recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თბილელი ბერები** — შუა საუკუნეების თბილისის საქალაქო თვითმმართველობის წარმომადგენლები. „ტფილელნი ბერნი" და „ქალაქის ბერნი" მოხსენიებული არიან „მატიანე ქართლისაში" XI საუკუნის 40-იანი წლების მოვლენებთან დაკავშირებით. ამ ტერმინის შესატყვისი უნდა იყოს „ქალაქის ტავადნი", „ქალაქის თავკაცნი", „ქალაქის უხუცესნი". ვარაუდობენ, რომ თბილელი ბერების ინსტიტუტი არაბთა ბატონობის დროს გაჩნდა თბილისის საამიროში. თბილელი ბერებს ირჩევდნენ მოქალაქეთა ზედა ფენიდან. ისინი ამ ფენის წარმომადგენლები და ინტერესების დამცველნი იყვნენ თბილისის ამირას კარზე, ამდენად მათი ხელისუფლება ქალაქის თვითმმართველობის ორგანოს წარმოადგენდა. თბილელი ბერები ხშირად უპირისპირდებოდნენ თბილისის ამირებს, განსაკუთრებით აქტიურდებოდნენ ისინი ამირთა ხელისუფლების დასუსტების პერიოდში.   
XI საუკუნის 80-იანი წლებიდან (ჯაფარიან ამირათა გადაშენების შემდეგ) 1122-მდე (თბილისის გაერთიანებული საქართველოს სამეფოსთან შეერთებამდე) თბილელი ბერები თბილისის სრულუფლებიანი გამგებლები გახდნენ. ამ პერიოდში, შ. მესხიას აზრით, თბილისში საქალაქო კომუნა („ქალაქის საბჭო") არსებობდა.

ლიტერატურა
----------

* *გაბაშვილი ვ.* თბილისის მმართველობა X-XI საუკუნეებში, «თსუ შრომები», 1964, ტ. 108;
* *მესხია შ.* საქალაქო კომუნა შუა საუკუნეების თბილისში, თბ. 1962
* *ლორთქიფანიძე მ.* ქსე, ტ. 4, გვ. 595, თბ. 1979
**ქეთევან (ქეთი) მატაბელი** (დ. 28 თებერვალი, 1953, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, კოლაჟების და ასამბლაჟების ავტორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტი. 1981-1995 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის და თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფერწერის პედაგოგი, თბილისის მხატვრის სახლის რესტავრატორი. არის ავტორი ფერწერული სერიისა „ძველი თბილისი" (1984). გაფორმებული აქვს ქუთაისის დრამატული თეატრის სპექტაკლი „დონ ქრისტეფორე დე კასტელის ალბომი" (რეჟისორი ნ. გაგნიძე, 1995). რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტული სცენა „აქ მატარებლებს თეთრად ათოვს" (ანდრე მორუა, რეჟისორი მ. სურმავა, 1996); ტელესპექტაკლი „რაინერ მარია რილკეს პოეზია" (საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხი, რეჟისორი მ. სურმავა, 1994); წიგნი „ეროვნული ღირსებისათვის" (2001). მონაწილეობდა გამოფენებში: „არტ მანეჟი" (მოსკოვი, 1997); „არტ მესე" (გერმანია, 1999); თბილკრედიტბანკი (თბილისი, 2001); „არტ სალონი" (ლონდონი, 2002); პარიზი (2003), გერმანია (2003, 2004), ვენა (2005), თბილისი (2005), პარიზი (2014), ლონდონი (2015), თელავივი (2015), ვარშავა (2015). 2015 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პედაგოგი. მისი ნამუშევრები დაცულია: საქართველოს ეროვნული მუზეუმის დიმიტრი შევარდნაძის ეროვნულ გალერეაში. საქართველოს, აშშ-ის, რუსეთის, გერმანიის, შვეიცარიის, საფრანგეთის კერძო კოლექციებში.

ჯილდოები
--------

* 2013 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* 2015 — ფესტივალ „ქართული სულის" სპეციალური ჯილდოს მფლობელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთი მატაბელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მსოფლიოში პირველი კლონირებული აქლემი **ინჯაზი**, დუბაის აქლემების რეპროდუქციის ცენტრი, 14.04.2009. (AP დაარქივებული 2009-04-18 საიტზე Wayback Machine. )
**ინჯაზი** (არაბ. إنجاز ქართ. „მიღწევა") — მსოფლიოში პირველი კლონირებული ერთკუზიანი აქლემი, რომელიც დაიბადა 2009 წლის 8 აპრილს. არაბთა გაერთიანებული საამიროების დუბაის აქლემების რეპროდუქციის ცენტრის დოქტორმა, ვეტერინარმა და ემბრიოლოგმა ნისარ ახმად ვანიმ 2009 წლის 14 აპრილს გამოაცხადა, რომ გაურთულებელი გესტაციის 378 დღის შემდეგ დაიბადა კლონირებული აქლემი. კლონირების სამეცნიერო პროექტს პერსონალურ მხარდაჭერასა და ფინანსურ დახმარებას უწევდა არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრემიერ-მინისტრი მუჰამედ ბინ რაშიდ ალ მაქთუმი, ვიცე პრეზიდენტი და დუბაის ამირა. აქამდე ემირატებში აქლემის კლონირების რამდენიმე წარმუმატებელი მცდელობა იყო.

ინჯაზი წარმოიშვა ზრდასრული, 2005 წელს სახორცედ დაკლული აქლემის საკვერცხის უჯრედებიდან. უჯრედებს ამრავლებდნენ ქსოვილოვან კულტურაში და შემდეგ ყინავდნენ თხევად აზოტში. ამის შემდეგ, ერთ-ერთი უჯრედი მიკროინექციის მეთოდით შეიყვანეს სუროგატი აქლემის კვერცხუჯრედის ბირთვში. სუროგატი აქლემი ჯერ აღაგზნეს ელექტოდენით და შემდეგ უჯრედის დაყოფის სტიმულირება მოახდინეს ქიმიურად. ერთი კვირის კულტურიდან მიღებული ემბრიონის იმპლანტაცია მოხდა სუროგატი დედალი აქლემის საშვილოსნოში (ურეთრაში). 12 დღის შემდეგ ულტრაბგერითი დიაგნოსტიკის საშუალებით დადასტურდა სუროგატი აქლემის ორსულობა, რომლის მონიტორინგი მთელი გესტაციური პერიოდის განმავლობაში მიმდინარეობდა. ინჯაზის დაბადების შემდეგ, მისი დნმ-ი გამოიკვლიეს დუბაის მოლეკულური ბიოლოგიისა და გენეტიკის ლაბორატორიაში. დნმ-ის ტესტმა აჩვენა, რომ ინჯაზის დნმ და საკვერცხის საექსპერიმენტო უჯრედების დნმ იდენტურია, რითაც დადასტურდა, რომ ინჯაზი სწორედ ამ საექსპერიმენტო კვერცხუჯრედებიდან წარმოშობილი კლონია.

აქლემის დოღი ძალიან შემოსავლიანი ბიზნესია ემირატებში. ცენტრის სამეცნიერო დირექტორმა, დოქტორმა ლულუ სკიდმორმა განაცხადა, რომ აქლემის კლონირება სამომავლოდ საშუალებას მოგვცემს გადავარჩინოთ ელიტარული სადოღე და სარძევე აქლემების ძვირფასი გენოფონდი.

სქოლიო
------

1. ↑  „Scientist: First cloned camel born in Dubai". The Associated Press. 14.04. 2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-04-18. ციტირების თარიღი: 2009-04-17. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  Erstes geklontes Kamel geboren Sueddeutsche & FOCUS[*მკვდარი ბმული*]
3. 1 2 3 4 5  „World's 1st cloned camel born in Dubai". Kuwait News Agency. 14.04.2009. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20.04.2009. ციტირების თარიღი: 17.04.2009. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`, `|date=`, და `|archivedate=`-ში (დახმარება)
4. 1 2 3 4 5  Spencer, Richard (14.04. 2009). „World's first cloned camel unveiled in Dubai". Telegraph.co.uk. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
5. ↑  Wigglesworth, Robin; James Drummond (16.04. 2009). „Cloned camel promises hope for racegoers". The Financial Times. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
სიდნეის ოპერის თეატრი.
**იორნ უტზონი** (Jørn Utzon; დ. 9 აპრილი, 1918, კოპენჰაგენი — გ. 29 ნოემბერი, 2008) — დანიელი არქიტექტორი, ყველაზე უკეთ ცნობილი სიდნეის ოპერის თეატრის ორიგინალური დიზაინით.

სწავლობდა კოპენჰაგენის არქიტექტურის სკოლაში (1937–1942), გაირა ექვსთვიანი სტაჟირება ალვარ აალტოსთან (1946), სწავლობდა შვედი ერიკ გუნარ ასპლუნდის ნამუშევრებს. სიდნეის საოპერო თეატრისთვის გამოცხადებულ საერთაშორისო კონკურსში (1957) იმ დროისთვის უკვე სახელოვანმა ეერო საარინენის დაჟინებით ნაკლებად ცნობილი უტზონის ექსპრესიული პროექტი გამოცხადდა.

