recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ნიანგი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ნიანგი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნიანგები** (ლათ. Crocodilia) — ქვეწარმავალთა რიგი. მათი სიგრძე 2-5 მ, იშვიათად (ნილოსის ნიანგები, ქედიანი ნიანგები) 7 მეტრს აღწევს. აქვთ გრძელი, გვერდებიდან შებრტყელებული კუდი, წაგრძელებული დინგი, მოკლე ფეხები, უკანა კიდურების თითებს შორის დაჭიმულია საცურაო აპკი. ნესტოები და თვალები (ვერტიკალური გუგით) ზემოთაა აწეული, რაც მათ საშუალებას აძლევს წყლიდან მხოლოდ თვალები და ნესტოები ამოყონ. ნესტოები და ყურის ხვრელები დაცულია სარქვლებით. სხეული, კუდი და კიდურები დაფარულია სწორკუთხოვანი რქოვანი ფარებით. ცხვირ-ხახა გამოყოფილია პირის ღრუსაგან მეორეული ძვლოვანი სასით. „მუცლის ნეკნები" აქვთ, ლავიწი — არა. თავის ტვინი საკმაოდ განვითარებულია. გამოირჩევიან კარგი სმენით და მხედველობით. გულის პარკუჭები მთლიანად გადატიხრულია, მაგრამ აორტის რკალები ერთმანეთთან ხვრელითაა დაკავშირებული, რის გამოც არტერიული და ვენური სისხლი ერთმანეთს ერევა. საშარდე ბუშტი არა აქვთ. ფილტვები კარგადაა განვითარებული. ენა უძრავია. კონუსური კბილები ფოსოებშია ჩამჯდარი. ნიანგები გავრცელებულია ტროპიკულ სარტყელში. შეუძლიათ ერთი წყალსატევიდან მეორეში დიდ მანძილზე გადასვლა. აქტიურები არიან ღამით. იკვებებიან უმთავრესად თევზებით, წყლის სხვა ცხოველებით, ტანად დიდი ნიანგები თავს ესხმიან დიდ ცხოველებს (რქოსან პირუტყვსაც კი) და ადამიანს (განსაკუთრებით საშიშია ქედიანი ნიანგები). დედალი ნიანგები ქვიშაში (უმთავრესად მეჩეჩზე) დებს 20-100 მკვრივნაჭუჭიან კვერცხს, ცოცხლობენ 80-100 წელს. ნიანგების ხორცს საკვებად იყენებენ, ტყავს — სხვადასხვა საგალანტერეო ნაკეთობის დასამზადებლად. ამჟამად ნიანგები საგრძნობლად განადგურებულია. არსებობს თანამედროვე ნიანგების 21 სახეობა, რომელიც გაერთიანებულია 3 ოჯახში: გავიალები, ნამდვილი ნიანგები და ალიგატორები.

* ზემოდან: ალიგატორების პირის დახურვისას არ ჩანს ქვედა ყბის კბილები. ნიანგების ქვედა ყბის მეოთხე კბილი ჩანს მაშინაც, როდესაც მათი პირი დახურულია. გავიალმა თავისი სახელწოდება მიიღო ინდური ენიდან გრძელი და ვიწრო დინგის დამსახურებით.ზემოდან: ალიგატორების პირის დახურვისას არ ჩანს ქვედა ყბის კბილები. ნიანგების ქვედა ყბის მეოთხე კბილი ჩანს მაშინაც, როდესაც მათი პირი დახურულია. გავიალმა თავისი სახელწოდება მიიღო ინდური ენიდან გრძელი და ვიწრო დინგის დამსახურებით.

ნიანგების გავრცელების არე
  

 ნიანგები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| პრეკამბრ. | კამბრ. | ორდოვიც. | სილ. | დევონ. | კარბონული | პერმ. | ტრიას. | იურული | ცარცული | პალეოგ. | ნეო. | IV |
| ◄ | 570 | 500 | 440 | 410 | 360 | 285 | 251 | 199,6 | 145,5 | 65,5 | 23,03 | 2 |
|  ◄ მლნ. წლის წინ  |

▲▲▲▲▲

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი თ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 407, თბ. 1984
**ემუს ომი** (ინგლ. Emu War), ასევე ცნობილია, როგორც **ემუს დიდი ომი** (ინგლ. Great Emu War) და **სირაქლემას ომი** — ავსტრალიაში ჩატარებული წარუმატებელი სამხედრო ოპერაცია ველური ბუნების წინააღმდეგ, რომელიც 1932 წლის ბოლოს ჩატარდა. ოპერაციის მიზანი საზოგადოებრივი შეშფოთების შემცირება იყო, რომელიც კამპიონში, დასავლეთი ავსტრალიაში ემუს რაოდენობის ზრდით იყო გამოწვეული. ემუს პოპულაციის შემცირების წარუმატებელ მცდელობას, რომელიც ავსტრალიის მკვიდრი მსხვილი ფრინველია, ლევისის იარაღით აღჭურვილი ჯარისკაცები ცდილობდნენ, შედეგად მედიაში ამ ოპერაციას „ემუს ომი" ეწოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაციის შედეგად გარკვეული რაოდენობის ფრინველი დაიღუპა, ემუს პოპულაცია შენარჩუნდა და განაგრძო ავსტრალიელი ფერმერების მოსავლის განადგურება.

წინაისტორია
-----------

ნასვენი მიწა ემუს შემდეგ
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ბევრი ყოფილი ავსტრალიელი სამხედრო პირი, რამდენიმე ბრიტანელ ვეტერანთან ერთად, დასავლეთ ავსტრალიაში ფერმერობით დაკავდა, ხშირად მარგინალურ ადგილებში. 1929 წელს, დიდი დეპრესიის დაწყებისთანავე, ავსტრალიის მთავრობამ ფერმერებს ხორბლის მოსავლის გაზრდის მიზნით დახმარების პირობა დაუდო, თუმცა, მთავრობას დაპირებული სუბსიდია არ გაუწია. მიუხედავად რეკომენდაციებისა და დაპირებული სუბსიდიებისა, ხორბლის ფასები კვლავ ეცემოდა და 1932 წლის ოქტომბრისთვის სიტუაცია უფრო მწვავე გახდა: ფერმერები ემზადებოდნენ სეზონის მოსავლის ასაღებად, იმავდროულად ფერმერები იმუქრებოდნენ ხორბლის დატვირთვაზე უარის თქმით.

ფერმერების წინაშე მდგარი სირთულეები კიდევ უფრო გაიზარდა მას შემდეგ, რაც 20 000 ემუ ჩამოვიდა ამ ტერიტორიებზე. ემუ სეზონურად, რეგულარულად მიგრირებს კონტინენტის შიდა რეგიონებიდან სანაპირო რეგიონებში. დასავლელ ავსტრალიელი ფერმერების მიერ სუფთა მიწისა და დამატებით წყლის მიწოდების შედეგად, ემუსთვის დამუშავებული მიწები საცხოვრებლად საუკეთესო გარემო გამოდგა, შედეგად, მათ დაიწყეს ფერმის ტერიტორიაზე ჩასახლება, კერძოდ კი ქალაქ ჩენდლერისა და უალგულანის გარშემო. ემუ მოსავლის მოხმარების გარდა მას აფუჭებდა, ასევე დიდად აზიანებდა ღობეებს, საიდანაც შესაძლებელი ხდებოდა კურდღლების შემოსევა, რაც დამატებით პრობლემებს იწვევდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Shuttlesworth, Dorothy Edwards (1967). *The Wildlife of Australia and New Zealand*.  University of Michigan Press,   გვ. 69.
2. 1 2  Johnson, Murray (2006). „'Feathered foes': soldier settlers and Western Australia's 'Emu War' of 1932". *Journal of Australian Studies* (88): 147–157. ISSN 1444-3058.
3. ↑  Gill, Frank B. (2007). *Ornithology*, 3rd,  Macmillan,   გვ. xxvi.
4. ↑  „"Emu War" defended". *The Argus*. 19 November 1932. p. 22.
**SOCAR კოშკი** — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ცათამბჯენი.

პროექტი
-------

SOCAR კოშკი მდებარეობს ბაქოში, ჰეიდარ ალიევის გამზირზე. ცათამბჯენი არის SOCAR-ის (აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის) საოფისე შენობა. შექმნილია სამხრეთ კორეული კომპანიის Heerim Architects & Planners Co. შპს „ქარისა და ალის" კონცეფციის საფუძველზე აშენებს თურქული კომპანია TEKFEN şanşaat. პროექტის ღირებულებაა 306 479 148 აშშ დოლარი .

კოშკს 5 ჰექტარი მიწის ნაკვეთს იკავებს. მასში განთავსდება 5 საკონფერენციო დარბაზი, ფიტნეს ცენტრი, რამდენიმე სასადილო, ავტოსადგომი შენობის პირველ და მისქვეშა სართულებზე. საოფისე ნაწილის ფართობი უნდა იყოს 40,5 ათასი კვადრატული მეტრი, პროექტის საერთო ფართობი აღემატება 100 ათას კვადრატულ მეტრს .

