recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვაიალეალე** (ჰავ. Waiʻaleʻale) — ფარისებრი ვულკანი ჰავაის კუნძულებზე. ადმინისტრაციულად მდებარეობს აშშ-ის ჰავაის შტატის ტერიტორიაზე. სიმაღლე 1569 მ. კუნძულ კაუაის ვულკანებს შორის ვაიალეალე სიმაღლით მეორე ადგილზეა. 1912 წლიდან დაწყებული ვაიალეალეს კალთები წვიმის სახით წელიწადში საშუალოდ იღებს 11 684 მმ ნალექს. 1982 წელს დაფიქსირდა რეკორდული მაჩვენებელი: ვულკანის კალთებზე საშუალოდ მოვიდა 16 916 მმ ნალექი. ასაკი განისაზღვრება 8 *მილიონი* წლით. მდებარეობს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ნოტიო რეგიონში. ძირითადად დამახასიათებელია ჟინჟღლი. კოკისპირული წვიმები იშვიათია. ვულკანის მწვერვალი ხშირი წვიმიანობის გამო მოქცეულია ხშირი ნისლის ქვეშ.

მწვერვალი ბრტყელ პლატოს წარმოადგენს, სადაც გაბნეულია წვრილი ტბები. ვაიალეალედან სათავეს იღებს პატარა მდინარე ვაიმეა, რომელიც მოზრდილ კანიონს ქმნის (სიგრძე 16 კმ, სიგანე 3,2 კმ, სიღრმე 1067 მ). ჰავაიური ენიდან ვულკანის სახელწოდება დაახლოებით ითარგმნება როგორც „მღელვარე წყლები".

ძველი ჰავაიელებისთვის ვაიალეალე წმინდა მთა იყო. მათი წარმოდგენით მწვერვალზე ცხოვრობდა ჰავაიური ღმერთი კანე. ამიტომ ჰავაიელებმა ვულკანის მწვერვალზე დააარსეს ხეიაუს მონასტერი, სადაც ღმერთის პატივსაცემად რეგულარულად სწირავდნენ ძღვენს.

უხვნალექიანობის ძირითადი ფაქტორებია: ჰავაის კუნძულებს შორის კაუაის ჩრდილოეთური მდებარეობა, რის გამოც კუნძული პირველი ხვდება ზამთრის თვეებში ატმოსფერული ფრონტების გავლენის ქვეშ; კუნძულის კონუსისებური მოყვანილობა, რის გამოც მისი ყველა მხარეები ექვემდებარებიან ნოტიოგადამტანი ქარების გავლენას; ძალიან ციცაბო ფერდობები, რის გამოც ნოტიო ჰაერი მკვეთრად მაღლდება ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე და უფრო ზევით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაიალეალე — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  *Robert E. Gabler, James F. Petersen, L. Michael Trapasso, Dorothy Sack.*, Physical Geography. — P. 146, 641 p. ISBN 0495555061.
2. ↑  *David John Briggs, Peter Smithson.*, Fundamentals of physical geography, 1986. — P. 62, 558 p. ISBN 0847675203.
3. ↑  Encyclopædia Britannica.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-22. ციტირების თარიღი: 2010-01-30.
4. ↑  ვაიალეალეს ვულკანი (ჰავაის კუნძულები)[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  *Shawndra Shofner.*, Hawaii. This Land Called America. — P. 17, 32 p. ISBN 1583416366.
6. ↑  Pukui, Mary Kawena (1974). *Place Names of Hawaii*.  University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-0524-0.
**ვიეტნამის სამამულო ფრონტი** (ვიეტ. Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam) — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობა ვიეტნამის სოციალისტურ რესპუბლიკაში. შეიქმნა 1955 წლის 10 სექტემბერს ვიეტნამის ერთიანი ეროვნული ფრონტის ორგანიზაციის ლიენვიეტის ბაზაზე. მიზნად ისახავდა ერის ფართო ფენების შემჭიდროებას ჟენევის შეთანხმების (1954) განხორციელებისათვის ბრძოლაში და ვიეტნამის გაერთიანებას. 

ვიეტნამის სამამულო ფრონტში შედის ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის ყველა პოლიტიკური პარტია და საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ფრონტის ხელმძღვანელი ძალაა ვიეტნამის კომუნისტური პარტია. ვიეტნამის სამამულო ფრონტში დაშვებულია როგორც კოლექტიური, ისე ინდივიდუალური წევრობა. ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პირველი (დამფუძნებელი) ყრილობა შედგა 1955 წლის 5-10 სექტემბერს ქალაქ ჰანოიში. ყრილობამ აირჩია ცენტრალური ორგანოები, მიიღო ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პროგრამა და წესდება.

ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პროგრამა განსაზღვრავდა ბრძოლის ძირითად მიმართულებას „მშვიდობიანი, ერთიანი, დამოუკიდებელი, დემოკრატიული და აყვავებული ვიეტნამისათვის" ჟენევის შეთანხმების საფუძველზე, ითვალისწინებდა ნორმალურ ეკონომიკურ, კულტურულ და საზოგადოებრივ ურთიერთობათა აღდგენას, ზონებს შორის (ჩრდილოეთი და სამხრეთ ვიეტნამი) თავისუფალ მიმოსვლას, ეროვნული კრების საყოველთაო არჩევნების ჩატარებას (რომელიც შექმნიდა ცენტრალურ კოალიციურ მთავრობას), ქვეყნის თანდათანობით გაერთიანებას. ვიეტნამის სამამულო ფრონტმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სოციალისტურ გარდაქმნათა წარმატებით განხორციელებაში. 1961 წლის აპრილში შედგა ვიეტნამის სამამულო ფრონტის II ყრილობა, რომელმაც მიიღო ვიეტნამის სამამულო ფრონტის ახალი წესდება.

1964-65 წლებში ვიეტნამი-აშშ ურთიერთობის გამძაფრების დროს ვიეტნამის სამამულო ფრონტმა მოუწოდა ვიეტნამის დემოკრატიულ რესპუბლიკის ხალხს სოციალისტური სამშობლოს დასაცავად სამხრეთ ვიეტნამში და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მხარდასაჭერად. 1971 წლის დეკემბერში ვიეტნამის სამამულო ფრონტის III ყრილობამ განიხილა ვიეტნამის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში სოციალისტური მშენებლობისა და აშშ-სთან დაპირისპირების გადაწყვეტა. ყრილობამ გამოაცხადა, რომ მხარს უჭერს სამხრეთ ვიეტნამის მოსახლეობის ბრძოლას, სამხრეთ ვიეტნამის განთავისუფლების ეროვნულ ფრონტს (შეიქმნა 1960 წელს), სამხრეთ ვიეტნამის რესპუბლიკის დროებით რევოლუციურ მთავრობას (შეიქმნა 1969 წელს), სამხრეთ ვიეტნამის ეროვნულ-დემოკრატიულ და მშივიდობისმოყვარე ძალთა კავშირს (შეიქმნა 1968 წელს).

ვიეტნამის ომის შეწყვეტისა და მშვიდობის აღდგენის შესახე პარიზის შეთანხმების (1973) ხელმოწერის შემდეგ ვიეტნამის სამამულო ფრონტი იბრძოდა ამ შეთანხმების მტკიცედ შესრულების, ქვეყნის მშვიდობიანი გაერთიანებისათვის. 1975 წელს ქვეყნის სამხრეთში საიგონის რეჟიმის დამხობისა და ეროვნულ-დემოკრატიული რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ ვიეტნამის სამამულო ფრონტის ყრილობამ (1977 წლის იანვარ-თებერვალი) მიიღო ახალი პოლიტიკური პროგრამა და წესდება, რომელიც შეესაბამება ერთიანი სოციალისტური ვიეტნამის განვითარების თანამედროვე ეტაპს. მონაწილეობდა ომისშემდგომ სახალხო მეურნეობის აღდგენასა და სოციალისტურ მშენებლობაში. ვიეტნამის სამამულო ფრონტის საპატიო თავმჯდომარე დაარსებიდან იყო ხო ში მინი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 406.
**უდაბნოს შავი კლდის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, აღმოსავლეთ-დასავლეთის ხაზზე გადაჭიმული, ვიწროთხემიანი სერის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, თავმრგავალ ბორცვზე. განეკუთვნება ძვ. წ. II-I ათასწლეულების მიჯნას. 

ნამოსახლარი ციტადელითურთ (სიგრძე — 90 მეტრი, სიგანე — 30 მეტრი) აღმოაჩინა კაე-მ ( ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური) XX საუკუნის 80-იანი წლების არქეოლოგიური დაზვერვების დროს. ციტადელის სამხრეთ ფერდობი ციცაბოა და გაუმაგრებული. დანრჩენი მხარეები გამაგრებულია ხელოვნური თხრილით. სამხრეთ ფერდობზე დაფიქსირდა ნაცრიანი ბუდეები, ქვის მშრალი წყობით, ერთრიგად ამოშენებული კედლები. ნამოსახლარის ჩრდილოეთით სამი ბუნებრივი ტერასაა. ქვედა, პირველ ტერასაზე გამართულია სახელოსნო, სადაც ხდებოდა რკინის პირველადი გამოდნობა ( ამჟამად განადგურებულია). მეორე ტერასა სტერილურია. მესამე ტერასა მთლიანდან დასახლებული ყოფილა. 

