recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქიმიური მოვლენა**, (ან *ქიმიური რეაქცია*) ეწოდება ისეთ მოვლენას როდესაც ხდება ერთი ნივთიერების გარდაქმნა მეორეთი. ქიმიური მოვლენის პროცესისას, ფიზიკურისაგან განსხვავებით ყოველთვის ხდება ერთი ნივთიერების გარდაქმნა მეორეთი.

### ცდა

თუ წყალში ჩადებულ ელექტროდებში დენს გავატარებთ, რომლებზედაც დაფარებულია სიჟარები, ცოტა ხნის შემდეგ ვნახავთ რომ სინჯარებში სხვადასხვა როადენობის აირები დაგროვდება. თუ კი იმ სინჯარაში სადაც ნაკლები აირია მივიტანთ მბჟუტავ ასანთს ის უცებ აალდება, ეს იმის მაჩვენებელია რომ ეს — ჟანგბადია. ხოლო იქ სადაც მეტი აირია მივიტანთ ანთებულ ასანთს მაშინ აირი აალდება, ეს — წყალბადია. ამ შემთხვევაში მოხდა მოვლენა (რეაქცია) როდესაც წყლიდან წარმოიქმნა 2 ნივთიერება — ჟანგბადი და წყალბადი.

ქიმიური რეაქცია, მისი ნიშნები, წარმოშობის პირობები და მიმდინარეობა
------------------------------------------------------------------

**ქიმიური მოვლენა** იგივეა რაც **ქიმიური რეაქცია** ნივთიერებები რომლებიც შედიან რეაქციაში ეწოდებათ - **რეაგენტები** ან **საწყისი ნივთიერებები**, ხოლო რომლებიც მიიღება მათ **რეაქციის პროდუქტები ეწოდებათ.**

### ქიმიური მოვლენის (რეაქციის) ნიშნები

ქიმიურ მოვლენას (რეაქციას) თან ახლავს ერთი ან რამდენიმე ფიზიკური ეფექტი: ფერის ცვლა, სუნის წარმოქმნა ან გაქრობა, ნალექის წარმოქმნა, გაზის გამოყოფა, სითბოს გამოყოფა ან შთანთქვა, სინათლის გამოსხივება, ელექტროდენის წარმოქმნა და ა.შ. ყველა ეს ნიშნები მაჩვენებელია იმისა რომ მიმდინარეობს ქიმიური მოვლენა (რეაქცია). მაგალითად:

#### ცდა

თუკი ალში შევიტანთ მაგნიუმის ლენტს, ის აალდება და დაიწვება, კაშკაშა სინათლისა და დიდი სითბოს გამოყოფით. და ამასთან მაგნიუმი გარდაიქმნება თეთრ ფხვნილად - მაგნიუმის ოქსიდად. ამ რეაქციაში გარდა ახალი ნივთიერების წარმოქმნისა არის კიდევ 2 ნიშანი - სინათლისა და სითბოს გამოყოფა. თუკი მაგნიუმის წვისას საჭიროა გახურება მხოლოდ რეაქციის დასაწყისში ხოლო შემდეგ მიმდინარეობს თვითონ, მალაქიტის დაშლისას ყველაფერი ხდება საწინააღმდეგოდ. ის გახურებას საჭიროებს არა მარტო რეაქციის დასაწყისში არამედ მთელი პროცესის განმავლობაში, რადგან რეაქციის პროცესში ხდება სითბოს შთანთქვა. ასე რომ რეაქციის წარმოქმნისა და მიმდინარეობის ერთ ერთი მნიშვნელოვანი პირობა უმეტესწილად არის მისი გახურება განსაზღვრულ ტემპერატურამდე.

სხვა საჭირო პირობებია - ნივთიერებების *არევა* და *დაქუცმაცება*. ამით ხდება ნივთიერებების უფრო მჭიდრო ურთიერთშეხება.

### ქიმიური რეაქციების მნიშვნელობები

ქიმიური რეაქციის მეშვეობით ხდება პრაქტიკულად ყველა მნიშვნელოვანი ნივთიერების მიღება, რომლებიც ბუნებაში შედარებით მცირე რაოდენობით არსებობენ, მაგ. აზოტიანი სასუქები ან საერთოდ არ არსებობენ მაგ. სინთეთიკური წამლის პრეპარატები, პლასტმასები. ქიმია იძლევა იმის შესაძლებლობას სინთეზირებულ იქნას ახალი (უცნობი) და ბუნებრივი ნივთიერებები, ადამიანის სიცოცხლის საჭიროებისათვის. ამასთანავე აღსანიშნავია რომ ინტენსიური ქიმიური ზემოქმედება გარემოზე შეიძლება გამოიწვიოს მდგრადი ბუნებრივი ქიმიური ციკლების დარღვევა, რის გამოც აქტუალური ხდება ეკოლოგიური პრობლემები. რაც ართულებს ბუნებრივი რესურსების რაციონალურ გამოყენებას და სიცოცხლი ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქიმიური რეაქცია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაყაშვილი**. |

**ალექსანდრე მაყაშვილი** (დ. 24 აგვისტო, 1896, კონდოლი (ახლანდელი თელავის მუნიციპალიტეტი) — გ. 14 თებერვალი, 1962, თბილისი) — ქართველი ბოტანიკოსი, პროფესორი (1962). დაამთავრა თბილისის მე-2 გიმნაზია (1915), სწავლობდა როსტოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე (1916-1918), დაამთავრა თბილისის უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი (1925). სტუდენტობის წლებში მაყაშვილმა დაიწყო მუშაობა უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტის (შემდგომში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი) ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრაზე, შემდეგ მუშაობდა უნივერსიტეტის ბოტანიკურ კათედრაზე (1933-1952). იყო თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბოტანიკური კათედრისა (1953-1962) და ამავე დროს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის ცოცხალი კავკასიის ფლორის განყოფილების გამგე (1935-1955). 

მაყაშვილი იკვლევდა საქართველოს ველურ და კულტურულ ფლორას, მდელოებსა და საძოვრებს და მათი გაუმჯობესების საკითხებს („საქართველოს სარეველა მცენარეების სარკვევი", 1934; „თბილისის მიდამოების ფლორა", ტ. 1-2, 1935 და სხვა); ავტორია სახელმძღვანელოებისა და სამეცნიერო-პოპულარული წიგნებისა („ზოგადი მიწათმოქმედების კურსი", 1932; „ჩვენი ტყისა და მინდვრის ყვავილები", 1957; „ჩვენი ხეები და ბუჩქები", 1960 და სხვა). მაყაშვილი იყო „საქართველოს ფლორის" გამოცემის ერთ-ერთი (ტ. 1-2, 1941) თანაავტორი და თანარედაქტორი. შეადგინა „სასოფლო-სამეურნეო ტერმინოლოგია" (მემცენარეობა, 1938) და „ბოტანიკური ლექსიკონი" (I გამოცემა 1949, II — 1961), რომელშიც შეკრებილია ველურ და კულტურულ მცენარეთა ხალხური სახელწოდებები და დადგენილია მათი მეცნიერული ნომენკლატურა.

ლიტერატურა
----------

* *ნათაძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 507.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველი ბიოლოგები |
| --- |
|  |
| ბოტანიკა | 
* ლეონარდ დეკაპრელევიჩი
* ნიკოლოზ კეცხოველი
* ალექსანდრე მაყაშვილი
* შალვა ნახუცრიშვილი
* ზაქარია ყანჩაველი
* ლევან ყანჩაველი
 |  |
|  |
| ზოოლოგია | 
* ლეონიდე კალანდაძე
* თამარ მხეიძე
* არჩილ ჯანაშვილი
 |
|  |
| ბიოქიმია | 
* ალექსანდრე აბულაძე
* ნუგზარ ალექსიძე
* ვლადიმერ ასათიანი
* თენგიზ ბერიძე
* მიხეილ ბოკუჩავა
* სერგი დურმიშიძე
* ვასილ ვარაზი
* ანდრო ნიჟარაძე
* ნოდარ ნუცუბიძე
* გივი სანაძე
* პეტრე ქომეთიანი
 |
|  |
| გენეტიკა და სელექცია | 
* ქსენია ბახტაძე
* დიმიტრი მელაძე
* ვლადიმერ მენაბდე
* გიორგი პაპალაშვილი
 |
|  |
| სხვა | 
* დავით აგლაძე
* ლეონიდე გაბუნია
* გიორგი ელიავა
* გრიგოლ თუმანიშვილი
* გული მოსიაშვილი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მრევლიშვილი**. |

ალექსანდრე მრევლიშვილი
**ალექსანდრე რომანის ძე მრევლიშვილი** (დ. 15 აგვისტო, 1866, მცხეთა — გ. 25 დეკემბერი, 1933, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი. თანამედროვე ქართული რეალისტური მხატვრობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში, მაგრამ სიღარიბემ ეს სასწავლებელი მეოთხე კლასიდან მიატოვებინა. მერე თბილისის კერძო სამხატვრო სკოლაში სწავლობდა. 1884-1890 წლებში სწავლობდა მოსკოვის ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში, ხოლო 1898-1901 წლებში კი ევროპაში კერძოდ, პარიზის ჟულიანის კერძო აკადემიაში სწავლობდა. მოიარა იტალია, გერმანია, გაიმდიდრა გონებრივი თვალსაწიერი.

