recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ფოტონები ან სხვა ნაწილაკები (მაგალითად, ელექტრონები) ორი ჭრილის გამოყენების დროს ტალღებს წარმოქმნიან
**ორჭრილოვანი ექსპერიმენტი** ან **იუნგის ექსპერიმენტი** მოიცავს ნაწილაკების სხივებს ან კოჰერენტულ ტალღებს, რომლებიც გადიან ორ ერთმანეთთან ძალიან ახლოს განთავსებულ ჭრილში, რის შემდეგაც ხშირ შემთხვევაში ისინი ერთმანეთში ინტერფერენციას ახდენენ.

კვანტურ მექანიკაში ორჭრილოვანი ექსპერიმენტი აღნიშნავს სინათლისა და სხვა კვანტური ნაწილაკების ტალღური და ნაწილაკური ბუნების განუცალკევლობას (კორპუსკულარულ–ტალღური დუალიზმი). იანგისა და ნიუტონის ცდა განსხვავდება თანამედროვე ვერსიისგან, მათ გაატარეს სინათლის სხივი თხელი ობიექტის გასწვრივ, როგორიცაა ბანქოს ქაღალდი (იანგის შემთხვევაში) ან თმის ღერი (ნიუტონის შემთხვევაში). თანამედროვე ექსპერიმენტებში წერტილოვანი განათების წყარო აშუქებს თხელ ფირფიტას, რომელზეც ორი პარალელური ჭრილია განთავსებული და მათი გავლით სინათლე ეცემა ფირფიტის უკან განთავსებულ ეკრანზე. ჭრილიდან გამოფრქვეული სხივები თავიანთი ფაზით კოჰერენტულნი არიან, რადგან მათ წარმოშობის საერთო წყარო აქვთ. სინათლის ტალღური ბუნებიდან გამომდინარე ჭრილში გასული სხივები განიცდიან ინტერფერენციას და ეკრანზე ქმნიან ნათელ და მუქ დაჯგუფებათა ნიმუშებს. (თუმცა, ეკრანზე სინათლე ყოველთვის შთანითქმება როგორც ცალკეული ნაწილაკი, ფოტონი.)

კლასიკური ნაწილაკები ერთმანეთში არ ქმნიან ინტერფერენციას (მათ შესაძლოა განიცადონ კოლიზია (შეჯახება), მაგრამ ეს სრულიად განსხვავებული ფენომენია). თუ კლასიკურ ნაწილაკებს გავისვრით სწორხაზოვნად ერთ–ერთ ჭრილში, ისინი ეკრანზე აისახებიან ჭრილის ზომითა და ფორმით. იგივე შედეგი იქნება მეორე ჭრილში გასროლის შემთხვევაშიც. თუ ორივე ჭრილი გახსნილი იქნება ერთდროულად, მიღებული შედეგი იქნება უბრალოდ ჯამი თითოეული ჭრილის შედეგისა. სინათლე, მიუხედავად ცალკეულ შემთხვევებში გამომჟღავნებული ნაწილაკური თვისებისა (ფოტონი), ორჭრილოვანი ცდისას არ ქმნის ეკრანზე ისეთ ანაბეჭდს, როგორიც იქნებოდა კლასიკური ნაწილაკების შემთხვევაში და ეს აიხსნება მხოლოდ ტალღების კრებადი და კლებადი ინტერფერენციით.

ექსპერიმენტში ნებისმიერი ცვლილების შეტანა, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელი გახდება იმის დადგენა, თუ რომელ ჭრილში გაიარა ფოტონმა, ანადგურებს ინტერფერენციულ ფონს, რაც მიუთითებს კომპლემენტარობის პრინციპზე: სინათლე (ელექტრონები და ა.შ.) შეიძლება ამჟღავნებდეს ნაწილაკის ან ტალღის თვისებებს, მაგრამ არა ორივე თვისებას ერთდროულად. თუმცა 1987 წელს ჩატარებულმა ექსპერიმენტმა დაასაბუთა, რომ ნაწილაკის (ან ტალღის) მიმართულების ინფორმაცია მოპოვებადია ინტერფერენციის შესაძლებლობის დარღვევის გარეშე. აღნიშნული ცდას შემთხვევაში ნაწილაკზე დაკვირვება ხორციელდებოდა მასზე რაც შეიძლება მინიმალური ზეგავლენის მოხდენით, რაც შესაბამისად ნაკლებ გავლენას ახდენდა ინტერფერენციულ ფონზე.

ორჭრილოვანი ცდის ჩატარება ასევე შესაძლებელია მატერიალური ნაწილაკების მეშვეობით (როგორიცაა მაგალითად ელექტრონი), ანალოგიური ინტერფერენციული ფონის მიღებით, რაც ადასტურებს იმას, რომ სინათლე და მატერია ფლობენ ორივე თვისებას – ნაწილაკისა და ტალღის (კორპუსკულარულ–ტალღური დუალიზმი). 1999 წელს ჩატარებულ ექსპერიმენში გამომჟღავნდა, რომ 0.7 ნმ (ნანომეტრი) დიამეტრის სფერული მოლეკულები განიცდიდნენ ტალღურ ინტერფერენციას.
**კაბა** — ზედა სამოსის ერთ-ერთი გავრცელებული სახე. გამოირჩევა გრძელი ქვედა ნაწილით, რომელიც ფარავს ტანსა და ფეხების ზედა ნაწილს. წარსულში ცნობილი იყო მამაკაცისა და ქალის კაბები, მაგრამ დროთა განმავლობაში კაბა ძირითადად ქალის ჩაცმულობის ელემენტად იქცა.

ეტიმოლოგია
----------

ტერმინი „კაბა"//„ყაბა" (არაბ.) ორივე სქესის ზედა სამოსის აღმნიშვნელ სიტყვად გვევლინება. მისი გავრცელების არე მისდევს ჯუბის გავრცელების საზღვრებს. ადგილობრივ პირობებთან შედარებით სხვადასხვა ქვეყანაში ნაირი ფორმის კაბა შეიქმნა მკერდდახშული, ჩაღილული (სირია, ბაღდადი, არაბეთი, სომხეთი), გულზე საყელო გადაფენილი და ჩიხორ განიერი (სპარსეთი), მკლავებზე აკეცილი, ვიწრო და გრძელი სახელოებით (სპარსეთი), ვიწრო სახელოებიანი (ეგვიპტე), ენიანი ანუ ყურჯთმაჯიანი (საქართველო), ყელ-კისერ ამოჭრილი (სირია, ერაყი, სომხეთი), მკერდღია და გულისპირიანი (საქართველო) და ა. შ. მათი მოხმარებიდან გარკვეული დროის გასვლის შემდგომ, კაბა დამკვიდრდა სპარსეთსა და საქართველოში, ჯუბა კი ცენტრალური აზიის ქვეყნების მცხოვრებთა ნაციონალურ სამოსად იქცა. ქართული სინამდვილითაც დასტურდბა, რომ საქართველოში კაბა ორივე სქესის ჩასაცმელი ყოფილა: „გამოვიდა იგი კაბითა. ცხენსა ჯდა... გამიკვირდა, აბჯრისა ტანსა არა ცმა" („ამირან დარეჯანიანი", 87, 15); „მას ტანსა კაბა ემოსა, გარე თმა ვეფხის ტყავისა" („ვეფხისტყაოსანი", 85, 1); „კაბა ისპაჰანის დიბისა ყვითელი და პატიოსანი" (საქართველოს სიძველენი, მზითვის წიგნი, ტ. III, 486, 19); „კაბის ღილი ათი მურასა, ორასის იაგუნდითა" (საქართველოს სიძველენი, მზითვის წიგნი, ტ. II, 432, 5); „ქვეყანა გამწვანებულა, ბევრი ათასი ფერი ყვავილი მიწისაგან ამოსულა. მთამან ბერძნულისა ოქსინოისა კაბა შეიკერა" („ვისრამიანი", 1938, 86).

ლიტერატურა
----------

* ც. ბეზარაშვილი, „ქალის სამოსელი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში", თბ. 1974

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაბა***

* Stylopedia დაარქივებული 2012-08-08 საიტზე Wayback Machine.
* ApparelSeach

სქოლიო
------

1. ↑  ი. ციციშვილი, „მასალები ქართული ჩაცმულობის ისტორიისათვის", თბ. 1954, გვ. 52, 55
2. ↑  ი. ციციშვილი, „მასალები ქართული ჩაცმულობის ისტორიისათვის", თბ. 1954, გვ. 55
3. ↑  Г. Вамбери, Очерки жизни и нравов Востока, Спб. 1877, 53-57

  


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
***ორშაბათი იწყება შაბათს*** (რუს. *Понедельник начинается в субботу*) — არკადი და ბორის სტრუგაცკების 1965 წლის სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის რომანი. 

