპრილში, იანძის ზემო წელზე.

ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ჩინური დინგნიჩაბას მდგომარეობა ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის მიხედვით კრიტიკული იყო, მინიჭებული ჰქონდა CR კატეგორია. შეტანილი იყო CITES-ის II დანართში (1998). ჩინეთში შესულია პირველ რიგში დასაცავ ცხოველთა ნუსხაში. რაოდენობის ასე შემცირება გამოიწვია ისტორიულმა რეწვამ და საცხოვრებელი გარემოს დეგრადაციამ. 1981 წელს იანძის შუა წელზე გეჭოუბას კაშხლის აშენებამ დინგნიჩაბას გადაუკეტა ზემო წელისკენ, ტოფობის ადგილებისკენ მიმავალი გზა. 2002 წლის შემდეგ მხოლოდ 2 ზრდასრული ინდივიდის აღწერა მოხერხდა (ორივე დედალი იყო). მოზარდი თევზები ბოლოს 1995 წელს ნახეს. იმ დროს ნავარაუდები იყო, რომ ველურ ბუნებაში მხოლოდ 50-მდე ეგზემპლარი იყო დარჩენილი.

სახეობის გადარჩენის კომპლექსური პროგრამა 2005 წელს დაიწყო იმ იმედით, რომ შეძლებდნენ სახეობის ხელახლა აღმოჩენას. იკვლევდნენ საბინადრო არეალს, საკვების მოპოვების მახასიათებლებს, ტყვეობაში ცხოვრებისა და გამრავლების (შემდგომი გაშვების მიზნით) თვისებებს, გენეტიკურ რესურსთა შენახვისა და კლონირების გზებს. 2022 წელს ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირმა ჩინური დინგნიჩაბა ოფიციალურად გადაშენებულ სახეობად გამოაცხადა.

გალერეა
-------

* სამუზეუმო ექსპონატისამუზეუმო ექსპონატი
* სამუზეუმო ექსპონატისამუზეუმო ექსპონატი

სქოლიო
------

1. ↑  *Решетников Ю. С.* Веслоносовые // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 206.
2. 1 2 3  Qiwei, W. (2010). „*Psephurus gladius*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2010**: e.T18428A8264989. doi:10.2305/IUCN.UK.2010-1.RLTS.T18428A8264989.en. ციტირების თარიღი: 24 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  Qiwei, W. (2022). „*Psephurus gladius*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2022**: e.T18428A146104283. doi:10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T18428A146104283.en. ციტირების თარიღი: 21 July 2022.
**ფორორაციდისებრნი** (ლათ. Phorusrhacidae) — ნამარხი, მორბენალი, უტროპო ფრინველებისა ოჯახი, რომლებიც კაინოზოურ ერაში (დაახლ. 62-2 მლნ. წლის წინ) სამხრეთ ამერიკის მოწინავე მტაცებელ არსებებს წარმოადგენდნენ. ნაშთები ცნობილია სამხრეთი და ჩრდილოეთი ამერიკის შუა პალეოცენური და გვიან პლიოცენური ნალექებიდან. სიმაღლეში აღწევდნენ 1-3 მეტრს. ფორორაციდისებრთა თანამედროვე შთამომავლებად მიიჩნეულია 0,8 მეტრი სიმაღლის სერიემები. *Titanis walleri* - ოჯახის ერთ-ერთი ყველაზე მასიური სახეობა ცნობილია ჩრდილო ამერიკის (ტეხასი, ფლორიდა) ნალექებიდან. ნაშთის აღმოჩენა მიუთითებს სამხრეთ ამერიკის ამ მტაცებლების ჩრდილოეთ კონტინენტზე გადასვლაზე დიდი ამერიკული მიგრაციის პერიოდში. თავდაპირველად მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ *Titanis walleri* გადაშენდა ჩრდილო ამერიკაში ადამიანების გამოჩენის პერიოდში, თუმცა თანამედროვე დათარიღება ირწმუნება, რომ ამ სახეობამ ჯერ კიდევ 1,8, მლნ. წლის წინ შეწყვიტა არსებობა.

პატაგონიაში 2006 წელს აღმოჩენილი სახეობის, *Kelenken guillermoi*–ის (შუა მიოცენური ნალექები. დაახლოებით 15 მლნ. წლის წინ) თავის ქალა დღემდე ნაპოვნ ფრინველთა ქალათაგან ყველაზე მასიურია. აღმოჩენილი იქნა 71 სმ. თითქმის დაუზიანებელი ფრინველის თავის ქალა 46 სმ სიგრძის ნისკარტით, რომელიც ფორმით წააგავდა თანამედროვე არწივის ნისკარტს. სავარაუდოდ ამ სახეობას ადვილად შეეძლო ძაღლის ოდენა ნადავლის გადაყლაპვა. აღსანიშნავია ისიც, რომ იმ დრომდე აღმოჩენილ სახეობებს სიმაღლეში მაქისმუმ 2-3 მეტრამდე უნდა მიეღწიათ, პატაგონიის ეგზემპლარი კი 3 მ სიმაღლის იყო. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ფორორაციდისებრნი დიდი მასის მიუხედავად საკმაოდ სწრაფად დარბოდნენ და შეეძლოთ 48 კმ/სთ სიჩქარის განვითარებაც კი.

