recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ბრუმი
**დაკრძალვა** — სამგლოვიარო ცერემონიის სახით ადამიანის ან საგნის მიწაში მოთავსება. დაკრძალვა უკანასკნელი პატივის მიგებაა — ცერემონია, რომელიც ასახავს ადამიანების დამოკიდებულებას გარდაცვალებულისა და სიკვდილისადმი.

დაკრძალვის ტრადიციები
---------------------

მიცვალებულის დაკრძალვა ორმოებსა და გამოქვაბულებში, რაც გარდაცვლილზე ზრუნვის გარკვეულ გამოხატულებად და რელიგიურ წარმოდგენების საწყისადაა მიჩნეული, ჯერ კიდევ შუა პალეოლითიდან არის ცნობილი. მსოფლიოში სიკვდილსა და დაკრძალვასთან დაკავშირებული სხვადასხვა ტრადიცია არსებობს. ინდუისტები, ბუდისტები და სიქები მიცვალებულს წვავენ (კრემაციას უკეთებენ). ინდუისტები თუკი შესაძლებლობა მიეცათ, მიცვალებულის ფერფლს მდინარე განგზე მოაბნევენ. მათი აზრით, ყველაფერი ცოცხალი ერთია და ამიტომ ადამიანის ფერფლის წმინდა მდინარეში ჩაბნევა კეთილი ბოლოა.

ებრაელები და მუსლიმანები მიცვალებულს მარხავენ. ებრაელთა აზრით, კუბო ძალზე უბრალო უნდა იყოს, რადგან ღვთის წინაშე ყველა ადამიანი თანასწორია. ამავე მიზეზით მუსლიმანები მიცვალებულს უბრალო თეთრ სუდარაში გახვეულს მარხავენ. ებრაელები მიცვალებულს პირით იერუსალიმისკენ ასაფლავებენ, მუსლიმანები კი — მექისკენ.

დღეს ქრისტიანებს შეიძლიათ ან დასაფლავება აირჩიონ, ან კრემაცია. დაკრძალვის ცერემონია ეკლესიაში ან სასაფლაოზე, ან კრემატორიუმთან მდებარე სამლოცველოში ტარდება. თუ გარდაცვლილი მორწმუნე არ იყო, საერო დაკრძალვას უწყობენ და მის ცხოვრებას ქებით მოიხსენიებენ. ტრადიციული ირლანდიური დაკრძალვა, რომელზეც ნათესავ–მეგობრები იკრიბებიან, მიცვალებულის ნეშტისათვის ღამისთევის ჩვეულებას წააგავს.

### საქართველოში

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე დადასტურებულია მიცვალებულთა მიწაში დაკრძალვის სხვადასხვა წესი: ორმოსამარხებში, ქვაყუთებში, კრამიტსამარხებში. განსაკუთრებით საყურადღებოა მიცვალებულის ეტლზე, კევრზე და ქვევრში დაკრძალვის წესები (მიწაში ჩადგმული სამარხის ერთ-ერთი უძველესი სახეობა — ქვაყუთი — აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ეთნოგრაფიულმა ყოფამ ბოლო დრომდე შემოინახა). ანტიკური ხანიდან გვხვდება მთლიანკვეთილი სარკოფაგები, მავზოლეუმის ტიპის აკლდამები (ბაგინეთი, არმაზისხევი და სხვ.), სადაც სამეფო დიდკაცობასა და მათი ოჯახის წევრებს მარხავდნენ. აკლდამებში დაკრძალვის წესი აღმოსავლეთ საქართველოს მთამ (ხევსურეთი, ფშავი, თუშეთი, ხევი) გვიანობამდე შემოინახა. დასავლეთ საქართველოში, კოლხეთში გავრცელებული ყოფილა ჰაერზე დაკრძალვა (ხეზე, ფიცარნაგზე დ.). გვხვდება აგრეთვე მეორეული დაკრძალვის წესიც (დაკრძალულის გადასვენება სხვა ადგილას). თანამედროვე ხალხებში გავრცელებულია დაკრძალვის ორი წესი — მიცვალებულის მიწაში დამარხვა და კრემაცია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გორასამარხი
* კრემაცია

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 348.

* *გიორგაძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**ზიგფრიდ ვაგნერი** (გერმ. Siegfried Helferich Richard Wagner; დ. 6 ივნისი, 1869, ტრიბშენი — გ. 4 აგვისტო, 1930, ბაიროიტი) — გერმანელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. კომპოზიტორი რიხარდ ვაგნერის შვილი. 1908-1930 წლებში იყო ვაგნერის სახელობის ფესტივალის ხელმძღვანელი ბაიროიტში.

ბიოგრაფია
---------

ზიგფრიდ ვაგნერი იყო რიხარდ ვაგნერისა და კოზიმას (ლისტის შვილი) მესამე შვილი. თავიდან ზიგფრიდი გეგმავდა გამხდარიყო არქიტექტორი, მაგრამ შემდეგ მუსიკას გაყვა. მისი მასწავლებელი იყო კომპოზიტორი ენგელბერტ ჰუმპერდიკი. ზიგფრიდის სადირიჟორო დებიუტი შედგა 1893 წელს. 

1906 წელს კოზიმა ვაგნერმა შვილს ბაიროიტის ფესტივალის ხელმძღვანელობა გადასცა. (ოფიციალურად ხელმძღვანელის პოსტი 1908 წელს დაიკავა) ზიგფრიდმა თავი გამოიჩინა, როგორც ნიჭიერი ადმინისტრატორი, დირიჟორი და რეჟისორი. 1911 ფართოდ იღებდა მონაწილეობას "პარსიფალის" დადგმაში და შემოიტანა ახალი დადგმა. 1914 წელდ დადგა "მფრინავი ჰოლანდიელი", 1927 წელს "ტრისტანი და იზოლდა", 1930 წელს "ტანჰეიზერი". 1923 წელს ზიგფრიდმა დაიწყო საკონცერტო ტურნე აშშ-ში რათა შეეგროვებინა ფული ფესტივალისათვის 1924 წელს, პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ. 

1930 წელს ზიგფრიდ ვაგნერი გარდაიცვალა ინფაქტით, რომელიც მოხდა რეპეტიციის დროს. მისი შვილები ვილანდი (1917–1966) და ვოლფგანგი (\*1919) ხელმძღვანელობდნენ ბაიროიტის ფესტივალს მეორე მსოფლიო ომის დროს.
**თამარ რევია** (დ. 1907 — გ. აგვისტო, 1983) — ქართველი ქველმოქმედი.

ბიოგრაფია
---------

თამარ რევია დაიბადა 1907 წელს. 

თამარის პირველი მეუღლე მანჯგალაძე საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუშაობდა. რაღაც დანაშაულისათვის 32 კაცთან ერთად გაასამართლეს და დახვრეტა მიუსაჯეს. თამარი გადასახლებას რომ გადაერჩინა, მისმა ძმამ, ლევან რევიამ, აბელ ენუქიძეს სთხოვა დახმარება. მან ურჩია, სასწრაფოდ უცხოელზე გაეთხოვებინათ. მართლაც, ერთ ახალგაზრდა გერმანელ სამხედრო ინჟინერს, კარლ ტიცს გააყოლეს, რომელიც საქართველოში მუშაობდა. ამ პერიოდში ჰიტლერმა გამოსცა ბრძანება, ყველა გერმანელის სამშობლოში დაბრუნების შესახებ, ტიციც წავიდა გერმანიაში და ცოლიც თან წაიყვანა. მათ ორი შვილი ჰყავდათ — კარლი და ვივიანი. თამარი ქართულ შტაბში, გიორგი მაღალაშვილის სოციალურ განყოფილებაში მუშაობდა. ამ პერიოდში ქმარი გაეყარა და ბავშვებიც წაართვა.

აქტიურად ეხმარებოდა მეორე მსოფლიო ომის ბოლო პერიოდში პოლონეთიდან და ჩეხოსლოვაკიიდან ლტოლვილ ქართველებს. ამ საქმეში ამს ეხმარებოდა შოთა ბერეჟიანი, მისი მომავალი მეუღლე, რომელზეც დაქორწინდა 1945 წელს. ისინი ფლობდნენ რესტორან „ფრანკო-ჟორჟიენს". რესტორანი გაკოტრდა და გაყიდეს. თამარმა შვილები მოძებნა და ამერიკიდან ახალგათხოვილი ქალიშვილი ჩამოიყვანა. ლევილში ერთ ოთახში ცხოვრობდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ ლევილთან ახლოს, ლინასში დაიწყეს სახლის მშენებლობა, რომელიც ლატარიაში მოგებული 600 ათასი ფრანკის წყალობით დაამთავრეს.

