**კანტატა** (იტალ. Cantata,იტალიურად: 
[kanˈtaːta]
, სიტყვასიტყვით „ნამღერი", იტალიური ზმნის *cantare*, მხოლობითი რიცხვის მდედრობითი სქესის ნამყოს მიმღეობა)— ვოკალური მუსიკალური ნაწარმოები ინსტრუმენტული აკომპანიმენტით, როგორც წესი, შედგება რამდენიმე ნაწილისგან და ხშირად შეიცავს გუნდს.

ტერმინის მნიშვნელობა დროთა განმავლობაში შეიცვალა. XVII საუკუნის დასაწყისში იგი მარტივ ერთხმიან მადრიგალს აღნიშნავდა, ხოლო იმავე საუკუნის ბოლოსთვის მრავალხმიან „კამერულ კანტატას" („cantata da camera") ან „საეკლესიო კანტატას" („cantata da chiesa"). XVIII საუკუნეში იგი იყო უფრო დიდი ზომის დრამატული ფორმა, ხოლო XIX საუკუნეში საკრალურ ტექსტებზე დაფუძნებული ნაწარმოები, რომელიც ორატორიის მოკლე ფორმას წარმოადგენდა. საეკლესიო მსახურების ლიტურგიაში გამოსაყენებლად კანტატებს უწოდებენ საეკლესიო კანტატას ან საკრალურ კანტატას; სხვა კანტატები შეიძლება მიეთითოს, როგორც საერო კანტატები. რამდენიმე კანტატა დაიწერა და დღესაც იწერება განსაკუთრებული შემთხვევებისთვის, როგორიცაა საშობაო კანტატები. კრისტოფ გრაუპნერმა, გეორგ ფილიპ ტელემანმა და იოჰან სებასტიან ბახმა შეადგინეს საეკლესიო კანტატების ციკლები ლიტურგიული წლის აღსანიშნავად.

ისტორიული კონტექსტი
-------------------

ტერმინი წარმოიშვა მე-17 საუკუნის დასაწყისში, ოპერასთან და ორატორიოს პარალელურად. მანამდე მთელი „კულტურული" მუსიკა ვოკალური იყო. ინსტრუმენტული მუსიკის აღზევებასთან ერთად ეს ტერმინი გამოჩნდა, ხოლო ინსტრუმენტული ხელოვნება საკმარისად განვითარდა სონატებში განსახიერებისთვის. მე-17 საუკუნის დასაწყისიდან მე-18 საუკუნის ბოლომდე, კანტატა ერთი ან ორი სოლო ხმისთვის ბასო კონტინუოს (და შესაძლოა რამდენიმე სოლო ინსტრუმენტის) თანხლებით იყო იტალიური ვოკალური კამერული მუსიკის ძირითადი ფორმა..

კანტატა შედგებოდა პირველ რიგში დეკლამატორული ნარატივისაგან ან სცენისგან რეჩიტატივში. იგი შეკრული იყო პრიმიტიული არიით, რომელიც მეორდებოდა ინტერვალებით. შესანიშნავი მაგალითები შეიძლება მოიძებნოს ჯაკომო კარისიმის საეკლესიო მუსიკასა და ჰენრი პერსელის ინგლისურ ვოკალურ სოლოებში (როგორიცაა Mad Tom და Mad Bess). ისინი აჩვენებენ მაქსიმუმს, რაც შეიძლება გაკეთდეს ამ არქაული ფორმისგან. da capo aria-ს აღზევებასთან ერთად, კანტატა გახდა ორი ან სამი არიის ჯგუფი, რომელსაც უერთდებოდა რეჩიტატივი. გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელის მრავალი იტალიური დუეტი თუ ტრიო, საკმაოდ ფართო მასშტაბის მაგალითია. მისი ლათინური მოტეტი Silete Venti, სოპრანოს სოლოსთვის, აჩვენებს ამ ფორმის გამოყენებას საეკლესიო მუსიკაში.

