recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მინერალები
**მინერალი** (ფრანგ. mineral < გვიანდ. ლათ. minera - მადანი) — ბუნებრივი წარმონაქმნი რომელიც ყალიბდება დედამიწის (ან სხვა კოსმოსური სხეულის) ზედაპირზე ან მის წიაღში მიმდინარე ფიზიკურ-ქიმიურ პროცესების შედეგად და ქიმიური შედგენილობათა და ფიზიკური თვისებებით თითქმის ერთგვაროვანია. მინერალები უმთავრესად მყარი სხეულებია (კრისტალური, ზოგჯერ ამორფული). ერთადერთი თხევადი მინერალია თვითნაბადი ვერცხლისწყალი.

ერთნაირი შედგენილობის მარილების მოდიფიკაციები, რომელთაც სხვადასხვა სტრუქტურა აქვს (პოლიზორფოზმი), სხვადასხვა მინერალის სახეობას განეკუთვნება (მაგ. ალმასი და გრაფიტი), ხოლო მინერალის იზომორფული მწკრივების წევრებს (იზომორფოზი) მიაკუთვნებენ ერთ მინერალის სახეობას (მაგ. პლაგიოკლაზმები). მინერალის სახეობის ფარგლებში ხშირად გამოყოფენ სახესხვაობებს, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება ქიმიური შედგენილობის მცირეოდენი სხვადსხვაგვარობით, ზოგიერთი ფიზიკური თვისებით ან მორფოლოგიით (მაგ. კვარცის სახესხვაობებია მთის ბროლი, ამეთვისტო, ქალცედონი). ბუნებაში ამჟამად დაახლოებით 2500 მინერალის სახეობაა ცნობილი.

მინერალთა უმრავლესობა იონური და კოვალენტური ნაერთებია, ნაკლებად არის განვითარებული ლითონთშორისი ნაერთებიხოლო მოლეკულური მეტად იშვიათია. მინერალთა რეალურ სტრუქტურას რეალურ სტრუქტურას ახასიათებს დეფექტები და დისლოკაციები, გარკვეული მოუწესრიგებლობა.მინერალების სტრუქტურის ზოგიერთი ელემენტი გადაადგილებულია რაც იწვევს პოლიტიპიურ მოდიფიკაციათა წარმოქმნას. ქიმიურ ელემენტთა როლი მინერალთა სტრუქტურაში სხვადასხვაა: ერთიანი-მთავარი ელემენტები განსაზღვრავენ მინერალთა ძირითად შედგენილობას მეორენი რომელთა თვისებანი მთავარ ელემენტთა თვისებების მსგავსია მინერალებში გვხვდება როგორც იზომორფული მინარევები( მაგ: Ge, In, Pd, Cd, Ga, Ti, Se, I, BR, Re, Rb და სხვა )

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მინერალების სია
* პოლიმორფიზმი

ლიტერატურა
----------

* Busbey, A.B.; Coenraads, R.E.; Roots, D.; Willis, P. (2007) *Rocks and Fossils*. San Francisco:  Fog City Press. ISBN 978-1-74089-632-0.
* Chesterman, C.W.; Lowe, K.E. (2008) *Field guide to North American rocks and minerals*. Toronto:  Random House of Canada.
* Dyar, M.D.; Gunter, M.E. (2008) *Mineralogy and Optical Mineralogy*. Chantilly, Virginia:  ამერიკის მინერალოგიური ასოციაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მინერალები***

* Mindat mineralogical database, largest mineral database on the Internet
* "Mineralogy Database" by David Barthelmy (2009)
* "Mineral Identification Key II" Mineralogical Society of America
* "American Mineralogist Crystal Structure Database"
* Minerals and the Origins of Life
**ვარდისუბნის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით, ახალი შუამთის დედათა მონასტრის სიახლოვეს, ტყეში, 700-800 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობა სწორხაზოვანია. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი კედლის ჩრდილოეთ კიდეშია მოწყობილი და გარედან ნახევარწრიული თაღი ხურავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის ცენტრში ვიწრო, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, ოთკუთხა ნიშაა. აფსიდის სარკმელის გარდა, ერთი მცირე, თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა.

ეკლესიისთვის მოგვიანებით, ჩრდილოეთიდან, მიუშენებიათ გეგმით სწორკუთხა, ეკლესიაზე რამდენადმე მცირე სამლოცველო, რომელსაც ზემოდან რვაწახნაგოვანი ფანჩატური ადგას. სამლოცველო ეკლესიაზე ისეა მიდგმული, რომ მათი დასავლეთ კედლები ერთ ხაზზე მდებარეობს. შესასვლელი სამლოცველოს დასავლეთიდან აქვს, აღმოსავლეთით კი ღრმა აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელი შესასვლელის თავზეცაა. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო, ოთკუთხა ნიშაა, ქვმოთ კი, კედელზე, მოდგმულია ნახევარცილინდრული ფორმის ტრაპეზი. ნახევარცილინდრულია კამარაც. კამარის ჩრდილოეთ ნაწილში მოწყობილია კვადრატული ღიობი, რომლითაც სამლოცველო სამრეკვლოს უკავშირდება. სამრეკვლო შიგნიდან მრგვალია, გარედან რვაწახნაგოვანი. თითოეულ ღერძულ წახნაგში მოწყობილია თითო, მაღალი, ვიწრო, თარაზულთავიანი სარკმელი. შიგნით სამრეკლო გადახურულია გუმბათოვანი კამარით, გარედან კი, აგურით ნაწყობი, პირამიდული ფორმის, რვაწახნაგოვანი სახურავით.
სამლოცველოს დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის გვერდებზე, თითო ნიშაა. სამლოცველოს სახურავი ცალფერდაა. იგი ეკლესიის სახურავის ჩრდილოეთ ფერდის გაგრძელებაზეა.

ეკლესია შემოსაზღვრული ყოფილა გალავნით, რომელიც საკმაოდ დიდ ფართობს ფარგლავდა. გალავანი აშენებულია რიყის ქვით, ალაგ-ალაგ ქართული აგურის ჩანართებია. გალავანში დატანებულია ნიშები, მცირე შესასვლელები. შემორჩენილია სამეურნეო ნაგებობების კვალი, რომლებიც სავარაუდოდ, ხით იქნებოდა გადახურული. 

2005-2007 წლებში საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვისა და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა აღდგენითი სამოშაოები. ეკლესიის ირგვილ მოიჭრა მიწის ფენა. სახურავის კალთები გაიწმინდა მცენარეული საფარისგან. აღდგა კამარის და კედლების დანგრეული ნაწილები. ამოივსო კედლებში და კამარაში არსებული გამჭოლი ბზარები. აღდგა საპირე წყობის ჩამოშლილი ნაწილი და აგურის, საფეხხუროვანი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით. დაკონსევრდა გალავნის შემორჩენილი კედლები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 202-203.
**ენრიკო სანტოს დისეპოლო** (დ. 27 მარტი, 1901, ბუენოს-აირესი, არგენტინა — გ. 23 დეკემბერი, 1951, ბუენოს-აირესი, არგენტინა) — არგენტინელი ტანგოს და მილონგას მუსიკოსი და კომპოზიტორი. ავტორი ისეთი ცნობილი ტანგოსი როგორიცაა კამბალანჩე. თანამშრომლობდა თავისი დროის ცნობილ მომღერლებთან, მათ შორის კარლოს გარდენთან. ასევე მონაწილეობდა ფილმებში როგორც: რეჟისორი, სცენარისტი და მსახიობი.

ცხოვრება
--------

დისეპოლო დაიბადა ბუენოს-აირესში, 1901 წლის 27 მარტს. ხელოვნებამ ადრეული ასაკიდან გაიტაცა, ცდილობდა ეღვაწა თეატრში თუმცა მეტ-ნაკლები წარმატებით. საყოველთაო წარმატება მას ტანგომ მოუტანა. მისი უფროსი ძმა არმანდო დისცეპოლო ეწინააღმდეგებოდა ენრიკოს გადაწყვეტილებას.

შემოქმედებითი წარმატება მას 1928 წელს დაწერილმა *Esta noche me emborracho*-მ ("ამაღამ დავთვრები") მოუტანა. იმავე წელს მისი სიმღერა *Que vachaché* შეასრულა მომღერალმა ტიტა მერელომ, რომელსაც ასევე დიდი წარმატება ხვდა წილად. ენრიკო ამავე წელს შეხვდა მისი ცხოვრების პარტნიორს ტანიას.

