recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ელისაბედ I-ის ძეგლი** (რუს. Памятник Елизавете Петровне) — ძეგლი დონის როსტოვში. ძეგლი ეძღვნება რუსეთის იმპერატრიცასა და ქალაქის დამაარსებელ ელისაბედ პეტრეს ასულს. გაიხსნა 2007 წელს სერგეი ოლეშნიას პროექტის მიხედვით. მდებარეობს პოკროვის სკვერში.

ისტორია
-------

დონის როსტოვის დაარსების თარიღად შეიძლება ჩაითვალოს 1749 წლის 15 დეკემბერი, როდესაც იმპერატრიცა ელისაბედ I-მა გამოსცა ბრძანება ტემერნიკის საბაჟოს დაარსების შესახებ, რომელიც იყო პირველი მუდმივი დასახლება როსტოვის ტერიტორიაზე. XVIII საუკუნის შუა წლებიდანვე ტემერნიკის საბაჟო და პორტი ასრულებდა მნიშვნელოვან როლს სამხრეთ-აღმოსავლეთ რუსეთის ეკონომიკურ ცხოვრებაში. ეს იყო ერთადერთი პუნქტი, რომლის გავლითაც რუსეთს შეეძლო ეწარმოებინა ვაჭრობა აზოვის, შავი და ხმელთაშუა ზღვების ნავსადგურებთან. პრაქტიკულად ეს იყო „მეორე ფანჯარა" ევროპაში. 1761 წელს დაიწყო დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრის მშენებლობა. მოგვიანებით, ზუსტად 1811 წელს ციხესიმაგრემ მიიღო ქალაქის სტატუსი. 1835 წელს ციხესიმაგრე მიატოვეს. რათა განესხვავებინათ დიდი როსტოვისაგან ახლად დაარსებულ ქალაქს უწოდეს დონის როსტოვი. 

2006 წელს გამოაცხადეს კონკურსი ელისაბედ I-ის ძეგლის პროექტის შექმნის შესახებ. დონის როსტოვის საჯარო ბიბლიოთეკაში წარადგინეს ექვსი პროექტი. გამარჯვებულის გამოვლინება მოხდა ქალაქის დაგეგმარების საბჭოს მიერ. გამარჯვებული გახდა დონელი მხატვარი სერგეი ოლეშნია, რომლის ძეგლებიც აღმართულია რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებში.

ძეგლის აღწერილობა
-----------------

ძეგლის სიმაღლეა 7,2 მეტრი (ძეგლი ― 3,5 მეტრი, კვარცხლბეკი ― 3,7 მეტრი). ელისაბედის ფიგურა, ჰორელიეფი და ბრძანებულება, რომელიც ხელში უჭირავს იმპერატრიცას, დამზადებულია ბრინჯაოსაგან და მთლიანობაში იწონის 3 ტონას. გრანიტის პოსტამენტის წონაა დაახლოებით 50 ტონა.

სქოლიო
------

1. ↑  „В Ростове-на-Дону установлен памятник императрице Елизавете Петровне". *РИА Новости*. ციტირების თარიღი: 2017-01-10.
**გერტრუდა ელიზაბეთ მარგარეტ ენსკომი** (ინგლ. Gertrude Elizabeth Margaret (G. E. M.) Anscombe; დ. 18 მარტი 1919, ლიმერიკი, ირლანდია — გ. 5 იანვარი, 2001, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ანალიტიკოსი-ფილოსოფოსი. ეთიკური ნეოარისტოტელიანელობის ინიციატორი, შემოიტანა ტერმინი „კონსეკვენციალიზმი" ეთიკაში, ანალიზურ ფილოსოფიაში კი — ინტენციის თემა. ფილოსოფიის პროფესორი კემბრიჯში, ბრიტანეთის აკადემიის წევრი (1967), ამერიკის ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1979). განთქმული შრომის „თანამედროვე მორალური ფილოსოფია" (Modern Moral Philosophy, 1958) ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა კოლეჯი სანქტ-ჰიუ ოქსფორდში 1941 წელს, სწავლა გააგრძელა კემბრიჯის ნიუნხემ-კოლეჯში. ლუდვიგ ვიტგენშტაინის მოწაფე და მიმდევარი. ვიტგენშტაინის გარდაცვალების შემდეგ თარგმნიდა და გამოსცემდა მის შრომებს, რომელთა შორისაც არის ნაშრომი „ფილოსოფიური გამოკვლევები". 1970-1986 წლებში — კემბრიჯის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის პროფესორი. ახალგაზრდობაში მიიღო კათოლიკობა. მისი მეუღლე იყო ფილოსოფოსი და ლოგიკოსი პიტერ გიჩი, მათ ოჯახში ჰყავდათ სამი ვაჟიშვილი და ოთხი ქალიშვილი. შრომებმა ცნობიერების ფილოსოფიაში, მოქმედების ფილოსოფიაში, ენის ფილოსოფიაში, ეთიკასა და ფილოსოფიურ ლოგიკაში ელიზაბეთ ენსკომს მსოფლიო სახელი მოუხვეჭეს.

რჩეული პუბლიკაციები
-------------------

* Intention (1957)
* An Introduction to Wittgenstein’s Tractatus (1959)
* Three Philosophers (1961), with P. T. Geach, on Aristotle, Aquinas and Frege
* Causality and Determination (1971)
* Times, Beginnings and Causes (1975)
* The Collected Philosophical Papers of G. E. M. Anscombe (3 vols. 1981):

1. From Parmenides to Wittgenstein
2. Metaphysics and the Philosophy of Mind
3. Ethics, Religion and Politics

* Human Life, Action and Ethics: Essays (2005)
* La filosofia analitica y la espiritualidad del hombre (2005), [Includes some papers not yet published in English]
* Faith in a Hard Ground. Essays on Religion, Philosophy and Ethics (2008)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებათა ბრიტანული აკადემია
* რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტი დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
**კახაბერ გიგილაშვილი** (დ. 15 ივნისი, 1960, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1983 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1983–1985 წლებში იყო ქირურგიის ინსტიტუტის ქირურგიული განყოფილების კლინიკური ორდინატორი, უფროსი ლაბორანტი. 1988–1992 წლებში უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1992–1998 წლებში მეცნიერ–თანამშრომელი. 1998 წლიდან – კარდიოქირურგიის საოპერაციო ბლოკის ხელმძღვანელი. ავტორია 23 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება გულის თანდაყოლილ და შეძენილ მანკებს. 

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მარცხენა პარკუჭის დისფუნქციით გართულებული გულის იშემიური დაავადების დროს აორტა–კორონარული შუნტირების ჩვენებების განსაზღვრა და უახლოესი ოპერაციის შემდგომი პერიოდის შედეგების შეფასება."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 67

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კახაბერ გიგილაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვაალბარა** (ინგლ. Vaalbara) — პირველი ჰიპოთეზური სუპერკონტინენტი, რომელიც არსებობდა 3,6-2,8 მილიარდი წლის წინ არქეულში. მისი ფორმირება დაიწყო 3600 მილიონი წლის წინ, ხოლო დასრულდა 3100 მილიონი წლის წინ. გაიყო დაახლოებით 2500 მილიონი წლის წინ. დასახელება ვაალბარი მოდის სამხრეთ აფრიკაში არსებულ კრატონ Kaap**vaal**-იდან და დასავლეთ ავსტრალიაში არსებულ კრატონ Pil**bara**-იდან.

კრატონთა დათარიღების რადიომეტრული მეთოდის თანახმად, რომლებიც შეადგენდნენ ვაალბარას, ითვლება, რომ ამჟამინდელი სუპერკონტინენტი 2,8 მილიარდი წლის წინ არსებობდა. ამას ადასტურებს გეოქრონოლოგიური და პალეომაგნიტური გამოკვლევები ორ არქეულ კრატონს, კაპვალსა და პილბარს შორის (პილბარის რეგიონი, დასავლეთი ავსტრალია).

დამატებით მოწმეებად გვევლინებიან დამთხვევბი სტრატიგრაფიულ მწვანექვის სარტყლებსა და გნაისს (კრატონს) შორის. ეს სარტყლები დღეს გავრცელებულია კანადაში და უძველეს სუპერკონტინენტებში გონდვანასა და ლავრაზიაში. ეს ამტკიცებს, ასევე, იმას, რომ ისინი ადრე შეერთებულნი იყვნენ. 

არ არსებობს საერთო შეხედულება იმის შესახებ, თუ როდის დაიწყო კონტინენტმა დაყოფა, მაგრამ გეოქრონოლოგიური და პალეომაგნიტური გამოკვლევები აჩვენებენ, რომ ორმა კრატონმა გადაიტანა გვერდითი დაყოფა 2,78-2,77 მილიარდი წლის წინ. უკვე ≈2,8 მილიარდი წელია რაც ისინი ერთმანეთს არ შეხებიან.

