recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ახალი ჰანოვერი** (ინგლ. New Hanover Island; ასევე **ლავონგაი**, ინგლ. Lavongai) — კუნძული წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის სახელმწიფო პაპუა-ახალ გვინეას. ადმინისტრაციულად შედის აილენდსის რეგიონის ახალი ირლანდიის პროვინციაში.

გეოგრაფია
---------

კუნძული ახალი ჰანოვერი წარმოადგენს საკმაოდ დიდ კუნძულს ბისმარკის არქიპელაგის შემადგენლობაში, რომელსაც გარს ეკვრის წყნარი ოკეანის და ბისმარკის ზღვის წყლები. კუნძული მდებარეობს კუნძულ ახალი ირლანდიის  ჩრდილო-დასავლეთ მხარესთან, რომლისგანაც გამოყოფილია რამდენიმე მომცრო კუნძულიანი სრუტით. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1250 კმ-ში.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 1227,1 კმ²-ს. აქვს ოვალური ფორმა. მაქსიმალური სიგრძე შეადგენს 58 კმ-ს, ხოლო სიგანე — 31 კმ-ს. კუნძულის მაქსიმალური წერტილი აღწევს 957 მეტრს. გეოლოგიური თვალსაზრისით, კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა.

კლიმატი კუნძულზე ტროპიკულია. განიცდის დამანგრეველი მიწისძვრების ზემოქმედებას.

ისტორია
-------

კუნძულის პირველი ევროპელი აღმომჩენები არიან ნიდერლანდელი მოგზაურები ვილემ სხაუტენი და იაკობ ლემერი, რომლებმაც კუნძული აღმოაჩინეს 1616 წელს. 1767 წელს კუნძული შეისწავლა ბრიტანელმა ზღვაოსანმა ფილიპ კარტერეტმა, რომელმაც პირველად მონიშნა ის, როგორც ცალკე კუნძული და დაარქვა მას დღეისათვის არსებული სახელი.

1884 წელს კუნძული გახდა გერმანიის პროტექტორატის ნაწილი ოკეანეთში, ხოლო 1914 წელს მისი ოკუპაცია მოახდინა ავსტრალიამ. 1921 წლიდან კუნძული იმყოფება ავსტრალიის მმართველობის ქვეშ ერთა ლიგის, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მანდატის საფუძველზე. 1975 წლიდან კუნძული დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

სქოლიო
------

1. 1 2  Lavongai(New Hanover). oceandots.com. ციტირების თარიღი: 2010-04-07.
2. 1 2  Islands of Papua New Guinea. UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-13. ციტირების თარიღი: 2010-04-07.
3. ↑  *Max Quanchi; John Robson.*, Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands, Lanham, Maryland; Toronto; Oxford: The Scarecrow Press, Inc. 2005. — P. xv, ISBN 0810853957.
4. ↑  Neuhannover. Deutsches Kolonial-Lexikon (1920), Band II, S. 631.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-04-07.
5. ↑  *Stanley J. Ulijaszek.*, Population, Reproduction and Fertility in Melanesia, Berghahn Books, 2008. — P. 92, 256 p. ISBN 1845452690.
**აშურის მეჩეთი**, იგივე **ლეკური მეჩეთი** — XII საუკუნის მეჩეთი ბაქოში, იჩერი შეჰერში.

მეჩეთი აშენდა 1169 წელს მშენებლების ნაჯაფ აშურის და მისი შვილის იბრაჰიმის მიერ. განლაგებულია ასაფ ზეინალის ქუჩაზე იჩერი- შეჰერში. მეჩეთს ხშირად ლეკების მეჩეთს უწოდებენ. ეს სახელწოდება დაკავშირებულია მე-19 საუკუნის ნავთობის ბუმთან. ამ მოვლენასთან დაკავშირებით ბაქოს მოაწყდა უამრავი მუშა ხელი, მათ შორის დაღესტანიდანაც. ეს მეჩეთი გამოუყეს ლეკ მუშებს რელიგიური ცერემონიების ჩასატარებლად.

აშურის მეჩეთს გააჩნია პარალელიპიპედის ფორმა. მას გააჩნია ორი პატარა ფანჯარა სამხრეთ კედელზე. შესასვლელს რთავს სამლოცველო დარბაზში შესასვლელი თაღი.

1970 წელს მეჩეთს ჩაუტარდა რესტავრაცია. რეკონსტრუქციის შედეგად მას აღმოაჩნდა ორი სასანიდური ხანის თაღი. ეს თაღებიც მეჩეთის სამხრეთ მხარეს არის განლაგებული.

სქოლიო
------

1. ↑  «Aşur» və ya «Ləzgi məscidi»
2. ↑  Музеи, заповедники, галереи города Баку: Мечеть Ашура - Бюро Пропаганды национального туризма, 2017 год.
3. ↑   დაარქივებული 2012-01-01 საიტზე Wayback Machine.  Мечеть Ашура
**აღას მეჩეთი** (აზერბ. Ağa məscidi) — მეჩეთი აზერბაიჯანში, ბაქოს ქალაქ საბუნჩუს რაიონის სოფელ ნარდარანში.

ისტორია
-------

აღას მეჩეთი მდებარეობს ბაქოს სოფელ ნარდარანის სახელობის კვარტალში. აშენდა 1882 წელს  (1317 მაჰმადიანური ქრონოლოგიის მიხედვით) შეიხ მაგომედალის ინიციატივით. სხვა წყაროების მიხედვით, მეჩეთი აგებულია 1899-1900 წლებში. საბჭოთა პერიოდში, 1937-1987 წლებში, მეჩეთი საწყობად გამოიყენებოდა. მოგვიანებით მეჩეთის საქმიანობა და ფუნქცია განახლდა .

არქიტექტურა
-----------

მეჩეთი ორსართულიანია, სწორკუთხა. პირველ სართულზე განთავსებულია ქალთა და მამაკაცთა ადგილები. ქალის ნაწილი გამოყოფილია მამაკაცისგან დიდი ფარდით. ქალთა და მამაკაცთა განყოფილებების ზომები, შესაბამისად, 60 და 170 კვადრატული მეტრია. მეორე სართულზე არის სასულიერო სკოლა-მედრესე.

შენობის კედლები აშენებული იყო მასიური თლილი ქვებით, მაგრამ ფასადის მხრიდან ისინი არ იყო შელესილი. სართულიდან ჭერამდე სიმაღლე 6 მეტრია, ხოლო სართულიდან გუმბათამდე 9 მეტრი. ჭერს მხარს უჭერს თაღებით დაკავშირებული ოთხი დიდი სვეტი. გუმბათზე დამაგრებულია ოთხი სარკმელი. მეჩეთის ამბიონი ნაგებია ქვით და ძალიან საუცხოოდ, უმაღლოს დონეზე არის გაფორმებული. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მინარეთი, რომელიც დაუმთავრებელი და ნახევრად ფორმისაა. მისი სიმაღლე 16 მეტრია. მეჩეთის ყველა ფანჯარა დაცულია რკინის გისოსებით .

ლიეტერატურა
-----------

* Книга «Религиозные и мемориальные сооружения. Мечети» (азерб. «Dini və memorial tikililər. Məscidlər.») стр. 146—150, «Nardaran kəndi „Ağa məscidi"»

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აღას მეჩეთი

სქოლიო
------

1. ↑  Государственный комитет Азербайджанской Республики по работе с религиозными общинами. «Ağa» məscidi(აზერბაიჯანული)
2. ↑  Nardaran kəndi «Ağa məscidi» haqqında tarixi məlumatlar დაარქივებული 2014-07-02 საიტზე Wayback Machine. (აზერბაიჯანული)
3. 1 2  Министерство культуры и туризма Азербайджана. Мечеть Ага
**აშუღი ჰუსეინ სარაჩლი** (აზერ. Aşıq Hüseyn Saraçlı; დ. 1916 – გ. 1987), ნამდვილი სახელი ჰუსეინ ყურბან ოღლი ჰასანოვი — XX საუკუნის აზერბაიჯანელი აშუღი, აშუღთა სკოლის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი.

