recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ზუთხისნაირნი** (ლათ. Acipenseriformes) — თევზების რიგი ხრტილოვანი განოიდების ქვეკლასისა. ძველი ზუთხისნაირების ნამარხები ცნობილია ქვემო იურული პერიოდიდან, თანამედროვე სახეობები — ქვემო ცარცული პერიოდიდან. მათი სხეულის სიგრძეა 27 სმ-დან (მასა დაახლ. 200 გრამი; ამუდარიის მცირე ცრუდინგნიჩაბა) 5 მეტრამდე (მასა 1 ტონა და მეტი; სვია). სხეული თითისტარასებურია, ჩვეულებრივ გლუვი ან ფარეკლების (რომბისებრი ძვლოვანი ფირფიტები) ხუთი გრძივი რიგით დაფარული, რაც განოიდური ქერცლის რუდიმენტებად ითვლება. თავი დაფარულია ფარებით — გადაკრული (კანისებრი) ძვლებით, რომლებიც აგებულებით ფარეკლებს წააგავს. აქვთ საშხეფი (მდებარეობს სალაყუჩე სარქვლის ზედა მხარესთან). დინგი (თავის ნაწილი თვალების წინ) წინ გამოწეულია; ქვედა ზედაპირზე განლაგებულია ულვაშები. პირიც ქვემოთ მდებარეობს. ზურგისა და ანალური ფარფლების სხივების რაოდენობა აღემატება მათ საყრდენ ჩონჩხოვან ელემენტებს (რადიალებს). მუცლის ფარფლების ძირში მდებარეობს ანუსი. კუდის ფარფლი ჰეტეროცერკალურია (გამოშვერილი დიდი ზემო ნაწილით, რომლის შემდეგ კიდევ გრძელდება კუდის ღერო). კუდის ზედა ნაწილი დაფარულია რომბისებრი ქერცლით. შიდა ჩონჩხი ხრტილოვანია; ღერძული ჩონჩხის საფუძველს წარმოადგენს დრეკადი ქორდა. გულში აქვთ არტერიული კონუსი, ნაწლავებში — სპირალური სარქველი (ზრდის შემწოვ ზედაპირს). ცნობილია ორი თანამედროვე ოჯახი: ზუთხისებრნი და დინგნიჩაბასებრნი, 6 გვარი და 27 სახეობა. ბინადრობენ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს წყალსატევებში; გამსვლელი და ტბა-მდინარის თევზებია. ზოგიერთი რეწვისა და აკვაკულტურის ობიექტია (მაგ. ბესტერი).

სქოლიო
------

1. ↑  *Решетников Ю. С.* Осетрообразные // Большая российская энциклопедия. т. 24. — М. 2014. — стр. 527.
**ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლი** (რუს. Памятник Николаю Чудотворцу) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლი ქალაქ ბატაისკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი დამზადებულია ბრინჯაოსაგან. მისი ოფიციალური გახსნა გაიმართა 2008 წელს. ძეგლის ავტორია სერგეი ისაკოვი.

ისტორია
-------

2008 წლის 26 სექტემბერს როსტოვის ოლქის ქალაქ ბატაისკში გაიმართა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლის გახსნა. წმინდანი დაიბადა დაახლოებით 280 წელს ქრისტიანის ოჯახში, მის მშობლებს ერქვათ თეოფანე და ნონა. მისი ოჯახი ცხოვრობდა მცირე აზიის ნახევარკუნძულის სამხრეთით მდებარე ქალაქ პატარიში (თანამედროვე თურქეთი). ნიკოლოზი ცნობილი გახდა თავისი კეთილი საქმეებით და სასწაულებით.

ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლი დგას ქალაქის მოედანზე, იგი ავსებს ქალაქის არქიტექტუტულ-კულპტურულ ანსამბლს. ძეგლის დასამზადებლად გამოყენებულია ბრინჯაო. ძეგლს ამზადებდნენ მოსკოვის სახელოსნოში. ძეგლის სიმაღლეა 3 მეტრი, ხოლო მასა - სამი ტონა. 

ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლი გვხვდება ასევე რუსეთის სხვა ქალაქებში: ომსკი, მაიკოპი, ტამბოვი, სერგიევ-პოსადი, ეისკი, ასევე ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში და კურილიის კუნძულებზე. 

ძეგლი გაიხსნა ქალაქ ბატაისკის დღის აღსანიშნავი ღონისძიებების ფარგლებში. 

გახსნა გაიმართა ქალაქის კულტურის სახლის წინ. წამოაყენეს წინადადება მიმდებარე მოედნისათვის ეწოდებინათ წმინდანის სახელი. ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ძეგლის გახსნა მოხდა მისი სახელობის ტაძრის გასნის წინ.

სქოლიო
------

1. 1 2  Памятник Николаю Чудотворцу//Памятники православным святым в городе Батайске
2. ↑  В Батайске открылся памятник Николаю Чудотворцу
3. ↑  В Батайске открылся памятник Николаю Чудотворцу//Главное
**ნიკოლოზ სანდუნოვი** (ნამდვილი გვარი **ზანდუკელი**; დ. 24 ოქტომბერი, 1768 — გ. 19 ივნისი, 1832, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია) — რუსეთში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი დრამატურგი, იურისტი, მთარგმნელი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

სანდუნოვები ქართული საგვარეულოს, ზანდუკელების წარმომადგენლები იყვნენ. მისი მამა ნიკოლოზ ზანდუკელი რუსეთს შეხიზნული ვახტანგ VI ამალის წევრი იყო. ნიკოლოზ სანდუნოვის უფროსი ძმა რუსეთში მოღვაწე ცნობილი მსახიობი სილა სანდუნოვი იყო. ბავშვობაში ნიკოლოზს უფროსი ძმის მსგავსად მსახიობობა უნდოდა, თუმცა მამამისის დაჟინებით სამართლის შესწავლა დაიწყო.

სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის გიმნაზიაში 1779-1784 წლებში; დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი 1787 წელს. 1787-1791 წლებში უნივერსიტეტის გიმნაზიაში სინტაქსს ასწავლიდა; 1797 წლის თებერვალში დაიწყო მუშაობდა კანონების შემდგენელი კომისიის კანცელარიაში. ის მალე შეამჩნიეს და სენატის სამართლის დეპარტამენტში მიიწვიეს ობერ–მდივნად. 1811 წლის თებერვალში მიატოვა სახელმწიფო სამსახური და გახდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამოქალაქო და სისხლის სამართლის კათედრის ხელმძღვანელი. 1815-1816, 1819-1820 და 1820-1821 სასწავლო წლებში იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის ზნეობისა და პოლიტიკური მეცნიერებების განყოფილების დეკანი; 1829 წელს, რექტორის არყოფნის დროს, ასრულებდა უნივერსიტეტის პრორექტორის მოვალეობას; 1817 წელს არჩეული იყო ნამდვილ სამოქალაქო მრჩევლად. გამოცემული აქვს სახელმძღვანელო ძველი სამართალწარმოების ისტორიაზე: "Правая грамота по вотчинному делу в 1559 годе производившемуся".

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო დრამატული ხელოვნების დიდი მოყვარული. მან ნაშრომები დატოვა როგორც სამართალმცოდნეობასა და იურისპუდენციაში, ასევე ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში. წერდა ლექსებს, დრამატულ ნაწარმოებებს, თარგმნიდა და მკითხველს აცნობდა შექსპირსა და შილერს. მისი ნათარგმნია შილერის "ყაჩაღები" (1814 წ.), რომელიც დაიდგა მოსკოვისა და პეტერბურგის სცენებზე. დიდროს მიბაძვით დაწერა დრამა "ოჯახის მამა". როგორც მსახიობი და რეჟისორი ნიკოლოზ სანდუნოვი მონაწილეობდა მოყვარულთა სპექტაკლებში.

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო "რუსეთის სიტყვიერების მოყვარულთა საზოგადოების" და "რუსეთის ისტორიისა და სიძველეების საზოგადოების" წევრი. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირისა და წმ. ანას ორდენებით. იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1832 წლის 19 ივნისს. დასაფლავებულია ლაზარევსკის სასაფლაოზე, მშობლებისა და ძმის გვერდით.

