recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
აშიკაგა იოშიმიცუ (足利 義満, გ. 25 სექტემბერი, 1358 – 31 მაისი, 1408) - ასიკაგას დინასტიის მესამე სიოგუნი, რომლის მმართველობა გრძელდებოდა 1368 წლიდან 1394 წლამდე, მურომაჩის პერიოდში. ის იყო აშიკაგა იოშიაკირას მესამე ვაჟი, მისი ბავშვობის სახელი იყო ჰარუო (春王).

### კარიერა

იოშიმიცუ დაინიშნა სიოგუნად, 1368 წელს, ათი წლის ასაკში. ოცი წლის ასაკში ის მიიღეს იმპერიულ სასამართლოში, როგორც დიდი მრჩევლის მოვალეობის შემსრულებელი.

1379 წელს მან რეორგანიზაცია მოახდინა დაწესებულების Gozan Zen 五山禅 ინსტიტუციური ჩარჩოების. ორი წლის შემდეგ კი გახდა მეომრების (სამურაების) კლასის პირველი პირი და მასპინძლობდა იმპერატორს თავის კერძო რეზიდენციაში. 1394 წელს იოშიმიცუ გახდა სახელმწიფოს დიდი კანცლერი, იმპერიული სასამართლოს უმაღლესი რანგის წევრი.

1395 წელს ყველა საჯარო ოფისიდან გადადგა და გადავიდა კიტაიამა-დონოში (北山殿), თავის საპენსიო ვილაში, ის ამაყობდა პავილიონით, რომლის ორი მესამედი დაფარული იყო ოქროს ფოთლებით. მან იქ ექვსჯერ მაინც მიიღო ელჩები მანგისა და ჯოსონის სასამართლოებიდან და გააყალბა ჩინეთ-იაპონური სავაჭრო შეთანხმების პირობები, რომელიც საუკუნეზე მეტხანს გაგრძელდა. მისი დიპლომატიური ძალისხმევის ნიშნად, ჩინეთის სუვერენმა იოშიმიცუ „იაპონიის მეფედ" გამოაცხადა. 

1407 წელს მან განიზრახა მიეღო ტიტული: "Dajō tenno" (太上天皇), რომელიც ძირითადად გადამდგარ იმპერატორებს ენიჭებოდათ. მომდევნო წელს ის მოულოდნელად გარდაიცვალა, ეს გეგმა კი განუხორციელებელი დარჩა. მაგრამ მისგან ეს ნაბიჯი ძალიან გაბედული იყო, რადგან ის არასდროს მჯდარა იაპონიის იმპერატორის ტახტზე. სიკვდილის შემდეგ მისი სახელი იყო როკუონინი (鹿苑院).

იოშიმიცუმ მოაგვარა განხეთქილება ჩრდილოეთ და სამხრეთ სასამართლოებს შორის 1392 წელს, როდესაც მან დაარწმუნა სამხრეთის კარის იმპერატორი გო-კამეიამა გადაეცა საიმპერატორო რეგალია ჩრდილოეთის იმპერატორ გო-კომაცუსთვის. იოშიმიცუს ყველაზე დიდი პოლიტიკური მიღწევა იყო ის, რომ მან შეძლო ნანბუკო-ჩოს ბრძოლის დასრულება. ამ მოვლენამ მისი ავტორიტეტის გამყარება განაპირობა. 

1394 წელს მისი ვაჟი აშიკაგა იოშიმოჩი დაამტკიცეს მეოთხე სიოგუნად. იოშიმიცუმ კი სიკვდილამდე გააგრძელა სიოგუნის ავტორიტეტის შენარჩუნება.

### მურომაჩი

მან ააშენა თავისი საცხოვრებელი შტაბი მურომაჩის გზის გასწვრივ, კიოტოს ჩრდილოეთ ნაწილში, 1378 წელს. შესაბამისად, იაპონურად, აშიკაგა იოშიმიცუს მოიხსენიებენ, როგორც მურომაჩის სიოგუნას, ხოლო იმ პერიოდს, როგორც მურომაჩის პერიოდს.

### ოქროს პავილიონის ტაძარი

იოშიმიცუ მოულოდნელად გარდაიცვალა 1408 წელს, 49 წლის ასაკში. გარდაცვალების შემდეგ, მისი საპენსიო ვილა (კიოტოს მახლობლად) გახდა როკუინ-ჯი, რომელიც 

დღეს თავისი სამსართულიანი, ოქროს ფოთლებით დაფარული რელიქვიით არის ცნობილი, რასაც  „კინკაკუ" ეწოდება. ტაძარი იდენტიფიცირებულია, როგორც კინკაკუ-ძი, ანუ ოქროს პავილიონის ტაძარი. იქ იოშიმიცუს ქანდაკებაც არის ნაპოვნი. 

კინკაკუ

### სქოლიო

1. ↑  Turnbull, Stephen. (2005). Samurai Commanders*, p. 31.*, p. 31, at Google Books
2. ↑  Titsingh, *p. 325.*, p. 325, at Google Books
3. ↑  Morton, W. Scott *et al.* (2004). Japan: Its History and Culture, *p. 89.*, p. 89, at Google Books
4. ↑  Pier, Garrett. (1915). Temple Treasures of Japan, *pp. 228–237.*, p. 228, at Google Books
კლავდიო აკვავივა
**კლავდიო აკვავივა** (იტალ. Claudio Acquaviva; დ. 14 სექტემბერი, 1543, ატრი, იტალია, — გ. 31 იანვარი, 1615, რომი) — იტალიელი არისტოკრატი, იეზუიტთა ორდენის მე-5 უმაღლესი გენერალი (1581-1615). იყო ორდენის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა და ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ხელმძღვანელი, XVII საუკუნის ევროპული კონტრრეფორმაციის ერთ-ერთი წამყვანი მოღვაწე. 

ეკუთვნოდა ნეაპოლის სამეფოს ერთ-ერთი წარჩინებულ საგვარეულოს, ატრის ჰერცოგთა დინასტიას. სწრაფად დაწინაურდა იეზუიტთა ორდენის იერარქიაში. 1581 წელს აირჩიეს ორდენის გენერლად. 1593-1594 წლებში იეზუიტთა მეხუთე კონგრეგაციის მსვლელობისას შეძლო ხელი შეეშალა ესპანელი იეზუიტების მცდელობისთვის, დაეკავებინათ ორდენში პრივილეგირებული მდგომარეობა. აკვავივას მმართველობის წლებში იეზუიტთა ორგანიზაცია სწრაფად გაფართოვდა: წევრების რაოდენობა 5000-დან 13000-მდე გაიზარდა, პროვინციებისა — 21-დან 32-მდე, ხოლო ორდენს დაქვემდებარებული სასწავლებლების რიცხვმა 372-ს მიაღწია. მის მიერ შექმნილმა პრაქტიკულმა კანონმდებლობამ ორგანიზაციის სტრუქტურა უფრო მტკიცე გახადა; გაფართოვდა უცხოეთში მისიების არეალი. იეზუიტები პირველად გამოჩნდნენ საქართველოშიც (ლუი გრანჟეს მისია გურია-სამეგრელოში, 1614). 

აკვავივა ხელს უწყობდა იგნატიუს ლოიოლას „სულიერი სავარჯიშოების" პოპულარიზაციას, ორდენის თეოლოგებისა და სასულიერო პირების განათლებას და სამწერლობო საქმიანობას. აკვავივას მეცადინეობით შეიქმნა იეზუიტთა ისტორიის პირველი აკადემიური ისტორია და დაიწყო ორდენის პროვინციების ყოველწლიური ანგარიშების გამოცემა. აკვავივამ შეადგინა ორდენის პრაქტიკულ კოდექსი *Ratio atque institutio studiorum* (1586, საბოლოო გამოცემა — 1599), რომელიც იეზუიტთა ერთიანი სახელმძღვანელო გახდა და, ამასთანავე, საშუალება მისცა ორგანიზაციის წარმომადგენლებს მოეხდინათ მისი მოძღვრების ადაპტირება ადგილობრივი საჭიროებებისთვის მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კლავდიო აკვავივა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**არალის წმინდა ნინოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. 

გიორგი ბოჭორიძის აღწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სოფელ არალში არის ძველი ეკლესიის ნანგრევი. იგი ერთნავიანი შენობა ყოფილა, რომელსაც ჩრდილოეთით ჰქონია ეგვტრები. ეკლესიის შენახულია მარტო ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის კედლები, ისიც ნაწილობრივ დანგრეულია, ეგვტერისაც ჩრდილოეთის კედელი." |
|  |  |

გიორგი ბოჭორიძის მიერ აღწერილი ეკლესიის ნანგრევებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. ნაეკლესიარზე სოფელ არალის მკვიდრის თემურ თათეშვილის დახმარებით წმინდა ნინოს სახელზე აიგო ახალი ტაძარი. იქვე, ეკლესიის სამხრეთით სამრევლო სკოლაა. სამნავიანი ბაზილიკა შვერილაფსიდიანია, დარბაზი სწორკუთხა კვეთის ოთხი წყვილით სამ ნავადაა გაყოფილი. ტაძრის ცოკოლი შემოსილია ბაზალტით. შესასვლელი ორია — დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ღიობებოის წინ რამდენიმე საფეხურით ამაღლებული ბაქანია. ოთხწახნაგა შვერილი აფსიდის წახნაგები დაფარულია შეწყვილებული ლილვებით. ასევე შეწყვილებული ლილვებით დანაწევრებულია ბაზილიკის სხვა ფასადებიც.

