recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი** (აზერ. Keçəçioğlu Məhəmməd; დ. 1864, შუშა — 1940, ყუბა) — აზერბაიჯანელი მომღერალ-ჰანენდე, მუღამის შუშის ვოკალური სკოლის წარმომადგენელი, ხარათ ყულის მოწაფე.

ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი დაიბადა 1864 წელს შუშაში. სიმღერის სწავლა შემთხვევით დაიწყო. ხარათ ყულიმ იგი მოწაფედ მიიწვია და სიმღერის ნიუანსები ასწავლა. ჰაჯი ჰუსის ჰანენდეს სკოლაში კი სრულყოფილად შეისწავლა ხალხური სიმღერების შესრულება.

XIX საუკუნის დასასრულს ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი შუშაში ხანდემიროვის თეატრის სცენაზე გამოდიოდა, სადაც მწერლისა და განმანათლებილის აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევის ხელმძღვანელობით იდგმებოდა სპექტაკლები და ტარდებოდა აღმოსავლური მუსიკის კონცერტები. XX საუკუნის დასაწყისში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედმა ბაქოში რამდენიმე წარმატებული კონცერტი ჩაატარა. 

1904 წლის დასაწყისში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი ბაქოში საბოლოოდ გადავიდა საცხოვრებლად. 1907 წლის 20 იანვარს სადღესასწაულო საღამოზე გამოვიდა, რომელიც ორგანიზებული იყო მუსლიმთა საქველმოქმედო ორგანიზაციის ინიციატივით გაჭირვებულ მდგომარეობაში მყოფი მუსლიმების დასახმარებლად.

1912 წელს სააქციო საზოგადოება „სპორტ-რეკორდის" მოწვევის საფუძველზე ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი გაემგზავრა ვარშავაში სიმღერების გრამფირფიტაზე ჩასაწერად. მოგზაურობის დროს 1912 წლის ზაფხულში მოსკოვში გაჩერდა, ერმოლოვის თეატრში ჯაბარ გარიაღდიოღლუსთან, მეშადი მამედოვ ფარზალიევთან და დავუდ საფიროვთან ერთად აღმოსავლური მუსიკის კონცერტში მიიღო მონაწილეობა.

1921 წელს აგიტმატარებლით „წითელი აზერბაიჯანი", რომელსაც ხელმძღვანელობდა ალი ჰაიდარ კარაევი, ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედმა იმოგზაურა ქურდამირში, უჯარში, აღსთაფაში, განჯაში და მრავალ სხვა ქალაქში, სადაც გამოდიოდა კონცერტებზე მოსახლეობის ღარიბი ფენის წინაშე. 1926 წელს კომპოზიტორმა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა მომღერალი აზერაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში მიიწვია, სადაც მუჰამედი ჯაბარ გარიაღდიოღლუსთან და სეიდ შუშინსკისთან ერთად ასწავლიდა და ზრდიდა მომღერალ-მუღამის შემსრულებელთა ახალ თაობას.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი კონსულტანტად მუშაობდა აზერბაიჯანის სახემწიფო ფილარმონიაში, ახალგაზრდა მომღერლებს ეხმარებოდა განვითარებაში. გარდაიცვალა 1940 წელს ქალაქ ყუბაში.

ლიტერატურა
----------

* *Шушинский Ф.* Народные певцы и музыканты Азербайджана. — М.: Советский композитор, 1979. — 200 c.

სქოლიო
------

1. ↑  Шушинский, 1979, стр. 80
2. 1 2  Шушинский, 1979, стр. 81
**ქეჩეკიანის სახლი** (რუს. Особняк Кечекьяна) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე. აგებულია XIX საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში დონის ნახიჩევანის (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი) ცენტრალურ მოედანზე. ამჟამად შენობაში განთავსებულია ა. პუშკინის სახელობის საბავშვო ბიბლიოთეკა. ქეჩიკიანის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

ქეჩეკიანის სახლი დონის ნახიჩევანის ბულვარის მოედანზე ააგეს XIX საუკუნის მესამე მეოთხედში. მის მშენებლობას ზედამხედველობდა არქიტექტორი ნიკოლაი დურბახი. დოკუმენტებიდან ცნობილი ხდება, რომ როგორც მინიმუმ 1886 წლიდან სახლი ეკუთვნოდა ოლღა ხოჯაევას. 1894 წელს ოლღამ გაყიდა სახლი და იგი იყიდა ისკუგი ქეჩეკიანმა, ექიმ თევდორე ქეჩეკიანის ცოლმა. 

ქეჩეკიანის ცოლი სახლში ცხოვრობდა თავის შვილებთან ერთად. ისკუგი ქეჩეკიანი იყო სომეხ ქალთა საქველმოქმედო ორგანიზაციის წევრი. მისი ძმა იყო მხატვარი მ. ალაჯალოვი, ხოლო მეუღლე თევდორე ქეჩეკიანი ქალაქის ექიმი და დონის როსტოვის საკრებულოს ხმოსანი წევრი, საკრებულოს ფინანსური კომისიის წევრი, საკრებულოს სამედიცინო კომისიის წევრი, „ნახიჩევანის სომეხთა საქველმოქმედო საზოგადოების" წევრი, მესამე ხარისხის წმინდა ანას ორდენის კავალერი. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. 1926 წელს (ზოგიერთი მონაცემებით 1929 წელს) შენობაში განათავსეს ა. პუშკინის სახელობის საბავშვო ბიბლიოთეკა.

არქიტექტურა
-----------

ქეჩეკიანის სახლი ერთსართულიანია, მაღალი სარდაფით. სახლს აქვს შიდა ეზო, სადაც ადრე მდებარეობდა სამეურნეო ოთახები: საყინულე, თავლა და ეტლების სარდაფი. სახლის ფანჟრების მიმდებარე ადგილები გაფორმებულია ბაროკოს სტილში. მთავარი შესასვლელი მდებარეობს სახლის მარცხენა მხრეს. ჩვენამდე შემონახულია ორიგინალური ხის კარი. XX საუკუნის დასაწყისში დაადგეს გუმბათი. 

სახლის ოთახები განლაგებულია ორ რიგად. ეზოს მხრიდან სახლს აქვს მცირე ვერანდა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Волошинова Л. Ф. Бульварная площадь. — Ростов-на-Дону: Донской издательский дом, 2001. — С. 49—55. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87-688-202-X.
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-10-10.
**უფლისციხის კოხტა სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბანში, ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, ქარაფისპირა ტერასაზე. თარიღდება ადრინდელი ანტიკური და ელინისტური ხანის მიჯნით. 1967 წელს სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნომ კლდის გადახურვის ჩამოგლეჯილი და დაცურებული წინა ნაწილი კრინა-ბეტონის უწყვეტი კოჭით გაამაგრა.

კოხტა სახლი მთლიანად კედელშია ამოკვეთილი. შენობა უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის თვალსაჩინო ნაგებობაა. კომპლექსში დაცულია ანსამბლის ძირითადი ნაგებობისთვის დამახასიათებელი ყველა მხატვრული და აქტიქეტრული-გეგმარებითი პრინციპი. ნაგებობა დაზიანებულია. შემორჩენილია ღია დარბაზის გვერდითი კედლების ქვედა ნაწილები, გადახურვის კამარის ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხე, წინა ოთახის ფასადის კედლის ზედა კუთხეები; კედლები ჩამოტეხილი და გამოფიტულია. შემორჩენილი ფრაგმენტებიც დაზიანებულია. კოხტა სახლი მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: ოთახის კედლებში ამოუკვეთიათ უსწორო თახჩები, ოთახების იატაკისა და ეზოში ამოუთხრიათ სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ხის ბოძებისა და ღობის ჩასადგმელი ბუდეები.

კოხტა სახლი შედგება ღია დარბაზისა და ორი ოთახისაგან. სამივე სათავსი განლაგებულია ერთ ღერძზე, ერთმანეთის უკან. კლდის ზედაპირი დამუშავებულია კარგად. დეკორად გამოყენებულია ხის და ქვის კონსტრუქციების იმიტაცია. შენობა უფლისციხის ანსამბლის ნაგაბობათა შორის გამოირჩევა გარეგანი იერით. იგი მარტივი კუბის ფორმისაა, რასაც ქმნის მთავარი ფასადის თაღის ღიობი, დანარჩენი ფასადების სადა სიბრტყეები და ბანური გადახურვა.