მისი ცნობილი ნამუშევრებია: „სოფლის კანცელარიასთან დაბალი ღობე", „კალოზე", „გზაჯვარედინზე". მისი წიგნის მხატვრობა ამშვენებს იაკობ გოგებაშვილის „დედაენასა" და „ბუნების კარს", მაშინდელ საყმაწვილო ჟურნალებს — „ჯეჯილსა" და „ნაკადულს".

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალექსანდრე მრევლიშვილი***

ლიტერატურა
----------

* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 12

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე მრევლიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭიჭინაძე**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ალექსი ჭიჭინაძე**. |

**ალექსი ჭიჭინაძე** (დ. 17 მარტი, 1851, ჭოლევი ― გ. 28 იანვარი, 1917, ტფილისი) — ქართველი პედაგოგი, მთარგმნელი

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1875 წელს მისი ხელმძღვანელობით გაიხსნა პირველი ქართული სკოლა ქუთაისში, რომელმაც უმოკლეს დროში დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა საზოგადოებაში. 1880 წელს ქუთაისში დაარსდა სათავადაზნაურო სასწავლებელი, იგი ამ სასწავლებლის ინსპექტორად მიიწვიეს, მან თავისი კერძო სასწავლებელი დახურა და მოსწავლეებიანად ახალ სასწავლებელში გადავიდა. 1886 წელს გადაყვანილ იქნა თბილისის სათავადაზნაურო სასწავლებლის ინსპექტორად, სადაც 1894 წლამდე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1894-1900 წლებში მუშაობდა თერგის ოლქის სახალხო სკოლების ინსპექტორად. 1900 წელს ერევნის გუბერნიის სახალხო სკოლათა დირექტორად დაინიშნა, ამ თანამდებობაზე მან 1905 წლამდე იმუშავა. 1905-1914 წლებში იგი ხონის საოსტატო სემინარიის დირექტორად მუშაობდა. მისი ხელმძღვანელობით სემინარია საუკეთსო პედაგოგიურ სასწავლებლად გადაიქცა. 1900-იან წლებში მისი უშუალო მონაწილეობით ჩამოყალიბდა ქუთაისის ქართული სცენა, რისთვისაც ი. მიქელაძესთან ერთად თარგმნა ნ. გოგოლის „რევიზორი", ა. ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი" და სხვა. 1914 წელს იგი გადაყვანილ იქნა თბილისში და დაინიშნა ქართული გიმნაზიის დირექტორად. იგი ენერგიულად იბრძოდა სწავლა-აღზრდის სისტემის საფუძვლიანი გაუმჯობესებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 402.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსი ჭიჭინაძე (პედაგოგი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ალექსი ჭიჭინაძე (პედაგოგი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ქვემო ჯუბა** (სომალ. *Jubbada Hoose*, არაბ. جوبا السفلى) — რეგიონი სომალის სამხრეთში, ისტორიული რეგიონის — ჯუბალენდის ნაწილი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კისმაიო. რეგიონი შეიქმნა 1980-იან წლებში. დასავლეთში ის ესაზღვრება კენიას, ჩრდილოეთით გედოს რეგიონს, აღმოსავლეთით შუა ჯუბას, ხოლო სამხრეთით ინდოეთის ოკეანეს.

პოლიტიკური სიტუაცია
-------------------

სომალის სამოქალაქო ომის დროს რეგიონს აკონტროლებდა ორგანიზაცია JVA (*ჯუბის ხეობის ალიანსი* (Juba Valley Alliance)), მაგრამ 2006 წელს ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო ისლამური სასამართლოების კავშირმა.

2006 წელს მოხდა მდინარე ჯუბას ადიდება.

2007 წლის დასაწყისიდან ამ რეგიონში მდებარეობდნენ ისლამური სასამართლოების კავშირის უკანასკნელი საყრდენი რაიონები, რომლებსაც აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები ბომბავდნენ. 2008 წელს რეგიონს იყოფდნენ ისლამისტები და სომალის გარდამავალი ფედერალური მთავრობისადმი ლოიალური ძალები.

2010-2011 წლებში რეგიონს აკონტროლებდა ჰარაკატ აშ-შაბააბი. 2011 წლის შემოდგომიდან ლინდა ნჩის ოპერაციის დროს ჰარაკატ აშ-შაბააბი განდევნეს რეგიონის ტერიტორიიდან, ხოლო 2012 წლის შემოდგომაზე გაანთავისუფლეს ქალაქი კისმაიო.

2014 წელს **ქვემო ჯუბა** ფორმალურად შედის ჯუბალენდის ავტონომიური წარმონაქმნის შემადგენლობაში, რომელმაც ხელი მოაწერა შეთანხმებას სომალის ფედერალურ მთავრობასთან და დღეისათვის მიმდინარეობს ბრძოლები მასსა და ჰარაკატ აშ-შაბააბის ძალებს შორის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

*ქვემო ჯუბა* იყოფა 5 რაიონად:

* აფრადოვი
* ბადაადე
* ჯამაამე
* კისმაიო
* ჰაგარი

რეგიონში ასევე შედის ბაჯუნის კუნძულები.

სქოლიო
------

1. ↑  Somalia. *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 ივლისი 2016. ციტირების თარიღი: 6 December 2013.
2. ↑  UNICEF Somalia: Press releases.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-12-27.
3. ↑  BBC News: US navy patrols Somalia's coast
4. ↑  BBC News: New attacks in southern Somalia
5. ↑  Districts of Somalia. Statoids. ციტირების თარიღი: 6 December 2013.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომალის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
* ავდალი
* ბაკული
* ბენადირი
* ბარი
* ბეი
* გალგუდუდი
* გედო
* ვოკუი-გალბიდი
* მუდუგი
* ნუგალი
* სანაგი
* სოლი
* ტოგდერი
* ქვემო შაბელე
* ქვემო ჯუბა
* შუა შაბელე
* შუა ჯუბა
* ჰირანი
 |

 |
**ქვემო ხოდაშნის ნადარბაზევი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთ-დასავლეთით, 2-2,5 კილომეტრზე ყანაში. სავარაუდოდ, თარიღდება XVIII საუკუნის II ნახევრით. 

შენობა რიყის ქვითაა ნაშენი. ძლიერ დაზიანებულია. იმდენად, რომ გასუფთავების გარეშე, მისი გეგმის სრულად დადგენა არ ხერხდება. როგორც ეს შემორჩენილი ნაშთებიდან ირკვევა, ნაგებობაში შერწყმული იყო საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციები. შენობის გეგმა ტეხილი მოხაზულობისაა და რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, იგი, ძირითადად, შედგება ორი, არათანაბარი ფართობის, სწორკუთხა ნაწილისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან კაპიტალური კედლით იყო გამიჯნული

