recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ხათუნა (ანა) ჭიჭინაძე** (დ. 14 იანვარი, 1901, ჭოლევი, წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი — გ. 4 მარტი, 1938, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, რეპრესირებული.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა შავი ქვის მრეწველ სიმონ ჭიჭინაძის ოჯახში. 1908–1918 წლებში სწავლობდა ქუთაისის წმინდა ნინოს სასწავლებელში, 1919 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტზე. 1923–1924 წლებში იყო აკაკი ფაღავას სტუდიის მსმენელი. 1924 წელს ჩაირიცხა რუსთაველის თეატრში. ითამაშა კოტე მარჯანიშვილისა და ალექსანდრე ახმეტელის დადგმულ პირველ პანტომიმაში. მოღვაწეობას სხვადასხვა თეატრებში აგრძელებდა 1937 წლამდე, დაპატიმრებამდე. ხათუნა ჭიჭინაძეს ბრალად ედებოდა ლავრენტი ბერიას წინააღმდეგ ტერორისტული აქტის მომზადება. დაპატიმრებიდან 6 თვის შემდეგ დანაშაული აღიარა. დახვრეტა მიუსაჯეს 1938 წლის 3 მარტს. სასჯელი შეასრულეს მეორე დღეს, 4 მარტს. რეაბილიტირებულია 1956 წლის 18 ივლისის ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტრიბუნალის გადაწყვეტილებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხათუნა ჭიჭინაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია** (ჩინ. 上海合作组织, რუს. Шанхайская организация сотрудничества (ШОС)) — რეგიონული საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც დაარსდა 2001 წლის 15 ივნისს ჩინეთის, რუსეთის, ყაზახეთის, ტაჯიკეთის, ყირგიზეთისა და უზბეკეთის ქვეყნების ლიდერების მიერ. ზემოთ ნახსენები ქვეყნებიდან ყველა უზბეკეთის გამოკლებით „შანხაის ხუთიანის" წევრი ქვეყნები იყვნენ, ორგანიზაცია 1996-1997 წლებში დაარსდა ყაზახეთის, ყირგიზეთის, ჩინეთის, რუსეთისა და ტაჯიკეთის შეთანხმების საფუძველზე და იგი ითვალისწინებდა სამხედრო სფეროში ნდობის განმტკიცებასა და რაიონის საზღვრებს შორის არსებული სამხედრო ძალების შემცირებას.

შთო-ში შემავალი ქვეყნების საერთო ფართობი 30 მლნ კმ²-ია, მათ შორის ევრაზიის 60%. მოასახლეობის საერთო რაოდენობა კი 1 455 მილიონ ადამიანს შეადგენს(2007).

ორგანიზაცია არც სამხედრო ბლოკს (როგორც, მაგალითად: ნატო) და არც რაიმე სახის უსაფრთხოების ღია რეგულარულ სათათბიროს (როგორც, მაგალითად:ასეანი) წარმოადგენს. შთო-ს მთავარი მიზანი გაერთიანებულ ქვეყნებს შორის სტაბილურობისა და უსაფრთხოების განმტკიცებაა, ფართო გაგებით, ბრძოლა ტერორიზმთან, სეპარატიზმთან, ექსტრემიზმთან, ასევე ეკონომიკური თანამშრომბლობის განვითარება, ენერგეტიკული, სამეცნიერო და კულტურული ურთიერთთანამშრომლობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**ქალის ციხე**, *თამარის ციხე* — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, თოხლიაურისხევის სათავეებთან, მანავის ცივის სამხრეთ კალთის ერთ-ერთ განშტოებაზე, სოფლიდან 10 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ციხის სახელწოდებას ლეგენდა თამარ მეფეს უკავშირებს. თითქოს ციხის მეფე ქალს აუშენებია და ამიტომ ჰქვია მას ქალის ციხე. სხვა ვერსიის მიხედვით კი, როდესაც მამაკაცები საომრად იყვნენ წასული, ციხეს ქალები იცავდნენ და სახელიც აქედან მომდინარეობს. ქართლის ცხოვრების მიხედვით, XIV საუკუნეში გიორგი ბრწყინვალემ ჰერ-კახთა და სომხეთის ერისთავნი, რომლებიც მონღოლებს მიემხრნენ, კახეთის ცივის მთაზე მიიწვია და ამოწყვიტა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მაშინ იცა ჟამი ბრწყინვალე გიორგი მეფემანცა და განახსნა თათარი საქართველოსაგან, რომელნიმე გონიერებითა, რომელნიმე ბრძოლითა და ძლიერებითა და მოსპნა ყოველნი საზღვართაგან თისა. მერმე მოიყვანნა ყოვენლი ამის ქუეყნის ერისთავნი და წარჩინებულნი, რეცა დარბაზობად ცივსა ზედა ჰერეთისასა და მოსწყვიდნა მუნ ურჩნი თვისასამეფობისანი და დაადგინნა ყოველთა ადგილთა წარვლინებულნი ერისთავნი თვისნი მორჩილებისანი და დაიპყრნა ამით უმეტეს ყოველნი." |
|  |  |

 არსებობს ვარაუდი, რომ გიორგი ბრწყინვალემ მოღალატე ერისთავები სწორედ ქალის ციხეში დასაჯა სიკვდილით.

ციხე განლაგებულია ორი ღრმა ხევის შესაყართან, მაღალ ციცაბოფერდებიან მთაზე, ისე რომ ხევების მხრიდან იგი სრულიად მიუდგომელია. ერთადერთი მისადგომი ბილიკი მანავის ცივის მხრიდანაა. ციხის გეგმა არაწესიერი მოხაზულობისაა. ციხის სამხრეთით, ყველაზე დაბალ ადგილზე, გეგმით ნახევარწრიული კოშკია, რომელიც გალავანშია ჩართული და როგორც ჩანს ციხის მხარეს მთელ სიმაღლეზე იყო გახსნილი. ციხის ტერიტორია მთლიანად ტყითაა გადაფარული და უამრავი ქვაა მიმოფანტული.

ციხის ჩრდილოეთ ნაწილში, მცირე შემაღლებაზე, ძლიერ დაზიანებული, დარბაზული ტიპის ეკლესიაა, რომლისგანაც, მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებია შემორჩენილი. თუმცა კედლები გარედან მიწითა და ქვითაა დაფარული. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. კედლები ამ ადგილას განგრეულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ. ქოქიაშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 133.
ურუგვაის რუკა
**ურუგვაი** — სახელმწიფო სამხრეთი ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. 

ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ბრაზილია, დასავლეთიდან არგენტინა, ხოლო აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან ატლანტის ოკეანე. 

ფართობი 176 220 კმ².

საზღვრის საერთო სიგრძე 1564 კმ (მათ შორის: არგენტინასთან — 579 კმ, ბრაზილიასთან — 985 კმ.).

სანაპირო ზოლის სიგრძე: 660 კმ.

ქვეყნის უმაღლესი მწვერვალია— მთა კათედრალი (Cerro Catedral) 514 მ.

სამხრეთით გორაკ-ბორცვიანი ტერიტორია იცვლება დაბლობებით. სანაპირო ზოლი ლაგუნის ტიპისაა.

კლიმატი
-------

კლიმატი სუბტროპიკული, ოკეანურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 22—24°C, ივლისისა 10—12°C. სამხრეთის ქარების "პამპერო"-ს ქროლვის დროს კი ტემპერატურა ეცემა −5 °C-მდე, მოდის თოვლიც. 

ატმოსფერული ნალექები 1000 მმ შეადგენს სამრეთის რაიონებში, ხოლო 1200 მმ-ს ჩრდილოეთით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურუგვაული მთავრობის პორტალი დაარქივებული 2011-08-09 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2010-01-07 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების გეოგრაფია |
| --- |
|  |
| 
არგენტინა  · ბოლივია · ბრაზილია · გაიანა · ეკვადორი · ვენესუელა  · კოლუმბია · პანამა 1  · პარაგვაი · პერუ  · სურინამი · ტრინიდადი და ტობაგო  · ურუგვაი  · ჩილე |  |
|  |
| 
1 ქვეყნები, რომელთა ნაწილი მეორე კონტინენტზეცაა. |

 |
ინდუისტური ქალღმერთი სარასვატი
**ქალღმერთი** — ქალი ღვთაება, რომელიც მამრობოთი ღვთაებისგან - ღმერთისგან გამოირჩევა. ქალღმერთის სახება ბევრ კულტურაში ჩანს. 
ქალღმერთები ხშირად პოლითეიზმის ნაწილია. სხვადასხვა პანთეონში ქალღმერთები ღმერთებისა და აკუმი (ორქსესა) ღვათაებების გვერდით დგანან.

ძველ და თანამედროვე კულტურებში ზეციერთა სქესობრივი განსხვავება აზრთა დაპირისპირებას ქმნის. მონოთეისტური ან მასთან ახლომდებარე ქალღმერთის პირველობას მატრიარქიზმისა და პანთეიზმის თანამედროვე მიმდევრები იცავენ როგორც განქალებული ვერსიის რელიგიურ მოძღვრებას აბრაამისეული რელიგიების მოძღვრების კვალდაკვალ. 