2010 წლის 29 იანვარს, ნათლისღების დღეს ეკლესია აკურთხა ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის მიტროპოლიტმა მეუფე თეოდორემ. 2011 წელს აქ მონასტერი დაარსდა.

გალერეა
-------

* არალის წმ.ნინოს სახელობის ტაძარი. სამხრეთის ხედიარალის წმ.ნინოს სახელობის ტაძარი. სამხრეთის ხედი
* სამრევლო სკოლასამრევლო სკოლა
* არალის დედათა მონასტრის კელიებიარალის დედათა მონასტრის კელიები

ლიტერატურა
----------

* ბოჭორიძე გ. მოგზაურობა სამცხე-ჯავახეთში, თბ. 1992, გვ. 59
* მარსაგაშვილი გ. ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, თბ. 2013, გვ. 422
**ახალქალაქის ფაუნა**, მეოთხეული პერიოდის დასაწყისის ნამარხ ძუძუმწოვართა კომპლექსი სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიაზე (ახალქალაქის მიდამოებში). არსებობდა სტეპისა და ნახევრად სტეპის ლანდშაფტურ პირობებში. ამ დროს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში თბილი ან ზომიერად ცხელი ჰავა უნდა ყოფილყო. ახალქალაქის ფაუნის ჩამოყალიბება და განვითარება განაპირობა ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე მეტნაკლებმა იზოლაციამ მცირე აზიისაგან და დროდადრო მათი ფაუნის ურთიერთკავშირის გაწყვეტამ. ამით აიხსნება ახალქალაქის ფაუნის შემადგენლობაში ენდემური ცხოველების საკმაო სიჭარბე. ახალქალაქის ფაუნაში მწერიჭამიებიდან აღნიშნულია ევროპული ზღარბი. მღრღნელებიდან — თრია, ზაზუნა; მტაცებლებიდან — მგელი, ხალებიანი აფთარი, დათვი, ჭრელტყავა, წავი, მაჩვი, ვეფხვი; ხორთუმიანებიდან — სამხრეთისა ზროგონთერიული სპილოები; კენტჩლიქოსნებიდან — ზუსენბორნული და ჰიპარიონისმაგვარი ცხენები, მარტორქა; წყვილჩლიქოსნებიდან — ჰიპოპოტამი, გიგანტური ირემი, ჯიხვი და პირველყოფილი ძროხა. გეოლოგიური ასაკითა და სახეობათა შედგენილობით ახალქალაქის ფაუნა უახლოვდება ტამანის (რუსეთი), ფორესტ-ბედის (ინგლისი), აბევილის (საფრანგეთი), ზუსენბორნისა (გერმანია) და ჯოუ-ქოუ-ტიანის (ჩინეთი) ნამარხ ძუძუმწოვართა ფაუნებს.

ლიტერატურა
----------

* *ვეკუა ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 98.
**არალსორი** (ყაზახ. Аралсор) — გაუდინარი მწარე-მლაშე ტბა ყაზახეთში, დასავლეთ ყაზახეთის ოლქში. მდებარეობს კასპიისპირა დაბლობზე, რინის უდაბნოს ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1.6 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 124.1 კმ². სიგრძე 34.3 კმ, სიგანე 13 კმ. აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმული ნიჩბისებრ-ნალისებრი მოყვანილობა აქვს. დამახასიათებელია ციცაბო და ფლატოვანი ნაპირები, რომელთა სიმაღლე ადგილ-ადგილ 6–7 მ აღწევს. მუდმივი წყლის ზედაპირი არ აქვს.

არალსორი გაზაფხულზე ივსება მდნარი წყლითა და მდინარე აშჩიოზექის ჩამონადენით, ხოლო ზაფხულში მთლიანად შრება და მის ადგილას რჩება მხოლოდ მცირე გადამეტტენიანებული უბნები. ტბა არსებითად ვეებერთელა მცენარეთა ხელშემშლელ მლაშობს წარმოადგენს.

არალსორის გენეზისი დაკავშირებულია მარილ-გუმბათოვან ტექტონიკასთან. ტბის ირგვლივ მარილშემცველი ტალახია. გვხვდება ჰალოფიტები. ტბაში იმდენი მარილია, რომ გაშრობის დროს იგი თოვლიან ადგილს ემსგავსება. განვითარებულია მარილის მოპოვება. ტბის ტალახი სამკურნალოა.

1968 წელს ტბის რაიონში ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ძიების მიზნით სსრკ-ში ერთ-ერთი პირველი ზეღრმა ჭაბურღილი გაიბურღა 7000 მ სიღრმეზე.

არის ბუნებრივი აირის გამოსასვლელები (აირიანი და აირწყლიანი ბუნებრივი წყაროები).

სქოლიო
------

1. ↑  Географиялық энциклопедия. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. 648 бет.
2. ↑  С.Г. Агаджанов. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии IX–XIII вв. Ашхабад, 1969
3. 1 2 3  Снежный покров Аралсора | Приуралье. Газета Приуралье
4. ↑  Реферативный журнал География. ВИНИТИ, Выпуски 3–4. 1969
5. ↑  Айзенштадт Г. Е.-А. Антонов К. В. Формирование соляных куполов и залежей нефти Южной Эмбы. 1963
ატენის ღვთისმშობლის მცირე გუმბათოვანი ეკლესიის კარი და წარწერა
ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა ახლო ხედით
**ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა** — ძველი ქართული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ღვთისმშობლის ეკლესიაზე, დაახლოებით, X საუკუნის II ნახევრისა. წარწერა, რომელიც კარგადაა შენახული, 1940 წელს იპოვა ლ. რჩეულიშვილმა. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.

წარწერა
-------

წარწერა თორმეტ სტრიქონიანია:

1. ქ~ე ადიდე ორსა
2. ვე ცხოვრებასა
3. აქა ჴორციელებ
4. რ და წ~ე შ~ნსა სოლ
5. იებრ რატ ერისთ
6. ავი ძე იგი ლპ~რტ
7. ერისთვისაი რ~ლნ
8. აღაშენა ესე სახ–
9. ლი ღ~თისაი და ბჭეი
10. ცათაი წ~ი ეკლესი
11. აი სალოცველად
12. სულისა მათისა

ანუ:

1. ქრისტე, ადიდე ორსა–
2. ვე ცხოვრებასა –
3. აქა ჴორციელებ–
4. რ და წ~ე შ~ნსა სულ–
5. იე(რე)ბრ რატ ერისთ–
6. ავი, ძე იგი ლიპარიტ
7. ერისთვისაი, რომელმან
8. აღაშენა ესე სახ–
9. ლი ღმრთისაი და ბჭეი
10. ცათაი – წმიდაი ეკლესი–
11. აი სალოცველად
12. სულისა მათისა

დახასიათება
-----------

წარწერაში გვხვდება *აი*, *ეი* გრაფემათმიმდევრობანი, რომლებიც გამოხატავენ */აი/*, */ეი/* ხმოვანთკომპლექსებს (ერისთვისაი, ღმრთისაი, ბჭეი, ცათაი, ეკლესიაი). ეს მოვლენა ასახავს დამავალ დიფთონგთა ადგილას ორი სრული ხმოვნის ჩამოყალიბებას, რაც მოხდა ქართული ენის გავრცელების გარკვეულ არეალში.

ენობრივი თვალსაზრისით საყურადღებოა აგრეთვე: *სალოცველად სულისა მათისა*. ამ შემთხვევაში დამწერმა გამოიყენა პატივისცემის მრავლობითი. ეს სტილისტური ხერხი X საუკუნიდან გვხვდება ქართულ წერილობით ძეგლებში.

დათარიღება
----------

წარწერაში მოხსენიებულია კლდეკარის ერისთავი რატი, ლიპარიტის ძე, რომელსაც კლდეკარი (და შესაძლოა, ატენიც) ჩამოართვა ბაგრატ III-მ. ამ ისტორიულ ცნობაზე დაყრდნობით, ნ. შოშიაშვილი წარწერას 982–989 წლებით ათარიღებს, რაც არსებითად ეთანხმება ლ. რჩეულიშვილისეულ დათარიღებას – X საუკუნის II ნახევარი. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.

ლიტერატურა
----------

* ნ. შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, I, თბ. 1980, გვ. 202–203
* ლ. რჩეულიშვილი, ატენის მცირე გუმბათიანი ეკლესია, „ქართული ხელოვნება", I, თბ. 1942 გვ. 33–37
* კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე. ქართული პალეოგრაფია. თბ. 1997, გვ. 42–43
**კოვალევის სახლი** (რუს. Дом Ковалева) — ორთსართულიანი სახლი აზოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301ბრძანების მიხედვით განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1912 წელს.

