recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დიმიტრი თაყაიშვილი** (დ. 6 იანვარი, 1919, თბილისი — გ. 28 მარტი, 1998, იქვე) — ქართველი მხატვარი და მსახიობი. საქართველოს სახალხო მხატვარი (1985). საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967)

დაიბადა 1919 წლის 6 იანვარს ქ. თბილისში. 1934–38 წლებში სწავლობდა სამხატვრო სასწავლებელში, ხოლო 1938–44 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე. 1944–45 წლებში კვალიფიკაციის ასამაღლებლად მივლინებული იყო მოსკოვის ფერწერის ინსტიტუტის დეკორატიულ სახელოსნოში პროფ. მ. ბობიშევთან. მუშაობდა მთავარ მხატვრად მოსკოვის მოძრავ მუსიკალურ თეატრში (1945), ხოლო დამდგმელ მხატვრად მოსკოვის საოლქო მუსიკალურ (1946–47) და ქ. ნოგინსკის საოლქო დრამატულ (1947-48) თეატრებში. 1949-51 წლებში თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული, ხოლო 1952-57 წლებში ქუთაისის თეატრების მთავარი მხატვარია. 1955 წელს ქუთაისში დაარსა სამხატვრო სკოლა. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში". დამდგმელი მხატვარია ფილმების: „განაჩენი" (1959), „თეთრი ქარავანი" (1963), „მე ვხედავ მზეს" (1965), „ჯვარცმული კუნძული" (1968), „მხიარული რომანი" (1972), პირველი მერცხალი (1975) და სხვა. 

1968 წლიდან ხელმძღვანელობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის კინოსა და ტელევიზიის სახელოსნოს. 1976–86 წლებში იყო მხატვართა კავშირის გამგეობის მდივანი. ფერწერის ფაკულტეტის პროფესორი (1985). 

გარდაიცვალა 1998 წლის 28 მარტს. დაკრძალულია თბილისში, მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1967 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1985 — საქართველოს სახალხო მხატვარი

ფილმოგრაფია
-----------

### გადაღებულია ფილმებში

* როცა აყვავდა ნუში
* აურზაური სალხინეთში
* მოხეტიალე რაინდები
* იყო შაშვი მგალობელი

### დამდგმელი მხატვარია ფილმების

* წარსული ზაფხული
* განაჩენი
* ამბავი ერთი ქალიშვილისა
* განძი
* თოჯინები იცინიან
* ერთი ცის ქვეშ
* თეთრი ქარავანი
* მე ვხედავ მზეს
* უყაიმო თამაში
* ჯვარცმული კუნძული
* ფილატელისტის სიკვდილი
* დაისი
* მხიარული რომანი
* ლევან ხიდაშელი
* პირველი მერცხალი
* არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ
* ზღვის მაშვრალნი
* ნისლა
* არ იდარდო!
* პასპორტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დიმიტრი თაყაიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* დიმიტრი თაყაიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* დიმიტრი თაყაიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* დიმიტრი თაყაიშვილი
**წალდი** — ტრადიციული საჩეხი ან სათლელი იარაღი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება სოფლის მეურნეობაში და მეტყევეობაში შედარებით წვრილი მერქნოვანი მასალის სათლელად, როგორიცაა ტოტები. იგი ძალიან ხშირად გვხვდება ევროპის იმ ქვეყნებში, სადაც განვითარებულია მევენახეობა. მსოფლიოს სხვა ნაწილებში, სადაც იგი გამოიყენება, იგი ან გამოგონებული იქნა ლოკალურად (მაგ. ჩინეთში, ინდოეთში, იაპონიაში), ანდა შეტანილი იქნა ევროპელი მოახალშენეების მიერ (მაგ. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში და ავსტრალაზიაში). საქართველოში არსებობს მისი უფრო მომცრო ვარიანტიც: წალდუნა.

გამოყენება
----------

წალდის ხმარება საშუალოა დანისა და ცულის მოხმარებას შორის. ის ხშირად გამოიყენება წვრილი მერქნიანი მცენარეების, მაგ, ახალგაზრდა ხეების მოსაჩეხად, ან უკვე მოჩეხილი ტოტებისგან წვრილი ტოტების ჩამოსათლელად; სწორედ ამ მიზანს ემსახურება კაუჭი \_ რომ იარაღი არ აცდეს მომრგვალებული ფორმის ჩამოსათლელ ობიექტებს. ის შეიძლება გამოყენებული იქნას მყნობის პროცესში. მისი ამერიკული ექვივალენტია მაჩეტე.

დიზაინი
-------

მჭრელი პირი ჩვეულებრივ მზადდება სხვადასხვა წონისა და სიგრძის ფოლადის ფურცლისაგან, მაგრამ ტიპობრივად მას აქვს ხოლმე 20-50 სმ სიგრძე. მჭრელი პირი სწორია ტართან ახლოს, მაგრამ უფრო და უფრო მეტად მრუდდება ბოლოსკენ, ანუ გააჩნია "ღია კაუჭი" ბოლოში. პირი ჩვეულებრივ წაწვეტებული და გალესილია ხოლმე მხოლოდ მრუდის შიგა ზედაპირზე, თუმცა არსებობს ორმხრივალესილი წალდებიც.

პირი მაგრდება ხის ტარზე, ევროპაში მას ჩვეულებრივ იფნის მერქნისგან ამზადებენ, თუმცა, საქართველოში ამ მიზნით გამოიყენება ხოლმე თხილიც. უფრო მძიმე მჭრელი პირებისთვის ზოგჯერ იყენებენ შედარებით გრძელ სახელურებს, რამაც შეიძლება იარაღი ორი ხელით ერთდროულად მოსახმარად გახადოს.

წალდის მოხმარება დადასტურებულია ბრინჯაოს ხანიდან, მაგალითად, ნანახია ძველ ბერძნულ კულტურაში. რკინის ეპოქის ნიმუშები უკვე ნანახია რომაული გავლენის მქონე რამდენიმე ქვეყანაში, მაგალითად, ინგლისში, საფრანგეთში, შვეიცარიაში.

წალდი თითქმის ყოველთვის მზადდება ჩვეულებრივი ფოლადისგან ნახშირბადის საშუალო შემცველობით. ნახშირბადის მაღალი შემცველობის მქონე ფოლადის გამოყენება არაა მიზანშეწონილი, რადგანაც ხეზე მუშაობისას არ არის საჭირო ლეგირებული და ძალიან მაგარი და ბასრი პირი. ამასთან, ნახშირბადის შედარებით დაბალი შემცველობა წალდს იოლსალესს ხდის საველე პირობებში. რადგანაც კოსმეტიკური სახე არაა მნიშვნელოვანი, არც უფრო ძვირ უჟანგავ ფოლადს აქ არ იყენებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Billhooks.co.uk, the home page of 'A Load of Old Billhooks' - includes information on French billhooks - 10/01/2010 - back on line
* Dartford Town Archive[*მკვდარი ბმული*] includes a picture of the Iron Age "Hulbury Billhook" - this type of tool is still found today in Morocco
* 1911 catalogue of the Leborgne company - link updated to the new website
* 1920's catalogue of the Leborgne company in France
* Catalogue of French manufacturer Maxime LeLoup c 1920's
* Catalogues from British manufacturers
**დიღმის ბრძოლა 1567** — ყიზილბაშ დამპყრობლებთან ქართველი ხალხის ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი. ირანის შაჰის თამაზ I-ის მიერ ქართლის მეფედ დანიშნული გამაჰმადიანებული დავით XI (*დაუთ-ხანი*) ყიზილბაშთა ძალებით თბილისის ციხეში იყო გამაგრებული. 1567 წელს ქართლის მეფემ სიმონ I-მა თბილისის გასათავისუფლებლად ლაშქარი შეკრიბა და დიღმის ველზე დადგა. დავით XI ქალაქის ციხიდან გამოვიდა ყიზილბაშების, თბილისის მოლაშქრეთა და სომხით-საბარათიანოს ლაშქრით და სიმონ I-ის ლაშქარს შეება. ამ ბრძოლაში დავით XI დამარცხდა. ერთი ცნობით, მას 2000 მეომარი დაეღუპა. ბრძოლის ველიდან გაქცეულმა დავით XI-მ თბილისის ციხეს შეაფარა თავი. სიმონ I-მა თბილისს ალყა შემოარტყა, მაგრამ ქალაქის გათავისუფლება ვერ შეძლო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამადლოს ბრძოლა 1568
* ფარცხისის ბრძოლა 1569

ლიტერატურა
----------

* *გუჩუა ვ.* სვანიძე მ. ქართველი ხალხის ბრძოლა დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური მთლიანობის აღდგენისათვის XVI საუკუნეში, წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *გუჩუა ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 591.
**ჯორჯინა ჰელენ „ჯორჯი" ჰენლი** (ინგლ. Georgina Helen Henley; დაიბადა 9 ივლისი, 1995) — ინგლისელი მსახიობი. მისი სადებიუტო ფილმია „ნარნიის ქრონიკები: ლომი, ჯადოქარი და გარდერობი". ჯორჯიმ ამ ფილმში ითამაშა ლუსი პევენსის როლი. მას ამ როლისათვის მიენიჭა საუკეთესო პატარა ვარსკვლავის წოდება.