ზოგიერთ ფემინისტურ წრეში აბრაამისეული ღმერთი ქალური კონცეფციების საპირწონე პატრიარქალური უპირატესობის იდეის საფუძვლად აღიქმება.

ზოგიერთ დუალისტურ რელიგიაში, როგორიცაა ვიკა, პირველსაწყის ღვთაებად ერთი ქალღმერთი და ერთი ღმერთია წარმოდგენილი, რომლებიც ერთად ქმნიან ერთ დიდ მთლიანს და ერთად დასქერიან სამყაროს. 

ქალ ღვთაებებს შორის მნიშვნელოვან როლს ზოგიერთ ტრადიციულ რელიგიაში დედა-ქალღმერთს მიაკუთვნებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დედაღვთაება

ლიტერატურა
----------

* Dexter, Miriam Robbins, and Victor Mair (2010). *Sacred Display: Divine and Magical Female Figures of Eurasia*. Cambria Press. (ინგლისური)
* Barnhart, Robert K (1995). *The Barnhart Concise Dictionary of Etymology: the Origins of American English Words*. HarperCollins. ISBN 0-06-270084-7 (ინგლისური)
* Gorshunova. Olga V.(2008), *Svjashennye derevja Khodzhi Barora…*, in Etnoragraficheskoe Obozrenie, n° 1, pp. 71–82. ISSN 0869-5415. (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წედისი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

წედისის ციხე
**წედისის ციხე** – ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარდატენის ჩრდილოეთით, კლდოვანი მთის თხემზე. აგებულია არაუგვიანეს X საუკუნისა. შედიოდა მდინარე ტანის ხეობაში განლაგებული ციხეების სისტემაში.

ციხე გეგმით ტრაპეციის მსგავსია, მისი გალავანი მიჰყვება მთის ფერდს. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია. აქა-იქ შემორჩენილია 4-5 მეტრის სიმაღლის კედლები (სისქე ორ მეტრამდე). ციხის აღმოსავლეთ მონაკვეთის სამხრეთ ნაწილი უჭირავს დიდ ბურჯს, რომელიც რამდენიმე სართულიანი უნდა ყოფილიყო. ციხის შიგნით, მის დასავლეთ მონაკვეთში, დგას გადაკეთებული სასახლე, რომელიც ორ ან სამსართულიანი უნდა ყოფილიყო. სასახლეს კარი სამხრეთით პირველ სართულზე აქვს. იგი გარედან არქიტრავითაა გადახურული, შიგნით ტიმპანიანია.

ციხის ცენტრში დგას გვიანდელი ფეოდალური ხანის დარბაზული ეკლესია, რომლის კედლები წყობით ჰგავს ციხის კედლებს, მაგრამ უფრო დაუდევრად არის ნაგები. 

2020 წლის 23 ივლისს საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* 

* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 54.

სქოლიო
------

1. ↑  დადგენილების ტექსტი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ატენის ციხე
* გნოლიძეების ციხე
* გორის ციხე
* ვერეს ციხე
* კიკნათბერის ციხე
* მირმანოზ ერისთავის ციხე
* ტირძნისის ციხე
* ტყვიავის ციხე
* შინდისის ციხე
* ჩასარბენი ციხე
* წედისის ციხე
* ხუბაშვილების ციხე
 |

 |
**ქალკიოპე**, *ხალკიოპე* (ბერძ. Χαλκιοπη) — აიეტის ასული. ოქროს ვერძით, რომ კოლხეთს მოვიდა ფრიქსი, ეს ვერძი აქ შესწირა კრონოსს. შემდეგ იგი მიიღო აჲეთმა, რომელმაც მას მიათხოვა თავისი ასული ქალკიოპე. მისგან იშვნენ არგი, ფრონტის, მელასი და ციტისორი. ფრიქსი მოკლა აჲეთმა, რადგან მკითხავმა უთხრა, მოსული სტუმარი მოგკლავსო. მისი შვილები ნავში ჩასხდნენ და წავიდნენ. იღუპებოდნენ, რომ მოასწრო მათ იაზონმა, რომელიც კოლხეთს მოდიოდა. იაზონმა იგინი გადასხა თავის ხომალდზე. მათ დაამალინეს ხომალდი და თვითონ მოვიდნენ დედასთან და შეატყობინეს მიზეზი იაზონის მოსვლისა. ქალკიოპემ დახმარება სთხოვა თავის დას მედეას.

ქალკიოპე იყო: ეგიალას, აფსირტეს, მედეას და ცირცე II-ის (სკვითის მეფის მეუღლე) და. ბერძენი უფლისწულის ფრიქსის მეუღლე. მათ შეეძინათ ოთხი ძე: არგოსი, ფრონტისი, მელასი და ციტიზორი (კიტიზორი).

ვერსიები
--------

ფრიქსემ პელოპის დედის დიონეს ნაჩუქარი ოქროს ქანდაკი აჩუქა აიეტს, მეფემ კი ფრიქსეს ხალკიოპე მიათხოვა (აპოლონიოს როდოსელი, არგონავტიკა; 2,1169; 3, 248; სხვა ვერსიით, ფრიქსეს ცოლი იოფოსა აიეტის ასული, ან ევგენია, ზედწოდებით ქალკიოპე; 2. კოსის მეფის ევრიპილეს ასული, ჰერაკლეს საყვარელი. ტროიდან გაბრუნებულ ჰერაკლეს რომ კოსელები ქვის დაშენით შეხვდნენ, გმირმა კი აიღო მეფე ევრიპილე, მოკლა და მისი ასული შეიყვარა. მათი შვილი იყო თესალოსი ანუ თეტალოსი, (აპოლოდ. 278 ილ. 2, 676). ზოგი ვერსიით მათი შვილია ევრიპილოსი. ჰიგ 97 ხალკიოპე თესალოსის ცოლია.
რექსენორის ან ხალკოდონის ასული, ეგეოსის მეორე ცოლი, რომელსაც უშვილობით შეწუხებული მეფე ტოვებს, მიდის ორაკულთან და მალე შეეყრება ეთრას, ვისგანაც ეყოლა თეზევსი (პლუტარქე; აპოლოდ. 3, 15, 6, 4). 
ერეხთევსის ძის ალკონის ასული, მამასთან ერთად გაიქცა ატიკიდან ევბაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალკიოპე

სქოლიო
------

1. ↑  მ. გ. ჯანაშვილი „საქართველოს ისტორია უძველეს დროითგან 985 წლ. ქრ. შ.": ბ. ღმერთ-კაცნი. **ი. ქალკიოპე,** ასული აჲეთისა. ტომი I, გვერდი: 95.
**ქალი სარკეში** (ესპ. La Mujer en el Espejo) — კოლუმბიური ტელესერიალი, რომელიც Telemundo-ს მიერ 2004-2005 წლებში იქნა გამოშვებული.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ხულიანა სოლერისათვის მარტოობა ცხოვრების მუდმივი ნაწილია. მას ნამდვილი სიყვარული არასოდეს წვევია. ხულიანა წესიერი, მომხიბვლელი, ჭკვიანი, თუმცა გარეგნულად შეუხედავი გოგონაა. მიუხედავად ამისა ბედისწერა მას ახალი ცხოვრების დაწყების შანსს აძლევს. დეიდა მერსედესი გოგონას ძველ, ჯადოსნურ სარკეს აჩვენებს. სარკე ხულიანას ულამაზეს ქალად გადააქცევს. თუმცა ამ სილამაზეს რამდენიმე მინუსი აქვს. პირველი ის, რომ ლამაზმა ხულიანამ სარკეში რომ ჩაიხედოს, სარკეში კვლავ მახინჯი გამოჩნდება და მეორე ის, რომ გოგონა მომხიბვლელი მხოლოდ დღისითაა, ღამე მას თავისი ნადვილი გარეგნობა უბრუნდება.

ხულიანა, მარიცა ფერერის სახელით, მუშაობას დაიწყებს კოსმეტიკურ კომპანიაში Mutti Enterprises-ში, რომლის მფლობელია გაბრიელ მუტი. სამსახურში მარიცა გაიცნობს და შეუყვარდება კომპანიის მფლობელის შვილი მარკოს მუტი. თუმცა მარიცამ არ იცის, რომ მარკოსი გაბრიელის აყვანილი შვილია, ხოლო გაბრიელის ნამდვილი შვილი თავად არის.

მარიცა ფერერს სამსახურში უამრავი წინააღმდეგობის გადატანა უწევს. მას უპირისპირდება გაბრიელის ბოროტი მეუღლე ბარბარა მონტესინოსი. ბარბარა თავისი საყვარლის, ალბერტოს მეშვეობით ყველაფერს აკეთებს, რათა ქმრის ქონება ხელში ჩაიგდოს. იგი მარიცას უამრავ მახეს უგებს.

ერთ დღეს ბარბარა ცეცხლში დაიწვება და სრულად დამახინჯდება. მანამდე კი იგი სარკის საიდუმლოს შეიტყობს. ბარბარა სარკეს იპარავს და ისურვებს, მინდა მარიცა ფერერი გავხდეო. დამახინჯებული ბარბარა, ილამაზეს მარიცად იქცევა, ხოლო ულამაზესი მარიცა, კვლავ შეუხედავ ხულიანად გადაიქცევა.

