recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
კარეტერა-სენტრალი
კარეტერა-სენტრალი ვილია-კლარას პროვინციაში
**კარეტერა-სენტრალი** (ესპ. Carretera Central) — დასავლეთი-აღმოსავლეთის მიმართულების ავტომაგისტრალი, რომელიც მთელს სიგრძეზე კვეთს კუნძულ კუბას. 

მშენებლობა ოფიციალურად 1927 წელს, ხერარდო მაჩადოს მმართველობისას დაიწყო. მიემართება კუნძულ კუბის გასწვრივ, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ, პინარ-დელ-რიოდან ორიენტემდე. გზა ორზოლიანია. მას განსაკუთრებული ეკონომიკური ღირებულება გააჩნდა მაჩადოსა და ფულხენსიო ბატისტას ადმინისტრაციებისათვის. ის უზრუნველყოფდა შაქრის ლერწმის სწრაფ გადაადგილებას და პროვინციებს შორის ეფექტურ კომუნიკაციას. 

კარეტერა ცენტრალი დასავლეთ კუბაში, ქალაქ პინარ-დელ-რიოში იწყება და ერთმანეთთან აერთებს მთავარ ქალაქებს, პროვინციებსა და მათ დედაქალაქებს, გარდა სიენფუეგოსისა. მისი სიგრძე 1 250 კმ-ია და მთავრდება ბარაკოაში, გუანტანამოს პროვინციის აღმოსავლეთ ნაწილში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფოტოები

სქოლიო
------

1. ↑  History of Cuba დაარქივებული 2021-10-26 საიტზე Wayback Machine.  - Carretera central article
2. ↑  Map and mile by mile description
**ბაღის სატაცური**, *სამკურნალო სატაცური* (ლათ. Asparagus officinalis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. აქვს სწორი, მაგარი, გლუვი, 150 სმ-მდე სიმაღლის, გაფარჩხულ-დატოტვილი ღერო; ძალიან წვრილი, ძაფისებური კლადოდიუმები. ქერქლისებური ფოთლები. იღლიური ყვავილები, ნარინჯისფერი ნაყოფი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივნის-ივლისში. გავრცელებულია მთელ კავკასიაში, ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთში, შუა, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ და დასავლეთ აფრიკაში. გვხვდება თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება დაბლობიდან მთის შუა სარტყლამდე — ბუჩქანებში, ველებზე, ტყისპირა ადგილებში, ქვიან ადგილებში. აქვს სამეურნეო მნიშვნელობა. მოჰყავთ როგორც ბოსტნის კულტურა (var. *altiltis*). საჭმელად იყენებენ ქორფა, წვნიან ყლორტებს. ფესვი და ყლორტები სამკურნალო საშუალებაა (შეიცავს ალკალოიდ ასპარაგინს).

გალერეა
-------

* მოკრეფილი ყლორტებიმოკრეფილი ყლორტები
* ნაყოფინაყოფი
* ბოტანიკური ილუსტრაციაბოტანიკური ილუსტრაცია

სქოლიო
------

1. ↑  *მაყაშვილი ა.*, ბაღის სატაცური // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 134.
3. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 58.
**პიტერ ჰოვარდ გილმორი** (დ. 24 მაისი, 1958) — ამერიკელი მწერალი და ლავეიელი სატანისტი. ის არის სატანის ეკლესიის ამჟამინდელი მღვდელმთავარი. როგორც სატანის ეკლესიის წარმომადგენელმა, გილმორმა მონაწილეობა მიიღო მრავალ სატელევიზიო და რადიო გადაცემაში, რომლებიც ეხებოდა სატანიზმის თემას, მათ შორის იყო გამოსვლები History, BBC, Syfy, *Point of Inquiry* და ბობ ლარსონის Christian radio-ში

ბიოგრაფია
---------

გილმორი გაიზარდა ნიუ–იორკის შტატში. ცამეტი წლის ასაკში მან წაიკითხა *სატანისტური ბიბლია* და მას შემდეგ სატანის ეკლესიას აღწერს, როგორც „მოტივაციის ფილოსოფიურ ძალას ჩემს ცხოვრებაში".

ის და მისი მეუღლე, პეგი ნადრამია, 1989—2005 წლებში გამოსცემდნენ სატანისტურ ჟურნალს *The Black Flame*. 2005 წელს გილმორმა დაწერა ახალი შესავალი ანტონ ლავეის *სატანური ბიბლიის* ახალი გამოცემისთვის, ხოლო მისი ესე სატანიზმის შესახებ გამოქვეყნდა *ენციკლოპედიაში რელიგიისა და ბუნების შესახებ*. 

### *სატანისტური წერილები*

*სატანისტური წერილების* მაგარყდიანი გამოცემა, ესეების კრებული და გილმორის სხვა ნაწერები გამოიცა 2007 წლის ვალპურგის ღამით. რბილყდიანი ვარიანტი (ISBN 0976403595 ) გამოიცა 2007 წლის 13 ოქტომბერს. წიგნი მოიცავს ისეთი რიტუალების აღწერას, რომლებიც მანამდე არ იყო საჯარო, როგორიცაა ქორწინება და სატანისტური დაკრძალვა.

ლიტერატურა
----------

* Rodrigues, Luís F. (2010). *Open Questions: Diverse Thinkers Discuss Religion, and Faith*.  ABC-CLIO. ISBN 978-0313386442.
* (2008) *The Encyclopedia of Religion and Nature*.  Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1441122780.

ინტერვიუები
-----------

* ვაგლახ, ბაბილონო, ჯიმ ნიპფელის სტატია ნიუ-იორკის გენტრიფიკაციის შესახებ *New York Press*ში
* ჰელოუინის სპეციალური (4:46-8:14) (29 ოქტომბერი, 2010), ჯორჯ სტრუმბულოპულოსის ვიდეოინტერვიუ, *George Stroumboulopoulos Tonight* (CBC Television)
* მეცნიერება და სატანიზმი (10 აგვისტო, 2007 წლის), აუდიოინტერვიუ Point of Inquiry-ზე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* პიტერ ჰოვარდ გილმორი კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო
------

1. ↑  Rodrigues 2010, p. 125.
2. ↑  Rodrigues 2010.
3. ↑  Taylor 2008. sfn error: no target: CITEREFTaylor2008 (help)
**ბახტიარ მაჰმუდ ოღლუ ვაჰაბზადე** (აზერ. Bəxtiyar Mahmud oğlu Vahabzadə; დ. 16 აგვისტო, 1925 — გ. 13 თებერვალი, 2009) — აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი ([[1984]]), [[1945]] წლიდან აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა [[1925]] წლის 16 აგვისტოს ქალაქ შაქიში, აზერბაიჯანში. მისი ნაწარმოებები — ლირიკული ლექსები, დრამები და პუბლიკაციები ნათარგმნია მსოფლიოს სხვადასხვა ენებზე. პოეტმა თავისი შემოქმედებითი გზა დაიწყო დიდი სამამულო ომის პერიოდიდან. 1945 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი და ასევე ხელოვნებისგან დაშორების გარეშე იგი ასწავლიდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში 40 წლის განმავლობაში. 

[[1980]] წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის მოქმედი წევრი. XX საუკუნის 60-იან წლებში, აზერბაიჯანულმა ლიტერატურამ შესძლო გამოცალკავებოდა კომუნისტურ იდეოლოგიას და აზერბაიჯანელი მწერლების ნაშრომებში დაიწყო ეროვნული სულისკვეთების გამოვლინებები, მაგრამ ნაწარმოებები, მაინც შორს იდგნენ პოლიტიკისგან. მხოლოდ პოეტ ბახტიარ ვაჰაბზადემ შესძლო დისიდენტური ნაწარმოების გამოშვება, რომელშიც თვალნათლივ გამოჩნდა აზერბაიჯანელი ხალხის რეალური ყოფა, რომლის მიწაც გაყოფილ იქნა რუსეთისა და ირანის მიერ XIX საუკუნის დასაწყისში ჩრდილო და სამხრეთ აზერბაიჯანად „გიულიუსტანის" ზავის მეშვეობით. ამ თემის გამო პოეტ ბახტიარ ვაჰაბზადეს დევნიდნენ საბჭოთა ხელისუფლების წარმომადგენლები. 

