recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**იულია სპირიდონოვა** (ბულგ. Юлия Спиридонова), აგრეთვე ცნობილია, როგორც **იულკა** (ბულგ. Юлка) — ბულგარელი მწერალი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
---------

იულია სპირიდონოვა დაიბადა 1972 წლის 30 ოქტომბერს, ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიაში, მხატვართა ოჯახში.

პირველად, როგორც მწერალი 1995 წელს აღიარეს, როდესაც მისმა პირველმა მოკლე მოთხრობამ „საწოვარა"-მ მოიგო იუნესკოს ყოველწლიური ჯილდო. მისი მოთხრობა ინგლისურ და ფრანგულ მოკლე მოთხრობათა ანთოლოგიებში შევიდა. 1996 წელს იგი მიუნხენში, სტუდენტური კინოფესტივალის ჟიურიში მონაწილეობისთვის მიიწვიეს. 2006 წელს, მისმა პირველმა რომანმა „My Sweet Pathwalker" მოიგო უდიდესი წლიური საბავშვო წიგნის ხელნაწერთა კონკურსი, რომელსაც მართავს ბულგარეთის მწერალთა ასოციაცია. 2007 წელს, რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ სპირიდონოვა მოიწვია, როგორც ბულგარეთის წარმომადგენელი საერთაშორისო წიგნის ბაზრობაზე „БиблиОбраз". 2008 წელს იულიას საბავშვო ზღაპარმა „Scabby Frog"-მა, რომელიც გაფორმებული იყო საერთაშორისოდ აღიარებული მხატვრის ივან განჩევის ილუსტრაციებით, დადებითი შეფასება მიიღო ჰააგის საერთაშორისო წიგნების ბაზრობაზე. 2010 წელს, ბულგარეთის განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ იულია სპირიდონოვა მისი დამსახურებისთვის სპეციალური ჯილდოთი დააჯილდოვა, ახალგაზრდა თაობის სულიერი კულტურის განვითარებისთვის. 2011 წელს, „I Read" საიტის მიერ წარმოებული კვლევის მიხედვით დადგინდა, რომ იულია სპირდონავას წიგნები ყველაზე ხშირად მოთხოვნადია.

იულია სპირიდონოვა ასევე ცნობილია თავისი სცენარისტობით, რომელმაც 400-ზე მეტი სცენარი დაწერა ბულგარეთის ეროვნული მაუწყებლისთვის. არის რამდენიმე სატელევიზიო შოუს, ბავშვებისა და მოზარდებისათვის გათვლილი სერიალის შემქმნელი და ავტორი.

იგი ბულგარეთის მწერალთა ასოციაციის წევრია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* barnesandnoble.com დაარქივებული 2011-06-07 საიტზე Wayback Machine.
* helikon.bg
* kragozor.com დაარქივებული 2017-04-26 საიტზე Wayback Machine.
* fiut.bg

სქოლიო
------

1. ↑  იულია სპირიდონოვას შესახებ ინფორმაცია გამომცემლობა „Ентусиаст"-ის საიტზე დაარქივებული 2019-05-29 საიტზე Wayback Machine. .
2. ↑  „Программа Фестиваля „БиблиОбраз 2007", 11 октября 2007 года" დაარქივებული 2013-12-03 საიტზე Wayback Machine.  на сайта Центр развития междуличностных коммуникаций.
3. ↑  Веселина Фотева, „Виж кой чете 2: „Хари Потър", „Пипи" и „Емил от Льонеберя" са най-крадените детски книги от библиотеките", в. „Дневник", 13 юни 2012 г.
**ილკა კალევი ნუმისტო** (ფინ. Ilkka Kalevi Nummisto; დ. 24 აპრილი, 1944, ტურკუ, ფინეთი) — ყოფილი ფინელი მენიჩბე, რომელიც მონაწილეობდა 1960-იან წლებისა და 1970-იანი წლების შუა პერიოდის შეჯიბრებებში. 

ოთხჯერ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მიიღო მონაწილეობა მარტო (1964 და 1972 წ.) და ასევე ოთხნიჩბიანი ნავით (1968, 1972 და 1976) 1000 მ მანძილი დაფარა. მისი საუკეთესო შედეგი მე-5 ადგილი იყო 1968 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხიკოში. 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ფინეთის ეროვნული ნაკრების მედროშე იყო.

ოლიმპიური თამაშების შემდეგ ნუმისტომ დაკავდა სპორტის ძალოსნური სახეობის სპორტით. 1986 და 1992 წლებში მან ხუთჯერ მონაწილეობა მიიღო ტურნირში World’s Strongest Man, მისი საუკეთესო მიღწევაა 1990 წელს მესამე ადგილი იყო. 1986 წელს იგი ტურნირის პირველი მონაწილე იყო, რომელმაც მაკგლაშენის ხუთივე ქვა აწია, მისი მიღწევა გაიმეორეს და ჯეფ კაპესი და იოუნ პაუდლ სიგმარსონმა იგივე ტურნირში გაიმეორეს. ნუმიტოს ასევე ფინეთის ძლიერი მამაკაცებს შორის სამჯერ მოხვდა.

სქოლიო
------

1. ↑  *Heikkilä J. Ruonakoski E.* Kaikkien tuntema voimamies Ilkka Nummisto on kuollut: "Hän oli sitkeä sissi" // *MTV Uutiset* — MTV Oy, 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18688987'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11880282'></a>
2. ↑  Ilkka Nummisto.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-05. ციტირების თარიღი: 2019-01-10.
3. ↑  Ilkka Nummisto
4. ↑  World's Strongest Man
**ჭორვილის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორვილაში. აგებულია 1901 წელს. 

ეკლესია სამნავიანი ნაგებობაა, რომლის სამივე ნავი ორფერდა სახურავის ქვეშაა მოქცეული. იგი საკმაოდ დიდი მოცულობისაა, გარე ზომებით: 18X11 მ. გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, ურთიერთისმეტრიულად განლაგებული კონსტრუქციული ნაწილებით. ინტერიერში ორმწკრივად ჩარიგებული ექვსი კვადრატული სვეტით სამ ნავად იყოფა. შუა ნავი, რომელიც სხვებზე განიერი და მაღალია, აღმოსავლეთით საკურთხევლით ბოლოვდება, ხოლო ორი დანარჩენი ნავი შესაბამისად სამკვეთლოთი და სადიაკვნით. ისინი დარბაზისაგან აღმოსავლეთის ორი სვეტითა და მათგან განივად გადასული თაღებით არიან გამიჯნული. სადიაკვნის აფსიდს ნახევარი ელიფსის ფორმა აქვს, ხოლო საკურთხევლისა და სამკვეთლოს აფსიდები ასიმეტრიული მოხაზულობისაა. სამივე აფსიდის კონქის თაღები იმპოსტებს ეყრდნობა. საკურთხევლისა და სამკვეთლო-სადიაკვნეს სივრცეები გაერთიანებულია ფართო თაღოვანი გასასვლელებით. სარკმელი მხოლოდ საკურთხევლის აფსიდშია გაჭრილი, ხოლო სამკვეთლოსა და საკურთხეველს თითო სარკმელი გვერდებზე აქვს განლაგებული, მათ ქვემოთ კი ნიშებია გამოკვეთილი — სამკვეთლოში ორი თაღოვანი, სადიაკვნეში კი ერთი სწორკუთხა. სამკვეთლო-სადიაკვნის მხრები დარბაზის გრძივი კედლებისაგან თითო საფეხურითაა გამოყოფილი. გრძივი კედლების ცენტრალურ ნაწილებში თითო კარი და მათ აქეთ-იქით ორ-ორი სარკმელია განლაგებული, რომელთა ზემოთ დეკორატიული თაღები გადადის. ერთი კარი მდებარეობს დასავლეთ კედლის შუაში, მის ზემოთ კი ფრონტონზე გამავალი მრგვალი სარკმელია გაჭრილი. კედლები ორივე მხრიდან შებათქაშებულია. იატაკი ქვის ფილებითაა დაგებული. საკურთხევლის იატაკი ერთი საფეხურითაა შემაღლებული. ფასადების დეკორს კარ-სარკმლის ლილვოვანი საპირეები წარმოადგენს. სამხრეთი და დასავლეთი კარების მხატვრული იერი დამატებით პილასტრების კომპოზიციითაა გაძლიერებული. დასავლეთი კარის დეკორატიულ ფრონტონში ჯვარია გამოსახული. სამხრეთი კარის შეწყვილებული პილასტრები ორსართულადაა განლაგებული, მეორე სართულის პილასტრებს შორის კარის თავზე ბარელიეფური ჯვარია გამოსახული, მის ზემოთ კი წრიულ ქვაზე მხედურულით შესრულებულის ამშენებლო წარწერაა. შენობა ერთსაფეხურიან ზეძირკველზე დგას, კუთხეებში პილასტრებია ამოყვანილი, ლავგარდანი კვეთაში თაროსა და ფოსოს ფორმისაა. სახურავი კრამიტისაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9089
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯიბლაძე**. |

**ილო (ილარიონ) ჯიბლაძე** (დ. 25 დეკემბერი, 1916 — გ. 5 მაისი, 1992) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1969), დოცენტი (1972).

