ქრისტეს სახის თანამედროვე ფოტო: მარცხნივ - პოზიტივი, მარჯვნივ - ნეგატივი.
**ქრისტეს სუდარა** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **ტურინის სუდარა**) — ქსოვილის ნაჭერი (სუდარა), რომელშიც გადმოცემით იესო ნაზარეველი გაახვიეს გარდაცვალებისას. ამჟამად ინახება ტურინის საკათედრო ტაძარში. ახალ აღთქმაში ქრისტეს მოციქულები ადასტურებენ, რომ იოსებ არიმათიელმა, ქრისტეს (საიდუმლო) მოწაფემ და ნიკოდემოსმა ჩამოხსნეს ქრისტეს სხეული ჯვრიდან, განბანეს ნელსაცხებლებით, გაახვიეს სუდარაში და დამარხეს კლდეში ახლადგამოკვეთილ სამარხში, ისე, როგორც ებრაელები ჩვეულებისამებრ მარხავდნენ გარდაცვლილებს. იოანე ღვთისმეტყველი მოგვითხრობს, რომ იგი პეტრესთან ერთად შევიდა სამარხში, მაგრამ ჯვარცმული ქრისტეს სხეული ვერ იპოვნა. ე.წ. ტურინის სუდარა არის გრძელი ნაჭერი (4,36X1,1) ძველებური, განსაკუთრებულად ნაქსოვი მატერია, რომელზეც აღბეჭდილია ორი მთლიანი სიგრძის ნაწამები ადამიანის გამოსახულება. მოოქროსფრო-მოყავისფრო ანაბეჭდებს აქვთ ფოტოგრაფიული ნეგატივის ყველა დამახასიათებელი თვისება. შემდგომი გამოკვლევებისას დადგინდა, რომ გამოსახულება 3 განზომილებიანია. ანაბეჭდები სუდარაზე თავით თავზეა გადაბმული, რადგან სუდარა სხეულს ქვემოთ ჰქონდა დაგებული, თავზე გადადიოდა და მთლიანად ფარავდა სხეულს.

ისტორია
-------

გადმოცემის თანახმად, თავდაპირველად სუდარა ინახებოდა წმინდა პეტრე მოციქულთან, შემდგომში კი გადაეცემოდა მოციქულებს. ქრისტიანების დევნის პერიოდში სუდარას მალავდნენ, რადგან ებრაელები და რომაელები ცდილობდნენ გაენადგურებინათ ქრისტიანული რელიკვიები. ქრისტიანობის ოფიციალურ რელიგიად გამოცხადების შემდეგ სუდარა კონსტანტინოპოლში გადაიტანეს. V ს. სუდარა გადაიტანეს ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ბაზილიკაში ქ. ვლახერნში. ხატთმებრძოლთა რეაქციის პერიოდში სუდარა იერუსალიმში გადაიტანეს. შემდგომში კი კვლავ კონსტანტინოპოლში, სადაც სპეციალურად განკუთვნილ დღეებში გამოჰქონდათ ხალხის წინაშე. სუდარა სურნელოვან არომატს გამოსცემდა. მოშორებიდან სუდარაზე აღბეჭდილი გამოსახულება მამაკაცის სხეულს ჩამოჰგავდა, ახლოდან კი ეს ეფექტი იკარგებოდა. ჯვაროსნების მიერ კონსტანტინოპოლის აღების და გაძარცვის შემდეგ, სუდარა ევროპაში აღმოჩნდა (1353 წ.). სუდარა ჯერ ინახებოდა საფრანგეთში, პარიზთან ახლოს, შემდგომში კი გადაიტანეს იტალიაში, ქ. ტურინის საკათედრო ტაძარში, სადაც ის დღემდე ინახება. თავდაპირველად, სუდარის სინამდვილეში, ბევრს შეჰქონდა ეჭვი. იმის დასამტკიცებლად, რომ გამოსახულებანი სუდარაზე არ იყო დახატული, 1508 წ. ის დიდხანს ადუღეს ზეთში, შემდეგ გაიტანეს მოედანზე და ხალხის თანდასწრებით გარეცხეს და გახეხეს. მიუხედავად ამისა, ადამიანის სხეულის ანაბეჭდები სუდარაზე არ გამქრალა. სუდარა 3-ჯერ მოჰყვა ხანძარში - ერთხელ კონსტანტინოპოლში და ორჯერ ევროპაში, მაგრამ მნიშვნელოვნად არ დაზიანებულა.