მასალა დაცულია სიღნაღის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 315.
ტაიფუნების მარშრუტის გავრცელების სქემა
**ტაიფუნი** (ჩინ. – 颱風; ფინინი – táifēng; ინგლ. – Typhoon) — წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში (ა. გ. 170°-მდე) ეკვატორის ჩრდილოეთით წარმოქმნილი ტროპიკული ციკლონის ადგილობრივი სახელწოდება.

ტაიფუნი გადაადგილდება დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით 10-20 კმ/სთ სიჩქარით და აღწევს ინდოჩინეთის, ჩინეთისა და კორეის ნაპირებს, შემდეგ მოძრაობს ჩრდილოეთისაკენ ან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ 30-50 კმ/სთ (ზოგჯერ 100 კმ/სთ) სიჩქარით და აღწევს იაპონიას, ზოგჯერ კურილის კუნძულებს და კამჩატკასაც.

წლის განმავლობაში იცის 30-მდე ტაიფუნი, უმრავლესობა ივლისიდან ოქტომბრამდე. ტაიფუნს თან სდევს ზღვის ძლიერი ღელვა და რამდენიმე ასეული მმ ატმოსფერული ნალექი.

იაპონიისთვის განსაკუთრებულად დამანგრეველი აღმოჩნდა 1991 წლის სეზონი, სადაც ტაიფუნის წნევამ 870-878 მბარ-ს მიაღწია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ციკლონი
* ტროპიკული ციკლონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Japan Meteorological Agency
* China Meteorological Agency დაარქივებული 2012-05-16 საიტზე Wayback Machine.
* National Weather Service Guam
* Hong Kong Observatory
* Korea Meteorological Administration
* Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration
* Taiwan Central Weather Bureau

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 9, გვ. 643, თბ. 1985;
* Риль Г. Тропическая метеорология, пер. с англ. М. 1963;
* Мамедов Э. С. Павлов Н. И. Тайфуны, Л. 1974.
**ვიეტნამისტიკა** (ვიეტნამურად Việt Nam học, ან Nghiên cứu Việt Nam) — აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც ვიეტთა ენის, ისტორიისა და დღევანდელი ვიეტნამის კულტურის შესწავლითა და მეცნიერული კვლევითაა დაკავებული.

ყოველივეს მიზანი სხვადასხვა თეორიულად და მეთოდოლოგიურად შემუშავებული ვიეტნამისტიკური დისციპლინისა, უპირველეს ყოვლისა კი ჰუმანიტარული და საზოგადოებათმცოდნეობითი კვლევის სფეროში, არის ვიეტნამური ენის, ისტორიის ღრმა წვდომა, მთლიანად ამ ქვეყნის კულტურის უკეთ გაგება.

**ვიეტნამისტიკა**, როგორც დარგი მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში (ძირითადად მაინც ფილოლოგიური განხრით: ამერიკა, საფრანგეთი, იტალია, გერმანია, რუსეთი) საუნივერსიტეტო სწავლებას ეფუძნება, ხოლო საქართველოში, სადაც მას ჯერ კიდევ იმ ე.წ. დარგებს მიათვლიან, რომელთა დაფუძნება ჯერჯერობით ვერადავერ მოხერხდა.

ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში ამ ენის სწავლის მსურველთ კლასიკურ საენათმეცნიერო განათლების მიღებასთან ერთად სთავაზობენ ასევე ე. წ. აღმოსავლეთ აზიის „ლათინურს" — კლასიკური ჩინური (სადამწერლობო) ენის შესწავლას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰამბურგის აზია-აფრიკის ინსტიტუტი
* აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტი (მოსკოვი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიეტნამის ონლაინ გაკვეთილები დაარქივებული 2009-10-10 საიტზე Wayback Machine.  ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტისაგან
* შეისწავლე ვიეტთა ენა
* ვიეტნამური ენის შესავალი კურსი
* ვიეტნამური ენის საბაზისო კურსი
**ზედა საქარის ეკლესია**, *გულბანდიანის კონწოლია* - წმინდა გიორგის სახელობის მართლმადიდებლური ეკლესია სოფელ ზედა საქარაში, თავაძეების უბანში (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი).

არქიტექტურა
-----------

"გულბანდიანის კონწოლია" აშენებულია IX-X საუკუნეებში. ეკლესია გუმბათიანი ჯვრის ტიპისაა, აშენებულია თლილი ქვითა და კირით. გუმბათი შიგნიდან მრგვალია, გარედან - წახნაგოვანი, აქვს რვა სარკმელი. შიგნით ეკლესია მოხატულია, მხატვრობა შემონახულია ნაწილობრივ, საკურთხევლის კონქში დახატულია მაცხოვარი, ღვთისმშობელი და ნათლისმცემელი. ეკლესია გარედან მოხატულია ქართული ორნამენტებით, სახურავი ქვის ფილებისაა. გუმბათი შიგნით ზეთოვანი საღებავითაა შეღებილი, რომელიც შემდგომ დაუზიანებიათ და გაუძარცვავთ. ეკლესიის ჩრდილოეთის მხარეზე არის ხუცურად შესრულებული წარწერა, ხოლო კარის ზემოთ მდებარე ქვაზე ამოკვეთილია ხელი, რაც შემდგომ პერიოდში უნდა იყოს მოხატული. ეკლესია ბერძნების მიერ ყოფილა აშენებული. ეკლესიას რესტავრაცია 1951 და 2005 წლებში ჩაუტარდა.

ლიტერატურა
----------

* *ბოჭორიძე გ.* იმერეთის ისტორიული ძეგლები, გვ.185-186, თბილისი, 1995
**ვივეკა ერიქსონი** (შვედ. Viveka Eriksson; დ. 18 აგვისტო 1956, ფინეთი) — ფინელი პოლიტიკოსი. 2007-2011 წლებში ალანდის კუნძლების ავტონომიური რეგიონის მთავრობის პრემიერ-მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

ვივეკა ერიქსონი დაიბადა 1956 წლის 18 აგვისტოს. 1995 წლიდან არის ალანდის კუნძლების პარლამენტის წევრი. 1999-2001 წლებში პარლამენტში ლიბერალური პარტიის ფრაქციის ხელმძღვანელია, ხოლო 2004 წლიდან ალანდის ლიბერალური პარტიის თავმჯდომარეა. 1999-2001 წლებში ასევე ეკავა პარლამენტის საფინანსო კომიტეტის თავმჯდომარის თანამდებობა. 2000-2001 და 2005-2007 წლებში პარლამენტის ვიცე-სპიკერია, ხოლო 2001-2005 წლებში ალანდის კუნძლების პარლამენტის პირველი ქალი-სპიკერი.

2007 წლის ოქტომბრიდან 2011 წლის ნოემბრამდე ალანდის კუნძულების მთავრობის პრემიერ-მინისტრია, ხოლო 2011 წლიდან კვლავ პარლამენტის დეპუტატი და ალანდის ლიბერალური პარტიის ლიდერია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვივეკა ერიქსონის გვერდი ალანდის კუნძლების მთავრობის ვებგვერდზე

სქოლიო
------

1. ↑  Female Ministers of Åland/Ahvenanmaa (ინგლისური)
2. ↑  Worldwide Leaders — Female Heads of State (ინგლისური)
**ვივერისებრნი** (ლათ. Viverridae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი მტაცებელი რიგისა. აქვთ მოკლე ფეხები და გრძელი კუდი. გავრცელებული არიან ევროპაში, სამხრეთ აზიაში, აფრიკასა და მადაგასკარზე. უმრავლესობა მიწაზე ბინადრობს, ზოგი მეხეურ ცხოვრებასაა შეგუებული. იკვებებიან მღრღნელებით, ფრინველებით, ქვეწარმავლებით, მწერებით, ზოგი ჭამს მცენარეთა ნაყოფს. ზოგი სახეობა განსაკუთრებული ჯირკვლებიდან გამოყოფს სუნიან სეკრეტს — ციბეტინს. სარჩოს საძებრად ღამოთ გამოდიან. ხშირად ბინადრობენ ადამიანის სამოსახლოს მიდამოებში, ზოგი მათგანი სახლებში ჰყავთ თაგვების დასაჭერად. მრავლდებიან წლის სხვადასხვა დროს. შობენ 2-5 ნაშიერს. ვივერისებრნი აერთიანებენ 15 გვარის 35 (ან 36) სახეობას, მ. შ. ყველაზე ცნობილია ბინტურონგი, გენეტა, ვივერა, ციბეტა და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 406.