ფორორაციდისებრნი ცნობილნი არიან „ტერორის ფრინველების" სახელით, რადგანაც ისინი წარმოადგენდნენ სამხრეთ ამერიკის იმ დროისათვის ყველაზე საშიშ მტაცებლებს (ხმალკბილა კატების გამოჩენამდე, რაც დაახლ. 2,5 მილ. წლის წინ მოხდა). ფორორაციდისებრთა პატარა და ზოგიერთი მასიური სახეობა სწრაფად მრბენი ფრინველები უნდა ყოფილიყვნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰუპერის მუზეუმი
* ტერორის ფრინველები: მასიურნი და სწრაფნი დაარქივებული 2008-05-11 საიტზე Wayback Machine.
* დარენ ნაიში: "ტერორის ფრინველები"
* დარენ ნაიში: ფორორაციდისებრნთა უკანასკნელი წარმომადგენელი დაარქივებული 2008-06-22 საიტზე Wayback Machine.  შეიცავს ფორორაციდისებრნთა შესახებ სხვა სტატიების ბმულებს.

  

 ფორორაციდისებრნი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| პრეკამბრ. | კამბრ. | ორდოვიც. | სილ. | დევონ. | კარბონული | პერმ. | ტრიას. | იურული | ცარცული | პალეოგ. | ნეო. | IV |
| ◄ | 570 | 500 | 440 | 410 | 360 | 285 | 251 | 199,6 | 145,5 | 65,5 | 23,03 | 2 |
|  ◄ მლნ. წლის წინ  |

▲▲▲▲▲
„**ფორთოხლის გოგონა**"  (ნორვ. Appelsinpiken) — ნორვეგიელი მწერალ იუსტაინ გორდერის  2003 წლის რომანი. 2009 წელს გამოვიდა მისი კინოადაპტაცია.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
გეორგი ოთხი წლის იყო, როცა მისი მამა იან ოლავი დაიღუპა. თერთმეტი წლის შემდეგ, გეორგის ბებია აღმოაჩენს იან ოლავის მიერ შვილისთვის გარდაცვალებამდე დაწერილ წერილებს, სათაურით „ფორთოხლის გოგონა". 

გეორგი მალე აღმოაჩენს, რომ „ფორთოხლის გოგონა" არა უბრალო მოთხრობა, არამედ საიდუმლოებებით მოცული ამბავია მამის ახალგაზრდობის შესახებ.  ამბავი იმისა, თუ როგორ შეხვდა იან ოლავი ლამაზ გოგონას, რომელსაც ფორთოხლებით სავსე ჩანთა ეჭირა ხელში. წერილში იან ოლავი შვილს სთხოვს, დაეხმაროს ფორთოხლის გოგონას ვინაობის დადგენაში.

გეორგი ხვდება, რომ „ფორთოხლის გოგონა" დედამისია და მამა სწორედ მათი შეხვედრის ამბავს უყვება. უყვება, რამდენად რთული იყო სასიკვდილო დიაგნოზის გაგება. წერილის ბოლოს იან ოლავი შვილს ერთ შეკითხვას უსვამს: „დაბადებამდე რომ გქონდეს ორი არჩევანი - იცხოვრო ძალიან ბედნიერი ცხოვრებით, თუმცა ახალგაზრდა მოკვდე ან საერთოდ არ დაიბადო, შენ რომელს აირჩევდი?"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Goodreads-ზე
რაინდი **ფრანც ქსავერ ფონ ეპი** (გერმ.: Franz Xaver Ritter von Epp) (დ. 16 ოქტომბერი, 1868, მიუნხენი — გ. 31 დეკემბერი, 1946, იქვე) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ინფანტერიის გენერალი და ბავარიის რაიხსშტატჰალტერი 1933-1945 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

* 1887

სამხედრო სამსახური დაიწყო მე-9 ბავარიულ ინფანტრიის პოლკში.
* 1896

ოქტომბერი: მიენიჭა ობერლეიტენანტის სამხედრო წოდება.
* 1901-1902

იბრძოდა ჩინეთში გერმანულ საექსპედიციო კორპუსის შემადგენლობაში
* 1904-1906

გერმანიის კოლონია „სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში" (დღ. ნამიბია) ასმეთაურის თანამდებობაზე იბრძოდა ჰერეროების წინააღმდეგ
* 1914-1918

პირველ მსოფლიო ომში მეთაურობდა ბავარიის ინფანტერიის ლაიბგვარდიულ პოლკს და იბრძოდა საფრანგეთში, სამხრ. ტიროლში, სერბეთში და რუმინეთში.
ბრძოლებში გამოჩენილი მხედრული ნიჭისა და მამაცობისათვის დაჯილდოებულ იქნა ორდენით «პურ ლე მერიტ», ბავარიული «მაქს-იოზეფის ორდენით», 1-ლი და მე-2 ხარისხის «რკინის ჯვრით».
* 1919