ლიტერატურა
----------

* ქუთათელაძე ზ. ნიკოლოზ სანდუნოვი (ზანდუკელი) (1768-1832) // ქართული გენი უცხოტომელთა სამსახურში : 100 რჩეული ბიოგრაფია. თბილისი, 2011. -გვ.150
* გამრეკელი გ. ზანდუკელი, სანდუნოვი, სანდუკული // ისტორიის გამოცანები. თბილისი, 2012. -გვ.48-53.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნიკოლოზ სანდუნოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნიკოლოზ სანდუნოვი

სქოლიო
------

1. 1 2
პაბლო პიკასო "მშვიდობის მტრედი"
**მშვიდობის მტრედი** — გამოსახულება, რომელმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ და რომელიც უკავშირდება მშვიდობის მომხრეთა მსოფლიო კონგრესს.

მშვიდობის მომხრეთა პირველი მსოფლიო კონგრესი ჩატარდა 1949 წელს პარიზში და პრაღაში. ამ კონგრესის ემბლემა შექმნილია  პაბლო პიკასოს მიერ. ემბლემაზე გამოსახულია თეთრი მტრედი, რომელსაც ნისკარტით უჭირავს ზეთის ხილის ხის ტოტი.

არსებობს თეთრი მტრედების აფრენის ტრადიცია - ქორწილებში, დაბადების დღეების აღნიშვნისას და სხვა სადღესასწაულო ღონისძიებებზე.

სიმბოლოს ისტორია
----------------

ჯერ კიდევ წინათ მტრედს მიიჩნევდნენ ბარაქის და შესაბამისად მშვიდობის სიმბოლოდ. ძველად ხალხი ფიქრობდა, რომ მტრედს არ აქვს ნაღვლის ბუშტი, ნაღველი კი ითვლებოდა ცუდი და ბოროტი განწყობა-ხასიათის მიზეზად.

მტრედებს, აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ოდითგანვე თვლიდნენ წმინდა ფრინველებად და ღმერთების მაცნეებად.

მტრედები. რომანული ხატწერა კესონის ჭერზე, ცილისში, 1160
ევანგელისტი იოანე. მოზაიკა სან კლემენტეს ეკლესიაში, რომი
ქრისტიანულ რელიგიაში მტრედი ითვლება სული წმინდის სიმბოლოდ. ბიბლიაში მტრედმა, რომელიც ნოემ გამუშვა - მას მოუტანა ზეთის ხილის ტოტი, როგორც სიმბოლო სტიქიის დაცხრომისა - დარის დადგომისა. ეს ითვლება ადამიანთა პატიების სიმბოლოდ. შუა საუკუნეებში მტრედი იყო აუცილებელი ატრიბუტი ხარების, ნათლობის, წმინდა სულის მოვლენის და სამების რიტუალებზე.

მტრედი ასევე გვხვდება მუჰამედ წინასწარმეტყველის მხარზე, რომელიც განასახიერებს მასზედ გარდმოსულ ღვთიურ სულს.

ითვლებოდა, რომ ეშმაკს და ალქაჯებს/კუდიანებს შეუძლიათ მიიღონ ნებისმიერი იერსახე, გარდა მტრედისა და ცხვრისა.

ძველ რომში მშვიდობის სიმბოლოდ ვენერას მტრედები ითვლებოდა, რომლებმაც ბუდე მოიქსოვეს მარსის გადმოპირქვავებულ ჩაჩქანში/მუზარადში.

საკუთარი ბარტყებისადმი ერთგულების გამო, მტრედი განასახიერებდა დედობრივ გრძნობებს. ზოგჯერ მტრედს მოიხსენიებდნენ სიბრძნის სიმბოლოდ.

მტრესებად მოიხსენიებდნენ ორაკულებსა და წინასწარმეტყველებს. ებრაელები მტრედს ეძახდნენ "იონა"-ს ან "იონახ"-ს. წინასწარმეტყველი, რომელიც ღმერთმა მოავლინა ნინევიაში, ატარებდა სახელს - იონა. მ. პ. ჰოლმა დაასაბუთა სახელი იოანე-ს წარმოშობა, რომელიც უკავშირდება წმინდა მტრედს.

ნეოპლატონიზმში მტრედი ასახიერებს ძალას, რომლითაც დამკვიდრდა დაბალი სამყარო. მასონები ამ სიმბოლოთი აღნიშნავენ უბიწოებას, სულის სისუფთავეს, ჩინეთში კი მას იყენებენ სიბერის და ხანგრძლივი სიცოცხლის სიმბოლოდ.

მტრედი გამოსახული იყო ზოგიერთი მმართველის სკიპეტრზე და აღნიშნავდა ღმერთისგან ნაბოძებ ძალაუფლებას.

ურთიერთ-მეამბორე მტრედები - შეყვარებულების სიმბოლოა. აშშ-ში და დიდ ბრიტანეთში იმ პოლიტიკოსებს, რომლებიც სამხედრო მოქმედებებს უჭერენ მხარს - *ქორებს* ეძახიან (*hawks*), მშვიდობის მომხრე პოლიტიკოსებს კი *მტრედებად* (*doves*) მოიხსენიებენ.

აღსანიშნავია, რომ არა მარტო მტრედი, არამედ ზოგადად, სხვადასხვა სახის ფრინველიც (ხშირად არა მტაცებელი) მიიჩნეოდა სული წმინდის, სიკეთის და მშვიდობის სიმბოლოდ. მაგალითად აკაკი წერეთლის ლექსში "*სულიკო*", რომელიც დღეისთვის ხალხურ სიმღერად დამკვიდრდა, ამ მისიას *ბულბული* ასრულებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მტრედი
* მშვიდობა
* პაბლო პიკასო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეთიმოლოგიური ტერმინები დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* ფრთიანი გამონათქვამები (რუსულად)
* ენციკლოპედია «სიმბოლოები, ნიშნები, ემბლემები»[*მკვდარი ბმული*]
ზუგდიდის დრამატული თეატრი
**შალვა დადიანის სახელობის ზუგდიდის დრამატული თეატრი** — ქართული დრამატული თეატრი ზუგდიდში. სცენისმოყვარეთა სპექტაკლები XIX საუკუნის II ნახევრიდან იმართებოდა. პირველი სპექტაკლი, მოლიერის „ძალად ექიმი", 1869 წლის 11 აპრილს დადგა ანტონ ფურცელაძემ. 1907-1908 წლებში ზუგდიდში შეიქმნა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის დრამატული წრე, ე. წ. „მუშური დრამწრე", რომელიც 125 სცენისმოყვარეს აერთიანებდა. წრის წევრები 1915 წლიდან მართავდნენ ლიტერატურულ საღამოებს, დგამდნენ სპექტაკლებს. საგასტროლოდ ჩამოდიოდნენ ლ. მესხიშვილი, ვალერიან გუნია, შალვა დადიანი, ელეფთერ ანდრონიკაშვილი, ალექსანდრე იმედაშვილი, ვახტანგ ურუშაძე და სხვა. 1932 წელს ზუგდიდში დაარსდა პირველი პროფესიული დრამატული თეატრი, რომელსაც 1959 წელს შალვა დადიანის სახელი მიენიჭა. თეატრისათვის აგებულ ახალ შენობაში 1932 წლის 11 აგვისტოს პირველ სპექტაკლებად წარმოადგინეს ნიკოლოზ შიუკაშვილის „სამართალი" (რეჟისორი გიორგი ფრონისპირელი) და პეტრე სამსონიძის „სალტე" (რეჟისორი გ. ფრონისპირელი და ა. ციციაშვილი). სხვადასხვა წლებში თეატრში მოღვაწეობდნენ: რ. ქართველიშვილი, ვ. დარასელი, ლ. ჭედია, ა. თარხან-მოურავი, პ. პატარაია, გ. იოსელიანი, გრიგოლ ლაღიძე, შ. მჟავანაძე, ვ. მჭედლიძე, ვახტანგ გარიკი, ვ. ყუშიტაშვილი, გ. გაბუნია და სხვები. წლების მანძილზე თეატრში მხატვრად მუშაობდა ირაკლი გამრეკელი. დადგმებიდან აღსანიშნავია: სანდრო შანშიაშვილის „ანზორი" (1933), ბორის ლავრენიოვის „რღვევა" (1934), აკაკი წერეთლის „პატარა კახი" (1941), ლოპე დე ვეგას „თივა და ავი ძაღლი" (ვ. ყუშიტაშვილის დადგმა), ივანე დარასელის „კიკვიძე" (1965), ა. გეწაძის „წმინდანები ჯოჯოხეთში", შალვა დადიანის „გვირგვილიანების ოჯახი" (1967), ლ. ქიაჩელის „ჰაკი აძბა" (1970), ნ. ჰიქმეთის „ყეყეჩი" (1972), ოტია იოსელიანის „ექვსი შინაბერა და ერთი მამაკაცი" (1973), რეზო თაბუკაშვილის „რაიკომის მდივანი" (1974), ალექსანდრე ჩხაიძის „შთამომავლობა" (1978) და სხვა. დასში მოღვაწეობდნენ (1978) საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტები: ანთიმოზ როგავა, გ. წერეთელი, შალვა მოსია, დავით გოგიჩაიშვილი, კ. წულაია და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *გაბისონია გ. ბარამია ა.*, ზუგდიდის თეატრი, თბ. 1969
* *გოგოლაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 54.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ზუგდიდის დრამატული თეატრი[*მკვდარი ბმული*] — ენციკლოპედია „საქართველო"
**თეიმურაზ მეტრეველი** (დ. 1945 — გ. 2005) — ქართველი ჟურნალისტი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
---------

