recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დიდი სახლი** (რუს. Большой дом) — სანქტ-პეტერბურგში ლიტეინის გამზირზე მდებარე ადმინისტრაციული შენობის არაოფიციალური სახელწოდება, რომელშიც განთავსებულია რუსეთის ფედერაციის ფედერალური უსაფრთხოების სამსახური.

ისტორია
-------

აღნიშნული შენობა მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ცენტრალურ უბანში, ლიტეინი გამზირის დასაწყისში. დიდი სახლი დაპროექტებულია საბჭოთა არქიტექტორების ნოე ტროცკის, ალექსანდრე გეგელოსა და ანდრეი ოლის მიერ კონსტრუქტივისტური სტილით. შენობა არის დიდი კომპლექსის ნაწილი, რომელიც მოიცავს შპალერნაიას ქუჩაზე მდებარე საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის დაწესებულება. 

1934 წლის ივლისში შენობაში განთავსდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ახლადშექმნილი სახალხო კომისარიატის ადგილობრივ შტაბი, შემდგომში კი სახელმწიფო უშიშროების მთავარი სამმართველო. აქ საბჭოთა კავშირის დაშლამდე, კერძოდ 1991 წლამდე განთავსებული იყო კგბ-ს შტაბი. 

ყველასთვის ცნობილია, რომ შენობა მართლაც საიდუმლოებითაა მოცული. მისი პროექტი ძალიან უცნაურია. შენობაში განთავსებულია მიწისქვეშა სართულები. ამიტომ ამ შენობაზე დადის ლეგენდა, რომ რამდენი სართულიც ზემოთაა, იმდენივეა ქვემოთ. მეორე მსოფლიო ომის დროს, კერძოდ ლენინგრადის ალყის დროს შენობა გადაურჩა დანგრევას. აქ იყო განთავსებული გერმანელ ტყვეთა თავშესაფარი. 

2001 წლიდან მოყოლებული, დიდი სახლი შეიტანეს ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში და იგი წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგში მდებარე ეროვნული მნიშვნელობის ერთ-ერთ ძეგლს.

ლიტერატურა
----------

* Памятники архитектуры Ленинграда. — Л.: Стройиздат, 1976.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Big House დაარქივებული 2012-02-24 საიტზე Wayback Machine.  @ Encyclopaedia of Saint Petersburg
**„თერგდალეულები"** — XIX საუკუნის 60-იანი წლების ქართული საზოგადოებრივი, პოლიტიკური და ლიტერატურული მიმდინარეობა. „თერგდალეულებს" უწოდებდნენ კონსერვატორი მოწინააღმდეგენი რუსეთში განათლებამიღებულ ქართველ ახალგაზრდებს, ქართველ განმანათლებლებს, რომელთაგან ზოგი ჯერ კიდევ 60-იან წლებამდე იჩენდა ნახევრადფარულ ოპოზიციურ დამოკიდებულებას ძველისადმი და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ახლის დანერგვას მოითხოვდა. 1861-1862 წლებიდან „თერგდალეულების" ნაწილი აშკარად შეებრძოლა კონსერვატორებს ჟურნალ „ცისკრისა" და „საქართველოს მოამბის" ფურცლებზე. ბრძოლა ახალ („თერგდალეულთა") და ძველ („მტკვარდალეულთა") თაობებს შორის დაიწყო ქართული ენისა და ლიტერატურის საკითხებზე. ილია ჭავჭავაძის წერილით „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვის „შეშლილის თარგმნაზედა" („ცისკარი", 1861, № 4), რომელმაც დიდი გამოხმაურება ჰპოვა და დასაბამი მისცა ე. წ. „მამებისა" და „შვილების" ბრძოლას. 

თერგდალეულთა პროგრამა ითვალისწინებდა ქართველი ხალხის როგორც ეროვნულ, ისე სოციალურ განთავისუფლებას. ისინი კარგად იცნობდნენ რუსეთისა და ევროპის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეების ნააზრევს; იყვნენ მსოფლიოში მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების კურსში. მათი პროგრამით, თავდაპირველ ამოცანას წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიის მოპოვება, ხოლო შემდეგ დამოუკიდებელი ეროვნული სახელმწიფოს შექმნა.

თერგდალეულთა მიერ გამოცემულ ჟურნალებში განიხილებოდა საქართველოს ისტორიასა და კულტურასთან, თანადროულ პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ პრობლემატიკასთან დაკავშირებული საკითხები.

თერგდალეულთა მოღვაწეობა დაემთხვა რუსიფიკაციის პოლიტიკის გაძლიერებას. რუსულმა ხელისუფლებამ ტერმინ „საქართველოს" აკრძალვაც კი მოინდომა და პრესაში შეიძლებოდა მხოლოდ თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების მოხსენიება.

ილია ჭავჭავაძემ და მისმა მომხრეებმა ამ რთულ პერიოდშიც მოახერხეს ეროვნული საქმის გაგრძელება. მათი თაოსნობით თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების სათავადაზნაურო ბანკები დაარსდა. ბანკის მიერ გაღებული თანხის უდიდესი ნაწილი ქართული სკოლებისა და თეატრის დაფინანსებას მოხმარდა. 1879 წელს შეიქმნა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება" (პირველი თავმჯდომარე დიმიტრი ყიფიანი). საზოგადოების მეცადინეობით გაიხსნა სკოლები, გამოიცა სახელმძღვანელოები და სხვა სახის ნაშრომები, შეგროვდა ძველი ხელნაწერები და ფოლკლორული მასალა, დაიწყო ისტორიულ ძეგლებზე ზრუნვა.

70-იან წლებში თერგდალეულები ორ ჯგუფად გაიყვნენ. ილია ჭავჭავაძისა და მისი მომხრეების ჯგუფს (აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი და სხვები) „პირველი დასი" ეწოდა, ხოლო ნიკო ნიკოლაძის გიორგი წერეთლის სერგეი მესხის და სხვათა ჯგუფს, რომლებიც მთავარ ყურადღებას სოციალური და ეკონომიკური ხასიათის პრობლემებზე ამახვილებდნენ — „მეორე დასი".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამოციანელები

ლიტერატურა
----------

* *გაფრინდაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 657.

სქოლიო
------

1. ↑  *ნ. ასათიანი*, ისტორია 11, გვ. 336 – „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა", თბ. 2009.
**ავტოკეფალია** (ბერძნ. ავტოს – თვითონ და კეფალე – თავი) — დამოუკიდებელი მართლმადიდებლური ადგილობრივი ეკლესია, რომელიც იერარქიულად ცალკე მდგომი ერთეულია.

პირველი ავტოკეფალიური ეკლესიები წარმოიქმნა რომის იმპერიაში და მის მეზობელ ქვეყნებში. ქრისტიანობის პირველ საუკუნეებში ავტოკეფალიად ითვლებოდა რომის პროვინციების საეპისკოპოსოები, რომელთა მეთაურები ემორჩილებოდნენ უშუალოდ რომის იმპერატორს და სმოფლიო საეკლესიო კრებას. ავტოკეფალიის მქონე ეპისკოპოსები ისხდნენ პროვინციების მთავარ ქალაქებში — მეტროპოლიებში, ამიტომ ზოგიერთი მათგანი მიტროპოლიტად იწოდებოდა. IV საუკუნიდან მიტროპოლიტები და ეპისკოპოსები დაექვემდებარნენ დიოცეზების დედაქალაქთა ეპისკოპოსებს, რომელთაგან ზოგმა პატრიარქის ტიტული მიიღო. V საუკუნეში ეკლესიის მეთაურებად ითვლებოდა ხუთი პატრიარქი, ანუ პაპი: რომის, კონსტანტინოპოლის, ანტიოქიის, იერუსალიმის და ალექსანდრიისა. აღმოსავლეთის ეკლესიაში პირველი ადგილი დაიმკვიდრა კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა, რომელიც იმპერატორთა მფარველობის შემწეობით დაწინაურდა. VII საუკუნიდან დაიწყო აღმოსავლეთის დანარჩენ საპატრიარქოთა დაკნინება, რაც არაბების დდაპყრობებით იყო გამოწვეული. დაიწყო არაბერძნული ავტოკეფალური ეკლესიებიჩ ამოყალიბება, რასაც ბიზანტიის იმპერატორები და პატრიარქები ეწინააღმდეგებოდნენ.

V საუკუნიდან მოიპოვა ავტოკეფალია ქართულმა ეკლესიამ. V-VII საუკუნეებში ავტოკეფალია მიიღო კვიპროსის ეკლესიამ. 1448 წელს ავტოკეფალური გახდა რუსეთის ეკლესია. XIX საუკუნის I ნახევარში ავტოკეფალია მიიღო საბერძნეთის (ელადის) ეკლესიამ. XIX საუკუნის II ნახევარში შეიქმნა ბულგარეთის, სერბეთისა და რუმინეთის ავტოკეფალური ეკლესიები.

