recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქიმიური ტექნოლოგია** — მეცნიერება ნედლეულისა და შუალედური პროდუქტების მასობრივი ქიმიური გადამუშავების პროცესების, მეთოდებისა და საშუალებების შესახებ. ქიმიური ტექნოლოგია თავისი არსებობის პირველ ეტაპზე (XVIII ს-ის ბოლოდან XX ს-ის 30-იან წლებამდე) მხოლოდ ცალკეული ქიმიური წარმოებების, მათი ძირითადი მოწყობილობების, მატერიალური და ენერგეტიკული ბალანსების აღწერით შემოიფარგლებოდა.

თანამედროვე ქიმიური ტექნოლოგიის ძირითადი ამოცანაა ერთიან ტექნოლოგიურ სისტემაში სხვადასხვა სახის ქიმიური გარდაქმნების შერწყმა ფიზიკურ-ქიმიურ და მექანიკურ პროცესებთან. ამავე მეცნიერებას მიეკუთვნება ნედლეულის, ნახევრად ფაბრიკატებისა და მზა პროდუქტის შენახვა, ტრანსპორტირება, საწარმოო პროცესების კონტროლი და ავტომატიზაცია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 533.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |
**ანა სიმონის ასული მესხი** (დ. 1851, სოფ. რიონი — გ. 1919, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

სიმონ მესხისა და მაგდანა მარჯანიშვილის მეხუთე შვილმა, ანამ პირველდაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო. მამას სურდა ქალიშვილი ქუთაისის სასწავლებელში გაეგზავნა, მაგრამ ეკონომიური ხელმოკლეობა ზღუდავდა. ანას აღზრდა უფროსმა დამ პელაგიამ იკისრა. იმ დროს ქართულის ცოდნის საზომად „ვეფხისტყაოსანი" ითვლებოდა. მაგდანა მარჯანიშვილმა ზეპირად იცოდა შოთა რუსთაველის პოემა და ისე სიღრმისეულად შეასწავლა ანას, რომ იგი „ვეფხისტყაოსნის" ტექსტის დამდგენ კომისიაში შეიყვანეს. „ვეფხისტყაოსნის" გიორგი ქართველიშვილის გამოცემაზე მუშაობის დროს ანა მესხმა რამდენიმე დამაჯერებელი და სწორი შენიშვნა მიაწოდა კომისიას.

თეატრალურ წარმოდგენებში ანა ბავშვობიდან მონაწილეობდა. 1870 წლიდან იგი ქუთაისის სცენისმოყვარეთა წრეში ირიცხება, რომელიც იმ დროს წარმოდგენებს ეგრეთ წოდებულ სახელმწიფო სახლში მართავდა. 1878 წელს ანა თავის ძმასთან, კოტე მესხთან და ეფროსინე (ეფრო) კლდიაშვილთან ერთად გამოდის ალექსანდრე ოსტროვსკის ხუთმოქმედებიან კომედიაში „შემოსავლიანი ადგილი". 1880 წელს ანა მესხი ქუთაისის მსახიობთა ჯგუფში შედის და რამდენიმე სპექტაკლში მონაწილეობს: „აყალ-მაყალი ცოლ-ქმარს შუა", „მზის დაბნელება", „სიყვარული მკურნალობს", „ყვავი ფარშევანგის ფრთებით" და სხვ. ამავე წელს ქუთაისის თეატრის მოყვარულთა მიერ დადგმულ გიორგი წერეთლის დრამაში „ოჯახის ასული" და ივანე მესხის ვოდევილში „ჰერკულესი" იღებს მონაწილეობას. ანა მესხმა 1882 წლიდან მიატოვა სცენა და მთარგმნელობით საქმიანობას შეუდგა.

1883 წელს მან თარგმნა ეტი პირსის რომანი, „არა, არ არის დანაშაული" და ქუთაისის ჟურნალ „ქართულ ბიბლიოთეკაში" გამოაქვეყნა. ანა ამ სალიტერატურო ჟურნალის სარედაქციო კოლეგიის წევრი იყო სხვა ქუთაისელ ქალბატონებთან ერთად.

ანა მესხი თეატრს მთლიანად არ ჩამოშორებია. ამაზე მეტყველებს გაზეთ „ივერიის" ერთი ცნობა, სადაც ნათქვამია, რომ ანა მესხმა თარგმნა ვასილ ველიჩკოს თხზულება „პირველი ბუზი", რომელიც შემდეგ ორმოქმედებიან კომედიად გადააკეთა ვალერიან გუნიამ და სახელად უწოდა „გამარჯვებულებს არ სჯიან". ეს კომედია თეატრში 1898 წლის 6 დეკემბერს დაიდგა და მასში მონაწილეობდნენ: ეფემია მესხი, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, ვალერიან გუნია, ვასო აბაშიძე და სხვები.

ანას მეუღლე იყო ქუთაისში ცნობილი პედაგოგი ვასილ პეტრიაშვილი. მათი შვილი, ელენე პეტრიაშვილი ასევე პედაგოგი იყო.

ანა მესხი ცნობილია როგორც ხალხური სიტყვიერების ნაწარმოებთა შემკრები. იგი გაზეთ „დროებას" სისტემატურად აწვდიდა ქუთაისიდან ხალხური ზეპირსიტყვიერების ნიმუშებს დასაბეჭდად.

ანა მესხი გარდაიცვალა 1919 წელს.

ლიტერატურა
----------

* რამაზ სურმანიძე. ივანე მესხი: (ქალაქის მდივანი) , თბ. 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით მესხის მოგონებანი
* განმანათლებლობა საქართველოში დაარქივებული 2019-03-18 საიტზე Wayback Machine.
**ნევდიურ ჰანიმეფენდი** (თურქ. *Devletlu Üçüncü Ikbal Nevdür Hanımefendi Hazretleri;* დ. 1861, ბათუმი — გ. 1927, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, მურად V-ის ქართველი ცოლი.

ბიოგრაფია
---------

ნევდიურ ჰანიმეფენდი დაიბადა 1861 წელს ბათუმში, რუსტემ ნაქაშვილის და ფევზიე ჰანიმის ოჯახში. სასახლეში ადრეულ ასაკში შეფქეფზა ვალიდე სულთნის მოსამსახურედ მიიყვანეს. თუმცა მალევე ის სულთან მურად V-ს მოეწონა და 1880 წელს ჩირაღანის სასახლეში (სულთნის რეზიდენცია) მასზე იქორწინა. მურად V-ის სხვა ქართველი ხარჭა, ფილიზთენ ჰანიმეფენდი ნევდიურზე წერს:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „*ნევდიური ჩვენი მბრძანებლის ფავორიტი ხარჭა მისი ტახტზე ასვლამდე გახდა...*" |
|  |  |

მას შვილები არ ჰყოლია. 1904 წელს, მურად V-ის გარდაცვალების შემდეგ ნევდიურ ჰანიმეფენდი ჯევჰერიზ ჰანიმეფენდთან, რემიშნაზ ჰანიმეფენდთან და ფილიზთენ ჰანიმეფენდთან ერთად ბურსაში გაგზავნეს. ისინი წაიყვანეს ჰატიჯე სულთნის სასახლის თავშესაფარში, სადაც გარკვეული ხანი იცხოვრეს, მოგვიანებით კი ისევ სტამბოლში დაბრუნდნენ. ნევდიურ ჰანიმეფენდი გარდაიცვალა 1927 წელს ბეშიკტაშში, სტამბოლში.

სქოლიო
------

1. ↑   (2010) *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*.  University of Texas Press. ISBN 978-0-292-78335-5.
**ანა ოვერნელი** (ფრანგ. Anne de Auvergne; დ. 1358 — გ. 22 სექტემბერი, 1417) — ოვერნის დოფინ ბეროდ II-ისა და ფორეს გრაფინია ჟანა დე ფორეს ასული. ვინაიდან ანა მათი ერთადერთი შვილი იყო, ოვერნიცა და ფორეც მემკვიდრეობით მის ვაჟს, ჟან I ბურბონს ერგო. ბურბონის ჰერცოგინია 1371-1410 წლებში როგორც ლუი II-ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ანა დაიბადა 1358 წელს. იგი იყო ოვერნის დოფინ ბეროდ II-ისა და მისი პირველი ცოლის, ჟანა დე ფორეს ასული, რომელიც ფორეს გრაფინია იყო. ანას დედა მაშინ გარდაიცვალა, როდესაც იგი მხოლოდ რვა წლის იყო. ვინაიდან მათ ანას გარდა სხვა შვილი არ ჰყავდათ, ბეროდი კიდევ ორჯერ დაქორწინდა. ანას მამის მხრიდან ჰყავდა ნახევარ-და-ძმები, რომლებიც მას მესამე ცოლთან, მარგარიტა დე სანკერთან ჰყავდა. 