ოპერის თეატრის მშენებლობის პერიოდში მრავალი საინჟინრო სირთულე წარმოქმნა, რამაც მშენებლები უტზონის თავდაპირველი გეგმიდან გადახვევა აიძულა. პროტესტის ნიშნად 1966 წელს უტზონი პროექტიდან წავიდა, რის შემდეგაც ინტერიერით ადგილობრივი, ავსტრალიელი სპეციალისტები დაკავდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ უტზონს მომდევნო წლებში ბევრი არ უშენებია, სიდნეის თეატრისთვის მას მრავალი ჯილდო აქვს მიღებული (მათ შორის პრიცკერის პრემია 2003 წ.), ხოლო 2007 წელს პირველი არქიტექტორი გახდა, რომლის პროექტი ავტორის სიცოცხლეშივე მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად გამოცხადდა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
**პრიცკერის პრემიის ლაურეატები** |
| --- |
|  |
| 
1979 ფილიპ ჯონსონი
1980ლუის ბარაგანი
1981სტირლინგი
1982კევინ როში
1983იუჰ მინ პეი
1984რიჩარდ მეიერი
1985ჰანს ჰოლაინი
1986გოტფრიდ ბიომი
1987ტანგე კენძო
1988გორდონ ბანშაფტი და ოსკარ ნიმეიერი
1989ფრენკ გერი
1990ალდო როსი
1991რობერტ ვენტური
1992ალვარო სიზა ვიეირა
1993მაკი ფუმიჰიკო
1994კრისტიან დე პორტზამპარკი
1995ანდო ტადაო
1996რაფაელ მონეო
1997სვერე ფენი
1998რენცო პიანო
1999ნორმან ფოსტერი
2000რემ კოოლჰაასი
2001ჰერცოგი & დე მერონი
2002გლენ მარკატი
2003იორ უტცონი
2004ზაჰა ჰადიდი
2005ტომ მეინი
2006პაულუ მენდეს და როშა
2007რიჩარდ როჯერსი
2008ჟან ნუველი
2009პეტერ ზუმთორი
2010კაცუიო სეჯიმა და რუიე ნიშიცავა
2011ედუარდუ სოუტუ დე მოურა
2012ვან შუ
2013ტოიო იტო
2014სირეგუ ბანი
2015ფრაი ოტო |

 |
ტერმინი „თვალშისაცემი მოხმარემა" შექმნა ამერიკელმა სოციოლოგმა და ეკონომისტმა თორსტეინ ვებლენმა, რომელიც ინსტიტუციური ეკონომიკის ფუძემდებელია.
**თვალშისაცემი მოხმარება** — ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს მოხმარებლის მიერ უფრო მაღალი ხარისხის ან უფრო მეტი რაოდენობით პროდუქციის ან სერვისის შეძენას, ვიდრე ამის პრაქტიკული საჭიროება არსებობს. უფრო კონკრეტულად, ესაა მომხმარებლის ხარჯვითი ქცევა, მიმართული ძვირადღირებული პროდუქციის შეძენისკენ, რისი მიზანიც საკუთარი მატერიალური მდგომარეობის საჯარო დემონსტრირებაა. ამ მომხმარებლებისთვის ხარჯვის გზით ეკონომიკური სიძლიერის წარმოჩენა სოციალური სტატუსის მოპოვებას ან უკვე არსებულის შენარჩუნებას ემსახურება.

ტერმინის ავტორია თორსტეინ ვებლენი. თვალშისაცემი მოხმარების შესახებ ვებლენის თეორიის განვითარებამ საფუძველი დაუდო შემდეგი ტერმინების ჩამოყალიბებას: **გამაღიზიანებელი მოხმარება**, პროდუქციის მოჩვენებითი მოხმარება, რისი მიზანიც სხვა ადამიანებში შურის გაღვივებაა; და **თვალსაჩინო თანაგრძნობა**, ქველმოქმედების გაღება, რაც დონორის უპირატესი სოციო-ეკონომიკური სტატუსის წარმოჩენას და მისი სოციალური პრესტიჟის ამაღლებას ემსახურება.

თვალშისაცემი მოხმარებისგან მომდინარეობს კონსუმერიზმის კონცეფცია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თორსტეინ ვებლენი (1899). „უსაქმური კლასის თეორია" — Project Gutenberg-ზე
* თორსტეინ ვებლენი: თვალშისაცემი მოხმარება, 1902

სქოლიო
------

1. ↑  Phillips, Ronnie J. 2014. "Conspicuous consumption." *Encyclopedia Britannica*.
2. ↑  Veblen, Thorstein (1899). *The Theory of the Leisure Class*.  Project Gutenberg.
3. ↑  *The New Fontana Dictionary of Modern Thought*, Third Edition, Alan Bullock, Stephen Trombley, Eds. 1993, p. 162.
4. ↑  West, Patrick (2004). *Conspicuous Compassion: Why Sometimes It Really Is Cruel To Be Kind*. London:  Civitas, Institute for the Study of Civil Society. ISBN 978-1-903386-34-7.
5. ↑  Kenton, Will. Conspicuous Consumption en.
**ირაკლი პაპაშვილი** (დ. 14 მაისი, 1950, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ოკეანოლოგიის სპეციალობით.

მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის უნივერსიტეტის ზღვის ნაპირების დინამიკისა და მორფოლოგიის ლაბორატორიაში ინჟინრის თანამდებობაზე; 1976-1981 წლებში მუშაობდა ნაპირგამაგრების რესპუბლიკურ სამმართველოში, ჯერ ქ. ბათუმის სტაციონარის ჯგუფის ხელმძღვანელად, შემდეგ კი, ამავე სტაციონარის უფროსად; 1981 წელს მუშაობა დაიწყო ახლად შექმნილ გაერთიანება „საქნაპირდაცვის" აჭარის სანაპირო რეჟიმული კვლევების სტაციოანრის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე; 1985 წლიდან — ლითოდინამიკის ლაბორატორიის გამგის მოადგილის თნამდებობაზე, 1990 წლიდან — ლაბორატორიის გამგედ; 1998-2001 წლებში. იყო კოლხეთის სანაპირო რეჟიმული კვლევების სტაციონარის გამგე; 2001-2002 წლებში. შპს „მეგაფლოტის" საზღვაო განყოფილების უფროსი, 2002 წლიდან ასოციაცია „ჰიდროსფეროს" თავმჯდომარის მოადგილე. იკვლევს ზღვის სანაპიროს და წყალქვეშა ფერდის მოძრავი ნატანის დინამიკას (ლითოდინამიკა). გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, მონაწილეობდა სამეცნიერო კონფერენციებში. ოკეანოლოგი.

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 219

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი პაპაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზღვის კიბე** (რუს. Морская лестница) — ტაგანროგის (როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია) ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა. კიბე, რომელიც კომკავშირის ბულვარს აკავშირებს ტაგანროგის გემთსარემონტო ქარხანასთან და ტაგანროგის ნავსადგურთან. კიბის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1963 წლიდან 1967 წლამდე არქიტექტორ აშოტ მეჟლუმიანის პროექტის მიხედვით.

არქიტექტურა
-----------

ტაგანროგის ზღვის კიბე აგებულია არქიტექტორ აშოტ მეჟლუმიანის პროექტის მიხედვით. კიბის გახსნა გაიმართა 1967 წელს. პროექტი გადაწყვეტილია ადგილობრივი ლანდშაფტის შესაბამისად. კიბეს აქვს კუთხის გასასვლელები და აივნები. სულ შედგება 215 საფეხურისაგან. ცენტრალური საფეხურის სიგრძეა 6 მეტრი, ხოლო კუთხისა - 2 მეტრი. კიბის სიმაღლე 30 მეტრი. საერთი სიგრძე 175 მეტრი. კიბის შუა ნაწილში სათვალთვალო მოედანზე მდებარეობს კაფე „Маяк"-ი. კიბის აივნებიდან იშლება ტაგანროგის ყურის ულამაზესი ხედი.

ისტორია
-------

კიბის მშენებლობის აუცილებლობა გამოიკვეთა ომის შემდგომ წლებში. მშენებლობის გადაწყვეტილება მიირეს 1960 წელს, მაგრამ რამდენიმე წლის განმავლობაში ნავსადგურისა და გემთსაერმონტო ქარხნის თანამშრომლები ელოდებოდნენ კიბის პროექტს. არქიტექტურის მთავარი სამმართველო გადაწყვეტილების მიღებას არ ჩქარობდა.

