**ჰირანია ვ. პეირისი** ― ბრიტანელი ასტროფიზიკოსი. მუშაობს ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯსა და სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში. ყველაზე მეტად ცნობილია კოსმოსური მიკროტალღური ფონის შესახებ ნაშრომით. ერთ-ერთია 27 მეცნიერთაგან, რომლებმაც 2018 წელს „ადრეული სამყაროს დეტალური რუკის" შექმნისთვის ფუნდამენტურ ფიზიკაში გარღვეევისთვის პრემია მიიღეს.

განათლება და კარიერა
--------------------

ჰირანია პეირისი 1974 წელს შრი-ლანკაში დაიბადა. 1998 წელს კემბრიჯის უნივერსიტეტის ბუნებისმეტყველების მიმართულება დაამთავრა. ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი პრინსტონის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკურ მეცნიერებათა დეპარტამენტში მიიღო დევიდ სპერჯელის ხელმძღვანელობით.

დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ ჩიკაგოს უნივერსიტეტში კოსმოლოგიური ფიზიკის კავლის ინსტიტუტში მუშაობდა, როგორც ჰაბლის წევრი. 2007 წელს პეირისი კემბრიჯის უნივერსიტეტში დაბრუნდა, სადაც სამეცნიერო და ტექნიკური დაწესებულებების საბჭოს მოწინავე წევრი იყო და 2008 წელს კემბრიჯის მეფის კოლეჯის ახალგაზრდა მკვლევრის წევრობითაც დააჯილდოვეს. 2009 წელს პეირისმა Leverhulme Trust-ის პრემია მიიღო კოსმოლოგიაში და ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში დაიწყო მუშაობა.

2012 წელს პეირისმა სხვებთან ერთად გრუბერის კოსმოლოგიური პერმია მიიღო „დიდი აფეთქების თეორიაში კოსმორუსი მიკროტალღური ფონის რელიქტური რადიაციის ანისოტროპების დახვეწილი გაანგარიშებისთვის". ჯგუფის საქმიანობაში პეირისმა დიდი წვლილი შეიტანა კოსმოსური ინფლაციის კვლევაში, რომელიც სტივენ ჰოკინგმა აღწერა როგორც „პეირისის კარიერის განმავლობაში ფიზიკის განვითარებაში ყველაზე აღმაფრთოვანებელი მიგნება".

2018 წელს დიდი ბრიტანეთის ფიზიკის ინსტიტუტმა პეირისი ჰოილის მედლითა და პრემიით დააჯილდოვა „კოსმოსური სტრუქტურის წარმოშობისა და ევოლუციის გაგებაში შეტანილი წამყვანი წვლილისთვის".

2020 წელს პეირისი შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიამ და გორან გუსტავსონის ფონდმა გორან გუსტავსონის პრემიით დააჯილდოვა „ადრეული სამყაროს დინამიკის შესახებ მისი ინოვაციური კვლევისთვის, რომელიც კოსმოლოგიურ დაკვირვებებს საწყის ფიზიკასთან აკავშირებს". ის აგრეთვე აირჩიეს სამეცნიერო და ტექნიკურ დაწესებულებათა საბჭოს წევრად, რომელიც მკვლევართა საბჭოს სტრატეგიული მრჩეველთა ორგანოა და გაერთიანებულ სამეფოში ფიზიკისა და ასტრონომიის ნაწილაკების კვლევას აფინანსებას.

2021 წელს ჰირანია პეირისი ფიზიკის გერმანულმა საზოგადოებამ მაქს ბრონის მედლითა და პრემიით დააჯილდოვა, ხოლო სამეფო ასტრონომიულმა საზოგადოებამ ― ედინგტონის მედლით, კოსმოსის შესწავლაში შეტანილი წვილისთვის.

ამჟამად ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში პროფესორად და სტოკჰოლმში კოსმონაწილაკების ფიზიკის ოსკარ კლეინის ცენტრის დირექტორად მუშაობს.

### საზოგადოებრივი ჩართულობა

გარდა კვლევებისა, ჰირანია პეირისი კითხულობს ლექციებს კოსმოლოგიის შესახებ. აქვეყნებს სტატიებსა და ინტერვიუებს როგორც რადიოში, ისე ბეჭდურ მედიაში. ხშირად მონაწილებს პოდკასტებსა და სატელევიზიო პროგრამებში. 2013 წელს TEDxCERN-ზე მოხსენებით „მრავალჯერადი განზომილებები" წარსდგა. ამავე წელს *Astronomy Magazine*-მა 10 საუკეთესო ამომავალ ვარსკვლავს შორის დაასახელა.

2017 წელს პეირისი მხატვარ პენელოპე როუზ ქროულისთან თანამშრომლობდა ხელოვნების ნიმუშის „კოსმონაწილაკი" შესაქმნელად. 2018 წელს პერისი გოშკა მაკუგასთან თანამშრომლობდა, ვისი ნამუშევარიც 2019 წელს შვედეთში, უმეოს ვიზუალური ხელოვნების მუზეუმში გამოფინეს. გამოფენაზე 14 საერთაშორისო ხელოვანის ნამუშევრები იყო გამოფენილი, რომლებიც ნაწილაების ფიზიკით იყო შთაგონებული.

