**გულრიფშის მუნიციპალიტეტი** (აფხ. Гәылрыԥшь амуниципалитет) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1946 წელს გამოეყო სოხუმის რაიონს დღევანდელ საზღვრებში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე და შავი ზღვის ვიწრო სანაპირო ზოლში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სტავროპოლის მხარე, დასავლეთით — სოხუმის, აღმოსავლეთით — ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტები. სამხრეთით აკრავს შავი ზღვა. ფართობი 1834 კმ². რაიონული ცენტრი — დაბა გულრიფში.

2008 წლის 23 ოქტომბრის ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი.

ბუნება
------

### რელიეფი

გულრიფშის რაიონის ჩრდილოეთი ნაწილი — კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებითა და კრისტალური ფიქლებით. სამხრეთ კალთაზე ვიწრო ზოლად გავრცელებულია ზედაპალეოზოურ-ტრიასული თიხაფიქლები და კვარციტები. მდინარეების ჩხალთისა და საკენის გასწვრივი ხეობები, აგრეთვე მდინარე კოდორის ხეობის ზედა და შუა მონაკვეთი აგებულია ლიახვის თიხაფიქლებით, ჩხალთის ქედის თხემი — ბაიოსური პორფირიტებით, ხოლო სამხრეთი კალთები — ზედაიურული და ცარცული კირქვებით; მდინარეების კელასურის, ამტყელისა და ჯამპალის სათავეებში გავრცელებულია შუიურული გრანიტოიდული ინტრუზიები. გორაკ-ბორცვიაბნი ზოლის აგებულებაში მონაწილეობენ ნეოგენური კონგლომერატები, ქვიშაქვები, თიხები, მერგელები. შავიზღვისპირა დაბლობი აგებულია მეოთხეული ასაკის რიყნარებით, ქვიშებით, თიხებით. გულრიფშის რაიონის წიაღისეული სიმდიდრეა ტყვია მცირე რაოდენობით, თუთია და ვერცხლი (ამტყელის, ხეცკვარის, გვანდრისა და საკენის აუზებში), კალა (ახუპაჭის მთაზე), დარიშხანი (სხაპაჭის ქედზე); არალუთონური საბადოებიდან - ბარიტი (გვანდრის და საკენის აუზებში). რაიონის ტერიტორიაზე ჩხალთის (აწგარა), საკენის, ყლიჩის და სხვა მდინარეთა ხეობებში არის მინერალური წყლები.

გულრიფშის რაიონის ოროგრაფია რთულია. მარუხის უღელტეხილიდან (2739 მ) მწვერვალ გვანდრამდე (3985 მ) კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედია. უმაღლესი მწვერვალი დომბაიულგენი (4046 მ), უღელტეხილები — მარუხი, კლუხორი, გონდრაი და სხვა. სამხრეთით მთავარი ქედის პარალელურად მიემართება ჩხალთის ქედი (მწვერვალი — 3026 მ). მდინარეებს კელასურსა და ამტყველს შორის მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ მერიდიანული განშტოება — სხაპაჭის ქედი. მდინარეებს კელასურსა და კოდორს შორის, შავი ზღვის სანაპირო ხაზის გასწვრივ, გორაკ-ბორცვიანი ზოლია, რომლის სამხრეთით ვრცელდება შავიზღვისპირა დაბლობი.

მოსახლეობა
----------

| მხარე / რაიონი-მუნიციპალიტეტი | 1959 წ. აღწ. | 1970 წ. აღწ. | 1979 წ. აღწ. | 1989 წ. აღწ. | 1991' | 2002 წ. აღწ. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| გულრიფშის | სოხუმის | 51 706 |  53 519 |  57 122 |  57 500 |  1956 |

მმართველობა
-----------

ეკონომიკა
---------

კულტურა
-------

ღირსშესანიშნაობანი
------------------

ფოტოგალერეა
-----------

* გულრიფშის მუნიციპალიტეტის რუკა, 2012 წ.გულრიფშის მუნიციპალიტეტის რუკა, 2012 წ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 304-305.

სქოლიო
------

1. ↑  *ბერაძე თ. ლაშხია შ. მგელაძე კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 197-199.
2. ↑  Georgia division

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გულრიფშის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| დაბა | 
***გულრიფში***
 | 
 |
|  |
| სოფლები | 
აბლუხვარა · აგიში · აზანთა · ათარბეკოვკა · ალექსანდროვკა · ამზარა · ამტყელი · არასარა · არღუნია · აჭანდარა · ბაბუშარა · ბაღმარანი · ბუდუკი · ბუძგური · განახლება · გეორგიევსკოე · გერგემიში · დრანდა · ესტონკა · ვარჩა · ვეღი · ვლადიმიროვკა · ზეგანი · ზენობანი · ზემო აჟარა · ზემო აფიანჩა · ზემო გულრიფში · ზემო ლათა · ზემო მაჭარა · ზემო ფშაფი · ზემო წყარო · თხუბუნი · კადარი · კელასური (მაჭარის თემი) · კელასური (წებელდის თემი) · კელასური 2 · კირნათი · ლათა · მარანი · მარდახუჭი · მარცხენა გენწვიში · მარცხენა პტიში · მარჯვენა გენწვიში · მარჯვენა პტიში · მაჭარა · მეორე ბაგაჟიაშთა · მერხეული · მეტელევკა · მზისეული · მიასნიკოვკა · მრამბა (აჟარის თემი) · მრამბა (წებელდის თემი) · ნაა · ოქტომბერი · ოჯიბინა · პანტა · პირველი ბაგაჟიაშთა · პოლტავა-ალექსანდროვსკოე · ტეხი · ფარნაუთი · ფშაფი · ქვემო აფიანჩა · ქვემო მერხეული · ქვემო ფშაფი · ქვემო წყარო · ქვენობანი · ღურზული · ყადა · ყორასი · შაბათკვარა · შაუმიანოვკა · შმათი · შუამთა · ჩერნიგოვკა (განახლების თემი) · ჩერნიგოვკა (მერხეულის თემი) · წებელდა · წიფლოვანი · ჭალა · ხიზარუხა · ხუმუშქური (განახლების თემი) · ხუმუშქური (ვლადიმიროვკის თემი) · ჯამპალი
 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფხაზეთის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
აჟარა\* ·  გაგრა ·  გალი ·  გუდაუთა ·  გულრიფში ·  ოჩამჩირე ·  სოხუმი
 | 
 |
|  |
| ქალაქები | 
გაგრა ·  გალი ·  გუდაუთა ·  ახალი ათონი ·  ოჩამჩირე ·  სოხუმი ·  ტყვარჩელი
 |
|  |
| დაბები | 
ბიჭვინთა ·  განთიადი ·  ლესელიძე ·  კოლხიდა ·  გულრიფში ·  ლიხნი ·  მიუსერა ·  ფსხუ
 |

 |