recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წითლად აღნიშნულია ის რესპუბლიკები, რომლებიც იყვნენ მზად შესულიყვნენ სუვერენულ სახლემწიფოთა კავშირში; შავით — სახელმწიფოები, რომელთაც უარი განაცხადეს ხელი მოეწერათ ახალ საკავშირო ხელშეკრულებაზე.
**სუვერენულ სახელმწიფოთა კავშირი**, ***(სსკ)*** (რუს. Союз Суверенных Государств, *(ССГ)*) — არშემდგარი საკავშირო სახელმწიფო, განახლებული კავშირი სსრკ-ს ტერიტორიაზე. პროექტის თანახმად, უნდა შენარჩუნებულიყო ერთიანი სახელმწიფო სუვერენული რესპუბლიკებით. თავდაპირველად იგეგმებოდა როგორც „საბჭოთა სუვერენული რესპუბლიკების კავშირის" ფედერალური სახელმწიფოს დაარსება.

ისტორია
-------

პირველად ახალი საკავშირო ხელშეკრულების იდეა ასახული იყო რეზოლუციაში „საკავშირო ხელშეკრულებაზე" (რუს. „О Союзном Договоре"), რომელიც მიღებულ იქნა საკავშირო რესპუბლიკების უმაღლესი საბჭოს მიერ 1988 წლის 16 ნოემბერს.

1990 წლის დეკემბერში დაისვა სსრკ-ს რეორგანიზაციის საკითხი.

3 დეკემბერს სსრკ-ს უმაღლესმა საბჭომ მხარი დაუჭირა პრეზიდენტ მ. გორბაჩოვის საკავშირო ხელშეკრულების პროექტის კონცეფციას და გადასცა სსრკ-ს სახალხო დეპუტატთა IV კრებაზე განსახილველად.

24 დეკემბერს შემდგარ სსრკ-ს სახალხო დეპუტატთა IV კრებაზე მიღებულ იქნა რომ აუცილებელი იყო შენარჩუნებულიყო სსრკ, როგორც განახლებული ფედერალური თანაბარუფლებიანი, სუვერენულ რესპუბლიკათა კავშირი.

იმავე დღეს სსრკ-ს პრეზიდენტის მ. გორბაჩოვის დაჟინებული თხოვნით, საბჭოთა კავშირის ისტორიაში დაინიშნა პირველი და უკანასკნელი საკავშირო საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების რეფერენდუმი. 

რეზოლუციის მისარებად ხმა მისცა 1677-მა დეპუტატმა, წინააღმდეგი — 32, თავი შეიკავა — 66.

1991 წლის 17 მარტს რეფერენდუმი შედგა, რომელზეც სსრკ-ს განახლებას მხარი დაუჭირა მოქალაქეთა უმრავლესობამ, 6 რესპუბლიკის (ლიტვა, ესტონეთი, ლატვია, საქართველო, მოლდავეთი და სომხეთი) გამოკლებით, რადგანაც აღნიშნული ქავეყნების ძალაუფლების უმაღლესი ორგანოების მიერ უარყოფილ იქნა მათ ქვეყნებში რეფერენდუმის ჩატარება, რადგანაც მანამდე გამოცხადებული ჰქონდათ ქვეყნის დამოუკიდებლობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს თავისი გზა აქვს : რესპუბლიკის პრეზიდენტი ბ-ნი ზვიად გამსახურდია პასუხობს გაზეთ „გრუზია-სპექტრის" მთავარი რედაქტორის შეკითხვებს, გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა", №233 (253), 1991
* За кулисами августа, *Московские новости*, № 32, 2001.
* Оценки, выводы и предложения Федеральной Службы Безопасности Российской Федерации
* Владимир БУТКЕВИЧ. Была ли УКРАИНА действительно связана СОЮЗНЫМ ДОГОВОРОМ 1922 года?
* «Многое сложилось бы иначе…» // Красная звезда, 16 Августа 2003 года
* Протоколы «новоогаревских мудрецов». Стенограмма заседания Подготовительного комитета по доработке проекта нового Союзного договора от 24 мая 1991 года (фрагменты)
* Протоколы «новоогаревских мудрецов» (II)
**სუვერენული ბოლივარი** (ესპ. Bolívar Soberano) — ვენესუელის ახალი ვალუტა, რომელიც მოქმედებაშია 2018 წლის 20 აგვისტოდან. მან შეცვალა ვენესუელის ბოლივარი, რომელმაც ჰიპერინფლაცია განიცადა. ახალ ფულის ერთეულს აქვს 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 და 500 სუვერენული ბოლივარის ნომინალები. თავდაპირველად იგეგმებოდა, რომ მას ვენესუელის ბოლივარი შეეცვალა კურსით 1000:1-ზე, 2018 წლის 4 ივლისის კურსით, მაგრამ, მას შემდეგ, რაც ვენესუელის ცენტრალურმა ბანკმა გამოაცხადა ახალი მონეტებისა და ქაღალდის ფულის ნომინალის გამოშვება, ჰიპერინფლაციამ უკვე თავისი კორექტივები შეიტანა გეგმებში. ფულადი ნიშნების გამოშვებასთან დაკავშირებული პრობლემის გამო ფინანსური რეფორმა გადაიტანეს 4 აგვისტოსთვის.

2018 წლის ივლისის დასასრულს ვენესუელის პრეზიდენტმა ნიკოლას მადურომ გამოაცხადა, რომ რეფორმა დაიწყებოდა 2018 წლის 20 აგვისტოს კურსით 100 000:1-ზე.

გალერეა
-------

* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bolívar Soberano, ვენესუელის ცენტრალური ბანკი (ესპანური)

სქოლიო
------

1. ↑  Введение новой валюты в Венесуэле откладывается, bonistika.net
2. ↑  Мадуро назвал стоимость «петро» и увеличил минимальную зарплату в Венесуэле, Известия
3. ↑  Ejecutivo fija salario mínimo de los venezolanos en Bs.S 1.800, Центральный банк Венесуэлы (ესპანური)
**გუმათჰესების კასკადი** — ჰიდროელექტროსადგურები (გუმათჰესი I და გუმათჰესი II) დასავლეთ საქართველოში, მდინარე რიონზე, ქუთაისიდან 7 კმ დაშორებით (გუმათჰესის მარცხენა დასახლება), მიეკუთვნება რიონის ჰესების კასკადს. ერთდროულად იყენებს როგორც მდინარე რიონს 12 კმ-იანი მონაკვეთს (სოფ. ჟონეთიდან რიონჰესის წყალსაცავამდე), ისე მასში გადაგდებულ მდ. ცხენისწყლის ნაწილს.

გუმათჰესების ორსადგურიანი კასკადის პროექტი შედგენილი იყო 1953 წელს. გუმათჰეს I-ის პირველი აგრეგატი საექსპლუატაციოდ გაუშვეს 1958 წლის ოქტომბერში, ბოლო აგრეგატი — იმავე წლის დეკემბერში. ძირითადი ჰიდროტექნიკური ნაგებობებია ბეტონის გრავიტაციული ტიპის კაშხალი, ჰესის სადაწნეო შენობა და გუმათჰეს II-ის სადერივაციო არხში გარდამავალი უბანი. ბეტონის გრავიტაციული კაშხალი (სიმაღლე — 52,5 მ, სიგრძე 209,5 მ) წყალს სწევს 30 მ სიმაღლეზე და ქმნის 39 მლნ. მ³ მოცულობის წყალსაცავს (აქედან სასარგებლო მოცულობაა 13 მლნ. მ³), რომელიც საკმარისია ორივე ელექტროსადგურის დღეღამური რეგულირებისათვის. გუმათჰეს I-ში დაყენებულია 4 ჰიდროაგრეგატი. თითოეული 11000 კვტ სიმძლავრისაა. ჰესის ჯამური დადგმული სიმძლავრეა 44000 კვტ, მაქსიმალური დაწნევა — 26 მ, მინიმალური — 23 მ, დადგმული სიმძლავრის გამოყენების კოეფიციენტი — 0,61, საპროექტო საშუალო წლიური გამომუშავება — 256 მლნ. კვტ·სთ, 1 მეგვტ-ზე წყლის ხვედრითი ხარჯი — 4,864 მ³/წმ. 

გუმათჰეს I-ში ნამუშევარი წყალი 1836 მ სიგრძის დერივაციული არხით მიდის გუმათჰეს II-ის ტურბინებში. გუმათჰეს II-ის პირველი აგრეგატი გაუშვეს 1956 აპრილში, ბოლო — იმავე წლის ივნისში. ელექტროსადგური მუშაობს გუმათჰეს I-ის ნამუშევარი წყლით. ძირითადი ჰიდროტექ. ნაგებობებია დერივაციული არხი, სადაწნეო საკანი (არხის ბოლოს), ჰესის შენობა და ნამუშევარი წყლის გადასაგდები არხი, რ-იც რიონჰესის კაშხლის ზედა ბიეფში ჩაედინება. გუმათჰეს II-ში დადგმულია 22800 კვტ საერთო სიმძლავრის 3 ჰიდროაგრეგატი. მაქს. დაწნევა — 13,4 მ, მინ. — 11,2 მ, დადგმული სიმძლავრის გამოყენების კოეფიციენტი — 0,62, საპროექტო საშუალო წლიური გამომუშავება — 138 მლნ. კვტ·სთ, 1 მეგვტზე წყლის ხვედრითი ხარჯი — 9,4 მ³/წმ. გუმათჰეს II ავტომატიზებული და ტელემექანიზებულია და გუმათჰეს I-თან სინქრონულად მუშაობს. 