ბიოგრაფია
---------

ილო ჯიბლაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით 1941 წელს. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, საიდანაც დაბრუნდა 1945 წლის ნოემბერში. 1946 წელს მუშაობა დაიწყო აჭარის ასსრ განათლების სამინისტროში ინსპექტორად; იმავე წლის ნოემბრიდან გადავიდა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში გეოგრაფიის კათედრაზე.

ილო ჯიბლაძემ საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1969 წელს თემაზე: „ქ. ბათუმისა და ქ. ტუაფსეს შედარებითი ეკონომიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება". მის სადისერტაციო ნაშრომში დეტალურად არის განხილული და ერთმანეთთან შედარებული ორი ქალაქის — ბათუმისა და ტუაფსეს მრეწველობა, განათლება, კულტურის კერები და საქალაქო მეურნეობა ეკონომიკურ-გეოგრაფიულ ჭრილში. ავტორია 32 სამეცნიერო ნაშრომისა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბათუმის რაიონი : ეკონ-გეოგრ. დახასიათება (ავტორი). ბათუმი, [აჭარის] სახელგამი, 1960.

სქოლიო
------

1. 1 2  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ყირიმის მუზეუმი** (რუს. Музей Крыма) — ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის სოფელ ყირიმში. განთავსებულია სოფელ ყირიმის კულტურის სახლში. 1987 წელს მიიღო სახალხო მუზეუმი სტატუსი. სოფლის მუზეუმში შესაძლებელია ამთვალიერებელი გაეცნოს ანისის შტოს სომხების ისტორიასა და ყოფა-ცხოვრებას..

მუზეუმის მისამართი: 344113, როსტოვის ოლქი, სოფელი ყირიმი, მიასნიკიანის ქუჩა, კულტურის სახლი.

მუზეუმის ისტორია
----------------

სომხური კულტურის სახალხო მუზეუმი მდებარეობს როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის სოფელ ყირიმში. ამჟამინდელი სოფლის მოსახლეები არიან ყირიმის ნახევარკუნძულიდან გადმოსახლებული სომხების შთამომავლები. 

სხვადასხვა დროს ყირიმის ნახევარკუნძული დასახლებული იყო სომხებით, რომლებიც გადმოსახლდნენ მცირე აზიიდან და ბულგარეთიდან. ექვსსაუკუნოვანო ცხოვრების შემდეგ ეკატერინე II-ის 1778 წლს 9 მარტის ბრძანების შესაბამისად, ნებაყოფლობით გადასახლდნენ თანამედროვე როსტოვის ოლქის ტერიტორიაზე. დონის ტერიტორიაზე სომხური დასახლებები გაჩნდა 1779 წელს. ყირიმის ქალაქის მაცხოვრებლები გაასახლდნენ ქალაქ დონის ნახიჭევანში, ხოლო სოფლის მოსახლეობა სოფლებში: ჩალტირი, ყირიმი, ბოლშიე-სალი, სულტან-სალა და ნესვეტაი. გადმოსახლებულებმა მიიღეს რელიგიური თავისუფლება. აშენებდნენ ეკლესიებასა და სამრეკლოებს, ყველა მათგანი დაემორჩლა სომხეთის პატრიარქს, ეჩმაიძინის საპატრიარქოს. 

ისტორიული დოკუმენტები, სომხური კულტურისა და ყოფა-ცხოვრების საგნები შეაგროვეს 1980 წელს შექმნილ სოფლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. მუზეუმის პირველი ხელმძღვანელი იყო აიკა პოპოვიანი. იგი წლების მანძილზე მუშაობდა სკოლაში, სადაც შექმნა სოფლის ისტორიის კუთხე. 1979 წელს ლუკაშინის სახელობის კოლმეურნეობის მმართველებმა გადაწყვიტეს შეექმნათ ყირიმის ისტორიის მუზეუმი და მისთვის გადაეცათ სოფლის კულტურის სახლის გარკვეული მონაკევეთი. 

მუზეუმის ფონდში მოითვლიდნენ 1 340 ნივთს, წიგნსა და დოკუმენტს. მასალები წარმოდგენილია ქრონოლოგიური რიგის მიხედვით. 1987 წელს სსრკ-ის კულტურის მინისტრის ბრძანების შესაბამისად მიენიჭა სახალხო მუზეუმის სტატუსი.

ექსპოზიცია
----------

მუზეუმის ექსპონატები შეაგროვეს სოფლისა და ოლქის მცხოვრებლებმა. ექსპოზიცია წარმოგვიდგენს ანისიდან გამოსახლებული სომხების კულტურასა და ისტორიას, რომელთა შთამომავლებად მიიჩნევიან დონელი სომხები. მუზეუმში დაცულია ღირებული ფოტოები, დოკუმენტები და ხელნაწერები. 

2005 წლიდან მუზეუმის ხელმძღვანელია ალვარდ პოპოვიანი.

ლიტერატურა
----------

* Додохян С. Двойной праздник / С. Додохян // Заря коммунизма. – 1985. – 28 февр. – С. 6.
* Крымский музей – хранитель истории армянского народа // Наше время. – 1994. – 5 июня. – С. 2.
* Присвоено звание народного: [Музею села Крым] // Заря коммунизма. – 1987. – 31 окт.
* Саргсян О. Присвоено звание народный / О. Саргсян // Заря коммунизма. – 1987. – 30 окт. – С. 1.
* Шагинян С. Сохранили самобытность нации: [О музее с. Крым] / С. Шагинян // Заря коммунизма. – 1989. – 30 сент. – С. 4.
* Шагинян С. Хранитель истории / С. Шагинян // Заря коммунизма. – 1989. – 17 окт. – С. 2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 35 лет музею села Крым
* История музея[*მკვდარი ბმული*]
* Донские храмы
* Создатель музея донских армян დაარქივებული 2016-10-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ПЕРЕСЕЛЕНИЕ АРМЯН С КРЫМА НА ДОН
**ჩინური ხემყრალი** (ლათ. Ailanthus altissima) — ტანმაღალი, განიერვარჯიანი ხე სიმარუბასებრთა ოჯახისა, რომელსაც ყლორტები მწვანე, ტოტები და ღერო კი მონაცრისფრო თხელი ქერქით აქვს დაფარული. მერქანი თეთრი ფერის აქვს, უგულო. ახალგაზრდა ტოტები ადვილად მტვრევადი და ფხვიერი აქვს, ღეროს მერქანი კი მაგარი, მკვრივი და ბრჭყვინავია. ხასიათდება სპეციფიკური სუნით. ჩინური ხემყრალის მსხვილი, მორიგეობით გაწყობილი ფოთლები კენტფრთართულია. ფოთოლში 15-25 წაგრძელებული და წაწვეტილი, ქვედა ნაწილში გაგანიერებული ფოთოლაკია. გაგანიერების საწყისში ქვედა მხარეზე ჯირკვლები ახასიათებს. ფოთლები სცვივა ყოველ შემოდგომაზე.

წვრილი მოყვითალო — მწვანე ყვავილები კენწრულ, მსხვილ მტევნებადაა შეკრებილი, ყვავის ფოთლების გაშლის შემდეგ მაისის ბოლოს ან ივნისში. ნაყოფი ერთთესლიანი ფრთიანაა, ჯერ მოვარდისფრო, მომწიფების შემდეგ ჩალისფერი. ბრტყელი თესლი გრძელი ფრთის ცენტრშია მოთავსებული. ნაყოფები თითქმის მთელი ზამთარი ხეზე რჩება. კარგად განვითარებული ფესვთა სისტემა ახასიათებს. გამრავლება ხდება თესლით, ძირკვის ამონაყრით და ფესვის ნაბარტყით. იგი სინათლის და სითბოს მომთხოვნია, კარგად იტანს სიმშრალესა და მწირ ნიადაგს. ამის მიზეზია, რომ ხრიოკ ფერდობებზე და მშრალ ადგილებში თავისთავად სახლდება. ამავე დროს აღსანიშნავია, რომ დასავლეთ საქართველოს ტენიან ადგილებში იგი უკეთეს ზრდას იჩენს. მისი სამშობლოა ჩინეთი. ჩვენში ხელოვნურადაა გავრცელებული და გაველურებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩინური ხემყრალი
**თუნჯელ ქურთიზი** (თურქ. Tuncel Tayanç Kurtiz; დ. 1 თებერვალი, 1936, იზმითი, ქოჯაელი, თურქეთი — გ. 27 სექტემბერი, 2013, ბეშიქთაში, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი კინოსა და თეატრის მსახიობი, რეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარისტი.

