recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თბილისისწმინდაეკატერინესეკლესია** — ბერძნული მართლმადიდებლური ტაძარი ძველ ტფილისში. მდებარეობდა მეიდანზე, ბერძენხანაში.

ბერძნების მასობრივი შემოსვლა საქართველოში 1461 წლიდან ხდება, როდესაც დაეცა კონსტანტინოპოლი. ბერძნებმა თან მოიტანეს თავისი ტრადიციები, ლეგენდები, წეს-ჩვეულებები და კულტურა. ისინი, როგორც თბილისის მოსახლეობის ნაწილი, XVII-XVIII საუკუნეებიდან საკმაოდ მომრავლებული იყვნენ. ამაზე მიგვითითებს თბილისში ბერძნებით დასახლებული ტერიტორია „ბერძენხანა" და, პლატონ იოსელიანის თქმით, შვიდი ბერძნული ეკლესია. 

„ბერძენხანა" მდებარეობდა თბილისის ქვემოუბნის ტერიტორიაზე, რომელიც ასე შემოისაზღვრებოდა: ჩრდილოეთიდან თათრის (დღევანდელი ვახტანგ გორგასლის) მოედანი, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან შეითან–ბაზარი (ვახტანგ გორგასლისა და აბანოს ქუჩები), დასავლეთიდან სამღებროს ქუჩა. 

ამ უბანში იდგა წმინდა ეკატერინეს ეკლესია და ბერძენთა არქიმანდრიტის სასახლე. წმინდა ეკატერინეს ეკლესიის აშენების სხვადასხვა თარიღი სახელდება. პლატონი ოსელიანი ეკლესიის აგებას მიაწერს დავით აღმაშენებელს, რომელმაც იერუსალიმში, სიონის მთაზეა აშენა წმინდა ეკატერინეს ეკლესია, რომელსაც თვითონ ინახავდა. იერუსალიმში ეკლესია მოამარაგა წიგნებით, დააყენა ეპისკოპოსი და ამეკლესიის მეტოქად მანვე თბილისში, ბერძენხანაშია აშენა იგივე წმინდანის სახელზე ეკლესია. ამის შესახებ წერდა გეოგრაფი კუვერი 1595 წელს. 

ძველი ეკლესია დაუნგრევია თემურლენგს, 1430 წელს აღუდგენია საქართველოს მეფეს ალექსანდრეI-ს. სპარსელებმა ისევ დაანგრიეს ეკლესია და მისი შემოგარენი. თუმცა, ბერძნებმა მალევე ააშენეს პატარა ზომის ეკლესია. 1861 წელს აღდგენილი პატარა ეკლესია დაანგრიეს, რადგან იგი მრევლს ვეღარ იტევდა, და მისადგილზე აშენდა დიდი ეკლესია, რომელიც ხელახლა აკურთხეს.

პლატონ იოსელიანი წერს: „სინაის მთის წარმომადგენელმა არქიმანდრიტმა იოსებმა დაანგრია მართლმადიდებელ ბერძენთა ძველი პატარა სამრევლო ეკლესია და უკეთესი, უფრო დიდი ეკლესია ააგო. ამჟამად მასვე ეკუთვნის ეკლესიის ირგვლივ სამეურნეო ნაგებობებათა ნაწილი, რომელთა შემოსავალი სინაის მთის საძმოს ხმარდება". 

ეგნატე იოსელიანის მიერ შედგენილ კატალოგში— „მონასტრები, ეკლესიები ტფილისსა და მის მიდამოებში" ვკითხულობთ: „ტფილისსა შინა არის ეკკლესია სახელსა ზედა წმინდისა დიდისა ქალწულმოწამისა ეკატერინასა... ნებითა და ხარჯითა მეფისა ირაკლი მეორისათა აღშენებული საბერძნეთით მოსულისა იღუმენისა იოანიკისაგან წელსა 1780-სა, ქვით-კირით, უგუმბათო; მოსახსენიებლად სულისა მისივე მეფისა ირაკლი მეორისა ძისა ლეონისათვის. და ეკკლესია არს შეწირული გარემო ეკკლესიისა მის მყოფთა ადგილებითა სინას მთის მონასტრისადმი და დღესაც არს შეუსრულებელი. აქა ამას შინა არის ერთი დეკანოზი". 

პლატონ იოსელიანი წერს: „ჰყავს თავისი საეკლესიო ყმები და აქვს საკუთარი დუქნები თბილისში. აშენებულია ირაკლი მეორის მიერ 1780 წელს, მისი გარდაცვლილი შვილის ლეონის სახელზედ. ეკლესიის პირველი იღუმენი იყო ბერძენი იოანიკი. მსახურება მიმდინარეობს ბერძნულ ენაზე". 

წმინდა ეკატერინეს ეკლესია თბილისში ფლობდა სავაჭრო და სახელოსნო დუქნებს თათრის მოედანზე, რომელიც 1781 წელს ერეკლე II-მ უწყალობა მონასტერს და ბერძენ არქიმანდრიტ იოანიკს. 1795 წელს ეკლესია შეეწირა აღამაჰმად-ხანის შემოსევას. ამ ნანგრევებზე ისევ აშენდა პატარა ეკლესია, რომელიც დაანგრიეს მოედნის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით 1930-იან წლებში.
*იესოს ცოლის სახარება*, რექტო
**იესოს ცოლის სახარება** — აპოკრიფული სახარება, მოღწეული პაპირუსის ფრაგმენტის სახით, რომელზეც კოპტურ ენაზე შესრულებული ტექსტია დატანილი. შეიცავს სიტყვებს: „*ჰრქუა მათ იესუმ: ცოლი ჩემი...*". ფრაგმენტი პირველად გამოქვეყნდა 2012 წელს, რის შემდეგაც დიდი ყურადღება მიიპყრო სამეცნიერო წრეებში. 

ფრაგმენტი პირველად წარადგინა ჰარვარდის ღვთისმეტყველების სკოლის პროფესორმა კარენ ლ. კინგმა, რომელიც ვარაუდობდა, რომ პაპირუსი შეიცავდა მეორე საუკინის ბერძნული ტექსტის კოპტურ თარგმანს, რომელიც IV საუკუნეში უნდა შესრულებულიყო. არსებობს მოსაზრება, რომ ტექსტი თანხვდება ცნობილი აპოკრიფული სახარებების ტექსტებს (მარიამის სახარება, თომას სახარება, ფილიპეს სახარება). 

რადიონახშირბადული გამოკვლევის შედეგად დადგინდა, რომ პაპირუსი შუასაუკუნეებს განეკუთვნება, ხოლო ენობრივი ანალიზის საფუძველზე მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ტექსტი მომდინარეობს თომას სახარებიდან.

პაპირუსის ავთენტურობა
---------------------

ხელნაწერის გამოქვეყნებიდან მალევე 2012 წელს, ვატიკანის ჟურნალში გავრცელდა ცნობა იმის შესახებ, რომ პაპირუსის ფრაგმენტი, რომელიც ე.წ. „იესოს ცოლის სახარების" ტექსტს შეიცავდა, იყო ნაყალბევი. ცნობას ავრცელებდა ჯოვანი მარია ვიანი, ვატიკანის ოფიციალური გაზეთის "*L'Osservatore Romano-ს"* მთავარი რედაქტორი. მოგვიანებით, 2016 წლის ბიბლიური ლიტერატურის საზოგადოების კონფერენციაზე კოლუმბიის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა გააკეთა მოხსენება აღნიშნულ ფრაგმენტთან დაკავშირებით და წარადგინა წინასწარი მტკიცებულებები მის ნაყალბევობასთან დაკავშირებით. მკვლევართა ჯგუფმა დაასკვნა, რომ უშუალოდ პაპირუსი ავთენტური ძველი წარმომავლობის არის, თუმცა ნახშირბადის შემცველი მელანი თანამედროვეა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სახარება
* აპოკრიფი
* მარიამის სახარება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტექსტი:
* გამოსახულება:  დაარქივებული 2017-09-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  რადიონახშირბადული გამოკვლევა №1Ж http://projects.iq.harvard.edu/files/gojw/files/turossshortreportmarch82014.pdf
2. ↑  Radiocarbon dating of the papyrus, https://gospelofjesusswife.hds.harvard.edu/radiocarbon-dating
3. ↑  „"Gospel of Jesus' wife" fragment is a fake, Vatican says". *Reuters* (ინგლისური). 2012-09-28. ციტირების თარიღი: 2023-11-07.
4. ↑  Sabar, Ariel (2020). *Veritas: A Harvard Professor, a Con Man and the Gospel of Jesus's Wife*. New York: Doubleday. p. 298. ISBN 9780385542586.
**მანალ ალ-შარიფი** (არაბ. منال الشريف‎), საუდის ქალთა უფლებების დამცველი აქტივისტი (დ. 25 აპრილი, 1979, მექა, საუდის არაბეთი) — რომელმაც ერთ-ერთ ყველაზე რელიგიურ ქვეყანაში, ქალებისთვის ავტომობილის მართვის უფლების მინიჭებისათვის ბრძოლა დაიწყო.

