recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჩილი კონ კარნე (ან შემოკლებულად, ჩილი) არის ცხარე სტიუ (წვნიანისგან განსხვავებით სტიუში ინგრედიენტები უფრო მეტია ვიდრე სითხე). მისი ინგრედიენტებია: ცხარე წიწაკა, ხორცი (ძირითადად ძროხის), პომიდორი და ლობიო. სანელებლებიდან კი ჩილის მომზადებისას იყენებენ: ნიორს, ხახვს და ძირას. კერძი თავდაპირველად შეიქმნა ჩრდილოეთ მექსიკაში ან სამხრეთ ტექსასში. [1]

ჩილი კონ კარნე
ჩილი კონ კარნეს ინგრედიენტები და ხორცის ტიპი იცვლება გეოგრაფიული თუ პერსონალური გემოვნების შესაბამისად. მას ხშირად გარნირის სახითაც იყენებენ. ზოგიერთი რეცეპტის თანახმად, ჩილი კონ კარნეს ტრადიციული ინგრედიენტები მხოლოდ ხორცი და ცხარე წიწაკაა და იგი არ საჭიროებს ლობიოსა და პომიდორს.

ისტორია
-------

1529 წელს არსებულ მონაცემებში ნახსენებია ცხარე წიწაკით შეზავებული სტიუ, რომელსაც აცტეკების ცივილიზაციის დედაქალაქში ამზადებდნენ. ამ ტერიტორიაზე დღესდღეობით მეხიკო (მექსიკის დედაქალაქი) მდებარეობს. კერძში ძროხის ხორცის გამოყენება ესპანელმა კოლონელებმა დაამკვიდრეს. 

მექსიკურმა კერძმა პოპულარობა ამერიკელებშიც მოიპოვა. ბევრმა მათგანმა პირველად ჩილი კონ კარნე 1893 წელს, ჩიკაგოში გასინჯა. ამ პერიოდში, სან-ანტონიო, ტექსასის ერთ-ერთი ქალაქი, ბევრ ტურისტს მასპინძლობდა ამერიკის სხვა შტატებიდან, რამაც ჩილის გავრცელება აშშ-ს სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილში უფრო მეტად გამოიწვია. [2]

1977 წლიდან კი ჩილი კონ კარნე ტექსასის შტატის ოფიციალური კერძი გახდა. [3]

ინგრედიენტები
-------------

#### ლობიო

ჩილის ინგრედიენტები
ლობიო მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან მოყოლებული ასოცირდება ჩილი კონ კარნესთან. [4]უნდა იყოს თუ არა ლობიო კერძის ნაწილი ბევრი მზარეულისთვის სადაო თემაა. ცნობილია, რომ თავდაპირველად, როდესაც ჩილი კონ კარნე შეიქმნა, მის ინგრედიენტებში ლობიო არ შედიოდა. თუმცა უკვე დიდი ხანია, რაც ლობიო კერძის ერთ-ერთი შესაძლო ინგრედიენტი გახდა. ამის მიუხედავად, 1999 წელს გამოცხადდა, რომ მზარეულებს, რომლებიც მონაწილეობას იღებდნენ ჩილი კონ კარნეს მომზადების კულინარიულ შეჯიბრში, არ შეეძლოთ კერძში ლობიოს გამოყენება. ამის გარდა, მათ აეკრძალათ დამარინადებული ხორცის გამოყენება. [5]

მიუხედავად ამისა, აშშ-ში მომზადებული კლასიკური ჩილისთვის ლობიო ერთ-ერთი მთავარი ინგრედიენტია. 

#### პომიდორი

პომიდორიც ის ინგრედიენტია, რომელთან დაკავშირებითაც ხალხის აზრი ორად იყოფა. ვიკ ფაულერი, ჩილის ერთ-ერთი ვარიაციის შემქმნელი, ფიქრობდა, რომ კერძს აუცილებლად უნდა ჰქონოდა პომიდორი და მისი წვენი. ასევე მისი აზრით, ჩილი კონ კარნე არ უნდა მირთმეულიყო მაგიდასთან მომზადებისთანავე, არამედ იგი 1 ღამით მაცივარში უნდა შენახულიყო, რათა მისი არომატი გაძლიერებულიყო.

ვარიაციები
----------

#### ვეგეტარიანული ჩილი

ვეგეტარიანული ჩილი (ესპანურად: "ჩილი ნონ კარნე" - ჩილი ხორცის გარეშე) ამერიკაში პოპულარული გახდა მეორე საუკუნის 60-იან და 70-იან წლებში. ამ პერიოდში აშშ-ში ვეგეტარიანელები მომრავლდნენ. ვეგეტარიანულ ჩილიში ხორცს ანაცვლებდა, რომელიმე კალორიული ბოსტნეული, მაგალითად, კარტოფილი. ასევე შესაძლო დანამატები ჩილი ნონ კარნესთვის არის: სოკო, სიმინდი ან გოგრა.

#### თეთრი ჩილი

თეთრი ჩილი მზადდება ქათმის ან ინდაურის ხორცით, თეთრი ლობიოთი, და მწვანე წიწაკით. იგი ჩვეულებრივი ჩილისგან განსხვავებით უფრო მოთეთრო შეფერილობისაა. თეთრ ჩილის ძირითადად მიირთმევენ ყველთან ან არაჟანთან ერთად.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**„ქოლგა"** — ქართველი რეჟისორის, მიხეილ კობახიძის, მიერ 1967 წელს გადაღებული მოკლემეტრაჟიანი ფილმი. ფილმის ქრონომეტრაჟია 18 წუთი.

ისტორია
-------

ფილმის გადაღებები დაიწყო 1966 წელს.

მოსკოვიდან ჩამოსულმა კომისიამ მასალის ნახვის შემდეგ ფილმი დაიწუნა. როგორც მიხეილ კობახიძე იხსენებდა, კომისიის ვერდიქტი შემდეგი იყო: „ამ სისულელეზე ხარჯავთ სახელმწიფო სახსრებს? ეს ფორმალიზმია, აზრი ბუნდოვანია, არ შეიძლება ამის მოსკოვში ჩვენება!". ფილმი დახურეს. 

მიხეილ კობახიძემ ფილმი საკუთარი ხარჯებით დაასრულა და მოსკოვში თავის პედაგოგ სერგეი გერასიმოვთან ჩაიტანა, რომელმაც „გოსკინოსთან" უშუამდგომლა და ფილმი გადარჩა.

საბოლოოდ ფილმი მაინც აიკრძალა, რეჟისორს კი მალევე აეკრძალა კინოს გადაღება.

### შინაარსი

ფილმის სიუჟეთი წყვილის ამბავს ეფუძნება, ქალ-ვაჟის ყურადღებას ჰაერში მოფარფატე ქოლგა მიიპყრობს. ჰაერში მოფარფატე ქოლგის დევნაში დაღლილი წყვილი ხვდება, რომ ოცნება ყოველთვის არ არის ხელმისაწვდომი.

### პრიზები და ფესტივალები

მთავარი პრიზი და „ფიპრესის" პრიზი, კრაკოვის (პოლონეთი) საერთაშორისო კინოფესტივალი (1967).

სქოლიო
------

1. ↑   რატომ გადაუდნეს ვერცხლად ფილმი და ჩამოართვეს გადაღების უფლება მიშა კობახიძეს, ჟურნალი თბილისელები
2. ↑  მიხეილ კობახიძე – "ქოლგა"; Mikheil Kobakhidze – "Qolga", burusi | 13/06/2010
**პალადიონ ბარელაძე** (დ. 19 მარტი, 1920, სოფელი პერევისა, ჭიათურის რაიონი — გ. 9 მაისი, 2014, თბილისი) — ქართველი ოტორინოლარინგოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი, სამედიცინო სამსახურის პოდპოლკოვნიკი, საქართველოს დამსახურებული ექიმი.

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში — 1942–1946 წლებში იყო 198–ე მსროლელი დივიზიის მთავარი ექიმი. 1947–1949 წლებში იყო საავიაციო არმიის სამხედრო ნაწილის მთავარი ექიმი, 1949–1955 წლებში — საავიაციო არმიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორიის ოტოლარინგოლოგი. 1955–1968 წლებში იყო ლენინგრადის სამხედრო სამედიცინო აკადემიის ოტოლარინგოლოგიის კათედრის დოცენტი, სადაც 1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ვესტიბულარული შერჩევისას ცენტრალური ნერვული სისტემის უმაღლესი განყოფილებების ფუნქციონალური როლის შესახებ".

1968–1969 წლებში იყო საქართველოს ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, 1969–1973 წლებში — პედიატრიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 

1963–1964 წლებში სპეციალური დავალებით მივლინებული იყო კუბის რესპუბლიკის მთავარ სამხედრო ჰოსპიტალში. იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ბავშვთა მთავარი ლარინგოლოგი, №4 ბავშვთა საავადმყოფოს განყოფილების უფროსი.

პალადიონ ბარელაძე ავტორია 25 სამეცნიერო ნაშრომის. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1944 — წითელი ვარსკვლავის ორდენი
* 1945 — სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი
* 1953 — მედალი „შრომითი მამაცობისთვის"
* რაულ კასტროს საპატიო სიგელი და მადლობა
* 1976 — საქართველოს დამსახურებული ექიმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* პალადიონ ბარელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  Документы о награждении
2. ↑  უმაღლესი საბჭოს უწყებანი. გვ. 44
წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
**ფოთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ ფოთში, გურიის ქუჩაზე, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე. 

ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკური ტიპის ნაგებობაა, რომლის საკურთხევლის აფსიდი კედლის სწორკუთხედშია მოქცეული. შუა ნავი გვერდითებზე უფრო მაღალია და დამოუკიდებელი ორფერდა სახურავი გააჩნია. გვერდითა ნავებს კი ცალფერდა გადახურვა აქვთ. ნავების და სამრეკლოს ქანობიანი სახურავი მოთუთიებული ლითონის ფურცლებითაა დახურული. გარედან ეკლესია მოპირკეთებულია თლილი ტუფის ქვით. ტაძარში შესვლა დასავლეთის მხრიდან ხდება, ღია თაღოვან პორტიკის გავლით. პორტიკს დაშენებული აქვს სამრეკლო, რომელსაც რვაწახნაგა გუმბათის ყელი და კონუსისებრი გადახურვა აქვს. ეკლესიის შესასვლელი კარები ლითონისაა და ჭედურად არის შესრულებული. მასზედ გამოსახულია ქრისტეს ცხოვრებისა და ათორმეტ დღესასწაულთა ციკლის სცენები. 

ეკლესიის ინტერიერი კარგად არის განათებული. საკურთხევლის აფსიდში ერთი დიდი სარკმელია გაჭრილი. შემაღლებულ შუა ნავს კამერული გადახურვა აქვს და გაჭრილია ოთხ-ოთხი სარკმელი; გვერდითა ნავებში კი სამ-სამი სარკმელია. შიდა სივრცე სვეტების საშუალებით გამოყოფილია ნავებად. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე, სამრეკლოს მხარეს, ანტრესოლში მოწყობილია პატრონიკე მგალობლებისათვის. ეკლესია აღადგინეს 1990 წელს, რის შემდეგაც ნაწილობრივ იცვალა პირვანდელი სახე. ინტერიერის მოხატულობაც ტაძრის აღდგენის პერიოდისაა. საკურთხეველში გამოსახულია მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზები. მათ ქვემოთ კი „აღსავლის კარების" სცენაა მოცემული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 17386
```
**ნინო მამისაშვილი** (დ. 29 მარტი, 1934, თბილისი — გ. 10 იანვარი, 2021, თბილისი) — ქართველი მთარგმენი და ფილოლოგი. 1951 წელს დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის 23-ე საშუალო სკოლა, 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1957-1993 წლებში მუშაობდა გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველოში", ჯერ რედაქტორად, შემდეგ უფროს რედაქტორად, ხოლო 1979 წლიდან - რედაქციის გამგედ. მუშაობდა თარგმანის სფეროში - როგორც მხატვრული თარგმანის, ასევე სამეცნიერო-პოპულარული თარგმანის ჟანრში. მის თარგმანებს შორისაა ჯერალდ დარელის "მთვრალ ტყეში", ჯეი დაისის "ვაშინგტონის ისტორია", კორა სანდელის "მტვრიანი შარაგზის პირას", ან და სერჟ გოლონების "ანჟელიკა" და "ანჟელიკა ახალ სამყაროში", ი. კრიველევის "წიგნი ბიბლიაზე", ა. ვარშავსკის "ქალაქები საიდუმლოს გვიმხელენ", მ. არლაზაროვის "თქვენს სახელზე წერილია", ე. ველტისტოვის "ელექტრონა ბიჭი". მის მიერ თარგმნილი კორა სანდელის მოთხრობების კრებული "მტვრიანი შარაგზის პირას" ელექტრონული ფორმით არის გამოქვეყნებული ელექტრონული წიგნების სახლში "საბა" (2017). ნინო მამისაშვილს ეძღვნება და მის შესახებ მოგვითხრობს ქეთი ტოროტაძის წიგნები "ნინოს ცხოვრება" (2021) და "როცა მზე ჩადის" (2023). 
```

ლიტერატურა
----------

* **ნინო მამისაშვილი** — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რევაზ პაპუნას ძე ანდრონიკაშვილი** — XVIII საუკუნის II ნახევარში ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ქიზიყის მოურავი 1754-1759 და 1770-1780.

თავი გამოიჩინა მოთარეშე ლეკთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1766 ანდრონიკაშვილის და ქეთევანი გიორგი ბატონიშვილის (შემდეგში გიორგი XII) მეუღლე გახდა, რამაც განამტკიცა ანდრონიკაშვილის პოზიციები სამეფო კარზე. იგი დაუპირისპირდა პოლიტიკურ დაჯგუფებას, რომელსაც დარეჯან დედოფალი ედგა სათავეში. 1780 დარეჯანის ინიციატივით ანდრონიკაშვილს ჩამოართვეს ქიზიყის მოურავობა. ანდრონიკაშვილი თავგამოდებით იბრძოდა სამეფო ტახტზე თავისი სიძის გიორგის ასაყვანად. არსებობს ცნობა, რომ ანდრონიკაშვილმა 1795 კრწანისის ბრძოლაში მონაწილეობა არ მიაღებინეს ქიზიყელთა რაზმს, რამაც არსებითი გავლენა იქონია ბრძოლის შედეგზე.

ლიტერატურა
----------

* *ტუხაშვილი ლ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 451, თბ. 1975


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტფილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლები |
| --- |
|  |
| 
გარსევან ჭავჭავაძე (1803–1811) • კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელი (1812–1838) • დიმიტრი ჯამბაკურ-ორბელიანი (1839–1855) • ივანე ჯამბაკურ ორბელიანი (1855–1856) • ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანი (1856–1864) • დიმიტრი ყიფიანი (1864–1870) • რევაზ ანდრონიკაშვილი (1870–1878) • დავით სუმბათაშვილი (1879–1885) • ივანე ბაგრატიონ-მუხრანელი (1885–1891) • ლუარსაბ მაღალაშვილი (1891–1894) • კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელი (1894–1900) • დავით მელიქიშვილი (1900–1906) • გიორგი ბაგრატიონ-დავითიშვილი (1906–1913) • კონსტანტინე აფხაზი (1913–1917)
 | 
 |

 |
**7 გარეჯელი მოწამე** — ღირსი გარეჯელი მოწამენი: გერონტი, სერაპიონი, გერმანე, ბესარიონი, მიქაელი, სვიმეონი და ოთარი (1851). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე ახალი სტილით 12 აგვისტო (25 აგვისტო).

ღირსი გერონტი, სერაპიონი, გერმანე, ბესარიონი, მიქაელი, სვიმონი და ოთარი დავით-გარეჯის უდაბნოში მოღვაწეობდნენ.

დავით-გარეჯის უდაბნო XVIII-XIX საუკუნეებში ლეკთა მუდმივი შემოსევებისა და რბევის საგნად იქცა. მოთარეშეები ანადგურებდნენ ეკლესია-მონასტრებს, ბერების სენაკებს, იტაცებდნენ ღვთისმსახურებისათვის საჭირო ძვირფას ნივთებს, აწამებდნენ და ხოცავდნენ იქ მოღვაწე მამებს.

1851 წლის ზაფხულში გარეჯის უდაბნოს თავს დაესხა ლეკების დიდი რაზმი. მათ დაარბიეს დავითის ლავრა. „იწყეს ტანჯვად მამათა და ძმათა. პირველად ბერ-დიაკონი ოთარი უჩინოითა მახვილითა აღესრულა, შემდეგ იერო-მონაზონსა გერონტის თავი წარკვეთეს, სერაპიონ იერომონაზონსა უხეთქეს მახვილი თავსა და აღესრულა, გერმანე მწირმონაზონსა განუპეს მუცელი და მერმეთ თავი წარკვეთეს. ბესარიონ მწირმონაზონსა მყის თავი წარკვეთეს. სვიმონ დიაკონი რომელი იყო ჭაბუკი ასაკითა იწყო სილტოლვა და უჩინოითა მახვილითა ტყორცნილმან ვერღარა უძლო სვლად და მერმეთ თავი წარკვეთეს. ხოლო რომელი იყოი მიხაელ დუმილით შეწყნარებული და ფრიად მორჩილი კრებულისა და მონასტრისა, სხვათა უმეტეს სტანჯეს...

