recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვაზელონის მონასტერი** (ბერძ. Αγιος Ιωάννης Βαζελώνος) მდებარეობს მაჩხის ოლქში, ტრაპიზონის პროვინცია, თურქეთი. ქალაქ ტრაპიზონიდან 40 კილომეტრის დაშორებით.

ისტორია
-------

მონასტერი დაახლოებით 270 წელს აიგო. ის ხალდიის რეგიონიში განსაკუთრებულ როლს თამაშობდა, როგორც რელიგიურ ასევე კულტურულ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში. ითვლებოდა ერთ-ერთ უმდიდრეს მონასტერად, რასაც მოწმობს ის ფაქტიც, რომ სუმელას მონასტერის ასაგებად თანხა ვაზელონის მონასტრიდან გამოიყო. ისტორიის განმავლობაში მონასტერი მრავალი თავდასხმის მსხვერპლი გახდა. 490 წელს ის დაარბია სასანიდურმა სპარსეთმა, რასაც 400-მდე ბერი შეეწირა. 565 წელს აღადგინა ბიზანტიის იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა. თანამედროვე ნაგებობა აიგო ტრაპიზონის იმპერიაში და თარიღდება 1410 წლით. ოსმალთა ბატონობის პერიოდში (1453–1922) მონასტერი მრავალჯერ გაიძარცვა. 1821 წელს მონასტრის წინამძღვარმა ქრიზანთოსმა დიპლომატიური ხერხებით და სიმდიდრის გაცემით მოახერხა მიმდებარე 40 სოფლისთვის ხოცვა-ჟლეტა აერიდებინა. 1922 წელს მონასტერი სრულიან დაიშალა და დღემდე ამ მდგომარეობაში იმყოფება. მონასტრის უკანასკნელმა ბერმა, დიონისიოს ამარანტიდისმა მოახერხა წმ. იოანე ნათლისმცემლის ხატის გადარჩენა, რომელიც შემდგომ აგია ტრიადას მონასტერში დაასვენეს, მდებარეობს სერესში, საბერძნეთი.

მონასტრის არქივიდან მხოლოდ ერთადერთი ნივთი გადარჩა, რომელიც დღეს სანქტ-პეტერბურგის ისტორიის სახელმწიფო მუზეუმში ინახება.

ეკლესიის ჩრდილოეთ გარე კედელზე გამოსახული ფრესკა ასახავს: სამოთხეს, ჯოჯოხეთს და განკითხვის დღეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერისტერეოტას მონასტერი

გალერეა
-------

* მონასტრის ხედიმონასტრის ხედი
* ფრესკაფრესკა

სქოლიო
------

1. ↑  Trabzon gezisi tr.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — მაისი 12, 2008. ციტირების თარიღი: სექტემბერი 10, 2019.
2. ↑  Trabzon travel guide. ციტირების თარიღი: 30 September 2016.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Monasteries of Trabzon
* Monastery of Saint John Vazelon

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვაზელონის მონასტერი***
**ვაჟა მაკალათია** (დ. 21 აგვისტო, 1958, ბათუმი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკისა და სანტექნიკის ფაკულტეტი.

1982-1984 წლებში მუშაობდა რუსეთის ფედერაციის ქალაქი ულიანოვსკის სპეციალიზებულ სამშენებლო ტრესტ „სპეცმშენი"-ს №1290 მოძრავ-მექანიზებული კოლონის მშენებელ ოსტატად. 1984-1991 წლებში საქართველოს საწარმოო და სამეცნიერო-კვლევით გაერთიანება „საქართველოს შავი ზღვის ნაპირდაცვის" ქალაქი ბათუმის სპეციალიზებულ მოძრავ-მექანიზებული კოლონის უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად (უბნის უფროსად). 1991-1993 წლებში იყო საქართველოს საზღვაო სანაოსნოს სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს სამუშაოთა მწარმოებელი. 1993-1997 წლებში მუშაობდა რუსეთის ფედერაციის, ულიანოვსკის ოლქის, სურსკის რაიონის სამშენებლო კოოპერატივ „ინვესტიცია"-ს უდროს სამუშაოთა მწარმოებლად (უბნის უფროსად). 1997-1999 წლებში მუშაობდა საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს საბინაო-კომუნალური დეპარტამენტის ტრანსპორტისა და ენერგეტიკის სამმართველოს მთავარ სპეციალისტად. 1999-2000 წლებში საწარმოო-ტექნიკური სამმართველოს უფროსის მოადგილედ. 2000-2003 წლებში იყო კეთილმოწყობისა და სანიტარული სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 2003-2005 წლებში მუშაობდა ქალაქი თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის, არქიტექტურულ-სამშენებლო და ადმინისტრაციული ზედამხედველობის განყოფილების მთავარ სპეციალისტად. 2005-2006 წლებში იყო ქალაქი თბილისის მერიის ადმინისტრაციული ინსპექციის ნებართვების განყოფილების ჯგუფის უფროსი. 2006-2012 წლებში მუშაობდა შპს „გლობალ-ბლოკი"-ს დირექტორის მოადგილედ. 2012-2014 წლებში იყო შპს „ტრიჯიტი"-ს მშენებლობის ტექნიკური ზედამხედველი. 2014 წლიდან ა(ა)იპ „თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის" დირექტორის მოადგილეა. მისი მონაწილეობითა და ზედამხედველობით აშენებულ იქნა არაერთი სასოფლო-სამეურნეო და სამრეწველო დანიშნულების ობიექტი, ასევე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლები მონოლითური საწარმოო-ტექნოლოგიური მეთოდით, ქალაქ ბათუმში, ხელოვნური საინჟინრო ნაგებობები, კომუნალური მეურნეობის ობიექტები და სხვა. მრავალწლიანი შრომითი საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საუწყებო ჯილდოები და საპატიო სიგელები.

ლიტერტურა
---------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, წიგნი 2, თბ. 2021, გვ. 178-179

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა მაკალათია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვაჟა ჩაგუნავა** (დ. 14 ოქტომბერი, 1937, თბილისი — გ. 2016) — ქართველი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
---------

1964 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1965-1967 წლებში მუშაობდა საქართველოს საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამინისტროს თბილისის საყოფაცხოვრებო მომსახურების სამმართველოს საპროექტო ბიუროში პროექტის მთავარ არქიტექტორად. 1967 წლიდან საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტის" მე-4 არქიტექტურული სახელოსნოს ჯგუფის ხელმძღვანელი იყო. 1995-2001 წლებში პროექტის მთავარი არქიტექტორი. მისი ავტორობით შექმნილი და განხორციელებულია მრავალსართულიანი საცხოვრებელი შენობა თამარ მეფის გამზირზე (1969), 132-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი ნიკოლაძის ქუჩაზე (1972), 16-სართულიანი საცხოვრებელი სახლი ატენის ქუჩაზე, 132-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი იყალთოს გორაზე, 16-სართულიანი საცხოვრებელი სახლი (არქიტექტორთა კავშირისთვის) სიმონ ჩიქოვანის ქუჩაზე. ასევე, ინდივიდუალური სააგარაკო ვილები: ნატახტარში, მცხეთაში, კოჯორში, წყნეთში, ბეთანიაში, მარტვილში, საგურამოში, ციხისძირში, კახეთში. მისი პროექტით ჩატარებულია აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის ოქროს ფონდის საგამოფენო დარბაზის რეკონსტრუქცია. მონაწილეობდა არქეოლოგიურ და ეთნოგრაფიულ ექსპედიციებში. ძეგლების აზომვითი სამუშაოების შესასრულებლად, როგორც მხატვარ-არქიტექტიორი.

ლიტერტურა
---------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 624

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა ჩაგუნავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
წმინდა ვასილი ნეტარის ტაძარი
ფრაგმენტი
**ვასილი ნეტარის ტაძარი** (რუს. Собор Василия Блаженного) — რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლი მოსკოვში, მრავალგუმბათოვანი ეკლესია. მდებარეობს წითელ მოედანზე. შვიდი გუმბათი სამყაროს შექმნის შვიდ დღეზე მიანიშნებს, ტრადიციულად რუსეთის ევროპასა და აზიაში უნიკალური მდებარეობის სიმბოლოდ მიიჩნევა. 

საკათედრო ტაძარი ივანე მრისხანეს ბრძანებით ააგეს 1555-1561 წლებში ყაზანის სახანოზე გამარჯვების აღსანიშნავად ხუროთმოძღვრებმა ბარმამ და პოსტნიკმა. 1588 წელს ცარმა ფიოდორ ივანოვიჩმა აღმოსავლეთ ნაწილში კაპელა დაამატა ვასილი ნეტარის საფლავის თავზე, ეს უკანასკნელი შემდგომში რუსულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა და ტაძარიც მის სახელს ატარებს.

