recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ბორის ატომის მოდელი.
**ბორის პოსტულატები** — დანიელი მეცნიერ ნილს ბორის მიერ დამტკიცების გარეშე შემოღებული ძირითადი დაშვებები, რომელიც საფუძვლად დაედო ბორის თეორიას.

ცნობილია, რომ რეზერფორდის პლანეტალური მოდელი მოიცავდა წინააღმდეგობებს. ნაკლოვანებების გამოსწორება მოახერხა ნილს ბორმა, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა ატომური ბირთვული მოდელი და მაქს პლანკის სინათლის კვანტური თეორია. მაქს პლანკის თეორიის მიხედვით სინათლის ენერგიის გამოყოფა ან შთანთქმა ხდება არა უწყვეტად, არამედ წყვეტილად, ულუფების ანუ კვანტების სახით. აქედან გამომდინარე, ბორმა ჩათვალა, რომ ელექტრონის ენერგიის ცვლილება ხდება დისკრეტულად ანუ წყვეტილად. ბორმა ელექტრონის დამახასიათებელი თვისებები ბირთვის გარშემო მოძრაობისას წარმოადგინა სამი პოსტულატის სახით:

1. ელექტრონი ბირთვის გარშემო მოძრაობს ე.წ. „სტაციონარულ ორბიტაზე"
2. სტაციონარულ ორბიტაზე მოძრაობისას ელექტრონი სინათლეს არ ასხივებს ან არ შთანთქავს
3. ერთი სტაციორული ორბიტიდან მეორეზე გადასვლისას ელექტრონი გამოჰყოფს ან შთანთქავს ენერგიას, კერძოდ, ბირთვთან ახლოს მყოფი ორბიტიდან უფრო დაშორებულ ორბიტაზე გადასვლა ხდება ენერგიის შთანთქმის ხარჯზე და პირიქით.

მიკრონაწილაკის კვანტური ენერგია გამოითვლება ფორმულით E=hν, სადაც h პლანკის მუდმივაა, ხოლო v – ტალღის სიხშირე

ელექტრონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების კვანტური ენერგიის ცვლილება გამოისახება ფორმულით E=E2-E1, სადაც E2 წარმოადგენს მიკრონაწილაკის კვანტური ენერგიას საწყის მდგომარეობაში, ხოლო E1 – საბოლოო მდგომარეობაში.

ნილს ბორმა სტაციონარულ ორბიტის მდგრადობისა და მასზე მოძრავი ელექტრონის სრული ენერგიის გათვალისწინებით გამოთვალა სტაციონარული ორბიტის რადიუსი,მასზე ელექტრონის მოძრაობის სიჩქარე და ენერგიის ფორმულები: 

როგორც ცნობილია, ელექტრონის საკუთარი ორბიტალური მომენტი ტოლია მისი იმპულსისა და რადიუსის ვექტორული ნამრავლის – {\displaystyle L=mvr=nh/2\pi }

სადაც m ელექტრონის მასაა, v – ელექტრონის აჩქარება, r – რადიუსი,n – ორბიტების რაოდენობა. აქედან {\displaystyle v=nh/2\pi mr} ორივე მხარის კვადრატში აყვანის შემდეგ 

{\displaystyle v^{2}=n^{2}h^{2}/4\pi ^{2}m^{2}r^{2}}

{\displaystyle K\*Ze^{2}/Mr=n^{2}h^{2}/4\pi m^{2}r^{2}\Rightarrow r=n^{2}h^{2}/4\pi ^{2}mKZe^{2}} ანალოგიურად შეიძლება გამოვიყვანოთ ფორმულები ენერგიისა და სიჩქარისთვისაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბორის პოსტულატების შესახებ
ახმეროვსკის ტყეში
**ახმეროვსკის ტყე** (რუს. Ахмеровский)— ფოთლოვანი ტყის მასივი რუსეთში. განლაგებულია იშიმბაის რაიონში ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქალაქ იშიმბაიდან 21 კმ. და აღმოსავლეთით სტერლიტამაკიდან 18 კმ. (ბაშკოტროსტანი).

აღწერა
------

ტყის სიახლოვეს
მდებარეობს პრისნოვის მთების სამხრეთ-დასავლეთით. აქვს სწორკუთხოვანი ფართობი დაახლოებით 5 კმ სიგრძით და 4 კმ. სიგანით. ახმეროვსკის ტყის ფართობი დაახლოებით 15კმ². ტყის მასივი მდებარეობს ზღვის დონიდან 180-დან 310 მ-მდე. ტყის მასივს სხვადასხვა მხარეს ჩამოუდის რამდენიმე პატარა, ნაკლებად ცნობილი მდინარე.

ტყის მასივის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 295 მ. სიმაღლეზე მდებარეობს გეოდეზიური პუნქტი.

ტყის ჩრდილოეთით გადის ავტოსტრადა, რომლის სიახლოვეს მდებარეობს სოფელი ახმეროვო.

ტყეს კვეთს ელექტროგადამცემი ხაზი, ასევე, ახმეროვო-პეტროვსკის გრუნტის გზა.

ფლორა
-----

ტყის მასივში იზრდება ფოთლოვანი მუხისა და ცაცხვის ხეები. 1983 წლის მონაცემებით, ხეების სიმაღლე საშუალოდ იყო 17 მ. სიმაღლე და 20 სმ. სიგანე. ტყის მასივი დაყოფილი 9 სექტორად. სამხრეთ ნაწილის სიახლოვეს იზრდება მდელოს მცენარეულობა. ჩრდილოეთით გვხვდება, მეჩხერი საშუალო ზომის ტყის მცენარეულობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადგილის რუკა 1983 წელს. გამოცემულია 1985 წელს. რუსეთში
**ახელოოს ბრძოლა** — ბიზანტია-ბულგარეთის ბრძოლა. გაიმართა 917 წლის 20 აგვისტოს მდინარე ახელოოსა და თანამედროვე ქალაქ პომორიეს შორის, ბულგარეთში.

ახელოოს ბრძოლა შუა საუკუნეების ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი ბრძოლაა, რომელშიც მონაწილეობდა 120 000-ზე მეტი მეომარი. სიმეონ I-მა მოიპოვა გადამწყვეტი ბრძოლა და გააძლიერა ბულგარეთის ჰეგემონია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში. 

913 წელს ხელისუფლებაში ზოიას დაბრუნების შემდეგ კონსტანტინოპოლში ანტიბულგარული განწყობილება გაძლიერდა. მმართველ წრეებს სჯეროდათ, რომ ბულგარეთის სახელმწიფო და მისი ამბიციური მმართველი სიმეონი, საფრთხეს უქმნიდა ბიზანტიის იმპერიას. ზოიამ მიიღო ბულგარელების განადგურების გადაწყვეტილება. 

917 წელს ბიზანტიის იმპერიამ ზავი დადო არაბთა სახალიფოსთან, რათა საკუთარი ძალების მობილიზაცია მოეხდინა ბულგარელების წინააღმდეგ. ბიზანტიის დიპლომატია ცდილობდა სიმეონის წინააღმდეგ დიდი კოალიციის შექმნას და მოლაპარაკებებს მართავდა სერბებთან, მადიარებთან და პაჭანიკებთან. სიმეონმა სერბები დაიმორჩილა, ხოლო მადიარები და პაჭანიკები თავის მხარეზე გადაიყვანა. 

ბიზანტიის არმიას მეთაურობდა ლეონ ფოკა, ხოლო ფლოტს რომანოზ I ლაკაპენოსი, ხოლო ბულგარეთის არმიას პირადად სიმეონ I. 

დაპირისპირებული არმიები მდინარე ახელოოსა და ქალაქ ახელოოს (ამჟამად პომორიე) შორის შეხვდენენ. მძიმე ბრძოლების შედეგად თითქმის ყველა ბიზანტიელი მხედართმთავარი დაიღუპა, ხოლო არმია სრულიად განადგურდა.

ლიტერატურა
----------

* Атанас Пейчев и колектив, 1300 години на стража, Военно издателство, София 1984.
* Йордан Андреев, Милчо Лалков, Българските ханове и царе, Велико Търново, 1996.
* Haldon, John (1999). *Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565–1204*.  Routledge. ISBN 978-1-85728-495-9.
* Haldon, John (2008). *The Byzantine Wars*.  The History Press.
* Stephenson, Paul (2004). *Byzantium’s Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204*.  Cambridge University Press. ISBN 0-511-03402-4.
* Bakalov, Georgi (2003). *Том 5 от История на българите: Военна история на българите от древността до наши дни*.  TRUD Publishers. ISBN 978-954-621-235-1.
**ბლუდენცი** (გერმ. Bludenz) — ქალაქი ავსტრიაში, ფორარლბერგის ფედერალურ მხარეში. მთებით გარსშემორტყმული ქალაქი ხუთი სხვადასხვა ხეობის კვეთის ადგილასაა გაშენებული.