ბიოგრაფია
---------

მანალ ალ-შარიფს ბაკალავრის ხარისხი აქვს სამეცნიერო დარგში. ის იყო პირველი ქალი, რომელმაც მუშაობა ნავთობკომპანიაში IT უსაფრთხოების კონსულტანტად დაიწყო. იგი აგრეთვე მუშაობდა ბოსტონში, მასაჩუსეტსის შტატში, სადაც 30 წლის ასაკში მიიღო მართვის მოწმობა. ალ-შარიფის პირველი წიგნი, "გაბედე ტარება: საუდის ქალების გამოღვიძება" 2017 წლის ივნისში გამოიცა, რომელიც რამდენიმე ენაზეა თარგმნილი.

ალ-შარიფს ორი ვაჟი ჰყავს. მისი პირველი ვაჟი ბებიასთან ერთად საუდის არაბეთში ცხოვრობს, ხოლო მეორე ვაჟი ალ-შარიფთან ერთად ავსტრალიაში იმყოფება. ალ შარიფი პირველად საუდის არაბეთში დაქორწინდა და პირველი ქმრისგან 2005 წელს ვაჟი შეეძინა, რომელზე მეურვეობაც, განქორწინების შემდეგ საუდის არაბეთის წესების მიხედვით მისმა ყოფილმა ქმარმა შეინარჩუნა. განქორწინების შემდეგ, ალ-შარიფი დუბაიში გადავიდა საცხოვრებლად, მაგრამ მას მაინც უწევდა შვილის სანახავად საუდის არაბეთში დაბრუნება, რადგან მისი ქმარი წინააღმდეგი იყო, რომ შვილი დუბაიში გაეგზავნა. რადგანაც იმ დროს კანონით აკრძალული იყო ქალების სასტუმროში მარტო დარჩენა, ოჯახის წევრი მამაკაცის ნებართვის გარეშე, მას უწევდა, რომ დარჩენილიყო ყოფილი დედამთილის სახლში. ამ საკითხზე, მან სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, თუმცა სასამართლომ მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარი განაცხადა. 2014 წელს ალ-შარიფს, კიდევ ერთი ვაჟი შეეძინა მეორე ქორწინებიდან. საუდის წესების მიხედვით, ქალს არ შეუძლია დაქორწინება არა-საუდელ მამაკაცზე და რადგანაც მისი ქორწინება არ არის კანონიერად აღიარებული, საუდის მთავრობა მის მეორე შვილს არ აძლევს ვიზას. ამის გამო, მისი ვაჟები პირისპირ არასოდეს შეხვედრიან ერთმანეთს.

ბრძოლა ქალთა უფლებებისთვის
--------------------------

მრავალი წლის განმავლობაში ალ-შარიფი აწარმოებდა კამპანიას ქალთა უფლებების დაცვისათვის საუდის არაბეთში. მან გაარკვია, რომ საუდის არაბეთში ქალებისათვის მანქანის ტარება კანონით არ იკრძალებოდა და ეს მხოლოდ ღრმა ფესვების მქონე საზოგადოებრივი ნორმა იყო. მან გადაიღო ვიდეო სადაც იგი მართავდა მანქანას და Youtube-ზე განათავსა, რომელმაც პირველ დღეს 700 000 ნახვა დააგროვა. ამის გამო, ალ-შარიფი 9 დღით დააპატიმრეს, რომლის განმავლობაშიც ის გაუპატიურებისა და სიკვდილის მუქარებს იღებდა. 30 მაისს ალ-შარიფი გირაოთი გაანთავისუფლეს. გათავისუფლებისთანავე მან ისევ განაახლა ბრძოლა მართვის უფლებების მოპოვებისათვის. მალე მის კამპანიას სხვა ქალებიც შეუერთდნენ. მრავალი ძალისხმევის შედეგად კი ქალებმა საბოლოოდ მოიპოვეს უფლება, რომ შიშის გარეშე მართონ მანქანა. ალ-შარიფი დღემდე საუდის არაბეთის მთავრობის აქტიურ კრიტიკოსად რჩება.

აღიარება
--------

ჟურნალ "Foreign Policy-მა" ალ-შარიფი 2011 წლის ტოპ 100 გლობალურ მოაზროვნეთა შორის დაასახელა. ამავე წელს, ის "TIME-მა" ტოპ 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა შორის დაასახელა. ოსლოს თავისუფლების ფორუმზე განსხვავებული აზრის ქონისათვის მიენიჭა ყოველწლიური პრემია. 2012 წელს "The Daily Beast- მა" ალ-შარიფი წლის ერთ-ერთი უშიშარ ქალად დაასახელა. ეს კი მცირე ჩამონათვალია იმ პრიზებისა, რომლებიც მას აქვს მიღებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 
* 
*
ალტიპლანოს მდებარეობა
ვულკანები სახამის ეროვნულ პარკში (პარინაკოტა და პომერაპე)
**ალტიპლანო** (ესპ. Altiplano — მაღალი ვაკე) — მაღალი ვულკანური, უდაბნო და ნახევარუდაბნო პლატო სამხრეთ ამერიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, იქ, სადაც ანდები ყველაზე განიერია. წარმოადგენს დედამიწაზე ყველაზე განიერ, მაღლა მდებარე პლატოს ტიბეტის შემდეგ. ტიტიკაკას ტბა სწორედ ალტიპლანოში მდებარეობს.

ალტიპლანო ცენტრალური ანდების შიგა ნაწილია, რომელიც იკავებს ჩრდილოეთი არგენტინისა და ჩილეს, დასავლეთ ბოლივიისა და სამხრეთ პერუს ტერიტორიებს. მისი საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 3 750 მეტრია, ოდნავ ნაკლები, ვიდრე ტიბეტის მთიანეთი. ტიბეტისგან განსხვავებით, ალტიპლანო გამოირჩევა აქტიური ვულკანების მთელი მასივით, ძირითადად დასავლეთ ნაწილში, ცენტრალურ ვულკანურ ზონაში. აქ მდებარეობს ისეთი ვულკანები, როგორებიცაა: ამპატო (6288 მ), ნევადო-სახამა (6542 მ), პარინაკოტა (6348 მ), გუალიატირი (6071 მ), უტურუნკუ (6008 მ), ლიკანკაბური (5916 მ). ვულკანებით ასევე გამოირჩევა ალტიპლანოს ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი კორდილიერა-რეალი. ალტიპლანოს სამხრეთ დასდავლეთით მდებარეობს ატაკამა, მსოფლიოში ყველაზე მშრალი უდაბნო, ხოლო აღმოსავლეთით — ამაზონის ჯუნგლები.

ისტორია
-------

პლეისტოცენის ეპოქის სხვადასხვა დროს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი ალტიპლანო დაფარული იყო ვრცელი ტბებით. დღეს მათი ნარჩენებია ტიტიკაკა პერუ-ბოლივიის საზღვარზე, მინერალების მაღალი შემცველობის ტბები პოოპო, სალარ-დე-უიუნი და კოიპასა სამხრეთ ბოლივიის ორუროს დეპარტამენტში. ეს სამი უკანასკნელი მსოფლიოში უდიდესი მარილის აუზებია.

კლიმატი
-------

ალტიპლანოში კლიმატი ცივი, ნახევრად-მშრალიდან მშრალში გარდამავალია. საშუალო წლიური ტემპერატურა მერყეობს 3 °C-დან (*დასავლეთით*) 12 °C-მდე (*ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს*). ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელიც 200 მმ-დან (*სამხრეთ-დასავლეთით*) 800 მმ-მდე (*ტიტიკაკას სიახლოვეს*) მერყეობს. მაქსიმალური ტემპერატურა 12 - 24 °C-ია, მინიმალური -20 °C.

ალტიპლანოში მდებარე მთავარი, ყველაზე ცნობილი ქალაქია ბოლივიის ფაქტობრივი დედაქალაქი ლა-პასი.


პერუს ალტიპლანოს პანორამა
პერუს ალტიპლანოს პანორამა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალტიპლანო***

* Water resources of Chilean Altiplano დაარქივებული 2009-08-12 საიტზე Wayback Machine.
* Where Bolivia meets the sky

სქოლიო
------

1. ↑  The Use of Solar Energy for Improving the Living Conditions in Altiplano/Argentina.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-19. ციტირების თარიღი: 2011-03-28.
2. ↑  Andes map.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-09-24. ციტირების თარიღი: 2011-03-28.
ანდრეას ცელარიუსის კოპერნიკისეული სისტემის ილუსტრაცია *Harmonia Macrocosmica*-დან (1708).
**ჰელიოცენტრიზმი**, ან **ჰელიოცენტრიციზმი** — ასტრონომიული მოდელი, რომლის მიხედვითაც დედამიწა და პლანეტები მოძრაობს მზის სისტემის გარშემო. სიტყვა მომდინარეობს ბერძნული ენიდან (ἥλιος *helios* „მზე" და κέντρον *kentron* „ცენტრი"). ისტორიული თვალთახედვით, ჰელიოცენტრიზმი გეოცენტრიზმის საპირისპირო ცნებაა, რომელიც სამყაროს ცენტრად დედამიწას მოიაზრებს. შეხედულება იმის შესახებ, რომ დედამიწა მზის გარშემო ბრუნავს, ჯერ კიდევ ძვ.წ. მე-3 საუკუნეში წამოაყენა არისტარქე სამოსელმა, თუმცა მისმა შეხედულებამ პოსტ-ანტიკური მსოფლიოს ყურადღება ვერ მიიპყრო, ალაბთ იმიტომ, რომ ანტიკური ეპოქა მეცნიერების ნაკლებობას განიცდიდა. საბოლოოდ, არისტარქეს ჰელიოცენტრიზმი აღადგინა და გააუმჯობესა კოპერნიკმა.