ჰესებმა გამოიმუშავეს (მლნ. კვტ·სთ): 1956 წ. — 46,6; 1960 წ. — 314,0; 1965 წ. — 343,8; 1970 წ. — 423,3; 1975 წ. — 334,4; 1980 წ. — 330,0; 1985 წ. — 330,6; 1990 წ. — 211,7; 1995 წ. — 179,0; 2000 წ. — 176,6; 2005 წ. — 203,0; 2010 წ. — 329,7 ელექტროენერგია. 1996 წლის 22 ნოემბერს გუმათის ჰიდროელექტროსადგურების ბაზაზე ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოება „გუმათჰესების კასკადი", სადგური ჩართულია საქართველოს ერთიან ენერგოსისტემაში.

ლიტერატურა
----------

* *ჩომახიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
ლიეტუვის ეთნოგრაფიული რეგიონები სუდოვია ღია ნარინჯისფრად.
**სუვალკია** ან **სუდოვია** (ლიეტუვ. Suvalkija (Užnemunė) ან Sūduva) — ლიეტუვის ხუთი კულტურულ-ეთნოგრაფიული რეგიონებიდან ყველაზე მცირე. რეგიონის არაოფიციალური დედაქალაქი მარიამპოლეა. 
რეგიონი მდინარე ნემანის სამხრეთით არის განლაგებული, ვილკავიშკის საეპისკოპოსოს ყოფილი ტერიტორია. XIX საუკუნეში სუვალკიის ნაწილი პოლონეთის ფარგლებში შედიოდა, თუმცა, არც მანამდე და არც მას მერე, რეგიონს დამოუკიდებელი პოლიტიკური სტატუსი არ ჰქონია. ამის მიუხედავად, მხარე საკმაოდ მკვეთრად გამოირჩევა ლიეტუვური ფოლკლორის თვითმყოფადობითა და განსაკუთრებულობით. 
თუკი რამ განსხვავებული იყო რეგიონსა და დანარჩენ ლიეტუვას შორის, საბჭოთა პერიოდმა (1944–1990) წაშალა და ერთმანეთს შეურწყა. თუმცა, 2008 წელს ქვეყანაში ჩატარებული გამოკითხვით დადგინდა, რომ სტუდენტების 80% საკუთარ კუთხურ წარმომავლობას არ ივიწყებს.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუვალკია***

* Jonas Totoraitis. *Sūduvos Suvalkijos istorija* (lt). Marijampolė:  Piko valanda. ISBN 9986-875-87-0.
* teksto autorės: Janina Švambatytė ; Giedrė Čepaitienė (2003–2006). *Zanavykų šnektos žodynas* (lt). Vilnius:  Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. ISBN 5-420-01504-8.


|  |  |
| --- | --- |
| ლიეტუვის დროშა | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ტეტრაფთორეთანი (ჰალოალკანი) არის უფერო, დაბალი დუღილის ტემპერატურის მქონე სითხე
**ჰალოგენალკანები** (ასევე ცნობილი როგორც **ჰალოალკანები** ან **ალკილის ჰალოიდები**) — ქიმიური ნაერთები, რომლებიც შედგებიან ალკანებისგან და მასთან დაკავშირებული ერთი ან მეტი ჰალოგენისგან. მათი გამოყენება ფართოდ ხდება კომერციულად და შესაბამისად, ცნობილია მრავალი ქიმიური და კომერციული სახელწოდება. ძირითადად იყენებენ ცეცხლმაქრებში, გამხსნელად, პროპელანტად, მაცივრებსა და ფარმაცევტიკაში. მათი ფართოდ გამოყენებისდა გამო გამოვლენილია, რომ ისინი წარმოადგენენ სერიოზულ დამაბინძურებლებლებს და ტოქსინებს. მაგალითისთვის ქლორფთორნახშირბადები შლიან ოზონის მოლეკულებ. მხოლოდ ჰალოალკანები, რომლებიც შეიცავენ ქლორს, ბრომს და იოდს, ოზონის ფენას უქმნიან საფრთხეს, მაგრამ ფთორის არასტაბილური ჰალოალკანები, თეორიულად, შესაძლოა მიეკუთნებოდნენ სითბურ აირებს. მეთილ იოდიდი, ბუნებრივად მყოფი ნივთიერებაა, მაგრამ არ გააჩნია ოზონის გამანადგურებელი თვისებები, ამიტომაც შეერთებულმა შტატებმა და გარემოს დაცვის სააგენტომ ნაერთი დაასახელა როგორც ოზონის ფენისთვის არასაფრთხის შემცველი. ჰალოალკანი ან ალკილის ჰალიდი არის ნაერთი, რომელსაც აქვს ზოგადი ფორმულა „RX", სადაც „R" არის ალკილი ან ალკილის შემცვლელი ჯგუფი, ხოლო „X" არის ჰალოგენი (F, Cl, Br, I).

ჰალოალკანები საუკუნეების განმავლობაში იყო ცნობილი. ქლორეთანი სინთეზურად იწარმოებოდა XV საუკუნეში. ასეთი ნაერთების სისტემატიური სინთეზი კი XIX საუკუნეში დაიწყო ორგანული ქიმიის განვითარებასა და ალკანების სტრუქტურის შესწავლასთან ერთად. განსაკუთრებით მრავალმხრივი მეთოდები მოიცავს ჰალოგენების მიერთებას ალკენებში, ალკენების ჰიდროჰალოგენირებას და სპირტების ალკილის ჰალიდებად გადაქცევას. ეს მეთოდები იმდენად საიმედო და მარტივად ხორციელდება, რომ ჰალოალკანები ხელმისაწვდომი გახდა ინდუსტრიულ ქიმიაშიც, რადგან ჰალიდი შემდგომში შეიძლება ჩანაცვლდეს სხვა ფუნქციური ჯგუფებით.

მიუხედავად იმისა, რომ ჰალოალკანების უმეტესობა ადამიანის მიერ არის მიღებული, დედამიწაზე წარმოიქმნება არასინთეზური წყაროებიდანაც, ძირითადად, ბაქტერიების, სოკოების და განსაკუთრებით ზღვის წყალმცენარეების საშუალებით ფერმენტული სინთეზის გზით. დღეისთვის ცნობილია 1600-ზე მეტი ჰალოგენური ორგანული ნივთიერება, რომელთა შორისაც ბრომოალკანები ყველაზე გავრცელებული ჰალოალკანია. ბიოლოგიაში ბრომირებული ორგანული ნივთიერებები მოიცავს ბიოლოგიურად წარმოქმნილ ბრომმეთანს, არაალკანურ არომატულ და უჯერ ნაერთებს (ინდოლები, ტერპენები, აცეტოგენინები და ფენოლები). წყალმცენარეებისგან განსხვავებით, მიწის მცენარეებში ჰალოგენური ალკანები უფრო იშვიათად გვხვდება, მაგალითად ფთორძმარმჟავა, რომელიც ტოქსინად არის წარმოქმნილი, ცნობილი მცენარეების მინიმუმ 40 სახეობის მიერ. ასევე ცნობილია დეჰალოგენაზას სპეციფიკური ფერმენტები ბაქტერიებში, რომლებიც ჰალოალკანებს ჰალოგენებს აშორებენ.

სქოლიო
------

1. ↑  Butler, Alison; Catter-Facklin, Jayen M. (2004). „The role of vanadium bromoperoxidase in the biosynthesis of halogenated marine natural products". *Natural Product Reports*. **21** (1): 180–188. doi:10.1039/b302337k. PMID 15039842.
2. ↑  Winter JM, Moore BS (2009). „Exploring the chemistry and biology of vanadium-dependent haloperoxidases (Review of vanadium-dependent bromoperoxidases in nature)". *J Biol Chem*. **284** (28): 18577–81. doi:10.1074/jbc.R109.001602. PMC 2707250. PMID 19363038.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**სიმეტიერ დე შიენსი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **ძაღლების სასაფლაო** (ფრანგ. Le Cimetière des Chiens „ძაღლების სასაფლაო") — ცხოველების სასაფლაო, რომელიც საფრანგეთში, პარიზიდან ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, სენას მარცხენა სანაპიროზე, კლიში-ლა-გარენისა და ანიერ-სიურ-სენის გარეუბნებს შორის მდებარეობს. „ძაღლების სასაფლაო" გაიხსნა 1899 წელს. ეს სახლის ცხოველებისათვის მსოფლიოში მეორე ოფიციალური სასაფლაოა 1896 წელს აშშ-ის ქალაქ ჰარტსდეილში (ნიუ-იორკის შტატი) გახსნილი სასაფლაოს შემდეგ.