ჰუსეინ ჰასანოვი დაიბადა 1916 წელს სოფელ სარაჩლიში. ადრეული ასაკიდან განიცდიდა აშუღური ხელოვნებისადმი, დასტანამისადმი და საზზე დაკვრისადმი სიყვარულს. ახალგაზრდა ჰუსეინის პირველი მასწავლებელი იყო აშუღი ისმაილი. მოგვიანებით ის დადიოდა თავისი დროის სხვა თვალსაჩინო აშუღთან გუშჩუ იბრაჰიმთან. სწავლება გააგრძელა პოეტებთან ნაისთან და სარვან ბაირამთან (ორივე სოფელ ფახრალოდან იყვნენ). აშუღი ჰუსეინ სარაჩლი უკრავდა საზზე, წერდა ლექსებს და კითხულობდა დასტანებს.

აზერბაიჯანისა და საქართველოს რადიოსა და ტელევიზიის ფონდებში შენახულია პუსეინ სარაჩლის ჩანაწერები. ისინი გამოიყენება აზერბაიჯანის ხელოვნების ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტის მეცადინეობებზე. 60 წლისთავისადმი მიძღვნილ იუბილეზე მას მიენიჭა საქართველოს «კულტურის დამსახურებული მოღვაწის» სახელი. ჰუსეინ სარაჩლი გარდაიცვალა 1987 წელს, 71 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სარაჩლის ბიოგრაფია (დაარქივებული)
**აღასი აღაგიულ ოღლი მამედოვი** (დ. 1 ივნისი, 1980, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი მოკრივე. მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი, 2004 წლის ოლიმპიური თამაშებისა და მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსანი. 2002 წლამდე ის გამოდიოდა თურქეთის ნაკრებში, აღასი აგაგიულოღლუს სახელით.

2000 წელს, 20 წლის ასაკში, აღასიმ თურქეთის სახელით მოიგო ევროპის ჩემპიონატი, ფინალში დაამარცხა ევროპის ორგზის ჩემპიონი და მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი რუსი რაიმკულ მალახბეკოვი. სიდნეის ოლიმპიადაზე ის მეოთხეფინალში გავიდა, სადაც დამარცხდა (5-14) მომავალ ჩემპიონ კუბელთან გილერმო რიგონდოსთან. 2001 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე აღასი ფინალში გავიდა, მაგრამ იქ კვლავ გილერმო რიგონდოსთან დამარცხდა. 2000 წლის სიდნეის თამაშებზე იცავდა თურქეთის ნაკრების ღირსებას.

2001 წლის ბელფასტის მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ აგასი თურქეთიდან ბრუნდება მშობლიურ აზერბაიჯანში, იბრუნებს ნამდვილ სახელს და 2003 წელს ბანგკოკში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე უკვე აზერბაიჯანის სახელით გამოდის. მეოთხედფინალში აღასი მამედოვი კვლავ გილერმო რიგონდოს ხვდება, მაგრამ ამჯერად ახერხებს მის დამარცხებას და საბოლოოდ აზერბაიჯანის კრივის ისტორიაში მსოფლიო ჩემპიონატზე პირველ ოქროს მედალს იგებს, ფინალში დამაჯერებლად დაამარცხა გენადი კოვალევი (17:8). 2001 წელს მოიგო ტუნისში გამართული ხმელთაშუა ზღვის თამაშები. ფინალში დაამარცხა ტუნისელი ჰასან ჯილასი. 

2004 წელს აღასი აზერბაიჯანის ნაკრების რიგებში ათენის ოლიმპიურ თამაშებზე წავიდა სადაც ბრინჯაოს მედლის მოპოვება მოახერხა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ავსტრალიელი ჯოელ ბრუნკერი. 1/16 ფინალში დაამარცხა ბულგარელი დეტელინ დალაკლიევი, ანგარიშით 35:16. მეოთხედფინალში დაამარცხა უკრაინელი მაქსიმ ტრეტიაკი, ანგარიშით 32:12. ნახევარფინალში ანგარიშით 17:29 დამარცხდა ტაილანდელ ვორაპოჯ პეტჩკუმთან. ამის შედეგად მამედოვმა მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.  2004 წლის სექტემბერში აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებულებით დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი".

თუმცა, იმავე 2004 წელს, აღასი მძიმე ავტოავარიაში მოყვა, რა დროსაც მან თავის არეში მძიმე დაზიანება მიიღო. 2006 წელს მამედოვი დაუბრუნდა სპორტს, მაგრამ ვეღარ მოახერხა ასპარეზობის კვლავ მაღალ დონეზე გაგრძელება.

არის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, „Azerterminalkompleks"-ის თანამშრომელი და საბაჟო სამსახურის კაპიტანი.

რესურები ინტერნეტში
-------------------

* Sports-Reference.com

სქოლიო
------

1. ↑   Report
2. ↑   Olympic Report
3. ↑  Azərbaycan Milli Olimpiya komandası üzvlərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-07-27. ციტირების თარიღი: 2021-10-26.
4. ↑  Бронзовый призер Афин по боксу попал в аварию
ნადირობის სცენა. კლდის მხატვრობა
**გიამიგაიის კლდის მხატვრობა** — კლდის მხატვრობა, რომელიც მიეკუთვნება ჩვ. წ. IV—I ათასწლეულს და მოიცავს როგორც ბრინჯაოს, ასევე ადრეულ რკინის ხანას. იგი განლაგებულია ორდუბადის რაიონის ტერიტორიაზე, სოფელ ნასირვაზის აღმოსავლეთით, აზერბაიჯანისა და სომხეთის საზღვარზე.

აღწერა
------

თანამედროვე დასახელება გიამიგაია (აზერ. Gəmiqaya — ქვის გემი) — არის მცირე კავკასიონის ერთ-ერთი მწვერვალის — გაფიჯიღის (3905 მ) დასახელება, რომელსაც წარღვნის ლეგენდის მიხედვით ნოეს კიდობანი მიადგა და დროთა განმავლობაში იქცა ქვათ.

ბაზალტის კლდეებზე აღმოჩენილ იქნა 1500 მეტი საკედლო ნახატი ირმების, თხების, ხარების, ძაღლების, გველების, ჩიტების, ფანტასტიური არსებების, ასევე ადამიანების, ურმებისა და სხვადასხვა სიმბოლოები. ნახატებს შორის გვხდება ასევე ქაოტურად დახატული ადამიანების გამოსახულებები, რომლებიც ცეკვავენ. უამრავი დაფიქსირებულია წყაროებთან, მთიანი პლატო გარანგუშის ტერიტორიაზე. ხალხის გამოსახულება გამოსახულია სქემატურად. გვხდება, როგორც წყვილები, ასევე ჯგუფური ნახატები. ერთ-ერთ უნიკალურ გამოსახულებას წარმოადგენს ადამიანის ფიგურა ცხენთან ერთად. 

ნახატებს შორის განასხვავებენ თხებს, რაც იმის დამადასტურებელია, რომ თხებს მნიშვნელოვანი როლი ეკავა მათ ცხოვრებაში. ერთ-ერთ ნახატზე მხატვარმა გამოსახა შეტევისთვის მზადყოფნაში მდგარი ლეოპარდი. საინტერესოა, ასევე ირმების რეალისტური გამოსახულებები.

გიამიგაიის  ფართობი მცირეა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილისთვის, მაგრამ ტერიტორიას ძველად იყენებდნენ საზაფხულოდ. ადამიანები აქ სეზონურად ჩამოდიოდნენ. ითვლება, რომ ზუსტად ამ დროს იქმნებოდა კლდის მხატვრობა. 

მსგავსი სტილისა და თემატიკის ნახატები ნაპოვნია მდინარე არქსის ხეობაში კერამიკულ ნაკეთობებზე.

გიამიგაიის ყველაზე ძველი პეტროგლიფები თარიღდება ძვ.წ IV—I ათასწლეულით.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გობუსტანის კლდის მხატვრობა
* პეტროგლიფები
* კლდის მხატვრობა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Наскальная живопись Гямигая

სქოლიო
------

1. ↑  The Archaeology of the Caucasus: From Earliest Settlements to the Iron Age
**ახალი წელი აზერბაიჯანში** — დღესასწაული მრავალ კულტურაში ადგილობრივად მიღებული კალენდრის მიხედვით, რომელიც დგება წლის ბოლო დღიდან მომავალი წლის პირველ დღეზე გადასვლის მომენტში. გრიგორიანული კალენდრის მიხედვით, ახალი წელი დგება პირველ იანვარს. ყველა ხალხის მსგავსად, აზერბაიჯანელებსაც უყვართ ახალი წელი და ამ დღეს განსაკუთრებულად ზეიმობენ. ზეიმობენ პირველ იანვარს. უწინ საუკუნეების განმავლობაში აზერბაიჯანის, ირანის, ცენტრალური აზიის ზოგ ქვეყანასა და რუსეთის აზიატურ ნაწილში ახალი წელი საგაზაფხულო ბუნიაობას ემთხვეოდა. დიახ, სწორედ ნოვრუზის დღესასწაულზე ზეიმობდნენ ახალ წელს, თუმცა დღეს ასე აღარ არის. 