კარიერა
-------

ჯორჯი ჰენლის სადებიუტო ფილმია „ნარნიის ქრონიკები; ლომი, ჯადოქარი და ტანსაცმლის გარდერობი". ჯორჯი ჰენლიმ ამ ფილმში მთავარი როლი ითამაშა,მან შეასრულა ლუსი პევენსის როლი. ჯორჯი ჰენლი „ნარნიაში" საკმაოდ პატარა,10 წლის გადაიღეს. 
ამ ფილმის შემდეგ დაიყრო ჯორჯის სამსახიობო კარიერა. ამ ფილმის შემდეგ ის გადაიღეს ფილმში „ჯეინ ეირი". მან ამ ფილმში პატარა ჯეინ ეირი განასახიერა.
ამის შემდეგ ჯორჯი ჰენლიმ ლუსი პევენსის როლი ითამაშა ნარნიის მეორე „ნარნიის ქრონიკები: უფლისწული კასპიანი" და მესამე „ნარნიის ქრონიკები : განთიადის დამმორჩილებლის მოგზაურობა" ფილმებში.

პირადი ცხოვრება
---------------

ჯორჯი ჰენლი დაიბადა 1995 წლის 9 ივლისს,ინგლისში. ჰყავს მშობლები მიკი და ელენე ჰენლები და ორი უფროსი და რეიჩელი და ლაურა. რეიჩელმა დის მსგავსად ითმაშა ფილმ „ნარნიის ქრონიკების" ძველ ვერსიაში,სადაც მან დის მსგავსად ლუსი პევენსის როლი შეასრულა. ჯორჯიმ ფილმ ნარნიის ქრონიკების პირველი ნაწილის გადაღები დროს დაწერა ორი წიგნი „თოვლის ირემი" და „იდუმალი სვეტი".

ფილმოგრაფია
-----------

* 2005 — ნარნიის ქრონიკები: ლომი, ჯადოქარი და გარდერობი (ლუსი პევენსი)
* 2006 — ჯეინ ეირი - პატარა ჯეინ ეირი შენიშვნა:ჯორჯიმ ამ ფილმის მხოლოდ 2 სერიაში მიიღო მონაწილეობა.
* 2008 — ნარნიის ქრონიკები: უფლისწული კასპიანი (ლუსი პევენსი)
* 2010 — ნარნიის ქრონიკები: განთიადის დამმორჩილებლის მოგზაურობა (ლუსი პევენსი)
* 2012 — კლასის პროექტი (ბეტი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* ფან-გვერდი დაარქივებული 2017-05-20 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 6035634
* BNE: XX4764171
* BNF: cb15107459g (data)
* GND: 142226742
* ISNI: 0000 0001 1745 7355
* LCCN: no2006034905
* MusicBrainz: 394cfc4c-dcd9-4e96-86ac-3a16452e9bae
* NKC: pna2007389372
* NLK: KAC2020L9609
* NTA: 29250019X
* SUDOC: 168870924
* VIAF: 15068026
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 15068026

 |
**მეჰაბადის რესპუბლიკა** (ქურთ. Komarî Mehabad, სპარს. جمهوری مهاباد) — ქურთული სახელმწიფო, რომელიც არსებობდა ირანის ქურთისტანის ტერიტორიაზე 1946 წლის 22 იანვრიდან 16 დეკემბრამდე. რეგიონის დედაქალაქი იყო მეჰაბადი. ტერიტორიულად მდებარეობდა ირანის დღევანდელი ორი ოსტანის ქურთისტანისა და დასავლეთ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. მეჰრაბადის რაიონი ასევე ცნობილია, როგორც „მუყრის ქურთისტანი". 

ირანის ოპერაციის დროს 1941 წელს წითელმა არმიამ ხელში ჩაიგდო ირანის ქურთისტანი და განდევნა სპარსელები, ხოლო შემდეგ კი ჩრდილოეთით გადაინაცვლა. როდესაც პრაქტიკულად ეს ტერიტორია „ნეიტრალურ ზონაში" დარჩა. იმ დროს მეჰაბადში მმართავი სულიერი პირი ყაზი დაუკავშირდა ქურთულ პარტიას „ჟიინა ქურდსტანე" („ქურთისტანის ცხოვრება") და მათ შექმნეს „ქურთისტანის სახალხო რესპუბლიკა".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Republic of Kurdistan in Mehabad, Encyclopaedia KURDISTANICA. (ინგლისური)
* Kurds at the crossroad (ინგლისური)
* The Kurdish Republic of Mahabad at PDKI-Canada დაარქივებული 2005-09-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* 消滅した国々－クルディスタン人民共和国 (იაპონური)
**კაჭარი** — დამრგვალებული ქანის ნატეხები, რომელთა განივკვეთი 0,2 მ აღემატება. წარმოშობის მიხედვით შეიძლება იყოს კონტინენტური (მყინვარული, დელუვიური, პროლუვიური და ალუვიური) და ზღვიური. სიდიდის მიხედვით: მსხვილი (500–1000 მმ); საშუალო (250–500 მმ) და წვრილი (100–250 მმ-მდე).
ცნობილია მყინვარული წარმოშობის კაჭარი ზომით 7–9 მ.

დამრგვალებულ ფორმას კაჭარი იღებს მყინვარებისა და წყლის ნაკადების გადატანის დროს, უდაბნო პირობებში ლოდების ქარისმიერი დამუშავებისას. კაჭარი გვხვდება მყინვარულ დანალექებში, ალუვიონის, პროლუვიონის, კოლუვიონის, ეოლურ-ელუვიური დანალექების შემადგენლობაში. მყინვარული კაჭარი მოპრიალებულია, ზოგჯერ მყინვარული ნაკაწრით.

შედარებით იშვიათი ქანებით ან სასარგებლო წიაღისეულით აგებული კაჭარი, რომელთა მიხედვითაც შესაძლებელია მათი დატარებისა და ქანების და მადნის მკვიდრი გამოსასვლელების ადგილის დადგენა ხელმძღვანელი კაჭარის სახელითაა ცნობილი; ისინი სასარგებლო წიაღისეულის საძიებო ნიშნებს წარმოადგენენ. კაჭარი გამოიყენება ღორღის მისაღებად, საძირკველისა და ღობურების ასაგებად, მიწის ფერდოს გასამაგრებლად, კაშხლის სხეულის ამოსავსებ მასალად.

კაჭარი გამოიყენება აგრეთვე ლანდშაფტურ დიზაინში. ცალკეულ შემთხვევებში წარმოადგენს მოსაპირკეთებელი ქვის ნედლეულს. დიდ კაჭარზე ასვლას ბოულდერინგი ეწოდება. პრუსიაში არსებობდა „კაჭარის შესწავლის საზოგადოება".

სქოლიო
------

1. 1 2  Валун | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-12-13. ციტირების თარიღი: 2021-02-15.
2. ↑  Горная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Е. А. Козловского. 1984—1991
3. ↑  Rock climbing facts and information - National Geographic
4. ↑  Яковлев С. А. Комиссия по изучению четвертичного периода // Природа. 1927. № 4. Стлб. 307—308.
**დურანის იმპერია** — პუშტუნთა ისტორიული სახელმწიფო, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე ავღანეთის, პაკისტანის, ირანის ჩრდილო–აღმოსავლეთ ნაწილის, ინდოეთის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილის ტერიტორიებს ქაშმირის ჩათვლით. დაარსდა 1747 წელს ყანდაარში მხედართმთავარ აჰმად-შაჰ დურანის მიერ. მისი მემკვიდრეები დროს იმპერია დაიშალა დამოუკიდებელ – პეშავარის, ქაბულის, ყანდაარის, ჰერათის სამთავროებად. დურანის იმპერიას ხშირად განიხილავენ, როგორც თანამედროვე ავღანეთის წინაპარ სახელმწიფოს.

ნადირ შაჰის მმართველობა
-----------------------

აჰმად–შაჰ დურანი
ნადირ შაჰის მმართველობა 1747 წელს დასრულდა. ის მოკლეს. სავარაუდოდ, მკვლელობა წინასწარ იქნა დაგეგმილი მისი ძმისწულის ალი ყულის მიერ, თუმცა არანაირი საბუთი ამ თეორიას არ ამყარებს. მით უმეტეს, რომ მოგვიანებით, იმავე წელს ლოია ჯირგაზე (თათბირზე) ერთმანეთს შეხვდნენ ავღანელი სარდლები ახალი სახელმწიფო მეთაურის ასარჩევად. არჩეულ იქნა აჰმად–შაჰი. მიუხედავად იმისა, რომ აჰმად–შაჰი საკმაოდ ახალგაზრდა იყო სხვა სარდლებთან შედარებით იმ დროისათვის, რამდენიმე მთავარი ფაქტორი არსებობდა მის სასარგებლოდ. 