მისამართი: აზოვი, მოსკოვის ქუჩა № 23.

ისტორია
-------

1912 წელს როსტოვის ოლქის ქალაქ აზოვში ააგეს ორსართულიანი სახლი მოსკოვის ქუჩაზე. სახლი მდებარეობდა მუზეუმის წინ, მისი მფლობელი და დამაარსებელი იყო გ. ი. კოვალიოვი. აშენებიდან ძალიან მალევე სახლში განათავსეს გ. კოვალიოვის უნივერსალური ტექნიკური მაღაზია, სადაც მომხმარებელს შეეძლო შეეძინა სხვადასხვა ტიპის საქონელი: ელექტრონული ლამფები, ხორცსაკეპი მანქანები, გრამაფონები, კედლის საათები, ჯიბის საათები, ველოსიპედები, საკერავი მანქანები, ყავის საფქვავები, პატეფონის ფირფიტები. საკუთარი სახლის სარდაფში განათავსა რუსული ღვინის მარანი, ხოლო თავად მაღაზიაში ფუნქციონირებდა მლესავთა სახელოსნო. ეს შენობა თავისი არსებობის სხვადასხვა პერიოდში ეკუთვნოდა სხვადასხვა საქალაქო განყოფილებებს: ეკუთვნოდა მმაჩი-ს ბიუროს, მუშაობდა რაიონული შემნახველი სალარო და სხვა. 

კოვალევის სახლი ქალაქის ერთ-ერთი, არც თუ ისე მრავალი ღირსშესანიშნაობათაგანია, რომელიც გადაურჩა მეორე მსოფლიო ომს და მოაღწია ჩვენამდე.

აღწერა
------

კოვალევის სახლის არქიტექტურა ხასიათდება მაღალი ჭერით, ფართო ფანჯრებით, აივნებით. სახურავზე დადგმულია, რუსული არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი, ხახვისებური გუმბათი. 

* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Объекты культурного наследия регионального значения города Азова
2. 1 2  Дом Ковалёва//Официальный сайт администрации города Азова
3. ↑  Культура регионов России
**კოლაგის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოლაგის დასავლეთით სასაფლაოზე. მთავარანგელოზთა ეკლესიის ჩრდილოეთით 25-30 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობა რეგუკარულია, კედლები შეგნით და გარედან გასწორებული ყოფილა ბათქაშით, რითაც ნაწილობრივ ქვის ზედაპირსაც ფარავს, ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი თარაზულადაა გადახურული, რაც ფასადის მხრიდან ტიმპანს ქმნის. ეკლესიის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდში გაჭრილია დაბალი, გარეთკენ შევიწროებული, ბრტყლად გადახურული სარკმელი, ქვემო კედელზე, რიყის ქვით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, კიდევ ერთი სარკმელია გაჭრილი დასავლეთ კედელში. 2010 წელს საქართველოს ისტორიული ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა რესტავრაცია. აღდგა კედლების დანგრეული ნაწილები, შიგნით ეკლესია გადაიხურა რიყის ქვის ცილინდრული კამარით, ხოლო აფსიდი კონქით, სამხრეთ კედელში მოეწყო სწორკუთხა სარკმელი, გარედან კედლებს გაუკეთდა რიყის ქვის თაროსებრი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 183.
**კოეტივი** (ინგლ. Coëtivy Island, ფრანგ. île Coëtivy) — სამხრეთის მარჯნის ჯგუფის კუთვნილი მომცრო მარჯნის კუნძული, რომელიც შედის სეიშელის გარე კუნძულებში (კუნძულ პლატთან ერთად). მდებარეობს 273 კმ-ით სამხრეთით კუნძულ მაედან. ფართობი შეადგენს 9,31 კმ²-ს, მოსახლეობა — 252 ადამიანს.

ისტორია
-------

სახელი დაერქვა შევალიე დე კოეტივის პატივსაცემად, რომელმაც 1771 წელს პირველად აღმოაჩინა კუნძული. 1908 წლამდე იყო მავრიკის პოლიტიკური ნაწილი.

ეკონომიკა
---------

კუნძულზე მდებარეობს ვეფხვისებური კიბორჩხალის (ლათ. Penaeus monodon) გადამამუშავებელი ფერმა და კიბორჩხალების გასამრავლებელი კომბინატი, რომელმაც ფუნქციონირება დაიწყო 1995 წლის აგვისტოში. ცოტათი ასევე განვითარებულია მეცხვარეობა, რომლის პროდუქციის ნაწილი იყიდება კუნძულ მაეს ბაზრებში.

კუნძულზე არსებობს კოეტივის აეროპორტი.

კოეტივი იმყოფება საფეხბურთო კლუბ «Super Magic Brothers»-ის კერძო მფლობელობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოეტივის კუნძული დაარქივებული 2010-11-28 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Homepage der Garnelenzucht auf Coëtivy (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია**. |


**აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია** — საბჭოთა არმიის დიდი შეტევითი ოპერაცია აღმოსავლეთ პრუსიასა და ჩრდილოეთ პოლონეთში, დიდი სამამულო ომის დამამთავრებელ პერიოდში, 1945 წელს. მიზნად ისახავდა მტრის სტრატეგიული დაჯგუფების განადგურებას აღმოსავლეთ პრუსიას და ჩრდილოეთ პოლონეთში. ოპერაციში მონაწილეობდნენ: ბელორუსიის II და III ფრონტის 43-ე არმია და ბალტიის ფლოტი.

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია ისევე, როგორც ვისლა-ოდერის ოპერაცია იყო შემადგენელი ნაწილი საბჭოთა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული შეტევისა ბალტიის ზღვიდან კარპატებამდე.

ანტიფაშისტური კოალიციის გათიშვის იმედით ფაშისტური ხელმძღვანელობა ცდილობდა გაეჭიანურებინა ომი, არ დაეშვა საბჭოთა ჯარების წინსვლა დასავლეთისაკენ.

აღმოსავლეთ პრუსიას იცავდა არმიათა ჯგუფი „ცენტრი". 13 იანვარს მათ გაარღვიეს მტრის თავდაცვა გუმბინენის ჩრდილოეთით. ბელორუსიის II ფრონტის ჯარებმა კი 26 იანვარს ელბინგის ჩრდილოეთით გაარღვიეს ფრონტი და ბალტიის ზღვის სანაპიროზე გადავიდნენ III ფრონტის ჯარებიც. ფაშისტური არმიის მთავარი ძალები ზღვის პირას იქნა მომწყვდეული და განადგურებული. ამის შემდეგ საბჭოთა ჯარებმა დაიკავეს მთელი აღმოსავლეთ პრუსია, მოსპეს გერმანული იმპერიალიზმის კერა და ფორპოსტი აღმოსავლეთში და გაათავისუფლეს ჩრდილოეთ პოლონეთი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 59.
**კოლაუ ჩერნიავსკი** (დ. 1892, აკერმანი, ბესარაბიის გუბერნია – გ. 1947) — ქართველი პოეტი, მწერალი, კრიტიკოსი და მთარგმნელი, თბილისური ავანგარდის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა პოლონური წარმომავლობის სათავადაზნაურო ოჯახში. მამა ანდრეი, 1904 წელს ცოლის გარდაცვალების შემდეგ, სამი მცირეწლოვანი ვაჟიშვილით გადმოსახლდა თბილისში. 1912-1914 წლებში იყო თბილისის გუბერნატორი. კვლავ ქორწინდება და ცოლად ირთავს ალექსანდრე ყაზბეგის ბიძაშვილის შვილს, მომღერალ ოლგა დოლგოვას. 1917 წელს ილია და კირილე ზდანევიჩებთან, ლადო გუდიაშვილთან, ზიგა ვალიშევსკისთან, ყარადარვიშთან, ალექსეი კრუჩონიხთან ერთად, აყალიბებს ჯგუფს „ფუტურისტული სინდიკატი". კოლაუ ჩერნიავსკი 1918 წელს რუსულენოვან გაზეთ „რესპუბლიკაში" აქვეყნებს წერილს კირილე ზდანევიჩზე: „კირილე ზდანევიჩის გამოფენა". კოლაუ ჩერნიავსკი სწავლობდა თბილისში ვაჟთა I გიმნაზიაში. სწავლას აგრძელებს ყაზანის უნივერსიტეტში. მისი ლექსები დაბეჭდილია 1917-1919 წლებში „ფანტასტიკური სამიკიტნოს" მიერ გამოცემულ ცნობილ კრებულში, ძირითადი ნაწილი კი დაკარგულია. 1918-1920 წლებში ილია ზდანევიჩის მიერ დაფუძნებული ფუტურისტული ჯგუფის „41°"-ის აქტიური წევრია. ამ რადიკალურ ავანგარდულ ჯგუფში ყოფილი „ფუტურისტული სინდიკატის" თითქმის ყველა წევრი გადმოდის. კოლაუ ჩერნიავსკი ზაუმის პოეტია. სერიოზულადაა დაინტერესებული ნიკო მარის ენის თეორიით,
თარგმნის ტექნიკით, ისტორიული ქრონიკებით. ილია ზდანევიჩთან ერთად მუდმივად ეძებს ნიკო ფიროსმანაშვილის ნამუშევრებს, წერს ე.წ. „ორკესტრულ ლექსებს". 1926 წელს თბილისში გამოცემულ სამენოვან (ქართული, რუსული, ფრანგული) წიგნში, „ნიკო ფიროსმანაშვილი", იბეჭდება მისი ფრანგულენოვანი ტექსტი. „ფანტასტიკური სამიკიტნოს" საღამოების მუდმივი თანამონაწილე,
ექსპერიმენტატორი ავანგარდისტი პოეტი, არაჩვეულებრივად ერკვეოდა ხელოვნებაში, უყვარდა ფიროსმანაშვილი. 
იყო საინტერესო კრიტიკოსი და მშვენიერი მთარგმნელი. რუსულად თარგმნა დემნა შენგელაიას „სანავარდო", ნიკოლო მიწიშვილის „ეპოპეა", რაჟდენ გვეტაძის ნოველები, ტიციან ტაბიძის „როალდ ამუნდსენ", მიხეილ ჯავახიშვილის „ლამბალო და ყაშა", სიმონ ჩიქოვანის ლექსები; სომხურიდან რუსულად თარგმნა ფუტურისტი ყარა-დარვიშის ლექსები და სხვა. წერდა სტატიებს და აქვეყნებდა სხვადასხვა გაზეთებსა და ჟურნალებში.