ღია დარბაზი უკანა ოთახებზე ბევრად მაღალი, სწორკუთხა, წაგრძელებული მოხაზულობის ყოფილა, რაზეც მიგვითითებს შემორჩენილი ნაწილები. დარბაზის თაღის ღიობი საზეიმო იერს აძლევს წინა ხედს. შენობის დანარჩენი ფასადები დამუშავებულია გლუვად. დარბაზის უკან მდებარე ორივე ოთახი ერთმანეთს შენობის ღურძზე გაჭრილი კარით უკავშირდება. შინა ოთახი მოგრძო სწორკუთხედია, უკანა კი თითქმის კვადრატი. ორივე ოთახის ჭერი ბრტყელია. წინა ოთახის ჭერი კლდეში ამოკვეთილი ხის კოჭოვანი გადახურვის კონსტრუქციის იმიტაციაა. კედლებს ზემოდან გასდევს პროფილირებული ლავგარდანი, რომელზედაც ორსაფეხურიანი „კოჭებია" „დალაგებული". ოთახის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში ამოყვანილია თახჩები. ჩამონგრეულ სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილზე შემორჩენილია ღია დარბაზიდან ოთახში შესასვლელის წირთხლის კვალი. კოხტა სახლის წინ კედელში ჩაწრილი მოსწორებული მოზრდილი ეზოა, რომელიც ქარაფის პირას შემოსაზღვრული იყო პარაპეტით.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 99-100.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**„შავი ადამიანი"** — სერგეი ესენინის პოემა. პირველად გამოქვეყნდა ჟურნალ „ახალ სამყაროში" (მოსკოვი, 1926, № 1, იანვარი).

პოემის ჩანაფიქრი ესენინს გაუჩნდა 1922-1923 წლებში საზღვარგარეთში მოგზაურობისას. ესენინი იხსენებდა პუშკინის „პატარა ტრაგედია" მოცარტისა და სალიერის გავლენას თავის პოემაზე. ესენინმა „შავი ადამიანი" წაიკითხა 1923 წლის შემოდგომაზე, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ. 1925 წლის ნოემბერში ესენინმა გადაამუშავა პოემა. მათ, ვისაც პოემა უკვე გაგონილი ჰქონდათ, აღნიშნეს, რომ გამოქვეყნებული ტექსტი იმაზე უფრო ნაკლებად ტრაგიკული და დიდი იყო, ვიდრე ის, რომელიც ესენინმა წაიკითხა.

ლიტერატურა
----------

* *Есенин С. А.*, Полное собрание сочинений: В 7 т, ტ. 3, М.: Наука, 1995—2002.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ესენინის შავი მფარველი ანგელოზი დაარქივებული 2014-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* შავი ადამიანის სახე დაარქივებული 2008-08-11 საიტზე Wayback Machine.
* ს.კირიანოვი. პოემა „შავი ადამიანი" ს. ესენინის ხელოვნებისა და ეროვნული კულტურის კონტექსტში
* 5. ს. ბეზრუკოვის პოეზიის საღამო - "შავი ადამიანი"
ვიწრო ეზო უფიცის ორ ფრთას შორის
უფიცის დერეფნის ხედი
**გალერეა უფიცი** (იტალ. Galleria degli Uffizi, სიტყვასიტყივთ — „კანცელარიის გალერეა") — სასახლე ფლორენციაში, აგებული 1560-1581 წლებში და ამჟამად ევროპული სახვითი ხელოვნების ერთ-ერთი უმსხვილესი და უმნიშვნელოვანესი მუზეუმია.

ისტორია
-------

უფიცის ისტორია იწყება 1559 წელს, როდესაც ფლორენციის მმართველმა კოზიმო I მედიჩიმ ქალაქის ყველა ადმინისტრაციული სამსახურის გაერთიანება ერთ ვრცელ სასახლეში ჩაიფიქრა. პროექტის რეალიზაციისთვის მოიწვიეს ხელოვანი ჯორჯო ვაზარი, რომელმაც მუშაობა 1560 წელს დაიწყო. თუმცა 1574 წელს ვაზარი გარდაიცვალა და სამუშაო მისმა მოსწავლემ ბერნარდო ბუონტალენტიმ დაასრულა. 1575 წელს უფიცის შენობაში დაიწყო მუზეუმის ჩამოყალიბება. მისი საფუძველი მედიჩის საოჯახო კოლექცია გახდა.

კოლექცია
--------

მუზეუმის კოლექცია იზრდებოდა მედიჩის დინასტიის დაცემის შემდეგაც. ამჟამად ის მოიცავს ისეთ იტალიელ ხელოვანთ შედევრებს, როგორებიცაა ჯოტო, ბოტიჩელი, ლეონარდო და ვინჩი, რაფაელი, ჯორჯონე, ტიციანი, უჩელო, ფილიპო ლიპი, ჩიმაბუე, პიერო დელა ფრანჩესკა და სხვანი. აქვეა ანტიკური, ფრანგული, ესპანური, გერმანული, ჰოლანდიური და ფლამადრიული ხელოვნების ნიმუშებიც.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 190.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უფიცი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* უფიცი — Google Art Project
* უფიცის გალერეა
* ფლორენციის სამოგზაურო სახელმძღვანელო — უფისი გალერეა
* უფიცის გალერეის ბილეთები და ტური
* უფიცის გალერეის კერძო და ჯგუფური ტურები

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები |
| --- |
|  |
| 
 | 
* ბარჯელო
* ბაპტისტერია
* ბობოლის ბაღები
* დავითი
* ბრანკაჩის კაპელა
* ჯოტოს კამპანილა
* ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი
* ორსანმიქელე
* პალაცო მედიჩი
* პალაცო პიტი
* პალაცო სტროცი
* პალაცო ვეკიო
* პონტე ვეკიო
* სან-ლორენცოს ბაზილიკა
* სან-მარკო
* სან-მინიატო
* სანტა-კროჩე
* სანტა-მარია-დელ-ფიორე
* სანტა-მარია-ნოველა
* სანტო-სპირიტო
* უფიცი
 |

 |
ფიტოგეოგრაფიის ძირითად მონაცემებს წარმოადგენს მცენარეული ნიმუშების შეგროვება.
**ფიტოგეოგრაფია** ( ბერძ. phyton — მცენარე და გეოგრაფია, იგივე მცენარეთა გეოგრაფია) — ბოტანიკის და ფიზიკური გეოგრაფიის დარგი, რომელიც შეისწავლის მცენარეთა გეოგრაფიულ გავცელებას დედამიწაზე და ადგენს ამ გავრცელების კანონზომიერებებს.

ისტორია
-------

ჰუმბოლდტის ავტოპორტრეტი, 1814, პარიზი.
პირველი ცნობები მცენარეთა გავცელების შესახებ გვხვდება ანტიკური ხანის მეცნიერთა (თეოფრასტე) შრომებში. XVIII საუკუნეში გაჩნდა უფრო მნიშვნელოვანი მონაცემები ფრანგი ბოტანიკოსი ჟოზეფ ტურნეფორის, შვედი ბუნებისმეტყველის კარლ ლინეს და სხვა ნაშრომებში. XVIII-XIX სს. მიჯნაზე ფიტოგეოგრაფიას ცოდნის საგანგებო ხასიათი მიეცა, რაც დაკავშირებულია გერმანელი ნატურალისტების კ. ვილდენოვის და
ალექსანდერ ჰუმბოლდტის სახელებთან. 

ფიტოგეოგრაფიის განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა დანიელი მეცნიერის ი. სკოუს (1822), შვეიცარიელი ბოტანიკოსის ა. დეკანდოლის (1855) და გერმანელი მეცნიერის ა. გრიზებახის (1866) შრომებს, რომლებიც ფლორისა და ნაწილობრივ მცენარეულობის სისტემატიკური შემადგენლობის ეკოლოგიურ-გეოგრაფიული ხასიათის პირველ მიმოხილვას წარმოადგენდა. 

ჩარლზ დარვინის თეორიამ ორგანული სამყაროს ევოლუციის შესახებ მეცნიერული საფუძველი მისცა ფიტოგეოგრაფიის გენეზისურ მიმართულებას. მასზე დაყრდნობით გერმანელმა ბოტანიკოსმა ა. ენგლერმა ფიტოგეოგრაფიაში დაამკვიდრა ფლორის შესწავლის ისტორიულ-გენეტიკური მეთოდი და პირველმა მოახდინა დედამიწის ფლორების დაყოფა მათი ისტორიული განვითარების თვალსაზრისით (1879-1882). 