აღმოსავლეთ ნაწილი შედარებით მოზრდილია და სავარაუდოდ, სამეურნეო დანიშნულებისათვის გამოიყენებდა, დასავლეთ ნაწილი კი გამაგრებულ საცხოვრებელს წარმოადგენდა აღმოსავლეთ ნაწილის აღმოსავლეთ კუთხეებში თითო, ცილინდრული კოშკია ჩართული მათ შორის მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოშკის კედლის მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი - ერთი, ცალმაგი სათოფურით, რომელიც შენობის აღმოსავლეთ ნაწილის ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივა მიმართული. მეორე სამხრეთ- აღმოსავლეთ კუთხეში მდგარი კოშკი კი დანგრეულია ისე, რომ მისი კვალი ნაწილობრივ იკითხება. მხოლოდ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი. მათ შორის სამხრეთ კედლის შუაში საწნახელია იგი არათანაბარი ზომის განყოფილებისგან შედგება და წინიდან, მთელ სიგრძეზე, მცირე სიგანის საფეხური გაუყვება. საწნახლის დასავლეთ კიდეში აღმოსავლეთ ნაწილის სამხრეთ კედელი წყდება და მართი კუთხით სამხრეთით მიემართება. სავარაუდოდ, შენობის ამ მონაკვეთში მცირე უბე იყო შექმნილი, რომლის ერთ-ერთ კედელში შესასვლელი იყო მოწყობილი. ნაგებობის დასავლეთ ნაწილში სამი, სწორკუთხა სადგომისგან შედგებოდა და რამდენიმე სართულიანი უნდა ყოფილიყო იგი სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებითა დაგრძელებული, რომლის გამოც სიგანით, აღმოსავლეთ ნაწილს რამდენადმე აღემატება. შესაბამისად, ჩრდილოეთ ფასადის მხარეს მისი კედელი აღმოსავლეთ ნაწილის კედლის მიმართ, წინაა წამოწეული და მცირე შვერილს ქმნის. ამჟამად ამ ნაწილში მხოლოდ ორი, არათანაბარი ფართობის, სწორკუთხა ოთახია შემორჩენილი, რომლებიც ერთმანეთისგან კაპიტალური კედლით არის გამიჯნული. მათგან სამხრეთისა კვადრატული გეგმისა და ფართობით ჩრდილოეთით მდებარე ოთახზე თითქმის ორჯერ მეტია. ჩრდილოეთით მდებარე ოთახს მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელი შემორჩა - ერთი, ცალმაგი სათოფურით აღმოსავლეთ ბოლოსთან სამხრეთით მდებარე ოთახს კი დასავლეთ კედელი ამ სადგომს სამხრეთიდან ეკვროდა კიდევ ერთი, სწორკუთხა სადგომი, რომელიც მთლიანად დანგრეულია და მისი სტრუქტურის დადგენა არ ხერხდება. ძველი გამაგრებული საცხოვრებლის საინტერესო ნიმუშია, შენობის კორპუსში, როგორც ჩანს, გაერთიანებული იყო ორი ნაწილი, რომლებშიც საბრძოლო ელემენტებით აღჭურვილი საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციის სადგომები იყო განთავსებული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 358.
**ქვენიფნეველები** — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში, ცხრაზმისხევის (ცხრაზმისხევი; ქსნის ხეობის ნაწილი) ერისთავები. საგვარეულოს დამფუძნებელი (ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანის „ძეგლი ერისთავთა" ცნობით) იყო როსტომ ბიბილური. როსტომს (VI ს.) ცხრაზმისხევში სამფლობელოდ მიუღია ქვენიფნევი, რის შემდეგაც მის გვარისშვილებს ეწოდათ ქვენიფნეველები (ქვენიფნეველი ზოგჯერ სახელადაც გვხვდება ამ საგვარეულოში). როსტომმა სამარხად მიიღო ლარგვისის მონასტერი, რომელიც იქცა ქვენიფნეველების საგვარეულო მონასტრად (ამის გამო ამ საგვარეულოში ხშირად გვხვდება სახელი „ლარგველი"). ბიზანტიის კეისარმა იუსტინიანემ როსტომი დაამტკიცა ცხრაზმისხევის ერისთავად. მის საერისთავოში შედიოდა 7 ხევი. ცხრაზმისხევის საერისთავო თავდაპირველად შედიოდა ქართლის საერისთავოში, XIII საუკუნის II ნახევრიდან კი თვით იქცა საერისთავთერისთავოდ. მოგვიანებით (XV-XVI სს.) ცხრაზმისხევის საერისთავო გადაიქცა ქსნის საერისთავოდ, ხოლო ქვენიფნეველები — ქსნის ერისთავებად. რაკი ქვენიფნევი აღარ იყო ქსნის ერისთავთა რეზიდენცია, საგვარეულოსაც აღარ ეწოდებოდა ქვენიფნეველები, თუმცა სახელი ქვენიფნეველი XV-XVII საუკუნეებშიც გვხვდება ამ გვარში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 518.
**ქადირ დოღულუ** (დ. 19 აპრილი, 1982, მერსინი) — თურქი მსახიობი,მოდელი.

ბიოგრაფია
---------

ქადირი დაიბადა მერსინში მრავალშვილიან ოჯახში. ქადირი და მისი უფროსი ძმა ქემალი მალევე გადავიდნენ სტამბოლში საცხოვრებლად,სადაც ქადირი მუშაობდა ტურიზმის სფეროში. ლამაზი გარეგნობისა და სიმაღლის წყალობით ქადირი მალევე შეამჩნიეს და შესთავაზეს მოდელად მუშაობა,ქადირმა ამ სფეროში შექმნა კარგი კარერა ხოლო მოდელის სამუშაო გახდა პირველი ნაბიჯები სამსახიობო სფეროში.

ქადირი მალევე მიიწვიეს სერიალში „Küçük Sirlar" სადაც ალის პერსონაჟი განასახიერა. ქადირის ნიჭით მალევე დაინტერესდნენ და მონაწილეობა მიიღო უამრავ სერიალში,განსაკუთრებული წარმატება კი მას სერიალმა სტამბოლის ორმა მხარემ მოუტანა სადაც მდიდარი ბიზნესმენის მაჯიტ არჯაოღლუს როლი განასახიერა და პარტნიორობა გაუწია ნესლიჰან ათაგიულს.

2015 წელს ქადირი ეკრანებს დაუბრუნდა და პარტნიორობა ელჩინ სანგუს გაუწია სერიალში "Sevdam Alabora" მათი დუეტი საოცრად პოპულარული გახდა და სერიალი არაერთმა უცხო ქვეყანამ შეისყიდა.

2015 წლის 12 ნოემბრიდან ქადირი ყირიმის ხანის მეჰმეთ გირაის როლით გამოჩნდა ისტორიულ მძაფრსიუჟეტიან სერიალში დიდებული საუკუნე: ქიოსემი .

ამ დროისთვის ქადირი თამაშობს სერიალში „მითხარი რომ გიყვარვარ" (თურქ. Bana Sevmeyi Anlat), სადაც მთავარი როლის შემსრულებელია.

პირადი ცხოვრება
---------------

ქადირი 2013 წლიდან ურთიერთობაშია თურქ მოდელ და მსახიობთან ნესლიჰან ათაგიულთან, მათ ერთმანეთი სერიალ „სტამბოლის ორი მხარიდან" გაიცნეს და 2013 წლის ოქტომბრიდან ურთიერთობაში არიან, 2015 წლის 15 ნოემბერს დაინიშნენ და 2016 წლის 8 ივლის დაქორწინდნენ. ქორწილი *Ajia Hotel*-ში შედგა, კოქტეილის საღამო დაიწყო 19.30 საათზე რომელსაც ესწრებოდა 200 ადამიანი, მათ შორის უამრავი ცნობილი მსახიობი და მომღერალი. ქორწილი მიმდინარეობდა ცოცხალი მუსიკის თანხლებით, წყვილი თაფლობის თვის გასატარებლად მალდივის კუნძულებზე გაემგზავრა. ნესლიჰანის და ქადირის ქორწილი თურქეთში ყველა დროის საუკეთესო ქორწილად დასახელდა.

სქოლიო
------

1. ↑   Kadir Dogulu Height Eye Color Hair Color Ethnicity Nationality
2. ↑  Kadir Doğulu ve Neslihan Atagül nikah tarihini erteleyecek mi?.
ქადირ თოფბაში
**ქადირ თოფბაში** (დ. 8 იანვარი, 1945 იუსუფელი, ართვინის პროვინცია, თურქეთი — გ. 13 თებერვალი 2021, სტამბოლი) — მემარჯვენე თურქი პოლიტიკოსი. ეკავა სტამბოლის მერის თანამდებობა.

ბიოგრაფია
---------

თოფბაში დაიბადა თურქეთის ართვინის პროვინციის სოფელ იუსუფელში. 1946 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა სტამბოლში. თოფბაშმა უმაღლესი განათლება მიიღო თეოლოგიასა და არქიტექტურაში 1972 და 1974 წლებში. ედირნეში მქადაგებლად, მასწავლებლად და დამოუკიდებელ არქიტექტორად მუაობის შემდეგ, 1994-1998 წლებში მუშაობა დაიწყო მერ რეჯეფ თაიფ ერდოღანის მრჩევლად ისტორიული შენობების განახლებისა და მოწყობის საკითხებთან დაკავშირებით.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

თოფბაშმა პოლიტიკური კარიერა დაიწყო რელიგიური ორიენტაციის მქონე პოლიტიკურ პარტია Milli Selamet Partisi (MSP)-ში და გახდა სტამბოლის ბეიოღლუს რაიონის მერის მოადგილე, სადაც ის ცხოვრობს კიდეც. თოფბაში სტამბოლის მერია 2004 წლის 28 მარტის შემდეგ.

გარდაცვალება
------------

გარდაიცვალა 2021 წლის 13 თებერვალს, COVID-19-ის შედეგად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Istanbul Municipality bio
* UCLG bio დაარქივებული 2009-07-08 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives
* CityMayors profile
* Who is who

სქოლიო
------

1. ↑  TİFTİKCİ, İdris. „Son dakika... Kadir Topbaş hayatını kaybetti" (თურქული). ციტირების თარიღი: 2021-02-13.
**ფრიდრიხ ავგუსტ ფონ ანჰალტ-ცერბსტი** (გერმ. Friedrich August, Fürst von Anhalt-Zerbst) — გერმანელი მთავარი ასკანიების დინასტიიდან და ანჰალტ-ცერბსტის უკანასკნელი მმართველი.