როლებში
-------

| მსახიობი | პერსონაჟი | პერსონაჟი |
| --- | --- | --- |
| პაოლა რეი | ხულიანა სოლერი / მარიცა ფერერი | მთავარი გმირი |
| ხუან ალფონსო ბაპტისტა | მარკოს მუტი | მთავარი გმირი |
| გაბრიელა ვერგარა | ბარბარა მონტესინოსი | მთავარი ალქაჯი / გაბრიელ მუტის ცოლი და მარკოსის დედინაცვალი |
| ნატაშა კლაუსი | ლუსმილა | ხულიანას საუკეთესო მეგობარი |
| კრისტინა ლილი | რეხინა სოლერი | ხულიანას დედა |
| ხავიერ გომესი | გაბრიელ მუტი | მარკოსის მამა, ხულიანას მამა. |
| როსანა ფერნანდეს მალდონადო | ქსიომარა | ბარბარას დეიდაშვილი, მარკოსის საცოლე |
| პაულო ქევედო | ალბერტო გუტიერესი | ბარბარას საყვარელი |
| ალფრედო აჰნერტი | ჩარლი | მარკოსის მეგობარი |
| ანდრეს ფელიპე მარტინესი | პაკო ტაპია | ხულიანას ნათლია |
| პედრო მორენო | ნინო არებატო | ლუსმილას ძმა |
| სებასტიან ბოსკანი | პედრო ბარახა | ლუსმილას ქმარი |
| რაულ გუტიერესი | კაეტანო რომერო | ბარბარაზე უიმედოდ შეყვარებული და მისი თანამზრახველი |
| ნატალია ბედოია | ჯინჯერი | ნინოს საცოლე |
| დიდიერ ვან დერ ჰოვე | ხავიერ როსალესი | დეტექტივი |
| მარსელო ბუკეტი | ხუან ტობიას ფონსეკა | ხულიანაზე უიმედოდ შეყვარებული |
| ხულიო დელ მარი | ნესტორ ფონსეკა | ხუან ტობიასის მამა |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „La mujer en el espejo" (2004) — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| ტელევიზია | *ეს სტატია ტელევიზიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ფილიპო პაჩინი** (იტალ. Filippo Pacini; დ. 25 მაისი, 1812 — გ. 9 ივლისი, 1883) — იტალიელი ანატომი.

ბიოგრაფია
---------

მშობლებმა მას რელიგიური განათლება მიაღებინეს, იმ იმედით რომ ეპისკოპოსი გახდებოდა. 1830 წელს ფილიპომ მოიპოვა გრანტი პისტოიას ცნობილ სამედიცინო სკოლაში სასწავლებლად, სადაც საფუძვლიანად შეისწავლა ფიზიკა და აგერთვე, თუ როგორ შეიძლებოდა მისკროსკოპის საშუალებით სხეულის გამოკვლევა და შემოწმება.

1831 წელს პაჩინმა აღმოაჩინა პატარა სენსორული ორგანოები ნერვულ სისტემაში, რომლებსაც შეეძლოთ წნევისა და ვიბრაციების გამოაშკარავება. 1833 წლიდან კი დაიწყო ამ საკითხების საფუძვლიანად შესწავლა. მიუხედავად იმისა რომ თავისი კვლევა „Nuovi organi scoperti nel corpo umano" პირველად, 1835 წელს, ფლორენციის სამედიცინო-ფიზიკის საზოგადოების წინაშე წარადგინა, ის 1840 წლამდე არ გამოუქვეყნებია. ნაშრომის გამოქვეყნებიდან რამდენიმე წელიწადში, მან დიდი აღიარება მოიპოვა ევროპაში და ეს სხეულები ცნობილი გახდა, როგორც პაჩინის სხეულები.

1840-1843 წლებში პაჩინი იყო პაოლო სავის ასისტენტი პიზაში. 1847 წელს ფლორენციის ლიცეუმში დაიწყო მუშაობა. 1849 წელს კი ზოგადი და ტოპოგრაფიული ანატომიის უფროსად დანიშნეს ფლორენციის უნივერსიტეტის სუპერიორის ინსტიტუტში, სადაც მუშაობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

1846-1862 წლებში აზიური ქოლერის პანდემია გავრცელდა ფლორენციაშიც, რომელმაც მიიპყრო პაჩინის ყურადღება. 1854 წელს მან აღწერა ეს დაავადება თავის ნაშრომში „ქოლერას მიკროსკოპული კვლევები და პათოლოგიური დედუქციები".

თავისი კარიერის განმავლობაში პაჩინმა გამოაქვეყნა არაერთი ნაშრომი ადამიანის თვალის ბადისებრი გარსის, ელექტრონული თევზების ელექტრონული ორგანოების, ძვლების სტრუქტურასა და სუნთქვის მექანიკის შესახებ.

პაჩინი გარდაიცვალა თითქმის უგროშოდ 1883 წლის 9 ივლისს ფლორენციაში და მისერიკორდიას სასაფლაოზე დაკრძალეს. 1935 წელს კი მისი ნეშთი სანტა მარია დელე გრაციეს ეკლესიაში გადაასვენეს, სადაც განისვენებენ ცნობილი ანატომისტები ატო ტიგრი და ფილიპო ჩივინინი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გალილეოს მუზეუმის კატალოგი[*მკვდარი ბმული*]
* გალილეოს მუზეუმის იფიციალური ვებ-გვერდი

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Who Named It?<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66683'></a>
3. 1 2  ბროკჰაუზის ენციკლოპედია / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  Base biographique<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105958830'></a>
ჩიაბატის ნაჭრები
**ჩიაბატა** ან **ჩაპატა** (იტალ. ciabatta) — იტალიური თეთრი პური, მზადდება ხორბლის ფქვილისგან და საფუარისგან. იტალიურიდან თარგმნისას ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობაა „ხალიჩის ჩუსტები". ამ პურის განსაკუთრებულობა მისი ხრაშუნა ქერქი და პურის გულში არათანაბრად გადანაწილებული ფორებია. 1990-იანი წლებიდან ჩიაბატა ძალიან პოპულარული გახდა ევროპასა და აშშ-ში და დაიწყო მისი ფართო გამოყენება ბუტერბროდების დასამზადებლად.

ჩიაბატა თავდაპირველად მხოლოდ ლიგურიაში ცხვებოდა, თუმცა დღესდღეობით ის მთელ იტალიაში და მის ფარგლებს გარეთაც კი არის გავრცელებული, მაგალითად ესპანეთში კერძოდ — კატალონიაში, სადაც ის პოპულარულია სახელით **ჩაპატა** (კატ. xapata). კომოს ტბის რაიონში გამომცხვარი ჩიაბატა, გამოირჩევა ხრაშუნა ქერქით, რბილი, ფორებიანი გულითა და სიმსუბუქით. ტოსკანის მხარეში, უმბრიაში და მარკეში გამომცხვარი ჩიაბატა შეიძლება საერთოდ განსხვავდებოდეს — მაგარქერქიანი და მკვრივგულიანი პურისგან, შედარებით რბილ და მსუბუქ პურამდე. აშშ-ში ჩვეულებრივ ამჯობინებენ ჩიაბატის სველი ცომისგან გამოცხობას, რაც სპეციალური ფერმენტებისა და ხაშის დამატებას და მექანიზებულ მოზილვას მოითხოვს.

ჩიაბატის საკმაო მრავალსახეობა არსებობს. ერთჯერადი დაფქვის ხორბლის ფქვილისგან დამზადებულ ჩიაბატას „მთლიანი ჩიაბატა" (იტალ. *ciabatta integrale*) ჰქვია. რომში ჩაბატას ხშირად ზეითუნის ზეთის, მარილისა და მაიორანის დამატებით აცხობენ. თუ ცომში რძე დაემატება მაშინ მიიღება „რძიანი ჩიაბატა" (იტალ. *ciabatta al latte*).

მრავალ სწრაფი კვების ქსელში ჩიაბატა სენდვიჩის დასამზადებლად გამოიყენება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩიაბატა კულინარიულ ლექსიკონში.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-25. ციტირების თარიღი: 27 იანვარი 2009. (რუსული)
* ჩიაბატის რეცეპტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-25. ციტირების თარიღი: 27 იანვარი 2009. (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  იხ. ხაში
**ფსიქოზი** — გონების პათოლოგიური მდგომარეობა, ცნობილი როგორც „რეალობასთან კავშირის დაკარგვა". ფსიქოზით დაავადებულ ადამიანებს უწოდებენ ფსიქოტურს. მათ აღენიშნებათ სხვადასხვა სახის პიროვნული ცვლილება და აზროვნების არეულობა. იმისდა მიხედვით, თუ რამდენად მძიმეა ადამიანის მდგომარეობა, შეიძლება აღინიშნოს უჩვეულოდ უცნაური ქმედებები და სირთულეები სოციალურ ინტერაქციაში, შესაბამისად პრობლემები ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

