**ბოგოტა** (ესპ. Bogotá; 2000 წლამდე ერქვა სანტა-დე-ბოგოტა) — კოლუმბიის დედაქალაქი. სამხრეთ ამერიკის ერთ-ერთი უდიდესი და კოლუმბიის ყველაზე დიდი ქალაქი. აგრეთვე კუნდინამარკის დეპარტამენტის დედაქალაქი. ბოგოტა პირველი რიგის ტერიტორიული ერთეულია, იგივე ადმინისტრაციული სტატუსით, როგორც კოლუმბიის დეპარტამენტები. ეს არის ქვეყნის პოლიტიკური, ეკონომიკური, ადმინისტრაციული და ინდუსტრიული ცენტრი. ფართობის მიხედვით, ბოგოტა მსოფლიოს 30 უდიდესი ქალაქის სიაშია. მესამეა ზღვის დონიდან ყველაზე მაღლა მდებარე დედაქალაქებს შორის (2625 მ). (ლა-პასისა და კიტოს შემდეგ). ბოგოტაში არაერთი უნივერსიტეტი და ბიბლიოთეკაა, ამიტომ მას ხშირად „სამხრეთ ამერიკის ათენსაც" უწოდებენ.

ბოგოტა დაფუძნდა ახალი გრანადის სამეფოს დედაქალაქად, 1538 წლის 6 აგვისტოს, ესპანელი კონკისტადორის გონსალო ხიმენეს დე კესადას ანდებში მუისკების დაპყრობის ექპედიციის შემდეგ. მუისკები რეგიონის მკვიდრი მოსახლეობა იყო და მათ ადგილს უწოდეს „თიბზაკა" ან „ძველი ქალაქი". სახელი ბოგოტა ესპანური გამოთქმაა, შეესაბამება ჩიბჩა ბაკატას (ან Mueketá), რომელიც მეზობელი დასახლების სახელი იყო, მდებარეობდა თანამედროვე ქალაქებს ფუნძასა და კოტას შორის. არსებობს განსხვავებული მოსაზრებები სიტყვა Bacatá–ს მნიშვნელობის შესახებ, ყველაზე მიღებული ისაა, რომ ჩიბჩას ენაზე ნიშნავს „ფერმის კედელს".  კიდევ ერთი პოპულარული თარგმანი ამტკიცებს, რომ ეს ნიშნავს „ანდების ქალბატონს".  გარდა ამისა, სიტყვა „ანდები" აიმარის ენაზე ნიშნავს „მბრწყინავ მთას", ამრიგად, ბოგოტის სრული ლექსიკური მნიშვნელობა სახელდება, როგორც „მბრწყინავი მთის ლედი (ღვთისმშობელი)" (თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ მუისკას ხალხის ენა არ იყო აიმარა, არამედ ჩიბჩა). ხიმენეს დე კესადამ დასახლებას უწოდა "ჩვენი იმედის ლედი", მაგრამ ესპანეთის სამეფომ მიანიჭა სახელი სანტაფე (საღვთო რწმენა) 1540 წელს, როდესაც მან ქალაქის სტატუსი მიიღო. სანტაფე გახდა ესპანეთის მთავრობის სამეფო აუდიენცია, ახალი გრანადის სამეფოში (შეიქმნა 1550), და 1717 წლის შემდეგ ეს იყო ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს დედაქალაქი. 1819 წლის 7 აგვისტოს ბოიაკას ბრძოლის შემდეგ, ბოგოტა გახდა დამოუკიდებელი ერის, დიდი კოლუმბიის დედაქალაქი. სიმონ ბოლივარმა აღადგინა ქალაქი ბოგოტის სახელი, როგორც მუიკას ხალხის პატივისცემის საშუალება და როგორც ემანსიპაციური მოქმედება ესპანეთის გვირგვინის მიმართ. ამრიგად, ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ესპანეთის იმპერიისგან და დღევანდელი კოლუმბიის ფორმირების დროს, ბოგოტა ინარჩუნებდა ამ ტერიტორიის დედაქალაქის სტატუსს.

ქალაქი მდებარეობს კოლუმბიის ცენტრში, მაღალ პლატოზე, რომელიც ცნობილია ბოგოტა სავანას სახელით, ალტიპლანო კუნდიბოიასენსის ნაწილი, რომელიც მდებარეობს ანდების აღმოსავლეთ კორდილერაში. დაყოფილია 20 დასახლებად, ბოგოტის ფართობია 1587 კმ² და ხასიათდება შედარებით გრილი კლიმატით, რომელიც მუდმივად გრძელდება მთელი წლის განმავლობაში.

ქალაქში განთავსებულია კოლუმბიის მთავრობის აღმასრულებელი ხელისუფლების (პრეზიდენტის ოფისი), საკანონმდებლო (კოლუმბიის კონგრესი) და სასამართლო განყოფილება (იუსტიციის უზენაესი სასამართლო, საკონსტიტუციო სასამართლო, სახელმწიფო საბჭო, [|და იუსტიციის უმაღლესი საბჭო). ბოგოტა გამოირჩევა ეკონომიკური სიძლიერით. ეს არის კოლუმბიის ფინანსური და კომერციული ცენტრი, ქვეყნის ნებისმიერ ქალაქთან შედარებით ყველაზე აქტიური ბიზნეს საქმიანობით.  დედაქალაქი მასპინძლობს მთავარ ფინანსურ ბაზარს კოლუმბიასა და ანდების ბუნებრივ რეგიონში, წამყვანი ადგილია ახალი, უცხოური, პირდაპირი ინვესტიციების პროექტებისთვის, რომლებიც შემოდიან ლათინურ ამერიკასა და კოლუმბიაში. მას აქვს ყველაზე მაღალი ნომინალური მშპ ქვეყანაში, რომელიც პასუხისმგებელია ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის თითქმის მეოთხედზე (24,7 %).