1964 წელს შედგა მხატვართა საბჭოს სხდომა არქიტექტურის მთავარი სამმართველოს ხელმძღვანელობით, რომელზეც განნიხილეს კიბის პროექტის სამი ვარიანტი. პირველი ვარიანტი ეკთვნოდა არქიტექტორ მ. საბუროვს. მეორე ვარიანტი შეიმუშავა აშოტ მეჟლუმიანმა, ხოლო მესამე - ე. ბრონზოვოიმ. ამ სამიდან შეარჩიეს აშოტ მეჟლუმიანის ვარიანტი.

ზღვის კიბის მშენებლობა დაიწყო 1965 წელს. სამშენებლო სამუშაოები დასრულდა 1967 წელს, სანოემბრო დღესასწაულებისათვის.

წლების განმავლობაში მშენებლობის საგანი არაერთხელ გამხდარა ადგილობრივი პრესიის კრიტიკის საგანი. განსაკუტრებიული კრიტიკით გამოდიოდა გაზეთი „Таганрогская правда".

თანამედროვე მდგომარეობა
-----------------------

პერესტროიკის შემდგომ პერიოდში, მას შემდეგ, რაც ტაგანროგის გემთსარემონტო ქარხანა და ნავსადგური გადავიდა კერძო პირების ხელში, ზღვის კიბეს მოაკლდა მზრუნველობა. 

2015 წლის დოკუმენტებში ზღვის კიბე უკვე ოფიციალურად მოიხსენიება, როგორც „მეჟლუმიანის სახელობის კიბე" და იმყოფება მუნიციპალურ ბალანსზე.

2015 წლის მარტში, კიბის ცენტრალურ სათვალთვალო მოედანზე ააშენეს კაფეტერია. ცნობილი ტაგანროგელი დიზაინერი ვლადიმირ ბერგოტი ამბობდა, რომ ეს იყო არქიტექტურული სადიზმი.

სქოლიო
------

1. ↑  *Петровский К.* По проекту таганрожца // Таганрогская правда. — 1997. — 1 ноября. — С. 3.
2. 1 2  *Собств. корр.* Настойчиво выполнять обязательства. С собрания городского партийно-хозяйственного актива // Таганрогская правда. — 1964. — 28 авг. — С. 2.
3. 1 2 3  *Верготи В.* Кружевная лестница Межлумяна — вчера, сегодня и будет ли она завтра? // vergoti.livejournal.com. — 2015. — 17 марта.
4. ↑  *Собств. корр.* Выполнение комплексного плана — дело твоих рук, таганрожец! // Таганрогская правда. — 1965. — 3 июля. — С. 3.
5. ↑  *Собств. корр.* Чудесный уголок // Таганрогская правда. — 1967. — 22 апр. — С. 4.
6. 1 2  *Шунин Л.* Кровное дело Советов // Таганрогская правда. — 1967. — 23 июня. — С. 3.
7. ↑  *Иванова В.* Лестница Межлумяна // Новая таганрогская газета. — 2008. — 25 мая. — С. 4.
8. ↑  *Skif\_Tag*. Страусы в Таганроге. Местечковое // skif-tag.livejournal.com. — 2015. — 10 апр.
**ჩანქაიას სასახლე** (თურქ. Çankaya Köşkü) — თურქეთის პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია, 2014 წლამდე — თურქეთის პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია. მდებარეობს ანკარის ჩანქაიას რაიონში. ჩანქაიას საპრეზიდენტო კომპლექსი გადაჭიმულია 438 ჰექტარზე, მიწას უკავია თავისი უნიკალური ადგილი თურქეთის ისტორიაში. ჩანქაიას სასახლეში მდებარეობს ათათურქის მუზეუმი და ახალი საოფისე შენობები, მათ შორის სახელმწიფო სამეთვალყურეო საბჭოს ოფისი, არსებობს მისაღები დარბაზი და საპრესკონფერენციო დარბაზი. ასევე არსებობს სპორტული ობიექტები, სახანძრო სადგური, სასათბურე, ისევე როგორც პრეზიდენტის დაცვის ყაზარმები.

პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანის სიტყვებით, „ახალი თურქეთის" კონცეფციაში იყო გათვალისწინებული, რომ ჩანქაიას სასახლე გახდებოდა თურქეთის პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია. ხოლო თურქეთის პრეზიდენტი გადავა ახალ 300,000 კვადრატული მეტრიან საპრეზიდენტო კომპლექსში, რომელიც აშენდა ათათურქის ტყეში, ანკარაში.

ადმინისტრაციული შენობა
----------------------

რკინა-ბეტონის შენობა, რომლის პროექტის არქიტექტორები იყვნენ მუსტაფა აითორე და ორჰან გენჩი, შედგება ორი განყოფილებისგან და სარდაფისგან. ერთ-ერთი განყოფილება არის გამოყოფილი დაცვის დირექტორატის გამოყენებისთვის და ერთიც — ადმინისტრაციული და ფინანსური საკითხების თავმჯდომარის მიერ გამოყენებისთვის. იგი აიგო 1985 წელს, 3,546 მ² ფართობზე.

მომსახურების შენობა
-------------------

შენობა, რომლის საფუძველი ჩაიყარა 1983 წელს, დასრულდა შვიდი წლის შემდეგ, გამოყენება დაიწყეს 1993 წლის 29 ოქტომბერს. პროექტით, რომელიც მომზადდა არქიტექტორ მუსტაფა აითორეს და ორჰან გენჩის მიერ, მომსახურების შენობა გამოიყენება, როგორც სამუშაო ადგილი, ასევე აქ იმართება შეხვედრები და მიღებები.

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-02-03. ციტირების თარიღი: 2016-05-24.
2. ↑  „Erdogan presidential palace cost soars for Turkey".
3. ↑  Presidency of the Republic of Turkey: Çankaya Presidential Campus.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-05-19. ციტირების თარიღი: 2016-05-24.
4. ↑  „Presidential residence to change after 91 years". *Hürriyet Daily News*. September 3, 2014. ციტირების თარიღი: 2014-09-03. `|first=`-ს აკლია `|last=` (დახმარება)
**ინცელი** („არანებაყოფლობითი" და „ცელიბატი" სიტყვათა შერწყმით მიღებული ტერმინი) — ონლაინ სუბკულტურა, რომლის წევრებიც, მათი ძალისხმევის მიუხედავად რომანტიკულ ან სექსუალურ ურთიერთობებს ვერ ამყარებენ საპირისპირო სქესთან და ამ მდგომარეობას ისინი „ინცელდომს" უწოდებენ. ინცელთა თვითიდენტიფიცირება გვხვდება მამაკაცებში, ძირითადად კი ჰეტეროსექსუალებში. ინცელ ფორუმებზე დისკუსიები ხშირად ვლინდება: სიბრაზე, მიზანტროფია, მიზოგინია, რასიზმი, სექსუალური კავშირის დამყარების უფლებებზე დისკუსიები და სექსუალურად აქტიური ქალების და ასევე მათზე უფრო სექსუალურად წარმატებული კაცების მიმართ ძალადობის გამართლება. „Southern Poverty Law Center"-მა სუბკულტურა აღწერა როგორც „ონლაინ სუპრემასისტ მამაკაცთა ეკოსისტემის ნაწილი". თვითიდენტიფიცირებულმა ინცელებმა მინიმუმ ოთხი მასიური მკვლელობა ჩაიდინეს ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Beauchamp, Zack (April 25, 2018). „Incel, the misogynist ideology that inspired the deadly Toronto attack, explained". *Vox*. ციტირების თარიღი: May 5, 2018. *ციტატა*: „But it’s not just individual women that these radical incels hate — it’s society writ large, a society that allows their perceived sexual oppression to go on."
2. ↑  Wilson, Jason (April 25, 2018). „Toronto van attack: Facebook post may link suspect to misogynist 'incel' subculture". *The Guardian* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: April 25, 2018.
3. ↑  Beauchamp, Zack (April 25, 2018). „Incel, the misogynist ideology that inspired the deadly Toronto attack, explained". *Vox*. ციტირების თარიღი: May 5, 2018. *ციტატა*: „But it’s not just individual women that these radical incels hate — it’s society writ large, a society that allows their perceived sexual oppression to go on."
**თვლადი სიმრავლე** — უსასრულო სიმრავლე, რომლის ელემენტები შეიძლება გადაინომროს ნატურალური რიცხვებით, ე. ი. შეიძლება დამყარდეს ურთიერთ ცალსახა თანადობა (ასახვა) ამ სიმრავლესა და ნატურალურ რიცხვთა სიმრავლეს ან მის რომელიმე ქვესიმრავლეს შორის. გეორგ კანტორმა დაამტკიცა, რომ თვლადია ყველა რაციონალური რიცხვის სიმრავლე და ყველა ალგებრული რიცხვის სიმრავლე. უსასრულო სიმრავლეს, რომელიც თვლადი არ არის, არათვლადი ეწოდება. მაგ. არათვლადია ყველა ნამდვილი რიცხვის სიმრავლე. ყოველი უსასრულო სიმრავლე შეიცავს თვლად ქვესიმრავლეს. სასრული ან თვლადი რაოდენობით თვლადი სიმრავლეების გაერთიანება არის თვლადი სიმრავლე.

