recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
სარა გადონი
**სარა გადონი** (ინგლ. *Sarah Gadon*; დ. 4 აპრილი, 1987 წელი) არის კანადელი მსახიობი. მან თავისი სამსახიობო კარიერა დაიწყო სატელევიზიო სერიალებით - "Are You Afraid of the Dark?" (1999), Mutant X (2002) და Dark Oracle (2004). მას ასევე ჰქონდა ხმოვანი როლები სხვადასხვა სატელევიზიო სერიალში. გადონმა აღიარება მოიპოვა დევიდ კრონენბერგის ფილმებით - "A Dangerous Method" (2011), "Cosmopolis" (2012), Maps to the Stars (2014). მან ასევე ითამაშა დენის ვილნუვის თრილერში „Enemy" (2013), დრამაში Belle (2013) და საშინელებათა ფილმში Dracula Untold (2014).

ადრეული წლები
-------------

სარა გადონი დაიბადა 1987 წლის 4 აპრილს ტორონტოში, ონტარიოში. იგი არის პედაგოგი დედისა და ფსიქოლოგი მამის შვილი. გადონი თავის უფროს ძმასთან, ჯეიმსთან ერთად გაიზარდა. გადონს აქვს ინგლისური და იტალიური წარმოშობა. 

სარა სწავლობდა ხელოვნების სხვადასხვა სკოლაში და 5 წლის ასაკში ჩაირიცხა ეროვნული ბალეტის სკოლაში. ბალეტმა გადონს პირველი როლი მიანიჭა. მან ითამაშა სპექტაკლ - "მაკნატუნაში". 

სარა გადონმა პირველი მოქმედი როლი 10 წლის ასაკში მიიღო. მან მიიღო როლი სერიალში - "La Femme Nikita". მისი მშობლები დაჟინებით მოითხოვდნენ მის სკოლაში დარჩენასა და როლების შესრულებას მხოლოდ შვებულების დროს. 

ტორონტოში ყოფნამ გადონს მისცა შესაძლებლობა, ემონაწილევა კანადურ ფილმებში - "Siblings", "Leslie", "My Name is Evil". სარა მონაწილეობდა კანადურ სატელევიზიო სერიალებში - "This Is Wonderland", "Flashpoint", "The Border", "Being Erica", "Happy Town", "Murdoch Mysteries". სარა ასევე მონაწილეობდა სპექტაკლებში ადგილობრივ ამერიკულ თეატრში.

პირადი ცხოვრება
---------------

სარა გადონი სასიყვარულო ურთიერთობებში იმყოფება მეტ ჰანამთან, რომელიც არის სერიალებისა და ფილმების რედაქტორი და მრავალგზის ჯილდოს მფლობელი. წყვილი ერთმანეთს პირველად შეხვდა გადასაღებ მოედანზე. დღეს უკვე 3 წელზე რაც ისინი ერთად არიან, როგორც ჩანს ისინი დაქორწინებას არ ჩქარობენ.

კარიერა
-------

სარა გადონის ბოლოდროინდელი შემოქმედებაა - "Lolz-ita", "Paseo", "Letterkenny" და "Alias Grace". მან მსახიობობა დაიწყო 10 წლის ასაკიდან. სარას პირველი როლი იყო სერიალში - "La Femme Nikita", მან შასრულა ჯულიას როლი. იგი მონაწილეობდა ისეთ ცნობილ მსახიობებთან ერთად, როგორებიც არიან პეტა ვილსონი, როი დუპუისი, მეთიუ ფერგიუსონი, დონ ფრანკსი, ევგენი რობერტ გლეიზერი და ალბერტა უოტსონი.

გადონი ასევე გამჩნდა სერიალებში - "Twice in a Lifetime", "Are You Afraid of the Dark?", "Flashpoint" და "The Other Me". მან ასევე მოიგო ნომინაცია, ახალგაზრდა ხელოვანის ჯილდო.

მის ნამუშევრებს შორის ყველაზე ცნობილია ფილმი არის Flashpoint და Ruby Gloom. ის იყო ნომინირებული ACTRA - ს პრემიაზე.

2017 წელს მას ჰქონდა როლი ფილმში - Letterkenny. სარასთან ერთად ფილმში მონაწილეობდნენ მსახიობები - ჯარედ კიესო, ნეითან დელეზი, მიშელ მილეტი, ჯეიკობ ტიერნი, დილან ფლეიფეირი და სხვები. იმავე წელს მან იმონაწილევა ფილმში "The Death and Life of John F. Donovan" კიტ ჰარინგტონთან, ჯესიკა ჩასტინთან, ნატალი პორტმანთან, სუზან სარანდონთან, ქეთი ბეიტსთან, ბელა ტორნთანა და მაიკლ გამბონთან ერთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------
**იური ვასაძე** (დ. 31 მარტი, 1935, ასკანა, ოზურგეთის რაიონი — გ. 9 სექტემბერი, 2006) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1999).

ბიოგრაფია
---------

იური ვასაძე დაიბადა 1935 წლის 31 მარტს ოზურგეთის რაიონის სოფელ ასკანაში. 1948 წელს დაამთავრა ამავე სოფლის საშუალო სკოლა, 1961 წელს — შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1961-1978 წლებში იყო აბაშიძის სახელობის თბილისის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი. 1978-1988 წლებში — თუმანიშვილის სახელობის თბილისის კინომსახიობთა თეატრის მსახიობი. მის რეპრტუარში იყო: ვანო, თეოფილე (ა. კერესელიძე „ჯაზომანია", „ალუბლები ყვავიან"), ამბროსი (შ. ჯოჯუა „მეკარე"), ბიძინა (შ. მილორავა „სამი უფროსის მსახური"), დომენტი (გ. ცაბაძე „ბრწყინვალე სამეული"), სიმონიკა (ვ. ცაგარეიშვილი „მზის დაბნელება საქართველოში"), ბუხუტი (ს. ნასიძე „სტუდენტები"), ბაბაჯანა (ლ. აიშვილი „ბაბაჯანას ქოშები"), ევტიხი (შ. ჯოჯუა „სტუმარი და მასპინძელი"), ყვარყვარე (ნ. გაბუნია „ყვარყვარე თუთაბერი"), დონდლო (ო. თაქთაქიშვილი „მუსუსი"), ვახტანგი (ა. დუნაევსკი „გაბზარული ფირფიტა"), პელიკანი (კალმანი „ცირკის პრინცესა") და სხვა.

გადაღებულია ფილმებში: სიყვარული ყველას უნდა, დათა თუთაშხია, მშობლიურო ჩემო მიწავ!, თეთრი ბაირაღები, უძინართა მზე და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1979 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1990 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
* 1999 — ღირსების ორდენი

ფილმოგრაფია
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| 
* კაცია ადამიანი?!
* მშობლიურო ჩემო მიწავ (რაიკომის მდივანი)
* სიყვარული ყველას უნდა
* თბილისი, პარიზი, თბილისი
* ზღაპარი
* დები წყვდიადში
* არაჩვეულებრივი რეისი
* წითელი ხაზი
* უკვდავების თეთრი ვარდი
* ქალაქის მიღმა (ღამის ილუზია)
* ნეილონის ნაძვის ხე
* ელისა და რარუს თავგადასავალი
* მონანიება

 | 
* ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი
* ეტლი შარაგზაზე
* ერთი ნახვით შეყვარება
* თეთრი ბაირაღები
* ხარება და გოგია
* დათა თუთაშხია
* წკიპურტები
* მე მოვედი
* ჰავაური ვალსი
* ანთიმოზ ივერიელი
* პრემიერა
* უძინართა მზე
* აქ თენდება

 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* იური ვასაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იური ვასაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* იური ვასაძე კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1990. №3. გვ. 13

,
**ორთქლის ზღვა** (ლათ. Mare Vaporum) — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, მოწმენდილობის ზღვის სამხრეთ-დასავლეთ კიდესა და წვიმების ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეს შორის. მისი ფართობი დაახლოებით 55 ათასი კმ²-ია. ზღვას სახელი დაარქვა იტალიელმა ასტრონომმა ჯოვანი ბატისტა რიჩოლიმ.

ორთქლის ზღვას აქვს რღვევების შესამჩნევი სისტემა. უზარმაზარი (დაახლოებით 200 კმ სიგრძის) არიდეოსის ნაპრალი, რომელიც გადის იულიუს კეისრის კრატერის სამხრეთით, გრძელდება ორთქლის ზღვის ფსკერამდე. მის პარალელურად არის კიდევ ერთი შედარებით მოკლე — ჰიგინუსის ნაპრალი, რომლის შუაშია ჰიგინუსის კრატერი. ორთქლის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, ტრისნეკერის კრატერთან, არის ღრმა, ვიწრო ნაპრალები, რომლებიც სხვა მიმართულებით მიდის.

ორთქლის ზღვის სანაპიროებზე ჩანს სამი კარგად შემონახული კრატერი: მანილიუსი, ბოშკოვიჩი და აგრიპა.