70 ლექსების კრებულზე მეტმა და 20 პოემამ, 2 მონოგრაფიამ, 11 სამეცნიერო ნაშრომმა და ასეულობით სტატიებმა მოუტანეს სახალხო პოეტს პატივისცემა. „შუქი სიღრმეშის", „მხატვარი და დროს", „დიდება სიმარტივეშის", „დრო და მეს" და სხვა წიგნების ავტორი. მის ნაწარმოებების მიხედვით დაიდგა მრავალი სპექტაკლი და გადაღებულ იქნა ფილმები. იგი ხუთჯერ იქნა არჩეული უზენაესი საბჭოს დეპუტატად, შემდგომ კი მილი მეჯლისის დეპუტატიც იყო ([[1995]]-[[2000]]).

მან დაწერა საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები სამედ ვურგუნის შესახებ. ამ თემებთან დაკავშირებით გამოსცა მონოგრაფიები. ამ ნაშრომებში სამეცნიერო ფაქტებზე დაყრდნობით განხილულია თანამედროვე ლიტერატურისა და ტრადიციული აზერბაიჯანული კლასიკური ლიტერატურის კავშირი, სამედ ვურგუნის მიერ აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში შეტანილი სიახლეების შესახებ. „აზერბაიჯანის ლიტერატურის ისტორიის" ერთ-ერთი ავტორთაგანი. 

[[1950]]-[[1990]] წლებში მუშაობდა პედაგოგად, დოცენტად და პროფესორად ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში. ბახტიარ ვაჰაბზადე არის ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, აზერბაიჯანის სახალხო პოეტი, სსრკ-ს სახელმწიფო პრენმიის ლაურეატი, დაჯილდოებულია სახელმწიფოს უმაღლესი ჯილდოთი — „დამოუკიდებლობის" ორდენით. 

ბახტიარ ვაჰაბზადე გარდაიცვალა [[2009]] წლის 13 თებერვალს ბაქოში და დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ალეაში. დაკრძალვას ესწრებოდნენ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრი არტურ რასიზადე, მილი მეჯლისის დეპუტატები, ცნობილი მწერალი ელმირა ახუნდოვა, აზერბაიჯანის სახალხო მსახიობი ქალი ზეინაბ ხანლაროვა, თურქეთის ელჩი აზერბაიაჯანში ხულუსი კილიჯი და სხვანი. 

[[2011]] წელს ბახტიარ ვაჰაბზადეს სახელი დაერქვა ქუჩას ბაქოში (ყოფილ ფ. აგაევის ქუჩას) ბსუ-ს მახლობლად.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**თენგიზ ჟვანია** (დ. 1939, თბილისი — გ. 2003) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტი.

შრომით საქმიანობა დაიწყო ელექტროტექნიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. 1964 წლიდან მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროსადგურების, ქსელებისა და სისტემების კათედრაზე. 1966-1970 წლებში ასპირანტი. ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1970). 1970 — წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროსადგურების, ქსელებისა და სისტემების კათედრის უფროსი მასწავლებელი, ენერგეტიკის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. 1973 წელს მივლინებული იყო კუბაში ლას ვილიასის პროვინციის ცენტრალურ უნივერსიტეტში, სადაც კითხულობდა ლექციებს მაღალი ძაბვის ელექტრულ ქსელებზე. 1975 წლიდან — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტის დოცენტი და ელექტროსადგურების, ქსელებისა და სისტემების კათედრის გამგის მოადგილე. 1983 წელს მიენიჭა დოცენტის სამეცნიერო წოდება. იმავე წელს მივლინებული იყო ტანზანიაში დარ-ეს-სალამის ტექნიკურ კოლეჯში. 1984 წლიდან გააგრძელა მუშაობა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1989 წლიდან — ელექტროსადგურების, ქსელებისა და სისტემების კათედრის გამგე. არის 40-ზე მეტი სამეცნიერო შრომის ავტორი, პროფესორი (1993).

ბიბლიოგრაფია
------------

* მაღალი ძაბვის ტექნიკა ელექტროენერგეტიკაში: სახელმძღვ. უმაღლ. ტექნ. სასწ. ელექტროენგ. სპეც. სტუდ. (თანაავტორი), თბილისი, განათლება, 2002, გვ. 344 ISBN 9992824646
* შინაგანი გადამეტძაბვა და მათგან დაცვა : დამხმ. სახელმძღვ. (თანაავტორი), თბილისი, საქ. პოლიტექნ. ინ-ტი, 1987, გვ. 99
* ლაბორატორიული სამუშაოები მაღალი ძაბვის ტექნიკაში: დამხმ. სახელმძღვ. (თანაავტორი), თბილისი, საქართველოს პოლიტექნ. ინ-ტი, 1982, გვ. 114
* მაღალი ძაბვის ტექნიკა, გადამეტძაბვა და ტალღები სქემებში, ხაზებასა და ტრანსფორმატორებში: დამხმ. სახელმძღვ. (თანაავტორი), თბილისი, საქართველოს პოლიტექნ. ინ-ტი, 1981, გვ. 74

ლიტერატუტა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები=Georgian Power Engineers: ენციკლოპედია, თბილისი, 2016, გვ. 285-286

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ჟვანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი


1. 1 2 3
**რუსუდან რუხაძე** (დ. 13 აგვისტო, 1957, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ექიმი-ჰისტოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2004).

ბიოგრაფია
---------

1980 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1980–1983 წლებში — იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ჰისტოლოგიის, ციტოლოგიის და ემბრიოლოგიის კათედრის ასპირანტი. 1984–1993 წლებში — ამავე კათედრის ასისტენტი. 1993 წლიდან — აღნიშნული კათედრის დოცენტი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ადამიანის ფარისებური ჯირკვლის სტრუქტურის რაოდენობრივი ანალიზი სხვადასხვა სახის ჩიყვის დროს", დაიცვა 1986 წელს.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ფარისებრი ჯირკვლისა და ზოგიერთი ორგანოს სტრუქტურულ-ფუნქციური თავისებურებანი ჰიპერ-, ეუ-, და ჰიპოთირეოზის დროს", დაიცვა 1999 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჰისტოლოგია: სახელმძღვ. თბილ. სახელმწ. სამედ. უნ-ტის სტუდ. თბილისი, თბილ. სახელმწ. სამედ. უნ-ტის გამ-ბა, 2009. გვ. 432 ISBN 9789941012891
* ჰისტოლოგია: სახელმძღვ. თსუ-ს სტუდ. თბილისი, ოაზისი, 2003. გვ. 423 ISBN 9992889411

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 243
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე. თბ. 2012,გვ. 362

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან რუხაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბლეკროტი კომბოსტოს ფოთოლზე
**კომბოსტოს ბლეკროტი** (ინგლ. black rot — „შავი სიდამპლე") — კომბოსტოს ბაქტერიული დაავადება. გამომწვევია *Xanthomonas campestris*. დაავადების პირველი ნიშნები ჩნდება კომბოსტოს ჩითილის გადარგვიდან 3–4 კვირის შემდეგ. კომბოსტოს როზეტის განვითარების პირველ ეტაპზე ქვედა ფოთლების კიდეებზე ჩნდება ადგილობრივი შავი ფერის ლაქები, რომლებზეც კარგად ჩანს გაშავებული ჭურჭლების ბადეები. ღეროს გადანაჭერზე შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს გაშავებული ჭურჭლები. ფოთლის ძარღვები შავდება, მათ შორის მოთავსებული ქსოვილი კი ყვითლდება. დაზიანებული ქსოვილები ხმება და თხელდება. დაავადების სიმპტომები ასევე ვლინდება ფოთლის კიდეების გაყვითლების სახით. ღეროს დაავადების დროს გამომწვევის მიერ გამოყოფილი წებო აზიანებს ჭურჭლოვან სისტემას. ჭურჭლები შავდება, ხმება და ვეღარ ასრულებს საჭირო ფუნქციას. დაავადებული მცენარე ხშირად ვერ ახდენს თავის ფორმირებას; თუ მაინც მოხერხდა, თავი განუვითარებელი რჩები.

ბრძოლის ღონისძიებები: საღი სათესლე მასალის გამოყენება, დაზიანებული მცენარეების მოცილება ნაკვეთებიდან, კულტურათა მონაცვლეობა, დაინფიცირებული ნიადაგების გამოცვლა ან დეზინფექცია.

