recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აჰმეთ ჰამდი თანფინარი** (თურქ. Ahmet Hamdi Tanpınar; დ. 23 ივნისი, 1901, ოსმალეთის იმპერია — გ. 24 იანვარი, 1962, თურქეთი) — თურქი მწერალი და თურქული ლიტერატურის მკვლევარი. დაიბადა იურისტის ოჯახში. მამამისი ბევრს მოგზაურობდა და მომავალი მწერალი მუდამ შთაბეჭდილებით იყო დატვირტული. ტანპინარის ლიტერატურული შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინეს მარსელ პრუსტმა,სტეფან მალარმემ და პოლ ვალერამ, განსაკუთრებით კი ამ უკანასკნელ წიგნმა „ხელოვნების ესთეტიკისა დაფილოსოფიის შესახებ". მომავალი მწერალი აქტიურ შოპენჰაუერს, ფრიდრიხ ნიცშესა და ჰენრი ბერგსონს ახალდაზრდობაში გაეცნო.

მის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აგრეთვე მისმა უფროსმა მეგობარმა, თურქმა პოეტმა, იაჰია ქემალ ბეიაოლიმ (1884-1958).

ლიტერატურა
----------

ლიტერატურული მოღვაწეობის დაწყება ტრანპინარმა სტუდენტობისას სწორედ მისი გაცნობის შემდეგ გადაწყვიტა. ცოდნის წყულვილმა მას სტუდენტობაში წასვლისკენ უბიძგა (1918), სადაც პედაგოგიკას სწავლობდა, თუნცა სულ მალე ის ლიტერატურის თეორიაზე გაცვალა, 
ვინაიდან ამ საგანს სწორედ ქემალ ბაიაოლი ასწავლიდა (იმ დროისთვის უყვე ცნობილი პოეტი). მისივე სიტყვებით იაჰაი ქემალი „გრძნობათა სამყაროდან აზროვნების სამყაროსკენ მიმავალი გზის გაკვლევაში" დაეხმარა.

კარიერა
-------

სწავლის დასრულების შემდეგ (1923) ტანპინარი ეზრუმში, ქონიასა და ანკარაში მუშაობდა ჯერ გიმნაზიის მასწავლებლად, შემდეგ კი უნივერსიტეტის ლექტორად. სტამბოლში დაბრუნების შემდეგ ქარიქოის ცნობილ გიმნაზიაში ასწავლიდა, პოეტ აჰმედ ხაშიმის გარდაცვალების შემდეგ კი ხელოვნების აკადემიაში მისი საქმე გააგრძელა: ხელოვნების ისტორია, მითოლოგია]სა და ესთეტიკას ასწავლიდა.

1939 წელს თანზიმატის დაწყებიდან 100 წლის იუბილეზე კულტურის მაშინდელმა მინისტრმა ჰასან ალი იუჩელმა ის სტამბოლის უნივერსიტეტში თანზიმატის ეპოქის თურქული ლიტერატურის პროფესორის თანამდებლობაზე მიიწვია. ტანპინარი ლიტერატურის გამორჩეულ, მრავალმხრივ და კომპეტენტურ მკვლევრად იქცა და ამ დარგს თავისი შემოქმედებითი კვალი უთუოდ დაამჩნია.

1942-1946 წლებში აჰმედ ჰამდი ტანპინარი სახალხო პარტიის დეპუტატი იყო, შემდეგ კი მცირე ხნით საგანმანათლებლო სისტემის ინსპექტორად მუშაობდა. აქედან მოყოლებული ცხოვრების ბოლომდე სტამბოლის უნივერსიტეტთან არსებულ თურქოლოგიის ინსტიტუტში თანამედროვე ლიტერატურას კათედრას ხელმძღვანელობდა.

გარდაცვალება
------------

დაკრძალულია აშიან მეზარლის სასაფლაოზე, ორჰან გელი ქანიკისა და იაჰია ქემალ ბეიაოლის გვერდით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Villa in Acibadem Translation of a story of Tanpınar
* Kalem Agency (copyright)
* İTEF - Istanbul Tanpinar Literature Festival



1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
**ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის** (1740–1748) — ხანგრძლივი სამხედრო კონფლიქტი ევროპის სახელმწიფოებს შორის, დაწყებული იმპერატორ კარლ VI ჰაბსბურგის გარდაცვალების შემდეგ (1740 წლის 20 ოქტომბერი).

1713 წელს ავსტრიის იმპერატორმა კარლ VI ჰაბსბურგმა პრაგმატული სანქციით, ავსტრიის დაყოფილი სახელმწიფო განუყოფლად გამოაცხადა, ხოლო ძის არყოლის გამო ტახტი თავის ქალიშვილს მარია ტერეზიას უნდა გადასცემოდა. მარია ტერეზიას – ტოსკანის დიდი ჰერცოგის ფრანც ლოთარინგიელის მეუღლეს ერთობ სავალალო მდგომარეობაში მოუწია სახელმწიფოს მართვა: ცალკეულ, დაყოფილ სამფლობელოებს ერთმანეთთან ძალზე სუსტი ძაფი აკავშირებდა, შეიძლება ითქვას, მხოლოდ და მხოლოდ მონარქის პიროვნულობა. თითოეულ სამფლობელოს თავისი წოდებრივი ორგანიზაცია ჰყავდა. ცენტრალური ხელისუფლება განაგებდა მხოლოდ სამხედრო, საფინანსო და საგარეო საქმეებს.

მხარეთა პრეტენზიები
-------------------

მარია ტერეზიას ტახტზე ასვლისთანავე პრუსიამ და საფრანგეთმა ბავარიასთან, საქსონიასთან, ესპანეთთან და პიემონტთან ერთად ომი გამოუცხადა ავსტრიას. ომის უმთავრესი მიზეზი იყო ავსტრია-საფრანგეთისა და ინგლის-საფრანგეთის წინააღმდეგობები, პრუსიის აგრესიული მისწრაფებები და ქიშპი ცენტრალური ევროპის ჰეგემონობაზე.

საფრანგეთს თავისი პოლიტიკური პრეტენზიები გააჩნდა – ავსტრიის ნიდერლანდების ხელში ჩაგდება და თავისი მოკავშირის ბავარიის კურფიურსტის კარლ VII ალბრეხტის (1742–1745) „გერმანელი ერის რომის წმინდა იმპერიის" იმპერატორად დასმა, რაც შეეხება ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოებს, მათზე პრეტენზიას ესპანეთი აცხადებდა.

ომის მსვლელობა
--------------

1740 წლის 16 დეკემბერს ფრიდრიხ II პრუსიელი აცხადებდა პრეტენზიას სილეზიაზე და თავისი არმიით სილეზიაში შეიჭრა. 1741 წლის იანვარში მთელი სილეზია პრუსიის ხელში გადავიდა. 10 აპრილს ავსტრიელები მოლვიცთან დამარცხდნენ.

მტრულ გარემოცვაში მოქცეულ ავსტრიას მხარი ინგლისმა, ნიდერლანდებმა და 1746 წლიდან რუსეთმაც დაუჭირა. ამგვარად ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის გამართულ ომში ევროპის სახელმწიფოთა დიდი ნაწილი აღმოჩნდა ჩართული. ომის მიწურულს სამხედრო ოპერაციების მთავარმა ასპარეზმა ავსტრიის ნიდერლანდებში გადაინაცვლა, სადაც მორიც საქსონელის სარდლობით შეჭრილმა საფრანგეთის არმიამ მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა ავსტრია-ინგლისის ჯარებზე ფონტენუასთან – 1745 წლის 11 მაისს, როკუსთან – 1746 წლის 11 ოქტომბერს და ლაუფელდთან – 1747 წლის 2 ივლისს. საფრანგეთის ჯარებმა დაიკავეს ციხესიმაგრეები – ანტვერპენი და მონსი.

ომის დასასრული
--------------

ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის წარმართული ომი 1748 წლის 18 ოქტომბრის აახენის მეორე ზავით დასრულდა. ამ ზავით ავსტრია კვლავ ინარჩუნებდა სამფლობელოთა დიდ ნაწილს, ტახტზე მარია ტერეზიას უფლებებიც აღიარეს, ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოთა ნაწილი ესპანეთს გადაეცა, სილეზიის დიდი ნაწილი კი პრუსიამ შეიერთა.

