recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ალექსი არაქჩეევი
**ალექსი ანდრის ძე არაქჩეევი** (რუს. *Алексей Андреевич Аракчеев*, მეცნ. *Aleksej Andreevič Arakčeev*) (დ. 4 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 23 სექტემბერი], 1769, ნოვგოროდის გუბერნია ― გ. 3 მაისი [ ძვ. სტ. 21 აპრილი], 1834, სოფ. გრუზინო, ნოვგოროდის გუბერნია), რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, არტილერიის გენერალი, პავლე I-ისა და ალექსანდრე I-ის მედროვე კარისკაცი, რომლის სახელთან დაკავშირებულია სახელმწიფო მმართველობაში რეაქციული პოლიციის და სამხედრო სისტემის (ე. წ. არაქჩეევშინა) დამყარება.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ხელმოკლე მემამულის ოჯახში. დაწინაურდა პავლეს გამეფების შემდეგ. 1796 წელს დანიშნეს პეტერბურგის კომენდანტად. ხელმძღვანელობდა რეაქციული რეფორმების გატარებას არმიაში. მიუხედავად უდიდესი გავლენისა, პავლე I-მა ორჯერ შერისხა (1798, 1799–1801) და ბოლოს დედაქალაქში ცხოვრებაც აუკრძალა. ალექსანდრე I-ის გამეფების შემდეგ არაქჩეევი კვლავ დაწინაურდა. 1808-1810 სამხედრო მინისტრი იყო, 1810 წლიდან სახელმწიფო საბჭოს სამხედრო დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 1815-იდან ფაქტობრივად ხელთ იგდო სახელმწიფო საბჭოს, მინისტრთა კომიტეტისა და იმპერატორის პირადი კანცელარიის ხელმძღვანელობა. 

1817 წლიდან სამხედრო დაბების მოწყობა და უფროსობა დაევალა. არაქჩეევმა თანამედროვეთა საერთო სიძულვილი დაიმსახურა. ალექსანდრე I-ის გარდაცვალების შემდეგ არაქჩეევმა გავლენა დაკარგა, მაგრამ ნიკოლოზ I მის მეთოდებს მაინც ფართოდ იყენებდა საშინაო პოლიტიკაში.

ლიტერატურა
----------

* *სურგულაძე ა.* რუსეთი XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, თბ. 1963;
* История СССР. С древнейших времён до наших дней, т. 4, М. 1967, с. 168-173;

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 545.

* *Аммон Ф. Г.* В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
**ამილახვრიანთ ციხე-კოშკი** – ციხე-კოშკი მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხვენისის სამხრეთ ნაწილში, მთავარი გზის პირას ნასოფლარ ფხვენისის ახლოს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. 

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 10 მ, კედლის სისქე 2 მ), ძირითადად ნაგებია რიყის ქვით, პირველი სართულის გუმბათოვანი კამარა, ნიშების წირთხლები და თაღოვანი გადახურვები აგურისაა. შენობა დაზიანებულია - თითქმის მთლიანად დანგრეულია მეორე სართულის კედლები. კოშკის პირველი სართული წრიულია, გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. სართული ნათდება ორი ვიწრო, მაღალი, სწორკუთხა სარკმლით. სარკმლების გადახურვა საფეხურებიანია და შიგნიდან გარეთ მაღლდება. კედელში ორი ფართო, ღრმა, თაღოვანი, სათოფურიანი ნიშია. გარდა ამისა, ამ სართულზე კიდევ სამი პატარა ნიშია, ერთი ბუხარი და ორი სათოფურია. პირველი სართული მეორეს უკავშირდება შესასვლელის მოპირდაპირე მხარეს კედელში დატანებული კიბით. კიბე ნათდება ერთი სწორკუთხა სარკმლით. მეორე სართული სწორკუთხაა. შემორჩენილია მხოლოდ ბუხრის, ფართო ნიშებისა და შესასვლელის წირთხლების კვალი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ.5, თბ. 1990 წ. გვ.112-113.
* ჯ. გვასალია, ლიახვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ.VI, თბ. 1982, გვ.51
**აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული ხსნის დღე** (აზერ. Azərbaycan xalqının milli qurtuluş günü) — ოფიციალური დღესასწაული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, რომელიც იმართება 15 ივნისს, აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის 1997 წლის 27 ივნისის განკარგულების შესაბამისად. 1998 წელს, დღესასწაულმა სახელმწიფო სტატუსი მიიღო.15 ივნისი აზერბაიჯანში არასამუშაო დღეა.

ისტორია
-------

1991 წელს აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, მაგრამ ქვეყანაში პოლიტიკური მდგომარეობა არასტაბილური იყო. 1993 წლის 4 ივნისს განჯაში, პოლკოვნიკ სურეთ ჰუსეინოვის ხელმძღვანელობით ამბოხი დაიწყო. ეს, ფაქტობრივად, სამოქალაქო ომის დასაწყისი იყო. ამ პრობლემის გადასაწყვეტად განჯაში ჩამოსული სახელმწიფო მოღვაწეები დაატყვევეს. აჯანყება გაიზარდა და ბაქოს მიაღწია. 10 ივნისს, აზერბაიჯანის პარლამენტის თავმჯდომარე ისა გამბარი გადადგა. 1993 წლის 15 ივნისს ჰეიდარ ალიევი, მაშინდელი პრეზიდენტის, აბულფაზ ელჩიბეის, მიწვევით დაბრუნდა ნახჩივანიდან ბაქოში. ნახიჩევანში ის იყო უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 18 ივნისს პრეზიდენტი დედაქალაქს ტოვებს. 25 ივნისს ალიევი არჩეულ იქნა აზერბაიჯანის  ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარედ და იმავე წელს, ოქტომბერში - აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად.

1993 წლის 15 ივნისი ჰეიდარ ალიევის ხელისუფლებაში დაბრუნების დღე აღინიშნება, როგორც ეროვნული ხსნის დღე. ეს დღე სამუდამოდ შევიდა აზერბაიჯანის ხალხის ისტორიაში, როგორც ეროვნული ხსნის დღე. ამ დღიდან აზერბაიჯანმა აიღო კურსი ურთიერთობების დამყარებასა და განვითარებაზე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებთან, კერძოდ მეზობელ ქვეყნებთან. ქვეყანამ გადალახა სეპარატიზმი და გადატრიალების მცდელობები. დაიწყო არმიის მშენებლობა.

უკვე რამდენიმე წელია ეროვნული ხსნის დღე ჰეიდარ ალიევის საფლავზე სტუმრობით აღინიშნება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის დღესასწაულები

სქოლიო
------

1. ↑  Национальные истории на постсоветском пространстве II - Геннадий Аркадьевич Бордюгов
2. ↑  Azerbaijan Commemorates National Salvation Day.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-05. ციტირების თარიღი: 2018-06-20.
3. ↑  15 июня - День Национального Спасения
4. ↑  День Национального Спасения.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-10-12. ციტირების თარიღი: 2018-06-20.
**ალავერდის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალავერდის ცენტრში. აგებულია XIX საუკუნეში. 

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ნაგებია მოყვითალო-მოთეთრო ფერის კირქვით. კუთხეებში ზოგიერთ ადგილას ჩაშენებულია გათლილი შირიმის ქვები. აღმოსავლეთის ფასადი არის სადა ერთი დიდი სარკმლით, რომელიც გარშემო მოჩარჩოებულია კარგად გათლილი პროფილირებული ქვებით. სარკმელი თაღოვანია. სამხრეთის ფასადზე კედლის ცენტრში ისეთივე სარკმელია, როგორიც აღმოსავლეთით. მის გვერდით, დასავლეთით, სწორკუთხა შესასვლელია, რომელსაც თაღოვანი მოჩარჩოება აქვს რთული პროფილის თლილი ქვით. შესასვლელსა და თაღს შორის ღიობი შევსებულია. შევსებაში ჩატანებულია ოთხკუთხა ქვა მასზე ამოკვეთილი ჯვრითა და წარწერით, რომელიც იუწყება ეკლესიის აშენების თარიღს 1887 წელს. დასავლეთის ფასადზე კედლის ცენტრში ისეთივე შესასვლელია, როგორიც სამხრეთიდან. შესასვლელის თავზე ჩასმულ ქვაზე, რომელიც ჩამორეცხილია. გარდა ჯვრისა რაღაც ორნამენტის მსგავსი შეინიშნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8810
**ამილახვრების სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ გორში, სამეფო ქუჩა № 47-ში. აგებულია XIX საუკუნის მიწურულში. 