ამჟამად არსებობს 16 ავტოკეფალიური მართლმადიდებლური ეკლესია: ალბანეთის, ალექსანდრიის, ამერიკის, ანტიოქიის, ბულგარეთის, ელადის, იერუსალიმის, კვიპროსის, კონსტანტინოპოლის, პოლონეთის, რუმინეთის, რუსეთის, საქართველოს, სერბეთის, უკრაინისა და ჩეხეთისა და სლოვაკეთის ეკლესიები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 158.
* *ჯავახიშვილი, ივ.*, „ქართველი ერის ისტორია" წიგნი 3, თბილისი, 1966
* *ლომინაძე, ბ*. „სახელმწიფოს და ეკლესიის ურთიერთობა VIII-XII საუკუნეებში", კრებული საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბილისი, 1966

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Autocephaly, OrthodoxWiki-ს სტატია
* Autocephali Catholic Encyclopedia-ს სტატია
* Charles Wegener Sanderson, Autocephaly as a Function of Institutional Stability and Organizational Change in the Eastern Orthodox Church
**გუბერნატორი** (ლათ. gubernator — „მმართველი") — თანამედროვე სახელმწიფოებში ამა თუ იმ ტერიტორიული ერთეულის უმაღლესი თანამდებობის პირი. მაგ. ამერიკის შეერთებულ შტატებში არის შტატის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური — ირჩევს მოსახლეობა. გაერთიანებულ სამეფოში გუბერნატორი არის ტერიტორიის მმართველი, რომელსაც ნიშნავს მთავრობა. რუსეთის იმპერიაში გუბერნატორი იყო უმაღლესი მოხელე გუბერნიაში, რომელიც ადმინისტრაციულ, საპოლიციო და სამხედრო ფუნქციებს ახორციელებდა.

საქართველოში 1995 წლიდან დე-ფაქტო მხარეებში გაჩნდა გუბერნატორის ინსტიტუტი, რომელსაც ჯერ სახელმწიფო რწმუნებული — გუბერნატორი ეწოდებოდა, ხოლო 2019 წლიდან სახელმწიფო რწმუნებული ეწოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გენერალ-გუბერნატორი
* გუბერნატორი (აშშ)
* გუბერნია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 288.

სქოლიო
------

1. ↑  „სახელმწიფო რწმუნებულის – გუბერნატორის დებულების დამტკიცების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 29 ნოემბრის №308 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე (2019

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სახელმწიფოს მეთაურები |
| --- |
|  |
| 
მონარქი | პრეზიდენტი | გენერალ-გუბერნატორი | გუბერნატორი | რომის პაპი |

 |
**რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება** — მოიწვია დავით აღმაშენებელმა რუისისა და ურბნისის მახლობლად (ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი). რუის-ურბნისის კრების მოწვევის თარიღი არც ერთ ჩვენამდე მოღწეულ საისტორიო წყაროში არ არის დასახელებული. ისტორიკოსები ასახელებენ სამ სავარაუდო თარიღს: 1103, 1104, 1105. კრების მოწვევას ბევრი მიზეზი ედო საფუძვლად: სამეფოს წინაშე იდგა ამოცანა — ცენტრალიზებული სახელმწიფოს გაძლიერებისა და განმტკიცების სამსახურში ჩაეყენებინა ეკლესია, აღმოეფხვრა ის დარღვევები, რასაც ქართულ ეკლესიაში ჰქონდა ადგილი (ხელდასხმის წესის დარღვევა, საეკლესიო ქონების განიავება, მცირეწლოვანთა ქორწინება და სხვა). კრების მუშაობაში აქტიურად მონაწილეობდა დავით აღმაშენებლის ერთგული მოხელე გიორგი, შემდგომში ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი. შემოიკრიბა რა გიორგი მთაწმიდლის იდეურ მემკვიდრეთა ძლიერი დასი, საქართველოს სამეფო ხელისუფლებამ რუის-ურბნისის საეკლესიო კრებაზე მკაცრად შეუტია ეკლესიის მაშინდელ მესვეურებს.

კრებამ დავით აღმაშენებლის მომხრეთა ხაზი გაატარა და მიიღო მეტად მნიშვნელოვანი დადგენილება ე. წ. ძეგლისწერა (რუის-ურბნისის ძეგლისწერა), რომლის ძალითაც გადააყენეს უღირსი მღვდელმთავრები; მათი ადგილი სამეფო ხელისუფლების ერთგულმა პირებმა დაიკავეს. მოწესრიგდა ხელდასხმის წესი და მოგვარდა საეკლესიო ცხოვრების ბევრი სხვა საკითხი.

რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების ჩატარება დავით აღმაშენებლის საეკლესიო რეფორმის პირველი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო. ამიერიდან დიდი ფეოდალები მღვდელმთავრების სახით ძლიერ მოკავშირეებს კარგავდნენ. რეფორმას მხარს უჭერდნენ მოსახლეობის ფართო ფენები. რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების შედეგებმა დიდი როლი შეასრულეს საქართველოს სახელმწიფოს განმტკიცება-ცენტრალიზებაში.

ლიტერატურა
----------

* *მეტრეველი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 468-469.
* *გაბიძაშვილი ე*. რუის-ურბნისის კრების ძეგლისწერა, თბ. 1978;
* *მეტრეველი რ.* დიდნი საქმენი (XI საუკუნის მეორე ნახევრისა და XII საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოს ისტორიის ზოგიერთი საკითხი), თბ. 1978;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ. 1966.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დავით IV აღმაშენებლის ეპოქა |
| --- |
|  |
| ოჯახი | 

|  |  |
| --- | --- |
| ცოლები | 
* *უცნობი სომეხი ქალი*
* გურანდუხტი
 |
|  |
| შვილები | 
* დემეტრე I
* ვახტანგი
* თამარი
* კატაჲ
* თამარ მრწემი
 |

 |  |
|  |
| პიროვნებები | 
* გიორგი ჭყონდიდელი
* არსენ იყალთოელი
* დიმიტრი
* ბასილ III
* იოანე VI
* ლიპარიტ V
* რატი IV
* ძაგან აბულეთისძე
* მოდისტოს აბულეთისძე
* აბულეთი
* ივანე ორბელი
* არიშიანი
* ბარამი
* ქავთარ ბარამის ძე
 |
|  |
| რეფორმები | 
* სამხედრო რეფორმები
* ყივჩაყთა გადმოსახლება საქართველოში
* რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება
* სააჯო კარი
 |
|  |
| ბრძოლები | 
* ზედაზნის ციხის აღება
* ერწუხის ბრძოლა
* სამშვილდის შემოერთება
* რუსთავის შემოერთება
* რახსის ბრძოლა
* ბოტორის ბრძოლა
* დიდგორის ბრძოლა
* თბილისის შემოერთება
* დმანისის შემოერთება
* ანისის შემოერთება
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იმედაშვილი**. |

**ალექსანდრე სოლომონის ძე იმედაშვილი** (დ. 2 მარტი  [ ძვ. სტ. 18 თებერვალი], 1882, თბილისი ― გ. 30 სექტემბერი, 1942, იქვე) — ქართველი მსახიობი, ქართული თეატრის ერთ-ერთი გამოჩენილი ტრაგიკოსი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1932).

ბიოგრაფია
---------

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში 1900 წელს. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა თბილისის, ბათუმის, ქუთაისის და სხვა თეატრებში. 1921–1924 წლებში მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში, 1928–1931 წლებში — კოტე მარჯანიშვილის მიერ დაარსებულ ქუთაისის თეატრში (ახლანდელი თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), 1939–1942 — ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის თეატრში. იყო ლადო მესხიშვილისა და ვასო აბაშიძის მოწაფე, რევოლუციამდელი ქართული თეატრის საუკეთესო ტრადიციების მიმდევარი და დამამკვიდრებელი ქართულ სცენაზე. გამოდიოდა ყველა ჟანრის (ტრაგედია, კომედია, ვოდევილი, მუსიკალური კომედია და სხვა) სპექტაკლებში. განსაკუთრებული წარმატება მოიპოვა კლასიკურ ტრაგედიებში.

