recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**არეგუა** (ესპ. Areguá) — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალური დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს ასუნსიონიდან 28 კმ-ის დაშორებით. მისი საუკეთესო მახასიათებელია გეოგრაფიული მდებარეობა — გაშენებულია სხვადასხვანაირი კლდის ფორმაციის მქონე ბორცვებსა და იპაკარაის ტბას შორის. გარემომცველი არეალის ტოპოგრაფია ქალაქს უნიკალურ ბუნებრივ შარმს სძენს. ფართოდაა შემორჩენილი კოლონიური არქიტექტურა, თავდაპირველი რიყის ქვით ნაგები ქუჩები, რაც ქალაქს მიმზიდველ ღირსშესანიშნაობად აქცევს. ხშირად არეგუას „მარწყვის ქალაქსაც" უწოდებენ, რადგან ამ ხილს ის დიდი რაოდენობით აწარმოებს. აქ ასევე ცხოვრობს მრავალი ხელმარჯვე ხელოსანი, რომლებიც თავიანთ პროდუქციას მთელი წლის მანძილზე გამოფენენ ქუჩებში. ქალაქში მდებარეობს ხელნაკეთი ნივთების მუზეუმი.

ისტორია
-------

ქალაქი 1538 წელს დომინგო მარტინეს დე ირალამ დააარსა ინდიელთა მიწაზე. ამ დროს მას „ტაპაჩუა" ერქვა. 

ესპანური კოლონიზაციის დასაწყისში, ქალაქში განვითარდა მეცხოველეობა. XIX საუკუნის დასასრულს კი ის საზაფხულო ქალაქად იქცა, სადაც მწერლები, მსახიობები და ინტელიგენცია ზაფხულის ცხელ თვეებს ატარებდა.

კლიმატი
-------

კლიმატი ქალაქში თბილია. უმაღლესი ტემპერატურა ზაფხულში 40°C-ს აღწევს, მინიმალური კი ზამთარში 0°C-მდე ეცემა. ყველაზე წვიმიანი სეზონია იანვარ-აპრილში. ხელსაყრელი ტემპერატურა და იპაკარაის ტბა არეგუას მიმზიდველ ტურისტულ დესტინაციად აქცევს.

გალერეა
-------

* ქალაქის მიდამოებში არსებული კლდის ფორმაციებიქალაქის მიდამოებში არსებული კლდის ფორმაციები
* 
* 
* 
* პლაჟი იპაკარაის ტბაზეპლაჟი იპაკარაის ტბაზე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარაგვაის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sitio Comisión Vecinal Casco Histórico de Aregua
* Coord. geográficas e imágenes satelitales NASA, Google
* Sitio nacional დაარქივებული 2007-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* Imágenes turísticas დაარქივებული 2009-02-24 საიტზე Wayback Machine.
არინ-ბერდზე შემორჩენილი ციხე-სიმაგრის ნანგრევები
**არინ-ბერდი** (სომხ. Արին բերդ) — ბორცვი ქალაქ ერევნის მახლობლდ, რომელზედაც ურარტუს მეფე არგიშთი I-მა დაახლოებით ძვ. წ. 782 წელს ააგო ციხესიმაგრე. 
არინ-ბერდზე აღმოჩენილ ლურსმულ წარწერებში ციხე ერებუნის სახელწოდებით მოიხსენიება. ბორცვზე გამოვლინებულია უძველესი დასახლება ერებუნი. 

პირველად ბორცვმა ყურადღება მიიქცია 1894 წელს. 1950 წლიდან კ. ოჰანესიანის ხელმძღვანელობით ტარდებოდა არქეოლოგიური გათხრები, სადაც აღმოჩნდა სასახლისა და სატაძრო კომპლექსები, რომელთა კედლები მოხატულია. აღმოჩენილია აგრეთვე სამეურნეო ნაგებობანი, წარწერები. ციხესიმაგრე ურარტელების საყრდენი პუნქტი იყო სამხრეთ ამიერკავკასიაში. ძვ. წ. VIII საუკუნის მიწურულს არინ-ბერდმა დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ერებუნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არინ-ბერდი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 568.
* Оганесян К. Л. Раскопки урартского города Эребуни, "Советская археология", № 3, 1960.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ამბერდი
* არინ-ბერდი
* ბაღაბერდი
* ბერდავანი
* ბიჯნისი
* დაშტადემი
* ერგევანქი
* ერევანი
* ერთიჯი
* ვოროტნაბერდი
* კაკავაბერდი
* ოძაბერდი
* პროშაბერდი
* სევ-ბერდი
* სმბატაბერდი
* ტავუში
* უშიბერდი
* ჰალიძორი
* ჰორომი
 |

 |
**არაშენდის სამლოცველო** — გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის ტერიტორიაზე. აღმოჩნდა 1969 წელს და შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კიაზო ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით, რომელმაც ძეგლი წარმართულ სამლოცველოდ მიიჩნია.

ძეგლი წარმოადგენს ორ წრედ განლაგებულ რიყის დამწვარი ქვების ყრილს, რომელშიც დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს საგნები. ის მნიშვნელოვნად დაზიანებულია ადგილობრივი მოსახლების მიერ სამშენებლო ქვის ძიების დროს. მახლობლად ექსპედიციის დაზვერვითი სამუშაოების შედეგად მრავლად დადასტურდა ნამოსახლარებისა და სამაროვნების არსებობა. ძეგლი როგორც გარეგნულად, ისე აქ მოპოვებული ინვენტარით ემსგავსება მელი-ღელე II და მელაანის სამლოცველოებს. ძეგლზე აღმოჩენილი ბრინჯაოს მახვილის მიხედვით სამლოცველო ძვ.წ. VIII-VI საუკუნეებით განისაზღვრება.

ლიტერატურა
----------

* კიაზო ფიცხელაური. აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები, თბილისი. 1973 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არაშენდას სამლოცველო დაარქივებული 2020-02-01 საიტზე Wayback Machine.. საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 31 იანვარი 2020.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**არაფიონი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **არიფიონი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**არიფიონი** — ქართველ საბჭოთა მწერალთა ლიტერატურული გაერთიანება (1927–1928). 

გაერთიანებამ გამოსცა ჟურნალი „არიფიონი" (1928). ჯგუფის მონაწილენი „არიფიონის" სახელწოდებას განმარტავდნენ როგორც ამხანაგობას, რომელიც ემყარებოდა არა მარტო საზოგადოებრივ იდეალებისა და ლიტერატურის მრწამსის ერთიანობას, არამედ პირად მეგობრულ ურთიერთობასაც. მიუხედავად კეთილშობილური მიზნისა — შეექმნათ ახალი ეპოქის შესატყვისი ახალი ადამიანის სახე — ჟურნალში გამოქვეყნებულ მხატვრულ ნაწარმოებთა უმრავლესობა მცდარად წარმოსახავდა სოციალისტური საზოგადოების განვითარების ძირათად პროცესებს. 

ქართულმა საბჭოთა ლიტერატურულმა კრიტიკამ აღნიშნა წინააღმდეგობანი „არიფიონის" დეკლარაციასა და ჟურნალის შინაარსს შორის. დაჯგუფება მალე თვითლიკვიდაციის გზას დაადგა, მით უფრო, რომ 20-იანი წლების დამლევისათვის საბჭოთა ლიტერატურაში უკვე ნიადაგი ეცლებოდა განცალკევებული სამწერლო ჯგუფების არსებობას და იქმნებოდა პირობები საქართველოს მწერლობის ძალების გაერთიანებისათვის.

წევრები
-------

„არიფიონის" წევრები იყვნენ ვ. გორგაძე, შ. დადიანი, კ. კაპანელი, ბ. მელიქიშვილი, ლ. მეტრეველი, ი. მოსაშვილი, მ. მრევლიშვილი, დ. სულიაშვილი, ი. ტატიშვილი, პ. ქავთარაძე, ლ. ქიაჩელი, გ. ქიქოძე, სანდრო შანშიაშვილი, კ. ჭიჭინაძე, მიხეილ ჯავახიშვილი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 572-573.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მიქაშავიძე**. |

ა. მიქაშავიძე (ჟურნ. „თეატრი და ცხოვრება" №2, 1917).
**არკადი (აკაკი) ნიკოლოზის ძე მიქაშავიძე** (დ. 10 აპრილი, 1876 — გ. 1971) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1920).

