recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბალახნის ქრისტეშობის ტაძარი** (რუს. Храм Рождества Христова) — მართლმადიდებლური მონასტერი ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის ქალაქ ბალახნაში. დაარსებულია 1620 წელს. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

ისტორია
-------

XVI-XVII საუკუნეებში აღნიშნულ ადგილზე მდებარეობდა შობის დედათა მონასტერი, რომელიც გაუქმდა 1764 წელს. ამ ადგილზე ძეგლი პირველად მოიხსენიება 1620 წელს. მისი ამშენებლი იყო მღვდელი ალექსი. ჩანაწერთა წიგნში 1674-1676 წლებში მოიხსენიება კიდევ ერთი ქვის სამონასტრო კომპლექსი, რომელიც ჯერ არ ყოფილა ნაკურთხი. სამონასტრო მიწაზე აგებული პირველი ტაძრის მფარველი და მზრუნველი იყო მოსკოვის მიძინების ტაძრის წინამძღვარი კონდრატ ილინი. 

საბჭოთა მმართველობის პერიოდში ეკლესია დახურეს. 1937 წელს ეკლესიის დახურვის შემდეგ ტაძრის შენობაში განათავსეს ბალახნის საქალაქო ბაზრის საწყობი, რომელიც შენობიდან გაიტანეს მხოლოდ 1988 წელს. ეკლესიის აღორძინება დაიწყო 1989 წელს. აღსდგა ღვთისმსახურება და ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები და ტაძრის კეთილმოწყობა. 

ტაძარი ქალაქის მთავარი საკულტო ნაგებობაა, რომლის წინამძღვარიც ხელმძღვანელობს ბალახინის სამრევლოს. ეკლესიასთან მოქმედებს საკვირაო სკოლა, სადაც ასევე სწავლობენ სამების ეკლესიის მრევლის ბავშვები. 2010 წლის აგვისტოდან ყოველთვიურად გამოდის გაზეთი „Православный вестник".

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი ხუთგუმბათიანია, აქვს კუბის ფორმა. საკურთხეველი ორი აქვს. 

სამრეკლოც ააშენეს ეკლესიასთან ერთად XVII საუკუნის შუა წლებში, დაანგრიეს 1931 წელს. 2011 წელს ააგეს სამრეკლო.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  Ермолина, Анна.  (№ 1 (190) за 2011 год) Главный храм Балахны. Нижегородские епархиальные ведомости.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-24. ციტირების თარიღი: 2011-08-09.
2. ↑  Балахна: есть ли жизнь в тени Нижнего Новгорода?. balakhna.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-24. ციტირების თარიღი: 2011-08-09.
3. ↑  Газета «Православный вестник». Нижегородская епархия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-24. ციტირების თარიღი: 2011-08-09.
4. 1 2  Вихарев, Александр.  (6 августа 2011 года) В Балахне освящены колокола для звонницы храма в честь Рождества Христова (фото). Нижегородская епархия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-24. ციტირების თარიღი: 2011-08-09.
**ბოსნიელები** (სერბულ-ხორვატული: **Bosanci** / **Босанци**) — ბოსნიისა და ჰერცეგოვინას მოქალაქეები, მიუხედავად იმისა, რომელ რეგიონში ცხოვრობენ, ან რომელ ეთნოსს მიაკუთვნებენ საკუთარ თავს. აღნიშნული სიტყვა ტიტულარული ერის სინონიმად გამოიყენება ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციაში. **ბოსნიელები** შეიძლება ჩვეულებრივ შეიძლება ეთნონიმადაც გამოიყენებოდეს.

ბოსნიისა და ჰერცეგოვინას მოქალაქეები შეიძლება იყვნენ:

* ბოსნიელი მუსლიმები, დღეს „ბოსნიაკებად" წოდებულნი.
* ბოსნიელი ხორვატები.
* ბოსნიელი სერბები.

რელიგიები
---------

ბოსნიელთა 40 %-ზე მეტი ისლამს აღიარებს, და უმეტესობა სუნიტები არიან. ბოსნიელთა 31 %-ზე მეტი სერბული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმდევარია, 15 % კი რომის კათოლიკური ეკლესიისა. დანარჩენი 14 % წარმოადგენს მორწმუნე ებრაელებსა და ათეისტებს.

ენა
---

 მთავარი სტატია: სერბულ-ხორვატული ენა.
ბოსნიელთა უმეტესობა ლაპარაკობს ბოსნიურად, ხორვატულად ან სერბულად, რომლებიც სერბულ-ხორვატული ენის სხვადასხვა, ერთმანეთისაგან მინიმალურად განსხვავებული ვარიანტები არის. რეგიონში გავრცელებული მეტყველება არის სერბულ-ხორვატული ენის შტოკავური დიალექტი, თუმცა გასულ წლებში ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე მომხდარი მოვლენებისა და ასევე პოლიტკორექტული მოსაზრების გამო მას ბოსნია-ჰერცეგოვინაში ბოსნიურს, ხორვატიაში ხორვატულს, ხოლო სერბეთში სერბულ ენებს უწოდებენ. ვიკიპედიაშიც შეხვდებით შესაბამის დასახელებათა სტატიებს ხორვატული ენის, სერბული ენის, ბოსნიური ენის შესახებ, მაგრამ ამ გეოგრაფიულად ერთმანეთთან ახლო მცხოვრები სამი ეთნოსის, მუსლიმ ბოსნიელთა, მართლმადიდებელ სერბთა და კათოლიკე ხორვატთა ენას, ენათმეცნიერული თვალსაზრისით, სერბულ-ხორვატული ენა წარმოადგენს.

### ანბანი

ისტორიულად ბოსნიაში გავრცელებული იყო ე.წ. **არებიცა**, რომელიც დიაკრიტიკული ნიშნებით გავრცობილი არაბული ანბანის ერთ-ერთი ვარიანტია. **არებიცა** ახლოს დგას ოსმალურ ანბანთან. დღეს ბოსნიაში, ისევე როგორც სერბეთში, გამოიყენებენ ე.წ. **ჩირილიცასაც** და **ლატინიცასაც**, ანუ ქვეყანაში ფაქტობრივი ორანბანიანობაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სლავეთი
* სლავები
* სლავური ენები
* სამხრეთსლავური ენები
* ძველი სლავური ენა
* იუგოსლავიის მწერლების სია
* ბოსნიელ მწერალთა სია
* იუგოსლავიის დაშლა
**ბოსუმტვი** (ინგლ. Lake Bosumtwi) — ერთადერთი ბუნებრივი წარმოშობის ტბა განაში, აშანტის რეგიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 150 მ სიმაღლეზე, ძველ დარტყმით კრატერში, რომლის დიამეტრია 10,5 კმ. აშანტის ადმინისტრაციულ ცენტრ კუმასიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით გაწოლილია 27 კმ-ში. ტბის სიგრძეა — 8,6 კმ, სიგანე — 8,1 კმ, ზედაპირის ფართობი — 49 კმ². საშუალო სიღრმე — 45 მ, მაქსიმალური — 81 მ.

ბოსუმტვის ტბის კრატერის ასაკი 1,07 მლნ. წლით განისაზღვრება. ბოსუმტვის კრატერი მოქცეულია დასავლეთაფრიკის ფარის კრისტალურ ქანებში. ტბის დანალექი ქანები იძლევა წარმოდგენის შესაძლებლობას პალეოკლიმატის შესახებ. 2004 წელს 540 მ სიღრმის რამდენიმე ჭაბურღილიდან მოიპოვეს გეოლოგიური მასალები. კრატერის თავისებურებას მეტეორიტის დარტყმის შედეგად წარმოქმნილი ტექტიტები წარმოადგენს, რომლებიც გაფანტული იყო დასავლეთით 1000 კმ-ზე (თანამედროვე კოტ-დ’ივუარის ტერიტორია).

ტბის კრატერის ფარგლებში დაახლოებით 30-მდე სოფელია, რომელთა საერთო მოსახლეობა 70 000 აღწევს. აშანტი ხალხი ბოსუმტვის წმინდა ტბად მიიჩნევს. ტრადიციული რწმენის თანახმად, მკვდრების სულები ტბაზე მოდიან, რათა გამოეთხოვონ ღმერთ ასასე იას. ამის გამო, თევზის დაჭერა ტბაში ნებადართულია მხოლოდ ხის ფიცრებით. თევზის სახეობებიდან გვხვდება ენდემური ციქლიდი Hemichromis frempongi და თითქმის ენდემური ციქლიდები Tilapia busumana და Coptodon discolor. ბოსუმტვი პოპულარული რეკრეაციული ზონაა.