* ის იყო პუშტუნთა ტომში ყველაზე ცნობილი სადოზაის კლანის უხუცესის ასადულ ხანის პირდაპირი მემკვიდრე.
* ის იყო უდავოდ ქარიზმატული ლიდერი და სახელოვანი მეომარი, რომელსაც ჰყავდა საკმაოდ ძლიერი, გაწვრთნილი და მობილური რამდენიმე ათასიანი კავალერია.
* არანაკლებ მნიშვნელოვანია, რომ მან დიდი წვლილი შეიტანა ნადირ შაჰის მკვლელობაში.

აჰმად შაჰ გახდა მმართველი და მიიღო წოდება "Durrani" ("მარგალიტთა მარგალიტი"). ამის შემდეგ პუშტუნები ცნობილი იყვნენ დურანის სახელით. ეს სახელით ეწოდა ახალ სახელმწიფოსაც – დურანის იმპერია.

პირველი გამარჯვებები
--------------------

აჰმად–შაჰმა თავისი მმართველობა დაიწყო ჯერ ღაზნის, შემდეგ ქაბულის აღებით. 1747 წელს დიდ მოგოლთა იმერატორები იძულებული გახდნენ დათმობებზე წასულიყვნენ. მათ დატოვეს ტერიტორიები სინდი, პენჯაბი, აგრეთვე, მდინარე ინდის მნიშვნელოვანი მონაკვეთი, რათა დაეცვათ თავი ავღანელთა შეჭრისაგან ქვეყანაში.

ამდენად, ავღანელებმა უბრძოლველად მიიღეს აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიები. აჰმად შაჰმა დასავლეთით აიღო ჰერათი, რომელსაც მართავდა ნადირ შაჰის შვილიშვილი შახრუხი. ჰერათი დაეცა თითქმის ერთწლიანი ალყისა და სისხლისმღვრელი ბრძოლების შემდეგ. ზუსტად ასე, დაეცა მეშჰედი, რომელიც დღეისათვის მდებარეობს ირანის ტერიტორიაზე. ამის შემდეგ აჰმადმა მიმართა თავისი არმია ჩრდილოეთით ჰინდიყუშის მთიანეთისკენ. მცირე ხნით, მძლავრი არმიის წყალობით, მისი ბატონობის ქვეშ მოექცა თურქმენეთი, უზბეკეთი, ტაჯიკეთი, და ხაზართა ტომები. აჰმადი შეიჭრა დიდ მოგოლთა იმპერიაში და დაამყარა კონტროლი პენჯაბსა და ქაშმირზე. 1757 წლის დასაწყისში მან აიღო ქალაქი დელი, თუმცა მოგოლ იმპერატორებს შეუნარჩუნა მინიმალური ძალაუფლება მანამდე, სანამ მმართველბმა არ ცნეს აჰმად შაჰის სიუზერენობა პენჯაბზე, სინდსა და ქაშმირზე. აჰმად შაჰმა ინდოეთში გაამეფა თავისი მეორე ვაჟი, ხოლო თვითონ დაბრუნდა ავღანეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დურანის სახელმწიფო***

* Afghanistan 1747-1809: Sources in the India Office Records
* Some details and images of Durrani coins
* Biography of Ahmad Shah Abdali (Durrani) დაარქივებული 2010-08-12 საიტზე Wayback Machine.
* Ahmad Shah Baba
* History of Abdali tribe დაარქივებული 2012-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* Afghanistan and the Search for Unity
სტივ ბიკო
**სტივ ბიკო** (კოს. Steve Biko, სრული სახელი — **სტივენ ბანტუ ბიკო** კოს. Stephen Bantu Biko, დ. 18 დეკემბერი 1946, კინგ-უილიამზ-ტაუნი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა — გ. 12 სექტემბერი, 1977, პრეტორია) — ანტი-აპართეიდის აქტივისტი სამხრეთ აფრიკაში XX საუკუნის 60-70-იან წლებში. როგორც სტუდენტთა ლიდერმა, მან დააარსა შავკანიანთა თვითშეგნების მოძრაობა, სტიმული მისცა და მობილიზება გაუწია რა ქალაქურ შავკანიან მოსახლეობას. პოლიციელთა ხელში გარდაცვალების შემდეგ ის ანტიაპართეიდის მოძრაობაში მოწამედ მოიხსენიება.

სიცოცხლის განმავლობაში, მისი წერილებისა და აქტივიზმის მეშვეობით ის ცდილობდა შავკანიანებისთვის ძალა მიეცა. სახელი გაითქვა დევიზით „შავი ლამაზია" (ინგლ. „black is beautiful"), რომლის მნიშვნელობა მან ასე აღწერა: „შენ მისაღები ხარ ისეთი, როგორიც ხარ, შეხედე საკუთარ თავს, როგორც ჰუმანურ არსებას" (ინგლ. „man, you are okay as you are, begin to look upon yourself as a human being". მიუხედავად დაპირისპირებისა აფრიკის ეროვნულ კონგრესსა და ბიკოს შორის 1970-იანი წლების განმავლობაში, აეკ-მა ბიკო წინააღმდეგობის გმირთა პანთეონში შეიყვანა, მისი გამოსახულება კი სამხრეთ აფრიკის პირველ არარასობრივ არჩევნებში გამოიყენა 1994 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Young Black Leader Dies in Detention in South Africa, Raising Fears of New Unrest By John F. Burns, special to the New York Times
* Thesis on the prospects of Bikoism in today's South Africa დაარქივებული 2011-07-19 საიტზე Wayback Machine.
* The Steve Biko Foundation
* The relevance of Black Consciousness today
* Donald Woods talks in 1987 about his friendship with Steve Biko
* New Introduction to *I Write What I Like*
* Black Consciousness: The dialectics of liberation

სქოლიო
------

1. ↑  სტივენ ბანტუ ბიკო. *სამხრეთ აფრიკის ისტორია ონლაინ* (სექტემბერი 2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-06. ციტირების თარიღი: 2007-11-20.
2. ↑  „Background: Steve Biko: martyr of the anti-apartheid movement". BBC News. 1997-12-08. ციტირების თარიღი: 2007-04-16.
3. ↑  ბიკო, სტივ (1986). *ვწერ იმას რაც მომწონს*. სან-ფრანცისკო:  Harper & Row,   გვ. 103–104.
4. ↑  იხ. მაგალითისთვის, რაიან მალანის წიგნი *My Traitor's Heart*
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კალანდაძე**. |

**ნესტორ ლაზარეს ძე კალანდაძე** (ფსევდონიმი — **ეშმაკი**; დ. 1874, ხიდისთავი — გ. 23 ივლისი, 1942, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი პუბლიცისტი, მწერალი, მხატვარ-კარიკატურისტი.

ბიოგრაფია
---------

1907 წელს აკაკი წერეთელთან ერთად თანამშრომლობდა ჟურნალში „ეკალი" და „ოხუნჯი", ასევე თანამშრომლობდა გაზეთ „შუამავალში", ხოლო 1909 წელს „ჯოჯოხეთსა" და „ეშმაკის სალამურში". იყო „ეშმაკის მათრახის" ფაქტობრივი რედაქტორი, მაგრამ ცენზურის თვალის ასახვევად ჟურნალს ხელს აწერდა ასოთამწყობი თ. ბოლქვაძე. შალვა შარაშიძესთან ერთად დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული იუმორისა და სატირის განვითარების საქმეში. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კალანდაძე ნ. პირველი ღია წერილი სოლომონ ზურგიელიძეს საიქიოს (ავტორი). - თბილისი, ბართლომე კილაძის გამოცემა და სტ. 1919. - 64გვ.
* კალანდაძე ნ. ანარქიზმის ბუკინისტი, ლიტერატორ-მეწვრილმანე, ზუგდიდელი ჯგუფის თავი ანუ აკობია პავლე : სატირა (ავტორი). - თბილისი, სტ. გუტენბერგი, 1908. - 14გვ.

ლიტერატურა
----------

* *ხომერიკი, ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 327.
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 3, 1969

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნესტორ კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ნესტორ კალანდაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ესპანური მარკის საგრაფოები
**ესპანური მარკა** (ლათ. marca hispanica) — ოლქი, რომელიც მდებარეობდა საფრანგეთსა და არაბების ესპანურ სამფლობელოებს შორის. მოიცავდა კატალონიას, ნავარასა და არაგონის ნაწილს. ოლქი წარმოადგენდა ფრანკთა იმპერიის სამხედრო საზღვარს აღმოსავლეთ პირენეებში.