მეცნიერული კვლევები
-------------------

ქრისტეს სუდარის ორმხრივი ფოტო
1898 წ. 28 მაისს სუდარა გამოიტანეს რელიგიური ხელოვნების გამოფენაზე ქ. ტურინში, სადაც ის გადაიღო იტალიელმა ადვოკატმა და ფოტომოყვარულმა სეკონდო პიამ. მან გააკეთა ორი ფოტო დიდი ზომის ფურცლებზე (50X60 სმ). ფირის გამჟღავნებისას კი მოხდა იმ დროისთვის მეცნიერულად აუხსნელი და წარმოუდგენელი მოვლენა: **ნეგატივზე** გამოჩნდა მშვიდი და კეთილშობილი სახის მამაკაცის **პოზიტიური** ფოტოგრაფიული გამოსახულება. ამ უჩვეულო მოვლენის შემდგომ სუდარით განსაკუთრებულად დაინტერესდნენ სხვადასხვა ქვეყნის მეცნიერები. თანამედროვე ფოტოგრაფიებზე ძალზედ მკაფიოდ ჩანს სისხლჩაქცევები, ამოგლეჯილი წვერი თუ სხვა დანარჩენი ჭრილობები. მრავალრიცხოვანმა ექსპერიმენტებმა დაამტკიცეს, რომ სმირნისა და ალოესაგან დამზადებულ ნელსაცხებელს თუ წავუსვამთ მიცვალებულს, ანაბეჭდები მართლაც გადავა სუდარაზე, მაგრამ ასეთ ანაბეჭდებს არ ექნებათ სხეულის კონტურის სწორი მოხაზულობა. ასეთი ანაბეჭდები დაემსგავსებიან ლაქებს და კარიკატურულ სილუეტებს, რაც დამოკიდაბული იქნება იმაზე, თუ სად შეეხება ტილო სხეულს. თანამედროვე ეპოქაში დაიწყო სუდარის აუტენტიფიკაცია, მისი შესწავლა-გამოკვლევა ყველაზე დახვეწილი მეთოდებით. ექსპერტებმა უპირველეს ყოვლისა დაადგინეს დამზადების დრო. პირველი დამადასტურებელი ეს არის თავად სუდარა. აღმოჩნდა, რომ ეს არის ძალიან ძველი და განსაკუთრებულად ნაქსოვი ტილო ე.წ. "დამასკო", რომელიც მზადდებოდა მხოლოდ I საუკუნემდე; მეორე დამადასტურებელია პილატეს მონეტა, რომელიც თვალებზე ჰქონდა დადებული სხეულს. მონეტა ძალზედ მკაფიოდ არის აღბეჭდილი სუდარაზე, იმდენად მკაფიოდ, რომ მეცნიერებმა შესძლეს გრავიურაზე ორთოგრაფიული შეცდომის აღმოჩენა. ნუმიზმატებმა რამდენიმე ასეთი მონეტა მოიძიეს, რომლებიც ზუსტად ადასტურებენ დამზადების დროს - I ს. ქრისტეშობიდან. დადგინდა ასევე გეოგრაფიული მდებარეობა. ექსპერტებმა გამოიკვლიეს ქსოვილზე არსებული ნივთიერებები. დადგინდა, რომ სულ 49 მცენარის ნაშთია შემორჩენილი; მათში 12 ენდემური მცენარის, რომლებიც მხოლოდ სამხრეთ პალესტინაში იზრდება, მკვდარი ზღვის უდაბნოს აუზში. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მათრახის 98 კვალი, რომელსაც იყენებდნენ რომაელები 1 ს.-ში; ხელ-ფეხზე ლურსმნის 4 ნაიარევი და სხვ. მეცნიერებმა განსაზღვრეს წონა: დაახ. 79 – 80 კგ. სიმაღლე: 180 სმ.; სისხლი: IV ჯგუფი, რეზუს-უარყოფითი.