ქალაქის აეროპორტი, ელ-დორადოს საერთაშორისო აეროპორტი, რომელსაც სახელი მითიური „ელ-დორადოს" გამო უწოდეს, ლათინურ ამერიკაში ყველაზე დიდი ტვირთის მოცულობას ასრულებს და რიგით მესამეა ადამიანთა რიცხვით. ბოგოტა არის ქვეყნის ყველაზე მეტი უნივერსიტეტისა და კვლევითი ცენტრის სახლი, მნიშვნელოვანი კულტურული ცენტრია, სადაც მრავალი თეატრი, ბიბლიოთეკა და მუზეუმია. ბოგოტა მეოთხე ადგილზეა გლობალური ქალაქების ინდექსში 2014 წლის მონაცემით, და GaWC-ის მიერ მიჩნეულია გლობალურ ქალაქებში „ალფა" ტიპის ქალაქად.

ისტორია
-------

ბოგოტას ძველი სახელწოდებაა „Bacatá", როგორც მას ჩიბჩა-მიუსკების ხალხი ეძახდა. ესპანურ კოლონიზაციამდე, ქალაქი სწორედ მათი ცივილიზაციის ცენტრი იყო. სოფლის მეურნეობასა და მარილის წარმოებაზე დაფუძნებული საზოგადოება მდიდარი იყო ოქროს მოპოვებით, ვაჭრობით და ცნობილი იყო მუმიფიცირებით. მუისკების რელიგია შედგებოდა სხვადასხვა ღმერთებისაგან, რომლებიც ძირითადად ისეთ ბუნებრივ მოვლენებთან იყვნენ დაკავშირებული, როგორებიცაა მზე (სუე) და მისი ცოლი, მთვარე; ჩია, წვიმა ჩიბჩაკუმი, ცისარტყელა კუჩავირა მშენებლობასთან და დღესასწაულებთან დაკავშირებული - ნენკატაკოა და სიბრძნის ღვთაება ბოჩიკა მათი კომპლექსური მზის სისტემის კალენდარი რომელიც მანუელ იზკიერდომ გაშიფრა დუკესნეს მიერ შესრულებული ნამუშევრების საფუძველზე, მიჰყვება წელიწადის სამ სხვადასხვა პერიოდს, სადაც წარმოდგენილი იყო სიდერული და სინოდური თვეები. მათი ასტრონომიული ცოდნა წარმოდგენილია მუისკების არქიტექტურის ერთ–ერთ იმ მცირერიცხოვან ნიშნულებში, რომელიც მდებარეობს „ელ ინფიერნიტოში", ვილია-დე-ლეივას გარეთ, ბოგოტის ჩრდილოეთით.

### წინარე კოლუმბიური პერიოდი

ესპანელი კონკისტადორი გონსალო ხიმენეს დე კესადა, ქალაქის დამაარსებელი
პირველი მაცხოვრებლები, რომლებიც ბოგოტის ამჟამინდელ მეტროპოლიტენურ არეალში ცხოვრობდნენ, იყვნენ გვიანდელი პლეისტოცენის მონადირე-შემგროვებელი ხალხი. ჯერჯერობით, დათარიღებული უძველესი მტკიცებულებები ნაპოვნია „ელ-აბრაში", სიპაკირის ჩრდილოეთით. ბოგოტის სავანის მობინადრეები XV საუკუნის გვიან პერიოდში იყვნენ მუისკები, მუისკუბუნზე მოსაუბრე ხალხი, ჩიბჩას ენათა ოჯახის წევრი. დამპყრობელთა მოსვლის პერიოდში, მოსახლეობა სავარაუდოდ ნახევარ მილიონამდე მკვიდრი ადამიანი იყო ბოგოტის სავანაში, მუისკას კონფედერაციაში ორ მილიონამდე. მათ დაიკავეს მაღალმთიანი და ზომიერი კლიმატის მხარეები სამხრეთ-დასავლეთიდან სუმაპაზის მთებსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით კოკუის თოვლიან მწვერვალს შორის, ტერიტორია მოიცავს დაახლოებით 25 000 კმ²-ს, ამჟამინდელი ბოიაკის დეპარტამენტის ნაწილს და პატარა სანტანდერის დეპარტამენტს.

ვაჭრობა იყო მუისკების ყველაზე მნიშვნელოვანი საქმიანობა ჩიბჩას ენაზე მოლაპარაკე მეზობლებთან. მარილის წარმოების ცოდნის გამო, რომელიც ექსკლუზიურად მუისკას ქალებისთვის იყო, მათ ეწოდათ სახელი "მარილის ხალხი". კოკაინის ხე, ბამბა და ოქრო იყო ძირითადი სავაჭრო პროდუქტები მუისკების ყოველკვირეულ ბაზრობებზე; ყოველ ოთხ დღეში. ამ ხშირი ბაზრობების გამართვის დროს მუისკამ მოიპოვა სხვადასხვა ფუფუნების საქონელი (რომლებიც თანამედროვე გაგებით ღირებული არ არის) და ძვირფასი ლითონები და ძვირფასი ქვები, რომლებიც ჩვენთვის ძვირფასი ჩანს, გახდა უხვი და გამოიყენებოდა სხვადასხვა მიზნებისათვის. მუისკას მეომარ ელიტას მიეცა უფლება, ეტარებინათ თუთიყუშებისა და არას ბუმბულით შემკული გვირგვინები, რომელთა ჰაბიტატი იყო ანდების აღმოსავლეთით.

### ესპანური კოლონიზაცია

პირველი ევროპული დასახლება აქ 1538 წელს დააარსა ესპანელმა გონსალო ხიმენეს დე კესადამ და მას სანტა-ფე-დე-ბაკატა უწოდა, მისი დაბადების ადგილისა (სანტა-ფე) და ადგილობრივი სახელის შერწყმის შედეგად. ქალაქს მართავდა ქალაქის მერისა და ორი მრჩევლისგან შემდგარი განყოფილება. უკეთესი მმართველობისთვის 1550 წლის აპრილში, სანტა ფეს აუდიენციის ორგანიზება მოხდა. სანტა ფე გახდა გრანადის ახალი სამეფოს მთავრობის ადგილი. თოთხმეტი წლის შემდეგ, 1564 წელს, ესპანეთის მონარქმა დანიშნა სამეფო აუდიენციის პირველი მმართველად, ანდრეს დიას ვენერო დე ლეივა მოგვიანებით, ქალაქი გახდა პერუს ვიცე-სამეფოს შემადგენელი ნაწილის, ახალი გრანადის სამეფოს დედაქალაქი, ხოლო შემდეგ ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს დედაქალაქი. სულ მალე ბოგოტა გახდა სამხრეთ ამერიკაში ესპანეთის კოლონიური მმართველობის ერთ-ერთი ცენტრი.

ევროპელების, მეტისების, მკვიდრი ხალხის და მონების ფორმირების შედეგად, XVI საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაიწყო მოსახლეობის სწრაფი ზრდა. 1789 წლის აღწერის მონაცემებით, აღირიცხა 18 161 ადამიანი, ხოლო 1819 წლისთვის ქალაქის მოსახლეობამ მიაღწია 30 000 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

აღმოსავლეთის ბორცვები
ბოგოტა მდებარეობს ბოგოტის სავანას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (*Sabana de Bogotá*) 2640 მეტრზე ზღვის დონიდან. ბოგოტის სავანას ხშირად უწოდებენ „სავანას" (*საბანა*), მაგრამ სინამდვილეში ანდების მთებში მაღალ პლატოს მიეკუთვნება. ბოგოტა, მის სიმაღლეზე, ყველაზე ფართო ქალაქია; არ არსებობს ქალაქური ტერიტორია, რომელიც ერთდროულად არის უფრო მაღალი და უფრო დასახლებული, ვიდრე ბოგოტა.

ბოგოტის რაიონის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, მსოფლიოში უდიდესი უწყვეტი პარამოსის ეკოსისტემის აღმოჩენაა შესაძლებელი .

მდინარე ბოგოტა, რომელიც გადის ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ, კვეთს *საბანას*, აყალიბებს ტეკენდამას ჩანჩქერს (*Salto del Tequendama*) სამხრეთით.

*საბანა* აღმოსავლეთით ესაზღვრება ანდების აღმოსავლეთ კორდილერას. აღმოსავლეთის ბორცვები, რომლებიც ზღუდავს ქალაქის ზრდას, გადის სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ და ქმნის ცენტრის აღმოსავლეთით გვადალუპესა და მონსერატის მთებს. დასავლეთით ქალაქის საზღვარი მდინარე ბოგოტაა. სუმაპას პარამოსი ესაზღვრება სამხრეთით, ხოლო ჩრდილოეთით ბოგოტა ვრცელდება პლატოზე ჩიასა და სოპომდე.

ბოგოტის რეგიონში ჭაობის უმეტესი ნაწილი გაქრა. მათ 1960-იან წლებში თითქმის 50 000 ჰექტარი ეკავა, 2019 წელს მხოლოდ 727-ს შეადგენდა, 98 %-იანი გაუჩინარების მაჩვენებლით.

### კლიმატი

სუმაპას პარამოსი
ბოგოტას აქვს სუბტროპიკული მაღალმთიანეთის კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია *Cfb*), ესაზღვრება თბილი ზაფხულის ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს ( *Csb* ). საშუალო ტემპერატურაა 14,5 °C (58 °F), მზიან დღეებში მერყეობს 6-დან 19 °C-მდე (43-დან 66 °F), ხოლო წვიმიან დღეებში 10-დან 18 °C-მდე (50-დან 64 °F). მშრალი და წვიმიანი სეზონები ალტერნატიულია მთელი წლის განმავლობაში. ყველაზე მშრალი თვეა დეკემბერი, იანვარი, ივლისი და აგვისტო. ყველაზე თბილი თვეა მარტი, მაქსიმუმი ტემპერატურით 19.7 °C (67.5 °F). ყველაზე ცივი ღამეებით იანვარი ხასიათდება, საშუალოდ 7.6 °C (45.7 °F) ქალაქში; ნისლი ძალიან ხშირია დილით, წელიწადში 220 დღე,  ხოლო მოწმენდილი ცა და მზიანი დღეები საკმაოდ უჩვეულოა. 

ოფიციალური ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც დაფიქსირებულია ქალაქის საზღვრებში, არის 30.0 °C (86 °F), ხოლო ჩაწერილი ყველაზე დაბალი ტემპერატურაა -7.1 °C (19 °F).

წვიმიანი თვეებია აპრილი, მაისი, სექტემბერი, ოქტომბერი და ნოემბერი, რომლებშიც ტიპური დღეები ძირითადად ღრუბლიანია, დაბალი ღრუბლიანობით და ზოგჯერ ქარით, მაქსიმალური ტემპერატურაა 18 °C (64 °F) და მინიმალური 7 °C (45 °F).

დემოგრაფია
----------

კოლუმბიის ყველაზე დიდ და პოპულარულ ქალაქ ბოგოტას 7 412 566 მოსახლე ჰყავდა ქალაქის ფარგლებში (2018 წლის აღწერით), მოსახლეობის სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე დაახლოებით 4310 ადამიანია. დედაქალაქის რაიონის სოფლებში მხოლოდ 25 166 ადამიანი ცხოვრობს. მოსახლეობის 47,8 % მამაკაცი და 52,2 % ქალები შეადგენენ. 

| მოსახლეობის ისტ. რაოდენობა |
| --- |
| წელი | მოს. | ±% |
| 1775 | 16 233 | — |
| 1800 | 21 964 | +35.3% |
| 1832 | 28 341 | +29.0% |
| 1870 | 40 883 | +44.3% |
| 1912 | 121 257 | +196.6% |
| 1918 | 143 994 | +18.8% |
| 1928 | 235 702 | +63.7% |
| 1938 | 325 650 | +38.2% |
| 1951 | 715 250 | +119.6% |
| 1964 | 1 697 311 | +137.3% |
| 1973 | 2 855 065 | +68.2% |
| 1985 | 4 236 490 | +48.4% |
| 1993 | 5 484 244 | +29.5% |
| 2005 | 6 778 691 | +23.6% |
| 2018 | 7 412 566 | +9.4% |
| 2020 | 7 743 955 | +4.5% |

ბოგოტაში, ისევე როგორც დანარჩენ ქვეყანაში, ურბანიზაცია დაჩქარდა ინდუსტრიალიზაციის გამო, ასევე რთული პოლიტიკური და სოციალური მიზეზების გამო, როგორიცაა სიღარიბე და ძალადობა, რამაც გამოიწვია სოფლის მეურნეობის მიდამოებში მიგრაცია მთელს მეოცე და ოცდამეერთე საუკუნეებში. ამის დრამატული მაგალითია იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა, რომლებიც ბოგოტაში ჩავიდნენ შიდა შეიარაღებული კონფლიქტის გამო.

ზოგიერთი შეფასებით ჩანს, რომ ბოგოტის მოძრავი მოსახლეობა შეიძლება იყოს 4 მილიონამდე ადამიანი, მათი უმეტესობა სხვა დეპარტამენტებიდან მიგრანტი და იძულებით გადაადგილებული პირებია.

### ეთნიკური ჯგუფები

ქალაქის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა მოიცავს აფრო-კოლუმბიური მოსახლეობის უმცირესობებს (0,9 %) და მკვიდრ ინდიელებს (0,3 %); მოსახლეობის 98,8 %-ს არ აქვს ეთნიკური კუთვნილება.

ბოგოტაში დაჩქარებული ურბანიზაციის პროცესი ექსკლუზიურად არ არის განპირობებული ინდუსტრიალიზაციით, რადგან არსებობს რთული პოლიტიკური და სოციალური მიზეზები, როგორიცაა სიღარიბე და ძალადობა, რომლებმაც მოტივაცია მისცეს მიგრაციულ პროცესებს ქალაქიდან ქალაქში, XX საუკუნის განმავლობაში, რაც განსაზღვრავს მოსახლეობის ექსპონენციალურ ზრდას. *ადამიანის უფლებათა კონსულტაციის* თანახმად, 1999-2005 წლებში ბოგოტაში ჩავიდა 260 000-ზე მეტი დევნილი ადამიანი, რაც ბოგოტის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 3,8 %-ს შეადგენს. ის ადგილები, სადაც იძულებით გადაადგილებული მოსახლეობის უმეტესი ნაწილია კონცენტრირებული, არის კიუდად ბოლივარი, კენედი, ბოსა და უსმე. ამ მიზეზით, ბოგოტაში დაბადებული (როლოსები) მიგრანტი მოსახლეობის შვილებს ხშირად არ აქვთ ქალაქს მიკუთვნების ან კულტურული თვითმყოფადობის გრძნობა, როგორც ეს აღინიშნება კაჩაკოების შემთხვევაში. ამასთან, როლოსების ზრდისა და ბოგოტაში ეთნიკური კაჩაკოების რაოდენობის შემცირების გამო, როლოსების პოპულაცია ქალაქში გაბატონებულია.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **წელი** | **მოსახლეობა** | **ბოგოტას ადგილობრივები** | **სხვა კოლუმბიელები** | **უცხოელები** |
| **როლოსები** | **კაჩაკოები** |
| **1951 წ** | 715 250 | 10 729 | 693 793 | 8047 | 2682 |
| **1964 წ** | 1 697 311 | 135 785 | 1 425 741 | 101 839 | 33 946 |
| **1973 წ** | 2 855 065 | 356 883 | 2 141 299 | 267 662 | 89 221 |
| **1985 წ** | 4 236 490 | 783 751 | 2 668 989 | 587 813 | 195 938 |
| **1993 წ** | 5 484 244 | 1 233 955 | 3 016 334 | 925 466 | 308 489 |
| **2005 წ** | 6 778 691 | 1 931 927 | 2 914 837 | 1 448 945 | 482 982 |
| **2018 წ** | 7 412 566 | 2 594 398 | 2 223 770 | 1 945 799 | 648 600 |
| **2020 წ** | 7 743 955 | 2 787 824 | 2 168 307 | 2 090 868 | 696 956 |

განათლება
---------

სამხრეთ ამერიკის ათენის სახელწოდებით ცნობილ  ბოგოტას აქვს ფართო საგანმანათლებლო სისტემა, როგორც დაწყებითი, ისე საშუალო სკოლები და კოლეჯები. ხალხის მუდმივი მიგრაციის გამო ქვეყნის დედაქალაქში, სახელმწიფოს მიერ უფასოდ განათლების მისაღებად შეთავაზებული კვოტები ხშირად არასაკმარისია. ქალაქს ასევე აქვს კოლეჯებისა და კერძო სკოლების მრავალფეროვანი სისტემა.

ქალაქშო არსებობს უამრავი უნივერსიტეტი, როგორც სახელმწიფო, ასევე კერძო. 2002 წელს სულ 113 უმაღლესი სასწავლებელი იყო; ბოგოტაში რამდენიმე ისეთი უნივერსიტეტია, რომლებიც ნაწილობრივ ან სრულად არის აკრედიტებული NAC-ის მიერ (ეროვნული აკრედიტაციის საბჭო): კოლუმბიის ეროვნული უნივერსიტეტი, ანდების უნივერსიტეტი, ბოგოტის რაიონის უნივერსიტეტი, ლა სალის უნივერსიტეტი, კოლუმბია, ლა საბანას უნივერსიტეტი, პონტიფიკური ხავიერიანული უნივერსიტეტი, როზარიოს უნივერსიტეტი, ახალი გრანადის სამხედრო უნივერსიტეტი, ცენტრალური უნივერსიტეტი, ამერიკული უნივერსიტეტი, სერხიო არბოლედას უნივერსიტეტი, ხორხე ტადეო ლოზანოს უნივერსიტეტი, კოლუმბიის კათოლიკური უნივერსიტეტი, წმინდა თომას აკვინელის სახელობის უნივერსიტეტი და ეროვნული პედაგოგიური უნივერსიტეტი.

ბოგოტას აქვს საუნივერსიტეტო ქალაქი კოლუმბიის ეროვნულ უნივერსიტეტში, რომელიც მდებარეობს ტეუსაკილოს ტრადიციულ სექტორში. ეს არის კოლუმბიის უდიდესი და ლათინური ამერიკის ერთ-ერთი უდიდესი კამპუსი.

* როსარიოს უნივერსიტეტიროსარიოს უნივერსიტეტი
* მეცნიერებისა და ტექნიკის შენობა "ლუის კარლოს სარმიენტო" კოლუმბიის ეროვნულ უნივერსიტეტშიმეცნიერებისა და ტექნიკის შენობა "ლუის კარლოს სარმიენტო" კოლუმბიის ეროვნულ უნივერსიტეტში
* პონტიფიკური ხავიერიანული უნივერსიტეტიპონტიფიკური ხავიერიანული უნივერსიტეტი
* მარიო ლასერნას შენობა ანდების უნივერსიტეტშიმარიო ლასერნას შენობა ანდების უნივერსიტეტში

სპორტი
------

Estadio El Campín
ფეხბურთი გამოცხადდა ბოგოტის სიმბოლოდ და იგი ფართოდაა გავრცელებული ქალაქში. ქალაქში არის სამი პროფესიონალური კლუბი, სანტა-ფე, მილიონარიოსი და ლა ეკუიდადი. ქალაქის მთავარი სტადიონი Campín Stadium (Estadio Nemesio Camacho El Campín) ადგილობრივი გუნდების სანტა ფეს და მილონარიოსის სახლია, 2001 წელს Campín Stadium-ზე გაიმართა 2001 წლის კოპა ამერიკას ფინალი, კოლუმბიისა და მექსიკის საფეხბურთო ნაკრებებს შორის, საბოლოო ანგარიშით 1–0 მასპინძელთა სასარგებლოდ და კოლუმბიამ, საბოლოოდ მოიპოვა მათი პირველი კონტინენტური თასი. კიდევ ერთი საფეხბურთო ადგილია მრავალფუნქციური Techo Metropolitan Stadium, რომელიც ლა ეკუიდადის სახლია.

სიმბოლოები
----------

დროშა წარმოიშვა კოლონიალური ხელისუფლების წინააღმდეგ საყოველთაო მოძრაობის დროს, რომელიც დაიწყო 1810 წლის 20 ივლისს, აჯანყებულები ატარებდნენ ყვითელ და წითელ სამკლაურებს, რადგან ეს ფერები იყო ესპანეთის დროშაზე, გრანადის ახალი სამეფოს დროშად გამოიყენეს.