1935 წელს დაწერა სიმღერა კამბალანჩე, რომელიც მსოფლიო მასშტაბით გახდა პოპულარული.

დისეპოლო გულის უეცარი შეტევით, 1951 წელის შობის ღამეს გარდაიცვალა.

სტილი
-----

დისეპოლო არ იყო სხვა ტანგოს მუსიკის ავტორებივით ნაყოფიელი (მაგალითად როგორც ენრიკო კადიკამო), თუმცა მისი სტილი ძალიან მრავალმხრივი იყო. ის წერდა როგორც ირონიულ და მორალისტურ ტექსტებს (მაგ.: "Que vachaché", "Yira... yira...", "Que sapa señor", "Cambalache"), ასევე რომანტიკულს (მაგ.: "Sueño de juventud") და სარკასტულს (მაგ.: "Justo el 31", "Chorra"), ეხსპრესიონისტულს (მაგ.:"Soy un arlequín", "Quién más, quién menos"), მგზნებარეს (მაგ.: "Confesión", "Canción desesperada") and nostalgic ones ("Uno", "Cafetín de Buenos Aires").

მისი ტანგოს ტექსტებში, ისევე როგორც სხვა ტანგოს მუსიკის მწერლების, ფართოდ გამოიყენება იმ დროსი დაბალი კლასის დიალექტი - ლუნფარდო.

რჩეული სიმღერები
----------------

* "Infamia" ("infamy")
* *Que vachaché* ("Whatcha gonna do")
* *Yira... yira...* ("Go round... and round...")
* *Que sapa señor* ("What's up sir")
* *Cambalache* ("Junkshop")
* *Sueño de juventud* ("Dream of youth")
* *Justo el 31* ("Right on the 31")
* *Chorra* ("She-Thief")
* *Soy un arlequín* ("I am a harlequin")
* *Quién más, quién menos* ("Who more, who less")
* *Confesión* ("Confession")
* *Canción desesperada* ("Desperate song")
* *Uno* ("One", in the figurative sense of "oneself")
* *Cafetín de Buenos Aires* ("Buenos Aires Cafe")

რჩეული ფილმოგრაფია
------------------

დისეპოლო იყო რამდენიმე ფილმის რეჟისორი და თანა-რეჟისორი:

* *ოთხი გული* (1939)
* *კაპრიჩოზა და მილონარია* (1940)
* *Un señor mucamo* (1940)
* *ვარსკვლავის სინათლით* (*En la luz de una estrella*) (1941)
* *მოჩვენებები ბუენოს-აირესში* (1942)
* *კანდიდა, წლის ქალი* (1943)
* *მარაო* (1951)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Todo Tango) დაარქივებული 2017-06-28 საიტზე Wayback Machine.
* Brief biography and some lyrics დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* 

* ენრიკე სანტოს დისეპოლო — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ენრიკე სანტოს დისეპოლო საიტზე Allmusic

სქოლიო
------

1. ↑  Enrique Santos Discépolo. *IMDb*. ციტირების თარიღი: 2014-06-06.
**ვარდისფერი როზელინი** — ფრინველი ბეღურასნაირთა ოჯახის წარმოამდგენელი. ძირითადად ბინადრობს ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ციმბირის ტაიგას ტყეების ზონაში, აღმოსავლეთით შანტარის კუნძულებისა და სახალინისკენ. რუსეთში იგი, ძალიან იშვიათ მფრინავ სახეობას წარმოადგენს, აქ შეგიძლიათ იხილოთ გვიან შემოდგომაზე ან ზამთარში. ციმბირის როზელინის მამრი ინდივიდი უეჭველად განისაზღვრება ყელის და შუბლზე მარგალიტისებრი ნიშის არსებობით, აგრეთვე ზურგზე და ფრთებზე შედარებით ჭრელი ზოლით. გარდა ამისა, ციმბირულ როზელინს არ აქვს გამოხატული ყვითელი ფერი, როგორც წესი, დამახასიათებელია სხვადასხვა ფერებით. მამრი არის ძირითადად ვარდისფერი ფერის, მოყავისფრო ზურგით. ფრთაზე აქვს თეთრი ზოლი, მდედრი კი მოწითალო ფერით და ნაცრისფერი ზურგით ხასიათდება.

ვარდისფერი როზელინები ძირითადად ბუდობენ წყვილებად. ბუდობისას იცავენ ე.წ. თავის „საბუდარ ტერიტორიას". მათი კრუხობა გრძელდება 10-14 დღე-ღამე. იკვებებიან სარეველებისა და კულტურული მცენარეთა თესლით, კენკრით, იშვიათად მწერებით, ოსპით. დიდები მართვეებს კვებავენ საყლაპავი მილიდან, ზოგჯერ მწერებით. აღსანიშნავია, რომ ვარდისფერი როზელინები, უმნიშვნელოდ აზიანებენ სოფლის მეურნეობას, მარცვლოვანსა და ბოსტნის კულტურებს. საშუალოდ ვარდისფერი როზელინის სხეულის სიგრძე 8-25 სმ. მასა კი 7-100 გრამს აღწევს.

პირველად ეს ფრინველი აღწერა 1776 წელს გერმანელმა ზოოლოგმა პიტერ სიმონ პალასმა.

ალპური ზონის დამახასიათებელი ფრინველი, კავკასიაში ზაფხულში გვხვდება დაახლოებით ზღვის დონიდან 2,000 მეტრზე, ზამთარში მისი არეალი ჩვეულებრივ არ აღემატება 500 მეტრს. ეს სახეობა იშვიათია. ფრინველი აკეთებს არარეგულარულ სეზონურ მიგრაციას ვერტიკალური მიმართულებით, რაც დამოკიდებულია მთებში თოვლის რაოდენობით. ციმბირული როზელინი არის საკმაოდ სწრაფი და მომთაბარე ფრინველი, რომლებიც ხშირად მოგზაურობენ მთისწინეთში მოგზაურობის დროს. 

ზამთარში, ამ სახეობის ფრინველები იკვებებიან კენკრით, კერძოდ კუნელით.

ფრინველების ბუდე მოწყობილია კლდეების ნამსხვრევებს ან ქვებს შორის ალპურ ზონაში. იგი აგებულია ყლორტებისგან, მშრალი ბალახისა და ფესვებისგან, ზოგჯერ ფოთლებით. ღრმა უჯრა მჭიდროდ არის გაფორმებული მატყლის, თმის ან მცენარეული ბოჭკოებით. 

სიმღერა ხმოვანი, მელოდიურია, მაგრამ მთლიანობაში ის საკმაოდ მარტივი და მოკლეა, თითქოს სასტვენის ბგერებს მოგვაგონებს. ჩიტები მღერიან აგვისტოს დასაწყისამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარდისფერი როზელინი
**ვახტანგ ირაკლის ძე გოდუაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1924, ქუთაისი — გ. 26 ოქტომბერი, 1990, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1971). დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1949).

ბიოგრაფია
---------

1950 წლიდან მუშაობდა ქუთაისის საპროექტო ინსტიტუტებში სხვადასხვა თანამდებობაზე, ბოლოს – „საქქალაქმშენსახპროექტის" ქუთაისის ფილიალში (1965 წლიდან – ფილიალის მთავარი არქიტექტორი, 1968 წლიდან — მთავარი ინჟინერი). 1973-1983 წლებში იყო ქუთაისის სახელმწიფო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილე, 1985 წლიდან — ისევ საპროექტო ინსტიტუტის ფილიალის მთავარი არქიტექტორი. 1963-1978 წლებში არჩეული იყო საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის ქუთაისის ორგანიზაციის თავჯდომარედ. 1956-1957 და 1972-1975 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. ძირითადი ნამუშევრები: ქუთაისში — სასტუმრო „თბილისი" (1954), ორდარბაზიანი კინოთეატრი (1957), საცხოვრებელი კვარტალი (60-იანი წწ.); მარტვილში — საცხოვრებელი სახლი და ადმინისტრაციული შენობა (50-იანი წწ.); საჩხერეში — კულტურის სახლი (1973).

ლიტერატურა
----------

* *კინწურაშვილი ს. მაისურაძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 75.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ გოდუაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ვენერა-13-ის საფოსტო მარკა.
**ვენერა-13** (რუს. Венера-13) — სსრკ-ის მიერ პლანეტა ვენერის გამოკვლევისათვის გაგზავნილი უპილოტო კოსმოსური ხომალდი.

„ვენერა-13" გაშვებულ იქნა 1981 წლის 30 ოქტომბერს ბაიკონურის კოსმოდრომიდან რაკეტა-მატარებლით „პროტონი". ხომალდების მასა იყო 760 კგ.

„ვენერა-13" დაყენებული იყო სამეცნიერო ხელსაწყოები, რომლის შექმნაშიც მონაწილეობას იღებდნენ საბჭოთა, ავსტრიელი და ფრანგი სპეციალისტები. „ვენერა-13" გაშვებიდან, 5 დღის შემდეგ, კოსმოსში გაშვებული იქნა კოსმოსური ხომალდი „ვენერა-14", ეს დრო მეტად ხელსაყრელი იყო ვენერისკენ გასაფრენად. 

ოთხი თვის შემდეგ, „ვენერა-13"-მა მიაღწია პლანეტა ვენერას. კოსმოსურ ხომალდს გამოეყო დასაშვები აპარატი, რომელიც 1982 წლის 1 მარტს რბილად დაეშვა ვენერის ზედაპირზე. თვითონ „ვენერა-13" განაგრძობდა მოძრაობას ჰელიოცენტრულ ორბიტაზე. 

დამუხრუჭების შედეგად დასაშვები აპარატი შევიდა ვენერის ატმოსფეროში, მისი სიჩქარე შემცირდა ბგერის სიჩქარემდე და ამის შემდეგ გაიხსნა სამუხრუჭე პარაშუტი. 47 კმ სიმაღლეზე პარაშუტი ჩამოშორდა დასაშვებ აპარატს, რომელმაც ამის შემდეგ დაშვება გააგრძელა აეროდინამიკური დამუხრუჭების ხარჯზე. იგი დაეშვა ვენერის ზედაპირზე სამხრეთ განედის 7°30’ და აღმოსავლეთ გრძედის 303°, დაშვების ადგილს სახელად „ფობე რეჯიო" (Phoebe Regio) ეწოდებოდა. რაც შეეხება „ვენერა-14" დასაშვებ აპარატს, იგი „ვენერა-13" დასაშვები აპარატისგან 950 კილომეტრში ჩრდილო-აღმოსავლეთში დაეშვა. „ვენერა-13" დასაშვები აპარატის დაშვების ადგილას დახვდა გაშიშვლებული კლდოვანი ქანები, რომელიც გარშემორტყმულნი იყვნენ წვრილმარცვლოვანი მუქი ფერის ნიადაგით. 

დაშვების შემდეგ „ვენერა-13" დასაშვებმა აპარატმა პლანეტა ვენერის ზედაპირის პანორამული სურათები გადმოსცა. სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით აღებული იქნა ვენერის ზედაპირის სინჯები, რომლებიც შემდეგ გამოსაკვლევად საგანგებო კამერაში მოთავსდნენ, რომელშიც წნევა 0,05 ატმოსფეროს, ხოლო ტემპერატურა 30°C აღწევდა. ვენერის ზედაპირის გრუნტის ნიმუშების ქიმიური შემადგენლობა გამოკვლეულ იქნა რენტგენული ფლუორესცენციული სპექტრომეტრის მეშვეობით. 

„ვენერა-13" დაყენებულ იქნა ხმისჩაწერი მოწყობილობა, რომელმაც ჩაიწერა ქუხილის ხმა, ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა სხვა პლანეტაზე ქუხილი ხმა ჩაიწერეს. 

„ვენერა-13" დასაშვები მოწყობილობა მოქმედებდა 127 წუთის განმავლობაში (თავდაპირველად დაგეგმილი იყო, რომ მას 32 წუთის განმავლობაში უნდა ემოქმედა) 84 ატმოსფერო წნევის და 457°C ტემპერატურის პირობებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Encyclopedia Astronautica (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პროგრამა „ვენერა" |
| --- |
|  |
| 
ვენერა-1 · ვენერა-2 · ვენერა-3 · ვენერა-4 · ვენერა-5 · ვენერა-6 · ვენერა-7 · ვენერა-8 · ვენერა-9 · ვენერა-10 · ვენერა-11 · ვენერა-12 · ვენერა-13 · ვენერა-14 · ვენერა-15 · ვენერა-16 |

 |
**ვარდისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვარდისუბნის ცენტრში. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ ქვიშაქვის ფილაზე არსებული, ხუთსტრიქონიანი, მხედრული წარწერის თანახმად აშენებულია 1814 წელს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. მოგვიანებით, კედლები შიგნიდან და გარედან შეულესავთ და შეუთეთრებიათ. 1990 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები. 

შესასვლელი ორია: სამხრეთით და დასავლეთით. ორივე კარი გადახურულია მშვილდისებრი თაღით. აღმოასვლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სამ-სამი სარკმელი, სიმეტრიულად, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია, ხოლო ერთი დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. ეს უკანასკნელი იმდენად მაღლაა ატანილი, რომ თავით თითქმის კამარას წვდება. საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. იგი აფსიდის მხრების ხაზიდან, დაახლოებით ერთი მეტრიღ წინწაწეულია და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი.
აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო, გეგმით ნახევარწრიული, კონქით გადახურული ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშას ქვემოთ, მიჯრით, ორი მცირე, სწორკუთხა ნიშაა.აფსიდის შუაში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი პილასტრია, რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი.
კამარაც და საბჯენი თაღებიც ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. თითო პილასტრია დარბაზის დასავლეთ კუთხეებშიც. მათ დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა.

ეკლესიის ფასადი სადაა. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. შენიბის კედლები დასრულებულია აგურის, სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. 

ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებულია აგურით ნაგები, დაბალი პროპორციების მქონე, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული, ვიწრო თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია აგურისავე, პირამიდული სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 213.
**ვენერას სიზმარი** — ქართველი ნოველისტის, პრემია „საბას" სამგზის ლაურეატის, აკა მორჩილაძის მიერ დაწერილი რომანი. დამახასიათებელი ფრაგმენტაციით და უჩვეულო სტრუქტურით, რომანი მიეკუთვნება ისტორიული ჟანრის პოსტმოდერნულ ლიტერატურას. რომანი დაიბეჭდა 2005 წელს, „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის" მიერ, ხოლო 2006 წელს მოიპოვა ლიტერატურული პრემია საბა, ნომინაციაში — „წლის საუკეთესო რომანის".

შინაარსი და სტრუქტურა
---------------------

"საღამოს პირზე გამოღვიძებულმა ბუმ შემთხვევით დაინახა ტყეში მომხდარი ფათერაკები და შემდეგ მწერალს უამბო. ყველაფერი, რაც ამ ამბავთან დაკავშირებით ავტორს გაახსენდა, შენიშვნების სახითაა ჩართული ძირითად ტექსტში, აქვეა მოცემული მეტად საჭირო განმარტებებიც. რომანი რამდენიმე გმირის ირგვლივ ერთდროულად ვითარდება, სამხედრო აჯანყების შედეგად სამოქალაქო ომის პირზე მდგარ ქვეყანაში, რომელიც საქართველოა. სხვადასხვა პროფესიისა და კლასის პერსონაჟებს აჯანყებული სამხედროები აპატიმრებენ და ტყეში აჩერებენ იმის შიშით, რომ მათ მთავრობას არ გადასცენ ინფორმაცია მათი ადგილსამყოფელის შესახებ. მათ შორისა არიან გლეხი არსენა ოძელაშვილი, დამკვრელი ზერო გვრიტიძე, მწერალი, საზოგადო მოღვაწე და საქართველოს პრეზიდენტის ახლობელი — ნუგზარ ერისთავი და სხვანი. რომანში აკა მორჩილაძე სხვადასხვა ადგილას აკეთებს რამდენიმე საინტერესო კომენტარს ქართული რეალობის შესახებ, მაგალითად ღვინისა და სადღეგრძელოს ტრადიციაზე, ქალაქისა და სოფლის ურთიერთობებზე. რომანი შედგება ორი ნაწილისა და ოთხი თავისგან, რომლებიც თავად ქვე-თავებად იყოფიან.

ჯილდოები
--------

2006 — „საბა" საუკეთესო რომანისთვის.
**ენოტისმსგავსი ძაღლი** (ლათ. Nyctereutes procyonoides) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 65-80 სმ. გავრცელებულია იაპონიაში, ჩინეთში, კორეაში, უსურიისა და ამურის მხარეებში. ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებული იყო საქართველოში (ახმეტის, თიანეთის მუნიციპალიტეტებში, შიდა ქართლში, აფხაზეთში), მაგრამ ვინაიდან სახალხო მეურნეობას მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს, მასზე ნადირობა შეუზღუდველია. მძუნაობს ადრე გაზაფხულზე. მაკეობა გრძელდება 63 დღე. ყრის 6-8 თვალაუხელელ და უსუსურ ლეკვს. მისი ძირითადი საკვებია მცირე ზომის ძუძუმწოვრები (მღრღნელები, კურდღლები და ა.შ.), მიწის ზედაპირზე მობუდარი ფრინველები, თევზები, ლოკოკინები, კიბოები. ზოგჯერ ჭამენ ბაყაყებს, ხვლიკებს, მწერებს, ხილი, ბოსტნეული, კენკრა. იკვებება მძორითაც. მისი საკვები განსხვავებულია როგორც სეზონურად, ისე ტერიტორიის მიხედვით. ზაფხულში მის საკვებს ამფიბიები, მოლუსკები და მწერები შეადგენენ. შემოდგომაზე — მღრღნელები და თევზი. ენოტისებრი ძაღლი ზაფხულში იკვებება ცხოველური საკვებით, შემოდგომაზე კი მცენარეულით.

სქოლიო
------

1. ↑  *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 160.
2. ↑   აფთარი, გიურზა და სხვები… / რედ. ირაკლი მაჭარაშვილი, თბ.: „სი-ჯი-ეს"-კალამუს გრაფიკის სტუდია, 2002. — 158 გვ.
**მინიატურული ბულტერიერი** (ინგლ. Miniature Bull Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

როდესაც დაიწყო მსხვილი მებრძოლი ბულტერიერების გეგმაზომიერი გამრავლება, ზოგმა გადაწყვიტა, საპირისპირო შედეგის მიღება. სწორედ ასე გაჩნდა მინიატურული ბულტერიერი - სტანდარტული ბულტერიერის შემცირებული ვარიანტი, რომელსაც არც თუ ისე მინიატურული გაბარიტები აქვს. მინიატურული ბული სათავეს ერთ-ერთი სტანდარტული ბულტერიერის პატარა ლეკვებიდან იღებს, რომლებიც 1930 წელს გაჩნდნენ. შემდგომში ისინი შეაჯვარეს იმ ძაღლებთან, რომლებიც ცოცხლები დარჩნენ. 4-5 კილოგრამზე ნაკლები ჯუჯა ბულტერიერების შექმნის წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ. 

მინი ბული სტანდარტულისგან განსხვავდება უფრო მეტი "ტერიერის" ხასიათით და ზოგჯერ იქცევა როგორც "დამნაშავე, რომელსაც გაღიზიანების მოულოდნელი აფეთქებები ახასიათებს". ის ვერ იტანს, როდესაც მას ბავშვები აწვალებენ, ამიტომ მისი ბავშვებთან მარტო დატოვება არ შეიძლება. მინი ბული ცუდი მოდარაჯე არ არის და მცირე ზომების გამო კარგად ეგუება ქალაის ბინას. მის ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, მოყვითალო-ყავისფერი, ჟღალი, სამფერი (შავი, ჟღალი, თეთრი), მუქი-ვეფხვისებრი. აქვს დაცქვეტილი დიდი ყურები, ძლიერი თეძოები და დაკუნთული ფეხები, წინიდან შეხედვისას მკერდი განსაკუთრებით ფართო ჩანს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მინიატურული ბულტერიერი***

* მინიატურული ბულტერიერი დაარქივებული 2014-11-12 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურული**. |

**ვახტანგ გურული** (დ. 2 იანვარი, 1953, სოფელი ქვედა საქარა, ზესტაფონის რაიონი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის ფაკულტეტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ვახტანგ გურული დაიბადა 1953 წლის 2 იანვარს ზესტაფონის რაიონის სოფელ ქვედა საქარაში. 1961–1970 წლებში სწავლობდა ქალაქ ზესტაფონის N4 საშუალო სკოლაში. 1971–1976 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე. 1976–1980 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაზე. 1980 წელს დაიცვა ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 1981–1984 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლექტორი. 1984–1997 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი. 1985 წელს მიენიჭა დოცენტის სამეცნიერო წოდება, ხოლო 1997 წელს — ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 1998–2005 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. 1999 წელს მიენიჭა პროფესორის სამეცნიერო წოდება. 1997–2009 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. 2009 წლიდან 2016 წლამდე — საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის, ჰუმენიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე, პროფესორი. 

**წაკითხული სალექციო კურსები**: „საქართველოს ახალი ისტორია (1801–1918)", „საქართველოს უახლესი ისტორია (1918–2015 წწ.)", „საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის (XIX–XXI საუკუნეები) წყაროთმცოდნეობა", „საქართველოს ახალი დაუახლესი ისტორიის (XIX-XXI საუკუნეები) ისტორიოგრაფია", „საქართველო და გარესამყარო (XIX–XXI საუკუნეები)".

**სამეცნიერო კვლევითი მუშაობის მიმართულებები**: საქართველოს ახალი ისტორია (1801–1918 წწ.), საქართველოს უახლესი ისტორია (1918 წლიდან), საქართველოს ახალი ისტორიის წყაროთმცოდნეობა, საქართველოს ახალი ისტორიის ისტორიოგრაფია, საქართველოს უახლესი ისტორიის წყაროთმცოდნეობა, საქართველოს უახლესი ისტორიის ისტორიოგრაფია, საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორია (XIX-XX საუკუნეები), ქართული დიპლომატიის ისტორია (XIX–XX საუკუნეები), უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორია (ლიტერატურათმცოდნეობა).

**სამეცნიერო ნაშრომები**: ქართულ, რუსულ, გერმანულ, ინგლისურ, პოლონურ, სომხურ და აზერბაიჯანულ ენებზე 550-ზე მეტი ნაშრომი (მათ შორის: მონოგრაფია — 38, დოკუმენტებისა და მასალების პუბლიკაცია — 70, სტატიები — 221, საშუალო სკოლისა და საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოები — 31 და სხვა).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ გურული დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1037458214
* ISNI: 0000 0000 3748 6009
* LCCN: n98096312
* VIAF: 14091512
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 14091512

 |
**ვახტანგ იაკობაშვილი** (დ. 29 ნოემბერი, 1930 წელი, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელი გურჯაანი) — ქართველი ინჟინერი.

1953 წელს დაამთავრა ნოვოჩერკასკის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით.

1953-1955 წლებში იყო რუსეთში კემეროვოს ოლქის ქვანახშირის მრეწველობის სამინისტროს სამშენებლო სამმართველოს უბნის უფროსი. 1955-1970 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს N2 სამშენებლო ტრესტის გურჯაანის სამშენებლო სამმართველოს სამუშაოთა მწარმოებელი, მთავარი ინჟინერი, იმავე ტრესტის N19 მოძრავ-მექანიზებული კოლონის უფროსი. 1971-1992 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს N4 სამშენებლო ტრესტის მმართველის მოადგილე, მთავარი ინჟინერი და N11 სამშენებლო ტრესტის მმართველი. მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით კახეთის რეგიონში აშენდა მეცხოველეობის კომპლექსი, მეფრინველეობის ფაბრიკა, კულტურის სახლი (საგარეჯოში), საავადმყოფო და ტურისტული ბაზა (ლაგოდეხში), სასტუმრო, სკოლა-ინტერნატი, პოლიკლინიკა (გურჯაანში), ღვინის ქარხნები (გურჯაანსა და წითელწყაროში) მდინარე იორზე ნაპირსამაგრი ნაგებობები და მრავალი სხვა მნიშვნელოვანი ობიექტი. მიღებული აქვს საქართველოს სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს სიგელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვახტანგ იაკობაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მინინისა და პოჟარსკის ძეგლი** (რუს. Обелиск Минина и Пожарского) — ძეგლი ნიჟნი-ნოვგოროდში. ეძღვნება კუზმა მინინისა და დიმიტრი პოჟარსკის ხსოვნას. აღმართეს 1828 წელს ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის ტერიტორიაზე. პროექტის ავტორია არქიტექტორი აბრაამ მელნიკოვი, ბარელიეფი კი შეიქმნა ივან მარტოსის ესკიზის მიხედვით.

ისტორია
-------

1794 წელს ისტორიკოსი ნ. ილინსკი ნიჟნი-ნოვგოროდში ჩავიდა კუზმა მინინზე ინფორმაციის მოგროვების მიზნით. ისტორიკოსმა მის საფლავზე ვერც ძეგლი ნახა და ვერც ვერანაირი წარწერა. მან წინადადება წამოაყენა საფლავზეძეგლი აღემართათ. 1804 წლიდან სკულპტურულ კომპოზიციაზე მუშაობდა ივან მარტოსი. 1809 წელს ესკიზზე მუშაობა დასრულდა და გუბერნიაში გამოცხადდა თანხების შეგროვების შესახებ. 1811 წლისათვის შეგროვდა 18 000 რუბლი, მაგრამ ამავე წლის 15 თებერვალს მინისტრთა კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ძეგლი უნდა აღმართულიყო მოსკოვში. 

1818 წლის 20 თებერვალს ძეგლი აღმართეს წითელი მოედნის ცენტრში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ სამხატვრო აკადემიამ გამოაცხადა კონკურსი ობელისკის შექმნის შესახებ, რომელიც აღიმართებოდა ნიჟნი-ნოვგოროდში. კონკურსში გაიმარჯვა აბრაამ მელნიკოვისა და ივან მარტოსის პროექტმა. ავგუსტინ ბეტანკურის წინადადებით იგი აღმართეს ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის ცენტრში, მაგრამ 1825 წელს მცირედ შეცვალეს გეგმები. 1828 წლის 15 აგვისტოს ნიჟნი-ნოვგოროდის გარნიზონის სამხედრო აღლუმის შემდეგ ობელისკი გახსნეს.

ტექნოლოგია
----------

ობელისკი შედგებოდა 15 ნაჭერი გრანიტის ფილისაგან, რომელიც მოჭრეს კარელიის კარიერებში, ხოლო ბარელიეფი ივან მარტოსის ესკიზით ჩამოასხეს სამხატვრო აკადემიის სახელოსნოში. 1827 წელს გრანიტი ჩამოიტანეს ნიჟნი-ნოვგოროდში, მაგრამ გადმოტვირთისას მოტყდა ობელისკის ზედა ნაწილი. საქმის დასამთავრებლად და ობელისკის დასაყენებლად 1828 წელს ნიჟნი-ნოვგოროდში ჩავიდნენ მარტოსი და მელნიკოვი გრანიტის სპეციალისტებთან ერთად. ობელისკის სიმაღლე ორი მეტრით შეამცირეს.

საინტერესო ფაქტები
------------------

ობელისკი არის ნიჟნი-ნოვგოროდში ოთხიდან ერთ-ერთი ძეგლი, რომელიც ეძღვნება კუზმა მინინს, ორიდან ერთი, რომელიც ეძღვნება კუზმა მინინსა და დიმიტრი პოჟარსკის.

ლიტერატურა
----------

* Филатов Н. Ф. Нижний Новгород. Архитектура XIV — начала XX в. ННг. 1994.
**მსხლების მინდორი** — ნანა ექვთიმიშვილის სადებიუტო რომანი, რომელიც 2015 წელს გამოსცა ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობამ. რომანი მოგვითხრობს თბილისში არსებული ერთ-ერთი სკოლა-ინტერნატის შესახებ, იქ მხცოვრებ მოზარდებსა და ბავშვებზე, მათ ბედსა და ცხოვრებაზე.

ავტორს რომანისთვის 2016 წელს გადაეცა პრემია „საბა", ნომინაციაში წლის დებიუტი. 2016 — "ილიაუნის ლიტერატურული პრიზი" 2016 წ. (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული პრემია): 2014-2015 წლების საუკეთესო ქართული რომანისათვის. ჟიურის განმარტება: "ჯილდო გადაეცემა ავტორს ადამიანთა მარგინალიზაციის გაბედული აღწერისთვის, ძალადობის ფსიქოსოციალური და ფიზიკური ასპექტების წარმოჩენისთვის, ექსპრესიული თხრობისა და სიუჟეტურ-კომპოზიციური მთლიანობისათვის, ქალთა ხმის რეპრეზენტაციისათვის ლიტერატურაში." 
2016 — პრემია ლიტერა (საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროსა და საქართველოს მწერალთა სახლის მიერ დაარსებული ლიტერატურული პრემია): წლის საუკეთესო დებიუტისთვის ჟიურის განმარტება: ჟიურის არჩევანი შეჩერდა წიგნზე, რომელშიც "მონიშნულია საწყისი წერტილი იმ მძიმე მემკვიდრეობისა, რომელიც გვერგო და ძალიან მძიმედ, ხშირად ნატურალისტურადაა აღწერილი ყოფა, სატკივარი იმ ადამიანების, იმ თემისა, რომელთა ხმაც თითქმის ვერ აღწევს ჩვენამდე."

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Facebook-ის ოფიციალური პროფილი
* თამაში მსხლების მინდორში დაარქივებული 2016-03-24 საიტზე Wayback Machine.  Molly Bloom's Day-ზე
* დინამიკა ცოდვის მინდორზე — რადიო თავისუფლება

სქოლიო
------

1. ↑  მსხლების მინდორი. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა (2015).
2. ↑  თინათინ კერესელიძე. PAUSE / PLAY: ისევ თბილისი. *NEWSCAFE*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-23. ციტირების თარიღი: 2017-05-23.
3. ↑  საბას 2016 წლის დაჯილდოების გამარჯვებულები
4. ↑  პრემია „ლიტერა". საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო (04.04.2016).[*მკვდარი ბმული*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგობიანი**. |

**ვახტანგ ალექსის ძე გიორგობიანი** (დ. 28 აგვისტო, 1914, თბილისი – გ. 28 თებერვალი, 1990, იქვე) — ქართველი გრაფიკოსი, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1971).

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (პედაგოგი იოსებ შარლემანი). 1954 წლიდან იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას (1970 წლიდან — პროფესორი). 1945 წლიდან მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში. გიორგობიანს ეკუთვნის პლაკატები: „ახალგაზრდობა, ჩვენი იმედი" (1954), „1945–1985" (მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვების 40 წლისთავთან დაკავშირებით); იოსებ შარლემანის (1956), მოსე თოიძის (1956) პორტრეტები. მხატვრულად გააფორმა ნიკო ლორთქიფანიძის „რჩეული ნაწერები" (1953), ლევან მენაბდის „სულხან-საბა ორბელიანი" (1954), ირაკლი ჯორჯაძის „საქართველოს სამხედრო ხელოვნების ისტორია" (1987). დახატა საქართველოს ხუროთმოძღვრული ძეგლები: „ანანურის ეკლესია" (1983), „ტიმოთესუბნის ტაძარი" (1985); შექმნა თემატური სურათები: „ჰიმნი საქართველოს" (1950) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 34.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვახტანგ გიორგობიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ეროვნულ ურთიერთობათა კვლევის ცენტრი** — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, პრობლემური სამეცნიერო დაწესებულება, რომელსაც ჰქონდა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სტატუსი. ჩამოყალიბდა 1989 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმის რეორგანიზაციის შედეგად. ცენტრში იყო 4 განყოფილება, სადაც მიმდინარეობდა ფუნდამენტური ხასიათის თეორიული კვლევა, აგრეთვე გამოყენებითი მიმართულების კომპლექსი. სამეცნიერო სამუშაოები ეროვნებათაშორისი ურთიერთობების სფეროში: ეროვნულ ურთიერთობათა ფილოსოფია, პოლიტიკური-სამართალი, სოციალური-კულტურა და ისტორიული ასპექტები, საქართველოში მიმდინარე ეთნოგრაფიული პროცესები. ცენტრი ამუშავებდა და აქვეყნებდა კოლექტიურ სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარულ ნაშრომებს, მონოგრაფიებს. 1989-99 წლებში გამოქვეყნდა 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან 60-მდე წიგნი, მათ შორის "ძიებანი აფხაზეთის (საქართველო) ისტორიიდან" (53 საავტორო თაბახი, რუსულ ენაზე, ინგლისური რეზიუმეთი), "აფხაზეთის კონფლიქტის ისტორიული და პოლიტიკურ-სამართლებრივი ასპექტები", "ქართულ-ოსური კონფლიქტის ისტორიული და პოლიტიკურ-სამართლებრივი ასპექტები" (ორივე წიგნი გამოვიდა ორ-ორ ჯერ რუსულ და ინგლისურ ენებზე), "ეროვნული სახელმწიფოებრიობის საკითხი ქართულ პოლიტიკურ აზროვნებაში", "ეროვნულ (ეთნიკურ) უმცირესობათა უფლებების დაცვა" (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე), "ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა და სსრკ ხალხთა ლიტერატურა" (რუსულ ენაზე), "მოსკოვის ახალშენის ისტორიიდან", ერთეროვნული და შერეული ქორწინებანი" და ა.შ. შემუშავდა და გამოქვეყნდა საქართველოს კანონის პროექტი ეროვნულ უმცირესობათა უფლებების შესახებ (ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე). ჩატარდა 20-მდე რესპუბლიკური და საერთაშორისო სიმპოზიუმი და კონფერენცია (14-ის თეზისები და მასალები გამოქვეყნდა რუსულ და ინგლისურ ენებზე). ცენტრის დაარსებიდან მისი დირექტორი იყო გ. ჟორჟოლიანი. 2000 წლის 27 იანვარს შეუერთდა პოლიტოლოგიის ინსტიტუტს.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 455, თბ. 2002 წელი.
ვალმის ბრძოლა
**ვალმის ბრძოლა** — საფრანგეთ-პრუსიის ბრძოლა. გაიმართა 1792 წლის 20 სექტემბერს რევოლუციური საფრანგეთის ჯარების (შარლ დიუმურიე და ფრანსუა კელერმანი) მიერ მოპოვებული პირველი გამარჯვება ავსტრია-პრუსიის ინტერვენტთა და ფრანგ აზნაურ-ემიგრანტთა ჯარებზე (კარლ ბრაუნშვაიგი). სოფელ ვალმის რაიონში საფრანგეთის ჯარებმა ინტერვენტებს პარიზისაკენ მიმავალი გზა გადაუღობეს, წარმატებით მოიგერიეს მათი შეტევა და აიძულეს უკან დაეხიათ. 1792 წლის 5 ოქტომბრისათვის ინტერვენტები განდევნეს საფრანგეთის ტერიტორიიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 285.
* Arthur Chuquet, *Les Guerres de la Révolution. 2, Valmy* (En: *The Revolutionary Wars, Vol. 2: Valmy*), 1887 (ფრანგული)
* *Campagne du Duc de Brunswick contre les Français en 1792* (En: *Campaign of the Duke of Brunswick against the French in 1792*) – an eyewitness account by a Prussian officer, first published in France in 1794 (ფრანგული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Battle of Valmy
* Battle of Valmy podcast episode
**„ვოსტოჩნაია კოლექცია"** (რუსულად „Восточная коллекция" *[ვოსტოჩნაია კოლლექციჲა]* - ქართულად „აღმოსავლური კოლექცია") — რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის (შემოკლებით РГБ - *ერ-გე-ბე*) სამეცნიერო-პოპულარული ილუსტრირებული ჟურნალი, რომელიც ყოველკვარტალურად გამოდის.  

