recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნაფეტვარიძე**. |

**ეკატერინე ნაფეტვარიძე** (დ. 18 ნოემბერი, 1892 — გ. 11 იანვარი, 1965) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1947). მუშაობდა სინოპტიკურ-კლიმატოლოგიური მიმართულებით.

ბიოგრაფია
---------

ეკატერინე ნაფეტვარიძემ დაამთავრა ქალაქ პეტერბურგის ბესტუჟევის ქალთა უმაღლესი კურსების ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1916 წელს.

მუშაობა დაიწყო თბილისის ფიზიკურ ობსერვატორიაში; 1930 წელს სამუშაოდ გადაიყვანეს ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის სამმართველოს ამინდის ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად; 1936 წლიდან მუშაობდა ამინდის გრძელვადიანი პროგნოზების განყოფილებაში. სხვა მკვლევარებთან ერთად, მან შეისწავლა ამიერკავკასიაში მიმდინარე ცირკულაციური პროცესების თავისებურებანი.

საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1947 წელს თემაზე: „ატმოსფეროს ცირკულაციური პროცესები საქართველოს ტერიტორიაზე, როგორც მისი კლიმატური ფაქტორი".
მის სადისერტაციო ნაშრომში მოცემულია ჰავის ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორის დახასიათება, ახსნილია მისი როლი საქართველოს კლიმატური პირობების ჩამოყალიბებაში. 1950–52 წლებში შეთავსებით მუშაობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში, სადაც აწარმოებდა ამიერკავკასიაში და, კერძოდ, საქართველოში კლიმატისა და მისი შემქმნელი ფაქტორების შესწავლას. ამ პერიოდში გამოქვეყნდა მეტად საინტერესო ნაშრომები, რომელთაც როგორც თეორიული ისე პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვთ.

1953 წლიდან მუშაობდა თბილისის (ამიერკავკასიის) რეგიონალურ სამეცნიერო-კვლევით ჰიდრომეტეოროლოგიურ ინსტიტუტში. გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი.

სქოლიო
------

1. ↑  ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი 50. მეცნიერება, თბილისი, 1984.
2. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ბონდო ვალერიანის ძე არველაძე** (დ. 23 მაისი, 1932, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, არმენისტი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1980).

ბიოგრაფია
---------

1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი სომხური ფილოლოგიის განხრით. ეწეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობას. მისი შრომები, რომლებიც ძირითადად ეძღვნება ქართულ-სომხურ ლიტერატურულ-კულტურულ ურთიერთობას, გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ და სომხურ ენებზე. არველაძის წიგნებიდან აღსანიშნავია: „ქართულ-სომხური ლიტერატურული ურთიერთობის ისტორიიდან" (1967), „ნარკვევები XX საუკუნის ქართულ-სომხური ლიტერატურული ურთიერთობის ისტორიიდან" (1969), „ოვანეს თუმანიანი და საქართველო" (1969), „მეგობრობის ნათელი ფურცლები" (1976), „ეღიშე ჩარენცი და საქართველო" (1977), „იოსებ გრიშაშვილის პოეტური სამყარო" (1976, თანაავტორი რ. კუსრაშვილი), „ქართულ-სომხური ლიტერატურული ურთიერთობანი XIX-XX საუკუნეებში" (ქართული საზოგადოებისა და ხ. აბოვიანის, გ. სუნდუკიანის, ჰ. თუმანიანის შემოქმედება, 1978), „ვაჰან ტერიანი" (1985), „ძმობის ჩუქურთმა" (ი. გრიშაშვილი და მოძმე ხალხთა მწერლობა, 1987), „საიათნოვა" (1988) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *შონია მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 194, თბ. 1997,
**დმიტარ ზვონიმირი** (ხორ. Dmitar Zvonimir; გ. 1089) — ხორვატიის მეფე 1075-1089 წლებში. მისი მეფობის დროს ხორვატიის სამეფომ თავისი ძლიერების პიკს მიაღწია, ხოლო გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანამ სწრაფი ვარდნა განიცადა.

