recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზემო მაჩხაანის წმინდა ელიას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ მაჩხაანის სამხრეთით 9-10 კილომეტრზე, თელათწყლად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდ. შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია დაუდევრად, სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში ალაგ-ალაგ კვადრატული აგურიცაა ჩართული. აგურითაა გამოყვანილი კამარა, კონქი და ეკლესიის შესასვლელი, რომელიც ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია გაჭრილი. კარი თაღით ყოფილა გადახურული. იგი გარედან ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში, რომელიც დასრულებულია ერთ რიგზე გამოყვანილი, ხერხულა წყობის ზოლით. შესასვლელი შიგნით, სავარაუდოდ, ხის ზღუდრით, თარაზულად ყოფილა გადახურული.

ეკლესიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით აფსიდითაა დასრულებული, რომელსაც გეგნით უსწორმასწორო ნახევარწრის ფორმა აქვს და გრძივ კედლებს უშუალოდ ერთვის. აფსიდის ღერძზე გაჭრილის დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი, გვერდებში კი, თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, აგურითაა და ნატეხი ქვით ნაგები ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულია აგურის ნაწყობი კონქით, რომელიც დარბაზის ფორმის, აგურისავე შეკიდული, საბჯენი თაღითაა გამიჯნული. ოდნავ შეისრული ფორმისაა კამარაც. იგი აფსიდის თაღის გარდა, დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღსაც ეყრდნობა. ეს უკანასკნელი, აფსიდის თაღის მსავსად, შეკიდულია.

აფსიდის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმელიც აშუქებს. მას მიახლოებით, კვადრატის ფორმა აქვს და ბრტყლადაა გადახურული. 
ეკლესიის კედლებში რამდენიმე სათოფურია მოწყობილი, რაც შენობას თითო-თითო სათოფური გრძივ კედლებშია, ორი დასავლეთ კედელში. შიგნით კედლები შელესილია.

ეკლესიის ფასადებზე და შესასვლელის წყობაში, აქა-იქა, ჩრათულია ცისფრად მოჭიქული აგურის ნატეხები. შენობას სახურავის საფარი ჩამოშლილი აქვს. იგი, სავარაუდოდ, კრამიტით იყო გადახურული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 288-289.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| 
* არბოშიკის დამბადებლის ეკლესია
* არბოშიკის ღვთისმშობლის ნიში
* არბოშიკის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* არმათიონი
* გამარჯვების წმინდა გიორგის ეკლესია
* დედოფლისწყაროს ღვთისმშობლის მიძინების საკათედრო ტაძარი
* დედოფლისწყაროს ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა ელიას ეკლესია
* ზემო მაჩხაანის წმინდა ნინოს ეკლესია
* თავსწყაროს ორსაყდარები
* კავთის ეკლესია
* ლომისის წმინდა გიორგის ნიში
* მირზაანის ალავერდის ეკლესია
* მირზაანის ეკლესია
* მირზაანის კვირაცხოვლის ეკლესია
* მირზაანის ნაეკლესიარი
* მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ოზაანის ამაღლების ტაძარი
* ოზაანის სამების ეკლესია
* ოზაანის უსანეთის ნაეკლესიარი
* ოზაანის ყველაწმინდის ეკლესია
* ოზაანის ყველაწმინდის მცირე ეკლესია
* ოზაანის წმინდა სტეფანეს ეკლესია
* ოზაანის ჭრელი საყდარი
* სამრეკლოს წმინდა ელიას სამლოცველო
* სამრეკლოს წმინდა სერაფიმის (საროველის) ეკლესია
* ხომხელის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურგენის აჯანყება (523)**. |

**გურგენის აჯანყება** — ქართლის აჯანყება ირანის წინააღმდეგ გურგენის წინამძღოლობით. გაიმართა VI საუკუნის 70-იანი წლებში. გურგენი მოხსენიებული ჰყავს ბიზანტიელ ჟამთააღმწერელს თეოფანეს (არის მოსაზრება, რომ გურგენი იგივე გუარამი უნდა იყოს). აჯანყება დაიწყო 571 წელს სომხეთში. მალე მას ქართველებიც შეუერთდნენ. აჯანყების მეთაურებმა მფარველობა სთხოვეს კეისარ იუსტინე II-ს (565-578). კეისრის თანხმობის შემდეგ სომხებმა ქ. დვინში გაანადგურეს ირანის დამსჯელი ლაშქარი და მოკლეს მისი მეთაური მარზჰანი სურენი: ქართველებმა დაამარცხეს ირანელთა სარდალი გოლონ-მიჰრანი. აჯანყება ბიზანტია-ირანის ომში გადაიზარდა და ცვალებადი წარმატებით მიმდინარეობდა. 579 ირანის შაჰმა ჰორმიზდ IV-მ თავის მხარეზე გადაიბირა აჯანყების მეთაურები. მან გურგენი ირანზე დაკიდებულ ქართლის მთავრად ცნო. მართალია, იმხანად ქართლი ირანის მორჩილებისაგან ვერ გათავისუფლდა, მაგრამ აჯანყების პერიოდში წარმოიშვა ქართლის ერისმთავრის ხელისუფლება, რაც ადრინდელი ფეოდალური ქართული სახელმწიფოს შექმნას ნიშნავდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 212.
* ბოგვერაძე ა. ადრეფეოდალური ქართული სახელმწიფოები VI-VIII საუკუნეებში, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, თ. 2, თბ. 1973
**გური ცაგარეიშვილი** (დ. 25 ნოემბერი, 1934, ქუთაისი — გ. 1998) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი.

1958 წელს დაამთავრა სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი.

1958 წელს იყო მეტალურგიის ინსტიტუტის უმცროსი, 1965-1990 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1990 წლიდან დირექტორის მოადგილე. არის 160-მდე სტატიისა და 4 მონოგრაფიის ავტორი. ინჟინერ-მეტალურგი, პროფესორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „B-რომბოედრული ბორის წარმოქმნის პირობების, სტრუქტურისა და თვისებების თავისებურებათა გამოკვლევა", დაიცვა 1972 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* ბორის, მისი ნაერთებისა და ბორიდების საერთაშორისო სიმპოზიუმების სამეცნიერო კომიტეტი, მუდმივი წევრი (1975-)
* საქართველოს მასალათმცოდნეობის საზოგადოება, პრეზიდენტი (1996-)
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (1988-)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1992 — პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია
* 1985 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* 1980 — გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — გური ცაგარეიშვილი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**თხელკედლიანი კონსტრუქციები** — სამშენებლო კონსტრუქციები, რომლებსაც ერთი ზომა (სისქე) სხვა 2 ზომასთან შედარებით გაცილებით მცირე აქვთ (თხელი გარსები, გუმბათები, ნაკეცები, აგრეთვე, როგორც ელემენტებისაგან, შედგენილი რთული კონსტრუქციები). თხელკედლიანი კონსტრუქციების შესაქმნელად იყენებენ ნულოვანი, გაუსის ორმაგი სიმრუდის ან ნებისმიერი მოხაზულობის ზედაპირებს.

თხელკედლიანი კონსტრუქციები სეისმომედეგი, მსუბუქი და მაღალი სიმტკიცისაა, ხელსაყრელია დიდმალიანი სათავსების გადასახურად. ამის გამო ისინი ფართოდ გავრცელდა მთელ მსოფლიოში (საქართველოშიც) სხვადასხვა სივრცული კონსტრუქციის, შეაფრებული ფილების, ასაწყობი გარსების, ე. წ. "დარბაზის" ტიპის გადახურვისა და სხვათა სახით. თხელკედლიანი კონსტრუქციებს ამზადებენ ლითონის, რკინაბეტონის, აგურის, ხის, პლასტმასისა და სხვა მასალისაგან, რომლებიც სხვა ფაქტორებთან ერთად ანიჭებენ მათ იზოტროპულ ან ანიზოტროპულ და დრეკად, დრეკად-პლასტიკურ ან პლასტიკურ თვისებებს. 

თხელკედლიან კონსტრუქციებს იყენებენ აგრეთვე სპეციალურ ნაგებობებში (მაგ. თხევადი და ფხვიერი მასალის შესანახი სათავსების ასაგებად), საავიაციო და რაკეტულ ტექნიკაში, გემთმშენებლობაში, კოსმონავტიკაში (კოსმოსური ხომალდის კორპუსის ასაგებად) და ა. შ. თხელკედლიანი კონსტრუქციების მუშაობის პრინციპი სივრცითია. მაგ. გარსზე მოქმედ დატვირთვას ძირითადად აწონასწორებს ზედაპირის სიბრტყეში მოქმედი მემბრანული ანუ ტანგენციალური ძალვები, ხოლო ბრტყელი სისტემებისათვის დამახასიათებელი მღუნავი ძალვების გავლენა მცირეა. თხელკედლიანი კონსტრუქციებს გაიანგარიშებენ გარსთა მომენტური ან უმომენტო თეორიის თანახმად.