სქოლიო
------

1. ↑  Wozencraft, W.C. (2005). "Order Carnivora". In Wilson, D.E.; Reeder, D.M. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 548–559. ISBN 978-0-8018-8221-0.
ბოტანიკური ბაღი იავაზე, ინდონეზია
ამაზონის სანაპიროებზე გაბატონებული წვიმის ტყეები
**ტროპიკული ტყეები** — ტყე, რომელიც გავრცელებულია ეკვატორულ, სუბეკვატორულ და ტროპიკულ სარტყლებში ჩ. გ. 25° და ს. გ. 25°-ს შორის. მცენარეთა სახეობებით ძალზე მდიდარი მარადმწვანე ტენიანი ტროპიკული ტყეები (წვიმის ტყეები) ვითარდება წლის განმავლობაში ნალექებისა (2000-7000 მმ) და ტემპერატურის (23 °C-32 °C) თანაბარზომიერი განაწილების პირობებში; აქ ფართოდ არის გავრცელებული ლიანები და ეპიფიტები.

ნახევრად მარადმწვანე ტროპიკული ტყეები, რომლებშიც ხშირად მკვეთრადაა გამოხატული ფოთოლცვენა და შეფოთვლა, გავრცელებულია ვესტინდოეთში, ცენტრალურ ამერიკაში (კ. ტრინიდადი, კოსტა-რიკა), დასავლეთ აფრიკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ინდოეთი, მიანმარი).

აზიის ტროპიკებში ამგვარ ტყეებს მუსონურს უწოდებენ. მათთვის დამახასიათებელია ფოთოლმცვივანი ხემცენარეები: ხეშეშნაყოფიანი ქსილია (Xylia xylocarpa), შიშველყვავილიანი ტეტრამელესი (Tetrameles nudiflora), შორეას ხე (Shorea robusta). ნათელი ფოთოლმცვივანი ტყეები ვითარდება ინდოჩინეთის ტროპიკებში, იქ, სადაც აშკარადაა გამოხატული მშრალი სეზონი. აქ გვხვდება კოჟროვანი დიპტეროკარპუსი (Dipterocarpus tuberculatus), სიამის პენტაკმე (Pentacme siamensis) და სხვა. აქვე, უფრო ღარიბ ნიადაგზებზე, შეიძლება შევხვდეთ ფიჭვნარევსაც, რომლებიც შედგება ფიჭვის სპეციფიკური სახეობებისაგან: კარიბული ფიჭვი (Pinus caribaea), ტროპიკული ფიჭვი (Pinus tropicalis) და სხვა. მთის ტროპიკული ტყეები ვითარდება დაახლოებით ზღვის დონიდან 800 მ სიმაღლეზე. ჩვეულებრივ, მარადმწვანეა, დამახასიათებელია ხისმაგვარი გვიმრები, გვხვდება წიწვოვნებიც (აგითისის, დაკრიდიუმის და სხვა გვარების ზოგიერთი სახეობა). დიდ სიმაღლეზე (ზღვის დონე 2000 მ) გვხვდება დაფნისებრთა, წიფლისებრთა და მანანისებრთა ოჯახების წარმომადგენლები, გავრცელებულია ეპიფიტური ხავსები.

კავკასიის ტერიტორიაზე ტროპიკული მცენარეულობა გაბატონებული იყო ეოცენურ ეპოქაში. მისმა ნაშთებმა მოაღწია შუა პლიოცენურ ეპოქამდე. ამ დროისთვის კოლხეთში ჩამოყალიბდა ძალზე მდიდარი ტყის მცენარეულობა, რომელიც ჯერ კიდევ შეიცავდა მარადმწვანე ტროპიკული ტყეების კომპონენტებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სუბტროპიკული ტყეები და ბუჩქნარები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტროპიკული ტყეები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* *ჯანდიერი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 59.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვიზა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

2014 წელს გაცემული აშშ-ს ვიზა.
**ვიზა** (ლათინური *carta visa*-ს შემოკლება) — დოკუმენტი, რომელიც ქვეყნის მიერ გაიცემა პირისთვის, რათა მან ფორმალურად მოითხოვოს ქვეყანაში შესვლის ნებართვა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში და განსაზღვრული მიზნებისთვის. ის ჩვეულებრივ პასპორტში იკვრება ან ირტყმება, ან ზოგჯერ გაიცემა როგორც განცალკევებული საბუთი.

მრავალი ქვეყანა ვიზის და მოქმედი პასპორტის ქონას ითხოვს თავისი საზღვრის გადასაკვეთად, მაგრამ არსებობს გამონაკლისებიც.

ვიზა დაკავშირებულია ქვეყანაში შესვლის (გასვლის) ნებართვასთან, ასე რომ ზოგ ქვეყანაში ის განსხვავდება უცხოელთათვის ქვეყანაში შესვლისა და დარჩენის ნებართვისგან.

მაგალითად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში შესასვლელად არსებობს ორი ძირითადი კატეგორიის ვიზა: საემიგრაციო და არასაემიგრაციო ვიზები, რომლებიც ასევე იყოფიან ქვეკატეგორიებად. მაგალითად: ოჯახური საემიგრაციო ვიზა, ტურისტული არასაემიგრაციო ვიზა, სასწავლო არასაემიგრაციო ვიზა, სამუშაო საემიგრაციო ვიზა და ა.შ.

ლიტერატურა
----------

* აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი, "Report of the Visa Office" დაარქივებული 2010-07-12 საიტზე Wayback Machine.
* აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი, Nonimmigrant Visa Statistics დაარქივებული 2013-11-02 საიტზე Wayback Machine.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვიზა***

* Visa, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ვიზა საიტზე Curlie

სქოლიო
------

1. ↑  საიმიგრაციო და არასაიმიგრაციო ვიზები

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
ტოიოტომი ჰიდეიოსი
**ტოიოტომი ჰიდეიოსი** (იაპონ. იაპ. 豊臣秀吉) (დ. 2 თებერვალი, 1536 — გ. 18 სექტემბერი, 1598, ფუსიმი), ფეოდალური იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი. ოდა ნობუნაგასთან ერთად იბრძოდა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შესაქმნელად. ოდას გარდაცვალების შემდეგ 1582, ტოიოტომიმ ფაქტობრივად აიღო ხელში მთელი ძალაუფლება, ფორმალურად კი ეკავა კანცლერის თანამდებობა. განახორციელა რეფორმები ფეოდალური წყობილების განსამტკიცებლად. 1589–1595 გაატარა ღონისძიებები ბატონყმობის აღდგენის მიზნით: აღწერა მიწის სამფლობელოები; გლეხებს, რომელთაც რეესტრის წიგნში განსაზღვრული მიწის ნაკვეთი ჰქონდათ, აეკრძალათ მიწიდან წასვლა. 1592–1598 ტოიოტომის მეთაურობით იაპონელი ფეოდალები დასაპყრობად ეომებოდნენ კორეას, ვარაუდობდნენ აგრეთვე ჩინეთისა და შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნების დაპყრობას, მაგრამ დამარცხდნენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 9.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ვასილ (ვასო) დავითის ძე გოძიაშვილი** (დ. 27 ნოემბერი [ძვ. სტ. 14 ნოემბერი], 1905. თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1976, იქვე) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

1922–1924 წლებში სწავლობდა დრამუტურგიულ სტუდიაში აკაკი ფაღავას ხელმძღვანელობით. 1924 წლიდან იყო თბილისის შ. რუსთაველის სახელობის აკადემიური თეატრის მსახიობი, ხოლო 1930 წლიდან თბილისის კოტე მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიური თეატრის მსახიობი. გამოდიოდა ესტრადაზე იყო პირველი საკავშირო ესტრადის კონკურსის ლაურეატი. საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1958). საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1952). საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1971). დაჯილდოებული იყო ლენინის ორდენით, ორი სხვა ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ევგენია სამსონის ასული აგაბეკოვა** (დ. 1919, თბილისი — გ. 25 მარტი, 1973, იქვე) — პიანისტი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1932: „მზიანი ბილიკი" რეჟ. ალექსანდრე თაყაიშვილი (ფილმი არ შემონახულა)
* 1948: „ქეთო და კოტე" (სიკო) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, შალვა გედევანიშვილი
* 1956: „ეთერის სიმღერა" (პაპა) რეჟ. სიკო დოლიძე
* 1958: „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე..." (მამა) რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი
* 1965:„რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ" (ავეტიკა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1970: „დიდოსტატის მარჯვენა" (კათალიკოსი მელქისედეკი) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, დევი აბაშიძე

ნათამაშები როლები
-----------------

### რუსთაველის თეატრი

### მარჯანიშვილის თეატრი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 113, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვასო გოძიაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* ვასო გოძიაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ერმიტაჟის თეატრი** (რუს. Эрмитажный театр) — თეატრალური შენობა სანქტ-პეტერბურგში, აგებულია 1783-1787 წლებში (ფასადი დასრულდა 1802 წელს) არქიტექტორ ჯაკომო კვარნეგის პროექტითა და ანტიკური არქიტექტურის ტრადიციის მიხედვით.