შემდეგომად აღსრულებისა მათ ღირსთა მამათა გარდამოხდა ნათელი დიდი და დაადგრა წამებულთა ზედა... ღირს არიან იგინი, შემდგომად ხორცთა გარყვნისა აღმოხმად ძვალთა მათთა და დადებად პირველ წამებულთა ღირსთა მამათა... და დღესასწაული მათი იხსენიებოდეს წლითი წლად. მე უღირსმან დიდისა მონასტრის გაენათისამან ისააკ, რომელი მეცა ტყუედ მყოფი ვიყავ მათ თანა რომელი ვხედავდი თვალითა დავსწერე წამება წმიდათა მამათა უმეტნაკლოდ შემოკლებული ისტორია ესე", - წერს პლატონ იოსელიანისადმი მიწერილ წერილში ბერმონაზონი ისააკი, რომელიც დაღესტანში წაუყვანიათ უსჯულოებს ტყვედ და შემდეგ გამოუხსნია რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ პავლეს ძეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**გლენ ალან მედეიროსი** (Glenn Alan Medeiros; დ. 24 ივნისი, 1970) — პორტუგალიური წარმოშობის ჰავაელი ამერიკელი მომღერალი და ტექსტების ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

მედეიროსმა მუსიკალური კარიერა 10 წლის ასაკში დაიწო, როდესაც კუნძულ კაუაიზე მამამისს ტურისტულ ავტობუსში მოგზაურთა გართობაში ეხმარებოდა. 17 წლის ასაკში კი მან ადგილობრივ რადიოში კონკურსი მოიგო, მაშინ მაილ მესერის ცნობილ სიმღერას "Nothing's Gonna Change My Love for You"-ს ასრულებდა, რომელიც შემდეგ მისი საცნობი გახდა მსოფლიო მასშტაბით. სულ მოკლე ხანში სიმღერა ამერიკაში ეროვნულ ჰიტად იქცა. 1988 წელს სიმღერამ უკვე საუკუთესო ასეულში 13 ადგილი დაიკავა, ხოლო დიდი ბრიტრანეთის ჩარტებს მთელი თვე ედგა სათავეში. ამავე წელს მან ახალი სინგლი ჩაწერა "Un Roman d'amitié (Friend You Give Me a Reason)", სიმღერა საკმაოდ წარმატებული დუეტი გამოდგა ფრანგ მომღერალ ელზა ლუნინისთან Elsa Lunghini ერთად. 1990 წელს კი მან ამერიკელ ვარსკვლავ ბობი ბრაუნთან ჩაწერა დუეტი, "She Ain't Worth It", რომელიც ასევე წარმატებული აღმოჩნდა. მომდევნო დუეტი უკვე რეი პარკერ უმცროსთან ჩაიწერა სახელწოდებით "All I'm Missing Is You".

1992 წელს გლენმა ისევ დუეტის ჩაწერა გადაწყვიტა, თუმცა, ამჟამად მოდერნ თოქინგის წევრთან თომას ანდერსთან ერთად "Standing Alone". 

დღესდღეობით გლენ მედეიროსი ტელეწამყვანი და სკოლის მასწავლებელია. ის წმინდა ჯოზეფის სკოლაში მუსიკას ასწავლის მე-5 კლასს, ხოლო მე-9 კლასის მოწაფეებს მსოფლიო ისტორიას უკითხავს.

პირადი ცხოვრება
---------------

გლენმა 1996 წელს თამი არმსტრონგი შეირთო ცოლად. მათ ორი შვილი ჰყავთ: ქორნ ქალოუჰენ მედეიროსი (2000) და ქალიშვილი ლაირიქ ლეოლანი მედეიროსი (2001). უკანასკნელი მონაცემებით, გლენი 10-ე კლასელებს ამერიკის ისტორიას ასწავლის.

დისკოგრაფია
-----------

### ალბომები

* *Glenn Medeiros* (1987)
* *Not Me* (1988)
* *Glenn Medeiros (1990)* (1990)
* *It's Alright to Love* (1993; ევროპა, აზია)
* *The Glenn Medeiros Christmas Album* (1993)
* *Sweet Island Music* (1995)
* *Captured* (1999)
* *ME* (2003)
* '*With Aloha* (2005)
* *Aloha from Paradise* (2007) (სხვადასხვა შემსრულებელი)

### სინგლები

| წელი | სიმღერა | US Hot 100 | US A.C. | US R&B | UK singles | ალბომი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1987 | "Nothing's Gonna Change My Love for You" | 12 | 4 | - | 1 | *Glenn Medeiros* |
| 1987 | "Lonely Won't Leave Me Alone" | 67 | - | - | - | *Glenn Medeiros* |
| 1987 | "Watching Over You" | 80 | - | - | - | *Glenn Medeiros* |
| 1988 | "Long And Lasting Love" | 68 | - | - | 42 | *Not Me* |
| 1990 | "She Ain't Worth It" (ბობი ბრაუნთან) | 1 | - | 43 | 12 | *Glenn Medeiros (1990)* |
| 1990 | "All I'm Missing Is You" (რეი პარკერ უმცროსთან) | 32 | - | - | - | *Glenn Medeiros (1990)* |
| 1990 | "Me-U=Blue" | 78 | 35 | - | - | *Glenn Medeiros (1990)* |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი[*მკვდარი ბმული*]
* G-Medeiros.com დაარქივებული 2009-03-18 საიტზე Wayback Machine.
**დავითგარეჯის მოწამეები** — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა მოწამეთა რამდენიმე ჯგუფის საერთო სახელი.

აღდგომას მოწყუეტილი მოწამეები
-----------------------------

აღდგომის დღესასწაულზე მაჰმადიანთა მიერ გარეჯის უდაბნოს მონასტრის აღდგომის ეკლესიასთან დახოცილი მოწესეები. უცნობია, თუ როდის მოხდა ეს ფაქტი ან ვინ იყვნენ ის მაჰმადიანები, რომლებიც თავს დაესხნენ გარეჯელ ბერებს. საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანებად არიან შერაცხილნი. ხსენების დღედ დაწესებულია ბრწყინვალე შვიდეულის სამშაბათი.

1692 წლის მოწამეები
-------------------

1692 წელს დავით გარეჯელის ლავრას თავს დაესხა შეიარაღებული ლეკების რაზმი. თავდასხმის დროს წინამძღვარი ონოფრე მაჭუტაძე მონასტერში არ იმყოფებოდა, მის მაგივრად კი სამონასტრო საქმეებს შიო მღვდელმონაზონი განაგებდა. ლეკებმა შიო მღვდელმონაზონი, დავით მწირი, პავლე და, სავარაუდოდ, მონასტერში მყოფი სხვა ბერები წამებით დახოცეს. ერთ-ერთმა მოწესემ, გაბრიელმა გაქცევა სცადა, თუმცა ლეკებმა ისიც შეიპყრეს და მოკლეს. ისინი საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანებად არიან შერაცხილნი. ხსენების დღედ დაწესებულია 1(14) ივნისი.

1851 წლის მოწამეები
-------------------

1851 წლის 18 ივლისს დავით გარეჯელის ლავრას თავს დაესხა თექვსმეტი შეიარაღებული ლეკისაგან შემდგარი რაზმი. ლეკებმა მონასტერში მყოფი ჩვიდმეტი მოწესე ტყვედ შეიპყრეს და შვიდი მათგანი — გერონტი მღვდელმონაზონი, გერმანე მონაზონი, ბესარიონ მონაზონი, დიაკვანი სვიმონ ლომიძე, სერაპიონ მღვდელმონაზონი, მორჩილი მიხეილ ქართველიშვილი, დიაკვანი ოთარ ელიოზიშვილი წამებით დახოცეს. ისინი საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმიდანებად არიან შერაცხილნი. ხსენების დღედ დაწესებულია 12(25) აგვისტო.

ლიტერატურა
----------

* ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგ. 4, თბ. 1968, წგ. 6, თბ. 1980;
* მღვდელმონაზონი ისაკ. წამება წმიდათა მამათა, შემოკლებული ისტორია. ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. ქართულ ხელნაწერთა H კოლექცია, #649;
* სპირიდონ გრძელიშვილი. აოხრება წმიდის დავით გარეჯის უდაბნოსა, ჟურნ.: „საქართველოს სასულიერო მახარებელი", I, ტფ. 1868.
* ლომინაძე ბ. ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, I, თბ. 1966;
* მენაბდე ლ. ძველი ქართული მწერლობის კერები, ტ. 1, თბ. 1962;
* მირიანაშვილი ლ. აღდგომას წამებულ გარეჯელ ბერთა უცნობი ტიპის სამარტვილე (წმ. ელია წინასწარმეტყველის ეკლესიად ცნობილი ნაგებობის რეალური ფუნქციის დადგენისათვის), «ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შრომები», VIII, თბ. 2008;
* ქავთარია მ. დავით გარეჯის ლიტერატურული სკოლა, თბ. 1965;
* ჯოჯუა თ. აღდგომას მოწყვედილ გარეჯელ მამათა „მარტვილობის" მიხეილ საბინინის უცნობი რუსული რედაქცია, კრ.: საქართველოს სიძველენი, ტ. 9, თბ. 2006;
* *ჯოჯუა თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**ევკარიოტებს**, ანუ **ბირთვიან უჯრედებს** (ინგ. Eukaryote. გავრცელებულია, თუმცა მცდარია დასახელება *ეუკარიოტი*) გააჩნიათ პლაზმური მემბრანა, ბირთვი, ბირთვაკი, ენდოპლაზმური ბადე, რიბოსომა, მიტოქონდრია, გოლჯის აპარატი, ლიზოსომა, ცენტრიოლები. ევკაროტული უჯრედებია: ერითროციტები, სპიროგირა (წყალმცენარე), ამება, საფუარა სოკო, ქალამანა, ტრიპანოსიმები, ქლამიდომონადა და სხვა. ევკარიოტებში პროკარიოტებისაგან განხვავებით დნმ არის მოთავსებული ბირთვში.