ფსიქოზი (როგორც ფსიქიატრიული დაავადების ნიშანი) არის ექსკლუზიურად დიაგნოზირებადი, რაც ნიშნავს, რომ ფსიქოზი არ მიიჩნევა ფსიქიატრიული დარღვევის სიმპტომად მანამ, სანამ ფსიქოზის სხვა, რელევანტური და ცნობილი შემთხვევები სათანადოდ არ არის გამორიცხული. ლაბორატორიულმა ტესტებმა უნდა გამორიცხონ ფსიქოზის სიმპტომთა გამომწვევი სხვადასხვა მიზეზები, როგორც ცენტრალური ნერვული სისტემისა და სხვა ორგანოების დაავადებები და დაზიანებები, ასევე ფსიქოაქტიური ნივთიერებები და ტოქსინები. მხოლოდ ამის შემდეგ შესაძლებელია დიაგნოზირდეს ფსიქიატრიული ავადმყოფობა. სამედიცინო წრთვნაში, ფსიქოზი, როგორც ავადმყოფობის ნიშანი, ხშირად შედარებულია ციებ-ცხელებასთან, რამდენადაც ორივეს შესაძლოა ჰქონდეს რამდენიმე სხვადასხვა არააშკარა გამომწვევი მიზეზი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფსიქოზი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
Eastern Europe, 1466
  **ფსკოვის რესპუბლიკა**
  მახვილოსანთა ორდენი
  ლიტვის დიდი სამთავრო
  პოლონეთის სამეფო

**ფსკოვის რესპუბლიკა** (რუს. Псковская республика) — შუა საუკუნეების რუსეთის სახელმწიფო ერთეული (XIII საუკუნის II ნახევარი და XVI საუკუნის დასაწყისი). შეიქმნა კიევის რუსეთის დაშლის (XII საუკუნე) შემდეგ. მოიცავდა მდინარე ველიკაიის, ჩუდის, ფსკოვის ტბებისა და მდინარე ნაროვის აუზის ტერიტორიებს. შედიოდა ნოვგოროდის ფეოდალური რესპუბლიკის შემადგენლობაში, მაგრამ ინარჩუნებდა განსაკუთრებულ ავტონომიურ უფლებებს. ლივონიის ორდენთან ბრძოლებში (1240, 1242) გაიზარდა ფსკოვის მნიშვნელობა, ხოლო XIII საუკუნის შუა წლებიდან იგი ფაქტობრივად დამოუკიდებელი გახდა.

ფსკოვში მაღალ განვითარებას მიაღწია ხელოსნობამ, გაფართოვდა დასავლეთთან ვაჭრობა. ფსკოვის რესპუბლიკის სოციალური ურთიერთობანი აისახა ფსკოვის სამართლის სიგელში. საგარეო პირობებმა განსაზღვრეს ფსკოვის რესპუბლიკის სახელმწიფო წყობილების თავისებურებანი: მთავარი ექვემდებარებოდა ვეჩეს; ვეჩეზე დიდ გავლენას ახდენდა ბოიართა საბჭო. XIV-XV საუკუნეებში ფსკოვის რესპუბლიკაში გამწვავდა კლასობრივი ბრძოლები. 1510 წელს ვასილი III-მ ფსკოვი თავის „მამულად" გამოაცხადა და მოსკოვის სახელმწიფოს შეუერთა, ფსკოველთა 300 მდიდარი ოჯახი სხვაგან გაასახლა და იქ მოსკოველი მოხელეები ჩაასახლა. ფსკოვის რესპუბლიკამ არსებობა შეწყვიტა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 416.
**წინკობნის წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინკობნის ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე, ნასოფლარზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (5,2 x 4,9 მეტრი), ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გადახურულია არქიტრავით. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია. საკურთხეველში ერთი სწორკუთხა სარკმელია, მის წინ ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილო კედელში ორი სწორკუთხა ნიშია, სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში — ერთი. დარბაზს ცილინდრული კამარა ხურავს. ეკლესიას ფიქლის დიდი ფილების ორფერდა სახურავი აქვს. სახურავის კეხზე ქვისგან გამოკვეთილი ცხვრის ქანდაკება დგას. ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეზე მიშენებულია კოშკი (3,3 x 3,3 მეტრი; სიმაღლე 7,2 მეტრი). მისი ქვედა ორი მესამედი მასიურია, ხოლო ზედა კვადრატული სათავსია, მას შესასვლელი სამხრეთით, მიწიდან 4 მეტრ სიმაღლეზე აქვს. კარი არქიტრავიანია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. აღმოსავლეთ კედელზე ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. სათავსი შეისრული კამარითაა გადახურული. კოშკს ფიქლის ფილების ორფერდა სახურავი აქვს. ეკლესიისა და კოშკის ფასადები დასრულებულია ნატეხი ქვის თაროსებრი ლავგარდნით.

ლიტერატურა
----------

* *მარსაგიშვილი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 349.
**ჩარენსის სახელობის ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმი** — კულტურული ორგანიზაციაა, რომელიც მდებარეობს ერევანში, არამის ქუჩაზე 1. აღნიშნულ მუზეუმში სომხური ლიტერატურის, თეატრის, მუსიკისა და კინოს მნიშვნელოვანი ფონდია განთავსებული.

ისტორია
-------

1921 წელს ფილოლოგმა და ისტორიკოსმა ერევან შაჰზიზმა ერევანში დააფუძნა სახელმწიფო კულტურულ-ისტორიული მუზეუმის ისტორიული განყოფილება არსებული სომხეთის განათლების კომისარიატში.

1935 წლის 16 მაისს სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმი გამოირჩეოდა, როგორც დამოუკიდებელი ინსტიტუტი. აღნიშნული მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ხორენ სარგსიანი.

1942 წლის 21 ივლისს ლიტერატურული მუზეუმი შედიოდა საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის სომხეთის ფილიალში, როგორც ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის ფილიალი. 1953 წლის მაისიდან კი იგი გადავიდა სომხეთის სსრ კულტურის სამინისტროში, როგორც სომხეთის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმის განყოფილება. 1934 წელს ერევნის კონსერვატორიაში რომანოზ მელიქიანის მემორიალური ოფისი გაიხსნა. 1935 წელს დრამატურგმა სარგის მელიქსეტიანმა მოაწყო ერევნის თეატრის მუზეუმი. 1954 წელს ეს სამი ორგანიზაცია გაერთიანდა ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმში, რომელიც 1963 წლამდე იყო სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაწილი, შემდეგ კი კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაში შემავალი ორგანიზაცია. 1977 წელს მუზეუმი შეავსეს კინემატოგრაფიასთან დაკავშირებული მასალებით. 1967 წლიდან მიიღო ჩარენსის სახელი. 

მუზეუმი მოეწყო 5 საგამოფენო დარბაზში, რომლის საერთო ფართია 300 კვ.მ. აქ არის განთავსებული ორ დიდი დარბაზში - სომხური ლიტერატურა, თეატრი, კინო, მუსიკალური ხელოვნება.

სამუზეუმო მასალები მოიცავს: ასობით მწერლის, მხატვრის, საგანმანათლებლო დაწესებულების, სამეცნიერო და კულტურული ინსტიტუტების, მუსიკისა და თეატრალური ჯგუფების, პროფკავშირების, ხელნაწერების, წერილების, დოკუმენტების, დოკუმენტური ფილმების, ნოტებისა და ა.შ. ფოტომასალას, პლაკატებს, მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, პერსონალური ნივთებს, კოსტუმებს, დეკორატიულ საგნებს, სუვენირებს, სახელმწიფო ჯილდოებს, მონეტებს, იარაღებს, ფილმებს, ანტიკვარულ წიგნებს, პერიოდულ გამოცემებს, ნახატებს, კარიკატურებს, ქანდაკებებს და ა.შ.

ლიტერატურული და მხატვრული შემოქმედებითობა წარმოდგენილია ძირითადად მიმართულებები და სკოლებით. 

მუზეუმი აქვეყნებს აკადემიურ წიგნებს და სპეციალურ პრეზენტაციას უძღვნის სომეხ ლიტერატურულ მოღვაწეებს. მისი ამჟამინდელი დირექტორი არის დოქტორი ჰენრიკ ბაკჩინიანი.

ლიტერატურა
----------

* Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան, Ուղեցույց, 2009, ISBN 978-99930-60-86-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Музей литературы и искусства им. Егише Чаренца დაარქივებული 2020-09-27 საიტზე Wayback Machine.
პროექტის ლოგო
**პროექტი „ჩართე"** (და მისი საერთაშორისო ანალოგი GiveInternet.org) — საგანმანათლებლო ფონდ Educare Georgia-ს საქველმოქმედო პლატფორმა, რომელიც ნებისმიერ ადამიანს საშუალებას აძლევს, დაუფინანსოს ინტერნეტის ყოველთვიური გადასახადი ან კომპიუტერი სოციალურად დაუცველ უფროსკლასელებს.