სქოლიო
------

1. ↑  ბოსუმტვი. LakeNet. წაკითხვის თარიღი 2007-02-18.
2. ↑  Lake Bosumtwi Encyclopædia Britannica.
3. ↑  Tilapia busumana Fishbase.
4. ↑  Hemichromis frempongi Fishbase.
| ბოსტონის მეტროპოლიტენი |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა | დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ |
| ქალაქი | ბოსტონი |
| გახსნის თარიღი | 1897 წ. |
| ხაზის სიგრძე |  |
| სადგურთა რაოდენობა |  |
| ხაზთა რაოდენობა | 3 და 2 მსუბუქი მეტროს ხაზი |
| მგზავრები დღეში |  |
| მგზავრები წელიწადში |  |
| ხაზების სქემა |
|  |

**ბოსტონის მეტროპოლიტენი** — მეტროსისტემა აშშ-ის ქალაქ ბოსტოში. წარმოდგენილია სამი მეტროხაზით და მსუბუქი მეტროს ორი ხაზით.

ხაზების აღწერა და ისტორია
-------------------------

ბოსტონის მეტროს სამი ხაზი აქვს: წითელი, ნარინჯისფერი და ლურჯი, რომლებსაც უერთდება მსუბუქი მეტროს ორი ხაზი: მწვანე და ეშმონთ-მატაპანის მაღალჩქაროსნული ხაზი (დაპროექტებულია როგორც წითელი ხაზის ნაწილი). ოთხივე ფერადი ხაზი ქვედა ქალაქში გადაიკვეთება, ხოლო ნარინჯისფერი და მწვანე ხაზები (რომლებიც პარალელურად გაედინება) პირდაპირ ორ სადგურზე ერთდება. წითელ ხაზს განშტოებები აქვს სამხრეთში. მონაკვეთი ჰარვარდიდან პარქ სთრითამდე 1912 წელს შევიდა ექსპლუატაციაში.

მწვანე ხაზს ოთხი განშტოება აქვს - დასავლეთით „B" (ბოსტონ ქოლეჯი), „C" (ქლივლენდ სირქლი), „D" (რივერსაიდი) და „E" (ჰეთ სთრითი). ხაზის მიწისქვეშა მონაკვეთი პარქ სთრითის სადგურიდან ბოილსთრითის სადგურამდე 1897 წელს გაიხსნა.

ხაზებს ფერები 1965 წელს მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტროპოლიტენების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* MBTA ოფიციალური საიტი

* MBTA ისტორია

* Official Silver Line website დაარქივებული 2006-12-01 საიტზე Wayback Machine.
* The MBTA Advisory Board
* Massachusetts Bay Commuter Railroad Company (MBCR)
* Transit Compass - Direction finding on the MBTA დაარქივებული 2008-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* MetroMapr.com - Interactive Google Maps of the Boston T with search. დაარქივებული 2007-10-31 საიტზე Wayback Machine.
* Google Maps overlayed with MBTA stops დაარქივებული 2008-12-22 საიტზე Wayback Machine.
**ბაღდადური** — ქართული ქალაქური ცეკვა. აღმოცენდა XIX საუკუნის II ნახევარში. განსაკუთრებით დამკვიდრდა ხალხურ საგაზაფხულო დღესასწაულზე — ყეენობაზე. ბაღდადურს საფუძვლად დაედო ძველებური ქართული გლეხური ცეკვა ბუქნა, ხტომითი მოძრაობები, პანტომიმის ელემენტები. სრულდება ნელი ტემპით. ბაღდადურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თეატრალიზებული დადგმაა „ძველი თბილისის სურათები" (ქორეოგრაფი ირაკლი ბაგრატიონი). ბაღდადური გამოიყენა კომპოზიტორ ვიქტორ დოლიძემ ოპერაში „ქეთო და კოტე". მუსიკალური ზომა 6/8.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 247.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ცეკვები |
| --- |
|  |
| 
* აფხაზური
* აჭარული
* ბაღდადური
* ბუქნა
* განდაგანი
* გერგეტულა
* გურული ფერხული
* დავლური
* დაისი
* ზილგა
* კინტოური
* ლალოინი
* ლამპრული
* მელია-ტელეფია
* მთიულური
* მთიულური დავლური
* მირმინკელა
* მოხეური
* მხარდავედრა
* მხარული
* მხედრული
* მხუჯიში
* ნარნარი
* ოსური
* რაჭული
* სართულიანი ფერხული
* სამაია
* სამყრელო
* სიმდი
* ფარცაკუკუ
* ფერხისა
* ფერხული
* ქართული
* ცანგალა და გოგონა
* ხორუმი
* ჯეირანი
 |

 |
**ლაშარ ფულარიანი** (დ. 23 მარტი, 1935, თბილისი — გ. ივნისი, 2020) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ეკონომ-გეოგრაფის სპეციალობით.

1960 წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის ყაზბეგის მაღალმთიან სადგურში ჯერ ჰიდროლოგად და აქტინომეტრისტად, ხოლო შემდეგ სადგურის უფროსად. 1962 წელს გადაყვანილ იქნა ალაზნის სეტყვასაწინააღმდეგო ექსპედიციაში ინჟინერ-აეროლოგად, ხოლო ერთი წლის შემდეგ — საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის თბილისის აეროლოგიური სადგურის უფროსად. 1974 წლიდან მონაწილეობდა მეოცე საბჭოთა ანტარქტიკულ ექსპედიციაში ინჟინერ-აეროლოგად. სამი თვის განმავლობაში ანტარქტიკაში მიმავალ სამეცნიერო-საექსპედიციო გემზე და ერთი წლის განმავლობაში ობსერვატორია „მირნიში" და სადგურ „ვოსტოკზე" გატარებულმა დღეებმა დიდი გამოცდილება შესძინა და დაუვიწყარი შთაბეჭდილება დატოვა ქართველ მოზამთრეზე, რაც, სხვა ცხოვრებისეული მასალებით გამდიდრებული, მოგვიანებით საფუძვლად დაედო მის გარკვეულწილად ავტობიოგრაფიულ წიგნს — „ანტარქტიდა — სამხრეთის იდუმალი მიწა". 1976 წლიდან მუშაობს საქართველოს ჰიდრომეტეოლოგიისა და გარემოს დაცვის რესპუბლიკური სამმართველოს აპარატში. 1978-1988 წლებში ამავე სამმართველოს უფროსის მოადგილედ. 1988-1992 წლებში იგი მოღვაწეობდა საზღვარგარეთ კუბის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის მრჩევლად ჰიდრომეტეოროლოგიისა და გარემოს კონტროლის დარგში. კუბაში მოღვაწეობის პერიოდში მან მოიარა ქვეყნის ყველა პროვინცია და დეტალურად გაეცნო კუბის ჰიდრომეტეოროლოგიასა და გარემოს კონტროლის სისტემას, რის შედეგადაც გამოიმუშავა და კუბის მეცნიერებათა აკადემიას წარუდგინა რეკომენდაციები სისტემის რეორგანიზაციისა და სრულყოფის მიზნით. ამ რეკომენდაციების რეალიზაცია ჯერ კიდევ მისი კუბაში მოღვაწეობის დროს დაიწყო. 1992 წლიდან თავისი მოღვაწეობა მან ბიზნესს დაუკავშირა. კოლეგებთნ ერთად, 1994 წელს ჩამოაყალიბა სააქციო საზოგადოება „სათავე", იყო სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, გარემოს ეროვნული სააგენტოს ჰიდრომეტეოროლოგიის დეპარტამენტის სტიქიური­ ჰიდრომეტეოროლოგიური რისკების შერბილების სამმართველოს უფროსის მოადგილე, მეოცე საბჭოთა ანტარქტიკული ექსპედიციის მონაწილე (1974-1976 წლები), საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი (1996-2004 წლები), საზოგადოების დამფუძნებელი, საპატიო წევრი და სამეცნიერო საბჭოს წევრი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ანტარქტიდა — სამხრეთის იდუმალი მიწა, თბ. ინტელექტი, 2017, გვ. 301 ISBN 9992887125

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 251-252

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაშარ ფულარიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბრუსნიცინების სახლი** (რუს. Особняк Брусницыных) — XIX საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი. აგებულია ეკლექტიკის არქიტეტურულ სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ვასილევსკის კუნძულზე. მისამართი ტყავის რიგი, სახლი № 27. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტი. თანამედროვე სახით შეიქმნა 1884 წელს ვაჭარი ძმების ბრუსნიცინებისათვის, არქიტექტორ ა. ი. კოვშაროვის პროექტის მიხედვით.

