recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კარანგეტანგი**, **აპი-სიაუ** (ინდონ. Karangetang) — მოქმედი სტრატოვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ სიაუს ჩრდილო ნაწილში. აქვს ორი მწვერვალი; სამხრეთი მწვერვალის სიმაღლეა 1827 მ, ხოლო ჩრდილოეთი მწვერვალისა 1797 მ. წარმოადგენს ინდონეზიის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. 1675 წლიდან მოყოლებული ამოიფრქვა 41-ჯერ. 

1997 წელს პიროკლასტურმა ნაკადმა სამი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 2007 წლის აგვისტოში მომხდარი ამოფრქვევის გამო ახლო მდებარე რაიონების ევაკუაცია გახდა საჭირო. 2009 წლის 9 ივნისს ინდონეზიის ვულკანოლოგიურმა სამსახურმა კარანგეტანგის ამოფრქვევის განგაშის სტატუსი ნარინჯისფერის დონემდე აწია.

2010 წლის 6 აგვისტოს კარანგეტანგი ისევ ამოიფრქვა და ჰაერში ასობით მეტრზე ამოიტყორცნა ლავა და ფერფლი, რის გამოც ოთხი სოფელი დაიკარგა. 2011 წლის 11 მარტს იაპონიაში მომხდარი მიწისძვრიდან რამდენიმე საათში, რომელსაც წყნარ ოკეანეში ცუნამი მოჰყვა კარანგეტანგის ამოფრქვევაც გამოიწვია, მაგრამ რაიმე ნგრევა ან ადამიანის სიკვდილი ამას არ მოჰყოლია, თუმცა კალთებზე შეიმჩნეოდა ლავისა და ცხელი აირის ამოტყორცნა.

2013 წლის 2 სექტემბერს კარანგეტანგი ისევ ამოიფრქვა. აქტივობები შეინიშნებოდა 2013–18 წლებშიც. 2019 წლის 20 ივლისიდან იმავე წლის ოქტომბრამდე ვულკანი ისევ მოქმედების სტადიაში იყო, რასაც ლავის ამოღვრა მოჰყვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Report on Karangetang (Indonesia) — July 1997
2. ↑  Top alert for Indonesia volcano, villagers evacuate
3. ↑  VSI Alert.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-12-16. ციტირების თარიღი: 2023-01-02.
4. ↑  Volcano erupts in eastern Indonesia
5. 1 2  Indonesian volcano erupts. stuff.co.nz/AP (12 March 2011). ციტირების თარიღი: 12 March 2011.
6. ↑  Global Volcanism Program | Karangetang. ციტირების თარიღი: 2019-10-25
**კორპის მუხა** (Quercus suber) — მარადმწვანე გაშლილვარჯიანი ხე წიფლისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 20-25 მ აღწევს. ღერო და ტოტები დაფარული აქვს კორპის სქელი ფენით. მომრგვალო-ელიფსური ფოთლები აქვს, ქვედა მხრიდან მონაცრისფრო ბუსუსიანი. ბუნებრივად იზრდება დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში (აქ მის ტყეებს ამჟამად მცირე ფართობები უკავია). ყოფილ სსრკ-ში პირველად XIX საუკუნის დასაწყისში შემოიტანეს ყირიმსა და საქართველოში (სოხუმსა და ქუთაისში, ყოფილ ფერმის ბაღში - ამჟამად თბილისის ბოტანიკური ბაღის ფილიალი). მისი სამრეწველო გაშენება საქართველოს სუბტროპიკებში (ქუთაისი, გაგრა, აგუძერა და სხვა). 1930-იდან დაიწყო, უფრო გვიან კი შესაძლებელი გახდა აღმოსავლეთ საქართველოშიც (ლაგოდეხის რაიონში). კორპის მუხა სინათლისა და სითბოს მომთხოვნია. —16—18 °C-ზე ეყინება ნორჩი ყლორტები. —22 °C მთლიანად იღუპება. კარგად ხარობს ღრმა და უკირო ნიადაგზე. კორპი უკეთესი ხარისხის გამოდის მშრალ პირობებში. პირველი კორპის მოხდა შეიძლება 15—20 წლის ასაკიდან, შემდეგ კი — ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ, 150—200 წლამდე. ერთი ძირიდან მიიღება 1 კგ-მდე კორპი. დასავლეთ საქართველოს მძიმე და ტენიან ნიადაგზე კორპის მუხას აზიანებს „შავი ტირილი", რომელთა საბოლოოდ ახმობს მცენარეს. კორპის მომცემ მუხად მიიჩნევენ აგრეთვე დასავლურ მუხას (Quercus occidentalis), რომლის სამშობლოა სამხრეთ პორტუგალია და საფრანგეთი. საქართველოში, ისევე როგორც კავკასიის ჩრდილოეთ ნაწილში, პერსპექტიულად მიჩნეულია Quercus variabilis.

ლიტერატურა
----------

* *აბაშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 679.
ჰრანიცეს უფსკრული
**ჰრანიცეს უფსკრული** (ჩეხ. Hranická propast) — ჩეხეთის რესპუბლიკის უღრმესი უფსკრული. მდებარეობს ქალაქ ჰრანიცეს სიახლოვეს. 2016 წლის 27 სექტემბერს, მკვლევართა ჯგუფმა დაამტკიცა, რომ ჰრანიცე დედამიწის ყველაზე ღრმა წყალქვეშა მღვიმეა, 404 მ ზღვის დონიდან. თუმცა, სავარაუდო სიღრმე 700-800 მეტრს შეადგენს.

ჰრანიცეს უფსკრული წარმოიქმნა მღვიმის ზედა ნაწილის კოლაფსის შედეგად, რომელიც ნახშირბადის მჟავების შემცველმა ნაკადულება შეჭამა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hranická propastდაარქივებული 2012-04-26 საიტზე Wayback Machine.
* ZO ČSS 7-02 Hranický kras Olomouc დაარქივებული 2007-10-24 საიტზე Wayback Machine.
* Potápěčská lokalita Hranická propast

სქოლიო
------

1. ↑  Exclusive: Deepest Underwater Cave Discovered.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-18. ციტირების თარიღი: 2016-10-02.
2. ↑  Hranická propast.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-13. ციტირების თარიღი: 2012-06-16.
3. ↑  Hranice Gorge and Zbrasov Aragonite Cave, official leaflet 2012.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰრანიცეს უფსკრული***
დაჩენგის დარბაზი, ციუიფუში არსებული კონფუციანული ტაძრის მთავარი დარბაზი
**კონფუციანელობა** — ჩინელი ფილოსოფოსის კონფუცის (კონფუცი შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „მასწავლებელი კუნი", დ.551-გ.478) მიერ ჩამოყალიბებული ეთიკურ ფილოსოფიული სისტემა. ის არის მორალის, სოციალური წყობის, პოლიტიკის, ჩინური ფილოსოფიის და რელიგიის კომპლექსური სისტემა. მას რამდენიმე აღმოსავლურ ქვეყანაში აქვს მხარდაჭერა სახელმწიფოს მხრიდან, რატომაც შეიძლება სახელმწიფო რელიგიადაც მივიჩნიოთ.

კონფუციანელობის გავრცელების ძირითადი ქვეყნებია: ჩინეთი, ტაივანი, კორეა, იაპონია, ვიეტნამი და ქვეყნები, სადაც დიდია ჩინური მოსახლეობა, მაგალითად სინგაპური. კონფუციანელობას დაახლოებით 1.5 მილიარდი მიმდევარი ჰყავს.

კონფუციანელობის მიხედვით ადამიანს შეუძლია განვითარება საკუთარი ძალების მობილიზებით, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა საკუთარ თავზე მუშაობას, თვით-განვითარებასა და თვით-შექმნას. მისი მთავარი იდეაა სათნოებისა და მორალის სრულყოფილებაში მოყვანა. ის მოუწოდებს თუნდაც სიცოცხლეზე თქვან უარი თუ კი ამას მორალური ღირებულებები მოითხოვს.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Lo, Ping-cheung (1999), *Confucian Ethic of Death with Dignity and Its Contemporary Relevance*, Society of Christian Ethics,. წაკითხვის თარიღი: 2011-08-11 დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-16. ციტირების თარიღი: 2011-08-11.

