recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟღენტი**. |

**ბესარიონ (ბესო) დავითის ძე ჟღენტი** (დ. 1 ივლისი, 1903, სოფ. ქვაციხე, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება. 1932-1937 წლებში იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანი, კინოსტუდიის სასცენო განყოფილების მთავარი რედაქტორი (1937-1942), საქართველოს ლიტფონდის დირექტორი (1943-1946), გამომცემლობა ზარია ვოსტოკას მთავარი რედაქტორის მოადგილე (1946-1951), საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივანი (1958-1976), რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის საბჭოთა ლიტერატურის განყოფილების ხელმძღვანელი (1964-1976). კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ქუთაისისა და გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1922 წელს. იყო „ფუტურისტ-ლეფელთა" ჯგუფის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და თეორეტიკოსი. 20-30-იან წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნული კულტურისა და ხელოვნების პრობლემებთან დაკავშირებით გამართულ დისკუსიებში, იღწვოდა ქართული მწერლობის ორგანიზაციული ერთიანობისათვის, უპირისპირდებოდა „რაპპულ" შეხედულებებს. ამ მხრივ საინტერესოა 1927-1932 წლებში გამოქვეყნებული წერილები და სტატიები: „ხელოვნება და ოქტომბერი", „არიფიონი", „ახალი დრამატურგიისათვის", „თანამგზავრობის პრობლემა", „ლიტერატურა და პოლიტიკა", „კლასიკოსები და თანამედროვეობა" და სხვა. როგორც თეატრმცოდნესა და კრიტიკოსს დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული თეატრალური ხელოვნების განვითარების საქმეში.

ბესარიონ ჟღენტის მრავალრიცხოვანი ლიტერატურულ-კრიტიკული და სამეცნიერო გამოკვლევებიდან აღსანიშნავია თანამედროვე ქართული ლიტერატურის პრობლემებისადმი მიძღვნილი ნაშრომები, მონოგრაფიები ე. ნინოშვილზე, დ. კლდიაშვილზე, გ. ტაბიძეზე, ნ. ლორთქიფანიძეზე, კ. გამსახურდიაზე, ლ. ქიაჩელზე და სხვა. გამოჩენილი კრიტიკოსის თხზულებანი თარგმნილია რუსულ და სხვა ენებზე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის „საპატიო ნიშნის" ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* *თევზაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 263.
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 308, თბ. 1994
* *თევზაძე დ.*, „კრიტიკის ბუნება," თბილისი, 1978
* *ციციშვილი გ.*, „კრიტიკოსთა გზა", მნათობი N3, 1974
**გაგათ ციხე-სახლი**, *წიკლაურების სახლი* — დგას სოფელ ამღის სამხრეთ ნაწილში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხე-სახლი გეგმით ოთხკუთხაა (6,35 X 4,2 მეტრი, სიმაღლე 5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავის და ხის სართულშუა გადახურვა ჩანგრეულია. პირველი სართულის დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში გაჭრილი შესასვლელი ამჟამად ქვითკირით არის ამოშენებული. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. გარედან, გაუქმებულ შესასვლელზე მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბეა მიშენებული. მეორე სართული საცხოვრებელია. დასავლეთით თაღოვანი შესასვლელი და ერთი თაღოვანი სარკმელი აქვს, ჩრდილოეთით — ორი თაღოვანი სარკმელი, აღმოსავლეთ კედელში სათოფური და ნიშია, სამხრეთით — მხოლოდ ნიში.

ლიტერატურა
----------

* *ა. ქალდანი*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 202.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| დუშეთი | 
* ჭილაშვილების ციხე-დარბაზი
 |
|  |
| ანანურის თემი | 
* ანანურის ციხე
* ციხისძირის ციხე
* ავენისის კოშკი
* ბებრისციხე
 |
|  |
| ლაფანაანთკარის თემი | 
* აბანოსხევის ციხე
 |
|  |
| ჟინვალის თემი | 
* ყელის ციხე
* წმინდა გიორგის ციხე
* არანისის თეთრაანთ კოშკი
 |
|  |
| ქვეშეთის თემი | 
* ნაზღათ ციხე
 |
|  |
| შატილის თემი | 
* ქაჩუს ციხე
* შატილი
 |
|  |
| ჭართლის თემი | 
* მერეს ციხე
 |
|  |
| ხევსურეთის თემი | 
* ხარათ ციხე
* გაგათ ციხე-სახლი
* თეთრაულების კოშკი
* ქვისკარის კოშკი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ღოღობერიძე**. |

**ბესარიონ ღოღობერიძე** (დ. 1832, გოჩაჯიხაიში — 6 მარტი, 1879, იქვე) — ქართველი პედაგოგი და რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

1849-1854 წლებში სწავლობდა ქუთაისის, შემდეგ თბილისის პირველ გიმნაზიაში. წარჩინებით დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. სწავლის პერიოდში იყო სტუდენტთა რევოლუციური კომიტეტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1862 წელს ჩამოყალიბდა პეტერბურგის რევოლუციური ცენტრის მე-2 განყოფილება, სადაც მდივნად აირჩიეს; წინადადება მისცეს პეტერბურგში დარჩენილიყო მეცნიერული მუშაობისთვის, მაგრამ იგი დაბრუნდა საქართველოში. 1868 წელს დაინიშნა თბილისის პირველი გიმნაზიის მასწავლებლად; 1873 წელს ამიერკავკასიის ქალთა ინსტიტუტის დირექტორად; 1874 წელს თბილისის გუბერნიის სახალხო სკოლების დირექტორად. დიდი ღვაწლი მიუძღვის სწავლა-განათლების დანერგვის საქმეში, განსაკუთრებით კახეთში. მისი ინიციატივით გაიხსნა სკოლები საგარეჯოში, ყვარელში, ენისელში, გურჯაანში და სხვ. შემდეგ სამუშოდ ქუთაისში გადავიდა და სიცოცხლის ბოლო წლები იქ გაატარა. 1873 წელს მის მიერ შედგენილი იქნა ბანკის პროექტი, რომელიც ოფიციალურად გაიხსნა 1876 წლის პირველ მაისს.

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია, გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 597-598.
* *მეძველია, კ.* „თერგდალეულები და რუსეთის სამოციანი წლების რევოლუციონერი მოღვაწეები", თბილისი, 1959

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბესარიონ ღოღობერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლეიტეს ბრძოლა** — მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში აშშ-ის არმიისა და ფილიპინელი პარტიზანების შეჭრა ფილიპინებში, ლეიტეს ყურეში. ამერიკელებისა და ფილიპინელი პარტიზანების ერთობლივ ძალებს მეთაურობდა გენერალი დაგლას მაკართური, ხოლო იაპონიის სამეფო არმიას გენერალი ტომოიუკი იამასიტა. ბრძოლა მიმდინარეობდა 1944 წლის 20 ოქტომბრიდან 31 დეკემბრამდე. ოპერაციის კოდური სახელწოდება იყო „მეფე ორი". აღნიშნული ბრძოლით დაიწყო 1944-1945 წლების ფილიპინების ოპერაცია და დასრულდა ფილიპინების არქიპელაგის სამწლიანი იაპონური ოკუპაცია.

წინარე ისტორია
--------------

იაპონელებმა ფილიპინები დაიპყრეს 1942 წელს. მასზე კონტროლის დამყარება მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის გადარჩენისათვის მეტად მნიშვნელოვანი იყო. კუნძულ ბორნეოდან და სუმატრიდან იაპონიაში რეზინი და ნავთობი იგზავნებოდა. 

ამერიკისათის კი ფილიპინების ხელში ჩაგდება მეტად სტრატეგიული ნაბიჯი იყო, რათა იზოლაციაში მოექცია იაპონიის სამფლობელოები ჩინეთსა და წყნარ ოკეანეში. გარდა ამისა ეს იყო გენერალ დაგლას მაკართურის პირადი ღირსების საკითხი. 1944 წელს ამერიკელებმა დაიკავეს მარიანის კუნძულები და ახალი გვინეის დასავლეთი ნაწილი. ცხადი ხედებოდა, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების შემდეგი სამიზნე ფილიპინები გახდებოდა. არქიპელაგის დაცვის მიზნით იაპონელებმა კუნძულებზე განალაგეს 14-ე ფრონტი გენერალ სიგენორი კუროდას ხელმძღვანელობით, რომელიც ამ პერიოდში იაპონიის სამხედრო გუბერნატორი იყო ფილიპინებში.

ბრძოლის მიმდინარეობა
--------------------

1944 წლის 17 ოქტომბერს ამერიკის ძალები გადასხდნენ ლეიტეს ყურეში მდებარე პატარა კუნძულ სულუანზე. დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა აღნიშნული კუნძულის დაკავებას არ ჰქონია და ამიტომ მომდევნო ორი დღის განმავლობაში მოწინააღმდეგის მხრიდან არანაირი გამოხმაურება არ მოჰყოლია. იაპონელებმა ეს მოქმედება სერიოზულად ვერ აღიქვეს და დაიწყეს თავდაცვითი პოზიციების გაძლიერება. 

1940 წლის 20 ოქტომბერს კუნძულ ლეიტეზე, პალო—ტანაუანისა და სან-ხოსე—დულაგის რაიონებში გადასხეს მე-6 არმიის ძირითადი ძალები: მე-10 საარმიო კორპუსი, 1 და 24-ე ქვეითთა დივიზიით, ასევე 24-ე საარმიო კორპუსი მე-7 და 96-ე ქვეითთა დივიზიით. მათ წინააღმდეგ დადგა იაპონიის მხოლოდ ერთი, მე-16 დივიზია, რომელსაც ბუნებრივია არ შეეძლო ამერიკული ჯარის შეკავება. გააცნობიერეს რა, რომ სწორედ ამ ადგილზე მოხდებოდა გადამწყვეტი დარტყმა მათ არმიაზე, იაპონელებმა სასწრაფოდ დაიწყეს კუნძულ ლუსონიდან 1-ლი, 23-ე და 26-ე და 41-ე არმიების გადმოსხმა.

ნოემბრის ბოლოს ამერიკელების ხელში იყო კუნძულის აღმოსავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი. დეკემბრის დასაწყისში ამერიკელებმა დამატებით გადასხეს კუნძულებზე 11-ე, 32-ე და 77-ე დივიზიები. იაპონელთა მე-16 დივიზიამ, მიუხედავად 1-ლი და 26-ე დივიზიების დახმარებისა ვერ შეძლო მათი შეკავება. 21 დეკემბერე ამერიკელებმა დაიკავეს ორმოკი, რის შედეგადაც იაპონელებმა დაკარგეს კავშირი ლეიტესთან. დეკემბრის ბოლოს ლეიტე მთლიანად დაიკავეს ამერიკელებმა.

შედეგი
------

ფილიპინების არქიპელაგის ცენტრში სტრატეგიული დასაყრდენის დაკავებამ აშშ-ის ჯარს გაუადვილა მთელი ფილიპინების გათავისუფლება.

ლიტერატურა
----------

* В. В. Клавинг «Япония в войне» — Москва: ООО «Издательство АСТ», 2004. ISBN 5-17-020498-1

სქოლიო
------

1. ↑  Cutler, Thomas J. The Battle of Leyte Gulf: 23–26 October 1944, Naval Institute Press, 2001, p.52
2. 1 2  Prefer, N.N. 2012, Leyte 1944, Havertown: Casemate Publishers, ISBN 9781612001555
**ლიზა ენი** (ინგლ. Lisa Ann; დ. 9 მაისი, 1972) — ამერიკელი პორნოვარსკვლავი. იგი პოპულარული გახდა მილფ კატეგორიით. ამ კატეგორიაში მან 11 ჯილდო მოიგო. ლიზა ენმა 16 წლის ასაკში სტრიპტიზი დაიწყო გამოგონილი სახელით. 1993 წელს კი, როდესაც იგი 21 წლის იყო, პორნოვარსკვლავი გახდა. 2014 წლის დეკემბერში, ლიზა ენმა შიდცის შიშით კარიერის დასრულება გადაწყვიტა, თუმცა 2007 წელს კვლავ დაბრუნდა პორნოინდუსტრიაში. მას თავის სფეროში 2007 წლიდან 2014 წლამდე 22 ჯილდო მოიგო. 2014 წელს ლიზამ კვლავ დაასრულა პორნოკარიერა, გაიკეთა მკერდის დაპატარავების ოპერაცია, თუმცა 2018 წლის იანვარში ის კიდევ ერთხელ დაუბრუნდა პორნოინდუსტრიას. გუგლის მონაცემებით 2012 წელს ინტერნეტში ლიზა 50 ყველაზე პოპულალურ ქალს შორის ერთ-ერთი იყო. ის იყო სერტიფიცირებული სტომატოლოგის ასისტენტი. 2014 წლის ოქტომბერში პაპარაცებმა ლიზა გამოიჭირეს 18 წლის ფეხბურთელ ჯასტინ ბრენტთან ერთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლიზა ენი***

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ლიზა ენი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლიზა ენი — ზრდასრულთა კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა
* ლიზა ენი — ზრდასრულთა კინოფილმების მონაცემთა ბაზა
მაიკ ტაისონი, 2019
**მაიკლ ჯერალდ „მაიკ" ტაისონი** (ინგლ. Michael Gerard Tyson; დ. 30 ივნისი, 1966) — ამერიკელი მოკრივე. მსოფლიო ჩემპიონი სუპერმძიმე წონით კატეგორიაში WBC ვერსიით (1986-90, 1995-96), მსოფლიოს აბსოლუტური ჩემპიონი პროფესიონალთა შორის (1987-90). ამერიკულმა ჟურნალმა „Ring" ყველა დროისა და ხალხის მე-14 უდიდეს მძიმე წონის მოკრივედ გამოაცხადა.

„რკინის მაიკმა" მაინც ვერ შეძლო საკუთარი პოტენციალის სრულად რეალიზაცია. მისი მწვრთნელი კასა დ'ამატოს გარდაცვალების შემდეგ მაიკი მორალურად მოტყდა. მისი დამარცხება „ბასტერ" დაგლასის მიერ 1990 წელს დღემდე ითვლება კრივის ისტორიაში უდიდეს სენსაციად. თავად ტაისონმა აღიარა, რომ მისი კარიერა კრივში დუგლასთან დამარცხებით დასრულდა. „ჩემთვის კრივი ამის შემდეგ უბრალოდ ფულის შოვნის საშუალება გახდა და მეტი არაფერი" - თქვა ტაისონმა. მას შემდეგ ტაისონს ბევრი ცუდი რამ შეემთხვა, ორჯერ ციხეშიც კი მოხვდა და სრულიად გამოვიდა ფორმიდან. მაგრამ მის ცხოვრებაში მოხდა ისეთი რამ, რამაც მას ცხოვრების ხალისი დაუბრუნა და მიუხედავად ყველაფრისა მაიკმა ვარჯიში კვლავ დაიწყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მაიკ ტაისონი***

* ოფიციალური საიტი.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ეუკარიოტული უჯრედის დიაგრამა.  

(1) ბირთვაკი  

(2) უჯრედის ბირთვი  

(3) რიბოსომა   

(4) ვეზიკულა  

(5) მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადე  

(6) გოლჯის კომპლექსი  

(7) ციტოპლაზმური ჩონჩხი  
 
(8) გლუვი ენდოპლაზმური ბადე  

(9) მიტოქონდრია  

(10) ვაკუოლი  

(11) ციტოპლაზმა  

(12) ლიზოსომა  

(13) ცენტრიოლი
**ლიზოსომა** (ბერძ. lysis — გახსნა, დაშლა ხოლო soma — სხეული) — უჯრედის ორგანოიდი, რომელიც მონაწილეობს უჯრედშიდა მონელების და უჯრედული კომპონენტების განახლების პროცესში. ლიზოსომა გოლჯის კომპლექსის ცისტერნებში ივსება სხვადასხვა ფერმენტებით. ამ ფერმენტებს მჟავე ჰიდროლაზებს უწოდებენ, რადგან ლიზოსომური ფერმენტები მხოლოდ მჟავე გარემოში მოქმედებს (pH 4.5 - 5.0). ლიზოსომები ერთ-ერთი ყველაზე მცირე ზომის ორგანოიდებია, მათი დიამეტრი 1 მკმ-ია.

ლიზოსომა 1949 წელს აღმოაჩინა ბელგიელმა ციტოლოგმა კრისტიან დე დიუვემ.

ლიზოსომის ჩამოყალიბება
----------------------

ლიზოსომური ფერმენტები სინთეზირდება (ანუ იგება) მარცვლოვან ენდოპლაზმურ ბადეზე, საიდანაც გოლჯის აპარატში გადაიტანება და ლიზოსომად ყალიბდება. ლიზოსომას, რომლებიც გოლჯის აპარატიდან გამოდის **პირველდი ლიზოსომა** ეწოდება. პირველადი ლიზოსომა ძალიან მცირე ზომისაა მასში მონელების პროცესები არ მიმდინარეობს. 

როდესაც პირველადი ლიზოსომა შეერწყმება ფაგოსომას მაშინ წარმოიქმნება **მეორეული ლიზოსომა**. მეორეული ლიზოსომა უფრო დიდი ზომისაა და პირველადი ლისზოსმისგან განსხვავებით მისი შიგთავსი ჰეტეროგენულია ანუ არაერთგვაროვანია. მეორეულ ლიზოსომაში მიმდინარეობს მონელების პროცესი.

ლიზოსომის pH
------------

ლიზოსომური ენზიმები ანუ მჟავე ჰიდროლაზები მხოლოდ და მხოლოდ მჟავე გარემოში მოქმედებენ. ამიტომ ლიზოსომაში pH =5 .ეს ფერმენტები ტუტე გარემოში არ მოქმედებენ. თუ ლიზოსომა დაზიანდა და მასში არსებული ფემენტები ციტოპლაზმაში გადმოვიდა ისინი კარგავენ მონელების უნარს ანუ ფერმენტები ინაქტივირდება, რადგან უჯრედის pH= 7.

ლიზოსომის pHს განსაზღვრავს ლიზოსომის მემბრანაში (ანუ ლიზოსომის კედელში) არსებული **წყალბადის ტუმბო** და **ქლორის იონური არხები**. წყალბადის ტუმბო ციტოპლაზმიდან ტუმბავს წყალბად იონებს(H+). იგი ლიზოსომაში არსებულ ნატრიუმის იონებს (Na+)ცვლის წყალბადის იონებზე. ხოლო ქლორის არხს ქლორის იონები (Cl-)გადააქვს. ერთად ისინი წარმოქმნიან მარილმჟავას HCL. ასე იქმნება ლიზოსომაში მჟავა გარემო.

ლიზოსომის ფუნქციები
-------------------

ლიზოსომები მონაწილეობს უჯრედშიგა მონელების პროცესში. მაგალითად ისინი ინელებენ უჯრედის მიერ გარემოდან ათვისებულ ნივთიერებებს. ამ პროცესს 
ჰეტეროფაგია ეწოდება. ლიზოსომის მეორე დანიშნულება ციტოპლაზმური ორგანელების განახლებაა. მონელების პროდუქტები (დაბალმოლეკულური ნაერთები) ცხოველქმედების პროცესში უჯრედის მიერ ხელმეორედ გამოიყენება.

ლიზოსომური ფერმენტები
---------------------

მჟავე ჰიდროლაზებია:

კავშირი კლინიკასთან
-------------------

არსებობს ისეთი გენეტიკური დაავადებები, რომლის დროსაც უჯრედში ლიზოსომური ფერმენტების დეფიციტია. ასეთ შემთხვევაში ლიზოსომა ვერ ახერეხებს უჯრედში მოხვედრილი მაკრომოლეკულების დაშლას. ასეთ მდგომარობას **ლიზოსომური დაგროვების პათოლოგიას** უწოდებენ. ამ სახის დარღვევის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია თეი-საქსის დაავადება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მცენარეული და ცხოველური უჯრედის ინტერაქტივი[*მკვდარი ბმული*]
| პუნიკური ომები |
| --- |
| პირველი – მეორე – მესამე |

| პირველი პუნიკური ომი |
| --- |
| მესინა – აგრიგენტუმი – ლიპარის კუნძულები – მილაი – სულცი – ტინდარისი – ეკნომის კონცხი – ადისი – ტუნისი – პანორმუსი – ლილიბეუმი – დრეპანა – ერიჩე – ეგატის კუნძულები |

**ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლა** — პირველი პუნიკური ომის პირველი საზღვო ბრძოლა, რომელიც გაიმართა ძვ. წ. 260 წელს.

წინარეისტორია
-------------

აგრიგენტუმის აღების შემდეგ, სიცილიაზე სახმელეთო უპირატესობა რომაელებს ჰქონდათ, ხოლო ფლოტი კი კართაგენის უფრო ძლიერი იყო. რომაელებმა დაიმორჩილეს სიცილიის შიდა ნაწილი, ხოლო ზღვისპირა ქალაქებში კართაგენელები ბატონობდნენ. ამ სიტუაციის შესაცვლელად რომისთვის აუცილებელი იყო ფლოტი. რომაელებმა ააშენეს 100 ხუთგემბანიანი და 20 სამგემბანიანი გემი. რომაელებს გემთა მშენბლობის არავითარი გამოცდილება არ ჰქონდათ, ისინი მესინას ბრძოლამდე დატყვევებული ერთადერთი კართაგენული გემის მაგალითზე აშენებდნენ გემებს.

ახალ აშენებულ ფლოტს სათავეში გნეუს კორნელიუს სციპიონი ჩაუდგა. მან მესინასკენ გასცურა 17 გემით, დანარჩენი ფლოტი რამდენიმე დღის შემდეგ უნდა მოსულიყო.

ბრძოლა
------

ამ დროს რომაელებს მიეცათ საშუალება ღალატის მეშვეობით ლიპარი ჩაეგდოთ ხელში. სციპიონმა გადაწყვიტა არ დალოდებოდა დანარჩენ ფლოტს და არსებული გემების მესვეობით აეღო ქალაქი. როდესაც პანორმაში მყოფნა ჰანიბალმა შეიტყო სციპიონის ლიპარში ჩასვლის ამბავი, მან გაგზავნა ბოოდესი 20 გემით. ბოოდესმა ღამით ჩაკეტა პორტში რომაული ფლოტი. დაბნეული ჯარისკაცები გამთენიისას ქალაქში გაიქცნენ, ხოლო სციპიონი ტყვედ ჩაბარდა. ამ მოვლენის შედეგად შეარქვეს სციპიონს *ასინა*, რაც ლათინურად ვირს ნიშნავს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლიბიუსი, საყოველთაო ისტორია. წიგნი 1. 20 - 21
სამხრეთი ბუტოვო
**ბუტოვო** (რუს. Бутово) — ისტორიული ადგილი მოსკოვის წრიული საავტომობილო გზის (МКАД) სამხრეთით. აერთიანებს მოსკოვის ორ რაიონს: ჩრდილოეთ და სამხრეთ ბუტოვოს ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ადმინისტრაციულ ერთეულში.

გეოგრაფია და ჰიდროგრაფია
------------------------

ბუტოვო მდებარეობს მოსკოვის ყველაზე მაღალ ადგილას (აბსოლუტური სიმაღლე 260 მ-მდე). ბუტოვოს ტყიდან (სიმაღლე 228 მ.) ყოფილ სააგარაკე დასახლება — ბუტოვოსკენ მიემართება დაღმართი. ბუტოვოს ტერიტორიაზე წყლის სისტემების დიდი რაოდენობა. მდინარეები: ბიტცა (მიედინება რაიონის ტერიტორიაზე ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით), გვოზდიანკა (ქმნის წყალსაცავების კასკადს), ლოპენკა, კორიუშკა (თავისი წყალსაცავთა კასკადით), მოვია, ციგანკა (მდ.სოსენკას შენაკადი), ჩეჩიორკა და მისი მარცხენა შენაკადი, რამდენიმე წყალსაცავი. მათ შორის, სამი ბოტანიკური ბაღის — ვილარის ტერიტორიაზეა.

ეკოლოგია
--------

ხელსაყრელი ეკოლოგიური სიტუაცია განპირობებულია სამრეწველო საწარმოების სიმცირით. (რაიონის აღმოსავლეთ ნაწილში ფუნქციონირებდა ბუტოვოს კომბინატი და ქიმიური ქარხანა, რომელიც ამჟამად არ მუშაობს).

დასახელება
----------

ბუტოვოს გაჩერებას სახელი მიენიჭა სოფ.ბუტოვოსგან, რომლის ირგვლივაც გაშენდა დასახლება ბუტოვო. ის 1984-1985 წწ. შევიდა მოსკოვის შემადგენლობაში და მისცა დასახელება ქალაქის ორ თანამედროვე რაიონს — ჩრდილოეთ და სამხრეთ ბუტოვოს. სოფელი ბუტოვო აგრძელებდა არსებობას მოსკოვის რაიონის ტერიტორიაზე და 2019 წელს მიიღო დაბის სტატუსი (განსხვავდება დაბა ბუტოვოსგან, რომელიც მოსკოვის შემადგენლობაში შედის).

ისტორია
-------

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* რუსეთის წამლების და არომატული მცენარეების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი (ВИЛА́Р)
* ბოტანიკური ბაღი — ვილარი (დაარსდა 1951 წელს).
* მოსკოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძარი (კაჩალოვო)
* მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი (ჩერნოვო)
* ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი (ზახარინო)
* ტაძარი წმინდა მეომარ თედორე უშაკოვის პატივსაცემად.
* ბუტოვოს პოლიგონი, სადაც 1930-1950 წწ. დახვრიტეს 20 ათასზე მეტი ადამიანი. მის მახლობლად 2004-2007 წლებში აღიმართა ახალწამებულთა და რუს აღმსარებელთა ბუტოვოს ტაძარი.

გალერეა
-------

ჩრდილოეთ ბუტოვო
* მეტროს სადგური „დიმიტრი დონელის ბულვარი"მეტროს სადგური „დიმიტრი დონელის ბულვარი"
* რაიონის პანორამარაიონის პანორამა
* ბუტოვოს პარკიბუტოვოს პარკი
* ბუტოვოს ტყეპარკიბუტოვოს ტყეპარკი

სამხრეთ ბუტოვო
* მოსკოვის მეტროს ბუტოვოს ხაზის დასასრული (მეტროს სადგური „ბუნინის ხეივანი") და ჩერნოვოს ტბორებიმოსკოვის მეტროს ბუტოვოს ხაზის დასასრული (მეტროს სადგური „ბუნინის ხეივანი") და ჩერნოვოს ტბორები
* მეტროს სადგური „სკობელევის ქუჩა"მეტროს სადგური „სკობელევის ქუჩა"
* მეტროს სადგური „ბუნინის ხეივანი"მეტროს სადგური „ბუნინის ხეივანი"
* გავრიკოვოს ტბორებიგავრიკოვოს ტბორები
* ჩერნიოვოს ტბორიჩერნიოვოს ტბორი
* გაყინული ტბორიგაყინული ტბორი
* დიდი სამამულო ომის გმირთა მემორიალი ყოფილ სოფელ ჩერნიოვოშიდიდი სამამულო ომის გმირთა მემორიალი ყოფილ სოფელ ჩერნიოვოში

სქოლიო
------

1. ↑  Самая высокая точка Москвы
2. ↑
3. ↑  Протоиерей Кирилл Каледа
4. ↑  ПОСЛЕСЛОВИЕ К СПИСКАМ ЗАХОРОНЕННЫХ В «КОММУНАРКЕ»
**გალინა პეტროვას ძეგლი** (რუს. Памятник Галине Петровой) — ძეგლი ქალაქ ნოვოჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. გაიხსნა 1963 წელს საბჭოთა კავშირის გმირის, შავი ზღვის ფლოტის ნოვოროსიისკის 386-ე ბატალიონის მედიცინის დის გალინა პეტროვას პატივისცემის ნიშნად.

ძეგლის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ქალაქი ნოვოჩერკასკი, განათლების ქუჩა № 126․

ისტორია
-------

საბჭოტა კავშირის გმირის საზღვაო ქვეითი ბატალიონის სანინსტრუქტორის გალინა პეტროვას ძეგლი, გაიხსნა 1963 წელს სამხრეთ რუსეთის სახელმწიფო პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის შენობის წინ, სადაც იგი სწავლობდა სატყეო მეურნეობის ფაკულტეტზე 1940 წლიდან. ძეგლის დასადგმელი ფინანსები შეაგროვეს მოსწავლეებმა, სტუდენტებმა და ნოვოცერკასკის უმაღლესი სასწავლებლების პედაგოგებმა. ძეგლის კვარცხლბეკი დაამზადეს ნოვოროსიისკის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პეადგოგის ბ. პ. კოტოლევსკის პროეექტის მიხედვით. 

შავი ზღვის ფლოტის ნოვოროსიისკის სამხედრო საზღვაო-ბაზის 386-ე საზღვაო ქვეითი ბატალიონის მედიცინის და გალინა კონსტანტინეს ასული პეტროვა დაიბადა უკრაინის ქალაქ ნიკოლაევში 1920 წლის 9 სექტემბერს. 1940 წელს დაამთავრა სკოლა და სწავლა განაგრძო სამხრეთ რუსეთის სახელმწიფო პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის სატყეო მეურნეობის ფაკულტეტზე. დიდი სამამულო ომის დასაწყისშივე იგი გაემგზავრა კრასნოდარის მედდების კურსებზე სასწავლებლად.

კურსების დამთავრების შემდეგ მსახურბდა 386-ე საზღვაო ქვეითი ბატალიონის შემადგენლობაში. მონაწილეობა მიიღო ქერჩი-ელტიგენის სადესანტო ოპერაციაში 1943 წელს. ერთი ღამის განმავლობაში მან გადაარჩინა ოცი დაჭრილი მეომარი. 

სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს 1943 წლის 17 ნოემბრის დადგენილებით, გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. 

1943 წლის 3 დეკემბერს დაიჭრა და მოხვდა სამედიცინო ბატალიონში. 4 დეკემბერს ბატალიონს დაეცა ბომბი, დაღუპულთა შორის იყო მედდა გალინა პეტროვაც. აკრძალულია ყირიმში სოფელ გეროევსკოეში. 

ძეგლი, რომელიც დგას სამხრეთ რუსეთის სახელმწიფო პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის შენობის წინ, არის მაღალ კვარცხლბეკზე მდგარი ბიუსტი. კვარცხლბეკზე წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „გალინა პეტროვა. 1920-1943. სტუდენტი" |
|  |  |

. 2015 წელს ძეგლს რესტავრაცია ჩაუტარეს.

ლიტერატურა
----------

* Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. ISBN 5-94549-006-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Памятник Галине Петровой
* Петрова, Галина Константиновна დაარქივებული 2019-12-29 საიტზე Wayback Machine.
**ბრმა ჯვარი** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ არგოხში, დგას შუა სოფელში, ერთ-ერთი მოსახლის ეზოში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, რომელსაც სამხრეთიდან, მთელ სიგრძეზე, თანადროული მინაშენი ეკვრის (9,2 X 8,6 მ). ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ამჟამად ეკლესიის კედლები მხოლოდ 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზეღა დგანან. შენობა ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები, კონსტრუქციულ ნაწილებში და გარეთა კუთხეებში შირიმის ნათალი ქვაა გამოყენებული.

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან, მინაშენიდან ჰქონია (შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი). აღმოსავლეთით, ორსაფეხურიანი მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელიც ღერძზე განგრეულია და სარკმლის კვალი აღარ ჩანს. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში და დასავლეთ კუთხეებში თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია.

მინაშენი ნახევარწრიული აფსიდით დასრულებული ვიწრო და გრძელი სივრცეა. შესასვლელი მას დასავლეთიდან აქვს, რომელიც კედლის მთელ სიგანეს მოიცავს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 54.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბრმა ჯვარი დაარქივებული 2013-10-22 საიტზე Wayback Machine.  dzeglebi.com-ზე

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაღრაანის თემის ტაძრები |
| --- |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |

 |
**ბაღვაშები** — მსხვილ ფეოდალთა საგვარეულო IX-XIII საუკუნეებში საქართველოში, არგვეთის (ზემო იმერეთი) ძველი მფლობელები. IX საუკუნის 70-იან წლებში გვარის უფროსი წარმომადგენელი ლიპარიტ ბაღვაში დავით I ქართველთა კურაპალატის (876-881) ყმობაში (ვასალობაში) შევიდა, მიიღო მისგან მიწა-წყალი თრიალეთში და შექმნა ძლიერი კლდეკარის საერისთავო. მის შთამომავლებს ერისთავთ-ერისთავის ტიტული ჰქონდათ. ბაღვაშების მეორე შტოს წარმომადგენლები იყვნენ რაჭის ერისთავები კახაბერისძენი. ბაღვაშებთა კლდეკარის შტოს პოლიტიკური ძლიერების ბაზას წარმოადგენდა მათი სამამულო სამფლობელო არგვეთი და პატრონყმობის საფუძველზე მიღებული კლდეკარის საერისთავო. კლდეკარის ბაღვაშები აქტიურად მონაწილეობდნენ ჯერ ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა დავაში მიწა-წყლისათვის, შემდეგ საქართველოს სამეფო-სამთავროთა ბრძოლაში პირველობისა და ქვეყნის გაერთიანებისათვის. გაძლიერებული ბაღვაშები ცდილობდნენ საერისთავო მიწა-წყალი მამულად გადაექციათ.

საგვარეულოს არსებობის მთელ მანძილზე ისინი ოპოზიციაში ედგნენ გაერთიანებული საქართველოს მეფეებს (ლიპარიტ IV, ლიპარიტ V, რატი I, ივანე ლიპარიტის ძე). ამ შტოს უკანასკნელი წარმომადგენლის დავით IV აღმაშენებლის დროის პოლიტიკური მოღვაწის, რატის გარდაცვალების შემდეგ მეფემ კლდეკარის საერისთავო გააუქმა. XII-XIII საუკუნეებში ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლთა რიგებში იყვნენ ბაღვაშების რაჭის შტოს წარმომადგენლები - კახაბერისძენი. ამ გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი კახაბერ კახაბერისძე მონღოლთან კავშირის გამო მკაცრად დასაჯა დავით VI-მ (1245-1293).

წყარო
-----

* არისტაკეს ლასტივერტეცი, ისტორია , ე. ცაგარეიშვილის გამოც. თბ. 1974;
* მატიანე ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ.1, თბ. 1955;
* ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, იქვე;
* ჟამთააღმწერელი, იქვე, ტ. 2, თბ. 1959

ლიტერატურა
----------

* *კოპალიანი ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 247.
* *კოპალიანი ვ. ფაღავა ყ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 378-379.
გალილეოს მუზეუმი, ფლორენცია, იტალია
**გალილეოს მუზეუმი** — მეცნიერების ისტორიის ყოფილი ინსტიტუტი და მუზეუმი (იტალ. Istituto e Museo di Storia della Scienza), მდებარეობს ფლორენციაში, იტალია (მუზეუმი განლაგებულია კასტელანის სასახლეში, მე-11 საუკუნის შენობაში, რომელიც ცნობილი იყო როგორც ალტაფრონტეს ციხესიმაგრე). მუზეუმი ფლობს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სამეცნიერო ინსტრუმენტების კოლექციას, რომელიც ნათელჰყოფს მედიჩებისა და ლოთარინგიის საჰერცოგოს მჭიდრო კავშირს მეცნიერებასთან და მეცნიერებთან. მეცნიერების ისტორიის ინსტიტუტი და მუზეუმი 2010 წლის 10 ივნისს ხელახლა გაიხსნა გალილეოს მუზეუმის სახელწოდებით.

მედიჩების კოლექცია
------------------

მუზეუმის პირველ სართულზე განთავსებულია მედიჩების კოლექცია (XV-XVIII საუკუნეები). პერმანენტული კოლექცია მოიცავს გალილეო გალილეის უნიკალურ არტიფაქტებს, რომელთა შორისაა ორი ტელესკოპი, თერმომეტრები რომლებსაც დელ ჩიმენტოს აკადემიის წევრები იყენებდნენ და ბოლოს, ექსტრაორდინალური ხმელეთის და ცის გლობუსების კოლექცია, რომელიც მოიცავს ანტონიო სანტუჩის მიერ აშენებულ გიგანტურ არმილიარულ სფეროს.

ლოთარინგიის საჰერცოგოს კოლექცია
-------------------------------

მუზეუმის მეორე სართულზე განლაგებულია ლოთარინგიის დინასტიის ინსტრუმენტები და საექსპერიმენტო აპარატები (XVIII-XIX საუკუნეები), რომლებიც ცხადყოფენ ტოსკანას რეგიონისა და ზოგადად, იტალიის წვლილს ელექტროენერგიის, ელექტრომაგნეტიზმისა და ქიმიის პროგრესირებაში. გამოფენა შედგება სამეანო ცვილის მოდელებისგან სანტა მარია ნუოვას საავადმყოფოდან, ჰერცოგ პეტერ ლეოპოლდოს ქიმიური კაბინეტისა და ფლორენციის ბუნებრივი ისტორიის მუზეუმის მიერ ვორქშოფების დროს დამზადებული მანქანებისგან, რომელთა მთავარი დანიშნულება ფიზიკის ფუნდამენტალური კანონების ილუსტრირებაა.

ფოტო გალერეა
------------

* 
* 
* 
* 
*

ბიბლიოთეკა
----------

მუზეუმის ბიბლიოთეკა მასპინძლობს 150,000 ნაშრომს მეცნიერების ისტორიის შესახებ. უძველესი წიგნების კოლექცია შედგება დაახლოებით 5,000 ნაშრომისგან. ის მოიცავს მედიჩი-ლოთარინგიის კოლექციებს, აგრეთვე 5 საუკუნის მანძილზე ტოსკანის დინასტიების მიერ შეგროვებულ ფიზიკისა და მათემატიკის სამეცნიერო წიგნებს. ამავდროულად, ბიბლიოთეკაში განთავსებულია XVIII-XX საუკუნეების საარქივო კოლექციები, მუზეუმისა და უძველესი სამეცნიერო ინსტრუმენტების, ასევე სამეცნიერო თვალსაზრისით საინტერესო ადგილების სურათების არქივი. თანამედროვე კოლექცია მოიცავს წიგნებს იტალიურსა და სხვა ევროპულ ენებზე. აღსანიშნავია, რომ ყოველწლიურად 1,800 ახალი ნაშრომი/წიგნი ემატება ბიბლიოთეკას.

ციფრული ლაბორატორია
-------------------

1991 წელს მუზეუმმა დააარსა საკუთარი ციფრული ლაბორატორია. ლაბორატორია აწარმოებს ოფლაინ და ონლაინ ინტერაქტიულ აპლიკაციებს, რომელთა მთავარი მიზანი მუზეუმისა და მისი პერმანენტული თუ დროებითი კოლექციების შესახებ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებაა. გარდა ამისა, ციფრული ლაბორატორია ქმნის სამეცნიერო-ისტორიული კვლევების ციფრულ არქივებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის ოფიციალური ვებ-გვერდი
**ბრუნი** (ინგლ. Bruny Island) — კუნძული ტასმანიის ზღვაში კუნძულ ტასმანიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროდან, რომლისგანაც გამოყოფილია დ'ანტრკასტოს სრუტით. მდებარეობს მდინარე დერუენტის სამხრეთით. სახელი დაერქვა ფრანგი მკვლევარის ჟოზეფ ანტუან დე ბრუნი დ'ანტრკასტოს პატივსაცემად.

გეოგრაფია
---------

ბრუნის კუნძული შედგება ორი პატარა კუნძულისაგან (ჩრდილოეთი ბრუნი და სამხრეთი ბრუნი), რომლებიც ერთმანეთთან შეერთებულია ვიწრო ქვიშოვანი ყელით. კუნძულის ფართობია — 370,6 კმ². ზღვისკენ მიმართული სანაპირო მკვეთრად დახრილი კლდეებიანია. ჩრდილოეთ ბრუნიდან აღმოსავლეთით მდებარეობს სტორმის ყურე.

მცენარეულობა: — მდელოები, ევკალიპტიანი ტყეები. ბრუნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს ეროვნული პარკი.

ისტორია
-------

ევროპელების გამოჩენამდე კუნძულ ბრუნიზე ცხოვრობდა ადგილობრივი აბორიგენების დიდი რაოდენობა. 1642 წლის ნოემბერში კუნძულის შემოგარენში გადმოვიდა ნიდერლანდელი მოგზაური აბელ ტასმანი, ხოლო 1773 წელს ნაპირს მოადგა ტობიას ფიურნოს გემი, რომელიც ჯეიმზ კუკთან ერთად იკვლევდა კუნძულ ტასმანიას. 1777 წლის 23 იანვარს ადვენჩურის უბეში შემოვიდა ჯეიმზ კუკის ექსპედიციის გემი. 1792 წელს კუნძული გამოიკვლია ფრანგმა მოგზაურმა დ'ანტრკასტომ.

XIX საუკუნის ბოლოს კუნძულზე იმყოფებოდა ქვანახშირის საწყობი საზღვაო გემებისათვის, აღმოსავლეთ ნაპირზე მდებარეობს დაბა კუკვილი (ინგლ. Cookville), ჩრდილო-დასავლეთით — შუქურა.

მოსახლეობა
----------

კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 620 ადამიანს, რომლებიც ცხოვრობენ ოთხ პატარა დასახლებაში, რომელთაგან სამი მდებარეობს სამხრეთ ბრუნის კუნძულზე. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ალონაჰი (ინგლ. Alonnah).

ეკონომიკა
---------

განვითარებულია ტურიზმი.

სქოლიო
------

1. ↑  Islands of Australia. UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-29. ციტირების თარიღი: 29 იანვარი 2009.
2. ↑  Bruny Island Tasmania
**ბესიკ იაშვილი** (დ. 17 აპრილი, 1929, თბილისი — გ. 16 თებერვალი, 2021, თბილისი) — ქართველი ექიმი, აკადემიკოსი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. ღირსების ორდენის (1999), ოქტომბრის რევოლუციის (1986) და საპატიო ნიშნის ორდენის კავალერი (1981).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1953 წელს. 1953-1961 წლებში იყო რუსთავის საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ორდინატორი, სისხლის გადასხმის განყოფილების გამგე, რუსთავის სისხლის სამსახურის დაარსების მთავარი ინიციატორი. 1974-1984 იყო დამწვრობის ცენტრის დირექტორი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი მიენიჭა 1962 წელს, მედიცინის დოქტორის ხარისხი 1985 წელს, პროფესორის წოდება ქირურგის სპეციალობით მიენიჭა 1988 წელს. 1994 წლიდან არჩეული იყო მედიკო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად, 1997 წელს სამხედრო სამედიცინო აკადემიის, ხოლო 1998 წელს სამედიცინო სოციალური მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად.

1983 წლიდან ყოფილი საბჭოთა კავშირის არსებობის ბოლომდე იყო ა. ვიშნევსკის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტის საკავშირო საპრობლემო კომისიის №3 წევრი, რომელიც ეხებოდა სამხედრო ტრავმის პრობლემებს. არის აგრეთვე საბჭოთა კავშირის მიღწევათა გამოფენის ოთხგზის მონაწილე, რომელთაგან ერთი მონაწილეობა აღინიშნა ვერცხლის, ხოლო უკანასკნელი სამი კი ბრინჯაოს მედლით.

ბესიკ იაშვილი ავტორია 115 სამეცნიერო ნაშრომის, გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 8 საკანდიდატო დისერტაცია. მის სახელთანაა დაკავშირებული საქართველოში კომბუსტიოლოგიური დარგის დაარსება. იგი აღდგენითი პლასტიკური ქირურგიის ერთ-ერთი დამფუძნებელია.

2015 წელს ბესიკ იაშვილს თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება მიენიჭა.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000. — გვ. 127.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბესიკ იაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ბესიკ იაშვილი დაარქივებული 2017-04-04 საიტზე Wayback Machine. — Med.ge

სქოლიო
------

1. ↑  „პროფესორი ბესიკ იაშვილი გარდაიცვალა". *Primetime*. 17 თებერვალი, 2021. ციტირების თარიღი: 18 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  ბესიკ იაშვილი. Med.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-04. ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი, 2018.
3. ↑  ბესიკ იაშვილი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი, 2018.
4. ↑  ბესიკ იაშვილი. iashvili-janashia.ge. ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  თბილისის საპატიო მოქალაქეები. თბილისის მერია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-23. ციტირების თარიღი: 20 ნოემბერი, 2018.
**გველეთის ციხესიმაგრე** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 1,5 კილომეტრზე, დარიალის ციხის აღმოსავლეთით, მდინარე თერგის მარჯვენა სანაპიროზე.

თარიღდება XIX საუკუნის პირველი მეოთხედით. ნაგებია ნატეხი ქვით (ზოგან გამოყენებულია აგურიც). დაზიანებულია და დანგრეულია ციხის სამხრეთი ნაწილი, გადარჩენილი სხვა ნაწილები საკმაოდ დაზიანებულია. ციხის აგება უკავშირდება საქართველოს სამხედრო გზის გაყვანას და რუსული ჯარის ჩაყენებას 1808 წელს. შენობა ევროპული სიმაგრის ტიპისაა. გეგმის მიხედვით, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ წაგრძელებული ქვაკუთხედია (56x24 მ), რომლის კუთხეებში აგებულია გალავნის აბრისს გარეთ გასული წრიული კოშკები. შესასვლელი გალავნის აღმოსავლეთ კედელშია, კარიბჭეს ოდნავ შეისრული თაღი აქვს, იგი გალავანზე მაღალია და შესასვლელს საზეიმო იერს ანიჭებს. კარიბჭე გარედან მოპირკეთებულია თლილი ქვის კვადრატებით, დასრულებული იყო ორფერდა სახურავით.

ციხის ოთხი კოშკიდან შემონახულია მხოლოდ ორი, მათი დიამეტრი ფუძის დონეზე 4,8 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 8,4 მეტრია. შესასვლელები კოშკებს ეზოს მხრიდან აქვს. პირველი სართულის დონეზე, ორივე კოშკის კედლებში ცენტრის მიმართ, თანაბრად გადანაწილებული შვიდ-შვიდი ვიწრო და მაღალი სათოფურია გაჭრილი. მათგან სამის ზემოთ კიდევ კვადრატული ფორმის სათოფურებია. სართული გადახურულია აგურით ნაწყობი დადაბლებული ფორმის გუმბათოვანი კამარით. კოშკების მეორე სართული ღიაა. სართულს გარსშემოუყვება თაღოვანი სალოდეები, რომლებიც გარედან კედლის მიმართ გადმომჯდარ გვირგვინს ქმნის. ერთ-ერთ სალოდეში (ეზოს მხრიდან), სართულზე ამოსული კიბეა მოწყობილი. კოშკები, როგორც კარიბჭე მოპირკეტებულია თლილი ქვის კვადრატებში. ციხის ეზოში განლაგებული იყო სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე ერთსართულიანი ნაგებობა, რომლებიც ამჟამად დანგრეულია.

გალავანი
--------

გალავანი ნაგებია ასევე ნატეხი ქვით, მისი შემორჩენილი კედლები, როგორც კოშკები, თლილი ქვით ნაგებ მაღალ (1,4 მეტრის სიმაღლის) ცოლოკზე დგას. გალავნის კედლებში დატანებულია ვიწრო სარკმლები, რომლებიც ციხის ეზოსკენ ფართოვდება. გალავნის კედლები დასრულებული იყო პროფილის ტაროსებრი ლავგრადნით.

ლიტერატურა
----------

* *ბაგრატიონი გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 452-453.
**გერის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ გერში, მაღალ მთაზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში, მოგვიანებით შეკეთებული.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის თლილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ბრტყელი, ნაცრისფერი ქვით. წყობა შერეულია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდს ჩრდილოეთით ერთი ფართო თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით - ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს; აქედან ერთ-ერთი უფრო ღრმაა. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

ეკლესიის კამარა შეისრულია. ჩრდილოეთ კედელში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედლის წყობაში რამდენიმე მცირე ნიშაა მოთავსებული. ინტერიერი შებათქაშებულ-შელესილია. იატაკი მოგებულია სწორკუთხა ქვის ფილებით. დასავლეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანია, გარედან - არქიტრავული. კარი ნაოთხალია. სამხრეთის ფართო, თაღოვანი შესასვლელი მინაშენს უკავშირდება. მინაშენი გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელსაც აღმოსავლეთით - შიგნით სწორკუთხედი, გარედან თაღოვანი სარკმელი აქვს. მინაშენში არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

დასავლეთ ფასადის წყობას ებჯინება ორსართულიანი სამრეკლო. სამრეკლოს თაღები ეყრდნობა მრგვალ კოლონებს, რომლებიც დაგვირგვინებულია მარტივპროფილიანი კაპიტელებით. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, ოდნავ მარცხნივ, ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. მინაშენის აღმოსავლეთ სარკმელს კარგად თლილი ქვები აჩარჩოებს. ეკლესიის კარნიზი თარო ლავგარდანია. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიასთან მისასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. ფართო კლდეკარი მასიურ ლოდებს ეყრდნობა. გარშემო შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 43-45

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გერის წმინდა გიორგის ტაძარი ოკუპირებულ ქართულ მიწაზე
**გერერო** — მექსიკის შტატი, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპირო ზოლში. შტატს უკავია მთლიანი ქვეყნის ფართობის 3,3%. შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გმირის, ქვეყნის მეორე პრეზიდენტის – გენერალ ვისენტე გერეროს პატივსაცემად. 2003 წლისთვის, შტატის მოსახლეობა შეადგენდა 3 167 400 კაცს.

შტატის დედაქალაქია ჩილპანსინგო-დე-ლოს-ბრავო. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: აკაპულკო, პეტატლანი, იგუალა, ტაქსკო, სიუატანეხო.

გერეროს მოსახლეობის უმეტესობა ადგილობრივი ინდიელია. გერეროში ყველაზე გავრცელებული ენებია ნაუატლი (38,9%), მიჩტეკო (27%), თლაფანეკო (21,9%) და ამუსო (7,9%). ესპანური შტატის მოსახლეობის მხოლოდ 4,3 პროცენტისათვის არის მშობლიური. იმ ინდიელთაგან კი, ვინც ადგილობრივ ენებზე საუბრობენ, მხოლოდ 29% ფლობს ესპანურს.

გერერო ტურიზმის თვალსაზრისით საკმაოდ მიმზიდველ შტატს წარმოადგენს. აქ გამოყოფენ სამ მნიშვნელოვან ტურისტულ არეალს, ე.წ. „მზის სამკუთხედს". პირველი მათგანია აკაპულკო, მეორე – ტაქსკო, კოლონიური ქალაქი, რომელიც ცნობილია თავისი ვერცხლის ომით და მესამე – იქსტაპა, იგივე სიუატანეხო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 1998-12-02 საიტზე Wayback Machine. (ესპანური)
* შტატის პროფილი facebook-ზე

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მექსიკის შტატები |
| --- |
|  |
| 
 აგუასკალიენტესი **·**  ჩრდილოეთი ქვემო კალიფორნია **·**  სამხრეთი ქვემო კალიფორნია **·**  კამპეჩე **·**  ჩიაპასი **·**  ჩიუაუა **·**  კოაუილა **·**  კოლიმა **·**  დურანგო **·**  გუანახუატო **·**  გერერო **·**  იდალგო **·**  ხალისკო **·**  მეხიკო **·**  მიჩოაკანი **·**  მორელოსი **·**  ნაიარიტი **·**  ნუევო-ლეონი **·**  ოახაკა **·**  პუებლა **·**  კერეტარო **·**  კინტანა-როო **·**  სან-ლუის-პოტოსი **·**  სინალოა **·**  სონორა  **·**  ტაბასკო **·**  ტამაულიპასი **·**  ტლასკალა **·**  ვერაკრუსი **·**  იუკატანი  **·**  საკატეკასი  |  |
|  |
| 
ფედერალური რაიონი
 |

 |
**მაზახირ მუხამედ-ოღლუ პანახოვი** (აზერ. Məzahir Məhəmməd oğlu Pənahov; დ. 13 მარტი 1951, ქარახანლი, თოუზის რაიონი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე.ს

ბიოგრაფია
---------

მაზახირ პანახოვი 1951 წლის 13 მარტს სოფელ ქარახანლიში, თოუზის რაიონში დაიბადა. 1972 წელს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის წარჩინებით დასრულების შემდეგ, 1973-1976 წლებში სწავლობდა ქალაქ სანქტ-პეტერბურგის ა. ფ. იოფეს სახ. ფიზიკა-ტექნიკური ინსტიტუტის ასპირანტურაში.

შრომითი საქმიანობა
------------------

1977 წელს გახდა უფროსი მასწავლებელი, ხოლო 1988 წელს — ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ნახევარგამტარების კათედრის დოცენტი. 1979 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1992 წელს გახდა ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, ხოლო 1993 წელს მიიღო პროფესორის სამეცნიერო წოდება. 1982-1983 წლებში ატარებდა კვლევებს დიდი ბრიტანეთის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების მანჩესტერის უნივერსიტეტში (UMIST). 1991 წლიდან არის „ზოგადი ფიზიკისა და ფიზიკის სწავლების მეთოდების" კათედრის დოცენტი, ხოლო 1996 წლიდან — ზემოხსენებული კათედრის გამგე. 2000 წლიდან არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე.

სქოლიო
------

1. ↑  Mazahir PANAHOV - Central Election Comission of the Republic of Azerbaijan. ციტირების თარიღი: 2021-04-03
ბესემერის კონვერტერის სქემატური დიაგრამა
ბესემერის კონვერტერი პიტსბურგში
**ბესემერის პროცესით** ფოლადის მისაღებად ძირითადად გამოიყენება თხევადი თუჯი, რადგანაც ბესემერის კონვერტერში შეუძლებელია ლითონიდან ფოსფორისა და გოგირდის მოცილება, ამიტომ თუჯში მათი შემცველობა ძალზე შეზღუდულია. დნობისთვის აუცილებელი თბური რეჟიმისათვის სილიციუმისა და მანგანუმის შემცველობა თუჯში რეგლამენტირებულია. თუჯის გარდა ბესემერულ პროცესში გამოიყენება რკინის მადანი, რკინის ხენჯი, გამჟანგველი და მალეგირებელი ფეროშენადნობები.

თხევადი თუჯის ფოლადად გარდაქმნის ბესემერის პროცესი შემოთავაზებულ იქნა 1855 წელს ინგლისერი გამომგონებლის ჰენრი ბესემერის მიერ. ამ მეთოდით თუჯის ფოლადად გარდაქმნა მიმდინარეობს მასში შემავალი ძირითდი მინარევების - სილიციუმის, მანგანუმის და ნახშირბადის (ნაწილობრივ კი რკინის) ჟანგვით მჟავეამონაგიან კონვერტერში გაქრეული ჰაერის ჟანგბადით.

ბესემერის ფოლადები გამოირჩევა მაღალი სისალით, შედარებით მაღალი სიმტკიცის ზღვარით, ცვეთამედეგობით, შედარებით კარგი შედუღებადობით, ცივად კარგი დამუშავებით და სხვა. ამასთან უარყოფით ტემპერატურაზე ისინი ხასიათდებიან გაზრდილი მსხვრევადობით, რაც გამოწვეულია ბესემერის ფოლადებში ყოველთვის შედარებით გაზრდილი ფოსფორისა და აზოტის შემცველობით. ბესემერით ძირითადად მზადდება რბილი - ნახშირბადმცირე ფოლადები. ბესემერის ფოლადებისგან იგლინება შენადუღი მილებისათვის ზოლური რკინა, სოფლის მეურნეობის იარაღებისათვის პროფილური ლითონი, რთული სორტული პროფილები და სხვა. ანსხვავებენ ბესემერის კონვერტირებს ქვედა და გვერდითი შებერვით. 
ნახშირბადმცირე მანგანუმიანი ფოლადების გამოდნობისას გამოიყენება ნახშირბადმცირე და საშუალონახშირბადოვანი ფერომანგანუმი (80% Mn, 0,5 – 15% C და 2 – 2,5 % Si)
მშვიდი და ნახევრადმშვიდი ფოლადების განჟანგვისათვის გამოიყენება 45%-იანი ფეროსილიციუმი; ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება უფრო მდიდარი 75 და 90%-იანი ფეროსილიციუმი.

მაღლხარისხოვანი მშვიდი ბესემერის ფოლადების გამოდნობისას განსაჟანგავად გამოიყენება სილიკომანგანუმი (60 – 65% Mn, 14 – 20% Si, 1 – 2.5% C, 0,1 – 0,2% P) და ფეროტიტანი (≥ 23 – 25% Ti, 0,15 – 0,20% C).

დნობის ბოლოს ფოლადის დანახშირბადიანების აუცილებლობის შემთხვევაში გამოიყენება სარკისებრი თუჯი.
გაქრევის არეში უშუალოდ ჟანგბადთან რეაგირების შედეგად მიმდინარეობს ჟანგვითი რეაქციები:

* O2+2[Fe] = 2(FeO),
* O2+2[Mn]=2(MnO),
* O2+[Si]=(SiO2),
* O2+2[C]= 2{CO},
* O2+[C]= {CO}.

ლითონის უშუალოდ ჰაერთან შეხების ზედაპირზე მინარევების დაჟანგვის შედეგად მოცულობიდან რეაქციის ზედაპირისკენ მიმდინარეობს ამ ელემენტების დიფუზია. მიუხედავად ამისა, დიფუზიის პროცესის სიჩქარე ელემენტების დაჟანგვის სიჩქარე გაცილებით დაბალია.გაქრევის არეში წარმოქმნილი რკინის ქვეჟანგი ლითონში შემდეგი სქემით იხსნება:
(FeO) = [O]+[Fe],

ამგვარად, ლითონის მოცულობა მდიდრდება ჟანგბადით და ცირკულაციის არეში უწყვეტად მიმდინარეობს მინარევების დაჟანგვის რეაქციები:

* 2[O]+[Si]=(SiO2),
* [O}+[Mn]=(MnO),
* [O]+[C]={CO},
* 2[O]+[C]={CO2}.