ისტორია
-------

1844 წელს სახლი შეიძინა ტვერის გუბერნიიდან ჩამოსულმა ნიკოლოზ ბრუსნიცინმა. 1847 წელს მან შექმნა ტყავის სახელოსნო, რომელიც თავიდან იყო პატარა და სულ ათი კაცი მუშაობდა, მაგრამ მალევე მან გააფართოვა სახელოსნო და მასში 600 კაცი დაასაქმა. 

1857 წელს არქიტექტორ ა. ს. ანდრეევის პროექტის მიხედვით დასავლეთ მხრიდან შენობას მიაშენეს ახალი ნაგებობა.

1882 წელს სახლი გადავიდა ნიკოლოზ ბრუსნიცინის შვილების, ნიკოლოზის, ალექსანდრესა და გიორგის საკუთრებაში. ორი წლის შემდეგ სამივე ძმა შეთანხმდა გადაეკეთებინათ მშობლიური სახლი, რომელიც დაუკვეთეს არქიტექტორ ანატოლი კოვშაროვს. ამ გადაკეთების შემვეგ სახლმა მიიღო ის ფორმა, რა ფორმითაც დღემდეა შემონახული. მისი დაგეგმარება რუსული ასო Ш-ს მსგავსია. რევოლუციის გამო ძმები ნიკოლოზი და ალექსანვრე ემიგრაციაში წავიდნენ, ალექსანდრე დარჩა რუსეთში და მუშაობა გააგრძელა ქარხანაში მთავარი ინჟინრის თანამდებობაზე და ქარხნის მმართველი კოლეგიის თავმჯდომარედ. 1919 წლის 28 მაისს იგი დააპატიმრეს საკუთარ სახლში, თუმცა წითელი ჯვრის მოსკოვის წარმომადგენლობის თხოვნით 1920 წელს იგი გაათავისუფლეს.

1917 წლის შემდეგ სახლი ეკუთვნოდა ა. ნ. რადიშევის სახელობის ტყავის ქარხანას. 1925-1930 წლებში კარის ადგილზე განათავსეს ვესტიბიული. 1993 წელს რესტავრაცია ჩაუტარეს თეთრ დარბაზსა და სამზარეულოს. ამჟამად შემონახული აქვს ისტორიული სახე. ნაწილი იჯარით აქვთ აღებული ფირმებს, ხოლო ნაწილი არ ფუნქციონირებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фильм «Особняк братьев Брусницыных. Интерьеры эклектики.»
* Фотографии интерьеров
* Особняк Брусницыных на сайте «Петербург. Туристический гид.»
მდებარეობა
**ლინოზა** (სიც. Linusa) — კუნძული ხმელთაშუა ზღვაში, პელაგის კუნძულებში, სიცილიის არხში. ადმინისტრაციულად შედის აგრიჯენტოს პროვინციის შემადგენლობაში (სიცილიის რეგიონი). მისი მოსახლეობა 450 ადამიანია. 

კუნძული ვულკანური წარმოშობისაა და მისი ფართობი 5,45 კმ²-ია. შედგება კრატერების სერიისიგან, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია 195 მეტრი სიმაღლის მონტე-ვულკანო. უახლოესი მიწაა კუნძული ლამპადუზა, რომელიც 43 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს. თავად ლინოზა კი მალტის კუნძულ გოცოსგან დაშორებულია 119 კმ-ით დასავლეთით, სიცილიისგან 163 კმ-ით სამხრეთით და ტუნისის მაჰინდის კონცხიდან 165 კმ-ით აღმოსავლეთით. 

ანტიკურ ხანაში და შემდეგ შუა საუკუნეებში, სხვადასხვა პერიოდში, კუნძული კოლონიზებული იყო ბერძნების, რომაელების და არაბების მიერ. 

ლინოსას მოსახლეობა თევზაობის, მიწათმოქმედებისა და ტურიზმისგან მიღებული შემოსავლებით არსებობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუნძულის სტატისტიკა დაარქივებული 2013-05-01 საიტზე Wayback Machine.
* Linosa su Open Directory Project დაარქივებული 2011-04-24 საიტზე Wayback Machine.
**ლეკა**, *ლეკის ხე* (ლათ. Acer platanoides) — ნეკერჩხლის ერთ-ერთი სახეობა. ზაფხულმწვანე ხეა. მისი სიმაღლე 30 მეტრს, დიამეტრი კი 1 მეტრს აღწევს. აქვს მურა-რუხი ან თითქმის შავი ქერქი, 5-7 ნაკვთიანი მწვანე ფოთოლი. ნაყოფი კაკლისებრია (ორცალი), ზედ თითქმის ჰორიზონტალურად გაფარჩხული ფრთისებრი დანამატებით („ორფრთიანა"). 

გავრცელებულია ევრაზიის დასავლეთ ნაწილში, სკანდინავიასა და ბალკანეთში. საქართველოში, ისევე როგორც მთელ კავკასიაში, შერეულია ყველა ფოთლოვან (განსაკუთრებით მუხნარებში) და წიწვოვან ტყეში, ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე (ე. ი. მეტწილად სუბალპურ სარტყლამდე). 

ხარობს ნოყიერ და ტენიან ნიადაგზე, ვერ იტანს მის დამლაშებას და ჩაგუბებულ ტენიანობას. ჩრდილის ამტანია. ყვავილობს მაისში ფოთლის გაშლასთან ერთად. მსხმოიარობს სექტემბერში. სწრაფმზარდია, 50-60 წლისა სრულ სიმაღლეს აღწევს. მოჭრის შემდეგ უხვად ივითარებს ამონაყარს და ამ თვისებას 80 წლამდე ინარჩუნებს. ლამაზი, შემოდგომით ფოთლები ოქროსფერია ან წითელი. ბაღ-პარკებში მოშენებულია ხეივნებად, ჯგუფებად და ეულად. თაფლოვანია. ფოთლებიდან იღებენ შავ და ყვითელ საღებავს. 

მკვრივ, მაგარ, მოყვითალო და მბზინვარე მერქანს სადურგლო და სახარატო საქმეში იყენებენ. არსებობს ლეკას მრავალი ბაღის ფორმა.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 163.
ბარკი „გორხ-ფოკი" (1948-2003 „ამხანაგი"), აგებულია 1933 წელს
**ბარკი** (ნიდერლ. bark) — დიდი საზღვაო აფრიანი ხომალდი, რომელსაც კიჩოს გარდა ყოველ ანძაზე აქვს პირდაპირი აფრები. სხვა სიტყვებით, ბარკის ყოველ ანძას, უკანასკნელის გამოკლებით, გადამკვეთი რანგოუტიდან აქვს მხოლოდ რეი, როდესაც უკანასკნელ ანძას რეი არ აქვს. ბარკის ანძების რაოდენობა — სამი ან მეტი (ამგვარი აგებულების ორანძიან აფროსნებს უწოდებენ ბრიგანტინებს).

სახელწოდების ისტორია
--------------------

XVIII საუკუნის შუა წლებიდან XIX საუკუნის დასაწყისამდე ბარკს უწოდებდნენ პატარა აფრიან ხომალდს, რომლის კორპუსიც იყო ბრტყელძირიანი. ძირითადად გამოიყენებოდა ტვირთის ტრანსპორტირებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბარკი***

* ბარკი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑   Барк // Изобретения и технологии (Оксфордская иллюстрированная энциклопедия), Пер. с англ. (в 9 томах), ტ. 6, Москва: Издательский Дом «ИНФРА-М», Издательство "Весь Мир", 2000. — გვ. 24. 416 გვ.
შუშის პავილიონი, 1914.
ბერლინი
**ბრუნო იულიუს ფლორიან ტაუტი** (გერმ. Bruno Julius Florian Taut; დ. 4 მაისი, 1880, კენიგსბერგი, გერმანია — გ. 24 დეკემბერი, 1938, სტამბოლი) — ვაიმარის პერიოდის გერმანელი არქიტექტორი და ურბანისტი.