ტაძარი წითელი მოედნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს (55°45′08.88″N, 37°37′23.00″E), კრემლის სპასსკაიას კოშკის პირდაპირ. არც თუ ისე დიდი ზომის ტაძარი ერთ საფუძველზე ნაგები ცხრა კაპელისგან შედგება. კათედრალის დიზაინი იმ დროისთვის თანამედროვე დაფერილი ეკლესიების ტრადიციაშია გადაწყვეტილი, კოლომენსკოეს ტაძრის (1530) და დიაკოვოს ეკლესიის მსგავად (1547).

კათედრალის წინ ბაღში დიმიტრი პოჟარსკისა და კუზმა მინინის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას. ქანდაკება თავდაპირველად წითელი მოედნის ცენტრში იდგა, თუმცა საბჭოთა მთავრობამ ჩათვალა, რომ ის პარადებს ხელს უშლიდა და 1936 წელს კათედრალის წინ გადაიტანა.

თავდაპირველი კონცეფციით უნდა აგებულიყო კაპელათა ნიშები, რომლებიც მიეძღვნებოდა ყოველ წმინდანს, რომლის დღესაც მეფე ბრძოლაში გაიმარჯვებდა, თუმცა ერთი ცენტრალური გუმბათის აშენებამ ეს ნიშები ერთ კათედრალში გააერთიანა. ლეგენდის თანახმად ივანე მრისხანემ არქიტექტორი პოსტნიკ იაკოვლევი დააბრმავებინა, რათა მას ამ ტაძარზე უფრო ბრწყინვალე ნაგებობა სხვისთვის არ აეშენებინა. ვარაუდობენ, რომ კათედრალში გარკვეული ელემენტები ყაზანის ქოლშარიფის მეჩეთის მოტივებს იმეორებდა, ვინაიდან ეს მეჩეთი ყაზანის სახანოს მთავარი სიმბოლო იყო. თუმცა ამ მეჩეთის თავდაპირველი სახე უცნობია.

რესურსები ინეტრნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვასილი ნეტარის ტაძარი***

* ვასილი ნეტარის ტაძარი 3D განზომილებაში[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსეთის შვიდი საოცრება |
| --- |
|  |
| 
* ბაიკალი
* გეიზერების ხეობა
* მამაის ყორღანი და დედა-სამშობლო
* პეტერგოფის სასახლე
* ვასილი ნეტარის ტაძარი
* მანპუპუნიორი
* იალბუზი
 |

 |
**ვასილ დიმიტრის ძე ჯორჯაძე**, *ბაზილ ჯორჯაძე* (ფრანგ. Basile Djordjadze) (დ. 29 მაისი, 1886, თბილისი, — გ. 10 დეკემბერი, 1952, პარიზი, დაკრძალულია სენტ–ჟენევიევ დე ბუას სასაფლაოზე) — ქართველი ფერმწერი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოდპოლკოვნიკი.

დაამთავრა თბილისის კადეტთა ქვეითი სასწავლებელი (1901). სპეციალური სამხატვრო განათლება არ მიუღია; სამხედრო სასწავლებელში ხატვას ასწავლიდა ოსკარ შმერლინგი. იყო სახვითი ხელოვნების წამახალისებელი კავკასიური საზოგადოების წევრი. 1914 წელს საზოგადოებამ თბილისში ჯორჯაძის პერსონალური გამოფენაც მოაწყო. I მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში იყო თბილისის გრენადერთა პოლკოს პოდპოლკოვნიკი. იბრძოდა ჯერ თურქეთის, შემდეგ გალიციის ფრონტზე. დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა. 1918 წელს საქართველოშო დაბრუნდა. 1919-1920 წლებში მონაწილეობდა საქართველოს სამხატვრო საზოგადოების გამოფენებში. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო. ცხოვრობდა პარიზში. 1925 წელს პარიზში მოღვაწე ქართველ მომღერალთა გუნდისთვის შექმნა ძველაქართული კოსტუმები. 1926 და 1945-1953 წლებში იყო დამოუკიდებელ მხატვართა საზოგადოების („დამოუკიდებელთა სალონი") წევრი. 1945 წელს მისი ნამუშევრები წარმოდგენილი იყო პარიზში გამართულ რუს მხატვართა და მოქანდაკეთა გამოფენაზე. ჯორჯაძის ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ხელოვნების მუზეუმში (1958 წელს შესწირა მხატვრის დამ, მუსიკოსმა თამარ ჯორჯაძემ), თბილისის ისტორიის მუზეუმში („ქარვასლა") და საზღვარგარეთის კერძო კოლექციებში.

ლიტერატურა
----------

* ოქროსცვარიძე, ნინო. მხატვარი ვასილ ჯორჯაძე / ნინო ოქროსცვარიძე. - თბ. 2010;
* ციციშვილი, მაია. ჯორჯაძე (ბაზილი) ვასილ // ქართული მხატვრობა - განვითარების ისტორია : XVIII-XIX საუკუნეები / მაია ციციშვილი, ნინო ჭოღოშვილი. - თბილისი, 2013.- გვ. 349-350.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ ჯორჯაძე. ქართველები უცხოეთში: ბიოგრაფიები და მოღვაწეობა (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
**ვარადერო** (ესპ. Varadero) — საკურორტო მნიშვნელობის ქალაქი კუბაში, მატანსასის პროვინციაში. წარმოადგენს კარიბის ზღვის აუზის ერთ-ერთ უმსხვილეს საკურორტო ზონას. ქალაქს ეწოდება აგრეთვე პლაია-ასული, რაც ესპანურად „ცისფერ პლაჟს" ნიშნავს. ვარადერო მდებარეობს იკაკოსის ნახევარკუნძულზე, კარდენასის ყურესა და ფლორიდის სრუტეს შორის. ქვეყნის დედაქალაქ ჰავანიდან მდებარეობს აღმოსავლეთით 140 კილომეტრში, ვია-ბლანკას გზატკეცილის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე. ნახევარკუნძულის უდიდესი სიგანე მხოლოდ 2,5 კილომეტრია, რომლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე წარმოდგენილია ნაკრძალი და პირველყოფილი ტყეები პლაჟებთან ერთად. იკაკოსის პარკის ფართობია 3,12 კმ², შეიქმნა 1974 წელს. ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში არის აეროპორტი. პირველად ვარადერო მოიხსენიება 1555 წელს. 1872 წლიდან მოქმედებს როგორც კურორტი. XX საუკუნის 30-იანი წლებიდან დაიწყო ქალაქის ინტენსიური განვითარება. სანაპირო თეთრი ფერის ქვიშის პლაჟია. 1870-იან წლებში პირველად მოინახულეს როგორც კურორტი, ხოლო 1915 წელს აშენდა პირველი სასტუმროები. კურორტს არაერთი ცნობილი ადამიანი სტუმრობდა, მათ შორის იყო მაგალითად ალ კაპონე. ფართობი 32 კმ². 2004 წლის აღწერის მონაცემებით ვარადეროში ცხოვრობდა 20,000 ადამიანი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის მუნიციპალიტეტები
* კუბის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Varadero.
2. ↑  Statoids.  (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-07.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მატანსასის მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
 ვარადერო · კალიმეტე · კარდენასი · კოლონი · ლიმონარი · ლოს-არაბოსი · მარტი · **მატანსასი** · პედრო-ბეტანკური · პერიკო · სიენაგა-დე-საპატა · უნიონ-დე-რეიესი · ხაგუეი-გრანდე · ხოველიანოსი | მატანსასის პროვინცია |

 |
ესთიგმენის მონასტერი ათონზე. ჩანახატი გრიგოროვიჩ-ბარსკის ხელნაწერიდან (1744).
**ვასილი გრიგოლის ძე გრიგოროვიჩ-ბარსკი** (რუს. Василий Григорьевич Григорович-Барский; დ. 1 იანვარი, 1701, კიევი, — გ. 7 ოქტომბერი, 1747, იქვე) — მალოროსიელი მოგზაურ-მომლოცველი, მწერალი. 

სწავლობდა კიევის სასულიერო აკადემიაში, მაგრამ სწავლა ავადმყოფობის გამო შეწყვიტა. 1724 წელს შევიდა ლვოვის იეზუიტთა აკადემიაში მოგონილი გვარით (ბარსკი), მაგრამ, როგორც მართლმადიდებელი ქრისტიანი, გარიცხეს აკადემიიდან. 1724 წლიდან იმოგზაურა და მოილოცა რომი, საბერძნეთი, სირია და პალესტინა. 1735 წელს ანტიოქიის პატრიარქმა სილვესტრმა ბერად აკურთხა ვასილის სახელით. 1747 წელს, უკვე მძიმედ დაავადებული, დაბრუნდა კიევში. გრიგოროვიჩ-ბარსკის მოგზაურობის დროინდელი ჩანაწერები რუსულ ენაზე ცალკეულ ფრაგმენტებად რამდენჯერმე გამოიცა XVIII–XIX საუკუნეებში. აქვს ცნობები იერუსალიმისა და ათონის ქართული სავანეების შესახებ. იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში უნახავს ქართველ მეფეთა პორტრეტები. დაწვრილებით აქვს აღწერილა ათონის ივერთა მონასტერი, მისი ისტორია, ქართველთა საქმიანობა, შეისწავლა სავანეში დაცული ძველი საბუთები. ქართველთა ნაკვალევი მან ფილოთეოსის მონასტერშიც შენიშნა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Первое посещение святой Афонской горы, СПб. 1886; Второе посещение святой Афонской горы, СПб. 1887.