1982 წელს თამარმა ოპერაცია გაიკეთა. 1983 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე

ლიტერატურა
----------

* დაუშვილი რ. თამარ რევია — „მადამ ტიცი" და გრიგოლ რობაქიძის „მეგი", პრაიმტაიმი, 2011, 17 ოქტომბერი, N 42, გვ. 44-45
* აბდუშელი ლ. თამარა ბერეჟიანის გამოსათხოვარი, თავისუფლების ტრიბუნა, პარიზი, 1984, N 42, გვ. 26
* ჟღენტი მ. მოგონება თამარ ბერეჟიანზე, გუშაგი, პარიზი, 1984, N 1, გვ. 63–64

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ რევია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზიდჰარტა** — გერმანელ-შვეიცარიელი მწერლის ჰერმან ჰესეს (1877-1962 წწ.) ნოველა. დაიწერა 1919-1922 წლებში.

წიგნი დაიწერა გერმანულ ენაზე, მარტივი, ლირიკული სტილით. იგი გამოიცა 1951 წელს და გავლენიანი გახდა 1960-იან წლებში. ჰერმან ჰესემ მისი პირველი ნაწილი რომან როლანს მიუძღვნა, ხოლო მეორე ნაწილი ვილჰემ გუნდერტს, მის ბიძაშვილს. რომანში აღმოსავლური სულიერი სამყაროს სიყვარული და სიღრმისეული ცოდნა ჩანს. ავტორის მიზანია მოძებნოს და მიაკვლიოს იმას, რაც ყველა რელიგიას ერთმანეთთან აერთიანებს.

„ზიდჰარტა" ლეგენდაა ახალგაზრდა კაცზე, რომელიც ცდილობს, ჩასწვდეს სიცოცხლის არსს და მიაღწიოს სრულყოფილებას. ზიდჰარტა, ბრაჰმანის პატივსაცემი ვაჟი, ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ძველ ინდოეთში. სოფელში ყველა მოელის, რომ მამის მსგავსად წარმატებული ბრაჰმანი იქნება. მაგრამ მას უფრო მეტის შეცნობის სურვილი აქვს. ზიდჰარტას აზრით, ცოდნის გადმოცემა შეუძლებელია სწავლებით, მაგრამ მიღება შესაძლებელია პირადი გამოცდილებით. ამიტომ გადაწყვეტს, დამოუკიდებელი ცხოვრების გზას დაადგეს. მეგობარ გოვინდასთან ერთად მიდის სახლიდან და იწყებს თავგადასავლებითა და ძიებით სავსე ცხოვრებას. „სიცოცხლე და სიკვდილი, სიხარული და მწუხარება, სიკეთე და ბოროტება მარადიული ერთიანობის ნაწილია და ეს ყველაფერი აუცილებელია ცხოვრების მნიშვნელობის გასაგებად", ასე ჭვრეტს ცხოვრების ერთიანობას ზიდჰარტა. საბოლოოდ ის მიაღწევს სრულყოფილებას, ნირვანას, რომლის მოპოვებაც ახალგაზრდობაში სურდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ზიდჰარტა***

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***ზიდჰარტა***

* Full texts of *Siddhartha* in German and English translation from Project Gutenberg
* ზიდჰარტა
**დაკოტა მაი ჯონსონი** (ინგლ. Dakota Mayi Johnson; დ. 4 ოქტომბერი, 1989) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი. მსახიობების, დონ ჯონსონის და მელანი გრიფითის ქალიშვილი. ჯონსონის კინოდებიუტი 1999 წელს შედგა, როდესაც ის 10 წლის იყო გადაიღეს შავ კომედიაში, „გიჟი ალაბამა"-ში, სადაც დაკოტასთან ერთად, მონაწილეობას იღებდა დედამისიც. ჯონსონმა სამსახიობო კარიერის გაგრძელება საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გადაწყვიტა.

2010 წელს, ამერიკულ ბიოგრაფიულ დრამაში, „სოციალური ქსელი"-ს, ერთ-ერთ ეპიზოდში მიიღო მონაწილეობა. ამის შემდეგ, მცირე როლებით გადაიღეს სხვა ფილმებშიც, მათ შორისაა: ამერიკული კომედია „21 ჯამფ სტრიტი", კომედიური-დრამა „Goats", რომანტიკული კომედია „თითქმის დაქორწინებულები". 2015 წლიდან 2018 წლამდე, დაკოტა ანასტასია სტილის როლს თამაშობდა გრეის ორმოცდაათი ელფერში. ამ როლის განსახიერებით, 2016 წელს მან აიღო „BAFTA Rising Star"-ის ჯილდო.

ამის შემდეგ, ჯონსონი გამოჩნდა ბიოგრაფიულ კრიმინალურ დრამატულ ფილმში — „შავი მესა" (2015), შემდეგ კი ფსიქოლოგიურ დრამაში „დიდი შხეფი". 2018 წელს, მთავარი როლი ითამაშა საშინელებათა ჟანრის ფილმ „სუსპირია"-ში. ამავე წელს, გამოჩნდა ტრილერში „ცუდი მოგონებები სასტუმრო ელ როიალთან". 2019 წელს, მნიშვნელოვანი როლები ითამაშა ფსიქოლოგიურ-ჰორორში – „ჭრილობები", და კომედიურ დრამაში „არაქისის შავარდენი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაკოტა ჯონსონის ბიოგრაფია — IMDB-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Halberg, Morgan.  (May 22, 2017) Dakota Johnson Finally Found the Time to Move In. *Observer*.
**დავით ბესარიონის ძე წერეთელი** (დ. 1 მაისი [ძვ. სტ. 17 აპრილი], 1905, ჯვარისა, ონის მაზრა ― გ. 30 ივლისი, 1976, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი გეოგრაფი და მთამსვლელი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1965).

1934 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოლოგიის სპეციალობით. ამავე წლიდან მუშაობას იწყებს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში გეოლოგიის განყოფილების უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად, 1936–1942 წლებში განყოფილების გამგეა. 1942–1945 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1946 წლიდან ისევ მუზეუმში განაგრძობს მუშაობას. 1951 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო დარგში. 1947 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა მეოთხეული გეოლოგიის, გლაციოლოგიისა და პალეოგეოგრაფიის სალექციო კურსს. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1933–1934 წლებში პამირის 7000 მეტრიანი მწვერვალის დაპყრობისათვის სსრკ-ში ერთ პირველთაგანს მიენიჭა ალპინიზმის ოსტატის საპატიო წოდება. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით (1952), მრავალი მედლითა და სიგელით.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 306.
ვაჯრაიოგინი დაკინის ტიბეტური გამოსახულება
**დაკინი** (სანს: डाकिनी *ḍākinī*;ტიბ: མཁའ་འགྲོ་མ་ *ქანდრომა*, ვაილი: *mkha' 'gro ma*; ჩინ: **空行女**,**狐仙**,**明妃**) არის ქალღმერთის მსგავსი ქალი არსება ბუდიზმსა და ინდუიზმში. ძირითადად, გავრცელებულია ტიბეტურ ბუდიზმში. დაკინი შთააგონებს სულიერ პრაქტიკას. ხშირად გამოსახულია შიშველ, ლამაზ ქალად. სიშიშვლე განასახიერებს გონების თავისუფლებას.

დაკინის ჩინური და ტიბეტური ტერმინები სიტყვასიტყვით ნიშნავს - „ის, ვინც სივრცეში მოძრაობს", „სივრცეში მოძრავი ქალი"; ზოგჯერ, პოეტურად, „ცის მოცეკვავედაც" მოიეხსენიებენ. მათი სხეულები მოხრილადაა გამოსახული ტალღოვანი ცეკვის პოზებში.

დაკინი დაკავშირებულია ენერგიასთან, ტრანსფორმაციის გზის გამოცხადებასთან. ისინი ადამიანებს ნეგატიური ემოციების ენერგიის შეცვლაში ეხმარებიან, რასაც ჰქვია *კლეშა*.

იკონოგრაფია
-----------

გამოსახულებებზე დაკინები გამოსახულნი არიან ახალგაზრდად, შიშველად, საცეკვაო პოზაში. ხშირად ერთ ხელში უკავიათ მენსტრუალური სისხლით სავსე ქალა-ჭიქა ან სიცოცხლის ელექსირი და მეორეში დაკლაკნილი დანა. ატარებენ ადამიანის ქალებიან გირლანდას სამკბილა კვერთხით, რომელიც მის საწინააღმდეგოდ იხრება. მათი თმა ხშირად გაჩეჩილია და ზურგს უკანაა ჩამოშლილი, სახე ხშირად მრისხანეა; ცეკვავენ ცხედარზე, რაც მათი ეგოსა და უვიცობაზე ბატონობის სიმბოლოა.

მოვლენები
---------

ტიბეტელ ბუდისტებს ჯერათ, რომ დაკინიმ მე-3 კარმაპა რანგჯუნგ დორჯეს (1284-1339) მისცა შავი ქუდი, როდესაც ის სამი წლის იყო. შავი გვირგვინი კარმა კაგიუს ხაზის ემბლემად გადაიქცა.