სქოლიო
------

1. 1 2  მემარნიშვილი, ნ.; კელენჯერიძე, ნ.; ხეთერელი, ა.. კომბოსტოს წარმოების აგროტექნოლოგია. საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია. *gfa.org.ge* (2018).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-28. ციტირების თარიღი: 20 აგვისტო, 2020.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კომბოსტო (*Brassica*) |
| --- |
|  |
| სახეობები | 
* *Brassica carinata*
* *Brassica elongata*
* *Brassica fruticulosa*
* *Brassica hilarionis*
* *Brassica juncea*
* *Brassica napus*
* *Brassica nigra*
* *Brassica rapa*
	+ *Brassica rapa subsp. oleifera*
* *Brassica tournefortii*

|  |  |
| --- | --- |
| *Brassica oleracea* | 
* თავიანი კომბოსტო
* ბროკოლი
* ყვავილოვანი კომბოსტო
* ბრიუსელის კომბოსტო
* კოლრაბი
* სავოიის კომბოსტო

 |

 |
|  |
| დაავადებები | 
კილა, კომბოსტოს ფომოზი, კომბოსტოს ფუზარიოზული ჭკნობა, ნაცრისფერი სიდამპლე, კომბოსტოს ალტერნარიოზი, კომბოსტოს ჭრაქი, კომბოსტოს თეთრი ლაქიანობა, კომბოსტოს რიზოქტონიოზი, კომბოსტოს თეთრი სიდამპლე, კომბოსტოს მოზაიკა, კომბოსტოს ლორწოვანი ბაქტერიოზი, კომბოსტოს ბლეკროტი
 |
|  |
| მავნებლები | 
კომბოსტოს ხვატარი, კომბოსტოს თეთრულა, კომბოსტოს გაზაფხულის ბუზი, კომბოსტოს ღეროს მალულხორთუმა, კომბოსტოს ბუგრი, კომბოსტოს ფოთოლჭამია
 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: კომბოსტოსებრნი, ბოსტნეული კულტურები, მდოგვი, ბოტანიკის პორტალი |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნიკონი**. |

**პატრიარქი ნიკონი** (რუს. Патриа́рх Ни́кон, ერისკაცობაში — **ნიკიტა მინოვი** Ники́та Ми́нин (Минов); დ. 7(17) მაისი,1605, სოფელი ველდემანოვო – გ. 17(27) აგვისტო,1681, ტროპინსკაია სლობოდა, იაროსლავი) – მოსკოვის პატრიარქი 1652-1666 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

მღვდლად აკურთხეს 19 წლის ასაკში. 1635 წელს აღიკვეცა ბერად. 1643 წლიდან გახდა კოჟეოზეროს მონასტრის წინამძღვარი, 1646 წლიდან კი მოსკოვის მაცხოვრის ახალი ეკლესიის წინამძღვარი. 1648 წლიდან იყო ნოვგოროდის მიტროპოლიტი.

1652 წელს აკურთხეს პატრიარქად. 1653 წელს დაიწყო საეკლესიო რეფორმა, განიზრახა წმინდა წერილის ხელახალი თარგმნა, X-XII საუკუნეებში ძველ საეკლესიო სლავურზე შესრულებული თარგმანების გასწორება და კორექტირება. რეფორმებს წინააღმდეგობა გაუწია სასულიერო პირების ნაწილმა. მათ ნიკონის რეფორმები ერესად მონათლეს და აპოკალიფსის მოახლოებად მიიჩნიეს. ამ განხეთქილების ნიადაგზე წარმოიჩვნენ ძველმართლმადიდებლები. 1666-1667 წლებში რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის კრებამ მოიწონა ნიკონის რეფორმები. თუმცა, ამავე კრებამ, სახელმწიფოსგან ეკლესიის გამიჯვნის სურვილის გამო ნიკონი გაასამართლა და დასაჯა, ხოლო ეკლესიის მართვის სადავეები მეფე ალექსი I-ს გადასცა. ნიკონი გადაასახლეს ბელოზერსკის მონასტერში. 1681 წელს დართეს ნება გადასულიყო ნოვი-იერუსალიმის მონასტერში. გარდაიცვალა გზაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 435.
* „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 171, ISBN 978-9941-0-0902-0.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყელი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ყელის ზეგანი** — ვულკანური ზეგანი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჯავის, ახალგორისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. საკუთრივ ყელის ზეგანი შემოფარგლულია მაღრან-დვალეთის კავკასიონის, მთავარი, ხარულისა და არხის ქედებით და მდინარე მთიულეთის არაგვის ზემო დინებით, უფრო ფართო გაგებით მოიცავს მაღრან-დვალეთის პლატოსაც. წარმოადგენს მეოთხეული ვულკანიზმის უვრცელეს რეგიონს კავკასიონის ქართულ ნაწილში. ზედა იურული კარბონატული ფლიშის ზოლში ამოღვრილმა ლავებმა ამოავსეს მთიულეთის არაგვის ძველი გასწვრივი ხეობა და შექმნეს 2600-3300 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე ზეგანი, ამ უკანასკნელზე „დამსხდარი" ვულკანურ-კონუსებიანად (მთები: ყელი, ნარვანხოხი, დიდი და მცირე ხორისარი, ლევინსონ-ლესინგის ვულკანი, დიდი და პატარა მეფისკალო, აგრეთვე ფიდარხოხი, წითელი ხატი, შადილხოხი, შარხოხი, ქნოღო). ეფუზიური მოქმედება გვიან პლეისტოცენში მიმდინარეობდა. ზეგანმა განიცადა გამყინვარება. მის კვალს წარმოადგენს ტროგები, მორენები, „ვერძის შუბლები", ტბიანი ტაფობები. გამყინვარების დასრულების შემდეგ რეგიონის ზედაპირი განიცდის მკაცრი ჰავის ზეგავლენას, რის შედეგადაც წარმოქმნილია ყინვითი და მზრალობითი რელიეფის ფორმები — ტუფურები (ამობურცულობანი), მრავალკუთხედები, კარკალები და ა. შ. ზეგანი მდიდარია ტბებით. მათ ვულკანურ-მყინვარული წარმოშობა აქვთ. 8-9 თვის განმავლობაში ტბები გაყინულია. მათ შორის უდიდესია ყელის ტბა, საიდანაც გამოდის მდინარე ქსანი.

ზეგნის დაბალი ნაწილები შემოსილია ალპური ბალახეულით (მდელოებით), რომელიც საძოვრებადაა გამოყენებული. ცხოველებიდან არის არჩვი, მგელი, შურთხი, დათვი, პრომეთეს მემინდვრია, ჭკა; ტბებსა და მდინარეებში თევზი არ იცის.

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 633.
* Апхазава И. С. Озера Кельского вулканического нагорья. // Физико-географические исследования Грузии. Тбилиси. Мецниереба, 1973.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 113.
**მარგალიტა არაბიძე** (დ. 22 მარტი, 1980) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი. 

დაიბადა ქალაქ ზესტაფონში. 1999 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ენერგეტიკის ფაკულტეტი ინჟინერ-ენერგეტიკოსის სპეციალობით, ხოლო 2002 წელს მაგისტრატურა სპეციალობით საინჟინრო მენეჯმენტი. მუშაობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ენერგეტიკის ფაკულტეტზე ლაბორანტად და ასისტენტ-პროფესორად 2000-2008 წლებში. 2004-2009 წლებში საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობისა და ტრანზიტული გადაზიდების პოლიტიკის დეპარტამენტის მთავარ წამყვან სპეციალისტად. 2011-2012 წლებში ენერგეტიკისა და ბუნებრივი რესურსების დეპარტამენტი-ენერგორესურსების სამმართველოს მთავარ სპეციალისტად. მარგალიტა არაბიძე 2013 წლის მაისიდან არის საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს ენერგოეფექტურობისა და ალტერნატიული ენერგიების სამმართველოს უფროსი და საინჟინრო მეცნიერებათა დოქტორი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები, თბ. 2016, გვ. 17-18

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარგალიტა არაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რუხი ყვავი** (ლათ. Corvus cornix) — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 44–51 სმ, მასა 440–740 გრამი, ფრთის შლილი 84–100 სმ. მამალი ზომით მცირედ აღემატება დედალს. თავი, ყელი, ჩიჩახვი, ფრთები და ბოლო შავია, დანარჩენი ადგილები ნაცარა-რუხი. ფრთებსა და ბოლოზე ლითონისებრი ბზინვარება დასდევს. ნისკარტი და ფეხები შავია. თვალები მუქი ყავისფერი. ბოლო მომრგვალებულია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ზოგჯერ გვხვდება გარდამავალი შეფერილობის ნაჯვარი ინდივიდები რუხ და შავ ყვავს შორის. მიწაზე კარგად დადის; ფრენს მსუბუქად, ფრთების ხშირი მოქნევით. გამოირჩევა მაღალი ინტელექტით.

გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში და აზიის ზოგიერთ რაიონში (მ. შ. დასავლეთ ციმბირში); საქართველოში ბინადრობს და ფართოდაა გავრცელებული. სხვადასხვა ადგილებში მკვიდრი და მომთაბარე ფრინველია, ჩრდილოეთში — გადამფრენი. ზამთარში ძირითადად ქალაქებსა და სოფლებში კონცენტრირდებიან. ბინადრობს სხვადასხვა ტიპის ტყისპირებში, მდინარეთა ხეობებში, ადამიანთა სამოსახლოებში. უპირატესობას ანიჭებს ჭალებსა და მოზაიკურ ლანდშაფტებს. გამრავლების პერიოდში წყვილებად არიან, დანარჩენ დროს — ჯგუფებად და გუნდებად.

სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს. მონოგამური ფრინველია. ბუდეს ხეზე, კლდეზე, ელექტროგადამცემი ხაზის ბოძებზე ან ადამიანების ნაგებობებზე აგებს; სამშენებლო მასალად იყენებს ტოტებს, დასახლებულ პუნქტებში შესაძლოა სხვა მასალაც გამოიყენოს. დედალი დებს 3–7 მომწვანო-ცისფერ მურალაქებდაყრილ კვერცხს. ძირითადად დედალი კრუხობს 19–22 დღის განმავლობაში, ამ დროს მამალი მას კვებავს. ერთი თვის ბარტყები ბუდეს ტოვებენ. ამის შემდეგ ველებზე, მდელოებზე, ჭალებში იმყოფებიან, შემოდგომაზე იკრიბებიან გუნდებად. ყოვლისმჭამელია, იკვებება უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველებით, თესლებით, კენკრით, ნაყოფებით, ლეშითა და საკვების ნარჩენებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყვავი

სქოლიო
------

1. 1 2  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 634.
2. 1 2 3  რუხი ყვავი. ПТИЦЫ ЕВРОПЫ (ქართ. ევროპის ფრინველები). ციტირების თარიღი: 26 იანვარი, 2020.
**ლეილა გრძელიძე** (დ. 1952, დიმი — გ. 21 ნოემბერი, 2022) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ტექნოლოგი, ქიმიკოსი.

1975 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი და 1979 წელს ელექტროქიმიურ წარმოებათა ტექნოლოგიის კათედრის ასპირანტურა.

1976-1984 წლებში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად მუშაობს მაგნიუმის საპრობლემო ლაბორატორიაში. 1990-1994 წლებში იყო განყოფილების უფროსი მრეწველობის სამინისტროში, 1994-2004 წლებში სახელმწიფო სამსახურშია, ჯერ საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში განყოფილების, შემდეგ სამსახურის უფროსად, ხოლო 2004-2005 წლებში თბილისის პრემიერის მთავარი მრჩეველია. პარალელურად აგრძელებს სამეცნიერო-კვლევით და პედაგოგიურ საქმოანობას საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. მის მიერ პირველად, თვისობრივად ახალი ნედლეულის ტალკისა და პერლიტის გამოყენებით დადგენილ იქნა შემადგენლობა, რომლის საფუძველზეც მიღებულია საყოფაცხოვრებო დანიშნულების გამოწვის დაბალი ტემპერატუერის მქონე მხურვალმდეგი კერამიკული მასალა. წლების მანძილზე ლექციებს კითხულობს გარემოს საცვის კათედრაზე და დიდი წვლილი მიუძღვის ინჟინერ-ეკოლოგების აღზრდის საქმეში. 2004-2007 წლებში როგორც გაეროს განვითარების პროგრამების ექსპერტი საქმის წაროების საკითხებში, ხელმძრვანელობდა გაეროს სახელმწიფოს მოხელეთათვის ორგანიზებულ ტრეინინგების კურსს. გამოქვეყნებული აქვს 9 სამეცნიერო შრომა, რამდენიმე სახელმძვანელო და ლექსების კრებული. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „პერლიტისა და ტალკის შემცველი ახალი შემადგენლობის კერამიკული მასალების მექანიკური და მხურვალმედეგობის საკითხები."

ბიბლიოგრაფია
------------

* ესXია : ლექსები (ავტორი). - თბილისი, ბაკმი, 2012. - გვ. 271- ISBN: 978-9941-426-25-4
* როგორ ვმართოთ ორგანიზაცია : მეთოდ.-პრაქტ. სახელმძღვ. - თბილისი, UNDP, 2008. გვ. 524
* საქმისწარმოება საჯარო დაწესებულებებში - თბილისი, 2006. - 155გვ
* საქმისწარმოება საჯარო დაწესებულებებში - თბილისი, UNDP, 2005. - გვ. 161

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ. 2000 გვ.18.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლეილა გრძელიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნოდარ გრიგოლია** (დ. 1 ივნისი, 1944, ჭოგნარი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1968–1971 წლებში იყო ყაზახეთის სსრ ცელინოგრადის ოლქის ათბასარის რაისაავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ორდინატორი. 1971–1974 წლებში ასპირანტი. 1975–1982 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის ასისტენტი. 1982–1991 წლებში დოცენტი. 1992–1994 წლებში პროფესორი. 1994 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის ქირურგიულ სნეულებათა №3 კათედრის გამგე. ავტორია 152 სამეცნიერო ნაშრომის, გამოქვეყნებული აქვს ორი მონოგრაფია: „კარდიოსპაზმი" და „კლინიკური ქირურგია." მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 4 საკანდიდატო დისერტაცია. წლების განმავლობაში მუშაობდა აკადემიკოს ე. ფიფიას ხელმძღვანელობით და ითვლება მის მოწაფედ.

1975 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „წყლულოვანი დაავადების თავისებურება მოხუცთა და ხანში შესულთა ასაკში."

1989 წელს დაიცვა მოსკოვის II სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიულ საბჭოზე სადოქტორო დისერტაციის თემა — „წყლულოვანი დაავადების კლინიკა და მკურნალობა ქალებში."

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქირურგიული დაავადებები : სახელმძღვანელო სამედიცინო უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და ახალგაზრდა ექიმებისათვის თბილისი, მერიდიანი, 2012, გვ. 550 - ISBN: 978-9941-10-639-2
* ზოგადი ქირურგია : სახელმძღვ. სამედ. უნ-ტის სტუდ. და ახალგ. ექიმებისათვის - თბილისი, მერიდიანი, 2005, გვ. 382 ISBN: 99940-46-00-4
* ქირურგიული დაავადებები : სახელმძღვ. სამედ. უნ-ტის სტუდ. და ახალგ. ექიმებისათვის, თბილისი, მერიდიანი, 2005 გვ. 507 - ISBN: 99928-32-47-9
* კლინიკური ქირურგია : სახელმძღვ. სამედ. ინ-ტების სტუდ. თბილისი, 1996, გვ. 416

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 81

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნოდარ გრიგოლია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ტარტაროსი** ან **ტარტაროზი** (ძვ. ბერძნ. Τάρταρος [tartaros] — „ქვესკნელი", „ქვესკნელის სამეფო") — ძელ ბერძნულ მითოლოგიაში ქვესკნელის უბნელესი ნაწილი, შავეთი. ჰესიოდეს მიხედვით, მესამე კოსმოგონიური პრინციპი (გეა-ეროსი-ტარტაროსი). უმძიმეს ცოდვათა დასასჯელი: სამმაგი მწუხრით, პოსეიდონის ნაჭედი სპილენძის კედლითა და ცეცხლის მდინარით (პირიფლეგეთონტით) გარემოცული საიქიო. ჰომეროსთან ტარტაროსი იმდენადვეა დაშორებული დედამიწიდან, რამდენადაც ზეცა, და სიკვდილივით ბნელია. ტარტაროსი ჰადესის ქვედა სკნელია, სადაც ურანოსმა მიაჯაჭვა ციკლოპები და ასხელა გოლიათები (ჰეკატონხეირები), რომლებიც შემდეგ გეას რჩევით ზევსმა ახსნა და მცველებად მიუჩინა ტარტაროსში ჩაყრილ ძლეულ ტიტანებს.

