**კოსოვოს მეორე ბრძოლა** (უნგრ. második rigómezei csata, თურქ. İkinci Kosova Muharebesi) (1448 წლის 17–20 ოქტომბერი)-სახმელეთო ბრძოლა უნგრეთის მეთაურობით ჯვაროსანთა არმიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის კოსოვოს პოლიეში. ეს იყო უნგრეთის შეტევის კულმინაცია, რათა შურისძიება მოეხდინათ ვარნაში მარცხისთვის ოთხი წლის წინ. სამდღიან ბრძოლაში ოსმალეთის არმიამ სულთან მურად II-ის მეთაურობით დაამარცხა ჯვაროსნული არმია მეფისნაცვლის იოანე ჰუნიადის მეთაურობით.

ამ ბრძოლის შემდეგ, თურქებს გზა გაუხსნეს სერბეთისა და ბალკანეთის სხვა სახელმწიფოების დასაპყრობად. ასევე დასრულდა კონსტანტინოპოლის გადარჩენის ყოველგვარი იმედი. უნგრეთის სამეფოს აღარ გააჩნდა სამხედრო და ფინანსური რესურსი ოსმალეთზე თავდასხმისთვის. მათ ევროპულ საზღვრებზე ნახევარსაუკუნოვანი ჯვაროსნული საფრთხის დასასრულის შემდეგ, მურადის ძე მეჰმედ II-მ თავისუფლად შეძლო ალყა მოექცია კონსტანტინოპოლისთვის 1453 წელს.

წინაპირობა
----------

1444 წელს უნგრეთის მეფემ, პოლონეთის ვლადისლავ III-მ, დაარღვია ათწლიანი ზავი (სეგედის ზავი), რომელიც არსებობდა ოსმალეთის იმპერიასთან და წამოიწყო ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობა. ვარნას ბრძოლაში , ჯვაროსანთა ჯარი ოსმალეთის ძალებს შეხვდა. ჯვაროსანთა ჯარი განადგურდა და მათი მეფე მოკლეს. ორი წლის შემდეგ, 1446 წელს, სულთანი მურად II დაბრუნდა ბალკანეთში, რათა შური ეძია ხელშეკრულების დარღვევისთვის, რომელიც წინ უძღოდა ბრძოლას. იმ წელს მისმა არმიამ დაიპყრო პელოპონესის ნახევარკუნძული, შემდეგ, პაპ ნიკოლოზ V-ის მიერ ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობის გამოცხადების შემდეგ, მურადი ალბანეთი შეიჭრა. ვარნაში დამარცხებიდან ოთხი წლის შემდეგ, ჯონ ჰუნიადი, უნგრეთის უმდიდრესი მიწის მესაკუთრე, შეუერთდა ალბანეთის ომის ლიდერ გეორგ სკანდერბეგის ალიანსს, რომელიც ასევე მოიცავდა სერბეთსა და ბოსნიას. ოსმალეთის არმიის დასამარცხებლად ჰუნიადიმ შეადგინა 24000 კაციანი არმია, მათ შორის 8000 ვლახეთიდან. მისი უნგრელი კავალერია დაკომპლექტებული იყო გერმანელი და ბოჰემელი ქვეითი დაქირავებული ჯარისკაცებით. ჰუნიადის სტრატეგია ეფუძნებოდა ბალკანეთის ხალხის მოსალოდნელ აჯანყებას, მოულოდნელ შეტევას და ოსმალეთის მთავარი ძალის განადგურებას ერთ ბრძოლაში, მის მოკავშირეებთან დაკავშირების შემდეგ.

1448 წლის სექტემბერში ჰუნიადიმ თავისი ძალები დუნაის გასწვრივ გაატარა და დაბანაკდა სერბეთში, კოვინის გვერდით, სერბეთის დედაქალაქ სმედერევოს გარეთ. მთელი თვის განმავლობაში უნგრელები დაბანაკებულები დარჩნენ და ელოდნენ თავიანთ გერმანელ, ვლახეთელ, ბოჰემელ და ალბანელ მოკავშირეებს.ალბანეთის არმია სკანდერბეგის მეთაურობით შეფერხდა, რადგან ოსმალეთმა და მათმა მოკავშირეებმა ხელი შეუშალეს ჰუნიადის ჯართან დაკავშირებას. ითვლება, რომ ალბანეთის არმია შეაფერხა სერბმა დესპოტმა ჯურაჯ ბრანკოვიჩმა, რომლის არმიამ დაიპყრო მთის უღელტეხილები სერბეთ-ალბანეთის საზღვარზე და თავს დაესხა ჩრდილოეთ ალბანეთს. სერბებმა უარი თქვეს ჰუნიადის ძალებთან შეერთებაზე თურქებთან ადრინდელი ზავის გამო. ბრანკოვიჩის ზუსტი როლი სადავოა. შედეგად, სკანდერბეგმა გაანადგურა და გაძარცვა ბრანკოვიჩის სამფლობელოები, როგორც სასჯელი ქრისტიანული საქმის მიტოვებისთვის. ჰუნიადიმ გადაწყვიტა არ დალოდებოდა სკანდერბეგსა და მისით გაძლიერებას ბრძოლის გასახსნელად.

