recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გეოთერმიული ელექტროსადგური** — თბური ელექტროსადგური, რომელიც ბუნებრივი ცხელი წყლის ან ორთქლის სითბოს ელექტროენერგიად გარდაქმნის. დედამიწის ქერქის სიღრმეში სითბო წარმოიქმნება რადიოაქტიური გარდაქმნების, ქიმიური რეაქციებისა და სხვათა პროცესების შედეგად. რაც უფრო ღმადაა ქანი, მით უფრო მაღალია მისი ტემპერატურა (დედამიწის ზედაპირიდან 2000-3000 მეტრ სიღრმეზე 100°C აღემატება). დიდ სიღრმეზე წყალი მაღალ ტემპერატურამდე ცხელდება და საჭიროების შემთხვევაში იგი ჭაბურღილით ზედაპირზე ამოჰყავთ. ვულკანურ რაიონებში გაცხელებული სიღრმის წყალი დედამიწის ქერქის ნაპრალებიდან ზედაპირზე ამოდის. ამ რაიონებში თერმულ წყალს განსაკუთრებით მაღალი ტემპერატურა აქვს და ზედაპირთან ახლოსაა. ზოგჯერ იგი გადამეტხურებული ორთქლის სახით გამოიყოფა. მომავალში ღრმა ბურღვა საშუალებას მოგვცემს ავითვისოთ მაგმური კერების მაღალი ტემპერატურა. 100°C-მდე ტემპერატურის თერმული წყალი ზედაპირზე ამოდის მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც.

სსრკ-ში 5 მეგვტ სიმძლავრის პირველი გეოთერმიული ელექტროსადგური ამუშავდა 1966 წელს კამჩატკაზე, კოშელევისა და კაბალნის ვულკანების რაიონებში. 840 კჯ/კგ (200 კკალ/კგ-მდე) სითბოს შემცველი ორთქლწყლის ნარევი ჭაბურღილებით ზედაპირზე ამოდის და სეპარატორებში გადადის, სადაც 0.23 მეგნ/მ² (2.3 ატ) წნევით წყლისგან ორთქლი გამოიყოფა. სეპარაციის შემდეგ ორთქლი ტურბინებში გადადის, ხოლო 120°C ტემპერატურის ცხელ წყალს დასახლებული პუნქტების თბომომარაგებისა და სხვა მიზნებისათვის იყენებენ. ელექტროსადგურში დადგმულია 2.5 მეგვტ სიმძლავრის ორი ტურბინა. გეოთერმიული ელექტროსადგურს არა აქვს საქვაბე საამქრო, სათბობმიწოდების სისტემა, ნაცრის დამჭერები და მრავალი სხვა მოწყობილობა, რომლებიც აუცილებელია ჩვეულებრივი თბოელექტროსადგურისათვის. პრაქტიკულად სადგური შედგება სამანქანო დარბაზისა და ელექტროტექნიკური მოწყობილობისათვის განკუთვნილი სათავსისაგან. ასეთი გეოთერმიული ელექტროსადგურის ელექტროენერგიის

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 77.
**ძმები ზუბალაშვილების ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (მთაწმინდა); ბესიკის ქუჩიდან ალექსანდრე გრიბოედოვის შესახვევამდე (ადრე მოიცავდა ახლანდ. ზურაბ ჟვანიას ქუჩასაც). წარმოიქმნა XIX საუკუნის I ნახევარში. 1843 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც არსენალის ქუჩა. აქ იდგა არსენალის საუწყებო ყაზარმის შენობები. 1894 წელს აიგო თბილისის სასამართლო პალატისა და საოლქო სასამართლოს შენობა (არქიტექტორი ალექსანდრე შიმკევიჩი, ახლანდელი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შენობა), რის გამოც 1895 წელს სასამართლოს ქუჩა დაარქვეს. დატანილია თბილისის 1897 წლის გეგმაზე. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების პირველ წლებში სასამართლოს დაერქვა სახალხო ტრიბუნალი და ქუჩასაც ტრიბუნალის ქუჩა უწოდეს. 1926 წელს — გეორგ ათარბეგოვის, 1990 წელს კი ძმები ზუბალაშვილების სახელი დაერქვა. ქუჩაზე შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. ახლანდელი მთაწმინდის რაიონის გამგეობის შენობა (ზუბალაშვილების №20, ყოფ. №48) აგებულია 1906 წელს სტეფანე და ნიკოლოზ ზუბალაშვილების მიერ როგორც უპოვართა, უმწეოთა და უსახლკაროთა თავშესაფარი (არქიტექტორიო მიხეილ ოჰანჯანოვი); შემდგომ აქ განთავსებული იყო ბავშვთა პირველი კლინიკური საავადმყოფო. ქუჩას აქვს 1 ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 81, ISBN 978-99928-20-35-3.

სქოლიო
------

1. ↑  ზუბალაშვილების N48 - ისტორია უპოვართა სახლიდან გამგეობის შენობამდე. *kvira.ge* (3 მაისი, 2021). ციტირების თარიღი: 25 დეკემბერი, 2023
**ბუ**, **რუხი ბუ**, **ტყის ბუ**, ან **ჩვეულებრივი ტყის ბუ** (ლათ. Strix aluco) — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა.

საშუალო სიდიდისაა, მისი სხეულის სიგრძეა 38 სმ-მდე; ფრთის შლილი 95–105 სმ; მასა 420–590 გრამი, დედალი ზომით უფრო დიდია. ფრენის დროს კარგად უჩანთ ფართო გრძელი ფრთები და საკმაოდ მოკლე კუდი. საერთო შეფერილობა ჟანგმიწოვან-მორუხო (მოყვითალომდე) ან ჟანგმიწოვან-წითურია; სხეულის ქვედა ნაწილი უფრო ღია ფერისაა; გვხვდება მელანისტი ეგზემპლარებიც. ჯდომისას, ისივე როგორც ფრენისას, მხრებსა და ფრთის მფარავ ბულბულზე ემჩნევა თეთრი ზოლები. ზურგზე ბაცი და მკვეთრი ლაქები აყრია. მკერდზე გასდევს გრძივი ფართო მუქი ლაქები. თვალები დიდი ზომის და ახლო-ახლო განლაგებული, ფერად შავი. ნისკარტი ყვითელი, მოკლე და ვიწროა; იგი მაგარი წვერით მთავრდება; ზედა ნაწილში ნესტოებია განლაგებული. თავზე არ აქვს წაგრძელებული ბუმბულის კონები, ე. წ. „ყურები". ძლიერი თითები ბასრი ბრჭყალებით ბოლოვდება.

გავრცელებულია ევრაზიასა (ატლანტის ოკეანიდან ურალის მთებამდე და მდინარე იშიმამდე, კავკასიაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ავღანეთში, ჩრდილოეთ პაკისტანში და სხვ.) და ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში. საქართველოში მობინადრეა. ბინადრობს შერეულ ან ფართოფოთლოვან მაღალტანიან ტყეებში, პარკებსა და ბაღებში. ვერტიკალურად ადის ზღვის დონიდან 2400 მეტრამდე.

სქესობრივ სიმწიფეს 1 წელში აღწევს. მონოგამური ფრინველია. ბუდეს ხის ფუღუროში, პირდაპირ ხეზე, სხვა ფრინველის მიტოვებულ ბუდეში ან სახლის სხვენზე იკეთებს, იშვიათად — კლდის ნაპრალში. კვერცხმდებლობა მარტის ნახევრიდან აპრილის ნახევრამდე მიმდინარეობს, დებს საშუალოდ 2–4 (6-მდე) თეთრი ფერის მომრგვალებულ კვერცხს. ინკუბაცია 30 დღემდე გრძელდება; ბარტყები ფრენას 35–39 დღეში იწყებენ.

იკვებება წვრილი მღრღნელებით, ნადირობს ფრინველებზე, ბაყაყებსა და უხერხემლოებზეც. ველურ ბუნებაში 5 წლამდე ცოცხლობს, ტყვეობაში — 21 წელზე მეტს.

ლიტერატურა
----------

* *Бёме Р. Л.*, *Жордания Р. Г.*, *Кузнецов А. А.* Птицы Грузии. — Тб.: «Сабчота Сакартвело», 1987.
* *დარჩიაშვილი გ.*, საქართველოს არიდული და სემიარიდული ეკოსისტემების ფრინველთა სარკვევი, გვ. 72, თბ. 2002.

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 423, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *ჟორდანია რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 486.
2. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 588.
3. ↑  ბუ // დიდი ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი: [2 ტომად] / შემდგ.: რუსუდან ამირეჯიბი, შუქია აფრიდონიძე, დონალდ რეიფილდი (მთ. რედ.) და სხვ. — ლონდონი: გარნეტი, 2006
4. ↑  ცხოველების ენციკლოპედია, გვ. 423
5. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 55, 106, 183.
**ნუბარ ნოვრუზოვა** (დ. 8 მარტი, 1958, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2018).