### ბურბონის ჰერცოგინია

როდესაც ანას ათი წელი შეუსრულდა, იგი დანიშნეს მიისავე ბიძაშვილზე, ბურბონის ჰერცოგ ლუი II-ზე. საქორწინო კონტრაქტი 1368 წლის 4 ივლისს დაიდო მონბრიზონში, თავად ქორწინება კი 1371 წლის 19 აგვისტოს შედგა ქალაქ არდეში. ვინაიდან ისინი ბიძაშვილები იყვნენ, მათ ქორწინებაზე პაპის თანხმობა იყო საჭირო, რომელიც მხოლოდ 1370 წლის 15 სექტემბერს მიიღეს. 

### ფორეს გრაფინია

1372 წლის 15 მაისს ანას ბიძა, ფორეს გრაფი შარლი უშვილოდ დაიღუპა, რის გამოც ანას, როგორც მის უახლოეს ნათესავს მიენიჭა ფორეს გრაფინიის წოდება. ანამ ფორეს მართვა თავის მეუღლესთან ერთად დაიწყო და საბოლოოდ ისე გამოვიდა, რომ ფორე ბურბონებს დარჩათ. 

### ოვერნის დოფინი

1400 წელს ანას მამა გარდაიცვალა. მართალია მას მესამე ცოლთან ჰაყვდა შვილები, თუმცა ვინაიდან ანა უფროსი შვილი იყო, პრეტენზია გამოთქვა ოვერნის დოფინატზე. ანას გააფთრებით ეწინააღმდეგებოდა მისი დედინაცვალი მარგარიტა, თუმცა საბოლოოდ ოვერნის დოფინობა მაინც ანამ მიიღო, რომელსაც ბურბონები და ვალუები ეხმარებოდნენ. 1410 წელს ანას მეუღლე, ლუი II გარდაიცვალა. ანამ მხოლოდ შვიდი წელიღა იცოცხლა და 1417 წლის 22 სექტემბერს ისიც გარდაიცვალა. საბოლოოდ ფორეც და ოვერნის ბურბონთა მმართველობაში გადავიდა, ანრი IV-ის გამეფების შემდეგ კი სამეფო დომენს მიუერთდა.

შვილები
-------

1. კატრინი (1378), გარდაიცვალა ჩვილი;
2. ჟან I (1381-1434), ბურბონის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, ოვერნის ჰერცოგინია მარი ოვერნელი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
3. ლუი (1388-1404), ბეჟოს სენიორი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
4. იზაბელი (1384-1451), მის შესახებ ცნობები არ გვაქვს;

ლიტერატურა
----------

* Cawley, Charles, AUVERGNE, Medieval Lands, Medieval Lands database, Foundation for Medieval Genealogy.
* Dominique Laurent, « Anne Dauphine, duchesse de Bourbon, comtesse de Forez et dame de Beaujeu », in Forez et Bourbon. Les ducs de Bourbon, maîtres du Forez aux XIVe et XVe siècles, Actes du colloque de Montbrison du 23 octobre 2010, sous la direction d'Olivier Troubat et Christophe Mathevot, Montbrison, La Diana, 2011 (ISBN 978-2-911623-23-3), pp. 25–39.
* La Mure (1675/1860), Tome III, Preuves, 114 bis, p. 145.
**ანა ჟღენტი** (დ. 4 ივნისი, 1895, სოფ. ქვაციხე, ახლანდელი ჭიათურის რ-ნი ― გ. 12 ივნისი, 1976, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი-თერაპევტი და პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961). ლიტერატურის კრიტიკოსის ბესარიონ ჟღენტის და.

ბიოგრაფია
---------

ანა ჟღენტმა 1924 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სამკურნალო ფაკულტეტი (პირველი გამოშვება). 1957–1973 წლებში განაგებდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (ამჟამად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი) შინაგან სნეულებათა პროპედევტიკის კათედრას. აღზარდა ქართველ თერაპევტთა მრავალი თაობა. 

ჟღენტი შეისწავლიდა ბორჯომის მინერალური წყლის სამკურნალო თვისებებს, ქართულ კერძებში გამოყენებულ გემოს მიმცემ ნივთიერებებს და ქართული ღვინოების მოქმედებას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტზე, ღვიძლზე, სანაღვლე გზებზე და გულსისხლძარღვთა სისტემის მუშაობაზე. საქართველოში პირველმა აღწერა ფასციოლოზის შემთხვევა. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *ტატიშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 263.
**ნატალია ფილატკინა** (რუს. Наталия Филаткина; დ. 18 აგვისტო, 1975, მოსკოვი) — რუსი ენათმეცნიერი, ძველი გერმანისტიკული ფილოლოგიის დარგში მოღვაწე გერმანისტი. სამეცნიერო და პედაგოგიურ საქმიანობას ეწევა ქალაქ ტრირის უნივერსიტეტში.

ცხოვრების გზა
-------------

ნატალია ფილატკინა თავდაპირველად გერმანისტიკას მოსკოვში სწავლობდა, ხოლო 1994 წელს სტიპენდია მოიპოვა და სწავლა ბერლინის უნივერსიტეტში (გერმ. Humboldt-Universität zu Berlin) გააგრძელა, მოგვიანებით კი ბამბერგის უნივერსიტეტში (გერმ. Otto-Friedrich-Universität Bamberg). 

ნატალია ფილატკინა 1996-დან 1999 წლამდე მოსკოვში ასწავლიდა გერმანულს (როგორც უცხო ენას). გერმანიაში ნ. ფილატკინა დაბრუნდა ლუქსემბურგის კულტურის და კვლევის სამინისტროს ხელშეწყობით გამოყოფილი სტიპენდიით და დისერტაცია დაიცვა 2003 ქალაქ ბამბერგში პროფესორ კლოდინ მულენის ხელმძღვანელობით თემაზე ლუქსემბურგული ენის ფრაზეოლოგია (ISBN 3-8253-5055-X), შრომა აღინიშნა ლუქსემბურგის უნივერსიტეტის პრემიით (ფრანგ. Prix d'encouragement). 

ნატალია ფილატკინა არის ლუქსემბურგის ენების და ლიტერატურების კვლევითი ცენტრის წევრი. არსებული ცენტრი, სხვა მიმართულებით საქმიანობის გარდა, დაკავებულია ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფიით. 

2003 წლის ზამთრის სემესტრიდან მოყოლებული ნატალია ფილატკინა არის ტრირის უნივერსიტეტში ძველი გერმანული ფილოლოგიის მეცნიერ-თანამშრომელი. 

ტრირის ისტორიული და კულტურულოგიური კვლევითი ცენტრის საქმიანობის ფარგლებში ნატალია ფილატკინა აგრძელებს კვლევით მოღვაწეობას ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში.

2013 წელს ნატალია ფილატკინა წარმოადგენდა დიუსელდორფის უნივერსიტეტის (გერმ. Universität Düsseldorf) პროფესურას. 

დღესდღეობით ნატალია ფილატკინა მუშაობს საჰაბილიტაციო პროექტზე „ისტორიული ფორმალური ენა", პროექტი მიმდინარეობს ვალტერ და ზიბილე კალკჰოფ-როზეს ფონდის (გერმ. Walter und Sibylle Kalkhof-Rose-Stiftung) სტიპენდიის ხელშეწყობით. 

ნატალია ფილატკინამ 2020 წელს დაიკავა ჰამბურგის უნივერსიტეტის (გერმ. Universität Hamburg) არაგეგმიერი პროფესორის საპატიო თანამდებობა, სადაც დღემდე უნივერსიტეტის პროფესორად მსახურობს.

ნატალია ფილატკინას დაოჯახებულია და ჰყავს ერთი ვაჟი.

მიმდინარე კვლევითი პროექტები
----------------------------

* საჰაბილიტაციო პროექტი „ისტორიული ფორმალური ენა".
* კვლევით მოღვაწეობა ისტორიულ ენათმეცნიერებაში, კერძოდ კი გერმანული ენის ფრაზეოლოგიაში.
* ლუქსემბურგის ლინგვისტიკის ონლაინ-ბიბლიოგრაფია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Projekt: Historische Formelhafte Sprache und Traditionen des Formulierens (ისტორიული ფორმალური ენა და ფორმულირების ტრადიციები)
* Homepage an der Universität Trier (ტრირის უნივერსიტეტის ოფიციალური გვერდი)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #130396184 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**ნატახტრის სამაროვანი და ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნატახტარიში, სოფლის სამხრეთით, თბილის-დუშეთის საავტომობილო გზის 31-ე კილომეტრზე. ძეგლი მრავალფეროვანია, გათხარა მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვნები და გვიანდელი ანტიკური, ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამაროვნისა და ნამოსახლარის ნაშთები.