თეიმურაზ (თემურ) მეტრეველი გამოჩენილი ქართველი პუბლიცისტი და ჟურნალისტი იყო. იგი 1970-დან 2004 წლამდე მოღვაწეობდა. მან თავისი საქმიანობა საქართველოს რადიოში დაიწყო და ძალიან სწრაფად მოიპოვა პოპულარობა ქართულ საზოგადოებაში. მოგვიანებით თეიმურაზ მეტრეველმა თავისი მოღვაწეობა პრესაში გააგრძელა. იგი პირველი კომუნისტური რეჟიმისგან დამოუკიდებელი გაზეთის, „კაბადონი 8-ის"  დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი იყო. გაზეთის იძულებითი გაუქმების შემდეგ თეიმურაზ მეტრეველმა „ქართული კულტურა" დააფუძნა. თემური „ქართულ კულტურას" თავისი ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვან პროექტად მიიჩნევდა. ფინანსური სირთულეების გამო, ამ გამოცემამაც ნაადრევად შეწყვიტა არსებობა. 1995 წელს, თემურმა ყოველდღიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური „დილის გაზეთი" დააფუძნა. გამოცემა სწრაფად იქცა ბევრი ქართველი მკითხველის ყოველდღიურ სამაგიდო გაზეთად.

თუმცა, თეიმურაზის მთავარ ინტერესად მაინც საზოგადოება და კულტურა რჩებოდა. ამიტომ 1997 წელს მან კვლავ განაახლა გაზეთი „ქართული კუტურა". მეოცე საუკუნის დასასრულამდე გაზეთი ყველაზე გავლენიანი საზოგადოებრივ-კულტურული გამოცემა იყო. თუმცა 2000 წელს,  კვლავ ფინანსური სირთულეების გამო, გაზეთმა არსებობა შეწყვიტა.

თეიმურაზ მეტრეველის ბოლო პროექტი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გამოცემა „ახალი ეპოქა" იყო. გაზეთმა თავისი მაღალი ხარისხით ახალი სტანდარტები შექმნა ქართულ ჟურნალისტიკაში. ხშირ შემთხვევაში ეს სტანდარტები დღესაც მიუწვდომელი რჩება. მაშინდელმა ხელისუფლებამ გამოცემა 2004 წელს პოლიტიკური მოსაზრებების გამო ძალადობრივად დახურა. თემურ მეტრეველი გაზეთ „ახალი ეპოქის" გაუქმების შემდეგ მალევე გარდაიცვალა.

ნაშრომები და ჯილდოები
---------------------

„ივერიის მონატრება" - პუბლიცისტირუი ნაშრომების კრებული.

საქართველოს ღირსების ორდენი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ მეტრეველის ფონდი დაარქივებული 2019-12-13 საიტზე Wayback Machine.
* ქართული კულტურა
* ახალი ქართული კულტურა "ეს ასეა-ს" ეპოქაში
* ეროვნული ფოტომატიანე. საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა
* თეიმურაზ მეტრეველის ნაკვალევზე - მედიანიუსი
* ჩაძირული გემის კაპიტანი - დავით გორგილაძე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თაბუკაშვილი**. |

**ნიკოლოზ თაბუკაშვილი** (დ. 25 აპრილი, 1915, სოფ. ღუდუმექეთი, ახლანდ. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 ივლისი, 1981) — ფერმწერი და პედაგოგი. 1945 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (ალექსანდრე ციმაკურიძის კლასი). 1945–1952 წლებში ასწავლიდა იაკობ ნიკოლაძის სახელობის თბილისის სამხატვრო სასწავლებელში. 1952 წლიდან მოღვაწეობდა სოხუმში, იქ დააარსა სამხატვრო სტუდია, 1955 წელს კი – სამხატვრო სკოლა (მოგვიანებით, სასწავლებელიც), რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1978 წლამდე. ნიკოლოზ თაბუკაშვილის შემოქმედების ძირითადი თემაა ბუნება (იმერეთის, ქართლის, აფხაზეთის პეიზაჟები). იგი ქართული დაზგური ფერწერის რეალისტური ტრადიციების ერთგული იყო. 1965–1975 წლებში სოხუმში მოეწყო მისი პერსონალური გამოფენები, გარდაცვალების შემდეგ თბილისშიც. 1993 წელს შალვა ამირანაშვილის სახელობის საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში გაიმართა ნიკოლოზ თაბუკაშვილის, მისი მოწაფეების, აფხაზეთის მხატვრების გამოფენა. ნიკოლოზ თაბუკაშვილის ნამუშევრები ინახება აფხაზეთის სამხატვრო გალერეაში, შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმში (მოსკოვი) და კერძო კოლექციებში. დაწესებულია ნიკოლოზ თაბუკაშვილის სახელობის პრემია.

ჯილდოები
--------

* 1961 — საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1955 — აფხაზეთის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე

ლიტერატურა
----------

* *თაბუკაშვილი მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 417.

სქოლიო
------

1. ↑  ნიკოლოზ თაბუკაშვილი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. ციტირების თარიღი: 8 ივნისი, 2023
**თეიმურაზ ტორონჯაძე** (დ. 3 აპრილი, 1949, თბილისი, — ქართველი პედაგოგი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1998), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი; 1972-1975 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტი და სტაჟიორი მოსკოვის ვ. სტეკლოვის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში. 

1976-1983 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკისა და სამართლის უნივერსიტეტი, მეცნიერ-თანამშრომელი; 1976-1994 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის კათედრა, მიწვეული ლექტორი; 
1994-2009 წლებში — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, მიწვეული პროფესორი გამოყენებითი მათემატიკის კათედრაზე და შემდეგ ამავე კათედრის გამგე; 1983-2006 წლებში ანდრია რაზმაძის სახელობის მათემატიკის უნივერსიტეტი, ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის განყოფილება, წამყვანი მეცნიერ-მუშაკი და შემდეგ ამავე განყოფილების გამგე; 2005 წლიდან — ქართულ-ამერიკული უნივერსიტეტის ბიზნესის სკოლის დეკანი, სრული პროფესორი. კვლევის თემა: სტოქასტური განტოლებები სემიმარტინგალის პარამეტრის შეფასების ამოცანებში. არის მრავალი სპეცკურსისა და პროექტის ავტორი მათემატიკის სფეროში; სხვადასხვა წლებში არაერთგზის აქვს მიღებული სოროსის ფონდის, ევრაზიის ფონდისა და საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის გრანტები; მონაწილეობდა მრავალ სიმპოზიუმში საქართველოში და საზღვარგარეთ; არის დაახლოებით 70 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოების ავტორი; გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სტატია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* რა გვიშველის — „სვპ" სისტემა (თანაავტორი). თბილისი, 2003, გვ. 108
* ფინანსური ანალიზის რაოდენობრივი მეთოდები : ფინანსური და სადაზღვევო მათემატიკა. ფინანსური ინჟინერია (რედაქტორი). თბ, ს/ს „პირველი სტამბა", 1999, გვ. 696
* ეფექტური ფინანსური სისტემა : ფინანსური სისტემის პროფესიული მენეჯმენტით თვითუზრუნველყოფის მოდელი (თანაავტორი). თბ, ჯისიაი, 1999, გვ. 112