აახენის ზავმა, ფაქტობრივად, ვერ მოაგვარა ევროპის სახელმწიფოთა პოლიტიკური კონფლიქტები, რამაც, სულ რაღაც 9 წლის შემდეგ, ევროპაში მორიგი, შვიდწლიანი ომი (1756–1763) გააჩაღა, რომელიც მარია ტერეზიამ რუსეთთან კავშირში სილეზიის დასაბრუნებლად წამოიწყო ფრიდრიხ II პრუსიელთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის"** ვიკისაწყობში.
* ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 2, თბ. 2008 წ. გვ. 530-532
**აჰმედ ჯალაირი** (? — გ. 1410) — ჯალაირიდების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. თავდაპირველად იყო არდებილის მფლობელი. 1382 წელს თავრიზიდან განდევნა თავისი ძმა, ჯალაირიდების სახელმწიფოს მბრძანებელი ჰუსეინი და ხელთ იგდო ძალაუფლება. 1385 წელს ეომებოდა ოქროს ურდოს ყაენს თოხთამიშს, რომლის ლაშქარი დარუბანდის და დარიალის გზით აღმოსავლეთ ამიერკავკასიას, ირანს და აზერბაიჯანს შეეჭრა და ააოხრა. ამავე დროს იგი ხანგრძლივ ომებში ჩაება ირანში შემოჭრილ თემურლენგთან, რომლის წინააღმდეგ ცდილობდა საქართველოსთან ერთად ებრძოლა. აჰმედ ჯალაირის შვილმა ერთხანს საქართველოს შეაფარა თავი, 1399 წელს იგი საქართველოს ჯარმა გაათავისუფლა თემურლენგის ლაშქრის მიერ გარშემორტყმულ ალანჯის ციხიდან. თემურლენგთან ომში დამარცხებული აჰმედ ჯალაირი 1400 წელს ოსმალეთში გაიქცა, ანგორის ბრძოლაში (1402) თემურლენგის გამარჯვების შემდეგ კი ეგვიპტეში გაიხიზნა. მამლუქმა სულთანმა ფარაჯმა თემურლენგის შიშით იგი საპატიმროში გამოკეტა. თემურლენგის გარდაცვალების შემდეგ აჰმედ ჯალაირი ერაყში დაბრუნდა და ჯალაირიდთა სახელმწიფოს აღდგენას შეუდგა, მაგრამ აზერბაიჯანში მისი გაბატონების წინ აღუდგნენ „შავბატკნიანი" თურქმანები. 1410 წლის 30 აგვისტოს მათ ყარა-იუსუფის მეთაურობით სასტიკად დაამარცხეს აჰმედ ჯალაირი თავრიზის მახლობლად, დაატყვევეს შვილებთან ერთად და სიკვდილით დასაჯეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 114.
**ქვემო ხოდაშნის ორმოცის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კმ-ზე, პატარა ხევის პირას, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია ჩვეულებრივი, ერთნავიანი სამლოცველოა (3,5 X 2,5 მ). ნაშენია რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. დაზიანებულია: დანგრეულია ჩრდილოეთის კედელი და აფსიდის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ჩაქცეულია კამარის ჩრდილოეთ გვერდი და კონქის ნაწილი. კედლებს გარედან, დიდ ფართობზე საპირე წყობა ჩამოშლილი აქვს. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია (ნახევარწრიული თაღისგან შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ გვერდი). შიგნიდან კი, თარაზულად, ხის ძელებითაა გადახურული, აფსიდი ნახევარწრიულია. აფსიდის კედელი გრძივი კედლების უშუალო გაგრძელებაა. აფსიდის ღერძზე თაროვანი სარკმელია გაჭრილი, რომელიც ოდნავ მაღლაა „ატანილი", იმდენად, რომ მისი ნაწილი კონქის ფარგლებშია მოქცეული. ერთი, შიგნიდან და გარედან ოთხკუთხა სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ კედელშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელს, რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი ეკვრის. აფსიდის გვერდებზე თითო, მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით, რომელიც კამარისგან შეკიდული თაღითაა გამოყოფილი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 359.
**ქვემო ენთელის წმინდა ნინოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ენთელში. შვერილაფსიდიანია დარბაზული ეკლესია.

ეკლესია ნაგებია კარგად დამუშავებული სხვადასხვა ფერის ბაზალტის ქვით, ზოგ ადგილას ჩასმულია გრანიტის ან მარმარილოს ქვაც. ეკლესიის საფასადო ქვები საგულდაგულოდაა შერჩეული და ლამაზი ფერადოვანი კოლორიტით იქცევს ყურადღებას. ნახევარწრიული შვერილი აფსიდი შედარებით წრვილი ქვითაა ნაგები.

ეკლესიაში ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კამარით გადახურული კარიბჭის გავლით. ცილინდრული კამარით გადახურული დარბაზი მარტივია, აღმოსავლეთიდან ნახევარწლიური აფსიდით. სარკმელი ოთხია თითო ყველა კედელში. სამი სარკმელი თაღოვანია, ერთი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. ოთხივე სარკმელი თითქმის ერთ სიმაღლეზეა გაჭრილი. სახურავი და დარბაზის სახურავი გაერთიანებულია და შემოსილია მოთითბერებული თუნუქის ფურცლებით. სახურავი საკმაოდ მაღალია, შესაბამისად დასავლეთის ფასადის ფრონტონიც უცვეულოდ მაღალია.

ლიტერატურა
----------

* მარსაგიშვილი გ. „ქვემო ენთელის წმინდა ნინოს ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 538
ახალი ციხესიმაგრე
**ანსემბურგი** (ლუქს. Aansebuerg, გერმ. Ansemburg) — სოფელი ტუნტანგეს კომუნაში, დასავლეთ ლუქსემბურგში. 2001 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა 40-ს შეადგენდა. 

ანსემბურგი არის ეიშ ვალეის ნაწილი, რომელიც ცნობილია, როგორც შვიდი ციხესიმაგრის ვალეი. სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს ორი ციხესიმაგრე ამ შვიდი ციხესიმაგრიდან. ანსემბურგის ახალი ციხესიმაგრე მდებარეობს ერთ კილომეტრზე ან ძველი ციხესიმაგრის მხოლოდ ნახევარი მილით დაბლა, რომელიც ააგო მეწარმე ტომას ბიდარტმა 1639 წელს, დღესდღეობით კი ცნობილია უფრო თანამედროვეობით და ტერასული ბაღებით.

გალერეა
-------

* ძველი ციხესიმაგრეძველი ციხესიმაგრე
* 1696 წლის ანსემბურგის ხიდი1696 წლის ანსემბურგის ხიდი
* 
* ანსემბურგი, ვიეილე ფორგეანსემბურგი, ვიეილე ფორგე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ანსემბურგის ციხესიმაგრე
* ლუქსემბურგის ციხესიმაგრეების სია

სქოლიო
------

1. ↑  "Jardin du grand château d'Ansembourg" დაარქივებული 2016-09-10 საიტზე Wayback Machine. , *Service des Sites et Monuments Nationaux*. (ფრანგული) Retrieved 15 March 2011.
**ანსუმანე მანე** (პორტ. Ansumane Mané, დ. 1940 — გ. 30 ნოემბერი, 2000) — გვინეა-ბისაუს სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1999 წლის 7-დან 14 მაისამდე. 3 სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ორგანიზატორი. 1970-იან წლებში ჟოან ბერნარდო ვიეირას ხელმძღვანელობით იბრძოდა პორტუგალიის კოლონიური პოლიტიკის წინააღმდეგ და იყო მისი უახლოესი თანამებრძოლი. 1980 წელს, როდესაც სამხედრო გადატრიალების შედეგად ვიეირა მოვიდა ხელისუფლებაში, დაუჭირა მას მხარი და გაიკეთა სერიოზული სამხედრო კარიერა, 1998 წელს დანიშნეს გენერალური შტაბის უფროსად.

1998 წლის დასაწყისში დაიწყო პოლიტიკური კრიზისი გვინეა-ბისაუში. კრიზისი გამოიწვია მომავალმა საპრეზიდენტო არჩევნებმა და ასევე სამოქალაქო ომმა მეზობელ სენეგალში:პრეზიდენტმა სახალხოდ დაადანაშაულა ანსუმანე მანე სენეგალელი სეპარატისტებისადმი იარაღის მიწოდებაში. მანემ თავის მხრივ დაადანაშაულა პრეზიდენტი და თავდაცვის მინისტრი.

6 ივნისს პრეზიდენტმა ანსუმანე მანე გადააყენა თანამდებობიდან და ბრალი დასდო სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში. მეორე დღეს დედაქალაქზე კონტროლი დააწესა გენერლის მხარდამჭერმა ძალებმა. დაიწყო მოლაპარაკებათა სერია. პრეზიდენტი წავიდა დათმობაზე და შეზღუდა თავისი უფლებები.

1999 წლის მაისის დასაწყისში მანეს მხარდამჭერთა მიერ დაკავებულ იქნა საერთაშორისო აეროპორტი და დედაქალაქის იარაღის საწყობები. 7 მაისს ალყაში მოაქციეს პრეზიდენტის რეზიდენცია. ვიეირამ გაქცევა მოასწრო. მანემ როგორც უმაღლესი სამხედრო ხუნტის ხელმძღვანელმა ხელისუფლება ხელში აიღო, მაგრამ 14 მაისს ხელისუფლება გადააბარა სამოქალაქო მმართველს, პარლამენტის თავმჯდომარეს მალამ ბაკაი სანას.