დაკა
----

დაკა იგივე დაკინია, ოღონდ მის მამაკაც განსხეულებაში.

სქოლიო
------

1. ↑  A portrait of the 3rd Karmapa.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-11. ციტირების თარიღი: 2011-01-10.

ლიტერატურა
----------

* Beyer, Stephen (1973). *The Cult of Tara: Magic and Ritual in Tibet*. University of California Press. ISBN 0-520-02192-4
* Campbell, June. (1996). "Traveller in Space: In Search of the Female Identity in Tibetan Buddhism". George Braziller. ISBN 0-8076-1406-8 (Cover)
* English, Elizabeth (2002). *Vajrayogini: Her Visualizations, Rituals, and Forms*. Wisdom Publications. ISBN 0-86171-329-X
* Gyatso, Geshe Kelsang (1991). *Guide to Dakini Land: The Highest Yoga Tantra Practice of Buddha Vajrayogini*. Tharpa Publications. ISBN 0-948006-18-8
* Norbu, Thinley (1981). *Magic Dance: The Display of the Self Nature of the Five Wisdom Dakinis*. Jewel Publishing House, 2nd edition. ISBN 0-9607000-0-5
* Padmasambhava, translated by Erik Pema Kunsang (1999) *Dakini Teachings*. Rangjung Yeshe Publications, 2nd edition. ISBN 962-7341-36-3
* Simmer-Brown, Judith (2001). *Dakini's Warm Breath: The Feminine Principle in Tibetan Buddhism*. Shambhala Publications. ISBN 1-57062-720-7
* Templeman, David. *Iranian Theme in Tibetan Tantric Culture: The Dakini*
* Yeshe, Lama (2001). *Introduction to Tantra : The Transformation of Desire*. Wisdom Publications, revised edition. ISBN 0-86171-162-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაკინი და მდედრობითი სული დაარქივებული 2006-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* *დაკინი* khandro.net-ზე
* შავი დაკინი
* 75. სენგე დოგმა, ლომთავა დაკინი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ციციშვილი**. |

**დავით (დიმიტრი) ნიკოლოზის ძე ციციშვილი** (დ. 26 ოქტომბერი, 1901, ტაშკენტი — გ. 5 ნოემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ქართული ხალხური დეკორატიული ხელოვნების მკვლევარი, ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს სახალხო მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სამხედრო პირის ოჯახში. სწავლობდა განჯის, კრონშტადტის, პეტერბურგის, ხოლო 1918 წელს კი დაამთავრა თბილისის მეოთხე გიმნაზია. შემდეგ ჩაირიცხა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო-მექანიკურ ფაკულტეტზე, რომელსაც მეოთხე კურსიდან თავი დაანება და დაიწყო მხატვრად მუშაობა მიწათმოწყობის სახალხო კომისარიატში, სადაც იღებდა ასლებს კუსტარული მრეწველობის განყოფილებაში. 1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. ის იყო ი. შარლემანის მოწაფე. 1935-1973 წლებში მოღვაწეობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, 1959 წელს დააარსა დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ფაკულტეტი. 1973 წლიდან მუშაობდა თსუში, ცოციშვილმა აღადგინა ტიხრული მინანქრის, ლურჯი სუფრისა და ძველი ქართული ფერადი დაჩითვის ტექნოლოგია. მას ეკუთვნის ა. ბარბიუსის, ა. გრიბოედოვის, ა. ბელიაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, ს. აინის და სხვთა ნაწარმოებების ილუსტრაციები. ავტორია წიგნისა ხალხური რეწვის ტექნოლოგია. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 396, თბ. 1994
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 949, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ციციშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მთავარი შესასვლელი
ვერის ბაღი
**ვერის ბაღი** — დასასვენებელი ბაღი თბილისში, ვერის უბანში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე. მდებარეობს მ. კოსტავასა და ნ. ნიკოლაძის ქუჩების გადაკვეთაზე.

ადრე ამ ტერიტორიაზე გაშენებული ბაღები ლურჯი მონასტრიდან მდინარე ვერეს მტკვართან შესართავამდე ვრცელდებოდა. შემდეგ ბაღების ნაწილი სასაფლაოს დაეთმო. 1898 წელს, როდესაც ქალაქურმა განაშენიანებამ ვერისუბნის დიდი ნაწილი მოიცვა, საქართველოს ეგზარქოსის თანხმობით ქალაქის მთავრობამ სასაფლაო გააუქმა და ბაღის მოწყობა დაიწყო. ვერეს ყოფილი სასაფლაოს ტერიტორიაზე შემორჩენილია დანიელ ჭონქაძისა და მისი მეუღლის, აგრეთვე ლავრენტი არდაზიანისა და სხვათა საფლავები.

საბჭოთა პერიოდში ბაღს სერგეი კიროვის სახელი მიენიჭა და 1933 წ. დაიწყო მისი კეთილმოწყობა აგრონომ-დეკორატორ ა. მაჭავარიანის პროექტით. ვერის ბაღი გაიხსნა 1934 წლის 18 ივლისს.

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ ბაღს ტრადიციული დასახელება დაუბრუნდა.

ბაღის ფართობი დაახლოებით 4,0 ჰექტარია. პარტერისა და ტყე-პარკის კომპოზიციებში იზრდება 61 სახეობის მერქნიანი მცენარე, მათგან წიწვოვანია 10 სახეობა (ელდარისა და გრიფიტის ფიჭვები, პიმალაის კედარი, აღმოსავლური ნაძვი, ცეფალოტაქსუსი), ფოთოლმცვივანი 51 (კავკასიური ცაცხვი, აღმოსავლური და ნეკერჩხლისებური ჭადრები, დიადი ბოყვი, ბრომელია, გლედიჩია, წვრილფოთოლა და მთის მუხები, რცხილისებრი ძელქვა და სხვ.). რეკონსტრუქციის შემდეგ ბაღის სპორტულ კომპლექსში შედის სპორტული დარბაზი კალათბურთისა და ფრენბურთისათვის, 4 საჩოგბურთო მოედანი, მცირე დარბაზი მოკრივეთა რინგითურთ, ჭადრაკის სასახლე, ალპური კლუბი და ქალაქის პენსიონერთა საჭადრაკო კლუბი. ვერის ბაღში განისვენებენ ქართული ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებლები ალიოშა, ალექსანდრა და სიმონ ჯაფარიძეები; დგას ექვთიმე თაყაიშვილის ძეგლი; მერაბ კოსტავას ბიუსტი.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვერის ბაღი***

ლიტერატურა
----------

* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 38-39. «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1985

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. „კომუნისტი" №166 (4022), 20 ივლისი, 1934
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქუთათელაძე**. |

**დავით ექვთიმეს ძე ქუთათელაძე** (დ. 1901, ფოთი — გ. 30 მაისი, 1958, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, გრაფიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1922 წელს გიმნაზიის დამთავრბის შემდეგ, სწავლა განაგრძო თბილისის უნივერსიტეტში, პარალელურად თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკასა და გამომცემლობებში როგორც მხატვარი.

1924 წელს ახალგაზრდა ხელოვანი დაოსტატების მიზნით გაემგზავრა ლენინგრადში და სწავლა განაგრძო სამხატვრო აკადემიაში. აქაც ადგილობრივი ჟურნალ-გაზეთების აქტიური თანამშრომელია.

ლენინგრადში თითქმის ოცი წელი დაჰყო, დაოჯახდა და სახელიც მოიხვეჭა, როგორც შესანიშნავმა მხატვარმა, უპრეტენზიო და თავდამბალმა ინტელიგენტმა. დავით ქუთათელაძემ უმძიმესი დღები გადაიტანა ბლოკირებულ ქალაქში, რის გახსენებასაც ყოველთვის ერიდებოდა. 1942 წელს გადმოვიდა თბილისში და მუშაობა დაიწყო სამხატვრო აკადემიაში სასწავლო ნაწილისა და დაზგური გრაფიკის სახელოსნოს გამგედ. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 348, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დავით ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დავით ქართველიშვილი** (დ. 6 ივლისი, 1976, თბილისი) — ქართველი პროზაიკოსი და ესეისტი. ყურადღება მიიქცია პირველივე მოთხრობების კრებულით „*პოპური*" (2001, პრემია წინანდალი 2001, წლის საუკეთესო ახალგაზრდა მწერალი). ამ პერიოდისათვის მისი ნაწარმოებები სტილისტურად ახლოს იყო აკა მორჩილაძის ნაწარმოებებთან და შეიცავდა პოსტმოდერნისტული ესთეტიკის ელემენტებს, თუმცა მისი შემდგომი ნაწარმოებები უკვე თვისობრივად განსხვავებული იყო. ქართველიშვილის რომანი „იყო საღამო იყო დილა" 2006 წელს გამოსცა ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ, ეს ნაწარმოები დღემდე რჩება მის ყველაზე პოპულრაულ ტექსტად. ავტორია რომანებისა: „სიყვარული და მსხალი" (2009), „მოცემულობა" (2011), „ათი ქალწული" (2012). ქართველიშვილის წიგნების უმრავლესობა ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობაშია დაბეჭდილი (მათ შორის — კრებული „6 სიზმარი"). 2010-2011 წლებში იყო საქართველოს პენ-ცენტრის დროებითი პრეზიდენტი.