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ჯაფარიძე ი. თბ. 2012, გვ. 46

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ ტორონჯაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თეთრი** — ყველაზე ღია ფერი. ამ ფერისაა რძე, თოვლი, ყინული და ა. შ. მის მოწინააღმდეგე ფერად ითვლება შავი. კომპიუტერებსა და ტელევიზორებში ის შედგენილია ლურჯი, წითელი და ღია მწვანე ფერების შერევის შედეგად. დაბერებისას ადამიანის თმა თეთრდება. აღსანიშნავია ისიც, რომ რომის პაპის ტრადიციული სამოსელი თეთრი ფერისაა. დაოსიზმში თეთრი და შავი ითვლება ერთმანეთის მოწინააღმდეგედ, მაგრამ ისეთ ფერებად, რომელთაც ერთად ყოფნა (კავშირი) შეუძლიათ. თეთრი დროშა ითვლება დანებებისა და იარაღის დაყრის სიმბოლოდ. თეთრი და შავი ფერი ხშირად მოიხსენიება ერთმანეთის მოწინააღმდეგე ფერებად, მათ ადარებენ ნათელსა და ბნელს, დღესა და ღამეს, კარგსა და ცუდს. ძველ ქრისტიანულ ხანაში რომის ეკლესია აქტიურად იყენებდა თეთრ ფერს, ეს ფერი ითვლებოდა სათნოების ფრად, ამ ფერის სამოსელი ჰქონდათ მღდვლებს, თუმცა მოგვიანებით იგი შავმა ჩაანაცვლა. XVIII და XIX საუკუნეებში (ბაროკოს ეპოქა) ეს ფერი იყო დომინანტი. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ ეს ფერი იქცა მეტად მოდურად ფრანგი ქალებისათვის. ამავე საუკუნეებში კაცისა და ქალისათვის ამ ფერის ტანსაცმელი იყო სრულიად ნეიტრალური. XX საუკუნეში თეთრი მოძრაობა იყო ბოლშევიკების მთავარი მოწინააღმდეგე.

პოლიტიკაში თეთრი ფერი ძირითად ასოცირდება მონარქიასთან. თეთრი აგრეთვე მნიშვნელოვანი ფერია არქიტექტურაში. ეს ფერი ითვლება სისუფთავის სიმბოლოდ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2018-08-02 საიტზე Wayback Machine.

| * ხ
* გ
* რ
 თეთრი ფერის ტონალობები |
| --- |
| Anti-flash white | Beige | Cosmic latte | Cream | Eggshell | Ghost white | Isabelline | Ivory | Magnolia | Old lace |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Pearl | Seashell | Splashed white | Vanilla | White |
|   |   |   |   |   |
| ზევით ნაჩვენებია მხოლოდ სავარაუდო ნიმუში.
 |
**თეიმურაზ ლოლაძე** (დ. 24 მაისი, 1920, ქუთაისი — გ. 2000) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი.

1942 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი.

შრომითი საქმიანობა თბილისის საავიაციო ქარხანაში დაიწყო, სადაც მუშაობდა საამქროს ტექნოლოგად, ოსტატად, საამქროს უფროსად და ქარხნის მთავარი ტექნოლოგის მოადგილედ. 1958 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგიის კათედრას განაგებდა. 1971–1980 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში, ხოლო 1981–1988 წლებშ რექტორი.

სამეცნიერო მოღვაწეობის დასაწყისშივე განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია ლითონთა წრის პროცესის თანმხლებ მოვლენათა ფიზიკურ არსს. მის მიერ დამუშავებულმა წრის პროცესების მყისიერი ფიქსირების ორიგინალურმა მეთოდმა, ფართო გამოყენება ჰპოვა მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო-ლაბორატორიულ კვლევაში. არის 180 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ ორის 9 მონოგრაფიის, 80 საავტორო მოწმობისა და 11 პატენტის ავტორი, რომელთა დიდი ნაწილი გამოცემულია გერმანიაში, ინგლისში, აშშ-ში, ჩინეთში, იაპონიაში, საფრანგეთში, ჩეხეთში, სლოვაკეთში და სხვ.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* აშშ-ს ინჟინერ-მექანიკოსთა საზოგადოება, საპატიო წევრი (1983-)
* მანქანათმშენებლობის წარმოების ტექნოლოგიის საერთაშორისო სამეცნიერო-კვლევითი საზოგადოება, ნამდვილი წევრი (1966-)
* საინჟინრო აკადემიის პრეზიდიუმი, წევრი (1992-)
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1979-2000)

ჯილდოები
--------

* 1966 — საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ ლოლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თეიმურაზ ივანეს ძე გრძელიძე** (დ. 5 აგვისტო, 1956, ბათუმი) — ქართველი უშიშროების სამსახურის გენერალ-მაიორი (1994).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი 1978 წელს. 1978–1980 წლებში მუშაობდა საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით და საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტში ინჟინრად. სწავლობდა საბჭოთა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის ქ. მინსკის უმაღლეს კურსებზე 1980-1981 წლებში. 1981 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში. საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ იყო დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე (1997-2000), უშიშროების მინისტრის მოადგილე (2000-2001), დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე (2001-2004). იყო პანკისის ხეობაში საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების ძალების ოპერაციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III (1996) და II ხარისხის (2001) და ღირსების (1996) ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 169.
**ზაქარია (შაქრო) მიხეილის ძე გულისაშვილი** (დ. 1857, სოფ. ჯიმითი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 იანვარი, 1914, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც გარიცხეს მოსწავლეთა არალეგალურ წრეში მონაწილეობისათვის. ჩაება ხალხოსნურ მოძრაობაში და „გავიდა ხალხში" — მასწავლებლობდა კახეთის სოფლებში. 1897 წელს მღვდლად ეკურთხა. მისი პირველი თხზულება „ორიოდე სურათი მოთხრობიდან" 1879 წელს გამოქვეყნდა („ივერია", №3). გ-ის მოთხრობებში გამოყენებულია საინტერესო ფოლკლორულ-ეთნოგროგრაფიული მასალები. მისი მოთხრობები („მარტიაანთ პაპა", 1879; „მეტივე", „ბედნიერი კუნჭული", ორივე 1881), ნარკვევები („მგზავრის შენიშვნები", 1882; „აწინდელ კახეთზე და ქართლზე", 1884; „რკინიგზით განჯისაკენ", 1900), ისტორიულ-ეთნოგრაფიული წერილები („გარდაბანისა და გაჩიანის საერისთაონი და მათნი ნაშთნი", 1900; „ჩვენი ხალხის ზნე-ჩვეულებანი", „ქორწილი ქვემო ქართლში") იბეჭდებოდა ჟურნალ-გაზეთებში („ივერია", „იმედი", „დროება", „თეატრი" და სხვ.). გულისაშვილი ხალხოსნური პოზიციებიდან აშუქებდა ეპოქის საჭირბოროტო საკითხებს. იგი ავტორია აგრეთვე წიგნებისა: „ანბანი მშობლიურ ენის" და „საქართველოს ძველი დროის მეფეებზედ" (1886). მისი წინასიტყვაობით გამოიცა პეტრე ლარაძის თხზულება „დილარიანი" (1903).

ბიბლიოგრაფია
------------

* მოთხრობები, ნარკვევები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. მწერალი, 1953.

ლიტერატურა
----------

* ზანდუკელი მ. ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 3, თბ. 1955;
* მისივე, თხზულებანი, ტ. 3, თბ. 1978.
* *ხუციშვილი ს. ჯავახიშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 195.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია გულისაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორდელაძე**. |

**თეიმურაზ დიმიტრის ძე გორდელაძე** (დ. 12 აგვისტო, 1925, თბილისი — გ. 1 ივლისი, 2017) — ქართველი პათოლოგანატომი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972), ღირსების ორდენის კავალერი (1999).