ლიტერატურა
----------

* *მიქელაძე მ.* გარსთა თეორიის საფუძვლები, თბ. 1974;
* *Векуа Н. Н.* Теория тонких и рлотних оболочек переменной толщины, Новосиб. 1964;
* *Власов В. З.* Избр. труды, т. 1, М. 1962;
* *Ониашвили О. Д.* Некоторые динамические задачи теории оболочек, М. 1957

* *მუხაძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 32.
დავითგარეჯის თხზული ლაპიდარული წარწერა
ასომთავრული თხზული დამწერლობის ნიმუში, მათეს სახარების სათაური მოქვის ოთხთავიდან: „ს[ა]ხ[ა]რ[ე]ბ[ა]ჲ ჻ მ[ა]თეს ჻ თ[ა]ვი[1]
**თხზული დამწერლობა**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **დაქსელილი** ან **ხვეული** დამწერლობა ქართული ასომთავრული და მხედრული დამწერლობების დეკორატიული, კალიგრაფიული ნაირსახეობაა, რომელშიც ასოები ერთმანეთში გადახლართული და ჩაწნულია. დროის შესაბამისი ცვლილებების, მხატვრული შესრულების ინდივიდუალური ხელის და გამოსახვის სხვადასხვა საშუალებების სხვადასხვაობის მიუხედავად, თხზული დამწერლობისათვის ყოველ დროში დამახასიათებელია ფორმების თანაგვარი პრინციპები და მხატვრული მიდგომა; კერძოდ, ქართულ კალიგრაფიულ ხელოვნებაში გამოიყენებოდა თხზულად წერის სამი ტიპი:

* ჩაწნული (ლათინურად litterae implexae), როდესაც გვერდიგვერდ მდგომი წინა და მომდევნო ასოები ერთმანეთშია გადახლართულ-გადაწნული;
* შეწიაღებული (ლათინურად litterae incertae), როდესაც მომდევნო ასო მთლიანად წინმდგომის წიაღშია ჩაწერილი;
* აგოდლებული ანუ აღზევებული (ლათინურად litterae coimnatae), როდესაც მომდევნო ასო წინმდგომზე იმგვარადაა გადაბმული, რომ მის ზევით თავსდება[2].

 →               → [3]  
თხზულად წერის ორი სახეობა: გვერდით მდგომი ასოები ერთმანეთზეა გადახლართული ან მომდევნო ასო წინა ასოს წიაღშია ჩაწერილი.
თხზული დამწერლობა გამოიყენებოდა ხელნაწერი წიგნის ან საბუთის ტექსტის დასაწყისში, თავებისა და აბზაცების დასაწყისი სიტყვების პირველი ასოებისათვის, აგრეთვე მონოგრამებსა და საბუთის მტკიცებულებით ნაწილში ხელრთვა-დამტკიცების სახით. კალიგრაფიის ეს სახეობა ქართულ ხელნაწერებსა და საბუთებში დეკორატიული დატვირთვით გამოიყენებოდა, აფორმებდა ხელნაწერს და ერთგვარ თავსართს ან ბოლოსართს წარმოადგენდა. ძირითადად გვხვდება XV საუკუნეში, აგრეთვე მოგვიანებით XVII-XVIII საუკუნეებში.

წინა საუკუნეებში ხელოვნების სხვადასხვა დარგში — ხელნაწერსა და ბეჭდურ წიგნებში, ეპიგრაფიკაში, ნაქარგობაში, ჭედურობაში — გამოყენებული თხზული დამწერლობა XVII საუკუნისათვის მივიწყებულ იქნა. ქართული კალიგრაფიული ხელოვნების ამ სახეობის აღდგენა უკავშირდება ორბელიანთა ოჯახს; კერძოდ, დეკორატიული დამწერლობის ეს სახე ნიკოლოზ თბილელსა და მის მოწაფეებს აღუდგენიათ. თავად ნიკოლოზ თბილელი წერს, რომ თხზულ დამწერლობას „მის ჟამისა მეფენი და შემდგომნი მოწლედ ჰყვარობდნენ". 1728 წელს მან შექმნა ასომთავრულისა და მხედრული თხზულ-დაქსელილი დამწერლობის ასოთა ნიმუშები, რომლებიც მოცემულია S-303 ხელნაწერში (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი)[4][5].

ლიტერატურა
----------

* დარეჯან კლიაშვილი, ქართული მოხატული საბუთები, წიგნში: მოხატული ისტორიული დოკუმენტები, თბილისი, 2011, გვ. 27

სქოლიო
------

1. ↑  წარწერა არაა მოქვის ოთხთავის შესაბამისი წარწერის იდენტური, წარმოადგენს მის ასლს კალიგრაფ დავით მაისურაძის მიერ.
2. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათამცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია: თხზულებები, ტ. IX, თბილისი, 1996, 130-131
3. ↑  ფრაგმენტები დავით გარეჯის მონასტრის კარზე არსებული ასომთავრული წარწერიდან.
4. ↑  ნიკოლოზ ორბელიანი, კალიგრაფიული წერის ნიმუშები, 1728 წ. ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, S-303
5. ↑  ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა. ყოფილი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების (S) კოლექციისა, ტ. I, თბილისი, 1959, გვ. 355-356
დიდი ტბების ქვაბული
**დიდი ტბების ქვაბული** (მონღ. Их нууруудын хотгор; რუს. Котловина Больших Озёр) — ფართო ტექტონიკური დადაბლება მონღოლეთსა და რუსეთში. განლაგებულია მონღოლეთის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო ჩრდილოეთი კიდე რუსეთის ტუვის ტერიტორიაზეა. ვრცელდება მონღოლეთის ალთაის, ხანგაისა და ტანუ-ოლის ქედებს შორის. ფართობი 100 ათ. კმ²-ზე მეტი. რელიეფში ჭარბობს დამრეცად დახრილი ღორღნარი და თიხოვანი ვაკეები, წვრილგორაკების მონკვეთების, იზოლირებული გრანიტული მოწმეებისა და მასივების მონაცვლეობით. სიმაღლე 750-800 მ-იდან 1500-2000 მ-მდე. 

დიდი ტბების ქვაბულში განლაგებულია მრავალრიცხოვანი ტბები, რომელთაგან უდიდესია უბსუ-ნური, ხირგის-ნური, ხოიდ-დალაი-ნური და ხარა-ნური. აგებულია უმეტესწილად ალუვიური, ტბიური და ეოლური დანალექებით. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია. ჰაერის ტემპერატურა ირყევა –50°C-იდან 35°C-მდე. ნალექების რაოდენობა 100-150 მმ, მთებში და ჩრდილოეთით წელიწადში 350 მმ ნალექი მოდის. ძირითადი მდინარეებია კობდო, ზაბხანი და ტესიინ-გოლი. დიდი ფართობი უკავია მლაშობებს, ქვიშის მასივებს, მშრალ კალაპოტებს. ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ბარხანულ-სერებიანი ქვიშები, რომლებიც წარმოქმნილია მდინარეთა ალუვიურ-დელტური ნატანის ეოლური გადამუშავების შედეგად. 

ცენტრალურ რაიონში გვხვდება ნახევარბუჩქნარი მლაშობურა უდაბნოები, რომლებიც პერიფერიებზე იცვლება გაუდაბნოებული სტეპებითა და ნახევარუდაბნოებით (ვაციწვერა, ასფურცელა, ავშანი და სხვა). მდინარეთა ხეობების გასწვრივ ადგილ-ადგილ არყისა და ვერხვის კორომებია, ტბების სანაპიროებზე — ლერწმის რაყები. განვითარებულია მეცხოველეობა და ოაზისური მიწათმოქმედება. ქვაბულზე გადის დასავლეთ და შუა ციმბირის წყლის ფრინველთა მიგრაციის ცენტრალური აზიის გზა. აგრეთვე ქვაბულის ტერიტორიაზე გვხვდება რამდენიმე გლობალურად იშვიათი სახეობა, მათ შორის ირბისი და ალთაის მთის ცხვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი ტბების ქვაბული — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**დიმიტრი ბორისის ძე კაბალევსკი** (რუს. Дмитрий Борисович Кабалевский: დ. 30 დეკემბერი [ძვ. სტ. 17 დეკემბერი], 1904, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 14 თებერვალი, 1987, მოსკოვი) — რუსი კომპოზიტორი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1963), ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1965), სოციალისტური შრომის გმირი (1974). მუსიკალური აღზრდის საერთაშორისო საზოგადოების საპატიო პრეზიდენტი (1972). სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს ეროვნებათა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე (1979).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (ნ. მიასკოვსკის საკომპოზიციო (1929) და ა. გოლდენვეიზერის საფორტეპიანო (1930) კლასები). 1940-1945 წლებში იყო ჟურნალ „სოვეტსკაია მუზიკას" მთავარი რედაქტორი, 1952 წლიდან — სსრკ-ის კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე.