ლიტერატურა
----------

* Bailey, R.C. Cruden, A.R. and B. Nitescu. (2006) «Crustal structure and implications for the tectonic evolution of the Archean Western Superior craton from forward and inverse gravity modeling.» Tectonics, vol. 25. Online Abstract:  დაარქივებული 2012-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* Dann, J. M. J. de Wit, S. H. White, and E. Zegers. (1998) Vaalbara, Earth’s oldest assembled continent? A combined. structural, geochronological, and palaeomagnetic test." Online:
* Wingate, M.T.D. (1998) «palaeomagnetic test of the Kaapvaal-Pilbara (Vaalbara) connection at 2.78 Ga.» South African Journal of Geology; December 1998; v. 101; no. 4; p. 257—274 Australian National University, Research School of Earth Sciences, Canberra, Australia. Online Abstract:
* Zegers, T.E. and A. Ocampo. (2003) «Vaalbara and Tectonic Effects of a Mega Impact in the Early Archaen 3470 Ma.» European Space Agency, ESTEC, SCI-SB, Keplerlaan 1, 2201 AZ Noordwijk. Online:

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Palaeos.com: დედამიწის ისტორია
* ვაალბარიდან ამაზიამდე
ენკაუსტიკს გალერეაანჩისხატი (ხატი)
წილკნის ღვთისმშობლის ხატი (IX ს.)
ქრისტე
წმ. სერგი და წ. ვაკხი
მოწამენი
ფრესკის ფრაგმენტი
შერეული ტექნიკა
ღვთისმშობელი
იოანე ნათლისმცემელი
პეტრე მოციქული. სინას მთა.
ღვთისმშობელი
ფაიუმის მუმია
ფაიუმის მუმიის დეტალი
სურათი
სურათი
სურათი
სურათი
თანამედროვე ენკაუსტიკა

**ენკაუსტიკა** (ბერძნ. enkaustuke - ამოვწვავ), ცვილოვანი საღებავით ხატვა ვიწრო მნიშვნელობით, გაცხელებული მასალით წერის წესით, შესრულებული ცვილოვანი ფერწერა. ამ ტექნიკით შესრულებულ ძეგლთაგან აღსანიშნავია VI-VII საუკუნეების ანჩისხატის მაცხოვრის გამოსახულება, რომელიც რესტავრირებულია გვიან საუკუნეებში; წილკნის ღვთისმშობლის ხატი (IX ს.).

ენკაუსტიკური სურათები ყოველთვის ფასდეუდებელ სიმდიდრეს წარმოადგენდა. ისეთი იმპერატორები როგორიც იყვნენ ავგუსტი, ცეზარი, ტიბერიუსი ასეთი ტილოების შესაძენად იხდიდნენ დიდ ქონებს, რომლებიც დროტა განმავლობაში თავს რომში იყრიდნენ. თუმცარა ეს ყველაფერი რომში დაიწვა და თუ რამე გადარჩა ომებს შეეწირა. გადარჩა მხოლოდ ის რაც დაფლული იყო მიწაში. 1880 წელს ეგვიპტეში ფაიუმის ოაზისში კაიროს ახლომახლო აღმოაჩინეს 2000 წლის მუმიები რომლთაც სახეებზე მიბინტული ჰქონდათ პორტრეტები. ამ პორტრეტებმა შეიძინეს სახელწოდება - ფაიუმის პორტრეტები. ეს პორტრეტები იწერებოდა ადამიანის სიცოცხლეში და როდესაც ის კვდებოდა მას მუმიფიცირებისას მიაბინტებდნენ სახეზე. ეს იყო რელიგიური რიტუალი რომლის დროსაც ხალხს სჯეროდათ რომ სახის გამოსახულების შენარჩუნებით ნარჩუნდებოდა თავად პიროვნებაც. ამან მართლაც გაამართლა და ჩვენს წინაშეა 2000 წლის წინ მცხოვრები ადამიანთა პორტრეტები.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 4, გვ. 159, თბ. 1979
ნორმალური ვაგინა და საშვილოსნოს ყელი სამედიცინო შემოწმების დროს. ნაჩვენებია საშვილოსნოსშიდა მოწყობილობის ძაფები საშვილოსნოს ყელის შესასვლელთან და ნორმალური, რძისმაგვარი თეთრი ვაგინალური გამონადენი.
**ვაგინალური გამონადენი** — სითხის, უჯრედებისა და ბაქტერიების ნარევი, რომელიც ასველებს და იცავს ვაგინას. ამ ნარევსს მუდმივად აწარმოებენ ვაგინისა და საშვილოსნოს ყელის უჯრედები და ის სხეულს ვაგინის შესასვლელიდან ტოვებს. გამონადენის შემადგენლობა, რაოდენობა და ხარისხი განსხვავდება ინდივიდებს შორის და ის შეიძლება შეიცვალოს როგორც მენსტრუალური ციკლის, ასევე სქესობრივი და რეპდორუქციული განვითარების განმავლობაში.

ნორმალურ ვაგინალურ გამონადენს შეიძლება ჰქონდეს თხელი, წყლის მსგავსი შემადგენლობა ან უფრო სქელი და წებოვანი და ის შეიძლება იყოს უფერული ან თეთრი ფერის. ნორმალური ვაგინალური გამონადენი შეიძლება დიდი მოცულობის იყოს, თუმცა, როგორც წესი, მას არ აქვს ძლიერი სუნი და არ იწვევს ქავილს ან ტკივილს. მართალია, გამონადენის უმეტესობა ფიზიოლოგიურად მიიჩნევა და სხეულის ნორმალურ ფუნქციონირებას ასახავს, გამონადენში ზოგიერთი ცვლილება შეიძლება ინფექციაზე ან სხეულში მიმდინარე სხვა პათოლოგიურ პროცესზე მიანიშნებდეს.

იმ ინფექციებს შორის, რომლებმაც შეიძლება ვაგინალურ გამონადენში ცვლილებები გამოიწვიოს, შედის ვაგინის სოკოვანი ინფექციები, ბაქტერიული ვაგინოზი და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები. უჩვეულო გამონადენის მახასიათებლები დამოკიდებულია გამომწვევ მიზეზზე, თუმცა ყველაზე ხშირი მახასიათებლებია ფერის ცვლილება, ცუდი სუნი, ქავილი, წვა ან ტკივილი სქესობრივი აქტის დროს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვაგინალური ლუბრიკაცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვაგინალური გამონადენი

სქოლიო
------

1. 1 2  Beckmann, R.B. (2014). *Obstetrics and Gynecology*, 7th, Baltimore, MD:  Lippincott Williams & Wilkins,   გვ. 260. ISBN 9781451144314.
2. 1 2  Hacker, Neville F. (2016). *Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology*, 6th, Philadelphia, PA:  Elsevier,   გვ. 276. ISBN 9781455775583.
3. ↑  Lentz, Gretchen M. (2012). *Comprehensive Gynecology*, 6th, Philadelphia, PA:  Elsevier,   გვ. 532–533. ISBN 9780323069861.
4. ↑  Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor en (2020-01-10). ციტირების თარიღი: 2022-04-25
**ენკენია** — ქრისტეს აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების დღესასწაული. ამ დღეს ეკლესია ზეიმობს მოციქულთასწორი კონსტანტინე დიდისა და მისი დედის, მოციქულთასწორი ელენე დედოფლის მიერ აგებული ქრისტეს აღდგომის ტაძრის კურთხევას.

ისტორია
-------

70 წელს რომის იმპერატორმა ტიტუსმა (42–72) დაიპყრო იერუსალიმი, დაარბია იგი და მორიას მთაზე აღმართული სოლომონის ტაძარი ისე დაანგრია, რომ, მაცხოვრის წინასწარმეტყველებისამებრ, ქვა ქვაზე არ დატოვა. მოგვიანებით იმპერატორმა ადრიანემ (117–138) ტიტუსის მიერ მოოხრებული იერუსალიმის ადგილას გააშენა ახალი ქალაქი, რომელსაც საკუთარი სახელი — ელი–ადრიანე უწოდა და მისი ძველი სახელით ხსენება აკრძალა. უფლის საფლავი მიწითა და ლოდებით დაფარეს და ზედ იუპიტერის კერპი დადგეს; გოლგოთაზე, ქრისტეს ჯვარცმის ადგილას, 119 წელს ვენერას წარმართული ტაძარი ააშენეს. ქალღმერთის ქანდაკების წინ ამაზრზენი მსხვერპლშეწირვები აღესრულებოდა ბილწი ორგიების თანხლებით.