ჯილდოები და წოდებები
--------------------

2007 წელს პეირისი მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრად აირჩიეს. ამავე წელს ჰალიდეის პრემიით დაჯილდოვდა. 2009 წელს ფილიპ ლევერულმის პრემია გადაეცა. 2012 წელს სამეფო ასტრონომიური საზოგადოებისგან ფაულერის პრემიით და გრუბერის ფონდისგან კოსმოლოგიის დარგში გრუბერის პრემით დაჯილდოვდა. 2014 წელს ბუქალტერის კოსმოლოგიის პრემია გადაეცა. 2018 წელს პეირისმა 26 მეცნიერთან ერთად ფუნდამენტურ ფიზიკაში გარღვევისთვის პრემია მიიღო. 2018 წელს ფიზიკის ინსტიტუტმა პეირისს ფრედ ჰოილის მედალი და პრემია გადაეცა. 2020 წელს გორან გუსტავსონის ფონდმა და შვედეთის მეცნიერებათა სამეფო აკადემიამ პეირისს ფიზიკის დარგში გორან გუსტავსონის პრემია გადასცა. 2021 წელს მეცნიერს ფიზიკის ინსტიტუტისა და ფიზიკის გერმანული საზოგადოებისგან მაქს ბრონის მედალი და პრემია გადაეცა. ამავე წელს სამეფო ასტრონომიულმა საზოგადოებამ ედინგტონის მედლით დააჯილდოვა.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  ORCID Public Data File 2020 — 2020. — doi:10.23640/07243.13066970.V1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104707600'></a>
3. ↑  Thompson, Michael T J (2005). *Advances In Astronomy: From The Big Bang To The Solar System*.  World Scientific,   გვ. 122. ISBN 178326019X.
4. ↑  Career Path: Exploring fingerprints from the Big Bang en (2015-11-19). ციტირების თარიღი: 2019-02-15
5. ↑  UCL.  (2018-01-26) Hiranya Peiris en. ციტირების თარიღი: 2019-02-15
6. 1 2  Iris View Profile en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
7. ↑  Thompson J Michael T (26 October 2005). *Advances In Astronomy: From The Big Bang To The Solar System*.  World Scientific,   გვ. 99–. ISBN 978-1-78326-019-5.
8. ↑  The Leverhulme Trust, 2009 Award Winners.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-26. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
9. 1 2  2012 Gruber Cosmology Prize Citation | The Gruber Foundation en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
10. ↑  „2013 Smart Guide: New maps to rein in cosmic inflation". *New Scientist* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2017-12-12.
11. 1 2  Physics, Institute of. 2018 Fred Hoyle Medal and Prize en-GB.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-02. ციტირების თარიღი: 2021-02-19
12. 1 2  Physics Department, Stockholm University. Göran Gustafsson Prize en-GB. ციტირების თარიღი: 2020-03-18
13. ↑  Research and Innovation, UK. STFC Council member en-GB.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-18. ციტირების თარიღი: 2020-03-18
14. 1 2  2021 en. ციტირების თარიღი: 2020-11-21
15. 1 2  Eddington Medal 2021 – Professor Hiranya Peiris. Royal Astronomical Society. ციტირების თარიღი: 2021-01-11
16. ↑  Prof Hiranya Peiris en. ციტირების თარიღი: 2018-01-25
17. ↑  People en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12[*მკვდარი ბმული*]
18. ↑  The Royal Institution (2016-08-10), *Cosmology: Galileo to Gravitational Waves – with Hiranya Peiris*,. წაკითხვის თარიღი: 2017-12-12
19. ↑  Hiranya Peiris | In the Dark en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
20. ↑  Cross Section: Hiranya Peiris – Science Weekly podcast en. ციტირების თარიღი: 2021-02-19
21. ↑  TEDxCERN | TED en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
22. ↑  Astronomy Magazine names "Rising Stars of Astronomy" en-US. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
23. ↑  COSMOPARTICLE. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
24. ↑  Imaginative intersection. ციტირების თარიღი: 2021-02-19
25. ↑  Entangled Realities: Minding the Gap by Ariane Koek. ციტირების თარიღი: 2021-02-19
26. ↑  Dr Hiranya Peiris – Research Councils UK en.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-14. ციტირების თარიღი: 2021-02-19
27. ↑  „Young researchers win Philip Leverhulme Prizes". *Astronomy & Geophysics* (ინგლისური). **50** (6): 6.08. 2009-12-01. Bibcode:2009A&G....50f...8.. doi:10.1111/j.1468-4004.2009.50604\_16.x. ISSN 1366-8781.
28. ↑  Massey, Robert. RAS honours leading astronomers and geophysicists en-gb. ციტირების თარიღი: 2017-12-12
29. ↑  Cosmoparticle Physicists awarded share in Buchalter Cosmology Prize en-US. ციტირების თარიღი: 2022-01-17
30. ↑  Breakthrough Prize – Fundamental Physics Laureates – Norman Jarosik and the WMAP Science Team en. ციტირების თარიღი: 2017-12-12