ადრეული წლები
-------------

მამამისი სალონიკში დაბადებული თურქი ბიურიკრატია, დედა კი ბოსნიელია.

უნივერსიტეტში თავიდან იურიდიულ ფაკულტეტზე, შემდეგ კი ფილოლოგიის, ფსიქოლოგიისა და ხელოვნების ისტორიის ფაკულტეტზე სწავლობდა, თუმცა არცერთი მიმართულებით სწავლა არ დაუსრულებია.

კარიერა
-------

სამსახიობო კარიერა დორმენის თეატრის სცენაზე დაიწყო და მალე კინოეკრანებზე გამოჩნდა. სადებიუტო ფილმი 1978 წლის ფილმი „ნახირი" გახდა. 

1981 წელს, ფილმისთვის „გიულ ჰასანი", რომელიც ნიურეთინ სეზერთან ერთად დაწერა, საუკეთესო სცენარის დარგში ანტალიის ოქროს ფორთოხლის ჯილდო მიიღო. 2006 წელს სერიალ „ჰაჯიში" და 2007 წელს სერიალ „ასიში" ითამაშა. 2009 წელს გამოსულ ფილმში „შემოდგომის ტკივილი" ქამილ ეფენდის როლი შეასრულა, ხოლო მოგვიანებით იმავე წელს სერიალ „ეზელში" რამიზ ქარაესქის როლი შეასრულა, რითაც პოპულარობა მოიპოვა.

2011 წელს „ოქროს ფორთოხლის 48-ე კინოფესტივალზე" ღირსების ჯილდო მიიღო.

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა 77 წლის ასაკში გულის ფრიალის შედეგად, 2013 წლის 27 სექტემბერს, თავის ეთილერში მდებარე სახლში. დაკრძალეს 2013 წლის 29 სექტემბერს, ბალიქესირის პროვინციის ერდემითის რაიონის სოფელ ჩამლიბელში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თუნჯელ ქურთიზი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* თუნჯელ ქურთიზი Sinema Türk-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Tuncel Kurtiz'in otopsi raporu açıklandı.. www.ntv.com.tr (26 იანვარი 2014). ციტირების თარიღი: 26 Ocak 2014.
2. ↑  Tuncel Kurtiz, on binler tarafından defnedildi. www.turkiyegazetesi.com.tr (29.09.2013).
**ჭოჭიანის საყდარი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჭოჭიანში. ზღვის დონიდან 151 მეტრის სიმაღლეზე. ძეგლი მიეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეების პერიოდს.

ისტორია
-------

ჭოჭიანის ნასოფლარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში დგას წმ. გიორგის ეკლესია. აქვს სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მინაშენები. ეკლესიის სახურავი ჩამოქცეულია. ინტერიერში ხეები იზრდება. ჩრდილოეთ ნავში შესავლელთან წითელი საღებავით შესრულებული ნახატებია შემორჩენილი. ძეგლი მიეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. მეორე ეკლესია ჭოჭიანში (ცნობილია როგორც თამარის სამწირველო, შუა საუკუნეები), რომლის სამხრეთ კარის თავზე ამოკვეთილია ჯვარი. აღმოსავლეთ ფასადზე ჩასმულ ფერად ქვაზე ასომთავრული წარწერაა: "თამარ ღმრთისა სწორი სამლოცველოი. ქრისტე შეუნდვენ შიოსა და ძამნი მისნი პეტრე და სვიმონი, რომელთა აღაშენეს ეკლესია ესე. პეტრეს შეუნდვენ ღმერთმან". ჭოჭიანის ეს საამშენებლო წარწერა დათარიღებულია 1184-1210 წლებით. ექვთიმე თაყაიშვილის წაკითხვით ტექსტი მთავრდება შიოს ერთ-ერთი ძმის, პეტრეს მოსახსენებელი წარწერით. თუმცა შესაძლებელია "პს" გაიხსნას, როგორც პატრონს და ტექსტის დასასრულს ვივარაუდოთ "პატრონის", ანუ თამარ მეფის მოსახსენებლი წარწერა. წარწერა მეტად დაზიანებულია ხავსისაგან და რამდენიმე გრაფემა, განსაკუთრებით შუა ნაწილი წარწერისა არ იკითხება. 

ჭოჭიანის საყდარი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი (V-XVIII სს.); დმანისის რაიონი, თბ.2017

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ყირიმის სურბ-ამენაფრკიჩის ეკლესია** (სომხ. Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, რუს. Церковь Сурб Аменапркич) — სომხური ეკლესია სოფელ ყირიმში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება სომხეთის სამოციქულო ეკლესიას. 

მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, მიასნიკოვის რაიონი, სოფელი ყირიმი, მიასნიკიანის ქუჩა 51.

ისტორია
-------

სურბ-ამენაფრკიჩის ეკლესია სოფელ ყირიმში ააგეს 1902 წელს. ეკლესიის მშენებლობას წინ უძღოდა სამშენებლო პროექტის შექმნა. 1892 წელს პროექტი გადასცეს ნახიჩევანისა და ბესარაბიის კონსისტერიას. მშენებლობა უნდა წარმართულიყო ეპარქიის მრევლის შემოწირულობით.

სურბ-ამენაფრკიჩის ეკლესიის მშენებლობა გადაწყდა 1895 წლის 23 აგვისტოს იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის ბრძანების საფუძველზე. მშენებლობა დასრულდა 1902 წელს. ეკლესიაში ააგეს ხის საკურთხეველი. 1902 წელს მრევლის დახმარებით ააგეს, ახალი ქვის საკურთხეველი. 

1904 წელს სურბ-ამენაფრკიჩის ეკლესიასთან გაიხსნა ქალთა საკვირაო სკოლა. 1912-1913 წლებში სკოლაში სწავლობდა 149 მოსწავლე. ვაჟთა საკვირაო სკოლა დაარსდა 1910 წელს. ამავე წელს აქ სწავლობდა 174 მოსწავლე. სკოლასთან არსებობდა ბიბლიოთეკა რომლის წიგნადი ფონდიც შეადგენდა 318 წიგნს. 

1930-იან წლებში სურბ-ამენაფრკიჩის ეკლესია დახურეს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ეკლესიაში კვლავ აღსდგა ღვთისმსახურება. 1960 წელს ეკლესია „მრევლის სიმცირის გამო" დახურეს, გადააკეთეს სასწავლო-საწარმო სახელოსნოდ, ხოლო შემდეგ ააშენეს ხორბლის საცავი. 

1982 წელს ლუკაშინის სახელობის კოლექტივმა დაიწყო ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები. ამჟამად ეკლესია სახელმწიფოს მიერ არის დაცული, როგორც რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული ძეგლი. 1996 წლის 21 სექტემბერს ეკლესია აკურთხეს და მასში დაიწყო ღვთისმსახურება.

არქიტექტურა
-----------

ეკლესია აგებულია სომხურ არქიტექტურულ სტილში. სომხური არქიტექტურის გავლენა იგრძნობა მთელ რიგ კონსტრუქციულ დეტალებში. 

ეკლესიის სამრეკლო ოთხკუთხაა. ეკლესიის ფანჯრები მეტალო-პლასტმასისგან არის დამზადებული.

ლიტერატურა
----------

* Вартанян В. Г. Казаров С.С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д. 2001.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988.
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы / Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999.
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М. 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Сурб Аменапркич (Крым, Ростовская облась)
* Церковь Сурб Аменапркич დაარქივებული 2017-10-21 საიტზე Wayback Machine.
* Донские храмы
**წანარები** — ერთ-ერთი ქართული ტომი. უძველესი დროიდან ბინადრობდნენ დარიალის ხეობის (ისტორიული წანარეთის ხევის) ტერიტორიაზე. ტომის სახელის მიხედვით ქვეყანას წანარეთი ეწოდა. წანარები განსაკუთრებით დაწინაურდნენ VIII-IX საუკუნეებში. აქტიურად მონაწილეობდნენ VIII-XI საუკუნეების კახეთის სამთავროს წარმოქმნაში, მის სოციალურ-ეკონომიკურ, პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. კახეთის სამთავროს წარმოქმნის შემდეგ წანარები ისტორიის სარბიელიდან ქრებიან. ისინი კახეთის მთისწინეთსა და ბარში სახლდებიან. მათი უშუალო მემკვიდრეები არიან მოხევეები. ეს ჩანს იქედანაც, რომ ოსები მოხევეებს „შანას" უწოდებენ. დროთა განმავლობაში „წანარეთის ხევიდან" დაიკარგა „წანარეთის" და დარჩა „ხევი". ისტორიოგრაფიაში მიჩნეულია, რომ წანარები სვანებთან ახლოს მდგომი ერთობა იყო.