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1971-1978 წლებში მუშაობდა იქვე პათოლოგიური ანატომიის კათედრის პროფესორად. 1979-1998 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის სასამართლო მედიცინის კათედრის გამგე, 1998 წლიდან არის ამ კათედრის პროფესორი, პარალელურად 1993 წლიდან — ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პათოლოგიის კათედრის პროფესორი. გორდელაძემ ექსპერიმენტულად შეისწავლა სიმსივნეებისა და მათ ირგვლივ მდებარე ქსოვილების ინერვაციის საკითხები, ზოგიერთი ძუძუმწოვარი ცხოველის ვირუს-პოლიომა 2510 By შტამით გამოწვეული სიმსივნეების პათოლოგიური ანატომია და სხვ. გორდელაძე მრავალი სამეცნიერო შრომის, მათ შორის 2 მონოგრაფიისა და 4 სახელმძღვანელოს („სასამართლო მედიცინა": 1995, 1998, 2001, 2008) ავტორია. 1974-1980 წლებში გორდელაძე იყო პათოლოგანატომთა საკავშირო სამეცნიერო საზოგადოების გამგეობის წევრი, საკავშირო სამედიცინო ჟურნალი „Судебная медицинская экспертиза"-ს სარედაქციო საბჭოს წევრი (1980-1990) და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1999).

ბიბლიოგრაფია
------------

* შუა ტვინის დაზიანებანი ქალატვინის მძიმე ტრავმის დროს, «თბილ. სახელმწ. სამედ. უნ-ტის შრომათა კრებული», 1997, ტ. 33;
* Гистохимия и электронная микроскопия в клинической и экспериментальной медицине, М. 1975 (თანაავტ.).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 108.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* თეიმურაზ გორდელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზაქარია კეცხოველი** (დ. 10 ივლისი, 1902, სოფ. ტყვიავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 ივლისი, 1970) — თანამდებობის პირი, მეცნიერი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი. სა­ქარ­თვე­ლოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე (1952-1953).

მიღებული ჰქონდა აგრონომიული განათლება. სასოფლო-სამეურნეო კოოპერაციაში ეკავა ხელმძღვანელი თანამდებობა, ამავე დროს სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას ეწეოდა ხილ-კენკრის მეურნეობის ინსტიტუტში. 1944 წლიდან იყო სა­ქართველოს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მო­ად­გილე და კვების მრეწველობის სახალხო კომისარი. 1946-1947 წლებში სა­ქართველოს სსრ გემო-კვების მრეწველობის მინისტრი და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მო­ად­გი­ლე, 1947 წლიდან — სა­ქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მო­ად­გი­ლე, შემდეგ — თავმჯდომარე. 1953 წლიდან სა­ქართველოს სსრ სასურსათო საქონლის მრეწველობის მინისტრი. 1957 წლიდან ცეკავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. მიღებული აქვს სა­ხელმწიფო ჯილდოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია კეცხოველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზაქარია კეცხოველის ბიოგრაფია (II მოწვევა)
* ზაქარია კეცხოველის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
* ზაქარია კეცხოველის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* ზაქარია კეცხოველის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
* ზაქარია კეცხოველის ბიოგრაფია (სსრკ III მოწვევა)
**თეიმურაზ კანდელაკი** (დ. 25 თებერვალი, 1928, თბილისი — გ. 21 დეკემბერი, 2003) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

1952 წელს დაიწყო შრომითი საქმიანობა თბილისისა და მოსკოვის საპროექტო ინსტიტუტებში. გაიარა თითქმის ყველა სამსახურებრივი საფეხური არქიტექტორიდან მთავარ არქიტექტორამდე. 1964-1973 წლებში მუშაობდა სახვითი ხელოვნებისა და კულტურის ძეგლთა დაცვის სამმართველოს უფროსად. 1973-1986 წლებში საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტის" დირექტორის მოადგილედ, მთავარ არქიტექტორად. 1959 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტსა და თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. მონაწილეობდა 40-მდე საცხოვრებელი სახლის, საზოგადოებრივი შენობისა და მემორიალური ძეგლების დაპროექტებაში. იყო ვახტანგ გორგასლის, ერეკლე II-ის, გიორგი XII-ის საფლავის ქვების (სვეტიცხოვლის ტაძარში), ვახტანგ გორგასლისა (თბილისში) და ერეკლე II-ის ძეგლების (თელავში) არქიტექტურული ნაწილის ავტორი. შესრულებული აქვს მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლების აზომვები, 100-ზე მეტი დიდი თუ მცირე ობიექტის პროექტის ექსპერტიზა. რესპუბლიკურ კონკურსებში მისი მონაწილეობა არაერთხელ აღინიშნა პრემიით. იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი, სამეცნიერო საბჭოსა და სახელმწიფო საატესტაციო კომისიის, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს სამეცნიერო-ტექნიკური და თბილისის მთავარი არქიტექტორის მრჩეველთა საბჭოს წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეიმურაზ კანდელაკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მურმან არდია** (დ. 6 სექტემბერი, 1937, ზუგდიდი) — გ. 20 ნოემბერი, 2006) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი სწავლული აგრონომის კვალიფიკაციით. 1965-1967 წლებში სტაჟირება გაიარა ქ. ლენინგრადის ჰიდროლოგიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტშ. 1979-1981 წლებში სწავლობდა ქ. ბაქოს უმაღლესი პარტიული სკოლის დაუსწრებელ განყოფილებაზე.

1962 წლიდან ეწეოდა საზოგადოებრივ, სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას, ჯერ აგრონომად, ხოლო 1963 წლიდან საქართველოს ნიადაგთმცოდნეობის, აგროქიმიის და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში. 1964-1977 წლებში მუშაობდა ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით უნივერსიტეტში ჯერ უმცროს, ხოლო შემდეგ უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1977-1983 წლებში იყო პარტიულ თანამდებობებზე ჯერ საქ. კპ ცკ-ის აპარატში, შემდეგ ზუგდიდის რაიონული კომიტეტის მეორე მდივნად. 1984-1992 წლებში იყო საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიის სამმართველოს უფროსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეგრელო-ზემო სვანეთის სამხარეო ცენტრის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, პარალელურად ხელმძღვანელობდა გეოგრაფიის კათედრას ქ. ზუგდიდის დამოუკიდებელ უნივერსიტეტში პროფესორის თანამდებობაზე. გამოქვეყნებული აქვს 30 სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის, 2 მონოგრაფია. მისი ხელმძღვანელობით და მონაწილეობით 1988 წელს ქ. თბილისში ჩატარდა საბჭოთა კავშირ-კანადის პირველი სიმპოზიუმი გარემოს დაცვისა და მონიტორინგის პრობლემებზე, ასევე, საბჭოთა კავშირისა და გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის რწმუნებულთა თათბირი გარემოს დაცვისა და ჰიდროლოგიის სფეროში. მონაწილეობდა აგრეთვე სხვა ქვეყნებში ჩატარებულ სიპოზიუმების მუშაობაში. მიღებული აქვს საქართველოს უმაღლესი პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1977 წელს „სამელიორაციო მიწებზე სასოფლო-სამეურნეო კულტურების წყლით უზრუნველყოფის და მასზე მოთხოვნილების საკითხები".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს ეკოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოს-მდივანი.

ჯილდოები
--------

* 2001 — ღირსების ორდენი
* ხალხთა მეგობრობის ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* მსოფლიოს ბუნებრივი რესურსები : (გამოყენება და ბუნების დაცვა): სახელმძღვ. უმაღლ. სასწ. სტუდ. (ავტორი). თბ. თსუ, საქ. ეკოლ. მეცნ. აკად. 1998. გვ. 175

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003. გვ. 23
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 6/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003. გვ. 35

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მურმან არდია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ესაკია**. |

**ნიკოლოზ (ნიკო) მიხეილის ძე ესაკია** (დ. 21 იანვარი [ძვ. სტ. 8 იანვარი], 1906, ფოთი — გ. 15 აპრილი, 1987, თბილისი) — ქართველი საბჭოთა სამთო ინჟინერი, მიწისქვეშა ნაგებობების მშენებლობის სპეციალისტი, II რანგის გენერალ–დირექტორი, საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1967), სკკპ წევრი 1940 წლიდან. დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო–მეტალურგიული ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი (1931). 1933—1977 წლებში ეკავა ხელმძღვანელი პოსტები საბჭოთა კავშირში მეტროპოლიტენისა და უმნიშვნელოვანესი მიწისქვეშა ობიექტების მშენებლობებზე. 