დიდად მნიშვნელოვანია ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობები, საქართველოს ცნობები ცალკეული ველური თუ კულტურული მცენარის გავცელებისა და მცენარეული ზონების განლაგების შესახებ.

კვლევის საგანი და დიფერენციაცია
-------------------------------

ფიტოგეოგრაფიის კვლევის ობიექტია მთლიანად დედამიწის ან მისი ცალკეული ნაწილის ფლორა და მისი სისტემატიკური ერთეულების (ფიტოტაქსონების ) არეალები. 

ფიტოგეოგრაფიის ძირითადი დანაყოფებია: 

* **ფლორისტული ფიტოგეოგრაფია** (რომელიც შეისწავლის ფლორას და ინვენტარიზაციის გზით ადგენს მის შემადგენელ სისტემატიკურ ერთეულებს);
* **ფიტოქოროლოგია** (ადგენს ფიტოტაქსონებს, კერძოდ სახეობების არეალს);
* **ეკოლოგიური ფიტოგეოგრაფია** (სწავლობს ფლორების განვითარების ისტორიას);
* **ისტორიული ფიტოგეოგრაფია** (შეისწავლის დედამიწაზე მცენარეული სამყაროს ევოლუციასთან კავშირს).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბიოგეოგრაფია
* ბოტანიკა
* ზოოგეოგრაფია

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 334.
* Brown, J.H. & Lomolino, M.V. 1998. *Biogeography*. 2nd edition. Chapter 1.
* Wallace, A. R. 1878. Tropical nature and other essays. Macmillan, London.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფიტოგეოგრაფია***
**მუშათა, გლეხთა, წითელარმიელთა და მშრომელთა კაზაკთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის VII ყრილობა** (რუს. VII Всероссийский Съезд Советов Рабочих, Крестьянских, Красноармейских и Рабочих Казачьих Депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეშვიდე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1919 წლის 5-9 დეკემბერს მოსკოვში. ესწრებოდა 1011 დელეგატი გადამწყვეტი ხმით (მათ შორის 970 კომუნისტი, 35 უპარტიო, 3 რევოლუციონერ-კომუნისტი და სხვა) და 355 სათათბირო (მათ შორის 308 კომუნისტი, 26 უპარტიო, 21 წვრილბურჟუაზიული პარტიების წარმომადგენელი) ხმის უფლებით. მონაწილეობდნენ დელეგატები საბჭოთა უკრაინიდან, თურქესტანისა და ბაშკირეთის ავტონომიური რესპუბლიკებიდან.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სრულიად რუსეთის ცაკისა და სახალხო კომისართა საბჭოს ანგარიში (ვ. ლენინი); სამხედრო მდგომარეობა (ლ. ტროცკი); კომუნისტური ინტერნაციონალის შესახებ (გ. ზინოვიევი); სასურსათო მდგომარეობა (ა. ციურუპა); სათბობის საკითხი (ა. რიკოვი); საბჭოთა მშენებლობა ცენტრში და ადგილზე (ლ. კამენევი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები.

ვ. ლენინმა საანალიზო მოხსენებაში გაანალიზა საბჭოთა ქვეყნის საერთაშორისო და საშინაო მდგომარეობა, მაღალი შეფასება მისცა წითელი არმიის გადამწყვეტ გამარჯვებებს სამოქალაქო ომის ფრონტებზე; დასახა ამოცანა მთავარი ყურადღება მიექციათ სახელმწიფოს მართვა-გამგეობისა და სამეურნეო მშენებლობის პრობლემებისადმი. ყრილობამ მოიწონა მთავრობის საშინაო და საგარეო პოლიტიკა. დადგენილებაში „საბჭოთა მშენებლობის შესახებ" გათვალისწინებული იყო სახელმწიფო აპარატის შემდგომი განმტკიცება, საბჭოთა დემოკრატიის გაფართოების გზები, დასუსტდა საბჭოტა ხელისუფლების ორგანოების ფუნქციები ცენტრსა და ადგილებზე. მიიღეს რეზოლუციები რსფსრ სასურსათო და სათბობის საქმეთა ორგანიზაციის შესახებ. ვ. ლენინის ინიციატივით ყრილობამ სპეციალურ რეზოლუციაში მოუწოდა ანტანტას, აშშ-ს, იაპონიას, იტალიას დაეწყოთ სამშვიდობო მოლაპარაკება. რეზოლუციაში „ჩაგრული ერების შესახებ" გამოხატხა ეროვნულ საკითხში ბოლშევიკური პროგრამის პრინციპებისადმი ერთგულება, დაგმო თეთრი ტერორი უნგრეთში, მიესალმა III კომუნისტური ინტერნაციონალის შექმნას. მიიღო მიმართვა „წითელი არმიისა და წითელი ფლოტისადმი", „მშრომელი გლეხობისადმი", დონის, ყუბანის, თერგის, ურალის, ციმბირის, ორენბურგის მშრომელი კაზაკებისადმი.

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის VII მოწვევის ცაკი 269 კაცის ოდენობით (201 წევრი და 68 კანდიდატი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 528-529.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**სრულიად რუსეთის საბჭოების X ყრილობა** (რუს. X Всероссийский съезд Советов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეათე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1922 წლის 23-27 დეკემბერს მოსკოვში. ესწრებოდა 1727 დელეგატი რსფსრ-დან და 488 საპატიო სტუმარი უკრაინის სსრ-დან, ბელორუსიის სსრ-სა და ამიერკავკასიის სფსრ-დან — სსრკ-ის საბჭოების I ყრილობის დელეგატები. პარტიული შემადგენლობა:2092 რკპ (ბ) წევრი და კანდიდატი, 118 — უპარტიო, 5 — სხვა პარტიის წევრი; სოციალური შემადგენლობა: მუშა 44%, გლეხი 31%, მოსამსახურე და სხვა 25%.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სრულიად რუსეთის ცაკისა და სახკომსაბჭოს ანგარიშები საშინაო და საგარეო პოლიტიკის შესახებ (ლ. კამენევი); მრეწველობის მდგომარეობა (პ. ბოგდანოვი); მიწათმოქმედების სახკომის მოხსენება (პ. მესიაცევი); სახალხო განათლება (ა. ლუნაჩარსკი); მოხსენება ფინანსების შესახებ (გ. სოკოლნიკოვი); მოკავშირე რესპუბლიკების წინადადება სსრკ-ის შექმნის შესახებ (ი. სტალინი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები.

ყრილობამ მოიწონა რსფსრ მთავრობის საგარეო და საშინაო პოლიტიკა, წინადადება სოციალისტური რესპუბლიკების სსრ კავშირად გაერთიანების შესახებ; აირჩია დელეგაცია სსრკ საბჭოების I ყრილობის დეკლარაციის პროექტისა და სსრკ-ის შექმნის შესახებ ხელშეკრულების პროექტის შესამუშავებლად; დაამტკიცა პროექტი მძიმე მრეწველობის მდგომარეობის, სოფლის მეურნეობის განმტკიცებისა და განვითარების შესახებ. პირველად დაისახა ფართო პროგრამა სახალხო განათლების დარგში. შეიმუშავა ბიუჯეტში დეფიციტის ლიკვიდაციის ღონისძიებები; მიიღო დადგენილება შიმშილობასთან ბრძოლის საკითხში ცენტრალური კომისიის მუშაობის თაობაზე; მსოფლიოს ხალხებს მოუწოდა მშვიდობისაკენ.

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის X მოწვევის ცაკი 388 კაცის ოდენობით (270 წევრი და 118 კანდიდატი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 529.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**მუშათა, გლეხთა, კაზაკთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის VI (საგანგებო) ყრილობა** (რუს. VI Всероссийский Чрезвычайный Съезд Советов Рабочих, Крестьянских, Казачьих и Красноармейских Депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეექვსე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1918 წლის 6-9 ნოემბერს მოსკოვში. ესწრებოდა 1296 დელეგატი, მათ შორის 963 გადამწყვეტი ხმით, 946 კომუნისტი, 16 სხვა პარტიების წევრი და 1 უპარტიო.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: ოქტომბრის რევოლუციის წლისთავი (ვ. ლენინი); საერთაშორისო მდგომარეობა (ვ. ლენინი); სამხედრო მდგომარეობა (ლ. ტროცკი); საბჭოთა ხელისუფლების მშენებლობა ცენტრში, ღარიბკომები და საბჭოები ადგილებზე (გ. ზინოვიევი); სოციალისტური კანონიერების დაცვა (დ. კურსკი). სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები.