მდებარეობა
----------

თეატრი ააშენეს პეტრე I-ის ყოფილი ზამთრის სასახლის ადგილზე. თეატრის შენობა დგას ცალკე და მისი ფასადი გადის მდინარე ნევის სასახლის სანაპიროზე (სახლი № 32). იგი სასახლის ძირითად კომპლექსთან დაკავშირებულია თაღოვანი გასასვლელით (აშენებულია 1780-იან წლებში; არქიტექტორი ი. მ. ფელტენი), რომელიც გადებულია მდინარე მოიკისა და ნევის დამაკავშირებელ ზამთრის არხზე.

თეატრში შესასვლელი მაყურებლებისათვის ხდება დიდი ერმიტაჟის სადარბაზოდან (სახლი № 34).

უახლოესი მეტროს სადგურებია: „საადმირალო" (1 კმ), „ნევის პროსპექტი" (1,2 კმ) და „გოსტინი-დვორი" (1,2 კმ).

ისტორია
-------

არქიტექტორმა გამოიყენა წინა შენობის საფუძველი, რომელიც ამ ადგილზე იყო აგებული პეტრე I-ის ზამთრის სასახლემდე ადრე. თეატრის გახსნა შედგა 1785 წლის 16 ნოემბერს ალექსანდრე აბლესიმოვის კომიკური ოპერის „მეწისქვილე, კუდიანი, თაღლითი და მაჭანკალი"-ს პრემიერით, რომლის მუსიკის ავტორი იყო მიხეილ სოკოლოვსკი. 

თეატრმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა XVIII საუკუნის დასასრულის რუსული თეატრალურ-მუსიკალური კულტურის განვთარების საქმეში. ამ შენობაში იმართებოდა ბალ-მასკარადები. ამჟამად შენობა იმყოფება ერმიტაჟის დაქვემდებარებაში. 

1992 წელს შენობის პირველ სართულზე გაიხსნა ექსპოზიცია პეტრე I-ის ზამთრის სასახლე, რომლის შესასვლელიც სასახლის სანაპიროდანაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Репертуар Эрмитажного театра на официальном сайте
* Архитектурный сайт Петербурга Citywalls.RU: История Эрмитажного театра დაარქივებული 2019-02-14 საიტზე Wayback Machine.
**ერმოლოვის ქვა** (რუს. Ермоловский камень) — გიგანტური ერატიკული ლოდი რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში. მდებარეობს მდინარე თერგის კალაპოტში, დარიალის ხეობაში, სოფელ ზემო ლარსის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 1120 მ სიმაღლეზე. ღია რუხი ფერის გრანიტული კაჭარი პრიზმული ფორმისაა. მისი სიგრძე 30 მ-ია, სიგანე 17 მ, სიმაღლე 15 მ. მოცულობა დაახლოებით 6000 მ³, წონა დაახლოებით 16 ათ. ტ. შედგება შუა პალეოზოური ღია გრანიტისაგან.

ლოდის მნიშვნელოვანი ნაწილი დამალულია ნაყარით. ირგვლივ არსებული მონაკვეთი გაკეთილშობილებულია. ერმოლოვის ქვა გადატანილია 1832 წელს დევდარაკის ერთ-ერთი უმძლავრესი ჩამონგრევისას გაჩენილი ღვარცოფული ნაკადით. ლოდის მწვერვალზე გვხვდება მეჭეჭიანი არყი, კავკასიური ცაცხვი და კლდის მუხა.

1867 წელს ლოდი აღწერა ოტო ვილჰელმ ჰერმან აბიხმა რუსეთის საიმპერატორო გეოგრაფიული საზოგადოების მოამბეში. მისი აზრით, გიგანტური ლოდი მეოთხეულში დევდარაკის მყინვარმა ჩამოიტანა მყინვარწვერის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთიდან. ლოდი მოინახულა ალექსანდრე პუშკინმა თავისი მოგზაურობისას საქართველოში.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1942 წლის ოქტომბერში ლოდში მოწყობილი იყო ხანგრძლივი საცეცხლე წერტილი, მათ შორის ორი 45-მილიმეტრიანი ქვემეხი და სამი ხელის ტყვიამფრქვევი.

სახელი ეწოდა რუსი გენერლის, საქართველოს ცალკეული კორპუსის მეთაურის ალექსი ერმოლოვის (1777–1861) პატივსაცემად, რომელმაც გადმოცემის თანახმად, 1821 წელს დაღესტნის ხანთან ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი.

ერმოლოვის ქვის უძველესი ინგუშური სახელწოდებაა „მაჰმად ქხერა"; აგრეთვე „მოგზაური ქვის" სახელითაა ცნობილი.

სქოლიო
------

1. ↑  Серебрянный Л.Р. Орлов А.В. Ледники в горах, М.: Наука, 1985. — 170 c.
2. 1 2  Ермоловский камень | Особо охраняемые природные территории России
3. ↑  ლევან მარუაშვილი. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ. ცოდნა, 1964, გვ. 200
4. ↑  Пушкинские места Грузии. По Военно-Грузинской дороге
5. ↑  Феликс Киреев. Забытый Ермоловский камень. Осетия - Квайса. «Пульс Осетии»
6. ↑  Геологическая экскурсия по Военно-Грузинской дороге
7. ↑  Белгородский государственный национальный исследовательский университет
**ზღვის მელები**, *აგონისებრნი* (ლათ. Agonidae) — ზღვის თევზების ოჯახი სკორპენისნაირთა რიგისა. აქვთ 10–20 სმ (ზოგჯერ 40 სმ-მდე) სიგრძის ძლიერ წაგრძელებული სხეული. სხეული დაფარული აქვთ დიდი ძვლოვანი ფირფიტებით, რომლებიც ჯავშანს წარმოქმნიან. განივ კვეთში სხეულის ფორმა 6- ან 8-წახნაგიანია. ცნობილია 20-მდე გვარის 44-მდე სახეობა. იკვებებიან მცირე ზომის კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით. ტაფობენ გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, ქვირითს ყრიან გრუნტში ან წყალმცენარეებში. ქვირითი მსხვილი და წებოვანია. ფსკერის თევზებია, ბინადრობენ 1000 მეტრის სიღრმეზე და მეტზე, სახეობების უმეტესობა ქვიან და ქვიშაკენჭოვან გრუნტიან და მსხვილქვიშიან სანაპირო ზონაში ცხოვრობს. უმრავლესობა სიცივის მოყვარულია (ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება –1-დან –1,5 °C-მდე ტემპერატურის პირობებში) და წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილშია გავრცელებული; ჩრდილოეთ ატლანტიკაში, ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში და ანტარქტიკაში აღინიშნება ერთი ენდემური გვარი. თავმოყრა იშვიათად იციან. სამეურნეო მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

ლიტერატურა
----------

* *Никольский Г. В.*, Частная ихтиология, 3 изд. М. 1971;
* Морские лисички // Большая советская энциклопедия, т. 16 — М. : Советская энциклопедия, 1974;
* *Котляр А. Н.* АГОНОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 188.
20 - 30 ნოემბერი 1992 დებრეცენი უნგრეთი.

დებრეცენში სსრ კავშირის ნაცვლად ყოფილი მოკავშირე რესპუბლიკათა ნაკრებები გამოდიოდნენ. ამან და დაფების რაოდენობის ოთხამდე შემცირებამ კონკურენცია გაზარდა, თუმცა რუსებმა მეტოქეებს შანსი არ დაუტოვეს და დამსახურებულად მოიგეს ჩემპიონატი. საბჭოთა საჭადრაკო სკოლის სიძლიერეზე მეტყველებდა ის ფაქტი, რომ სამეულში რუსეთის გარდა უკრაინაც შევიდა, ხოლო პირველ ათეულში კიდევ ორნი, ლიტვა და საქართველო მოხვდნენ. ურიგოდ არც ყოფილი იუგოსლავიელები გამოვიდნენ. ხორვატები და ბოსნიელები ათეულში მოხვდნენ. სერბებმა პირველი ტური ჩეხებს 3-1 მოუგეს, მერე კი გაეროს გადაწყვეტილებით ტურნირიდან მოხსნეს.