ექვივალენტური განმარტებები
--------------------------

სიმრავლის თვლადობა შეიძლება რამდენიმე სხვადასხვა ექვივალენტური გზით განვმარტოთ.

1. სიმრავლე *S* თვლადია, თუ არსებობს ასახვა: {\displaystyle f\colon S\to \mathbb {N} .}, რომლისთვისაც ფუნქციის თითოეულ მნიშვნელობას მხოლოდ ერთი არგუმენტი შეესაბამება.
2. სიმრავლე *S* თვლადია, თუ არსებობს ფუნქცია: {\displaystyle f\colon \mathbb {N} \to S.} , რომლისთვისაც *S* სიმრავლის თითოეული ელემენტისთვის ერთი მაინც არგუმენტი მოიძებნება, რომლებიც ამ ელემენტს შეესაბამება.
3. სიმრავლე *S* თვლადია, თუ არსებობს ნატურალურ რიცხვთა სიმრავლის ისეთი ქვესიმრავლე, რომელშიც *S* სიმრავლე ურთიერთ ცალსახად აისახება.

ეს სამივე განმარტება ერთმანეთის ეკვივალენტურია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 678.
**ინწობა** — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 83 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში. ზაფხულსა და შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნა, საშუალო ხარჯი საბუესთან 1,26 მ³/წმ. ქვემო დინებაში იყენებენ სარწყავად. მდინარე ინწობაზე არის ჰიდროელექტროსადგური. მარჯვნიდან იერთებს მდინარე ბოლიას.

აღსანიშნავია, რომ ძველი ქალაქი გრემი ლოკალიზდება დღევანდელი სოფელი გრემის სამხრეთ-დასავლეთით. მდებარეობს მდინარე ინწობის შუა წელის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებული გორაკის, გრემის მთავარანგელოზის ანსამბლის გარშემო, ალაზნის ვაკეზე. ინწობის ხეობაში ზღვის დონიდან 480 მ სიმაღლეზე გაშენებულია სოფელი გრემი. მდინარის ნაპირებზეა სხვა დასახლებული პუნქტებიც.

სქოლიო
------

1. 1 2  *აფხაზავა ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 306.
2. ↑  საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტრო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-08-15. ციტირების თარიღი: 2016-06-26.
3. ↑  გრემი — ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი
**ფრედერიკ შოპენის სახელობის ვარშავის საერთაშორისო აეროპორტი** (პოლონურად: *Lotnisko Chopina w Warszawie*) — ყველაზე დიდი აეროპორტი პოლონეთში და ვარშავაში. აეროპორტი LOT Polish Airlines-ის და Wizz Air-ის ერთ-ერთი მთავარი ჰაბია. ვარშავას ასევე გააჩნია მეორე აეროპორტი: მოდლინის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც ემსახურება დაბალბიუჯეტიან ავიაკომპანიებს, როგორიც არის Ryanair.

Check-in ზონა ტერმინალ A-ში
2010 წელს ფრედერიკ შოპენის ვარშავის საერთაშორისო აეროპორტის ტერმინალების შეძახილი შეიცვალა. ტერმინალ 1-სა და ტერმინალ 2-ს გადაერქვათ სახელი: ტერმინალი A, რომელიც გაიყო 5 Check-in ზონად (A, B, C, D, E) ორ მთავარ ზონაში. ტერმინალს აქვს 116 Check-in მაგიდები, ასევე LOT Polish Airlines-ის, Lufthansa-ის, Finnair-ის, Turkish Airlines-ის, KLM-ის და Air France-ის მგზავრებს შეუძლიათ ისარგებლონ 23 ავტომატური Check-in მომსახურებით.

ხელმისაწვდომია 45 მგზავრთა კარები, მათ შორის 27 ხიდიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფრედერიკ შოპენის ვარშავის საერთაშორისო აეროპორტი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი

1. ↑  Lotnisko Chopina w Warszawie. Lotnisko-chopina.pl. ციტირების თარიღი: 2017-01-06.
ქრისტეს ქანდაკება და რიო-დე-ჟანეიროს ხედი

ქანდაკების ხედი ვერტმფრენიდან
**კრისტო-რედენტორი** (პორტ. *Cristo Redentor* — „*მხსნელი ქრისტე*") — იესო ქრისტეს ცნობილი ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს ბრაზილიაში, რიო-დე-ჟანეიროში, კორკოვადოს მთაზე.

დღეს იგი რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. კორკოვადოს 710 მეტრიან მთაზე ქრისტეს უზარმაზარი ქანდაკების აღმართვის იდეა პირველად კათოლიკე მღვდელს — პედრო-მარია-ბოსს 1850-იან წლებში გაუჩნდა. მან დაფინანსებისთვის ბრაზილიის პრინცესას, იზაბელს მიმართა, თუმცა იზაბელი დიდად არ დაინტერესებულა მისი იდეით. უკვე 1889 წელს, როდესაც ბრაზილია რესპუბლიკად გამოცხადდა, პედროს სურვილის განხორციელება შეუძლებლად ჩანდა, რადგან ახალი კანონები მთავრობასა და ეკლესიას ერთმანეთისგან ყოფდა.

1921 წელს, ბრაზილიის დამოუკიდებლობის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი ცერემონიალის სამზადისისას, ქანდაკების აგების იდეა კვლავ გააჟღერა „რიოს კათოლიკეთა წრემ". ჯგუფმა ხელმოწერებისა და შემოწირულობების შეგროვება დაიწყო, რათა მთაზე ქანდაკების აღმართვა უზრუნველეყოთ. შემოწირულობები ძირიდადად ქალაქის კათოლიკეებმა გაიღეს. დიზაინერებმა მრავალნაირი პროექტი წარადგინეს — ქრისტე გაშლილი ხელებით — ჯვრის სიმბოლო, ქრისტე დედამიწის მოდელით ხელში და ა. შ. საბოლოოდ, „მხსნელი ქრისტეს" ქანდაკება ამოარჩიეს. ქანდაკების დიზაინერი ბრაზილიელი ეიტორ და სილვა კოშტა იყო, ხოლო მოქანდაკე — პოლონური წარმოშობის ფრანგი პოლ ლანდოვსკი, რომელმაც ქანდაკება პარიზში დაამზადა, რადგან ასეთი დიდი ქანდაკების შექმნა მთელი რიგი მიზეზების გამო, იმ დროისათვის ბრაზილიაში შეუძლებელი იყო, ამიტომ ყველა დეტალი და კარკასიც კი საფრანგეთში შეიქმნა. მშენებლობამ ცხრა წელს გასტანა (1922-1931) და 250 000 აშშ დოლარი დაჯდა. 1931 წლის 12 ოქტომბერს, ქრისტეს ქანდაკება საზეიმოდ გახსნეს. მისი სიმაღლე 30 მ-ია, თუ არ ჩავთვლით 8 მეტრიან კვარცხლბეკს, მარტო თავი იწონის 35,6 ტონას, ხელის თითოეული მტევანი 100 კგ-ს. მაცხოვარს ხელები 23 მეტრის სიგრძეზე აქვს გაშლილი.

მონუმენტის სანახავადაც ბრაზილიაში ყოველწლიურად მილიონობით ტურისტი ჩადის. ქანდაკებამდე მისასვლელად გაყვანილია რკინიგზა. ბრაზილიელთათვის ამ ქანდაკებას ძალიან დიდი დატვირთვა აქვს. 2006 წელს, რიოს არქიეპისკოპოსმა ეუსებიო ოსკარ შეიდმა ქანდაკებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა და მის ქვეშ კათოლიკეებს ჯვრისწერისა და ბავშვის მონათვლის უფლება მისცა.

2007 წლის 1 აგვისტოს, პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონში გამოავლინეს მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება, სადაც ქრისტეს ქანდაკებამ მე-7 ადგილი დაიკავა.

2008 წლის 10 აგვისტოს, საშინელი შტორმის დროს, ქანდაკებას მეხი დაეცა, თუმცა ზიანი არ მიყენებია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქრისტეს ქანდაკება რიო-დე-ჟანეიროში***

* Useful information about Christ the Redeemer Statue (wiki format) დაარქივებული 2011-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* Map დაარქივებული 2006-01-13 საიტზე Wayback Machine.  (პორტუგალიური)
* BBC News Video about Poland and the Redeemer Statue
* Government bulletin about the statue's restoration[*მკვდარი ბმული*] (პორტუგალიური)
* Free interactive 3D model of Statue of Christ the Redeemer დაარქივებული 2010-11-30 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მსოფლიოს ახალი შვიდი საოცრება |
| --- |
|  |
| 

ჩიჩენ-იცა ·
ქრისტეს ქანდაკება ·
კოლოსეუმი ·
ჩინეთის დიდი კედელი ·
მაჩუ-პიქჩუ ·
პეტრა ·
თაჯ-მაჰალი
 |

 |
კაკჩიკელების ოჯახი
**კაკჩიკელი** (ესპ. Kaqchikel[1]) — მაიას ხალხების ერთ-ერთი ხალხი ცენტრალური გვატემალის მაღალმთიანეთში. 