11 თებერვალი: ორდრუფის სამხედრო-საწვრთნელ პოლიგონზე მის მიერ დაარსებულ იქნა «ეპის ფრაიკორპსი», რომელმაც მონაწილეობა მიიღო მიუნხენის საბჭოთა რესპუბლიკის განადგურებაში. რაინდ ფონ ეპის ფრაიკორპსი განსაკუთრებული სისასტიკით გაუსწორდა პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებს. მათ მიერ მოკლულ იქნა ანარქისტი რევოლუციონერი გუსტავ ლანდაუერი და მიუნხენის უბან გიზინგში ამოჟლეტილ იქნენ „კოლპინგის მეგობრობის" წევრები.
მიუნხენის სისხლიანი აქციების შემდეგ ეპის ფრაიკორპსმა მონაწილეობა მიიღო შესაბამის სადამსხელო აქციებში რურის ოლქში და ჰამბურგში.
14 აპრილი: ეპის ფრაიკორპსი 326 ოფიცერს და 197 უნტეროფიცერს მოითვლიდა. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო შემდგომში «სა»-ს ლიდერი ერნსტ რიომი.
* 1920

რიომის თანადგომით ფრაიკორპსის პრეს-ორგანო, გაზეთი «ფიოლკიშერ ბეობახტერი» ჰიტლერის ნაცისტურ პარტიას გადაეცა. ამასთან ერთად ეპმა ჰიტლერს წინასაარჩევნო დაეხმარა 60 000 მარკის ოდენობით.
* 1923

9 ნოემბერი: მან მონაწილეობა ჰიტლერის პუტჩში.
* 1928

ფრანც ფონ ეპი «ნსდაპ»-ის და რაიხსტაგის წევრი გახდა.
* 1933

9 მარტი: იგი დანიშნულ იქნა ბავარიის რაიხსკომისრად.
10 აპრილი: რაიხის შინაგან საქმეთა მინისტრის ვილჰელმ ფრიკის ბრძანებით იგი ბავარიის რაიხსშტატჰალტერის თანამდებობაზე დაინიშნა, რომელზეც 1945 წლამდე დარჩა. მის მიერ არჩეულმა ბავარიულმა პარტიკულარიზმის პოლიტიკამ ფიურერის უკმაყოფილება გამოიწვია.
* 1934

5 მაისი: ეპი დაინიშნა «ნსდაპ»-ის კოლიანიალური პოლიტიკის განყოფილების შეფად.
აგვისტო: ჰიტლერის ბრძანებით იგი ბავარიის ლანდესიეგერმაისტერი გახდა.
* 1935

ივლისი: რაინდ ფონ ეპს მიენიჭა ინფანტერიის გენერლის სამხედრო წოდება. ამ დროიდან იგი ჰიტლერის შიდაპარტიულ კრიტიკაზე გადავიდა და თავის უკმაყოფილებას საჯაროდ გამოთქვამდა. ამ კრიტიკის ნიადაგზე იგი დაუპირისპირდა ჰიმლერს და ჰაიდრიხს და მისმა პოლიტიკურმა გავლენამ საგრძნობლად იკლო.
* 1945

აპრილი: ეპმა მონაწილეობა მიიღო ნაცისტური რეჟიმის წინააღმდეგ მიმართული „ბავარიის განმანთავისუფლებელ აქციაში".
* 1946

31 დეკემბერი: ფრანც ფონ ეპი მიუნხენის საპყრობილის საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრანც ფონ ეპი***
**ჩინური კალენდარი** — ლუნისოლარული კალენდარი (*ლუნი* – მთვარე, *სოლარ* – მზე), რომელიც მიიღეს მზისა და მთვარის კალენდრების ელემენტების შერწყმით. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ჩინელები იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს ყოველდღიური ხმარებისთვის, ჩინური კალენდარი კვლავაც გამოიყენება ისეთი ღირსშესანიშნავი ტრადიციულის დღესასწაულების გამოსათვლელად, როგორიცაა, ჩინური ახალი წელი (გაზაფხულის ფესტივალი) და შუა-შემოდგომის ფესტივალი, ისევე როგორც ასტროლოგიაში – ქორწინებისთვის ან შენობის საძირკვლის ჩაყრის შესაფერისი დღის შესარჩევად. ამ კალენდარს პირდაპირი გამოყენება ყოველდღიურ საქმიანობაში აქვს მთვარის მიმდინარე ფაზის გამოსათვლელად, რაც მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეთათვის. 

სხვა ტრადიციული აზიური კალენდრები მსგავსია, თუ არა იდენტური, ჩინური კალენდრისა: კორეული კალენდარი იდენტურია, ვიეტნამურ კალენდარში კატა ჩანაცვლებულია კურდღლით თორმეტ ცხოველში, ტიბეტური კალენდარი ოდნავ განსხვავდება ცხოველთა სახელებით, ხოლო ტრადიციული იაპონური კალენდარი იყენებს განსხვავებულ გამოთვლის მეთოდს, რაც ამ ორ კალენდარს შორის უთანხმოებას იწვევს ზოგიერთ წელიწადს. ჩინური (ანუ ჩინო-უიღურული) კალენდრის ელემენტები შემოვიდა ისლამურ სამყაროში მონღოლთა შემოსევების შედეგად. თორმეტ-წლიანი ციკლი, რომელიც შეიცავდა ცხოველთა თურქულ/მონღოლურ ინტერპრეტაციას ხმარებაში შემორჩა ქრონოლოგიური, ისტორიოგრაფიული და ბიუროკრატიული მიზმებისთვის სპარსულ და თურქულ ენოვან ქვეყნებში, მცირე აზიიდან ინდოეთის ჩათვლით, შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ადრეულ ინდუსტრიულ ხანამდე. ირანში ეს სისტემა შემორჩა ადრეულ მე-20 საუკუნემდე სასოფლო-სამეურნეო და საგადასახადო აღრიცხვებში, ვიდრე 1925 წელს კანონით გაუქმდა (იხ. ირანული კალენდარი).