როგორც არქეოლოგიური მასალებიდან ჩანს, ეს ტერიტორია დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. სახელწოდება ბლუდენცი კელტურიდან მომდინარეობს. ძვ. წ. 600 წელს აქ რომალეთა სამხედრო საწვრთნელი ბაზა ყოფილა. წერილობით წყარობებში ქალაქი პირველად 830 წელს იხსენიება. 1098 - 1629 წლებში ქალაქი ცხრამეტჯერ გადაურჩა შავ ჭირს. ეპიდემია განსაკუთრებით 1143 - 1591 წლებში მძვინვარებდა.

წლების განმავლობაში, შენდებოდა ციხესიმაგრეები და ეკლესიები. დღეისათვის, ბლუდენცი პოპულარული სამთო-სათხილამურო კურორტია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავსტრიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (გერმანული) ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Einwohnerzahl 1.1.2022 nach Gemeinden mit Status, Gebietsstand 1.1.2022 — Statistics Austria.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q358870'></a>
2. ↑  (გერმანული) Infos at Bludenz website[*მკვდარი ბმული*]
**არჯევან-სარვანის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არჯევან-სარვანში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილიში. აგებულია X-XI საუკუნეებში. ზოგიერთი წყარო მას XI-XII საუკუნეებით ათარიღებს.

არჯევან-სარვანის ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ნაგებობას. აშენებულია დიდი ზომის დამუშავებული კვადრებით. გადახურულია ლორფინით. ეკლესია გეგმაში მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ორი თაღოვანი ნიშია. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკთან შედარებით აწეულია ერთი საფეხურით. სამხრეთიდან არსებული შესასვლელი არქიტრავულია. არქიტრავზე ამოკვეთილია კვარცხლბეკზე აღმართული ჯვარი, რომელსაც შემოუყვება ბოლოებში ჰორიზონტალურად გაშლილი, ნახევარწრიული ლილვი. ეკლესიას აქვს თაღოვანი სარკმელები სამხრეთის და აღმოსავლეთის კედლებზე, რომლის საფუძველზეც ნათდება ინტერიერი. აღმოსავლეთის სარკმელს შემოვლებული აქვს მოჩუქურთმებული საპირე. სარკმლის მარჯვენა მხარეს ხუთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა, რომელშიც მოიხსენიება „მეფეთ მეფე გიორგი" და ეკლესიის ამშენებელი მექარვე. ეკლესიის ეზოში სამაროვანია გამართული, ჩრდილო-აღმოსავლეთით კი ნამოსახლარის ნაშთები შეინიშნება.

არჯევან-სარვანის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5366

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ბორის ნიტრიდი** — ბორის ნაერთი აზოტთან ქიმიური ფორმულით {\displaystyle {\ce {BN}}}. ბორის ნიტრიდი მიიღება ბორისა და აზოტის 2 000°C-ზე უფრო მაღალ ტემპერატურაზე გახურებისას ან ბორის ანჰიდრიდისა და აღმდგენლების (ნახშირი, მაგნიუმი) ნარევის გახურებით ამიაკის ატმოსფეროში. ამ პირობებში მიიღება {\displaystyle {\ce {BN}}}-ის α-ფორმა, თეთრი ფხვნილი, რომელიც თავისი კრისტალური სტრუქტურით გრაფიტის მსგავსია. მაღალი ტემპერატურისა და წნევის დროს კატალიზატორების მონაწილეობისას გრაფიტისმაგვარი ჰექსაგონალური ფორმა გარდაიქმნება მკვეთრად განსხვავებული თვისებების მქონე კუბურ ალმასის მაგვარ β-ფორმად (ბორაზონი). ბორაზონის სიმაგრე უახლოვდება ალმასის სიმაგრეს. ჩვეულებრივი (გრაფიტისმაგვარი) ბორის ნიტრიტი ოთახის ტემპერატურაზე ქიმიურად საკმაოდ ინერტულია.

გამოყენება
----------

ბორის ნიტრიდისგან მზადდება ცეცხლგამძლე მასალა, ნახევრად გამტარები, დიელექტრიკები, ნეიტრონის შთამნთქმელები. ბორაზონს იყენებენ აგრეთვე ზემაგარი აბრაზიული მასალის დასამზადებლად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 472.
ბორის რომანოვსკი
**ბორის რომანოვსკი** (დ. 1879, კიევი, უკრაინა ― გ. 1947, იქვე) — პოლონელი მხატვარი, რომელმაც სიცოცხლის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოში გაატარა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა კიევში, უკრაინა, შეძლებულ ოჯახში. ბავშვობაში კიევის დანილოვის გრაფიკისა და ხატვის სკოლაში სწავლობდა. შემდეგ პარიზში მიმგზავრება, სადაც სახვითი ხელოვნების აკადემიაში (École de Beaux-Arts) ირიცხება. აქ ის ოგიუსტ დელაკლუზისა და პიერ ბონარდის სტუდიებში გადის პრაქტიკას. 1908-1911 წლებში პარიზის ოპერის სცენის დიზაინერად მუშაობს. აქ მის მთავარ ნამუშევართა შორის იყო პეტრე ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი". 1911 წელს იმართება მისი პირველი პერსონალური გამოფენა პარიზში. 1912 წელს კიევში ბრუნდება. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ფრონტის წინა ხაზზე კორესპონდენტად აგზავნიან. დაჭრილი დემობილიზაციით უკან კიევში ბრუნდება. კიევში ის ხდება უკრაინის მხატვართა გაერთიანების ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1922 წელს გაერთიანების პრეზიდენტად ირჩევენ. 1918-1925 წლებში რომანოვსკი კიევის სხვადასხვა თეატრში და კიევის ოპერაში მუშაობს სცენურ დიზაინერად.

1925 წელს კოტე მარჯანიშვილის რჩევით რომანოვსკი თბილისში გადმოდის საცხოვრებლად. აქ ის წითელ თეატრში და გამომცემლობა „ზარია ვოსტოკა"-ში იწყებს მუშაობას. 1927 წელს თბილისის საქალაქო მუზეუმმა რომანოვსკის შეუკვეთა ძველი თბილისის ამსახევლი აკვარელის ნახატების სერიის შექმნა (სულ 33 ტილო). ამ თემით აღტაცებული მხატვარი საათობით ძველი თბილისის უბნებში დახეტიალობდა: მეიდანზე, რიყესა და მეტეხის უბანში. ქალაქის ნამდვილი ფერების შესაცნობად ის ამ უბნების ქარვასლებს, სახელოსნოებსა და ჩაიხანებს სტუმრობს. იუმორითა და სითბოთი გამსჭვალული ეს 33 ტილო ძველი თბილისის ყოველდღიური ცხოვრების ამსახველი უნიკალური დოკუმენტური მასალა გახდა, მისი ვიწრო ქუჩებითა და მოფუსფუსე მცხოვრებლებით.

1929 წელს იმართება რომანოვსკის პერსონალური გამოფენა თბილისის სასტუმრო ორიენტში ქართველ მხატვართა ასოციაციის დარბაზში. თბილისში ყოფნისას რომანოვსკი უმეგობრდება ლადო გუდიაშვილს, რომელიც დიდ გავლენას ახდენს მის ხელოვნებაზე. მის ახლო მეგობართა შორის იყვნენ ძმები კაკაბაძეები (დავით და სარგის). სარგის კაკაბაძემ გააცნო რომანოვსკის ქართული ლეგენდები და ისტორიული გმირები. ამ ისტორიებით შთაგონებული მხატვარი ქმნის მის ყველაზე მეტად ცნობილ ისტორიულ ტილოებს, მათ შორის „კრწანისის ბრძოლას", რომელშიც ქართველთა და სპარსთა ბრძოლის სცენაა აღბეჭდილი.

1931 წელს რომანოვსკი ტაშკენტში გადადის, სადაც ის ადგილობრივი მუსიკალური თეატრის სცენური გამფორმებლად იწყებს მუშაობას. მცირე ხანში მას ტიფი შეეყარა და ლოგინად ჩავარდა. 1934 წელს საქართველოში ბრუნდება მკურნალობის გასაგრძელებლად. ამჯერად სოხუმში სახლდება, სადაც ის სახვითი ხელოვნების სკოლაში ხატვისა და გრაფიკის მასწავლებლად იწყებს მუშაობას. რომანოვსკის რამდენიმე ნამუშევარი ინახება სოხუმის საქალაქო მუზეუმში, მათ შორის „პირველყოფილი ადამიანის ორთაბრძოლა დათვთან" და „ციტრუსის მოსავალი".

1937-1941 წლებში რომანოვსკი მუშაობს ქართული ფილმის სცენურ დიზაინერად და მხატვრულ გამფორმებლად თბილისში.

