recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კახეთის აჯანყება**. |

**კახეთის აჯანყება (1812)** ― კახეთის გლეხთა აჯანყება რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა 1812―1813 წლებში. 

აჯანყების მიზეზი გახდა სამხედრო ეგზეკუციის ჩაყენება გლეხებისგან პურის შესაგროვებლად უკიდურესად დაბალ ფასში. ამას თან დაერთო ორწლიანი მოუსავლიანობა. სიღნაღის მაზრის გლეხობას 40 ათასი კოდი ხორბლის გადახდა დაეკისრა, მთავრობა კოდ პურში იძლეოდა 6 აბაზს, როცა მისი საბაზრო ღირებულება 5―6 მანეთს აღემატებოდა. მოსახლეობამ უარი თქვა ხორბლის ასეთ ფასად გაყიდვაზე. სოფლებში ეგზეკუცია ჩააყენეს. 

აჯანყება დაიწყო 1812 წლის 31 იანვარს სოფელ ახმეტაში და მოედო მთელ კახეთს. მეთაურები იყვნენ ოთარ ქობულაშვილი, ნინია ანდრონიკაშვილი, სიმონ და ადამ ბებურიშვილები, ივანე მაყაშვილი. აჯანყება თავიდან წარმატებული იყო, გლეხებმა მოკლეს 16 ოფიცერი, 300 სამხედრო, ხელთ იგდეს ტყვეები და სამხედრო ალაფი. აჯანყებულებმა დაიკავეს თელავი, სიღნაღი, გაიმარჯვეს ბრძოლაში ბოდბისხევთან, სადაც 2 ოფიცერი და 212 რუსი ჯარისკაცი მოკლეს. კახეთის სამხედრო ოლქის უფროსი გენერალი პორტნიაგინი, რომელიც საგარეჯოსთან ოთარ ქობულაშვილმა დაამარცხა, თბილისში გაიქცა. აჯანყებას მხარი დაუჭირეს მეზობელ ანანურის მაზრაში. ფშავ-ხევსურთა ათასკაციანმა რაზმმა იოსებ სიდამონიშვილის წინამძღოლობით აიღო დუშეთი, ფასანაური, ალყა შემოარტყა ანანურს და დაკეტა საქართველოს სამხედრო გზა. აჯანყებულებმა მეფედ გამოაცხადეს გრიგოლ ბაგრატიონი.

საქართველოს მთავარმართებელი ფილიპ პაულუჩი, რომელიც რუსეთ-ირანის ომის ფრონტზე იმყოფებოდა, თბილისში დაბრუნდა და არტილერიით კახეთისკენ დაიძრა. რუსეთს მხარი დაუჭირეს თავადებმა გაბრიელ ყაზბეგმა, კონსტანტინე მუხრანბატონმა, იოსებ ბებუთაშვილმა, ნინია ერასტიშვილმა, არქიმანდრიტმა ელეფთერ ზუკაკიშვილმა. პაულუჩმა გაიარა ხაშმი, მანავი, კაკაბეთი, ქიზიყი და დაიძრა თელავისკენ. 1812 წლის მარტში ჩუმლაყის ბრძოლაში აჯანყებულები დამარცხდნენ. გრიგოლ ბაგრატიონი დაღესტანში გაიქცა. მეთაურის გარეშე დარჩენილმა მეამბოხეებმა თელავი დათმეს. პაულუჩმა ცვლილებები შეიტანა მმართველობაში, გააუქმა კაპიტან-ისპრავნიკების თანამდებობა და აღადგინა მოურავობა, აკრძალა ეგზეკუციები, გაზარდა თავადაზნაურთა სამაზრო წინამძღოლების როლი, სამოქალაქო საქმეების წარმოება დაიწყო ქართული სამართლით.

1812 წლის ზაფხულში აჯანყებას სათავეში ჩაუდგა ალექსანდრე ბატონიშვილი. ის ირანიდან ფარულად დაბრუნდა საქართველოში და თიანეთში დაბანაკდა 100-კაციანი რაზმით. ალავერდობაზე იგეგმებოდა მისი მეფედ კურთხევა, მაგრამ იმპერიის ადმინისტრაციამ ეს აღკვეთა. 26 ნოემბერს მანავთან გამართულ ბრძოლაში აჯანყებულები დამარცხდნენ. ალექსანდრე ბატონიშვილმა თავი ხევსურეთს შეაფარა. ზამთარში ხევსურეთზე შეტევა რუსეთის ჯარმა ვერ გაბედა, მაგრამ მომდევნო წლის მაისში 3-ათასიანმა შენაერთმა აიღო ბარისახო, შატილი და ოცამდე სხვა სოფელი. ალექსანდრე ბატონიშვილი დაღესტანში გაიქცა.

აჯანყება 1813 წლის ზაფხულში დასრულდა. 80-ზე მეტი თავადაზნაური გადაასახლეს, ხოლო მათი მამულები ხაზინას გადაეცა. გლეხობას შეეწერა კონტრიბუცია კომლზე 4 კოდი და 3 მანეთი

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ზ. ბახტაძე მ, ჯანელიძე ო.*, „საქართველო და ქართველები", თბილისი, 2013. — გვ. 456-461, ISBN 978-9941-0-5498-3.
**კახაბერისძენი** — დიდებულთა საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში. ბაღვაშთა საგვარეულო განშტოება. კახაბერისძენი XI საუკუნიდან რაჭის ერისთავები იყვნენ. სხვავის ეკლესიის ჯვრის XI საუკუნის წარწერაში მოხსენიებულია რაჭის ერისთავი რატი და მისი ძე კახაბერი. მკვლევართა აზრით, იგივე კახაბერი, უკვე ბერად შემდგარი, კირილეს სახელით, იხსენიება თავის ძესთან, ერისთავერისთავ რატისთან ერთად ნიკორწმინდის ჯვარცმის ხატის XI საუკუნის წარწერაში. კახაბერისძენთ გააფართოვეს თავიანთი სამფლობელო მიწა-წყალი. თამარის მეფობის დასაწყისისათვის ისინი ფლობდნენ არა მხოლოდ რაჭას, არამედ თაკვერსაც (ლეჩხუმი) და რაჭისა და თაკვერის ერისთავებად იწოდებოდნენ. კახაბერისძენი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ XII—XIII საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. XIII საუკუნის 60 წლებში მეფის ხელისუფლების წინააღმდეგ კახაბერისძენთა ბრძოლის გამო დავით VI ნარინმა გააუქმა რაჭის საერისთავო და სახასო მამულად აქცია. კახაბერისძენთა საგვარეულო, როგორც ჩანს, ამოწყდა. XIV საუკუნის მიწურულს, კვლავ აღდგენილ რაჭის საერისთავოს სხვა საგვარეულო ჩაუდგა სათავეში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კახაბერ კახაბერისძე

ლიტერატურა
----------

* *თაყაიშვილი ე.* არქეოლოგიური მოგზაურობა რაჭაში, თბ. 1963;
* *სოსელია ო.* რაჭის ერისთავთა სათავადო, კრ.: საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ. 1970;
* *ანთელავა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 446.
**მიხეილ დანიელის ძე დავითაშვილი** (დ. 15 ივნისი, 1914, ქუთაისი, — გ. 5 სექტემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი, მწერალი. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი (1965).

