ლაგერტა, როგორც წარმოსახულია მორის მერედიტ უილიამსის ლითოგრაფიაში 1913 წელს
**ლაგერთა** — ლეგენდის თანახმად, ვიკინგების მმართველი და ფარ-ქალი იყო დღევანდელი ნორვეგიიდან და ცნობილი ვიკინგი რაგნარ ლოდბროკის ერთ დროს ცოლი. მისი ზღაპარი ჩაწერა მემატიანე საქსონ გრამატიკოსის მიერ XII საუკუნეში. ისტორიკოს ჯუდიტ ჯეშის თქმით, საქსოს ზღაპრები მეომარი ქალების შესახებ ძირითადად გამოგონილია. სხვა ისტორიკოსები წერდნენ, რომ მათ შეიძლება ჰქონდეთ საფუძველი ზღაპრებში სკანდინავიური ღვთაების თორგერდის შესახებ.

მისი სახელი, როგორც საქსოს მიერ ჩაწერილი, Lathgertha, სავარაუდოდ არის ძველი ნორვეგიული Hlaðgerðr ([ˈhlɑðˌɡerðz̠]; ასევე Hlathgerth) ლათინიზაცია. იგი ასევე ჩაწერილია როგორც ლაგერტა, ლაჯერთა, ლაჯერდა ან მსგავსი.

ცხოვრება საქსო გრამატიკუსის ჩანაწერების მიხედვით
------------------------------------------------

საქსოს ცნობით, ლაგერტა ცხოვრობდა გაულას ხეობაში დასავლეთ ნორვეგიაში, რომელიც აღნიშნულია ამ რუკაზე.
ლაგერთას ზღაპარი ჩაწერილია ქრისტიანი ისტორიკოსის საქსო გრამატიკუსის XII საუკუნის დანიის ისტორიის ნაშრომში გესტა დანორუმის მეცხრე წიგნში. გესტას მიხედვით (¶ 9.4.1–9.4.11), ლაგერთას, როგორც მეომრის კარიერა დაიწყო, როდესაც შვედეთის მეფე ფრო შეიჭრა ნორვეგიაში და მოკლა ნორვეგიის მეფე სივარდი. ფრომ გარდაცვლილი მეფის ოჯახის ქალები ბორდელში შეასახლა საჯარო დამცირებისთვის. ამის გაგონებაზე რაგნარ ლოდბროკი ჯარით მივიდა ბაბუის სვარდის შურისძიების მიზნით. ბევრი ქალი, რომლებიც ფრომ შეურაცხყო, მამაკაცის ტანსაცმლით იბრძოდა რაგნარის მხარეზე. მათ შორის მთავარი და რაგნარის გამარჯვების გასაღები იყო ლაგერთა. საქსო ყვება:

> ლაჯერდა, გამოცდილი ამაზონი, რომელიც, მართალია, ქალწული იყო, მაგრამ მამაკაცის გამბედაობა ჰქონდა და წინ იბრძოდა ყველაზე მამაცთა შორის მხრებზე გადაშლილი თმებით. ყველა გაოცებული იყო მისი შეუდარებელი საქციელით, რადგან მის ზურგზე დაფრინავებული ლუქები ღალატობდა და წარმოსახავდა რომ ის ქალი იყო.
> 
> 

მისი გამბედაობით აღფრთოვანებული რაგნარი მას შორიდან ეგებებოდა. ლაგერთამ მოჩვენებითი ინტერესი გამოავლინა და რაგნარი ჩავიდა მისი ხელის საძებნელად და თანამგზავრებს სთხოვა დალოდებოდნენ გაულის ხეობაში. მას დაეჯახა დათვი და დიდი ძაღლი, რომელიც ლაგერტას ჰყავდა მისო სახლს დასაცავად, მაგრამ დათვი შუბით მოკლა და ძაღლი დაახრჩო. ასე მოიპოვა ლაგერტას ხელი. საქსოს ცნობით, რაგნარს ჰყავდა ვაჟი ფრიდლეიფი, ასევე ორი ქალიშვილი, რომელთა სახელები არ არის ჩაწერილი.