ბეთლემში, იმ ადგილას, სადაც მაცხოვარი იშვა ყოვლადწმიდა ქალწულისაგან, უსჯულო მეფემ ადონისის კერპი აღმართა. ყველაფერი წინასწარგანზრახვით კეთდებოდა – სურდათ, რომ ადამიანების ცნობიერებიდან სრულიად განედევნათ ქრისტე მაცხოვარი და ის ადგილებიც გადაევიწყებინათ მათთვის, სადაც იგი ცხოვრობდა, ქადაგებდა, ევნო, მოკვდა და აღდგა დიდებით.

მოციქულთასწორმა კონსტანტინე დიდმა (306–337), პირველმა რომის იმპერატორთაგან, რომელმაც ცნო ქრისტიანული რელიგია, დედასთან, კეთილმსახურ დედოფალ ელენესთან ერთად გადაწყვიტა, განეახლებინა ქალაქი იერუსალიმი. იქ, სადაც ქრისტე ევნო და აღდგა, აეგო ახალი ტაძარი, მაცხოვრის ხსოვნასთან დაკავშირებული ადგილები წარმართული საკულტო ნაგებობებისგან გაეწმინდა და ხელახლა ეკურთხებინა. 

ელენე დედოფალი იერუსალიმში გაემგზავრა. კონსტანტინემ მას პატრიარქ მაკარი I–თან (313–323) გაატანა წერილი, რომელშიც ითხოვდა, ყოველმხრივ შეეწყოთ ხელი ქრისტიანული სიწმიდეების განახლების საქმისთვის. წმიდა ქალაქში მოციქულთასწორმა დედოფალმა ყველა კერპი და წარმართული ტაძარი შემუსრა და შებილწული ადგილები აკურთხებინა. იესო ქრისტეს ჯვრის მოძიების სურვილით ანთებულმა ელენემ დანგრეული ვენერას ტაძრის საძირკველი გაათხრევინა. იქ მიაკვლიეს მაცხოვრის ამოვსებულ აკლდამასა და თხემის ადგილს, რომლის მახლობლადაც სამი ჯვარი და სამსჭვალები აღმოაჩინეს. ამ ჯვრებში სასწაულებრივ გამოარჩიეს ცხოველმყოფელი ჯვარი უფლისა, რომელიც პატრიარქმა მაკარიმ სხვა სასულიერო პირთა თანხლებით აამაღლა შემოკრებილი ურიცხვი ხალხის დასანახად.

წმიდა დედოფალი დაუყოვნებლივ შეუდგა დიდი ტაძრის მშენებლობას, რომელსაც უნდა მოეცვა გოლგოთა და მაცხოვრის საფლავი. როგორც იოანე მახარებელი ამოწმებს, ეს ორი ადგილი ერთმანეთის სიახლოვეს მდებარეობდა. აღდგომის ტაძარი ათი წელი შენდებოდა. წმიდა ელენე (+327) მის განსრულებას ვერ მოესწრო. იერუსალიმში ყოფნისას კეთილმსახურმა დედოფალმა ააგო ეკლესიები ბეთლემში, ელეონის მთაზე, გეთსიმანიაში და მაცხოვრის ამქვეყნიურ ცხოვრებასა და ძველი აღთქმის მოვლენებთან დაკავშირებულ მრავალ სხვა ადგილას.

მაცხოვრის ჯვარზე ვნების მოსაგონებლად „მარტირიონად" სახელდებული ქრისტეს აღდგომის ტაძრის მშენებლობის დასრულება ტვირის I კრებასა და მოციქულთასწორი იმპერატორის, კონსტანტინე დიდის გამეფების ოცდამეათე წლისთავს დაემთხვა. ამის გამო 335 წლის 13 სექტემბერს აღსრულებულ სატფურებას განსაკუთრებით საზეიმო ელფერი ჰქონდა.

ლიტერატურა
----------

* *წმიდათა ცხოვრება* (ივლისი–დეკემბერი), წიგნი მე–2, თბილისი, 2008 წელი.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თორელი**. |

**კახა გამრეკელის ძე თორელი** — XIII საუკუნის 50-60-იანი წლების მოღვაწე ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალი, ახალქალაქის ერისთავთერისთავი, მეჭურჭლეთუხუცესი. მისი საგვარეულო მამულო იყო თორის მხარე და თეძმის ხეობა, მამული თავის საერისთავო ქვეყანაში — ჯავახეთშიც ჰქონდა. 

XIII საუკუნის 50-იან წლებში თორელი სხვა ქართველ მეომრებთან ერთად, მონაწილეობდა ბაღდადზე მონღოლთა ლაშქრობაში. ბაღდადის აღების შემდეგ (1258) დავით VII ულუმ ის დიპლომატიური მისიით ირანში ჰულაგუ-ყაენთან გაგზავნა. ამ ელჩობის დროს თორელმა ორთაღებისაგან (სავაჭრო-საჯრედიტო ორგანიზაცია) სესხად აიღო ფული და ირანში იაფად შეიძინა „ბაღდადური ალაფი", შემდეგ მოგებით გაყიდა და იყიდა სოფ. ხოვლე, რომელიც შესწირა თავის საპატრონო მონსტერს რკონში. ამ ფაქტის შესახებ თორელისა და მისი მეუღლის ხათუთას „დაწერილი" წარმოადგენს ძველი ქართული საბუთების ბრწყინვალე ნიმუშს, როგორც თავისი დიპლომატიური ფორმით, ისე შინაარსით. იგი ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა საქართველოში მონღოლთა მფლობელობის ეპოქის შესასწავლად.

ისტორიული დოკუმენტის თანახმად, 1258 წელს ჰასან სუმბატისძისგან (იხ. სუმბათაშვილები) ნაყიდი სოფელი ხოვლე, კახა თორელმა რკონის ღვთისმშობლის ეკლესიას შესწირა.

1260 წელს თორელმა მხარი არ დაუჭირა დავით ულუს აჯანყებას მონღოლების წინააღმდეგ. მონაწილეობა მიიღო მონღოლთა ლაშქრობაში. როგორც ჩანს, ამის გამო ჩამოურთმევია დავით ულუს მისთვის მეჭურჭლეთუხუცესობა და სარგის ჯაყელისთვის გადაუცია. ალბათ თორელებისა და ჯაყელების მეტოქეობის შედეგი იყო ის, რომ თორელმა ჟამთააღმწერლის გადმოცემით, გადამწყვეტი როლი ითამაშა მონღოლთა დამსჯელი რაზმის გამარჯვებაში აჯანყებული ულუ დავითისა და სარგის ჯაყელის ლაშქარზე.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი ლ.* თორელთა გენეალოგიის გარკვევის ცდა ჰამამლუს XII საუკუნის წარწერებთან დაკავშირებით, «საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1940, ტ. 10 B;
* *შოშიაშვილი ნ.* თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, თბ. 1966;
* *შოშიაშვილი ნ*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 693-694.

სქოლიო
------

1. ↑  ბიჭიკაშვილი, იოსებ; ჩიქოვანი, იური. თავად სუმბათაშვილების საგვარეულოს ისტორიული ნარკვევი. საქართველოს ეროვნული არქივი. ციტირების თარიღი: 3 ივნისი, 2023
**კარსნის მეთუნეთა ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თბილისი-მცხეთის საავტომობილო გზის მე-17 კილომეტრზე, კარსნისხევის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება ძვ. წ. I და ახ. წ. I-III საუკუნეებით. ძეგლი 1975 წელს გაითხარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მიერ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანელობთ.

ნამოსახლარი
-----------

ნამოსახლარი ტერასულადაა განლაგებული ბორცვის თხემსა და ძირში. გამოვლინდა კარგად გამოკვეთილი სამი სამშენებლო ფენა. საცხოვრებელი შედგებოდა საცხოვრებელი სახლისა და მსუბუქი კონსტრუქციის დამხმარე ნაგებობისაგან. გეგმით ოთხკუთხა შენობები ნაგებია ნატეხი ქვშაქვით და ტალახით. მათი უმეტესობა გადახურული ყოფილა მცხეთური ღარიანი და ბრტყელი კრამიტებით. თიხის იატაკის ცენტრალურ ნაწილში ქვითა და თიხით ნაგები კერებია. ნამოსახლარზე დიდი რაოდენობით გამოვლინდა მოვარდისფრო-მოწითალოდ გამომწვარი თხელკეციანი სამეორნეო დანიშნულების კერამიკა, სუფრისა და სამზარეულოს თიხის ჭურჭელი, ლითონისა და თიხის ქანდაკებები, რკინის დანები, მონეტები, ქვის სატყორცნი ჭურვები და სხვა.