იმედაშვილი ითვლებოდა ოტელოს (უილიამ შექსპირის „ოტელო") როლის საუკეთესო შემსრულებელი რევოლუციამდელ ქართულ თეატრში. წარმატებით ითამაშა აგრეთვე ოიდიპოსი (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე"), მეფე ლირი (უილიმ შექსპირი „მეფე ლირი"), დონ კარლოსი (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები"), დათო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი"), ესტევანი (კოტე მარჯანიშვილის მიერ 1922 დადგმული ლოპე და ვეგას „ცხვრის წყარო") და სხვა. იმედაშვილი გამოირჩეოდა უდიდესი ტემპერამენტით, პროფესიული კულტურით, დახვეწილი აქტიორული ტექნიკითა და სასცენო მეტყველებით. მას დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართულ სცენაზე სწორი ქართული მეტყველების დამკვიდრებაში. 1921 წლიდან მოღვაწობდა კინოში. შეასრულა გელა („მოძღვარი", 1922), ექიმის („ამოკი", 1927), კარდინალ მონტანელის („კრაზანა", 1928), ასტამირის („ელისო", 1928) და სხვა როლები. იმედაშვილი იყო რეჟისორი, ანტრეპრენიორი, მთარგმნელი, სხვადასხვა წლებში ხელმძღვანელობდა ბათუმის, ჭიათურის, ქუთაისისა და სხვა თეატრებს, მსახიობთა დასებს.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1921: „არსენა ჯორჯიაშვილი" (მუშა-რევოლუციონერი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
* 1922: „მოძღვარი" (გელა — მაყვარას ქმარი) რეჟ. ვლადიმერ ბარსკი
* 1924: „ქარიშხლის წინ" (პეტუა) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
* 1927: „ამოკი" (ექიმი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
* 1927: „გიული" (ალი) რეჟისორები ნიკოლოზ შენგელაია, ლევ პუში
* 1928: „ელისო" (ასთამირი) რეჟ. ნიკოლოზ შენგელაია
* 1928: „კრაზანა" (კარდინალი მონტანელი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
* 1935: „მდინარის გაღმა" (მოხუცი ამზათი) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
* 1937: „არსენა" (ფარსადანი) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი

ნათამაშები როლები
-----------------

### რუსთაველის თეატრი

### მარჯანიშვილის თეატრი

### მესხიშვილის თეატრი

ლიტერატურა
----------

* *ცაგარეიშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 111-112.
* *ბურთიკაშვილი ა.* ალექსანდრე იმედაშვილი, თბ. 1956;
* *ცაგარეიშვილი ლ.* ალექსანდრე იმედაშვილი, თბ. 1972;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალექსანდრე იმედაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* ალექსანდრე იმედაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ჰიპოთირეოზი** — მდგომარეობა, რომლის დროსაც ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია არანორმალურადაა დაქვეითებული. დაავადებას საფუძვლად უდევს თირეოიდული ჰორმონის სრული ან ნაწილობრივი დათრგუნვა. კლინიკურად გამოხატურ ჰიპოთირეოზს მიქსედემა ეწოდება. ჰიპოთირეოზი მეტწილად გავრცელებულია ქალებში.

გამომწვევი მიზეზები
-------------------

ჰიპოთირეოზი შეიძლება იყოს პირველადი, მეორეული და პერიფერიული.

### პირველადი ჰიპოთირეოზი

გვხვდება ავადმყოფთა 95-99%-თან. მას იწვევს სხვადასხვა მიზეზი, მათ შორის - ფარისებრი ჯირკვლის განვითარების ანომალია, ენდემური ჩიყვი, ქვემწვავე თირეოდიტი, აუტოიმუნური თირეოდიტი, თირეოსტატიკური პრეპარატებით მკურნალობა, ფარისებრი ჯირკვლის კიბო.

### მეორეული ჰიპოთირეოზი

დაკავშირებულია ჰიპოფიზის, ზოგჯერ ჰიპოთალამუსის პათოლოგიებთან. 

### პერიფერიული ჰიპოთირეოზი

პერიფერიული ჰიპოთირეოზის დროს სისხლში თირეოდული ჰორმონების შემცველობა ნორმალურია, ჰიპოთირეოზის კლინიკური გამოვლინებები კი თირეოიდულ ჰორმონთა მიმართ პერიფერიული ქსოვილების რეზისტენტობის მომატებას უკავშირდება.

ლიტერატურა
----------

* წიგნი ჯანმრთელობაზე: ენდოკრინოლოგია, ტ. 1, თბილისი: პალიტრა L, 2022. — გვ. 115, ISBN 9789941355103.
ბაქტერიები მრავლდება უჯრედის გაყოფის ტიპით, რომელსაც **ბინარული გაყოფა** ეწოდება, რაც შუაზე გაყოფას ნიშნავს. ბაქტერიათა გენების უმრავლესობა განლაგებულია ბაქტერიის ერთადერთ ქრომოსომაზე, რომელიც შედგება წრიული დნმ-ის მოლეკულისა და მასთან დაკავშირებული ცილებისაგან. მიუხედავად იმისა, რომ ბაქტერია უფრო პატარა და მარტივია, ვიდრე ეუკარიოტული უჯრედი, გენომის ორგანიზებული რეპლიკაციისა და შვილეულ უჯრედებში მისი თანაბრად განაწილების მნიშვნელობა ძალიან დიდია. 

მაგალითად ბაქტერია *Escherichia coli*-ის სრულად გაშლილი ქრომოსომა უჯრედის სიგრძეზე 500-ჯერ მეტია. *Escherichia coli*-ის უჯრედის გაყოფის პროცესი იწყება როდესაც ბაქტერიის დნმ-ი იწყებს რეპლიკაციას ქრომოსომის სპეციფიკურ ადგილზე-რეპლიკაორზე და წარმოქმნის ორ საწყის წერტილს. რადგან ქრომოსომა აგრძელებს რეპლიკაციას, ერთ-ერთი მათგანი გადაადგილდება უჯრედის საპირისპირო მხარეს და უჯრედის სიგრძე იზრდება. რეპლიკაციის დამთავრებისთვის ბაქტერიის უჯრედი საწყის ზომასთან შედარებით ორჯერ მატულობს, მისი პლაზმური მემბრანა ჩაიზრდება შიგნითკენ და დედისეულ უჯრედს ყოფს ორ შვილეულ უჯრედად.

ლიტერატურა
----------

* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, ბიოლოგია, VII გამოცემა, გვ. 282. თბ. 2009 წელი.
ამინოტრანსფერის რეაქცია ამინომჟავასა და α-კეტომჟავას შორის.
**გადაამინირება**, *ტრანსამინირება* — ამინომჟავებსა და α-კეტომჟავებს შორის ამინოჯგუფის ({\displaystyle {\ce {NH2}}}) გადატანის შექცევადი პროცესი.

აღმოჩენა
--------

გადაამინირება აღმოაჩინეს საბჭოთა ბიოქიმიკოსებმა ა. ბრაუნშტეინმა და მ. კრიცმანმა 1937 წელს.

მნიშვნელობა
-----------

გადაამინირებას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ცხოველური და მცენარეული ორგანიზმების აზოტოვან ცვლაში. იგი მცენარეთა და ცხოველთა ორგანიზმში ამინომჟავების სინთეზის მთავარი გზაა. გადაამინირების ფერმენტები — ამინოტრანსფერაზები (ან ტრანსფერაზები) ყველა ცოცხალ უჯრედში არსებობს. ყველაზე დეტალურად შესწავლილია გადაამინირების რეაქციები ამინოდიკარბონისა და კეტომჟავების მონაწილეობით, კერძოდ, L-გლუტამინის მჟავას გარდაქმნას ცენტრალური ადგილი უჭირავს ორგანიზმში მიმდინარე აზოტოვან ცვლაში. გადაამინირების რეაქციები უზრუნველყოფს აზოტის სწრაფ გადანაწილებას სხვადასხვა ამინომჟავას შორის და წარმოადგენს ამიაკიდან ბუნებრივი ამინომჟავების სინთეზის, მათი დეზამინირებისა და შარდოვანად გარდაქმნის მთავარ შუალედურ რგოლს. გადაამინირების რეაქციები უზრუნველყოფს აზოტოვანი და უჯრედული ცვლის პროცესების მარეგულირებელი ამინო- და კეტომჟავების ურთიერთგარდაქმნას და დიდ როლს ასრულებს ქსოვილური ცვლის რეგულირებაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 614.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Amino Acid Biosynthesis დაარქივებული 2017-04-26 საიტზე Wayback Machine.
**მაჩალილა** — პრეისტორიული კულტურა ეკვადორში, მანაბის პროვინციის სამხრეთით, სანტა-ელენას ნახევარკუნძულზე. პერიოდი, როდესაც კულტურა ყვაოდა უცნობია, მაგრამ, როგორც წესი, შეთანხმდნენ, რომ მისი არსებობა მოიცავს ძვ.წ. 1500 — 1100 წლებს.

მაჩალილას კულტურა
-----------------

მაჩალილა სოფლის მეურნეობის მიმდევარი ხალხი იყო, რომლებიც ასევე დაკავებული იყვნენ თევზაობით და ნადირობით. ეკვადორის სანაპიროს მცხოვრები, მრავალი პრეისტორიული კულტურის მსგავსად, მაჩალილას ხალხმა პრაქტიკაში გამოიყენა თავის ქალის ხელოვნური დეფორმაცია ქვების გამოყენებით დასაგრძელებლად.