კაბალევსკის ნაწარმოებებია: კონცერტების ტრიადა — სავიოლინო (1948; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1949), ჩელოს I (1949) და III საფორტეპიანო (1952); ოპერეტები „ტარასის ოჯახი" (1950; სსრ-ის სახელმწიფო პრემია, 1951, ბ. გორბატოვის მოთხრობის „დაუმორჩილებელნის" მიხედვით). „კოლა ბრიუნიონი" (1937; II რედაქცია 1968, ლენინური პრემია, 1972, რ. როლანის მიხედვით), „ცეცხლში" (1943), „ნიკიტა ვერშინინი" (1955), „დები" (1969; 4 სიმფონია (1932, 1933, 1934, 1956)), კონცერტები ორკესტრთან ერთად — 3 საფორტეპიანო (1929, 1936, 1952), 1 ვიოლინოსათვის (1948) და 2 ჩელოსათვის (1949, 1964); სიუჟეტები გუნდისა და ორკესტრისათვის „სახალხო შურისმაძიებელნი" (1942), კანტატები „ლენინელები" (1959), „რეკვიემი" სოლისტებისათვის, 2 გუნდისა და ორკესტრისათვის რობერტ როჟდესტვენსკის ტექსტზე (1963; გლინკას სახელობის რსფსრ სახელმწიფო პრემია, 1966) და სხვა. კამერული ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია 2 სიმებიანი კვარტეტი (№ 2, 1945; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), 24 საფორტეპიანო პრელიუდია და სხვა. დაწერილი აქვს მუსიკა კინოსა და თეატრისათვის. ავტორია თეორიული ხასიათის შრომებისა. გამოდიოდა როგორც პიანისტი და დირიჟორი. გამოცემულია ფირფიტები მისი „საუბრებით მუსიკის შესახებ". სსრკ-ის IX-X მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *Грощева Е. Д.*, Кабалевский, М. 1956;
* *Пожидаев Г. А.*, Д. Б. Кабалевский. Рассказы о жизни и творчестве, М. 1970
* *ტომარაძე ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 292.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დიმიტრი კაბალევსკი"** ვიკისაწყობში.
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* კაბალევსკის ნაწარმოებები
* კაბალევსკის ნაწარმოებების სია
* დიმიტრი კაბალევსკი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  დიმიტრი ბორისის ძე კაბალევსკი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია: [ 30-ე ტომი.] / რედაქ. ა. მ. პროხოროვი— 3-ე გამოცემა. — М.: საბჭოთა ენციკლოპედია 1969
**დოდორქის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოში, დოდორქის ქედის დასავლეთ ნაწილში. ძეგლი თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულით.

ძეგლი აღმოაჩინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. ნამოსახლარი სამი მხრიდან დაცულია ბუნებრივი ფლატით. ჩრდილოეთ ფერდობი ძლიერ დამრეცია და აქ შესამჩნევია ხეოვნური მიწაყრილი. 

ნამოსახლარზე მოპოვებული ჭურჭლის უმეტესობა განლუქული თიხისგანაა დამზადებული, გამოყვანილია ჩარხზე, გამომწვარია მონაცრისფროდ, შემკულია ტალღისებრ-ზიგზაგურად ამოღარული ხაზებით. მცირე რაოდენობითაა წვრილი, თეთრმინარევიანი, წმინდა თიხისაგან დამზადებულიმ ძირითადად შავად გამომწვარი ჭურჭელი.

ნამოსახლარის შუაგულში შუა საუკუნეების საგუშაგო კოშკია, ხოლო ჩრდილოეთით, დაბლობზე 100 მეტრის მოშრებით, შესამჩნევია ქვის ერთრიგად მოყოლებული წრეები და მცირე ზომის ქვის გროვები. სავარაუდოა რომ ეს იყო ნამოსახლრის სამაროვანი.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 310-311.
**დიმიტრი ალექსის ძე ნიკიტინი** (რუს. Дмитрий Алексеевич Никитин) — რუსი ფოტოგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

დიმიტრი ნიკიტინზე მწირე ცნობები არსებობს. ცნობილია რომ, ნიკიტინმა იმსახურა ტფილისში დაახლოებით 20 წელი. 1863 წელს მუშაობს ექიმის თანაშემწედ ჰოსპიტალში, მიიწევს სამსახურეობრივ საფეხურებზე, ხდება საგანგებო დავალებათა ჩინოვნიკი, თავისუფალ დროს კი ფოტოგრაფიას უთმობს.

1874 წელს ტფილისში შეიქმნა კავკასიის სამხატვრო საზოგადოება რეგიონში სამხატვრო მოღვაწეობის განვითარების მიზნით. საზოგადოებამ დააარსა მხატვრულ ნაწარმოებთა მუდმივი გამოფენა და ითვალისწინებდა გადაღებებისთვის ფოტოგრაფიული პავილიონის მოწყობასაც. ამგვარად, პროფესიონალ ფოტოგრაფებსა და ფოტოგრაფიის მოყვარულებს გაუჩნდათ ურთიერთობის, ფოტოგრაფიის პრობლემებზე მსჯელობის, გამოფენილი ნამუშევრების შეფასებისა და გამოცდილების გაზიარების შესაძლებლობა.

დ. ნიკიტინი, ვ. ბარკანოვი და დ. ერმაკოვი მივლინებული იყვნენ კავკასიის ფრონტის რუსული ჯარების შტაბში და ქმნიდნენ 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის ფოტომატიანეს. ჩანახატები და გრავიურები მათი ფოტოსურათების მიხედვით იბეჭდებოდა ილუსტრირებულ ჟურნალებში. სამხედრო სურათების ალბომებმა დ. ნიკიტინი ცნობილი გახადეს. იმ დროის ტექნიკური შესაძლებლობების გათვალისწინებით ფოტოსურათები სტატიური იყო. მაგრამ ავტორი არჩევდა ფონს რუსი ჯარისკაცების ჯგუფური სურათების გადასაღებად, მხატვრულად განალაგებდა მათ, კარგად ჩანდა ეროვნული ტანსაცმლის დეტალები, იარაღი. ის იღებდა ჯარების პოზიციებს, ცდილობდა მიეღწია მკაფიო პლანებისა და გამოსახულების სიღრმისეული სიმკვეთრისათვის. მოგვიანებით დ. ნიკიტინი დიდი წარმატებით ათავსებდა თავის ფოტოსურათებს სხვადასხვა გამოფენებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* photomuseum.org.ge // გერსამია გ. ფოტოგრაფიის ქართული მუზეუმი — დიმიტრი ნიკიტინი დაარქივებული 2021-10-21 საიტზე Wayback Machine.
* mrf.museumart.ru // Музей Российской фотографии — Фотограф Дмитрий Алексеевич Никитин
**კალმახის ციხე**, *სოლომონისის ციხე* — საფორტიფიკაციო ნაგებობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში — ტაოში, დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, სოფელ ევბაკანის (ძველი სახელწოდება — სოლომონისი) სამხრეთით, კლდეზე შემორჩენილია წერილობითი წყაროებიდან ცნობილი ციხე. აგებულია VIII საუკუნეში. XI საუკუნემდე ტაოს ცენტრს წარმოადგენდა. XI საუკუნეში კალმახის გამგებლებს კალმახის ერისთავები ეწოდებოდათ. IX საუკუნეში გურგენ კურაპალატის რეზიდენცია იყო. კალმახის ციხეში ჩააბარეს მეფე ბაგრატ IV-ს (XI ს.) დატყვევებული კლდეკარის მეამბოხე ერისთავი ლიპარიტ და მისი ძე ივანე.

კალმახის შესახებ ვახუშტი ბაგრატიონი გადმოგვცემს:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „„არტანუჯის მდინარის შესართავს ზეით, ჭოროხს მოერთვის თორთომის მთიდამ გამომდინარე წყალი, რომელი მოდის აღმოსავლეთად. ამ ხევზედ არს ციხე კალმახისა, რომელი აღაშენეს პიტიახშთა, დიდ-შენი, მაგარი და შეუალი. იყო საერისთაო ტაოსი"" |
|  |  |

კალმახის ციხე (კამხის კალე) არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. კამხის კალე აგებულია მთის წვერზე. მთის მასივი ხელოვნურადაა ჩაკვეთილი მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ციხე იყო აღმართული. ჩრდილოეთ მხარეს დაახლ. 30 მ სიგრძეზე შემორჩენილია გალავნის ნაწილი, შუაში ორი წრიული კოშკით. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში განირჩევა მესამე კოშკის ფუნდამენტი. გალავანი აგებულია უხეში ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გალავნის შიდა სივრცე შედგებოდა ორი თავდაცვითი ზონისაგან. სამხრეთის მხარე უფრო ცუდად იყო დაცული. იქ კლდე ჩამოშლილია. კარიბჭე უნდა ყოფილიყო შუამდებარე ორ კოშკს შორის. კალმახის ციხე XVII ს-ში მიატოვეს ქართველებმა.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 339.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები*.  კავკასიის უნივერსიტეტი,   გვ. 56-57. ISBN 978-9941-9470-9-4.
**კალობნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურსა და მანავს შორის, ტყით დაფარულ მთაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. აღდგენილია 1825 წელს. 1960-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად გაარემონტა. 2013 წელს ეკლესია კვლავ სპეციალისტებთან შეთანხმების გარეშე გაარემონტეს, იმდენად შეუსაბამოდ რომ ეკლესიამ თითქმის მთლიანად დაკარგა ისტორიული მნიშვნელობა.