ისტორია
-------

არაბების მიერ იბერიის ნახევარკუნძულის დაპყრობის შემდეგ ეს ტერიტორია იმართებოდა სამხედრო გარნიზონების დახმარებით. 778 წელს ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან შემოიჭრა კარლოს დიდი და ადგილობრივი მოსახლეობის დახმარებით დაიპყრო პირენეის მთების მიმდებარე ტერიტორიები. (ამ ომში დაიღუპა კარლოს დიდი ნათესავი როლანდი, რომელსაც XI საუკუნეში მიეძღვნა ცნობილი სიმღერა), მაგრამ 781 წელს ქვეყანა კვლავ არაბების ხელში გადადის. 785 წელს ფრანკებმა აიღეს ხერონა, ხოლო 801 წელს, ტულუზის გრაფის გილიომ ჟელონელის ხელმძღვანელობით დაიპყრეს ბარსელონა. 811 წელს არაბებისათვის ჩამორთმეულ ტერიტორიებს ეწოდათ *ესპანური მარკა*, რომელიც შედგებოდა საგრაფოებისაგან, რომელთა შორის წამყვან როლს თამაშობდა ბარსელონის საგრაფო.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Archibald R. Lewis, "The Development of Southern French and Catalan Society, 718-1050(ინგლისური)
* the arabs in Occitania დაარქივებული 2006-12-29 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* àrabs i francs[*მკვდარი ბმული*]
* Històries de Catalunya: L'imperi carolingi i la Marca Hispànicaდაარქივებული 2011-08-11 საიტზე Wayback Machine.
* Històries de Catalunya: L'origine des comtés catalans დაარქივებული 2007-01-01 საიტზე Wayback Machine.
**გამურვა-დათვობია** - სვანეთში გავრცელებული წეს-ჩვეულება.

ქვემო სვანეთის სოფელ ჩიხარეშში (ახალშენის უბანი) ბოსლობის მეორე დღეს (ე.ი. კვირას) გამართულ დღესასწაულს „გამურვა-დათვობია" (სვ. ლიირი-ლიდეშდუნალ) ერქვა.

ამ დღეობაზე მონადირეების დასწრება სავალდებულო იყო.

კვირა საღამოს სოფლის ახლოს „ყაენის ყანაში" (სვ. ყაინი) იკრიბებოდა მთელი „სუმრა", რომელიც ირჩევდა ორ ყაენს. მათ ხელში ხის დაშნებს აკავებინებდნენ და მთელი ღამის განმავლობაში წესრიგს იცავდნენ. „სუმრა" ირჩევდა „დათვებად" ორ მამაკაცს. მათ აცმევდნენ დათვის ტყავებს და ფეხებზე და ხელებზე ამაგრებდნენ მოკლე თხილამურებს (თათების მაგიერ). მამალ „დათვს" (სვ. კურ დეშდუ) ხისგან გამოთლილ მამაკაცის სარცხვინელი ასოს გამოსახულებას ჰკიდებდნენ და ხელში აძლევდნენ ხის დაშნას. 

მამალ და დედალ „დათვებს" შემოახვევდნენ ხოლმე ცერცვის ჩენჩოს, ნამჯის ნარჩენებს ჩვრებს. მამალი „დათვი" ხის სარცხვინელ ასოზე ილესავდა დაშნას. დედალი დათვი „წაიქცეოდა და ახდენდნენ სქესობრივი აქტის სიმულაციას. ამ წესს მოჰყვებოდა „მურის წასმა" (სვ. ლიგუნაშალ//ლიირი) სუმრის ყველა წევრი (ქალი და კაცი) ერთმანეთს სახეზე უსვამდა მურს, პურის ცომს, ნახშირს. სახე გაუმურავი არავინ უნდა დარჩენილიყო. თუ ვინმეს მალული სატრფო ჰყავდა ამ ღამეს, ცდილობდა მასთან შეხვედრას.

ამ დღეობას მოჰყვებოდა ქეიფი უზომო სმითა და ცეკვა-სიმღერით.

„გამურვა-დათვობია" ბოსლობის დღესასწაულის უშუალო გაგრძლებას წარმოადგენდა და თავიდან ბოლომდე სექსუალური ურთიერთობის ინსცენირების გამომხატველი იყო. მამალი „დათვის" ბერიკას და საქმისაის მსგავსად მორთვა, ასევე სქესობრივი ექსცესების დემონსტრირება (საქმისაისა და მელია-ტელეფიას მსგავსად).

ორი ყაენის არჩევა, ამ დროს შესრულებული „ლიგუნაშალის" რიტუალი: სახის შავად შეღებვა, ნახშირით ან მურით, წყალში აზელილი ნაცრის და პურის ცომის სახეზე წასმა, რომელიც მიწის ნაყოფიერების გაზრდის მიზანს ემსახურებოდა, გვაფიქრებინებს, რომ „დათვობია" / ლიდეშდუნალი/ „მურყვამობა-კვირიაობის" ციკლში შემავალი დღესასწაული იყო და გენეტურად კვირიას კულტს უკავშირდებოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სვანეთი
* ჰელოუინი

ლიტერატურა
----------

* ქართული ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობა;წიგნი IV, 2020 წელი
* ჯუნის ონიანის სადისერტაციო ნაშრომი (1969 წელი)
* ჯუნის ონიანი - ქართული ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობა IV

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  ქართული ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობა;წიგნი IV, 2020 წელი
**დავით (დათიკო) ალექსის ძე საღირაშვილი** (დ. 15 იანვარი, 1887, თბილისი, — გ. 1962, ვაშინგტონი, დაკრძალულია საფრანგეთში, ლევილის სასაფლაოზე) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი, პუბლიცისტი. 1922 წლიდან პოლიტიკური ემიგრანტი.

ბიოგრაფია
---------

ახალგაზრდობიდანვე ჩაბმული იყო მუშათა მოძრაობაში. მოხალისედ მონაწილეობდა 1909-1910 წლების ირანის რევოლუციაში. რევოლუციური საქმიანობისთვის რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1913 წელს პატიმრობიდან განთავისუფლებული დაბრუნდა თბილისში და კვლავ ჩაება პოლიტიკურ საქმიანობაში. ვლ. ახმეტელთან და ლ. დარჩიაშვილთან ერთად დააარსა სოციალ–დემოკრატიული მიმართულების გაზეთი „ფიქრი" (1913–1914). 1914 წელს კვლავ დააპატიმრეს და მალევე პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ გადაასახლეს ხარკოვში, სადაც შევიდა უნივერსიტეტში ეკონომიკურ ფაკულტეტზე. 1915 წელს სტუდენტთა მღელვარებაში მონაწილეობის გამო ისევ დააპატიმრეს და გაასახლეს ჯერ ბელგოროდში, შემდეგ ცარიცინში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს ცარიცინის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარედ. 1918 წელს დაბრუნდა საქართველოში. არჩეული იყო სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბის წევრად (მეთაურის მოადგილე). 1920 წელს, გრიგოლ ურატაძესთან ერთად, მონაწილეობდა რუსეთ-საქართველოს სამშვიდობო მოლაპარაკებებში, რომელიც 7 მაისის მოსკოვის ხელშეკრულების ხელმოწერით დასრულდა. 

1921 წელს საქართველოს ძალადობრივი გასაბჭოების შემდეგ საღირაშვილი ემიგრაციაში არ წასულა. საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მეტეხის ციხეში 16-თვიანი პატიმრობის შემდეგ, 1922 წელს, 61 სხვა პატიმართან ერთად უცხოეთში გაასახლა. ცხოვრობდა გერმანიაში. 1927 წლიდან უპარტიო იყო. ემიგრაციაში ეწეოდა ლიტერატურულ საქმიანობას. წერდა ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე. აქტიურად თანამშრომლობდა ემიგრანტულ პრესასთან. იყო 1923 წელს ბერლინში გამოცემულ ჟურნალ „საქართველოს მოამბის" ტექნიკური რედაქტორი. II მსოფლიო ომის შემდეგ ერთხანს ცხოვრობდა ავსტრიაში, იტალიასა და ესპანეთში. 1957-1958 წლებში მიუნხენში არჩილ მეტრეველთან ერთად გამოსცემდა გაზეთს „სამშობლოს განთავისუფლებისათვის". სიცოცხლის ბოლო წლები ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაატარა. ცოლად ჰყავდა წარმოშობით ფინელი ალმა საირანენი. მათი შთამომავლები ვაშინგტონსა და მიუნხენში ცხოვრობენ.

ლიტერატურა
----------

* შარაძე, გურამ. ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია. ტ. 1. - თბ. 2001. - გვ. 630–632.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით საღირაშვილი. „ქართველები უცხოეთში. ბიოგრაფიები და მოღვაწეობა". საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**დევისპირა** (ლათ. Antirrhinum) — დეკორატიულ მცენარეთა გვარი მრავალძარღვასებრთა ოჯახისა. წარსულში მიეკუთვნებოდა შავწამალასებრთა ოჯახს.

მოიცავს 21 სახეობას. ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ამერიკაში. დევისპირა მრავალწლოვანი ბალახოვანი ან ნახევრადბუჩქოვანი მცენარეა მრგვალი, მწვანე ღეროთი. ღერო სწორია, დატოტვილი, 15-დან 100 სმ-მდე სიმაღლით, რომელიც ქმნის პირამიდისებურ ბუჩქებს. ყვავილი მსხვილი აქვს, არასწორი, მარტივი ან ბუთხუზა. ყვავილების შეფერილობა: თეთრი, ვარდისფერი, ყვითელი ან ორფეროვანი.