სასიცოცხლო
----------

ნუბარ ნოვრუზოვა დაიბადა 1958 წლის 8 მარტს ნახიჩევანში. 1979 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის დრამისა და კინოს მსახიობის ფაკულტეტი. უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში ის სწავლობდა მასწავლებლებთან, როგორებიც იყვნენ ადილ ისკანდაროვი, რზა თაჰმასიბი და ზამინა ჰაჯიევა. 1980 წლის ივლისიდან იგი მიიღეს აზერბაიჯანის მოზარდ მაყურებელთა სახელმწიფო თეატრის მსახიობებში. დაუღალავი მსახიობი მოკლე დროში თეატრის წამყვანი მსახიობი გახდა და წარმატებით შეასრულა მთავარი როლები.
თეატრალური ხელოვნების განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის 1991 წელს მიენიჭა დამსახურებული არტისტის საპატიო წოდება. 2021 წლის 7 მაისს დაჯილდოვდა პრეზიდენტის პრემიით.

2018 წლის 10 დეკემბერს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება.

2022 წლის 10 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ინდივიდუალური სტიპენდია აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  President.Az.  (10.12.2018) Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının əməkdaşlarına fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı az. President.az. ციტირების თარიღი: 2018-12-10.
2. ↑  President.Az.  (10.05.2022) Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı az. President.az. ციტირების თარიღი: 2022-05-10.
**მსხვილი რქოსანი საქონლის კავკასიური წაბლა ჯიში** — სარძეო-სახორცე მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და დაღესტანში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით შვიცურ და კოსტრომულ საქონელთან. ჯიში დამტკიცებულია 1960 წელს. 

კავკასიური წაბლა ჯიშს მაგარი კონსტიტუცია და მკვრივი ძვლეული აქვს. ფერად წაბლაა. ცოცხალი მასა: კუროსი 700-900 კგ, ფურისა 400-450 კგ; წლიური მონაწველი 2500-3500 კგ (უდიდესი 8800 კგ), რძის ცხიმიანობა 3,9% (უდიდესი 5%-მდე), ნაკლავის გამოსავალი 50-55%. კავკასიური წაბლა ჯიში საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, კარგად ეგუება მაღალმთიან პირობებს. 

ჯიშის შემდგომი სრულყოფისა და მოშენებისათვის უწინ არსებობდა სახელმწიფო ჯიშთსაშენი (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში), დმანისის სამომშენებლო მეურნეობა, ციხისჯვრის სანაშენე საბჭოთა მეურნეობა და 30-მდე საკოლმეურნეო სანაშენე ფერმა ახალქალაქის, ნინოწმინდის, დმანისის, დედოფლისწყაროს, სიღნაღისა და სხვა მუნიციპალიტეტებში.

ლიტერატურა
----------

* *გოცირიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 312.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დედაენა**. |

დედა ენა, 1912
**„დედა ენა"** ანუ *„ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი სახალხო სკოლებისათვის"* — ქართული ენის ორიგინალური სახელმძღვანელო დაწყებითი სკოლებისათვის, შექმნილია იაკობ გოგებაშვილის მიერ. გამოიცა 1876 წელს 

„დედა ენაში" ორი წლის კურსის მასალაა. წერა-კითხვა ისწავლება ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდით. 1906 წლიდან „დედა ენა" 2 წიგნად გამოიცა: პირველში მოთავსებულია წერა-კითხვის შესასწავლი მასალა, მეორეში — საყმაწვილო მხატვრული თხზულებები, ხალხური შემოქმედების ნიმუშები და საბუნებისმეტყველო, გეოგრაფიული, ისტორიული და ეთნოგრაფიული შინაარსის მეცნიერულ-პოპულარული სტატიები.

„დედა ენას" საფუძვლად უდევს მაღალი დიდაქტიკურ-მეთოდიკური პრინციპები, გამსჭვალულია ხალხურობის სულისკვეთებით. ავტორის სიცოცხლეში (1912 წლამდე) იგი 33-ჯერ გამოიცა. ი. გოგებაშვილის გარდაცვალების შემდეგ „დედა ენის" გამოეცემა მიენდო სპეციალურ კომისიას, რომელსაც ლ. ბოცვაძე ხელმძღვანელობდა. 1876-1925 წლებში „დედა ენა" 45-ჯერ გამოიცა. ძირითადად ი. გოგებაშვილის ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდია მომარჯვებული ვ. ძიძიგურისა და ა. გვახარიას „დედა ენის" 1935-1943 წლების გამოცემებში.

ი. გოგებაშვილის „დედა ენის" საფუძველზეა შედგენილი და 1944 წლიდან სისტემატურად გამოდის ნ. ბოცავიძისა და ე. ბურჯანაძის „დედა ენა" (2 წიგნად) I და II კლასელებისათვის (ამჟამად I კლასის „დედა ენა" 2 ნაწილად გამოდის). ი. გოგებაშვილის „დედა ენის" მიხედვითაა აგებული ვ. რამიშვილის მიერ შედგენილი მოსამზადებელი კლასის „დედა ენა" და იმ I კლასის „დედა ენა", რომელმაც გაიარა მოსამზადებელი კლასი (პირველად გამოიცა 1973). 1976 წელს ზეიმით აღინიშნა „დედა ენის" 100 წლისთავი; საიუბილეოდ დაისტამბა 1876 და 1912 წლების გამოცემები. 1994 წელს რუსთაველის თეატრში დაიდგა „დედა ენის" მოტივზე აგებული სპექტაკლი „იაკობის სახარება" (რეჟისორი რობერტ სტურუა). 

2019 წელს საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტმა იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენა" ოფიციალურ საგანმანათლებლო პროცესში დააბრუნა.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დედა ენა***

* *რამიშვილი ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 347.

სქოლიო
------

1. ↑  ზაზა გაბუნია: მნიშვნელოვანია, რომ ჩვენს პირველკლასელებს ექნებათ საშუალება იაკობ გოგებაშვილის გენიალური ქმნილებით მიიღონ განათლება სკოლებში.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-26. ციტირების თარიღი: 2019-09-17.
**აჩეს ხალხი** — ტრადიციული მონადირე-შემგროვებელი ტომი, რომელიც აღმოსავლეთ პარაგვაის სუბტროპიკულ ტყეებში სახლობს. XX საუკუნის 70-იან წლებში ისინი რეზერვაციებში გადაასახლეს. 

ადრეული იეზუიტური მისიები აჩეს ხალხს მონადირე-შემგროვებლებად აღწერენ, რომლებიც პატარა ჯგუფებად ტყეებში სახლობდნენ და სწორედ მისი რესურსებით არსებობდნენ. ისინი კონტაქტზე არ გამოდიოდნენ. XX საუკუნეში აჩეს ოთხი განსხვავებული ეთნოლინგვისტური ჯგუფი მშვიდობიან კონტაქტზე გამოვიდა. 

აჩეები პარაგვაელი კოლონისტებისაგან, რანჩოებისა და მსხვილი მიწათმფლობელებისგან XX საუკუნეში შევიწროვებას განიცდიდნენ.

1970-იან წლებში აჩეს ერთ-ერთი ჯგუფი ქალაქ მბარაკაუს რეგიონიდან იძულებით გადაასახლეს, მაგრამ 2000 წელს მათ წინაპართა მიწაზე დაბრუნება დაიწყეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Aché of Paraguay დაარქივებული 2006-07-08 საიტზე Wayback Machine. , Kim Hill
* Aché protesters demand land rights დაარქივებული 2012-04-26 საიტზე Wayback Machine. , Pulsámerica
* Aché language dictionary online from IDS დაარქივებული 2010-08-19 საიტზე Wayback Machine.  (select simple or advanced browsing)

სქოლიო
------

1. ↑  "Aché." *Ethnologue.* Retrieved 20 Dec 2011.
2. ↑  Hill, Hurtado, and de Gruyer
```
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკის ზომა = 300
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
|რეგიონი ცხრილში = 
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რაიონი = ცაგერის მუნიციპალიტეტი
```

|სტატუსი =მოქმედი

}}

მცხეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
აღმოსავლეთის სარკმლის წარწერა
**მცხეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ისტორიული ლეჩხუმის ერთადერთი გუმბათიანი ძველი ეკლესიაა,რომელიც აგებულია XVIII საუკუნეში და დგას მთის კონცხზე, მდინარე ლაჯანურის ხეობის მარჯვენა კალთაზე.

ექვთიმე თაყაიშვილი აღნიშნავდა, რომ საქართველოს საეკლესიო ცენტრის, დიდი მცხეთის სახელი, ლეჩხუმის გარდა მეორდება ოლთისის რაიონშიაც. ამას გარდა ცნობილია სოფელ ერდვში ორი ეკლესია - დაბლა მცხეთის ჯვარი და მაღლა მცხეთის ჯვარი; არსებობს აგრეთვე მცხეთის კვირაცხოველი და სხვა.