მაიას პოსტკლასიკურ პერიოდში, კაკჩიკელის ხალხის მთავარი შტოს დედაქალაქი იყო იშიმჩე. მეზობელი კიჩეს ხალხის მსგავსად, კაკჩიკელსაც ოთხი მმართველი მართავდა, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ ადმინისტრაციულ, სამხედრო და რელიგიურ საკითხებზე. კაკჩიკელები საკუთარ ისტორიას წერდნენ წიგნში „კაკჩიკელების ანალები".

კაკჩიკელის ენაზე მოსაუბრე კიდევ ერთი ხალხი იყო ჩახომა, რომელთა დედაქალაქიც იყო დღეს ნანგრევების სახით შემორჩენილი მიშკო-ვიეხო.

1524 წელს, ქალაქი იშიმჩე ესპანელმა კონკისტადორმა პედრო დე ალვარადომ დაიპყრო. ამ პერიოდში, კაკჩიკელები მეზობელ კიჩეს ხალხს ემტერებოდნენ და ესპანელებს მათ დაპყრობაში ეხმარებოდნენ, შემდეგ კი მათი დაპყრობის ჯერიც დადგა. 1524 წლის 25 ივლისს, იშიმჩეს სიახლოვეს დაარსდა გვატემალის პირველი კოლონიური დედაქალაქი ტეკპან-გვატემალა. კაკჩიკელის ხალხის რამდენიმე აჯანყების შემდეგ, 1527 წლის 22 ნოემბერს დედაქალაქი ანტიგუა-გვატემალის მახლობლად, ქალაქ სიუდად-ვიეხაში გადაიტანეს. 

კაკჩიკელის ენაზე, რომელიც მაიას ენებს მიეკუთვნება, დღეს 400 000 ადამიანი საუბრობს. ამჟამად ისინი ძირითადად სოფლის მეურნეობით ირჩენენ თავს, მათი კულტურა კი მაიასა და ესპანური კულტურების ნაზავია.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით, სულ 832 968 კაკჩიკელი ცხოვრობდა.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  Baily, John (1850). *Central America; Describing Each of the States of Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua, and Costa Rica*. London:  Trelawney Saunders,   გვ. 83.
2. ↑  According to the official 2002 census: XI Censo Nacional de Población y VI de Habitación (Censo 2002) - Pertenencia de grupo étnico. Instituto Nacional de Estadísticas (2002).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 June 2008. ციტირების თარიღი: 2008-05-27. The Summer Institute of Linguistics (SIL) mentions a different number
**იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, დაახლოებით 3 კილომეტრზე. ტყეში, ორივე ეკლესია დარბაზულია, დგას სხვადასხვა სიმაღლეზე, ერთმანეთისგან ორასიოდე მეტრზე. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით.

ქვედა ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდა და დასავლეთ კედელი. აფსიდა გეგმით ნახევარწრიულია. მის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. რასაც ზედა ნაწილი მორღვეული აქვს. ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონდა მინაშენი.

ძეგლის სამხრეთით, შედარებით მაღალ ადგილზე, დგას მეორე ეგრეთ წოდებული ზედა ეკლესია. ეს შენობაც ნანგრევებადაა ქცეული შემორჩენილია: აფსიდი და გრძივი კედლები. დასავლეთ კედელი მიწის პირამდეა დანგრეული.

ეკლესიის შემორჩენილი კედლები ნაგებია მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის ქვიშაქვითა და კირის ხსნარით. წყობაში გამოვყენებულია მცირე ზომის, ნატეხი ქვაც. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ცენტრში თარაზულად გადახურული სარკმელია, რის სამხრეთ წირთხლზე მოხატულობის კვალია. აფსიდის ჩრდილოეთ
კიდეში ვიწრო პილასტრია, რითიც აფსიდს ჩრდილოეთ კედლისგან გამოყოფს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 249-250.
**იოანე გოლგოთელი** — XI საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწიგნობარი. მოღვაწეობდა საქართველოსა და იერუსალიმში (პალესტინა).

იოანეს შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები არ არის შემონახული. ზედწოდება „გოლგოთელი" მიგვანიშნებს, რომ მისი სამოღვაწეო სარბიელი ყოფილა გოლგოთა — ადგილი იერუსალიმში (ისტორიული პალესტინა), სადაც მაცხოვარი გააკრეს ჯვარზე.

იოანე გოლგოთელი ცნობილია იმ ქართული ხელნაწერებიდან, რომლებიც მისი შეკვეთით დაამზადეს XI საუკუნის პალესტინის მონასტრებში მოღვაწე ქართველმა მწიგნობრებმა. აქედან ჩანს, რომ იოანე პალესტინის ქართული სამონასტრო კოლონიის ერთ-ერთ აქტიური და ავტორიტეტული წევრი უნდა ყოფილიყო. იგი სათავეში ედგა გოლგოთაზე მოღვაწე ქართველ მწიგნობრებს (მიქაელი, პავლე, ნისთერეონი), რომლებმაც შექმნეს ივლის-აგვისტოს საგალობელთა კრებულის (ჰიმნოგრაფიული თვენის) ახალი რედაქცია. ამ წერილობითმა ძეგლმა ჩვენამდე მოაღწია 1049 წელს გადაწერილი ხელნაწერის სახით (ხელნაწერი H 2337). ამ ხელნაწერზე დართულ ანდერძში გადამწერი მიქაელი მოიხსენიებს იოანე გოლგოთელს, როგორც „*ღმერთშემოსილ და სახიერ მამასა და ტკბილ მოძღვარს*". იოანე გოლგოთელის შეკვეთითაა აგრეთვე დამზადებული ხელნაწერი H 1664 (1052 წ.), რომელიც პალესტინაში მდებარე წმ. საბა განწმენდილის ლავრაში არის გადაწერილი იოანე მღვდლის მიერ.

ლიტერატურა
----------

* კ. კეკელიძე, ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, VII, თბ. 1961.
* მენაბდე, ლ. ძველი ქართული მწერლობის კერები, II, თბ. 1980, 38, 143—144.
**კაკბის საკენკელა**, *სამკურნალო ქვათესლა* (ლათ. Lithospermum officinale) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. აქვს 30–100 სმ სიმაღლის, სწორად მდგომი, ზედა ნაწილში დატოტვილი ღერო, რომელიც დაფარულია მოკლე და მიტკეცილი ბეწვებით. ფოთლები კიდემთლიანია, ლანცეტა ან მოგრძოლანცეტასებური, 5–10 მმ სიგანის. ყვავილედი მტევანი ან ქოლგაა, განლაგებულია ღეროს დატოტვილ ნაწილში. გვირგვინი თეთრია ან მოყვითალო-თეთრი. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივლისში.

გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე, შუა და აღმოსავლეთ აზიაში, ირანში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება მთის შუა სარტყლამდე — ტყისპირა ადგილებში, ბუჩქნარებში, ველობებზე.

კახურად ეწოდება ძმრიდედა, ჩიტიმძივა, მტრედისბრინჯა; ქართლურად — კაკბისაკვნეტელა; ერწოულად — ჩირაღდანი; რაჭულად — ჩიტიკაკალა; ლეჩხუმურად — ჩიტის-კაკალე; ზემოიმერულად — ხოხბის-საკენკელა, ჩიტისაკენკელა, ჩიტის-საკენკარა; დავით ჩუბინაშვილს მოხსენიებული აქვს როგორც როგორც ყაჭყაჭა; სვანურად ეწოდება მგგიმბაშოოლ; სულხან-საბა ორბელიანის მიხედვით — კაკბის საკუნტელა.

ხალხურად „კაკბის საკენკელა" აგრეთვე ეწოდება მეწამულ-ცისფერ ეგონიქონს (*Aegonychon purpurocaeruleum*).