ლიტერატურა
----------

* Creel, Herrlee G. *Confucius and the Chinese Way.* Reprint. New York: Harper Torchbooks. (Originally published under the title *Confucius—the Man and the Myth.*)
* Fingarette, Herbert. Confucius: The Secular as Sacred ISBN 1-57766-010-2.
* Ivanhoe, Philip J. *Confucian Moral Self Cultivation.* 2nd rev. ed. Indianapolis: Hackett Publishing.
* Nivison, David S. *The Ways of Confucianism.* Chicago: Open Court Press.
* Xinzhong Yao (2000) *An Introduction to Confucianism*. Cambridge: Cambridge University Press.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილოსოფიის სტანფორდის ენციკლოპედია: კონფუციანელობა
* Interfaith Online: კონფუციანელობა
* კონფუციანური დოკუმენტები - Internet Sacred Texts Archive.
* ორიენტალისტური ფილოსოფია, "Topic:Confucianism" დაარქივებული 2015-06-25 საიტზე Wayback Machine.
**ჯატაკა** — (სანსკრიტული; სიტყვასიტყვით — მოთხრობა (ბუდას) წინა დაბადებაზე) — ძველი ინდური ლიტერატურის ჟანრი. ლეგენდის, არაკის ტიპის მოთხრობა, რომელშიც აღწერილია ბუდას წინა დაბადებანი, ნაჩვენებია როგორ დაძლია მან დაბადებათა, გარდასახვათა თანამიმდევრობა და მიაღწია სრულ ნეტარებას (ნირვანას). ჯატაკას საფუძვლად უდევს ფოლკლორული მასალა, რომელიც ემსახურება ბუდიზმის დოქტრინის ილუსტრირებას და კარგად ასახავს ბუდიზმის ხალხურ გაგებას. გამოყენებულია ინდური ლიტერატურის ტრადიციული ხერხები — პროზის და ლექსის მონაცვლეობა, ადამიანებივით მოლაპარაკე და მოქმედი ცხოველების მონაწილეობა, სენტიციები. ამ ჟანრის უძველესი ნიმუშები წარმოდგენილია კრებულში „ჯაკატა", ბუდისტური კანონიკური ძეგლის „ტიპიტაკას" მეორე წიგნის „სუტაპიტაკას" სუტრათა მეხუთე კრებულის მეათე ნაწილში. ამ კრებულის მრავალი სიუჟეტი გავრცელდა მსოფლიო ლიტერატურაში. არსებობს ჯატაკას მრავალი ვერსია საშუალო და ახალ ინდურ ენებზე. ჯატაკამ გავლენა მოახდინა აზიის ხალხების, განსაკუთრებით ბუდისტური რელიგიის ქვეყნების თხრობითი ლიტერატურის განვითარებაზე.

ლიტერატურა
----------

* *ნახუცრიშვილი გრ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 542.
მდებარეობა
**კორომანდელი** (ინგლ. Coromandel Peninsula) — ნახევარკუნძული ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულზე. მიეკუთვნება უაიკატოს რეგიონს. იშლება პლენტის უბიდან ჩრდილოეთით, 85 კილომეტრზე. წარმოადგენს ბუნებრივ ბარიერს, რომელიც ჰაურაკის ყურეს წყნარი ოკეანისგან იცავს. ყველაზე ფართო ადგილას სიგანე 40 კმ-ს აღწევს. თითქმის მთლიანი მოსახლეობა თავს იყრის ჰაურაკის ყურისა და პლენტის უბის ვიწრო სანაპირო ზოლში. ქვეყნის უდიდესი ქალაქი — ოკლენდი ჰაურაკის ყურის სანაპიროდან 55 კმ-ით დასავლეთითაა გაშენებული. კარგ ამინდში, ქალაქიდან კარგად მოსჩანს ნახევარკუნძული. 

ნახევარკუნძულის რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია, დაფარულია საშუალო წვიმის ტყეებით. კვეთს კორომანდელის ქედი, რომელიც ზღვის დონიდან 900 მეტრს აღწევს. 

მიუხედავად იმისა, რომ ნახევარკუნძულზე მდებარეობს დიდი ქალაქები, მაგალითად ოკლენდი და ტაურანგა, ბუნების უდიდესი ნაწილი შედარებით იზოლირებულია, შიდან ნაწილი და ჩრდილოეთი კიდე კი განუვითარებელი და თითქმის დაუსახლებელია. დიდ ნაწილზე შექმნილია სატყეო პარკები.


ოპიტოს უბე, კორომანდელის ნახევარკუნძული
ოპიტოს უბე, კორომანდელის ნახევარკუნძული

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კორომანდელის ნახევარკუნძული***

* Coromandel Information
* Coromandel Roadtrip Information
* Thames Information
* Coromandel Peninsula website
* Images from the Coromandel Peninsula
ჯატები დელის ტერიტორიაზე, 1868.
**ჯატები** — პენჯაბის დასავლეთ რაიონებში დასახლებულ ტომთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფი ახალი წელთაღრიცხვის დასაყისში. ლაპარაკობდნენ დასავლურ პენჯაბურ დიალექტზე. მოგვიანებით ჯატები ფართოდ გავრცელდნენ ჩრდილოეთ ინდოეთში, მათ შეადგინეს პენჯაბელების ეთნიკური საფუძველი და სიქების თემში შევიდნენ, ინდოეთში ჯატების მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაიქცა მსხვილ მიწათმფლობელ კასტად. შუა საუკუნეებში ჯატები შეადგენდნენ სრულუფლებიან მეთემეთა ფენას, ჰქონდათ სამხედრო ჩვევები და დელის სულთნებისა და მოგოლთა ფადიშაჰების ჯარებში იწვევდნენ დაქირავებულ მეომრებად. XVII საუკუნის დასასრულს ჯატებმა დაიწყეს ბრძოლა დიდი მოგოლების ბატონობის წინააღმდეგ. ჯატების თემის ზედა ფენა ისწრაფოდა მოგოლთა თავკაცების ადგილის დასაჭერად ჯატი გლეხების ფეოდალურ ექსპლუატაციაში. ცნობილია ჯატების სამი აჯანყება (1669, 1672, 1686-91 წწ). ჯატების ბრძოლა მოგოლთა წინააღმდეგ XVIII საუკუნემდე გაგრძელდა. XVIII საუკუნის შუა წლებში შეიქმნა ჯატების დამოუკიდებელი სამთავრო, რომელიც 1763 წელს დაიშალა.
თანამედროვე ჯატები ცხოვრობენ ინდოეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილსა და პაკისტანში. საერთო რაოდენობა—რამდენიმე მილიონი კაცი (ზუსტი ცნობები არ არის). ინდოეთში ჯატების უმრავლესობა ლაპარაკობს პენჯაბურ ენაზე და ჰინდუსტანის ჩრდილოეთ დიალექტებზე. აღიარებენ ინდუიზმსა და სიქიზმს. პაკისტანში ლაპარაკობენ პენჯაბურ ენაზე და თავის დიალექტებზე. ძირითადად აღიარებენ ისლამს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 542.
**ჭია-წურბელა** (ლათ. Oulema melanopus) — მწერი ფოთლიჭამიასებრთა ოჯახისა. მნიშვნელოვნადაა გავრცელებული აღმოსავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით დაბლობ ზონაში. დიდ ზიანს აყენებს გაზაფხულის ნარგავებს, ნაკლებად — საშემოდგომო ხორბალს, რომელიც მავნებლის აქტიური ფაზისათვის საკმაოდ მოძლიერებულია. ზიანი მოაქვს ხოჭოსა და მატლს. მატლი ფოთლის ზედა მხარეს იკვებება, რის შედეგადაც მასზე ჩნდება განიერი და ბაცი ფერის ზოლები, თვითონ ფოთოლი ყვითლდება და ხმება. ხოჭოები ფოთლებში ჭრიან ხვრელებს. ძირითადად აზიანებს შვრიას, ქერს და გაზაფხულის ხორბლის მაგარ ჯიშებს. მავნებელს ერთწლიანი გენერაცია აქვს.

ბრძოლის ღონისძიებები: თესლბრუნვა, მაგარი ხორბლის ნაცვლად რბილი ხორბლის თესვა, რომელიც შედარებით გამძლეა მავნებლების მიმართ.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 40.
2. 1 2  ხორბლის მავნებლები დაავადებები, სარეველები და მათ წინააღმდეგ ბრძოლა. სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. *centri.gov.ge* (2015).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-28. ციტირების თარიღი: 28 ივლისი, 2020.
3. 1 2  „ჩვენი სოფელი", ივლისი 2020, №5 (55), გვ. 14.
**კორონავირუსები** — მონათესავე ვირუსთა ჯგუფი, რომლებიც ცხოველებსა და ფრინველებში დაავადებებს იწვევენ. ადამიანებში კორონავირუსები იწვევენ სასუნთქი გზების ინფექციებს, რომელთაგან ზოგიერთი შეიძლება იყოს მსუბუქი, მაგალითად, ჩვეულებრივი გაციება, ზოგიერთი კი შეიძლება სასიკვდილოც აღმოჩნდეს — მაგალითად, SARS-ი, MERS-ი და COVID-19. სხვა სახეობებში სიმპტომები სხვადასხვაგვარია: ქათმებში კორონავირუსები იწვევენ ზედა სასუნთქი გზების დაავადებას, ძროხებსა და ღორებში კი დიარეას. ადამიანის კორონავირუსული ინფექციების ვაქცინები ან სამკურნალო ანტივირუსული პრეპარატები ჯერ არ არსებობს.

კორონავირუსები მიეკუთვნება Riboviria-ს სამეფოს Nidovirales-ის რიგის Coronaviridae-ს ოჯახის Orthocoronavirinae ქვეოჯახს. ისინი გარსიანი ვირუსებია დადებითი მნიშვნელობის ცალსპირალური რნმ გენომითა და სპირალური სიმეტრიის ნუკლეოკაპსიდით. კორონავირუსების გენომის ზომა დაახლოებით 27-34 კილოფუძეა და ამ მხრივ უდიდესია რნმ ვირუსებს შორის. სახელი კორონავირუსი მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან კორონა, რაც გვირგვინს ნიშნავს; ელექტრონულ მიკროსკოპში ვირიონების (ვირუსული ნაწილაკები) გარშემო ჩანს მათი ზედაპირიდან წვეტების სახით გამოშვერილი ცილები, რის გამოც ისინი მზის კორონას წააგვანან.