ისტორია
-------

1845 წელს ექიმ ეტიენ პარიზეს (ფრანგ. Étienne Pariset) მიერ ორგანიზებულ იქნა „ცხოველთა დაცვის საზოგადოება" (ფრანგ. S.P.A. La Société protectrice des animaux). S.P.A.-მ გამოსცა მიწერილობა, რომლის თანახმადაც პარიზში მკვდარი ცხოველების გვამები 48 საათის განმავლობაში დამუშავების მიზნით უნდა მიეწოდებინათ ფიტულების დამამზადებლებთან. პრაქტიკაში კი ცხოველთა გვამებს ყრიდნენ სანაგვეებზე და სენაში. 1898 წლის 21 ივნისს შემოიღეს კანონი, რომელიც მიზნად ისახავდა ამ პრობლემის გადაჭრის უზრუნველყოფას: იგი კრძალავს მკვდარი ცხოველების სხეულების უბრალო გადაყრას და ითვალისწინებს, რომ ცხოველების დამარხვა შეიძლება საფლავებში, რომლებიც განლაგებულია უახლოესი საცხოვრებლისაგან არა ნაკლებ 100 მეტრის მანძილზე, არა ნაკლებ 1 მეტრის მიწის ფენის ქვეშ.

ცხოველთა ინტერესების დაცვის მიზნით, პარიზის ადვოკატმა ჟორჟ არმუამ (ფრანგ. Georges Harmois) და მსახიობმა, ჟურნალისტმა და შემდგომში სენატორმა მარგერიტ დიურანმა (ფრანგ. Marguerite Durand) 1899 წლის 2 მაისს შექმნეს საზოგადოება „ანონიმური ფრანგული სასაფლაო ძაღლებისათვის" (ფრანგ. Société Française Anonyme du Cimetière pour chiens), რომელმაც 1899 წლის 15 ივნისს ბარონ ბოსმოლესაგან (ფრანგ. baron de Bosmolet) შეიძინა მისთვის კუთვნილი ცარიელი ავაზაკური კუნძულის (კუნძული რავაჟიორი (ფრანგ. Ravageurs)) ნახევარი, კერძოდ კი კლიშის ხიდის (ფრანგ. Сlichy) იქით მყოფი კუნძულის ნაწილი (კლიშის ხიდი აერთიანებს გარეუბნებს კლიში-ლა-გარენს და ანიერ-სიურ-სენს). ლეგენდის თანახმად, სენას სანაპიროებზე განლაგებული ეს კუნძული XIX საუკუნეში ასრულებდა თავშესაფრის როლს ავაზაკებისათვის. თავისი არსით, ეს უფრო მეტად ჰგავდა სხვადასხვაგვარი ნაგავის, ლითონისა და სხვა ხარახურის დიდ სანაგვეს. მიიღო რა დაპირებები იმის შესახებ, რომ „1898 წლის 21 ივნისის კანონი ცხოველთა დასაფლავების შესახებ" იქნებოდა დაცული, პარიზის პრეფექტი წინააღმდეგი არ იყო კუნძულზე სასაფლაოს შექმნისა.
**გომბორის წმინდა სერგი რადონეჟელის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გომბორში. დგას სოფლის ზედა უბანში, თბილისი-თელავის საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს რამდენიმე მეტრში. აგებულია 1888 წელს, კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადის სახსრებით. 1920-იან წლებში ეკლესია დაარბიეს და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში არ ფუნქციონირებდა. საბჭოთა პერიოდში კი სოფლის კინოთეატრად გამოიყენებოდა. 2014 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები და მოქმედი გახდა. 

ეკლესია გეგმით ოდნავ წაგრძელებული სწორკუთხედია (14,7 X 8,8 მ). მას აღმოსავლეთით ფართო მხრებით გამოყოფილი საკურთხევლის ხუთწახნაგა შვერილი ეკვრის, დასავლეთით კი — ორსართულიანი სამრეკლო, რომელიც 1909 წელსაა აგებული. ეკლესიის შიდა სივრცე დადაბლებული პროპორციებისაა და დასრულებულია ბრტყელი ჭერით, რომელიც საკურთხევლის ჭერის დონეზეა. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია.

სამრეკლო ორსართულიანია გეგმით კვადრატული და თითქმის მთლიანად აგურითაა ნაგები. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. სამრეკლოს ქვედა სართული ეკლესიის კარიბჭის ფუნქციას ასრულებს. ეკლესიის ფასადის გაფორმება ეკლექტიკურია. შენობის გარეგანი სახე საერო და საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ელემენტების შერევითაა შექმნილი. ეკლესიის კედლები დასრულებულია კბილანა ლავგარდნით. ეკლესია თუნუქის ორფერდა სახურავითაა დახურული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 95-96.
**საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში საბაჟო დაწესებულება** — ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტროს ერთ-ერთი უწყება, რომელიც ახორციელებდა ქვეყანაში შემოსული მგზავრებისა და საქონლის აღრიცხვას და კონტროლს, ასევე ფისკალურ ფუნქციას. დაარსდა 1918 წლის 30 აგვისტოს კანონით.

არსებობდა მთავარი საბაჟო, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხის საბაჟოები. ცენტრალური მართვა-გამგეობის უფლებით აღჭურვილი იყო მთავარი საბაჟო თბილისში (დასაქმებული იყო 48 თანამშრომელი). პირველი ხარისხის საბაჟო მდებარეობდა ფოთში (მუშაობდა 44 ადამიანი). მეორე ხარისხის საბაჟოები იყო ნატანების (20 თანამშრომელი) და სოხუმის (14 თანამშრომელი), მესამე ხარისხისა კი გუდაუთაში, ოჩამჩირეში, ათონში, ყულევში, ანაკლიაში, ოზურგეთში, ბაკურიანში, აწყურში, აბასთუმანში, დარიალში, ლაგოდეხში, ვორონცოვკაში, ფოილოში, ნადრევანში (ყველა ამ საბაჟოში შტატით გათვალისწინებული იყო 4-4 თანამშრომელი: გამგე, თანაშემწე და 2 დარაჯი). სულ საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო დაწესებულებებში დასაქმებული იყო 183 ადამიანი.

საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგ ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტრომ გადმოიბარა საქართველოში არსებული ყოფილი რუსეთის იმპერიის საბაჟო გამშვები პუნქტები, სულ 14 დაწესებულება, მათ შორის სამხრეთ საქართველოში ორჯოხის, ოლთისისა და ლიმანის, ხოლო შავი ზღვაის პირას ადლერის, სოჭის და ტუაფსეს საბაჟოები. პოლიტიკური ვითარების ცვლილებასთან ერთად ნაწილი საბაჟოებისა გაუქმდა.

საქართველოში შემოდიოდა საქონელი რუსეთიდან, თურქეთიდან (ოსმალეთიდან), აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან. აქტიური სავაჭრო საქმიანობა წარმოებდა ყირიმის, ქერჩისა და დონის ოლქებთან. 1918 წლის მაისის — 1919 წლის მაისის მონაცემებით, ქვეყნის ბიუჯეტში ბაჟის და სხვა საბაჟო გადასახადების სახით შემოვიდა 12 904 176 მანეთი. ამავე პერიოდში საქართველოდან გაიტანეს 158 439 931 მანეთის საქონელი. ძირითადად, საქონლის შემოტანა და გატანა ხდებოდა რკინიგზით და გემით, ასევე ავტომობილებით.

სავაჭრო საქმიანობას ეწეოდა ათეულობით დიდი თუ პატარა ფირმა და კერძო მოვაჭრე. ხშირი იყო კონტრაბანდული საქონლის შემოტანისა და მებაჟეების მოსყიდვის მცდელობა. იმისათვის რომ თავიდან აეცილებინათ მებაჟეთა მხრიდან კანონდარღვევა და კორუფცია, მთავარი საბაჟო მიმართავდა მებაჟეთა ხშირ როტაციას, ასევე, კონტრაბანდის აღმოჩენის მიზნით, შექმნილი იყო სპეციალური აგენტურული ქსელი.

ლიტერატურა
----------

* *სამუშია ჯ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 341.
**სიმონ ლუკას ძე ავალიანი** (დ. 27 მარტი, 1881, ქუთაისი — გ. 12 აგვისტო, 1922, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1904 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1909 წელს იყო ამავე უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, მაგრამ მალე დაითხოვეს, როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო. 1909–1916 წლებში მასწავლებლობდა ოდესის კერძო სასწავლებელში და თანამშრომლობდა სხვადასხვა გამომცემლობებში.1916–1918 წლებში იყო პეტროგრადის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, 1919 წლიდან თსუ-ს პროფესორი, 1919–1920 წლებში - ფინანსთა მინისტრის ამხანაგი დამოუკიდებელი საქართველოს პირველ მთავრობაში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა საგარეო ვაჭრობის კომისარიატში. 1921–1922 წლებში იყო თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დირექტორი. დაწერილი აქვს 50-მდე შრომა ამიერკავკასიის სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის საკითხებზე.