ნიკოლოზ ესაკია საბჭოთა კავშირსა და გერმანიაში ხელმძღვანელობდა მთელ რიგი უნიკალური მიწისქვეშა საინჟინრო ნაგებობების, მათ შორის მოსკოვის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის მშენებლობას, ომის პერიოდში, კრემლში, მნიშვნელოვან სიღრმეზე მნიშვნელოვანი ზომის მიწისქვეშა ნაგებობის, ე. წ. „სტალინის პირადი ბუნკერის" მშენებლობას , ქ. ჟელეზნოგორსკში (სხვა სახელი კრასნოიარსკ-26) კლდის მასივში საიარაღო პლუტონიუმის საწარმოს „კომბინატი № 815" მშენებლობას. მონაწილეობდა პირველი საბჭოთა ატომური იარაღის წარმოებაში, რის გამოც დაჯილდოებული იქნა სოციალისტური შრომის გმირის წოდებით (1949). 1966 წელს, საბჭოთა ქვეყნის წინაშე განსაკუთრებული დამსახურების გამო დაჯილდოვდა საბჭოთა კავშირში არსებული უმაღლესი სახელმწიფო ჯილდოთი — ლენინური პრემიით.

1969–1972 წლებში ნიკოლოზ ესაკია იყო ენგურჰესის მშენებლობის სამმართველოს უფროსი. 1972 წლიდან მუშაობდა თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობაზე. 

ნიკოლოზ ესაკია იყო ლენინური (1966) და სტალინური (1949) პრემიების ლაურეატი. დაჯილდოებული იყო ლენინის 3 ორდენით, სოციალისტური შრომის გმირის წოდებით (1949). სამამულო ომის I ხარისხის, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით.

შენიშვნები
----------

1. ↑  გარდაცვალების თარიღად 15 აპრილს ასახელებს ენციკლოპედია „საქართველო". რუსული საიტის „Герои страны" მიხედვით, გარდაცვალების ცნობა 14 აპრილს გამოქვეყნდა, შესაბამისად, ამ წყაროს მიხედვით, ნიკოლოზ ესეკია 15 აპრილს არ გარდაცვლილა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 97.

სქოლიო
------

1. ↑  Эсакия Николай Михайлович // Герои страны
2. ↑
3. ↑
4. ↑  PDF ფაილი [*მკვდარი ბმული*]
**მურტალასებრნი** (ლათ. Podicipedidae) — ფრინველთა ოჯახი მურტალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 6 გვარის 23 სახეობას, რომელთაგან 4 ამომწყდარია. წყალმცურავი, იხვის მსგავსი ფრინველები არიან. მათი სხეულის სიგრძეა 23-74 სმ, ხოლო წონა 120-1500 გ. სქესობრივი დიმორფიზმი არ ახასიათებთ, მაგრამ მამრები შედარებით ღია ფერისანი არიან და მცირედ აღემატებიან მდედრებს. გავრცელებული არიან ანტარქტიდის გარდა ყველა კონტინენტზე. ბინადრობენ ტროპიკულ, ზომიერ და სუბპოლარულ რეგიონებში. ზოგიერთი სახეობის მურტალას არეალი შემოიფარგლება მხოლოდ კუნძულით, როგორიცაა მადაგასკარი და ახალი ზელანდია. ზამთრის პერიოდში ჯგუფებად ცხოვრობენ, ბუდობისას — კოლონიებად ან წყვილებად. დებენ 4-7 კვერცხს. ინკუბაცია 20-30 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებებიან უმთავრესად თევზით.

ლიტერატურა
----------

* Вода и огонь Атитлана / А. Г. Сулейманян // Латинская Америка. — 2005. — № 8
* Акимушкин И. Мир животных: птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся — М.: Мысль 1995

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მურტალასნაირნი***

ვიკისახეობებივიკისახეობები
ვიკისახეობებს აქვს ინფორმაცია თემაზე
**მურტალასნაირნი**
**წმინდა მოწამე ნიკოლოზ დვალი** (გ. 1314) — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 12 თებერვალი (25 თებერვალი).

წმინდა მოწამე ნიკოლოზ დვალი მართლმორწმუნე მშობელთა შვილი იყო. ღვთისმოშიშმა დედ-მამამ იგი შობიდანვე უფალს შესწირა. თორმეტი წლის ყრმა ნიკოლოზი კლარჯეთის უდაბნოში წავიდა, იქ ბერად აღიკვეცა და დაიწყო მოღვაწეობა. შემდეგ წმინდანი იერუსალიმში წავიდა და იქ ქართველთა ჯვრის მონასტერში დაემკვიდრა. ქრისტესთვის მოწამეობრივად აღსრულების სურვილით ანთებული წმინდა ნიკოლოზი მხნედ ქადაგებდა სარწმუნოებას მუსულმანებში და თან უშიშრად ამხელდა მათ ცდომილებებს.

უსჯულოებმა წმინდა ნიკოლოზი შეიპყრეს და მრავალფერი სატანჯველის შემდეგ ციხეში გამოკეტეს. ქრისტიანებმა შეძლეს და საპყრობილიდან გამოიხსნეს აღმსარებელი. წინამძღვრის ბრძანებით წმინდა ნიკოლოზი კვიპროსზე წავიდა, ქართველთა მონასტერში. იგი მოწამეობრივ აღსასრულს ევედრებოდა უფალს და წმინდა იოანე ნათლისმცემლის მიერ მიიღო გამოცხადება: დამასკოში უნდა წასულიყო.

დამასკოში ჩასულმა წმინდანმა უსჯულოთა წინაშე ისევ მხნედ აღიარა ქრისტე და ამხილა მათი უგუნურება. განრისხებულმა უღმრთოებმა შეიპყრეს წმინდა აღმსარებელი, სასტიკად გვემეს და დილეგში ჩააგდეს. ქრისტიანებმა ძლივს მოახერხეს მისი გამოხსნა ტყვეობიდან. ახლად განთავისუფლებული წმინდა ნიკოლოზი კვლავ მივიდა უსჯულოთა შესაკრებელში, კვლავ ჰგმო მათი უგუნურება, რისთვისაც სასტიკად აწამეს, ხუთასჯერ დაჰკრეს შოლტი და საპყრობილეში ჩააგდეს. წმინდა მოწამე ნათლისმცემლის სასწაულებრივი გამოცხადებით განიკურნა, ორი თვის შემდეგ კი კვლავ გაათავისუფლეს.

ქალაქის ამირამ შემთხვევით ნახა იერუსალიმში გასამგზავრებლად მომზადებული წმინდა ნიკოლოზი, შეიპყრო და ამირათ-ამირას, დენგიზს გაუგზავნა. დენგიზმა წმინდანს მაჰმადიანობის მიღება შესთავაზა. წმინდა ნიკოლოზმა გაბედულად აღიარა ქრისტე.

ამირათ-ამირამ მისი მოკვდინება ბრძანა. სანატრელი მოწამე აღმოსავლეთით მიბრუნდა, სიხარულით მოუდრიკა მახვილს ქედი და თქვა: „დიდება შენდა, ქრისტე ღმერთო, რომელმან ღირს მყავ შენთჳს სიკვდილსა". მახვილმა თავი წარკვეთა წმინდა ნიკოლოზს. მოჭრილმა თავმა შვიდგზის ადიდა ღმერთი და ხმა-ჰყო: „დიდება შენდა, ქრისტე ღმერთო!" ამ სასწაულის მხილველმა სპარსელებმა წმინდანის გვამი დაწვეს. მისი წამების ადგილს სამი დღე ნათლის სვეტი ადგა.

როცა წმინდა ნიკოლოზის მოძღვარმა თავისი სულიერი შვილის მოწამეობრივი აღსასრული შეიტყო, ადიდა ღმერთი და შეევედრა, გამოეცხადებინა მისთვის შეერაცხა თუ არა ნიკოლოზი წმინდა მოწამეთა შორის. ერთ დღეს, წიგნის კითხვისას, მან სასწაულებრივი გამოცხადებით იხილა ნათლითა და სურნელებით სავსე მთა და ბრწყინვალედ შემკობილი გუნდი წმინდა მოწამეთა, რომელთა შორის გამორჩეულად ბრწყინავდა დიდმოწამე გიორგი. წმინდა გიორგიმ წმინდა ნიკოლოზი იხმო: „ნიკოლოზ! გამოვედ და იხილე ბერი ესე, შენი მოძღვარი, რამეთუ მრავალნი ცრემლნი დასთხინა შენთჳს". ნიკოლოზმა მოიკითხა მოძღვარი: „აჰა, მიხილე მეცა და ჩემი ადგილიცა და ამიერითგან ნუღარა მწუხარე ხარ ჩემთვის", - დაამშვიდა მან იგი. წმინდა ნიკოლოზ დვალი ეწამა 1314 წლის 19 ოქტომბერს, სამშაბათს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოთუა**. |

**თამარ პართენის ასული გოთუა** (დ. 25 დეკემბერი, 1919, თბილისი — გ. 15 იანვარი, 2007, იქვე) — ქართველი ექიმი, პირველი ქალი საქართველოში, რომელიც მოღვაწეობდა ფთიზიოქირურგიაში (ფილტვების ტუბერკულოზის ქირურგიული მკურნალობა). მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1972 წ.), პროფესორი (1985 წ.), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1975 წ.). მწერალ ლევან გოთუას და.