დღევანდელი ეკლესია სიტყვიერი გადმოცემის თანახმად, ოტია დადიანის მეუღლეს, რაჭის ერისთავის შოშიტას ასულს გულქანს აუგია და 1728—1761 წლებშია სავარაუდო, რასაც ხუროთმოძვრული თავისებურებანიც ადასტურებს.

ეკლესია თეთრი ფერის თლილი ქვებითაა აგებული. იგი წარმოადგენს ჯვრულ–გუმბათოვან ნაგებობას. რვაწახნაგოვანი, მცირე ზომის გუმბათი საკურთხევლის კედლებსა და ორ ბოძს ეყრდნობა. თითეულ წახნაგში სარკმელია გაჭრილი. თითო სარკმელია საკურთხეველში, გვერდით სათავსოებში – სადიაკვნე და სამკვეთლო. ნაგებობას ორი შესასვლელი აქვს — სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. საკურთხეველი ძირითადი სივრცისაგან ხის კანკელით არის გამიჯნული, რომელზეც წმინდანებია დახატული. მარჯვენა შესავლელის თავზე წარწერაა: „ჩყჲდსა *(1864 წელი)* წელსა აგვისტოს შვიდსა აღემართა კანკელი ესე ამავე ეკლესიის საკუთრებისაგან".

ეკლესიის ფასადები ძირითადად დეკორირებულია აღმოსავლეთისა და დასავლეთის. მათი გაფორმებაც იდენტურია – ორნამენტირებული საპირით შემკული სარკმლის თავზე რელიეფური ჯვარია, ხოლო ფრონტონის კეხში ვერძის თავია ჩასმული. აღმოსავლეთის სარკმელს ისრულთაღოვანი წყვილი გრეხილი ლილვი, ვარდულების მწკრივი და ფოთლოვანი ორნამენტის ზოლი შემოუყვება. დასავლეთის სარკმელს ორი გლუვი ლილვი უვლის, ხოლო საპირის ბრტყელი არე მთავარანგელოზის, წმინდა გიორგის, ფრინველთა და ცხოველთა გამოსახულებით არის შევსებული. აღსანიშნავია აღმოსავლეთის სარკმლის მარჯვენა კუთხეში გამოკვეთილი ხელი, მას მხედრული წარწერა ახლავს — „ხელი ნასყიდას, კალატოზის ქართლელის".

XIX საუკუნეში ეკლესია შეუთეთრებიათ, შიგნიდან შეულესავთ და სამხრეთის კარი ჯვრისებური მოხაზულობის ჩარჩოთი გაუფორმებიათ.

ლიტერატურა
----------

* დ. კ. ბერძენიშვილი, ი. გ. ბანძელაძე, მ. გ. სურამელაშვილი, ლ. ო ჭურღულია. *ლეჩხუმი,* გვ. 69–72, „მეცნიერება", თბილისი, 1983 წელი.

სქოლიო
------

1. ↑  ექვთიმე თაყაიშვილი. **არქეოლოგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში**, 1910 წელს (პარიზი, 1937 წელი)
2. ↑  **ლაპიდარული წარწერები**, I, ვალერი სილოგავას გამოც. თბილისი, 1980 წელი
**ჰუმანიტარული ინტერვენცია** (ინგლ. Humanitarian intervention) ― ერთი სახელმწიფოს მიერ მეორე სახელმწიფოში ძალის გამოყენებით მოქალაქეთა ძირითადი უფლებების დაცვა, როდესაც სახელმწიფო თავის ტერიტორიაზე საერთაშორისო სამართლით აკრძალულ დანაშაულებს სჩადის. როგორც წესი, ერთი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მეორე ქვეყნის შეჭრა და მის საშინაო საქმეებში ჩარევა არა სპონტანურად, არამედ გაეროს რეზოლუციით ხდება. ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტებს გაერომ უნდა მისცეს შეფასება და ისინი საერთაშორისო დანაშაულად მიიჩნიოს. სამხედრო ჩარევა საერთაშორისო ღონისძიებებით უნდა მოხდეს.

ჰუმანიტარული ინტერვენციის ერთი სტანდარტული ან იურიდიული განმარტება არ არსებობს. ანალიზის სფერო (როგორიცაა სამართალი, ეთიკა ან პოლიტიკა) ხშირად გავლენას ახდენს მის განსაზღვრებაზე. განმარტებებს შორის სხვაობა რიგ საკითხებში ჩანს: არის თუ არა ჰუმანიტარული ინტერვენცია შემოფარგლული მხოლოდ იმ შემთხვევებით, როდესაც სახელმწიფო, სადაც ინტერვენცია ხორციელდება, არ აცხადებს თანხმობას; არის თუ არა ჰუმანიტარული ინტერვენცია სადამსჯელო ღონისძიებებით შეზღუდული და არის თუ არა ჰუმანიტარული ინტერვენცია შეზღუდული იმ შემთხვევებით, როდესაც მოქმედებისთვის გაეროს უშიშროების საბჭოს ავტორიზაცია ცალსახაა. მიუხედავად ამისა, არსებობს ზოგადი კონსენსუსი ჰუმანიტარული ინტერვენციის უმნიშვნელოვანეს მახასიათებლებზე:

1. ჰუმანიტარული ინტერვენციის ძირითადი მახასიათებელია სამხედრო ძალის მუქარა ან გამოყენება;
2. ჰუმანიტარული ინტერვენცია გულისხმობს სუვერენული სახელმწიფოს (რომელსაც სხვა სახელმწიფოს წინააღმდეგ აგრესია არ გამოუვლენია) ტერიტორიაზე ან საჰაერო სივრცეში სამხედრო ძალების გაგზავნით ამ სახელმწიფოს შიდა საქმეებში ჩარევას;
3. ინტერვენცია ხდება ისეთ სიტუაციებში, რომლებიც სახელმწიფოს სტრატეგიული ინტერესებისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა მოტივირებულია ჰუმანიტარული მიზნებით.

სქოლიო
------

1. ↑  ზურაბიშვილი, დ. გობრონიძე, გ. (2011). სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი. თბილისი: საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის იურიდიული განათლების ხელშეწყობის ფონდი. გვ. 290.
2. ↑  Jennifer M. Welsh. *Humanitarian Intervention and International Relations.* Ed. Jennifer M. Welsh. New York: Oxford University Press, 2004.
3. ↑  Alton Frye. 'Humanitarian Intervention: Crafting a Workable Doctrine.' New York: Council on Foreign Relations, 2000.
**სამური** (ლეზ. Самурвацl; რუს. Самур; აზერ. Samurçay) — სიდიდით მეორე მდინარე დაღესტანში (რუსეთი). ნაწილობრივ წარმოადგენს რუსეთის (დაღესტანის) და აზერბაიჯანის საზღვარს.

დასახელება
----------

ენათმეცნიერი ოლეგ რუბაჩიოვის მოსაზრებით სამური წარმოსდგება ინდოარიული სიტყვების კომბინაციით: sam — „დან", var — „წყალი", ასევე მსგავსი *samudrá —* „წყალუხვი". რუსი აღმოსავლეთმცოდნე ვლადიმერ მინორსკი მდინარის სახელს მიაწერს ალანურ ენებს.

ერთი ვერსიით სამურის დასახელება მომდინარეობს რუთულური ენიდან: *са* — „ერთი" და *мыри* — „მდინარე", ანუ *ერთი მდინარე* ან მდინარე, რომელიც გაერთიანდა, ერთი გახდა.

ენათმეცნიერ ბუკარ ტალიბოვის მოსაზრებით ჰიდრონიმი სამური გვიანდელი წარმოშობისაა და ის არაიბერიულ-კავკასიური ტომების მიერაა შემოტანილი.

ბევრი მეცნიერი პტოლემესთან და სხვა ანტიკური ხანის მეცნიერებთან ნახსენებ მდინარე ალბანუსს დღევანდელ სამურად მიიჩნევს.
ცნობილი მუსლიმანი მოგზაური, ისტორიკოსი და გეოგრაფი ალ-ჰამავი იაკუთი წერდა: „ლეზგები არიან ქვეყანა ლაკედან, იქიდან სადაც მიედინება მდინარე ალბანუსი".

ლეზგები მდინარეს *ЧӀвехер вацI*-ს უწოდებენ, რაც ითარგმნება როგორც: „ჩვეხერის მდინარე". აწ უკვე მიტოვებული სოფელ ჩვეხერის სახელს. ასევე *Кулан вац* - შუა მდინარეს.