ცნობილია, რომ აზერბაიჯანელები გემრიელი კერძების მომზადების დიდი ოსტატები არიან და მათი სამზარეულო ამ მხრივ საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. აზერბაიჯანული ეროვნული კერძები არა მარტო ქვეყნის შიგნით, არამედ ქვეყნის გარეთაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ახალი წელი კი განსაკუთრებული შემთხვევაა. საახალწლო სუფრა თითქმის ყველა ოჯახში გადატვირთულია და თითოეული დიასახლისი ამაყობს საკუთარი კულინარიული ხელოვნებით.

აზერბაიჯანში საახალწლო ტრადიციული საკვები არომატული მწვანე ფოთლებიანი თეფშით იწყება, რომლესაც გოი (მწვანილი) ჰქვია. ასევე მასთან ერთად სუფრაზე იდება პური (ჩორეკ) და ყველი (პენდირ). ცხელი კერძები ხორცისა და თევზისგან მზადდება, რასაც თან ახლავს ძალიან ბევრი ბოსტნეულის სალათი.

საახალწლო სუფრაზე ორი სახეობის სალათი – ქალაქური და ოლივიე დევს, რომლითაც საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული წარმატებით ავსებენ აზერბაიჯანულ ტრადიციულ სუფრას. ცხელი კერძების გარეშეც წარმოუდგენელია საახალწლო სუფრა, არის ლიავიანგი, აზერბაიჯანული ფლავი და ტოლმა.

არსებობს რამდენიმე სახეობის აზერბაიჯანული ფლავი: კაურმა-ფლავი (ცხვრით), ტურშუ-კაურმა-ფლავი (ცხვრითა და მჟავე ხილით), ტოიუგ-ფლავი (მოხრაკული ქათმის ნაჭრებით), ტიარჩილო-ფლავი (ქათმით, ან წიწილის ფარშით), ჩიხირთმა-ფლავი (ქათმით, ჩახლილი კვერცხით), ფისინჟან-ფლავი ( გარეული იხვით, თხილით, მჟავე ხილითა და დარიჩინით), სიუდლუ-ფლავი (რძიანი) და შირინფლავი (ტკბილი ხილით).

ლიავიანგი წიწილის, ან თევზის შესანიშნავი კერძია, რომელიც ტრადიციულად აზერბაიჯანის სამხრეთ რეგიონებში მზადდება. კერძის შიგთავსს ამზადებენ წვრილად დაჭრილი ხახვის, გატარებული ნიგვზის, აღმოსავლური და სხვა სუნელებისგან. თუ ლიავიანგას თევზისგან ამზადებენ, მაშინ შიგთავსს ხიზილალასაც უმატებენ. ამ შიგთავსს ათავსებენ წიწილას, ან თევზში, კერავენ და პირდაპირ ტანდირში უშვებენ.

საახალწლო სადღესასწაულო სუფრაზე ხშირად დაინახავთ არაყს, ღვინოს, ან უალკოჰოლო სასმელებს.

ახალი წლის ღამეს აზერბაიჯანელებს აქვთ ე.წ გოგრის რიტუალი - გოგრას ტოვებენ კარების უკან ახალი წლის ღამეს, მერე გააგორებენ და გაჩეხავენ. ეს აზერბაიჯანული ტრადიციაა. თუ ამ რიტუალს არ შეასრულებენ, გონიათ, რომ ყველაფერი კარგად არ იქნება. ახალი წლის ღამეს კარის უკან ასევე უნდა იყოს ახალი ცოცხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანული ახალი წელი
* ახალი წელი
**გარამბის ეროვნული პარკი** (ფრანგ. Parc national de la Garamba) — ეროვნული პარკი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაშიი, შეიქმნა 1938 წელს. აფრიკის ეს ერთ-ერთი უძველესი ეროვნული პარკი 1980 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. გარამბის ტერიტორიაზე ბინადრობენ მსოფლიოში შემორჩენილი გარეული ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქის (*სუდანის თეთრი მარტორქა*) უკანასკნელი წარმომადგენლები. მსხვილ ძუძუმწოვართაგან აქ ასევე ბინადრობენ სპილოები, ჩრდილოეთის ჟირაფები და ჰიპოპოტამები. ლანდშაფტი შედგება ვრცელი სავანების, საძოვრებისა და ტყეებისგან, რომლებთანაც შერწყმულია მდინარის ხეობები და ჭაობიანი დეპრესიები. პარკის ტერიტორიაზე მარტორქებზე უკანონო ნადირობის გამო, 1996 წელს იუნესკომ ის საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაიტანა.

პარკი ასევე ცნობილია აფრიკული სპილოს მოშინაურების პროგრამით, რომელიც 1960-იან წლებში დაიწყო და რომელიც მიზნად ისახავდა ამ ველური ცხოველებით ტურისტების სეირნობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* UNESCO Garamba National Park Website

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვირუნგის ეროვნული პარკი  · გარამბის ეროვნული პარკი  · კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი  · სალონგის ეროვნული პარკი   · ოკაპის ნაკრძალი |  |

 |
აშუღთა სკოლა ერევანში (სომხეთი)
**აშუღი** (არაბ. აშიკ — მიჯნური, მეტრფე) — სახალხო მგოსანი და მომღერალი კავკასიის ქვეყნებში (აზერბაიჯანი, სომხეთი, საქართველო, დაღესტანი) და ახლო აღმოსავლეთში (ძირითადად თურქეთი და ირანის აზერბაიჯანი). 

აშუღი თხზავს სასიმღერო ტექსტს (ხშირ შემთხვევაში იმპროვიზებულად), უწყობს ჰანგებს და თავადვე მღერის რომელიმე სიმებიანი საკრავის (საზი, თარი, ქამანჩა, ჭიანური) თანხლებით, თუმცა ხშირად ზოგნი მხოლოდ ტექსტს ადგენენ, სხვები კი მზა რეპერტუარს ასრულებენ. 

*აშუღური პოეზია* დიდ ადგილს უთმობდა რომანტიკულ და საგმირო ჟანრის ხალხურ თქმულებებს. თავდაპირველად (როგორც სიტყვა „აშუღის" მნიშვნელობა მოწმობს) იგი სამიჯნური თემატიკას მოიცავდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში სოციალური მოტივებიც გამოერია. აშუღები მართავდნენ პოეტურ პაექრობას, რომელიც ერთგვარად ჰგავს ქართულ შაირობა-კაფიობასა და შემღერებას. 

*აშუღური სიმღერები* აღმოსავლეთის მუსიკის კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაკადია, ემყარება ხალხურ მუსიკასა და პოეზიას. მისთვის დამახასიათებელია განვითარებული ვოკალურ-ინსტრუმენტული ჟანრები — დასთანი, ბაიათი, მუხამბაზი და სხვა. გამოირჩევა ფართოდ განვითარებული მელოდიით, უხვი მელიზმატიკით, ემოციურობით. 