პროექტი თანამშრომლობს სკოლებთან, ამოიცნობს და სტუმრობს სოციალურად დაუცველ უფროსკლასელებს რეგიონებში, კონფლიქტისპირა სოფლებსა და დევნილთა დასახლებებში. ონლაინ შემომწირველების, კორპორატიული დონორებისა და საგრანტო დაფინანსებით „ჩართე" ყიდულობს ლეპტოპებს, ინტერნეტ-სერვისის პროვაიდერ კომპანიებთან თანამშრომლობითა და ონლაინ შემომწირველების მხარდაჭერით კი პროექტი მოსწავლეებს ურთავს ინტერნეტს. „ჩართული" მოსწავლეები იღებენ საგანმანათლებლო რესურსებით ჩატვირთულ ლეპტოპებს, უფასო წვდომას „ჩართეს" პარტნიორი პლატფორმების საგანმანათლებლო მასალაზე და მუდმივ ტექნიკურ-საგანმანათლებლო ონლაინ მხარდაჭერას „ჩართეს" გუნდისგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Educare Georgia-ს ოფიციალური საიტი
* პროექტი „ჩართე"
* ხანის აკადემიის ქართულენოვანი ვერსია
**შაორის ქვაბული** — მთიანი ქვაბული მდინარე რიონის აუზში. სამხრეთ-დასავლეთიდან ისაზღვრება ნაქერალის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით რაჭის, ჩრდილო-დასავლეთით გობიშურის ქედებით, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნიკორწმინდა-თლუღის ამაღლებით. ქვაბულის ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლეა 1000-1200 მ. ქვაბული წარმოქმნილია ტექტონიკური, მდინარეულ-ეროზიული და კარსტული პროცესებით. კარსტი უფრო მეტად ქვაბულის დასავლეთ ნაწილსა და ფერდობებზეა. ფსკერზე გვხვდება 4-5 მ სისქის ალუვიონი. შაორის ქვაბულში ზედაპირული წყლები და მათი ნაკადები იშვიათია. რელიეფი ნაკლებადაა დანაწევრებული. შაორის ქვაბულში შექმნილია შაორის წყალსაცავი, რომლის ფართობია 9,2 კმ², ხოლო მაქსიმალური სიღრმე 14,5 მ. 

ატმოსფერული ნალექების უდიდესი ნაწილი სწრაფად იჟონება კარსტულ ზედაპირში — ეგრეთ წოდებულ „სასულეებში". ქვაბულის ჰავისათვის დამახასიათებელია მკაცრი ზამთარი და ხანგრძლივი ნოტიო ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 6,7°C, იანვრის —4,8°C, ივლისის 17,6°C; აბსოლუტურ მინიმალური —40°C (ხერგა), აბსოლუტურ მაქსიმალური 34°C. წლიურად 1000-იდან 1400 მმ-მდე ნალექი მოდის. თოვლის მყარი საფარი 142 სმ აღწევს. ქვაბულში განვითარებულია უმთავრესად კორდიან-კარბონატული, ადგილ-ადგილ — ტყის ყომრალი ნიადაგები. ქვაბულის ფსკერსა და დაბალ ფერდობებზე უფრო მეტად ბალახოვანი და ბუჩქნარი მცენარეულობა ხარობს. ნაწილობრივ ათვისებულია სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის. მაღალი ადგილები შემოსილია ფოთლოვანი და მუქწიწვოვანი ტყეებით.

ლიტერატურა
----------

* *ნემანიშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 685.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქრონოგრაფი**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ქრონომეტრი.** |

**ქრონოგრაფი** (ძვ. ბერძნ. χρονος — „დრო" და  γραφω — „ვწერ") — დროის უმცირესი მონაკვეთების გასაზომი ან ამა თუ იმ მოვლენის დროის ცალკეული მომენტების სარეგისტრაციო ხელსაწყო. რეგისტრაციის პრინციპის მიხედვით ქრონოგრაფი არის თვითმწერი, მბეჭდავი და გადამღები. დღესდღეობით ქრონოგრაფების ხელსაწყოები აუცილებელ შემოწმებას გადიან ქრორონგრაფების გამოსაცდელ ინსტიტუტ COSC-ში.

***თვითმწერი*** ქრონოგრაფი შედგება ლენტსაწევი და მარეგისტრირებელი მექანიზმისაგან. ლენტსაწევი მექანიზმი მოძრაობს ზამბარით. იგი აღჭურვილია რეგულატორით, რომელიც თანაბრად ამოძრავებს ქაღალდის ლენტს, შერთვის ან განრთვის მომენტების აღსანიშნავად ლენტის ზემოთ მოთავსებულია თვითმწერი კალმები ან მჩხვლეტი ნემსები. მელნიანი კალმები ოდნავ ეხება ქაღალდის ლენტს და ტოვებს სწორხაზოვან კვალს. ყოველი კალამი ან ნემსი მოთავსებულია ბერკეტის ერთ ბოლოზე, რომლის საწინააღმდეგო ბოლო ეხება ელექტრომაგნიტს. ელექტროწრედის შერთვისას ელექტრომაგნიტი იზიდავს კალმის ბერკეტის ბოლოს, ხოლო განრთვისას ზამბარა ბერკეტს უბრუნებს პირვანდელ მდგომარეობას. ამგვარად აღინიშნება წრედის შერთვისა და განრთვის მომენტები ტეხილი ხაზებით. ჩვეულებრივად ერთი კალამი ჩართულია საათთან ან ქრონომეტრთან, რომლითაც მიიღება ზუსტი დროის საყრდენი ჩანახაზი, მეორე კალმით კი აღინიშნება რომელიმე მოვლენის მომენტი. სათანადო გაზომვების ჩატარების შედეგად შეიძლება დადგინდეს მოვლენის ზუსტი დრო. თვითმწერი ქრონომეტრის საშუალებით კვადრატულიი ცთომილება დაახლოებით 0,01-0,02 წამია.

***მბეჭდავი*** ქრონოგრაფის ძირითადი ნაწილია სამი დისკო, რომელთა დანიშნულება წუთების, წამებისა და წამის მეასედების რეგისტრირებაა. დისკოები ერთმანეთთან დაკავშირებულია პლანეტარული გადამცემებით, რომლებიც მოძრაობენ სინქრონული ძრავის რედუქტორით. ძრავა იკვებება კვარციანი გენერატორით, რომელიც იძლევა სტაბილურ დენს და უზრუნველყოფს ძრავას თანაბარ მოძრაობას დიდი სიზუსტით. წამის მეასედების მარეგისტრირებელი დისკო ერთ ბრუნს აკეთებს ერთ წამში. წამებისა და წუთების მარეგისტრირებელი დისკოები შესაბამისად — 1 წუთში და 1 საათში. წამისა და წუთის დისკოებს აქვთ ამოზნექილი რიცხვები 0-დან 59-მდე, წამის მეასედის მარეგისტრირებელ დისკოს კი — 0-დან 99-მდე. ყოველი რიცხვის შემდეგ ხაზებია. დისკოების ქვეშ მოთავსებულია საბეჭდი მანქანის ლენტი. ქრონოგრაფის შესასვლელ რელეში იმპულსის მიღებისას ქრონოგრაფის დარტყმამ მექანიზმში წრედი იკვრება და ჩაქუჩი სწრაფად და მკვეთრად ეცემა ლენტს, რომელზედაც მიიღება სათანადო წარწერები. მათი საშუალებით კი შეიძლება ანთვლის განსაზღვრა 0,001 წმ სიზუსტით. ასეთი ქრონოგრაფის საშუალებით საშუალო კვადრატული ცთომილება დაახლოებით 0,005 წამია.

***გადამღებ*** ქრონოგრაფში საბეჭდი მოწყობილობა შეცვლილია ფოტოკამერით. მოძრავი დისკოების მყისიერი სურათი მაჩვენებელ ნიშანთან ერთად მიიღება ნეონის ნათურის უეცარი ანთებით. ასეთი მექანიზმი თითქმის ინერციის გარეშე მუშაობს, ამიტომ მისი სიზუსტე უფრო მეტია, ვიდრე მბეჭდავი ქრონოგრაფისა. 

არსებობენ ქრონოგრაფები, რომლებიც უზრუნველყოფენ 0,001 წამს და უფრო მეტ სიზუსტეს.

ლიტერატურა
----------

* *კვირკველია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 560.
* Блажко С. Н. Курс практической астрономии, 4 изд. М. 1979.

სქოლიო
------

1. ↑  COSC-ის ოფიციალური საიტი
შანტარაკშიტა
**შანტარაკშიტა** (დევ. शान्तरक्षित, ტიბ. ཞི་བ་ཚོ , ვაილი zhi ba tsho;) — ბუდისტი ფილოსოფოსი და წინასწარმეტყველი, ინდოეთში ნალანდას საერთაშორისო საგანმანათლრბლო ცენტრის დამფუძნებელი, ხანგრძლივად მოღვაწე ბერი ტიბეტში. VIII სს. შუა ხანებში ტიბეტის მეფე ტრისონგ დეცენამ მოიწვია შანტარაკშიტა, როგორც ერთ-ერთი უძლიერესი ბუდისტი სწავლული და ბუდისტური ფილოსოფიური მცნებების მადჰიამაკის და იოგაცარის მოძღვარი. ტიბეტში თავისი შრომისა და ბუდიზმის გავრცელებისათვის შანტარაკშიტამ მიიღო "აჩარია-ბოდჰისატვას" ტიტული, რაც ნიშნავს ბოდჰისატვა-მოძღვარს".

შანტარაკშიტამ დააარსა ტიბეტის პირველი ბუდისტური მონასტრები. მათ შორის, პირველი მონასტერი სამიე ლჰასას მახლობლად. მან მოამზადა აგრეთვე, რამდენიმე ცნობილი ტიბეტური საგვარეულოს წარმომადგენელი პირველ ბუდისტ ბერად ვინაის შესაბამისი წესების დაცვით. 

შანტარაკშიტამ მოაწყო ინდური ბუდისტური თხზულებების მასობრივი და კვალიფიციური თარგმანი. 