დანიაში სამოქალაქო ომში საბრძოლველად დაბრუნების შემდეგ, რაგნარი (რომელსაც, საქსოს თქმით, ჯერ კიდევ აღიზიანებდა, რომ ლაგერტა მხეცებს აყენებდა მის წინააღმდეგ) გაეყარა ლაგერტას, რათა დაქორწინებულიყო მეფე ჰერაუდის (Herrauðr) ქალიშვილზრ თორა ბორგარჰიორტზე (Þóra Borgarhjǫrtr). მან მრავალი თავგადასავალის შემდეგ მოიპოვა ახალი სიყვარულის ხელი, მაგრამ დანიაში დაბრუნების შემდეგ კვლავ სამოქალაქო ომი დაიწყო. რაგნარი გაიგზავნა ნორვეგიაში მხარდაჭერისთვის და ლაგერტა, რომელსაც ჯერ კიდევ უყვარდა იგი, მის დასახმარებლად 120 გემით მივიდა, საქსოს ცნობით. როდესაც ბრძოლის მწვერვალზე რაგნარის ვაჟი სივარდი დაიჭრა,ლაგერტამ კონტრშეტევით გადაარჩინა რაგნარს დღე:

> ლაჯერდას, რომელსაც შეუდარებელი სული ჰქონდა, თუმცა დახვეწილი ჩარჩო, თავისი ბრწყინვალე სიმამაცით ფარავდა ჯარისკაცების რხევისკენ მიდრეკილებას. რადგან მან გაიარა და გაფრინდა მტრის უკანა მხარეს, გაუფრთხილებლად აიყვანა ისინი და ამგვარად აქცია მისი მეგობრების პანიკა მტრის ბანაკად.
> 
> 

ნორვეგიაში დაბრუნების შემდეგ, მან იჩხუბა ქმართან და მოკლა ის შუბის პირით. საქსო ასკვნის, რომ მან შემდეგ "მიითვისა მთელი მისი სახელი და სუვერენიტეტი, რადგან ამ ყველაზე თავხედურ ქალს უფრო სასიამოვნოდ მიაჩნდა ქმრის გარეშე მმართველობა, ვიდრე ტახტის გაზიარება მასთან".

სტიპენდია
---------

### საქსოს წყაროები

ჯუდიტ ჯეშის თქმით, საქსოს გესტას პირველ ცხრა წიგნში ზღაპრების მდიდარი მრავალფეროვნება, რომელიც მოიცავს ლაგერთას ზღაპარს, „საერთოდ განიხილება, როგორც დიდწილად გამოგონილი". ამ ზღაპრებში რამდენიმე მეომარი ქალის გამოსახულებისას, საქსომ გამოიყენა კლასიკური ანტიკურობის ლეგენდა ამაზონების შესახებ, მაგრამ ასევე ძველსკანდინავიური (განსაკუთრებით ისლანდიური) წყაროები, რომლებიც მკაფიოდ არ არის იდენტიფიცირებული. საქსოს მიერ ქალი მეომრების გამოსახვა ასევე შეფერილია მიზოგინიით: იმდროინდელი ეკლესიის უმეტესობის მსგავსად, საქსო ქალებს მხოლოდ სექსუალურ არსებებად თვლიდა. მისთვის ვიკინგები, რომლებმაც უარი თქვეს ამ როლზე, წარმოადგენდნენ არეულობის მაგალითს ძველ წარმართულ დანიაში, რომელიც მოგვიანებით განკურნა ეკლესიამ და სტაბილურმა მონარქიამ.

ქალი, სახელად Hlaðgerðr, რომელიც მართავს Hlaðeyjar-ს, ასევე ჩნდება VI საუკუნის მეფის ჰალფდანის საგებში. იგი აძლევს მას ოც ხომალდს, რათა დაეხმაროს მისი მტრების დამარცხებაში. ჰილდა ელის დევიდსონი, გესტას შესახებ თავის კომენტარში, ასევე აღნიშნავს ლიტერატურაში არსებულ წინადადებებს იმის შესახებ, რომ ეს სახელი გამოიყენებოდა ფრანკების მიერ, მაგალითად, ლუიტგარდი ვერმანდოელის მიერ (დაახლოებით 914-978), და რომ ლაგერთას ზღაპარი შეიძლება წარმოშობილიყო ფრანკთა ტრადიციიდან.