ევკარიოტები, საერთო სახელწოდება ორგანიზმებისა, რომელთაც აქვთ მორფოლოგიურად გაფორმებული ბირთვი. ევკარიოტების პროტოპლაზმა მორფოლოგიურად და ფუნქციურად დიფერენცირებულია ციტოპლაზმად და კარიოპლაზმად, რომელიც საკუთარი გარსით (კარიოლემით) არის გარემოცული და ქმნის ბირთვს. ბირთვში თავმოქყირილია თითქმის მთელი მემკვიდრული ნივთიერება (დნმ). ევკარიოტებს განეკუთვნება ყველა უჯრედოვანი ორგანიზმი (ერთუჯრედიანი და მრავალუჯრედიანი მცენარე და ცხოველი) ე. წ. პროკარიოტების (ბაქტერიებისა და ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეების) გარდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 33.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უჯრედი, ეუკარიოტი[*მკვდარი ბმული*]
**ჯეიმზ უილიამ ლედი** (დ. 17 იანვარი, 1948 — გ. 17 დეკემბერი, 2023) — ამერიკელი რადიოწამყვანი, პროდიუსერი და მწერალი. აშშ-ის რადიოში ერთ-ერთი უკანასკნელი თავისუფალი ფორმატის რადიოწამყვანებიდან. ერთ-ერთი ვეტერანი წამყვანი, რომელმაც სახელი გაითქვა, როგორც KLOS-FM-ის თანამშრომელმა. მისი კარიერა დაიწყო KNAC-ში მუშაობით, მოგვიანებით იგი KLOS-ზე გადავიდა, საიდანაც 2011 წელს გაუშვეს. იგი KMET-FM-ზე გადავიდა.

1987 წელს როჯერ უოტერსის მიწვევით ლედმა მონაწილეობა მიიღო ალბომის *Radio K.A.O.S.* ჩაწერაში, პერსონაჟის სახით, ისევე, როგორც უოტერსის 1987 წლის ტურნეში და ფილმში *Radio KAOS EP*. 1992 წელს გამოსულ *Amused to Death*-თან დაკავშირებით მან როჯერ უოტერსთან ინტერვიუ ჩაწერა, რომელიც გამოვიდა ვიდეოდისკზე.

ლედი აგრეთვე მუშაობდა Sirius XM-ის წამყვანად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჯიმ ლედი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ჯიმ ლედი საიტზე Discogs
* ჯიმ ლედი Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  James William Ladd, Born 01/17/1948 in California | CaliforniaBirthIndex.org. ციტირების თარიღი: 2023-12-20
2. ↑  Jim Ladd Beats Tribal Drum for FM Rock. *The Los Angeles Times* (May 27, 1991).
3. ↑  Roderick, Kevin.  (October 26, 2011) End of an era at KLOS: Jim Ladd out. LA Observed. ციტირების თარიღი: 2012-10-02.
4. ↑  Rock Radio Pioneer Jim Ladd to Join SiriusXM – NEW YORK, Dec. 2, 2011 /PRNewswire/. Prnewswire.com. ციტირების თარიღი: 2012-10-02.
**წარმოსახვითი სიყვარული** (ფრანგ. **Les Amours Imaginaires**) — 2010 წლის კანადური დრამა, რომლის რეჟისორია ქსავიე დოლანი. კინოსურათი ორი მეგობრის შესახებ მოგვითხრობს, რომელთაც ერთი ადამიანი უყვარდებათ. ფილმის პრემიერა 2010 წლის კანის კინოფესტივალზე განსაკუთრებული ხედვის სექციაში შედგა.

კრიტიკული გამოხმაურება
----------------------

საიტზე Rotten Tomatoes ფილმს 72%-იანი რეიტინგი აქვს, ხოლო Metacritic-ზე 100-დან 70 ქულითაა შეფასებული, რაც „ძირითადად დადებით გამოხმაურებას" გულისხმობს.

The New York Times-მა ფილმის შესახებ დაწერა: „დოლანის პირველი ფილმისგან განსხვავებით, *წარმოსახვით სიყვარულში* სტილი ბევრად უფრო სერიოზულადაა განვითარებული, როგორც ალუზიური გამოხატვის ფორმებით – რაშიც ფრანგული ახალი ტალღის რეჟისორებისა და ვონგ კარ ვაის სტილის ელემენტებს ვხვდებით ‒ აგრეთვე თემების შერჩევაშიც, რომელთა შორისაა საზოგადოებასთან მორგება, იმედგაცრუება და განუხორციელებელი სურვილები."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „Heartbeats" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „Heartbeats" — Allmovie-ზე
* „Heartbeats" — Box Office Mojo-ზე
* 

* „Heartbeats" — Rotten Tomatoes
* „Heartbeats" — Metacritic-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Festival de Cannes: Heartbeats. *festival-cannes.com*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-15. ციტირების თარიღი: 2021-03-08.
2. ↑  Heartbeats (2011).
3. ↑  Heartbeats Reviews. Metacritic.
4. ↑  A Mother-Son Dance With Many Awkward Steps. The New York Times.
**საღებავი მცენარეები** — მცენარეები, რომლებიც სხვადასხვა ორგანოსა და ქსოვილში გამოიმუშავებენ და შეიცავენ პლასტიდებში მყოფ ან უჯრედის წვენში გახსნილ საღებავ ნივთიერებებს. ასეთი მცენარე ბევრია. ადრე ქსოვილების შესაღებავად ძირითადად მცენარეულ საღებავებს ხმარობდნენ. შემდეგ ისინი უფრო იაფმა სინთეზურმა საღებავებმა შეცვალა, თუმცა ზოგჯერ (ხალიჩების წარმოებაში და საკვები პროდუქტების შესაფერად) დღესაც მხოლოდ მცენარეულ საღებავებს იყენებენ.

კარგად ცნობილი საღებავი მცენარეებია ინდოგოფერას სახეობები (იძლევიან ინდიგოს და ბასმას); ბაყმის ხე (შეიცავს ჰემატოქსილიმს); ღვია (გირჩები, ანუ „კენკრები" შეიცავს ყვითელ, ყავისფერ, მომწვანო-მორუხო საღებავის მომცემ ნივთიერებებს); ხახვი (ქერქლის ნახარში ყავისფერი საღებავია); ზაფრანა (ბუტკოს დინგი შეიცავს ფორთოხლისფერ საღებავს, იყენებენ საკვები პროდუქტების შესაფერად); კურდღლისცოცხა (ყვავილსა და ფოთოლში ყვითელი საღებავია, ხმარობენ ხალიჩების წარმოებაში); მათრახა (ნორჩი ფოთლების წვენი შეიცავს ლურჯ საღებავს — ინდიგოს); ენდრო (ფესვში წითელი საღებავია ენდროა); ინა (ფესვში ფორთოხლისფერი საღებავი ინაა). ლიქენის ბევრი სახეობიდან იღებენს ლაკმუსს და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 200.
გოეთიტის ფსევდომორფოზა პირიტის მიმართ
ფსევდომორფოზა მერქნის მიმართ
**ფსევდომორფოზა** (< ფსევდო... და ძვ. ბერძნ. μόρφωσις — სახეობა, ფორმა) — მინერალური წარმონაქმნი, რომლის გარეგანი ფორმა არ შეესაბამება მის შემადგენლობას ან/და შინაგან აგებულებას. ფსევდომორფოზა იღებს იმ თავდაპირველი მინერალის ან ბიოლოგიური სხეულის იერს, რომელსაც ახალი ანაცვლებს. მათ მიეკუთვნება სწორი კრისტალოგრაფიული ფორმის მინერალური სხეულები, ქანების ახალწარმოქმნილი მინერალებით ჩანაცვლებული მარცვლები, აგრეთვე ფლორისა და ფაუნის გაქვავებული ნაშთები. ფსევდომორფოზის განსაზღვრისას მიუთითებენ წინა ნივთიერებისა და ჩამნაცვლებელი მინერალის სახელებს (მაგ. ლიმონიტის ფსევდომორფოზა პირიტის მიმართ, ქალცედონის ფსევდომორფოზა მერქნის მიმართ). გვხვდება მონო- და პოლიმინერალური ფსევდომორფოზები. წარმოქმნის მექანიზმის მიხედვით განარჩევენ შემდეგი სახის ფსევდომორფოზებს: შევსებული (წინა მინერალი გაიხსნა და მისი ადგილი შეივსო ახლით), ჩანაცვლებული (ერთი მინერალი ჩანაცვლდა მეორეთი), შეცვლილი (მაგ. პოლიმორფული გადასვლების დროს წარმოქმნილი ფსევდომორფოზები, ე.წ. პარამორფოზები) და სხვ. პარამორფოზის შემთხვევაში ერთმანეთს ჩაენაცვლება ერთი და იმავე ნივთიერების სხვადასხვა პოლიმორფული მოდიფიკაცია (მაგ. პირიტის ფსევდომორფოზა მარკაზიტის მიმართ, კალციტისა — არაგონიტის მიმართ). ფსევდომორფოზის შესწავლას დიდი მნიშვნელობა აქვს მინერალთწარმოქმნის კვლევისათვის.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Пекова Н. А.* Псевдоморфоза // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М. 2015. — стр. 677.
2. ↑   ფსევდღომორფოსზა // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 409.
ქუჩა "იმ აველერტალ"
**კიურენცი** არის ქალაქ ტრირის (რაინლანდ–პფალცი) 19–დან ერთ–ერთი უბანთაგანი.