სახეშეცვლილია: აივანი შემინურია, დაქუცმაცებულია ტიხრებით, აღარ არსებობს სადარბაზოს შესასვლელზე მიდგმული ლითონის პორტიკი, აგრეთვე ფასადის მარცხენა მხარეს ადრე არსებული ფართო შეისრული თაღი, რომელშიც ლითონის ორნამენტირებული ალაყაფის კარი ეკიდა. ამილახვრების სახლი ერთსართულიანია, დგას ცოკოლზე. გეგმით წაგრზელებული წორკუთხედია (36 × 8 მეტრი), ნაშენია აგურით. შესასვლელი ორი აქვს — ქუჩიდან (სადარბაზო) და ეზოდან (ხისსვეტიანი აივნიდან). გეგმა კორიდორული სისტემისაა. ერთმანეთისაგან იზოლირებული საცხოვრებელი ოთახების გრძელი დერეფნიის ბოლოში დამხმარე სათავსებია. ეზოს მხარეს, შუაში - წაგრძელებული სადარბაზო ოთახია (დაახლოებით 90 კვ მეტრი), რომელიც აივნზე გადის. აივნის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად თითო მეოთხედწრიული კიბეა. 

ინტერიერში საყურადღებოა შორენკეცებითა და თაბაშირის ორნამენტული დეტალებით მორთული ბუხარი (სადარბაზოში) და 3 ღუმელი. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფის კიბის ორფერდა სახურავი ლითონის სხმულ, ორნამენტიან სვეტებს ეყრდნობაშენობის მთავარი ფასადი არქიტექტურული დეკორით (რთული პროფილები, ლავგარდანი, მაღალი პარაპეტი, შვერილი პილასტრები და ასე შემდეგ) მდიდრულადაა მორთული. პილასტრები ფასადს არათანაბარ მონაკვეთებად ყოფს. შენობის ცენტრი მკვეთრად არის გამოყოფილი. მისი არე განიერია. პარაპეტზე დადგმულია ქონგურისებრი დეტალი, რომელშიც ადრე ჩასმული იყო საგვარეულო გერბის რელიეფური გამოსახულება. შენობის კედელი რუსტირებულია. ნალესობაში გამოყვანილი ღარებით. პილასტრები დანაწევრებულია ცოკოლის, სარკმლების, ლავგარდნისა და პარაპეტის დონეზე. სარკმლებს მსგავსი მოჩარჩოება აქვს. მთელ ფასადს გასდევს ძლიერი შვერილი ლავგარდანი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 35-36.
**ბარდის მავზოლეუმი** (აზერ. Bərdə türbəsi), ასევე ცნობილი როგორც „ალაჰ-ალაჰის" ტიურბე (აზერ. «Allah-Allah» türbəsi) — აზერბაიჯანის ქალაქ ბარდაში განლაგებული მავზოლეუმი, რომელიც შედგება მიწისქვეშა აკლდამისგან და ათწახნაგოვანი ფორმის მისაძინებელი საკნისგან რამდენიმე შესასვლელით.

მავზოლეუმის ისტორია
-------------------

1322 წელს მავზოლეუმი ააშენა ხუროთმოძღვარმა აჰმედმა, ნახიჩევანელი არქიტექტორის ჰაფიზ ეიუბის შვილმა.

ძეგლი აღიწერა აღმოსავლეთმცოდნე ბ. ა. დორნოს მიერ 1861 წელს მისი კავკასიაში მოგზაურობის დროს. აღმოსავლეთმცოდნე აღნიშნავდა, ძირითად ფასადზე წითელი აგურის ფონზე ლურჯი მინანქრით გამოყვანილი კუფური წარწერების არსებობას, ასევე, მავზოლეუმის შესასვლელის თავზე არაბულ წარწერას ჩვეულებრივი ხელწერით. ამავდროულად, გაკეთდა ძეგლის ჩანახატი „შთამომავალთათვის", ვინაიდან დორნი თავის გარდაუვალ დაღუპვას ვარაუდობდა – „ძეგლის სიახლოვეში მეზობლად მცხოვრები უმეცარი მაცხოვრებლებისაგან, რომლებიც ძეგლის საძირკველს აგურებს აცლიდნენ".

აზერბაიჯანის გასაბჭოების შემდეგ მონუმენტის ზედა ნაწილი განადგურდა, ხოლო არაბული დამწერლობით შესრულებული წარწერების ნაწილი წაიშალა. მავზოლეუმის დიდი ხნის განმავლობაში უმეთვალყუროდ დატოვების შედეგად კარიბჭეც განადგურდა, თვითონ მავზოლეუმი კი სავალალო დღეში აღმოჩნდა, ეზოში ხეები გახმა და ამოიძირკვა. ძეგლის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი კერძო პირებმა მიითვისეს და სხვადასხვა სამეურნეო მიზნებისათვის იყენებდნენ.

2011 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით, ბარდაში დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები. ამ დროს აღადგინეს ასევე ბარდის მავზოლეუმიც. მისი რესტავრაცია მოახდინა კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროსთან არსებულმა სახელმწიფო სამსახურმა.

სქოლიო
------

1. ↑  Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
2. ↑  Б. А. Дорн. Отчет об ученом путешествии по Кавказу и южному берегу Каспийского моря. – 1861. с. 24.
3. ↑  „Ильхам Алиев ознакомился с ходом строительных работ, проводимых в Бардинском мавзолее". *ru.president.az* (რუსული). ციტირების თარიღი: 12 მარტი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ალექსანდრე კოსოვოროტოვი** (რუს. Александр Иванович Косоворотов; დ. 1868, ნიჟნე-ჩირსკაია, რუსეთის იმპერია — 1912, ლესნოი, რუსეთის იმპერია) — რუსი პროზაიკოსი, პუბლიცისტი და დრამატურგი.

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე კოსოვოროტოვი 1868 წელს სტანიცა ნიჟნე-ჩირსკაიაში, ოჯახის ექიმ ივანე კოსოვოროტოვის ოჯახში დაიბადა. დედის გარდაცვალების შემდეგ მამასთან ერთად ნოვოცერკასკში ცხოვრობდა, იქვე დაამთავრა გიმნაზიაც. ბავშობიდანვე ჰქონდა ფერწერული და მუიკალური შესაძლებლობები. პატარა ბიჭი ქმნიდა რომანსებს და ხატავდა პორტრეტებს.

1893 წელს კოსოვოროტოვმა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის დაამთავრა. სწავლის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა პეტერბურგში კაზაკთა პოლკის ლეიბ-გვარდიაში. სამხედრო სამსახურის შემდეგ მუშაობდა სახელმწიფო ორგანოებში, დაკავებული იყო ლიტერატურული საქმიანობით.

გარკვეული დროის განმავლობაში თანამშრომლობდა გაზეთთან „Новое время" (ქართ. ახალი დრო). იქ ის აქვყნებდა თეატრალური და კრიტიკულ სტატიებს. 1901 წლიდან ალექსანდრე კოსოვოროტოვი საფრანგეთში ცხოვრობდა, იყო გაზეთ „Новое время"-ს პარიზის კორესპონდენტი, თუმცა, ტუბერკულოზით დაავადების გამო დეპრესიას უჩიოდა. ქალაქი გაზეთის რედაქციასთან შეთანხმების გარეშე დატოვა. მოგზაურობდა იტალიასა და კორსიკაში. ფულად დახმარებას სთხოვდა რედაქტორს, გამომცემელსა და დრამატურგს ალექსეი სუვორინს.

1902 წელს ალექსანდრე კოსოვოროტოვი რუსეთში დაბრუნდა. დაკავებული იყო გაზეთ „Русь"-ის (ქართ. რუსეთი) ორგანიზებით, წერდა სტატიებს რუსეთ-იაპონიის ომის შესახებ. თანამშრომლობდა გამოცემებთან „Театр" (ქართ. თეატრი), „Обозрение театров" (ქართ. თეატრების მიმოხილვა) და „Всемирном вестнике литературы" (ქართ. ლიტერატურის მსოფლიო მაცნეში).

გარდაიცვალა (თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე) 1912 წელს სანქტ-პეტერბურგის სიახლოვეს, დასახლება ლესნოიში. დაკრძალულია ვოლკოვსკის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* Астапенко М. П. Астапенко Г. Д. Астапенко Е. М. Казачья доля — Дон, степь да воля. Ростов н/Д, 2014. 320 с.: ил. ISBN 978-5-87259-806-0

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* Косоротов Александр Иванович, драматург и прозаик დაარქივებული 2017-08-09 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უნდილაძე**. |

**ალავერდი-ხანი** (გ. 24 მაისი, 1614) — ირანის სარდალი და პოლიტიკური მოღვაწე. გამაჰმადიანებული ქართველი, გვარად უნდილაძე. ირანის ჯარის პირველი ყულარაღასი, ფარსის ბეგლარბეგი, აბას I-ის სამხედრო რეფორმების ერთ-ერთი აქტიური გამტარებელი.