ეტიმოლოგია
----------

სახელი „კორონავირუსი" მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „კორონა", რაც „გვირგვინს" ნიშნავს. თავის მხრივ, სიტყვა ლათინურში ნასესხებია ბერძნულიდან, κορώνη, სადაც ის ასევე „გვირგვინს" ნიშნავს. ამ ვირუსებს ეს სახელი ხუან ალმეიდამ და დევიდ ტაირელმა უწოდეს, რომლებიც პირველები დააკვირდნენ კორონავირუსს და შეისწავლეს კიდეც. ბეჭდვით წყაროში, ვირუსთა ახალი ოჯახის აღსაწერად სახელი პირველად 1968 წელს გამოჩნდა ჟურნალ Nature-ში. სახელი აღნიშნავს ვირიონების (ვირუსების ინფექციური ფორმა) სახასიათო ვიზუალს ელექტრონულ მიკროსკოპში, ზედაპირიდან გამოშვერილ დიდ, ფოჩების მსგავს მახასიათებლებს, რომელთა გამოც ის მზის კორონას წააგავს. ეს მორფოლოგია წარმოქმნილია ვირუსის წვეტი პეპლომერების, ანუ მის ზედაპირზე არსებული ცილების მიერ.

აღმოჩენა
--------

კორონავირუსი პირველად 1930-იან წლებში აღმოაჩინეს, როდესაც დადგინდა, რომ შინაური ქათმების მწვავე რესპირატორული ინფექცია გამოწვეული იყო ინფექციური ბრონქიტის ვირუსით (IBV). 1931 წელს, ჩრდილოეთ დაკოტაში, არტურ შალკმა და მაკ ჰაუნმა პირველად აღწერეს ქათმების რესპირატორული ინფექცია. ახლად გამოჩეკილი წიწილების ინფექცია ხასიათდებოდა მძიმედ სუნთქვითა და მოშვებულობით. წიწილების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 40-90 პროცენტი იყო. ექვსი წლის შემდეგ, ფრედ ბოდეტმა და შარლ ჰუდსონმა წარმატებით მოახდინეს დაავადების გამომწვევი ინფექციური ვირუსის იზოლირება და კულტივირება. 1940-იან წლებში, მოხდა ცხოველების კიდევ ორი კორონავირუსის იზოლირება — თაგვების ჰეპატიტის ვირუსი (MHV) და გადამდები გასტროენტერიტის ვირუსი (TGEV). იმ დროს მეცნიერებმა არ იცოდნენ, რომ ეს სამი ვირუსი ერთმანეთის მონათესავე იყო.

ადამიანის კორონავირუსები 1960-იან წლებში აღმოაჩინეს. მათი იზოლირება ორი სხვადასხვა მეთოდით შეძლეს გაერთიანებულ სამეფოსა და აშშ-ში.
ლუკა ისარლოვი
**ლუკა სტეფანეს ძე ისარლიშვილი (ისარლოვი)** (დ. 23 ნოემბერი, 1814 — გ. 11 სექტემბერი, 1893, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი, რუსეთის იმპერიის სა­ხელმ­წიფო მოხელე (ცენზორი).

მესხეთიდან გადმოსახლებულ წარჩინებულ ქართველ კათოლიკეთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. დაამთავრა თბილისის გიმ­ნაზია (1833), სადაც ნიკოლოზ ბარათაშვილთან ერთად სწავლობდა და პოეტის შესახებ საინტერესო მოგონება დატოვა. სხვა­და­სხვა პერიოდში მსახურობდა თბილისის, ქუთაისის, გორის, ახალ­ციხის ადმინისტრაციულ, სასწავლო და სასამართლო დაწესებულებებში. იყო ცარიზმის ოფიციალური პოლიტიკის ერთგული დამცველი და გამტარებელი, რაც განსაკუთრებით გამოიკვეთა 1881-1888 წლებში, როცა ისარლოვი „კავკასიის საცენზურო კომიტეტში" სახურობდა უმცროს ცენზორად და მდივნად. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას ის ქართულ ჟურნალ-გაზეთებს უკრძალავდა ნებისმიერი ისეთი მასალის გამოქვეყნებას, რომელიც არ ეთანხმებოდა გაბატონებულ სახელმწიფო იდეოლოგიას. თანამედროვენი მას მიაწერენ გაზეთ „დროების" დახურვის ინიციატივას.

ისარლოვი თანამშრომლობდა ქართულ- („ცისკარი") და რუსულენოვან („კავკაზ", „ტიფლისსკი ვესტნიკ", ­„ტიფლის­სკი ლისტოკ", „გოლოს" და სხვ.) პრესასთან, აქვეყნებდა ორიგინალურ და ნათარგმნ ლექსებს, ქართველოლოგიურ სამეცნიერო და სამეცნიერო-პო­პულარული ხასიათის თხზუ­ლებებს, მემუარებს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ლექსნი, თქმულნი ლუკა სტეფანეს ძე ისარლოვისა, ზ. ჭიჭინაძი გამოც. ტფ. 1895;
* კათოლიკენი სა­ქართვე­ლო­ში, ტფ. 1898;
* მოკლე კანონნი ქართულის პოეტიკისა ანუ ლექსთა თხზუ­ლებისანი, წგ.: ქართული პოეტიკის ქრესტომათია (XVIII–XIX სს.), თბ. 1954;
* Письма о Грузии, Тфл. 1899.

ლიტერატურა
----------

* ბექირი­შვილი ი. ნარკვევები აჭა­რის წარსულიდან, ბათ. 1982;
* მანსვეტა­შვი­ლი ი. მოგონებები, თბ. 1985;
* ხელთუბნელი მ. სალიტე­რატურო-საზოგადოებრივი წარსულიდან, თბ. 1938;

* *ჯოლოგუა თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 359.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლუკა ისარლიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლიკუალის დეპარტამენტი** (ფრანგ. Likouala) — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი იმპფონდო.

გეოგრაფია
---------

ლიკუალის დეპარტამენტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, დასავლეთიდან სანგის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან კიუვეტის დეპარტამენტს და აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

ლიკუალის დეპარტამენტი დაფარულია ხშირი, მეტწილად დაჭაობებული ტყეებით და თევზეულით საკმაოდ მდიდარი ტბებით. მიწა ზოგიერთ ადგილას თიხოვანია, ხოლო ზოგან ქვიშოვანი. ჩრდილოეთით მდებარეობს პატარა მთიანი მასივი და 5 კმ დიამეტრის მქონე მრგვალი ფორმის წყალმეჩხერი ტელეს ტბა.

### კლიმატი

ლიკუალის დეპარტამენტს აქვს ტროპიკული კლიმატური სარტყელი. მშრალი სეზონი გრძელდება მარტიდან ივლისის ჩათვლით, ხოლო შემდეგ, წლის ბოლომდე დომინირებს წვიმების სეზონი. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს + 24,5 °C-ს.

### მდინარეები

ლიკუალის დეპარტამენტს აქვს მთავარი ჰიდრავლიკური ქსელი. ძირითადი მდინარეებია უბანგი, ლიბენგა და მოტაბა.

დემოგრაფია
----------

პიგმეები ითვლებიან ამ ადგილების პირველ მოსახლეებად. დღეისათვის აქ ცხოვრობს რუანდიდან, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკიდან და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან დევნილი დიდი რაოდენობით მოსახლეობა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ლიკუალის დეპარტამენტი დაყოფილია 7 ოლქად:

* იმპფონდო (47 951 ადამიანი)
* დონგუ (19 365 ადამიანი)
* ეპენა (17 499 ადამიანი)
* ენიელე (21 193 ადამიანი)
* ბეტუ (29 736 ადამიანი)
* ლირანგა (11 287 ადამიანი)
* ბუანელა (7084 ადამიანი)

ეკონომიკა
---------

ლიკუალის დეპარტამენტში არსებობს რამდენიმე კომპანია, რომლებიც ხე-ტყის გადამუშავებას აწარმოებენ. დღეისათვის ლიკუალის დეპარტამენტს ქვეყანაში პირველი ადგილი უკავია ხე-ტყის წარმოებაში.

