recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დედაციხე** — ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, კასპის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ თეძმის ხევში, მდინარე თეძმის მარჯვენა სანაპიროზე.

ციხე აღმართულია მაღალ, კლდოვან მწვერვალზე. ოთხკუთხა გალავნის შიგნით არის კოშკი, თონე, წყალსაცავები, ციხის ძირში კი — ნასოფლარი და დარბაზული საყდრის ნანგრევი. VII საუკუნის სომხურ გეოგრაფიაში თანამიმდევრულადაა ჩამოთვლილი საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები, მ. შ. იხსენიება ტანის ხევი (თეძამ-ატენის ხეობები), რომლის სათავეშია „დევციხე" (ქართულ წყაროებში დევციხე არ არის მოხსენიებული). XVIII საუკუნის გეოგრაფი ვახუშტი ბატონიშვილი ამ ადგილას ასახელებს დედაციხეს. დედაციხის ასეთი მნიშვნელობა განპირობებული უნდა იყოს თეძმისა და ატენის ხეობებით, ქართლიდან თრიალეთში მიმავალი გზებით, რომლებიც სწორედ აქ გადიოდა. მათ როლზე მეტყველებს ნახიდურები თეძამზე და იქაური ტოპონიმები: „სავანეთი", „ნადარბაზევი", „ბოგირი". IX საუკუნეში, კლდეკარის ციხის აგების შემდეგ, დედაციხის მნიშვნელობა ეცემა — აქ სხვა სააღმშენებლო ფენა აღარ ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* ბერძენიშვილი დ. ციხეთა შესწავლის ზოგიერთი საკითხი, «ძეგლის მეგობარი», 1968, №14;
**Acer**-ის პერსონალური კომპიუტერის დედაპლატა. მასზე ნაჩვენებია დედაპლატაზე განთავსებული ძირითადი კომპონენტები. ეს მოდელი შეიქმნა Foxconn-ის მიერ, 2007 წელს, AMD-ს Athlon 64  პროცესორთან სამუშაოდ და არის ATX აგებულების ("ფორმ-ფაქტორი"). 
**დედაპლატა** ასევე **დედადაფა**, **მთავარი დაფა** ან **სისტემური დაფა** (ინგლ. Motherboard, Mainboard, System Board) — კომპიუტერის მთავარი სისტემური პლატა. მის მთავარ ფუნქციას წარმოადგენს მასზე განლაგებული ძირითადი და პერიფერიული მოწყობილობების ერთმანეთთან დაკავშირება.

აგებულება
---------

თანამედროვე დედაპლატებზე განლაგებულია:

* სოკეტები (ან სლოტები), რაშიც მოთავსებულია პროცესორი
* მეხსიერების მოდულის სლოტები
* ჩიპსეტი, რომელიც აკავშირებს  ცენტრალურ პროცესორის , მთავარ მეხსიერების და პერიფერიული მოწყობილობების სალტეებს
* მუდმივი მეხსიერების მოდულები (თანამედროვე დედაპლატებში ძირითადად Flash ROM), რომელიც შეიცავს ჩაშენებულ სისტემურ პროგრამულ უზრუნველყოფას ან BIOS-ს
* ტაქტური იმპულსების გენერატორი. რომელიც გამოიმუშავებს ელექტრულ იმპულსებს თანაბარი შუალედებით და უზრუნველყოფს პლატების სინქრონიზებულ მუშაობას
* გაფართოების დაფების სლოტები
* კვების კონექტორები
* მყარი დისკების კონექტორები

### ფორმ-ფაქტორი

დედაპლატის სხვადასხვა "ფორმ-ფაქტორები"
დედაპლატის დიზაინები განსხვავებული ზომისა და ფორმისაა, რასაც კომპიუტერის "ფორმ-ფაქტორს" ეძახიან. ის ინდივიდუალურია და ძირითადად დამოკიდებულია მწარმოებელზე.  

არსებობს დედაპლატის ფორმ-ფაქტორების მრავალი ტიპი. მაგ.: AT, ATX, BTX, NLX, LPX, XTX, microATX, Mini-ATX, MicroBTX, Mini-ITX, Nano-ITX, Pico-ITX და ა.შ.

### კომპონენტები

#### ჩიპსეტები

ჩრდილოეთ და სამხრეთ ჩიპსეტები
ჩიპსეტი არის მიკროსქემათა ნაკრები, რომელიც არეგულირებს პროცესორს, მეხსიერების მოდულებს, გაფართოების სლოტებსა და პერიფერიებს შორის ინფორმაციის მიმოსვლას. ჩიპსეტი თავისი ფუნქციური დატვირთვით ორი ტიპის გვაქვს: ჩრდილოეთის ჩიპსეტი(Northbridge) და სამხრეთის ჩიპსეტი(Southbridge).
ჩრდილოეთის ჩიპსეტი წარმოადგენს მიკროსჩიპების მთავარ ერთობლიობას. ის წინა-მხრის სალტეთი უკავშირდება  პროცესორის და უზრუნველყოფს მის დაკავშირებას მეხსიერებისა და ინტეგრირებული  ვიდეოდაფის მოდულებთან. ის ასევე უკავშირდება  სამხრეთ ჩიპსეტს.
სამხრეთ ჩიპსეტი აკავშირებს ყველა დანარჩენ პერიფერულ მოწყობილობას. მისი უშუალო კონტროლის ძირითადი ობიექტებია: შეტანა/გამოტანის პორტები, გაფართოების სლოტები, BIOS და CMOS ბატარეა.

#### სოკეტი

სოკეტი ან სლოტი (მოძვ.) არის ბუდე, რომელშიც თავსდება კომპიუტერის ცენტრალური პროცესორი.
ედფუს ტაძარი
**ძველი ეგვიპტის არქიტექტურა** — არქიტექტურული სტილი, რომელიც გავრცელებული იყო ძველ ეგვიპტეში.

აღწერა და ცნობილი ნაგებობები
----------------------------

ეგვიპტელები განთქმულნი იყვნენ არქიტექტურით მთელს იმდროინდელ მსოფლიოში. მათი ნაგებობები გეომეტრიული სიზუსტით იყო აშენებული, რაც იმის მიმანიშნებელია, რომ ძველი ეგვიპტელები კარგად იცნობდნენ როგორც არქიტექტურას, ასევე მათემატიკას. ეგვიპტელთა მიერ აშენებული ნაგებობების აგება ძნელად მისაღწევია დღევანდელი ტექნოლოგიებითაც კი.
ეგვიპტელებს ჰქონდათ ქვის სამტეხლოები, სადაც მზადდებოდა სკულპტურული ნაკეთობები. ზოგჯერ მთლიანად კლდეში აქანდაკებდნენ ფარაონებისა და ღმერთების გამოსახულებებს. ამის კარგი მაგალითია დიდი სფინქსი, რომლის სიმაღლე 20 მეტრია, ხოლო სიგრძე 60 მეტრს აღემატება.

ეგვიპტელები ხშირად აშენებდნენ ქვის მაღალ სვეტებს — ობელისკებს. ობელისკების სიმაღლე ზოგჯერ 20 მეტრამდეც აღწევდა.
ეგვიპტური არქირექტურის ნიმუშია პირამიდები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გიზის სამახსოვრო ობელისკი
* ეგვიპტის პირამიდები
* იმჰოტეპი

ლიტერატურა
----------

* Arnold, Dieter. The encyclopedia of ancient Egyptian architecture. Cairo: American University in Cairo Press, 2003.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძველი ეგვიპტის არქიტექტურა***

* AEgArOn - Ancient Egyptian Architecture Online, open source project დაარქივებული 2013-06-08 საიტზე Wayback Machine.
* Ancient Egyptian Architecture - Aldokkan დაარქივებული 2021-02-13 საიტზე Wayback Machine.
* Ancient Egypt Houses

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ძველი ეგვიპტის თემები |
| --- |
|  |
| 
All the Giza pyramids | 

არქიტექტურა **·** 
ხელოვნება **·** 
დაკრძალვის ადათი ·
ქრონოლოგია ·
სამზარეულო **·** 
დინასტიები **·** 
გეოგრაფია **·** 
ისტორია **·** 
ლიტერატურა **·** 
მათემატიკა **·** 
მედიცინა **·** 
რელიგია **·** 
ფარაონები **·** 
ხალხი **·** 
ენა **·** 
მდებარეობა **·** 
ტექნოლოგია **·** 
დამწერლობა **·** 
იეროგლიფები
ეგვიპტოლოგია **·** 
ეგვიპტოლოგისტები **·** 
ეგვიპტის მუზეუმი **·** 
ძველი ეგვიპტის პორტალი
 |

 |
**გიორგი ორახელაშვილი** (დ. 24 ივნისი, 1937, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ანესთეზიოლოგ-რეანიმატოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1965 წელს დაამთავრა ბაქოს სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო-პროფილაქტიკური ფაკულტეტი.