I ფენაში, რომელიც მიწის სამუშაოების დროს დაზიანდა, გამოვლინდა ქვაფენილიანი იატაკის ნაშთები, მოვარდისფროდ გამომწვარი თხელკედლიანი ქვევრის ძირები და ადრინდელი ფეოდალური ხანისათვის დამახასიათებელი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

II ფენა შეიცავდა გვიანდელ ანტიკური ხანის სამარხებს. მიცვალებულები გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ ესვენა. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, სამკაული და ოქტავიანე ავგუსტუსის ვერცხლის მონეტები.

III ფენაში გამოვლინდა შუა ბრინჯაოს ხანის გორასამარხები და კატაკომბური ტიპის სამარხი ნაგებობანი. სამარხებში აღმოჩნდა: შავპრიალა რელიეფურორნამენტიანი თიხის ჭურჭელი, წითლად ანგობირებული, შევრონებით შემკული დერგები, ბრინჯაოს საკინძები, ბრინჯაოს ყუნწიანი სატევრის პირები.

IV ფენაში იყო გვიანდელი ბრინჯაოს ადრინდელი რკინის ხანის ქვაყრილიანი ორმოსამარხები. მიცვალებულები ხელფეხმოკეცილი დაუკრძალავთ, მამაკაცები მარჯვენა ქალები მარცხნა გვერდზე. სამარხებში აღმოჩნდა შავად და ლეგა მონაცრისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი და სამკაული. მასალები ინახება მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლიაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 302.
ალბრეხტ II ფონ საქსონია-ვიტენბერგი
**ალბრეხტ II ფონ საქსონია-ვიტენბერგი** (*გერმ.:* Albrecht II. von Sachsen-Wittenberg) (\* *დაახ.* 1250; გ. 1298, აკენი) — საქსონია-ვიტენბერგის ჰერცოგი 1260-1298 წლებში და საქსონიის პფალცგრაფი.

მამის სიკვდილის შემდეგ ალბრეხტმა და მისმა ძმამ მამული გაიყვეს. ძმას საქსონია-ლაუენბურგი შეხვდა, ხოლო ალბრეხტს საქსონია-ვიტენბერგის საკურფიურსტო. ალბრეხტის რეზიდენცია ქალაქ ვიტენბერგში იყო, საიდანაც იგი აწარმოებდა თავის დამპრობლურ ლაშქრობებს. მთელი თავის მმართველობის განმავლობაში ალბრეხტი ეომებოდა მაგდებურგის არქიეპისკოპოსს გიუნტერს. 1278 წელს ალბრეხტი საბოლოოდ დამარცხდა. ქალაქ პაინესთან გამართულ ბრძოლაში გამარჯვებით ალბრეხტმა შეძლო ხელი შეეშალ გიუნტერ ფონ მაგდებურგის ჯარებისათვის დაეკავებინათ ვიტენბერგი, თუმცა იძულებული გახდა შერიგებოდა ამ უკანასკნელის მიერ ქალაქების ნიმეგკის და ბელციგის განადგურებას. 

გამუდმებულმა ომებმა ალბრეხტის სალარო დააცარიელა და იძულებული გახდა ჯარის მიწოდების სანაცვლოდ ვიტენბერგისათვის 1293 წელს ქალაქის უფლებები მიენიჭებინა. 1298 წელს ქალაქ აკენთან კვლავ გაიმართა ბრძოლა ალბრეხტ II-სა და არქიეპისკოპოს გიუნტერ ფონ მაგდებურგის ჯარებს შორის. ბრძოალ ალბრეხტის დამარცხებით დამთავრდა და იგი თვითონ ბრძოლის ველზე დაეცა.
**ალექსეევკის ჭიშკარი** (რუს. Алексеевские ворота) — სამხედრო-საინჟინრო ხელოვნების ძეგლი. საუკუნის აზოვის ციხესიმაგრის ყოფილი მთავარი შესასვლელი. თავად ჭიშკარი თარიღდება მოგვანო პერიოდით, XVII-XVIII საუკუნეებით. ალექსეევკის კარიბჭე იყო ციხესიმაგრის მთავარი, სამხრეთის შესასვლელი. იგი არის აზოვის ციხესიმაგრის ერთადერთი დღემდე შემონახული ნაწილი, რომელიც შეტანილია რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
-------

აზოვის ციხესიმაგრე, რომელიც ააშენეს ოსმალებმა XV საუკუნეში, რუსეთის ხელში გადავიდა 1696 წლიდან პეტრე I-ის აზოვის ლაშქრობის შედეგად. აზოვის ციხის ოფიციალურად რუსეთზე მიკუთვნება მოხდა 1700 წლის კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც დაიდო რუსეთსა და ოსმალეთს შორის. XVIII საუკუნეში რუსმა სამხედრო ინჟინრებმა ავსტრიელი ანტონი ლავალის ხელმძღვანელობით მოახდინეს ციხესიმაგრის რეკონსტრუქცია და ააშენეს 11 კარიბჭე, მათ შორის ალექსეევკის კარიბჭეც. თავდაპირველად ალექსეევკის ჭიშკარი იყო ხის, მაგრამ 1801-1805 წლებში იგი გადააკეთეს და ააშენეს ქვის კარიბჭე. 

1935 წელს აზოვის ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე როსტოვის ოლქის ძეგლთა დაცვის ბიურომ დაიწყო არქეოლოგიური გათხრები. ამ პერიოდისათვის აზოვის ციხე სრულიად დანგრეული იყო. ალექსეევკის ჭიშკრიდან დარჩა მხოლოდ ორი პარალელური ქვის კედელი. რესტავრაციის პროცესში არქიტექტორები და ისტორიკოსები ცდილობდნენ ალექსეევკის კარიბჭისთვის შეენარჩუნებინათ ადრინდელი სახე. კარიბჭე ამჟამად წარმოადგენს კამაროვან გვირაბს, რომელიც აგებულია ქვით და აგურით. ჭიშკრის კედლებზე დაყენებულია რამდენიმე მემორიალური დაფა.

სქოლიო
------

1. ↑  ВОРОТА АЛЕКСЕЕВСКИЕ[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Алексеевские ворота. Памятники Дона. ციტირების თარიღი: 2017-03-06.
3. ↑  Крепостные валы с Алексеевскими воротами. Ассоциация малых туристских городов.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-10. ციტირების თარიღი: 2017-03-06.
ალბრეხტ ფონ ვალენშტაინი
**ალბრეხტ ვენცელ ოისებიუს ფონ ვალდშტაინი (ვალენშტაინი)** (გერმ. Albrecht Wenzel Eusebius von Waldstein (Wallenstein), ჩეხ. Albrecht (Vojtech) Václav z Valdštejna; დ. 15 სექტემბერი, 1583, ჰერჟმანიცე, ბოჰემია (ამჟამად ჰრადეც-კრალოვეს მხარე) — გ. 25 თებერვალი, 1634, ხები, ბოჰემია) — იმპერიის გენერალისიმუსი და ფლოტის ადმირალი (21 აპრილი 1628), ოცდაათწლიანი ომის გამოჩენილი სარდალი. ფრიდლანდიისა და მეკლენბურგის ჰერცოგი.

ვალენშტაინი სამხედრო სამსახურიდან მოხსნეს 1630 წლის 13 აგვისტოს მას შემდეგ, რაც საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი ფერდინანდ II ააღელვა გენერალისიმუს ვალენშტაინის ამბიციებმა. თუმცა პროტესტანტულ არმიებთან განცდილმა რამდენიმე მარცხვა იმპერატორ ფერდინანდს აიძულა, კვლავ მოეხმო ვალენშტაინი სამხედრო სამსახურში, რამაც ომის მსვლელობა იმპერატორის სასარგებლოდ შემოაბრუნა. იმპერატორის მოპყრობით უმკაყოფილო ვალენშტაინმა დაიწყო პროტესტანტებთან ალიანსის ვარიანტის განხილვა. თუმცა იგი მოკლა არმიის ერთ-ერთმა ჩინოსანმა, უოლტერ დევერომ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Валленштейн в программе Н. Басовской на «Эхе Москвы»
* Ивонин И.Е. Альбрехт Валленштейн. - Вопросы истории. - 2003. - № 1. - C. 48-77. დაარქივებული 2012-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* Махун С.Г. «Знакомый миру образ дерзновенный» Талеры и дукаты герцога Альбрехта фон Валленштейна. დაარქივებული 2013-04-29 საიტზე Wayback Machine.  ISBN 966-339-127-8

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb119530207 (data)
* CANTIC: a11039668
* CiNii: DA11165239
* GND: 118628755
* ISNI: 0000 0001 2095 4950
* LCCN: n50034921
* LNB: 000231942
* NKC: jn20000720002
* NLA: 49867053
* NLI: 000139396
* NLP: A11838589
* NTA: 06872229X
* RERO: 02-A009370210
* RKD: 487770
* SELIBR: 208220
* SNAC: w6n87gs7
* SUDOC: 027505308
* Trove: 1499977
* VIAF: 4938591
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 4938591

 |
**ალექსეი ბალაბანოვი** (დ. 25 თებერვალი, 1959, სვერდლოვსკი, რსფსრ, სსრკ — გ. 18 მაისი, 2013, სოლნეჩნოე, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — რუსი რეჟისორის, სცენარისტი, პროდიუსერი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სვერდლოვსკში. დაამთავრა ნ. დობროლიუვობის სახელობის ნიჟეგოროდის სახელმწიფო ლინგვისტური უნივერსიტეტი. 1981—1983 მსახურობდა საბჭოთაა არმიაში, სატრანსპორტო ავიაციაში. დაფრინავდა აფრიკასა და აზიაში. 