როდესაც საქსო აღწერს ლაგერთას, როგორც "მფრინავი" (circumvolare) მტრის უკანა მხარეს, ის ანიჭებს მას ფრენის ძალას, ჯეშის მიხედვით, რაც მიუთითებს ნათესაობაზე ვალკირებთან. ზღაპარი განსაკუთრებით იხსენებს კარას, ჰელგი ჰადინჯასკატის ვალკირიის მოყვარულს, რომელიც ბრძოლაში გედის სახით დაფრინავს ჰელგის ზემოთ და მის მხარდასაჭერად შელოცვებს აკეთებს.

### იდენტურობა თორგერდთან

დევიდსონი შესაძლებლად მიიჩნევს, ნორა კ. ჩადვიკის აზრს, მან მიიჩნია ძალიან სავარაუდოდ , რომ ლაგერტა იდენტურია თორგერდის (Þorgerðr Hölgabrúðr), ქალღმერთის, რომელიც ასახულია რამდენიმე ისტორიაში.

თორგერდს თაყვანს სცემდა და ზოგჯერ ამბობენ, რომ დაქორწინდა ნორვეგიის მმართველ ჰაკონ სიგურდსონზე (დაახლოებით 937–995), რომელიც ცხოვრობდა ჰლაიირში (ლადე). ეს შეიძლება იყოს სახელი Hlaðgerðr. გაულარდალი, გაულის ველი, სადაც ლაგერთა ცხოვრობდა საქსოს მიხედვით, ახლოს მდებარეობს და იყო თორგერდის კულტის ცენტრი. ასევე, სნორი სტურლუსონის თანახმად, ეს იყო ჰაკონის ცოლის თორას საცხოვრებელი. და ბოლოს, ლაგერთას აღწერა, რომელიც რაგნარის დასახმარებლად ფრიალო თმით მოვიდა, ჰგავს იმას, თუ როგორ აღწერს ფლატეიჯარბოკი თორგერდს და მის დას ირპას ჰაკონის დახმარებისას.

პორტრეტები მხატვრულ ლიტერატურაში
--------------------------------

კრისტენ პრამის ისტორიული დრამა ლაგერტა (1789) ეფუძნება საქსოს ცნობას.

ქორეოგრაფმა ვინჩენცო გალეოტიმ თავისი ბალეტი Lagertha (1801), პირველი ბალეტი ნორდიული თემით, პრამის ნამუშევრებზე დააფუძნა. კლაუს შალის მუსიკაზე დადგმული ბალეტი მნიშვნელოვანი წარმატება იყო გალეოტის სამეფო თეატრისთვის. იგი ჩაფიქრებული იყო როგორც Gesamtkunstwerk, რომელიც აერთიანებს სიმღერას, პანტომიმას, ცეკვას და თავდაპირველად დიალოგ ნაწილებს.

სულ ახლახან, ლაგერთას როლი ითამაშა კეტრინ ვინნიკმა 2013 წლის სერიალ ვიკინგებში, იგი ერთ-ერთი მთავარი გმირია. ფართოდ დაფუძნებული საქსოს ანგარიშზე, სერიალი ასახავს მას, როგორც ფარ-ქალს და როგორც რაგნარის პირველ ცოლს, რომელიც მოგვიანებით მართავს როგორც დედოფალი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Chadwick, Nora K. (1950). "Þorgerðr Hölgabrúðr and the *trolla þing*: a note on sources", *The Early Cultures of North-West Europe*.  Cambridge University Press,   გვ. 414. ISBN 9781107686557.
2. 1 2 3 4 5  Saxo Grammaticus. The Danish History, Book IX. (Latin original)
3. 1 2 3  Jesch, Judith (2001). *Women in the Viking Age*, New, Woodbridge, Suffolk:  Boydell Press,   გვ. 178. ISBN 9780851153605.
4. 1 2 3 4  Saxo Grammaticus (1979). *The history of the Danes: books I-IX*. Woodbridge:  D. S. Brewer,   გვ. 151. ISBN 9780859915021.
5. ↑  Jesch, 179.
6. ↑  Davidson, 154.
7. ↑  Davidson, 152.
8. ↑  Urup, Henning (2007). *Dans i Danmark: danseformerne ca. 1600 til 1950*.  Museum Tusculanum Press,   გვ. 331. ISBN 9788763505802.
9. ↑  Interview with Katheryn Winnick (Lagertha). ციტირების თარიღი: 17 July 2022