სქოლიო
------

1. ↑  The Shorter Oxford English Dictionary (6th ed. 2007)
2. ↑  Dreyer (1953), pp.135–48); Linton (2004), pp.38–9)[*მკვდარი ბმული*]. The work of Aristarchus's in which he proposed his heliocentric system has not survived. We only know of it now from a brief passage in Archimedes's *The Sand Reckoner*.
3. ↑  according to Lucio Russo, the heliocentric view was expounded in Hipparchus's work on gravity. (source: Lucio Rosso, *The Forgotten Revolution, How Science was Born in 300BC and Why it had to be Reborn*, pp 293-296)
4. ↑  Dreyer (1953, pp.139ff).
ანდრომედას გალაქტიკა ორი უახლოესი თანამგზავრი გალაქტიკის — M32-ისა და M110-ის თანხლებით
მაგელანის დიდი ღრუბელი
ირმის ნახტომის თანამგზავრი გალაქტიკები
**თანამგზავრი გალაქტიკა** — გალაქტიკა, რომელიც გრავიტაციული მიჯაჭვულობის გამო, სხვა უფრო დიდი გალაქტიკის გარშემო ბრუნავს. მიუხედავად იმისა, რომ გალაქტიკა სხვა მრავალი ისეთი ობიექტისაგან შედგება (ვარსკვლავები, პლანეტები, ნისლეულები), რომლებიც ერთნამეთთან დაკავშირებულნი არ არიან, მას გააჩნია მასის ცენტრი, რომელიც თითეოეული შემადგენელი ობიექტის პოზიციის საშუალო შეწონილს წარმოადგენს. ეს იგივეა, როდესაც ყოველ ობიექტს გააჩნია მასის ცენტრი, რომელიც ყველა მისი შემადგენელი ატომების მდებარეობისთვის საშუალო შეწონილია. თანამგზავრ გალაქტიკებშიც კი, ვარსკვლავები გალაქტიკის ცენტრის გარშემო ბრუნავენ.

გალაქტიკის წყვილში, რომელშიც ერთი მნიშნველოვნად დიდია მეორეზე, დიდი მიიჩნევა „ძირითადად", პატარა კი თანამგზავრად. თუ ორი გალაქტიკა დაახლოებით ერთნაირი ზომისაა, მათ ბინარული სისტემა ეწოდება. 

გალაქტიკები, რომლებიც ერთმანეთზე გარკვეული მიმართულებით ზემოქმედებენ, შესაძლოა შეეჯახონ, შეერწყან, ერთმანეთი გადაკვეთონ, ერთმანეთს გადასცენ გარკვეული წევრი ობიექტები. ასეთი სიტუაციაში, ძნელია განისაზღვროს სად მთავრდება ერთი გალაქტიკა და სად იწყება მეორე. გალაქტიკებს შორის შეჯახება აუცილებლად არ ნიშნავს მიათი წევრი ობიექტების შეჯახებასაც იქიდან გამომდინარე, რომ გალაქტიკათა დიდი ცარიელ სივრცეს უჭირავს. თუმცა, ახლომდებარე მატერიის ღრუბლების გრავიტაციულ ძალებს შეუძლიათ ერთმანეთი გაამრუდონ, ანდა ერთი გალაქტიკიდან მასის გარკვეული ნაწილი ამოგლიჯონ და მეორეში გადაიტანონ. 

ჩვენი გალაქტიკა ირმის ნახტომის უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკაა მაგელანის დიდი ღრუბელი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Satellite Galaxies. mpg.de.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 ნოემბერი 2013. ციტირების თარიღი: 17 August 2013.
2. ↑  What Is a Satellite Galaxy? English. NASA Spaceplace. ციტირების თარიღი: 10 April 2016.
3. ↑  Our Galaxy and its Satellites Link for sharing this page on Facebook English. Cseligman. ციტირების თარიღი: 8 April 2016.
ნარჩენების დისკოები HD 141943 და HD 191089, რომელიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის ახალგაზრდა ვარსკვალვების არქივში აღმოაჩინეს (24 აპრილი, 2014).
**პლანეტოშენადედი** — მყარი ობიექტი, რომელზეც ფიქრობენ, რომ პროტოპლანეტურ და ნარჩენების დისკოში არსებობს.

პლანეტების ფორმირების ფართოდ მიღებული თეორიის, ე.წ. პლანეტოშენადედის ჰიპოთეზის, ჩამბერლინ-მაულტონის პლანეტოშენადედის ჰიპოთეზის, მიხედვით, პლანეტები წარმოიქმნება კოსმოსური მტვრის მარცვლებისაგან, რომლებიც ერთმანეთს ეჯახება, ეწებება და წარმოქმნის უფრო და უფრო დიდ სხეულებს. როდესაც ეს სხეულები 1 კილომეტრის ზომის ხდება, ისინი ერთმანეთს იზიდავს პირდაპირ მათი საერთო გრავიტაციით და ამის წყალობით ხელს უწყობენ მთვარის ზომის ობიექტის პროტოპლანეტების ჩამოყალიბებას. უმეტესად ასე განიმარტება პლანეტოშენადედები. პლანეტოშენადედებზე მცირე სხეულები დამოკიდებული უნდა იყოს ბრაუნის ან ტურბულენტურ მოძრაობაზე გაზში, რომ დაიწყოს შეჯახებები, რამაც, თავის მხრივ, შეწებების პროცესი უნდა წარმართოს. სხვანაირად, პლანეტოშენადედები შესაძლოა წარმოიქმნას მტვრის მარცვლების ძალიან მკვრივ ფენაში, რომელიც განიცდის ერთობლივ გრავიტაციულ არასტაბილურობას პროტოპლანეტარულ დისკოში. პლანეტოშენადედთა უმეტესობა მძლავრი შეჯახებებისას შუაზე იგლიჯება, როგორც შესაძლოა დაემართა 4 ვესტასა და 90 ანტიოპს, მაგრამ ყველაზე დიდ პლანეტოშენადედთა მცირე ნაწილი შეიძლება გადაურჩეს ასეთ შეჯახებებს და გააგრძელოს ზრდა პროტოპლანეტებად და მოგვიანებით პლანეტებად.

ზოგადად მიჩნეულია, რომ დაახლოებით 3,8 მილიარდი წლის წინ, „[მძიმე დაბომბვის" პერიოდის შემდეგ, მზის სისტემაში არსებული პლანეტოშენადედების უმეტესობა ან მთლიანად გაიტყორცნა მზის სისტემიდან შორეულ ექსცენტრიულ ორბიტებზე, როგორიცაა ურტის ღრუბელი, ან უფრო დიდ ობიექტებს შეეჯახა რეგულარული გრავიტაციული ბიძგების დახმარებით, რომლებიც გამოწვეული იყო გიგანტური პლანეტებისგან (განსაკუთრებით იუპიტერისა და ნეპტუნისაგან). შესაძლებელია მცირე რაოდენობის პლანეტოშენადედი მთვარეებად იქნა ჩაჭერილი, როგორებიცაა ფობოსი და დეიმოსი (მარსის თანამგზავრები) და გიგანტური პლანეტების უმეტესი თანამგზავრები.

ის პლანეტოშენადედები, რომლებიც გადაურჩა ყველაფერს დღემდე, ძალიან ღირებულია მეცნიერებისათვის, რადგან ისინი შეიცავს მზის სისტემის ფორმირების შესახებ უზარმაზარ ინფორმაციას. მიუხედავად იმისა, რომ მათი გარე ნაწილები მზისგანაა დასხივებული, რაც მის ქიმიურ შედგენილობას შეცვლის, მათი შიგა ნაწილები შეიცავს უძველეს მატერიას, რომელზედაც პლანეტოშენადედის წარმოქმნის შემდეგ არანაირი გავლენა არ მომხდარა. ამის გამო თითოეული პლანეტოშენადედი „დროის კაფსულაა" და მათ შედგენილობას შეუძლია გვითხრას, რა მდგომარეობა იყო მზიურ ნისლეულში — საიდანაც ჩვენი პლანეტური სისტემა წარმოიქმნა.

სქოლიო
------

1. ↑  Harrington, J.D.; Villard, Ray. RELEASE 14-114 Astronomical Forensics Uncover Planetary Disks in NASA's Hubble Archive. *NASA* (24 April 2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-25. ციტირების თარიღი: 2014-04-25.
2. ↑  Savage, Don; Jones, Tammy; Villard, Ray.  (1995)Asteroid or Mini-Planet? Hubble Maps the Ancient Surface of Vesta. Hubble Site News Release STScI-1995-20. ციტირების თარიღი: 2006-10-17.
3. ↑  Marchis, Franck; Enriquez, J. E.; Emery, J. P.; Berthier, J.; Descamps, P. (2009). „The Origin of the Double Main Belt Asteroid (90) Antiope by Component-Resolved Spectroscopy". DPS meeting #41. American Astronomical Society.. წაკითხვის თარიღი: 2009-11-08.
**სამპრატი** — მაურიების იმპერიის მმართველი ძვ.წ. 224—ძვ.წ.215 წლები. ის იყო ბრმა კუნალას შვილი და აშოკის შვილიშვილი. სამპრატი ტახტზე ავიდა საკუთარი ბიძაშვილის დაშარათას შემდეგ.