თუმცა კლასიკური მაჰაიანა რომლის წარმომადგენელი იყო თავად შანტარაკშიტა, რთულად ვრცელდებოდა ურწმუნო ტიბეტელებში. ასევე, მრავალი დაბრკოლება ექმნებოდა ახალ რელიგიას რელიგია ბონის მღვდელმსახურებისა და შამანების მხრიდან. ამიტომ შანტარაკშიტამ ურჩია ტრისონგ დეცენას, მოეწვია ტანტრული მიმდინარეობის იოგა და სასწაულმოქმედი პადმასამბჰავა უდიანიდან. 

შანტარაკშიტა და პადმასამბჰავა ითვლებიან ტიბეტში პირველი ბუდისტური სკოლის ნიინგმას დამაარსებლად, რომელსაც ასევე, უწოდებენ უძველესი ტარგმანების სკოლას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შანტარაკშიტა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* შანტარაკშიტა
* ტიბეტის ბუდისტური ტრადიცია
* ბუდისტური ლექსიკონი
**შაფჰაუზენი** (გერმ. Schaffhausen) — კანტონი შვეიცარიაში. დედაქალაქი და მთავარი ქალაქია შაფჰაუზენი.

ისტორია
-------

შუა საუკუნეებში შაფჰაუზენი ქალაქი-სახელმწიფო იყო. ამ დროს მას *ვილა-შაფჰაუზენი* ერქვა. დოკუმენტურად დადასტურებულია, რომ 1045 წლიდან ის საკუთარ მონეტებს ჭრიდა. დაახლოებით 1049 წელს, გრაფმა ედერჰარდ ვონ ნელენბურგმა ბენედიქტური მონასტერი დააარსა, რომელმაც საზოგადოების შემდგომი განვითარება გამოიწვია. ამ საზოგადოებამ 1190 წელს დამოუკიდებლობა მოიპოვა. 1330 წელს ქალაქს ჰაბსბურგებმა არა მარტო ტერიტორია, არამედ დამოუკიდებლობაც წაართვეს. შემდეგ, 1415 წელს ფრიდრიხ IV ავსტრიელი კონსტანცის კრებაზე ანტიპაპ იოანე XXIII-ს მიემხრო, რის შემდეგაც იმპერატორმა სიგიზმუნდმა მისი დევნა დაიწყო. 1418 წელს შაფჰაუზენმა ჰაბსბურგებისგან დამოუკიდებლობა ფულით გამოისყიდა. 1454 წელს ქალაქი შვეიცარიის ექვსი კონფედერაციის მოკავშირე გახდა. ძველი შვეიცარიის კონფედერაციის სრული წევრი ის 1501 წელს გახდა. 1857 წელს გაიხსნა პირველი რკინიგზა. 1944 წელს შაფჰაუზენი აშშ-ის საჰაერო ძალების მიერ იბომბებოდა, რათა შვეიცარია გაენეიტრალებინათ.

1876 წელს მიიღეს კანტონის კონსტიტუცია, რომელიც 1895 წელს გადაიხედა.

გეოგრაფია
---------

შაფჰაუზენი შვეიცარიის უკიდურეის ჩრდილოეთი კანტონია. მდებარეობს კონსტანცის ტბის დასავლეთით, ფართობი 298 კმ²-ს შეადგენს. მიწის უდიდესი ნაწილი სოფლის მეურნეობისათვის გამოსადეგია.

ტერიტორიის დიდი ნაწილი თითქმის მთლიანად გერმანიითაა შემოსაზღვრული, რომელიც მას ჩრდილოეთიდან, აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან აკრავს.

დემოგრაფია
----------

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 76 356 ადამიანს შეადგენს და მათი უდიდესი ნაწილი გერმანულენოვანია; 50% პროტესტანტია, 24% კათოლიკე.

ეკონომიკა
---------

შაფჰაუზენი მიეკუთვნება ციურიხის ეკონომიკურ რეგიონს და მისი ეკონომიკა კარგადაა ინტეგრირებული ამ უფრო მსხვილ რეგიონთან.

აწარმოებენ თეთრ ღვონოს. მრეწველობის მთავარი მიმართულებებია მანქანის ნაწილებისა და მეტალის საქონლის წარმოება. ასევე აწარმოებენ საათებსა და იუვილერიას. მრეწველობის მცირე მიმართულებებს შორისაა ტექსტილი, ტყავი, მინა, ცემენტი, ქაღალდი და ქიმიკატები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (გერმანული)
* Archives დაარქივებული 2008-09-17 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* 34 townships
* ოფიციალური სტატსიტიკა

სქოლიო
------

1. ↑  „Schaffhausen (city)". *Encyclopædia Britannica*. **24**. 1911. p. 312. ციტირების თარიღი: 2009-04-18.
2. ↑  Federal Department of Statistics.  (2004)Wohnbevölkerung nach Religion (Interactive Map). ციტირების თარიღი: 2009-01-15.
3. ↑  Canton Schaffhausen website- Economic Promotion დაარქივებული 2010-07-17 საიტზე Wayback Machine.  accessed 18 April 2009

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 შვეიცარიის კანტონები |
| --- |
|  |
| 
აარგაუ **·** აპენცელ-აუსეროდენი **·**  აპენცელ-ინეროდენი  **·**  ბაზელ-შტადტი **·**  ბაზელ-ლანდი  **·**  ბერნი  **·**  გლარუსი **·** გრაუბიუნდენი **·**  ვალე **·**  ვო  **·** ზოლოთურნი **·** იურა **·** ლუცერნი **·** ნევშატელი **·** ნიდვალდენი **·** ობვალდენი **·** ჟენევა **·** სანქტ-გალენი **·** ტიჩინო **·** თურგაუ **·** ური **·** ფრიბური **·** შაფჰაუზენი **·** შვიცი **·** ცუგი **·** ციურიხი |

 |
ხანის ბაღი
**ხანის ბაღი** (აზერ. Xan bağı) — ბაღი აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. მაცხოვრებლებისა და ტურისტების დასასვენებელი ადგილი.

ისტორია
-------

ბაღის მესაკუთრე იყო ჯავად ხანი, ყაჯართა დინასტიის წევრი და განჯის სახანოს უკანასკნელი ხანი 1786-1804 წწ. ბაღის სახელწოდება მის სახელს უკავშირდება. მას გააჩნდა 52 ჰექტარზე გაშენებული ბაღი. იგი ვაჭრებს უკვეთავდა სხვადასხვა ჯიშის ხეებს. უცხოელი სტუმრები მას საჩუქრად სხვადასხვა სახის ყვავილებსა და ხეებს ართმევდნენ.

1847 წელს, ვორონცოვის ინიციატივით, ხანის ბაღის ქვედა ნაწილში, დაახლოებით ექვს ჰექტარზე, გაშენებულ იქნა სარდარის სახელობის პარკი. რუსი ჯარისკაცების შემოჭრის შემდეგ ბაღი, რომელშიც უყვარდა სეირნობა ჯავად ხანს გააუქმეს, უამრავი ხე მოთხარეს და გადარგეს სარდარის პარკში. 

ხანის ბაღში ჩატარდა რესტავრაცია. ახლა იგი წარმოადგენს თანამედროვე ევროპულ ბაღს განათებითა და თანამედროვე ქანდაკებებით. მასში ასევე არის მინი-ზოოპარკი, რომელშიც წარმოდგენილნი არიან ირმები, ჯეირანები, ციყვები, რამდენიმე სახის ჩიტი, მათ შორის ფლამინგოებიც. რეკონსტრუქციის შემდეგ ბაღს დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება. დღესდღეობით ბაღი არის ქალაქ განჯის მაცხოვრებლებისა და ტურისტების დასასვენებელი ადგილი.

სქოლიო
------

1. ↑  "Xan Bağı" Mədəniyyət və İstirahət Parkı - Gəncə Azərbaycanın Cəvahiri.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-30. ციტირების თარიღი: 2017-08-29.
2. ↑  "Xan bağı" bizim tarixi sərvətimizdir (Khan's Garden" is our historical wealth). ციტირების თარიღი: 2017-08-29.
**ზაქარია (შაქრო) დავითის ძე მოსულიშვილი** (გ. 1923), მეტსახელად **„გიჟო"** — ქართველი ყაჩაღი. ხელმძღვანელობდა კრიმინალურ დაჯგუფებას რუსეთის იმპერიის, საქართველოს დამოუკიდებლობისა და მისი გასაბჭოების შემდგომ პერიოდებში.

