recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყორნისი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ყორნისი** — სოფელი საქართველოში, მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1080 მეტრი, ყორნისიდან 12 კილომეტრი.

ისტორია
-------

ყორნისის ხეობა შედიოდა მემარჯვენე, ქართლის სასპასპეტოში, რომელიც მეფეს ეკუთვნოდა. ყორნისის ხეობის მოსახლეობა რელიგიურად რუის-ურბნისის ეპარქიაში შედიოდა. სოფელი მოხსენიებულია იოანე ბაგრატიონის 1794-99 წლების აღწერაში.სოფელი ყორნისი წარმოადგენდა ყორნისის ხეობის სოფლების ცენტრს. XVIII საუკუნისთვის ყორნისის ხეობის მოსახლეობას ეთნიკურად ქართველები შეადგენდნენ. 1801 წლიდან, რუსეთის იმპერიის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ ადმინისტრაციულად შედიოდა გორის მაზრაში, სურამის უბანში. 1847 წლის მონაცემებით ყორნისის ხეობის სოფლების (ყორნისი, დოკეთი, ძარი, რუსთავი, წორბისი, ბეყმარი, თორმანეული, მალდა, ოჟორა) მოსახლეობა ეთნიკური ოსებისგან შედგებოდა და ეს სოფლები ოსურ სოფლებად იხსენიება. ამავე წლისთვის ოსური მოსახლეობა ითხოვდა ხეობის სოფლების მიკუთვნებას ოსეთის ოკრუგისთვის. რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციამ მათი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, ხოლო 1859 წელს ოსეთის ოკრუგიც გაუქმდა და მისი ტერიტორია შევიდა გორის მაზრაში ცხინვალის უბნის სახით.

შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ ყორნისში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას.

1921 წლიდან ყორნისის თემის 12 სოფელი მიეკუთვნა სამხრეთ ოსეთის რევკომს. 1922-1990 წლებში იყო თემის ცენტრი (სოფლები: ბეყმარი, განითყაუ, გვინჯინა, დიდი ციხიათა, ზემო ამბრეთი, ზემო ყორნისი, ზემო წორბისი, თორმანეული, მალდა, პატარა ციხიათა, საჯვარე, ქვემო ამბრეთი, ჩაჩინაგი, ძაგოითყაუ, წორბისი, ხოდაბული). 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, არის თემის ცენტრი.

მოსახლეობა
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1987 | 240 |  |  |
| 2015  |  227 | 111 | 116 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 659.
* *ტყავაშვილი მ*. „სოფელ ყორნისის ისტორიიდან" „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები" N12 გვ. 39-47 — თბილისი, „უნივერსალი", 2014 ISSN 1512-3154

სქოლიო
------

1. ↑  *ვახუშტი ბატონიშვილი*„აღწერა სამეფოსა საქართველოსა" წგნ: ქართლის ცხოვრება ტ IV გვ. 364, 382 — თბილისი, 1973
2. ↑  *იოანე ბაგრატიონი*, „ქართლ-კახეთის აღწერა" გვ. 42 — თბილისი 1986
3. ↑  „ოსური კრებული" გვ. 266-267 — თბილისი, 1996
4. ↑  *გვასალია ჯ.*, ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები // საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული, ტ. VII, თბ.: „მეცნიერება", 1989. — გვ. 8, ISBN 5-520-00154-5.
5. ↑  Итоги всеобщей переписи населения Республики Южная Осетия 2015 года
**სუბრეტი** (ფრანგ. soubrette, იტალ. servetta – მოსამსახურე) — ამპლუა, ეშმაკი, მოხერხებული, გონებამახვილი მოსამსახურე ქალისა, რომელიც თავის ბატონს ხელს უწყობს სასიყვარულო ინტრიგაში. აღმოცენდა იტალიურ კომედია დელ'არტეში (სერვეტა) და შემდეგ გავრცელდა ფრანგულ კომედიაში. ამ ამპლუისაა დორინისა და ტუანეტის (მოლიერის „ტარტიუფი" და „ძალად ავადმყოფი"), სიუზანის (ბომარშეს „შეშლილი დღე ანუ ფიგაროს ქორწინება") როლები და სხვ.

XVIII-XIX სს. სუბრეტის ამპლუა გაჩნდა რუსულ, ქართულ თეატრებში (კომედიებში, ვოდევილებში).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Collection of public domain scores (Indiana U)
* Smaller collection of public domain scores (Harvard) დაარქივებული 2008-09-04 საიტზე Wayback Machine.
* Collection of librettos and translations დაარქივებული 2006-11-14 საიტზე Wayback Machine.
* Collection of librettos (Karadar) დაარქივებული 2008-12-27 საიტზე Wayback Machine.
* Collection of librettos (Stanford)
* Aria database

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 591.
**ყვავისაყდარას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ტბეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1,5 კმ. მისი აშენების შესახებ არსე-ბობს ლეგენდა: ეკლესია დგას უზარმაზარ მინდორზე, რომელიც ოდითგანვე საყანე იყო (ასეა ახლაც). ერთხელ, მკისას, მომკელებისათვის სადილი იხარშებოდა მინდორში. როდესაც დადგა სადილობის დრო და მუშები მოგროვდნენ ქვაბთან, მათ თავზე დაიწყო ტრიალი ყვავმა. იგი ჩხაოდა, დასტრიალებდა ქვაბს და ხალხს. მუშებმა მას ქვის სროლა და მოგერიება დაუწყეს. მაშინ ყვავი მიფრინდა ქვაბთან და ადუღებულ კერძში ჩავარდა. როდესაც წახდენილი საჭმელი გადაღვა-რეს, ყვავთან ერთად შიგ აღმოაჩინეს გველიც. გადარჩენილმა ხალხმა იმ ადგილას ააგო ეკლესია და სახელად უწოდეს „ყვავისაყდარა".

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. იგი მთლიანადაა გაძარცული საპირე ქვებისაგან. შემო-რჩენილია მხოლოდ პერანგის რამდენიმე ქვა, საიდანაც ჩანს, რომ მოპირკეთებუ-ლი ყოფილა კარგად დამუშავებული, დიდი ზომის, რუხი ფერის ქვის კვადრებით. გადახურვა და კონქი მთლიანად დაღუპულია. აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწ-რიული აბსიდა. მას გვერდებზე ჰქონდა მაღალი, დიდი ზომის ნიშები. შესასვლელების კონტურები იკითხება სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში. ჩრდილოეთ კედლიდან შემორჩა დასავლეთის მცირე ფრაგმენტი. სამხრეთი კედლის მთელი ცენტრალური ნაწილი და დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები კი თითქმის მთლიანად მორღვეულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 103-104
**შალვა გერასიმეს ძე ხაჩიძე** (დ. 26 ნოემბერი, 1908, წაღვერი — გ. 1 აგვისტო, 1976, თბილისი) — ქართველი ჰიგიენისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი (1965). მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1969).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1908 წლის 26 ნოემბერს დაბა წაღვერში, გერასიმე და აგრაფინე (გელაშვილი) ხაჩიძეების ოჯახში. დაამთავრა მოსკოვის I სამედიცინო ინსტიტუტის სანიტარულ-ჰიგიენური ფაკულტეტი 1932 წელს. 1938-1939 წლებში იყო თბილისში სანიტარიისა და ჰიგიენის ინსტიტუტის დირექტორი. 1939-1941 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის კომუნალური ჰიგიენის კათედრის გამგე. 1941-1945 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში კაპიტანის რანგში. 1945 წლიდან გარდაცვალებამდე სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში ხელმძღვანელობდა კომუნალური ჰიგიენის განყოფილებას. იგი ძირითადად შეისწავლიდა საქართველოს მდებარეობისა და შავი ზღვის სანაპიროების გაბინძურების, ღია წყალსატევეების თვითგაწმენდის საკითხებს, საქართველოს ნიადაგქვეშა რესურსების სანიტარულ მდგომარეობას და სხვა. 1949 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1961 წელს — სადოქტორო დისერტაცია. 1965 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება, ხოლო 1969 წელს საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. გამოქვეყნებული აქვს 80-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და მონოგრაფია. დაჯილდოებულია მედლებით.

თხზულება
--------

* საქართველოს სსრ წყალსატევების სანიტარული დაცვის საკითხისათვის, თბ. 1958.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ხაჩიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 446.
* როყვა ა. შალვა ხაჩიძე, თბ. 1983.
**სიყვარულის ბალადა** — ქართული ფილმი. რეჟისორი-ირაკლი კაკაბაძე. ჟანრი-რომანტიკული კომედია. მონაწილეობენ: რუსუდან მაყაშვილი, კახა კინწურაშვილი, ბაჩო ქაჯაია, გიორგი ვარდოსანიძე, ნოდარ გურგენაშვილი და ა.შ.