ქრისტიანულ რელიგიურ წარმოდგენაში ტარტაროსს ცვლის ჯოჯოხეთი, ჰადესს კი საიქიო. საიქიოში ყველა მიდის, ჯოჯოხეთში კი დიდი დამნაშავეები ხვდებიან. ტარტაროზი ხშირად ბოროტ არსებადაა მიჩნეული, იგი ეშმაკების მეთაური და წინამძღოლია.

ლიტერატურა
----------

* გაფრინდაშვილი ნ. „მითოლოგიური ლექსიკონი", თბილისი, 1972, გვ. 284
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 662.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტარტაროსი***
**არდო ჰანსონი** (ესტ. Ardo Hillar Hansson; დ. 15 ივლისი, 1958, ჩიკაგო) — ესტონელი ეკონომისტი.

არდო ჰანსონი არის ესტონეთის ბანკის მმართველი.. ის 1998-2012 წლებში მსოფლიო ბანკში აღმოსავლეთ ევროპის, ბალკანეთის ქვეყნების და ჩინეთის მიმართულებით ეკონომისტად მუშაობდა. 1993-1998 წლებში იყო ესტონეთის ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 1992-1995 წლებში იყო პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველი. 1991-1992 წლებში ესტონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მრჩეველი. ის ასევე იყო მონეტარული რეფორმის კომიტეტის წევრი.

ის მუშაობდა რამდენიმე უნივერსიტეტთან და აქვს გამოცემული შრომები ეკონომიკის დარგში. ჰანსონი არის ჰარვარდის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხის მფლობელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„არდო ჰანსონი"** ვიკისაწყობში.
* არდო ჰანსონი (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 170171264
* ISNI: 0000 0001 1616 8172
* LCCN: n90671809
* NTA: 133401294
* VIAF: 32685460
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 32685460

 |
**ეიძი ცუბურაია** (იაპონ. 円谷 英二, დ. 7 ივლისი, 1901 ― გ. 25 იანვარი, 1970) ― იაპონელი სპეციალური ეფექტების რეჟისორი და კინემატოგრაფი. გოძილასა და ულტრამენის ფრენჩაიზების თანაშემქმნელი. კინოს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან და გავლენიან ფიგურად მიიჩნევა. ცუბურაია იაპონიაში სპეციალური ეფექტების ინდუსტრიის პიონერი იყო, კინოწარმოებაში არაერთი ტექნოლოგიური სიახლე შემოიტანა და „ტოკუსაცუს მამად" მიიჩნევენ. ხუთი ათწლეულის განმავლობაში ცუბურაიამ 250-მდე ფილმზე იმუშავა. მუშაობდა ისეთ რეჟისორებთან, როგორებიც არიან: აკირა კუროსავა, იშირო ჰონდა და ჰიროში ინაგაკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი (in Japanese)
* 

* ეიძი ცუბურაია კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაშივიკიმონაცემებში რედაქტირება
* Eiji Tsuburaya at Sukagawa City (in Japanese)
* Eiji Tsuburaya at Toho (in Japanese)
* Eiji Tsuburaya at Tsuburaya Productions
* Eiji Tsuburaya at Tsuburaya Station (in Japanese)
* Eiji Tsuburaya Museum (in Japanese)

სქოლიო
------

1. ↑  „《特撮の父》―その黎明から開花へ" ["Father of Tokusatsu" – From Dawn to Bloom] (PDF). *National Film Archive of Japan* (Japanese). August 17, 2021. დაარქივებულია (PDF) ორიგინალიდან — April 3, 2023. ციტირების თარიღი: May 9, 2023.
ტიციანის ავტოპორტრეტი, 1566.
საფლავი ტიციან ვენეციაში.
**ტიციანი**, ან **ტიციანო ვეჩელი** (იტალ. Tiziano Vecelli; დაახლოებით 1488-90 — 27 აგვისტო, 1576) — XVI საუკუნის იტალიური რენესანსის ვენეციური სკოლის წამყვანი ხელოვანი. დაიბადა პიევე-დი-კადორეში, ფრიულის პროვინცია, იტალია და გარდაიცვალა ვენეციაში. სიცოცხლეში ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც **და კადორე**, მისი დაბადების ადგილის მიხედვით.

თანამედროვეთა მიერ შეფასებული როგორც "მზე მცირე ვარსკვლავთა შორის", ტიციანის შემოქმედება იტალიელ მხატვართა შორის ყველაზე მრავალფეროვანი და ყოვლისმომცველი იყო. მოიცავდა რა პორტრეტებსა და პეიზაჟებს (ორი მთავარი ჟანრი, რითაც სახელი გაითქვა), ასევე მითოლოგიურ და რელიგიურ მოტივებს. 40 წლის ასაკში რომ გარდაცვლილიყო, მას უკვე ექნებოდა მისი დროის ყველაზე გავლენიანი ხელოვანის სახელი მოხვეჭილი. თუმცა ის ნახევარ საუკუნეზე მეტს ცოცხლობს და ბოლო წლებში პოლარულად იცვლის ხატვის სტილს, რის გამოც მრავალ ხელოვნებათმცოდნეს არ ძალუძს დაიჯეროს, რომ მისი ადრეული და გვიანდელი ნამუშევრები შესაძლებელია ერთი პიროვნების ხელს ეკუთვნოდეს. მისი კარიერის ორი პოლარული ნაწილის გამაერთიანებელია მისი ღრმა ინტერესი ფერებში. და მიუხედავად იმისა, რომ მისი გვიანდელი ნამუშევრები არ გამოირჩევა იმდენად მკაფიო ჟღერადი ფერებით, როგორც ეს მის ადრინდელ ტილოებს ახასიათებდა, მისი ფუნჯის ჰაეროვან მოსმებსა და პოლიქრომატულ ფერთა გამებს მანამდე დასავლეთის ხელოვნების ისტორიაში პრეცედენტი არ ჰქონდა.

ტიციანის ნამუშევრები
--------------------

* მიწიური და ციური სიყვარული

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტიციანის ბიოგრაფია ვრცლად[*მკვდარი ბმული*]
* ტიციანის შემოქმედება[*მკვდარი ბმული*]
* ტიციანი ნახატების გალერეა[*მკვდარი ბმული*]
C — A ქვეყნის ანკლავი და ამასთანავე B ქვეყნის ექსკლავი
C — B ქვეყნის ექსკლავი, გარშემორტყმული A და D ქვეყნების ტერიტორიებით
**ექსკლავი** (ფრანგ. enclave) — ერთი სახელმწიფოს ტერიტორია ან ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც ყოველი მხრიდან გარშემორტყმულია სხვა სახელმწიფოს სამფლობელოებით და რომელსაც არ აქვს ზღვის ნაპირი (მაგ. სან-მარინოს რესპუბლიკა იტალიაში).

თუ ანკლავს აქვს გასასვლელი ზღვაზე, მას უწოდებენ ნახევრადანკლავს (მაგ. მონაკო).

**ანკლავი** — სახელმწიფოს ტერიტორიის ნაწილი, რომელსაც არ აქვს საერთო საზღვარი სახელმწიფოს ძირითად ტერიტორიასთან და შემოსაზღვრულია სხვა ქვეყნის ტერიტორიით. ამავე დროს არ არის აუცილებელი ის შემოსაზღვრული იყოს მხოლოდ ერთი ქვეყნის ტერიტორიით, მას შეიძლება ესაზღვრებოდეს რამდენიმე ქვეყანა. (მაგ. ნახიჩევანი, რომელიც ეკუთვნის აზერბაიჯანს, გარშემორტყმულია სომხეთით, თურქეთითა და ირანით).

ექსკლავს, რომელსაც გასასვლელი აქვს ზღვაზე, უწოდებენ ნახევრადექსკლავს (მაგ. კალინინგრადის ოლქი).