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა თბილისის სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, 1948 წელს კი – თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში; 1943–1945 წლებში იყო მე-18 სადესანტო არმიისა და #714 ქირურგიული საველე ჰოსპიტლის ქირურგი. 1949–1965 წლებში მუშაობდა ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის გულმკერდის ქირურგიის განყოფილებაში, 1965–1978 წლებში – ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის გულმკერდის ქირურგიულ საპრობლემო ლაბორატორიაში. 1978–2000 წლებში იყო ქალაქის I კლინიკური საავადმყოფოს ფილტვის ქირურგიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 2000 წლიდან — ამავე განყოფილების კონსულტანტი. გოთუას სამეცნიერო შრომები ეხება გულმკერდის ქირურგიის, ექსპერიმენტული ფიზიოლოგიის, ფთიზიატრიისა და პულმონოლოგიის აქტუალურ საკითხებს. ასევე ავტორია ორი ლიტერატურული ნაწარმოებისა („სიკვდილთან ჭიდილი" და „თავგადასავალი ლევან გოთუასი" – ორივე 1990 წ.). წლების მანძილზე იყო ვეტერან სპორტსმენ ქალთა საბჭოსა და ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ომისა და შრომის ვეტერანთა საბჭოს თავმჯდომარე. მიღებული აქვს სახელმწიფო და საბრძოლო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (2001).

ბიბლიოგრაფია
------------

* Биотоки головного мозга и сердца при резекциях легких у больных туберкулезом, «Труды VII всесоюзного съезда фтизиатров», М. 1966.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 78-79.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თამარ გოთუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჯონგლის შტაში (წითელი) მურლეს და ნუერების ტერიტორია.
**მურლე** — ეთიოპიასა და სამხრეთ სუდანის ჯონგლის შტაში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ისინი მისდევენ ტრადიციული აფრიკული რელიგიების და ქრისტიანობის შერეულ აღმსარებლობას. დაახლოებით 130 000 წარმომადგენლით მურლე სამხრეთ სუდანის სიდიდით XI ეთნიკური ჯგუფია. წარმოქმნილი პრობლემური საკითხების გადაწყვეტა ხდება მოხუცების და გრძნეულების დახმარებით. მურლეს ენა სურმიკული ენების ოჯახიდანაა.

მურლეს (დინკასა და ნუერის მსგავსად) წარმომადგენელს დაქორწინება შეუძლია მხოლოდ მას შემდეგ რაც ის ქალის მამას გადაუხდის რამდენიმე დუჟინ ძროხას. ამის გამო ხშირად ხდება მეზობელი ტომებისგან საქონლის მოპარვა. სუდანსა და ეთიოპიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომებისგან თავდასაცავად მურლეს ხალხს აქვს საკუთარი შეიარარებული დაჯგუფება.

ლიტერატურა
----------

* Arensen, Jonathan E. 1998. Murle categorization. In Gerrit Dimmendaal and Marco Last (eds.), *Surmic languages and cultures*, 181-218. Nilo-Saharan, 13. Cologne: R. Köppe.
* Lewis, B.A. 1972. *The Murle: Red Chiefs and Black Commoners*. Oxford University at the Clarendon Press.
* Payne, Thomas. 2006. *Explaining Language Structures*. Cambridge: Cambridge University Press.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* დაარქივებული 2008-05-16 საიტზე Wayback Machine.
მიტრა
საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II და მიტროპოლიტი ანანია
**მიტრა** *(ძვ. ბერძნ. μίτρα - კრავი}* — სამღვდელთმთავრო გვირგვინი, პატარა ხატებითა და ძვირფასი, ფერადი თვლებით შემკული. ეპისკოპოსის ლიტურგიული შესამოსელი. საეკლესიო ლექსიკონში ჩამოთვლილია ღვთისმსახურები: მღვდელმთავრები, არქიმანდრიტები და დამსახურებული დეკანოზები, რომელთაც მიტრის ტარების უფლება აქვთ. კათოლიკოს-პატრიარქის, მიტროპოლიტებისა და მთავარეპისკოპოსების მიტრები სავალდებულოა ჯვრებით გვირგვინდებოდეს. ეს წესი მოსკოვის, 1667 წლის საეკლესიო კრებამ დააკანონა. 

ძველად საბერძნეთში მიტრას უწოდებდნენ თავზე წასაკვრელ ფართო ბაფთას, ძველი აღთქმის მღვდელმთავართა კიდარის მაგვარს, რომელიც ინასკვებოდა კეფაზე და გრძელი ბოლოებით ზურგზე ეშვებოდა. შედგებოდაა წინა და უკანა ნაწილისაგან. ორივე მათგანი წაწვეტებული ფორმის იყო. თავსაბურავის უკანა მხარეს უერთდებოდა ორი განიერი, კეფასა და მხრებზე დაშვებული ლენტი. დროთა განმავლობაში ბაფთამ მიიღო ქუდის ფორმა, რომელიც ზემოდან ღია იყო, წინა მხარეს კი ამოქარგული ხატებით შემკული. 

მიტრის არსებობის პირველი ცნობა XI საუკუნით თარიღდება, როდესაც რომის პაპმა, ლეო IX-მ (1049-1054) მიტრა უბოძა ტრევირის მთავარეპისკოპოსს ევერარდოს, რომელიც მას რომში გაჰყვა. თავდაპირველად მიტრის ტარების უფლებით მხოლოდ ალექსანდრიის პატრიარქი სარგებლობდა, კონსტანტინეპოლის დაცემის შემდეგ (1453 წ.) მიტრის ტარება საყოველთაო გახდა როგორც დასავლეთის, ასევე აღმოსავლეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიებში და ეპისკოპოსის შესამოსელ აუცილებელ ნაწილად იქცა.

აღმოსავლეთის ეკლესიაში სიმბოლურად ეპისკოპოსის მიტრა მეფის გვირგვინს გაუთანაბრდა, რადგან ეპისკოპოსი მღვდელმსახურების დროს წარმოადგენს ზეცათა მეუფეს — იესო ქრისტეს. მიტრა აღნიშნავს ეკლის გვირგვინს, რომელიც ვნებულ მაცხოვარს დაადგეს თავზე (მათე 27, 29). აგრეთვე სუდარას, რომელიც დამარხვისას თავზე შემოახვიეს (იოან. 20, 7).

მართლმადიდებელი ეკლესიაში, მიტრის ტარების მხრივ, გამორჩეულია ალექსანდრიის ეკლესია და მისი მმართველი, რადგან მისი წოდებაა „პაპი და პატრიარქი ალექსანდრიისა", შესაბამისად მსახურების დროს, პატრიარქის მიტრასთან ერთად იყენებს, პაპის ტიარასაც.