ნაწარმოებში მოქმედება ხდება ჩრდილოეთ რუსეთის გამოგონილ ქალაქ სალოვეცში, სადაც „НИИЧАВО"-ს – ჯადოქრობისა და მისნობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქმიანობა მიმდინარეობს. ამ ადგილას ყველა გულმოდგინედ შრომობს, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათი ყურები უთმიანდებათ, რაც სიმბოლურად სამუშაოს არაკეთილსინდისიერად შესრულებაზე მიუთითებს. იდეალისტი მეცნიერები თმიან ადამიანებს ზიზღით უყურებენ, მორალურად ყველაზე დაბალ დონეზე მყოფნი კი განადიდებენ საკუთარ თავებს და საკუთარი პოზიციის გასამართლებლად უაზრო და სასაცილო ფსევდო კვლევას ატარებენ. 

რომანი სატირაა საბჭოთა კვლევითი ინსტიტუტების შესახებ. მასში სტრუგაცკები გვთავაზობენ კვლევითი სამუშაო ეთიკის იდეალისტურ ხედვას, ეს სათაურშიც აისახა, რომლის მიხედვითაც მეცნიერებისთვის არ არსებობს შაბათ-კვირა. ამ იდეალიზმს ავტორებმა კონტრასტულად ინსტიტუტის არაკეთილსინდისიერი ადმინისტრაცია დაუპირისპირეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Online text Lib.ru-ზე
ორი ბრიტანელი პანკი 1970-იანი წლების ბოლოს
**პანკი** (ინგლ. Punk) — სუბკულტურა, რომელიც გაჩნდა 1960-იანი წლების ბოლოსა და 1970-იანი წლების დასაწყისში დიდ ბრიტანეთში, აშშ-ში, კანადასა და ავსტრალიაში. პანკი თავისთავში მოიცავს იდეოლოგიების და მოდის მრავალფეროვან მასივს, ასევე გამოხატვის სხვა ფორმებს — სახვით ხელოვნებას, ცეკვას, ლიტერატურასა და ფილმებს. ის დიდწილად ხასიათდება დადგენილი უფლებამოსილების წინააღმდეგობრივობით, პოლიტიკისა და საზოგადოების მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულებითა და ინდივიდუალური თავისუფლების დაწესებით, რომელიც კონცენტრირებულია ხმამაღალ, აგრესიულ როკ მუსიკაზე — პანკ-როკზე. მისი მიმდევრები მოიხსენიბიან პანკებად.

არსებობს პანკური მოდის ფართო სპექტრი: განზრახ შეურაცხმყოფელი მაისურები, ტყავის ქურთუკები, Dr. Martens-ის ფირმის მძიმე ჩექმები, ფერადი „იროკეზული ვარცხნილობები, კოსმეტიკა, ტატუირება, საიუველირო ნაწარმები და სხეულის მოდიფიკაცია.

დღემდე შეიქმნილია დიდი რაოდენობით პანკური პოეტური და პროზაული ნაწარმოებები, პანკისადმი მიძღვნილი ჟურნალები და გაზეთები. აგრეთვე პანკურ თემებზე უამრავი ფილმი და სხვადასხვა სახის ვიდეოებია გადაღებული.

ლიტერატურა
----------

* Willoughby Sharp *Joseph Nechvatal*, (1984) Machine Language Books, NY NY
* Alan Moore and Marc Miller, eds. *ABC No Rio Dinero: The Story of a Lower East Side Art Gallery* (1985) (Colab, i.e. Collaborative Projects, NY, NY)
* Hans Versluys, *London's Burning: An exploration in punk subculture* (Universiteit Antwerpen, Belgium, 1980) Translated 2011, published by CreateSpace დაარქივებული 2012-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* Vasileios Yfantis, *Punk Goes Science: The Academic Punk Bibliography*, (2014) CreateSpace, Athens, Greece. More information დაარქივებული 2017-10-19 საიტზე Wayback Machine.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პანკი"** ვიკისაწყობში.
* პანკები — სამოქალაქო განათლება
* Punk: Chaos to Couture

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX5350523
* BNF: cb121040686 (data)
* GND: 4047851-8
* LCCN: sh85109126

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბაგრატი**. |

ეპისკოპოსი **პანკრატი ტავრომენელი**, *პანკრატი ანტიოქიელი* (ძვ. ბერძნ. Ὁ Ἅγιος Παγκράτιος ὁ Ἱερομάρτυρας Ἐπίσκοπος Ταυρομενίας — „წმინდა მღვდელმოწამე პანკრატი, ტავრომენელი ეპისკოპოსი"; I საუკუნე) — მღვდელმოწამე, წმინდა პეტრე მოციქულის მოწაფე, ტავრომენელი ეპისკოპოსი. მართლმადიდებელ ეკლესიაში, მისი ხსენების დღეებია: 22 თებერვალი და 22 ივლისი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

პანკრატის მშობლები იყვნენ ანტიოქიიდან. მამამისი ჯერ კიდევ იესო ქრისტეს ჯვარცმამდე იყო ქრისტეს მოძღვრების მიმდევარი, რომელიც მთელ თავის ოჯახთან ერთად ანტიოქიაში მოინათლა.

მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ეწეოდა განმარტოებით ცხოვრებას. კილიკიაში ტავრომენიის ეპისკოპოსად ხელდასხმულ იქნა პეტრე და პავლე მოციქულების მიერ.

მისი ცხოვრების აღწერის მიხედვით, მას ეკუთვნის ტაორმინაში პირველი ტაძრის აგება და ქალაქის ქრისტიანობაზე მოქცევა. განრისხებულმა კერპტთაყვანისმცემლებმა, რომლებმაც ვერ აიტანეს მის მიერ ქრისტიანობი გავრცელება ქვებით ჩაქოლეს.

მისი წმინდა ნაწილები ინახება რომში მისი სახელობის ეკლესიაში.

თანამედროვე ტაორმინაში არის მისი სახელობის ტაძარი.

პანკრატი ტავრომენელის ეკლესია ტაორმინაში
„გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში" წმინდა პანკრატი მოხსენიებულია წმინდა ბაგრატად.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ხოლო ბაგრატ უმთავრეს მათსა იყო სიბრძნითა, სახითა, და სიქველითა და ყოვლითა ღმრთისმსახურებისა სისრულითა. რამეთუ მსგავსი იყო წინაჲსწარმეტყველისა დავითისი და ნეტარისა ბაგრატ მოციქულისა და მღდელმოწამისა, მოწფისა წმიდისა პეტრე მოციქულისაჲ, ყოვლითავე კეთილად-მსახურებითა. და მადლითა ქრისტეჲსითა განდიდნა მეფობაჲ სამთა მათ ძმათა ხელმწიფეთაჲ." |
|  |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პანკრატი ტავრომენელის ცხოვრება
სწორი პენტადეკაგონი.
**პენტადეკაგონი** გეომეტრიაში 15-გვერდა, 15-კუთხა პოლიგონია. ტოლგვერდა პენტადეკაგონის შიდა კუთხე 156°-ია, და გვერდის სიგრძით "a" მისი ფართობი შემდეგი ფორმულით გამოითვლება:

{\displaystyle A={\frac {15}{4}}a^{2}\cot {\frac {\pi }{15}}={\frac {15a^{2}}{8}}\left({\sqrt {3}}+{\sqrt {15}}+{\sqrt {2}}{\sqrt {5+{\sqrt {5}}}}\right)\simeq 17.6424a^{2}.}

პენტადეკაგონის კონსტრუქცია
--------------------------

სწორი პენტადეკაგონის დახაზვა შესაძლებელია ფარგლითა და მართკუთხა სახაზავით. შემდეგი ანიმაცია ასახავს 36 ნაბიჯს, რომელიც ევკლიდეს მეთოდს ეკუთვნის. ყურადღება მიაქციეთ, რომ ფარგლის რადიუსი უცვლელი რჩება ბიჯებს 14-21 შორის.

პენტადეკაგონის კონსტრუქციის ანიმაციაპენტადეკაგონის კონსტრუქციის ანიმაცია

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მრავალკუთხედები |
| --- |
|  |
| 
* სამკუთხედი
* ოთხკუთხედი
* ხუთკუთხედი
* ჰექსაგონი
* ჰეპტაგონი
* ოქტაგონი
* ნონაგონი
* დეკაგონი
* ჰენდეკაგონი
* დოდეკაგონი
* ტრიდეკაგონი
* ტეტრადეკაგონი
* პენტადეკაგონი
* იკოსაგონი
* ტრიკონტაგონი
* პენტაკონტაგონი
* ჰექტაგონი
* კილიაგონი
* მირიაგონი
 |

 |
**კვლევისა და ინტერდისციპლინურობის ცენტრი** (ფრანგ. Centre de recherches interdisciplinaires) — ფიზიკური და ინტელექტუალური სივრცე, რომელიც იკვლევს და ავრცელებს სწავლის, სწავლების, კვლევისა და კოლექტიური ინტელექტის მობილიზების ახალ მეთოდებს. კვლევისა და ინტერდისციპლინურობის ცენტრი დაარსდა 2005 წელს ფრანსუა ტადეისა და არიელ ლინდერის მიერ. ცენტრის დაარსების დღიდან მისი მთავარი მხარდამჭერია ბეტანკურ-შულერის ფონდი.