განსხვავება სხვა მუსიკალური ფორმებისგან
---------------------------------------



*Wo ist doch mein Freund geblieben*, BuxWV 111

დიტერიხ ბუქსტეჰუდეს საეკლესიო კანტატა

---

10. Chorale: *Jesus bleibet meine Freude*

იოჰან სებასტიან ბახის კანტატიდან „Herz und Mund und Tat und Leben", BWV 147 (Orchestra Gli Armonici, Musopen)

---

*ვერ ხსნით ფაილებს? იხ. მედია მაშველი.*

იტალიური სოლო კანტატა, როდესაც ფართო მასშტაბიანი იყო, ოპერის სცენისგან განურჩეველი ხდებოდა, ისევე როგორც საეკლესიო კანტატა, სოლო თუ საგუნდო, არ განსხვავდება მცირე ორატორიისგან ან ორატორიის ნაწილისგან. ეს თანაბრად აშკარაა, განიხილება ბახის საეკლესიო კანტატები, რომელთაგან თითქმის 200 არის შემორჩენილი, თუ ჰენდელის „ჩანდოს ჰიმნები". იოჰან სებასტიან ბახის შემთხვევაში, ზოგიერთ უფრო დიდ კანტატას რეალურად ორატორიას უწოდებენ. საშობაო ორატორია არის ექვსი საეკლესიო კანტატის კრებული, რომელიც რეალურად განკუთვნილია ექვს სხვადასხვა დღეს შესასრულებლად, თუმცა ერთად ქმნიან სრულ მხატვრულ მთლიანობას, როგორც ნებისმიერი კლასიკური ორატორია.

ბაროკო
------

ბაროკოს ეპოქაში ტერმინი „კანტატა" ინარჩუნებდა თავდაპირველ იტალიურ გამოყენებას, გაფართოებული სიგრძის საერო ვოკალური ნაწარმოების აღსაწერად,ხშირად სხვადასხვა მონაკვეთებში და ჩვეულებრივ იტალიურ სტილში. ამავდროულად მსგავსი მოცულობის ვოკალურ ნაწარმოებებს, ხშირად რამდენიმე მომღერალთან და სხვადასხვა ინსტრუმენტთან ერთად, დიდი მოთხოვნა იყო ლუთერანული ეკლესიის მსახურებაზე. ასეთ ნაწარმოებებს ჩვეულებრივ ეძახდნენ *geistliche Konzerte* (მხოლობითი: *geistliches Konzert*, რაც წმინდა კონცერტს ნიშნავს). ამ ნაწილებიდან, ბევრს უბრალოდ შესავალი ერქვა. ასეთი ნაწარმოებები ლიტურგიის ან სხვა შემთხვევებისთვის შედგენილია არა მხოლოდ ბახის, არამედ დიტერიხ ბუქსტეჰუდის, კრისტოფ გრაუპნერის, გოტფრიდ ჰაინრიხ შტოლცელის და გეორგ ფილიპ ტელემანის მიერ]] , რამდენიმეს დასახელება. Bach Gesellschaft-ის რედაქტორებმა მიიღეს "წმინდა კანტატა", როგორც მოსახერხებელ სათქმელს ბახის ლიტურგიკული უმეტესობა ნაწარმოებისათვის. შემდეგ ტერმინი რეტროაქტიულად გამოიყენა ფილიპ შპიტმა კომპოზიტორების შესადარებელ ნაწარმოებებზე ჰაინრიხ შიუცი-დან მოყოლებული. ბევრი გერმანული საერო კანტატა 1800 წლისთვის შედგენილი იყო თავადაზნაურობის მოვლენებისთვის. ისინი ფორმაში იმდენად ჰგავდნენ საკრალურ კანტატებს, რომ ბევრი მათგანი პაროდია (ნაწილობრივ ან მთლიანად) წმინდა კანტატებთან იყო, მაგალითად, ბახის *საშობაო ორატორიოში*.