ლიტერატურა
----------

* *ცირეკიძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**F-14** — ამერიკული გამანადგურებელ ბომდამშენი, რომელიც შეიქმნა Ту-16-ის საწინააღმდეგოთ

ისტორია
-------

გასული საუკუნის 60–იან წლებში საბჭოთა კავშირის სამხედრო–საჰაერო ფლოტის შეიარაღებაში შორი მოქმედების ფრთიანი რაკეტებით აღჭურვილი ბომბდამშენი–რაკეტმზიდი Ту-16–ები გამოჩნდნენ, აშშ–ის სამხედრო–საზღვაო ძალებს ახალი გზაგადამჭრელი დასჭირდა. ამერიკულმა ფლოტმა არქაული კონსტრუქციისა და ვიწრო სპეციალიზაციის გამო უარი თქვა F-6D-ზე, ასევე F-111-ზე, მისი ძალზე დიდი ზომის გამო, რაც ანგარში საკმაო რაოდენობის თვითმფრინავების განთავსების საშუალებას არ იძლეოდა. 1966 წელს ფირმა GRUMMAN-მა(ის ჯერ კიდევ არ იყო NORTHROP GRUMMAN-ის შემადგენლობაში) დაიწყო ზებგერითი გამანადგურებლის პროექტირება, რომელიც აღჭურვილი იქნებოდა შორსმსროლელი "ჰაერი–ჰაერი" კლასის რაკეტებით.

ახალ თვითმფრინავს ცვლადი ისრისებული ფრთით, TOMCAT-ი უწოდეს–"გრუმანისთვის" ტრადიციული მანქანა "კატები" ადმირალ ტომ კონოლის სახელთან გააერთიანეს. "ბიძია ტომის კატამ" პირველი გაფრენა 1970 წლის 21 დეკემბერს შეასრულა, ორი ჭლის შემდეგ კი, 1972 წლის 31 დეკემბერს, ფლოტს პირველი სერიული გამანადგურებელი გადასცეს. სხვადასხვა მოდიფიკაციის F-14-ების სერიული წარმოება 1989 წლამდე გრძელდებოდა და სულ ფლოტმა 600–ზე მეტი ამ ტიპის მანქანა მიიღო.

F-14–ს საუცხოო მახასიათებლები ჰქონდა – F-14A –ზე "დროებითი ვარიანტის" სახით დაყენებული TF30-414A ძრავები აშკარად სუსტი და არასაიმედო იყოიყო ტრადიუციული ზებგერითი მანქანისთვის, რამაც უამრავი კატასტროფა გამოიწვია, მაგრამ, როგორც ცნობილია არაფერია ისე როგორც დროებითი– თვითმფრინავი F-14A. F-110–ის ახალი ძრავებით სერიულ წარმოებაში "ტომკეტის" პირველი გაფრენიდან 17 წლის შემდეგ ჩაუშვეს, 1987 წელს.

ყველაზე სრულყოფილი კატა F-14D FEET DEFENDER-ი გამოდგა. აზალი ძრავების გარდა, მას მოდერნიზებული ელექტრონიკა ჰქონდა, მაგრამ ძალზე ცოტა გაკეთდა– სულ 32 ცალი ახალი და კიდევ 18 ერთეული F-14A–დან გადაკეთებული იყო.

მიუხედავად ნაკლოვანებებისა, მფრინავებს უყვარდათ F-14ფრენის სიშორისა და მზლავრი შეიარაღების გამო – რადარი AN\AWG-9 რაკეტა AIM-54 PHOENIX-ებთან ერთდროულად ოთხი სამიზნის დალაშქვრის საშუალებას იძლეოდა (F-14D-ექვსის) ას კილომეტრზე მეტი დისტანციიდან. 2005–06 წლებში F-14–ის ყველა მოდიფიკაცია მოიხსნა აშშ–ის სამხედრო–საზღვაო ძალების შეიარაღებიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„Grumman F-14 Tomcat"** ვიკისაწყობში.
* F-14 U.S. Navy fact file (Archive) and F-14 U.S. Navy history page
* F-14 page on NASA Langley site
* Joe Baugher's Website on Grumman F-14 Tomcat
* F-14 Tomcat Reference Work, Home of M.A.T.S.
* A music video by F-14 pilot from VF-31 while tanking for the last time with a KC-135, titled "Boom Operator" YouTube-ზე, recorded 7 February 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4202297-6
* LCCN: sh85135948
* NARA: 10665422
* NKC: ph311233

 |
**Extreme Championship Wrestling (ECW)** (ქართ. *ექსტრემალური ჩემპიონატი რესლინგში*) — პროფესიონალური რესლინგ-პრომოუშენი, რომელიც დაარსდა 1992 წელს, ტოდ გორდონის მიერ ფილადელფიაში (პენსილვანია). 2001 წელს კომპანიამ თავი გაკოტრებულად გამოაცხადა. 2006 წლის ივნისში WWE-მ გამოისყიდა ECW-ის ყველა უფლება და იგი გახდა RAW და SmackDown!-თან ერთად კომპანიის მესამე ბრენდი, რომელმაც 2010 წლამდე იარსება.

ECW TNN-ზე და გაკოტრება
-----------------------

1999 წლის აგვისტოს ECW-ს შოუების ტრანსლაცია დაიწყო ტელეარხმა TNN-მა და კომპანიებს შორის დაიდო სამწლიანი კონტრაქტი. მცირე ბიუჯეტისა და რეკლამის მიუხედავად, ECW TNN-ზე ყველაზე პოპულარული შოუ გახდა. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, 2000 წლის ოქტომბერში, კონტრაქტი გაუქმდა და TNN-მა WWF Raw-ს ჩვენება ამჯობინა.

ECW-ს ხელმძღვანელობამ კიდევ არაერთხელ სცადა TNN-თან ახალი კონტრაქტის დადება, მაგრამ მათ ეს არ გამოუვიდათ. 30 დეკემბერს *ECW Hardcore TV* უკანასკნელად გავიდა პირდაპირ ეთერში, ხოლო 2001 წლის 7 იანვარს გამოვიდა ბოლო PPV *Guilty as Charged*. იმავე წლის 11 მარტს იყო დაგეგმილი შოუ *Living Dangerously*, მაგრამ ფინანსური პრობლემების გამო, იმჟამინდელი ECW-ს პრეზიდენტმა, პოლ ჰეიმანმა ვერ შეძლო ამ PPV-ს ჩატარება. WWF-ის დახმარების მიუხედავად, პოლ ჰეიმანმა ვერ შეძლო ფინანსური პრობლემების გადალახვა და 2001 წლის 4 აპრილს კომპანიამ თავი ოფიციალურად გაკოტრებულად გამოაცხადა.

საჩემპიონო ტიტულები
-------------------

| ტიტული | აღწერა |
| --- | --- |
| ECW-ს მსოფლიო ჩემპიონი მძიმე წონაში | ტიტული შეიქმნა 1992 წელს და იარსება 2001 წლამდე. მას შემდეგ, რაც WWE-მ შეიძინა კომპანია, ტიტული აღადგინეს და მან იარსება 2006 წლიდან 2010 წლამდე. |
| ECW-ს გუნდური ჩემპიონი | ტიტული შეიქმნა 1992 წელს და იარსება 2001 წლამდე. |
| ECW-ს მსოფლიო სატელევიზიო ჩემპიონი | ტიტული შეიქმნა 1992 წელს და იარსება 2001 წლამდე. |
| ECW FTW-ს მსოფლიო ჩემპიონი | დროებითი ტიტული. შექმნილ იქნა ტეზისთვის და იარსება 1998 წლიდან 1999-მდე |
| ECW-ს მერილენდის ჩემპიონი | ტიტული შეიქმნა 1993 წელს Eastern Championship Wrestling-ისთვის და იარსება ერთი წელი. |
| ECW-ს პენსილვანიის ჩემპიონი | ტიტული შეიქმნა 1993 წელს Eastern Championship Wrestling-ისთვის და იარსება ერთი წელი. |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official ECW Website at WWE.com
* Hardcore Memories — ECW Nostalgia and History
* Wrestling-Titles.com: ECW
* Solie.org — ECW Title Histories
* The Wrestling Follower — Eastern Championship Wrestling Results Archive
**ვირტუალური რეალობა** — კომპიუტერული გამოსახულებებითა და ხმებით სამყაროს მოდელირების (ხელახლა შექმნის) ხერხი. ამ ვირტუალურ სამყაროში შესასვლელად საგანგებო ჩაფხუტი უნდა დაიხუროთ, რომელიც მომცრო ზომის ტელეეკრანებზე სამგანზომილებიან გამოსახულებებს გიჩვენებთ, ხოლო ყურსასმენებში ხმებს გასმენიებთ. ვირტუალური რეალობა ისეთ შეგრძნებას იწვევს, თითქოს კომპიუტერის მიერ შექმნილ სამყაროში იმყოფებით. ვირტუალურ რეალობას ჩინებულად იყენებენ წვრთნისა და სწავლებისთვის. მას შეუძლია თითქმის ნებისმიერი ვითარების მოდელირება მოახდინოს. მაგალითად, ვირტუალური თვითმფრინავი მფრინავებს საწვრთნელად გამოიყენება, ხოლო ვირტუალური ავტომანქანა — მძღოლებისა. ვირტუალური წრვთნა რეალურ პირობებში მეცადინეობაზე უფრი იაფი და უსაფრთხოა.