პარიზის დეკარტისა და დიდროს უნივერსიტეტებთან თანამშრომლობით, კვლევისა და ინტერდისციპლინურობის ცენტრი უძღვება რამდენიმე აკადემიურ პროგრამას, როგორც ბაკალავრიატის, ისე მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის დონეზე. ცენტრი ახორციელებს სამაგისტრო პროგრამას "ინოვაციური მიდგომები და კვლევითი განათლება", რომელიც მოიცავს ორ მიმართულებას: "იტერდისციპლინური მეთოდები სიცოცხლის შემსწავლელ მეცნიერებებში" და "განათლება და ტექნოლოგიები". კვლევისა და ინტერდისციპლინურობის ცენტრი მასპინძლობს ისეთ სტუდენტურ ასოციაციებს, როგორებიცაა WAX Science (What About Xperiencing Science), les Savanturiers, HelloTomorrow, le Gamilier, IGEM Paris Bettencourt და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**პენტატონიკა** (ბერძნ. pente - ხუთი და tonos - ტონი), ხუთსაფეხურიანი ბგერითი სისტემა (ძვ. „ჩინური" ან „შოტლანდიური გამა"). პენტატონიკის ძირითადი ტიპი ანჰემიტონურის (უნახევარტონო). მის ბგერათრიგში მეზობელ საფეხურებს შორის მხოლოდ 1 ან 1,5 ტონია და არ არის ნახევარი ტონი, რის გამოც პენტატონიკას არ ახასიათებს მძაფრი კილოური მიზიდულობანი. ხუთსაფეხურიანი ბგერათრიგის პირობებში შესაძლოა პენტატონიკის 5 ვარიანტი.

  

პენტატონიკისთვის დამახასიათებელია სამბგეროვანი უნახევარტონო ინტონაციური საქცევი - ტრიქორდი (მაგ. სოლ-მი-რე). პენტატონიკა მუსიკალური აზროვნების ერთ-ერთი ადრინდელი საფეხურია. მრავალსაუკუნოვანი განვითარების პროცესში სპეციალური მცირეტერციული ინტერვალების თანდათან შევსების გზით იგი მრავალი ხალხის მუსიკაში სრულ შვიდსაფეხურებიან ჰემიტონურ (ნახევარტონიან) კილოდ ჩამოყალიბდა. პენტატონიკა სუფთა სახით გავრცელებულია უმთავრესად აღმოსავლეთ ხალხთა მუსიკაში (ჩინელები, ვიეტნამელები, თათრები, ბაშკირები, ბურიატები), მაგრამ მისი ელემენტები გვხვდება მრავალი სხვა ხალხის არქაული წყობის მელოდიებშიც. ეგზოტიკური თუ არქაული სახეების შესაქმნელად პენტატონიკს ხშირად მიმართავდნენ კომპოზიტორებიც (შოპენი, დებიუსი, ბარტოკი, ჩაიკოვსკი, რიმსკი-კორსაკოვი, მშველიძე, თაქთაქიშვილი და სხვები).

ქართულ ხალხურ მუსიკაში პენტატონიკა სუფთა სახით შემორჩენილია ძირითადად მთის დიალექტებში (განსაკუთრებით ხევსურეთში), მაგრამ მცირედიაპაზონიანი უნახევარტონო (ტრიქორდული) საქცევები ფართოდაა გავრცელებული თითქმის ყველა კუთხეში. ხევსურულ დიალექტში გვხვდება აგრეთვე პენტატონიკა, რომელიც ნახევარ ტონს შეიცავს (მი-ფა-ლა-სი-რე).

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია მ.* ქსე, ტ. 8. 19, თბ. 1984
კაატინგა წვიმების სეზონის დროს
**კაატინგა** (პორტ. Caatinga, ტუპი-გუარანის ენებიდან — „თეთრი ტყე") — ეკოლოგიური რეგიონი ტროპიკული ფოთოლმცვენ-მეჩხერტყიანი მცენარეულობით,[1] ბრაზილიის ერთ-ერთი უნიკალური ბიომი. იკავებს ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 10%-ს, რომელზეც 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. გამოიყენება გადასარეკი მესაქონლეობისათვის (მსხვილი რქოსანი პირუტყვი), მემცენარეობისათვის (ვაზი, ნესვი, პაპაია), პერიოდულად ზარალდება ძლიერი გვალვებით. კაატინგის დაკავებული ტერიტორიები (ჩრდილო-აღმოსავლეთი ბრაზილია: მარანიანი, პიაუი, სეარა, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი, პარაიბა, პერნამბუკუ, ალაგოასი, სერჟიპი, ბაია და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბრაზილიაში: მინას-ჟერაისის ჩრდილოეთი ნაწილი) ეკონომიკურად ერთ-ერთი ყველაზე ჩამორჩენილია ქვეყანაში.

ლიტერატურა
----------

* *Герасимов И. П.* Географические наблюдения в Бразилии: Северо-восток Бразильского нагорья (каатинга) // Известия АН СССР. Сер. геогр. 1957. № 3. С. 48-59.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Northern South America: Northeastern Brazil. WWF.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-15. ციტირების თარიღი: 2017-01-26.

სქოლიო
------

1. ↑  კაატინგა // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ. III გამოც. მოსკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია", 1969.
**კაპოშვარი** (უნგრ. Kaposvár; გერმ. Ruppertsburg; თურქ. Kapoşvar; სლოვ. Rupertgrad; ხორვატ. Kapošvar; სერბ. Капошвар) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ უნგრეთში, ბალატონის ტბის სამხრეთით. იგი სამხრეთ დუნაისგადაღმა მეორე უდიდესი ქალაქია და წარმოადგენს შომოდის მედიეს ადმინისტრაციულ, სამრეწველო, ეკონომიკურ, ტურისტულ და კულტურულ ცენტრს. კაპოშვარში ასევე არის რომანულ-კათოლიკური ეკლესიის ეპარქიის რეზიდენცია. 

ქალაქი გაშენებულია დედაქალაქ ბუდაპეშტიდან 186 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე კაპოშის ორივე ნაპირზე. ბალატონის ტბიდან დაშორებულია დაახლოებით 50 კმ-ით.

სახელი მომდინარეობს სიტყვებიდან „kapu" and „vár", რაც უნგრულად „ჭიშკარსა" და „ციხეს" ნიშნავს.

ლეგენდის თანახმად, ქალაქი შვიდ ბორცვზე დაარსდა, რომის მსგავსად. არეალი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. 5 000 წლისთვის. დაახლოებით ძვ. წ. 400 წლისთვის აქ კელტები დასახლდნენ. ახ. წ. 9-107 წლებში ქალაქი რომის პანონიას მიეკუთვნებოდა. მომდევნო წლებში აქ მრავალი სხვადასხვა ხალხი სახლობდა, ძირითადად გერმანული და ილირიული ტომები. 900 წელს, დამპყრობელ უნგრელებს ამ მიწაზე სლავური და გერმანული სოფლები დახვდათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უნგრეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Aerial photography: Kaposvár
* Kaposvár slide show with music
**პეტრე I-ის ძეგლი** (რუს. Памятник Петру I) — რუსეთის იმპერატორ პეტრე I დიდის ბრინჯაოს ძეგლი. მდებარეობს მიხაილოვის სასახლის წინ სანქტ-პეტერბურგში.

ისტორია
-------

იტალიელმა მოქანდაკემ ბარტოლომეო კარლო რასტრელიმ ძეგლის მოდელი ჯერ კიდევ პეტრე I-ის სიცოცხლეში დაამზადა, მაგრამ იგი დაასრულეს მხოლოდ 1747 წელს, როდესაც ალესანდრო მარტელიმ ჩამოასხა იგი ბრინჯაოსაგან. ლიტერატურაში აღნიშნული ძეგლის შექმნის ისტორია მთლად ნათელმოფენილი არ არის. კაზიმირ ვალიშევსკი აღნიშნავს, რომ რასტრელის ქანდაკება დაუმთავრებელი დარჩა, ხოლო ალესანდრო მარტელმა საკუთარი პროექტი წარადგინა, რომელიც ეკატერინე II-ს არ მოეწონა. თუმცა ვალიშევსკის არ დაუსახელებია არანაირი ავტორიტეტული წყარო და არც ადგილობრივი სპეციალისტების მტკიცებულებები არ არსებობს მარტელის პროექტის შესახებ. გარდა ამისა, აღნიშნული აღწერა სრულიად ეთანხმება ბრინჯაოს მხედრის ძეგლს, რომელიც ეტიენ მორის ფალკონეს ნამუშევარია და რომლის კონცეფციის განხილვაში მონაწილეობა მიიღო თავად იმპერატრიცამ.

XVIII საუკუნის განმავლობაში განიხილებოდა ძეგლის განტავსების სხვადასხვა ვარიანტები: პოლტავაში, კრონშტადტში, მაგრამ საუკუნის ბოლომდე იგი დარჩა სამების ხიდის ქვეშ ხის სათავსოში. 

