**მარკუს რაინერი** ( გერმ. Markus Reiner, ებრ. מרכוס רַיינֶר დ. 5 იანვარი, 1886, ჩერნივცი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 25 აპრილი, 1976 წ. ) — ისრაელელი ინჟინერი, მეცნიერი-ფიზიკოსი, რეოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ისრაელის პრემიის ლაურეატი ზუსტ მეცნიერებებში (1958), ისრაელის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, ტექნიონის (ჰაიფა) პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

მარკუს რაინერი დაიბადა ჩერნივციში (ახლანდელი ჩერნივცი, უკრაინა) 1886 წლის დასაწყისში ეფროიმ იციკ (1857–?) და რეიჩელ რაინერების ოჯახში. 1903-1909 წლებში სწავლობდა ვენის უმაღლეს ტექნიკურ სკოლაში,  დასრულების შემდეგ მიიღო ინჟინერიის დიპლომი, მოგვიანებით კი, პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე, მიიღო დოქტორის ხარისხი ტექნოლოგიებში.  .მუშაობდა ინჟინრად სახელმწიფო რკინიგზაში, ჯერ ავსტრია-უნგრეთში, ხოლო მისი დაშლის შემდეგ რუმინეთში.  ომის წლებში მსახურობდა ავსტრიის არმიაში, მიიღო ლეიტენანტის წოდება. 

ომისშემდგომ წლებში აქტიურ მონაწილეობას იღებდა სიონისტურ მოძრაობაში. ის იყო ბუკოვინას სიონისტური ორგანიზაციის აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, იქ მოაწყო "კერენ ხა-იესოდის" ფილიალი და 1921 წლის სექტემბერში იყო კარლსბადის XII მსოფლიო სიონისტური კონგრესის დელეგატი. 1922 წელს ემიგრაციაში წავიდა პალესტინაში, სადაც მონაწილეობა მიიღო გალილეაში კიბუც ხეფციბას დაარსებაში. მარკუს რაინერი ორჯერ დაქორწინდა — 1923 წელს მარგალიტ ობერნიკზე, ხოლო 1929 წელს რივკა შენფელდზე. ორივე ქორწინებაში შეეძინა ოთხი შვილი — ვაჟი ეფრემი და ქალიშვილი ჰანა პირველი ქორწინებიდან და ორი ქალიშვილი — დორითი და შლომიტი -— მეორედან  .

პალესტინაში გადასვლის შემდეგ, რაინერი 25 წლის განმავლობაში მუშაობდა ინჟინრად იერუსალიმში საზოგადოებრივი სამუშაოების განყოფილებაში, რომელიც შედიოდა ბრიტანეთის მანდატის ორგანიზაციულ სტრუქტურაში. რაინერის, როგორც ინჟინრის ფუნქციებში შედიოდა წმინდა სამარხის ეკლესიის დამხმარე სტრუქტურების დიზაინი და ჰეროდეს პირველი ეპოქის სარწყავი არხების აღდგენა იერიქონში. თავისუფალ დროს იგი დაინტერესდა სითხის თეორიით და 1940-იანი წლების ბოლოს მოიპოვა მსოფლიო სახელი, როგორც ფიზიკოსმა.  რაინერი ასევე რეგულარულად აქვეყნებდა სტატიებს პოლიტიკურ თემებზე პრესაში 

1947-1949 წლებში რაინერი იყო თელ-ავივის ისრაელის სტანდარტების ინსტიტუტის სამეცნიერო კონსულტანტი , ხოლო 1948 წელს მიიღო პროფესორის თანამდებობა ჰაიფას ტექნიონის მექანიკის განყოფილებაში, სადაც ასწავლიდა გარდაცვალებამდე (1976).