თევზაობა ამ მდინარეებში მიმდინარეობს კუსტარული საშუალებებით. გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მონაცემებით, თევზჭერის პოტენციალი შეფასებულია, როგორც 100 000 ტონა წელიწადში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *O'Hanlon, R.*, No Mercy: a journey to the heart of the Congo.
* 
* Annuaire statistique du Congo 2004 დაარქივებული 2009-11-13 საიტზე Wayback Machine.
* A French site about the region

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Google თარგმანი
2. ↑  კონგოს რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფა. GeoHive.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-28. ციტირების თარიღი: 2011-04-17.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
|  | 
ბრაზავილი **·** ბუენზა **·** დასავლეთ კიუვეტი **·** კიუვეტი **·** კუილუ **·** ლეკუმუ **·** ლიკუალა **·** ნიარი **·** პლატო **·** პოოლი **·** პუენტ-ნუარი **·** სანგა |

 |
ლიკურგე
**ლიკურგე** (ძვ. ბერძნ. Λυκοῦργος) — ლეგენდარული სპარტელი კანონმდებელი (ძვ. წ. IX-VIII სს). პლუტარქეს ცნობით, ლიკურგე იყო მცირეწლოვანი მეფის ბიძა და აღმრზდელი. ბერძნული ტრადიცია მას მიაწერს სპარტის საზოგადო და სახელმწიფო წყობილების თითქმის ყველა ინსტიტუტის შექმნას, რაც სინამდვილეში ხანგრძლივი ისტორიული პროცესის შედეგი იყო. ლიკურგეს მიეწერება მიწების დანაწილება, უხუცესთა საბჭოს (გერუსია) შექმნა, სახალხო კრების აპელის დაწესება, ახალგაზრდობის მკაცრი აღრზდის მეთოდების შემუშავება და სხვა. სპარტაში არსებობდა ლიკურგეს, როგორც სინათლის ღვთაების განსაკუთრებული კულტი. ცხოვრების მკაცრი წესები, სიმდიდრისა და ფუფუნების საგნების უარყოფა, სპარტიატების თანასწორობის პრინციპი, საზოგადოებირივი ტრაპეზიების სავალდებულო ხასიათი (სისიტიები), ხელოვანთა გაძევება სპარტიდან და სხვა მრავალი მკაცრი მოთხოვნა მიეწერება ლიკურგეს სახელს. ამ წესების დაცვა სპარტიატებს მიაჩნდათ თავიანთი ძლიერების საფუძვლად.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლიკურგე***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 238.
* *წერეთელი ა.*, ძველი საბერძნეთი, ტ. I, თბილისი: „განათლება", 1966.
წმინდა გიორგის ეკლესია ლიკაბეტოსის მთაზე
**ლიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესია** (ბერძ. Άγιος Γεώργιος) — შუა საუკუნეების ეკლესია ატიკაში. ის ეკუთვნის ათენის მეტროპოლიტენს. მდებარეობს ლიკაბეტოსის მთის ზედა ნაწილში. ტურისტების ილუსტრაციების (მაგალითად, 1672 წლის ლაბორადე) მიხედვით დგინდება, რომ მიმდებარე ტერიტორიაზე იდგა ტაძარი. გარდა ამისა, ნაპოვნი იქნა ორი წარწერა, რომელთა მეშვეობით დგინდება მეტად საინეტერსო ფაქტი: თავდაპირველად ამ ტერიტორიაზე მდებარეობდა „ანასტასიუს ჩერკეოსისა და ორანდას სასაფლაოები". როდესაც პირველი ტაძარი განადგურდა, იმავე საფუძველზე აიგო ახალი, ერთ კვარცხლბეგზე მდგომი სამეფო ტაძარი, რომელსაც წმინდა გიორგის ეკლესია ეწოდა. იატაკზე არის წარწერა, რომელიც გადმოგვცემს, რომ წმინდა გიორგის ეკლესია ათენის მეტროპოლიტენის მიერ აიგო 1782-1785 წლებში. მოგვიანებით ტაძარი ორ სამლოცველოდ, წინასწარმეტყველ ელიას და წმინდა კონსტანტინეს სახელობის, დაიყო.

ლუკაბიტოსის მთა წმინდა გიორგის ტაძრის სახელითაა ცნობილი. ტურისტებისთვის მეტად პოპულარული ადგილია, რადგან ტაძარი მთის ყველაზე მაღალ წერტილში მდებარეობს.

გალერეა
-------

* ლიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესიის სამრეკლო
* წმინდა გიორგის ხატი
* ეკლესიის შიდა ინტერიერი
* ფრესკები

ლიტერატურა
----------

* Laborde, Athenes aux VX, VXI et XVII s. Paris 1845 τόμος 1 σελ. 78 και τομ 2 σελ. 23
* Λαμπάκης, Δελτ. Χριστ. Αρχαιολογικής Εταιρείας Β' 89-91
* Αναστάσιος Ορλάνδος (1933). *Μεσαιωνικά μνημεία της πεδιάδος των Αθηνών και των κλιτυών Υμηττού – Πεντελικού, Πάρνηθος και Αιγάλεω, Τεύχος Γ'*. Αθήναι:  Τύποις «ΕΣΤΙΑ». ციტირების თარიღი: 12 Δεκεμβρίου 2010.
**კიოტოს ეროვნული მუზეუმი** — ხელოვნების მუზეუმი იაპონიაში. მდებარეობს კიოტოს ჰიგაშიამას პალატაში, მუზეუმი აქცენტს აკეთებს იაპონიის და აზიის თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშებზე.

ისტორია
-------

მუზეუმი გაიხსნა 1897 წელს, მან ორჯერ განიცადა სახელის ცვლილება. 1900 წელს ეწოდა კიოტოს საიმპერატორო საოჯახო მუზეუმი, ხოლო 1924 წელს - კიოტოს საიმპერატორო საჩუქრების მუზეუმი. ახლანდელი სახელი კი კიოტოს ეროვნული მუზეუმი, ეწოდა 1952 წელს. მუზეუმი ყურადღებას ამახვილებს თანამედროვე იაპონურ და აზიურ ხელოვნებაზე.

მუზეუმი შედგება რამდენიმე შენობისგან, რომელთაგან ყველაზე გამორჩეულია სპეციალური მთავარი საგამოფენო დარბაზი, იგი აგებულია კატაიამა ტუკუმას მიერ 1895 წელს. 1966 წელს კიოტოს მუზეუმის ახალი საგამოფენო დარბაზი გაიხსნა, რომლის არქიტექტორი კიიჩი მორიტა იყო. 2014 წელს ახალი დარბაზის კოლექციები განახლდა. მას შემდეგ, რაც გალერეაში მუდმივი ექსპონატები განთავსდა, მთავარი საგამოფენო დარბაზი გამოიყენება სპეციალური გამოფენებისათვის. მუზეუმი თავდაპირველად აშენდატაძრებისა და სალოცავების კერძო საკუთრებაში არსებული ხელოვნების საგანძურის განთავსებისა და გამოფენისათვის.

მუზეუმის კოლექციები
-------------------

კიოტოს ეროვნული მუზეუმის მთელი კოლექცია რამდენიმე შენობაშია დაცული. მუზეუმში განთავსებულია ჰეიანის პერიოდის არტეფაქტების უდიდესი კოლექცია. მუზეუმი ასევე ცნობილია თავისი იშვიათი და ძველი ჩინური და იაპონური სუტრაების კოლექციებით. მასში წარმოდგენილია ტრადიციული იაპონური და აზიური ხელოვნების ექსპონატები. საერთო კოლექცია შედგება 12 000-ზე მეტი ნივთისგან. მუზეუმს მრავალი ნივთი გადაეცა უძველესი იაპონური ტაძრებისგან და იმპერატორთა სასახლეებისგან. ორიგინალური ანტიკვარიის გარდა მუზეუმი ფლობს ფოტოსურათების კოლექციას, რომელზეც გამოსახულია იაპონური კულტურისა და ხელოვნების სხვადასხვა შედევრები.

მუზეუმი დაყოფილია სამ ნაწილად: 

1. სახვითი ხელოვნება, რომელიც წარმოდგენილია ფერწერული ტილოებით, ქანდაკებებითა და კალიგრაფიით.
2. მექანიკური მუშაობის ობიექტები, რომლებიც მოიცავს რკინას, ქსოვილის ნაწარმს, კერამიკას.
3. არქეოლოგია, მათ შორის არქეოლოგიური და ისტორიული ინტერესის ობიექტები.

საერთო ჯამში მუზეუმში განთავსებულია 12 000-ზე მეტი ნამუშევარი, რომელთაგან დაახლოებით 6 000 მუზეუმშია გამოფენილი. მხოლოდ სახვითი ხელოვნების კოლექციებში არის 230-ზე მეტი ნიმუში, რომლებიც აღიარებულია როგორც ეროვნული საგანძური, ან მნიშვნელოვანი კულტურული საკუთრება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Kyoto National Museum Official Website
* The Collections - Masterworks დაარქივებული 2018-08-30 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Museums" in *Japan Encyclopedia*, pp. 671-673.
2. ↑  Mission and History of KNM. Kyoto National Museum.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 ნოემბერი 2017. ციტირების თარიღი: 12 November 2017
3. ↑  IAI National Museum. (2005). Institutional overview, p. 15.დაარქივებული 2009-08-16 საიტზე Wayback Machine.
**ჰარი ედუარდოვიჩ აიზმანი** (რუს. Гарри Эдуардович Айзман; ინგლ. Harry Eisman; დ. 1913 - გ. 1979) — ამერიკელი პიონერი, აღზრდილი საბჭოთა კავშირში, აღმოსავლეთის ფრონტის მონაწილე და ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1913 წელს რუსეთის იმპერიაში და შემდეგ გადაიყვანეს საცხოვრებლად აშშ-ში.

სწავლობდა ნიუ-იორკის 61-ე გიმნაზიაში. აშშ-ში შეიქმნა საბჭოთა კავშირის მოდელის პიონერული ორგანიზაცია. 1930 წლის 6 მარტს, მიიღო 6 წლიანი პატიმრობა არასრულწლოვან დამნაშავეთათვის, უმუშევრობის წინააღმდეგ დემონსტრაციაში მონაწილეობის გამო. თუმცა,ციხის ნაცვლად, იგი გადაასახლეს საბჭოთა კავშირში (დაბადების ადგილი), რადგან ამ დროს ის არ იყო აშშ-ის მოქალაქე. სსრკ-მ იგი მიიღო დადებითად, მონაწილეობა მიიღო მთელი რიგი ღონისძიებებში, აგრეთვე კომკავშირის და პიონერების წევრი გახდა. 1933 წელს გამომცემლობა "ახალგაზრდა გვარდიამ" გამოსცა მისი წიგნი "Хаусорн", საშუალო ასაკის ბავშვებისთვის. წიგნის სტილმა საბჭოთა კრიტიკის უარყოფითი შეფასება მიიღო. იგი გახდა ჟურნალისტი და მუშაობდა კომინტერნის აპარატში და ანტიფაშისტურ კომიტეტში.

მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში, სადაც მონაწილეობა მიიღო 1942 წლიდან დონზე, მუშაობდა სამხედრო კორესპონდენტად. მიიღო სამხედრო ჯილდოები. 1943 წლის ივნისში, იგი გახდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი.

მარი ლედერი თავის წიგნში *«My Life in Stalinist Russia: An American Woman Looks Back»* ამტკიცებს, რომ 1950-იან წლებში აიზმანი გადაასახლეს ციმბირში, ანა ლუიზა სტრონგთან ურთიერთობის შედეგად.

ომის შემდეგ იგი მუშაობდა საბჭოთა-ამერიკულ მეგობრობის კომიტეტში, მოგზაურობდა პიონერ-ბანაკებში, სადაც ყვებოდა თავის წარსულს. 1972 წელს, სსრკ-ში გამოიცა ჰარი აიზმანის მეორე წიგნი "წითელი ჰალსტუხები დოლარის ქვეყანაში" (მოსკოვი, "ახალგაზრდა გვარდია"). 1974 წელს, აიზმანის ნიუ-იორკს ეწვია, სადაც იგი შეხვდა თავის ნათესავებს, ასევე ეწვია თავის ძველ სკოლას და ბავშვობის სხვა ადგილებს.

გარდაიცვალა 1979 წლის 6 მაისს მოსკოვში.

სქოლიო
------

1. ↑  Почему плакал Макс Гельц
2. ↑  The Fight for Harry Eisman(ინგლისური)
3. ↑  United States. Congress. House. Special Committee on Communist Activities in the United States(ინგლისური)
4. ↑  «Звезда» год=1933 номер=7
5. ↑  «Урал» вспоминает Гарри Айзмана
6. ↑  Политиздат|год=1988|страницы=281—289|страниц=430
7. ↑  Mary M. Leder, Laurie Bernstein - My Life in Stalinist Russia(ინგლისური)
8. ↑  RED KERCHIEFS IN THE COUNTRY OF THE DOLLAR (ინგლისური)
9. ↑  Impressions of the USSR(ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლაპლანდია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

რაპადელტა, სარეკის ეროვნული პარკი**ლაპლანდია** (საამთა ენაზე Sápmi, Sámeednam, ფინურად Lappi, შვედურად Lappland და ნორვეგიულად Lapland) — ტრადიციულად საამებით (ლოპარებით, ლაპლანდებით) დასახლებული კულტურული რეგიონის დასახელება. მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში (ფენოსკანდინავიის ჩრდილოეთი). ლაპლანდია ერთიანი სახელმწიფო არასდროს ყოფილა; დღესდღეობით ის დანაწილეობული აქვს ოთხ სახელმწიფოს, ესენია: ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი და რუსეთი. 

სარეკის ეროვნული პარკი

გეოგრაფიული მონაცემები
----------------------

შვედეთის ლაპლანდია უამრავი მდინარის ველებით და ხეობებით დასერილ მთისწინეთს წარმოადგენს. მისი ჩრდილო და დასავლეთი ნაწილი კელენის მაღლობების წანაზარდებით არის დაკავებული. ამ მთიანეთს ტბებითა და ჭაობებით მდიდარი ტერასა მოსდევს, მის იქით კი ტყეებითა და საძოვრებით მდიდარი საზღვაო ზოლია. ეს მხარე შედარებით განვითარებული მოსახლეობით არის დასახლებული, მთებში კი მომთაბარე საამები სახლობენ.

ლაპლანდიის ტერიტორიაზე ისეთი დიდი მდინარეები მიედინება, როგორიცაა: ტურნეო, მუონიო, კემიიოკი, ოულუიოკი, კალიქსი, ლულე, პიტე, ტულომა, ივალოიოკი.

რეგიონის ტერიტორიაზე ტუნდრა და მუდმივი ყინულიც ხშირი სანახავია. საამების ეროვნული პარკი - ევროპაში უმსხვილეს ეროვნულ პარკად არის მიჩნეული.

პეიზაჟი ქალაქ იოკმოკთან, შვედეთი

ისტორიული მონაცემები
--------------------

  

ლაპლანდიაში ნადირობისა და თევზჭერის ნეოლითის დროინდელი კვალია აღმოჩენილი. ჩვენს წელთ აღრიცხვამდე, დაახლოებით, 100 წელს, ლაპლანდია საამებით დასახლდა, რომლებიც XVII საუკუნეში შვედებმა შეავიწროვეს, ჩრდილოეთისკენ განდევნეს და დახარკეს. ლაპლანდიის სამხრეთი ნაწილი 1809 წლამდე შვედეთს ეკუთვნოდა. მომდევნო პერიოდებში კი თანამედროვე ფინეთის ტერიტორია და მასთან ერთად ლაპლანდიაც რუსეთის იმპერიის საზღვრებში მოექცა. შესაბამისად, 1809 წლიდან სამხრეთი ლაპლანდია გაიყო დასავლეთ (შვედურ) და აღმოსავლეთ (ფინურ) ნაწილებად. 1917 წელს ფინეთმა ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ დამოუკიდებლობა აღიდგინა, თუმცაღა, მოკლე ხანში თავისი ჩრდილო-აღმოსავლეთი ტერიტორიები (კარელია, კოლის ნახევარკუნძული) დაკარგა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ლაპლანდიის მოსახლეობა მსოფლიოს თეთრკანიან მოსახლეობას შორის, ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე ჩამორჩენილი წესით ცხოვრობს.

* ნორვეგიის ლაპლანდიის გერბინორვეგიის ლაპლანდიის გერბი
* შვედეთის ლაპლანდიის გერბიშვედეთის ლაპლანდიის გერბი
* ფინეთის ლაპლანდიის გერბიფინეთის ლაპლანდიის გერბი

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ოთხ ქვეყანაში მდებარე ლაპლანდია შემდეგ ადმინისტრაციულ ერთეულებად იყოფა:

* Sami Domicile Area — გუბერნია(ლიანი) ლაპლანდია ფინეთში
* ფინმარკი— გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
* ნურლანი — გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
* ნურ-ტრენდელაგი — გუბერნია (ფიულკე) ნორვეგია
* ტრომსი— გუბრნია (ფიულკე) ნორვეგია
* მურმანსკის ოლქი — რუსეთის მხარე
* ლენ ემტლანდი — გუბერნია (ლენი) შვედეთი
* ლენ ნორბოტენი— გუბერნია (ლენი) შვედეთი
* ლენ ვესტერბოტენი — გუბერნია (ლენი) შვედეთი

უმსხვილესი ქალაქები: კირუნა, როვანიემი, იოკმოკი, არვიდსიაური, ტორნიო, ინარი, კოლის ნახევარკუნძულზე ქალაქი მურმანსკი, რომელიც რეგიონის უდიდესი ქალაქია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 1.^ ;

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლაპლანდია***
**ლაკონია** (ბერძ. Λακωνία) — ნომი საბერძნეთში, პელოპონესის პერიფერიაში. ლაკონიაში მდებარეობს ორი დიდი მთაგრეხილი: ტაიგეტოსი, პელოპონესში ყველაზე მაღალი მწვერვალით (2407 მ), და პარნონი. მათ შორის მიედინება ლაკონიაში მთავარი მდინარე — ევროტასი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება არკადიას ნომს, დასავლეთით — მისენიას ნომს. ლაკონიას ნომში შედის კუნძული ელაფონისი.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სპარტა.

* მოსახლეობა — 100,871 ადამიანი.
* ფართობი — 3,636 კმ².

ისტორია
-------

**ლაკონია** — ძველი საბერძნეთის ისტორიული მხარე.

ძველ დროში აქ სახლობდნენ ლელეგები ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა ხანამდე. შემდეგ ძირძველი მოსახლეობა გააძევეს დორიელებმა ძვ. წ. II ათასწლეულში, რომლებმაც დააარსეს ქალაქ-სახელმწიფო სპარტა. ლაკონიის მცხოვრებლებს (სპარტელებს) მიაწერენ აზრის სათქმელის გამოხატვას მოკლედ, სხარტად, ზუსტად და მკაფიოდ — ლაკონიზმს.

ძვ. წ. I საუკუნეში ლაკონიის ტერიტორია შევიდა რომის იმპერიის შემადგენლობაში.

მუნიციპალიტეტები
----------------

პერიფერიული ერთეული ლაკონია იყოფა 5 მუნიციპალიტეტად.


|  |
| --- |
| აღმოსავლეთი მანი (1) |
| ელაფონისოსი (2) |
| ევროტასი (მუნიციპალიტეტი) (3) |
| მონემვასია (4) |
| სპარტა (5) |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის ნომები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* GTP — Lagkadia
* GTP — მუნიციპალიტეტი
* Velanidia, Βελανίδια Βοιών Λακων დაარქივებული 2010-02-01 საიტზე Wayback Machine.
წარწერა *kunungi* ჰოვგორდენის რუნიკული ქვაზე
**კონუნგი** — ძველსკანდინავიური ტერმინი, რომელიც პრაგერმანული kuning-az-დან (თემის თავი) წარმოსდგება, (ამავე წარმომავლობისაა სლავური სიტყვა „князь" (თავადი), რაც, თავის მხრივ, ნასესხობაა გერმანულიდან). ჩვეულებრივ, მონარქ-კონუნგს ეკუთვნოდა ერთი ან რამდენიმე ხომალდი, მეომრების რაზმი და მიწის მოზრდილი ნაკვეთი. ზოგიერთ შემთხვევაში, კონუნგს მიწა არ გააჩნდა, ამიტომაც, ხომალდზე ცხოვრობდა და მოგზაურ ცხოვრებას ეწეოდა. ასეთ კონუნგებს სეკონუნგს (ზღვის კონუნგს) უწოდებდნენ. როდესაც საქმე შუასაუკუნეების სკანდინავიას ეხება, ტერმინი კონუნგი, როგორც წესი, ქართულად „მეფედ" ითარგმნება. მაგალითად შვედეთის მეფე მაგნუს ლადულოსი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 650.
* William A. Chaney, *The Cult of Kingship in Anglo-Saxon England: The Transition from Paganism to Christianity*, University of California Press (1970).
* Joseph H. Lynch, *Christianizing Kinship: Ritual Sponsorship in Anglo-Saxon England*, Cornell University Press (1998), ISBN 0-8014-3527-7.
* Painter, Sidney. *A History of the Middle Ages 284−1500*. New York, 1953.
კარდენასის ყურე — კუბაკარდენასის ყურეკარდენასის ყურის ადგილმდებარეობა (კუბა).
**კარდენასის ყურე** (ესპ. Bahía de Cárdenas) — ყურე ატლანტის ოკეანეში, კუბის ჩრდილოეთ ნაწილში. 
ფართობი 250 კმ². ახასიათებს მცირე სიღრმეები. ვრცელდება კუბის სანაპიროს გასწვრივ, ნიკოლასის სრუტის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო ჩრდილოეთიდან ჩაკეტილია იკასოსის ნახევარკუნძულით. ყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის მარჯნის რიფები და არქიპელაგი საბანა. სამხრეთ-აღმოსავლეთით ყურეს ესაზღვრება წყალ-ჭაობიანი ტერიტორიები. მთავარი ქალაქია კარდენასი, რომელიც საპორტო მნიშვნელობისაა. ხელოვნური სანავიგაციო არხი კარდენასის ყურეს აკავშირებს ფლორიდის სრუტესთან. განვითარებულია კიბოსნაირების ჭერა. სამხრეთ სანაპიროსთან მოიპოვება ნავთობი.

1898 წლის 11 მაისს ყურე იყო კარდენასის ბრძოლის ადგილი.

სქოლიო
------

1. ↑  Encarta (Spanish). Bahía de Cárdenas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-10-31. ციტირების თარიღი: 2007-10-14. (ესპანური)
2. ↑  Gulf base. Bay of Cardenas.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-01-30. ციტირების თარიღი: 2007-10-14.
3. ↑  Albert A. Nofi (1996). *The Spanish-American War, 1898*.  Combined Books. ISBN 0938289578.
**ლაკიერების მეორე სახლი** (რუს. Второй дом Лакиеров) — ორსართულიანი სახლი, არქიტექტურული ძეგლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია XIX საუკუნის პირველი ნახევარში კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 44.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის დასაწყისში და შუა წლებში სახლები, რომელიც აგებულია იყო აგურით და მდებარეობდა ბერძნების ქუჩა 42-ში და 44-ში, იყო ივან ვარვაცის კუთვნილება. შემდეგ ეკუთვნოდათ მის მემკვიდრეებს. 1906-1910 წლებში სახლი № 44 ეკუთვნოდა ალექსანდრა პოპუდოვაიას და ელენა ლაკიერს. 

ლაკიერების სახლი დაკავშირებულია რამდენიმე ცნობილი ტაგანროგელის ისტორიასთან. 

1836 წელს იგი დაოჯახდა ტიტულარული მრჩევლის დიმიტრი ალფერაკის შვილზე სოფიაზე. ვარვაცების ოჯახს შეეძინათ ორი გოგო: ალექსანდრა და ელენა. ალექსანდრა ცოლად გაჰყვა საბერძნეთის მეფის მოხელეს პუპუდოვს, ხოლო ელენა გახდა ალექსანდრე ლაკიერის ცოლი - „რუსული ჰერალდიკის" ავტორი. ეს წიგნი გამოვიდა 1854 წელს და მისმა ავტორმა ამ შრომისათვის მიიღო დემიდოვის პრემია. 

ალექსანდრე ლაკიერი გარდაიცვალა 1870 წელს, ხოლო მისი მეუღლე, ელენა 1915 წელს. მათ ქორწინების პერიოდი შეეძინათ ხუთი შვილი: მარკი, ივანე, სოფია, ალექსანდრა და ელენა (სხვა ვერსიით - მარია).

საბჭოტა პერიოდში სახლში განთავსებული იყო საბავშვო ბაღი „Тополек". ამჟამად შენობა უკავია პროკურატურას.

აღწერა
------

ლაკიერების მეორე სახლი უფრო მოკრძალებულადაა გაფორმებული ვიდრე 42 ნომერში მდებარე მათი სახლი. სახლის არქიტექტურული კომპოზიცია სიმეტრიულია. აქვს ოთხფერდა სახურავი.

როსტოვის ოლქის საბჭოს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილებით სახლი განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურრული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას.

სქოლიო
------

1. ↑   Энциклопедия Таганрога
2. 1 2  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
3. 1 2 3  Дома Лакиеров
**კიზინი** - "მყრალი", მიწისძვრისა და სიკვდილის ღმერთი, მმართველი მიწისქვეშა, მიცვალებულთა სამეფოსი. ცხოვრობდა მაიას ჯოჯოხეთში - მითნალი-ში. (კიზინი შეიძლება ყოფილიყო ერთ-ერთი განსახიერება სიკვდილის ღმერთის - აჰ პუჩი-ისა). მაიას მითის თანახმად, "მის სამფლობელოში არ ხვდებიან ბრძოლაში დაღუპული მეომრები და მშობიარობასგადაყოლილი ქალები". კიზინი გამოისახებოდა, როგორც მოცეკვავე ჩონჩხი სიგარით ხელში. სიკვდილის ღმერთი, ომის ღვთაება - ნაკონი-თან ერთად ხშირად გამოისახებოდა მსხვერპლშეწირვის სცენებში, ასევე არსებობს ჩანახატი, სადაც ჩანს, თუ როგორ თხრის და ანადგურებს კიზინი, წვიმის ღმერთის - ჩაქი-ის მიერ დარგულ ხე-მცენარეულობას. ცნობილია კიზინი-ის ე.წ. "სიკვდილის ყელსაკიდი", რომელზეც გამოსახულია ნერვულ სისხლძარღვებზე ჩამოკიდებული ადამიანის თვალი. ესპანელთა მიერ მაიას სამეფოს დაპყრობის შემდგომ კიზინი გაიგივდა ეშმაკთან.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას მითოლოგია |
| --- |
|  |
| 
* აჰ პუჩი
* ბაკაბები
* გუკუმაცი
* ეკ ჩუა
* ეკაჰაო
* იტცამნა
* იქსბალანქი
* იშჩელი
* კიზინი
* კინიჩ აჰაუ
* კუკულკანი
* ჩააქი
* ციტ ბოლონ ტუმი
* ჰუნ ჰუნაჰპუ
* ჰურაკანი
 |

 |
**ჰრაჩია მელიქიანი** (სომხ. Հրաչյա Մելիքյան; დ. 8 მაისი, 1947, ერევანი, სომხეთი — გ. 6 მარტი, 2006, იქვე) — სომეხი მუსიკისა და ფილმების კომპოზიტორი. ჰრაჩია მილიქიანმა ერთმანეთში შეაზავა მსოფლიო მუსიკის განვითარება და ეროვნული მუსიკალური თავისებურებები, და ამით ჩამოაყალიდა საკუთარი დამახასიათებელი და გამორჩეული მუსიკალური სტილი. მისი კომპოზიციების უმეტესი ნაწილი არის ინსტრუმენტული. მელიქიანმა ასევე შეასრულა მრავალრიცხოვანი საგუნდო კომპოზიციები, რომანები, სხვადასხვა ინსტრუმენტების ნაწვეტები; აგრეთვე ასრულებდა მუსიკებს ფილმებისთვის. 1972 წლიდან იყო კომპოზიტორთა და მუსიკისმცოდნეთა კავშირის წევრი, ხოლო 1992 წლიდან სიკვილამდე (2006 წლაის მარტამდე) იყო სომხეთის კომპოზიტორთა და მუსიკისმცოდნეთა კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ჰრაჩია მელიკიანი დაიბადა 1947 წლის 8 მაისს, ერევანში, სომხეთში, ადვოკატს და ბუღალტერის ოჯახში. ჰრაჩია, მისი ძმა და დები სკოლაში სწავლის პერიოდში ბრწყინავდნენ. როდესაც მისი და-ძმები ინჟინერიისა და ფიზიკისკენ მიისწრაფვოდნენ, ჰრაჩიას ოცნება მუსიკის სწავლა იყო. დაწყებითი სკოლაში სწავლის ადრეულ პერიოდში, მან გიტარა იყიდა იმ ჯიბის ფულით, რომელსაც ჯიბის ფულიდან აგროვებდა; ამ დროს დაიწყო მან დაკვრაც. ცოტა ხნის შემდეგ, მან ასევე დაიწყო აკორდეონზე დაკვრაც (თვითონ ისწავლა). ბოლო წლებში საშუალო სკოლაში აქტიურად იყო ჩართული სკოლის მუსიკალურ ჯგუფში, ასრულებდა დირიჟორის როლს და უკრავდა აკორდეონაზე. 1962 წელს, მისმა გადაწყვეტილებამ იგი მუსიკალურ სკოლაში, 15 წლის ასაკში, მიიყვანა - ამ ასაკში მუსიკალურ სკოლაში მიღება უჩვეულო იყო - აქ მან დაიწყო კლარნეტზე დაკვრაი (ლავჩიანების კლასი). ტრადიციული 5 წლის მაგივრად, მან სკოლა 2 წელიწადში დაამთავრა და შემდეგ სწავლა განაგრძო ერევნის სახელმწიფო მუსიკალურ კოლეჯში, სადაც ჩაირიცხა კლარნეტის კურსზე, ამავე დროს სწავლობდა კომპოზიციებს პროფესორ ემინ არისტაკესიანის ხელმძღვანელობით. მის მამა შვილის მუსიკალური კარიერისადმი კარგად არ იყო განწყობილი. ოჯახის თხოვნითა თუ მოთხოვნით, ჰრაჩია ერთდროულად ემზადებოდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე მისაღები გამოცდებისთვის. თუმცა, ერთ დღეს იგი სახლში მივიდა და გამოაცხადა, რომ მისი არჩევანი იყო ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1967 წელს, 20 წლის ასაკში, იგი შევიდა ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიციურ განყოფილებაში, სსრკ სახალხო არტისტის, პროფესორ ედვარდ მირზოიანის კლასში. როგორც მირზოიანმა აღიარა- „მე უნდა ვაღიარო, რომ ის ერთ-ერთი საყვარელი მოსწავლე იყო ჩემი გრძელი მასწავლებლობის პერიოდის განმავლობაში. ჩემთვის მასთან მუშაობა სიამოვნებას მანიჭებდა".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* ჰრაჩია მელიქიანი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Armenian Cinema დაარქივებული 2015-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* Classical Archives

სქოლიო
------
**ჰრუშიცის ტყე** (სლოვენ. Hrušica — მსხალნარი) — პლატო ალპების სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, სლოვენიაში. ფართობი დაახლოებით 100 კმ². აგებულია კირქვებით. სიმაღლე 1080 მ-მდე. პლატოს, ზღვის დონიდან 883 მ სიმაღლეზე კვეთს გზა.

სახელწოდება
-----------

ტოპონიმი „მსხალნარი" ანტიკური ხანიდან მოსდევს ამ ტყეს და უკავშირდება ისტორიულად არსებულ ერთ–ერთ სადგურს, რომელიც მაშინ უღელტეხილზე მდებარეობდა და ამ სადგურს ლათინური სახელი — „Ad Pirum" ერქვა, რაც ქართულად ითარგმნება, როგორც „მსხლის ხესთან". სლოვენური (სლოვენურად hruška [ჰრუშკა] = მსხალი) და იტალიური (იტალიურად Selva di Piro [მსხლის ტყე]) სახელებიც ლათინურიდანაა წარმომდგარი.

სხვა ინტერპრეტაციით, ეს ტოპონიმი ძველბერძნული ფუძის სიტყვისაგან — „პირ" (ცეცხლი) უნდა წამომდგარიყო, რადგან ცეცხლს ამ მიდამოებში ინფორმაციის გაცვლის მიზნითაც — დისტანციიდან რაიმეს მისანიშნებლად, ან შესატყობინებლად გამოიყენებდნენ ადგილობრივები. აქაური მცხოვრებლები ამ მიდამოს პირპამის ტყესაც (ქართ. ≈ „ცეცხლიანა") უწოდებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* Ivan Gams: *Geografija Slovenije*. Ljubljana 1998, ISBN 961-213-060-4.
* Norbert Krebs: *Die Ostalpen 2. Regionaler Teil*. Darmstadt 1961, გვ. 272-273.
* Thilo Ulbert: *Ad Pirum (Hrušica). Spätrömische Passbefestigung in den julischen Alpen*. München 1981 (Münchner Beiträge zur Vor- u. Frühgeschichte, 31).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.zaplana.net/Izleti/Namigi/StaraPosta/ დაარქივებული 2008-03-05 საიტზე Wayback Machine.  - (*Stara Pošta im Birnbaumer Wald* – ჰრუშიცას ტყის ძველი სადგური) (*სლოვენურ ენაზე*)
* www.ars-cartae.com - *Claustra Alpium Iuliarum* (*ინგლისურ ენაზე*)
* www.borg-op.asn-bgld.ac.at დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.  - *Ad Pirum* (*გერმანულ ენაზე*)
**კინჯიტე** – აკრძალული ხერხების ერთობლიობა სუმოში, რომელთა გამოყენების შემთხვევაში რიკიში იღებს დისკვალიფიკაციას და ბრძოლა წაგებულად ეთვლება. აკრძალული ხერხებია:

* მოწინააღმდეგისთვის მუშტის დარტყმა.
* მოწინააღმდეგის თმის დაქაჩვა.
* მოწინააღმდეგისთვის თვალებში ან მზის წნულზე დარტყმა.
* ერთდროულად მოწინააღმდეგის ორივე ყურზე ხელის შემორტყმა.
* მოწინააღმდეგისთვის საზარდულის არეში ხელის წავლება ან დარტყმა.
* მოწინააღმდეგის ყელზე ხელის მოჭერა.
* მოწინააღმდეგის მკერდში ან წელში ფეხის დარტყმა.
* მოწინააღმდეგის ერთი ან რამდენიმე თითის უკან გადახრა.

ზოგიერთი მათგანი არის მოჭიდავის დაუყოვნებელი დისკვალიფიკაციის ( *ჰანსოკუს* ) საფუძველი მათგან მომდინარე ზიანის გამო. თუმცა ისინი ძალზე იშვიათია და ნაკლებად სავარაუდოა მათი გამოყენება სუმოს უმაღლეს დივიზიონებში, განსაკუთრებით *სეკიტორი* მოჭიდავეების მხრიდან. გარდა ამისა, თუ სუმოისტს მავაში მოსძვრება, ისინი ანალოგიურად დისკვალიფიცირდებიან.

ალბათ ყველაზე გავრცელებული *კინჯიტე* მოწინააღმდეგის თმის დაქაჩვაა. მას შემდეგ, რაც თმა*ჩონმაგეს* სახით არის შეკრული, ხელის თითები შეიძლება უნებლიეთ მასში ჩახლართოს ორთაბრძოლის დროს. იტაიმ მოწინააღმდეგეს თმა ზედიზედ ორჯერ მოქაჩა, როდესაც 1980 წლის მაისში *ჯურიოს* დივიზიონში ასპარეზობდა სხვა რიკიშები, რომლებიც ამ გზით იქნენ დისკვალიფიცირებული, არიან *ოძეკი* დაიკირინი და *იოკოძუნა* ასაშურიუ 2003 წლის ივლისში, *ოძეკი* ტოჩინოშინი 2019 წლის სექტემბერში და ტერუნოფუჯი 2021 წლის მაისში.

მიუხედავად იმისა, რომ ყელის დაჭერა დაუშვებელია, მოწინააღმდეგისთვის ყელზე გაშლილი მტევნით მიწოლა (ე.წ. *ნოდოვა*) დასაშვებია და საკმაოდ ხშირია.

გარდა ამისა, არის მოქმედებანი, რომლებიც ნებადართულია პროფესიონალ *რიკიშისთვის* და აკრძალული უფრო უმცროსი (სასკოლო დონის) მოჭიდავეებისთვის. ერთ-ერთი ასეთი მოქმედებაა *ჰარიტე* — მოწინააღმდეგის სახეზე გაშლილი ხელის დარტყმა.

***კინჯიტე*** ასევე ეწოდება არალეგალურ მოძრაობას შოგიში .

სქოლიო
------

1. ↑  Kimarite Menu. Japan Sumo Association.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 July 2009. ციტირების თარიღი: 20 January 2010.
2. ↑  Exposed:Sumo Wrestler Who Lost It All. ციტირების თარიღი: 2008-05-25
3. ↑  Sharnoff, Lora (1993). *Grand Sumo*.  Weatherhill. ISBN 0-8348-0283-X.
**ლამარა იაკობიშვილი** (დ. 1931 — გ. უცნობია) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი.

1954 წელს დაამთავრა მოსკოვის ფოლადისა და შენადნობების ინსტიტუტი. 1954 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ჩარხმშენებელი ქარხნის თერმულ საამქროში. მისი ხელმძღვანელობით მოხდა მოძველებული საამქროს სრული რეკონსტრუქცია, დაინერგა თანამედროვე მიღწევებზე გათვლილი ტექნოლოგიური პროცესები. აღნიშნული საამქრო წლების მანძილზე ფუნქციონირებდა და მასთან ურთიერთობა მას არასდროს შეუწყვეტია. საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობის სხვადასხვა პერიოდში ლ. იაკობაშვილი იყო კათედრის გამგის მოადგილე, სახელმწიფო-საკვალიფიკაციო კომისიის წევრი და სტუდენტთა სამეცნიერო მუშაობის ხელმძღვანელი. ლ. იაკობაშვილის ავტორობით გამოცემულია რამდენიმე სახელმძღვანელო, მრავალი სამეცნიერო ხასიათის სტატია, პრაქტიკული ხასიათის მითითებები, გარკვეული სამუშაო პროგრამები და ა. შ. მას მინიჭებული აქვს სახელმწიფო მედლები, სიგელები, სერთიფიკატები და მადლობები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ინჟინერი ქალები, თბ.2008, გვ.77-78;
* წიგნი ღირსებისა: ტ.4, თბ.2002, გვ.120

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლამარა იაკობაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კოჯრის კაბენის მონასტრის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჯორში. კოჯრის კაბენის მონასტრის კომპლექსი მდებარეობს მდინარე ასურეთისწყლის ხეობაში. ვახუტი ბატონიშვილის ცნობით: „კიკეთს ქვეით, ხევსა შინა, არს მონასტერი კაბენისა. ყოფილ არს დედათა, გუნბათიანი, შვენიერი, აწ არს ხუცის სამარ. აღაშენა მეფემან თამარ, სამხრით, მას ზემორ, არს ციხე აზეულასი და აწ კოჟრისა, თხემსა ზედა კლდისასა." თავდაპირველად კომპლექსში სამი ეკლესია შედიოდა: ღვთისმშობლის მიძინების სახელობის გუმბათიანი ტაძარი, მის სამხრეთით მდგარი სვიმეონ მესვეტის სახელობის დარბაზული ეკლესია და მონასტრის ზღუდის გარეთ, ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მიქაელ მთავარანგელოზის დარბაზული ეკლესია, მცირე ეკლესიების სახელობა ადგილობრივმა ბერებმა გვამცნეს, ამ ცნობის საწინააღმდეგოდ რ. შმერლინგი, ვ. დოლიძე და თ. ბარნაველი მიიჩნევენ, რომ დიდი გუმბათიანი ეკლესიის სიახლოვეს, სამხრეთით მდგარი დარბაზული ეკლესია მიქაელ მთავარანგელოზის სახელობისაა, დასავლეთით ზღუდის გარეთ მდგარი ტაძარი კი სვიმეონ მესვეტის სახელობის ყოფილაო. გვიანი შუა საუკუნეების სვიმეონ მესვეტის სახელობის ეკლესია აშენებულია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კარი გაჭრილია სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში, ამჟამად კარის ზედა და გვერდითა ნაწილები ჩამონგრეულია. თითო სწორკუთხა ფორმის სარკმელია განთავსებული აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელზე. საკურთხევლის აფსიდი სამრევლო სივრცისაგან გამოყოფილია პატარა მხრებით. კონქის თაღი ეყდნობა აფსიდის მხრებს. საკურთხევლის სარკმლის გვერდებზე ერთმანეთის პარალელურად განთავსებულია თითო თაღჩა, მათი გადახურვისა და გვერდების ქვის წყობა ადგილ-ადგილ მორღვეულია. ჩრდილოეთი კედელი ყრუა. ეკლესიას ეტყობა აღდგენის კვალი. შიგნიდან კამარისათვის გამოყენებულია ბეტონი და ნატეხი ქვა. სახურავი ჩამოშლილია. კონქისა და კამარის შეერთების ადგილას დიდი ნაპრალია. კედლებზე გაჩენილია ვერტიკალური ბზარები. როგორც ვიცით ეს ეკლესია თავადი სოლოღაშვილების ეკვდერს წარმოადგენდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 38181 38181
**კარამიკი** — მდინარე სტავროპოლის მხარის პეტროვსკის რაიონში, მდინარე კალაუსის მარჯვენა შენაკადი.

სახელწოდება
-----------

სავარაუდოდ, ეს თურქულიკიდან მომდინარეობს და ნიშნავს ერთი საქმიანობის შესრულებას, დანარჩენის შემჩნევას.

მას თავისი სახელი მიენიჭა თურქული სიტყვებისგან „kara" - შავი და "თაგვი" - სიტყვიერი აფიქსი, რომელიც შეესაბამება რუსულ ნაწილობრივ სუფიქსს. ან უძველესი მონღოლურიდან „kere" - ყვავილი და „myg" - ზეპირი აფიქსი, რომელიც შეესაბამება რუსულ ნაწილობრივ სუფიქსს.

გეოგრაფიული მდებარეობა
----------------------

მდინარის სათავე კუცაის მთის ჩრდილოეთ კალთაზეა. მდინარე კარამიკი მდინარე კალაუსის მარჯვენა შენაკადია და მიედინება ქალაქ სვეტლოგრადში. სიგრძე - 14 კილომეტრი , აუზის ფართობი 55,6 კმ². 

მას აქვს მრავალი შენაკადი. ეს ძირითადად წყაროები არიან, რომლებიც ქუცაის მთის ჩრდილოეთ კალთიდან მიედინება. ახლა ეს ტერიტორია მჭიდროდ არის აშენებული და წყალდიდობის ზონაში მცირე ტბები რჩება, რომლებიც ხშირად შრება. ამ ტბებიდან წყლის დრენაჟი ხორციელდება სადრენაჟე სისტემის მეშვეობით, მაგალითად, კავკასიისა და პარტიზანის ქუჩებს შორის. 

მდინარის შენაკადების სიგრძე საკმაოდ მცირეა: სუხოი კარამიკთან - 39 კილომეტრი, მოკრა საბლთან - 46, სუხოი საბლთან - 35 კილომეტრი. ზემო წელში კარამიკი მიედინება რამდენიმე არხში, სოფელ ნოულოლიანოვსკის გეორგიევსკის რაიონის მახლობლად, შენაკადები ერწყმის ერთ არხს.

თევზის ზოგიერთი სახეობა მდინარეში ცხოვრობს.

ისტორია
-------

სანამ პიტერ ბურლაკი ამ მხარეში მოვიდოდა, მდინარის ხეობაში უღრანი ტყე იზრდებოდა. წყლისა და სამშენებლო მასალების არსებობამ წინასწარ განსაზღვრა ამ რეგიონის ბედი. ჩამოსულმა დასახლებულებმა თავიანთი სახლები ააშენეს. მდინარის ხეობაში ორი ფერმა გამოჩნდა: დოლგო და ხუტუნი.

მოგვიანებით, სოფლები გაფართოვდა. მას შემდეგ, რაც მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა სახნავი მიწათმოქმედება იყო, მდინარეზე წყლის ქარხნები სწრაფად გამოჩნდა. მათი საძირკველი დღემდე შემორჩა 2011 წელი. კერძოდ, პირველი გიმნაზიის უკან.

ამჟამად, მდინარეზე მიკრორაიონში აშენდა სატუმბი სადგური, რომელიც მიკრორაიონს წყლით უზრუნველყოფს.

ეკოლოგიური ვითარება
-------------------

მდინარის დინება ქალაქში იზღუდაება, ამის მიზეზი მის მწვავე დაბინძურებაა არაორგანიზებული ნაგავსაყრელების გაჩენის გამო. ქალაქის ხელისუფლების მიერ გარემოსდაცვითი პრობლემის მოგვარება კი საკმაოდ გაჭიანურდა.

ხიდები
------

ხიდები სვეტლოგრადში წყაროდან პირამდე:

* საგზაო ხიდი შევჩენკოს ქუჩაზე;
* საგზაო ხიდი კალინინის ქუჩაზე;
* საგზაო ხიდი კომსომოლსკაიას ქუჩაზე;
* საგზაო ხიდი სოფლის მეურნეობის ქუჩაზე;
* საფეხმავლო ხიდი მე-2 ჩიხი ნიკოლაენკოს და კალაუსკაიას ქუჩებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მდინარე კარამიკი დაარქივებული 2020-10-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Перечень рек Ставропольского края по бассейнам.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-16.
**კუშჩის ორმოსამარხი** — ორმოსამარხი, მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუშჩში. გაითხარა 1939 წელს (ხელმძღვანელი ბორის კუფტინი), რომელშიც აღმოჩნდა ძვ. წ. VII საუკუნის ნივთები (ბრინჯაოს მასიური კვერთხისთავი, ორფრთიანი ყუნწიანი ისრისპირები და სხვ.) მ. შ. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ტიპის რკინის მსხვილი ორკაპა კოტით. 1947 წელს იქვე გაითხარა ქვაყუთი და ქვებშემოწყობილი 4 ორმოსამარხი, რომლებშიც აღმოჩნდა ადრინდელი ანტიკური ხანისათვის დამახასიათებელი მასალა (თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლები, ბრინჯაოს და რკინის ზურგშეზნექილი სამაჯურები, ვერცხლის ფარაკიანი ბეჭედი, ფერადი ქვებისა და მინის მძივები...) ქვაყუთში (ძვ. წ. IV საუკუნის I ნახევარი) სხვა ნივთებთან ერთად ნაპოვნია შავი მინის ცილინდრული უნიკალური სანელსაცხებლე, აგრეთვე მოყვითალო ანგობით დაფარული და წითელი წერნაქით მოხატული 2 თიხის დოქი, რომლებიც საქართველოში აღმოჩენილი ადრინდელი ანტიკური ხანის უძველესი მოხატული ჭურჭლებია.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 91.