ის იყო კრისტიან ავგუსტის, ანჰალტ-ცერბსტის მთავრის და მისი ცოლის იოჰანა ელიზაბეთ ჰოლშტაინ-გოტორპელის, კრისტიან ავგუსტ ჰოლშტაინ-გოტორპელის ქალიშვილის მეორე და ერთადერთი ცოცხლადდარჩენილი ვაჟი.

ფრიდრიხ ავგუსტი იყო რუსეთის იმპერატრისის ეკატერინე II დიდის ძმა.

ცხოვრება
--------

ფრიდრიხ ავგუსტი ცამეტი წლის ასაკში გახდა ანჰალტ-ცერბსტის მმართველი.

ქორწინებები და შთამომავლობა
---------------------------

1753 წლის 17 ნოემბერს, ცერბსტში ფრიდრიხ ავგუსტი დაქორწინდა კაროლინა ვილჰელმინა სოფია ფონ ჰესენ-კაზელზე (10 მაისი 1732 — 22 მაისი 1759), მაქსიმილიან ჰესენ-კაზელის ქალიშვილსა და კარლ I-ს, ჰესენ-კაზელის ლანდგრაფის შვილიშვილზე. ქორწინება უშვილო აღმოჩნდა.

1724 წლის 27 მაისს, ბალენშტედტში ფრიდრიხ ავგუსტი მეორედ დაქორწინდა უკვე ფრედერიკა ავგუსტა სოფიაზე, ვიქტორ ფრედერიკის, ანჰალტ-ბერნბურგის მთავრის ქალიშვილზე. როგორც პირველ შემთხვევაში, ეს ქორწინებაც უშვილო აღმოჩნდა.

მისი გარდაცვალების შემდეგ ანჰალტ-ცერბსტის ხაზი გაქრა და სამთავროს სამართალმემკვიდრეობა ასკანელთა სხვადასხვა სახლის დავის საგანი გახდა. 1796 წელს სამთავრო დაიყო და არსებობა შეწყვიტა.

ჯილდოები
--------

* წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის ორდენი (15 ივლისი 1744)
**ფრიდრიხ აკელი** (ესტ. Juhan Kukk; დ. 5 სექტემბერი, 1871, ჰალისტე — გ. 3 აგვისტო, 1941, ტალინი) — ესტონელი დიპლომატი, ექიმი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 1924 წლის მარტ-დეკემბერში.

1892-1897 წლებში სწავლობდა მედიცინას ტარტუს უნივერსიტეტში. 1922-1923 წლებში ესტონეთის ელჩი ფინეთში. 1923-1924, 1926-1927, 1936-1938 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრია, ხოლო 1924 წლის მარტ-დეკემბერში მთავრობის მეთაურია. 1928-1934 წლებში ელჩია შვედეთსა და დანიაში, ხოლო 1934-1936 წლებში გერმანიასა და ნიდერლანდებში. იყო მეორე, მესამე და მეექვსე მოწვევის რიიგიკოგუს წევრი. 1927—1932 წლებში საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის წევრია.

1940 წელს დააკავეს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის ფორმირებებმა და 1941 წელს დახვრიტეს ბანაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine.
* ბიოგრაფია დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| 
* კონსტანტინ პიატსი
* ოტო შტრანდმანი
* იან ტინისონი
* ადო ბირკი
* ანტს პიიპი
* იუჰან კუკი
* ფრიდრიხ აკელი
* იური იააკსონი
* იან ტეემანტი
* აუგუსტ რეი
* კაარელ ეენპალუ
* იური ულუოტსი
* ოტო ტიეფი
* ედგარ სავისაარი
* ტიიტ ვიაჰი
* მარტ ლაარი
* ანდრეს ტარანდი
* მარტ სიიმანი
* სიიმ კალასი
* იუჰან პარტსი
* ანდრუს ანსიპი
* ტაავი რიივასი
* იური რატასი
* კაია კალასი
 |

 |
**მორდოვია არენა** (რუს. „Мордовия Арена") — საფეხბურთო სტადიონი რუსეთში. მდებარეობს მორდვის რესპუბლიკის ქალაქ სარანსკში. სტადიონი უმასპინძლებს 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯგუფური ეტაპის 4 მატჩს. ის ასევე უმასპინძლებს საფეხბურთო კლუბ მორდოვია სარანსკის მატჩებს და ჩაანაცვლებს სტარტის სტადიონს. სტადიონი გათვლილია 44 442 მაყურებელზე.

სტადიონის მახასიათებლები
------------------------

მორდოვია არენა ახალ მიკრორაიონ „იუბილეინი"-ში მდებარეობს. 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის მსვლელობისას სტადიონზე 44 442 მაყურებელი დაეტევა, ხოლო მისი დასრულების შემდეგ კი ტრიბუნების ნაწილის დემონტაჟი განხორციელდება რაც ტევადობას 28 000-მდე შეამცირებს. არენის გარე იერსახე ღია მზისფერი ნახევრადგამჭვირვალე დაკიდული პერფორირებული პანელებით იქნება გაფორმებული..

მშენებლობა
----------

2010 წელს სტადიონის მშენებლობის დასაწყებად მდინარე ინსარის ჭალებში სამშენებლო მოედნის გაწმენდა დაიწყო. თავდაპირველად, სტადიონის მშენებლობის დასრულება 2012 წლისთვის, ხოლო გახსნის დამთხვევა კი მორდველი და რუსი ერების გაერთიანების 1000 წლისთავისა და 2012 წლის რუსეთის სპარტაკიადისთვის იგეგმებოდა. მოგვიანებით სტადიონის მშენებლობის დასრულების ვადამ 2017 წლამდე გადაიწია. მშენებლობას კომპანია „Спорт-Инжиниринг" ასრულებდა, ხოლო მთლიანმა დანახარჯებმა 16,5 მილიარდი რუბლი შეადგინა.

2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი
---------------------------------------

სტადიონი 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯგუფური ეტაპის ოთხ მატჩს უმასპინძლებს. სატესტო მატჩის გამართვა 2018 წლის 21 აპრილს იგეგმება.

| თარიღი | დრო | გუნდი №1 | შედეგი | გუნდი №2 | ეტაპი | დასწრება |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 16 ივნისი, 2018 | 19:00 | პერუს დროშაპერუ | – | დანიის დროშადანია | ჯგუფი C |  |
| 19 ივნისი, 2018 | 15:00 | კოლუმბიის დროშაკოლუმბია | – | იაპონიის დროშაიაპონია | ჯგუფი H |  |
| 25 ივნისი, 2018 | 21:00 | ირანის დროშაირანი | – | პორტუგალიის დროშაპორტუგალია | ჯგუფი B |  |
| 28 ივნისი, 2018 | 21:00 | პანამის დროშაპანამა | – | ტუნისის დროშატუნისი | ჯგუფი G |  |

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მორდოვია არენა***

* მშენებლობის მიმდინარეობა StadiumDB.com-ზე
* დიზაინის რენდერი StadiumDB.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Новости — Министерство спорта Российской Федерации.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-17. ციტირების თარიღი: 2018-03-15.
2. ↑  Russia 2018 FIFA World Cup Artists Impressions
3. ↑  "Мордовия Арена" будет яркого солнечного цвета
4. ↑  Стоимость строительства стадиона в Саранске составит 16,5 млрд рублей. Sports.ru (19 декабря 2014).
5. ↑  „Mordovia Arena set to host first test match in April ahead of 2018 FIFA World Cup". *TASS*. 29 September 2018. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 თებერვალი 2018. ციტირების თარიღი: 19 February 2018. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: `|dead-url=` (დახმარება)
**მწერალთა სახლი** — ხუროთმოძღვრების ძეგლი თბილისში, საქართველოს მწერალთა კავშირის სახლი 1918 წლიდან.

შენობის ისტორია
---------------

შენობა 1905 წელს დავით სარაჯიშვილმა ააშენა. სარაჯიშვილმა მის ასაშენებლად ბერლინელი არქიტექტორი კარლ ცაარი მოიწვია. მშენებლობა სოლოლაკში, მაშინდელ სერგიევის ქუჩაზე, სარაჯიშვილი მამისეული სახლის ადგილზე 1903-1905 წლებში მიმდინარეობდა. ცაარის პროექტის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოებს ალექსანდრე ოზეროვი და კორნელი ტატიშევი ასრულებდნენ. მისი დასრულება დაამთხვიეს 1905 წლის მაისში დავითისა და ეკატერინე ფორაქიშვილის ვერცხლის ქორწილს. ცაარმა მოდერნისა და ბაროკოს სტილი ერთ სახლში გააერთიანა. ინტერიერის ხით მოაწყო თბილისელმა ოსტატმა ილია მამაცაშვილმა. ეზოში გამავალი ტერასისთვის ილეროიო ბოხის ფილებია გამოყენებული. სასახლეში იმართებოდა წვეულებები, არისტოკრატთა და ხელოვანთა შეკრებები და საუბრები, გამოფენები და კონცერტები. 