წარმოშობა
---------

კუნალა იყო აშოკას მთავარი ცოლის, პადმავატის შვილი, რომელიც აღიარებდა რელიგია ჯაინიზმს. შეთქმულების თანახმად, ის დააბრმავეს და ჩამოართვეს ტახტზე პრეტენზიის უფლება. ამ სახით კუნალას ნაცვლად ტახტის მემკვიდრე გახდა დაშარათა. კუნალა ცხოვრობდა უჯაინში და სამპრატიც იქ იზრდებოდა. წლების შემდეგ კუნალა და სამპრატი დაბრუნდნენ სასახლეში და შეეცადნენ გვირგვინის მოპოვებას. აშოკს არ უნდოდა გვირგვინის მიცემა ბრმა შვილისთვის, თუმცა მოიხიბლა სამპრატის სამხედრო ნიჭითა და მართვის ხელოვნებით. მან ის დაშარათას მემკვიდრედ გამოაცხადა. ამრიგად, დაშარათას სიკვდილის შემდეგ სამპრატმა მემკვიდრეობით მიიღო გვირგვინი.

მმართველობა
-----------

ჯაინისტური ტრადიციის თანახმად, სამპრატი 53 წელი მთავრობდა. მასზე გავლენა მოახდინა ჯაინმა ბერმა სუქასტინმა. ჯაინიზმის სწავლებათა გასავრცელებლად სამპრატმა სწავლული ჯაინისტები გაგზავნა საზღვრებს გარეთ. დღემდე არ არის შესწავლილი მათი მარშრუტი და ის, თუ რაზე მოახდინეს მათ ზეგავლენა. ჯაინისტური ტექსტი - პარიშისტაპარვანი ამტკიცებს, რომ სამპრატი ქვეყანას მართავდა როგორც პატალიპუტრიდან, ისე უჯაინიდან.

სამპრატი და ჯაინიზმი
--------------------

ისტორიაში იმპერატორი სამპრატი ნაკლებად ცნობილი პირია. მას ჯაინიზმის მფარველობის და აღმოსავლეთ ინდოეთში ამ რელიგიის გავრცელების მცდელობის გამო, განიხილავენ, როგორც „ჯაინისტ აშოკას". ჯაინისტური რელიგიის ერთ-ერთი უძლერესი და გავლენიანი ბერის სუქასტინის ზეგავლენით სამპრატი მოექცა მაურიების დინასტიის თავდაპირველ რელიგიაზე. ცნობილია, რომ ის აგებდა ათასობით ჯაინისტურ ტაძარს ინდოეთში, რომელთაგან მრავალი დღესაც გამოიყენება. მაგალითად, ტაძრები ვირამგამში და პალიტანეში (გუჯარათი), აგარ მალვე (უჯაინში). ის აარსებდა ჯაინისტებისთვის მონასტრებს ინდოეთის საზღვრებს გარეთაც. თითქმის მთელ უძველეს ჯაინისტურ ტაძრებს ან უცნობი წარმოშობის ძეგლებს ჩვეულებრივ სამპრატს მიაწერენ. 

ჯაინისტური ტექსტების მიხედვით, სამპრატს არ ჰყავდა შვილები, რასაც ის მემკვიდრეობითი კარმით ხსნიდა. ამიტომ, დეტალურად და მკაცრად იცავდა რელიგიურ წესებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაურიების დინასტია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Thapar, Romila (2001). Aśoka IAST and the Decline of the Maurya, New Delhi: Oxford University Press, ISBN 0-19-564445-X, p.187
* ჯაინიზმი
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Keto1918.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: ნოემბერი 24, 2023.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ნიკო ნაკაშიძე** (დ. 1899, ქუთაისი — გ. 22 მაისი, 1966, მიუნხენი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ეროვნულ-დემოკრატი, იურისტი, პუბლიცისტი, პოლიტიკური ემიგრანტი 1924 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

ნიკო ნაკაშიძე დაიბადა 1899 წელს ქუთაისში გურული თავადის ოჯახში. 1918 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. ჯერ კიდევ სწავლის დროს აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1916 წელს გიმნაზიაში ჩამოაყალიბა ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის თანამოაზრეთა ახალგაზრდული ჯგუფი და დაუკავშირდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში არსებულ მოსწავლეთა მსგავსი ტიპის ორგანიზაციას. ამასთან ერთად, ნიკომ გიმნაზიაში დაარსა ლიტერატურული წრე. ეს წრე პოპულარობით სარგებლობდა როგორც ნიკოს თანატოლებში, ისე იმ დროს ქუთაისში მცხოვრებ ლიტერატურულ მოღვაწეებშიც – პარმენ ცახელი, იოსებ ოცხელი, კიტა აბაშიძე, ვასილ წერეთელი და სხვ.

1917 წელს ნიკო გაწევრიანდა უკვე ოფიციალურად დაარსებულ ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიაში. მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა პარტიის ერთ-ერთ დამფუძნებელ და თავმჯდომარე სპირიდონ კედიასთან.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადებოსთანავე ნიკო ნაკაშიძე საქართველოს ეროვნული არმიის რიგებს შეუერთდა. არმიაში ირიცხებოდა რესპუბლიკის უკანასკნელ დღეებამდე. მონაწილეობა მიიღო თითქმის ყველა იმ ომში, რაც თავს დაატყდა საქართველოს სამწლიანი დამოუკიდებლობის დროს. სომხეთთან ომისას საკუთარი მოხალისეთა რაზმი შეადგინა და საბრძოლველად ფრონტზე გაემგზავრა. ომის დასრულებისას კი დაუბრუნდა რეგულარულ ჯარს. იგი მონაწილეობდა ინგლისელების წასვლის შემდეგ, ბათუმის შემოერთების პროცესში. 1921 წლის თებერვალ-მარტის ომის დაწყების დროისთვის მინიჭებული ჰქონდა კაპიტნის სამხედრო წოდება.
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და მედლებით

|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გობრონიძე**. |

**ევტიხი გიორგის ძე გობრონიძე** (დ. 19 ნოემბერი [6 ნოემბერი], 1903, სოფ. გაღმა დვაბზუ, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 ივლისი, 1988, თბილისი) — ქართველი ფსიქიატრი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1947), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1946).

ბიოგრაფია
---------

1928 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1944-1968 წლებში იყო მიხეილ ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, 1968-1978 წლებში – თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფსიქიატრიის კათედრის გამგე. 1978-1988 წლებში – ამავე კათედრის კონსულტანტი. შეისწავლიდა ნევროზებს, სიმპტომატურ ფსიქოზს, ალკოჰოლიზმს, ტოქსიკომანიას და მათი მკურნალობის მეთოდებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* შიზოფრენიის ინსულინოთერაპია, თბ. 1950.
* ალკოჰოლის მავნე გავლენა ადამიანის ფსიქიკაზე, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1988. — 37 გვ.
* ალკოჰოლიზმისა და ნევროზების ფსიქოთერაპია, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1987. — 67 გვ.
* Über manche Fragen der Differentialdiagnostik der Schizophrenie, «Psychiatrie, Neurologie und medizinische Psychologie», 1965, H. 3;
* К клиническим особенностям послеродового психоза, Сб.: Проблемы психоневрологии. Научные труды. — М. 1969.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 55.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 195.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ევტიხი გობრონიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ევტიხი გობრონიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სარდაფის ობობა** (ინგლ. Segestria florentina) — დიდი ზომის ობობა Segestriidae ოჯახისა.

სხეულის აგებულება
-----------------

მდედრის სხეულის სიგრძე 22 მმ აღწევს, მამრისა კი მხოლოდ 15 მმ. თავმკერდი 6-8 მილიმეტრისა გააჩნიათ. ზრდასრული ობობას მუცელი მუქი შავია, ახალგაზრდასი კი — მონაცრისფრო, მუცლის დორსალური მხარე იისფერი ან მონაცრისფრო-ყავისფერია მუქი ლაქებით. მეტალისფერი-მომწვანო ელფერის მქონე ძლიერი ქელიცერები თავმკერდის სიგრძის ნახევარია. ბეწვით დაფარულ ფეხებზე ლაქები არ გააჩნიათ.