2000 წელს ახალმა პრეზიდენტმა კუმბა იალამ შემოიღო ჯარის უმაღლეს თანამდებობებზე დანიშვნის ახალი წესები მანესთან შეუთანხმებლად, რაც გააპროტესტა მანემ და 2000 წლის 23 ნოემბერს დაიწყო შეტაკებები მანესა და მთავრობის ძალებს შორის. მანე გაიქცა ქვეყნის დასავლეთ პროვინცია ბოიმბოში, სადაც 30 ნოემბერს დაიღუპა მთავრობის ძალებთან შეტაკებისას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანსუმანე მანეს ბიოგრაფია


|
|  |
|
| წინამორბედი:ჟოან ბერნარდო ვიეირა | **გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი**1999 – 1999  | შემდეგი:მალამ ბაკაი სანა |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ლუის კაბრალი
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* კარმენ პერეირა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* ანსუმანე მანე
* მალამ ბაკაი სანა
* კუმბა იალა
* ვერისიმო კორეია სეაბრა
* ენრიკე როსა
* ჟუან ბერნარდუ ვიეირა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მალამ ბაკაი სანა
* რაიმუნდუ პერეირა
* მამადუ ტურე კურუმა
* მანუელ სერიფო ნამაჯო
* ჟუზე მარიუ ვაზი
 |

 |
**ანსების პროვინცია** (ტიგ. ኣንሰባ, ინგლ. Anseba Region) — ერიტრეის 6 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთში და არ აქვს ზღვაზე გასასვლელი. მისი ფართობია — 23 200 კმ². 2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 549 000 ადამიანს. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კერენი.

გეოგრაფია
---------

სახელი დაერქვა მდინარე ანსებას გამო, რომლის ნაპირებზეც მდებარეობს პროვინცია. მდინარე სათავეს იღებს ცენტრალური ერიტრეის მთიან პლატოზე, ასმერის ჩრდილო-დასავლეთით და ხეობით ეშვება ჩრდილო-დასავლეთ დაბლობზე, კვეთავს რორა-ჰაბაბის და საჰელის მთებს წითელი ზღვაში მიერთებამდე, მეზობელი ქვეყნის — სუდანის პორტ სუაკინის მახლობლად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

პროვინციის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი რაიონები:

* ადი-ტეკელეზანი
* ასმატი
* ელაბორედი
* გელები
* ჰაგასი
* ჰალჰალი
* ჰაბერო
* კერენი
* კერკებეტი
* სელა

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანსების პროვინცია***

1. ↑  Geohive.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-11-24. ციტირების თარიღი: 2015-10-25.
2. ↑  Citypopulation

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერიტრეის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* ანსება
* გაშ-ბარკა
* დებუბავი-კეი-ბაჰრი
* დებუბი
* მაეკელი
* სემიენავი-კეი-ბაჰრი
 |

 |
**არაბები** — არაბულენოვანი ხალხების (ალჟირელების, ეგვიპტელების, მაროკოელების და სხვა.) მეტაერთობა, დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის არაბული ქვეყნების ძირითადი მოსახლენი.

ბედუინი და მიწათმოქმედი არაბები
-------------------------------

ახ.წ. პირველ საუკუნეებში მომთაბარე არაბები ახალი საძოვრების ძებნაში ბევრს მოძრაობდნენ, გადაადგილდებოდნენ. ბედუინები ზაფხულის თვეებს უდაბნოში არსებულ ოაზისებში, ჭებთან და წყაროებთან ატარებდნენ, წლის დანარჩენ დროს კი უდაბნოში ხეტიალობდნენ. მათ საცხოვრებელს თხის მატყლისგან მოქსოვილი კარავი წარმოადგენდა.

არაბთა ერთმა ნაწილმა ვაჭრობას მიჰყო ხელი. მეწამული ზღვის სანაპიროზე არაბებმა მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქები – მექა და იასრიბი დააფუძნეს. არაბმა ვაჭრებმა კავშირები დაამყარეს ახლო აღმოსავლეთის ბევრ ქალაქთან. ისინი გამდიდრდენნ და თანამემამულე ბედუინების დამორჩილებაც შეძლეს. ისინი ღარიბ ბედუინებს ფულს ასესხებდენენ და შემდეგ ვალის კაბალაში აქცევდნენ. მდიდარი ვაჭრების წინააღმდეგ მოქმედება დაიწყო მუჰამედმა. მან მიიმხრო ბედუინები და საფუძველი ჩაუყარა არაბული ტომების გაერთინებას. ამ გაეთიანებაში მთავარი როლი შეასრულა ერთი ალაჰის რწმენამ.

მუჰამედის გარდაცვალებისთანავე დაარსდა არაბთა სახელმწიფო, რომლის სათავეში იდგა ხალიფა („ხალიფა რასალიაჰ" ნიშნავს მოციქულის მოადგილეს). ამის მიხედვით არაბთა სახელმწიფოს ეწოდა სახალიფო. უკვე პირველმა ხალიფებმა დაიწყეს დაპყრობითი ომები. მათ გაანადგურეს სასანიანთა ირანის სახელმწიფო, დაიპყრეს ბიზანტიის აღმოსავლური პროვინციები და VIII საუკუნის 40–იან წლებში შეიჭრნენ სამხრეთ კავკასიაში. ხალიფებმა სახელმწიფოში დაამკვიდრეს ირანული საგადასახადო სისტემა.

სქოლიო
------

1. ↑  France. Worldstatesmen.org. Retrieved on 2011-01-03.
2. ↑  Argentina. Worldstatesmen.org. Retrieved on 2011-01-03.
3. ↑  CIA – The World Factbook. Cia.gov. Retrieved on 2011-01-03.
4. ↑  Selected Social Characteristics in the United States: 2006
5. ↑  Iran, CIA factbook (1% Arabic-speakers and 3% ethnic Arabs)
6. ↑  WorldStatesmen.org – Mexico
7. ↑  5,598,691 foreign population in Spain (2009), Spanish National Statitistic Institute press report, INE (Spain). June 3, 2009. (Spanish)
8. ↑  toplumsal yapı araştırması 2006: Bu düzenlemeyle ortaya çıkan tabloda Türkiye’de yetişkinlerin (18 yaş ve üstündekilerin) etnik kimliklerin dağılımı ... % 0,7 Arap ... şeklindedir.
9. ↑  Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística
**ასენის დინასტია** (ბულგ. Асеневци; ბერძ. Ασάνης — *ასანები*) — შუა საუკუნეების ბულგარეთის სამეფო დინასტია 1187–1280 წლებში. საფუძველი ჩაუყარეს ძმებმა ბოლიარებმა — ასენ I-მა და პეტრემ, რომელთაც გააერთიანეს ბულგარელები და ვლახები, სათავეში ჩაუდგნენ ანტიბიზანტიურ ამბოხებას (1186–1187), მიაღწიეს ბიზანტიისგან დამოუკიდებლობას და შექმნეს ბულგართა მეორე სამეფო. ასენ I-ისა (1187–1196) და მისი თანამმართველი ძმის პეტრეს (1187–1197) შემდეგ გამეფდა მათი უმცროსი ძმა კალოიანი (1197–1207). შემდეგ მეფობდნენ ასენის დინასტიის წარმომადგენლები: ბორილი (1207–1218), ივან ასენ II (1218–1241). ასენის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლების კალიმან I-ის (1241–1246), მიხაილ I ასენის (1246–1257), კალიმან II-ის (1257–1258), კონსტანტინე ასენ ტიხის (1258–1277), მიხაილ II ასენის (1277–1279) მეფობაში გაძლიერდა ფეოდალური დაქუცმაცება, რაც დააჩქარა მონღოლთა შემოსევამ და ივაილოს აჯანყებამ 1277–1280 წლებში. ასენის დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლის ივან ასენ III-ის (1279–1280) ბიზანტიაში გაქცევის შემდეგ შეწყდა ასენის დინასტიის არსებობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 629.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აჯმანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**აჯმანი** (არაბ. إمارة عجمانّ) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების შემადგენლობაში შემავალი შვიდი საამიროდან ერთი-ერთი. მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 260 კმ², ტერიტორიის მიხედვით აჯმანი ყველაზე პატარა საამიროა. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აჯმანი , რომელიც ჩრდილოეთით, სამხრეთით და აღმოსავლეთი ესაზღვრება საამირო შარჯას.

აჯმანი მდებარეობს სპარსეთის ყურის გასწვრივ. მის შემაგნელობაში ასევე შედის მასფუტი. საამიროს მოსახლეობის თითქმის 95% ცხოვრობს ქალაქ აჯმანში, რომელიც დუბაი-შარჯა-აჯმანის ტერიტორის ნაწილია. 1980 წლისთვის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 36 000 კაცს, თუმცა ბოლო წლების მანძილზე მოსახლეობამ საამიროში მკვეთრად იმატა. მოსახლეობის ზრდის მიზეზი მეზობელი საამიროებიდან დუბაიდან და შარჯადან, ასევე სხვადასხვა ქვეყნებიდან მოსახლეობის შემოდინებაა. აჯმანის საამიროს მართავს ჰუმაიდ ბინ რაშიდ ალ ნუაიმი ალ ნუაიმის საგვარეულოდან. ტახტის მემკვიდრე კი არის შეიხი ამარ ბინ ჰუმაიდ ალ ნუაიმი. ბოლო წლების მანძილზე აჯმანში სამშენებლო ბუმია, საამირო მასიურ განვითარებას განიცდის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აჯმანის მთავრობა (არაბული)
* აჯმანის მთავრობა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  აჯმანი (ქალაქი და საამირო) (აგს) დაარქივებული 2010-10-06 საიტზე Wayback Machine.. გამოაქვეყნა: Guide.theemiratesnetwork.com. წაკითხვის თარიღი: 13 ნოემბერი 2011.
2. ↑  აჯმანი - სამშენებლო ივესტორთა ახალი სამიზნე დაარქივებული 2008-01-23 საიტზე Wayback Machine.. გამოაქვეყნა: Gulf News. თარიღი: 7 სექტემბერი 2006. წაკითხვის თარიღი: 13 ნოემბერი 2011.
აჯაფსანდალი
**აჯაფსანდალი** (აზერ. əcəbsəndəl) — კავკასიური სამზარეულოს კერძი (ქართული, სომხური, აზერბაიჯანული). მზადდება ბადრიჯნით, კარტოფილით, პომიდვრით, პილპილითა და სანელებლებით.