გეოგრაფია
---------

წმ. ბონიფაციუსის ეკლესია (კობუსვეგიდან დანახული)
**კიურენცი** ორი ნაწილისაგან – **ალტ–კიურენცისა** და **ნოი–კიურენცისაგან** შედგება. კიურენცი მდებარეობს ქალაქის ცენტრის აღმოსავლეთ ნაწილში და უკავია როგორც მოზელის ხეობის, ასევე **აველერტალი** პეტრისბერგის პლატოს ჩათვლით, რაც 582,5 ჰექტარს შეადგენს. **კიურენცი**ს უბნის მოსახლეობა 8 680 მოსახლეს ითვლის.

ისტორია
-------

სავარაუდოდ 9 საუკუნიდან პირველად ამ არეალში დაუწყიათ საიჯარო კარ–მიდამოების (ე.წ. **მაიერაი**ები) აშენება. 

ქალაქის ეს ნაწილი პირველად 1227 წლიდან მოიხსენიება ოფიციალურ ცნობებში და მისი სახელი *კიურენცი* უნდა მომდინარეობდეს ცნებისაგან *"კურვადა", (Curvada)*.

1930 წელს **კიურენცი** შემოუერთებიათ ქალაქ ტრირისთვის. მეორე მსოფლიო ომის დროს კიურენცი ს უბანში არსებული რკინიგზის სადგური და სარკინიგზო კვანძი დაუბომბავთ. 60–იანი წლებიდან აქ ახალშენები ჩნდება და მასთან ერთად იზრდება უბანიც. ამ ახალ დასახლებებს მიეკუთვნება ვაიდენგრაბენი და ჰოლენგრაბენი. ტრირ–კიურენცის უბნის მოსახლეობის 2/3 პეტრისბერგის პლატოზე ცხოვრობს. 

ტრირ–კიურენცის ისტორიული ნაწილის ბირთვს წარმოადგენს **შლოსპარკი** და **წმიდა ბონიფაციუსის ეკლესია**, რომელიც აველერტალის ქვედა ნაწილში მდებარეობს. 

1854 წლიდან კიურენცში მდებარეობს ყოვლადწმინდა საკრამენტის მორწმუნე ბენედიქტინელ ქალთა მონატერი.

კიურენცის უბნის კულტურის ერთი შტრიხი
------------------------------------

2005 წელს ნაციონალ–სოციალისტების მიერ დეპორტირებულთა და მოკვიდენებულთა მოსაგონებლად ალტ–კიურენცის უბანში ე.წ. "შტოლპერშტაინები" დაამონტაჟეს. იმ სახლების, ნასახლარების წინ, სადაც ადრე ადამიანები რელიგიური თუ რასობრივი ნიშნით გაასახლეს, დააპატიმრეს და გაანადგურეს, ახლა სპეციალური უჟანგავი ლითონის მემორიალური დაფები არის მიწაში ჩამაგრებული. ამ მემორიალურ დაფებზე, ანუ როგორც მას გერმანიაში უწოდებენ "შტოლპერშტაინებზე" მსხვერპლთა სახელები და გვარებია ამოტვიფრული, ასევე წაიკითხავთ მათ დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღებსა და მინიშნებას იმის შესახებ, რომ რამდენიმე წლის წინათ წინამდებარე სახლში ადამიანები ცხოვრებდნენ, რომლებიც მოჰკლეს. 

*შტოლპერშტაინი* შემთხვევით არ ჰქვია გერმანიის ისტორიის ამ ფრიად უცნაურ მემორიალურ დაფებს. გერმანულად "**შტოლპერნ**" ნიშნავს *ფეხის წამოკვრას*, ხოლო "**შტაინ**" კი *ქვას*. ასე რომ, მიწაში ჩაფლულ ამ ხელისგულისოდენა ლითონის ფილებს, ერთგვარი მეტაფორული დატვირთვაც აქვს აქაურთათვის; ისინი ლამის ყოველდღე წარმოჰკრავენ ფეხს საკუთარ ისტორიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კიურენცის ხედები: www.kürenz.de დაარქივებული 2015-01-28 საიტზე Wayback Machine.
* ტრირის დაწყებითი სკოლის ოფიციალური საინტერნეტო გვერდი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კიურენცი***
**არტოზანის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდ. თურდოს მარცხენა ნაპირზე. ის თავისი სახელით (არტოზანი-არტაშანი) უკვე დიდ ინტერესს იწვევს. ცნობილია, რომ ერთ-ერთი ასურელი მამა, შიო მღვიმეში დასახლებამდე არტოზანში მოღვაწეობდა. იქვე მოღვაწეობდა მარტყოფში დამკვიდრებამდე ანტონ მარტოფელიც. საინტერესოა ტოპონიმი არტოზანი — არტაშანი, რაც ცეცხლთაყვანისცემცემლობას, ნიშნავს. ისიც კარგადაა ცნობილი, რომ სპარსელებმა ქართლის სამეფოს დაპყრობისა და აქ მეფობის გაუქმების შემდეგ, იწყეს ჩვენში მაზდეანობის დამკვიდრება. ზოროასტრიზმის მძლავრი კერა იყო ნეკრესში, რაც დასტურდება წერილობითი წყაროებისა და არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით. ამიტომ გასაკვირი არაა აღნიშნულ რეგიონში ასურელ მამათა აქტიური მოღვაწეობა და ამ პატარა ადგილზე ეკლესიების განსაკუთრებული სიმრავლე.

არტოზანში შეაწავლილია „ყველაწმინდის ეკლესია". ის სამეკლესიანი ბაზილიკაა სამი აფსიდით. ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს დახურული, უკარო გარსშემოსავლელი. ჩრდილოეთ ნავში გამოყოფილია მართკუთხა ფორმის პასტოფორიუმი. ეკლესია აშენებულია რიყის ქვით კირდუღაბზე. კუთხეებში პილასტრებად გამოყენებულია გათლილი შირიმის ქვა. მთავარი ეკლესია მაღალია და ფართო. აფსიდა გეგმაში ნალისებურია. შუაში დატანებული აქვს ფართო სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეზე ორი ნიშაა. საკურთხეველი გამოყოფილია გვიან აშენებული კანკელით. ცენტრალური ნავიდან გაჭრილია ოთხი გასასვლელი, რომლითაც ის უკავშირდება სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნავებს, აგრეთვე გარსშემოსავლელს.

სამხრეთის ეკლესიას (ნავს) აქვს ნალისებური აფსიდა, რომელშიც სარკმელია დატანებული. ეკლესიას (ნავს) სამხრეთიდან აქვს სამი კარი. ჩრდილოეთი ეკლესიის (ნავის) აღმოსავლეთ ნაწილში გამოყოფილია მართკუთხა ფორმის სენაკი-სამსხვერპლო, სარკმლითა და ნიშით. ის კარით უკავშირდება საკურთხეველს. სამსხვერპლოში დგას შირიმის ქვებით ნაგები ოთხკუთხა კვარცხლბეკი. დასავლეთის გარსშემოსავლელი წარმოადგენს ერთ მოგრძო დერეფანს, რომელიც სამივე ნავს აკავშირებდა ერთმანეთთან. საკურთხეველში შეიმჩნეოდა უძველესი მოხატულობის კვალი. უფრო მოგვიანო მოხატულობა შემორჩენილია დერეფანში.
ეკლესია თარიღდება VII-VIII საუკუნეებით.

ლიტერატურა
----------

* მინდორაშვილი დ. საქართველოს არქეოლოგია, ნაწილი I, გამომცემლობა „ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი", ბათუმი, 2014, გვ. 178-179
**ფუტა-ჯალონი** (ფრანგ. Fouta-Djalon) — საფეხურისებრი პლატოების სისტემა დასავლეთ აფრიკაში, გვინეაში. ატლანტის ოკეანის სანაპიროსთან მისი სიმაღლეა 300–400 მ, ხოლო პლატოს ცენტრალური ნაწილი 800–1000 მ-მდე მაღლდება. ცალკეული მასივების სიმაღლეა 1400–1500 მ (მთა ტამგე ანუ ლაურა, 1538 მ).

მეტწილად აგებულია ქვიშაქვებითა და არგილითებით, რომლებიც გარღვეულია ბაზალტებით, დიაბაზებითა და გაბროთი. ნალექები 1500 მმ-მდე წელიწადში. ფუტა-ჯალონზე სათავე აქვს დასავლეთ აფრიკის მრავალ მდინარეს, მათ შორის გამბიას, მდინარე სენეგალის ზემო დინებას — ბაფინგს, ზემო ნიგერის შენაკადებსა და სხვა, რომლებიც მიედინებიან ღრმა ხეობებში და პლატოს ცალკეულ მასივებად ანაწევრებენ. პლატოს ადგილობრივი მოსახლეობა „წყლის მამას" უწოდებს.

მარადმწვანე ნოტიო ევვატორული ტყეები მთლიანად გაჩეხილია. მოჰყავთ ფეტვი, ბრინჯი. განვითარებულია მეცხოველეობა. დასახლებულია ძირითადად ფულბე ხალხით. მთავარი სავაჭრო ქალაქია ლაბე.