ორთქლის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის ჰემეს მთები, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით — აპენინები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Vaporum.

სქოლიო
------

1. ↑  Gazetteer of Planetary Nomenclature — საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24033439'></a>
**ტიმოთი ჰალ შალამე** (ინგლ. Timothee Hal Chalamet; დ. 27 დეკემბერი, 1995) — ამერიკელი მსახიობი. მან თავისი სამსახიობო კარიერა მოკლემეტრაჟიან ფილმებში მონაწილეობით დაიწყო. 2012 წელს გამოჩნდა სატელევიზიო დრამატულ სერიალში „სამშობლო". ორი წლის შემდეგ, დრამაში „კაცები, ქალები და ბავშვებში" მონაწილეობის მიღებით, კინოში პირველად გამოჩნდა. შემდეგ მონაწილეობა მიიღო კრისტოფერ ნოლანის სამეცნიერო-ფანტასტიკური ჟანრის ფილმში „ინტერსტელარი".

2017 წელს, ელიო პერლმანის როლი ითამაშა რომანტიკულ დრამაში – „შენი სახელით მომმართე", რის შემდეგაც იგი გამოჩნდა შემდეგ ფილმებში: „ზაფხულის ცხელი ღამეები", „ლედი ბერდი" და „დასავლური მტრები". ფილმ „შენი სახელით მომმართე"-ში შესრულებული როლით, მან მოიგო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის, ამ კატეგორიაში კი გახდა მესამე ახალგაზრდა ოსკაროსანი. 2018 წელს, ნარკოტიკზე დამოკიდებული ახალგაზრდა ბიჭის როლი ითამაშა დრამაში „ლამაზი ბიჭი". ამ როლის შესრულებით იგი ნომინირდა „BAFTA საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში"-ზე. 2019 წელს, მეფე ჰენრი მეხუთის როლი ითამაშა ისტორიულ დრამაში „მეფე", რომელიც დაფუძნებულია უილიამ შექსპირის რამდენიმე პიესაზე. ამავე წელს, უგონოდ შეყვარებული თინეიჯერის როლი შეასრულა დრამატულ ფილმში „პატარა ქალები".

2016 წელს, მან ასევე მონაწილეობა მიიღო ჯონ პატრიკ შენლის ავტობიოგრაფიულ პიესაში „Prodigal Son".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიმოთი შალამე***

* ტიმოთი შალამე — IMBD-ზე
**ახალი გრანადის რესპუბლიკა** (ესპ. *República de la Nueva Granada*) — ცენტრალიზებული მმართველობის რესპუბლიკა თანამედროვე კოლუმბიისა და პანამის ტერიტორიაზე, რომელიც ასევე მოიცავდა თანამედროვე ეკვადორისა და ვენესუელის მცირე ნაწილებს. შეიქმნა 1830 წელს, დიდი კოლუმბიის დაშლის შემდეგ. 

რესპუბლიკის პოლიტიკური კლიმატის ერთ–ერთი მთავარი მახასიათებელი იყო კათოლიკური ეკლესიის პოზიცია და შემადგენელი სახელმწიფოების ავტონომიის დონე. 1839 წელს, ახალი გრანადის კონგრესის მიერ მონასტრების დახურვასთან დაკავშირებული დავა წარმოიშვა, რაც მალევე გადაიზარდა სასტიკ ომში, რომელიც მომდევნო ორი წლის მანძილზე მძვინვარებდა და შემდეგ რეგიონულ ავტონომიასთან დაკავშირებულ კონფლიქტში გადაიზარდა. 

დეცენტრალიზებული სახელმწიფოს მოთხოვნის საფუძველზე, 1858 წელს ახალი გრანადის რესპუბლიკა გრანადის კონფედერაციად გარდაიქმნა.

პროვინციები
-----------

რესპუბლიკის ტერიტორიები დაყოფილი იყო პროვინციებად. თითოეული მათგანი შედგებოდა ერთი ან მეტი კანტონისაგან, თითოეული კანტონი კი რამდენიმე რაიონულ სამრევლოდ იყოფოდა. 

გარდა ამისა, რესპუბლიკა ფლობდა რამდენიმე პერიფეიულ ტერიტორიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ley fundamental de la Nueva Granada de 1831
* Constitución Política del Estado de Nueva Granada de 1832
* Recopilación de leyes de la Nueva Granada
* Presidentes de la República en la historia de Colombia დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine.
**წმინდა დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელი** ან **სოლუნელი** (ბერძ. Άγιος Δημήτριος, Δημήτριος της Θεσσαλονίκης; გ. 306 წ.) — ქრისტიანი წმინდანი. აწამეს რომის იმპერატორის დიოკლეტიანე დროს. მართლმადიდებლურ ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა 26 ოქტომბერი (8 ნოემბერი), ხოლო კათოლიკურში — 9 აპრილი.

ცხოვრება
--------

დიმიტრი თესალონიკელის მშობლები ფარული ქრისტიანები იყვნენ. მამამისს — რომის პროკონსულს თესალონიკში სახლში ფარული ეკლესია ჰქონდა, სადაც მოინათლა დიმიტრი. მამის გარდაცვალების შემდეგ დიმიტრი, ტახტზე ასულმა იმპერატორმა მაქსიმილიანე გალეროსმა, სამხედრო ღირსებებისათვის, 305 წელს თესალონიკის მხარის პროკონსულად დანიშნა. მას ევალებოდა ქალაქის დაცვა ბარბაროსებისაგან და ქრისტიანების დევნა. დევნის ნაცვლად დიმიტრი საჯაროდ ქადაგებდა ქრისტიანობას და ამ გზით ბევრი ქვეშევრდომიც მოაქცია ქრისტიანობაზე. განრისხებულმა მაქსიმილიანემ საპყრობილეში ჩააგდებინა იგი, თვით კი ამასობაში გლადიატორთა ასპარეზობებით ტკბებოდა, სადაც მისი რჩეული გოლიათი, ვინმე ლიოსი ორთაბრძოლებში ამარცხებდა ქრისტიანებს. ქრისტიანმა ჭაბუკმა ნესტორმა საპყრობილეში მყოფ დიმიტრის გამოსთხოვა ლოცვა-კურთხევა ლიოსთან შესაბმელად. დიმიტრის ლოცვა-კურთხევით ნესტორმა სძლია ლიოსს, რისთვისაც იმპერატორმა გამარჯვებული სიკვდილით დასაჯა, ხოლო დიმიტრის მკვლელები შეუგზავნა.

306 წლის 26 ოქტომბერს დიმიტრი შუბით განგმირეს. გადმოცემის თანახმად წმინდანის ერთგულმა მსახურმა ლუპემ პირსახოცით მოაგროვა დიმიტრის სისხლი და ამ სისხლით ნაკურთხი სიწმინდეებით მრავალი სნეული იკურნებოდა. ერთი საუკუნის შემდეგ მოიძიეს დიმიტრის წმინდა ნაწილები, კონსტანტინე დიდის დროს კი მის სახელზე აშენდა დიდი ტაძარი. VII საუკუნიდან წმინდა დიმიტრის ლუსკუმიდან კეთილსურნელოვანმა მირონმა დაიწყო დენა, რის გამოც წმინდანს მირონმდინარის საეკლესიო სახელწოდებაც მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წმინდა გიორგი
* თეოდორე სტრატილატი

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტ. IV, თბ. 2003

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელი, მირონმდინარე (+დაახლ. 306) – orthodoxy.ge

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑
5. ↑  JSTOR — 1995.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1420342'></a>
**„კიდევაც დაიზრდებიან"** — მონუმენტური ძეგლი, რომელიც დგას თბილისის აზერბაიჯანისა და სომხეთის რესპუბლიკებთან დამაკავშირებელი საავტომობილო მაგისტრალის მიმდებარედ, ქალაქ მარნეულის შესასვლელში. გაიხსნა 1975 წელს II მსოფლიო ომში გამარჯვების 30 წლისთავის აღნიშვნასთან დაკავშირებით. ქანდაკების ავტორია მერაბ ბერძენიშვილი.

ძეგლი დგას საგანგებოდ მოსწორებულ ადგილზე და მთავარი გზიდან თვალსაჩინოდ აღიქმება. პლატფორმის ზედაპირი შავი მარმარილოს ფილებითაა მოპირკეთებული, მასზე აღმართული ძეგლის სიმაღლე 13,480 მეტრია, სამფიგურიანი კომპოზიციის შექმნა პატრიოტულ მოტივზეა აგებული.