1947 წელს კიევში მოულოდნელად გარდაიცვალა გულის შეტევით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომანოვსკის ბიო და ნახატების გალერეა.[*მკვდარი ბმული*]
**აშშ-ს ძირითადი ჯანდაცვის სააგენტოა** PHS (Public Health Service) — ჯანდაცვის და ადამიანთა უფლებების დეპარტამენტის ნაწილი. PHS შეიქმნა კონგრესის აქტით, 1798 წლის 16 ივლისს, რათა შეექმნათ ამერიკელი მეზღვაურებისთვის კარგი პირობები. ამის შემდეგ მისი ფუნქციები ძალიან შეიცვალა. PHS-ს მართავს ჯანდაცვის მდივანი და აშშ-ის მთავარი სამხედრო ქირურგი. 

PHS-ი აქვს რამდენიმე დანაყოფი - ალკოჰოლის, ნარკომანიის და გონებრივი დაქვეითების ადმინისტრაცია (ADAMHA), ეპიდემიური დაავადების კონტროლის კომისია, საჭმლის და ნარკოტიკების ადმინისტრაცია, ჯაბნრთელობის რესურსების და სერვისების ადმინისტრაცია და ნაციონალური ჯანმრთელობის ინსტიტუტი. PHS-ის ძირითადი ცენტრებია სამედიცინო სტატისტიკის ცენტრი და ჯანმრთელობის სერვისების კვლევისა და ჯანმრთელობის უზრუნველყოფის ცენტრი. 

ADAMHA-ს ფუნქცია არის შეიმუშავოს ეფექტიური სტრატეგია ალკოჰოლიზმთან, ნარკომანიასთან და გონებრივ დაქვეითებასთან საბრძოლველად. მისი კომპონენტებია ალკოჰოლიზმისა და ნარკომანიის ინსტიტუტი და გონებრივი დაქვეითების ინსტიტუტი. 

ეპიდემიური კონტროლის ცენტრი მდებარეობს ატლანტაში, ჯორჯია. PHS-ის ამ განშტოებას გააჩნია 9 ქვედივიზია: ეპიდემიური პროგრამის ოფისი, საერთაშორისო ჯანმრთელობის ოფისი, სალაბორატორიო ოფისი, პრევენციური ცენტრი, ჯანმრთელობის განვითარების ოფისი, ჯანმრთელობის სასწავლი ცენტრი, პროფესიული ჯანმრთელობის ცენტრი და ინფექციური დაავადებების ცენტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აშშ-ის ჯანდაცვის სააგენტოები***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-05-06 საიტზე Wayback Machine.
ბასილისკოს გრავიურა ხეზე, ულისე ალდროვანდი, *Serpentum, et draconum historiae libri duo*, 1640 წ.
**ბასილისკო** (ლათ. regulus; ბერძ. βασιλίσκος — პატარა მეფე) — მითოლოგიაში არსება მამლის თავით, ბაყაყის თვალებითა და ტანით და გველის კუდით. (თუმცა ხშირად ითვლება, რომ მასში დომინერებს გველის ნაწილი). ბასილისკოები რამდენიმეჯერ ნახსენებია ბიბლიაში. შუა საუკუნეებში მათ რეალურ ცხოველებად თვლიდნენ. ასევე ითვლება, რომ ამ არსებებს ჰქონდათ შხამიანი სუნთქვა და კლანჭები, ასევე არსებობდა ვარაუდი, რომ ბასილისკოს თვალებში ჩახედვა ჩამხედს აქვავებდა. ბასილისკოს ტრადიციულად კლავდა მხოლოდ მამლის ყივილი. ასევე გველკუდა არსება ითვლება გველთა მეუფედ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მითოლოგიური ენციკლოპედია დაარქივებული 2012-06-14 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბასილისკო***

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰერალდიკური არსებები |
| --- |
|  |
| მხეცები | 
დათვი • ვეფხვი • ირემი • კენგურუ • ლომი • მგელი • ჟირაფი • ტახი • ფურ-ირემი • ძაღლი • ხარი |  |
|  |
| ფრინველები | 
არწივი • ვარხვი • მამალი • მტრედი • ჭილყვავი |
|  |
| ლეგენდარული არსებები | 
ბასილისკო • ბიშონე • გრიფონი • დრაკონი • ენფილდი (არსება) • ვივერნი • მანტიკორი • მარტლეტი • სალამანდრა • უნიკორნი • ფენიქსი • Cockatrice |
|  |
| თევზები | 
დელფინი • ქარიყლაპია • ნიჟარა |
|  |
| სხვა | 
გველი • გომბეშო • ფუტკარი • ღამურა • ჭიანჭველა |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**აშხაპირა** — მცირე ზომის წყარო, მდებარეობს სოფელ ხვანჭკარაში, მდინარე რიონის მარჯვენა ნაპირზე. სასაფლაოსკენ მიმავალი გზის ხელმარჯვნივ, გზის პირას. წყაროს საფასადე კედელი წარმოდგენილია ნათალი კვადრებით ამოყვანილი 5 ჰორიზონტალური რიგით, რომლებიც სამკუთხა დეკორატიული ფრონტონით სრულდება. ფრონტონს რელიეფური ლილვი მიუყვება. წყაროს საფასადე მხარეს მცირე ზომის მართკუთხა ფორმის ავზი აქვს ამოყვანილი. ფრონტონის ქვები რომლებიც წყაროს საფასადე კედელს ხურავს და ზემოდან ბრტყლად ედება, როგორც ჩანს თითო-თითო მასიურ ქვაში იყო გამოთლილი, რომლებიც შემდგომ დაზიანდა და ორ-ორ ნაწილად არის გადატეხილი. მეორე ჰორიზონტალურ რიგში მოწყობილია წყლის სადინარი ღიობი. წყარო წყლით მარაგდება ხვანჭკარის ჩრდილოეთით არსებული მთის მასივებიდან თიხის მილებით გამოყვანილი სისტემით. საფასადე კედელზე წყაროს აგების წელია ამოკვეთლი: "19-23 წ. 19 აპ.". საიდანაც ვგებულობთ, რომ წყარო უკვე 1 საუკუნეს ითვლის. აღმოსავლეთ მხარეს წყაროს ფლეთილი ქვებით ამოყვანილი მცირე ზომის თარო აქვს მოწყობილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39395
**ახაცხის კლუზი** — კლუზი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ბზიფის ხეობაში, სოფელ ფსხუს ქვემოთ, ზღვის დონიდან 350–400 მეტრ სიმაღლეზე. კლდეკარი ბზიფის ხეობის კირქვული მონაკვეთის უვიწროეს უბანში მდებარეობს, რომელიც გამომუშავებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული წყებების საზღვარზე. კლუზის სიგრძე — 0,7 კილომეტრია, სიღრმე — 200 მეტრი, ხოლო სიგანე ზედა ნაწილში — 7-8 მეტრს აღწევს. ზოგიერთ რაიონში სიგანე უფრო ნაკლებია. ზედ გადებულია პრიმიტიული ხიდი. კლუზის კიდეები ალაგ-ალაგ თითქმის ერთიმეორეს ეხება, ხოლო ერთგან, კერძოდ, მდინარე ფშიცის შესართავთან გაჩხირული ლოდი ზედ ამოსული ხეებით ბუნებრივ ხიდს ქმნის. სახელწოდება „ახაცხა" მთავრის ხიდს ნიშნავს და მიუთითებს შერვაშიძეების სამფლობელოზე. საყურადღებოა, რომ აქ ოდესღაც აფხაზეთის მთავართა დიდი ბაღი იყო. ძეგლს ძლიერ უხერხული მისადგომები აქვს. ამ ადგილში მოხვედრა შეიძლება სხვადასხვა მხრიდან, თუმცა ყველა შემთხვევაში საჭიროა სიძნელეთა გადალახვა. ბზიფის ხეობა კანიონს ზემოთ, კერძოდ, სოფელ ფსხუსაკენ და ქვემოთ, კერძოდ, მდინარე გეგის შესართავისაკენ, სრულიად უგზოა, ხოლო ბილიკი, რომელიც ხიდისაკენ ბზიფის ქედიდან ჩამოდიოდა, კერძოდ, უღელტეხილ ძინიდან, და მდინარე ფშიცის ხეობით რიხვის მასივზე ადიოდა. ამ გზით 1890 წელს იმოგზაურა სახელგანთქმულმა რუსმა ბოტანიკოსმა ნიკოლოზ ალბოვმა. დღეს, თითქმის წაშლილია და თანაც მოითხოვს საკმაოდ მაღალი უღელტეხილების გადალახვას. ახაცხის კლუზი შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში".