ლიტერატურა
----------

* *ყიფინი ნ*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 494.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოლაუ ჩერნიავსკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
კანაგავის პრეფექტურა
**კანაგავის პრეფექტურა** (იაპონ. 神奈川県 *კანაგავა-კენ*?) — პრეფექტურა იაპონიაში. კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ფართობი 2,4 ათასი კმ2, მოსახლეობა 8.899.545 კაცი. მ. შ. დაახლოებით 90% ქალაქში ცხოვრობს. ადმინისტრაციული ცენტრი ქ. იოკოჰამა.

კანაგავა შედის იაპონიის უდიდესი ინდუსტრიული რაიონის კანტოს შემადგენლობაში. მრეწველობის წამყვანი დარგებია: მანქანათმშენებლობა (უმთავრესად გემთმშენებლობა, ავტომშენებლობა და სხვა) და ელექტროტექნიკური, აგრეთვე ქიმიური, მეტალურგიული, კვების მრეწველობა. მთავარი სამრეწველო ცენტრებია: იოკოჰამა, ცურუმი, კავასაკი. სოფლის მეურნეობა სპეციალიზებულია ბრინჯის, ხორბლისა და თამბაქოს მოყვანაზე. განვითარებულია მეხილეობა, მებოსტნეობა, მეყვავილეობა, სახორცე-სარძეო მესაქონლეობა, მეფრინველეობა. მიურის ნახევარკუნძულის სანაპიროზე არის ზღვის სარეწი. ტურიზმი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 356.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იაპონიის პრეფექტურები და რეგიონები |
| --- |
|  |
| რეგიონები | 
ჰოკაიდო · ტოჰოკუ · კანტო · ტიუბუ  · კანსაი · ტიუგოკუ  · სიკოკუ · კიუსიუ |  |
|  |
| პრეფექტურები | 

|  |  |
| --- | --- |
| ჰოკაიდო | 
ჰოკაიდო |
|  |
| ტოჰოკუ | 
აკიტა · აომორი · ფუკუსიმა · ივატე · მიაგი · იამაგატა |
|  |
| კანტო | 
ტიბა · გუმა · იბარაკი · კანაგავა · საიტამა · ტოტიგი · ტოკიო |
|  |
| ჩუბუ | 
აიტი · ფუკუი · გიფუ · ისიკავა · ნაგანო · ნიიგატა · სიძუოკა · ტოიამა · იამანასი |
|  |
| კანსაი | 
ჰიოგო · კიოტო · მიე · ნარა · ოსაკა · სიგა · ვაკაიამა |
|  |
| ჩუგოკუ | 
ჰიროსიმა · ოკაიამა · სიმანე · ტოტორი · იამაგუტი |
|  |
| სიკოკუ | 
ეჰიმე · კაგავა · კოტი · ტოკუსიმა |
|  |
| კიუსიუ | 
ფუკუოკა · კაგოსიმა · კუმამოტო · მიაძაკი · ნაგასაკი · ოიტა · საგა  · ოკინავა |

 |

 |
**ბეთლემის მაცხოვრის შობის ქვედა ეკლესია** — ეკლესია საქართველოში, თბილისში. მდებარეობს სოლოლაკის ქედის ჩრდილოეთ მხარეს, ზემო ბეთლემისგან დასავლეთით, დაახლოებით 50 მ-ის დაშორებით, მასზე ქვემოთ მდებარეობს. „ჩაწერილი ჯვრის" ტიპის ეკლესია აგურითაა ნაშენი და ქვით მოპირკეთებული აგურის ციტადელზეა აღმართული. გუმბათი ოთხ თავისუფლად მდგომ ბურჯს ეყრდნობა. აფსიდა ნახევარწრიულადაა შვერილი. ფასადი დეკორატიული თაღებითა და მაღალი, სწორკუთხა შეღრმავებებითაა დანაწევრებული. გუმბათის სარკმლები თაღებშია ჩაწერილი. მათ ზემოთ კედლის სიბრტყეში მართკუთხა ჩაღრმავებები და ასევე აგურის წყობით გამოყვანილი წრეები გუმბათს სარტყელივით შემოუყვებიან. ტაძარში შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდანაა მოწყობილი. ჩრდილოეთის კარისკენ ქვის ფართო, ორმხრივი კიბე მიემართება. თაღოვან საპირეში მოქცეული რკინის კარის თავზე — ლუნეტში მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატის ფერწერული გამოსახულებაა. დასავლეთით ტაძარს საცხოვრებელი სახლი ებჯინება, რომელიც შესასვლელი კარის წინ აღმართულ მძლავრ ბოძებს ეყრდნობა, ხოლო ფასადის ზედა ნაწილს უშუალოდ ერწყმის კიდეც. აქ XVIII საუკუნეში მოციქულთა სწორის, პირველმოწამისა და მთავარდიაკვნის, წმინდა სტეფანეს სახელობის დედათა მონასტერი ააგეს. საბჭოთა პერიოდში ტაძარი დაიხურა და არ ფუნქციონირებდა. ტაძარი რესტავრირებულ იქნა XX საუკუნის 90-იან წლებში, ინტერიერი მოიხატა იესო ქრისტეს ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტებით. ინტერიერის მოხატულობა 1991–97 წლებში მხატვრების დ. ხიდაშელისა და მ. ჩაკვეტაძის მიერაა შესრულებული. აკურთხეს მაცხოვრის შობის სახელზე და ამჟამად აქ მოქმედი ეკლესიაა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია : ენციკლოპედია. ტ. 1, 2015
* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი, თბ. 1985
**სრულიად აფხაზეთის საბჭოების III ყრილობა** (26 მარტი — 1 აპრილი, 1925, სოხუმი, აფხაზეთის სსრ) — სრულიად აფხაზეთის საბჭოების რიგით მესამე ყრილობა.

ისტორია
-------

**1 აპრილის დილის სხდომა** გახსნა კობახიამ. 

კონსტიტუციის შესახებ სიტყვით გამოვიდა ს. ჭანბა. მან განაცხადა, რომ „აფხაზეთის კონსტიტუციის შექმნისას ხელმძღვანელობდნენ რსფსრ-ის კონსტიტუციით. ამიერკავკასიის სფსრ-ს შექმნის შემდეგ აუცილებელი გახდა აფხაზეთის კონსტიტუციაზე მუშაობის დაწყებაც. წარმოდგენილი კონსტიტუციის პროექტი შედგა აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმის მიერ და განიხილებოდა სახკომსაბჭოსა და საოლქო კომიტეტში. ის შესაბამისობაში მოყვანილია სსრკ-ის, ასფსრ-სა და საქართველოს სსრ-ის კონსტიტუციებთან". შემდეგ ჭანბამ სხდომის წინაშე წაიკითხა კონსტიტუცია და იმედი გამოთქვა, რომ საბჭოების ყრილობა მას უპირობოდ მიიღებდა, რადგანაც მისი ცაკში შედგენისას უკვე განხილული იყო სახკომსაბჭოსა და საოლქო კომიტეტის მიერ ყველა დეტალი. ყრილობამ, ყველანაირი განხილვის გარეშე დაამტკიცა აფხაზეთის სსრ-ის კონსტიტუცია.

შემდეგ სოფლის მეურნეობის გადასახადზე სიტყვით გამოვიდა ალანია.

აფხაზეთის ცაკის პირველი სესია
-----------------------------

1 აპრილს ს. ჭანბას თავჯდომარეობით გაიმართა აფხაზეთის III მოწვევის ცაკის პირველი სესია.