ცხოვრების წესი
--------------

ცხოვრობენ ქვების ნაპრალებში, ხეების ფუღუროებში. ეს სახეობა მიეკუთვნება ოჯახს *Segestriidae*. ამ ობობების ქსელს მილისებრი ფორმა აქვს. ვინაიდან სარდაფის ობობა ღამის ცხოველია, დღისით მილის უკანასკნელ მეოთხედში ისვენებს, საღამოობით და მთელი ღამის განმავლობაში კი მილის გაფართოებულ შესასვლელთან უცდის მსხვერპლს. მილისებრი ქსელის შესასვლელიდან გარკვეულ რადიუსში ობობას გაყვანილი აქვს თითქმის შეუმჩნეველი 6 ან მეტი სასიგნალო ქსელის ძაფი. სანადიროდ გამზადებული ობობა წინა 6 ფეხის მეშვეობით ეხება ქსელს, მგრძნობიარე ფეხების მეშვეობით იგი ადვილად ადგენს ნადავლის ადგილმდებარეობას, სწრაფად გამოდის ქსელიდან, ქელიცერებით იჭერს მსხვერპლს და უბრუნდება ბუდეს. სარდაფის ობობა იკვებება უხერხემლოებით.

გამრავლება
----------

კვერცხების დადების შემდგომ, მდედრი სარდაფის ობობა ამ კვერცხებს აბრეშუმის პარკში ახვევს, მილისებრი ქსელის უკანასკნელ მეოთხედში ათავსებს და იცავს მტრისაგან. გამოჩეკვის შემდეგ მდედრს პარკი ქსელის გარეთ გააქვს. ზოგჯერ დედა ობობა ნაშიერების გამოჩეკვამდე იღუპება, მის სხეულს კი ახლადდაბადებული შვილები შეექცევიან.

ტოქსიკურობა
-----------

ნაკბენ ცხოველს აღენიშნება აგზნება, სპაზმი, კრუნჩხვები, დამბლა. 20 გრ წონის თეთრი თაგვი კბენიდან 3-30 წუთში იღუპება. ადამიანისათვის მისი შხამი სახიფათო არაა, თუმცაღა ნაკბენი შესაძლოა იყოს მტკივნეული და ტკივილმა რამდენიმე საათსაც კი გასტანოს. ობობას შხამში აღმოჩენილი იქნა 2 ნეიროტოქსინი c Mr ~ 5800, p*l* 4,75, რომელიც შეიცავს ცისტეინის 4 ნაშთს და არგინინის N-დაბოლოებას. შხამი ასევე შეიცავს ერთ ინსეკტიციდს. სარდაფის ობობას შხამი ნეიროტოქსიკურია და იწვევს ნერვული და კუნთოვანი უჯრედების მემბრანის აგზნებას.

გავრცელების არეალი
------------------

სარდაფის ობობა გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვისპირეთში, ყირიმში, მის მიმდებარე შავი ზღვისპირა რეგიონებში, კავკასიაში, მთელს საქართველოში. მცირე რაოდენობით გვხვდება ასევე არგენტინაში, ავსტრალიაში და ატლანტის ოკეანის ზოგიერთ კუნძულზე.

გალერეა
-------

სურათებზე გამოსახულია ზრდასრული მდედრი სარდაფის ობობა

* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Segestria florentina. BBC დაარქივებული 2009-06-08 საიტზე Wayback Machine.
* Segestria florentina. nick’s spiders დაარქივებული 2009-07-08 საიტზე Wayback Machine.
* Segestria florentina. stevehopkin.co.uk დაარქივებული 2008-11-22 საიტზე Wayback Machine.
* Segestria florentina. ტოქსიკურობის ხარისხი და შხამის შემადგენლობა
*

ლიტერატურა
----------

* Ядовитые животные и растения СССР, 1990 წ. გვ. 51.

სქოლიო
------

1. ↑  youtube.com
წმ. ათინოგენე სებასტიელი (მინიატურა ივერთა მონასტრიდან)
**ათენგენობა** — ქრისტიანული დღესასწაული; დაუწესებიათ III-IV საუკუნეების მიჯნაზე წამებული ბერძენი მღვდელმოძღვრის **ათენეგე (ათინოგენე) სებასტიელის** მოსახსენიებლად. ათენგენობა ფართოდ ყოფილა გავრცელებული საქართველოში და სომხეთში. განეკუთვნებოდა მოძრავ დღესასწაულთა ციკლს. იმართებოდა ივნის-ივლისში, აღდგომიდან 98-ე დღეს ("დღესა ვარდობასა"). ამჟამად შემორჩენილია აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ხევსურეთში და ხევში მას ათენგენობას ეძახიან, თუშეთში - ათნიგენობას, ზოგან კი იმ ხატის სახელს, სადაც დღეობა იმართება (**ლაშარობა, თამარობა, სერობა** და ა. შ.). მთაში ქრისტიანობის პაგანიზების (გახალხურება) შედეგად მთიელთა ათენგენობას სახელწოდების გარდა თითქმის აღარაფერი აქვს საერთო ქრისტიანულ დღესასწაულთან. ეს არის ტიპობრივი ხალხური დღესასწაული, რომელიც იმართება ივნისის II ნახევარში სხვადასხვა დღეს. ათენგენობის დღესასწაულზე ხალხი შესაწირავითა და სათანადო რიტუალის შესრულებით ცდილობდა ხატის მფარველობა დაემსახურებინა.

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.* ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ. 1956;
* *ოჩიაური თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 226.
**იური ალექსის ძე გაგარინი** (რუს. Юрий Алексеевич Гагарин; დ. 9 მარტი, 1934, სოფ. კლეშინო, გჟატსკის რაიონი, სმოლენსკის ოლქი — გ. 27 მარტი, 1968, სოფ. ნოვოსიოლოვოსთან) — რუსი საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, პირველი ადამიანი, რომელიც კოსმოსში გაფრინდა. პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი (14 აპრილი, 1961), სკკპ წევრი 1960-იდან. დაიბადა კოლმეურნის ოჯახში. 1951 წელს წარჩინებით დაამთავრა სახელოსნო სასწავლებელი და მუშა ახალგაზრდობის სკოლა, 1955 სარატოვის ინდუსტრიული ტექნიკუმი. ამ ტექნიკუმში სწავლისას გადადგა პირველი ნაბიჯები ავიაციაში. 1957 დაამთავრა მფრინავთა ჩკალოვის I სამხედრო-საავიაციო სასწავლებელი და მსახურობდა წითელდროშოვანი ჩრდილოეთის ფლოტის გამანადგურებელი ავიაციის ნაწილებში. 1960 წელს გაგარინი, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ნიჭიერი და მამაცი გამანადგურებელი მფრინავი, ჩაირიცხა კოსმონავტთა რაზმში. 1968 წლის თებერვალში წარჩინებით დაამთავრა ნ. ჟუკოვსკის სახელობის სამხედრო-საჰაერო აკადემია მოსკოვში.

გაფრენა
-------

1961 წლის 12 აპრილს გაგარინი მსოფლიოში პირველი გაფრინდა დედამიწის ახლო კოსმოსურ სივრცეში კოსმოსური ხომალდ-თანამგზავრით „ვოსტოკ-1" და 1 სთ და 48 წთ-ში დედამიწას ერთხელ შემოუარა (ორბიტის პარამეტრები იყო: პერიგეა-169 კმ, აპოგეა-315 კმ, ორბიტის დახრა ეკვატორის მიმართ 64.95°). მაშინდელი ტექნიკა საშუალებას არ იძლეოდა კოსმონავტი ხომალდში მყოფი დაშვებულიყო დედამიწაზე და ამის გამო გაგარინი (ისევე როგორც ყველა სხვა კოსმონავტი „ვოსხოდ-1" გაფრენამდე) 7 კილომეტრ სიმაღლეზე კატაპულტით გამოეყო ხომალდს და მიწაზე დაეშვა. ეს ფაქტი დიდი ხნის განმავლობაში დამალული იყო მსოფლიო საზოგადოებისგან. გაფრენის წარმატებით დასრულების შემდეგ გაგარინი სრულყოფდა თავის ოსტატობას, ასწავლიდა და ავარჯიშებდა კოსმონავტებს, ხელმძღვანელობდა კოსმოსურ ხომალდების ფრენას, ამავე დროს ეწეოდა დიდ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მუშაობას. იყო სსრკ-ის VI-VII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, საკავშირო ალკკ ცკ-ის წევრი, 1966-იდან ასტრონავტიკისა და კოსმოსური სივრცის კვლევის საერთაშორისო აკადემიის საპატიო წევრი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და ბევრი უცხოური სახელმწიფო უმაღლესი ორდენებით.

ტრაგიკულად დაიღუპა საწვრთნელი ფრენის დროს, ვლადიმირის ოლქის სოფ. ნოვოსიოლოვოსთან (დაღუპვის შესახებ არსებობს სხვადასხვა დაუსაბუთებელი ვერსიები). დასაფლავებულია მოსკოვში, წითელ მოედანზე. მისი ხსოვნის უკვდავსაყოფად სმოლენსკის ოლქის ქ. გჟატსკს დაერქვა ქ. გაგარინი და სმოლენსკის ოლქის გჟატსკის რაიონს გაგარინის რაიონი. ი. ა. გაგარინის სახელი მიეკუთვნა წითელდროშოვან კუტუზოვის ორდენოსან სამხედრო-საავიაციო აკადემიას მონინოში. გაგარინის სახელი ეწოდა მთვარის ერთ-ერთ კრატერს, აგრეთვე ერთ-ერთ მცირე პლანეტას.