1967–1969 წლებში იყო ბაქოს ტრავმატოლოგიის და ორთოპედიის სამეცნიერო კვლევითი უნივერსიტეტის ექიმი-ანესთეზიოლოგი; 1969–1972 წლებში მოსკოვის ტრავმატოლოგიის და ორთოპედიის ცენტრალური სამეცნიერო კვლევითი უნივერსიტეტის ანესთეზიოლოგიის და რეანიმაციის განყოფილების ასპირანტი; 1973-1978 წლებში თბილისის ტრავმატოლოგიის და ორთოპედიის სამეცნიერო კვლევითი უნივერსიტეტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1973-1984 წლებში კლინიკური და ექსპერიმენტული ქირურგიის სამეცნიერო კვლევითი უნივერსიტეტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1984-1990 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს IV მთავარი სამმართველოს სამეცნიერო კვლევითი ლაბორატორიის კლინიკური განყოფილების გამგე; 1981-1993 წლებში ექიმი-კონსულტანტი ანგოლის სახალხო რესპუბლიკაში; 1990 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო კვლევითი უნივერსიტეტის კატასტროფების მედიცინის განყოფილების გამგე; 1988 წლიდან კატასტროფების მედიცინის ცენტრის ექიმი-კონსულტანტი. ავტორია 64 სამეცნიერო ნაშრომის, მეთოდური რეკომენდაციების. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში კატასტროფების მედიცინის სამეცნიერო განყოფილების შექმნა. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1972 წელს „ნატრიუმის ოქსიბუტირატის გამოყენებით ინტრავენური კომბინირებული ანესთეზია ტრავმატოლოგიასა და ორთოპედიაში".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* ანესთეზიოლოგიის და რეანიმატოლოგიის სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი
* პათოფიზიოლოგიის სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი
* საქართველოს კატასტროფების მედიცინის და კრიტიკული სიტუაციების ასოციაცია, წევრი

ჯილდოები
--------

* 1994 — მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 230
* იგნი ღირსებისა: ტ. 1/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2000, გვ. 206

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ორახელაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**როსტოვის ტელეანძა** ( რუს. Ростовская телебашня) — ტიპური სატელევიზიო და რადიო ანძა. მდებარეობს დონის როსტოვის რკინიგზის რაიონში ბარიკადების ქუჩაზე. ტელეანძა არის როსტოვის ყველაზე მაღალი ნაგებობა. მისი სიმაღლე შეადგენს 195 მეტრს. მისი მოქმედების ზონაში შედის როსტოვის აგლომერაცია 2,2 მლნ მოსახლეობით და მოიცავს ისეთ მსხვილ ქალაქებს როგორცაა ბატაისკი, აზოვი და აქსაი.

ისტორია
-------

ტელემაუწყებლობის ეპოქა დონის როსტოვის ტერიტორიაზე 195 მეტრიანი ტელეანძის მშენებლობის შემდეგ დაიწყო. ანძა ააწყო მოსკოვის მეტალის კონსტრუქციების ინსტიტუტმა. მისი მშენებლობა მიმდინარეობდა ორი წელი და დასრულდა 1958 წლის 2 აპრილს. საცდელი ტელემაუწყებლობა დაიწყო უკვე მეორე დღეს 1958 წლის 30 აპრილიდან. 1969 წლიდან ტელევიზია ფერად მაუწყებლობაზე გადავიდა. 1992 წელს ანძაზე გაჩნდა ხანძარი, რის შედეგადაც დაიწვა კაბელები და ტრანსფორმატორი. ავარიამ გამოიწვია ტელემაუწყებლობის შეწყვეტა 12 საათის განმავლობაში.

თანამედროვე მდგომარეობა
-----------------------

გისოსებიანი ფოლადის სტრუქტურა დგას ბეტონის ოთხ საყრდენზე. ტელეანძა მონაცვლეობით შეღებულია წითელი და თეთრი საღებავით. ღამე ანძის განათება ხდება ლაზერების გამოყენებით. 

ჯერ კიდევ 2000-იან წლებში ჟურნალისტები წერდნენ, რომ ტელეანძას ესაჭიროება სასწრაფო რემონტი. მისი გადახრა სიმძიმის რერძიდან ხუთჯერ აღემატება ნორმას.

ალტერნატივები
-------------

1998 წელს დონის როსტოვის ქალაქთმშენებლობის საბჭომ მოიწონა როსტოველი სერგეი კივენკოს იდეა, რომელმაც შეიმუშავა ახალი სატელევიზიო ანძის პროექტი, რომელსაც უწოდა „პენტაშპილემი". პენტაშპილის სიმაღლე 315 მეტრი უნდა ყოფილიყო. მშენებლობისათვის გამოიყო ადგილი ყოფილი აეროპორტის რაიონში. მაგრამ 1999 წლის მარტში ქალაქის ინჟინერთა საბჭომ დახურა კივენკოს პროექტი. 

2002 წელს კივენკო პროექტს მეორედ მიუბრუნდნენ. პროექტით დაინტერესდნენ სერიოზული ინვესტორები. მთელი მშენებლობის საერთო ღირებულება შეფასდა 60-დან 90-მდე მილიონ დოლარად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Почему телебашня светится ярко по ночам?

სქოლიო
------

1. 1 2  *Собств. корр.* Ростовское областное телевидение отмечает 50-летний юбилей[*მკვდარი ბმული*] // news.rostov-today.ru. — 2008. — 27 сент.
2. ↑  Вместо телевышки в Ростове построят «Пенташпиль». Аргументы и факты. ციტირების თარიღი: 2017-02-03.
3. ↑  *Абамова Т.* Крепко ли стоит главная телебашня Ростова?[*მკვდარი ბმული*] // www.relga.ru. — 2000. — 23 сент.
4. 1 2 3  *Сидоров А.* Невезучий творец заколдованных башен დაარქივებული 2007-12-19 საიტზე Wayback Machine.  // Седьмая столица. — 2003. — 10 марта.
5. 1 2  *Подобед Д.* «ПЕНТАШПИЛЬ», часть вторая — автор закручивает сюжет[*მკვდარი ბმული*] // www.ars-com.ru. — 2005. — 5 марта.
**ძველი ბერძნული მუსიკა** ძვ. წ. II ათასწლეულიდან იღებს სათავეს. იგი ბერძენთა ცხოვრების განუყრელი ნაწილი იყო და მას აღმზრდელობითი მნიშვნელობაც ჰქონდა. მუსიკა შედგა ნადიმის, ქორწინების, ომების, დასაფლავების, რელიგიური დღესასწაულებისა და თეატრალური წარმოდგენების დროს. ძველ საბერძნეთში უამრავი საკულტო-რელიგიური დღესასწაული იმართებოდა, რომელიც სხვადასხვა ღმერთებს ეძღვნებოდა. დღესასწაულები მლოცველთა სვლებით, საზეიმო საგუნდო გალობით ტარდებოდა. თანდათან ეს საკულტო ზეიმები დიდ საერთო-სახალხო დღესასწაულებად იქცა. ასეთები იყო – დიონისეები, პითიური, ისტიმური ზეიმები, ოლიმპიური თამაშობანი და სხვა. ისტიმური დღესასწაულები ზღვის ღმერთს პოსეიდონს ეძღვნებოდა და კორინთოს მახლობლად, პოსეიდონის ტაძარში იმართებოდა. პითიური ზემები კი ქალაქ დელფოს აპოლონის მიერ ურჩხულზე გამარჯვების აღსანიშნავად ეწყობოდა. ძველი ბერძნული მითოლოგია, პოეზია და ლიტერატურა, სახვითი ხელოვნების ნიმუშები მოწმობენ, რომ ძველ საბერძნეთში მუსიკალური ხელოვნება მაღალი დონის იყო, თავად მუსიკის ნიმუშები ჩვენამდე მცირე რაოდენობითაა მოღწეული. მუსიკის ჩასაწერად ბერძნები იყენებდნენ ბერძნული და ფინიკიური ანბანის ასოებს. აღმოჩენილი და, ნაწილობრივ, გაშიფრულია ძველი ბერძნული მუსიკის რამდენიმე ფრაგმენტი. მათგან აღსანიშნავია მუსიკა ევრიპიდეს ტრაგედიიდან „ორესტე", სამგლოვიარო და ლირიკური სიმღერები, აპოლონის სადიდებელი ჰიმნები... დღემდე მოაღწია ფლეიტასა და  არფაზე შემსრულებელთა ქანდაკებებმა, ლარნაკებმა, რომლებზეც გამოსახულია ლირასა და ავლოსზე დაკვრის სცენები. ამის გარდა ცნობები ძველი ბერძნული მუსიკის შესახებ გვხვდება ჰომეროსის ცნობილ პოემებში. მის „ილიადასა" და „ოდისეაში" აღწერილია შრომის სცენები, რელიგიური ცერემონიალები და ა.შ. ძველ საბერძნეთში გავრცელებული იყო ერთხმიანობა, როგორც სოლო, ასევე საგუნდო შესრულება. ბერძნულ სიმიან ლირასთან, რომლის თანხლებითაც სრულდებოდა მელოდიები ტეტრაქორდის ფარგლებში. ტეტრაქორდებს აგებდნენ სხვადასხვა ბგერებიდან და სხვადასხვა კილოებს ქმნიდნენ. ცნობილია – დორიული, ფრიგიული, ლიდიური და სხვა კილოები. საბერძნეთში მთავარი საკრავები ლირა და კითარა იყო. ძველი ბერძნული ლირა მარტივი აგებულებისაა – ხის ფიგურულ ჩარჩოზე ჰორიზონტალურად გადაჭიმულია 4 სიმი. კითარა ლირას ჰგავს, მაგრამ აღემატება ზომითა და სიმების რაოდენობით.