1911 წელს, სარაჯიშვილის გარდაცვალების შემდეგ გაზეთ „ივერიაში" გამოქვეყნდა ცნობა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „განსვენებულს განუცხადებია სურვილი, რომ მისი სახლი სერგიევის ქუჩაზე, სადაც ის მუდამ ცხოვრობდა, გადაეცეს ქალაქის თვითმმართველობას თავისი მშვენიერი მოწყობილობით იმ პირობით, რომ ამ სახლში ქალაქმა მოაწყოს ან სამხატვრო გალერეა ან შინამრეწველობისა და ხელოვნების მუზეუმი, ანდა ორივე დაწესებულება ერთად. ეს შეწირულობა უდრის ნახევარმილიონამდე, ადგილი და სახლი ღირს 300 000 მანეთად, მოწყობილობა კი 100 000 მანეთამდე მეტად" |
|  |  |

1912 წელს ის აკაკი ხოშტარიამ შეისყიდა. ხოშტარიამ შენობა შეიძინა, რათა დავით სარაჯიშვილის ცოლის ძმას აუქციონზე არ გაეყიდა და არ დარღვეულიყო მეცენატის ანდერძი. 1918-21 წლებში შენობა აკაკი ხოშტარიას საცხოვრებელი იყო. 1921 წელს ხოშტარიამ, საქართველოს გასაბჭოების გამო, ქვეყანა დატოვა, შენობა კი საქართველოს რევოლუციურმა კომიტეტმა მწერლებსა და ხელოვანებს გადასცა. 

1930-იან წლებში შენობაში „ხალხის მტრების" გამოვლენის მიზნით კრებები იმართებოდა. მწერლები სხდომებზე ერთმანეთს ასამართლებდნენ — კრების ოქმები კი იმ პერიოდის ჟურნალ „ლიტერატურული საქართველოს" ყოველ ნომერში იბეჭდებოდა. მწერალთა კავშირის რიგებიდან ჯერ გარიცხეს, შემდეგ კი დაიჭირეს ტიციან ტაბიძე, მიხეილ ჯავახიშვილი და სხვა. ერთ-ერთი ასეთი კრების დროს 1937 წლის 22 ივლისს ამ შენობაში თავი მოიკლა პაოლო იაშვილმა.

არქიტექტურა
-----------

მაღალი მანსარდით დახურული ორსართულიანი ნაგებობა ხელოვნური ქვით არის მოპირკეთებული და სტილისტურად მოდერნისა და ბაროკოს ელემენტებს ითავსებს. ეზო-ბაღისკენ სახლი თბილისისთვის ტრადიციული ღია ხის აივნებით არის მიმართული. აივნების დეკორი განსაკუთრებული მხატვრულობით გამოირჩევა ისევე, როგორც სახლის ინტერიერის ხის კაზმულობა.

სასახლე შემორჩენილია მოხატული ჭერით, ჭაღებით, რამდენიმე დიდი ბუხრით, ავეჯით, ძველი ფოტოალბომებით და უნიკალური ბაღით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე მაჩაბლის ქ. #13 დაარქივებული 2018-06-12 საიტზე Wayback Machine.
* თბილისის მერიის საიტი დაარქივებული 2014-06-28 საიტზე Wayback Machine.
**ტყის ვირზაზუნა** (ლათ. Marmota monax) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ციყვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 41,8–66,5 სმ, მასა — 3–5 კგ. მამლები ზომით მცირედ აღემატებიან დედლებს. აღნაგობა მკვრივია, აქვს მოკლე და ძლიერი თათები, რაც მიწის თხრაში ეხმარება. კიდურები ხუთთითიანია, წინა კიდურებზე პირველი თითები რუდიმენტირებულია. კუდის სიგრძეა 10–15 სმ, იგი გაბრტყელებული, ფაფუკი და შავი ან მუქი მურა-ბეწვით დაფარულია. ყურები პატარა და მომრგვალებულია. ბეწვი მოუხეშოა, ფერად მოწითურო ან მოწითალო-ყავისფერი. გვხვდება ალბინოსი და მელანისტი ინდივიდები. განგური მამალს მაისის ბოლოს–აგვისტოში ახასიათებს. ტყის ვირზაზუნა უმთავრესად ბინადრობს ღია სივრცეებსა და ტყეები განაპირა მხარეებში. გავრცელებულია აშშ-ის ცენტრალურ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ შტატებში, ლაბრადორის ნახევარკუნძულზე, ალასკიდან მონების დიდ ტბამდე, ჰუდსონის ყურის სამხრეთ სანაპიროზე და სხვ. იკვებება მცენარეთა ვეგეტატიური ნაწილებით. მრავლდება წელიწადში ერთხელ. მაკეობა 31–32 დღე-ღამე გრძელდება. შობს საშუალოდ 4 (საერთოდ 2–7) ნაშიერს, ისინი 26–27 გ-ს იწონიან და 10 სმ-მდე სიგრძის არიან, 26–28 დღეში თვალები ეხილებათ. რძით კვება 44 დღე გრძელდება. ბუნებაში ცოცხლობენ 4–6 წელი, ტყვეობაში — 10 წლამდე, მაქსიმალური ასაკი — 14 წელი.

ლიტერატურა
----------

* Жизнь животных : в 7 т. / Под ред. В. Е. Соколова. Т.7. Млекопитающие — 2-е изд. перераб. — М.: Просвещение, 1989. — 558 с. (Стр. 204).
* Hall, E. Raymond. 1981. The Mammals of North America, Vols. I & II. John Wiley & Sons, New York, New York. 1181 pp. (ინგლისური)
* Kwiecinski, Gary. G. 1998. Marmota Monax. Mammalian Species No. 591: 1—8. Published by The American Society of Mammalogists, 4 December 1998. (ინგლისური)
* Light, J. 2001. "Marmota monax" (On-line), Animal Diversity Web. Accessed April 28, 2007. (ინგლისური)
ზედაპირული გრავიტაციული ტალღის ფაზური სიჩქარის ილუსტრაცია. წითელი წერტილი (აქვს რა მუდმივად ერთი და იგივე ფაზა) გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით.
ფიზიკაში ტალღის **ფაზური სიჩქარე** არის სიდიდე, რომელიც განსაზღვრავს სივრცეში ტალღის ფაზის გავრცელების სიჩქარეს. მონოქრომატული (ერთი სიხშირის მქონე) ტალღის ნებისმიერი წერილი, რომელსაც მუდმივი ფაზა აქვს გადაადგილდება ფაზური სიჩქარით. ტალღის სიგრძისა (*λ*) და პერიოდის (*T*) მეშვეობით ფაზური სიჩქარე შემდეგნაირად გამოისახება

{\displaystyle v\_{\mathrm {p} }={\frac {\lambda }{T}},}
ხოლო კუთხური სიხშირისა და ტალღური რიცხვის მეშვეობით კი შემდეგნაირად

{\displaystyle v\_{\mathrm {p} }={\frac {\omega }{k}}.}
დისპერსიულ გარემოში ფაზური სიჩქარე იცვლება სიხშირის ცვლილებასთან ერთად და ზოგად შემთხვევაში არ ემთხვევა ჯგუფურ სიჩქარეს. 

ელექტრომაგნიტური ტალღის ფაზური სიჩქარე გარკვეულ პირობებში (მაგალითად ანომალური დისპერსიის დროს, ან ლენგმიურის ტალღებისთვის პლაზმაში) შეიძლება სინათლის სიჩქარეზე მეტი იყოს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ადგილი აქვს ენერგიის (ან ინფორმაციის) გადატანას სინათლის სიჩქარეზე მეტი სიჩქარით, ვინაიდან ენერგიის გადატანის სიჩქარე ჯგუფური სიჩქარით განისაზღვრება.

