**აელია არიადნა** (დაახლ. 450 — 515) - აღმოსავლეთ რომაელი დედოფალი, ზენოსა და ანასტასიუს I-ის მეუღლე.

ოჯახი
-----

არიადნე ლეო I და ვერინას ქალიშვილი იყო. დედამისი ბაზილიკუსის დაა. 

არიადნეს ჰყავდა უმცროსი და, ლეონტია. ლეონტია პირველად დაინიშნა პატრიციუსს, ასპარტის ვაჟს. მათი ნიშნობა გაუქმდა, როდესაც 471 წელს ასპარტი და მისი სხვა ვაჟი, არდაბური, მოკლეს. შემდეგ ლეონტიამ იქორწინა მარკიანზე, იმპერატორ ანტემიუსის ვაჟზე. წყვილმა მოაწყო აჯანყება ზენოს წინააღმდეგ, 478-479 წლებში, რომელიც წარუმატებელი აღმოჩნდა. მათი დამარცხების შემდეგ, ისინი ისაურიაში გადაასახლეს.

უსახელო უმცროსი ძმა 463 წელს დაიბადა. იგი დაბადებიდან ხუთი თვის შემდეგ გარდაიცვალა. მის შესახებ ერთადერთი წყაროა რეტორიუსის ჰოროსკოპი და დანიელ სტილიტის აგიოგრაფიაში.

ქორწინება
---------

არიადნა დაიბადა მარკიანეს (450-457) გარდაცვალებამდე. 457 წლის იანვარში, მარკიანი სავარაუდოდ განგრენით დასნეულდა. იგი გადაარჩინეს მისმა ქალიშვილმა მარკია ევფემიამ და მისმა შვილობიმა ანტემიუსმა.

ლეო იყო ამ დროს მატიარიის ტრიბუნი, რომელიც მატეას, როგორც იარაღს იყენებდა. იგი იმპერატორად გამოცხადდა ასპარის, „ჯარის თავკაცის" მხარდაჭერით. 457 წლის 7 თებერვალს, ლეო იმპერატორად კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა ანატოლიუსმა აკურთხა, რომელიც გახდა პირველი კორონაცია პატრიარქის მონაწილეობით. ამ დროს გახდა არიადნა იმპერიული ოჯახის წევრი. 

461 წელს ლეომ დააარსა ექსკუბიტორები, როგორც ასპარის ქვეშ მყოფი გერმანელი ჯარისკაცებისთვის ბალანსი. მან თავისი ჯარის წევრების უმრავლესობა მოიწვია მეომარი ისაურიელთაგან. 466 წელს ტარასიკოდისამ, ისაურელმა ოფიცერმა წარმოადგინა მტკიცებულება იმისა, რომ არდაბური, ასპარის ვაჟი, დამნაშავე იყო ღალატში. სკანდალმა გამოიწვია ლეოს და ასპარის ურთიერთობებში განხეთქილება, რამაც ყოფილმა ექსკუბატორებზე კიდევ უფრო მეტს დაეყრდნო. 

467 წელს, ლეოსა და ტაროსკიოდისას ალიანსი დაეყრდნო არიადნისა და ოფიცრის ქორწინებას. იმისათვის, რომ თავი უფრო მისაღები გაეხადა რომის იერარქიისა და, პირველ რიგში, კონსტანტინოპოლის ბერძნულენოვანი მოსახლეობისთვის, მისმა მეუღლემ სახელი შეიცვალა ზენონად. მათი ერთადერთი ცნობილი ვაჟი, ლეო II, ერთი წლის განმავლობაში დაიბადა.

შვილის მეფობა
-------------

471 წელს, ასპარტი და არდაბური მოკლეს კონსტანტინოპოლის დიდ სასახლეში, ლეოს ბრძანებით. გარდაცვალების წესისთვის ლეომ მოიპოვა მეტსახელი "მაკელესი" (ყასაბი ).  ზენო ბიზანტიის ჯარში დარჩა, როგორც ლეოს მთავარი მომხრე. 

473 წლის ოქტომბერში ლეო II კეისრად გამოცხადდა და ტახტის მემკვიდრე გახდა, რადგან ლეო I– ის უახლოესი მამაკაცი ნათესავი იყო, 474 წლის 18 იანვარს ლეო I გარდაიცვალა დიზენტერიით. 

იმის გამო რომ, ლეო II ძალიან ახალგაზრდა იყო საკუთარი თავის მართვისთვის არიადნემ და მისმა დედამ ვერინა მოგება მოიპოვეს და 474 წლის 9 თებერვალს ზენო თანა-იმპერატორად გამოაცხადეს. როდესაც ლეო ავად გახდა და 17 ნოემბერს გარდაიცვალა, ზენო გახდა ერთადერთი იმპერატორი, ხოლო არიადნე კი, როგორც იმპერატორის კონსორცი.