არქეოლოგები ყურადღებას ამახვილებენ მაჩალილას უჩვეულო სასაფლაოებზე, რომლებშიც სხეულები დაკრძალულია კუს კერამიკული ბაკანის ქვეშ,  და ზოგადად მათ კერამიკულ ნამუშევრებზე, რაც ხელოვნებაში, მხატვრული და ტექნოლოგიური წინსვლის მაჩვენებელი იყო.  მაჩალილას განსახლების ტერიტორიების გათხრებისას, არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს კერამიკული ქოთნები, სასტვენები, სასანთლეები და ადამიანის ფიგურები.

არსებობის პერიოდი
-----------------

კულტურის არსებობის პერიოდი გაურკვეველია. ზოგჯერ მიიჩნევა, რომ ის არსებობდა ძვ. წ. 1800 წლის დასაწყისიდან ძვ. წ. 800 წლამდე. შესაბამისი თარიღის დადგენის ერთ-ერთი პრობლემა კულტურული შეწყვეტის მეთოდია. არქეოლოგების ბეტი მეგერსისა და კლიფორდ ევანზის აზრით, მაჩალილას კულტურა ჩაანაცვლა მესოამერიკულ კულტურებთან კონტაქტში მყოფმა ხალხმა, სანამ იგი შეერეოდა ჩორერას კულტურას.

გუაიაკილის უნივერსიტეტში (UEES), ეკვადორში, არის მაჩალილას ნიმუშების კოლექცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეკვადორის შესწავლა: მაჩალილა დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* მაჩალილას კერამიკა (ესპანური)
* Machalilla - Casa del alabado, Quito-Ecuador (ინგლისური)
* Machalilla - Museo Chileno de Arte Precolombino (ინგლისური)
* დაარქივებული 2019-06-08 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Timeline of Art History: South America, 2000–1000 b.c. Met. Accessed August 2, 2007
2. ↑  Ecuador/The Galapagos Background დაარქივებული 2009-01-07 საიტზე Wayback Machine.  *Lonely Planet Accessed August 2, 2007.*
3. 1 2  Exploring Ecuador: Machalilla დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.  Accessed August 2, 2007
4. 1 2  Pre-Columbian Art დაარქივებული 2017-08-11 საიტზე Wayback Machine.  Embassy of Ecuador in Washington DC. Accessed August 2, 2007.
5. ↑  Meggers, Betty J. and Clifford Evans. "The Machalilla Culture: An Early Formative Complex on the Ecuadorian Coast." *American Antiquity*, Vol. 28, No. 2 (Oct. 1962), pp. 186-192.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგაძე**. |

**დავით მოსეს ძე გიორგაძე** (დ. 27 აგვისტო, 1960, თბილისი, სსრკ) — ქართველი ქირურგი, ონკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, კლინიკა „ნიუ ჰოსპიტალსის" თორაკოქირურგიისა და ონკოლოგიის გუნდის ხელმძღვანელი 2018 წლის სექტემბრიდან, საქართველოს ონკოლოგთა ასოციაციის გამგეობის წევრი და ხაზინადარი, ევროპის სამედიცინო ონკოლოგთა ასოციაციის (ESMO) წევრი, ამერიკის სამედიცინო ონკოლოგთა ასოციაციის (ASCO) წევრი, აგრეთვე ევროპის მედიკოსთა ასოციაციის საქართველოს თორაკალურ ქირურგთა სექციის ხელმძღვანელი, საქართველოს რესპირატურთა საზოგადოების გამგეობის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

1976 წელს წარმატებით დაამთავრა კომაროვის სახელობის ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლა, ხოლო 1982 წელს — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი. 1982-1989 წლებში გაიარა კლინიკური ორდინატურა და ასპირანტურა ქალაქ მოსკოვის ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრში და მიიღო ონკოლოგისა და ონკოქირურგის კვალიფიკაცია. 1989 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე – გართულებული ფილტვის კიბო. (კლინიკა-დიაგნოსტიკა, მკურნალობა) 

1989-2009 წლებში მუშაობდა ქ.თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრში, გაიარა გზა ქირურგის თანამდებობიდან თორაკალური ქირურგიის განყოფილების გამგემდე. 2006 წელს მიენიჭა დავით ტვილდიანის უნივერსიტეტის („აიეტი") პროფესორის წოდება. 2009–2018 წლებში მუშაობდა კლინიკა „კონსილიუმ მედულაში", ხოლო 2011 წლიდან იყო ამავე კლინიკის კლინიკური მიმართულებების ხელმძღვანელი, ასევე ზოგადი ონკოლოგიის რეზიდენტურის ხელმძღვანელი.

დავით გიორგაძე არის 90-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, მრავალი საერთაშორისო კონგრესისა და სიმპოზიუმის მონაწილე, ასევე 6 კლინიკური კვლევის (4 ონკოლოგიური და 2 ქირურგიული) მთავარი მკვლევარი. იგი საქართველოში ერთ-ერთ წამყვან თორაკალურ ქირურგად ითვლება. მის მიერ პირველად საქართველოში შესრულდა რადიკალური ქირურგიული ჩარევა (პნევმონექტომია, პლევრექტომია, პერიკარდისა და დიაფრაგმის რეზექცია, ამ უკანასკნელის ხელოვნური ბადით პლასტიკით) პლევრის მეზოთელიუმის გამო. დავით გიორგაძე აგრეთვე არის თორაკოსკოპიური ქირურგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*
**ცხსკოპოლამინი**, ასევე ცნობილი როგორც **ჰიოსცინი**,არის ბუნებრივი ან სინთეზურად წარმოებული ტროპანის ალკალოიდი და ანტიქოლინერგული პრეპარატი. ის ასევე წამლადაც გამოიყენება, პოსტოპერაციული გულისრევისა და ღებინების სამკურნალოდ. ასევე გამოიყენება ოპერაციის წინ ნერწყვის შესამცირებლად. ინექციით გამოყენებისას ეფექტი დაახლოებით 20 წუთის შემდეგ იწყება და გრძელდება ასე 8 საათამდე. ის ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას პერორალურად და როგორც ტრანსდერმული პლასტირი, რადგან დიდი ხანია ცნობილია, რომ მას აქვს ტრანსდერმული ბიოშეღწევადობა. 

სკოპოლამინი მიეკუთვნება ანტიმუსკარინულ ჯგუფს და მოქმედებს ნერვულ სისტემაში აცეტილქოლინის ზოგიერთი მოქმედების ბლოკირებით. სკოპოლამინის შესახებ პირველად დაიწერა 1881 წელს და დაიწყო გამოყენება ანესთეზიისთვის დაახლოებით 1900 წელს სკოპოლამინი ასევე არის მთავარი აქტიური კომპონენტი, რომელსაც აწარმოებენ ძალყურძენას გარკვეული მცენარეები, რომლებიც ისტორიულად გამოიყენებოდა ფსიქოაქტიურ წამლებად (ცნობილი როგორც *დელირიანტები* ) მათი ანტიმუსკარინული ჰალუცინოგენური ეფექტის გამო უფრო მაღალი დოზებით. ამ კონტექსტში, მისი გონების შემცვლელი ეფექტები გამოყენებულია რეკრეაციული, კრიმინალური და ოკულტური მიზნებისთვის. სახელწოდება "scopolamine" მომდინარეობს ერთი ტიპის ღამისთევისგან, რომელიც ცნობილია როგორც *Scopolia*, ხოლო სახელი "hyoscine" მომდინარეობს სხვა ტიპისგან, რომელიც ცნობილია როგორც *Hyoscyamus niger*. ის შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის არსებითი მედიკამენტების სიაში .

