recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ღიჭა** (ლათ. Sonchus) — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ერთ, ორ ან მრავალწლოვანი ბალახებია, ზოგჯერ ნახევრად ბუჩქები. შეიცავენ რძეწვენს. მთლიანი ან ფრთისებრ დაყოფილი ფოთლები აქვთ. კალათაში ყველა ყვავილი ორსქესანია, ენისებრი ყვითელი, კალთები საერთო ყვავილედს ქმნიან, ნაყოფი ქოჩრიანი თესლურაა. 

70-მდე სახეობა ევრაზიასა და აფრიკაშია გავრცელებული. საქართველოში გავრცელებული 4 სახეობიდან ორი — *S. asper* და *S. oleraceus* ერთწლოვანი ბალახებია; ბაღების, ბოსტნების, იშვიათად ნათესების ფართოდ გავრცელებული სარეველებია. მათი ნორჩი ფოთლები და გასუფთავებული ღეროები იჭმება. კარგი თაფლოვანი მცენარეებია. *S. ketzkhovelii* კავკასიის ენდემური მრავალწლოვანი მცენარეა, გვხვდება მთის ველებზე (თანამედროვე წყაროებით იგივეა რაც *Sonchus arvensis* subsp. *arvensis*). *S. palustris* ტენიან-ჭაობიანი ადგილებისა და მდინარეთა ნაპირების ბინადარი მცენარეა, იშვიათად გვხვდება.

ლიტერატურა
----------

* *ივანიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 595.

სქოლიო
------

1. ↑  *Sonchus ketzkhovelii* Schchian. *gbif.org*. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2021
**აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ფადლ ანტიოქიელი** (არაბ. عبد الله بن الفضل بن عبد الله المطران الانطاكي) — XI საუკუნის ქრისტიანი არაბი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ანტიოქიაში, იყო დიაკონი, იღწვოდა არაბულ ენაზე ქრისტიანული საეკლესიო მოძღვრების გავრცელებისათვის. ბერძნულიდან თარგმნა იოანე ოქროპირის, იოანე დამასკელის, ბასილი დიდის, გრიგოლ ნოსელის, გრიგოლ ნაზიანზელის, ისაკ ასურის და სხვათა ეგზეგეტიკური, დოგმატიკური და ასკეტიკური თხზულებები. აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ფადლ ანტიოქიელის ორიგინალური მემკვიდრეობა ძირითადად კითხვა-პასუხის ფორმით დაწერილი დოგმატიკური და მორალურ-დიდაქტიკური ხასიათის ნაწარმოებია („ჭეშმარიტი სარწმუნოების განმარტებანი", 1052; „სულის მაამებელი დიდი და მცირე წიგნები" და სხვა). მისი თხზულებების მნიშვნელოვანი კოლექცია დაცულია სსრკ მეცნიერებატა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ლენინგრადის განყოფილების ხელნაწერთა ფონდში.

ლიტერატურა
----------

* Крачковский И. Ю. „Арабские рукописи из собрания Григория IV", Избр. соч. т. 6, М.-Л. 1960
* Graf G. Geschichte der christichen arabischen Literatur, Bd. 2, Vatican, 1944
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 22.
**ეკალღიჭი** (ლათ. Smilax excelsa) — მცენარე ეკალღიჭისებრთა ოჯახისა. ხვიარა ბუჩქი, რომლის გრძელი, მცოცავი ღეროები მაგარი, წვეტიანი ეკლებით არის დაფარული. ფოთოლი რკალძარღვიანია, ყუნწის ძირში ორი ულვაში აქვს, რომლითაც ეკალღიჭი საყრდენს ემაგრება. ორსახლიანია, ყვავილები მტევნისებრ ქოლგებად აქვს შეკრებილი. ნაყოფი წითელი კენკრაა. 

ფართოდ არის გავრცელებული საქართველოს ტყეებში, სადაც (განსაკუთრებით ჭალის ტყეებში) ძალიან მაღლა აქდის ხეებზე და იმგვარად იხლართება, რომ ხშირად ტყეს გაუვალს ხდის. ჩაის პლანტაციებში ეკალღიჭი სარეველაა. ნორჩ ყლორტებს მხალად ხმარობენ. სამკურნალოა.

ეკალას მომზადების კულტურა იმერეთის რეგიონისთვის არის დამახასიათებელი, სადაც მას მთელი წლის განმავლობაში ინახავენ ოჯახში მოსახმარად. მისგან ამზადებენ მხალს (ფხალს). ამისთვის ეკალას შეურევენ საკაზმს, რომელიც ხშირად შემდეგი მასალისგან შედგება: ნიგოზი, ღვინის ძმარი, მკვახე ყურძენს და ბროჭოლის წვენი, ნიორი, ქინძი, წითელი წიწიაკა, ოხრახუში და მარილი. ზოგჯერ საკაზმს ხმელ სანელებლებს, კამას და ხახვს უმატებენ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 62.

სქოლიო
------

1. ↑  Smilax — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  საქართველოს ადგილწარმოშობასთან დაკავშირებული სასურსათო პროდუქტების ატლასი, რომი, 2019, გვ. 131.
კლარნეტი
**კლარნეტი** (გერმ. Klarinette, ფრანგ. clarinette, იტალ. clarinetto, ლათ. clarus — „მკაფიო ბგერა") — მუსიკალური საკრავი. მიეკუთვნება ხის სასულე საკრავთა ოჯახს. წარმოიშვა სალამურისაგან. თანამედროვე კლარნატს შავი ეკალმუხისაგან, აბაჭონის ხის ან ებონიტისაგან ამზადებენ. საკრავის ზემო ნაწილში ნისკარტისებური, ირიბად თავწაჭრილი სატუჩეა (მუნდშტუკი), რომელზეც მიმაგრებული ლერწმის თხელფირფიტა მთლიანად ხურავს ჰაერის ჩასაბერ ხვრელს. სატუჩეს ეკვრის პატარა კასრი. კლარნეტის ტანზე მოთავსებულია ყველა სახმო და სათითური. საკრავი თავდება ყელმილით. დიაპაზონია მცირე ოქტავის მი-დან მე-3 ოქტავის სოლ-ამდე, კლარნეტის ნაირსახეობებია: ალტის ანუ ტენორის კლარნეტი (ბასეტჰორნი), ბას-კლარნეტი, [[კონტრაბასკლარნეტი]დებილები ხართ🥶🥶🥶🥶🥶🥶🥶😄😭😭🤣😄🥶😄😭🥶🥶🥶🥶🥶😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈😈🚬🇹🇷🚬🇦🇿🚬🇺🇲🚬🏳️‍🌈🚬🇷🇺🇬🇪☦️👍👍😊😊🇬🇪🗿🇬🇪🤝🇬🇪
ვგფვფსრ].

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 544.

სქოლიო
------

1. ↑  კლარნეტი — ხელოვნების ენციკლოპედიური ლექსიკონი
**მხალი** — ბოსტნეული ან მინდვრის მწვანილი, რომლის ფოთლებს ხარშავენ საჭმელად. აგრეთვე ასეთი ბოსტნეულის ან მინდვრის მწვანილისგან დამზადებული საჭმელი.

მხალეული კულტურებია, საჭმელად ვარგისი ისეთი ბალახ-ბაღჩეულობა, როგორიცაა ისპანახი, კეჟერა, ეკალა, ჭარხალი, ჭინჭარი, სატაცური, ღვალო, მჟაუნა, ჯიჯილაყა, დანდური, არჯაკელი და ა.შ. შეჭამანდი მათი მოთუშვა-მოხარშვით და შესაბამისი სანელებლებითა და მწვანილეულით შეკმაზვით მზადდება. გავრცელებულია ასევე მხლის შეჭამანდის პურში ჩართვა (მხლოვანები), მხლოვან კულტურებს ახმობენ საზამთროდ გალებად დაწნულს, იყენებენ სამკურნალოდ.

ხევში მას ხიმხალს, თუშეთში საწებელს, ხოლო იმერეთში ფხალს უწოდებენ. მხალეული განსაკუთრებით მარხვის პერიოდში მოიხმარებოდა. ბალახეულით კვება გავრცელებული იყო ბერ-მონაზვნობაში და მისი მიმდევრები „მძოვრებად" მოიხსენებოდნენ. მხალი და მხალეული ომიანობისა და მოუსავლიანობის დროს ძირითადი საკვების შემცვლელს წარმოადგენდა.