რეჟისორის ასისტენტად მუშაობდა სვერდლოვსკის კინოსტუდიაში. 1990 год წელს დაამთავრა სცენარისტებისა და რეჟისორების უმაღლესი კურსები (ლ. ნიკოლაევისა და ბ. გალანტერის ექსპერიმენტული სახელოსნო).

1990 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა სანქტ-პეტერბურგში. 1992 წლიდან იყო კომპანიის „СТВ" თანადამაარსებელი  - ამ კომპანიის დახმარებით მან გადაიღო ფილმების დიდი ნაწილი. 

ალექსეი ბალაბანოვის მეუღლე ნადეჟდა ვასილიევა. ჰყავს ორი შვილი - პეტრე და თედორე.

გარდაიცვალა სანქტ-პეტერბურგთან, 2013 წლის 18 მაისს, გულის შეტევით. .

რეჟისორის ცნობილ ფილმებს შორის არის „ძმა" (1997) და „ძმა 2" (2000).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიტი ალექსეი ბალაბანოვის შესახებ დაარქივებული 2012-09-18 საიტზე Wayback Machine.
* 

* ალექსეი ბალაბანოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ალექსეი ბალაბანოვი: მახინჯებზე და ადამიანებზე. Look At Me (2011-03-24). ციტირების თარიღი: 2013-05-18.
2. ↑  „გარდაიცვალა ალექსეი ბალაბანოვი". Lenta.ru. 2013-05-18. ციტირების თარიღი: 2013-05-18.
3. ↑  გარდაიცვალა ცნობილი რეჟისორი ალექსეი ბალაბანოვი[*მკვდარი ბმული*]
**ფრანცესკო ბუშე** (ფრანგ. François Boucher; დ. 29 სექტემბერი, 1703 — გ. 30 მაისი, 1770) — ფრანგი მხატვარი, როკოკოს სტილის მიმდევარი. ცნობილია მისი იდილიური და მგრძნობიარე ნახატები კლასიკურ თემაზე. მან აგრეთვე დახატა თავისი პატრონესის, მადამ დე პომპადურის რამდენიმე პორტრეტი.

ბიოგრაფია
---------

ფრანსუა ბუშე დაიბადა პარიზში. მამამისი ნიკოლას ბუშე იყო თასმის დიზაინერი. 17 წლის ასაკში ბუშე მამამისმა მიაბარა ფრანსუა ლემუანს. სამი თვის შემდეგ მუშაობა დაიწყო გრავიორ ჟან-ფრანსუა კარსის სახელოსნოში. ოთხი წლის შემდეგ იგი სწავლობდა იტალიაში. იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ 1731 წელს მიიწვიეს ფერწერისა და ქანდაკებების სამეფო აკადემიაში, როგორც ისტორიკოსი ფერმწერი და 1734 წელს მასწავლებელი გახდა.

1742–48 წლებში ეკავა მუსიკისა და ცეკვის სამეფო აკადემიის დეკორატორის თანამდებობა. 1755–70 წლებში იყო გობელენის მანუფაქტურის დირექტორი, 1761 წელს სამეფო აკადემიის რექტორი, ხოლო 1765 წელს დირექტორი. 

ფრანსუა ბუშე გარდაიცვალა 1770 წლის 30 მაისს პარიზში. მისი სახელი გახდა ფრანგული როკოკო სტილის სინონიმი, მადამ დე პომპადურის ჩაცმის სტილის გამო.

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ფრანსუა ბუშე***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანსუა ბუშე — ბიბლიოვიკი
* François Boucher.org
* ბუშეს შესახებ

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. ↑  Alastair Laing. "Boucher, François." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 16 June 2016
3. ↑  ლევი, მაიკლ. (1993) *Painting and sculpture in France 1700-1789*. ნიუ-ჰევენი: Yale University Press, p. 164. ISBN 0300064942
**ნევეჟისი** (ლიეტ. Nevėžis) - მდინარე ლიეტუვაში, მდინარე ნემანის მარჯვენა შენაკადი

ჰიდროგრაფია
-----------

მდინარის სიგრძეა 210 კილომეტრი, აუზის ფართობი 6 140 კმ2. მიედინება შუა ლიეტუვის დაბლობზე. გაყინულია ნოემბერ-იანვარში. ყინულძვრაა თებერვალ-აპრილში. აქვს დაახლოებით 70 შენაკადი.

მთავარი შენაკადებია:მარცხენა - ალანტა, იუოდა, უპიტე, ლინკავა, ობელისი, ბარუპე. მარჯვენა - იუოსტა, კირშინასი, ლიაუდე, კრუოსტასი, დოტნუველე, შუშვე, სმიგლა, ალუონა, სტრიუნა.

მდინარეზე განვითარებულია მეთევზეობა, მასზე მდებარეობს ქალაქი პანევეჟისი.

მდინარის სახელი ჰქვია ქალაქ კედაინიაის კალათბურთის გუნდს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნევეჟისი***

* Niewiaża დაარქივებული 2012-02-23 საიტზე Wayback Machine.
* Gallery of underwater pictures and video from Nevėžis დაარქივებული 2006-01-08 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Nevėžis basin დაარქივებული 2007-10-09 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ლიეტუვის დროშა | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ოთხკუთხა ციხე
**ოთხკუთხა კოშკი** (აზერბ. Dördbucaqlı qala) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს ციხის კედლების კოშკი, ქალაქის ისტორიული ნაწილის იჩერი-შეჰერის მიმდებარედ. აღნიშნული კშკი მდებარეობს ციხის გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, კიჩიკ გალას ქუჩის მახლობლად, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია
ისმაილის შენობის უკან. კოშკი აგებულია XV საუკუნეში.

ბაქოში თავდაცვითი საფორტიფიკაციო ნაგებობების მშენებლობის დროს აშენდა ბრწყინვალე კოშკები, როგორც ციხესიმაგრის კედლების განუყოფელი ნაწილი, თავდაცვის სისტემის სიდიადის, სიძლიერისა და გამარტივების მიზნით.

შუა საუკუნეების წყაროების თანახმად, ბაქოში იყო 70-მდე ნახევრად კოშკი და ერთი ოთხკუთხა კოშკი, რომელიც ციხის გალავნის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. შუა საუკუნეებში ამ კოშკს იყენებდნენ ჩრდილოეთიდან ციხის კედლების თავდაცვითი შესაძლებლობების გასაძლიერებლად, აგრეთვე კოშკს ჰქონდა სხვა დანიშნულებაც, იგი გამოიყენებოდა იარაღის საცავისთვის. ბაქოს ჩრდილოეთ ნაწილის თავდაცვის კიდევ უფრო გასაძლიერებლად, ციხის კედლების ხედით ბრწყინვალების გაზრდით. ამ მართკუთხა ციხეს „დონჯონსაც" უწოდებენ. 

ძეგლი იჩერი-შეჰერის სახელმწიფო ტექნიკურმა უნივერსიტეტმა კაპიტალური რემონტი ჩაატარა 2014 წელს, შემდეგ კი „იჩერი-შეჰერის ტრადიციული ხელოვნების ცენტრის" ფუნქციონირება დაიწყო სახელწოდებით „Art Tower".

არქიტექტურა
-----------

აღნიშნული კოშკი აფშერონის კლასიკური თავდაცვის სისტემის ერთ-ერთი მაგალითია. ძეგლი შედგება ოთხი იარუსისგან, რომელთაგან სამი დახურულია და ერთი ღია. კოშკის სიმაღლე 16 მეტრია, კედლების სისქე კი 2 მეტრი. კოშკი აშენდა ციხის ჩრდილოეთ კედლების შიდა ნაწილზე, ორმაგი ციხის კარიბჭემდე მიმავალ მიწისქვეშა გზაზე, რომელიც შექმნილია მეომრების კომფორტული გადაადგილებისთვის. 

კოშკის ამ მდებარეობამ მეომრებს იარაღისა და საბრძოლო მასალის ასაღებად მიწისქვეშა შეიარაღებაში შესვლისა და გამოსვლის საშუალება მისცა. არსებობს შესაძლებლობა, რომ ციხესიმაგრიდან შირვანშაჰების სასახლისკენ ან ქალწულის კოშკისკენ მიწისქვეშა გზა იყოს.

ლიტერატურა
----------

* Ашурбейли С. Б. История города Баку. Период средневековья. — Б.: Азернешр, 1992. — 408 с. — ISBN 5-552-00479-5.