აფხაზეთის საბჭოების III ყრილობამ აარჩია აფხაზეთის ცაკის წევრები:

ცაკის სესიაზე არჩეულ იქნა:

1. აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმი შემდეგი შემადგენლობით:
* აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმის თავჯდომარე — ს. ჭანბა;
* აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმის მოადგილე და მდივანი — გეგელია;
* აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმის წევრები: დ. ალანია, ვ. ლადარია, ე. ვარდანია, ზ. ბენია, ნ. კაკუჩაია, ა. ინაშვილი, დ. ანქვაბი, ი. ხაბურძანია, ა. სალაყაია, კ. ინალ-იფა და კ. აპბა.
* აფხაზეთის ცაკის პრეზიდიუმის კანდიდატები: ბ. ლადარია, ე. გეპმანი, ტ. შარმატი, ო. ვარელჯიანი და პ. პარასკევოპულო.

2. სახალხო კომიტეტის საბჭო შემდეგი შემადგენლობით:
* სახკომსაბჭოს პრეზიდიუმი:
* სახალხო კომისრების შემადგენლობა:

სესიაზე რიგგარეშედ განხილეს სამურზაყანოს მაზრის აღმასკომის თავჯდომარის ხაბურძანიას განცხადება მაზრისთვის გალის მაზრის სახელწოდების დარქმევის თაობაზე, რომელიც მანამდე სამურზაყანოს მაზრის საბჭოს III ყრილობაზე იქნა დადგენილი. წინადადება ერთხმად იქნა მიღებული.

სქოლიო
------

1. ↑  газ. «Трудовая Абхазия», №72 (1103), 2 апрель, 1925
2. ↑  газ. «Трудовая Абхазия», №74 (1105), 4 апрель, 1925

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის დროშა აფხაზეთის საბჭოების ყრილობები აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
I (თებ./**ნოემ.** 1922 • დელეგატები) • II (1923 • დელეგატები) • III (1925 • დელეგატები) • IV (1927 • დელეგატები) • V (1929 • დელეგატები) • VI (1931 • დელეგატები) • VII (1935 • დელეგატები) • VIII (1936/1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**ბეთლემის აღმართი** — აღმართი თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (კლდისუბანი); ლადო ასათიანის ქუჩიდან გომის ქუჩამდე. სახელი ეწოდა აქ მდებარე ბეთლემის (ფეთხაინის) მაცხოვრის შობის ეკლესიის გამო. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე ეს მონაკვეთი აღნიშნულია ფეთხაინის I აღმართის სახელით. 1923 წელს დაერქვა მეშადი აზიზბეკოვის აღმართი, 40-იან წლებში კვლავ — ფეთხაინის აღმართი, 1990 წელს — ბეთლემის აღმართი. 

ეკლესიის წინა ბაქნიდან იწყება კლდისუბნისთვის დამახასიათებელი კიბე-ქუჩა, რომელსაც თბილისელები ფეთხაინის კიბეს უწოდებენ. კიბის პროექტი 1850 წელს შეადგინა თბილისის საგუბერნიო არქიტექტორმა ტიმოთე ბელოიმ. ადრე ამ ტრასაზე მხოლოდ ბილიკი იყო გაჭრილი. პროექტის მიხედვით კიბეს მიუყვებოდა სვეტებზე მოწყობილი სახურავი. კიბეზე გამოდის საცხოვრებელ სახლებში შესასვლელები და პატარა შუკები. დაახლოებით მის შუაწელზე დგას მაცხოვრის შობის ეკლესია (ბეთლემის ქვედა ეკლესია), ყოფილი წმინდა სტეფანეს დედათა მონასტერი (XVIII საუკუნე). ეკლესია ძირფესვიანად არის განახლებული XIX საუკუნეში, რესტავრირებულია XX საუკუნის 90-იან წლებში. აღმართზე შემორჩენილია XIX საუკუნის საცხოვრებელი სახლები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 31, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ახალსოფლის ბაბაანთ კოშკი და ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის მიდამოებში, ბაბაშვილების ვენახში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ორივე ნაგებობა ნაშენია ნატეხი და ყორე ქვით, კირის ხსნარზე. კოშკი გეგმით კვადრატულია (6x6 მ) შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე. ჩაქცეულია სართულშუა გადახურვები, რომლებიც გამართული ყოფილა ხის კოჭებზე (შემორჩენილია ბუდეები) შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ კედელში. კარი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან თაღოვანი, სართულის დანარჩენ კედლებში თითო სათოფურია. სათოფურები დანარჩენ სართულებზეცაა. კოშკის სამხრეთ მხრიდან მიდგმული აქვს პატარა დარბაზული ეკლესია, რისგანაც მხოლოდ აღმოსავლეთის ნახევარიღაა შემორჩენილი (სიგრძე 2,5 მ) აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, სწორკუთხა სარკმლით და მის ორსავე მხარეს მოწყობილი თითო სწორკუთხა ნიშით. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილი იყო ფართო პილასტრებით.

ლიტერატურა
==========

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 354-355.
**„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი"**, *„აფხაზეთის საკათალიკოზო გამოსავალი მოსაკრებლობის დავთარი"* — დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსო ყმებისა და მათი გადასახადების წიგნი ("ნუსხა"). შედგენილია 1622 წელს აფხაზეთის კათოლიკოსის მალაქიას დაკვეთით. დავთარში სრულად არის არღეწილი იმერეთის, გურიისა და ოდიშის (აფხაზეთითურთ) ტერიტორიებზე კათოლიკოსის კუთვნილი ყმა მეკომურები და მათი მეგარა-სამსახური. შეტანილია ცალ-ცალკე ცაიშის, ხონისა და ჯუმათის საეპისკოპოსოების საყმო დავთრებიც, რადგან 1622 წელს მალაქია კათოლიკოსი ცაიშელ-ჯუმათელი და ხონელი ეპისკოპოსიც იყო. დღეისათვის ხელნაწერში საჯუმათლოს დავთარი აღარ მოიპოვება, შემორჩენილია მხოლოდ ცნობები საჯუმათლოს საყმო მიწა-წყალზე მცხოვრებ მოლაშქრე მსახურ-აზნაურთა კომლობრივი რაოდენობის შესახებ. 

„აფხაზეთის საკათალიკოზო გლეხების დიდი დავთარი" მნიშვნელოვანი, სანდო წყაროა დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიისა და დემოგრაფიული საკითხების შესასწავლად.

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 31.

* *ლომინაძე ბ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 252.
**ბეთ ჰარტი** (დ. 24 იანვარი, 1972, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მომღერალი და სიმღერების ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

ბეთ ჰარტი ლოს-ანჯელესთან ახლოს პასადენაში დაიბადა. მის ოჯახის ყველა წევრი მუსიკოსი იყო, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა იმ ფაქტზე, რომ მომღერალმა ფორტეპიანოზე დაკვრა 4 წლიდან დაიწყო. როგორც თავად ამბობს, მისი პირველი შეხება ფორტეპიანოსთან მაშინ მოხდა, როდესაც ტელევიზიით ბეთჰოვენის მთავარის სონატა მოისმინა და მისი დაკვრა სცადა. ბეთი 11 წლის იყო, როდესაც მამა ნარკოტიკების შენახვისთვის დააკავეს, რასაც მშობლების განქორწინება მოჰყვა. ოჯახის დანგრევამ დიდი გავლენა იქონია მომღერალზე და მის დაზე, რომლებიც ნარკოტიკებზე დამოკიდებულები გახდნენ. მისი უფროსი და გადაჭარბებული დოზით გარდაიცვალა, რასაც ბეთი და დედა ძალიან განიცდიდნენ. აღნიშნულს ის სიმღერაში „Sister Heroine" აღწერს. როგორც მომღერალი აცხადებს, რომ არა მუსიკის გაკვეთილები სკოლაში, ის ახლა ციხეში ან სხვა არასასიამოვნო ადგილას იქნებოდა. მან სწავლა ლოს-ანჯელესის ხელოვნების სკოლაში გააგრძელა, სადაც სიმღერას და ვიოლინოზე დაკვრას სწავლობდა.

ლოს-ანჯელესი საუკეთესო ადგილი იყო ნიჭის წარმოსაჩენად, რაც მან გამოიყენა. 20 წლის ასაკიდან ის უკრავდა ღამის კლუბებში, სადაც მან თავისი ბენდის წევრები გაიცნო და უკვე 1993 წელს პირველი ალბომი ჩაწერა სახელწოდებით *Beth Hart and the Ocean of Souls*, თუმცა გარკვეული მიზეზების გამო გაყიდვაში ვერ გავიდა, სწორედ ამიტომ მომღერლის სადებიუტო ალბომად შეიძლება ჩაითვალოს 1996 წელს გამოშვებული ალბომი *Immortal*. დღეისათვის მას შვიდი ალბომი აქვს გამოშვებული. მომღერალი მსოფლიოს დიდმა ნაწილმა მისი 1999 წლის სინგლის „LA Song (Out of This Town)" შემდეგ გაიცნო, რომელიც ამერიკულ ტელესერიალ „ბევერლი ჰილზი, 90210-ის" წყალობით გახდა ცნობილი.