სქოლიო
------

1. ↑  Fouta Djallon | Encyclopedia Britannica
2. 1 2  Фута-Джаллон | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-28. ციტირების თარიღი: 2021-01-24.
გენეტიკური კოდი
**გენეტიკური კოდი** — ნუკლეოტიდების თანმიმდევრობის მეშვეობით ცილების ამინომჟავური თანმიმდევრობის კოდირების ხერხი, რომელიც დამახასიათებელია ყველა ცოცხალი ორგანიზმისთვის.

დნმ-ში გამოიყენება ოთხი აზოტოვანი ფუძე — ადენინი (A), გუანინი (G), ციტოზინი (C), თიმინი (T). ეს ასოები ადგენენ გენეტიკური კოდის ანბანს. რნმ-ში გამოიყენება იგივე ნუკლეოტიდები, გარდა იმ ნუკლეოტიდისა, რომელიც შეიცავს თიმინს. იგი ჩანაცვლებულია ურაცილის (U) შემცველი მსგავსი ნუკლეოტიდით. დნმ-ისა და რნმ-ის მოლეკულებში ნუკლეოტიდები ლაგდება ჯაჭვში და ამგვარად იქმნება გენეტიკური ასოების თანმიმდევრობა.

ლიტერატურა
----------

* Азимов А. Генетический код. От теории эволюции до расшифровки ДНК. — М.: Центрполиграф, 2006. — 208 с — ISBN 5-9524-2230-6.
* Ратнер В. А.Генетический код как система[*მკვდარი ბმული*] — Соросовский образовательный журнал, 2000, 6, № 3, с.17-22.
* Crick FH, Barnett L, Brenner S, Watts-Tobin RJ. General nature of the genetic code for proteins — Nature, 1961 (192), pp. 1227–32

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გენეტიკური კოდი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ნანა ლორთქიფანიძე** (დ. 11 ივნისი, 1959, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი.

1980 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 
მოზარდ-მაყურებელთა თეატრში განასახიერა როლები: პრესცენტრი (ფ. შილერი, კ. გოცი „პრინცესა ტურანდოტი", რეჟ. გ. ბრეგაძე), გუსტავსონი, თეატრის დირექტორი (ასტრიდ ლინდგრენი „პეპი გრძელი წინდა" რეჟ. გ. თავაძე), დედოფალი (ა. სულაკაური „სალამურა" რეჟ. კოტე მირიანაშვილი), ქეთო (ნ. დუმბაძე, გ. ლორთქიფანიძე „მე ვხედავ მზეს", რეჟ. დ. ხვთისიაშვილი), ნათელა, ეთერიკო (ლ. ბუღაძე „7+1" რეჟ. გ. ქაჩიბაია), ძიძა (იაკობ გოგებაშვილი „იავნანამ რა ჰქმნა?", რეჟ. ო. ბაღათურია), იბრუხტი (გ. ნახუცრიშვილი „ნაცარქექია", რეჟ. დ. ხვთისიაშვილი), ეკა (დ. კლდიაშვილი „ირინეს ბედნიერება", რეჟ. დ. ხვთისიაშვილი) და სხვა. კოტე მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე განსახიერებული როლებიდან აღსანიშნავია: შორენა (კ. გამსახურდია, „დიდოსტატის მარჯვენა" რეჟ. დ. ანდღულაძე), ია (ვ. კოროსტილიოვი „მარტოობის დღესასწაული", რეჟ. გ. ლორთქიფანიძე). რუსთაველის სახელობის თეატრის სცენაზე ნათამაშები როლები: ხათუნა (თ. მეტრეველი „შეშლილი, შეშლილი ახალი წელი", რეჟ. რ. ჩხაიძე), ექიმი (თ. ჭილაძე „როლი დამწყები მსახიობი გოგონასათვის", რეჟ. რ. სტურუა), ვერა (ა. ვამპილოვი „იხვებზე ნადირობა", რეჟ. ა. ვარსიმაშვილი, „დედა ენა" რეჟ. რ. სტურუა). გადაღებულია მხატვრულ ფილმებში: „ძილისპირული", „თეთრი ბაირაღები", „წიგნი ფიცისა", „ნუ გააღვიძებ!", „გამარჯობა ყველას", „ანდერძი", „ღამის ზარები" და სხვ.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1966 — „მზის საათი" —  (რეჟ. ლერი სიხარულიძე)
* 1980 — „გამარჯობა ყველას" (ფიროსმანი) — ია (რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე)
* 1982 — „ანდერძი" — ნინო (რეჟ. ნანა დვალიშვილი)
* 1983 — „წიგნი ფიცისა" — აიდე (რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე)
* 1983 — „ძილისპირული" — ნინო (რეჟ. ნარგიზა გარდაფხაძე)
* 1990 — „თეთრი ბაირაღები" — ნუნუ ექიმი (რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე)
* 1997 — „ღამის ზარები" — კირა (რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე)
* 1993 — „დინოზავრის კვერცხი" (და სასახლეში ვნახავ სიხარულს…) —  (რეჟ. ქეთი დოლიძე)
* 2003 — „ღმერთო, რისი გულისთვის… – უმადური" —  (რეჟ. გიგა ლორთქიფანიძე)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნინო ლორთქიფანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნინო ლორთქიფანიძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* ნინო ლორთქიფანიძე — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**ახალი ზელანდიის გერბი** — ახალი ზელანდიის ოფიციალური სიმბოლო. პირველად ეს გერბი წარმოადგინა გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ V-მ 1911 წლის 26 აგვისტოს, ხოლო მასში ცვლილებები შეიტანა დედოფალ ელისაბედ II-მ 1956 წელს.

1911 წლამდე ახალი ზელანდია იყენებდა დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო გერბს. 1907 წლიდან კი, როდესაც ქვეყანამ ფაქტობრივად დამოუკიდებლობა მოიპოვა დიდი ბრიტანეთისგან, გადაწყვიტეს შეექმნათ საკუთარი გერბი, ამის გამო გამოცხადდა კონკურსი. 1911 წელს უკვე ახალ ზელანდიელებს ჰქონდათ საკუთარი გერბი, რომელშიც გარკვეული შესწორებები 1956 წელს შეიტანეს.

გერბის ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია ფარი, რომელიც ოთხ ნაწილადაა დაყოფილი. გერბის ცენტრალური ნაწილს მისი წარდგენიდან დღემდე, ცვლილება არ განუცდია. ფარის მარცხენა ზედა კუთხეში გამოსახულია ოთხი ვარსკვლავი, რომელიც სიმბოლურად სამხრეთ ჯვრის თანავარსკვლავედს აღნიშნავს (ასეთივე ვარსკვლავებია გამოსახული ახალი ზელანდიის დროშაზეც, ზუსტად ამავე პროპორციით). მარჯვენა ზედა კუთხეში გამოსახულია ოქროს საწმისი, რომელიც სიმბოლურად მესაქონლეობას ასახავს; მარცხენა ქვედა კუთხეში — ხორბლის კონა, სოფლის მეურნეობის სიმბოლოდ; მარჯვენა ქვედა კუთხეში — ორი ჩაქუჩი, სამთო მრეწველობის და ინდუსტრიის სიმბოლოდ. ფარის შუაში გამოსახულია სამი გემი, რომელიც სიმბოლურად ასახავს ახალი ზელანდიის საზღვაო ვაჭრობასა და წარმოშობით ახალ ზელანდიელ იმიგრანტებს.

1956 წელს გერბში შეიტანეს ცვლილებები: გერბიდან გააქრეს ლომის გამოსახულება, ბრიტანული დროშა და დევიზი «Onward». დევიზი შეცვალეს გვიმრის ფოთლებით, რომელზეც ეწერა «ახალი ზელანდია».

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New Zealand coat of arms with extended history and images დაარქივებული 2010-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* MCH page on the Coat of Arms დაარქივებული 2011-08-17 საიტზე Wayback Machine.
* Blazon at Encyclopaedia of New Zealand 1966
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგიტიძე**. |

**ივანე (ვანო) გოგიტიძე** (დ. 25 იანვარი, 1952 — გ. 2 იანვარი, 2020) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1990).