კომპოზიცია
----------

კომპოზიციაში ფრონტალურად დგას ქალი. მის წინ ორი მცირეწლოვანი ვაჟია. ქალი წარმოადგენს ზოგად სახეს დედისა, რომელიც შვილებს სამშობლოს უზრდის. ბავშვებს უჭირავთ უზარმაზარი მახვილი, რაც სამშობლოს დასაცავად მათ შინაგან მზაობაზე მოგვანიშნებს. დედის ჟესტი — მისი ოდნავ წინ გაწვდილი ხელები და ყრმების ხელში არსებული მახვილი კრავს და აერთიანებს კომპოზიციას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16811
**ხანთა სასახლე** (აზერ. Xan sarayı) — ოდეღაც განლაგებული სასახლე ქალაქ განჯის ცენტრში, განჯელი ხანების სასახლის ჯუმა მეჩეთის დასავლეთით. დღეს სასახლის ადგილას დგას კინოთეატრი „ბაქო". გვერდით განლაგებულია განჯის ბოლო მმართველის ჯავად ხანის სასაფლაო, რომელზეც აღმართულია მავზოლეუმი.

წერილობითი წყაროების თანახმად კინოთეატრ „ბაქოს" ადგილას იდგა განჯის ხანების სასახლე. აქვე არსებობდა მიწისქვეშა გზები, რომლებიც გადიოდნენ აბანო ჩოკაკ-ჰამამთან და ჯუმა მეჩეთთან (შაჰ აბასის მეჩეთი)..

1803 წლის დეკემბერში რუსების შტურმამდე განჯის ხანების სასახლე იკავებდა 50 კვადრატულ საჟენს.

განჯის ხანების სასახლის ნანგრევების ფოტოსურათები მოყვანილია ა. სალამზადეს, ე. ავალოვის და რ. სალაევის წიგნში „აზერბაიჯანის ისტორიული ქალაქების რეკონსტრუქციის პრობლემები".(1979 წ. ბაქო).

სქოლიო
------

1. 1 2  Бобровский, Павел Осипович. Исторiя 13-го Лейбъ-Гренадерскаго Эриванскаго Его Величества полка за 250 лѣтъ. Часть третья. 1893
2. 1 2  Tarixin qaranlıq məqamlarına işıq salan yeraltı yollar დაარქივებული 2013-07-30 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links // Газета «Культура» (Mədəniyyət). .7.06.2010.
3. ↑  А. В. Саламзаде, Э. В. Авалов и Р. Д. Салаев. Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана. Элм 1979.
**მახათა** — მთა საქართველოში, თბილისის ჩრდილოეთ ნაწილში, ქალაქის აღმოსავლეთ კიდესა და „თბილისის ზღვას" შორის, სიმაღლე ზღვის დონიდან 632,6 მ. მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს და წარმოადგენს მის ძველ ტერასის ნაწილს. აგებულია ზედაეოცენური თიხებითა და ქვიშაქვებით, რომელიც ზემოდან დაფარულია მეოთხეული ალუვიური ნალექებით. დამახასიათებელია მობრტყელებული თხემი. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კალთა დამრეცია, დასავლეთ და ჩრდილოეთ ციცაბო. მთას გასდევს ადმინისტრაციული საზღვარი თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთისა და ისანი-სამგორის რაიონებს შორის.

თეიმურაზ ბატონიშვილის მიხედვით, მახათა ნიშნავს „მეხთა ადგილს" („ქუხილის ჟამს მეხი იცის"). ვახუშტის მიერ შედგენილ თბილისის რუკაზე (1735) მახათას ფერდობთან დატანილია „შუატბის გზა", ხოლო მთის ძირში მითითებულია „მელიქის საყდარი" და „ბებუთას ბაღი". ბაღს ჩაუდიოდა შარაგზა — „ლილოს გზა". ეს ბაღი როსტომ მეფის მიერ ნაწყალობევ ადგილზე გაუშენებია ხოჯა ბეჰბუდას (ბებუთა) — ბებუთაშვილების საგვარეულოს ფუძემდებელს და თბილისის ზარაფთუხუცესს 1650-იან წლებში. საყდარიც ძველ სასაფლაოზე მისი აშენებული ყოფილა. სასაფლაომაც და საყდარმაც XX ს.-მდე მოაღწია ხოჯავანქის სახელწოდებით. ეკლესია ამ უბნის რესტავრაციის დროს აიღეს საბჭოთა პერიოდში. პლატონ იოსელიანის მოწმობით, ძველად მახათას მთაზე წმ. ელიას ეკლესია მდგარა. მას აქ უნახავს ეკლესიის ნაშთები. წმ. ელიას ეკლესიიდან მოდის ამ უბნის ძველი დასახელება — ელია (ელიას უბანი), რომელიც ავლაბრის ჩრდილო-აღმოსავლეთითაა განლაგებული. მახათას მთასთან გაშენებულია აგრეთვე თბილისის ერთ-ერთი უბანი – ვაზისუბანი.

მახათას მთის ფერდობზე განლაგებულია სამხედრო დასახლება და მაღალტექნოლოგიური სარადარო ცენტრი, რომელმაც ჩაანაცვლა 2008 წლის 11 აგვისტოს რუსული ავიაიერიშის დროს მთლიანად განადგურებული ძველი სადგური. მთის მწვერვალზე შენდება წმ. ილია წინასწარმეტყველის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი.

2012 წლის 17 აპრილს მახათას მთაზე ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიას საძირკველი ჩაეყარა, რომელსაც სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, საქართველოს პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი, ფონდ „ივერიისას" დამფუძნებელი პაატა ბურჭულაძე და ხელისუფლების წარმომადგენლები დაესწრნენ. მახათას მთაზე ტაძრის მშენებლობის ოფიციალური ცერემონია ტაძრის საძირკვლისთვის ამოთხრილ ქვაბულში გაიმართა. ღონისძიების დაწყებამდე მახათას მთაზე მიაბრძანეს ივერიის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატის ასლი, რომელიც სიონშია დაბრძანებული. ტაძრის საძირკვლის გასათხრელად ნიჩბით მიწა პირველად კათოლიკოს-პატრიარქმა ამოიღო. მანამდე კი პარაკლისი გადაიხადა.

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 515.
* კვირკველია თ. ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 52. «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1985.

სქოლიო
------

1. ↑  მახათას მთაზე ტაძრის მშენებლობა 2012 წლის 17 აპრილს დაიწყება
2. ↑  მახათას მთაზე ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-17. ციტირების თარიღი: 2012-08-29.
3. ↑  მახათას მთაზე 17 აპრილს ისტორიული მშენებლობა დაიწყება
ჰორიზონტი (კომპიუტერული გრაფიკა)
წყლის ჰორიზონტი, ჩრდილოეთი უისკონსინი, აშშ
**ჰორიზონტი** (ბერძნ. horizōn, ნათ. ბრ. horizontos < *horizō* — შემოვსაზღვრავ) — დედამიწის ზედაპირის ის ნაწილი, რომელიც დამკვირვებლის თვალისთვის მისაწვდომია ღია გარემოში.

*ხილული ჰორიზონტი* ეწოდება წირს, რომლითაც ცა თითქოს დედამიწის ზედაპირს ესაზღვრება. ხილული ჰორიზონტის სიშორე s, ე.ი. მანძილი დედამიწის ზედაპირის ყველაზე შორეულ ხილვად წერტილებამდე, იზრდება გარემოს მიმართ დამკვირვებლის h სიმაღლის მიხედვით და გამოისახება
ფორმულით: {\displaystyle s(km)=3,83{\sqrt {h(m)}}}.

ჭეშმარიტი ანუ მათემატიკური ჰორიზონტი არის ცის სფეროს დიდი წრეწირი, რომლის სიბრტყე მართობულია შვეული წრფისადმი. ხილული ჰორიზონტის ჩვეულებრივ ჭეშმარიტ ჰორიზონტზე დაბლაა ð კუთხით, რასაც ჰორიზონტის დაწევა ჰქვია. დაკვირვების ადგილის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტს კვეთს ჩრდილოეთისა და სამხრეთის წერტილებში, მათ შორის კი არის აღმოსავლეთისა და დასავლეთის წერტილები, სადაც ჰორიზონტს კვეთს ცის ეკვატორი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩრდილოეთი
* სამხრეთი
* აღმოსავლეთი
* დასავლეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰორიზონტის შესახებ  (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 689.
**გელათის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გელათში, გელათის სამონასტრო კომპლექსთან ახლოს, მთავარანგელოზთა სახელზე აგებული მონასტრის ეზოში.

აღწერა
------

გელათის მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია დგას მონასტრის ეზოს ცენტრალურ ნაწილში. ის წარმოადგენს საშუალო ზომის დარბაზულ ეკლესიას. ნაგებია კარგად ნათალი, სუფთად დამუშავებული მოყვითალო ფერის ეკლარის ქვით. ნაგებობას მცირე სიმაღლის ერთსაფეხურიანი ცოკოლი შემოუყვება.

ნაგებობის შიდა სივრცე ოთხივე საფასადე კედელზე დატანებული სარკმლის ღიობებით ნათდება, აქედან ორი მოზრდილი ზომის თაღოვანი სარკმელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ერთმანეთის გვერდითაა გაჭრილი, თითო-თითო სარკმელი კი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ ფასადებშია დატანებული. ყველა მათგანი თაღოვანია. ამათგან გრძივ კედლებში დატანილი სარკმლები ერთი ზომისაა, ხოლო დასავლეთ და აღმოსავლეთ ფასადზე შედარებით მცირე ზომის სარკმლებია. ხუთივე სარკმელს პროფილირებული არშია აქვთ შემოვლებული. ამათგან აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის თავზე მოზრდილი ზომის რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა დატანილი.