იგი იყო ტრპიმიროვიჩების დინასტიის უფროსი შტოს წარმომადგენელი. 1075 წელს ნორმანები თავს დაესხნენ ხორვატიას და დაიპყრეს კუნძული რაბი. მალევე გარდაიცვალა მეფე პეტარ კრეშემირ IV, ზოგიერთი ცნობით იგი ნორმანთა ტყვეობაში დაიღუპა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ხორვატი თავადების ნაწილი განეწყო ზვონომირის საწინააღმდეგოდ და მეფედ აირჩიეს სლავაცი (1074-1075 წწ.). პაპ გრიგოლ VII-ის დახმარებით ზვონომირი ხორვატიის მმართველობის სათავეში მოექცა, მისი კორონაცია მოხდა სპლიტში 1076 წელს. 

დაქორწინებული იყო ელენაზე, უნგრეთის მეფის ბელა I-ის ქალიშვილზე. ქორწინების შედეგად დაიბადა ბიჭი რადოვანი, რომელიც მამაზე ადრე გარდაიცვალა და გოგონა კლავდია. მემკვიდრის არ ყოლის გამო ხორვატიის ტახტი გადავიდა სტეფან I-ის შვილიშვილის სტეფან II-ის ხელში. 

მის გარდაცვალების შესახებ არსებობს რამდენიმე ვერსია. ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად იგი მოკლეს საკუთარმა ჯარისკაცებმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დმიტარ ზვონიმირი***

* (ხორვატული) August Šenoa - In the memorial of 800th anniversary of Zvonimir's coronation
* Zvonimir on Royal Croatia

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრპიმიროვიჩების დინასტია |
| --- |
|  |
| 
* ტრპიმირ I (845-864)
* ზდესლავი (878-879)
* მუნციმირი (892-910)
* ტომისლავ I (910-928)
* ტრპიმირ II (928-935)
* კრეშემირ I (935-945)
* მიროსლავი (945-949)
* მიხაილო კრეშემირო II (949-969)
* სტეფან დრჟისლავი (969-997)
* სვეტოსლავ სურონია (997-1000)
* კრეშემირ III (1000- დაახლ. 1030)
* გიოსლავი (1000-დაახლ. 1020)
* სტეფან I (დაახლ. 1030-1058)
* პეტარ კრეშემირ IV (1058-1074)
* დმიტარ ზვონიმირი (1075-1089)
* სტეფან II (1089-1091)
 |

 |
**ბელგრადის ოპერაცია** — უკრაინის III ფრონტის, იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიისა და ბულგარეთის სამამულო ფრონტის ჯარების შეტევითი ოპერაცია დიდ სამამულო ომში (1941-1945) იუგოსლავიის აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებისა და ბელგრადის განთავისუფლებისათვის. კიშინიოვ-იასის ოპერაციაში გერმანელთა ჯარების დამარცხების და საბჭოთა ჯარების ბალკანეთში შეჭრის შემდეგ ჰიტლერმა ბრძანება გასცა, რომ „E" არმიათა ჯგუფს საბერძნეთიდან, ალბანეთიდან და სამხრეთ იუგოსლავიიდან სასწრაფოდ უკან დაეხია უნგრეთისაკენ, ხოლო „F" არმიათა ჯგუფს დაეცვა იუგოსლავია-ბულგარეთის საზღვარი. საბჭოთა 57-ე არმიამ იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მე-13 და მე-14 კორპუსებთან ერთად გაარღვია გერმანელთა საზღვრისპირა დაცვის ზონა, მძიმე ბრძოლებით გადალახა აღმოსავლეთ სერბეთის მთები და მდინარე მორავა და 10 ოქტომბერს დაიკავა 2 მნიშვნელოვანი პლაცდარმი. 12 ოქტომბერს მეოთხე გვარდიულმა მექანიზებულმა კორპუსმა იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის ჯარებთან ერთად ამ პლაცდარმებიდან შეუტია ბელგრადს და 20 ოქტომბერს იერიშით დაეუფლა მას. სამხრეთში ბულგარეთის არმიებმა საბჭოთა და იუგოსლავიის ჯარებთან ურთიერთმოქმედებით 8-10 ოქტომბერს განავითარეს შეტევა. გაათავისუფლეს ქალაქები: ნიში, ლესკოვაცი, სკოპლე, პროკუპლე და გერმანელთა „E" არმიათა ჯგუფის ჯარებს ძირითადი უკანდასახევი გზები მოუჭრეს, რის შედეგადაც მათ ვერ შეძლეს მთავარ ძალებთან შეერთება. ბრძოლებში დაიღუპა და ტყვედ ჩავარდა დაახლოებით 100 ათასი ფაშისტი ჯარისკაცი, განთავისუფლდა სერბეთის დიდი ნაწილი, გაადვილდა საბერძნეთისა და ალბანეთის განთავისუფლება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 282.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვა-ბანკი (გადაცემა)**. |