არსებობს ვარაუდი, რომ ამ კერძის დასახელება გამომდინარეობს თურქული ენიდან და ნიშნავს „რა მშვენიერი ხარ". თუმცა, ამ ჰიპოთეზის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ არსებობს.

რეცეფტები
---------

აჯაფსანდალი მზადდება აუცილებელი შემადგენლებისგან: ბადრიჯანი, პომიდორი, ბულგარული წიწაკა, ხახვი, ნიორი, ქინძი, ზეთი და მარილი გემოვნების მიხედვით. ზოგჯერ ამატებენ კარტოფილს და ცხარე წიწაკას.

ეს კერძი სხვადასხვა დასახელებით არსებობს ყველა კავკასიურ და თურქულენოვან ხალხებში. ამ კერძის ევროპული ანალოგია — ბოსტნეულის სოტე. ყოველ შემთხვევაში ამ კერძის დასამზადებლად საჭიროა ბადრიჯანი და სხვა აჯაფსანდალისათვის დამახასიათებელი პროდუქტები.

სქოლიო
------

1. ↑  (ინგლისური) Burford T. 2008, *Georgia, Bradt Travel Guide*, p. 69.
2. ↑  Ажабсанда — Ты восхитительна! / Gurmaniya.uz — сообщество гурманов.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-03. ციტირების თარიღი: 2018-03-10.
**ოტრადნოე** (რუს. Отрадное) — ქალაქი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქში, კიროვსკის რაიონში. ქალაქი სტატუსი მიიღო 1970 წლის 24 ოქტომბერს, სოფელ ივანოვსკოეს, დაბების: ოტრადნოეს და უსტ-ტოსნოს შეერთების შედეგად. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 23 866 ადამიანს შეადგენდა.

ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნევის ნაპირას, აქვს ადმინისტრაციული საზღვარი სანქტ-პეტერბურგთან. ოტრადნოე მდინარეს დაახ. 7 კმ-ის სიგრძეზე მიუყვება. ქალაქის ტერიტორიაზე მოედინება მდინარეები ტოსნა და სვიატკა.

XX საუკუნის დასაწყისში ქალაქში გაიხსნა ორი სარკინიგზო სადგური: პელა (1911) და ივანოვსკაია (1918).

1933 წელს ადმინისტრაციის მონაცემებზე დაყრდნობით სოფელი ივანოვსკოე, დაბა ოტრადნოე და უსტ-ტოსნო შევიდა ივანოვსკის სოფსაბჭოს შემადგენლობაში (ტოსნოს რაიონი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოტრადნოეს საქალაქო დასახლების ოფიციალური საიტი
* ქალაქი ოტრადნოე

სქოლიო
------

1. ↑  Система «Налоговая справка». Справочник почтовых индексов. Отрадное (город)
2. ↑  Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М. Транспорт, 1981
3. ↑  Административно-территориальное деление Ленинградской области. — Л. 1933, стр. 419

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქაიხოსრო აბაშიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ქაიხოსრო ლევანის ძე აბაშიძე** (გ. 1805) — სოლომონ I-ის ბიძა, ლევან აბაშიძის შვილი. იმერეთის სამეფოს გავლენიანი თავადი, სოომონ I-ის მოწინააღმდეგე ხრესილის ბრძოლაში. სოლომონ I-მა შეიწყნარა და ერთხანს იმერეთში ცხოვრობდა. 1768 წელს ოსმალეთში გაიქცა. 1784 წელს, როცა იმერეთში ტახტის პრეტენდეტთა შორის ბრძოლა ატყდა, თურქეთის მთავრობა შეეცადა იმერეთში ქაიხოსრო გაემეფებინა. ოქტომბერში ოსმალთა მრავალრიცხოვანი ჯარით იმერეთისაკენ დაიძრა. ამ დროს იმერეთის ტახტზე დავით II იჯდა.

1784 წლის 30 ოქტომბერს ქაიხოსრო აბაშიძე ოსმალეთის 6 000-იანი ჯარით გურიის სამთავროში შეიჭრა, დალაშქრა ოზურგეთი და გადაწვა 7 სოფელი, თუმცა მოსახლეობა გახიზნული დახვდა და ტყვეები ვერ ჩაიგდო ხელში. დავით II 4 000-იანი ჯარით სასწრაფო დაიძრა გურიელის დასახმარებლად და საჯავახოში დადგა, აქედან მან დახმარება სთხოვა კავკასიის ხაზის სარდალს პოტიომკინს, მაგრამ უარი მიიღო. მეფემ ყალბი ხმები გაავრცელა, რომ მის დასახმარებლად რუსეთის ჯარის ნაწილები მოდიოდა. ოსმალები დაფრთხნენ და მთელი საბრძოლო აღჭურვილობა გურიაში დატოვეს. ქაიხოსრო აბაშიძე სტამბოლში გაიქცა

ქაიხოსროს 1790 წელს კვლავ ახალციხეში ჩავიდა, იმერეთის ყოფილ მეფეს დავით II-ს დაუახლოვდა და ახლა უკვე მისი გამეფებისათვის იბრძოდა. XIX საუკუნის დამდეგს ქაიხოსრო ციციანოვის მხედრობაში ჩანს. დაიღუპა ერევანთან ბრძოლაში.

ლიტერატურა
----------

* *ო. სოსელია*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 25.
* *შ. ბურჯანაძე*, იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური ისტორიისათვის 1784-1789 წწ. «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1960, ტ. 2;
* *შ. ბურჯანაძე*, იმერეთის სამეფოს საშინაო პოლიტიკა 1789-1802 წწ. «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1962, ტ. 4;
* *ო. სოსელია*, ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. I, თბ. 1973
ნორვეგიული ენის ორივე ფორმის გავრცელების არეალი ნორვეგიის მუნიციპალიტეტების მიხედვით 2007 წლის მდგომარეობით.
**ნიუნორსკი** (ნორვ. nynorsk — „ახალნორვეგიული") — თანამედროვე სალიტერატურო ნორვეგიული ენის ერთ-ერთი ოფიციალური ფორმა ბუკმოლის პარალელურად. ამ ორი ფორმის გვერდით ზოგიერთ თემში ოფიციალურ ენად რომელიმე საამური ენა გამოიყენება.
ნიუნორსკის როგორც „ქვეყნის ენის" (ლანსმოლი, ნორვ. landsmål) ჩამოყალიბება XIX საუკუნის შუა ხანებში ივარ ოსენმა წამოიწყო. ოსენი თავის პროექტში „ჭეშმარიტად ნორვეგიულ" საპირწონეს ხედავდა იმხანად გავრცელებული „საიმპერიო ენისა" (რიქსმოლი, ნორვ. riksmål), რომელიც დანიურის ანალოგი იყო. 

„საიმპერიო ენა" საბოლოოდ წიგნის ენად, ბუკმოლად, გარდაიქმნა და ნორვეგიის მეორე სახელმწიფო ენად იწყო გადაქცევა. 
საერთო ჯამში ახალნორვეგიული დასავლეთ ნორვეგიულ დიალექტებს ემყარება და მოსახლეობის ათი პროცენტი თუ იყენებს სალაპარაკოდ და საქმის საწარმოებლად. ახალნორვეგიული წერის ნორმები თანდათანობით ბუკმოლის ორთოგრაფიას ემსგავსება, თუმცა ქვეყანაში არსებობს ჰეგნორსკიც (ნორვ. Høgnorsk — „ზენორვეგიული") — ხელოვნური ნორმა, რომელიც ბუკმოლური სიტყვებისგან სრულიად გაწმენდილია. ახალნორვეგიულ ვიკიპედიაში ჰეგნორსკით დაწერილი სტატიები განცალკევებულ კატეგორიაშია მოთავსებული.

სკოლებში ორივე ენაზე მიმდინარეობს სწავლება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Noregs Mållag — ორგანიზაცია, რომელიც უმთავრესი ლობისტია ნიუნორსკისა.
* Norsk Målungdom დაარქივებული 2005-04-01 საიტზე Wayback Machine.  -ის ახალგაზრდული ორგანიზაცია.
* Ivar Aasen-tunet *ივარ ოსენის ცენტრი*.
ნიუტონის აკვანი მოძრაობაში.
**ნიუტონის აკვანი** — მოწყობილობა, რომელიც იმპულსისა და ენერგიის შენახვის თვალსაჩინო დემონსტრაციას ახდენს. ის შედგება ერთმანეთის მიყოლებით დაკიდული ბურთების სერიისგან (როგორც წესი 5). ყოველი ბურთულა ქანქარაზე დამაგრებულია ერთმანეთისგან გარკვეული კუთხით დაშორებული ორი მავთულით. ბურთებს მოძრაობა მხოლოდ ერთ სიბრტყეზე შეუძლიათ. ერთი ბურთი მოჰყავთ მოძრაობაში, რომელიც მალევე ეჯახება დანარჩენებს, გადასცემს ენერგიას მათი გავლით ბოლო ბურთულას, რომელიც თავის მხრივ მოძრაობაში მოდის.