ქართულ ისტოგრაფიაში ერთ-ერთმა პირველმა შეისწავლა მეცნიერულად  1861 წლის საგლეხო რეფორმის ისტორია ამიერკავკასიაში. ავალიანის გამოკვლევებს დღესაც არ დაუკარგავს მეცნიერული ღირებულება. ავალიანმა თსუ-ში პირველმა წაიკითხა ლექციების კურსი: კოოპერაციის, დასავლეთ ევროპის ეკონომიკის ისტორიის, საქართველოსა და დასავლეთ ევროპაში მიწათმფლობელობის, საქართველოში აგრარული რეფორმის, XIX-XX საუკუნეებში საქართველოს ეკონომიკის ისტორიის, საქართველოს სამთამადნო მრეწველობის და სხვა საკითხებზე.

შრომები
-------

* Авалиани С. Земские соборы. 1910
* Авалиани С.А. Земские соборы. Литературная история земских соборов. Изд.2-е, испр. и доп. 1916

ლიტერატურა
----------

* *ორჯონიკიძე ე. სიდამონიძე უ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 114.
**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არტისტული კაფეები** — 1918-1921 წლებში საქართველოს კულტურისათვის მოკლე ეპოქა დგება, ეს პერიოდი, სახელოვნებო-კულტურული თვალსაზრისით, ექსპერიმენტის, ხელოვნების ფუნქციის გადააზრების, ახალი ენის შექმნის დინამიკური დროა. 1918 წლიდან უფრო გაიხსნა სახელოვნებო საზღვრები - საქართველოში დამკვიდრდნენ პოლონელი, სომეხი, და გერმანელი მხატვრები, პოეტები, რუსეთიდან ჩამოსული ხელოვანები, ქართველი მოდერნისტები და ავანგარდისტები; ტატიანა ნიკოლსკაია წერს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „შემოქმედებითი ძალების სიმრავლემ საქართველოს დედაქალაქი ევროპული კულტურის ცენტრად აქცია." |
|  |  |

 თბილისი იმჟამად მართლაც სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის, კავკასიისა და რუსეთის ავანგარდის ერთ-ერთ ცენტრად ჩამოყალიბდა. აქ იწყება მოდერნისტული და ავანგარდული არტისტული კაფეების ეპოქა - ხმაურიანი პროცესი უცნაური რიტორიკით. 

ამ კაფეებში მიმდინარეობდა მოდერნისტულ-ავანგარდული ცხოვრება - პოსტრეალისტური ესთეტიკური „ამბოხი", ახალი ენის შექმნისთვის, ხელოვნების დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა; ის გამოჰყავთ უტილიტარული ფუნქციიდან, სწორხაზოვნებიდან, ნატურალიზმიდან. გაიხსნა არტისტული კაფეები, რომლებიც არა მხოლოდ შეკრების ადგილი, არამედ კულტურული ცხოვრების ერთ-ერთი ცენტრიც იყო. აქ იკრიბებოდნენ მწერლები და პოეტები, იმართებოდა ლექციები და პოეზიის საღამოები, თეატრალური წარმოდგენები თუ სხვადასხვა საქველმოქმედო ღონისძიებები. აღსანიშნავია, რომ საქართველოში კაფეთა ცხოვრებას წინ უსწრებდა საოჯახო სალონებისა და თბილისური დუქნების არსებობა. 1917 წელს გაიხსნა საქართველოში პირველი კაფე „ფანტასტიკური სამიკიტნო". თბილისში, რუსთაველის ქუჩაზე მდებარე პატარა ოთახი თხუთმეტამდე ადამიანს იტევდა. კაფე-კლუბი იური დეგენისა და სანდრო კორონას ინიციატივით გაიხსნა. სივრცე მთლიანად მოხატული იყო ლადო გუდიაშვილის, სერგეი სკრიპიციანის, პეტრაკოვსკის, იური დეგინისა და იაკობ ნიკოლაძის მიერ. კაფე იმ დროს მოღვაწე ხელოვანთა თავშეყრის ადგილი იყო. 

სამ წელიწადში 200-მდე ლექცია წაიკითხეს. კლუბის ხშირი სტუმრები იყვნენ ცისფერყანწელები, ასევე, ილია ზდანევიჩი, იგორ ტერენტიევი, ალექსანდრე კრუჩიონიხი, იური დეგენი, სოფია მელნიკოვა და სხვა. 1918 გაიხსნა „არგონავტების ნავი", სივრცე მოხატეს ლადო გუდიაშვილმა, კირილე ზდანევიჩმა და ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქოვმა. კაფე აკმეისტების შეკრების ადგილი იყო. ამ კაფე-კლუბების გარდა, თბილისში მდებარეობდა „ფარშევანგის კუდი", მოხატული ზიგა ვალიშევსკისა და კირილე ზდანევიჩის ფრესკებით. „ჭიქა ჩაი", „ძმური ნუგეში", „ქართული კლუბი", „იმედი", „ინტერნაციონალი", „ანონა", რომელიც ცისფერყანწელთა შეკრების ადგილად იქცა და სახელიც შეეცვალა, კაფე „ქიმერიონი", მოხატული სერგეი სუდეიკინის, დავით კაკაბაძის, და ლადო გუდიაშვილის მიერ. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრესასა თუ იმ დროს მოღვაწე ხელოვანთა შემოქმედებაში დიდი ადგილი უკავია თბილისური კაფე-კლუბების ცხოვრებას, იქ გამართულ საღამოებს.

ლიტერატურა
----------

* *ყიფიანი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 35-36.
**საქართველოს დემოკრატიული რესბუბლიკის ჯილდოები** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებას არ დაუწესებია საკუთარი სახელმწიფო ჯილდოები. ამიტომ, მათ როლს ასრულებდა რუსეთის საიმპერიო სამხედრო ჯილდო: წმინდა გიორგის ორდენთან არსებული წარჩინების ნიშანი — წმინდა გიორგის ჯვარი (არსებობდა I, II, III და IV ხარისხისა), რომელთა გარკვეული მარაგი შემორჩენილი იყო სამხედრო საწყობებში. რუსეთის იმპერიის არსებობის ხანაში ხსენებული ჯვარი წარმოადგენდა მხოლოდ ჯარისკაცთათვის განკუთვნილ ჯილდოს. რუსეთის დროებითი მთავრობის გადაწყვეტილებით, ამ ჯილდოს კავალერი შეიძლებოდა გამხდარიყო ოფიცერიც, ოღონდ, თუ ის მამაცობას უშუალოდ ბრძოლის ველზე გამოავლენდა. ამ ჯილდოს ასევე გასცემდა ჯერ ამიერკავკასიის კომისარიატი და ამიერკავკასიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობა, ხოლო შემდეგ — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტრო. ამ წარჩინების ნიშნით ჯილდოვდებოდნენ კონკრეტულ სამხედრო ოპერაციებში თავგამოჩენილი სამხედრო პირები. 1918 ჩოლოქთან მომხდარ ბრძოლაში ქართულმა ლაშქარმა დაამარცხა ოსმალეთის რჩეული გალიპოლის დივიზია. ბრძოლაში თავი ისახელეს ვალოდია გოგუაძის ხელმძღვანელობით მოქმედი ჯავშნოსანი მატარებლის რაზმელებმა, ძმებმა ალექსანდრე და პორფილე გორგოშიძეებმა, რისთვისაც ისინი წმინდა გიორგის ჯვრებით დაჯილდოვდნენ. 

შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე იმავე წელს მიმდინარე ანტიბოლშევიკურ ბრძოლებში აქტიური მონაწილეობისათვის წმინდა გიორგის ჯვრით დაჯილდოვდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი სამხედრო ხომალდის „პატარა კახის" კაპიტანი 
გ. ღოღობერიძე. წმინდა გიორგის ჯვრით მასობრივად დაჯილდოვდნენ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დაცვისათვის 1918-1919 წლების ბრძოლებში თავგამოჩენილი მეომრები, რომელთა სიებიც შემონახულია. საქართველოს სამხედრო სამინისტროს მიერ წმინდა გიორგის ჯვრით დაჯილდოებულ სამხედრო მოსამსახურეთა საერთო რაოდენობა 802-ს შეადგენს. მათგან I ხარისხის ჯვრით დაჯილდოვდა — 12, II ხარისხის ჯვრით — 30, III ხარისხის ჯვრით — 84, ხოლო IV ხარისხის ჯვრით — 676 მეომარი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში არსებობდა ასევე მეორე სამხედრო ჯილდო — წმინდა თამარ მეფის ორდენი, რომელიც ერთჯერადად გაიცა. ეს წარჩინების ნიშანი მანამდე წარმოადგენდა გერმანიისა და მისი მოკავშირე ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მხარდამხარ მებრძოლი ქართული ლეგიონის სამხედრო ჯილდოს, რომელსაც 1916-1918 წლებში გასცემდა საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტი. ამ ორდენებით 1918 წლის 13 დეკემბერს დააჯილდოეს იმხანად საქართველოში მყოფი გერმანელი ოფიცრები და ჯარისკაცები, რომლებსაც დამსახურება ჰქონდათ ქართული სახელმწიფოს წინაშე.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების მიერ 1921 წლის 21 თებერვალს მიღებული „საქართველოს კონსტიტუციის" III თავში — „მოქალაქის უფლებანი" – ნათქვამი იყო:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „„ორდენი გაუქმებულია. საომარ მოქმედების დროს თავის გამოჩენისათვის შეიძლება მიეცეს წარჩინების ნიშანი"." |
|  |  |