ჩინეთში მშობლიურ კალენდრად ითვლება ე.წ. "ფერმერთა კალენდარი" - ნუნგლი (გამარტივებული ჩინური: 农历； ტრადიციული ჩინური: 農曆; ფინინი: nónglì), რაც განსხვავდება "საერო კალენდრისაგან" - კუნგლი (გამარტივებული ჩინური:公历 ტრადიციული ჩინური:公曆; ფინინი: gōnglì), ან "დასავლური კალენდრისგან" - სილი (გამარტივებული ჩინური: 西历 ტრადიციული ჩინური:公曆; ფინინი: xīlì). ჩინური კალენდარი ასევე იწოდება "ძველ კალენდრად" - ძიული (გამარტივებული ჩინური: 旧历 ტრადიციული ჩნური: 舊曆; ფინინი: jiùlì), ახალი - სინლი (გამარტივებული ჩინური: 新历； ტრადიციული ჩნური: 新曆； ფინინი: xīnlì) ანუ გრიგორიანული კალენდრის შემოღების და ოფიციალურად დამტკიცების შემდეგ.

ჩინური კალენდრის მიხედვით წლები იყოფა როგორც: ვირთხის - 鼠 shŭ, შუ; ხარის - 牛 niú, ნიუ; ვეფხვის - 虎 hŭ, ხუ; კურდღლის - 兔 tù, თუ; დრაკონის - 龙 (龍) lóng, ლუნგ; გველის - 蛇 shé, შე; ცხენის - 马 (馬) mă, მა; თხის - 羊 yáng, იანგ; მაიმუნის - 猴 hóu, ხოუ; მამლის - 鸡 (鷄) jī, ძი; ძაღლის - 狗 gŏu, კოუ; ტახის - 猪 (豬) zhū, ჭუ წლებად.


|  |  |
| --- | --- |
| {{{alt}}} | *ეს სტატია ჩინეთისა და ჩინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოანე**. |

**იოანე რუფუსი** (ბერძ. Ἰωάννης Ροῦφος) — V საუკუნის ბიზანტიელი ისტორიკოსი. პეტრე იბერის მოწაფე. წარმოშობით არაბი სამხრეთ პალესტინიდან (ასკალონიდან). ბეირუთში სწავლობდა სამართლის მეცნიერებას. პატრიარქმა პეტრე ფულონმა იოანე რუფუსი ანტიოქიის მღვდლად აკურთხა. პატრიარქის გადაყენების შემდეგ იგი პალესტინაში დაბრუნდა, სადაც გაიცნო პეტრე იბერი და დაუახლოვდა მას. პეტრე იბერის გარდაცვალების შემდეგ მაიუმის ეპისკოპოსად დაინიშნა.

იოანე რუფუსმა ბერძნულ ენაზე დაწერა ვრცელი მონოგრაფია „პეტრე იბერის ცხოვრება". თხზულება შეიცავს 150 ნაბეჭდ გვერდს. მასში დაწვრილებით არის გადმოცემული პეტრეს არა მარტო ბიოგრაფიული ცნობები მისი ჩამომავლობისა და ნათესაობის შესახებ (ხოლო რაკი იგი სამეფო საგვარეულოს წევრი იყო, ამიტომ იქ აღნიშნულია ქართველ მეფეთა სამი თაობა), არამედ მისი აზრები, საუბრები მეგობრებთან და მოწაფეებთან, უმთავრესად იოანე ლაზთან (პეტრე იბერის აღმზრდელი და თანამოკალმე). იოანე რუფუსი პეტრეს უწოდებს „ჩვენს პავლეს", „მეორე მოციქულ პეტრეს" და „მეორე მოსეს". თხზულების ბერძნული დედანი დაკარგულია. დარჩენილია VI საუკუნეში შესრულებული სირიული თარგმანი. იოანე რუფუსს ეკუთვნის აგრეთვე „პლეროფორიები" (დაწერილი 512–518 წლებში), რომელთა უმეტესი ნაწილი აგებულია პეტრე იბერის მიერ გამოთქმულ შეხედულებებზე. ამ შრომით ავტორი მიზნად ისახავდა ქალკედონის საეკლესიო კრების (451) დადგენილებების განქიქებას.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მანიავა ლ.*, იოანე რუფუსი // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 322.
**ფორთის ტაძარი** — X საუკუნის ჯვაროვან-გუმბათოვანი ტაძარი. მდებარეობს ისტორიულ სამცხეში (ახლა თურქეთის ფარგლებშია). პავლე ინგოროყვას მოსაზრების თანახმად დღევანდელი ფორთის ტაძარი სინამდვილეში ხანძთის ტაძარია. ეკლესიის წარწერაში მოხსენიებულია ხუროთმოძღვარი ამონა.