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს სსრ წითელი წიგნი, „საბჭოთა საქართველო", გვ. 215, წელი 1982.
ბურგუნდიის სამეფო 1034 წელს  ბურგუნდიის სამეფო
  საფრანგეთის სამეფო  გერმანიის სამეფო  იტალიის სამეფო თეთრი ზოლით აღნიშნულია თანამედროვე სახელმწიფოების საზღვრები
**ბურგუნდიის სამეფო** (ფრანგ. Royaume de Bourgogne) — შუა საუკუნეების სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი, რომელიც არსებობდა X-XIV საუკუნეებში თანამედროვე სამხრეთ-აღმოსავლეთი საფრანგეთისა (პროვანსის, დოფინეს, სავოიისა და ფრანშ-კონტეს ოლქები) და დასავლეთ შვეიცარიის ტერიტორიაზე. წარმოიქმნა 933 წელს ზემო და ქვემო ბურგუნდიების სამეფოების გაერთიანების შედეგად, ხოლო 1032-1034 წლებში შევიდა საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში. მოგვიანებით სამეფო დაიშალა უფრო მცირე ფეოდალურ სამფლობელოებად (მათ შორის უფრო მეტად ცნობილია — პროვანსისა და სავოიას საგრაფოები, ბურგუნდიის პფალცსაგრაფო), რომელთა უდიდესი ნაწილიც დროთა განმავლობაში საფრანგეთს უერთდებოდა. დედაქალაქის ლათინური დასახელების — არლის გამო, ბურგუნდიის სამეფო ასევე ცნობილია სახელწოდებით **არელატი** ან **არელატის სახელმწიფო**.

ბურგუნდიის თანამედროვე ისტორიული ოლქი და რეგიონი არასდროს არ შედიოდა ბურგუნდიის სამეფოს შემადგენლობაში და რჩებოდა საჰერცოგოდ საფრანგეთის მეფის სიუზერენობის ქვეშ.

ლიტერატურა
----------

* Арелатское государство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Davies, Norman (2011) *Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe* (ISBN 978-1846143380)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბასილი**. |

**ბასილი დიდი კომნენოსი** (ბერძ. Βασίλειος Μέγας Κομνηνός; გ. 6 აპრილი, 1340) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1332-1340 წლებში. იმპერატორ ალექსი II-ისა და ჯიაჯაყ ჯაყელის უმცროსი შვილი.

ბიოგრაფია
---------

1330 წელს, როდესაც მისმა უფროსმა ძმამ ანდრონიკე III-მ დაიკავა ტახტი და მოკლა თავისი ორი ძმა მიხეილი და გიორგი, ბასილი იძულებული გახდა კონსტანტინოპოლში გაქცეულიყო. ანდრონიკეს გარდაცვალების შემდეგ, მისი მცირეწლოვანი შვილის მანუელ II-ის მმართველობისას, ტრაპიზონის პრობიზანტიურმა პარტიამ 1332 წლის აგვისტოში კონსტანტინოპოლიდან გამოიწვია ბასილი და ტახტზე აიყვანა. მანუელ II ბერად აღკვეცეს და მონასტერში გამოკეტეს. თავისი მმართველობა ბასილმა დაიწყო იმ ქართველების რეპრესიით, რომელთაც ტრაპიზონის იმპერიაში მაღალი თანამდებობები ეკავათ. ტახტზე ასვლიდან ექვს თვეში მის წინააღმდეგ მანუელ II-ის ხელმძღვანელობით აჯანყება დაიწყო. აჯანყება ჩაახშეს და 21 თებერვალს, სავარაუდოდ ბასილის ბრძანებით იოანე ევნუხმა მოკლა მანუელი. 

მმართველობის პირველ წელსვე მოუწია შეიხ-ჰასანის შემოტევის მოგერიება. ბრძოლა მინთრიონის გორასთან გაიმართა და თავდასხმა მოგერიებულ იქნა. ბასილის მმართველობა მოსახლეობაში უკმაყოფილებას იწვევდა. უკმაყოფილება ისეთი დიდი იყო, რომ 1333 წლის 2 მარტს, მზის დაბნელების დროს მოსახლეობამ ქვები დაუშინა, ბასილი იძულებული გახდა დამალულიყო. 

1335 წელს ბასილი დაუმოყვრდა ბიზანტიის საიმპერატორო კარს და ცოლად შეირთო ანდრონიკე III-ის ასული ირინა პალეოლოგოსი. მალევე ურთიერთობა გაუფუჭდა მასთან და 1339 წელს ცოლად მოიყვანა ირინა ტრაპიზონელი. კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა იოანე XIV-მ ირინა ტრაპიზონელი ეკლესიიდან განკვეთა, ხოლო ტრაპიზონის მიტროპოლიტმა გრიგოლმა ბასილისა და ირინა ტრაპიზონელის ქორწინება დაგმო. ირინა ტრაპიზონელისგან ჰყავდა ბაილის შვილები ალექსი და კალო-იოანე.

ბასილი გარდაიცვალა 1340 წლის 6 აპრილს, სავარაუდოდ მოწამლა მისმა კანონიერმა ცოლმა ირინამ, რომელმაც დაიკავა იმპერატორის ტახტი.

ლიტერატურა
----------

* *ყაუხჩიშვილი, ს.*, ნიკიფორე გრიგორასი // ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967. — გვ. 147-153.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *მიქაელ პანარეტოსი* „ტრაპიზონის ქრონიკა" XIV საუკუნე
* Fondation for Medieval Genealogy : Императоры Трапезунда(ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრაპიზონის იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
ალექსი I  · ანდრონიკე I  · იოანე I  · მანუელ I  · ანდრონიკე II  · გიორგი I  · იოანე II  · თეოდორა კომნენოსი  · იოანე II  · ალექსი II  · ანდრონიკე III  · მანუელ II  · ბასილი · ირინა პალეოლოგოსი · ანა კომნენოსი  · იოანე III  · მიხეილი  · ალექსი III  · მანუელ III  · ალექსი IV  · იოანე IV  · დავითი |

 |
**ბედონის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან ვიწრო და დაბალი გვიანდელი მინაშენი აკრავს. მომდევნო ხანებში სამხრეთი მინაშენისათვის დასავლეთიდან კვადრატული გეგმის ორფერდასახურავიანი ნაგებობა მიუდგამთ, რომელიც ეკლესიის დასავლეთის ფასადის თითქმის ნახევრამდე აღწევს. ეკლესია აგებულია მოზრდილი ზომის, უხეშად ნათალი ქვით. წყობა უმეტესად რეგულარულია. ქვემს შორის დარჩენილი არეები შევსებულია კირის ბათქაშით. 

ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია - მინაშენიდან. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. მინაშენის იატაკი ეკლესიის იატაკის მიმართ რამდენადმე მაღალია, რის გამოც კარის ღიობში კიბის ორი საფეხურია მოწყობილი. ეკლესიის შიდა სივრცე განათებულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმლით, რომლებსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვთ. აღმოსავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. დასავლეთისა ოდნავ მაღალია და ზემოთკენ შესამჩნევად ვიწროვდება. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - კუთხეებში მომრგვალებული. საკურთხეველი გადახურულია საკმაოდ ტლანქად ნაწყობი კონქით. საკურთხეველში ორი ტრაპეზი დგას. ერთი სარკმლის ქვემოთაა, კედელთან, მეორე, რამდენადმე მოზრდილი - შუაში. აღმოსავლეთი კედლის ჩრდილოეთ კიდეში ერთი მცირე ზომის ნიშანია, სამხრეთ კედელში - სამი. ინტერიერის კედლებს მთელ სიგრძეზე საფეხური გასდევს. ეკლესიის უსწორო მოხაზულობის კამარა მარტივ კონსოლებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. ერთი შეკიდებული საბჯენი თაღია კამარის დასავლეთ კიდეში. სამხრეთი მინაშენი განივი კედლით ორ არათანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი. მათგან დასავლეთისა კვადრატულია და ეკლესიის კარიბჭის დანიშნულებას ასრულებს. კარიბჭეში შესასვლელი თაღოვანი კარი დასავლეთის მინაშენიდანაა. კარის არქიტრავზე კაუჭებიანი წარბია ამოკვეთილი. კარიბჭის სამხრეთ კედელში ფართო სწორკუთკა სარკმელია. აღმოსავლეთით - კარი, რომლითაც კარიბჭე მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილს უკავშირდება. ამ ნაწილს ერთი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. დასავლეთ მინაშენში სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მინაშენის კედლებში ოთხი სათოფური და ორი სწორკუთხა ნიშია. განათებულია დასავლეთ კედელში მოწყობილი თაღოვანი სარკმლით.