იმპერატორის კონსორცი
--------------------

 არიადნის სოლიდუსი 
ახალი მეფობა განსაკუთრებულად პოპულარული არ ყოფილა. ზენოს ბარბაროსულმა წარმოშობამ გამოიწვია ანტიპათია მისი რეჟიმის მიმართ კონსტანტინოპოლის მოსახლეობაში. გარდა ამისა, ჯარის ძლიერი გერმანული ნაწილი, რომელსაც თეოდორიკ სტრაბო ხელმძღვანელობდა, არ მოსწონდა ისაური ოფიცრები, რომლებიც ლეო I- მა მოიყვანა, რათა შემცირდეს მისი დამოკიდებულება ოსტროგებზე. და ბოლოს, ზენომ გაუცხოვა თანამემამულე ისაურიელი გენერალი ილუსი. 

ბაზილიკუსმა და ვერინამ ისარგებლეს სიტუაციიდან, რომ შეთქმულება შეექმნათ თავიანთი იმპერიული კანონზომიერების წინააღმდეგ. 475 წელს დედაქალაქში დაიწყო იმპერატორის წინააღმდეგ პოპულარული აჯანყება. აჯანყებამ მიიღო სამხედრო მხარდაჭერა თეოდორიკ სტრაბოსგან, ილუსისმა და არმათუსმა მოახერხეს კონსტანტინოპოლის კონტროლი. ვერინამ დაარწმუნა მისი სიძე, რომ დატოვებინა ქალაქი. ზენო გაიქცა თავის მშობლიურ მიწებზე, თან ახლდა კონსტანტინოპოლში მცხოვრები რამდენიმე ისაური და იმპერიული ხაზინა. 475 წლის 9 იანვარს ბაზილიკუსი აღიარებული იქნა , როგორც *ავგუსტუსი*  ჰებდომონის სასახლეში, სასახლის მინისტრებისა და ბიზანტიის სენატის მიერ.  კონსტანტინოპოლის ბრბომ შურისძიება იძია ზენოზე, დაიღუპა ქალაქში დატოვებული თითქმის ყველა ისაური.  

ამასთან, ბაზილიკუსმა მოახერხა საკუთარი თავის მთავარი პარტნიორების უმეტესი ნაწილის განდევნა. პატრიციუსი, ჯადოქარი ოფიციალური და ვერინას შეყვარებული, სიკვდილით დასაჯეს, რათა ხელი არ შეეშალა მის ტახტზე ასვლისკენ. შედეგად, ვერინამ მოგვიანებით გააფართოვა ბასილიკუსის წინააღმდეგ, მისი შეყვარებულის სიკვდილის გამო.  თეოდორიკი და არმათუსი ხელს უწყობდნენ *magister millitum* და *magister militum praesentialis* და ემსახურებოდნენ უფლებამოსილებას. დაბოლოს, ილიუსის მხარდაჭერა, სავარაუდოდ, შეფერხდა, ბაზილიკუსის მიერ დაშვებული ისაურიელების ხოცვა-ჟლეტის გათვალისწინებით.  

476 წელს, როგორც ილუსმა, ისე არმათუსმა დაარღვიეს ზენოს მხარე აგვისტოში, ზენომ ალყა შემოარტყა კონსტანტინოპოლს. პანონის გოთების ლიდერს, თეოდორიკ ამულს (შემდგომში უწოდებდნენ თეოდორიკ დიდად ) მოკავშირეც ჰქონდა ზენოსთან. თეოდორიკი თავს დაესხებოდა ბასილისკს და მის Thracian Goth- ს *ფედერატებს,* რომელსაც თეოდორიკ *სტრაბო* ხელმძღვანელობდა, სანაცვლოდ იღებდა სტრაბონის მიერ ჩატარებული *ჯადოქრული მილიციის* ტიტულს და ის *თრაკიან* გოთებს, რომლებიც ადრე ჰქონდათ გადაცემული. ვარაუდობენ, რომ კონსტანტინოპოლი დაუცველი იყო ზენოს ალყის დროს, რადგან *მაგისტერი მილიციამ* სტრაბონი გადავიდა ჩრდილოეთით ამ მუქარის წინააღმდეგ *გამოსაყენებლად*. სენატმა ქალაქის კარიბჭე გააღო ისაურიანესაკენ, რომლის საშუალებითაც დათხოვნილ იმპერატორს ტახტი განაახლა. არიადნე ისევ იმპერატრიცა იყო. 