ჟურნალის პირველი ნომერი გამოვიდა 1999 წელს. 2000 წელს ჟუნალის გამოცემა შეწყდა. 2001 წლიდან კვლავ განახლდა ჟურნალის რეგულარული გამოცემა უფრო დაზუსტებული კონცეფციით.  

ჟურნალის დევიზია „ჟურნალი ყველასათვის, ვისაც აღმოსავლეთი აინტერესებს". აქ იბეჭდება კულტუროლოგიური, ისტორიული და რელიგიოლოგიური ხასიათის სტატიები და ესსეები, საარქივო დოკუმენტები, მოგზაურთა ნარკვევები, ინტერნეტ-რესურების მიმოხილვები.  

ჟურნალი **ვოსტოჩნაია კოლექცია** აღმოსავლეთით დაინტერესებულ მკითხველს ხშირად წარმოუდგენს და აცნობს აგრეთვე სხვადასხვა მუზეუმების კოლექციებს, წიგნების კრებულებსა და გამოცემებს, რომელთა შორის დღემდე არაერთი საინტერესო მასალა გამომზეურებულა რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის ფონდებიდანაც.  

პუბლიკაციათა გეოგრაფია მოიცავს რუსეთს, აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნებს. ჟურნალს ყველა ნომერს თან ერთვის რეზიუმე ინგლისურ ენაზე.

სარედაქციო საბჭო
----------------

„ვოსტოჩნაია კოლექცია"-ს თავმჯდომარეა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის (РАН) ა.მ. გორკის სახელობის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი აკადემიკოსი ალექსანდრ კუდელინი (რუს. Александр Куделин).  

სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალის საბჭოს წევრები: 

* როსტისლავ რიბაკოვი (რუს. Ростислав Рыбаков),
* სერგეი კუკუშკინი (რუს. Сергей Кукушкин),
* მიხაილ მეიერი (რუს. Михаил Мейер),
* ნატალია ჟუკოვსკაია (რუს. Наталия Жуковская),
* ტატიანა მეტაქსა (რუს. Татьяна Метакса),
* ალექსანდრ მეშჩერიაკოვი (რუს. Александр Мещеряков),
* ეკატერინა ნიკონოროვა (რუს. Екатерина Никонорова),
* მიხაილ პიოტროვსკი (რუს. Михаил Пиотровский),
* ბორის რიფტინი (რუს. Борис Рифтин),
* ევგენი სატანოვსკი (რუს. Евгений Сатановский),
* მიხაილ ტიტარენკო (რუს. Михаил Титаренко),
* დიმიტრი ფროლოვი (რუს. Дмитрий Фролов).

მთავარი რედაქტორია ალექსანდრ პოლეშჩუკი (რუს. Александр Полещук).

რედაქცია
--------

ჟურნალის რედაქციის წევრები არიან: 

* იგორ მელანინი (რუს. Игорь Меланьин) - მთავარი რედაქტორის მოადგილე, პასუხისმგებელი მდივანი,
* ირინა გოლუბევა (რუს. Ирина Голубева),
* ნატალია სევერნაია (რუს. Наталья Северная),
* ოლესია სმოლინა (რუს. Олеся Смолина),
* ლეონიდ იაკიმოვიჩი (რუს. Леонид Якимович).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟურნალის **ვოსტოჩნაია კოლექცია** საინტერნეტო გვერდი
* ჟურნალის საინტერნეტო გვერდის ინგლისური ოფციონი დაარქივებული 2012-03-02 საიტზე Wayback Machine.
**მიქელ პარეხელის ცხოვრება** — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, მიქელ პარეხელის შესახებ. თხზულება არ შემონახულა, თუმცა მისი დაწერის თარიღად ვარაუდობენ IX საუკუნის მეორე ნახევარს, გამომდინარე იქედან, რომ მიქელ პარეხელი მოხსენიებულია „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებასა" და „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში". იგი სერაპიონ ზარზმელის უფროსი თანამედროვე ყოფილა. თხზულება ხელთ ჰქონია ბასილი ზარზმელს, როდესაც ის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებას" წერდა და, როგორც ჩანს, იქიდან რამდენიმე ცნობა ამოუღია; ასევე, ხელთ ჰქონია ის გიორგი მერჩულესაც, როდესაც „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებას წერდა". მკვლევართა ვარაუდით, უდაოა, რომ გრიგოლ ხანძთელისა და სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების მიქელი ერთი და იგივე პიროვნებაა: ორივე თხზულების მიქელს ჰყავს მოწაფე ბასილი, ორივე მიქელი აშენებს პარეხს, სადაც სიკვდილის შემდეგ იმარხება კიდეც. ამას არ ეწინააღმდეგება ის მცირეოდენი განსხვავება, რომელიც ამ ორი ცხოვრების თხრობათა შორისაა: „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების" მიხედვით, მიქელი პირველად მოღვაწეობდა ოპიზაში და აქედან დაემკვიდრა იგი პარეხში, „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში" კი ოპიზა ამ შემთხვევაში სულაც არაა ნახსენები – მიქელი მიძნაძორს შემდგარა ბერად, იქიდან ხანძთაში მისულა გრიგოლთან, რომლის განზრახვით და რჩევით პარეხში დამკვიდრებულა. „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრების" ავტორი მოგვითხრობს იმას, რაც მას სხვებისაგან გაუგონია – „ესე სიტყუაჲ მამათა მიერ მოვალს ჩუენდაო", ამბობს ის, და ამ შემთხვევაში, შესაძლოა, გადმოცემით თხზულებაში შესაძლოა, ისეთი ანაქრონიზმებიც შერეულიყო, როგორიცაა ცნობა მიქელის შიო მღვიმელის მოსწავლეობაზე. გიორგი მერჩულეს, გრიგოლ ხანძთელის ბიოგრაფს, როგორც ხანძთის მოღვაწეს, უფრო ნამდვილი ცნობები ჰქონია. მკვლევართა ვარაუდით, მიქელი სერაპიონზე ადრე უნდა გარდაცვლილიყო, არა უადრეს IX საუკუნის 70-იანი წლების დასაწყისისა. „სწავლანი, ნიშნი და სასწაულმოქმედებანი მისნი", ესე იგი მისი ცხოვრება, ამბობს ბასილი ზარზმელი, „აღწერეს მოწაფეთა მისთა".