 ამ მუხლით ნათელი ხდება, რომ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლება ცდილობდა, მიებაძა შვეიცარიის კონფედერაციისათვის, სადაც ასევე არ არსებობს სახელმწიფო ჯილდო.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 547.
**დიომიდის კუნძულები** (რუს. Острова Диомида, ინგლ. Diomede Islands), *გვოზდევის კუნძულები* — ორი კუნძული და მიმდებარე კლდეები ბერინგის სრუტეში. დასავლეთით მდებარე რატმანოვის კუნძული (დიდი დიომიდი) ფართობით დაახლ. 10 კმ²-ია, სიმაღლით 513 მ-მდე, ეკუთვნის რუსეთს; აქ მდებარეობს რუსეთის უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი (დ.გ. 169°02′). აღმოსავლეთით მდებარე კრუზენშტერნის კუნძული (პატარა დიომიდი) და ფარუეის კლდე აშშ-ის ტერიტორიაა. კუნძულებს შორის მანძილი დაახლ. 4 კმ-ია; შუაში გადის სასაათო სარტყლების საზღვარი და თარიღის ცვლის საერთაშორისო ხაზი. გვიან პლეისტოცენში კუნძულები ბერინგიის შემადგენლობაში შედიოდა. გავრცელებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი ტუნდრასა და ქვაყრილებს უკავია. ფლატეებიან ნაპირებზე ფრინველთა ბაზრებია (თოლია, კაირა, ცულნისკარტა და სხვ.). ლომვეშაპთა თავშესაყარია. აღმოჩენილია სემიონ დეჟნიოვის მიერ 1648 წელს; მეორედ აღმოაჩინა ვიტუს ბერინგის ექსპედიციამ 1728 წელს. რუკაზე დაიტანა მიხეილ გვოზდევმა (ი. ფიოდოროვთან ერთად) 1732 წელს. 1816 წელს ოტო კოცებუმ შეუცვალა სახელები და რატმანოვისა და კრუზენშტერნის კუნძულები უწოდა.

სქოლიო
------

1. ↑   Диомида Острова // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М. 2007. — стр. 29.
**ეგვიპტის ჭიშკარი** (რუს. Египетские ворота) — არქიტექტორ ადამ მენელასის მიერ ცარსკოე-სელოში 1827-1830 წლებში აშენებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს სასახლის ქუჩის, ოქტომბრის ბულვარისა და პეტერბურგის გზატკეცილის გადაკვეთის ადგილზე. პროექტი 1826 წლის 11 დეკემბერს დაამტკიცა იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა.

აღწერა
------

ჭიშკარი არის ქალაქში სანქტ-პეტერბურგის მხრიდან საზეიმი შესასვლელი. დეკორატიულ მორთულობაში გამოყენებულია ძველი ეგვიპტური ხელოვნების ფორმები და მოტივები, რომელიც დამახასიათებელი იყო ეგვიპტომანიის ეპოქისათვის. 

ჭიშკარი შედგება ორი კოშკისაგან, რომელიც დაკავშირებულია რგოლური ღობით. კოშკები ქვისგანაა აგებული და სამსართულიანებია. გამოიყენებოდა სადარაჯოდ. სახურავზე შიდა გათბობის მილებია ასული. სათავსოებს პატარა ფანჯრები აქვს, რომელიც ბარელიეფების რიგის ზომისაა. ზედა ნაწილში განთავსებულია შეზნექილი თუჯის კანიზები.

გაედან კედლები გაფორმებულია თუჯის ფილებით, რომლებზეც გამოსახულია რელიეფური გამოსახულების 30 განსხვავებული სცენა ეგვიპტური მითოლოგიიდან. აქაა გამოსახული ეგვიპტური ღმერთი ოსირისი ადამიანის ფორმით, მამაკაცის ტანსაცმელში და პაპირუსის ფირფიტების გვირგვინით. კოშკის კუთხეებში გამოსახულია ღმერთი მაატი. ზედა იარუსზე გამოსახულია ქალღმერთი ისიდა, რომელსაც ხელში უჭირავს ბავშვი — ღმერთი ჰორი. ქვედა იარუსებზე კი წარმოდგენილია ფარაონებისადმი მიძღვნილი სცენები. ძირითადი ბარელიეფები გაფორმებულია ძველი ეგვიპტელების საქმიანობის ამსახველი სცენებით (მთავარი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა). 

ამ გამოსახულებების მუყაოს ფორმები დაამზადეს ადამ მენელესის ხელმძღვანელობით მხატვარმა ვ. დოდონოვმა. ხოლო თიხის ნიმუშები შეასრულა ვასილი დემუტ-მალინოვსკიმ.

კოშკების დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეს კედლებზე მიდგმულია თუჯის გერმები, რომელიც ასევე შესრულებულია ვ. დემუტ-მალინოვსკის მიერ. 

ჭიშკრის თუჯის დეტალები შესრულებულია ალექსანდროვსკის თუჯის ქარხანაში 1830 წელს. 

1900-1902 წლების გადაკეთების შემდეგ კოშკებს შორის გადიოდა რკინიგზის ხაზი, თუმცა რევოლუციის შემდეგ ეს ხაზი გააუქმეს. 

დიდი სამამულო ომის წინ ჭიშკარი გაარემონტეს, თუმცა ომის მსვლელობის პერიოდში მნიშვნელოვანი დაზიანება განიცადა. უკანასკნელი რესტავრაცია განიცადა 1980-იან წლებში.

საინტერესო ფაქტები
------------------

ერთ-ერთი კოშკი 1985 წლამდე წარმოადგენდა ახლოს მდებარე ლენინგრადის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დარაჯის საცხოვრებელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Египетские ворота დაარქივებული 2009-03-17 საიტზე Wayback Machine.
* Петербургское шоссе. Кузьминские (Египетские) ворота დაარქივებული 2018-07-13 საიტზე Wayback Machine.
**სლუჩენკოს სახლი** (რუს. Дом Слученко) — უძველესი სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. სლუჩენკოს სახლი არის როგორც არქიტექტურის ძეგლი, ასევე საოლქო საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების მიხედვით, რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, ანტონ გლუშკოს შესახვევი № 8.

ისტორია
-------

1840-იან წლებში ვარვაცის ოჯახმა გლუშკოს შესახვევის 6-ში და 8-ში ააშენეს სართულნახევრიანი სახლი..

1873 წლიდან 1880 წლამდე სახლი იყო ვაჭარ ანა დიკიაკის კუთვნილება, ხოლო 1890 წელს სახლი უკვე ეკუთვნოდა პირველი გილდიის ვაჭარ ტიმოთე ლეონტის ძე სლუჩენკოს, რომელიც იყო ქალაქის საბჭოს ხმოვანი წევრი. გარკვეული ხნით იგი მუშაობდა კონტროლიორად დ. კანდოიანაკის კანტორაში და წლიურად 3 000 რუბლი ხელფასი ჰქონდა. ტ. სლუჩენკოს ცოლი იყო სოფია იაკოვლევის ასული, რომელთანაც შეეძნა ოთხი შვილი: ივანე, პავლე, გიორგი და ალექსანდრე. 

ივანე ასევე იყო პირველი გილდიის ვაჭარი, მეგობრობდა მხატვარ ვალერიან მოლის ოჯახთან. კუპჩოვები ფლობდნენ წისქვილს ტაგანროგში. 1898 წელს სახლი გადავიდა ვაჭრის მემკვიდრეების ხელში. 1906 წლიდან 1915 წლამდე სახლი კუთვნოდათ ივანე, ალექსი, გიორგი და ასპაზია ლუჩენკოებს. 

1920-იან წებში სახლში განთავსებული იყო სახელმწიფო ფაბრიკა „Седло". № 301 გადაწყვეტილების მიხედვით 1992 წელს მიენიჭა რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

სქოლიო
------

1. ↑  Объект культурного наследия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-17. ციტირების თარიღი: 2017-03-16.
2. 1 2 3 4 5  Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону, Росиздат, 2003
3. 1 2 3  Дома 6 и 8.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-17. ციტირების თარიღი: 2017-03-17.
**საქართველოს გასტრონომიის ასოციაცია** (ინგლ. Gastronomic Association of Georgia, აბრევიატურა **GAG**) — არაკომერციული არასამთავრობო ორგანიზაცია საქართველოში.

საქართველოს გასტრონომიის ასოციაცია დაარსდა 2018 წლის 24 ნოემბერს, გასტრონომიული კულტურის მკვლევარის, დალი ცატავას, რესტორატორ ლევან ქოქიაშვილისა და ალერგიული ცენტრის დირექტორ ნანა დოლიძის მიერ. ასოციაციის მიზანია ქართული გასტრონომიული კულტურის აღორძინება და პოპულარიზაცია. 