აშუღის სახელწოდება ამიერკავკასიაში XVI-XVII საუკუნეებიდან გვხვდება. საქართველოში (ძირითადად თბილისში) აშუღობა განსაკუთრებით განვითარდა XVIII საუკუნის II ნახევრიდან. თბილისელ აშუღთაგან ამიერკავკასიაში ყველაზე ცნობილი იყო საიათნოვა, XIX საუკუნეში — ჩამჩი-მელქო, სათარა, ჰაზირა, ევანგულა, ს. ფერშანგიშვილი, იოსებ ამირიძე (ქეშეშ დარდიმანდი) და სხვები. აშუღური პოეზიის ნაკადი საგრძნობია ბესიკის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, გრიგოლ ორბელიანის პოეზიაში (ამათგან პირველი ორი პოეტი თვითონ ამღერებდა საზზე თავის ლექსებს). ცნობილია აგრეთვე აკაკი წერეთლის მუხამბაზები — „თავო ჩემო", „აღმართ-აღმართ", „ნახევარი ცხოვრების გზა...". ქართული მწერლობისა და ფოლკლორული ტრადიციების გავლენით ქართველ აშუღ პოეტთა შემოქმედებაში შემდგომ მეტი ადგილი ეთმობოდა პატრიოტულ და დემოკრატიულ თემატიკას, იხვეწებოდა აშუღური ლექსი და ეროვნულ-ლიტერატურულ იერს იძენდა. ამის მაგალითია დავით გივიშვილისა და განსაკუთრებით იეთიმ გურჯის მემკვიდრეობა.

ასევე ხდებოდა ქართულ აშუღურ მუსიკაშიც. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებიდან გამოსული მომღერლები აშუღური მანერით ასრულებდნენ ქართულ ხალხურ ჰანგებს, რომლებიც სხვა სიმღერებთან ერთად ამდიდრებდნენ ე. წ. ქართულ ქალაქურ მუსიკალურ ფოლკლორს. ბევრ ქართულ აშუღურ სიმღერაში შერბილდა შესრულების აღმოსავლური იერი. ზოგი მათგანი ქართული ხალხური მუსიკისათვის დამახასიათბელ სამხმიან სიმღერად გადამუშავდა და მნიშვნელოვანი ადგილი დაიმკვიდრა როგორც ხალხური, ისე პროფესიულ მუსიკის საგანძურში.

ლიტერატურა
----------

* *გვახარია ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 69-70.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:აშუღი
 | აშუღი ვიქსიკონში |
| 

commons:Category:Ashik
 | აშუღი ვიკისაწყობში |
**გოგიჩაანთ ღელის ქვის დარბაზები** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჭობისხევში.

მტკვრის ხეობის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი, ტყით დაფარული მთის შუაწელზე გრანდიოზული ნამოსახლარის ნანგრევებია დაცული. ნამოსახლარი ტერასულად მიუყვება მთის მორკალურ რელიეფს და სოლისებრად სრულდება მთის წვერზე. კომპლექსი მშენებლობის ორ ძირითად ეტაპს შეიცავს: წინარექრისტიანულსა და ქრისტიანულს. მის ცენტრალურ მონაკვეთში, წინარექრისტიანული პერიოდის უმნიშვნელოვანესი, შესანიშნავად შემორჩენილი, ქვის კონუსურ-გუმბათიანი დარბაზების ჯგუფია, რომლის გარშემო, უკვე ქრისტიანულ პერიოდში, შუა საუკუნეების ნამოსახლარი განვითარდა. კომპლექსის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ძირითადად განისაზღვრება სწორედ ამ არქაულ ნაგებობათა ჯგუფით, რომლის ცენტრალური ნაგებობა წარმოადგენს მშრალი „ციკლოპური" წყობით ნაგებ მრგვალ სადგომს, დაგვირგვინებულს კონუსური გუმბათით და ღიობით გუმბათის ცენტრში. მეგალითური კულტურის ეს ნიმუში გამოირჩევა თავისი მასშტაბით, განსაკუთრებული მხატვრული გადაწყვეტით, რაც სხვადასხვა ზომისა და კონფიგურაციის ქვებისგან შედგენილი კედლის ცხოველხატულ, დინამიურ ნახატში ვლინდება. მისი კედელი, რომელიც ძირიდანვე იწყებს შევიწროვებას ზესწრაფულ, მოძრავ სვლას ქმნის ცენტრისკენ და ცრუ-გუმბათით სრულდება. აღსანიშნავია მშენებლობის ტექნიკაც. ინტერიერში, ბაზალტის ჯიშის ფორებიანი ქვის მოსწორებული ზედაპირის შიდა პირი შეთხელებულია, რაც სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვების ერთმანეთში მჭიდროდ მორგების საშუალებას იძლევა. ჭობისხევის დარბაზები, თავისი მხატვრული-ისტორილი ღირებულებით მსოფლიო მნიშვნელობის ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება.

გოგიჩაანთ ღელის ქვის დარბაზებს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12170

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**აფართა და ისათა საფრანგეთის ტერიტორია** (ფრანგ. Territoire français des Afars et des Issas) — საფრანგეთის „ზღივისიქითა ტერიტორია", რომელიც არსებობდა 1967-1977 წლებში. როდესაც ტერიტორიამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა გარდაიქმნა ჯიბუტის რესპუბლიკად. 1967 წლამდე ტერიტორიას ეწოდებოდა *სომალის ფრანგული ნაპირი*. აფართა და ისათა საფრანგეთის ტერიტორიის ისტორია XIX საუკუნის შუა ხანებამდე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული სომალის ნახევარკუნძულის სხვა ნაწილების ისტორიასთან. საფრანგეთის მთავრობის წარმომადგენელმა აფარების ერთ-ერთ ბელადთან 1862 წელს დადო ხელშეკრულება ობოკის ნავსადგურის „ყიდვის" შესახებ; ნავსადგურის რაიონი საფრანგეთის ჯარმა დაიკავა. 1896 წელს სომალის ტერიტორია (ცენტრი — ჯიბუტი) საფრანგეთის კოლონიად გამოაცხადეს („სომალის ფრანგული ნაპირი"). XIX საუკუნის ბოლოს ადგილობრივმა მოსახლეობამ დაიწყო ბრძოლა კოლონიზატორების წინააღმდეგ. 1946 წელს სომალის ფრანგულმა ნაპირმა ეგრეთ წოდებული „ზღვისიქითა ტერიტორიის" სტატუსი მიიღო.

1967 წლის მარტში ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგად ტერიტორია საფრანგეთის ავტონომიად გამოცხადდა. 1967 წლის ივლისში დადგინდა მნიშვნელოვნად შეზღუდული საშინაო თვითმმართველობა და ქვეყანას ეწოდა *აფართა და ისათა საფრანგეთის ტერიტორია*. საგარეო ურთიერთობის, თავდაცვის, ფინანსთა და იუსტიციის საკითხები საფრანგეთის უმაღლესი კომისრის გამგებლობაში დარჩა.

ტერიტორია უმეტესად დასახლებულია სომალიელებით (ისა, გადაბურსი, ხაბარავალი) და აფარებით (დინაკილი). გარდა ამისა ცხოვრობენ არაბები და ევროპელები. მოსახლეობის უმეტესობას შეადგენს მუსლიმან-სუნიტი. აფართა უმეტესობა ადგილობრივი ტრადიციული რწმენის მიმდევარია. ოფიციალურ ენას წარმოადგენს ფრანგული, ხოლო კალენდარი — გრიგორიანულია.

აფართა და ისათა საფრანგეთის ტერიტორია გამოირჩევა მთიანი რელიეფით. ტერიტორიის უმაღლესი ადგილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2063 მ-ს აღწევს. ჰავა ცხელი და მშრალი, ტრანზიტულ მდინარეებს მოკლებული. აღსანიშნავია ასალისა და აბეს ტბები. დიდი ყურეა ტაჯურა. გვხვდება ბუჩქნარი, ნათელი ტყეები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯიბუტი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 13.
**ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე ახალციხეში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა 2010 წელს.

ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც სადიაკვნესა და სამკვეთლოშია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი.

გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი გუმბათის ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით.

ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული.

ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია.

ლიტერატურა
----------

* გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია" // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461
**ახალშენის ორმალიანი ხიდი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ახალშენში.

ისტორია
-------

ხიდი წარმოადგენს ორმალიან ნაგებობას. აგებულია დაუმუშავებული ქვით. ნახევარწრიული მალის თაღები გადაყვანილია დამუშავებული ქვის კვადრებით. ხიდის შუაში დაბალი, მასიური ბურჯია. მასზე მდინარის დინების საწინააღმდეგო მხრიდან მიდგმულია კონუსური ფორმის კონტრფორსი. ხიდის სავალი ნაწილი მოკირწყლულია.