დათარიღების პრობლემები და სკეპტიციზმი
-------------------------------------

XX ს.-ში სუდარის გამოკვლევებში თითქმის ყველა მოწინავე ქვეყნის მეცნიერული საზოგადოებები ჩაებნენ. 1988 წელს აშშ-ს, დიდი ბრიტანეთის და შვეიცარიის ლაბორატორიებში ჩატარდა რადიო-იზოტოპური ანალიზი ნახშირბადის იზოტოპის C14-ის გამოყენებით. სამმა დამოუკიდებელმა გამოკვლევამ დაადგინა სუდარის ასაკი - დაახ. 700-800 წ. ამ გამოკვლევათა საფუძველზე ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ედვარ ჰილმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ გამოსახულება სუდარაზე დახატულია. ტურინის კარდინალმა ანასტასიო ბალლესტრერომ ზოგიერთ მეცნიერთა ვარაუდიდან გამომდინარე დასაშვებად მიიჩნია სუდარის სიყალბე. ცალკეულ მეცნიერთა სკეპტიკურმა დამოკიდებულებამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია მსოფლიოს მეცნიერულ წრეებში. მეცნიერთა სხვადასხვა ჯგუფმა შემდგომი კვლევების საფუძველზე გამოთქვა მოსაზრება, რომელიც მართლაც დადასტურდა: 1988 წ. სუდარიდან ნიმუშები აღებული იყო შუა საუკუნეებში ჩაკერებული ფრაგმენტებიდან. იგივე დაადასტურა წამყვანმა ამერიკელმა მეცნიერმა რ. როჯერსმა (აშშ ტურინის სუდარის შემსწავლელი ცენტრის ქიმიური კვლევების განყოფილების ხელმძღვანელი) თავის ცნობილ გამოკვლევებში. რუსეთის ფედერალური უშიშროების სამსახურის (ФСБ) კრიმინალისტიკის ინსტიტუტის მკვლევართა ჯგუფმა ანატოლი ფესენკოს ხელმძღვანელობით დაადასტურა 1988 წლის გამოკვლევათა უზუსტობა. რუსმა კრიმინალისტებმა დაადგინეს, რომ სუდარა ნამდვილად I საუკუნეს განეკუთვნება და მასზე აღბეჭდილი გამოსახულება არ არის დახატული.

თანამედროვე კვლევები
--------------------

2008 წ. ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორებმა კრისტოფერ რამსის ხელმძღვანელობით ჩაატერეს სუდარის გამოკვლევა, რომელმაც გაამყარა რუსეთის ფედერაციის ფედერალური უშიშროების სამსახურის დასკვნები. კვლევებმა დაადასტურა, რომ სუდარაზე არსებული გამოსახულება არ არის დახატული. სუდარაზე შემონახულია ადამიანის სისხლის ლაქები. მეცნიერებმა გამოიკვლიეს სისხლი და აღმოაჩინეს მისი კომპონენტები: ჰემოგლობინი, ბილირუბინი და ალბუმინი. ალბუმინის მომატებული რაოდენობა მეცნიერთა მტკიცებით მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ადამიანი გარდაიცვალა სტრესულ მდგომარეობაში, წამებისას. ლეიკოციტებში ქრომოსომათა განლაგებით განისაზღვრა მამრობითი სქესი. ვატიკანის თანხმობით სუდარის გამოკვლევა კვლავ გრძელდება. 2008 წ. მეცნიერებმა პირველად შესძლეს გაეკეთებინათ სუდარის უზუსტესი ციფრული ფოტო. მაურო გავინელლის განცხადებით ციფრული ფოტოს გარჩევადობა 12,8 მილიარდი პიქსელია, რაც თითქმის 1300 ჯერ აღემადება აქამდე არსებულ ციფრულ ფოტოს 10 მილიონი პიქსელის გარჩევადობით. უახლესი ფოტო 1600 კადრისგან შედგება და საშუალებას გვაძლევს დავინახოთ ქრისტეს გამოსახულების უმცირესი დეტალებიც. მეცნიერები გეგმავენ ამ უნიკალური ციფრული ფოტოს ინტერნეტში განთავსებას.