ცხოვრება და მოღვაწეობა
----------------------

ალავერდი-ხანი ბავშვობაში ყიზილბაშებმა გაიტაცეს. იგი დაწინაურდა სეფიანთა სამეფო კარზე და დიდი როლი შეასრულა ირანის ტახტზე შაჰ-აბას I-ის განმტკიცებაში. როგორც სარდალმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ოსმალეთთან ომში (1603–1612). ისპაანში ააშენა ხიდი მდ. ზენდერუდზე, რომელსაც დღესაც მისი სახელი ჰქვია. აბას I-ის ბრძანებით ალავერდი-ხანი დიდი პატივით დაკრძალეს მეშჰედში. ირანში ალავერდი-ხანის შვილებიც დაწინაურდნენ. უფროსმა იმამყული-ხანმა მამის სიკვდილის შემდეგ ფარსის ბეგლარბეგობა მიიღო, ხოლო უმცროსმა დაუდ-ხანმა — ყარაბაღისა.

ალავერდი-ხანის მიერ აგებული 33-თაღიანი ხიდი ისფაჰანში
ერთ-ერთი ვერსიით, ალავერდი-ხან უნდილაძე შაჰის ბრძანებით მოკლეს, რადგან ფაქტობრივად იგი შაჰზე გავლენიან პიროვნებას წარმოადგენდა.

წყარო
-----

* *ისქნდერ-ბეგ თორქმანი* [ისქანდერ მუნში], თარიხ-ე ალამ არაი-ე აბბასი (ქვეყნის დამამშვენებელი ისტორია აბასისა), [წგნ.] 1-2, თეირანი, 1956-1957;

ლიტერატურა
----------

* *გაბაშვილი ვ.* უნდილაანთ ფეოდალური სახლი XVI-XVII სს. ირანში (ქართული წყაროების მიხედვით), კრ.: მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიის საკითხები, [ტ.] 2, თბ. 1972;
* *კუცია კ.* კავკასიური ელემენტი სეფიანთა ირანის პოლიტიკურ სარბიელზე, იქვე, [ტ.]1, თბ. 1963;
* *ფალსაფი ნ.*, ზენდეგანი-ე შაჰ-ე აბბას-ეავვალ (შაჰ-აბას I-ის ცხოვრება), [წგნ.] 2, თეირანი, 1956;
* *კაციტაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 261.
**ამილახორი**, **ამირახორი**, **ამილახვარი** (არაბ. أمير „ამირ" — უფროსი, არაბ. أﺧﻭر „ახურ" — ბაგა; საჯინიბოს ამირა) — მეჯინიბეთ უხუცესი, გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს ცენტრალური სახელმწიფო აპარატის სამხედრო უწყების მოხელე - ამირსპასალარის თანაშემწე, სავაზიროს წევრი სათათბირო ხმით. მისი ხელქვეითი მოხელენი იყვნენ მეაბჯრეთუხუცესი და მეჯინიბეთუხუცესი. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამის ხელისა იყო ყოველნი მეჯინიბენი, შიკრიკნი, პაიბენი, ჯინიბნი, ჯუნენი, ჯოგნი, რემანი მეფისანი." |
|  | (ვახუშტი ბატონიშვილი) |

XV საუკუნეში მეფე გიორგიმ იოთამ ზედგენიძის შთამომავლებს მისი გადარჩენისათვის უბოძა „სპასპეტობას ქართლისას, მოურაობას გორისას, ციხეთა და მამულთა და მეფის კარის ამილახორობა". მას შემდეგ სიტყვა „ამილახორი" ნიშნავდა ქართლის სარდალს.

დარბაზობის დროს ამილახორი პატივით მეჭურჭლეთუხუცესთან და მსახურთუხუცესთან იყო გათანაბრებული. საქართველოს სამეფოს პოლიტიკური დაშლის (XVI ს.) შემდეგ ამილახორი ზემო ქართლის სადროშოს სარდალი და, როგორც წესი, გორის მოურავიც იყო. ამ თანამდებობისგან წარმოდგა თავადთა გვარი ამილახვარი.

ლიტერატურა
----------

* *სურგულაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 392.


|  |  |
| --- | --- |
| 

 | ამილახორი ვიქსიკონში |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კობიაშვილი**. |

გენ.-მ. ალ. კობიაშვილი
**ალექსანდრე იოსების ძე კობიაშვილი** (კობიევი; დ. 18 აპრილი, 1857 — გ. 21 ოქტომბერი, 1918, თბილისი, დაკრძალულია წმ. ბარბარეს ეკლესიის ეზოში) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის და საქართველოს რესპუბლიკის გენერალი.

დაიბადა თბილისის გუბერნიის აზნაურის ოჯახში. დაამთავრა მიხეილის ვორონეჟის კადეტთა კორპუსი (1875) და მიხეილის საარტილერიო აკადემია (1883). მსახურობდა კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადაში. 1906 წლამდე მსახურობდა მთავარ საარტილერიო სამმართველოში. 1906-1909 წლებში მსახურობდა პოლკოვნიკად (1902) და ლუგანსკის საპატრონო ქარხნის სახელოსნოების უფროსად. 1909-1913 წლებში მსახურობდა იჟევსკის (რუსეთი) საიარაღო ქარხნის სახელოსნოების უფროსად. 1910 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. 1913 წელს გავიდა თადარიგში მუნდირითა და პენსიით. 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს სამხედრო სამინისტროში, სადაც იყო საარტილერიო სექციის უფროსი. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III (1889) და II (1899), წმ. ანას II (1905) ხარისხის ორდენებით. სამხედრო მოღვაწეობის გარდა კობიაშვილი ჩართული იყო საზოგადოებრივ ცხოვრებაშიც. მან, საქართველოში ერთ–ერთმა პირველმა, შეადგინა მომხმარებელ–მწარმოებელთა (საკოპერაციო) ამხანაგობათა დაარსების გეგმა, რის შესახებაც მოხსენება წარადგინა თბილისის გუბერნიის სათავადაზნაურო საადგილმამულო ბანკის წევრთა წლიურ კრებაზე (1896).

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 66, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* ობლად ობოლი : გენ.-მ. ალ. ი. კობიაშვილი // „თეატრი და ცხოვრება". - 1919. - N1. - გვ.4;

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალექსანდრე კობიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ალექსანდრე იოსების ძე კობიაშვილი. ქართველები უცხოეთში. ბიოგრაფიები და მოღვაწეობა (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)
**ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურა**, *იალოილუთეფეს კულტურა*, ძვ. წ. I ათასწლეულის დასასრულისა და ახ. წ. I საუკუნის არქეოლოგიური კულტურა. გავრცელებული იყო თანამედროვე აზერბაიჯანის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ტერიტორიაზე და საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ალაზნისა და ივრის შუა- და ქვემოწელზე. ამ კულტურის პირველი ძეგლი გათხარა დ. შირიფოვმა 1926 იალოილუთეფეზე (აფთარანის ველი, აზერბაიჯანი). 1937 წელს გ. ნიორაძემ ალაზნის ველზე, სოფ. არხილოსკალოს მიდამოებში შეისწავლა ამ კულტურის სამაროვანი და კულტურას ალაზნის ველის კულტურა უწოდა. არქეოლოგიურმა კვლევამ ცხადყო, რომ ეს კულტურები ერთი მთლიანი მოვლენაა და გენეტიკურად უკავშირდება სამხრეთ აზერბაიჯანს და ჩრდილოეთ ირანის უძველეს კულტურებს, საიდანაც გავრცელდა ჩრდილო-დასავლეთით, თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე და იორ-ალაზნის აუზში.

აღმოსავლეთ საქართველოში აღმოჩენილ არქეოლოგიური მასალა ასახავს ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურის გავნითარების ბოლო ეტაპს. რადგანაც იორ-ალაზნის აუზში ჰერები ცხოვრობდნენ, ამიტომ ქართულ არქეოლოგიის ისტორიაში ამ კულტურას ჰერულ კულტურასაც უწოდებენ. ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურა შესწავლილია სამარხეული მასალით. სამარხები წარმოადგენს 0,7-1,5 მ სიღრმის ოვალურ ორმოებს, რომლებშიც ესვენა ნივთებშემოწყობილი და ხელფეხმოკეცილი (ან გაშოტილი) მიცვალებული. ალაზნის ველზე გარდა ორსამარხებისა, ნაპოვნია ქვევრსამარხებიც (მუკუზანი, წითელი წყარო და სხვა); მოპოვებულია სხვადასხვა ზომისა და მოყვანილობის ღია-მოწითალო და ლეგამონაცისფრო თიხის ჭურჭელი, რკინის საბრძოლო და სამეურნეო იარაღი (ბარები, ვაზის სასხლავი დანები და სხვა), მინის, ბრინჯაოს, რკინის, ძვლის, სარდიონის, ტოპაზის და სხვა მასალის სამკაული. თიხის ნაკეთობა გამოირჩევა ფორმის მრავალფეროვნებითა და დამზადების მაღალი ხელოვნებით. ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურის მატერებელი ტომები, როგორც ჩანს, მისდევდნენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას, განსაკუთრებით კი მებაღეობა-მევენახეობას. ახ. წ. I საუკუნიდან ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურამ თანდათანობით დაკარგა თავისი სახე და მალე გაქრა. ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურის შესწავლა ხელს უწყობს ორი უძველესი კავკასიის სახელმწიფოს - იბერიისა და ალბანეთის ურთიერთობის ისტორიის გაშუქებას.