479 წელს არიადნემ კონფლიქტი მოუვიდა ქმარს დედის ბედის გამო. ვერინამ სცადა ილუსის მოკვლა და მისი პატიმარი გახდა. იგი მხარს უჭერდა მისი სხვა რძლის მარკიანეს აჯანყებას მისი ტყვეობაში ყოფნის დროსაც კი. არიადნემ შეეცვალა განთავისუფლება, ჯერ ზენოდან, შემდეგ კი ილუსიდან, რომელსაც იმპერატორმა მიმართა. ილუსმა არა მხოლოდ უარი თქვა მის თხოვნაზე, არამედ ბრალს სთხოვა მეუღლის ტახტზე სხვა პირის განთავსება. ამან გააღიზიანა იგი; და ის, როგორც დედა, ცდილობდა ილუსუსის მკვლელობას. ჯორდანები მის სიძულვილს სხვა მიზეზის გამო ასახელებენ: ის ამბობს, რომ ილუსმა ეჭვიანობის ეჭვები შეიტანა ზენოს გონებაში, რამაც ზენო აიძულა მისი ცხოვრების მცდელობა და რომ ამ ნივთების ცოდნამ მას შურისძიების სტიმული მისცა. მკვლელმა, რომელსაც იგი დასაქმდა, ვერ შეძლო ილუსის მოკვლა, მაგრამ მცდელობაში ყური მოჭრა. მკვლელობა აიყვანეს და ზენომ, რომელიც, როგორც ჩანს, საქმის კონფიდენციალურობას ასრულებდა, ვერ შეძლო მისი აღსრულების აღკვეთა. 

როგორც ჩანს, ამ ქცევას გრძელვადიანი გავლენა არ მოუტანა მათ ქორწინებაში. იგი დარჩა დაქორწინებული ზენოზე მის გარდაცვალებამდე 491 წლის 9 აპრილს. ქვრივმა *ავგუსტამ* შეძლო აირჩიოს თავისი მემკვიდრე ტახტზე და მეორე ქმარი თავისთვის - პირადად ანასტასიუსის, სასახლის ჩინოვნიკის ( *დუმილიარიუსის* ) პერსონალში, რომელსაც იგი უპირატესობას ანიჭებდა ლონგინუსს, ზენოს ძმას. ანასტასიუსი იმპერატორად გამოცხადდა 11 აპრილს და ისინი დაქორწინდნენ 20 მაისს.  მათი ქორწინება უშვილო დარჩა. 

იგი გარდაიცვალა კონსტანტინოპოლში 515 წელს და დაკრძალეს წმიდა მოციქულთა ეკლესიაში. ანასტასიუსი მის გვერდით დაკრძალეს 518 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *Les ancêtres de Charlemagne*, 1989 წ
* *Continentalé gehentice და continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale*, 2000
* *Continuité des élites à Byzance durante les siècles ბუნდოვანი.* *Les princes caucasiens et l'Empire du VIe au IXe siècle* , 2006 წ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამამისის ლეოს პროფილი გვიან რომის იმპერიის პროსპოგრაფიაში
* მისი დის ლეონტიას პროფილი გვიან რომის იმპერიის პროსპოგრაფიაში

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Prosopography of the Later Roman Empire, vol. 2
2. 1 2 3  Hugh Elton, "Leo I (457-474 AD)"
3. ↑  Geoffrey S. Nathan, Marcian (450-457 AD).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-10-09. ციტირების თარიღი: 2020-05-17.
4. ↑  Hugh Elton, Zeno (AD 474-491)
5. ↑  Hugh Elton, Leo II (AD 474)
6. ↑  There exists a horoscope made on the day of Basiliscus' coronation —12 January 475, at 9 am—, probably by a supporter of Zeno. The horoscope, preserved with the horoscopes of other two usurpers of Zeno through Arab sources, correctly predicts the end of Basiliscus' rule in two years. See Barton, Tamsyn (December 2002). *Power and knowledge: Astrology, physiognomics, and medicine under the Roman Empire*.  University of Michigan Press,   გვ.  60. ISBN 0-472-08852-1.
7. ↑  Tradition allowed the Senate to recognise an usurper, thus Basiliscus was the new lawful ruler. However it was the first military-based succession in the last one hundred years (Friell).
8. ↑  Bury, John Bagnall (1958). *History of the Later Roman Empire*.  Dover Books,   გვ.  389–395.
9. 1 2  Friell, Gerard (December 1998). *The Rome That Did Not Fall*.  Routledge,   გვ. 184–186. ISBN 0-415-15403-0.
10. ↑  Bury. According to Candidus, after the death of Patricius, Verina intrigued in favour of Zeno, but her plan was discovered by Basiliscus, and only the intercession of Armatus spared her life.
11. ↑  Smith, William (1870). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*.  C. Little and J. Brown,   გვ.  466.
12. 1 2  Hugh Elton, "Anastasius (AD 491-518)"