recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**საფეხბურთო კლუბი „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი"** (ინგლ. West Bromwich Albion Football Club; ინგლისურად გამოითქმის: [wɛst ˈbrɒmɨdʒ]) — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1878 წელს, უესტ-ბრომიჩში, უესტ-მიდლენდსის საგრაფო. ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგაში. 1900 წლიდან საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ჰოტორნსზე. 

1888 წელს, „ვესტ ბრომი" იყო ინგლისის საფეხბურთო ჩემპიონატის დამაარსებელ კლუბებს შორის. არსებობის ძირითადი ნაწილი გატარებული აქვს ინგლისის უმაღლესი დონის ჩემპიონატში. ინგლისის ჩემპიონი გახდა ერთხელ, 1919-20 წლების სეზონში, მეორე ადგილი დაიკავა ორჯერ. ინგლისის ასოციაციის თასის გამარჯვებული გახდა 5-ჯერ. პრემიერლიგაში გამოდიოდა 1888 წლიდან და ბოლო მნიშვნელოვანი ჯილდო მოიპოვა 1968 წელს. 1966 წელს, ინგლისის ლიგის თასზე პირველი გამოსვლისას, შეძლო თასის დაუფლება. ინგლისის უმაღლეს დივიზიონში დაქვეითების გარეშე გატარებული აქვს ზედიზედ ოცდაოთხი წელი, 1949-1973 წლებში, 1986-2002 წლებში გაატარა ყველაზე დიდი დრო უმაღლეს დივიზიონში ასპარეზობის გარეშე. 

კლუბის ისტორიის დიდ ნაწილში კლუბი თამაშობდა ლურჯ და თეთრ ზოლიანი ფორმით. კლუბის ლოგოზე გამოსახულია იადონი კუნელის ტოტზე. „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონს" დაპირისპირების ხანგრძლივი ისტორია აქვს უესტ-მიდლენდსის სხვა კლუბებთან. მისი ისტორიული მეტოქეები არიან „ასტონ ვილა" და „ვულვერჰემპტონ უონდერერსი", ამ უკანასკნელთან დაპირისპირებას შავი ქალაქის დერბი ეწოდება.

ტიტულები
--------

პირველი დივიზიონი (ახლანდელი პრემიერლიგა)
* ჩემპიონი (1): 1919/20
* მე-2 ადგილი (2): 1924/25, 1953/54

მეორე დივიზიონი (ახლანდლი საფეხბურთო ლიგის ჩემპიონატი)
* ჩემპიონი (3): 1901/02, 1910/11, 2007/08
* მე-2 ადგილი (5): 1930/31, 1948/49, 2001/02, 2003/04, 2009/10

ინგლისის ასოციაციის თასი
* გამარჯვებული (5): 1888, 1892, 1931, 1954, 1968,
* ფინალისტი (5): 1935 1887, 1895, 1912, 1935

„ვესტ ბრომის" ფეხბურთელები აღნიშნავენ ასოციაციის თასის მოგებას, 1931 წ.
ინგლისის ლიგის თასი
* გამარჯვებული (1): 1966
* ფინალისტი (2): 1967, 1970

ინგლისის სუპერთასი
* გამარჯვებული (2): 1920, 1954 *(გაზიარებული ტიტული)*
* ფინალისტი (2): 1931, 1968

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი (საფეხბურთო კლუბი)Twitter-ზე
* კლუბის პროფილი Soccerway-ზე
* კლუბის პროფილი Transfermarket-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  კლუბის ტიტულები ოფიციალურ საიტზე. *wba.co.uk*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-20. ციტირების თარიღი: 2017-04-26.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ინგლისის პრემიერლიგა · 2022/2023 |
| --- |
|  |
| 
* „არსენალი"
* „ასტონ ვილა"
* „ბორნმუთი"
* „ბრენტფორდი"
* „ბრაიტონ ენდ ჰოუვ ალბიონი"
* „ევერტონი"
* „ფულემი"
* „ვესტ ჰემ იუნაიტედი"
* „კრისტალ პალასი"
* „ლესტერ სიტი"
* „ლიდზ იუნაიტედი"
* „ლივერპული"
* „მანჩესტერ იუნაიტედი"
* „მანჩესტერ სიტი"
* „ნიუკასლ იუნაიტედი"
* „ნოტინგემ ფორესტი"
* „საუთჰემპტონი"
* „ვულვერჰემპტონი"
* „კარდიფ სიტი"
* „ტოტენჰემ ჰოტსპური"
* „ჩელსი"
 |

 |
**თიმსარიანი** — XVIII საუკუნის ინდური წარმოშობის არაკების კრებული ბრძენი სინდბადისა და შვიდი ვეზირის შესახებ, ანუ „სინდბადი და ქალთა მზაკვრობა" (იგივე „შვიდვეზირიანი"). ძეგლი ფაჰლაური და არაბული გზით შემოვიდა ახალ სპარსულ მწერლობაში. კლასიკურ ხანაში შეიქმნა რამდენიმე პოეტური და პროზაული ვერსია, მათ შორის — ზაჰირი სამარყანდელის (XII ს.) ლექსნარევი პროზით დაწერილი „სინდბად-ნამე". არაკებს ჰყვებიან ვეზირები, რათა უდანაშაულო უფლისწული სიკვდილისგან იხსნან. ამ ე.წ. „დიდ სინდბადს" (არსებობს შემოკლებული ვერსიაც) უკავშირდება ქართული „თიმსარიანი" (არაბულ-სპარსული „თამსილ" ნიშნავს არაკს). თხზულების მთარგმნელი არის თეიმურაზ II. თარგმანი საკმაოდ თავისუფალია, შემოკლებულია უმთავრესად გაჭიანურებული მრავალსიტყვაობა, ამოღებულია უამრავი ჩანართი ლექსი. დაცულია არაკების რაოდენობა (32) და თანმიმდევრობა. ზოგი განსხვავებული დეტალი საინტერესოა სპარსული ტექსტის შესასწავლად. „თიმსარიანი" ოთხჯერ არის გამოცემული: 1903 წელს ექვთიმე თაყაიშვილის რედაქტორობით; 1935 წელს აკაკი გაწერელიამ გაიმეორა ეს გამოცემა; 1939 წელს გიორგი ჯაკობიას რედაქტორობით; 1965 წელს თ. გორელიშვილის რედაქტორობით.

ლიტერატურა
----------

* თეიმურაზ მეორე, თხზულებანი, 1939;
* თ. გორელიშვილი, „სინდბად-ნამესა" და „თიმსარიანის" ურთიერთობისათვის, თსუ შრომები, 1962.
იოქსარარფორსის ჩანჩქერი
**თინგველირი** (ისლ. Þingvellir) — ველი ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რეიკიანესის ნახევარკუნძულთან ახლოს; იგივე სახელი ეწოდება ეროვნულ პარკს, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.

ისტორია
-------

ალთინგის ადგილი
თინგველირის ველზე ადრეული შუა საუკუნეებიდან ერთდებოდა საცხენოსნო გზები ისლანდიის ყველა რეგიონიდან; 930 წლიდან კი იკრიბებოდა ისლანდიის სახალხო ალთინგი, რომელიც საკანონმდებლო და სასამართლო ფუნქციებს ასრულებდა. თინგველირის ალთინგი ევროპაში უძველესი პარლამენტია, რომელიც რეგულარულად იკრიბებოდა 930 წლიდან 1798 წლამდე, სანამ დანიელები დაითხოვდნენ. ამ ადგილას 1000 წელს ისლანდიაში გაქრისტიანების გადაწყვეტილება მიიღეს. აქვე, თინგველირში, 1944 წლის 17 ივნისს ისლანდიის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა.

გეოლოგია
--------

1928 წელს ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში თინგველირის ეროვნული პარკი დაარსდა. პარკი რიფტის ფარგლებშია და აქტიური ვულკანური ზონა არტყია, რომელშიც ვულკანი ჰერგილი გამოიყოფა. ჰერგილი ტბა თინგვადლავატნის სამხრეთ ნაპირზე მდებარეობს. თინგველირის პარკს მდინარე იოქსარა კვეთს და მის ტერიტორიაზე იოქსარარფოსის ჩანჩქერს ქმნის. ტექტონიკური ნაწევების შედეგად, რაც პლანეტის ამ წერტილში ხდება, აქ ხშირია მიწისძვრები. ეს პროცესები გაპირობებულია ლითოსფეროების ფილების გაყრის ადგილებში — ჩრდილოამერიკული და ევრაზიულის — ურთიერთშეხებით.

2004 წელს თინგველირის ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.

ლიტერატურა
----------

* Björnsson, Björn Th. Þingvellir. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1984.
* Lagasafn. Lög um þjóðgarðinn á Þingvöllum, 2004 nr. 47 1. júní, 1.gr.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-22 საიტზე Wayback Machine.
* Photos from Þingvellir at ICELANDPHOTOBLOG.COM
* ფოტოები www.islandsmyndir.is-დან
* ფოტოები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში  |
| --- |
|  |
| 
თინგველირის ეროვნული პარკი  • სურტსეი  • ვატნაიიოკუდლის ეროვნული პარკი |

 |
**თინგვადლავატნი** (ისლ. Þingvallavatn) — გამდინარე ტბა ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 103 მ სიმაღლეზე. თინგვადლავატნი ისლანდიის უდიდესი ტბაა.