ლიტერატურა
----------

* *გოცირიძე, გიორგი*, კვების ხალხური კულტურა და სუფრის ტრადიციები საქართველოში, თბ.: ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, 2007. — გვ. 12. 386 გვ, ISBN 978-99940-58-22-8.

სქოლიო
------

1. ↑  *გვანცა არჩვაძე*, *მარინა ბოკუჩავა*, *თამარ გელაძე* და სხვ. ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი / ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. ელდარ ნადირაძე ; რედ. როინ მეტრეველი;, თბ.: „მერიდიანი", 2011. — 610 გვ, ISBN 978-9941-10-489-3.
**ჯუმბერ ბერაძე** (დ. 22 ივლისი, 1944, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ხელოვნების მუშაკი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1981). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2015).

1970 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1958 წლიდან ცეკვავდა თბილისის ტრამვაი–ტროლეიბუსების სამმართველოს თვითმოქმედ ქორეოგრაფიულ ანსამბლში. 1962–1982 წლებში იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის მოცეკვავე. შესრულებული აქვს სოლო პარტიები: „ყაზბეგური", „ფარიკაობა", „მხედრული", „ხანჯლური", „შეჯიბრი". 1982–1985 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის გენერალური დირექტორის მოადგილე. 1985–1986 წლებში იყო საქართველოს კულტურის სამინისტროს რესპუბლიკური გაერთიანება „საქატრაქციონის" გენერალური დირექტორი. 1986–1987 წლებში — საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის მთავარი რეჟისორი. 1987 წლიდან იყო ფირმა „მელოდიის" თბილისის განყოფილების დირექტორი.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1971 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1981 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1997 — ღირსების ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯუმბერ ბერაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------





1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1971. №5. გვ. 199
**ალექსანდრე ალანია** (დ. 8 სექტემბერი, 1929 — გ. 21 დეკემბერი, 1995) — ქართველი გეოგრაფი, ინჟინერი და მეცნიერი. 

დაიბადა სოფელ ნოსირში, სენაკის რაიონში. 1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1952 წელს ტაშკენტის ჰიდრომეტეოროლოგიური ცენტრის სპეცკურსი ინჟინერ-სინოპტიკოსის კვალიფიკაციით. გაიარა ასპირანტურის კურსი 1953-1957 წლებში.
მუშაობდა აფხაზეთის და აჭარის ჰიდრომეტეოროლოგიური ცენტრის უფროსად საქმთავარ ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტში. მუშაობდა კოკისპირული სტიქიური წვიმების შედეგების თავიდან აცილების სფეროში. გამოქვეყნებული აქვს 25-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი რომლებშიც მოცემულია ოკეანოლოგიის, მეტეოროლოგიის, ჰიდროლოგიის, კლიმატოლოგიისა და ბუნების დაცვის აქტუალური საკითხები. იგი მუშაობდა ჰიდროლოგიური, საზღვაო და ამინდის პროგნოზების მეთოდიკის საკითხებზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი, ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 21

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ალანია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლიანა კიკალიშვილი** (დ. 7 აგვისტო, 1951, მარტვილი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი, ექიმი-პათოლოგოანატომი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1999), პროფესორი (2002).

ბიოგრაფია
---------

1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. კვლევის თემა: ღვიძლის სისხლის მიმოქცევიდან დროებითი გამოთიშვის გავლენა ორგანიზმზე ნორმოთერმიის, ნაღვლის შეგუბების, ჰიპოთერმიისა და პრეპარატ „პლაფერონ ლბ"-ით მკურნალობის პირობებში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მორფოლოგიური ცვლილებები ჰეპატოციტებში ღვიძლის სისხლმომარაგებიდან დროებითი გამოთიშვის პირობებში", დაიცვა 1988 წელს.

ჯილდოები
--------

* 2000 — ღირსების მედალი

ბიბლიოგრაფია
------------

* თავისა და კისრის ტოპოგრაფიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია: სახელმძღვანელო, თბილისი, პოლიგრაფი, 2006, გვ. 339

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 152
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5 / შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2003, გვ. 78
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე. თბ. 2012, გვ. 339

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიანა კიკალიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ქალთა გომუსინი
**გომუსინი** — ტრადიციული კორეული ქალის ფეხსაცმელი. ტერმინი აგრეთვე გამოიყენება იმ ქალების აღმნიშვნელ სოციალურ ტერმინად, რომლებიც შეყვარებულების სამხრეთ კორეის სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნებას ელიან. წარმოიშვა სიტყვა „გომსინიდან", რაც ნიშნავს „რეზინის ტარება წინ და უკან" და სიტყვა გომუსინის შემოკლებაა. ვინაიდან სამხრეთ კორეაში ყველა მამაკაცი ვალდებულია 2 წლის ვადით ჯარში იმსახუროს, გომსინის კორეელ ქალებში პოვნა არცისე რთულია.

გომუსინი — რეზინისაგან დამზადებული ტრადიციული კორეული ფეხსაცმელი პირველად მე-20 საუკუნის დასაწყისში გამოჩნდა და მისი სუფთად შენარჩუნება უფრო მარტივი იყო, ვიდრე დანგიეს და ჯიპსინის (ჩალის ფეხსაცმელი), რამაც მისი პოპულარობის გაზრდა გამოიწვია.

სქოლიო
------

1. 1 2  'Putting on gomusin backwards'. ციტირების თარიღი: 2015-11-08.
2. ↑  [박수찬의 軍 군인 남친 기다리는 '곰신'의 애환, "보고 싶어요"]. ციტირების თარიღი: 2015-12-07.
3. ↑  Retro Korean industrial designs hit NY. ციტირების თარიღი: 2015-12-07.
4. ↑  '고무신' - 네이트 백과사전.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-10. ციტირების თარიღი: 2015-12-15.
**მარიამ გრიგალაშვილი** (დ. 10 დეკემბერი, 1918, წრომი — გ. 1998) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1936 წელს დაამთავრა თბილისის მეორე სამედიცინო ტექნიკუმი. 1941 წელს თბილისის სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტი.

1941–1943 წლებში მუშაობდა ჭიათურის პოლიკლინიკაში ექიმ–სტომატოლოგად. 1943 წლიდან მსახურობდა 2019–ე სპეციალიზებულ საველე ევაკოჰოსპიტალში ყბა–სახის ქირურგად ვოლხოვის, ლენინგრადის, ბალტიისპირეთისა და ბელორუსიის ფრონტებზე. 1946–1947 წლებში დემობილიზაციის შემდეგ მუშაობდა თბილისის სტომატოლოგიურ საავადმყოფოში ექიმ–ორდინატორად, ქირურგად. 1947–1951 წლებში სწავლას აგრძელებს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიული სტომატოლოგიის კათედრის ასპირანტურაში, არის რესპუბლიკური სტომატოლოგიური საავადმყოფოს ექიმი–ორდინატორი, ქირურგიული სტომატოლოგიის კათედრის გამგე. 1953–1985 წლებში იყო სტომატოლოგიური ფაკულტეტის დეკანი. 1962 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტის ქირურგიული სტომატოლოგიის კათედრის ასისტენტი, 1970 წლიდან კი დოცენტი. 1979 წელს დაინიშნა ბავშვთა ასაკის სტომატოლოგიის კათედრის გამგეთ. 1984 წლის 30 მარტს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის საბჭოს სხდომაზე როგორც გამონაკლისს, მიენიჭა პროფესორის წოდება. ა

1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კბილებისა და ყბების ძვლების სტრუქტურის მდგომარეობა სხივური ზემოქმედების პირობებში."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ.. 2000 გვ. 80
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 3/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი თბ. 2001 გვ. 54

ბიბლიოგრაფია
------------

* კბილებისა და ყბების ძვლების სტრუქტურის მდგომარეობა სხივური ენერგიის ზემოქმედების პირობებში - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1966 გვ. 57

ჯილდოები
--------

* 1998 - ღირსების ორდენი
* სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი
* წითელი ვარსკვლავის ორდენი
* მედალი „შრომითი მამაცობისთვის"
* მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის"

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ.. 2000 გვ. 80
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 3/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი თბ. 2001 გვ. 54

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარიამ გრიგალაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სატპურა** (ინგლ. Satpura Range) — მთიანეთი ინდოეთში. დეკანის ზეგნის ნაწილი. ადმინისტრაციულად ვრცელდება მადჰია-პრადეშის, მაჰარაშტრის, ჩატისგარჰისა და გუჯარათის შტატების ტერიტორიაზე. გადაჭიმულია დაახლოებით 900 კმ-ზე. მაქსიმალური სიმაღლე 1350 მ (მთა დჰუპგარჰი). განფენილია მდინარეების ნარმადისა და ტაპტის ხეობებს შორის.

ჩრდილოეთ ნაწილშია მაჰადეო, აღმოსავლეთით მაიკალა, ხოლო დასავლეთით რაჯპიპლა. აგებულია უმეტესწილად ბაზალტური ლავებით გადაფარებული კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებითა და კვარციტებით. მწვერვალები ხშირად პლატოსებრია, სამხრეთი კალთები ციცაბოა, ჩრდილოეთი უფრო დამრეცი. კალთები ძლიერაა დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით.

მთიანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთებზეა მარგანეცისა და ქვანახშირის საბადოები. დასავლეთ ნაწილში იზრდება ტექტონა. მაჰადეოში განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. სატპურის მთიანეთის ფარგლებშია კურორტი პაჩმარჰი და ქალაქი ჩჰინდვარა.

სქოლიო
------

1. ↑  M.S. Kohli. Mountains of India: Tourism, Adventure and Pilgrimage, 2002
2. 1 2  Satpura Range Written and fact-checked by The Editors of Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 7642825-4
* VIAF: 244778531
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 244778531

 |
**ნელი გოფმანი** (დ. 1917, თბილისი — გ. 2005) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ქიმიკოსი.

1940 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი.

1941-1944 წლებში გოფმანების ოჯახი გაასახლეს ჯერ ყაზახეთში, ხოლო შემდეგ ბოლნისის რაიონში. 1945 წელს დაბრუნდა საქართველოში და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ლითონისა და სამთო ქიმიის ინსტიტუტის სილიკატების ლაბორატორიაში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად დაიწყო მუშაობა. 1946-1998 წლებში ის საქართველოს პოლიტექნუკური ინსტიტუტის ელექტროქიმიის კათედრაზე მოღვაწეობდა და თავის ნიჭსა და უნარს არ იშურებდა ქვეყნისათვის საჭირო პროფესიული და სამეცნიერო საკითხების გადაჭრაში. მისი სამეცნიერო მიმართულება ელექტროქიმიური ტექნოლოგია იყო და ამ სფეროში გამოქვეყნებული აქვს 80-მდე ნაშრომი, სახელმძღვანელო. მისი კვლევის შედეგები დანერგილია მაგნიუმის ჰიდტოელექტრომეტალურგიულ წარმოებაში. წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ქალაქის საწარმოთა გალვანოტექნიკოს-ინჟინრების სემინარებს, კითხულობდა ლექციებს სხვადასხვა ქარხნის თანამშრომლებისათვის.

ბიბლიოგრაფია
------------

* გამოყენებითი ელექტროქიმია : დენის ქიმიური წყაროების, ლითონთა კოროზიისა და გალვანოტექნიკის ლაბორატორიული პრაქტიკუმი - თბილისი, განათლება, 1973, გვ. 356

ჯილდოები
--------

* 1977 - პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები, თბილისი 2008, გვ. 41-42

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნელი გოფმანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ოიამა იკუო
**ოიამა იკუო** (იაპონ. 大山 郁夫; დ. 20 სექტემბერი, 1880, ვაკასანო, აკაჰოს მაზრა, ჰიოგის პრეფექტურა — გ. 30 ნოემბერი, 1955, ტოკიო) — იაპონიის საზოგადო მოღვაწე. 1905 დაამთავრა ვასედას (ტოკიო)  უნივერსიტეტის პოლიტიკურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1906-იდან ვასედას უნივერსიტეტის მასწავლებელი, 1915-იდან პროფესორი. 1926—1928 მუშურ-გლეხური პარტიის, 1929—1931 ახალი მუშურ-გლეხური პარტიის თავმჯდომარე. 1932 ემიგრაციაში წავიდა აშშ-ში, სადაც სამეცნიერო მუშაობას ეწეოდა ჩრდილოეთ-დასავლეთ უნივერსიტეტში (ევანსტონი). 1947 დაბრუნდა იაპონიაში. დიდი როლი ითამაშა იაპონიაში მშვიდობის II ეროვნული კონგრესის მოწვევაში (1949 წლის აპრილი). 1950-იდან მშვიდობის დაცვის იაპონიის კომიტეტის თავმჯდომარე. 1951-იდან მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს ბიუროს წევრი. ატომური და წყალბადის იარაღის აკრძალვისათვის I საერთაშორისო კონფერენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი (ჰიროსიმა, 1955 წლის აგვისტო). 1930—1932 და 1950—1955 იაპონიის პარლამენტის დეპუტატი. „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისათვის" საერთაშორისო ლენინური პრემიის ლაურეატი (1951).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 506.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* CiNii: DA01760360
* GND: 1034542605
* ISNI: 0000 0000 8211 4853
* LCCN: n81033717
* NDL: 00063929
* SUDOC: 166666815
* VIAF: 28390701
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 28390701

 |
**ელდარ ალექსანდრეს ძე რიაზანოვი** (რუს. Эльда́р Алекса́ндрович Ряза́нов; დ. 18 ნოემბერი, 1927 — გ. 30 ნოემბერი, 2015) — საბჭოთა და რუსი კინორეჟისორი, სცენარისტი, მსახიობი და პოეტი, სსრკ სახალხო არტისტი (1984).

ბიოგრაფია
---------

1950 წელს დაამთავრა კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. მუშაობდა დოკუმენტური ფილმების ცენტრალურ სტუდიაში, შემდეგ — „მოსფილმში". ძირითადად დგამს კომედიებს. ამ ჟანრის პირველი ფილმია „საკარნავალო ღამე" (1956). ავტორია მოთხრობებისა და სცენარებისა, რომელთა მიხედვით შექმნა ფილმები: „უფრთხილდი ავტომობილს" (1966), „წარმატების ზიგზაგი" (1968), „იტალიელების არაჩვეულებრივი თავგადასავალი რუსეთში" (1973). 1962 წელს შექმნა ჰეროიკული კომედია „ჰუსარული ბალადა". სახელი მოიხვეჭა აგრეთვე ფილმებით: ბედის ირონია, ანუ გაამოთ (1975), „სამსახურებრივი რომანი" (1977) „ავტოფარეხი" (1979), „სადგური ორისთვის" (1982), „სასტიკი რომანსი" (1984), „აღთქმული ზეცა" (1993). მისი ბოლო ნამუშევრებია: „საძინებლის გასაღები" (2003) „ანდერსონი: სიცოცხლე უსიყვარულოდ" (2006) „საკარნავალო ღამე 2 ან 50 წლის შემდეგ" (2006) და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელდარ რიაზანოვი***

* 

* ოფიციალური საიტი (რუსული)
* 

* ელდარ რიაზანოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* რუსული მოყვარულთა გვერდი


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნასრ ჰამიდ აბუ ზაიდი** (არაბ. نصر حامد أبو زيد; დ. 7 ოქტომბერი, 1943, ტანტა, ეგვიპტე, — გ. 5 ივლისი, 2010, კაირო) — ეგვიპტელი სწავლული, ყურანის ინტერპრეტატორი. 

დაამთავრა კაიროს უნივერსიტეტი (1972). იქვე მოიპოვა დოქტორის ხარისხი არაბისტიკასა და ისლამოლოგიაში (1981). ყურანის აბუზაიდისეულმა განმარტებებმა, განსაკუთრებით მისმა გახმაურებულმა „ისლამური დისკურსის კრიტიკამ" (1995), ფუნდამენტალისტი ისლამისტების გულისწყრომა გამოიწვია. აბუ ზაიდი არ უარყოფდა ყურანის ღვთაებრიობას, თუმცა თვლიდა, რომ ის ამასთანავე „კულტურული პროდუქტი" იყო და, ამდენად, მისი ინტერპრეტაცია VII საუკუნის არაბების კულტურისა და ენის კონტექსტის გათვალისწინებით უნდა მომხდარიყო. აბუ ზაიდი ასევე აკრიტიკებდა პოლიტიკური ძალაუფლების განხორციელებისთვის რელიგიის გამოყენებას. 1993 წელს აბუ ზაიდი რადიკალმა ოპონენტებმა სასამართლოს ძალით განაქორწინეს თავის ცოლს იმ მოტივით, რომ ამგვარი შინაარსის ნაწერების ავტორი აღარ შეიძლებოდა მუსულმანად ჩათვლილიყო, ხოლო არამუსულმანი მამაკაცის მუსულმან ქალზე ქორწინება არაკანონიერი იყო. ამ ინცინდენტმა ინტელიგენციისა და უფლებადამცველების შეშფოთება გამოიწვია. 1995 წლიდან აბუ ზაიდი მეუღლესთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა ნიდერლანდებში, სადაც ის ლექციებს კითხულობდა ისლამზე. პერიოდულად სტუმრობდა ეგვიპტეს. გარდაიცვალა კაიროში 2010 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ნასრ აბუ ზაიდი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
ჰაინრიხ IV და პაპი გრიგოლ VII კანოსაში
**კანოსაში წასვლა** — 1077 წლით დათარიღებული ეპიზოდი შუა საუკუნეების ევროპის ისტორიიდან, დაკავშირებული რომის პაპის გრიგოლ VII–ის და გერმანიის საღვთო რომის იმპერატორის ჰაინრიხ IV-ის ბრძოლასთან.ჰეი შენ პატარა ბიჭო

ისტორია
-------

1073 წელს გრიგოლ ჰილდებრანდმა რომის პაპად არჩევის შემდეგ ახალი წესრიგის დამყარება და ცხოვრებაში გატარება დაიწყო, რომელიც ჩამოყალიბდა მის მიერ შედგენილ პაპების დიქტატში – Dictatus Papae, სადაც აღნიშნული იყო, რომ ყველა მეფე პაპს უნდა დამორჩილებოდა. გრიგოლ VII-მ ისარგებლა ჰაინრიხის მცირეწლოვანებითა და საქსონიის აჯანყებით (1073–1075), აღასრულა ცელიბატის დაკანონება მთელი სასულიერო წოდებისათვის – ეპისკოპოსების ჩათვლით, 1075 წელს კი მან საერო ინვესტიტურის გაუქმების შესახებ დადგენილება გამოიტანა და გერმანიის იმპერატორი საბოლოოდ გადაიმტერა. 

ჰაინრიხ IV-მ პაპის საწინააღმდეგოდ, რამდენიმე პირი ეპისკოპოსად დანიშნა, რასაც გრიგოლ VII-ის მუქარით სავსე ეპისტოლე მოჰყვა. მაგრამ ჰაინრიხმა უკან არ დაიხია, მან ვორმსის საეკლესიო კრებაზე გრიგოლ VII გადაყენებულად გამოაცხადა, პაპს კი რომში შეურაცხმყოფელი წერილი გაუგზავნა – „ჰილდებრანდს, ახლა უკვე არა პაპს, არამედ ცრუ ბერს". ბოლოს კი აღნიშნული იყო: „ჩვენ, ჰაინრიხი, მეფე ღვთის წყალობითა (და არა პაპისა), ყველა ჩვენ ეპისკოპოსებთან ერთად გეუბნებით შენ – გაეცალე, გაეცალე". 

გრიგოლ VII-მ საპასუხოდ მოიწვია ლატერანის კრება და ჰაინრიხ IV ეკლესიიდან განკვეთილად გამოაცხადა, თუმცა, ყველაზე დიდი დარტყმა გერმანიის იმპერატორისთვის ის იყო, რომ პაპმა ჰაინრიხი გერმანიის იმპერატორის ფიცისაგან გაათავისუფლა, რაც საქსონიის აჯანყების შემდეგ დაშოშმინებული ძლიერი ოპოზიციის ახალ გამოსვლას ნიშნავდა. ამასთან ერთად, თუ იმპერატორი განკვეთას ერთი წლის და ერთი დღის განმავლობაში არ მოიხსნიდა, ოპოზიციას ახალი მეფის არჩევა შეეძლო.

ჰაინრიხ IV კანოსას ციხესიმაგრესთან
ჰაინრიხ IV დათმობაზე წავიდა და გადაწყვიტა პაპისთვის პატიება ეთხოვა. ის მცირე ამალასთან ერთად იტალიაში ჩავიდა. პაპი ჩაიკეტა ციხესიმაგრე კანოსაში. 1077 წლის იანვარში, სამი დღის განმავლობაში, ფეხშიშველი, მშიერ–მწყურვალი და მომნანიე ბერის სამოსში გამოწყობილი გერმანიის ამაყი იმპერატორი პაპის აუდიენციას ელოდებოდა. ბოლოს, პაპმა ჰაინრიხი მიიღო, ამ უკანასკნელმა მოინანია, თუმცა, ეს მხოლოდ დიპლომატიური ნაბიჯი იყო, რამაც მას ამოსუნთქვის საშუალება მისცა გერმანელი მთავრების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

საინტერესო ფაქტები
------------------

* „კანოსაში წასვლა" დამამცირებელი კაპიტულაციის აღმნიშვნელ ფრთიან გამოთქმად იქცა ოტო ფონ ბისმარკის რეპლიკის წყალობით, რომელმაც 1872 წელს რაიხსტაგში წარმოთქვა: „ჩვენ არ წავალთ კანოსაში". ამით მან მიანიშნა, რომ გერმანია თავის პოლიტიკას გაატარებდა და არ დაუშვებდა სხვა სახელმწიფოს მხრიდან მის პოლიტიკაში ჩარევას.

* ადოლფ ჰიტლერმა გამოთქმა გამოიყენა ბავარიის მინისტრ–პრეზიდენტ ჰაირიხ ჰელდთან აუდიენციის აღწერისას, რათა ეთხოვა მისთვის გაეუქმებინა ნაცისტური პარტიის აკრძალვა.

ლიტერატურა
----------

* შუა საუკუნეების ისტორია (გურამ კუტალიას რედაქციით), თბ. 2004, გვ. 119–120
* *მარჩელო მიდის კანოსაში*, „ჩვენი მწერლობა", 11 მაისი, 2007, № 10 (36), გვ. 63
**მარია სტადნიკი** (უკრ. Марія Василівна Стадник; დ. 3 ივნისი, 1988) — უკრაინელი (2007 წლამდე) და აზერბაიჯანელი (2007 წლის) ქალი მოჭიდავე. არის ოლიმპიური თამაშების ოთხგზის პრიზიორი.

პირადი ცხოვრება
---------------

სტადნიკი დაიბადა 1988 წლის 3 ივნისს ლვოვში, უკრაინის სსრ-ში, საბჭოთა კავშირში დაიბადა. დაქორწინებულია უკრაინელ მოჭიდავეზე ანდრეი სტადნიკზე. მისი რძალი, იანა რატიგანი, ასპარეზობს იმავე წონით კატეგორიაში, რომელშიც მარია.

კარიერა
-------

2006 წელს დოპინგის ტესტზე ჩავარდნის გამო დისკვალიფიცირებული იქნა 1 წლით.

ასპარეზობს თავისუფალი სტილის ჭიდაობაში, – 48 კგ წონით კატეგორიაში. 2008 წელს მოიგო ტამპერეში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. ამავე წელს მოიგო ბრინჯაოს მედალი პეკინში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

სტადნიკა მოიგო 2009 წლის ევროპის ჩემპიონატი, რომელიც ვილნიუსში გაიმართა. ამავე წელს მოიგო ჰერნინგში გამართული მსოფლიო ჩემპიონატი. 2019 წელს მოიგო ნურ-სულთანში გამართული მსოფლიო ჩემპიონატი და 2011 წელს დორტმუნდში გამართული ევროპის ჩემპიონატი. 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, რომელიც ლონდონში ჩატარდა, მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

2016 წელს რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიაში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

2018 წელს 50 კგ წონით კატეგორიაში კლიპანის ღია პირველობაზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. 2021 წელს სტადნიკმა მოიგო ვარშავაში გამართული პოლონეთის ღია პირველობა.

2017 წელს მოიგო ისლამის სოლიდარობის თამაშები. ფინალში დაამარცხა თურქი მოჭიდავე ევინ დემირჰანი.

სტადნიკი არის ევროპის 8-გზის ჩემპიონი. 2008 წელს ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა ფრანგი ვანესა ბუბრიემი. 2009 წელს ზედიზედ მეორედ მოიგო ევროპის ჩემპიონატი. ამჯერად მან ფინალში რუმინელი ესტერა დობრე დაამარცხა. 2011 წელს, დორტმუნდში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში სტადნიკმა დაამარცხა უკრაინელი ხრისტინა დარანუცა. 2014 წელს ვანტააში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა უკრაინელი ნატალია პულკოვსკა. 2016 წელს, რიგაში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა რუმინელი ალინა ვუკი. 2018 წლიდან შეიცვალა წონითი კატეგორიაში, 48 კგ წონითი კატეგორია ჩაანაცვლა 50 კგ წონითმა კატეგორიამ. 2017 წელს ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა ილონა სემკივი. 2018 წლის ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა რუმინელი ალინა ვუკი. 2021 წელს ვარშავაში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში დაამარცხა ბულგარელი მოჭიდავე მილენა სელიშკა.

არის ევროპული თამაშების ორგზის გამარჯვებული. 2015 წლის ევროპული თამაშების ფინალში დაამარცხა ბულგარელი ელიცა იანკოვა. 2019 წელს ევროპული თამაშების ფინალში დაამარცხა უკრაინელი მოჭიდავე ოქსანა ლივაჩი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Olympedia

სქოლიო
------

1. 1 2  Mariya Stadnik
2. ↑  Mariya Stadnik at beijing2008.cn.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-09-08. ციტირების თარიღი: 2021-10-02.
3. ↑  Mariya Stadnyk at london2012.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-01. ციტირების თარიღი: 2016-08-21
4. ↑  Mariya Stadnik at rio2016.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-21. ციტირების თარიღი: 2016-08-21
5. ↑  Results Book. ციტირების თარიღი: 20 December 2020
6. ↑  Rowbottom, Mike (10 June 2021). „Stadnik unstoppable on day one of women's wrestling at Poland Open". *InsideTheGames.biz*. ციტირების თარიღი: 4 July 2021.
7. ↑  2021 Poland Open Results Book. ციტირების თარიღი: 4 July 2021
**დავით და კონსტანტინე** — ძველი ქართული წყაროებით არგვეთის (ზემო იმერეთი, დღევანდელი ხარაგაულის, ზესტაფონის, თერჯოლის, ბაღდათის, ჭიათურის, საჩხერის, ტყიბულის ნაწილები) მთავრები VIII საუკუნის I ნახევარში, მხეიძეთა ფეოდალური გვარიდან.

735 წელს საქართველოს არაბთა ლაშქარი შემოესია მურმან იბნ-მუჰამადის მეთაურობით, მემატიანე აღნიშნავს: „იყვნენ სპანი მისნი უფროს და უმრავლეს ჯალაკთა ეგრისთა". მურვანს ქართველებმა თავისი გულქვობის და სისასტიკის გამო „ყრუ" უწოდეს, მის ლაშქრობაზე მემატიანე წერს „აღარა იპოვებოდა ნაშენები, არცა საჭამადი კაცთა და პირუტყვთა". არაბებმა ქართველთა წინააღმდეგობა დაძლიეს და 735-738 წლებში საკუთარი ბატონობა დაამყარეს, იმერეთში ისინი ფერსათის მთიდან გადმოვიდნენ და არგვეთის სამთავროს მიადგნენ, რომელიც ცალკე სამთავრო იყო, მისი საზღვრები წარმოადგენდა აღმოსავლეთით ლიხის ქედი, სამხრეთით ფერსათის მთები, დასავლეთით რიონი და ჩრდილოეთით კავკასიონი. არგვეთის მთავრებმა უმალვე შეკრიბებს ჯარი. „ხოლო იყვნეს წმიდანი ესე ქალ წულ ხორციელთა და მეცნიერ ძუელისა და ახლისა აღთქმისა, ჭეშმარიტნი და ახოვანნი წყობათა შინა და ბრძოლითა და ორივენი სავსე სულითა წმიდითა" — ასე ახასიათებს მათ მემატიანე. არგვეთელთა ჯარი ფერსათის მთაზე, ხანისწყალზე ჩამოსასვლელთან შეეგება მტრის მოწინავე ლაშქარს და მტერს სასტიკი მარცხიც აწვნია. ამ მარცხმა აღაშფოთა ყრუ და იგი ურიცხვი ლაშქრით თვითონ დაიძრა ქართველთა წიაანააღმდეგ. მტერმა მოახრო მთელი არგვეთი და ასევე მათი რისხვა არ აცდა ციხესიმაგრე „წყალწითელას". წმინდათა ცხოვრებაში ვკითხულობთ: „რამეთუ ყრუსა მურვანსა გამოეღო და ეოხრა და დაეწვა". დამარცხების შემდეგ არგვეთის მთავრები თარეშულად ბრძოლის გზას დაადგნენ და მოულედნელი თავდასხმებით თავზარს სცემდნენ მტერს, ბოლოს ყრუმ ბრძანა ისინი ცოცხლად შეეპყრათ. როგორც მემატიანე ამბობს მურვანი მოიხიბლა მათი გარეგნობით, ამიტომ მათ მან ქრისტეს რწმენის უარყოფა მოსთხოვა, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო. ძმები აწამეს, ხელ-ფეხი შეუკრეს, ქვები დაჰკიდეს, ჯოხებით სცემეს, მათ კი საშინელი წამება ვაჟკაცურად აიტანეს. ამის შემდეგ ისინი ცოცხლად ჩაყარეს „მდინარეს მას ფასონსა, რომელ არს ენითა ქართულითა რიონი".

ქუთათურებმა ამოასვენეს წყლიდან გმირები და ქუთაის-გელათის გზის ახლოს, მდინარე წყალწითელასთან, ყოფილ ხარების ეკლესთან არსებულ აკდამაში დაასვენეს ისინი. ეკლესია მურმან ყრუს დაექცია: „და იყო უკაცურ დარღუცულ ეკლესია". ამიერიდან ამ ადგილს ეწოდა მოწამეთა. დრო გადიოდა, მაგრამ ხალხი არ ივიწყებდა ძმათა მხეიძეთა გმირობას. წამებულთა სახელთა მოსახსენიებლად მონასტერში ყოველწლიურად იმართება სახალხო დღესასწაული „მოწამეთობა ანუ ორწიფობა", ძვ. სტილი 2 ოქტომბერი (ახ. სტილით 15 ოქტომბერი), დღე, როდესაც აწამეს დავითი და კონსტანტინე. ისინი ქართულმა ეკლესიამ წმინდანებად შერაცხა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მოწამეთობა

ლიტერატურა
----------

* ა. მურავიოვი, საქართველო და სომხეთი.
* პ.ვაჭარიძე, მოწამეთა, გამზ.ქუთაისი, 1985 წ
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ.II, გვ 289-გვ 290
* გ.წერეთელი, გამზ.კვალი, 1893 წ. N45
* მ. საბინინი, საქართველოს სამოთხე, გვ 324-330, 333
**ზაქარია ხუროძე** (დ. 26 აპრილი, 1925 — გ. 18 იანვარი, 2005) — ქართველი დირიჟორი და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1984), ღირსების ორდენის კავალერი (1996).

ბიოგრაფია
---------

ზაქარია ხუროძე დაიბადა 1925 წლის 26 აპრილს ქუთაისში. 1948 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1946–1948 წლებში მუშაობდა სიმფონიურ ორკესტრში როგორც კლარნეტისტი. 1952–1954 წლებში — სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორ–ასისტენტი. 1959–1973 წლებში იყო მთავარი დირიჟორი. 1952–1959 და 1978 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი. 1954–1959 წლებში იყო საქართველოს რადიოსა და ტელევზიის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორია. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

1976 წლიდან იყო პროფესორი. მისი რეპერტუარი შეიცავდა კლასიკური მუსიკის მრავალ ნიმუშს. იგი ქართველი კომპოზიტორების ახალი ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელია. 1978 წელს გამოაქვეყნა წიგნი ავტორია „შ. მშველიძის „ზვიადაურის" საშემსრულებლო ექსპოზიცია".