სიუჟეტი
-------

ფილმის მთავარი გმირი,ქეთა (რუსკა მაყაშვილი) ამერიკიდან საქართველოში თავის ამერიკელ არქეოლოგ მეგობართან,მიჩთან ერთად ბრუნდება. მისი ბავშვობის 3 მეგობარი გიო, სანდრო და თემო გადაწყვეტენ ქეთას ბათუმი დაათვალიერებინონ, თუმცა მათი გეგმები შეიცვლება და კახეთში არქეოლოგიურ გათხრებზე წავლენ.

ვინაიდან მიჩს თან უამრავი სტუდენტი გოგონა ახლავს, სამივე მეგობარი დადებს ნიძლავს, ვინ უფრო მეტ გოგოს "შეაბამს". წაგებულს მოუწევს თავის გადაპარსვა და ულვაშის მოშვება. გიო აღმოაჩენს, რომ მისი ძველი, ბავშვური გრძნობები ქეთასადმი ჯერ კიდევ არ გამქრალა და გადაწყვეტს ქეთას გულის მონადირებას, რაშიც მას თემო, სანდრო და კახეთში გაცნობილი ზურა ეხმარებიან.რადგან გიორგი შეყვარებულია, ნიძლავი მას აღარ ეხება. ბიჭები რამდენიმე გეგმას შეიმუშავებენ,რომ როგორმე მიახვედრონ ქეთა, თუ რას გრძნობს მის მიმართ გიორგი, თუმცა მათ ყველა გეგმას მიჩი ჩაშლის, რადგან მასაც გააჩნია სიმპათია ქეთას მიმართ. ბიჭების ყველა გეგმის მონახაზი მათი სასტუმროს ნომერში, სურათის უკანაა დაწერილი.
სანდრო და თემო ყველაფერს ცდილობენ, რომ ნიძლავი არ წააგონ, მაგრამ ვერცერთი ვერ ახერხებს გოგონების შებმას. სანდროს მოსვენებას არ აძლევს მასზე ბევრად უფროსი ქალბატონი, რომელიც სულ კუდში დასდევს. სანდრო კი მას ნიძლავის მოსაგებად გამოიყენებს, რის შემდეგაც თემოს მოუწევს თავის გადაპარსვა და ულვაშის მოშვება.

თბილისში დაბრუნებისას ქეთა შეამჩნევს თუ როგორ აგდებს დამლაგებელი ქალი ბიჭების ოთახიდან "დაჯღაბნილ" სურათს. სურათის უკან ყველა გეგმის ნახვისას კი ქეთა ყველაფერს მიხვდება და გიორგის მოსაძებნად წავა, რომელიც თბილისში უიმედოდ დაბრუნდა.

ბოლო სცენა კაფეში ვითარდება, სადაც ქეთა გიორგის სიურპრიზს მოუწყობს. ფილმი მათი კოცნის სცენით მთავრდება.
**ყვარლის მეოთხე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მედებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში. ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ოთხ კილომეტრზე. ნიკოანთ ყურედ წოდებულ ადგილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით, საკმაოდ დაუდევრად. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარი გარედან თაღოვანიოა, შიგნით, ხის ძელებით, თარაზულად ყოფილა გადახურული. შესასვლელის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია, მათგან დასავლეთ წირთხლში მოწყობილი ხვრელი დასავლეთ ფასადზე გადის. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. რომლის ღერძზე დაბალი, ბრტყლად გადახურული სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მოდგმულია ტრაპეზი. ერთი მსგავსი სარკმელი დასავლეთითაცაა. აფსიდში სამი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. მათგან ორი სამხრეთითაა, ერთი-ჩრდილოეთით. სამხრეთით მდებარე ერთ-ერთი ნიშა, რომელიც საკმაოდ ღრმაა და გეგმით ტეხილი მოხაზულობა აქვს. სავარაუდოდ, სამალავად გამოიყენეოდა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომლებსაც ნახევრად წრიული ფორმის თაღი ეყრდნობა. აფსიდი და დარბაზი გადახურულია ნახევრადცილინდრული, ქარგულზე სხმული კამარით. დასავლეთ კედელზე და ტრაპეზზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ეკლესიის ფასადები აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნითაა დასრულებული.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 334.
შამათი ლაზიერით — დაფის კიდეზე მიმწყვდეულ მეფეს არ შეუძლია სვლის გაკეთება, რადგან ყველა უჯრას თეთრები აკონტროლებენ, ლაზიერს კი ვერ აიყვანს, რადგან მას თეთრების მეფე იცავს.
**შამათი** (სპარს. شاه *შაჰ* — „მეფე" და არაბ. مات *მათ* — „მოკვდა") — ისეთი მდგომარეობა ჭადრაკში, როდესაც მეფეს აღარ შეუძლია მოწინააღმდეგის ქიშისაგან თავდაცვა. მხარე, რომელიც მოწინააღმდეგის მეფეს შამათს გამოუცხადებს, გამარჯვებულად ითვლება. პირობითი აღნიშვნაა **#** (საბჭოთა ნოტაციაში — **x**).

შამათის ზოგიერთ სახეობას სპეციალური დასახელება აქვს: „საბავშვო შამათი" (1. e4 e5 2. ♗c4 ♝c5 3. ♕f3 ♞c6 4. ♕xf7#); „სულელთა შამათი" (1. f4 e6 2. g4 ♛xh4#); ლეგალის შამათი (1. e4 e5 2. ♗c4 d6 3. ♘f3 ♞c6 4. ♘c3 ♝g4 5. ♘xe5 ♝xd1 6. ♗xf7+ ♚e7 7. ♘d5#); „დახშული შამათი", რომლის დროსაც ფიგურები თავის მეფეს ართმევენ უკან დასახევ უჯრებს; „ეპოლეტების შამათი", რომლის დროსაც თავისი მეფის გვერდებზე მდგარი ორივე ეტლი (რომლებიც წარმოქმნიან ე.წ. „ეპოლეტებს"), მას უკან დასახევ უჯრებს ართმევს.

შამათი ორი მხედრით — სწორი დაცვის დროს ამგვარი შამათი შეუძლებელია. მეფის კუთხეში მიმწყვდევას მოჰყვება ფათა. ზოგიერთ შემთხვევაში, თუკი მეფესთან ერთად პაიკიც აქვს მოთამაშეს, შამათი შეიძლება შესაძლებელი აღმოჩნდეს. იხ. ორი მხედარი პაიკის წინააღმდეგ.

შამათი ორი კუთი — დაფის კუთხეში დგება არაუგვიანეს მე-18 სვლისა ნებისმიერი საწყისი მდგომარეობიდან, მეფისა და ორი კუს ერთობლივი მოქმედებით.

შამათი ეტლით — დაფის კიდეზე დგება არაუგვიანეს მე-16 სვლისა ნებისმიერი საწყისი მდგომარეობიდან, მეფისა და ეტლის ერთობლივი მოქმედებით.

შამათი კუთი და მხედრით — მიიღწევა მხოლოდ კუს ფერის კუთხეში არაუგვიანეს 36-ე სვლისა ნებისმიერი საწყისი მდგომარეობიდან, მეფის, კუსა და მხედრის ერთობლივი მოქმედებით. მოითხოვს ზუსტ თამაშს, რამდენადაც შამათისათვის აუცილებელ სვლათა რაოდენობა ახლოსაა უკიდურესად დასაშვებთან (იხ. 50 სვლის წესი).

შამათი ლაზიერით — მიიღწევა დაფის კიდეზე არაუგვიანეს მე-10 სვლისა ნებისმიერ საწყისი მდგომარეობიდან, მეფისა და ლაზიერის ერთობლივი მოქმედებით.

[შეჯიბრება "ბავშვთა შამათი"]
[შენიშვნა "შავების სვლები პირობითია"]
1.e4 e5 2.Bc4 Bc5 3.Qf3 Nc6 4.Qxf7#

[შეჯიბრება "სულელთა შამათი"]
1.f4 e6 2.g4 Qh4#

[შეჯიბრება "ლეგალის შამათი"]
1.e4 e5 2.Bc4 d6 3.Nf3 Nc6 4.Nc3 Bg4 5.Nxe5 Bxd1 6.Bxf7+ Ke7 7.Nd5#


|  |  |
| --- | --- |
| 

პორტალი:ჭადრაკი
 | პორტალი **„ჭადრაკი"** |
| 

wikt:შამათი
 | შამათი ვიქსიკონში |
| 

commons:Category:Checkmates
 | შამათი ვიკისაწყობში |

ლიტერატურა
----------

* Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — стр. 7.
**სუმბული** (Hyacinthus) — მრავალწლოვანი ბოლქვიანი მცენარის გვარი შროშანისებრთა ოჯახისა. ცნობილია ერთი სახეობა აღმოსავლური სუმბული (Hyacinthus orientalis), რომელიც ველურად იზრდება ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ქვეყნებში. 

სუმბულის ჯიშებს სხვადასხვა სიმკვრივის, ფერის, ზომისა და ფორმის ყვავილები აქვს. მოჰყავთ კარგად განათებულ, მსუბუქ თიხნარ და ნოყიერ ნიადაგზე. მრავლდება ბოლქვით, იშვიათად თესლით. 