ჯილდოები
--------

* 2008 — „საბა" საუკეთესო პროზაული კრებულისთვის „ოთხი მოთხრობა".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ქართველიშვილი — ქართველი ავტორები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყიფშიძე**. |

**დავით ალექსის ძე ყიფშიძე** (დ. 19 ოქტომბერი, 1890, სოფ. სკანდე, ახლანდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი — გ. 16 მაისი, 1919, სოფ. სიმონეთი, ახლანდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ფილოლოგი, ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და ჩაირიცხა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. აქ ის აქტიურად ჩაება უნივერსიტეტში არსებულ ქართველოლოგიური წრის მუშაობაში, რომელსაც ივანე ჯავახიშვილი ხელმძღვანელობდა. 

1916 წელს დაამთავრა უნივერსიტეტის ქართულ-სომხური განყოფილება. სტუდენტობიდანვე ეწეოდა სამეცნიერო მუშაობას ნიკო მარის ხელმძღვანელობით. ისტორიული საკითხებით ახალგაზრდა მკვლევარის დაინტერესება იმით გამოიხატა, რომ გამოაქვეყნა მრავალი სტატია დიდ ენციკლოპედიაში, სწავლობდა კლდეში ნაკვეთ ქალაქებს — ვარძიასა და უფლისციხეს, აგრეთვე სომხეთის ძველ დედაქალაქ ანისს, ხელმძღვანელობდა არქეოლოგიურ გათხრებს ცაგერის რაიონის სოფელ მურში.

დავით ყიფშიძის შემოქმედებითი მემკვიდრეობიდან აღსანიშნავია ძველი ქართული მწერლობის ძეგლების „პროხორეს ცხოვრების", „წმინდა ლუკასა და ნიკოლოზ დვალის მარტვილობის", შესწავლა და გამოცემა, მასვე ეკუთვნის XVII საუკუნის ქართველ პოეტზე ფეშანგი ხითარაშვილზე (ფაშვიბერტყაძე) ფილოლოგიური გამოკვლევა. 1918 წელს იგი მიიწვიეს თბილისის უნივერსიტეტში, სადაც გარდაცვალებამდე კითხულობდა სომხური ენის კურსს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 360, თბ. 1994
**დანდიქოის ციხე** — ციხე თურქეთში ციხე მდებარეობს ხარშიტის ხეობის შუა წელზე. ეს მცირე მოცულობის ციხეც საგულდაგულოდ შერჩეულ ადგილასაა აგებული. აქედან მოსჩანს მთელი ხეობა ოთხივე მხრივ.

აქაც იგივე სიტუაციასთან გვაქვს საქმე, როგორც შაბან–კალესთან. უხუცესთა გადმოცემით ძველი გზები სწორედ ამ უზარმაზარი ბორცვის აღმოსავლეთით არცთუისე მკვეთრად დახრილი ფერდობის შუა ნაწილში გაივლიდა. ეს ციხე როგორც ჩანს, ერთის მხრივ აკონტროლებდა ზღვისპირეთიდან გუმუშხანესაკენ მიმავალ ცენტრალურ გზას, ხოლო მეორეს მხრივ ასევე დერე გოზუს ხეობაში ალპური მდელოებით გამავალ უმოკლეს საზაფხულო გზას გუმუშხანესაკენ.
ბორცვი, რომელზედაც ციხეა დაშენებული, ძირითადი ხეობისაგან შიგნითაა შეწეული. თავისი ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე როგორც ჩანს, იგი უკავშირდებოდა სხვა ციხეებს და ამიტომ მას საგუშაგო-სასიგნალო დანიშნულებაც უნდა ჰქონოდა. ციხე საკმაოდ დანგრეულია. მისი დიდი ნაწილი საძირკვლების დონემდეა მოშლილი. მის მთლიან ზედაპირს ეკალბარდი ფარავს. შედარებით კარგადაა შემონახული სამხრეთ–აღმოსავლეთი ნაწილი. ზოგან მისი სიმაღლე 6–8 მეტრსაც აღწევს. შემორჩენილი ნაშთების მიხედვით ჩანს, რომ იგი რამოდენიმეჯერ ჩანს დანგრეულ-აღდგენილი. ქვედა ნაწილის წყობები გამართულია შედარებით კარგად დამუშავებული ქვებით. ზედა, აღდგენის შემდგომი კი უსისტემო და დაუმუშავებელი ქვებით.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2019, გვ. 38-40 ISBN 978-9941-8-1990-2.
**დავით ქვათაძე** (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (სასტენდო და ტყვიის სროლა). 1995 წელს საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში მსოფლიო თასის ვერცხლის პრიზიორი. მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (1995, ნიქოზია, კვიპროსი).

ბიოგრაფია
---------

2021 წლის ივნისში ვარკეთილის სასროლეთზე სასტენდო სროლაში გამართულ შოთა თავაძის სახელობის თასის გათამაშებაში, რომელიც მოყვარულებსა და პროფესიონალებს შორის ჩატარდა და რომელშიც ქვეყნის თითქმის ყველა წამყვანმა მესტენდურმა იასპარეზა, დავით ქვათაძემ 106 ქულით ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

2022 წლის იანვარში კვიპროსულ ლარნაკაში სასტენდო სროლაში გრან-პრის გათამაშება ჩატარდა, სადაც სხვადასხვა კატეგორიაში შვიდმა ქართველმა მსროლელმა მიიღო მონაწილეობა — უფროსებში, ვეტერანებსა და ახალგაზრდებში. საქართველოს წარმომადგენლები კვიპროსზე ორ ვერცხლის მედალს დაეუფლნენ — ვეტერანებს შორის და გუნდურ ასპარეზობაში.

ვეტერანებში წარმატებით იასპარეზა დავით ქვათაძემ, რომელიც 111 ქულით მეორე ადგილზე გავიდა. ასეთივე წარმატება ქართველმა სპორტსმენებმა გუნდურ ტურნირშიც მოიპოვეს, რომელშიც მამა-შვილი დავით და გივი ქვათაძეები შედიოდნენ რომან გოგოლაძესთან ერთად. მათ საკვალიფიკაციო ეტაპში იმარჯვეს, თუმცა ფინალური სერია მასპინძლებთან დათმეს და ვერცხლის მედალი მოიპოვეს.

2022 წლის 13 მარტს ნიქოზიაში მიმდინარე მესტენდურთა მსოფლიოს თასის I ეტაპში მრგვალ სტენდზე მსროლელები ჩაებნენ. ტურნირის 103 მონაწილეს შორის სამმა ქართველმა სპორტსმენმაც იასპარეზა: რომან გოგოლაძემ და მამა-შვილმა — დავით და გივი ქვათაძეებმა.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| დისციპლინა | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| სასტენდო და ტყვიის სროლა |  ნიქოზია, კვიპროსი | მსოფლიო ჩემპიონატი 1995 | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ქვათაძე — ქართული სპორტი.
* დავით ქვათაძე — მემატიანე
* სასტენდო სროლაში მამა-შვილის ტრადიციული მეტოქეობა გაიმართა — Live.ge

სქოლიო
------

1. ↑  თავაძე, ირაკლი (28 ივნისი, 2021). „სასტენდო სროლა. ტრადიციული ტურნირი: გამარჯვებულები და პრიზიორები...". *lelo.ge*. „ლელო". ციტირების თარიღი: 5 თებერვალი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  „სასტენდო სროლა. გრან პრი ლარნაკაში და ქართველების მონაგარი...". *lelo.ge*. „ლელო". 24 იანვარი, 2022. ციტირების თარიღი: 5 თებერვალი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  თავაძე, ირაკლი (15 მარტი, 2022). „მესტენდურები ნიქოზიაში: სამი ქართველი მსოფლიოს თასზე". *lelo.ge*. „ლელო". ციტირების თარიღი: 16 მარტი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**დაიკო კერი** (ინგლ. Sister Carrie) — ცნობილი ამერიკელი მწერლის თეოდორ დრაიზერის პირველი და ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული რომანი.

მოკლე ისტორია
-------------

ამ ნაწარმოებით დრაიზერმა მეოცე საუკუნის ამერიკელი მწერლების რეალისტური, თუმცა, დაცემის პირას მყოფი ტრადიცია განაგრძო. რომანს კრიტიკოსთა და საზოგადოების მხრიდან სასტიკი შეფასება მოჰყვა, ნაწარმოებს უზნეოც კი უწოდეს. დრაიზერმა მთავარი მოქმედი პერსონაჟი გოგონა საზოგადოებაში გაბატონებულ ნორმებს დაუპირისპირა.