ლიტერატურა
----------

* *კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 107-108.
**მინისტრ-პრეზიდენტი** (გერმ. *Ministerpräsident*) — მთავრობის თავმჯდომარე ზოგიერთ ევროპულ ქვეყანაში ან ქვეყნის რეგიონში. ის არის პრემიერ-მინისტრის ან პირველი მინისტრის ალტერნატიული ტერმინი და ძალიან ჰგავს წოდებას „მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი".

გერმანულად სიტყვა ნიშნავს „მინისტრების პრეზიდენტი". ასე რომ „მინისტრ-პრეზიდენტი" არის უფრო ზუსტი თარგმანი.

ავსტრია
-------

1867-1918 წლებში მთავრობის პირველი მინისტრს ეწოდებოდა მინისტრ-პრეზიდენტი. მანამდე კი - სახელმწიფოსკანცლერი. დღეს მთავრობი მეთაურს ჰქვია ბუნდესკანცლერი (ფედერალური კანცლერი).

ბელგია
------

ტერმინი ასევე გამოიყენება ბელგიაში, რეგიონის ან ენობრივი საზოგადოების მთავრობის მეთაურის აღნიშვნისას.

გერმანია
--------

იოჰანეს რაუ, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიას მინისტრ-პრეზიდენტი (1978–1998 წლებში)
*მინისტრ-პრეზიდენტი* არის გერმანიის ფედერალური მხარის მთავრობის მეთაური. 

ზოგადად კონსტიტუციური პოზიციით მინისტრ-პრეზიდენტი ფედერალურ მხარეში ძალიან ჰგავს კანცლერს ფედერალურ დონეზე. იგი აირჩევა ლანდტაგის მიერ. იგი თავის მთავრობის რამდენიმე მინისტრთან ერთად წარმოადგენს ფედერალურ მხარეს ბუნდესრატში. აქედან გამომდინარე იგი შეიძლება იყოს ძალიან გავლენიანი ფედერალურ სტრუქტურებში. 

**შენიშვნა**: ყველა ფედერალური მხარის მთავრობის მეთაურს ეწოდება მინისტრ-პრეზიდენტი გარდა ბერლინის, ბრემენის და ჰამბურგისა. იქ მხარის მმართველებს უწოდებენ მმართველ ბურგომინისტრს ბერლინში, ბურგომინისტრს და სენატის პრეზიდენტს ბრემენში და პირველ ბურგომინისტრს ჰამბურგში. მათ აქვთ იგივე ფუნქციები რაც მინისტრ-პრეზიდენტს.

ნიდერლანდები
------------

ნიდერლანდებში პრემიერ-მინისტრს ოფიციალურად ეწოდება მინისტრ-პრეზიდენტი, მაგრამ ჩვეულებრივ პრემიერი გამოიყენება. მისი ფუნქციები განსაზღვრულ იქნა კონსტიტუციაში 1848 წელს (მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი). წოდება მინისტრ-პრეზიდენტი ოფიციალურად გამოიყენება 1945 წლიდან.

ნორვეგია
--------

ნორვეგიაში ვიდკუნ კვისლინგი მთავრობის თავმჯდომარე 1942-45 წლებში გერმანული ოკუპაციის დროს იწოდებოდა მინისტრ-პრეზიდენტად (ნორგეგიულად *ministerpresident*).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მთავრობის თავმჯდომარეები |
| --- |
|  |
| 

კანცლერი **·** 
მთავარი მინისტრი **·** 
პირველი მინისტრი **·** 
მინისტრ-პრეზიდენტი **·** 
პრემიერი **·** 
აღმასრულებელი საბჭოს პრეზიდენტი **·** 
მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი **·** 
მთავრობის პრეზიდენტი **·** 
პრემიერ-მინისტრი **·** 
ტიშეკი
 |

 |
**ზუგდიდის ბანკის ძარცვა** — საქართველოს ბანკის ქალაქ ზუგდიდის ფილიალის დაყაჩაღების მცდელობა და მძევლების აყვანის სიტუაცია, რომელიც ქალაქ ზუგდიდში მოხდა 2020 წლის 21 – 22 ოქტომბერს. 21 ოქტომბერს, შუადღეს, საქართველოს ბანკში შეიარაღებული თავდამსხმელი შეიჭრა და მძევლები აიყვანა.

შეიარაღებული თავდამსხმელი ნახევარ მილიონ დოლარს, ვერტმფრენს ან მანქანას და მძევლებთან ერთად ტერიტორიის უსაფრთხოდ დატოვების გარანტიას ითხოვდა. თავდამსხმელი მძევლის შუამავლობით ტელევიზიებს ვიდეოზარით დაუკავშირდა. მოთხოვნების შესასრულებლად თავდამსხმელმა პოლიციას 2 საათი მისცა. თავდამსხმელის მიერ მოთხოვნილი დრო 6 საათზე ამოიწურა.

მას მოთხოვნილი 500 000 დოლარი ინკასაციის მანქანით მიუტანეს. სავარაუდოდ, მოთხოვნილი თანხა სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სამხარეო პოლიციის უფროსმა ავთანდილ გალდავამ გადასცა. სწორედ, გალდავა გაჰყვა ორ მძევალთან ერთად გამტაცებელს. ამ სამი მძევლის გარდა თავმდასხმელმა ყველა გაათავისუფლა, რის შემდეგაც „საქართველოს ბანკის" შენობა მძევლებთან ერთად დატოვა. შენობის დატოვების დროს ხელები აწეული ჰქონდა და სავარაუდოდ ხელში ხელყუმბარა ეკავა.

22 ოქტობერს 04:48 წუთზე შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ ყველა მძევალი თავისუფალია და სამართალდამცველები ინტენსიურ რეჟიმში აგრძელებენ ოპერატიულ-საგამოძიებო და სამძებრო ღონისძიებებს დამნაშავის დაკავების მიზნით.

გავრცელდა ინფორმაცია, რომ დამნაშავე შესაძლოა ოკუპირებულ აფხაზეთში აპირებდა გადასვლას. აფხაზეთის დე ფაქტო უშიშროების საბჭოს მდივნის, სერგეი შამბას განცხადებით, თუ დამნაშავემ, რომელმაც ზუგდიდში ბანკზე თავდასხმა განახორციელა, „საზღვარი" გადაკვეთა, სოხუმი მას თბილისს გადასცემს.

25 ოქტომბერს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გაავრცელა განცხადება, რომლის თანახმადაც, დამნაშავე იდენტიფიცირებულია. თუმცა, უწყებას არ დაუსახელებია მისი სახელი და გვარი. შსს-მ ასევე მოუწოდა მედიას, „არ გაავრცელონ ინფორმაცია დამნაშავის ვინაობაზე, რადგან ეს ხელს შეუშლის მიმდინარე საგამოძიებო ღონისძიებებს".

26 ოქტომბერს სპეციალურ ბრიფინგზე შს მინისტრის მოადგილე ვლადიმერ ბორცვაძემ განაცხადა, რომ თავდამსხმელი იდენტიფიცირებულია და მისი სახელი ბადრი ესაბუაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტფილისის ბანკის ძარცვა

სქოლიო
------

1. 1 2  ზუგდიდში ბანკზე თავდამსხმელი ბადრი ესებუაა – შსს. *Netgazeti* (2020-10-26). ციტირების თარიღი: 26 ოქტომბერი, 2020.
2. 1 2 3  ყველა მძევალი თავისუფალია, თავდამსხმელი გაიქცა — რა ხდებოდა ზუგდიდში. *on.ge* (2020-10-22). ციტირების თარიღი: 22 ოქტომბერი, 2020.
3. ↑  „სამი კაცის გარდა ყველანი გამოგვიშვეს" – მძევალი დაკითხვაზე გადაიყვანეს. *mcm.ge* (2020-10-21). ციტირების თარიღი: 22 ოქტომბერი, 2020.
4. ↑  გამტაცებელს მძევლებთან ერთად გაჰყვა სამხარეო პოლიციის უფროსი ავთანდილ გალდავა. „რადიო თავისუფლება". *radiotavisupleba.ge* (2020-20-21). ციტირების თარიღი: 22 ოქტომბერი, 2020.
5. ↑  შეიარაღებულმა პირმა ზუგდიდში „საქართველოს ბანკის" შენობა დატოვა. *imedinews.ge* (2020-10-21). ციტირების თარიღი: 22 ოქტომბერი, 2020.[*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  სერგეი შამბა — თუ ბანკზე თავდამსხმელმა საზღვარი გადმოკვეთა, სოხუმი მას თბილისს გადასცემს. *interpressnews.ge* (2020-10-22). ციტირების თარიღი: 22 ოქტომბერი, 2020.
7. ↑  ზუგდიდში ბანკზე თავდამსხმელი პირი იდენტიფიცირებულია – შსს. *Netgazeti* (2020-10-25). ციტირების თარიღი: 25 ოქტომბერი, 2020.
**მიქელ პარეხელი** — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 მაისი, ახალი სტილით — 9 ივნისი. პარეხის მონასტრის ამშენებელი და მისი პირველი წინამძღვარი.

ცხოვრება
--------

ღირსი მიქელ პარეხელი წარმოშობით შავშელი იყო, სოფელ ნორგიალიდან. გავრცელებული შეხედულებით, მიქელ პარეხელი ცხოვრობდა IX საუკუნეში. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით - VI-VII საუკუნეებში. იგი მიძნაძორს აღიკვეცა მონაზვნად და იქ მოღვაწეობდა. ცნობილია რომ ის იყო ერთ-ერთი უდიდესი ასკეტი და ამასთანავე მისი ქვეყნის აღორძინებისთვის მებრძოლი მამა. ერთხანს ოპიზის მონასტერში მოღვაწეობდა. როცა ხანძთაში მოღვაწე ბერთა შესახებ გაიგო, იქ ჩავიდა, პარეხს დაემკვიდრა და, ღვთის მოწოდებით, კაცთაგან მიუვალ, კლდოვან ადგილას თავის მოწაფესთან ერთად აუშენებია მცირე ეგვტერი და ძმათა საცხოვრისი მოუწყია.

თვითონ მარტომყოფობას ეძიებდა და ღვთივსათნოდ ცხოვრობდა. მას მრავალი მოწაფე ჰყავდა, მიქელ პარეხელის მოწაფეთა შორის ცნობილი ყოფილან ბასილი და მარკელაოზი, აგრეთვე ზარზმის მონასტრის დამაარსებელი სერაპიონ ზარზმელი (ხს. 18 ოქტომბერს). 

ღირსი მიქელი დიდხანს მოღვაწეობდა პარეხში, აღესრულა ღრმა მოხუცებულობაში, დამარხეს მის მიერ დაარსებულ სავანეში.

ლიტერატურა
----------

* *ინგოროყვა პ.*, გიოპრგი მერჩულე, თბ. 1954
* *კეკელიძე კ.*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960
* *ბოგვერაძე ა.*, ქსე, ტ.7 , გვ. 28-29, თბ. 1984
* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი", თბილისი, 2004 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღირსი მიქელ პარეხელი
**ნაბაკევის ჯვარცმის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ნაბაკევში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი.

"ჯვარცმის" სახელობის ეკლესია წარმოადგენს მცირე ზომის დარბაზულ ნაგებობას. ეკლესიის სამშენებლო მასალაში სხვადასხვა ქრონოლოგიური ფენა განირჩევა. თავდაპირველად ნაგები იყო ბაცი ყვითელი და მოთეთრო ნაცრისფერი თლილი კვადრებით დუღაბზე. ქვების ზომის სხვადასხვაობის მიუხედავად წყობის რიგებში თარაზულობა იგრძნობა. რიგებს შორის დარჩენილი ადგილები შევსებულია მცირე ზომის თლილი ქვით. ასეთი წყობა შემორჩენილია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელზე. ამავე კედლებზე მოპირკეთება ნაწილობრივ შეცვლილია აგურით და ფლეთილი ქვით. მცირე შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა აბსიდით. მასში, ცენტრში გაჭრილია ორი სარკმელი ვერტიკალური მიმართულებით. ზედა, მაღალი არქიტრავულია, ქვედა მცირე, შეისრული თაღით გადახურული. ერთი სწორკუთხა სარკმელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელში. მისი ფორმა შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. გრძივ კედლებსა და აბსიდაში ნიშებია გაკეთებული. შესასვლელი დატანებული აქვს დასავლეთიდან. ინტერიერის კედლები შელესილშებათქაშებულია და მოხატულია. იქ, სადაც ბათქაში ჩამოცვენილია განირჩევა მოხატულობის ორი ქრონოლოგიური ფენა. ზედა უფრო გვიანდელი ფენა მოხატულია ბიბლიური სიუჟეტებით და იმ პირთა გამოსახულებებით, რომლებიც იყვნენ ამ ეკლესიის ხელმეორედ აღმშენებელნი. ფერადოვან გამაში სჭარბობს შინდისფერი, მოყავისფრო, ლურჯი, ფონები - თეთრი მოხატული ტალღისებრი, წყვეტილი ხასიათის ორნამენტით. ადრინდელი პერიოდის მხატვრობა გამოირჩევა მინიატურული შესრულებით. შავი ფონი დაფარულია პეიზაჟებით, არქიტექტურული ნაგებობებით. მოხატულობა ფრიზულად მიუყვება კედლებს. სიუჟეტები გამოიყოფა რეგისტრების საშუალებით. ფასადები სადაა. დეკორატიული ელემენტებიდან აღსანიშნავია ვერძის თავის გორელიეფური გამოსახულება დასავლეთ ფასადზე. და სარკმლის მოჩარჩოება ლილვით. კარის პორტალის მორთულობა შერჩენილია მარჯვენა ქვედა კუთხეში, აქ გამოყენებულია შეწყვილებული სვეტნარის მოტივი დაღარული ლენტოვანი წნულით. სვეტნარი დასრულებულია მანჟეტებით. ამავე კედლის ჩრდილოეთ მხარეს წყობაში ჩატანებულია სარკმლის მორთულობის ორნამენტული დეტალი. ჩრდილოეთ ფასადის აღმოსავლეთ კუთხეში ჩასმულია ჩუქურთმიანი ქვის ფრაგმენტი. დასავლეთ ფასადს ნაწილობრივ ფარავს დაბალი სწორკუთხა მინაშენი, გარედან იგი უსახურია, ინტერიერის კედლებზე კი შემორჩენილია მინიატურული მხატვრობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10273
**მტვრის მარცვალი** — თესლოვან მცენარეთა მამრობითი გამეტოფიტი. წარმოიქმნება მიკროსპორანგიუმში მიკროსპორადან. განვითარებას ამთავრებს დამტვერვის შემდეგ; შიშველთესლოვნებში — თესლკვირტის სამტვრე კამერაში, ფარულთესლოვნებში — ბუტკოს დინგზე მოხვედრის შემდეგ. მტვრის მარცვლის გარსები (გარეთა — ეგზინა, შიგნითა — ინტინა) ძირითადად შედგება პექტინოვანი ნივთიერებისა და უჯრედისისაგან. ეგზინას აქვს გათხელებული ებნები ან ხვრელები, ე. წ. აპერტურები — ღარები ან ფორები, საიდანაც მტვრის მილი გამოიზრდება.

თესლოვან მცენარეთა უმეტესობის მტვრის მარცვლები მარტოულია (მონადები). ზოგჯერ მიკროსპორები და მათგან განვითარებული მტვრის მარცვლები შეერთებულია და ქმნის დიადებს (ორ-ორი), ტეტრადებს (ოთხ-ოთხი), პოლიადებს (8, 12, 16, 32) ან პოლინიებს (ერთი ან ორი ბუდის მტვრის მარცვლები მთლიანად შეზრდილია). მტვრის მარცვლის ფორმა, ზომა და აღნაგობა სახეობრივ თავისებურებას შეადგენს და ამდენად, მათ მორფოლოგიურ შესწავლა (პალინოლოგია) დიდი მნიშვნელობა აქვს სისტემატიკისათვის. ეგზინის მდგრადობის გამო დანალექ ქანებში კარგად ინახება მტვრის მარცვლები, რომელთა ანალიზსაც ფართოდ იყენებენ პალეობოტანიკურ კვლევაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 185.