ლიტერატურა
----------

* Robinson, G. W. S. (September 1959). „Exclaves". *Annals of the Association of American Geographers*. **49** (3, [Part 1]): 283–295. doi:10.1111/j.1467-8306.1959.tb01614.x. JSTOR 2561461.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

 
ვიკიწყაროში**?** არის ტექსტი 1911 *Encyclopædia Britannica*-ს სტატიებიდან თემაზე:
***ანკლავი და ექსკლავი***

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ანკლავი და ექსკლავი"** ვიკისაწყობში.
აპოპი და ღმერთი ატუმი
**აპოპი** (ძვ. ეგვ. ꜥꜣpp(y) [\*ʻAʼpāp(ī)]; კოპტ. Ⲁⲫⲱⲫ [Aphōph], ან **აპოფისი** ძვ. ბერძნ. Ἄποφις [Ápophis]) — ყველაზე უარყოფითი დემონი ეგვიპტურ მითოლოგიაში და იმ დემონთაგან ერთ-ერთი, რომლებიც რას ღამის 12 საათის განმავლობაში, მისი მიწისქვეშეთში მოგზაურობისას ებრძოდნენ. გამოისახებოდა გიგანტური გველის სახით. აპოპი პირამიდების ტექსტებში მოხსენიებული არ არის. ის პირველად სარკოფაგების ტექსტებში ჩნდება (დაახლ. პირველი გარდამავალი პერიოდიდან). იყო ქაოსის პირველადი ძალებისა და ბოროტების სიმბოლო. თითქმის ყველა ძველეგვიპტური სოლარული ჰიმნი შეიცავს შელოცვებს აპოპის წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ რა მას ყოველ ღამეს ამარცხებს, თავს აღწევს წყვდიადს და აღმოსავლეთის ჰორიზონტზე ამობრწყინდება, აპოპის საბოლოო დამარცხება შეუძლებელია. შემდეგ საღამოს იგი კვლავ ხვდება რას ბახუზე — დასავლეთის ყველაზე შორეულ მთაზე, სადაც, ეგვიპტელთა წარმოდგენით, რა მიწისქვეშეთში ეშვება, სადაც აპოპი ცხოვრობს და სადაც თავიდან იწყება მათი ბრძოლა. ეგვიპტელები აპოპს, სახელის გარდა, მაგიური, დასაწყევლი სახელებითაც მოიხსენიებდნენ — „გასაქრობი", „დამსხვრეული ძალით" და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ხვედელიძე, მანანა (2013). *ძველი ეგვიპტის ენციკლოპედია*. თბილისი:  ქარჩხაძის გამომცემლობა. ISBN 978-99414-52-00-0.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი

 |

 |
**მცირე საბჭოთა ენციკლოპედია (მსე)** — საშუალო მოცულობის უნივერსალური ენციკლოპედია; გამოიცა სსრკ-ში სამჯერ.

* პირველი გამოცემა — 1928—1931 (10 ტომი; პირველი გამოცემა მოიცავს დაახლოებით 30 ათას სტატიას);
* მეორე გამოცემა — 1933—1941, 1947 (11 ტომი);
* მესამე გამოცემა — 1958—1960 (10 ტომი; დაახლოებით 50 ათასი სტატია).

გამოსცემდა გამომცემლობა „საბჭოთა ენციკლოპედია".

მესამე გამოცემა გადათარგმნილია ბერძნულ ენაზე.

* მცირე საბჭოთა ენციკლოპედიამცირე საბჭოთა ენციკლოპედია
* პირველი გამოცემის ყდაპირველი გამოცემის ყდა
* პირველი გამოცემა თაროზეპირველი გამოცემა თაროზე

პირველი გამოცემის ტომები
------------------------

1. Аа — Ваниль

2. Ванини — Дротик

3. Дрофы — Ковалик

4. Ковальская — Массив

5. Массикот — Огнев

6. Огневки — Пряжа

7. Прямая — Скулы

8. Скульптура — Тугарин

9. Тугенбунд — Шверник

10. Швеция — Яя

მესამე გამოცემის ტომები
-----------------------

1. А — Буковина

2. Буковые — Горняк

3. Горняцкое — Илосос

4. Илоты — Котангенс

5. Котантен — Минерва

6. Минёры — Первомайка

7. Первомайское — Рубе

8. Рубежное — Сферолиты

9. Сферосомы — Хайфон

10. Хайхэ — Яя

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 254.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Статьи из «Малой советской энциклопедии» 1-го издания დაარქივებული 2012-09-26 საიტზე Wayback Machine.  (Первый том «Аа» — «Ваниль», 3205 статей, 402 иллюстраций).
**ბო დერეკი** (ინგლ. Bo Derek, დაბადების სახელი **მერი კოლინზი** ინგლ. Mary Cathleen Collins; დ. 20 ნოემბერი, 1956, ლონგ-ბიჩი, კალიფორნია) — ამერიკელი მსახიობი და ფოტომოდელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ფოტოგრაფისა და სარეკლამო სააგენტოს აღმასრულებელი დირექტორის ოჯახში. 16 წლის ასაკში შეხვდა მსახიობს და რეჟისორს ჯონ დერეკს, რომელიც 30 წლით იყო მასზე უფროსი. ისინი დაქორწინდენ 1976 წელს გერმანიაში, როგორც კი ჯონმა ყოფილ მეუღლესთან განქორწინების პროცესი დაასრულა. 

ჯონ დერეკი გულის შეტევით გარდაიცვალა 1998 წელს. მათ საერთო შვილი არ ჰყოლიათ. 2002 წლიდან ბო დერეკი ხვებოდა მსახიობს ჯონ კორბეტს, რომელთან ერთად სანტა-ბარბარაში (კალიფორნია) დასახლდა. ისინი 2020 წლის დეკემბერში დაქორწინდნენ.

ბო დერეკი ცნობილია თავისი საქველმოქმედო საქმიანობით ცხოველთა უფლებების მხარდასაჭერად. ის კალიფორნიის შტატის საცხენოსნო სპორტის კომისიის წევრია და აქტიურად მონაწილეობს რამდენიმე ცხოველთა უფლებების დამცველი ორგანიზაციის საქმიანობაში. ბავშვობიდან ცხენებისა და საცხენოსნო სპორტის მოყვარულს ჰყავს ანდალუსიური ცხენები და ცხოველთა დაცვის ინსტიტუტის კამპანიის წარმომადგენელია ფედერალური და სახელმწოფო კანონმდებლობების გზით ცხენების დახოცვის შესაწყვეტად. დერეკი მუშაობს ასევე კალიფორნიის რბოლების საბჭოში.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1977 | ფ | „ „სიკვდილი აისბერგებში" "| „ Orca, the Killer Whale" | ენი |
| 1979 | ფ | „ „ათიანი" "| „10 "| ჯენი |
| 1980 | ფ | „ „წელიწადის დროების ცვლა" "| „A Change of Seasons "| ლინდსი რატლეჯი |
| 1981 | ფ | „ „ტარზანი, ადამიანი-მაიმუნი" "| „Tarzan, the Ape Man "| ჯეინ პარკერი |
| 1984 | ფ | „ „ბოლერო" "| „Bolero "| ეივი მაკგილვერი |
| 1989 | ფ | „ „მოჩვენებები ამას არ აკეთებენ"" | „Ghosts Can’t Do It "| ქეიტ სკოტი |
| 2000 | ფ | „ „მკვლელობა კანის კინნოფესტივალზე" "| „ Murder at the Cannes Film Festival" | ტადა პრაისი |
| 2001 | ფ | „ „ოთახი 101" "| „Horror 101 "| მის ელისონ ჯეიმსი |
| 2002 | ფ | „ „გარდასახვის ოსტატი" "| „ The Master of Disguise" | კამეო |
| 2003-2005 | ფ | „ „მეშვიდე ცა" "| „ 7th Heaven" | მისის კინკერკი |
| 2006 | ფ | „ „მოდის სახლი" "| „Fashion House "| მარია ჯანი |
| 2012 | ფ | „ „ჩაკი" "| „Chuck "| კამეო |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ბო დერეკი***
* 

* ბო დერეკი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ბო დერეკი tcdb-ზე
* ბო დერეკი twitter-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ბო დერეკი allmovie.com-ზე
სასახლის ფასადი
**პალაცო ბარბერინი** (იტალ. Palazzo Barberini) — ბარბერინების გვარის სასახლე (პალაცო) იმავე სახელწოდების მოედანზე რომის აღმოსავლეთ ნაწილში.

დღესდღეობით აქ ძველი ხელოვნების ეროვნული გალერეაა განთავსებული.

აიგო მათეო ბარბერინის შეკვეთით მას შემდეგ, რაც იგი რომის პაპად - ურბან VIII-ედ იქნა არჩეული. სასახლის აგებაში 1627-1633 წლებში სამი გამოჩენილი ხუროთმოძღვარი იღებდა მონაწილეობას - კარლო მადერნა, მისი დისწული ფრანჩესკო ბორომინი და საბოლოოდ ბერნინი. იერ-სახით სასახლე მანერიზმს უფრო მოგვაგონებს, ვიდრე ბაროკოს. მის გარშემო პაპების ისტორიაში პირველად ფართო წალკოტი გააშენეს, რომელიც მოგვიანებით განადგურდა.