ეკლესიას ორი კარი აქვს, სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე. ორივე მათგანი ორმაგლილვზე დაყრდნობილი პროფილირებული თაღოვანი დეკორითაა გაფორმებული. დასავლეთის ცენტრალური კარის თავზე არსებულ არქიტრავის ქვაზე მცენარეული მოტივის რელიეფური დეკორია დატანილი, ხოლო მის ცენტრში მთავარანგელოზთა დასია ამოკვეთილი, ასომთავრული წარწერით. სამხრეთ ფასადზე არსებულ არქიტრავის ქვაზე კი ორი გედის ზურგებით შეტყუპებული გამოსახულებაა, რომელთაც ნისკარტით ყურძნის მტევნები უჭირავთ, ხოლო ზურგზე კი მედალიონში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულება ადევთ. 
ეკლესიის დასავლეთ ფასადის თავზე რკინის ჯვარია აღმართული.

ეკლესიას ორფერდა გადახურვა აქვს, გადახურულია თუნუქის ფილებით. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნულ ადგილას ადრე შუა საუკუნეების ნაეკლესიარის ნანგრევი მდებარეობდა, რომლის ადგილზეც მთავარანგელოზთა ეკლესიაა აგებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 43668
**პეტრე მიხეილის ძე ბლიოტკინი** (რუს. Пётр Михайлович Блеткин) (დ. 20 ივნისი, 1903, თბილისი, — გ. 5 თებერვალი, 1988, იქვე) — საქართველოში მოღვაწე რუსი ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1961).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1928). იყო იოსებ შარლემანის, ეღიშე თათევოსიანის და ევგენი ლანსერეს მოწაფე. 1928-1932 წლებში მხატვარ-დეკორატორად მუშაობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1930 წლიდან. ძირითადად მუშაობდა პორტრეტისა და პეიზაჟის ჟანრში. მთავარი ნამუშევრებია: „კარნავალი" (1936), „ვ. პეტროვას პორტრეტი" (1937–1938, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი), „თბილისის წვიმა" (1961), „ირმა სოხაძის პორტრეტი" (1977) და სხვ. დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის ორდენით (1958).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* Светницкий Н. Заалишвили Н. Сватиков А. Русские художники Грузии XX век. Русский клуб. Тбилиси. 2007.
**ვილმა ალანოკა მამანი** (ესპ. Wilma Alanoca Mamani; დ. 5 ივლისი, 1978, ლა-პასი, ბოლივია) — ბოლივიელი ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი. 2017 წლის 23 იანვრიდან 2019 წლის 14 ნოემბრამდე ბოლივიის კულტურის მინისტრი პრეზიდენტ ევო მორალესის მესამე კაბინეტში. 2015-2017 წლებში ელ-ალტოს მუნიციპალიტეტის ოპოზიციონერი დეპუტატი პარტიიდან „მოძრაობა სოციალიზმისათვის".

ბიოგრაფია
---------

1984 წელს სწავლა დაიწყო ლა-პასის სკოლაში. 1984 წელს, როდესაც იგი 12 წლის იყო, მისი ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ქალაქ ელ-ალტოში, სადაც მან გააგრძელა სწავლა, რომელიც 1996 წელს დაასრულა. სწავლა გააგრძელა სან-ანდრესის უნივერსიტეტის სოციალური კომუნიკაციის ფაკულტეტზე, რომელიც დაასრულა 2003 წელს.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

2015 წელს ალანოკამ მონაწილეობა მიიღო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მემარცხენა პარტია „მოძრაობა სოციალიზმისათვის" რიგებიდან. პარტიას სათავეში ედგა ევო მორალესი. 2015 წელს აირჩიეს ქალაქ ელ-ალტოს ადგილობრივ საბჭოში.

2017 წლის 23 იანვარს პრეზიდენტმა ევო მორალესმა დანიშნა კულტურისა და ტურიზმის მინისტრად. მარიან პრადოსა (დ. 1982 წ.) და არიანა კამპეროსთან (დ. 1986 წ.) ერთად გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მინისტრი მორალესის მესამე მთავრობაში.

2020 წლის 29 დეკემბერს ალონკამ განაცხადა, რომ კენჭს იყრიდა ელ-ალტოს საბჭოში 2021 წლის ასდგილობრივი თვითმმარტელობის არჩევნებში.

სქოლიო
------

1. ↑  Amoros Ramos.  (2017-01-24) Wilma Alanoca propone Cumbre de Culturas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-07. ციტირების თარიღი: 2019-10-06.
2. ↑  Lista de candidatos a Concejales de la alcaldía de El Alto por el MAS-IPSP. Radio Pachamama (2015-01-12).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-10-07. ციტირების თარიღი: 2019-10-06.
3. ↑  „Wilma Alanoca Mamani es la nueva ministra de cultura de Bolivia". *El Libertador* (ესპანური). 2017-01-26. ციტირების თარიღი: 2019-10-06.
4. ↑  El Alto: Wilma Alanoca es candidata a primera concejala por el MAS spanish.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-01-11. ციტირების თარიღი: 2021-01-08
**ვო** (ფრანგ. Vaud) — კანტონი შვეიცარიაში. მდებარეობს რომანდიაში — ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ფრანგულენოვან ნაწილში. დედაქალაქია ლოზანა.

გეოგრაფია
---------

კანტონი გადაჭიმულია ნევშატელის ტბიდან ჟენევის ტბამდე. დასავლეთით ერტყმის იურის მთები. მთლიანი ფართობი 3 212 კმ²-ს შეადგენს.

ბერნის კანტონთან ერთად, ვო შვეიცარიის იმ ორ კანტონს შორისაა, რომლებიც გადაჭიმულია იურის მთებიდან ალპებამდე და მოიცავს სამ განსხვავებულ გეოგრაფიულ რეგიონს. სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი მთიანია, განთავსებულია ბერნის ალპების ჩრდილოეთით.

კანტონის ცენტრალური ნაწილი კონტრასტულია, შედგება მორენებისა და ბორცვებისგან. ტბების გასწვრივ განფენილია ვაკეები.

ისტორია
-------

სახელი მომდინარეობს ფრანგული *Pays Vaudois*-სგან, ასევე უწოდებდნენ *ტყიან ქვეყანას*. ეს სახელწოდებები VII საუკუნიდან გვხვდება.

1265 წელს ვო სავოიის საჰერცოგომ დაიპყრო. 1536 წელს მომავალ ბერნის კანტონს გადაეცა. კანტონად 1803 წელს ჩამოყალიბდა და ამის შემდეგ, მისი მთავრობის რეზიდენცია ლოზანის სენ-მერის ციხესიმაგრეშია განთავსებული.

დემოგრაფია
----------

მოსახლეობა ფრანგულენოვანია და ისტორიულად პროტესტანტი (კალვინიზმი), რაც რეფორმაციის ადრეული წლებიდან მომდინარეობს. თუმცა, ბოლო წლებში, სამხრეთ ევროპიდან მიგრაციის შედეგად, ეს მდგომარეობა მეტნაკლებად შეიცვალა. 2000 წელს, მოსახლეობის 40% პროტესტანტი იყო, 34% კი კათოლიკე.

ეკონომიკა
---------

კანტონის მთავარი ქალაქია დედაქალაქი ლოზანა. მის გარშემო კონცენტრირებულია მსუბუქი ინდუსტრია. 1998 წელს, დასაქმებულთა 71,7% მესამეულ სექტორში მუშაობდა, 20,8% კი მეორეულში.

ვოს კანტონი ღვინის მეორე უდიდესი მწარმოებელია შვეიცარიაში. ძირითადად აწარმოებენ თეთრ ღვინოს. ვენახების უდიდესი ნაწილი გაშენებულია ჟენევის ტბის ფერდობებზე, რომლებიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული „ლავოს ვენახების ტერასების" სახელით.