ფარაონის თამაში მე-18 საუკუნეში
**ვა-ბანკი** (ფრანგ. va banque) — ტერმინი ბანქოს თამაშობებში, აღნიშნავს მოთამაშის მიერ თავის განკარგულებაში მყოფი მთელი ფულის ფსონად ჩადებას. ამ დროს დანარჩენი მოთამაშეები უნდა დასვან ვა-ბანკზე წასულ მოთამაშეზე ან არანაკლები თანხა, ან ხელი გაუშვან, რის შედეგადაც, მოგებულს მთელი თანხა ერგება, ხოლო დანარჩენი მოთამაშეები თავის ფსონებს კარგავენ. ტერმინი წარმოიშვა მე-18 – მე-19 საუკუნეებში პოპულარული ბანქოს თამაშიდან ფარაონი.

ყველაზე ხშირად ტერმინს იყენებენ შესიტყვებაში „ვა-ბანკზე წასვლა", „ვა-ბანკზე თამაში" და ა. შ. გადატანითი მნიშვნელობით აღნიშნავს მოქმედებას რომელიც დიდ რისკთან არის დაკავშირებული. ცნობილია, რომ ეს ტერმინი გამოყენებულ იქნა 1939 წელს გერინგის და ჰიტლერის საუბარში, რომელიც დიდი ბრიტანეთის მიერ ომის გამოცხადებას შეეხებოდა. გერინგმა ჰიტლერს ურჩია: „ჩვენ გვინდა გავრისკოთ", რაზეც ჰიტლერმა უპასუხა: „მე მთელი ცხოვრებაა ვა-ბანკზე ვთამაშობ".

პოკერში აქვს თავისი დასახელება — ოლ-ინი (ინგლ. all in).

სქოლიო
------

1. ↑  Henry Picker, Hitlers Tischgespräche, Ullstein TB 26509
**ბოიაკა** (ესპ. *Departamento de Boyacá*) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი; წარმოადგენს კოლუმბიის შეერთებულ შტატებში შემავალი ცხრა სახელმწიფოსგან ერთ-ერთის — ბოიაკის ნაშთს. 

მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. თითქმის მთლიანად მოქცეულია აღმოსავლეთ კორდილიერის მთებში და ესაზღვრება ვენესუელას. დასავლეთით საზღვრავს მდინარე მაგდალენა. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სანტანდერის დეპარტამენტი, ჩრდილო-დასავლეთით — ვენესუელა და ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტი, აღმოსავლეთით — არაუკისა და კასანარეს დეპარტამენტები, სამხრეთით — კუნდინამარკის დეპარტამენტი, დასავლეთით კი ანტიოკიის დეპარტამენტი. დედაქალაქია ტუნხა. 

ბოიაკას „თავისუფლების მიწას" უწოდებენ, რადგან ამ რეგიონშ მიმდინარეობდა მთელი რიგი ბრძოლებისა, რომელთაც კოლუმბიას ესპანეთისგან დამოუკიდებლობა მოუტანა. 

ბოიაკაში ფუნქციონირებს სამი უნივერსიტეტი: კოლუმბიის პედაგოგიურ-ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი (UPTC), ბოიაკის უნივერსიტეტი (UNIBOYACA) და სანტო-ტომასის უნივერსიტეტი. 