ეკლესიის ფასადები სადაა. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. დასავლეთ სარკმლის თავზე ამოკვეთილია მცირედ შეღრმავებული თაღი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით, რომელსაც განივ ფასადებზე, ფრონტონის კუთხეებთან, ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს. ეკლესია და ორივე მინაშენი ფიქლითაა გადახურული. ეკლესიის სახურავს მაღალი კეხი გასდევს, რომლის აღმოსავლეთ კიდეს ქვაში გამოკვეთილი პატარა ჯვარი აგვირგვინებს. დასავლეთ მინაშენის დასავლეთ ფრონტონის წვეროზე კი ვერძის ქანდაკებაა დადგმული.

ეკლესიის სამხრეთით, ფიქლით ნაგებ გვიანდელ კვარცხლბეგზე დგას ქვის ჯვარი, რომელზეც დაბალი რელიეფით რომბში ჩასმული მზის სიმბოლური გამოსახულებაა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 227.
**წმიდა აღმსარებელი ბასილისა ნიკომიდიელი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 3 სექტემბერი, ახალი სტილით - 16 სექტემბერი. იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305) ზეობისას ეწამა ქრისტესთვის, ამ დროს გოგონა ცხრა წლის იყო, მან ნიკომიდიის მმართველ ალექსანდრეს წინაშე ახოვნად აღიარა ქრისტე. მმართველი ჯერ ალერსით ცდილობდა მის გადმობირებას, შემდეგ კი, გოგონას სიმტკიცით გააფთრებულმა, მისი წამება ბრძანა. ნეტარი სასტიკად გვემეს, ცეცხლზე დაკიდეს, გახურებულ ქურაში შეაგდეს, მხეცებს მიუგდეს დასაგლეჯად... მაგრამ ღვთის მადლით დაცულმა, ყველა ამ სატანჯველს უვნებლად გამოაღწია. ამ სასწაულმა ალექსანდრე უფლის ყოვლისშემძლეობაში დაარწმუნა, ფეხებში ჩაუვარდა წმიდა ყრმას და შენდობა და უფლის წინაშე მეოხება სთხოვა. წმიდა ბასილისამ სიხარულით ადიდა ღმერთი. მოუწოდეს ეპისკოპოსს, რომელმაც ალექსანდრე დამოძღვრა და კათაკმევლად დაადგინა. სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი მმართველმა კეთილმსახურებაში გაატარა. წმიდა ბასილისამ მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს 309 წელს.

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წელი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ახატლის ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ახატლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას, მინდორში. ნაგებობა განეკუთვნება XVII საუკუნის II ნახევარს.

შენობა გეგმით აღმოსავლეთ-დასავლეთ მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია (13,3x8,7 მეტრი, კედლების სისქე 1,1 მეტრი), რომელსაც გარედან ოთხივე კუთხე მომრგვალებული აქვს. ნაგებია რიყის ქვის ჰორიზონტალური რიგებით კირის სქელ დუღაბზე. შემორჩენილია პირველი სართულის ოთხივე კედელი, სხავადასხვა სიმაღლეზე და მეორე სართულის კედლის მცირე ნაწილი. პირველ სართულზე, ერთმანეთისგან განივი კედლით გამიჯნული, სხვადასხვა ფართობის, ორი, სწორკუთხა სადგომი, რომლებიც გამყოფ კედელში მოწყობილი, ნახევარწრიული თაღით დასრულებულიგასავლელით უკავშირდება ერთმანეთს. აღმოსავლეთით მდებარეობს სადგომი (დაახლოებითი ფართობი 20 კვ.მ), რიყის ქვიტ ნაწყობი კამარითაა გადახურული და, მეორე სადგომთან შედარებით, თითქმის ორჯერ უფრო მცირე ფართობისაა. დასავლეთით მდებარე სადგომს კი, ხის კოჭებზე დაყრდნობილი ბრტყელი გადახურვა ჰქონდა.

შესასვლელი დასავლეთ ნაწილში მდებარე სადგომის დასავლეთ კედელში იყო გაჭრილი. დიდი სადგომის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ოთხ-ოთხი თაღოვანი ნიშაა, რომლებშიც თითო სათოფურია მოწყობილი. ნიშებს ზემოთ, ორივე კედელში, ორ-ორი სწორკუთხა, მკვეთრად დახრილიძირის მქონე სარკმელია. ორი, თაღოვანი ნიშაა სადგომების გამმიჯნავი სამხრეთ ნახევარში. ორივე ნიშის სიმეტრიულად, მცირე სადგომის მხრიდან, მოწყობილია იგივე ფორმის და ზომის ნიშა, მათ შორის მოქცეულ კედელში კი ვიწრო ხვრელია, რომელიც როგორც ჩანს, სათოფურებად გამოიყენებოდა. ამ ნიშების გარდა, მცირე სადგომის კედლებში კიდევ ოთხი ნიშაა. მათგან ორი, რომლებიც თითო სათოფურითაა აღჭურვილი, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშია, ორი კი საკმაოდ მცირე ზომისაა და მდებარეობს აღმოსავლეთ კედლის კიდეებთან, ხოლო ერთი დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ბოლოში, ამ უკანასკნელში გაჭრილია მოზრდილი ღიობი, რომელიც დიდ სადგომში გადის. სადგომი განათებული იყო ორი განიერი, თარაზულად გადახურული სარკმლით, რომლებიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუაშია განთავსებული.

ნაგებობის მეორე სართულიც ორი სადგომისგან შედგება. ამ სართულიდან შემორჩენილია მხოლოდ სადგომის გამმიჯნავი კედლის მცირე ნაწილი. ძეგლი გამაგრებული საცხოვრებლის საინტერესო ნიმუშია. შენობის კორპუსშიც, როგორც ჩანს, გაერთიანებული იყო ორი ნაწილი, რომლებშიც განთავსებული იყო საბრძოლო ელემენტებით აღჭურვილი საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციის სადგომები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 164-165.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვადაჭკორია**. |

**ბადრი ნიკოლოზის ძე ვადაჭკორია** (დ. 29 მაისი, 1947, ლანჩხუთი) — ქართველი ჟურნალისტი, ფოტოკორესპონდენტი. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2003). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება (1977).

მუშაობდა საქტელერადიოკომიტეტში სპეციალურ კორესპონდენტად (1971-იდან). იყო საქტელერადიოკორპორაციისა და „ახალი ქართული გაზეთის" საკუთარი კორესპონდენტი ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში (1998–2002). გაზეთების „ნატვრისთვალის", „ახალგაზრდა კომუნისტის" სპეციალური კორესპონდენტი. 1994–1998 წლებში მოღვაწეობდა დიპლომატიურ სამსახურში. არის საერთაშორისო ფოტოკონკურსების მონაწილე და ლაურეატი.

საქართველოს ჟურნალისტთა შემოქმედებითი კავშირის (ფედერაცია) წევრი (1982), ჟურნალისტთა საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრი (1993) და ჟურნალისტთა ფედერაციის პრიზის „ოქროს ფრთის" ლაურეატი (2005). 

არის 25 ფოტოკრებულის და 6 წიგნის ავტორი. მისი ნამუშევრებია: ფოტოალბომი „ქართული სული" (2007, I ტ.), „ჩემი საქართველო" (2010) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ვადაჭკორია ბადრი ნიკოლოზის ძე // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 129.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბადრი ვადაჭკორია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ქოქოშვილი, დათო (2 ოქტომბერი, 2022). „საპატიო თბილისელის ჯილდო 20 ადამიანს გადაეცა". *netgazeti.ge*. ციტირების თარიღი: 3 ოქტომბერი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**ახაშნის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახაშნის სამხრეთ განაპირას გაშლილ ადგილზე, განეკუთვნება XVIII საუკუნეს.

კოშკი გეგმით მრგვალია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია პირველი სართული და მეორე სართულის კედლის ჩრდილოეთ მხარე. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთიდან, კარი თაღოვანია. კარის პირდაპირ თაღოვანი ბუხარია, კედლის დანარჩენ ნაწილში კი — ხუთი ღრმა თაღოვანი ნიშა. მათგან ოთახში თითო ვიწრო ხვრელი და ორ-ორი სათოფურია მოწყობილი, ხოლო ერთში ორი სათოფური, ნიშების თაღები და ბუხარი კვადრატული აგურითაა გამოყვანილი. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. კამარის წყობაში, ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ღიობი შიგნიდან გარეთ მკვეთრად მაღლდება. 1-ლი სართულის კედლის დასავლეთ ნაწილში, კედლის სისქეში, მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე, რომლის შემოსასვლელი კოშკში შესასვლელის დასავლეთ წერტილშია.