**ტექნიკური შედეგები**

* 1.დროშა: რუსეთირუსეთი - 25 ქულა
* 2.დროშა: უკრაინაუკრაინა - 22,5 ქულა
* 3.დროშა: ინგლისიინგლისი - 21,5 ქულა
* 4.ისრაელის დროშაისრაელი - 21 ქულა
* 5.დროშა: შვედეთიშვედეთი - 20,5 ქულა
* 6.ლიეტუვის დროშალიეტუვა - 20,5 ქულა
* 7.ხორვატიის დროშახორვატია - 20,5 ქულა
* 8.დროშა: გერმანიაგერმანია - 20,5 ქულა
* 9.საქართველოს დროშასაქართველო - 20 ქულა
* 10.დროშა: ბოსნია და ჰერცეგოვინაბოსნია და ჰერცეგოვინა - 19,5 ქულა
* 19,5 ქულა

11.დროშა: უნგრეთიუნგრეთი, 12.დროშა: ბულგარეთიბულგარეთი, 13.ისლანდიის დროშაისლანდია, 14.დროშა: რუმინეთირუმინეთი, 15.დროშა: ესპანეთიესპანეთი,

* 18,5 ქულა

დროშა: უნგრეთიუნგრეთი -2, 16.საბერძნეთის დროშასაბერძნეთი, 17.მოლდოვის დროშამოლდოვა, 18.დროშა: ნიდერლანდებინიდერლანდები, 19.დროშა: სომხეთისომხეთი,

* 18 ქულა

20.დროშა: დანიადანია, 21.დროშა: ნორვეგიანორვეგია, 22.დროშა: ავსტრიაავსტრია,

* 17,5 ქულა

23.დროშა: პოლონეთიპოლონეთი, 24.დროშა: ბელარუსიბელარუსი, დროშა: უნგრეთიუნგრეთი-3, 25.დროშა: ჩეხოსლოვაკიაჩეხოსლოვაკია, 26. ლატვია,

* 17 ქულა

27.დროშა: საფრანგეთისაფრანგეთი, 28.სლოვენიის დროშასლოვენია, 29.დროშა: პორტუგალიაპორტუგალია, 30.დროშა: ბელგიაბელგია, 31.დროშა: ფინეთიფინეთი,

* 16,5 ქულა

32.იტალიის დროშაიტალია, 33.დროშა: შვეიცარიაშვეიცარია,

* 15,5 ქულა

34.დროშა: ესტონეთიესტონეთი,

* 14,5 ქულა

35.დროშა: შოტლანდიაშოტლანდია,

* 13 ქულა

36.დროშა: ირლანდიის რესპუბლიკაირლანდია,

* 9,5 ქულა

37.დროშა: უელსიუელსი,

* 8 ქულა

38.ლუქსემბურგის დროშალუქსემბურგი.

* დროშა: იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკაიუგოსლავია- პირველი ტურის შემდეგ მოიხსნა გათამაშებიდან
* დროშა: აზერბაიჯანიაზერბაიჯანი- პირველი ტურის შემდეგ გამოეთიშა ასპარეზობას.

**ჩემპიონის შემადგენლობა**
დროშა: რუსეთირუსეთი
გარი კასპაროვი 6 (+4=4-0), ევგენი ბარეევი 5 (+3=4-1), ვლადიმირ კრამნიკი 6 (+5=2-0), ალექსეი დრეევი 3 (+1=4-1), ალექსეი ვიჟმანავანი 5 (+3=4-0).

**საუკეთესო პერფორმანსი**
ვლადიმირ კრამნიკი დროშა: რუსეთირუსეთი - 2863

**დაფებზე საუკეთესონი**

| დაფა | მოჭადრაკე | ქვეყანა | ქ | პ | % |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | გარი კასპაროვი | დროშა: რუსეთი რუსეთი | 6 | 8 | 75,0 |
| 2 | სპირიდონ სკემბრისი | საბერძნეთის დროშა საბერძნეთი | 6,5 | 9 | 72,2 |
| 3 | ვლადიმირ კრამნიკი | დროშა: რუსეთი რუსეთი | 6 | 7 | 85,7 |
| 4 | ივან ჰაუსნერი | დროშა: ჩეხოსლოვაკია ჩეხოსლოვაკია | 6 | 8 | 75,0 |
| სათ | იორგ ჰისკი | დროშა: გერმანია გერმანია | 6 | 8 | 75,0 |
ზღვის წყალი მალაკის სრუტეში
**ზღვის წყალი** — დედამიწის ზედაპირზე ზღვებსა და ოკეანეებში დაგროვილი წყალი. მსოფლიო ოკეანის წყლის საერთო მოცულობა 1370 მლნ. კმ3 შეადგენს. ზღვის წყალში გახსნილის მინერალური მარილები, აირები (უმთავრესად ჟანგბადი, აზოტიმ ნახშირორჟანგი, ზოგიერთ რაიონში გოგირდწყალბადი), უმნიშვნელო რაოდენობით ორგანული ნივთიერება (1-5 მგ/ლ) და აგრეთვე ატივნარებული გაუხსნელი ორგანული და მინერალური ნაერთები.

ზღვის წყალს ახასიათებს შემდეგი ქიმიური და ფიზიკური თვისებები: მარილიანობა, რომელიც გამოისახება პრომილეთი (%0) და უჩვენებს 1 კგ ზღვის წყალში გახსნილ მყარ ნივთიერებათა რაოდენობას გრამებით. ოკეანეში ზღვის წყლის საშუალო მარილიანობა 35%0-მდეა; სიმკვრივე, რომელიც დამოკიდებულია ზღვის წყლის მარილიანობაზე, ტემპერატურასა და წნევაზე; კუმშვადობა, რომელიც იმდენად უმნიშვნელოა, რომ წნევის გაზრდა 1000 დეციბარით, რაც სიღრმის დაახლოებით 1 კმ-ით გადიდებას შეესაბამება, იწვევს სიმკვრივის მომატებას მხოლოდ 0,004-ით; ბგერის სიჩქარე, რომელიც მეტია, ვიდრე მტკნარ წყალში, და კიდევ მატულობს მარილიანობისა და ტემპერატურის ზრდასთან ერთად; სინათლის შთანთქმის კოეფიციენტი, რომელიც მაქსიმალურია სპექტრის ინფრაწითელ ნაწილში. ოკეანოლოგიაში ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ზღვის წყლის შეფარდებით ელექტროგამტარობას, კუთრ სითბო-ტევადობას და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 252.
*ფრიდრიხი და კონრადინი ისმენენ თავიანთ სასიკვდილო განაჩენს ნეაპოლში.* ჰაინრიხ ტიშბაენის ნახატი, 1783.
**ფრიდრიხ I ბადენელი** (გერმ. Friedrich I; დ. 1249 — გ. 29 ოქტომბერი 1268) — ბადენის მარკგრაფი 1250 წლიდან, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგი 1250–1251 წლებში, ცერინგენების დინასტიიდან.

ბიოგრაფია
---------

ფრიდრიხ I იყო ბადენის მარკგრაფის, ჰერმან VI-ისა და გერტრუდა ბაბენბერგის, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგინიისა და ავსტრიის უკანასკნელი ბაბენბერგი ჰერცოგის, ფრიდრიხ II ნათესავის შვილი. დაიბადა მამის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, იზრდებოდა ბავარიაში კონრადინთან, საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ კონრად IV-ის ვაჟთან ერთად.

1250 წელს, გარდაიცვალა იმპერატორი ფრიდრიხ II და გერმანიაში მომდევნო რამდენიმე ათწლეულის მანძილზე ანარქია გამეფდა. ამით ისარგებლეს ავსტრიის მეზობელმა სახელმწიფოებმა — ბავარიამ, ჩეხეთმა და უნგრეთმა, რომლებმაც მოინდომეს საჰერცოგოს დაპყრობა. ერთი წლის ფრიდრიხს პრაქტიკულად დასაყდრენი არ ჰქონდა. 1251 წელს, ავსტრიულმა სამეფო კარმა მხარი დაუჭირა ჩეხეთის პრინცს, პრჟემისლ ოტოკარს, რომელმაც დაიკავა ვენა და თავი ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგად გამოაცხადა. შემდეგ წელს ის დაქორწინდა მარგარიტა ბაბენბერგზე, ბაბენბერგების საგვარეულოს უკანასკნელი ჰერცოგის დაზე. ძლიერი ჩეხური არმიითა და ავსტრიული არისტოკრატიის მხარდაჭერით, პრჟემისლ ოტოკარმა ფრიდრიხ ბადენელის ძალაუფლება დაამხო.

იმ დროს ფრიდრიხ ბადენელი თავისი ნათესავის, კარინთიის ჰერცოგის, ულრიხ III-ის სასახლეში ცხოვრობდა, მოგვიანებით კი ბავარიაში დაბრუნდა, სადაც კონრადინის არმიას შეუერთდა, რომელიც 1267 წელს იტალიაში გაემართა სიცილიის სამეფოსთან საბრძოლველად. ეს საომარი კამპანია მარცხით დასრულდა.

1268 წლის 8 სექტემბერს, ფრიდრიხ ბადენელი ტყვედ ჩავარდა და შარლ ანჟუელის ხელთ აღმოჩნდა. 29 ოქტომბერს, ნეაპოლში ფრიდრიხს თავი მოჰკვეთეს.