სულხან-საბა ორბელიანი მიტრას ასე განმარტავს: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | მიტრა - მღვდელმთავრის გვირგვინი, მღვდელმთავრის ქუდი, რომელ ითქმს დედად. | "|

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* *გერმანე კონსტანტინეპოლელი*, „საეკლესიო თხრობა და საიდუმლო ჭვრეტა", თბ, 2004 წ.
* *პეტროზილო პიერო*, „ქრისტიანობის ლექსიკონი", თბ. 2011 წ.
* *სულხან-საბა ორბელიანი*, „ლექსიკონი ქართული", ტ. 1, თბ, 1991 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
მეორე ტაძრის გეგმა ჰეროდ დიდის პერიოდში.
**მეორე ტაძარი** — იერუსალიმის ტაძრის რეკონსტრუქცია, რომელიც იდგა ძვ. წ. 515 და ახ. წ. 70 წლებს შორის. ამ პერიოდში ეს ტაძარი ებრაელთა ღვთისმსახურების ცენტრი იყო, სადაც ხდებოდა მთავარი მსხვერპლთშეწირვები, ცნობილი როგორც "კორაბნოტი". სოლომონის ტაძარი, ცნობილი როგორც პირველი ტაძარი დაინგრა ძვ. წ. 586 წელს, როდესაც იუდეის სამეფო დაიპყრო ბაბილონის სამეფომ და ებრაელები განდევნეს ბაბილონელთა ტყვეობაში. რომაელებმა დაანგრიეს იერუსალიმი და მისი მეორე ტაძარი დაახ. ახ. წ. 70 წელს, რითაც დასრულდა 66 წელს დაწყებული იუდეველთა ომი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იერუსალიმის მეორე ტაძარი***

* Jewish Encyclopedia: Temple, The Second
* 4 Enoch: The Online Encyclopedia of Second Temple Judaism
* Jerusalem Videos დაარქივებული 2010-08-09 საიტზე Wayback Machine.
* Second Temple of Jerusalem (renders album of 3d model) / Zonerama photo gallery


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ისრაელისა და ებრაელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თამარ თვალიაშვილი** (დ. 4 აპრილი, 1906, თბილისი — გ. 22 დეკემბერი, 1985, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1941), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1976)

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1906 წლის 4 აპრილს თბილისში. 1923 წელს შევიდა რუსთაველის თეატრთან არსებულ სტუდიაში, მეორე კურსიდან კი სწავლა განაგრძო ვ. მჭედლიშვილის ხელმძღვანელობით არსებულ მოსკოვის ქართულ დრამატულ თეატრში. 1926 წელს თბილისის „წითელი თეატრის", ხოლო 1927 წ. ბათუმის თეატრის მსახიობი იყო. იგი თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრის ერთ–ერთი დამაარსებელია. მან ფრიც ბაუერის მთავარი როლი შეასრულა ნ. საცის ამავე სახელწოდების პიესაში, რომელმაც სათავე დაუდო მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის არსებობას. 

გარდასახვის ნიჭი, უშუალობა და გულწრფელობა ხელს უწყობდა მსახიობს შეექმნა ერთმანეთისაგან განსხვავებული როლები, რომელთა შორის აღსანიშნავია გოჩა (ვ. კობელის *გოჩა*), ფრიც ბაუერი (ნ. საცის *ფრიც ბაუერი*), მეღორის შვილიშვილი (ს. ზაიაიცკის *რობინ ჰუდი*), კარლო (ს. მთვარაძის და შ. ბუაჩიძის *აურიე რგოლი*), კურდღელი (ე. შვარცის *წითელქუდა*), აჩაკუნე (გ. ნახუცრიშვილის *პატარა მეომრები*), ქაჯანა (ნ. ლომოურის *ქაჯანა*), ზურაბი (დ. ჭონქაძის *სურამის ციხე*), ჯულიეტა (უ. შექსპირის *რომეო და ჯულიეტა*) და სხვა. დადგა სპექტაკლი — ნ. ფომიჩევის *ასე იწყება ცხოვრება*. იგი უმეტესწილად ლირიკულ-დრამატული ამპლუის მსახიობი იყო. ბოლო წლებში ძირითადად ხანდაზმულ ქალთა როლებს ასრულებდა. თვალიაშვილი განსაკუთრებით ძლიერი იყო კლასიკურ რეპერტუარში. 1941 წელს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული არტისტის, ხოლო 1976 წელს საქართველოს სახალხო არტისტის წოდებები.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1969 — „ღიმილის ბიჭები" — ბებია
* 1969 — „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში" — ალექსანდრეს დედა
* 1974 — „მშვიდობიანი დღეები"
* 1976 — „დილის ნისლივით"
* 1977 — „სინემა" — სოსიკოს ბებია
* 1977 — „ესკულაპეს მოწაფე"
* 1977 — „მიმინო" — მოხუცი ქალი
* 1978 — „რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე"
* 1979 — „ქორწინება იმერულად"
* 1981 — „წისქვილი ქალაქის გარეუბანში" — ნინო
* 1982 — „არაჩვეულებრივი რეისი" — მგზავრი
* 1973 — „წყარო" — მარიამი
* 1981 — „ცხელი ზაფხულის სამი დღე"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თამარ თვალიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ეროვნული ფილმოგრაფია — თამარ თვალიაშვილი
* 

* თამარ თვალიაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გომელაური**. |

**ნიკოლოზ ვლადიმერის ძე გომელაური** (დ. 18 ნოემბერი, 1918, სიღნაღი — გ. 11 ნოემბერი, 1961, თბილისი) — ქართველი კერამიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1958).

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა თბილ. სამხატვრო აკადემია. მისი პედაგოგები იყვნენ დ. ციციშვილი, ბ. შებუევი, ა. ფიცხელაური , ზ. პ. მაისურაძე. 1942-1944 წლებში გომელაური სიღნაღის დრამატული თეატრის მთავარი მხატვარი იყო. 1947 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1945 წლიდან მონაწილეობდა მხატვართა საერთაშორისო გამოფენებში (კერამიკოსთა საერთაშორისო გამოფენა, ჟენევა, 1945). გომელაური ქართული პროფესიული კერამიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან ქართული კერამიკა გაამდიდრა ახალი ტექნიკური პროცესებით, შეისწავლა ბრინჯაოსა და ანტიკური ეპოქის კერამიკა, რომელიც შემოქმედებითად გამოიყენა თავის საქმიანობაში. გომელაური ძირითადად ქმნიდა დეკორაციულ ლარნაკებსა და კერამიკულ ქანდაკებებს. ნამუშევრები: ფიალები (1953), ყვავილების ლარნაკი (1958), ჭინჭილა (1960), დოქი (1961) და სხვ. გომელაურის შემოქმედებამ გარკვეული როლი ითამაშა ქართული მხატვრული პროფესიული კერამიკის განვითარების საქმეში.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 92.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ გომელაური (კერამიკოსი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნიკელის ქლორიდი** — ქიმიური ნივთიერება ფორმულით NiCl2. ანჰიდრიტ მარილს აქვს ყვითელი ფერი, ხოლო ჰექსაჰიდრატი NiCl2·6H2O არის მწვანე. ნაერთი გამოიყენება მრავალ ქიმიურ სინთეზში. დადასტურებულია, რომ აქვს კანცეროგენული თვისებები.

პროდუქცია და სინთეზი
--------------------

იმისათვის რომ ჰიდრატი მარილი გადავიდეს ანჰიდრიტში, ამისათვის მხოლოდ გახურება არ კმარა, ვინაიდან 66-133 °C-ზე მიიღება ნიკელის ქლორიდის დიჰიდრატი. ანჰიდრიტის მისაღებად იყენებენ თიონილის ქლორიდს. რეაქციის პროდუქტებია ნიკელის ქლორიდი გოგირდის დიოქსიდი და ქლორწყალბადის აირი:

{\displaystyle {\ce {NiCl2.6H2O + 6 SOCl2 -> NiCl2 + 6SO2 + 12HCl}}}
დეჰიდრატაციისას მარილის შეფერილობა მწვანედან ყვითელში გადადის.

სხვა გზით მისი მიღება შესაძლებელია სუფთა პროდუქტი ჰექსაამინონიკელის ქლორიდისგან, რომელიც იშლება გახურებისას:

{\displaystyle {\ce {{\overset {hexammine \atop nickel~chloride}{[Ni(NH3)6]Cl2}}->[175-200^{\circ }{\ce {C}}]NiCl2{}+6NH3}}}

სქოლიო
------

1. ↑  Grimsrud, Tom K; Andersen, Aage (2010). „Evidence of carcinogenicity in humans of water-soluble nickel salts". *Journal of Occupational Medicine and Toxicology*. **5** (1): 7. doi:10.1186/1745-6673-5-7. PMC 2868037. PMID 20377901.
2. ↑  Pray, A. P.; Tyree, S. Y.; Martin, Dean F.; Cook, James R. (1990). *Anhydrous Metal Chlorides*,   გვ. 321–2. DOI:10.1002/9780470132593.ch80. ISBN 9780470132593.
3. ↑  Karyakin, Yu.V. (1947). *Pure chemicals. Manual for laboratory preparation of inorganic substances*, Moscow, Leningrad "State Scientific Technical Publishing of Chemical Literature" (Russian),   გვ. 416.