ვ. ლენინმა თავის მოხსენებებში შეაჯამა ოქტომბრის რევოლუციის პირველი წლისთავის ძირითადი შედეგები, დასახა საშიანაო და საგარეო პოლიტიკის დარგში საბჭოთა მთავრობის მუშაობის პროგრამა. რეზოლუციაში „საერთაშორისო მდგომარეობის შესახებ" ყრილობამ ხაზი გაუსვა რუსეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამხობისა და კაპიტალისტურ ქვეყნებში მზარდი რევოლუციური მოძრაობის ჩახშობის მიზნით საერთაშორისო ბურჟუაზიული ძალების კონსოლიდაციის ფაქტს და მიუთითა იმის აუცილებლობაზე, რომ სერიოზული ყურადღება მიქცეოდა წითელი არმიის განმტკიცებას; მიიღო მოწოდებებიაშშ-ის, ინგლისის, საფრანგეთის, იტალიის, იაპონისს მთავრობებისადმი წინადადებით — დაეწყოთ მოლაპარაკება ზავის დადების თაობაზე; მიიღო მისალმება ყველა ეროვნების მუშათა, გლეხთა, ჯარისკაცთა და მათი ბელადებისადმი, ვინც იბრძოდა სოციალიზმისათვის, წითელი არმიისა და მე-11 არმიის წითელარმიელთა და მეთაურთა მიმართ, რომლებიც იბრძოდნენ აღმოსავლეთის ფრონტზე, ქ. იჟევსკის აღებასთან დაკავშირებით. ჩრდილოეთის ოლქის ღარიბკომების ყრილობის წინადადებით მიიღეს დადგენილება „სოფლის ღარიბთა სანიმუშო პოლკების ორგანიზაციის შესახებ". ყრილობამ აგრეთვე მიიღო დადგენილება „მინისტიის შესახებ". რომლის თანახმადაც, საბჭოთა ხელისუფლების განმტკიცებასთან დაკავშირებით, თავისუფლდებოდნენ ის პოლიტპატიმრები, რომლებიც არ იყვნენ პოლიიკურად საშიშნი. 

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის VI მოწვევის ცაკი 246 კაცის ოდენობით (207 წევრი და 39 კანდიდატი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 528.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
„**ჩემი სამშობლო შენ ხარ**" (თურქ. Vatanım Sensin) — ისტორიული, მელოდრამის ჟანრის ტელესერიალი. მისი პირველი ეპიზოდი ეთერში გავიდა 2016 წლის 27 ოქტომბერს ტელეკომპანია Kanal D-ზე.

მთავარ როლებში არიან ცნობილი თურქი მსახიობები ჰალიტ ერგენჩი, ბერგიუზარ ქორელი და ონურ საილაქი.

სიუჟეტი
-------

პირველი მსოფლიო ომმა, რომელსაც თან ახლდა  საბერძნეთისა და თურქეთის დაპირისპირება, დიდი უბედურება მოუტანა თურქეთის ოჯახებს.

ჯევდეთი, სერიალის ერთ-ერთი მთავარი გმირი, საწინააღმდეგო მოძრაობებში აღმოჩნდა. მას მხარს უჭერს როგორც ერთგული და საყვარელი ცოლი აზიზე, ასევე ოჯახის ახლო მეგობარი ,რომელიც ფარულად აზიზეზეა შეყვარებული.  

აზიზე სამი შვილით არის მუდმივ პრობლემებში და მუდმივ ბრძოლებში. ომის წლებში, ქმრის არყოფნით გამოწვეული დარდისას, ის პოულობს ძალას საკუთარ თავში შვილების სიყვარულით.

მთავარ როლებში
--------------

| სახელი | როლი |
| --- | --- |
| ჰალიტ ერგენჩი | ჯევდეთი |
| ბერგიუზარ ქორელი | აზიზე |
| ონურ საილაქი | ტევფიკი |
| მირაი დინერი | ჰილალი |
| ბორან ქუზუმი | ლეონი |
| პინარ დენიზი | ჰილალი |
| კუბილაი აქაი | ალი ქემალი |
| სენან ქარა | ვერონიკა |
| ბექი დავრაქი | ვასილი |

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-06-14. ციტირების თარიღი: 2017-10-27.
**ქურმუხი** — საქართველოს ისტორიული მხარის, ჰერეთის მნიშვნელოვანი პუნქტი, ახლანდელი აზერბაიჯანის კახის რაიონის ცენტრის ქალაქ კახის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ორ კილომეტრზე. შუა საუკუნეებში აქ საეპისკოპოსო კათედრალი იყო. ქურმუხის ეპისკოპოსს ექვემდებარებოდა აგრეთვე ჰერეთის მთიანეთისა და წახურის (დაღესტანში) მრევლი. XVII საუკუნის დასაწყისში ირანის შაჰმა აბას I-მა ჰერეთის აღმოსავლეთი თემი კაკი ქურმუხითურთ ჩამოართვა კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს და წახურელ ლეკებს გადასცა, რომელნიც აქ საბოლოოდ XVIII საუკუნის I მეოთხედიდან გაბატონდნენ. ქურმუხი მოსწყდა კახეთის სამეფოს. შემდგომ იგი უკვე საინგილოს მნიშვნელოვანი პუნქტია. შემორჩენილია XIX საუკუნის ეკლესია „ქურმუხის წმინდა გიორგი". იგი როგორც ქართულ, ისევე მუსლიმანური მოსახლეობის წმინდა ადგილად ითვლებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ადამია ი.* ქართული ხალხური ხუროთმოძღვრება, წგნ. 3 (საინგილო), თბ. 1979;
* *პაპუაშვილი თ.* ჭარბელაქანი, თბ. 1972;

* *პაპუაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 576-577.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინგილოები - „სტრატეგიული ძმობის" მსხვერპლნი // Fact.ge დაარქივებული 2011-09-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, როინ მეტრველის რედაქტორობით, ნეკერი, 2000
**სრულიად რუსეთის საბჭოების XVII (საგანგებო) ყრილობა** (რუს. XVII чрезвычайный Всероссийский съезд Советов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეჩიდმეტე (ბოლო) ყრილობა, მიმდინარეობდა 1937 წლის 15-21 იანვარს მოსკოვში. ესწრებოდა 1338 დელეგატი; სოციალური შემადგენლობა: მუშა 47,6%, გლეხი 16%, მოსამსახურე 36,4%; წარმოდგენილი იყო 34 ეროვნება.

ისტორია
-------

ყრილობა მოიწვიეს რსფსრ-ის ახალი კონსტიტუციის განხილვისა და დამტკიცების მიზნით, რომლის პროექტი შეიმუშავეს სსრკ საბჭოების VIII საგანგებო ყრილობის მიერ დამტკიცებული სსრკ-ის კონსტიტუციის ტექსტის შესაბამისად. რსფსრ-ის ახალი კონსტიტუციის მიღების საჭიროება გამომდინარეობდა იმ ეკონომიკური და სოციალური ცვლილებებიდან, რომლებიც მოხდა რესპუბლიკისა და ქვეყნის ცხოვრებაში: მენშევიკური კლასების ლიკვიდაცია, საბჭოთა საზოგადოების პოლიტიკური ერთიანობის განმტკიცება. რსფსრ-ის ახალი კონსტიტუციის პროექტის შესახებ მოხსენებით გამოვიდა მ. კალინინი. კონსტიტუციის საბოლოო ტექსტში შესწორებათა და დამატებათა განსახილველად შეიქმნა სარედაქციო კომისია 164 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე მ. კალინინი). 1937 წლის 21 იანვარს დამტკიცდა რსფსრ-ის ახალი კონსტიტუციის ტექსტი. ყრილობამ მიიღო აგრეთვე დადგენილება, რომელიც ავალებდა XVI მოწვევის სრულიად რუსეთის ცაკს, რსფსრ-ის ახალი კონსტიტუციის საფუძველზე შეემუშავებინა და დაემტკიცებინა დებულება არჩევების შესხებ და განესაზღვრა რსფსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნების დრო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 530-531.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**სსრკ მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოების I ყრილობა** (რუს. I Всесоюзный съезд Советов рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов) — სსრ კავშრის საბჭოების რიგით პირველი ყრილობა, შედგა 1922 წლის 30 დეკემბერს მოსკოვში. ესწრებოდა 2215 დელეგატი (რსფსრ — 1727, უკრაინის სსრ — 364, ამიერკავკასიის სფსრ — 91, ბელორუსიის სსრ — 33. სოციალური შემადგენლობა: მუშა 44,4%, გლეხი 26,8%, ინტელიგენტი და მოსამსახურე 28,8%; პარტიული შემადგენლობა: რკპ (ბ) წევრი და კანდიდატი 94,1%, სხვა პარტიებიდან 0,2%, უპარტიო 5,7%).