ნიუტონის აკვანი პოპულარული სამაგიდო სათამოშო იყო მისი გამოგონების დღიდან. გამოუშვა და სახელი შეურჩია 1967 წელს ინგლისელმა მსახიობმა საიმონ პრებლმა. თავდაპირველად ჰაროდში, ლონდონი, ხის ვერსია იყიდებოდა, შემდეგ ქრომის დიზაინი შექმნა მოქანდაკემ და კინორეჟისორმა რიჩარდ ლონკრენმა. საგანმანათლებლო მიზნებით ნიუტონის აკვანს ხშირად წარმოადგენენ "ქმედება–უკუქმედების" კონცეფციის დემონსტრაციისთვის (ნიუტონის მესამე კანონი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნიუტონის აკვანი***

* ვრცელი განმარტება დაარქივებული 2004-10-09 საიტზე Wayback Machine.
**ნიფური** — შუმერული ქალაქ-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში.

მდებარეობა
----------

ნიფური მდებარეობდა თანამედროვე ქ. დივანიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ახლანდელი ნიფერის ადგილას, ერაყის ტერიტორიაზე.

ისტორია
-------

ნიფურის რუკანიფურის რუკა
**ნიფური** წარმოიშვა ძვ. წ. III ათასწლეულის დასაწყისში. წარმოადგენდა შუმერული პანთეონის უმაღლესი ღვთაების, ენლილის საკულტო ადგილს. ენლილის ტაძარ ექურთან („მთის სახლი") არსებობდა საერთო შუმერული უმაღლესი სამეცნიერო-სასწავლო დაწესებულება (ედუბა - „ფირფიტების სახლი"), სადაც გაჩაღებული იყო ფართო ლიტერატურული საქმიანობა. ტაძართანვე იყო აღმართული შვიდსაფეხურიანი ზიქურათი, რომლის ზედა სართულიდან აკვირდებოდნენ ციურ სხეულებს. აქადის დინასტიის დროს (ძვ. წ. XXIV - ძვ. წ. XXIII სს.) ნიფურში ჩატარდა დიდი სარესტავრაციო სამუშაოები. **ახალ შუმერულ ხანაში** (ძვ. წ. XXII - XXI სს.) ნიფურზე გადიოდა მთავარი სახმელეთო და სამდინარო გზები, რაც ხელ უწყობდა ქალაქის ეკონომიკურ გაძლიერებას.

ბაბილონი ჰამურაბის დროსბაბილონი ჰამურაბის დროს
ძველბაბილონურ და კასიტურ ხანაში (ძვ. წ. II ათასწლეული) ნიფური ინარჩუნებდა ერთ-ერთი ცენტრალური საკულტო ქალაქის მნიშვნელობას. ამ დროს იგი შინაგანი ავტონომიით სარგებლობდა. ახალბაბილონურ და აქემენიდურ ხანაში (ძვ. წ. VII - IV სს.) ნიფური მსხვილი ეკონომიკური ცენტრი გახდა. აქ იყო „მარაშუს სახლი", რომელიც მთავარ სავაჭრო-სააღებმიმცემო ცენტრს. მომდევნო საუკუნეებში ნიფური პატარა დაბის ტიპის დასახლებად იქცა.

არქეოლოგიური გათხრები
---------------------

1889 წლიდან ნიფურის ადგილას გათხრებს აწარმოებდა აშშ-ს პენსილვანიის უნივერსიტეტის არქეოლოგიური ექსპედიცია, რომელმაც შეისწავლა ენლილისა და ქალღმერთ ნინლილის ტაძრების, ზიქურათის, ედუბასა და მასთან არსებული ბიბლიოთეკის შენობათა ნანგრევები, გამოავლინა სხვადასხვა ეპოქის 60 ათასი ლურსმული დოკუმენტი, მათემატიკური, იურიდიული, ისტორიული თუ წმინდა ხასიათის საბუთები.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 450.


|  |  |
| --- | --- |
| ისტორია | *ეს სტატია ახლო აღმოსავლეთის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პორტ-ჰარკორტი** (ინგლ. Port Harcourt) — ნიგერიის რივერსის შტატის ადმინისტრაციული ცენტრი, რომელიც მდებარეობს მდინარე ბონიზე, ნიგერის დელტაში. ქალაქის მოსახლეობა — 2 667 435 ადამიანი (2006), დიდი პორტ-ჰარკორტი მიოთვლის დაახლოებით 5,7 მილიონ მაცხოვრებელს.

ისტორია
-------

პორტ-ჰარკორტი ბრიტანელებმა 1913 წელს დააარსეს იმ რაიონში, სადაც ტრადიციულად ცხოვრობენ იკვერეს და იჯოს ხალხი. მას სახელი დაერქვა კოლონიების საქმეთა სახელმწიფო მდივნის ლუის ვერნონ-ჰარკორტის პატივსაცემად. თავდაპირველად ქალაქი გამოიყენებოდა ენუგუში ნაწარმოები ნახშირის ექსპორტისათვის. ქალაქი ენუგუ მდებარეობს 243 კმ-ით ჩრდილოეთით პორტ-ჰარკორტიდან, რომელთანაც ის დაკავშირებულია ინგლისელების მიერ აშენებული რკინიგზით აღმოსავლეთის ხაზზე.

გეოგრაფია
---------

დიდი პორტ-ჰარკორტი მოიცავს თვითონ ქალაქ პორტ-ჰარკორტს, რომელიც შედგება ძველი ევროპული (თაუნშიპი) და მასთან მიმდებარე რამდენიმე ახალი კვარტალებისგან, ასევე ადგილობრივი თვითმართველობის მქონე 7 რაიონისგან — ოკრიკა, ობიო-აკპორი, იკვერე, ოიიგბო, ოგუ-ბოლო, ტაი და ელემე.

ინფრასტრუქტურა
--------------

ქალაქში მდებარეობს რივერსის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და პორტ-ჰარკორტის უნივერსიტეტი. ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი, ორი საზღვაო პორტი, ორი სტადიონი და ორი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა.

მომავალი გეგმები
----------------

ქალაქის მჭიდრო დასახლების გამო 2009 წლის დასაწყისში შტატის ხელისუფლებამ, გუბერნატორ ჩიბუიკე ამაეჩის (Chibuike Amaechi) ხელმძღვანელობით, გამოაცხადა ახალი ქალაქის — გრეით-პორტ-ჰარკორტის შექმნის გეგმები. ახალი ქალაქი უნდა აშენდეს პორტ-ჰარკორტის საერთაშორისო აეროპორტის სიახლოვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Expat’s Guide to Port Harcourt
* Britain: Return our Stolen Artefacts[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2  Nigeria, Chief Secretary's Office (1933). *The Nigeria handbook*, 10, Eastern Line:  Government Printer, Lagos,   გვ. 83.
2. ↑  Williams, Lizzie (2008). *Nigeria: The Bradt Travel Guide*,   გვ. 200.
3. ↑  Udo, Reuben K. (1970). *Geographical Regions of Nigeria*.  University of California Press,   გვ. 85.

|  |  |
| --- | --- |
| ნიგერია | *ეს სტატია ნიგერიისა და ნიგერიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**არტაანის ციხე** (თურქ. Ardahan Kalesi) — არქიტექტურული ძეგლი, ციხესიმაგრე თურქეთის რესპუბლიკაში, მდინარე მტკვრის აუზში, არტაანის პლატოზე. არტაანი საუკუნეების განმავლობაში აკონტროლებდა არტაანის ველს და მის ცენტრს წარმოადგენდა.

ტოპონიმი
--------

ძველ ქართულ წყაროებში არტაანი გვხვდება ყველგან „არტან" ფორმით. სახელი ორი „ა"-თი გვიანდელია. ვახუშტიც „არტანს" იყენებს. XIX საუკუნიდან ქართულში მტკიცედ იკიდებს ფეხს „არტაან" ფორმა. ქალაქის თურქული სახელწოდებაა Ardahan. სახელის წარმოშობასთან დაკავშირებით საინტერესო მოსაზრება აქვს გამოთქმული მ. ბერიძეს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამ გეოგრაფიული პუნქტის სახელის ფუძე უნდა იყოს „არტა", ძველი სპარსული სიტყვა რომელიც საერთო ინდო-ევროპული ძირიდან მომდინარეობს და წარმოდგენილია ღვთაების სახელად." |
|  |  |

შესწავლის ისტორია
-----------------

არტაანის ციხის შესწავლა XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან დაიწყო. ციხის მეცნიერული შესწავლა დიმიტრი ბაქრაძის სახელს უკავშირდება, რომელმაც 1881 წელს იმოგზაურა ამ მხარეში. 1902 წელს არტაანის ციხე შეისწავლა ექვთიმე თაყაიშვილმა. 