აქვე უნდა ითქვას, რომ საზოგადოებას თითქოს მორგებული მსახიობი ქალი, რომელსაც წარმატებაც მალევე ეწვია, საბოლოოდ მაინც ვერ ეთვისება არსებულ წესებს და შინაგანად მაინც დამოუკიდებელ და ცოტა გაურკვეველ პრინციპებს იზიარებს. ქალს, ერთი შეხედვით, ყველაფერი აქვს რაზეც ოცნებობდა, მაგრამ ბედნიერი მაინც არ არის. სწორედ ასეთი პათოსით დაწერილი წიგნი ვერ მიიღო იმდროის ამერიკულმა საზოგადოებამ და მწერალს ბევრი პრობლემა შეხვდა სამართლის მხრივაც კი.

სიუჟეტი
-------

"კერი" დრაიზერმა 1900 წელს გამოსცა. ნაწარმოები ახალგაზრდა სოფლელ გოგონას ეხება, რომელიც დიდ ქალაქში ბედის საძებნელად ჩადის. პირველად კერი უფროს დასთან დაბინავდება, სადაც მისი "ამერიკული 
ოცნების" გაცნობიერებას ახდენს, შემდგომ გოგონა ბინას იცვლის და დიდებისკენ მიმავალ გზაზე პირველ ნაბიჯებსაც დგამს.

კერი რომანის ბოლოს ცნობილი მსახიობი ხდება, თუმცა, მისი შინაგანი სამყარო ვერ ეგუება არსებულ რეალობას და ფუფუნებაში მყოფი ახალგაზრდა ქალი მარტოობას ირჩევს ცხოვრების თანამგზავრად.

პერსონაჟები
-----------

* **კაროლინა (კერი) მიბერი** (ინგლ. Caroline 'Carrie' Meeber) — რომანის მთავარი გმირი;
* **მინი ჰანსონი** (ინგლ. Minnie Hanson) — კერის უფრო და, რომელთანაც ის ცოტა ხანს ცხოვრობდა სანამ დრუესთან გადავიდოდა;
* **სვენ ჰანსონი** (ინგლ. Sven Hanson) — მინის ქმარი;
* **ჩარლზ დრუე** (ინგლ. Charles H. Drouet) — კომოვოიაჟერი, რომელიც კერის ჩიკაგოსკენ მიმავალ მატარებელში გაეცნო;
* **ჯორჯ ჰარსტვუდი** (ინგლ. George W. Hurstwood) — ბარის მმართველი, შემდგომში კერის ქმარი;
* **ჯულია ჰარსტვუდი** (ინგლ. Julia Hurstwood) — ჯორჯის ცოლი;
* **ჯესიკა და ჯორჰ უმცროსი** (ინგლ. Jessica and George, Jr) — ჯორჯისა და ჯულიას შვილები;
* **მისტერ და მისის ვენსები** (ინგლ. Mr. and Mrs. Vance) — კერისა და ჰარსტვუდის მეზობლები ნიუ-იორკში;
* **რობერტს ეიმსი** (ინგლ. Robert Ames) — მისის ვენსის ბიძაშვილი;
* **ლოლა ოსბორნი** (ინგლ. Lola Osborne) — კერის დაქალი, რომელიც მაშინ გაიცნო, როდესაც თეატრში მოეწყო სამუშაოდ.

*კერი* ქართულად
---------------

რომანის პირველი ქართული გამოცემა, 1964 წ. თბილისი
რომან კერის ქართველი მკითხველი გასული საუკუნის 60-იანი წლებიდან იცნობს. აღსანიშნავია, რომ თეოდორ დრაიზერის შემოქმედების ქართულად თარგმნას ჯერ კიდევ მე-20 საუკუნეში ჩაეყარა საფუძველი. დრაიზერის ნაწარმოებების ქართულ ენაზე ამეტყველებას გარკვეული დატვირთვაც ჰქონდა, კერძოდ, მწერალი მწვავედ აკრიტიკებს ამერიკის (და ზოგადად) კაპიტალისტური სამყაროს წარმომადგენლების არაადამიანურ დამოკიდებულებას დაბალი კლასის ადამიანების მიმართ, რაც ხსენებულ რომანშიც კარგად არის ნაჩვენები.
**დავით ფურცელაძე** (დ. 25 ნოემბერი, 1902, თბილისი — გ. 3 ნოემბერი, 1996) — ქართველი მთამსვლელი, მეცნიერი, სპორტსმენი, იურისტი, იურდიული მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1927 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტის იურდიული განყოფილება.

1926-1938 წლებში საქართველოს კომუნალურ ბანკში მსახურობდა. 1938-1940 წლებში რეპრესირებულ იქნა. 1941 წელს მიიწვიეს საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტში მთამსვლელობის კურსის წასაკითხად. ომის პერიოდში არმიის რიგებშია, სადაც ეწეოდა მუშაობას სამთო მომზადების დარგში. დემობილიზაციის შემდეგ მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში პრეზიდენტის თანაშემწედ, ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის დირექტორად, მეცნიერებათა აკადემიის სწავლულ მდივნად, ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1969 წელს სადოქტორო დისერტაცია. მიენიჭა იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. ძირითად პროფესიას მიუძღვნა არაერთი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის, მონოგრაფიები, განსაკუთრებით ისტორიული სამართლებრივი ძეგლების კვლევას. გამოიკვლია და გამოსცა XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნის სამართლის ძეგლები „სამოქალაქოს ჰსჯულვილება" და „სამართალი ბატონისშვილის დავითისა". აღსანიშნავია ქართული სამართლის წიგნების ახალი რუსული თარგმანები, განსაკუთრებით აკადემიის გამოცემა „ვახტანგ VI-ის კანონები" (1980, რუსულ ენაზე), „იურდიული ტერმინოლოგიის" ერთ-ერთი შემდგენელი (1963). აღსანიშნავია მისი საქმიანობა მთამსვლელობისა და ტურიზმის დარგში. ჯერ კიდევ 1929 წელს ლევან მარუაშვილთან ერთად 5 დღეში გაიარეს თრიალეთის ქედი თბილისიდან ბორჯომამდე. მას შემდეგ არაერთ მოგზაურობაში მიიღო მონაწილეობა. ამ საკითხებზე მან გამოაქვეყნა რიგი სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ქართული ალპინიზმის და ტურიზმის საკითხებს შეეხება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „მთამსვლელობა საქართველოში 1923-1950", რომელიც თანაავტორობით არის შედგენილი. მის სპორტულ თემებზე შექმნილ ნაწერებს მიმზიდველობას მატებს მთის ტურიზმით თვით ავტორის გატაცება და მთამსვლელობის შემეცნებითი მხარით დაინტერესება. შეადგინა რიგი წერილები მთამსვლელობაზე, რომლებიც გამოსცა კრებულ „კავკასიონზე". იგი ქართული ალპინიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელიცაა.

ჯილდოები
--------

* 1983 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* 1982 — ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის პრემია
* 1952 — სსრკ სპორტის ოსტატი

ბიბლიოგრაფია
------------

* სამართლისა და პოლიტიკური აზროვნების ისტორიის ნარკვევები, თბ. მერიდიანი, 2012, გვ. 728 ISBN 9789941106781
* ძეგლის დადება გიორგი V-ის ბრწყინვალისა, თბ. მეცნიერება, 1988, გვ. 183
* იურიდიული ტერმინოლოგია: რუს. ქართ. ნაწ. თბ. საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1963, გვ. 331
* კავკასიონზე: კრებული, თბ. საბჭ. საქართველო, 1959, გვ. 374
* მთამსვლელობა საქართველოში, 1923-1950 წლები: მოკლე მიმოხილვა, თბ. სახელგამი, 1954, გვ. 135

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ.10, თბ. 1986, გვ. 431
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 252-253

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ფურცელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დავით ერდიშხანის ძე ქარცივაძე** (ფსევდონიმი: მეჩონგურე; დ. 1881 — გ. 1924) — ქართველი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, პოეტი.

დაამთავრა თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი. ამ დროიდან თანაუგრძნობდა მემარცხენე რევოლუციურ მოძრაობას. 1898 წლიდან „მეჩონგურის" ფსევდონიმით თანამშრომლობდა სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების ჟურნალ-გაზეთებთან. მისი ლექსები იბეჭდებოდა გაზეთ „ივერიაშიც". იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ელიზავეტპოლის 156-ე ქვეითი პოლკის პოდპორუჩიკი ქარცივაძე სარიყამიშში დააპატიმრეს ჯარში პოლიტიკური აგიტაციისთვის. ოქტომბრის ამნისტიის შემდეგ გაათავისუფლეს და დაუბრუნდა რევოლუციურ მოღვაწეობას. იყო 1905 წლის დეკემბრის გამოსვლების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი დასავლეთ საქართველოში. 1905-1906 წლებში კიდევ ორჯერ იყო დაპატიმრებული. 1907 წელს აჰყარეს ოფიცრის წოდება და 4 წლით კატორღა მიუსაჯეს. 