ლიტერატურა
----------

* *ნიორაძე გ.* ალაზნის ველის გათხრები, თბ. 1940;
* საქართველოს არქეოლოგია, თბ. 1959;
* *Иессен А. А.* Культура Ялойлу-Тапа в Закавказье, Л. 1929 (Гос. академия истирии материальний культуры, сб. 1);
* *Исмизаде О. Ш.* Ялойлутепинская культура, Баку, 1956
* ქსე, ტ. 1, გვ. 262-263, თბ. 1975
* ლაღიაშვილი გ. იალოილუთეფეს კულტურა ალაზნის ველზე.-თბ.2020.
**ბოლშინკის ქრისტეს შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Христова) — მართლმადიდებლური ეკლესია ტარასოვის რაიონის ხუტორ ბოლშინკაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. 

მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ტარასოვის რაიონი, ხუტორი ბოლშინკა.

ისტორია
-------

1789 წელს სოფელ ბოლშინკაში ღვთისმშობლის შობის სახელზე ააშენეს ხის ეკლესია, რომელსაც ასევე ხის სამრეკლო ჰქონდა. XIX საუკუნის შუა წლებში ეკლესია საკმაოდ მოძველდა და დასახლებაში დაიწყეს ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობა. პოლკოვნიკის ქვრივის ევდოკია აკიმის ასულისა და პოდპოლკოვნიკ ნიკოლოზ სტეფანეს ძე ეფრემოვების სახსრებით 1857 წელს დაიწყო ახალი ეკლესიის მშენებლობა. ეკლესიის მთელი ქონება გადაიტანეს ძველი ეკლესიიდან ახალ ეკლესიაში. 1862 წლის 14 მარტის დონის კონსისტორიის ბრძანებით და მრევლის თხოვნით ეკლესიაში რამდენიმე სასულიერო პირს მისცეს ღვთისმსახურების ჩატარების უფლება. 1884 წლის 1 ნოემბერს ძველი ხის ეკლესია მთლიანად დაიწვა.

1857 წელს აგურის ეკლესია გადახურეს თუნუქის ფირფიტებით. ეკლესიის გარშემო გააკეთეს აგურის გალავანი. ეკლესიის საკურთხეველი აკურთხეს ქრისტეს შობის სახელზე. 

1930-იანი წლების დასაწყყისში ეკლესია დახურეს, მოხსნეს გუმბათი, ჯვარი, ზარი. დატოვეს მხოლოდ პატარა საყარაულო, რომელიც 1950-იან წლებში ასევე დახურეს.

მეორე მსოფლიო ომი წლებში 1942 წლის 12 ივლისს დაბომბვების დროს ეკლესია დაზიანდა. ომის შემდეგ ეკლესიაში განათავსეს ხორბლის საწყობი. მოგვიანებით ეკლესიაში ინახავდნენ შხამ-ქიმიკატებსა და სასუქს.

როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიის მიტროპოლიტ მერკურის ინიციატივით XXI საუკუნის დასაწყისში მიიღეს გადაწყვეტილება ტაძრის აღდგენის შესახებ. პირველ რიგში ეკლესია გაასუფთავეს ნაგვისაგან. 2014 წლის დასაწყისში დაიწყო ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Большинка. Церковь Рождества Христова
* Рождества Христова церковь. Тарасовский район. Большинка село.
* Большинка
* Два храма слободы Большинка и два храма Курнаковки.

სქოლიო
------
**ალექსანდრე (სანდრო) იობის (იოველის) ძე ინაშვილი** (დ. 23 აგვისტო, 1887, თბილისი — გ. 4 ივნისი, 1958, იქვე) — ქართველი მომღერალი, ქართული ვოკალური ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი, საქართველოს და სსრკ სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ღარიბი ხელოსნის ოჯახში. სწავლობდა ჯერ რკინიგზის სკოლაში, შემდეგ გიმნაზიაში. მუსიკის სიყვარული ოჯახიდან გამოჰყვა. ამან გავლენა იქონია ბავშვებზე — სანდროს ორი ძმაც პროფესიონალი მომღერლები გახდნენ: ერთი, გრიგოლ ვენაძე, თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი იყო, ხოლო მეორე ანტონ ინოველი, ფილარმონიის მსახიობი. მათს პროფესიულ დაოსტატებას დიდათ შეუწყო ხელი სანდრო კავსაძისა და ნიკო სულხანიშვილის გუნდებში მონაწილეობამ, რამაც სანდრო სამუსიკო სასწავლებელში მიიყვანა.

1909 წელს ს. ინაშვილი პირველად გამოვიდა საოპერო თეატრის სცენაზე, ასრულებდა მეორეხარისხოვან როლებს. შემდეგ სწავლობდა პროფესორ ევგენი რიადნოვის სტუდიაში, რომელიც 1916 წელს დაამთავრა. ამ დროისათვის მას უკვე შესრულებული ჰქონდა ტორეადორის („კარმენი"), რიგოლეტოს („რიგოლეტო"), ჟერმონის („ტრავიატა"), ფიგაროს („ფიგაროს ქორწინება") და სხვა ურთულესი პარტიები.

1918–1919 წლების სეზონი მეტად ნაყოფიერი გამოდგა. ერთიმეორის მიყოლებით დაიდგა „თქმულება შოთა რუსთაველზე", „აბესალომ და ეთერი" და ქ„ეთო და კოტე". მსახიობმა შესანიშნავად დაძლია აბდულ-არაბის, მურმანის პარტიები და მტკიცედ დაიმკვიდრა ადგილი ქართულ საოპერო სცენაზე. 1923 წელს ა. სუმბათაშვილ-იუჟინისა და ვ. სარაჯიშვილის დახმარებით ორი წლით იტალიაში გაემგზავრა ვოკალური ხელოვნების დასახვეწად, სადაც გამოჩენილი იტალიელი მომღერლის პროფესორ ჯირალდოს სტაჟიორია. პარალელურად მას შესტავაზეს გასტროლები, რომლებიც წარმატებით ჩაიარა იტალიასა და ესპანეთის საოპერო თეატრების სცენებზე კიდევ უფრო მიმზიდველი გახდა მისი ხავერდოვანი ბარიტონი და რომ არა სამშობლოს სიყვარული, მას ელოდა დიდი ასპარეზი ევროპისა და ამერიკის სცენებზე. 

საქართველოში დაბრუნებული მომღერალი წარმატებით აგრძელებს მოღვაწეობას თბილისის საოპერო თეატრის სცენაზე. მოსკოვის დიდ თეატრში ბრწყინვალედ შეასრულა ონეგინისა და ტორეადორის პარტიები. 1932 წელს ს. ინაშვილი მტელი სეზონით მიიწვიეს ლენინგრადის მარინის საოპერო თეატრში, სადაც იმღერა ბარიტონის ყველა წამყვანი პარტია.

1933 წლიდან ის კვლავ თბილისშია. ამჯერად როგორც საოპერო თეატრის მხატვრული ხელმძღვანელი და სოლისტი. მან განახორციელა ისეთი რთული ოპერების დადგმა როგორიცაა ვერდის „აიდა" და ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი". ამავე დროს ვოკალური ხელოვნებას ასწავლიდა თბილისის კონსერვატორიაში, სადაც აღზარდა ისეთი მომღერლები როგორებიც არიან: მ. ამირანაშვილი, თ ზაალიშვილი, პ. თომაძე, შ. კიკნაძეი. შუშანია და სხვა. დაჯილდოვებული იყო ლენინის, „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **თამარ ბესარიონის ასული გვახარია** (დ. 21 იანვარი, 1901, ქუთაისი — გ. 6 სექტემბერი, 1978, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 185, თბ. 1994
**ბენგელა** (მთლიანი დასახელება **სან-ფელიპე-დე-ბენგელა** (პორტ. São Felipe de Benguela)) — ქალაქი ანგოლაში, ბენგელის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობა 2010 წლის მონაცემებით შეადგენს — 134 523 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

პორტუგალიური სან-ფელიპეს ტაძარი, ბენგელა
ბენგელის ატლანტის ოკეანის სანაპირო
ქალაქი ბენგელა მდებარეობს ანგოლის დასავლეთში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, ქვეყნის დედაქალაქ ლუანდიდან 430 კმ-ით სამხრეთში და პორტ ლობიტუდან 55 კმ-ით სამხრეთში.