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 290.
* პაპუაშვილი თ. რანთა და კახთა სამეფო (VIII-XI სს.), თბ. 1982
* *თოფჩიშვილი რ*. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია" გვ. 58 — თბილისი, „უნივერსალი" 2010 ISBN 578-9941-12-882-0

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**ღართის ტაძარი** — ეკლესია საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში. ტაძარი, ორნავიანი ბაზილიკა, აგებული IX-X სს-ში, ოთისწყლის ხეობაში, ტყეში მდებარეობს ინტერიერი მოხატულია, არის წარწერებიც. ამჟამად, ტაძარი ძლიერ დაზიანებულია. ორეკლესიანი ბაზილიკის ინტერიერსა და ეზოში სტელებისა და ქვაჯვრების ფრაგმენტებია მიმოფანტული.

ისტორია
-------

მონაცემები ღართის ეკლესიის შესახებ ძალიან მწირია. ექ. თაყაიშვილმა მოინახულა ეკლესია 1912 წელს, მის მონაცემებთან შეჯერებით ჩანს, რომ სხვაობა ეკლესიის მაშინდელ და დღევანდელ მდგომარეობას შორის უმნიშვნელოა.
ღართის ეკლესია ორნავიანი ეკლესიის ტიპს მიეკუთვნება. მოკრძალული ზომის, დღეს თითქმის ნახევრამდე ჩამონგრეული ეკლესიის კედლები გარედან ამოყვანილია არათანაბარი ზომის ერთმანეთთან კარგად მორგებული თლილი ქვით. სადა, შეუმკობელი ფასადები გაცოცხლებულია ნახტომებითა და ჩანართებით. ფასადების მასიური, დაუნაწევრებელი სიბრტყე, ინტერიერში იცვლება დაუმუშავებელი, პირმოსწორებული ქვის კვადრებით, კონსტრუქციულ ნაწილებში თლილი ქვაა გამოყენებული. კონტრასტი სადა და მარტივ ფასადებსა და ინტერიერის ეფექტურ, დეკორაციულ გადაწყვეტას შორის, ძალუძად იჩენს თავს ღართის ეკლესიის მხატვრულ გადაწყვეტაში, რაც აახლოვებს მას ერთ-ერთ საუკეთესო, შემოქმედებითი ენერგიით დამუხტულ პერიოდთან, რომელიც ცნობილია ქართული ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ისტორიაში „გარდამავალი ხანის" სახელწოდებით ( VII ს-ის II ნახ.- X ს-ის I ნახ. ) და თავისი ცალკეული დეტალებისა და სივრცით-კომპოზიციური გააწყვეტით ამ პერიოდის 
კონკრეტულ მონაკვეთს, კერძოდ IX საუკუნეს უკავშირდება.

ეკლესიას, 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. „მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში", თბ. 1992, გვ. 25
* ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა, საანგარიშო კრებული, თბ. 1998, გვ. 215
* ჯაბუა ნ. ქრისტიანული ტაძრის არქიტექტურული ტიპები შუა საუკუნეების საქართველოში, თბ. 2012, გვ. 58
* ნათენაძე ნ. ღართა, მესხი მელექსე, თბ. 2018, გვ.287

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული კულტურული მემკვიდრეობის პროგრამა, საანგარიშო კრებული, თბ. 1998, გვ. 217
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეთა მსოფლიო რუკა.
**ღერძის სახელმწიფოები**, ასევე **ფაშისტური ქვეყნების ალიანსი** — იმ ქვეყნების გაერთიანება, რომლებიც მოკავშირეთა წინააღმდეგ გამოდიოდნენ მეორე მსოფლიო ომში. ღერძის სამი წამყვანი ძალა იყო ნაცისტური გერმანია, იაპონიის იმპერია და ფაშისტური იტალია. ეს სამი ქვეყანა საკუთარ ალიანსს „რომი-ბერლინი-ტოკიოს ღერძს" უწოდებდა. საკუთარი ძლიერების ზენიტში ღერძის სახელმწიფოები მართავდნენ იმპერიებს, რომლებიც დომინირებდნენ ევროპის, აზიის, აფრიკისა და წყნარი ოკეანის დიდ ნაწილზე, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომი მათი ტოტალური დამარცხებით დასრულდა. ისევე როგორც მოკავშირეების, ღერძის წევრობა ცვალებადი იყო – ზოგიერთი ქვეყანა თავდაპირველად მათ შეუერთდა, თუმცა ომის მსვლელობის პერიოდში მოკავშირეთა მხარეზე გადავიდა.

ღერძის ქვეყნები
---------------

ძირითადი ბირთვი (სამმაგი პაქტის ხელმომწერი ქვეყნები):

* ნაცისტური გერმანიის დროშა ნაცისტური გერმანია
* იტალიის სამეფო
* იაპონიის იმპერიის დროშა იაპონიის იმპერია

მეორეხარისხოვანი წევრები (ქვეყნები, რომლებიც მოგვიანებით შუერთდნენ სამმაგ პაქტს): 

* სლოვაკეთის დროშა სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკა
* უნგრეთის სამეფო (1941-1944)
* ბულგარეთის დროშა ბულგარეთის სამეფო
* ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფო
* რუმინეთის დროშა რუმინეთის სამეფო

ღერძის ქვეყნების მოკავშირეები
-----------------------------

* ფინეთის დროშა ფინეთის რესპუბლიკა
* ერაყის სამეფო
* ტაილანდის დროშა ტაილანდის სამეფო

კოლაბორაციონისტული მთავრობები და ადმინისტრაციები ნაცისტური გერმანიის მიერ დაპყრობილ ტერიტორიებზე
------------------------------------------------------------------------------------------------

* საფრანგეთის დროშა ვიშის რეჟიმი
* ელინისტური სახელმწიფო
* ნედიჩის რეჟიმი
* ნორვეგიის დროშა ქვისლინგის რეჟიმი
* ნიდერლანდების დროშა ნიდერლანდების რეიხკომისარიატი (მიუსერტას რეჟიმი)
* სალაშის რეჟიმი (1944-1945)
* ბელორუსიის ცენტრალური რადა

ლიტერატურა
----------

* Dear, Ian C. B. (2005). *The Oxford Companion to World War II*.  Oxford University Press. ISBN 0-19-280670-X.

* Kirschbaum, Stanislav (1995). *A History of Slovakia: The Struggle for Survival*. New York:  St. Martin's Press. ISBN 0-312-10403-0.

* Roberts, Geoffrey (1992). „Infamous Encounter? The Merekalov-Weizsacker Meeting of 17 April 1939". *The Historical Journal*. Cambridge University Press. **35** (4): 921–926. doi:10.1017/S0018246X00026224. JSTOR 2639445.

* Weinberg, Gerhard L. (2005). *A World at Arms: A Global History of World War II*, 2nd, NY:  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85316-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ღერძი ბერლინი-რომი-ტოკიო***