სარკის ფართობი 84 კმ², საშუალო სიღრმე 34 მ, უდიდესი სიღრმე 114 მ. მდებარეობს ვულკანურ პლატოზე არსებულ ტექტონიკურ ღრმულში. ტბაში არსებობს ვულკანური გენეზისის კუნძულები.

თინგვადლავატნის გარშემო არსებული ნასხლეტები მიუთითებს, რომ ამ ადგილას ევროპისა და ამერიკის ტექტონიკური ფილები ერთმანეთს უპირისპირდებიან. ტბაში განლაგებულია სილფრის რიფტი. წარმოადგენს თინგველირის ეროვნული პარკის ნაწილს. ტბიდან გამოედინება მდინარე სოგი (სიგრძე დაახლოებით 20 კმ). განვითარებულია თევზჭერა. ძირითადად იჭერენ კალმახს. ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე საფუძველი ჩაეყარა ისლანდიის პარლამენტს — ალთინგს 930 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდიის ტბების სია
* თინგველირის ეროვნული პარკი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2008-10-22 საიტზე Wayback Machine.

* თინგვადლავატნი — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

* თინგვადლავატნი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ტბა თინგვადლავატნი
ვესტგუთების მიგრაცია
**ვესტგუთები** (Westgoten), ვიზიგოთები (Wisigoten) ანუ თერვინგები (Therwingen), — ძველი გერმანული ტომების გუთების დასავლეთი შტო. III-IV საუკუნეებში ცხოვრობდნენ მდინარე დნესტრის აღმოსავლეთით. IV საუკუნის 70-იან წლებიდან მონაწილეობდნენ ხალხთა დიდ გადასახლებაში, როგორც რომაელთა ფედერატები (მოკავშირეები). 382 წელს დასახლდნენ მეზიის პროვინციაში. ბარბაროსულ ტომთა შორის პირველებმა აიღეს რომი (410) წელს. 418 წელს დააარსეს სამეფო აკვიტანიაში. მეფე თეოდორიხ I-ის (418-451) მეთაურობით დიდი როლი ითამაშეს ატილას დამარცხებაში (451), მეფეების თეოდორიხ II-ისა და ევრიხის (466-484) მმართველობის დროს დაიპყრეს ესპანეთის დიდი ნაწილი, ჩაიწერა ვესტგუთების პირველი სამართალი „ევრიხის კოდექსი". მეფე ალარიხ II-ის (484-507) დროს ფრანკთაგან განცდილი დამარცხების შედეგად (507) დაკარგეს სამხრეთ გალიის მიწები. VI საუკუნის შუა ხანებიდან ვესტგუთების სამეფოს დედაქალაქი იყო ტოლედო. ადგილობრივ მიწათმფლობელთა ნაწილს ვესტგუთებმა ჩამოართვეს მიწების 2/3. 586 წელს ვესტგუთებმა მიიღეს კათოლიკობა, რამაც დააჩქარა მათი რომანიზაციის და ესპანურ-რომაულ მოსახლეობასთან ასიმილაციის პროცესი, განაპირობა გვაროვნულ-ტომური წყობილებიდან ადრინდელ ფეოდალურზე გადასვლა. 711-718 წწ. ვესტგუთების სამეფო არაბებმა დაიპყრეს, ვესტგუთებმა შეინარჩუნეს დამოუკიდებლობა ჩრდილოეთ ესპანეთში და განაგრძეს ბრძოლა არაბთა წინააღმდეგ.

ვესტგუთების მეფეები
-------------------

ვესტგუთების სამეფო 500 წელს
### ბალტის დინასტია

* ალარიხ I (395–410)
* ათაულფი (410–415)
* სიგერიხი (415)
* ვალია (415–419)
* თეოდორიხ I (419–451)
* თორისმონდი (451–453)
* თეოდორიხ II (453–466)
* ევრიხი (466–484)
* ალარიხ II (484–507)
* გეზალეხი (507–511)
* ამალარიხი (511–531)

### სხვები

* თეუდისი (531–548)
* თეუდიგიზელი (548–549)
* აგილა I (549–554)
* ათანაგილდი (554–568)
* ლიუვა I (568–572),
* ლეოვიგილდი (569–586), 569-572 ერთდროულად
* რეკარედ I (580–601), 586 წლამდე ვიცე-მეფე, პირველი კათოლიკე მეფე
* ლიუვა II (601–603), შვილი
* ვიტერიხი (603–610)
* გუნდემარი (610–612)
* სისებუტი (612–621)
* რეკარედ II (621), son
* სვინტილა (621–631)
* სისენანდი (631–636)
* ხინტილა (636–640)
* ტულგა (640–641)
* ხინდასვინტი (641–653)
* რეკესვინდი (649–672), შვილი, თანამეფე 649-653
* ვამბა (672–680)
* ერვიგი (680–687)
* ეგიკა (687–702)
* ვიტიცა (694–710), შვილი, თანა-მეფე და გალიციის ვიცე-მეფე 694-702
* როდერიკი (710–711),
* აგილა II (711–714),
* არდო (714–721).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვესტგუთები***

* *Lex Visigothorum*
* *Ammianus Marcellinus*

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 382.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* NDL: 00568541
* NKC: ph123310

 |
**ვესტმინსტერის სტატუტი** — 1931 წლის 11 დეკემბრის დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის აქტი, რომელიც ადგენს დომინიონის (ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში) სამართლებლივ მდგომარეობას და მათ ურთიერთდამოკიდებულებას დიდ ბრიტანეთთან. შედეგად შეიქმნა ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის (დღეისათვის — ერთა თანამეგობრობა) სამართლებლივი ბაზა.

ამ საპარლამენტო აქტმა ძალაში შეიყვანა 1926 და 1930 წლების ბრიტანეთის იმპერიის კონფერენციის გადაწყვეტილებები დომინიონების მთლიანი დამოუკიდებლობის შესახებ საშინაო და საგარეო საქმიანობაში და დიდ ბრიტანეთთან მათი თანასწორობის შესახებ. ამასთან დიდი ბრიტანეთი ჯერ კიდევ ინარჩუნებდა ფაქტობრივ კონტროლს დომინიონების საგარეო პოლიტიკაზე.

ადასტურებდა რა დომინიონების სუვერენიტეტს, ვესტმინსტერის სტატუტი ხაზს უსვავდა, რომ დიდი ბრიტანეთის კანონები არ შეიძლებოდა გავრცელებულიყო დომინიონებზე მათი თანხმობის გარეშე. ასევე გაუქმდა პუნქტი, რომლის დროსაც დომინიონის კანონი ითვლებოდა ძალადაკარგულად, თუ ის ეწინააღმდეგებოდა დიდი ბრიტანეთის კანონებს.

ერთა თანამეგობრობის წევრებს, რომლებმაც აღიარეს ვესტმინსტერის სტატუტი, აქვთ თანამეგობრობის სამეფოების (*Commonwealth realms*) სტატუსი, რაც ნიშნავს მათ მთლიან დამოუკიდებლობას შესაბამისი ქვეყნის სახელმწიფოს მეთაურის პოსტის ბრიტანეთის მონარქზე შენარჩუნებასთან ერთად. შედეგად, დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ელისაბედ II ამავდროულად ავსტრალიის, ბარბადოსის და სხვა ქვეყნების დედოფალიცაა.

თანამეგობრობის 54 წევრი ქვეყნიდან თანამეგობრობის სამეფოს სტატუსი აქვს მხოლოდ თექვსმეტს.

1931 წელს სტატუტი გამოყენებული იქნა იმ მომენტისთვის არსებულ დომინიონებზე: ავსტრალიის თანამეგობრობა, კანადის დომინიონი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო, ნიუფაუნდლენდის დომინიონი, სამხრეთ აფრიკის კავშირი და ახალი ზელანდია.