ლიტერატურა
----------

* Thomas J. Mathiesen. Apollo’s Lyre. Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln & London, 1999.
ეროვნული კონგრესის შენობა
სენატის სხდომათა დარბაზი
**ბრაზილიის ეროვნული კონგრესი** (პორტ. **Congresso Nacional do Brasil**) — ბრაზილიის მთავარი საკანონმდებლო ორგანო. რეგიონალური საკანონმდებლო ორგანოებისგან (საკანონმდებლო ასამბლეა, საკრებულო) განსხვავებით კონგრესი არის ორ პალატიანი: ფედერალური სენატი (ზედა პალატა) და დეპუტატთა პალატა (ქვედა პალატა). 

სენატში წარმოდგენილია ბრაზილიის 26 შტატი და ფედერალური ოლქი, მისი წევრები ირჩევიან მაჟორიტარული სისტემით. წარმომადგენლობით პალატაში წარმოადგენილია თითოეული შტატის წევრები, რომლებსაც ირჩევენ პროპორციული სისტემით. კონგრესის ასეთი დაყოფა გამომდინარეობს ქვეყნის ფედერალური მოწყობიდან. კონგრესი იკრიბება ყოველწლიურად ქალაქ ბრაზილიაში: 2 თებერვლიდან 27 ივლისამდე და 1 აგვისტოდან 22 დეკემბრამდე. 2006 წლის თებერვალში კონსტიტუციის 50 გაუმჯობესებამდე კონგრესის შეკრების პერიოდი იყო: 15 თბერვლიდან 30 ივნისამდე და 1 აგვისტოდან 15 დეკემბრამდე (დეპუტატთა პალატის შიდა განაწესის მიხედვით). 

ეროვნული კონგრესის პრეზიდენტი არის სენატის პრეზიდენტი (დღეისათვის ჟოზე სარნეი), წარმომადგენლობითი პალატის პრეზიდენტი (დღეისათვის მიხელ ტემერი) არის რიგით მესამე პოლიტიკური ფიგურა ქვეყანაში ვიცე-პრეზიდენტის შემდეგ (დღეისთვის ჟოზე ალენსარი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სენატის ოფიციალური საიტი
* დეპუტატთა პალატა
* (პორტუგალიური) ნაციონალური კონგრესის 360º ფოტოები დაარქივებული 2010-06-12 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გიორგი ონიაშვილი** (დ. 1942 — გ. 2020) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი. ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის მასალათმცოდნეობის მიმართულების ხელმძღვანელი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი.

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში დაიწყო მუშაობა 1968 წელს, სადაც მოღვაწეობდა სიცოცხლის ბოლომდე. ხელმძღვანელობდა მაღალტემპერატურული სინთეზის პრობლემურ ლაბორატორიას, ხოლო ბოლო წლებში, მთლიანად მასალათმცოდნეობის მიმართულებას, მასალათმცოდნეობის განყოფილების უფროსის რანგში. არის 130-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. განსაკუთრებულია მისი დამსახურება საქართველოში თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის დანერგვა-გავრცელების საქმეში. თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის მეცნიერულ კონცეფციას საფუძვლად უდევს მყარი რაკეტული საწვავის კვლევის დროს აღმოჩენილი მოვლენა - მყარალიანი წვა, რომელიც ფართო მეცნიერული წრეებისათვის 1978 წელს გახდა ცნობილი. 2004 წლიდან, თმს საერთაშორისო კომიტეტის უცვლელი წევრი და ამ სამეცნიერო მიმართულების ერთ-ერთი აღიარებული ლიდერია მსოფლიოში. მისი ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში დაპროექტებული და აგებულია სპეციალური ორიგინალური მოწყობილობა-დანადგარები თმს პროცესის სხვადასხვა პირობებში ჩასატარებლად. ამ საკითხს მისი თაოსნობით სპეციალური მონოგრაფია მიეძღვნა, რომელიც 2018 წელს გერმანიაში დაისტამბა ინგლისურ ენაზე. მისივე ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში მიღებულია ინტერმეტალიდების უნიკალური თვისებების მქონე ერთფაზიანი ნაერთები, მათ შორის, ნანოსტრუქტურულ მდგომარეობაშიც. აღსანიშნავია, რომ არსებული ტექნოლოგიებით მსგავსი პროდუქტების მიღება შეუძლებელია.

ჯილდოები
--------

* 2013 - გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია
* 2010 - საქართველოს ეროვნული პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* ცვეთამედეგი მასალების მიღება თმს-კომპაქტირების მეთოდით, თბ. 1993, გვ. 6
* გაზოტრანსპორტული თმს-დანაფარები, თბ. 1993, გვ. 5
* ჩაის გახმობისათვის საჭირო სარევის ნაწილების ცვეთამედეგობის გაზრდის გზები, თბ. 1992, გვ. 4

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, თბ. 2012, გვ. 223

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი ონიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**როსტოვის ოლქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Ростовский областной музей краеведения) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. დაარსდა 1937 წელს როსტოვის ოლქის შექმნასთან დაკავშირებით. მუზეუმში წარმოდგენილია ოლქის ბუნების, კულტურისა და ისტორიის ძეგლები. ყველაზე მეტად ღირებულია მუზეუმის ექსპოზიცია „დონის ყორღანების სასწაულები", სადაც დაცულია 2 000 ოქროსა და ვერცხლისაგან დამზადებული საგანი, რომლებიც განეკუთვნებიან ძვ. წ. IV- ახ. წ. VIII საუკუნეებს. 

როსტოვის ოლქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი წამყვანი სამეცნიერო ცენტრია ისტორიის, ეთნოგრაფიისა და დონის მატერიალური კულტურის პრობლემების კვლევის საქმეში.

ისტორია
-------

პირველი სურვილი დონის როსტოვში მუზეუმის გახსნის შესახებ ჯერ კიდევ 1862 წელს გაჩნდა და ეკუთვნოდა ქალაქის მეთაურს ა. ბაიკოვს, მაგრამ კიდევ ბევრი წელი გავიდა ამ იდეის ცხოვრებაში გატარებამდე. 

როსტოვის საქალაქო მუზეუმი, საიდანაც თავის ისტორიას იწყებს როსტოვის ოლქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, გაიხსნა 1910 წლის 1 მაისს. მისი შექმნა შესაძლებელი გახდა ქალაქელი მეცენატების, მხარეთმცოდნეების, საქალაქო დუმისა და უბრალო ენთუზიასტების წყალობით. აღნიშნულ შრომაში განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა როსტივის ისტორიის, სიძველეებისა და ბუნების საზოგადოების წევრებმა მ. კრასნიანსკიმ, ა. ილინმა და ვ. ასმოლოვმა. ქალაქის მუზეუმის შენობა სპეციალურად ააგეს მუზეუმისთვის მისამართზე დუმის ჩიხი № 5 და შემორჩენილია დღევანდელ დღემდე. მუზეუმში სტუმრობა უფასოა ყველასათვის. 