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი ნახევარწრიული თაღით არის გადახურული, რომელიც საფლავის ქვაშია გამოკვეთილი. კარის წირთხლები და შიგნითა თაღი აგურითაა გამოყვანილი. კარი ორივე მხრიდან ჩასმულია კედლის საფეხურით შეღრმავებულ არეში. მათ შორის, გარეთას თარაზული თათი აქვს, შიგნითა კი თაღოვანია.

ეკლესიის დარბაზი თითქმის კვადრატულია, სიგრძე 3,9 მეტრი, სიგანე 4,1 მეტრი, აღმოსავლეთით მას ერთვის ოდნავ ნალისებრი აფსიდა, რომელშიც განიერი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა გაჭრილი. აფსიდშიმ სარკმლის ორივე მხარეს თითო კვადრატული ნიშია. საკურთხეველში დგას აგურით ნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი. 

აფსიდის კედლების გარდა, შენობის ნაწილების ქრონოლოგია შესამჩნეია კონქის წყობაშიც. აშკარად ჩანს რომ კონქის ნაწილი აღდგენილია, მისი თავდაპირველი თაღის ორივე, ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობის ნაწილია შემორჩენილი. მსგავსი მოხაზულობა ჰქონდა კამარასაც.

გრძივ კედლებში, აფსიდის მხრებთან ახლოს, მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა.

ეკლესიის კედლებში, გარედან, რამდენიმე საფლავის ქვაა ჩატანებული. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე, წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილია ორი რელიეფური ჯვარი. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის არეში საკმაოდ განიერი, თითქმის თანაბარმკლავებიანი ჯვრის შეღრმავებული გამოსახულებაა, რომელშიც საფეხურებიან პოსტამენტზე დგას. დასავლეთ პრონტონზეც, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოსახული ჯვარია. თუმცა ეს უკანასკნელი გაცილებით უფრო მცირე ზომისაა და დაყრდნობილია დაბალ, მოგრძო პოსტამენტზე.

ეკლესია გადახურულია ფიცრის, ორკალთა სახურავით, რომელიც გარედან თუნუქითაა დაბურული.

ეკლესიის ეზოს რიყის ქვის გალავანი ერტყა გარს, რომელიც ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი, კვალი კი მთელს პერიმეტრზე მოიძებნება. ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე უამრავი საფლავის ქვაა. 

ეკლესიის ჩრდილოეთით, 5-6 მეტრის მანძილზე, დარბაზული ეკლესიის ნანაგრევებია, სიგრძე 8,3 მეტრი, სიგანე 6,1. შემორჩენილია ძველი ეკლესიის სამხრეთ კედელი.

ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის და ნატეხი ქვებით. სამხერთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდიდან 1,5 მეტრზე, სარკმელია გაჭრილია, რომლის გარეთა ღიობი შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. ამავე კედლის შუა ნაწილში, კედლის სისქეში არსებული არსებული სამალავის ნაშთია, დასავლეთ ნაწილში კი კვადრატული ნიშაა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 115-116-117.
წესიერი დოდეკაგონი
**დოდეკაგონი** (დოდეკაედრი) გეომეტრიაში ჰქვია თორმეტგვერდიან პოლიგონს.

"წესიერ დოდეკაგონს" ყველა გვერდი და შიდა კუთხე ტოლი აქვს, ამასთან თითოეული კუთხის ზომაა 150 გრადუსი. წესიერი დოდეკაგონის ფართობი მოცემული გვერდის სიგრძით "a" გამოითვლება ფორმულით:

{\displaystyle A=3a^{2}\cot {\frac {\pi }{12}}=3a^{2}\left(2+{\sqrt {3}}\right)\simeq 11.1962a^{2}.}

დოდეკაგონის კონსტრუქცია
-----------------------

წესიერი დოდეკაგონის კონსტრუქცია შესაძლებელია სტანდარტული ფარგალ-სახაზავის მეთოდით. შემდეგი 23 ნაბიჯის ანიმაცია მოყვანილია ამ მეთოდის საილუსტრაციოდ. ყურადღება მიაქციეთ, რომ ფარგლის რადიუსი არ იცვლება ბიჯებს 8-11 შორის.

დოდეკაგონის კონსტრუქციის ანიმაცია

  

  

* ერთ-ერთი 8 ნახევრადწესიერ პოლიგონთა ტესელაციათა შორის: დოდეკაგონები და სამკუთხედები
* კიდევ ერთი ნახევრადწესიერი ტესელაცია:დოდეკაგონები, ჰექსაგონები და კვადრატები

დოდეკაგონები გამოყენებაში
-------------------------

* ავსტრალიური 50 ცენტიანი 12-გვერდიანია.
* 2005 წლამდე რუმინული 5000 ლეის მონეტა ასევე დოდეკაგონალური იყო.
* კანადური ერთპენიანი დოდეკაგონალური იყო 1982-1996 წლებში.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მრავალკუთხედები |
| --- |
|  |
| 
* სამკუთხედი
* ოთხკუთხედი
* ხუთკუთხედი
* ჰექსაგონი
* ჰეპტაგონი
* ოქტაგონი
* ნონაგონი
* დეკაგონი
* ჰენდეკაგონი
* დოდეკაგონი
* ტრიდეკაგონი
* ტეტრადეკაგონი
* პენტადეკაგონი
* იკოსაგონი
* ტრიკონტაგონი
* პენტაკონტაგონი
* ჰექტაგონი
* კილიაგონი
* მირიაგონი
 |

 |
**დიდი ხუთშაბათი** — ვნების კვირის ხუთშაბათი. დააწესა ქრისტიანულმა ეკლესიამ იმ დღის აღსანიშნავად, როდესაც ქრისტემ უკანასკნელი სერობა (ვახშმობა) გაუმართა 12 მოციქულს. ამ მოვლენის სახარებისეული ინტერპრეტაცია ასეთია:

*„მოძღვარმა ჯერ მათ სათითაოდ დაბანა ფეხი, შემდეგ თქვა: ერთი თქვენგანი გამცემსო. ყველა შეძრწუნდა და იკითხა: „ნუთუ მე ვარო". „სწორედ შენ", უთხრა ქრისტემ იუდას და ჩასჩურჩულა: „რომელ გეგულვების საქმედ, ჰყავ ადრე". ბოროტი იუდა ადგა, მღვდელმთავრებთან გაეშურა, ქრისტემ კი პური გაუტეხა მოციქულებს, მიაწოდა და უთხრა: „ესე არს ხორცი ჩემი თქვენთვის გატეხილი", შემდეგ ღვინო დაუსხა: „ესე არს სისხლი ჩემი, თქვენთვის და მრავალთათვის დანთხეული".*

ასე აღსრულდა პირველი ზიარება.

ქართულ მითოლოგიაშ დიდი ხუთშაბათია ის დღე, როდესაც მთელდება ის გაწყვეტამდე მისული ჯაჭვი, რომლითაც ამირანია დაბმული.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 70, ISBN 978-99940-27-10-1.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვნების კვირა |
| --- |
|  |
| 
დიდი ორშაბათი  • დიდი სამშაბათი  • დიდი ოთხშაბათი  • დიდი ხუთშაბათი  • დიდი პარასკევი • დიდი შაბათი  • აღდგომა |

 |
დაკარგული ბატალიონის მონუმენტი არგონის ტყეში, საფრანგეთი.
**დაკარგული ბატალიონი**  — ამერიკის შეერთებული შტატების 77-ე დივიზიის ცხრა კომპანიის სახელწოდება, დაახლოებით 554 ჯარისკაცი, რომელიც 1918 წლის ოქტომბერში ამერიკული ძალების მიერ არგონის ტყეზე განხორციელებული იერიშის დროს გერმანული ძალების ალყაში აღმოჩნდა. 