1917 წლის რევოლუციამ ირკუტსკის ოლქში მიუსწრო და ქარცივაძე სამშობლოში დაბრუნდა. 1918-1921 წლებში პოდპოლკოვნიკის წოდებით მსახურობდა საქართველოს სამხედრო სამინისტროში, იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო სექციის უფროსი და ჟურნალ „მხედარის" რედაქტორი, საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი. საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ იყო ახალი რეჟიმის ოპოზიციაში. 1922-1923 წლებში ორჯერ დააპატიმრეს. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დაწყების შემდეგ დახვრიტეს. სიკვდილით დასაჯეს ასევე მისი სიძე (დის ქმარი) მიხეილ საბაშვილი, ძმა — ივანე, იმხანად პრაღის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტი, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ (1927) საზღვარზე დააპატიმრეს და 1930-იან წლებში რამდენჯერმე იყო გადასახლებაში.

ლიტერატურა
----------

* მაჩაბლის №13-ის ნახევარი ცხოვრება : ლოკალურ-ისტორიული ნარკვევი / ხარბედია, მალხაზ // ტერორის ტოპოგრაფია : საბჭოთა თბილისი : კრებული. - თბ. 2011. - გვ.82-128.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით ერდიშხანის ძე ქარცივაძე — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები 1879-1927 წლებში (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
**დაიკონი** (ლათ. Raphanus sativus subsp. acanthiformis) — მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახის ბოლოკის გვარისა, ძირხვენა ბოსტნეული კულტურა. წარმოშობილია ჩინეთში, ველური სახით არ გვხვდება. ერთ- ან ორწლოვანი მცენარეებია, აქვთ 5–40 გრძელი და ფართო დანაკვთული ფოთლისაგან შემდგარი როზეტი და ძირხვენა, რომლის სიდიდე, ფორმა (მრგვალი, ცილინდრული, კონუსისებრი და სხვ.) და ფერი (თეთრი ან წითელი) დამოკიდებულია ჯიშზე. ყველაზე მეტად გავრცელდა იაპონიაში, სადაც ზრდიან საგაზაფხულო-საზაფხულო (ერთწლოვანი მცენარეები 1,0 კგ-მდე მასის ძირხვენით, რომელიც 40–60 დღეში ყალიბდება) და საშემოდგომო-საზამთრო ჯიშებს (ორწლოვანი მცენარეები 16 კგ-მდე მასისა და 1,2 მ-მდე სიგრძის ძირხვენით). დაიკონის ძირხვენა დიეტური პროდუქტია, აქვს სასიამოვნო გემო სიმწრის გარეშე; შეიცავს ცილებს, ვიტამინებს (С, B1, В2, РР, K) და სხვ. იყენებენ ნედლი, დამწნილებული, გამომშრალი და მოხარშული სახით. იაპონიის გარდა, დაიკონს ზრდიან ჩინეთში, კორეაში, აშშ-ში, ბრაზილიასა და სხვა ქვეყნებში. ამუშავებენ როგორც ერთწლოვან კულტურას (თესლის მიღებისათვის — როგორც ორწლოვანს). მოჰყავთ საადრეო და საშუალო სიმწიფის ჯიშები. საადრეოები გამოირჩევიან პატარა ძირხვენით (0,5–1,0 კგ) და მოკლე ვეგეტატიური პერიოდით (40–80 დღე); აპრილის ბოლოდან თესენ 2–3-ჯერ. საშუალო სიმწიფის დაიკონებს (დაახლ. 120-დღიანი ვეგეტატიური პერიოდით) უფრო დიდი ძირხვენები აქვთ (მასით 3 კგ-მდე, სიგრძით 0,5 მ-მდე). თესვის ოპტიმალური დროა 10–15 ივლისი. მოჰყავთ ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ნიადაგზე, სადაც ღრმადაა განლაგებული გრუნტის წყლები. მოვლა მოიცავს მავნებლებთან ბრძოლას, ნიადაგის გაფხვიერებას, მორწყვასა და გამარგვლას. მოსავლიანობა 70-მდე ტ/ჰა. მავნებლები: ჯვაროსნების რწყილი, კომბოსტოს ბუზი. დაავადებები: ცრუ ფქვილოვანი ცვარი, თეთრი სიდამპლე, ალტერნარიოზი და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* *Пивоваров В. Ф.* Овощи России. М. 2004;
* *Куленкамп А. Ю.* ДАЙКОН // Большая российская энциклопедия. т. 8. — М. 2007. — стр. 243.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დავით**. |

**დავით ტბელი** — X საუკუნის II ნახევრის ქართველი მთარგმნელი და სასულიერო მოღვაწე, ტბეთის ეპისკოპოსი. ბერძნულიდან თარგმნა კიმენური („ცხორებაჲ და მოქალაქობაჲ ნეტარისა მართაჲსი, წმიდისა სჳმონის დედისაჲ", „ცხორებაჲ გრიგოლ აკრაკანტელისაჲ" და სხვ.) და მეტაფრასული („წამებაჲ წმიდისა დიდისა მოწამისა არტემისი", „წამებაჲ წმიდათა და ყოვლადქებულთა ათთა ქრისტეს მოწამეთა" და სხვ.) ჰაგიოგრაფიული ძეგლები. ეფრემ მცირის ცნობით, მას უთარგმნია სიმეონ ლოგოთეტის მეტაფრასები. მასვე ეკუთვნის გრიგოლ ღვთისმეტყველის რამდენიმე თხზულების თარგმანი. ძველ წყაროებში დავით ტბელი იხსენიება ეპისკოპოს სტეფანე სანანოისძესთან ერთად.

ლიტერატურა
----------

* *ონიანი შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 292.
* კეკელიძე კ. ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* მაჭავარიანი მ. დავით ტბელის მთარგმნელობითი მეთოდის თავისებურება, კრ.: მრავალთავი, XVII, თბ. 1992;
* მაჭავარიანი მ. გრიგოლ ნაზიანზელის რიტორიკული ხელოვნების თავისებურებანი დავით ტბელის თარგმანებში, წგ.: ისტორიულ-ფილოლოგიური კრებული, თბ. 1997.
**დავით ქევხიშვილი** (დ. 5 იანვარი, 1983 ახალსოფელი, ახლანდ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სპორტსმენი, ძიუდოისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი წითელ დიპლომზე. საქართველოს ძიუდოისტთა ეროვნული ნაკრების წევრი, 2004-2008 წლებში იყო ნაკრების კაპიტანი. არის ევროპისა და მსოფლიოს ჩემპიონი და პრიზიორი, 2004 წლის ათენის ოლიმპიადის მონაწილე (VII ადგილი). ღირსების ორდენის კავალერი.

2012 წლის 1 ოქტომბრიდან 2014 წლის 25 აპრილამდე ყვარლის მუნიციპალიტეტის გამგებელი. 2014 წლის 25 აპრილს, პოლიციამ ყვარლის გამგებელი დავით ქევხიშვილი და მასთან ერთად კიდევ 17 პირი, ძირითადად „ქართული ოცნების" აქტივისტები წვრილმანი ხულიგნობის ბრალდებით 2014 წლის 25 აპრილს დილით დააკავა. ამავე დროს, საკრებულოს წევრებმა დახურული სხდომა გამართეს და გამგებელი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.

2014 4 ნოემბერს გურჯაანის რაიონულმა სასამართლომ უკანონოდ ცნო  ყვარლის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს გადაწყვეტილება, გამგებელ დავით ქევხიშვილის თანამდებობიდან გადაყენების თაობაზე. 2012 წლის 10 დეკემბრიდან საქართველოს ძიუდოს ფედერაციის პრეზიდენტია.

საერთო შედეგები
---------------

| დისციპლინა | ადგილმდებარეობა | წონითი კატეგორია | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ძიუდო |  ტოკიო, იაპონია | -81 კგ | მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი 2008 | 01 ﻿1st |
| ძიუდო |  პარიზი, საფრანგეთი | -73 კგ | მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი 2006 | 01 ﻿1st |
| ძიუდო |  ბაზელი, შვეიცარია | -73 კგ | მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი 2002 | 02 ﻿2nd |
| ძიუდო |  მარიბორი, სლოვენია | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2002 | 01 ﻿1st |
| ძიუდო |  ლისაბონი, პორტუგალია | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2008 | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო |  როტერდამი, ნიდერლანდები | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2005 | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო |  ბუქარესტი, რუმინეთი | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2004 | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო |  ბელგრადი, სერბეთი | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2007 | 02 ﻿2nd |
| ძიუდო |  მარიბორი, სლოვენია | -73 კგ | ევროპის ჩემპიონატი 2002 | 02 ﻿2nd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია [*მკვდარი ბმული*]
* გაიცანი შენი კანდიდატი: დავით ქევხიშვილი
* დავით ქევხიშვილი[*მკვდარი ბმული*] — ქართული სპორტი

სქოლიო
------

1. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  ძიუდოს ფედერაცია დავით ქევხიშვილს ჩააბარეს. „მსოფლიო სპორტი". 10.12.2012
**დავით რომელაშვილი** (დ. 1915 — გ. 1976) — ქართველი მეწარმე.