გალერეა
-------

* რომაულის სვეტები ნიონშირომაულის სვეტები ნიონში
* ჟენევის ტბა და ალპები. ხედი ვევედან.ჟენევის ტბა და ალპები. ხედი ვევედან.
* ჟუს ხეობა, იურაჟუს ხეობა, იურა
* ლავოს ვენახების ტერასები ჟენევის ტბის ნაპირზელავოს ვენახების ტერასები ჟენევის ტბის ნაპირზე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (ფრანგული)
* ტურიზმი
* ოფიციალური სტატსიტიკა (SCRIS)
* ოფიციალური სტატსიტიკა
* Vaud Directory დაარქივებული 2012-08-03 საიტზე Wayback Machine.  (ფრანგული)
* *The canton of Vaud in 2010* დაარქივებული 2012-03-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Federal Department of Statistics.  (2004)Wohnbevölkerung nach Religion (Interactive Map). ციტირების თარიღი: 2009-01-15.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 შვეიცარიის კანტონები |
| --- |
|  |
| 
აარგაუ **·** აპენცელ-აუსეროდენი **·**  აპენცელ-ინეროდენი  **·**  ბაზელ-შტადტი **·**  ბაზელ-ლანდი  **·**  ბერნი  **·**  გლარუსი **·** გრაუბიუნდენი **·**  ვალე **·**  ვო  **·** ზოლოთურნი **·** იურა **·** ლუცერნი **·** ნევშატელი **·** ნიდვალდენი **·** ობვალდენი **·** ჟენევა **·** სანქტ-გალენი **·** ტიჩინო **·** თურგაუ **·** ური **·** ფრიბური **·** შაფჰაუზენი **·** შვიცი **·** ცუგი **·** ციურიხი
 |

 |
**ელიზა ფარნემი** (ინგლ. Eliza Farnham ; დაბ. **ელიზა ვუდსონ ბურკჰემსი** (ინგლ. Eliza Woodson Burhans ); დ. 17 ნოემბერი, 1815, რენსელევრილი, ნიუ-იორკი — გ. 15 დეკემბერი, 1864, ნიუ-იორკი) – ამერიკელი ფილანტროპი, მწერალი, ჟურნალისტი, მედიკოსი, ფემინისტი, აბოლიციონისტი და ციხის რეფორმის აქტივისტი.

  

.

ბიოგრაფია
---------

ელიზა ვუდსონ ბურკჰემსი დაიბადა 1815 17 ნოემბერს ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ რენსელევრილში. რწმენით ათეისტი იყო. 

1835 წელს იგი გადავიდა ილინოისში და იქ ერთი წლის შემდეგ ცოლად გაჰყვა ველური დასავლეთის მკვლევარს, მწერალს და სოციალურ აქტივისტს ტომას ჯეფერსონ ფარნემს (1804–1848);  შესაძლოა, სწორედ მეუღლის აქტიურმა სოციალურმა პოზიციამ გაუღვიძა ოცი წლის გოგონას მოსახლეობის ყველაზე გაჭირვებული კატეგორიების (მონები, პატიმრები, ქალები და ა.შ.) უფლებების დაცვის სურვილი. 1841 წელს ფარნემი ნიუ-იორკში დაბრუნდა .

 თომას ჯეფერსონ ფარნემი — ელიზას მეუღლე
1844 წელს, ჰორასი გრილის და სხვა რეფორმატორების გავლენით, ელიზა სინგ სინგის ციხეში დაინიშნა ქალთა პალატის მატრონად. მტიცედ სჯეროდა, რომ მკურნალობაში ფრენოლოგიის (ფსევდომეცნიერება) გამოყენება დადებით შედეგს მოუტანდა პატიმრებს. ფარნემმა გავლენა მოახდინა პატიმარი ქალებისთვის ხელმისაწვდომი საკითხავი მასალების შეცვლაში. მისი არჩევანის მიზანი იყო არა გართობა, არამედ ქცევის გაუმჯობესება. იგი ასევე მსჯავრდებულთა რეაბილიტაციისას უჭერდა მუსიკისა და სიკეთის გამოყენებას. ფარნემმა შეინარჩუნა მატრონას თანამდებობა 1848 წლამდე. ვინაიდან მისი მეთოდების და რწმენების გამოყენებასთან დაკავშირებით იძულებული გახდა 1948 წელს გადამდგარიყო.  შემდეგ იგი გადავიდა ბოსტონში და რამდენიმე თვის განმავლობაში მონაწილეობას ღებულობდა პერკინსის უსინათლოთა სკოლის მართვაში,  პარალელურად კითხულობდა ლექციებს, რომლებიც ხელს უწყობდა ქალთა ემანსიპაციის იდეის პროპაგანდას. 

1849 წელს იგი ორ ვაჟთან ერთად გადავიდა კალიფორნიაში, სადაც მემკვიდრეობით მიიღო ქონება და იქ დარჩა 1856 წლამდე, სანამ ნიუ-იორკში დაბრუნდებოდა. მომდევნო ორი წლის განმავლობაში დაკავებული იყო მედიცინის შესწავლით და 1859 წელს დააარსა საზოგადოება, რომელიც მფარველობდა ქვეყნის დასავლეთში დასახლებულ მარტოხელა ქალებს. მოგვიანებით იგი კალიფორნიაში დაბრუნდა.

ელიზა ფარნემი გარდაიცვალა ტუბერკულოზის 1864 წლის 15 დეკემბერს ნიუ- იორკში 49 წლის ასაკში.

სქოლიო
------

1. ↑  Knepper, Paul. Writing the History of Crime. London: Bloomsbury Academic, an Imprint of Bloomsbury Plc, 2016. Print. "...like Eliza Farnham: atheist, phrenologist..."
2. 1 2  Farnham, Thomas Jefferson // Appletons' Cyclopædia of American Biography (ინგლისური).
3. ↑  Levy J. Unsettling the West: Eliza Farnham and Georgiana Bruce Kirby in Frontier California. Santa Clara University: California Legacy Series, 2004.
4. ↑  Stern M. Heads and Headlines: The Phrenological Fowlers. University of Oklahoma Press: Norman (1971).
**სიგრძე** (აღნიშვნა: **l**) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც რაიმე წირის სიგრძეს აღნიშნავს. ვიწრო გაგებით სიგრძის ქვეშ იგულისხმება სხეულის ზომა გრძივი მიმართულებით, ანუ ჰორიზონტალური მიმართულებით სხეულის ორ ყველაზე დაშორებულ წერტილს შორის მანძილი, განსხვავებით ვერტიკალური ზომისგან (სიმაღლე). ფიზიკაში სიგრძე ხშირად მანძილის სინონიმად გამოიყენება და აღინიშნება ლათინური ასოთი {\displaystyle L} ან {\displaystyle l}.

სიგრძის ერთეული SI სისტემაში არის მეტრი (მ), ხოლო CGS სისტემაში არის სანტიმეტრი (სმ).

სიგრძის ერთეულები
-----------------

### მეტრული სისტემა

მეტრულ სისტემაში სიგრძის ერთეულად გამოიყენება შემდეგი სიდიდეები

* კილომეტრი = 10 3 მ = 10 5;
* მეტრი = 10 2 სმ;
* დეციმეტრი = 0.1 მ = 10 სმ;
* სანტიმეტრი = 0.01 მ;
* მილიმეტრი = 10 –3 მ = 10 –1 სმ;
* მიკრონი = 10 –6 მ = 10 –4 სმ;
* ნანომეტრი = 10 –9 მ = 10 –7 სმ;
* ანგსტრემი = 10 –10 მ = 10 –8 სმ.

### ბრიტანული (იმპერიული) სისტემა

იმპერიული (ბრიტანული) სიგრძის ერთეულებია მილი, იარდი, ფუტი და დუიმი. მილი ბრიტანეთში გავრცელდა ძველი რომიდან, სადაც ის განიმარტებოდა როგორც *შეიარაღებული რომაული ჯარის 1000 ორმაგი ნაბიჯი*.

### საზღვაო სისტემა

სიგრძის გაზომვის საზღვაო სისტემა მიბმულია დედამიწის ზომასთან. საბაზისო ერთეულად აღებულია საზღვაო მილი, რომელიც განიმარტება, როგორც დედამიწის ელიფსოიდის მერიდიანის ერთი გრადუსის 1/60-ედის სიგრძე. საზღვაო მილის ზომა არ არის მუდმივი. ეკვატორზე ის 1843 მ-ის ტოლია, ხოლო პოლუსებზე 1861,6 მეტრის. 

საერთაშორისო საზღვაო მილი 1852 მეტრს შეადგენს. 

### ასტრონომიული ერთეულები

ასტრონომიაში სიგრძის გასაზომად ხშირად გამოიყენება შემდეგი ერთეულები

* ასტრონომიული ერთეული
* სინათლის წელიწადი
* პარსეკი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4224141-8

 |
**ედიტა სტანისლავის ასული პიეხა** (რუს. Эдита Станиславовна Пьеха; დ. 31 ივლისი, 1937, ნუაიელ-სუ-ლანსი, საფრანგეთი) — საბჭოთა და რუსი საესტრადო მომღერალი. სსრკ სახალხო არტისტი (1988).