გეგმით სწორკუთხა შენობის აღმოსავლეთი აფსიდი კედლის სიბრტყეშია მოქცეული. შიგნით მკაფიოდ არის გამოყოფილი მაღალი ჯვაროვანი შუა სივრცე და უფრო დაბალი ნაწილები კუთხეებში, ჯვრის მკლავებს შორის. აქვეა ორი თავისუფლად მდგარი გუმბათქვეშა ბურჯი და ბოძების კიდევ ერთი წყვილი დასავლეთ მკლავში. გარეგანი მასებით, პროპორციით ფორთის ტაძარი შუალედ საფეხურზე დგას ადრინდელი ფეოდალური ხანისა და XI-XIII საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებას შორის. გუმბათს ამკობს დეკორაციული თაღები და ხერხისებრი კარნიზი, რომლის გამოც გუმბათის საბურავს ნახევრად დაკეცილი ქოლგის სახე აქვს. ფორთის ტაძრის მორთულობაში ჯერ კიდევ არ ჩანს შემდგომი პერიოდის არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი სარკმლის სათაურები, ჩუქურთმები და გრეხილი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 366.
**იოანე გუთელი** (დ. ?, პარტენიტი, ყირიმი — გ. 790, ამასტრიდა) — გუთეთის (ასე იწოდებოდა ადრე შუა საუკუნეებში ყირიმის ნახევარკუნძულის სამხრეთი ნაწილი) ეპის­კო­პო­სი 758 წლიდან. იოანეს მამას ლეონი ერქვა, დედას — ფოტიანე. ლეონის მამა პონტოდან იყო გადასახლებული გუთეთში. იოანე ბავშვობიდანვე „ასკეტურ ცხოვრებას" ეზიარა.

ბიზანტიის იმპერატორი კონსტან­ტინე V კოპრონიმის (743–775) მიერ კონსტანტინოპოლში მო­წვეულმა მსოფლიო საეკლესიო კრებამ (754) ხატთაყვანისცემის აკრძალვა დაადასტურა. კრებაზე დამსწრე გუთეთის ეპისკო­პო­სი დადგენილების მიმხრობის გამო იმპერატორმა თრაკიაში ჰერაკლიის მიტროპოლიტად დანიშნა, მის მაგივრად გუთეთის მოსახლეობამ იოანე აირჩია. გუთეთის ეკლესია იმხანად კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ექვემდებარებოდა, ამიტომ იოანე გუთეთის ეპისკოპოსად კონსტანტინოპოლის პატრიარქს უნდა ეკურთხებინა. კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ხატმებრძოლი იყო, გუთეთის მოსახლეობა კი ხატთაყვანისმცემლად რჩებოდა, ამიტომ იერუსალიმში საკურთხებ­ლად ჩასული იოანე იქ სამი წელი უშედეგოდ ელოდა ხელდასხმას (საეკლესიო სამართლი­დან გამომდინარე, იერუსალიმის ­პატრიარქს სხვა საპატრიარქოსადმი დაქვემდე­ბა­რებული ეპარქიის ხელ­დასხმის უფლება არ ჰქონდა). იერუსალიმიდან გუთეთში დაბრუნებული ­იოანე, როგორც მის „ცხოვრებაშია" ნათქვამი, მრევლის მოთხოვნით იბერიაში ჩა­მო­ვი­და და აქ იქნა ხელდასხმული გუთეთის ეპისკოპოსად.

იოანე გუთელის „ცხოვრებასა" და „დიდ სჳნაქსარში" არსებულ ცნობებზე დაყრდნობით, ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურაში მისი ხელდასხმის ადგილად ქალაქი მცხეთა იყო მიჩნეული – სავარაუდოდ, იგი იოანე III ქართლის კათოლიკოსმა აკურთხა.

იოანე გუთელის „ცხოვრების" ცნობებიდან გამომდინარე, იგი ცოცხალი ჩანს კონსტანტინოპოლის პატრიარქის პავლეს დროსაც. 780 წელს იგი კონსტანტინოპოლში ჩასულა და ხატთაყვანისმცემელთა მხარდასაჭერად უქადაგია. მას შემდეგ, რაც იმპერიამ გუთეთი ხაზართა ხანს დაუთმო, იოანე გუთელი მცირე აზიაში გაიქცა და 4 წელი ქალაქ ამასტრიდაში იმყოფებოდა. იქ გაიგო ხაზართა ხანის გარდაცვალების ამბავი, მეორმოცე დღეს, 26 ივნისს, კი თვითონ გარდაიცვალა. ამასტრიდის ეპისკოპოსმა გიორგიმ და ქალაქის მოსახლეობამ მისი ნეშტი „საკმეველითა და სანთლებით ხომალდამდე მიაცილეს". იოანე გუთელი ქალაქ პართენიტონში, წმინდა მოციქულთა მონასტერში თავის მამობილთან დაკრძალეს. შერა­ცხულია წმინ­და­ნად. ღირსი იოანეს ხსენების დღეა 26 ივნისი (9 ივლისი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა იოანე გუთელი ეპისკოპოსი (VIII)
* The Monk John, Bishop of the Goths

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *გოილაძე ვ.*, იოანე გუთელი // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 312.
**შოთა ბიბილეიშვილი** (დ. 10 აპრილი, 1930, ქუთაისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1953–1956 წლებში იყო ქ.ხოროგის საოლქო საავადმყოფოს ნევროპათოლოგი. 1957–1958 წლებში ლენინგრადის I სამედიცინო ინსტიტუტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1959–1961 წლებში ქ.გროზნოს რესპუბლიკური საავადმყოფოს ნევროპათოლოგი. 1961–1964 წლებში მოსკოვის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის ასპირანტი. 1965 წლიდან სარაჯიშვილის სახელობის კლინიკური ნევროლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი. ავტორია 118 სამეცნიერო ნაშრომის. იყო თბილისის I კლინიკური საავადმყოფოს ნევროლოგიური კლინიკის სამეცნიერო–კლინიკური ხელმძღვანელი.