### გრაუპნერის კანტატები

კრისტოფ გრაუპნერი, ჰესე-დარმშტადტის სასამართლოში ჰოფკაპელმაისტერი იყო. 50 წლიანი მუშაობისას, მან 1400 მეტი კანტატა წარმოადგინა, რაც მას ამ ჟანრის ყველაზე მნიშვნელოვან კონტრიბუტორად აქცევს. მიუხედავად იმისა, რომ ბახის კანტატების მხოლოდ რამდენიმე ნაწილი შეიცავს თანმხლებ ქორალებს (ვოკალური ნაწილები ჩვეულებრივ ორმაგდება ინსტრუმენტული ნაწილებით), გრაუპნერის თითქმის ყველა ქორა შეიცავს რიტორნელოს დახვეწილ სექციებს.  ბახის ლაიფციგელ მრევლს მათთან ერთად უნდა ემღერა, მაგრამ დარმშტადტის სასამართლო არ იყო. ასევე, გრაუფნერის ბევრი კანტატა იყენებს დახვეწილ საორკესტრო ეფექტებსა და ეგზოტიკურ ინსტრუმენტებს, როგორიცაა: chalumeau, flûte d'amour, oboe d'amore, viola d'amore, საყვირები, რქები და ტიმპანი. იხილეთ: კრისტოფ გრაუფნერის კანტატების სია.

კლასიკური და რომანტიული პერიოდი
-------------------------------

ტერმინი „კანტატა" გამოიყენებოდა თითქმის ექსკლუზიურად საგუნდო ნაწარმოებებში, რომლებიც გამოირჩეოდა სოლო ვოკალური მუსიკისაგან. მე-19 საუკუნის დასაწყისის კანტატებში გუნდი უფრო ლირიკული და სიმღერის მსგავსი მუსიკის მანქანა იყო, ვიდრე ორატორიაში. არ გამორიცხავს ბრწყინვალე კულმინაციის შესაძლებლობას ფუგაში, როგორც ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის [[Der]. glorreiche Augenblick]], კარლ მარია ფონ ვებერის *იუბელ-კანტატე* და ფელიქს მენდელსონის *Die erste Walpurgisnacht*. ანტონ ბრუკნერმა შეადგინა რამდენიმე Name-day კანტატა, სადღესასწაულო კანტატა და ორი საერო კანტატა (*Germanenzug* და *ჰელგოლანდი*). ბრუკნერის ფსალმუნი 146 ასევე კანტატის სახითაა. მენდელსონის სიმფონიური კანტატა, *Lobgesang* არის ჰიბრიდული ნაწარმოები, ნაწილობრივ ორატორიოს სტილში. მას წინ უძღვის სამი სიმფონიური მოძრაობა, მოწყობილობა, რომელიც აშკარად არის შემოთავაზებული ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონიის მიერ, მაგრამ ანალოგია არ არის ზუსტი, რადგან ბეთჰოვენის ნამუშევარი არის სიმფონია, რომლის მეოთხე ნაწილი არის არსებითად ერთი დიზაინის საგუნდო ფინალი, ხოლო მენდელსონის *სიმფონიური კანტატა* არის კანტატა სამი სიმფონიური პრელუდიით. საგუნდო სიმღერების სტრიქონის სრული ლირიკული შესაძლებლობები გააცნობიერა იოჰანეს ბრამსმა თავის *რინალდო*-ში, რომელიც *Walpurgisnacht*-ის მსგავსად იყო დაყენებული. ტექსტი იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთე. სხვა კანტატები, ბეთჰოვენის *Meeresstille*, ბრამსის ნაწარმოებები და მრავალი ცნობილი მცირე ინგლისური საგუნდო ნაწარმოები, როგორიცაა ჯონ ჰენრი მაუნდერის და ჯონ სტენლი კანტატები, პოულობენ სხვადასხვა გზას. დააყენეთ პოეზია საგუნდო მუსიკაზე. ფრანგული Prix de Rome კონკურსი ითვალისწინებდა, რომ თითოეულმა კანდიდატმა წარმოადგინა კანტატა. ჰექტორ ბერლიოზი ამ მცდელობაში ჩავარდა, სანამ საბოლოოდ არ მოიგო 1830 წელს *Sardanapale*-ით. მიუხედავად იმისა, რომ თითქმის ყველა Prix de Rome კანტატა დიდი ხანია დავიწყებულია (მათ კომპოზიტორებთან ერთად, უმეტესწილად), დებიუსის პრიზიორი „L'enfant prodigue" (1884, მისი წარუმატებელი „Le gladiateur"-ის შემდეგ. 1883) დღესაც სრულდება ხანდახან. საუკუნის ბოლოს, გუსტავ მალერმა დაწერა თავისი ადრეული *Das klagende Lied* საკუთარი სიტყვებით, 1878-დან 1880 წლამდე, და სამუელ კოლრიჯ-ტეილორმა შექმნა წარმატებული ტრილოგია კანტატების *The Song of Hiawatha* 1898 და 1900 წლებში.

მეოცე საუკუნე და შემდგომი პერიოდი
---------------------------------

მეოცე საუკუნის დასაწყისში, საერო კანტატები კვლავ გახდა ცნობილი, ხოლო მე-19 საუკუნის წმინდა კანტატების ტრადიცია ასევე გაგრძელდა. რალფ ვონ უილიამსმა შეასრულა ორივე სახის "ფესტივალის" კანტატები, როგორიცაა: "უცნობი რეგიონისკენ" (1907), "ხუთი მისტიკური სიმღერა" (1911) და "ხუთი ტუდორის პორტრეტები" (1936 წ.). ), და წმინდა კანტატები, მათ შორის *Sancta civitas* (1926), *Benedicate* (1930), *Dona nobis pacem* (1936) და ' "ჰოდი" (1954). ჯოზეფ რაილანდმა ასევე შეადგინა საერო და წმინდა კანტატები, როგორიცაა *Le chant de la pauvreté* Op. 92 1928 წელს და *Veni creator* Op. 123 1938 წელს. Béla Bartók შეადგინა საერო *Cantata Profana*, ქვესათაურით "ცხრა ბრწყინვალე ირემი" და ეფუძნება რუმინულ ხალხურ ზღაპარს, 1930 წელს. არნოლდ შენბერგის *გურე-ლიდერი* (1900–1903/1910–11) გადაიქცა საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს საერო კანტატად. პოლ ჰინდემიტმა შეადგინა სამი ნაწარმოები, რომლებიც მან დაასახელა კანტატებად: *Die Serenaden*, Op. 35, სოპრანოს, ჰობოის, ალტისა და ჩელოსათვის (1924), *Mahnung an die Jugend, sich der Musik. zu befleissigen" ("Plöner Musiktage", 1932) და "Ite angeli veloces" ალტისა და ტენორისთვის, შერეული გუნდისა და ორკესტრისთვის, აუდიტორიის მონაწილეობით (1953–55). ანტონ ვებერნის ბოლო სამი კომპოზიციიდან ორი საერო კანტატაა: კანტატა No. 1, თხზ. 29 (1938–39) და კანტატა No. 2, თხზ. 31 (1941–43) , ორივე პარამეტრის ტექსტი ჰილდეგარდ ჯონის მიერ. ვებერნმა დაიწყო მესამე კანტატის დახაზვა 1945 წელს, როცა მოკლეს. ერნსტ კრენეკმა ასევე შეადგინა ორი მაგალითი: "სცენური კანტატა",* Die Zwingburg*, Op. 14 (1922) და* კანტატა ომის დროს*, თხზ. 95, ქალთა ხმებისა და ორკესტრისთვის (1943). სერგეი პროკოფიევიმა შეასრულა* სემერო იხ *(1917–18; გამოხმაურება 1933), ხოლო 1939 წელს შედგა კანტატის პრემიერა, რომელიც დახატული იყო ფილმის მუსიკიდან* ალექსანდრე ნევსკი' '. მან დაწერა ორი საფესტივალო კანტატა, *კანტატა ოქტომბრის რევოლუციის 20 წლისთავისთვის* , თხზ. 74 და ,,აყვავებული, ძლევამოსილი სამშობლო", თხზ. 114, ამავე მოვლენის ოცდამეათე წლისთავზე.

1940 წელს ბრაზილიელმა კომპოზიტორმა Heitor Villa-Lobos შექმნა საერო კანტატა სახელწოდებით "Mandu çarará", რომელიც დაფუძნებულია ბარბოსა როდრიგესის მიერ შეგროვებულ ინდურ ლეგენდაზე. Francis Poulenc შედგენილი 1943 წელს *Figure Humaine*, FP 120, კანტატა ორმაგი შერეული 
გუნდი 12 ხმის ლექსებზე პოლ ელუარდი. იგორ სტრავინსკიმ 1951–52 წლებში შეადგინა ნაწარმოები სათაურით უბრალოდ *კანტატა*, რომელშიც გამოყენებული იყო სტროფები მე-15 საუკუნის "Lyke-wake Dirge"-დან, როგორც თხრობის ჩარჩო სხვათათვის. ანონიმური ინგლისური ლექსები და მოგვიანებით დასახელდა *A Sermon, a Narrative and a Prayer* (1961), როგორც "კანტატა ალტისა და ტენორის სოლის, სპიკერის, გუნდისა და ორკესტრისთვის". ლუიჯი ნონო წერდა *Il canto sospeso* 1955–56 წლებში. Hans Werner Henze შეადგინა *Cantata della fiaba estrema* და *Novae de infinito laudes* (ორივე 1963 წელს), ისევე როგორც რიგი სხვა ნაწარმოებები, რომლებიც შეიძლება ჩაითვალოს კანტატებად, როგორიცაა: "Kammermusik" (1958, rev. 1963), "Muzen Siziliens" (1966) და "El Cimarrón" (1969–70). *Momente* (1962–64/1969), Karlheinz Stockhausen-ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოები, ხშირად აღწერილია როგორც კანტატა. ბენჯამინ ბრიტენმა შეადგინა მინიმუმ ექვსი ნაწარმოები, რომლებიც მან კანტატებად დაასახელა: *სამოთხის კომპანია* (1937), *Rejoice in the Lamb*, თხზ. 30. (1943), *Saint Nicolas*, Op. 42 (1949), the *Cantata Academy*, Op. 62 (1959) , *Cantata Misericordium*, თხზ. 69 (1963), და *Phaedra*, Op. 93 (1975). ალბერტო ჯინასტერამ ასევე შეადგინა სამი ნაწარმოები ამ ფორმით: *Cantata para América Mágica*, Op. 27 (1960), *Bomarzo*, Op. 32 (1964) და ' „მილენა", თხზ. 37 (1971) და გოტფრიდ ფონ ეინემი შედგენილი 1973 წელს „An die Nachgeborenen" მრავალფეროვან ტექსტებზე დაყრდნობით, სათაური აღებულია [[ბერტოლტ ბრეხტის] პოემიდან.. მიკის თეოდორაკის შეადგინა კანტატები *სადუკეველთა მიხედვით* და *Canto Olympico*. Herbert Blendinger-ის *Media in vita* პრემიერა შედგა 1980 წელს, მისი *Mich ruft zuweilen eine Stille* (ზოგჯერ სიჩუმე მეძახის) (1992) და *Allein den Betern kann es. noch gelingen* (მის მიღწევა მხოლოდ მათ შეუძლიათ, ვინც ლოცულობენ) 1995 წელს. Iván Erőd წერდა 1988/89 წლებში) *Vox Lucis* (შუქის ხმა), თხზ. 56. ივან მუდი დაწერა 1995 წელს *გამოცხადება*. კანტატები ასევე შეასრულეს მარკ ალბურგერმა, ერიკ ბერგმანი, კარლოს ჩავესი, ოსვალდ ჩლუბნა, პიტერ მაქსველ დევისი, ნორმან დელო ჯოიო, ლუკას ფოსი, როი ჰარისი, არტურ ჰონეგერი, ალან ჰოჰანესი, დიმიტრი კაბალევსკი, ლიბი ლარსენი, პიტერ მენინი, დიმიტრი ნიკოლაუ, კშიშტოფ პენდერეცკი, დანიელ პინხამი, ერლ რობინსონი, ნედ რორემი, უილიამ შუმანი (*თავისუფალი სიმღერა' '), როჯერ სესიონსი, ზიგფრიდ სტროჰბახი, დეივ ბრუბეკი, მაიკლ ტიპეტი და კურტ ვეილი.*

სქოლიო
------