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სსრკ-ის შექმნის შესახებ დეკლარაციის განხილვა (ი. სტალინი); სსრკ-ის ცაკის არჩევნები.

პირველი მრავალენოვანი საბჭოთა სახელმწიფოს — სსრ კავშირის შექმნა გამოწვეული იყო ეკონომიკური და პოლიტიკური მიზეზებით, განპირობებული იყო რევოლუციის მონაპოვრის დაცვისა და საზოგადოების სოციალისტური გარდაქმნით. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საბჭოთა რესპუბლიკებს შორის ჩამოყალიბებული პოლიტიკურ-სამხედრო, სამეურნეო და დიპლომატიური კავშირი გამყარდა სახელმწიფოებრივი გაერთიანებით. სსრკ-ის შექმნას სათავეში ედგა კომუნისტური პარტია. ვ. ლენინმა შეიმუშავა ერთიანი საკავშირო სახელმწიფოს გეგმა, რომლის წინაპირობა იყო თანასწორუფლებიანი მოკავშირე რესპუბლიკების ნებაყოფლობითი გაერთიანება. მხარი დაუჭირა რა ლენინურ ინიციატივას, რკპ (ბ) ცკ-ის პლენუმმა 1922 წლის 6 ოქტომბერს ცნო რსფსრ, უკრაინის, ბელორუსიის სსრ და ამიერკავკასიის სფსრ „საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირად" გაერთიანების აუცილებლობას. სსრკ კონსტიტუციური საფუძვლების შესამუშავებლად შეიქმნა კომისია რესპუბლიკების წარმომადგენელთა მონაწილეობით. 1922 წლის ოქტომბერ-დეკემბერში რესპუბლიკების ცკ-ების პლენუმებმა მოიწონეს საბჭოთა რესპუბლიკების გაერთიანების ლენინური იდეა. სრულიად უკრაინის VII, სრულიად ბელორუსიის IV, ამიერკავკასიის საბჭოების I და სრულიად რუსეთის X ყრილობებმა მოიწონეს გაერთიანება და სრულუფლებიანი დელეგაციები მიავლინეს სრულიად საკავშირო საბჭოების I ყრილობაზე. ყრილობამ ერთხმად დაამტკიცა ხელშეკრულება და დეკლარაცია სსრკ-ის შექმნის სესახებ. დედაქალაქად გამოცხადდა მოსკოვი. 

ცაკის შემადგენლობაში აირჩიეს 371 წევრი და 138 კანდიდატი ყველა რესპუბლიკიდან. მას დაევალა სსრკ საბჭოების II ყრილობისათვის მოემზადებინა ხელშეკრულებისა და დეკლარაციის საბოლოო ტექსტი. 30 დეკემბერს ცაკის I სესიაზე აირჩიეს ცაკის პრეზიდიუმი 19 წევრისა და 13 კანდიდატის შემადგენლობით. ცაკის თავჯდომარეებად აირჩიეს მ. კალინინი (რსფსრ), გ. პეტროვსკი (უკრაინის სსრ), ნ. ნარიმანოვი (ამიერკავკასიის სფსრ), ა. ჩევრიაკოვი (ბელორუსიის სსრ), ცაკის მდივნად — ა. ენუქიძე.

ლიტერატურა
----------

* *ბოსტოღანაშვილი ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 537.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა კავშირის დროშა სსრ კავშირის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (1922 • დელეგატები) • II (1924 • დელეგატები) • III (1925 • დელეგატები) • IV (1927 • დელეგატები) • V (1929 • დელეგატები) • VI (1931 • დელეგატები) • VII (1935 • დელეგატები) • VIII (1936 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**შაჰნაზირი** — ქართული ტაძარი ლორე-ტაშირში, სოფელ მეწავანში (ყოფ. შაჰნაზირი). სახელწოდება სოფელი მდებარეობს ყარაღაჯის მთის ჩრდილოეთით და ლორეს ველის დასავლეთით. 2013 წლიდან მოქმედებს სომხური სამოციქულო ეკლესია.

ვახტანგ VI-ის დასტურლამალში და ვახუშტის რუკაზე იგი აბოცის მიდამოშია აღნიშნული. შაჰნაზირში დაცული ერთი ქართული წარწერის საფუძველზე, რომელშიც ნახსენებია „აბოზი" ანუ, „აბოცი", ლეონ მელიქსეთ-ბეგი ფიქრობს, რომ ეს სახელწოდება გადმოტანილი უნდა იყოს ყაიყულის აბოციდან აქაური მოსახლეობის ლორე-ტაშირში გადმოსახლების დროს. მეცნიერი არ გამორიცხავს იმასაც, რომ შეიძლება მათ მიერ იყოს აბოციდან გადმოტანილი ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები ლორე-ტაშირში. შაჰნაზირსა და მის მიდამოებში დაცულია რამდენიმე ქართული ასომთავრული წარწერა, აგრეთვე - ქანდაკება-ჩუქურთმა ქვაზე, რომლებიც სომეხ კათოლიკებს ჩაუტანებიათ ეკლესიების კედლებში. 

ე.წ. ქვემო ეკლესიაში, სამხრეთ შესავლის კარის მარჯვნივ, სარკმელქვეშ არის ცხრასტრიქონიანი ქართული წარწერა, რომელშიც მოხსენიებულია ამ ეკლესიის აღმშენებლები - ოთხი ძმა ძნელაის-ძენი. წარწერას ლეონ მელიქსეთ-ბეგი ათარიღებს 1135 წლით. იქვეა ასეთი სხვა ქართული წარწერა: „ქრისტე შეიწყალე ძნელაი მირიან".

შაჰნაზირის ახლოს ჯუჯექენდაში, გორაკზე ერთნავიან, ნახევრად დანგრეულ ეკლესიაში აღმოჩენილია ნუსხა-ხუცურით შესრულებული ექვსსტრიქონიანი წარწერა - „სახელითა ღმრთისაითა ესე ჩუენ გორაკელთა, ფიჩოსანთა, დავწერეთ: ვინ უწინა მოკუდეს, ი დღე ჟამი უწირონ ყოველთა".

შაჰნაზირის წარწერა
ლეონ მელიქსეთ-ბეგი ამ ქართული წარწერის კონკრეტულ თარიღს არ იძლევა. სომეხ მკვლევარ პ. მურადიანს კი იგი მიაჩნია XII-XIV საუკუნეების ნიმუშად. თუ გავიხსენებთ, რომ მეფე ალექსანდრე დიდმა (1390-1442) ლორე სვეტიცხოველს შესწირა, ქალკედონური ეკლესიების მშენებლობა და ქართული ეპიგრაფიკა ბუნებრივ მოვლენად უნდა მივიჩნიოთ ლორე-ტაშირში - ამ უძველეს ქართულ მხარეში. აღნიშნულ წარწერაში საინტერესოა ის ფაქტი, რომ მასში ნახსენები სახელი „ფიჩოსანთა" კიდევ ერთხელ ადასტურებს - „ქართველ ან საერთოდ ქალკედონელთა ფიჩოსანთა არსებობას, ე.ი. ქართლის (მცხეთის) საკათალიკოსოს დაქვემდებარებულ სამონასტრო აღმშენებლობას ლორე-ტაშირის ამ განაპირა მხარეში" - აღნიშნავს ლეონ მელიქსეთ-ბეგი.