მეორე სართულის შემორჩენილ კედელში, პირველ სართულზე მდებარე ბუხრის ასწვრივ, თაღოვანი ბუხარია. ბუხრის ორივე მხარეს შემორჩენილია ნიშების კვალი, ხოლო ზემოთ ბრტყლად გადახურული სარკმელი და გუმბათოვანი კამარის ქუსლის წყობის მცირე ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 53.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბასილი**. |

**ბასილი**, **ბასილა** — ნახევრად წარმართული ღვთაება, რომელშიც შერწყმულია ქრისტიანული ეკლესიის მოღვაწეის ბასილი დიდისა და „დიდ ღმერთად" წოდებული ქართული წარმართული ღვთაების, იგივე ბოსელის კულტი*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !. ამ ორი კულტის დაახლოება-შერწყმა სახელთა მსგავსების საფუძველზე უნდა მომხდარიყო. *ბასილას* ანუ *კაც-ბასილას* უწოდებდნენ კაცის სახის საახალწლო კვერს, რომელსაც დიდ ღმერთს უძღვნიდნენ*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} ! ქართლში ასეთ კვერს გულზე ჯვარს გამოუსახავდნენ და ფქვილის გოდორში ჩააგდებდნენ — „ბარაქა ამ გოდორსო". მას ახალწელიწადს წყალსაც ასხურებდნენ ან წყალკურთხევა დღეს მდინარეში ასველებდნენ. ასეთსავე კვერებს აცხობდნენ კახეთსა და ჯავახეთში.

ზოგჯერ ბასილა გამოსახული იყო მრგვალი კვერის ზედაპირზე, ამიტომ ამ კვერსაც ბასილა ეწოდებოდა. რაჭის ზოგიერთ სოფელში საახალწლოდ „კაც-ბასილად" წოდებული მრგვალი პურები ცხვებოდა, რომელთაგან ყველაზე დიდი მზის სიმბოლური ნიშნით, რკალებით, იყო დაჭრელებული და მას „კერია-ბერია" ერქვა. საგულისხმოა, რომ კვერს, რომელიც ბოსლობა საღამოს ცხვებოდა საქონლის მისალოცავად, მთის რაჭაში *ბასილი ჭიჭყნია* ეწოდებოდა. სამეგრელოში ბასილა ეწოდებოდა გრძელსა და ვიწრო კვერს, რომელსაც წმ. ბასილის სახელზე საახალწლოდ აცხობდნენ ღორის ქონით შეზავებული ხორბლის ან ჭვავის ფქვილისგან. ამ კვერს ფშავსა და ხევსურეთში ცვლიდა კაცთა (ადამიანთა) სახელზე გამომცხვარი ბედისკვერა (ფშავში) და სამეკვლეო კვერზე — კაცისა და ქალის აიმბოლური გამოსახულება (ხევსურეთში).

მიცვალებულის კულტთან დაკავშირებუთ თუშეთშიც აცხობდნენ კვერს სულთაკრეფის დღეს. ბასილაკვერს აცხობდნენ ახალწლის ღამეს და დებდნენ საახალწლო სუფრაზე, რომელზედაც ეწყო ასეთივე სიმბოლური ნამცხვრები: ცხენის ნალი, ცხვრისა და ძროხის ცური, ხარის რქა, ნამგალი, სახრე და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. სოხაძე ა..
**ბაბექი** (აზერ. Babək) — ორმოქმედებიანი ბალეტი, რომელიც მიეძღვნა დამპყრობლების წინააღმდეგ სახალხო-განმანთავისუფლებელ ბრძოლას ბაბექის მეთაურობით. მუსიკა დაწერილია აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის აშქინ ალიზადეს მიერ. ლიბრეტოს ავტორები არიან რაფიგ ახუნდოვი და მაქსუდ მამედოვი.

ბალეტის პრემიერა შედგა 1986 წლის 20 მაისს ვლადიმერ ლენინის სახელობის სასახლეში (ახლანდელი ჰეიდარ ალიევის სახელობის სასახლე). სპექტაკლის დადგმა განახორციელა ა. ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის კოლექტივმა. სასახლეში სედგა ოთხი წარმოდგენა. პრემიერაზე მთავარ როლში გამოვიდა ვიტალი ახუნდოვი. შემდეგ ბალეტი ნაჩვენები იქნა აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში.

თვითონ კომპოზიტორმა განაცხადა, რომ ეს არის ის ნაწარმოები, რომლისათვისაც იგი დაიბადა და ცხოვრობდა.: 

„ბაბექი — არის მთელი ჩემი ცხოვრება. მე ჩავდე მასში უამრავი ძალა. როდესაც მე ვმუშაობდი ბაბექზე, თავს გლადიატორად ვგრძნობდი. მასდ 10 წლის განმავლობაში ვწერდი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პირველი აქტი (ნაწილი ერთი)
* პირველი აქტი (მეორე ნაწილი)
* პირველი აქტი (ნაწილი სამი)
* მეორე აქტი

სქოლიო
------

1. 1 2  Хроника культурной жизни. Литературный Азербайджан. 1986.
**ბინგუ ვა მუთარიკა** (ინგლ. Bingu wa Mutharika; დ. 24 თებერვალი, 1934, ტიოლო, ნიასალენდი — გ. 5 აპრილი, 2012, ლილონგვე, მალავი) — მალავის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის მესამე პრეზიდენტი 2004-2012 წწ.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა დელის უნივერსიტეტი. 1978 წლიდან მუშაობს გაეროში. 1991 წლიდან აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის ქვეყნების ეკონომიკური გაერთიანების (COMESA) გენერალური მდივანია. ოპოზიციაში ედგა მალავის პირველ და მუდმივ პრეზიდენტს ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდას. მას შემდეგ, რაც ბანდამ 1994 წელს გამოაცხადა თავისუფალი არჩევნები მუთარიკამ დააარსა გაერთიანებული დემოკრატიული ფრონტი და მოიგო არჩევნები. თავდაპირველად მხარი დაუჭირა პარტიის ლიდერსა და ბანდას მემკვიდრეს ბაქილი მულუსის, ხოლო შემდეგ ეკონომიკური პოლიტიკის გამო დაიწყო მისი კრიტიკა და მიატოვა პარტიის რიგები. დააარსა გაერთიანებული პარტია, მონაწილეობა მიიღო 1999 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში და მიიღო ხმების 1 %-მდე. განცდილი მარცხის შემდეგ კვლავ დაუბრუნდა გაერთიანებულ დემოკრატიულ ფრონტს, დაინიშნა მალავის სარეზერვო ბანკის თავმჯდომარედ, 2002 წლიდან ეკონომიკური დაგეგმარებისა და განვითარების მინისტრია. 2004 წელს ხმების 37 %-ით აირჩიეს ქვეყნის მეთაურად. ხელახლა აირჩიეს 2009 წლის 21 მაისს.

გარდაიცვალა თანამდებობაზე 2012 წლის 5 აპრილის გულის შეტევით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბინგუ ვა მუთარიკას ბიოგრაფია cidob.org-ზე დაარქივებული 2012-06-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Президент Малави скончался на 79 году жизни
2. ↑  მალავის პრეზიდენტი გულის შეტევით გარდაიცვალა

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალავის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა **·** ბაქილი მულუზი **·** ბინგუ ვა მუთარიკა **·** ჯოის ბანდა **·** პიტერ მუთარიკა **·** ლაზარუს ჩაკუერა |  |

 |
**ბახუტაანთ ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ კისისხევიის სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის ეკლესიის სწორკუთხა ნაგებობები და სამრეკლო, რომლებსაც გარშემოუყვება დაბალი გალავანი.

ეკლესია დარბაზულია (8,6 X 5,8 მ) ძირითადად აგებულია წვრილი რიყის ქვით. ერთადერთი შესასვლელი შენობას დასავლეთიდან აქვს. კარი შიგინდან და გარედან თარაზულადაა გადახურული აღმოსავლეთით ღრმა აფსიდია, რასაც გვერდები ოდნავ მომრგვალებული, აღმოსავლეთ კედელი კი, თითქმის სწორი აქვს. აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია ზემოთკენ შევიწროებული, ბრტყლად გადახურული სარკმელი. მსგავსი თითო სარკმელი შენობის დანარჩენ კედლებშიცაა. საკურთხევლის სარკმლის ჩრდილოეთით გეგმით ნახევარწრიული, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული ნიშაა. სამხრეთით სწორკუთხაა. გრძივ კედელბზე თითო პილასტრია, რომლებზეც მათ ორ, არათანაბარ ნაწილად ყოფს. პილასტრებზე გადაყვანილი კამარის საბჯენი თაღი, რომელსაც მომრგვალებული წვერი და თითქმის სწორი გვერდები აქვს. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც და კამარაც.