იყო სიღნაღის მაზრის სოფელ არაშენდას მკვიდრი, ქურდ-რეციდივისტები იყვნენ მისი ძმებიც. 16-18 წლის იყო, როდესაც პირველად მიიღო მონაწილეობა სისხლის სამართლის მძიმე დანაშაულში. ის, თანამზრახველებთან ერთად, თავს დაესხა სიღნაღის მაზრის სოფელ ჩალაუბნის მოსახლეობას. ბოროტმოქმედებმა გაძარცვეს ერთი ოჯახი, სცემეს რამდენიმე კაცს და მძიმედ დაასახიჩრეს ქალი. ამ დანაშაულისთვის მას 15 წლით კატორღა მიესაჯა, თუმცა მალე მეფის რეჟიმი დაემხო და შაქრო მოსულიშვილი გაათავისუფლეს. 1917 წელს ის თავის სოფელში დაბრუნდა და დაიწყო ადგილობრივი მოსახლეობის დაშინება, გამოძალვა და ძარცვა-გლეჯა. მენშევიკურმა მთავრობამ გიჟო 1921 წლის დასაწყისში დააპატიმრა, თუმცა ტუსაღი ქვეყნის გასაბჭოებამდე ორი კვირით ადრე მეტეხის ციხიდან გამოიქცა. ქართულ წითელ ნაწილებთან ურთიერთობისა და თანადგომის შედეგად, გიჟო ჩაეწერა არაშენდას კომკავშირულ უჯრედში და თავი კომუნისტად გამოაცხადა, მაგრამ ძველი საქმიანობისთვის თავი მაინც არ მიუნებებია. მისი დაჯგუფება კვლავ განაგრძობდა მოსახლეობის ძარცვას, მკვლელობებს, შეტაკებებს მაზრის მილიციასთან. 1922 წლის ზაფხულში, სიღნაღის პოლიტბიურო იძულებული გახადა, გადამჭრელი ზომები მიეღო. 1923 წელს, ხელისუფლებისგან შევისწროებულმა შაქრო მოსულიშვილმა, შერიგება სცადა და შეწყალება და თავის სოფელში ცხოვრების უფლება მიიღო. გიჟოს მიერ გამართულ შემორიგების აღსანიშნავ ქეიფზე, ცეკვის დროს, მილიციელმა ლეონტი ჭიჭინაძემ ხმლით დახოცა გიჟო და მისი ძმისშვილი დათა მოსულიშვილი. მოგვიანებით, დააპატიმრეს და დასაჯეს მისი ბანდის სხვა შემორიგებული ყაჩაღებიც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივი დაარქივებული 2020-02-19 საიტზე Wayback Machine. .
შაქის ხანების სასახლე და ორი ჭადარი (ხანის ჭადარი მარჯვნივ)
**ხანის ჭადარი** (აზერ. Xan Çinarı) — ცნობილი ხე, ადგილობრივი ღირსშესანიშნაობა. იზრდება ქალაქ შაქში (აზერბაიჯანი), შაქის ხანების სასახლის ტერიტორიაზე, რომელიც სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული ნაკრძალის „იუხარი-ბაშის" ნაწილია. ხის ასაკი დაახლოებით 5 საუკუნეა. დარგულია 1530 წელს. შეტანილია აზერბაიჯანის წითელ წიგნში

ხის გარშემოწერილობა 11,5 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 34 მეტრი.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურულ ნაკრძალ „იუხარი-ბაშის" დირექტორ თარანა აბდულაევას თქმით, ქალაქ შაქში, შაქის ხანების სასახლის ტერიტორიაზე მდებარე ორი დიდი ჭადრის ხის ასაკი ბევრად უფრო დიდია, ვიდრე თავად სასახლისა (XVIII ს.). ამასთან, ჭადრები სასახლეს ქარის, წვიმისა და სიცხისგან იცავენ, რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია ისტორიული ძეგლისთვის, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანის კანდიდატია.

სქოლიო
------

1. ↑  «Xan çinar» ağacı
2. ↑  Sheki, the Khan's Palace. Официальный сайт ЮНЕСКО. (2001).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-15.
3. ↑  Şəki Xan Sarayı — hamını heyrətləndirən məkan
ფერეიდუნშაჰრის ენების ინსტიტუტის ქართული კლასის ქართველი მოსწავლეები
ფერეიდნელი ქართველი სარა (ქეთი) გუგუჩანი
ფერეიდნელი ქართველები ირანის რუკაზე
**ფერეიდნელები** — ირანის ფერეიდანის მხარეში მცხოვრები ეთნიკური ქართველები, მეტყველებენ ქართული ენის ფერეიდნულ კილოზე. ფერეიდნელების რაოდენობას 12-14 ათასი ადამიანით განსაზღვრავენ.

ისტორია
-------

1616 წელს შაჰ-აბასმა გადაასახლა 100 000-მდე ქართველი უმთავრესად კახეთიდან და ჰერეთიდან ირანის პროვინციებში, ხორასანში, ისპაჰანსა და ფერეიდანში. მათი უმრავლესობა გასპარსელდა, მხოლოდ ფერეიდანში დასახლებული ქართველების ჯგუფმა შემოინახა ქართული ენა და ზოგიერთი ტრადიცია. ფერეიდნელი ქართველები ფერეიდანის 14 სოფელში ცხოვრობენ. სოფლებს დღემდე აქვს შემორჩენილი ქართული სახელები: მარტყოფი, ნინოწმინდა, თელავი, ვაშლოვანი. 1840 წელს ფერეიდნელი ქართველები აღწერა ინგლისელმა ჰენრი ლეიარდმა, მისი ცნობით ქალები არ იხურავდნენ ჩადრს, მაღალ დონეზე იყო განვითარებული მეხილეობა 1894 წელს ფერეიდანი აღწერა ლადო აღნიაშვილმა.

კულტურა
-------

ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების კულტურა და ყოფა განსხვავებულია თურქეთში მცხოვრები ქართველების კულტურისა და ყოფისგან, რადგან ფერეიდნელები აღმოჩნდნენ იზოლირებულ მდგომარეობაში. რელიგიამ, ცხოვრების პირობებმა და ეკოლოგიურმა გარემომ მთლიანად შეცვალა მათი ტანისამოსი, სამეურნეო იარაღები და ა. შ. ქართული ყოფიერებიდან შეინარჩუნეს ეგზოგამოურობა, გვარებად დასახლების ფორმა, არ მიიღეს ურვადი (სყიდვითი ქორწინება).

ლიტერატურა
----------

* *თოფჩიშვილი რ*. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია" გვ. 151-152 — თბილისი, „უნივერსალი" 2010 ISBN 578-9941-12-882-0

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველები |
| --- |
|  |
| 
* აჭარლები
* გურულები
* თუშები
* იმერლები
* იმერხეველები
* ინგილოები
* კახელები
* ლაზები
* ლეჩხუმელები
* მეგრელები
* მესხები
* მთიულები
* მოხევეები
* რაჭველები
* სვანები
* ფერეიდნელები
* ფშავლები
* ქართლელები
* ხევსურები
* ჯავახები
* ჰერები
 |
|  |
| 
ქვეჯგუფი: კავკასიელი ხალხები |

 |
**წრის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრეში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვით და ტუფის სწორკუთხა, გათლილი კვადრებით (ასევე ტუფის, შედარებით მცირე ზომის სწორკუთხა ქვა გამოყენნებულია კარისა და სარკმლების ამოსაყვანად. ზოგ ადგილებში მაგალითად დასავლეთის და აღმოსავლეთის ფასადებზე ტუფის წყობით მთელი ჰორიზონტალური რიგებია გამოყვანილი). კედლის სიბრტყე შევსებულია ნატეხი ქვით. კარნიზები მხოლოდ გრძივ ფასადებზეა და აგურის ორსაფეხურიანი შვერილია გაკეთებული.

დარბაზულ ეკლესიაში ერთადერთი შესასვლელია დასავლეთიდან, კარი გარედან თაღოვანია (ერთი ასეთი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაც იყო და შემდეგ ამოაშენეს, კარის ადგილზე შიდა მხრიდან ასეთივე ფორმის ნიშია გაკეთებული). შესასვლელი კარის ზემოთ აგურის წყობით გამოყვანილია სახატე ნიში.

საკმაოდ ნათელი დარბაზი საკურთხევლის სარკმლის გარდა გრძივ კედლებში გაჭრილი ორ-ორი თაღოვანი სარკმლით ნათდება. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია წყობით ამოყვანილი და გალესილი კანკელით (აღსავლის კარის გვერდებზე მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის ხატებისთვის თაღოვანი ბრტყელი ნიშებია). საკურთხეველი იატაკიდან ამაღლებულია ერთი საფეხურით. ტაძრის ინტერიერი შელესილი და გათეთრებულია.

ლიტერატურა
----------

* მარსაგიშვილი გ. ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, წრის მთავარანგელოზთა ეკლესია, თბ. 2013, გვ. 541
ფერდინანდ ფონ ბრედო
**ფერდინანდ ფონ ბრედო** (გერმ. Ferdinand von Bredow; დ. 16 მაისი, 1884 — გ. 30 ივნისი 1934, ბერლინი, მესამე რაიხი) — გერმანელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, რაიხსვერის გენერალ-მაიორი და სამხედრო დაზვერვის ხელმძღვანელი.

გენერალ-მაიორი ფონ ბრედო გენერალ კურტ ფონ შლეიხერთან ერთად ჰიტლერის ხელისუფლების მოწინააღმდეგე იყო. ვაიმარის რესპუბლიკის ბოლო დღეებში იგი სამხედრო დაზვერვას ხელმძღვანელობდა.