სახელოსნო უბნები
----------------

სახელოსნო უბანი ნამოსახლრიდან 60 მეტრის მოშორებით, აღმოსავლეთით მდებარეობს. აქ აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის გამოსაწვავი ქურები და მასთან დაკავშირებული ფარდულის ტიპის ნაგებობების ნაშთები. ქურების ნაწილი ორსართულიანი ყოფილა. მათი ქვედა საცეცხლე განყოფილება გადახურულია ალიზის დიდი აგურებისაგან შეკრული თაღებით, რომლებშიც ცეცხლის ამოსასვლელად ღია ადგილებია დატოვებული. ალი ადიოდა მეორე სართულზე, სადაც ჭურჭლის გამოწვა ხდებოდა. საწარმო უბანზე გარდა ე. წ. ვერტიკალური ქურებისა არის ასევე ოვალური გუმბათისებრთაღიანი ქურა. საწარმოო ობანზე, ქურებში და მათ მახლობლად აღმოჩნდა წითელი წერნაქით მოხატული გვიანდელი ელინისტური ხანის თიხის ჭირჭელი.

სამაროვანი
----------

სამაროვანზე გაითხარა ძირითადად კრამიტსამარხები. აქ ასევე დადასტურდა ორმოსამარხები, კომბინირებული სამარხები, ფილასამარხი და ქვევრსამარხი. კრამიტსამარხები ძირითადად ბრტყელი და ღარიანი კრამიტებით ნაგები ორფერდასახურავიანი კრამიტყუთებია, რომლებიც მიწაში ამოთხრილ ორმოებში ყოფილა ჩადგმული. ზოგიერთ კრამიტსამარხს იატაკიც კრამიტის ჰქონდა. მიცვალებულები მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე ესვენა, კიდურებმოკეცილი. სამარხებში აღმოჩნდა მოვარდისფროდ გამომწვარი თიხის სამტუჩა ხელადები, რელიეფული სარყლითა და კოპებით შემკული ხელადისებური ჭურჭელი, კოჭობები, მინის სანელსაცხებლები, ოქროს საყურეები და სასაფეთქლე რგოლები, რომაული და პართული მონეტები, გემიანი ბეჭდები და სხვა.

საწნახელი და მარანი
-------------------

კარსნიხევის ნამოსახლართან ახლოს გამოვლინდა საწნახელის და მარნის ნაშთი. ჰიდრავლიკური ხსნარით მოკირყლულ-შემოზღუდული მოედანი ეკვრის კერამიკული ფილებით ნაშენ წაგრძელებულ ოთხკუთხა აბაზანისებურ ნაგებობას. ისინი იატაკში გაჭრილი ხვრელებით უერთდებიან კერამიკულ მილსადენს. საწნახელი ფერდობზე, მოსოწრებულ ტერასაზე დგას. მას უკავშირდება საურმე გზა.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 289-290-291.
კარსტული ლანდშაფტი
გლაციოკარსტი
**კარსტი** — ბუნებრივი მოვლენები, რომლებიც თავს იჩენს წყალში ხსნად ქანებში (კირქვა, დოლომიტი, ცარცი, თაბაშირი, ქვამარილი) მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლის ნაკადების ზემოქმედების შედეგად. კარსტული ლანდშაფტი მსოფლიოში ფართოდაა განვითარებული. კარსტული პროცესების გავრცელების გეოსფეროს კარსტოსფერო ეწოდება. 

კარსტულ პროცესში წამყვანი როლი ენიჭება ქანების ქიმიურ ხსნადობას. კარბონატული ქანები იხსნება თავისუფალი ნახშირორჟანგის ან სხვა მინერალური და ორგანული მჟავების ზეგავლენით (CaCO3 + H2O + CO2 « Ca+ 2HCO–3). ქანების გახსნასთან ერთად ხდება მათი მექანიკური გადარეცხვა და წარმოიქმნება კარსტის ზედაპირული და მიწისქვეშა ფორმების კომპლექსი, როგორებიცაა: კარები, ძაბრები, აბაზანები, ქვაბულები, ბრმა ხეობები, პოლიები, ჭები, შახტები, უფსკრულები და სხვა. კარსტული პროცესების შედეგად ხშირად ჩნდება ოვალური ფორმის ქვაბულები, რომელიც წყლით ივსება. იქმნება კარსტული ტბები. კარსტული ტბების კარგ მაგალითს გვაძლევს ცისფერი ტბა, ერწოს ტბა და სხვა. 

კარსტვად ქანებში, განსაკუთრებით ნაპრალების გასწვრივ, ყალიბდება მიწისქვეშა სიცარიელეები, მღვიმეები. მსოფლიოს უგრძესი მღვიმური სისტემაა მამონტის მღვიმე, უღრმესი მღვიმეა — ვერიოვკინის მღვიმე.

ზედაპირული და მიწისქვეშა კარსტული ფორმების კომპლექსი სრულად არის წარმოდგენილი შიშველ კარსტში, სადაც კარსტვადი ქანების ზედაპირი გაშიშვლებულია. თუ კარსტვადი ქანები დაფარულია ნიადაგითა და კორდით, გვექნება კორდიანი კარსტი; თუ ზედაპირს უხსნადი ფხვიერი ნაფენები ფარავს — დაფარული კარსტი, თუ ზედაპირი კლდოვანი წარმონაქმნებითაა დაფარული — ჯავშნიანი კარსტი, თუ ხსნადი ქანები ღრმად არის განლაგებული არაკარსტვადი ქანების ქვეშ — დამარხული კარსტი. 

კარსტული მხარე ღარიბია ზედაპირული წყლის ნაკადებით, რადგან მდინარეები და ნაკადულები მიწისქვეშ იკარგება. 

სახელწოდება „კარსტი" მომდინარეობს კარსტის პლატოდან, რომელიც სლოვენიის დასავლეთით მდებარეობს. სლოვენია კარსტის კლასიკური ქვეყანაა, კარგად გამოხატული უხვი კარსტული ფორმებით. 

კარსტულ მოვლენებს გარეგნულად წააგავს ფსევდოკარსტული მოვლენები: თერმოკარსტი, რომელიც ვითარდება ყინულსა და მზრალ გრუნტებში და კლასტოკარსტი, რომელიც წარმოიქმნება ნატეხი ქანების შეცემენტებელი სნადი კომპონენტების ეროზიისა და გახსნის შედეგად. თიხის კარსტი ჩნდება ფხვიერ მერგელიან, დამლაშებულ ქვიშიან-თიხნარ ქანებში.

ლიტერატურა
----------

* *ტინტილოზოვი ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 416.
* Гвоздецкий Н. А. Карст, 2 изд. М. 1954;
* Максимович Г. А. Основы карстоведения, т. 1—2, Пермь, 1963—69;
* Соколов Д. С. Основные условия развития карста, М. 1962;
* Карст и его народнохозяйственное значение. Сб. ст. М. 1964;
* Типы карста в СССР. [Сб. ст.], М. 1965;
* Рычагов Г. И. Общая геоморфология. — М. 2006.
**დიბატაგი** (ლათ. Ammodorcas clarkei) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ნამდვილი ანტილოპების ქვეოჯახისა. გვარში ერთადერთი სახეობაა. ლათინური სახელი ეწოდა ტომას უილიამ ჰენრი კლარკის პატივსაცემად, რომელმაც 1890 წელს აღმოაჩინა და აღწერა ანტილოპა. სიტყვა „დიბატაგი" სომალი ენიდანაა წარმოშობილი და შედგება ორი სიტყვისაგან: dabu (*კუდი*) და tag (*სწორი*), რაც მიანიშნებს იმას, რომ დიბატაგს სირბილისას კუდი ზევით აქვს აპრეხილი.

აღწერა
------

მისი სხეულის სიგრძეა 152–168 სმ, სიმაღლე მინდაოში 80–88 სმ, კუდის სიგრძე 30–36 სმ, მასა — 22–35 კგ. სხეულის ზედა მხარე შეფერილია მურა-ჩალისფრად, ქვედა — თეთრად. ფეხები ჟანგმიწოვანი აქვს, შუბლი კი წითელ-ყავისფერი. მამლებს მოკლე, 15–20 სმ სიგრძის რქები აქვთ, რომლებიც დასაწყისში დაგრეხილია, მოღუნული და წინ გაშვერილი. დედლებს რქები საერთოდ არ აქვთ.

გავრცელება
----------

დიბატაგი ოგადენის უდაბური რეგიონის (ეთიოპიისა და სომალის სასაზღვრო ტერიტორია) და ცენტრალური სომალის ენდემური ცხოველია. ერთ-ერთი უიშვიათესი ანტილოპაა.

ცხოვრების ნირი
--------------

იკვვებება ფოთლებით, ხშირად დგება უკანა კიდურებზე, რათა მიწვდეს მაღლა მდებარე ყლორტებს. მამლები ტერიტორიული ცხოველები არიან და ყოველდღიურად საკუთარ ტერიტორიას ნიშნავენ. დედალი ქმნის 5-წევრიან ჯგუფს, სადაც მისი შთამომავლები და ერთი ზრდასრული მამალი არის გაწევრიანებული.