წარმომავლობით ქუთაისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. დაამთავრა ქუთაისის საქალაქო სასწავლებელი, შემდეგ თბილისის იუნკერთა სამხედრო სასწავლებელი (მე-2 თანრიგით). 1894 წლიდან ირიცხებოდა სამხედრო სამსახურში. მსახურობდა ვარშავის სამხედრო ოლქში პიატიგორსკის 151-ე ქვეით პოლკში, 1904-1915 წლებში — სასაზღვრო უწყებაში, ამურისიქითა ოლქში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). 1915 წელს ამურისიქითა 1-ლ სასაზღვრო ცხენოსან პოლკთან ერთად I მსოფლიო ომის დასავლეთის ფრონტზე გაიგზავნა. იმავე წელს დაღესტნის მე-2 ცხენოსან პოლკში გადაიყვანეს. შტაბ-როტმისტრმა მიქაშავიძემ თავი გამოიჩინა 1915 წლის 3-4 ივლისს სოფ. კოლოდრობკის ბრძოლაში, რისთვისაც გიორგის იარაღით (ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის") დაჯილდოვდა (1917). მიღებული ჰქონდა ასევე წმ. სტანისლავის III (1905) და II (1912), წმ. ანას III (1905), IV (1906) და II (1916), წმ. ვლადიმერის IV (1915) ხარისხის ორდენებით. 1917 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება.

1918-1921 წლებში მიქაშავიძე მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში. 1920 წელს მიიღო გენერლობა. 1920-1921 წლებში იყო თბილისის სამხედრო კომენდანტი. საბჭოთა რუსეთთან ომის დროს, 1921 წლის მარტში საქართველოს ჯარების ქუთაისიდან ევაკუაციისას მეთაურობდა ლეჩხუმის მიმართულებით მოქმედ დაჯგუფებას. 15-16 მარტის შეტაკების შემდეგ გენერალი და მისი შტაბი ტყვედ ჩაუვარდა თრუსოს ხეობით შემოჭრილი მოწინააღმდეგის მეწინავე რაზმს ბადილა გაგიევის მეთაურობით (ეპიზოდი აღწერილია გაგიევის მოგონებებშიც). ომის შემდეგ მიქაშავიძე სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ცხოვრობდა და მუშაობდა ქუთაისში. დაკრძალულია იქვე.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე მ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 277.
* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 38, ISBN 978-9941-0-7386-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* არკადი მიქაშავიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  რუსულენოვან დოკუმენტებში ასევე: მიქაშევიძე, მაქაშავიძე.
2. ↑  Микашавидзе Аркадий. «Памяти героев Великой войны 1914–1918».
3. ↑  Автобиография / Бадила Гагиев. darial-online.ru.
არკადი სხირტლაძე
**არკადი სხირტლაძე** (პოლ. Arkadiusz Schirtładze, დ. 1902 წლის 26 იანვარს - გ. 1940 წელს) — დამოუკიდებელი საქართველოს არმიის ყოფილი იუნკერი, პოლონეთის არმიის საკონტრაქტო ოფიცერი, კაპიტანი. 

დაიბადა გორში, საქართველო, სპირიდონ და მარიამ სხირტლაძეების ოჯახში.

ბოლშევიკურ რუსეთთან წარმოებული ხანმოკლე ომისა და რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918-1921 წწ.) ოკუპაციის შემდეგ სხვა ქართველ იუნკრებთან და სამხედრო მოსამსახურეებთან ერთად იძულებული გახდა, ემიგრაციაში წასულიყო. პოლონეთში ის ბიდგოშჩის სამხედრო სკოლაში ჩაირიცხა და შემდეგ კონტრაქტით მსახურობდა პოლონეთის არმიაში.

ჰყავდა პოლონელი მეუღლე, იანინა კიჩინსკა-სხირტლაძე და ორი ქალიშვილი. 1937 წელს ოჯახი ლვოვიდან დებლინში გადავიდა საცხოვრებლად. 1937-1939 წლებში არკადი სხირტლაძე მფრინავ-ინსტრუქტორად მუშაობდა დებლინის საავიაციო სკოლაში „არწივის მართვეები".

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ კაპიტანი სხირტლაძე ჩაერთო 1939 წლის სექტემბრის კამპანიაში. პირველ დღეებში დებლინის აეროპორტზე გერმანელთა მიერ განხორციელებული საჰაერო შეტევის დროს კაპიტანი სხირტლაძე დაიჭრა. ის ჯერ ვარშავაში, შემდეგ კი აღმოსავლეთით გადაიყვანეს, რათა ფრონტის წინა ხაზისთვის გაერიდებინათ. 1939 წლის 17 სექტემბერს პოლონეთს აღმოსავლეთიდან უკვე საბჭოთა კავშირი დაესხა თავს და გერმანელთა ფრონტს გარიდებული დაჭრილი კაპიტანი სხირტლაძე ბრესტის მისადგომებთან წითელარმიელებს ჩაუვარდა ტყვედ. თითქმის ერთწლიანი ტყვეობის შემდეგ პოლონეთის არმიის ქართველი მფრინავი არკადი სხირტლაძე სტარობელსკის, ოსტაშკოვისა და კოჟელსკის ტყვე ოცი ათასზე მეტ პოლონელ სამხედრო ტყვესთან ერთად სტალინის პირადი ბრძანებით დახვრიტეს კატინში 1940 წლის გაზაფხულზე. კაპიტან სხირტლაძესთან ერთად კატინის ტყეში დახვრიტეს აგრეთვე პოლონეთის არმიის კიდევ რამდენიმე ქართველი ოფიცერი, მათ შორის, მაიორი გიორგი მამალაძე და კაპიტანი მიხეილ რუსიაშვილი. კატინში დახვრეტილებს ტყვია უკნიდან, კეფაში ჰქონდათ მოხვედრილი. 

კაპიტან სხირტლაძის უფროსი ქალიშვილი ირინა სხირტლაძე გმირულად დაიღუპა 1944 წლის ვარშავის აჯანყების დროს.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2012-10-27.
2. ↑  *ქეთი ტოროტაძე*, კატინის ტყეში დახვრეტილი ქართველი ოფიცრები და ვარშავის აჯანყების გმირი ქართველი გოგონა, ჟურნალი „ისტორიანი", N2, 2012
**ალაბუღა** (ყირგ. Алабуга) — მდინარე ყირგიზეთში. წარმოადგენს მდინარე ნარინის მარცხენა შენაკადს ყირგიზეთის ნარინის ოლქში. სათავეს იღებს ტორუგართ-თოოს ქედის ჩრდილოეთ და ჟამან-თოოს ქედის სამხრეთ ფერდობებზე. 

მდინარის აუზი, დაახლოებით, 5 880 კმ²-ს შეადგენს, საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან — 3 290 მეტრს, წყლის საშუალო წლიური ჩამონადენი — 31 მ³-ს წამში, ხოლო საშუალო სპეციფიკური ჩამონადენი — 8,35 ლ/წმ × კმ²-ს.

მდინარის გასწვრივ არსებული დასახლებებია: ქოშ-დობო, ჯერგეთალი და კონგორჩოქი.

სქოლიო
------

1. ↑  Hydrological Characteristics of Naryn River and its tributaries (in Russian).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-04-18. ციტირების თარიღი: 2016-01-02.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყირგიზეთის დროშა ყირგიზეთის მდინარეები |
| --- |
|  |
| მთავარი მდინარეები | 
* ალა-არჩა
* ალაბუღა
* ათ-ბაში
* ენგილჩეკი
* ვახში
* თარი
* ისიქ-ათა
* კაკშალი
* კიჩი-კემინი
* ქოჩქორი
* კუგარტი
* ნარინი
* ონ-არჩა
* ჟოონ-არიკი
* ჟირგალანი
* სოხი
* თალასი
* ყარადარია
* ყურშაბი
* ჩათყალი
* ჩონგ-კემინი
* ჩუ
 |

 |
ტიპური წიფლის ტყე
საფრანგეთი
**დასავლეთ ევროპის პალეარქტიკული ფართოფოთლოვანი ტყეები** — ეკორეგიონი ზომიერ ფართოფოთლოვან და შერეული ტყეების ბუნებრივ ზონაში, რომელიც მოიცავს დასავლეთ ევროპის საკმაოდ დიდ არეალს, მათ შორის ავსტრიის, ჩეხეთის, საფრანგეთის, გერმანიისა და შვეიცარიის ტერიტორიებს.

გეოგრაფია
---------

დასავლეთ ევროპის ფართოფოთლოვანი ტყეების საერთო ფართობი დაახლოებით 490 000 კმ²-ია. ეკორეგიონი განსაკუთრებით წარმოდგენილია ცენტრალურ მასივში, ცენტრალური გერმანიის მთიანეთში, იურის მთებში, ბავარიის ზეგანსა და ბოჰემიის მასივში. ძირითადად შედგება წიფლისა და შერეული წიფლის ტყეებისგან. ასევე მოიცავს ხმელთაშუაზღვის რეგიონის მცირე ნაწილს.

დასახლება
---------

ეს ტერიტორია ათასობით წლის წინ იქნა დასახლებული. ასევე მოიცავს დიდ ქალაქებსა (ლიონი, ნანსი, მიუნხენი) და სასოფლო-სამეურნეო მიწებს. გავრცელებულია ცხოველთა და ფრინველთა სახეობები, მაგრამ მსხვილი ძუძუმწოვრების რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირებულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* WWF profiles: Western European broadleaf forests
**არიელები**, ან **არიები** — ინდოევროპული (პროტოინდოირანული) ჯგუფის ერების სახელწოდება, რომლებიც ბრინჯაოს ხანაში სახლობდნენ ევრაზიის სტეპების ტერიტორიაზე და შემდგომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეორე ათასწლეულში გადასახლდნენ ირანსა და ინდოეთში.