ფაზური სიჩქარე კვანტურ ფიზიკაში
-------------------------------

კვანტურ მექანიკაში ნაწილაკებს გააჩნიათ ტალღური თვისებებიც. დე ბროილის ჰიპოთეზის თანახმად

{\displaystyle v\_{\mathrm {p} }={\frac {\omega }{k}}={\frac {E/\hbar }{p/\hbar }}={\frac {E}{p}}.}
ენერგიასა და იმპულსს შორის რელატივისტური კავშირის გამოყენებით მივიღებთ

{\displaystyle v\_{\mathrm {p} }={\frac {E}{p}}={\frac {\gamma mc^{2}}{\gamma mv}}={\frac {c^{2}}{v}}={\frac {c}{\beta }}}
სადაც *E* არის ნაწილაკის სრული ენერგია (ანუ უძრაობის ენერგიისა და (კინემატიკური) კინეტიკური ენერგიის ჯამი) *p* არის იმპულსი, {\displaystyle \gamma } არის ლორენც-ფაქტორი, *c* არის სინათლის სიჩქარე, და β არის სიჩქარის ფარდობა სინათლის სიჩქარესთან. ცვლადი *v* შეიძლება განვიხილოთ როგორც ნაწილაკის სიჩქარე, ან როგორც მისი შესაბამისი ტალღური პაკეტის ჯგუფური სიჩქარე. ვინაიდან ნაწილაკის სიჩქარე {\displaystyle v<c} ნებისმიერი ნაწილაკისთვის, მისი შესაბამისი ტალღის ფაზური სიჩქარე ყოველთვის მეტია სინათლის სიჩქარეზე*c*, ანუ

{\displaystyle v\_{\mathrm {p} }>c.\,}

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტალღა
* ჯგუფური სიჩქარე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Subluminal – A Java applet
* Simulation – A Java applet by Paul Falstad
**ფათალი ხან ხოისკი** (აზერ. Fətəli-xan İsgəndər oğlu Xoyski, დ. 1875 — გ. 19 ივნისი, 1920, თბილისი) — აზერბაიჯანის პირველი პრემიერ-მინისტრი 1918–1919 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა განჯის გიმნაზია, 1897 წელს მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. წლების განმავლობაში მუშაობდა იურისტად სოხუმში, ქუთაისში, ზუგდიდში. 1907 წელს აირჩიეს რუსეთის იმპერიის II მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად ელიზავეტპოლის გუბერნიიდან. 1917 წლის 27 მაისიდან 7 დეკემბრამდე იყო აზერბაიჯანის დროებითი ეროვნული საბჭოს წევრი და აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარე. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ, 1918 წლის 28 მაისს, ინიშნება რესპუბლიკის პირველ პრემიერ-მინისტრად და შინაგან საქმეთა მინისტრად. მთავრობისა და პარლამენტის შემადგენლობასთან ერთად თბილისიდან გადადის განჯაში. 1918 წლის ოქტომბრიდან, „კავკასიის ისლამის არმიის" ბაქოში შესვლის შემდეგ აზერბაიჯანის პარლამენტი და მთავრობა გადადის ბაქოში, რომელიც ცხადდება აზერბაიჯანის დედაქალაქად. ფათალი ხანმა შემოიღო მრავალპარტიული სისტემა; აზერბაიჯანის საფოსტო სისტემა; დააარსა აზერბაიჯანული მანათი; დააწესა აზერბაიჯანული ენა ყველა სკოლებსა და კოლეჯებში უმთავრეს ენად. პრემიერის პოსტს იკავებდა 1919 წლის 14 აპრილამდე. 1918-20 წლებში იყო აზერბაიჯანის სამხედრო მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი. აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ 1920 წლის მაისიდან ტოვებს აზერბაიჯანს და საცხოვრებლად გადადის საქართველოში. 1920 წლის 19 ივნისს ერევნის მოედანზე მოკლეს სომეხმა დაშნაკებმა არამ ერქანიანმა და მისაკ გრიგოიანმა ოპერაცია ნემესისის ეგიდით. დაკრძალულია აზერბაიჯანელ მოღვაწეთა პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფათალი ხან ხოისკი***

* Founders of the Republic: Fatali Khan Khoyski

სქოლიო
------

1. ↑  Боиович М. М. «Члены Государственной Думы» (портреты и биографии) второй созыв, М. 1907, ст. 458

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აზერბაიჯანის პრემიერ-მინისტრები |
| --- |
|  |
| აზერბაიჯანის დრ | 
აზერბაიჯანის დროშააზერბაიჯანის დროშა
* ფათალი ხან ხოისკი
* ნასიბ იუსიფბეილი
* მამედჰასან ჰაჯინსკი
 |
|  |
| აზერბაიჯანის სსრ | 
აზერბაიჯანის სსრ-ს დროშააზერბაიჯანის სსრ-ს დროშა
* ნარიმან ნარიმანოვი
* გაზანფარ მუსაბეკოვი
* დადაშ ბუნიადზადე
* მირ ჯაფარ ბაღიროვი
* ჰუსეინ რაჰმანოვი
* თეიმურ გულიევი
* სადიგ რაჰიმოვი
* ვალი ახუნდოვი
* მამედ ისგანდაროვი
* ანვარ ალიხანოვი
* ალი იბრაგიმოვი
* ჰასან საიდოვი
* აიაზ მუთალიბოვი
* ჰასან ჰასანოვი
 |
|  |
| აზერბაიჯანი | 
აზერბაიჯანის დროშააზერბაიჯანის დროშა
* ჰასან ჰასანოვი
* ფირუზ მუსტაფაევი
* რაჰიმ ჰუსეინოვი
* ალი მასიმოვი
* ფანაჰ ჰუსეინოვი
* სურათ ჰუსეინოვი
* ფუად გულიევი
* არტურ რასიზადე
* ილჰამ ალიევი
* არტურ რასიზადე
* ნოვრუზ მამედოვი
* ალი ასადოვი
 |

 |
**უძრავი ნივთი** — მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე აღმოცენებული მცენარეები, ასევე შენობა-ნაგებობანი, რომლებიც მყარად დგას მიწაზე. უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. უძრავ ნივთზე საკუთრების ან სხვა უფლების მისატოვებლად აუცილებელია უფლებამოსილი პირის განცხადება ამ უფლების მიტოვების შესახებ, და ამ განცხადების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. განცხადება უნდა ჩაბარდეს რეესტრის სამსახურს. მხოლოდ ამის შემდეგ იძენს უფლების მიტოვების განცხადება სავალდებულო ძალას. გათვალიწინებულია უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენა ხანდაზმულობითაც — თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, 149-ე მუხლი
2. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, 183-ე მუხლი
3. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, 184-ე მუხლი
4. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, 167-ე მუხლი
**ნარიშკინ-შუვალოვების სასახლე** (რუს. Дворец Нарышкиных-Шуваловых) — XIX საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს მდინარე ფონტანკის სანაპიროზე. შენობა ტიპიურია ეკლექტიკის არქიტექტურული სტილისთვის, თუმცა შეიცავს კლასიციზმისა და ნეორენესანსის ნიშნებსაც.

ისტორია
-------

სასახლე თავის თანამედროვე სტილში შენდებოდა რამდენიმე ეტაპად. სასახლის მარცხენა ნაწილი ააგეს ვორონცოვებმა 1780-იან წლებში უცნობი არქიტექტორის პროექტის მიხედვით. მარჯვენა ფლიგელი ძველ შენობას მიაშენეს 1821-1822 წლებში, სასახლის ამ ნაწილის ახალი მფლობელის დიმიტრი ნარიშკინის დაკვეთით (სავარაუდოდ, კარლ როსის პროექტის მიხედვით).

დიმიტრი ნარიშკინის შვილმა ემანუილმა უძრავი ქონება მიყიდა თავის ბიძაშვილ ლევ ნარიშკინს, რომლის მიერაც მოხდა შიდა სათავსოების რეკონსტრუქცია (არქიტექტორი ბერნარ დე სიმონი). 1844-1849 წლებში სასახლის შენობის ორივე ნაწილი გაერთიანდა ერთიანი ფასადით (არქიტექტორი ნიკოლოზ ეფიმოვი).

1846 წლიდან სასახლის მფლობელი გახდა სოფია ნარიშკინა და მისი მეუღლე პეტრე პავლეს ძე შუვალოვი, შემდეგ მათი შვილი და რძალი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ 1925 წლამდე მასში განთავსებული იყო აზნაურთა ყოფის ამსახველი მუზეუმი. 

საბჭოთა პერიოდში სასახლეს არაერთხელ შეუცვალეს დანიშნულება. მის კედლებში განათავსეს ფოსტის სახლი, ტექნიკის სახლი, ხოლო 1965 წლის შემდეგ საზღვარგარეთის ქვეყნების ხალხებთან მეგობრობისა და მშვიდობის სახლი. 

2001 წელს შენობის წინ ფონტანკის სანაპიროს აღმართში დადგეს სამახსოვრო ძეგლი „ბლოკადის ყინულჭრილი".

2006 წლიდან მიმდინარეობდა სასახლის რესტავრაცია. 2013 წლის 19 ნოემბერს შენობაში ოფიციალურად გახსნეს ფაბერჟეს მუზეუმი.

ლიტერატურა
----------

* Авгуль Л. Н. Крылова А. В. Дворец Нарышкиных-Шуваловых. — СПб: ООО "Алмаз", 1996. — 192 с. — (Знаменитые здания Санкт-Петербурга). — 5000 экз.
* Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. В. Г. Исаченко; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8.
* Мосякин А. Г. Жемчужное ожерелье Санкт-Петербурга. Дворцы, восставшие из пепла. СПб.: Паритет, 2014. Гл. 20. –– ISBN 978-5-93437-405-2.
**აგრონომიული მომსახურება** — ღონისძიებათა სისტემა, რომელსაც მიწათმოქმედების კულტურის ასამაღლებლად ატარებენ სამიწათმოქმედო ორგანოები და სოფლის მეურნეობის სპეციალისტები. აგრონომიული მომსახურების მიზანია პრაქტიკული დახმარება გაუწიოს კოლეგებსა და მეურნეობებს, რომ პროდუქციის ერთეულზე შრომისა და ფულადი სახსრების უმცირესი დანახარჯებით გაზარდონ მემცენარეობის პროდუქტების წარმოება. აგრონომიული მომსახურების მხრივ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებებიც, რომლებიც ექსპერიმენტული მონაცემების საფუძველზე სათანადო რეკომენდაციას იძლევიან მიწათმოქმედების სისტემების, პროგრესული ტექნოლოგიისა და სხვ. წარმოებაში დასანერგავად.