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1973 წლიდან რუსთაველის თეატრის მსახიობი იყო. ამ თეატრში შესრულებული აქვს როლები: კოტე („ხანუმა"), ტატიშჩევი („ივანე მრისხანეს სიკვდილი"), პარისი („რომეო და ჯულიეტა"), ჯიმი („დაკრძალვა კალიფორნიაში"), ამერიკელი ჯარისკაცი („ას ერგასის დღე"), რაშიდა („მეშვიდე ცა"), რეგვენი, იოსები („კავკასიური ცარცის წრე"), კოსტა („თავისუფალი თემა"), კორნუოლი („მეფე ლირი"), დევინსონი („მარიამ სტიუარტი"), მეთორმეტი მსაჯული („თორმეტი განრისხებული მამაკაცი") და სხვა. გადაღებულია რამდენიმე ფილმშიც.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1979: „კაცია ადამიანი?!" (ესტატე), რეჟ. სიკო დოლიძე, ქეთი დოლიძე
* 1983: „ბანდიტი აგურის ქარხნიდან" (მირიანი ფეხბურთელი), რეჟ. გია მატარაძე
* 1985: „ვინ არის მეოთხე?", რეჟ. ოთარ კობერიძე
* 2017: „სავარძელი", რეჟ. ელდარ შენგელაია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვანო გოგიტიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* ვანო გოგიტიძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1990. N7. გვ. 16
2. 1 2  ვანო გოგიტიძე. ეროვნული ფილმოგრაფია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-30. ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი, 2020.
3. ↑  რუსთაველის თეატრის მსახიობი ვანო გოგიტიძე გარდაიცვალა. *imedinews.ge* (2 იანვარი, 2020).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-17. ციტირების თარიღი: 17 თებერვალი, 2020.
**ქვაცხელები** ***ტვლეპია ქოხი*** — ადგილი სოფელ ურბნისის აღმოსავლეთით 2,5 კილომეტრზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირის ტერასაზე, სადაც 1953 წელს ნ. ბერძენიშვილმა აღმოაჩინა და 1954-1965 წლებში ა. ჯავახიშვილმა და ლ. ღლონტმა გათხარეს ერთიმეორეზე მდებარე 3 კულტურული ფენის (B და C - ადრინდელი ბრინჯაოს ხანა, A - ადრინდელი ფეოდალური ხანის) ნასოფლარი და 2 სამაროვანი. ხანძრისაგან განადგურებულ C ფენაში (ძვ.წ. 2800 წ.) აღმოჩნდა 25 შენობის ნაშთი, ადგილზევე იყო დარჩენილი საყოფაცხოვრებო და საწესო მოწყობილობანი. ალიზით ნაგები ან თიხით შელესილი შენობები იდგა კომპაქტურ ჯგუფებად პატარა „მოედნების" და „ქუჩების" ირგვლივ, ფასადი მიქცეული იყო იმ ადგილებში გაბატონებული ქარების საწინააღმდეგოდ. ერდოიან-გვირგვინიანი ბანური გადახურვა დედაბოძს ეყრდნობოდა.

კვადრატულ კუთხეებმომრგვალებულ სახლს ფასადის მხარეზე გრძელი სამეურნეო დერეფანი ჰქონდა. სახლის ცენტრში, ერდოს ქვეშ, მოწყობილი იყო წრიული, შიდაშვერილებიანი კერა უქრობი ცეცხლისათვის, რომელიც ოჯახის ნაყოფიერების სიმბოლოდ ენთო. მხოლოდ ერთ წრიულ შენობას, რომელიც შესაძლებელია იყო ტაძარი, არ გააჩნდა დერეფანი. B და C ფენები შეიცავდნენ ანალოგიური შენობის ნაშთებს. ზედა A ფენაში გადარჩენილი იყო ურბნისის ქალაქობისდროინდელი (VI-VIII სს.) შენობის რიყის ქვის საძირკვლის, სარტყლებიანი ქვევრების, თიხისა და მინის ჭურჭლის ნაშთები და ინვენტარი და 4 ქრისტიანული სამარხი.

ნასოფლარის ჩრდილოეთით მდებარეობდა ტვლეპია ქოხის სამაროვანი. ნაწილობრივ შენობების ქვეშ მოქცეულ ორსამარხებში მიცვალებულები (1 ან 2) დაკრძალულნი იყვნენ გვერდზე ხელ-ფეხ მოკეცილები. ჩატანებული ჰქონდათ კერამიკული ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და ვერცხლის იარაღ-სამკაული (მათ შორის მზის, წეროებისა და ირმების გამოსახულებიანი დიადემა).

ნასოფლარის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობდა ტვლეპია წყაროს სამაროვანი. გამოვლენილია ქვაყრილიანი 4 ორმოსამარხის ნაშთი. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ქვის, წიდისა და ბრინჯაოს მძივები, ხიშტისებური შუბისპირი.

ნასოფლარის B და C ფენებში და სამაროვნებზე მოპოვებული სამეურნეო იარაღი (ირმის რქის კავისებური სახნისი, კაჟის ნამგლის პირები, ქვის ნავისებური ხელსაფქვავები), ხორბლის, ქერისა და წიპწის ნაშთები, მსხვილფეხა და წვრილფეხა პირუტყვის ძვლები, მრავალფეროვანი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს იარაღ-სამკაული, კერის სხვადასხვაგვარი სადგარი, საწესო ლარნაკები, სანათურები, ქვის ფალოსები, ნაყოფიერების მამაკაცი ღვთაების თიხის ფიგურები, ირმების, წეროებისა და ასტრალური გამოსახულებები მოწმობს, რომ აქ ცხოვრობდა წყვილადი ოჯახებისაგან შემდგარი პატრიარქალური გვარი, რომელიც მისდევდა გუთნურ მიწათმოქმედებასა და მწყემსურ მესაქონლეობას, კერამიკის წარმოებას, იცნობდა ბრინჯაოს მეტალურგიას. მის სარწმუნოებრივ წარმოდგენაში ტოტემიზმის გადმონაშთებთან ერთად ჩანს წარმართული პანთეონის მთავარი ღმერთების ტრიადა (მზე, მთვარე და ცისკრის ვარსკვლავი), საფიქრებელია ასევე ნაყოფიერების მცირეაზიური ღვთაების - ტელეფისის - ტვლეფიას - ტვლეპიას კულტი.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 507-508.
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990
* „საქართველოს არქეოლოგია", თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 73.
**ალიკერემ ურშან ოღლუ ბაირამოვი** - (აზერბაიჯანული: ალიკერემ ურშან ოღლუ ბაირამოვი) ან მისი სასცენო სახელით **ალიქრამ ბაირამოვი** (1968 წელს 22 დეკემბერს ზემო იურელი, საბჭოთა კავშირი) აზერბაიჯანელი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

ალიქრამ ბაირამოვ 1968 წელს 22 დეკემბერს დაიბადა აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ბილეზუვარის რაიონის სოფელ იუკარი იურელში.

ბავშვობიდან ყოველთვის იყო მუსიკით დაინტერესებული, ამიტომ ღრიალებს, იპოვა კომფორტი და გაახარა სხვები.

კარიერა
-------

ბავშვური წლებიდან მუსიკის ჯგუფი შექმნა და წლების განმავლობაში იყო ბილასუვარის კულტურის კლუბის დირექტორი. მან 1989 წელს საქორწინო მოსაწვევების მიღება დაიწყო.

ალიკრამ ბაირამოვი, რომელიც პრეზიდენტ ჰეიდარ ალიევს შეუმჩნეველი არ დარჩენია 1997 წელს ბილასუვარის რეგიონში, ჯაბრაილის ლტოლვილთა კამპუსში გამართულ კონცერტზე, მოგვიანებით წავიდა დედაქალაქში და დაიწყო მუშაობა ბევრ კომპოზიტორთან და პოეტთან.

ბროფესიონალურ კარიერა 1997 წლიდან დაწყებიდნ ბირველ ჯერ შესრულდა ზემფირა ალიშქიზის შემოქმედებით კონცერტზე საჯარო გარემოში.

მოგვიანებით, საყვარელი კომპოზიტორების მიერ დაწერილი ნაწარმოებების შესრულებით, მან დაწერა და შეასრულა მრავალი სიმღერა ხალხის ეროვნული ღირებულებების შესაბამისად და ისინი ხალხის საყვარელ სიმღერებად იქცა.

სქოლიო
------

1. ↑  Vüqar Vüqarlı. Azərbaycan şou-biznes nümayəndələrinin əsl doğum illəri - SİYAHI (აზერბაიჯანული) დაარქივებული 2018-02-01 საიტზე Wayback Machine.  თარგი:Webarşiv. atv.az
2. ↑  Tanınmış simalar: Əlikram Bayramov თარგი:Webarşiv. metbuat.az (აზერბაიჯანული)
**მოსკოვის იერუსალიმის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი** (რუს. Храм Иерусалимской иконы Божией Матери) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XX საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობს ტალახინის ქუჩა № 24-ში. ეკლესიას აქვს მოსკოვის მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

ტაძარი აგებულია 1912 წელს. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია იერუსალიმის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. ეგვტერები კი ჩრდილოეთისა ნაკურთხია 1912 კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო სამხრეთისა ნაკურთხია 1914 წელს წმინდა გიორგისა და ანდრია ბოგოლიუბსკის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ეკლესია ააგეს 1912 წელს მოსკოველი არქიტექტორის სერგეი ფლეგონტის ძე ვოსკრესენსკის პროექტის მიხედვით ქალაქის სასაკლაოსა და სოფელ დუბროვკის მახლობლად. ეკლესია ააგეს რუსულ არქიტექტურულ სტილში. ტაძრი გეგმა შედგება ფართო სწოკრკუთხა ოთკუთხედი ნაგებობისაგან, რომელსაც აღმოსვლეთის მხრიდან მიბმული აქვს სამი დიდი ნახევრაწრიული აფსიდი. ეკლესია თავისი არქიტექტურული სტილით არის მიმდებარე რაიონის დომინანტი ნაგებობა. გვერდით აფსიდებში განთავსებულია ეგვტერები, რომელთაგან ჩრდილოეთისა ნაკურთხია 1912 კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო სამხრეთისა ნაკურთხია 1914 წელს წმინდა გიორგისა და ანდრია ბოგოლიუბსკის სახელზე. ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი, რომელიც მდებარეობს ცენტრალურ ნახევარწრიულ აფსიდში, აკურთხეს 1915 წელს. ჩუქურთმებიანი, მოოქროვილი კანკელი შედგება სამი იარუსისაგან, მისი ავტორია პ. ა. სიზოვი. ხატები დაწერა სამეფო კარის ხატმწერმა და რესტავრატორმა ვასილი პავლეს ძე გურიანოვმა. 