ტერმინის წარმოშობა
------------------

ტერმინი მომდინარეობს სანსკრიტული და ირანული სიტყვა **ari-**–დან (**arya|arya-**, **ārya-**). თვით სიტყვა ირანი ეტიმოლოგიურად დაკავშირებულია არიელების სახელწოდებასთან.

ტერმინი „არიელები" ევროპელ მეცნიერთა შრომებში გამოჩნდა მე–19 საუკუნის ბოლო მეოთხედში. იმავე პერიოდიდან ტერმინი მიუსადაგეს ევროპულ ერებს, მას შემდეგ რაც მე–19 საუკუნის დასაწყისში მეცნიერულად დადასტურდა ინდოევროპული ენების გენეტიკური ერთიანობა. 

ფართოდ არის გავრცელებული მცდარი აზრი იმის შესახებ, რომ ტერმინი შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის იდეოლოგების მიერ.

დღევანდელ დღეს მეცნიერებაში ყველა ინდოევროპულ ერთან ტერმინი „არიული" არ გამოიყენება. ინდოევროპული ენების მონათესავე ჯგუფს, რომელშიც შედის ინდური ენები (სანსკრიტი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), ასევე ბოშების ენა ეწოდება ინდოარიული ენები.

გავრცელება
----------

არიელების ისტორიული სამშობლო – აზია და აღმოსავლეთ ევროპა, სავარაუდოდ, მოიცავდა გეოგრაფიულ სარტყელს ინდოსტანიდან სამხრეთ ურალამდე და შავი ძღვის ჩრდილოეთ სანაპირომდე. 

ვინაიდან არიელები აღნიშნულ ტერიტორიებზე ჩრდილოეთიდან მოვიდნენ, არსებობს მრავალი თეორია არიელების ჩრილოურ სამშობლოზე: ჰიპერბორეა, არქტიდა. 
ძველი ინდოეთის კასტურ წყობილებაში 3 უმაღლესი კასტა – ბრაჰმანები, ქშათრიები და ვაიშიები – ითვლებოდნენ არიულებად.

ითვლება, რომ არიელების მიერ ზემოთაღნიშნული ტერიტორიების ათვისების შედეგად განდევნეს ადგილობრივი მოსახლეობა, რომელთა შთამომავლები დრავიდული ერები არიან.

რასობრივი თეორიები
------------------

არიელების არსებობის ჰიპოთეზა გაჩნდა XIX საუკუნეში და თავიდანვე ნაცისტების მიერ იქნა ათვისებული, რომლის მეშვეობითაც ისინი ხსნიდნენ გერმანელთა უპირატესობას სხვა ერებთან მიმართებაში.

ნაცისტურ რასობრივ ლიტერატურაში არიელები (განსაკუთრებით კი, გერმანელები) ითვლებოდნენ „უმაღლეს" რასად, იმ დროს, როცა ინდოარიული ერი – ბოშები, ნაცისტების მხრიდან დისკრიმინაციას განიცდიდა.

მესამე რაიხის იდეოლოგების აზრით არიელები წარმოადგენდნენ განსაკუთრებულ რასას, რომლის განმასხვავებელი ნიშნები იყო: ღია ფერის კანი და თმა, და ისეთი გენეტიკურად მდგრადი ნიშანი, როგორიცაა თვალის ფერადოვანი გარსის ღია ფერი (ცისფერი და მწვანე).

არიელთა მთავარ წმინდა ნიშნად ნაცისტებისთვის ითვლებოდა მზის ნიშანი – „სვასტიკა".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვედური ცივილიზაცია
* ინდოარიული ენები

ლიტერატურა
----------

* Ivanov, Vyacheslav V.; Gamkrelidze, Thomas (1990), "The Early History of Indo-European Languages", *Scientific American* **262** (3): 110116.
* Arvidsson, Stefan; Wichmann, Sonia (2006), *Aryan Idols: Indo-European Mythology as Ideology and Science*, University of Chicago Press.
* Poliakov, Leon (1996), *The Aryan Myth: A History of Racist and Nationalistic Ideas in Europe*, New York: Barnes & Noble Books, ISBN 0-7607-0034-6.
**ანზორ ფირცხელიანის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტ სოფელ წვირმში. ანზორ ფირცხელიანის კოშკის ხედვის არეალს მნიშვნელოვნად ზღუდავს ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც კოშკის სამ ფასადზეა ერთდროულად მიშენებული აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ მხარეს.

კოშკის ზურგის ფასადზე მაღალი ხის ფარდულია მიდგმული; მომცრო ფარდულია საცხოვრებელი სახლის სამხრეთ ფასადის კუთხეში და აღმოსავლეთ ფრთის გასწვრივაც. სწორკუთხა გეგმარების სახლის პირვანდელი კარკასი დუღაბით ამოყვანილი ფიქალით არის ნაშენი, მოგვიანებით პირველი სართულის ფიქალის კედლებს ბლოკითა და ცემენტით ნაშენი მეორე სართული დაედგა. 

სახლის გვერდითა და წინა ფრთები კოშკზე მიდგმული ცალფერდა თუნუქის საბურავით არის გადახურული. ფართო კარ-სარკმლის სწორკუთხა ღიობებით დატიხრული სახლის ძველი და ახალი კარკასი მეოცე საუკუნის შუა წლებიდან უნდა იყოს ნაგები. დარბაზ-მაჩუბის სტრუქტურით აშენებული სახლის პირველი სართული, შედარბით მომცრო სარკმლის ღიობებით, ბოსლად და სამეურნეო ფუნქციით გამოიყენებოდა, ხოლო მეორე სართული, გარემოს განიერი, ხალვათი კარ-სარკმლის ღიობებით რომ ეხსნება - საცხოვრებელ ფართს ჰქონდა დათმობილი. სახლის ძველი კედლები მხატვრული ალღოთი ნაშენია, რასაც სრულიად მოკლებულია ახალი ბლოკის კედლები.

სახლი მიტოვებული და გაპარტახებულია: დიდ ფართობზე ჩამოქცეულია საბურავი; პირველი სართულის სარკმლის ღიობები აჭედილია ფიცრებით, ხოლო მეორე სართულის მინებჩამსხვრეული და ნაწილობრივ ღიად დარჩენილია. ანზორ ფირცხელიანის კოშკის კომპლექსი, თავისი საცხოვრებელი სახლით საკმაოდ მნიშვნელოვანი ძეგლია ურბანული თავლსაზრისით, რომლის დაცვა-შენარჩუნება მეტად მნიშვნელოვანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35109
**ანთიმოზ ნიკომიდიელი ეპისკოპოსი და მასთან სხვა მოწამეები** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 3 სექტემბერი, ახალი სტილით - 16 სექტემბერი. მოწამეები მაშინ აღესრულნენ ქრისტესთვის, როდესაც დიოკლეტიანე და მაქსიმინუსი (284-305) გააფთრებით იბრძოდნენ ქვეყანაში ჭეშმარიტი სარწმუნოების აღმოსაფხვრელად. ქრისტიანთა დევნის გამძაფრების საბაბად მტარვალებმა ნიკომიდიის საიმპერატორო სასახლის დაწვა გამოიყენეს. უღმრთოებმა ხანძრის გაჩენაში ქრისტიანებს დასდეს ბრალი და ენით აუწერელი სისასტიკით დაიწყეს მათთან ანგარიშსწორება. 

ამან ვერ შეაკრთო მართლმორწმუნეები: ისინი მტკიცედ აღიარებდნენ ქრისტეს და სიხარულით ეწირებოდნენ მსხვერპლად მაცხოვარს. ამ დროს ეწამნენ: *წმიდა დოროთე, მარდონიოსი, მიგდონიოსი, პეტრე, ინდისი და გორგონიოსი*. მხედარი *ზენონი* იმპერატორის გაბედული მხილებისათვის ქვებით ჩაქოლეს, შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს. იმავე ხანებში აღესრულნენ წარმართთა ხელით ყოფილი ქურუმი, წმიდა *ქალწული დომნა და წმიდა ექვთიმე*, რომლებიც მოწამეთა ცხედრებს კრძალავდნენ. ეპისკოპოსი ანთიმოზი სამწყსოს მოთხოვნით ნიკომიდიის მახლობელ სოფელში იყო გახიზნული, საიდანაც ეპისტოლეებით მიმართავდა მორწმუნეებს და სიმტკიცისკენ მოუწოდებდა. დიაკონ თეოფილესთვის გამოტანებული ერთ-ერთი ეპისტოლე უსჯულოებს ჩაუვარდათ ხელში და იმპერატორ მაქსიმინუსს გადასცეს. 