საბრძოლო მოქმედებების დროს დაახლოებით 197 ჯარისკაცი დაიღუპა, 150 უგზო-უკვლოდ დაიაკრგა ან ტყვედ ჩავარდა. გადარჩა მხოლოდ 194 ჯარისკაცი. დაკარგულ ბატალიონს მაიორი ჩარლზ უაიტ უიტლზი მეთაურობდა. 2 ოქტომბერს, ბატალიონმა არგონის ტყეზე სწრაფი იერიში მიიტანა. მათ ეგონათ, რომ მარცხენა ფლანგს ფრანგული ძალები აკონტროლებდნენ, მარჯვენა ფლანგიდან კი ორი ამერიკული ერთეული, მათ შორის 92-ე დივიზია, უჭერდა მხარს. მაიორმა უიტლზიმ არ იცოდა, რომ ფრანგული ძალები შეფერხდნენ. ამერიკული დივიზიები უკანა ხაზისკენ გადაადგილდნენ და ბატალიონი გერმანელების ალყაში აღმოჩნდა. ექვსი დღის განმავლობაში გერმანელები დივიზიას უტევდნენ, მაგრამ ვერ გატეხეს. გერმანელი მეთაურები მიხვდნენ, რომ ეს პატარა ამერიკული დივიზია მათი მთელი ხაზის თანასწორი იყო. 

ბატალიონი ბევრ გაჭირვებას განიცდიდა.ჯარისკაცებს საკვები შემოაკლდათ, წყლის მოპოვება კი მხოლოდ ახლომდებარე ნაკადულიდან, მტრის ცეცხლის ქვეშ ცოცვით იყო შესაძლებელი. დივიზიას საბრძოლო მასალაც გამოელია და ჯარისკაცები იძულებული გახდნენ ტყვიები დახოცილი მეომრების ახლო-მახლოს ეძებნათ. შტაბთან კომუნიკაციის დაუმყარებლობის გამო, ყველაფერს ისიც დაემატა, რომ ბატალიონი საკუთარმა არტილერიამ დაბომბა. უიტლზის გაგზავნილი შიკრიკები ან დაიკარგნენ, ან გერმანელებს ჩაუცვივდნენ ტყვედ. შტაბთან კომუნიკაციის ერთადერთი საშუალება საბრძოლო მტრედები იყო. 4 ოქტომბერს, სამარცხვინო ინციდენტის გამო ბატალიონის კოორდინატბი არასწორად გადაიცა. ცეცხლის შეწყვეტის ბრძანება ერთ-ერთმა მტრედმა, შერ ამიმ, მიიტანა: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „WE ARE ALONG THE ROAD PARALELL 276.4. OUR ARTILLERY IS DROPPING A BARRAGE DIRECTLY ON US. FOR HEAVENS SAKE STOP IT." |
|  |  |

მიუხედავად ამისა, ბატალიონმა შეძლო პოზიციის დაცვა, დანაკარგების მიუხედავად, გაარღვია გერმანიის ხაზი, რამაც გერმანელები იძულებული გახადა უკან დაეხიათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არგონის ტყის ბრძოლა
* შერ ამი

ლიტერატურა
----------

* Frisbee, John. "Valor: Valley of Shadow". Air Force Magazine (December 1984):183.
* Holman, John. "Lieut.-Col. Charles W. Whittlesey". National Service (January 1919): 21, 62.
* Johnson, Thomas M. and Fletcher Pratt. *The Lost Battalion*. Lincoln: University of Nebraska Press, 2000. ISBN 0803276133
* Klausner, Julius Jr. *Company B, 307th Infantry: Its History, Hono*
* Adler, Julius Ochs (ed.). *History of the Seventy Seventh Division, August 25th. 1917 - November 11th. 1918*. New York: The 77th Division Association, 1919. Pages 199-207 are devoted to a description of the "Lost Battalion".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Pictures of the area in 2005 by Martin Galle დაარქივებული 2008-05-26 საიტზე Wayback Machine.
* Personal account of private Ralph E. John დაარქივებული 2007-12-24 საიტზე Wayback Machine.
* Website for the movie დაარქივებული 2008-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* The IMDB page

სქოლიო
------

1. ↑  Letters of Note. ციტირების თარიღი: 25 May 2010.
**კალკულუსი** (ლათ. *calculus*, სიტყვასიტყვით „პატარა კენჭები გამოიყენებული დათვლისთვის" ან *აღრიცხვა*) — ცვლილების მათემატიკური შესწავლა, მაგალითად, როგორც გეომეტრია შეისწავლის ფორმებს და ალგებრა შეისწავლის ოპერაციებს და მათ გამოყენებას განტოლებების ამოხსნისთვის. მას გააჩნია ორი ძირითადი დარგი, დიფერენციალური აღრიცხვა (განაკვეთების სიჩქარის ცვლილება ფერდობების მოსახვევებში) და ინტეგრალური კალკულუსი (დაკავშირებელი რაოდენობების და ფართობების დაგროვებით მოსახვევების ქვემოთ და შორის); ეს ორი დარგი ერთმანეთთან დაკავშირებულია კალკულუსის ფუნდამენტური თეორემებით. ორივე დარგი იყენებს ფუნდამენტურ ცნებებს დაახლოების უსასრულო მიმდევრობას და უსასრულო მწკრივს კარგად განსაზღვრული ლიმიტით. როგორც მიღებულია, თანამედროვე კალკულუსი შემუშავდა XVII საუკუნეში ისააკ ნიუტონის და გოტფრიდ ლაიბნიცის მიერ. დღეს კალკულუს იყენებენ მეცნიერებაში, საინჟინრო მეცნიერებასა და ეკონომიკაში, რომელსაც შეუძლია გადაჭრას ბევრი პრობლემა, რასაც ელემენტარული ალგებრა მარტო ვერ შეძლებს.

კალკულუსი თანამედროვე მათემატიკური განათლების ნაწილის. კალკულუსი კარიბჭეა სხვა, უფრო მოწინავე მათემატიკურ კურსებში, რომელიც შეისწავლის ფუნქციებს და ლიმიტებს, რომელსაც ფართოდ ეწოდება მათემატიკური ანალიზი. კალკულუს ისტორიულად ეწოდება „უსასრულოდ მცირეების გამოთვლა".

სქოლიო
------

1. ↑  Calculus.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ივლისი 2016. ციტირების თარიღი: 18 March 2016.
2. ↑  Differential Calculus - Definition of Differential calculus by Merriam-Webster.
3. ↑  Integral Calculus - Definition of Integral calculus by Merriam-Webster.
4. ↑  Fisher, Irving (1897). *A brief introduction to the infinitesimal calculus*. New York:  The Macmillan Company.
**დიმიტრი ნამგალაძე** (დ. 1 ივნისი, 1904, აბანოეთი — გ. 3 ივლისი, 1957) — ქართველი სამხედრო პირი, საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი (1949).

ბიოლოგია
--------

დიმიტრი ბაგრატის ძე ნამგალაძე დაიბადა სოფელ აბანოეთში. დაწყებითი განათლება ამბროლაურის სკოლაში მიიღო, შემდეგ ქუთაისში ტექნიკუმი დაამთავრა და სწავლა თბილისში განაგრძო. 1924 წელს წარჩინებით დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა და მაშინვე დაინიშნა მესამე მსროლელ პოლკში ოცეულის მეთაურად. ორ წელიწადში იმავე პოლკში ასეულის მეთაურის თანამდებობაზე დააწინაურეს, 1929 წელს კი პოლკის უმცროს მეთაურთა სკოლის უფროსის პოსტი დაიკავა. 1932-1936 წლებში დ. ნამგალაძე სწავლობდა ჟუკოვსკის სახელობის სამხედრო-საჰაერო ძალების აკადემიაში, საზღვაო განხრით, რომელიც 1936 წელს პირველი ხარისხის დიპლომითა და მაიორის წოდებით დაამთავრა. იმავე წელს დაინიშნა სევასტოპოლის შავი ზღვის ფლოტის შტაბში დაზვერვის უფროსის მოადგილედ, ორი წლის შემდეგ კი ის ამ სამსახურის უფროსი გახდა. 1940 წელს დ. ნამგალაძეს პოდპოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941-1945 წლებში დ. ნამგალაძე მონაწილეობდა ოდესისა და სევასტოპოლის დაცვაში, ქერჩ-ფეოდოსიის სადესანტო ოპერაციაში, მისხაკოს რაიონში — „მცირე მიწაზე" პირველი სადესანტო რაზმების გადასხმაში. 1943 წლის მაისში მიენიჭა პოლკოვნიკის, ხოლო, 1949 წელს გენერალ-მაიორის წოდება. 1956 წელს ავადმყოფობის გამო თადარიგში გავიდა. სამხედრო კარიერის მანძილზე მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, ლენინის ორდენი, წითელი დროშის სამი, სამამულო ომის პირველი ხარისხის, ნახიმოვის მეორე ხარისხის ორდენები და ხუთი მედალი, აგრეთვე, საზღვარგარეთის ქვეყნების რამდენიმე ორდენი. დ. ნამგალაძე გარდაიცვალა 1957 წლის 3 ივლისს, სევასტოპოლში. დაკრძალულია იქვე, კომუნართა სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ.7 თბ. 1984. გვ.307
* ყურაშვილი, გიორგი. დიმიტრი გიორგის ძე ნამგალაძე : გენერალ-მაიორი // სამშობლოს ერთგული შვილები / გიორგი ყურაშვილი. თბ. 1965. გვ. 200-204

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დიმიტრი ნამგალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
დავიდ გერინგასი
**დავიდ გერინგასი** (ლიტვ. David Geringas, დ. 29 ივლისი 1946, ვილნიუსი) — ლიტველი ვიოლონჩელისტი და დირიჟორი, ცხოვრობს გერმანიაში.