გალერეა
-------

* საერთო ხედისაერთო ხედი
* ნაყოფებიანი ღერონაყოფებიანი ღერო
* ყვავილებიყვავილები
* ბოტანიკური ილუსტრაციაბოტანიკური ილუსტრაცია

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 104.
2. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, კაკბის საკენკელა // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
**ზღვის გოჭისებრნი** (ლათ. Caviidae) — ძუძუმწოვართა ოჯახი მღრღნელების რიგისა. აერთიანებს 6 გვარს, მათ შორისაა: ზღვის გოჭი, კუი, მთის გოჭი, მარა, წყლის გოჭი (ადრე ცალკე ოჯახად გამოყოფდნენ) და მოკო; ცნობილია 18–22 სახეობა. სხეულის სიგრძე 300 გრამის მასის პირობებში 22 სანტიმეტრიდან (მთის გოჭი) 66 კილოგრამის პირობებში 130 სანტიმეტრამდე (წყლის გოჭი) მერყეობს. მარების გარდა ყველას მოკლე კიდური აქვს; თავი მასიურია, კისერი დამოკლებული, თვალები დიდი, კუდი მოკლე, რომელიც ზოგჯერ არ ჩანს. მარები ბოცვრებს წააგვანან. ყველა ზღვის გოჭისებრის წინა თათები სამთითიანია აქვს, უკანები — ოთხთითიანი. თმის საფარველი, როგორც წესი, უხეშია, მარებისა — ხშირი და რბილი. ზურგი ფერად მორუხო, ზეთისხილისფერი, ზოგჯერ ღია ყავისფერი ან მოწითურო-მურაა. მუცლის მხარე მოთეთრო ან მუქი ყვითელია. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკაში. ბინადრობენ სხვადასხვა გარემოში — წყალსატევებისპირა ჭაობებიდან მთის მშრალ მდელოებამდე. იკვებებიან მცენარეულობით. ბევრი თხრის სოროს, თავშესაფარს აწყობს ქვებს შორის. სახეობათა უმრავლესობის წარმომადგენლები სხვადასხვა ორგანიზაციის მქონე ჯგუფებად ცხოვრობენ. მაკეობა ძირითადად 50–90 დღე გრძელდება, შობენ 2-დან 8-მდე ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის პირველივე თვეებში აღწევენ, წყლის გოჭები — მე-2 წელს. მსხვილი სახეობების სიცოცხლის ხანგრძლივობა დაახლ. 10 წელს შეადგენს, ტყვეობაში — დაახლ. 14-ს. ყველა მათგანი ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან ნადირობის ობიექტია (ხორცის გამო). ზღვის გოჭებს იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველებს; გამოყვანილია სახლის პირობებში საყოლი ჯიშებიც. IUCN-ის წითელი ნუსხის მონაცემებით, ერთი სახეობა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშაა, ორი — საფრთხესთან ახლოს.

ლიტერატურა
----------

* *Щипанов Н. А.* СВИНКОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М. 2015. — стр. 548.

სქოლიო
------

1. ↑  Caviidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
კაიკარის სიახლოვეს აღმოჩენილი ერთ-ერთი პეტროგლიფი
**კაიკარა-დელ-ორინოკო** (ესპ. Caicara del Orinoco) — ქალაქი ვენესუელაში, ბოლივარის შტატში, სედანიოს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაარსდა XVIII საუკუნის შუა ხანებში. 

ამჟამად, ვენესუელის მთავრობა ქალაქში ხიდს აშენებს, მდინარე ორინოკოზე. დასრულებისას, მისი სიგრძე 2,4 კმ იქნება.

მდინარე კაიკარის მახლობლად, ალექსანდერ ჰუმბოლდტმა აღმოაჩინა გრანიტისა და გნაისზე ამოკვეთილი პეტროგლიფები. შემდგომმა გამოკვლევებმა, ამ არეალში კიდევ მრავალი პრეისტორიული პეტროგლიფის არსებობა დაადასტურა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Página oficial del municipio Cedeño. დაარქივებული 2022-04-10 საიტზე Wayback Machine.
* Mashíaj -Asociación Venezolana de Católicos con vocación y carisma hebraico -Aporte de los términos de CAICARA Y ORINOCO (Español)

სქოლიო
------

1. ↑  Bendrat, T. A. (1912) "Discovery of Some New Petroglyphs near Caicara on the Orinoco" *American Journal of Archaeology* 16(4): გვ. 518-523, გვ. 518-519
**თურქმენეთი** — სახელმწიფო ცენტრალური აზიის დასავლეთ ნაწილში. თურქმენეთის ფართობი შეადგენს 491,2 კმ²-ს. თურქმენეთი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1100 კილომეტრზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 650 კილომეტრზე. სახელმწიფო საზღვრების საერთო სიგრძეა 3736 კილომეტრი. უზბეკეთთან არსებული საზღვრის სიგრძეა — 1621 კილომეტრი, ირანთან — 992 კილომეტრი, ავღანეთთან — 744 კილომეტრი, ყაზახეთთან — 379 კილომეტრი. დასავლეთით თურქმენეთს კასპიის ზღვა აკრავს. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 1768 კილომეტრი. სანაპირო სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრილი. გამოიყოფა ყარა-ბოღაზ-გოლი, კრასნოვოდსკის ყურე და თურქმენეთის ყურე. ყურეებს ქმნიან კრასნოვოდსკისა და ჩელექანის ნახევარკუნძულები. 

თურქმენეთის ტერიტორიის თითქმის 4/5 მდებარეობს თურანის დაბლობზე, რომლის დიდი ნაწილი ყარაყუმის უდაბნოს უკავია. სამხრეთ ნაწილში გადაჭიმულია მაღლობებისა და საშუალო სიმაღლის მთების ვიწრო ზოლი. თურქმენეთის სამხრეთ ნაწილში ქოფეთდაღის მთებია, რომელზედაც აღმართულია მთა რიზე, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2942 მეტრს აღწევს. ქოფეთდაღის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს პატარა ბალხანისა (777 მეტრამდე) და დიდი ბალხანის (1881 მეტრამდე) ქედები. სამხრეთ-აღმოსავლეთით თურქმენეთის ფარგლებში შედის ფაროფამიზის ჩრდილო მთისწინეთი — ბადხიზი (1267 მეტრამდე) და ყარაბილი (984 მეტრამდე; რომლებსაც მდინარე მურღაბი ყოფს. უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ჰისარის ქედის ტოტი კუგიტანგთაუ (3139 მეტრამდე, თურქმენეთის უმაღლესი წერტილი). დასავლეთით კრასნოვოდსკის პლატოა, ჩრდილო-დასავლეთით — უსთიურთის პლატოს სამხრეთი კიდე. უსთიურთის სამხრეთით მდებარეობს უზბოისიქითა ნაოჭა რაიონი. კასპიისპირა დაბლობის ფარგლებში განლაგებულია რამდენიმე მაღლობი. ქოფეთდაღის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაშლილია ყარაყუმის უდაბნო. 

თურქმენეთის ტერიტორია ხმელთაშუა ზღვის გეოსინკლინურ სარტყელში შედის და უკავია ეპიპალეოზოური თურანის ფილაქნისა და ალპური ნაოჭა ოლქის ნაწილი. ამ ორ ტექტონიკურ ელემენტს შორის განლაგებულია ქოფეთდაღისწინა კიდური როფი. ტერიტორიის აღმოსავლეთი ნაწილი ეპიბაქნურ არეს მიეკუთვნება. სამხრეთი ნაწილი მაღალი სეისმურობით ფამოირჩევა. სასარგებლო წიაღისეულიდან უმთავრესია ნავთობი და აირი. თურქმენეთი მდიდარია მინერალური მარილების საბადოებით. არის ვერცხლისწყალი, გოგირდი, ბენტონიტი, ოზოკერიტი, საშენი მასალა, სამკურნალო მინერალური წყალი. 

თურქმენეთის ჰავა მკვეთრად კონტინენტური, გვალვიანია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა -5°C-იდან (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) 4°C-მდეა (ათრაქის რაიონში), აბსოლუტურ მინიმუმი -32°C (თაშაუზის ლქში); ივლისის საშუალო ტემპერატურა 28°C ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 32°C — სამხრეთით, აბსოლუტურ მაქსიმუმი 49,9 (სადგური რეფეთექი). ატმოსფერული ნალექები 80-იდან 400 მმ-მდე წელიწადში. 

თურქმენეთის ერთადერთ წყალუხვი მდინარეა ამუდარია. ყარაყუმის არხის საშუალებით ამუდარიის წყლით ირწყვება თურქმენეთის სამხრეთ ნაწილში მდებარე გვალვიანი მიწები, რომელთა შორისაა: მურღაბის, თეჯენის, ათრაქისა და სხვა წყალმცირე მდინარეების აუზები. ტბების უმრავლესობა მლაშეა. თურქმენეთის უდიდესი ტბაა სარიყამიში, რომელიც მდებარეობს სარიყამიშის ქვაბულის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 5 მეტრ სიმაღლეზე. მტკნარი ტბებიდან მნიშვნელოვანია იასხანი და თოფიათანი. მთაში გვხვდება კარსტული წარმოშობის ტბები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* География Туркменистана
* Энциклопедия Кругосвет
**კაკასხიდის ხიდები** — საინჟინრო-არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკასხიდში. 

კაკასხიდში 5 ხიდია. ყველაზე დიდი, მდებარეობს მდ. ხანისწყალზე, სოფ. კაკასხიდიდან სამხრეთით, დანარჩენი ოთხი ხანისწყლის მარცხენა შენაკად ქერშავეთზე კაკასხიდის ხიდიდან 3 კმ-ის მონაკვეთში.