თეოფილე დაკითხვაზე წარადგინეს და წამებით ამოხადეს სული, მაგრამ წმიდა მღვდელმთავრის ადგილსამყოფელი მაინც ვერ ათქმევინეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ მაქსიმინუსმა მაინც შეიტყო, სად იმყოფებოდა ნეტარი ანთიმოზი და მის შესაპყრობად მხედართა რაზმი გაგზავნა. ეპისკოპოსი მეომრებს გზაში შეხვდა, მაგრამ მათ ვერ იცნეს იგი, წმიდანმა მთელი რაზმი ისტუმრა, კეთილად უმასპინძლა და მხოლოდ შემდეგ გაუმხილა თავისი ვინაობა. მხედრები შეწუხდნენ, სურდათ, დაეტოვებინათ მღვდელმთავარი და იმპერატორისთვის განეცხადებინათ, იგი ვერ ვიპოვეთო; მაგრამ წმიდა ანთიმოზი ამაზე არ დათანხმდა. მეომრებმა ირწმუნეს ქრისტე და მოინათლნენ. ეპისკოპოსმა აიძულა ისინი, უღმრთო ხელისუფლის განკარგულება შეესრულებინათ. როდესაც ანთიმოზი იმპერატორთან წარადგინეს, მან ბრძანა, საწამებელი იარაღები მოეტანათ და მარტვილის წინ დაეწყოთ, რაზეც წმიდანმა განაცხადა: 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „„მეფეო, ნუთუ გგონია, რომ იარაღებით შემაშინებ? არა, არ შეძრწუნდება ის, ვინც თავად ეძიებს ქრისტესთვის სიკვდილს. სასიკვდილო სასჯელს მხოლოდ სულმოკლეები უფრთხიან, ვისთვისაც წარმავალ ცხოვრებაზე ძვირფასი არაფერია!"" |
|  |  |

მაშინ თვითმპყრობელის ბრძანებით ნეტარი მღვდელმთავარი სასტიკად აწამეს და თავი მოჰკვეთეს 302 წელს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი III, თბილისი, 2001 წელი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**არბაჩხანის საცხოვრებელი კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ არბაჩხანის ცენტრალურ ნაწილში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. აგებულია კლდის ქვით. შედგება ციხე-სახლის, კოშკისა და სამეურნეო დანიშნულების ფარდულისაგან.

აღწერა
------

ციხე-სახლი სამსართულიანია. ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები და ბრტყელი მიწურბანიანი სახურავი ჩაქცეულია. 

პირველ სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი ოთხკუთხაა. ამავე მხარეს ერთი სარკმელი და ერთი სათოფურია. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით ეს სართული კოშკის პირველ სართულს უკავშირდება. ამავე კედლში ერთი ნიშია. გადმოცემით, ციხე-სახლის პირველი სართული საქონლის სადგომი იყო. მეორე სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი მიწიდან 3.15 მეტრ სიმაღლეზეა გაჭრილი. ამავე კედელში სამი სათოფური და ერთი სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით ეს სართული კოშკის მეორე სართულს უკავშირდება. სამხრეთ კედელში ექვსი სათოფური და ერთი სარკმელია, ხოლო აღმოსავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილებში - ორი ნიში და ერთი სათოფური. ეს სართული საცხოვრებელი იყო. 

ციხე-სახლის ჩრდილოეთ კედელზე მიდგმული კოშკისგან მხოლოდ ორი სართულია შემორჩენილი. კედლებზე შემორჩენილი ბუდეების მიხედვით სართულშუა გადახურვები ხის კოჭებზე ყოფილა მოწყობილი. სახურავი მიწურბანიანი ყოფილა.

პირველი სართულის შესასვლელი დასავლეთ კედელში, მიწიდან 1 მეტრ სიმაღლეზეა. ამავე სართულზეა კოშკისა და ციხე-სახლის დამაკავშირებელი კარი. მეორე სართულზე შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. ამავე მხარეს ორი სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიში, სარკმელი და ორი სათოფური ხვრელია. დასავლეთ კედელში ერთი სათოფური, ხოლო ციხე-სახლის საზიარო კედელში - კარი. 

ციხე-სახლის სამხრეთ კედელთან მიშენებული მიწურბანიანი ერთსართულიანი ფარდულისაგან მხოლოდ 2 მეტრი სიმაღლის კედლებია შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 218.
ფრაგმენტი ანასეული ქართლის ცხოვრების ერთ-ერთი გვერდიდან
**ანასეული „ქართლის ცხოვრება"** — „ქართლის ცხოვრების" ერთ-ერთი ნუსხა, გადაწერილი დაახლოებით 1479–1495 წლებში კახეთის მეფის ალექსანდრე I-ის მეუღლის დედოფალ ანას (თავად გარსევან ჩოლოყაშვილის ქალიშვილი) ბრძანებით, რის გამოც მას „ანასეული" ეწოდა.

გადამწერის ვინაობა უცნობია. ანასეული „ქართლის ცხოვრება" უძველესია დღემდე ცნობილ ქართლის ცხოვრების ნუსხათა შორის. აღმოაჩინა ივანე ჯავახიშვილმა 1913 წელს სოფელ ლამისყანაში ჯამბაკურ-ორბელიანების საგვარეულო წიგნსაცავში. მასვე ეკუთვნის ამ ძეგლის პირველი აღწერილობა და ზოგადი ანალიზი. ხელნაწერს დასაწყისში აკლია დაახლოებით 50 გვერდი, გადამწერის შეცდომები უნებლიე ხასიათისაა, ხელნაწერში ბევრია სწორი, პირველი დედნიდან მომდინარე ვარიანტები, რომლებიც სხვა ნუსხებში დამახინჯებულია. ანასეული „ქართლის ცხოვრება" გადაწერილია მხედრულით, XIII საუკუნის I მეოთხედში შედგენილი დედნიდან. მასში შედის ლეონტი მროველისა და ჯუანშერის თხზულებები, მატიანე ქართლისა, დავით აღმაშენებლის ისტორია და ლაშა გიორგის დროინდელი მატიანე, უკანესკნელი თხზულება დაწერილია 1222–1223 წლებში.

ამრიგად ანასეული „ქართლის ცხოვრების" ნუსხით ირკვევა, რომ ქართლის ცხოვრების კრებულში XV საუკუნის ბოლო მეოთხედშიც არ ყოფილა შეტანილი თამარის ისტორის და ჟამთააღმწერლის თხზულება. 1927 წელს ივანე ჯავახიშვილმა დაბეჭდა ანასეული „ქართლის ცხოვრების" ერთი ნაწილი — ლაშა გიორგის დროინდელი მატიანე. 1942 წელს სიმონ ყაუხჩიშვილის რედაქციით გამოვიდა ანასეული „ქართლის ცხოვრების" სრული ტექსტი. ანასეული „ქართლის ცხოვრებას" დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართლის ცხოვრების თხზულებათა ტექსტის დადგენისა და კრებულის შედგენის ისტორიის შესწავლისათვის.

ქართლის ცხოვრების ანასეული ნუსხა დღეს დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში (Q-795)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მარიამისეული ქართლის ცხოვრება

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.*, ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ეხლა, წგნ. 1 - ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა, თბ. 1945;
* *გუჩუა ვ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 430, თბ. 1975
***ანარქისტის კულინარიული წიგნი*** (ინგლ. *The Anarchist Cookbook*) — სახელმძღვანელო, რომელშიც აღწერილია თუ როგორ დავამზადოთ სახლის პირობებში სხვადასხვა ასაფეთქებელი მოწყობილობები, ცეცხლსასროლი იარაღები, შხამები და ა.შ.

1960-იანებში დაწერილი და 1971 წელს გამოსული წიგნი, რომელშიც ავტორმა უილიამ პაუელმა გამოხატა პროტესტი ამერიკის მიერ ვიეტნამში წამოწყებული ომის გამო. სახელწოდების მიუხედავად წიგნი არ არის კავშირში ანარქისტულად მოძრაობასთან. თავდაპირველად წიგნი შეიცავდა შემდეგ განყოფილებებს: ასაფეთქებლის დამზადება, ელექტრონიკა, ნარკოტიკული საშუალებები, ხელჩართულ ბრძოლაში გამოსაყენებელი ილეთები. წიგნმა თანდათანობით საკულტო სტატუსიც შეიძინა და განსაკუთრებით პოპულარული გახდა რადიკალურად განწყობილ ახალგაზრდებში.