ბრძოლა
------

ჯვაროსნები, რომელთა რიცხვი 22,000-30,000 იყო, ჩავიდნენ კოსოვოს ველზე (1389 წელს კოსოვოს პირველი ბრძოლის ადგილი, სერბებსა და ოსმალებს შორის) და ოსმალეთის 40,000-60,000 კაციან არმიას დაუპირისპირდნენ. სულთან მურადი მეთაურობდა ქვემეხებისა და ჯანის დიდ ნაწილს, ხოლო მისი ვაჟი და მომავალი მემკვიდრე, 16 წლის მეჰმედი, რომელიც პირველად მონაწილეობდა ბრძოლაში, ხელმძღვანელობდა ანატოლიის ჯარებს მარჯვენა ფლანგზე. ჰუნიადი ბრძოლაში მეთაურობდა თავისი არმიის ცენტრს, ხოლო ჯვაროსნების მარჯვენა ფრთა ვლახეთის მეთაურობის ქვეშ იყო. უნგრელებს ჰქონდათ გრძელი ცეცხლსასროლი იარაღი. იმის გამოთვლებით, რომ ოსმალების დასამარცხებლად მას 40000-ზე მეტი კაცი დასჭირდებოდა, უნგრეთის რეგენტი ცდილობდა ანტიოსმალეთის ალბანურ ძალებთან შეერთებას, რომელიც შესაძლოა სკანდერბეგის მეთაურობით იყო. ოსმალებმა თავიანთ ბაზაზე, სოფიაში მიიღეს ჯვაროსნული არმიის მარშრუტის შესახებ ინფორმაცია და შემდგომში დაიწყეს თავიანთი მებრძოლების მომზადება.

მას შემდეგ, რაც ვერ შეძლო ოსმალეთის მთავარი არმიის პოვნა, რომელიც, მისი აზრით, ჯერ კიდევ მათ დედაქალაქში ედირნეში, მაგრამ 17 ოქტომბერს ჰუნიადი მოულოდნელად დაიჭირეს მაშინ, როდესაც ოსმალეთის არმია კოსოვოს ველზე მისი ჯარის წინაშე გამოჩნდა. მან პლემენტინას ბორცვზე ააგო ტაბორის ვაგონის ციხესიმაგრე, საიდანაც ოსმალეთს ებრძოლა. ოსმალებმა საპასუხოდ საკუთარი საწყობი ააშენეს. ბრძოლა დაიწყო მაშინ, როდესაც ჰუნიადმა შერეული კავალერიით (მსუბუქი და მძიმე) შეუტია ოსმალეთის ფლანგებს. ოსმალური ფლანგები, რომლებიც შედგებოდა რუმელიისა და ანატოლიის ჯარისკაცებისგან, მარცხდებოდნენ, სანამ თურქული მსუბუქი კავალერია არ მოვიდა მათ გასაძლიერებლად. 18/19 ოქტომბრის ღამეს მოხდა კავალერიის შეტაკება სალაროების ფლანგებზე და ჯვაროსანთა ღამის შეტევაა მათი ვაგონებისა და თოფების გამოყენებით სულთნის ცენტრალური პოზიციის წინააღმდეგ.18/19 ოქტომბრის ღამეს მოჰყვა დიდი სისხლისღვრა, მაგრამ ამით საბოლოო შედეგი არ დაფიქსირებულა. ქრისტიანული ფლანგები შემდგომ განადგურდა და გადარჩენილებმა უკან დაიხიეს ჰუნიადის მთავარ ძალებთან შესაერთებლად. 19 ოქტომბერს მურად II-მ გამოიყენა თავისი სიპაჰი კავალერია თესალიიდან ჯვაროსნული ლაშქრის მარცხენა ფლანგზე კავალერიის წინააღმდეგ საერთო იერიშთან ერთად მთელი ხაზის გასწვრივ, რათა ჰუნიადის ძირითადი შეტევისგან გადაეტანა ყურადღება. მანევრმა იმუშავა და მას ვლახეთის, მოლდოვისა და უნგრეთის კავალერია მოწყვიტეს. მათ ტყვეები არ წაიყვანეს.