ქრისტეს გამოსახულება
--------------------

მეცნიერებისთვის უმთავრესი გამოცანად რჩება სუდარაზე ქრისტეს 3 განზომილებიანი გამოსახულება. თანამედროვე ფიზიკისთვის უცნობმა გამოსხივებამ, რომელიც წამის მემილიონედების განმავლობაში გრძელდებოდა სუდარაზე დატოვა უზუსტესი ფოტოგრაფიული გამოსახულება, რომლის სისქე სულ რამდენიმე მიკრონია. ჯერ კიდევ 1978 წ. ცნობილ გამოკვლევებისას (სუდარის აუტენტიფიკაციაში საბჭოთა მეცნიერებიც იღებდნენ მონაწილეობას, მაგრამ მათ, თავი შეიკავეს სუდარაზე გამოსახული ადამიანის შესახებ კომენტარისგან). მეცნიერებმა გამოთქვეს აზრი, რომ ანაბეჭდები სუდარაზე გადავიდა თერმობირთვული აფეთქების მსგავსად მომხდარი ზემძლავრი განათების შედეგად ქრისტეს აღდგომის მომენტში. მეცნიერთა აზრით მსგავს მოვლენას ადგილი აქვს ხიროსიმაში და ნაგასაკიში, სადაც ატომური ბომბების აფეთქების შედეგად შენობებზე დაფიქსირადა ე.წ. "მუდმივი ჩრდილები". რუსეთის და ევროპის წამყვანმა მეცნიერებმა ვარაუდი გაქმოთქვეს, რომ გამოსახულება წარმოიქმნა მძლავრი სპეციფიკური გამოსხივების შედეგად. შემდგომმა კვლევებმა დაამტკიცეს, რომ გამოსხივება არ ემორჩილებოდა ჩვენთვის ცნობილ ფიზიკის კანონებს. ცნობილმა რუსმა ფიზიკოსმა ა. ბელიაკოვმა დაამუშავა თეორია, რომელსაც "ცეცხლოვანი სხეულის თეორია" ეწოდა. აღდგომის მომენტში ქრისტეს სხეული სინათლედ გარდაისახა და ქსოვილზე მეცნიერებისათვის წარმოუდგენლად ზუსტი გამოსახულება დატოვა, ისე, რომ მიმხმარი სისხლის და სხვა გვამური სითხეების ლაქები უვნებლად დატოვა. მეცნიერთა მტკიცებით, სუდარის გვამიდან აცლის შემთხვევაში აუცილებლად დარჩებოდა ნაკვალევი. ქრისტეს სხეული აღდგომისას სინათლედ გარდაისახა. მეცნიერთა მტკიცებით სუდარა წარმოადგენს იესო ქრისტეს აღდგომის უდავო ფიზიკურ მტკიცებულებას. ქრისტეს სუდარას XX ს. ეწოდა აგრეთვე "მეხუთე სახარება".