1996 წლის 14 მაისს ზაქარია ხუროძე ქართული საოპერო და საბალეტო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 335 – თბ. 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია ხუროძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ზაქარია ხუროძე. ბიოგრაფიული ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 25 აგვსიტო, 2018.
2. ↑  თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის ეროვნული თეატრის თანამშრომლების ღირსების ორდენით დაჯილდოების შესახებ. ციტირების თარიღი: 25 აგვსიტო, 2018.
„**I'm Going Slightly Mad**" — ბრიტანული როკ-ჯგუფ Queen-ის სიმღერა, დაწერილი ფრედი მერკურის მიერ. წარმოადგენს მეორე სინგლს Queen-ის 1991 წლის ალბომიდან *Innuendo*.

სიმღერა იუმორისტულ ხასიათს ატარებს, მაგრამ არის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ტექსტი ორაზროვანია და ბევრ მინიშნებას აკეთებს ფრედი მერკურის მძიმე ავადმყოფობის შესახებ.

სინგლი 1990 წლის ოქტომბერში ჩაიწერა. ხოლო მუსიკალურმა ვიდეომ ისეთივე პოპულარობას მიაღწია, როგორიც ჯგუფის ყველაზე აღიარებულმა სიმღერებმა Bohemian Rhapsody და I Want to Break Free.

მუსიკალური ვიდეოს აღწერა
------------------------

გადაღება 1991 წლის თებერვალში დაიწყო. ამ დროისთვის ფრედი მერკურის ჯანმრთელობა მკვეთრად გაუარესდა. ვიდეო, როგორც სხვა დანარჩენი ვიდეო „Innuendo"-დან, DoRo Productions-მა გადაიღო. მასში ჯგუფის წევრები უცნაურად არიან ჩაცმულნი და ასევე უცნაურად იქცევიან: გიტარისტი ბრაიან მეი პინგვინად გვევლინება; დრამერი როჯერ ტეილორი სამბორბლიან ველოსიპედს მართავს; ბას-გიტარისტი ჯონ დიკონი ჯამბაზს განასახიერებს, ხოლო ფრედი მერკურის გორილის ფორმაში გადაცმული ადამიანი დასდევს. ჩაცმულობა ამ ვიდეოსთვის შეიმუშავა დაიანა მოსლიმ.

„I'm Going Slightly Mad"Queen-ის ბოლო მუსიკალური ვიდეოა, სადაც ფრედი მერკურის შემოქმედებითი სახე ჩანს. ამ დროისთვის ის ძალიან დასუსტებული იყო შიდსისგან. ვიდეოში იგი ემოციურია, არტისტულია, როდესაც „These Are the Days of Our Lives"-ში მოძრაობაც კი უჭირს. ორივე ვიდეო შავ-თეთრ ტონებშია გადაღებული (ამ ვიდეოში ფერადია მხოლოდ ჯონ დიკონის ჯამბაზის ქუდი და ჭრელი ქსოვილი, რომელსაც მერკური ააფრიალებს), რომელიც ასე მთავრდება: ჯონ დიკონი კიბეზე ადის, შემდეგ ქრება კიბე, შემდეგ კი თვითონ დიკონი და რჩება მხოლოდ ჯამბაზის ფერადი ქუდი.

სიმღერების სია
--------------

7" სინგლი
A. „I'm Going Slightly Mad" – 4:22
B. „The Hitman" – 4:56
12" და CD სინგლი
1. „I'm Going Slightly Mad" - 4:22
2. „The Hitman" - 4:56
3. „Lost Opportunity" - 3:52

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვიდეო YouTube-ზე
* ტექსტი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

სქოლიო
------

1. ↑  Brians Soapbox October 2009. Brianmay.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 ივლისი 2012. ციტირების თარიღი: 11 January 2012
2. ↑  Freestone: "Freddie Mercury starb in meinen Armen" | krone.tv Ohne Maulkorb, mit Dolezal.
3. ↑  Freddie Mercury Memorial Day Montreux 2011 with Diana Moseley and Peter Freestone.
4. ↑  „The Queen Phenomenon". *The Queen Phenomenon*. 1995.
5. ↑  Queen "Innuendo" album and song lyrics. ციტირების თარიღი: 9 December 2020
6. ↑  Queen "Innuendo" album and song lyrics. ციტირების თარიღი: 9 December 2020

თარგი:Queen-ის სიმღერები
არაფორმალური ლოგიკური ცდომილებათარგი:SHORTDESC:არაფორმალური ლოგიკური ცდომილება
**არგუმენტი უნდობლობიდან, დაუჯერებლობიდან**, აგრეთვე ცნობილი, როგორც **არგუმენტი პირადი უნდობლობიდან/დაუჯერებლობიდან**, **აპელირება საღ აზრზე** ან **ღვთაებრივი ცდომილება** — ცდომილება არაფორმალურ ლოგიკაში, რომლის მიხედვითაც თუ წინადადება ეწინააღმდეგება ადამიანის პირად რწმენებსა და შეხედულებებს, ან მისი წარმოდგენა რთულია, იგი აუცილებლად მცდარი უნდა იყოს. 

არგუმენტმა უნდობლობიდან შეიძლება მიიღოს შემდეგი ფორმა:

1. ვერ წარმომიდგენია, როგორ შეიძლება F ჭეშმარიტი იყოს, ამიტომაც F აუცილებლად მცდარია.
2. ვერ წარმომიდგენია, როგორ შეიძლება F მცდარი იყოს, ამიტომაც F აუცილებლად ჭეშმარიტია.

არგუმენტი დაუჯერებლობიდან ხშირად თავს იჩენს ემოციებთან უადგილო მიჯაჭვულობისას, ფანტაზიისა და რეალობის აღრევისას, ცოდნისა და გაგების სიმწირისას, ან შინაგანი ინსტინქტური რეაქციის შედეგად, განსაკუთრებით იმ სიტუაციებში, სადაც დრო შეზღუდულია. ეს არგუმენტი აგრეთვე ხშირად გამოიყენება რისამე ზებუნებრივი წარმოშობის დასასაბუთებლად. აზროვნების ასეთი ფორმა მცდარია, ვინაიდან კონკრეტული ადამიანის უუნარობა, რომ წინადადების ჭეშმარიტება ან მცდარობა წარმოიდგინოს, არ იძლევა არანაირ ინფორმაციას ამ წინადადების ობიექტურ ჭეშმარიტებასა თუ მცდარობაზე.

მაგალითები
----------

* ჰენლონის სამართებელი

სქოლიო
------

1. ↑  კეროლი, რობერტ ტოდ. divine fallacy (argument from incredulity). *სკეპტიკოსის ლექსიკონი*. ციტირების თარიღი: 5 აპრილი, 2013.
2. ↑  Toolkit for Thinking. ციტირების თარიღი: 2017-10-06
3. ↑  Sen, Madhucchanda (2011). *An Introduction to Critical Thinking*.  Pearson Education India. ISBN 9788131734568. ციტირების თარიღი: 2016-11-26.
4. ↑  The Argument from Incredulity: How People Explain What They Don’t Understand – Effectiviology en-US. ციტირების თარიღი: 2019-08-10
**სსიპ ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი** — თეატრი ბათუმში, რომელშიც გაერთინებულია 5 შემოქმედებითი ჯგუფი: საოპერო დასი, სიმფინიური ორკესტრი, კაპელა, ახალგაზრდული მუსიკალური თეატრი და კვარტეტი „ნოტა".

შენობა წარმოადგენს მოდერნისტული-კლასიკური არქიტექტურის სინთეზს. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე. წლის განმავლობაში იმართება როგორც საოპერო, ისე დრამატული სპექტაკლები, კონცერტები, საერთაშორისო ფესტივალები, სახელმწიფო ღონისძიებები, გამოფენები, პრეზენტაციები, კონფერენციები, პრესკონფერენციები და სხვა. მუსიკალური ცენტრის დირექტორია გიორგი მიქელაძე.

### ისტორია

მუსიკალური ცენტრის ჰოლი
1993 წლის 16 მარტის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს №69 ერთობლივი დადგენილებით დაარსდა ბათუმის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი, რომელიც განთავსდა ბათუმის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის შენობაში. პირველი საოპერო სპექტაკლი გაიმართა 1993 წლის 3 ოქტომბერს — ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი", რეჟისორი გაიოზ ჟორდანია. თეატრის პირველი სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო, გამოჩენილი ქართველი ტენორი, თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი ალექსანდრე ხომერიკი. შემდგომ წლებში თეატრს ხელმძღვანელობდა ნოდარ სურმანიძე.

მუსიკალური ცენტრის დარბაზი
ბათუმის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი 2004 წლამდე წარმატებით ახორციელებდა საოპერო და საბალეტო სპექტაკლებს. 

2004 წლის 30 სექტემბრის, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს გადაწყვეტილებით ბათუმის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის, აჭარის სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის, აჭარის სახელმწიფო კაპელისა და ბათუმის ბავშვთა ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი, რომლის დირექტორი იყო თენგიზ ჯაფარიძე, დირიჟორი — დავით მუქერია. 

2011 წელს, ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალურ ცენტრს გადაეცა რეკონსტრუირებული შენობა — „ხელოვნების ცენტრი" (არქიტექტორი — ვახტანგ ხმალაძე).

ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალურ ცენტრში გაერთიანებული შემოქმედებითი ჯგუფები (სიმფონიური ორკესტრი, საოპერო დასი, კაპელა, ახალგაზრდული მუსიკალური თეატრი, კვარტეტი „ნოტა"), რომლებიც მონაწილეობას ღებულობენ საერთაშორისო მუსიკალურ პროექტებსა და ფესტივალებში. ასევე, მუსიკალური ცენტრის საოპერო დასის სოლისტები წარმატებით მოღვაწეობენ ევროპის სხვადასხვა თეატრებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ხელოვნების და მუსიკის ცენტრი — Airgeo.org
* ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრის ისტორია — Adjara.Gov.Ge

სქოლიო
------

1. ↑  ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი. Eventikz.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-11-01. ციტირების თარიღი: 1 ნოემბერი, 2019.
2. ↑  სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი, ბათუმი. Anagi.ge. ციტირების თარიღი: 1 ნოებმერი, 2019.
3. ↑  სსიპ ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი. „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის ერთიანი პორტალი" (12 თებერვალი, 2019). ციტირების თარიღი: 1 ნოემბერი, 2019.
**ირაკლი შიხიაშვილი** (დ. 9 აპრილი, 1972) — ქართველი ინჟინერ-ეკონომისტი, პოლიტიკოსი, ქ. თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარე 2013-2014 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ირაკლი შიხიაშვილი დაიბადა 1972 წლის 9 აპრილს, თბილისში. 1989 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის 106 საშუალო სკოლა; 1996 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მანქანათმშენებლობის მართვის და ეკონომიკის ფაკულტეტი, ინჟინერ-ეკონომისტის კვალიფიკაციით; 1992-1993 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეც-დანიშნულების დივერსიული ასეულის მეთაური (მონაწილეობას ღებულობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ საომარ მოქმედებებში აფხაზეთსა და სამაჩაბლოში) 1999 წლის საპარლამენტო არჩევნებში კენჭი იყარა სამგორის რაიონის მაჟორიტრ დეპუტატად („მრეწველობა გადაარჩენს საქართევლოს"). 2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში სამგორის რაიონის მაჟორიტად დეპუტატად იყარა კენჭი (ბლოკი "ახალი მიმარჯვენეები"). 2004 წლის დეკემბრიდან 2008 წლის სექტემბრამდე მუშაობდა ისანი-სამგორის რაიონის გამგებლის მოადგილედ. 2008 წლის ნოემბრიდან 2010 წლამდე მუშაობდა თბილისის მერიის სამობილიზაციო - საიდუმლო სამსახურის უფროსის მოადგილედ. 2010 წლის მაისიდან არის თბილისის საკრებულოს წევრი, სამგორის რაიონის მაჟორიტარი დეპუტატი, 2012 წლის 11 ოქტომბრიდან ფრაქცია „თავისუფლება"-ს ასევე თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარე. 2013 წლის 27 ივლისიდან 2014 წლის 14 ივლისამდე იყო თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი შიხიაშვილი - საკრებულოს თავმჯდომარე
* ირაკლი შიხიაშვილი - დეკლარაცია

სქოლიო
------

1. ↑  ირაკლი შიხიაშვილი - საკრებულოს თავმჯდომარე. ghn.ge. ციტირების თარიღი: 22 იანვარი, 2019.
2. ↑  თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარედ ირაკლი შიხიაშვილი აირჩიეს. geonews.ge. ციტირების თარიღი: 22 იანვარი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარეები  |
| --- |
|  |
| I მოწვევა | 
* ლადო კახაძე (1998-2002)

 |
|  |
| II მოწვევა | 
* მიხეილ სააკაშვილი (2002-2004)
* ზაზა ბეგაშვილი (2004-2006)

 |
|  |
| III მოწვევა | 
* ზაზა ბეგაშვილი (2006-2008)
* ზაალ სამადაშვილი (2008-2010)

 |
|  |
| IV მოწვევა | 
* ზაალ სამადაშვილი (2010-2013)
* ჯაბა სამუშია (2013) მ/შ
* ირაკლი შიხიაშვილი (2013-2014)

 |
|  |
| V მოწვევა | 
* გიორგი ალიბეგაშვილი (2014-2017)

 |
|  |
| VI მოწვევა | 
* გიორგი ტყემალაძე (2017-2021)

 |
|  |
| VII მოწვევა | 
* გიორგი ტყემალაძე (2021 წლიდან)

 |

 |
**ტანძოთის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი თურქეთის რესპუბლიკაში, ართვინის ილის, არტანუჯის ილჩეში. ციხე არტანუჯისკენ მიმავალ გზას და მთლიანად ხეობას აკონტროლებდა. ტანძოთი ტაოდან არტანუჯისკენ უღელტეხილებით მიმავალ გზების დაცვას უზრუნველყოფდა. ტანძოთის ციხე ხეობაში ამაღლებულ კლდეზეა აშენებული, ერთი შეხედვით, მარტივად ასაღები ჩანს, მაგრამ ციხის უკან მდებარე კონცხი ციხისთვის ერთადერთი სუსტად დაცული მხარეა.

ტოპონიმი
--------

ტანძოთის ძველი სახელი სავარაუდოდ სხულოვანი//სხლუანი უნდა ყოფილიყო. ტანძოთი სომხურ ენაზე მსხლიან ადგილს ნიშნავს. XX საუკუნის 20-იან წლებამდე სოფელი ტანძოთის სახელწოდებით იყო ცნობილი, 1927 წელს სოფელს სახელი კიდევ ერთხელ, ამჯერად თურქულად შეუცვალეს და აიდინქოი დაარქვეს. თუმცა ადგილობრივთა მეხსიერებაში სოფლის ძველი სახელწოდება დანზოთის ფორმით შემონახულია. 

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ანანო ბუბუტეიშვილი.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: 2024-01-7.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უორდროპი**. |

**მარჯორი უორდროპი** (ინგლ. Marjory Wardrop; დ. 11 ნოემბერი, 1869 — გ. 7 დეკემბერი, 1909, ბუქარესტი) — ბრიტანელი სწავლული და მთარგმნელი. პირველმა თარგმნა ქართულიდან ინგლისურ ენაზე „ვეფხისტყაოსანი". მისი ძმა ოლივერ უორდროპი აგრეთვე მთრაგმნელი და მოგზაური იყო.

ბიოგრაფია
---------

განათლება ოჯახში მიიღო. ფლობდა ექვს ენას ფრანგულს, გერმანულს, რუსულს, რუმინულს, იტალიურს და ქართულს. საქართველოს მიმართ ინტერესი გაუჩინა მისი ძმის წიგნმა „საქართველოს სამეფო". 1892 წელს ის რუსეთის იმპერიაში თან გაჰყვა ძმას, ოლივერ უორდროპს, რომელმაც ელჩის მდივნად დაიწყო მუშაობა სანქტ-პეტერბურგში. და-ძმამ იქ გაიცნო პროფესორი ალექსანდრე ცაგარელი. უკვე 1894 წელს მარჯორი უორდროპმა თარგმნა და ლონდონში გამოსცა „ქართული ხალხური ზღაპრები". 1894 წლის დეკემბერში მარჯორი უორდროპი დედასთან ერთად ჩავიდა თბილისში, სადაც უკვე იმყოფებოდა მისი ძმა ოლივერი. უორდროპებმა დეკემბერი თბილისში გაატარეს, ხოლო 1895 წლის იანვარში იმერეთი და გურია მოიარეს. ისინი ბათუმიდან გემით გაემგზავრნენ ოდესაში, იქედან კი ინგლისში. 1895 წელს გამოიცა მის მიერ ნათარგმნი „განდეგილი" ილია ჭავჭავაძისა. 1895 წლის მაისში საცხოვრებლად გადავიდა ქერჩში, სადაც მისი ძმა კონსულად დანიშნეს. და-ძმა 1902 წლამდე ცხოვრობდა ქერჩში. 1896 წლის ივნისში ორდროპმა იმოგზაურა საქართველოში. მოიარა თბილისი, კახეთი, ზემო იმერეთი, საგურამო, გორი. იმავე ზაფხულში ძმასთან ერთად თარგმნა „წმინდა ნინოს ცხოვრება". ამ თარგმანის გამოცემა გაჭიანურდა და ის მხოლოდ 1900 წელს გამოიცა ოქსფორდში. 1900 წელს ძმასთან ერთად შვიდი თვის განმავლობაში ცხოვრობდა ვარშავაში. 1903 წელი ასევე ძმასთან ერთად გაატარა ჰაიტიზე, 1904 წლიდან კი სანქტ-პეტერბურგში იყო. სანქტ-პეტერბურგი ყოფნის დროს, 1904-1906 წლებში მარჯორი უორდროპს მჭიდრო კავშირი ჰქონდა იქ ჩასულ ქართველებთან. 9=1906 წელს ძმასთან ერთად გადავიდა ბუქარესტში, სადაც გარდაიცვალა 1909 წელს.