* Axis History Factbook
* Full text of The Tripartite Pact
* Silent movie of the signing of The Tripartite Pact
**მესხური ჩეჩილი** - ძროხის ყველი
მზადდება ძროხის მოხდილი რძისაგან.
ორგანოლეპტიკა:
ყველის მასა არის ძაფოვანი, შეკრული ან დაწნული ფორმის. ძაფები მკვრივია, საკმაოდ მყარი გაწელვისას. ფერად თეთრია. მასა ­– 0,5-3 კგ დაწნული თოკების სახით.
აქვს მსუბუქი რძემჟავური, სასიამოვნო სუნი.
გემო \_ გამოკვეთილი ცილოვანი, საკმაოდ მარილიანი.
მზადდება აგრეთვე „მესხური ჩეჩილის" შებოლილი ნაირსახეობა.
ყველი „მესხური ჩეჩილი" უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:
ტენიანობა – არაუმეტეს 60%
ცხიმიანობა მშრალ ნივთიერებაში – არანაკლებ 2%
მარილის შემცველობა – 4-8%
წარმოების გეოგრაფიული არეალი
„მესხური ჩეჩილის" დასამზადებლად საჭირო რძის მიღება, გადამუშავება და ყველის წარმოება ხორციელდება სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის ტერიტორიაზე.
პროდუქტის დამზადების მეთოდების აღწერა
რძეს ამწიფებენ 45-50°T-მდე. ჩაკვეთა მიმდინარეობს 5-10 წუთი 38-40° ტემპერატურაზე. ჩანაკვეთს შედედების დაწყებისთანავე აცხელებენ, თან ურევენ 48-54° ტემპერატურამდე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება დიდი ფიფქები, რომლებიც ადვილად ეწებება ერთმანეთს და ხელის მანიპულირებით წარმოქმნიან გრძელ 6-8 სმ დიამეტრის თასმას. თასმას ნელ-ნელა იღებენ და აწყობენ მაგიდაზე წრიულად. გაცივებულ მასას შეკრავენ კონებად.
საქართველოს სამხრეთ რეგიონში \_ მესხეთში უძველესი დროიდან მზადდებოდა ყველი მესხური ჩეჩილი.
ი. ჯავახიშვილის[1] გადმოცემით ახალ თბილ დოს `დოჟუჟუნას" ასხამენ ქვაბში, ყველის კვეთს უმატებენ და ცეცხლზე გაათბობენ, გააცხელებენ და ბოლოს ამოიღებენ ხაჭოს და ხელებით აქეთ-იქით სწევენ, აკეთებენ თოკებს, ერთად მოუკრავენ თავს, მარილს დააყრიან და შეინახავენ.
მ. მაკალათიას[2], ვ. შამილაძის[3] და სხვათა მონაცემებით ახალი დოდან ამზადებენ ძროხის ჩეჩილ ყველს.
ყველი სხვა წათხის ყველისაგან გამოირჩევა თავისებური დამზადების ტექნოლოგიით. მომწი­ფებულ მესხურ ჩეჩილს ახასიათებს სპეციფიკური კონსისტენცია, გემო და სუნი, რაც გამოარჩევს მას სხვა ყველისაგან.
**წავკისისწყალი**, **ლეღვთახევი**, **დაბახანისხევი** — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ქალაქ თბილისში. სათავე აქვს მთაწმინდის ქედის უძოს მთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე. სიგრძე 9 კმ, აუზის ფართობი 21,3 კმ². წავკისისწყალი თბილისის ბოტანიკურ ბაღს ორ ნაწილად ყოფს, შემოუვლის ნარიყალას კლდოვან ქედს, კვეთს აბანოთუბანს და კოლექტორის მეშვეობით მტკვარს უერთდება. მტკვარს ერთვის მარჯვნიდან სოლოლაკის სერის აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან. საზრდოობს წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს გაზაფხულის წყალდიდობა და ძლიერი წყალმოვარდნა; განსაკუთრებით ძლიერი იყო 1955 წლის წყალდიდობა. საშუალო წლიური ხარჯი 2,5 მ³/წმ.

წავკისისწყალი ღრმად არის ჩაჭრილი ტუფოგენურ წყებებში და ციცაბოკალთებიანი ხეობით გამოირჩევა. აქვს მეტწილად დაბალი ნაპირები. ხეობის გაფართოებულ მონაკვეთში გაშენებულია თბილისის ბოტანიკური ბაღი, სადაც ქმნის მაღალსა და მიმზიდველ ჩანჩქერს. აქ მდინარის ფსკერი და მიდამოები დაბალია და მოფენილია ნალექი ქანებით. ბოტანიკური ბაღის მიდამოებში მდინარეს გამომუშავებული აქვს საკმაოდ ღრმა და ვიწრო ხეობა (სიღრმე რამდენიმე ათეული მეტრი), რომლის გვერდები სხვადასხვა ტიპის მცენარეულობითაა შემოსილი. ხეობის გვერდებზე მიკრული მცენარეული დაჯგუფებები ხშირია.

ხიდები წავკისისწყალზე
---------------------

1735 წელს ვახუშტი ბატონიშვილის თბილისის რუკაზე სოლოლაკის ქედის მიდამოებში ნაჩვენებია ოქოვაანთ ხიდი ბოტანიკური ბაღის ზემოთ. ამ კამაროვან ხიდს ადგილობრივი მოსახლეობა „მამა-შვილის ხიდსაც" ეძახდა. მისი მალის სიგრძე 6 მეტრს შეადგენდა, სიგანე - 5,3 მეტრს, ხოლო სიმაღლე - 5,8 მეტრს. სავარაუდოდ, წარსულში ეს ხიდი თბილისიდან კოჯრისა და ქვემო ქართლისკენ მიმავალ მთავარ გზასთან უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული და მას მნიშვნელოვანი საკომუნიკაციო ფუნქცია ჰქონოდა. კოჯრის ახალი გზის გაყვანის შემდეგ კი ეს ფუნქცია დაეკარგა.

მდ. წავკისისწყალზე განჯის გზის დასაწყისში კიდევ ერთი - აბანოს ხიდი მდებარეობდა. აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს დანგრეული ხიდი 1795 წელსვე აღუდგენიათ. ამ დროს აშენდა ხის კამაროვანი ხიდი, რომელიც არაერთხელ გადაკეთდა. 1819 წელს ხიდი შეცვალეს აბანოების მეპატრონეებმა, სუმბათაშვილებმა - ააშენეს ხის თაღოვანი ხიდი ქვის საყრდენებზე. 1850 წელს, წყალდიდობის დროს, ეს ხიდიც დაინგრა. 1851 წელს კომერსანტმა თამამშევმა ააშენა ქვის ხიდი, რომელიც უბნის უფრო გვიანდელი რეკონსტრუქციის შემდეგ ნაწილობრივ მიწის ქვეშ მოექცა. დღეს ამ ხიდის ხის ნაშთები ნაწილობრივ აღდგენილია.

ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე, წავკისისწყალზე გადებულია სამი პატარა ხიდი. მათგან ბაღის ღირსშესანიშნაობაა ჩანჩქერის თავზე აგებული რკინაბეტონის თაღოვანი ხიდი. რუსეთის იმპერიაში ეს ამ ტიპის ერთ-ერთი პირველი კონსტრუქცია იყო. იგი XX საუკუნის დასაწყისში, 1913-1914 წლებში აიგო ინჟინერ ნ. როტინოვის პროექტით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლეღვთახევი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 285.
* *სარალიძე, ა.* „თბილისის ხიდები", გვ. 11-12, „ტფილისის ჰამქარი", თბილისი, 2012
**ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი** — შეიქმნა გროზნოში 1931 წელს ცნობილი ჩეჩენი მეცნიერის, მწერლის, საზოგადო და სახელმწიფო მოღვაწის ხალიდ ოშაევის ინიციატივით, რომელიც ასევე გახდა ინსტიტუტის პირველი ხელმძღვანელი. 1957-1958 წლებში ინსტიტუტის დირექტორი იყო დოშლუკო მალსაგოვი, ხოლო 1958-1971 წლებში — აბდულხალიმ სალამოვი.

ისტორია
-------

1934 წელს, ინგუშეთისა და ჩეჩნეთის გაერთიანების შემდეგ, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები (ინგუშეთის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და ჩეჩნეთის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტი) გაერთიანდა და შეიქმნა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ისტორიის, ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

ინგუშეთის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ფონდები სამეცნიერო ბიბლიოთეკით, რომელიც 7000 ტომს ითვლიდა, დარჩა ქალაქ ორჯონიკიძეში.

1930 წელს ზაურბეკ მალსაგოვი დაინიშნა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ისტორიის, ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის პირველ დირექტორად. 1935 წელს საიდ-ბეი არსანოვი დაინიშნა ინსტიტუტის დირექტორად, რომელიც მუშაობდა 1937 წლის ნოემბრამდე. 1938-1944 წლებში პერიოდულად ინსტიტუტს ხელმძღვანელობენ ოსმან დოლაკოვი, მარიამ ჩენტიევა, იბრაგიმ ოზდოევი და დოშლუკო ალსაგოვი.

13 წლიანი გადასახლების შემდეგ (ინგუშებისა და ჩეჩნების დეპორტაცია), 1957 წელს აღდგა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ, ამავე წლის 7 ივნისს კი — ისტორიის, ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. მისი აღდგენის ორგანიზებაში ყველაზე აქტიური მონაწილეობა მიიღო მალსაგოვმა.

ინსტიტუტის განვითარების პირველი წლები იყო ნათელი და ნაყოფიერი. გამოიცა სამეცნიერო შრომები ინგუშთა ისტორიის, ფილოლოგიის, კულტურის, ეკონომიკის შესახებ.

მალსაგოვი ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდა 1958 წლამდე. 1958-1970 წლებში ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ისტორიის, ენისა და ლიტერატურის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტს ხელმძღვანელობს სალამოვ ასხაბოვიჩს. 

1970-დან 1991 წლამდე ინსტიტუტის დირექტორები იყვნენ ბაიბულატოვი, მანკიევი და აკაევი.