2014 წლის 21 აპრილს „ანარქისტის კულინარიული წიგნი" მოხვდა „ექსტრემისტული მატერიალების ფედერალურ სიაში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანარქისტის კულინარიული წიგნი დაარქივებული 2016-04-20 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  The Anarchist Cookbook LoC entry. ციტირების თარიღი: მაისი, 15, 2010.
**ალა ვლადიმერის ასული დვალი** (დ. 9 ნოემბერი, 1925, თბილისი, — გ. 23 აგვისტო, 2003, იერუსალიმი, ისრაელი) — ქართველი მოცეკვავე. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო ქორეოგრაფიული სტუდია (1949). 1949-1973 წლებში იყო თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მოცეკვავე. წარმატებით ასრულებდა ქართულ ცეკვებს ეროვნულ ოპერებში (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი", „აბესალომ და ეთერი"; შალვა მშველიძის „დიდოსტატის მარჯვენა"; დიმიტრი არაყიშვილის „თქმულება შოთა რუსთაველზე" და სხვ.). განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა ცეკვა „ქართულმა" (მისი უცვლელი პარტნიორი იყო ვახტანგ გუნაშვილი). მონაწილეობდა ბალეტებშიც. ვახტანგ გუნაშვილთან ერთად 1956 წელს იგი საბჭოთა კავშირის წამყვანი თეატრების ბალეტის სოლისტთა ნაკრების შემადგენლობაში ჩაირიცხა და მონაწილეობდა ისლანდიასა და დანიაში გამართულ საგასტროლო ტურნეში თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო ჯგუფთან ერთად (ხელმძღვანელი ვახტანგ ჭაბუკიანი). გასტროლებზე იყო აგრეთვე საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში (სკანდინავიის ქვეყნებში, ლათინური ამერიკის ქვეყნები, საფრანგეთი, ავსტრია და სხვ.).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 390.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალა დვალი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ალექსანდრეს სასახლე** (რუს. Александровский дворец) — ცარსკოე-სელოს (ამჟამად ქ. პუშკინი) ერთ-ერთი საიმპერატორო სასახლე. აგებულია პალადიანური კლასიციზმის სტილში 1792-1796 წლებში. სასახლე ააშენეს ეკატერინე II-ის ბრძანებით, მისი შვილიშვილის ალექსანდრე I-ის ქორწინების აღსანიშნავად. სასახლის პროექტის ავტორია ჯაკომო კვარნეგი. 

სასახლე მდებარეობს ალექსანდრეს პარკში. იგი შედის იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მეკვიდრეობის ძეგლის სანქტ-პეტერბურგის ისტორიული ცენტრი და მასთან დაკავშირებული ძეგლთა კომპლექსების შემადგენლობაში.

XX საუკუნის დასაწყისში იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის დროს სასახლე გახდა საიმპერატორო ოჯახის ძირითადი რეზიდენცია: იმპერატორი აქ ღებულბდა ელჩებს, აქ აღნიშნეს რომანოვების სამასწლიანი მმართველობა და ცარსკოე-სელოს 200 წლის იუბილე.

ისტორია
-------

სასახლე ააშენეს ეკატერინე II-ის ბრძანებით, მისი შვილიშვილის ალექსანდრე პავლეს ძის ქორწინების აღსანიშნავად. 1796 წლის 12 ივნისს დიდი თავადი ალექსანდრე მეუღლესთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ახალ სასახლეში. 

სასახლეში სტუმრობა უყვარდა ასევე იმპერატორ ნიკოლოზ I-ს. იგი აქ მოდიოდა ოჯახის წევრებთან და ნათესავებთან ერთად. აქ დაიღუპა მისი ქვრივი ალექსანდრა თედორეს ასული. ნიკოლოზ I-ის შვილიშვილის ალექსანდრე III-ისათვის ალექსანდრეს სასახლე ძირითადი რეზიდენცია გახდა. მისი აპარტამენტები სასახლის მარჯვენა ფლიგელში იყო განთავსებული. 

ნიკოლოზ II-ის ტახტზე ასვლის შემდეგ სასახლე გადააკეთეს. 1905 წლის რევოლუციის შემდეგ ალექსანდრეს სასახლე იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის მთავარი რეზიდენცია გახდა. თავისი იმპერატორობის 12 წელი ამ სასახლეში გაატარა რუსეთის უკანასკნელმა იმპერატორმა. აქ იმყოფებოდა იმპერატორის ოჯახი თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მათი დაპატიმრების მომენტისათვის. 1917 წლის 14 აგვისტოს სწორედ ამ სასახლის ნახევარწრიული დარბაზიდან რომანოვების ოჯახი გააგზავნეს ციმბირში გადასახლებაში, საიდანაც ისინი ეკატერინბურგში გადაიყვანეს, სადაც შემდეგ დახვრიტეს. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1918 წელს ალექსანდრეს სასახლე გაიხსნა დამთვალიერებლებისათვის, როგორც სახელმწიფო მუზეუმი. 1918 წელს სახალხო კომისარ ანატოლი ლუნაჩარსკის ინიციატივით სასახლის ბაზაზე შეიქმნა ახალგაზრდა კომუნარების ბავშვთა სახლი.

დიდი სამამულო ომის პირველივე თვეებში სასახლიდან გაიტანეს ძვირფასი ნივთები, ხოლო სასახლის ავეჯის დიდი ნაწილი დარბაზებში დატოვეს. ოკუპაციის პერიოდში სასხლეში განთავსებული იყო გერმანელთა შტაბი და გესტაპო, ხოლო სარდაფში — ციხე. 

ომის დასრულების შემდეგ სასახლე დააკონსერვეს და გადასცეს საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიას. 1947-1951 წლებში მიმდინარეობდა სარემონტო სამუშაოები. 

2009 წლის ოქტომბრიდან სასახლე გადავიდა ცარსკოე-სელოს მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენლობაში. ამ მომენტიდან დაიწყო ალექსანდრეს სასახლის ფასადისა და ინტერიერის მასშტაბური სარესტავრაციო სამუშაოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фотографии и информация про Александровский дворец на сайте Pushkin.ru
* Александровский дворец на сайте Rusarh.ru დაარქივებული 2008-05-08 საიტზე Wayback Machine.
**აზერბაიჯანის ეროვნული კინოს დღე** (აზერ. Azərbaycanın Milli Kino Günü) — კინემატოგრაფთა პროფესიული დღესასწაული, რომელიც ყოველწლიურად 2 აგვისტოს აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში აღინიშნება[1].

ისტორია
-------

ეროვნული კინოს დღე დაარსდა 2000 წლის 18 დეკემბერს აზერბაიჯანის ეროვნული ლიდერის ჰეიდარ ალიევის ბრძანებით.

საბჭოთა მმართველობის დროს აზერბაიჯანის სსრ აღნიშნავდა კინოს დღეს მთელს საბჭოთა კავშირთან ერთად 27 აგვისტოს.

1976 წელს, ეროვნული კინოს 60 წლის იუბილე პირველად აღინიშნა აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში. ეს თარიღი დაკავშირებული იყო 1916 წელს რუსეთის იმპერიაში შექმნილი მხატვრული ფილმის „ნავთობისა და მილიონების სამეფოში" ეკრანებზე გამოსვლით[1]. 

1996 წელს, აზერბაიჯანის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრმა, კინემატოგრაფმა აიდინ ქიაზიმზადემ მოიყვანა ფაქტები, რომლებიც მოწმობენ, რომ 1898 წლის 8 იანვარს ბაქოში ნაჩვენები იქნა ფრანგული ფილმები - „ცოცხალი ფოტო-სურათები"[2]. 21 ივნისს ფილმები „სეირნობა ქალაქის ბაღში", „რკინიგზის სადგურზე მატარებლის ჩამოსვლა", „კავკასიისა და მერკურის საზოგადოების საქმიანობა", „პორტიდან გამგზავრება" ნაჩვენები იყო ცირკის თეატრში. ეს ფილმები გადაიღო ფრანგი წარმოშობის ბაქოელმა ფოტოგრაფმა ალექსანდრე მიშონმა. 2 აგვისტოს, მან სამი საავტორო კინოქრონიკა და ერთი დოკუმენტური ფილმიდან აჩვენა: „ხანძარი ბიბი-ჰეიბათზე", „ბალახანის ველის ნავთობის შადრევანი", „კავკასიური ცეკვა" და „გამოგიჭირე". ზოგიერთი ეს ჩანაწერები პარიზის არქივიდან აზერბაიჯანს გადაეცა და ამჟამად ინახება აზერბაიჯანის სახელმწიფო კინოფონდში[1].

1998 წელს ბაქოში „ფესტივალების ფესტივალი" გაიმართა, რომელიც აზერბაიჯანის კინემატოგრაფსს მიეძღვნა.

„აზერბაიჯანის ეროვნული კინოს დღე" არ არის არასამუშაო დღე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის დღესასწაულები
* აზერბაიჯანის კინემატოგრაფი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 2 августа - День национального кино Азербайджана

სქოლიო
------

1. 1 2 3  2 августа - День национального кино Азербайджана - ***azertag.az***
2. ↑  2 avqust Milli Kino günüdür - **(აზერბაიჯანული)**
**დარჩიძეების ციხე**, *გოგოლაურის ციხე* — ციხესიმაგრე შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარჩიძეებში, მდებარეობს მარეთისწყლის ხეობის სათავეში. იმ ადგილს, სადაც ძეგლია აშენებული, ადგილობრივი მოსახლეობა გოგოლაურის უბანს უწოდებს, საიდანაც მომდინარეობს ციხესიმაგრის მეორე სახელწოდებაც. 