გეოგრაფია
---------

მდინარე სამური სათავეს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ყინულებიდან, მთა გუტოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3648 მეტრზე იღებს. შუა XX საუკუნის მონაცემებით, სამურის მკვებავი მყინვარის ფართობი იყო 13.1 კმ²-ს, რაც მდინარის მთლიანი ბასეინის 0,3 %-ს შეადგენს. სათავიდან 7 კილომეტრში ქვევით მას უერთდება მდინარე ხალახური, რომელიც თავის მხრივ სათავეს ზღვის დონიდან 3730 მეტრზე იღებს. მდინარის სიგრძეა 216 კილომეტრი, ხოლო ბასეინი 7330 კმ²-ს მოიცავს. ბასეინის 96 % მდებარეობს დაღესტანში ხოლო 4 % — აზერბაიჯანში. მდინარის სათავე და შუა წელი მდებარეობს დაღესტანში, ხოლო მისი ქვედა წელი წარმოადგენს რუსეთ-აზერბაიჯანის საზღვარს. მდინარის ქვედა წელში მდებარეობს სამურის სუბტროპიკული ტყე.

მდინარის წყლის მასა იყოფა შემდეგნაირად: 42 % წვიმის წყალი, 32 % მიწის-ქვეშა წყლები, 22 % თოვლი, 4 % ყინულები. მდინარის წყალი ამარაგებს სამურ-აბშერონის არხის საირეგაციო სისტემას, რომელიც ჯეირანბანის წყალსაცავში ჩაედინება.

შენაკადები
----------

სამურის ბასეინში 65 10 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარეა. მდინარის ქსელის სიმჭიდროვე 1.21 კმ/კმ²-ა. ძირითადი შენაკადებია: ტუხიჩაი, ლიულტიჩაი, ყარა-სამური, შინაზჩაი, ახტიჩაი, უსუხჩაი, ტაირჯალი, გენერჩაი. ხელოვნური შენაკადი - მდინარე გიულგერიჩაი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სამური (მდინარე)***

* Восточный Кавказ — путеводители. По Самуру. ციტირების თარიღი: 2019-07-22.
* В Дагестане спорят, сдалась ли Россия Азербайджану. ციტირების თარიღი: 2019-07-22.

სქოლიო
------

1. ↑  National Geospatial-Intelligence Agency: Samur: Azerbaijan Retrieved on 6 November 2010
2. 1 2  Трубачёв О. Н. Самур
3. ↑  Османов А. И. История Дагестана с древнейших времен до наших дней: История Дагестана с древнейших времен до XX века
4. ↑  Греков Б. Д. Исторические записки
5. ↑  Аббас-Кули-ага Бакиханов. Гюлистан-и Ирам
6. ↑  Соколов А. А. Глава 20. Кавказ, Гидрография СССР
7. ↑  Восточный Кавказ - Путеводители По Самуру Retrieved on 6 November 2010
8. ↑  Azərbaycan təbiəti haqqında ümumi məlumat Retrieved on 6 November 2010
**არასრულწლოვანი** ― პირი, რომელიც ქვეყნის შესაბამისი კანონმდებლობით არ ითვლება სრულწლოვნად და გარკვეული სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებებით სარგებლობის უფლება არ აქვს მინიჭებული. საქართველოს კანონმდებლობით, არასრულწლოვნად ითვლება პირი, რომელსაც 18 წელი არ შესრულებია. სამართალში არასრულწლოვანი აღნიშნავს პიროვნებას, რომელსაც კონკრეტული ასაკისთვის, ჩვეულებრივ, სრულწლოვანებამდე, არ მიუღწევია. სრულწლოვანება ამა თუ იმ ქვეყნის იურისდიქციაზეა დამოკიდებული, მაგრამ უმეტესწილად 18 წლით განისაზღვრება. არასრულწლოვანება შეიძლება სხვა კონტექსტშიც იქნას გამოყენებული. მაგალითად, აშშ-ში მოწევისა და ალკოჰოლური სასმელების მიღების ასაკად 21 წელია განსაზღვრული და 21 წლამდე ასაკის ადამიანებიც შეიძლება მოიხსენიონ არასრულწლოვნად, თუკი თამბაქოსა და ალკოჰოლის კანონებთან კონტექსტში საუბრობენ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი შეიძლება 18 წელს გადაცილებული იყვნენ.

ბევრ სახელმწიფოში, მათ შორის: ავსტრალიაში, სერბეთში, ინდოეთში, ბრაზილიაში, ხორვატიაში, კოლუმბიასა და გაერთიანებულ სამეფოში არასრულწლოვანი განმარტებულია, როგორც პირი, რომელსაც 18 წელი არ შესრულებია. აშშ-ში სრულწლოვანების ასაკი შტატების მიერ ინდივიდუალურად განიმარტება, თუმცა „არასრულწლოვანი" ჩვეულებრივ 18 წლამდე ასაკის ადამიანს აღნიშნავს, თუმცა ზოგიერთ სფეროში (როგორებიცაა ალკოჰოლი, გემბლინგი და იარაღის ტარება) 21 წლამდე ასაკის ადამიანსაც შეიძლება აღნიშნავდეს.

ტაივანსა და ტაილანდში არასრულწლოვნად ითვლება პირი, რომელსაც 20 წელი არ შესრულებია, ხოლო სამხრეთ კორეაში ― პირი, რომელსაც 19 წელი არ შესრულებია. სრულწლოვანების ასაკი ახალ ზელანდიაშიც 20 წელია, მაგრამ უფლებების ნაწილს უფრო უმცროს ასაკშიც იღებენ, მაგალითად, ალკოჰოლის მიღებისა და არჩევნების უფლება 18 წლიდან ეძლევათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***არასრულწლოვანი***

სქოლიო
------

1. ↑  ზურაბიშვილი, დ. გობრონიძე, გ. (2011). სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი. თბილისი: საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის იურიდიული განათლების ხელშეწყობის ფონდი. გვ. 16.
2. ↑  Liquor Control Act. State of Connecticut. *ციტატა:* „'Minor' means any person under twenty-one years of age."
3. ↑  Offenses Against the Family. State of Tennessee. *ციტატა:* „As used in this section, minor means a person under twenty-one (21) years of age."
4. ↑  Zakon o maloletnim učiniocima krivičnih dela i krivičnopravnoj zaštiti maloletnih lica sr. ციტირების თარიღი: 2021-07-31
5. ↑  Age of Majority Act 1970. ციტირების თარიღი: 9 August 2016
**სელფიჯა ციუ** – ალბანელი მწერალი და პირველი ალბანელი ქალი, რომელმაც პირველად გამოსცა ლიტერატურა ალბანეთში ეს მოხდა მაშინ, როდესაც ის 17 წლის იყო, 1935 წლის 28 ნოემბერს, სელფიჯამ გამოაქვეყნა ლექსი გაზეთ Populli-ზე, სახელწოდებით Kolombja. ამ სტატიას მოჰყვებოდა სხვა მრავალი გამოქვეყნებული ჟურნალებ. რამდენიმე მათგანი ცნობილი იყო შემდეგი სახელებით: „ბოტა ე რე", „დიანა", „ჯავა", „დრიტა", „სტიპი". იმ წლებში ალბანეთში ქალის ნაწერები არ იყო გავრცელებული, ასე რომ სელფიჯა ახალგაზრდა მწერლებს იმედს აძლევდა. ის პირველ ჩანახატებს თითქმის „თვითაღიარების დღიურებს" უწოდებდა, მაგრამ ისინი თავისი შეწუხებული სულის ანარეკლი იყო. ის არის 1930-იანი წლების ალბანელი მწერალთა ჯგუფის ნაწილი. ის ასევე იყო ერთ-ერთი პირველი ალბანელი ფემინისტი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

იგი დაიბადა გიროკასტრას ვაროშის რაიონში, შეძლებული მოქალაქის ოჯახში, საბითუმო ვაჭრის იბრაჰიმ ციუს ქალიშვილის წიაღში. ბავშვობა გაატარა მშობლიურ ქალაქში, სადაც დაამთავრა გოგონათა სკოლა „ურან ბუნდო". ის შეხვდა და დაუმეგობრდა მუსინე კოკალარის, პირველ ალბანელ ქალს, რომელმაც რომანი გამოსცა. ის შეხვდა იმდროინდელ ჟურნალისტებს, ნონდა ბულკას, პეტრო მარკოს და კოლე ბერიშას, კომუნისტური ჯგუფების წევრებს.
სწავლობდა ფლორენციაში, შემდეგ კი სწავლა განაგრძო საფრანგეთის გრენობლში, სადაც გაიცნო მისი მომავალი ქმარი, ჯემალ ბროჯა მასთან ერთად გახსნა წიგნის მაღაზია შკოდერში.
ბროჯა ალბანეთის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა დრიტა კოსტურისა და ნეჯმიჯე ხოჯასთან ერთად,  ის იყო უკანონო დემონსტრაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. იმდროინდელ პრემიერ-მინისტრს მუსტაფა კრუჯას ჰქონდა გადაწყვეტილი "ჯიროკატრიელი" გოგონასთვის სიკვდილით დასჯა, მაგრამ საბოლოოდ ის ციხიდან გაათავისუფლეს. 1947 წლიდან მისმა ოჯახმა ორჯერ განიცადა დეპორტაცია, ჯერ კურველუშში, შემდეგ კი გრადიშტეში.პირველი რეაბილიტაციის შემდეგ საფრანგეთში განათლებული ქმარი ჯემალი სახალხო თეატრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გახდა, რომელსაც თითქმის ორი ათწლეულის მანძილზე ხელმძღვანელობდა. 1998 წელს ბროჯამ გამოაქვეყნა ლექსები წიგნში და მათ "Tallazet e jetes" უწოდა. იგი გარდაიცვალა 85 წლის ასაკში 2003 წელს ტირანაში.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  .
3. ↑
4. ↑
***Lego City Undercover*** — კომედიური ღია სამყაროს მოქმედებითი-სათავგადასავლო ვიდეო თამაში, რომელიც შექმნა კომპანია TT Fusion-მა Wii U-სათვის. თამაში გამოვიდა 2013 წლის 18 მარტს ჩრდილოეთ ამერიკაში, 2013 წლის 28 მარტს ავსტარალიასა და ევროპაში, ხოლო 2013 წლის 25 ივლისს — იაპონიაში. თამაშის პრიკველი გამოვიდა Nintendo 3DS-ზე. *Lego City Undercover* დაფუძნებულია LEGO City-ს ბრენდზე და პირველი თამაშია, რომელიც გამოსცა კომპანია Nintendo-მ და ასევე წარმოადგენს პირველ თამაშს, რომელიც გამოვიდა Wii U-ზე. 2016 წლის 22 ნოემბერს Warner Bros. Interactive Entertainment-მა დაანონსა იგი Microsoft Windows-სთვის, Nintendo Switch-სთვის PlayStation 4-სა და Xbox One-სთვის 2017 წლის პირველ/მეორე კვარტალში.

თამაშის მოქმედება მიმდინარეობს LEGO City-ში. მოთამაშე აკონტროლებს პოლიციის ოფიცერს სახელად ჩეიზ მაკ-კეინს. მისი მისიაა დაიჭიროს ქურდები. მას შეუძლია ცურვა და მანქანების მართვა. მოთამაშე უნდა დაეხმაროს მას ამ გამოწვევების გადალახვაში.

*Lego City Undercover*-მა დადებითი შეფასებები დაიმსახურა კრიტიკოსებისგან. საერთო განხილვების საიტ Metacritic-ზე ფლობს 100-დან 80 ქულას. მიმოხილველებმა ძირითადად შეაქეს თამაშის დიზაინი და იუმორი, თუმცა გააკრიტიკეს თამაშის ჩატვირთვების ხანგრძლივობისა და მრავალმოთამაშიანი რეჟიმის არ ქონის გამო. 

რაც შეეხება გაყიდვებს, პირველ თვეში დიდ ბრიტანეთში გაიყიდა თამაშის 100,000 ეგზემპლარი, ხოლო იაპონიაში პირველი კვირის განმავლობაში გაყიდვება 12,000 ასლს მიაღწია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Conrad Zimmerman.  (7 ივნისი, 2011) E3: LEGO City Stories announced for Wii U, 3DS. Destructoid..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-06-10. ციტირების თარიღი: 10 ივნისი, 2011.
2. ↑  Phillips, Tom.  (22 ნოემბერი, 2016) Lego City Undercover is getting a Nintendo Switch port. Gamer Network. ციტირების თარიღი: 22 ნოემბერი, 2016.
3. ↑  LEGO City Undercover for Wii U Reviews. *Metacritic*. CBS Interactive. ციტირების თარიღი: 11 აპრილი, 2013.
4. ↑  Media Create/Famitsu Sales Week 30. Chart-Track (31 ივლისი, 2013). ციტირების თარიღი: 5 იანვარი, 2013.
**ჰეკლა** (ისლ. Hekla — თავსაბურავი) — მოქმედი სტრატოვულკანი ისლანდიის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ რეიკიავიკის აღმოსავლეთით 110 კმ-ში. სიმაღლე 1488 მ. ჰეკლა ვულკანური ქედის ნაწილია, რომელიც 40 კილომეტრზეა გადაჭიმული. თუმცა ამ ადგილის ყველაზე აქტიურ უბანს ნაპრალი წარმოადგენს (Heklugjá), რომლის სიგრძე 5,5 კმ-ია.

ჰეკლა წარმოქმნილია ხაზობრივი ნაპრალიდან მრავალჯერ ამოფრქვევის შედეგად. 874 წლიდან მოყოლებული დაახლოებით 20-30 ჯერ ამოიფრქვა და ამრიგად წარმოადგენს ისლანდიის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. ვულკანური ფერფლის კვლევებმა უჩვენა, რომ ჰეკლა აქტიურია უკანასკნელი 6600 წლის განმავლობაში. ბოლო ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2010 წლის 28 თებერვალს.

ჰეკლის მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა მოხდა 1947-1948 წლებში, რომლის შედეგად ყველა მიმართულებით დაეშვა ბაზალტური ლავის ნაკადი, მწვერვალი ამაღლდა 1447 მეტრიდან 1502 მეტრამდე. შემდეგ დადაბლდა კრატერის კიდეების ჩანგრევის გამო.

პირველი ამონთხევა ფიქსირებულია 1104 წელს. ყველაზე დამანგრეველი იყო 1766 წლის ამოფრქვევა, რომელსაც ახლდა ადამიანთა მსხვერპლი.

ჰეკლამ სახელწოდება მიიღო იმის გამო, რომ მისი მწვერვალი ხშირი ღრუბლოვანი საფრით არის გახვეული. ტერმინი „ჰეკლა" (Hekla) აღნიშნავს თავსაბურავს, მოსასხამს.

ვულკანის მიდამოები ოდესღაც დაფარული იყო ხეებით. ზედაპირი ეროზიისადმი არის მიდრეკილი. შემუშავებული იყო პროექტი, რომლის მიხედვით უნდა აღდგენილიყო ტყის 90 000 ჰა (ძირითადად, არყი, ტირიფი).

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰეკლა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ჰეკლა (ინგლისური) — სტატია გლობალური ვულკანიზმის პროგრამიდან
**ლინდა რამა** (ალბ. Linda Rama; დ. 30 დეკემბერი, 1964) — ალბანელი ეკონომისტი (ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი), მკვლევარი, უნივერსიტეტის ლექტორი და ქალთა და ბავშვთა უფლებების დამცველი.

ბიოგრაფია
---------

რამა დაიბადა ტირანაში 1964 წლის 30 დეკემბერს. მისი მამა იყო მუსიკოსი და უკრავდა საყვირზე, ხოლო დედა მუშაობდა ყოფილი ავტოტრაქტორების ქარხნის ადმინისტრაციულ განყოფილებაში. ბავშვობაში სწავლობდა კოსოვას დაწყებით სკოლაში და ტირანის რვაწლიან სკოლაში „20 Vjetori". ტირანის უნივერსიტეტში სწავლობდა სამრეწველო ქიმიას, ეკონომიკასა და სამრეწველო ეკონომიკას.. 1987 წელს რამა მუშაობა ნახევარ განაკვეთძე დაიწყო უნივერსიტეტში, ხოლო პროფესიული კარიერა დაიწყო ტირანის ტექსტილის ქარხანაში. 1992 წელს, ერთი წლის შემდეგ ალბანეთში კომუნიზმის დაცემიდან, მან დატოვა ქვეყანა და სასწავლებლად გადავიდა პრაღის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტში, გახდა პირველი ეკონომისტი მაგისტრის ხარისხით და 1990-იან წლებში დაბრუნდა ალბანეთში.. 1996 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი ეკონომიკურ მეცნიერებაში, დისერტაციით „ეკონომიკური რეფორმა და მასობრივი პრივატიზაცია ალბანეთში". სწავლის დასრულების შემდეგ რამა დაბრუნდა სამუშაოდ საერთაშორისო ფინანსების ლექტორად, მოგვიანებით კი ასწავლიდა საჯარო პოლიტიკას და საჯარო რისკების მართვას ტირანის ევროპულ უნივერსიტეტში.

1993 წელს ლინდა რამამ მუშაობა დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციაში (მინისტრთა საბჭოსთან არსებული პრივატიზაციის ეროვნული სააგენტო) და ყურადღება გაამახვილა მსხვილი და სტრატეგიული სახელმწიფო საწარმოების პრივატიზებაზე. 1997 წელს გახდა სააგენტოს გენერალური დირექტორი და თანამდებობა 1998 წლამდე შეინარჩუნა. 

1999 წლის მარტში მან დააარსა ადამიანის განვითარების ხელშეწყობის ცენტრი (HDPC). მას შემდეგ იგი მუშაობდა მრავალი საერთაშორისო ინსტიტუტის კონსულტანტად. იგი იყო აქციების რეგისტრაციის ცენტრის სამეთვალყურეო საბჭოს (ალბანეთის საფონდო ბირჟის წინამორბედი) წევრი (1996–1999 წწ.). 

1999 წელს გახდა ალბანეთის რესპუბლიკაში ერთ-ერთი პირველი ანალიტიკური ცენტრის, ჰუმანური განვითარების ხელშეწყობის ცენტრის (HDPC) თანადამფუძნებელი. 

2005 წელს იგი დაინიშნა ალბანეთში ღია საზოგადოების ფონდის მმართველი კომიტეტის წევრად და თავმჯდომარედ (2005–2010 წწ.), მოგვიანებით კი ამერიკის საინვესტიციო ბანკის დირექტორთა საბჭოს წევრად (2015–2018 წწ.).

პირადი ცხოვრება
---------------

ლინდა რამა 1989 წელს დაქორწინდა თანას ხილარზე და მათ ჰყავთ ქალიშვილი, რეა ხილარი. 2010 წელს ცოლად გაჰყვა ალბანეთის მომავალ პრემიერ-მინისტრს ედი რამას. მათ ჰყავთ ვაჟი ზაჰო რამა, რომელიც დაიბადა 2014 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rama, Linda. WORKS sq.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Dita e Gruas ne Pallatin e Brigadave. ციტირების თარიღი: 2023-01-05
5. ↑  Women are the heroes of our time. ციტირების თარიღი: 2023-01-05
6. 1 2  media, lexo al.  (2020-08-13) Profil / Bashkëshortja e Kryeministrit që diti të jetë gjithmonë Linda… en-US. ციტირების თარიღი: 2023-01-05
7. ↑  PROFILE. ციტირების თარიღი: 2023-01-05
8. ↑  Lidhjet dashurore te Edi Rames nga Makoci tek Basha – Arkiva Shqiptare e Lajmeve.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 სექტემბერი 2017. ციტირების თარიღი: 25 June 2017
**აუგრაბისი** (*წარმოითქმის* /ɔːˈxrɑːbiːz/) — წყალვარდნილი მდინარე ორანჟზე, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილოეთი კაპლანდის პროვინციაში. სიმაღლე — 146 მეტრი. ფართობი — 820 კმ². წარმოადგენს მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს წყალვარდნილს. მდინარის შესართავიდან მდებარეობს დაახლოებით 500 კმ-ში. წყლის ნაკადი გაედინება კლდოვან ხეობაში, რომლის სიღრმე 240 მეტრია, ხოლო სიგრძე 18 კმ. ხეობა არის გრანიტული ეროზიის ტიპური მაგალითი. აუგრაბისის წყლის ხარჯი შეადგენს 7,800 მ³/წმ-ს.

„აუგრაბისი" უწოდა ფინელმა ჰენდრიკ იაკობ ვიკარმა, რომელმაც მდინარეზე 1778 წელს იმოგზაურა. კოისანის ენებიდან აუგრაბისი ითარგმნება როგორც „ძლიერი ხმაურის ადგილი". 1954 წელს ქალაქი აპინგტონი გამოვიდა ინიციატივით ჩანჩქერის ადგილას ეროვნული პარკის შექმნასთან დაკავშირებით. 1966 წლის 5 აგვისტოს შეიქმნა აუგრაბისის ეროვნული პარკი, რომლის ტერიტორიაზე გვხვდება შავი მარტორქა, კანა, ანტილოპა და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს ყველაზე მაღალი ჩანჩქერების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აუგრაბისი***

* აუგრაბისის ჩანჩქერის ეროვნული პარკი (ინგლისური)
**ვლადიმერ (ლადო) იაკობის ძე გერმესაშვილი** (დ. 6 აპრილი, 1901, თბილისი, — გ. 1 იანვარი, 1953, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ლირიკული ტენორი). საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1946). 

დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფ. ე. ვრონსკის კლასი, 1929). 1929–1931 წლებში მივლინებული იყო მოსკოვის კ. სტანისლავსკის სტუდიაში. ამავე წლებში გამოდიოდა დიდი თეატრის სცენაზე. 1932 წლიდან იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 

გერმესაშვილის რეპერტუარში იყო შემდეგი საოპერო პარტიები: მალხაზი, აბესალომი (ზ. ფალიაშვილის „დაისი", „აბესალომ და ეთერი"), კოტე (ვ. დოლიძის „ქეთო და კოტე"), პავლე (შ. თაქთაქიშვილის „დეპუტატი"), ჰერცოგი (ჯ. ვერდის „რიგოლეტო"), ალმავივა (ჯ. როსინის „სევილიელი დალაქი"), ინდოელი სტუმარი, ლიკოვი (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „სადკო", „მეფის საცოლე"), ვლადიმერ იგორის ძე (ა. ბოროდინის „თავადი იგორი"), აშუღი (ა. სპენდიარიანის „ალმასტი"). გერმესაშვილი წარმატებით გამოვიდა მოსკოვში ქართული ხელოვნების I დეკადაზე (1937). 40-იანი წლებიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს რადიოს სოლისტად. განსაკუთრებით ცნობილია როგორც ქართველ კომპოზიტორთა კამერულ-ვოკალური ნაწარმოებების შემსრულებელი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 600.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „მრავალჟამიერი", სიმღერა კინოფილმიდან „აკაკის აკვანი", კომპოზიტორი: ზაქარია ფალიაშვილი; ასრულებს: ლადო გერმესაშვილი გუნდთან და ორკესტრთან ერთად (Audio Archive of Georgia) — Soundcloud.
* „ურმული", ასრულებს ლადო გერმესაშვილი — YouTube.
**გულადი ჯემალის ძე გოგმაჩაძე** (დ. 17 თებერვალი, 1962, სოფ. გვარა, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი აგროინჟინერი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (2005).

ბიოგრაფია
---------

1987 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი, 1987-1992 წლებში მუშაობდა ქობულეთის აგროსამრეწველო გაერთიანებაში, ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე; 1993-1999 წლებში მუშაობდა კომერციულ სტრუქტურებში. 2000 წლიდან იყო რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო დუმის ექსპერტი სურსათის უსაფრთხოების საკითხებში. 2002 წლიდან სახელმწიფო ფედერალურ უნიტარული საწარმოს – „სრულიად რუსეთის ინფორმატიზაციის, აგრონომიისა და ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის" გენერალური დირექტორია. 2004 წლიდან მოღვაწეობს მ. ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნიადაგმცოდნეობის ფაკულტეტზე. გოგმაჩაძის სამეცნიერო ინტერესების სფეროა: სიმინდის მოყვანის ტექნოლოგიის შემუშავება საქართველოს ტყის მურა და მდელო-ჭაობის ნიადაგებზე, გამოკვლევები სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების ეკოლოგიურ მდგომარეობის აგრომონიტორინგის პრობლემებზე, ადაპტურლანდშაფტური მიწათმოქმედების ბიოლოგიზაციის მოქმედების შეფასება ნიადაგის ნაყოფიერებასა და სხვადასხვა აგროფიტოცენოზებზე, მიწის ნაყოფიერების შეფასების ახალი მეთოდების დანერგვა. ავტორია მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა (მ.შ. 5 მონოგრაფია). გოგმაჩაძე შეყანილია ენციკლოპედიაში „რუსეთის თვალსაჩინო მოღვაწეები" (2007).

ბიბლიოგრაფია
------------

* Возделывание кукурузы в Аджарии, Батуми, 1997;
* Агроэкологический мониторинг почв и земельных ресурсов Российской Федерации, М. 2010.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 65-66.
**მევლანას მუზეუმი** (თურქ. Mevlânâ Müzesi) — თურქეთის ქალაქ კონიაში მდებარე სუფი მისტიკოსის ჯალალედინ რუმის მავზოლეუმი.

ისტორია
-------

სელჩუკთა სულთანმა ალაედინ ქეიყუბადმა, თავისი ვარდების ბაღი მისცა რუმის მამას, ბაჰა უდ-დინ ვალადს, რომელიც გარდაიცვალა 1231 წლის 12 იანვარს, როდესაც თავად მევლანა გარდაიცვალა 1273 წლის 17 დეკემბერს, იგი დაკრძალეს მამის გვერდით.

მევლანას მემკვიდრემ ჰუსამეთინ ჩელებმა გადაწყვიტა აეგო მავზოლეუმი მისი ბატონის საფლავზე. მშენებლობას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი ბადრ ალ-დინ თაბრიზი და დასრულდა 1274 წელს. მშენებლობის ხარჯები დაფარეს სელჩუკების ემირ სულეიმან პერვანეს მეუღლემ გურჯი ხათუნმა და ემირმა ალამედინ კაიზერმა. გუმბათის ცილინდრული ბარაბანი თავდაპირველად ოთხ სვეტს ეყრდნობოდა. გუმბათი დაფარულია ფირუზისფერი კრამიტით.

თავდაპირველ კომპლექსს 1854 წელს დაემატა დამატებითი სექციები.

1926 წლის 6 აპრილს ათათურქის მიერ გამოქვეყნებული ბრძანებულებით, მავზოლეუმი და დერვიშთა ლოჟა გადაკეთდა მუზეუმად, რომელიც გაიხსნა 1927 წლის 2 მარტს. 1954 წელს მას ოფიციალურად ეწოდა მევლანას მუზეუმი.

აღწერა
------

მუზეუმის მთავარი კარიბჭე მარმარილოს მოპირკეთებულ ეზოში გადის. მარჯვენა მხარეს დგას დერვიშების სამზარეულო და ჰურემ ფაშას საფლავი, რომელიც აშენდა სულეიმან დიდებულის დროს. მარცხნივ არის 17 კელია დერვიშებისთვის, რომლებიც აშენდა მურად III-ის დროს, თითოეული მათგანი დაფარულია პატარა გუმბათით. სამზარეულო ასევე გამოიყენებოდა დერვიშების აღზრდისა და სამის შესრულებისთვის. ეზოს შუაში მდებარე შადრევანი აშენდა იავუზ სულთან სელიმის მეფობის დროს.

ტურიზმი და კულტურა
------------------

მავზოლეუმი გამოსახული იყო 1981-1994 წლებში მოქმედი 5000 ლირის ღირებულების თურქული ბანკნოტების უკანა მხარეს. 2019 წელს მუზეუმს 3,4 მილიონი ვიზიტორი ჰყავდა, რის გამოც იმ წელს თურქეთის ყველაზე მონახულებადი მუზეუმი გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მევლანას მუზეუმი***

* Virtual Tour of Mevlâna Museum Turkish and English

გალერეა
-------

* მევლანას მუზეუმიმევლანას მუზეუმი
* მუზეუმის გუმბათიმუზეუმის გუმბათი
* მუზეუმის ხედიმუზეუმის ხედი
* მუზეუმის ინტერიერიმუზეუმის ინტერიერი

სქოლიო
------

1. ↑  Crane, H. (1988). „BADR-AL-DĪN TABRĪZĪ". *Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 4*. p. 382. *ციტატა*: „BADR-AL-DĪN TABRĪZĪ, architect and savant active in Konya in Anatolia during the third quarter of the thirteenth century. He is described by Aflākī (I, p. 389) as the architect (meʿmār) of the tomb of the great mystic poet Jalāl-al-Dīn Rūmī (d. 1273). He came to Anatolia probably as one of those Iranian craftsmen and men of learning who sought refuge in Asia Minor after the Mongol invasion of Iran in the middle of the thirteenth century."
2. ↑  Mevlana Museum's turquoise dome to be renovated (16 June 2020).
3. ↑  Mevlana Museum's turquoise dome to be renovated (16 June 2020).
4. ↑  Central Bank of the Republic of Turkey (თურქული).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 ივნისი 2009. ციტირების თარიღი: 3 June 2009.
5. ↑  Turkey: Mevlana Rumi museum drew 3.4M visitors in 2019. ციტირების თარიღი: 2022-07-23
**ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (მთაწმინდა). ბესიკის ქუჩიდან შოთა რუსთაველის გამზირამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის დასაწყისში. დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. 1843 წლიდან კომენდატის ქუჩა ერქვა (აქ იდგა ქალაქის კომენდატის სახლი), ამ სახელითაა შეტანილი 1843 წლის შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაშიც. 1879 წელს ალექსანდრე გრიბოედოვის გარდაცვალებიდან 50-ე წლის აღსანიშნავად ქუჩას ეწოდა მისი სახელი. ქუჩაზე არის აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის სამხატვრო აკადემია (XIX საუკუნის 50-იანი წლები, არქიტექტორი გ. ივანოვი; შენობის მარცხენა ნაწილი გადაკეთდა 1902 წელს, არქიტექტორი სიმონ კლდიაშვილი), ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (1904; არქიტექტორი ალექსანდრე შიმკევიჩი), ტიძიან ტაბიძის ბინა-მემორიალი (№18).

XIX საუკუნის 40-იანი წლებიდან ახლანდელი ალექსანდრე გრიბოედოვისა და ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქუჩების კუთხეში იდგა ალექსანდრე ჭავჭავაძის სახლი. ამჟამად ამ ადგილას ბაქოს I გილდიის ვაჭრის გრ. არაფელოვის ყოფილი სახლია (1897; არქიტექტორი პავლე შტერნი). სამხატვრო აკადემიის წინ სკვერში, დგას მიხაი ზიჩის ქანდაკება (მოქანდაკე შ. კიში. არქიტექტორები: ჯ. ვადაში, ნოდარ მგალობლიშვილი). შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 შესახვევი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 48, ISBN 978-99928-20-35-3.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იო (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

იო
**იო** (ბერძ. Ιώ) — პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი და 4 გალილეისეული მთვარეებიდან ყველაზე ახლომდებარე ბუნებრივი თანამგზავრი. მისი დიამეტრი 3642 კილომეტრია, რის გამოც მას მეოთხე ადგილი უკავია თანამგზავრებს შორის მზის სისტემაში. იოს ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო ოპოზიციაში 4.8-ია; პლანეტიდან საშუალო დაშორებაა — 421.6 ათასი კმ; გარემოქცევის სიდერული პერიოდი — 0.76914 დღე-ღამეა; დიამეტრი — 3642 კმ. გამოირჩევა მძლავრი ვულკანური აქტივობით.

კვლევის ისტორია
---------------

იო აღმოაჩინა გალილეო გალილეიმ 1610 წელს, მისი ისტორიაში პირველი ტელესკოპის მეშვეობით. თანამგზავრის აღმოჩენაზე პრეტენზიას ასევე აცხადებდა გერმანელი ასტრონომი სიმონ მარიუსი, რომელიც იოს 1609 წელს აკვირდებოდა, თუმცა ეს აღმოჩენა დროულად ვერ გამოქვეყნდა.

სახელწოდება „იო" შემოთავაზებული იქნა სწორედ მარიუსის მიერ 1614 წელს, თუმცა დიდი ხნის განმავლობაში არ გამოიყენებოდა. გალილეიმ მის მიერ აღმოჩენილი ოთხი თანამგზავრი „მედიჩის პლანეტებით" მოიხსენია და მათ მიმდევრობის მიხედვით ნომრები მიუჩინა. იო აღინიშნებოდა, როგორც იუპიტერის პირველი თანამგზავრი. სახელწოდება „იო" საყოველთაო მხოლოდ XX საუკუნის შუა წლებიდან გახდა.

თანამგზავრის სახელი მომდინარეობს ბერძნული მითოლოგიდან, ზევსის სატრფოს იოს სახელიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 187.


|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მზის სისტემა |
| --- |
|  |
| 
 |
|  |
| 
* **მზე**
* მერკური
* ვენერა
* დედამიწა
* მარსი
* *ცერერა*
* იუპიტერი
* სატურნი
* ურანი
* ნეპტუნი
* *პლუტონი*
* *ჰაუმეა*
* *მაკემაკე*
* *ერისი*

 |
|  |
| 
* **პლანეტები**
* **ჯუჯა პლანეტები**
* **თანამგზავრები**:
* დედამიწის
* მარსის
* იუპიტერის
* სატურნის
* ურანის
* ნეპტუნის
* პლუტონის
* ერისის

 |
|  |
| 
* **მცირე სხეულები**:   მეტეორები
* ასტეროიდები/ასტეროიდი მთვარეები
	+ ასტეროიდთა სარტყელი
* კენტავრი
* ნეპტუნსიქითა ობიექტები
	+ კოიპერის სარტყელი/გაბნეული დისკი
* კომეტები
	+ ოორტის ღრუბელი

 |
|  |
| 
იხ. აგრეთვე: ასტრონომიული ობიექტები, მზის სისტემის ობიექტების სია, რადიუსის მიხედვით ან მასის მიხედვით, და **მზის სისტემის პორტალი** |

 |
**ებეკო** (რუს. Эбеко) — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კუნძულ პარამუშირზე (კურილის კუნძულები). სიმაღლე 1156 მ. რთული სტრატოვულკანია. ცენტრალური კონუსის მწვერვალზე მერიდიანული მიმართულებით გაჭიმულია სამი ურთიერთდაკავშირებული ვულკანური კრატერი, რომელთა დიამეტრი 250-350 მ, ხოლო სიღრმე 70-100 მ-ია. კრატერში განთავსებულია ცხელი ტბები, თერმული წყაროები და სოლფატარები. ვულკანი ებეკო აგებულია ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. მოქმედი აპარატის ასაკი განისაზღვრება 2400 წლით. 

ებეკო კურილის კუნძულების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვულკანია. ცნობილი ამოფრქვევები დაფიქსირებულია 1793, 1859, 1934-1935, 1963, 1967, 1987-1990, 1998, 2007 წწ. უკანასკნელი ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2009 წელს. 