### პირადი ცხოვრება

მომღერალი დაქორწინებულია სკოტ გუეცკოვზე, რომლის დახმარებითაც ნარკომანია დაამარცხა.

დისკოგრაფია
-----------

 მთავარი სტატია: ბეთ ჰარტის დისკოგრაფია.
* *Beth Hart and the Ocean of Souls* (1993)
* *Immortal*  (1996)
* *Screamin' for My Supper* (1999)
* *Leave the Light On* (2003)
* *37 Days* (2007)
* *My California* (2010)
* *Bang Bang Boom Boom* (2012)
* *Seesaw*, ჯო ბონამასასთან ერთად (2013)
* *Live in Amsterdam*, ჯო ბონამასასთან ერთად (2014)
* *Better Than Home* (2015)
* *Fire on the Floor* (2016)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**აშორო**, *აშოროს*, *აშა* (აშა < არაბ. ჰაშა — არამც და არამც, არასოდეს; უარყოფა) — ძველ ქართულ სასამართლო პროცესში — ბრალდებულის მიერ ბრალდების ანდა მოპასუხის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხელაღებით უარყოფა. აშორას სარწმუნოებრივი ხასიათი ჰქონდა, მისი წარმოთქმის ფორმულა იყო: „აშოროს!", „აშოროს ღმერთმან!", რაც ნიშნავდა — ღმერთმა ნუ ქნას, ღმერთმა დამიფაროს ესა და ეს მე მექნას… მე მემართოსო. ამგვარი უარყოფის ფაქტზე იტყოდნენ: „აშორა თქვა", „აშორა ჰყო", „აშა ჰკრაო". ასეთი ლიტონი უარყოფის გარდა აშორას ზოგჯერ ახლდა ახსნა-განმარტება. თუ დავა სხვა სარწმუნო მტკიცებულებით ვერ გადაწყდებოდა, აშორას თქმას მოსდევდა ფიცის დადება ან საღვთო სამართალი (მაგ. ორთაბრძოლა). როცა ბრალდებული თუ მოპასუხე გადაჭრით არ უარყოფდა ბრალდებას (მოთხოვნას), მაშინ ფიცს მომჩივანი დებდა, ე. ი. მტკიცების ტვირთი მასზე გადადიოდა; ასეთ შემთხვევაში ამბობდნენ, „აშორა მას დარჩაო". საერთოდ „აშორა" ფიცის სინონიმიც იყო („აშორა ითხოვა" — ე. ი. ფიცი ითხოვა).

ლიტერატურა
----------

* *ფურცელაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 68.
Biface from Saint Acheul
**აშელის კულტურა** — ქვედა პალეოლითის პერიოდის პირველი ადამიანური კულტურა (1,7–0,1 მლნ წლის წინ), რომელიც გავრცელებული იყო აფრიკაში, დასავლეთ აზიასა და ევროპაში. აერთიანებდა ქვის ხანის ადამიანებს, ჰომო ერექტუსსა და ჰომო ჰაბილისს. სახელწოდება მიიღო საფრანგეთში პიკარდიის ქალაქ ამიენის მახლობლად მდებარე სენტ-აშელის კომუნის მიხედვით, სადაც აღმოჩენილია კულტურის პირველი ნამოსახლარები. ევროპაში იგი შეცვალა მუსტიეს კულტურამ, ხოლო აფრიკაში სანგოის კულტურამ.

საქართველოს ტერიტორიაზე აშელის კულტურის 50-მდე ნამოსახლარია აღმოჩენილი, მათ შორის აღსანიშნავია იაშთხვა და ბირცხა სოხუმთან, ლაშე-ბალთა ისტორიულ შიდა ქართლში, სარბები და ჯოყოეთი ჭიათურის რაიონში. განსაკუთრებით საყურადღებოა მრავალფენიანი ძეგლები — კუდარო I და წონა. აშელის კულტურის ნამოსახლარები ცნობილია სომხეთში (სატანი-დარი, არზნი, ჯრაბერი), აზერბაიჯანში (აზიხის მღვიმე), ჩრდილოეთ კავკასიაში (აბაძეხსკაია), უკრაინაში (ლუკა-ყრუბლევეცკაია) და სხვა ადგილებში. აშელის კულტურა შეცვალა მუსტიეს კულტურამ.

ლიტერატურა
----------

* *თუშაბრამიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 67.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამიანის განვითარების საწყისი ეტაპები
ქალაქ ტაურანგის ნავსადგური უდიდესია ქვეყანაში გადაზიდვების მოუცლობის თვალსაზრისით
**ბეი-ოვ-პლენტი** (ინგლ. Bay of Plenty; მაორ. Te Moana-a-Toi) — ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი რეგიონი ჩრდილოეთ კუნძულზე. მდებარეობს თავისივე სახელობის ყურის გარშემო. ამ ყურეს სახელი ჯეიმზ კუკმა უწოდა, მას შემდეგ, რაც მიმდებარე მაორის სოფლებში საკვები პროდუქტების სიუხვე შენიშნა. საპირისპიროდ სხვა მოვლენისა, რა დროსაც მან ყურეს პოვერტი-ბეი უწოდა.

2006 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობა 257 379 ადამიანს შეადგენს და ამ მხრივა ის ქვეყანაში სიდიდით მეხუთეა, ფართობის მხრივ კი მე–11. რაც შეეხება მოსახლეობის სიმჭიდროვეს, ამ მხრივ ბეი-ოვ-პლენტი ქვეყანაში მესამეა. უდიდესი ქალაქებია ტაურანგა, როტორუა და ფაკატანე. ამავე დროს, რეგიონი ერთ–ერთი ყველაზე სწრაფადმზარდია ახალ ზელანდიაში: 2001–2006 წლებში მოსახლეობა 7,5 %–ით გაიზარდა. მათ შორის, უფრო დიდი ზრდა შეინიშნებოდა დასავლეთ ნაწილსა და სანაპირო ზოლზე. ყველაზე უკანასკნელი, 2013 წლის აღწერის მონაცემებით, რეგიონის მოსახლეობამ 267 741 ადამიანი შეადგინა.

რეგიონში განვითარებულია მებაღეობა, მეტყევეობა და ტურიზმი. რეგიონის ეკომონიკა მესამე ყველაზე განვითარებულია ქვეყანაში. ეკონომიკურად ნაკლებგანვითარებულია რეგიონის აღმოსავლეთი რაიონები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის რეგიონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Environment Bay of Plenty დაარქივებული 2015-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* Bay of Plenty Times – regional newspaper
* Bay of Plenty დაარქივებული 2008-08-07 საიტზე Wayback Machine.  in Te Ara the Encyclopedia of New Zealand
* Bay of Plenty Area Information

სქოლიო
------

1. ↑  Environment Bay of Plenty.  (September 2004)Bay of Plenty Regional Land Transport Strategy გვ. 15–32.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-04-11. ციტირების თარიღი: 2008-02-28.
აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია
**აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაცია** — უკრაინის I და IV ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1944 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში, დიდ სამამულო ომში (1941-1945).

უკრაინის I ფრონტის ჯარების მიერ სანდომირის პლაცდარმის დაკავებამ, უკრაინის II და III ფრონტების სწრაფმა წინსვლამ უნგრელები და ბულგარელები საზღვრებისაკენ ხელსაყრელი პირობები შეიქმნა კარპატებში ოპერაციის და ჩეხოსლოვაკიის განთავისუფლებისთვის. 29 აგვისტოს დაიწყო სლოვაკიის ეროვნული აჯანყება (1944) და საბჭოთა მთავრობამ ჩეხოსლოვაკიის მთავრობის თხოვნის პასუხად გადაწყვიტა სამხედრო დახმარება აღმოეჩინა სლოვაკი ხალხისათვის. ოპერაცია 8-9 სექტემბერს დაიწყო. მძიმე ბრძოლების შემდეგ საბჭოთა არმიამ კარპატების მთავარ ქედს მიაღწია. 20 სექტემბერს პირველი გვარდიული არმია ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე შევიდა. 6 ოქტომბერს 38-ე არმიის ნაწილებმა და ჩეხოსლოვაკიის კორპუსმა დაიკავეს დუკლის უღელტეხილი. IV ფრონტის მე-18 არმიისა და მე-17 გვარდიული მსროლელთა კორპუსის ჯარებმა თითქმის 300 კილომეტრიან ფრონტზე გაარღვიეს მტრის თავდაცვა, სისხლისმღვრელი ბრძოლებით დაიკავეს უჟოკის, ვრეცის, იაბლონიცისა და სხვა უღელტეხილები და 14 ოქტომბრისათვის 30 კმ-მდე შეიჭრნენ ფრონტის სიღრმეში.

საბჭოთა არმიის მძლავრმა შეტევამ და უკრაინის II ფრონტის დებრენცის ოპერაციამ 1944 წელს, აიძულა მოწინააღმდეგე უკან დაეხია. 26-29 ოქტომბერს უკრაინის IV ფრონტის ჯარებმა დაიკავეს მუკაჩევო, უჟგორდი, ჩოპი და უკრაინის II ჯარის ნაწილებს შეუერთდნენ.