ლიტერატურა
----------

* Bernhard Grzimek: *Grzimeks Tierleben*. Band 13.
* Jonathan Kingdon: *The Kingdon Field Guide to African Mammals*.

სქოლიო
------

1. ↑  Castello J. R. (2016) Bovids of the World: Antelopes, Gazelles, Cattle, Goats, Sheep, and Relatives. — Princeton University Press. — Pp. 162—163. — 664 p. — ISBN 978-0-691-16717-6
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოანე**. |

**იოანე ჭყონდიდელი** — ჭყონდიდის მთავარეპისკოპოსი დაახლოებით 1060 — XII საუკუნის 10-იან წლებში. იხსენიება სვინგელოზის ტიტულით. XI საუკუნის 50-იან წლებში, ჯერ კიდევ ერისკაცობაში, თავის ძმასთან პეტრიკთან ერთად თან ახლდა ბაგრატ IV-ს და დედოფალ მარიამს კონსტანტინოპოლში, ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე IX მონომაქოსის (1042-1054) კარზე. აქ ისინი შეხვდნენ ათონიდან ჩამოსულ გიორგი მთაწმიდელს და ათონში დიდი შესაწირავი გაატანეს, რისთვისაც იოანეს და მის ძმას ათონში აღაპი დაუწესეს. 1059 წელს მან ბაგრატ IV-ის დავალებით ქ. ანტიოქიიდან საქართველოში ჩამოიყვანა გიორგი მთაწმინდელი, რომლის ინიციატივით იოანე ჭყონდიდლად აკურთხეს. იოანე ჭყონდიდელი დაეხმარა გიორგი მთაწმინდელს საქართველოში დარღვეული საეკლესიო საქმეების გამართვა-მოწესრიგებაში. 1065 და 1066-1067 ბაგრატ IV-ის ელჩი იყო ბიზანტიის იმპერატორის კარზე. ამ ელჩობის დროს იოანე ჭყონდიდელს გიორგი ხუცესმონაზონისთვის უთხოვია დაეწერა გიორგი მთაწმიდლის ცხოვრება.

ლიტერატურა
----------

* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 193.
**დიატომეები** (**კაჟოვანი წყალმცენარეები**, ლათ. Diatomeae ანუ Bacillariophyta) — ერთუჯრედიანი ან კოლონიური, უძრავი, კაჟოვანგარსიანი ორგანიზმებია, ყვითელი ან ღია წაბლისფერი შეფერილობის, სახამებელი არ მოეპოვებათ. სქესობრივი პროცესი აქვთ.

მათი უჯრედის გარსი პექტინისაა, გარედან კი მათ აკრავთ კაჟის ჯავშანი. დიატომეების პროდუქტია ე.წ. დიატომიტი, ამ წყალმცენარეების გარსის ნაშთი, მილიონი წლების წინ დალექილი ტბებში ან ზღვის ყურეებში. საქართველოში დიატომიტის უნიკალური საბადო ახალციხესთან ახლოს, ქისათიბშია, რომელიც დაახლოებით 10 მლნ წლისაა. აქაური დიატომიტი იდეალურად სუფთაა და ამ მხრივ მსოფლიოში საუკეთესოდ ითვლება. იგი 95,88% კაჟს შეიცავს. დიატომიტს იყენებენ კვების, ქიმიურ, ნავთობის მრეწველობასა და სხვა დარგებში. დიატომიტის ფილტრში გატარებული ღვინო ინარჩუნებს არომატსა და გემოს, ნალექს კი არ იკეთებს, არ მჟავდება. დიატომიტის ხარისხი დამოკიდებულია კაჟის შემცველობაზე.

დიატომეები ფართოდაა გავრცელებული ბუნებაში, ცხოვრობენ მტკნარ და მლაშე წყალში; ხშირია პლანქტონური და ბენთოსური ფორმები, გვხვდება აგრეთვე წყლის მცენარეებზე, წყალქვეშა საგნებზე, ნესტიან მიწაზე, ქვებზე, ხავსზე და სხვა. დიატომეები უაღრესად მგრძნობიარენი არიან გარემო პირობების, განსაკუთრებით წყლის მარილიანობის მიმართ, ამიტომაც ხმარობენ მათ წყლის მარილიანობის ხარისხის გამოსარკვევ ინდიკატორებად.

სქოლიო
------

1. ↑  ნ. ა. კომარნიცი, ლ. ვ. კუდრიშოვი, ა. ა. ურანოვი, „მცენარეთა სისტემატიკა", გვ. 39, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბ. 1973.
2. ↑  დიატომეები — ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები
3. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 503-504.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რცხილაძე**. |

**ვასილ ილიას ძე რცხილაძე** (დ. 1 აგვისტო, 1860, სოფ. შაშიანი, ახლანდელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 აპრილი, 1920, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, მწიგნობარი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტი და მთლიანად მიეცა პოლიტიკურ მოღვაწეობას. ეს არც მეფის ხელისუფლებას გამოპარვია და ამიტომ იძულებული შეიქმნა შვეიცარიაში წასულიაყო, სადაც დაუახლოვდა ცნობილ რევოლუციონერებს მათ შორის ელიზე რეკლიუს, პეტრე კროპოტკინს, და სხვებს. აქ ვ. რცხილაძემ სწავლა ჟენევის უნივერსიტეტში გააგრძელა, სადაც 2 წელი დაჰყო. მთავრობის უნდობლობის მიუხედავად დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობა დაიწყო ფიზიკისა და მათემატიკის მასწავლებლად თბილისის სახელოსნო სკოლაში. მოგვიანებით გახდა სასკოლო ინსპექტორი. საბოლოოდ მან თავი დაანება პედაგოგობას დამთლიანად საზოგადოებრივ საქმიანობას მიჰყო ხელი. იყო დრამატული საზოგადოების წევრი, ეწეოდა პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1905 წელს მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა სახალხო უნივერსიტეტი მუშებისათვის, სადაც 1917 წლამდე მასწავლებლობდა კიდეც. იმავე ხანებში შეადგინა მოხსენება საქართველოს ავტონომიის შესახებ.

ვასილ რცხილაძემ დიდი ამაგი დასდო ქართული სამეურნეო საზოგადოების შექმნას, მონაწილეობდა სხვადასხვა სამეურნეო და საქველმოქმედო საზოგადოებებში და წამოწყებებში. 1911 წელს აირჩიეს კავკასიის სასოფლო სამეურნეო საზოგადოების წევრ-მდივნად, დააარსა და თავისი ხარჯით სცემდა ჟურნალ მეურნეს. ამ დაურალავი მოღვაწის კალამს ეკუთვნის მრავალი სტატია და წერილი, აგრეთვე ცალკეული წიგნები: „მცენარენი და ცხოველნი", „არითმეტიკული ამოცანების კრებული", თარგმნა და გამოსცა როსკოს ქიმიის სახელმძღვანელო.

1914 წლიდან ვ. რცხილაძე მეღვინეთა კომიტეტის წევრი, ხოლო 1918 წელს აირჩიეს ადგილობრივი მრეწველობის კომიტეტის თავმჯდომარედ. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს ის დიდი როლი, რომელიც შეასრულა გარე კახეთის ახალგაზრდობის აღზრდის საქმეში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 317, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალი „ვაზი და ღვინო", 1920
**ელენე გვარამაძე** (დ. 21 ოქტომბერი, 1913, თბილისი — გ. 29 ნოემბერი, 1991) — ქართველი ბალერინა, პედაგოგი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1941) ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1966), პროფესორი (1973).

ბიოგრაფია
---------

1922–1928 წლებში სწავლობდა თბილისსი მარია პერინის სტუდიაში. 1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 1934 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი წელს. 
1930–1948 წლებში იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი; შესრულებული აქვს ფასკუნჯის (პუნის "კუზიანი ცხენი"), ტაო ხოას (გლიერის "წითელი ყვავილი"), ოდეტა–ოდილაიას (ჩაიკოვსკის "გედის ტბა"), კიტრის (მინკუსის "დონ კიხოტი"), მარიას (ასაფიევის "ბაღჩისარაის შადრევანი"), ესმერალდას (პუნის "ესმერალდა"), სილფიდის ("შოპენიანა"), იდორას (იანოვსკის "ფერენჯი"), მანიჟეს (ბალანჩივაძის "მთების გული"), ციალას (თაქთაქიშვილის "მაყვალა") და სხვ. როლები.

1947 წლიდან ეწეოდა სამეცნიერო–კვლევით მუშაობას ქართული ქორეოგრაფიული ხელოვნების დარგში. ავტორია ნაშრომებისა ქართული საცეკვაო ფოლკლორის და ხალხური ქორეოგრაფიის შესახებ. 1961 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს თეატრალურ ინსტიტუტში; იყო ინსტიტუტის თეატრისა და კინოს ისტორიისა და თეორიის სამეცნიერო სექტორის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 604.