ტაუტი ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი თეორიული ნაშრომებითა და საგამოფენო ნაგებობით. მისი ყველაზე განთქმული შენობაა მინის პავილიონის პრიზმული გუმბათი კელნის ვეკბუნდის გამოფენაზე (1914). მისი „ალპური არქიტექტურის" მონახაზების (1917) საფუძველზე, რომელიც უტოპიურ იდეებს ემყარებოდა, მას სხვადასხვა კრიტიკოსები მოდერნიზმსა ან ექსრესიონისზმს მიაკუთვნებენ.

ბერლინში სწავლისა და შტუტგარტში თეოდორ ფიშერის კანტორაში პრაქტიკის შემდეგ, ტაუტი საკუთარ ოფისს ხსნის ბერლინში 1910 წელს. უფრო ასაკოვანი არქიტექტორი ჰერმან მუთესიუსის რჩევით ის ინგლისს ეწვია მიმდინარეობა ქალაქი-ბაღნარის გასაცნობად. ამ ვიზიტმა მასზე ხანგრძლივი შთაბეჭდილება დატოვა. მათესიუსმა მას ასევე გააცნო დოიჩერ ვერკბუნდის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფიგურაც, მათ შორის ვალტერ გროპიუსი. თუმცა ტაუტი მსოფლმხედველობით სოციალისტი იყო და პირველ მსოფლიო ომამდე ეს მის წინსვლას ხელს უშლიდა.

ტაუტმა პირველი ორი საცხოვრებელი პროექტი მაგდებურგში შეასრულა 1912–1915 წლებში, ქალაქი-ბაღნარის მიმდინარეობის ჰუმანური ფუნქციონალიზმისა და ურბანული დიზაინის გადაწყვეტის პირდაპირი ზეგავლენით. 1921–1923 წლებში ის მაგდებურგის ქალაქის არქიტექტორი იყო.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გაბური „გები" სიდიბე** (ინგლ. Gabourey Sidibe; დ. 6 მაისი, 1983) — ამერიკელი მსახიობი. მისი დებიუტი შედგა ფილმში „განძი" (2009), სადაც შეასრულა კლარისა ჯონსის როლი, რომელმაც მოუტანა მას ნომინაცია ოსკარზე საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. სიდიბე დაიბადა ნიუ-იორკში, დედამისის რიტმ-ენდ-ბლუზისა და გოსპელის შემსრულებლის — ელის ტენ რიდლისა და მამამისის წარმოშობით სენეგალელის — იბნოუ სიდიბეს ოჯახში. სწავლობდა მანჰეტენის საქალაქო სათემო კოლეჯში, სიტი-კოლეჯსა და მერსის კოლეჯში. სიდიბეს პოპულარობა მოუტანა შესრულებულმა როლმა ფილმში „განძი", სადაც განასახიერა 16 წლის გოგონას სახე. ფილმმა მოიპოვა მრავალი ჯილდო, მათ შორის 2 ოსკარის პრემია. 2011 წელს მიიღო როლი ფილმში „როგორ მოვიპაროთ ცათამბჯენი", ხოლო 2012 წელს გამოჩნდა ფილმში „შვიდი ფსიქოპათი".

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი |  | ქართულად | მშობლიური სახელწოდება | როლი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2009 | ფ |  *განძი*  |  *Precious* | კლაირეს ჯონსი |
| 2011 | ფ |  *როგორ მოვიპაროთ ცათამბჯენი*  |  *Tower Heist* | ოდესა მონტერო |
| 2013 | ფ |  *შვიდი ფსიქოპათი*  | *Seven Psychopaths* | შერისი |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გაბური სიდიბე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* გაბური სიდიბე დაარქივებული 2012-12-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* გაბური სიდიბე (ინგლისური)
**ლემა** (ლათ. Datura) — მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. ბალახები, იშვიათად ხეები და ბუჩქებია. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყელში. 

აერთიანებს 20-მდე სახეობას. ყოფილ სსრკ-ში ერთწლოვანი ბალახების 4 სახეობა იზრდება; მათგან 2 — Datura metel და Datura innoxia კულტივირებულია და გავრცელებული. საქართველოში 2 სახეობაა: Datura stramonium და Datura metel. ეს უკანასკნელი გზადმოყოლილია აფხაზეთში. Datura stramonium ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა, იზრდება რუდერალურ ადგილებზე, ღობის ძირში, ბოსტანში, გზისპირებზე. 

სამშობლოა ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა. ამჟამად ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიაში. კავკასიაში თითქმის ყველა რაიონის მთის ქვედა სარტყელში გვხვდება. შხამიანი მცენარეა, დიდი რაოდენობით შეიცავს ალკალოიდ პიოსციმინს (ფოთოლში 0,28&, თესლში 0,33-,-0,48,7%), აგრეთვე სკოპოლამინს და ატროპინს, სხვადასხვა სახის ცხიმებს, მცირე რაოდენობით სპირტებსა და ალდეჰიდებს. 

ლემისგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება რევმატიზმისა და ბრონქული ასთმის სამკურნალოდ.

ლიტერატურა
----------

* *ხინთიბიძე ლ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 166, თბ. 1983
**ბაღდადის ალყა** — სამხედრო კონფლიქტი მონღოლეთის იმპერიასა და აბასიანთა სახალიფოს შორის. წარიმართა 1258 წელს, 29 იანვრიდან 10 თებერვლამდე. ხალიფა ალ-მუსთასიმის უარმა ხარკის გადახდაზე დიდი ყაენის, მუნქეს განრისხება გამოიწვია. მისი ძმა, ჰულაგუ 1255 წლიდან ირანის დასამორჩილებლად იბრძოდა, 1256 წელს ისმაილიტების განადგურების შემდეგ კი მუნქესგან აბასიანების დაპყრობის ბრძანება მიიღო. 

ჰულაგუ-ხანი ალ-მუსთასიმს შინაპატიმრობაში უშვებს
მონღოლები 1257 წლის მიწურულს, ევფრატის გადალახვით ერაყის ჩრდილოეთს მიადგნენ. მათ მრავალრიცხოვან არმიაში ირიცხებოდნენ საქართველოს, კილიკიის სომეხთა სამეფოსა და ანტიოქიის სამთავროს მეომრები. 1258 წელს, თითქმის ორკვირიანი ალყის შედეგად მონღოლებმა აბასიანთა დედაქალაქი, ბაღდადი აიღეს, გაძარცვეს და დაანგრიეს. ჰულაგუმ პირადად მიიღო მონაწილეობა ქალაქის დარბევასა და მოსახლეობის ხოცვა-ჟლეტაში.  მისი ბრძანებით 1258 წლის 20 თებერვალს, უკანასკნელი აბასიანი ხალიფა, ალ-მუსთასიმი ოჯახის წევრებთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს. ქალაქი ძლიერ დაზარალდა, მოიშალა სარწყავი სისტემა, დაინგრა უამრავი მეჩეთი, შენობა, ფანტანი, ასევე ცნობილი ბიბლიოთეკა — სიბრძნის სახლი, რომელიც ჯერ კიდევ ჰარუნ არ-რაშიდის დროიდან არსებობდა. 

ჰულაგუ-ხანმა თითქმის 150 ათას კაციანი არმია მალევე დაძრა სირიისკენ, ხოლო 3,000 მონღოლი დატოვა დაპყრობილი ქალაქის აღსადგენად. ბაღდადის აბასიანთა სახალიფომ არსებობა შეწყვიტა და თავდაპირველად მონღოლთა იმპერიის, ხოლო 1261 წლიდან ჰულაგუიანთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში შევიდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰულაგუიანთა სახელმწიფო
* მონღოლეთის იმპერია
* აბასიანთა სახალიფო

ლიტერატურა
----------

* Amitai-Preiss, Reuven. 1998. *Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260–1281* (first edition). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-46226-6.
* *ibid.* 2006. *Croisades et Croisés au Moyen-Age*. Paris: Groupe Flammarion.

სქოლიო
------

1. ↑  *The different aspects of Islamic culture: Science and technology in Islam*, Vol.4, Ed. A. Y. Al-Hassan, (Dergham sarl, 2001), 655.
2. ↑  Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today", *The FASEB Journal* **20**, pp. 1581–1586.
3. ↑  Coke, Richard (1927). *Baghdad, the City of Peace*. London: T. Butterworth. p. 169
**ლანკაშირული ჰილერი** (ინგლ. Lancashire Heeler) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XVII საუკუნე/1960-იანი წლებში.