დაიბადა პოლონელი მეშახტე-ემიგრანტის ოჯახში. 1946 წლიდან ცხოვრობდა პოლოეთში, 1955-დან — საბჭოთა კავშირში. 1964 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (ფსიქოლოგიის განყოფილება). მღეროდა სტუდენტურ ანსამბლში ალექსანდრე ბრონევიცკის (პიეხას ქმარი 1957–1976 წლებში) ხელმძღვანელობით. 1956 წელს ანსამბლმა მიიღო სახელწოდება «Дружба» („მეგობრობა"), ედიტა სოლისტი გახდა, 1957 წელს ანსამბლი ლენკონცერტის შემადგენლობაში შევიდა. 1959 წელს ჯაზის პროპაგანდისათვის დაშალეს (შემდგომში აღდგა). 1957 წელს გამოვიდა პირველი გრამფირფიტა ედიტა პიეხას ჩანაწერებით. 1960–70-იან წლებში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული საბჭოთა საესტრადო მომღერალი იყო. სიმღერებს შორის აღსაიშნავია «Огромное небо» („უზარმაზარი ცა", მუსიკა ოსკარ ფელცმანისა, ტექსტი რობერტ როჟდესტვენსკისა; 1968 წელს სამი ოქროს მედალი მიიღო სოფიაში გამართულ სტუდენტებისა და ახალგაზრდების საერთაშორისო ფესტივალში), «Город детства» („ბავშვობის ქალაქი", მუსიკა ფრენკ მილერისა, ტექსტი როჟდესტვენსკისა), «Венок Дуная» („დუნაის გვირგვინი", მუსიკა ფელცმანისა, ტექსტი ევგენი დოლმატოვსკისა), «Хорошо» („კარგად", მუსიკა ბრონევიცკისა, ტექსტი მიხეილ იაკოვლევისა), „Так уж бывает" („ასე უკვე ხდება", მუსიკა იან ფრენკელისა, ტექსტი მიხეილ ტანიჩისა), «Белый свет» („თეთრი შუქი", მუსიკა ფელცმანისა, ტექსტი ტანიჩისა), სიმღერათა სერია ლენინგრადზე. გასტროლებზე დადიოდა მრავალ ქვეყანაში. გადაღებულია ფილმებში „რეზიდენტის ბედი" (1968), „გამოუსწორებელი მატყუარა" (1973), „ბრილიანტები პროლეტარიატის დიქტატურისათვის" (1975) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* *Бахарева Н. Э.* Пьеха: Признание в любви. — СПб. 2007.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Лебедева О. С.* ПЬЕХА // Большая российская энциклопедия. т. 28. — М. 2015. — стр. 76.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გორგაძე**. |

**ტოჩინოშინი** (ნამდვილი სახელი — **ლევან გორგაძე**; დ. 13 ოქტომბერი 1987, მცხეთა, საქართველო) — ქართველი სუმოისტი, 2018 წლის იმპერატორის თასის მფლობელი, კასუგანოს *ჰეიას* (სკოლის) წარმომადგენელი. 

ტოჩინოშინის დებიუტი 2006 წლის მარტში შედგა, 2008 წლის მაისში კი მან მიაღწია *მაკუუჩი* დივიზიონს (პროფესიონალური სუმოს ექვსი დივიზიონიდან უმაღლესი) წამყვან პოზიციებს. მუხლის ტრავმის შედეგად გამოწვეული ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ ტოჩინოშინი სუმოს 2014 წელს დაუბრუნდა და ასპარეზობა მაკუშიტა (მესამე დივიზიონიდან) დაიწყო. 2018 წელს ტოჩინოშინმა ჰაცუ ბაშო (იანვრის ტურნირში) 14-1 ბალანსით მოიგო და გახდა საიმპერატორო თასის მფლობელი. 

ლევან გორგაძის შიკონა (სუმოს მებრძოლის პროფესიონალური ზედმეტსახელი) შედგენილია კასუგანოს სკოლის ტრადიციული პირველი თავსართისგან — „ტოჩი" (რაც კასუგანო ბეიას - სკოლის, სადაც ტოჩინოშინი ასპარეზობს - მფლობელის წარმოშობის ადგილიდან, ტოჩის პრეფექტურიდან მოდის) და „შინი" (გული). 

გამარჯვება მას საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა და პრემიერ-მინისტრმა გიორგი კვირიკაშვილმა მიულოცეს.

2018 წლის ნაცუ ბაშოს (მაისის ტურნირი) შედეგების გათვალისწინებით, სუმოს ასოციაციამ ლევანი ოძეკის ტიტულზე წარადგინა, 30 მაისს კი ამ რანგის ოფიციალური გადაცემის ცერემონიალიც გაიმართა.

დაჯილდოებულია საქართველოს ღირსების ორდენით (2018).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტოჩინოშინი"** ვიკისაწყობში.
* Tochinoshin Tsuyoshi's official biography (English) at the Grand Sumo Homepage

სქოლიო
------

1. ↑  სსიპ საზოგადოებრივი მაუწყებელი (24 თებერვალი, 2018). ტოჩინოშინს ღირსების ორდენი გადაეცა. საქართველოს პრეზიდენტმა ქართველი სუმოისტი ლევან გორგაძე-ტოჩინოშინი ღირსების ორდენით საქართველოს წარმოჩენისა და პოპულარიზაციისათვის დააჯილდოვა. *1tv.ge*. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კუთხე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

კუთხე
**კუთხე** —– გეომეტრიული ფიგურა, სიბრტყის ნაწილი, რომელიც მოქცეულია საერთო სათავის მქონე ორ განსხვავებულ სხივს შორის. საერთო სათავეს, საწყის წერტილს, რომლიდანაც ეს ორი სხივი იწყება, **წვერო** ეწოდება, ხოლო სხივებს – **კუთხის გვერდები**. კუთხე შეიძლება განლაგდეს (დაიხაზოს) სამ წერტილზე, რომელთაგან ერთი წვეროა, ხოლო დანარჩენი ორი კუთხის ორივე გვერდზე დევს. კუთხის აღსანიშნავად ხმარობენ ნიშანს „**∠**". კუთხე, რომლის წვეროა *A*, ხოლო სხვადასხვა გვერდებზე დევს *B* და *C* წერტილები (იხ. სურათი), აღინიშნება ასე: {\displaystyle \angle A} ან {\displaystyle \angle BAC}; მეორენაირი აღნიშვნის დროს, შუაში იწერება წვეროს აღმნიშვნელი ლათინური ასო. კუთხის სიდიდე გრადუსებით იზომება. ყოველ კუთხეს დადებითი გრადუსული ზომა აქვს. გრადუსული ზომების მიხედვით კუთხეებს ყოფენ შემდეგ ჯგუფებად:

* **მახვილი** ეწოდება ისეთ კუთხეს, რომლის გრადუსული ზომა ნაკლებია 90°-ზე და მეტია 0°-ზე.
* **ბლაგვი** ეწოდება ისეთ კუთხეს, რომლის გრადუსული ზომა ნაკლებია 180°-ზე და მეტია 90°-ზე.
* **მართი** ეწოდება ისეთ კუთხეს, რომლის გრადუსული ზომა ტოლია 90°-ის.
* **გაშლილი** ეწოდება კუთხეს, რომლის გრადუსული ზომა 180°–ს უდრის.

კუთხეები
--------

კუთხეები მიხედვით შეიძლება დაიყოს გრადუსული ზომების მიხედვით:
**მახვილი კუთხე** — კუთხე, რომლის გრადუსული ზომა ნაკლებია 90o-ზე და მეტია 0o-ზე.

**ბლაგვი კუთხე** — კუთხე, რომლის გრადუსული ზომა ნაკლებია 180o-ზე და მეტია 90o-ზე.

**მართი კუთხე** — კუთხე, რომლის გრადუსული ზომა ტოლია 90°-ის.

**გაშლილი კუთხე** — კუთხე, რომლის გრადუსული ზომა ტოლია 180°-ის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 59.
„**ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი**" (შვედ. Lillebror och Karlsson på taket) — რიგით პირველი წიგნი კარლსონის შესახებ ზღაპრების სერიაში. მისი ავტორია ასტრიდ ლინდგრენი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ბიჭუნა ოჯახში ყველაზე საყვარელი ბავშვია, თუმცა მის გარდა იქ აგრეთვე ბოსე (ძმა) და ბეტანი (და) ცხოვრობენ. ერთ დღეს ბიჭუნა ყველაზე და ყველაფერზე ნაწყენია. ამ დროს ფანჯარას ჩაუფრენს პროპელერიანი, სახურავის ბინადარი კაცუნა კარლსონი, რომელიც იმ დღიდან მისი დიდი მეგობარი ხდება. სხვები თვლიან, რომ იგი მხოლოდ ბიჭუნას ფანტაზიის ნაყოფია. მაგრამ ყველაფერი უფრო სერიოზულ ტონს იძენს მას შემდეგ, რაც კარლსონს ბიჭუნა თავისთან სახურავზე, სტუმრად მომცრო ზომის სახლში მიჰყავს.

ბიჭუნა ასევე ოცნებობს საკუთარ ძაღლზე. დაბადების დღეზე იგი, როგორც იქნა, მიიღებს ამ საჩუქარს. მაგრამ დაბადების დღეზე მისი ოჯახი დარწმუნდება, რომ კარლსონი ნამდვილად არსებობს - ვინაიდან იგი თავად ეწვევა ბიჭუნას.