1859 წლის სექტემბრის ამოფრქვევის დროს გამოიყო გოგირდოვანი ორთქლი, რომელიც ფართოდ გავრცელდა მეზობელ კუნძულ შუმშუზე, რამაც ადგილობრივ მოსახლეობაში გულისრევა და თავის ტკივილი გამოიწვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კურილის ჩრდილოეთი ვულკანები. ებეკო დაარქივებული 2007-01-09 საიტზე Wayback Machine.
* კურილის კუნძულების აქტიური ვულკანები. მოკლე აღწერა დაარქივებული 2009-07-04 საიტზე Wayback Machine.
* Global Volcanism Program — Ebeko
**ოთარ ტაბიძე** (დ. 30 მარტი, 1925, სოფელი ივანდიდი, წულუკიძის რაიონი, საქართველოს სსრ — გ. 8 ივნისი, 1986, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფილოსოფოსი, ფსიქოლოგი და საჭადრაკო კომპოზიტორი.

საჭადრაკო კომპოზიცია
--------------------

ოთარ ტაბიძის პირველი საჭადრაკო ამოცანა 1939 წელს დაიბეჭდა. მას მოპოვებული ჰქონდა სხვადასხვა ჯილდო საერთაშორისო და ადგილობრივ კონკურსებში. 1947 წელს მისმა ორმა ამოცანამ საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის კომიტეტის გამოცხადებულ კონკურსზე I-II პრიზები გაიყო, ხოლო 1957 წელს მან გაიმარჯვა საქართველოს საჭადრაკო კომპოზიტორთა პირველ ჩემპიონატში (სამსვლიანი ამოცანების განყოფილება). 1960-იან წლებში მან ამოცანების მთელი სერია გამოაქვეყნა იუგოსლავიის ჟურნალ "პრობლემში". ამავე ჟურნალის მიერ გამოცხადებულ სამსვლიანი ამოცანების კონკურსში მისმა ერთ-ერთმა ნაწარმოებმა პირველი პრიზი მოიპოვა.

რჩეული ამოცანები
----------------

**ოთარ ტაბიძე**  
პრობლემი, I საპატიო შეფასება,   
1967
**შამათი 5 სვლაში (4 + 1)**
**1. კc5**  

აქ ორი ლამაზი ვარიანტი იქმნება:
**1. ... მფa4**  

**2. ეb6 მფa5**  

**3.კd4 მფa4**  

**4.კc3 მფa3**  

**5.ეa8#**
**1. ... მფa6**  

**2.მფb4 მფa5**  

**3.a4 მფa6**  

**4.ეb8 მფa5**  

**5.ეa8#**

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე თ.*, ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ. 1995. — გვ. 58.
* *გურგენიძე დ.*, ოთარ ტაბიძის საჭადრაკო ფილოსოფია, თბ. 1999.
**რევაზ თავარიანი** (დ. 22 დეკემბერი, 1922, სურამი, — გ. 1996, თბილისი, საქართველო) — ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორი, მუშაობდა კომპოზიციის ყველა ჟანრში. იყო მრავალი საერთაშირისო კონკურსის პრიზიორი: „პროკეშის მემორიალი" (1967 წ. I პრიზი), „ვეჩერნი ალმა-ათა" (1969 წ. I პრიზი), „შახმატნა მისლ" (1970 წ. I პრიზი), „ვეჩერნი ლენინგრად" (1976 წ. I პრიზი). იყო საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (1981 წ.), რესპუბლიკური კატეგორიის მსაჯი (1973 წ.), საკავშირო კატეგორიის მსაჯი (1978 წ.), 1993 წელს ბრატისლავაში ფიდეს საჭადრაკო კომპოზიციის კომისიამ მას საჭადრაკო კომპოზიციაში საერთაშორისო არბიტრის წოდება მიანიჭა. 1994 წელს საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდიუმმა მას საჭადრაკო კომპოზიციაში ეროვნული ოსტატის წოდება მიანიჭა. რევაზ თავარიანმა დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი, ის ავტორია წიგნისა „ფანტაზია 64 უჯრაზე", სპორტსაზოგადოება „შევარდენის" ინსტრუქტორი.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე თ.*, ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ. 1995. — გვ. 46.
* *თავარიანი რევაზ*, ფანტაზია 64 უჯრაზე, თბ. 1985.
**გიორგი მიხეილის ძე გოგიჩაძე** (დ. 9 ივნისი, 1908, სოფელი ზვერეთი (ზესტაფონის რაიონი) — გ. 5 მაისი, 1988) — ქართველი საბჭოთა საოპერო მომღერალი (ბანი), პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1970).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, სწავლის პერიოდში მღეროდა გიმნაზიის გუნდში. 1934 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი და ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალური).

1934 წლიდან იყო მოსკოვის რადიოკომიტეტის მხატვრული დასის სოლისტი, პარალელურად მოსკოვის ფილარმონიის სოლისტი, 1936–1939 წლებში — მოსკოვის დიდი თეატრის საოპერო სტუდიის სოლისტი (ბანი). 1939–1952 წლებში იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი, 1950 წლიდან თბილისის „ნიჭიერთა ათწლედის" ვოკალური განყოფილების გამგე. 1952 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი (სოლო სიმღერა). მისი მოწაფეები იყვნენ: ლ. ჭყონია, მ. მახარაძე, ა. ხომერიკი, ნ. მკერვალიძე, ლ. ასათიანი, ვ. კუბლაშვილი და სხვები. მის რეპერტუარში იყო ცანგალა (ზ. ფალიაშვილი „დაისი"), გლახა (იპოლიტოვ–ივანოვი „ღალატი"), ვანო (შ. თაქთაქიშვილი „დეპუტატი"), ლევანი(ი. ტუსკია „სამშობლო"), გელა (ი. გოკიელი „პატარა კახი"), როსტევან მეფე (შ. მშველიძე „ამბავი ტარიელისა"), ნადირ–ხანი (ა. კერესელიძე „ბაში–აჩუკი"), თავადი, ელიზბარი (ა. ანდრიაშვილი „კაკო ყაჩაღი", „ლაშქარა"), ალმასხანი (ბალანჩივაძე „მზია"), მახრების ცეკვა (ა. ბუკია „დაუპატიჟებელი სტუმრები"), დონ ბაზილიო (როსინი „სევილიელი დალაქი"), მეფისტოფელი (გუნო „ფაუსტი"), მეფე, ლინდორფი, დოპერტუტა, კრესპელი (ოფენბახი „პერიკოლა", „ჰოფმანის ზღაპრები"), ბორისი, პიმენი, ვარლაამი (მუსორგსკი „ბორის გოდუნოვი"), კოჩუბეი, გრემინი (ჩაიკოვსკი „მაზეპა", „ევგენი ონეგინი") და სხვა. მოსკოვის დიდი თეატრის სცენაზე შესრულებული პარტიები: სამიელი (ვებერი „ჯადოსნური მსროლელი"), მოცარტის, რიმსკი–კორსაკოვის, მუსორგსკის ოპერები. თანამშრომლობდა დირიჟორებთან: ო. ფრიდი, გ. სებასტიანი, ბ. ს. გოლოვანოვი. დაწერილი აქვს 60-ზე მეტი სამეცნიერო და მეთოდური ხასიათის ნაშრომი.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1946 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1970 — საქართველოს სახალხო არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გოგიჩაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დავით ალექსანდრეს ძე გველესიანი** (დ. 7 მარტი, 1890, მანგლისი, ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპ. — გ. 1949, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი. 

გენერალ ალექსანდრე გველესიანის შვილი და მხატვარ რომანოზ გველესიანის ძმისშვილი. სწავლობდა თბილისში „ნატიფი ხელოვნების წამახალისებელი კავკასიის საზოგადოების" ფერწერისა და ქანდაკების სკოლასა (1906–1907, პედაგოგი ო. შმერლინგი) და ვაჟთა I გიმნაზიაში (დაამთავრა 1911), მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე (1912–1914), აგრეთვე მხატვრების კ. იუონისა და კალინის სტუდიებში. დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1929, პედაგოგები გ. გაბაშვილი, ე. ლანსერე, ი. შარლემანი), იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1932–1949). 

გველესიანი სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1919 წლიდან. ხატავდა თბილისის ძველ უბნებს; ავტორია ფანქრით დახატული სურათების სერიისა „ძველი თბილისი" (1921–1930), ქმნიდა ქალაქის მცხოვრებთა ყოფის ამსახველ ფერწერულ ტილოებს, პორტრეტებს, პეიზაჟებს. გველესიანს ეკუთვნის ილუსტრაციები საბავშვო სახელმძღვანელოებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 607.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავით გველესიანი — ახალი და უახლესი ქართული ვიზუალური ხელოვნების მონაცემთა ბაზა.