1962 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „თავის ტვინის ელექტრული აქტივობა ექსპერიმენტული ინტრაცერებრული ჰემატომის და თავის ტვინის არტერიების თერმოკუაგულაციის დროს."

1986 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „თავის ტვინის სომნოგენური სისტემა ეპილეფსიის დროს."

ჯილდოები
--------

* 1999 — ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000, გვ. 40
* წიგნი ღირსებისა, ტ. 4, თბ. 2000, გვ. 382

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა ბიბილეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ფრანცისკა მარია ბარბარა დონერი** (გერმ. Franziska Maria Barbara Donner; დ. 15 ივნისი, 1900, ვენა, ავსტრია — გ. 19 მარტი, 1992, სეული, სამხრეთი კორეა) — სამხრეთი კორეის I პირველი ლედი 1948-1960 წლებში როგორც სამხრეთი კორეის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის, ლი სინ მანის მეუღლე.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
-----------------------------

ფრანცისკა დონერი დაიბადა 1900 წლის 15 ივნისს ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დედაქალაქ ვენაში, კერძოდ კი ინცერსდორფის მუნიციპალიტეტში. მისი მშობლების ვინაობა უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ ისინი სოდისა და მარილის ინდუსტრიაში იყვნენ ჩაბმულნი. მან წარმატებით დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტის ლინგვისტიკის ფაკულტეტი, რის შემდეგაც მუშაობა დაიწყო ჟენევაში მდებარე ერთა ლიგის ორგანიზაციაში დიპლომატად. სწორედ ამის შემდეგ, 1933 წელს შეხვდა იგი თავის მომავალ მეუღლეს, კორეელ პოლიტიკოს ლი სინ მანს. ამ დროისათვის ლი სინ მანი აშშ-ში ცხოვრობდა, თუმცა ჟენევაში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. ვიზიტის დასრულების შემდეგ იგი ამერიკაში დაბრუნდა, თუმცა სულ მალე ჩავიდა ვენაში, სადაც ფრანცისკას ცოლობა სთხოვა. დონერი შემოთავაზებას დასთანხმდა და წყვილი აშშ-ში გაემგზავრა, სადაც 1934 წელს, ნიუ-იორკში დაქორწინდნენ. ორივე მათგანისთვის, ეს მეორე ქორწინება იყო, თუმცა ფრანცისკას პირველი ქმრის ვინაობა უცნობია.

პირველი ლედი
------------

ფრანცისკა დონერი და ლი სინ მანი 1933 წელს
ქორწინების პირველი წლების მანძილზე დონერი და სინ მანი ნიუ-იორკში ცხოვრობდნენ, რადგან ამ პერიოდისათვის კორეა იაპონიის იმპერიის დაქვმდებარებაში იყო და სინ მანი პოლიტიკურ ემიგრაციაში იყო წასული. ამავდროულად, დონერი თავისი ქმრის მდივნად იწყებს მუშაობას. 

1945 წელს, მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხების შემდეგ, გამარჯვებულმა ამერიკელებმა ლი სინ მანი და მისი მეუღლე პირადი თვითმფრინავით ჩაიყვანეს სეულში. ამერიკელებმა მთავრობის მეთაურად ლი სინ მანი დანიშნეს, კორეის გაყოფის შემდეგ, 1948 წელს კი იგი სამხრეთი კორეის პირველი პრეზიდენტი გახდა, რითაც ფრანცისკა დონერი პირველ ლედიდ გვევლინება. 

1948-1960 წლებში, პირველ ლედად ყოფნის პირობებში, ფრანცისკა თავის ქმარს ყოველთვის თან დაჰყვებოდა ოფიციალური და სახალხო გამოსვლებისას. 

1960 წელს ლი სინ მანი იძულებული გახდა თანამდებობიდან გადამდგარიყო და კვლავ ემიგრაციაში წასულიყო. სინ მანი და დონერი ამჯერად ჰავაიზე გაიქცნენ. სწორედ აქ გაატარა მან უკანასკნელი წლები, რა დროსაც დონერი ზრუნავდა მეუღლეზე, რომელიც 1965 წელს ჰონოლულუში გარდაიცვალა. დაქვრივებული ფრანცისკა მესამედ აღარ გათხოვილა და მშობლიურ ავსტრიაში დაბრუნდა.