ისტორია
-------

ბენგელა 1617 წელს დააარსეს პორტუგალიელმა ზღვაოსნებმა და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში წარმოადგენდა მთავარ სავაჭრო პუნქტს, რომელიც დაკავშირებული იყო ცენტრალური აფრიკის სიღრმისეულ რაიონებთან — მონებით ვაჭრობის ცენტრთან, საიდანაც მონები ბენგელიდან გაჰყავდათ ბრაზილიაში, ლუიზიანაში და კუბაში. ამ ეპოქიდან ქალაქში შემორჩა სან-ფელიპეს და სან-ანტონიუს ტაძრები, ასევე ჰოსპიტალი და ციხე-სიმაგრე.

ანგოლის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, სამოქალაქო ომის დროს (1975—2002 წლები), ბენგელის სარკინიგზო ხაზი 20 წელზე მეტი არ ფუნქციონირებდა. 2014 წელს ჩინეთის კრედიტებით და ჩინელი სპეციალისტების ძალებით დაიწყო მისი რეაბილიტაცია.

ტრანსპორტი
----------

ქალაქი ბენგელა ქვეყნის სატვირთო პორტია. ლობიტუდან და ბენგელიდან აღმოსავლეთისკენ, აფრიკის კონტინენტის სიღრმეში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ზამბიის, ზიმბაბვეს გავლით, ინდოეთის ოკეანის სანაპიროსკენ, მოზამბიკის პორტ ბეირასთან მიემართება ტრანსაფრიკული ბენგელის სარკინიგზო ხაზი, რომელიც ერთმანეთთან ორ ოკეანეს აერთებს. ბენგელა არა მარტო მსხვილი სარკინიგზო კვანძია — აქ ასევე მოქმედებს აეროპორტი და საზღვაო პორტი (არასატვირთო).

სქოლიო
------

1. ↑  Fas

|  |  |
| --- | --- |
| ანგოლის დროშა | *ეს სტატია ანგოლისა და ანგოლელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ამილახვრის სახლი** — არქიტექტურული და ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვემო ჭალის ცენტრში, საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, ე. წ. გივი ამილახვრის ციხე-დარბაზის გვერდით. სახლი აშენებულია XIX საუკუნის II ნახევარში. ნაგებია აგურით.

შენობა სამსართულიანია, აქვს სხვენი. შენობის აღმოსავლეთი ფასადი შედგება სამი ნაწილისაგან. ცენტრალური ნაწილი შიგნითაა შეწეული. ცენტრალურ შესასვლელში ორი ქვის სვეტია, რომლებსაც ეყრდნობა მეორე სართულის პატარა აივანი. შესასვლელის იატაკი მოპირკეთებულია მოზაიკით. ასეთივე იატაკია პირველ სართულზეც. ხის კარი მოჩუქურთმებულია. პირველი სართულიდან მეორეზე ადის ხის ორმარშიანი, მოხარატებულრიკულებიანი კიბე. მეორე სართულზე შუშაბანდია. აქ პარკეტია დაგებული. მეორე სართულზე სულ 11 ოთახია, ზოგი გატიხრულია, ამ სართულის აივნიდან მესამე სართულის ერთ ოთახში ადის ხის კიბე, მესამე სართულზე მხოლოდ ერთი ოთახია, საიდანაც კარი ღია აივანზე გადის. გვიანდელი მინაშენების კვალი განსაკუთრებით დასავლეთის ფასადს ემჩნევა. სარკმლები სხვადასხვა ზომისაა. ქვედა სართულზე 6 ოთახი საწყობადაა გამოყენებული, ჩრდილოეთის ფასადი ყრუ და სადაა. სამხრეთი ფასადის აივანი ძალზე დაზიანებულია. მესამე სართულზეც ხის აივანია. სამხრეთ ფასადის გასწვრივ სამეურნეო დანიშნულების მინაშენია. შენობა გადახურულია თუნუქითა და შიფერით. გადმოცემის თანახმად აღმოსავლეთი ფასადის ფილაზე ამოკვეთილი ყოფილა მხედრული წარწერა: „მეფისა მტერსა ლახვარი, ვამტკიცებ ამილახვარი".

სახლი შეკეთებულია და ამჟამად აქ მოთავსებულია სხვადასხვა ადმინისტრაციული დაწესებულება. იყენებენ საწყობადაც.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდიშვილი მ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 206.
**ალექსანდრე ალექსანდრეს ძე კრუბერი** (რუს. Крубер, Александр Александрович; დ. 22 აგვისტო [ძვ. სტ. 10 აგვისტო], 1871, — გ. 15 დეკემბერი, 1941, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი. სპელეოლოგიის აღიარებული მკვლევარი. პროფესორი. რუსეთის და საერთოდ საბჭოთა კარსტოლოგიის ფუძემდებელი.

ალქსანდრე კრუბერი დაიბადა ვოსკრესენსკში (ახლანდელი ისტრა, მოსკოვის ოლქი). 1896 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1919 წლიდან მოსკოვის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის კათედრის გამგე. 1923-1927 წლებში იყო მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1927 წლიდან აღარ მუშაობდა მძიმე ავადმყოფობის გამო. კარსტის ერთ-ერთი ცნობილი რუსი მკვლევარია. 1897 წლიდან სწავლობდა აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის, ყირიმის, კავკასიის კარსტულ რაიონებს. მონაწილეობდა გეოგრაფიული სახელმძღვანელოებისა და ქრესტომათიების შედგენაში.

კრუბერის სახელობისაა ქედი კუნძულ იტურუპზე (კურილის კუნძულები), კარსტული უფსკრულები ყირიმის მთებსა და კავკასიონზე (კრუბერის გამოქვაბული).

თხზულებები
----------

* Гидрография карста, М. 1913;
* Карстовая область горного Крыма, М. 1915;
* Общее землеведение, 5 изд. ч. 1—3, М. 1938.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 43-44.
* Отечественные физико-географы и путешественники, М. 1959, с. 619—25 (имеется библ.).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Александр Александрович Крубер (ბიოგრაფია) (რუსული)


1. ↑  Catalog of the German National Library<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
**ამიერკავკასიის კერძო უნივერსიტეტი** — უნივერსიტეტი თბილისში, დაარსდა 1917 წელს. 1917 წლის ოქტომბრამდე ის ცნობილი იყო „ტფილისის ქალთა კერძო უმაღლესი კურსების" სახელით. 1920 წლის მდგომარეობით, ის ვერ იდგა სათანადო დონეზე. ამის მიზეზი გახდა სამეცნიერო პერსონალის ბაქოში გადასვლა, რის გამოც დაიხურა სიტყვიერებისა და ისტორიის ფაკულტეტი. დანარჩენ ფაკულტეტებზე სასწავლო კურსები შეიკვეცა, სამკურნალო ფაკულტეტის II კურსი, რომლის გახსნაც ჰქონდათ განზრახული, ვეღარ გახსნეს, უნივერსიტეტს პროფესორები ამ ხნის მანძილზე „შემოეფანტნენ". 

1920 სამკურნალო ფაკულტეტზე სრულუფლებიანი მხოლოდ 8 აღმოჩნდა, ამათგან სამი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში იყო პროფესორი. ბევრი ბაქოში ცხოვრობდა და მხოლოდ რამდენიმე ლექციას თუ კითხულობდა თბილისში. ასეთები იყვნენ მაგ: პროფ. ანფიმოვი და მირიგოვოროვი, პრივატ-დოცენტი ტიხონოვიჩი და სხვ. შემოწმების შემდეგ გამოვლინდა ლექტორ-მასწავლებლების არაკვალიფიციულობა, პრაქტიკული ცოდნის მისაღებად აუცილებელი კაბინეტ-ლაბორატორიების, პროზექტურების, კლინიკების, ახალი სამეცნიერო ხელსაწყოების არქონა და სხვ. ცხადი გახდა, რომ საკუთარი ქართული უნივერსიტეტის დაარსების შემდეგ ეს უნივერსიტეტი კარგავდა ფუნქციას და მთავრობასაც არ ჰქონდა ფინანსური შესაძლებლობა მის დასახმარებლად. ამიერკავკასიის კერძო უნივერსიტეტის მთელი უძრავ-მოძრავი ქონება 1919 წლის 7 სექტემბერს მთავრობის დადგენილებით გადაეცა თბილისის ქალაქის თვითმართველობას, კულტურულ-საგანმანათლებო საჭიროებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ჭუმბურიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 21.
**ამერიკული შეხლა-შემოხლა** (ინგლ. American Hustle; ფილმი ცნობილია აგრეთვე როგორც **ამერიკული აფერა** ან **აფერა ამერიკულად**) — 2013 წლის კრიმინალური კომედიური დრამა, რომლის რეჟისორია დევიდ ოუენ რასელი. გადაღებულია ერიკ უორენ სინგერისა და საკუთრივ რასელის მიერ დაწერილი სცენარის მიხედვით. მონაწილეობენ კრისტიან ბეილი, ბრედლი კუპერი, ემი ადამსი, ჯერემი რენერი, ჯენიფერ ლოურენსი, რობერტ დე ნირო და სხვები. ფილმის პრემიერა გაიმართა 2013 წლის 12 დეკემბერს. ფილმის გამოსვლამდე კრიტიკოსებმა იგი მონათლეს როგორც ოსკარის 86-ე დაჯილდოების ერთ-ერთი მთავარი პრეტენდენტი. ფილმმა მიიღო ოსკარის 10 ნომინაცია, რომელთა შორის იყო: საუკეთესო სურათი, საუკეთესო რეჟისორი და საუკეთესო ორიგინალური სცენარი, თუმცა ვერცერთ კატეგორიაში ვერ გაიმარჯვა. ფილმმა სამი ოქროს გლობუსი და ორი BAFTA-ს ჯილდო მოიპოვა. ფინანსური თვალსაზრისით წარმატებული აღმოჩნდა. ფილმის ვითარება ხდება 1978 წელს. მოგვითხრობს თაღლითზე და მის პარტნიორზე, რომლებიც იძულებულნი არიან ითანამშრომლონ ფედერალურ საგამოძიებო ბიუროსთან, რათა დაეხმარონ სხვა თაღლითების, ყაჩაღების და პოლიტიკოსების დაჭერაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „ამერიკული შეხლა-შემოხლა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „შეხლა-შემოხლა/ ამერიკული შეხლა-შემოხლა" — Rotten Tomatoes
* *ამერიკული შეხლა-შემოხლა*
* „ამერიკული შეხლა-შემოხლა" — Allmovie-ზე
**ბორცვისჯვარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელი ტბეთის ჩრდილოეთით 2 კილომეტრში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ისტორია
-------

ეკლესიის სამხრეთ შესასვლელის ბალავრის ქვაზე ორსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა: „ქ.სახელითა-ღმრთისაითა ესე ბალაჰვარი მე, ტბელმან პატრიკმან ძემან ქავთაოისაგან დავდევ, სალოცველად სულისა ჩემისა და შვილთა ჩემთათუინ. ჯუარი ბორცკ საო მელხ ექმენ".

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან მიშენებული აქვს დიდი კარიბჭე-სამრეკლო. ეკლესიას ეტყობა მრავალგზის გადაკეთების კვალი. შესასვლელები სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. თაღები მოგვიანებით აღდგენილია ქართული აგურით.

ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდაა, ცენტრში თაღოვანი სარკმლით. აბსიდის სამხრეთ ნაწილში მაღალი, ტრაპეციის ფორმის ნიშაა. აბსიდის ტრიუმფალური თაღის ჩრდილოეთი ნახევარი ეყრდნობა ცალკე მდგომ სვეტს, რომელიც ჩრდილოეთი კედლიდან 1 მეტრითაა დაშორებული. ეს მანძილი გადიდებულია კედელში გამოღებული ღიობით და იქმნება გვერდითი შესასვლელი აბსიდში. სვეტს მიდგმული აქვს კანკელი თაღოვანი აღსავლის კარებით.

ჩრდილოეთი კედლის ცენტრში სარკმელია. დასავლეთი კედლის ქვედა ცენტრალურ ნაწილში თაღოვანი შესასვლელია, მის ზემოთ — თაღოვანი სარკმელი. კამარა ცილინდრულია. ინტერიერის კედლები დაფარული იყო ფრესკებით. ისინი ფრაგმენტების სახითაა შემორჩენილი.

კარიბჭე სამივე მხარეს გახსნილი იყო ნახევარწრიული თაღებით. ასეთივე (შედარებით დიდი ზომის) თაღითაა იგი მიდგმული ეკლესიის სამხრეთ ფასადს. კარიბჭეზე დადგმული სამრეკლო კიდევ უფრო გვიანი პერიოდისაა. წყობაში შერეულია ქართული აგური. გააჩნია შეუფერებელი პროპორციების სვეტები და კაპიტელები. სამრეკლოდან გადარჩენილია აღმოსავლეთის ორი სვეტი და სამხრეთ-დასავლეთის ერთი სვეტი. სამრეკლოსა და კარიბჭეს გამყოფი გადახურვა ჩამონგრეულია. კარიბჭე გადახურული იყო ცილინდრული კამარით.

ეკლესიას შემოუყვებოდა კარნიზი — წრეთარგი და ლილვი. მასიური კარნიზის ყველა ქვა ჩამოცვენილია. ეკლესიის ფასადები ნაგებია ღია ფერის, ადგილობრივი ჯიშის ცუდად დამუშავებული ქვის კვადრებით.

ლიტერატურა
----------

* თოფურია ვ. შიდა ქართლში დაცული ზოგიერთ სიძველეთა წარწერები. საისტორიო მოამბე, II, 1924. გვ. 133.
* შოშიაშვილი ნ. ლაპიდარული წარწერები, I, გვ. 180.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 174-176
**ბოლშინკის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია** (რუს. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ეკლესია ტარასოვის რაიონის სლობოდა ბოლშინკაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას.

ტაძრის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ტარასოვის რაიონი, სლობოდა ბოლშინკა.

ისტორია
-------

პირველი, მაცხოვრის შობის სახელობის ტაძარი სოფელ ბოლშინკში აიგო 1789 წელს. მას შემდეგ რაც ხის ეკლესია დაინგრა 1857 წელს ააგეს ახალი ქვის ტაძარი, რომელიც 1930-იან წლებში დახურეს. დიდი სამამულო ომის დროს მასში განთავსეს საკოლმეურნეო საწყობი. XXI საუკუნის დასაწყისში მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ დაიწყო ახალი ტაძრის მშენებლობა, რომლის რესტავრაციაც დღემდე გრძელდება. 

ღვთისმახურების აღსავლენად სოფელ ბოლშინკაში ხელისუფლების მიერ გამოყოფილი ძველი შენობის საძირკველზე 2006 წელს ააგეს ახალი ქრისტეშობის სახელობის ტაძარი, რომელიც გარკვეული პერიოდის მერე გადაკეთდა, ღვთისმშობლის სახელზე, რადგანაც ტაძარი ეკურთხა 21 სექტემბერს ღვთისმშობლის შობის დღეს.

სამშენებლო სამუშაოები დაფინანსდა შემოწირულობებით - გარე და შიდა მშენებლობა, საკურთხევლის მოხატვის ჩათვლით მცირე სამრეკლო და მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობა. სააქციო საზოგადოება „ბოლშინსკოემ" გაიღო არა მარტო მსხვილი ფინანსები არამედ უშუალოდ ჩართული იყო მშენებლობის პროცესში. შესაბამისად ახალი ტაძარი აღიმართა ძველი ნანგრევებად ქცეული ეკლესიის მოპირდაპირედ.

ტაძრის წინამძღვარია ანდრეი კორშუნოვი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Рождества Пресвятой Богородицы
* Тарасовское благочиние. Все церкви и монастыри.
* На источнике в честь иконы Божией Матери «Живоносный источник» в слободе Большинка совершили традиционный молебен с водосвятием დაარქივებული 2017-03-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Церковь Рождества Пресвятой Богородицы (Большинка)
2. ↑  Большинка. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы.
3. ↑  Рождества Христова церковь
*„ადამის შექმნა"*  
 ფრესკა სიქსტეს კაპელაში. *მიქელანჯელო*
**ადამი** (ებრ. אָדָם, *ადამიანი*; ერთფუძიანია სიტყვასთან *დედამიწა* ებრ. אדמה, *მიწა* და אדום, *წითელი*; ბერძ. Ἀδάμ, არაბ. آدم) — თორასა (ქრისტიანობაში ძველი აღთქმა) და ყურანში პირველი ადამიანი, შექმნილი ღმერთის მიერ, ადამიანთა პირველი წინაპარი. ევას ქმარი, კაენის, აბელისა და შეთის მამა.

იუდაიზმის თანახმად ადამი და ევა არის ადამიანური ურთიერთობის მაგალითი. ქრისტიანულ თეოლოგიაში ადამი ადამიანის სიმბოლოა თავის ურთიერთობასთან ღმერთთან. თაყვანს სცემენ ისლამში, მანდეიზმსა და ბაჰაიზმში.