ცათამბჯენი გათვლილია კომპანიის სამუშაო პერსონალისთვის, რომელიც დაახლოებით 2200 ადამიანია.

შენობის კონსტრუქცია შედგება ბეტონის ბირთვისგან, რომელზეც დამონტაჟებულია ფოლადის კონსტრუქციის კომპოზიტური სისტემა, მიწისძვრის წინააღმდეგობა 9 ბალი რიხტერის მასშტაბით. ბირთვი უფრო სწრაფად იზრდება, ამიტომ მეტალის ჩარჩოს დასაყენებლად საჭიროა ბეტონის მაღალი სიმტკიცე.

ამ ეტაპზე ცათამბჯენის მშენებლობა დასრულებულია .

დიზაინი
-------

შენობის არქიტექტურული სტილი არის სტრუქტურული ექსპრესიონიზმი. ცეცხლის მოძრავი ნაკადი ცათამბჯენის დიზაინის ცენტრალური იდეაა. 

ორიგინალური SOCAR კოშკის პროექტი მოიცავდა ორ კოშკს. ერთმანეთში დახვევისას მათ შექმნეს ერთი მთლიანი შენობა. თითქოს კოშკები პიკიდან ამოსულიყვნენ და ცაში ტრიალებდნენ. ისეთი შთაბეჭდილება იქმნებოდა, რომ უფრო მოკლე კოშკი, როგორც ჩანს, უფროს კოშკის „გულმკერდს" ადებდა. ამ უკანასკნელის ზედა ნაწილი მოკლე კოშკისკენ იყო გადახრილი, თითქოს გამამხნევებელი. სართულების რაოდენობა 32 მიწისზედა დონის ტოლი იყო.

პროექტი შეიცვალა. ახლა ეს ერთი კოშკია, რომელიც ოდნავ იყოფა ცეცხლის ფურცლებად. პირველი ფურცლის ზედაპირი დაახლოებით 22-23 სართულის დონეზეა. დანარჩენი ორი შენობის თავზე გვირგვინდება. ფასადი თავისთავად ტალღოვანია ფუძიდან ზემოდან - კიდევ ერთი მინიშნება ალის თემასთან დაკავშირებით. სართულების საერთო რაოდენობა 42 სართულია.

შენობის ფასადის დასუფთავება და მოვლა ხორციელდება İKU ავტომატური დასუფთავების სისტემის საშუალებით.

უნდა აღინშნოს, რომ შენობა აღჭურვილია ტყუპი ლიფტით, რომლის თავისებურება ისაა, რომ ერთ შახტში, ერთი ზემოთ, ორი სალონია განლაგებული ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Новое административное здание SOCAR будет соответствовать всем современным стандартам
* Socar
* Heerim Architects Pen SOCAR Tower დაარქივებული 2020-10-26 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  tekfeninsaat.com.tr დაარქივებული 2014-03-06 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  1news.az
3. ↑  SOCAR tower на skyscrapercity.com
4. ↑  skyscraperpage.com
5. ↑  Heerim.com: SOCAR Tower დაარქივებული 2013-12-03 საიტზე Wayback Machine.
6. ↑  Tekfen Holding.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-24. ციტირების თარიღი: 2020-10-23.
7. ↑  Thornton Tomasetti დაარქივებული 2012-06-21 საიტზე Wayback Machine.
*Serinus canaria canaria*
**კანარის ჩიტი**, *კანარელი* (ლათ. Serinus canaria) — მომცრო ტანის ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გავრცელებულია კანარისა (აქედან სახელწოდება) და აზორის კუნძულებზე, მადეირაზე. XVI საუკუნეში შემოიყვანეს ევროპაში და გავრცელდა როგორც ტიპობრივი „გალიური ფორმა". კარგად მრავლდება ტყვეობაში. გამოყვანილია გალობითა და ექსტერიერით განსხვავებული მრავალი ჯიში. მამალ კანარის ჩიტს მუცლის მხარე ყვითელი აქვს, ზურგის მხარე — მოყვითალო-მომწვანო, დედალს — მომწვანო შეფერილობა. სხეულის სიგრძე 12-14 სმ აღწევს.

ქართულ ლიტერატურაში კანარის ჩიტს ზოგჯერ შეცდომით იადონს უწოდებდნენ. კანარის ჩიტის ერთ-ერთი ქვესახეობაა კანარიასებრი მთიულა (Serinus canaria serinus ), რომელიც გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში. მცირე აზიაში, არაბეთის ნახევარკუნძულზე და ევროპაში (ჩრდილოეთის გარდა). ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 3-5 კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 13 დღე. იკვებება მარცვლეულით. საქართველოში კანარის ჩიტის შემოფრენის ერთადერთი შემთხვევაა აღნიშნული (1896).გავიგეთ,რომ თეკლას სურს მათემატიკის განშორება,რითაც ჩიტოს და ჯუნიორს მოიშირებს. უხ,რა სასტიკია.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 363.
**ტაძარი** — საკულტო ნაგებობა ღვთისმსახურებისა და რელიგიურ წეს-ჩვეულებათა შესასრულებლად. ტაძრის სახე და მისი განვითარების ისტორია განპირობებულია არა მარტო საკულტო მოთხოვნილებებით, არამედ სხვადასხვა ხალხისა და ქვეყნის არქიტექტურისა და სამშენებლო ტექნიკის განვითარების დონით და შესაბამისად ატარებს მკვეთრად გამოხატულ ეროვნულ ხასიათს.

ძველ ქართულ ძეგლებში ტაძარი გვხვდება როგორც უფლის (ღმერთის) სახლის, სამლოცველო სახლის (ეკლესია), ისე უფლის (მეფე, მთავარი) რეზიდენციის, სასახლის, მნიშვნელობით. ამავე მნიშვნელობით იხმარებოდა — ეზო, პალატი, დარბაზი, სასახლე, სადგომი. მეფის ან მთავრის სასახლესთან იყო მუდმივად მყოფი სამხედრო-სამეურნეო მსახურეულ პირთა შტატი — ტაძრეული.

  

```
წმინდა გიორგის ტაძარი სოფელ ჭალაში-ზემო იმერეთის ერთ-ერთ ულამაზეს სოფელ ჭალაში არის აშენებული აბაშიძეების საგვარეულო კარის ეკლესია წმინდა გიორგის ტაძარი. ტაძარი აგებულია მე-16 საუკუნეში რომელიც დღემდე მოქმედი ტაძარია, ხურთმოძღვრების ერთ-ერთი უნიკალური შედეგი. ტაძრის ეზოში საუკუნოვანი მცენარეებია: რუსული კოპიტი, კალხური ბზა. ადრე ეს ტაძარი აბაშიძეებს ეკუთვნოდათ ახლა კი მრევლის თავშესაფარი.
```

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 671.
მოუმწიფებელი 5 მმ სიგრძის Haliotis asinina -ს ანატომია ნიჟარის გარეშე.

სურათზე ნაცრისფრად ნაჩვენებია მანტია, რომელიც ფარავს ცხოველის ზურგის ზედაპირის უმეტეს ნაწილს. ლაყუჩები (g), საჭმლის მომნელებელი ჯირკვალი (dg), შემაერთებელი კუნთი (am), ეპიპოდიალური საცეცები (ept), მარჯვენა მანტიის წილი (rml), თვალის ლაქა (es), ცეფალური საცეცები (ct) და მარცხენა მანტიის წილი (lml).

**ჰეპატოპანკრეასი**, **მომნელებელი ჯირკვალი** ან **შუა ნაწლავის ჯირკვალი** წარმოადგენს ფეხსახსრიანების და მოლუსკების საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ორგანოს. მის მიერ განხორციელებული ფუნქციები, ძუძუმწოვრებში ცალ-ცალკე უზრუნველყოფილია ღვიძლისა და პანკრეასის მიერ, მათ შორის საჭმლის მომნელებელი ფერმენტების გამომუშავება და მონელებული საკვების შეწოვა.

ფეხსახსრიანები
--------------

ნაჩვენებია, რომ ფეხსახსრიანებს, განსაკუთრებით ტოლფეხიანების რიგის დეტრიტოფაგებს - Oniscidea-ს (ხის ტილები), შეუძლიათ მძიმე მეტალების აკუმულაცია ჰეპატოპანკრეასში. ამან შეიძლება გამოიწვიოს ბიოაკუმულაცია კვებითი ჯაჭვის მეშვეობით და გავლენა მოახდინოს კვების ქსელის განადგურებაზე, თუ დაგროვება საკმარისად მაღალი იქნება დაბინძურებულ ადგილებში; მაგალითად, მძიმე მეტალების მაღალი კონცენტრაცია შეინიშნება Dysdera-ს გვარის ობობებში, რომლებიც იკვებებიან ხის ტილებით და შესაბამისად მათი ჰეპატოპანკრეასით - რომელიც ტოლფეხიანებში მძიმე მეტალების აკუმულირების ძირითადი ორგანოა.