ციხე დასაწყისშივე აკონტროლებდა იმ გზას, რომელიც ხეობაზე გაივლიდა და შუახევის მიდამოებში უერთდებოდა აჭარისწყლის აუზში გამავალ ცენტრალურ ტრასას. იგი ასევე მეთვალყურეობდა სამცხე-ჯავახეთიდან და ზემო აჭარიდან ხიხანის ძირში, სარიჩაირსა და ჩირუხში გამავალ იმ გზას, რომელიც იმერხევ-შავშეთის გავლით მიემართებოდა არტანუჯისაკენ.ციხესიმაგრე ჩართული იყო აჭარა-შავშეთისა და კლარჯეთის ერთიანი თავდაცვითი
სისტემის ჯაჭვში.

ნაგებობა დაშენებულია ხეობისაკენ წინ წაზიდულ კლდოვან ქანზე. ციხეს რელიეფის შესაბამისად წაგრძელებული ტრაპეციისებური ფორმა აქვს და დამხრობილია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-­აღმოსავლეთისაკენ. გალავნის კედლები მეტ­ნაკლებად ოთხივე მხარესაა შემორჩენილი. უფრო კარგადაა
დაცული დასავლეთის და ჩრდილოეთის კედლები. 

ციხის მშენებლობაში ორი პერიოდი უნდა გამოიყოს. პირველი საამშენებლო დონე 2,5­3 მ სიმაღლისაა. მოგვიანებით აღდგენილი კედელი (მე­ორე საამშენებლო დონე) ნაგებია ფლეთილი ქვებით. არქეოლოგიური მასალების მიხედვით ირკვევა, რომ თავდაპირველად ციხე აღუმართავთ XII­-XIII საუკუნეებ­ში, ხოლო აღუდგენიათ გვიან შუასაუკუნეებში. 

ძეგლს ერთადერთი ბუნებრივი მისადგომი ჩრდილოეთიდან აქვს, მაგრამ იგი ყრუ კედლით იყო დაცული. ციხეში მოხვედრა კლდის მასივის დასაწყისიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით გაჭრილი საცალფეხო ბილიკით და ასაწევი კიბით შეიძლებოდა. შიდა ციხის უკიდურეს ჩრდილო-­დასავლეთ მონაკვეთში მშენებლებს გალავანზე მიშენებით გაუმართავთ მარანი. სხვა მარანი აღმოჩნდა ციხის სამხრეთ-­აღმოსავლეთ კუთხეში. 

ასევე საყურადღებოა თონეების აღმოჩენის ფაქტიც. ციხის შუა ნაწილში დაფიქსირდა კლდეში ნაკვეთი ქვევრისებური ფორმის ორმო, რომელიც წყლის რეზერვუარად უნდა ყოფილიყო გამოყენებული.

ლიტერატურა
----------

* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 88-89
**ალფრედ სპირო მოისიუ** (ალბ. Alfred Spiro Moisiu; დ. 1 დეკემბერი, 1929, შკოდერი) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის პრეზიდენტი 2002-2007 წლებში.

1943-1945 წლებში მონაწილეობდა გერმანელი და იტალიელი აგრესორების წინააღმდეგ პარტიზანულ ომში. 1946 წელს სასწავლებლად მიემგზავრება სსრკ-ში. 1948 წელს დაასრულა ლენინგრადის სამხედრო-საინჟინრო სასწავლებელი. 1952-1958 წლებში დაასრულა მოსკოვის სამხედრო-საინჟინრო სასწავლებელი. 1971 წლიდან სათავეში ჩაუდგა საინჟინრო-თავდაცვით ბიუროს. ეს იყო საკმაოდ გავლენიანი თანამდებობა. ენვერ ხოჯას დიქტატურის პერიოდში ბიურომ ააშენა ბუნკერები და სხვა თავდაცვითი ნაგებობები. 1981-1982 წლებში თავდაცვის მინისტრის მოადგილეა. 1991-1992 წლებში თავდაცვის მინისტრია. 1995 წელს ხელი მოაწერა პროტოკოლს ნატოსთან თანამშრომლობის პროგრამაში „პარტნიორობა მშვიდობისთვის". 

1997-2002 წლებში სოციალისტური პარტიის ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ დაკარგა თანამდებობები სამინისტროში, თუმცა აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 2002-2007 წლებში ქვეყნის პრეზიდენტია. 

ამჟამად აქტიურად მონაწილეობს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. მშობლიურის გარდა ფლობს ინგლისურ, რუსულ და იტალიურ ენებს. იგი ალბანეთის პირველი პრეზიდენტია, რომელიც არ მიეკუთვნება ქვეყნის რელიგიური უმრავლესობის რიგებს, იგი მართლმადიდებელია (ალბანეთის მართლმადიდებელი ეკლესია).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალფრედ მოისიუს Curriculum Vitae დაარქივებული 2007-07-15 საიტზე Wayback Machine.
* ალბანეთის პრეიზდენტის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-07-16 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალბანეთის მმართველები |
| --- |
|  |
| დამოიუკიდებელი ალბანეთი (1912–1914) | 
* ისმაილ ქემალი
* ფეიზი ალიზოტი
 |
|  |
| ალბანეთის სამთავრო (1914–1925) | 
* უილიამი
* ესად-ფაშა ტოპტანი
* ტურხან-ფაშა პერმეტი
* სულეიმან დელვინა
* ფან ნოლი
 |
|  |
| ალბანეთის რესპუბლიკა (1925–1928) | 
* აჰმედ ზოგუ
 |
|  |
| ალბანეთის სამეფო (1928–1939) | 
* ზოგუ I
 |
|  |
| იტალიური ოკუპაცია (1939–1943) | 
* ვიტორიო ემანუელე III
 |
|  |
| გერმანული ოკუპაცია (1943–1944) | 
* მიდჰატ ფრაშერი
* მეჰდი ფრაშერი
 |
|  |
| კომუნისტური ალბანეთი (1944–1991) | 
* ომერ ნიშანი
* ჰაჯი ლეში
* რამიზ ალია
 |
|  |
| ალბანეთი (1991-დან) | 
* რამიზ ალია
* კასტრიოტ ისლამი
* პეტერ არბნორი
* სალი ბერიშა
* რეჯეპ მეიდანი
* ალფრედ მოისიუ
* ბამირ ტოპი
* ბუიარ ნიშანი
* ილირ მეტა
 |

 |
**არაპავა** (ინგლ. Arapawa Island) — პატარა კუნძული მარლბორო-საუნდის ფიორდში, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან. მისი ფართობია 75 კმ².

გეოგრაფია
---------

დასავლეთიდან არაპავას გარს ეკვრის დედოფალ შარლოტას ყურე, სამხრეთიდან კი ტორის არხი, რის გავლითაც ხორციელდება საზღვაო კავშირი ჩრდილოეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ უელინგტონსა და სამხრეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ პიკტონს შორის.

ისტორია
-------

1770 წელს, კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა სწორედ არაპავას ერთ-ერთი ბორცვიდან დაინახა წყნარი ოკეანიდან ტასმანის ზღვაში გასასვლელი სრუტე, რომელსაც შემდეგ კუკის სრუტე ეწოდა. ამ აღმოჩენამ გააცამტვერა გეოგრაფების მოსაზრება, რომ თითქოს აქ დიდი სამხრეთის კონტინენტი, ტერა-აუსტრალისი არსებობდა. 1970 წელს კუნძულზე კუკის მონუმენტი გაიხსნა.

1820-იანი წლების ბოლო პერიოდიდან 1960-იანი წლების შუა პერიოდამდე არაპავა ემსახურებოდა ვეშაპის დამჭერთა ბაზას რეგიონში, რომლის ცენტრი იყო პერანოს კონცხი კუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირზე.

კუნძულზე ბინადრობენ ღორების, ცხვრების და თხების უნიკალური ჯიშები, რომელთა წარმოშობა უცნობია. არსებობს მოსაზრება, რომ ისინი არიან პირდაპირი შთამომავლები გადაშენებული ინგლისური ჯიშისა, რომლებიც ჩაყვანილია არაპავაზე ან ჯეიმზ კუკის, ან ვეშაპის დამჭერების მიერ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Arapawa Goats
* Arapawa Pigs
* Arapawa Sheep
* Perano Homestead

სქოლიო
------

1. ↑  Nearshore islands. Early inhabitants. Te Ara — the Encyclopedia of New Zealand.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-17. ციტირების თარიღი: 2010-04-05.
2. ↑  Arapawa Goats. A Rare Breed of New Zealand Origin. New Zealand Rare Breeds Website.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-17. ციტირების თარიღი: 2010-04-05.
3. ↑  Arapawa Pigs. A Rare Breed of New Zealand Origin. New Zealand Rare Breeds Website.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-17. ციტირების თარიღი: 2010-04-05.
4. ↑  Arapawa Sheep. A Rare Breed of New Zealand Origin. New Zealand Rare Breeds Website.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-17. ციტირების თარიღი: 2010-04-05.
კუნძულის რუკა
**ანტიგუა** (ინგლ. Antigua) — კუნძული კარიბის ზღვაში, მიეკუთვნება მცირე ანტილის კუნძულების ჯგუფს. კუნძულ ბარბუდასთან ერთად შედის ანტიგუა და ბარბუდის შემადგენლობაში.