უკუჩვენებები
------------

გვერდითი ეფექტების სიხშირე:

იშვიათი (0.1-1% სიხშირე) გვერდითი მოვლენები მოიცავს:

* მშრალი პირი
* ანჰიდროზი (ოფლის გამოყოფის უნარის დაქვეითება გაგრილებისთვის)
* ტაქიკარდია (როგორც წესი, უფრო მაღალი დოზებით ვლინდება და შემდეგ ბრადიკარდია ხდება)
* ბრადიკარდია
* ურტიკარია (ჭინჭრის ციება)
* ქავილი (ქავილი)
* ჰიოსცინის ბუტილბრომიდი
* ჰიოსციამინი
* ფსიქოპლასტოგენი

სქოლიო
------

1. ↑   (2001) *Concise Dictionary of Biomedicine and Molecular Biology.*, 2nd, Hoboken:  CRC Press,   გვ. 570. ISBN 9781420041309.
2. 1 2   *{{{title}}}*.
3. 1 2 3 4 5  Scopolamine. The American Society of Health-System Pharmacists. ციტირების თარიღი: 8 December 2016
4. ↑   *{{{title}}}*.
5. ↑  ცარიელი დამოწმება (დახმარება)
6. ↑   *{{{title}}}*.
7. ↑  DBL HYOSCINE INJECTION BP. Hospira Australia Pty Ltd. ციტირების თარიღი: 22 October 2013
8. ↑  Buscopan Tablets - Summary of Product Characteristics (SPC). Boehringer Ingelheim Limited. ციტირების თარიღი: 22 October 2013
9. ↑  Kwells 300 microgram tablets - Summary of Product Characteristics. Bayer plc.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 ოქტომბერი 2013. ციტირების თარიღი: 22 October 2013
ფოსფოლიპიდები
**ფოსფოლიპიდები** , *ფოსფატიდები* — რთული ლიპიდები, რომელთა მოლეკულა ფოსფორმჟავას ნაშთს შეიცავს. ფოსფოლიპიდები შეიცავენ აგრეთვე გლიცერინს ან ამინოსპირტ სფინგოზინს, ცხიმოვან მჟავებს, ალდეპიდებსა და აზოტოვან ნაერთებს — ქოლინს, ეთანოლამინს, სერინს. ფოსფოლიპიდებს მიეკუთვნება *გლიცეროფოსფატიდები* [ფოსფატიდილექოლინი (მაგ. ლეციტინი), ფოსფატიდილეთანოლამინი, ფოსფატიდილსერინი, ფოსფატიდილინოზიტი, კარდიოლიპინი] და *ფოსფოსფინგოლიპიდები* — სფინგომიელინები. ყოველი ეს კლასი მოიცავს მრავალ ერთიპოვან მოლეკულას, რომლებიც შეიცავენ სხვადასხვა ცხიმოვან მჟავებსა და ალდეპიდებს. ფოსფოლიპიდები ფართოდაა გავრცელებული როგორც ცხოველურ ისე მცენარეულ ორგანიზმებში, აგრეთვე მიკრობებში. კერძოდ, ისინი შედიან უჯრედის მემბრანების შედგენილობაში და განაპირობებენ ამ უკანასკნელთა აღნაგობას, აგრეთვე განვლადობას, მათზე განლაგებული ფერმენტების აქტივობას. ფოსფოლიპიდები ცილებთან წარმოქმნიან ლიპოპტოტეიდებს. სხვადასხვა ტიპის ბიოლოგიური მემბრანების ფოსფოლიპიდები განსხვავებულია. ფოსფოლიპიდების შედგენილობა ზოგიერთ ორგანოში იცვლება სიბერისას და ორგანოების ზოგიერთი პათოლოგიური მდგომარეობისას (ათეროსკლეროზი ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები). გარდა ფოსფოლიპიდებისა, ცნობილია აგრეთვე *ფოსფონოლიპიდები*, რომლებშიც ფოსფორის ატომი კოვალენტურად არის დაკავშირებული აზოტოვან ფუძესთან. ასეთი ნაერთები ნაპოვნია ზოგიერთ მოლუსკსა და ბაქტერიაში.

ლიტერატურა
----------

* *ჯოხაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 371.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფოსფოლიპიდები"** ვიკისაწყობში.
* ფოსფოლიპიდები — Medgeo.net
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაზი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ბუნებრივი აირის მოპოვება ქვენების მიხედვით, კუბური მეტრი წელიწადში
**ბუნებრივი აირი** (ბუნებრივი გაზი) — აირთა ნაზავი, წარმოქმნილი დედამიწის წიაღში ორგანულ ნივთიერებათა ანაერობული დაშლის შედეგად. განეკუთვნება სასარგებლო წიაღისეულთა რიგს. ხშირად თანმხლები გაზია ნავთობის რეწვისას.

ქიმიური მახასიათებლები
----------------------

ბუნებრივი აირი შედგება :

* მეთანი (CH4) 70-90%
* ეთანი (C2H6) 5-15%
* პროპანი (C3H8) და ბუტანი (C4H10) < 5%
* CO2, N2, H2S

გაზის გარდაქმნის ტექნოლოგიები
-----------------------------

ბუნებრივი გაზის საბურღი მოწყობილობა ტეხასში
### თხევადი გაზის (LNG) წარმოების ტექნოლოგიები

თხევადი გაზის გამოყენება 50 წლიან ისტორიას ითვლის. იგი განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენება აშშ-ში, იაპონიასა და საფრანგეთში, უკანასკნელ პერიოდში კი ევროპაშიც.

ამჟამად თხევადი გაზით ვაჭრობას უკავია მთლიანი საერთაშორისო გაზის ბაზრის დაახლოებით 22%. 2010 წლისათვის მოსალოდნელია მისი მოხმარების გაორმაგება 220-270 მლრდ მ3/წ-მდე, რასაც ხელს უწყობს თხევადი გაზისა და ბუნებრივი აირის მილსადენებით მიწოდების ფასების გათანაბრების ტენდენციაც.

თხევადი გაზი უფერული, არატოქსიკური და არაკანცერიგენური ნივთიერებაა, ოდორიზების გარეშე. მისი გათხევადების დროს ხდება მოცულობის 600-ჯერ შემცირება.

გაზის გათხევადების ტექნოლოგიების განვითარება ხელს შეუწყობს მილსადენებით დაუფარავი რეგიონებისათვის ენერგიის მიწოდებას.

თხევადი გაზი მიიღება ბუნებრივი გაზის დაბალ ტემპერატურამდე, გათხევადების სტადიამდე გაცივების შედეგად (-162 გრადუსი).

თხევადი გაზი შეიძლება შენახულ იქნეს კრიოგენურ რეზერვუარში და განაწილდეს სპეციალური საავტომობილო, სარკინიგზო ან საზღვაო კონტეინერების საშუალებით. მისი ტრანსპორტირება ხორციელდება: თხევადი გაზის საავტომობილო ცისტერნებით; თხევადი გაზის სარკინიგზო ცისტერნებით; სტანტარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ISO) კონტეინერებით; ავტომობილების თხევადი გაზის ავზებით; თხევადი გაზის საზღვაო სატრანსპორტო საშუალებებით.

### დაჭირხნილი (კომპრესირებული) ბუნებრივი გაზის (CNG) წარმოება

დაჭირხნილი (კომპრესირებული) ბუნებრივი გაზი (CNG) ძირითადად გამოიყენება ავტომობილებში, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს დანახარჯებს საწვავზე.

სქოლიო
------

1. ↑  composition of natural gas. Naturalgas.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-01. ციტირების თარიღი: 2012-07-14.
**კეესჰონდი** (ნიდერლ. Keeshond) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ნიდერლანდებში XVI საუკუნეში.

კეესჰონდმა სახელი მიიღო ნიდერლანდელი პოლიტიკოსის კორნელიუს დე გიზელიარის პატივსაცემად. ნიდერლანდის პროვინციებში, ბრაბანტსა და ლიმბურგში ეს ძაღლი ოდესღაც პოპულარული მოდარაჯე და მღრღნელების გამანადგურებელი იყო. დიდ ბრიტანეთში და ჩრდილოეთ ამერიკაში კეესჰონდი ყველაზე პოპულარული ევროპული შპიცია. მიუხედავად იმისა, ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის აშშ-ში, კანადასა და დიდ ბრიტანეთში, კეესჰონდი და გერმანული ვოლფშპიცი სხვადასხვა ჯიშად ითვლება, სხვა ქვეყნებში მათ შორის განსხვავებას ვერ ხედავენ. ოდესღაც ეს ძაღლი კომპანიონის სახით ჰყავდათ ჰოლანდიურ ბირჟებზე, მაგრამ დაახლოებით 100 წლის წინ ის სამუდამოდ ჩამოვიდა ხმელეთზე.

კეესჰონდი ჭკვიანი ძაღლია, ძალიან კარგი მოდარაჯე და კეთილი მეგობარი, როგორც ქალაქში, ასევე, სოფელში. თუმცა მას მტკიცე ხელი სჭირდება. ჩრდილოეთ ამერიკაში ეს ჯიში ყოველთვის პოპილარულია. კარგად უძლებს სიცივეს. ვერ ეგუება სიცხეს. ადვილად ეწყობა ბავშვებს. აქვს ძალიან ხშირი ბალანი, რომელიც განსაკუთრებით ხშირია კისერზე, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, აქვს პატარა ყურები, ვიწრო და გრძელი დრუნჩი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კეესჰონდი (ინგლისური)
*დეკამერონი*, 1492
**დეკამერონი** (იტალ. Decamerone; დაახ. 1350-დან დაახ. 1353-მდე) — მწერალ ჯოვანი ბოკაჩოს მოთხრობათა კრებული, რომელიც შედგება 101 ნოველასგან. სახელი წარმოქმნილია ორი ბერძნული სიტყვის შეერთებით: δέκα (déka) – ათი და ἡμέρα (hēméra) – დღე. „დეკამერონი" დაიწერა 1350-1353 წლებში. ბოკაჩომ ის გადაამუშავა და გადაწერა 1370–1371 წლებში. „დეკამერონი" გამოქვეყნდა 1471 წელს. კრებული გამოირჩევა ეროტიკული სცენებით. ნაწარმოები სრული სახით 1471 წელს გამოქვეყნდა. კრებულს თანამედროვეებმა „ადამიანური კომედია" უწოდეს.