1800 წელს ძეგლი საბოლოოდ აღმართეს კვარცხლბეკზე, რომელიც დაამზადეს ფიოდორ ვოლკოვის ნახაზების მიხედვით. გრანიტის კვარცხლბეკი მოპირკეთებულია თეთრი მარმარილოს ფილებით, ასევე მორთულია ორი ბარელიეფით რომელიც გადმოგვცემს პოლტავისა და განგუტის ბრძოლების ამბავს. ბარელიეფებზე მუშაობდნენ მოქანდაკეები: ივან ტერებენიოვი, ვასილი დემუტ-მალინოვსკი, ი. ე. მოისეევი მიხეილ კოზლოვსკის ხელმძღვანელობით. 

იმპერატორ პავლე I-ის ბრძანებით კვარცხლბეკზე გააკეთეს წარწერა „Прадеду — правнук", აშკარად ბრინჯაოს მხედრის წარწერის „Петру Первому Екатерина Вторая" საწინააღმდეგოდ.

ლენინგრადის ბლოკადის დროს ძეგლი ჩამოიღეს კვარცხლბეკიდან და გადამალეს. 1945 წელს ძეგლი დაუბრუნეს ადგილს.

ლიტერატურა
----------

* Валишевский К. Вокруг трона / Пер. с фр. А.Ф. Гретман. - М. 1989. - С. 277.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Павел I Екатерине II: история одного памятника
* Конный памятник Петру I работы Растрелли (1710-40-е)
**პეტრე IV რარეში** (რუმ. Petru Rareş) — მოლდოვის სამთავროს მთავარი 1527-1538 და 1541-1547 წლებში. შტეფან III დიდის შვილი.

1526 წელს უნგრელებმა ოსმალეთის იმპერიასთან წააგეს მოჰაჩის ბრძოლა, რამაც გამოიწვია ოსმალთა აღზევება. ასეთ პირობებში 1527 წელს ხელისუფლებაში მოვიდა პეტრე IV რარეში, რომელიც იძულებული გახდა გაეზარდა ხარკი ოსმალებისათვის. პეტრე IV ატარებდა აქტიურ საშინაო პოლიტიკას, იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებისათვის. 1530 წელს შეეცადა დაებრუნებინა პოკუტია. დაიკავა კიდეც სადავო ტერიტორია, თუმცა 1531 წლის 22 აგვისტოს პოლონეთის არმიამ დაამარცხა ობერტინის ბრძოლაში და მოლდოვის ძალებმა უკან დაიხიეს. 1532 წელს პოლონეთთან დადო ზავი. 

1538 წელს მოლდოვაში შეიჭრა ოსმალეთის სულთანი სულეიმან დიდებული, აღმოსავლეთიდან ყირიმელი თათრები, ხოლო ჩრდილოეთიდან პოლონელები. თავდაპირველად რარეშის ძალებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს ოსმალებს და დაამარცხეს კიდეც ხოტინთან, მაგრამ ოსმალების მიერ დედაქალაქ სუჩავის აღებისა და თავადების გამყიდველობის შემდეგ პეტრე რარეში გაიქცა ქვეყნიდან. აქედან მოყოლებული მოლდოვა საბოლოოდ მოექცა ოსმალეთის იმპერიის გავლენის სფეროში. 1541 წელს პეტრე IV-მ ოსმალეთის სულთნისაგან კვლავ მიიღო მთავრის ტახტი, თუმცა ამის საფასურად ხარკი გაუზარდა, სუჩავაში დატოვეს ოსმალური გარნიზონი, ხოლო შვილი ილია მძევლად გააგზავნა სტამბოლში. 1542 წელს დადო ანტიოსმალური ხელშეკრულება ჰაბსბურგებთან, ასევე დაუკავშირდა რუსეთს.

გარდაიცვალა 1546 წლის 3 სექტემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუშატების ოჯახის გენეალოგია დაარქივებული 2012-01-10 საიტზე Wayback Machine.
კვირინუს გამოსახულია ძველ რომაულ მონეტაზე 
**კვირინუსი** (ლათ. Quirinus) — იტალიის ერთ-ერთი უძველესი ღვთაებათაგანი, რომელსაც ეტრუსკები აღიარებდნენ აპენინის ნახევარკუნძულზე იტალიელების დასახლებამდე. მისი კულტი იტალიაში საბინიელებს უნდა შემოეტანათ. მარსისა და იუპიტერის შემდეგ კვირინუსი მესამე ადგილზე იდგა. მოგვიანებით მისი კულტი მარსის კულტში აურიეს. კვირინიუსს ხშირად „მშვიდ მარსს" ან „მშვიდობიანობის მარსს" და სხვა ასეთს უწოდებდნენ. მოგვიანებით კვირინუსის კულტი რომულუსის კულტს შეერწყო. ამაზე მიუთითებს რომულუსისა და კვირინუსის საერთო ტაძარი. რომაელთა ძველის სახელწოდება — კვირიტები კვირინიუსის სახელიდან უნდა მომდინარეობდეს. კვირინიუსის ქალაქს რომს უწოდებენ, კვირინიუსის ერს — კი — რომაელებს / იტალიელებს.

სქოლიო
------

1. ↑  *ნოდარ გაფრინდაშვილი*. მითოლოგიური ლექსიკონი. გვ.161 - თბილისი, „განათლება", 1972.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომაული მითოლოგია |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ავრორა
* აპოლონი
* ბაკქუსი
* ბელონა
* ბონა დეა
* გენიუსი
* დიანა
* ვენერა
* ვერტუმნი
* ვესტა
* ვულკანუსი
* იანუსი
* იუნონა
* იუპიტერი
* კვირინუსი
* კუპიდონი
* ლარები
* მარსი
* მერკური
* მინერვა
* ნეპტუნი
* პლუტონი
* პომონა
* სატურნი
* სოლი
* ტელურა
* ფავნი
* ფაუნა
* ფლორა
* ფორტუნა
* ღვთაებრივი ავგუსტუსი
* ღვთაებრივი იულიუსი
* ცერერა
 |
|  |
| გმირები | 
* ენეასი
* რომულუსი და რემუსი
* რომის შვიდი მეფე
* ჰერკულესი
 |
|  |
| განპიროვნებული ცნებები | 
* აიუს ლოკუციუსი
* ანგერონა
* კონკორდია
* კოპია
* სპესი
* ფიდესი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **პეტრე**. |

**პეტრე** – საქართველოს მწიგნობართუხუცესი XI საუკუნის მესამე მეოთხედში, ერისკაცობაში პეტრიკი. პეტრეს ღვაწლი მიუძღვის ბიზანტია-საქართველოს პოლიტიკურ-კულტურულ ურთიერთობის განმტკიცებაში. 1054 წელს პეტრე და მისი ძმა იოანე (შემდგომში ჭყონდიდელი მთავარეპისკოპოსი) ბაგრატ IV-სა და დედოფალ მარიამს ახლდნენ კონსტანტინოპოლში ბიზანტიის იმპერატორთან. იქიდან პეტრესა და მის ძმას მატერიალური დახმარება გაუწევიათ ათონის ქართული მონასტრისათვის, რისთვისაც მათ დაუწესეს აღაპი. პეტრემ ერისკაცობაშივე მიიღო პატრიკის ტიტული. 1065 წელს უკვე ბერია და იხსენიება როგორც „პეტრე-პატრიკი პეტრიკ ყოფილი". 1065 წელს პეტრე ძმასთან ერთად კონსტანტინოპოლში ახლდა უფლისწულ მართას, ძმებმა სააღაპე დღე დააწესეს გიორგი მთაწმიდლის სახელზე. 1085 იხსენიება როგორც „პეტრე ვესტი და მწიგნობართუხუცესი".

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ. 1966;
* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 44.
პედრუ ვერონა როდრიგეშ პირეში
**პედრუ ვერონა როდრიგეშ პირეში** (პორტ. *Pedro Verona Rodrigues Pires*, დ. 29 აპრილი 1934, კაბო-ვერდე) - კაბო-ვერდეს პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (1975-1991) და პრეზიდენტი 2001 წლის 22 მარტიდან.

ბიოგრაფია
---------

პედრუ პირეში დაიბადა 1934 წლის 29 აპრილს კუნძულ ფოგუზე. სწავლობდა ლისაბონის უნივერსიტეტში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ 1961 წელს გაწევრიანდა გვინეისა და მწვანე კონცხის კუნძულების დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიაში .

პოლიტიკური მოღვაწეობა
---------------------

პორტუგალიისაგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ გახდა ქვეყნის პირველი პრემიერ-მინისტრი და ამ თანამდებობაზე დარჩა 1991 წლის 4 აპრილამდე. 1991 წლის არჩევნებში მმართველი პარტიის კანდიდატის დამარცხების შემდეგ გადავიდა ოპოზიციაში. 