ჰილერები, რომლებიც შინაური ცხოველების გადასარეკად მათ ფეხებში კბენდნენ, ყველგან იყვნენ, სადაც ნახირ ბაზრობებზე მიერეკებოდნენ. ლანკაშირელი ჰილერები XX საუკუნის დასაწყისამდე გაქრნენ. თანამედროვე ჯიში, რომელიც 1960-იან წლებში გაჩნდა, მიიღეს უელშ კორგი პემბროკის და მანჩესტერული ტერიერის შეჯვარების გზით. მექანიზებული ტრანსპორტის გაჩენასთან ერთად ჰილერების ყოლის აუცილებლობა შემცირდა. დიდ ბრიტანეთში გაქრნენ ისეთი ძაღლები, როგორიცაა იორქშირული და ნორფოლკური ჰილერები, დრევერ ქერი და სმიტფილდის ლონდონური კოლი. თანამედროვე ლანკაშირული ჰილერი, მიუხედავად იმისა, რომ საწყისი ჯიშისგან დიდად არ განსხვავდება, იშვიათად გამოიყენება პირვანდელი დანიშნულებით და მისთვის არასოდეს უსწავლებიათ ამგვარად მუშაობა.

ლანკაშირული ჰილერი ცოცხალი ცხოველია და სიხარულით იჭერს ვირთხებს და კურდღლებს. ეს თვისებები მას მონათესავე ტერიერებისგან ერგო. ასევე კარგი კომპანიონია. ლანკაშირული ჰილერის წინა თათები დაფარულია ღია-ყავისფერი ბალნით. სხეულის ზომებთან შედარებით ფეხები მოკლე ჩანს. კუდი ზურგისკენაა დახვეული. დრუნჩზე არსებული ბალანი სხეულის სხვა ნაწილებთან შედარებით უფრო ადრე იცვლის შეფერილობას ასაკის მატებასთან ერთად. მკერდი და მუცელი გრძელი და ღრმაა. ზურგი ძლიერია. უკანა ფეხებზე მუსკულატურა კარგადაა განვითარებული. აქვს დიდი, სუფთა თვალები. ლანკაშირული ჰილერი ადვილად იტანს სიცივეს. ძნელად იწვრთნება. ძნელად ეგუება ბავშვებს. კარგი მოდარაჯეა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლანკაშირული ჰილერი***

* ლანკაშირული ჰილერი (ინგლისური)
**ლემან ბოზქურთ ალტინჩეკიჩი** (თურქ. *Leman Bozkurt Altınçekiç*; 1932—2001 წწ.) — პირველი აკრედიტებული  პილოტი-გამანადგურებელი ქალი თურქეთის საჰაერო ძალებსა და ნატოში.

ბიოგრაფია
---------

ლემან ბოზქურთი დაიბადა 1932 წელს სარაკამიშში, ყარსის პროვინციაში, თურქული წარმოშობის აზერბაიჯანული ეთნოსის ჯგუფის ქარაფაფაქების ოჯახში. სტამბოლში გოგონების საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ გაემგზავრა იმენიუ-ილიჩის იმენიუს თურქული საავიაციო ასოციაციის სასწავლო ცენტრში ესქიშეჰირის პროვინციაში, იმისათვის, რომ მომზადება გაევლო პლანერის პილოტის რანგში.

ლემან ბოზქურთი 1959 წელს ცოლად გაჰყვა ესკიშეხირელ კოლეგას—ტახირ ალტინჩეკიჩს. იგი გარდაიცვალა 2001 წლის 4 მაისს იზმირში. დაკრძალულია ყარაბაგლარის სასაფლაოზე.

სამხედრო სამსახური
------------------

როდესაც 1954 წელს თურქეთის საჰაერო ძალებში ქალების მიღება დაიწყეს, ლემანმა მიმართა თურქეთის საჰაერო ძალებს. ის იყო იზმირის სამხედრო სკოლის პირველი მოსწავლე ქალი. 1955 წლიდან 1957 წლამდე მომზადებას გადიოდა პროპელერიან თითმფრინავზე. ერთ-ერთ თავის ინტერვიუში ლემან ბოზქურთი აცხადებდა, რომ თავდაპირველად სკოლაში საერთოდ არ არსებობდა პანსიონი მოსწავლე გოგონებისათვის, რის გამოც იძულებული იყო  ოფიცრის სახლში სტუმრის სტატუსით დარჩენილიყო.

1957 წლის 30 აგვისტოს ლემანმა დაასრულა  სამხედრო მფრინავის პროფესიის შესწავლა. მართალია, მოგვიანებით ხუთი მოსწავლე გოგონა მიიღეს სასწავლებელში, ლემანი ერთადერთი ქალი იყო, რომელიც შეუერთდა საავიაციო განყოფილებას ესქიშეჰირის სამხედრო ბაზაზე. მან იქ წვრთნა გაიარა, როგორც რეაქტიული თვითმფრინავის პილოტმა და 1958 წლის 22 ნოემბერს მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება.

1967 წლამდე ლემანი დაფრინავდა რესპუბლიკურ F-84 Thunderjet და Lockheed T-33-ზე. მოგვიანებით - იგი შტაბში მსახურობდა და პენსიაზე გავიდა როგორც უფროსი საავიაციო პოლკოვნიკი.

1984 წლის 1 დეკემბერს, "ქალები თურქეთის პოლიტიკაში" 50-ე წლისთავზე, იგი მიიწვიეს თურქეთის პარლამენტში, სადაც გადასცეს ჯილდო, როგორც პირველი ქალს თავის პროფესიაში.

სქოლიო
------



1. ↑  Turalhamid Wordpress[*მკვდარი ბმული*] (აზერბ.)
2. 1 2  Leman Bozkurt Altınçekiç დაარქივებული 2021-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (თურქ.). *Leman Bozkurt Altınçekiç*.
3. ↑  Albay Leman toprağa verildi დაარქივებული 2021-04-20 საიტზე Wayback Machine.  (თურქ.). *turkiyegazetes*. Dijital Varlıklar (07.05.2001
4. ↑  Türkiye newspaper დაარქივებული 2022-09-20 საიტზე Wayback Machine.  (თურქ.)
5. ↑  LEMAN BOZKURT ALTINÇEKİÇ (თურქ.). *TAYYARECİ*.
ბრიოში
**ბრიოში** (ფრანგ. brioche) — ტკბილი ფუნთუშა კარაქ დამატებული, ლუდის საფუარიანი, ცომსაკაზმიანი ცომისგან. ჯერ კიდევ საუკუნეების წინ მზადდებოდა დასავლეთ საფრანგეთში, XVI საუკუნეში ნორმანდიაში და XVII საუკუნეში ვანდეაში. ტრადიციულად 6 მომრგვალო ფორმის რბილი ცომსაკაზმიანი ცომისგან მზადდება, რომლებსაც გამოცხობამდე აერთებენ.

გამოგონების აზრი იმაში მდგომარეობდა, რომ საფუარით მომზადებული ცომსაკაზმიანი ცომი, ერთ დღე-ღამე ყოვნდებოდა სიმაღლეში, რადგანაც სიცივეში თავსდებოდა. მომდევნო დღე-ღემეებს კი ვიწრო ფორმაში მოთავსებული ცომი, ძალიან მალე იმატება სიმაღლეში, თავზე კი არა ერთი გუმბათის ფორმას, არამედ რამდენიმე პატარა ბურთულის ფორმას იკეთებდა, რომელთა რაოდენობაც ცომსაკაზმიანი ცომის ნასერებით დგინდებოდა. ბრიოშების ცომი რბილი და ჰაეროვანი იყო. ძალიან ტკბილ და ცომსაკაზმიან ბრიოშებს ჩაისთან ერთად მიირთმევდნენ.

პარიზული ბრიოში (*brioche à tête*, თავით) — ზემოდან მცირედ მორთული ცომის დიდი ბუშტი. ხშირად ცომში ჩამიჩსა და დაფხვნილ შოკოლადსაც ურევენ. მიირთმევენ ჩაისთან ერთად.

ბრიოშების მომზადების პროცესის ხანგრძლივობამ თანდათანობით მისი ტექნოლოგიის გამარტივება გამოიწვია (აქედან გემოს ცვლაც). დღესდღეობით ბრიოშად ხშირად იწოდება 3-4 პატარა ბურთულებიანი ნახევრად ცომსაკაზმიანი პური ან ფუნთუშა.