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვიკინგები |
| --- |
|  |
| 
ვიკინგების ეპოქა |
|  |
| კულტურა | 
* ბლოტი
* ბრისინგამენი
* დანეგელდი
* დისი
* პოეტური ედა
* რუნები
	+ უფროსი ფუთარქი
	+ ახალგაზრდა ფუთარქი
* გოდი
* ჰოლმგანგი
* ტაფლი
* მიოლნირი
* ნორსმენი
* სასაფლაო
* ძველსკანდინავიური ენა
* სკანდინავიური მითოლოგია
* სკანდინავიური პანთეონი
* ძველსკანდინავიური რელიგია
	+ სკიდბლადნირი
	+ იგდრასილი
* სკანდინავიური რიტუალები
* ვიკინგების ეპოქა
* ვიკინგების ხელოვნება
* ვიკინგების რუნების ქვები
* ვიკინგების საგები
* ვიკინგების გემები
* გემების სასაფლაო
* ვიკინგების გემების ასლი
* ვიკინგების ეპოქის ვაჭრობა
* ვისბის ლიზები
* სკალდი
* ვიოლვა
* თრელი
* ვალჰალა
 |
|  |
| მშობლიური მიწები და კოლონიები | 
* ჩრდილოეთის ზღვის იმპერია
* ისლანდიის კოლონიზაცია
* გრენლანდიის ისტორია
* ორკნის კუნძულები
* შეტლანდის კუნძულები
* ფარერის კუნძულების დასახლებები
* ჩრდილოეთ ამერიკის კოლონიზაცია (ლ’ანს-ო-მედოუზი, ვინლანდი)
* იომსბორგი
* ვარიაგები
 |
|  |
| დაპყრობები | 
* ვიკინგების დაპყრობები
* ვიკინგების თავდასხმა ბრიტანეთის კუნძულებზე (დეინლო, აღმოსავლეთ ინგლისის სამეფო, მერსია, ნორთუმბრია, კუნძულების სამეფო, შოტლანდია, უესექსი, უელსი)
* ვიკინგების თავდასხმა საფრანგეთზე (ნორმანდია, ბრეტანი)
* ვიკინგების თავდასხმა ნიდერლანდებზე (ფრიზია)
* ვიკინგების თავდასხმები რაინლანდში
* პომერანია
* ესტონეთი
* იბერია
* ირლანდია
* იტალია
 |
|  |
| ბრძოლები | 
* ასანდუნის ბრძოლა
* ბარის ბრძოლა
* ბაუდსის ბრძოლა
* ბისართის ბრძოლა
* ბრუნანბურჰის ბრძოლა
* გლენმამის ბრძოლა
* დოლარის ბრძოლა
* ედინგტონის ბრძოლა
* ეპიფანის ბრძოლა
* ეშდაუნის ბრძოლა
* ინგლისი
* იორკის ბრძოლა
* ისლანდბრიჯის ბრძოლა
* კათერ-კუანის ბრძოლა
* კლონტარფის ბრძოლა
* კენ-ფუაიტის ბრძოლა
* ლარგსის ბრძოლა
* ლონდონ-ბრიჯის ბრძოლა
* ლუიმეკის ბრძოლა
* მაგ-ფემენის ბრძოლა
* მალდონის ბრძოლა
* პარიზის ალყა
* პარიზის ალყა
* რაინლანდი
* რენფრუს ბრძოლა
* სევილია
* სვოლდერის ბრძოლა
* სკაიჰილის ბრძოლა
* სტამფორდ-ბრიჯის ბრძოლა
* სტრანგფორდ-ლოხის ბრძოლა
* სულკოიტის ბრძოლა
* ტარბატ-ნესის ბრძოლა
* ტარის ბრძოლა
* ტრანს-ლა-ფერეტის ბრძოლა
* ფირისველირის ბრძოლა