2001 წლის ორტურიან საპრეზიდენტო არჩევნებში 12 ხმით დაამარცხა კონკურენტი კარლუშ ვეიგა და გახდა ქვეყნის მე-3 პრეზიდენტი. 2006 წელს დაახლოებით 2 %-იანი უპირატესობით მოიგო საპრეზიდენტო არჩევნები და სახელმწიფოს სათავეში რჩება 2011 წლამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 


|
|  |
|
| წინამორბედი:ანტონიუ მონტეირო | **კაბო-ვერდეს პრეზიდენტი**2001 - 2011  | შემდეგი:ჟორჟ კარლუშ ფონსეკა |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კაბო-ვერდეს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* არისტიდიშ პერეირა
* ანტონიუ მონტეირო
* პედრუ პირეში
* ჟორჟ კარლუშ ფონსეკა
* ჟოზე მარია ნევეში
 |

 |
**კატარინა შვედი** (შვედ. Katarina av Sverige), აგრეთვე ცნობილია როგორც **კატარინა გუსტავსდოტერ ვაზა** (შვედ. Katarina Gustavsdotter Vasa; დ. 6 ივნისი, 1539 — გ. 21 დეკემბერი, 1610) — ვაზას დინასტიის წარმომადგენელი. შვედეთის მეფე გუსტავ I-ისა და დედოფალ მარგარეტა ლეიონჰაფვუდის უფროსი ქალიშვილი. აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფ ედგარ II-ის მეუღლე. აღმოსავლეთ ფრიზიის რეგენტი 1599-1610 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

კატარინა დაიბადა 1539 წლის 6 ივნისს სტოკჰოლმში. იგი იყო შვედეთის მეფე გუსტავ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარგარეტა ლეიონჰაფვუდის მეორე საერთო შვილი და პირველი ქალიშვილი. 1551 წელს კატარინას დედა გარდაიცვალა, 1552 წელს კი მამამისი მესამედ დაქორწინდა კატარინა სტენბოკზე, რომელმაც მისი გათხოვების საკითხი პირველად წამოჭრა. 

1558 წელს დაიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები კატარინა სტენბოკსა და აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფინია ანა ოლდენბურგელს შორის. 1559 წელს, კატარინა შვედი ცოლად შერთეს აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფ ენონ II-ის უფროს ვაჟს, პრინც ედგარს. ქორწინებიდან ერთ წელიწადში მან პირველი ბავშვი გააჩინა, რასაც შემდეგ წლებში კიდევ ცხრა შვილის გაჩენა მოჰყვა. 

1561 წელს, ენონ II-ის გარდაცვალების შემდეგ გრაფი ედგარ II გახდა, რითაც კატარინა აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფინიად გვევლინება. 1583 წელს თავისი რძლის, დედოფალ კატარინა იაგელონის გარდაცვალების შემდეგ, კატარინამ თავის ძმას, მეფე იოჰან III-ს ახალი ქორწინებისაკენ უბიძგა. ამის შემდეგ იგი მართლაც დაქორწინდა მეორედ გუნილა ბიელკეზე. 

1599 წელს კატარინა დაქვრივდა, რის შემდეგაც ტახტი მისმა ვაჟმა, ენონ III-მ დაიკავა, რომლის რეგენტიც კატარინა გახდა. იგი ქვეყანას ამ სტატუსით გარდაცვალებამდე, ანუ 1610 წლის 21 დეკემბრამდე ატარებდა.

შვილები
-------

1. მარგარეტა (1560-1588);
2. ანა (1562-1621), პირველად იქორწინა პფალცის კურფიურსტ ლუდვიგ VI-ზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ ბადენ-დურლახის მარკგრაფ ერნესტ ფრიდრიხზე, მეორე დაქვრივების შემდეგ კი ცოლად გაჰყვა საქსენ-ლაუენბურგის ჰერცოგ იულიუს ჰაინრიხს, თუმცა შვილები არცერთთან ჰყოლია;
3. ენონ III (1563-1625), აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფი;
4. იოჰან III (1566-1625), აღმოსავლეთ ფრიზიის გრაფი;
5. კრისტოფერი (1569-1636);
6. ედგარი (1572-1573);
7. ელიზაბეთი (1572-1573);
8. სოფია (1574-1630);
9. კარლ ოტო (1577-1603);
10. მარია (1572-1616), ცოლად გაჰყვა ბრაუნშვაიგ-დანენბერგის ჰერცოგ იულიუს ერნესტს, რომელთანაც შეეძინა შვილები;

ლიტერატურა
----------

* Tegenborg Falkdalen, Karin, Margareta Regina: vid Gustav Vasas sida : [en biografi över Margareta Leijonhufvud (1516-1551)], Setterblad, Stockholm, 2016
* Karin Tegenborg Falkdalen (2010). Vasadöttrarna (The Vasa Daughters). Falun: Historiska Media. ISBN 978-91-85873-87-6
სხვადასხვა ზომის კატანა
**კატანა** (刀, かたな) — იაპონური ხმალი, დამახასიათებელი მოხრილი ცალმხრივი პირით და წრიული ან კვადრატული მცველით. გრძელი ორ ხელიანი ვადით. ის ტაჩიზე გვიან წარმოიშვა და ფეოდალურ იაპონიაში ძირითადად სამურაები იყენებდნენ. მურომაჩის პერიოდიდან ბევრი ძველი დიდი ტაჩი დაამოკლეს და კატანად გადააკეთეს.

რიგითი მოქალაქისთვის კატანა ჩვეულებრივ მიუწვდომელი იყო თავისი სიძვირის გამო. კატანა ითვლება ცივი იარაღის წარმოების ხელოვნების პიკად. კატანის დამზადება რთული ტექნოლოგური პროცესია. იგი იჭედება სხვადასხვა სიმტკიცის ფოლადის ნაჭრებისაგან, რაც იწვევს მის საოცარ ელასტიურობას და ამავე დროს სიმტკიცეს. კატანის ტარების უფლება მხოლოდ პრივილეგირებულ პირებს ჰქონდათ (სიოგუნები, სამურაები), სწორედ ამის გამო უბრალო ხალხს არ შეეძლო თავი დაეცვა შეიარაღებული სამურაისაგან (რაც ხშირი იყო). შემდგომში წარმოიშვა სხვადასხვა საბრძოლო სკოლები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იაპონური ხმლები

ლიტერატურა
----------

* Perrin, Noel (1980). *Giving Up the Gun: Japan's Reversion to the Sword, *1543–1879**.  Boston: David R. Godine,   გვ. 140. ISBN 978-0-87773-184-9.
* Robinson, H. Russell (1969). *Japanese Arms and Armor*.  New York: Crown Publishers Inc..
* Sinclaire, Clive (2001). *Samurai: The Weapons and Spirit of the Japanese Warrior*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კატანა***

* Nihonto message board forum
* Richard Stein's Japanese sword guide

სქოლიო
------

1. ↑  日本刀鑑賞のポイント「日本刀の姿」 Nagoya Touken Museum Touken World

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
უძველესი ქართული წარწერა, თარიღდება 430 წლით. მოიხსენიება ბაკურ იბერიელი. წარწერა ამჟამად ინახება ფრანცისკანელთა მუზეუმში, იერუსალიმში.
აბა ანტონის და იოსიას წარწერა, 532 წ.
**პალესტინის** ან **ბირ ელ ყუტის ქართული წარწერები** — იტალიელი არქეოლოგის ვირჯილიო კორბოს მიერ იუდეის უდაბნოში 1952 წელს აღმოჩენილი ქართული მონასტრის წარწერები. 

უძველესია დღემდე ცნობილ ქართულ წარწერათა შორის. შესრულებულია მოზაიკით (სეფი) იატაკზე ასომთავრულით. წარწერა სამია. ამათგან 2 მოღწეულია დაუზიანებლად, ხოლო ერთი ამჟამად დაკარგულად ითვლება. ორი წარწერა თარიღდება 430 წლით, მესამე კი 532 წლით. პირველი 2 წარწერა ნახევარი საუკუნით უსწრებს ბოლნისის წარწერას.

სამივე წარწერის ტექსტი
----------------------

და ძუძ
ეულნი მ-
ათნი ბა-
კურ და
გრი-ორმ
იზდ და ნ-
აშობნი
მათნი ქ~ე
**430 წ.**
წმიდაო თეოდორ-
ე მარ[უა]ნ და ბუ-
რზ[ე]ნ...ენ ამი
**430 წ.**
შეწევნითა ქ~ ჱსითა და მ-
ეოხებითა წმიდისა თ~ეჲსითა
შ~ნ ანტონი აბაჲ და იოსია მო-
მსხმელი ამის სეფისაჲ და მა-
მა-დედაჲ იოსიაჲსი ამენ
**532 წ.**

ლიტერატურა
----------

* *ჩაჩანიძე ვ.* პეტრე იბერიელი და ქართული მონასტრის არქეოლოგიური გათხრები იერუსალიმში, თბ. 1974;
* *წერეთელი გ.* უძველესი ქართული წარწერები პალესტინიდან, თბ. 1960
* ქსე, ტ. 7, გვ. 651-652, თბ. 1984
* 

* „ქართული დამწერლობის უძველესი ძეგლები", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 10-11 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1967 წელი. — გვ. 21
* *ხურცილავა ბ.* ბირ ელ-ქუტის წარწერების ქრონოლოგიისათვის. "საისტორიო ვერტიკალები" (სტუ), 35-36, თბ. 2016
**კააპორის ხალხი** — ადგილობრივ ბრაზილიელთა ჯგუფი, რომელიც მარანიანის შტატში, დაცულ ნაკრძალში ცხოვრობს. თავის კვლევაში ისინი დეტალურად განიხილა ანთროპოლოგმა უილიამ ბალემ. შეისწავლა მათი ეთნობოტანიკური ცხოვრების წესი და სამოსახლო არეალის ეკოლოგიის ისტორია.