ეკლესიის ფასადები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. მისი ქვედა საფეხური კუთხით შვერილი აგურების ერთ რიგით, ეგრეთ წოდებული ხერძულა წყობითააა გამოყვანილი, დანარჩენ ორი კი, ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურით, სახურავი ორფერდაა, დაბურულია ღარისებრი კრამიტით. ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხესთან, 0,3 მეტრზე დგას აგურით ნაგები, აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით ოდნავ წაგრძელებული ნაგებობა რითიც ოთხივე მხარეს ნახევარ წრიული თაღითაა გახსნილი. თაღები დაყრდნობილია კუთხეებში მდგომ კვადრატულ კვეთის ბოძებზე. ამჟამად ოთხივე თაღის დიდი ნაწილი და გადახურვა ჩამოშლილია სავარაუდოდ, იგი გუმბათოვანი კამარით იყო გადახურული. ჰქონდა თუ არა მას მეორე სართლი, ამაჟამად დაუდგენელია.

ეკლესიის სამხრეთით, ორიოდე მილის მოშორებით, დგას გეგმით კვადრატული. ორსართულიანი სამრეკლო რითც პირველი სართული რიყის ქვითაა ნაშენი. მეორე აგურით, პირველი სართული გეგმით რვაწახნაგიანია. ამ სართულზე მომცრო სამოცველოა. შესასვლელი მას დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან მშვილდისებრი თაღითა გადახურლი, თაღის მალი ღიობზე რამდენადმე განიერია, რის გამოც მისი ქუსლების დონეზე მცირე საფეხური ქიმნება შიგნიდან შესასვლელი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით სამწახნაგა საკურთხეველია. რითც დანარჩენი ნაწილისგან გამოყოფილია მოკლე მხრებით, საკურთხევლის აღმოსავლეთ წახნაგის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხაა სარკმელი თითო. მსგავსი სარკმელი სამივე ღერძული წახნაგის ცენტრშია. სართული გადახურულია დადაბლებული პროპორციების მქონე, გუმბათოვანი კამარით. მეორე სართული შიგნიდან და გარედან ექვსწახნაგაა. ექვსივე წახნაგებში მოწყობილია ნახევარწრიული თაღით გადახურული, განიერი, მაღალი ღიობი, შიგნით სამრეკლო გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული, ხოლო გარედან აგურის, პირამიდული ფორმის სახურავით. გალავანი რიყის ქვითაა ნაშენი. შემორჩენილია დაახლოებით 1 მეტრის სიღლეზე.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 253-254.
ჯ. ტისოტი. ტყვეთა გაქცევა. 1896—1902 წლები. ებრაელთა მუზეუმი. ნიუ-იორკი
**ბაბილონის ტყვეობა** ან **ბაბილონის წარმოტყვევნა** (ივრ.. גָּלוּת בָּבֶל‎) — ებრაელი ხალხის ისტორიის პერიოდი ძვ.წ. 598 წლიდან 539 წლამდე. ებრაელთა მნიშვნელოვანი ნაწილის, იუდეის სამეფოს მოსახლეობის იძულებითი წესით გადასხელებების მთელი სერიის კრებითი სახელწოდება, ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორ II–ის მმართველობის დროს.

ეს გადასახლებები მიმდინარეობდა 16 წლის მანძილზე (ძვ.წ. 598—582 წ.წ.) და წარმოადგენდა იუდეაში ანტიბაბილონური აჯანყების საწინააღმდეგო, სადამსჯელო ღონისძიებას. ამ პერიოდში დასრულდა სპარსეთის მეფის კიროს დიდის დაპყრობების შემდეგ იუდეაში ებრაელთა ნაწილის დაბრუნება. ბაბილონის ტყვეობამ გამოიწვია დიდი ებრაული დიასპორის შექმნა, რაც გახდა ებრაელთა ეროვნულ–რელიგიური განვითარების გარდამტეხი მოვლენა.

ბაბილონის ტყვეობა და სპარსეთის ბატონობა
---------------------------------------

ესწრაფოდა რა, ეგვიპტესთან მოსაზღვრე მიწების უსაფრთხოებას, ძვ.წ. 586 წელს, იუდეის შემდგომი აჯანყებისას, ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორ II–მ დაიპყრო და გაანადგურა იერუსალიმი. ამასთან, გაანადგურა იაჰვეს ტაძარი (სოლომონის ტაძარი). ბაბილონელებმა ქვეყნიდან გაიყვანეს უზარმაზარი რაოდენობის ტყვეები, რაც შეადგენდა ქვეყნის მთელი მოსახელობის ერთ მეათედს. ტყვეთა შორის იყო იუდეის მეფე სედეკია (ციდკიაჰი), რომელიც ცდილობდა ტყვეობიდან თავის დაღწევას გაქცევის გზით. იუდეის სახელმწიფოებრიობა განადგურდა და ებრაელთათვის დაიწყო დიდი ტყვეობა, რომელიც თითქმის 70 წელი გაგრძელდა. ახალ–ბაბილონური სამეფოს შემადგენლობაში ებრაელმა გადასახლებულებმა შექმნეს ნაციონალური ჯგუფები სამშობლოს არდავიწყების და მასთან კავშირის შენარჩუნების მიზნით. 

556 წელს ბაბილონი მეფე გახდა ნაბონიდი. მისი მმართველობა გამოირჩეოდა იმით, რომ ცდილობდა შეესუსტებინა სამოქალაქო–სატაძრო საზოგადოებების გავლენა ბაბილონში და თავის ძირითად დასაყრდენად ექცია თანამემამულე არამეველები. ამ მიზნით მან სახელმწიფოში რელიგიური რეფორმაც კი გაატარა. ამ პოლიტიკამ დაასუსტა სახელმწიფო. როდესაც სპარსეთის მეფე კიროს II შეიჭრა ბაბილონში, მოსახლეობა მას შეხვდა როგორც განმათავისუფლებელს. ბაბილონის სამეფო დაემორჩილა სპარსეთს და შევიდა აქემენიდების იმპერიაში, როგორც ავტონომიური ერთეული.

კიროს დიდის ეპოქა
-----------------

კიროს II ცდილობდა რა ბაბილონის სამეფოში მოსახლეობის მხარდაჭერა მოეპოვებინა, გამოიჩინა ხალხთა მიმართ შემწყნარებლობა და მფარველობა. კერძოდ, თავისი მეფობის პირველ წელს მან გამოსცა ედიქტი, რომლითაც ნებას რთავდა ბაბილონში დეპორტირებულ ებრაელებს უკან, სამშობლოში დაბრუნებულიყვნენ. როგორც წინასწარმეტყველ ეზდრას წიგნი გვაუწყებს, კიროსის ედიქტის შემდეგ იუდეაში გაემგზავრა 42360 ადამიანი. ამან შესაძლებელი გახადა იერუსალიმის ტაძრის აღდგენა, რომლის მშენებლობა დასრულდა ძვ.წ. 516 წელს. მრავალმა ებრაელმა საჭიროდ ჩათვალა დარჩენილიყო შუამდინარეთში

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბიბლიური ისტორია
* ბაბილონეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაბილონის ტყვეობა
* სტატია „*пленение вавилонское*" ებრაულ ელექტრონულ ენციკლოპედიაში (რუსული)
* იუდეის სამეფო
* ისევ იუდეა
* ბაბილონის სამეფო
* ბაბილონის ტყვეობიდან იერუსალიმის გალავნის აღდგენამდე
* ძველი შუამდინარეთი და საქართველო დაარქივებული 2013-05-31 საიტზე Wayback Machine.
* საღმრთო ისტორია ძველი და ახალი აღთქმისა
* ახლო აღმოსავლეთის სულიერი კულტურა ძვ.წ. VI-IV ს.ს.
**ბანოკბერნის ბრძოლა** (ინგლ. Battle of Bannockburn) — ინგლის-შოტლანდიას შორის XIII-XVI საუკუნეებში მიმდინარე ომებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე გადამწყვეტი ბრძოლა. მიმდინარეობდა 1314 წლის 23-24 ივნისს. მდინარე ბანოკბერნის ნაპირებზე.

წინაპირობები
------------

1314 წელს შოტლანდიელმა მეფე რობერტ ბრიუსმა გადაწყვიტა ბოლო მოეღო ინგლისელთა ბატონობისათვის და შოტლანდიელები საბრძოლველად შეამზადა. მანამდე მან არაერთი მძიმე მარცხი განიცადა. ჯერ ეხმარებოდა შოტლანდიელთა განმათავისუფლებელი მოძრაობის ლიდერს უილიამ უოლესს (1270-1305 წწ.) 1296 წლიდან, ინგლისის მეფე ედუარდ I-ის (1239-1307) წინააღმდეგ ბრძოლაში. მათ ერთად მოიგეს სტერლინგის ხიდთან ბრძოლა (1297 წ.) და ერთად წააგეს ფოლკერკის ბრძოლა (1298 წ.). 1305 წელს უილიამი ღალატის შედეგად დამარცხდა და სიკვდილით დასაჯეს. ბრუსი საიდუმლოდ აკურთხეს მეფედ 1306 წელს. მან გადაწყვიტა გაეთავისუფლებინა შოტლანდია ინგლისელთა მარწუხებიდან.

მიმდინარეობა
------------

1314 წელს ის მდინარე ბანოკბერნთან იდგა როდესაც მეფე ედუარდ II (1307-1327) 25 000 კაციანი ლაშქრით შოტლანდიისაკენ დაიძრა. ბრძოლას ინგლისელი რაინდები იწყებდნენ. ყველაფერი წინასწარ იყო დაგეგმილი. რიცხოვნებით შოტლანდიელები ბევრად ჩამოუვარდებოდნენ ინგლისელებს. ამავე დროს შოტლანდიელთა უმრავლესობა გამოუცდელი იყო. მაღალ გორაზე რობერტ ბრუსი იყო ცხენზე ამხედრებული და ჯარს თვალს ადევნებდა. ნიადაგი დაჭაობებული იყო ამიტომ ინგლისელთა უმრავლესობამ ჭაობის გადალახვა ვერ შესძლო ამავე დროს მეორე ნაპირზე შოტლანდიელებმა ხის წვეტიანი სარები აღმართეს. მრავალი ცხენოსანი რაინდი სარზე წამოეგო. ამის შემდეგ შოტლანდიელები ბრძოლაში ჩაებნენ და ინგლისელები დაამარცხეს. ედუარდ II ძლივს გადაურჩა ტყვედ ჩავარდნას. ეს შოტლანდიელთა საბოლოო გამარჯვება იყო ინგლისელებზე. ბანკობერნის ბრძოლას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა შოტლანდიელებსათვის. მოგვიანებით ედუარდ II-მ შოტლანდია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ აღიარა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Battle of Bannockburn animated battle map დაარქივებული 2013-07-30 საიტზე Wayback Machine.  by Jonathan Webb
* The Battle of Bannockburn 700th Anniversary Project
**ბანსკა-შტიავნიცა** (სლოვაკ. Banská Štiavnica, გერმ. Schemnitz, უნგრ. Selmecbánya) — ქალაქი ცენტრალურ სლოვაკეთში. მდებარეობს უზარმაზარი კალდერის შუაგულში, რომელიც უძველესი ვულკანის ჩანგრევის შედეგად წარმოიქმნა. აღნიშნული კალდერა ცნობილია შტიავნიცის მთების სახელით. 2006 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 10 662 ადამიანს შეადგენს. ბანსკა-შტიავნიცა ამჟამად სრულიად დაცული შუა საუკუნეების ქალაქია. მისი ისტორიული ღირებულების გამო, ქალაქი თავის შემოგარენთან ერთად, 1993 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ისტორიულად, ქალაქის ბედი მჭიდროს იყო დაკავშირებული მისი ვერცხლის მადნის უზარმაზარ მარაგებთან. გათხრების თანახმად, დგინდება, რომ ტერიტორია ნეოლითის პერიოდში დასახლდა.

პირველი სამთო-მოპოვებითი დასახლება აქ ძვ. წ. III საუკუნეში სავარაუდოდ კელტებმა დააარსეს. მოგვიანებით, ის ჰუნებმა დაიპყრეს. რომაული წყაროების მიხედვით, ჰუნებმა ვერცხლის მოპოვებას მიჰყვეს ხელი. 1156 წელს, ბანსკა-შტიავნიცა გაფორმდა როგორც მაღაროების პატარა ქალაქი. XIII საუკუნეში აქ ტიროლიდან და საქსონიიდან მოდიან გერმანელი კოლონისტები. 1443 წელს ქალაქი მიწისძვრამ გაანადგურა. უკვე XV საუკუნეში, ქალაქში მდებარეობს ორი ციხესიმაგრე, ძველი და ახალი, რომლებიც მას თურქთა თავდასხმებისგან იცავდა. 1627 წელს, პირველად მსოფლიო სამთო-მოპოვებითი საქმიანობის ისტორიაში, აქ გამოყენებულ იქნა ფეთქებადი დენთი. 1735 წელს, ბანსკა-შტიავნიცა ხდება უნგრული მოპოვებითი საქმიანობის სკოლა, ხოლო 1763 წელს არსდება უმაღლესი განათლების ინსტიტუტი - სამთო აკადემია. 1782 წლისთვის, ბანსკა-შტიავნიცა უნგრეთის სიდიდით მესამე ქალაქის წარმოადგენს ბრატისლავისა და დებრეცენის შემდეგ.

უკანასკნელ ხანებში, ბანსკა-შტიავნიცამ დაკარგა თავის კომერციული მნიშვნელობა, მაგრამ სლოვაკეთის პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად იქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-08-04 საიტზე Wayback Machine.
* Map of Banská Štiavnica
* Tourist information about Banská Štiavnica დაარქივებული 2021-03-01 საიტზე Wayback Machine.
* History of Banská Štiavnica
* Banská Štiavnica Photo Gallery
* The Calvary Mount of Banská Štiavnica დაარქივებული 2019-04-11 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სლოვაკეთში სლოვაკეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ბანსკა-შტიავნიცა  · სპიშკი-ჰრადი და ლევოჩა  · ვლკოლინეცი  · აგტელეკის ეროვნული პარკი უნგრეთთან ერთად · ბარდეიოვი  · კარპატების წიფლის პირველყოფილი ტყეები უკრაინასთან ერთად  · კარპატების ხის ეკლესიები  · რომის იმპერიის საზღვრები: დუნაის ლიმესის დასავლეთი ნაწილი |  |

 |
**ბერძნული ენები**, *ბერძნული შტო* — ინდოევროპული ენათა ოჯახის ბერძნული შტო. დღესდღეობით ბერძნული შტო წარმოდგენილია მხოლოდ ბერძნული ენით. განასხვავებენ: ძველ ბერძნულს, ბიზანტიურს (VII-XVI სს.) და ახალბერძნულს (XVI საუკუნიდან). უძველესი ბერძნული წარწერები თარიღდება ძვ. წ. VI საუკუნით. უძველესი ხანების ბერძნული მწერლობა დიალექტურ მეტყველებას ასახავს. 

* **ძველ ბერძნულში** გამოყოფენ დიალექტთა ოთხ ჯგუფს; ეს ჯგუფებია:

1. იონიურ-ატიკური ჯგუფი: იონიური — მცირე აზიის ბერძენთა კოლონიებში (12 ქალაქში); ატიკური — ქალაქ ათენის დიალექტი. იონიურ დიალექტზე წერდა, კერძოდ, ისტორიკოსი ჰეროდოტე, ატიკურზე — ფილოსოფოსი პლატონი.
2. აქეიური ჯგუფი: არკადიული, კიპრული, პამფილიური დიაენათმეცნიერებისლექტები. ამ დიალექტებზე წარწერებია შემონახული.
3. ეოლიური ანუ ჩრდილოაღმოსავლური ჯგუფი: თესალიური, ბეოტიური და ლესბური (კუნძულ ლესბოსზე); VII-VI სს. ლესბური, როგორც სალიტერატურო ენა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. ამ დიალექტზე წერდნენ პოეტები ალკეოსი და საფო.
4. დორიული ანუ დასავლური ჯგუფი; ამ ჯგუფის დიალექტებს ვხვდებით ეპირში, ლოკრიდაში; ლაკონიაში, კორინთში, კრეტის კუნძულზე; კუნძულ სიცილიაზე, იტალიაში. დორიულია არქიმედეს პროზის მეტყველება („საერთო დორიული" სალიტერატურო ენაა — იტალიისა და სიცილიის ბერძნულ კოლონიებში).

ჰომეროსის „ილიადისა" და „ოდისეას" ენა ახლოს არის იონიურ დიალექტთან, მაგრამ მასში ძველი ეოლიური ელემენტიც იგრძნობა (თუმცა ამა თუ იმ დიალექტამდე ჰომეროსის ენა არ დაიყვანება).
ძვ. წ. IV-III საუკუნიდან ჩვენ წელთაღრიცხვამდე მუშავდება ბერძნული საერთო სალიტერატურო ენა (ე. წ. koinē კოინე „საერთო", რომელსაც საფუძვლად უდევს ატიკური (ლექსიკაში ეტყობა იონიურის გავლენა). ამ საერთო ენამ მოშალა ბერძნულ დიალექტთა თავისებურებანი. ახალი ბერძნული ენის დიალექტები როდი წარმოადგენენ ძველი ბერძნული დიალექტების გაგრძელებას. ამ დიალექტებისათვის ამოსავალია ხსენებული საერთო ენა (კოინე).

ლიტერატურა
----------

* არნ. ჩიქობავა, „ენათმეცნიერების შესავალი", თბ. 2008 წ.