როდესაც ჰუნიადიმ დაინახა ფლანგების დამარცხება, მან შეუტია თავისი ძირითადი ძალებით, რომელიც შედგებოდა რაინდებისა და მსუბუქი ქვეითებისგან. იანიჩარების კორპუსი არ იყო წარმატებული; ცხენოსანმა ჯარმა მოახერხა წინსვლა ოსმალეთის ცენტრის გავლით, მაგრამ შეჩერდა მათ ბანაკთან. როდესაც მთავარი შეტევა შეჩერდა, ოსმალეთის ქვეითი ჯარი გადაჯგუფდა და წარმატებით უკუაქცია უნგრელი რაინდები. მსუბუქი კავალერია, რომელიც ახლა რაინდთა მხარდაჭერის გარეშე იყო, ასევე დაძლეულ იქნა. შემდეგ ჯვაროსანთა არმიის დიდმა ნაწილმა უკან დაიხია თავის ბანაკში. 20 ოქტომბერს ვალაჩები ოსმალეთის მხარეზე გადავიდნენ მას შემდეგ, რაც მურადისგან კარგი პირობები მიიღეს. ამის გამო ჰუნიადი ძირითადად დაუცველი დარჩა.

მურად II ბრძოლას პირადად აკვირდებოდა. იანიჩრები თავს დაესხნენ და დახოცეს ყველა მარაგში დარჩენილი. ჰუნიადი გაიქცა, მაგრამ მოგვიანებით სერბებმა შეიპყრეს. ღამით თურქი ქვეითები უნგრელებს შაშხანებს ესროდნენ, რომლებმაც თოფებით უპასუხეს. მეორე დღეს, საბოლოო შეტევამ გაანადგურა უნგრეთის დარჩენილი არმია.

შემდგომი
--------

ამ დამარცხების შემდეგ ქრისტიანულმა ბალკანურმა სახელმწიფოებმა ვერ შეძლეს წინააღმდეგობის გაწევა ოსმალეთისთვი. საბოლოოდ, ერთმანეთის მიყოლებით მოხვდნენ ოსმალეთის იმპერიის კონტროლის ქვეშ. ჰუნიადი დაიპყრო ბრანკოვიჩმა სერბეთში უნგრეთის არმიის მიერ მიყენებული ზიანის საპასუხოდ. ჰუნიადის გათავისუფლებისთვის უნდა გადაეხადათ 100 000 ფლორინი, როგორც გამოსასყიდი თანხა.ამავდროულად უნდა დაებრუნებინა ის დომენები, რომლებიც ჰუნიადიმ ჩამოართვა ბრანკოვიჩს და ჰუნიადის მემკვიდრე უნდა დანიშნულიყო ბრანკოვიჩის ქალიშვილზე, მისი მეფობის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში ჰუნიადი წარმატებით იცავდა უნგრეთის სამეფოს ოსმალეთის ლაშქრობებისგან. ჰუნიადის მხარდაჭერისთვის სასჯელის სახით, მურადმა 1449 წელს შეუტია და დაიმორჩილა ვლახეთი, რასაც მოჰყვა ალბანეთი 1450 წელს, სადაც სკანდერბეგმა განაგრძო წინააღმდეგობა, დაარღვია მურადის მიერ მოწყობილი კრუჟის ციხესიმაგრის ალყა 1451 წელს. იმ წელს მურადი გარდაიცვალა. ტახტზე ავიდა მისი 19 წლის ვაჟი მეჰმედ II, რომელმაც კონსტანტინოპოლის დაცვის შემდეგ 1453 წელს დაიწყო ახალი სამხედრო კამპანია სერბეთის წინააღმდეგ 1454 წელს.