არტაანის ციხეზე გაკეთებულია წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მე დიდებული მეფე, მეფეთა მეფე არაბების, ბერძნების, რუმის და სპარსელთა, პატრონი მიწათა და ზღვათა, მეფე სულეიმანი შვილი სელიმ ხანისა და ღმერთო განამრავლე მისი მფლობელობანი. შევალლიამ - ცა 963 (1545)" |
|  |  |

ციხის გალავანი, მიუხედავად ფერდობებისა, მაინც შედარებით სწორ რელიეფზეა ნაგები. სამხრეთ მონაკვეთი საერთოდ მდინარე მტკვრის ხეობის ნაპირს მიუყვება. არტაანის ციხე ადვილი მისადგომი იყო, ამიტომ მას შუა საუკუნეებში დაცვის დამატებითი ელემენტები ჰქონდა თხრილის სახით. ზოგიერთ მონაკვეთში გალავანი 12 მეტრსაც აღემატებოდა. არტაანის ციხის გალავანში დღეისათვის 15 კოშკია ჩართული, თუმცა XVII საუკუნის მემატიანის ევლია ჩელების მიხედვით, ციხეს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ერთი მხრიდან ზღუდე არ ჰქონდა და სამოცდათორმეტი კოშკი და სამი კარი აქვს." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 1, თბ. 2020 ISBN 978-9941-9675-9-7
* ს. ჯიქია, გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წიგნი III, თბ. 1958, გვ. 497-498
* ევლია ჩელების მოგზაურთა წიგნი, ნარკვევი I, თბ. 1971, გვ. 303
**ოჰანგვენის რეგიონი** (ინგლ. Ohangwena Region) — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი, რომელიც მდებარეობს მის უკიდურეს ჩრდილოეთში, ანგოლასთან სახელმწიფო საზღვრის გასწვრივ. ფართობი შეადგენს 10 703 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 245 446 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ეენჰანა (მოსახლეობა — დაახლოებით 3,5 ათასი ადამიანი).

გეოგრაფია
---------

რეგიონის ტერიტორია წარმოადგენს ხშირი ბალახით დაფარულ სავანას.

მოსახლეობა
----------

რეგიონის მოსახლეობის დიდ უმრავლესობას წარმოადგენს ოვამბოს ტომის ხალხი. ქალების რაოდენობა მნიშვნელოვნად სჭარბობს მამაკაცების რაოდენობას (თანაფარდობა დაახლოებით 83:100). სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა ოჰანგვენის რეგიონში საკმაოდ დაბალია: მამაკაცებისთვის 43 წელი, ქალებისთვის ეს მაჩვენებელი შეადგენს 45 წელს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ოჰანგვენის რეგიონი იყოფა 11 ოლქად:

* Eenhana
* Endola
* Engela
* Epembe
* Ohangwena
* Okongo
* Omundaungilo
* Ondobe
* Ongenga
* Oshikango
* Oshikunde (შეიქმნა 2013 წელს)

ეკონომიკა
---------

ეკონომიკის თვალსაზრისით ოჰანგვენის რეგიონი წარმოადგენს ტიპურ, ექსტენსიურად განვითარებად სასოფლო-სამეურნეო რეგიონს. ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც სამხრეთ-დასავლეთი აფრიკა იმყოფებოდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის კონტროლ ქვეშ, რეგიონის ტერიტორიაზე ანგოლის საზღვართან გაყვანილი იქნა თანამედროვე ავტოგზები.

სქოლიო
------

1. ↑  2011 წლის მოსახლეობის აღწერა-Statoids

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნამიბიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთი კავანგო **·**  დასავლეთი კავანგო **·**  ერონგო **·**  ზამბეზი **·**  კარასი **·**  კუნენე **·**  კჰომასი **·**  ომაჰეკე **·**  ომუსატი **·**  ოშანა **·**  ოშიკოტო **·**  ოჩოსონდიუპა **·**  ოჰანგვენა **·**  ჰარდაპი |  |

 |
**არტაგი** — იბერიის მეფე ძვ. წ. I საუკუნის 60-იან წლებში. მასზე ცნობებს გვაწვდიან ბერძენი ისტორიკოსები რომაელი მხედართმთავარ პომპეუსის ქართლში ლაშქრობასთან დაკავშირებით (ძვ. წ. 65). რომაელებმა აიღეს არმაზ-ციხე. არტაგმა არმაზიდან მცხეთას გადამავალი ციხე დასწვა მტკვარზე. გაიმართა საზავო მოლაპარაკება. არტაგმა ხიდი აღადგინა. რომაელები მცხეთას გადავიდნენ. არტაგი პომპეუსს აღარ ენდო და არაგვისაკენ წარემართა. რომაელები მიჰყვნენ. ქართველებმა რომაელებს ძლიერი პარტიზანული ომი გაუმართეს. უღრან ტყემაღნარებში უსაფრდებოდნენ, ისარს უშენდნენ, მოულოდნელი თავდასხმებით სისხლს აქცევინებდნენ. რომაელებმა ტყეების გაჩეხვა და ცეცხლის წაკიდება დაიწყეს. დახოცილ მეომარ ქართველთა შორის ბევრი ქალის გვამიც აღმოჩნდა. არტაგი ზავზე დათანხმდა. იგი იძულებული შეიქნა პომპეუსისთვის მძევლებად თავისი შვილები მიეცა, მასთან მდიდარი ძღვენიც მიერთმია – ოქროს ტახტი, ოქროს მაგიდა და ოქროს სარეცელი. არტაგმა თავი რომაელი ხალხის „მეგობრად და მოკავშირედ" აღიარა. ფორმალურად მიიღო რომის ვასლობა, საკუთარი მეფობით, ავტონომიით, შინაურ საქმეებში ჩაურევლობით. პ. ინგოროყვას გამოთქმული აქვს მოსაზრება, რომ ქართველი მემატიანეების არიკ/არტაგი არის ბერძნული წყაროების არტოკ/არტაგი. გ. მელიქიშვილი თვლის, რომ ქართლში არსებობდა ორი არტაგი: ერთი – „მეფეთა ცხოვრებაში" და „მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ში დამოწმებული და მეორე – ბერძენ ავტორებთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პომპეუსის ლაშქრობა საქართველოში

ლიტერატურა
----------

* *ლომოური, ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 209.
* დიონ კასიოსის ცნობები საქართველოს შესახებ, ნ. ლომოურის გამოცემა, თბ. 1966
* *ჯანაშია, ს.* შრომები, ტ. 1-2, თბილისი, 1949-1952
* *ჯავახიშვილი, ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, ტ. 1, თბ. 2012
* *გორგაძე სერგი*, საქართველოს ისტორია : მოკლე სისტემატიური კურსი მოზრდილთათვის, ტ. I, ქუთაისი, 1915. — გვ. 51–54.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ლორთქიფანიძე მ.*, *მეტრეველი რ.*, საქართველოს მეფეები, თბ.: „ნეკერი", 2007. — გვ. 23, ISBN 99928-58-36-2.
2. ↑  *სანიკიძე, ლევან*, *სანიკიძე, გუბაზ*, უბის ისტორია : ნაწილი I, თბილისი: „სამშობლო", 1992. — გვ. 4, 5.

|
|  |
|
| წინამორბედი:არშაკ I | **იბერიის მეფე**ძვ. წ. I საუკუნის 60-იანი წლები | შემდეგი:ბარტომ I |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იბერიის მეფეები „მეფეთა ცხოვრების" მიხედვით |
| --- |
|  |
| ორმეფობამდე | 
* ფარნავაზ I
* საურმაგი
* მირვან I
* ფარნაჯომი
* არშაკ I
* არტაგი
* ფარნავაზ II
* მირვან II
* არშაკ II
* ადერკი
 |
|  |
| ორმეფობა | 
* ბარტომი და ქართამი
* ფარსმანი და კაოსი
* აზორკი და არმაზელი
* ამაზასპი და დეროკი
* ფარსმან ქველი და ფარსმან ავაზი
 |
|  |
| ორმეფობის შემდეგ | 
* ღადამი
* ღადანა
* ფარსმან III
* ამაზასპ II
* რევ I
* ვაჩე
* ბაკურ I
* მითრიდატე IV
* ასფაგური
* რევ II
* მირიან III
* ბაქარ I
* მირდატ III
* ვარაზ-ბაქარი
* თრდატი
* ფარსმან IV
* მითრიდატე VI
* არჩილ I
* მითრიდატე VII
* ვახტანგ I გორგასალი
* დაჩი
* ბაკურ IV
* ფარსმან V
* ფარსმან VI
* ბაკურ V
 |

 |
**ოჰრიდის ანტიკური თეატრი** (მაკედ. Антички театар) — რომაული პერიოდის თეატრი ოჰრიდში, ჩრდილოეთი მაკედონია. იგი ააგეს ძვ. წ. 200 წელს და ერთადერთი ელინისტური ხანის თეატრია ქვეყანაში, რადგან დანარჩენი სამი სკუპი, სტობი და ჰერაკლეა-ლინკესტისი რომაულ ეპოქაშია აგებული. თეატრს აქვს შესანიშნავი მდებარეობა, მის სცენას გვერდებიდან იცავდა ბორცვები, რაც აკავებდა ქარს და ხელი არ ეშლებოდა აკუსტიკას. 