ავსტრალიამ სტატუტის რატიფიკაცია მოახდინა მხოლოდ 1942 წელს, რადგანაც გაემართლებინათ ომში მონაწილეობა, კანონის მოქმედება გავრცელდა 1939 წლის 3 სექტემბრის პერიოდიდან. ახალმა ზელანდიამ სტატუტის რატიფიკაცია მოახდინა 1947 წლის 25 ნოემბერს. ნიუფაუნდლენდს სტატუტის რატიფიკაცია არ განუხორციელებია; ადგილობრივი მთავრობის თხოვნით, მეტროპოლიამ 1934 წელს შემოიღო პირდაპირი მმართველობა, რომელიც შენარჩუნდა 1949 წლამდე, როდესაც ნიუფაუნდლენდი პროვინციის სახით შევიდა კანადის შემადგენლობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.legislation.gov.uk — სტატუტის მოქმედი ვერსია თავისი ყველა ცვლილებებით
* www2.marianopolis.edu // Canada and the Statute of Westminster დაარქივებული 2008-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* www.canadiana.org // Canada and the Statute of Westminster
* www.gov.ns.ca // Statute of Westminster, 1931 (text)
* www.foundingdocs.gov.au // Australia and the Statute of Westminster დაარქივებული 2011-06-01 საიტზე Wayback Machine.
**თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულო** — საქართველოში, ქართველ თავად-აზნაურთა პირველი წოდებრივი ორგანიზაცია. შეიქმნა 1803 წელს საქართველოს მთავარმართებლის პ. ციციანოვის ხელმძღვანელობით. დებულებაში განმარტებული იყო ამ ორგანიზაციის დაარსების მიზანი, საარჩევნო ცენზი და არჩევნების ჩატარების წესი. თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულოს არჩევნები ტარდებოდა 3 წელიწადში ერთხელ. ირჩევდნენ როგორც „საქართველოს გუბერნიის" (ქართლ-კახეთის) თავად-აზნაურთა წინამძღოლს — მარშალს, ისე ცალკეული მაზრების თავად-აზნაურთა წინამძღოლებს (მარშლებს). მაზრებისა და გუბერნიის მარშლებს უფლება ჰქონდათ თავადაზნაურობის საჭიროებისათვის ეშუამდგომლათ საქართველოს უმაღლეს მთავრობაში ან რუსეთის მთავრობის უმაღლეს ორგანოებში. თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულო მოწყობილი იყო რუსეთის შიდა გუბერნიების თავადაზნაურული ორგანიზაციების მსგავსად. ცარიზმის სოციალურ-პოლიტიკური და საადგილმამულო გეგმები ზოგჯერ ქართველ თავად-აზნაურების ინტერესებს ეწინააღმდეგებოდა, ამიტომ ცარიზმი ანგარიშს უწევდა ქართველ თავადაზნაურთა მხოლოდ იმ მოთხოვნებს, რომლებიც რუსეთის პოლიტიკას შეესაბამებოდა. თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულოს ძირითადი საქმიანობა საქართველოში საგუბერნიო და სამაზრო მარშლების არჩევით და თავად-აზნაურების წოდებრივი დოკუმენტების განხილვით იფარგლებოდა. თავადაზნაურობის დეპუტატთა საკრებულოს დაარსებით ცარიზმს სურდა ქართველი თავადაზნაურობა ერთიან, კონსოლიდირებულ წოდებად ჩამოეყალიბებინა, სოციალურ-პოლიტიკურად რუს მემამულე — „პომეშჩიკებთან" გაეთანაბრებინა და თავის სოციალურ და პოლიტიკურ დასაყრდენად ექცია. დასავლეთ საქართველოში თავადაზნაურთა ასეთი ორგანიზაცია შეიქმნა 1851 წელს, ქუთაისში.

ლიტერატურა
----------

* *გოგოლაძე დ.* საქართველოს სოციალურ-ეკონომიური განვითარება გვიანფეოდალურ ხანაში (საადგილმამულო ურთიერთობა). 1800-1864 წწ. თბ. 1971;
* *კიკვიძე ა.* საქართველოს ისტორია (XIX ს.), თბ. 1954;

* *გოგოლაძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 561.
**თავდასხმა აზერბაიჯანის საელჩოზე თეირანში** ადგილობრივი დროით 08:00 საათზე, 2023 წლის 27 იანვარს მოხვდა. თავდამსხმელი, ირანის მოქალაქე იასინ ჰიუსეინზადა, აკ-47 ტიპის ავტომატით შეიარაღებული, დაცვის პოსტის გავლით, შეიჭრა საელჩოს შენობაში და საელჩოს თანამშრომლების მისამართით გახსნა ცეცხლი. თანამშრომლებმა წინააღმდეგობის გაწევა სცადეს, რა დროსაც სალეჩოს დაცვის უფროსი, ორხან ასგაროვი სასიკვდილოდ დაიჭრა და ადგილზე გარდაიცვალა. თავდასხმის შედეგად ასევე საელჩოს ორი თანამშრომელიც დაიჭრა.

თავდასხმიდან ცოტა ხანში, ირანის უსაფრთხოების სამსახურებმა დამნაშავე იასინ ჰიუსეინზადა დააკავეს. აზერბაიჯანის სახელმწიფო უშიშროების სამსახურმა ფაქტთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმე გახსნა.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა დაგმო თავდასხმა და მიანიშნა, რომ თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა ირანს ეკისრება. ამასთანავე, აზერბაიჯანულმა მხარემ თავდასხმა „ტერორისტულ აქტად" შერაცხა. თავის მხრივ, ირანელი ოფიციალური პირების განცხადებებიდან ირკვევა, რომ თავდასხმა არ ატარებდა პოლიტიკურ მოტივს. ირანელმა ძალოვანებმა განაცხადეს, რომ თავდასხმა დამნაშავემ პირადი მოტივებიდან გამომდინარე ჩაიდინა და საელჩოში ის ორი არასრულწლოვანი შვილთან ერთად მივიდა. თუმცა, საელჩოს კამერის ჩანაწერებიდან გაირკვა, რომ დამნაშავე საელჩოში მარტო მივიდა. მოგვიანებით, აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ თავისი დიპლომატების ევაკუაცია განახორციელა თეირანიდან.

წინაისტორია
-----------

1991 წლიდან, აზერბაიჯანის მიერ დამოუკიდებლობის აღდგენიდან, ქვეყნის დიპლომატიურ მისიაზე მხოლოდ ერთხელ განხორციელდა თავდსხმა. 2022 წლის აგვისტოში, ლონდონში მდებარე აზერბაიჯანის საელჩოზე განხორციელდა თავდასხმა, რა დროსაც რამდენიმე პირმა შეიჭრა საელჩოს შენობაში, ჩამოაგდეს აზერბაიჯანის დროშა და მის ნაცვლად რელიგიური ლოზუნგებით გაფორმებული დროშა ჩამოკიდეს. რადიკალებმა შენობის კედლებზე არაბულად წარწერები გააკეთეს.

სქოლიო
------

1. ↑  Caleb Davis.  (2023-01-27) Guard killed in shooting at Azerbaijan's embassy in Iran. Reuters. ციტირების თარიღი: 2023-01-27.
2. ↑  Əliyeva, Ceyla (27 yanvar 2023). „Azərbaycan səfirliyinə hücum İranda diplomatik missiyalara ilk hücum deyil - ŞƏRH". *Report İnformasiya Agentliyi* (აზერბაიჯანული). ციტირების თარიღი: 27 yanvar 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
ტაბულის რეკონსტრუქცია
**თორმეტი ტაბულის კანონები** (*Lex Duodecim Tabularum*) წარმოადგენს რომაული სამართალის საფუძველს.

ტიტუს ლივიუსის ცნობებზე დაყრდნობით, თორმეტ ტაბულამდე კანონებს ინახავდნენ პონტიფიკუსები, მათი გაცნობა მხოლოდ პატრიციუსებს შეეძლოთ და იგი არ იყო უბრალო ხალხისთვის ცნობილი. ძვ. წ. V საუკუნის პირველ ნახევარში სახალხო ტრიბუნებმა წამოაყენეს მოთხოვნა, რომ შექმნილიყო ყველასთვის მისაღები და საჯაროდ ცნობილი კანონთა კრებული. ამ მოთხოვნით ყველაზე აქტიურად ძვ. წ. 462 წელს ტერენტილიუსი გამოდიოდა.

პატრიციუსები თავიდან შეეწინააღმდეგნენ ამ ინიციატივას, მაგრამ ძვ. წ. 455 წელს სენატმა გაგზავნა ელჩობა ათენში სოლონის კანონების შესასწავლად.

ძვ. წ. 451 წელს მოხდა კონსულების ნაცვლად ათკაციანი საკანონმდებლო კოლეგიის არჩევა, რომელსაც დეცემვირატი ეწოდა. სულ ორჯერ იყვნენ დეცემვირები არჩეულნი, თავისი მოღვაწეობის პერიოდში მათ შექმნეს **თორმეტი ტაბულის კანონები**. ეს ტაბულები სახალხო კრებაზე იქნა განხილული და საყოველთაო კენჭისყრით მიღებული.

მიღებული კანონები ამოკვეთეს დაფებზე და ფორუმზე თვალსაჩინო ადგილზე დადეს. ორიგინალმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია, იგი განადგურდა როდესაც რომი გალებმა აიღეს ძვ. წ. 390 წელს. დღემდე მოაღწია ამ კანონების ციტატებმა სხვადასხვა ავტორებთან. ციცერონი მიიჩნევდა რომ მიუხედავად მრავალი ცვლილებისა და ახალი კანონებისა, თორმეტი ტაბულის კანონი წარმოადგენს რომაული სამართლის საფუძველს.