შეიცავს ლიმონის, ჭიანჭველას, ვაშლისა და ძმრის მჟავებს, გლიკოზიდებს — ლინარინს, საპონინს, ლინარიზინს, კაროტინს, ვიტამინ C-ს, პექტინურ, მთრიმლავ და სხვა ნივთიერებებს, ალკალოიდებს. სამკურნალოდ მხოლოდ ხალხურ მედიცინაში იყენებენ. მის წყალში ნაყენს ხმარობენ თვალის ანთების დროს. სვამენ ღვიძლისა და სწორი ნაწლავის, თირკმლების, სიყვითლის, სუნთქვის გახშირებისა და თავის ტკივილის სამკურნალოდ. იყენებენ აგრეთვე კანის დაავადებების მოსარჩენად.

საქართველოში კულტივირებულია სამხრეთევროპული ძაღლიპირა, რომელიც მებაღეობაში ცნობილია ანტირინუმის სახელით. ანტირინუმი ერთწლოვანია, დიდი ღია მეწამული, თეთრი, ვარდისფერი ან ყვითელი ყვავილები შეკრებილი აქვს მტევნისებრ ყვავილედად. ყვავილობს ივლის-აგვისტოში. იზრდება კლუმბებზე ბაღ-პარკებში. გენეტიკაში საკვლევ ობიექტად იყენებენ.

დევისპირას ქართლური სახელწოდებაა ძაღლიპირა, კახური — ლომის ყბა, შაშვისპირა, შაშვის ყბა, ხოლო მეგრული — ჯოღორიში დუდი.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 265.
2. ↑  Antirrhinum — The Plant List
3. ↑  მცენარე დევისპირა — ცნობები[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  ალექსანდრე მაყაშვილი, ბოტანიკური ლექსიკონი, გვ. 23, თბ. 1991.
5. ↑  დევისპირა — ბოტანიკური ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბერძენიშვილი**. |

**ნამეტია (ივლიტე) ბერძენიშვილი** (დ. 3 მარტი, 1891, შუა ფარცხმა — გ. 1 აგვისტო, 1988, პარიზი) — ქართველი ემიგრანტი, „ლევილის დედა", სახალხო გვარდიელი, ვლადიმერ გოგუაძის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გურიის სოფელ შუა ფარცხმაში ღარიბი და მრავალშვილიანი გლეხების, ანტონ ბერძენიშვილისა და რუსუდან ჯიბლაძის ოჯახში მეცხრე შვილად. ამიტომ შეარქვეს ნამეტია. 1918 წელს შევიდა ახალგახსნილი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1919 წელს, მე-2 კურსის სტუდენტი, ცოლად გაჰყვა ვლადიმერ გოგუაძეს, მიატოვა სწავლა და გოგუაძესთან ერთად იბრძოდა სახალხო გვარდიის ჯავშნოსან მატარებელზე.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მე ჯავშნოსანზე მყავდა ახალი მეომარი – ჩემი მეუღლე. მე ჩემ ძმას და ნათესავებს დავავალე: ბრძოლის დროს ჩემს ცოლთან ახლოს ყოფილიყვნენ და თუ საქმე ცუდად წავიდოდა, მოეკლათ კიდეც, რათა ოსმალებს ტყვედ არ ჩავარდნოდა" |
|  | (ვლადიმერ გოგუაძე) |

1921 წელს სტამბოლში ჩააკითხა დაჭრილ მეუღლეს. 1923 წელს ისინი რუმინეთ-პოლონეთის გავლით პარიზში ჩავიდნენ და თავი ლევილის მამულს შეაფარეს. აქ მათ ააგეს ნალია გურულ ყაიდაზე, მოჰყავდათ სიმინდი, ამზადებდნენ ყველსა და თაფლს, აყენებდნენ ღვინოს

ნამეტია ბერძენიშვილის ინიციატივით შეგროვებული იქნა თანხა, რომლითაც შეძენილ იქნა მიწა ქართული სასაფლაოსთვის და მოეწყო ლევილის ქართული სასაფლაო. მანამდე პარიზში და მის ახლომახლო მცხოვრები ქართველებიც სულ სხვადასხვა ადგილას საფლავდებოდნენ. ადგილობრივმა კომუნამ ემიგგრანტ ქართველებს ლევილს გარეთ მცხოვრებ ქართველების დასაფლავების ნებაც დართო. ამის გამო ნამეტიას „ლევილის დედა" შეარქვეს. 1970-იანი წლების დამდეგს საფრანგეთში ქართული სათვისტომოს გამგეობამ, პირველად სათვისტომოს ისტორიაში, ნამეტიას საპატიო წევრის წოდება მიანიჭა.

ლიტერატურა
----------

* *შარაძე, გ.*, უცხოეთის ცის ქვეშ, ტ. II, თბილისი: „მერანი", 1993. — გვ. 156-162.
* *წერეთელი, გ.* „ლევილის დიდედის გარდაცვალება" გუშაგი N17 გვ. 83-87 — 1988 წ.
* „მებრძოლი საქართველო" N6 გვ. 64-66 — პარიზი, 1988
* „მებრძოლი საქართველო" N3 გვ. 55-56 — პარიზი, 1987

სქოლიო
------

1. ↑  *გ. წერეთელი*, „ჩვენი დროშა" — პარიზი, 1988
**გურამ კალანდია** (დ. 14 თებერვალი, 1935, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1958 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის სპეციალობით.

1958 წლიდან მუშაობდა სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტ „ხიდმშენში" ოსტატად, სამუშაოთა მწარმოებლად, ტრესტის ტექნიკური განყოფილების უფროსად, მმართველის მოადგილედ, მოგვიანებით, სააქციო საზოგადოება „ხიდმშენის" მთავარ ინჟინრად. მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით აშენდა და საექსპლუატაციოდ გადაეცა ვახხუშტის სახელობის ხიდი თბილისში, სარკინიგზო ხიდები მდინარეებზე — ნატანებსა და ძირულაზე, ე. წ. „წითელი ხიდი" საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვართან და მრავალი სხვა. 1971-1973 წლებში. მივლინებული იყო ნეპალში ავტომაგისტრალ „ჯანაკპურ-სიმრას" მშენებლობის უფროსად. სომხეთში მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ პირველსავე დღეებში აქტიურად ჩაერთო მაშველი რაზმის შექმნისა და ლენინაკანისა და სპიტაკის მიწისძვრის შედეგად სალიკვიდაციო სამუშაოებში.

ჯილდოები
--------

* ღირსების მედალი
* საქართველოს დამსახურებული მშენებელი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია.თბ. 2017, გვ. 275-276

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ კალანდია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მარინე ლაზარაშვილი** (დ. 23 იანვარი, 1951, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი,პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით.

1974 წლიდან პერიოდულად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ სტაციონარში ლაბორანტის თანამდებობაზე. 1976 წლიდან შეთავსებით ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საშუალო სპეციალური განათლების სისტემაში. 1997 წლიდან მუშაობს თბილისის სამგორის რაიონის განათლების განყოფილებაში გეოგრაფიის სწავლების მეთოდისტად. აქვე, რაიონის სკოლების ბაზაზე ჩამოაყალიბა „მცირე გეოგრაფიული საზოგადოება". მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ სტაციონარში ინჟინრის თანამდებობაზე. პარალელურად პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწევა საშუალო სპეციალური განათლების სისტემაში. გამოქვეყნებული აქვს 10-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, რომელთა ნაწილი ეხება მეთოდურ საკითხებს. მისი თანაავტორობით გამოიცა „სამუშაო რვეულები გეოგრაფიაში" VIII და IX კლასებისათვის (1998).