ტაძარი გარემონტდა და იკურთხა სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიერ 2013 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართული ტაძრები სომხეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ეკლესიები სომხეთში // kvirispalitra.ge
* ინტერვიუ ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორ ბონდო არველაძესთან — ჟურნალი „თბილისელები"
* ქვათა ღაღადი — შანაზარის ქართული ტაძარი (3:15-დან)

სქოლიო
------

1. ↑  Օծվեց Մեծավան գյուղի Սբ. Գևորգ եկեղեցին YouTube-ზე

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ეკლესია-მონასტრები სომხეთის ტერიტორიაზე |
| --- |
|  |
| ლორე | 
ახტალა (ღვთისმშობელი · თორმეტი მოციქული · სამება)  • ქობაირი  • ძელი ჭეშმარიტი  • ხუჯაბი • კირანცი  • აქორი  • სედვი  • ოსკიპარი  • თეჟარუიქი  • შაჰნაზირი  • კოში |  |

 |
***ჩემი საგმირო აკადემია*** (იაპონ. 僕のヒーローアカデミア) — სუპერგმირული ჟანრის მანგა. აგრეთვე გამოსულია ტელესერიალის სახით, რომელიც შეიცავს ხუთ სეზონს და 98 ეპიზოდს, რომელთაგან თითოეულის ხანგრძლივობაა 25 წუთი. მისი ჩვენება დაიწყო 2016 წლის 3 აპრილს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
დედამიწაზე გაურკვეველი ამბის გამო ადამიანებს გაუჩნდათ სუპერშესაძლებლობები. ზებუნებრივი ნიჭის მქონეთათვის სკოლები დედამიწაზე ყველგანაა, მაგრამ იძუკი მიდორის, რომელიც საგმირო საქმეთა ჭეშმარიტი ფანია, არანაირი ზებუნებრივი ძალა არ ხვდა წილად, თუმცა მამაცი გული, შეუდრეკელი ნებისყოფა არ რჩება უყურადღებოდ და მსოფლიოში ყველაზე დიდი ძალის მქონე სუპერგმირთან შეხვედრის მერე ყველაფერი იცვლება იძუკო მიდორიას ცხოვრებაში.

ოფიციალური საიტი
----------------

* 

* ოფიციალური საიტი (იაპონური)

სქოლიო
------

1. ↑  My Hero Academia Anime to Air in MBS/TBS' 'Nichigo' Timeslot (January 10, 2016). ციტირების თარიღი: January 10, 2016.
2. ↑  My Hero Academia Season 2 Anime to Air on NTV, YTV (December 22, 2016). ციტირების თარიღი: December 22, 2016.
3. ↑  „Exclusive: Animax Asia Airs Simulcast of My Hero Academia, Twin Star Exorcists". Anime News Network. March 28, 2016. ციტირების თარიღი: April 6, 2016.
**შაჰრიარი** (დ. 16 იანვარი, 1605, აგრა — გ. 23 იანვარი, 1628) — მოგოლი უფლისწული (შაჰზადა), დიდ მოგოლთა იმპერიის დროებითი მმართველი 1627 წლის ნოემბრიდან 1628 წლის 19 იანვრამდე, იმპერატორ ჯაჰანგირის უმცროსი ვაჟი, თემურიდების დინასტიის წარმომადგენელი. მამის გარდაცვალების დროს იმყოფებოდა ლაჰორში და დროებით დაიკავა მოგოლთა ტახტი. მას მფარველობდა მისი დედობილი, მამამისის საყვარელი მეუღლე — ნურ-ჯაჰანი.

ბიოგრაფია
---------

შაჰრიარი დაიბადა 1605 წლის 16 იანვარს ქალაქ აგრაში, ბაბუამისის, აქბარის მმართველობის პერიოდში. იმავე წელს მამამისი, ნურუდდინ მუჰამად სალიმ მირზა ჯაჰანგირის სახელით ავიდა დიდ მოგოლთა საიმპერატორო ტახტზე. შაჰრიარის დედა, სალიჰა ბანუ ბეგუმი 1609 წელს გარდაიცვალა. ის აღზარდა მისმა დედინაცვალმა, ლამაზმა და გავლენიანმა ნურ ჯაჰანმა. შაჰრიარმა განათლება ქაშმირში მიიღო. სწავლულები მას რელიგიას, ხელოვნებასა და ომს ასწავლიდნენ. 

1621 წელს იქორწინა ნურ-ჯაჰანის შვილზე, (რომელიც მოგოლი სარდლისგან ჰყავდა) ლადლი ბეგუმზე. ამავე წელს, ისევ ნურ-ჯაჰანის გავლენით, ჯაჰანგირმა დანიშნა ფერგანის მმართველად. მან მალევე მოიპოვა ავტორიტეტი ამ პროვინციაში და თავისი უფროსი ძმისთვის, შაჰ-ჯაჰანისთვის ტახტის მოცილედ იქცა. 1625 წელს შაჰრიარი თატას მმართველი გახდა. 

1627 წელს მამამისი გარდაიცვალა და ტახტისათვის ბრძოლა დაიწყო. იმპერატორობის პრეტენდენტობის კანდიდატები იყვნენ შაჰ-ჯაჰანი, შაჰრიარი და მისი ძმისშვილი — დავარ ბაქში. ნურ-ჯაჰანმა შაჰრიარს მისცა უფლება ტახტზე ასულიყო და ლაჰორში აიღო ძალაუფლება ხელში. ამავდროულად აგრაში ადგილობრივებს იმპერატორად დავარ ბაქშის გამოაცხადებაც კი განიზრახეს. იმპერია გაურკვევლობამ და დინასტიურმა დაპირისპირებებმა მოიცვა. 

საბოლოოდ, 3 თვის შემდეგ ჯაჰანგირის მე-3 ვაჟმა, შაჰ-ჯაჰანმა, ვეზირ, აზაფ ხანის დახმარებით მოახერხა დავარის, შაჰრიარისა და მისის ბიძაშვილების — გარშასფისა და ჰოშანგის დატყვევებმა. 1628 წლის 19 იანვარს მოგოლთა რიგით მე-5 იმპერატორი გახდა შაჰ-ჯაჰანი. მისი ბრძანებით აზაფ ხანმა ლაჰორში სიკვდილით დასაჯა შაჰრიარი, დავარი და დანარჩენი ამბოხებული შაჰზადეები. შაჰრიარი დაკრძალეს ლაჰორში. მისი მომხრეები ამოხოცეს, ხოლო ნურ-ჯაჰანი ლაჰორის სასახლეში გამოკეტეს. მოგვიანებით შაჰრიარის ერთადერთი შვილი, არზანი ბეგუმი მითხოვდა შაჰ-ჯაჰანის შვილსა და მემკვიდრეს, იმპერატორ აურანგზებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თემურიდები
* დიდ მოგოლთა იმპერია
* დიდ მოგოლთა იმპერატორების სია

ლიტერატურა
----------

* Nur Jahan: Empress of Mughal India, by Ellison Banks Findly, Oxford University Press US. 2000. ISBN 0-19-507488-2.
* Bamber Gascoigne: *Die Großmoguln - Glanz und Größe mohammedanischer Fürsten in Indien*. Prisma-Verlag, Gütersloh 1987, ISBN 3-570-09930-X
* Ellison Banks Findly: *Nur Jahan, Empress of Mughal India*. Oxford University Press 1993, ISBN 0-19-507488-2

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 დიდ მოგოლთა იმპერატორები  |
| --- |
|  |
| 
* ბაბური
* ჰუმაიონი
* აქბარ I
* ჯაჰანგირი
* შაჰრიარი (*დე-ფაქტო*)
* შაჰ-ჯაჰანი
* აურანგზები
* მუჰამად აზამ-შაჰი
* ბაჰადურ-შაჰ I
* ჯაჰანდარ-შაჰი
* ფარუხსიარი
* რაფი უდ-დარაჯათი
* შაჰ-ჯაჰან II
* მუჰამად-შაჰი
* აჰმად-შაჰ ბაჰადური
* ალამგირ II
* შაჰ-ჯაჰან III
* შაჰ-ალამ II
* შაჰ-ჯაჰან IV
* აქბარ II
* ბაჰადურ-შაჰ II
 |

 |
**შაჰინ სელიმ ოღლი იმრანოვი** (აზერ. Şahin İmranov; დ. 23 სექტემბერი, 1980) — აზერბაიჯანელი მოკრივე, ევროპის მოყვარულთა ჩემპიონატების ორგზის ვერცხლის მედალოსანი 2002 და 2006 წლებში. აზერბაიჯანის რიგებში მონაწილეობას იღებდა 2004 წლის ათენში, საბერძნეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