1970-1990 წლებში ინსტიტუტი მდებარეობდა პეტრე კოსენკოს სახლში. ინსტიტუტს ჰქონდა დიდი ბიბლიოთეკა, რომელშიც შედიოდა დიდი რაოდენობით უნიკალური ისტორიული დოკუმენტები. ინსტიტუტმა არსებობა შეწყვიტა 1995 წელს, ჩეჩნეთის პირველი ომის დაწყების შემდეგ. ბრძოლის დროს განადგურდა ინსტიტუტის საბიბლიოთეკო ფონდი.

ლიტერატურა
----------

* Майрбек Ошаев. О Халиде Дудаевиче Ошаеве // Вестник «Лам». — 2001. — № 6 (август).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Историческая справка
**განათლების სისტემა შვედეთში** მოწესრიგებულია ე.წ. სასკოლო კანონით (შვედურად **Skollagen**).
შვედური განათლების სისტემა დეცენტრალიზებულია. არსებობს ე.წ. სასკოლო ვალდებულება 7-დან 16 წლამდე, რომლის მიხედვითაც მშობლებს ევალებათ სკოლაში ატარონ ბავშვი, ანდა შეაძლებინონ თავიანთ შვილს სასკოლო განათლების მიღება. სასკოლო განათლების მიღება შესაძლებელია, როგორ შინ, ე.ი. სახლში, ასევე გარეთ, ე.წ. თავისუფალ სკოლაში.

წერა-კითხვის უცოდინართა რაოდენობა შვედეთში ქვეყნის მოსახლეობის 1 % -ც არაა, რის გამოც ციფრობრივი უმნიშვნელობის გამო იფიციალურად არც განიხილება როგორც საზოგადოებრივი პრობლემა. სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, დაახლოებით 25.000 წერა-კითხვის უცოდინარი ცხოვრობს შვედეთში, რომელთა აბსოლუტური უმრავლესობა არაშვედია და შვედეთში გვიან, ან მოზრდილ ასაკში ჩავიდა, მანამდე კი ბავშვობაში, თავიანთი წარმოშობის ქვეყნებში სასკოლო განათლების მიღების საშუალება, ან უფლება არ ჰქონიათ.

ისტორია
-------

### სკოლა

პირველ ორგანიზებულ სკოლებს შუა საუკუნეებში წარმოადგენდა მონასტრები, სადაც სამონასტრო სკოლები არსებობდა. მეცადინეობა მიმდინარეობდა ლათინურად, ხოლო შვედური ენა კი საკლასო ოთახებში გაისმა რეფორმაციის ხანაში.

ლიტერატურა
----------

* შვედეთის პარლამენტის გვერდი
**ინსულტი** — თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის მოშლა. ინსულტის ორი ძირითადი ტიპი არსებობს: იშემიური, ანუ ტვინის ინფარქტი, და ჰემორაგიული, ანუ სისხლჩაქცევა თავის ტვინში.

ინსულტით უფრო ხშირად ავადდებიან მამაკაცები, ვიდრე ქალები.

ინსულტის დროს ხდება ტვინის ნაწილის ნეკროზი (კვდომა). დაავადების გამომწვევი მიზეზების მიუხედავად, თუკი დაზიანება დიდი არ არის, ორგანიზმის კომპენსატორული უნარის წყალობით ფუნქციები რამდენიმე დღესა თუ კვირაში აღდგება. მაგრამ, თუ ფართობი ვრცელია და დაზიანება ტვინის მნიშვნელოვან ნაწილს ეხება, ვითარდება პათოლოგიური დარღვევები.

იშემიური ინსულტი მაგისტრარული სისხლძარღვის ათეროსკლეროზული დაზიანებისას ხდება. ათეროსკლეროზული ფოლაქი თრომბის სახით სისხლძარღვის სანათურის სხვადასხვა ხარისხით დახშობას იწვევს და ტვინის სისხლმომარაგებას არღვევს. მისი შედეგი კი ტვინის ქსოვილის რაღაც ნაწილის იშემია (ჟანგბადოვანი შიმშილობა) და დაღუპვაა.

ჰემორაგიული ინსულტი წარმოადგენს ტვინში განვითარებულ სისხლჩაქცევას. იგი უმეტესად ვითარდება არტერიული წნევის მომატებისას. მაღალი წნევის ფონზე ტვინის რომელიმე სისხლძარღვის კედელი ზიანდება და ხდება სისხლის ჩაქცევა ტვინის ნივთიერებაში. ამას ტვინის შესაბამისი უბნისთვის დამახასიათებელი კლინიკური ნიშნების გაჩენა მოჰყვება.

ინსულტის მკურნალობა მოიცავს, სისხლძარღვების თერაპიას, იმ პრეპარატების გამოყენებას, რომლებიც უზრუნველყოფენ ტვინში მეტაბოლიზური პროცესების გაუმჯობესებას, ჟანგბადის თერაპიას, აღდგენით მკურნალობას, ან რეაბილიტაციას (სამკურნალო ფიზკულტურა, ფიზიოთერაპია, მასაჟი).

ლიტერატურა
----------

* საოჯახო სამედიცინო ენციკლოპედია, მესამე გამოცემა, ISBN 978-9941-19-431-3.
შენობის ფასადი მდ. ჰუდზონის მხრიდან
**ინტერაქტივკორპ ბილდინგი** (ინგლ. IAC Building) — ინტერაქტივკორპის შტაბ-ბინა. ამერიკელი არქიტქტორის ფრენკ გერის პროექტით, დეკონსტრუქტივიზმის სტილში აგებული შენობა ჩელსიში, ნიუ-იორკის მანჰეტენის უბანში. დასრულდა 2007 წელს. მსგავსია გერის სხვა პროექტების და ორი ძირითადი ნაწილისგან შედგება: ერთი ვრცელი ბაზა, რომელიც გიგანტურ ფუტკრის ფიჭების გროვას ჰგავს და მეორე იგივე, მაგრამ მცირე ზომის ზედა ნაწილი. შედეგად, იგი ორი ძალიან მაღალისართულიანი შენობის შთაბეჭდილებას ქმნის, თუმცა, სინამდვილეში, ის 10-სართულიანია.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ინტერაქტივკორპ ბილდინგი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2014-01-09 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  *The New York Times*. A Building for Diller by Gehry By Joe Nocera.
2. ↑  IAC Building – арт-офис Нью-Йорка

|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზედგენიძე**. |

**წმინდა იოთამ ზედგენიძე** (გ. 1465) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 12 ნოემბერი (30 ოქტომბერი).

წმინდა იოთამ ზედგენიძე სიმხნევით, სარწმუნოებითა და მეფის ერთგულებით ცნობილი აზნაურიშვილი იყო. კეთილმსახურებით აღზრდილ წმინდანს კარგად ესმოდა რომ მირონცხებული მეფის ერთგულება ქვეყნისა და წმინდა ეკლესიის სიყვარულს ნიშნავდა. 1446 წელს საქართველოს მეფედ აკურთხეს გიორგი VIII, ძე ალექსანდრე დიდისა. „ყოვლითა სიკეთითა და სამღთო-სამჴედროთი სრულმან და აღმკულმან" თავისი მეფობის ოცი წელი ქვეყნის ერთიანობის შენარჩუნებისათვის ბრძოლას შეალია. მისი მეფობის ჟამს „განრისხნა ღმერთი ქრისტიანეთა ზედა ცოდვათა ჩუენ ქრისტეიანეთათჳს და აღიღო სულტანმა მაჰმად კონსტანტინეპოლი".

ამასობაში საქართველოში მდგომარეობა ისევ დაიძაბა. სამცხის ათაბაგი ყვარყვარე მეფეს განუდგა. 1463 წელს კი, ჩიხორთან გამარჯვების შემდეგ, ქუთაისის გამგებელმა ბაგრატმა იმერეთის მეფედ გამოაცხადა თავი.