მეცნიერებმა შექმნეს პროგრამები, რომლებიც ეკრანზე გვიჩვენებს, როგორ წარმოიქმნება ქიმიური შენაერთები უზარმაზარო ზომის ატომებისგან. მწარმოებლებს შეუძლიათ ავტომანქანის სერიული წარმოების დაწყებამდე ვირტუალური ავტომანქანა შექმნან, რომელსაც გამოცდა ჩაუტარდება.

ვირტუალური სამყაროს შექმნა
--------------------------

ვირტუალურ სამყაროს ნებისმიერ სისტემას მძლავრი კომპიუტერი აქვს, რომელიც სწრაფად ხატავს სამგანზომილებიან სურათებს. კომპიუტერს ჩაფხუტი და ხელის მანიპულატორი უერთდება. კომპიუტერის მეხსიერებაში დამახსოვრებული მონაცემები ვირტუალური სამყაროს თითოეული ობიექტის ფორმას, ზომას, ფერსა და მდებარეობას აღწერს. ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, კომპიტერში ვირტაულური სამყარო იქმნება. და ბოლოს, კომპიუტერული პროგრამა განსაზღვრავს, რა მოვლენები ხდება ასეთ სამყაროში.

ლიტერატურა
----------

* *ოქსფორდის დიდი საბავშვო ენციკლოპედია, ქართული გამოცემა შევსებული და განახლებული 2011 წელს, ISBN 978-99940-34-47-5*
**ვირის ხიდი** — ისტორიულ ძველ თბილისში, მდ. მტკვარზე გადებული საცალფეხო ხიდების პოპულარული სახელი.

XIX-XX სს. თბილისში თითქმის ერთდროულად ორი ვირის ხიდი არსებობდა. პირველი მათგანი მტკვრის ქვედა დინებაში არსებულ, ხილ-ბოსტნეულის ბაღებით ცნობილ ორთაჭალის კუნძულს მარჯვენა ნაპირთან აკავშირებდა. ეს იყო კოფოებზე შეყენებული ხის ვიწრო ხიდი, რომელზეც ხილით სავსე გოდრები სახედრებს გადაჰქონდათ. ამიტომ შეარქვეს მას თბილისელებმა ვირის ხიდი. მტკვრის სანაპიროების მშენებლობის შედეგად მდინარის ტოტი მოისპო, კუნძული გაქრა და ხიდიც დაანგრიეს. 

შემდგომში სახელი „ვირის ხიდი" გავრცელდა ძველ მეტეხის ხიდზე, სადაც ტრანსპორტის მოძრაობა აკრძალული იყო. 1870 წელს მეტეხის კლდე მარჯვენა სანაპიროს ორი ხიდით დაუკავშირეს. ერთი ლითონის ხიდი ახლანდელი, 1951 წ. აშენებული ორმალიანი რკინაბეტონის ხიდის ადგილზე მდებარეობდა. მეორე, უფრო მცირე, ასევე ლითონის კონსტრუქციის ხიდი მის მახლობლად. დიდზე, რომელსაც ავლაბრისა ერქვა, ურმები, ეტლები და იმ დროის სხვა ტრანსპორტი მოძრაობდა, პატარაზე კი — მხოლოდ ფეხით მოსიარულენი და სახედრები და ამიტომ ვირის ხიდს უწოდებდნენ. 1951 წელს ახალი ხიდის გახსნის შემდეგ ვირის ხიდი აიღეს.

ლიტერატურა
----------

* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 40-41. «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1985
„**Crystal Voyager**" — რეჟისორ დევიდ ელფიკის 1973 წლის დოკუმენტური ფილმი. იგი სერფინგის მოყვარულებს აღწერს.

ფილმის საბოლოო ეპიზოდში, რომელიც 23 წუთიანია, ჟღერს ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის „Echoes".

ჯგუფის თანამშრომლობა ფილმის შემქმნელებთან გრძელდებოდა შემდგომ წლებშიც - მათ განკარგულებაში დროდადრო გადადიოდა ახალ-ახალი წყალქვეშა კადრები, რომლებიც გამოიყენებოდა კომპოზიციის „The Great Gig in the Sky" შესრულებისას, ვიდეოეკრანზე პროექციების სახით.

გრამფირფიტაზე გამოცემულია ფილმის ოფიციალური საუნდტრეკიც, თუმცა მასზე „Echoes" არ შეუტანიათ. ფილმი სხვადასხვა წლებში გამოდიოდა ვიდეოკასეტებზე და საბოლოოდ გამოიცა DVD-ზეც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „Crystal Voyager" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Wu, Su (9 October 2015). „A Meditative Surf-Film Soundtrack for Your Chill Weekend Ahead". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 10 June 2016.
2. ↑  Beta, Andy. Revisiting the Original Classics of Surf Cinema. ციტირების თარიღი: 10 June 2016.
**ვლადიმერ დავითის ძე აბაევი** (დ. 22 მარტი, 1886 — გ. 24 აგვისტო, 1968) — ბოლშევიკური მოძრაობის მონაწილე საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში, საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე, ეროვნებით ოსი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1967). საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1918 წლიდან. 1920 წლის მაისში მონაწილეობდა საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართულ ამბოხებაში და იყო პირველი რევკომის თავმჯდომარე ცხინვალში. ამბოხების დამარცების შემდეგ იყო ჩრდ. კავკასიელ მთიელთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს მდივანი (1921), შემდეგ გაზეთ "გორსკაია ბედნოტის" რედაქტორი. 1931–1934 მუშაობდა სსრკ სავაჭრო წარმომადგენლობაში დანიასა და საფრანგეთში, 1934-დან — ყირიმის ბოტანიკური ბაღის დირექტორად. 1943–1951 სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი იყო ცხინვალში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 10.

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 10.
**„Hattrick"** (აღინიშნება ლათინური აბრევიატურით **HT**) — ბრაუზერული მასიური მრავალმოთამაშიანი ონლაინ თამაში (**MMOG**). Hattrick-ის საფეხბურთო მენეჯერია, რომელიც შეიქმნა 1997 წელს, შვედეთში. თამაშში მონაწილეობს 133 სხვადასხვა ქვეყანა, თითოეულ მათგანს აქვს ეროვნული ჩემპიონატი, რომელიც ლიგების პირამიდის სისტემით იმართება. აგრეთვე, თამაში ნათარგმნია 53 სხვადასხვა ენაზე (მათ შორის ქართულზეც). 2009 წლის მონაცებები თმაშს ჰყავდა ერთ მილიონამდე მომხმარებელი. 2018 წლის დეკემბრის მონაცემებით — 230,000-მდე მომხმარბელი. უკვე ჩატარდა სრული 69 სეზონი (1997 წლის აგვისტოდან დღემდე), თითო სეზონი მიმდინარეობს 4 თვის განმავლობაში.

ჰეთთრიქი უფასო თამაშია, თუმცა დამატებითი ფუნქციების მოსაპოვებლად „მხარდამჭერის" შეძენაა შესაძლებელი. როგორც ყველა სტრატეგიულ თამაშში, აქაც მენეჯერი (ანუ მოთამაშე) ირჩევს სტრატეგიას, აყენებს შემადგენლობას სხვადასხვა ტაქტიკური განლაგებით მატჩის წინ, ახორციელებს ტრანსფერებს, ქირაობს პერსონალს, ხელმძღვანელობს ახალგაზრდულ აკადემიას და ა.შ. 2015 წლის მონაცემით ანლიტიკურ საიტ Alexa Internet-სა და SimilarWeb-ზე დაყრდნობით იტალიაში Hattrick არის 360-ე და 584-ე ადგილებზე ყველა მეტად მონახულებად საიტებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  van den Hoek, László.  (თებერვალი, 2012) Graphs (PHP). *Maptrick*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-29. ციტირების თარიღი: 2012-04-16.
2. ↑  hattrick.org Site Overview. Alexa.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-05. ციტირების თარიღი: 1 აგვისტო, 2015.
3. ↑  hattrick.org Analytics. SimilarWeb. ციტირების თარიღი: 30 ივნისი, 2015.
**ველის დიდი ბაზი** (ლათ. Bombus fragrans) — მწერი სიფრიფანაფრთიანების რიგის ფუტკრისებრთა ოჯახისა.