კარიერა
-------

შაჰინ იმრანოვი დაიბადა 1980 წლის 23 სექტემბერს ქალაქ სუმგაითში. ის წარმოშობით გოიჩას რაიონის სოფელ ჯილიდან არის. დაამთავრა 20-ე საშუალო სკოლა. ამის შემდეგ სწავლა განაგრძო აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემიაში, რომელიც აგრეთვე დაასრულა. 2002 წელს რუსეთის ქალაქ პერმში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. იმრანოვმა იასპარეზა 57 კგ წონით კატეგორიაში. მოახერხა ფინალში გასვლა, სადაც დამარცხდა რუს რაიმკულ მალახბეკოვთან. შესარჩევ შეხვედრაში დაამარცხა ფრანგი ხედაფი ჯელხირი. მეოთხედფინალში დაამარცხა უკრაინელი დმიტრო ბულენკოვი. ნახევარფინალში დაამარცხა ბულგარელი ალექსეი შაიდულინი. 2006 წელს ბულგარეთის ქალაქ პლოვდივში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე თავის კარიერაში მეორედ მოახერხა ვერცხლის მედლის მოპოვება. 57 კგ წონით კატეგორიაში ფინალში, რუს ალბერტ სელიმოვთან დამარცხდა.  2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე დამარცხდა ინდოელ ანთრეშ ლალიტ ლაკრამ. მინიჭებული აქვს სპორტის ოსტატის წოდება.

2007 წელს იყო ქალაქის სუმგაითის საბაჟოს თანამშრომელი.. გარდა კრივისა შაჰინს უყვარს ფეხბურთი.

საუკეთესო შედეგი EALB რეიტინგში - მესამე პოზიცია..

მისი სიმაღლეა 170 სანტიმეტრი, ხოლო წონა – 57 კგ.

ოლიმპიური თამაშები 2008
-----------------------

შაჰინ იმრანოვმა ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ შეხვედრაში, 1/16 ფინალში დაამარცხა ყაზახეთის წარმომადგენელი, გალიბ ჯაფაროვი, 1/8-ში - საქართველოს წარმომადგენელი, ხოლო მეოთხედფინალში, კუბელი იდელ ტორიენტე. ნახევარფინალში 23 აგვისტოს, შაჰინმა წააგო ფრანგ კედაფი ჯელიკირთან, რომელმაც თამაშებზე მეორე ადგილის დაკავება მოახერხა. პირველ ადგილზე გავიდა უკრაინელი ვასილი ლომაჩენკო. და კიდევ ერთი ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა სპორტსმენმა თუქმა სპორტსმენმა იაკუბ ქილიჩმა. ნახევარფინალში დამარცხების შედეგად აგრეთვე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა შაჰინ იმრანოვმა.

ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში მიღწეული წარმატებისთვის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის ბრძანებით დაჯილდოვდა „პროგრესის" მედლით.

შაჰინ იმრანოვის მწვრთნელი არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მწვრთნელია ელდარ აბილოვი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Yahoo! Sports
* sports-reference

სქოლიო
------

1. ↑   results
2. ↑   Results 2006
3. ↑  Шахин Имранов не только здорово боксирует, но и хорошо играет в футбол.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-28. ციტირების თარიღი: 2007-08-13.
4. ↑  Капитан сборной Азербайджана по боксу Шахин Имранов улучшил позиции в рейтинге EABA
**ტაჯიკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ტაჯიკეთის სსრ*** (ტაჯ. Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон, *РСС Тоҷикистон*) — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი დუშანბე.

1924 წლის 14 ოქტომბერს ჩამოყალიბდა, როგორც ტაჯიკეთის ასსრ და შედიოდა უზბეკეთის სსრ-ს შემადგენლობაში. 1929 წლის 16 ოქტომბერს ეწოდა ტაჯიკეთის სსრ, ხოლო ამავე წლის 5 დეკემბრიდან მოკავშირე რესპუბლიკის სტატუსით შეუერთდა სსრკ-ს. მდებარეობდა შუა აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრებოდა ყირგიზეთის სსრ, უზბეკეთის სსრ, ავღანეთი და ჩინეთი. ფართობი 143,1 ათ. კმ². მოსახლეობა 3 387 ათ. კაცი (1975). დედაქალაქი - ქ. დუშანბე.

იყოფოდა 1 ავტონომიურ (მთიანი ბადახშანის ავტონომიური ოლქი) და სამ ადმინისტრაციულ (ქულაბის ოლქი, ყურღანთეფის ოლქი და ლენინაბადის ოლქი) ოლქად. რესპუბლიკაში იყო 41 რაიონი, 18 ქალაქი და 47 დაბა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტაჯიკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი |
| --- |
|  |
| 
* აზერბაიჯანის სსრ
* ბელორუსიის სსრ
* ესტონეთის სსრ
* თურქმენეთის სსრ
* ლატვიის სსრ
* ლიტვის სსრ
* მოლდავეთის სსრ
* რუსეთის სფსრ
* საქართველოს სსრ
* სომხეთის სსრ
* ტაჯიკეთის სსრ
* უზბეკეთის სსრ
* უკრაინის სსრ
* ყაზახეთის სსრ
* ყირგიზეთის სსრ

* ამიერკავკასიის სფსრ (1922–1936)
* კარელია-ფინეთის სსრ (1940–1956)
 |  |

 |
**ტანგას კუნძულები** (ინგლ. Tanga Islands) — კუნძულების ჯგუფი პაპუა-ახალი გვინეის შემადგენლობაში, რომელიც მდებარეობს 55 კმ-ში ჩრდილო-აღმოსავლეთით კუნძულ ახალი ირლანდიიდან. ადმინისტრაციულად ეკუთვნის რეგიონ აილენდსის პროვინცია ახალ ირლანდიას, ასევე ბისმარკის არქიპელაგს.

გეოგრაფია
---------

ყველაზე დიდი კუნძულებია მალენდოკი და ბოანგი, უფრო მცირე კუნძულებს მიეკუთვნება ლიფი, ტეფა, ბიტლიკი და ბიტბოკი. ტანგა — ყველაზე პატარა კუნძულების ჯგუფია, რომლებიც ეკუთვნის კუნძულების რკალს: ტაბარი — ლიჰირი — ტანგა — ფენი.

ისტორია
-------

პირველი ევროპელი, რომელმაც 1643 წელს დაინახა კუნძულები, გახდა აბელ ტასმანი. 1885 წლიდან 1899 წლამდე კუნძულები იყო ეგრეთ წოდებული «გერმანიის პროტექტორატის» (გერმ. Deutsches Schutzgebiet) ნაწილი, ხოლო 1899 წლიდან 1914 წლამდე ეკუთვნოდა გერმანიის კოლონიას გერმანიის ახალი გვინეა. 1914 წელს კუნძულები დაიპყრო ავსტრალიურმა დესანტმა და პირველი მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ერთა ლიგის მანდატით მართავდა ავსტრალია. 1975 წლიდან ტანგას კუნძულები დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტანგას კუნძულები Oceandots.com-ის საიტზე
* ტანგას კუნძულების რუკა დაარქივებული 2007-06-12 საიტზე Wayback Machine.
* ტანგას კუნძულების ისტორია დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**სოკოლკის ბრძოლა** — ბრძოლა გაიმართა 1709 წლის 11 (22) აპრილს (12 აპრილი შვედური კალენდრის მიხედვით), ჩრდლოეთის ომის პერიოდში, უკრაინაში შვედეთის და რუსეთის ჯარებს შორის. შვედების მხარეს ასევე იბრძოდნენ ზაპოროჟიის კაზაკები.

წინარეისტორია
-------------

1709 წლის კამპანიაში კარლ XII-ის შვედეთის ჯარი მოქმედებდა უკრაინაში, ამ დროს შვედების მხარეს გადავიდნენ ჰეტმანი ივან მაზეპა კოსტ გარდიენკოს ზაპოროჟიის კაზაკების ნაწილით.