წვლილი მეცნიერებაში
-------------------

1926 წელს გამოქვეყნდა მარკუს რაინერის სტატია პლასტიკური სითხის (ანუ სითხის, რომელიც მიედინება მხოლოდ მაშინ, როცა მექანიკური ზეწოლა აჭარბებს გამოსავლის ბარიერს) თეორიული ასპექტების შესახებ მილის მეშვეობით. სტატიამ მიიპყრო საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოების ყურადღება. 1928 წელს, იუჯინ ბინგამის მიწვევით რაინერი ესტუმრა ლაფაიეტის კოლეჯს ისტონში ( პენსილვანია). ამ შეხვედრის დროს ბინგამზე იმდენად დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მასალების სითხისა და დეფორმაციის როლმა ცოდნის სხვადასხვა სფეროში, რომ მეცნიერებას, რომელიც სწავლობს ამ ფენომენებს, ახალი სახელი, რეოლოგია ( ფიზიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის მატერიის დეფორმაციასა და დინებას). 1929 წელს მან და რაინერმა დააარსეს რეოლოგიური საზოგადოება აშშ-ში. 

მარკუს რაინერი 80 წლის მიღწევის შემდეგაც ეწეოდა აქტიურ სამეცნიერო კვლევებს. მან გამოაქვეყნა 150-ზე მეტი ნაშრომი რეოლოგიაზე, რამაც უდიდესი წვლილი შეიტანა მყარი და არაწრფივი სითხეების ქცევის შესწავლაში.  მკვლევარის ინტერესის სფეროში შედიოდა შემდეგი სახის კვლევები: სხეულების დეფორმაცია, პლასტიკური დინება და სიბლანტე მრავალფაზიან სისტემებში. კერძოდ, მან შეიმუშავა შეკუმშვადი სითხის თეორია და 1945 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი, სადაც ჰამილტონ-კელის ფორმულის გამოყენების დემონსტრირება მოახდინა. მეცნიერების ერთმა ისტორიკოსმა დაწერა, რომ ეს პუბლიკაცია აღნიშნავს „ უწყვეტი მექანიკის, როგორც რაციონალური მეცნიერების ხელახლა დაბადებას". 1950-იანი წლების შუა ხანებში რაინერმა შეიმუშავა ცენტრიდანული ჰაერის ტუმბო, რომელიც დაფუძნებულია ორ მჭიდროდ დაშორებულ კოაქსიალურ დისკზე; როდესაც ერთ-ერთი მათგანი სწრაფად ბრუნავს, გაზი იწოვება დისკების კიდიდან და გამოიდევნება ღერძის მახლობლად არსებული ხვრელის საშუალებით. ამ ფენომენისთვის შემოთავაზებული იყო სხვადასხვა ახსნა (მათ შორის ნავიე-სტოქსის განტოლებაზე დამყარებული); თავად რაინერმა ის დაუკავშირა ჰაერში ნორმალური სტრესული ეფექტის არსებობას. 

რაინერმა ასევე მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა რეოლოგიურ ტერმინოლოგიაში. სწორედ მას ეკუთვნის ტერმინი "დებორას რიცხვი ", რაც გულისხმობს ბიბლიურ ფრაზას "მთები დნება უფლის წინაშე" წინასწარმეტყველ დებორას სიმღერიდან და ტერმინი „ ჩაიდნის ეფექტი" (ინგლ. teapot effect ). მისი წიგნი "ათი ლექცია თეორიულ რეოლოგიაზე" (ინგლ. Ten Lectures on Theoretical Rheology ) გახდა პირველი სახელმძღვანელო ამ თემაზე და მის ზოგიერთ სხვა წიგნთან ერთად ითარგმნა სხვადასხვა ენაზე. რეინერის 46 პუბლიკაცია წლების განმავლობაში შემდგომში გამოიცა როგორც Selected Papers on Rheology. 

მარკუს რეინერი იყო მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესების დელეგატი 1927 და 1954 წლებში ბოლონიასა და ამსტერდამში, აგრეთვე თეორიული და გამოყენებითი მექანიკის საერთაშორისო კავშირის კონგრესებზე 1930 და 1952 წლებში სტოკჰოლმსა და სტამბულში.  ის იყო ისრაელის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1956 წელს თელ-ავივის მერიამ მიანიჭა ვაიცმანის პრემია, ხოლო 1958 წელს — ისრაელის პრემია ზუსტი მეცნიერებების დარგში .

სქოლიო
------

1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
3. ↑  მონაცემთა ბაზა<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8513'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1630548'></a>
4. 1 2 3 4 5 6  Тидхар 1956. sfn error: no target: CITEREFТидхар1956 (help)
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  Markovitz 1976. sfn error: no target: CITEREFMarkovitz1976 (help)