საქართველოს გასტრონომიის ასოციაციისა და The World's 50 Best Restaurants-ის თანამშრომლობის ფარგლებში 2020 წლის 28 მარტიდან 14 მაისამდე საქართველოში უნდა განხორციელდეს პროექტი „50 Explores Georgia", რომლის მიზანია ქვეყნის გასტრონომიული კულინარიის მრავალფეროვნებისა და ხარისხის პოპულარიზაცია და ტურიზმის განვითარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  დალი ცატავა. „ტურიზმის ორგანიზაცია".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-06-24. ციტირების თარიღი: 19 მარტი, 2020.
2. ↑  სალომე ჭკუასელი.  (26 დეკემბერი, 2019) საქართველოში პროექტი 50 Explores Georgia განხორციელდება. entrepreneur.com. ციტირების თარიღი: 19 მარტი, 2020.
**დანღისის ბრძოლა** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის სამეფოსა და დაღესტნელ ფეოდალთა ლაშქარს შორის 1750 წელს ადგილ დანღისთან (შაქის სახანოს ტერიტორია, იორ-ალაზნის შესართავთან). ბრძოლა ქართველთა გამარჯვებით დამთავრდა. ბრძოლის შესახებ მოთხრობილია პაპუნა ორბელიანისა და ომან ხერხეულიძის ისტორიულ თხზულებებში.

ისტორია
-------

დაღესტნელთა ცხენოსანი ჯარი თავს დაესხა ყაზახს (ახლანდ. აზერბაიჯანის ტერიტორია) და შემდეგ მდ. იორზე ჩამოდგა. ქართლ-კახეთის გაერთიანებულმა ლაშქარმა თეიმურაზ II-ის და ერეკლე II-ის წინამძღოლობით მტერს გამოსასვლელი გზები შეუკრა. მოწინააღმდეგე მდ. იორს დაჰყვა და დანღისს, იორ-ალაზნის შესაყართან დადგა. ქართველები მტერს წამოეწივნენ და სასტიკი ბრძოლის შემდეგ გაიმარჯვეს. თვით ერეკლე II მოწინავე ჯარში იბრძოდა და დაღესტნელთა გადარჩენილმა ნაწილმა ფლატიან გორას შეაფარა თავი, მაგრამ ფლატე მოსკდა და ლტოლვილნიც დაიღუპნენ. ქართველებმა ხელთ იგდეს მრავალი ტყვე და ნადავლი.

დანღისის ბრძოლის შემდეგ დაღესტნელმა ფეოდალები კარგა ხანს ვეღარ ბედავდნენ საქართველოში ლაშქრობას, მხოლოდ მცირერიცხოვანი რაზმები დათარეშობდნენ ქურდულად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *მეგრელაძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**სტეფანი ბარნსი** (დ. 24 იანვარი, 1955, ტორინგტონი) — ამერიკელი ქიმიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც იკავებდა „Dow Corning-ის" პრეზიდენტისა და აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობას 2003-2011 წლებში. ბარნსი იყო ინდუსტრიული ქიმიის საზოგადოების პრეზიდენტიც.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
-----------------------------

ბარნსი დაიბადა ტორინგტონში. მამამისი იყო ინგლისურისა და ისტორიის პროფესორი, დედა კი — უძრავი ქონების აგენტი. ბაკალავრის ხარისხით დაასრულა ფლორიდის საერთაშორისო უნივერსიტეტი მაიამიში, ორგანული ქიმიის დოქტორანტურა კი აიოვას შტატის უნივერსიტეტში მანამ, სანამ საფრანგეთის მონტპელიერის უნივერსიტეტში პოსტ-დოქტორულ სწავლას დაიწყებდა.

კარიერა
-------

ბარნსი საფრნგეთში „Dow Corning-ს" 1982 წელს შეუერთდა როგორც მკვლევარი და ორგანოსილიციუმის შემსწავლელი ქიმიის სპეციალისტი, სადაც ის ნახშირბადისა და სილიციუმის ურთიერთქმედებას იკვლევდა. მან ამ საკითხში არაერთი რამ აღმოაჩინა, მათ შორისაა სითბოგამძლე რეზინის შექმნის ახალი გზები. 1997 წელს გადავიდა ბრიუსელში მას შემდეგ, რაც ევროპის მეცნიერებისა ტექნოლოგიების დირექტორი გახდა.
200 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაბრუნების შემდეგ, დაინიშნა ფირმის აღმასრულებელ ვიცე-პრეზიდენტად, 3 წლის შემდეგ კი მისი პირველი ქალი პრეზიდენტი გახდა.
ბარნსი „Dow Corning-ის" აღმასრულებელი დირექტორისა და პრეზიდენტის თანამდებობას 2003 წლიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე იკავებდა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Stephanie Burns. Chemical Heritage Foundation.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 12, 2016. ციტირების თარიღი: 15 November 2015.
2. 1 2 3  Dr Stephanie Burns. GSK.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ნოემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 16 November 2015.
3. ↑  Zipkin, Amy (28 January 2007). „Delight in Science, Then and Now". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 15 November 2015.
**გონიოს განძი** — II-III საუკუნეების ოქროს ნივთები. აღმოაჩინეს 1974 წელს აჭარაში, გონიოს ციხის აღმოსავლეთით, მთაზე.

აღწერა
------

ლითონის ჭურჭელში მოთავსებული იყო 60-მდე ოქროს ნივთი და ნივთების ფრაგმენტები. განსაკუთრებით აღსანიშნავია: ფიალა, ბოლოგახსნილი სამაჯურები (2 ცალი), ჭედური, თვალედი გარსაკრავი, მედალიონი (მამაკაცის ჭედური, რელიეფური ბიუსტი), თვალედი ბალთები (4 ცალი), რომლებიც დამაგრებული ყოფილა ტყავის სარტყელზე; ცვარათი შემკული მძივები (2 ცალი), წნული სარტყელი (ან ძეწკვი, 2 ცალი), შტანდარტის თავი, ჭაბუკის ქანდაკებასაკიდი, რომელიც თავსამკაულისა და ქლამიდის მიხედვით, ანტიკური მითოლოგიის ერთ-ერთი პერსონაჟი [დიოსკური (კაბირი) კორიბანტი] უნდა იყოს. სარმატული ცხოველსახოვანი ძეგლების წრეს მიეკუთვნება გარსაკრავი, რომელზეც ცხოველთა ბრძოლის სცენაა გამოსახული. გონიოს განძი საქართველოს სხვა ადგილებში (არმაზისხევი, თაგილონი, ურეკი, ბანძა, კლდეთა და სხვ.) აღმოჩენილი ოქრომჭედლური ნაწარმის ანალოგიურია. იგი უნდა ეკუთვნოდეს საქართველოს მმართველი საზოგადოების ერთ უცნობ წრეს, რომელიც განაგებდა კონკრეტულ ადმინისტრაციულ ერთეულს, ცენტრით ციხე-ქალაქ აფსარუნტში (გონიო). გონიოს განძში სავარაუდოდ უნდა ყოფილიყო მდიდრული სამარხის ინვენტარი, რომელიც მძარცველებს ადრევე უპოვიათ და გადაუმალავთ.

ლიტერატურა
----------

* ლორთქიფანიძე ო. მიქელაძე თ. ხახუტაიშვილი დ. „გონიოს განძი", თბ. 1980

* *ხახუტაიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 97.
ჰოენცოლერნის სასახლე ზიგმარინგენის სამხრეთი მხარე
ზიგმარინგენების სასახლე
**ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი** — ჰოენცოლერნთა დინასტიის შვაბიური და კათოლიკე შტო. იგი ერთ-ერთი უძველესი გერმანული არისტოკრატული საგვარეულოა, რომელიც პირველად XI საუკუნეში მოიხსენიება გრაფების ტიტულით. დინასტია სავარაუდოდ ბურხარდინგების საჰერცოგო საგვარულოდან წარმომავალი ცოლერნების ერთ-ერთი შტოა. XIII საუკუნის დასაწყისში ჰოენცოლერნები ორ შტო გაიყვნენ: შვაბიური შტო და ფრანკონიული შტო. ფრანკი ჰოენცოლერნები შემდგომში ბრანდენბურგის კურფიურსტები და პრუსიის მეფეები გახდნენ.

1576 წელს შვაბი ჰოენცოლერნები ორ შტოდ გაიყვნენ: ჰოენცოლერნ-ჰეხინგენი და ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი. ჰეხინგენის შტო 1869 წელს ამოწყდა, ზიგმარინგენის კი დღემდე განაგრძობს არსებობას. დინასტიის საგვარეულო სასახლე ქალაქ ზიგმარინგენში მდებარეობს. 
დღევანდელ ბადენ-ვიურტემბერგში მდებარე ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის სათავადო 1849 პრუსიის სამეფომ შეიერთა, თუმცა დინასტია განაგრძობდა მნიშვნელოვანი როლის თამაშა გერმანიის და საერთოდ ევროპის ისტორიაში. ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის საგვარულო 1866-1947 წლებში მეფობდა რუმინეთში.