რესურესები ინტერნეტში
---------------------

* კოშკი[*მკვდარი ბმული*]
* იჩერი-შეჰერი

სქოლიო
------

1. ↑  Памятники Национального значения. Официальный сайт Управления государственного историко-архитектурного заповедника Ичери-Шехер..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-01. ციტირების თარიღი: 2015-09-18.
**ყარაჩაი-ჩერქეზეთის დროშა** — ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი მთავარი სახელმწიფო სიმბოლო. რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. აღნიშნული დროშა ოფიციალურად მიღებულია ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საკანონმდებლო ორგანოს, პარლამენტის მიერ 1994 წლის 3 თებერვლის დადგენილებით.

აღწერა
------

პირველად ყარაჩაი-ჩერქეზეთის აღნიშნული სამფეროვანი დროშა წარმოადგენდა ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქის სიმბოლოს. 

ყარაჩაი-ჩერქეზეთის დროშა არის სწორი ოთხკუთხედის ფორმის. დროშის სიგანის სიგრძესთან თანაფარდობა 1:2-ის ტოლია. 

აღნიშნულ დროშაში სამი ფერია დომინანტი. დროშის ზედა ნაწილში წარმოდგენილია ღია ცისფერი ფერი, დროშის შუა ნაწილში გამოყენებულია მწვანე ფერი, ხოლო ქვედა ნაწილში კი წითელი ფერი. დროშის შუაში არის ნათელი წრე (რგოლი), რომელშიც მზე ამოდის მთებიდან ხუთი ფართო, ორმაგი და ექვსი თხელი და მოკლე სხივით. 

დროშის სტრუქტურაზე გამოყენებულ ფერებს თავისი მნიშვნელობა აქვს. მაგალითად ღია ცისფერი - ნათელი, კარგი იმპულსებისა და სიმშვიდის მატარებელია; ამ ფერით წარმოდგენილია სრულიად მსოფლიო. მწვანე ფერი კი ბუნების მთავარი ფერია, აღნიშნავს ნაყოფიერებას, სიმდიდრესა და სამყაროს შექმნის სიმბოლოს. სწორედ ამ მწვანე ფერით აღნიშნულია ახალგაზრდობა, სიბრძნე და თავშევაკებულობა. წითელი ფერი კი საზეიმო ფერია, იგი ყარაჩაი-ჩერქეზეთში მცხოვრებ ერს შორის სითბოსა და სიახლოვის მთავარი სიმბოლოს მატარებელია. 

გარდა ზემოთ აღნიშნული ნიშნებისა არაოფიციალური ინტერპრეტაციის თანახმად, დროშის ფერები ასახავს ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის მოსახლეობაში მცხოვრებ ეთნიკურ ჯგუფებს: ღია ცისფერით აღნიშნულია აქ მცხოვრები ყარაჩაელები და ნოღაელები; მწვანე ფერით არის აღნიშნული ჩერქეზები და აბაზინები; წითელი ფერი კი არის სიმბოლო ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში მცხოვრები სლავური მოსახლეობისა. ასე, რომ უნდა ეს დროშა ასახავს და აცოცხლებს ყარაჩაი-ჩერქექზეთის ერის ერთობას.

2017 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში 100 მუნიციპალიტეტი იყო: 2 საქალაქო ოლქი, 10 საქალაქო ოლქი, 5 ურბანული დასახლება და 83 სოფლის დასახლება. სწორედ ამ მუნიციპალიტეტების მთავარ სიმბოლოს წარმოადგენს აღნიშნული დროშა. ოფიციალური დროშა განთავსებულია ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის წარმომადგენლობების შენობებზე, მათ შორის: სამთავრობო სახლის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის სახალხო კრებისა - უზენაესი სასამართლოს შენობებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ყარაჩაი-ჩერქეზეთის დროშა***

* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики დაარქივებული 2013-01-19 საიტზე Wayback Machine.
წმინდა ფრანცისკო ჰავიერი გოაში (1542 წელი)
**წმინდა ფრანსისკო ხავიერი** (ესპ. Francisco (de) Javier; დ. 7 აპრილი, 1506 —- გ. 2 დეკემბერი, 1552) — ესპანელი, ქრისტიანი მისიონერი და „იესოს" საზოგადოების დამფუძნებელი. კათოლიკური ეკლესია მიიჩნევს, რომ ის იყო ყველაზე წარმატებული მისიონერი ქრისტიანულ სამყაროში.

მოღვაწეობა
----------

წმინდა ფრანსისკო ხავიერი ავრცელებდა თავის სარწმუნოებას და ბევრი ადამიანი მონათლა ქრისტიანად. მან მთელი თავისი ცხოვრება გაატარა შორეულ ქვეყნებში. 1541 წელს პაპმა პავლე III ის გააგზავნა პორტუგალიაში, რათა ყველასათვის გაეცნო თავისი საზოგადოება, 1542 წელს მოგზაურობდა ინდოეთში, როგორც „სამოციქულო საყდრის დესპანი". მან ინდოეთის ქალაქ გოაში დაჰყო სამი წელი, სადაც უამრავი ვიზიტი ჰქონდა სამხრეთ ინდოეთში მცხოვრებ მოსახლეობასთან და ასევე მეზობელ ქვეყნებთანაც. 1547 წელს შეხვდა იაპონელ მისიონერს კაგოშიმას, რომელთანაც სპეციალურად იმოგზაურა მალაკის ნახევარკუნძულზე. ამის შემდეგ წავიდა იაპონიაში, სადაც რამდენიმე თვე გაატარა. 1548 წელს კი ისევ ინდოეთში დაბრუნდა და აქტიურად შეუდგა თავისი მისიის შესრულებას.

გარდაცვალება
------------

წმინდა ფრანსისკო ხავიერმა სიცოცხლის ბოლო წლები ჩინეთში გაატარა. 1552 წლის 21 ნოემბერს ერთ-ერთი შეხვედრის დროს გონება დაკარგა, რის შემდეგაც სრულიად უგონოდ იყო. 2 დეკემბერს კი, 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა კუნძულ მაილენდზე. თავდაპირველად ამ კუნძულზე დაკრძალეს, შემდეგ კი 1553 წელს გადაასვენეს ლონდონის წმინდა პავლეს ტაძარში, ხოლო სამუდამო განსასვენებელი ჰპოვა ინდოეთში, ქალაქ გოაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "St. Francis Xavier, Apostle of the Indies, Confessor", *Butler's Lives of the Saints*
* The Life and Miracles of St. Francis Xavier, Apostle and Missionary of the Indies დაარქივებული 2010-05-04 საიტზე Wayback Machine.
* Basilica of Bom Jesus, Old Goa დაარქივებული 2009-08-31 საიტზე Wayback Machine.  The Shrine of Saint Francis Xavier
* Saint Francis Xavier University Antigonish, Nova Scotia
* The Life of St. Francis Xavier დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine.
* The life and letters of St. Francis Xavier Francis Xavier, Saint, 1506-1552 Coleridge, Henry James, 1822-1893 London: Burns and Oates, (1872)
* *Xavier's World* დაარქივებული 2009-09-17 საიტზე Wayback Machine.  website of Navarre Department of Education celebrating 500th anniversary of their patron saint's birth
* A critical view დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.
* St. Francis Xavier - Pictorial Biography დაარქივებული 2007-07-05 საიტზე Wayback Machine.
* *Saint François Xavier* დაარქივებული 2002-12-14 საიტზე Wayback Machine.
ოთხ ფერით შეღებილი რუკის მაგალითი
**ოთხი ფერის პრობლემა** – ამ სახელწოდებით ცნობილია შემდეგი ამოცანა:

* შესაძლებელია თუ არა სიბრტყეზე დახატული ნებისმიერი პოლიტიკური რუკა შეიღებოს მხოლოდ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ არც ერთი მოსაზღვრე ქვეყანა არ აღმოჩნდეს ერთი და იმავე ფერით შეღებილი.

უფრო მათემატიკური სახით იგივე ამოცანა შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ შემდეგნაირად:

* შესაძლებელია თუ არა ნებისმიერი ბრტყელი გრაფის წვეროები შევღებოთ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ ყოველი მომიჯნავე წვერო შეღებილი იყოს განსხვავებული ფერებით.

ოთხი ფერის ამოცანა პირველად დასვა ფ. გოსრიმ 1852 წელს. მასზე დადებითი პასუხი გასცეს ამერიკელმა მათემატიკოსებმა კ. აპელმა და ვ. ჰაკენმა 1976 წელს.