სუმბულის ყვავილისაგან მიღებულ ზეთს პარფიუმერიაში ხმარობენ. სუმბული საუკეთესო საორანჟერეო და სათაიგულე მცენარეა. იყენებენ რაბატებში, კლუბებსა და გაზონებში ყვავილწნულებად.

გალერეა
-------

* ველური - Hyacinthus orientalisველური - *Hyacinthus orientalis*
* სუმბულის მოშენებასუმბულის მოშენება
* სუმბულის ფერმა ფლორიდაშისუმბულის ფერმა ფლორიდაში
* თეთრი და მეწამული სულბულებითეთრი და მეწამული სულბულები

ლიტერატურა
----------

* *ასიეშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 604.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სუმბული***

* Hyacinth perennialization Research Newsletter Number 4. (October 2004)
**შალვა ჭოველიძე** (დ. 1959) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1983 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1983-1985 წლებში — საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ონკოლოგიური ცენტრი, კლინიკური ორდინატორი. 1985-1988 წლებში — საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ონკოლოგიურ ცენტრი, კლინიკური ასპირანტურა. 1988-1994 წლებში — საქართველოს ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრის უროლოგიური განყოფილება, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1994-1998 წლებში — ქალაქი პარიზის პიერ და მარი კიურის სამედიცინო ფაკულტეტი, ტენონის საავადმყოფოს უროლოგიურ-ანდროლოგიური განყოფილება, კლინიკური რეზიდენტი და სამეცნიერო კლინიკური ასისტენტი (საფრანგეთი). 1998- 2006 წლებში — ქალაქ სანსის რეგიონალური კლინიკური საავადმყოფო, უროლოგიური განყოფილების ორდინატორი (საფრანგეთი). 2006 წლიდან — თბილისის სახლმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, უროლოგიური მიმართულების პროფესორი. 2007 წლიდან შეთავსებით, შპს „ინტერკლინიკის" კონსულტანტი-უროლოგი, ონკოუროლოგი, ანდროლოგი. 2012 წელს — შპს „რეპროარტი", კონსულტანტი ანდროლოგი. 2012-2017 წლებში - შპს რესპუბლიკური საავამყოფოს საუნივერსიტეტო კლინიკის უროლოგიური სექტორი, სექტორის ხელმძღვანელი. 2011 წლიდან — მაღალი ტექნოლოგიების საუნივერსიტეტო კლინიკა, უროლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. 2015 წლიდან — საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტი, სრული პროფესორი. ექიმი-უროლოგი, ონკოუროლოგი, ანდროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2004), პროფესორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ორმხრივი ვარიკოცელე და მამაკაცის უნაყოფობა", დაიცვა 2004 წელს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006, ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 389

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ჭოველიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სკიტე** - "დიდი უდაბნოს" სიღრმეში მდებარე მონასტერი ძველ ეგვიპტეში, ნიტრიიდან 70 კმ. მოშორებით(თანამედროვე ვადი ნატრუნი). ადგილი წარმოადგენს დაბლობს, სადაც ბევრო ტბა მდებარეობს. მისი მთელი სივრცე გვარჯილის ნიტრატით არის დაფარული. ეს ადგილი სრულიად უდაბური და დაუსახლებელი იყო, სანამ 330 წელს აქ ანტონი დიდის მოწაფე, ღირსი მაკარი დიდი დასახლდებოდა. ამ ადგილის მონაზვნებით დასახლება და მონასტრის ჩამოყალიბება სწორედ მის სახელთანაა დაკავშირებული.

"სკიტეს" მონასტერი და მისი მონაზვნები განსაკუთრებული მკაცრი მოღვაწეობით გამოირჩეოდნენ, სწორედ ამიტომ ეს სახელი მონაზონთა შემდგომ თაობებში საზოგადო სახელად იქცა ისეთი მონასტრული დასახლებებისათვის, რომლებიც "კვინობიური" მონასტრისგან განსხვავებით, უფრო მკაცრი ცხოვრების წესებით ხელმძღვანელობენ. 

თანამედროვე მონასტრულ პრაქტიკაში, ძირითადად, "სკიტე" ეწოდება დიდ მონასტერს დაქვემდებარებულ პატარა ზომის მონასტერს, რომელსაც თავისი წინამძღვარი ჰყავს და შედარებით მკაცრი ტიპიკონი გააჩნია, თუმცა, ამავდროულად, შესაძლებელია სკიტის არსებობა დიდი მონასტრის გარეშეც.

ლიტერატურა
----------

* კაზანსკი პავლე, "ღირსი მაკარი დიდი", 1845წ (რუს).
* მირაშვილი ნანა, "მონანიე და განდეგილი დედები ქართულ ნათარგმნ ჰაგიორაფიაში", თბილისი, 2009წ, "ლოგოსი"
ოდისევსი მიცურავს სკილას
**სკილა**, **სცილა** (ძვ. ბერძნ. Σκύλλα) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ზღვის ურჩხული. ერთ-ერთი ლეგენდის მიხედვით სკილა იყო პოსეიდონის შვილის ფორკისისა და ჰეკატეს — საშინელების ქალღმერთის ქალიშვილი. 

ოვიდიუსის პოემის მეტამორფოზების მიხედვით, გლავკოსი ზღვის ღმერთი ძლიერ იყო შეყვარებული ამ მშვენიერ ნიმფაზე. მაგრამ ჯადოქარი კირკე (ცირცეა) გლავკოსზე შეყვარებული ეჭვიანობის ნიადაგზე ის ზღვის ურჩხულად გადააქცია.

მითის სხვა ვერსიით, სკილა იყო გარეული ძაღლი, რომელმაც მოჰპარა ხარები ჰერაკლეს. მან კი ის სიკვდილით დასაჯა. სიკვდილის შემდეგ მამამისმა ფორკისმა აღადგინა მკვდრეთით.

ოვიდიუსი აღაფრთოვანა ჰომეროსის ეპოპეამ, სადაც სკილა აღწერილია როგორც საშინელი არსება, მეზღვაურთა რისხვა. მისი 6 თავი 6 კისერზე იდგა, ხოლო ყოველს პირში სამ-სამი რიგი კბილები ჰქონდა, გადაადგილდებოდა ის 12 თათზე. ის ბინადრობდა მაღალი კლდის სიღრმეში არსებულ გამოქვაბულში და იყურება დასავლეთისაკენ — ერებასაკენ წყვდიადის სამეფოსაკენ. როგორც კი მსხვერპლს იგრძნობდა გამოვარდებოდა თავის სამყოფელიდან და ძაღლივით ყმუილს იწყებდა. იმ კლდის მოპირდაპირედ, სადაც ყმუანა სკილა ცხოვრობდა ერთი ისრის სროლის მანძილზე იყო მეორე ურჩხულის — ქარიბდას სამყოფელი, კლდე, რომლის ქვეშაც ის ცხოვრობდა, სკილას გამოქვაბულზე დაბლა იყო. როდესაც ოდისევსი ამ ორ ურჩხულს შორის მიცურავდა 6 მისი ამხანაგი სკილამ იმსხვერპლა.

იმისდა მიუხედავად, რომ ჰომეროსის ნაწარმოებში არაა უფრო კონკრეტულობა მათი ლოკალიზირებისათვის, ლეგენდები მათ მესინის სრუტის ორ კლდესთან აიგივებენ აპენინის ნახევარკუნძულსა და სიცილიის კუნძულს შორის, რომელიც ყოველთვის საშიშია მეზღვაურებისათვის.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზევსის შვილები |
| --- |
|  |
| 
* ათენა
* ამონი
* ამფიონი
* აპოლონი
* არესი
* არკასი
* არტემიდა
* ასოპოსი
* აფროდიტე
* დარდანოსი
* დიონისე
* ეაკოსი
* ელენე
* ენდიმიონი
* ეპაფოსი
* ერესი
* ეროსი
* იაკქოსი
* იასიონი
* კორე
* ლაკედემონი
* მინოსი
* მირტილოსი
* მოირა
* მუზები
* პეირითოოსი
* პერსევსი
* პოლიდევკესი
* რადამანთისი
* სარპედონი
* სკილა
* ტანტალოსი
* ქარიტები
* ძაგრევსი
* ძეთოსი
* ჰარმონია
* ჰებე
* ჰერაკლე
* ჰერმესი
* ჰეფესტოსი
* ჰორები
 |

 |
**საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის შენობა** — ადმინისტრაციული შენობა თბილისში. აიგო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტისათვის 1981 წელს (არქიტექტორები: ვახტანგ აბრამიშვილი, გურამ მირიანაშვილი, ლევან ჯანდიერი; 1985 წელს მიიღეს რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია). მდებარეობს პავლე ინგოროყვას 7 ნომერში.