ურბან VIII გარდაცვალების შემდეგ სასახლეს პაპის ხაზინამ გაუკეთა კონფისკაცია, მაგრამ, ბარბერინების ოჯახს 1653 წელს უკან დაუბრუნდა. მნახველებს ბარბერინების ძლევამოსილებისთვის ხოტბისშემსხმელი პიეტრო დე კორტონის ნახატი ბორომინის „ლოკოკინისმაგვარი" კიბე, ანტიკური პორტლენდის ლარნაკი, პალესტრინის მოზაიკა და მთვრალი სატირიკოსის ქანდაკი, სარდაფებში კი მითრას ძველი ტაძრის ნანგრევები.

ლიტერატურა
----------

* Blunt, Anthony, "The Palazzo Barberini", *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 21 (1958).*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Palazzo Barberini"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* პალაცო ბარბერინი
* პალაცო ბარბერინის და ვენეტო რომის სახელმძღვანელო
* ანტიკური ხელოვნების ნაციონალური გალაერეა პალაცო ბარბერინში დაარქივებული 2013-07-28 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თბილისი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**სასტუმრო „თბილისი მარიოტი"**, ყოფილი სასტუმრო „მაჟესტიკი" — შოთა რუსთაველის გამზირზე N13-ში მდებარე სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ არამიანცის დაკვეთით აშენებული სასტუმრო.

ისტორია
-------

მშენებლობა 1911 წელს დაიწყო თბილისში მოღვაწე რუსი არქიტექტორის ალექსანდრ ოზეროვის პროექტით. შენობის საბოლოო ვარიანტი თბილისელმა არქიტექტორმა გაბრიელ ტერ-მიქელოვმა შექმნა 1915 წელს. სწორედ ტერ-მიქელოვისეულია ნაგებობის „შეზნექილი" ფასადი და გიორგი ჭანტურიას ქუჩის კუთხისკენ მიმართული სიმრგვალე, რომელიც დღესაც განსაზღვრავს რუსთაველის გამზირის ამ მონაკვეთის პლასტიკურ ხასიათს.

არქიტექტურა
-----------

ხუთსართულიანი ნაგებობის ფასადთა მორთულობის საფუძველს რენესანსულ-ბაროკული ფორმები წარმოადგენს (რუსტიკა, კორინთულკაპიტელიანი, ნახევრადწრიული და ბრტყელი გიგანტური პილასტრები, ქვის კრონშტეინებზე დაყრდნობილი სამკუთხა და რკალური ფრონტონები და სხვ.). გამზირისპირა ფასადის განაპირა ნაწილში მსხვილი კოლონებით აქცენტირებული მთავარი შესასვლელია მოთავსებული. შენობას ასრულებს მეოთხე სართულის მძლავრი ანტაბლემენტი და ატიკის სართული, რომელსაც ნაძერწრიკულებიანი პარაპეტი აგვირგვინებს.

რესტავრაცია
-----------

ნაგებობა მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1991-92 წლების თბილისის ომის დროს. ომის დროსვე განადგურდა მისი არქივი. 2002 წელს მოხდა შენობის რესტავრაცია. მასში განთავსდა Marriott-ის ქსელის სასტუმრო „თბილისი მარიოტი".

ლიტერატურა
----------

* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„თბილისი მარიოტი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* სასტუმრო მაჟესტიკი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
**ლინ კოფინი** — ამერიკელი პოეტი, მწერალი, მთარგმნელი და რედაქტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1943 წლის 12 ნოემბერს. იყო ჟურნალ „ყოველკვარტლური მიმოხილვის" („The Quarterly Review")-ის ასოცირებული რედაქტორი. ასწავლიდა ინგლისურ ენას ვაშინგტონის, დეტროიტის, თბილისის უნივერსიტეტებში.

შემოქმედება
-----------

ავტორია 30-ზე მეტი პოეტური წიგნის, მხატვრული ლიტერატურის, დრამატურგიული ნაწარმოების. აქტიურად მოღვაწეობდა როგორც მთარგმნელი. მისი ნაწარმოებები გამოქვეყნებულია 50-ზე მეტ ჟურნალში (მათ შორისაა „კათოლიკური დაიჯესტი" და „თაიმსი"). 
მისი პიესები იდგმებოდა მალაიზიის, სინგაპურის, ბოსტონის, ნიუ-იორკის, დეტროიტის თეატრებში.
არის ვაშინგტონის პოეტების ასოციაციის წევრი. ნათარგმნი აქვს რუსი, ჩეხი, ჰოლანდიელი, მონღოლი და ირანელი პოეტები. აქტიურად თანამშრომლობს საქართველოსთან.

ურთიერთობა საქართველოსთან
-------------------------

ლინ კოფინი საქართველოში 2011 წ. ჩამოვიდა. კითხულობდა ლექციებს ილიას უნივერსიტეტში. 2012 წელს თბილისში გამოიცა გია ჯოხაძის მიერ ქართულად ნათარგმნი მისი ლექსების კრებული „მე ორივე ვარ".

ლინ კოფინის მიერ ნათარგმნი შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი" ინგლისურად პირველი პოეტური თარგმანია **16 მარცვლიანი შაირით**. მასზე მუშაობა 2012 წელს დაიწყო. 2015 წლის 4 ოქტომბერს კი ლონდონში, ქართული ფილმის IV ფესტივალის ფარგლებში, „ვეფხისტყაოსნის" ახალ თარგმანთან დაკავშირებით, გაიმართა გამოცემის განხილვა, რომელშიც, ლინ კოფინის გარდა მონაწილეობას იღებდნენ მწერალი აკა მორჩილაძე და მთარგმნელი-ისტორიკოსი დონალდ რეიფილდი. 
ნათარგმნი აქვს თანამედროვე ქართველი მწერლების დათო ბარბაქაძის, გიორგი კეკელიძის, გივი ალხაზიშვილის, ზაზა აბზიანიძის ნაწარმოებები. 2013 წ. დ. კიზირიას რედაქტორობით აშშ-ში გამოსცა „ქართული პოეზიის ანთოლოგია", რომელშიც შევიდა ძველი ქართული ლიტერატურის ნიმუშები.

ბიბლიოგრაფია
------------

### წიგნები

* ჰენრი და პანკინი

### პიესები

* „ლაბირინთი აკვარიუმში"
* „კალიუმის ატომური მასა"

### თარგმანები

* „ქართული პოეზიის ანთოლოგია"
* გიორგი კეკელიძის მინიატურები
* არჩილ სულაკაურის „სალამურას თავგადასავალი"
* დათო ბარბაქაძის ლექსები
* ლურჯა ცხენები — გალაკტიონ ტაბიძის პოეზია
* ანა ახმატოვა — ლექსები
* აღმოსავლეთი და დასავლეთი — პოემები

ჯილდოები და პრემიები
--------------------

* მიჩიგანის უნივერსიტეტის მთავარი სასტიპენდიო პროგრამა — ჰოპვუდის პრემია
* ლიტერატურული პრემია „საბას" 2016 წლის გამარჯვებული ნომინაციაში „წლის საუკეთესო თარგმანი ქართულიდან უცხოურ ენაზე"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2021-08-09 საიტზე Wayback Machine.
* „ვეფხისტყაოსანი" ინგლისურად დაარქივებული 2021-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* Lyn Coffin
* პრემია „საბას" 2016 წლის გამარჯვებულები
* საბა-2016 გამარჯვებულები
* ამერიკელი ქალი, რომელმაც „ვეფხისტყაოსანი" თარგმნა
* Shota Rustaveli's „The Knight in the Panther Skin" დაარქივებული 2021-08-08 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------


1. ↑  ლინ კოფინი „მე ორივე ვარ". თარგ. გ.ჯოხაძე. „მერწყული", თბ. 2012.
**ოპერაცია იმედის მთა III** (ინგლ. Operation Mount Hope III) — 1988 წელს ამერიკელების მიერ ჩატარებული საიდუმლო ოპერაცია ჩამოვარდნილი და მიტოვებული ლიბიური მი-25-ის ხელში ჩაგდების მიზნით, რომელიც ჩადში, უადი-დუმის რაიონში იდგა. თვითმფრინავი ჩამოვარდა და მიტოვებული იყო ლიბიასა და ჩადს შორის კონფლიქტის დროს. 1988 წელს 160-ე სპეციალური ოპერაციების საავიაციო პოლკის ორმა ამერიკულმა MH-47 Chinook-მა ღამით თითქმის 500 მილი (800 კმ) ფრენის შემდეგ მიაღწია ობიექტამდე. მისია ჩადის მთავრობის თანხმობით მთლიანად ქვეყნის ფარგლებში ჩატარდა.