სუდარის ასლები
--------------

### ალბრეხტ დურერის ასლი - 1516

### გვადელუპას ასლი - 1568

### 1620 წლის ასლი

### 1644 წლის ასლი

### 1652 წლის ასლი

### 1653 წლის ასლი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აშშ ტურინის სუდარის შემსწავლელი საზოგადოება (ოფიციალური საიტი)
* 3D გამოსახულება
* მასალა ჟურნალისტებისათვის დაარქივებული 2009-02-07 საიტზე Wayback Machine.
* К вопросу о датировании туринской плащаницы (რუსული)
* 
* Discovery Channel - Shroud of Turin - New Evidence (ახალი მტკიცებულებები)
* BBC DOC - Shroud of Turin - New Evidence (BBC - ის მომზადებული დოკუმენტური ფილმი - "ახალი მტკიცებულებები")
* Туринская плащаниця (ახალი მტკიცებულებები)
* კოლორადოს ცენტრი
* უახლესი სამგანზომილებიანი (3D) მოდელი და აღმოჩენილი წარწერები - „ნაზარეველი" და სხვა
* National Geographic-ის 2012 წლის დოკუმენტური ფილმი „ტურინის სუდარა"
* სასწაულები 2012 (ტურინის სუდარა) (რუს.)
* Туринская плащаница
* "ტურინის სუდარა"

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იესო ქრისტეს ცხოვრება |
| --- |
|  |
| მოვლენები | 
* ხარება
* ქრისტეს შობა
* მირქმა
* ნათლისღება
* ფერისცვალება
* იესოს ლოცვა გეთსიმანიის ბაღში
* ჯვარცმა
* აღდგომა
* ამაღლება
* სულთმოფენობა
 |  |
|  |
| რელიკვია | 
* ლახვარი
* ეკლის გვირგვინი
* ქრისტეს სუდარა
* ქრისტეს სამსჭვალი
* უფლის კვართი
* ცხოველსმყოფელი ჯვარი
* წმინდა გრაალი
* INRI
* უფლის მოსასხამი
* ქრისტეს სისხლი
 |
|  |
| წმინდანები | 
* ღვთისმშობელი
* იოანე ნათლისმცემელი
* იოსებ დამწინდველის შვილები
	+ იაკობი ძმა უფლისა
	+ იოსტოსი
	+ სვიმონ კანანელი
	+ იუდა იაკობისი
	+ სვიმეონ ღვთისმიმრქმელი
 |
|  |
| 12 მოციქული | 
* ანდრია პირველწოდებული
* პეტრე მოციქული
* იაკობ ზებედესი
* იაკობ ალფესი
* ფილიპე მოციქული
* ბართლომე მოციქული
* თომა მოციქული
* სვიმონ კანანელი
* მათე მახარებელი
* იოანე ღვთისმეტყველი
* მატათა მოციქული
* იუდა იაკობისი
* იუდა ისკარიოტელი
 |
|  |
| 70 მოციქული | 
* იაკობი
* მარკოზ მახარებელი
* ლუკა მახარებელი
* კლეოპა
* სვიმეონი
* ბარნაბა
* იოსტოსი
* თადეოზი
* ანანია
* სტეფანე პირველმოწამე
* ფილიპე
* პროხორე
* ნიკანორი
* ტიმონი
* პარმენი
* ტიმოთე
* ტიტე
* ფილიმონ
* ონისიმე
* ეპაფრასი
* არქიფო
* სილა
* სილოვანე
* კრისკენტი
* კრისპე
* ეპენტი
* ანდრონიკე
* სტაქო
* ამპლი
* ურბანი
* ნარკისი
* აპელი
* არისტობულე
* იროდიონი
* აგაბო
* როფე
* ასინკრიტე
* ფლეგონტი
* ერმი
* პატროვი
* ერმე
* ლინუსი
* გაიოზი
* ფილოლოგი
* ლუკი
* იასონი
* სოსიპატრე
* ოლიმპი
* ტერტი
* ერასტი
* კვარტი
* ევოდი
* ონისიფორე
* კლიმენტი
* სოსთენი
* აპოლო
* ტვიქიკე
* ეპაფროდიტე
* კარპეზი
* კოდრატე
* მარკ–იოანე
* ზინა
* არისტარქოსი
* პუდი
* ტროფიმე
* მარკოზი
* არტემი
* აკვილა
* ფორტუნატე
* აქაიკი
* დიონისე არეოპაგელი
* სვიმეონ ნიგერი
 |
|  |
| სხვა მოციქულები | 
* პავლე მოციქული
* მარიამ მაგდალინელი
 |
|  |
| სხვა პიროვნებები | 
* პონციუს პილატე
 |

 |