კარიერის დასაწყისი
------------------

1963—1973 წწ სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიის ვიოლონჩელის კლასში როსტროპოვიჩთან. 1970 წელს პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე ოქროს მედალი მოიპოვა.

შემოქმედებითი კარიერა
---------------------

გამოდიოდა მსოფლიოს უმსხვილეს ორკესტრებთან ერთად — ბერლინის ფილარმონიუსლ, ჰამბურგის სიმფონიურ, ბამბერგის სიმფონიურ, ლონდონის სიმფონიურ, ფილადელფიის ორკესტრთან, ენ-ეიჩ-ქეის სიმფონიურ ორკესტრთან და სხვა. გამოჩენილი დირიჟორების ხელმძღვანელობით, დაწყებული მიხაელ გილენითა და ვოლფგანგ ზავალიშით, დამთავრებული სემიონ ბიჩკოვითა და სერ საიმონ რეტლით.

ვიოლონჩელისტის რეპერტუარი მოიცავს ბახიდან და მოცარტიდან ლეპო სუმერამდე და პეტერის ვასკასით დასრულებილი შემოქმედებას.

როგორც დირიჟორს, ნამუშევარი აქვს ევროპის, მექსიკის, კოსტა-რიკის, იაპონიისა და ჩინეთის ორკსეტრებთან.

პედაგოგიური მოღვაწეობა
----------------------

ასწავლიდა ჰამბურგის მუსიკისა და თეატრის უმაღლეს სკოლაში 1977—1986 წლებში, ლიუბეკის მუსიკის უმაღლეს სკოლასა და 2001 წლიდან ბერლინის მუსიკის უმაღლეს სკოლაში. მის მოსწავლეთა შორისაა სოლ გაბეტა.

აღიარება
--------

გერმანიის ორდენი (2006) და სხვა ჯილდოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავიდ გერინგასის საშინაო საიტი (ინგ.) დაარქივებული 2009-01-30 საიტზე Wayback Machine.
დიმიტრი პაგირევი
**დიმიტრი დიმიტრის ძე პაგირევი** (რუს. Димитрий Димитриевич Пагирев; დ. 27 ივლისი, 1865, ჩირ-იურთი — გ. 7 სექტემბერი, 1913, თბილისი) — რუსი სახელმწიფო მოხელე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1865 წლის 27 ივლისს, დაღესტნის მხარის თემირხანშურის რაიონის სოფელ ჩირ იურთში.

დაწყებითი განათლება მან სტავროპოლის გიმნაზიაში მიიღო, რომლის დამთავრების შემდეგაც სწავა გააგრძელა მოსკოვის უნივერსიტეტში. 1889 წელს უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე მუშაობას იწყებს ერევნის გუბერნიის სამმართველოს კანცელარიის მოხელედ. 1890 წლის 6 თებერვალს ინიშნება ერევნის სტატისტიკური განყოფილების ჩინოვნიკად. მისი მოღვაწეობის დიდი ნაწილი მან სტატისტიკურ განყოფილებაში მუშაობას შეალია. ის ერევნის გარდა მუშაობდა ტფილისის სტატისტიკურ განყოფილებაშიც. 1899 წლის 5 ნოემბრიდან მას ეკავა, კავკასიის სტატისტიკური განყოფილების უმცროს რედაქტორის თანამდებობა. 1904 წლის 18 ივნისს ის წინაურდება იმავე განყოფილების უფროს რედაქტორად, რომელზეც სიცოცხლის ბოლომდე იმყოფებოდა.

გარდაიცვალა 1913 წლის 7 სექტემბერს, თბილისში.

ნაშრომები
---------

* "Эриванский зборник", Эриван 1892.
* "Дачи Эриванского уезда", Тифлис 1903.
* "Дачи Новобаязетского уезда", Тифлис 1905.
* "О религии езидов".
* "По поводу эйлярской клинообразной надписи".
* "Гибель села Ахуры 20 июня 1840 г."
* "алфавитный указатель к пятиверстной карте", 1913.

ლიტერატურა
----------

* Некролог. Известия Кавказского отдела, Том 22, 1
**ზემო ყანდაურის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურაში, ძეგლი თარიღდება XIX საუკუნის ბოლოთი.

ეკლესია დარბაზულია, აღმოსალვეთ მხარე დასრულებულია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ერთი ნაწილი, გეგმის სწორკუთხედის ნაწილშია, ხოლო მეორე მაწილი გამოშვერილია. ეკლესიის ძირითადი ნაწილისგან მოკლე ფრთებითაა გამოყოფილი საკურთხევლის შვერილი, და გადახურულია დამოუკიდებელი კონუსისებრი სახურავით, ეკლესიის სიგრძე (საკურთხევლის ჩათვლით) 13,9 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,6 მეტრი.

შენობის ასაშენებლად გამოყენებულია რიყის ქვა, ნატეხი ქვა და აგური. ძირითადად რიყის ქვითაა გამოყვანილი გარეთა კედლები, აქ ქვები შერჩეულია და თარაზულ რიგებადაა დაწყობილი. საკურთხევლის შვერილის წყობა აგურით ნაწყობი რიგების შუალედებითაა გამოწყობილი. აგური ასევე გამოყენებულია გარეთა კუთხეებში, სადაც აგურებს მოზრდილი რიყის ქვები ენაცვლებათ. თითოეული კუთხის ბოლო ნაწილში თითო საფლავის ლოდია ჩართული. ძველად ყველა კედელი შელესილი იყო, თუმცა დღემდე ნალესობა მხოლოდ სამხრეთ კედელზეა შემორჩენილი.

ეკლესიაში შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდანაა. ეკლესიის თავდაპირველი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან იყო, ის აგურითაა აშენებული და შეისრული თაღითაა გადახურული. დასავლეთ შესასვლელი 2010 წელს მოეწყო ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული თვითნებური სარესტავრაციო სამუშაოებისას, ამავე დროს აღადგინეს ეკლესიის კამარა, დასავლეთ კედლის დიდი ნაწილი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე. ეკლესია შიგნიდან გაჟით შელესეს შელესეს. ორივე შესასვლელის წინ ააგეს ოთხკუთხა კარიბჟე და ეკლესია სრულიად გადახურეს ბრტყელი კრამიტით.

ეკლესიის აფსიდა დარბაზისაგან გამიჯნულია წყვილი პალისტრით და მათზე გადაყვანილი საბრჯენი თაღით. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი, რომელიც კედლის გულისკენ, შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. სარკმლის ქვემოთ, მაღალი, თაღოვანი ნიშია, ორ-ორი დაბალი, თაღოვანი ნიში აფსიდის კედლებშიცა სიმეტრიულადაა განლაგებული. კიდევ ერთი მცირე ოთხკუთხა ნიში აფსიდას ჩრდილოეთ გვერდის ბოლოშიცაა.

გრძლივ კედლებზე ორ-ორი ორსაფეხურიანი პალასტრია. პილასტრების წინა საფეხურზე კამარის საბრჯენი თაღებია გადაყვანილი, გვერდებს კი კედლის თაღები ეყრდნობა. პილასტრია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეშიც, რომელზეც დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღი იყო გადაყვანილი. თითოეული პალისტრი დაგვირგვინებულია მარტივი პროფილის კაპიტელით. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში შიგნიდან თაღოვანი, გარედან კი სწორკუთხა სარკმელია, რომელთა გარეთა ღიობები 2010 წლის რესტავრაციისას დაუნგრევიათ.

ლიტერატურა
----------

* *თ. დვალი*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 106-107.
**დიმიტრი როსტოველის ძეგლი** (რუს. Памятник Димитрию Ростовскому) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანად შერაცხული დიმიტრი როსტოველის ძეგლი დონის როსტოვში, მდებარეობს ტაძრის მოედანზე, გახსნილია 1999 წელს.

ისტორია
-------

რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსისა და როსტოვისა და იაროსლავის ეპარქიის მიტროპოლიტის დიმიტრი როსტოველის ძეგლი დგას დონის როსტოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძრის, როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიის საკათედრო ტაძრის, წინ მოედანზე. მისი საზეიმო გახსნა გაიმართა 1999 წლის 15 დეკემბერს საკათედრო ტაძრის მოედანზე და დაუკავშირეს ქალაქის დაარსების 250 წლისთავს. ძეგლმა ადგილობრივ მოსახლეობაში გამოიწვია არაერთფეროვანი შეფასება, როგორც ქალაქის მოსახლეობას ისე სპეციალისტებსა და მოქანდაკეებს შორის. მას აკრიტიკებდნენ დაბალი მხატვრული დონის, მოუხერხებელი მდებარეობის, მასზე არსებული წარწერებისა და სხვადასხვა საკითხის გამო.