ხიდები არის ზეკარის საუღელტეხილო გზის ნაწილი, რომელიც ხანისწყლის და ქვაბლიანის ხეობებს აკავშირებს ერთმანეთთან. ხუთივე ხიდი დღემდე მოქმედია. ხიდები ქუთაისი-ბაღდათი-აბასთუმნის სამხედრო გზის მშენებლობის დროსაა დამონტაჟებული 1894-1904 წწ. 

მშენებლობის დაწყება დაკავშირებულია რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ პირველის სახელთან, ორმოცწლიანი პროექტირება და გზის მშენებლობა ნიკოლოზ მეორის დროს დასრულდა. ხიდებიდან ერთი - კაკასხიდის ხიდი დიდია და ორმხრივი მოძრაობისთვისაა განკუთვნილი, დანარჩენი ოთხი მცირე ზომისაა და ერთი მიმართულებით მოძრაობისთვისაა აგებული.

ხიდები ერთი მასალით და ერთნაირი ტექნიკითაა აგებული. ხიდის კონსტრუქცია ფოლადის ბრტყელი ღერაკებით და მართკუთხა ფირფიტებითაა შეკრული. დეტალების გადაბმისთვის გამოყენებულია დამოქლომების მეთოდი. სავალი ნაწილის საყრდენი შვერილები ლითონის ფირფიტებისგან არის შეკრული, ხიდების მოაჯირები ორ ჰორიზონტალურ რელსს შორის ღერაკების ვერტიკალური და დიაგონალური რიგებითაა შეკრული. მე-4 ხიდის თუთიის ამ კონსტრუქციაზე ქვემოდან, ძველი რუსულით შესრულებული ორი სიტყვაა გარკვეული ინტერვალით დაწერილი: კაკასხიდის ხიდის მოაჯირის დაბოლოებაზე, დუღაბის ჯებირებზე რელიეფური სიმბოლიკა არის მოცემული: ერთზე გადაჯვარედინებული ნაჯახი და ღუზა, მათ ქვემოთ კი 1904, მეორეზე კი „N" გრაფემა, სავარაუდოდ იმპერატორ ნიკოლოზ მეორის სახელის ინიციალი. ხიდის თარიღი მხოლოდ ერთზეა მოცემული, ხიდების სრული იდენტურობა, იძლევა იმის საფუძველს, რომ ისინი ერთი და იგივე დროს დამონტაჟებულია.

პეტრე აკიმჩევის მონათხრობით, აღნიშნული ხიდები სამეფო ხელისუფლების გადაწყვეტილებით, საფრანგეთიდან \_ ეიფელის ქარხნიდან ჩამოიტანეს დაშლილი ფოთის ნავსადგურის გზით და ადგილზე ააწყვეს. კაკასხიდის ხიდები იმ საინჟინრო ნაგებობათა რიგში დგას, რომლებიც XIX-XX სს. მიჯნისთვის საქართველოს გზებსა და რკინიგზებზე აიგო და რომელთა ერთი ნაწილი გადმოცემით გუსტაფ ეიფელის ქარხნიდან იქნა ჩამოტანილი და ადგილზე დამონტაჟებული. ის საქართველოში XX საუკუნის დასაწყისისთვის სატრანსპორტო საინჟინრო ქსელის განვითარების ნაწილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26444
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაყელი**. |

**ქრისტეფორე ჯაყელი** (დ. 25 დეკემბერი, 1917 — გ. 21 ნოემბერი, 1991) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი (1950), პროფესორი (1986). საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკი (1984).

ბიოგრაფია
---------

ქრისტეფორე ჯაყელმა 1934 წელს დაამთავრა ბათუმის რკინიგზის სატრანსპორტო-სამშენებლო სასწავლებელი, ხოლო 1940 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის გეოგრაფიის ფაკულტეტი. 1934–36 წლებში მუშაობდა ურეკის ციტრუსების საბჭოთა მეურნეობაში ტექნიკოს-მშენებლად; ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა გეოგრაფიის კათედრაზე პრეპარატორად, შემდეგ ქუთაისის 25-ე საშუალო სკოლაში მასწავლებლად; 1940 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურაში ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით (1941 წელს გაიწვიეს მეორე მსოფლიო ომში), რომელიც 1948 წელს დაასრულა; 1950–54 წლებში მუშაობდა გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში; 1954 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, 1974–87 წლებში იყო ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1949 წელს თემაზე: „მდინარეების სუფსისა და ნატანების აუზების ფიზიკურ-გეოგრაფიული (ლანდშაფტური) დახასიათება". ქრისტეფორე ჯაყელი არის 170-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, რომელთა შორის 100 გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ და უცხოურ ენებზე. მისი კვლევის ძირითად საგანს შეადგენდა ფიზიკური გეოგრაფიის როგორც ზოგადი, ისე რეგიონალური პრობლემები. განსაკუთრებული ყურადღებაა გამახვილებული ლანდშაფტების კომპლექსური თავისებურებების კვლევაზე, მათი რესურსების ეფექტურად გამოყენებასა და გარემოს დაცვის პრობლემებზე.

გარკვეული წვლილი აქვს შეტანილი (ძირითადად მთიანი რეგიონების) ფიზიკურ-გეოგრაფიული კარტირებისა და დარაიონების საქმეში. 1965 წელს მელენტი სანებლიძესთან ერთად დააარსა მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიული სტაციონარი.

ქრისტეფორე ჯაყელის თანაავტორობით შედგენილია საქართველოს ბუნებრივი ზონები და ლანდშაფტური რუკები, ასევე ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების რუკები, რომლებსაც გარდა შემეცნებითი, პრაქტიკულ-გამოყენებითი მნიშვნელობა აქვთ. იგი ავტორია მრავალი ათეული სამეცნიერო-პოპულარული, საენციკლოპედიო სტატიებისა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბუნებრივი რესურსების გამოყენება და ბუნების დაცვა. თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1977.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003
2. ↑  თსუ გეოგრაფიის დეპარტამენტის კარტოგრაფიული ფონდი
**ჩიჩეკ ხათუნი** (თურქ. Çiçek Hatun) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, მეჰმედ II-ის მე-4 ცოლი და ჯემ სულთანის დედა.

ბიოგრაფია
---------

ჩიჩეკ ხათუნი დაიბადა თურქმენული წარმოშობის ანატოლიელი ბეგის ოჯახში 1443 წელს. ასევე, მას ჰყავდა ძმა ალი-ბეი. 1458 წელს, თხუთმეტი წლის ასაკში მოხვდა სულთნის ჰარამხანაში და გახდა მისი რჩეული. 1459 წლის 22 დეკემბერს მას ერთადერთი ვაჟი — ჯემი შეეძინა.

ოსმალური ტრადიციის მიხედვით, ყველა შეჰზადეს უნდა ემართა ანატოლიაში მდებარე ერთ-ერთი სანჯაყი. 1469 წელს, ძმა მუსტაფას გარდაცვალების შემდეგ, ჯემი კასთამონუს სანჯაყ-ბეიდ დაინიშნა და ჩიჩეკ ხათუნიც მასთან ერთად წავიდა კასთამონუში. 1474 წელს ჯემი ქარამანის მმართველად დაინიშნა.

1481 წელს, სულთან მეჰმედის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი ბაიაზიდ II-მ დაიკავა. ჯემი იძულებული გახდა თავი ეგვიპტისათვის შეეფარებინა და თან წაიყვანა ჩიჩეკ ხათუნიც.

ჯემი 14 წლის განმავლობაში ცდილობდა როგორმე ძმისთვის ტახტი წაერთმია და ამ ყველაფერს ეგვიპტის დახმარებით აკეთებდა. 1495 წელს ჯემი ბაიაზიდის ბრძანებით მოწამლეს და მოკლეს.

ჩიჩეკ ხათუნმა შვილის გარდაცვალების შემდეგ სამი წელი იცოცხლა და 1498 წლის მაისში, კაიროში გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Ahmed Akgündüz, Said Öztürk (2011). *Ottoman History: Misperceptions and Truths*.  Oxford University Press. ISBN 978-9-090-26108-9.
2. ↑  Muhammad Syaari Abdul Rahman, *Berfikir Gaya Al-Fateh*
3. ↑  Franz Babinger, *Mehmed the Conqueror and His Time*, pg.173
4. ↑  Leslie P. Peirce (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*.  Oxford University Press,   გვ. 106–107. ISBN 978-0-195-08677-5.
**შეჰზადე ისა** (თურქ. Şehzade İsa; დ. 1380 — გ. 1406) — ასევე ცნობილია **ისა ჩელების** სახელით (თურქ. İsa Çelebı) — ოსმალეთის იმპერიის რიგით მე-4 სულთნის, ბაიაზიდ I-ისა და მისი ხარჭის, დევლეთშაჰ ხათუნის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

ისა დაიბადა 1380 წელს, ბაიაზიდ I-ისა და მისი ხარჭის, დევლეთ ხათუნის ოჯახში. მისი დაბადების დროს ოსმალეთის სულთანი იყო მისი პაპა, მურად I, რომელმაც 1383 წელს მიიღო სულთნის ტიტული. 1389 წელს ტახტზე მისი მამა ავიდა. ისა იყო ანკარის სანჯაყის სანჯაყ-ბეი. 1402 წელს მონაწილეობა მიიღო ანკარის ბრძოლაში თემურლენგის წინააღმდეგ მამასთან ერთად.