მოლუსკები
---------


Pseudunela cornuta-ს ზოგადი ანატომიის 3D რეკონსტრუქციაზე მწვანედ ნაჩვენებია საჭმლის მომნელებელი ჯირკვალი (dg).

Pseudunela cornuta-ს საჭმლის მომნელებელი სისტემის 3D რეკონსტრუქცია. ნაჩვენებია საჭმლის მომნელებელი ჯირკვალი (dg).

ლოქორა Deroceras laeve-ის ჰეპატოპანკრეასის ჰისტოლოგიური სურათი.



  

ჰეპატოპანკრეასი არის ლიპიდების მეტაბოლიზმის და ლიპიდების მარაგის ძირითადი ადგილი მუხელფეხიანებში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Blue Crab Anatomy.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-27. ციტირების თარიღი: 2023-09-25.
2. ↑   (2002) "Soil biomarkers (invertebrates and microbes) for assessing site toxicity", *Environmental Analysis of Contaminated Sites*.  John Wiley and Sons,   გვ. 95–134. ISBN 978-0-471-98669-0.
3. ↑  S. P. Hopkin; M. H. Martin (1985). „Assimilation of zinc, cadmium, lead, copper and iron by the spider *Dysdera crocata*, a predator of woodlice" (PDF). *Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology*. **34** (2): 183–187. doi:10.1007/bf01609722. PMID 3978257. S2CID 39086273. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2011-07-22.
4. ↑  Böer M. Graeve M. & Kattner G. (2006). "Exceptional long-term starvation ability and sites of lipid storage of the Arctic pteropod *Clione limacina*". *Polar Biology* **30**(5): 571-580. doi:10.1007/s00300-006-0214-6.
**უკრაინის კარპატები** (უკრ. Українські Карпати) — ქედი უკრაინაში, აღმოსავლეთი კარპატების ჩრდილოეთი ნაწილი. გადაჭიმულია უმეტესწილად ლვოვის, ივანო-ფრანკოვსკის, იმიერკარპატებისა და ჩერნოვცის ოლქების ტერიტორიებზე.

სიგრძე დაახლოებით 280 კმ, სიგანე 100 კმ-ზე მეტი. ფართობი 24 ათ. კმ². სიმაღლე 2061 მ (მთა ჰოვერლა). გეოლოგიურ აღნაგობაში ჭარბობს ცარცულ-პალეოგენური ასაკის ფლიში; არის იურული კირქვებისა და პალეოზოური კრისტალური ფიქლების გამოსავლები. ნეოგენური ვულკანოგენური წარმონაქმნები წარმოდგენილია ანდეზიტებით, ბაზალტებითა და ტუფებით.

ფერდობები დაფარულია შერეული და მუქწიწვოვანი ტყით, ქვედა სარტყელში გვხვდება წიფლის ტყეები. ზედა სარტყელში არსებული მდელოები ზაფხულის საძოვრებად გამოიყენება. მოიპოვება ნავთობის, აირის, მურა ნახშირის, გოგირდის, ოზოკერიტის, კალიუმის მარილის, ქვამარილის საბადოები და სხვა. უკრაინის კარპატების ფარგლებში განვითარებულია ტურიზმი.

სქოლიო
------

1. ↑  Цись П. М. Геоморфологія УРСР. — Л. 1962.
2. ↑  Дмітрієв М. І. Геоморфологія УСРР. — Х. : Радянська школа, 1936.
3. ↑  Геоморфология Украинской ССР / Под общ. ред. И. М. Рослого. — К. : Вища школа, 1990. — 287 с.
**ნელი ნენოვა** (ბულგ. Нинель Тодоровна Ненова, დ. 26 აპრილი, 1929 — გ. 15 ივლისი, 2016) — ბულგარული წარმოშობის ქართველი კინორეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1976).

ნინელ ნენოვა დაიბადა 1929 წლის 26 აპრილს სოფიაში, ბულგარეთი. 1949 წელს, სოფიის მეორე ქალთა გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, სწავლობდა მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო სახელმწიფო ინსტიტუტში სარეჟისორო ფაკულტეტზე, რომელიც 1955 წელს დაასრულა. 1957 წლიდან მუშაობდა კინოსტუდია ქართულ ფილმში. 

დაქორწინებული იყო კინორეჟისორ გენო წულაიაზე.

ნენოვას რეჟისორული ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია: „ლადო გუდიაშვილი" (1957), „წარსული ზაფხული" (1959), „ცეროდენა რაინდები" (1964), „დრო იწურება განთიადისას" (1966), „ორერა-რერო" (1969), „მოვდივართ და მოვიმღერით" (1973), „ბიჭები იასამნის ქუჩიდან" (1974), „პეპელა" (1979), „ქორწინება იმერულად" (1981), „ყოჩაღად პაპებო" (1981), „ჩიორა" (1984). ყველა თავისი ფილმი ნენოვამ გადაიღო მეუღლესთან — გენო წულაიასთან ერთად, გარდა ფილმისა „ბიჭები იასამნის ქუჩიდან".

მიღებული აქვს პრიზები და პრემიები ტაშკენტის (1973), ბათუმის (1975), ბაქოს (1979), სოხუმის (1981), ერევნის (1981), მინსკის (1985) საკავშირო კინოფესტივალებზე. 

ნელი ნენოვა 2016 წლის 15 ივლისს, ბულგარეთში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნელი ნენოვა — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ნელი ნენოვა [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ნელი ნენოვა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნელი ნენოვა — kino-teatr.ru (რუსული)
**ფლორა კარიმოვა** (აზერ. Flora Ələkbər qızı Kərimova; დ. 23 ივლისი, 1941, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოპულარული მომღერალი, სამოქალაქო უფლებათა აქტივისტი და აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ფლორა კარიმოვა, თავისუფლების აქტივისტი და საბჭოთა-ევროპული პოპის, როკის და ჯაზის სტილის მუსიკალური ჟანრების დამაარსებელი, დაიბადა ბაქოში, 1941 წლის 23 ივლისს. მისივე თქმით, ის იყო არასასურველი შვილი; მისი დედა ცდილობდა ორსულობის შეწყვეტას, თუმცა ამის გაკეთება კანონიერი გზით საბჭოთა კავშირში არსებული აბორტსაწინააღმდეგო კანონების გამო შეუძლებელი იყო.

ადრეული კარიერა
---------------

1965 წელს ფლორა კარიმოვა ჩაირიცხა ნარიმანოვის სამედიცინო ინსტიტუტში სამედიცინო ბიზნესის სპეციალობით; ხსენებულ ინსტიტუტში სწავლა 1971 წელს. შემდეგ, 1972-1977 წლებში, იგი სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში ვოკალური ხელოვნების სპეციალობით, სადაც მან ხმა გააძლიერა ოთხ ოქტავარზე. ამ პერიოდში იგი გახდა გამოჩენილი პოპულარული აზერბაიჯანელი საბჭოთა პოპ მომღერალი. კარიერის ადრეულ ეტაპზე, 1955-1967 წლებში, იგი ძირითადად პოპ და კლასიკურ სტილს მღეროდა. მოგვიანებით, 1967 წელს ფლორა კარიმოვამ პირველად იმღერა ეროვნულ ორკესტრთან ერთად. მისი უნიკალური და ბრწყინვალე, ჯერჯერობით არაჩვეულებრივი, მიმზიდველი ხმა აღელვებდა და მნიშვნელოვნად იზიდავდა აუდიტორიას.

პირველი ქალი მძღოლი საბჭოთა აზერბაიჯანში
----------------------------------------

1967 წელს, იგი გახდა პირველი აზერბაიჯანელი საბჭოთა ქალი-მძღოლი, რომელიც მართავდა პირველ ჟიგულის მანქანას. იგი თავის მანქანაში ხშირად ჩნდებოდა მუსიკალური ესკიზებით.

აზერბაიჯანის პირველი სახალხო არტისტი
------------------------------------

ფლორა კარიმოვას ჩაწერილი და გამოუშვებული აქვს ოცზე მეტი სოლო ალბომი. 1992 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის წოდება. ამრიგად, ფლორა კარიმოვა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის ისტორიაში გახდა პირველი მომღერალი, რომელსაც ეს ტიტული მიენიჭა.

პირადი ცხოვრება
---------------

კარიმოვა ორჯერ არის დაქორწინებული, ჰყავს ქალიშვილი და ვაჟი. მისი პირველი ქორწინება შედგა პროფ. დოქტორ. იბრაჰიმ ტოპჩუბაშოვისტან, 1969 წელს. მეორედ დაქორწინდა 1988 წელს, ფაიკ შაფიევზე.