ისტორია
-------

კუნძული აღმოაჩინა ქ. კოლუმბმა და სახელწოდებაც მისგან მიიღო. მან კი უწოდა ესპანეთში მდებარე ეკლესიის სანტა-მარია-დე-ანტიგუის სახელი. კუნძული ადგილობრივი ინდიელების ენაზე მოიხსენიება ასევე როგორც ვადადლი, რაც ნიშნავს „ჩვენი საკუთრებას".

1632 წლიდან კუნძული დიდი ბრიტანეთის კუთვნილებაშია. 1834 წელს კუნძულზე აიკრძალა მონათა შრომა. 1940 წელს კუნძულზე ინგლისთან შეთანხმებით განლაგდა აშშ-ის სამხედრო ბაზა.

გეოგრაფია
---------

კუნძულის სანაპიროს სიგრძეა 87 კმ. ფართობი - 281 კმ². 2006 წლის მონაცემებით კუნძულზე 69 000 ადამიანი ცხოვრობს. კუნძულზე მდებარეობს ანტიგუა და ბარბუდის დედაქალაქი სენტ-ჯონზი, სადაც 31 ათასი ადამიანი ცხოვრობს. დედაქალაქი მდებარეობს კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. კუნძულზე უამრავი პლაჟია. განვითარებულია ტურიზმი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტიგუა და ბარბუდის მთავრობის საიტი დაარქივებული 2010-04-06 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* История Антигуа и Барбуды დაარქივებული 2009-05-15 საიტზე Wayback Machine.
* ჟურნალი «ცხოვრება ანტიგუა და ბარბუდაში» დაარქივებული 2010-02-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* ანტიგუის რუკა დაარქივებული 2018-07-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Оценка народонаселения (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-29. ციტირების თარიღი: 2016-07-22.
**ანასეულის ნამოსახლარი** — ნეოლითური ნამოსახლარი ქალაქ ოზურგეთის გარეუბან ანასეულში.

1956-1963 წლებში ლ. ნებიერიძის ხელმძღვანელობით გათხარეს ნეოლითური ხანის სამოსახლო ბორცვები, რომლებსაც „მიწის ციხეს" უწოდებენ. მათ შორის მანძილია 1,5 კმ. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა კინტრიშისა და გურიანთის არქეოლოგიური მასალის მსგავსია. 

ანასეულ I-ში ნაპოვნია ადრინდელი ნეოლითის ხანის ე. წ. უკერამიკო ნეოლითის ხანის ქვის ინვენტარი: საჭრისები, საფხეკები, ისრისპირი და სხვა, რომელთა დიდი ნაწილი (80%) ობსიდიანისაა. ანასეული II განეკუთვნება გვიანდელი ნეოლითის ხანას და მისი არქეოლოგიური მასალა უფრო მრავალფეროვანია. ქვის იარაღის (საჭრისები, საფხეკები დ სხვ) 77% კაჟისაა, მრავლად არის რიყის ქვის იარაღი: გახეხილ-გაპრიალებული, გახვრეტილი ცულები, სათლელები, სატეხები, წერაქვის მსგავსი იარაღი, ხელჩაქუჩები, შურდულის ქვები და სხვა. კერამიკული ნაწარმიდან აღსანიშნავია პირგადაშლილი, სწორკედლიანი და ბრტყელძირა უყურო ჭურჭლის ნატეხები, რომელთა უმეტესობა შემკულია ტალღისებრი, ჭდეებიანი და ფოსოებიანი ორნამენტებით.

ანასეულის ნამოსახლარში ნავარაუდებია რკინის გამოდნობა მაგნეტიტური ქვიშიდან. აღმოჩენილია რკინის გამოსადნობი ქურების ნაშთები, საბერველები, ლითონი, წიდები.

ლიტერატურა
----------

* *დ. თუშაბრამიშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 430.
* *ნებიერიძე ლ.* „ადრე ნეოლითური ხანის ნაშთები ანასეულიდან" ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები ტ. 7 — 1964
* *ნებიერიძე ლ.* „დასავლეთ ამიერკავკასიის ნეოლითი" — თბილისი, 1972
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 251.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № ნამოსახლარი ანასეული I № 9274
* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № მიწის ციხე № 10522

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგაძე, ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 574.
ანასეულის ინსტიტუტი
**სუპტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი** (მოძვ. **ანასეულის ჩაის მრეწველობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი**) — სამეცნიერო ინსტიტუტი საქართველოში, ქალაქ ოზურგეთში.

1930 წელს დაარსდა ანასეულის ჩაის მეურნეობის ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით ჩამოყალიბდა ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურათა სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად. 1938 წლიდან ინსტიტუტს დაეკისრა მუშაობა ციტრუსოვან და სხვა სუბტროპიკულ კულტურებზე. 1948 წლიდან ინსტიტუტმა დაიწყო ციტრუსოვანთა სელექცია. 1953 წელს ინსტიტუტში არსებული ჩაის განყოფილების ბაზაზე ცალკე ჩამოყალიბდა ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი. 

ინსტიტუტი შევიდა სსრკ კვების მრეწველობის სამინისტროს ჩაის სამმართველოს ჩაის მრეწველობის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების შემადგენლობაში. ინსტიტუტში იყო 8 განყოფილება, 7 სექტორი და 3 რეგიონალური ლაბორატორია (ზუგდიდში, თბილისსა და მოსკოვში). ინსტიტუტის ძირითად პროფილს წარმოადგენდა ჩაის წარმოების პროგრესული ტექნოლოგიური პროცესების დამუშავება, მაღალი წარმოებლურობის ჩაის გადასამუშავებელი მანქანებისა და ჩაის ახალი სახის პროდუქციის შექმნა, სამუშაო პროცესების მექანიზაცია, ჩაის წარმოების ეფექტურობის ამაღლება მოწინავე შრომის მეთოდებისა და წარმოების მართვის პროგრესული სისტემების დანერგვის შედეგად. შემდგომ პერიოდში, ამ ინსტიტუტების ბაზაზე, შესაბამისად 1975 და 1981 წლებში, დაფუძნდა ორი საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება.

2006 წლიდან, რეორგანიზაციის შედეგად, ჩამოყალიბდა ჩაის, სუბტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის აკადემიის დაქვემდებარებაში. 2010 წლიდან ანასეულის სუბტროპიკული და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი არის აგრარული უნივერსიტეტის დაქვემდებარებაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 73.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 18455

სქოლიო
------

1. ↑  აგრარული უნივერსიტეტი
**აზერბაიჯანული ჩაის კულტურა** — ჩაის მოხმარების მეთოდები, ადათ-წესები და ისტორია, რომელიც უშუალოდ ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანში. ჩაის კულტურა ამ ქვეყანაში მაღალ დონეზეა განვითარებული. 

ჩაი სტუმართმოყვარეობის და სტუმრების პატივისცემის სიმბოლოდ ითვლება. აზერბაიჯანელები თვლიან, რომ ჩაი ხელს უწყობს საუბარს და მარტივ კომუნიკაციას ადამინებს შორის. აზერბაიჯანში ძირითადად შავ ჩაის სვამენ. დღეს აზერბაიჯანი ითვლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ჩაის დალევის კლასიკურ ქვეყნად კავკასიაში. 

პირველად ჩაის ნერგები აზერბაიჯანში დარგეს XIX საუკუნის ბოლოს, მომდევნო ეტაპი კი XX საუკუნის 30-იან წლებში განხორციელდა, კერძოდ ლენქორანისა და ზაქათალას რაიონებში. 1937 წელს დამზადდა აზერბაიჯანული ჩაის პირველი პაკეტები.

80-იან წლებში ჩაის წარმოებამ პიკს მიაღწია საბჭოთა აზერბაიჯანში. დაახლოებით იმ პერიოდში, ყოველწლიურად, 34-38,000 ტონა ჩაის ფოთოლი იღებდნენ. თუმცა, ჩაის წარმოება შემცირდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის დაცემის შედეგად. 2007-2008 წლებში 500 ტონაზე ნაკლები მოსავალი მიიღეს და ეს იყო ყველაზე დაბალი მოსავალი ჩაის აზერბაიჯანის ისტორიაში. 

აზერბაიჯანმა საბაზრო ურთიერთობების განვითარების მხრივ ჩაის წარმოება დაიწყო - თურქეთთან და არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებთან ერთობლივი საწარმოთა წყალობით. ქვეყანაში წარმოებული ჩაი უპირატესად მწვანეა, მაგრამ შავი ჩაი საკმაოდ გავრცელებულია. დღეისათვის აზერბაიჯანული ჩაი იზრდება ძირითადად ლანკარანის ზონაში (მაგალითად: ჰაფტონის ჯიშის ჩაი). აზერბაიჯანული ჩაი ექტპორტზე გადის, ერთ-ერთ მთავარ საექსპორტო ქვეყანებს წარმოადგენს: რუსეთი, საქართველო და თურქეთი. 