ნოველების უმეტესობა აღმოსავლური წარმოშობისაა, თუმცა, მწერალმა გამოაქვეყნა ფრანგული ფაბლიოც, მიმართა აპულეუსს, შუა საუკუნეების ლათინურ კრებულებს. მან გააცოცხლა ფრანგული და იტალიური ნოველების ნიღბები და მათ ინდივიდუალური ხასიათი მიანიჭა. შექმნა დიდვაჭრების, ხელოსნების, მედუქნეების, მღვდლების, ხელოსნების ბედნიერი თუ უბედური მიჯნურების სამყარო, რომლის მთავარი მამოძრავებელი ღერძი სიყვარულია, თუმცა, ეს სიყვარული ძალზე დაშორებულია პლატონურ კონცეფციას. „დეკამერონის" მრავალი ნოველა ნამდვილი ზნე-ჩვეულების კომედიაა. მათ შორის გვხვდება გულისამაჩუყებელი პათეტიკური დრამაც. დეკამერონის ზოგიერთი ნოველა გადაამუშავეს ჩოსერმა, შექსპირმა, მარგარიტ ნავარელმა, ლაფონტენმა, ლესინგმა, მისემ და სხვა.

„დეკამერონის" პერსონაჟები ბოკაჩოს ადრინდელ ნაწარმოებებში ჩნდებიან. ასევე ადრე „ფილოკოლოში" ჩნდება ფაბულა. „ამეტოში" ფაბულა მეორდება: ნიმფები რიგრიგობით ჰყვებიან მოთხრობებს.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მოქმედება ხდება ფლორენციაში, მაშინ როდესაც ქალაქში შავი ჭირი მძვინვარებდა. ათი ახალგაზრდა (შვიდი ქალი და სამი ვაჟი) გადაწყვეტს, გაექცეს ფლორენციაში გამეფებულ ჭირს და დრო ქალაქგარეთ, ვილაში გაატაროს. ათი ახალგაზრდა ათი დღის განმავლობაში ათ მოთხრობას ყვება. თითოეული დღის ათ მოთხრობას (რამდენიმეს გამოკლებით) აქვს თავისი გამიზნული შინაარსი.

დევნა
-----

ანტიკლერიკალური და ანტიასკეტური ტენდენციების გამო „დეკამერონს" დევნა დაუწყეს.

1362 წელს თავად ბოკაჩომ კინაღამ გაანადგურა თავისი შედევრი კარტეზიელი ბერის, ვინმე ჯოაკიმე ჩიანის მოთხოვნით, რომელმაც მოუთხრო იმ ტანჯვის შესახებ, რაც საიქიოში ელოდა თუ ურჯულო თხზულების დაწერას არ მოინანიებდა. ბოკაჩო მზად იყო, გაენადგურებინა საკუთარი თხზულებები, ხელი აეღო მწერლობაზე და გაეყიდა ბიბლიოთეკა. ამ ქმედების ჩადენა მას პეტრარკამ გადაათქმევინა.

1497 წელს სავონაროლამ საჯაროდ დაწვა ის. კათოლიკურმა ეკლესიამ კი აკრძალულ წიგნთა ინდექსში შეიტანა. შემდგომში, რაკი ნაწარმოების სრული აკრძალვა შეუძლებელი გახდა, მისი შესწორება მოინდომეს, მაგრამ პირვანდელი შეურყვნელი ტექსტი ჯერ კიდევ XIV საუკუნეში გასცდა იტალიის საზღვარს და მალე მთელი კულტურული კაციობრიობის საკუთრებად იქცა.

ქართული თარგმანი
----------------

„დეკამერონი" ქართულად თარგმნა და ორ წიგნად გამოსცა თედო სახოკიამ 1928 წელს.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დეკამერონი***

* *ჯოვანი ბოკაჩო*, „დეკამერონი" — „საბჭოთა საქართველო", თბილისი 1970 წ.
**პაპილიონი** (ფრანგ. papillon) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთში XVII საუკუნეში.

ფიქრობენ, რომ პაპილიონი XVI საუკუნეში არსებული ესპანური ჯუჯა სპანიელის შთამომავალია. თუმცა მისი გრძელი ბალანი და აღნაგობა გვაფიქრებინებს, რომ მის ძარღვებში ჩრდილოეთის შპიცების სისხლიცაა. დახვეწილი, ელეგანტური პაპილიონი სათამაშოს ჰგავს. უჩვეულო ყურები პეპლის ფრთებს მოგვაგონებენ (გრანგული პაპილონ „პეპელას" ნიშნავს), მცირე ზომები, ნაზი, აბრეშუმისებრი, ხშირი ბალანი. ეს არის კარგი აღნაგობის, სპორტული ძაღლი, რომელიც კარგად გრძნობს თავს, როგორც ქალაქში, ასევე სოფელში. თუმცა ის ყოველთვის ცდილობს პატრონით მანიპულირებას.

ისევე, როგორც მინიატურული ძაღლების უმეტესობა, პაპილიონს ხშირად აქვს მუხლის სახსრის ამოვარდნილობა. პაპილიონი კარგად უძლებს სიცხეს, კარგი მოდარაჯეა, მის ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, აქვს ზურგისკენ დახვეული, გრძელი ბალნით დაფარული კუდი, რომელიც ყოველდღე საჭიროებს ვარცხნას, მრგვალი, მუქი, საშუალო ზომის თვალები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პაპილიონი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***პაპილიონი***
**ჩინუკი** (ინგლ. Chinook) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია აშშ-ში XX საუკუნეში.

ამერიკელმა არტურ უოლდენმა შეაჯვარა ესკიმოსების ძაღლი — სენბერნარი და ბელგიური ნაგაზი და მიიღო ძაღლი, რომელსაც აქვს ტვირთის გადატანისთვის საჭირო საოცარი თვისებები. ჩინუკმა სახელი უოლდენის საყვარელი ძაღლის სახელის პატივსაცემად მიიღო. ჩინუკი კლასიკური შპიცის მსგავსად იქცევა: ყოველთვის მზადაა სამუშაოდ, განსაკუთრებით უყვარს მუშაობა თოვლში, მარხილში შებმულს. პატარა ასაკიდან მას მკაცრი გაწვრთნა სჭირდება, რათა შემდგომში ადვილი იყოს მისი შეჩერება, როდესაც მასთან ერთად მარხილში შებმულ ძაღლებთან დააპირებს ჩხუბს. ჩინუკების რაოდენობა დიდი არ არის. ზოგიერთი მათგანი შეიძლება საკმაოდ ჯიუტი იყოს.

ჩინუკი კარგი მოდარაჯეა, კარგად იტანს სიცივეს. არ უყვარს ქალაქის პირობებში ცხოვრება, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა. ჩინუკის ყურები თავისუფლად კიდია, აქვს ფართო მკერდი, მსხვილი და ძლიერი წინა თათები, უკანა თათებზე ძლიერი კუნთები უზრუნველყოფს სიძლიერეს და ამტანობას. ბალანი მკვრივი და სქელია. კუდი ბოლოსკენ ვიწროვდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩინუკი (ინგლისური)
**თამაზ აგლაძე** (დ. 12 აგვისტო, 1940 — გ. 27 იანვარი, 2019) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი და ქიმიკოსი. 

თამაზ აგლაძე დაიბადა ქალაქ თბილისში. მუშაობდა მოსკოვში ლ. კარპოვის სახელობის ფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტში 1964 წლიდან, 1980–1985 წლებში კი დ. მენდელეევის სახელობის ქიმიური ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ელექტროქიმიურ წარმოებათა ტექნოლოგიის წარმოებათა გამგე 1985 წლიდან. მისი შრომები ეძღვნება ლითონთა ელექტროქიმიისა და კოროზიის შესწავლას, არაორგანული და ლითონთა ორგანული ნაერთთა ელექტროსინთეზის საკითხებს, ელექტროქიმიურ ხელსაწყოთმშენებლობას. ელექტროლიტური მანგანუმის დიოქსიდის წარმოებაში დანერგვა ტიტან–მანგანუმის შენადნობის შემცველი ელექტროქიმიურად აქტიური ანოდები. გომელის ხელსაწყოთსაშენებელ ქარხანაში დანერგა იმპულსური პოტენციოსტატიკური კომპლექსი ელექტროქიმიური კვლევისათვის. 1984 წელს იყო ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი კი 1987 წელს, ამასთან ერთად თამაზ აგლაძე იყო ტექნოლოგი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 44.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ აგლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჯამასპი** (სპარს. جاماسپ გ. 540) – სასანიდური ირანის 21-ე შაჰინშაჰი 496-498 წლებში, პეროზ I-ის უმცროსი ვაჟი, კავად I-ის ძმა.