იბრაჰამ ტოპჩუბაშოვმა ფლორა კარიმოვას მუსიკალური და არტისტული უნარების დახვეწაში დიდი როლი ითამაშა.

1969 იგი დაქორწინდა პროფესორ იბრაჰიმ ტოპჩუბაშოვზე. მისი დიდება წარმოუდგენლად გაიზარდა. იბრაჰიმოვი გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ, 1970 წელს. გარდაცვალებამდე, პროფესორი იბრაჰიმოვი მივლინებაში იმყოფებოდა თურქეთში, სადაც ის შეხვდა ცნობილ თურქ მომღერალს ნესრინ სიფაჰს და მიიწვია ბაქოში რათა კონცერტი გაემართა. პროფესორ იბრაიმოვის გარდაცვალების შემდეგ, კარიმოვამ გააცნობიერა მისი სურვილი და სიფჰის კონცერტი მოაწყო ბაქოში, იაშილის თეატრში. ამ წლის განმავლობაში იგი საზოგადოებაში არ მღეროდა.

1987 წელს იგი მეორედ დაქორწინდა ფაიკ ბეიზე, რომელიც საბჭოთა მილიონერი იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფლორა კარიმოვა ews.day.az-ზე
* ფლორა კარიმოვა musavat.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  „Flora Kərimova". Adam.az. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04.
2. ↑  Flora Karimova: "Sometimes I Wish I Had Gone On Being a Doctor" დაარქივებული 2013-01-15 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links. *Zerkalo*. 30 July 2011.
**ზაქარია ბანელი**, *ზაქარია ვალაშკერტელი, სვინგელოზი* (X ს. II ნახ. – XI ს. 30-იანი წლები) — შუა საუკუნეების საქართველოს, კერძოდ, ტაოს სამეფოს სასულიერო, კულტურის და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწე. 

ე. მეტრეველის ვარაუდით, ზაქარია ბანელის მშობლები ქართველი არისტოკრატების მაღალ წრეს, დაფანჩულთა ცნობილ ფეოდალურ გვარს ეკუთვნოდნენ და დავით კურაპალატთან დაახლოებული პირები იყვნენ. თავად ზაქარია ავტობიოგრაფიულ ანდერძში დავით კურაპალატს თავის „მზრდელსა და შემოქმედს" უწოდებს. X საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში ის მორჩილად მიუყვანიათ ოთხთა ეკლესიაში, სადაც არსენ მამამთავარს დამოწაფებია. ცხოვრების დიდი ნაწილი მან გაატარა ტაოში, სადაც უდიდესი და ყველაზე გავლენიანი ეპარქიის – ბანის მამამთავრობას მიაღწია. ერთხანს ის ბიზანტიის სამეფო კარზე დიპლომატად, მწიგნობრად და იმპერატორთან დაახლოებულ პირადაც მოჩანს. ბანელობის დროს ზაქარიამ ბიზანტიის იმპერატორისაგან უმაღლესი სასულიერო პატივი – სვინგელოზობა დაიმსახურა. XI საუკუნის 20-იანი წლებისთვის ბანელობასთან ერთად ვალაშკერტის სამწყსოს ეპისკოპოსობაც შეითავსა, რასაც განსაზღვრული პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა როგორც ტაოს, ისე მეზობელი რეგიონებისთვისაც.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 321-322.
* *მეტრეველი ე.*, ნარკვევები ათონის კულტურულ-საგანმანათლებლო კერის ისტორიიდან, თბ. 1996
მელატონინი
**მელატონინი** — ეპიფიზის მთავარი ჰორმონი, ცირკადული რითმის მარეგულირებელი. უძილობის დროს, „ბიოლოგიური საათის" კორექტირებისთვის მას აბების სახით მიიღებენ.

აღწერა
------

ჰორმონი მელატონინი აღმოჩენილ იქნა 1958 წელს ა.ბ. ლერნერის მიერ. მისი რაოდენობა ადამიანის ორგანიზმში რიტმულად იცვლება, კონკრეტულად კი, როგორც წესი, ღამით, შუა ღამიდან დილის ხუთ საათამდე, მისი რაოდენობა ორგანიზმში განსაკუთრებით მომატებულია; ხოლო დღისით — ნაკლები. მელატონინს გამოიმუშავებს ეპიფიზის სპეციალური სეკრეტორული უჯრედები — პინეალოციტები. 

ეპიფიზში სინთეზირებული მელატონინი გადადის სისხლსა და ზურგის ტვინის სითხეში — ლიკვორში, რომლის გავლის შემდეგაც ჰიპოთალამუსში გროვდება. გარდა სისხლისა და ზურგის ტვინის სითხისა, მელატონინი აღმოჩენილია შარდში, ამნიონურ სითხესა და ნერწყვშიც. 

მელატონინი გვხვდება მთლიან ცხოველურ სამყაროში. იგი გამოუმუშავდება როგორც მცენარეებს, ისევე უმარტივესებსაც.

სინთეზი და სეკრეცია
-------------------

ადამიანის ორგანიზმში მელატონინი სინთეზირდება ამინომჟავა ტრიფტოფანისგან, რომელიც ნეირომედიატორის სეროტონინის სინთეზშიც მონაწილეობს, ხოლო იგი, ამავდროულად, ფერმენტი N-აცეტილტრანსფერაზის ზემოქმედების ქვეშ გარდაიქმნება მელატონინად. ითვლება, რომ მელატონინი სეროტონინის ინდოლური წარმონაქმნია და სინთეზირდება ღამით ორი ფერმენტის — N-აცეტილტრანსფერაზისა და ჰიდროქსიინდოლ-O-მეთილტრანსფერაზის ზემოქმედებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Melatonin MS Spectrum
*კოტე ლაშხია*
**კონსტანტინ (კოტე) ლაშხია** (დ. 1 სექტემბერი, 1986, სოხუმი — გ. 2 ივლისი, 2015, მარიუპოლი, უკრაინა) — ქართველ-უკრაინელი სამხედრო ოფიცერი, ქართული ლეგიონის მებრძოლი.

ბიოგრაფია
---------

რუსეთ-საქართველოს 1992-1993 წ. ომის დროს მცირეწლოვანი კოტე დედასთან და უფროს დასთან ერთად ალყაშემორტყმული სოხუმიდან გაღწევას ცდილობდა. მისი მამა და უფროსი ძმა ამ დროს რუსებს და სეპარატისტებს ებრძოდნენ. კოტეს მამა და უფროსი ძმა სეპარატისტებმა და რუსებმა დახვრიტეს.

უკრაინელმა სამხედროებმა ქართველი სამოქალაქოების ეთნიკური წმენდისგან გადარჩენის მიზნით, 1993 წლის 11 ოქტომბერს წამოიწყეს სპეციალური საევაკუაციო ოპერაცია და საკუთარი სიცოცხლის რისკის ხარჯზე 17 ვერტმფრენითა და 291 განხორციელებული ფრენი შედეგად გადაარჩინეს 7643 ქართველი. პარალელურად, უამრავი ქართველი ასევე გემებით იქნა გამოყვანილი. მათ შორის იყო კოტე ლაშხიაც. გადარჩენილი ბავშვი ოდესაში უკრაინულმა ოჯახმა შეიფარა და რამდენიმე თვის შემდეგ უკვე თბილისში გახიზნულ კოტეს ოჯახს დაუბრუნა. 

2014 წელს, მაშინ როდესაც რუსეთმა უკრაინაში სამხედრო აგრესია დაიწყო, კოტე ლაშხია უკრაინაში დაბრუნდა რათა უკრაინელი ხალხისთვის დახმარებისთვის დახმარებით ეპასუხა. სიკვდილის წინ ცოტა ხნით ადრე თქვა:

> უკრაინამ მე და დედაჩემს კიდევ ერთი შანსი მოგვცა და ახლა ჩემი სიცოცხლე მას ეკუთვნის. მე ქართველი ვარ, მაგრამ უკრაინა ჩემი მეორე სამშობლოა. ახლა ჩემი წმინდა ვალია იგი დავიცვა. 
> 
> 

კოტე ლაშხია 2015 წლის ივლისს დაიღუპა მარიუპოლში. მას, სიკვდილის შემდეგ, უკრაინისადმი თავდადების და სიყვარულის მედალი მიენიჭა.

სქოლიო
------

1. ↑  HOW DID THE UKRAINIAN SOLDIERS HELP GEORGIA DURING THE ABKHAZIAN WAR AND WHAT WERE THE INTENTIONS OF THE RUSSIAN EMPIRE IN THE 19TH CENTURY?.
2. ↑  „სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე ეს გემი კოკამ აზოვში იპოვა".
ხაშმის სამების ეკლესია
**ხაშმის სამების ეკლესია** ან *კაწარეთის სამება* — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე. მიეკუთვნება V-VI საუკუნეების მიჯნას.