1920 წლიდან ცნობილია, როგორც დონის ოლქის ხელოვნებისა და სიძველეების საბჭოთა მუზეუმი. მუზეუმის ფონდი შევსებულია ნახატებით, ანტიკვარიატით და განსაკუთრებით იმ მასალებით, რომლებიც დაკავშირებულია დონის მიწაზე რევოლუციურ მოვლენებთან და რევოლუციის ისტორიასთან. 

1937 წელს პუშკინის ქუჩა № 204-ში ჩამოაყალიბეს როსტოვის ოლქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმიб ხელოვნებისა და სიძველეების მუზეუმის ექსპონატების ბაზაზე.

ნაცისტების მიერ ქალაქის ოკუპაციის პერიოდში მუზეუმი დაინგრა, მიუხედავად ამისა, ომის დასრულებიდან მალევე დაიწყო კოლექციის მოძიება და აღდგენა. 

1951 წელს მუზეუმისთვის გამოყვეს ახალი შენობა დიდი საოვაიის ქუჩა № 79-ში, სადაც იგი განთავსებულია დღევანდელ დღემდე. აღნიშნული შენობა აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში და წარმოადგენს საოლქო მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლს.

2001 წლიდან მუზეუმი არის რუსეთის მუზეუმების კავშირის წევრი. 

2002 წელს მუზეუმში დაიწყო რეექსპოზიცია. ამჟამად აქ წარმოდგენილია ექსპონატები, როგორც უძველესი დროიდან, ასევე თანამედროვე ეპოქიდან. 

როსტოვის ოლქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი წარმოადგენს მსხვილ საგანმანათლებლო ცენტრს, აქ იმართება ლექციები და ღონისძიებები, რომელიც ეძღვნება ოლქისა და ქვეყნის მშნიშვნელოვან თარიღებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის ოფიციალური ვებგვერდი
* მუზეუმის ოფიციალური ვებგვერდი Museum.ru-ზე

სქოლიო
------

1. 1 2  Ростовский областной музей краеведения. www.museum.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-22.
2. 1 2 3 4 5 6  Музей краеведения - последние новости. www.rostovmuseum.ru. ციტირების თარიღი: 2017-01-22.
3. 1 2  Министерство культуры Ростовской области. Ростовский областной музей краеведения.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-11-05. ციტირების თარიღი: 2017-11-05.
**ბრაზილიის ძველი რესპუბლიკა** (პორტ. República Velha) ან **პირველი რესპუბლიკა** (პორტ. Primeira República Brasileira) — ბრაზილიის ისტორიის პერიოდი რესპუბლიკის გამოცხადებიდან, 1889 წლიდან, 1930 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე. სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად ჟეტულიუ ვარგასის მიერ დამყარებულ სამხედრო რეჟიმს „ახალი რესპუბლიკა" ეწოდა. 

ამ პერიოდის განმავლობაში ქვეყანაში კონსტიტუციური დემოკრატია არსებობდა. ქვეყნის საპრეზიდენტო არჩევნებზე გავლენას ახდენდა ორი შტატი, სან-პაულუ და მინას-ჟერაისი, ხოლო პრეზიდენტების უმრავლესობა მასონთა ლოჟის წევრები იყვნენ. მასონთა ლოჟა დააარსეს სან-პაულუს უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტებმა. 

ძველი რესპუბლიკის დროშა
ძველი რესპუბლიკის პერიოდი პირობითად იყოფა ორ პერიოდად: „ხმლის რესპუბლიკა" და „ოლიგარქიული რესპუბლიკა". პირველი პერიოდის განმავლობაში ხელისუფლებაში დომინირებდნენ სამხედროები, ხოლო მეორე პერიოდის განმავლობაში, ხელისუფლებაში ძირითადად მთავარი შტატების წარმომადგენლები დომინირებდნენ (ე. წ. "გუბერნატორების პოლიტიკა") მოყოლებული პრეზიდენტ მანუელ კამპუს სალისიდან. 

ძველი რესპუბლიკა სახელმწიფო გადატრიელების შედეგად დაემხო 1930 წლის ოქტომბერში. ჟეტულიუ ვარგასმა ხელისუფლება 3 ნოემბერს ჩაიგდო ხელში და გახდა დიქტატორი, რომელიც ქვეყანას 1945 წლამდე მართავდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* site of *GrandesGuerras* (WorldWars) Magazine დაარქივებული 2008-01-03 საიტზე Wayback Machine.
* Official Site of Brazilian Army დაარქივებული 2007-10-24 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბალანჩივაძე**. |

**რევაზ გედევანის ძე ბალანჩივაძე** (დ. 7 ნოემბერი, 1938, ქუთაისი) — ქართველი ფილოსოფოსი და ანთროპოლოგი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1982), პროფესორი (1987).

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი (1961-1962), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის მეცნიერებათა თანამშრომელი (1962-1976). საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის მეცნიერული კომუნიზმის განყოფილების გამგე (1976-1982), გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის" რედაქტორი (1982-1984), საქართველოს კპ ცკ-ის თანამშრომელი (1984-1986), საქართველოს რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის და კინოხელოვნების ინსტიტუტის ფილოსოფიის კათედრის გამგე (1986-იდან). მოღვაწეობის ძირითადი სფეროები: ფილოსოფია, ანთროპოლოგია, ეთიკა, კულტუროლოგია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ ბალანჩივაძე. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გიორგი მღებრიშვილი** (დ. 1880 — გ. 1968) — ქართველი ექიმი. 1916 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი.

1930 წელს მისი თაოსნობით დაარსდა თბილისის ფიზკულტურის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელსაც თვითონვე ხელმძღვანელობდა 1935 წლამდე. 

1931-1968 წლებში განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ფიზკულტურის კათედრას, იყო თსუ ფიზკულტურის ფაკულტეტის პირველი დეკანი (1935-1937). 

აქტიური მონაწილეობა მიიღო საქართველოს საექიმო კონტროლისა და სამკურნალო ფიზკულტურის სამეცნიერო საზოგადოების დაარსებაში (1963) და იყო მისი პირველი თავმჯდომარე. 

მისი შრომები ძირითადად ეხება სპორტული მედიცინის, ორგანიზმის გაკაჟებისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების დროს ავადმყოფთა ფიზიკური რეაბილიტაციის საკითხებს. 

სამკურნალო ფიზკულტურისა და საექიმო კონტროლის დარგის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1950).

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები (1961 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი მღებრიშვილი (ექიმი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რევაზ ნათაძე** (დ. 29 ოქტომბერი, 1903, თბილისი — გ. 11 ნოემბერი, 1984) — ქართველი მეცნიერი, ფსიქოლოგი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი ფსიქოლოგიის განხრით 1927 წელს. მუშაობა იქვე, ფსიქოლოგიის კათედრაზე დაიწყო. 1950 წლიდან იყო ამ კათედრის უცვლელი ხელმძღვანელი, პარალელურად მუშაობდა სხვა სახელმწიფო დაწესებულებებშიც: ფსიქოტექნიკური ლაბორატორიის გამგედ, სატრანსპორტო ფსიქოტექნიკური ლაბორატორიის სამეცნიერო ხელმძღვანელად, პედაგოგიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ფსიქოლოგიის სექტორის გამგედ, გენეტიკური ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში. ეწეოდა პედაგოგიურ მუშაობას სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. მისი მრავალმხრივი ნაშრომები ითარგმნა და გამოქვეყნდა აშშ-ში, ინგლისში, საფრანგეთში, იტალიაში, გერმანიაში, უნგრეთში. რევაზ ნათაძის კვლევა-ძიების ძირითადი მიმართულებებია: ცნების ჩამოყალიბების ფსიქოლოგია და მისი ონტოგენოზი, სივრცის მიმართულებათა აღქმის ძირითადი ფაქტორების პრობლემა, წარმოსახვითი განწყობის შემუშავება, აღქმის კონსტანტობის ფსიქიკური საფუძვლები, სასცენო გარდასახვის ფსიქოლოგიური საფუძვლების პრობლემა და სხვა. არის ფსიქოლოგიის მრავალი სახელმძღვანელოს ავტორი.

1969 წლიდან იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

1964-1974 წლებში იყო საქართველოს ფსიქოლოგთა საზოგადოების პრეზიდენტი.