აზერბაიჯანელებისთვის ჩაი რძით ძალიან იშვიათია. თუმცა ერთიანი რწმენის თანახმად, შაქრიანი ჩაის დალევა შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოდის, როდესაც მმართველები, რომლებსაც მოწამვლის ეშინოდათ, სითხეს ამოწმებდნენ შაქრის ნაჭრის ჩაგდებით ჩაიში, რადგან ითვლებოდა, რომ შხამი რეაგირებდა შაქრისკენ. ტრადიციულ ჩაის მიირთმევენ ლიმონით, შაქრით, ტკბილეულის ან ხილის დესერტეით, ხშირად ჩაის უმატებენ პიტნის ან ვარდის წყალს. სწორედ ეს ორი სითხე კარგია კუჭისა და გულისთვის.

აზერბაიჯანში, ადამიანები ადუღებენ წყალს თბილ ლითონის კონტეინერებში, რომლებიც ცნობილია როგორც სანოვარები. ჩაი აზერბაიჯანული კულტურის განუყრელი ნაწილია. საგულდაგულოდ მომზადებულ ჩაის მსხლის ფორმის ჭიქებში ასხამენ, შიგ ნატეხ შაქარს აგდებენ და ნუშთან, ქიშმიშთან და ფისტასთან ერთად სიამოვნებით მიირთმევენ. ჩაიხანებს პატარა ქალაქებშიც კი შეხვდებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tea-growing in Azerbaijan: The Present and Prospects
* აზერბაიჯანული ჩაი
**აზერბაიჯანული ფილოსოფია** (აზერ. Azərbaycan fəlsəfəsi ან Azərbaycanda fəlsəfə) — აზერბაიჯანელი მოაზროვნეების მემკვიდრეობა და აზერბაიჯანელი ხალხის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური აზრი.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის რუსეთის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ ჩამოყალიბდა განმათნებლობის იდეოლოგია, რომელიც მიმართული იყო დასავლეთისაკენ (მირზა ფათალი ახუნდოვი, ჯალილ მამედყულიზადე, შაჰვალად ჯაფაროვი). განმანათლებლები აკრიტიკებდნენ ქვეყნის ჩამორჩენილობას და რელიგიურ სიბნელეს. ამ ხანაში დაიწყო პანთურქული იდეების გავრცელება (მუსავათი).

აზერბაიჯანის წითელი არმიის მიერ დაპყრობის შემდეგ ჩამოყალიბდა ისტორიული მატერიალიზმისა და დიალექტიკის კათედრები, სადაც ასწავლიდნენ მარქსიზმს. ამ ხანაში მეცნიერებათა აკადემიის ეგიდით მოხდა ფილოსოფიის ინსტიტუტიალიზაცია, დაიწყო დასავლური ფილოსოფოსების ნამუშევრების თარგმნა აზერბაიჯანულ ენაზე, დაიწყო აზერბაიჯანული აზრებისა და იდეების სისტემატიზირება და შესწავლა. დეკარტის, სპინოზას, ჰობზის, ჯონ ლოკის, ფრანგი ფილოსოფოსების, ჰეგელის ფილოსოფიური შეხედულებების შესწავლა. სახელი გაითქვა შაქირ-ზადეს წიგნმა, რომელიც მიეძღვნა ძველბერძნულ ფილოსოფოს ეპიკურეს. აზერბაიჯანული ფილოსოფიის ისტორიკოსებმა მიაღწიეს მნიშვნელოვან შედეგებს აზერბაიჯანელი ხალხის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური იდეების ისტორიის შესწავლაში. დაიწყო ირანისა და თურქეთის ფილოსოფიური აზრების შესწავლა. რიგი კვლევები მიეძღვნა გამოჩენილ აზერბაიჯანელ მოაზროვნეებს (ფუზული და ა.შ.) სსრკ-ის დასასრულს აზერბაიჯანში პოპულარული გახდა პანთურქიზმის იდეოლოგია. აზერბაიჯანულ ფილოსოფიას შეიძლება მივაკუთვნოთ რუსეთის საზოგადო მოღვაწე ჰეიდარ ჯემალი.

მნიშვნელოვანი ღვაწლი აზერბაიჯანული ფილოსოფიის სისტემატიზირებაში შეიტანა ზაქირ მამედოვმა (1936–2003). 2002 წლიდან აზერბაიჯანში გამოდის ჟურნალი „ფილოსოფია და სოციალ-პოლიტიკური მეცნიერებები". დაარსდა „აზერბაიჯანის სოციალ-პოლიტიკური მეცნიერებათა ფილოსოფიის ასოციაცია" (რამიზ მეჰტიევის ხელმძღვანელობით).

ლიტერატურა
----------

* Кулизаде З. А. Хуруфизм и его представители в Азербайджане. Баку, 1970.
* Мамедов Закир. Азербайджанские философы и мыслители средневековья. Баку, 1993.
* Мамедов З. История Азербайджанской философии. Баку, 1994.
* Гусейнов Н. Из истории общественной и философской мысли в Азербайджане XIX века. Баку, 1949.
* История азербайджанской философии. T.1. Баку, 2002.
* История азербайджанской философии. Т.2. Баку, 2008.
**აზერბაიჯანული ზებუ** (აზერ. Azərbaycan zebusu) — აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ზებუ. შავი პირუტყვის (Bos tarurus) სპეციალური ფორმა. გამოირჩევა ქონით და კუნთებით. არსებობს თეთრი, შავი, ყვითელი, ნარინჯისფერი, წითელი, და ნაცრისფერსა და თეთრის ნარევი ზებუ.

აზერბაიჯანში ზებუს გავრცელების პირველი ნიშნები ძვ. წ. 2500-2000 გვხვდება. 1883 წელს, ფრანგი არქეოლოგის, ჟან დემორგანის მიერ, ლენქორანში ნაპოვნი იშვიათი შტამპი, რომელზეც ზებუს გამოსახულებაა, ზუსტად ამაზე მეტყველებს. 

რესპუბლიკის რეგიონებში, კერძოდ ლენქორანში, ასტარაში, ლერიქსა და მასალიში, ფართოდ გამოიყენება ჰიბრიდული და უკვე გაუმჯობესებული ზებუს ჯიში. მაღალი ხორციანობის ხარისხით და რძით (ცხიმი 5.5%) გამორჩეული ზებუ, ძალიან ეფექტიანი ცხოველია. ძრია 250-280 კგ, ხოლო ხარი 350-420 კგ შეუძლია გახდეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანის ენდემური ცხოველების გენოფონდი დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan zebusu // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — II cild. Bakı, — Səh.: 552.
**აუდის თასი 2009** — ოთხთა საფეხბურთო ტურნირის აუდის თასის პირველი გათამაშება, გაიმართა 2009 წლის 29-30 ივლისს გერმანიაში, მიუნხენის ალიანც არენაზე. ტურნირი ჩატარდა აუდის ორგანიზებით ამ საავტომობილო კომპანიის 100 წლის იუბილის აღსანიშნავად.

ტურნირს მასპინძლობდა 2007-08 წლების გერმანიის ბუნდესლიგის გამარჯვებული მიუნხენის „ბაიერნი", რომელმაც ფინალში, თერთმეტმეტრიანების სერიით, „მანჩესტერ იუნაიტედი" დაამარცხა. მესამე ადგილზე გავიდა „ბოკა ხუნიორსი", ხოლო მეოთხეზე – „მილანი".

მონაწილე გუნდები
----------------

* ბაიერნი მიუნხენი (გერმანია)
* მანჩესტერ იუნაიტედი (ინგლისი)
* ბოკა ხუნიორსი (არგენტინა)
* მილანი (იტალია)

გათამაშების ფორმატი
-------------------

პირველ დღეს ორი ნახეფარფინალი ჩატარდა, რომელთა გამარჯვებულებიც მეორე დღეს ერთმანეთს ფინალში შეხვდნენ, ხოლო დამარცხებულები ერთმანეთს მატჩში მესამე საპრიზო ადგილისათვის დაუპირისპირდნენ.

შედეგები
--------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | ნახევარფინალები29 ივლისი |  | ფინალი30 ივლისი |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | 18:30 |
|  |   **მანჩესტერ იუნაიტედი** | **2** |   |
|  |   ბოკა ხუნიორსი | 1 |   |
|  |   |
|  |  | 20:45 |
|  |   |   |   მანჩესტერ იუნაიტედი | 0 (6) |
|  |   |   **ბაიერნი მიუნხენი** | **0 (7)** |
|  |  |
|  |  |
|  |  | მესამე ადგილისათვის |
|  | 20:45 |  | 18:30 |
|  |   **ბაიერნი მიუნხენი** | **4** |  |   **ბოკა ხუნიორსი** |   **1 (4**) |
|  |   მილანი | 1 |   |  |   მილანი |   1 (3) |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Audi Cup Preview: Bayern Munich – Milan. Goal.com. (ინგლისური)