ახალშენის ორმალიან ხიდს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალშენის ორმალიანი ხიდი[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
აუქშტაიტია ღია წითლად
**აუქშტაიტია** (ლიეტუვ. Aukštaitija, ოფიციალურად "მთიანეთი") — ლიეტუვის ხუთი ეთნოგრაფიული რეგიონიდან ერთ-ერთი. სახელი მაღალმთიანეთში მდებარეობის გამო შეერქვა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი ნაწილისა.

გეოგრაფია
---------

აუქშტაიტია ლიეტუვის ჩრდილოეთით მდებარეობს და ბელარუსისა და ლატვიის საზღვრებსაც სცილდება ადგილ-ადგილ. უდიდესი ქალაქი და, რეგიონის არაპოლიტიკურობის მიუხედავად, ცენტრალური ქალაქი პანევეჟისია. 

* მხარის უდიდესი ქალაქები 20 000 ადამიანზე მეტი მოსახლით:

* პანევეჟისი - 119,749 (რეგიონის მთავარი ქალაქი)
* იონავა - 34,954
* უტენა - 33,860
* კედაინიაი - 32,048
* ვისაგინასი - 29,554 ( ეს ქალაქი საბჭოურ პერიოდში აშენდა და ძირითადად რუსებითა და სხვა საბჭოთაკავშირილებით იყო დასახლებული ამდენად, ქალაქი რეგიონში მხოლოდ გეოგრაფიულად მდებარეობს, მაგრამ, არა იდეურად)
* უკმიარგე - 28,759
* რადვილიშკისი - 20,339

რეგიონი, განსაკუთრებით კი აღმოსავლეთი ნაწილი სავსეა ტბებით.

ისტორია
-------

ისტორიულად აუქშტაიტია ლიტვის დიდ მთავარს ეკუთვნოდა მე-13 საუკუნემდე. მხარის ძირითადი დედაქალაქი იყო კიარნავია. გედიმინასის შეთანხმებით 1322 წელს აუქშტაიტიას ეწოდა terra Eustoythen (აუქშტაიტთა მიწა). მხარე პრუსიულ ქრონიკებში აუსტეხიად მოიხსენიებოდა (დაახ. 1326 წ.). მე-15 საუკუნიდან ტრაკაისა და ვილნიუსის სავოევოდოებში იყო მოქცეული, რაც მას ეთნიკური თვალსაზრისით პოლიტიკურ სტატუსსაც ანიჭებდა, ამიტომ, Lithuania Propria (ლიეტუვის მიწა) ეწოდა.

სიმბოლოები
----------

აუქშტაიტიის გერბი და დროშა საზოგადოებას 2007 წელს წარუდგინეს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ანტონ ჭუმბურიძე** — ქართველი საოპერო მომღერალი, ტენორი.

ბიოგრაფია
---------

თეატრში მუშაობის დაწყებამდე ქართველ კომპოზიტორებს ოპერების შექმნის პროცესში ეხმარებოდა. 1919 წელს მუშაობა დაიწყო ოპერის თეატრში. იყო საოპერო სტუდიის სოლისტი. ასრულებდა ქართველი კომპოზიტორების რომანსებს, ნაწყვეტებს ქართული ოპერებიდან და ქართულ ხალხურ სიმღერებს. სხვადასხვა დროს ასრულებდა პარტიებს ქართველი კომპოზიტორების ნაწარმოებებიდან: თანდარუხი (ზაქარია ფალიაშვილი — „აბესალომ და ეთერი"); კოტე (ვიქტორ დოლიძე — „ქეთო და კოტე"); ლუა (რ. კილაძე — „ლადო კეცხოველი", 1941); მოძახილი, ბაადური (ივანე გოკიელი „პატარა კახი". პრემიერა 1943); კინწურა (აკაკი ანდრიაშვილი, „ლაშქარა", პრემიერა 16 მარტი, 1949); მელიტონი (ანდრია ბალანჩივაძე — „მზია") და სხვა. მის რეპერტუარში, ქართულთან ერთად, უცხოელი კლასიკოსების ნაწარმოებებიც შედიოდა: ალფრედი (ჯუზეპე ვერდი — „ტრავიატა"); ჰერცოგი (ჯუზეპე ვერდი „რიგოლეტო"); ფაუსტი (შ. ჰუნო — „ფაუსტი"); სინოდალი (ანტონ რუბინშტეინი — „დემონი") და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა ჟ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 529.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონ ჭუმბურიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**არტმედია** — ქართული ვებდეველოპერული კომპანია, რომელიც ოპერირებს ვებპროგრამირების, მობილური აპლიკაციების და ვებდიზაინის განხრით. კომპანიის მომსახურების სფერო წარმოადგენს მრავალეტაპიან სერვისს, კონსლტაციიდან დაწყებული საბოლოო პროდუქტის ჩაბარების შემდგომ მომსახურებამდე. კომპანიის მიერ შემუშავებული მართვის პანელები მორგებულია მომხმარებლის მოთხოვნებს, რაც მათი სამუშაოს სირთულეს მნიშვნელოვნად ამცირებს. კომპანია ასრულებს ნებისმიერი სირთულის ვებინტერფეისის მქონე პროექტს, ქმნის აპლიკაციებს Android და IOS სისტემებზე. SEO და ვებმარკეტინგის სპეციალისტებით დაკომპლექტებული ჯგუფი, უზრუნველყოფს პროექტის საძიებო სისტემებში ოპტიმიზაცაის და მარკეტინგულ მომსახურებას.

ისტორია
-------

კომპანია არტმედია დაარსდა 2010 წელს. დამფუძნებლები: გოგა შონია, გიორგი ხაჭაპურიძე და ნიკოლოზ ხორავა.

ტექნოლოგიები
------------

კომპანიის მიერ გამოყენებული ტექნოლოგიები მოიცავს:

* PHP
* Python
* Node.js
* Microsoft SQL Server
* Postgresql
* MongoDB
* MySQL
* Javascript
* Angular
* Vue.js
* ReactJS
* React Native
* HTML 5
* CSS 4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არტმედია Facebook-ზე
* არტმედია ბიზნეს ინფორმაციის სააგენტოზე
**გ. მალიშევის სახლი** (რუს. Дом Г. Малышева) — ქალაქ პუშკინის ისტორიული შენობა. ცნობილია ასევე, ბელკოვის სახლის სახელით. შენობა აშენდა 1836-1839 წლებში. სახლი წარმოადგენს რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტს. შენობა მდებარეობს ორანჟერეის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

ტაძრის მოედნის აღმოსავლეთ მხარეს, ქალაქის ზოგადი გეგმის მიხედვით, ადგილები დიდი ხანი ცარიელი იყო. 1835 წელს კერძო საცხოვრებელი კორპუსების მშენებლობისთვის მთავრობის დადგენილებით მიწის ნაკვეთები გამოიყო. 1836 წელს იმპერატორის ბრძანებით გამოცხადებულ კონკურსში გაიმარჯვა არქიტექტორმა სებასტიან ჩერფოლიომ. ხუთივე სახლის პროექტი არქიტექტორ სებასტიან ჩერფოლიოს ეკუთვნის, სწორედ ეს სახლები ქმნიან ერთ დიდ კომპლექსს. გარკვეული დროის განმავლობაში მათ „ფერმერთა სახლები" უწოდეს. აღნიშნული შენობების ცენტრში მდებარეობს ყველაზე დიდი სახლი, რომელიც გ. მალიშევის მფლობელობაში იყო. ოქტომბრის რევოლუციამდე, აღნიშნული სახლი ბელკოვის სავაჭრო ფირმას ეკუთვნოდა.

არქიტექტურა
-----------

გ. მალიშევის სახლი, არქიტექტურული კუთხით ძალიან მაღალ დონეზეა შესრულებული. შენობა მიეკუთვნება კლასიციზმის სტილს. აღნიშნული სახლის ფასადი უხვად არის შემკული მდიდრული ორნამენტებითა და სანდრიკებით. სახლის ფასადი შედგება სამი ნაწილისგან. შენობის შუა ფასადში შედარებით უფრო დიდი სანდრიკები და ფანჯრებია. ორანჟერეის ქუჩაზე სახლები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ყრუ ქვის ღობეებით. შენობის ფასადები დაცულია თავდაპირველი სახით, ცვლილებების გარეშე. დღეს შენობის პირველ სართულზე სხვადასხვა ტიპის მაღაზიებია განთავსებული.