1951 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ ნათაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რევაზ აკაკის ძე მარგიანი** (დ. 24 ნოემბერი, 1916, მულახი — გ. 1 ივნისი, 1984, თბილისი) — ქართველი პოეტი. სკკპ-ის წევრი 1947-დან.

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1942 წელს მოხალისედ წავიდა დიდ სამამულო ომში. ომის შემდეგ იყო ჟურნალების „ოქტომბრელის", „პიონერის", „დროშის", გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს" მთავარი რედაქტორი, გამომცემლობა „ლიტერატურა და ხელოვნების" დირექტორი. 1979-დან გამომცემლობა „მერანის" დირექტორი.

პირველი ლექსი „მირანგულა" 1934 წელს გამოაქვეყნა, პირველი წიგნი „ლექსები" — 1940. სამამულო ომის წლებში დაწერილმა ლექსებმა შეადგინა ეპიკური სულისკვეთებით გამსჭვალული წიგნი „მუმლი მუხასა" (1946). შემდგომ კრებულში („მხოლოდ ახალი", 1958; „მთანი მაღალნი", 1960; „ლილე", 1965; „გამოღვიძება", 1966; „თოვაში შეხვედრა გაზაფხულთან", 1975 და სხვ.), მხატვრულ დაოსტატებასთან ერთად, უფრო მკაფიოდ გამოიკვეთა მარგიანის შემოქმედების ტენდენციები და თავისებურებანი. მის თხზულებებში წარმოჩნდა სვანური ბუნება და მითოსი, რომელიც პოეტმა ორგანულად დაუკავშირა თანამედროვეობას („ოია ოიალე", „ოიდა ნანაილა", „მარილი", „ელეგია მეგობრის სიკვდილზე" და სხვ.). ფოლკლორული საწყისი მარგიანის ლექსში მაღალ პოეტურ კულტურასთან არის შეწქყმული („ამბავი რუსთაველის უშგულს მისვლისა", „მარიხიი", „მუმლი მუხასაი") და ორგანულადაა დაკავშირებული მის შემოქმედებით კრედოსთან („მეც ხომ ვარ...", „ეს პირველ ქართულ ლექს...", „მე მინდა ვიყო შემოდგომა"). პატრიოტიზმი, რომელიც იმისდროინდელი ლექსების წამყვანი მოტივი იყო, უფრო მაღალ ხარისხში აჟღერდა მარგიანის მომდევნო პერიოდის პოეზიაში („ქართლის ცხოვრების მემატიანე". „...უენგუროდ გავძლებ განა", „მე შენს კალთაზე მინდა ვიარო", „შენ და ილია რომ არ გვყოლოდით" და სხვ.). თავის მხრივ, გარდასული ომის გახსენება არაერთ შესანიშნავ ლექსს დაედო საფუძვლად („წლების სახსოვრად", „იქ სიჭაბუკეს არ დავტოვებდი", ლირიკული პოემა „მირზა გელოვანი", „თოვაში შეხვედრა გაზაფხულთან" და სხვ.). მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია მის შემოქმედებაში ფილოსოფიური და სამიჯნურო ლირიკასაც („ჩემს ძველ ბინაში", „ჩემი ერთი უფერულო დღე", „და უნატრელი ის დღეც დადგება", „გუშინ არ ვიყავ...", „რა დრო გასულა", „რა იქნებოდა ეს სიჭაბუკე").

მარგიანის ლექსები თარგმნილია ყოფილ სსრკ-ის ხალხთა მრავალ ენაზე, აგრეთვე ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, რუმინულ, პოლონურ, ბულგარულ ენებზე. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის, ხალხთა მეგობრობის, 2 „საპატიო ნიშნის" ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 430.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 248, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ მარგიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რევაზ ზარიძე** (დ. 8 მაისი, 1938, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1986).

1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა ნახევარგამტარების პრობლემურ ლაბორატორიაში. 1973–1990 წლებში მუშაობდა სამხედრო პრობლემებთან დაკავშირებულ დაკვეთებზე. 1981–2008 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი ელექტროდინამიკის ლაბორატორიის გამგე. 1991 წლიდან თანამშრომლობდა საზღვარგარეთის მრავალ უნივერსიტეტთან, Motorola-ს კვლევით ლაბორატორიასთან (აშშ), ეწევა სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას. 1996 წლიდან იყო ელექტრული და ელექტრონული ინჟინერიის ინსტიტუტის (IEEE, აშშ) ორგანიზატორი და განყოფილების გამგე. 2009 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს პროფესორია. რევაზ ზარიძის კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ელექტრომაგნიტური მოვლენების თეორიული და ექსპერიმენტული კვლევა, მოდელირება და სიმულაცია, ველის ზემოქმედება ბიოლოგიურ ობიექტებზე. დაჯილდოებულია ორი ივანე ჯავახიშვილის მედლით (1995, 2009).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ ზარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑   ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 316.
უძველესი ბორბარლი შუმერების გამოსახულებით
**ბორბალი** უტილიტარული საგანია, პირველად დამზადებული შუმერების მიერ, რომელიც თავის თავში აერთიანებს წრისა და მოძრაობის სიმბოლოს („მოძრაობა და მხოლოდ მოძრაობა არის ჩემო თერგო ქვეყნის სიცოცხლისა და ძალის მიმცემი"). ასოცირებულია ციური სხულების მოძრაობასთან. ამავე დროს ბორბალიც, როგორც ბორჯღალი, თავისი ცენტრის გარშემო დატრიალებული ჯვარია. ბრუნვისას წრეში ჩახატული ჯვრის მკლავები მანებად გადაისახება და მოძრავ საგნად იქცევა. ამრიგად, ჯვრიანი ბორბალი ცის კაბადონზე მოძრავი მზის სიმბოლოა. აქედან მოდის წარმოდგენა მზის ეტლზე, რაც ძალიან გავრცელებული იყო ძველ მითოლოგიაში, განსაკუთრებით ელინურში. აქ ცნობილია ჰელიოსის ეტლი, რომელსაც ფაეტონი მართავს.

ბორბალი მთელი კოსმოსის, მისი წრიული მიძრაობის სიმბოლოც არის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ფრანგული) ბორბლის ისტორია დაარქივებული 2011-04-08 საიტზე Wayback Machine.
* online ეტიმოლოგიური ლექსიკონი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბორბალი***


|  |  |
| --- | --- |
| კბილანა | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**რევაზ (რეზო) მეტრეველი** (დ. 4 მაისი, 1930, სიღნაღი — გ. 26 აგვისტო, 2015, თბილისი) — ქართველი მხატვარი-კერამიკოსი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1976), საერთაშორისო პრემიის ლაურეატი (1970).

1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის გამოყენებითი ხელოვნების ფაკულტეტი, საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი 1962 წლიდან. 1958 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა რესპუბლიკურ, საკავშირო და საზღვარგარეთ გამართულ სამხატვრო გამოფენებში. 1970 წელს მონაწილეობდა საფრანგეთის ქალაქ ვალორისში პაბლო პიკასოს მიერ დაფუძნებულ მაღალმხატვრული კერამიკის მსოფლიო გამოფენა - კონკურსში, სადაც მისმა ნამუშევარმა ქართული ორნამენტებით გაფორმებულმა „დეკორეტიულმა დოქმა" გამოფენის უმაღლესი ჯილდო - ოქროს მედალი და პირველი ხარისხის დიპლომი დაიმსახურა. ჟიურის თავჯდომარეობდა პაბლო პიკასო. 1970 წლიდან არის საფრანგეთის ქალაქების ვალორისის და გოლფ - ჟუანის საპატიო მოქალაქე. მხატვრის ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, სამხატვრო აკადემიისა და ეროვნული გალერეის (თბილისის) ფონდებში, შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში, ტოკიოს მუდმივ საგამოფენო ფონდში, საფრანგეთის ქ. ვალორისის მუზეუმში და კერძო კოლექციებში. რევაზ მეტრეველი შემოქმედებით საქმიანობასთან ერთად ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო საამხატვრო აკადემიაში, ხალხური შემოქმედების სახლში. მისი ნამუშევრები ნაჩვენებია ქართულ დოკუმენტურ ფილმში „მომღერალი თიხა" (1975). მის შემოქმედებაზე გაკეთებულია სატელევიზიო გადაცემები და გამოცემულია სტატიები, როგორც ქართულ ისე უცხოურ ჟურნალ გაზეთებში.