საეპისკოპოსო კათედრა
--------------------

კაწარეთის სამონასტრო კომპლექსი წარმოადგენდა ფეოდალური ხანის საეპისკოპოსო ცენტრს კახეთში. ვარაუდობენ, რომ უძველეს ხანაში აქ კუხებისა და სუჯების ტომთა წარმართული რელიგიის ცენტრი იყო. გადმოცემით, ქართველთა განმანათლებელმა ნინომ აქ მიაღებინა ქრისტიანობა კუხ და სუჯ მთავრებს და მათ ქვეშევრდომებს. ქართული საეკლესიო იერარქიაში კაწარელი ეპისკოპოსი რიგით მეოცედ იხსენიებოდა. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ხოლო კვალად ნინოწმინდას ზეით ერთვის იორს სამების ხევი, ეგრეთვე გამომდინარე და მომდინარე ვითარცა წინათ ხევნი (ნინოწმინდისა და გიორგიწმინდის ხევენი). და ამის შესართვაზედ ხაშმს ჰყვეს მონასტერი და ციხე ნათლისმცემლის მონაზონთა. ამას ზეით ამ ხევზედ არს ეკლესია დიდშენი, გუნბათიანი, სამებისა. ზის ეპისკოპოზი, მწყემსი ამას ზეითის ქვეყნისა ერწოდმდე (და იტყვის გარეჯის-უდაბნოს თჳსად). ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა." |
|  | (ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია", თბ. 1904, გვ. 135) |

ძეგლის აღწერა
-------------

ეკლესიას გარს უვლის ქვის გალავანი, შესასვლელი გალავანს შიგნით ჩართული საცხოვრებელი კოშკიდან აქვს. გალავნის შიგნით არის აგრეთვე ეპისკოპოსის სასახლე, სამრეკლო და მარანი. ეკლესია ბაზილიკის ტიპის გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი სამი მხრიდან აქვს. ინტერიერი სვეტების 4 წყვილით 3 ნავად არის გაყოფილი. აფსიდით დასრულებული შუა ნავის ორივე მხარეს, მთელ სიგრძეზე, სვეტებზე ამოყვანილია 5-5 თაღი. საშენ მასალად გამოყენებულია ოდნავ გათლილი ნატეხი და რიყის ქვა, თაღებისათვის - სუფდად გათლილი ქვის კვადრები. აფსიდი და თაღები ნალისებრი ფორმისაა. შიგნით მოხატულია. გარედან შემოსილია მომწვანო-მოვარდისფრო ქვიშაქვის კვადრებით. აღმოსავლეთ ფასადზე, შუა სარკმლის თავზე, დიდი ქვის ჯვარია გამოყვანილი. ეკლესია რამდენიმეჯერ საფუძვლიანად არის გადაკეთებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კაწარეთის საეპისკოპოსო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია შაორშაძე, „კაწარეთის (სამების) საეპისკოპოსოს ისტორიიდან (V-XVIII სს.)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
აფშერონ-ხიზის ეკონომიკური რეგიონი
**აფშერონ-ხიზის ეკონომიკური რეგიონი** (აზერ. Abşeron-Xızı iqtisadi rayonu) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ეკონომიკური რეგიონი. მოიცავს აფშერონისა და ხიზის ადმინისტრაციულ რეგიონებს და ქალაქ სუმგაითს. 2021 წლის 7 ივლისამდე მას ეწოდებოდა აფშერონის ეკონომიკური რეგიონი.

ფართობი 3730 კმ².

ეს ეკონომიკური რეგიონი არის ქვეყნის მთავარი საწვავი და ენერგეტიკული ბაზა, რომელიც ქვეყნის ნავთობის, გაზისა და ელექტროენერგიის წარმოების მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს.

განვითარებულია ნავთობქიმიური და ქიმიური მრეწველობა, მძიმე მრეწველობა, შავი და ფერადი მეტალურგია, ენერგეტიკა, მანქანათმშენებლობა, ელექტროტექნიკა, მსუბუქი და კვების მრეწველობა, სამშენებლო მრეწველობა, სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა და მომსახურების სექტორი.

სოფლის მეურნეობის სექტორებს შორის მოწინავე პოზიციებს იკავებს რძის და ხორცის მეურნეობა, მეფრინველეობა, მეცხვარეობა, მებოსტნეობა, მევენახეობა, მეყვავილეობა და მშრალი სუბტროპიკული მეხილეობა. რეგიონის განსაკუთრებული აგროკლიმატური რესურსები შესაძლებელს ხდის ზეთისხილის, ზაფრანის, ფისტას, ნუშის, ლეღვის, ვაზის ჯიშებისა და საზამთროს მოყვანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Экономическая карта

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı
**ივანე თარბა** (აფხ. Иван Константин-иԥа Ҭарба; დ. 21 მარტი, 1921 — გ. 21 იანვარი, 1994, სოხუმი) — აფხაზი მწერალი. აფხაზეთის ასსრ-ის დ. გულიას სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1921 წლის 21 მარტს ოჩამჩირის რაიონის სოფელ ბესლახუბაში. 1948 წელს დაამთავრა სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1953-54 წლებში იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების მინისტრი, 1954–1958 წლებში პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის მდივანი. 1958 წლიდან აფხაზეთის მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე.

ივანე თარბა წერდა ლექსებს, პოემებს და რომანებს. 1949 წლიდან გამოიცა მისი ლექსების და პოემების არაერთი კრებული, მათ შორისაა: „ორი ზღვა" (1954), „ლექსები და პოემები" (1960), „აფხაზეთო ჩემო" (1963), „მთიდან მთამდე" (1965), „ლექსები" (1971), „შუადღის გზებზე" (1972), „სიმღერიდან სიმღერამდე" (1975). მისი ცნობილი რომანებია „ცნობილი კაცი" და „მზე ჩვენთან იღვიძებს".

გარდაიცვალა 1994 წლის 21 იანვარს სოხუმში. დაკრძალულია აფხაზ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

საფოსტო მარკა ივანე თარბას გამოსახულებით

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1966 შრომის წითელი დროშის ორდენი
* 1971 საპატიო ნიშნის ორდენი
* 1981 ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* ვლადიმერ ილიას ძე ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ივანე თარბა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ტვიფელფონტეინი** (აფრიკ. *საეჭვო წყარო*) — კლდის უძველესი გრავიურების არეალი ჩრდილო-დასავლეთ ნამიბიაში, კუნენეს რეგიონში. მოიცავს წყაროს, რომელიც ქვიშაქვის მაგიდა მთების მწვერვალებს შორის განლაგებულ ხეობაში მდებარეობს. ხეობა მინიმალური რაოდენობის ნალექებს იღებს და გააჩნია დღიური ტემპერატურის ფართო ცვალებადობა.

ტერიტორია 6 000 წლის წინ დასახლებული იყო მონადირე-შემგროვებლებით, ხოლო შემდეგ ხოიხოის მეჯოგე ხალხებით. ორივე ეთნიკური ჯგუფი არეალს იყენებდა რელიგიური მიზნებისა და შამანისტური რიტუალების ჩასატარებლად, რომლის პროცესშიც შექმნეს 2 500 კლდის გრავიურა და მცირე რაოდენობის კლდის ნახატები. იმის გამო, რომ მოიცავს აფრიკაში არსებული კლდის პეტროგლიფების უდიდეს კონცენტრაციას, 2007 წელს იუნესკომ ტვიფელფონტეინი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, როგორც პირველი ძეგლი ნამიბიიდან.

ისტორია
-------

ტვიფელფონტეინი 6 000 წლის წინ დასახლებული იყო ქვის ხანის მონადირე-შემგროვებელი ვილტონის ქვის ხანის კულტურის ჯგუფით, რომლებმაც შექმნეს არსებული გრავიურების უდიდესი ნაწილი და სავარაუდოდ ყველა ნახატი. 2 000 - 2 500 წლის წინ, ხეობა დაიკავეს ბუშმენების მონათესავე ჰოტენტოტების ეთნიკურმა ჯგუფებმა. ეს ხალხი ასევე ეწეოდა კლდის მხატვრობას, რომელიც სრულიად განსხვავდება უფრო ძველი გრავირებებისგან. ეს ტერიტორია ევროპელთაგან დაუსახლებელი რჩებოდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდამდე, როდესაც ხანგრძლივმა გვალვებმა აფრიკაანსზე მოლაპარაკე ფერმერები (ბურები) აიძულა აქეთ გადაადგილებისკენ.