სსრკ-ში
-------

სასელექციო სადგურებს გამოჰყავდათ ახალი, უფრო პროდუქტიული სასოფლო-სამეურნეო ჯიშები, ეხმარებოდნენ კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებს ჯიშთგანახლებისა და ჯიშთმონაცვლეობის განხორციელებაში. ჯიშთგამოსაცდელი ნაკვეთების ფართო ქსელში ხდებოდა ჯიშთა დარაიონება და ჯიშური აგროტექნიკის შესწავლა. თესლის სახელმწიფო ინსპექცია აკონტროლებდა სათესლე მასალის ხარისხს; სათანადო მუშაობას ეწეოდა მცენარეთა დაცვის სამსახური; აგროქიმიური სამსახური ნიადაგისა და აგროქიმიური რუკებით უზრუნველყოფდა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებას, სოფლის მეურნეობის საპროექტო ორგანიზაციებიეხმარებოდნენ კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებს ორგანიზაციულ-სამეურნეო გეგმების, შიდასამეურნეო მიწათმოწყობის, თესლბრუნვის პროექტებისა და მელიორაციულ სამუშაოთა გეგმების შემუშავებაში. შექმნილი იყო სასოფლო-სამეურნეო წარმოების აგრომეტეოროლოგიური მომსახურება. პრესა, რადიო, ტელევიზია და სასოფლო-სამეურნეო გამოფენები პროპაგანდას უწევდნენ მოწინავე გამოცდილებას და სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა მიღწევებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 73.
**ალი იბნ-ჯაფარი** — თბილისის საამიროს ამირა 981–1011 წლებში, ჯაფარიანთა დინასტიის წარმომადგენელი (მისი გამგებლობის ხანა დასტურდება ნუმიზმატიკური მასალის მიხედვით, X საუკუნის 90-იანი წლებიდან XI საუკუნის 30-იან წლებამდე). მისი სახელით მოჭრილია 996/997, 1027/1028 წლების დირჰემები. ეს ჩვენს ხელთ არსებული ამირათა სახელით მოჭრილი უკანასკნელი დირჰემებია. ამირა მოხსენიებულია მელქისედეკ კათლიკოსის „დაწერილში". ამ საბუთში აღნიშნულია, რომ ალიმ, მელქისედეკის მცდელობით, მოუხსნა მცხეთის საყდრის ამირას სასარგებლოდ დაკისრებული სხვადასხვა ნატურალური გადასახადი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის საამირო
* საქართველოს მმართველები

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008

სქოლიო
------

1. ↑  მცხეთის სვეტიცხოვლის 1031/1033 წლების დოკუმენტი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის ამირები |
| --- |
|  |
| შუაბიანები | 
* ისმაილ იბნ-შუაბი
* მუჰამედ იბნ-ათაბი
* ალი იბნ-შუაბი
* ისჰაკ იბნ-შუაბი
 |
|  |
| შაბანიანები | 
* მოჰამედ იბნ ხალიდა
* ისე იბნ აშ-შეიხ აშ-შაბანი
* აბრაჰამ შაბანი
* გაბულოცი
 |
|  |
| ჯაფარიანები | 
* ჯაფარ I იბნ-ალი
* მანსორ იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ II იბნ-მანსორი
* ალი იბნ-ჯაფარი
* ჯაფარ III იბნ-ალი
* აბულ-ჰეიჯა იბნ-ჯაფარი
* სითილარაბი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაბადარი**. |

ევროპელის პორტრეტი. ავტორი ალი-ყული ჯაბადარი
შაჰი სულეიმან I და მისი კარისკაცები. ჯაბადარის ნახატი, 1670
**ალი-ყული ჯაბადარი** — XVII საუკუნის ქართველი მხატვარი. მოღვაწეობდა ირანში. შემორჩენილია მის მიერ შესრულებული 8 მინიატიურა — მეფის კარის ცხოვრებისა და ნადირობის სცენები (ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). ერთ მათგანზე აღნიშნულია შესრულების ადგილი — ყაზვინი და თარიღი 1674. მრავალფიგურიანი კომპოზიციები შესრულებულია გვიანდელი ირანული მინიატიურის ტრადიციების მიხედვით. შეიმჩნევა დასავლეთ ევროპის ხელოვნების ცალკეული მოტივებიც. მინიატიურებზე არის ქართული წარწერები. შესრულების ხარისხით ჯაბადარის მინიატიურები უტოლდება იმდროინდელ საუკეთესო ირანულ მინიატიურების ნიმუშებს.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალი-ყული ჯაბადარი***

* *ბერიძე ვ.*, ძველი ქართველი ოსტატები, თბ. 1967;
* *Амиранашвили Ш. Я.*, История грузинского искусства, М. 1963
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 522.
* Альбом индийских и персидских миниатюр XVI–XVIII веков/ вступ. Статья А. А. Иванов, Т. В. Грек, О. Ф. Акимушкин. М. 1962.
* Sheila R Canby. Rebellious Reformer: The Drawings and Paintings of Riza Yi-Abbasi of Isfahan. Vhps Distr. 1999
სერბი ლტოლვილები ოპერაციის შემდეგ.
ოპერაციის გეგმა
**ოპერაცია შტორმი** (ხორვ. ბოსნ. სერბ.: Operacija Oluja) — ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია წარმოებული ხორვატიის მიერ ბოსნია-ჰერცეგოვინის არმიასთან ერთად ხორვატელ სერბთა ძალების მიერ შეპყრობილი ცენტრალური ხორვატიის მიწების დასაბრუნებლად. სულ ოთხ დღეში მინიმალური დანაკარგებით ორივე მხრიდან, ოპერაცია ხორვატების ბრწყინვალე გამარჯვებით დასრულდა. 200.000-ზე მეტი სერბი ევაკუირებულ იქნა ბოსნიაში ხორვატიის არმიის ძალების მეთვალყურეობით.

ამ გადამწყვეტი აქციის მოსაგონად 5 აგვისტო ხორვატიაში აღინიშნება როგორც ეროვნული დღესასწაული. მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია ხორვატიის არმიის მიზანი, გაეუქმებინა სეპარატისტული რესპუბლიკა *სერბული კრაინა*, წარმატებით შესრულდა, მას შედეგად თითქმის მთელი ხორვატული სერბების მოსახლეობის იძულებით გადაადგილება მოჰყვა ოკუპირებული რეგიონიდან, რაც ომამდელი მოსახლეობის ხორვატ სერბთა მოსახლეობის 40% შეადგენს. ზოგიერთი ხორვატი სამხედრო მეთაური მოგვიანებით ოპერაციის დროს და შემდეგ ჩადენილი ომის დანაშაულისთვის სასჯელში იქნა მიცემული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოპერაცია შტორმი***

* An analysis of Operation Storm and TV footage of the operation[*მკვდარი ბმული*] (ხორვატული)
ფრანჩესკო III დ’ესტე
**ფრანჩესკო III დ’ესტე** (იტალ. Francesco III d'Este; დ. 2 ივლისი, 1698, მოდენა, იტალია — გ. 22 თებერვალი, 1780, ვარეზე, იტალია) — მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგის რინალდო დ’ესტე უფროსი ვაჟი და მისი მემკვიდრე 1737 წლის 26 ოქტომბრიდან.

1720 წლის 21 ივნისს მან იქორწინა შარლოტ დ’ორლეანზე (22 ოქტომბერი 1700 — 19 იანვარი 1761), საფრანგეთის რეგენტის ჰერცოგ ფილიპ II დ’ორლეანის ასულზე. 1737 წელს საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორისაგან მან ვასალური პირობით მიიღო ნოვარელას საგრაფო, რომელიც 1728 წელს გონძაგას საგვარეულოს ამ შტოს უმემკვიდრეოდ გადაშენების შემდეგ იმპერატორმა მიითვისა. ავსტრიის მემკვიდრეობისათვის ომში ფრანჩესკო III ფრანგების მხარეზე იბრძოდა. ამის გამო 1742 წლის 6 ივნისს ავსტრიისა და სარდინიის ჯარებმა იგი დაამარცხეს და თავისი საჰერცოგოდან გააძევეს. ფრანჩესკო III-ემ მიწები უკან დაიბრუნა 1748 წლის 30 აპრილს აახენის მეორე ზავის პირობის მიხედვით. მიუხედავად ავსტრიის მიმართ მისი არალოიალურობისა 1754 წელს მარია ტერეზიამ იგი ლომბარდიის შტატჰალტერად დანიშნა.

