ბიოსფერო
**ბიოსფერო** (ძვ. ბერძნ. βιοςσφαῖρα;  βιος - სიცოცხლე +  σφαῖρα - სფერო) — დედამიწის თხელი ფენა, სადაც არსებობს და ვითარდება სიცოცხლე. ტერმინი „ბიოსფერო" პირველად გამოჩენილმა ფრანგმა ნატურალისტმა ჟან ბატისტ ლამარკმა გამოიყენა, ხოლო მწყობრი სწავლება ბიოსფეროს შესახებ მხოლოდ მე–XX საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა. მისი ავტორია რუსი მეცნიერი ვლადიმერ ვერნადსკი.

თანამედროვე ბიოსფერო მოიცავს ლითოსფეროს, ანუ დედამიწის ქერქს; ჰიდროსფეროს ანუ დედამიწის წყლიან გარსს და ატმოსფეროს ანუ პლანეტის აიროვან გარსს.

ატმოსფერო
ბიოსფეროს ზედა საზღვარი ზღვის დონიდან დაახლოებით 6 კილომეტრს აღწევს. ამ სიმაღლეზე ჯერ კიდევ შეუძლიათ არსებობა ქლოროფილის შემცველ მცენარეებს. ბიოსფეროს ქვედა საზღვარი ვრცელდება 2–3 კმ სიღრმეზე ხმელეთის პირობებში და 1–2 კმ–ის სიღრმეზე ოკეანის ფსკერიდან.

ბიოსფეროს ერთ–ერთი დამახასიათებელი თავისებურებაა ნივთიერების წრებრუნვა მის ცოცხალ და არაცოცხალ ნაწილებს შორის. ამ პროცესს მნიშვნელოვანი ენერგია ესაჭიროება. ამ ენერგიის წყაროა მზე.

მზის ენერგია ნივთიერებათა ორ წრებრუნვას უზრუნველყოფს – დიდს, ანუ გეოლოგიურს და მცირეს, ანუ ბიოლოგიურს. დიდი წრებრუნვის მაგალითია წყლის მიმოქცევა, რომელიც გულისხმობს დედამიწის ზედაპირიდან წყლის აორთქლებას და მის დედამიწაზე დაბრუნებას ნალექის სახით. ოკეანიდან მეტი წყალი ორთქლდება, ვიდრე ბრუნდება. ხმელეთზე პირიქით, მეტი ნალექი გამოიყოფა, რომლის ნაწილი მდინარეებში, იქიდან კი ოკეანეებში ჩაედინება.

ცოცხალი ორგანიზმის გაჩენასთან ერთად, დიდ ანუ გეოლოგიური წრებრუნვის წიაღში ჩაისახა მცირე, ანუ ბიოლოგიური წრებრუნვა. ბიოლოგიური წრებრუნვისათვის დამახასიათებელია ორგანული ნივთიერებების წარმოქმნა და დაშლა. ეს პროცესი ხორციელდება ქიმიური ელემენტების მიმოცვლით ცოცხალ ორგანიზმებს შორის.

ადამიანი ბიოსფეროს განვითარების გარკვეულ ეტაპზე წარმოიშვა და მას ნოოსფერო ანუ შეგნების სფერო ჰქვია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლითოსფერო
* ატმოსფერო
* ჰიდროსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Article on the Biosphere at Encyclopedia of Earth
* GLOBIO.info, an ongoing programme to map the past, current and future impacts of human activities on the biosphere
* Paul Crutzen Interview Freeview video of Paul Crutzen Nobel Laureate for his work on decomposition of ozone talking to Harry Kroto Nobel Laureate by the Vega Science Trust.
* Atlas of the Biosphere დაარქივებული 2011-07-09 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 393.
* Вернадский В. И. Избр. соч. т. 5, М. 1960; его же, Химическое строение биосферы Земли и её окружения, М. 1965;
* Хильми Г. Ф. Основы физики биосферы, Л. 1966;
* Дювиньо П. и Танг М. Биосфера и место в ней человека, пер. с франц. М. 1968.


|  |  |
| --- | --- |
| პეპელა | *ეს სტატია ბიოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბუნების ელემენტები |
| --- |
|  |
| დედამიწა | 
* დედამიწის ისტორია
* მეცნიერება დედამიწაზე
* დედამიწის სტრუქტურა
* ფილაქნების ტექტონიკა
* დედამიწის გეოლოგიური ისტორია
* გეოლოგია
 |
|  |
| ამინდი | 
* კლიმატი
* დედამიწის ატმოსფერო
 |
|  |
| სიცოცხლე | 
* ბიოსფერო
* სიცოცხლის წარმოშობა
* სიცოცხლე დედამიწაზე
* მიკრობი
* ფლორა
* მცენარეები
* სოკო
* ფაუნა
* ცხოველები
* ბიოლოგია
* სიცოცხლის ევოლუციის ისტორია
 |
|  |
| გარემო | 
* ველური ბუნება
* ეკოლოგია
* ეკოსისტემა
 |
|  |
| სამყარო | 
* ნივთიერება
* ენერგია
* კოსმოსი
 |
|  |
| 
 კატეგორია ·  პორტალი |

 |