დარჩენილი ცხოვრება
------------------

ავსტრიაში გატარებული ხუთი წლის შემდეგ, 1970 წელს ფრანცისკა დონერი კვლავ სამხრეთ კორეაში დაბრუნდა და სეულში დასახლდა, სადაც გაატარა ცხოვრების დარჩენილი 30 წელი. აქ იგი ლი სინ მანის სახლში ცხოვრობდა თავის გერთან, ლი იენსუსა და მის ოჯახთან ერთად (რომელიც მის ქმარს პირველი ცოლისგან ჰყავდა). იგი გარდაიცვალა 1992 წლის 19 მარტს სეულში, 91 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* Yi Sun-ae 이순애 [Soonae Lee-Fink], Peurancheseuka Ri Seutori 프란체스카 리 스토리 [The story of Francesca Rhee] (Seoul: Raendeom Hauseu Jungang 랜덤하우스중앙 [Random House JoongAng], 2005), cover. (ISBN 89-5924-999-8.)
* Yi Sun-ae, Peurancheseuka Ri Seutori (Seoul: Raendeom Hauseu Jungang, 2005).
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოანე**. |

იოანეს ფრესკა ივერთა მონსტერში.
იოანე, გაბრიელ და ექვთიმე მთაწმინდელები
**იოანე მთაწმიდელი** (*ათონელი*) (დ. დაახლოებით 920 ― გ. 1005) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მწიგნობარი. ერისკაცობაში — სამცხის ერთ-ერთი დიდებულთაგანი — ვარაზ-ვაჩე ჩორდვანელი. ბერად შედგა ოთხთა ეკლესიის ლავრაში. შემდეგ ბიზანტიაში, ოლიმპის მთაზე მოღვაწეობდა, სადაც მიიყვანა თავისი მცირეწლოვანი შვილიც, შემდეგში, ექვთიმე მთაწმიდელი. 965 ექვთიმესა და რამდენიმე მოწაფესთან ერთად გადასახლდა ათონის მთაზე, ათანასე დიდის ლავრაში. ქართველ ბერებმა ჯერ იოანე მახარებლის ეკლესია ააშენეს, შემდეგ დამკვიდრდნენ ათონის ივერთა მონასტერში, რომლის აღმშენებელი და პირველი წინამძღვარი იოანე მთაწმინდელი იყო. მისი ბიოგრაფის გიორგი მთაწმიდლის გადმოცემით, იოანე მთაწმინდელმა, რომელსაც დიდი წვლილი მიუძღვის ექვთიმეს განსწავლაში, ლიტერატურული მოღვაწეობისაკენ მოუწოდა მას: „ქართლის ქვეყანაჲ დიდად ნაკლულევან არს წიგნთაგან და მრავალნი წიგნნი აკლან, და ვხედავ, რომელ ღმერთსა მოუმადლებია შენდა, აწ იღუაწე, რაჲთა განამრავლო სასყიდელი შენი ღმრთისაგან".

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.* ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ. 1945;
* *ბააკაშვილი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 190.
**თაგვებსა და ადამიანებზე**, (ინგლ. Of Mice and Men) — ჯონ სტეინბეკის რომანი (1937). რომანი გვიამბობს ორი მუშის, ჯორჯ მილტონისა და ლენი სმოლის ისტორიას, რომლებიც სამუშაოდ კალიფორნიის ერთ–ერთ პატარა რანჩოში მიემგზავრებიან.

მოქმედება მიმდინარეობს ამერიკის დიდი დეპრესიის ფონზე, სადაც ადამიანებს ხანგრძლივი სამსახურის მოძებნა უძნელდებათ და სამუშაოს მუდმივად იცვლიან. ეს არის იგავი დანაშაულის, მარტოობის, იმედისა და უიმედობის შესახებ. ნაწარმოებში ასახული იმ პერიოდის თნამდევი მოვლენები: რასიზმი, მარტოობა და ბრძოლა პირადი თავისუფლებისთვის.

სათაური ავტორმა აიღო რობერტ ბერნსი ერთ–ერთი ლექსიდან (To a Mouse).

ეკრანიზაცია
-----------

რომანის რამდენიმე ეკრანიზაციაა არსებობს. ის არაერთხელ დაიდგა ბროდვეიზე სპექტაკლის სახით. ჰოლივუდში კი სამი ფილმი გადაიღეს მისი მიხედვით. მათგან ყველაზე პოპულარულია 1992 წელს გადაღებული ფილმი, სადაც მთავარი პერსონაჟის – ლენი სმოლის როლს ჯონ მალკოვიჩი ასრულებს.

ლიტერატურა
----------

* ჯონ სტაინბეკი, თაგვებსა და ადამიანებზე, თბილისი, გამომცემლობა „არტანუჯი", 2015, ISBN 9789941445323

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გადაცემა "წიგნები" – ლევან ბერძენიშვილი ნაწარმოების შესახებ[*მკვდარი ბმული*]
**შოთა აკობია** (დ. 31 მაისი, 1920, სოფ. ჭალე, წალენჯიხის რაიონი — გ. 1996) — ქართველი პოეტი, მწერალი. 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1942 წელს და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (დაუსწრებლად).