ტოპოგრაფი რეინარდ მააკი ამ არეალში კლდის გრავიურების არსებობას ჯერ კიდევ 1921 წელს იუწყებოდა, მაგრამ მისი მნიშვნელოვანი გამოკვლევები 1947 წელს დაიწყო, როდესაც ერთ-ერთმა მემამულემ ტერიტორია სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობისთვის იყიდა. მანვე აღმოაჩინა წყარო, რომელიც უცებ გაუჩინარდა, ამიტომ მას ტვიფელფონტეინი უწოდა. ამის შემდეგ, 1950 წლიდან იწყება არეალის სამეცნიერო შესწავლა ერნსტ რუდლოფ ჩერცის მიერ, რომელმაც 212 ქვის ფილაზე განლაგებული 2 500 გრავიურა აღწერა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღწერა იუნესკოს საიტზე
* "Twyfelfontein: a World Heritage Site". Government of Namibia. Retrieved 17 Aug 2010

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტვიფელფონტეინი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნამიბიაში ნამიბიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ტვიფელფონტეინი  · ნამიბის ქვიშის ზღვა |

 |
**დეა პაპასკირი** (დ. 26 სექტემბერი, 1978, სენაკი) — პლასტიკური ქირურგი, მედიცინის დოქტორი, კლინიკა „დეამედის" დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
---------

### განათლება

დეა პაპასკირმა 1996 წელს დაასრულა მოსკოვის მოსკოვის 24-ე სამედიცინო სასწავლებელი. 1996-2002 წლებში სწავლობდა რუსეთის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტერტში ქ. მოსკოვში. 2002 წლიდან ამავე უნივერსიტეტიში გაიარა კლინიკური ორდინატურა სპეციალობაში "ქირურგია", ხოლო 2010 წელს დაასრულა ასპირანტურა რუსეთის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტში. 

დეა პაპასკირმა თმის ტრანსპლანტაციის თანამედროვე ტექნოლოგიების შესწავლა მოსკოვში, ჯერ კიდევ ორდინატურაში სწავლის დროს დაიწყო. მისი პირველი მასწავლებელი იყო ამერიკაში მოღვაწე ქართველი პროფესორი თამაზ თამაზაშვილი, ხოლო მოგვიანებით ალექსი მახარაშვილი. 

### სამუშაო გამოცდილება და კარიერა

2003 წელს დეა პაპასკირმა და ალექსი მახარაშვილმა მოსკოვში ჩამოაყალიბეს თმის გადანერვის სპეციალიზირებულ განყოფილებას, რომელიც დღესაც ფუნქციონირებს. 2004 წელს დეა პაპასკირმა და ალექსი მახარაშვილმა დაიწყეს ახალი კადრების მომზდება საქართველოში. 2005 წელს მათ მიერ დაარსდა კლინიკა „ჰეალაინ ინტერნეიშნლი".

დეა პაპასკირმა 2010 წელს, მოსკოვში, დაიცვა დისერტაცია, თემაზე: „თავის თმიანი ნაწილის ნაწიბუროვანი დეფექტების მქონე პაციენტების ქირურგიული მკურნალობა", რაც გულისხმობს ნაწიბურწბში თმის გადანერგვას ფოლოკულური მიკროაუტოტრანსპლანტაციის მეთოდით. 

დეა პაპასკირი არის თმის აღდგენითი ქირურგიის საერთაშორისო საზოგადოების (ISHRS, აშშ) მოქმედი წევრი, საქართველოს თმის აღდგენის საზოგადოების (GSHR) პრეზიდენტი, საქართველოს პლასტიკური, რეკონსტრუქციული და ესთეტიკური ქირურგიის საზოგადოების (GeoPRAS) წევრი, რუსეთის თმის აღდგენითი ქირურგიის საზოგადოების (RSHRS) პრეზიდენტი და რუსეთის ქირურგთა საზოგადოების წევრი. 

2018 წლის აპრილში დეა პაპასკირის ხელმძღვანელობით თბილისში გაიხსნა კლინიკა „დეამედი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დეა პაპასკირის პროფილი. "დეამედის" საიტზე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-03-29. ციტირების თარიღი: 2023-09-14.
* დეა პაპასკირი ბიოგრაფიულ ლექსიკონში. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
* კლინიკა დეამედი - ოფიციალური საიტი.
* დეა პაპასკირი - გადაცემა "ბიზნეს ლიდერები". Youtube.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022 წლის 22 ივლისი.
* დეა პაპასკირი გადაცემაში "ქალები". Youtube.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021 წლის 28 ივლისი.
* დეა პაპასკირი გადაცემაში "სხვა რასკურსი". Youtube.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021 წლის 14 მაისი.
* დეა პაპასკირი ჟურნალ ფორბსში. ფორბსი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-07-07. ციტირების თარიღი: 2023-09-19.
* დეა პაპასკირი, ალექსი მაახარაშვილი სამეცნიერო სტატია თმის გადანერგვის კვლევის შესახებ. Oatext.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-03-21. ციტირების თარიღი: 2023-09-19.
* კლინიკა "დეამედი" mkurnali.ge ზე..
**სიდამპლე** — ბიოქიმიური პროცესი. მიმდინარეობს წყლის თანაობისას, ამიტომ, სიდამპლე გვხვდება ძირითადად წყლითა და საკვები ნივთიერებებით მდიდარ ორგანოებში: ძირხვენებში, ტუბერებში, ნაყოფებში და სხვ. არსებობს ორი სახის სიდამპლე: სველი და მშრალი. სველი სიდამპლის დროს პარაზიტი შლის უჯრედის გარსს, რის შედეგადაც წყლის ნაწილი გარეთ გამოდის, ნაწილს კი პარაზიტი შეითვისებს. ამ დროს დამპალი ზედაპირი ტენიანია, „სველია". სველ სიდამპლეს იწვევენ ბაქტერიები, აგრეთვე სოკოების გარკვეული ჯგუფი. მშრალი სიდამპლის დროს პარაზიტი არ შლის უჯრედის გარსს. იგი მისაწოვრებს ჩაუშვებს უჯრედში და ისე იღებს წყალს და საკვებ ნივთიერებებს, წყლის ნაწილი კი შეუმჩნევლად ორთქლდება ისე, რომ ამ დროს ტენის გამოყოფას არ შეინიშნება. მშრალი სიდამპლე ვითარდება, მაგალითად, კარტოფილის ფუზარიოზული სიდამპლის შემთხვევაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თეთრი სიდამპლე
* ნაცრისფერი სიდამპლე
* შავი სიდამპლე
* ნაყოფის სიდამპლე
* ფესვის სიდამპლე

სქოლიო
------

1. ↑  მცენარეთა დაავადებები. *agronews.ge* (23 სექტემბერი, 2019). ციტირების თარიღი: 21 აგვისტო, 2020.
რუკა, რომელზეც გამოსახულია პირალაჰი აბშერონის სხვა კუნძულებთან ერთად.
**პირალაჰი** (აზერ. Pirallahi) (საბჭოთა დასახელება — არტიომის კუნძული (არტიომის ფსევდონიმით ცნობილი რევოლიუციონერის პატივსაცემად), რომელიც განლაგებულია აბშერონის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთით. ხელოვნური დამბით შეერთების შემდგომ (ქ. გიარგიანი) საბჭოთა კავშირის დროს იგი პრაქტიკულად ნახევარკუნძულად იქცა. მიეკუთვნება აზერბაიჯანს. შედგება ქვიშის და თიხის ნაზავისგან, გაწელილია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, ზღვით გამიჯნულია მეზობელი კუნძულებისგან (ბეიუკ ტავა და გუ). კუნძულის ცენტრში განლაგებულია ელექტროფიცირებული რკინიგზა და ასფალტირებული გზა. კუნძულის საერთო ფართობი შეადგენს 10 კვ.კმ. მაგრამ მისი ნაპირები საგრძნობლად ირყევიან კასპიის ზღვის დონის ცვალებადობის დროს. კუნძულზე მშრალი ხმელთაშუაზღვის კლიმატია. თვითონ კუნძულზეც და ახლომდებარედ მიმდინარეობს ნავთობის მოპოვება. კუნძულის ჩრდილო ნაწილში განლაგებულია პირალაჰის დასახლება (ადრე ასევე არტიომ-კუნძული).

სქოლიო
------

1. ↑  Артёма остров — статья из Большой советской энциклопедии.
ქართული წარმოების ხელის ტანკსწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი რპგ-7 გასროლის დროს.
**რპგ-7გ** — ქართული წარმოების ხელის ტანკსაწინააღმდეგო რეაქტიული ყუმბარსატყორცნი. მისი დანიშნულებაა მოწინააღმდეგის მძიმედ დაჯავშნული ტანკების, მსუბუქი ჯავშანტექნიკის, საცეცხლე წერტილების და ცოცხალი ძალის განადგურება. ყუმბარსატყორცნით შესაძლებელია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში წარმოებული ასეულობით ტიპის 40 მმ კალიბრის კუმულაცური, ტანდემურ-კუმულაციური, მსხვრევადი, მსხვრევად-კუმულაციური, თერმობარული და სხვა ტიპის  ყუმბარების გასროლა.