ლიტერატურა
----------

* Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — С. 363—364. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Оранжерейная 19, 21, 23, 27, 29. Дома архитектора Черфолио. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-11. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
* Дом Малышевых - Дом Белковой. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-07. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.

სქოლიო
------

1. ↑  Дом Малышева (Белковой). *КГИОП Санкт-Петербурга*. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Решение исполкома Ленгорсовета № 650 от 25.08.1975
3. ↑  Оранжерейная 19, 21, 23, 27, 29. Дома архитектора Черфолио. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-11. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
4. ↑  Дом Малышевых - Дом Белковой. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-01-07. ციტირების თარიღი: 2018-07-15.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგიწმინდა**. |

**გიორგიწმინდის ეკლესია** — VIII-IX საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია სოფელ თმოგვის მახლობლად (ასპინძის მუნიციპალიტეტი), ნასოფლარ გიორგიწმინდაში. 

ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. გარედან კედლები შემოსილია კარგად გათლილი ქვის, თანაბარი ზომის კვადრებით; შიგნით ასეთივე წყობითაა ამოყვანილი კონსტრუქციულად მნიშვნელოვანი ნაწილები. დანარჩენი კედლები უხეშად გათლილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი აქვს. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. გრძივი კედლები ორ-ორი კედლის თაღითაა დანაწევრებული. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია, ამ მხრიდანვე ეკლესიას მთელ სიგრძეზე გასდევს სტოა. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ფერდზე შემორჩენილია ქვასვეტის (სტელის) უხეშად თლილი ბაზისი. 

ეკლესიას 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* „სურამელაშვილი მ. „გიორგიწმინდა"", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 71 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1986 წელი. — გვ.
* *სურამელაშვილი მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 33.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**არბოშიკის ბოსტანაანთ კოშკი** — არქეოლოგიური ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, რომელიც მდებარეობს სოფელ არბოშიკის დასაწყისში, სასოფლო გზის მარკვენა მხარეს, სამი ხეობის შესაყართან. კოშკი სათვალთვალო იყო და აკონტროლებდა სამივე ხეობას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ძეგლის აღწერა
-------------

შენობა გეგმით კვადრატს მიახლოებული ოთხკუთხედია (8,3 X 7,6 მეტრი) — შიგნიდან და გარედან კუთხეებმომრგვალებული. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კირის ხსნარზე. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდეშია. აღმოსავლეთ კედლის შუაში თაღოვანი სარკმელია, მის ორივე მხარეს კი ერთ დონეზე თითო ცალმაგი სათოფური. დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში სათოფურით აღჭურვილი განიერი და ღრმა ნიშაა. სამხრეთ კედელში შემორჩენილია ღიობის ერთი (დასავლეთი) წირთხლი. სართული გადახურული იყო აგურის გუმბათოვანი კამარით (შემორჩენილია ქუსლის წყობის მცირე ნაწილი, რომლი რვაწახნაგოვან საფუძველს სართულის ოთხივე კუთხეში განლაგებული ტრომპები ქმნის. კოშკს მეორე სართულიც ჰქონია, რომელზეც ასასვლელი კიბე აღმოსავლეთ კედლის სისქეში იყო მოწყობილი. კიბის უჯრედი გადახურული იყო აგურით გამოყვანილი კამარით (შემორჩენილია ნაწილი).

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 268-269.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის ეკლესია**. |

**გიორგიწმინდის ღვთისმშობლის მესამე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდის ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. აქვე მდგარ ღვთისმშობლის ეკლესიის გვერდით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (5X3,4 მეტრზე), უაფსიდოა. ნაგებია რიყის წვრილი ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვითაა, რომლებშიც ერთმანეთს ენაცვლება სხვადასხვა მხარეს დახრილი ქვებით გამოყვანილი რიგები. კედლების ზედაპირი კი დუღაბითაა გასწორებული. კამარა და შესასვლელი ღიობი გამოყვანილია აგურით. კუთხეებში აგურისა და მოზრდილი, რიყის ქვის შერეული წყობაა (მონაცვლეობით). ფასადებისაგან განსხვავებით შიგნით კედლების წყობის ხარისხი რამდენამდე დაბალია.

ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: ჩამოშლილია სახურავის საფარი, მონგრეულია ჩრდილოეთ ფასადის ზედა ნახევარი, ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხე (მთელ სიმაღლეზე) და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი, ჩამოქცევის პირასაა მისული კამარა.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში რიყის მოზრდილი ქვით ნაწყობი, თითქმის პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია, რომელსაც ძირი თარაზული აქვს და გარეთკენ საფეხურებად დაბლდება იმდენად, რომ სარკმლის გარეთა ღიობი ფორმით კვადრატს უახლოვდება. საკურთხევლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო, პატარა სწორკუთხა ნიშაა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 91.
**დრუკ ცენდენი** (ტიბ. འབྲུག་ཙན་དན་, დრაკონის სამეფო) — ბჰუტანის სახელმწიფო ჰიმნი. თავდაპირველად ჰიმნის ტექსტი შედგებოდა 12 სტრიქონისგან, მაგრამ 1964 წლიდან ადმინისტრაციული მონარქიის მიერ ტექსტს 6 სტრიქონი გამოაკლდა.

ჰიმნის შექმნის აუცილებლობა მწვავედ გახდა ბჰუტანში ინდოეთის პრემიერ-მინისტრის, ჯავაჰარლალ ნერუს, სახელმწიფო ვიზიტისას. ჰიმნისთვის მუსიკის შედგენა დაეკისრა ქვეყნის სამხედრო სასულიერო ორკესტრის ხელმძღვანელს, აკუ ტონგმის, რომელიც განათლება ინდოეთში მიიღო. მელოდიას საფუძვლად დაედო ინდური და ბრიტანული ჰიმნები, ასევე ბჰუტანის სახალხო სიმღერა „ტრი ნიამა მედპა პემაი ტრი" („ლოტოსის ცნობილი სამეფო ტახტი"). გარდა ამისა, ტონგმი ჰიმნის ქორეოგრაფიული თანხლების ავტორიც გახდა, რომელიც ასევე ეროვნულ საცეკვაო მოძრაობებზე იყო დაფუძნებული. ბჰუტანის ჰიმნის მუსიკამ ორჯერ განიცადა ცვლილება ტონგმის მემკვიდრეები მიერ (ორკესტრის ხელმძღვანელის პოსტზე).

ჰიმნის ტექსტი
-------------

ორიგინალში:

འབྲུག་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།།  

དཔལ་ལུགས་གཉིས་བསྟན་སྲིད་སྐྱོང་བའི་མགོན་།།  

འབྲུག་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་།།  

སྐུ་འགྱུར་མེད་བརྟན་ཅིང་ཆབ་སྲིད་འཕེལ་།།  

ཆོས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་ཞིང་རྒྱས་།།  

འབངས་བདེ་སྐྱིད་ཉི་མ་ཤར་བར་ཤོག་།།

ძონგ-კეს ენაზე ფონეტიკურ ტრანსლიტერაციაში:

Druk tsenden koepei gyelkhap na  

Pyel loog nig tyensi chongwei gyen  

Druk gyelpo ngadak rinpoche  

Koo jurmey tyentsing chap tsid pyel  

Che sangye tyenpa darshing gyel  

Bang deykyed nyima sha-wa sho.