დეპარტამენტი შედგება 123 მუნიციპალიტეტისგან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) ოფიციალური საიტი
* (ესპანური) Excelsio - journal from Boyacá

სქოლიო
------

1. ↑  DANE.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოლუმბიის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 

* ამასონასი
* ანტიოკია
* არაუკა
* ატლანტიკო
* ბოლივარი
* ბოიაკა
* გუავიარე
* გუაინია
* ვალიე-დელ-კაუკა
* ვაუპესი
* ვიჩადა
* კალდასი
* კაკეტა
* კასანარე
* კაუკა
* კინდიო
* კორდობა
* კუნდინამარკა
* ლა-გუახირა
* მაგდალენა
* მეტა
* ნარინიო
* ნორტე-დე-სანტანდერი
* პუტუმაიო
* რისარალდა
* სან-ანდრეს-ი-პროვიდენსია
* სანტანდერი
* სესარი
* სუკრე
* ტოლიმა
* უილა
* ჩოკო
 |  |

 |
**დმანისის პლატო** — პლატო საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, მდინარე მაშავერის ზემო დინების აუზში. აგებულია მეოთხეული ასაკის დოლერიტული ლავებით. გვხვდება ტბიურ-ტუფოგენური ქვიშების გამოსავლებიც. მაღლდება აღმოსავლეთიდან (900 მ-დან) დასავლეთისაკენ (1800 მ-მდე). დასერილია მდ. მაშავერისა და მისი შენაკადების კანიონებით.

დმანისის პლატოზე ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 5-10 °C შორის მერყეობს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა -2 °C, -7 °C, ივლისის 13-21 °C. ნალექები 570-700 მმ წელიწადში.

დმანისის პლატოს მთავარი მდინარეა მაშავერა. მისი შენაკადებია ფინეზაური, შაჰმარლო, სარფადარა და სხვა. ბევრია პატარა ტბა, მ. შ. უდიდესია ოროზმანი. პლატოზე გაბატონებულია მთის შავმიწა ნიადაგი, არის მთის მდელოს ნიადაგიც.

დმანისის პლატოზე ჭარბობს მთის სტეპები, რომლებიც ზემოთ (დასავლეთით) მდელოს ფორმაციებში გადადის. კანიონებში შემორჩენილია წიფლნარი და მუხნარ-რცხილნარი. ტერიტორიის დიდი ნაწილი მთის სტეპურ ლანდშაფტს უჭირავს. ფრაგმენტების სახით გავრცელებულია დაჭაობების მდელოს და ხევ-ხრამების ლანდშაფტები.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაყელი ქ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 461.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 60.
**ბონდო ზურაბის ძე შალიკიანი** (დ. 1967 — გ. 7 აგვისტო, 2012, მინსკი) — ქართველი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი.

შალიკიანი პოლიტიკურ საქმიანობაში 1990-იანი წლების ბოლოს ჩაერთო. ამ დროისთვის ის დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ბიზნესმენი იყო. ფლობდა ბენზინგასამართი სადგურების ქსელს, აქციებს ქუთაისის საავტომობილო ქარხანაში, კურორტ „საირმეში", ფარმაცევტულ ქარხანას ქუთაისში, ტელეკომპანია „ქუთაისს" და სხვ. 2002 წელს აირჩიეს ქუთაისის საკრებულოს წევრად, 2003 წელს — საქართველოს პარლამენტის წევრად (ტყიბულის მაჟორიტარი დეპუტატი). 2004 წლის მარტში ქუთაისში ჩატარებული პოლიციური ოპერაციის მსვლელობისას დააპატიმრეს გადასახადებისთვის თავის არიდების და იარაღის უკანონო ტარების ბრალდებით. წინასწარ პატიმრობაში მყოფი შალიკიანის სადეპუტატო უფლებამოსილების ცნობა საქართველოს პარლამენტმა გადაავადა. 2004 წლის ბოლოს გაათავისუფლეს, თუმცა ჩამოართვეს კუთვნილი ბიზნესების ნაწილი. შალიკიანი ამის შემდეგ რუსეთში გადავიდა საცხოვრებლად და იქაური მოქალაქეობა. 2007 წელს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლებრივი დევნა განაახლა 1990-იანი წლების დასაწყისში ჩადენილი დანაშაულების გამო (ადამიანის გატაცება, გამოძალვა, „ქურდული სამყაროს" წევრობა), რის გამოც სასამართლომ მას დაუსწრებლად 13-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. ცხოვრობდა რუსეთსა და ბელარუსში (ბონდო პავლოვის სახელით). 2012 წელს მოკლეს მინსკში.