ფრიდრიხ ბადენელი დაქორწინებული არ იყო და არც შვილები ჰყავდა. მისი სიკვდილის შემდეგ ბადენის სამარკგრაფო მის ბიძას, რუდოლფ I-ს გადაეცა.

ლიტერატურა
----------

* Friedrich Wilhelm Schirrmacher: *Die letzten Hohenstaufen*, Göttingen 1871, S. 309–392 online in der Google Buchsuche
* Friedrich von Raumer: *Geschichte der Hohenstaufen und ihrer Zeit*, Band 4, Leipzig 1857 online im internet archive (PDF; 20,5 MB)
**ვანდალური ომი** მიმდინარეობდა 533–534 წლებში აღმოსავლეთ რომის იმპერიასა და ვანდალთა სამეფოს შორის. ომის მიზანი იყო ყოფილი რომის იმპერიის პროვინციების შეერთება ჩრდილოეთ აფრიკაში.

V საუკუნეში დასავლეთ რომის იმპერიის ტერიტორიაზე გერმანულმა ტომებმა ბარბაროსული სახელმწიფოები შექმნეს. ვანდალები ალანებთან ერთად თავდაპირველად ესპანეთის ტერიტორიაზე დამკვიდრდნენ, მაგრამ შემდეგ ვესტგუთებისაგან შევიწროვებულებმა (ამას დაერთო ბონიფაციუსის მიერ მათი დასახმარებლად მოწვევა; ამ დროს იგი აფრიკის მმართველი იყო და დასავლეთ რომის იმპერატორს აუჯანყდა) 429 წელს გეიზერიხის მეთაურობით გადალახეს გიბრალტარის სრუტე და აფრიკაში შეიჭრნენ.

523–533 წლებში ვანდალთა მეფე იყო ჰილდერიხი, რომელიც კარგ ურთიერთობაში იმყოფებოდა აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ იუსტინიანე I-თან. 530 წელს მას აუჯანყდა გელიმერი, რომელმაც შეძლო მისი დამარცხება და ტახტის დასაკუთრება. სახელმწიფო რელიგიად არიანელობა აღადგინა, რამაც იუსტინიანეს უბიძგა დაპყრობითი ომისკენ. თავდაპირველად იმპერატორმა ჰილდერიხის ტახტზე აღდგენა ან მისი კონსტანტინოპოლში გაგზავნა მოითხოვა, მაგრამ გელიმერმა ეს მოთხოვნა არ შეასრულა. ამ დროს აღმოსავლეთ რომმა სტაბილური საზღვარი აღადგინა სპარსეთთან, ჩაახშო აჯანყება დედაქალაქში და შეძლო 533 წელს ველისარიუსის მეთაურობით არმიის გაგზავნა აფრიკაში.

ველისარიუსმა ვანდალთა სამეფოსკენ ფლოტით გაცურა და კართაგენის სამხრეთით გადავიდა ხმელეთზე. 13 სექტემბერს ად-დეციმიუმის ბრძოლაში დაამარცხა ვანდალთა მთავარი არმია და 15 სექტემბერს კართაგენიც აიღო. მალე გელიმერის არმიას მისი ძმის ცაზოს სამხედრო ნაწილებიც შეუერთდნენ, რომლებმაც სარდინიაზე ჩაახშვეს გოდას აჯანყება და კუნძულზე ვანდალთა მმართველობა აღადგინეს. გელიმერი კონტრშეტევაზე გადავიდა და კართაგენს მიადგა. ტრიკამარუმის ბრძოლაში რიცხვობრივი უპირატესობის მიუხედავად რომაელებმა შეძლეს ვანდალთა არმიის დამარცხება, რითაც საბოლოოდ დამთავრდა ომი. აფრიკაში, სარდინიაზე, კორსიკასა და სიცილიის ნაწილზე კვლავ რომის მმართველობა აღდგა. ველისარიუსი კონსტანტინოპოლში ტრიუმფით შევიდა.

ლიტერატურა
----------

* პროკოფი კესარიელი, *ომების ისტორია: ვანდალური ომი*, ტ. I და II.
* Browning, Robert (1992). *The Byzantine Empire (Revised Edition)*. Washington, DC:  The Catholic University of America Press. ISBN 0-8132-0754-1.
* Bury, John Bagnell (1923). *History of the Later Roman Empire: From the Death of Theodosius I to the Death of Justinian*. London:  MacMillan & Co.. ISBN 0-486-20399-9.
* Diehl, Charles (1896). *L'Afrique Byzantine. Histoire de la Domination Byzantine en Afrique (533–709)* (French). Paris, France:  Ernest Leroux.
* Hughes, Ian (2009). *Belisarius: The Last Roman General*. Yardley, PA:  Westholme Publishing, LLC. ISBN 978-1-59416-528-3.
* Merrils, Andy; Miles, Richard (2010) *The Vandals*. Chichester, U.K.; Malden, MA:  Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-405-16068-1.
ზაქარია ჭავჭავაძე
**ზაქარია გულბაათის ძე ჭავჭავაძე** (დ. 25 ოქტომბერი, 1825, წინანდალი — გ. 22 ოქტომბერი, 1906, თბილისი) — ქართველი თავადი, რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი (1893).

ადრეული წლები და კარიერა
------------------------

დაიბადა ჭავჭავაძეების საგვარეულო მამულში, წინანდალში. 1852–1859 წლებში მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში. 1847 წლიდან მონაწილეობდა კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. ყირიმის ომის (1853–1856) დროს კავკასიის ფრონტზე მეთაურობდა ჯერ ესკადრონს, შემდეგ დივიზიონს. თავი გამოიჩინა 1853 წლის 19 ნოემბრის ბაშკადიკლარისა და 1854 წლის 24 ივლისის ქურუქ-დარის ბრძოლებში. ყირიმის ომის შემდეგ კვლავ იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიელი ამბოხებულების წინააღმდეგ. 1859–1864 წლებში მეთაურობდა ჯერ დაღესტნის ცხენოსანთა, შემდეგ კი ტვერის დრაგუნთა პოლკს. მონაწილეობდა შამილის უკანასკნელი სიმაგრის — ღუნიბის იერიშში. რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878) სარდლობდა კავკასიის ფრონტზე მოქმედი კორპუსის კავალერიას. მონაწილეობდა ომის მსვლელობისას განხორციელებულ ყველა მნიშვნელოვან სამხედრო ოპერაციაში. 1878–1885 მეთაურობდა კავალერიის დივიზიას, 1885–1893 — კავკასიის არმიის 1-ლ კორპუსს.

გარდაიცვალა თბილისში. დაკრძალულია შუამთაში. მისი უმცროსი ძმა, არჩილ ჭავჭავაძე იყო რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი; ვაჟი, ალექსანდრე — რუსეთისა და საქართველოს არმიების გენერალ-მაიორი.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავრიშვილი, ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 377.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია ჭავჭავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ერევნის სახანო 1801-1813 წლებში
**ერევნის სახანო** (სპარს. خانات ایروان) — სპარსეთის ვასალური დაქვემდებარების ფეოდალური წარმონაქმნი. 1604 წელს დააარსა აბას I-მა აღმოსავლეთ სომხეთის ტერიტორიაზე, ცენტრი იყო არარატის ველი ქ. ერევნითურთ. სახანოში მთელი ადმინისტრაციული და სამხედრო ხელისუფლება შაჰის მიერ დანიშნულ სარდალს (მხედაერთმთავარს) ეკუთვნოდა, ის ითვლებოდა ხელმწიფის ნაცვლად და ბეგლარბეგი ეწოდებოდა. ერევნის სახანო წვრილ ადმინისტრაციულ ერთეულებად — მაჰალებად იყოფოდა, XIX საუკუნის დასაწყისისათვის მათი რაოდენობა 15-ს აღწევდა. მაჰალების მმართველებს ნაიბები ან ბეგები ეწოდებოდა. ნაიბებს ხშირად გამაჰმადიანებული სომხებისა და ქართველების წრიდან ნიშნავდნენ. ქართველები თვით ერევნის ხანებიც ყოფილან. მაგ. გარკვეულ დროს ერევნის ხანი იყო კონსტანტინე კახთა მეფე (იგივე მაჰმად ყული-ხანი). ერევნის სახანოს პირველი მმართველი (ბეგლარბეგი) იყო აბას I-ის სახელგანთქმული მხედართმთავარი ამირგუნა-ხანი (1604-1622), რომელმაც სახანოს გასაძლიერებლად უკან დააბრუნა XVII საუკუნის დასაწყისში ირანში გადასახლებულ სომეხთა ნაწილი. 