დაჯილდოებულია პრაღის საერთაშორისო გამოფენის დიპლომით (1962) და მრავალი სხვა ჯილდოთი. 2013 წელს დაჯილდოვდა სიგელით — ხელოვნებაში გაწეული განსაკუთრებული წვლილისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 616.
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ ხელოვნებაში, ნინო ზაალიშვილის საერთო რედაქციით, „ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი" 2000წ. გვ.320
* Современная грузинская керамика. Автор текста и составитель Алде какабадзе. Москва "советский художник" 1984г.
* ქართველი მხატვრები, საქართველოს მხატვართა საერთაშორისო შემოქმედებითი კავშირი, პროექტის ხელმძღვანელი და რედაქტორი ცისანა მჭედლიძე. 2013წ. გვ.258.
* ქართველი მხატვრები, საქართველოს მხატვართა კავშირი.პროექტის ხელმძღვანელი და რედაქტორი ცისანა მჭედლიძე. 2014წ. გვ. 251.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ მეტრეველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გუანტანამოს უბის ადგილმდებარეობა (კუბა).
**გუანტანამოს უბე** (ესპ. Bahía de Guantánamo) — უბე კუბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, კარიბის ზღვაში. 

გუანტანამოს უბის თანამგზავრული ფოტო
გარშემორტყმულია მაღალი ციცაბო მთებით, რომლებიც ქმნიან ერთგვარ ანკლავს კუნძულის დანარჩენი ნაწილისაგან. პორტისკენ ვიწრო შესასვლელი გააჩნია, აქვს 19 კმ სიგრძე და 10 კმ სიგანე და იტევს დიდ გემებს. უბის სანაპიროებზე გაშენებულია პორტები კაიმანერა და ბოკერონი, რომლებიც სარკინიგზო და საავტომობილო მიმოსვლით დაკავშირებულები არიან ქალაქ გუანტანამოსთან, რომელიც უბისგან დაახლოებით 15 კილომეტრითაა დაშორებული. 

გუანტანამოს უბე აშშ-ის მიერ კონტროლირებადი დიდი სამხედრო-საზღვაო ბაზაა (საიჯაროა 1903 წლიდან).[1] 1959 წლის რევოლუციის შემდეგ კუბის მთავრობამ პროტესტი გამოუცხადა აშშ-ს. კუბა მოითხოვს გუანტანამოს რაიონში მისი კუთვნილი სახმელეთო და საზღვაო ტერიტორიის დაბრუნებას. 

2002 წლიდან ბაზის ტერიტორიაზე მოქმედებს ციხე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გუანტანამო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გუანტანამოს უბე (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑
**ჯემალ ფოცხვერია** (დ. 3 აგვისტო, 1939, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მწერალი, საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი, გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
---------

1958 წელს წარჩინებით დაამთავრა საშუალო სკოლა, ხოლო 1963 წელს — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი. მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში.

1967–1994 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრკ-ის სუკ-ში, ხოლო 1981 წელს გადაყვანილი იქნა მის ცენტრალურ აპარატში, სადაც ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა – განყოფილების უფროსის მოადგილიდან სამმართველოს უფროსამდე. მიღებული აქვს საერთაშორისო სამართლის იურისტის სპეციალობა.

1991–1995 წლებში ეკავა სამმართველოს უფროსის თანამდებობა — როგორც რუსეთის ფედერაციის მინისტრის უშიშროების მრჩეველს.

1995 წლიდან სამხედრო პენსიონერია. 1995–1999 წლებში იყო კორპორაცია „მაკროდინის" ვიცე-პრეზიდენტი, 1999–2004 წლებში — „ნორილსკი ნიკელის" პრეზიდენტის უფრო მრჩეველი. 1997–1998 წლებში იყო რუსეთში ABN-ის პრეზიდენტის მრჩეველი.

2003–2011 წლებში იყო კორპორაცია „პრეზიდენტ სერვისის" ვიცე-პრეზიდენტი და რუსეთის ფედერაციის ტვერის ოლქის გუბერნატორის მრჩეველი.

არის მრავალი სამხედრო ოპერაციის მონაწილე. მუშაობდა გფრ-ში, გდრ-ში, თურქეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, რუმინეთში, ეგვიპტეში, ავღანეთში, მონღოლეთსა და სხვა ქვეყნებში. დაჯილდოებულია მრავალი ორდენით და მედლით, მათ შორის საზღვარგარეთის ქვეყნების.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „შავი სათვალე ეკეთა: ჩეკისტის ჩანაწერები" - თბილისი, ახალი საქართველო, 2008. - 480 გვ.. - ISBN: 978-99928-886-9-8
* „როდემდის?: წერილები - თბილისი, „მწიგნობარის" სტ. 2010. - 318 გვ.. - ISBN: 978-9941-0-2367-5
* „ჩემი ცხოვრების აღმართი: მოგონებები" - თბილისი, 2012. - 124 გვ.. - ISBN: 978-9941-0-4179-2
* „Стихи" (თანაავტორი). - თბილისი, 2012. - 144 გვ.. - ISBN: 978-9941-9256-6-5
* „ლონდონი ჩვენი ბედისწერა": ლექსები, კინოსცენარები, მოგონებები (თანაავტორი). - თბილისი, 2013. - 266 გვ.
* „მემუარული ჩანაწერები" - თბილისი, ჩვენი მწერლობა, 2014. - 136 გვ.
* „ვიდრე დათვს ეძინა" - თბილისი, ჩვენი მწერლობა, 2016. - 167 გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჯემალ ფოცხვერია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
| გუანჯოუს მეტროპოლიტენი |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა | ჩინეთის დროშა **ჩინეთი** |
| ქალაქი | გუანჯოუ |
| გახსნის თარიღი | 1999 წ |
| ხაზის სიგრძე | 116 კმ. |
| სადგურთა რაოდენობა | 60 |
| ხაზთა რაოდენობა | 4 |
| მგზავრები დღეში | 1.8 მლნ. |
| მგზავრები წელიწადში |  |
| ხაზების სქემა |
|  |

**გუანჯოუს მეტროპოლიტენი** (ჩინ. 广州地铁) — მეტროპოლიტენის სისტემა ჩინეთის ქალაქ გუანჯოუში. გაიხსნა 1999 წელს და წარმოადგენს ჩინეთის მე-4 მეტროს. 2008 წლის მონაცემებით შედგება 4 ხაზზე არსებული 60 სადგურისგან. საერთო სიგრძე — 116 კმ.-ია. იმართება გუანჯოუს მეტროს კორპორაციის მიერ (Guangzhou Metro Corporation).

ისტორია
-------

გუანჯოუში მეტროპოლიტენის აშენება გადაწყდა 1989 წელს. მშენებლობა დაიწყო 1993 წელს. პირველი ხაზი ამუშავდა 1999 წლის 28 ივნისს. 2002 წელს გაიხსნა მეორე ხაზი, 2005-ში კი — მესამე და მეოთხე ხაზები.

ხაზები და სადგურები
-------------------

სადგური «ჯუნდა» («სუნ იატსენის უნივერსიტეტი»), ხაზი 2
ხაზები აღინიშნება ნომრებით და ფერებით.

* ხაზი 1 (ყვითელი): «სილანი» - «გუანჯოუს აღმოსავლეთ სადგური»
* ხაზი 2 (ლურჯი): «სანიუიანლი» - «ვანშენვეი»
* ხაზი 3 (ნარინჯისფერი): «გუანჯოუს აღმოსავლეთ სადგური», «ტიანჰეს ავტოსადგური» - «პანიუის მოედანი»
* ხაზი 4 (მწვანე): «ვანშანვეი» - «ცინჩჟოუ»