საზოგადოებრივად მცხოვრებია. გავრცელებულია ევროპაში, სამხრეთ კავკასიაში, დასავლეთ ციმბირის სამხრეთ ნაწილში, უნგრეთში, მოლდოვაში და სხვ. საქართველოში, უმთავრესად მის აღმოსავლეთ ნაწილშია. ბუნებაში მისი რიცხობრიობა მნიშვნელოვნად შემცირებულია. ველის დიდი ბაზის თავი, ფეხები და სხეული შავი ფერის ბუსუსებითაა შემოსილი, მკერდის წინა ნაწილი და მუცელი ყვითელია. ზურგზე, მძიმე ფრთების საწყისებს შორის, შავი ბუსუსებიანი ვიწრო, განივი საბმური აქვს. ოჯახი შედგება დედალი, მამალი და მუშა (უსქესო) მწერებისგან. ფრენს გაზაფხულიდან შემოდგომამდე; ჯვარედინად ამტვერიანებს ძირითადად ველის ბიოცენოზების ყვავილოვან მცენარეებს, კერძოდ, ტუჩოსნებს, რთულყვავილოვნებს და პარკოსანთა ყვავილებს. ბინადრობს, უმთავრესად მთისა და ბარის ველებზე. ბუდეს იკეთებს მიწაში, მღრღნელების მიერ მიტოვებულ სოროებში, დებს 5–10 კვერცხს. წელიწადში იძლევა ერთ თაობას. სახეობა იკვებება და კვებავს ყვავილის მტვრით, ნექტრითა და იმ მცირე რაოდენობის თაფლით, რომელსაც იგი იძლევა. სახეობის დაცვის მიზნით უნდა აიკრძალოს მათი ბუდეების მოშლა და პესტიციდების გამოყენება. სასურველია ველზე ნაკრძალებისა და მიკრონაკრძალების მოწყობა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 241.
**ვერა ნიკოლოზის ასული ხარაზია** (დ. 1896, სოფელი აჭანდარა, სოხუმის ოკრუგი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია) — პედაგოგი, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

ვერა ხარაზია დაიბადა 1896 წელს სოფელ აჭანდარაში ღარიბი გლეხის ოჯახში. სწავლა დაიწყო 1904 წელს სიღნაღის საეკლესიო სასწავლებელში. 1912 წელს შევიდა სამასწავლებლო სემინარიაში, რომელიც დაამთავრა 1915 წელს და დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა სოფელ ლიხნში. 10 წლის მანძილზე განუწყვეტლად მუშაობდა მასწავლებლად გუდაუთის რაიონის სოფლის კოლებში. 1925 წელს იგი დანიშნეს გუდაუთის ათწლედის მასწავლებლად, იქედან კი გადაიყვანეს სოხუმის შოთა რუსთაველის სახელობის აფხაზურ საშუალო სკოლაში.

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად გუდაუთის რაიონის გუდაუთის №211 საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად.

1939 წელს ვერა ხარაზიას მიენიჭა საქართველოს სსრ სკოლის დამსახურებული მასწავლებლის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №114 (212), 21 მაისი, 1938
**ვაჟა კაჭარავა** (დ. 2 იანვარი, 1937, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა ფრენბურთელი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965).

ბიოგრაფია
---------

თამაშობდა თბილისის „ბურევესტნიკსა" (1955-­64) და მოსკოვის „დინამოში" (1965-­71), იყო ამ გუნდების კაპიტანი; თამაშობდა სსრკ ნაკრებში (1959­-67). 1964 წლის ტოკიოს ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი, ევროპის ჩემპიონი (1967) და მესამე პრიზიორი (1963), მსოფლიო ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1966), მსოფლიოს თასის მფლობელი (1965), მსოფლიო უნივერსიადის ორგზის ჩემპიონი (1963, 65). სსრკ სპარტაკიადების ორგზის მეორე (1967, 71) და მესამე (1963) პრიზიორი. სსრკ ახალგაზრდული ნაკრების (1976­-77), სსრკ სტუდენტური ნაკრების (1977) და საქართველოს ნაკრების (1984­-94) მთავარი მწვრთნელი. რუსეთისა და სსრკ დამსახურებული მწვრთნელი. 1990 წელს დაასახელეს სსრკ საუკეთესო მწვრთნელთა შორის. ღირსების, გორგასლის II ხარისხის და სეოკის ორდენების კავალერი.

2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები" (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა ჯემალ კასრაძის წიგნი „ვაჟა კაჭარავა". 2017 წლის 16 სექტემბერს, საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს გადაწყვეტილებით, ვაჟა კაჭარავა სპორტის რაინდის საპატიო წოდებით დაჯილდოვდა, ახალი თბილისის ტერიტორიაზე მდებარე ფრენბურთის არენას კი მისი სახელი მიენიჭა.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| წელი | ტურნირი | მასპინძელი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1963 | ევროპის ჩემპიონატი | რუმინეთი | 03 ﻿3rd |
| 1964 | ზაფხულის XVIII ოლიმპიური თამაშები | ტოკიო, იაპონია | 01 ﻿1st |
| 1965 | მსოფლიოს თასი | პოლონეთი | 01 ﻿1st |
| 1966 | მსოფლიო ჩემპიონატი | ჩეხოსლოვაკია | 03 ﻿3rd |
| 1967 | ევროპის ჩემპიონატი | თურქეთი | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა კაჭარავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვაჟა კაჭარავა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვაჟა კაჭარავა — ქართული სპორტი
* ვაჟა კაჭარავა — ბიბლიოვიკი
* ვაჟა კაჭარავა — მემატიანე

სქოლიო
------

1. ↑  დანელია, ვაჟა.  (19 მარტი, 2020) ვაჟა კაჭარავა: ნიკიტამ გაგვაცილა, მედლები ლეონიდეს ჩამოვუტანეთ. *lelo.ge*. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2022
2. ↑  გოდუაძე, ლაშა. კარიერა ფრაზებში: ვაჟა კაჭარავა. *mygoals.ge*. ციტირების თარიღი: 18 იანვარი, 2022
**ვერა მუხინა** (რუს. Вера Игнатьевна Мухина; დ. 1 ივლისი, 1889, რიგა — გ. 6 ოქტომბერი, 1953, მოსკოვი) — საბჭოთა მოქანდაკე,სსრკ-ის სახალხო მხატვარი (1943), სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (1947).

ბიოგრაფია
---------

ვერა მუხინა რიგაში დაიბადა მდიდარი ვაჭრის ოჯახში, რომელიც მოგვიანებით მოსკოვში გადავიდა. მოსკოვში ის სხვადასხვა კერძო ხელოვების სკოლაში სწავლობდა, მათ შორის კონსტანტინე იუონისა და ილია მაშკოვის სტუდიებში. განიცადა კუბიზმის გავლენა. 1912 წელს ის პარიზში მოგზაურობს, სადაც გრან შომიერის აკადემიაში ემილ-ანტუან ბურდელის ლექციებს ესწრება. შემდეგ იგი იტალიაში მიემგზავრება, სადაც რენესანსის პერიოდის ფერწერასა და ქანდაკებას ეცნობა. 1918 წელს ალექსეი ზამკოვზე, სამხედრო ექიმზე, იქორწინა.

შემოქმედება
-----------

მისი ყველაზე განთქმული ნამუშევარია "მუშისა და კოლმეურნე ქალის" უზარმაზარი ქანდაკება, რომელიც 1937 წლის პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიიის საბჭოთა პავილიონის ქვაკუთხედი იყო. 24 მ სიმაღლის 75-ტონიანი ქანდაკება უჟანგავი ლითონის ფირფიტებისგან დამზადდა, რომლებიც ერთმანეთთან წერტილოვანი შედუღების ინოვაციური მეთოდით შეერთდა. ორივე ფიგურას ცალ ხელში ნამგალი და ურო უჭირავთ, რომელთა შეერთებით საბჭოთა კავშირის სიმბოლო იქმნებოდა. 1947 წელს ეს ქანდაკება, რომელიც ამჟამად სრულიად რუსეთის საგამოფენო ცენტრშია (ადრე "ვედეენხა") გამოფენილი, რუსული კინოსტუდია "მოსფილმის" სიმბოლო გახდა.