XVIII საუკუნის დასაწყისში ერევნის სახანოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ განსაკუთრებული ხასიათი მიიღო. ამ ბრძოლაში სომხებს მხარს უჭერდა ქართლის მეფე ვახტანგ VI და განჯის მოსახლეობა. ნადირ-შაჰის მოკვლის (1747) შემდეგ ირანი ანარქიამ მოიცვა და ცალკეულმა სახანოებმა, მათ შორის ერევნის სახანომაც, ავტონომია მოიპოვა. XVIII საუკუნის II ნახევარში გაძლიერებულმა ქართლ-კახეთის სამეფომ ერევნის სახანო თავის ვასალად აქცია. რუსეთ-ირანის ომების (1804-1813, 1826-1828) შედეგად ერევნის სახანო რუსეთის იმპერიაში მოექცა. 1828 წლის 10 თებერვალს ერევანის და ნახიჩევანის სახანოები დაიშალა და 1828 წლის 21 მარტს მათი ტერიტორიების გაერთიანებით შეიქმნა სომხეთის ოლქი.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე, გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 179.
* История армянского народа, ч. 1, Ер. 1951;
* *Петрушевский И. П.* Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении... Л. 1949,

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კავკასიის სახანოები |
| --- |
|  |
| 
* არდებილი
* ბაქო
* განჯა
* ერევანი
* თავრიზი
* თალიში
* მაკინი
* მარაღინი
* ნახიჩევანი
* ყაზახი
* ყარაბაღი
* ყარადაღი
* ყუბა
* შაქი
* შირვანი
* ჯავადი
* ხოი
 |

 |
1er Arrt.

| 

Place VENDÔME |
| --- |
|  |
| **ოლქი** | I |
| **უბანი** | ვანდომის მოედანი |
| **იწყება** | სენ-ონორეს ქუჩა, 356 |
| **მთავრდება** | კაპუცინების ქუჩა, 1 |
| **სიგრძე** | 213 მ |
| **სიგანე** | 22 & 124 მ |
| **შეიქმნა** | 7 აპრილი 1699 |
| **დაერქვა** |  |
|  |
|  |
| 
ვანდომის სვეტი



 |


**ვანდომის მოედანი** (ფრანგ. Place Vendôme), ადრე „ლუი დიდის" მოედანი (ფრანგ. Place Louis le Grand) — ერთ-ერთი პარიზის ხუთ სამეფო მოედანთაგან. მდებარეობს პარიზის ოპერის თეატრის სიახლოვეს პირველ მუნიციპალურ ოლქში. მოედანი გაშენდა 1699 წელს არქიტექტორი ჟიულ არდუენ-მანსარის პროექტით ლუი XIV-ის პატივსაცემად. სახელი მოედანს სეზარ ვანდომის პატივსაცემად დაერქვა. მოედანს ამშვენებს კლასიციზმის სტილში ნაგები შენობები, რომლებიც 1720 წელს აიგო.

ვანდომის მოედნის ცენტრში აღმართულია 44-მეტრიანი ვანდომის სვეტი ნაპოლეონის ქანდაკებით, რომის ტრაიანეს სვეტის მსგავსად.

ვანდომის 15 ნომერში მდებარეობს 1898 წელს სეზარ რიცის მიერ გახსნილი ფუფუნებით განთქმული სასტუმრო რიცი. 1979 წლიდან რიცი ეგვიპტის მილიარდერ მოჰამედ ალ-ფაიედს ეკუთვნის, პრინცესა დაიანასთან გარდაცვლილი დოდი ალ-ფაიედის მამას. სწორედ ამ სასტუმროდან გავიდა ალ-ფაიედის მერსედესი იმ ღამეს, როდესაც დ’ალმას მოედნის ქვეშ ისინი ავტოავარიაში დაიღუპნენ.

ვანდომის 12 ნომერში 1849 წელს გარდაიცვალა შოპენი. ამავე შენობაში ნაპოლეონ III-მ მისი მომავალი მეუღლე ევგენია გაიცნო.

ვანდომის მოედანზე მდებარეობს მოდების სახლი შანელის შტაბ-ბინა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია საფრანგეთისა და ფრანგების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 1). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ამჟამად შენობაში ფუნქციონირებს სასტუმრო „ძველი თელავი".

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. უკანასკნელ პერიოდში ნაგებობამ მნიშვნელოვნად დაკარგა ავთენტური ფასადი, რომელიც თელავის ისტორიული მუზეუმის ფოტოფონდში დაცულ XX საუკუნის დასაწყისის ერთ-ერთ ფოტოსურათზეა შემონახული.

პირველი სართული გახსნილია ფართო ღიობებით, რომლებშიც სავაჭრო რიგები იყო განთავსებული. მეორე სართული მაღალი, სწორკუთხა სარკმლებით არის დანაწევრებული. სარკმლები სწორკუთხა საპირეებშია ჩასმული, რომელიც კაზმული პილასტრებით არის მოსაზღვრული. შენობის ფრიზი და ლავგარდანი დეკორატიული ნაძერწობითაა შემკული. ორნამენტული მოტივები სადაა, თანაბარზომად გადანაწილებული. ნაგებობის ცენტრის ღიობები ლითონის შეკიდულ აივანზე გამოდის, რომლის კონსოლებიც ჭედურია. შემორჩენილია სადარბაზო, ძველი ხის კიბე, ხის სადა აივანი და ძველი ალაყაფის კარი.

სახლს დიდი ზომის, კამაროვანი სარდაფი აქვს. სახლი „გვიანი კლასიციზმის" სტილის საინტერესო ნიმუშია.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი ვაჟა ორბელაძე).

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 110-111.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 15), აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. 

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია აგურით. სახლის მთავარი, ქუჩისკენ მოქცეული ფასადი იმპოზანტურად არის გადაწყვეტილი ფასადის ორივე ბოლოში ხის კეთილი მარკიზიანი, სადარბაზო კარია, რომლებსაც გვერდებზე რუსტირებული პილასტრისმაგავრი შვერილი აუყვება, შესასვლელებს შორის ხუთი განიერი, სწორკუთხა სარკმელია მაღალი, სოლისებრი „საჭექი ქვებით" ზღუდრების შუაში. სარკმლებს შორისაც რუსტირებული, პილასტრისმაგავრი თითო შვერილია. ფასადი დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით დაგვირგვინებული, მაღალი პარაპეტით, რომელიც დანაწევრებულია შვერილების ასწვრივ გამოყვანილი პილასტრებით. სარკმლების ზემოთ მოქცეულ ნაწილში თითო დაბალი, მოგრძო შეღრმავება. შესასვლელების ზემოთ არსებული ნაწილები კი, დანარჩენი ნაწილის მიმართ, შემაღლებული, ნახევარწრიული ფრონტონითაა დასრულებული. ცალ მხარეს სახლს ძველი ალაყაფის კარი აქვს, ინტერიერი ხალვათია. ნაწილობრივ შემორჩენილია ავთენტური იატაკი, ჭერი, კედლის ბუხრები და დარბაზები. ეზოს მხარეს სახლი სახეშეცვლილია, სარდაფები მაღალია, თაღოვანი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 88.
**ვერხოტურეს კრემლი** (რუს. Верхотурский кремль) — ციხესიმაგრე, კრემლი, ქალაქ ვერხოტურეში, სვერდლოვსკის ოლქი, რუსეთს ფედერაცია. ვერხოტურეს კრემლი ტობოლსკის კრემლთან ერთად ერთადერთი ქვის ციხესიმაგრეა ცენტრალური ურალის ტერიტორიაზე. ვერხოტურეს კრემლი რუსეთის კრემლებს შორის ყველაზე პატარაა.

ვერხოტურეს კრემლი მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან 8 კმ-ის დაშორებით. სვერდლოვსკის ოლქის ცენტრ, ქალაქ ეკატერინბურგიდან დაშორებულია 300 კმ-ით, ხოლო პერმიდან - 382 კმ-ით.

ისტორია
-------

ვერხოტურეს პირველი კრემლი ააგეს 1598 წელს და იგი ხისგან იყო აგებული. მისი მშენებლობა უკავშირდებოდა ციმბირისკენ მიმავალი მოკლე გზის მშენებლობას. შემთხვევით გაჩენილი ხანძრებისაგან კრემლი რამდენჯერმე დაიწვა და ყოველ ჯერზე ხელახლა აგებდნენ. 1699 წელს პეტრე I დიდის ბრძანებით ვერხოტურეში დაიწყო ქვის კრემლის მშენებლობა, რომელიც უკანასკნელი იყო რუსეთში. ქვის კრემლის მშენებლობასთან ერთად დაიწყეს წმინდა სამების ტაძრის მშენებლობაც, რომელიც შენდებოდა მოსკოვური ბაროკოს სტილში, რომელიც დღესაც კრემლის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. სამების საკათედრო ტაძარი ურალის საეკლესიო არქიტექტურის გამოჩენილი ძეგლია. კრემლის ტერიტორიაზე ასევე აგებული იყო ბეღელი, სადარაჯო და სამზრეულო. ვერხოტურეს კრემლის არქიტექტურული ანსამბლი 1712 წლისთვის უკვე ჩამოყალიბებული იყო.