თავდაპირველი იდეისა და მონუმენტის რამდენიმე პროექტის ავტორი იყო დონის როსტოველი მოქანდაკე ანატოლი სკნარინი. ჯერ კიდევ 1989 წელს მიიღო მან რუსეთის ფედერაციის კულტურის სამინისტროს თანხმობა და შექმნა ძეგლის რამდენიმე ვარიანტი, მაგრამ მოგვიანებით ქალაქის მთავრობამ გამოაცხადა ღია კონკურსი პროექტის შერჩევისათის, რომლის შედეგადაც გაიმარჯვა მოქანდაკე ვლადიმერ ბელიაკოვის პროექტმა. 1996 წელს ქალაქის ხელმძღვანელის ბრძანების შესაბამისად საძირკველი ჩაეყარა მომავალი ძეგლის ფუნდამენტს. 

2013 წლიდან აქტიურად განიხილება იდეა ძეგლის ტაძრის მხარეს შემობრუნების შესახებ.

სქოლიო
------

1. ↑  Фонит? Не фонит?. km.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-31.
2. ↑  Малаховский Е. И. Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону, утраченные и существующие. — Ростов-н/Д.: NВ, 2006. — 240 с.
3. ↑  «Нехороший» памятник. Независимая газета. ციტირების თარიღი: 2017-01-31.
4. ↑  Распоряжение Главы администрации г. Ростова-на-Дону от 6 сентября 1996 г. № 203 «О конкурсе на лучший проект памятника Святому Димитрию Ростовскому».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-03. ციტირების თარიღი: 2017-02-04.
5. ↑  Ростовская область. Памятники Ростова-на-Дону. Regnum. ციტირების თარიღი: 2017-01-31.
6. ↑  Памятник Димитрию Ростовскому собираются развернуть. Комсомольская правда. ციტირების თარიღი: 2017-01-31.
7. ↑  Памятник Димитрию Ростовскому развернут лицом к собору
დიმიტრი პეტროვი
**დიმიტრი პეტროვი** (რუს. Дми́трий Ю́рьевич Петро́в; დ. 16 ივლისი 1958, ნოვომოსკოვსკი, ტულის ოლქი) — რუსი პოლიგლოტი, მთარგმნელი-სინქრონისტი, პედაგოგი, ხოლო 2012 წლიდან მოყოლებული კი ტელეარხ „კულტურა"-ზე რეალითი შოუ „პოლიგლოტ"-ის ტელეწამყვანი და ლექტორი.

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს ჩააბარა მოსკოვის მორის ტორეზის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში. აღნიშნულ უმაღლეს სასწავლებელში (2015 წლის მდგომარეობით) დიმიტრი პეტროვი ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას.

პრესაში არსებული ინფორმაციით რუსი პოლიგლოტი დიმიტრი პეტროვი 30-ზე მეტ ენას იცნობს, თუმცა აქტიურად მხოლოდ 8 ენაზე მუშაობს: ინგლისური, ფრანგული, იტალიური, ესპანური, გერმანული, ჩეხური, ბერძნული და ჰინდი.

2012 წლის იანვრიდან დიმიტრი პეტროვი გამოდის საგანმანათლებლო პროგრამა "პოლიგლოტ"-ის ტელემოდერატორი რუსეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდსა და პოპულარულ სატელევიზიო არხზე "კულტურა". 2016 წლის ივნისის მდგომარეობით მერვედ წარმატებით გავიდა სატელევიზიო სეზონზე ინგლისური, იტალიური, ფრანგული, ესპანური, გერმანული, ჰინდი/ურდუ, პორტუგალიური და ჩინური ენების შემსწავლელი გადაცემები, რომელთა ავტორი და წამყვანი მასწავლებელი თავად იყო. 

2011 წლის დეკემბერში დიმიტრი პეტროვმა ახალი სატელევიზიო ციკლი ჩაატარა სახელწოდებით «ტილაშარ ენტერ». აღნიშნული სატელევიზიო პროექტი ყაზახეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს შეკვეთით იყო ორგანიზებული და მიზნად ისახავდა ყაზახური ენის გავრცელებასა და პოპულარიზაციას ამავე ქვეყნის მხოლოდ რუსულად მოლაპარაკე მოსახლეობაში.

დიმიტრი პეტროვი არის ობსცენური "ჩასტუშკების" სხვადასხვა ენებზე მთარგმნელი.

დიმიტრი პეტროვი იყო არაერთი რუსი პოლიტიკოსის მთარგმნელი და თარჯიმანი, რომელთა შორისაა მიხაილ გორბაჩოვი, ბორის ნემცოვი, ვლადიმირ პუტინი. 

დიმიტრი პეტროვი დაოჯახებულია, ჰყავს მეუღლე — ანამიკა საქსენა (წარმოშობით ინდოეთიდან, მთარგმნელი) და ორი ვაჟი — დემიანე და ილიანე და ერთი ქალიშვილი — არინა.

ლიტერატურა
----------

* Петров Д. Ю. Борейко В. Н.: Магия слова ("სიტყვის მაგია"). *Диалог о языке и языках* (დიალოგი ენასა და ენებზე) — Москва: ПрозаиК, 2010. — 208-ე გვერდი. — ISBN 978-5-91631-105-1.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**კალმახი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **კალმახი (ციხესიმაგრე)**. |

ყავისფერი კალმახი (Salmo trutta m. fario).
**კალმახები** — თევზები ორაგულისებრთა ოჯახისა. გამსვლელ ორაგულთა გვარის (Salmo და Oncorhynchus) მტკნარი წყლის ფორმებია. ბინადრობენ მთის ტბებსა და მდინარეებში. უყვართ ცივი, ჟანგბადით მდიდარი, სუფთა წყალი. ტბებში უფრო დიდი კალმახებია (ზოგჯერ 34 კგ აღწევს), მდინარეებში პატარებია (0,8 კგ, იშვიათად 2 კგ-მდე). სხეულზე ემჩნევათ წითელი, შავი, ნარინჯისფერი და სხვა ფერის ხალები. ცნობილია ევროპული კალმახები და ჩრდილოამერიკული ანუ ცისარტყელოვანი კალმახები. ცისარტყელოვან კალმახებს სხეულის გვერდებზე გასდევს ცისარტყელასებრი ზოლები. მისი კვერცხი მსხვილია (დიამეტრი 5 მმ-მდე აღწევს), ნარინჯისფერი. სწრაფად იზრდება, კარგად უძლებს დაავადებებს და სითბოს. კალმახები საქართველოში გავრცელებულია ფარავნის, საღამოს, ტაბაწყურის, რიწის ტბებსა და მრავალ მდინარეში. იკვებებიან კიბოსნაირებით, მწერებით, თევზებით და სხვა. სარეწაო მნიშვნელობა აქვს დიდი ტბების, მდინარეებსი კალმახებს. აკლიმატიზაციისა და ტბორული მეთევზეობის ძვირფასი ობიექტია. საქართველოში ცისარტყელოვანი კალმახების მეურნეობაა აფხაზეთსა და რუისში (ქარელის რაიონი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 339.
დავით-ბეგის ძეგლი კაპანში.
**დავით-ბეგი** (სომხ. Դավիթ Բեկ; გ. 1728) — ირანელ და თურქ დამპყრობთა წინააღმდეგ სომეხი ხალხის განმათავისეფლებელი ბრძოლის ერთ-ერთი წინამძღოლი. უზბაშად (ასისთავი) მსახურობდა ქართული ჯარის იმ ნაწილში, რომელსაც ბაქარ ბატონიშვილი სარდლობდა. XVIII საუკუნის 20-იან წლებში აღმოსავლეთი სომხეთის მოსახლეობა ირანელთა წინააღმდეგ აღდგა. აჯანყებულებმა დახმარება სთხოვეს ქართლის სამეფო კარს. ბაქარ ვახტანგის ძემ დავით-ბეგი სომხეთში გაგზავნა. 1724-1725 წლებში ღაფანელმა სომხებმა დავით-ბეგის მეთაურობით მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს თურქებზე, რამაც ხელი შეუწყო სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობას.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე გ.* ბაქარი და ამიერკავკასიის ხალხთს განმათავისუფლებელი მოძრაობა XVIII საუკუნის I მეოთხედის დასასრულს. კტ.: ძიებანი საქართველოს და კავკასიის ისტორიიდან, თბ. 1976;
* *Арутюнов П. Т.* Освободительные движение армянского народа в первой четверти XVIII в. М. 1954;

* *მაისურაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 338.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯიბუტი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**დოდო ჯიბუტი** (დ. 24 ივნისი, 1937 — გ. 16 სექტემბერი, 2017) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრფიის მასწავლებელი.