1940-იან წლებში მუხინას მხატვრული სტილი უკვე აღარ ჯდებოდა სტალინის ეპოქის სტანდარტებში. მისი პროექტები ან არასდროს აღუმართავთ, ან მნიშვნელოვნად შეუცვლიათ, როგორც ეს საბჭოთა ლიდერების იაკობ სვერდლოვისა და ვლადიმირ ლენინის, ასევე კომპოზიტორ პეტრე ჩაიკოვსკისა და მწერალი მაქსიმ გორკის მონუმენტების შემთხვევაში იყო.

მუხინას მემკვიდრეობას არც ამჟამად სწყალობს დღევანდელი მოსკოვის ხელმძღვანელობა. მუხინას სახლი და სახელოსნო პრეჩისტენსკის 3-ში დანგრევას ექვემდებარება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 229.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Brief online biography
**ვაჟთა რეალური კერძო სასწავლებელი** (რუს. Частное мужское реальное училище) — რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 

მისამართი:რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, დონის როსტოვი, პირველი მაისის ქუჩა № 34.

ისტორია
-------

სარქის არუთინის ძე იაგუბიანცი, ვის სახელსაც ატარებდა კერძო სასწავლებელი, იყო გეოგრაფიისა და ხაზვის მასწავლებელი. 1908 წელს მისი ფინანსებით გაიხსნა პირველი ვაჟთა საშუალო სასწავლო დაწესებულება ქალაქში. გახსნა გაიმართა 1908 წლის 14 სექტემბერს. ცერემონიას ესწრებოდნენ პედაგოგები, მოქალაქეები და პოლკოვნიკი ზვორკინი, დონის როსტოვის ქალაქისთავი. სასწავლებლის შენობა განთავსებული იყო ქალაქის ერთ-ერთი ეკლესიის გვერდით. იმასთან დაკავშირებით, რომ არსებობდა საიჯარო გადასახადი, სკოლის მშობლებმა მოსთხოვეს ქალაქის ხელისუფლებას თხოვნით, გამოეყოთ სუბსიდია, რათა ის დახარჯულიყო სკოლის საჭიროებებიდან გამომდინარე. ამ შუამდგომლობის პასუხად გამოიყო ყოველწკლიურად 5 000 რუბლი. მაგრამ სუბსიდია არ იქნებოდა მუდმივი, რადგან ქალაქის მმართველთა გეგმებში შედიოდა ვაჟთა გიმნაზიის გახსნა, რის შემდეგაც იაგუბიანცის სასწავლებელი დაფინანსებას ვეღარ მიიღებდა. 

სარქის იაგუბიანცის კერძო სასწავლებელი თავდაპირველად სამკლასიანი იყო. 1912 წელს დაამატეს მეოთხე კლასი, რადგან სასწავლო დაწესებულებამ მიიღო რეალური სასწავლებლის სტატუსი. აქცენტი გააკეთეს უცხო ენების, ფიზიკის, ხაზვისა და ბუნებისმცოდნეობის სწავლებაზე. იაგუბიანცის სასწავლებლის დასრულების შემდეგ ახალგაზრდებს უფლება ჰქონდათ შესულიყვნენ უმაღლეს სამრეწველი, სავაჭრო და ტექნიკურ სასწავლო დაწესებულებებში. გიმნაზია გაიხსნა 1912 წელს და დაფინანსებაც შეწყდა. მოსწავლეებს პირველი კლასიდან მესამეს ჩათვლით უნდა გადაეხადათ 120 რუბლი, ხოლო მეოთხე კლასის მოსწავლეებს 150 რუბლი სწავლის ქირა. 1913 წელს მშობელთა კომიტეტმა გადაწყვიტა შეემცირებინათ სწავლის გადასახადი, რისთვისაც საჭირო იყო საკუთარი შენობა. იაგუბანცის ფინასები საკმარისი არ აღმოჩნდა საკუთარი შენობის ასაგებად. მოსწავლეთა მშობლებმა შეაგროვეს 1 500 რუბლი, თუმცა სახლის ასაშენებლად საჭირო იყო 10 000 რუბლი. ამიტომ მშენებლობის კომისიამ აიღო კრედიტი.

1913 წლის დასაწყისში ერთ-ერთმა მასწავლებელმა გამოაცხადა მოსწავლის დაკარგვა, ასეთი ფაქტები არ იყო იშვიათი სასწავლებელში. მან მოიწვია პედაგოგიური საბჭო, რომელმაც გამოავლინა დამნაშავე, მაგრამ არ გარიცხა იგი. კერძო სასწავლებლის მასწავლებლემა ამაში იაგუბიანცი დაადანაშაულეს და ამის შესახებ გაზეთში დაწერეს. მოსწავლეთა მშობლებმა უარყვეს აღნიშნული ფაქტი და დირექტორის მხარე დაიჭირეს. სასწავლებელმა გააგრძელა მუშაობა და მისი ახალი შენობა გაიხსნა 1913 წლის 10 ნოემბერს, რაც ბოლო სკანდალის გამო გაზეთებში არ გაშუქებულა. სკოლაში არ იყო საკმარისი პედაგოგები, ზოგიერთმა მოწვეულმა პედაგოგმა უარი თქვა მსგავს სამუშაოზე. გარკვეული დროის შემდეგ შენობაში მუშაობდა პოკროვსკის სახელობის № 8 საშუალო სკოლა, შემდეგ ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა № 2. 1980-იან წლებში სახლში განთავსებული იყო პროლეტარის რაიონის პიონერთა სახლი. XXI საუკუნეში შენობაში მუშაობს სკოლისგარეშე მუშაობის ცენტრი.

სქოლიო
------

1. ↑  Перечень объектов культурного наследия регионального значения (памятников истории, архитектуры, монументального искусства)
2. 1 2 3  Частное училище с испорченной репутацией.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-01. ციტირების თარიღი: 2017-11-09.
**ვაჟევსკის აგარაკი** (რუს. Дача Е. Ф. Важевской) — XX საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი, ისტორიული შენობა. აგებულია რუსული არქიტექტურული ტრადიციებით მოდერნის ელემენტებით. მდებარეობს ქალაქ სესტრორეცკში სანქტ-პეტერბურგი, ავტობუსის გაჩერებასთან ახლოს მისამართზე ანდრეევის ქუჩა, სახლი № 12. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტი. აგებულია 1907 წელს.

ისტორია
-------

ე. წ. „სახლი-ზღაპარი" ააგეს სავარაუდოდ, არქიტექტორ ს. გ. გინგერის პროექტის მიხედვით 1907 წელს ხისაგან, ტრადიციული რუსული სახალხო არქიტექტურის სტილით, მაგრამ მოდერნის არქიტექტურული სტილის ელემენტებით, შემონახული აქვს კონსტრუქტიული და დეკორატიული საწყისების ერთობლიობა. ფასადზე შემონახულია მოხატულობა, რომელიც მხარეთმცოდნეების აზრით, შესაძლებელია შექმნილი იყოს ვ. მ. ვასნეცოვის ნახატების მიხედვით. 

საბჭოთა პერიოდში, მრავალი წლის განმავლობაში ამ სახლში განთავსებული იყო საბავშვი ბაღი. მთელი რიგი რემონტების შემდეგ ზღაპრული დეკორი განადგურდა. 2008 წელს შენობა ნახევრად დაინგრა ხანძრის შედეგად.

2014 წლისათვის ვაჟევსკის აგარაკი იმყოფება სახელმწიფო საგანმანათლებლო საბიუჯეტო დანაყოფის „ოლიმპიური რეზერვის" მფლობელობაში. სახლის მფლობელი არ ცდილობდა არქიტექტურის ძეგლის შენარჩუნებას. 2018 წლის ზამთარში ვაჟევსკის აგარაკის სახურავის ავარიული სიტუაციის გამო დაიწყო გ. ს. პოლტავჩენკომ დაიწყო სარემონტო სამუშაოები.

შენობა შედის რუსეთის ფედერაციის ხალხთა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების ერთიან სახელმწიფო რეესტრში, როგორც რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Смольный набивает цену памятникам]
* УКАЗ Президента РФ от 20.02.1995 N 176 "ОБ УТВЕРЖДЕНИИ ПЕРЕЧНЯ ОБЪЕКТОВ ИСТОРИЧЕСКОГО И КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ФЕДЕРАЛЬНОГО (ОБЩЕРОССИЙСКОГО) ЗНАЧЕНИЯ"]
**ვაჟა ფერაძე** (დ. 14 მაისი, 1923, ზესტაფონი — გ. 28 აპრილი, 1994) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1946 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი სპეციალობით ელექტროსადგურები, ქსელები და სისტემები.

ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო ხრამჰესის მშენებლობაზე. 1948-1953 წლებში ხრამჰესის ესპლუატაციაზე, ჯერ უფროს ინჟინრად, ხოლო შემდეგ ელექტროლაბორატორიის გამგედ მუშაობდა. მისი აქტიური მონაწილეობით, პირველად საბჭოთა კავშირში, განხორციელდა ჰიდროენერგოსადგურის ტელემექანიზაცია. გადაიყვანეს თბილისში საქენერგოს ცენტრალური ლაბორატორიის ავტომატიკისა და ტელემექანიკის საამქროს უფროსად 1953 წლიდან, შემდგომში - საქენერგოს ცენტრალური ლაბორატორიის გამგედ. მუშაობდა საქენერგოგაწყობის უფროსად 1962-1986 წლებში. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით განხორციელდა საქართველოს ენერგოსისტემის ავტომატიზაცია და ტელემექანიზაცია, შეიქმნა გამოთვლითი ცენტრი, რომლის ბაზაზეც 1978 წელს ამოქმედდა ენერგოსისტემის მართვის ავტომატიზებული სისტემა. მან ასევე შეიმუშავა და დანერგა სქემები და მოწყობილობები, რომლებიც შემდგომში საბჭოთა კავშირის მრავალ ენერგოობიექტზე იქნა გამოყენებული. 1971 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. აღსანიშნავია მისი პედაგოგიური საქმიანობა. საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტის ჩამოყალიბების წლიდან იგი თანამშრომლობდა ავტომატიკისა და ტელემექანიკის კათედრასთან, კითხულობდა ტელემექანიკის კურსს. იყო ამავე სპეციალობის სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის თავმჯდომარე 1975-1985 წლებში. 1986 წლიდან კი სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ენერგეტიკის ფაკულტეტის ელექტროსადგურების და სისტემების კათედრის დოცენტად. ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ საქმიანობასაც. სათავეში ედგა თბილისის კიროვის რაიონის კეთილმოწყობის მუდმივ კომისიას. იგი 16 სამეცნიერო ნაშრომისა და რამდენიმე გამოგონების ავტორია. ასევე მრავალი სამეცნიერო და პრაქტიკული კონფერენციის მონაწილე და ორგანიზატორი. იგი იყო აგრეთვე შესანიშნავი სპორტსმენი და მოცეკვავე, მოცეკვავეთა ოლიმპიადების არაერთგზის გამარჯვებული. მონაწილეობდა პოლიტექნიკური ინსტიტუტის განთქმული ჯაზ-ორკესტრის შექმნაში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

ლიტერატურა
----------

* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები, თბ. 2012, გვ. 141-142

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა ფერაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
NGC 7635.გადაღებულია ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით.
**NGC 7635**, აგრეთვე ცნობილი როგორც ბუშტის ნისლეული, Sharpless 162 ან Caldwell 11 — H II რეგიონის ემისიური ნისლეული კასიოპეას თანავარსკვლავედის მიმართულებით. მდებარეობს ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 52-თან ახლოს. „ბუშტს", 8.7 ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მასიური, ახალგაზრდა ვარსკვლავის — SAO 20575 (BD+60°2522)-ის ვარსკვლავური ქარი წარმოქმნის. ნისლეული იმ გიგანტურ მოლეკულურ ღრუბელთან ახლოსაა, რომელიც მის გაფართოებას მოიცავს. ობიექტი 1787 წელს, უილიამ ჰერშელმა აღმოაჩინა[1]. მიჩნეულია, რომ BD+60°2522-ის მასა, 44-ჯერ აღემატება მზის მასას.

მოყვარულთა დაკვირვებები
-----------------------

8 ან 10 ინჩიანი (250 მმ) ტელესკოპით, ნისლეული ხილვადია, თუმცა, როგორც უკიდურესად მკრთალი და დიდი გარსი ვარსკვლავის გარშემო, ხოლო 16-18 ინჩიანი (460 მმ) ტელესკოპით, შესაძლებელია იმის შემჩნევა, რომ ნისლეულს უსწორმასწორო, წაგრძელებული ფორმა აქვს.

NGC 7635, ახალი საერთო კატალოგის სიაშია შეტანილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* NGC7635 The Bubble Nebula
* Bubble Nebula at Constellation Guide
* APOD December 20th 2016

სქოლიო
------

1. ↑  NGC-IC Project Database. ციტირების თარიღი: 2008-12-15.
**ვარდარი** (მაკედ. Вардар, ბერძ. Αξιός, Axios, ლათ. Axius) — მდინარე ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, მაკედონიასა და საბერძნეთში. სიგრძე 388 კმ, აუზის ფართობი 24,438 კმ². სათავე აქვს შარ-პლანინაზე, მიედინება მთათაშუა ქვაბულში, ერთვის ეგეოსის ზღვის თერმეკოსის ყურეს და ქმნის დაჭაობებულ დელტას. გაზაფხულსა და შემოდგომა-ზამთარში იცის წყალმოვარდნები. პატარა გემებისათვის სანაოსნოა ქვემოთში. 

ვარდარისი ან ვარდარეცი წარმოადგენს მძლავრ ჩრდილოეთის ქარს, რომელიც უბერავს მდინარის ხევიდან გაშლილი ადგილების ჩათვლით. დამახასიათებელია საბერძნეთის მაკედონიისა და სახელმწიფო მაკედონიისათვის. თავდაპირველად ქარი უბერავს მდინარის ხეობაში, შემდეგ ეჯახება მაღალ მთებს, რომლებიც ყოფენ საბერძნეთს სახელმწიფო მაკედონიისაგან, აქ იგი უბერავს სხვა მოპირდაპირე მხარეს, სადაც კრებს დიდი რაოდენობით იმპულსს, რის შედეგადაც მოაქვს ცივი ჰაერის მასები ქალაქ სალონიკში. აქ არსებული ქარი წააგავს საფრანგეთში არსებულ მისტრალის ქარს. ქარის გამომწვევი მიზეზი არის ის, რომ ატმოსფერული წნევა აღმოსავლეთ ევროპაში უფრო მაღალია, ვიდრე ეგეოსის ზღვაში. უფრო ხშირად დამახასიათებელია ზამთრის თვეებში.

სახელწოდება ვარდარი როგორც ჩანს წარმოსდგება „ვარდარიოსისაგან", რომელიც მომდინარეობს თრაკიული ენიდან, „wordo-wori" „შავი წყალი". სახელწოდება ვარდარიოსი (Βαρδάριος) ზოგჯერ გვხვდება ძველ ბერძენთა შორის, იგივე სახელწოდება ფართოდ გამოიყენებოდა ბიზანტიური ეპოქის დროს. მისი ბერძნული სახელწოდებაა „აქსიოსი" (Αξιός), მოიხსენიება ჰომეროსის მიერ. მდინარე გამოსახულია ქალაქ სკოპიეს გერბზე, რომელიც თავის მხრივ, ჩართულია ქალაქის დროშაში. ვარდარის ნაპირზეა ქალაქები: სკოპიე და ველესი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის მდინარეების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Orel, Vladimir. A Handbook of Germanic Etymology. Leiden, Netherlands: Brill, 2003: 392.
2. ↑  Axios, Georg Autenrieth, A Homeric Dictionary, at Perseus
3. ↑  Official portal of the city of Skopje: City symbols დაარქივებული 2014-09-29 საიტზე Wayback Machine.. – Retrieved on 13 May 2009.
**ვარდავარი** — ფერისცვალების სომხური დღესასწაული, რომელიც აღინიშნებოდა აღდგომიდან 98-ე დღეს. ვარდავარის ფესვები ქრისტიანობამდელ პერიოდთანაა დაკავშირებული. იგი სომხური სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი მთავარი დღესასწაული გახლავთ – ამ დღეს იესო ქრისტეს ფერისცვალებას ზეიმობენ.

ბევრი მკვლევარი „ვარდავარ" ტერმინს ხეთური ენიდან მომდინარედ მიიჩნევს - ხეთურად ვადარ - „წყალი", არრ - „შესხურებას" აღნიშნავს და მას სომხეთისათვის წლის ყველაზე გვალვიან პერიოდში წვიმის გამოწვევის მაგიას უკავშირებს. მიიჩნევა, რომ წყალი, რომელსაც ადამიანები ვარდავარის დღეს ასხურებენ ერთმანეთს, სამკურნალოა და კეთილდღეობის, ბედნიერებისა და იღბალის მომტანია. 

არსებობს ამ ტერმინის მომდინარე მეორე ვარიანტიც, ზოგიერთი მეცნიერი დღესასწაულის სახელწოდებაში ვარდ – „ვარდი" – ძირს გამოყოფს. მიუხედავად იმისა, რომ ვარდავარის დღესასწაულზე ყვავილები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, მაგრამ ისიც უნდა ითქვას, რომ წლის სწორედ ამ პერიოდში ვარდები საერთოდ არ ჰყვავის. ასე, რომ ეს ვარიანტი, მიუღებელი და უსაფუძვლოა. 