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის გრაფები, 1576-1623
-------------------------------------------

* კარლ II (1576-1606)
* იოჰანი (1606-1623)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის ფიურსტები, 1623-1849
---------------------------------------------

* იოჰანი (1623-1638)
* მაინრად I (1638-1681)
* მაქსიმილიანი (1681-1689)
* მაინრად II (1689-1715)
* იოზეფ-ფრანც-ერნსტი (1715-1769)
* კარლ-ფრიდრიხი (1769-1785)
* ანტონი (1785-1831)
* კარლი (1831-1848)
* კარლ-ანტონი (1848-1849)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნის ფიურსტები
--------------------------------------------------

* კარლ-ანტონი (1849-1885)
* ლეოპოლდი (1885-1905)
* ვილჰელმი (1905-1927)

ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნთა საგვარეულოს მეთაურები
--------------------------------------------------------------

* ფრიდრიხი (1927-1965)
* ფრიდრიხ-ვილჰელმი (1965- დღემდე)
სხვადასხვა პერიოდის რომაული დენარები
**დენარი** (ლათ. denarius — ათნაწილიანი) — ვერცხლის მონეტა, რომაული სამონეტო სისტემის ძირითადი ნომინალი ძვ. წ. III-ახ. წ. III საუკუნეებში. 

ემისია დაიწყო ძვ. წ. 269 წელს. ადრეულ ხანაში შუბლზე უმთავრესად გამოსახული იყო სხვადასხვა ღვთაება, შემდგომ კი — იმპერატორის ან დედოფლის დაფნისგვირგვინიანი პროფილი; ზურგზე — სხვადასხვა მითოლოგიური ან ისტორიული სცენა და სხვ. თავდაპირველი მასა — 4,55 გ. დროთა განმავლობაში ჩატარებული რეფორმების შედეგად დენარის მასა და სინჯი თანდათან შემცირდა. II საუკუნის ბოლოს კი დენარის შემადგენლობაში 50% სპილენძი იყო. დენარის დანაყოფებია კვინარიუსი (2,275 გ) და სესტერციუსი (1,137 გ). III საუკუნეში იმპერატორ კარაკალის სამონეტო რეფორმის შემდეგ დენარის ნაცვლად მოჭრა ანტონინიანი. საქართველოში რომის რესპუბლიკის დროინდელი დენარი მცირე რაოდენობითაა აღმოჩენილი (თბილისი, აბისი, კავთისხევი, ნაზოდელავო და სხვ.). I–II საუკუნეებში მოჭრილი დენარი კი წამყვან როლს თამაშობდა ანტიკური საქართველოს ეკონომიკურ ცხოვრებაში და უხვადაა აღმოჩენილი მცხეთაში, ზღუდერში, სეფიეთში, ეკში და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* კაპანაძე დ. მცხეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1937–1951 წწ. ნუმიზმატიკური მონაპოვარი, «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის », 1955, ტ. 1;
* Зограф А. Н. Античные монеты, «Материалы и исследования по археологии СССР», 1951, в. 16;
* Казаманова Л. Н. Введение в античную нумизматику, М. 1969.

* *დუნდუა გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**სტეფანე ალექსის ძე დანდუროვი** (დ. 9 იანვარი, 1865, სოფ. ლაგოდეხი, სიღნაღის მაზრა; ახლანდ. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 9 აპრილი, 1928) — მემარცხენე რევოლუციონერი, ეთნიკურად სომეხი.

1880-იან წლებში მონაწილეობდა ხალხოსნური წრეების მუშაობაში. 1885 წელს დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ სწავლობდა მოსკოვის პეტროვსკ-რაზუმოვსკოეს აკადემიაში და ახალი ალექსანდრიის (ქ. ვარშავის მახლობლად) სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. სტუდენტებს შორის რევოლუციური აგიტაციისათვის 1890 წელს დააპატიმრეს და სანქტ-პეტერბურგის ციხეში ჩასვეს. 1891 წელს დაბრუნდა საქართველოში, დაუკავშირდა ეგნატე ნინოშვილს, მიხა ცხაკაიას, სილიბისტრო ჯიბლაძეს და მათთან ერთად მონაწილეობდა მომავალ „მესამედასელთა" არალეგალურ შეკრებებში. 1893 წელს თბილისში მოწვეულ „მესამე დასის" II კონფერენციაზე იგი აირჩიეს თბილისის მუდმივი ცენტრალური ბიუროს წევრად. 1905 წლის გაფიცვებში მონაწილეობისათვის სამართალში მისცეს. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ დანდუროვს პეტროგრადში მოუსწრო. მარტში იგი საქართველოში დაბრუნდა და ჩაება ბოლშევიკების საქმიანობაში. 1920 წელს საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ დააპატიმრა, მაგრამ მალევე საბჭოთა რუსეთის მოთხოვნით გაათავისუფლა და ბაქოში გაასახლა. 1921 წელს წითელ არმიასთან ერთად დაბრუნდა საქართველოში და გახდა თბილისის რევოლუციური კომიტეტის წევრი. 1926 წელს პირველი სასოფლო-სამეურნეო გამოფენის ხელმძღვანელი იყო საქართველოში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 367.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტეფანე დანდუროვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ძირითადი კანონი
**გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ძირითადი კანონი** (გერმ. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland) ან უბრალოდ **გერმანიის ძირითადი კანონი** გერმანიის მოქმედი კონსტიტუციაა, რომელიც სახელმწიფოს სამართლებრივი და პოლიტიკური უმაღლესი მარეგულირებელი კანონია. ძალაში შევიდა 1949 წლის 23 მაისს. ტერმინი „ძირითადი კანონი", გერმანულად *Grundgesetz* (გრუნდგეზეც) პირველად XVII საუკუნეში ჩნდება და ლათინური სიტყვების *lex fundamentalis* პირდაპირ თარგმანს წარმოადგენს. დღეს გერმანულ სამართალში „ძირითადი კანონი" მხოლოდ საერთო ფედერალური კონსტიტუციის აღსანიშნავად გამოიყენება, ცალკეული ფედერალური მხარეების უმაღლეს სამართლებრივ აქტებს კი უბრალოდ *კონსტიტუციების* (გერმ. Verfassung) სახელით მოიხსენიებენ.

გერმანიის ძირითადი კანონი დასავლეთ გერმანიის ყოფილმა სამმა საოკუპაციო მმართველობამ შეიმუშავა, შემდეგ კი იგი მიღებულ იქნა გერმანიის საპარლამენტო საბჭოსა და სამხარეო პარლამენტების (თავდაპირველად ბავარიის გამოკლებით) მიერ. პლებისციტი ან რეფერენდუმი არ ჩატარებულა. ეს კონსტიტუცია მხოლოდ დასავლეთ გერმანიისათვის იქნა შექმნილი; გერმანიის საპარლამენტო საბჭომ არ გამორიცხა ის გარემოება, რომ მალე შესაძლებელი იყო გერმანიის საბჭოური საოკუპაციო ნაწილის (მოგვიანებით გდრ) კვლავ ერთიან გერმანიაში დაბრუნება და ამიტომ ძირითადი კანონი არ აღიარა გერმანიის მუდმივ კონსტიტუციად — გერმანიის გაერთიანების პერსპექტივის გათვალისწინებით გერმანიის ძირითადი კანონი მხოლოდ დროებითი კონსტიტუციის სტატუსით ამოქმედდა. 1990 წლის 3 ოქტომბერს გერმანიის კვლავ გაერთიანების შემდეგ პრეამბულაში შევიდა ცვლილება, რომლის თანახმადაც ძირითადი კანონი *სრულიად გერმანიის ხალხის კონსტიტუციად* იქნა აღიარებული.

გერმანიის ძირითადი კანონი გერმანიას აღიარებს დემოკრატიულ, რესპუბლიკურ, სოციალურ, ფედერაციულ და სამართლებრივ სახელმწიფოდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ძირითადი კანონი"** ვიკისაწყობში.
* Schreiben der Besatzungsmächte, mit der sie das Grundgesetz unter Vorbehalten genehmigen დაარქივებული 2012-06-17 საიტზე Wayback Machine.
* გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ძირითადი კანონი
* გერმანიის ძირითადი კანონი გერმანიის იუსტიციის სამინისტროს საიტზე
* რატომ ჰქვია გერმანიის კონსტიტუციას ძირითადი კანონი?

ლიტერატურა
----------

* Christian Bommarius: Das Grundgesetz. Eine Biographie. Rowohlt, Berlin 2009, ISBN 978-3-87134-563-0.
* Marion Detjen, Stephan Detjen, Maximilian Steinbeis: Die Deutschen und das Grundgesetz. Geschichte und Grenzen der Verfassung. Pantheon, 1. გამოცემა 2009, ISBN 978-3-570-55084-7.
* Christof Gramm, Stefan Ulrich Pieper: Grundgesetz: Bürgerkommentar. Nomos Verlag, Baden Baden 2008, ISBN 978-3-8329-2978-7.
* Konrad Hesse: Grundzüge des Verfassungsrechts der Bundesrepublik Deutschland, 20. Auflage, C.F. Müller Verlag, Heidelberg 1999, ISBN 3-8114-7499-5.
**წმინდა სტეფანე მტბევარი** — X საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი, ტბეთის პირველი ეპისკოპოსი, ჰაგიოგრაფი, ტაო–კლარჯეთის სალიტერატურო სკოლის ერთ–ერთი ბრწყინვალე წარმომადგენელი. განსწავლული თეოლოგი და მწიგნობარი იყო. დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა თანამედროვეთა შორის. მაგ. ცნობილია, რომ მას დახმარებისათვის მიმართა მთარგმნელმა დაჩიმ. სტეფანე მტბევარს ეკუთვნის ჰაგიოგრაფიული თხზულება "წამებაჲ წმიდისა მოწამისა გობრონისი", რომელიც დაწერა ერისთავთერისთავ აშოტ კუხის თხოვნით 914-918 წლებში. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მე სტეფანე მტბევარ ეპისკოპოსმან დავსწერე ბრძანებითა აშოტ ერისთავთ-ერისთავისა." |
|  |  |

თხზულებაში აღწერილია ქართველების ბრძოლა არაბთა წინააღმდეგ, ქართველი მთავრის გობრონის ერთგულება ქრისტიანული რელიგიისადმი და მისი მოწამებრივი აღსასრული. ავტორი გვაწვდის მდიდარ ისტორიულ მასალას, გამოკვეთილი აქვს ქართველთა (უპირველესად გობრონის) მამულიშვილური გრძნობები. ძეგლი გამოირჩევა ღრმა პატრიოტული სულისკვეთებით, ავტორის მხატვრული ოსტატობით და წერის მაღალი კულტურით.