ქართული თარგმანი
----------------

*თარგმანი რუსულიდან (იხ. ვიკიპედია რუსულ ენაზე)*:

მეხისმტყორცნელი დრაკონის სამეფოში, სადაც კვიპაროსები იზრდებიან,  

დიდებული რელიგიური და სამოქალაქო ტრადიციების სახლში  

დრაკონების მემკვიდრე მეფე, ძვირფასი მონარქი  

მარადიულად ცხოვრობს და თავისი მმართველობით წარმატება მოაქვს,  

ბუდას მოძღვრება იფურჩქნება და ყვავდება,  

და ხალხს მშვიდობისა და ბედნიერების მზესავით ნათების საშუალებას აძლევს

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბჰუტანის ჰიმნის მუსიკა

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბჰუტანის დროშა ბჰუტანის თემები |
| --- |
|  |
| ისტორია | 
* შაბდრუნგი
* ბუდიზმი ბჰუტანში
* ხუთი ლამის ბრძოლა
* მმართველების სია
* ანგლო-ბჰუტანური ომი
 |  |
|  |
| სიმბოლოები | 
* ჰიმნი
* გერბი
* დროშა
* მეკონოფსისი
* კიპარისი
* ყვავი
* ტაკინი
* მშვილდიდან სროლა
* დრუკი
* გჰო
* კირა
 |
|  |
| პოლიტიკა | 
* სახელმწიფო მოწყობა
* კონსტიტუცია
* მეფე
* პარლამენტი
* მთავრობა
* საგარეო პოლიტიკა
* დანაშაული
 |
|  |
| შეიარაღებული ძალები | 
* სახმელეთო ჯარი
* პოლიცია
* სამეფო მცველები
 |
|  |
| ეკონომიკა | 
* ვალუტა
* ტურიზმი
* ტრანსპორტი
* კავშირი
* ფოსტა (ისტორია და მარკები)
* სოფლის მეურნეობა
 |
|  |
| გეოგრაფია | 
* დედაქალაქი
* ადმინისტრაციული დაყოფა
* ქალაქები
* მდინარეები
* დრო
 |
|  |
| საზოგადოება | 
* მოსახლეობა
* ენები
* განათლება
* სპორტი
* რელიგია
* ჯანდაცვა
 |
|  |
| კულტურა | 
* ხელოვნება
* მუსიკა
* დღესასწაულები
* სამზარეულო
 |
|  |
| 
**„ბჰუტანის" ვიკიპროექტი** |

 |
**არბოს საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არბოში, წმ. გიორგის ეკლესიის ჩრდილოეთით, აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში არქიტექორ სიმონ კლდიაშვილის მიერ სახლი ი. მიქარაშვილს ეკუთვნოდა. 

საცხოვრებელი სახლი (17,4X16,6 მ) ორსართულიანია, ნაგებია აგურით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია ზედა სართულის ჩრდილოეთის აივანი, ქვედა სართულის აივნის მნიშვნელოვანი ნაწილი; სამხრეთის აივნების ჭვირულორნამენტიანი მოაჯირები შეცვლილია მთლიანი ხის მოაჯირით; დაზიანებულია სახლის სახურავიც. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, პირველი სართულის აივნიდან. აივანს შუაში ქვის კიბე აქვს პირველ სართულზე 6 მომიჯნავე ოთახია — 3 სამხრეთით, 3 ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთით მთელ სიგრძეზე საცხოვრებელ სახლს ხის ღია აივანი ჰქონდა მიშენებული. მეორე სართულზე ასასვლელი ამ აივნიდან იყო. მეორე სართული, პირველთან შედარებით, ვიწროა. აქ ორი თითქმის თანაბარი ოთახია, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია განიერი კარით. სახლს აქვს სარდაფი რომელშიც წვრილად მხარის მარანია საწნახლითა და ქვევრებით. მარნის კედლებში თაღოვანი და სწორკუთხა ღრმა ნიშებია. სარდაფის სამხრეთ ნაწილიც სამეურნეო დანიშნულებისაა. სარდაფში ჩასასვლელი საცხოვრებელი სახლი ჩრდილოეთ ნაწილშია. სახლის ფასადებიდან გამორჩეულია სამხრეთის ფასადი. მისი ქვედა ნაწილი განიერია, მეორე სართულზე გადასვლა ხდება პირველი სართულის ცალფერდა სახურავებით. მეორე სართულის სახურავი ორფერდაა.ფასადზე სართულები ერთმანეთისგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი სარტყელით.

ლიტერატურა
----------

* *მარსაგიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 44.
**აღა ალიგამა ოღლი ალიევი** (დ. 5 მაისი, 1940 — გ. 25 ნოემბერი, 2007) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი, პოეტი, (1969), ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

ცხოვრება
--------

აღა ლაჩინლი დაიბადა 1940 წლის 5 მაისს, ლაჩინის რაიონის სოფელ ოღულდარაში. 1963-1966 წლებში სწავლობდა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურული ინსტიტუტის პოეზიის განყოფილებაში.

მისი ლიტერატურული შემოქმედება დაიწყო 1958 წელს აღდამის რაიონის გაზეთ „ლენინ იოლუში" გამოქვეყნებული ლექსით „მწყემსი". 1966 წელს გამოიცა მისი პირველი წიგნი სახელწოდებით "იმედი". მოგვიანებით „დუმილი", „იდუმალი მთები", „უკიდურობების წინაშე", „როცა დრო მომწიფდება", „გვიყვარდეს ჩვენი სიყვარული", „ტყის სიმღერა", „ღამის სიზმარი", „აიღე ჩვენი წერილი" და სხვა. მისი წიგნები გაყიდულია.

აღა ლაჩინლი 1970 წლიდან მუშაობდა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში და იყო ასოცირებული პროფესორი „მსოფლიო ლიტერატურის" განყოფილებაში. 1980 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „აზერბაიჯანული ზღაპრების მხატვრული თავისებურებები" და მიენიჭა აკადემიკოსის წოდება. დაასრულა სადოქტორო დისერტაცია „თურქიზმი ჰომეროსის ეპოსებში". აღა ლაჩინლიმ, ძველი ბერძნული ლიტერატურის სპეციალისტმა, თარგმნა რჩევები ძველი შუმერული, ძველი ბერძნული, ძველი რომაული, ჩინური, ინდოელი, ასევე პოლონური, რუსული, ვიეტნამელი, სლოვაკი, იაპონელი, კორეელი, არგენტინელი და სხვა ხალხების კლასიკური პოეზიიდან.

1967-2006 წლებში ხელმძღვანელობდა და მუშაობდა ფილოლოგიის ფაკულტეტის ლიტერატურულ ასოციაციაში. კითხულობდა ლექციებს აზერბაიჯანული კულტურის, ლიტერატურისა და მეცნიერების შესახებ რუსეთში, თურქეთში, ლიტვაში, ლატვიაში, ესტონეთში, საქართველოში და სხვა ქვეყნებში.

ლიტერატურა
----------

* Laçın yurdu" jurnalı, № 1(1), 2011, Bakı, "Elm və təhsil", 2011.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*
**აღა მიქაილის აბანო** (აზერ. Ağa Mikayıl hamamı) — ძველებური აბანო, განლაგებულია ბაქოს (აზერბაიჯანის) ისტორიულ უბანში. აბანო ასენდა შემახის მაცხოვრებლის, ჰაჯი აღა მიქაელის მიერ, უბანში, რომელიც დღემდე ატარებს „აბანოთ უბანის" სახელს.

აღა მიქაელის აბანოში გადაღებულ იქნა არაერთი მხატვრული ფილმი, მათ შორის „ეს თუ არა ის", უზეირ ჰაჯიბეკოვის იმავე სახელწოდების ოპერეტის მოტივებზე. ამის გამო ხალხი ამ აბანოს მაშადი იბადის (ფილმის მთავარი პერსონაჟი), სახელწოდებით მოიხსენიებს.</ref>. В связи с этим баню называют в народе и баней Мешади Ибада, главного героя комедии

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით აღა მიქაელის აბანოს მიენიჭა „კულტურული მემკვიდრეობის ისტორიული ძეგლის სტატუსი". 2011 წელს აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის „ქალაქ ბაქოს ცენტრის კონსერვაციის გენერალური გეგმიდან" გამომდინარე აბანოს ჩაუტარდა რესტავრაცია უცხოელი სპეციალისტების აქტიური მონაწილეობით.

სქოლიო
------

1. ↑  Памятники Национального значения. Баня Ага Микаила.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-01. ციტირების თარიღი: 2018-12-30.
2. 1 2  В Ичери шехер отреставрирован очередной монумент 1news.az 27.12.2011
**არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყება 1742-1746**, აჯანყების მთავარი მიზეზი იყო ბეგარა-გადასახადების გადადიდება და მებატონე ერისთავების სისასტიკე. გლეხებთან ერთად აჯანყებაში მონაწილეობდა ერისთავების უკმაყოფილო წვრილი აზნაურობაც. 1742 წელს აჯანყებულებმა საერისთავოს სახლთუხუცესის ამინა კობიაშვილის მეთაურობით ბეჟან არაგვის ერისთავის შეპყრობა და მოკვლა გადაწყვიტეს. ბეჟან ერისთავს გივი ამილახვარი მიეშველა ჯარით. აჯანყებულები დაარბიეს და აიკლეს, მოთავენი ჩაამწყვდიეს. ა. კობიაშვილი სიკვდილით დასაჯესა.