სქოლიო
------

1. ↑  პარლამენტმა 217 დეპუტატის უფლებამოსილება სცნო[*მკვდარი ბმული*], „სივილ ჯორჯია". 22 აპრილი, 2004.
2. ↑  ბონდო შალიკიანი მოკლულია, „ნეტგაზეთი". 7 აგვისტო, 2012.
**ვაგან ივანეს ძე მამასახლისოვი** (დ. 5 დეკემბერი [ძვ. სტ. 22 ნოემბერი], 1907, თბილისი — გ. 19 ივნისი, 1972, თბილისი) — ფიზიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960).

ბიოგრაფია
---------

1925 წელს დაამთავრა თბილისის მეორე სამრეწველო ტექნიკუმი და ჩაირიცხა ეგრეთ წოდებულ რუსულ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. მუყაითი სტუდენტი ხელმოკლეობის გამო იძულოებული გახდა დროებით შეეწყვიტა სწავლა და მუშაობა დაეწყო. 1927 წელს განაახლა მეცადინეობა. მაშინ მისი მათემატიკის მასწავლებლები იყნენ ცნობილი მეცნიერები ა. რაზმაძე და კ. მარჯანიშვილი. ამ უკანასკნელის რჩევითა და დახმარებით, ა. რაზმაძესთან მკაცრი გამოცდის შემდეგ 1927 წლის დეკემბერში ვ. მამასახლისოვი გადაიყვანეს უნივერსიტეტში მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომელიც 1930 წელს დაამთავრა და მუშაობა დაიწყო ამიერკავკასიის თბილისის საინჟინრო და სატყეო-ტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც კითხულობდა ლექციებს უმაღლეს მათემატიკასა და თეორიულ მექანიკაში.

1933 წელს ვ. მამასახლისოვი მიავლინეს ლენინგრადის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტის ასპირანტურაში თეორიული ფიზიკის კურსის გასავლელად. 1936 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, რომელიც იყო ლენინგრადში პირველი დაცული დისერტაცია ატომბირთვის თეორიაში. შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და სათავეში ჩაუდგა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის თეორიული ფიზიკის კათედრას, პარალელურად მოღვაწეობდა რესპუბლიკის სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებშიც. 1943 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, 1960 წელს კი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად აირჩიეს.

ვაგან მამასახლისოვი ათეული წლების მანძილზე კითხულობდა ლექციებს ზოგად ფიზიკაში, კვანტურ მექანიკაში, თეორიულ მექნიკაში, ატომბირთვის თეორიაში და სხვა. წლების მანძილზე იყო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის დეკანი. იყო მრავალი სამეცნიერო საბჭოს წევრი, ხოლო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში ბირთვული ფიზიკის საპრობლემო საბჭოს თავმჯდომარე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის ორდენებიტა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ნინო (ნუნუ) ნიკოლოზის ასული კეცხოველი** (დ. 14 მაისი, 1909, სოფ. ტყვიავი, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 თებერვალი, 1994, თბილისი).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 244, თბ. 1994
**ვასილი პახვალას ძე კალანდია** (დ. 1908, სოფელი წალენჯიხა) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ვასილ კალანდია დაიბადა 1908 წელს სოფელ წალენჯიხაში, ღარიბი გლეხის ოჯახში. 1919 წელს ოჯახი იძულებული გახდა მთელი ოჯახით ოჩამჩირეში გადასულიყო. ვასილ კალანდიამ სწავლა ოჩამჩირის ათწლედში დაიწყო, რომელიც 1928 წელს დაასრულა.

1921-1923 წლებში მუშაობდა შიკრიკად საქართველოს კპ (ბ) ოჩამჩირის სამაზრო კომიტეტში, შემდეგ მუშათა კლუბის გამგედ. 1925-1926 წლებში განაგებდა ბეჭდვითი საქმის ექსპედიციას. 1927 წელს ირჩევენ სასოფლო-სამეურნეო კავშირის რაიკომის თავმჯდომარედ. 1930 წელს მუშაობდა წითელი ჯვრის აფხაზეთის საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრად და შემდეთ თავჯდომარის მოადგილედ.