ბიოლოგია
--------

დაიბადა 1915 წელს. დაამთავრა აგრონომიული ფაკულტეტი. 1940–1941 წლებში სწავლობდა სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებულ უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. იყო დიდი სამამულო ომის მონაწილე. ეწეოდა პარტიულ მოღვაწეობას.

1954–1956 წლებში მუშაობდა საბჭოთა მეურნეობების მინისტრის პირველ მოადგილედ; 1956–1958 წლებში – სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილედ; 1958–1961 წლებში – „სამტრესტი"–ს მმართველად; 1961–1966 წლებში – კვების მრეწველობის მინისტრად; 1966–1971 წლებში – სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საგეგმო–ეკონომიკური და შემდეგ მარცვლეულის და ტექნიკური კულტურების სამმართველოს უფროსად; 1971–1975 წლებში – მცხეთის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ. დავით რომელაშვილი რამდენიმეჯერ იყო არჩეული საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის წევრად და წევრობის კანდიდატად. ოთხჯერ იყო არჩეული საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად და ერთხელ სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. მიღებული ჰქონდა მთავრობის ჯილდოები – 3 ორდენი და 4 მედალი. დავით რომელაშვილი გარდაიცვალა 1976 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ალექსანდრე ქურდაძე, საქართველოს მეღვინეობა-სამტრესტი, მისი ხელმძღვანელები, გარდაცვლილი სპეციალისტები, თბილისი, 1999

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით რომელაშვილი
**ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტ სოფელ წვირმში. რაფიელ გიგლემიანის კოშკის კომპლექსი სოფელი წვირმის ყველაზე დიდი, გალავანშემოვლებულ საცხოვრებელ კომპლექსს წარმოადგენს. 

სოფლის განაპირა ნაწილში მოქცეული ნაგებობები ამჟამად მიტოვებული და უფუნქციოა; ფართო და გაშლილ ეზოში ჩადგმული საცხოვრებელი სახლები გაპარტახებულია, თუმცა შედარებით კარგ მდგომარეობაშია კოშკი და გალავნის დიდი ნაწილი. ნაგებობები, გალავნის ჩათვლით, ნაგებია ფიქალითა და ნახევრად დამუშავებული ნატეხი ქვით, კირ-დუღაბის ხსნარზე და შელესილია კირით. 

სხვადასხვა დროს აგებული შენობებიდან შუა საუკუნეებით თარიღდება კოშკი და მის დასავლეთით აღმართული დარბაზ-მაჩუბი; ეზოს სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მდებარე ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი მეოცე საუკუნის პირველი ნახევრით, ან უფრო გვიანდელი პერიოდით უნდა დათარიღდეს. ის ორსართულიანი, სწორკუთხა გეგმარების საცხოვრებელი სახლია. საკმაოდ მოცულობითი სახლის ქვით ნაშენი ზურგის ფასადი სანახევროდ მიწაშია შეჭრილი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადი, მეორე სართულის ხით ნაგები შუშაბანდით არის წარმოდგენილი. სახლის მეორე სართული ეზოს და გარემოს ფართო კარ-სარკმლის ღიობებით ეხსნება. 

სახლის კონსტრუქციული მდგომარეობა მძიმეა: ჩამონგრეულია საბურავი, ხის კონსტრუქციები დაძველებულია, ხავსმოდებული და დანესტილია დაწეული, დეფორმირებული საყრდენი კედლები. ჩრდილოეთ მხარეს კართან მორღვეულია კედელი და ინტერიერი ნაშალი ქვით არის ამოვსებული. კომპლექსის სამხრეთ ნაწილში, მის აღმოსავლეთ ფრთაში, ძირამდე მორღვეულია გალავნის კედელი. ვეფხვო გიგლემიანის საცხოვრებელი სახლი კომპლექსის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია და საკმაოდ მნიშვნელოვანია მისი დაცვა-შენარჩუნება, რადგან ის რაფიელ გიგლემიანის კოშკთან და შუა საუკუნეების გუჯა გიგლემიანის დარბაზ-მაჩუბთან ერთიან კომპლექსურ ძეგლს ჰქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35108
**დაიდუ ელიზაბეტ ბელი** (ინგლ. Dido Elizabeth Belle; დ. 1761, კუნძული ტრინიდადი – გ. 1804, ლონდონი) — ბრიტანელი ბანოვანი, ადმირალ სერ ჯონ ლინდსისა და აფრიკელი მონა-ქალის მარია ბელის უკანონო შვილი.

ბიოგრაფია
---------

დაიდუ ელიზაბეტ ბელი 1761 წელს დაიბადა მონობაში ბრიტანეთის ვესტ-ინდოეთში. ითვლება, რომ ჯონ ლინდსმა ზანგი მონა-ქალი, მარია ბელი კარიბის ზღვაში მათ მიერ დაპყრობილ გემზე იპოვა. ადმირალმა პატარა ბელი დედის გარდაცვალების შემდეგ 1765 წელს ლონდონში წაიყვანა და მისი აღზრდა კენვუდში თავის ბიძა უილიამ მიურეის, მენსფილდის 1-ელ გრაფს და მის ცოლს ელიზაბეტ მიურეის, გრაფინია მენსფილდს მიანდო. ბელს ნათლობის შემდეგ მიანიჭეს სახელი დაიდუ ელიზაბეტ ბელი. ცოლ-ქმარი ბელს მეორე მინდობილ ნათესავ გოგონასთან, ლედი ელიზაბეტ მიურეისთან ერთად ზრდიდნენ, რომლის დედაც გარდაცვლილი იყო. ბელმა იქ 30 წელი გაატარა. თავისი ანდერძით ლორდმა მენსფილდმა მას სოლიდური თანხა დაუტოვა და მემკვიდრედ გამოაცხადა.

კენვუდის სახლი
--------------

გრაფი და გრაფინია ლონდონის მახლობლად, ჰემსტედში, კენვუდ-ჰაუსში ცხოვრობდნენ. მათ თავიანთი შვილები არ ჰყავდათ და მინდობით ზრდიდნენ ლორდის ძმის შვილიშვილებს. ბელს ოჯახურ გარემოში ჩვეულებრივად ოჯახის წევრივით ექცეოდნენ. როცა წამოიზარდა, წერილების წერაში ეხმარებოდა ლორდ მენსფილდს, რომელიც ტექსტს კარნახობდა. ეს მიუთითებს, იმაზე რომ გოგონამ კარგი განათლება მიიღო.

ხელოვნებასა და კულტურაში
------------------------

დაიდუ და ლედი ელიზაბეტ მიურეი
### XVIII საუკუნის პორტრეტი

ლორდის ოჯახმა შეუკვეთა დაიდუს და მისი გარე ბიძაშვილის, ლედი ელიზაბეტ მიურეის პორტრეტი. ადრე სურათის მხატვრობას მიაწერდნენ (რადგან ხელმოწერილი არ არის) იოჰან ზოფანის, მაგრამ BBC-ის ტელეპროგრამის „Fake or Fortune?"-ს კვლევით, ის შოტლანდიის ეროვნული გალერეის მიერ შემოწმდა და დადგინდა, რომ სურათი, რომელიც შესრულებულია ზოფანის სტილში, შოტლანდიელ პორტრეტისტს, დევიდ მარტინს (1737-1797) ეკუთვნის. მასვე უკუთვნის ლორდ მენსფილდის ცნობილი პორტრეტი. სურათი უნიკალურია იმით, რომ XVIII საუკუნის ბრიტანულ სამხატვრო ხელოვნებაში პირველად გამოჩნდა ფერადკანიანი ქალი თეთრკანიანი ქალის გვერდით, როგორც თითქმის თანასწორი. აქ დაიდუ, რომელსაც მოაქვს ეგზოტიკური ხილი და ახურავს ჩალმა სირაქლემის დიდი ფრთით, არის ლედი ელიზაბეტის გვერდით და ოდნავ უკან. სურათი ამჟამინდელი გრაფი მენსფილდის საკუთრებაა და ინახება შოტლანდიაში. 2007 წელს, ბელის შესახებ სხვა სრულყოფილ ინფორმაციასთან ერთად, წარმოდგენილი იყო კენვუდ-ჰაუსში გამოფენაზე, რომელიც მიეძღვნა 1807 წელს მიღებული მონათვაჭრობის აკრძალვის შესახებ კანონის 200 წლისთავს.