გრძელი დანების ღამის დროს იგი ფიურერის მოწინააღმდეგეთა სასიკვდილოდ დასაჯელთა სიაში მოხვდა. 1934 წლის 30 ივნისს *გრძელი დანების ღამეს* ბრედო *Schutzstaffel*-ის წევრებმა მოკლეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გრძელი დანების ღამე

ლიტერატურა
----------

* Dermot Bradley (Hrsg.), Karl-Friedrich Hildebrand, Markus Rövekamp: *Die Generale des Heeres 1921–1945. Die militärischen Werdegänge der Generale, sowie der Ärzte, Veterinäre, Intendanten, Richter und Ministerialbeamten im Generalsrang.* Band 2: *v. Blanckensee–v. Czettritz und Neuhauß.* Biblio Verlag. Osnabrück 1993. ISBN 3-7648-2422-0. S. 242–243.
* Irene Strenge: *Ferdinand von Bredow. Notizen vom 20.2.1933 bis 31.12.1933. Tägliche Aufzeichnungen vom 1.1.1934 bis 28.6.1934 (Zeitgeschichtliche Forschungen Band 39).* Verlag Duncker & Humblot, Berlin 2009, ISBN 978-3-428-12960-7.
**ფერდინანდ პორშე** (გერმ. Ferdinand Porsche; დ. 3 სექტემბერი, 1875, მაფერსდორფში, ავსტრო-უნგრეთში — გ. 30 იანვარი, 1951, შტუტგარტში) — ავსტრიელი ავტოკონსტრუქტორი და კომპანია პორშეს დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
---------

ფერდინანდ პორშე 1875 წლის 3 სექტემბერს დაიბადა მაშინდელი ავსტრია-უნგრეთის ტერიტორიაზე, ქალაქ მაფერსდორფში (ახლანდელი ლიბერეცი, ჩეხეთი).

მამას, ანტონ პორშეს ჰქონდა მცირე სარემონტო სახელოსნო, სადაც ფერდინანდმა მუშაობა დაიწყო 15 წლის ასაკში, თუმცა დიდად არ აინტერესებდა მეთუნუქეობა. ერთხელ მეზობელ ქალაქში მან შუქი დაინახა. ელექტრო ენერიგიას აწარმოებდნენ მცირე ხალიჩების ფაბრიკის მოსამარაგებლად მასზე ელექტროენერგიამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. ფაბრიკის დირექტორმა კი ელექტროობის მოქმედების პრინციპები აუხსნა დაინტერესებულ ფერდინანდს. სახლში დაბრუნების მერე მან დაიწყო ექსპერიმენტები მჟავებზე და ბატარეებზე. მისი დაინტერესება და გატაცება იმ დონემდე მივიდა, რომ 1893 წელს მის სახლს მთლიანად თავის მიერ შექმნილი გენერატორით ანათებდა. იმ დროისთვის მისი სახლის გარდა მთელ ქალაქში ერთადერთი ადგილი, სადაც ელ. ენერგია ჰქონდათ, იყო ქალაქის ბურგომისტრის სახლი.

თავისი შრომითი კარიერა მან დაიწყო მამამისის ფირმაში და იყო მეთუნუქის შეგირდი, თუმცა ყველასთვის ნათელი იყო, რომ ამ ბიჭს გაცილებით მეტი შეეძლო. გასაკვირი არცაა, რომ ფერდინანდი მიემგზავრება ვენაში და იწყებს სიარულს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც ესწრება ლექციებს. ამასთანავე იწყებს მუშაობას მცირე საწარმოში, რომელიც დაკავებული ელ. ძრავების კონსტრუირებით. თავიდან მას არ ანდობდნენ არაფერს, პირველი რაც გააკეთებინეს — დაალაგებინეს საწარმო. თუმცა ეს ყველაფერი დიდხანს არ გაგრძელებულა.

Dr. Ing. h.c. F. Porsche GmbH-ს დაარსება
----------------------------------------

1926 წელს კომპანია გაერთიანდა სხვა გერანულ ავტომწარმოებელთან და შეიქმნა Daimler-Benz. პორშე ცდილობდა დაერწმუნებინა ხელმძღვანელობა პატარა, მასიური წარმოების ავტომობილის შექმნის აუცილებლობაში. ის წააწყდა სიძნელეებს, რის შედეგადაც რამდენიმე წლის მუშაობის შემდეგ პორშე წერს განცხადებას, ტოვებს Daimler-ს.

1929 წელს ის დაბრუნდა ავსტრიაში და ადგილობრივ ავტომწარმოებელთან, Steyr-თან იწყებს მუშაობას. ამ ფაქტმა დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია ვენაში. Steyr-ში მუშაობისას მან შექმნა 8-ცილინდრიან ძრავი მოდელისთვის „Austria", რომელსაც შეუქმნა ინოვაციური უკანა დაკიდების სისტემა, რას მას სძენდა ბრწყინვალე მართვადობის მახასიათებლებს. შემდომ ამ სისტემას ის ხოჭოს შექმნისას გამოიყენებს. მალე გარიგების შედეგად Steyr გაერთიანდა Daimler-თან. პორშემ კვალავ დატოვა ფირმა და დაბრუნდა შტუტგარტში.

დაბრუნებული მეგობარ ინჟინერთან კარლ რაბესთა ერთად ხსნის საკუთარ კომპანიას. და ასე 1931 წელს იბადება კომპანია გრძელი მაგრამ ამავე დროს გასაგები დასახელებით: "Dr. Ing. h.c. F. Porsche GmbH" - „კონსტრუირება და კონსულტაციები ავტომშენებოლობისა და ძრავთმშენებლობის საკითხებში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიები www.stuttgart.de-ზე დაარქივებული 2010-11-28 საიტზე Wayback Machine.
* პორშეს ოჯახი - მითოსი, რომელმაც ლეგენდები შექმნა[*მკვდარი ბმული*]
**ფეშანგი ფაშვიბერტაძე** (ნამდვილი გვარი ხითარიშვილი) — XVI საუკუნის პოეტი. გორელ ვაჭართა წრიდან იყო. „ფაშვიბერტყა" პოეტის მამის შერქმეული სახელია. ფეშანგი ფაშვიბერტაძე იმერეთის სამეფო კარის მდივანმწიგნობარი იყო 1660-იან წლებში, როცა არჩილ II ხანმოკლე მეფობის შემდეგ იმერეთიდან წამოვიდა, მას თან გამოჰყვა ფეშანგი ფაშვიბერტაძე. მდივანმწიგნობრული საქმიანობა მან ქართლის მეფის ვახტანგ V-ის (შაჰნავაზის, 1658—1675) კარზე გააგრძელა. რაღაც დანაშაულის გამო ფეშანგი ფაშვიბერტაძეთვის ცხვირი მოუჭრიათ:„გებრალებოდეს საბრალო, ცხვირ-მოჭრით თვალცრემლიანი" (არჩილ II). 1664—1965 წლებში დაწერა საისტორიო პოემა „შაჰნავაზიანი", რომელიც შეიცავს XVII საუკუნის 60-იანი წლების ქართ-კახეთისა და იმერეთის პოლიტიკური ურთიერთობის აღწერას და ვახტანგ V-ის, მარიამ დედოფლისა და უფლისწულთა ხოტბას გვაწვდის საყურადღებო ბიორგაფიულ და ისტორიულ ცნობებს ვახტანგ V-ის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ. პოემა დაწერილია თექვსმეტმარცვლიანი შაირით, ავტორი უხვად სარგებლობს რუსთველური პოეტური სახეებით. დაახლოებით 1680 წელს მას გაულექსავს „ფირმალიანი", რომელსავ ჩვენამდე არ მოუღწევია: „ფეშანგი ფაშვიბერტაძემ ახლა თქვა ფირმალიანი... მე ვათქმევინე, მაგრამ ვერა თქვა მარილიანი" (არჩილ II).

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ. 1958;
* *ლეონიძე გ.* გამოკვლევები და წერილები, თბ. 1959;
* *ლოლაშვილი ი.* „შაჰნავაზიანის" ხელნაწერი და სტროფული წყობა, კრ.: მწიგნობარი 81, თბ. 1982
* *ლოლაშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 278.
შაქრის ჭარხალი
**შაქრის ჭარხალი** — ტექნიკური კულტურა, რომელიც შაქრის მრეწველობისთვის ნედლეულს იძლევა. ჭარხალს უყვარს სითბო, სინათლე და ტენი. საქართველოში შაქრის ჭარხალი ძირითადად ქართლში მოჰყავთ. გორის, ხაშურის, კასპის რაიონებსა და ცხინვალის რეგიონში.

წარმოება
--------

2010 წელს მსოფლიოში იწარმოა 227.7 მილიონი ტონა შაქრის ჭარხალი. ყველაზე მსხვილი მწარმოებელია საფრანგეთი - 31.9 მილიონი ტონით. სადაც მიღებული პროდუქტი ერთ ჰექტარზე იყო 48.8 ტონა.

თუმცა ერთ ჰექტარზე მიღებული პროდუქტის რაოდენობით პირველი იყო ჩინეთი - 87.3 ტონა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შაქარი
* შაქრის ლერწამი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შაქრის ჭარხალი***

* Sugar Process at the American Crystal Sugar Company website დაარქივებული 2013-02-02 საიტზე Wayback Machine.
* How Beet Sugar is Made
* Growing Sugar Crystals დაარქივებული 2010-03-25 საიტზე Wayback Machine.
* CSM sugar დაარქივებული 2009-08-31 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  FAOSTAT: Production, Crops, Sugar beet, 2010 data. Food and Agriculture Organization (2011).