სილიციუმი და ნაწილობრივ მანგანუმი შესაძლოა დაიჟანგოს ლითონი-წიდის გამყოფ ზედაპირზე უშუალოდ რკინის ქვეჟანგის ზემოქმედებით, რაც თავის მხრივ მიმდინარეობს სითბოს დიდი გამოყოფით, რაც ზრდის ლითონის ტემპერატურას. გამოყოფილი ნახშირჟანგი აზოტთან ერთად კონვერტერიდან ატმოსფეროში გადის, ხოლო სილიციუმისა და მანგანუმის ჟანგეულები წიდაში გადადის.

ლიტერატურა
----------

* იაკობაშვილი ს. მეტალურგია. გვ.211, თბილისი, 1987
ლა-ნინიას რეგიონული დარტყმები
**ლა-ნინია** (ესპ. La Niña) — კლიმატური ფენომენი; წყნარი ოკეანის ტროპიკული ნაწილის უჩვეულოდ ცივი ტემპერატურები. ვლინდება წყნარი ოკეანის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ტროპიკულ ნაწილში, სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ. ლა-ნინია აზრობრივად, ელ-ნინიოს საწინააღმდეგოა. ორივე მოვლენა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ატმოსფერული წნევის ცვლილებებსა და მსხვილმასშტაბიანი ცირკულაციის რეჟიმებთან და მიიჩნევა ურთიერთკავშირის საპირისპირო ფაზებად ატმოსფეროსა და ოკეანეს შორის არსებულ რეგიონში, რომლებსაც ერთად „ელ-ნინიო/სამხრეთის რყევა" ეწოდება. ისინი არღვევენ ტროპიკული ნალექების და ატმოსფერული ცირკულაციის ნორმალურ რეჟიმს და ფართომასშტაბიან გავლენას ახდენენ მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილების კლიმატზე, რასაც თან სდევს კლიმატთან დაკავშირებული შესაბამისი რისკები. დადგენილია, რომ ელ-ნინიო და ლა-ნინია 2-იდან 7-წლამდე პერიოდის მსვლელობისას ხდება მხოლოდ ერთხელ და ჩვეულებრივ, გრძელდება 9-იდან 12 თვემდე. ლა-ნინია პოტენციურად კატასტროფულ დარტყმას აყენებს ჩილეს, პერუს, ახალი ზელანდიის, ავსტრალიისა და სხვათა სანაპიროების კლიმატს; აგრეთვე ფართო გავლენას ახდენს ჩრდილოეთ ამერიკის კლიმატზე, გარდა ამისა, ეხება ატლანტიკური ქარიშხლების სეზონსაც. ლა-ნინია ხშირად თან სდევს ელ-ნინიოს. ზოგჯერ ლა-ნინიას არაოფიციალურად უწოდებენ „ანტი ელ-ნინიოს". ტერმინი „ლა-ნინია" მომდინარეობს ესპანური ენიდან და ნიშნავს „პატარა გოგოს".

ლა-ნინიას მოვლენები 1950-2011 წლებში.

სქოლიო
------

1. ↑  ლა-ნინია და მიმდინარე ექსტრემალური ამინდი
2. ↑  ლა-ნინია — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
3. ↑  Cold and warm episodes by season. Climate Prediction Center NOAA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 დეკემბერი 2010. ციტირების თარიღი: 12 January 2011.
**გაგიკი** — კახეთ-ჰერეთის მეფე (დაახლოებით 1039-1058 წწ.), დავით უმიწაწყლოს შვილი, კვირიკე III დიდის დისწული და შვილობილი. 1039-1040 წწ. გაგიკი საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-ს ეხმარებოდა თბილისისათვის ბრძოლაში, შემდეგ კი ებრძოდა ბაგრატ IV-ს, რომელიც კახეთ-ჰერეთის დაპყრობას ცდილობდა. ბრძოლა მოხდა მიქელ-გაბრიელის მთასთან (მისი მდებარეობა დაუდგენელია). გაგიკი დამარცხდა. ბაგრატმა დაატყვევა კახეთ-ჰერეთის ერისთავები, გადავიდა თიანეთში და გადაწვა ბოდოჯის სასახლე. კახეთ-ჰერეთის სამეფომ დაკარგა ჰერეთი, რომელიც შემდეგში ხან გაგიკის ხელში იყო, ხან კი ბაგრატისა. 1044-1045წწ. გაგიკი ბაგრატ IV-ის მოწინააღმდეგე ლიპარიტ ბაღვაშის მოკავშირე გახდა. დაახლოებით 1045-1046 წლებში, როდესაც ბაგრატ IV თბილისში შევიდა და ისნის გასათავისუფლებლად იბრძოდა, გაგიკი მის მხარეზე გადავიდა, მაგრამ მალე (1046-1047 წწ.), როდესაც ლიპარიტი კვლავ განუდგა საქართველოს მეფეს, გაგიკმა ისევ ლიპარიტის მხარე დაიჭირა. ასეთი მოქნილი პოლიტიკის წყალობით, გაგიკმა მოახერხა კახეთ-ჰერეთის პოლიტიკური დამოუკიდებლობის შენარჩუნება.

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 611.

|
|  |
|
| წინამორბედი:კვირიკე III | **კახეთის ქორეპისკოპოსი**1037 - 1058 | შემდეგი:აღსართან I |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის ქორეპისკოპოსები და მეფეები |
| --- |
|  |
| 
გრიგოლი **·** ვაჩე **·** სამოელი **·** გაბრიელი **·** ფადლა I **·** კვირიკე I **·** ფადლა II **·** კვირიკე II **·** დავითი **·** კვირიკე III  **·** გაგიკი  **·** აღსართან I  **·**  კვირიკე IV  **·**  აღსართან II |

 |
**ბრიტანეთ-ზანზიბარის ომი** — შეიარაღებული კონფლიქტი ბრიტანეთის იმპერიასა და ზანზიბარის სასულთნოს შორის, რომელიც წარიმართა 1896 წლის 27 აგვისტოს 38 წუთის განმავლობაში. გინესის რეკორდების წიგნში შეტანილია როგორც ყველაზე ხანმოკლე ომი.

1896 წლის 25 აგვისტოს გარდაიცვალა ზანზიბარის სულთანი ჰამად იბნ თუვაინი, რომელიც აქტიურად თანამშრომლობდა ბრიტანეთის კოლონიურ ადმინისტრაციასთან. ამ დროს ტახტი დაიკავა და თავი სულთანად გამოაცხადა ჰალიდ იბნ ბარგაშიმ, თუვაინის ბიძაშვილმა, რომელსაც ჰქონდა გერმანიის იმპერიის მხარდაჭერა. ბრიტანეთი ამჯობინებდა ზანზიბარის ტახტზე ასულიყო ჰამუდ ბინ მუჰამედი, რომელიც ასევე იბნ თუვაინის ბიძაშვილი იყო. 1890 წელს ზანზიბარსა და ბრიტანეთს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, ზანზიბარი ბრიტანეთის პროტექტორატის ქვეშ ექცეოდა და ზანზიბარის სულთანი ბრიტანეთს უნდა დაემტკიცა ტახტზე. ამის გამო ბრიტანეთმა ულტიმატუმი გამოუცხადა იბნ ბარგაშის, რომ იგი ტახტიდან გადამდგარიყო. გერმანიის იმპერიის მხარდაჭერით შეგულიანებულმა ბარგაშიმ უარი განუცხადა ბრიტანეთს ულტიმატუმის შესრულებაზე, რასაც მოჰყვა ბრიტანეთის ინტერვენცია ზანზიბარში. მეომრებმა ნავებიდან მიიტანეს იერიში სულთნის სასახლეზე, რის გამოც ბარგაში იძულებული გახდა თავი შეეფარა გერმანიის საკონსულოსთვის და შემდეგ აღმოსავლეთ აფრიკაში გერმანიის სამფლობელოში გადასულიყო. ოპერაცია 38 წუთი გრძელდებოდა. ზანზიბარის ტახტზე ჰამუდ იბნ მუჰამადი ავიდა.

ლიტერატურა
----------

* Bennett, Norman Robert (1978), *A History of the Arab State of Zanzibar*, London: Methuen Publishing, ISBN 978-0-416-55080-1.
* Hernon, Ian (2003), *Britain's Forgotten Wars: Colonial Campaigns of the 19th Century*, Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing, ISBN 978-0-7509-3162-5.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბრიტანეთ-ზანზიბარის ომი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  Hernon 2003, p. 403.
2. ↑  Bennett 1978, p. 179.