ტაბულების შინაარსი
------------------

* პირველი ორი ტაბულა მოიცავს სამოქალაქო სამართლის ნორმებს.
* მესამე ეხება ვალებს.
* მეოთხე - ოჯახური ურთიერთობები
* მეხუთე - მემკვიდრეობა
* მეექვსე და მეშვიდე - ქონება
* მერვე - მოქალაქეთა უფლებების დარღვევა
* მეცხრე - კონსტიტუციური პრინციპები
* მეათე - დასაფლავების წესები
* მეთერთმეტე - ქორწინება
* მეთორმეტე - კრიმინალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თორმეტი ტაბულის კანონები (ლათინურად)
* რომაული სამართლის ბიბლიოთეკა (ინგლისურად) დაარქივებული 2012-08-31 საიტზე Wayback Machine.
* თორმეტი ტაბულის კანონების თარგმანი ინგლისურად დაარქივებული 2020-02-09 საიტზე Wayback Machine.
* თორმეტი ტაბულის კანონების თარგმანი რუსულად
სხვადასხვა სახის თავსაბურავები
**თავსაბურავი** — ჩაცმულობის ერთ-ერთი კომპონენტი. ქალისა და მამაკაცის თავზე მოსახვევი ან დასახურავი. 

უძველესი ხანიდანვე ადამიანის სოციალური მდგომარეობის მაჩვენებელი ნიშანი (ცნობილია ტომთა ბელადების, ქურუმთა და სხვა თავსაბურავები და თავსამკაულები). თავსაბურავის ფორმას განსაზღვრავდა გეოგრაფიული გარემო, სამეურნეო-ეკონომიკური პირობები და ეთნოგრაფიულ ერთეულთა კულტურულ-ისტორიული ტრადიციები. დროთა ვითარებაში შემუშავდა თავსაბურავის განსხვავებული ტიპები: სამუშო, საუქმო, საქორწილო, სამგლოვიარო, სამეფო, სამხედრო, სასულიერო, საკარისკაცო და სხვა. ძველი ქართული წერილობით წყაროებში, თავსაბურავის მნიშვნელობით გვხვდება ტერმინები "საბურავი", "სარქმელი", "ქუდი" და სხვა.

ისტორია
-------

სხვადასხვა ისტორიულ ხანაში თავსაბურავის ფორმაც იცვლებოდა; არსებობდა ქალის "კუბასტი", "მანდილი", "ლეჩაქი" და სხვა, სამეფო და საქორწილო - "გვირგვინი", სასულიერო - "კუნკული", "მიტრა", "ჩაცი", საომარი - "ჩაფხუტი", "ჩაჩქანი", "მუზარადი", "ზეჩი" და სხვა. XI საუკუნიდან თავსაბურავის აღსანიშნავად ფართოდ გავრცელდა ტერმინი ქუდი. იმ დროს ქუდს გარდა მამაკაცებისა ქალებიც ატარებდნენ (უმთავრესად ცხენით მგზავრობის დროს). ქუდი ცალკეული კუთხეების მიხედვითაც განსხვავებული ყოფილა. ფეოდალურ ხანის საქართველოში ქუდის მრავალი სახეობაა ცნობილი, მ. შ. ბეწვისა და ნაბდისა. წყაროებში ნახსენებია ტყავ-ბეწვისაგან შეკერილი "საჩეხიანი" (კიდეებიანი) და "აფროსანი" (აკეცილკიდეებიანი) ქუდები: "თალფაქი" (საბას მიხედვით, "ქართული ქუდი"), "გრძელბეწოსანი", "ყარყუმის ქუდი", "კვერნის ქუდი", "ვეფხის ტყავისა" და სხვა. XIX საუკუნეში თავად-აზნაურები, თბილისელი მოქალაქეები და ყარაჩოხელები კრაველის მაღალ ქუდებს ატარებდნენ.

ქართული თავსაბურავები
---------------------

საქართველოს ეთნოგრაფიულ ყოფაში შემონახულია ქალისა და მამაკაცის მრავალფეროვანი თავსაბურავი. უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია ქალის რთული თავსაბურავი კომპლექსი "თავხურა", რომელიც ქართველი ქალის ეროვნული ჩაცმულობის-ქართული კაბის აუცილებელ ელემენტს წარმოადგენდა და თითქმის მთელს საქართველოში იყო გავრცელებული. ამ კომპლექსში შედიოდა ჩიხტი-კოპი, თავსაკრავი, ლეჩაქი, ბაღდადი, შუბლის ქინძისთავები და სხვა. ქალის ამ საერთო ქართულ თავსაბურავთან ერთად შემონახულია ადგილობრივი თავსაბურავები: ფშაური ჩიქოლა, ხელსახოცი, თავჩითა; ხევსურული სათაურა და მანდილი; თუშური კუჭურა, შუბლსაკრავი, კოპენა, ჩიქილა, თავსაკონი; აჭარული თეფელუღი და სხვა. მამაკაცის თავსაბურავიდან გვხვდება თუშური, იმერული, რაჭული, სვანური და სხვა. ნაბდის, კრაველის და ტყავ-ბეწვის ქუდები, თივთივის ყაბალახები და სხვა.

კაპიტალიზმის განვითარებამ არსებითად შეცვალა ტრადიციული ქართული ჩაცმულობა. ამჟამად მამაკაცის ტრადიციული თავსაბურავებიდან შემონახულია უმთავრესად თუშური და სვანური ნაბდის ქუდები. ქალის თავსაბურავის ტრადიციული ელემენტებს კი უმთავრესად დღესასწაულებზე იყენებენ.

ლიტერატურა
----------

* *მოლოდინი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 569-570.
**თავისუფლების ჰიმნი** (Ύμνος εις την Ελευθερίαν) — **საბერძნეთის ჰიმნი**— პოემა, დაწერილი დიონისიოს სოლმოსის მიერ 1823 წელს, რომელიც შედგება 158 სტროფისაგან. 1865 წელს პირველი ორი სტროფი დადგინდა საბერძნეთის ჰიმნად. ის აგრეთვე წარმოადგენს კვიპროსის ჰიმნსაც.

### ბერძნული ორიგინალი

*Ύμνος εις την Ελευθερία*

Σε γνωρίζω από την κόψη

του σπαθιού την τρομερή,

σε γνωριζώ από την όψη

που με βία μετράει τη γή.

Απ`τα κόκαλα βγαλμένη

των Ελλήνων τα ιερά,

και σαν πρώτα ανδρειωμένη,

χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Εκεί μέσα εκατοικούσες

πικραμένη, εντροπαλή,

κι ένα στόμα ακαρτερούσες

Έλα πάλι, να σου πεί.

Άργειε νά`λθει ερείνη η μέρα,

κι ήταν όλα σιωπηλά,

γιατί τά` σκιαζε η φοβέρα

και τα πλάκωνε η σκλαβιά.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის დროშა
* საბერძნეთის გერბი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საბერძნეთის ეროვნული ჰიმნი (mp3)
* საბერძნეთის ეროვნული ჰიმნი (RealAudio)
* საბერძნეთის ეროვნული ჰიმნი (MIDI) დაარქივებული 2005-04-16 საიტზე Wayback Machine.
**თავრიზის ქუჩა** — ბაქოს ერთ-ერთი ცენტრალური ქუჩა. ქუჩა აკავშირებს სკვერს (ყოფილი სახელები - Bellevue Square, Zavokzalnaya Square). მდებარეობს ბაქოს რკინიგზის სადგურის ზემოთ მდებარე გორაზე, სოფელ მონტინოსთან.

სახელწოდება
-----------

აღნიშნულ ქუჩას ეწოდა ირანის აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციის ქალაქ თავრიზის სახელი. საბჭოთა პერიოდში ქუჩას სახელი ეწოდა სამოქალაქო ომის მონაწილის ვასილი ჩაპაევის პატივსაცემად. სლობოდსკოის ქუჩას იმიტომ ეწოდა, რომ ქალაქიდან მოლოკანის დასახლებებისკენ მიდიოდა. სლობოდკი აქ გადმოიყვანეს ქალაქის ცენტრიდან 1872 წელს .

ნაგებობები და ღირსშესანიშნაობები
--------------------------------

თავრიზის ქუჩაზე მდებარეობს არაერთი მნიშვნელოვანი და ისტორიული ბაქოს შენობა-ნაგებობა, მათ შორის: სასტუმრო „ყარაბაღი" (ყოფილი „ტურისტი", მდებარეობს თავრიზ №2-ში, რომელიც აშენდა XX საუკუნის მეორე ნახევარში. სასტუმროს ეს შენობა 2001 წლის 2 აგვისტოს მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით, სახელმწიფოს, როგორც ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლის, ქვეშ იყო დაცული. ამის მიუხედავად, აღნიშნული სასტუმრო შემდეგ წლებში დაანგრიეს. 