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი თბ. 2003, გვ. 166

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარინე ლაზარაშვილი-ჯიბლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თამარ სიმონის ასული პაპავა** (ქალიშვილობის გვარი — გოგოლაშვილი, ფსევდონიმები — ისახარი, ქოჩრიანი ტოროლა) (დ. 24 მარტი, 1888, ქუთაისი, — გ. 21 მარტი, 1976, ბუენოს-აირესი, დაკრძალული პარიზის მახლობლად, ლევილის სასაფლაოზე) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

დაიბადა მსახიონ სიმონ გოგოლაშვილის ოჯახში. ძალზე ახალგაზრდა გამოვიდა ლიტერატურულ ასპარეზზე წერდა მოთხრობებს „ქოჩრიანი ტოროლას" ფსევდონიმით, ამავე დროს თანამშრომლობდა ჟურნალ „თეატრი და ცხოვრებაში", თარგმნა და ცალკე წიგნად გამოსცა ვოლდემარ ბონზელსის ცნობილი ნაშრომი „ფუტკარი და მაია". 1923 წელს შვილებთან ერთად შეურთდა გერმანიაში ემიგრაციაში წასულ მეუღლეს — მწერალ და ჟურნალისტ აკაკი პაპავას. უცხოეთშიც განაგრძობდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას, მისი ისტორიული ნარკვევები „ისახარის" ფსევდონიმით იბეჭდებოდა პარიზში, ჟურნალ „კავკასიონში". 1937 წელს გამოვიდა თამარ პაპვას წიგნი საქართველოს ქალი ისტორიული მოღვაწეების შესახებ — „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოში" ექვთიმე თაყაიშვილის წინასიტყვაობით (ხელმეორედ გამოიცა 1953 წელს). II მსოფლიო ომის შემდეგ, 1949 წელს პაპავები არგენტინაში გადასახლდნენ. მათი ერთობლივი ნაშრომი „მარიამ უკანასკნელი დედოფალი საქართველოსი" ბუენოს-აირესში 1956 წელს გამოვიდა. 1950-იან წლებში თამარ და აკაკი პაპავების წერილები იბეჭდებოდა ნიუ-იორკში გამომავალ ქართულ გაზეთ „ქართულ აზრში". 1970 წელს თამარ პაპავამ გამოსცა ბოლო წიგნი „გაბნეული საფლავები". პაპავებმა გარკვეული წილი შეიტანეს უცხოეთში მოხვედრილ ძველი ქართული კულტურის შეძენისა და დაცვის საქმეში. მათ მიერ შენახული სიონის ტაძარის ტრაპეზის ძველი ნაქარგი გადასაფარებლი რეზო თაბუკაშვილის ხელით გადმოსცეს საქართველოს ხელოვნების მუზეუმს. თამარ პაპავა 87 წლის ასაკში გარდაიცვალა ბუენოს-აირესში. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე, მეუღლის გვერდით.

ბიბლიოგრაფია
------------

* დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში (ავტორი). - თბილისი, მერანი, 1990. - 398გვ.
* გაბნეული საფლავები : დოკუმ. მასალა ქართვ. ემიგრანტ მწერლებზე (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1990. - 126გვ.
* მარიამ უკანასკნელი დედოფალი საქართველოსი (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1989. - 273გვ.

ლიტერატურა
----------

* პაპავა-გოგოლაშვილი თამარ // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012. - გვ.160-161;
* საითიძე, გოჩა. ახალი მასალები აკაკი და თამარ პაპავების ცხოვრება-მოღვაწეობის ისტორიიდან : (XX საუკუნის 10-50-იანი წლები) / გოჩა საითიძე, გელა საითიძე // ისტორიულ-პუბლიცისტური ნარკვევები / გიორგი (გელა) საითიძე. - თბილისი, 2013. - გვ.384-400.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ პაპავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლაფანყურის „ვაჟაობა"**— სახალხო დღესასწაული, რომელიც თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურში 1968 წლიდან აღინიშნება ქართული ლიტერატურის კლასიკოსის, პოეტისა და მწერლის, ვაჟა-ფშაველას პატივსაცემად.

დაარსების იდეა
--------------

ლაფანყურში სახალხო დღესასწაულის დაარსების იდეა სოფლის მცხოვრებს, ზამბილ ციგროშვილს გაუჩნდა. ერთ-ერთი ვერსიით მას რელიგიური სახე უნდა ჰქონოდა, თუმცა კომუნისტური წყობა ამას არ დაუშვებდა. ამიტომ ინიციატორებმა გადაწყვიტეს, დღესასწაული ლუკა რაზიკაშვილის, ვაჟა-ფშაველას პატივსაცემად გაემართათ.

პირველი ვაჟაობა
---------------

მას შემდეგ, რაც რაიონულმა კომიტეტმა (რაიკომი) დღესასწაული ოფიციალურად დაამტკიცა, სოფელში შეიქმნა კომისია „ვაჟაობის" ორგანიზებისათვის, რომლის წევრებიც იყვნენ:

| წევრი | თანამდებობა |
| --- | --- |
| ზამბილ ციგროშვილი |  |
| ვანო კობრეშვილი | მეურნეობის დირექტორის მოადგილე |
| ვლადიმერ წვეროშვილი | ლაფანყურის სკოლის დირექტორი |
| იოსებ მთიბელაშვილი | ლაფანყურის სკოლის დირექტორის მოადგილე |

პირველი „ვაჟაობა" გაიმართა სოფლის ახლოს, ჭალაში, სადაც დღეს საფეხბურთო მოედანია. სპეციალურად დღესასწაულისთვის ამ ადგილამდე წყალიც გაიყვანეს. დაიბეჭდა მოსაწვევები.
„ვაჟაობისთვის" მაშინდელმა სამხატვრო სკოლის დირექტორმა დახატა ვაჟა-ფშაველას პორტრეტი, რომელიც დღესაც ამ დღესასწაულის ერთ-ერთ სიმბოლოდ ითვლება. ღონისძიებაზე იოსებ მთიბელაშვილმა ვაჟას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ მოხსენება წაიკითხა. პირველ ვაჟაობას ესწრებოდა ცნობილი საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს ვაჭრობის მინისტრის ერთ-ერთი მოადგილე კომუნისტური წყობის დროს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი, ვაჟა-ფშაველას საზოგადოების მაშინდელი თავმჯდომარე ჯიბო ლომაშვილი, რომელსაც პირველი ვაჟაობა საკუთარი ნაშრომებისთვის გადაუღია.

ვაჟაობა დღევანდელობაში
----------------------

90-იან წლებში ვაჟაობა აღარ იმართებოდა. მოგვიანებით დღესასწაული აღდგა და ტრადიციულად ყოველი წლის ივლისის ბოლო შაბათ დღეს იმართება. „ვაჟაობის" დღეს იმართება დოღი, ქართული ჭიდაობა და ღონისძიება პოეტების, მომღერლებისა და მოცეკვავეების მონაწილეობით. 2005 წელს სოფლის მცხოვრების, აპოლონ ციგროშვილის ინიციატივით, ლაფანყურის 100 წლის იუბილისა და ვაჟა-ფშაველას პატივსაცემად ადგილზე, სადაც დღეს ვაჟაობა იმართება პოეტის ბიუსტი დაიდგა.

გალერეა
-------

* ვაჟა-ფშაველას პორტრეტი ლაფანყურის საჯარო სკოლაშივაჟა-ფშაველას პორტრეტი ლაფანყურის საჯარო სკოლაში
* ვაჟა-ფშაველას ბიუსტი ლაფანყურშივაჟა-ფშაველას ბიუსტი ლაფანყურში
* ადგილი, სადაც პირველი ვაჟაობა ჩატარდა.ადგილი, სადაც პირველი ვაჟაობა ჩატარდა.
* ლაფანყურის პირველი „ვაჟაობის" მოსაწვევის გარეკანილაფანყურის პირველი „ვაჟაობის" მოსაწვევის გარეკანი
* ლაფანყურის პირველი „ვაჟაობის" მოსაწვევილაფანყურის პირველი „ვაჟაობის" მოსაწვევი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაფანყურში ვაჟაობის დღესასწაული აღინიშნა
* სოფელ ლაფანყურში ტრადიციული დღესასწაული "ვაჟაობა" გაიმართა დაარქივებული 2020-02-15 საიტზე Wayback Machine.
* სოფელ ლაფანყურში სახალხო დღესასწაული „ვაჟაობა" აღნიშნეს
* "ვაჟაობა" ლაფანყურში www.speqtri.ge

სქოლიო
------

1. ↑  ჯიბო ლომაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი www.nplg.gov.ge
**ზალიშჩიკი** (უკრ. Заліщики, გერმ. Salischtschyky, პოლ. Zaleszczyki) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს ტერნოპილის ოლქის ზალიშჩიკის რაიონში, არის ზალეშჩიკის საქალაქო საბჭოს ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს მდინარე დნესტრის მარცხენა ნაპირზე. მდინარის დინების ზემო ნაწილში ესაზღვრება სოფელი პეჩორნა, მდინარის დინების ქვემოთ სოფელი დობროვლიანი, მდინარის მეორე ნაპირზე მდებარეობს დაბა კოსტრიჟევკა დ სოფლები ზვენიაჩინი და კრეშჩატიკი. ქალაქზე გადის რამდენიმე ადგილობრივი და საერთაშორისო საავტომობილო გზატკეცილი და რკინიგზის ხაზი.

ისტორია
-------

ზალიშჩიკის ტერიტორია დასახლებული ჩანს უძველესი დროიდან, რადგან აქ აღმოჩენილია გვიანი პალოლითისათვის დამახასიათებელი ტრიპოლისა და ლიპიცკის კულტურების ნაშთები. ქალაქი 1469 წელსა მოხსენიებული, როგორც დობროვლიანის გარეუბანი ზალესიეს სახელით. XVI საუკუნეში ზალეშჩე ეწოდება, ხოლო სახელწოდება ზალიშჩიკი 1578 წლიდან ფიქსირდება. თანამედროვე ქალაქი დაარსდა დაახლოებით 1750 წელს ამავე სახელწოდების სოფლის ადგილზე. აღნიშნული სოფელი დღეს ძველი ზალიშჩიკის შემადგენელი ნაწილია. 1766 წელს ქალაქმა მიიღო მაგდებურგის უფლებები, 1774 წლიდან პოვიატის ქალაქის სტატუსი.