შვილები
-------

ფრანჩესკო III-ესა და შარლოტ დ’ორლეანს 10 შვილი ჰყავდათ:

* ალფონსო (1723-1725)
* ფრანჩესკო კონსტანტინო (1724-1725)
* ფელიჩიტა (1726-1754) ∞ 1744, ჟან დე ბურბონი, ჰერცოგი დე პენტიევრი.
* ერკოლე III (1727-1803, ჰერცოგი 1780 წლიდან, ∞ 1741, მარია ტერეზა, მასასა და კარარას ჰერცოგის ალბერიგო ჩებოს ასული.
* მატილდა (1729-1803)
* სახელით უცნობი ვაჟი
* სახელით უცნობი ასული
* ფორტუნატა (1734-1803) ∞ 1759, ჰერცოგი ლუი ფრანსუა დე კონტი.
* ბენედეტა (1736-1751)
* მარია ერნესტინა (1741-1774)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფრანჩესკო III დ’ესტე"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Francesco III d'Este, Duke of Modena and Reggio, 1698-1780, SNA
2. ↑  AA.VV. Dizionario Biografico degli Italiani — 1960.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდენის ჰერცოგები |
| --- |
|  |
| 
* ბორსო *(1452–1471)*
* ერკოლე I *(1471–1505)*
* ალფონსო I *(1505–1534)*
* ერკოლე II *(1534–1559)*
* ალფონსო II *(1559–1597)*
* ჩეზარე *(1597–1628)*
* ალფონსო III *(1628–1629)*
* ფრანჩესკო I *(1629–1658)*
* ალფონსო IV *(1658–1662)*
* ფრანჩესკო II *(1662–1694)*
* რინალდო *(1694–1737)*
* ფრანჩესკო III *(1737–1780)*
* ერკოლე III *(1780–1796)*
* ფრანჩესკო IV *(1814–1846)*
* ფრანჩესკო V *(1846–1859)*
 |

 |
ოტოს სამეცნიერო ენციკლოპედია
**ოტოს სამეცნიერო ენციკლოპედია** (ჩეხ. Ottova encyklopedie ან Ottův slovník naučný) — უდიდესი უნივერსალური ენციკლოპედია ჩეხურ ენაზე. გამოიცემოდა 1888—1909 წლებში. ენციკლოპედია დღემდე ინფორმაციის აქტუალურ წყაროდ რჩება მთელი რიგი მიმართულებებით (განსაკუთრებით ჩეხურ კულტურასა და ისტორიას აშუქებს). სახელი დაერქვა გამოცემის ინიციატორისა და გამომცემლის — ჩეხი საზოგადოებრივი მოღვაწისა და ბიბლიოფილის, იან ოტოს, გვარის მიხედვით. დერეკ სეიერი ჩეხეთის ისტორიის შესახებ დაწერილ თავის წიგნში ამ გამოცემას სამშობლოში შეუდარებელ ენციკლოპედიასა და ზოგადსაკაცობრიო თვალსაზრისით, ერთ-ერთ უდიდეს და უსრულყოფილეს ენციკლოპედიას უწოდებს, რომელიც მისი აზრით, მხოლოდ ბრიტანიკას თუ ჩამორჩება. 

ენციკლოპედია 28 სქელტანიანი ტომისგან შედგება (27 ძირითადი და 1 დამატებითი ტომი; ზოგიერთი ტომის სისქე — ათას გვერდზე მეტია). სტატიათა საერთო რაოდენობა — დაახლოებით 186 ათასია, გვერდების საერთო რაოდენობა — 28912, მოიცავს 4888 ილუსტრაციასა და 479 გვერდს დამატებითი მასალებით. რედკოლეგია 55 მთავარი რედაქტორისა და 1100 ავტორისგან შედგებოდა, რომელთა შორისაც იმ დროის ჩეხეთის წამყვანი მეცნიერები ირიცხებიან. ენციკლოპედიის დამახასიათებელი ნიშანია მასალის სიღრმისეული დამუშავება: ზოგიერთი სტატია 10 გვერდამდეც კი აღწევს, ხოლო ავტორების აზრით, ყველაზე მნიშვნელოვანი თემების აღმწერი სტატიების გვერდების რაოდენობა 100 სცილდება. 

1996 — 2003 წლებში ენციკლოპედია ხელახლა გამოიცა და მოკლე ხანში CD-ROM-ზეც გადაიტანეს ინფორმაცია. „ოტოს ენციკლოპედია" სავაჭრო ნიშნად 1995 წლის 22 მაისს დაარეგისტრეს. ენციკლოპედიის სტატიები საზოგადო საკუთრებაშია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ენციკლოპედიები ენების მიხედვით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ottův slovník naučný (1-27) free download in various formats
* Homepage of the CDROM edition of Otto's encyclopedia
* coto.je დაარქივებული 2008-09-10 საიტზე Wayback Machine.  - "What Is It" - an online version of three Czech encyclopedias including Otto's (Czech only)
**ანა იურის ასული ნეტრებკო** (რუს. Анна Юрьевна Нетребко; დ. 18 სექტემბერი, კრასნოდარი, 1971) — რუსი საოპერო მომღერალი, ლირიკული სოპრანო. აქვს რუსეთისა და ავსტრიის ორმაგი მოქალაქეობა და ამჟამად ცხოვრობს ვენაში. ოპერის მოყვარულები მას „La Bellissima"-ს უწოდებენ (ულამაზესი).

ბიოგრაფია
---------

ნეტრებკო დაიბადა 1971 წლის 18 სექტემბერს რუსეთის ქალაქ კრასნოდარში. სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ მეეზოვედ მუშაობდა სახელგანთქმულ მარინსკის თეატრში. ნეტრებკო აღნიშნული თეატრის ხელმძღვანელმა და განთქმულმა დირიჟორმა, ვალერი გერგიევმა, აღმოაჩინა. გერგიევი ანას ვოკალის მასწავლებელი გახდა. ვალერი გერგიევის დახმარებით, ანამ თავისი საოპერო კარიერა 22 წლის ასაკში დაიწყო და ფიგაროს ქორწინებაში სუზანას როლი შეასრულა.

1994 წელს რიგის საოპერო ფესტივალზე შეასრულა ღამის დედოფლის ურთულესი არია მოცარტის ოპერიდან „ჯადოსნური ფლეიტა". ცნობილი ფაქტია, რომ ამ პერიოდში ნეტრებკო კოლორატურული სოპრანო ბრძანდებოდა, ახლა კი, შვილის გაჩენის შემდეგ, მისი ხმა საგრძნობლად „დაპატარავდა". ანა ახლა ლირიკული სოპრანოა და აქვს 3-ოქტავიანი დიაპაზონი.

ჯილდოები
--------

* 2004 წელს დაჯილდოვდა რუსეთის სახელმწიფო პრემიით.
* გაზეთმა "Time" ის შეიყვანა ტოპ 100-ეულში 2007 წელს.
* 2008 წელს იგი წლის მუსიკოსად დასახელდა.
* ჟურნალმა "Playboy", 2008 წელს, იგი კლასიკური მუსიკის უსექსუალურეს შემსრულებლად დაასახელა.



1. ↑
**ფლეხშეს კოშკური სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ფხელშეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება XVIII საუკუნით.

სახლი გეგმით თითქმის კვადრატულია (10,4 x 9,5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადის ქვები მცირედაა დამუშავებული. შემორჩენილია ორი სართული, სართულშუა გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, ჩრდილოეთიდან. თაღოვანი კარი განიერი და მაღალია. კარის ორივე მხარეს, კედლის კიდეებში, თითო სწორკუთხა სარკმელია, რომლებიც გარეთკენ ვიწროვდება. ამ სარკმლებს სათოფურებადაც იყენებდნენ. კარის მარჯვენა მხარეს ერთი მცირე ზომის ნიშიცაა. სათავსი საქონლის სადგომად იყო განკუთვნილი. პირველი სართული მეორეს უკავშირდებოდა შიდა კიბით (არ შემორჩენილა). მეორე სართულზე ჩრდილოეთით თაღოვანი კარი და ერთი თაღოვანი სარკმელია. სარკმლები აღმოსავლეთ (ხუთი), დასავლეთ (ორი) და სამხრეთ (ერთი) კედლებშიცა. ჩრდილოეთ სარკმლის გარე ღიობში ბრტყელი, სწორკუთხა ქვაა ჩადგმული, რომელშიც სამი პატარა თაღოვანი ღიობია გამოკვეთილი. კედლებში სხვადასხვა დონეზე კვადრატული ნიშებია. შენობის მთავარ (ჩრდილოეთის) ფასადზე, მეორე სართულის კარის თაღს, რომელიც ერთ მოგრძო ქვაშია გამოკვეთილი, ღარი აქვს შემოვლებული, ხოლო გვერდებზე კი ამოღარულია თითო მცირე წრე. მსგავსი დეკორატიული თაღებითაა მორთული სამხრეთი სარკმლის სათოფურებიც.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 483.