ოთხი ფერის პრობლემა პოპულარული მათემატიკური ლიტერატურის ერთ-ერთი საყვარელი თემაა. ყველაზე ხშირად მას სვამენ ზემოთ მოყვანილი სახით, პოლიტიკური რუკის შეღებვის შესახებ. თუმცა, რა თქმა უნდა, პრაქტიკული კარტოგრაფიის თვალსაზრისით ამოცანას დიდი მნიშვნელობა არ აქვს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ქავთარ ივანეს ძე** — XII საუკუნის II ნახევრის ქართველი დიდებული. საქართველოს მეფის გიორგი III-ის (1156—1184) მეჯინიბეთუხუცესი 1177 წლამდე. პავლე ინგოროყვას აზრით, ის იყო აბულეთისძეთა საგვარეულოდან და გიორგი III-მ შეიყვანა სავაზიროში. ეს თვალსაზრისი წყაროებით არ დასტურდება. შოთა მესხიას აზრით, ქავთარ ივანეს ძე იყო გიორგი III-ის ამირსპასალარ ივანე ორბელისა და ამირახორ ლიპარიტ ორბელის ძმა. სახელისა და მამის სახელის მიხედვით ქავთარ ივანეს ძე მართლაც ან ორბელი უნდა იყოს, ან ტბელი. მან უღალატა გიორგი III-ს და მონაწილეობა მიიღო მეფის წინააღმდეგ დემნა უფლისწულისა და ორბელთა აჯანყებაში 1177 წელს. აჯანყებულებმა ის ქართლის ერისთავ ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელთან და ანანია დვინელთან ერთად გაგზავნეს დახმარების სათხოვნელად საქართველოს მეზობელ მაჰმადიანურ სახელმწიფოებში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ქავთარ ივანეს ძე აღარ იხსენიება წყაროებში. 1177 წელს მეჯინიბეთუხუცესობა გიორგი III-მ ჭიაბერს უწყალობა.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.; ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2, თბ. 1959;
* *ინგოროყვა პ.* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზულებათა კრებული, ტ. 1, თბ. 1963;
* *მესხია შ.* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ. 1979;

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 442.
სტოკჰოლმის საქალაქო ბიბლიოთეკა, გუნარ ასპლუნდი.
**სკანდინავიური (ნორდული) კლასიციზმი** — სტილი არქიტექტურაში, რომელიც სკანდინავიის ქვეყნებში (შვედეთი, დანია, ნორვეგია, ფინეთი) დომინირებდა 1910-30 წლებში.

1980-იან წლებში ამ მიმართულების მიმართ გაცხოველებულ ყურადღებამდე (რომელიც რამდენიმე სამეცნიერო კვლევითა და საზოგადოებრივი გამოფენით აღინიშნა), ნორდული კლასიციზმი ძირითადად კარგად ცნობილ არქიტექტურლ მიმდინარეობათა — ნაციონალური რომანტიზმის ან იუგენდშტილისა (არტ-ნუვოს ეკვივალენტი) და ფუნქციონალიზმის (ანუ მოდერნიზმი) — გარდამავალ ფაზად მიიჩნეოდა.

ლიტერატურა
----------

* Angeletti, Angelo (1998). *Alvar Aalto e il Classicismo Nordico*. Rome:  F.lli Palombi. ISBN 88-7621-666-9.  (In Italian and English)
* Balslev Jørgensen, Lisbeth (1987). *Neoclassical Architecture in Copenhagen and Athens*,   გვ. 1–80.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნორდული კლასიციზმი"** ვიკისაწყობში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ანტივირუსი** — პროგრამა, რომელიც გამოიყენება კომპიუტერისათვის საზიანო პროგრამებისაგან თავის დასაცავდ. დღესდღეობით ტრადიციული ანტივირუსული პროგრამა არ არის საკმარისი კომპიუტერის დასაცავად ყველა შესაძლო საფრთხისაგან,როგორიცაა კიბერ თავდასხმები, ბოტნეტები, DdoS თავდასხმები, ფიშინგი, სპამი და სხვა. კომპიუტერული უსაფრთხოებისათვის პროგრამის მწარმოებელი კომპანიები ხშირად სთავაზობენ მომხმარებლებს ანტივირუსულ პროდუქტებს და სერვისებს. მიუხედავად იმისა თუ რამდენად სრულყოფილია პროგრამა მას შეიძლება აღმოაჩნდეს სუსტი მხარეებიც. ანტივირულული პროგრამა შეიძლება საზიანო იყოს კომპიუტერის ფუნცქიების შესრულებისათვის. გამოუცდელმა მომხმარებლებმა შეიძლება არ იცოდნენ ანტივირუსულ პროგრამასთან მუშაობა.

2009 წლიდან გავრცელდა ე.წ "ყალბი" ანტივირუსები - პროგრამული უზრუნველყოფა რომელსაც რეალურად არ გააჩნდა ანტივირუსის ფუნქციები, მაგრამ ვიზუალურად ჰგავს მას. მათი ძირითადი მიზანი იყო თაღლითური გზით ფულის გამოძალვა, ვითომდა კომპიუტერის ვირუსებისგან გასაწმენდად. ყალბი-ანტივირუსი ავტომატურად ინსტალირდებოდა მომხმარებლის კომპიუტერზე და ასკანირებდა მას, რის შემდეგაც სთავაზობდა ვითომდა აღმოჩენილი ვირუსების წაშლას პროგრამის გააქტიურების გზით. მომხარებელს უნდა გაეგზავნა შეტყობინება კონკრეტულ ნომერზე და მიეღო გააქტიურების კოდი. ამავე დროს მომხმარებელს არ ჰქონდა საშუალება დაეხურა ან გაეთიშა ყალბი ანტივირუსის პროგრამა. ამიტომ ყურადღება მიაქციეთ რომელი კომპანიის ანტივირუსს აინსტალირებთ თქვენს კომპიუტერზე და რომელი ვებ-გვერდიდან იწერთ მას, რადგან მსგავსი ტყუილი ანტივურუსების გავრცელება ხდებოდა ელექტრონული ფოსტით მიღებული საეჭვო წერილებისა და საეჭვო ვებ გვერდების მეშვეობით რომლებიც სთავაზობდნენ უფასო ანტივირუსს. თანამედროვე ანტივირუსული პროგრამული უზრუნველყოფა ძირითადად განკუთვნილია Windows-ის ოპერაციული სისტემისათვის. ეს იმით არის განპირობებული, რომ ეს პლათფორმა არის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და ამიტომ განსაკუთრებით ამ პლათფორმისათვის იქმნება დიდი რაოდენობით ვირუსები და მავნე პროგრამები, მაგრამ დღესდღეობით უკვე გამოდის ანტივირუსები სხვა პლათფორმებისათვის როგორიცაა Linux და Mac OS X, რადგან ამ სისტემებისათვისაც დაიწყეს ვირუსების გავრცელება.

მრავალი კომპანია დაკავებულია ანტივირუსული პროგრამის გამოშვებით. კომპანია Network General უშვებს ანტივირუსულ პროგრამებს DrSolomon's Anti-Virus და McAfee VirusScan. კორპორაცია Symantec — Norton AntiVirus, რომელშიც ჩაიდო IBM-ის ანტივირუსული ტექნოლოგია. კომპანია „Диалог-Наука"-ს მიერ შექმნილია პროგრამები Dr.Web და ADinf, „Лаборатория Касперского" ფირმის პროგრამა AVP. მათ გარდა არსებობს პროგრამები AidTest, Command AntiVirus, Panda Antivirus, Sophos Anti-Virus, Trend Pc-cillian, InDefence. ყოველ წელს იქმნება ახალ-ახალი ანტივირუსული პროგრამები.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაიაშვილი, „საოფისე კომპიუტერული პროგრამები", თბ. 2011

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტივირუსი
**ფრანსუა დე ბურბონ-კონტი** (ფრანგ. François de Bourbon-Conti; დ. 19 აგვისტო, 1558 — გ. 3 აგვისტო, 1614) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ლუი I-ისა და ელეანორ დე როის უმცროსი ვაჟი. კონტის პირველი პრინცი 1581-1614 წლებში. ანრი I დე გიზის სიძე.

ბიოგრაფია
---------

ფრანსუა დაიბადა 1558 წლის 19 აგვისტოს საფრანგეთში. იგი იყო კონდეს პრინც ლუი I-ისა და მისი პირველი ცოლის, ელეანორ დე როის უმცროსი ვაჟი. იგი მომავალში საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ანრი IV-ს ღვიძლ ბიძაშვილად ერგებოდა. იგი ფრანგი ჰუგენოტების ოჯახის წარმომადგენელი იყო. დედამისი 1564 წელს გარდაიცვალა, 1569 წელს კი მამამისი ბრძოლაში მოკლეს. მიუხედავად ამისა, მამამისმა მეორედ ქორწინება მაინც მოასწრო ფრანსუაზ ორლეანელზე, რომელთანაც მას ერთი ვაჟი ჰყავდა. შემდგომში სწორედ ფრანსუაზი ზრდიდა ფრანსუასა და მის დაობლებულ ძმას. 