1465 წელს გიორგი მეფე სამცხეს წარემართა ყვარყვარე ათაბაგთან საომრად, „რათა შურ-აგოს ათაბაგსა". ფარავნის ტბასთან დაბანაკებულ გიორგის „შემოუჩინნეს განდგომილთა მოღალატენი, რათა მოკლან იგი და ტაძრეულნივე თჳსნი". მეფის ამალაში მყოფმა იოთამ ზედგენიძემ, შეიტყო მეფის წინააღმდეგ არსებული საზარელი შეთქმულების შესახებ და გააფრთხილა იგი. „მეფემან არა ირწმუნა", - წერს ვახუშტი „ქართლის ცხოვრებაში", - „ვინაჲთგან უგონებელ იყო მათგან ღალატი მეფისა". როდესაც ერთგულმა კარისკაცმა მართალი და უბოროტო მეფე მტყუვარ ქვეშევრდომთა ღალატში ვერ დაარწმუნა, შესთავაზა: „უკეთუ ვცბი და არა ჭეშმარიტ არს სიტყუა ჩემი, აწ გევედრები, რათა არა მოიკლა თავი ცუდად, არამედ ღამესა ამას მე დავწვე დაგებელსა შინა შენსა და უკეთუ მომკლან მე მგონებელთა შენთა მეფედ, გარნა ნუ დაივიწყებ ძეთა ჩემთა". მეფე დათანხმდა, თუმცა სრულიად დარწმუნებული იყო, რომ იოთამ ზედგენიძის ეჭვიანობის მიზეზი სიყვარული და ერთგულება იყო და მას არავითარი საფრთხე არ ემუქრებოდა. „ღამესა ამას შემოვიდნენ მობირებულნი იგი და მოკლეს იოთამ და განერა მეფე მათგან".

დილით, როდესაც გიორგი სამეფო კარავში შევიდა, მისი საყვარელი კარისკაცი სისხლში ცურავდა. მან სინანულით დაიტირა იოთამი, მტრები კი შეიპყრა და „მოსწყვიდნა ყოველნი". მადლიერმა მეფემ წყალობით აავსო წმინდა იოთამ ზედგენიძის შთამომავლობა — უბოძა ამილახორობა.

უფლის ცხებულისათვის, ღვთივდადგენილი მეფისათვის თავდადებული იოთამი საქართველოს ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია** (აბრევიატურა: **EAIP**, ინგლ. European Association of Integrative Psychotherapy) დაფუძნდა 1993 წელს და წარმოადგენს დარგობრივ საერთაშორისო ორგანიზაციას, რომელსაც ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიერ მინიჭებული აქვს ევროპული ფართო აკრედიტაციის ორგანიზაციის (აბრევიატურა: **EWAO**, ინგლ. European Wide accrediting Organisation) სტატუსი. ორგანიზაციის სათავო ოფისი მდებარეობს დუბლინში.

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია აერთიანებს ევროპის მასშტაბით ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში მომუშავე ორგანიზაციებს, რომლებიც აღიარებენ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებს.

მიზნები
-------

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებია:

* ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში პოსტდიპლომური და პოსტკვალიფიკაციური ტრენირების გაძლიერების მხარდაჭერა;
* კლინიკური და ეთიკური პრაქტიკის უმაღლესი სტანდარტის მხარდაჭერა;
* კვლევისა და განათლების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის თეორიასა და პრაქტიკაში;
* წევრი ორგანიზაციების სატრენინგო კურსების აკრედიტება ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში;
* სუპერვიზორთა ტრენირების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის სხვადასხვა მიდგომებში.

წევრობის ფორმები
----------------

ასოციაციის წევრობის ფორმებია: **სრული** წევრობა, **პროვიზიული** წევრობა და **ასოცირებული** წევრობა.

ასოციაცია **სრული წევრის** სტატუსს ანიჭებს ორგანიზაციებს, რომლებსაც მნიშვნელოვანი მიღწევები აქვთ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში და რომლებიც აკმაყოფილებენ წევრობის კრიტერიუმებს. 

**პროვიზიული წევრის** სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ სრული წევრისთვის წაყენებულ მოთხოვნებს, მაგრამ აქვთ შესაძლებლობა პროვიზიული წევრის სტატუსის მიღებიდან ორი წლის განმავლობაში აღმოფხვრან ხარვეზები.

**ასოცირებული წევრის** სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც იჩენენ ინტერესს ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის მიმართ ან აქვთ მსგავსი კავშირები, მაგრამ ვერ ან არ აყენებენ სრული წევრობის მოთხოვნას.

საქართველო
----------

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპულ ასოციაციას საქართველოში სრული წევრის სტატუსით წარმოადგენს არასამთავრობო ორგანიზაცია მენტალური ჯანმრთელობისა და ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის საერთაშორისო აკადემია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  EAIP Organisations. *www.euroaip.eu*. ციტირების თარიღი: 8 ივნისი, 2021
**ცეფუსი** (ლათ. Cepphus) — ფრინველთა გვარი ალკასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 32–40 სმ, იწონიან 340–600 გ-ს. ნისკარტი შავი, სწორი და წვრილია. ზრდასრულების შეფერილობა ზაფხულში შავია, ზამთარში — ჭრელი. ფეხები წითელია. კარგად ფრენენ, ცურავენ და ყვინთავენ; დადიან ცუდად. იკვებებიან წვრილი თევზებითა და ზღვის უხერხემლოებით. ბუდობენ ჯგუფებად, კვერცხს დებენ კლდეების ნაპრალებში, ქვებს შორის. დედალი ჩვეულებრივ დებს 2 კვერცხს. გამოჩეკისას ბარტყები დაფარული არიან ხშირი, რბილი, მუქი ფერის ღინღლით. ბუდეს მთლიანად შებუმბლულები ტოვებენ. ცნობილია 3 სახეობა: ჩვეულებრივი ცეფუსი (С. grylle) ბინადრობს ჩრდილოყინულოვანი ოკეანის და ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების ჩრდილეთი ნაწილების სანაპიროებზე; ზოგჯერ, წყნარ ოკეანეში მობინადრე ცეფუსებს ცალკე სახეობად — ბერინგის ცეფუსად (С. columba) გამოყოფენ; სათვალიანი ცეფუსი (С. carbo), რომელსაც თვალის გარშემო თეთრი ლაქა აქვს, გავრცელებულია ოხოტისა და იაპონიის ზღვების სანაპიროებზე. ადგილ-ადგილ გააჩნიათ სარეწაო მნიშვნელობა. გამოიყენება მათი ხორცი და კვერცხი.

სახეობები
---------

* ჩვეულებრივი ცეფუსი (Cepphus grylle)
* ბერინგის ცეფუსი (Cepphus columba)
* სათვალიანი ცეფუსი (Cepphus carbo)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცეფუსი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 94, 171, 191.
2. ↑  Чистик — *რუსულ-ქართული ლექსიკონი* // საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
3. 1 2 3  ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 94, 171.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია**. |

**ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

ეკლესია XIX საუკუნის ბოლოსაა აგებული რომანულ სტილში. საქართველოს გასაბჭოვების შემდეგ ეკლესიას, სხვა ეკლესიათა მსგავსად, გუმბათები მოანგრიეს, ხოლო თავად ეკლესია ხან კლუბად, ხან საწყობად იყო გამოყენებული. სამნავიანი ბაზილიკაა, გარეთ განზიდული ხუთწახნაგა აფსიდითა და მართკუთხა პასტოფორიუმებით. შესასვლელი სამი აქვს: დასავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში. აფსიდა სამი, პასტოფორიუმები თითო, გვერდითა ნავები ორ-ორი, ცენტრალური ნავი კი - 16 ფართო, თაღოვანი სარკმლითაა განათებული. ცენტრალური ნავის სარკმლები მორიგეობით ორ და სამ წყვილადაა განაწილებული აღმოსავლეთის და გრძივ კედლებზე. ცენტრალური ნავის აღმოსავლეთი კედელი ჯვრის ფორმის ფრონტონით სრულდება, რომლებზეც თავის დროს ხახვისებრი ფორმის ცრუ გუმბათები იყო დადგმული. ტაძრის ფასადები გაფორმებულია კართა მოჩარჩოებით, პილასტრებითა და კბილანა არშიებით, რომლებიც საფეხუროვან კარნიზებს და მის ქვედა დონეზე შემოსდევს კედლებს. ცენტრალური ნავი აღმოსავლეთით წახნაგოვანი აფსიდითაა დასრულებული, აფსიდა ორი საფეხურითაა ამაღლებული და სატრიუმფო თაღით დასრულებული. პასტოფორიუმები შიდა კარით საკურთხეველს, ხოლო დასავლეთის კარებით გვერდითა ნავებთანაა დაკავშირებული. ნავები ერთმანეთისგან ორ წყვილ სვეტზე გადაყვანილი სხვადასხვა ზომის თაღითაა გაყოფილი, რომლებიც საფეხუროვან კაპიტელებს ეყრდნობა. ინტერიერი ორ-ორი წყვილი სრული და შეკიდული პილასტრებითაა დანაწევრებული, რომლებიც კაპიტელისებრი თავსართებითაა გაფორმებული. როგორც ცენტრალურ ისე, გვერდითა ნავებს სწორი გადახურვა აქვს. დასავლეთის თაღნარს ქვეშ, ტაძრის მთელს სიგანეზე მასიური პატრონიკეა გაკეთებული, რომელზეც ასასვლელი ტაძრის დასავლეთ კედელზე მიდგმული სამრეკლოდანაა. სამრეკლო სამსართულიანი იყო, მესამე სართული, რომელიც საარქივო მასალის მიხედვით, ფანჩატურს წარმოადგენდა, მორღვეულ იქნა საბჭოთა კავშირის დროს. პირველი სართული კარიბჭეა და აქედანვეა ასასვლელი პატრონიკესა და სამრეკლოს ზედა სართულებზე. მეორე სართული ფართო სარკმლებით განათებული ოთახია. სამრეკლოს ფასადური გაფორმება შედარებით უფრო მდიდრულია. მისი თაღოვანი კარიბჭე აქაც მოჩარჩოებულია. კედლებს კუთხეებში პილასტრები აუყვება. სარკმელთა თაღოვანიგადახურვა საფეხუროვან კაპიტელებს ეყრდნობა და გაფორმებულია შეისრული არკადით. კედლები დასრულებულია კბილანა არშიებით გაფორმებული პილასტრებითა და კარნიზით.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია (ლაგოდეხი)***