ოსმალეთის არმია ამ ბრძოლაში სასტიკად დამარცხდა. მამამისი, ბაიაზიდ I, როგორც დამარცხებული სულთანი, მონღოლებმა ტყვედ აიყვანეს და იგი საბოლოოდ ტყვეობაში გარდაიცვალა.[1]

მამის დატყვევების შემდეგ ისას უნდა ებრძოლა ტახტისთვის. მას ბრძოლა უწევდა ძმებთან, შეჰზადე მეჰმედსა (მომავალში მეჰმედ I) და შეჰზადე სულეიმანთან. შეჰზადე სულეიმანი თავს თვლიდა ედირნეს სულთნად, ისა ბურსას სულთნად, ხოლო მისი ძმა მეჰმედი ანატოლიის სულთნად. თუმცა ერთი იყო — ტახტი რომელ შეჰზადესაც უნდა დაეკავებინა, ყველას მოუწევდა თემურლენგის მიერ დანგრეული ოსმალეთის შენება. პირველ რიგში, მეჰმედს გადაწყვეტილი ჰქონდა ისასთვის ბურსა წაერთმია.

1405 წელს შეჰზადე მეჰმედმა ძმა ისას ომი ოფიციალურად გამოუცხადა. მათი არმიები არაერთხელ შეერკინნენ ერთმანეთს, მაგრამ გამარჯვებულის გამოვლენა ერთი წლის განმავლობაში ვერ ხერხდებოდა. საბოლოოდ, მეჰმედმა ისას დამარცხება და ბურსას დაპყრობა მოახერხა. შეჰზადე ისაც მეჰმედის არმიასთან დაპირისპირების დროს გარდაიცვალა ყველა თავის თანამებრძოლთან ერთად.[2]

მისმა ძმა, მეჰმედმა, საბოლოოდ სულეიმანისა და მეოთხე ძმა, მუსას დამარცხებაც მოახერხა, რომელმაც 1407 წელს თავი ოსმალეთის ევროპილი ნაწილის სულთნად გამოაცხადა და გახდა ოსმალეთის რიგით მე-5 სულთანი. მეჰმედის 8 წლიანი მმართველობა მიძღვნილი იყო მონღოლების მიერ დანგრეული ოსმალეთის აღსადგენად, რისი გაკეთებაც მან მოახერხა კიდეც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოსმალეთის იმპერიის უმეფობის ხანა

სქოლიო
------

1. ↑  *Osmanlı Tarihi* Vol I (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 55-56
2. ↑  *Türkiye Tarihi Cilt II*, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 72
**თვალშავი**, **ჩვეულებრივი თვალშავი** ან **ძელქორი** (ლათ. Falco vespertinus) — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. მამალი ლეგა-შავია, წითელფეხებიანი; დედალს წითური მუცელი და ლეგა ზურგი აქვს, განივი მუქი ზოლებით. თვალშავი გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში, ციმბირში მდინარე ლენამდე, ზამთრობს სამხრეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას, გაზაფხულზე (აპრილში) და შემოდგომაზე (აგვისტო-სექტემბერში). ბუდობს ხეებზე სხვა ფრინველების ბუდეში. იკვებება მწერებითა და წვრილი მღრღნელებით, რითაც დიდი სარგებლობა მოაქვს. უწინ თვალშავი ეწოდებოდა ფრინველთა გვარს, რომელშიც ორი სახეობა იყო გაერთიანებული: თვალშავი (ლათ. Erythropus vespertinus) და ამურის თვალშავი (ლათ. Erythropus amurensis), რომელიც გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ციმბირსა და შორეულ აღმოსავლეთში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 672.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 267.
2. ↑  თვალშავი (TSN 175656). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
**იპოლიტა მარია სფორცა** (იტალ. Ippolita Maria Sforza; დ. 18 აპრილი, 1446 — გ. 20 აგვისტო, 1484) — სფორცას დინასტიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო I-ისა და ბიანკა მარია ვისკონტის უფროსი ასული. ნეაპოლის მეფე ალფონსო II-ის პირველი ცოლი. ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ II-ისა და მილანის ჰერცოგინია იზაბელა არაგონელის დედა, პოლონეთის დედოფალ ბონა სფორცას ბებია.

ბიოგრაფია
---------

იპოლიტა მარია დაიბადა 1446 წლის 18 აპრილს კრემონაში. იგი იყო მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო I-ისა და მისი ცოლის, ბიანკა მარია ვისკონტის უფროსი ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია მურციო სფორცა და ლუჩია დი ტორზანო იყვნენ, ხოლო დედის მხრიდან მილანის ჰერცოგი ფილიპო მარია ვისკონტი და აგნესა დელ მაინო.

იპოლიტა აღზარდეს როგორც ძალიან ინტელიგენტი და კულტურული ახალგაზრდა ქალბატონი. იგი სწავლობდა ბერძნულ ენასა და მეცნიერებას. მისი პედაგოგი, კონსტანტინე ლასკარისი თვლიდა, რომ აუცილებელი იყო მისთვის ბერძნული ფილოსოფიის სწავლება. იგი განათლებას თავის ძმებთან ერთად იღებდა. 14 წლის ასაკში, იგი ლათინურს უკვე იმ დონეზე ფლობდა, რომ ლათინურად წერილიც კი მისწერა რომის პაპ პიუს II-ს. 

ცნობილია, რომ მას ძალიან უყვარდა წერილების წერა. მოგვიანებით მისი ყველა წერილი შეკრიბეს და სერენა კასტალდოს რედაქტორობით ერთ წიგნად გამოსცეს, სახელად „იპოლიტა მარია სფორცას წერილები". ყოველივე ამაში დიდი როლი ითამაშა ბოლონიაში აღმოჩენილმა უცნობი მამაკაცის მფლობელობაში მყოფი იპოლიტას წერილების კოლექციამ, რომელიც 1475-დან 1482 წლამდე იყო დაწერილი. 

გარდა ამისა, მისი საქმიანობა მოიცავდა ბრძნული გამონათქვამებისა და პოეზიის თარგმნას, ასევე მამის, ჰერცოგი ფრანჩესკოსათვის ლათინურიდან წიგნების თარგმნას. 

1465 წლის 10 ოქტომბერს, მილანში, 19 წლის იპოლიტა მარია დაქორწინდა ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ I-ისა და დედოფალ იზაბელა კლერმონელის უფროს ვაჟზე, კალაბრიის ჰერცოგ ალფონსოზე. იპოლიტა არასდროს გამხდარა ნეაპოლის დედოფალი, რამეთუ იგი მანამდე გარდაიცვალა, სანამ მისი ქმარი ალფონსო II მეფე გახდებოდა, ამიტომაც იგი მხოლოდ კალაბრიის ჰერცოგინიის წოდებას ფლობდა. მათი ქორწინების შემდეგ, შეიქმნა მილან-ნეაპოლის ძლევამოსილი ალიანსი. მისი ქორწინება არ ყოფილა ჰარმონიული, მეტიც, იპოლიტასათვის დამამცირებელი იყო. მისი ქმარი ალფონსო, მასზე ნაკლებად გაუნათლებელი და ცოტა გაუთლელი კაცი იყო, რის გამოც, იპოლიტა მას პატივს არასდროს სცემდა. 

იპოლიტა მარია სფორცა გარდაიცვალა 1484 წლის 20 აგვისტოს ნეაპოლში, 38 წლის ასაკში. მის შემდეგ ალფონსოს სურდა დაქორწინებულიყო თავის საყვარელ ტურცია გაცელაზე, თუმცა ამაოდ. მიუხედავად ამისა, მას მაინც შეეძინა ტურციასთან ერთი ასული და ერთი ვაჟი.

შვილები
-------

1. ფერდინანდ II (1469-1496), ნეაპოლის მეფე, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, ჯოვანა ნეაპოლელი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
2. იზაბელა (1470-1524), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო სფორცას, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის პოლონეთის დედოფალი ბონა სფორცა;
3. პიერო (1472-1491), აპულიას ლეიტენანტ-გენერალი და როზანოს პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი, ფეხში შეჭრილი ინფექციით;

ლიტერატურა
----------

* Colin Tribble, A Trusting Partnership: Sentiment and Politics in Quattrocento Dynastic Unions, Unpublished Dissertation (University of Edinburgh, 2012).
* Charles Cawley, Medieval Lands, Sicily/Naples, Counts and Kings