* ფლორვოგის ბრძოლა
* ჰელგეს ბრძოლა
* ჰიორუნგავაგის ბრძოლა
 |
|  |
| შეიარაღება და თავდაცვითი ნაგებობები | 
* ბერსერკერი
* დიდი წარმართული ჯარი
* ჰერსირი
* ჰირდი
* ვიკინგების შეიარაღება
* ვიკინგების მრგვალი ციხესიმაგრეები
* სკიალდმო
* სვინფილკინგი
* ვარიაგების დაცვა
 |
|  |
| ისტორიული ფიგურები | 
* არდეკნუტი
* აუდ ბრძენი
* ბაგსეკგი
* ბერლე-კარი
* ბიარნი ჰერიოლფსონი
* ბიორნ ასბრანდსონი
* ბიორნ რკინისგვერდა
* ბიორნი
* გარდარ სვავარსონი
* გოდფრიდ ფრიზიელი
* გოდფრიდ ჰარალდსონი
* გრიმ მელოტი
* გრიმურ კამბანი
* გუდრიდ ტორბიარნარდოტირი
* გუთრუმი
* გუნარ ჰამუნდარსონი
* გუტფრიტ I
* ეგილ სკალაგრიმსონი
* ეირიკ I
* ეირიკ ჰაკონარსონი
* ეოჰრიკი
* ერიკ წითური
* ერიკ I
* ვაგნ ოკესონი
* ვალტოკე გორმსონი
* ვებორგი
* ვიკინგი მეომარი ქალი
* თორბიორგ ლიტილვოლვა
* თორირ ჰუნდი
* თორკელ გრძელი
* თორსტეინ წითური
* თორფინ სიგურდსონი
* თორფინ ტურფ-ეინარსონი
* ივარ უძვლო
* ინგვარ მოგზაური
* ინგოლფრ არნარსონი
* იომსვიკინგი
* კეტილ ბრტყელცხვირა
* კეტილ თორკელსონი
* კნუდ I დიდი
* ლაგერთა
* ლეიფ ერიქსონი
* მაგნუს ფეხშიშველი
* ნადოდი
* ნატფარი
* ოლაბ I
* ოლაბ II
* ოლაბ III
* ოლაფ I ტრიგვასონი
* ოლაფ II წმინდა
* ოლაფ თეთრი
* ოლაფი
* ორმ სტოროლფსონი
* ოტარი
* ოტირი
* პალნატოკი
* რაგნალ უა იმაირი
* რაგნარ ლოდბროკი
* რაგნარ რაგნარსონი
* რაგნჰილდ ერიქსდოტირი
* რაუდ ძლიერი
* რეგინჰერი
* რიგნვალდ ეისტეინსონი
* როლონი
* რორიკ იუტლანდიელი
* რუსლა
* სვენ ასლეიფსონი
* სვენ I
* სიგვალდი სტრუტ-ჰარალდსონი
* სიგურდ ბეჭედი
* სიგურდ გველისთვალა
* სიგურდ ჰლოდვირსონი
* სიტრიკ ბრმა
* სნეფრიდ სვასადოტირი
* სნორი სტურლუსონი
* სტეინუნ რეფსდოტირი
* სტირბიორნ ძლიერი
* ტრიგვი პრეტენდენტი
* ტურგეისი
* უბა რაგნარსონი
* უი იმაირი
* ფლოკი ვილგერდარსონი
* ფრეიგეირი
* ფრეიდის ერიქსდოტირი
* ჰაგროლდი
* ჰაკონ როგნვალდსონი
* ჰაკონ I კეთილი
* ჰაკონ სიგურდსონი
* ჰალფდან ჰალეგი
* ჰალფდან რაგნარსონი
* ჰარალდ ლურჯკბილა
* ჰარალდ I
* ჰარალდ III
* ჰარალდ ომკბილა
* ჰასტინგი
* ჰემინგ ჰალფდასონი
* ჰვიტსერკი
 |
|  |
| სხვა | 
* ოსლოს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი
* როსკილეს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი
 |

 |