მარჯორი უორდროპი იყო პირველი ადამიანი, რომელმაც ინგლისურად თარგმნა „ვეფხისტყაოსანი". ვეფხისტყაოსნის თარგმანზე უორდროპი 1891 წლიდან მუშაობდა. თარგმანი მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოსცა მისმა ძმამ ლონდონში, 1912 წელს. ოლივერ უორდროპმა ოქსფორდის უნივერსიტეტში მარჯორი უორდროპის სახელობის ფონდი დააარსა, რომლის მიზანიც სტუდენტებში ქართული ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის შესწავლის სურვილის წახალისება იყო.

ლიტერატურა
----------

* *შარაძე, გ.*, ბედნიერებისა და სათნოების საუნჯე, თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1984.
**გრაიზენი** (გერმ. Greisen) — პნევმატოლითურ-ჰიდროთერმული მეტასომატური წარმოშობის ქანი. ძირითადად შეიცავს კვარცს, თეთრ ქარსებს, ტურმალინს, ტოპაზსა და ფლუორიტს, აგრეთვე კასიტერიტს, ვოლფრამიტს, ბერილს, მოლიბდენიტს და სხვა მადნეულ მინერალებს. 

გრაიზენის მთავარი მინერალის მიხედვით განარჩევენ გრაიზენის ფაციესებს: კვარციანს, ტურმალინ-კვარციანს, ტოპაზ-კვარციანს, ფლუორიტ-კვარციანს, მუსკოვიტ-კვარციანს. გრაიზენი წარმოიქმნება უმთავრესად გრანიტოიდების, იშვიათად მჟავე შედგენილობის ეფუზივების, არკოზული ქვიშაქვებისა და მეტამორფული ქანების მეტასომატური შეცვლის — *გრაიზენიზაციის* — შედეგად. ჩვეულებრივ გრაიზენი ქმნის უსწორო ფორმის სხეულებს გრანიტოიდებში, უმთავრესად ინტრუზივის კიდურ ნაწილში. 

გრაიზენთან ხშირად გენეტურადაა დაკავშირებული Sn, W, Mo, Be და სხვა საბადოები. ამიტომ გრაიზენიზირებული ქანები ამ საბადოების ერთ-ერთი ძებნითი ნიშანია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 248.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრაიზენი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ბიყარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფ. ბიყარში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, მდ. მეჯუდას მარცხენა ნაპირას. აგებულია განვითარებული გვიან შუა საუკუნეებში.

ისტორია
-------

ვახუშტის მიხედვით: „მერეს ევს ქუეით ერთვის მეჯვდის ბიყრის ხევი აღმოსავლეთიდამ, გამოსდის უსანეთს, და ამ ბიყარს ზეით არს ისრულის ხევი, ვითარცა სხუანი და ამ მარის მთის ადგილნი, იწრო, ტყიანი და მწირი".

აღწერა
------

კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. იგი ორფენოვანია. პირველ ნაგებობას ზურგიანი კოშკი წარმოადგენდა. შემდეგ XVIII საუკუნეში ზურგიანი კოშკის გამოყენებით ააგეს ხუთსართულიანი კოშკი; სართულების გეგმა უსწოროა, ზურგის მხარე უფორმო მოხაზულობისაა. კარ-სარკმლები მხოლოდ სწორ კედელშია განლაგებული. პირველ და მეოთხე სართულზე კარებია, დანარჩენში კი სარკმლები. მეორე სართულის სარკმლები თაღოვანია, დანარჩენი სარკმლები სწორკუთხაა.

მცირე ზომის ციხეს ტრაპეციული ფორმა აქვს. შემორჩენილია აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლის ნაწილები. აღმოსავლეთ კედლის მიხედვით გალავნის სიმაღლე 5-6 მეტრს აღწევს. ცალმაგი სათოფურები მაღლაა განლაგებული. მათ ქვეშ გასდევდა ხის საბრძოლო ბილიკი.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში ცილინდრული, გარედან წრიული, შიგნით კი ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევია, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. მეორე სართულის კედლებში სათოფურებია, აღმოსავლეთით ბუხარი. კოშკების სართულშუა გადახურვები მოშლილია. ცილინდრული კოშკი ძლიერ არის დაზიანებული. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 41-42
**თეთრი ტბა** (რუს. Белое озеро) — ტბა რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში. მიეკუთვნება კასპიის ზღვის აუზს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 113 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1290 კმ², საშუალო სიღრმე 4,1 მ, მაქსიმალური 20 მ. ტექტონიკური წარმოშობისაა, ჩამოყალიბდა მცირე ამპლიტუდური აზევებებისა და დედამიწის ქერქის დაძირვის შედეგად. ნაპირები დამრეცია, პრაქტიკულად მოკლებულია უბეებსა და ყურეებს, გრუნტი ლამიან-ქვიშიანია. მომრგვალო ფორმისაა.

სიგრძე 43 კმ, სიგანე 32 კმ-მდე. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 126 კმ. ნაპირებთან წყალმარჩხია, ადგილ-ადგილ კილომეტრზე სიღრმე არ აჭარბებს 1 მ-ს. ტბის თანამედროვე ჰიდროლოგიური რეჟიმი ჩამოყალიბდა კროხინოს კაშხლის რეკონსტრუქციის შედეგად 1963–64 წლებში, როდესაც თეთრი ტბა მდინარე შექსნასთან ერთად გახდა შექსნის წყალსაცავის ნაწილი.

შედეგად მოხდა ტბის მორფოლოგიური პარამეტრებისა და ჰიდროლოგიური რეჟიმის მკვეთრი ცვლილება; თეთრი ტბის ფართობი გაიზარდა 1126-დან 1284 კმ²-მდე, წყლის საშუალო დონემ მოიმატა 2,2-იდან 4,1 მ-მდე, წყლის მასის მოცულობამ 2,8-იდან 50 კუბურ კმ-მდე, ხოლო გამჭვირვალობა შემცირდა 1,7-ჯერ.

ტბას ერთვის 17 მდინარე, რომელთაგან უდიდესია კოვჟა და კემა. გამოედიება მდინარე შექსნა. შტორმიან ამინდში მნიშვნელოვნად ღელავს, წყლის სიმღვრივე მატულობს 25 მგ/ლ-მდე. ივლისში წყალი თბება 20 °С-მდე. იძგიფება ნოემბრის დასაწყისიდან მაისის შუა რიცხვებამდე. მინერალიზაცია 120 მგ/ლ. ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის ირგვლივ გადის ბელოზერსკის არხი. ბევრია ორგანული ნივთიერება. მდიდარია თევზით, განვითარებულია თევზჭერა. მოიპოვება ტბის ცქიმურა, ფარგა, კაპარჭინა, წერი, ქორჭილა, იდი, ბლიკა, ნაფოტა და სხვა. სამხრეთ სანაპიროზეა ქალაქ ბელოზერსკი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თეთრი ტბა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
2. ↑  Энциклопедия озёр: Белое озеро (Вологодская область)
3. 1 2  Н. Л. Болотова. Об озере белом замолвите слово...
4. ↑  Белое озеро // Географическая энциклопедия