1581 წლიდან ფრანსუა კონტის პირველ პრინცად გვევლინება, 1587 წლიდან საფრანგეთის რელიგიური ომების დროს აქტიურად ჩაერია ტახტისათვის ატეხილ ბრძოლაში, სადაც იგი თავისი მომავალი სიმამრის, ანრი დე გიზის მხარეს იბრძოდა. მას შემდეგ რაც მეფე ანრი III ვალუამ ანრი დე გიზი მოკლა, ფრანსუა თავისი ბიძაშვილის, ანრი ნავარელის მხარეს გადავიდა, რომელიც 1589 წელს ანრი III-ის შემდეგ ავიდა ტახტზე. 

1589 წელს ანრი III-ის მკვლელობისა და ანრი IV ბურბონის გამეფების შემდეგ, იგი მეფის ბიძაშვილი და მაშასადამე ტახტის ერთ-ერთი მემკვიდრე გახდა. 

კონტის პრინცმა თავდაპირველად ბონატაბლის ბარონესა ჟანა დე კუზმზე იქორწინა 1581 წლის 17 დეკემბერს პარიზში. ხანგრძლივი ქორწინების შემდეგ ჟანა 1601 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც 1605 წლის 24 ივლისს იგი მეორედ დაქორწინდა ანრი დე გიზისა და კატრინ კლეველის ასულ ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენზე. 1610 წელს ფრანსუას პირველი და უკანასკნელი შვილი შეეძინა, რომელიც გოგონა აღმოჩნდა და რომელსაც იმ დროს საფრანგეთის დედოფალ მარია მედიჩის პატივსაცემად მარია დაარქვეს, რომელიც სამი კვირის ასაკში დაიღუპა. 1614 წლის 3 აგვისტოს, 55 წლის ასაკში გარდაიცვალა ფრანსუა. მისი ქვრივი ლუიზა-მარგარიტა მეორედ აღარ გათხოვილა, იგი დედოფალ მარია მედიჩის დაუახლოვდა და გარდაცვალებამდე მასთან მსახურობდა.

ლიტერატურა
----------

* Egli fu uno dei due principi di sangue reale che sottoscrissero la dichiarazione di riconoscimento di Enrico IV come re.
* La figlia di primo letto di Giovanna di Coesme, Anna di Montafià (1577 – 1644), sposò nel 1601 Carlo di Borbone-Soissons e divenne suocera di Tommaso, principe di Savoia-Carignano, capostipite del ramo Savoia-Carignano.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონტის პრინცები |
| --- |
|  |
| 
* ფრანსუა *(1581-1614)*
* არმანი *(1629-1666)*
* ლუი არმან I *(1666-1685)*
* ფრანსუა ლუი *(1685-1709)*
* ლუი არმან II *(1709-1727)*
* ლუი ფრანსუა I *(1727-1776)*
* ლუი ფრანსუა II *(1776-1814)*
 |

 |
**ანტინატალიზმი** — ეთიკური ხედვა რომელიც უარყოფითად აფასებს რეპროდუქციას. ანტინატალისტები ამტკიცებენ, რომ ადამიანებმა თავი უნდა შეიკავონ გამრავლებისგან, რადგან ეს მორალურად არასწორია (ზოგიერთი მათგანი სხვა მგრძნობიარე არსებების გამრავლებასაც პრობლემურად აფასებს). სამეცნიერო და ლიტერატურულ ნაშრომებში წარმოდგენილია ანტინატალიზმის სხვადასხვა ეთიკური საფუძველი. ზოგიერთი ადრეული შემორჩენილი ფორმულირება იმის შესახებ, რომ არდაბადება უკეთესი იქნებოდა, გვხვდება ჯერ კიდევ ძველ საბერძნეთში. სიტყვა „ანტინატალიზმი" ეწინააღმდეგება პრონატალიზმს, ნატალიზმს. თავისი პოზიციის დასასაბუთებლად ტერმინი პირველად ბელგიელმა ფილოსოფსმა და მწერალმა თეოფილ დე ჟირომ გამოიყენა წიგნში *L'art de guillotiner les procréateurs: Manifeste anti-nataliste*.

სქოლიო
------

1. ↑  K. Akerma, *Antinatalismus – Ein Handbuch*, epubli, 2017.
2. ↑  K. Coates, *Anti-Natalism: Rejectionist Philosophy from Buddhism to Benatar*, First Edition Design Publisher, 2014.
3. ↑  K. Lochmanová, M. Kutáš, F. Svoboda, T. de Giraud, M. Poledníková, K. Akerma, J. Koumar, J. Cabrera, V. Vohánka, *History of Antinatalism: How Philosophy Has Challenged the Question of Procreation*, Independently published, 2020.
4. ↑  M. Starzyński, *Antynatalizm. O niemoralności płodzenia dzieci*, Kraków: Towarzystwo Naukowe im. Stanisława Andreskiego, 2020.
5. ↑  W. Tatarkiewicz, *O szczęściu*, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, pp. 420–421.
6. ↑  K. Akerma, *Antinatalismus...* op. cit. p. 301.
**ალექსანდრე ჩიკვაიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი). შოთა ყავლაშვილის ქუჩიდან იეთიმ გურჯის ქუჩამდე.

ისტორია
-------

1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შტანილია ახალი ქუჩის სახელწოდებით. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც სურბ-ნიშანის ქუჩა. სახელწოდება უკავშირდება იქვე მდგარ სურბ-ნიშანის ეკლესიას, რომელიც 1703 (ზოგი წყაროთი 1701) წელს ძველი მართლმადიდებლური ეკლესიის ნანგრევებზე აუშენებიათ სომეხ გრიგორიანელებს. ქუჩას 1925 წელს აკოფ აკოფიანის სახელი ეწოდა. 2007 წელს ეწოდა სულთნიშნის ქუჩა. 2017 წლის 10 ოქტომბერს ქუჩას მიენიჭა ალექსანდრე ჩიკვაიძის სახელი.

ქუჩაზე და შესახვევში შემორჩენილია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს ერთი შესახვევი (ყოფილი სურბ-ნიშანის, 1925 წლიდან — აკოფ აკოფიანის შესახვევი).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 165, ISBN 978-99928-20-35-3.

სქოლიო
------

1. ↑  ქ.თბილისში, მთაწმინდის რაიონში, სულთნიშნის ქუჩისთვის და მასთან არსებული შესახვევისთვის დიპლომატის ალექსანდრე ჩიკვაიძის სახელის მინიჭების შესახებ. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (10 ოქტომბერი, 2017). ციტირების თარიღი: 20 ოქტომბერი, 2021
*Oxymoron* ავტ. ეიკ ჰიდენი
**ოქსიმორონი** (ბერძნ. oxymoron — გონებამახვილური სისულელე < oxy- მჭრელი, ბასრი, მახვილი და moron — უგუნურება) — სტილისტური ხერხი, ტროპის სახე; ემყარება ერთმანეთთან „შეუთავსებელ", ურთიერთგამომრიცხავ ცნებათა დაკავშირებას, კონტრასტული ნიშნის გადატანას, რითაც ახალი ცნება ან ახალი წარმოდგენა იქმნება. ოქსიმორონი ფართოდაა გავრცელებული ჩვეულებრივ მეტყველებაში („მშრალი ღვინო", „მჭევრმეტყველი დუმილი" და სხვა), რიტორიკასა და მხატვრულ ლიტერატურაში.

*მაგ.* „თვალნო ლამაზნო, ვინ უძლს თქვენსა ძლიერს ბასრობას,
თუ არა სჭვრეტდეს თქვენგან სიკვდილში თვით უკვდავებას?" (ნიკოლოზ ბარათაშვილი)

„შენ, სილამაზის ნაზო გრიგალო, 
შენგან აროდეს მომესვენება" (გიორგი ლეონიძე)

„დუმილი რეკავს" (მუხრან მაჭავარიანი)

ოქსიმორონია ზოგიერთი ნაწარმოების სათაური: „ცოცხალი ლეში" (ლევ ტოლსტოი), „ოპტიმისტური ტრაგედია" (ვსევოლოდ ვიშნევსკი), „მზიანი ღამე" (ნოდარ დუმბაძე).

ოქსიმორონი პარადოქსის ერთ-ერთი სახეა. მისი მხატვრული ფუნქციაა მოულოდნელობის ეფექტის შექმნა.