ბიოგრაფია
---------

დოდო ჯიბუტმა დაამთავრა გორის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტი გეოგრაფიის სპეციალობით 1960 წელს. 1964 წელს მუშაობა დაიწყო მანქანათმშენებლობის ტექნიკუმში ეკონომიკური გეოგრაფიის მასწავლებლად; 1969 წლიდან მუშაობდა თბილისის 147-ე საშუალო სკოლაში გეოგრაფიის მასწავლებლად. წლების განმავლობაში აქვეყნებდა სხვადასხვა მეთოდურ წერილებს გეოგრაფიის სწავლების შესახებ; იყო IX კლასის სოციალური და ეკონომიკური გეოგრაფიის სახელმძღვანელოს თანაავტორი, VI კლასის სახელმძღვანელოს „დედამიწა - ჩვენი პლანეტა" რეცენზენტი.

მონაწილეობდა გეოგრაფიის მისაღები გამოცდების პროგრამისა და გეოგრაფიის სასწავლო პროგრამის შედგენაში; მონაწილეობდა სტუდენტ-პრაქტიკანტთა და სკოლის მოსწავლეებს შორის ერთობლივ კონფერენციებსა და ექსკურსიებში. იყო ქალაქის მეთოდკომისიის და განათლების სამინისტროს გეოგრაფიის მეთოდგაერთიანების საბჭოს წევრი.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. მათ შორის: თბილისის წლის საუკეთესო მასწავლებელი (1983, 1984, 1986), თბილისის საპატიო მასწავლებელი (1996), უმაღლესი კატეგორიის მასწავლებელი (1997). მიღებული აქვს ღირსების მედალი (1997) და სახალხო განათლების წარჩინებულის სამკერდე ნიშანი (1983).

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
თითების პოზიცია ბეგენაზე
**ეთიოპიური მუსიკა** მრავალფეროვანია. ეთიოპიის ყოველი ეთნიკური ჯგუფი ასოცირდება ამა თუ იმ უნიკალურ ხმოვანებასთან. ტრადიციული მუსიკის სხვადასხვა ფორმები ძირითადად განიცდიან აფრიკის სხვა ქვეყნების, განსაკუთრებით, სომალის ხალხური მუსიკის გავლენას. თუმცა, ეთიოპიურ სასულიერო მუსიკაში არის ქრისტიანული ელემენტებიც. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ეთიოპიაში — ვოლოში, წარმოიშვა მუსულმანური მუსიკალური ფორმა მანზუმა. მისი სიმღერები ამჰარულ ენაზე სრულდება. ეს ფორმა გავრცელდა ჰარარსა და ჯიმაშიც, სადაც მას ორომოზე ასრულებენ.

ეთიოპიის მთიან რაიონებში ტრადიციული საერო მუსიკა სრულდება მოხეტიალე მუსიკოსების მიერ, რომელთაც აზმარი ეწოდებათ. ეთიოპიურ საზოგადოებაში მათ როგორც ეჭვით, ასევე პატივისცემით ეპყრობიან.

აღსანიშნავი ეთიოპიელი მუსიკოსები
--------------------------------

* აბატე ბარიჰუნი
* აფევორკ ნიგუსიე
* ალემაიეჰუ ეშეტე
* ალემუ აგა
* ალი ბირა
* ამსალე მიტიკე
* ასნაკეტჩ ვორკუ
* ასტერ ავეკე
* აიალევ მესფინი
* ბეტი როკი
* ბიზუნეშ ბეკელე
* ბისრატ ლემა
* გიგი შიბაბავი
* გეტაჩევ მეკურია
* ჰამელმალ აბატე
* ჰაბლული
* ჰირუტ ბეკელე
* კასა ტესემა
* კეტემა მაკონენი
* კიროს ალემაიეჰუ
* კუკუ სებსებე
* მაკი სირაჟი
* მაჰმუდ აჰმედი
* მამიკა და კიჩინი
* მანამელოშ დიბო
* მართა აშაგარი
* მარი არმედე
* მულატუ ასტატკე
* მულუკენ მელესე
* ნევაი დებებე
* ტადესე ალემუ
* ტედი აფრო
* ტევოდროს ტადესე
* ტიგისტ შიბაბავი
* ტილაჰუნ გესესე
* იოჰანეს ბერჰანუ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ფრანგული) ეთიოპიური მუსიკის ნიმუშები
* ეთიოპიური მუსიკის პორტალი დაარქივებული 2011-02-03 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ეთიოპიისა და ეთიოპიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**დისიდენტი** (ლათ. dissidens, ნათ. ბრ.  dissidentis — „ვინც არ ეთანხმება") — პიროვნება, რომელიც ეწინააღმდეგება დამყარებულ მოსაზრებებს, პოლიტიკას ან სისტემას. უფრო ხშირად გამოიყენება ავტორიტარული რეჟიმების წინააღმდეგ მებრძოლი **პოლიტიკური დისიდენტების** აღსაწერად.

თავდაპირველად აღნიშნავდა ერეტიკოსს, მწვალებელს, ადამიანს, ვინც საეკლესიო მოძღვრების, ღვთისმსახურების ან ეკლესიის მოწყობის საკითხებში განუდგა გაბატონებული კონფესიის ოფიციალურ თვალსაზრისს. ცივი ომის პერიოდში ტერმინი გამოიყენებოდა სოციალური ბანაკის იმ პირთა აღსანიშნავად, ვინც არ ეთანხმებოდა გაბატონებული იდეოლოგიის პოლიტიკურ დოგმატიკას. დისიდენტების ბრძოლის ფორმები მშვიდობიანი იყო. ისინი ღიად, დაუფარავად გამოთქვამდნენ თავიანთ შეხედულებებს. რამდენადაც ამის გაკეთება ტოტალიტარულ სისტემებში სახელმწიფოს მიერ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებზე მონოპოლიის გამო უმრავლეს შემთხვევაში შეუძლებელი იყო, ამდენად დისიდენტები მიმართავდნენ პოლიტიკური ხასიათის ლიტერატურის გავრცელებას თვითგამოცემების სახით. მერაბ კოსტავას და ზვიად გამსახურდიას მიერ ცივი ომის პერიოდში გამოცემული „ჯვარი ვაზისა" სწორედ ამ სახის ლიტერატურას უნდა მივაკუთვნოთ. დისიდენტობა არ არსებობს იქ, სადაც არსებობს რელიგიური და პოლიტიკური პლურალიზმი, სინდისისა და აღმსარებლობის თავისუფლება და შემწყნარებლობა. შესაბამისად, ყოფილ საბჭოთა კავშირში დისიდენტმა ფუნქცია დაკარგა იმ პროცესების შემდეგ, რომლებიც თან მოჰყვა გორბაჩოვის მიერ „პერესტროიკისა" და „პლურალიზმის" გამოცხადებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 570.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დისიდენტის განმარტება სამოქალაქო განათლების ლექსიკონში
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში, რომელიც მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში. 

სახლი ორსართულიანია. ძირითადად ნაგებია „რუსული" აგურით. შენობა ქუჩისკენ გრძივი ფასადით გამოდის. ფასადზე, ყველა ხუროთმოძღვრული დეტალი აგურითაა გამოყვანილი. კედლის სიბრტყე, სართულშუა გადახურვისა და სარკმელთა რაფის დონეზე გამოყოფილი ჰორიზონტალური ზოლებით, რიტმულადაა დანაწევრებული. ფასადის ქვედა ნაწილში სამი სარკმელი, სადარბაზო შესასვლელი და ჭიშკარია, ზედა ნაწილში — ექვსი სარკმელი. ყველა ღიობი სწორკუთხაა, საპირის გარეშე. თვით ღიობების პროპორცია — აზიდულია. პირველ სართულზე, ღიობებს შორის, რუსტირებული, პილასტრისებრი შვერილებია, ხოლო მეორე სართულზე — სადა პილასტრები. თითოეული სარკმლის ქვემოთ, ჩაღრმავებული, სწორკუთხა არეა, სწორკუთხავე შვერილი ზედაპირით შუაში. სარკმლებს ზემოთ — სიბრტყე გლუვია. 

ფასადი დაგვირგვინებულია პარაპეტით, რომელიც სადა პილასტრებითა და მათ შორის მოქცეული, სწორკუთხა ჩაღრმავებებითაა დანაწევრებული. პარაპეტი, კედლის დანარჩენი სიბრტყიდან გამიჯნულია ლავგარდნით, რომლის ძირი წვრილი კბილანებითაა მორთული. ალაყაფის კარით ღრმა შესასვლელში შევდიდავრთ, რომელიც ეზოს უკავშირდება ეზოს უკავშირდება. შენობის გვერდითი კედლები აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობითაა ამოყვანილი. ეზოს მხარეს სახლი ძლიერ არის დაზიანებული და გადაკეთებული. შერჩენილია ხის კიბეები (მძიმე მდგომარეობაში), ხის აივნები კი ჩამორღვეულია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 104-105.