ისტორია
-------

სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა" რპგ-7 ტიპის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნებს სერიულად XX საუკუნის 90-იან წლებში ამზადებდა. 2011 წლიდან კი აღნიშნული ყუმბარმტყოცნების წარმოება ახალი მასშტაბებით განახლდა. ყუმბარსატყორცნებით შეიარაღებულია საქართველოს შეიარაღებული ძალების რეგულარული და სარეზერვო ქვედანაყოფები.

ტექნიკური მხარე
---------------

ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი რპგ-7 გამოიყენება მოწინააღმდეგის მძიმე და მსუბუქი ჯავშანტექნიკის დაზიანებისთვის, რისთვისაც მის საბრძოლო მასალაში შედის სხვადასხვა ტიპის და ტექნიკური მონაცემების მქონე კუმულაციური მოქმედების რეაქტიული გასროლები. ქვეითი ცოცხალი ძალის დასაზიანებლად კი ყუმბარსატყორცნზე გამოიყენება მსხვრევადი რეაქტიული გასროლები. 

რპგ-7 ის საშტატო გასროლები
**ტაქტიკურ-ტექნიკური მონაცემები**

* ლულის კალიბრი - 40 მმ
* ყუმბარსატყორცნის სიგრძე - 950 მმ
* ცარიელი ყუმბარსატყორცნის მასა - 5.83 კგ
* მაქსიმალური სამიზნე მანძილი - 500 მ
* მაქსიმალური სროლის მანძილი - 1000 მ
* ლულის რესურსი - 1000 გასროლა
* ყუმბარის ფრენის სიჩქარე - 112-145 მ/წმ
* ოპტიკური სამიზნე - პგო-7ვ
* საბრძოლო მასალა - რპგ-7 ის ნებისმიერი ტიპის გასროლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული წარმოების ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნი RPG-7G, სამხედრო ანალიტიკური საიტი www.geo-army.ge;
* ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნი – რპგ-7გ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყანჩელი**. |

**სალომე ალექსანდრეს ასული ყანჩელი** (დ. 14 მაისი, 1921, თბილისი — გ. 11 დეკემბერი, 1985, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის სანდრო ყანჩელის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ეზიარა ხელოვნების სიყვარულს. თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის დამთავრებისთანავე მიიწვიეს საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტში მსახიობად. 1946–1948 წლებში მარჯანიშვილის თეატრშია, ხოლო 1948–1956 წლებში კი სოხუმის ქართული თეატრის დასში მოღვაწეობს. აქ შეასრულა მან ისეთი როლები როგორიცაა: ცაბუ (შალვა დადიანის „ნაპერწკლიდან"), ესმა (გიორგი წერეთლის „პირველი ნაბიჯი"), ძიძია (ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა"), მარანდოლინა (კარლო გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი") და სხვა.

1956 წლიდან სალომე ყანჩელი კვლავ რუსთაველის სახელობის თეატრშია, ამჯერად სიცოცხლის ბოლომდე. აქ ახალი ძალით გაიელვა მისმა ხალასმა ნიჭმა, მაღალმა სცენურმა ოსტატობამ, სინატიფემ და ქალურმა მშვენებამ. მსახიობმა დიდი ოსტატობით განასახიერა მკვეთრად განსხვავებული სცენური სახეები: ივლიტე — კიტა ბუაჩიძის „ამბავი სიყვარულისა", მზეთუნახავი — გიორგი ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა", ბაბალე — მერაბ ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები", ხანუმა — ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა", ბერნარდა — ფედერიკო გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი", ნოდარ წულეისკირის „თუთარჩელა" და სხვა.

სალომე ყანჩელი გამოირჩეოდა დიდი არტისტული ხიბლით, პლასტიკით, იუმორით, რომლის არსში წვდომის საოცარი უნარით. მანვე მეტად დასამახსოვრებელი სახეები შექმნა ქართულ კინოსა და სატელევიზიო დადგმებში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1958: „ორი ოჯახი" (ლია) რეჟ. დავით კანდელაკი
* 1959: „მტრობა" (ანიმაციური ფილმი) რეჟ. არკადი ხინთიბიძე
* 1960: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა" (მინადორა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა" (ქვრივი) რეჟ. ელდარ შენგელაია
* 1975: „ერთი ნახვით შეყვარება" (მურადის დედა) რეჟ. რეზო ესაძე
* 1977: „სამანიშვილის დედინაცვალი" რეჟ. ელდარ შენგელაია
* 1978: „რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე" (მარო) რეჟ. ლანა ღოღობერიძე

ნათამაშები როლები
-----------------

### სოხუმის თეატრი

* შალვა დადიანის „ნაპერწკლიდან" (ცაბუ )
* გიორგი წერეთლის „პირველი ნაბიჯი" (ესმა )
* ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა" (ძიძია )
* კარლო გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი" (მარანდოლინა )

### რუსთაველის თეატრი

* კიტა ბუაჩიძის „ამბავი სიყვარულისა" (ივლიტე)
* გიორგი ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა" (მზეთუნახავი)
* მერაბ ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები" (ბაბალე )
* ავქსენტი ცაგარელის „ხანუმა" (ხანუმა)
* ფედერიკო გარსია ლორკას „ბერნარდა ალბას სახლი" (ბერნარდა)

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1950 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1954 — აფხაზეთის ავტ. რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი
* 1967 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 353, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სალომე ყანჩელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* სალომე ყანჩელი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**F-16 Fighting Falcon** (ითარგმნება როგორც: *F-16 გამანადგურებელი შევარდენი*) — მრავალფუნქციური რეაქტიული გამანადგურებელი თვითმფრინავი, თავდაპირველად წარმოებული General Dynamics-ის მიერ აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებისთვის. დაპროექტებულია რა როგორც მცირეწონოსანი, დღის გამანადგურებელი, იგი წარმატებული მულტიფუნქციური თვითმფრინავია. 4 400-ზე მეტი თვითმფრინავის წარმოება მოხდა პირველი გამოშვების შემდეგ და დაიხვეწა 1976 წელს. მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები აღარ ყიდულობს ამ მოდელებს, მისი გაუმჯობესებული ვერსიები მაინც იწარმოება ექსპორტისთვის. 1993 წელს General Dynamics-მა თვითმფრინავის წარმოების ბიზნესი მიყიდა კორპორაციას Lockheed Corporation, რომელიც, თავის მხრივ, გახდა Lockheed Martin-ის ნაწილი, მას მერე რაც 1995 წელს შთანთქა იგი Martin Marietta-მ.

Fighting Falcon წარმოადგენს საჰაერო მებრძოლს მრავალი ინოვაციით, რომელთა შორისაც შეიძლება დასახელდეს კაბინის უკარკასო ზედა მხარე უკეთესი ხილვადობისათვის, გვერდითა მხარეს დამაგრებული კონტროლის ბერკეტები, რათა ადვილად გააკონტროლოს პილოტმა თვითმფრინავი დიდი გრავიტაციული ძალების მოქმედებისას და გაუმჯობესებული სავარძელი, გრავიტაციული ძალების მოქმედების შესამცირებლად პილოტზე. F-16 აქვს შიდა M61 Vulcan ტიპის ქვემეხი და 11 სამაგრი სხვადასხვა ტიპის რაკეტების, ბომბებისა და საწვავის ავზების დასამონტაჟებლად.

გარდა აშშ-ის საჰაერო ძალების აქტიური, სარეზერვო და საჰაერო ეროვნული დაცვის დანაყოფებისა, თვითმფრინავს იყენებს აშშ-ის საჰაერო ძალების საჰაერო სადემოსტრაციო ჯგუფი,აშშ-ის საჰაერო ძალების ქუხილის ჩიტები, და აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალები როგორც მოწინააღმდეგე/აგრესორ თვითმფრინავს. აშშ-ის გარდა F-16 კიდევ 25 ერის საჰაერო ძალებში მსახურობს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  F-16 Fact Sheet. *აშშ-ის საჰაერო ძალები*, ოქტომბრტი, 2007. წაკითხვის თარიღი: 25 ოქტომბერი, 2009.
2. 1 2  სტოუტი, ჯოი და ლაურა ქუინსი. United States Government Awards Lockheed Martin Contract to Begin Production of Advanced F-16 Aircraft for Morocco. დაარქივებული 2009-01-04 საიტზე Wayback Machine.  *Lockheed Martin press release*, 8 ივნისი, 2008. წაკითხვის თარიღი: 11 ივლისი 2008.
3. ↑  მაიკლ ს. როზენუალდი, Downside of Dominance? Popularity of Lockheed Martin's F-16 Makes Its F-35 Stealth Jet a Tough Sell. *Washington Post*, განახლებული 17 დეკემბერს, 2007. წაკითხვის თარიღი: 11 ივლისი, 2008.
4. ↑  კომპანიების ისტორია – Lockheed Martin Corporation. *Funding Universe*. წაკითხვის თარიღი: 11 ივლისი, 2008.
**მავრ იაკობის ძე პიასეცკი** (დ. 14 სექტემბერი, 1912 — გ. 1977) — მსახიობი და რეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1965). 