ლიტერატურა
----------

* *გაჩეჩილაძე ს.* ქსე, ტ. 7, გვ. 615-616, თბ. 1984
აბიბო ნეკრესელის მიერ VI საუკუნეში დაარსებული სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები
**ნეკრესი** — ისტორიული ქალაქი კახეთში, კახეთის მხარის ახლანდელ ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფ. შილდის მახლობლად, მთის ფერდობზე. დააარსა მეფე ფარნაჯომმა (ძვ. წ. II–I საუკუნეები). IV საუკუნეში იბერიის მეფე თრდატმა აქ ააგო ეკლესია, სადაც VI საუკუნეში დამკვიდრდა ერთი ასურელი მამათგანი — აბიბოსი. მის დროს დაარსდა ნეკრესის საეპისკოპოსო (იარსება XIX საუკუნამდე). ნეკრისს იმთავითვე მიეცა დიდი მნიშვნელობა. აქედან ვრცელდებოდა ქართლის პოლიტიკური და კულტურული გავლენა აღმოსავლეთ კავკასიონის მთიანეთზე. ნეკრესის საეპისკოპოსოს ეპარქიაში, შედიოდა არა მხოლოდ გაღმამხარი, არამედ დაღესტნის ნაწილიც (დიდოეთი). ნეკრესში გაჩაღებული იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობა. ნეკრესელი მღვდელმთავრები (დოსითეოს ჩერქეზიშვილი, ზაქარია მიქაძე, XVIII ს. პოეტ-დიაკონი მოსე, XIX ს. და სხვა) იღვწოდნენ სამწერლო ასპარეზზეც.

ნეკრესის მონასტერი
------------------

 მთავარი სტატია: ნეკრესის მონასტერი.
ნეკრესის სამონასტრო კომპლექსი ქართული ხუროთმოძღვრების რამდენიმე ძეგლს აერთიანებს, რომელთაგან IV საუკუნის II ნახევრის მცირე ზომის ბაზილიკა ერთ-ერთი უძველესია საქართველოში დღემდე მოღწეული ეკლესიათაგან. დიდი სამეკლესიიანი ბაზილიკა VII საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება. იგი გარედან გეგმით სწორკუთხაა. მთავარი ეკლესიის სამკუთხეველი სამნაწილინია. გვერდითი ეკლესიები ცენტრალურზე მოკლეა. დასავლეთით მთავარი, ხოლო ჩრდილოეთითა და სამხრეთით გვერდის შესასვლელებია. VIII–IX საუკუნების გუმბათოვანი ეკლესია გეგმის თავისებურებით გამოირჩევა. გიორგი ჩუბინაშვილი, ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის მსგავსად, სამეკლესიიანი ბაზილიკის გუმბათოვან ვარიაციად მიიჩნევს. შუა კვადრატულ, გუმბათით დაგვირგვინებულ დარბაზს ერთი შვერილი — გარედან ხუთწახნაგა და შიგნით ნალისებრი ფორმის აფსიდი აქვს. ეკლესიას 3 მხრიდან გარსშემოსავლელი ეკვრის. სამხრეთით და დასავლეთით ორ-ორთაღიანი შესასვლელებია. ეპისკოპოსის ორსართულიანი სასახლისათვის (VIII–IX საუკუნეები, ახლა ნანგრევებია) XVI საუკუნეში კოშკი მიუშენებიათ. მონასტრის ტერიტორიაზე არის საცხოვრებელ და სამეურნეო შენობათა ნაშთები, მცირე სამლოცველოები და სხვა.

გალერეა
-------

* დოლოჭოპის ბაზილიკადოლოჭოპის ბაზილიკა
* ჭაბუკაურის ეკლესიის საკურთხეველიჭაბუკაურის ეკლესიის საკურთხეველი
* ცეცხლის ტაძარიცეცხლის ტაძარი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დოლოჭოპის ბაზილიკა
* ცეცხლის ტაძარი
* ჭაბუკაურის სატაძრო კომპლექსი
* ნეკრესის სამების ეკლესია
* ნაგებების კომპლექსი

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნეკრესი***

* *ბერიძე ვ.*, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ. 1974
* *ჩუბინაშვილი გ.*, ქართული ხელოვნების ისტორია, ტ. 1, ტფ. 1936
* *ჩუბინაშვილი გ.*, Архитектура Кахетии, ტ. 1, თბ. 1959

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლევან ჭილაშვილი: „წინაქრისტიანული ხანის წარწერა ნეკრესიდან" („ნეკრესის ნაქალაქარის გათხრებისას აღმოჩენილი წარწერებიანი ფილები მეცნიერთა მიერ თარიღდება I-III საუკუნეებით და წარმოადგენს უადრეს ქართულ წერილობით დოკუმენტებს")

სქოლიო
------
**ქაჯისციხე** (თურქ. Şeytan Kalesi) — ციხესიმაგრე საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე — ერუშეთში.
მდებარეობს თურქეთის რესპუბლიკის ქალაქ ჩილდირიდან რამდენიმე კილომეტრში, სოფელ ილდირიმთეფესთან (ძველი სახელი რაბათი).

ისტორია
-------

ვახუშტი ბატონიშვილი ქაჯისციხეს შეცდომით ციხე-ქალაქ წუნდასთან აიგივებდა.
ეს ციხე მოუნახულებია ექვთიმე თაყაიშვილს და მისთვის „მრისხანე ციხე" უწოდებია. ციხესთან რაბათის არსებობას ადასტურებს ექვთიმე თაყაიშვილიც. აქვე უნდა ყოფილიყო სოფელი საბადური. ამჟამად ეს ტოპონიმი დაკარგულია.
ჯერ კიდევ 1943 წელს ლევონ მელიქსეთ-ბეგი ვარაუდობდა, რომ ეს ციხე უნდა ყოფილიყო „ვეფხისტყაოსნის" ქაჯეთის ციხის პროტოტიპი და არა – ალამუთის ციხე.

ციხეს გარს აკრავს დაახლოებით 30-35 მეტრი სიმაღლის მასიური გალავანი.

„მესხური დავითნის ქრონიკაში" ქაჯისციხე აქტიურ მოქმედებათა ობიექტია: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „კოკოლა თავის ძმის-წულსა და ბატონს მანუჩარს შემოჰფიცა, ქაჯის-ციხე უკმოუჭირა, მერმე ფიცი გაუტეხა.. ...გავილაშქრეთ ენკენისთუს ნახევარს და ქაჯის-ციხეს მივადეგით... ბატონი მანუჩარ ჯავახეთს წავიდა, ფოსო და ჯავახეთი დაარბივა, და გურჰაქს ქაჯისციხე გაუბარაქიანა..." |
|  |  |

 სწორედ ლაპარაკია ამ ქაჯისციხეზე, რომელმაც, როგორც ექვთიმე თაყაიშვილმა შენიშნა, დიდი როლი ითამაშა თურქების მიერ საქართველოს ამ ნაწილის დაპყრობის დროს.

საბოლოოდ ქაჯისციხე დაიპყრეს ლალა-ფაშას საქართველოში გამოლაშქრების დროს — 1578 წ. როდესაც ციხის მთელი გარნიზონი განადგურებულ იქნა. ამ დროიდან არის, ალბათ, ქაჯისციხე აოხრებული და მისი რაბათი უმოსახლოდ დარჩენილი.

თურქებმა, როგორც ექვთიმე თაყაიშვილი შენიშნავს, ქართული „ქაჯის-ციხე" თარგმნეს და უწოდეს მას Šeytān-kal‘a  ქაჯეთის ციხე პირველად ასურულ ლურსმულ წყაროებში იხსენიება, როგორც „ქარმანი" ისინი მას ურჩხულთა ციხეს ეძახდნენ. შემდეგ იგი მოხსენიებულია ძველ ბერძნულ წყაროებში ძვ. წ. VI საუკუნის ანონიმი ავტორი მას ახასიათებს როგორც მსოფლიოს უმძლავრეს ციხეს „მასთან ტროას ლეგენდარული კედლებიც ვერ მოვა ახლოს" ასე ახასიათებს ის ამ ციხეს და მას „აპორდუსს" მაგიის მცოდნე ხალხით დასახლებულ ციხს უწოდებს. ის ასევე ამბობს, რომ ამ ციხის მცხოვებნი ფლობენ უძლიერეს სამხედრო ტექნიკას და ნებაყოფლობით არიან კოლხეთის სამეფოს ვასალები. თვითონ კოლხები ციხეს „საარონს" „ქაჯთა ციხეს" ეძახდნენ. ამ ხანის წყაროების მიხედვით ქაჯეთის ციხე სამხრეთ კოლხეთის მთიანეთში (მესხეთი და ჭანეთი) მდებარეობდა.

გალერეა
-------

* ერუშეთი. ქაჯისციხეერუშეთი. ქაჯისციხე
* ერუშეთი. ქაჯისციხეერუშეთი. ქაჯისციხე
* ერუშეთი. ქაჯისციხე
* ქაჯის ციხე

ლიტერატურა
----------

* *ს. ჯიქია.* გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი. წიგნი III. გამოკვლევა. თბილისი, 1958, გვ. 403-404.
* *ბ. კუდავა, ბ. კუპატაძე, გ. საითიძე, ჯ. სამუშია*. სამეცნიერო ექსპედიცია ართვინის, არდაჰანის, ყარსისა და არზრუმის ვილაიეთებში (2003 წლის 15-29 აგვისტო)

სქოლიო
------

1. ↑  ს. ჯიქია.გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი. წიგნი III. გამოკვლევა. თბილისი, 1958