* *ხუჭუა პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 132.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე გვარამაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელიოზ მონაზონი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 14 ივლისი, ახალი სტილით - 27 ივლისი.

ცხოვრება
--------

ღირსი ელიოზ მონაზონი IV საუკუნეში მოღვაწეობდა. იგი სიყრმეშივე მიაბარეს მონასტერში, სადაც ღვთისმოყვარე მამებმა კეთილმსახურებით აღზარდეს. როცა მოწიფულობას მიაღწია, ნეტარმა ეგვიპტის უდაბნოს მიაშურა და დაუცხრომელი ღვაწლით სულიერი სრულყოფილება მოიგო: მას ნათელხილვის ნიჭი მიემადლა უფლისგან - ცხადად ჭვრეტდა თანამოსაუბრეთა აზრებს და სულიერ განწყობილებას. დიდ სარწმუნოებასთან შერწყმული საოცარი თავმდაბლობითა და უბრალოებით ელიოზი ველურ მხეცებსაც იმორჩილებდა. ერთხელ უდაბნოში მძიმე ტვირთის ზიდვით ქანცგამწყდარმა მამამ ილოცა, კანჯარს მოუხმო, ბარგი აჰკიდა და სავანემდე მიატანინა. იყო შემთხვევა, როცა წმინდანს მდინარე უნდა გადაელახა, მაგრამ ნავი არსად ჩანდა. მან წყლიდან ნიანგს გამოუხმო, მის ზურგზე შედგა და ისე გააღწია მეორე ნაპირზე.

სავანის ერთმა ახალგაზრდა მორჩილმა ნეტარ ელიოზს მასთან ერთად უდაბნოში მოღვაწეობაზე სთხოვა კურთხევა. ღირსმა მამამ ჭაბუკი გააფრთხილა იმ მძიმე ღვაწლისა და სასტიკი საცდურების შესახებ, რომელიც განდეგილთა ცხოვრებას ახლავს თან, მაგრამ მოწესე ისე გულწრფელად და დაჟინებით ითხოვდა თავისას, რომ ბოლოს წმინდანი დათანხმდა. პირველსავე ღამეს საშინელი ჩვენებებით დამფრთხალი მორჩილი ერთიანად აკანკალებული მოვარდა ელიოზის მღვიმეში. ნეტარმა დაამშვიდა იგი, უკანვე გააბრუნა, ჯვრის ნიშით აღბეჭდა მისი გამოქვაბული და უთხრა, ამიერიდან ბოროტი ხილვები არ შეგაშფოთებენო. ყმაწვილი ენდო მის სიტყვებს, დარჩა სენაკში და დაყუდებული მოღვაწეობით ისეთ სრულყოფილებას მიაღწია, რომ თავისი წმინდა მოძღვარივით საჭიროების დროს მასაც ანგელოზი უზიდავდა საკვებს.

ელიოზ მონაზონმა ღრმა მოხუცებულობაში შეჰვედრა სული უფალს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
**თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა** (რუს. Терская Советская Республика; მარტი, 1918 — თებერვალი, 1919) — რესპუბლიკა რსფსრ-ის შემადგენლობაში, რომელიც წარმოიქმნა ყოფილ რუსეთის იმპერიის თერგის ოლქში.

გამოცხადდა 1918 წლის მარტს თერგის კაზაკებისა და მთიელთა II საოლქო ყრილობაზე. თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოში შევიდნენ ს. ბუაჩიძე (თავჯდომარე), ი. ფიგატნერი და სხვა. ივლისში შედგა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ხალხთა IV ყრილობა, რომელმაც განიხილა საშინაო და საგარეო კონტრრევოლუციასთან ბრძოლის საკითხი. იმავე თვეში თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა შევიდა ჩრდილო კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1919 წლის იანვარში ჩრდილოეთ კავკასია დაიპყრო „მოხალისეთა არმიამ", მაგრამ 1920 წლის მარტში წითელმა არმიამ და პარტიზანებმა გაანთავისუფლეს და აღადგინეს საბჭოთა ხელისუფლება. 1920 წლის ნოემბერი — 1921 იანვარში ჩამოყალიბდა მთიელთა ავტონოიური საბჭოთა რესპუბლიკა, სადაც შევიდა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ტერიტორიის ნაწილი, გარკვეული ნაწილი მიეკუთვნა დაღესტნის ასსრ-ს, ხოლო დანარჩენი შევიდა თერგის ოლქში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 658.
დაიკი დიატრემა
**დიატრემა** (***აფეთქების მილი***, ბერძ. diatrēma – ხვრელი) — მილისებრი არხი, რომელიც წარმოიქმნება ვულკანური აირების აფეთქების შედეგად (აფეთქების მილი). ყველაზე მეტად ცნობილია კიმბერლიტური ტიპის აფეთქების მილი. აფეთქების მილს ზოგჯერ გააჩნია ორი ან უფრო მეტი არხი, რომელიც ამობურცულია ან სიღრმეში, ან გაერთიანებულია ერთ სხეულში. 

ზოგჯერ ამოვსებულია ალმასის შემცველი ულტრაფუძე ვულკანური ბრექჩიის მსგავსი ქანით — კიმბერლიტით. ხშირად გეგმაში მათ გააჩნიათ ოვალური ფორმა.

არხის ფართობი და სიღრმე სხვადასხვაა. დიამეტრი იცვლება რამდენიმე მეტრიდან 1,5 კმ-მდე. 
აფეთქების მილი საკმაოდ ფართოდ გავრცელებული მოვლენაა. იგი გვხვდება ევროპის, აფრიკის, აზიის, სამხრეთ ამერიკისა და ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კიმბერლტების შესახებ დაარქივებული 2014-02-18 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* ყველაფერი გეოლოგიის შესახებ (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 504.
* Геологический словарь, т2, М-Я. М. 1955.
**ვასილ ვალერიანის ძე დავითაია** (დ. 2 აგვისტო, 1951, სოფ. ჭალადიდი, ახლანდ. საბაჟო, ხობის მუნიციპალიტეტი) — საქართველოს პოლიციის გენერალ-მაიორი (1999). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის (1973) და ისტორიულ–იურიდიული ფაკულტეტები (1990). 1973 წლიდან მუშაობდა ეკონომისტად, 1970-1993 წლებში — აფხაზეთის შინაგან საქმეთა ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1993–1994 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეკონომიკური დანაშაულის წინააღმდეგ მებრძოლი სამმართველოს განყოფილების უფროსი, 1994–1995 წლებში — ამავე სამმართველოს უფროსის მოადგილე, შემდეგ — სამმართველოს უფროსი, 1995–1997 — საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსი, 1997–2002 წლებში — იმავე სამინისტროს მატერიალურ-ტექიკური და ფინანსური უზრუნველყოფის დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2002 წელს მის თანამდებობიდან გათავისუფლებას მოითხოვდა საქართველოს ანტიკორუფციული პოლიტიკის საკოორდინაციო საბჭო. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1997).

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 270.

სქოლიო
------

1. ↑  შინაგან საქმეთა სამინისტრო სახელმწიფო ფინანსებს არაკანონიერად განკარგავს, რადიო თავისუფლება, RFE/RL. ივნისი 15, 2002.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სოხაძე**. |

**ელენე სოხაძე** (დ. 5 ოქტომბერი, 1918 — გ. 26 აპრილი, 1997) — ქართველი ბიოლოგი, გეოგრაფი და პედაგოგი. ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1971).

ბიოგრაფია
---------

ელენე სოხაძემ დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი გეობოტანიკის სპეციალობით 1941 წელს. მუშაობდა ქალაქ ბაქოს ქიმიურ-ბაქტერიოლოგიურ ლაბორატორიაში; 1942 წლიდან არმიის რიგებში, ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის შორსმსროლელ საზენიტო არტილერიის ბატარეაში იმყოფებოდა; 1945 წელს ჩაირიცხა ვილიამსის სახელობის კვების საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1948 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში უფროსი მასწავლებელია. 1953 წელს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

1954–92 წლებში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში. აქ ცნობილი მკვლევრების გვერდით მან განსაზღვრა ბოტანიკურ-გეოგრაფიული კვლევის ასპექტში მეცნიერული ორიენტაციის ძირითადი მიმართულება.