### კინემატოგრაფიაში

დაიდუ ელიზაბეტ ბელის შესახებ რეჟისორმა ამა ასანტემ გადაიღო ბიოგრაფიული დრამა ბელი. ფილმში დაიდუს როლი აფრიკული წარმოშობის ინგლისელმა მსახიობმა, გუგუ მბატა-როუმ შეასრულა.

„Fern Meets Dido" — 2018 წლის მიუზიკლი, რომლის ავტორია ევანდე ბიგრეივი. ისტორია თანამედროვე ფერადკანიან გოგონაზე, რომელიც არ არის დარწმუნებული თავის თავში. კენვუდ-ჰაუსში მოგზაურობის დროს ხდება სასწაული და ის ბრუნდება წარსულში, სადაც დაიდუს ხვდება.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დაიდუ ელიზაბეტ ბელი***

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Dido Belle: Britain’s first black aristocrat
4. ↑  Taking a few liberties with the real story of 'Belle'
5. ↑  Slavery and Justice at Kenwood House, Part 1
6. ↑  Inside Out
7. ↑  Slavery and Justice Exhibition at Kenwood House
8. ↑  Productions
„ვეფხისტყაოსანი"
**ვეფხისტყაოსნის ქართული** — ლიტერატურაში ამ სახელწოდებით მოიხსენიება ენა, რომლითაც ვეფხისტყაოსანია დაწერილი, წარმოადგენს გარდამავალ საფეხურს ძველ ქართულსა და ახალ ქართულ ენას შორის; მასში მოიპოვება როგორც ძველი, ისე ახალი ქართულისათვის დამახასიათებელი ნიშნები. ვეფხისტყაოსნის ენა განსხვავებულია როგორც წინადროული, ისე მისდროინდელი საეკლესიო მწიგნობრული ქართული ენისაგან, იგი უფრო მეტად ახლოსაა ხალხის სამეტყველო ენასთან. ამ განსხვავების გამო მას პირობითად „ვეფხისტყაოსნის ქართულსაც" უწოდებენ. ქართველოლოგთა აღნიშვნით, ვეფხისტყაოსანი მნიშვნელოვანი დოკუმენტია საშუალი ქართულის საერო მეტყველების შესასწავლად.

ვეფხისტყაოსნის ენისათვის განსაკუთრებით დამახასიათებელია ის, რომ აქ ერთმანეთის გვერდით გვხვდება ერთი და იმავე სიტყვის როგორც ახალი, ისე ძველი ფორმები. არნოლდ ჩიქობავამ დაასაბუთა, რომ ვეფხისტყაოსანში შეინიშნება დიალექტიზმები, როგორც დასავლური (მაგალითად *აქანა*), ისე აღმოსავლური (მაგალითად *დაღმა*), თუმცა, მისივე თქმით, ეს დიალექტიზმები ავტორისეული არაა და ეს ზოგადად იმდროინდელი სალიტერატურო ენის თვისება იყო. ვეფხისტყაოსნის ქართულს, ძველი ენისაგან განსხვავებით, ახასიათებს მიდრეკილება სინტაქსური სიახლისა და სიმარტივისადმი. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია მოთხრობითი ბრუნვის ნიშნის ახალი ხმარების წესი პოემაში. მიუხედავად ამ სიახლეებისა, რუსთაველის ენა ინარჩუნებს ძველ წესებსაც, ძველი და ახალი ფორმები მის პოემაში პარალელური ფორმების სახით გვხვდება.

ვეფხისტყაოსნის ქართული მეტად თავისუფალი ენაა; ავტორი ხშირად ქმნის ახალ სიტყვებს, ნეოლოგიზმებს (მაგალითად *ნაგუშინდლევი*, *უმისჟამისო*), სახელებს კი ხშირად ზმნებად აქცევს (*იირმოს*, *ითხოს*, *ეაგეთა* და სხვა). რუსთაველის მიერ გამოყენებული უჩვეულო სიტყვები ზოგ შემთხვევაში გამოწვეულია ლექსის საჭიროებით, რითმისა და რიტმის უკეთ შეწყობისათვის, თუმცა ხშირად პოეტი სიტყვების უჩვეულო ფორმებს სალექსო მოთხოვნილებების ყოველგვარი აუცილებლობის გარეშეც იყენებს. ვეფხისტყაოსნის ქართულისათვის ჩვეულებრივი მოვლენაა ე. წ. დიდებულების მრავლობითობა, ანუ მხოლობითი შინაარსის სიტყვების დასმა მრავლობით რიცხვში განსაკუთრებული პატივისცემის გამოსახატავად.

როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, რუსთველის ენა იმდენადაა დაახლოებული ხალხის მეტყველებასთან, რომ იგი მარტივად გასაგებია და სპეციალურ განმარტებას არ საჭიროებს. თუმცა არის იშვიათი გამონაკლისებიც, როდესაც ცალკეული სიტყვებისა და გამოთქმების შინაარსი დაუდგენელია და მათ შესახებ სპეციალისტებიც ვერ თანხმდებიან.

სქოლიო
------

1. ↑  ვეფხისტყაოსნის სიმფონია, თბილისი, 1956, გვ. 018
2. ↑  ა. ჩიქობავა, დიალექტიზმების საკითხისათვის ვეფხისტყაოსანში, ენიმკის მოამბე, III, 1938, გვ. 224
3. ↑  ა. ჩიქობავა, დიალექტიზმების საკითხისათვის ვეფხისტყაოსანში, ენიმკის მოამბე, III, 1938, გვ. 221
4. ↑  ზ. ჭუმბურიძე, მოთხრობითი ბრუნვა ვეფხისტყაოსანში, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. XVIII, № 5, 1957, გვ. 631-635
5. ↑  ა. შანიძე, ვეფხისტყაოსნის ენის საკითხები, ვეფხისტყაოსნის სიმფონია, თბილისი, 1956, გვ. 019
6. ↑  ვ. ბერიძე, შოთას პოეტიკისათვის, ენიმკის მოამბე, III,1938, გვ. 178-182
7. ↑  ალ. ბარამიძე, შოთა რუსთაველი, რუსთველის ენის შესახებ, თბილისი, 1975, გვ. 275-276
8. ↑  ა. ბარამიძე, კ. კეკელიძე, ა. შანიძე, ვეფხისტყაოსნის ახალი გამოცემის გამო, ლიტერატურული ძიებანი, VIII, 1953, გვ. 346-347
9. ↑  ალ. ბარამიძე, შოთა რუსთაველი, რუსთველის ენის შესახებ, თბილისი, 1975, გვ. 277
დავით სასუნცის სტატუა ერევანში.
**დავით სასუნცი**, *დავით სასუნელი* (სომხ. Սասունցի Դավիթ) — სომხური ხალხური საგმირო ეპოსი. იქმნებოდა საუკუნეთა განმავლობაში. ძირითადი პლასტები VIII-X საუკუნეებს განეკუთვნება. ეპოსის ნაწყვეტები პირველად 1874 წელს ჩაიწერეს. სხვადასხვა კუთხეში ჩაწერილი ვარიანტების საფუძველზე 1939 დამუშავდა ერთიანი ტექსტი. ამ წელს აღინიშნა ეპოსის შექმნის 1000 წლისთავი. იგი ითარგმნა მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულადაც. ეპოსის შინაარსი მრავალპლანიანია. გვაცნობს 4 თაობის საგმირო საქმეებს, შესაბამისად 4 შტოსაგან შედგება:

* „სანასარი და ბაღდასარი"
* „მჰერ უფროსი" (სანასარის შვილი)
* „დავით სასუნცი" (მჰერის შვილი)
* „მჰერ უმცროსი" (დავითის შვილი).

ეპოსი ძირითადად სასუნის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლას ეხება, მაგრამ მასში გაცილებით ადრინდელი პლასტებიცაა დაცული. შემონახულია მატრიარქატისა და წყლის კულტის ელემენტები, უძველესი კოსმოლოგიური წარმოდგენები. გმირთა სამოქმედო ასპარეზი სცილდება სასუნის ფარგლებს, მოიცავს საქართველოს, აზერბაიჯანს, ეგვიპტეს, არაბეთს, ჩინ-მაჩინს. ეპოსი გამსჭვალულია ჰუმანიზმის, პატრიოტიზმისა და სამართლიანობის იდეებით. ენა ლაკონიურია, სხარტი, მხატვრულად მდიდარი.

ლიტერატურა
----------

* სასუნელი დავითი. კტ. ლ. მელიქსეთ-ბეგის რედ. თბ. 1939;
* Давид Сасунский. Юбилейный сб. посвященный 1000-летию эпоса, Ер. 1939;
* ქსე, ტ. 3, გვ. 341, თბ. 1978