1941 წლის 7 ივლიის ქალაქი გერმანიამ დაიპყრო, ხოლო გაათავისუფლეს 1944 წლის 24 მარტს.

გალერეა
-------

* 
* ცენტრალური მოედანიცენტრალური მოედანი
* ყოფილი სინაგოგა დღეს ელექტროსადგური.ყოფილი სინაგოგა დღეს ელექტროსადგური.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ზალიშჩიკი***

* Zalischyky in the Encyclopedia of Ukraine
* Web site of Zalischyky, Ukraine
* History of Zalishchyky

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტერნოპილის ოლქი |
| --- |
|  |
| 
ადმინისტრაციული ცენტრი: ტერნოპილი |
|  |
| რაიონები | 
* ბერეჟანი
* ბორშჩივი
* ბუჩაჩი
* ჰუსიატინი
* ზალიშჩიკი
* ზბარაჟი
* ზბორივი
* კოზოვა
* კრემენეცი
* ლანივცი
* მონასტირისკა
* პიდჰაიცი
* პიდვოლოჩისკი
* ტერებოვლია
* ტერნოპილი
* შუმსკი
* ჩორტკივი
 | ტერნოპილის ოლქის გერბი |
|  |
| ქალაქები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რეგიონული | 
* **ტერნოპილი**
* ჩორტკივი
 |
|  |
| რაიონული | 
* ბერეჟანი
* ბორშჩივი
* ბუჩაჩი
* ზალიშჩიკი
* ზბარაჟი
* ზბორივი
* კოპიჩინცი
* კრემენეცი
* ლანივცი
* მონასტირისკა
* პიდჰაიცი
* პოჩაივი
* სკალატი
* ტერებოვლია
* შუმსკი
* ხოროსტკივი
 |

 |

 |
**დავით ხელაძე** (დ. 1887 — გ. 21 აგვისტო, 1957) — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი; პარიზის ქართული სტამბის დამაარსებელი. 

დაიბადა ქუთაისში. მუშაობდა ასოთამწყობად ადგილობრიბ სტამბაში. იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა და საგამომცემლო საქმიანობა პარიზში განაგრძო. გამოსცა იაკობ გოგებაშვილის „დედა-ენა" (1931), კონსტანტინე კანდელაკის წიგნი „ეკონომიური კრიზისი" და ლეისპირელის (პავლე სარჯველაძე) ლექსები (1932), შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსნის" ბალმონტისეული რუსული თარგმანი (1933). 

1933 წელს სოციალ-დემოკრატ დავით საღირაშვილთან ერთად „დ. ხელაძისა და ამხანაგობის" ფრანგულ-კავკასიური სტამბა, რომელშიც იბეჭდებოდა ეროვნულ-დემოკრატთა ჟურნალი „სამშობლო", გრიგოლ ფერაძის „ჯვარი ვაზისა". 1930-იან წლებში ხელაძის სტამბაში დაიბეჭდა ასევე ალექსანდრე ასათიანის წიგნი „ქართული პოლიტიკის ძველი და ახალი გზები", სტეფანე კასრაძის რომანი „თარი-არალე", დავით ვაჩნაძის „კავკასიის პრობლემა" (რუსულ ენაზე) და ნოე ჟორდანიას „სოციალიზმის სირთულეები" (ფრანგულ ენაზე), გიორგი გვაზავას მიერ თარგმნილი რასინის „მითრიდატე და ესქილეს „მიჯაჭვული პრომეთე", ვლასა მგელაძის „ოცდაექვსი მაისი", სამსონ ფირცხალავას „ისტორიული ლანდები", კონსტანტინე კანდელაკის „საქართველოს ეროვნული მეურნეობა", თამარ პაპავას „დიდი სახეები პატარა ჩარჩოებში", ანჩინის (აკაკი ჩხენკელი) „სახელმწიფო და ერი", დ’ტრეინის „ემიგრაციაში ნახული და გაგონილი", გრიგოლ ურატაძის „საზოგადოებრივი მოძრაობა საქართველოში 1821–1921 წლებში", 1944 წელს — ქართველი ლეგიონერებისათვის განკუთვნილი მინიატურული „ვეფხისტყაოსანი", 1948 წელს — შალვა სკამკოჩიშვილისა და მირიან მელუას „ქართულ ლექსიკონი", ჟურნალი „ბედი ქართლისას" და სხვა გამოცემები.

ხელაძე გარდაიცვალა ჟენევაში 1957 წელს. დაკრძალეს იქვე, წმ.გიორგის სასაფლაოზე; 1958 წელს გადაასვენეს ლევილის ქართულ სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ხელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რომან ბუბუტეიშვილი** (დ. 1936 — გ. 2012) — ქართველი ინჟინერი.

დაიბადა ჩოხატაურის რაიონში, სოფელ საჭამიასერში. 1959 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტი. 1959-1963 წლებში მუშაობდა საპროექტო ორგანიზაცია „საქენერგოპროექტში" ინჟინრად. 1963-1978 წლებში „საქმთავარენერგოს" სარელეო დაცვისა და ავტომატიკის ცენტრალური სამსახურში სხვადასხვა თანამდებობბებზე. 1975-1978 წლებში რომან ბუბუტეიშვილი მივლინებული იყო ეგვიპტეში არაბთა რესპუბლიკაში ენერგოსისტემის სარელოე დაცვის მთავარ ექსპერტად. 1978-1981 წლებში მუშაობდა „საქმთავარენერგოში" ელ. ტექნიკური მოწყობილებების ექსპლუატაციის სამსახურის უფროსად. 1981-1992 წლებში ინსტიტუტ „ენერგოქსელპროექტის" საქართველოს განყოფილების უფროსი, პროექტის მთავარი ინჟინერი, ხელმძღვანელობდა სისტემის 110-220-500კვ. ობიექტების პროექტირებას და მათი მშენებლობის საავტორო ზედამხედველობას. 1992-2005 წლებში კი ენერგოსისტემის სარელეო დაცვის მთავარ სპეციალისტად და ამავდროულად კომპანია „ელექტროგადაცემის" სარელეო დაცვის სამსახურის უფროსად. 
2005-2012 წლებში ასევე მუშაობდა „ენერგოპრო ჯორჯიას" სრული დაცვის განყოფილრბაში მთავარ სპეციალისტად.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ენერგეტიკოსები, ენციკლოპედია, თბ. 2016, გვ. 52

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომან ბუბუტეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
*გრინვეი საქართველოს* ლოგო
**გრინვეი საქართველო** - ავტოსატრანსპორტო საშუალებების ტექნიკური ინსპეტირების ყველაზე დიდი კომპანიაა საქართველოში, რომელიც მომხმარებელს საერთაშორისო სტანდარტების სერვისს სთავაზობს. კომპანიის მომსახურების ცენტრები ქვეყნის 26 წერტილშია განლაგებული. *გრინვეი საქართველო* მაღალმთიანი რეგიონების მოსახლეობას სამი მობილური სადგურით ემსახურება. 

*გრინვეი საქართველოს* პარტნიორია ავტომობილების ტექნიკური ინსპექტირების მსოფლიო ლიდერი კომპანია „Applus+", რომელიც მსოფლიოს 70 ქვეყანაში ოპერირებს. „Applus+"-ის საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინებით, პირველად საქართველოში ჩამოყალიბდა ევროპული სტანდარტების მქონე ტექნიკური ინსპექტირების კომპანია *გრინვეი საქართველო*.

საერთაშორისო სტანდარტის უზრუნველსაყოფად გრინვეი საქართველოს მსოფლიოში ცნობილ ავტოტექინსპექტირების აღჭურვილობის მწარმოებელ კომპანია Actia -სთან თანამშრომლობს. ტექინსპექტირების პროცესში *გრინვეი საქართველო* „actia-ს" ტექნოლოგიას და აპარატურას იყენებს.

*გრინვეი საქართველოში* 350 ადამიანია დასაქმებული. დასაქმებულებმა გადამზადება ესპანეთში გაიარეს. კომპანიის თანამშრომლები კვალიფიკაციის ასამაღლებელ ტრენინგებს, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ აქტიურად გადიან.