1743 წლის ივნისში საერისთავოს მოსახლეობა კვლავ აჯანყდა მოედო საერისთავოს ბარის სოფლებს, ხევს, მთიულეთს. აჯანყების მოთავეები იყვნენ პაპა ღუდუშაური (ხევში), გივი და ზარიბეგ ნადიბაიძეები (მთიულეთში), ტეტია გელდაშვილი (საერისთავოს ბარის ნაწილში) და სხვა. აჯანყებულებმა მოკლეს ბეჟან და ოტის ერისთავები, თავს დაესხნენ გივი ამილახვრისა და ბეჟან ერისთავის სახლობას, რომელნიც მთიულეთში იყვნენ შეფარებული, აიკლეს და დაიტაცეს დიდძალი ქონება. აჯანყებულებმა თავიანთ ბატონად კახეთის მეფე თეიმურაზ II მიიწვიეს. თეიმურაზი ჯარით შევიდა საერისთავოში, ანანურს დაბანაკდა და აჯანყებულებს ადათით დაწესებული გადასახედელის შენარჩუნებას დაჰპირდა. სამაგიეროდ მორჩილება მოითხოვა, მეთაურებს მძევლები გამოართვა და საერისთავოში თავისი მოხელეები დანიშნა.

1746 აჯანყებამ ახალი ძალით იფეთქა და ქსნის საერისთავოსა და ახლანდელი სამხრეთი ოსეთის ტერიტორიაზე გავრცელდა. ქართლ-კახეთის მეფეებმა გადაწყვიტეს აჯანყებულები იარაღით დაემორჩილებინათ. თეიმურაზ II ქართლის ჯარით ქსნის საერისთავოში შევიდა და ვანათს დადგა. ერეკლე II-მ კახეთის ჯარით ანანური დაიჭირა. მეფეებმა ორივე საერისთავოს გზები შეკრეს. ერეკლემ პირველად არაგვის ხეობის აჯანყებულ ოსებს შეუტია. აიღო და გადაწვა 40 კოშკი. შემდეგ ანანურში მიბრუნდა და იქაურ აჯანყებულებს გაუსწორდა. აჯანყების მეთაურებს (რომელთაც 1743 წელს ერისთავები დახოცეს და საერისთავო თეიმურაზს გადასცეს) მეფეების ბრძანებით თვალები დასთხარეს და კახეთში გადაასახლეს, ქსნის ხეობის გლეხობა და მთაში მცხოვრები ოსები იძულებული გახდნენ თეიმურაზს დამორჩილებოდნენ, პატიება ითხოვეს და "მოსცეს სრული ბეგარა". გლეხთა ეს დიდი აჯანყება მარცხით დამთავრდა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 532-533, თბ. 1975
ახალი შვაბიის მდებარეობა ანტარქტიკაში
**ახალი შვაბია** (გერმ. Neu-Schwabenland ან Neuschwabenland) — ანტარქტიკის ტერიტორია აღმოსავლეთი განედის 20° და დასავლეთი განედის 10° შორის. ამ ტერიტორიაზე პრეტენზია გამოთქვა გერმანიამ 1939 წლის 19 იანვრიდან 1945 წლის 8 მაისამდე. ახალი შვაბიის ტერიტორია იყო განლაგებული დედოფალ მოდის მიწაზე. 1938 წლიდან ამ მიწაზე პრეტენზიას აცხადებს ასევე ნორვეგია. ექსპედიცია "ახალი შვაბია" (1938 წლის 17 დეკემბრიდან 1939 წლის თებერვლამდე). ექსპედიციის მიზანი იყო გერმანული ვეშაპდამხოცველი სადგურების დაცვა ანტარქტიკაში. ლიუფტვაფეს მდრინავებმა გადაუფრინეს 600 ათას კილომეტრს, ყოველ 25-30 კილომეტრში ისინი აგდებდნენ ვიმპელებს. ოპერაციის შედეგად გადაიღო 11 ათასი ფოტოსურათი. ერთ-ერთი მფრინავის სახელი დაერქვა შირმაჰერის ოაზისს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალი შვაბია, ბაზა 211 საჭიროებამდე დაარქივებული 2011-08-29 საიტზე Wayback Machine.  // www.redstar.ru
* ნაცისტური გერმანიის კვალი ანტარქტიკაში არ არის ნაპოვნი — რია «ამბები», 8 ივლისი, 2008 წელი.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტერიტორიული პრეტენზიები ანტარქტიკაზე |
| --- |
|  |
| 

**თანამედროვე:** ავსტრალიური ანტარქტიკა | არგენტინული ანტარქტიკა | ბრიტანული ანტარქტიკა | ადელის მიწა | დედოფალ მოდის მიწა და პეტრე I კუნძული | როსის ტერიტორია

**ისტორიული:** ახალი შვაბია

**არაოფიციალური:** ბრაზილიური ანტარქტიკა

**დოკუმენტები:** ხელშეკრულება ანტარქტიკის შესახებ |

 |
ბახუსის ყმაწვილობა — ორგია, უილიამ ბუგეროს ნახატი (1884).
**ბაკქანალია** (გავრც. **ვაკხანალია**) იყო რომაული ღმერთი ბახუსის ველური და მისტიური ფესტივალი. შემოვიდა რა რომში ქვემო იტალიიდან ეტრურიის გავლით (დ. ძვ.წ. 200), ბაკქანალია საიდუმლოდ ტარდებოდა და მას მხოლოდ ქალები ესწრებოდნენ; გრძელდებოდა სამი დღის განმავლობაში ყოველწლიურად სიმილას ველზე, ავნეტინის მთასთან. შემდგომში, ფესტივალზე დასწრების უფლება მამაკაცებსაც მიეცათ და დღესასწაული თვეში უკვე ხუთჯერ ტარდებოდა. ტიტუს ლივიუსის (ასევე *ლივი*) თანამხმად ეს ბახუსის კულტის ლიდერად პაკულა ანიას ყოფნის პერიოდში მოხდა, თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ მამაკაცები ცერემონიალში ადრეც მონაწილებდნენ. 

ლივის ცნობით, კულტის სწრაფმა გავრცელებამ, რომლის დროსაც ყველანაირი სახის კრიმინალი და პოლიტიკური კონსპირაციები ისახებოდა, განაპირობა ძვ. წ. 186 წელს სენატის გადაწყვეტილების მიღება — ე.წ. (ლათ.) Senatus consultum de Bacchanalibus, რომელიც აპულიაში (სამხრეთი იტალია) 1640 წელს ნაპოვნ ბრინჯაოს ტაბულაზეა აღბეჭდილი (ამჟამად ინახება ვენის საიმპერატორო მუზეუმში). ამ გადაწყვეტილების მიხედვით ბაკქანალია აკრძალეს სრულიად იტალიაში გარდა განსაკუთრებული შემთხვევებისა, რომლის ნებართვა მხოლოდ სენატს შეეძლო გაეცა. თუმცა, მიუხედავად მკაცრი სასჯელისა, ბაკქანალიის ტრადიციამ კიდევ დიდ ხანს გასტანა სამხრეთ იტალიაში.

თანამედროვე სქოლასტები ლივის გადმოცემებს ეჭვქვეშ აყნებენ და მიიჩნევენ, რომ სენატი ბაკქანთა წინააღმდეგ სამი მიზეზის გამო გამოვიდა: (პირველი) კულტში ლიდერები ქალები იყვნენ, რომაული ტრადიციების საწინააღმდეგოდ; (მეორე) კულტის წევრები ასევე იყვნენ მონები და ღარიბები, რომლებიც კლასობრივი სისტემის გადაგდებას გეგმავდნენ; (მესამე) ერიხ გრუენის თეორიის მიხედვით, ამგვარი ღრეობები წინ სწევდა ზოგიერთი გენერალის პოპულარობას, რაც საფრთხეს წარმოადგენდა სენატის კოლექტიური ავტორიტეტისთვის.

მას შემდეგ ეს სიტყვა თანამდეროვე ტერმინოლოგიაში ზოგადად გამოიყენება თავაწყვეტილი ღრეობისა და განუკითხაობის აღსანიშნავად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 279.