სახლობენ ამაზონის ტყეების მძიმედ გაჩეხილ არეალში, თუმცა მოახერხეს, რომ მათთვის განკუთვნილ ნაკრძალში ტყე ამ დრომდე შეენარჩუნებინათ.

კააპორის ხალხში საკმაოდ მაღალია თანდაყოლილი სიყრუის მაჩვენებელი, შესაბამისად, საზოგადოების დიდმა ნაწილმა იცის ჟესტების ენა. 

მათი ტყის ნაკრძალი დიდ საფრთხეს განიცდის კანონდამრღვევი მჩეხავებისგან. 2014 წლის სექტემბერში, ტომი დაირაზმა, შეიარაღდნენ სხვადასხვა ნივთებით და ტყისმჭრელთა ჯგუფს თავს დაესხნენ, სასტიკად სცემეს და შემდეგ გაანადგურეს მათ მიერ შეგროვილი ხე-მასალა, დაუწვეს სატყეო მანქანები, შემდეგ კი შეპყრობილები გაათავისუფლეს.

ლიტერატურა
----------

* Balée, William 1994 *Footprints of the Forest: Ka’apor Ethnobotany—the Historical Ecology of Plant Utilization by an Amazonian People.* New York: Columbia University Press.
* Ka'apor warriors in the Amazon confront illegal loggers, The Telegraph

სქოლიო
------

1. ↑  KA'APOR :: Encyclopedia :: Indigenous People in Brazil :: ISA
2. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **კერატინი.** |

β-კაროტინის მოლეკულის დიაგრამა
**კაროტინი** (ლათ. carota — სტაფილო) — ნარინჯისფერ-მოყვითალო პიგმენტი კაროტინოიდების ჯგუფისა; ტეტრატერპენული ნახშირწყალბადები ({\displaystyle {\ce {C40H56}}}). მათ შორის გვხვდება როგორც ალიფატური (ლიკოპინი), ისე ციკლური იზომერები (მ.შ. α-, β-, γ-კაროტინები), რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ორმაგი ბმებისა და ციკლური ჯგუფების რაოდენობითა და მდებარეობით. მისი სინთეზი ხდება მცენარეებში, მიკროსკოპულ წყალმცენარეებში, ზოგიერთ სოკოსა და ბაქტერიაში; განსაკუთრებით ბევრია ფოთლებში მცენარის ყვავილობის დაწყებისას, დიდი რაოდენობით შედის სტაფილოს ფესვში, ასკილის, მოცხარის, ცირცელის, ქაცვის და სხვათა ნაყოფებში. კაროტინი ვიტამინის წინამორბედია, რომლის ბიოსინთეზი მხოლოდ ცხოველებში ხდება. კაროტინი A აუმჯობესებს ცხოველთა ნაყოფიერებას, ზრდასა და განვითარებას, იცავს მათ ქსეროფტალმიისაგან; მონაწილეობს მცენარის ფოტოსინთეზის, სუნთქვისა და ზრდის პროცესებში. ცხოველთა ქსოვილებში, ჩვეულებრივ, კაროტინის შემცველობა დაბალია, თუმცა შესაძლებელია დაგროვდეს ზოგიერთი ძუძუმწოვრის ცხიმოვან ქსოვილში, რძეში, საკვერცხეების ყვითელ სხეულებში. ადამიანის მიერ კაროტინით მდიდარი საკვების მომატებულ მოხმარებას და შეთვისების პროცესების დარღვევას შესაძლოა მოჰყვეს კანის ყვითლად შეფერვა. კაროტინის დაჟანგული წარმოებულებია ქსანტოფილები.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Цыдендамбаев В. Д.* Каротины // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 202.
2. ↑   კაროტინი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 413.
ილია II, უწმიდესი და უნეტარესი, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მთავარეპისკოპოსი მცხეთა-თბილისისა და მიტროპოლიტი ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთისა
**პატრიარქი** (ბერძ. πατριάρχης; შედგება ბერძ. πατήρ — „მამა" და  ἀρχή — „მეუფება, საწყისი, ძალაუფლება") — დამოუკიდებელი (ავტოკეფალური) მართლმადიდებლური ქრისტიანული ეკლესიის მეთაურის უზენაესი ტიტული, დადგენილი ქალკედონის მსოფლიო საეკლესიო კრებაზე 451 წელს.

საქართველო
----------

ქრისტიანული ეკლესიის გაყოფის შემდეგ (1054) პატრიარქი აღმოსავლეთ ეკლესიის მეთაურთა წოდება გახდა. ბიზანტიის იმპერიის მართლმადიდებლურ ეკლესიას ოთხი პატრიარქი განაგებდა: კონსტანტინოპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიისა და იერუსალიმის. რუსეთის საეკლესიო კრებამ პატრიარქი 1598 წელს აირჩია. 1721 წელს, პეტრე I-მა გააუქმა პატრიარქის წოდება. რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის კრებამ 1917-1918 წლებში პატრიარქის ტიტული აღადგინა. პატრიარქი არის აგრეთვე კონსტანტინოპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიის, იერუსალიმის, საქართველოს, სერბეთის, ბულგარეთის და რუმინეთის ეკლესიებში. კათოლიკური ეკლესიის ზოგიერთ ეპარქიასაც პატრიარქი მეთაურობს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 712.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საეკლესიო წოდებები |
| --- |
|  |
| 
**სასულიერო ხარისხები და შესაბამისი თანამდებობები სამოციქულო ტრადიციის ეკლესიებში** |
|  |
| ეპისკოპოსი(მღვდელმთავარი) | 
* ეპისკოპოსი
* მთავარეპისკოპოსი
* მიტროპოლიტი
* ქორეპისკოპოსი
* პატრიარქი
* კათოლიკოსი
* პაპი
* ვიკარიუსი
* ეგზარქოსი
* ტიტულარული ეპისკოპოსი
 |
|  |
| მღვდელი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* მღვდელი
* დეკანოზი
* პროტოპრესვიტერი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* მღვდელმონაზონი
* არქიმანდრიტი
 |

 |
|  |
| დიაკვანი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* დიაკვანი
* პროტოდიაკონი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* იეროდიაკონი
* არქიდიაკონი
* დიაკონისა
 |

 |
|  |
| 
**საერო პირები** |
|  |
| ამსოფლიური | 
* ერისკაცი
* მედავითნე
* მგალობელი
* მნათე
* მორჩილი
 |
|  |
| მონაზონი: | 

|  |  |
| --- | --- |
| მამაკაცი | 
* მონაზონი
	+ ბერი
* იღუმენი
 |
|  |
| ქალი | 
* მონაზონი
* იღუმენია
 |

 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაბალა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


|  |
| --- |
| **კაბალა** |
|  |
| ქვე-საკითხები |
| **კაბალა** |
| სეფიროტი |
| გემატრია |
| კელიფოტი |
| რაზიელი |
| ენ სოფი |
| ციმცუმი |
| ხე ცხოვრებისა |
| სედერ ჰიშტალშელუსი |
| ებრაული მედიტაცია |
| კაბალისტური ასტროლოგია |
| ებრაელთა ასტროლოგია |
| ხალხი |
| შიმონ ბარ იოჰაი |
| მოშე კორდოვერო |
| ისააკ ბრმა |
| ბაჰია ბენ აშერი |
| აზრიელი |
| იოსებ კარო |
| ისრაელ სარუგი |
| იაკობ ემდენი |
|  |
| ტექსტები |
| ზოჰარი |
| სეფერ იეცირა |
| სეფერ ბაჰირი |
| რაზიელ მალახი |
| ილანი |
| ეც ჰაიმი |
| თორა |
| კატეგორიები |
| კაბალა |
| ებრაული მისტიციზმი |
| ოკულტიზმი |
| დაფა: იხ. • განხ. • რედ. |

**კაბალა** (ივრითი קַבָּלָה‎ – მიღება) — მოძღვრება იუდაიზმში.

კაბალას მთავარი წყარო სეფერ იეცირა, ზოჰარი და ჰარის (არიზალისა და ჰარის სახელით ცნობილი რაბინ იცხაკ ლურია აშკენაზის ნაშრომები) ტექსტებია. კაბალა ორთოდოქსი ებრაელების დიდი ნაწილისთვის ავტორიტეტული სწავლებაა. სიტყვა კაბალას წარმოშობა დაუდგენელია, თუმცა მის შემოტანას ფილოსოფოსს სოლომონ იბნ გებიროლს (1021-1058 წწ.) და XIII საუკუნის ესპანელ კაბალისტს — ბაჰია ბენ აშერს. ეს ტერმინი ებრაული ეზოთერული ცოდნისა და პრაქტიკების აღსანიშნავად გამოიყენება. მისი მიმდევრების თანახმად, კაბალის საშუალებით ადამიანი სულიერად უფრო უახლოვდება ღმერთს, ამიტომაც თვლიან, რომ კაბალა კაცობრიობას ღვთის ქმნილებების ჭვრეტის საშუალებას აძლევს.