1952 წლის 9 ოქტომბერს, ამ მოვლენებიდან ზუსტად 142 წლის შემდეგ, 1952 წლის 555-ე ბრძანებულებით პატრიოტული სამკლაური ოფიციალურად მიიღეს ბოგოტის დროშად. კუნდინამარკის დროშა იგივე ნიმუშს მიჰყვება, გარდა ამისა, ღია ცისფერი ზოლი აქვს დატანებული, რომელიც აღნიშნავს ღვთისმშობლის კონცხს.

თავად დროშა არის ყვითელი ზოლი წითლის ზემოთ. ყვითელი მიანიშნებს დედამიწიდან მოპოვებულ ოქროს, აგრეთვე სამართლიანობის, სისუფთავის, კეთილგანწყობის სათნოებებს. წითელი მიანიშნებს ქველმოქმედების სათნოებას, ისევე როგორც სიმამაცის, კეთილშობილების, ფასეულობების, გულმოდგინების, გამარჯვების, პატივის თვისებებს.

ქალაქის გერბი, იმპერატორმა კარლ V-მ (ესპანეთის მეფე კარლოს I) მიანიჭა გრანადის ახალ სამეფოს, სამეფო ბრძანებულებით, რომელიც მიიღო ესპანეთის ვალიადოლიდში, 1548 წლის 3 დეკემბერს. ის მოიცავს შავ არწივს ცენტრში, რაც სიმტკიცის სიმბოლოა. არწივი ასევე ჰაბსბურგების სიმბოლოა, რომელიც იმ დროს ესპანეთის იმპერიის მმართველი ოჯახი იყო. არწივი ოქროსფერ ფონზე გვირგვინითაა გამოსახული და უჭირავს წითელი ბროწეული. საზღვარი მოიცავს ზეითუნის რტოებს, რომელსაც აქვს ცხრა ოქროს ბროწეული გამოსახული ლურჯ ფონზე. ორი წითელი ბროწეული გამჭრიახობის სიმბოლოა, ხოლო ცხრა ოქროსფერი ბროწეული წარმოადგენს ცხრა სახელმწიფოს, რომლებიც იმ დროის გრანადის ახალ სამეფოს წარმოადგენდნენ. 1932 წელს გერბი ოფიციალურად აღიარეს და მიიღეს, როგორც ბოგოტის სიმბოლო.

ბოგოტის ჰიმნის ტექსტი დაწერა პედრო მედინა ავენდანიომ; მელოდია შექმნა რობერტო პინედა დუკემ. სიმღერა ოფიციალურად გამოცხადდა ჰიმნად, 1974 წლის 31 ივნისის მე-1000 ბრძანებულებით, ბოგოტის მაშინდელი მერის ანიბალ ფერნანდეს დე სოტოს მიერ.

საერთაშორისო ურთიერთობები
-------------------------

### დაძმობილებული ქალაქები

ბოგოტის დაძმობილებული ქალაქებია:

* აშშ-ის დროშა ნიუ-იორკი, ამერიკის შეერთებული შტატები
* გაერთიანებული სამეფოს დროშა ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
* აშშ-ის დროშა ჩიკაგო, ამერიკის შეერთებული შტატები (2009)
* ლიბანის დროშა ბეირუთი, ლიბანი
* აშშ-ის დროშა ვაშინგტონი, ამერიკის შეერთებული შტატები
* სამხრეთ კორეის დროშა სეული, სამხრეთი კორეა
* ერაყის დროშა ბაღდადი, ერაყი.
* არაბთა გაერთიანებული საამიროების დროშა დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები (2008)
* აშშ-ის დროშა მაიამი, ამერიკის შეერთებული შტატები(1971)
* ირანის დროშა თეირანი, ირანი
* პაკისტანის დროშა ლაჰორი, პაკისტანი

### იბერიულ-ამერიკულ დედაქალაქთა კავშირი

ბოგოტა არის იბერიულ-ამერიკული დედაქალაქების კავშირის ნაწილი 1982 წლის 12 ოქტომბრიდან, რომელიც ამყარებს ძმურ ურთიერთობებს შემდეგ ქალაქებთან: 

* ანდორის დროშა ანდორა-ლა-ველა, ანდორა
* პარაგვაის დროშა ასუნსიონი, პარაგვაი
* არგენტინის დროშა ბუენოს აირესი, არგენტინა
* ვენესუელის დროშა კარაკასი, ვენესუელა
* გვატემალის დროშა გვატემალა, გვატემალა
* კუბის დროშა ჰავანა, კუბა
* ბოლივიის დროშა ლა-პასი, ბოლივია
* პერუს დროშა ლიმა, პერუ
* პორტუგალიის დროშა ლისაბონი, პორტუგალია
* ესპანეთის დროშა მადრიდი, ესპანეთი
* ნიკარაგუას დროშა მანაგუა, ნიკარაგუა
* მექსიკის დროშა მეხიკო, მექსიკა
* ურუგვაის დროშა მონტევიდეო, ურუგვაი
* პანამის დროშა პანამა, პანამა
* ეკვადორის დროშა კიტო, ეკვადორი
* ბრაზილიის დროშა ბრაზილია, ბრაზილია
* კოსტა-რიკას დროშა სან-ხოსე, კოსტა-რიკა
* პუერტო-რიკოს დროშა სან-ხუანი, პუერტო-რიკო, ა.შ.შ
* სალვადორის დროშა სან-სალვადორი, სალვადორი
* ჩილეს დროშა სანტიაგო, ჩილე
* დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა სანტო-დომინგო, დომინიკელთა რესპუბლიკა
* ჰონდურასის დროშა ტეგუსიგალპა, ჰონდურასი

### პარტნიორობა და თანამშრომლობა

ქალაქების დაძმობილების პროგრამების მსგავსი თანამშრომლობისა და ქალაქის მეგობრობის სხვა ფორმებიც არსებობს:

* იტალიის დროშა ტურინი, იტალია

პანორამა
--------


ბოგოტის პანორამული ხედი
ბოგოტის პანორამული ხედი


ბოლივარის მოედნის ხედი, ბოგოტა
ბოლივარის მოედნის ხედი, ბოგოტა

გამოჩენილი ადამიანები
---------------------

* არტურო აკევედო ვალარინო (1873–1950), მუნჯი ფილმების რეჟისორი
* ჰეიდარ აკერმანი (1971–), მოდის დიზაინერი
* ალბერტო კასტილია (1883–1938), ინჟინერი, ჟურნალისტი, პოეტი, მწერალი, მათემატიკოსი და მუსიკოსი
* გილერმო კანო ისაზა (1925–1986), გაზეთ *El Espectador*-ის ჟურნალისტი და რედაქტორი
* კაროლინა გომესი მის სამყარო 1994, მსახიობი, მოდელი
* ესტებან ჩავესი (1990–), პროფესიონალი მოტო მრბოლელი
* მიგელ ანტონიო კარო (1843–1909), პოლიტიკოსო და 1894–1898 წლებში კოლუმბიის პრეზიდენტი
* ფერნანდო კაპედა ულოა (1938–), პოლიტიკოსი
* ხოსე ვისენტე კონჩა (1867–1929), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი
* ესტებან კორტაზარი (1984–), მოდის დიზაინერი
* რუფინო ხოსე კუერვო (1844–1911), მწერალი, ლინგვისტი და ფილოლოგი
* ხოსე დომინგო დუკესნე (1748–1822), თეოლოგი
* ანა ლუსია დომინგესი (1983–), კოლუმბილეი მსახიობი და მოდელი
* ჰერნანდო დურან დუსანი (1920–1998), პოლიტიკოსი
* ანდრეა ეჩევერი (1965–), მუსიკოსი, Aterciopelados-ის სოლისტი
* პედრო ფრანკო (1991–), ფეხბურთელი
* ნენსი ფრიდმან-სანჩესი, ხელოვანი
* სანტიაგო გამბოა (1965–), მწერალი
* როდრიგო გარსია (1959–), რეჟისორი, გაბრიელ გარსია მარკესის ვაჟი
* ალვარო გომეს ჰურტადო (1919–1995), პოლიტიკოსი
* ლაურეანო გომესი (1889–1965), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი
* მიგელ გომესი (1974–), ფოტოგრაფი
* ანა მარია გრუთი (1952–), ანთროპოლოგი და არქეოლოგი
* ხუან გუტიერესი, (1973–), მწერალი და მათემატიკოსი
* რუდოლფ ჰომეს როდრიგესი (1943–), პოლიტიკოსი
* ჯონ ლეგუიზამო (1964–), მსახიობი და კომიკოსი
* ალფონსო ლოპეს კაბალერო (1944–), პოლიტიკოსი
* ალბერტო ლიერას კამარგო (1906–1990), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი
* კარლოს ლიერას რესტრეპო (1908–1994), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი
* როდოლფო ლინასი (1934–), ნეირომეცნიერი
* ჩუჩო მერჩანი (1952–), მუსიკოსი
* ანტანას მოკუსი (1952–), პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი
* ხუან პაბლო მონტოია (1975–), ავტომრბოლელი
* რაფაელ ნოვოა (1971–), მსახიობი
* ანა მარია ოროზკო (1973–), მსახიობი
* რაფაელ პარდო რუედა (1953–), პოლიტიკოსი
* ხოაკინ პარის რიკაურტე (1795–1898), დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი გმირი
* ანდრეს პასტრანა არანგო (1954–), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი
* ენრიკე პენიალოსა (1955–), ბოგოტის მერი (2016–2019), ურბანისტი
* ხუან პაბლო პლატა ფიგეროა, (1982–), მწერალი და ჟურნალისტი
* რაფაელ პომბო (1833–1912), პოეტი, მწერალი და დიპლომატი
* რაფაელ პუიანა (1931–2013), ჰარპსიქორდისტი
* ხოსე რობლესი (1964–), ყოფილი პროფესიონალი ველომრბოლელი
* კლარა როხასი (დაიბადა - 1964), პოლიტიკოსი, იურისტი
* პატრიციო ზამფერ გნეკო (1930–2006), არქიტექტორი, პოლიტიკოსი
* დანიელ ზამფერ პიზანო (1945–), ჟურნალისტი
* კატალინა სანდინო მორენო (1981–), მსახიობი
* ხუან მანუელ სანტოსი (1951–), კოლუმბიის ყოფილი პრეზიდენტი; 2016 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის განმტკიცებისთვის
* ეუხენ სემპლი (1840–1908), პოლიტიკოსი 1887-1889 წლებში ვაშინგტონის მე-13 გუბერნატორი
* კატერინ სიაჩოკე (1972–), კოლუმბიელი მსახიობი
* ხოსე ასუნსიონ სილვა (1865–1896), პოეტი, მწერალი
* მიგელ ტრიანა (1859–1931), ინჟინერი
* დიანა ტურბაი (1950–1991), ჟურნალისტი
* ლიბორიო ზერდა (1834–1919), ფიზიკოსი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბოგოტა***