1917 წელს (სხვა მონაცემებით 1935 წელს) საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა, ხოლო ტაძრის შენობაში განათავსა ფაბრიკა. ფასადის დეკორაცია მთლიანად გაანადგურეს. გაჭრეს ახალი ფანჯრები, ინტერიერი დაყვეს სართულებად. 1950-იან წლებში ყოფილი ეკლესიის შენობა დაიკავა ქარხანა „ელექტრონმა". უკანასკნელი ორგანიზაცია, სანამ შენობა გადაეცემოდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას, იყო ბანკი. 

ამჟამად ტაძარი მოქმედია, მიმდინარეობს შენობის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1996 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქის მეტოქი. 2006 წლიდან ტაძარი არის სტავროპიგიალური ლუკინოს ჯვართამაღლების იერუსალიმის ტაძრის მეტოქი.

ლიტერატურა
----------

* Москва: Энциклопедия / Глав. ред. С. О. Шмидт; Сост.: М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1997. — 976 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-277-3.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  История храма Иерусалимской иконы Божией Матери за Покровской заставой (близ московских городских боен). Сайт церкви. ციტირების თარიღი: 2015-05-26.
**ედესის ქართული კოლონია** — ერთ-ერთი უძველესი ქართული კულტურული კერა საზღვარგარეთ. ქ. ედესა [იგივე ა ნ ტ ი ო ქ ი ა (არ უნდა გავაიგივოთ ძვ. სირიის ანტიოქიასთან), ურჰა (ახლანდელი ქ. ურფა სამხრ.-აღმ. თურქეთში] ჩრდილოეთ შუამდინარეთის მნიშვნელოვან კულტურული, რელიგიური (ქალაქსა და მის შემოგარენში 300-მდე ეკლესია-მონასტერი იყო), საგანმანათლებლო და სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა. საქარავნო გზათა თავშესაყარზე მდებარეობის გამო, იგი შუამდინარეთისა და ახლო აღმოსავლეთის კულტურულ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. ედესის ბაზრობა ვაჭრებს იზიდავდა აზიისა და ევროპის შორეული ქვეყნებიდან, მ. შ. იბერიიდან და ლაზიკიდან. ქ. ედესის მოსახლეობა II საუკუნის შუაწლებში უკვე ძირითადად ქრისტიანული იყო. III საუკუნიდან არამეული ენის ედესის დიალექტზე იქმნებოდა კლასიკური ქრისტიანული ლიტერატურა. ედესაში იყო ეფრემ ასურის მიერ დაარსებული, მთელ ჩრდილოეთ შუამდინარეთში ცნობილი საღვთისმეტყველო სკოლა, სადაც მოსწავლეები ცოდნას ეუფლებოდნენ როგორც სასულიერო, ისე საერო დისციპლინებში. ედესაში სასწავლებლად ჩადიოდნენ მეზობელი ოლქებიდან და ქვეყნებიდან, ალბათ, ქართლიდან და ეგრისიდანაც. ედესაში ქართული კულტურული კერა, სავარაუდოდ, საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ შეიქმნა. მცხეთასთან ერთად სწორედ ედესა იყო ის ადგილი, სადაც წმინდა წიგნები ქართულად ითარგმნებოდა [ამაზე უნდა მიგვითითებდეს იერემია ურჰაელის (მას IV ს. მოღვაწე იერემია იბერიელთან აიგივებენ) მიერ „დიდაქეს" ქართულად თარგმნა]. ედესაში მძლავრი ქართული კულტურული კერის არსებობით იყო განპირობებული ის, რომ ვახტანგ გორგასლის დედამ – დედოფალმა საგდუხტმა და ვახტანგის დამ – ხვარანძემ ამ ქალაქში 8 წელიწადი (460–468) გაატარეს. ედესის ქართული კოლონიის წარმომადგენლები უნდა ყოფილიყვნენ დაახლ. 534 წელს ქართლში მოსული ასურელი მამები. ედესის ქართული კოლონიასთან პეტრე იბერის კავშირზე მიუთითებს კოპტურ წყაროებში მისი „ურჰაელად" მოხსენიება. ედესიდან ანტონ მარტყოფელი წამოსვლის შემდეგაც ედესის ქართული კოლონია, რომელშიც, საქართველოდან ჩასულთა გარდა, ჩრდ. შუამდინარეთისა და პონტო-კაპადოკიის ქართველური მოსახლეობის წარმომადგენლებიც ცხოვრობდნენ, არსებობას განაგრძობდა. მაგრამ, როდესაც VII ს-ში ჩრდილოეთ შუამდინარეთში არაბები გაბატონდნენ, აღმოსავლეთ-ქრისტიანული კულტურისა და განათლების ცენტრში — ქ. ედესაში ქართული კულტურის კერამ არსებობა შეწყვიტა.

ლიტერატურა
----------

* *გოილაძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 555.
* გოილაძე ვ. ქართული კოლონია IV–V სს. ქ. ედესაში. მისი მასაზრდოებელი ქართველური სამყარო, «მნათობი», 2000, №5–6;
* გოილაძე ვ. ადრექრისტიანული ქართული კულტურის ფესვები, კრ: ქრისტიანობა საქართველოში, თბ. 2000;
* გოილაძე ვ. ასურელ მამათა სამშობლო და საქართველო, თბ. 2002;
* კეკელიძე კ. ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* Пулевская Н. Культура сирийцев в средние века, 1889.
**საკურა** (ლათ. Prunus serrulata; იაპონური კანჯით და ჩინური დამწერლობით: 桜 ან 櫻; კატაკანა: サクラ; ჰირაგანა: さくら) — დეკორატიული ალუბლის გვარის მერქნიანი მცენარე.

ყვავილობს გაზაფხულზე(მარტიდან აპრილამდე), ყვავილების შეფერილობა გრადირებს მუქი წითლიდან (ეს მოწითალო ფერი განპირობებულია პიგმენტით, რომელსაც ანტოციანინს უწოდებენ) მკვეთრი-ვარდისფერამდე ან თეთრამდე. საკურას ნაყოფი (საკურანბო), მწნილი, დამარილებული ფოთლები და ყვავილები გამოიყენება საკვებ პროდუქტებში.საკურა არის მცენარე, რომელსაც აქვს მრავალი მუტაცია და ახალი მახასიათებლებით, როგორიცაა ხის ფორმა, ყვავილობის ეტაპი, ყვავილების და ფურცლების ადგილმდებარეობა, რაოდენობა, ფორმა, ზომა, შეფერილობა, ხილის ზრდა და შემცირება, ამინდისადმი და მავნებლებისადმი გამძლეობა. ტოტები იყოფა გრძელ ტოტებად (იზრდება რამდენიმე ათეული სანტიმეტრი წელიწადში) და მოკლე ტოტებად (იზრდება 1 სმ-ზე ნაკლები). საკურას გრძელ ტოტებს აქვთ მხოლოდ ფოთლის კვირტები, ხოლო მოკლე ტოტებს — ყვავილის კვირტები

საკურა ინტენსიურად იზრდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ რეგიონებში, როგორიცაა დასავლეთ ციმბირი, იაპონია, ჩინეთი და აშშ. ისინი კარგად იზრდებიან საკვები ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგებზე, საკურა მყიფე თუ ტაიფუნმა ან ადამიანმა მოტეხა სქელი ტოტი (ადამიანს, რომელიც საკურას სილამაზით არის მოხიბლული და ტოტებს მოტეხავს, „ყვავილების ქურდს" უწოდებენ და ეს ცოდვად ითვლება) და საკურა არ განიკურნა, შეიძლება ჭრილობისგან დალპეს ან გახმეს და ერთბაშად მოკვდეს.რადგანაც საკურა ხშირად გზის პირას ირგვება, ის ხშირად ზიანდება მანქანის გამონაბოლქვისაგან.მჟავური წვიმა ასევე ასუსტებს ხეებს. საკურას ქერქი ჰორიზონტალური მიმართულებით „იფრცქვნება", მისი ზედაპირი მონაცრისფრო, პრიალა და ლამაზია, ამიტომ იგი გამოიყენება მცირე ზომის ნივთებისთვის, როგორიცაა აქსესუარები და ჩაის ჭურჭელი. ადგილობრივი ჯიშები არც ისე მგრძნობიარეა დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ, მაგრამ ხელოვნურად წარმოებული ჯიშები შეიძლება დაუცველი მათ მიმართ იყოს.

საკურა ძველთაგანვე პატივცემული იყო იაპონელების მიერ, მცენარე იაპონიისა და იაპონური კულტურის სიმბოლოდ ითვლება.

27 მარტს, დაწყებული ჰეისეის მეოთხე წლიდან (1992), „იაპონური საკურის საზოგადოების" მიერ აღინიშნება საკურას ყვავილობის დღესასწაული.

მონეტა 100 იენის ნომინალი, საკურის გამოსახულებით ზურგზე