1944–1945 წლებში მუშაობდა წალენჯიხის რაიონულ გაზეთ „სტალინელის" რედაქციაში. 1945–1950 წლებში კომპარტიის წალენჯიხის რაიონული კომიტეტის მდივნის თანაშემწედ. 1950–1954 წლებში გაზეთ „აფხაზეთის" რედაქციაში.1954–1959 წლებში იყო ალმანახ „ლიტერატურული აფხაზეთის" რედაქტორი; 1959–1974 წლებში აფხაზეთის მწერალთა კავშირის ქართული სექტორის გამგე; 1974 წლიდან „საქპრესის" აფხაზეთის განყოფილების გამგე. 1938 წელს გამოაქვეყნა პირველი ლექსი „ბაღში", 1951 წელს ლექსების პირველი წიგნი „სამშობლოს დილა". მასვე ეკუთვნის რომანები „თეთრი ჩრდილი", „სიყვარული და სინათლე", მოთხრობების წიგნები, საბავშვო ნაწარმოებები, აფხაზი მწერლების ნაწარმოებთა თარგმანები და სხვა. მონაწილეა რამდენიმე ანთოლოგიისა და კოლექტიური კრებულისა. მისი ნაწარმოებები ნათარგმნია რუსულ და აფხაზურ ენებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა აკობია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ინგლისის ისტორია** არის ევროპის ერთ-ერთი უძველესი და გავლენიანი ხალხის წარსული.როგორც 2010 წლის არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფს,ინგლისის ანუ გაერთიანებულ სამეფოში შემავალი ქვეყნის ტერიტორია 800 000 წლის წინ დასახლებული ყოფილა.თანამედროვე ადამიანებისთვის ყველაზე ადრეული აღმოჩენა არის 1927 წელს ჩრდილო დასავლეთ ევროპაში აღმოჩენილი ყბის ძვალი,რომელიც 2011 წელს ხელახლა დაათარიღეს 41-44 ათასი წლის წინანდელი კვალიფიკაციით.ადამიანთა შემდგომი დასახლებები თარიღდება 12 000 წლის წინანდელი პერიოდით.ეს არის ბოლო გამყინვარების ეპოქა.რეგიონში არის უმარავი მეზოლითური,ნეოლითური და ბრინჯაოს ხანის ნაშთები,მაგალითად სტოუნჰენჯი და ეივბერი.რკინის ხანაში ფორტის ყურეს სამხრეთით,დღევანდელი ინგლისის და უელსის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ კელტუერი ტომები ბრიტები,კუნძულ ბრიტანეთის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში ასევე ცხოვრობდნენ ბელგები,ატრებატები,კეტვულანები,ტრინოვანტები და სხვები.ჩვ.წ–აღ 43 წელს ბრიტანეთი რომაელებმა დაიპყრეს.მათი მმართველობა 5 საუკუნის ჩათვლით გაგრძელდა.

 დაახლოებით 800 წლის შემდეგ, IX საუკუნის დამდეგიდან, ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა ვიკინგთა თავდასხმები. 1066 წელს ბრიტანეთში ნორმანები შეიჭრნენ და დაიპყრეს იგი. შუა საუკუნეებში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები და ბრძოლები ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებთან. რენესანსის პერიოდში ინგლისი ტიუდორების მიერ იმართებოდა. XII საუკუნეში ინგლისმა დაიპყრო უელსი, XVIII საუკუნეში შემოიერთა შოტლანდია და ამით ფაქტობრივად დასრულდა გაერთიანებული სამეფოს ფორმირება. ინდუსტრიული რევოლუციის შემდეგ დიდი ბრიტანეთი უდიდეს იმპერიად გადაიქცა, რომელიც დღესდღეობით აღარ არსებობს, თუმცა მისი კულტურის გავლენა დღესაც მრავალ ქვეყანაზე იგრძნობა.

წინარეისტორია
-------------

 მთავარი სტატია: წინარეისტორიული ბრიტანეთი.
სტოუნჰენჯი, აშენდა ძველი წელთაღრიცხვით 2500-2000 წლებში
არქეოლოგიურმა მასალებმა აჩვენა, რომ ადამიანი სამხრეთ ბრიტანიაში ჯერ კიდევ გამყინვარების პერიოდში ცხოვრობდა, რაც ალბათ ყველაზე მეტად მისი სტუმართმოყვარე კლიმატის დამსახურებაა.

ამ რეგიონზე დაკავშირებული პირველი ისტორიული წყარო ძვ. წ. VI საუკუნეში ჩნდება, თუმცა კულტურული და სავაჭრო კავშირები კონტინენტთან ერთი ათასწლეულით ადრე დაიწყო. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 325 წელს ძველმა ბერძენმა გეოგრაფმა პიფეიმ თავის ნაშრომში ბრიტანეთის კუნძულებზე მოგზაურობა აღწერა.

მოგვიანებით, ბრიტანეთი მწერლებმა პლინიუს უფროსმა და დიოდორე სიცილიელმაც აღწერეს, თუმცა აქ მის ტერიტორიაზე მცხოვრებ ხალხზე მცირე ინფორმაციაა მოყვანილი.

ტაციტუსი წერდა, რომ სამხრეთ ბრიტანიაში მცხოვრებ და ჩრდილოეთ გალების ენებს შორის არც ისე დიდი განსხვავება იყო. მან ასევე შეამჩნია, რომ ბრიტებს თავიანთ კონტინენტულ მეზობლებთან სხვა საერთო დამახასიათებელი თვისებებიც ჰქონდათ.

ადრიანეს კედელი

რომანული ბრიტანეთი (ბრიტანია)
-----------------------------

 მთავარი სტატია: რომანული ბრიტანეთი.
ძველი წელთაღრიცხვით 55-54 წლებში ბრიტანეთში იულიუს კეისარი შეიჭრა. მან თავის ნაშრომში „ჩანაწერები გალიის ომზე" ახსენა, რომ სამხრეთ ბრიტანიის მოსახლეობა უკიდურესად დიდი იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  The Anglo-Saxons, BBC - History

|  |  |
| --- | --- |
| დიდი ბრიტანეთის დროშა | *ეს სტატია გაერთიანებული სამეფოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |