recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თამაზ იამანიძე** (დ. 21 მარტი, 1944, ზესტაფონი — გ. 18 ოქტომბერი, 2014) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1968 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-საინჟინრო ფაკულტეტი.

1968-1975 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამთო მექანიკის უნივერსიტეტის უფროსი ლაბორანტი, ინჟინერი, უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1975-1980 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო საორგანიზაციო განყოფილების სწავლული მდივანი; 1980-1988 წლებში საქართველოს სამეცნიერო კვლევითი დაწესებულებების და უმაღლესი სასწავლებლების საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე; 1988-2006 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს-მდივნის მოადგილე; 1982-2006 წლებში სამთო-მექანიკის უნივერსიტეტში ჩამოაყალიბა სამეცნიერო სექტორი და იყო მისი ხელმძღვანელი. არის 70-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა და მონოგრაფიის ავტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1975 წელს „ბრუნვა-დარტყმითი საბურღი დანადგარების ვიბროდაცვის საკითხების კვლევა". 
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1996 წელს „სანგრევი ინსტრუმენტისა და ქანის ურთიერთმოქმედების პროცესების ოპტიმიზაცია".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* სამთო ინსტიტუტის სამეცნიერო და სამთო მეცნიერებებში სამეცნიერო ხარისხის მიმნიჭებელი საბჭოები, წევრი
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (2001-)

ბიბლიოგრაფია
------------

* სანგრევი ინსტრუმენტისა და ქანის ურთიერთქმედების პროცესების ოპტიმიზაცია (ავტორი), თბ. მეცნიერება, 1995, გვ. 196 — ISBN: 5-520-01586-4

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ. IV. -თბ. 2018, გვ.163

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ იამანიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თინათინ ლეკვეიშვილი** (დ. 2 იანვარი, 1954, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ცურვა), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. 1970-იანი წლების ერთ-ერთი საუკეთესო მოცურავე გულაღმა სტილით. 1970 წლის ევროპის ჩემპიონატის ოქროს მედლის მფლობელი (100-მეტრიანი დისტანცია), ამავე შეჯიბრებაში ვერცხლის მედლის გამარჯვებული კომბინირებულ ესტაფეტაში (4x100 მ.), 1970 წლის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (200-მეტრი დისტანცია). ოთხგზის (1968–1971) საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი ასმეტრიან და სამგზის (1970–1972) 200-მეტრიან (გულაღმა ცურვა) დისტანციაზე. დაასახელეს საქართველოს 1970 წლის საუკეთესო სპორტსმენად.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| საწყლოსნო სახეობები | დროშა: ესპანეთიესპანეთი, ბარსელონა | ევროპის ჩემპიონატი 1970 | 03 ﻿3rd |
| საწყლოსნო სახეობები | დროშა: ესპანეთიესპანეთი, ბარსელონა | ევროპის ჩემპიონატი 1970 | 02 ﻿2nd |
| საწყლოსნო სახეობები | დროშა: ესპანეთიესპანეთი, ბარსელონა | ევროპის ჩემპიონატი 1970 | 01 ﻿1st |

ლიტერატურა
----------

* „ლელო", 1986, №1, გვ. 4.

პერიოდიკა
---------

* თინათინ ლეკვეიშვილი — № 1 // „ლელო", 31 დეკემბერი, 1970, № 256 (4250), გვ. 1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თინათინ ლეკვეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* თინათინ ლეკვეიშვილი — ქართული სპორტი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქუთათელაძე**. |

**თინათინ კონსტანტინეს ასული ქუთათელაძე** (დ. 1910, ქუთაისი — გ. 1996) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი ინჟინერ-მშენებელი ქალი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინერი (1960), სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი 1982 წელი საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი მეცნიერულ და ტექნიკურ დარგში 1987 წელი.

ბიოგრაფია
---------

1932 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1933 წლიდან მუშაობდა „კვებპროექტში", „ახალმშენის" სამშენებლო ტრესტის სამუშაოთა მწარმოებლად, „თბილმშენის" სამშენებლო ტრესტის კანტორის უფროსად სსრკ-გერმანიის ომამდე იყო თბილისის საავიაციო ქარხნის მშენებლობის ჯერ სამშენებლო უბნის შემდეგ კი საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების ხელმძღვანელი 1944-1947 წლებში ტრესტ „თბილმშენის" მთის ინჟინერი და მმართველი. პირველი მოადგილე. 1947-1951 წლებში მუშაობდა თბილისის სტალინის სახელობის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ. 1951-1952 წლებში მსუბუქი მრეწველობის მინისტრის მოადგილედ მშენებლობის დარგში; თბილისის პარტიის საქალაქო კომიტეტში ხელმძღვანელობდა მშენებლობისა და საქალაქო მეურნეობის განყოფილებას: 1953–1958 წლებში იყო თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარისრის მოადგილე, 1958 წლიდან -საქართველოს მშენებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი 1995 წელს. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 900, ISBN 99928-20-32-2.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 568.
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბილისი, 2017. გვ.574-575

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თინათინ ქუთათელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვოლიუბილისი** — ყველაზე სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე რომაული ქალაქი. მისი ნანგრევები ამჟამად თანამედროვე მაროკოს ტერიტორიაზე მდებარეობს, ქალაქ ფესისა და რაბატის დამაკავშირებელ მაგისტრალზე. 1997 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ვოლიუბილისის დაარსების ზუსტი დრო ნისლითაა მოცული. ამ ტერიტორიაზე დასახლებები ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანიდან არსებობს. ძვ. წ. III საუკუნეში ამ არეალს კართაგენელები განაგებდნენ. ამის შემდეგ ვოლიუბილისი ელინისტური კულტურის ცენტრი ხდება მავრიტანიის სამეფოში, რომელსაც იუბა II მართავდა.

ქალაქის სახელი ლათინურად „სიუხვეს" ნიშნავს, რაც მისი ნიადაგის ნაყოფიერებიდან მომდინარეობს. ძირითდი სამშენებლო სამუშაოები II საუკუნეში დაიწყო. ამ დროს აშენდა ფორუმი, ბაზილიკა და აკვედუკი. 277 წელს მიეკუთვნება დღეისათვის კარგად შემონახული ტრიუმფალური თაღი, რომელიც კარაკალის ედქიტის სადიდებლად აიგო. ქალაქის ამის შემდგომი ისტორია უძველეს ავტორებს მწირად აქვთ გაშუქებული.

1915 წელს ფრანგმა არქეოლოგებმა ნაქალაქარის გათხრა დაიწყეს, რომელმაც XXI საუკუნის დასაწყისამდე გასტანა. სამუშაოების შედეგად გაირკვა, რომ უძველესი ქალაქი მიწისძვრას დაუნგრევია. დაზიანებული აკვედუკი გამოუსადეგარი გახდა, ამიტომ მოსახლეობამ გადასახლება დაბლა, მდინარესთან დაიწყო. 788 წელს ამ ადგილას იდრისების დინასტიის შთამომავალი, იდრის იბნ აბდალაჰი მოვიდა, რომელმაც რეზიდენციისათვის ვოლიუბილისი აირჩია.

უძველესი ქალაქის ადგილას მდებარე არაბული სოფელი მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1755 წლის ლისაბონის მიწისძვრის დროს, რომლის შემდეგაც ის საბოლოოდ მიტოვებულ იქნა. მოსახლეობა ახლომდებარე ქალაქ მულაი-იდრისში გადასახლდა.

გალერეა
-------

* საერთო ხედისაერთო ხედი
* მთავარი გზამთავარი გზა
* კაპიტოლიუმიკაპიტოლიუმი
* ბაზილიკაბაზილიკა
* 
* 
* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვოლიუბილისი***

* The Volubilis Project დაარქივებული 2006-12-20 საიტზე Wayback Machine.
* Volubilis on the UNESCO Website

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მაროკოში მაროკოს დროშა |
| --- |
|  |
| 
ვოლიუბილისი  • მექნესი  • აით-ბენ-ჰადუ  • ქალაქ ფესის ძველი ნაწილი ფეს-ელ-ბალი  • მარაქეშის მედინა  • ტეტუანის მედინა  • ეს-სუვეირა  • ელ-ჯადიდა  • რაბატი |  |

 |
**ვოლგოგრადის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Волгоградский областной краеведческий музей) — საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ვოლგოგრადში, ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. დაარსდა 1914 წლის 15 ნოემბრს, როგორც ცარიცინის ქალაქის მუზეუმი ქალაქის სკოლის მუზეუმის ბაზაზე. მუზეუმის ფონდი შეადგენს 143 000 ერთეულ ექსპონატს.

ისტორია
-------

მუზეუმის დაარსების ორგანიზატორებს შორის იყვნენ ვაჭარი და მეცენატი, ცარიცინის საპატიო მოქალაქე, სარატოვის საარქივო კომისიის წევრი ა. რეპნიკოვი, მასწავლებლები პ. კურლინი, კ. ვინოგრადოვი, ა. ლებედევი, სარატოვის საარქივო კომისიის წევრი ბ. ზაიკოვსკი, ვორონეჟელი პროფესორი ბორის კელერი. 

1915 წლიდან განთავსდა მეცნიერებისა და ხელოვნების სახლში. 1924 წელს მიიღო საგუბერნიო მუზეუმის სტატუსი და განათავსეს ყოფილი ფერისცვალების ეკლესიის შენობაში (1925-1942 წწ.).

სტალინგრადის ბრძოლის პერიოდში მუზეუმი დაინგრა, კოლექცია თითქის მთლიანად განადგურდა. 1942-1946 წლებში ევაკუირებული იყო სტალინგრადის ოლქის გმელინსკის რაიონში, შემდეგ ქალაქ ურიუპინსკში, 1946-1954 წლებში - ქალაქ კამიშინში. 1954 წელს დაუბრუნდა სტალინგრადს და 1986 წლამდე განთავსდა სატყეო ტექნიკუმის შენობაში. ამჟამად უკავია ორი შენობა ყოფილი ზემსკის საბჭოსა და ვოლგა-კამის კომერციული ბანკის შენობა (ორივე შენობა არის XIX-XX საუკუნეების არქიტექტურისა და ისტორიის ძეგლი).

1990 წლიდან 2015 წლამდე მუზეუმის დირექტორი იყო ალექსანდრე მატერიკინი. ამჟამად კი მუზეუმის დირექტორია ირინა კარევა.

მუზეუმს გააჩნია ორი ფილიალი კალაჩიოვის რაიონული მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქ დონის კალაჩზე, კრავჩენკოს შესახვევი, 5 და ილოვლიის სახალხო არქიტექტურისა და დონის კაზაკების ცხოვრების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ვოლგოგრადის ოლქის დაბა ილოვლიაში, რკინიგზის ქუჩა, 2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт музея.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Волгоградский областной краеведческий музей — 2020.
2. ↑  Волгоградский областной краеведческий музей.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-23. ციტირების თარიღი: 2013-03-01.
3. ↑  www.volgaprav.ru დაარქივებული 2016-04-19 საიტზე Wayback Machine.  - Преображенская церковь
4. 1 2  ГБУК «Волгоградский областной краеведческий музей».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-23. ციტირების თარიღი: 2013-03-01.
**იური (იურა) შერმადინის ძე ბარამიძე** (დ. 26 აპრილი, 1931, სოფ. ზემო სურები, დღ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 დეკემბერი, 2019, თანიანთკარი) — ქართველი დოკუმენტური კინოს ოპერატორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979).

სკოლის დამთავრების შემდეგ თბილისში გადავიდა. 9 თვე სწავლობდა პლეხანოვზე არსებულ კინოსტუდიაში. 1953 წლიდან მუშაობდა კინოში. მისი გადაღებული ფილმებიდან აღსანიშნავია: „დარტყმა ღრუბლებზე" (1961; მიიღო ლომონოსოვის პრემია), „ობსერვატორია მთებში" (1962), „ჯიხვი იცვლის ბილიკს" (1964), „ვარძია" (1967), „კლდის ვეფხვი" (1968), „საქართველოს ფლორა და ფაუნა" (1970), „აბრეშუმი" (1972), „არ დაიდარდო, დედაო..." (1975), „კაცობრიობის გაზაფხული" (1975), „მირზა გელოვანი" (1976), „ბასკთა ქვეყანაში" (1976), „კვალი ნათელი" (1978), ფილმი-დილოგია („ფურცლები ფრანგული დღიურიდან" და „პირველად იყო სიტყვა", 1983, გენო რეხვიაშვილთან ერთად), „საქართველოს მეჭურჭლეთუხუცესი" (1985), „ნაძარცვის კვალდაკვალ" (1987, გენო რეხვიაშვილთან ერთად), „შორიელთა სიახლოვე" (1987, გენო რეხვიაშვილთან ერთად).

სიცოცხლის ბოლო წლებში დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანიანთკარში ცხოვრობდა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 356.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იური ბარამიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იური ბარამიძე დაარქივებული 2019-12-12 საიტზე Wayback Machine. — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ეპოქის ფრაგმენტები — კინოოპერატორი იური ბარამიძე YouTube-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  ვის ნეშტს მალავდა იური ბარამიძე მეგობრის სარდაფში და რა პირობებში მოუწია მას რომის პაპის გადაღება. თბილისელები (6 თებერვალი, 2017). ციტირების თარიღი: 12 დეკემბერი, 2019.
2. ↑  ყველასგან მიტოვებული იური ბარამიძე – ქართული დოკუმენტური კინოს ლეგენდა. არტინფო (30 ივნისი, 2018). ციტირების თარიღი: 12 დეკემბერი, 2019.
**თამარ ჩილაშვილი** (დ. 1 მაისი, 1921, ახალციხე — გ. 1993) — ქართველი ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

1937 წელს დაამთავრა ახალციხის №1 საშუალო სკოლა და იქვე დაიწყო მუშაობა უფროს პიონერხელმძღვანელად. 1942 წელს მიიღეს კომუნისტური პარტიის რიგებში და გადაიყვანეს პარტიის ახალციხის რაიკომის აგიტაცია-პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორად. წლების განმავლობაში მუშაობდა ახალციხის მხარეთმცოდნის მუზეუმის დირექტორად, რაისაბჭოს აღმასკოვის მდივნად, ახალციხის საბავშვო სახლის სასწავლო ნაწილის გამგედ. 1950-1952 წლებში მუშაობდა ახალციხის რაიონის კულტურულ-საგანმანათლებო დაწესებულებათა განყოფილების გამგედ. 

1949 წლიდან გაზეთის „წითელი დროშა" რედაქციაში მუშაობდა მდივნად, შემდეგ ლიტმუშაკად, ხოლო 1954 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო მშრომელთა წერილების განყოფილების გამგე. თამარ ჩილაშვილს, ახალციხის რაიონული გაზეთის „წითელი დროშა" განყოფილების გამგეს 1981 წელს მიენიჭა „საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკის" საპატიო წოდება მასობრივი ინფორმაციის ორგანოებში ნაყოფიერი მუშაობისათვის და ბეჭვდითი სიტყვის დღესთან დაკავშირებით. დასახელებული წოდების მინიჭება დიდი სითბოთი და სიყვარულით გაითავისეს მისმა კოლეგებმა. გაზეთის „წითელი დროშა" ფურცლებზე ვკითხულობთ: „ეს საპატიო წოდება სავსებით დროული და დამსახურებულია ჩვენი თანამშრომლისა და კოლეგისთვის. რედაქციის მუშაკთაგან გაზეთში მოღვაწეობით პატივცემული თამარი ყველაზე ხნიერი და ამასთანავე ყველაზე ახალგაზრდა თავისის გასაოცარი მეხსიერებით."

ადრეული წლები
-------------

თამარ ჩილაშვილის ე.წ ჟურნალისტიკური საქმიანობა სათავეს მოსწავლეობის პერიოდიდან იღებს. თამარი როდესაც მეათე კლასში იყო, ოთხ მეგობარს: ელენე დიდიმამიშვილს, ნინო მელიქიძეს, როზა პანიატოვსკის და თვით თამარ ჩილაშვილს მოუმზადებიათ და გამოუციათ კლასის ხელნაწერი ჟურნალი, რომლის სახელწოდებაა „ახალგაზრდა ლიტერატორი" ეს ჟურნალი კლასს და მასწავლებელ ალექსანდრე დანელიასთან ერთად დაუდგენია. მაგრამ ოთხი მეგობრის ჟურნალისთვის თვითნებურად „განთიადი" უწოდებია და მხოლოდ ოთხი ნომრის გამოცემა მოუხერხებიათ. თამარ ჩილაშვილმა რედაქტირებაში მუშაობის დროს „გასაოცარი მეხსიერებისა და გულმოდგინების წყალობთ შეადგინა დიდტანიანი ფერადი ფოტოალბომი, ქრონოლოგიური თანმიმდევრობითა და შესაბამისი ტექსტებით, სადაც თვალსაჩინოდ არ არის ასახული გაზეთ „წითელი დროშის" რედაქციის მრავალმხრივი მუშაობა."

ლიტერატურა
----------

* ყრუაშვილი ნ. განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2018, გვ. 90-92
**იგორ ნაგორნი** (დ. 13 ინვისი, 1933, თბილისი) — ქართველი ხელოვნების მუშაკი.

ბიოგრაფია
---------

1957 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო ფიზკულტურის ინსტიტუტი.

1958 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს ტელევიზიაში, ის იყო საქართველოს ტელევიზიის მთავარი კინოოპერატორი. მის მიერ გადაღებული ფილმებიდან აღსანიშნავია: "დედის ხელი" 1957 წელს, სსრკ ხალხთა სპარტაკიადა1958 წელს, "სოფლის ცხენოსნების შეჯიბრი" 1958 წელს, "სულერთია დაგეწევი" 1964 წელს, "ჭადრაკის დედოფალი" 1968 წელს, "ჟან ვილარი თბილისში" 1967 წელს, "მიხაი ზიჩი" 1968 წელს, "მოქანდაკე კანდელაკი" 1968 წელს, "მოქანდაკე ამაშუკელი" 1970 წელს, "შეხვედრამდე" 1970 წელს, "ცეკვის ჯადოქარი" 1971 წელს, "შეხვედრა ლადო გუდიაშვილთან" 1976 წელს, "ქართველ კინომოღვაწეთა შემოქმედებითი პორტრეტები" 1980 წელს, "მომღერალთა ოჯახი" 1981 წელს. მას ასევე აქვს აღებული ჯილდოები, პრემიები და პრიზები: 1999 წელს ღირსების ორდენი, 1977 წელს საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, I საკავშირო სატელევიზიო ფილმების ფესტივალის ლაურიატი და ამიერკავკასიის ფილმების ფესტივალის ლაურიატი.

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირი, წევრი

ლიტერატურა
----------

* ხელოვნების კალენდარი: თეატრი, მუსიკა, კინო. თბ. 1993, გვ.47
* წიგნი ღირსებისა: ტ.4 შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2002. გვ.59

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგორ ნაგორნი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზოგადი ანესთეზია** ფართო მნიშვნელობის ტერმინია და გულისხმობს ხელოვნურად, მედიკამენტური გზით გამოწვეულ მდგომარეობასაც, რომლის დროსაც მიზანმიმართულად ითრგუნება ცნობიერება, მეხსიერება და ტკივილის აღქმა. ზოგადი ანესთეზია გამოიყენება ქირურგიული, დიაგნოსტიკური და სამეანო ჩარევებისათვის. მისი განმასხვავებელი ნიშანი ღრმა სედაციისგან არის პაციენტის გაღვიძების შეუძლებლობა მიუხედავად სტიმულის სიძლიერისა.

უსაფრთხოება
-----------

ზოგადი ანესთეზიის დროს შექცევადად ითრგუნება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ფუნქციები — სუნთქვა, სისხლის მიმოქცევა, სითბოს რეგულაცია, რაც მედპერსონალის მხრივ განსაკუთრებით ყურადღებას, ცოდნასა და დახელოვნებას მოითხოვს. ამის გამო, მსოფლიოს უმეტეს ქვეყნებში ზოგადი ანესთეზიის მიწოდება მხოლოდ საგანგებოდ გაწვრთნილ ექიმს, ანესთეზიოლოგს შეუძლია. თანამედროვე მედიცინის პირობებში, როდესაც ექიმს მოეპოვება შესაბამისი ცოდნა, წვრთნა და აღჭურვილობა, ზოგადი ანესთეზია მაღალი უსაფრთხოებით გამოირჩევა, ამ მაჩვენებლით იგი აღემატება საჰაერო, სარკინიგზო და ავტოსაგზაო მგზავრობის უსაფრთხოებას.

ზოგადი ანესთეზიის მიზნები
-------------------------

ზოგადი ანესთეზიის მიზანია უზრუნველყოს პაციენტის უსაფრთხოება და სამედიცინო ჩარევისათვის საჭირო პირობები. ამ პირობებს კი მიეკუთვნება: ანალგეზია, ანუ გაუტკივარება, ჰიპნოზი, ანუ ძილი, ამნეზია, ანუ მეხსიერების დათრგუნვა, უმოძრაობა, ანუ დაცვითი რეფლექსების დათრგუნვა და ოპციონალურად ჩონჩხის კუნთების რელაქსაცია.

ზოგადი ანესთეზიის სახეები
-------------------------

ზოგადი ანესთეზიის მიღწევა მრავალი საშუალებით შეიძლება. გამოყენებული მედიკამენტური საშუალებების მიხედვით, ზოგადი ანესთეზია შეიძლება იყოს ინჰალაციური, რომლის დროსაც პაციენტს მიეწოდება რომელიმე ძლიერმოქმედი საინჰალაციო ანესთეტიკი, მაგალითად, ჰალოთანი იზოფლურანი, სევოფლურანი, დესფლურანი და აზოტის ქვეჟანგი; ინტრავენური ანესთეზია, რომლის დროსაც პაციენტს ვენაში ინფუზიის სახით მიეწოდება სხვადასხვა პრეპარატები. შესაძლებელია ასევე ინჰალაციური და ინტრავენური პრეპარატების ერთდროული გამოყენებაც.

ვინაიდან ზოგად ანესთეზიას შეიძლება თან ახლდეს სუნთქვის დათრგუნვა, ხშირად ამ ფუნქციას ჩაენაცვლება ხელოვნური სუნთქვა. სუნთქვის ფუნქციის ჩანაცვლება შეიძლება განხორციელდეს საანესთეზიო ნიღბის, ენდროტრაქეული ინტუბაციის, ლარინგეალური ნიღბისა და სხვა საშუალებებით. ამასთან, პაციენტი შეიძლება იმყოფებოდეს როგორც სპონტანურ, ასევე აპარატული სუნთქვაზე.

ზოგადი ანესთეზიის უზრუნველყოფისათვის უკიდურესად მნიშვნელოვანია სასიცოცხლო ფუნქციების მუდმივი მეთვალყურეობა ანუ მონიტორირება, რაც მინიმალურ პირობებში გულისხმობს სისხლის ჟანგბადით გაჯერების, ელექტროკარდიოგრამის, სისხლის არტერიული წნევის, ტემპერატურის, მიწოდებული და ამოსუნთქული აირების შემადგენლობის მუდმივ კონტროლს. საჭიროების შემთხვევაში, იყენებენ სისხლის არტერიული და ვენური წნევის პირდაპირი (ინვაზიური) გზით გაზომვას, ანესთეზიის სიღრმის, ნერვ-კუნთოვანი გადაცემის მეთვალყურეობას.
**თელეთის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია, კუთხებიი ამოყვანილია მოზრდილი ზომის სუფთად ნათალი მოგრძო ქვიშაქვის ქვებით. კარ-სარკმელები გამოყვანილია აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. ეკლესიის დარბაზი იმდენად მოკლეა რომ მისი განივი ღერძი 1 მეტრით აღემატება გრძივ ღერძს. აღმოსავეთით ღრმა აფსიდია, რომლის სამხრეთ გვერდი ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობისაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო კვადრატული ნიშაა. აფსიდი დადაბლებული პროპორციების კონქითაა გადახურული. ეკლესიის ფასადები მოურთვეოლია დასავლეთ ფასადის წყობაში ჩატანებულია ქვიშაქვის სამი მოგრძო ქვა. მათგან ორი შესასვლელის სამხრეთითაა, ერთი ჩრდილოეთით. ეკლესია დაბურული იყო ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 130-131.
**თეთრიწყაროს ნასოფლარი** — ენეოლითის ბოლოსა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის დასაწყისის (ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევარი) ნამოსახლარი თეთრიწყაროდან 7 კმ-ზე. გაითხარა 1956-1958 (გ. გობეჯიშვილი). შემორჩენილია ქვის მრგვალი და ოთხკუთხა საცხოვრებელი შენობების საძირკვლები, სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა (ქვის იარაღის სახელოსნო, ფარეხი) ნაშთები. არქეოლოგიური მასალის უმეტესობა კერამიკაა. ნასახლარზე დადგენილი 2 არქეოლოგიური ჰორიზონტის მიხედვით წარმოდგენილია სამეთუნეო საქმის განვითარების ორი ერთმანეთზე გადაბმული საფეხური. ქვედა ჰორიზონტის კერამიკა მონაცრისფრო-ცარდისფერია, შემკულია ამოკაწრული სახეებით. ზედა ფენაში ჭარბობს რელიეფური სპირალებით შემკული შავპრიალა და წაბლისფერი ჭურჭელი. ქვის იარაღიდან გვხვდება კაჟის, რწეულას და ობსიდიანის დაკბილული ნამგლის ჩასართები, სატეხები, ისპირისპირები, ფირფიტები, ანატკეცები, ანდეზიტბაზალტის სანაყები, როდინები, ხელსაფქვავები და სხვა.

თეთრიწყაროს ნასოფლარის მასალის უმთავრესი ნაწილი მტკვარ-არაქსის კულტურის საწყისი საფეხურის ძეგლების (დიდუბე, კიკეთი, ოზნი, ბეშთაშენი, სამშვილდე, კოდა, თამარისი და სხვა) მსგავსია.

ლიტერატურა
----------

* *გობეჯიშვილი გ.*,თეთრი წყაროს ნასოფლარი, თბ. 1978

* *ფხაკაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 639.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თოხლიაურის ეკლესია**. |

**თოხლიაურის მესამე ეკლესია**, **კერპის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სამიოდე კილომეტრის მოშორებით, ნასოფლარ შავქედის სამხრეთით, 300 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზეულია, 7,8 მეტრი 4,5 მეტრზე. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა, თუმცა წყობაში ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმიც. 

ეკლესია დაზიანებულია, კონქთან ერთად შემორჩენილია აფსიდიც, ჩრდილოეთ კედელი 1 მეტრზეღაა შემორჩენილი შემორჩენილი, არც დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილი აღემატება 1 მეტრს. აფსიდა ნახევარწრიულია, ის გადახურულია შემცირებული პროპორციების მქონე კონქით. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია შეისრულთაღოვანი სარკმელი, საიდანაც დღემდე მხოლოდ თაღი შემორჩა. სარკმლის ორთივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. ინტერიერი შელესილი ყოფილა.

ლიტერატურა
----------

* *თოფურია. ა, კუპრეიშვილი. ბ*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 108.
თოშხერგილი მდინარე ნევაზე. რუსეთი. მორფომეტრიული თავისებურებების გამო ყოველწლიურად მდინარე ნევაზე წარმოიქმნება თოშხერგილი
**თოშხერგილი** — მდინარის კალაპოტში თოშის, წყალშიგა ყინულისა და ნატეხი ყინულის დაგროვება.

იწვევს მდინარის ცოცხალი კვეთის შეზღუდვასა და წყლის დონის აწევას უშუალოდ თოშხერგილის მონაკვეთზე და უფრო მაღლა დინების მიმართულებით, რითაც ხელი ეწყობა ჭალის დატბორვას. წარმოიქმნება ყინულსაფრის ჩამოყალიბების პერიოდში იმ ადგილებში, სადაც მდინარის დიდი დახრილობა ენაცვლება მცირე დახრილობას და რის გამოც ყინულის ქერქის წინ წაწევა ზევით მდინარის მიმართულებით ფერხდება. თოშხერგილის სისქე ზოგჯერ 10 მ-ს ჭარბობს, სიგრძე ხშირად 10–20 კმ ფარგლებშია.

წყლის დონის თოშხერგილიანი აზევება 3–4 მ-მდეა, ის არ იწვევს სახიფათო წყალდიდობას, მაგრამ ქმნის სირთულეს წყალმომარაგებისა და ჰიდროელექტროსადგურის მუშაობის თვალსაზრისით. განსაკუთრებით ვეებერთელა თოშხერგილი ზამთრის უხვწყლიან მდინარეებზეა, რომლებიც დარეგულირებულია ტბებითა და წყლსაცავებით.

თოშხერგილი ხშირად ყინულხერგილთან ერთად წარმოიქმნება. თოშხერგილის მონაკვეთზე გამოიყოფა: თავი ანუ თოშხერგილის ქვედა მიმართულების და ბოლო ანუ თოშხერგილის ზედა მიმართულების მონაკვეთი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Зажор | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-01. ციტირების თარიღი: 2021-01-26.
2. ↑  Зажор | Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
თოხი
გლეხი იყენებს თოხს
**თოხი** — მიწის სათოხნი ბრტყელპირიანი რკინის იარაღი. გამოიყენება სოფლის მეურნეობაში. დანიშნულების მიხედვით იყო საღომე, სასიმინდე, სავენახე, საბოსტნე და სხვა. თოხებს სხავადასხვა სახელი ერქვა: კეკო, ბრტყელი, ლინგა, ყუიანი, ყუნწიანი, მხრებიანი, მხრებდაქნილი, ჩეკია და სხვა. საქართველოში უფრო ორი ტიპის თოხს ხმარობდნენ — მხრებდაქნილს („იმერული") და ბრტყელს, ოთხკუთხას („ქართული").

ნიადაგის დამუშავებას იწყებდნენ თოხით, მიწას თოხნიდნენ, აფხვიერებდნენ და სარეველა ბალახისგან, მავნე პარაზიტებისგან ასუფთავებდნენ.

ისტორია
-------

არქეოლოგიურ გათხრებში აღმოჩენილ მასალაში თოხი უძველესი დროიდან ჩანს. ენეოლითის ხანაში ამ მიზნით ცხოველთა ლულოვან ძვლებს და რქებს იყენებდნენ. ბრინჯაოს ხანაში კი გაჩნდა ლითონის თოხების ნაირსახეობა.

ძველი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულში ბრინჯაოს თოხები და სამეურნეო დანიშნულების სეგმენტური იარაღი კოლხეთის სამეფოდან დიდი რაოდენობით გადიოდა აღმოსავლეთ საქართველოში, ჩრდილოეთ კავკასიასა და ვოლგისპირეთში. ძვ. წ. I ათასწლეულის II ნახევარში ბრინჯაოს თოხებთან ერთად ხმარობდნენ რკინის თოხებსაც.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 697.

სქოლიო
------

1. ↑  2000 წლის წინანდელი რკინის თოხი.
**იგავი** — მოყვანილი კერძო შემთხვევა, *კაზუსი* და მისი საკანონმდებლო მოწესრიგება. ასეთ იურიდიულ-ტექნიკურ ხერხს მიმართავდნენ სამართლის ნორმის უკეთ გაგების მიზნით მაშინ, როდესაც საჭირო იყო ჩვეულებრივი მართლურთიეთობისაგან განსხვავებული რთული შემთხვევის საკანონმდებლო გადაწყვეტა. იგავის ანუ „სიტყვით მაგალითის" (საბა) სახითა გადმოცემული ბერძნული სამართლის ქართული ვერსიის („სამართალი ბერძნული") 204 და 280 მუხლები (შდრ.მმ.203 და 279).

Short didactic story which illustrates one or more instructive lessons or principlesთარგი:SHORTDESC:Short didactic story which illustrates one or more instructive lessons or principles
*უძღები შვილის დაბრუნება*, რემბრანდტის მიერ, 1660 წ
კანონიკური სახარებებისა და ახალი აღთქმის ზოგიერთი მკვლევარი იყენებს ტერმინს „იგავი" მხოლოდ იესოს იგავებზე,   თუმცა ეს არ არის ტერმინის საერთო აღწერა იესოს სწავლების მეთოდისთვის მნიშვნელოვანია ისეთი იგავი, როგორიცაა უძღები ძის იგავი.

საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი იგავების მქმნელი იყო სულხან-საბა ორბელიანი.

სქოლიო
------

1. ↑  
Jülicher. *Die gleichnisreden Jesu*.
2. ↑  
Meier. *A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus*. ISBN 9780385469920.
**გრიგოლ (იგა) აბაკელია** (დ. 20 დეკემბერი, 1939, თბილისი — გ. 2 იანვარი, 2016) — ქართველი მუსიკოსი და მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

პირველადი მუსიკალური განათლება მიიღო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის მუსიკალურ ათწლედში, რომელიც 1958 წელს დაამთავრა, შემდეგ სწავლა გააგრძელა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში 1958–1961 წლებში, 1971 წელს კი თბილისის სახელმწიფო აკადემია დაამთავრა, ის გახლავთ თოჯინების თეატრის ერთ–ერთი დაამაარსებელთაგანი ქალაქ ახალციხესა და გურჯაანში, დადგმული აქვს მუსიკალური სპექტაკლი: გლუკი – "ორფეოსი და ევრიდიკე"(1980, პირველი დადგმა ქალაქ გორში). თოჯინების თეატრში სცენოგრაფიული მოღვაწეობის 34 წლის განმავლობაში იგა აბაკელიას ავტორობით შეიქმნა ორმოცამდე სპექტაკლის სცენოგრაფია. 1975 წელს და 1981 წლიდან 2007 წლამდე იყო თოჯინების სახელმწიფო პროფესიულ თეატრის მთავარი მხატვარი. აბაკელია სხვადასხვა დროს დაჯილდოებული იყო საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი​ს კულტურის სამინისტროსა და თეატრის მოღვაწეთა კავშირის დიპლომებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 6

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იგა აბაკელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
იაპონიის კულტურის ინსტიტუტის (Japanisches Kulturinstitut) შენობა ქ. კელნში, გერმანია
**იაპონიის ფონდი** (იაპონ. 国際交流基金 *Kokusai Kōryū Kikin*) არის იაპონური კულტურის ინსტიტუტი, რომლის მიზანია იაპონური ენის, ხელოვნების და საერთოდ კულტურის პოპულარიზება და გავრცელება. იაპონიის ფონდი არის ისეთი საერთაშორისო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ანალოგი როგორიციაა ბრიტანული სკოლა, გოეთეს ინსტიტუტი, ალექსანდრე დიუმას სახელობის ფრანგული კულტურის ცენტრი დ ა.შ..

ინსტიტუტი დაარსდა 1972 წელს, ხოლო 2003 წლის 1 ოქტომბერს კი იაპონიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაუქვემდებარდა იგი და ამით იაპონიის საგარეო კულტურულ პოლიტიკას დაუკავშირდა. იაპონური კულტურის გავრცელების მიზნით ამ ინტიტუტის ხელშეწყობით სხვადასხვა ქვეყნებში იხსნება იაპონური ენისა და კულტურის გამავრცელებელი ახალი კულტურული ცენტრები, ტარდება ღონისძიებები, ეწყობა იაპონური ენის შემსწავლელი კურსები, მიმდინარეობს სტუდენტთა გაცვლა. იაპონიის ფონდი ატარებს JLPT-ს სახელით ცნობილ და საერთაშორისო მასშტაბით ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ გამოცდას.

იაპონიის ფონდს 21 ფილიალი აქვს გახსნილი მსოფლიოს 19 სახელმწიფოში. მთავარი შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ ტოკიოში. ქალაქ კიოტოშიც ფუნქციონირებს ინსტიტუტის ბიურო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იაპონოლოგია
* იაპონური კანჯის კომპეტენციათა ტესტი
* იაპონური ენის უნარ-ჩვევათა ტესტი (JLPT)
* იაპონური ენა (T.JL)
* იაპონური საქმიანი კომუნიკაციის უნარ-ჩვევათა ტექსტი
* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იაპონიის ფონდი***

* **იაპონიის ფონდის ოფიციალური საიტი**
**თრია** (ლათ. Spermophilus, ადრე Citellus) — მღრღნელების გვარი ციყვისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 11–40 სმ, კუდისა — 4–25 სმ. ყურები მოკლეა, სუსტად შემოსილი. გააჩნიათ ლოყისუკანა პარკები. უკანა კიდურები წინაზე ოდნავ გრძელია. ზურგი შეფერილია მოყვითალო-რუხად, მუცელი უფრო ღიაა. ცნობილია 15 (უწინ 38-მდე) სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპასა და აზიაში; ხეობების და მთის (3000 მეტრამდე) სტეპებსა და ტყესტეპებში, ნაწილობრივ — ტუნდრასა და ტყეტუნდრაში. მდინარეთა ჭალების საშუალებით აღწევენ ნახევრად უდაბნოებსა და უდაბნოებში. საქართველოში, კავკასიონზე, თერგის სათავეებთან გვხვდება კავკასიური თრია (ლათ. Spermophilus musicus). თანამედროვე კვლევების შემდეგ, ჩრდილოამერიკული სახეობები ახალ გვარში (*Urocitellus*, *Callospermophilus*) გადაიყვანეს, ხოლო ევრაზიულები აქ დატოვეს (გამონაკლისია 2 სახეობა).

აქტიურები არიან დღის ნათელ დროს. თავშესაფარს იწყობენ სოროებში, რომელთაც თვითონ თხრიან, ხშირად სახლობენ კოლონიებად. ქვიშიან ნიადაგებში სოროს სიგრძე შეიძლება 20 მეტრსაც აღწევდეს, სიღრმე კი — 3 მეტრს. იკვებებიან მრავალნაირი მცენარეული საკვებით, ბევრი სახეობის რაციონში ცხოველური საკვებიც შედის, ძირითადად მწერები. შეუძლიათ საკვების მარაგის გაკეთება (6 კგ-მდე). ზამთარში ძილქუშს ეძლევიან (6–7 თვე, ჩრდილოეთში 10 თვემდე). წელიწადში ერთ თააობას იძლევიან, შობენ 2–13 ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის მე-2 წელს აღწევენ. თრია ბუნებრივი ეკოსისტემის მნიშვნელოვანი ელემენტია, ძირითადად მისი მთხრელი საქმიანობის გამო. მაღალი რიცხოვნობის პირობებში არსებითი ზიანის მიყენება შეუძლიათ სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის. მრავალი სახეობა რიგი დაავადებების გამომწვევის ბუნებრივი მატარებელია. დიდი ზომის თრიები — მეორეხარისხოვანი ბეწვეულის რეწვის ობიექტები.

IUCN-ის თანახმად, ევროპული თრია (*Spermophilus citellus*) გადაშენების საფრთხეში მყოფი სახეობაა, კიდევ სამი სახეობა (*Spermophilus suslicus*, *Spermophilus musicus*, *Spermophilus xanthoprymnus*) — საფრთხესთან ახლოს მყოფი.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Щипанов Н. А.* СУСЛИКИ // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М. 2016. — стр. 457.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 699.
3. ↑  Helgen Kristofer M; et al. (2009). „Generic revision in the Holarctic ground squirrel genus Spermophilus". *Journal of Mammalogy*. **90** (2): 270–305. doi:10.1644/07-mamm-a-309.1.
4. ↑  „*Spermophilus* stats". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2020**. 2020. ციტირების თარიღი: 3 სექტემბერი, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)unknown url
**თოჯინების თეატრი** — თეატრის სახეობა, რომელშიც თოჯინები მოქმედებენ. თოჯინას ამოძრავებს მაყურებლისთვის უხილავი მსახიობი.

ისტორია
-------

თოჯინების თეატრს საფუძველი ჩაეყარა წარმართულ წეს-ჩვეულებებსა და თამაშობებში რელიგიურ-მისტერიული სანახაობებიდან. ძველ ეგვიპტეში ძვ. წ. XVI სუაკუნეში თოჯინების თეატრში წარმოადგენდნენ მისტერიას ოსირისსა და ისიდაზე. თეატრალური თოჯინები მოხსენიებულია ჰეროდოტეს, ქსენოფონტის, არისტოტელეს, ჰორაციუსის, მარკუს ავრელიუსის და სხვათა თხზულებებში. თოჯინების თეატრის უძველესი ტრადიცია აქვთ აზიის და ახლო აღმოსავლეთის ხალხებს. ძვ. წ. I საუკუნეში თოჯინების თეატრი აღმოცენდა ჩინეთში. იაპონიაში ის XI საუკუნიდანაა ცნობილი. XI საუკუნეში ევროპაში თოჯინების თეატრის წარმოდგენები იმართებოდა ეკლესიებსა და მონასტრებში ბიბლიურ სიუჟეტებზე. მათი მთავარი პერსონაჟი იყო წმინდა მარიამი. აქედან მოდის რომანულ-გერმანულ ენებში თოჯინის აღმნიშვნელი სიტყვა „მარიონეტი". თანდათან თოჯინების თეატრის რეპერტუარში შეიჭრა მიწიერი თემატიკა, ამიტომ თეატრი ეკლესიიდან გააძევეს. მას შემდეგ იგი დამკვიდრდა მოედნებსა და ბაზრობებზე. XIV საუკუნის იტალიაში ის ჩამოყალიბდა როგორც ხალხური სატირული ხელოვნება, რომლის მთავარი გმირი იყო პულჩინელა. XVII საუკუნეში ანალოგიური თეატრი დამკვიდრდა საფრანგეთში (პოლიშინელი), ინგლისში (პანჩი), გერმანიაში (ჰანსვურსტი, შემდეგ კაშპერლე), ჩეხეთში (კაშპარეკი), რუსეთში (პეტრუშკა) და სხვა ქვეყნებში. XIX საუკუნის ევროპაში თოჯინების თეატრში ასრულებდნენ ტრადიციულ პიესა-მიმოხილვებს, მოხეტიალე სიუჟეტებს დონ-ჟუანზე, ფაუსტზე და სხვა. გოეთემ ფაუსტის სიუჟეტი ისესხა თოჯინების თეატრიდან. თოჯინების თეატრისთვის პიესებს წერდნენ ე. ჰოფმანი, ანატოლ ფრანსი, მორის მეტერლინკი, ბერნარდ შოუ. XX საუკუნის I ნახევარში შეიქმნა პროფესიული თოჯინების თეატრები ბავშვებისა და მოზარდებსთვის.

თოჯინების თეატრი საქართველოში
-----------------------------

საქართველოში თოჯინების თეატრის ელემენტებს შეიცავდა ქართული წარმართული სანახაობები. VII საუკუნის დასაწყისში იმართებოდა რელიგიურ-მისტერიული თოჯინების თეატრის წარმოდგენები, რომლებიც თანბდათან კარგავდნენ რელიგიურს და იძენდნენ საერო შინაარსს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ცნობილი იყო თოჯინების თეატრი „დედოფალების კარავი". ერთ-ერთი პირველი ქართველი მეთოჯინეები იყვნენ ლ. და ნ. ტორაძეებიდა დ. ჭითავა. 1934 წელს დაარსდა თბილისის, 1935 წელს რუსთავის, 1936 წელს ბათუმის ხოლო 1946 წელს ქუთაისის თოჯინების თეატრები. თვითმოქმედების თოჯინების თეატრები მოქმედებდა გორსა და თელავში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 698.
* *ცაგარეიშვილი, ს.* „ქართული თოჯინების თეატრის ისტორიისთვის", თბილისი, 1972
* *ღოღობერიძე, ნ.* „ქართული ხალხური დედოფალების კატალოგი", თბილისი, 1968
* *ცაგარეიშვილი, ს.* „თოჯინების თეატრის ელემენტარული საკითხები", თბილისი, 1955
* *ჯანელიძე, დ.* „ქართული თეატრის ხალხური საწყისები", თბილისი, 1948
**თრდატი** — ფარნავაზიანთა სახლის რევიანთა შტოს დაამარსებელი. მირიან III-ის უფროსი ძის — რევის ძე. თრდატი და მისი დედა სალომე კახეთსა და კუხეთს ფლობდნენ და უჯარმაში ცხოვრობდნენ. დაახლოებით 338-341 წლებში მათ სომხების დახმარებით მოინდომეს ბაკურ მეფის ტახტიდან გადაყენება, მაგრამ დამარცხდნენ. 368 წელს რომაელთა და სომეხთა დახმარებით თრდატი ქართლში გამეფდა, თუმცა მალე იძულებული გახდა ტახტი დაეტოვებინა. რომსა და ირანს შორის ქართლის გაყოფის შემდეგ, თრდატი რომაელთა გავლენის სფეროში მოქცეულ ქართლის ნაწილში მეფობდა. რადგან ირანის გავლენის ქვეშ მყოფ ქართლის მეფეს ვარაზ-ბაკურს გარდაცვალებისას მცირეწლოვანი ვაჟიშვილები დარჩნენ, თრდატი, როგორც ვარაზ-ბაკურის სიმამრი და უკვე „კაცი მოხუცებული", ირანის გავლენის სფეროში მყოფ ქართლში გამეფდა. დაახლოებით 395 წელს თრდატი სამეფო ტახტიდან ვარაზ-ბაკურის უფროსმა ძემ ფარსმანმა გადააყენა. 

მეფეთა ცხოვრების დახასიათებით თრდატი იყო „კაცი მორწმუნე, ბრძენი და გონიერი". მანვე ააშენა ეკლესია ნეკრესში, ხოლო მშენებლობა დაიწყო რუსთავში. თრდატი ამიანე მარცელინუსის მიერ მოხსენიებული საურმაგის იდენტური პიროვნებაა.

ლიტერატურა
----------

* *გოილაძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 109.
* გოილაძე ვ. ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, ჟურნ. „მნათობი", № 3 თბ. 1983

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იბერიის მეფეები „მეფეთა ცხოვრების" მიხედვით |
| --- |
|  |
| ორმეფობამდე | 
* ფარნავაზ I
* საურმაგი
* მირვან I
* ფარნაჯომი
* არშაკ I
* არტაგი
* ფარნავაზ II
* მირვან II
* არშაკ II
* ადერკი
 |
|  |
| ორმეფობა | 
* ბარტომი და ქართამი
* ფარსმანი და კაოსი
* აზორკი და არმაზელი
* ამაზასპი და დეროკი
* ფარსმან ქველი და ფარსმან ავაზი
 |
|  |
| ორმეფობის შემდეგ | 
* ღადამი
* ღადანა
* ფარსმან III
* ამაზასპ II
* რევ I
* ვაჩე
* ბაკურ I
* მითრიდატე IV
* ასფაგური
* რევ II
* მირიან III
* ბაქარ I
* მირდატ III
* ვარაზ-ბაქარი
* თრდატი
* ფარსმან IV
* მითრიდატე VI
* არჩილ I
* მითრიდატე VII
* ვახტანგ I გორგასალი
* დაჩი
* ბაკურ IV
* ფარსმან V
* ფარსმან VI
* ბაკურ V
 |

 |
**თრიმლი** (ლათ. Cotinus coggygria) — მცირე ზომის ხე ან ბუჩქი თუთუბოსებრთა ოჯახისა. უხვადაა დატოტვილი, ფოთლები მარტივი და მორიგეობით განლაგებულია, მომრგვალო ან კვერცხისებური ფორმის, 5–10 სმ სიგრძისა და 3-5 სმ სიგანის, კიდემთლიანი. ზედა მხარე შიშველია, მუქი მწვანე ან მოლეგო-მოწითალო. ქვედა მხარე უფრო მკრთალია, მეტ-ნაკლებად შებუსული. ყვავილები პატარა ზომისაა, მწვანე ან სოსანი, კენწრულ, ფარჩხატ საგველად შეკრებილი. ყვავის მაის-ივნისში, ნაყოფმსხმოიარობს ივლის-სექტემბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, შუა აზიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიასა და ირანში. საქართველოში განსაკუთრებით გვხვდება აღმოსავლეთ ნაწილში. იზრდება მშრალ, ქვიან ფერდობებზე, ბუჩქნარებსა და ტყისპირებში.

ფშავსა და ხევსურეთში ეწოდება თრემლი, ქიზიყში — ნარინჯი ხე, საინგილოში — სარაღან, ქვემორაჭულად — კაპარი.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, თრიმლი // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 34.
**კესელრინგის შროშანი** (ლათ. Lilium kesselringianum) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე შროშანისებრთა ოჯახის (*Liliaceae*) შროშანის გვარისა (*Lilium*).

სახელწოდება
-----------

შროშანის ამ სახეობამ სახელი ბოტანიკოს ფრიდრიხ ვილჰელმ კესელრინგის (1876-1966) პატივსაცემად მიიღო, რომელმაც იგი კულტურულ მებაღეობაში დანერგა და სრულყოფილი კულტივაცია შეძლო.

აღწერა
------

წარმოადგენს 60-100 სანტიმეტრის სიმაღლის მრავალწლოვან ბალახოვან კულტურას. ბოლქვები კვერცხისებური აქვს. ფოთლები კი ხაზურ-ლანცეტა, მჯდომარე, რიგად გაჰყვება მთელ სიგრძეზე. ფორმა პირამიდესებური; ყვავილები მოყვითალო-ღია რძისფერი, მტვრიანები კი მუქი იისფერი აქვს. ნაყოფი კოლოფს წარმოადგენს. ყვავილობს ივნისსა და ივლისში.

გავრცელების არეალი
------------------

გავრცელებულია ჩრდილო კავკასიაში, საქართველოში, გვხვდება თურქეთის ჩრდილოეთ ნაწილშიც.

იზრდება ტყის სარტყლის მინდვრებსა და ველებზე, ისევე როგორც სუბალპური სარტყლის მაღალმთიან მდელოებზე.

სტატუსი
-------

გადაშენების საფრთხის წინაშე მდგომი სახეობაა. შეტანილია წითელ წიგნში. ნადგურდება და მცირდება ძირითადად იმის გამო, რომ მის ბოლქვებს გარეული ცხოველები ჭამენ. გარდა ამისა, მებაღეები ბოლქვებს მიწიდან იღებენ ან ყვავილებს აგროვებენ თაიგულებისათვის, რაც სახეობას ასევე მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Plantarium, Lilium kesselringianum Miscz. Описание таксона numerous color photos; captions in Russian

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კესელრინგის შროშანი***

სქოლიო
------

1. ↑  Ornamental Plants From Russia And Adjacent States Of The Former Soviet Union *Lilium kesselringianum* Miscz.
2. ↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
3. ↑  Misczenko, Pavel Ivanovich 1914. Trudy Byuro po Prikladnoi Botanike 7:251.
4. ↑  Tropicos, *Lilium kesselringianum* Miscz.
**კინდერდეიკი** (ნიდერლ. Kinderdijk) — სოფელი ნიდერლანდებში, სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციის ნივ-ლეკერლანდის პროვინციაში. მდებარეობს ქალაქ როტერდამიდან 15 კმ-ით აღმოსავლეთით, პოლდერში (*ზღვის დაბლობი სანაპიროს ამოშრობილი და დამუშავებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც ზღვის დონეზე დაბლაა და ჯებირით არის დაცული წყლით დაფარვისაგან*) მდინარე ლეკისა და ნორდის შესართავთან. 1740 წელს აქ 19 ქარის წისქვილი ააშენეს. წისქვილების ეს ჯგუფი უდიდესია ჰოლანდიის ძველ ქარის წისქვილებს შორის და ქვეყნის ერთ-ერთ საუკეთესოდ ცნობილ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. 1997 წლიდან ისინი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ჰოლანდიურ ენაზე კინდერდეიკი „ბავშვის დამბას" ნიშნავს. სახელი სათავეს 1421 წლიდან იღებს, როდესაც საშინელი შტორმისას მომხდარ დიდ დატბორვას ერთი ლეგენდა უკავშირდება, რომლის თანახმადაც, ერთი ადამიანი დამბაზე ავიდა, რათა დაენახა თუ რა გადაურჩა სტიქიას. გარკვეული მანძილის დაშორებით, მან წყალზე მოტივტივე აკვანი დაინახა. მას არც უფიქრია, რომ შიგ რაიმე ცოცხალი არსება იქნებოდა, მაგრამ როდესაც აკვანი მოახლოვდა, გარკვეული მოძრაობა შენიშნა. აკვნის კიდევ უფრო მოახლოებისას, მან დაინახა შიგ მყოფი კატა, რომელიც წინ და უკან ხტებოდა, რათა ბალანსი დაეცვა და აკვანში წყალი არ შესულიყო. როდესაც აკვანი ჯებირთან მოცურდა, აღნიშნულმა ადამიანმა ის გამოიტანა და მის გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც შიგ მშვიდად მძინარე, სრულიად მშრალი ჩვილი ბავშვი ნახა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კინდერდეიკი***

* Kinderdijk Foundation
* kinderdijk.nl
* Pictures of Kinderdijk დაარქივებული 2007-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* Spherical Panorama of Kinderdijk at Sunset დაარქივებული 2014-04-24 საიტზე Wayback Machine.

კინდერდეიკის ქარის წისქვილების პანორამა

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიდერლანდებში ნიდერლანდების დროშა |
| --- |
|  |
| 
სხოკლანდი  · ამსტერდამის დამცავი ხაზი  · ვილემსტადი  · კინდერდეიკი  · ვაუდის სადგური   · ბიმსტერი  · შრიოდერის სახლი  · ვადენზეე  · ამსტერდამის არხები  · ვან ნელეს ფაბრიკა  · ჰუმანიტარული კოლონიები: ფრედერიკსურდი, ვილჰელმინაურდი, ვორტელი, ვინჰუიზენი  · ზემო გერმანიის ლიმესი |  |

 |
**ინგლისის ხიდი** (რუს. Английский мост) — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. მდინარე ფონტანკაზე. აკავშირებს პოკროვსკისა და უსახელო კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 60,8 მეტრი, სიგანე - 5,5 მ.

მდებარეობა
----------

ინგლისის ხიდი მდებარეობს ინგლისის პროსპექტის პირდაპირ. 

დინების ზემოთში მდებარეობს ეგვიპტის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — სტარო-კალინკინის ხიდი. 

უახლოესი მეტროსადგურია „ბალტიისკაია" (1,3 კმ).

სახელწოდება
-----------

ხიდმა სახელი მიიღო ახლოს მდებარე ინგლისის პროსპექტის მიხედვით, რომელმაც თავის მხრივ სახელი მიიღო ინგლისის სანაპიროს მიხედვით. 1906-1920 წლებშიხიდს ეწოდებოდა ინგლისის საფეხმავლო ხიდი, 1920 წლიდან კი მოქმედებს ამჟამინდელი სახელი — ინგლისის ხიდი.

ისტორია
-------

1906-1908 წლების პერიოდში ინგლისის პროსპექტის გასწვრივ ააგეს ხის ხუთმალიანი საფეხმავლო ხიდი,რომლის პროექტის ავტორიც იყო პ. ა. ლიხაჩევი.

თანამედროვე ხიდი ააგეს 1962-1963 წლებში, რათ აღნიშნულ ადგილზე გაეტარებინათ გათბობის მილები. ხიდის პროექტი შეიმუშავეს „Ленгипроинжпроект-ის" ინსტიტუტში. პროექტის ავტორები გახდნენ ინჟინრები ა. ა. კულიკოვი, არქიტექტორები პეტრე არტემის ძე არეშევი და ვლადიმერ სერგის ძე ვასილკოვსკი.

კონსტრუქცია
-----------

ამჟამინდელი ინგლისის ხიდი სამმალიანია და მეტალისგანაა აგებული. საფეხმავლო ნაწილი ასფალტითაა მოპირკეთებული. ხიდის მოაჯირები თუჯისგანაა დამზადებული და მხატვრულადაა გაფორმებული. 

თავისი კონსტრუქციით იდენტურია ახლოს მდებარე წითელარმიელების ხიდთან. აღნიშნულ ხიდთან და ეგვიპტის ხიდთან ერთად ქმნის ერთგვარ ანსამბლს.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Пунин А. Л. Повесть о ленинградских мостах. — Л.: Лениздат, 1971. — 192 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Английский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მდინარე ფონტანკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სამრეცხაო ხიდი
* პანტელეიმონის ხიდი
* ბელინსკის ხიდი
* ანიჩკოვის ხიდი
* ლომონოსოვის ხიდი
* ლეშტუკოვის ხიდი
* სემიონოვის ხიდი
* გორსტკინის ხიდი
* ობუხოვის ხიდი
* იზმაილოვის ხიდი
* იზმაილოვის ტრამვაის ხიდი
* წითელარმიელების ხიდი
* ეგვიპტის ხიდი
* ინგლისის ხიდი
* სტარო-კალინკინის ხიდი
* გალერის ხიდი
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანტონოვი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ზურაბ ანტონოვი
**ზურაბ ნაზარის ძე ანტონოვი** (დ. 21 თებერვალი [ძვ. სტ. 9 თებერვალი], 1820, გორი — გ. 21/25 დეკემბერი [ძვ. სტ. 9 დეკემბერი/13 დეკემბერი], 1854, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა წვრილი ვაჭრის ოჯახში. მუშაობდა გორის მაზრის სამმართველოში, შემდეგ — მამისეულ სავაჭროში. 1851 წელს ჩაირიცხა გ. ერისთავის თეატრის დასში მსახიობად. იქვე დაიწყო პიესების წერა. მცირე ხნით (1854 წლის ნოემბერ-დეკემბერი) თეატრის ხელმძღვანელიც იყო. ჩვენამდე ანტონოვის შვიდმა პიესამ მოაღწია: „მე მინდა კნეინა გავხდე" (1851), „განა ბიძიამ ცოლი შეირთო" (1852), „მზის დაბნელება საქართველოში" (დაიდგა 1853 წელს, დაიბეჭდა 1876 წელს), „ქმარი ხუთი ცოლისა" (დაიდგა 1851 წელს, დაიბეჭდა 1852 წელს), „ქორწილი ხევსურთა" (1852), „ქოროღლი" (1853), „ტივით მოგზაურობა ლიტერატორთა" (1854).

ანტონოვი აგრძელებს გ. ერისთავის რეალისტურ ტრადიციებს. მის შემოქმედებაში უკვე შეიმჩნევა დრამატურგიის ერთგვარი დემოკრატიზაციის ტენდეცია: თავად-აზნაურთა და ვაჭართა გვერდით მან სცენაზე გამოიყვანა გლეხობა, ქალაქის მოსახლეობის დაბალი ფენები — მეზურნეები, საზანდრები, „შარლატანები". მანვე, ქართულ ლიტერატურაში პირველმა აქცია ქალაქის ქუჩა მხატვრული ასახვის ობიექტად. ამ რეალისტურ ფონზე ანტონოვი წარმოგვიდგენს XIX საუკუნის საქართველოს ქალაქისა და სოფლის ცხოვრების ცოცხალ, კოლორიტულ სურათებს, ასახავს „ძველი" და „ახალი" თაობების ბრძოლას, დასცინის უნიათო, ყალბ პატრიოტიზმს, ცხოვრებისაგან განდგომილ ლიტერატორებს. მოხდენილმა სცენებმა, სხარტმა რეპლიკებმა, ხალისიანმა ხალხურმა იუმორმა პიესათა ხანგრძლივი სცენური სიცოცხლე და პოპულარობა განაპირობა.