მონაწილეობდა ფიზიკურ-გეოგრაფიული ხასიათის ექსპედიციებში; შესწავლილ იქნა რეგიონების მცენარეული საფარი, როგორც ლანდშაფტის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა მთის ქანების გავლენას მცენარეულობაზე, მცენარის ინდიკაციურ როლს ბუნებრივ და ანთროპოგენურ ფაქტორებზე, მთიანი მხარეების ბოტანიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების პრინციპებს და მეთოდებს. დასავლეთ საქართველოს მთიანი რაიონების შესწავლასთან დაკავშირებულმა გამოკვლევებმა და მათმა განზოგადებამ შესაძლებლობა მისცა შეესრულებინა რამდენიმე მონოგრაფია.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1950 წელს თემაზე: „კავკასიის უროიანების საძოვრები", ხოლო სადოქტორო დისერტაცია ლენინგრადში 1971 წელს თემაზე: „დასავლეთ საქართველოს კირქვიანი მთების ბოტანიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება".

მის სადოქტორო დისერტაციაში ღრმადაა გაანალიზებული მთიანი რეგიონების ლანდშაფტების კვლევის მეტად აქტუალური პრობლემები. გეოგრაფიის ინსტიტუტში მოღვაწეობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა ფიზიკური გეოგრაფიის განყოფილებაში შესრულებულ რიგ გამოკვლევებში. იგი ავტორია 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Известняки и растительность : Ботан.-геогр. анализ на прим. Евразии. Тбилиси, Мецниереба, 1982;
* Ботанико-географический очерк известняковых гор Западной Грузии. Тбилиси, Мецниереба, 1968.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**კარპოვო-ობრივსკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** (რუს. Церковь иконы Божией Матери «Одигитрия») — ყოფილი მართლმადიდებლური ეკლესია ტაცინის რაიონის ხუტორ კარპოვო-ობრივსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონის ეპარქიას. ეკლესია აგებულია 1853 წელს. 

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ოქტომბრის რაიონი, სოფელი ზაპლავსკაია, სკოლის ქუჩა.

ისტორია
-------

1853 წელს ადგილობრივმა თავადმა ალექსანდრე კარპოვმა და მისმა ცოლმა ეკატერინამ საკუთარი სახსრებით სლობოდაში ააშენეს ეკლესია ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 15 წლის შემდეგ სლობოდაში გაიხსნა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა, მოგვიანებით კიდევ ერთი სკოლაც გაიხსნა. 1905-1907 წლების რევოლუციის პერიოდში სლობოდა კარპოვო-ობრივსკი არ ღებულობდა მონაწილეობას სხალხო გამოსვლებში. 

ეკლესია გადაურჩა ოქტომბრის რევოლუციასა და რუსეთის სამოქლაქო ომს, მაგრამ 1930-იან წლებში დახურეს და ღვთისმსახურება შეწყდა. ღვთისმსახურება აღსდგა მეორე მსოფლიო ოის დროს და კვლავ დაიხურა მისი დასრულებისთანავე. ეკლესიის შენობა გადასცეს კოლმეურნეობას, რომელიც მას საწყობად გამოიყენებდა. დროთა განმავლობაში ეკლესია დაძველდა და დაიშალა. ადგილობრივმა მოსახლეობამ გაიტანა ყველაფერი ღირებული და ეკლესია უკვე დიდი ხანია ნანგრევებიღაა შემორჩენილი. 

2010-იან წლებში დაიწყო ეკლესიის აღირძინება. გაწმინდეს ეკლესიის საკურთხეველი და კედლებზე განათავსეს ხატები. თუმცა ტაძრის აღორძინება დაგვიანდა, რადგან რაიონის ცენტრ, სტანიცა ტაცინსკაიაში ააშენეს ახალი ეკლესია ღვთისმშობლის შობის სახელზე. აქამდე ტაცინის რაიონში ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის მანძილზე არ ყოფილა არცერთი ეკლესია, გარდა დანგრეული კარპოვო-ობრივსკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიისა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Развалины церкви (Карпово-Обрывский)
* Хутор Карпово-Обрывский и его церковь
* К 160-ЛЕТИЮ ОСВЕЩЕНИЯ ХРАМА БОЖИЕЙ МАТЕРИ ОДИГИТРИИ В ХУТОРЕ КАРПОВО-ОБРЫВСКИЙ
* Белокалитвенское благочиние. Все церкви и монастыри.

სქოლიო
------

1. ↑  Карпово-Обрывский
2. ↑  Карпово-Обрывский. Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия".
ინდოევროპული ენების ოჯახები ევრაზიაში:   ინდოირანული
**ინდოირანული** ანუ **არიული ენები**— წარმოადგენს ინდოევროპული ენების ოჯახის, აღმოსავლეთის, ჩვენამდე მოღწეულ ყველაზე დიდ შტოს. ენათა ამ ოჯახს ჰყავს მილიარდზე მეტი მოსაუბრე და მისი გავლენის ტერიტორია გადაჭიმულია კავკასიიდან (ოსური) და ბალკანეთიდან (ბოშური ენა) აღმოსავლეთით სინძიანამდე (სარიქოლი) და ასამამდე (ასამური), ხოლო სამხრეთით მალდივებამდე (მალდივური).

ოჯახის ყველა ენის საერთო წინაპრად მიჩნეულია პროტო-ინდოირანული ენა (აგრეთვე ცნობილი როგორც არიული ენა), რომელზეც ინდოირანელები ძვ.წ მე-3 ათასწლეულის ბოლოს საუბრობდნენ. თანამედროვე ინდოირანული ენები სამ ჯგუფად იყოფა, ესენია: ინდოარიული, ირანული და ნურისტანული ენების ოჯახები. ზოგიერთ შემთხვევაში, დარდიული ენები წარმოჩენილია როგორც ოჯახის მეოთხე დამოუკიდებელი ჯგუფი. თუმცაღა თანამედროვე კვლევების უმრავლესობა, დარდიული ენების ჯგუფს, ინდოარიული ენების ოჯახის, არქაულ წევრად მიიჩნევს.

სქოლიო
------

1. ↑   *Numeral Types and Changes Worldwide, by Jadranka (EDT) Gvozdanovic, Language Arts & Disciplines,1999, Page 221*.  Books.google.com. ციტირების თარიღი: 2013-01-02.
2. ↑  Bashir, Elena (2007). Jain, Danesh; Cardona, George (eds.). *The Indo-Aryan languages*. p. 905. ISBN 978-0415772945. *ციტატა*: „'Dardic' is a geographic cover term for those Northwest Indo-Aryan languages which *[..]* developed new characteristics different from the IA languages of the Indo-Gangetic plain. Although the Dardic and Nuristani (previously 'Kafiri') languages were formerly grouped together, Morgenstierne (1965) has established that the Dardic languages are Indo-Aryan, and that the Nuristani languages constitute a separate subgroup of Indo-Iranian."
**ვასილ ქურდოვანიძე** (დ. 1 სექტემბერი, 1908, ქარელი — გ. 9 ნოემბერი, 1982) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1959). საქართველოს სსრ დამსახურებული მოღვაწე (1967). სკკპ წევრი 1940 წლიდან. 

1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1941-1948 წლებში დივიზიის წამყვანი ქირურგი იყო. 1958-1980 წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ტოპოგრაფიული ანატომიის და ოპერაციული ქირურგიის კათედრას, 1980 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე კათედრის კონსულტანტი, შეისწავლა მსხვილი ნაწლავისა და შუასაყრის ორგანოების ქირურგიული ანატომიის, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და შარდ-სასქესო ორგანოების პათოლოგიური და ქირურგიული მკურნალობის საკითხები, გულის ვასკულარიზაცია და სხვა. დაჯილდოებული იყო სამამულო ომის II ხარისხის ორდენით, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 575.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ ქურდოვანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვასილ (ვასო) ნესტორის ძე ალშიბაია** (დ. 1873, სოფ. ჭკადუაში, ახლანდ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი, — გ. 3 თებერვალი, 1906, იქვე) — ქართველი რევოლუციონერი, პუბლიცისტი.

დაიბადა აზნაური მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც სემინარიელთა ამბოხებაში მონაწილეობის გამო 1893 წელს გარიცხეს. შემდეგ სწავლობდა ქ. ნოვოჩერკასკის სასულიერო სემინარიასა და კიევის სასულიერო აკადემიაში. 1897 წელს სწავლა ტარტუს უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე განაგრძო, საიდანაც 1901 წელს თავის უმცროს ძმასთან, გიორგი ალშიბაიასთან ერთად გარიცხეს სტუდენტთა საპროტესტო მოძრაობაში მონაწილეობის გამო. 1895 წლიდან რუსულ პრესაში აქვეყნებდა წერილებს შავი ზღვის სანაპიროზე რკინიგზის გაყვანის, ერობის (საქალაქო თვითმმართველობა) შემოღების და სხვადასხვა საკითხზე. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ იყო. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ჩამოაყალიბა სოციალისტ-ფედერალისტების ორგანიზაცია სამეგრელოში და სათავეში ჩაუდგა მის არალეგალურ კომიტეტს ზუგდიდის მაზრაში. მთავრობის წინააღმდეგ გამოსვლების ორგანიზების პარალელურად იყო აფხაზებსა და მეგრელებს შორის კონფლიქტის მოგვარების ერთ-ერთი ინიციატორი; 1905 წელს ზუგდიდში გამართულ თავადაზნაურთა ყრილობაზე ჩაშალა გლეხთა მოძრაობის წინააღმდეგ შეიარაღებული რაზმის შექმნის მცდელობა. 1906 წლის თებერვალში გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციის დროს პოლკოვნიკ ხოდზინსკის ჯარისკაცებმა ჭკადუაშში ალშიბაიების კარ-მიდამო დაარბიეს, თავად ვასო ალშიბაია კი საკუთარ ეზოში დახვრიტეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.2018.-გვ.124-128.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ ალშიბაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ინდოლოგია** — ჰუმანიტარული დისციპლინა, რომელიც დაკავებულია ინდოეთის გეოგრაფიულ სივრცეში არსებულ ენათა, კულტურათა, ისტორიას შეისწავლის.