აღმოსავლეთ კარპატების ოპერაციის შედეგად საბჭოთა ჯარებმა გადალახეს კარპატები და ჩეხოსლოვაკიის შემდგომი განთავისუფლების პირობები შექმნეს. ფაშისტების სარდლობამ გარღვევის რაიონში გადაისროლა გერმანიის და უნგრეთის ჯარების მნიშვნელოვანი ჯარების რაოდენობა, რითაც სლოვაკიის აჯანყებულებმა და უნგრეთში მოქმედება საბჭოთა ჯარებმა საგრძნობი შეღავათი მიიღეს. ამ ბრძოლებში დამარცხდნენ გერმანიის პირველი სატანკო და უნგრეთის პირველი არმიები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 56.
**ირმისებრნი** (ლათ. Cervidae) — მცოხნელი ძუძუმწოვრების ოჯახი წყვილჩლიქოსნების რიგისა. მოზრდილი ცხოველებია, აქვთ გრძელი, წვრილი და ძლიერი ფეხები, მოკლე კუდი, დიდი და მოძრავი ყურები, ხარირემებს (გარდა წყლის ირმისა და მუშკისა) რქები აქვთ, ზოგჯერ ფურიც რქიანია (ჩრდილოეთი ირემი). რქებს ყოველწლიურად იცვლიან. ირმისებრთა 17 გვარში გაერთიანებულია 40-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა (კეთილშობილი ირემი და შველი). ბინადრობენ ტყეებში, ტყე-ტუნდრასა და ტუნდრაში, გვხვდებიან მთებშიც.

ქმნიან მცირერიცხოვან ჯოგებს (ჩრდილოეთი ირმების ჯოგი მრავალი ათასი სულისაგან შედგება). იკვებებიან ფოთლებით, ყლორტებით, ბალახით, ხავსით, ნეკერით და სხვა. „მყვირალობა" ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომაზე იწყება. იგებენ 1-2 ნუკრს. 1,5 წლისა სქესობრივად უკვე მომწიფებულია. ირმისებრნს განეკუთვნება 5 ქვეოჯახი: მუნჯაკები, წყლის ირმები, ნამდვილი ირმები, ამერიკული ირმები და მუშკები. სარეწაო და სანადირო ცხოველებია (იყენებენ ხორცს, ტყავს, რქას), მაგრამ მათი რიცხვის მკვეთრად შემცირების გამო ზოგიერთ სახეობაზე ნადირობა ნაწილობრივ ან სრულიად აკრძალულია. ჩრდილოეთი ირემი მოშინაურებულია.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 225.
**აღმოსავლეთი გატები** (ინგლ. Eastern Ghats) — ერთმანეთისაგან განცალკევებული რამდენიმე საშუალო სიმაღლისა და დაბალმთიანი მთების საერთო სახელწოდება. გაწოლილია ინდოსტანის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს დეკანის ზეგანის აღმოსავლეთ კიდეს. გადაჭიმულია დაახლოებით 1500 კმ-ზე. მდინარეებს მაჰანადსა და გოდავარს შორის ვრცელდება ლოდა, ბრტყელთხემიანი და ვიწრო ხეობებით დანაწევრებული აღმოსავლეთის მთები, რომლის მაქსიმალური სიმაღლეა 1501 მ. მდინარე კრიშნიდან სამხრეთით განლაგებულია ძლიერ დანგრეული ლოდა მთები ნალამალაი (917 მ-მდე) და ველიკონდა (1105 მ), სამხრეთით ისინი ენაცვლებიან ცალკეულ ჭიუხებს, მათ შორის შევაროის ბორცვებს (1934 მ — აღმოსავლეთ გატების უმაღლესი წერტილი). აგებულია უმეტესწილად გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. ინდოეთის ოკეანისაგან გამოყოფილია ვაკეების ზოლით (კორომანდელის სანაპირო). აღმოსავლეთის მთები დაფარულია ნახევრად მარადმწვანე და ნოტიო ფოთოლმცვივანი ტყეებით, ნალამალაი, ველიკონდა და შევაროი — მშრალი ფოთოლმცვივანი ტყეებით, რომლებსაც ადგილ-ადგილ მეორეული მეჩხერი ტყე და ბუჩქანრი ცვლის. გვხვდება ინდური სპილო, ჯიქი, ვეფხვი, პანგოლინი. მის ფარგლებშია სუნაბედის, კოტგარჰის, მაჰანადისა და ბაისიპალის რეზერვატები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღმოსავლეთი გატები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
მარკუს ავრელიუსი სწირავს მსხვერპლს. 
**არვალელი ძმები** (ლათ. Fratres Arvales) — რომაელ ქურუმთა კოლეგია, რომელიც დაკავშირებული იყო ძველიტალიურ ღმერთქალ დიას კულტთან. ზოგი გადმოცემის თანახმად არვალელი ძმების პირველი კოლეგია შექმნა აკა ლარენციას 12 ვაჟმა. დიას დღესასწაულზე მსხვერპლად სწირავდნენ ცხვრებს, ძროხებს, გოჭებს. მონაწილეები მღეროდნენ განსაკუთრებულ, ე. წ. არვალურ სიმღერებს, ლოცულობდნენ მოსავლისათვის, რომელიც თითქოს ციდან გამოგზავნილი იყო. ზეიმის ბოლოს იმართებოდა ლხინი და თამაშობა-გართობანი. იმპერატორმა ავგუსტემ განაახლა დავიწყებამდე მისული დღესასწაულის რიტუალი და არვალელი ძმების კოლეგიაში შეიყვანა 12 კაცი, მათ შორის თავისი თავი და ოჯახის წევრები. დღესასწაულის დროს გამოქონდათ ხორბლის თავთავი, ხილი, ყურძენი და სხვა.

სახელწოდება მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „arvum", რაც ქართულად სახნავ მიწას, ყანას ნიშნავს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 562.

სქოლიო
------

1. ↑  *ნოდარ გაფრინდაშვილი*. მითოლოგიური ლექსიკონი. გვ. 45 - თბილისი, „განათლება", 1972.
**კონსტანტინე კონსტანტინეს ძე გრძელიშვილი** (დ. 13 სექტემბერი, 1902, თბილისი — გ. 13 სექტემბერი, 1970, იქვე) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1921 წელს დაამთავრა რეალური სასწავლებელი და სწავლა განაგრძო სამხატვრო აკადემიაში. პირველი სამი კურსი გაიარა გამოჩენილი მხატვრის, პროფესორ გ. ი. გაბაშვილის კლასში, 1925 წელს გადავიდა აკადემიკოს ევგენი ლანსერეს სახელოსნოში, ხოლო აკადემია დაამთავრა 1927 წელს. ჯერ კიდევ აკადემიაში შესვლამდე სრულიად ახალგაზრდა ხატვასა და ხაზვას ასწავლიდა თბილისის სამხატვრო ტექნიკუმში, საფაბრიკო საქარხნო სასწავლებელსა და პირველ საალო სკოლაში; თეატრებსა და კლუბებში მხატვრულად აფორმებდა სპექტაკლებს, გამომცემლობებში წიგნებს, თანამშრომლობდა ჟურნალებში. 1924 წლიდან სისტემატურად მონაწილეობდა საქართველოს მხატვართა გამოფენებში, მისი ნამუშევრები იგზავნებოდა მოსკოვის, ლენინგრადის, ხარკოვისა და სხვა ქალაქების გემოფენებზე.

კ. გრძელიშვილი 1934 წლიდან პედაგოგობდა თბილისის სამხედრო-საშეფო სტუდიაში, სადაც მთელ თავის ნიჭსა და უნარს უშურველად ახმარდა ახალგაზრდა მხატვართა გამოვლენისა და აღზრდის საქმეს. 1943 წელს იგი საშეფო ხაზით გაგზავნეს ფრონტზე, სადაც მხატვრულ ტილოებზე აღბეჭდა ომის საინტერესო ეპიზოდები. თბილისის სამხატვრო აკადემიაში იგი პედაგოგად მუშაობდა 1943 წლიდან, იყო ფერწერის კათედრის დოცენტი, შემდეგ — პროფესორი. 