ლიტერატურა
----------

* *დიღმელაშვილი ქ. ყვავაძე დ.* ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული ძეგლები, თბ. 2021, გვ. 37-39 ISBN 978-9941-8-3699-2
**ტბა ჩინი** *Tasik Chini* — ტბა მალაიზიაში, მდინარე პაჰანგის სიახლოვეს, პაჰანგის შტატის ცენტრალურ ნაწილში. ტბის სანაპიროები დასახლებულია ორანგ ასლის შტოს ჯაკუნის ტომებით.

5 026 ჰექატარი ფართობის ჩინის ტბა წარმოადგენს სიდიდით მეორე მტკნარ ტბას მალაიზიაში, რომელიც 12 ტბისაგან შედგება. მდინარე ჩინი რომელიც ტბიდან გამოედინება, ჩადის მდინარე პაჰანგში. მდინარე შემოფარგლულია ჯებირებით ტბის დონის შესანარჩუნებლად მშრალი სეზონის განმავლობაში. თუმცა, წყლის დონის აწევამ, ტბის ბუნებრივი ეკოლოგიისა და მის ნაპირებზე ხეების განადგურება გამოიწვია.

ფლორა და ფაუნა
--------------

ტბა მდიდარია ბიომრავალფეროვანი ტროპიკული ველური მცენარეულობით, რომელიც ფლორის 138 სახეობით, ტბასთან მცხოვრები 300 სახეობის არსებებით და 144 სახეობის მტკნარი წყლის თევზებითაა წარმოდგენილი. აგვისტოსა და სექტემბერში ტბა გარდაიქმნება მოტივტივე ბაღად, რომლის ზედაპირიც ათასობით თეთრი და ვარდისფერი ლოტოსის ყვავილებითაა დაფარული.

ლეგენდები
---------

ტბასთან დაკავშირებულია უამრავი მითები და ლეგენდები, რომლებიც დღემდე ამოუხსნელ ამოცანად რჩებიან. 
ორანგ ასლის ლეგენდის თანახმად, ტბაში ცხოვრობს დრაკონი რომელსაც ჰქვია ***ნაგა სერი გუმუმი*** (ასევე იწოდება როგორც „მალაიზიის ლოხ-ნესის ურჩხული"). ვარაუდობენ, რომ ტბის ფსკერზე ჩაძირულია უძველესი ქალაქი ხმერი

გალერეა
-------

* საინფორმაციო ბორდი
* ტურისტული ბორდი ტბა ჩინისთან
* მდინარე ჩინი

სქოლიო
------

1. ↑  Tasik Chini.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-06-19. ციტირების თარიღი: 2011-12-23.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sri Gumum დაარქივებული 2012-02-07 საიტზე Wayback Machine.  ინფორმაცია (ისტორია, ლეგენდები სლაიდ შოუები), ტბაზე და ადგილობირივი ხალხის შესახებ.
**ყაზანის საკათედრო ტაძარი** — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სტავროპოლისა და ნევინომისკის ეპარქიის საკათედრო ტაძარი.

იგი თავდაპირველად აშენდა 1843-1847 წლებში, მაგრამ განადგურდა 1930-იან წლებში. გადაკეთდა 2004-2012 წლებში ძველ საძირკველზე.

აშენდა სტავროპოლის ყველაზე მაღალ წერტილზე. ტაძრის სიმაღლე გუმბათთან ერთად 76 მეტრი. ეს არის ყველაზე მაღალი შენობა სტავროპოლის მხარეში.

ისტორია
-------

1843 წლის 22 ივნისს, გოსტინი რიადსა და კომისარიატის შენობებს შორის, ციხის მთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ადგილი დაეთმო ახალი ეკლესიის დასაარსებლად; 1843 წლის 8 ივლისს, უამრავი ხალხით, გაიმართა ეკლესიის საძირკვლის ჩაყრის საზეიმო ცერემონია, რომელიც აკურთხა კავკასიისა და შავი ზღვის ეპისკოპოსმა იერემიამ (სოლოვიოვმა).

1847 წელს დასრულდა ტაძრის მშენებლობა, წმინდა სინოდის განკარგულებით მას ტაძრის სტატუსი მიენიჭა, ხოლო 22 ოქტომბერს აკურთხეს.

1858-1873 წლებში სტავროპოლის არქიტექტორ პაველ ვოსკრესენსკის ინდივიდუალური პროექტის თანახმად, ტაძრის დასავლეთით აშენდა 98-მეტრიანი ოთხშრიანი სამრეკლო.

მიუხედავად იმისა, რომ ყაზანის ტაძარი და სამრეკლო ექვემდებარებოდა დაცვას, როგორც ანტიკურ ხუროთმოძღვრულ ღირებულებას, XX საუკუნის 30-იან წლებში ტაძარი განადგურდა. სამრეკლოდან ჯერ გააკეთეს რადიო ანძა, შემდეგ კი პარაშუტის კოშკი. ერთ დროს მათ სურდათ მისი აღდგენა, გააკეთეს ძეგლი სამოქალაქო ომის გმირებისთვის, მაგრამ 1943 წლის მაისში იგი ააფეთქეს გერმანიის საჰაერო თავდასხმებისგან დაცვის საბაბით.

გადაწყდა ტაძრის კომპლექსის აღდგენა XX საუკუნის ბოლოს. სტავროპოლის სახალხო დეპუტატების საკრებულოს პრეზიდიუმის 1991 წლის 31 იანვრის განკარგულებით, ახლანდელი ციხის მთის ტერიტორია გამოცხადდა ნაკრძალად. განადგურებული საკათედრო ტაძრის ადგილზე ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები, რის შედეგადაც დადგინდა მისი ზუსტი ადგილმდებარეობა.

1992 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება ყაზანის საკათედრო ტაძრისა და საკათედრო ტაძრის სამრეკლოს ხელახლა შექმნის აუცილებლობის შესახებ.

2004 წლის დასაწყისში სტავროპოლის ეპისკოპოს თეოფანეს (აშურკოვის) კურთხევით დაიწყო მოსამზადებელი სამუშაოები ყაზანის საკათედრო ტაძრის კომპლექსის რეკონსტრუქციაზე. 2010 წლის 4 აპრილს, აღდგომის დღეს, პირველი წირვა ჩატარდა ყაზანის საკათედრო ტაძარში.

2012 წლის 13 დეკემბერს მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა კირილმა აღასრულა ყაზანის საკათედრო ტაძრის დიდი კურთხევის რიტუალი და ახლად ნაკურთხ ტაძარში საღმრთო ლიტურგია. ლიტურგიის ბოლოს პატრიარქმა გამოაცხადა საკათედრო ტაძრისთვის საკათედრო სტატუსის მინიჭების შესახებ.

2015 წლის ივლისში, ტახტზე ასვლის 190 წლისთავის საპატივცემულოდ, ტაძრის გვერდით დაიდგა ნიკოლოზ I-ის ბრინჯაოს ძეგლი. ავტორია რუსი მოქანდაკე პოლონოვი.

2019 წლის 25 აპრილს დასრულდა ტაძრის სამრეკლოს მშენებლობა. შენობის სიმაღლე ჯვართან ერთად 78 მეტრია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Казанский кафедральный собор г. Ставрополя на сайте Русской православной церкви
* Казанский кафедральный собор в Ставрополе: фасад утверждал лично император
* Казанский собор
* Кафедральный собор во имя Казанской иконы Божией Матери: возвращение в жизнь Ставрополя

სქოლიო
------

1. ↑  На Ставрополье завершилась установка главного купола самого высокого храма Юга России. დაარქივებული 2013-10-29 საიტზე Wayback Machine.  РИА Новости-Юг.