სავალდებულო ტექნიკური დათვალიერება
----------------------------------

საქართველოსა და ევროპის კავშირს შორის ასოცირების შესახებ შეთანხმების ფარგლებში, საქართველომ აიღო ვალდებულება, განახორციელოს ავტომანქანების ტექდათვალიერების რეფორმა. 2018 წლის 1 ოქტომბრიდან ავტომობილების ტექნიკური ინსპექტირება უკვე სავალდებულო გახდა 3.0 და მეტი ძრავის მქონე მანქანებისთვის, 2019 წლის 1 იანვრიდან კი - ყველა სხვა სატრანსპორტო საშუალებებისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  BM.ge[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Applus+
3. ↑  YouTube
4. ↑
5. ↑  დებულება
**როსტომ რაჭის ერისთავი** — ერისთავი დაახლოებით 1750-1769 წლებში. შოშიტა III-ის ძე. ერისთავად გახდომისთავნავე რაჭის თავად-აზნაურები ზოგი ამოწყვიტა, ზოგი გააძევა და მათი მამულები მიიტაცა. ხელთ იგდო სამეფო მამულებიც და ამრიგად მთელ რაჭას დაეუფლა. ძლიერ წინააღმდეგობას უწევდა იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის ცენტრალისტურ პოლიტიკას. იმერეთის ზოგიერთ რენეგატ ფეოდალთან ერთად მეგზურობას უწევდა ოსმალ დამპყრობლებს და ხშირად გამოდიოდა მათ მოკავშირედ სოლომონ -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1752 წელს როსტომ რაჭის ერისთავმა და ლევან აბაშიძემ სოლომონ I ტახტიდან ჩამოაგდეს, სოლომონმა მალე დაიბრუნა ტახტი. როსტომ რაჭის ერისთავმა ისევ სცადა მეფის თავიდან მოცილება, მაგრამ ხრესილის ბრძოლაში (1757) გამარჯვება სოლომონს დარჩა. 60-იანი წლების დასაწყისში როსტომ რაჭის ერისთავი მხარში ედგა ოსმალებს და მათთან ერთად ებრძოდა სოლომონ მეფეს. 60-იანი წლების მიწურულიდან სოლომონ I-მა რამდენიმეჯერ წარმატებით ილაშქრა რაჭაში, მაგრამ როსტომის ხელში ჩაგდება ვერ მოახერხა. 1769 წელს სოლომონ I-მა მინდობილი როსტომ რაჭის ერისთავი ოჯახიანად შეიპყრო და მკაცრად დასაჯა, მამულები კი სამეფო საკუთრებად გამოაცხადა. 1773 წლამდე როსტომი პატიმარი იყო. შემდეგ გაათავისუფლეს და 1790 წლიდან აღარ იხსენიება. 

როსტომის ამბავი აღწერილია აკაკი წერეთლის მოთხრობაში „რაჭის ერისთავი როსტომი".

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 449-450.
* *რეხვიაშვილი, მ.*, იმერეთის სამეფო 1462-1810, თბილისი: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1989. — გვ. 197-216.
* *სოსელია ო*. ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან, ტ. 1, თბ. 1973
დაკების სახელმწიფო ბერებისტას მმართველობისას, ძვ. წ. 82 წელი.
**დაკები** (ლათ. Daci) — გეტებთან ახლომონათესავე ჩრდილოეთ თრაკიულ ტომთა ჯგუფი.

უძველესი ავტორების (სტრაბონი, კეისარი, პლინიუს უფროსი და სხვ.) გადმოცემით მათ დაიკავეს მიწები დუნაის ჩრდილოეთით კარპატების განშტოებებამდე, ე. ი. ძირითადად ტრანსილვანიის (დღევანდელი რუმინეთი) ტერიტორია. ყველაზე მეტად დასახლდნენ და განავითარეს ოლტენიისა და ბანატის რაიონები. ბერძნული წყაროები მოიხსენიებენ ძვ. წ. V საუკუნიდან. მისდევდნენ მიწათმოქმედებას და მესაქონლეობას, იცოდნენ მეთუნეობა და მეტალურგია. ვაჭრობდნენ ბერძნულ-რომაულ სამყაროსთან, სარგებლობდნენ ბერძნულ-მაკედონური და რომაული ტიპის სამონეტო სისტემით.

ძვ. წ. I საუკუნეში დაკები და გეტები დაკი ბელადის ბერებისტას მეთაურობით გაერთიანდნენ და თავისი ძალაუფლება დუნაის დასავლეთი ნაპირის ტომებზე და ზოგიერთ აღმოსავლეთ პონტოურ (სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთი) ქალაქზე გაავრცელეს. წავიდა სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბების პროცესი, გაიზარდა გამაგრებული ქალაქები, წარმოიქმნა დედაქალაქი არგედავა (დღევანდელი ვერედია) ბანატის ოლქში, მოიჭრა მონეტები. თუმცა მათი გაერთიანება არამყარი აღმოჩნდა და მალე დაიშალა.

ძვ. წ. I — ახ. წ. I საუკუნეების განმავლობაში რომაელებმა მთელი რიგი ლაშქრობები მოაწყვეს დაკების წინააღმდეგ; პირველად მათი დაპყრობა ავგუსტუსმა და ნერონმა სცადეს, მაგრამ უშედეგოდ. დაკების კავშირმა უდიდეს აყვავებას ახ. წ. I საუკუნის ბოლოს მიაღწიეს დეცებალუსის მმართველობისას; ამ დროს მათ ახალი ძლიერი სახელმწიფო შექმნეს. კლასობრივი საზოგადოების წარმოქმნის პროცესი ამ დროს უკვე შორს იყო წასული (ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, უკვე იყო ჩამოყალიბებული მონათმფლობელური სახელმწიფო). I საუკუნის 80-იან წლებში დაკების წინააღმდეგ ომი დაიწყო დომიციანემ, მაგრამ იგი ზედიზედ დაამარცხეს და იძულებული გახადეს დამამცირებელი ზავისათვის მოეწერა ხელი. რომაელებს ყოველწლიურად ფულისა და ხორბლის სახით ხარკი უნდა ეძლიათ დაკებისათვის და თან სამოქალაქო და სამხედრო სპეციალობის მქონე ოსტატებიც უნდა გაეგზავნათ რომიდან დაკიაში. იმპერატორ ტრაიანეს მიერ წარმოებულ 101–102 (ამ დროს დაიკავეს ბანატი და ოლტენია) და 105–106 წლების ომებში დაკები დაარცხდნენ, მათი მთავარი ქალაქი სარმიზეგეტუზა დაეცა, დეცებალუსმა თავი მოიკლა და დაკებმაც დამოუკიდებლობა დაკარგეს. დაკია რომის პროვინციად გამოცხადდა. მათზე გამარჯვების აღსანიშნავად ტრაიანემ რომში 39 მეტრის სიმაღლის სვეტი („ტრაიანეს სვეტი") აღმართა დაკებთან ომის ეპიზოდის გამომხატველი რელიეფებით. დაკების უმრავლესობა ბრძოლას შეეწირა ან ტყვედ გაიყიდა.

XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან ორეშტიის მთებში რუმინელი არქეოლოგების მიერ დაკების ციხესიმაგრეებისა და დასახლებების არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 347.
* *Колосовская Ю. К.* Даки // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 7 — М. 1972.
* *Маяк И. Л.* Даки // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М. 2007. — стр. 246.
**ვახტანგ ვახტანგის ძე გეგელაშვილი** (დ. 10 დეკემბერი, 1937, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ — გ. 27 სექტემბერი, 1993, სოხუმი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს წევრი (1993). სოხუმის დაცემის შემდეგ მოკლეს აფხაზური სეპარატისტული დაჯგუფების წევრებმა.

1962 წელს დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო ფიზიკა-ტექნიკურ ინსტიტუტში. 1976–1990 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივნის თანაშემწედ. 1992 წლიდან იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის თანაშემწე და პრეს-ცენტრის წევრი. აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, 1993 წლის 27 სექტემბერს, ჟიული შარტავასთან ერთად აიყვანეს ტყვედ და დახვრიტეს. მისი ნეშტის იდენტიფიცირება და აფხაზეთიდან გადმოსვენება მოხდა 2017 წელს. დაკრძალულია ქ. რუსთავში. გარდაცვალების შემდეგ დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენით.

სქოლიო
------

1. ↑  ვახტანგ გეგელაშვილი დაარქივებული 2021-06-22 საიტზე Wayback Machine.. „მოლოდინი" — უგზო-უკვლოდ დაკარგულთა მოძიების ფონდი.
2. ↑  დაბრუნება სოხუმიდან 24 წლის შემდეგ. რადიო თავისუფლება, RFE/RL. ოქტომბერი 17, 2017.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სოხუმის დაცემის დღეს აფხაზეთის მინისტრთა საბჭოს წევრები |
| --- |
|  |
| მინისტრთა საბჭოს წევრები | 
ჟიული შარტავა · ალექსანდრე ბერულავა · არშაველ შენგელია · გურამ გაბესკირია · ვახტანგ გეგელაშვილი · იური გავა · მიხეილ კოკაია · რაულ ეშბა · ჯუმბერ ბეთაშვილი |
|  |
| უსაფრთხოების სამსახური | 
ავთანდილ დეკანოიძე · ბადრი ბაღათურია · ელგუჯა შარტავა · თენგიზ აბსანძე · მამია ალასანია · მერაბ კვირიკაძე |

 |