ფაქტები
-------

სტოკჰოლმურ გაზეთში ერთხელ გამოქვეყნდა განცხადება: „100 000 კრონი მას, ვინც მოძებნის სახურავს, რომელზეც კარლსონის სახლი მდებარეობს." ლინდგრენმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ ბავშვები დაიწყებდნენ სახურავებზე ასვლას. ამ საშიშროების თავიდან ასაცილებლად თავად გამოაქვეყნა მისამართი - „სტოკჰოლმი, ვულკანუსგატანი, 12". ამ მისამართზე ოდესღაც თავად ცხოვრობდა.

ადაპტაციები
-----------

### ანიმაციური ფილმები

* „ბიჭუნა და კარლსონი" (სსრკ), 1968.
* „კარლსონი დაბრუნდა" (სსრკ), 1970
* „სახურავის ბინადარი კარლსონი" (შვედეთი—გერმანია), 2002.

### მხატვრული ფილმები

* „მსოფლიოს საუკეთესო კარლსონი" (შვედეთი, 1974), (შვედეთი—გერმანია, 4 სერია)

### ტელესპექტაკლი

* „ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი" (შ/გ „ეკრანი" და მოსკოვის სატირის თეატრი, 1971)

### რადიოდადგმები

* „ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი", 1958.

სქოლიო
------

1. ↑  Стокгольм для детей всех возрастов

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ასტრიდ ლინდგრენის ნამუშევრები |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* *ლიონებერგელი ემილი*
* *მადიკენი*
* *ყაჩაღის ასული რონია*
* *ბიულერბიუელი ბავშვები*
* *მიო, ჩემო მიო*
* *ძმები ლომგულები*
* *ყველაზე საყვარელი და*
* *გულადი კაისა*

 |
|  |
| სერიები | 

|  |  |
| --- | --- |
| პეპი გრძელიწინდა | 
* *პეპი გრძელიწინდა* (1945)

 |
|  |
| კალე ბლუმკვისტი | 
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი* (1946)
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი რისკზე მიდის* (1951)
* *კალე ბლუმკვისტი და რასმუსი* / *მაწანწალა რასმუსი* (1953)

 |
|  |
| კარლსონი | 
* *ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი* (1955)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ მოფრინდა* (1962)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ ოინბაზობს* (1968)

 |

 |

 |
**ურდუ** (**اُردُو**) — ჰინდუსტანის ერთ-ერთი ვარიანტი, სამწერლობო და ლიტერატურული ენა, რომელსაც იყენებენ პაკისტანისა და ინდოეთის მუსლიმები. ურდუ პაკისტანის ოფიციალური ენა და ინდოეთის ერთ-ერთი მთავარი ლიტერატურული ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს. გენეტიკურად და სტრუქტურულად წარმოადგენს ჰინდის ნაირსახეობას. მისგან განსხვავდება სპარსული და არაბული სიტყვების სიუხვით. ურდუმ აღიარება ბრიტანეთის ინდოეთში 1837 წელს მოიპოვა, როდესაც ბრიტანელებმა სპარსული და ადგილობრივი ენები ჩრდილოეთ ინდოეთში ინგლისურით და ურდუთი ჩაანაცვლეს.

ზოგადი ცნობები
--------------

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >45 მლნ
* **ენის კოდი**: ur
* **სახელწოდება**: ur — Urdu; en — Urdu; eo — Urduo
* **დამწერლობა**: არაბული

ურდუს საფუძველი გახდა დელის რაიონის კილოკავები, რომლებიც ცნობილია სახელწოდებით „ქჰარი ბოლი". მათ ბაზაზე XIII—XVI სს-ში ჩამოყალიბდა სალაპარაკო ენა ჰინდუსტანი, რომელიც ეთნოსთაშორისი ურთიერთობების ენის ფუნქციას ასრულებდა. იგი გავრცელდა დიდ ქალაქებსა და სავაჭრო გზებზე საკუთრივ ჰინდუსტანში (ამჟამად უტარ-პრადეში) და პენჯაბში. XVI—XVIII სს-ში მოხდა ჰინდუსტანის ერთ-ერთი ნაირსახეობის ფორმირება (შემდგომში ურდუ), რომელზეც დიდი იყო სპარსულის და არაბულის ზეგავლენა. ურდუს დამწერლობა არაბულ გრაფიკაზეა.

სტატუსი
-------

**ოფიციალური ენა:** 

* ინდოეთი — სხვა 15 ენასთან ერთად.
	+ ჯამუ და ქაშმირი
* პაკისტანი

**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი, პაკისტანი, ბანგლადეში

გრამატიკა
---------

ლექსიკა
-------

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა — Salaam aleekum
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება — Khush amaadiid;
* გმადლობთ — Shukriya; Danyavad;
* კი / არა — HaaN; Ji han / Nahin; NehiiN;
* გეთაყვა — Merher-bani she; Merhbaanii karke;
* ნახვამდის — Khuda hafiz;
* ტახტი — Takht ;
* წყარო — bahi ;

**რიცხვები**

* 1 — e:k, 2 — do:, 3 — ti:n, 4 — cha:r, 5 — pa:nch, 6 — chha, 7 — sa:t, 8 — a:th, 9 — nau, 10 — das

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურდუს ენა დაარქივებული 2007-07-11 საიტზე Wayback Machine.
* ურდუს ენა
* ურდუ-ფრანგული და ფრანგულ-ურდუ ლექსიკონი
* Linguistic Lineage for Urdu - Ethnologue

სქოლიო
------

1. ↑  Brass, Paul R. (2005) *Language, religion and politics in North India*. Lincoln, NE:  IUniverse. ISBN 978-0-595-34394-2.
„**სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ მოფრინდა**" (შვედ. Karlsson på taket flyger igen) — რიგით მეორე წიგნი კარლსონის შესახებ ზღაპრების სერიაში. მისი ავტორია ასტრიდ ლინდგრენი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ბიჭუნა ბრუნდება სოფლიდან, სასკოლო არდადეგების შემდეგ. მისი ოჯახის წევრები იძულებულები არიან, გაემგზავრონ სხვადასხვა მიზეზით. სახლში რჩება ფრეკენ ბოკი - მკაცრი შინაბერა ქალბატონი, რომლის მორჯულებას საკუთარ თავზე კარლსონი იღებს. თავდაპირველად იგი მას ისეთ შთაბეჭდილებას შეუქმნის, თითქოს სახლში ნამდვილი მოჩვენება ცხოვრობს და შეშინებული ’’შინამტანჯველი’’ (ასე მას უწოდებს კარლსონი) ტელევიზიის მისამართით აგზავნის წერილს, რომელშიც სთავაზობს, გადაიღონ სპეციალური გადაცემა ამ მოვლენის შესახებ. ამასთან მას ამოძრავებს კონკურენციის ფაქტორი - მის დას, ფრიდას, ასევე სწამს მოჩვენებების არსებობის და ირწმუნება, რომ მასთან ასევე სტუმრობდნენ მოჩვენებები.

მაგრამ მოგვიანებით ნათელი ხდება, თუ ვინ აშინებდა ფრეკენ ბოკს. კამათისა და ჩხუბის შემდეგ, ’შინამტანჯველი’ პოზიციებს თმობს და, ნაწილობრივ არბილებს საკუთარ ხასიათს. ტელევიზიიდან სტუმრად მოსული თანამშრომელი კი დიდ ინტერესს იჩენს მის მიერ მომზადებული სოუსის მიმართ (რომელსაც კარლსონი საწამლავს ადარებს) და ფრეკენ ბოკს ტელეეკრანზე მოხვედრის ალტერნატიულ გზას სთავაზობს - კულინარიულ გადაცემაში სოუსის წარდგენით. შინ დაბრუნებულ ოჯახთან ერთად კარლსონი ერთ-ერთ საღამოს სწორედ ამ გადაცემას უყურებს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ასტრიდ ლინდგრენის ნამუშევრები |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* *ლიონებერგელი ემილი*
* *მადიკენი*
* *ყაჩაღის ასული რონია*
* *ბიულერბიუელი ბავშვები*
* *მიო, ჩემო მიო*
* *ძმები ლომგულები*
* *ყველაზე საყვარელი და*
* *გულადი კაისა*

 |
|  |
| სერიები | 

|  |  |
| --- | --- |
| პეპი გრძელიწინდა | 
* *პეპი გრძელიწინდა* (1945)

 |
|  |
| კალე ბლუმკვისტი | 
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი* (1946)
* *დეტექტივი კალე ბლუმკვისტი რისკზე მიდის* (1951)
* *კალე ბლუმკვისტი და რასმუსი* / *მაწანწალა რასმუსი* (1953)

 |
|  |
| კარლსონი | 
* *ბიჭუნა და სახურავის ბინადარი კარლსონი* (1955)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ მოფრინდა* (1962)
* *სახურავის ბინადარი კარლსონი კვლავ ოინბაზობს* (1968)

 |

 |

 |
**ელექტრული ძაბვა** (აღნიშვნა: **U**) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც უდრის ელექტრული წრედის ან ელექტრული ველის ორ წერტილს შორის ელექტრული ველის მიერ შესრულებულ მუშაობას ერთეული დადებითი მუხტის გადაადგილებისას ველის ერთი წერტილიდან მეორეში. პოტენციურ ელექტრულ ველში ეს მუშაობა მუხტის გადაადგილების გზაზე არ არის დამოკიდებული. ამ შემთხვევაში ორ წერტილს შორის ძაბვა ემთხვევა მათ შორის პოტენციალთა სხვაობას.