აღნიშნული ვარდავარის დღესასწაული შაბათ-კვირის მიჯნის ღამეს იწყებოდა. სწორედ წინა ღამეს ხალხი წყაროებთან და ეკლესიებთან იკრიბებოდა. თარონში, რომელიც ეკუთვნის დასავლეთ სომხეთს, იქ მდებარე წმინდა კარაპეტის მონასტერი დღესასწაულის გამართვისათვის ყველაზე სასურველ ადგილად ითვლებოდა. ამ დღეს ახალგაზრდები მთელ ღამეს კოცონის გარშემო ცეკვასა და სიმღერაში ატარებდნენ, სწორედ აქვე ხდებოდა სასიყვარულო კავშირების გაბმა და ზოგჯერ ნიშნობაც კი.

ფერისცვალების სომხურ დღესასწაულზე აუცილებელი იყო ეკლესიების ყვავილებით მორთვა და ხორბლისა და ქერის თავთავებისგან შეკრული თაიგულების კურთხევა. გარდა ამ ყველაფრისა, ხორბლის ამ დღეს თესლებისაგან აკეთებდნენ თოჯინებს და საკუთარ სახლებში კიდებდნენ. ასეთ თვითნაკეთ თოჯინას დანიშნული ქალიშვილი უგზავნიდა თავის მომავალ დედამთილს, რომელიც თოჯინას დიდხანს ინახავდა. სომხეთის ზოგიერთ რეგიონში ამზადებდნენ დიდი ზომის დედოფალებს, რომელებსაც რიტუალის დროს ტარების პროცესში წყლით ასველებდნენ.

ამ დღეს დაკავშირებული სადღესასწაულო გართობა-თამაშობანი გრძელდებოდა წყაროებთან, სადაც სოფლის მოსახლეობა მსხვერპლს სწირავდა და საწესო სუფრას შლიდა. სწორედ აქ იწყებოდა დღეობის სხვა მნიშვნელოვანი კომპონენტი, მათ შორის ყველა – ბავშვები და მოხუცები, ქალები და მამაკაცები – ერთმანეთს წყლით წუწავდა. აუცილებელია იყო ასევე წყლის საქონლისთვის შესხმაც.

ლიტერატურა
----------

* ნუგზარ ანთელავა, კავკასიის ხალხთა რიტუალები, გვ. 290-291, თბ. 2017
* Е. Т.- А. Праздник Преображения господня у армян (Вардавар) // Кавказ. — Тифлис, 1888. — № 201.
* «Вардавар» и «Мерелоц» // Тифлисский листок. — Тифлис, 1889. — № 162.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარდავარი
**ვაჟა ორბელაძე** (დ. 3 თებერვალი, 1941, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი, პედაგოგი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არქიტექტორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2007)

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, არქიტექტურის სპეციალობით, ხოლო ასპირანტურა 1968 წელს.

1968 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის კათედრაზე ასისტენტად, შემდეგ პედაგოგად. 1975-1983 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „თბილქალაქპროექტში" ძველი თბილისის რეკონსტრუქციის განყოფილებაში მთავარ არქიტექტორად, შემდეგ კი სხვადასხვა საპროექტო ორგანიზაციებში. მისი თანაავტორობით (არქ. ვიქტორ ჯორბენაძესთან ერთად) აშენებულია თბილისის რიტუალების სასახლე; ავტორია „მაკდონალდსის" რესტორნის შენობის რუსთაველის მოედანზე, რესტორანი „ძველი მეტეხის" (გელა ჯაფარიძესთან ერთად) კომპლექსის ამაღლების ქუჩაზე (ქ. თბილისი), სავაჭრო პავილიონის შოთა რუსთაველის გამზირზე, წმ. ნიკოლოზის ეკლესიის რეკონსტრუქციის (თანაავტორი არჩილ მენაბდე), ბერძნული სახლის მდ. მტკვრის სანაპიროზე, სასტუმრო „პოსეიდონის" იოსებ გრიშაშვილის ქუჩაზე, „ჰოლდინგ ნუროლის" სახლის (გიული გეგელიასთან და გია ნადირაძესთან ერთად), სვეტიცხოვლის მოედნის მახლობლად, იქვე ღია სამლოცველოს ქ. მცხეთაში და სხვა. 2011-2012 წლებში თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 1) ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, პროექტის ავტორი, არქიტექტორი იყო ვაჟა ორბელაძე. მისი ავტორობით დაპროექტებული და აშენებულია შენობა-ნაგებობები აგრეთვე საზღვარგარეთ, კერძოდ რუსეთში, ქ. მოსკოვში, შვეიცარიაში, სამხრეთ აფრიკაში; მაგთიკომის მიერ გამოიცა მისი შემოქმედების ამსახველი საიუბილეო წიგნი ილუსტრაციებით (75 წლისთავი).

ჯილდოები
--------

* ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი
* წმინდა გიორგის ორდენი
* ღირსების ორდენი
* შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაჟა ორბელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**Centaurea tchihatcheffii** ან **სიყვარულის ყვავილი** (თურქ. Sevgi çiçeği) — თურქეთისთვის ენდემური ყველაზე მიმზიდველი ყვავილი, რომელიც შეიძლება იყოს ღია ან მუქი ვარდისფერი და წითელი ფერის, მზისა და ქარის ირგვლივ ბრწყინვალებად ცვლის ფერს, ამიტომ მისი სახალხო სახელია *იანარდონერი* („Yanardöner"), რაც ნიშნავს *ფერად ყვავილს*. ყვავილი აპრილის ბოლოდან ივნისის შუა რიცხვამდე და ადრეც ყვავის, მაგალითად, მარტში სტამბოლში. აყვავების პიკის პერიოდი მაისის შუა რიცხვებშია. დღეისთვის ყვავილი გადაშენების საფრთხის წინაშე დგას.

პირველად ყვავილი აღწერილი იყო 1848 წელს, რუსი მეცნიერის პიოტრ ჩიხაჩევის მიერ, მისი ანატოლიაში სამეცნიერო ექსპედიციის დროს. ნამუშევრის ორიგინალი შევიდა საფრანგეთის ბოტანიკური საზოგადოების (*Sociéte botanique de France, SBF*) ბიბლიოთეკაში. ყვავილი სამეცნიერო სამყაროში, როგორც ახალი სახეობა, მხოლოდ 6 წლის შემდეგ, 1854 წელს, რუსი ბოტანიკოსების, ფიშერის და კარლ მეიერის მიერ, მიიღო სახელი *Centaurea tchihtcheffi*.

2002 წლის ოქტომბერში, თურქეთის ეროვნული ზარაფხანის მიერ, გამოიცა იშვიათი ყვავილებისთვის მიძღვნილი მონეტები, რომელთაგან ერთ-ერთი იყო *Centaurea Tchihatcheffii* გამოსახულებით.

ლიტერატურა
----------

* Tan K & Vural M. 2007. *Centaurea tchihatcheffii* Fischer & C.A. Meyer (Asteraceae), *Pl. Syst. Evol.* 263: 203 - 207.
* Ozel CA, Khawar KM, Mirici S, Ozcan S, Arslan O. 2006. Factors affecting in vitro plant regeneration of the critically endangered Mediterranean knapweed (Centaurea tchihatcheffii Fisch et. Mey). Naturwissenschaften 93:511-517.

სქოლიო
------

1. ↑  Annales des sciences naturelles. Botanique. Ser.4, T.1:31 (1854)
2. ↑  Монеты серии "Цветы". Монеты СССР, России и мира.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-27. ციტირების თარიღი: 2013-01-16.
**ვირგილიუს შანცერი** (დ. 21 სექტემბერი, 1867, ოდესა — გ. 29 იანვარი, 1911, მოსკოვი) — რუსეთის რევოლუციის მოღვაწე, პარტიული ფსევდონიმი „მარატი".

ბიოგრაფია
---------

1899 წელს დაამთავრა იურიევის უნივერსიტეტი, სადაც მონაწილეობდა სტუდენტთა სოციალ-დემოკრატიული წრეების მუშაობაში. 1901 წლიდან ეწეოდა პარტიულ მუშაობას მოსკოვში. 1903 წელს რსდმპ-ის ყრილობის შემდეგ გახდა ბოლშევიკი. 1904 წელს იყო რსდმპ-ის მოსკოვის კომიტეტის წევრი, შემდეგ ხელმძღვანელი. იყო 1905 წლის რევოლუციის დროს დეკემბრის აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. არაერთხელ იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1906 წელს იყო ომსკის, შემდეგ პეტერბურგის კომიტეტის წევრი. 1908 წელს გაიქცა გადასახლებიდა საზღვაგრეთ. შევიდა პოლიტიკურ ჯგუფ „ვპერიოდში". 1910 წელს ავადმყოფი დაბრუნდა რუსეთში და მალე გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *შენგელია, ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 684.
* Шанцер Виргилий Леонович // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 29 — М. 1978.