მსოფლიო პოპულარულობა ბრიოშებმა ფრანგი მხატვრის ედუარდ მანეს გულწრფელი სიყვარულის წყალობით მოიხვეჭეს. ნატიურმორტებსა და ჟანრულ სცენებში ის ხშირად უთმობდა ყურადღებას ამ ტკბილეულს. მუსიკალურ საღამოებზე, რომლებსაც მისი მეუღლე მართავდა, ბრიოშები ყოველთვის ამშვენებდნენ ჩაის მაგიდებს. ბურჟუას საუკეთესო ტრადიციებში ბრიოშებს ცოცხალი ვარდით რთავდნენ და მიართმევდნენ მარმელადით ან ხილის ნაყინის ბურთულით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფრანგული სამზარეულო
* „თუ პური არ აქვთ, მაშინ ღვეზელები ჭამონ!" — თარგმანი ლეგენდარული ფრაზისა : „Qu’ils mangent de la brioche" , პირდ. „მაშინ ბრიოშები ჭამონ"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ყველი | *ეს სტატია კულინარიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ბრინჯაოს ხანის იარაღები და ორნამენტები
**ბრინჯაოს ხანა** — საზოგადოების განვითარების ისტორიულ–კულტურული პერიოდი, როდესაც საბრძოლო და
სამუშაო იარაღების დასამზადებელი ძირითადი მასალა იყო ბრინჯაო. ბრინჯაოს ხანას წინ უსწრებდა ენეოლითი.

ბრინჯაოს ხანა მსოფლიოს სხვადასხვა ტერიტორიაზე სხვადასხვა პერიოდს მოიცავდა. ბრინჯაოს უძველესი (ძვ. წ. IV ათასწლ.) ნაწარმი აღმოჩენილია სამხრეთ ირანში, თურქეთსა და შუამდინარეთში. ძვ. წ. IV ათასწლ. ბოლოდან ბრინჯაო გავრცელდა ეგვიპტეში, III ათასწლეულის ბოლოდან – ინდოეთში, II ათასწლეულიდან – ევროპაში, II ათასწლეულის შუახანიდან – ჩინეთში. ამერიკაში ბრინჯაოს ხანას დამოუკიდებელი ისტორია აქვს; იქ მეტალურგიული ცენტრი პერუსა და ბოლივიის ტერიტორიაზე იყო (VI-X სს. ე. წ. გვიანი ტიუანაკოს კულტურა). ცენტრალურ აფრიკაში ბრინჯაოს წარმოების დამოუკიდებელი კერები უნდა აღმოცენებულიყო არა უგვიანეს ძვ. წ. I ათასწლეულისა.

ბრინჯაოს ხანაში განსაკუთრებით მკვეთრად იჩინა თავი ისტორიული განვითარების უთანაბრობამ. ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში (შუამდინარეთი, ელამი, ეგვიპტე, სირია) ვითარდებოდა კლასობრივი საზოგადოებები და უძველესი სახელმწიფოები. ძვ. წ. III-II ათასწლეულებში მწარმოებლური მეურნეობის ამ ცენტრებს გარეთაც გარცელდა და შეიქმნა ახალი ცივილიზაციები: ჰარაფის კულტურა ინდოეთში, ინის სახელმწიფო ჩინეთში, ხური-მითანის, ხეთებისა და სხვ. სახელმწიფოები წინა აზიაში; კრეტა-მიკენის კულტურა ევროპაში.

ევრაზიის უმნიშვნელოვანესი მეტალურგიული ცენტრი ბრინჯაოს ხანაში იყო კავკასია. ბრინჯაოს ხანა აქ სამ ეტაპად იყოფა: ადრეული (ძვ. წ. III ათასწლ.), შუა (ძვ. წ. II ათასწლ. I ნახ.) და გვინი (ძვ. წ. II ათასწლ. II ნახ.). კავკასიაში გამოიყოფა ადრებრინჯაოს ხანის თავისებური მატერიალური კულტურები: კოლხეთის დაბლობზე, ჩრდ.– დას. კავკასიაში (ე. წ. მაიკოპის კულტურა) და ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურა, რომელიც ძირითადად გავრცელებული იყო ცენტრ. და აღმ. ამიერკავკასიაში, ჩრდილო კავკასიის აღმოსავლეთ ნაწილში, ანატოლიაში, ჩრდილო ირანში.

შუა ბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში რამდენიმე დამოუკიდებელი კულტურა იქმნება: თრიალეთის, სევან-უზერლიქის, თაზაქენთ-ყიზილვანქის, დას. საქართველოსა და ჩრდ. კავკასიის კულტურები. ფიქრობენ, რომ ამ დროს იქმნებოდა ტომთა დიდი კავშირები, რომლებსაც ეს ცალკეული კულტურები შეესაბამებოდა.

გვიანბრინჯაოს ხანის მასალები კავკასიაში ორგანულად უკავშირდება როგორც წინამორბედ, ისე მომდევნო პერიოდის ძეგლებს და ადგილობრივი კულტურის განვითარების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფეხურს წარმოადგენს. გვიანბრინჯაოს ხანაში კავკასიაში მოხდა დიდი სამეურნეო და სოციალურ-პოლიტიკური ძვრები. საწარმოო ძალთა და წარმოების საშუალების განვითარების ერთ–ერთი ძირითადი შედეგი იყო რკინის აღმოჩენა და ათვისება (ძვ. წ. II ათასწლ. დასასრ.), რამაც რევოლუციური როლი შეასრულა საზოგადოების განვითარების ისტორიაში. მოხდა შრომის მესამე დანაწილება. ხელოსნობა გამოეყო მიწათმოქმედებას. გაცხოველდა აღებ-მიცემობა. გაღრმავდა პირველყოფილი თემური წყობილების რღვევის პროცესი, მომზადდა საფუძვლები კლასობრივ საზოგადოებათა ჩამოყალიბებისა და სახელმწიფოების შექმნისათვის .

ლიტერატურა
----------

* კ. ფიცხელაური, ი. გაგოშიძე, ბრინჯაოს ხანა, ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი დაარქივებული 2010-11-29 საიტზე Wayback Machine.
**ბრიონის შეთანხმება** (*ბრიონის დეკლარაცია*) — შეთანხმება, რომელსაც 1991 წლის 7 ივლისს, კუნძულ ბრიუნზე სლოვენიის, ხორვატიის და იუგოსლავიის წარმომადგენლებს შორის მოეწერა ხელი. დოკუმენტის თანახმად იუგოსლავიის სახალხო არმიამ სლოვენიის ტერიტორიაზე შეწყვიტა სამხედრო მოქმედებები, რითაც დასრულდა ათდღიანი ომი. სლოვენიამ და ხორვატიამ ხელშეკრულების ძალაში შესვლა შეაჩერა სამი თვით, იუგოსლავიისაგან დამოუკიდებლობის გამოცხადების გამო. იუგოსლავიის არმიის უკანასკნელი ნაწილები სლოვენიიდან 1991 წლის 26 ოქტომბერს გავიდნენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Brioni Declaration – July 18, 1991 (PDF). Uppsala Conflict Data Program (8 July 1991).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 მარტი 2012. ციტირების თარიღი: 2 მაისი 2014.
* Miškulin, Ivica (October 2010). „"Sladoled i sunce" – Promatračka misija Europske zajednice i Hrvatska, 1991.–1995" ["Ice cream and sun" – European Community Monitor Mission and Croatia, 1991–1995]. *Journal of Contemporary History* (Croatian). Croatian Institute of History. **42** (2): 299–337. ISSN 0590-9597.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)
**ბანინის ეროვნული პარკი** — დაცული ტერიტორია მოზამბიკში, გაზის პროვინციის ჩიგუბუს რაიონში. შეიქმნა 1973 წლის 26 ივნისს. 

პარკის ფართობი 7 000 კმ²-ია და მოიცავს ვრცელ ჭარბტენიან არეალებს, რაც წყლის მნიშვნელოვანი წყაროა ირგვლივ მდებარე მშრალი მიწებისთვის. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი 430 მმ-ია. ამ არეალში წყალი ძირითადად მოემართება ჩრდილო-დასავლეთიდან, ზიმბაბვეს საზღვრის სიახლოვიდან, მრავალი არხის მეშვეობით, შემდეგ კი მდინარე შანგანეში ჩაედინება.

ფაუნა
-----

პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია 18 სახეობის თევზი. ბინადრობენ ბუფალოები, სიასამურები, ზებრები, გნუები და ა. შ. აღნიშნულ ცხოველთა დიდი ნაწილი განაფგურდა 1980-იანი წლების სამოქალაქო ომის დროსა და 1990-იანი წლების დასაწყისში. პარკში დღემდე ბინადრობს საფრთხის ქვეშ მყოფი საყურეებიანი წერო.