ჯამასპის ცხოვრების შესახებ მცირე რამ არის ცნობილი. 496 წელს აჯანყებულმა არისტოკრატიამ მისი უფროსი ძმა, კავად I ტახტიდან ჩამოაგდო და შაჰინშაჰის ტიტული სწორედ ჯამასპს უბოძა. ჯამასპი იყო ჭკვიანი მმართველი. სახელმწიფოს სტაბილიზაციის მიზნით შეამცირა მოსახლეობაზე დაკისრებული გადასახადები. ხელს უწყობდა მაზდეანობის გავრცელებას იმპერიის სხვადასხვა კუთხეში. 

498 წელს სპარსეთში დიდმა აჯანყებამ იფეთქა. ამბოხებულთა ლიდერი, კავად I ეფთალიტების დახმარებით ქტესიფონში შეიჭრა. ჯამასპი ძმის სასარგებლოთ გადადგა და ცხოვრება სომხეთში განაგრძო. კავად-შაჰმა ჯამასპს სამართავად მამულებიც კი უბოძა. ჯამასპმა ხაზარების წინააღმდეგ გაილაშქრა, წაართვა მათ კავკასიაში დაკავებული ტერიტორიები და სასანიანთა ირანს შეუერთა.

ჯამასპი მისი ძმისშვილის, ხოსრო I-ის მმართველობის პერიოდში გარდაიცვალა. მოგვიანებით, მისმა შთამომავლებმა გილანში დააფუძნეს ფადუსპანიდთა დინასტია, რომელმაც 1598 წლამდე იარსება.

ლიტერატურა
----------

* Wigram, W. A. (2004). *An introduction to the history of the Assyrian Church, or, The Church of the Sassanid Persian Empire, 100–640 A.D*.  Gorgias Press. ISBN 1-59333-103-7.
* Shapur Shahbazi, A. (2005). „SASANIAN DYNASTY". *Encyclopaedia Iranica, Online Edition*. ციტირების თარიღი: 30 March 2014.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სასანიანთა დინასტია |
| --- |
|  |
| 
* არდაშირ I
* შაპურ I
* ჰორმიზდ I
* ბაჰრამ I
* ბაჰრამ II
* ბაჰრამ III
* ნარსე
* ჰორმიზდ II
* ადურ ნარსე
* შაპურ II
* არდაშირ II
* შაპურ III
* ბაჰრამ IV
* იეზდიგერდ I
* ბაჰრამ V
* იეზდიგერდ II
* ჰორმიზდ III
* პეროზ I
* ბალაში
* კავად I
* ჯამასპი
* ხოსრო I
* ჰორმიზდ IV
* ბაჰრამ VI
* ხოსრო II
* კავად II
* არდაშირ III
* ფარხუნ-შაჰვარაზი
* ბორანდუხტი
* აზარმედუხტი
* ხოსრო III
* ჰორმიზდ V
* ფაროჰზად-ხოსრო
* იეზდიგერდ III
 |

 |
**ასკორბინის მჟავა** ან **ვიტამინი C** — ძლიერი ანტიოქსიდანტი. მისი ქიმიური ფორმულაა {\displaystyle {\ce {C6H8O6}}} იგი არეგულირებს სისხლის შედედებას, აწესრიგებს კაპილარების გამტარობას, მონაწილეობს სისხლწარმოქმნაში, მოქმედებს ანთებისა და ალერგიის წინააღმდეგ, აწესრიგებს სტრესის შედაგად გამოწვეულ პრობლემებს, აძლიერებს რეპარაციულ (აღდგენით) პროცესებს, ზრდის ინფექციების მიმართ მდგრადობას.

მნიშვნელოვანია, რომ C ვიტამინის ადეკვატური რაოდენობა ორგანიზმში ბევრად უფრო ზრდის В1, В2, A, E ვიტამინების, პანტოტენისა და ფოლიუმის მჟავეების მდგრადობას.

ჰორმონები, რომელთაც თირკმელზედა ჯირკვალი გამოჰყოფს, შეიცავენ უფრო მეტ ასკორბინს, ვიდრე სხეულის რომელიმე სხვა ნაწილი. ვიტამინი C ეხმარება ამ ,,სტრესული’’ ჰორმონების გამოყოფას და იცავს ორგანიზმს ტოქსინებისაგან, რომლების წარმოიქმნება მათი მეტაბოლიზმის (გარდაქმნის) პროცესში.

დადებითი თვისებები
------------------

ვიტამინი C აუმჯობესებს კალცისა და რკინის ათვისებას და ორგანიზმიდან გამოჰყავს ტოქსიკური სპილენძი, ტყვია და ვერცხლისწყალი.

* ორგანიზმის წინააღმდეგობის უნარიანობის გაზრდა, რკინის ათვისების გაუმჯობესება, ჰემოგლობინის დონის შენარჩუნება;
* მთავარ როლს თამაშობს კოლაგენის ჩამოყალიბებაში, რომელიც აუცილებელია ქსოვილების უჯრედების, ღრძილების, სისხლძარღვების, ძვლების და კბილების ზრდისა და აღდგენისათვის;
* აუმჯობესებს ორგანიზმის მიერ რკინის ათვისებას;
* ჭრილობების შეხორცების, დამწვრობის მოშუშების და სისხლმდენი ღრძილებისათვის;
* ოპერაციის მერე შეხორცებისათვის;
* ამცირებს სისხლში ქოლესტერინის დონეს;
* იცავს მრავალი ვირუსული და ბაქტერიული ინფექციებისაგან;
* მოქმედებს როგორც ბუნებრივი სასაქმებელი;
* ამცირებს ტრომბის წარმოქმნის შანსს;
* შველის გაციებების მკურნალობას;
* ამცირებს სხვადასხვა ალერგენების მოქმედებას.

წყაროები
--------

ვიტამინი С ორგანიზმში საკვების საშუალებით ხვდება.

### მცენარეული

ფორთოხალი
* ციტრუსები
* ასკილი
* კივი
* შავი მოცხარი
* მწვანე ბოსტნეული
* კენკრა
* პომიდორი
* ყვავილოვანი კომბოსტო
* ტკბილი კარტოფილი
* კარტოფილი

ნაკლებობა
---------

ვიტამინი C - დეფიციტი იწვევს სკარბის (სუროვანდი), პეტექიებს, ექიმოზს, ღრძილებიდან სისხლდენა, სახსრების შეშუპება, რეგენერაციის დაქვეითება. მისი დეფიციტი ვითარდება, როცა მიღება ნაკლებია 10 მგ/დღეზე. დეფიციტს იწვევს მოწევა (თამბაქოს მოხმარება) ალკოჰოლიზმი.

ისტორია
-------

პირველად 1923-1927 წწ. ლიმონის წვენიდან ს. ს. ზილვამ გამოყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Vitamin C Fact Sheet from the U.S. National Institutes of Health
* Vitamin C bound to proteins in the PDB
* National Nutrient Database დაარქივებული 2014-08-10 საიტზე Wayback Machine.  at USDA Website
**თამასატის უნივერსიტეტი** (ტაი. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) — უმაღლესი განათლების სიძველით მეორე უნივერსიტეტი ტაილანდში, დედაქალაქ ბანგკოკში. დაარსდა 1934 წლის 27 ივნისს ქვეყნის ეროვნული უნივერსიტეტის სტატუსით, შემდგომ კი დამაარსებელმა პრიდი პანომიონგიმ **მორალისა და პოლიტიკური მეცნიერებების უნივერსიტეტი** უწოდა. ამჟამინდელი სახელი ეწოდა 1952 წელს, ქვეყნის სათავეში მყოფი სამხედრო ხუნტის მიერ.