შახრიარის პარკი ყოფილი ძერჟინსკის პარკის ერთ-ერთი ნაწილია. ძერჟინსკის პარკში მდებარეობდა ბაქოს ზოოპარკი და ბავშვების რკინიგზა. გზის, სახლებისა და უნივერსიტეტის მშენებლობის შემდეგ, პარკი დაყოფილი იყო ნაწილებად, რომელთაგან ყველაზე დიდია დედე გორგუდას პარკი და შაჰრიარის პარკი. პარკს სახელი ეწოდა მოჰამედ ჰუსეინ შაჰრიარის პატივსაცემად, რომელიც იყო ირანელი აზერბაიჯანელი პოეტი, წერდა აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებზე. ის იყო ირანის ერთ-ერთი მთავარი ლირიკოსი.

თავრიზის ქუჩაზე მდებარეობს ასევე გვირაბი კოროღლ რაჰიმოვის ქუჩის გადაკვეთაზე. გვირაბის საერთო სიგრძე 274 მეტრია. დაფარული ნაწილის სიგრძეა 26 მეტრი, სიმაღლე 5 მეტრი და სიგანე 17,5 მეტრი. გვირაბის მშენებლობაში შედის გვერდითი გზების სიგრძე 1012 მეტრი, სიგანე 5,5 მეტრი, მისასვლელი გზების სიგრძე 430 მეტრი. გვირაბში მოძრაობა რეგულირდება 4 საპირისპირო ზოლით. გვერდითი გზების მოძრაობა 6 ზოლია. გვირაბში გაკეთდა წვიმისა და მიწისქვეშა წყლების გამონადენი სადრენაჟე ხაზები, ასევე დამონტაჟებულია მაღალი დონის განათების სისტემა. გვირაბი აშენდა უჟანგავი მეტალის დეკორატიული კონსტრუქციებით, ირგვლივ მოეწყო გამწვანება, დარგეს ხეები და ბუჩქები, განთავსდა მანქანების თავისუფალი გადაადგილების მიმართულების ნიშნები და დაიგო კომფორტული ტროტუარები. გვირაბის მშენებლობაში სულ 5,800 ტონა ასფალტი და 9,000 კუბური მეტრი ბეტონი გამოიყენეს.

აღნიშნულ ქუჩაზე არის განთავსებული ნარიმან ნარიმანოვის პარკი და ასევე მეტროსადგური „ნარიმან ნარიმანოვი". 2015 წელს თავრიზის ქუჩაზე გაიხსნა ბაქოს კონგრესის ცენტრი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თავრიზის ქუჩა

სქოლიო
------

1. ↑  „История молокан Азербайджана | Сайт о селе Ивановка Исмаиллы, Азербайджан". *ivanovka.net* (რუსული). 2016-04-10. ციტირების თარიღი: 2018-04-21.
2. ↑  132 - Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında. www.e-qanun.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-04-12. ციტირების თარიღი: 2018-04-21.
**ვლადიმერ პატეიშვილი**  (დ. 29 მარტი, 1933, სოფ. ძიმითი, ოზურგეთის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი, მეცნიერი. საქართველოს სსრ დამსახურებული ეკონომისტი (1983). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2001).

1957 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო ეკონომიკის ინსტიტუტის ზოგადი ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1957-1963 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის განყოფილების ინჟინერი, საამქროს ინჟინერ-ნორმადარი, შრომის ორგანიზაციის განყოფილების უფროსის მოადგილე. 1963-1970 წლებში სახალხო კონტროლის კომიტეტის განყოფილების ინსპექტორი. 1970-1971 — რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის დირექტორის მოადგილე, მთავარი ეკონომისტი. 1971-1973 წლებში იყო რუსთავის ქალაქკომის მდივანი. 1973 წელს საქართველოს კომპარტიის ცკ-ს ინსპექტორი. 1973-1977 წლებში — სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის II მდივანი. 1977-1991 წლებში საქართველოს სსრ რესპუბლიკური ბანკის თავმჯდომარე. 1992-1994 წლებში — საქართველოს სსრ სახელმწიფო შემნახველი ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე. 1994 წლიდან ს/ს „საქართველოს ბანკის" პრეზიდენტი. ავტორია 30-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა. საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „შავი მეტალურგიის ძირითადი ფონდების გამოყენების გაუმჯობესების ეკონომიკური ეფექტიანობა", დაიცვა 1969 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1998 — ღირსების ორდენი *(საქართველოს ეკონომიკაში, საბანკო და საფინანსო სისტემის რეფორმის განხორციელებაში შეტანილი პირადი წვლილის, სახელმწიფო და საბანკო ორგანოებში ნაყოფიერი მუშაობისათვის)*
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვლადიმერ პატეიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ვლადიმერ პატეიშვილის ბიოგრაფია (X მოწვევა)
* ვლადიმერ პატეიშვილის ბიოგრაფია (XI მოწვევა)
**ვლადიმერ პავლეს ძე რომანოვი** (რუს. Владимир Павлович Романов; დ. 12 ივლისი, 1796, ალექსანდრია, რუსეთის იმპერია — გ. 11 ოქტომბერი, 1864, იქვე) — რუსეთის იმპერიის ბალტიის ფლოტის მე-2 ეკიპაჟის ლეიტენანტი. აზნაური.

ბიოგრაფია
---------

1810 წელს ჩაირიცხა საზღვაო კადეტთა კორპუსში. 1811 წელს გახდა გარდემარინი, 1914 წელს — მიჩმანი, 1818 წლის 26 ივლისს — ლეიტენანტი. დაცურავდა 1814 წლიდან. 1826 წელს კაპიტან-ლეიტენანტის ჩინით დაითხოვეს სამსახურიდან, ვინაიდან დაკავშირებული იყო 1825 წლის დეკაბრისტთა შეთქმულებასთან. მართალია, იგი არ ყოფილა დეკაბრისტთა მიერ დაარსებული ჩრდილოეთის საზოგადოების წევრი, მაგრამ ასრულებდა დეკაბრისტთა ლიდერის კ, რილეევის დავალებას მისი იდეების გავრცელების შესახებ.

ბრძანება ვ. რომანოვის დაპატიმრების თაობაზე გაიცა 1825 წლის 30 დეკემბერს, დაატუსაღეს ხერსონის გუბერნიის ალექსანდრიის მაზრის სოფელ ბერიოზოვკაში და 1826 წლის 28 იანვარს ჩაიყვანეს სანქტ-პეტერბურგის მთავარ ჰაუპტვახტში, მეორე დღესვე გადაიყვანეს პეტროპავლოვსკის ციხე-სიმაგრეში. იმპერატორის 1826 წლის 15 ივნისის განკარგულებით, პატიმარი ამ სიმაგრეში უნდა გაეჩერებინათ კიდევ 3 თვეს, შემდგომ კი გაეგზავნათ შავი ზღვის ფლოტში სამსახურის გასაგრძელებლად და ყოველთვიურად მოეხსენებინათ მისი ქცევის შესახებ.

ვლადიმერ რომანოვი შავი ზღვის ფლოტში სამსახურის გასაგრძელებლად ლეიტენანტის ჩინით გაგზავნეს 1826 წლის 15 სექტემბერს. 1827 წელს იგი შლიუპ „დიანა"-ზე კრეისირებდა აფხაზეთის ნაპირებთან, რა დროსაც აღწერა სოხუმისა და ყულევის ყურეები. მისი სოხუმში ყოფნის დროს მან შეადგინა თავისი 1952 სიტყვიანი რუსულ-აფხაზური ლექსიკონი. შექმნილი ხელნაწერი წარუდგინა ხელმღვანელობას, რომელთაც ნაშრომი თავის მხრივ სანქტ-პეტერბურგში გაგზავნეს. შავი ზღვის ფლოტის შემადგენლობაში მონაწილეობდა 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში, მიიღო ჭრილობაც. მამაცობის გამო დააჯილდოვეს ოქროს იარაღით და 1828 წლის 18 აგვისტოს კვლავ მიანიჭეს კაპიტან-ლეიტენანტის ჩინი. ჭრილობის გამიზეზების გამო 1834 წელს გაუშვეს უვადო შვებულებაში და ცხოვრობდა ხერსონის გუბერნიის ლებედინსკის მაზრაში. 1842 წელს თადარიგში გავიდა მეორე რანგის კაპიტნის ჩინით.

რომანოვი სამხედრო სამსახურს კვლავ დაუბრუნდა 1854 წლის 14 აპრილს. მონაწილეობდა ყირიმის ომში ჯერ ფინეთის ნაპირებთან, მერე სევასტოპოლში, სადაც ერთ-ერთ ბრძოლაში მიიღო კონტუზია.

1856 წლის 26 აგვისტოს მიენიჭა პირველი რანგის კაპიტნის ჩინი. 1857 წელს აღწერა მდინარე დნესტრი. თადარიგში გასვლისას, 1861 წლის 30 აგვისტოს მიენიჭა კონტრ-ადმირალის ჩინი.

იყო საზღვაო-სამეცნიერო კომიტეტის წევრი და მწერლობდა კიდეც.

ლიტერატურა
----------

* თ. გვანცელაძე, „აფხაზური ენის პირველი ლექსიკონი", თბ. 2014, გვ. 129-130
კარლის ხიდი
**კარლის ხიდი** (ჩეხ. Karlův most) — განთქმული ისტორიული ხიდი პრაღაში მდინარე ვლტავაზე, აკავშირებს ქალაქის ნაწილებს მალა-სტრანასა და სტარე-მნესტოს.

ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1357 წელს მეფე კარლ IV-ის მეთვალყურეობით და დასრულდა XV საუკუნეში. ხიდზე 30 ქანდაკებაა, მისი სიგრძეა 520 მ, სიგანე — 9,5 მ. როგორც მდინარე ვლტავის გადაკვეთის ერთადერთი საშუალება კარლის ხიდი ყველაზე მნიშვნელოვანი დამაკავშირებელი კვანძი იყო ძველ ქალაქს, პრაღის ციხესიმაგრესა და მიმდებარე რაიონებთან 1841 წლამდე. ეს ასევე ქალაქს უმნიშვნელოვანეს სავაჭრო ცენტრის როლს ანიჭებდა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ევროპას შორის. ხიდს თავდაპირველად ორი სახელი ჰქონდა: ქვის ხიდი (Kamenný most) და პრაღის ხიდი (Pražský most). თანამედროვე სახელი (კარლის ხიდი) მას 1870 წლიდან ჰქვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კარლის ხიდი***

* A panorama of the bridge
* Photos of inappropriate work to the bridge and on line petition დაარქივებული 2018-01-01 საიტზე Wayback Machine.
* Official Museum of the Charles Bridge
* A webcam of the Charles Bridge დაარქივებული 2014-07-15 საიტზე Wayback Machine.
* Charles bridge photography
* Charles Bridge on Prague-wiki დაარქივებული 2012-01-02 საიტზე Wayback Machine.
კვარის ციხე
**კვარას ციხე**, კუარას ციხე — ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე საქართველოში, რაჭაში, მდინარე კრიხულის მარჯვენა ნაპირზე, სოფ. ზემო სხვავიდან 1,5 კმ დაშორებით (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი). ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XI საუკუნეში. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში სამეფო სამფლობელო იყო. XVI საუკუნის 90-იან წლებში დაეუფლა ქართლის მეფე სიმონ I, XVIII საუკუნის დასაწყისში — იაშვილთა ფეოდალური საგვარეულო. 1769 წლიდან კვლავ სამეფო ხელისუფლებას ექვემდებარებოდა. 1786 წელს კვარის ციხეს თავს აფარებდა იმერეთის მეფის დავით გიორგის ძის მოწინააღმდეგე ბატონიშვილი დავით არჩილის ძე (მეფობაში სოლომონ II). 1802 წელს კვარას ციხეში თავი მოჰკვეთეს ახალციხის ფაშას საბუდს. 1810, იმერეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების დროს, კვარას ციხე გარკვეული წინააღმდეგობის შემდეგ დანებდა რუსეთის ჯარს. შემდეგ ხანებში კვარას ციხემ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს: "სხოვის სამხრეთით და კრიხის პირისპირ, აღმოსავლეთის კიდურს, მაღალს, კლდიანს გორასა ზედა არს ციხე კუარასი მტკიცე (აშიაზე – კვარას ციხე).

კვარას ციხე ტიპური ციხე-დარბაზია, გარს უვლის 6-7 მ სიმაღლის გალავანი. საერთო ფართობი დაახლოებით 2000 მ². შესასვლელი მხოლოდ ერთი მხრიდან აქვს. გალავნის შიგნით შემორჩენილია ორსართულიანი მრგვალი საცხოვრებელი კოშკი, მცირე ზომის ეკლესია, აუზი და სხვა შენობათა ნანგრევები.

ლიტერატურა
----------

* *ვახუშტი*, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ. ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 4, თბ. 1973
* *ბერაძე თ.* ქსე, ტ. 5, გვ. 489, თბ. 1980
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. IV, თბ. 1973.
* *გიორგი ბოჭორიძე,* რაჭა–ლეჩხუმის ისტორიული სიძველეები, შემდგენელი ლევან ფრუიძე, თბ. 1994.
* *გ.გასვიანი,* დასავლეთ საქ. პოლიტიკური ვითარება და რუსეთთან შეერთება. XVI-XIX სს. თბ. 1988.
* *იაგო ქვათაძე,* სხვავა და სხვაველები,თბ. 2005.
**იასონ მაქსიმეს ძე დარსანია** (დ. 1905, სოფელი მერხეული, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

იასონ დარსანია დაიბადა 1905 წელს სოფელ მერხეულში გლეხის ოჯახში. სოფლის სკოლის დამთავრების შემდეგ შევიდა სოხუმის უმაღლეს დაწყებით სასწავლებელში. აფხაზეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოეწყო ინდუსტრიულ ტექნიკუმში, რომელიც დაამთავრა 1924 წელს.

იასონ დარსანია 19 წლის შევიდა ლენინური კომკავშირის რიგებში. კომკავშირულ რიგებში დარსანია აქტიურ მუშაობას ეწეოდა: იყო უჯრედის ბიუროს წევრი, პროპაგანდისტი, კომკავშირის სამაზრო საქალაქო კომიტეტის შტატგარეშე ინსტრუქტორი. 1924 წელს აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა მენშევიკების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

პარტიის საოლქო კომიტეტის მიერ სწავლის მისაღებად მივლენილი იქნა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1927 წელს სუსტი ჯანმრთელობის გამო გადაყვანილ იქნა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა პედაგოგიურსა და ეკონომიკურ ფაკულტეტებზე. 1929 წელს უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე დაინიშნა საქართველოს განსახკომის საცდელ-საჩვენებელი კოლონიის სამოსწავლო ნაწილის დირექტორის მოადგილედ, სადაც მუშაობდა 1931 წლამდე.

საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით ი. დარსანია დაინიშნა სოხუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმის დირექტორად, პარალელურად 1937 წელს დაინიშნა რსფსრ-ის ადგილობრივი მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სამშენებლო და სილიკატური მრეწველობის მოსკოვის ინჟინერთა ინსტიტუტის სოხუმის განყოფილების დირექტორად.

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად ქ. სოხუმის №9 კუიბიშევის საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 14 ივლისს იასონ დარსანია დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის განათლების სახალხო კომისარად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №115 (213), 22 მაისი, 1938
ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი
**ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი** (აზერ. Zivər bəy Əhmədbəyovun abidəsi) — აზერბაიჯანელი არქიტექტორის, ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ბაქოს იასამალის რაიონში. დგას ჯაფარ ჯაბარლის ქუჩაზე მდებარე პარკში, მეტროს სადგურ „ნიზამის" წინ. ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი ნათიგ ალიევი.

ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვი 1918–1920 წლებში იყო ბაქოს პირველი აზერბაიჯანელი მთავარი არქირექტორი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ქალაქის განვითარებაში. თავის პროექტებში ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვი ოსტატურად აერთიანებდა ავროპისა და აღმოსავლეთის არქიტექტურულ ტრადიციებს.

პარკი და ძეგლი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით შეიქმნა. გახსნის ცერემონია შედგა 2011 წლის 26 მაისს პრეზიდენტის თანდასწრებით.

სქოლიო
------

1. ↑  Открытое письмо от единственного внука Зивер бека Ахмедбекова // Trend News Agency.
2. ↑  Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Zivər bəy Əhmədbəyov parkının açılışında iştirak etmişdir
**ზილაირის პლატო** (რუს. Зилаирское плато; ბაშკ. Йылайыр платоһы) — პლატო რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდებარეობს სამხრეთ ურალში, მდინარე ურალის შენაკადის — საკმარის აუზში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 500-600 მ. აგებულია კირქვებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებით, იშვიათად ქვედა- და შუა პალეოზოური ასაკის ვულკანური ქანებით. ძლიერ არის დანაწევრებული დიდი იქის, კასმარკის, ზილაირისა და სხვა მდინარეების ხეობებით. 

აღმოსავლეთ ნაწილში რელიეფი მოსწორებულია, დასავლეთი ნაწილი ბორცვიანი ხასიათისაა. ფართო ტალღოვან-უვალებიანი მდინარეთაშუეთი ეხამება მდინარეთა ღრმა ხეობებს. დამახასიათებელია დენუდაციური და კარსტული პროცესები. შეფარდებულია მრაკოვის დეპრესიასა და ზილაირის სინკლინორიუმთან. 