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის რუსული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1953). მუშაობდა გაზეთ „ზარია ვოსტოკას" სოფლის მეურნეობის განყოფილების გამგედ (1938–1960), გაზეთ „სოფლის ცხოვრების" რედაქტორად (1960–1985), ჟურნალ „საქართველოს სოფლის მეურნეობის" მთავარ რედაქტორად (1985-1988). 1960-იანი წლებიდან იყო საქართველოს ჟურნალისტთა კავშირის პრეზიდიუმის წევრი. გამოქვეყნებული აქვს წიგნები სოფლის მეურნეობის თემებზე, მათ შორის: „საქართველოს გზებსა და სოფლებში", „რეპორტაჟი საქართველოდან", „ოქროს თაროები", „საქართველოს ცის ქვეშ", „ჩაი ჩვენი ქართული" (1967, საკავშირო ჟურნალისტთა კავშირის პრემია).დ-ის წიგნები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ და სლოვაკურ ენებზე. „კონსტანტინე ლესელიძის" მიხედვით კი გადაღებულია დოკუმენტური ტელეფილმი. დავითაშვილის ინიციატივით თბილისში აშენდა „ჩაის სახლი". მიღებული აქვს ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის ი. ფუჩიკის სახელობის მედალი (1984).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ჩაი ჩვენი, ქართული (ავტორი). - თბილისი, საქ. კპ ცკ-ს გამ-ბა, 1966. - 155 გვ.
* ძვირფასი მცენარე (ავტორი). - თბილისი, სახელგამი, 1955. - 38 გვ.
* გენერალი ლესელიძე : ნარკვევი (ავტორი). - თბილისი, სახელგამი, 1950. - 102 გვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 277.
* საქართველოში მოღვაწე ებრაელები / გივი მეფისაშვილი, სამსონ იაკობაშვილი; რედაქტორი: თამაზ ხარაბაძე. [ქუთაისი]: გამომცემლობა "ქუთაისი", 1994.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ დავითაშვილი (ჟურნალისტი) — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კახი ასანიძე** (დ. 1 ოქტომბერი, 2000) — ქართველი ძალოსანი. 2022 წლის ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი (ატაცი ვერცხლი, აკვრა ბრინჯაო, ორჭიდი ვერცხლი; 73 კგ, ტირანა, ალბანეთი). 2021 წლის 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი (ატაცი ბრინჯაო, აკვრა ვერცხლი, ორჭიდი ვერცხლი; 73 კგ, როვანიემი, ფინეთი). 2022 წლის 23-წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (ატაცი ვერცხლი, აკვრა ოქრო, ორჭიდი ოქრო; 73 კგ, დურესი, ალბანეთი).

საქართველოს ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, 2019, 2020, 2021 და 2022). საქართველოს რეკორდსმენი ატაცში, აკვრასა და ორჭიდში. [*წყარო არ არის მითითებული 56 დღე*]

შედეგები
--------

| წელი | ტურნირის მასპინძელი | წონითი კატეგორია | ატაცი (კგ) | აკვრა (კგ) | ჯამი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | ადგილი | 1 | 2 | 3 | ადგილი |
| ევროპის ჩემპიონატი |
| 2022 | ალბანეთის დროშა ტირანა, ალბანეთი | -73 კგ | 144 | ~~150~~ | **150** | **02 ﻿2nd** | 172 | **176** | ~~179~~ | **03 ﻿3rd** | **326** | **02 ﻿2nd** |
| ევროპის ჩემპიონატი 23 წლამდე |
| 2022 | ალბანეთის დროშა დურესი, ალბანეთი | -73 კგ | 141 | 144 | **146** | **02 ﻿2nd** | 171 | **176** | ~~180~~ | 01 ﻿1st | **322** | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კახი ასანიძე — ქართული სპორტი
* კახი ასანიძე — the-sports.org
**მიხეილ დიასამიძე** (დ. 11 აპრილი, 1913, გაღმა ვანი — გ. 3 ივნისი, 1992, კურსკი) — საბჭოთა გვარდიის პოლკოვნიკი, მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე, საბჭოთა კავშირის გმირი.

დაიბადა ქუთაისის მაზრის სოფელი გაღმა ვანში (ამჟამინდელი ქალაქი ვანი). 1929 წლიდან გაწევრიანდა წითელ არმიაში. დაამთავრა ბაქოს სამხედრო ქვეითთა სასწავლებელი 1933 წელს, იმავე წელს დაინიშნა ნოვოროსიისკში 22-ე წითელდროშოვანი მსროლელი დივიზიის 65-ე პოლკის ოცეულის მეთაურად. 1937 წლიდან მსახურობდა შორეულ აღმოსავლეთში, სადაც მეთაურობდა პოლკის სკოლასა და ბატალიონს.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჩაება ბრძოლებში, 1938 წელს მონაწილეობდა იაპონელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში ხასანის ტბასთან. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის საბრძოლო ორდენები და მედლები, 1942 წელს, სტალინგრადის ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის ორდენი. 1958 წელს მისი ხელმძღვანელობით მეომრებმა კურსკის მახლობლად გააუვნებელყვეს ომის წლებში გერმანელი ფაშისტების მიერ დანაღმული ველი.

გარდაიცვალა კურსკში, 1992 წელს, დაკრძალულია კურსკის ნიკიტის სამხედრო სასაფლაოზე. დიასამიძის სახელი მინიჭებული აქვს ქუჩას ქალაქ კურსკში, მისი სახელობის მემორიალური სვეტი დგას ვოლგოგრადის სამხედრო ხეივანში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ დიასამიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი, nplg.gov.ge
* Диасамидзе, Михаил Степанович — Сайт «Герои Страны» (რუსული)
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 22 декабря 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 25 декабря (№ 46 (205)). — С. 1.
**კახამარკის ბრძოლა** – ფრანსისკო პისაროს მეთაურობით ესპანელი კონკისტადორების მცირე რიცხოვანი რაზმის შეტევა 7 000 უიარაღო მეფე ატაჰუალპას თანმხლებ პირზე. ეს ბრძოლა გახდა კულმინაცია მრავალთვიანი დაპირისპირებისა პისაროს რაზმსა და ინკების იმპერიის მმართველს შორის. 
ეს შეტაკება იყო კულმინაცია თითქმის ერთთვიანი პაექრობისა ესპანელებსა და ინკებს შორის, რომელიც მიდიოდა ყველანაირი მეთოდის – ჯაშუშობის, მზაკვრობისა თუ დიპლომატიის გამოყენებით.
ატაულაპამ, აცტეკი მონტესუმასაგან განსხვავებით, კარგად იცოდა, რომ ეს ადამიანები (ესპანელები) ღმერთები არ იყვნენ და არც საერთო ჰქონდათ რამე მათთან. მან ოკუპანტები უზარმაზარი შემართებით და საბრძოლო მზადყოფნით მიიღო.
ცნობილია, რომ ესპანელთა გამოჩენის შემდეგ, ატაჰუალპამ ესპანური ენა საკმაოდ კარგად და მოკლე დროში შეისწავლა. სწორედ ესპანურის ცოდნის წყალობით,ატაულაპამ სცადა რამდენიმე კონკისტადორი მოესყიდა და დაეყოლიებინა ცეცხლსასროლი იარაღისა და ცხენების მიყიდვაზე, რომლებიც მას თავისი არმიისთვის უნდოდა. 
15 ნოემბრის საღამოს, პისარომ შეკრიბა თავისი ოფიცრები და გააცნო გეგმა, რომელიც მან "ისესხა" მექსიკაში, კორტესის გამოცდილებიდან: მას უნდოდა იმპერატორი ატაულაპა მოემწყვდია თავისი არმიის შუაგულში და ისე შეეპყრო. მაგრამ საკმაოდ გაშლილი და ფართო მინდვრის გამო, ეს ვერ განახორციელა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Greed, gold and God: The Battle of Cajamarca დაარქივებული 2009-01-26 საიტზე Wayback Machine.
* Battle at Cajamarca დაარქივებული 2011-08-04 საიტზე Wayback Machine.
**მიხეილ ტატიშვილი** (დ. 18 იანვარი, 1910, ბაკურიანი — გ. 21 მაისი, 1965) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1931 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერატიული ქირურგიის კათედრის ასისტენტი. 1933-1935 წლებში მუშაობდა ორდინატორად ჰოსპიტალურ ქირურგიულ კლინიკაში, ხოლო 1938-19439 წლებში საქართველოს ცენტრალური კლინიკური უნივერსიტეტის უროლოგიურ განყოფილებაში. 1939-1940 წლებში სამედიცინო განყოფილების გამგე პეტროზავოდსკის ჰოსპიტალში. 1941-1943 წლებში ასისტენტი კიროვის სახ. სამხედრო-საექიმო აკადემიის ოპერატიული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრაზე, 1943-1950 წლებში ამავე კათედრის დოცენტი. 1941-1944 წლებში სამხედრო-საექიმო აკადემიის შემადგენლობასთან ერთად, მოჰყვა ლენინგრადის ბლოკადაში. 1945 წელს მივლინებული იყო ქირურგად ბელორუსიის მე-2 ფრონტის მომქმედი არმიის სანიტარულ ნაწილებში. 1950-1959 წლებში საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ალ. ნათიშვილის სახ. ექსპერიმენტული მორფოლოგიის უნივერსიტეტის სწავლული მდივანი. 1959-1965 წლებში ამავე უნივერსიტეტის დირექტორის მოადგილე. ავტორია 45 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 2 მონოგრაფიის: „შარდსაწვეთების ინერვაციის საკითხისათვის" (1959), „თირკმლის ორგანოსშიდა აგებულება" (1962); თანაავტორია 2 სახელმძღვანელოსი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1943 წელს (ლენინგრადი) „შარდსაწვეთების ინერვაცია".
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1961 წელს ( თბილისი) „თირკმელშიდა საშარდე და სისხლძარღვოვანი სისტემის ურთიერთობა და ჰეპატორენული ვენური კავშირები".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* თბილისის ანატომთა, ჰისტოლოგთა და ემბრიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოება, გამგეობის წევრი (1950-1965)

ჯილდოები
--------

* მედალი „ლენინგრადის დაცვისთვის"
* სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* თირკმლის ორგანოსშიდა აგებულება (ავტორი). თბ. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1962, გვ. 132
* შარდსაწვეთების ინერვაციის საკითხისათვის (ავტორი). თბ. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1959, გვ. 88

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერ-მედიკოსები დიდ სამამულო ომში : ეძღვნება დიდი სამამულო ომის დამთავრების 20 წლისთავს / საყვარელიძე ს. თბ. 1966, გვ. 167-171

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ტატიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მიხეილ ტუხაჩევსკი
**მიხეილ ნიკოლოზის ძე ტუხაჩევსკი** (რუს. Михаи́л Тухаче́вский; დ. 16 თებერვალი, 1893 — გ. 12 ივნისი, 1937) — საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე. წითელი არმიის ხელმძღვანელი სამოქალაქო ომის დროს. სამხედრო თეორეტიკოსი. საბჭოთა კავშირის მარშალი (1935). რეპრესირებულია 1937 წელს სამხედროების საქმის გამო. რეაბილიტირებულია 1957 წელს.

ბიოგრაფია
---------

პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა დასავლეთის ფრონტის პირველი გვარდიული დივიზიის შემადგენლობაში. 1915 წელს გერმანელებმა ტყვედ აიყვანეს, გაგზავნეს ინგოლშტადტის ციხეში, სადაც მასთან ერთად იჯდა შარლ დე გოლი. 1917 წლის სექტემბერში ახერხებს გაქცევას და გადადის შვეიცარიაში. იმავე წლის ოქტომბერში ბრუნდება რუსეთში. დაინიშნა ასმეთაურად სემიონოვსკის პოლკში. 1918 წლის გაზაფხულიდან გადადის ბოლშევიკების მხარეს. 1918 წლის ივნისიდან წითელი არმიის ერთ-ერთი მეთაური და არმიების სარდალია. თავდაპირველად იყო ფორმირების პროცესში მყოფი აღმოსავლეთის ფრონტის პირველი არმიის სარდალი. 1918 წლის დეკემბერში სამხრეთის ფრონტის სარდლის თანაშემწე. 1919 წლის 24 იანვრიდან 15 მარტამდე სამხრეთის ფრონტის მე-8 არმიის სარდალი, შემდეგ 1919 წლის 5 აპრილიდან აღმოსავლეთის ფრონტის მე-5 არმიის სარდალი. 1919 წლის ბოლოს კოლჩაკის წინააღმდეგ მებრძოლი აღმოსავლეთის ფრონტის სარდალი. 1920 წლის 4 თებერვლიდან კავკასიის ფრონტის სარდალი, ხოლო ამავე წლის აპრილიდან პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომის დასავლეთის ფრონტის სარდალი. მისი ზედმეტად ტავდაჯერებული გადაწყვეტილებების გამო 1920 წლის შემოდგომაზე ეს ომი წითელი არმიის სრული კატასტროფით დასრულდა. 1921 წლის 25 ივლისს ინიშნება წითელი არმიის სამხედრო აკადემიის უფროსად. 1924 წლიდან წითელი არმიის შტაბის უფროსის, მიხეილ ფრუნზეს მოადგილეა, ხოლო ფრუნზეს გარდაცვალების შემდეგ შტაბის უფროსად ინიშნება. 1926 წლის 26 დეკემბრიდან სსრკ სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალო კომისრის მოადგილეა, 1931 წლიდან ლენინგრადის სამხედრო ოლქის სარდალი. 1935 წელს წითელი არმიის ოთხ სხვა მეთაურთან (კლიმენტ ვოროშილოვი, სემიონ ბუდიონი, ალექსანდრ ეგოროვი, ვასილი ბლიუხერი) ერთად იღებს სსრკ-ს უმაღლეს სამხედრო წოდებას საბჭოთა კავშირის მარშალი. ხდება ამ ტიტულის მატარებელი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანი. 1936 წელს ინიშნება სამხედრო საქმეთა სახალხო კომისრის პირველ მოადგილედ. იმავე წლის 22 მაისს დააპატიმრეს ჯაშუშობისა და ხელისუფლების შეიარაღებული გზით ჩამოგდების მცდელობის ბრალდებით. წითელი არმიის სხვა მაღალჩინოსნებთან ერთად დახვრიტეს 1937 წლის 12 ივნისს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მიხეილ ტუხაჩევსკი***

* Соколов Б. В. Тухачевский: Жизнь и смерть красного маршала
* Арзаканян М. Ц. Шарль де Голль и Михаил Тухачевский // Вопросы истории. 2008. № 3. — «Август 1914-го…» Сайт Юрия Бахурина დაარქივებული 2011-05-04 საიტზე Wayback Machine.
* Краснояров В. А. «Ликвидатор Тухачевский М. Н. Бумеранг возвращается.» დაარქივებული 2014-10-31 საიტზე Wayback Machine.
* М. Н. Тухачевский. Персональный сайт
**კობეთის მიქელგაბრიელის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ კობეთში. აგებულია X-XIV საუკუნეებში.

ახლანდელი ნაგებობა წარმოადგენს დიდ დარბაზულ ეკლესიას. დასავლეთიდან მიდგმული აქვს კარიბჭე-სამრეკლო. ეკლესია შიგნიდანაც და გარედანაც გალესილია. აფსიდა შვერილია, მომრგვალებული. დარბაზის მთავარ ნაწილს ოთხფერდა გადახურვა აქვს, რომელსაც აფსიდის მსგავსად ცრუგუმბათი ადგას. საერთოდ, ნაგებობის არქიტექტურული გადაწყვეტაც და ექსტერიერიც ძეგლის არაქართულ ხასიათზე მიგვანიშნებს.

ალაგ-ალაგ ფასადებს ამშვენებს X-XIII და XIV საუკუნეების არქიტექტურული დეტალები, რომლებზეც ორნამენტული მოტივი და ჯვრებია გამოსახული. ერთ-ერთ მათგანზე ასომთავრული წარწერაა „...ჯუარ ქრისტეს".

შეუძლებელია ძეგლის თავდაპირველი სახის აღდგენა, მაგრამ ჩვენამდე მოღწეული ფრაგმენტების მიხედვით, თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ამ ადგილზე იდგა X საუკუნის მნიშვნელოვანი ძეგლი.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ. 2004
* Меписашвили Р. Цинцадзе В. Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида Картли. Тбилиси. 1975. с. 76.
**კლიტოს შავი** - (ძვ. ბერძნ. Κλείτος ο Μέλας) (ძვ. წ. 375-ძვ. წ. 328) ალექსანდრე დიდის გენერალი და მისი ახლო მეგობარი. ის იყო დროპიდეს ძე და ალექსანდრეს გამზრდელის ლანიკეს ძმა. ის შევიდა მაკედონურ სამხედრო სამსახურში და იყო ალექსანდრეს ელიტარული, ჰეტაირების კავალერიის ოფიცერი და მეფის პირადი დაცვის, აგემას მეთაური.ძვ. წ. 334 წელს გრანიკოსის ბრძოლისას მან მოკლა სპითრიდატესი, რითაც ალექსანდრე სიკვდილისგან იხსნა. ძვ. წ. 331 წელს გავგამელას ბრძოლაში კლიტოსი ხელმძღვანელობდა აგემას. ძვ. წ. 330 წელს ჰეტაირების მეთაურის ფილოტას დასჯის შემდეგ, ელიტარული კავალერიის მეთაურად დაინიშნნენ კლიტოსი და ალექსანდრეს უახლოესი მეგობარი, ჰეფესტიონი. ძვ. წ. 328 წელს სოგდიანას ალყის შემდეგ ალექსანდრემ კლიტოსი ბახტრიის სატრაპად დანიშნა. ამავე წელს შემოდგომაზე მარაკანდაში დიოსკურებისთვის მიძღვნილ წვეულებაზე, ნასვამ ალექსანდრესა და კლიტოსს შორის კამათი წარმოიქმნა, რაც საბოლოოდ იმით დამთავრდა, რომ ალექსანდრემ ერთ-ერთი მცველის შუბით გამოასალმა კლიტოსი სიცოცხლეს. როდესაც ალექსანდრე საღ აზრზე მოვიდა, მიხვდა, რომ ცხოვრებაში ყველაზე დიდი შეცდომა დაუშვა და სამი დღის განმავლობაში კლიტოსს გლოვობდა.

ოლივერ სტოუნის ფილმში ალექსანდრე (2004) კლიტოსის როლს თამაშობს ბრიტანელი მსახიობი გარი სტრეჩი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლივიუსი - სტატიები ძველი ისტორიის შესახებ, კლიტოს შავი დაარქივებული 2010-01-28 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* უილიამ სმიტი - ბერძნულ-რომაული ბიოგრაფიის და მითოლოგიის ლექსიკონი დაარქივებული 2006-01-01 საიტზე Wayback Machine.
* არიანე - ალექსანდრეს კამპანიები

სქოლიო
------

1. ↑  ლივიუსი - სტატიები ძველი ისტორიის შესახებ, კლიტოს შავი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-01-28. ციტირების თარიღი: 2010-01-13.
2. ↑  არიანე - ალექსანდრეს კამპანიები, კლიტოსის სიკვდილი
კოლოსეუმი დღისით
კოლოსეუმი საღამოს
კოლოსეუმი ღამით
**კოლოსეუმი** (ლათ. colosseus — „უზარმაზარი, კოლოსალური"), ***ფლავიუსების ამფითეატრი*** (ლათ. Amphitheatrum Flavium) — გიგანტური ამფითეატრი, ძველი რომის არქიტექტურული ძეგლი (ახ. წ. 75 - 80), გეგმით ელიფსური შენობის (სიგრძე 190 მ, სიგანე 156 მ) შუაში მოთავსებული არენის ირგვლივ 4 იარუსად, საფეხურისებრ, განლაგებულია მაყურებელთა ადგილები (დაახლოებით 45-დან 50 ათასამდე). ძირითადად ეთმობოდა გლადიატორების ბრძოლის სანახაობებს. კოლოსეუმი მდებარეობდა რომაული ფორუმის მარჯვნივ და მისი მშენებლობა დაიწყო 70-სა - 72 წელს იმპერატორ ვესპასიანეს ზეობის დროს. კოლოსეუმის მშენებლობა დასრულდა იმპერატორი ტიტუსის დროს და შემდგომი ცვლილებები შეტანილი იქნა იმპერატორი დომიციანეს ზეობისას. კოლოსეუმი რამდენიმეჯერ დააზიანა მიწისძვრამ, თუმცა დღეს იგი რომის სიმბოლოს წარმოადგენს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 591.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კოლოსეუმი***

* Cross-section view of the Colosseum დაარქივებული 2007-07-14 საიტზე Wayback Machine.
* Information about the Colosseum and photo gallery
* The flora of the Colosseum დაარქივებული 2012-08-05 საიტზე Wayback Machine.
* Virtual tour of the Colosseum
* LacusCurtius entry on the Colosseum
* Images and audio guide დაარქივებული 2014-02-19 საიტზე Wayback Machine.
* Photos of the Colosseum დაარქივებული 2012-03-14 საიტზე Wayback Machine.
* Virtual reality movies and audio guide for iPod or MP3
* Views of the Flavian Amphitheatre (Coliseum)
* The colosseum


|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება |
| --- |
|  |
| 

ჩიჩენ-იცა ·
ქრისტეს ქანდაკება ·
კოლოსეუმი ·
ჩინეთის დიდი კედელი ·
მაჩუ-პიქჩუ ·
პეტრა ·
თაჯ-მაჰალი
 |

 |
**კოლონეიის თემი** (ბერძ. θέμα Κολωνείας) — ბიზანტიის იმპერიის პატარა სამხედრო პროვინცია. მდებარეობდა კაპადოკიის ჩრდილოეთ ნაწილში და პონტოს სამხრეთით, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. თემი დაარსდა IX საუკუნის შუა ხანებში, ხოლო მანასკერტის ბრძოლის (1071) შემდეგ კი დაპყრობილი იქნა თურქ-სელჩუკების მიერ.

ისტორია
-------

პირველი ცნობა თემის შესახებ გვხვდება 863 წელს, თავდაპირველად იყო არმენიაკონის თემის ნაწილი, ადრეულ პერიოდში ის არსებობდა როგორც ავტონომიური ოლქი, რომელიც ქალაქ კოლონეიას გარშემო მდებარე ტერიტორიას მოიცავდა: ნიკოლაოს ოიკონომიდასი გადმოგვცემს არაბი გეოგრაფის, ალ-მასუდის ჩანაწერებს, რის მიხედვითაც კოლონეია წარმოადგენდა კარგად გამაგრებულ სასაზღვრო ოლქს.

კოლონეიას მიუვალმა მდებარეობამ განსაზღვრა თემის ნაკლებად დაზარალება არაბების შემოსევისაგან, გარდა ერთ-ერთი შემოსევისა, საიფ ალ-დავლას მეთაურობით (939/940). 1057 წელს ადგილობრივი სამხედრო პოლკი, კატაკალონ კეკაუმენოსის მეთაურობით, მხარს უჭერდა ისააკ I კომნენოსის ამბოხს. 1069 წლის ამბოხის შედეგად, ფემი, რობერტ კრისპინის მეთაურობით, დაქირავებულმა ნორმანმა მებრძოლებმა დაიკავეს. 1071 წელს, მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ, რეგიონი თურქ-სელჩუკებმა დაიპყრეს.  

### მდებარეობა

იმპერატორი კონსტანტინე VII პორფიროგენეტი (913-959 წწ.) თემას აღწერს როგორც პატარა ოკრუგს, რომელიც ქალაქ კოლონეიის გარდა აღმოსავლეთში მოიცავდა ნეოკესარიას, არაბრაკას, ნიკოპოლის და ტეფრიკს. თემში ასევე მდებარეობდა თექვსმეტი ციხსესიმაგრე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Bryer, Anthony; Winfield, David (1985) *Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, Volume 1*. Washington, District of Columbia:  Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-122-X.
* (1991) *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom:  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.
* Oikonomides, Nicolas (1972). *Les Listes de Préséance Byzantines des IXe et Xe Siècles* (French). Paris, France:  Editions du Centre National de la Recherche Scientifique.
* Pertusi, A. (1952). *Constantino Porfirogenito: De Thematibus* (Italian). Rome, Italy:  Biblioteca Apostolica Vaticana.

სქოლიო
------

1. ↑  Oikonomides 1972, p. 349.
2. ↑  Pertusi 1952, p. 141–142.
3. ↑  Bryer და Winfield 1985, p. 147–148.

 **ბიზანტიის პორტალი**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიზანტიის იმპერიის თემები De Thematibus-ის მიხედვით (დაახლ. 950) |
| --- |
|  |
| აზიის თემები | 
* 1. ანატოლიკი
* 2. არმენიაკი (მოიცავს კაპადოკიას და ხარსიანს)
* 3. თრაკესიელთა
* 4. ოფსიკიონი
* 5. ოპტიმატი
* 6. ბუკელართა
* 7. პაფლაგონია
* 8. ხალდია
* 9. მესოპოტამია
* 10. კოლონია
* 11. სევასტია
* 12. ლიკანდი
* 13. სელევკია
* 14. კივირიოტთა
* 15. კვიპროსი
* 16. სამოსი
* 17. ეგეოსის ზღვის
 |
|  |
| ევროპის თემები | 
* 1. თრაკია§
* 2. მაკედონია§
* 3. სტრიმონი
* 4. თესალონიკი
* 5. ელადა
* 6. პელოპონესი
* 7. კეფალენია
* 8. ნიკოპოლი
* 9. დირახიონი
* 10. სიცილია
* 11. ლანგობარდია
* 12. ხერსონი
* (გამოტოვებულია: დალმაცია)
 |
|  |
| 
§ თრაკია და მაკედონია მოხსენიებული იყვნენ აზიის თემებს შორის იერარქიული მიზნებიდან გამომდინარე |

 |
კარლო მადერნა
**კარლო მადერნა** (მოდერნო) იტალ. *Carlo Maderna, Maderno*; დ. 1556— გ. 1629) — შვეიცარიელ-იტალიელი არქიტექტორი, 
სწავლობდა ბიძებთან - ჯერ დომენიკო, შემდეგ ჯოვანი ფონტანასთან.

მოდერნო რომში ჩამოვიდა ლომბარდიიდან XVI საუკუნის 80-წლებში, დაიწყო მუშაობა ქვისმთლელად თავის ბიძასთან, ჯოვანისთან ერთად, აშენებდა წყილსგაყვანილობას და შადრევნებს. ერთ-ერთი მათ განი არის მარჯვენა შადრევანი წმინდა პეტრეს მოედანზე 1613წ. მადერნამ ასევე დაასრულა კონსტრუქციების მთელი რიგი , რომელთა მშენებლობა დაიწყეს სხვა ხუროთმოძღვრებმა: მაგალითად, პალაცო კიჯი ჯაკომო დელა პორტას შემდეგ - მშენებლობა დასრულდა 1630 წლისთვის.

კარლო მადერნას პირველი დამოუკიდებელი ნამუშევარია სანტა-სუსანას ეკლესიის ფასადის შექმნა. ტაძრის ფასადი იყოფა ორ რიგად. ქვედა იარუსი ნახევარ სვეტებით არის გაფორმებული. არქიტექტორმა აქ პირველად გამოიყენა ბალუსტრადები. ნახევარ-სვეტები ხაზს უსვამენ შენობის ვერტიკალურ ღერძს. დეკორატიული ელემენტები და ქანდაკებები გამოხატავენ ფორმებს. შემდეგ მადერნომ 1605 წელს იმუშავა სანტა მარია დელა ვიტორიას ეკლესიის ინტერიერზე. ასევე არქიტექტორმა დაამთავრა წმინდა პეტრეს ბაზილიკა 1605-1613წწ. მან შეცვალა ტაძრის ცენტრალური გეგმის იერსახე, გააფართოვა მისი ნავი და სამლოცველო, ბერძნულიდან გააკეთა ლათინური ჯვარი. ფასადი გახდა დომინანტი ტაძრის სხვა არქიტექტურულ ელემენტებთან შედარებით. სადაც შემდგომ განათავსეს კურთხევის ლოჟა პაპისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb144976447 (data)
* GND: 118781197
* HDS: 011329
* ISNI: 0000 0000 8077 8410
* KulturNav: d052d11f-6da6-4180-9542-a500ba8a4f37
* LCCN: no2001077059
* NKC: mzk2008463715
* NLI: 000542805
* NTA: 070704716
* RKD: 118294
* The SBN id RAVV038293 is not valid.
* SELIBR: 311649
* SNAC: w6bp7fnc
* SUDOC: 058708421
* ULAN: 500007668
* VIAF: 74649304
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 74649304

 |
**კარანტინი** — ადამიანების, ცხოველებისა და საქონლის გადაადგილების შეზღუდვა დაავადების ან პარაზიტის გავრცელების პრევენციის მიზნით. ხშირად გამოიყენება დაავადებებთან და ავადმყოფობებთან კავშირში და გულისხმობს იმ ადამიანების გადაადგილების შეზღუდვისას, რომლებიც გადამდები დაავადებით ინფიცირებულთან ჰქონდათ კონტაქტი, თუმცა არ დადასტურებიათ საბოლოო სამედიცინო დიაგნოზი. კარანტინი განსხვავდება სამედიცინო იზოლაციისაგან, რომლის დროსაც ადამიანი, რომელსაც დაუდასტურდა გადამდები დაავადება, იზოლირებულია ჯანმრთელი მოსახლეობისგან. კარანტინის ხშირად არის სასაზღვრო კონტროლის ერთ-ერთი ასპექტია.

კარანტინის კონცეფცია ცნობილია ბიბლიური პერიოდიდანვე და ისტორიის განმავლობაში მის პრაქტიკას მრავალ ადგილას შევხვედრივართ. აღსანიშნავი კარანტინები უახლეს ისტორიაში მოიცავს 1665 წელს სოფელ ეიმის კარანტინს ბუბონური ჭირის აფეთქებისას ინგლისში, აღმოსავლეთ სამოას კარანტინს 1918 წლის გრიპის ეპიდემიისას, დიფტერიის აფეთქების კარანტინს 1925 წლის ნომისაკენ შრატის რბოლისას, 1972 წლის იუგოსლავიის ყვავილის აფეთქების კარანტინს და გრძელვადიანი კარანტინებს მსოფლიოს გარშემო COVID-19-ის პანდემიისას 2020 წლიდან მოყოლებული.

კარანტინის გამოცხადებისას აუცილებელია ეთიკური და პრაქტიკული ასპექტების გათვალისწინება. პრაქტიკა განსხვავდება სხვადასხვა ქვეყნებში. ზოგ ქვეყანაში, კარანტინი ერთ-ერთია იმ კანონმდებლობით რეგულირებად ზომათაგან, რომელიც ბიოუსაფრთხოებას უკავშირდება. მაგალითად, ავსტრალიაში ბიოუსაფრთხოება იმართება მრავლისმომცველი "ბიოუსაფრთხოების აქტი 2015-ით".

ლიტერატურა
----------

* Jared P. Cole.  (9 octomber, 2014) Federal and State Quarantine and Isolation Authority. Congressional Research Service.
* Graham A. J. Ayylife, Mary P. English. .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Quarantine for SARS, Taiwan
* History of Quarantine
**კარასის რეგიონი** (ინგლ. ǁKaras Region) — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი და ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი. ფართობი შეადგენს 161 215 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 77 421 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კიტმანსჰუპი.

ეტიმოლოგია
----------

კარასის რეგიონი ქვეყნის ყველაზე უფრო სამხრეთით მდებარე რეგიონია. სახელწოდება *კარასი* ჰოტენტოტური ენებზე ნიშნავს *ალოეს*.

გეოგრაფია
---------

კარასის რეგიონის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილია შროფენშტეინის მთა, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან მდებარეობს 2202 მეტრზე. რეგიონი გადაჭიმულია ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვრამდე. ატლანტის ოკეანის სანაპიროს ნაწილი ქალაქ ლუდერიცის ირგვლივ შედის შპერგებიტში — *ბრილიანტის დახურულ ზონაში*. შპერგებიტის აღმოსავლეთით, სანაპირო ტერიტორიასთან, მდებარეობს დიდი საფეხურისქედის ტოტები — ტირასის მთები. კარასის რეგიონში ასევე შედის პინგვინების კუნძულების უმრავლესობა, რომლებიც მდებარეობენ ატლანტის ოკეანის ნამიბიის სანაპიროზე. რეგიონის სამხრეთში, მდინარე ორანჟზე, გადის სახელმწიფო საზღვარი ნამიბიასა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას შორის.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით კარასის რეგიონი იყოფა 7 ოლქად:

* Berseba
* Karasburg East
* Karasburg West
* Keetmanshoop Rural
* Keetmanshoop Urban
* ǃNamiǂNûs
* Oranjemund

ეკონომიკა
---------

კარასის რეგიონში გაყვანილია რკინიგზის ხაზი ლუდერიცი—კიტმანსჰუპი და ვინდჰუკი—კიტმანსჰუპი. კიტმანსჰუპი რკინიგზით დაკავშირებულია სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასთან.

ქალაქების — ორანიემუნდის და როშ-პინაჰის სიახლოვეს მდებარეობს ალმასის მადნის საბადოები.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

კარასის რეგიონის ღირსშესანიშნაობებს მიეკუთვნება მიტოვებული ქალაქი კოლმანსკოპი, მდინარე ფიშის კანიონი (სიდიდით მეორე პლანეტაზე), ფერმა გარიგანუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Karas Region Namibia*
* Namibia: Verwaltungsgliederung (Bevölkerung und Fläche) «World Gazetteer».

სქოლიო
------

1. ↑  2011 წლის მოსახლეობის აღწერა-Statoids
2. ↑  Spelling according to the Proclamation by the President of the Republic of Namibia No. 25/2013 Creation of new regions and division and re-division of certain regions into constituencies: Regional Councils Act, 1992 (Government Gazette of the Republic of Namibia, No. 5261, 9 August 2013)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი კავანგო **·**  დასავლეთი კავანგო **·**  ერონგო **·**  ზამბეზი **·**  კარასი **·**  კუნენე **·**  კჰომასი **·**  ომაჰეკე **·**  ომუსატი **·**  ოშანა **·**  ოშიკოტო **·**  ოჩოსონდიუპა **·**  ოჰანგვენა **·**  ჰარდაპი |  |

 |
**კონსტანტინოპოლის ალყა** — არაბთა მიერ მეორე უშედეგო მცდელობა, დაეკავებინათ ბიზანტიის დედაქალაქი კონსტანტინოპოლი. მიმდინარეობდა 717-718 წლებში. ეს ალყა იყო არაბთა ოცწლიანი წარმატებული ომის კულმინაცია. ამ დროს ბიზანტიელთა ძალა შესუსტებული იყო შიდა არეულობების შედეგად. 716 წელს ბიზანტიურ მცირე აზიაში მასლამა იბნ აბდ ალ-მალიკი შეიჭრა. მათ სურდათ სამოქალაქო არეულობებში გახვეული ბიზანტიის იმპერატორ თეოდოსიუს III-ის წინააღმდეგ აჯანყებული ლეონ ისავრიელი გამოეყენებინათ, თუმცა ლეონმა ეს კავშირი ტახტის ხელში ჩასაგდებად გამოიყენა.

არაბთა არმიამ ზამთარი მცირე აზიის დასავლეთ სანაპიროზე გაატარა. 717 წლის გაზაფხულზე ისინი შეიჭრნენ თრაკიაში და ბლოკადაში მოაქციეს კონსტანტინოპოლი, რომელსაც მასიური თეოდოსიუსის კედლები იცავდა. ბიზანტიელებს ასევე ბულგარეთის ხანი ტერველი ეხმარებოდა. არაბთა ფლოტი ბიზანტიელებმა „ბერძნული ცეცხლის" წყალობით მალევე გაანადგურეს. მძიმე ზამთრის და ფლოტის დახმარების გარეშე არაბთა სახმელეთო არმია შიმშილმა და დაავადებებმა მოიცვა. მათ დასახმარებლად გამოგზავნილი ფლოტიც განადგურდა. 718 წლის 15 აგვისტოს არაბებმა ალყა მოხსნეს.

კონსტანტინოპოლის ალყის შემდეგ ძლიერ შესუსტდა არაბთა ლაშქრობები ბიზანტიის წინააღმდეგ.

ლიტერატურა
----------

* Blankinship, Khalid Yahya (1994). The End of the Jihâd State: The Reign of Hishām ibn ʻAbd al-Malik and the Collapse of the Umayyads. Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 0-7914-1827-8.
* Brandes, W. (2007). "Die Belagerung Konstantinopels 717/718 als apokalyptisches Ereignis. Zu einer Interpolation im griechischen Text der Pseudo-Methodios-Apokalypse". In Belke, K. Byzantina Mediterranea: Festschrift für Johannes Koder zum 65. Geburtstag (in German). Vienna: Böhlau. pp. 65–91. ISBN 3205776089.
**მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ქვედა, მესამე ტერასის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკისა და ციხე-სახლის სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. კოშკი (3,8 x 3,8 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 12,8 მეტრი), შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. დასავლეთით მოგვიანებით გაჭრილია გასასვლელი, რომელიც კოშკს ციხე-სახლის მეორე სართულთან აკავშირებს. ჩრდილო კედელში ორი სათოფური, აღმოსავლეთისაში - ერთი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში დიდი ზომის, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული, ხოლო ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში - თითო სათოფური. მესამე სართულზე სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი ზომის ოთხკუთხა ღიობებია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. პირველი სამი სართული ოჯახის წევრთა თავშესაფარიც იყო და სათავდაცვოც. მეოთხე სართული - მხოლოდ სათავდაცვო. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ციხე-სახლი (6,4 x 6,25 მეტრი) სამსართულიანია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. კარი გადახურულია ნახევარწრიული თაღით, წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. დასავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელია. მეორე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. აღმოსავლეთით გაჭრილი კარი კოშკის მეორე სართულზე გადის. ჩრდილოეთით ორი ნიშია, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და სწორკუთხა ნიში. მესამე სართულზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით თაღოვანი კარი და ერთი პატარა ნიშია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სათოფური და ნიში, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და ნიში. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. სახურავი მიწურბანიანი ყოფილა. პირველი სართული საქონლის სადგომი იყო, მეორე - საცხოვრებელი, მესამე - სათავდაცვო.

ლიტერატურა
----------

* *ქალდანი ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 278.
არლო II გონძაგას პორტრეტი.
**კარლო II გონძაგა** (იტალ. Carlo II. Gonzaga; დ. 1609 — გ. 30 აგვისტო, 1631) — ნევერის და რეთელის ჰერცოგის კარლო I-ის ვაჟი. 1627 წლის 25 დეკემბერს მან იქორწინა მარია გონძაგაზე (1609—1660), მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ფრანჩესკო IV გონძაგას ქალიშვილზე და ჰერცოგ ვინჩენცო II-ის მემკვიდრეზე. ვინჩენცო II ქორწილის დღეს გარდაიცვალა და მემკვიდრეობის საკითხი გამწვავდა.

ამ ქორწინებით ვინჩენცო II-ეს სურდა მანტუის და მონფერატოს მემკვიდრეობის საკითხი მოეგვარებინა, ისე რომ ეს საჰერცოგოები გონძაგას დინასტიის მფლობელობაში დარჩენილიყო. მანტუის მემკვიდრეობისათვის ომი საფრანგეთის მეფე ლუი XIII-სა და იმპერატორ ფერდინანდ II-ეს შორის 1631 წელს ჩერასკოს ზავით ვინჩენცო II-ეს სურვილისამებრ დასრულდა.

მანტუის ჰერცოგი არა კარლო II, არამედ მამამისი კარლო I გახდა. კარლო II-ეს რეთელის საჰერცოგო ერგო და იგი მამაზე ადრე გარდაიცვალა. მისი ვაჟი კარლო III 1637 წელს მარტუის, მონფერატოს, ნევერის და რეტელის ჰერცოგი გახდა.

კარლო II-ესა და მარია გონძაგას 2 შვილი ჰაყავდათ:

* კარლო III (1629—1665)

∞ იზაბელა კლარა ავსტრიელი, ერცჰერცოგ ლეოპოლდ V-ის ასული.
* ელეონორა (1630—1686)

∞ იმპერატორი ფერდინანდ III.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გონძაგას დინასტია
მუსონი (ინდოეთი)
**მუსონები** (ფრანგ. mousson < არაბ. მაუსიმ – წელიწადის დრო) — ჰაერის მასების მდგრადი სეზონური გადატანა დედამიწის ზედაპირთან და ტროპოსფეროს ქვედა ნაწილში. მუსონების მიმართულება მკვეთრად იცვლება წელიწადის დროების მიხედვით. 

მუსონებს იწვევს კონტინენტისა და ოკეანეების ზედაპირზე ატმოსფერული წნევის მაღალი (ანტიციკლონი) და დაბალი (ციკლონი) არეების მდებარეობის სეზონური ცვალებადობა და ურთიერთქმედება. ყველაზე 
გამოკვეთილად თავს იჩენს ეკვატორული აფრიკის, სამხრეთ- და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკულ ქვეყნებში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 210.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
წელიწადის დროები |
| --- |
|  |
| ზომიერი სარტყლები | 
გაზაფხული · ზაფხული · შემოდგომა · ზამთარი | 

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:მეცნიერება
 | ***პორტალი მეცნიერება*** |

 |
|  |
| ტროპიკული კლიმატი | 
წვიმიანი სეზონი · მშრალი სეზონი |
|  |
| სპეციფიური | 
ნისლიანი სეზონი · ქარიშხლის სეზონი · მუსონური სეზონი |

 |
**კისისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას აზრანიანთ უბანში. თარიღდება XVIII საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით. კონკრეტულ ნაწილებში და კარ-სარკმლების ღიოებები გამოყვანილია კვადრატული აგურით. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია.

შენობას სამი შესასვლელი აქვს სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით, სამივე თაღოვანია და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ არეში არის ჩასმული, შიგნიდან კი მაღალ, შეისრულთაღოვანი შეღრმავებაში. ჩრდილოეთით შესასვლელი ამოშენებულია სანახევროდ.

აღმოსავლეთით, გეგმით ნახევარწრიული, ორი საფეხურით შემაღლებული აფსიდია, რითიც ეკლესიის დანარჩენი სივრცისგან წყვილი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი, შეისრულ თაღითაა გამიჯნული, აფსიდში სამი განიერი, ისრულთაღოვანი სარკმელია. მათგან ერთი აფსიდის ცენტრშია. თითო-თითო კი, მის
გვერდებში მხრებთან ახლოს. ამ სარკმლების აღმოსავლეთ წირთხლში მოწყობილია მცირე, თაღოვანი ხვრელი, რითაც აფსიდის გვერდებზე, კედლის სისქეში არსებულ. მოგრძო სადგომში სამალავში ვხვდებით. ორივე სადგომი უსარკემლოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რის შუაში თითო, მცირე ნიშაა. აფსიდის გვერდებში თითო, გეგმით ნახევარწრიული, ისრულ თაღოვანი ნიშაა. მათ შორის სამხრეთისა, სიმაღლით თითქმის ორჯერ აღემატება ჩრდილოეთისას აფსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი საკურთხევლის ბაქანი პილასტრების ხაზიდან სამოციოდე სანტიმეტრით წინწამოწეულია და ცენტრში ნახევარწერიული ამბიონი აქვს მწყობილი.

დარბაზის გრძივ კედლების, შუაში, მარტივი პროფილის, ქვის იმპოსტით დასრულებული, თითო, მძლავრი პილასტრია, რეებსაც ისრული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. თით პოლასტრი დარბაზის დასავლეთ კუთხეებშია. მათზე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღია გადაყვანილი.

ეკლესიის შიდა სივრცე კარგადაა განათებული. საკურთევლის სარკმლების გარდა, ორ-ორი სარკმელი ეკლესიის გრძივ კედლებშია. ერთიც დასავლეთ კედელში. საკურთხევლის კონქის ქუხლის დონეზე მოწყობილია სამირეზონატორი, ოთხ-ოთხი რეზონატორი ნავისკამარის გვერდებშიცაა. ეკლესიის კამარა და საბენი თაღები შეისრული ფორმისაა, იატაკი კვადრატული აგურითაა ნაწყობი.

შენობის გარეთა კედლები ნაწყობია რიყის ქვისა და აგურის თითორიგიანი შრეების მონაცვლეობით კედლის ზედაპირი გასწორებულია დუღაბით, რითიც საპირე ქვების დიდ ნაწილს გარავს. ეკლესიის ოთხივე ფასადზე. აგურის წყობით, თითო, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებულია. აგურის ლავგარდნით. რის პროფილს თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილვი შეადგენს. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კარამიტით. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტინის წვერზე დადგმულია აგურთ ნაშენი, ოთხწახნაგა სამრეკლო, რითიც ოთხივე მხარეს თაღებითაა გახსნილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 265-266.
**კარლ მარქსის ძეგლი** (რუს. Памятник Карлу Марксу) — ძეგლი დონის როსტოვში. მდებარეობს კარლ მარქის მოედანზე. აღმართეს 1959 წელს იმ ადგილზე სადაც ადრე იდგა ასევე კარლ მარქსის ძეგლი, რომელიც დაინგრა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკე მოსე ალტშულერი და არქიტექტორი მიხაილ მინკუსი. კარლ მარქსის ძეგლს აქვს რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

კარლ მარქსის ძეგლი საზეიმოდ გაიხსნა 1925 წლის 28 ივნისს ქალაქ დონის ნახიჩევანის ცენტრალურ მოედანზე (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი). ძეგლი დადგეს საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ბოლშევიკების მიერ დანგრეული ეკატერინე II-ის ძეგლის კვარცხლბეკზე. ძეგლის ავტორი იყო მოსკოველი მოქანდაკე ვ. ბიბაევი. კარლ მარქსის ფიგურა გამოსახული იყო მთელი ტანით. მარჯვენა ხელი ქურთუკში ჰქონდა შეყოფილი, ხოლო მარცხენა ედო წიგნებზე. კვარცხლბეკზე იყო მემორიალური დაფა. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს ძეგლი გაანადგურეს ვერმახტის ძალებმა ქალაქის დაპყრობის შემდეგ. ომის დასრულების შემდეგ კვარცხლბეკზე დადგეს ძეგლის შემცირებული ვარიანტი. 1925 წელს აღმართული მემორიალური დაფა შემორჩენილია და ინახება როსტოვის მუზეუმში. გადარჩენილი კვარცხლბეკი გადაიტანეს კინოთეატრ „როსტოვის" წინ და მასზე ლომონოსოვის ძეგლი აღმართეს. 

ამჟამად არსებული ძეგლი აღმართეს 1959 წელს. ძეგის ავტორი იყო მოქნადაკე მ. ალტშულერი და არქიტექტორი მ. მინკუსი. კარლ მარქსის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას მარალ კვარცხლბეკზე. 

კარლ მარქსის ძეგლს ადრე ჰქონდა რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი, მაგრამ 1997 წელს ჩამოაქვეითეს ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლამდე.

1990-იანი წლების ბოლოს ადგილობრივი სომხური დიასპორის წარმომადგენლებმა წამოჭრეს საკითხი, დაებრუნებინათ ეკატერინე II-ის ძეგლი ძველ ადგილას, მაგრამ ამ ინიციატივას მხარი არ დაუჭირეს. კარლ მარქსის ძეგლის გადატანა და აქ ეკატერინე II-ის ძეგლის დაბრუნების საკითხი კვლავ წამოიჭრა 2005 წელს, მას შემდეგ, რაც როსტოვში გადააადგილეს კიროვის ძეგლი. გამოკიტხვის შედეგების თანახმად კარლ მარქსის ძეგლის გადატანის წინააღმდეგი გამოვიდა პროლეტარის რაიონის მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Андрианов В. И. Терещенко А. Г. Памятники Дона. — Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 1981. — С. 92.
2. 1 2  Сергей Петрович Маркса разведут с Екатериной // Ростов Официальный. — 2006. — № 12 (591).
3. ↑  Список памятников истории и культуры, исключаемых из перечня объектов исторического и культурного наследия федерального (общероссийского) значения и рекомендуемых для отнесения к категории памятников истории и культуры местного значения. ostashkov.codis.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-23. ციტირების თარიღი: 2013-08-05.
4. ↑  Пролетарский район. rostov-gorod.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-23. ციტირების თარიღი: 2013-08-05.
5. ↑  Елена Мухина Маркс поменяет прописку? // Ростов официальный. — 2006. — № 31 (558).
6. ↑  Юлия Банишевская.  (2006-02-16) Самые нелепые памятники Ростова. Комсомольская правда. ციტირების თარიღი: 2013-08-04.
**გივი (კარლო) ლეკიშვილი**  (დ. 1935, სოფ. ჭრებალო, ამბროლაურის რაიონი) — ქართველი მეცნიერი. საქართველოს სამხედრო სამრეწველო საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი, პრეზიდენტი (1998-). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2001).

1959 წელს დაამთავრა საქართველოს სსრ პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი ლითონთა წნევით დამუშავების სპეციალობით. სპეცკურსი მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე რადიაციული ქიმიის სპეციალობით (1963-1965). საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საავიაციო ქარხნის ფილიალი რადიოტექნიკოსის სპეციალობით 1965 წელს.

1959-1965 წლებში მუშაობდა თბილისის მანქანათმშენებლობისა და ელექტროტექნიკის სამეცნიერო-კვლევით და საკონსტრუქტორო-ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. თბილისის იზოტოპების ლაბორატორიაში მთავარ ინჟინრად, 1966 წლიდან — ამ ლაბორატორიის დირექტორი, რომელიც 1990 წლამდე მოსკოვის ელექტროტექნიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თბილისის განყოფილებას წარმოადგენდა, შემდგომში გადაკეთდა ზუსტი ხელსაწყოების სამეცნიერო-კვლევით და საკონსტრუქტორო ინსტიტუტ „დელტად", 1998 წლიდან კი — სახელმწიფო სამხედრო-სამეცნიერო ტექნიკურ ცენტრ „დელტად", რომლის გენერალური დირექტორი 2005 წლის ივნისამდე უცვლელად იყო. 1996 წლიდან არის საქართველოს სამხედრო ძალების საბრძოლო იარაღის, საბრძოლო მასალებისა და აღჭურვილობის გენერალური კონსტრუქტორი. იყო სამეცნიერო ტექნიკური ჟურნალის „სამხედრო ტექნიკის" მთავარი რედაქტორი (1999). გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო შრომები.

ჯილდოები
--------

* 1976 — „საპატიო ნიშნის" ორდენი
* 1996 — ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი (*საქართველოს სამხედრო ძლიერების საქმეში შეტანილი წვლილისა და ახალი ტექნიკის შექმნისა და დანერგვისათვის)*
* 1998 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება) (*ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცების საქმეში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისთვის*)
* 2001— ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კარლო ლეკიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კისისხევის ღვთაების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ კისისხევის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. აგებულია 1806 წელს, მდივანბეგ სვიმონ ქობულოვის მიერ. ამ ფაქტს გვამცნობდა ამავე სოფელში, ნათლისმცემლის შობის ეკლესიასთან მდგარ კოშკი აღმოჩენილ ზარზე არსებული წარწერა. ა. სოღულაშვილის მიხედვით 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ. მე ქობულოვი მდივანბეგ მდივანმ სეიმონმა შევწირე ერთი წყვილი ზარი ჩემგან აღმაშენებულს ღვთაების ეკლესიას კისის ხევს სულისა ჩემისაა საოხადად და ძეთა ჩემთნა სადღეგრძელოდ იანვრის (ა) ქკს უჟდ." |
|  |  |

ეკლესია დარბაზულია ნაგებია ნატეხი ქვით, აფსიდის კედლის ქვემოთა ნაწილი, კარ-სარკმლების წირთხლები და თაღები აგურით. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია და შეთეთრებულია.