1930 წელს ვასილ კალანდია შევიდა თბილისის საბჭოთა მშენებლობის ინსტიტუტში. ამავე დროს იყო „საქართველოს ჩაის" ადმინისტრაციულ-სამეურნეო სეტქორის ხელმძღვანელი.

1932 წელს ვასილ კალანდია საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ის მიერ გაგზავნილ იქნა „საქართველოს ჩაის" ზუგდიდის მანქანა-ტრაქტორების ბაზის დირექტორად. 1934-1937 წლებში აფხაზეთის ასსრ-ის სოფსაბჭოს რწმუნებულად ოჩამჩირის რაიონში. 1937 წლის აგვისტოს საქართველოს კპ (ბ) აფხაზეთის საოლქო კომიტეტმა ვასილ კალანდია დაამტკიცა გაზეთ „საბჭოთა აფხაზეთის" სასოფლო-სამეურნეო განყოფილების გამგედ. 1938 წლის იანვრიდან აფხაზეთის სსრ-ის ცაკის დადგენილებით ის დანიშნულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის კურორტთა მთავარ სამმართველოს უფროსად.

1938 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე რეგისტრირებული იყო აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოების დეპუტატობის კანდიდატად გაგრის რაიონის ერმოლოვკის №17 საარჩევნო ოლქში, რომლის შედეგადაც ის არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად.

ვასილ კალანდია იყო საქართველოს ალკკ წევრი 1923 წლიდან. რამდენჯერმე იყო არჩეული საქართველოს ალკკ რაიკომის პლენუმსა და ბიუროში, რაიონულ და საოლქო კონფერენციებზე, ოჩამჩირის ქალაქის საბჭოს და რაიაღმასკომის პლენუმსა და პრეზიდიუმში. მას ირჩევდნენ ასევე საბჭოების სრულიად აფხაზეთის და რაიონული ყრილობების დელეგატად.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №117 (215), 24 მაისი, 1938
**დომენიიკო გირლანდაიო** (დ. 1449, ფლორენცია— გ. 11 იანვარი, 1494, ფლორენცია) — იტალიელი ფერმწერი ადრინდელი აღორძინების ეპოქისა.

ბიოგრაფია
---------

იყო იუველირის შვილი. სწავლობდა ა. ბალდოვინეტისთან. მისი პირველი ფერწერული ნამუშევრები იყო ჩერჩინის სანტ-ანდრეას ეკლესიის ფრესკები. 1470-1472 წლებში მოხატა ფლორენციის ონიისანტის ეკლესია, 1473-1474 წლებში ბროცის სანტ-ანდრეას ეკლესია, 1475 წელს სან-ჯიმინიანოს ეკლესია. მის ადრინდელ ნამუშევრებში იგრძოდა XV საუკუნის ფლორენციელ და ნიდერლანდელ მხატვართა გავლენა. 1481-1482 წლებში მუშაობდა რომი, სადაც ვატიკანის სიქსეს კაპელაში დახატა ფრესკა „პეტრე და ანდრია მოციქულების მოწოდება". ამ პერიოდში შეისწავლა ანტიკური ძეგლები, რამაც გაამდიდრა მისი ფერწერული სტილი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ფლორენციაში სანტა-ტირინიტას ეკლესიის სასეტის კაპელისა (1483-1486) და სანტა-მარია-ნოველას ეკლესიის (1485-1490) ფრესკები. თავის ფრესკებში ხშირად ხატვდა თანამედროვეთა პორტრეტებს (ლორენცო მედიჩი, ა. პოლიციანო და სხვები). აქვს დაზგური სურათები და პორტრეტებიც.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 167.
პადრე დომენიკე მუღაშაშვილი
**დომენიკე მუღაშაშვილი** (*პაწაძე*, *მუღაშოვი-პაწაძე*; დ. წ. უცნობია — გ. 28 ოქტომბერი, 1911, სოფ. სკრა, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, კათოლიკე სასულიერო პირი.