ძველი აღთქმის მიხედვით, ღმერთმა სამყაროს შექმნა მეექვსე დღეს დაასრულა იმით, რომ ადამი შექმნა თიხისაგან „ხატისაებრ თვისისა", სიცოცხლის სული შთაბერა და საბრძანებლად დაუმკვიდრა დედამიწა და ყოველი სულიერი. ადამის მითი ყურანშიც აისახა, ამიტომ ადამი მუსლიმანებისთვისაც ადამიანთა წინაპარია. ადამის სახელთან დაკავშირებულია მრავალი ლეგენდა და თქმულება, რაც აპოკრიფულ და ბიბლიის შემდგომ იუდაისტურ ლიტერატურაში გვხვდება. ადამისგან წარმოდგება ქართული სიტყვა „ადამიანი" — ადამის ჩამომავალი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 78-79.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
როდესაც ორი ამინომჟავა ისე არის მოთავსებული, რომ ერთის კარბოქსილის ჯგუფი ესაზღვრება მეორის ამინო ჯგუფს, ფერმენტი იწვევს მათ შეერთებას დეჰიდრატაციის რეაქციით, წყლის მოლეკულის მოშორებით. მიღებულ კოვალენტურ ბმას ეწოდება პეპტიდური ბმა. ამ პროცესის კიდევ და კიდევ განმეორებით, მიიღება პოლიპეპტიდი, პეპტიდური ბმით დაკავშირებული მრავალი ამინომჟავისაგან შემდგარი პოლიმერი. 

პოლიპეპტიდური ჯაჭვის ერთ ბოლოში მოთავსებულია თავისუფალი ამინო ჯგუფი, ხოლო მოპირდაპირე ბოლოზე კი - თავისუფალი კარბოქსილის ჯგუფი. ამგვარად, ჯაჭვს აქვს ამინო ბოლო (N-კიდურა) და კარბოქსი ბოლო (C-კიდურა). 

ატომთა განმეორებით თანმიმდევრობას, პოლიპეპტიდური ჩონჩხი ეწოდება. ამ ჩონჩხთან მიმაგრებულია სხვადასხვა სახის დამატებები, ამინომჟავათა გვერდითი ჯაჭვები. 

ბუნებაში არსებულ პოლიპეპტიდთა უზომო მრავალფეროვნება კიდევ ერთხელ ასაბუთებს ადრე წარმოთქმულ აზრს - რომ უჯრედებს უამრავი განსხვავებული პოლიმერის შექმნა შეუძლიათ შეზღუდული რაოდენობის მონომერთა ნაკრებით, თუ კი მონომერები განხსვავებული თანამიმდევრობით დაუკავშირდებიან ერთმანეთს.

ლიტერატურა
----------

* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია", VII გამოცემა, გვ. 101, თბ. 2009 წელი.
**ამინა ფაშა-ყიზი დილბაზი** (აზერ. Əminə Paşa qızı Dilbazi; დ. 26 დეკემბერი, 1919 — გ. 30 აპრილი, 2010) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1959).

ბიოგრაფია
---------

ამინა დილბაზი დაიბადა 1919 წლის 26 დეკემბერს, ყაზახში. 1935 წელს სცენაზე პირველად გამოსულმა მსახიობმა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სიმღერა „კოლმეურნული ველები" შეასრულა. იგი 1936 წლიდან 1939 წლამდე აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სოლისტი იყო, რის შედეგად დილბაზი საცეკვაო ჯგუფის ხელმძღვანელი გახდა. 1959 წელს მოცეკვავეთა სტუდენტური კოლექტივის „ჩანარის" ხელმძღვანელია. იმავე წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტის წოდება. 1967 წელს შექმნა ქალთა ანსამბლი „სევინჯი". 1949 წლიდან ქორეოგრაფიულ სკოლაში ასწავლიდა. ამინა დილბაზის მეუღლე კომპოზიტორი ჯოვდეთ გაჯიევი იყო.

მსახიობი 90 წლის ასაკში 2010 წლის 30 აპრილს გარდაიცვალა. ამინა დილბაზი დაკრძალულია I საპატიო მემორიალური ხეივანში.

სქოლიო
------

1. ↑  Амина Дильбази скончалась დაარქივებული 2014-05-19 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: n2019068744
* WorldCat Identities (via LCCN): n2019-068744

 |
ამინომჟავების ზოგადი სტრუქტურა არაიონიზებული ფორმით
 **ამინომჟავები**  — ჰეტეროფუნქციური ნაერთები, რომელთა მოლეკულები ერთდროულად შეიცავს კარბოქსილის ჯგუფსა (-COOH) და ამინოჯგუფს (-NH2).

500-მდე ამინომჟავაა ცნობილი, მაგრამ მათგან მხოლოდ 20 გამოიყენება ადამიანის ორგანიზმის მიერ ცილების ბიოსინთეზში. ერთ-ერთი მათგანი (პროლინი) იმინომჟავაა. 20-დან 11 ამინომჟავის წარმოება შეუძლია ადამიანის ორგანიზმს ხოლო დარჩენილი 9-ადამიანმა საკვებთან ერთად უნდა მიიღოს, მათ ესენციური ამინომჟავები ეწოდება. 

20 პროტეინგენური ამინომჟავაა:

1. ალანინი
2. ვალინი
3. ლეიცინი
4. იზოლეიცინი
5. მეთიონინი
6. პროლინი
7. ფენილალანინი
8. გლიცინი
9. სერინი
10. თრეონინი
11. ცისტეინი
12. ტიროზინი
13. ასპარაგინი
14. გლუტამინი
15. ასპარაგინმჟავა
16. გლუტამინმჟავა
17. ლიზინი
18. არგინინი
19. ჰისტიდინი
20. ტრიფტოფანი
21. სელენოცისტეინი

ლიტერატურა
----------

* "Amino acids". Peptides from A to Z: A Concise Encyclopedia. John Wiley & Sons. 2008. ISBN 9783527621170.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The origin of the single-letter code for the amino acids
ალბათობის თეორიაში **ალბათური სივრცე** ეწოდება სამეულს {\displaystyle \scriptstyle (\Omega ,\,{\mathcal {F}},\,P)}, სადაც {\displaystyle \scriptstyle \Omega } წარმოადგენს ელემენტარულ ხდომილებათა სიმრავლეს, {\displaystyle \scriptstyle {\mathcal {F}}} არის {\displaystyle \scriptstyle \Omega }-ზე მოჭიმული სიგმა-ალგებრა, ხოლო {\displaystyle \scriptstyle \ P} კი - ალბათური ზომა. ალბათური სივრცე გამოიყენება რეალური ცდას მათემატიკური მოდელის ასაგებად.

მოდელის მორგება რეალურ ექსპერიმენტზე შემდეგნაირად ხდება: {\displaystyle \scriptstyle \Omega } შედგება ყველა შესაძლო ელემენტარული ხდომილებებისაგან, {\displaystyle \scriptstyle {\mathcal {F}}} წარმოადგენს ხდომილებების სიმრავლეს (თითოეული ხდომილება წარმოადგენს ელემენტარულ ხდომილებას ან რამდენიმე ელემენტარული ხდომლების გაერთიანებას), ხოლო {\displaystyle \scriptstyle \ P} უსაბამებს ალბათობას {\displaystyle \scriptstyle \Omega }-ს თითოეულ ელემენტს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ბოქსიტი
**ბოქსიტი** (ფრანგ. bauxite) — ალუმინის ჰიდროჟანგებით მდიდარი დანალექი ან ელუვიური ქანი, რომელიც შედგენილობითა და თვისებებით ალუმინის მადნების კონდიციებს შეესაბამება. სამრეწველო მნიშვნელობის ბოქსიტებში AI2o3-ის შემცველობა 28 %-იდან 50 %-მდე მერყეობს. ალუმინის ჰიდროჟანგების გარდა ბოქსიტი შეიცავს Fe2O3, SiO2, TiO2, CaO, MgO, MnO და სხვ.

იგი მოყავისფრო, მოწითალო ან მონაცისფრო მკვრივი, იშვიათად რბილი წვრილდისპერსიული ქანია, მუხუდოსებრი ან ოოლითური სტრუქტურისა. მინერალოგიური შედგენილობის მიხედვით გამოიყოფა მონოჰიდრატული (დიასპორულბემიტური), ტრიჰიდრატული (ჰიდრარგილიტური) და
შერეული ბოქსიტები. გარდა აღნიშნული მინერალებისა ბოქსიტის შედგენილობაში შეიძლება იყოს ჰემატიტი, ლიმონიტი, კაოლინიტის ჯგუფის მინერალები, რკინოვანი ქლორიდები, პირიტი, კალციტი, სიდერიტი.

ბოქსიტის წარმოშობა დაკავშირებულია ტუტე, მჟავე და შედარებით იშვიათად ფუძე ქანების ლატერიტულ გამოფიტვასთან ან თიხამიწის მნიშვნელოვანი რაოდენობით დალექვის პროცესებთან ზღვიურ ან ტბიურ აუზებში. გენეტური ნიშნების მკიხედვით ბოქსიტი ორი ძირითადი ტიპისაა — ბაქნური (გვხვდება ჰორიზონტალურად განლაგებულ კონტინენტურ ნალექებში) და გეოსინკლინური (დაკავშირებულია ზღვის სანაიპირო ზოლის ლაგუნურ ნალექებთან).