XX საუკუნის უდიდესი კაბალისტი რაბი იეჰუდა აშლაგი – ბაალ სულამი კაბალის ასეთ განმარტებას იძლევა: „კაბალა, არც მეტი და არც ნაკლები, წარმოადგენს უმაღლესი ძალების ზემოდან ქვემოთ დაშვების მიზეზ-შედეგობრივ თანმიმდევრობას, რომელიც აბსოლუტურ და მუდმივ კანონებს ექვემდებარება. ძალების, რომლებიც გაერთიანებული და მიმართულია ერთი უაღრესად მაღალი მიზნის მისაღწევად, რასაც „ადამიანისათვის შემქმნელის ამქვეყნად გამოვლენა" ეწოდება.

კაბალას უკანასკნელი ასწლეულის არაერთი ებრაული მოძრაობა ეფუძნება — კერძოდ, ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორებიცაა ჰასიდიზმი და რელიგიური სიონიზმი.

ლიტერატურა
----------

* *ბალალიკაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 291.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაბალა (იუდაიზმი)***
**პიკასოს მუზეუმი** (კატ. Museu Picasso) — ხელოვნების მუზეუმი ქალაქ ბარსელონაში. მუზეუმში წარმოდგენილია პიკასოს 4 000-ზე მეტი ნამუშევარი.

ისტორია
-------

პაბლო პიკასომ ბავშვობა და ახალგაზრდობა ბარსელონაში გაატარა. მისი ცხოვრების დიდი ნაწილი ამ ქალაქთან იყო დაკავშირებული. პიკასოს თავისი პირველი ნამუშევრები სწორედ ამ ქალაქმა შთააგონა. მუზეუმი 1963 წლის 9 მარტს, პიკასოს ახლო მეგობრისა და მდივნის, ხაიმე საბარტესის მიერ, მხატვრის სიცოცხლეშივე, დაარსდა. მუზეუმმა პირველად საბარტესის პერსონალურ კოლექციას უმასპინძლა.

არქიტექტურა
-----------

მუზეუმს ბარსელონას გოტიკურ კვარტალში ხუთი შენობა უკავია. შენობები XIII -XV საუკუნეებით თარიღდება: აგილარის სასახლე (Palau Aguilar), ბარონ კასტელეტის სასახლე (Palau del Baró de Castellet), მექას სასახლე (Palau Meca), მაურის სახლი (Casa Mauri) და ფინესტრესის სასახლე (Palau Finestres).

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პაბლო პიკასო
* პიკასოს მუზეუმი (პარიზი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  კატალონიის კულტურული მემკვიდრეობის საიტი
3. ↑  "პიკასო ბარსელონაში"
4. ↑  მუზეუმის ოფიციალური საიტი
**პულონგ-ტაუს ეროვნული პარკი** (მალ. *Taman Negara Pulong Tau*) — ეროვნული პარკი მალაიზიის სარავაკის შტატში, კუნძულ ბორნეოზე, კელაბიტის მთიანეთში.

ისტორია
-------

ადგილობრივი საზოგადოებების პეტიციის საფუძველზე, ეროვნული პარკის შექმნის იდეა 1984 წელს გაჩნდა. შეთავაზების მიხედვით, პარკი უნდა შექმნილიყო 164 500 ჰექტარ ტერიტორიაზე, რომელიც მოიცავდა მურუდის მთას, ბატუ-ლავის მწვერვალსა და ტამა-აბუს ქედს.

1998 წელს, პროკლამაციამ წარმატებით გაიარა შესაბამისი საფეხურები, თუმცა დარჩა მხოლოდ 63 700 ჰექტარი, სადაც არ შედიოდა ბატუ-ლავის მწვერვალი. 2008 წელს, სარავაკის ხელისუფლებამ არეალი ეროვნულ პარკად გამოაცხადა და პულონგ-ტაუ უწოდა.

ფლორა
-----

ეროვნული პარკის მცენარეულობა იცვლება ნიადაგის ტიპის, სიმაღლისა და ტოპოგრაფიის მიხედვით. მოიცავს დიპტეროკარპისა და მუხა-ზეთისხილის ტყეებს, როდოდენდრონის სახეობებით მდიდარ ხავსიან ტყეებს. წარმოდგენილია ორქიდეებისა და ნეპენტესის მრავალი სახეობა.ref name="ref1" />

ფაუნა
-----

1986 წელს, პარკისათვის შერჩეულ ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ბორნეოს მარტორქის პატარა პოპულაცია, რომელიც სარავაკში მანამდე გადაშენებულად მიაჩნდათ. ტამუ-აბუს ქედზე შემჩნეულია ბორნეოს ორანგუტანის პოპულაციაც. 

1998 წელს, მალაიზიის ბუნების საზოგადოებამ პარკის ტერიტორიაზე ექსპედიცია მოაწყო. 10 დღეში, მათ ჩაიწერეს 29 სხვადასხვა ოჯახის 67 სახეობის ფრინველი, რომელთაგან 13 სახეობა ბორნეოს ენდემია. ასევე აღნუსხულია 28 სახეობის ძუძუმწოვარი, რომელთაგან 12 ბორნეოს ენდემია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მალაიზიის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Images of Pulong Tau[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Malaysian Nature Society 1998 Expedition to the proposed Pulong Tau National Park, Sarawak, Malaysia. Malaysian Nature Society, Miri Branch, Miri, Sarawak.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალაიზიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| დასავლეთი მალაიზია | 
* ენდაუ-რომპინი
* გუნუნგ-ლედანგი
* მერსინგის კუნძულები
* პენანგი
* ტამან-ნეგარა
 |
|  |
| აღმოსავლეთი მალაიზია | 
* ბაკო
* ბატანგ-აი
* ბუკიტ-ტიბანი
* კროკერის ქედი
* გუნუნგ-ბუდა
* გუნუნგ-გადინგი
* გუნუნგ-მულუ
* კინაბალუ
* კუბაჰი
* კუჩინგის ვეტლენდები
* ლამბირის ბორცვები
* ლოაგან-ბუნუტი
* მალუდამი
* ნიაჰი
* პულონგ-ტაუ
* რაჯანგის მანგროს ტყეები
* სიმილაჯაუ
* ტალანგ-სატანგი
* ტავაუს ბორცვები
* ტიგის კუნძული
* უნ-მუსტაფა
* ტუნ-საკარანი
* ტუნკუ-აბდულ-რაჰმანი
* კუს კუნძულები
 |

 |
**ორხევის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევის განაპირას, სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ტერასაზე, ირმისსალოკელაზე. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულითა და I ათასწლეულის პირველი მეოთხედით. ძეგლი 1979-1983 წლებში გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა). 

სამაროვანი მჭიდროა და მრავალიარუსიანი, განფენილია დამრეც რელიეფზე და სტრატიგრაფიის დადგენა საკმაოდ რთულია. ეს არის ქვაყრილიანი ორმოსამარხები რომელთა კამერაში სავარაუდოა ხის კონსტრუქციის არსებობა. სამარხთა უმეტესი ნაწილი ინჰუმაციურია, ორიენტირებულია ძირითადად სამხრეთიდან, ჩრდილოეთისაკენ. მიცვალებული დაკრძალულია ძირითადად მარჯვენა გვერდზე, ხელ-ფეხმოკეცილი. არის როგორც ინდივიდუალური, ასევე კოლექტიური სამარხები, სადაც ორი ან სამი მიცვალებულის ნაშთი ჩანს. ძვლები ცუდად არის შემონახული, გათხრილია რამდენიმე კენოტაფი, შეიმჩნევა კრემაციის კვალი. სამარხებში ხშირად არის მსხვილფეხა საქონლის ძვლები. სამარხეულის ინვენტარი საკმაოდ მრავალრიცხოვანია, კერამიკა მორუხო-მონაცისფროა, ძალზე ცუდადაა გამომწვარი, კეცი იფშვნება, შემკულობა მწირია. არის უყურო და ორყურა ქოთნები, სასმისები, ქილები. გვხვდება პასტისა და სარდიონის მძივები. ლითონი წარმოდგენილია მასრიანი შუბისპირებით, სატევრებით, ზოომორფულთავიანი მასიური სამაჯურებით, საყურეებით, კირკალით და სხვა. 

აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიის კვლევითი ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

ლიტერატურა
----------

* *რამიშვილი რ.; ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 398.
**კიფსელე** (ბერძ. Κύψελος; დ. დაახლ. ძვ. წ. 687 – გ. ძვ. წ. 627) — კორინთის ტირანი ძვ. წ. 657 წლიდან, კიფსელიდების დინასტიის ფუძემდებელი. მისი აღზევების საფეხური გახდა კორინთის ლაშქრის მეთაურის (პოლემარქის) თანამდებობა. ჯარზე, პირადი მეგობრების ჯგუფსა და მის დემაგოგიაზე მიპყრობილ უბრალო ხალხზე დაყრდნობით, დაამხო კორინთის მმართველი ბაკქიადების საგვარეულო და ქალაქის ერთპიროვნული მმართველი გახდა. დიდგვაროვანთა მნიშვნელოვანი ნაწილის ამოჟლეტის ან განდევნის შემდეგ, მათი ქონების კონფისკაცია მოახდინა და იგი თავის მომხრეებს დაუნაწილა. ახორციელებდა აქტიურ საგარეო პოლიტიკას, იონიისა და ადრიატიკის ზღვების სანაპიროებსა და კუნძულებზე შექმნა კოლონიათა მთელი რიგი. ამ დასახლებათა მმართველებად ნიშნავდა თავის ვაჟებს, ამგვარად შექმნა კორინთის საზღვაო სახელმწიფოს მსგავსი რამ. კიფსელეს მემკვიდრე გახდა მისი ვაჟი პერიანდრე. მამა-შვილის მმართველობისას კორინთმა მნიშვნელოვან აყვავებასა და ძლევამოსილებას მიაღწია.

სქოლიო
------

1. ↑   ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1985. — გვ. 57.
2. ↑  *Фролов Э. Л.* Кипсел // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 745.
**კლარა ელჩიბეგაშვილი** (დ. 7 მარტი, 1948, ხაშურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ფილოსოფოსი, პროფესორი, გორის უნივერსიტეტის რექტორი 2005-2007 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

კლარა ელჩიბეგაშვილი დაიბადა 1948 წლის 7 მარტს, ხაშურის რაიონში. ხაშურის მე-3 საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფილოსოფიის სპეციალობით. შემდეგ სწავლა გააგრძელა ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურაში, აქვე დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 

1968 წლიდან კლარა ელჩიბეგაშვილი მუშაობდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის გორის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში ჯერ უფროს მასწავლებლად, შემდეგ - დოცენტად. მრავალი წლის განმავლობაში იყო ამავე ინსტიტუტის პრორექტორი სამეცნიერო დარგში. პარალელურად იკავებდა ფილოსოფიის კათედრის გამგის თანამდებობას.

პროფესორი კლარა ელჩიბეგაშვილი არის ორი მონოგრაფიისა და 21 სამეცნიერო შრომის ავტორი. 2004-2005 წლებში იყო გორის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პრორექტორი (პირველი პირის ხელმოწერის უფლებით), 2005-2006 წლებში ასრულებდა რექტორის მოვალეობას, შემდეგ კი აირჩიეს რექტორის თანამდებობაზე, რომელსაც ის იკავებდა 2007 წლის სექტემბრამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კლარა ელჩიბეგაშვილი - გორის უნივერსიტეტის რექტორი

სქოლიო
------

1. ↑  გორის უნივერსიტეტის რექტორები. www.gu.edu.ge. ციტირების თარიღი: 22 იანვარი, 2019.
2. ↑  კლარა ელჩიბეგაშვილის 70 წლის საიუბილეო ღონისძიება. www.gu.edu.ge. ციტირების თარიღი: 22 იანვარი, 2019.
**ორფრთიანები** (ლათ. Diptera) — მწერების რიგი. საშუალო ზომის მწერებია. წყვილი სიფრიფანა ფრთა აქვთ. მეორე წყვილი ფრთა გადაქცეულია საბზუილედ. გვხვდება უფრთო ფორმებიც. ორფრთიანებს აქვთ წყვილი, ფასეტური, ზოგჯერ 3 მარტივი თვალი, სასიარული ფეხები, ზოგჯერ გრძელი (კოღოები). ახასიათებთ სრული მეტამორფოზი. მატლები ჭიისებურია, უფეხო, იშვიათად ცრუფეხებიანი. ვითარდებიან ლეშში, ექსკრემენტში და სხვაგან ან პარაზიტობენ და მტაცებლობენ უხერხემლო (მწერები, მოლუსკები) და ხერხემლიან (რეპტილიები, ფრინველები, ძუძუმწოვრები) ცხოველებზე. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. რიგში 120-130 ოჯახის 85 ათასი სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში 20-მდე ოჯახის 500-მდე სახეობაა. ორფრთიანების მრავალი წარმომადგენელი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებლებია, ხოგი ინფექციურ დაავადებათა გამომწვევებისა და ჰელმინთების კვერცხების მექანიკური გადამტანია, ბევრი პარაზიტია, ნაწილი საწყობებში ბინადრობს და საკვებ პროდუქტებს აზიანებენ, სისხლმწოვი ფორმები კი ზიანს აყენებენ ადამიანს, შინაურ პირუტყვს, რითაც აქვეითებენ სასოფლო-სამეურნეო ცხოველთა პროდუქტიულობას. საქართველოში გავრცელებული მავნე სახეობებია ალუბლის ბუზი, ჰესენის ბუზი, ხახვის ბუზი, მწვანეთვალა ბუზი, შვედური ბუზი, ზეთისხილის ბუზი, ხახვის ჩუხჩუხა, ნესვის ბუზი, მალარიის ჩვეულებრივი კოღო, ოთახის პატარა ბუზი, ხორცის ლურჯი ბუზი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *გუჯაბიძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 587.
**კლაიპედის უნივერსიტეტი** (ლიეტ. Klaipėdos universitetas) ― უნივერსიტეტი ლიეტუვის საპორტო ქალაქ კლაიპედაში.

მიმოხილვა
---------

კლაიპედის უნივერსიტეტი ლიეტუვის სეიმის განკარგულებით, 1991 წლის 1-ელ იანვარს დაარსდა. უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შევიდა ქალაქში არსებული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებიც. საწყის ეტაპზე უნივერსიტეტში 3 000 სტუდენტი სწავლობდა და სამ ფაკულტეტს (ჰუმანიტარულ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა, საზღვაო ინჟინერია და პედაგოგიკა) მოიცავდა. შემდეგში უნივერსიტეტში შვიდი ფაკულტეტი და რვა ინსტიტუტი შეიქმნა: საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და მათემატიკის, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა, საზღვაო ინჟინერიის, ხელოვნების, პედაგოგიკის, სოციალურ მეცნიერებათა და ჯანდაცვის მეცნიერებათა ფაკულტეტები და საზღვაო, საზღვაო ლანდშაფტის, უწყვეტი განათლების, სანაპირო კვლევებისა და დაგეგმარების, ბალტიის ზღვის რეგიონის ისტორიისა და არქეოლოგიის, რეგიონული პოლიტიკისა და დაგეგმარების, მექატრონიკისა და მუსიკოლოგიის ინსტიტუტები. 2017 წლისთვის უნივერსიტეტში 4 000 სტუდენტი სწავლობდა, ხოლო პერსონალი 600 ადამიანს შეადგენდა. უნივერსიტეტში 54 საბაკალავრო, 4 სპეციალიზებული პროფესიული, 48 სამაგისტრო და 11 სადოქტორო საგანმანათლებლო პროგრამა მოქმედებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2  Directory of Open Access Journals — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538'></a>
**ორიონი** — სააქციო საზოგადოება, შეიქმნა 1999 წელს. თბილისის ელექტრონულ-გამოთვლითი ტექნიკის ქარხნის ბაზაზე. 1988 წელს ჩამოყალიბდა თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ორიონი", რასაც 1997 წელს ეწოდა სახაზინო საწარმო „ორიონი", ხოლო 1999 წელს გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად.

გაერთიანება შედიოდა ყოფილ სსრკ რადიომრეწველობის სამინისტროში, თავდაცვის კომპლექსში და აწარმოებდა სამხედრო დანიშნულების პროდუქციას: საჰაერო სივრცის კონტროლის მართვის ავტომატიზებულ სისტემებს, გადაცემის ავტომატიზებულ კომპლექსურ საშუალებებს, დიდ მანძილზე ვიდეოკონტროლის მოწყობილობებსა და საკონტროლო ხელსაწყოებს. 1992 წლიდან საწარმო უშვებდა ელექტრონული, ელექტროტექნიკური მანქანათმშენებლობის პროდუქციას, სახალხო მოხმარების საქონელს. 

1990 წელს საწარმოოს სპეციალისტთა ჯგუფს (ზ. გუმბერიძე, ი. მეიშვილი, ა. ფრანგიშვილი, ა. ქევხიშვილი, დ. ყინია, მ. წულაძე, ზ. ჩხეიძე) 1988-1989 წლებში შესრულებული შრომისთვის მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერულ და ტექნოლოგიურ დარგში. ბოლო წლებში გამოშვებული პროდუქციიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია საინჟინრო აკადემიური და ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად (ხელმძრვანელი ა. ფრანგიშვილი) შექმინილი ელექტროენერგიის გასაღებისა და აბონენტებთან ანგარიშსწორების ავტომატიზებული სისტემა, რასაც საწარმო უშვებდა აჭარის ენერგოკომპანიის დაკვეთით. ქარხნის პირველი დირექტორი იყო ი. მეიშვილი (1980-1993 წლები), რასაც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღოდა მის მშენებლობასა და საწარმოო გაერთიანების შექმნაში. 

1993 წლიდან ორიონის დირექტორი იყო ჯ. კუხალაშვილი.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 723-724, თბ. 2002 წელი.