რომაულ ეპოქაში თატრი გამოიყენებოდა გლადიატორების ბრძოლისათვის. თუმცა, ვინაიდან თეატრი ასევე იყო რომაელების მიერ ქრისტიანების სიკვდილით დასჯის ადგილი, ის სწრაფად გადაიქცა ადგილობრივებისათვის უაღრესად საძულველ ადგილად. ფაქტობრივად, ამ უსიამოვნო ამბების გამო, რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ თეატრი მიატოვეს და მიწაში დაფლეს ადგილობრივებმა. ამის გამო სტრუქტურის უმეტესი ნაწილი კარგად შენარჩუნდა. თეატრი შემთხვევით აღმოაჩინეს 1980-იან წლებში. კერძოდ, ამ ტერიტორიაზე ზოგიერთი სახლის ირგვლივ სამშენებლო სამუშაოების მიმდინარეობის დროს გამოჩნდა დიდი ქვის ბლოკები ბერძენი ღმერთის დიონისესა და მუზების ჩუქურთმებით, რამაც არქეოლოგები დააჯერა, რომ აღმოაჩინეს ბერძნული თეატრი.

1980-იანი წლების ბოლოდან თეატრი კვლავ არის საჯარო წარმოდგენების ადგილი, აქ იმართება სპექტაკლები, კონცერტები, ოპერები, საბალეტო წარმოდგენები. ბოლო დროს, ოჰრიდის ზაფხულის ფესტივალის ფარგლებში აქ იმართება მაღალი დონის კულტურული სპექტაკლები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Антички театар - Завод и музеј на град Охрид

სქოლიო
------

1. ↑  Institute for protection of monuments of culture and museum - Ohrid. Antique Theater Ohrid.
2. ↑  Macedonia National Tourism Portal დაარქივებული July 21, 2009, საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოჰრიდი |
| --- |
|  |
| გეოგრაფია | 
* გალიჩიცის მთები
* ოჰრიდის ტბა
 |
|  |
| ღირსშესანიშნაობები | 
* ანტიკური თეატრი
* პლაოშნიკი
* რობევის ოჯახის სახლი
* სამუელის ციხესიმაგრე
* წმინდა ერასმუსის ბაზილიკა
* ტრებენიშტის ნეკროპოლი
* წმინდა იოანე კანეოს ეკლესია
* წმინდა ნაუმის მონასტერი
* წმინდა კლიმენტისა და პანტელეიმონის ეკლესია
* წმინდა სოფიას ტაძარი
 |
|  |
| სპორტი | 
* ბილიანინი-იზვორი
* ბილიანინი-იზვორის სპორტული დარბაზი
* სკ „ოჰრიდი"
* ხკ „ოჰრიდი"
* AMAK SP
* კკ „ოჰრიდი"
* სკ „ბილიანინი-იზვორი"
* ოჰრიდის საცურაო მარათონი
 |
|  |
| განათლება | 
* ინფორმაციული მეცნიერებებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი
* ეროვნული მუზეუმებისა და კულტურული ძეგლების დაცვის ინსტიტუტი
 |
|  |
| ტრანსპორტი | 
* ოჰრიდის წმინდა პავლე მოციქულის აეროპორტი
 |
|  |
| მოვლენები | 
* ბალკანეთის ფოლკლორის ფესტივალი
* კოლონია რამაზოტი
* ოჰრიდის ქოროს ფესტივალი
* ოჰრიდის ფესტივალი
* ოჰრიდის ზაფხულის ფესტივალი
 |

 |
**პორტო-ფრანკო ბათუმში** გამოცხადდა ბრიტანელთა ინიციატივით და უბაჟო (თავისუფალი) საგარეო-ეკონომიკური ურთიერთობების აღნიშნული რეჟიმი ფუნქციონირებდა 1878-1886 წლებში. ხსენებული მაქსიმალურად ლიბერალური საგადასახადო რეჟიმის წყალობით, მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ამ ნაკლებდასახლებული განაპირა პროვინციით დაინტერესდნენ ცნობილი ნავთობმრეწველი ინვესტორები - ლუდვიგ ნობელი, ალექსანდრე მანთაშევი, როთშილდების დინასტია და სხვ. მნიშვნელოვანწილად აღნიშნულის შედეგად, გაჩნდა მაშინდელ მსოფლიოში ყველაზე გრძელი ბაქო-ბათუმის ნავთობსადენიც. ფრანკო რეჟიმის მოქმედების მცირე ინტერვალის მიუხედავად, ბათუმი სწრაფადმზარდი ევროპული ტიპის ქალაქად იქცა, თუმცა ახალ პირობებში მოქმედების გამოუცდელობის გამო, ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ვერ უზრუნველყო ადგილობრივი მოსახლეობის გაღარიბების პროცესების შეჩერება და იმრავლა კორუფციამ და კონტრაბანდამ, რის შესახებაც გულისტკივილით წერდა გამოჩენილი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე - ილია ჭავჭავაძე. 1920 წელს, ბრიტანელთა ინიციატივით ისევ დაიწყო ბათუმში ფრანკო რეჟიმის პროექტზე მუშაობა, რასაც, მოსახლეობის ცხოვრების დონის გაუმჯობესების მიზნით, აქტიურად უჭერდა მხარს მაშინდელი ერთა ლიგა (ინგლ. League of Nations), მაგრამ 1921 წელს კომუნისტური ხელისუფლების მოსვლამ საქართველოში შეაჩერა აღნიშნული პროექტის რეალიზება. ბათუმის პორტო-ფრანკოს გამოცდილების გათვალისწინებით, თანამედროვე პირობებში თავისუფალი ზონალური პოლიტიკის ოპტიმალური გავრცელების მიზანშეწონილობას ასაბუთებს ქართველი ეკონომისტი - რევაზ ლორთქიფანიძე.

ლიტერატურა
----------

* ლორთქიფანიძე რ, თავისუფალი ზონალური პოლიტიკით ეკონომიკის სტრუქტურის სრულყოფის თეორიული საფუძვლები. - თბ. საქართველო, 1997.
* ლორთქიფანიძე რ. ეკონომიკური ზრდის ქრისტიანული, პოლიტიკური და თეორიული საფუძვლების შესახებ. - თბ. ქვაშვეთის ტაძარში კურთხევით, 2005.
ჟვანია – თავადაზნაურული გვარი სამეგრელოდან. შუასაუკუნეებში ასევე, მოიხსენიება როგორც ჟვანიძე. ჟვანია ენათესავება აფხაზეთის აზნაურთა საგვარეულო ზვანბას, რომელიც აღწერილი აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს. მისი მტკიცებით, მათ საერთო წარმომავლობა აქვთ გაგრის ეპისკოპოსი იპატიისგან.

„ჟვანიები მე-16 საუკუნეში და ამ საუკუნემდე ბევრად ადრე იყვნენ დიდებული ციხოსანი აზნაურები", მათ საკუთარი ციხესიმაგრე ჰქონდათ, ამ სტატუსით „ჟვანიები სარგებლობდნენ უხსოვარი დროიდან". მე-18 - მე-19 საუკუნეებიდან ხდება ჟვანიების „დამცრობა" და უკვე არ არიან „დიდებული ციხოსანნი", ისინი ხდებიან საუფლისწულე და საეკლესიო აზნაურები და მეღვინეები. არსებობდა ვაზის ჯიში „ჟვანური", სხვა საისტორიო წყარო კი, ჟვანიების ვაზის ჯიშს „ჟვანიერს" უწოდებს. "ჟვანური – ვაზის ჯიში, კარგი ღვინო დგებოდა". "ელიავა აღნიშნავს, რომ ჟვანური ვაზის ჯიშია".

ჟვანიები იყვნენ აღიარებულნი რუსეთის იმპერიის აზნაურებად 1880 წელს და შეყვანილნი იყვნენ სამეგრელოს თავად–აზნაურთა სიაში. (რუს. «Именный посемейный список лицам, признанным в тавадском и азнаурском достоинстве по Мингрелии».

ლიტერატურა
----------

* *"შენი გვარის ისტორია" - რადიო "ათინათი" (FM 105,9)*
* *ქარჩავა ს, - ვაზის ჯიშების აღმნიშვნელი ლექსიკა მეგრულ-ლაზურში*

#«Именный посемейный список лицам, признанным в тавадском и азнаурском достоинстве по Мингрелии». СПБ.1880. 447 стр.

Грузинское дворянство

Отношение Кавказского комитета,представленное в Государственный Совет 14 февраля 1880г.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამაღლება (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ომა დესალა — ამაღლებული ძველი
**ამაღლება** ვარსკვლავთკარიბჭის გამოგონილ სამყაროში არის **გარდაცვალება**, რომლის შედეგადაც ფსიქიკურად მაღალგანვითარებული გონიერი არსება ტოვებს ფიზიკურ სხეულს და მხოლოდ ენერგიისაგან შემდგარ არსებად გარდაიქმნება. ფიზიკური სხეულის არქონა და ის, რომ იგი მხოლოდ ენერგიისაგან შედგება, ამაღლებულ არსებას აძლევს ცოდნითა და უნარებით სავსე ყოფიერების უფრო მაღალ სიბრტყეში მარადიული ცხოვრების საშუალებას. ამგვარად, ამაღლებული პიროვნებები ჰკარგავენ თავდაპირველ *მატერიალურ* ფორმას, მაგრამ ინარჩუნებენ ცნობიერებას.