ბოქსიტის გადამუშავებით ალუმინის გარდა იღებენ სხვადასხვა სახის საღებავებს, ხელოვნურ აბრაზივებს, ცეცხლგამძლე მასალას. ბოქსიტებს იყენებენ აგრეთვე შავ მეტალურგიაში (ფლიუსი) და ნავთობის მრეწველლობაში (სორბენტი).

ბოქსიტის დიდი საბადოები ცნობილია ურალზე, ყაზახეთში, აღმოსავლეთ და დასავლეთ ციმბირში; აღსანიშნავია აგრეთვე ჩინეთის, ინდოეთის, რუმინეთის, უნგრეთის, საფრანგეთის, აშშ-ის, ბრაზილიის, განისა და გვინეის საბადოები.

სახელწოდება ბოქსიტი მომდინარეობს სოფელ ბოს (Les Baux) მიხედვით (სამხრეთ საფრანგეთი), სადაც ბოქსიტის ბუდობები პირველად აღმოაჩინეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 491.
* Бокситы, их минералогия и генезис, М. 1958;
* Краткий курс месторождений полезных ископаемых, под ред. С. А. Вахромеева, М. 1967.
ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკი
**ბუხენვალდი** — გერმანელ ფაშისტთა საკონცენტრაციო ბანაკი. შეიქმნა 1937 წელს, ვაიმარის მახლობლად. თავდაპირველად ერქვა ეტერსბერგი. 8 წლის მანძილზე ბუხენვალდის პატიმარი იყო 239 000 კაცი. ჯერ გერმანელი ანტიფაშისტები, მეორე მსოფლიო ომის წლებში კი სხვადასხვა ეროვნების წარმომადგენლები. ბევრი პატიმარი ჯერ კიდევ ბუხენვალდის მშენებლობაზე დაიღუპა. მათ ექსპლუატაციას უწევდნენ ბუხენვალდის ახლოს მდებარე მსხვილი სამრეწველო ფირმების სამფლობელოებიც. არაადამიანურმა პირობებმა შიმშილმა, მძიმე შრომამ და ცემამ მასობრივი სიკვდილიანობა გამოიწვია განსაკუთრებით ბუხენვალდის ფილიალ „დორში", სადაც ამზადებდნენ თვითმფრინავ-ჭურვებს („ფაუ"). 10 000-მდე კაცი, მათ შორის 8 500 საბჭოთა სამხედრო ტყვე, ბუხენვალდში სიკვდილით დასაჯეს. სულ დაიღუპა 18 ეროვნების 56 000 პატიმარი. 1944 წლის 18 აგვისტოს გერმანელებმა მოკლეს ერნსტ ტელმანი. 1943 წელს შეიქმნა ბანაკის საერთაშორისო კომიტეტი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა გერმანელი კომუნისტი ვ. ბარტელი. 1945 წელს ორგანიზაციაში იყო 178 ჯგუფი. 1945 წლის 11 აპრილს, ბუხენვალდის პატიმრები საერთაშორისო პოლიტიკური ცენტრის ხელმძღვანელობით აჯანყდნენ და ბანაკი მოსპეს. 1958 წელს ბუხენვალდში გაიხსნა მემორიალურ ნაგებობათა კომპლექსი ბუხენვალდის მსხვერპლთა და გმირების უკვდავსაყოფად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 596.

გალერეა
-------

* ბანაკის კარიბჭე
* კრემატორიუმი
* მემორიალი
**ბრაილის შრიფტი** — რელიეფურ-წერტილოვანი შრიფტი უსინათლოთა წერა-კითხვისათვის. შეიმუშავა ფრანგმა ტიფლოპედაგოგმა ლ. ბრაილმა. შრიფტი შეიქმნა კაპიტანი შარლ ბარბიეს „ღამის შრიფტის" საფუძველზე.

ისტორია
-------

ბრაილის შრიფტს საფუძვლად უდევს ექვსი წერტილის კომბინაცია. ბრაილმა ლათინური ანბანის რიგი მიიღო. პირველი ასოების აღსანიშნავად იხმარა ექვსწერტილის ზედა და შუა წერტილები, შემდეგი ასოების აღსანიშნავად დაუმატა ქვედა წერტილი, ჯერ მარცხნიდან და შემდეგ მარცხნიდან და მარჯვნიდან, შემდეგ მარჯვნიდან. ამავე ექვსი წერტილის კომბინაციით და სპეციალური ნიშნების დამატებით აღინიშნება ქართული ანბანის ასოები. ექვსი წერტილის სხვადასხვა კომბინაციით აღინიშნება ციფრები, სასვენი ნიშნები, მათემატიკური, ქიმიური და სანოტო ნიშნები. ბრაილის შრიფტით დაბეჭდილი პირველი წიგნი იყო „საფრანგეთის ისტორია" (1837). რუსეთში ბრაილის შრიფტით ბეჭდვა დაიწყეს 1885 წლიდან. საქართველოში ბრაილის შრიფტი ცნობილი იყო XIX საუკუნის 90-იანი წლებიდან. 1936 წელს ბრაილის შრიფტით ხელით გადაიწერა „ვეფხისტყაოსანი". 1960 წელს თბილისში გაიხსნა სტამბა, სადაც ქართულ ენაზე ბრაილის შრიფტით იბეჭდებოდა უსინათლოთა ჟურნალი „სინათლე" დასახელმძღვანელოები: დედაენა, არითმეტიკა I-IV კლასებისათვის, ისტორია, გეოგრაფია და ქართული ლიტერატურა ყველა კლასისათვის, ბოტანიკა, ზოოლოგია და ანატომია.

ბრაილის შრიფტი
--------------

### ქართული ანბანი

* აა
* ბბ
* გგ
* დდ
* ეე
* ვვ
* ზზ
* თთ
* იი
* კკ
* ლლ
* მმ
* ნნ
* ოო
* პპ
* ჟჟ
* რრ
* სს
* ტტ
* უუ
* ფფ
* ქქ
* ღღ
* ყყ
* შშ
* ჩჩ
* ცც
* ძძ
* წწ
* ჭჭ
* ხხ
* ჯჯ
* ჰჰ

### სასვენი ნიშნები

* წერტილი წერტილი
* მძიმე მძიმე
* ძახილისნიშანი ძახილისნიშანი
* კითხვისნიშანი კითხვისნიშანი
* ტირე ტირე
* ( (
* ) )
* „ბრჭყალები „ბრჭყალები
* ბრჭყალები" ბრჭყალები"

### ციფრები

* 1 1
* 2 2
* 3 3
* 4 4
* 5 5
* 6 6
* 7 7
* 8 8
* 9 9
* 10 10

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 504.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბრაილის შრიფტი***

* Association Valentin Haüy
* Alternate Text Production Center
* BrailleNet დაარქივებული 2016-06-25 საიტზე Wayback Machine.
**ამერსფორტი** (ნიდერლ. Amersfoort) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ნიდერლანდში, უტრეხტის პროვინციის მეორე უდიდესი ქალაქი. მიუხედავად სწრაფად ზრდისა, იგი შესანიშნავად ინარჩუნებს კარგად შემონახულ, შუა საუკუნეების დაცულ ცენტრს. ამერსფორტი ქვეყნის ერთ-ერთი უმსხვილესი სარკინიგზო კვანძია, რადგან იგი ნიდერლანდების ორ მთავარ, აღმოსავლეთ-დასავლეთისა და ჩრდილოეთი-სამხრეთის სარკინიგზო ხაზების კვეთაზე მდებარეობს. 2009 წელს ქალაქმა არსებობის 750-ე წლისთავი იზეიმა.

ისტორია
-------

მონადირე-შემგროვებლები ამერსფორტის რეგიონში ჯერ კიდევ მეზოლითის ხანაში სახლობდნენ. მათ ნაკვალევს არქეოლოგებმა მიაკვლიეს, კერძოდ ბუხრებსა და კაჟებს.

1259 წელს უტრეხტის ეპისკოპოსმა დასახლებას ქალაქის სტატუსი მიანიჭა. 1300 წელს დასრულდა აგურის პირველი დამცავი კედლის მშენებლობა. სულ მალე ქალაქის გაფართოება გახდა საჭირო და 1380 წელს ახალი კედლის მშენებლობა დაიწყეს, რომელიც 1450 წლისთვის დასრულდა.

XVIII საუკუნეში, განვითარდა თამბაქოს კულტივაცია, რამაც ამერსფორტის აყვავება გამოიწვია. 1800 წლისთვის ეს მეურნეობა დაეცა.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ჩეხეთის დროშა ლიბერეცი, ჩეხეთი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიდერლანდების ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტურისტული ინფორმაცია
* Amersfoort, City with a Heart დაარქივებული 2010-09-17 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb13619467c (data)
* GND: 4079750-8
* LCCN: n79023003
* MusicBrainz: 7c86c21d-4988-4c8e-b5c6-1707bc07ef0e
* NKC: ge463333
* SUDOC: 108010813
* VIAF: 81144648453630713770
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 81144648453630713770

 |