კ. გრძელიშვილის შემოქმედების ძირითადი ჟანრია პეიზაჟი. მხატვარი დიდი სიყვარულით ასახავს მშობლიური მხარის სილამაზეს, ბუნების სიუხვეს, ადამიანთა გარჯას. მისი ნახატები რეალისტურია, გასაგები, მიმზიდველი, ღრმად ჩაფიქრებული და მარტივად გადმოცემული. ყურადღებას იპყრობს კომპოზიციის სისადავე, ფერთა სიუხვე, მუდამ იგრძნობა მზე, სინათლე, ჯანსაღი ოპტიმისტური განწყობა. ღვაწლმოსილი ხელოვანი დაჯილდოვებული იყო მედლებით და სიგელებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე",გვ. 115, თბ. 1994
**კონსტანტინე დორანიტი** (ბერძ. Κωνσταντῖνος Δωρανίτης) — მაღალი თანამდებობის პირი ტრაპიზონის იმპერიაში. დორანიტების საგვარელოს გამოჩენილი წევრი. ფართოდ იყო ჩართული ტრაპიზონის სამოქალაქო ომებში, რომელიც ირინა პალეოლოგოსის (მმართ. 1340–1341) მმართველობის პერიოდში დაიწყო, სადაც ის სებასტოს ჭანიხიტის მხარდამხარ ებრძოდა იმპერატორ ირინას, რაც მარცხით დასრულდა. ცნობები მის შესახებ არ გვხვდება 1341/42 წლებამდე, როდესაც ის კონსტანტინოპოლში ნიკიტა სქოლართან და გრიგორი მიზომატთან ჩავიდა. აქ მათ მოიმხრეს იოანე დიდი კომნენოსი (მმართ. 1342–1344), ვისთან ერთადაც დაბრუნდნენ ტრაპიზონში, დაამხეს ანა კომნენოსი (მმართ. 1341–1342) და 1342 წლის სექტემბერს იოანე იმპერატორად აკურთხეს. 1344 წელს, ტახტზე მიხეილ კომნენოსის (მმართ. 1344–1349) ასვლის შემდეგ კონსტანტინეს *პროტოვესტარიოსის* თანამდეობა გადასცეს. 1351 წელს ლიმნიის *კეფალატიკიონად* (გამგებელი) დაინიშნა. იმავე წელს კონსტანტინე იმპერატორ ალექსი III-ის (მმართ. 1349–1390) წინააღმდეგ შეთქმულებაში ჩაება. იმპერატორის მომხრეებმა აჯანყება სასტიკად ჩაახშვეს. მეამბოხეები კენხრინას ციხეში გამოკეტეს, სადაც ის საგვარეულოს სხვა წევრებთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს. 

მისი ოჯახისწევრებიდან ცნობილია ძმა თეოდორე დორანიტი (პილელისი), რომელსაც ტრაპიზონის საიმპერატორო კარზე მაღალი სამოხელეო თანამდებობა ეკავა და ასევე ვაჟი, იოანე, რომელიც 1344 წლიდან *პინკერნესის* თანამდებობას ატარებდა.

ლიტერატურა
----------

* *მიქაელ პანარეტოსი* „ტრაპიზონის ქრონიკა" XIV საუკუნე
* Lampsidis, O. (ed.), ″*Μιχαήλ του Παναρέτου περί των Μεγάλων Κομνηνών*″, *Archeion Pontou*, **22** (1958), pp. 1–124.
* Trapp, Erich; Beyer, Hans-Veit; Walther, Rainer; Sturm-Schnabl, Katja; Kislinger, Ewald; Leontiadis, Ioannis; Kaplaneres, Sokrates (1976–1996). Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit (in German). Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-7001-3003-1.
* Vougiouklaki, Penelope (2008). „Constantine Doranites". *Encyclopaedia of the Hellenic World, Asia Minor*. Foundation of the Hellenic World.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)

სქოლიო
------

1. ↑  Francois Bredenkamp, "The Dronatines Family of the 14th Century Byzantine Empire of Trebizond," *Byzantaka*, **19** (1999), pp. 245f
2. ↑  PLP, 5890. Δωρανίτης Κωνσταντῖνος. sfn error: no target: CITEREFPLP (help)
3. ↑  PLP, 5887. Δωρανίτης Θεόδωρος Πιλέλης; 5888. <Δωρανίτης> Ἱωάννης; 5890. Δωρανίτης Κωνσταντῖνος. sfn error: no target: CITEREFPLP (help)
**აღმოსავლეთი ალპები** (გერმ. Ostalpen; იტალ. Alpi Orientali) — ალპების მთათა სისტემის ნაწილი ევროპაში. მდებარეობს შვეიცარიის, ავსტრიის, ლიხტენშტაინის, გერმანიის, იტალიისა და სლოვენიის ტერიტორიებზე. ვრცელდება ბოდენზეესა (ჩრდილოეთით) და კომოს (სამხრეთით) ტბის აღმოსავლეთით. იგი უფრო განიერი (სიგანე 260 კმ) და დაბალია ვიდრე დასავლეთი ალპები. უმაღლესი მწვერვალის სიმაღლეა 4049 მ (მწვერვალი ბერნინა). ნაკლებად არის გამოხატული თანამედროვე გამყინვარება და რელიეფის ალპური ფორმები. დამახასიათებელია დიდი გასწვრივი ხეობები და უმთავრესად განედური ქედები. აღმოსავლეთი ალპები, ოროგრაფიული და ტექტონიკური თვალსაზრისით მჭიდროდ არის დაკავშირებული დასავლეთის ალპებთან. 

ის, საერთოდ, სიგანედის მიმართულებისაა შუა დუნაის დაბლობამდე, სადაც აღმოსავლეთი ალპების რკალის კიდე წყდება. დასავლეთ ალპებთან შედარებით, აღმოსავლეთი ალპები ნაკლები სიმაღლისაა, თუმცა უფრო განიერია. ფართოა მთელ სიგრძეზე, მისი ბოლო რაიონი დაბლდება და საშუალო სიმაღლის მთებში გადადის, მაგრამ არ ვიწროვდება. პირიქით, აქ მესამეული ნაოჭების ვირგაციას აქვს ადგილი; ქედები მარაოსებურად იშლება, ამასთან სამხრეთი ტოტი (იულიუსის ალპები) ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დინარის მთებს უერთდება. ჩრდილო ტოტი კი მოკვეთილია ვენის აუზის ახალგაზრდა ნასხლეტი ღრმულით, მაგრამ ტექტონიკურად კარპატების რკალში გრძელდება. 

განსაკუთრებით მაღალია აღმოსავლეთი ალპების ცენტრალური ზონა, სადაც გამოიყოფა ალპის მთების ჯგუფები: რეტის ალპები, ეცტალის ალპები, ცილერტალის ალპები, მაღალი და დაბალი ტაუერნი, დოლომიტის ალპები, ორტლერის ალპები და სხვ. ჩრდილოეთ ნაწილში უფრო დაბალი, მაგრამ მეტად დანაწევრებული, ციცაბოკალთებიანი, დაკარსტული, მეზოზოური ასაკის კირქვებითა და დოლომიტებით აგებული ქედია, რომელთაგან აღსანიშნავია: ალგეის ალპები, კიცბიუელის ალპები, ბავარიის ალპები, ბერხტესგადენის ალპები და სხვ. კიდევ უფრო ჩრდილოეთით არის მეზოზოურ-კაინოზოური ფლიშის დაბალი ქედები. ცენტრალური ზონის სამხრეთით აღმართულია კირქვული ქედები (ლომბარდიის, კარნის, იულიუსის ალპები და სხვა), რომლებიც სამხრეთ უფრო დაბალ კირქვულ წინაალპებში გადადის. გამყინვარების ფართობი დასავლეთის ალპებთან შედარებით მას გაცილებით ნაკლები აქვს და მყინვარებიც ნაკლები სიდიდისაა, მაგრამ მთავარ მწვერვალებსა და ქედებზე აქაც დიდძალი მუდმივი ყინულია დაგროვილი. 

აღმოსავლეთი ალპების ღერძულ მაღალმთიან ზოლს ჩრდილოეთით და სამხრეთით თან ახლავს საშუალო სიმაღლის წინაალპების ჩრდილო და სამხრეთი ფართო ზონები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები
* დასავლეთი ალპები

ლიტერატურა
----------

* დობრინინი ბ. დასავლეთ ევროპის ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. 1953.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღმოსავლეთი ალპები — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**აღმოსავლეთ პონტოს მთები** (თურქ. Doğu Karadeniz Dağları) — ქედების სისტემა თურქეთსა და საქართველოში. წარმოადგენს პონტოს მთების აღმოსავლეთ ნაწილს. გადაჭიმულია შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ, დასავლეთით — მდინარე მელეთიდან აღმოსავლეთით — მდინარე ჭოროხის ხეობამდე. სიგრძე 500 კმ-ზე მეტი, სიგანე 50–110 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 3937 მ (მთა ქაჩქარი). შედგება გირესუნის, გიუმიუშანეს, ზიგანის, ტრაპიზონისა და ლაზეთის ქედებისაგან. წარმოიქმნა ალპური დანაოჭების შედეგად. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ნაოჭა-ლოდა მთებია, რომელიც დანაწილებულია მრავალრიცხოვანი განივი რღვევებით. მაღალ მწვერვალებზე არის თანამედროვე გამყინვარება. აგებულია კრისტალური, მეტამორფული და ვულკანური ქანებით. ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა განივი ხეობებით. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა ჩრდილოეთ კალთებზე წელიწადში 3000 მმ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პონტოს მთები

სქოლიო
------

1. ↑  Doðu Karadeniz Daðlarý | Ekocoðrafya
2. ↑  Бойнагрян В.Р. Геоморфология Армянского нагорья, Ереван, 2016. — 650 с.