ევროპაში ინდოლოგიის ჩამოყალიბება დიდად განაპირობა ინტერესმა, რომელიც კლასიკური სანსკრიტის ტექსტების აკადემიურმა შესწავლამ და თარგმნამ აღძრა. ყოველივე კი გერმანიაში ჯერ კიდევ რომანტიზმის დროს იღებს სათავეს. 

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ძველი და საშუალო ინდური ენების სპეციალობა გაფართოვდა თანამედროვე ინდოეთის ეროვნული ენებისა და ლიტერატურების განხრითაც. 

უკანასკნელ წლებში ფეხს იკიდებს და როგორც ჩანს საბოლოოდ კიდევ ერთი სამეცნიერო დისციპლინად ჩამოყალიბდება დამხმარე სამეცნიერო–კვლევითი მიმართულება, რომელსაც **სამხრეთაზიისმცოდნეობა** ჰქვია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი
* აღმოსავლეთმცოდნეობა
* ისლამოლოგია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ინდოლოგია"** ვიკისაწყობში.
* თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის ოფიციალური საიტი [*მკვდარი ბმული*] (ქართული ენა) და (ინგლისური)
* ინდოლოგიის კათედრები გფრ-ში (გერმანული)
**ელენე დიდიმამიშვილი** (დ. 15 აპრილი, 1919, ახალციხე — გ. 23 მარტი, 1997) — ქართველი პოეტი, ლირიკოსი. 

დაიბადა ცნობილი განმანათლებლისა და საზოგადო მოღვაწის ზაქარია დიდიმამიშვილის ოჯახში. ელენე დიდიმამიშვილი წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა სკოლის სიმებიან ორკესტრს, იყო კლასის ხელნაწერი ლიტერატურული ჟურნალის „განთიადის" რედკოლეგიის წევრი. 1937 წლიდან, სკოლის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა ქალაქის ბიბლიოთეკაში, ეწეოდა საზოგადოებრივ და პედაგოგიურ საქმიანობას, იყო დაწყებითი კლასების მასწავლებელი. 

1938 წელს სწავლა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტიში დამთავრების შემდეგ, კი პედაგოგიურ მოღვაწეობა გააგრძელა ახალციხეში მშობლიურ სკოლაში, სასოფლო-სამეურნეო და ეკონომიკურ ტექნიკუმებში, ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას. სხვადასხვა დროს ახალციხეში მუშაობდა რაიონული გაზეთის რედაქციაში „წითელი დროშა" პასუხისმგებელ მდივნად, რამდენიმე თვის განმავლობაში იყო ახალციხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დირექტორი. მუშაობდა მესხეთის თეატრშიც მოკარნახედ, 1942-1946 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ქალაქის ლიტერატურულ-საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ატარებდა ლექციებს, ბეჭდავდა წერილებს თეატრის ცხოვრებაზე და სხვ.თბილისში საცხოვრებლად გადასვლის შემდეგ წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ნორჩ ლიტერატორთა წრეს, სადაც მისი დახმარებით პირველი ნაბიჯები გადადგეს: ვახუშტი კოტეტიშვილმა, გივი გაგეჩკორმა, თამაზ ნატროშვილმა, ცირა ქიტიშვილმა, გურამ გოგიაშვილმა და ა.შ. 

ელენე დიდიმამიშვილის მოღვაწეობაში მთავარი როლი პოეზიას ეჭირა. პირველი ლექსი ხუთი წლის ასაკში წარმოუთქვამს, 1946 წელს კი დაიწყო აქტიური პოეტური შემოქმედება. „თბილისში გაიშალა ფრთები ჩემმა პოეზიამ. ამაში კი წვლილი ჩემს დას მარგალიტა დიდიმამიშვილს მიუძღვის" ამბობდა პოეტი. 1965 წლიდან იყო მწერალთა კავშირის წევრი იმ დროს უკვე სამი კრებულის ავტორი იყო „ვარძიის გაზაფხული", „გვიხმობს კაშკაშა წაფხული", „სიყვარულის კვალდაკვალ". საბოლოოდ თავის სიცოცხლის განმავლობაში მან გამოსცა რვა კრებული, გარდაცვალების შემდგომ პერიოდში გამოიცა მეთორმეტე კრებული „გადასახედი", რომელშიც შეტანილი არის პოეტის სიცოცხლის ბოლო პერიოდის შემოქმედება. იგი წერდა: „ჩემი პოეზია მხოლოდ ლირიკაა — სულერთია რა თემასაც არ უნდა ეხებოდეს იგი. საკმაოდდიდი ადგილი მაქვს დათმობილი სატრფიალო ლირიკაში, რომელიც მუდამ სადღაც იმედით სჭვივის, იმედი ჩემი თანდაყოლილი ნუგეშია. თუ შეიძლება ითქვას მთელი ჩემი ცხოვრება პოეზიაა, ურთულესი, უსასტიკესი და მაინც ქრისტესგან მონიჭებული მადლი ლირიკამ მაცოცხლა პოეზიაში, ლირიკამგამატარა ცხოვრების ეკლიანი ვრცელი აღმართები." პოეტის ლირიკული გმირი მესხეთი იყო. მან სწორედ მესხეთს მიუძღვნა თავისი ლექსების დიდი ნაწილი. მის ლექსებზე შექმნილია მუსიკა კომპოზიტორების მიერ: შოთა მილორავა, მერი დავითაშვილი, ნუნუ გაბუნია, სანდრო მირიანაშვილი, სულხან ნასიძე, ბიძინა კვერნაძე და ა.შ. ელენე დიდიმამიშვილს ეკუთვნის რევაზ გაბიჩვაძის ოპერა „ნანას" ლიბრეტო. 1990 წელს აღინიშნა მისი დაბადებიდან 70 წლის იუბილე, 1996 წელს კი მშობლიურ ქალაქში აღინიშნა მისი პოეტური მოღვაწეობის 70 წელი. ელენე დიდიმამიშვილის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით გამოსაცემად მომზადდა მისი რჩეული ლექსების კრებული: „სუნთქვა პოეტის."

ლიტერატურა
----------

* ყრუაშვილი ნ. განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2019, გვ. 175-176
**ელენე ცაგარეიშვილი** (დ. 1 ივლისი, 1930, ქუთაისი — გ. 13 მაისი, 2020) — ქართველი მეცნიერი, ისტორიკოსი, არმენოლოგი და წყაროთმცოდნე.

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. არმენოლოგი, საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის საისტორიო წერილობითი ძეგლების განყოფილების ხელმძღვანელი, უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. ელენე ცაგარეიშვილი, რომელიც ხელნაწერთა ინსტიტუტის დამაარსებლის ილია აბულაძის მოსწავლე იყო, ინსტიტუტის დაარსების დღიდან ჩაება მის საქმიანობაში. 

წლების მანძილზე ეწეოდა სამეცნიერო საქმიანობას. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი, სადისერტაციო თემა— „იოანე დრასხანაკერტელი. სომხეთის ისტორია", დაიცვა 1965 წელს. ელენე ცაგარეიშვილს ეკუთვნის ძველი სომხური საისტორიო წყაროების არაერთი გამოცემა და თარგმანი, მათ შორის სტეფანოს ორბელიანის „ცხოვრება ორბელიანთა", არისტაკეს ლასტივერტცის „ისტორია", იოანე დრასხანკერტცის „სომხეთის ისტორია" და სხვა, რომელთაც სამეცნიერო მიმოქცევაში შემოიტანეს ამ ტექსტებში დაცული უმნიშვნელოვანესი ცნობები საქართველოს შესახებ.

ელენე ცაგარეიშვილის მეუღლე იყო აღმოსავლეთმცოდნე, ისტორიკოსი, ირანისტი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი დავით (დევი) კაციტაძე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე ცაგარეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი