**ბომარსუნდის ბრძოლა** — ბრძოლა გაიმართა 1854 წლის აგვისტოში, ის მოხდა ალანდის ომის დროს, რომელიც ყირიმის ომის ნაწილი იყო. როდესაც ანგლო-ფრანგული საექსპედიციო ძალები თავს დაესხნენ რუსეთის ციხესიმაგრეს, ეს იყო ომის ერთადერთი მნიშვნელოვანი მოქმედება, რომელიც მოხდა ბომარსუნდში ბალტიის ზღვაში.

წინა მოვლენები
--------------

ბომარსუნდი იყო მე-19 საუკუნის ციხე, რომლის მშენებლობა დაიწყო 1832 წელს, რუსეთის მიერ სუნდში, ალანდი, ბალტიის ზღვაში. ბომარსუნდი არ იყო დასრულებული (დაგეგმილი თორმეტი დამხმარე კოშკიდან მხოლოდ ორი კოშკი იყო დასრულებული). როდესაც ომი დაიწყო, ციხე დაუცველი რჩებოდა განსაკუთრებით ხმელეთზე თავდამსხმელი ძალების წინააღმდეგ. ციხის დიზაინერებმა ასევე ჩათვალეს, რომ ციხესთან ახლოს ვიწრო საზღვაო გადასასვლელი არ იქნებოდა, დიდი საზღვაო გემებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ვარაუდი მართებული იყო დიდი გემების შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო ორთქლით მომუშავე გემებს მიეღწიათ ციხის სუსტად დაცულ მონაკვეთებზე.

პირველი ბრძოლა
--------------

1854 წლის 21 ივნისს სამმა ბრიტანულმა გემმა დაბომბა ბომარსუნდის ციხე. თუმცა, ნაპირიდან არტილერიამ უპასუხა და მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მხარემ გარკვეული ზიანი მიაყენეს ერთმანეთს, მსხვერპლი მაინც მსუბუქი იყო. პირველი ბრძოლა გადამწყვეტი იყო. ბრძოლის დროს ჩარლზ დევის ლუკასის გემს სტყორცნეს ჭურვი, რომელიც ბორტზე ეშვებოდა. ჭურვს აფეთქება მანამდე მოხდა, სანამ იგი წყალამდე მიაღწევდა. ჩარლზ დევისი იყო პიველი ადამიანი, რომელსაც მიენიჭა ვიქტორიას ჯვარი, მისი გემის გადარჩენისთვის.

მეორე ბრძოლა
------------

მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ბრძოლა იყო ხანმოკლე შეტაკება და საარტილერიო დუელი, მეორე ბრძოლა სხვა საქმე იყო. 1854 წლის ივლისის ბოლოს, 25 გემისგან შემდგარმა ბრიტანულმა ფლოტმა ალყა შემოარტყა ციხესიმაგრეს და მხოლოდ საფრანგეთის სახმელეთო ჯარების ჩამოსვლას ელოდა. მცველმაც და თავდამსხმელმაც აღიარეს, რომ ციხეს მარტო საზღვაო ძალები ვერ დაამარცხებდნენ და შესაბამისად მოამზადეს, რუსულმა ძალებმა გაანადგურეს მიმდებარე სოფლები, რათა ეიძულებინათ ბრიტანული და ფრანგული ძალები დაეტოვებინათ იქაურობა, ასე თავი დაიცვეს სავარაუდო ალყისგან.

8 აგვისტოს, 7000 ფრანგი ჯარისკაცი პოლკებიდან ვინსენტ ჰანტერსი, მე-2 მსუბუქი ქვეითი პოლკი, მე-3 ქვეითი პოლკი, 48-ე ქვეითი პოლკი და 51-ე ქვეითი პოლკი დესანტი დარჩა, ხოლო დანარჩენი 2000 ფრანგი ჯარისკაცი და 900 ბრიტანელისგან შემდგარი საზღვაო ქვეითთა ​​მცირე ნაწილი დაეშვა ჩრდილოეთით. ორი დღის შემდეგ არტილერიაც დაეშვა. ბრიტანულმა ჯარებმა ბორცვზე დააყენეს სამი 32-ფუნტიანი ქვემეხი, ფრანგებმა კი რამდენიმე ქვემეხის განთავსება შეძლეს. 1854 წლის 13 აგვისტოს ფრანგულმა არტილერიამ ცეცხლი გახსნა კოშკზე და დღის ბოლოს იგი ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ სანამ არტილერია თრგუნავდა ბრენკლინტის დამხმარე კოშკის დამცველებს, ფრანგმა ქვეითებმა მას შეუტიეს. დამცველებმა იპოვეს თავიანთი პოზიცია. მათ უმეტესობას იმედი გადაწურული ჰქონდათ და გაიყვანეს თავიანთი ძალების დიდი ნაწილი მთავარ ციხესიმაგრეში, აქ კი დატოვეს მხოლოდ მცირე რაზმი, რომელიც კოშკის დანგრევას მეთვალყურეობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ფრანგულმა ჯარებმა ვერ მოახერხეს კოშკის დაკავება მის დანგრევამდე, მათ ვერ გადაარჩინეს კოშკი, რადგან რუსულმა არტილერიამ ცეცხლი გაუხსნა დაპყრობილ კოშკს და 1854 წლის 15 აგვისტოს დარტყმა მიაყენა დენთის მარაგს. შედეგად აფეთქებამ კოშკი დაანგრია.

მთავარი ციხე-სიმაგრის დაბომბვა დაიწყო 1854 წლის 15 აგვისტოს, სახმელეთო ქვემეხებითა და საზღვაო ძალების მიერ გახსნილი ცეცხლით. შემტევი გემების მიმართულებით მხოლოდ რამდენიმე თოფს შეეძლო სროლა, რუსული ძალები იმედოვნებდნენ, რომ საფრანგეთისა და ბრიტანეთის ძალები სახმელეთო შეტევას მოახდენდნენ. თუმცა, მას შემდეგ, რაც დაბომბვა გაგრძელდა 16 აგვისტომდე, ყოველგვარი დესანტის მითითების გარეშე, რუსი მეთაურისთვის ცხადი გახდა, რომ ბრიტანელები და ფრანგები აპირებდნენ ციხის ბოლომდე დასუსტებას საარტილერიო ცეცხლით. რვასაათიანი დაბომბვის შემდეგ მათ მოახერხეს ციხესიმაგრის კედლებში დიდი ხვრელის შექმნა. მას შემდეგ, რაც ქვემეხების უმეტესობა განადგურდა, კოშკში გამაგრებული არმია 1854 წლის 16 აგვისტოს დანებდა ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ძალებს.

ადრეული ჩაბარება მოულოდნელი იყო ფრანგებისთვის და ბრიტანელებისთვის. 2000-მა კაცმა დააგდო იარაღი და ტყვედ იქცა.

შემდეგ
------

ჩაბარების შემდეგ ფრანგულმა და ბრიტანულმა ჯარებმა ციხე დაანგრიეს. ბრიტანელი ინჟინრები დარჩნენ სექტემბრის შუა რიცხვებამდე, რათა დარწმუნებულიყვნენ, რომ მისი ადვილად აღდგენა შეუძლებელი იყო. 700 000 აგური ბარჟებით ჩაიტანეს ჰელსინკში და შემდეგ გამოიყენეს უსპენსკის ტაძრის მშენებლობაში.

დატყვევებულთა შორის იყო სამასი ფინელი გრენადიერი, რომლებიც იცავდნენ ციხეს, ისინი წაიყვანეს ლუესში და ომის დასრულებამდე იქ ყავდათ. ომის დასრულების შემდეგ გაათავისუფლეს და დააბრუნეს ფინეთში, ისინი დაბრუნდნენ სიმღერით ომის დროს მათი გამოცდილების შესახებ, სახელწოდებით ალანდის ომი ("Finnish: *Oolannin sota*, Swedish: "Det Åländska kriget). რუსული მემორიალი აღმართეს ლუესში 1877 წელს ომის დროს დაღუპულთა ხსოვნის აღსანიშნავად.

1856 წლის პარიზის ხელშეკრულებით მთელი ალანდის კუნძულები დემილიტარიზებული იქნა, რაც დღემდე შენარჩუნებულია.

ბომარსუნდის ხიდი აკავშირებს ბომარსუნდს კუნძულ პრასტოსთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bomarsund
* Bomarsund at the British Embassy site
* Photo of Bomarsund Fortress დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Tyrrell, Henry (1858). *The History of the War with Russia*. Volume 3. p. 334.
2. ↑  Troupes de Marines.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 2023-01-28.
3. 1 2 3 4 5  Robins, Graham.  (2004)Bomarsund – Imperiumin etuvartio Finnish (PDF). Mariehamns Tryckeri.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-01. ციტირების თარიღი: 2023-01-28.
4. ↑  Ponting, Clive (2004). *The Crimean War.* Random House, pp. 46-47.
5. 1 2  Porter, Maj Gen Whitworth (1889). *History of the Corps of Royal Engineers Vol I*. Chatham:  The Institution of Royal Engineers.
6. ↑  Ikonen, Outi (15 August 2018). „Uspenskin katedraalia alettiin rakentaa suolantuontiveroilla – nyt 150 vuotta täyttävä katedraali on suosittu turistikohde". *Kirkko ja kaupunki*. ციტირების თარიღი: 27 June 2020.