დიდი ზომის შენობა საკმაოდ მასშტაბურადაა ჩაწერილი მთაწმინდის კალთაზე გადაშლილ პანორამაში. მოპირკეთებულია ოქროსფერი ბოლნისის ტუფით. კომპოზიცია შედგება კომპაქტურად შეკრული სამი სხვადასხვა მოცულობისაგან: ორი (9- და 12-სართულიანი) პარალელეპიპედი და კონფერენცდარბაზის კუბი ქმნიან ერთიან სტრუქტურას. ფასადები თანაბარი ზომის, კვადრატული ფორმის დიდი რაოდენობის ღიობებით არის დანაწევრებული. შენობის დამაგვირგვინებელ ნაწილში ჩართულია ქართული კოშკებისათვის დამახასიათებელი ქონგურები. შენობა წარმოადგენს საბჭოთა ხუროთმოძღვრების თვალშისაცემ ნიმუშს. დომინანტია მიმდებარე განაშენიანებაში არსებულ ნაგებობებს შორის.

შენობა გამოდის ორდონიან მოედანზე. ქვედა დონეზე განლაგებულია დეკორატიული შადრევანი (მხატვარი ზურაბ წერეთელი) და სტელა (მოქანდაკე ვახტანგ ონიანი). ზედა დონეზე აღმართული იყო წითელი გრანიტით გამოკვეთილი ლენინის მონუმენტი (მოქანდაკე მ. ყიფიანი), რომელიც 1991 აიღეს.

შემდგომში შენობაში განლაგებული იყო საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია და სახელმწიფო კანცელარია, საქართველოს მთავრობის კანცელარია. დღეს აქ მდებარეობს საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია // ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 805, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 4293
**სტევნს-კლინტი** (დან. Stevns Klint) — თეთრი ცარცული ასაკის აბრაზიული ფლატე ანუ კლიფი დანიაში, კუნძულ ზელანდიაზე. მდებარეობს ქალაქ სტორე-ჰედინგედან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6 კილომეტრში. სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია 14.5 კილომეტრზე და წარმოადგენს შესამჩნევად გამოყოფილ ცარცულ-პალეოგენური ასაკის გეოლოგიურ წარმონაქმნს. ხშირი ეროზიის გამო სტევნს-კლინტი აზევებულია 40 მ-მდე (130 ფუტი). კლიფის ყველაზე მაღალი ნაწილი მაასტრიხტული სართულისაა (72-66 მლნ. წ.), ხოლო ყველაზე დაბალი ნაწილი — დანიური სართულისა (66-62 მლნ. წ.).

რამდენიმე სანტიმეტრის სისქის თიხის შავი ფენები შეიცავს ირიდიუმს, რომელიც ნათლად მიუთითებს ცარცულ-პალეოგენურ საზღვარზე. ფენების ხილვა შესაძლებელია აგრეთვე სტევნსფორტეტის ღრმა გვირაბებში, სადაც ცივი ომის პერიოდში 1953 წელს აშენდა გამაგრებული შენობა. კლიფში არსებული ცარცული ხავსელები ჩვეულებრივი და ბირთვული იარაღის მიმართ მაღალი გამძლეობით გამოირჩევა. 2008 წელს გაიხსნა ცივი ომის მუზეუმი, სადაც სამხედრო აღჭურვილობაა წარმოდგენილი. გამაგრებული შენობის მიწისქვესა სისტემა 1.6 კილომეტრიანი გვირაბია, რომელშიც არის ჰოსპიტალი და სამლოცველო. 

გვირაბები ზედაპირიდან 18-20 მ-ის ქვემოთ არის განლაგებული. სრულიად საიდუმლო გამაგრებული შენობა აშენდა 1953 წელს და საექსპლუატაციოდ 2000 წლამდე დარჩა. კლიფზე არის ძველი ეკლესია. 1928 წელს მომხდარი ეროზიის შედეგად საკურთხეველი ნაპირის ქვემოთ გადაიწია. ეკლესიიდან კლიფამდე მისვლა ფეხით სვლით არის შესაძლებელი. ახალი ეკლესიის მშენებლობა 1913 წელს დასრულდა. იგი მდებარეობს კლიფიდან 300 მეტრში.

2014 წლის 23 ივნისს სტევნს-კლინტი და ვადენზეე გამოცხადდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად დანიაში.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სტევნს-კლინტი***

სქოლიო
------

1. ↑  სტევნს-კლინტი — whc.unesco.org
2. ↑  სტევნს-კლინტი — www.denstoredanske.dk
3. ↑  სტევნს-კლინტი — 2dgf.dk
4. ↑  სტევნს-კლინტი — www.rotarynyt.dk.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-25. ციტირების თარიღი: 2014-08-13.
5. ↑  Stevensfort Cold War Museum. Kalklanded.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 ივლისი 2014. ციტირების თარიღი: 23 June 2014.
6. ↑  Højerup Danish. *Den Store Danske*. ციტირების თარიღი: 24 June 2014.
7. ↑  Stevns Klint og Vadehavet på Unesco-liste Danish. Danmarks Radio. ციტირების თარიღი: 23 June 2014.
8. ↑  Six new sites inscribed on World Heritage List. UNESCO. ციტირების თარიღი: 23 June 2014.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები დანიაში დანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ელინგეს ქვები · როსკილეს კათედრალი · კრონბორგი · ილულისატი · სტევნს-კლინტი · კრისტიანსფელდი · ჩრდილოეთ ზელანდიის სამონადირეო ლანდშაფტი · კუჯაატა-გრელანდია |  |

 |
დართლო, თუშეთი, საქართველო.
ბერბერების სოფელი მაროკოში
სოფელი საფრანგეთში, ზემო პროვანსის ალპების დეპარტამენტში
მასულე, გილანის პროვინცია, ირანი
**სოფელი** — დასახლების ერთ-ერთი უძველესი და საყოველთაოდ გავრცელებული ფორმა. ხალხმრავლობის მიხედვით არჩევენ პატარასა (რამდენიმე კაცი ან კომლი) და დიდ (რამდენიმე ათასი) სოფლებს. სოფლების გარეგნული იერსახე განსხვავებულია ქვეყნის ბუნებრივი პირობებისა და საწარმოო მიმართულების გამო, მაგრამ მათი საერთო დამახასიათებელი ნიშანია ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლებით განაშენიანებისა და სასოფლო-სამეურნეო წარმოების უპირატესი გავრცელება.

ისტორიულად ჩამოყალიბდა სასოფლო დასახლების რამდენიმე ფორმა:

* *გრძივი განაშენიანება* — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ერთი გზის (ქუჩის) გასწვრივ.
* *წრიული განაშენიანება* — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ცენტრალური საერთო მოედნის ირგვლივ წრიულად.

ეს ორი ფორმა არქაულია, ამჟამად იშვიათად გვხვდება, რადგან სოფლად მოსახლეობის ზრდამ მათი ტრანსფორმაცია გამოიწვია.

ურბანიზაციის საყოველთაო გაძლიერებას თან სდევს სოფლების საერთო რაოდენობისა და მოსახლეობის შემცირების ტენდენცია.

სოფლები საქართველოში
--------------------

საქართველოში სოფელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ძირეული ერთეულია. სოფელში ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოა სოფლის საკრებულო. მცირე ზომის სოფლები გაერთიანებული არიან თემის საკრებულოში. კონფლიქტური რეგიონების გაუთვალისწინებლად საქართველოში 3668 სოფელია, რომლებიც მოსახლეობის რიცხოვნობის მიხედვით შემდეგნაირად ჯგუფდებიან:

| ჯგუფი | ქვედა ზღვარი | ზედა ზღვარი | რაოდენობა |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | < | 10 | 312 |
| 2 | 11 | 50 | 393 |
| 3 | 51 | 100 | 360 |
| 4 | 101 | 200 | 480 |
| 5 | 201 | 500 | 911 |
| 6 | 501 | 1000 | 621 |
| 7 | 1001 | 2000 | 373 |
| 8 | 2001 | 3000 | 124 |
| 8 | 3001 | 5000 | 64 |
| 9 | 5001 | > | 28 |

ეს სტატისტიკა არ ითვალისწინებს აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს სასოფლო დასახლებებს, რადგან მათ შესახებ სარწმუნო ინფორმაცია არ არსებობს.

### იხილეთ აგრეთვე

* საქართველოს დიდი სოფლები
* საქართველოს ისტორიული სოფლები
* ქალაქი
* დაბა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 477.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სოფელი***

* სოფლების ტიპები დაარქივებული 2009-08-14 საიტზე Wayback Machine.
**„სკოლა და ცხოვრება"** — საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს ყოველთვიური სამეცნიერო-პედაგოგიური ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1924 წლიდან სახელწოდებებით:„ახალ სკოლისაკენ", 1930 წლიდან — „კულტურული აღმშენებლობა", 1932-იდან —„კომუნისტური აღზრდისათვის"; დიდი სამამულო ომის წლებში (1941–1945) ჟურნალის გამოცემა შეწყდა, განახლდა 1953 წლის ივნისიდან, ხოლო 1960 წელს ეწოდა „სკოლა და ცხოვრება". ჟურნალი აშუქებდა კომუნისტური აღზრდის, სწავლებისა და განათლების თეორიულ და პრაქტიკულ საკითხებს. ჟურნალის პირველი რედაქტორი იყო მ. ორახელაშვილი (1924–1930), 1930 წლიდან — საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისრები, 1953 წლიდან სხვადასხვა დროს — გ. ნიორაძე, ვ. მგალობლიშვილი, პ.შამათავა, გ. საჯაია, ა. გოგელია, 1984 წლიდან — ა. ძერია. ჟურნალს ჰქონდა 8 ყოველკვარტალური დამატება (სამეცნიერო-მეთოდური ჟურნალები):„ქართული ენა და ლიტერატურა სკოლაში" (რედაქტორი თ. კვაჭანტირაძე), „რუსული ენა და ლიტერატურა ქართულ სკოლაში" (რედ. ა. ლორთქიფანიძე), „ფიზიკა-მათემატიკა სკოლაში" (რედ. ო. ხაზარაძე), „ქიმია, ბიოლოგია სკოლაში" (რედ. მ. ღარიბაშვილი), „ისტორია, საზოგადოებათმცოდნეობა, გეოგრაფია სკოლაში" (რედ. ს. გამსახურდია), „დაწყებითი სკოლა, სკოლამდელი აღზრდა" (რედაქტორი შ. ამონაშვილი), „უცხო ენები სკოლაში" (რედ. შ. შათირიშვილი), „მართვე" (მოსწავლეთა ფიზიკური აღზრდა) (რედ. ნ. გუგუშვილი).

ლიტერატურა
----------

* *გურგენიძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 426.
**შელეფტეო** (შვედ. Skellefteå) — ქალაქი შვედეთში, ვესტრებოტენის ლენში. თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 32 775 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
-------

მიჩნეულია, რომ შელეფტეო ახ. წ. 1000 წელს დასახლდა საამისა და შესაძლოა ნაწილობრივ ფინელი ხალხებით.

მისი სახელი პირველად 1327 წელსაა ჩაწერილი როგორც შელეფთი, მაგრამ წარმომავლობა უცნობია. არქეოლოგებმა ამ არეალში 8000 წლის წინ მცხოვრები ადამიანების ნაშთები აღმოაჩინეს.

XIV საუკუნეში იყო შელეფტეოს გაქრისტიანების მცდელობა. მიუხედავად ამისა, ნორლანდის რეგიონი დანარჩენი შვედეთის გაქრისტიანებიდან რამდენიმე ასეული წლის შემდეგ გაქრისტიანდა, თუმცა ჩრდილოეთის ქალაქები, მათ შორის შელეფტეოც ჯერ კიდევ შეუღწეველი რჩებოდა. ამ დასახლებისადმი უცაბედად აღძრული ინტერესის საგანი იყო მის მიდამოებში ფართოდ გავრცელებული თევზი სალმონი, რადგან კათოლიკურ ეკლესიის მკაცრ დიდ მარხვაში ხორცს თევზით ანაცვლებდნენ.

ქალაქი თავის მხრივ ბევრად ახალგაზრდაა, ფაქტობრივად ყველაზე ახალგაზრდა ნორლანდის ქალაქებს შორის. იგი 1845 წელს დაარსდა.

XX საუკუნეში შელეფტეო ინდუსტრიულ და მოპოვებით ქალაქად გადაიქცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Tourist in Skellefteå დაარქივებული 2008-05-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
**შეიხ ჯუნეიდი** (სპარს.  شیخ جنید; დ. 1429 — გ. 1460) — სეფევიეს ორდენის შეიხი 1447-1460 წლებში, შეიხ იბრაჰიმ-შაჰის ვაჟი, ისმაილ I-ის პაპა. შეიხის ტიტული მიიღო 1447 წელს, 18 წლის ასაკში. 

ჯუნეიდის დროს სეფევიეს ორდენი სუფიზმის განშტოებიდან მილიტარისტულ ქალაქ-სახელმწიფოდ იქცა, რომლის ტერიტორია მხოლოდ ქ. არდებილსა და მის შემოგარენს მოიცავდა. 

შეიხ ჯუნეიდმა მმართველობის დასაწყისში გაილაშქრა შავბატკნიანთა წინააღმდეგ, რის გამოც ყარა-ყოინლუს ბელადმა, ჯეჰან-შაჰმა, ის ანატოლიაში გააძევა. ანატოლიაში ყოფნის დროს ჯუნეიდმა თავის მხლებლებთან ერთად დაიწყო შიიზმის გავრცელება, მალევე შემოიკრიბა თურქმენები და ერთიანი შიიტურ-ისლამური სახელმწიფოს შექმნის დევიზით, 3,000 მეომრით დაიძრა თავრიზისკენ. თუმცა ჯეჰან-შაჰმა მისი დამარცხება მარტივად მოახერხა. 1456 წელს ჯუნეიდი შავბატკნიანთა მთავარი მტრის, უზუნ-ჰასანის კარზე აღმოჩნდა. თეთრბატკნიანთა ბელადმა მას თავისი და, ჰატიჯე ბეგუმი მიათხოვა. 

ამის შემდეგ ჯუნეიდი უზუნ-ჰასანის დავალებით შირვანში გადავიდა, სადაც დაუპირისპიდა შირვან-შაჰს, ფარუხიასარს. 1460 წელს ის აყ-ყოინლუსა და შირვანს შორის გამართულ ერთ-ერთ ბრძოლაში დაიღუპა. დაკრძალეს ხაზრაში. მის შემდეგ სეფევიეს ორდენის ნომინალური შეიხი გახდა მისი 1 წლის ვაჟი - შეიხ ჰეიდარი, რომელიც ასევე ფარუხიასართან დაპირისპირებას შეეწირა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სეფევიეს ორდენის შეიხების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* JONAYD Encyclopædia Iranica

|  |
| --- |
| **შეიხ ჯუნეიდი**  |
| წინამორბედი:შეიხ იბრაჰიმ-შაჰი | **სეფევიეს ორდენის შეიხი**1447–1460 | შემდეგი:შეიხ ჰეიდარი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სეფევიეს ორდენის შეიხები |
| --- |
|  |
| 
* შეიხ სეფი-ედ-დინი
* შეიხ სადრ ალ-დინ მუსა
* შეიხ ხოჯა ალი
* შეიხ იბრაჰიმ-შაჰი
* შეიხ ჯუნეიდი
* შეიხ ჰეიდარი
* შეიხ ალი
* ისმაილ I
 |

 |
თანამედროვე სტეთოსკოპი
**სტეთოსკოპი** — შინაგანი ორგანოების მოსმენა-დაკვირვებისათვის საჭირო ყველასთვის ცნობილი სამედიცინო დიაგნოსტიკური ხელსაწყო. გამოიგონა ფრანგმა ექიმმა და ანატომმა, რენე თეოფილ გიაცინტ ლაენეკმა 1818 წელს. არის სამედიცინო ხელსაწყო, რომლითაც ექიმი პაციენტის გულსა და ფილტვებს უსმენს. მასში შესაძლოა გარედან ხმაურმა შეაღწიოს, მაგრამ ულტრაბგერითი სტეთოსკოპი ხმაურიან გარემოშიც მუშაობს.

გამოგონება
----------

სტეთოსკოპის გამოგონების უმთავრეს მიზეზად იქცა ის გარემოება, რომ რენე მიზანშეწონილად არ მიიჩნევდა იმ პერიოდში დამკვიდრებული წესის თანახმად პაციენტის სხეულის არეზე ყურის მიდების საშუალებით დაესვა დიაგნოზი, რის გამოც ამ საქმისთვის თავდაპირველად ქაღალდის დახვეული ფურცელი გამოიყენა. შედეგად, მან დაადგინა, რომ ასეთი საშუალება ბევრად უფრო პროფილაქტიკური იყო და მალევე დახვეული ქაღალდის ფურცელი ბამბუკისაგან დამზადებული სტეთოსკოპით ჩაანაცვლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* The Auscultation Assistant დაარქივებული 2012-06-06 საიტზე Wayback Machine.
* Demonstrations: Heart Sounds & Murmurs
* VCU Libraries Medical Artifacts Collection: Stethoscopes დაარქივებული 2013-09-29 საიტზე Wayback Machine.
გიზის სფინქსი.
**სფინქსი** — მითური არსება, რომელსაც ლომის ტანი და ადამიანის თავი ჰქონდა. სფინქსის ყველაზე ცნობილი ქანდაკება, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია, მდებარეობს გიზას დიდი პირამიდის სამხრეთით. იგი გამოკვეთეს დაახლოებით ძვ. წ. 2500 წელს, რათა დაეცვა პირამიდა. მისი თავი სავარაუდოდ, მეფე-ღმერთის ხეფრეს ხატის მიხედვითაა შექმნილი. მოგვიანებით ქანდაკებას თაყვანს სცემდნენ, მსგავსად მზის ღმერთ ჰარემახეთისა. სფინქსი ბათქაშით დაფარული და კაშკაშა ფერებით მოხატული იყო, მაგრამ დღეს ძალიან დაზიანებულია ცხვირი და წვერი ჩამონგრეული აქვს, თუმცა შუბლზე ჯერ კიდევ შემორჩენილია კობრას სიმბოლო. არსებობს მოსაზრება, რომ სიტყვა „სფინქსი" ეგვიპტური წარმოშობის არ უნდა იყოს. ეგვიპტეში მას „შესეფ-ანხ"-ის ეძახიან, რაც ნიშნავს „ცოცხალ ხატს" და რაც, რა თქმა უნდა, ღმერთის ამ მბრძანებლის ცოცხალ სახებას გულისხმობდა. ღმერთს ხშირად ადამიანის ტანითა და წმინდა ცხოველის თავით გამოსახავდნენ. ფარაონი ან მბრძანებელი, რომელიც ღმერთის მიწიერ ნაცვლად და მის ძედ მოიაზრდებოდა, უკუმიმდევრობით იყო გამოსახული — ადამიანის — მბრძანებლის თავით და ცხოველის ტანით. ამ ნახევრად ადამიანის, ნახევრად ცხოველის ფიგურებში ჩაქსოვილია ის ღრმა აზრი, რომ არსი ღმერთისა და კაცისა ერთია, ხოლო განსხვავება მათს საპირისპიროობაშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Sphinx Head Found in Greek Tomb
* The Sphinx: Totally Random Trivia დაარქივებული 2010-11-06 საიტზე Wayback Machine.
სტახანოველის ორდენი
**სტახანოვური მოძრაობა** — სსრ კავშირში, სოციალისტური წარმოების ნოვატორთა - მოწინავე მუშების, კოლმეურნეების, ინჟინერ-ტექნიკოსთა პერსონალის მასობრივი მოძრაობა ახალი ტექნიკის ათვისების ბაზაზე შრომის ნაყოფიერების ასამაღლებლად; წარმოიშვა 1935 წელს, II ხუთწლედში როგორც სოციალისტური შეჯიბრების ახალი ეტაპი. იგი განაპირობა სოციალისტური მშენებლობის მთელმა მსვლელობამ - ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციის წარმატებებმა, მშრომელთა კულტურულ-ტექნიკური დონისა და მატერიალური კეთილდღობის ამაღლებამ. 

„სტახანოვური მოძრაობა" ეწოდება მისი წამომწყების - „ცენტრალნაია - ირმინოს" (დონბასი) შახტის მნგრეველის ა. სტახანოვის პატივისაცემად, რომლის მიღწეულ რეკორდს შემდგომ მისმა მიმდევრებმა გადააჭარბეს 1936 წელს. მაგ. ნ. იზოტოვმა შახტში „კოჩეგარკა" (გორლოვკა) მოანგრია 607 ტ ნახშირი ერთ ცვლაში (1936). სტახანოვური მოძრაობა მოკლე დროში გავრცელდა მრეწველობის, ტრანსპორტის, მშენებლობიდა და სოფლის მეურნეობის დარგში.

საქართველოში პირველი სტახანოველები იყვნენ ჭიათურელი მაღაროელები ვ. სამხარაძე და ტ. ფოფხაძე. 1935 წლის 14 ოქტომბერს ვ. სამხარაძემ ერთ ცვლაში გეგმით გათვალისწინებული 9 ტ-ის ნაცვლად 51 ტ მანგანუმის მადანი მოანგრია, ხოლო ფოფხაძემ იმავე წლის 18 ოქტომბერს დროის ამავე მონაკვეთში - შვიდი კაცის ნორმა. პირველი სტახანოველები იყვნენ აგრეთვე თბილისის ორთქლმავალ-ვაგონშემკეთებელი ქარხნის მჭედელი დ. ჭიჭინაძე, ტყიბულელი მეშახტე ა. კუბლაშვილი, ხარატი ს. ქსოვრელი, ზეინკალი შ. აკოფოვი, ფეიქარი ე. მაზანაშვილი და სხვები. ნოვატორთა შემოქმედებითი ინიციატივა ახალი ძალით გამომჟღავნდა დიდი სამამულო ომის წლებში - სტახანოვურ მეთოდებს იყენებდნენ სახალხო მეურნეობის ყველა სფეროში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 558.
**საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო წარმოების სახელმწიფო კომიტეტის საქართველოს მეფუტკრეობის სამეცნიერო-საწარმოო რესპუბლიკური გაერთიანება**— სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. დაარსდა 1889 წელს თბილისში მეაბრეშუმეობის სადგურთან ერთად. 1936 წელს გამოეყო და მის ბაზაზე საქართველოს მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიქმნა მეფუტკრეობის განყოფილება. 1959 წელს კი დაარსდა დამოუკიდებელი დაწესებულება მეფუტკრეობის საცდელი სადგურის სახელწოდფებით, ხოლო 1976 წლიდან გადაკეთდა საქართველოს მეფუტკრეობის სამეცნიერო-საწარმოო რესპუბლიკური გაერთიანებად. ჰქონდა განყოფილებები: მომშენებლობის, დაავადებებთან ბრძოლის, პროდუქტთა ტექნოლოგიის, საკვების ბაზის, ეკონომიკური და ორგანიზაციის, ინფორმაციი. სადგურს ექვემდებარებოდა რამდენიმე საყრდენი პუნქტი საგარეჯოში, გარდაბანში, ჩოხატაურში, დუშეთსა და ბათუმში. სადგურმა შეიმუშავა მომთაბარეობასთან დაკავშირებული ტექნოლოგია და ასაწყობ-სდასაშლელი ხის სახლის ტიპი. გამოიკვლია ქართული ფუტკრის სხვადასხვა პოპულაციის გეოგრაფიული ასპექტები და შეადგინა რეკომენდაციები საუკეთესოთა მოშენებისათვის. რეგულარულად იკვლევდა ფუტკრის დაავადებათა გავრცელებას, მათ გამომწვევ მიზეზებს და წარმოებას აძლევდა საჭირო რეკომენდაციებს მკურნალობის ღონისძიებათა შესახებ. ჰქონდა ექსპერიმენტული საფუტკრეები.

ლიტერატურა
----------

* *მათეშვილი მ. ხედეშელი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 178.
მამრობითი გამეტა (სპერმა) განაყოფიერდება მდედრობით გამეტაში (კვერცხუჯრედი)
ხოხობი: მარცხნივ — მდედრი, მარჯვნივ — მამრი
**სქესი** — ორგანიზმის მორფოლოგიურ და ფიზიოლოგიურ ნიშან-თვისებათა ერთობლიობა, რომელიც უზრუნველყოფს მის მონაწილეობას ახალ თაობათა წარმოქმნაში და შთამომავლობისათვის მემკვიდრული ინფორმაციის გადაცემაში. მამრობითი და მდედრობითი გამეტების შერწყმით მიიღება ზიგოტა, რომელშიც ერთიანდება რეკომბინირებული მემკვიდრული მასალის შემცველი ორივე მშობლის ჰაპლოიდურ ქრომოსომათა ნაკრები. ამიტომ ორსქესიან პოპულაციებში გამუდმებით წარმოიქმნება გენეტიკურად განსხვავებული ფორმები, რომლებიც მდიდარ მასალას წარმოადგენენ ბუნებრივი გადარჩევისათვის. მრავალუჯრედიან ორგანიზმებში სქესობრივმა პროცესმა სქესის რთული დიფერენცირება განიცადა. სპეციალურ (გენერაციულ) ორგანოებში ხდება დიდი ზომის უძრავი ან ნაკლებად მოძრავი მდედრობითი სქესის და პატარა, უმეტესად მოძრავი მამრობითი სქესის გამეტების ჩამოყალიბება.

მცენარეთა დიდ ნაწილში და ზოგიერთ ცხოველში ორივე ტიპის გამეტები ყალიბდება ერთსა და იმავე ინდივიდში, ცხოველების უმრავლესობაში კი — სხვადასხვაში, რომლებიც შესაბამისად მამრობით და მდედრობით ფორმებად იყოფიან. ცალსქესიანი ინდივიდები განსხვავდებიან პირველადი და მეორეული სასქესო ნიშნებით, ქცევით. ორსქესიან მცენარეებსა და ჰერმაფროდიტ ცხოველებში შინაგანი ფაქტორების მოქმედებით გენეტიკურად ერთგვაროვანი უჯრედებიდან ყალიბდება მდედრობითი და მამრობითი სასქესო ორგანოები. განასხვავებენ სქესის პროგამურ, ეპიგამურ და სინგამურ განსაზღვრას.

1). ინგლისელი სოციოლოგი ენტონი გიდენსი განმარტავს სქესს, როგორც „ბიოლოგიურ ან ანატომიურ განსხვავებას ქალებსა და მამაკაცებს შორის", მაშინ როდესაც გენდერი გულისხმობს „მამრთა და მდედრთა შორის არსებულ ფსიქოლოგიურ, სოციალურ და კულტურულ განსხვავებებს.

2). გულისხმობს ბიოლოგიას, ადამიანის გენეტიკურ და ფიზიოლოგიურ თვისებებს, რომლებიც გვიჩვენებენ, მამრია იგი, თუ მდედრი. ქალის ან მამაკაცის ბიოლოგიური სქესი სტატიკურია ანუ იგი არ იცვლება, არის უნივერსალური და აშკარად დაკავშირებულია რეპროდუქციულ ფუნქციებთან. მნიშვნელოვანი სქესობრივი განსხვავება არის ის, რომ ქალს შეუძლია ბავშვის გაჩენა, ხოლო კაცს — არა. კიდევ ერთი სქესობრივი განსხვავება ისაა, რომ კაცს მუსკულატურა ძირითადად უფრო მძლავრი აქვს, ვიდრე ქალს.

3). განსაზღვრავს ქალსა და მამაკაცს შორის ანატომიურ და ფიზიოლოგიურ სხვაობებს და ამ სხვაობათა კავშირს რეპროდუქციის უნართან. სქესი ბიოლოგიურად არის დეტერმინირებული.

სქოლიო
------

1. 1 2  *შათირიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 621-622.
2. 1 2 3  სქესი – ენციკლოპედიური ლექსიკონი
სტელა კოპანიდან, რომელზეც გამოსახულია მეფე *კაა იპია*
**სტელა**, **ქვასვეტი** (ლათ. stela; <ბერძ. stēlē — ბოძი, სვეტი) — ვერტიკალურად მდგარი ქვის სვეტი, რომელზედაც არის წარწერა ან რელიეფური გამოსახულება. ძველად, კერძოდ ანტიკურ საბერძნეთში, იყენებდნენ საფლავის ქვად, სამიჯნე ნიშნად, რაიმე განსაკუთრებული შემთხვევის უკვდავსაყოფად. ფართოდ გავრცელდა შუა საუკუნეების საქართველოში (ბურდაძორის, კატაულის და სხვ. სტელები). თანამედროვე ხელოვნებაში გამოიყენება საფლავის ქვად, ასევე სხვადასხვა მნიშვნელობის მქონე ძეგლად.

საქართველოში ცნობილია VI საუკუნით დათარიღებული სტელა, რომელიც აღმოჩენილია დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დავათში. მასზე გასახულია ასომთავრული ანბანის 37 ასო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 559.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სტელა"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  

	* *არა*,„სტელები სოფელი დავათიდან", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 68 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1984 წელი. — გვ. 43-48
ანრი-მარი ბეილი (სტენდალი), რომლის სახელიც ამ სინდრომს ჰქვია.
**სტენდალის სინდრომი** (ასევე **ფლორენციის სინდრომი**) — ფსიქოსომატური აშლილობა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია გულისცემის აჩქარება, თავბრუსხვევა და ჰალუცინაცია, იშვიათად გულის წასვლითაც, როდესაც ადამიანი ხელოვნების ზემოქმედების არეში ხვდება ან ადგილას, სადაც ხელოვნების ნიმუშების დიდი რაოდენობაა თავმოყრილი. სინდრომს სახელი დაერქვა XIX ს. ფრანგი მწერლის, სტენდალის პატივსაცემად, რომელმაც წიგნში "ნეაპოლი და ფლორენცია: მოგზაურობა მილანიდან რეჯიოში" აღწერა საკუთარი მდგომარეობა 1817 წელს ფლორენციაში ყოფნისას.

მიუხედავად ამგვარი სახის შეტევების მრავალჯერადი აღწერისა იმ ხალხის მიერ, რომლებიც ფლორენციის უფიცის გალერეას სტუმრობდნენ, სინდრომი მხოლოდ 1979 წელს განსაზღვრა იტალიელმა ფსიქიატრმა გრაციელა მაგერინიმ, რომელმაც ფლორენციის ტურისტებს შორის 100-ზე მეტი მსგავსი შემთხვევა შეისწავლა. ხოლო ამგვარი დიაგნოზი პირველად 1982 წელს დასვეს.

ამ ტერმინს ასევე ხშირად იყენებენ რომანტიზმის პერიოდის მუსიკის მსმენელთა რეაქციის აღწერისას.

ლიტერატურა
----------

* (იტალიური) Graziella Magherini. *La Sindrome di Stendhal*. Firenze, Ponte Alle Grazie, 1989.  დაარქივებული 2009-05-05 საიტზე Wayback Machine.
* გ.ბახტაძე; ა.გიგაური; გ.ბახტაძე; თერაპიული ლექსიკონი - "საქართველო", თბილისი 1991

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იერუსალიმის სინდრომი
* პარიზის სინდრომი
* სტოკჰოლმის სინდრომი
* ლიმას სინდრომი


|  |  |
| --- | --- |
|  | გთხოვთ მიაქციოთ ყურადღება მითითებას ჯანმრთელობის თემებზე! |
**ტანუმშედე** — დასახლებული პუნქტი და ტანუმის მუნიციპალიტეტის ცენტრი შვედეთის ვესტრა–გიოტლანდის მხარეში. 2005 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1 597 ადამიანს შეადგენს.

ტანუმის კლდის მხატვრობა
-----------------------

ტანუმის კლდის მხატვრობა წარმოადგენს არელას ტანუმშედეში, რომელიც პეტროგლიფების მაღალი კონცენტრაციის გამო, 1994 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

აქ მდებარეობს ბრინჯაოს ხანის სკანდინავიის ერთ–ერთი უდიდესი კლდეები. საერთო ჯამში, ტერიტორია მოიცავს სამი ათას ნახატს, რომლებიც 600 პანელზეა გამოსახული. ისინი კონცენტრირებულია 25 კმ სიგრძის ყელის გასწვრივ, რომელიც გამყინვარების პერიოდში ფიორდის სანაპირო ზოლს წარმოადგენდა, მოიცავს 51 ჰა ტერიტორიას. 

ბრინჯაოსა და რკინის ხანის სკანდინავიელები საკმაოდ გამოცდილი ხელოსნები და საზღვაო მომხმარებლები იყვნენ. ბევრი ნახატი ნავებს ასახავს, რომელთაგან ზოგიერთი ჰორტსპრინგის ტიპისაა და სავხეა მგზავრებით. 

სხვა ნახატები ასახავს ადამიანებს მშვილდით, შუბს ან ნაჯახს, ზოგიერთი კი ნადირობის სცენებს. აღნიშნულ ყველა შემთხვევაში, ადამიანები გამოსახულნი არიან გარკვეული რიტუალის შესრულების პროცესში. 

კლდის მხატვრობას ეროზიის სახით დიდი საფრთე ემუქრება. ზოგიერთი არქეოლოგი შეშფოთებას გამოთქვამს იმის გამო, რომ ზოგიერთი ნახატი წითლად შეღებეს, რათა ტურისტებისთვის დასანახად უფრო მკაფიო ყოფილიყო.

გალერეა
-------

* 
* ფრინველებიფრინველები
* ნავინავი
* ეტლიეტლი
* გველიგველი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტანუმშედე***

* UNESCO World Heritage Site listing
* Scandinavian Society for Prehistoric Art დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* Numerous photos (comments in russian)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში შვედეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
დროტნინგჰოლმი  • ბირკა და ჰოვგორდენი  • ენგელსბერგის რკინისგადამამუშავებელი ქარხანა  • ტანუმშედეს კლდის მხატვრობა  • სკუგსჩიურკოგორდენი  • ვისბიუ  • გამელსტადის ეკლესიის სოფელი  • ლაპონია  • კარლსკრონა  • სტორა-ალვარეტი  • მაღალი ნაპირი და არქიპელაგი კვარკენი  • ფალუნის საბადო  • გრიმეტონის რადიოსადგური  • სტრუვეს გეოდეზიური რკალი • ჰელსინგლანდის ფერმერთა სახლები |  |

 |
**სქესების ბრძოლა** — მატჩი ჩოგბურთში, რომელიც 1973 წელს გაიმართა ვეტერან ჩოგბურთელ ბობი რიგსსა და ერთ-ერთ პროფესიონალ ქალ ჩოგბურთელ, ბილი ჯინ კინგს შორის, ტეხასის ქალაქ ჰიუსტონში. ცნობილია როგორც მამრობით და მდედრობითი სქესის წარმომადგენელთა ბრძოლა. მატჩი მიმდინარეობდა დიდი პომპეზურობით და შეაგროვა რეკორდული მაყურებელი. იგი გაიმართა ქალ ჩოგბურთელთა მოთხოვნით მამაკაცთა უფლებებთან გათანაბრების მიზნით. ამას ხელმძღვანელობდა ბილი ჯინ კინგი და მატჩი დამთავრდა მისი გამარჯვებით, მაგრამ მისი ამ მიზნის განხორციელებას ხელს უწყობდა მისი მეტოქე, ბობი რიგსი. მოგვიანებით კინგმა თავისი პოპულარობა გამოიყენა აშშ-ს კანონმდებლობის ცვლილებების შეტანაში, რომელიც გულისხმობდა უნივერსიტეტში სწავლის დროს სპორტული სტიპენდიების მიღების უფლებას. შემდეგში, ვრცელდებოდა ხმები, რომ რიგსმა შეგნებულად დაუთმო გამარჯვება ჩოგბურთელ ქალს, მაგრამ დოკუმენტურად ეს არ დამტკიცებულა.

ათწლეულების განმავლობაში, ჩოგბურთის მესვეურები ხელს უწყობდნენ ჩოგბურთის იმიჯს, როგორც თავისუფალ თამაშს ფინანსებისგან. პრესტიჟული ტურნირების უმეტესობა, 1968 წლამდე დახურული იყო პროფესიონალ ჩოგბურთელებისგან, რომლებიც ფულს, თავისი თამაშის გამო ღებულობდნენ. რაც იყო მკაცრი გაყოფის მიზეზი ჩოგბურთელ პროფესიონალ მამაკაცების და მოყვარულების ჯგუფებად. მიუხედავად უიმბლდონის ტურნირზე თამაშის შესაძლებლობების დაკარგვისა, ამერიკის ჩემპიონატზე და სხვა ცნობილ ტურნირებზე არ მონაწილეობისა, მამაკაცი ჩოგბურთელების ნაწილი მუდმივად გადიოდა პროფესიონალურ სპორტში, რადგან სთავაზობდნენ მონაწილეობისთვის მნიშვნელოვან ჰონორარს. პირველი პროფესიონალური ტურების მონაწილეთა შორის, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, უიმბლდონის ტურნირის აბსოლუტური ჩემპიონი და აშშ-ს ორგზის ჩემპიონი იყო ბობი რიგსი, რომელმაც 1947 წელს წაართვა საუკეთესო ჩოგბურთელის წოდება პროფესიონალთა შორის განთქმულ, დონ ბაჯს. მოგვიანებით, რიგსმა დაიკავა ამ ტურნირის მენეჯერის ადგილი. თავის მხრივ, მან დაუთმო მთავარი ვარსკვლავის როლი ჯეკ კრეიმერს ხოლო რამდენიმე წლის შემდეგ, თვითონ კრეიმერი გადავიდა მენეჯერის თანამდებობაზე, რიგსი კი დარჩა ტურნირის მთავარ ორგანიზატორებს შორის.

ლიტერატურა
----------

* Tom LeCompte. Both Separate and Unequal // The Last Sure Thing: The Life & Times of Bobby Riggs. — Easthampton, MA: Black Squirrel Publishing, 2003. — ISBN 0-9721213-0-7.

სქოლიო
------

1. ↑  Bob Oates..  (October 26, 1995) Star-Turned Hustler Bobby Riggs Is Dead : Tennis: Wimbledon and U.S. Open champion who lost to Billie Jean King in the 'Battle of the Sexes' succumbs at 77 after long bout with cancer. *Los Angeles Times*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-07. ციტირების თარიღი: 2016-11-12.
2. ↑  Roberts 2005, pp. 39—40. sfn error: no target: CITEREFRoberts2005 (help)
**სოტერიოპოლისი** (ბერძ. Σωτηριούπολις; „უფლის ქალაქი") ან **სოტეროპოლისი** (Σωτηρόπολις) — ბიზანტიური ციხე აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში X და XII საუკუნეებში. ლოკალიზდება ორ სხვადასხვა ადგილას, ერთ-ერთი ვერსიით ბიჭვინთაში, მეორე ვერსიით ბორჩხაში.

ბიზანტიური ქალაქი
-----------------

X საუკუნის შუა წლების ბიზანტიური წყაროს *De Administrando Imperio*-ს თანახმად სოტერიოპოლისი მდებარეობდა აბაზგიის საზღვართან. აღმოჩენილი ბეჭედი ადასტურებს რომ ის იყო სასაზღვრო ოლქის ან კლისურის ცენტრი. Escorial Taktikon, რომელიც 970-იან წლებში დაიწერა, ასახელებს „სოტიროპოლისის ან ბურზოს სტრატეგოსს". Notitiae Episcopatuum-ს თანახმად ის იყო ავტონომიური საერქისკოპოსოს ცენტრი.

ქალაქის ადგილმდებარეობა დავის საგანია. *Oxford Dictionary of Byzantium*-ში ალექსანდრე კაჟდანი უარყოფს სხვადასხვა ავტორების მოსაზრებას ქალაქის ბიჭვინთასთან ან სოხუმთან ახლოს ლოკალიზაციას და მიიჩნევს რომ სოტიროპოლისი ცალკე ადგილი იყო. მეორე მხრივ, ვეირნერ ზაიბტი და ივან ჯორანოვი, განასხვავებდნენ სახელებსაც, *De administrando imperio*-ის სოტიროპოლის ადარებდნენ ბიჭვინთასთან, რომელიც XI საუკუნის შუა წლებში ანაკოფიასთან ერთად აყალიბებდა ერთიან სამხედრო განყოფილებას, რაც უზრუნველყოფა ბიზანტიის აფხაზეთში ბატონობასა და ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში გავლენების ზრდას, სადაც ბიზანტიას კომერციული და სტრატეგიული ინტერესები გააჩნდა. *Escorial Taktikon*-ის თანახმად, სტრატეგოსის ცენტრი იყო გაცილებით სამხრეთით, ბურზოს ციხეში (ნიკოლას ოიკონომიდესისა და ბ. ბაუმგარტნერის მიერ იდენფიცირიებულია თანამედროვე ქალაქ ბორჩხასთან), რომელსაც უკავშირდება სოტეროპოლისის კლისურარხის ბეჭედი და ასევე ცნობები რომელიც შემონახულია წმინდა ევგენის სასწაულებში, რომლის თანახმადაც სტრატეგოსი ექვემდებარეობდა ხალდიის დუკას*.*

საეკლესიო
---------

ქალაქი წარმოადგენს რომის კათოლიკური ეკლესიის — სოტეროპოლისის არქიეპისკოპოსის ცენტრს. ეს ტიტული პირველად გაიცა1932 წელს და მას შვიდი სასულიერო პირი ატარებდა. 2005 წლის 6 ოქტომბრიდან ეტორე კუნიალის გარდაცვალების შემდეგ თანამდებობა ვაკანტურია.

ლიტერატურა
----------

* Kazhdan, Alexander (1991). „Soterioupolis". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. p. 1930. ISBN 978-0-19-504652-6.
* Seibt, Werner; Jordanov, Ivan (2006) "Στρατηγὸς Σωτηρουπόλεως καὶ Ἀνακουπίας. Ein mittelbyzantinisches Kommando in Abchasien (11. Jahrhundert)", *Studies in Byzantine Sigillography, Volume 9* (German). Munich and Leipzig:  K. G. Saur Verlag,   გვ. 231–239. ISBN 3-598-77927-5.

სქოლიო
------

1. 1 2  Kazhdan 1991, p. 1930.
2. ↑  Seibt & Jordanov 2006, pp. 234–237.
3. ↑  Seibt & Jordanov 2006, pp. 237–238.
4. ↑  Soteropolis (Titular See). catholic-hierarchy.org. ციტირების თარიღი: 6 April 2014
**ყაბი** (თურქ. kap — „ჭურჭელი") — საკვების საზომი ერთეული ფეოდალური ხანის საქართველოში. ივანე ჯავახიშვილის განმარტებით, ყაბი თურქულად ზოგადად ჭურჭელს, ქოთანს, ქვაბს, პარკსა და საფენსაც ნიშნავს, მაგრამ ქართულში იგი მხოლოდ ქვაბისა და საჭმლის ჭურჭლის მნიშვნელობით არის შემოსული. ეს საზომი მოხარშული ბრინჯისა და საერთოდ საჭმლის ოდენობის საზომად და ერთგვარ ერთეულად იხმარება ვახტანგ VI-ის „დასტურლამალში", სადაც სასახლისა და მეჯლისის გარიგებაში ხშირად გვხვდება. ამავე წყაროდან ირკვევა, რომ ყაბი იმ ჭურჭლის სახელი იყო, რომელშიც საჭმელს აკეთებდნენ. მასში საჭმლის მასალის გარკვეულ ოდენობას ხმარობდნენ და ამიტომაც, იგი ერთგვარ საზომს წარმოადგენდა. იმისდა მიხედვით, თუ რა საჭმელი მზადდებოდა, ყაბსაც თავისი განსაკუთრებული სახელი ჰქონდა და მასალის განსაზღვრული რაოდენობა მოხმარდებოდა.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი : რვატომეული / არნ. ჩიქობავას საერთო რედაქციით, ტ. 7, თბ.: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1958. — გვ. 494.
2. ↑  *ჯავახიშვილი ნიკო*, ყაბი // ივანე ჯავახიშვილი : ენციკლოპედიური ლექსიკონი / მთ. რედ. მეტრეველი რ. თბ.: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2002. — გვ. 689, ISBN 99928-929-8-6.