მოსახლეობა
----------

ნაკრძალში სახლობს ადამიანთა მცირე საზოგადოება, რომელიც მიწის დამუშავებით გარემოს ზიანს აყენებს. მოჰყავთ სიმინდი, სორგო, მანიოკი და შაქრის ლერწამი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Annotated checklist of the birds of Banhine National Park, Southern Mozambique

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| ეროვნული პარკები | 
* ბანინი
* ბაზარუტო
* გორონგოსა
* ლიმპოპო
* მაგოე
* ქუირიმბასი
* ზინავე
 |
|  |
| ნაკრძალები | 
* მაპუტო
* ჩიმანიმანი
* ნიასა
 |

 |
**ბუქთარმის წყალსაცავი** (ყაზახ. Бұқтырма бөгені) — წყალსაცავი მდინარე ირტიშზე, ყაზახეთის აღმოსავლეთით. შევსება დაიწყო 1960 წელს. 1966 წლიდან ახდენს ჩამონადენის რეგულირებას. შედგება ორი ნაწილისაგან: მდინარეული მონაკვეთისა და ზაისანის ტბის ქვაბულისაგან. ფართობი — 5500 კმ². მოცულობა — 53 კმ³, სიგრძე — 500 კილომეტრზე მეტი, მაქსიმალური სიგანე — 35 კილომეტრი, საშუალო სიღრმე — 9,6 მეტრი. წყალსაცავს გააჩნია საკმაოდ ფართო ყურეები. მდინარეების ბუქთარმისა და ნარინის ხეობებში და მონჩეკურის ქვაბულში 30-50 კილომეტრი სიგრძის და 10 კილომეტრამდე სიგანის ყურეებია. წყალსაცავს დიდი მნიშვნელობა აქვს უსტკამენოგორსკის ჰესის სიმძლავრის გასაძლიერებლად. ყოველწლიურად გაზაფხულზე წყალსაცავიდან უშვებენ წყალს რამდენიმე ათასი ჰექტარი მიწის მოსარწყავად. წყალსაცავი ხელს უწყობს ნაოსნობას ირტიშზე ქალაქ ომსკამდე. ბუქთარმის წყალსაცავს ერთვის მდინარეები: ბუქთარმა, ნარიმი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალსაცავი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბუქთარმის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ლიზა სულმოვის ასული უმაროვა** (ჩეჩ. Iумарийн ЙоI Лиза; დ. 12 მარტი, 1965) — ჩეჩენი მომღერალი და მსახიობი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ლიზამ ბავშვობა ალმათში, ყაზახეთში გაატარა. მისი მშობლები გადასახლებული იქნენ მშობლიური სოფელი კატიურ-იურტიდან, ჩეჩნეთიდან, 1944 წელს. მისი მშობლები იყვნენ ჩეჩნებისა და ინგუშების დეპორტაციის მსხვერპლნი. 1982 წელს ოჯახი დაბრუნდა ჩეჩნეთში, იმავე წელს ისინი დასახლდნენ ქალაქ გროზნოში.

კარიერა
-------

ლიზა სწავლობდა იაროსლავლის დრამის ინსტიტუში, სადაც მან მიიღო მყარი რეპუტაცია თავისი ემოციური სიმღერით, მაგრამ დაქორწინებისთანავე უარი თქვა მუსიკალურ კარიერაზე და მალევე სამი შვილის დედა გახდა. 1994 წელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა მოსკოვში. ამის მიზეზი იყო ის რომ მათი სახლი ჩეჩნეთის პირველო მის დროს დაიბომბა და განადგურდა. მოსკოვში უმაროვამ გახსნა მცირე ბიზნესი „Vaynaham", სადაც ყიდდა ჩეჩნურ და ინგუშურ ენოვან ლიტერატურულ და აუდიო ჩანაწერებს. ამ დროის განმავლობაში უმაროვა დაშორდა მეუღლეს და განაგრძო შვილების დამოუკიდებლად აღზრდა.

1998 წელს ლიზამ ჩაწერა სადებიუტო სიმღერა „სამშობლო", სადაც ჟღერდა 1980-იან წლებში ალ ბანოსა და რომინა პაუერის პოპ-დუეტის მიერ ჩაწერილი სიმღერა „ლიბერტას" მელოდია და მორგებული იყო უმრავოას ტექსტი. „მე ვფიქრობ, რომ 50 დოლარი დაჯდა [ჩანაწერის გაკეთება]," - თქვა მან. „მე ვკერავდი, ფულს ვშოულობდი იმ დროს, და ვკვებავდი ბავშვებს. ახალშობილ ბავშვებს ვკერავდი თეთრეულის ნაკერებს. მე მქონდა ბევრი ქსოვილი და ბამბა. ყველაფერი ეს გავყიდე იაფად და შევაგროვე $50".

ლიზამ გააგრძელა სიმღერების ჩაწერა ჩეჩნეთის პირველი და მეორე ომების თემატიკაზე. მისი უამრავი სიმღერა გახდა პოპულარული ჩეჩენ ხალში, ესენია „ადექი, რუსეთო!", „გროზნო, გმირი ქალაქი", და „ჩვენი დრო ჯერ არ მოსულა". სიმღერა „გროზნო, გმირი ქალაქი" ითვლებოდა ჩეჩნეთის ჰიმნად. ის აღნიშნავს რომ ხშირად როდესაც მას თავში ახალი მელოდია მოსდიოდა, იწერდა მღეროდა და იწერდა ჩანაწერს ტელეფონში, რადგან არ იცოდა ნოტების კითხვა და არ ჰქონდა საკუთარი ხმის ჩამწერი.

მიუხედავად ამისა, ლიზა ამბობს, რომ ის მღერის იმიტომ, რომ „მუსიკა ყოველთვის ემოციურად მოქმედებდა ჩემზე, ყოველთვის მამშვიდებდა და მაძლევდა იმედს. ხალხი მოდიოდა ჩემთან კონცერტის შემდეგ, როდესაც ვმღეროდი, ჩეჩნეთში, გროზნოში და მეუბნებოდა რომ ეს სიმღერები კურნავდა მათ მიუხედავად მათი ტრაგიკულობისა, საბოლოოდ ყოველთვის არის რაღაც დადებითი - კარგი ცხოვრების იმედი. "

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Кавказский Узел. Певица из Чечни Лиза Умарова попросила политическое убежище в Финляндии
* Путь к свободе

სქოლიო
------

1. ↑   დაარქივებული February 19, 2006, საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  The songs of Grozny, the sounds of war – The New York Times
3. ↑  Correspondents Report – Art continues in troubled Chechnya
**ბანთარეულის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩინთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 200 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. სამაროვანი დაზიანდა გაზსადენის მშენებლობისას. განეკუთვნება ადრინდელ და განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1985-88 წლებში ძეგლი გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (რაზმის ხელმძღვანელი - ივ. წიკლაური). სამაროვნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში აღმოჩნდა ეკლესია, რომლის გარშემო გათხრილია ადრინდელი და განვითარებული შუა საუკუნეების 57 სამარხი. ადრინდელი შუა საუკუნეების სამარხებს განეკუთვნება ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები. ინვენტარი (მინის მძივები, ბრინჯაოს საკინძები, ბეჭდები, საყურეები, ბალთები, ჯვარი, ძვლის კაური, ვერცხლის სასანური მონეტა) აღმოჩნდა მხოლოდ ქვისსამარხებში. განვითარებული შუა საუკუნეების სამარხებს განეკუთვნება კლდის ქვით აგებული, მოგრძო მოყვანილობის ამოშენებულკედლიანი სამარხები და აკლდამები. აკლდამების გვერდის კედლები შუაში შეზნექილია. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ბეჭდები, სამაჯურები, ჯვარი (ქრისტეს ჯვარცმის გამოსახულებით), სასაფეთქლე რგოლი, ღილები, რკინის რგოლის ნატეხები. სამარხების დამხობა ქრისტიანულია. სამარხები განკუთვნილია ინდივიდუალური და საოჯახო დაკრძალვისთვის. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *ლომიძე ც. წიკლაური ივ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 339.
**ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (4,9x3,8 მეტრი). შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველი კედლები, ძირითადად, მოზრდილი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები, წყობა ქაოსურია. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია ბათქაშით. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, როყის ქვასთან ერთად, კვადრატული აგურიცაა გამოყენებული. აგურითაა ნაწყობი ლავგარდანიც.

შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარის ღიობი აგურითაა გამოყვანილი და თარაზულადაა გადახურული ხის ძელით, რომელზეც შელეულად დაყენებული აგურები აწყვია. ეკლესიის დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. აღმოსავლეთ სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ქვემოთ კი, კედელზე, ტრაპეზია მოდგმული. ეკლესიის დასავლეთ კედელში, მოწყობილია კიდევ ერთი ოთხკუთხა ნიშა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით.

2006 წელს, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების დროს, კედლების და ლავგარდნის დანგრეული ნაწილები განუახლებიათ და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 165-166.
**გაგამარუ** (*ნამდვილი სახელი* — **თეიმურაზ ჯუღელი**; დ. 23 თებერვალი 1987, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სუმოისტი. რიგით მესამე ქართველი სუმოისტი კოკაისა და ტოჩინოშინის შემდეგ, რომელმაც „მაკუუჩის" ზედა რანგებს მიაღწია. მის ყველაზე დიდ შედეგად ითვლება „კომუსუბის" წოდება, რომელიც 2012 წლის მარტში მიიღო. 2020 წლის ნოემბერში კარიერა დაასრულა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

დაიბადა თბილისში, ვარჯიშობდა ძიუდოსა და სამბოში, მოახერხა და მოიგო ახალგაზრდული ჩემპიონატი ორივე სპორტის სახეობაში მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ 16 წლის იყო. 2005 წელს საქართველოს სუმოს ნაკრებთან ერთად მიწვეული იქნა 2005 წლის მსოფლიო ახალგაზრდულ სუმოს ჩემპიონატზე ოსაკაში. ინდივიდუალურად მან მესამე, ხოლო გუნდურად მეორე ადგილი დაიკავა. ამის შემდეგ იგი დარჩა სუმოში და 2005 წლის ნოემბერში შედგა მისი დებიუტი.

კარიერა
-------

კარიერის დაწყებიდან მალევე მოახერხა დაბალი დივიზიონების გადალახვა და 2006 წლის ნოემბერში მიაღწია „მაკუშიტას". იგი საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ოჯახთან ერთად დროის გატარებას გეგმავდა, მაგრამ მამამისი ავტოავარიაში დაიღუპა. 2009 წელს „მაკუშიტა დივიზიონის" 7-0 ბალანსით მოგების შემდეგ გამართულ პრეს-კონფერნციაზე მან გამარჯვება მამამისს მიუძღვნა. მიიღო „მებრძოლი სულის" ორი პრიზი და ორი „კინბოში" დიდი ჩემპიონის დამარცხებისთვის. 2012 წელს მან კარიერის პიკს მიაღწია და მიიღო „კომუსუბის" წოდება. 2014 წელს იგი დაქვეითდა მეორე დივიზიონში, მაგრამ 2015 წელს კვლავ აღზევდა.

2019 ნოემბრის ბაშოზე პირველად დააფიქსირა შემთხვევა, 33 წლის ასკაში პირველად გამოტოვა ბრძოლა ტრავმის გამო, რაც სუმოს ისტორიაში უიშვიათესი შემთხვევაა.

2018-2019 წლებში, მას ორივე მუხლის ტრავმა უფრო გაუმწვავდა და ბაშოდან ბაშომდე კარგავდა პოზიციებს. 2020 წლის იანვარში ბოლო ბრძოლა გამართა ჰაცუ ბაშოზე, ნომბერში კი ოფიციალურად დაასრულა კარიერა.

სტილი
-----

გაგამარუ ძრირთადად ოში-ძუმოს სტილიში ბრძოლობს, მისი ყველაზე გავრცელებული კიმარიტე (ილეთი) არის ოში-დაში, რაც ხელების მძლავრი დართყმით მეტოქის დოჰიოდან გადადაგდებას გულისხმობს, 2013 წელს იგი იწონიდა 212 კგ-ს და იყო ერთ-ერთი ყველაზე მძიმეწონიანი სუმოისტი, მაგრამ ამჟამად იგი 199 კგ-ს იწონის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გაგამარუ"** ვიკისაწყობში.
* Gagamaru Masaru's official biography (English) at the Grand Sumo Homepage

სქოლიო
------

1. ↑   „მუხლში ერთი ხრტილიც აღარ დამრჩა" - გაგამარუ სუმოდან წავიდა
2. 1 2 3  "madorosumaru".  (14 January 2009) Once He Learns More About Sumo, He Will Be Unstoppable. Sumo Forum. ციტირების თარიღი: 22 September 2010.
3. 1 2  Georgian sumo wrestler Teimuraz Djugheli (Gagamaru) was promoted to the *sekitori* status. Embassy of Georgia to Japan.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 სექტემბერი 2012. ციტირების თარიღი: 22 September 2010.
4. ↑  Sumo: Hakuho denies Baruto perfect record on final day of New Year sumo. Mainichi Daily News (23 January 2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 January 2012.
5. ↑  „გაგამარუმ კარიერა დაასრულა". *imedinews.ge*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-11-22. ციტირების თარიღი: 23 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. საბჯენი თაღები, კამარა, იმპოსტები, კარ-სარკმელების ღიობები და ლავგარდანი - აგურით. წყობაში, ალაგ-ალაგ, ორ რიგად ნაწყობი აგურის ჰორიზონტალური შრეები ჩართული, რომლებიც კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს. თითქმის მთლიანად აგურითაა ნაწყობი ფრონტები და გრძივი ედლების ზედა ნაწილი. კედლები გარედან შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. ნალესობა მხოლოდ აქა-იქაღაა შემორჩენილი. შესასვლელი ორია: სამხრიდან (ამჟამად ამოქოლილია) და დასავლეთიდან. ორივე კარი თარაზულად, ხის ძელითაა გადახურული. 

შიდა სივრცე დადაბლებული პოპორციების მქონეა. შენობის გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი იმპოსტებით დასრულებული სამ-სამი პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი. პილასტრებია გამოყვანილი ოთხივე კუთხეშიც. მათზე დაყრდნობილია აღმოსავლეთი და დასავლეთი ედლების მიმდებარე საბჯენი თაღები. პილასტრების აღმოსავლეთი წყვილით საკურთხეველი გამოყოფილია მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილისგან. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ შემაღლებულია ერთი საფეხურით (სიმაღლე დაახლოებით 22 სმ). პილასტრებს შორის ნახევარწრიულთავიანი, ყრუ თაღებია, რომლებიც პილასტრების დამაგვირგვინებელ კაპიტელს ეყრდნობა. საკურთხეველი სწორკუთხაა, უკონქო. საკურთხეველის ჩრდილოეთ კედელში სხვადასხვა ზომის ორი ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთისაში- ერთი. სამივე ნიშა თაღოვანია. ჩრდილოეთ კედლის ნიშები გეგმით ნახევარწრიულია, სამხრეთ კედლისა კი - სწორკუთხა. ინტერიერი შვიდი ფართო, თაღოვანი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის სამი ჩრდილოეთ, ორი სამხრეთ, თითო-თითო კი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. ეკლესიის იატაკი აგურისაა. 

შენობის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთი და დასალეთი ფასადებია მორთული. მორთულობის ელემენტებია კედლის სიბრტყეში შეღრმავებული, წითლად შეღებილი ჯვრები და რომბები. სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე შესასვლელები ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნახევარწრიული თაღით დასრლებულ სიბრტყეში. ორივე შესასვლელის ზემოთ, თაღის არეში, თითო მცირე ზომის, თაღოვანი ნიშაა. ერთი ნიშა სამხრეთ შესასვლელის მარჯვნივაცაა, შეღრმავების თაღოვანი ნაწილის დონეზე- შეღრმავების ზემოთ კი, გურის რელიეფური ჯვარია. დასავლეთ ფასადზე ფრონტონი გაფორმებულია სამი შეღრმავებული ჯვრითა და ორი რომბით. ჯვრები თავმოყრილია სარკმელთან - ზემოთ და გვერდებზე, ხოლო რომბები - ფრონტონის ძირებთან. ფასადები დასრულებულია სპეციალური მოყვანილობის აგურით ნაწყობი ლავგარდნით (მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია), რომლის პროფილს შეადგენს : თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილეი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით, რომლის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია. 

დასავლეთ კედელზე დადგმულია მთლიანად აგურით ნაგები სამრეკლო - თაღებით გახსნილი ექვსკუთხა ფანჩატური, რომელიც მაღალი ლავგარდნითაა დასრულებული. სამრეკლოს სახურავი მონგრეული აქვს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 166-167.