ლიტერატურა
----------

* *აბრამიშვილი ე.* ზურაბ ანტონოვი, ბათ. 1958;
* *გამეზარდაშვილი დ.* ნარკვევები ქართული რეალიზმის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ. 1957;
* *ზანდუკელი მ.* ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 2, თბ. 1962;
* *აბრამიშვილი ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 499.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზურაბ ანტონოვი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზურაბ ანტონოვი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მელიავა**. |

**თამაზ გიორგის ძე მელიავა** (დ. 23 დეკემბერი, 1929, თბილისი — გ. 27 აგვისტო, 1972, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება მიიღო თბილისში და სწავლა გააგრძელა მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1958 წელს.

შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო ა. დოვჟენკოს სახელობის კიევის კინოსტუდიაში. აქ დადგა პირველი ფილმი „უბრალო ნივთი". 1959 წელს „მოსფილმში" გადაიღო სრულმეტრაჟიანი ფილმები „ლეონ კუტიურე" და „წყნარი ნავსადგომი", რომლებითაც მიიპყრო მაყურებელთა ყურადრება. მალე ახალგაზრდა რეჟისორი სამშობლოში დაბრუნდა და აქ გამოავლინა თავისი დიდი შესაძლელობანი 1963 წელს ელდარ შენგელაიასთან ერთად გადაიღო ფილმი „თეთრი ქარავანი", რომელმაც საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა ჩვენშიც და უცხოეთშიც. ამ ფილმისათვის დამდგმელ რეჟისორებს 1967 წელს საქართველოს კომკავშირის პრემიის ლაურეატობა მიენიჭათ. ასევე წარმატებით მოიარა ქვეყნის ეკრანები მისმა სრულმეტრაჟიანმა ფილმა „ლონდრემ".

ჭეშმარიტად დიდ შემოქმედებით გამოცდად იქცა თ. მელიავასათვის კონსტანტინე გამსახურდიას რომანის „მთვარის მოტაცების" მიხედვით ორსერიიანი კინოსურათის შექმნა. ნიჭიერმა ხელოვანმა შესანიშნავად გაართვა თავი რთულ ამოცანას და დაგვიტოვა მშვენიერი კინემატოგრაფიული ნაწარმოები. მას ეკუთვნის კინოსცენარები მხატვრული ფილმებისათვის „გლადიატორი", „სამკაული სატრფოსათვის" და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **მანანა ვასილის ასული ანთიძე** (დ. 23 აგვისტო, 1933, ჭიათურა — გ. 19 თებერვალი, 1994, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 265, თბ. 1994

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 1089838271
* ISNI: 0000 0000 4687 7829
* LCCN: no2008145185
* SUDOC: 191057061
* VIAF: 53971964
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 53971964

 |
**თამაზ ყაითმაზაშვილის სასახლის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახალაჯვარში ისტორიული ჭრეშის ნასოფლართან. კომპლექსი შედგება: კოშკის, სასახლის და 1655 წელს აგებული კარის ეკლესიისგან. კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე, შიგნიდან და გარედან ნაწილობრივ შებათქაშებულია და ხუთსართულიანია. კედლებში თითოეულ სართულზე თანაბრადაა გადანაწილებული ცალმაგი და ორმაგი სათოფურები. ბოლოს მეხუთე სართული ისევე უნდა დასრულებულიყო, როგორც მისგან 700 მეტრში მდგარი აზნაურის სასახლის კოშკი, თაღნარით ნაწილობრივ გახსნილი და გადახურული საბრძოლო ბანი. კოშკზე სამხრეთიდან მიდგმულია სასახლე, რომელსაც კოშკი სამხრეთის თაღოვანი გასასვლელით იყო დაკავშირებული. სასახლე არაა დიდი ზომის და ამჟამად შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით იგი ერთსართულიანი უნდა ყოფილიყო. მას წაგრძელებული მართკუთხედის ფორმა აქვს. კოშკი-სასახლისგან სამხრეთით 20 მეტრზე დგას. ღერძზე წაგრძელებული დაბრაზული ნაგებობის ნაშთი, რომლის კედლების შემორჩენილი მაქსიმალური სიმაღლე 50 სანტიმეტრია. კოშკი-სასახლიდან 50 მეტრში დგას მოზრდილი დარბაზული ეკლესია. საამშენებლო სომხური წარწერით ის 1655 წელსაა აშენებული: „წელსა 1104 (1655) მე თამაზამ ავაშენე აგრეთვე ეს წმინდა ეკლესია ჩემი და ჩემი მშობლების სულის ხსნისათვის. ჩემი მეუღლე დარეჯანი მამაჩემი პარონ ღაითმაზი, დედაჩემი თეთო შვილები ნარიმანი.. .". ეკლესია ნაგებია ნამტვრევი ქვით, კარ-სარკმლის საპირეები, კუთხეები და თაღები სუფთად ნათალი ყვითელი ტუფითაა გამოყვანილი. ეკლესიის ფართო კარი დასავლეთ, სამი სარკმელი კი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. მაღალი და განიერი ეკლესიის ღრმა ნახევარწრიულ აფსიდს შემაღლებული არდაბაგი აქვს. აფსიდში ორი თაღოვანი ნიშია. ჩრდილოეთ კედელში საკურთხევლის პირას მაღალი სანათლავი ნიშია მოწყობილი. ქვის ემბაზი კი, რომელსაც ოთხყურა ავზი და კუთხეებში ჩაკვეთილი ჯვრები აქვს, ეკლესიის დასავლეთ ფასადთან დევს. სატრიუმფო და კამარის მზიდი შეკიდული თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა და მარტივად პროფილირებულ კონსოლებს ეყრდნობა. ეკლესიის ფასადები სადადაა დეკორირებული. კარის სწორკუთხა ღიობს დიდი ზომის არქიტრავის ქვა ადევს, რომელზეც წყვილი ლილვით მოხაზული გადანაკეცებიანი დეკორატიული თაღია ამოკვეთილი, თაღის შუაში ბოლოებგაგანიერებული ჯვარია გამოსახული. კარის მარცხნივ (სამხრეთით), სწორკუთხა ქვაზე რვასტრიქონიანი სომხური ასომთავრული წარწერაა ამოკვეთილი. დასავლეთ კედლის სარკმლის საპირე, რომელიც ერთიან ქვაშია გაჭრილი, დასავლეთი ფასადის ძირასაა ჩამოვარდნილი. სარკმლის ჭრილი სადა ლილვითაა მოჩარჩოებული, ხოლო სარკმლის თაღი მკვეთრად წაისრული ფორმისაა. აღმოსავლეთი კედლის სარკმელიც წაისრული ფორმისაა და სადა წყვილი ლილვითაა მოხაზული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 38168
**თამაზ ნამგალაური** (დ. 25 სექტემბერი, 1957, დუშეთი — გ. 25 ოქტომბერი, 1991 ) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ევროპის გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული (1979, ბრეშია, იტალია, 71 კგ), ევროპის გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული (1985, ბრიუსელი, ბელგია, 71 კგ), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (1985, ჰამარი, ნორვეგია, 71 კგ), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (1984, ლიეჟი, ბელგია, 71 კგ). თამაზ ნამგალაური 1988 წლის 12 ივნისს, მცირეწლოვანი ბიძაშვილის გაუპატიურების და სასტიკი მკვლელობის ბრალდებით დააკავეს. გარდაიცვალა 1991 წლის 25 ოქტომბერს (სსრკ სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული სასჯელის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | ადგილმდებარეობა | ტურნირი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ძიუდო | იტალიის დროშა ბრეშია, იტალია | ევროპის გუნდური ჩემპიონატი 1979 | 71 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | ბელგიის დროშა ბრიუსელი, ბელგია | ევროპის გუნდური ჩემპიონატი 1985 | 71 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | ნორვეგიის დროშა ჰამარი, ნორვეგია | ევროპის ჩემპიონატი 1985 | 71 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | ბელგიის დროშა ლიეჟი, ბელგია | ევროპის ჩემპიონატი 1984 | 71 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | საბჭოთა კავშირის დროშა მოსკოვი, სსრკ | მსოფლიო ჩემპიონატი 1983 | 71 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | საფრანგეთის დროშა პარიზი, საფრანგეთი | მსოფლიო ჩემპიონატი 1979 | 71 კგ | 03 ﻿3rd |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამაზ ნამგალაური — ქართული სპორტი