თამასატის უნივერსიტეტი ყოველთვის აქტიურ როლს თამაშობდა ტაილანდის პოლიტიკაში. მის კურსდამთავრებულებს შორის ბევრი ხდებოდა პოლიტიკური ლიდერი. უნივერსიტეტის მთავარ შენობასთან 1973 წელს ადგილი ჰქონდა შეარაღებულ აჯანყებას, 1976 წლის 6 ოქტომბერს კი აქ ტაილანდის დიქტატორის დაბრუნების პროტესტის ნიშნად თავშეყრილი სტუდენტები დახოცეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„თამასატის უნივერსიტეტი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი.
* თამასატის უნივერსიტეტი საიტზე Curlie

სქოლიო
------

1. ↑  Thammasat University Annual Report 2008 (RAR). Thammasat University (2008).
2. ↑  ธรรมศาสตร์และการเมือง ชื่อนั้นสำคัญฉะนี้ ტაილანდური. Matichon (2014-04-26).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-09-03.
**სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს უწყებები** (რუს. Ведомости Верховного Совета СССР) — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს ოფიციალური (ყოველკვირეული) გამოცემა. გამოდიოდა მოსკოვში 1938-1991 წლებში. ჯერ გამოდიოდა გაზეთის სახით, 1854 წლიდან კი — როგორც ბიულეტენი (მოკავშირე რესპუბლიკების ენებზე). უწყებებში ქვეყნდებოდა სსრკ-ის კანონები, სსრკ უმაღლესი საბჭოსა და მისი პრეზიდიუმის დადგენილებები, სსრკ-ის მიერ უცხო სახელმწიფოებთან გაფორმებული ხელშეკრულებები, კონვენციები და შეთანხმებები, სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებები სსრკ ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოებისა და საპატიო წოდებების მინიჭების შესახებ, მასალები სსრკ უმაღლესი საბჭოსა და მისი პალატების, მუდმივი კომისიებისა და პრეზიდიუმის მუშაობის, მოკავშირე რესპუბლიკების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დაყოფაში ცვლილებების შესახებ და სხვა. ანალოგიურ უწყებებს გამოსცემდნენ მოკავშირე რესპუბლიკების უმაღლესი საბჭოები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 541.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ведомости верховного совета СССР (1938-1953) — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**ტეტრაამინოსპილენძის ნიტრატი** ან **TACN** − არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით [Cu(NH3)4](NO3)2. ჩვეულებრივ პირობებში ნაერთი არ არის ფეთქებადი, მაგრამ 257°C-ზე გაცხელებით ფეთქდება. ოთახის ტემპერატურაზე ფეთქებადია HMTD-ის ნარევთან. სუფთა ნივთიერება არასტაბილურია გაცხელებისა და შოკური ზემოქმედების მიმართ, თუმცა დეტონაციის მცირე სიჩქარის გამო იგი ერთ-ერთ სუსტ ასაფეთქებლად ითვლება.

მიღება
------

ტეტრაამინოსპილენძის ნიტრატი მიიღება სპილენძის ნიტრატისა და ამიაკის წყალხსნარის შერევით. სითხის ანალოგიური მოცულობის იზოპროპილის სპირტის დამატებით ნაერთი მალევე ილექება. ამ პროცესს მკვეთრად აჩქარებს ხსნარის გაცივება. რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგნაირად:

Cu(NO3)2 + 4NH3 → [Cu(NH4)2](NO3)2

ქიმიური თვისებები
-----------------

მჟავებთან რეაქციისას კომპლექსი იშლება და მიიღება სპილენძისა და ამონიუმის ნიტრატები:

[Cu(NH3)4](NO3)2 + 4 HNO3 → Cu(NO3)2 + 4 NH4NO3
გაცხელებით იშლება მეტალური სპილენძის, აზოტისა და წყლის გამოყოფით:

{\displaystyle \mathrm {[Cu(NH\_{3})\_{4}](NO\_{3})\_{2}\rightarrow Cu+3N\_{2}+6H\_{2}O} }

სქოლიო
------

1. ↑  Suresh Mathew, et al. Thermal Decomposition Studies on Amine Complexes of Copper(II) Nitrate in Solid State. *Bull. Chem. Soc. Jpn.*, 1991. 64: 3207-3209
2. ↑  chem-page.de: Showexperimente – Tetraamminkupfer(II)-nitrat
**ამბროლაურის ხელოვნების მუზეუმი** — სახვითი ხელოვნების მუზეუმი საქართველოში, ქალაქ ამბროლაურში, თამარ მეფის ქუჩის 4 ნომერში. დაფუძნებულია 1965 წელს. მუზეუმში დაცულია ლ. გუდიაშვილის, ელ. ახვლედიანის, დ. კაკაბაძის, უ. ჯაფარიძის, ა. ვარაზის, ბ. ქუთათელაძის, ე. ბაღდავაძის, ქ. მაღალაშვილის, დ. ერისთავის, ზ. ნიჟარაძის, რ. სტურუას, ნ. მეტონიძის, კ. გურულის, ნ. ბოტკოველის, შ. ჩლაიძის და სხვა ქართველ მხატვართა ფერწერული, გრაფიკული, კერამიკული, სკულპტურული ნამუშევრები, ჭედური ხელოვნების ნიმუშები. მუზეუმში დაცულია 565 ექსპონატი. წლის განმავლობაში მუზეუმს 800 დამთვალიერებელზე მეტი სტუმრობს.

სხვა მონაცემები
---------------

* მუზეუმის ფართობი: 250 კვ/მ
* მუდმივი ექსპოზიცია: 150 კვ/მ
* პერიოდული გამოფენები: 25 კვ/მ
* საცავები: 50კვ/მ

მუზეუმი მუშაობს ყოველდღე, ორშაბათის გარდა, 10 სთ-დან 17 სთ-მდე. მუზეუმში შესასვლელი ბილეთების ფასი უფროსებისათვის 1 ლარს, ხოლო ბავშვებისა და სტუდენტებისათვის 0.50 ლარს შეადგენს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს მუზეუმების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.georgianmuseums.ge

სქოლიო
------

1. ↑  ამბროლაურის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი
**ხორას მონასტერი** — ბიზანტიური ეპოქის მონასტერი სტამბოლში. 1948 წლიდან გახსნილია ტურისტებისათვის. შედის სტამბოლის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

ამჟამად არსებული ეკლესია აგებულია 1077-1081 წლებში მარია დუკას მიერ, რომელიც იყო იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის სიდედრი. ნახევარი საუკუნის შემდეგ, სავარაუდოდ მიწისძვრის გამო, ეკლესიის კამარა ჩამოიშალა და იმპერატორ ალექსის უმცროსმა შვილმა მისი სარესტავრაციო სამუშაოები დააფინანასა. 

1315-1321 წლებში ხორას მონასტერი კიდევ ერთხელ გადააკეთეს პალეოლოგოსების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ. ტაძრის ქტიტორი იყო თეოდორე მეტოხიტი, რომელმაც თავისი ცხოვრების უკანასკნელი წლები გაატარა მონასტერში, როგორც უბრალო ბერმა. მონასტრის მოზაიკა და ფრესკები არის პალეოლოგოსების რენესანსის მხატვრული მიღწევა. 

1453 წელს, კონსტანტინოპოლის ალყის დროს ტაძარში დააბრძანეს ღვთისმშობლის ხატი ოდიგიტრია. ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ოსმალებმა თეთრად გადაღებეს ბიზანტიური პერიოდის მხატვრობა და ტაძარი 1511 წელს მეჩეთად გადააკეთეს. მონასტერს 1945 წლიდან მუზეუმის სტატუსი ჰქონდა მინიჭებული. 

თურქეთის სახელმწიფო საბჭომ ბიზანტიური ეპოქის მონასტრისათვის მინიჭებული მუზეუმის სტატუსი ჯერ კიდევ 2019 წლის ბოლოს გააუქმა. 2020 წელს პრეზიდენტის განკარგულებით, ტაძარი რელიგიის საკითხთა დირექტორატს გადაეცემა და ის მეჩეთად გადაკეთდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2  სტამბოლში მდებარე ხორას მონასტერი მეჩეთად გადაკეთდება
2. ↑  Turkey converts Kariye Museum into mosque. Hürriyet Daily News website (August 21 2020). ციტირების თარიღი: 21 August 2020
**კენტრონი** (სომხ. Կենտրոն հեռուստատեսություն) — კერძო სამაუწყებლო ტელეკომპანია სომხეთში, დაფუძნდა 2002 წელს. არხის მაუწყებლობის ზონაა სომხეთი. ტელევიზიის სურათის ფორმატებია: 1080i და SDTV. არხი მაუწყებლობს ონლაინშიც.
Edino raziskovalno središče v Armeniji

Erevanski inštitut za fiziko (YerPhi) sta leta 1944 kot podružnico Erevanske državne univerze ustanovila brata Abraham Alikhanov in Artem Alikhanian. Na gori Aragats (3200 m) in Nor Amberd (2000 m) sta bili pozneje postavljeni dve visokogorski postaji za kozmične žarke, ki sta vodili pionirsko raziskovanje kozmičnih žarkov. Izgradnja 6 GeV elektrosinhrotrona leta 1967 je postala pomemben mejnik v zgodovini inštituta. Po razpadu Sovjetske zveze je YerPhl nadaljeval raziskave na področju fizike visokih energij in astrofizike v Armeniji in po svetu na največjih svetovnih pospeševalnikih in detektorjih kozmičnih žarkov. Zdaj YerPhl dobi status nacionalnega laboratorija A.Alikhanyan.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Armenian TV


|  |  |
| --- | --- |
| სომხეთის დროშა | *ეს სტატია სომხეთის და სომხების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |