recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საქართველოს სიძველენი** — დოკუმენტთა კრებული, რომელიც გამოსცა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოებამ ექვთიმე თაყაიშვილის რედაქტორობით. გამოვიდა 3 ტომი (1 ტ. გამოვიდა 1899, შესულია 1362 — 1848 წლების 431 დოკუმენტი; II ტ. — 1909, გამოქვეყნებულია XI—XIX საუკუნეების 509 დოკუმენტი; III ტ. —1910, შეიცავს 1408—1836 წლების 587 დოკუმენტს). 1911 წელს დაიბეჭდა IV ტომის პირველი თაბახი, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზის გამო ბეჭდვა შეწყდა, 1926 წელს საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების საბჭოს დადგენილებით ეს თაბახი გამოქვეყნდა სიმონ ჯანაშიას რედაქციით, როგორც „საქართველოს სიძველენის" III ტომის დამატება (8 საბუთი, 1170—1477 წლები).

„საქართველოს სიძველეთა" I ტომის თითქმის მთელი ტირაჟი გამოსვლისთანავე დაიწვა (გადარჩა რამდენიმე ცალი) და ე. თაყაიშვილმა მოახერხა ამ ტომის მხოლოდ პირველი 201 დოკუმენტის ხელახლად დაბეჭდვა. „საქართველოს სიძველენის" სამივე ტომში შესულია „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა" და საქართველოს საისტორიო და საეთნოგარფიო საზოგადოების წიგნთსაცავებში დაცული მასლა და აგრეთვე დოკუმენტები კერძო კოლექციებიდან, რომლებიც ამ გამოცემებისათვის გადმოსცეს კერძო პირებმა ე. თაყაიშვილს. გამოცემა მოამზადეს მ. ჯანაშვილმა, ა. სარაჯიშვილმა, დ. კარიჭაშვილმა, ა. ქუთათელაძემ.

სამივე ტომი შეიცავს ყველა სახის დოკუმენტს — სამეფო სიგელებს, ნასყიდობის, გაცვლის, წყალობის, შეწირულების, გაყრის და სხვა წიგნებს, სასისხლო სიგელებს, სასამართლო დადგენილებებს, არზებს, ოქმებს, თამასუქებს, ვალის ხელწერილებს, ხარჯის ნუსხებს, მიმოწერას და სხვა. გამოცემაში დასტამბულია ორბელიანების, ბარათაშვილების, ერისთავების, ჯავახიშვილების, წინამძღვრიშვილების, ფირცხელაურების, ყორღანაშვილების, ბებუთაშვილების და სხვა საგვარეულოთა საბუთები და მიწერ-მოწერა. იგი ძვირფასი წყაროა საქართველოს პოლიტიკური, სოციალური, ეკონომიკური, ისტორიული, კულტურული ვითარების, სამართლის წარმოების, ყოფა-ცხოვრების, გარეშე ქვეყნებთან ურთიერთობის ისტორიული და სხვა საკითხების შესასწავლად. ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტმა 1970 წელს გამოსცა „საქართველოს სიძველენის" სამივე ტომის პირთა და გეოგრაფიულ სახელთა საძიებლები (შემდგენელი ლ. დავლიანიძე).

ლიტერატურა
----------

* *მეტრეველი რ.* საქართველოს საისტორიო და საეთნოგაფიო საზოგადოება, თბ. 1982;

* *ბერძნიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 186.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სიძველენი, ტ. 1-3. საქართველოს საბიბლიოთეკო ასოციაცია.
**სეფეს მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტორული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფეს სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი ორივე მხრიდან ბრტყელადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით და მათზე დაყრდნობილი ბრტყელი თაღით გამოყოფილი სწორკუთხა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. ასეთივე სარკმელია დასავლეთითაც. საკურთხევლის გვერდით კედლებშ ოთხი სწორკუთხა ნიშია. მათგან სამი სამხრეთითაა, ერთი- ჩრდილოეთით. საკურთხევლის შუაში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. მეორე ტრაპეზი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშია, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურებითაა შემაღლებული. მას ორი ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. ერთი შუა ნაწილშია მეორე ჩრდილოეთ კედელთან. დარბაზის კამარა ორ შეკიდებულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი კამარის შუაშია, მეორე- დასავლეთ კიდეში. ინტერიერი და ფასადები შეღებილი და შეთეთრებულია. კედლები თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული. ეკლესია გადახურულია ფიქლის ორფერადი სახურავით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან გეგმით კვადრატულია. ერთსართულიანი სამრეკლოა მიშენებული. სამრეკლოს ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევაწრიული თაღებითაა გახსნილი. გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 309.
სს **„საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა" (სსე)** — საქართველოს ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ერთადერთი ოპერატორი. ამ სტატუსის შესაბამისად, ეწევა ქვეყნის ელექტროენერგეტიკული სისტემის საერთო კოორდინაციას და ელექტროენერგიის მოთხოვნა-მიწოდების დაბალანსებას. კომპანია, ასევე, მართავს მეზობელ სახელმწიფოებთან ელექტროენერგიის გაცვლის პროცესს და აქტიურად თანამშრომლობს მათი გადამცემი სისტემების ოპერატორებთან.

სსე, როგორც გადამცემი სისტემის ერთადერთი ოპერატორი, პასუხისმგებელია, რეალურ დროში, ელექტროენერგიის მოთხოვნა-მიწოდების დაბალანსებასა და ელექტროენერგიის საიმედო მიწოდებაზე.

სსე უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის გადაცემასა და დისპეტჩერიზაციას. გადამცემ ქსელს მართავს ეროვნული სადისპეტჩერო ცენტრი, ხოლო მის ტექნიკურ მხარდაჭერას უზრუნველყოფს 4 რეგიონული ფილიალი (აღმოსავლეთის, დასავლეთის, სამხრეთის და კახეთის რეგიონული ქსელები). სსე, ასევე, მართავს მეზობელ სახელმწიფოებთან დამაკავშირებელ ყველა ელექტროგადამცემ ხაზს. დაგეგმილი სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად, სსე ახორციელებს სასისტემო მნიშვნელობის ელექტროგადამცემი ხაზების და ქვესადგურების ცალკეული ელემენტების გამორთვას და საჭიროების შემთხვევაში, ელექტროენერგიის მიწოდების დროებით შეზღუდვას. ამზადებს რელეური დაცვის სქემებს და აანალიზებს ქსელში მომხდარ ავარიებს.

სსე-ს ეროვნული სადისპეტჩერო ცენტრი, ენერგეტიკული რესურსების ოპტიმალური გამოყენების მიზნით, კოორდინაციას უწევს ელექტროენერგეტიკული ბაზრის მონაწილეების საქმიანობას. ასევე, მართავს გადამცემ ქსელს სტანდარტულ და ავარიულ სიტუაციებში. დაგეგმილი სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად, სსე ახორციელებს სასისტემო მნიშვნელობის ელექტროგადამცემი ხაზების და ქვესადგურების ცალკეული ელემენტების გამორთვას და საჭიროების შემთხვევაში, ელექტროენერგიის მიწოდების დროებით შეზღუდვას. ამზადებს რელეური დაცვის სქემებს და აანალიზებს ქსელში მომხდარ ავარიებს.

სს „საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა" ჩამოყალიბდა 2002 წელს შპს „ელექტროდისპეტჩერიზაციისა" და სს „ელექტროგადაცემის" შერწყმის საფუძველზე. 2002 წლის დეკემბრიდან სსე-ს მენეჯმენტს უწევდა ირლანდიური კომპანია ESB International-ი, რომელმაც კომპანიის 5 წლიანი მართვის უფლება მოიპოვა „მსოფლიო ბანკის" მიერ გამოცხადებულ ტენდერში — „ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზრის მხარდამჭერი პროექტი". 2007 წლის ნოემბრიდან აღნიშნული პროექტის დასრულების შემდეგ, სსე-ის მართვა ქართულმა დირექტორატმა განაგრძო.

სსე-ს აქციების სრულ პაკეტს ფლობს სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო", ხოლო ორგანიზაციის მართვის უფლება გადაცემული აქვს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს.

სსე-ს ხელმძღვანელი ორგანოებია: აქციონერთა საერთო კრება, სამეთვალყურეო საბჭო, გენერალური დირექტორი. გენერალური დირექტორი — გიორგი გიგინეიშვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა
* საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა Facebook-ზე
**სან-ესტებანის ეროვნული პარკი** (ესპ. Parque Nacional San Esteban) — ეროვნული პარკი ვენესუელაში, კარაბობოს შტატში. მდებარეობს კარაბობოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ესაზღვრება ანრი-პიტიეს ეროვნულ პარკს (არაგუის შტატი). სან-ესტებანის ეროვნული პარკი შეიქმნა 1987 წელს. ფართობი 43.500 *ჰა*. პარკი ვრცელდება გუაკარის, ნაგუანაგუის, პუერტო-კაბელიოსა და სან-დიეგოს მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებზე. 

პარკი პუერტო-კაბელიოში მოიცავს ციხე-დარბაზს. იგი იცავს აგრეთვე სხვა ისტორიულ ობიექტებს, რომელთა შორისაა: „ესპანელების გზა" (გზა პუერტო-კაბელიოსა და ვალენსიას შორის, ასევე თაღოვანი ხიდი); სან-ესტებანის ქალაქი; ეროვნული გმირის ბარტოლომე სალომის სახლი; „ინდიელთა მარილიანი გზა" (პატანემოსა და გუაკარას შორის); პარკი მოიცავს აგრეთვე პეტროგლიფებს, ტრონოკონეროს „ფერად ქვას".

ისტორიული ადგილები
------------------

* *სოლანოს ციხე-დარბაზი*
* *სან-ესტებანის სოფელი*
* *ეროვნული გმირის ბარტოლომე სალომის სახლი*
* *ძველი კოლონიური გზა ანუ ესპანელების გზა*
* *მდინარე სან-ესტებანზე არსებული ხიდი*
* *ინდიელთა მარილიანი გზა*
* *ლას-ტრინჩერასის ცენტრი და თერმული აბაზანები*
* *ვიგირიმის პეტროგლიფები*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ეროვნული პარკების სია

პარკის ფაუნის ზოგიერთი წარმომადგენელი
-------------------------------------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) Information about the park at the site of the Instituto Nacional de Parques
**საქართველოს სოკოები** — საქართველოში გავრცელებული სოკოების სარკვევი, რომლის ავტორია ქართველი მიკოლოგი ივანე ნახუცრიშვილი. გამოიცა 2007 წელს არჩილ ღიბრაძის რედაქტორობითა და თანაავტორობით.

სარკვევი მოიცავს სოკოების ზოგად დახასიათებას — სოკოთა აგებულება, გამრავლება, გავრცელება, კვებითი ღირებულება, საჭმელი და შხამიანი სოკოების ერთმანეთისაგან გარჩევის წესი, ცნობები სოკოთი მოწამვლის ხასიათისა და პირველადი დახმარებისა შესახებ. აგრეთვე განხილულია სოკოს ხელოვნურად მოშენებისა და გადამუშავების საკითხები და მისგან კერძების მომზადების წესი.

სახელმძღვანელოში აღწერილია საქათველოში გავრცელებულ სოკოთა 201-მდე სახეობა, რომელთაგან 122 საჭმელია, 22 პირობითად საჭმელი, 24 შხამიანი და 33 საჭმელად უვარგისი. თითოეულ სოკოს თან ახლავს ქართული, ლათინური და რუსული დასახელებები და ფერადი ილუსტრაციები. იმ სოკოთა სახელები, რომლებიც არ იყო ცნობილი, თარგმნილია ლათინურიდან და რუსულიდან.

ლიტერატურა
----------

* *ნახუცრიშვილი ივ.*, საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. *არჩ. ღიბრაძე*, თბ.: „ბუნება პრინტი" და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006, ISBN 99940-856-1-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს სოკოები — ბიბლიოვიკი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სოკოები. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა. ციტირების თარიღი: 13 მარტი, 2022.
**საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი** — საპატიო წოდება, რომელსაც ანიჭებდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი და წარმოადგენდა სახელმწიფოსა და საზოგადოების მიერ წარჩინებული მოქალაქეების ღვაწლის აღიარების ერთ-ერთ ფორმას. დაარსდა 1936 წლის 27 მაისს. ენიჭებოდა განსაკუთრებით გამორჩეულ ხელოვნების (თეატრის, მუსიკის, კინოს, ცირკის და სხვა შემოქმედებითი სფეროს) მუშაკებს მაღალი ოსტატობისთვის, რათა ხელი შეწყობოდა ხელოვნების განვითარებას. აღიარების მომდევნო ხარისხი იყო „საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის", შემდეგ კი „სსრკ სახალხო არტისტის" წოდება.

1919 წლიდან 1936 წლის ბრძანებულებამდე ენიჭებოდა „რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტის" წოდება, რომელსაც რესპუბლიკების განათლების სახალხო კომისარიატის კოლეგიები ანიჭებდა განათლების სახალხო კომისრების, საოლქო და სამხარეო საბჭოების აღმასრულებელი კომიტეტების ბრძანებით.

პირველად საპატიო წოდებით, 1924 წელს დაჯილდოვდა ალი აბასოვი, თეატრის მსახიობი. ბოლოს, 1991 წელს, წოდება მიენიჭა ბალეტის მოცეკვავესა და ქორეოგრაფს, თამაზ ვაშაკიძეს(რუსული)ქართ..

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ „საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტის" წოდება შეიცვალა „საქართველოს დამსახურებული არტისტის" წოდებით, ხოლო საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეების დამსახურების გათვალისწინებით, დაჯილდოვებულებს შეუნარჩუნდა ყოფილი სსრკ და საქართველოს სსრ სახელმწიფო ჯილდოები, ასევე უფლებები და მოვალეობები, რომელსაც ითვალისწინებდა ყოფილი სსრკ და საქართველოს სსრ კანონმდებლობა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტების სია
**სარდარის სასახლე** (აზერ. Sərdar sarayı) - ერევნის ციხესიმაგრი ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ძველი ხანების სასახლე. სასახლე აგებულ იქნა ერევანის ციხესიმაგრის აგების დროს (1510 წელი) ირევნის სარდრის ამირგუნა ხან ყაჯარის მიერ (1605 – 1625).

1760 – 1770 წლებში ირევანის ხან ჰუსეინალი ხანმა (1762 – 1783) გადააკეთა და გაუმჯობესა სასახლე. 1791 წელს ჰუსეინალი ხანის შვილის, მუჰამედ ხანის (1784 – 1805) მიერ აგებულ იქნა სასახლის საზაფხულო რეზიდენცია და სარკიანი დარბაზი, რომელსაც „შუშაბანდს" უწოდებდნენ.

სარდარის სასახლის დიდი მისაღები ოთახის კედლებზე ჩამოკიდებული იყო ჰუსეინ ხანის, მისი ძმის, ჰასან ხანის, სპარსული ლეგენდების გმირის ფარამაზის, ფათალი შაჰის (1797 – 1834), აბას მირზას (1784 – 1833), რუსტამსა და სოხრაბის პორტრეტები.

1913 – 1918 წლებში სომხების აგრესიის შედეგად სასახლე დანგრეულ იქნა. სასახლეში არსებული პორტრეტები გადაიტანეს თბილისში და ამჟამად ისინი ინახება საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში. 1918 წელს სომხებმა სასახლე მიწასთან გაასწორეს. *საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} !

სურათები
--------

*
**უხერხემლოები** (ლათ. Invertebrata) — ხერხემალს მოკლებულ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ცხოველთა სამყაროს დაყოფა უხერხემლოებად და ხერხემლიანებად შემოიღო ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟან ბატისტ ლამარკმა (1801). სხვადასხვა ავტორის მიხედვით უხერხემლოები იყოფიან 14—22 ტიპად. ცნობილია უხერხემლოების 1,3 მლნ-მდე სახეობა, რომელთაგან მლნ-მდე მეტი მწერების კლასზე მოდის. ტიპების მიხედვით უხერხემლოები არათანაბრად არიან განაწილებული. მაგ. უმარტივესები აერთიანებენ 25 ათ-მდე სახეობას, ღრუბლები — 5 ათასი, ნაწლავღრუიანები — 9 ათასი, უმდაბლესი ჭიები — 20 ათასი, მოლუსკები — 107 ათასი, ფეხსახსრიანები (მწერების გამოკლებით) — 79 ათ-მდე და ა. შ. ყოველწლიურად უხერხემლოების რამდენიმე ათას ახალ სახეობას აღწერენ. 

უხერხემლოები ფართოდ არიან გავრცელებული. ბინადრობენ ხმელეთზე, მტკნარ წყლებში, ზღვებში, ნიადაგის სიღრმეში, მრავალი უხერხემლოები ცხოველთა და მცენარეთა პარაზიტია. უხერხემლოების ზოგ სახეობას ან მათ მიერ გამომუშავებელ პროდუქტს ადამიანი ხმარობს საკვებად (კიბოსნაირები, მოლუსკები, ფუტკრის თაფლი და სხვა), ბევრს ხერხემლიანი ცხოველები ეტანებიან. ზოგიერთი უხერხემლოების ცხოველმოქმედების პროდუქტს სამეურნეო-ტექნიკური მნიშვნელობა აქვს (ფუტკრის ცვილი, აბრეშუმხევევიას აბრეშუმის ძაფი, მოლუსკების ნიჟარები და მარგალიტი, მარჯნის პოლიპების ჩონჩხი და სხვა). პარაზიტ და მტაცებელ უხერხემლოებს მრავალრიცხოვან მავნებელთა წინააღმდეგ იყენებენ, რაც ბრძოლის ბიოლოგიური მეთოდების დამუშავებას დაედო საფუძვლად. ნამარხი უხერხემლოების ნაშთები ხელს უწყობენ დანალექი ქანების ასაკის დადგენას. სასარგებლო უხერხემლოების გარდა, არსებობს მავნებელი უხერხემლოებიც. ზოგი პარაზიტულ დაავადებათა გადამტანია, სხვები — პარაზიტული ჭიების შუამავალი მასპინძელი ან ტრანსმისიულ დაავადებათა გადამტანი. არიან შხამიანი უხერხემლოები, მარცვლეულისა და სხვა პროდუქტების, სასოფლო-სამეურნეო მცენარეების, ტყეების მავნებლები და ა. შ.

ლიტერატურა
----------

* *ქაჯაია ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 201.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყუდროს ეკლესია**. |

**ყუდროს მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუდროს ჩრდილო-დასავლეთით 1,3 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეები და საკურთხევლის სარკმლის გარეთა მოპირკეთება შირიმის სწორკუთხა ქვებითაა შესრულებული. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ფასადებზე საპირე ქვების მნიშვნელოვანი ნაწილი, დანგრეულია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე შიგნით სწორკუთხა, ხოლო გარედან თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი საკურთხევლის იატაკის მიმართ ოდნავ შემაღლებულია და შუა ნაწილში სწორკუთხა ამბიონი აქვს. თავდაპირველად დარბაზის სამივე კედელს, მთელ სიგრძეზე, გასდევდა საფეხური, რომელიც მხოლოდ ჩრდილოეთის კედელს შემორჩა. აფსიდი წესიერი ფორმის კონქითაა გადახურული, ხოლო დარბაზი ნახევარცილინდრული კამარით. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები შავი საღებავით შესრულებული კონტურის სახით. ეკლესიას შემორტყმული ქონია მრუდხაზოვანი გალავანი, რომლის ფრაგმენტები აქა-იქღა შემორჩა.

ლიტერატურა
----------

* *ნუცუბიძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 419-420.
|  |
| --- |
| **ამინდი** |
|   |
| წელიწადის დროები |
| **ზომიერი**
გაზაფხული · ზაფხული
შემოდგომა · ზამთარი |
| **ტროპიკული**
მშრალი სეზონი
ტენიანი სეზონი |
| შტორმი |
| ჭექა-ქუხილი · ტორნადო
ტროპიკული ციკლონი (ქარიშხალი)
ექსტრატროპიკული ციკლონი
ზამთრის ქარიშხალი · ქარბუქი
ყინულოვანი შტორმი |
| ნალექები |
| ნისლი · წვრილი წვიმა · წვიმა
ყინულის წვიმა · ფხვიერი ყინული
სეტყვა · თოვლი · ნალექი |
| თემები |
| მეტეოროლოგია
ამინდის პროგნოზი
კლიმატი · ჰაერის დაბინძურება |
| **ამინდის პორტალი** |
|  ხ • გ • რ  |

სეტყვის მარცვლები
**სეტყვა** — ატმოსფერული ნალექი, რომელიც შედგება ყინულის სხვადასხვა ზომის (5-55 მმ; იშვიათად 130 მმ-მდე) სფერული ნაწილაკების, ან ნატეხებისაგან. სეტყვის მარცვალს შრეებრივი აგებულება აქვს - არსებობს 1 მმ სისქის გამჭვირვალე და ნახევრად გამჭვირვალე შრეები. სეტყვა, ჩვეულებრივ ელჭექისა და თავსხმის დროს იცის, უმთავრესად წლის თბილ პერიოდში (როცა ტემპერატურა 20 °C-ზე მეტია). სეტყვა მოდის გროვაწვიმის ღრუბლიდან. სეტყვის ზოლის სიგანე რამდენიმე კმ-ია, სიგრძე კი ათეული, ზოგჯერ ასეული კმ. მისი ხანგრძლივობა 5-10 წთ-დან ⅓ საათამდეა. სეტყვის დროს 1 წთ-ში 1მ2 ზედაპირზე ეცემა 500-1000 მარცვალი, მათი სიმკვრივეა 0,5-0,9 გ/სმ2.

საქართველოში სეტყვიან დღეთა საშუალო წლიური რიცხვია 2-10 (დასავლეთ საქართველოში - ბარში 0,2-2; მთაში 8-მდე. აღმოსავლეთ საქართველოში - ბარში 2-3, მთაში 10-მდე). სეტყვა დიდ ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას (საქართველოში განსაკუთრებით ზიანდება კახეთის რაიონები), ამიტომ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება სეტყვის საწინააღმდეგო ღონისძიებათა შემუშავებას.
ცნობილია, რომ 1961 წელს ინდოეთში სეტყვამ მოკლა სპილო,ხოლო 1981 წელს ჩინეთში 10 ათასზე მეტი შენობა-ნაგებობა.
**უხილავი ქარი** — ირაკლი მეტრეველის რომანი. გამოქვეყნდა 2017 წელს გამომცემლობა „აზრის" მიერ.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
სამხედრო რეპორტიორი, რომელიც 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს შეიარაღებულ კონფლიქტს აშუქებდა, საომარი მოქმედებების დასრულებისთანავე საფრანგეთში მიემგზავრება, რათა ომზე ფიქრს გაექცეს და „ცოტა ხნით მაინც შეეკედლოს იმ ეფემერულ რეალობას, ადამიანი მოგზაურობისას რომ ქმნის". ამავე დროს, პარიზში საფრანგეთის დაზვერვის ყოფილი მაღალჩინოსნის დახმარებით ერთ მის საოჯახო საიდუმლოს უნდა აეხადოს ფარდა.

პარიზის ქუჩებში ხეტიალი, ადამიანების და მათი ისტორიების მოგონებაში გადახლართული წარსული და აწმყო, დროით როგორც სიტყვებით თამაში, რენატა ტებალდის ფოტო, მჭკნარი ფოთოლი, ფარშავანგი, ბეღურა, ყვავი, ჭკა, მტრედი, იხვი, შაშვი, ბუ, მერცხალი, თოლია, აფრიკული თუთიყუში, კადმოსი და მეფე ლირი, იტალო კალვინო და ჰომეროსი, „დონ კიხოტი" და მარსელ პრუსტი, მოლუსკის ნიჟარები და ლუის ბუნუელი, ქარი პირის და ზურგის, ქარი, რომელსაც ჩვენ არ ვხედავთ... და საიდუმლო, რომელსაც პაზლივით, ნაწილ-ნაწილ ვერ ამოხსნი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რომანი goodreads.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  რომანის ოფიციალური გვერდი Facebook-ზე
2. ↑  რომანის ანოტაცია „საბა"-ს ვებგვერდზე
**საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი**, ***სკპ ცკ*** — საქართველოს კომუნისტური პარტიის უმაღლესი ხელმძღვანელი ორგანო ყრილობებს შორის. ცენტრალური კომიტეტს ირჩევდა პარტიის ყრილობა. წარმართავდა ცენტრალური საბჭოსა და საზოგადოებრივ ორგანიზაციათა მუშაობას, ამტკიცებდა პარტიის ცენტრალურ ორგანოთა რედაქციებს, რომლებიც მუშაობდნენ ცენტრალური კომიტეტის უშუალო ხელმძღვანელობითა და კონტროლით, ანაწილებდა პარტიულ ძალებსა და საშუალებებს, განაგებდა პარტიულ სალაროს. საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი პარტიის წესდებით განსაზღვრული რიგით იწვევდა პარტიის ყრილობებს, ცენტრალური კომიტეტის პლენუმებს. პლენუმებს შორის მუშაობის ხელმძღვანელობისათვის ქმნიდა ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს, მიმდინარე მუშაობის ხელმძღვანელობისათვის კი — ცენტრალური კომიტეტის სამდივნოს. რეგულარულად აწვდიდა ინფორმაციას პარტიულ ორგანიზაციებს თავისი მუშაობის შესახებ. საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან ქმნიდა პარტიულ კომისიას. ხელმძღვანელობდა საქართველოს ახალგაზრდა ლენინური კომუნისტური კავშირის ცენტრალურ კომიტეტს. 1972 წლის 29 სექტემბრიდან 1985 წლის 6 ივლისამდე საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი იყო ედუარდ შევარდნაძე.

ლიტერატურა
----------

* *შელია კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 175.
**ნარუტო უძუმაკი** (იაპონ. うちはサスケ?, *უძუმაკი ნარუტო*) — მანგა და ანიმე სერიალ „ნარუტოს" პერსონაჟი, რომლის შემქმნელიცაა მასაში კიშიმოტო. იგი სერიალის მთავარი გმირია, მოზარდი ნინძა გამოგონილ სოფელ კონოჰაგაკურედან (დამალული ფოთლების სოფელი). თანასოფლელები მას დასცინიან ცხრაკუდიანი დემონი მელას გამო, რომელიც სოფელს თავს დაესხა. თავდასხმის დროს, მეოთხე ჰოკაგემ სიკვდილის წინ დემონი ნარუტოს სხეულში ჩაბეჭდა, სწორედ მამამისის ამ გადაწყვეტილებამ წაართვა ბავშვობა ნარუტოს, სწორედ ამიტომ აღიქვამდნენ მას მონსტრად თანასოფლელები, რადგან მასში დემონი ცოცხლობდა, დემონი რომელმაც სცადა სოფლის განადგურება. ამის მიუხედავად, ის აღიარებისთვის იბრძვის, რათა ჰოკაგე გახდეს - სოფლის ბელადი. მისი უდარდელი, ოპტიმისტური და მშვიდი ხასიათი აძლევს მას იმის უფლებას, რომ საერთო ენა გამონახოს კიდევ ერთ ნინძასთან როგორც თავისი სოფლიდან, ასევე სხვა სოფლებიდან. ნარუტო ჩნდება სერიალის მიხედვით გადაღებულ ფილმებში და სხვა მედიაში - ვიდეო თამაშებში და ორიგინალურ ანიმაციურ ვიდეოებში (OVA), ასევე ნარუტოს ვხედავთ მის გაგრძელებაში, უკიო კოდაჩის ბორუტო: ნარუტოს შემდეგ თაობაში, სადაც ნარუტო უკვე ზრდასრულია ხოლო მთავარი გმირი კი არის მისი შვილი, ბორუტო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***უძუმაკი ნარუტო***

* პერსონაჟის აღწერა „ნარუტოპედიაში" (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| ნარუტო | *ეს სტატია ნარუტოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია** (Georgian Farmers' Association - GFA) — ასოციაცია საქართველოში, რომელიც დაარსდა 2012 წელს. თავმჯდომარე ნინო ზამბახიძე. საქართველოს ფერმერთა ასოციაციაში დღეისთვის გაწევრიანებულია 1000-მდე ფერმერი. GFA ფერმერთა გაერთიანებების „ქოლგა" ორგანიზაციას წარმოადგენს. ასოციაცია დღეს არა მარტო ფერმერთა ჯგუფებს, არამედ ინდივიდუალურ ფერმერებსაც და სოფლის მეურნეობის კუთხით მომუშავე ორგანიზაციებს თუ ასოციაციებსაც აერთიანებს. საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია აქტიურად თანამშრომლობს სამთავრობო, დონორთა და საგანმანათლებლო ორგანიზაციებთან და უკვე წარმოადგენს საკმაოდ მძლავრ მაკოორდინებელ სტრუქტურას ფერმერთა და სოფლის მეურნეობის სფეროში დაინტერესებულ მხარეთა შორის.

2013 წელს საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია გახდა Copa-Cogeca-ის პარტნიორი, რამაც საშუალება მისცა საქართველოს გამხდარიყო ერთ-ერთი ძლიერი და პრესტიჟული ევროპელ ფერმერთა და სასოფლო სამეურნეო კოოპერატივების გაერთიანების წევრი ქვეყანა. 

საქართველოს ფერმერთა ასოციაციის შექმნა 2012 წლის ბოლოს განაპირობა ქვეყანაში უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში გატარებულმა აგრარულმა პოლიტიკამ.

საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია სახელმწიფოს და მის მოსარგებლეთა შორის არსებული სივრცის შესავსებად შეიქმნა და იგი ფერმერთა გაერთიანებების „ქოლგა" ორგანიზაციას წარმოადგენს, რაც გაერთიანებათა გაერთიანებას გულისხმობს. ასოციაცია დღეს არა მარტო ფერმერთა ჯგუფებს, არამედ ინდივიდუალურ ფერმერებსაც აერთიანებს, რათა შემდეგ ინდივიდუალური წევრების გეოგრაფიულ თუ დარგობრივ ინტერესთა მიხედვით გაერთიანებას შეუწყოს ხელი.

ასოციაცია აქტიურად თანამშრომლობს სამთავრობო, დონორთა და საგანმანათლებლო ორგანიზაციებთან და წარმოადგენს საკმაოდ მძლავრ მაკოორდინირებელ სტრუქტურას ფერმერთა და სოფლის მეურნეობის სფეროში დაინტერესებულ მხარეთა შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ფერმერთა ასოციაცია
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სარდური (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**სარდური II** (**სარდური, არგიშთის ძე**, **სიდური II**, **სედური II**, **სარდურ II**) — ურარტუს მეფე ძვ. წ. VIII საუკუნის 60-30-იან წლებში. მეფობის დასაწყისში ომში დიდ წარმატებებს აღწევდა. მის მატიანეებში იხსენიება სარდური II-ის გამარჯვება ასურეთის მეფე ასურნირარი VI-ზე, ურმიისპირეთში მდებარე მანის სამეფოსა და მეზობელი ქვეყნების წინააღმდეგ, მელიტეის (მალათიის) და ქუმუხის დამარცხება. გაილაშქრა აგრეთვე კულხის ქვეყნის (კოლხეთის) წინააღმდეგ, დაიპყრო მისი სამხრეთი რაიონები. ცნობილია აგრეთვე მისი ლაშქრობები ჩილდირის ტბისა და მტკვრის სათავების, ახლანდელი გიუმრისა და სევანის ტბის რაიონებში. მეფობის ბოლოს არაერთჯერ დამარცხდა ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ III-თან (743 და 735 — სირიაში). ამ ბრძოლებში სარდური II-ს ეხმარებოდნენ ევფრატის დასავლეთით მდებარე ქვეყნები მელიტეა, ქუმუხი და სხვა. ძვ. წ. 735 წელს ასურელთა ლაშქარმა ტუშფამდე სდია დამარცხებულ სარდური II-ს, მაგრამ ტუშფის აღება ვერ შეძლო. ურარტუმ ამ ბრძოლების შედეგად ბევრი დაპყრობილი ტერიტორიები და გავლენის სფერო დაკარგა ჩრდილოეთ შუამდინარეთში, ურმიისპირეთსა და ჩრდილოეთ სირიაში. სარდური II სამეფოს სხვადასხვა რეგიონში დიდი მასშტაბის სააღმშენებლო სამუშაოებსაც ატარებდა, რის შედეგადაც აშენდა ციხესიმაგრეები, ტაძრები, სამეურნეო ნაგებობები, გაშენდა ბაღ-ვენახები და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *მელიქიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 103.
* M. Chahin (2001) "The Kingdom of Armenia", ISBN 0700714529, Chapter 8: ""Sarduri II (753-735 BC): The Golden Age of Vannic power

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ურარტუს მეფეები |
| --- |
|  |
| 
არამე **·**  ლუთიფრი **·**  სარდური I **·**  იშფუინი **·**  მენუა **·**  არგიშთი I **·**  სარდური II **·**  რუსა I **·**  არგიშთი II **·**  რუსა II **·**  სარდური III **·**  ერიმენა **·**  რუსა III **·**  სარდური IV **·**  რუსა IV |

 |
სარგონ II (მარჯვივ) ტახტის მემკვიდრესთან
**სარგონ II** (აქადიურზე ܣܪܓܘܢ, Šarru-kinu ) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 722 -ძვ. წ. 705 წლებში. ტახტი ერგო სალმანასარ V-ისგან ძვ. წ. 722 წელს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. გაურკვეველია ტიგლათფილესერ III-ის ძე იყო თუ უზურპატორი, რომელიც სამეფო ოჯახს არ ენათესავებოდა. საკუთარ ნაწერებში თავს ახალ კაცად აცხადებს და იშვიათად მიუთითებს მის წინამორბედებზე. თუმცა მან მიიღო სახელი შარუ-კინუ - „ნამდვილი მეფე", სარგონ აქადელის მსგავსად, რომელმაც პირველი სემიტური იმპერია დააარსა რეგიონში 16 საუკუნით ადრე. სარგონი ამ სახელის ბიბლიური ფორმაა.

მოღვაწეობა
----------

ატარებდა აქტიურ საგარეო პოლიტიკას. ძვ. წ. 721 წელს დაიპყრო ისრაელის სამეფო, აყარა და ასურეთში გადაასახლა მისი მოსახლეობა. ძვ. წ. 717 წელს დაიმორჩილა ჩრდილოეთი სირია. ძვ. წ. 714 წელს წარმატებით დალაშქრა ურარტუ. ძვ. წ. 710 წელს ქურუმებისა და ადგილობრივი არისტოკრატიის დახმარებით შეძლო ქ. ბაბილონის აღება. აქ განმტკიცების მიზნით ბაბილონს, ნიფურსა და სიფარს დაუბრუნა წინანდელი პრივილეგიები და ავტონომია. ძვ. წ. 707 წელს რეზიდენცია გადაიტანა ახლანდელი ხორსაბადის ადგილას აგებულ ქალაქ დურ-შარუქინში. დაიღუპა ერთ-ერთ ბრძოლაში ძვ. წ. 705 წელს. მის დროს ფართოდ იყო გაცარებული სააღმშენებლო სამუშაოები. დურ-შარუქინში ააგეს მეფის ბრწყინვალე სასახლე, რომლის კედლები დაფარული იყო ბრძოლებისა და ნადირობის სცენებით.

ლიტერატურა
----------

* *შარაშენიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 102.
ქანაანი ნეოლითიდან რკინის ხანამდე.
**ქანაანი** (ფინიკ. kĕnaʿan, ებრ. כְּנַעַן, არაბ. کنعان‎‎) — ძველი პალესტინის, სირიისა და ფინიკიის აღმნიშვნელი ზოგადი სახელწოდება. მოიცავდა ტერიტორიას ხმელთაშუა ზღვიდან მდინარეების ორონტესისა და იორდანეს ველებამდე, ტავრის მთიდან ღაზამდე. როგორც ვარაუდობენ, „ქანაანი" ნიშნავდა „მეწამულს". თავდაპირველად მოიცავდა ტერიტორიას, სადაც მოგვიანებით მდებარეობდა ფინიკია. ქანაანზე გადიოდა დიდი სავაჭრო გზები, რაც ხელს უწყობდა ქვეყნის ეკონომიკურ-კულტურულ განვითარებას. დასახლებული იყო პალეოლითის დროიდან. მეზოლითის ხანაში ჩამოყალიბდა ე.წ. ნატუფიის კულტურა. ნეოლითის ხანიდან (ძვ. წ. VI ათასწლეული) ჩნდება პირველი სამიწათმოქმედო დასახლებანი (იერიქონი).

ენეოლითის ხანა ქანაანში ე.წ. ღასულის კულტურას უკავშირდება (იერიქონის ზოგიერთი ფენა, ბეთ-შეანი, მეგიდო). ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. III ათასწლეული) სამიწათმოქმედო დასახლებანი გამრავლდა, მოსახლეობა ეთნიკურად შეიცვალა. ქანაანის აბორიგენები სემიტები არ უნდა ყოფილიყვნენ. ძვ. წ. III ათასწლეულში სემიტები — ქანაანელები დასახლდნენ. ქანაანი პოლიტიკურად ერთიანი, ძლიერი სახელმწიფო არასდროს ყოფილა. სახელმწიფოებრივი გაერთიანების ძირითადი ფორმა ქალაქ-სახელმწიფო იყო (ებლა, იერიქონი, მეგიდო, ჰაცორი, გეზერი, თაანახი, ბეთ-შეანი და სხვა). თითოეულ ქალაქ-სახელმწიფოს თავისი მეფე ჰყავდა და საგვარეულო არისტოკრატია მართავდა. ეგვიპტელები ქანაანში ძვ. წ. III ათასწლეულიდან ლაშქრობდნენ, ხოლო XVI-XV სს-ში გაბატონდნენ კიდეც. ეგვიპტელებმა ქანაანი სამ ნაწილად დაყვეს და ყოველ პროვინციას სათავეში ეგვიპტელი მოხელე ჩაუყენეს (აქადურად „რაბიცუ", ქანაანურად „სოქინუ"). ისინი პროვიცნიას ადგილობრივი მმართველების (აქადური „ხაზანნუ") საშუალებით განაგებდნენ. ჩრდილოეთ სირიაში ხეთების კვლავმომძლავრების გამო ეგვიპტელთა გავლენა შესუსტდა VX საუკუნის ბოლოდან. რამზეს II-სა და ხათუსილი III-ს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების დადების შემდეგ ქანაანი გავლენის სფეროებად დაიყო. „ზღვის ხალხებმა" დიდი ზიანი მიაყენეს ქანაანს. ძვ. წ. XIII საუკუნის ბოლოდან ფილისტიმელები, ისრაელისა და იუდას ტომები გაძლიერდნენ. ქანაანის ტერიტორია თანდათანობით შემცირდა. ბოლოს ქანაანი მხოლოდ ფინიკიას აღნიშნავდა, ხოლო ქანაანელები — ჩრდილოეთ აფრიკაში ფინიკიის კოლონიის მცხოვრებთ.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე გ*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 452.
**სარდიონ დალაქიშვილი** (დ. 9 მარტი, 1844 — გ. 2 აპრილი, 1929) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის საპოლიციო-ადმინისტრაციული აპარატის მოხელე. 

დაამთავრა ქუთაისის ოთხკლასიანი სასწავლებელი. მსახურობდა ქუთაისის გუბერნიის მმართველობაში. 1874-1896 წლებში იყო ქუთაისის, რაჭის, ლეჩხუმისა და ალპანას, 1896 წლიდან კი სვანეთის ბოქაული. სვანეთში მუშაობის დროს გაიყვანა საურმე და საცალფეხო გზები, გახსნა 12 სკოლა, მისივე გეგმით ლაშხეთიდან ორბელამდე გაყვანილ იქნა გზა, ასევე ლენტეხში გვირაბების გაჭრით ღელის გზა, რომელმაც საგრძნობლად შეამოკლა მანძილი სვანეთსა და ლეჩხუმს შორის. იგი დიდ ყურადღებას უთმობდა მოსახლეობის კულტურულ და საზოგადოებრივ განვითარებას, მისი უშუალო მითითებით სამრევლო სკოლებში სწავლა მიმდინარეობდა ქართულ ენაზე. 1897 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას საჩუქრად გადასცა მესტიაში აღმოჩენილი ნივთები: შუბის წვერი, ხანჯალი, ცულის პირი და სხვ. მისი შვილი იყო სოციალისტი რევოლუციონერი აკაკი დალაქიშვილი.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.2018.-გვ.837.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სარდიონ დალაქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სამუელ გრიგოლის ძე ბუაჩიძე** (პარტიზანული ფსევდონიმი **ნოე**; დ. 17 ივლისი [ძვ. სტ. 5 ივლისი], 1882, ფარცხნალი, შორაპნის მაზრა ― გ. 3 ივლისი [ძვ. სტ. 20 ივნისი], 1918, ვლადიკავკაზი) — რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე. ჩრდილოეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლებისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. კომპარტიის წევრი 1902-იდან.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებელი და მასწავლებელთა კურსები. 1905 წელს იყო რსდმპ იმერეთ-სამეგრელოს კომიტეტის წევრი, ბელაგორის (ახლანდელი ხარაგაული) ბოლშევიკური ორგანიზაციის მეთაური და დასავლეთ საქართველოში გლეხთა შეიარაღებული გამოსვლების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1906-1907 წლებში აქტიურ რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ვლადიკავკაზში, დონის როსტოვსა და მოსკოვში. რევოლუციურ მოღვაწეობისათვის ბუაჩიძე სამხედრო-საველე სასამართლოს გადასცეს. მას სიკვდილი დასჯა მოელოდა, მაგრამ გაქცევა მოახერხა.

1907 წელს ბუაჩიძე მოსკოვში დააპატიმრეს და 4 წლის საკატორღო მუშაობა, ხოლო შემდეგ ციმბირში სამუდამოდ გადასახლება მიუსაჯეს. 1911 წელს საზღვარგარეთ გაიქცა. ჯერ თურქეთში ცხოვრობდა, შემდეგ ბულგარეთში, სადაც დაუახლოვდა ბულგარეთის რევოლუციური მოძრაობის ბელადებს დ. ბლაგოევს და გ. დიმიტროვს, მონაწილეობდა ბულგარეთის სოციალ-დემოკრატიულ მუშათა პარტიის მემარცხენე მიმდინარეობის — "ვიწრო სოციალისტების" მუშაობაში, აქვეზნებდა სტატიებს ბულგარეთის პრესაში. 1914-1915 წლებში ბუაჩიძემ წერილობითი ურთიერთობა დაამყარა ვლადიმერ ლენინთან. ბულგარეთიდან ბუაჩიძე შვეიცარიაში გადავიდა და ჟენევის ბოლშევიკური ჯგუფის აქტიური წევრი გახდა. იქ პირადად გაიცნო ლენინი, მუშაობდა რსდმპ (ბ) ცკ-ის დავალებით.

1917 წლის აპრილში ბუაჩიძე ემიგრაციიდან რუსეთში დაბრუნდა. პარტიის ცკ-მა იგი გაგზავნა ვლადიკავკაზში, სადაც სერგეი კიროვთან ერთად აქტიური მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯევბისა და განმტკიცებისათვის ბრძოლაში. ბუაჩიძე იყო ვლადიკავკაზის ბოლშევიკური ორგანიზაციის თავმჯდომარე, ვლადიკავკაზის მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოს პრეზიდიუმისა და რსდმპ (ბ) კავკასის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წლის მარტში ბუაჩიძე თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს. ენერგიულად იბრძოდა თერგის ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის აღდგენისათვის, თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებისათვის. 20 ივნისს მიტინგზე გამოსვლის დროს მოკლეს კონტრრევოლუციონერებნა. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.

ლიტერატურა
----------

* *სვანიძე კ.* სამუელ (ნოე) გრიგოლის ძე ბუაჩიძე, თბ. 1956;
* *Дубинский-Мухадзе И.* Ной Буачидзе, М. 1960;
* *ივანიძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 547.
**სან-ესტანისლაო** (ესპ. San Estanislao) — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, სან-პედროს დეპარტამენტში.

ისტორია
-------

ქალაქი 1749 წლის 13 ნოემბერს ასუნსიონელმა იეზუიტმა მღვდელმა სებასტიან დე იეგროსმა დააარსა. დასახლება თავდაპირველად იეზუიტთა მისიებს ეკუთვნოდა, რომელთა მიზანიც გარშემო მცოხვრები ხალხის ქრისტიანობაზე მოქცევა იყო. 

სახელი ეწოდა პოლონელი მღვდლის, სტანისლავ კოსტაკას პატივსაცემად, რომელიც 1726 წელს, ქალაქის დაარსებდამდე 23 წლით ადრე რომის პაპი გახდა ბენედიქტე XIII-ის სახელით. 

პარაგვაის ომების დროს, ცოტა ხნით, 1869 წლის 23–31 აგვისტოს, სან-ესტანისლაოში განთავსებული იყო პარაგვაის ეროვნული მთავრობა მარშალ ფრანსისკო სოლანო ლოპესის მეთაურობით. 

1880-იან წლებში, სან-ესტანისლაოში დაიწყო იმიგრაცია პარაგვაის სხვა რეგიონებიდან და ევროპიდან, განსაკუთრებით გერმანიიდან და იტალიიდან. იტალიელი იმიგრანტების გავლენა დღემდე იგრძნობა, განსაკუთრებით შენობებსა და მოსახლეობის გვარებში. 

1920-იან წლებში, იმიგრაციის ტალღა წამოვიდა ლიბანიდანაც. სხვა ქვეყნები, რომლებიდანაც ასევე შემოვიდნენ იმიგრანტები, იყო საფრანგეთი, პორტუგალია, ბრაზილია და ესპანეთი. 

დღეისათვის, ქალაქის ეკონომიკური საქმიანობის მთავარი დარგი სოფლის მეურნეობაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარაგვაის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Secretaria Nacional de Turismo დაარქივებული 2015-05-20 საიტზე Wayback Machine.
* Coordenadas Geográficas e Imágenes Satelitales: San Estanislao
**უხანის მეტროპოლიტენი** (ჩინ. 武漢軌道交通) — მეტროპოლიტენის სისტემა ჩინეთის ქალაქ უხანში. მიეკუთვნება მსუბუქლიანდაგიანებს. 2007 წლის მონაცემებით შედგება 1 ხაზისგან, მაგრამ იგეგმება 7. 10 სადგურისგან შემდგარი პირველი ხაზი „ხანკოუ" — გაიხსნა 2004 წლის 28 სექტემბერს.

ხაზი 1 („ხანკოუ")
-----------------

ხაზი 1-ის სიგრძე — 10,2 კმ.-ია. იგი შედგება 10 სადგურისაგან. 2010 წლისთვის ხაზი ორივე მხარის მიმართულებით უნდა გაიზრდოს 30 კმ.-მდე. სავარაუდოდ შეადგენს 26 სადგურს. ყველა სადგური ხანკოუშია და არ კვეთს მდინარეს. 2007 წელს გაიხსნა შემდეგი სადგურები:

1. „ზონგუან"  (ჩინ. 宗關, ინგლ. Zongguan)
2. „ტაიპინიანი" (ჩინ. 太平洋, ინგლ. Taipingyang)
3. „ციაოკოულო" (ჩინ. 橋口路, ინგლ. Qiaokoulu)
4. „ჩონჟენლუ" (ჩინ. 崇仁路, ინგლ. Chongrenlu)
5. „ლიჩჟიბეილუ" (ჩინ. 利濟北路, ინგლ. Lijibeilu)
6. „იოილუ" (ჩინ. 友誼路, ინგლ. Youyilu)
7. „ჩჟიანხანლუ" (ჩინ. 江漢路, ინგლ. Jianghanlu) — გადასასვლელი მე-2 ხაზზე.
8. „დაჩჟილუ" (ჩინ. 大智路, ინგლ. Dazhilu)
9. „სანიანლუ" (ჩინ. 三陽路, ინგლ. Sanyanglu)
10. „ჰუანპულუ" (ჩინ. 黃埔路, ინგლ. Huangpulu)
**ფინიკის პალმა** (ლათ. Phoenix) — ორსახლიან ხისებრ მცენარეთა გვარი პალმების ოჯახისა. ღერო დაფარული აქვთ ფოთლის ყუნწების ნაშთებით, ნაყოფი კენკრაა. 

15-მდე სახეობა ცნობილია აფრიკისა და აზიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საკუთრივ ფინიკის პალმა (ლათ. Phoenix dactylifera) ჩრდილოეთ აფრიკის, ავღანეთის, პაკისტანის მშრალი სუბტროპიკების უძველესი კულტურული მცენარეა. მისი ღეროს სიმაღლე 15—20 მ, დიამეტრი 80 სმ, ფოთლის სიგრძე 4—6 მ აღწევს, ნაყოფი ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითადი საჭმელია. 

ღეროს დასერვით მიღებული წვნიდან ამზადებენ ღვინოს და შაქარს. ფინიკის პალმის ბევრი სახეობა, როგორც დეკორატიული მცენარე ცნობილია სუბტროპიკებში, მათ შორის საქართველოს შავიზღვისპირეთის ბაღებსა და პარკებში. მათგან ყველაზე ხშირად გვხვდება კანარის ფინიკის პალმა (ლათ. Phoenix canariensis) და ტყის ფინიკის პალმა (ლათ. Phoenix sylvestris), ორანჟერეებში კი რობელინა (ლათ. Phoenix robeicnii). 

სულხან-საბა ორბელიანის მიხედვით, ფინიკის პალმას შეესატყვისება დანაკისკუდი.

ლიტერატურა
----------

* *რატიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 326.

სქოლიო
------

1. ↑  დანაკისკუდის ამჟამინდელი მნიშვნელობა. საქართველოს ეროვნული საპარლამენტო ბიბლიოთეკის ლექსიკონი
**სევდა** (რუს. Тоска) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 26 აპრილს, პეტერბურგის გაზეთში გამოქვეყნდა.

გამოქვეყნება
------------

მოთხრობა პირველად 1886 წლის 16 იანვარს *Петербургская газета*-ს № 26-ის „ფრთიანი შენიშვნების" განყოფილებაში გამოქვეყნდა ა. ჩეხონტეს ხელმოწერით. მცირედი ცვლილებებით, მოთხრობა კრებულში „ჭრელი მოთხრობები" დაიბეჭდა. 1895 წელს ის შევიდა ანთოლოგიაში *„გაელვება"*. ცოტათი ჩასწორებული ვარიანტი ჩეხოვმა თავისი მოთხრობების მესამე ტომში შეიტანა, რომელიც 1899—1901 ადოლფ მარქსმა გამოაქვეყნა.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, უნგრულ, გერმანულ, სერბო-ხორვატულ, სლოვაკურ, ფინურ, ფრანგულ და ჩეხურ ენებზე ითარგმნა.

სიუჟეტი
-------

მეეტლე იონას შვილი გარდაეცვალა. მამა სასოწარკვეთილი და უშედეგოდ ცდილობს შემხვედრ ხალხთან დალაპარაკებას და იმის მოყოლას თუ როგორ მოცელა ის ამ ამბავმა. ის თავის ცხენთანაც კი ცდილობს დალაპარაკებას.

კრიტიკა
-------

მოთხრობამ *„პეტერბურგის ცნობის ფურცელში"* (№ 167, 1886) კრიტიკოს ი. ლადოჟსკის დადებითი შეფასება მიიღო. ლეონიდ ობოლენსკიმ *რუსულ საგანძურში* ფარული დრამის ხედვის მარტივად წარმოჩენის არაჩვეულებრივი შესაძლებლობისთვის შეაქო ჩეხოვი. მოთხრობა „სევდა" ამის იდეალური მაგალითია. კონსტანტინე არსენიევმა თავის ესეში „ჩვენი დროის მწერლები" (*„ევროპის მაცნე"*, № 12, 1887) მოთხრობა „სევდა" საუკეთესო თანამედროვე მოთხრობების სიაში შეიტანა. ლევ ტოლსტოიმ მოთხრობა ჩეხოვის საუკეთესო მოთხრობების პირად სიაში შეიტანა.

ლიტერატურა
----------

* „რუსული საგანძური", 1886, № 12, გვ. 178.
* Чехов А. П. Тоска // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

სქოლიო
------

1. ↑  კომენტარები. Рассказы и юморески 1885—1886 гг. Полное собрание сочинений и писем в тридцати томах. Сочинения том четвертый. 1885—1886 М. „Наука", 1984
2. ↑  „რუსული საგანძური", 1886, N 12, გვ. 178
3. ↑  „ევროპის მაცნე", 1887, N 12, გვ. 770.
**ფინიკიური დამწერლობა** — ყველაზე ძველი ანბანური ტიპის დამწერლობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. ფინიკიურ დამწერლობაში 22 ასოა და მათგან არცერთია ხმოვანი. მას თანდათან მისგან ნაწარმოები ანბანები ენაცვლებოდა:
ახლო აღმოსავლეთში — სემიტური დამწერლობები (არაბული, ებრაული, არამეული). ევროპაში კი ბერძნული და მისგან ნაწარმოები დამწერლობები.

ალეფ
----

Aleph
**ალეფ** სიმბოლურად გამოხატავს ხარის თავს. სიტყვა **ალეფ** ნიშნავს საქონელს. ქართული შესატყვისი: - ა

ბეთ
---

Beth
**ბეთ** სიმბოლურად გამოხატავს სახლს. სიტყვა **ბეთ** ნიშნავს სახლს. ქართული შესატყვისი: ბ

გიმელ
-----

Gimel
**გიმელ** სიმბოლურად გამოხატავს აქლემის კუზს. სიტყვა **გამელ** ნიშნავს აქლემს. ქართული შესატყვისი: გ

დალეთ
-----

Daleth
**დალეთ** სიმბოლურად გამოხატავს კარვის ან ქოხის კარს. ქართული შესატყვისი: დ

ჰე
--

He
**ჰე** სიმბოლურად გამოხატავს ტკივილს. ქართული შესატყვისი: ე

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფინიკიური დამწერლობა***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფინიკიური დამწერლობა |
| --- |
|  |
| 
* 𐤀‬ (ალეფ)
* 𐤁 (ბეთ)
* 𐤂‬ (გამლ)
* 𐤃 (დელტ)
* 𐤄 (ჰე)
* 𐤅‬ (ვავ)
* 𐤆 (ზენ)
* 𐤇 (ჰეთ)
* 𐤈 (ტეთ)
* 𐤉 (იოდ)
* 𐤊 (კაფ)
* 𐤋 (ლამდ)
* 𐤌 (მემ)
* 𐤍 (ნუნ)
* 𐤎 (სემკ)
* 𐤏 (აინ)
* 𐤐 (პე)
* 𐤑 (სადე)
* 𐤒 (ქოპ)
* 𐤓 (როშ)
* 𐤔 (შინ)
* 𐤕 (ტაუ)
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ენის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
„**საშოს მონოლოგები**" (ინგლ. The Vagina Monologues) — ივ ენსლერის მიერ დაწერილი ეპიზოდური პიესა, რომელიც იდგმებოდა ოფ-ბროდვეის უესტსაიდ თეატრში (ინგლ. Westside Theater) 1996 წელს. პიესა ცოტა ხნით ასევე იდგმებოდა ჰია-არტ ცენტრში (ინგლ. HERE Arts Center).

*საშოს მონოლოგები* მოიცავს სხვადასხვა რაოდენობის მონოლოგებს, რომლებსაც კითხულობენ ქალები. თავდაპირველად თავად ივ ენსლერი კითხულობდა ყველა მონოლოგს. თითოეული მონოლოგი როგორღაც დაკავშირებულია საშოსთან, შეიძლება ეს იყოს სექსის, სიყვარულის, გაუპატიურების, მენსტრუაციის, მასტურბაციის, ორგაზმის თუ მშობიარობის თემები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„საშოს მონოლოგები"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* „საშოს მონოლოგები" — Random House
* „საშოს მონოლოგები" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „საშოს მონოლოგები" — Internet Off-Broadway Database

სქოლიო
------

1. ↑  Vagina Monologues Extended at HERE (10 დეკემბერი, 1996). ციტირების თარიღი: 2 მაისი, 2019
2. ↑  THE VAGINA MONOLOGUES en-US. ციტირების თარიღი: 2017-06-12
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უჯარმის ნაგებობა**. |

**უჯარმის პირველი ნაგებობა** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უჯარმის ციხე-დარბაზის დასავლეთით, ასიოდე მეტრზე თბილისი-თელავის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

შენობა თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი ნაშთბის მიხედვით, შენობის გეგმარებასა და დანიშნულების გარკვევა გათხრა-გასუფთავების გარეშე - არ ხერხდება. ნაგებობა გეგმით ოთხკუთხაა და სამხრეთიდან-ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძლეებული (ზომები გარედან: სიგრძე 7,8 მეტრი, სიგანე - 4,3 მეტრი). შემორჩენილია: დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები (მთელ სიგრძეზე), აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ბოლო და სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარი (შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე - 1,5 მეტრი). საშენ მასალად წვრილი, ნატეხი ქვა და კირის დუღაბია გამოყენებული. წყობა არაწესიერია. სამხრეთ კედლის (სისქე - 1,6 მეტრი, დანარჩენი კედლების სიგრძე - 0,65 მეტრი) შემორჩენილი ნაწილის წინა მხარე კვადრატული აგურითაა (22X22X5/6 სანტომეტრზე) გამოყვანილი და რკალისებრადაა შეზნექილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 328.
**ფინფუტისებრნი** (ლათ. Heliornithidae) — ფრინველთა ოჯახი წეროსნაირთა რიგისა. ადრე გამოყოფდნენ ქვერიგ ფინფუტებს (ლათ. Heliornithes), რომელიც შემდეგ გაუქმდა. მოიცავს 3 გვარის 3 სახეობას: Podica senegalenis (ბინადრობს აფრიკაში, საჰარის სამხრეთში), Heliopais personata (სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში) და ფინფუტი Heliornis fulica (ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში). მათი სხეულის სიგრძეა 28—62 სმ, ფეხის თითებზე საცურავი აპკი აქვთ. ბუდობენ მდინარისა და ტყისპირა ხშირ ტყეებში. ბუდეს იკეთებენ ყწლის თავზე დაკიდებულ ტოტებზე. აზიური სახეობები დებენ 5—7, ფინფუტი — 2 კვერცხს. მამალი ფინფუტები კვერცხებზე მზრუნველობას თავის თავზე იღებს. საშიშროების შემთხვევაში თავის 2 მართვეს ათავსებს ფრთისქვეშა ჯიბისებურ კანის ნაკეცებში და მათთან ერთად შეუძლია გაფრენა ან ჩაყურყუმალავება წყალში. ფინფუტები იკვებებიან მწერებით, წვრილი კიბოსნაირებით, ლოკოკინებით, ბაყაყებითა და სხვა, აგრეთვე მწვანე მცენარეული საკვებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 327.

სქოლიო
------

1. ↑  ფინფუტისებრნი (TSN 176396). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
2. ↑  ფინფუტები (TSN 176395). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
ბიზანტიის თემები, 1025
**სებასტიის თემი** (ბერძ. θέμα Σεβαστείας) ბიზანტიის იმპერიის სამეხდრო პროვინცია. თემი მდებარეობდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ კაპადოკიაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე.

ისტორია
-------

თავდაპირველად, თემი ქალაქ სებასტიის (თანამედროვე სივასი) გარშემო ჩამოყალიბდა. რეგიონი VII საუკუნიდან არმენიაკონის ნაწილს წარმოადგენდა. X საუკუნემდე თემი არცერთ წყაროში არ არის ნახსენები, მხოლოდ 908 წელს, სებასტია ისტირიულ წყაროებში პირველად გამოჩნდა, როგორც გამაგრებული სასაზღვრო ოლქი, 911 წელს კი თემის სტატუსი მიიღო. 

თემი ბიზანტიის თითქმის მთელ საზღვრისპირა რეგიონს მოიცავდა, მისი აღმოსავლეთ საზღვრები მდინარე ევფრატს მიუყვებოდა. სამხრეთ-აღმოსავლეთით ის მალათია, სამოსატა და ტეფრიკამდე ვრცელდებოდა, რაც უხეშად ემთხვევა რომის არმენიის პროვინციის საზღვრებს. X საუკუნის მეორე ნახევრიდან თემის ზომები ბევრად შემცირდა ახალი თემების შექმნის ხარჯზე.

X საუკუნეში რეგიონმა განიცადა სომხების დიდი შემოდინება, რომლებიც მალევე რეგიონის დომინანტურ მოსახლაობად იქცა. 1019-1021 წლებში, სებასტია და მიმდებარე ტერიტორიები, ფეოდალური წესისამებრ, გადასცეს სომეხ სენექერიმ არწრუნის, იმპერიაში ვასურპაკანის სამეფოს შემოერთების სანაცვლოდ. 1074 წლიდან, მანასკერტის ბრძოლაში ბიზანტიის დამარცხების შემდეგ, არწრუნი დამოუკიდებლად მართავდა ტერიტორიას. 1090 წელს კი თურქ-სეკჩუკებმა დაიპყრეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (1991) *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom:  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.
* (2001) *Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East*. Washington, District of Columbia:  Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-282-X.
* Pertusi, A. (1952). *Constantino Porfirogenito: De Thematibus* (Italian). Rome, Italy:  Biblioteca Apostolica Vaticana.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Kazhdan 1991, p. 1861–1862.
2. ↑  Pertusi 1952, p. 142.
3. ↑  McGeer, Nesbitt და Oikonomides 2001, p. 128.
4. ↑  Pertusi 1952, p. 142–143.

 **ბიზანტიის პორტალი**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიზანტიის იმპერიის თემები De Thematibus-ის მიხედვით (დაახლ. 950) |
| --- |
|  |
| აზიის თემები | 
* 1. ანატოლიკი
* 2. არმენიაკი (მოიცავს კაპადოკიას და ხარსიანს)
* 3. თრაკესიელთა
* 4. ოფსიკიონი
* 5. ოპტიმატი
* 6. ბუკელართა
* 7. პაფლაგონია
* 8. ხალდია
* 9. მესოპოტამია
* 10. კოლონია
* 11. სევასტია
* 12. ლიკანდი
* 13. სელევკია
* 14. კივირიოტთა
* 15. კვიპროსი
* 16. სამოსი
* 17. ეგეოსის ზღვის
 |
|  |
| ევროპის თემები | 
* 1. თრაკია§
* 2. მაკედონია§
* 3. სტრიმონი
* 4. თესალონიკი
* 5. ელადა
* 6. პელოპონესი
* 7. კეფალენია
* 8. ნიკოპოლი
* 9. დირახიონი
* 10. სიცილია
* 11. ლანგობარდია
* 12. ხერსონი
* (გამოტოვებულია: დალმაცია)
 |
|  |
| 
§ თრაკია და მაკედონია მოხსენიებული იყვნენ აზიის თემებს შორის იერარქიული მიზნებიდან გამომდინარე |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფიჭვნარი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ფიჭვის ტყე სურამთან
**ფიჭვნარი** — ნათელი წიწვოვანი ტყე, სადაც გაბატონებულია ფიჭვი. გავრცელებულია უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროსზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების ტყისა და ტყე-ველის ზონაში, აგრეთვე მთა-ტყის სარტყელში. იზრდება ქვიშაზე, კირქვაზე, ეწერ და ტყის ყომრალ ნიადაგსა და ტორფიან ჭაობზე. ფიჭვნარები ხშირია ჩრდილოეთ ამერიკაში, მექსიკასა და ვესტინდოეთში. მთებში, ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნების ზღვის სანაპიროზე და მთაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ჩინეთი, მიანმარი, კამბოჯა, იაპონია, ფილიპინები). სუბტროპიკული ფიჭვნარები მთის ტყეების სარტყელს ქმნიან. ბორეალური ფიჭვნარი გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკისა და ევრაზიის ვაკეებზე. კანადაში ისინი გავრცელებულია ქვიშიან ნიადაგსა და ტორფიანებზე, სადაც ვეიმუთისა და ბანქსის ფიჭვებია გაბატონებული. ევრაზიაში ფიჭვნარები შექმნილია ძირითადად ჩვეულებრივი ფიჭვით, ციმბირში — ჩვეულებრივი ფიჭვის გარდა — ციმბირული ფიჭვით, საქართველოს ფიჭვნარებს ძირითადად სოსნოვსკის ფიჭვი ქმნის. მისი დიდი მასივებია სამცხე-ჯავახეთში, მთათუშეთსა და მდინარე ტანის ხეობაში (გორის რაიონი). ეს ფიჭვნარები გვხვდება როგორც წმინდა, ისე შერეული სახითაც წიფელთან, ნაძვთან, სოჭთან და არყთან ერთად. მცირე ქანობის ფერდობებზე მაღალი წარმადობის, ძირითადად ერთხნოვანი, შედარებით რთული სტრუქტურის ფიჭვნარებია, ციცაბო, მწირ, კლდოვან ფერდობებზე კი — წმინდა და ნაირხნოვანი. ბიჭვინთის კონცხზე იზრდება ბიჭვინთის ფიჭვის უნიკალური კორომი. საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვარზე, ეილარ-ოუღის ქედის ფერდობებზე გვხვდება ელდარის ფიჭვის მეჩხერი კორომი. საქართველოში ფიჭვნარებს 91,6 ათ. ჰა უკავია, მათი მერქმნის მარაგი 11,8 მლნ. კბ/მ აღწევს. დიდია ფიჭვნარის ნიადაგდაცვითი, წყალმარეგულირებელი, საკურორტო, სანიტარული-ჰიგიენური, ესთეტიკური და სხვა მნიშვნელობა. ფიჭვნარის ჰაერი მდიდარია ოზონით. ფიჭვნარები დიდი ოდენობით გამოყოფენ ფიტონციდებსა და ეთერზეთოვან აირებს.

ლიტერატურა
----------

* *ვაჩნაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 340.
**სევანის ნახევარკუნძული** (სომხ. Սևանի թերակղզի), მანამდე ცნობილი როგორც **სევანის კუნძული** (სომხ. Սևանի կղզի) — ნახევარკუნძული სომხეთში, სევანი ტბის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. თავდაპირველად წარმოადგენდა კუნძულს. თუმცა საბჭოთა კავშირის პერიოდში წყლის დონემ დაახლოებით 20 მეტრით დაიწია, რამაც კუნძული ნახევარკუნძულად აქცია. ახლადშექმნილი ნახევარკუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე სომეხ მწერალთა კავშირის სასტუმრო აშენდა. აღმოსავლეთი სანაპირო სომხეთის პრეზიდენტის საზაფხულო რეზიდენციამ დაიკავა. ჩრდილოეთი ნაწილი სასულიერო სემინარიამ დაიკავა. ნახევარკუნძულზე IX საუკუნით დათარიღებული სევანის მონასტერიც მდებარეობს. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი ყველაზე სასურველი ადგილია ტურისტებისათვის. სევანის ნახევარკუნძულის 1.47 ჰა. პლაჟს უკავია. დღეს ნახევარკუნძულის ფართობი 0,95 კმ²-ია, თუმცა ის ინტენსიურად იზრდება წყლის,დონის დაწევის ხარჯზე.

გალერეა
-------

* 1869 წელი
* 1937 წელი
* 1974 წელი
* დღეს

ნახევარკუნძულის პანორამული ხედი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სევანის ტბა
* სევანის მონასტერი

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სევანის ნახევარკუნძული***

1. ↑  Севанский пляжный сезон 2011 — PanARMENIAN.Net
2. ↑  Wikimapia — Let’s describe the whole world!
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფიცხელაურების კოშკი**. |

**ფიცხელაურების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, სფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირქოლში, ფიცხელაურების უბანში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

შემაღლებულ ბორცვზე აღმართული კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესიათ. ღიობებში გამოყენებულია ქართული აგური.
ორი სართულის დონეზე შემორჩენილი მრგვალი კოშკის შიდა გეგმა სწორკუთხაა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი, კარი ნაოთხალია. მის ორივე მხარეს თაღოვანი, საფეხურებიანი ნიშებია. სამხრეთ კედელში მოწყობილია მაღალი და განიერი ნიშები, რომლებსაც ოდნავ შეისრული თაღები აგვირგვინებს. ნიშებში გაჭრილია სათოფურები. დასავლეთ კედლის ცენტრში მოთავსებულია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს ასევე თაღოვანი ნიშებია და მათშიც გაჭრილია სათოფურები. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს აგურის წყობის თარო გასდევს. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედი. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია. კამარა გადაყვანილია აგურის გვირგვინისებრი წყობით. მეორე სართულის მხოლოდ დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კედლებში მოწყობილია თაღოვანი ნიშები, რომლებშიც სათოფურებია გაჭრილი. კოშკი უფრო საცხოვრებლის ტიპისაა, თუმცა აქვს თავდაცვითი ელემენტებიც.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 247-248