1968 წელს ავიაციის საერთაშორისო ფედერაციამ (ფაი) დააწესა ი. გაგარინის სახელობის ოქროს მედალი.

საფოსტო მარკები და მონეტები
---------------------------

* 19641964
* 19761976
* 19811981
* 20012001
* 20012001
* 20092009
* 20012001
* 20112011
* 20112011
* 20112011

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 610.
ფრინველთა მიმოფრენა
**ფრინველთა მიმოფრენა** — ფრინველთა პოპულაციების ან მათი ნაწილის პერიოდული (ყოველწლიური), მეტ-ნაკლებად შორეული ადგილგადანაცვლება ბუდობის ადგილიდან ზამთრობის ადგილისაკენ, რომლის დროსაც ფრინველთა ნაწილი მაინც უკან ბრუნდება.

ფრინველთა მიმოფრენა საშუალებას აძლევს ფრინველს გამრავლდეს თაობათა მანძილზე შეგუებულ საბუდარ ტერიტორიაზე, რომელიც სხვა სეზონებში (ჰავის სეზონური ცვლილებების გამო) საცხოვრებლად გამოუყენებელია. ფრინველთა მიმოფრენა მემკვიდრულად განმტკიცებული თვისებაა, რომელიც წარმოიქმნა სახეობის განსახლებისას ახალი ტერიტორიაზე ან საბუდარ ტერიტორიაზე საარსებო პირობების შეცვლის შედეგად. ამის გამო პოპულაციის ერთი ნაწილი შეიძლება იყოს გადამფრენი, მეორე კი — მობინადრე.

ფრინველთა მიმოფრენის სიშორე დამოკიდებულია მათი ცხოვრების ნირზე, ეკოლოგიაზე: ფრინველები, რომლებიც მარცვლოვნებით იკვებებიან, უფრო ახლოს მიფრინავენ; რომლებიც მწერებს ჭამენ — უფრო სამხრეთით, წყალმცურავნი კი — გაუყინავი წყალსატევეებისაკენ და ა.შ. ყველაზე შორს — ანტარქტიკაში მიფრინავენ არქტიკაში მობუდარი პოლარული თევზიყლაპიები. ზოგიერთი ფრინველის დედლები მამლებზე უფრო სამხრეთით ზამთრობენ. მეტეოროლოგიურმა პირობებმა და კვების ფაქტორმა შეიძლება დააჩქაროს ან გაახანგრძლივოს ფრინველთა მიმოფრენა, რასაც თან ახლავს ფრინველებში ცხიმის დაგროვება, განსაკუთრებული ბიოლოგიური რიტმების რიტმების გაჩენა, გუნდური მოძრაობა და სხვა.

გაზაფხულზე ფრინველთა მიმოფრენის დაწყების სიგნალია დღის გახანგრძლივება. ფრინველთა მიმოფრენის მიმართულება განპირობებულია ხელსაყრელი ზამთრობის ადგილებისაკენ ლტოლვით. ჩვეულებრივ ფრინველთა მიმოფრენა ყოველდღე არ ხდება: 1—2 დღე-ღამის განმავლობაში ფრენას ენაცვლება 5—10 დღე-ღამის შესვენება, რადგანაც ამ დროს ფრინველებს ჩვეულებრივზე 12—14-ჯერ უფრო მეტი ენერგია ეხარჯებათ. ფრინველთა მიმოფრენა ხდება დღისითაც და ღამითაც, პატარ-პატარა ჯგუფები კი ფრენენ მხოლოდ დღისით ან მხოლოდ ღამით. დღის მიმოფრენა იწყება გამთენიისას და გრძელდება 5 სთ-მდე. ღამისა კი იწყება მზის ჩასვლის შემდეგ და გრძელდება მთელი ღამე.

ფრინველთა მიმოფრენის სიმაღლე მერყეობს რამდენიმე ასეული მეტრიდან რამდენიმე კილმეტრამდე. ფრინველთა უმრავლესობა ფრენს გუნდებად: ერთრიგად, მწკრივად ან სოლისებურად და სხვა, უფრო რთულ ჯგუფებად. გუნდური ფრენა სასარგებლოა ორიენტაციისათვის, მოძრაობის სინქრონულობისათვის, ამარტივებს აეროდინამიკურ პირობებს, ამცირებს მტაცებლების მიერ მიყენებულ ზარალს. ფრინველთა მიმოფრენის სიჩქარე მერყეობს დღე-ღამეში 30—50 კმ-იდან 200—300 კმ-მდე, ჩვეულებრივ 1—2 თვეს გრძელდება, უფრო ხანგრძლივია შემოდგომაზე.

ფრინველთა მიმოფრენის საჭირო მიმართულების განსაზღვრა თანდაყოლილი ნიშან-თვისებაა. ზოგი ორიენტირებას ახდენს მზის, მთვარის, ვარსკვლავების მიხედვით, ზოგი (გამოცდილი) — ლანდშაფტის თავისებურებების დამახსოვრებით. ზოგიც — გეომაგნიტური ველის მიხედვით. საქართველოს მიმომფრენი ფრინველები, ჩვეულებრივ, აფრიკაში ზამთრობენ ან უფრო სამხრეთით ნომადობენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 403-404.
გალაქტიკა ირმის ნახტომის ილუსტრაცია, რომელზეც ნაჩვენებია მზის სისტემის მდებარეობა.
**ორიონის მკლავი** — გალაქტიკა ირმის ნახტომის პატარა სპირალური მკლავი, რომელიც დაახლოებით 3500 სინათლის წელიწადზეა (1100 პარსეკი) გადაჭიმული და სიგრძეში 10 000 სინათლის წელიწადია (3100 პარსეკი). მზის სისტემა და, აქედან გამომდინარე, დედამიწა ორიონის მკლავში მდებარეობს. მას სხვა სახელებიც აქვს: **ორიონი-გედის მკლავი**, **ადგილობრივი მკლავი**, **ორიონის ხიდი**, **ადგილობრივი დეზი** და **ორიონის დეზი.**

ორიონის მკლავი ორიონის თანავარსკვლავედის გამო ჰქვია, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე შესამჩნევი თანავარსკვლავედია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროზე ზამთარში (ზაფხულში სამხრეთ ნახევარსფეროზე). ამ თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები და სხვა ყველაზე ცნობილი ციური სხეულები (ბეტელგეიზე, რიგელი, ორიონის სარტყლის ვარსკვლავები, ორიონის ნისლეული) მოთავსებულია ორიონის მკლავში, როგორც ინტერაქტიულ რუკაზეა ნაჩვენები ქვემოთ.

ორიონის მკლავი მოთავსებულია გემის ხერხემალი-მშვილდოსანის მკლავსა (გალაქტიკის ცენტრის მიმართულებით) და პერსევსის მკლავს (გარე სამყაროს მიმართულებით), ეს უკანასკნელი კი ირმის ნახტომის ორი ყველაზე დიდი მკლავიდან ერთ-ერთია. მეცნიერები დიდხანს ვარაუდობდნენ, რომ ეს მცირე სტრუქტურა იყო — „დეზი" ორ უფრო გრძელ მეზობელ მკლავებს (პერსევის და გემის ხერხემალი-მშვილდოსანის) შორის, მაგრამ 2013 წლის შუა ხანებში მტკიცებულება იქნა წარმოდგენილი, რომლის მიხედვითაც ორიონის მკლავი სინამდვილეში შესაძლოა პერსევსის მკლავის განშტოება იყო ან დამოუკიდებელი მკლავის სეგმენტი.

მზის სისტემა (დედამიწის ჩათვლით) ორიონის მკლავში ადგილობრივ ბურთულაში შიდა რგოლთან ახლოს მდებარეობს — დაახლოებით ორიონის მკლავის სიგრძის ნახევრის გასწვრივ, გალაქტიკის ცენტრიდან დაახლოებით 8 000 პარსეკის (26 000 სინათლის წლის) დაშორებით.

მესიეს ობიექტები
----------------

ორიონის მკლავის ფორმა
ორიონის მკლავი მესიეს ობიექტების გარკვეულ რაოდენობას შეიცავს:

* პეპლის გროვა (M6)
* პტოლემეს გროვა (M7)
* ღია გროვა M23
* ღია გროვა M25
* ჰანტელის ნისლეული (M27)
* ღია გროვა M29
* ღია გროვა M34
* ღია გროვა M35
* ღია გროვა M39
* WNC 4 (M40)
* ღია გროვა M41
* ორიონის ნისლეული (M42)
* დე მეირანის ნისლეული
* ბიჰივის გროვა (M44)
* პლეადა (M45)
* ღია გროვა M46
* ღია გროვა M47
* ღია გროვა M48
* ღია გროვა M50
* რგოლისებრი ნისლეული
* ღია გროვა M67
* M73
* პატარა ჰანტელის ნისლეული (M76)
* დიფუზური ნისლეული M78
* ღია გროვა M93
* ბუს ნისლეული (M97)

ინტერაქტიული რუკები
-------------------

ორიონი და მისი მეზობელი მკლავები *(შეგიძლიათ დააკლიკოთ თითოეულ ობიექტზე)*
უახლოესი ვარსკვლავთგროვებისა ნისლეულების ინტერაქტიული რუკა (დააკლიკეთ ნებისმიერ ობიექტზე და იხილეთ დეტალური ინფორმაცია)

სქოლიო
------

1. ↑  Vázquez, Ruben A.; May, Jorge; Carraro, Giovanni; Bronfman, Leonardo; Moitinho, André; Baume, Gustavo (January 2008). „Spiral Structure in the Outer Galactic Disk. I. The Third Galactic Quadrant". *The Astrophysical Journal*. **672** (2): 930–939. arXiv:0709.3973. Bibcode:2008ApJ...672..930V. doi:10.1086/524003.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
**სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა** — პირველი რესპუბლიკა სომხეთის ტერიტორიაზე, რომელიც შეიქმნა 1918 წლის 28 მაისს რუსეთის იმპერიის დაშლის შედეგად. ამ რესპუბლიკამ 2 წელიწადი იარსება. შემდგომში კი იგი დაიპყრო საბჭოთა რუსეთმა. მას დასავლეთით ესაზღვრებოდა ოსმალეთი, სამხრეთით ირანი, აღმოსავლეთით აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა, ხოლო ჩრდილოეთით საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. მოსახლეობა 3 მილიონი, ფართობი (ოფიციალურად) — 80 000 კმ².

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, რათა კავკასიას დაეცვა თავი რუსეთის და თურქეთის აგრესიისგან, გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და შეიქმნა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა, რომელშიც შედიოდა საქართველო, აზერბაიჯანი და სომხეთი. მაგრამ განსხვავებული ორიენტაციის გამო (საქართველო ემხრობოდა გერმანიას, სომხეთი ინგლისს, ხოლო აზერბაიჯანი თურქეთს) ამიერკავკასია დაიშალა და 1918 წლის 28 მაისს სომხეთმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

სომხეთმა რამდენიმე წარუმატებელი ომი გადაიტანა მეზობლებთან. კერძოდ: სომხეთ-საქართველოს ომი, სომხეთ-ოსმალეთის ომი და სომხეთ-აზერბაიჯანის ომი. ბოლოს, 1920 წელს, იგი საბჭოთა რუსეთმა დაიპყრო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Leaders of Democratic Republic of Armenia დაარქივებული 2010-07-01 საიტზე Wayback Machine.
* Республика Армении (Первая Республика) в Энциклопедии Геноцид.ру
* Эдуард Оганесян. Век борьбы. Мюнхен-Москва, 1991 დაარქივებული 2008-10-06 საიტზე Wayback Machine.
**ალბერტ I** სრული სახელი **ალბერტ ლეოპოლდ კლემენტ მარია მეინრადი** (Albert Léopold Clément Marie Meinrad) (8 აპრილი 1875 - 17 თებერვალი 1934) ბელგიის მეფე საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან, 1909 - 1934 წლებში. 1900 იქორწინა ელისაბედზე, ბავარიის ჰერცოგის კარლ ფრიდრიხის ასულზე.

ალბერტი იყო ლეოპოლდ II-ს უმცროსი ძმის უმცროსი ვაჟი და არ იყო მეფობისთვის დაბადებული. ახალგაზრდობაში იგი გატაცებული იყო სპორტით, ჯირითით, ალპინიზმით და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით. იგი პირდაპირი გაგებით წიგნის ჭია იყო, დღეში არანაკლებ ორი წიგნს კითხულობდა, ლიტერატურაზე, სამხედრო საქმეზე, მედიცინაზე, ავიაციაზე. იგი თვითონ ატარებდა მოტოციკლეტს და ისწავლა თვითმფრინავის პილოტობა. თავისი თვისებების გამო, ალბერტი პოპულარული გახდა ბელგიაში, სადაც არ უყვარდათ ლეოპოლდი. გამეფების შემდეგაც მას არ შეუცვლია ცხოვრების სტილი. იგი გაურბოდა ფუფუნებას, უბრალოდ იღებდა სტუმრებს, უყვარდა მოგზაურობა და იყო კარგი ოჯახის მამა. იგი გატაცებული იყო ალპინიზმით და დაიღუპა 1934 წელს მარშ-ლე-დამის მახლობლად მთაზე ასვლისას.

ლიტერატურა
----------

* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ალბერტ I (ბელგია)***

* Official biography from the Belgian Royal Family website
* Information about King Albert's mountaineering feats
* Belgium in the First World War, including stories of the royal couple, in French
* Royal House of Belgium დაარქივებული 2009-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* Royal House of Bavaria დაარქივებული 2008-12-19 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბელგიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* ლეოპოლდ I
* ლეოპოლდ II
* ალბერტ I
* ლეოპოლდ III
* ბოდუენი
* ალბერტ II
* ფილიპე
 |

 |
**სოზიგენე ალექსანდრიელი** (ბერძ. Σωσιγένης ὁ Ἀλεξανδρεύς) — ბერძენი ასტრონომი და მათემატიკოსი, რომელმაც შეადგინა იულიუსის კალენდარი. მოღვაწეობდა ძვ. წ. I საუკუნეში.

იულიუსის კალენდარი
------------------

თავდაპირველად რომში გამოიყენებოდა რომაული კალენდარი. მისი უზუსტობა ყოველდღიურად დიდ სირთულეებს ქმნიდა, რის გამოც ძვ.წ. 46 წელს რომის მმართველმა, იულიუს კეისარმა, კალენდრის რეფორმირება გადაწყვიტა. ამ საქმის შესასრულებლად მან მოიწვია ბერძენი ასტრონომი სოზიგენე ალექსანდრიიდან. კალენდრის რეფორმირებისას სოზიგენე დაეყრდნო ძველეგვიპტურ კალენდარს, რომლის მიხედვით წელიწადი 365 დღისა და 6 საათისგან შედგება. სოზიგენეს შედგენილ კალენდარში წელიწადი 365 დღით განისაზღვრა და 12 თვედ დაიყო, ოთხ წელიწადში ერთხელ კი წელიწადს ერთი დღე ემატებოდა. რეფორმირებულ კალენდარს იულიუსის კალენდარი უწოდეს. მიუხედავად იმისა, რომ სიზუსტით იგი ბევრად აღემატებოდა მის წინამორბედ სისტემას, ზუსტ წელიწადს იულიუსის კალენდრის წელიწადი მაინც აღემატებოდა 11 წუთითა და 14 წამით, რაც 128 წელიწადში ერთ დღიან ცდომილებას ქმნიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  იულიუსის კალენდარი - ძველი სტილი.
**ელვირა უზუნიანი** (სომხ. Էլվիրա Ուզունյան; დ. 6 დეკემბერი, 1934, თბილისი) — სომეხი საბჭოთა საოპერო მომღერალი (ლირიკულ–კოლორატურული სოპრანო). სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი (1978). საქართველოს სახალხო არტისტი (1985).

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიული ფაკულტეტი, 1963 წელს — ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ვოკალის განხრით.

1962 წლიდან იყო ქ. ერევნის ა. სპენდიაროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის წამყვანი სოლისტი. მომღერლის რეპერტუარი: მარო (ზ. ფალიაშვილი „დაისი"), ანუშ (ტიგრანიანი „ანუშ"), სასუნთის პატარძალი (ოჰანესიანი „დავით სასუნთი"), ლუჩია (დონიცეტი „ლუჩია დი ლამერმური"), როზინა (როსინი „სევილიელი დალაქი"), ვიოლეტა, ჯილდა (ვერდი „ტრავიატა", „რიგოლეტო"), ცერლინა (მოცარტი „დონ ჟუანი"), ოლიმპია (ოფენბახი „ჰოფმანის ზღაპრები"), მარია (ბერსტაინი „ვესტსაიდის ისტორია"). გადაღებულია კინოფილმებში: „ახალგაზრდობის ნაპირი" (1969, „ლენფილმი"), „თეთრი ნაპირები" (1975, „არმენფილმი"), „კიდევ 5 დღე" (1979, „არმენფილმი"), „კერძო შემთხვევა" (1983, „არმენფილმი") და სხვა.

ბოლო წლებში ცხოვრობს და მოღვაწეობს აშშ-ში, სადაც მრავალი კონცერტი გამართა. თანამშრომლობს აშშ-ში სომხურ თემთან. ბოსტონში მან შექმნა და მართავს ორგანიზაციას „დაეხმარეთ ახალგაზრდა ნიჭიერებს"

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1972 — სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1978 — სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი
* 1985 — საქართველოს სახალხო არტისტი (მაროს როლის წარმატებით შესრულებისთვის ზ. ფალიაშვილის „დაისში")

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელვირა უზუნიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ელვირა უზუნიანი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* პერსონალური ვებ-გვერდი
* Узунян Эльвира Григорьевна

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1985. №10. გვ. 10
ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსის ნაწილი
ბარნარდის მარყუჟი
**ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი** (ან უბრალოდ **ორიონის კომპლექსი**) — კაშკაშა ნისლეულების, ბნელი ღრუბლებისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავების ვრცელი ჯგუფი ორიონის თანავარსკვლავედის მიმართულებით. მდებარეობს დედამიწიდან 1500-1600 სინათლის წლის მანძილზე, გადაჭიმულია ასობით სინათლის წლის სიგანეზე. ნისლეულის გარკვეული ნაწილების ხილვა შესაძლებელია ბინოკლით და პატარა ტელესკოპებით, ზოგიერთი ნაწილის კი შეუიარაღებელი თვალით.

ნისლეული მნიშვნელოვანია მისი აბსოლუტური ზომიდან გამომდინარე, რადგან იგი ივრცობა ორიონის ქამრიდან მის მახვილამდე. გარდა ამისა, ის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონია ღამის ცაზე, რომელშიც თავმოყრილია როგორც პროტოპლანეტური დისკები, ისე ძალიან ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ვარსკვლავთწარმოქმნის დროს მიმდინარე მცხუნვარე პროცესების წყალობით, ნისლეული საკმაოდ კაშკაშაა ინფრაწითელი ტალღის სიგრძეში. მიჩნეულია, რომ კომპლექსი ასევე მოიცავს ბნელ ნისლეულებს, ემისიონურ ნისლეულებს, არეკლილ ნისლეულებსა და H II რეგიონებს.

კომპლექსში მდებარე ნისლეულები
-----------------------------

* ორიონის ნისლეული, იგივე M42
* M43, ორიონის ნისლეულის შემადგენელი ნაწილი
* IC 434
* ცხენის თავის ნისლეული
* ბარნარდის მარყუჟი
* M78, არეკლილი ნისლეული
* ორიონის მოლეკულური ღრუბელი
* ალის ნისლეული
* Sh2-264

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Orion Cloud Complex
* SEDS website
* Clickable table of Messier Objects დაარქივებული 2014-10-20 საიტზე Wayback Machine.
* Orion images დაარქივებული 2014-04-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  NAME ORI MOL CLOUD -- Molecular Cloud. SIMBAD. ციტირების თარიღი: 2014-03-14.
2. ↑  Orion's Big Head Revealed in Infrared. Nasa.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 იანვარი 2019. ციტირების თარიღი: 24 February 2015.
სან-ანდრეასის რღვევის აეროფოტოსურათი
**სან-ანდრეასის რღვევა** (ინგლ. San Andreas Fault) — ტრანსფორმული რღვევა წყნარი ოკეანეს და ჩრდილოეთი ამერიკის ლითოსფერულ ფილაქნებს შორის. აღნიშნული რღვევა 1200 კმ სიგრძისაა და გადის უმეტესწილად ხმელეთზე, სანაპიროს გასწვრივ კალიფორნიის შტატის ტერიტორიაზე. წარმოიქმნა ფარალონის ფილის გაქრობის შედეგად.

სან-ანდრეასის პარალელურად გადიან სან-გაბრიელის და სან-ხასინტოს რღვევები. რღვევასთან დაკავშირებულია 8,1 მაგნიტუდის სიმძლავრის მიწისძვრები, რომლებიც 7 მეტრამდე ზედაპირულ გადაადგილებებს იწვევდნენ. ყველაზე ცნობილებია სან-ფრანცისკოს და ლომა-პრიეტის მიწისძვრა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მიწისძვრა
* ლითოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* U.S. Geological Survey | The San Andreas Fault

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გეოლოგია |
| --- |
|  |
| ზოგადი მიმოხილვა | 
გეოლოგიური ნარკვევი ·  გეოლოგიური სტატიების ინდექსი |  |
|  |
| სტრუქტურული შემადგენლობა | 
გეოქიმია ·  კრისტალოგრაფია ·  მინერალოგია ·  პეტროგრაფია ·  პეტროლოგია |
|  |
| ისტორიული გეოლოგია | 
სტრატიგრაფია ·  პალეონტოლოგია ·  პალეოკლიმატოლოგია |
|  |
| გეოტექტონიკა | 
სტრუქტურული გეოლოგია ·  გეოდინამიკა · ფილების ტექტონიკა ·  გეომორფოლოგია |
|  |
| ჰიდროგეოლოგია | 
საინჟინრო გეოლოგია ·  გლაციოლოგია ·  ოკეანოლოგია |
|  |
| გეოფიზიკა | 
გეოდეზია ·  გეომაგნეტიზმი ·  მათემატიკური გეოფიზიკა ·  სეისმოლოგია ·  ტექტონოფიზიკა |

 |
**ჰიკარუ ნაკამურა** (იაპონ. 中村光, ინგლ. Hikaru Nakamura) (დ. 9 დეკემბერი, 1987 წელს, ჰირაკატაში, ქალაქ ოსაკაში, იაპონიაში) — ამერიკელი მოჭადრაკე, გროსმაისტერი(2003), აშშ-ს ხუთგზის ჩემპიონი (2004/2005, 2015, 2012, 2012, 2012). , 2019), მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი მოჭადრაკე. 
2022 წლიდან ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონია.
ნაკამურას მშობლები, მამა იაპონელი და დედა ამერიკელი, შვილთან ერთად გადავიდნენ შეერთებულ შტატებში მისი დაბადებიდან ორი წლის შემდეგ. ჰიკარუმ ჭადრაკის შესწავლა 7 წლის ასაკში დაიწყო მისი მამინაცვლის, ცნობილი ამერიკელი ჭადრაკის მწვრთნელის სუნილ ვეერამანტის ხელმძღვანელობით. სამი წლის შემდეგ, 10 წლის ასაკში, ნაკამურა გახდა ყველაზე ახალგაზრდა გროსმაისტერის ამერიკის ჭადრაკის ფედერაციის ისტორიაში, ხოლო 15 წლის ასაკში მიიღო ფიდეს საერთაშორისო გროსმაისტერის წოდება. დაამყარა ახალი ამერიკელი მოჭადრაკეების რეკორდი, რომელიც მანამდე ეკუთვნოდა რობერტ ფიშერს.

ბოლო წლებში ჰიკარუ ნაკამურა წარმატებით ასპარეზობდა მრავალ საერთაშორისო ტურნირში. 2009 წელს გახდა ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონი, მოიგო საერთაშორისო მატჩი სან სებასტიანში არონიანის წინააღმდეგ ანგარიშით 3½:½. 2010 წელს აშშ-ის ნაკრების შემადგენლობაში გახდა მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი. მას აქვს შემტევი, მკვეთრი კომბინირებული თამაშის სტილი. უაღრესად ძლიერი ბლიცისტი, მან მიაღწია მსოფლიოს უმაღლეს რეიტინგებს ICC და Chess.com ვებსაიტებზე.

სპორტული შედეგები
-----------------

| წელი | ქალაქი | ტურნირი | + | − | = | შედეგი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | ბილი | 38-ე საერთაშორისო ტურნირი | 2 | 3 | 5 | 4½ из 10 | 4—5 |
| 2008 | გიბრალტარი | მე-6 საერთაშორისო ტურნირი | 7 | 2 | 1 | 8 из 10 | 1 |
| 2009 | სან-სებასტიანი | საერთაშორისო ტურნირი 2009 | 4 | 0 | 5 | 6½ из 9 | 1 |
| 2009 | ლონდონი | საერთაშორისო ტურნირი | 0 | 1 | 6 | 6 из 21 | 7 |
| 2010 | მოსკოვი | მე-5 ტალიას მემორიალი | 1 | 0 | 8 | 5 из 9 | 4—6 |
| 2010 | ლონდონი | საერთაშორისო ტურნირი | 2 | 1 | 4 | 10 из 21 | 4 |
| 2011 | მედიაში | მე-5 საერთაშორისო ტურნირი | 1 | 2 | 7 | 4½ из 10 | 3 |
| 2011 | დორტუმუნდი | 39-ე საერთაშორისო ტურნირი 2011 | 2 | 3 | 5 | 4½ из 10 | 5 |
| 2012 | მოსკოვი | მე-7 ტალიას მემორიალი 2012 | 1 | 2 | 6 | 4 из 9 | 8—9 |
| 2013 | სვანგერი | საერთაშორისო ტურნირი 2013 | 4 | 2 | 3 | 5½ из 9 | 2—3 |
| 2013 | სენტ-ლუისი | საერთაშორისო ტურნირი 2013 | 2 | 1 | 3 | 3½ из 6 | 2 |
| 2015 | გიბრალტარი | მე-13 საერთაშორისო ტურნირი | 7 | 3 | 0 | 8½ из 10 | 1 |
| 2016 | გიბრალტარი | მე-14 საერთაშორისო ტურნირი | 6 | 4 | 0 | 8 из 10 | 1 |
| 2016 | მოსკოვი | ნომინანტების ტურნირი 2016 | 3 | 3 | 8 | 7 из 14 | 7 |
| 2017 | გიბრალტარი | მე-15 საერთაშორისო ტურნირი]] | 6 | 4 | 0 | 8 из 10 | 1 |
| 2018 | სვანგერი | მე-6 საერთშორისო ტურნირი | 1 | 0 | 7 | 4½ из 8 | 3 |

ლიტერატურა
----------

* *Калиниченко Н.* Хикару Накамура: от вундеркинда до второго шахматиста мира. — М.: Russian Chess House, 2016. — 253, [1] с. — (Великие шахматисты мира). — ISBN 978-5-94693-510-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Трансляции Хикару Накамуры на портале Twitch

1. 1 2  За победу давалось 3 очка, 1 — за ничью