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1929 წელს  სოხუმის თეატრში, მუშაობდა  ბრიანსკის, ვორონეჟის თეატრებში, 1936-1995 და 1958-1977 — თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. იყო ფართო შემოქმედებითი დიაპაზონის მსახიობი. თანაბარი ოსტატობით ასახიერებდა სახასიათო-ყოფით, კომედიურ და დრამატულ როლებს: მონახოვი (მაქსიმ გორკის „ბარბაროსები"), ბაბუა (ვ. შუქშინის „თვალსაზრისი"), მიშლაევსკი (მიხეილ ბულგაკოვის „ტურბინთა დღეები"), ბატონი ფრანკი (გუდრიჩისა და ჰაკეტის „ანა ფრანკის დღიური"), ვანო (ნოდარ დუმბაძის „ნუ გეშინია, დედა"), ცეზარი (ბერნარდ შოუს „ცეზარი და კლეოპატრა"), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი") სანდრო (ო. ჩიჯავაძის „თხუნელა") და სხვ. პიასეცკის მნიშვნელოვან დადგმებს შორისაა გ. მატვეევის „დელიკატური ოპერაცია", ვ. კოროსტილიოვის „დონ კიხოტი იბრძვის), მატუხოვის „ამნისტია", და სხვ. გადაღებულია ფილმებში: „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი", „ჩარი რამა" და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია  საბურთალოს პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 738, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* მავრ პიასეცკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — მავრ პიასეცკი
* 

* მავრ პიასეცკი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ელისე პატარიძე** (დ. 16 ივნისი, 1896, ნაკარევი — გ. 10 თებერვალი, 1975, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის დასრულების (1917 წ.) შემდეგ ჩაირიცხა თბილისის უნივერსიტეტში ეკონომიკური განხრით. იყო საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და მისი მთავარი კომიტეტის მდივანი. საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ მონაწილეობდა წინააღმდეგობის მოძრაობაში, 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. 1924 წლიდან პოლიტიკური ემიგრანტი იყო საფრანგეთში. 1930 წლიდან მუშაობდა საავტომობილო ფირმა „პეჟოს" პარიზის ბიუროში. 

პარიზში დააარსა ქართული სტამბა, სადაც არაერთი წიგნი და ჟურნალი გამოსცა. იყო პარიზის წმ. ნინოს ეკლესიის ერთ-ერთი დამაარსებელი; საფრანგეთის ქართველი ემიგრანტების სათვისტომოს თავმჯდომარე. დააარსა ჟურნალი „ივერია", რომელსაც თავადვე რედაქტორობდა (1949 წლიდან). 1953 წლიდან ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე იყო, ერთხანს უცხოეთში მოღვაწე ქართველ მწერალთა და ჟურნალისტთა კავშირსაც თავმჯდომარეობდა. 

ჰყავდა მეუღლე, თამარ ალშიბაია. შვილები თინა, გულნარა, არჩილ და ოთარ პატარიძეები. ოთარ პატარიძე საფრანგეთის ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელია. გულნარა პატარიძე 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე (2003 წ.) იყო რადიო „თავისუფლების" ქართული სამსახურის დირექტორი.

ლიტერატურა
----------

* პატარიძე ელისე // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012. - გვ.161.
**ნინა ზაქარიას ასული ჩაბიევა (ცაბითი)** (დ. 14 სექტემბერი, 1910, ახლანდელი ჯავა — გ. 1990) — ოსი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1954). სკკპ წევრი 1939 წლიდან. 

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1924 წელს თბილისის ოსურ დრამატულ კოლექტივში. 1935 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია. 1931 წლიდან იყო ცხინვალის კ. ხეთაგუროვის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი. როლები: სანიათი (ე. ურუიმაგოვას „სანიათი"), ვასილისა (გორკის „ფსკერზე"), დედა (ა. ვანეევის „კუპატიევების რძალი"), კრუჩინინა (ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი"), ემილია (შექსპირის „ოტელო"), ოთარაანთ ქვრივი (ი. ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი") და სხვა. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენითა და მედლებით.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1940: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1954: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* საპატიო ნიშნის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 68.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნინა ჩაბიევა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაბაშვილი**. |

**დავით გაბაშვილი** (დ. 6 სექტემბერი, 1914, თბილისი — გ. 9 მარტი, 1995, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ფერმწერი, მოქანდაკე, საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1985).

ბიოგრაფია
---------

1939 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1939 წელს. იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის პედაგოგი, გრაფიკოსი, ფერმწერი, პროფესორი (1967). მისი ძირითადი ნამუშევრებია: ფერწერა – „ქალის პორტრეტი" (1941), „ქალიშვილის პორტრეტი"(1949), "ნატურმორტი ქოთნით"(1950), „სვანი ბიჭი"(1951), "თამარ მეფე"(1956). ქანდაკება–დავით კაკაბაძის(1967), იოსებ გაბაშვილის(1970), გიორგი ჩუბინაშვილის(1980) სკულპტურული პორტრეტები(საქართველოს სურათების გალერეა). 1950–1970 წლებში მოღვაწეობდა წიგნის გრაფიკის დარგში. გაფორმებული აქვს ვახტანგ ბერიძის „სამცხის ხუროთმოძღვრება"(1955), "თბილისის ხუროთმოძღვრება"(1960–1963), „ძველი ქართველი ოსტატები" (1967), „ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება"(1974), ნიკოლოზ ბარათაშვილის (1956), ილია ჭავჭავაძის(1950), ალექსანდრე ყაზბეგის(1942) ნაწარმოებთა ილუსტრაციები და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 516.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 603.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ბერძნულ-რომაული ეპოქის ტიპური იეროგლიფები
**იეროგლიფები** (ბერძნ. hierós — საღვთო და glýphein — ამოჭრა, ამოკვეთა) — ეგვიპტური დამწერლობის უძველესი, ხატოვანი ნიშნები. იხმარებოდა ძვ. წ. IV ათასწლეულის ბოლოდან. ზოგიერთი იეროგლიფი გამოხატავს მთელ სიტყვას (უმრავლესობა), მის ნაწილს (ძირს), ცალკეულ თანხმოვან ბგერას (30-მდე); გვხვდება აგრეთვე დამხმრე ნიშნები (ე. წ. დეტერმინატივები), რომლებიც აზუსტებს სიტყვის მნიშვნელობას და ტექსტის წაკითხვისას არ გამოითქმის.

იეროგლიფებს უწოდებენ აგრეთვე ჩინური დამწერლობის როგორც უძველეს (ძვ. წ. II ათასწლ.), ისე თანამედროვე ნიშნებს, ასევე ძვ. წ. II-I ათასწლ. ხეთური დამწერლობის ნიშნებს, რომლებიც იხმარებოდა ხეთურში სოლისებრი დამწერლობის შემოღებამდე.

  

იეროგლიფების გაშიფვრა

მას შემდეგ, რაც ახ. წ. IV საუკუნეში ეგვიპტური დამწერლობა გამოუყენებელი გახდა, იეროგლიფების მიმართ ინტერესი ევროპაში უფრო გაიზარდა, რადგან მეცნიერებს ეგვიპტის შესახებ ინფორმაციას მხოლოდ გვიანი ანტიკური ბერძნული წარწერები აწვდიდნენ. ჰორაპოლონის ნაშრომში *„Hieroglyphica"*, ავტორი შეეცადა გაეშიფრა ეგვიპტური სიმბოლოების მნიშვნელობები, თუმცა შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ნაშრომი ბევრ შეცდომას შეიცავდა. იყო სწორი მსჯელობებიც, მაგრამ ეს ყველაფერი დამწერლობის გასაშიფრად საკმარისი არ იყო. ჰორაპოლონის მონაცემებით იხელმძღვანელეს გერმანელმა იურისტმა ათანასიუს კიხერმა და მისმა მოსწავლეებმა. კიხერის მსჯელობაც მალე აღიარეს მცდარად.

ნაპოლეონის ეგვიპტეში ლაშქრობისას, 1799 წელს ქალაქ როზეტასთან (თანამედროვე ქალაქი რაშიდი) აღმოჩენილ იქნა ე. წ. „როზეტის ქვა" იდენტური შინაარსის ორენოვანი ტექსტით — ეგვიპტურ (წარწერა შესრულებულია იეროგლიფებითა და დემოტური დამწერლობით) და ძველ [[ბერძნული ენა|ბერძნულ ენებზე].