XVIII საუკუნეში ვერხოტურე მთელი ურალის დედაქალაქი გახდა. XVIII საუკუნის ბოლოს ადგილობრივი ადმინისტრაციის რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით, საქალაქო და სამაზრო მმართველობისათვის საჭირო სპეციალური შენობები ააგეს. ამასთან დაკავშირებით 1802 წელს კრემლის ტერიტორიაზე განათვასეს სამაზრო სასამართლო. 

1880-იან წლებში ვერხოტურეს კრემლის ტერიტორიაზე ააგეს სახანძრო დეპო. უკანასკნელი, რევოლუციამდელი ნაგებობა კრემლის ტერიტორიაზე გახდა ერთსართულიანი აგურის კორპუსი, რომელიც ეკუთვნოდა სამაზრო ხაზინას, იგი ააგეს 1912 წელს. 

ამჟამად ვერხოტურის კრემლი წარმოადგენს არქიტექტურულ ანსამბლს და არის სამუზეუმო-ისტორიული კომპლექსი. კრემლის ტერიტორიაზე მდებარეობს მუზეუმი „მეფის ბეღლები". მსურველებს ასევე შეუძლიათ სამების საკათედრო ტაძრის სამრეკლოზე ასვლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ВЕРХОТУРСКИЙ КРЕМЛЬ
* Верхотурский кремль
* Верхотурский кремль

სქოლიო
------

1. 1 2  Верхотурский кремль
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 12). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ატარებს ამპირის სტილის ნიშნებს.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. პირველი სართული სავაჭრო რიგს უკავია, რაზეც მიგვანიშნებს დიდი, სწორკუთხა ღიობები. მეორე სართული საცხოვრებელია, ოთხი სწორკუთხა სარკმლით გახსნილი. სარკმლების თავსართები, აგურის წყობით, რკალურად არის დეკორატირებული. პარაპეტი აგურისავე წყობაში შეღრმავებული მართკუთხედებით (იმპოსტებით) ნაწევრდება. სარკმლებს შორის და კუთხეებზე აგურის რუსტიკის მოტივია ჩართული. ფასადის ცენტრალურ ნაწილში კარია, რომლის წინ მცირე ზომის, ლითონის აივანია შეკიდული. ეზოს მხარეს ხის ორი აივანია. მათ შორის ერთი ძველია, რომელსაც ჭვირული დეკორის მცირე ნაწილი შემორჩა. გვერდითი ფასადი შერეული წყობით არის ნაშენი და სამკუთხა ფრონტონით ბოლოვდება. სახლი გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა რესტავრაცია (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი, ვ. ბასილიძე)

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 111.
* 

**ტუბიანსკის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ეკლესია ვერხნედონის რაიონის ხუტორ ტუბიანსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. აგებულია 1882 წელს. 

ეკლსიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ვერხნედონის რაიონი, ხუტორი ტუბიანსკი, ტუბიანსკის ქუჩა № 20.

ისტორია
-------

1843 წელს დონის მთავარეპისკოპოსმა გამოარკვია, რომ დიდი ხნის განმავლობაში დასახლებაში იყო პატარა ეკლესია, რის შემდეგაც გადაწყვიტა, რომ ხალხმრავალ ხუტორში აეშენებინა მართლმადიდებლური ეკლესია. XIX საუკუნის შუა წლებში ხუტორებში და სტანიცებში ეკლესიები შენებოდა კაზაკებისა და მათი თანხებით. 1882 წელს ხუტორ ტუბიანსკში ააგეს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია. ეკლესია იყო აგურისგან ნაგები, ერთსაკურთხევლიანი, ასევე ხის სამრეკლოთი. მისი მშენებლობა დაჯდა 10 000 რუბლი. 

ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს მდებარე ტაძრის ნიშში მდებარეობდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ხატი, ზეთის საღებავებით შესრულებული. ეკლესია ფუნქციონირებდა 1936-1937 წლამდე. კოლექტივიზაციისა და კულტურული რევოლუციის პერიოდში 1937 წელ ეკლესიის ზარი მოხსნეს და გააგზავნეს მეტალურგიულ ქარხანაში გადასადნობად. თავად ეკლესია არ დაუნგრევიათ 1940 წლამდე. 1940 წლის შემოდგომით ეკლესია დაინგრა. მისგან დარჩა მხოლოდ კედლები გადახურვის გარეშე. 

დაახლოებით XX საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისში ეკლესიის კედლების გამოყენებით ხუტორში ააგეს სასადილო და მაღაზია. შენობა ფუნქციონირებდა, როგორც მაღაზია 1992 წლამდე. 

1992 წელს ტუბიანსკში დაიწყო წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის აღდგენა. ამჟამად ეკლესია მოქმედებს და ერთადერთია კაზანსკის რაიონისა და მიმდებარე ხუტორებისათვის.

ეკლესიის წინამძღვარია მღვდელმონაზონი ვლადიმირ ლავლინსკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Тубянский. Церковь Николая Чудотворца
* История постройки церкви в х. Тубянском
* Свято-Никольский храм[*მკვდარი ბმული*]
* Благословение Крестного хода
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ზაირა კიკვიძის ქუჩაზე (№ 8). აგებულია XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. თავდაპირველი სახე ძირითადად შენარჩუნებული აქვს.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. შენობის გეგმის სწორკუთხედი (12,3 X 9,1 მეტრი), რამდენადმე, მის წინ მდებარე ეზოს გასწვრივაა დაგრძელებული, ქუჩისკენ კი ვიწრო ფასადით გამოდის. ეზოს მხარეს, ორივე სართულის წინ, აივანია. პირველი სართულის აივანი მოგვიანებით წინიდან ამოუშენებიათ და ორი, დამხმარე სადგომი მოუწყვიათ, რომლებიც ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. შესასვლელი ორივე სართულზე ეზოს მხრიდანაა. პირველი სართული მიწიდან დაახლოებით 1 მეტრზეა, რის გამოც კარის  წინ მოწყობილია ხუთსაფეხურიანი, ვიწრო კიბე (გვიანდელია). გვიანდელია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეც. ორივე სართულზე, ერთმანეთთან თითო კარით დაკავშირებული, ორ-ორი ოთახია. თითოეულ ოთახს დამოუკიდებელი შესვლელი აივნიდან აქვს. პირველი სართულის ოთახები სხვადასხვა ფართობისაა, მეორე სართულის ოთახები კი თანაბარია. პირველი სართულის მცირე ოთახში სამი განჯინაა. მათ შორის ერთი — ოთახების გამმიჯნავ  კედელშია, ხოლო ორი — მოპირდაპირე კედელში. ეს კედელი გარედან ყრუა. ერთი განჯინა მცირე ზომის ოთახის წინ არსებულ დამხმარე სადგომშიცაა. მცირე ოთახი ორი სარკმლითაა განათებული, მოზრდილი ოთახი კი — შვიდით. მათგან ორი სარკმელი აივანზე გამოდის. 

მეორე სართულის ოთახები ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. ქუჩის მხარეს მდებარე ოთახის თითოეულ კედელში ორ-ორი სარკმელია. მეორე ოთახი კი სამი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის ორი — ეზოს მხარეს მდებარე კედელშია გაჭრილი, ერთი — მის მოპირდაპირე კედელში. სარკმლების გარდა, ამ ოთახში ორი განჯინიცაა. კარ-სარკმლები ბრტყელი თაღითაა დასრულებული. შენობის ფასადებიდან გაფორმებულია ქუჩისპირა ორივე ფასადი. დამუშავების ძირთადი საშუალებებია: ერთიანი, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეები, რომლებიც დანაწევრებულია სადა საპირეში ჩასმული სარკმლებით. განივ ფასადზე ორი სარკმელი გამოდის, გრძივ ფასადზე კი — სამი. სარკმლებს შორის გამოყვანილია თითო, ცრუ სარკმელი. შენობის მეოთხე ფასადი ყრუა. განივი ფასადი დაგვირგვინებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით შემოფარგლული, სამკუთხა ფრონტონით, რომლის არე აგურის ფიგურული წყობითაა დეკორირებული და ფასადს საზეიმო იერს ანიჭებს. ფრონტონში, სხვენის ვენტილაციისათვის, ორი მრგვალი ხვრელია. ფრონტონის ქვემოთ დაბალი, საფეხურით შეღრმავებული, ოთხკუთხა არეებით დანაწევრებული ზოლია. ამ უკანასკნელის ქვემოთ კი, იგივე სიმაღლის, საფეხურით შეღრმავებული არე, რომლის ცენტრში წრიული რგოლია გამოყვანილი. მეორე სართულს, ეზოს მხარეს, ხის სვეტებზე დაყრდნობილი, გადახურული აივანი გასდევს — ფიცრული მოაჯირით და აჟურული დეკორით შემკული თაღებით.

სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 102-103.