წინაპირობა
----------

კონფლიქტის დროს ჩადის ხელისუფლება აფრიკის ქვეყნებისა და საფრანგეთის მხარდაჭერით ცდილობდა შებრძოლებოდა პარტიზანულ ჯარებს, რომლებსაც მხარს უჭერდა ლიბია. ამ ბრძოლების დროს ლიბიელები პრაქტიკულად შეიჭრნენ ჩადში. კონტიგენტი შეიარაღებული იყო საბჭოთა წარმოების აღჭურვილობით და მათ შორის მი-25 შვეულმფრენებითაც.

1987 წელს საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ ლიბიის ჯარები ჩადიდან გავიდნენ და დატოვეს უზარმაზარი რაოდენობის სამხედრო ტექნიკა, უმეტესწილად მსუბუქი დაზიანებით. ჩადის ხელისუფლებას ჯერ არ გააჩნდა საკმარისი ძალები დაბრუნებული ტერიტორიის სრული კონტროლისთვის და შესაბამისად აქ დატოვებული ტექნიკაც ბედის ანაბარად მიატოვეს. სწორედ ამ დროს ამერიკულმა დაზვერვამ უადი-დუმის მახლობლად ძველ, უმოქმედო სამხედრო აეროდრომზე იპოვა მიტოვებული მი-25.

ოპერაცია
--------

ოპერაცია 1988 წლის 10 ივნისს დაიწყო. ორმა MH-47 Chinook-მა, რომლებსაც 800 კილომეტრის ფრენა მოუწიათ, მიუხედავად ძლიერი ქვიშის ქარიშხალისა უვნებლად მიაღწიეს უაიდი-დუმის აეროდრომამდე და წარმატებით განახორციელეს ვერტმფრენის ტრანსპორტირება. ოპერაციის დაწყებიდან 67 საათის შემდეგ ვერტმფრენი ჩატვირთეს თვითმფრინავში, რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატებში გაფრინდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Operation Mount Hope III, Africa, 1988
* That time Army Night Stalkers stole an advanced Russian helicopter დაარქივებული 2019-04-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Michael J. Durant, Steven Hartov (2007). *The Night Stalkers*. New York:  G. P. Putnam's Sons,   გვ. 245–246. ISBN 0-399-15392-6.
2. ↑  Shopping in Chad: Operazione Mount Hope III Italian. *Sobchak Security* (3 July 2013).
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **პალესტინა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

1759 წლის რეგიონის რუკა
**პალესტინა** (ბერძ. Παλαιστίνη, ებრ. פלשתינה პალესთინა, არაბ. فلسطين ფილასტინ ან ფალასტინ, იხ. აგრ. ქანაანელი) — ერთ-ერთი ისტორიული სახელი მიწისა ხმელთაშუა ზღვასა და მდ. იორდანეს შორის, რამდენიმე მოსაზღვრე ტერიტორიებთან ერთად აღმოსავლეთითა და სამხრეთით.

რეგიონის სახელწოდება წარსული სამი ათასწლეულის განმავლობაში განსხვავებული ფორმებით არსებობდა. პალესტინის ტერიტორიაზე მოსახლე სემიტური მოდგმის ტომები რეგიონს უწოდებდნენ ქანაანს. პალესტინა ბერძნული წარმოშობისაა. პირველად ეს სახელი მოიხსენია ანტიკური ხანის ბერძენმა ისტორიკოსმა ჰეროდოტემ. როდესაც ეს მიწები რომის იმპერიის ნაწილი გახდა, პროვინციას მისი ბერძნული სახელით მოიხსენიებდნენ (პალესტინა) და ეს სახელი დამკვიდრდა და გავრცელდა მთელ რომის იმპერიაში და მის გარეთ. რომის იმპერიის ორად გაყოფის შემდეგ პალესტინა აღმოსავლეთ რომის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა (შემდგომში ბიზანტიის იმპერია). შემდეგ იგი არაბების ბატონობის ქვეშაა. ამ პერიოდში ხდება არაბული მოსახლეობის მომძლავრება აღნიშნულ რეგიონში. არაბების შემდეგ, პალესტინას ახალი მფლობელები გამოუჩნდნენ თურქ–სელჩუკების სახით.

შუა საუკუნეებში პალესტინა სისხლისმღვრელი ომების პოლიგონად იქცა, ევროპელი ჯვაროსნები და მაჰმადიანი მბრძანებლები ხანგრძლივ ბრძოლებს აწარმოებდნენ მის ხელში ჩასაგდებად. შემდეგ პალესტინა ოსმალური იმპერიის ნაწილი ხდება ხანგრძლივი დროით.

მე-20 საუკუნეში პალესტინის ტერიტორია ბრიტანელებს გადაეცა. ამ პერიოდში ჩნდება ებრაული დასახლებებიც, რომლებიც იზრდებოდა და ივსებოდა ებრაელი რეპატრიანტების ხარჯზე, რაც ადგილობრივ მუსლიმანურ მოსახლეობაში დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ 1947 წლის 29 ნოემბერს გაერომ მიიღო რეზოლუცია, რომლის მიხედვითაც უნდა შექმნილიყო ებრაული და არაბული სახელმწიფოები პალესტინის ტერიტორიაზე, არაბული სამყაროს დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად 1948 წლის 14 მაისს გამოცხადდა ისრაელის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა.

ამჟამად პალესტინის ტერიტორიაზე არსებობს ორი დამოუკიდებელი სახელმწიფო ისრაელისა (ებრაული) და პალესტინის (არაბული), თუმცა კონფლიქტი დღემდე მოუგვარებელია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პალესტინა***

* www.palestinecenter.org - საიტი პალესტინის შესახებ, დღევანდელი და ისტორიული ინფორმაციით  დაარქივებული 2012-04-16 საიტზე Wayback Machine.
* www.mideastweb.org - პალესტინის პოპულაციის საიტი
* ხურდები და ქაღალდის ფული ბრიტანეთის სამანდატო პალესტინაში დაარქივებული 2007-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* WorldStatesmen- რუკები, დროშები, ქრონოლოგია, ისრაელის და პალესტიის ეროვნული ატრიბუტები
* hWeb - პალესტინის რუკები დაარქივებული 2008-04-30 საიტზე Wayback Machine.
* ენციკლოპედიური ინფორმაცია პალესტინის შესახებ
* პალესტინის ლიბერალურ დემოკრატიული მეგობრები დაარქივებული 2010-12-21 საიტზე Wayback Machine.

რუკები
* 1916 დაარქივებული 2007-06-21 საიტზე Wayback Machine.
* 1947 გაეროს მონაწილების გეგმა
**ტელმან ბაღიროვი** (აზერ. Telman Bağırov, სრული სახელი:*Telman Malik oğlu Bağırov*; დ. 9 სექტემბერი, 1960, ლიმანი — გ. 20 იანვარი, 1990, ბაქო) — შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1960 წლის 9 სექტემბერს ლენქორანის სოფელ პორტ-ილიჩში (ახლანდელი ქალაქი ლიმანი). პორტ-ილიჩის სოფლის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში, სამხედრო სამსახურის დასრულების შემდეგ დაამთავრა ბაქოს მე-12 ტექნიკური სკოლა და დაეუფლა კინომექანიკოსის პროფესიას. მოგვიანებით მუშაობდა ბაქოს საყოფაცხოვრებო კონდიციონერების ქარხნის №1 საამქროში. ჯერ პარტიის რიგებში მიიღეს, შემდეგ კი ბაქოს 26 კომისრის რაიონის შინაგან საქმეთა სამმართველოს საპოლიციო დაცვის რაზმში. ჰქონდა მილიციის უმცროსი სერჟანტის წოდება.

1989 წლის ნოემბერში მონაწილეობდა შუშის რაიონის სოფელ მალიბეილის ბრძოლებში.

### სიკვდილი

იანვრის ტრაგედიის დროს კინოთეატრ „დოსთლუგთან" ჯარისკაცებმა ესროლა. დაიღუპა სამედიცინო დახმარების აღმოჩენამდე.

დაკრძალეს შეჰიდთა ხეივანში

სქოლიო
------

1. ↑  "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Şəhidlər. ციტირების თარიღი: 2022-10-05
3. ↑  Həm peşə, həm də Vətən borcu.... ციტირების თარიღი: 2018-01-20(აზერბაიჯანული)