მოძრავი შემადგენლობა
--------------------

2008 წლის მონაცემებით 802 ვაგონი მუშაობს: ხაზებზე 1 და 2 — Movia 456 (Bombardier-ისა და Changchun-ის წარმოება), ხაზზე 3 — ერთობლივი ნაწარმი Zhuzhou-სა და Siemens AG-ის, 4-ზე კი — Kawasaki-ის და Sifang-ის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გუანჯოუს მეტროპოლიტენი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-03-09 საიტზე Wayback Machine.
* გუანჯოუს მეტროპოლიტენი საიტზე UrbanRail დაარქივებული 2010-11-10 საიტზე Wayback Machine.
**ბორები**, ორფრთიანი მწერების ოთხი ოჯახის საერთო სახელწოდება. ზრდასრული ბორები 12-15 მმ ზომისაა, უხვად შებუსული ან თითქმის შიშველი. პირის ორგანო განივითარებელი აქვს, ამიტომ არ იკვებება და არსებობს იმ მარაგის ხარჯზე, რომელიც ლარვის სტადიაშია დაგროვილი. ბორებს ლარვა ჭიისმაგვარია, უთავო, აქვს პირის კაუჭები. ცხოვრობს ძუძუმწოვრების ორგანიზმში 3-11 თვე, იკვებება ჩირქოვანი გამონაყოფით, სისხლით ან ლიმფით. ორჯერ იცვლის კანს. მომწიფებული ლარვა გამოდის გარეთ, ეფლობა ბალახში, ხავსში, ნიადაგის ფხვიერ ფენაში და ჭუპრდება. ბორები გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. ცნობილია 100-მდე სახეობა, რომლებიც განეკუთვნებიან 4 ოჯახს: კანის ბორასებრნი (Hypodermatidae) — ჩლიქოსნებისა და მღრღნელიბის პარაზიტები; კუჭის ბორასებრი (Gastrophilidae) — ცხენისა და მარტორქის პარაზიტები; ღრუს ანუ ცხვირხახის ბორასებრნი (Oestridae) — ჩლიქოსნებისა და ხორთუმიანების პარაზიტები; ამერიკული კანის ბარასებრნი (Cuterebridae). ბორებს დიდი ზიანი მოაქვს მეცხოველეობისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 469.
**„სამშობლო"** — ქართული გაზეთი, უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეებთან კულტურული კავშირის საქართველოს საზოგადოების გამოცემა. გამოდიოდა 1956-იდან თბილისში, თვეში 2-ჯერ, თავდაპირველად „სამშობლოში დაბრუნებისათვის" ერქვა, შემდეგ — „სამშობლოს ხმა", 1971 წლიდან —„სამშობლო" გაზეთის საპატიო დანიშნულება იყო სამშობლოს მოწყვეტილ თანამემამულეებისთვის შეუნარჩუნებინა და გაეღვიძებინა სამშობლოსადმი პატივისცემა, დედაენისადმი სიყვარული, გაეცნო მისი წარსული, აწმყო, მომავალი.

„სამშობლო" აშუქებდა საქართველოს ისტორიის, ეკონომიკის, პოლიტიკისა და კულტურის განვითარების საკითხებს. ბეჭდავდა ქართული ლიტერატურის, ხელოვნების, მუსიკალურ ნიმუშებს, ფოტომასალას, თანამშრომლობდნენ რესპუბლიკის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეები, მეცნიერები, მწერლები, მხატვრები, კომპოზიტორები, ჟურნალისტები და სხვები, აგრეთვე უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულეები. გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია. რედაქტორები: 1956 წლიდან ვ. ესვანჯია, 1972-იდან — გ. კარბელაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* *კარბელაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 47.
გულსუმ ნარიმანოვა და ნარიმან ნარიმანოვი
გულსუმ ნარიმანოვას საფლავი ვაგანკოვსკოეს სასაფლაოზე
**გულსუმ ნარიმანოვა (ალიევა)** (აზერ. Gülsüm Nərimanova (Əliyeva) — აზერბაიჯანის სახელმწიფო მოღვაწის, მწერლის, პუბლიცისტის ნარიმან ნარიმანოვის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1898 წელს შამახიელი ვაჭრის მირკაზიმ ალიევის ოჯახში. განათლებას იღებდა სახლში და კარგად ლაპარაკობდა რუსულად. 1915 წელს იგი დაქორწინდა დიდ მოაზროვნეზე და გამოჩენილ სახელმწიფო მოღვაწესა და მწერალზე ნარიმან ნარიმანოვზე.

გულსუმ ნარიმანოვა თავისი მეუღლის გავლენით შეუერთდა საზოგადოებრივ ცხოვრებას. თავის ბიოგრაფიაში წერს, რომ ის პოლიტიკურ მოღვაწეობას ეწეოდა მუსლიმ ქალებში, ავრცელებდა საიდუმლო ლიტერატურას და განათლებისკენ მოუწოდებდა ყველას. დიდი ძალისხმევა დახარჯა ბაქოში შშმ პირთა სახლის, საბავშვო ბაღისა და ბაგა-ბაღის შესაქმნელად.

გულსუმმა 1921 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის განათლების სახალხო კომისარიატის სკოლამდელი განათლების განყოფილების მიერ მუსლიმი ქალებისთვის გახსნილი პირველი კურსი. 

1925 წელს, ნარიმან ნარიმანოვის გარდაცვალების შემდეგ იგი ზრუნავდა თავისი ვაჟის ნაჯაფის განათლებაზე და პარალელურად მოსკოვის პოკროვსკის სკოლის მუშათა ფაკულტეტზე სწავლობდა. გულსუმმა ნარიმან ნარიმანოვის ლიტერატურული, სამეცნიერო და პოლიტიკური მემკვიდრეობა აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმში გაგზავნა მისი შეგროვებისა და დაცვის მიზნით.

1931-1935 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემიის მებაღეობა-მეხილეობის ფაკულტეტზე და გარაგულის მეცხვარეობის ინსტიტუტში. 1931 წელს იმავე ინსტიტუტმა იგი გაგზავნა დასავლეთ ციმბირის ბარაბინის რაიონში მდებარე „გოიუნჩულუღის" სახელმწიფო მეურნეობაში სარეველა ბალახოვანი კამპანიისთვის.

დიდი სამამულო ომის დროს გულსუმ ნარიმანოვა სამხედრო ჰოსპიტალში მუშაობდა.

მისი ერთადერთი ვაჟი ნაჯაფი გმირულად დაიღუპა უკრაინის ვოლნოვახასთვის ბრძოლებში. ნარიმანოვა კი აგრძელებდა თავის საქველმოქმედო საქმიანობას.

გულსუმ ნარიმანოვა გარდაიცვალა 1953 წელს. იგი დაკრძალეს მოსკოვის ვაგანკოვსკოეს სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

1. P. Əzizbəyova, İ. Mosesova. Ailə Şərəfi. Bakı,1970

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნარიმან ნარიმანოვი
**სამშობლოსთვის დაღუპულთა მემორიალი** (რუს. Мемориал «Павшим за Родину») — მემორიალური კომპლექსი აზოვში, როსტოვის ოლქი რუსეთის ფედერაცია. გაიხსნა 1971 წლის 9 მაისს. მემორიალი არის გრანიტის ორი სტელა, რომლის წინ მარადიული ცეცხლი ანთია.

ისტორია
-------

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ქალაქ აზოვის სამხრეთ-დასავლეთ გარეუბანში, სასაფლაოსთან მდებარეობს ადგილი, სადაც დაკრძალეს საკონცენტრაციო ბანაკებში დაღუპული ადამიანები, აქვე დაკრძალეს 1942 წელს აზოვის თავდაცვის დროს დაღუპული მეომრები, № 3207 ჰოსპიტალში ჭრილობებისაგან დაღუპული მეომრები, 44-ე არმიის დაღუპული მეომრები, 1943 წელს აზოვისა და აზოვისპირეთის გათავისუფლებს დროს დაღუპული მეომრები. ქალაქში თანდათანობით ჩამოყალიბდა ძმათა სასაფლაო. ომის შემდეგ აქ დადგეს ტიპური ძეგლი, რომელზეც გამოსახული იყო ჯარისკაცი დროშით ხელში. 

1969 წელს გადაწყვიტეს სამშობლოსათვის დაღუპულთა ძეგლის რეკონსტრუქცია და მემორიალური კომპლექსის შექმნა ახალ მოედანზე. „Ростовгражданпроект"-ის ინჟინრებმა გ. ივანოვმა და ნ. ხაზაგეროვამ მოამზადეს მემორიალის პროექტი. 

გადაწყვიტეს აქვე გადაესვენებინათ მეომართა ცხედრები საძმო სასაფლაოდან საძო საფლავში. ძეგლში გააკეთეს ნიში, რომელშიც ჩადეს კაფსულები იმ მიწებიდან სადაც იბრძოდნენ ჯარისკაცები მეორე მსოფლიო ომის დროს. ზოვში ჩაიტანეს მიწა სევასტოპოლიდან, ვოლგოგრადიდან, ნოვოროსიისკიდან, დონის როსტოვიდან, ნოვობატაისკიდან, პავლო-ოჩაკოვკიდან, აზოვის რაიონის ხუტორ ობუხოვკიდან, ჩრდილოეთი კავკასიიდან, სადაც 1942 წელს იბრძოდნენ აზოველი მეომრები ლ. ვ. კონდრატიევი და ა. პ. კირიჩენკო. 