ამაღლება სულიერი, გონებრივი და ევოლუციური გასხივოსნებაა, რომელიც შეიძლება გამოიწვიოს სიბრძნისა და თვითშემეცნების გარკვეული საფეხურის მიღწევამ. ვარსკვლავთკარიბჭის სამყაროში ამაღლების მიღწევის რამდენიმე ფაქტორი ჩნდება თანდათან, ზოგიერთი მათგანი მეცნიერულად შემოწმებადია, მაგ.: როდესაც ტვინის 90 % გამოიყენება.
ასევე შესაძლებელია ამაღლება ამაღლებული პიროვნებების დახმარებით (მაგ. ასე ამაღლდა დანიელ ჯაქსონი ომა დესალას დახმარებით).

ძველებმა ამაღლებას მიმართეს აგრეთვე ჟამით გამოწვეული მსხვერპლის თავიდან ასაცილებლად.

* ირმის ნახტომში ამაღლებულ პიროვნებას ეკრძალება არამაღლებულთა საქმეებში ჩარევა. ამ წესის დარღვევის შემთხვევაში დამნაშავის მეხსიერებას (როგორც წესი) შლიან და მას ადამიანად განსხეულებულს აბრუნებენ ყოფიერების ჩვენს განზომილებაში, რამეთუ ძველებს (ჩვენი გალაქტიკის არსებები, რომლებიც ამაღლდნენ) არ სურთ, რომ მათი ჩარევის შედეგად არამაღლებულებმა ისინი ღმერთებად ჩათვალონ და თაყვანი სცენ (იხ. Stargate SG-1 — მე-9 სეზონის მე-11 სერია: აპოკალიფსის მეოთხე მხედარი).

* ძველებისაგან განსხვავებით ორაები ყოველგვარი საშუალებით ცდილობენ არამაღლებულ არსებათა სულიერი ენერგიის მისაკუთრებას მათზე ქადაგთა საშუალებით ზემოქმედებითა და **საწყისებში** რწმენის დანერგვით (იხ. Stargate SG-1 — მე-9 სეზონის მე-11 სერია: აპოკალიფსის მეოთხე მხედარი).

სქოლიო
------

1. ↑  SG1 09x09 : პროტოტიპი
2. ↑  SG1 05x21 : ზენიტი
**ყვიბისის ციხე** სოფელ ყვაბისში მდებარეობდა, თუმცა მან ჩვენამდე ვერ მოაღწია, თუნდაც ნანგრევების სახით. აქედან გამომდინარე, დღეს ჭირს ზუსტად განისაზღვროს თუ
სად მდებარეობდა ძველად ყვიბისის ციხე. მიუხედავად ამისა, მისი ადგილმდებარეობის შესახებ რამდენიმე ვარაუდია გამოთქმული, თუ სად შეძლება ყოფილიყო აღნიშნული ციხე.
თვითონ სოფელ ყვიბისის შესახებ ცნობები XV-XVI საუკუნეებიდან მოგვეპოვება.
1443 წლის 30 ნოემბერს ვარამ დიასამიძე შეწირულების წიგნს აძლევს მცხეთის სვეტიცხოველს და მის საჭეთმპყრობელს ქართლის კათალიკოსს შიოს (1440-1446 წწ.). ამ შეწირულების წიგნში ვკითხულობთ: ,,ქ. ესე წიგნი.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „.. გკადრე.. (მცხეთის) და.. . ქ კზს შიოს.. . ჩუენ დიასამიძემან ვარამ და ჩემთა შვილთა ავთანდილ და დიასამ.. .
მას ჟამსა, ოდეს ეშმაკისა ცთუნებითა.. . ასეთი რამე სასჯულო საქმე წამეკიდა, რომე თქუენ გამიწყერით.. . და საპატიჟოდ ყუიბის (ყვიბისს) ერთი გლეხი მოგახსენე მისითა
მამულითა.. . ქ კსა: რლა: ნოემბერსა :ლ:. . ." |
|  |  |

. 

1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრისმიხედვით, ყვიბისი დაცარიელებულია და სოფელს შეწერილი
აქვს 10000 ახჩა.
კონკრეტულად ყვაბისის ციხის შესახებ პირველ ცნობას ვხვდებით XVIII საუკუნის ქართველ მემატიანე [[პაპუნა
ორბელიანი|პაპუნა ორბელიანთან]]. ისტორიკოსი მოგვითხრობს 1757 წელს
ლეკთა გაუთავებელი თარეშისაგან იძულებული იქაური ფეოდალების გადასახლების ამბავს კახეთსა და ზემო ქართლში,
იქვე დასძენს: მოვიდა ათასი ლეკი ქვეითი ავალიშვილების
მამულში, ხეობაში, აიღეს ყვიბისის ციხე, მერე მოადგნენ
ჭობისხევს, ციხესა, მიეშველა მეფე თეიმურაზ ქართლის ჯარით, დადგა თითონ ქვიშხეთს, უთავა ამილახორი, მიუსივა
ჯარი, მიაშველა ციხეს, გაეცალნენ ლეკნი უომრად, მეფე
ჩაბძანდა ისევ ქალაქსა თბილისისა, წავიდნენ ეს ლეკნი, წაახდინეს ჯავახეთის ქვეყანა.
როგორც აღნიშნული წყაროდან ვიგებთ, ლეკთა მარბიელ ათასკაციანი რაზმი შემოსულა ავალიშვილთა სამფლობელოში ანუ ბორჯომის ხეობაში, აუღიათ ყვიბისის ციხე,
რომლის შემდგომაც მიდგომიან ჭობისხევის ციხეს. ამ დროსქართლის მეფე თეიმურაზ II-მ გაგზავნა ლაშქარი მარბიელი
ლეკების წინააღმდეგ ამილახორის მეთაურობით.ამის შედეგად, ლეკები იძულებული გახდენენ გაცლოდნენ ციხეს და ჯავახეთში გადავიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* გოგოლაძე თ. , ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი)

სქოლიო
------

თარგი:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
***ყველაფერი, ყველაფერი*** — ამერიკელი ავტორის ნიკოლა იუნის მიერ შექმნილი ახალგაზრდული რომანი, გამოცემული 2015 წელს. ეს ნიკოლას პირველი ნოველაა. ნოველის მთავარი გმირი 18 წლის მადელაინ ვითერია, რომელსაც აქვს მძიმე კომბინირებული იმუნოდეფიციტი (SCID), აგრეთვე ცნობილი როგორც „ბავშვის ბუშტოვანი დაავადება". მისი მდგომარეობის გამო, მედლინი ჩარჩენილია სახლში ლოს-ანჯელესში სადაც დედასთან და ექიმთან ერთად ცხოვრობს, რომლებიც ზრუნავენ მასზე.

მოკლე შინაარსი
--------------

ისტორია ეხება 18 წლის მედლინ ვითერს რომელიც განიცდის მძიმე კომბინირებულ იმუნოდეფიციტს და შესაბამისად ვერ ტოვებს საკუთარ სახლს. მისი სამყარო შედგება დედამისისგან, მედიკოსი კარლასაგან და წიგნებისგან რომელშიც თვითონ ეფლება. სამეზობლოდ გადმოდის ოჯახი და მედლინი უყურებს მათ ფანჯრიდან. ის უმეგობრდება ოლის, ოჯახის შვილს და ეს ორი იწყებს ონლაინ მესიჯობას ერთმანეთში. რომანი იწყება ამ ორს შორის და ეს შეასწავლის მედიკოსს თუ როგორ მოქმედებს სიყვარული მის ცხოვრებაზე.

მიღება
------

რეცენზენტმა *The Guardian*სთვის დაწერა წიგნი *გზა სადაც მწერალი აღწერს მედლინის სამყაროს ისეთი ლამაზი სახეებით, რომელიც უქმნის მკითხველს განწყობას დააფასოს ცხოვრებაში მცირედი რამ*.

ადაპტირებული ფილმი
------------------

ნოველა ადაპტირებულია მხატვრული ფილმის სახით. 2016 წლის ივლისში გახდა ცნობილი, რომ ამანდა სტენბერგი იქნებოდა მთავარი გმირი მედლინ ვითერი და ნიკ რობინსონი ითამაშებდა ოლის როლს. ფილმი უშუალოდ დაგეგმა სტელა მეგიმ. მილს გოდლემ დაწერა სცენარი.

სქოლიო
------

1. ↑  Chat With Everything, Everything Author Nicola Yoon (2015-09-02). ციტირების თარიღი: 2016-02-27.
2. ↑  Joiner, Whitney.  (2015-11-06) ‘Everything, Everything,’ by Nicola Yoon. ციტირების თარიღი: 2016-02-27.
3. ↑
4. ↑  Ayesha.  (2015-10-08) Everything, Everything by Nicola Yoon – review. ციტირების თარიღი: 2016-02-27.
5. ↑