რუსები თავს არიდებნენ დიდ ბრძოლას, თუმცა აწარმოებდნენ „მცირე ომს" და რეგულარულად ესხმოდნენ შვედების ცალკეულ რაზმებს. 1709 წლის აპრილის დასაწყისში კარლ ევალდ რენე გენერალ-ლეიტენანტის კავალერიის კორპუსი გაემართა „მტრის თავდაცვის დასათვალიერებლად" და „ზაპოროჟიების გადასაბირებლად". რუსების წინააღმდეგ შვედებმა გენერალ-მაიორის კარლ გუსტავ კრუზეს კავალერია გამოგზავნეს კაზაკებთან ერთად.

ოთხი ათასმა შემატებულმა კაზაკმა შვედეთის რეგულარულ რაზმზე არასასურველი შთაბეჭდილება დატოვა: „გაუნათლებელი და უსარგებლო ხალხი, მესამედს არ ჰქონდა იარაღი,მხოლოდ მოკლე შუბები და ცელი ბოძებზე". იარაღის ურემზე შემოგდებისას, ორი ათასი კაზაკი „მოდიოდა როგორც დიდი ცხვრის ფარა" მათ გვერდით კი 2,5 ათასი შვედი კავალერი. ისინი იმდენად დაიღალნენ ღამის მარშში, რომ შვედებმა ბრძოლამდე დატოვეს თავიანთი მხედრობის ნახევარი მათი დაფარვისთვის.

ბრძოლა
------

1709 წლის 11 (22) აპრილს (12 აპრილი შვედური კალენდრის მიხედვით) შვედებმა გამოიყენეს ნისლი და უეცრად თავს დაესხნენ რუსების კარლ ევალდ რენეს კავალერიის კორპუსს და მიიწყვდიეს ის მდინარესთან. ზაპოროჟიის კაზაკებმა დაიწყეს რუსი კოლონიის გაძარცვა, უარი თქვეს დამორჩილებოდნენ გენერალ კრუზეს. რენემ შეძლო წესრიგის განახლება და გარღვევაზე წავიდა.

შვედები წერდნენ რომ, რუსებს 11 მილის მანძილზე უთვალთვალებდნენ, ამის მიუხედავად რუსების დანაკარგს წარმოადგენდა 400 დაშავებული და 1000 დაზარალებული. თვითონ შვედები თვლიდნენ, რომ დანაკარგს 290 ადამიანი, როგორც დაშავებულები ისე დაზარალებულები.

რენემ თავის მხრივ განაცხადა მოგების და 800 გარდაცვლილი შვედის შესახებ (მათ შორის პოლკოვნიკი ჰილდენშტერნი), ასევე ხელთ იგდეს 4 იარაღი. თავისი დანაკარგი 50 ადამიანად შეაფასა.

შედეგები
--------

ბრძოლას არშეუცვლია სტრატეგიული სიტუაცია. კარლ XII-ის ჯარმა გადაინაცვლა მდ. ვორსკლის მარჯვენა სანაპიროზე და მალევე დაიწყო პოლტავის ალყაში მოქცევა.

ლიტერატურა
----------

* В. А. Артамонов Полтавская битва и Восточная Европа, Журнал «Золотой Лев» № 213—214 — издание русской консервативной мысли.
* А. Б. Широкорад. Мифы и реалии Полтавской битвы. 2010 год.[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2  А. Б. Широкорад. Мифы и реалии Полтавской битвы. 2010 год.
2. ↑  В. А. Артамонов. Осада Полтавы в 1709 году (по шведским источникам), Вопросы Истории, 2004-11-30VPI -No.011
ჯონ დალტონი
**შედგენილობის მუდმივობის კანონი** — ერთ-ერთი მთავარი კანონი, რომელიც ამყარებს ატომურ თეორიას მასის მუდმივობის კანონთან ერთად. აგრეთვე ცნობილი, როგორც დალტონის კანონი. აღმოჩენილი იქნა ინგლისელი ფიზიკოსისა და ქიმიკოსის, ჯონ დალტონის მიერ, 1804 წელს, რომელიც თავის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში მოხსენიებული იყო როგორც "ახალი სისტემა ქიმიური ფილოსოფიისა". ჯონ დალტონის აღმოჩენას ხელი შეუწყო რამდენიმე წლით ადრე, ჟოზეფ ლუი პრუსტის მიერ გამოთქმულმა მოსაზრებამ, რომლის თანახმადაც, ნივთიერებები ერთმანეთთან გარკვეული რაოდენობრივი და მასური პროპორციებით ურთიერთქმედებდნენ. იგი წერდა: "ჭეშმარიტი ნაერთების თვისებები უცვლელია, ისევე, როგორც მათი შემადგენელი ნაწილების თანაფარდობა". 

ჟოზეფ ლუი პრუსტი
შედგენილობის მუდმივობის კანონი ძირითადად რთული ნივთიერების დასახასიათებლად გამოიყენება, რომლის თანახმადაც ამ ნივთიერების მისაღებად საჭირო ატომები ერთმანეთთან რაოდენობრივი, მასური კანონზომიერებით მოქმედებენ და არიან ერთმანეთთან ფარდობითად დაკავშირებულნი. ამავდროულად, ნებისმიერი ნივთიერების შედგენილობა მუდმივია, მიუხედავად მათი მიღების ხერხებისა.

დალტონმა იცოდა, რომ ელემენტი ნახშირბადი ქმნიდა ნაერთს ელემენტ ჟანგბადთან განსხვავებული პროპორციებით, რომელიც პირველ და მეორე შემთხვევაში განსხვავებულ ნივთიერებას წარმოქმნიდა. ნახშირბადი მასით 100გ(პირობითად) ურთიერთქმედებდა 133გ ჟანგბადთან პირველი ნივთიერების, ხოლო 266 გრამთან მეორე ნივთიერების წარმოქმნით. ჟანგბადის მასების თანაფარდობა, რომელიც 100გ ნახშირბადთან ურთიერთქმედებდა იყო 266:133, ანუ 2:1, თანაფარდობა *პატარა, მთელი რიცხვებისა.* სწორედ ამ თეორიით წარმოადგინა მან თავისი მოსაზრება. თანამედროვე ნოტაციით პირველი ნივთიერება CO - ნახშირჟანგია(მხუთავი აირი), ხოლო მეორე - CO2 - ნახშირორჟანგი. ანალოგიურად შესაძლებელია სპილენძის სულფიდის(CuS) განხილვა: 

ma(Cu) : ma(S) = Ar(Cu) : Ar(S) = 64 : 32 = 2 : 1 

m(Cu) : m(S) = 2 : 1

A + 8B -> 9C 

2A + 16B -> 18Cმოცემული თანაფარდობიდან გამომდინარეობს, რომ 2გ სპილენძი სრულად ურთიერთქმედებს 1გ გოგირდთან და მიიღება 3გ სპილენძის სულფიდი(CuS). თუკი აღებული იქნება 3გ სპილენძი და 1გ გოგირდი, მხოლოდ 2გ სპილენძი შევა რეაქციაში 1გ გოგირდთან, წარმოიქმნება 3გ სპილენძის სულფიდი და დარჩება რეაქციაში შეუსვლელი 1გ სპილენძი. რაოდენობრივი თანაფარდობით კი 1 ატომი სპილენძი იერთებს 1 ატომ გოგირდს, 5 ატომი სპილენძი - შესაბამისად 5 ატომ გოგირდს, 100 Cu - 100 S\_ს და ა.შ.

შეზღუდვები
----------

შედგენილობის მუდმივობის კანონი ყველაზე კარგად მარტივ ნაერთებში გამოვლინდება, ვინაიდან მისი მთავარი პრინციპია ნაერთის მისაღებად საჭირო ატომების თანაფარდობის პატარა და მთელ რიცხვებში გამოსახვა. მაგალითად, თუ შედგენილობის მუდმივობის კანონს გამოვსახავთ ნახშირწყალბადებით - დეკანით(C10H22) და უნდეკანით(C11H24), 100გ ნახშირბადი რეაქციაში შევა 18.46გ წყალბადთან დეკანის, ხოლო 18.31 გრამთან უნდეკანის წარმოსაქმნელად, წყალბადის მასების თანაფარდობით 121:120, რაც ნაკლებადაა "პატარა და მთელი რიცხვები".

შედგენილობის მუდმივობის კანონი ასევე არ მოქმედებს პოლიმერებთან და ოლიგომერებთან მიმართებაში.