სამშობლოსთვის დაღუპულთა მემორიალი გაიხსნა 1971 წლის 9 მაისს გამარჯვების ახალ მოედანზე. იგი წარმოადგენს ორ გრანიტის სტელას, რომლის ახლოსაც მუდმივად ანთია ცეცხლი. მოგვიანებით სტელას ოთხივე მხრიდან შემოაკრეს 1918-1920 და 1941-1945 წლების მეომრების ბარელიეფი. მუდმივი ცეცხლის ჩირაღდანი აანთეს ნოვოჩერკასკში, შემდეგ იგი ჯავშანმანქანით აზოვში გადაიტანა პოდპოლკოვნიკმა გ. კ. ვოლკოვმა.

1989 წელს მუდმივ ცეცხლთან დაკიდეს მემორიალური დაფა ტექსტით, რომელიც გვეუბნება, რომ მემორიალი ეძღვნება საკონცენტრაციო ბანაკებში დაღუპული ადამიანების, 1942 წელს აზოვის თავდაცვის დროს დაღუპული მეომრების, № 3207 ჰოსპიტალში ჭრილობებისაგან დაღუპული მეომრების, 44-ე არმიის დაღუპული მეომრების, 1943 წელს აზოვისა და აზოვისპირეთის გათავისუფლებს დროს დაღუპული მეომრების ხსოვნას. 

1983 წელს მიმდინარეობდა მემორიალის რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც სტელებზე თეთრი მარმარილოს მაგივრად გააკრეს წითელი-ყავისფერი გრანიტი. სტელაზე დააყენეს თეთრი თაბაშირის ბარელიეფი, ხოლო 1989 წელს დაკიდეს მემორიალური დაფა.

ლიტერატურა
----------

* Михайлушкин П. Мемориал Славы /П. Михайлушкин //Приазовье. – 1983. – 18 декабря.
* Федотова Т. Мемориал «Павшим за Родину» и площадь Победы в городе Азове /Т. Федотова //Азовская неделя. – 2010. – 6 мая. – С. 3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мемориал «Павшим за Родину»
* Описание Мемориал "Павшим за Родину" в Азове
* В Азове открыли обновленный обелиск ‘Павшим за Родину’
საგვერდული
**საგვერდული** — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ოთხკუთხოვანი, მართკუთხა ფორმის ქსოვილი ჯვრის გამოსახულებით, რომელსაც ორ კუთხეზე თასმა აქვს დამაგრებული და მხარზე გადმოტარებით მარჯვენა თეძოზე იკიდება. ბოლოვდება ფოჩებით. გულმოდგინე და ხანგრძლივი მსახურებისათვის მღვდელმთავრისაგან მღვდელს ჯილდოდ ეძლევა საგვერდული, ისევე როგორც ენქერი. ხოლო ორივე ჯილდოს შემთხვევაში მარცხენა მხარეს კეთდება საგვერდული, მარჯვნივ კი – ენქერი.

საგვერდული რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში XVI საუკუნეში გამოჩნდა და უმაღლეს იერარქიულ ჯილდოს წარმოადგენს. სავარაუდოდ, XIX საუკუნის დასაწყისიდან, რუსულის გავლენით, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდელმსახურთა შესამოსელშიც შემოვიდა და XX საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა. სხვა მართლმადიდებლურ ეკლესიებში მსგავსი შესამოსელი არ არსებობს.

სიმბოლურად საგვერდული ნიშნავს სულიერ მახვილის, ისევე, როგორც ენქერი, კუნკული და ბარტყული, ანუ ღვთის სიტყვას, რომლითაც შეიარაღებულნი უნდა იყვნენ სასულიერო პირები ურწმუნოებასა და უწმინდურებასთან საბრძოლველად.

* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* „საეკლესიო ტერმინთა მცირე განმარტებითი ლექსიკონი"
* *ლ. ბარბაქაძე*, „ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის", თბილისი, 2013 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
**საგიროვის სახლი** (რუს. Особняк Сагирова) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს, არქიტექტორ ნიკოლაი დურბახის პროექტის მიხედვით. სახლი მდებარეობდა დონის ნახიჩევანში (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი). საგიროვის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

შენობის პროექტის დამუშავება ეკუთვნის დონის ნახიჩევანელ არქიტექტორს ნიკოლაი დურბახს. თავად სახლი კი ხორბლის მწარმოებლის ა. საგიროვის კუთვნილება იყო. 1906 წელს სახლი შეიძინა ა. შელგუნოვმა. 1910-ინი წლების დასაწყისში სახლი შეიძინა მეწარმე ბ. კამერშტეინმა, სადაც მან გახსნა ქალაქში პირველი კინემატოგრაფი „ელდორადო".

1921 წელს კინოთეატრს გადაარქვეს სახელი და უწდეს „მესამე ინტერნაციონალი". სამი წლის შემდეგ კი უწოდეს „კაზინო", ხოლო 20-იანი წლების ბოლოს უწოდეს „სპარტაკი". 

1999 წელს ქალაქის იუბილესთან დაკავშირებით შენობას ცაუტარდა რემონტი, არქიტექტორ გ. შევჩენკოს ხელძღვანელობით. არქიტექტორი და რესტავრატორი ლუბა ვოლოშინოვა იწუნებდა სარემონტო სამუშაოებს: საფუძველი მოპირკეთებულია მცირე ზომის ბეტონის ფილებით, შეიცვალა თავდაპირველი ფერთა გამა, დაამონტაჟეს თანამედროვე მეტალის გადმონაშვერები.

არქიტექტურა
-----------

სართულნახევრიანი სახლი მთავარი ფასადით გადის თავისუფლების მოედანზე. სახლს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ქეჩეკიანის სახლი. საგიროვის სახლის ფასადის გასაფორმებლად გამოყენებულია კლასიციზმისა და ბაროკოს ელემენტები. სახლის ცენტრალურ ფასადზე ხუთი სწორკუთხა ფანჯარაა, რომლებიც გაფორმებულია დეოკრაციული თამასებით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Волошинова Л. Ф. Бульварная площадь. — Ростов-на-Дону: Донской издательский дом, 2001. — С. 85—94. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87-688-202-X.
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
**გულქან-ხათუნი** ან **იმპერატრიცა ევდოკია ქართველი** (ბერძ. Ευδοκία της Γεωργίας; გ. 2 მაისი, 1395) — ტრაპიზონის კონსორტ-იმპერატრიცა, მანუელ III-ის პირველი მეუღლე, ქართველი მეფის დავით IX-ისა და სინდუხტარ ჯაყელის ასული, დედოფლად კურთხევის სახელია **ევდოკია**.

ბიოგრაფია
---------

გულქანი დაიბადა საქართველოში, ქართველი მეფის დავით IX-ისა და სინდუხტარ ჯაყელის ოჯახში.

გულქანი პირველ ქორწინებაში იყო ალექსი III-ის უკანონო ვაჟის, ანდრონიკე კომნენოსის მეუღლე. 1376 წლის 14 მარტს ანდრონიკე მოკლეს. როგორც გვაწვდის *Europäische Stammtafeln: Stammtafeln zur Geschichte der Europäischen Staaten* (1978) ის კოშკიდან იყო ჩამოგდებული.

1377 წლის 6 სექტემბერს გულქან-ხათუნი მანუელ III-ს გაჰყვა ცოლად. მანუელი ალექსი III-ისა და იმპერატრიცა თეოდორა კანტაკუნეზის უფროსი ძე იყო. წყვილს ვაჟი ეყოლათ, რომელიც შემდეგ იმპერიას მართავდა ალექსი IV-ის სახელით.

1390 წლის 20 მარტს გარდაიცვალა ალექსი III. ტახტზე ავიდა იმპერატორი მანუელ III და გულქანი, რომელიც კორონაციისას **იმპერატრიცა ევოდკიას** სახელად აკურთხეს. მისი დედოფლობა დიდხანს არ გაგრძელებულა, გულქან-ხათუნი 1395 წლის 2 მაისს გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *მიქაელ პანარეტოსი* „ტრაპიზონის ქრონიკა" XIV საუკუნე

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ალექსი III-ის პროფილი (ინგლისური)
2. ↑  ბაგრატიონთა სია, გვ. 3 დაარქივებული 2009-02-27 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
3. ↑  ბაგრატიონთა გენეოლოგია. *ისტორია.ჯე*[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Detlev Schwennicke, *Europäische Stammtafeln: Stammtafeln zur Geschichte der Europäischen Staaten* (1978), ტომი 2, გვ. 176
5. ↑  ალექსი IV-ის პროფილი (ინგლისური)