* ქალაქის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-09-05 საიტზე Wayback Machine.
* ბოგოტის ოფიციალური ტურისტული გზამკვლევი

სქოლიო
------

1. ↑  Organización del Distrito Capital. bogota.gov.co.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 5 January 2016.
2. 1 2  Historia de Bogotá | Archivo de Bogotá. ციტირების თარიღი: 2019-09-10
3. ↑  ¿Cuál es el origen del nombre de "Bogotá"?. ციტირების თარიღი: 2019-09-10
4. ↑  Ni Santa Fe ni Bacatá: estos fueron los primeros nombres de Bogotá. ციტირების თარიღი: 2019-09-10
5. ↑  Ni Santa Fe ni Bacatá: estos fueron los primeros nombres de Bogotá. ციტირების თარიღი: 2019-09-10
6. ↑  Hot spots: Benchmarking global city competitiveness. The Economist Intelligence Unit.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 მაისი 2017. ციტირების თარიღი: 5 January 2016.
7. ↑   *The Talent Issue*.  Harvard Business Review.
8. ↑  IBM destaca a Bogotá como la ciudad con mayor número de proyectos de inversión extranjera en Latinoamérica. IBM-Plant Location International (IBM-PLI).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 იანვარი 2016. ციტირების თარიღი: 5 January 2016.
9. ↑  El Dorado International Airport. eldorado.aero.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 თებერვალი 2016. ციტირების თარიღი: 9 September 2016.
10. ↑   *The Talent Issue*.  Harvard Business Review.
11. ↑  2014 Global Cities Index and Emerging Cities Outlook. atkearney.com. ციტირების თარიღი: 5 January 2016.
12. ↑  GaWC – The World According to GaWC 2016. Lboro.ac.uk. ციტირების თარიღი: 15 April 2017.
13. ↑  Correal Urrego, 1990, p.13
14. ↑  Rodríguez, J.F. (1982). *El Carnero* (es). Medellín, Colombia:  Bedout.
15. ↑  Francis, 1993, p.36
16. ↑  Daza, 2013, pp.27–28
17. ↑  Daza, 2013, pp.23
18. ↑  Moors in Latin America. Samual Calde.com. ციტირების თარიღი: 1 October 2010.
19. ↑  Humedales de Colombia continúan en 'cuidados intensivos'.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 ივნისი 2019. ციტირების თარიღი: 21 June 2019.
20. ↑  Climate: Bogotá – Climate graph, Temperature graph, Climate table. Climate-Data.org. ციტირების თარიღი: 8 October 2013.
21. 1 2  Weatherbase: Historical Weather for Bogota, Colombia. Weatherbase. ციტირების თარიღი: 18 October 2011.
22. ↑  Departamento Administrativo Nacional de Estadística (DANE). *dane.gov.co*. ციტირების თარიღი: 10 February 2012
23. ↑  Colombia. Drclas.harvard.edu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 July 2009. ციტირების თარიღი: 2009-07-25.
24. ↑  Simbolos de Bogotá Spanish. Alcaldía Mayor de Bogotá (2007). ციტირების თარიღი: 29 December 2008.[*მკვდარი ბმული*]
25. ↑  New York City Global Partners (14 August 2013).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 August 2013. ციტირების თარიღი: 15 October 2017.
26. ↑  Ash, Alexander (23 April 2012). *Top 10 of London: 250 lists about London that will simply amaze you!*.  Octopus. ISBN 9780600624899. ციტირების თარიღი: 15 October 2017.
27. ↑  Chicago and Bogotá become sister cities. Colombia Reports.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 September 2017. ციტირების თარიღი: 2017-09-10.
28. ↑  Sister Cities. Seoul Metropolitan Government.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 July 2017. ციტირების თარიღი: 2017-09-10.
29. ↑  Twinning the Cities. City of Beirut.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 February 2008. ციტირების თარიღი: 13 January 2008.
30. ↑  Sister Cities Program. City of Miami.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 June 2011. ციტირების თარიღი: 2017-09-10.
31. ↑  Syed Shayan. Ground Realities 4. Akhbar Peela (February 2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 მარტი 2016. ციტირების თარიღი: 23 ივლისი 2020.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამხრეთ ამერიკის დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* **ასუნსიონი**, *პარაგვაი*
* **ბოგოტა**, *კოლუმბია*
* **ბრაზილია**, *ბრაზილია*
* **ბუენოს-აირესი**, *არგენტინა*

 | 
* **კარაკასი**, *ვენესუელა*
* **კაიენა**, *საფრანგეთის გვიანა*
* **ჯორჯტაუნი**, *გაიანა*
* **გრიტვიკენი**, *სგსსკ*

 | 
* **ლა-პასი** / **სუკრე**, *ბოლივია*
* **ლიმა**, *პერუ*
* **მონტევიდეო**, *ურუგვაი*
* **პარამარიბო**, *სურინამი*

 | 
* **კიტო**, *ეკვადორი*
* **სანტიაგო**, *ჩილე*
* **სტენლი**, *ფოლკლენდის კუნძულები*

 |

 |

 |