თუ ველი არაპოტენციურია, მაშინ ძაბვა დმოკიდებულია იმ გზაზე, რომლითაც მუხტი გადაადგილდება წერტილებს შორის. გარე ძალებად წოდებული არაპოტენციური ძალები მოქმედებს მუდმივი დენის ნებისმიერი წყაროს (გენერატორი, აკუმულატორი, გალვანური ელემენტი და სხვა) შიგნით. დენის წყაროს მომჭერებზე ძაბვის ქვეშ ყოველთვის გულისხმობენ წყაროს გარეთმდებარე გზის გასწვრივ ერთეული დადებითი მუხტის გადაადგილებისას ელექტრული ველის მიერ შესრულებულ მუშაობას. ამ შემთხვევაში ელექტრული ძაბვა U უდრის წყაროს მომჭერებზე პოტენციალთა სხვაობას და განსიაზღვრება ომის კანონით:

{\displaystyle U=\mathrm {E} -Ir},
სადაც {\displaystyle I} არის დენის ძალა, {\displaystyle r} — წყაროს შიგა წინაღობამ ხოლო {\displaystyle \mathrm {E} } — მისი ელექტრომამოძრავებელი ძალა (ემძ). განრთული წრედის დროს ({\displaystyle I=0}) ელექტრული ძაბვის მოდულით უდრის წყაროს ემძ-ს. ამიტომ წყაროს ემძ-ს ხშირად განსაზღვრავენ როგორც ელექტრულ ძაბვის მიერ მომჭერებზე განრთული წრედის დროს.

ცვლადი დენის შემთხვევაში ელექტრული ძაბვა ხასიათდება მოქმედი (ეფექტური) მნიშვნელობით, რომელიც პერიოდის განმავლობაში ძაბვის მნიშვნელობის საშუალო კვადრატულია. ძაბვა ცვლადი დენის წყაროს ან ინდუქციურობის კოჭას მომჭერებზე იზომება ელექტრული ველის მეშვეობით, რომელიც სრულდება ერთეული დადებითი მუხტის გადაადგილებისას წყაროს ან კოჭას გარეთ მდებარე გზის გასწვრივ. გრიგალური (პოტენციური) ელექტრული ველი ამ გზაზე პრაქტიკულად არ არსებობს და ძაბვა უდრის პოტენციალთა სხვაობას. 

ელექტრულ ძაბვას ზომავენ ვოლტმეტრით.

ძაბვის ერთეული SI სისტემაში არის ვოლტი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 260-261.
დადებითი მუხტის ელექტრული ველი
უარყოფითი მუხტის ელექტრული ველი
**ელექტრული მუხტი** (აღნიშვნა: {\displaystyle q}) — სხეულთა და ნაწილაკთა ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელი, რომელიც განსაზღვრავს მათ ურთიერთქმედებას გარე ელექტრომაგნიტურ ველთან და აგრეთვე მათ ურთიერთკავშირს საკუთარ ელექტრომაგნიტურ ველთან. სხეული ელექტრული მუხტი მისი შემადგენელი ნაწილაკების დადებითი და უაროფითი მუხტების ალგებრული ჯამის ტოლია. ელექტრული მუხტის მუდმივობის კანონის თანახმად, ნებისმიერი ჩაკეტილი სისტემის ელექტრული მუხტების ალგებრული ჯამი მუდმივია სისტემის შიგნით მიმდინარე ყველა პროცესის დროს. ელექტრული მუხტი დისრეტულია. ელექტრული მუხტების ურთიერთქმედება განისაზღვრება კულონის კანონით, ხოლო კავშირი ელექტრულ მუხტსა და მის მიერ შექმნილ ელექტრომაგნიტურ ველს შორის — მაქსველის განტოლებებით.

სხეულის ელექტრული მუხტი შეიძლება იყოს დადებითი ან უარყოფითი. ორი დადებითად დამუხტული სხეული ერთმანეთს განიზიდავს, ისევე როგორც ორი უარყოფითად დამუხტული სხეული, ხოლო საწინააღმდეგო ნიშნის მუხტების მქონე სხეულები ერთმანეთს მიიზიდავს. დამუხტული სხეულების ურთიერთქმედებას სწავლობს ფიზიკის დარგი კლასიკური ელექტროდინამიკა, რომელიც სამართლიანია მანამ, სანამ კვანტური ეფექტები უმნიშვნელოა.

მეოცე საუკუნეში ჩატარებული ექსპერიმენტების შედეგად ნაჩვენები იქნა, რომ მუხტი დაკვანტული სიდიდეა: ნებისმიერი სისტემის, ცალკეული სხეულისა თუ ნაწილაკის მუხტი (კვარკების გარდა) არის ელემენტარული მუხტის *e*-ს ჯერადი, რომელიც ტოლია e = 1,6 × 10 −19 კულონის. პროტონს აქვს *e* მუხტი, ხოლო ელექტრონს კი −*e*.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მუხტის შენახვის კანონი
* დენის სიმკვრივე
* ელექტრული ველი
* ელექტრობა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 121.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* How fast does a charge decay? დაარქივებული 2013-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* Science Aid: Electrostatic charge
**ტემპერატურა** (ლათ. temperatura — „თანაშეზომილება", „ნორმალური მდგომარეობა"; აღნიშვნა: {\displaystyle T}) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს მაკროსკოპული სისტემის თერმოდინამიკური წონასწორობის მდგომარეობას. თერმოდინამიკური წონასწორობის მდგომარეობაში მყოფი იზოლირებული სისტემის ყველა წერტილის ტემპერატურა ერთი და იგივეა. თუ იზოლირებული სისტემა არ არის წონასწორობაში, მაშინ დროის განმავლობაში ენერგიის გადასვლა (თბოგადაცემა) სისტემის მეტად გახურებული ნაწილიდან ნაკლებად გახურებულში გამოიწვევს ტემპერატურის გათანაბრებას მთელ სისტემაში (პირველი პოსტულატი ანუ თერმოდინამიკური ნულოვანი საწყისი). წონასწორულ პირობებში ტემპერატურა სხეულის ნაწილაკების საშუალო კინეტიკური ენერგიის პროპორციულია. ტემპერატურა განსაზღვრავს: სისტემის წარმომქმნელი ნაწილაკების, ენერგიის დონეების (ბოლცმანის სტატისტიკა) და ნაწილაკების განაწილებას სიჩქარეების მიხედვით (მაქსველის განაწილება), ნივთიერების იონიზაციის ხარისხს, სხეულთა წონასწორული ელექტრომაგნიტური გამოსხივების თვისებებს — გამოსხივების სპექტრულ სიმკვრივეს, გამოსხივების სრულ მოცულობით სიმკვრივეს და ა. შ.

ზოგად შემთხვევაში ტემპერატურას განსაზღვრავენ როგორც სხეულის მთლიანი ენერგიის წარმოებულს ენტროპიით. ასე განსაზღვრული ტემპერატურა ყოველთვის დადებითია, რადგან კინეტიკური ენერგია დადებითია. მას უწოდებენ აბსოლუტურ ტემპერატურას ან ტემპერატურას თერმოდინამიკური ტემპერატურული სკალით; აღნიშნავენ {\displaystyle T}-თი. აბსოლუტური ტემპერატურის ერთეულადს ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში მიღებულია კელვინი ({\displaystyle K}). ხშირად ტემპერატურას ზომავენ ცელსიუსის სკალით ({\displaystyle t}, °C). იგი {\displaystyle T}-თან ({\displaystyle K}) დაკავშირებულია ტოლობით:

{\displaystyle t=T-273.15K}, ამასთან, {\displaystyle 1{\text{°C}}=1K}.
ფიზიკური მოვლენების ტემპერატურული დიაპაზონი ძალიან დიდია (პრაქტიკულად ტემპერატურის აბსოლუტური ნულიდან 1011 K-მდე). მკაცრად რომ ვთქვათ, ტემპერატურა ახასიათებს სხეულთა წონასწორულ მდგომარეობას, მაგრამ ტემპერატურის ცნებით ხშირად სარგებლობენ აგრეთვე ფიზიკურ სისტემებში ნაწილაკებისა და კვაზინაწილაკების არაწონასწორული განაწილების განხილვისას (არაწონასწორული პლაზმის ელექტრონული და იონური ტემპერატურა, ფერითი ტემპერატურა, სიკაშკაშის ტემპერატურა და ა. შ.).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 690.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX527040
* BNF: cb119763028 (data)
* GND: 4059427-0
* LCCN: sh85133712
* LNB: 000166004
* NDL: 00568820
* NKC: ph249455

 |