შენობას ორი შესასვლელი აქვს სამხრეთით და დასავლეთით ორივე კარი სწორკუთხაა და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ, შეისრულთაღოვან არეშია ჩასმული, მათ შორის დასავლეთ არე, აღმოსავლეთით ღრმა, დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, აფსიდში, იატაკიდან 1.1 მეტრ სიმაღლეზე, გაჭრილია მაღალი, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი, მსგავსი, თითო სარკმელი შენობის დანარჩენ კედლბშიცაა ფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში მცირე, თაღოვანი ნიშაა, შუაში. კი აგურით ნაწყობი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას.

დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის კამარით მასგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. შენობის ფასადები სადაა, დასავლეთით ფასადის თითქმის მთელ სიბრტყეზე, გამოყვანილია საფეხურით შეღრმავებული, თაღოვანი არე, ისე, რომ ფასადის კიდეებში პილასტრისებრი შვერილებია დარჩენილი, ეკლესია გადახურულია ჩარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 264-265.
კრეტინგას გერბი
**კრეტინგა** (ლიეტუვ Kretinga, გერმ. Crottingen, ასევე Krettingen) 1915 წლამდე ოფიციალურად კრეტინგენი) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთში, კლაიპედის მაზრაში კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობის ცენტრში.

მდებარეობა და აღწერილობა
------------------------

ჟემაიტიის რიგით მეექვსე ქალაქი. განლაგებულია მდინარე აკმიანეზე (ლიეტუვ Akmena) ბალტიისპირა კურორტ პალანგიდან 13 კიმლომეტრში, საპორტო ქალაქ კლაიპედადან 35 კილომეტრში. 
ქალაქში განთავსებულია შალეულის ფაბრიკა, კარაქმრეწვი, სატყეო, ცხოველთა ფერმა (ეწევიან მოშავო-მოვერცხლისფრო მელიების და წაულების მოშენებას.

მოსახლეობა
----------

XIX საუკუნის დამლევს დაახლოებით 1600 მოსახლე იყო, 1959 — 9 690 მცხოვრები, 1970 — 13 ათასი, 1989 — 19 200 ადამიანი; დღეისათვის 21, 4 ათასი (2005).

ისტორია
-------

**განვითარება**

ჰოდკევიჩების სასახლე და მუზეუმი
პირველად კურლანდიის ეპისკოპოს ჰენრიხის სიგელში იხსენიება 1253 წელს. 1534 წლიდან სოფელიცა და მამულიც ლიტვის დიდი მთავრების საკუთრება გახდა. 1572-დან მამულს გრაფები - ჰოკდევიჩები ფლობდნენ. ლიტვის დიდი სამთავროს ჰეტმანმა იან მეფე ჰოდკევიჩმა აქ 1603 წელს ბერნარდის ტაძარი დააარსა, 1610-1617 წწ საყდარი ააგო. 1621 წლიდან მამულის მფლობელები საპეგები გახდნენ. 1652 წელს კრეტინგენში ხის აკლესია აიგო. დასახლების მესაკუთრეები რამდენიმეჯერ შეიცვალნენ, სანამ მისმა მფლობელმა გრაფმა ზუბოვმა 1875 წელს გრაფ ტიშკევიჩს არ მიჰყიდა.

XIX საუკუნეში პრუსიის საზღვართან საბაჟოს ფუნქციასაც ასრულებდა.

1924 წელს კრეტინგამ ქალაქის უფლება მოიპოვა; გახდა მაზრისა და თემის ცენტრი. 1950 წლიდან რაიონული ცენტრია.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კობეს მდებარეობა იაპონიის რუკაზე
**კობე** (იაპ. 神戸市 Kōbe-shi) — ჰიოგოს პრეფექტურის დედაქალაქი და იაპონიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი 1.5 მილიონი მცხოვრებით. მდებარეობს კანსაის რეგიონში ოსაკადან დასავლეთით. კობე იაპონიის თხუთმეტ მნიშვნელოვან ქალაქთაგანია და ოსაკა–კობე–კიოტოს აგლომერაციის ნაწილია.

კობე ერთ-ერთი პირველი ქალაქი იყო იაპონიაში, რომელმაც დასავლეთთან ვაჭრობა დაიწყო, 1868 წელს, და ამგვარად ცნობილია როგორც კოსმოპოლიური საპორტო ქალაქი. აქ 45000 უცხოელი რეზიდენტია 100-ზე მეტი სხვადასხვა ქვეყნიდან. ქალაქში მდებარეობს მრავალი მულტიეროვნული კომპანიის აზიის და იაპონიის სათავო ოფისი (მათ შორის პროქტერ & გემბლი და ნესტლე).

ქალაქი ძლიერ დაზიანდა 1995 წლის ჰანშინის დიდი მიწისძვრისას, როდესაც 5000-ზე მეტი მცხოვრები დაიღუპა. ამჟამად ქალაქი უკვე მთლიანად აღდგენილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კობე***

* (ინგლისური) Official Kobe homepage დაარქივებული 2019-01-07 საიტზე Wayback Machine.
* (ინგლისური) New York Public Library Digital Gallery - კობეს გვიანი მეცხრამეტე საუკუნის სურათები
* Kobe, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* (იაპონური) Official YouTube channel

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პრეფექტურა ჰიოგო |
| --- |
|  |
| ქალაქები | 
ავაძი • აიოი • აკასი • აკო • ამაგასაკი • ასაგო • ასიია • იაბუ • იტამი • კავანისი • კაკოგავა • კასაი • კატო • კობე • მიკი • მინამიავაძი • ნისივაკი • ნისინომიია • ონო • სანდა • სასაიამა • სისო • სუმოტო • ტაკარაძუკა • ტაკასაგო • ტამბა • ტაცუნო • ტოიოოკა • ჰიმეძი |
|  |
| მაზრები | 
აკო • იბო • კავაბე • კაკო • კანძაკი • მიკატა • საიო • ტაკა |
|  |
| დასახლებები | 
ინაგავა • ინამი • იტიკავა • კამი • კამიგორი • კამიკავა • საიო • სინъონსენ • ტაისი • ტაკა • ფუკუსაკი • ჰარიმა |

 |
**მოლა ვალი ვიდადი** ( აზერ. Molla Vəli Vidadi ) (1709 წლის 17 მარტი, შამქორი - 1809 წლის 13 მაისი, ყაზახის რაიონი ) - აზერბაიჯანელი პოეტი.

ვიდადის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. მან თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა მშობლიურ ქალაქ შამქორში, სადაც სასულიერო სასწავლებელში ასწავლიდა. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ვიდადიმ რამდენიმე წელი გაატარა თბილისში, სადაც იგი მსახურობდა მეფე ერეკლე II-ს სამეფო კარის პოეტად. მეფის ვაჟის ლევანის გარდაცვალებისთანავე 1781 წელს, ვიდადიმ დაწერა გარდაცვლილის ელეგია.ქართული წყაროების მიხედვით ცნობილია, რომ აზერბაიჯანელი პოეტი თბილისის გუბერნატორის სასახლეში საკმაოდ დიდხანს ცხოვრობდა მისი მსახურობა სამეფო კარზე დიდხანს არ გაგრძელებულა, შესაძლოა მმართველი კლასისადმი მისი ღია კრიტიკის გამო. ადრეულ ეტაპზე ვიდადის პოეზია გამოხატავდა პოზიტიურ შეხედულებას ცხოვრებაზე, თუმცა წლების შემდეგ, მისმა ლექსებმა უფრო პესიმისტური დამოკიდებულება გამოხატეს. იგი ასევე ცნობილი იყო მოლა პანაჰ ვაგიფთან პოეტური დიალოგისთვის. ვიდადის მარტივი და რეალისტური (ზოგჯერ მისტიციზმის ელემენტების ჩართვით) ლიტერატურული სტილი ჰგავდა აზერბაიჯანული ტრადიციული აშუღის ჟანრს.

გამოყენებული ლიტერატურა
-----------------------

 მუშვიგ ჩობანოვი**,** *აზერბაიჯანულ-ქართული ლიტერატურული ურთიერთობები. ქართველოლოგი, Journal of Georgian Studies*