სქოლიო
------

* G.A. Àgoston. *Encyclopedia of the Ottoman Empire*.  Facts On File, Incorporated. ISBN 978-1-4381-1025-7.
* A. Mikaberidze/ა. მიქაბერიძე (2011). *Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia*.  ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-337-8.
* Kristo Frashëri (2002). *Gjergj Kastrioti Skënderbeu: jeta dhe vepra, 1405–1468*.  Botimet Toena. ISBN 99927-1-627-4.
* C. Phillips. *Encyclopedia of Wars: G-R*.  Facts On File. ISBN 978-0-8160-2853-5. ციტირების თარიღი: 2022-01-17.
* E.C. Antoche (2017). "Hunyadi's Campaign of 1448 and the Second Battle of Kosovo Polje (October 17–20)", *Reconfiguring the Fifteenth-Century Crusade*,   გვ. 245–285. ISBN 978-1-137-46280-0.
* J.B. Bury. *The Cambridge Medieval History volumes 1-5*.  Plantagenet Publishing.
* P. Connolly (2016). *The Hutchinson Dictionary of Ancient and Medieval Warfare*.  Taylor & Francis. ISBN 978-1-135-93681-5.
* C. Turnbull (2012). *The Ottoman Empire 1326–1699*.  Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-78200-422-6.
* W.T. Treadgold (1997). *A History of the Byzantine State and Society*.  Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2630-6.
* T. Pálosfalvi (2018). *From Nicopolis to Mohács: A History of Ottoman-Hungarian Warfare, 1389-1526*.  Brill. ISBN 978-90-04-37565-9.
* M. Molnár (2001). *A Concise History of Hungary*.  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66736-4.
* J.W. Sedlar (2013). *East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500*.  University of Washington Press. ISBN 978-0-295-80064-6.
* C.J. Rogers (2010). *The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology*.  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-533403-6.
* F. Babinger (1978). *Mehmed the Conqueror and His Time*.  Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01078-6.
* Maddock, R.; Ponkanen, R. (2016). *The 1300 Year's War: Volume 2*. Xlibris US. ISBN 978-1-5245-4935-0
* Housley, N. (2017). *Reconfiguring the Fifteenth-Century Crusade*. Palgrave Macmillan UK. ISBN 978-1-137-46281-7

1. 1 2  Mikaberidze 2011, p. 373. sfn error: no target: CITEREFMikaberidze2011 (help)
2. 1 2 3  Turnbull 2012, p. 34. sfn error: no target: CITEREFTurnbull2012 (help)
3. ↑  Turnbull 2012, p. 35. sfn error: no target: CITEREFTurnbull2012 (help)
4. 1 2  Phillips & Axelrod 2005, p. 20. sfn error: no target: CITEREFPhillipsAxelrod2005 (help)
5. ↑  Bradford 2004, p. 733. sfn error: no target: CITEREFBradford2004 (help)
6. 1 2 3 4  Sedlar 2013, p. 393. sfn error: no target: CITEREFSedlar2013 (help)
7. 1 2  Rogers, Caferro & Reid 2010, p. 1-PA471. sfn error: no target: CITEREFRogersCaferroReid2010 (help)
8. ↑  Frashëri 2002, p. გვ. 160–161
9. ↑  Sedlar 2013, p. 248. sfn error: no target: CITEREFSedlar2013 (help)
10. ↑  Vaughan, Dorothy Margaret (1954-06-01). *Europe and the Turk: a pattern of alliances, 1350-1700*.  AMS Press,   გვ. 62. ISBN 9780404563325.
11. ↑  Sedlar, Jean W. (1994). *East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500*.  University of Washington Press,   გვ. 393. ISBN 9780295972909.
12. ↑  Babinger, Manheim & Hickman 1978, p. 40. sfn error: no target: CITEREFBabingerManheimHickman1978 (help)
13. ↑  Frashëri 2002, p. 160–161
14. ↑  Kenneth, Setton (1997). *The papacy and the Levant, 1204–1571: The thirteenth and fourteenth centuries*. Philadelphia:  American Philosophical Society,   გვ. 100. ISBN 978-0-87169-127-9. „Scanderbeg intended to go "peronalmente" with an army to assist Hunyadi, but was prevented from doing so by Branković, whose lands he ravaged as punishment for the Serbian desertion of the Christian cause."
15. 1 2  Bury, p. 1814. sfn error: no target: CITEREFBury (help)
16. ↑  Antoche 2017, p. 253. sfn error: no target: CITEREFAntoche2017 (help)
17. ↑  Turnbull 2012, p. 36. sfn error: no target: CITEREFTurnbull2012 (help)
18. ↑  Connolly, Gillingham & Lazenby 2016, p. 182. sfn error: no target: CITEREFConnollyGillinghamLazenby2016 (help)
19. ↑  Connolly, Gillingham & Lazenby 2016, p. 182: "Hunyadi led 24,000 - 30,000 men including 10,000 Wallachians, but should have waited to join Scanderbeg's troops before confronting Murad's force of 40,000.". sfn error: no target: CITEREFConnollyGillinghamLazenby2016 (help)
20. ↑  Molnár, Miklós & Magyar 2001, p. 65. sfn error: no target: CITEREFMolnárMiklósMagyar2001 (help)
21. ↑  Àgoston & Masters 2010, p. 518. sfn error: no target: CITEREFÀgostonMasters2010 (help)