სტეფანე მტბევარი ასევე არის მოხსენიებული X საუკუნის ხელნაწერ ქრესტომატიაში:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ღირსო მამაო, წმ. ებისკოპოს სტეფანე, ქრისტეს გამორჩეულო მამფალო. კურთხეულ არს ღმერთი, რომელმან გამოგაჩინა შენ კეთილად მწყემსად ჩვენდა და მკურნალად სულიერად, აღმაშენებელად ჩვენდა. მრავალ-გზის მინდა ხილვაჲ შენი კურნებისათვის სალმობათა სულისა ჩემისათა, არამედ სიშორისაგან და რუდუნებისაგან უცალოვებისა ჩემისა ვერ ღირს ვიქმენ თაყუანისცემად შენდა. აწ შენდობა იყავნ ჩემდა ამისათვის, რომელ წიგნითა მოგიძღუნებ ამას ჩემსა, წმინდაო ღუთისაო..." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* *წმიდათა ცხოვრებანი* (ივლისი–დეკემბერი), წიგნი მეორე, თბილისი, 2008 წელი.
* *ბარამოძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 567.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წამებაჲ წმიდისა მოწამისა გობრონისი, რომელი განიყვანეს ყუელის ციხით. მე, სტეფანე მტბევარ ეპისკოპოსმან, დავსწერე ბრძანებითა აშოტ ერისთავთა-ერისთავისაჲთა
ჰნატ ხოტკევიჩი
**ჰნატ ხოტკევიჩი** (უკრ.: Гнат Мартинович Хоткевич, დ. 31 დეკემბერი, 1877, ხარკივი — გ. 8 ოქტომბერი, 1938, იქვე) — უკრაინელი მწერალი, ეთნოგრაფი, დრამატურგი, კომპოზიტორი, მუსიკოლოგი და ბანდურისტი.

დედამისი დიასახლისი იყო. მცირე ცნობა მოიპოვება მამამისის შესახებ, რომელმაც ოჯახი 1880-იან წლებში მიატოვა. ბავშვობაში ჰნატმა პიანინოსა და ვიოლინოზე დაკვრა ისწავლა, მოგვიანებით კი ბანდურაზეც, რეგიონის ბრმა მუსიკოსებზე დაკვირვებით. უმაღლესი განათლება ინჟინრის დიპლომით დაამთავრა. მიუხედავად ამისა, სახელი გაითქვა როგორც ლიტერატორმა, დრამატურგმა, ეთნოგრაფმა და თანამედროვე ბანდურის ხელოვნების დამფუძნებელმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უკრაინის ენციკლოპედია

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 119397366
* ISNI: 0000 0001 1008 2749
* LCCN: n82039642
* NKC: xx0002908
* NLI: 001762377
* SNAC: w6fv1g30
* SUDOC: 083567690
* Trove: 1288370
* VIAF: 120784607
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 120784607

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
სიმონ დე მონფორი, გრაფი ლესტერი
**სიმონ დე მონფორი** (დ. 1208, მონფორი, ილ-დე-ფრანსი — გ. 4 აგვისტო, 1265, ივშემი) — ინგლისის პოლიტიკური, სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. საპარლამენტო წყობილების ფუძემდებელი. 1230 წელს საფრანგეთიდან გადასახლდა ინგლისში. 1238 წელს ცოლად შეირთო ინგლისის მეფის ჰენრი III-ის უმცროსი და ალიენორი. იყო პრინც ედუარდის აღმზრდელი. 1248 წელს დაინიშნა აკვიტანიის მმართველად. თავდაპირველად ემხრობოდა სამეფო პარტიას, მოგვიანებით, 1254 წელს, სათავეში ჩაუდგა ბარონთა ოპოზიციას. ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა მეფის მომხრეებზე (1264 წლის 14 მაისი, ლუისის ბრძოლა), ტყვედ იგდო ჰენრი III, მისი ძმა რიჩარდი და პრინცი ედუარდი, როგორც პროტექტორი, მონფორი, არსებითად, დიქტატორად იქცა, მოიწვია პირველი პარლამენტი (შეიკრიბა 1265 წლის 20 იანვარს), რითაც საფუძველი ჩაუყარა ინგლისში წოდებრივ წარმომადგენლობას. ასეთმა პოლიტიკამ მონფორს აუმხედრა ბარონთა დიდი ნაწილი, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ტყვეობიდან გაქცეული მეფის ძე ედუარდი. მონფორი დამარცხდა და დაიღუპა ივშემის ბრძოლაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 106.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დე მონფორის გენეალოგია.
* სიმონ დე მონფორი, ლესტერის მე-6 გრაფი საიტზე The Peerage.com.
**საქართველოს დამოუკიდებლობის ლაზეთის კომიტეტი** — საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის ფილიალი, ჩამოყალიბდა 1915 წლის იანვარში, ლაზეთის ვიწეს (ფინდიკლი) თემის სოფელ აბუნოღაში. კომიტეტმა 1918 წლამდე იარსება. 

კომიტეტის ხელმძღვანელად ბესო ჭყონია (ლაზ. უსტა ბესო) აირჩიეს, რომელიც 1905-1907 წლების რევოლუციაში აქტიურად მონაწილეობდა, შემდეგ კი 1908 წლიდან თავს ლაზისტანის სანჯაყს აფარებდა და ვიწეში ცხოვრობდა. მეთაურის მოადგილეები იყვნენ ვიწელი მესუდ ფეილევან-ოღლი, ხოფელი შეფიკ-აღა კლარჯი-ოღლი, არქაბელი მემეტ თიბუკ-ოღლი და ათინელი მუსტავა ჯუვეწ-ოღლი და რასიმ კოსტ-ოღლიც; ამ უკანასკნელს "რუსეთის ლაზისტანი" (სარფი, მაკრიალი, ლიმანი და ჩხალის ხეობა) ებარა.

ლაზისტანის სანჯაყის ტერიტორიიდან რუსების გასვლის შემდეგ (1917 წლის დეკემბერი) კომიტეტის წევრები პოლიციის ფუნქციების შეთავსებას ცდილობდნენ, მაგრამ მალევე ოსმალეთის არმიის რეგულარულ ნაწილებთან მოუწიათ შეტაკება, რომლებმაც 1918 წლის იანვარ-თებერვალში სანჯაყის თითქმის მთელი ტერიტორია დაიკავეს. 1918 წლის 10 მარტს კომიტეტის წევრები ოსმალეთის არმიის ვიწეში შემოსვლას შეეწინააღმდეგნენ. ბესო ჭყონია, მუსტაფა თიბუკოღლი და ჰაფიზ ბიბინოღლი ბრძოლაში დაიღუპნენ. შეფიკ-აღა კლარჯიოღლიმ და ჯელალ გურჯიოღლიმ მიმალვა მოახერხეს, ხოლო მესუდ ფეილევანოღლი ოსმალებმა ცოცხლად ჩაიგდეს ხელში და თავი მოჰკვეთეს. 1918 წლის დეკემბერში, სტამბულში შეფიკ-აღა კლარჯიოღლიმ შურისძიების მიზნით, მან ის გენერალი მოკლა, ვინც 1918 წლის 10-11 მარტს ვიწეს აღებას ხელძღვანელობდა, თუმცა გაქცევა ვეღარ შეძლო და პოლიციელებმა ქუჩაში ჩაცხრილეს.

1921 წლის თებერვალ-მარტში სრულიად ლაზეთი თურქეთის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა. საქართველოსთან შეერთების მოსურნე ლაზების დიდი ნაწილი ბრძოლებში განადგურდა, მცირე ნაწილი კი იატაქვეშეთში გადავიდა, მოგვიანებით კი საქართველოს სსრ-ში გამოიქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი

ლიტერატურა
----------

* ფუტკარაძე, ტ.; თანდილავა, ი.; ლაბაძე, მ. *ლაზეთის მკვიდ ქართველთა (ლაზთა) ენობრივ-ეთნიკური იდენტობის საკითხები*.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  ტ. ფუტკარაძე. „1921 წლის ბოლშევიკური ოკუპაცია და ბათუმის ოლქის საბედისწერო დანაწევრება". ციტირების თარიღი: 12-01-2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)