ზილაირის პლატოს ცენტრალური ნაწილი აგებულია ზედადევონური პოლიმიქტური ალევროლითებითა და ქვიშაქვებით, დასავლეთი ნაწილი — ქვედაკარბონული კირქვებით, აღმოსავლეთი — ორდოვიციული კვარციტ-ქვიშაქვებით, სილურული და დევონური ფიქლებით. ლანდშაფტები წარმოდგენილია არყის, მუხის, ნეკერჩხალ-ცაცხვ-თელისა და ფიჭვის ტყეებით; მთის რუხ ნიადაგზეა ლარიქსი. ზილაირის პლატოს აღმოსავლეთ მიჯნაზე გადის მუხისა და ცაცხვის ტყეების საზღვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზილაირის პლატო — ბაშკირეთის ენციკლოპედია დაარქივებული 2016-04-05 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**თარიღის ცვლის ხაზი** — დედამიწის ზედაპირზე გატარებული პირობითი ხაზი, რომლის სხვადასხვა მხრიდან მიმდებარე ადგილებში საათების ჩვენება ერთმანეთს ემთხვევა, კალენდარული თარიღები კი ერთი დღეღამითაა განსხვავებული. გავლებულია უმთავრესად 180° გრძედის მერიდიანის გასწვრივ ისე, რომ არსად არ კვეთს დასახლებულ პუნქტებს. მისგან აღმოსალეთით კალენდარული თარიღი 1 დღ-ღ უფრო ნაკლებია, ვიდრე დასავლეთით. როდესაც მოგზაური განუწყვეტლივ გადაინაცვლებს აღმოსავლეთისაკენ, იგი ყოველ სასაათო ზოლში გადასვლისას საათის ისარს წინ სწევს 1 სთ. ასე რომ დედამიწის სრული გარშემოვლისას 1 დღ-ღ „გაუსწრებს" რეალურ დროს. დასავლეთისკენ მიმავალ მოგზაურს, პირიქით, ერთი დღ-ღ „დაეკარგება". ამის გამო გემზე (ან თვითმფრინავზე), როცა იგი თარიღის ცვლის ხაზს დასავლეთიდან აღმოსავლეთით გადაკვეთს, დღეების აღრიცხვისას 1 დღ-ღ ნაკლებს ანგარიშობენ (მაგალითად, თუ გადაკვეთა 30 ივნისს მოხდა, მიიჩნევენ, რომ 29 ივნისია), აღმოსავლეთიდან დასავლეთით გადაკვეთისას კი — 1 დღ-ღ მეტს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 589.
**ვესტერვიკი** (შვედ. Västervik) — ქალაქი შვედეთში, კალმარის ლენში, თავისივე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 21 140 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი ბალტიის ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს და მრავალ ტურისტს იზიდავს, განსაკუთრებით აფროსნობის მოყვარულთ. 1966 წლიდან, სტეგეჰოლმსკის ციხესიმაგრის ნანგრევებში ყოველწლიურად იმართება მუსიკის ფესტივალი.

ისტორია
-------

ქალაქი პირველად 1275 წელს მოიხსენიება, თუმცა ამ დროისათვის იგი თანამედროვე გამლებიუს ადგილას მდებარეობდა, ამჟამინდელ ადგილას კი მხოლოდ 1433 წელს გადაინაცვლა. 1517 წელს ის დანიელებმა გაანადგურეს. შვედეთის მეფე გუსტავ ვაზა ამ ქალაქს განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდა და 1548 წელს აქ გემთსაშენი აგებინა. მიეხედავად დანიელებთან ახალი ომისა, ვესტერვიკი მაინც ყვაოდა. მშვიდობიან პერიოდში ქალაქში რამდენიმე ახალი თავდაცვითი ნაგებობა და კიდევ ერთს გემთსაშენი ააგეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვედეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010 Swedish. Statistics Sweden (14 December 2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 იანვარი 2012. ციტირების თარიღი: 10 January 2012.
**კილიაკოლიო** — პროვინცია ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში. მისი ფართობი 720 კმ²-ია. სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება პოტოსის დეპარტამენტს. 2001 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 246 803 ადამიანს შეადგენდა. 

პროვინცია ცნობილია „ურპუკინიას ქალწულის" (*Virgen de Urqupiña*) დღესასწაულით, რომელიც ყოველი წლის 16 აგვისტოს იმირთება და რომელზეც მთელი ბოლივიიდან ჩამოდიან მომლოცველები. 

კილიაკოლოს პროვინცია შედგება ხუთი მუნიციპალიტეტისაგან, რომლებიც თავის მხრივ 12 კანტონად იყოფა. დედაქალაქია კილიაკოლიო, ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქი ბოლივიაში.

მომლოცველები დღესასწაულზე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოლივიის პროვინციები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პროვინციის დეტალური რუკა დაარქივებული 2012-05-04 საიტზე Wayback Machine.
* ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* კოჩაბამბის პროვინციის სოციალური მონაცემები

17°20′ ს. გ. 66°15′ დ. გ.﻿ / ﻿17.333° ს. გ. 66.250° დ. გ.﻿ / -17.333; -66.250კოორდინატები: 17°20′ ს. გ. 66°15′ დ. გ.﻿ / ﻿17.333° ს. გ. 66.250° დ. გ.﻿ / -17.333; -66.250

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოჩაბამბის დეპარტამენტის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 

არანი · არკე · აიოპაია · ბოლივარი · კაპინოტა · კარასკო · სერკადო · ჩაპარე  · ესტებან-არსე · ხერმან-ხორდანი · მისკე · ნარსისო-კამპერო · პუნატა · კილიაკოლიო · ტაპაკარი · ტირაკე
 | ბოლივიის დროშაბოლივიის დროშა |

 |
2016 წლის მონაცემებით სირიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 6 ძეგლია, რაც საერთო რაოდენობის 0,6 %-ია (სულ 1052).

2013 წლიდან სირიის ყველა ობიექტი საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაშია. ამის მიზეზი გახდა 2011 წლიდან ქვეყანაში მიმდინარე სამოქალაქო ომი, რომლის მსვლელობისას ისლამურმა სახელმწიფომ დაიკავა ქვეყნის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, რომლის წარმომადგენლებმაც გაანადგურეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები არა მარტო სირიაში, არამედ ერაყშიც. ძეგლები სერიოზულად დაზიანდა ან საერთოდ განადგურდა.

ცხრილი
------

ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

| # | სურათი | სახელწოდება | მდებარეობა | დაარსების თარიღი | სიაში შეტანის წელი | № | კრიტერიუმები |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** |  | ძველი ქალაქი დამასკო | დამასკო | VIII საუკუნე | 1979 | 20 | i, ii, iii, iv, vi |
| **2** |  | ძველი ქალაქი ბუსრა | ბუსრა | II საუკუნე | 1980 | 22 | i, iii, vi |
| **3** |  | პალმირის არქეოლოგიური ძეგლები | პალმირა | I — II საუკუნეები | 1980 | 23 | i, ii, iv |
| **4** |  | ძველი ქალაქი ალეპო | ალეპო | XII საუკუნე | 1986 | 21 | iii, iv |
| **5** |  | კრაკ-დე-შევალიე და სალადინის ციტადელი | ჰომსისა და ლათაკიის მუჰაფაზები | XI — XIII საუკუნეები | 2006 | 1229 | ii, iv |
| **6** |  | ჩრდილოეთ სირიის ძველი სოფლები | ალეპოს მუჰაფაზა და იდლიბი | I — VII საუკუნეები | 2011 | 1348 | iii, iv, v |

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
---------------------------------

123456მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სირიაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იუნესკოს ოფიციალური საიტი. სირიის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია
კარტოფილი

**კარტოფილი** (ლათ. Solánum tuberósum) — მრავალწლოვანი გორგლიანი მცენარე ძაღლყურძენასებრთა ოჯახის *Solanum*-ის გვარისა (*Tuberarium*-ის სექცია).

ფართოდაა გავრცელებული ზომიერჰავიან ქვეყნებში. კარტოფილის ბუჩქის სიმაღლე 50-80 სმ აღწევს, შედგება 3-6 ღეროსაგან, გორგლი ღეროს მიწისქვეშა სახეცვლილებაა. მის ზედაპირზე ჩაღრმავებებში 3-4 კვირტიანი თვლები ზის. 

გორგლის ფორმა შეიძლება იყოს მომრგვალო, წაგრძელებული, ოვალური და სხვა. გარეგანი შეფერილობა და რილობის ფერი — თეთრი, ყვითელი, ვარდისფერი, წითელი და ლურჯი. კარტოფილის ფესვი ფუნჯაა, სუსტად განვითარებული, ფოთოლი კენტფრთისებრგანკვეთილია, აქვს ნაკვთები და ნაკვთულები, ფერად მომწვანო-მოყვითალო ან მუქი მწვანეა. ყვავილი ხუთწვერიანია, თეთრი, მოწითალო-იისფერი ან მოლურჯო-იისფერი. ნაყოფი სფეროსებრი ან ოვალური კენკრაა, აქვს ძალიან წვრილი თესლები (1000 ცალი 0,5-0,6 გ იწონის).

კარტოფილი მრავლდება ვეგეტატიურად — გორგლით (სელექციის მიზნით — თესლით), რომელიც საშუალოდ შეიცავს 76,3 % წყალს და 23,7 % მშრალ ნივთიერებას, მ. შ. 17,5 % სახამებელს, 0,5 % შაქარს, 1-2 % ცილას, 1 %-მდე მინერალურ მარილებს, აგრეთვე C, B1, B2, B6, PP და სხვა ვიტამინებს.

კარტოფილი კულტურაში შემოიტანეს სამხრეთ ამერიკელმა ინდიელებმა ჯერ კიდევ 14 ათასი წლის წინათ. ევროპაში (ესპანეთში) გადმოიტანეს დაახლოებით 1565 წელს, შემდეგ გავრცელდა მრავალ ქვეყანაში, რუსეთში კარტოფილის გავრცელებას უკავშირებენ პეტრე I-ს, რომელსაც XVII საუკუნის ბოლოს კარტოფილით სავსე ტომარა ჰოლანდიიდან სამშობლოში გამოუგზავნია. 1970 წელს მსოფლიოში კარტოფილი დათესილი იყო დაახლოებით 22,3 მლნ. ჰა-ზე.

საქართველოში კარტოფილის ნათესები აღნიშნული აქვს სოლომონ II იმერთა მეფეს 1787 წლის წერილში, 1820-იან წლებში გაჩნდა თბილისის ახლომახლო, 1913 წელს კარტოფილის ნათესებმა უკვე 6800 ჰა-ს მიაღწია. 1975 წელს კარტოფილის სათესი ფართობი 28 ათას ჰა-ს აღემატებოდა. საქართველოში კარტოფილს თესავენ უმთავრესად ახალქალაქის, ახალციხის, წალკის, დმანისის, თეთრი წყაროს, ხულოს, შუახევის მუნიციპალიტეტებში. მოჰყავთ მთაშიც (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი, სვანეთი, რაჭა და სხვა), სადაც ნათესები ზღვის დონიდან 2200-2300 მ-მდე აღწევს. 70-იან წლებში ფართოდ გავრცელდა საადრეო კარტოფილის მოყვანა უმთავრესად ბოლნისის რაიონში. რესპუბლიკაში კარტოფილის საშუალო მოსავლიანობა 120 ც/ჰა შეადგენს. ახალქალაქის, ახალციხისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში კარტოფილის მოსავალი უფრო მეტია - 174-178 ც/ჰა. საქართველოს ბარის ზონაში კარტოფილს თესავენ ზაფხულშიც, თავთავიანი პურეულის აღების შემდეგ და მეორე მოსავალს იღებენ. ამ ზონაში (ზღვის დონიდან 500 მ-მდე) საადრეო მოსავლის მისაღებად კარტოფილი შეიძლება დაითესოს შემოდგომაზეც - ნოემბერში. საქართველოში კარტოფილის ფართოდ გავრცელებული ჯიშებია: მაჟესტიკი, თრიალეთური სახალხო, ლორხი, ეპიკური და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ბადრიშვილი გ.* კარტოფილის კულტურა საქართველოში, თბ. 1963;
* *მისივე,* მემცენარეობა, თბ. 1974;
* *ჯაფარიძე ა.* მემცენარეობა, თბ. 1975;
* *Букасов С. М. Камераз А. Я.* Основы селекции картофеля, М.-Л. 1959;
* Картофель, под ред. Н. С. Бацанова, М. 1970
* *ბადრიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 420-421.
ბუნებრივად თავთუხისფერთმიანი გოგო**თავთუხისფერი** — ძალიან ღია, თეთრში გარდამავალი ქერა თმის ფერი. საერთაშორისო ტერმინია ბლონდი. ასეთი ფერის თმის მქონე ადამიანთა განსახლების ძირითადი ადგილი ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაა. მაგალითად, სკანდინავიის, ფინეთისა და ისლანდიის მოსახლეობის დიდი ნაწილი თავთუხისფერთმიანია. 

ტერმინი თავთუხისფერი ერთობ გავრცელებული იყო ძველ ქართულში. დღესდღეობით, ტერმინი სალაპარაკო ქართულში თითქმის არ გამოიყენება და სრულიად ჩანაცვლებულია სიტყვებით ღია ქერა და ბლონდი. 

ქართველი კლასიკოსი კონსტანტინე გამსახურდია თავის ისტორიულ რომანებში, ძველი ქართველების აღწერისას, ხშირად გამოიყენებდა სიტყვა თავთუხისფერს. მაგალითად, რომანში "დიდოსტატის მარჯვენა" ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი ქალი, კვეტარის ერისთავის ასული შორენა კოლონკელიძე და მისი საქმრო ჭიაბერ ერისთავი თავთუხისფერთმიანებია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*. "სამხრეთ სემნიდან აღებული მუმიების თმის ნიმუშების ანალიზი(სუდანის ნუბია)". ფიზიკური ანთროპოლოგიის ამერიკული ჟურნალი. 1978.. Retrieved 2011-02-03.
*. "ქერათა" წარმოშობა, ინტერნეტ ეტიმოლოგიური ლექსიკონიდან.
*. "ქერა/ბრუნეტი" ინგლისური ენის ამერიკული მემკვიდრეობის ლექსიკონიდან (1996)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იმერეთის აჯანყება**. |

სოლომონ II, იმერეთის უკანასკნელი მეფე 1789-1810 წლებში, რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის სულისჩამდგმელი.
**იმერეთის აჯანყება 1810** — ბრძოლა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის.

მეფე სოლომონ II რუსეთის მთავრობას 1804 წლის ტრაქტატით გათვალისწინებული პირობების შესრულებას სთხოვდა. 20 თებერვალს ქუთაისში გამოქვეყნდა ბრძანება სოლომონ II-ის ტახტიდან გადაყენებისა და იმერეთში რუსეთის მმართველოს შემოღების შესახებ. ცარიზმის მოხელეებმა მოტყუებით ჩაიგდეს ხელში სოლომონ II და უცდიდნენ იმპერატორის ბრძანებას მისი პეტერბურგში გადასახლების შესახებ. მაგრამ მეფემ მოახერხა გაქცევა და თავი ახალციხის საფაშოს შეაფარა. აქედან მან აჯანყებისაკენ მოუწოდა იმერეთის მოსახლეობას, რომლის უკმაყოფილება თანდათან იზრდებოდა. რუსი მოხელეები, ისე როგორც აღმოსავლეთ საქართველოში, აქაც იძულებითი წესით მოითხოვდნენ გლეხებისაგან სურსათს, ტრანსპორტს და სხვა სამსახურს. უკმაყოფილო იყო თავადაზნაურობაც, რომელიც პრივილეგიებს კარგავდა. იმერეთში სახალხო-განმათავისეუფლებელი ბრძოლა გაჩაღდა. 

აჯანყების ცენტრი იყო ლომსიანთხევი. პირველი შეტაკება მოხდა საქარაში 22 ივნისს. ქაიოსრო აბაშიძემ 2000-იანი რაზმით დაამარცხა მაიორი კალატოზოვი. საქართველოს მთავარმართებელმა ალექსანდრ ტორმასოვმა თბილისიდან 3200 კაცისაგან შემდგარი ჯარი გაგზავნა დიმიტრი ორბელიანის ხელმძღვანელობით. ორბელიანმა რაზმი 2 ნაწილად გაყო: ერთი ალის გზით დაიძრა, მეორე კი ვახანის. ერთი ნაწილი, ტიხოვკის ბატალიონი აჯანყებულებმა ბნელათხევში გაანადგურეს. ორბელიანი იძულებული გახდა ოთხდღიანი ბრძოლების შემდეგ შეჩერებულიყო.. 16 ივლისს ტორმასოვმა ორბელიანის ნაცვლად სარდლად დანიშნა გრიგოლ როზენი. ორბელიანი როზენს არ დაელოდა, ჩხერამდე გზა გაიკვალა და ციხე დაიკავა. ჩხერში მეთაურობა გადაიბარა როზენმა. ჩხერიდან ქუთაისამდე გზაზე მან დაამარცხა 5 ათასი კაცისაგან შემდგარი იმერთა ჯარი. ბრძოლაში მოკლეს აჯანყებულთა ერთ-ერთი მეთაური დიმიტრი აბაშიძე. 26 ივლისს ცხრაწყაროსთან ბრძოლაში როზენმა დაამარცხა აჯანყებულები, ამ ბრძოლაში დაიღუპა ქაიხოსრო აბაშიძე. 27 ივლისს მდინარე ყვირილასთან როზენმა დაამარცხა იმერლების 4000-იანი რაზმი ქაიხოსრო წერეთლის მეთაურობით. 28 ივლისს როზენმაისევ დაამარცხა წერეთელი სიმონეთის ტყეში და ქუთაისს მიადგა. 4-10 აგვისტოს მიმდინარეობდა ბრძოლები რიონთან და გელთთან სოლომონ II-ის შესაპყრობად. სოლომონ II ერთხანს ხანისწყლის ხეობაში გამაგრდა, მაგრამ ბოლოს დამარცხდა და სექტემბრის მიწურულს იძულებული გახდა ისევ ახალციხის საფაშოსათვის შეეფარებინა თავი. იმერეთში სამეფო გააუქმეს და რუსეთის მმართველობა შემოიღეს.

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 112-113.
* *რეხვიაშვილი მ.*, იმერეთის სამეფო 1462-1810, თბილისი: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1989. — გვ. 376-386.
* *ბერძენიშვილი ნ.* საქართველო XIX საუკუნის პირველ მეოთხედში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;