წარმოშობით სამცხის ქართველ კათოლიკეთა ოჯახიდან. დაამთავრა კონსტანტინოპოლის ქართველ კათოლიკეთა მონასტერთან პეტრე ხარისჭირაშვილის მიერ დაარსებული სასულიერო სემინარია 1890 წელს. შემდეგ ძირითადად თბილისსა და გორში მოღვაწეობდა. 1906 წელს თბილისში მისი რედაქტორობით გამოდიოდა ქართველ კათოლიკეთა ჟურნალი „ჯვარი ვაზისა". ავტორია ნაშრომისა „შემოკლებული საღმთო ისტორია კათოლიკეთათვის დომინიკე მუღაშაშვილის მიერ" (თბ. 1904). 1907 წელს მუღაშაშვილმა სამცხის სოფელ ხიზაბავრიდან 25 ოჯახი გორის მაზრის სოფელ სკრასთან საკუთარი სახსრებით დაასახლა; ახალშენს უწოდეს ბეთლემი. 1911 წელს ყაჩაღებმა მოკლეს სკრაში. დაკრძალულია გორის ქართველ კათოლიკეთა ყოფილი ეკლესიის ეზოში (ამჟამად გორის საკათედრო ტაძარი).

ლიტერატურა
----------

* ქართველ კათოლიკეთ სამშობლო ქვეყნის მოღვაწეები / ზ. ჭიჭინაძე. – თბილისი, 1912, – გვ. 53-63.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დომენიკე მუღაშაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გორშევარდნის ყორღანები** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელიასხევში, სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გორშევარდნის მთაზე. განეკუთვნება ძვ. წ III ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1981 წელს გაითხარა ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. მირცხულავა). 

გათხრილი ორი ყორღანიდან ერთი ქვაყრილიანია, უორმოო, დიამეტრი 14 მეტრია სიმაღლე 1,5 მეტრი. კამერა ხით ნაგები ჩანს, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან მას აქვს დრომოსი, 15 სანტიმეტრ სიღრმეზე გაჭრილი დერეფანი, რომელიც კამერასთან 2 მეტრ სიგანისაა, ხოლო გარეთ ვიწროვდება და ქვაყრილის პირთან 0,7 მეტრია. დრომოსს მთელ სიგრძეზე, და კამარის იატაკს ძლიერი ცეცხლის კვალი აჩნდა. კამერაში მიცვალებულთა ორი ჯგუფი აღმოჩნდა: სამხრეთ ნაწილში ორი მიცვალებულის ჩონჩხი თავის ქალის გარეშე, ჩრდილოეთ ნაწილში კი სამი მიცვალებული, დაკრძალული მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი. აღმოჩნდა აგრეთვე სამი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტი, ყავისფერი შემკულობის გარეშე, ორი ქუსლამოღარული ობსიდიანის ისრისპირი, ერთი ბრინჯაოს ისრისპირი, სარდიონისა და პასტის რამდენიმე მძივი. კამარის მთელ ფართობზე მიმობნეული იყო ცხვრის ძლები.

მეორე ყორღანი მიწაყრილიანია, ზემოდან წვრილი ქვის პერანგით,უორმოო. სამხრეთ მხრიდან დრომოსისებრი დერეფანი ეკვრის. ყველგან ჩანს ძლიერი ცეცხლის კვალი. კამერის ცენტრში აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხის ძვლები და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მიცვალებული დაკრძალული იყო მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილი, იქვე იყო ადამიანის ორი თავის ქალა ჩონჩხის გარეშე. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

ლიტერატურა
----------

* *მირცხულავა გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 393-394.
**ბელგრადის ციხესიმაგრე** (სერბ. Београдска тврђава) — ისტორიულ-კულტურული ძეგლი ბელგრადში, სერბეთი. მდებარეობს სტარი-გრადის თემში, მდინარეების სავასა და დუნაის შესართავთან.

ისტორია
-------

ბელგრადის ტერიტორიაზე პირველყოფილი ადამიანების კვალი დადასტურებულია ქვის ხანის პერიოდიდან და განეკუთვნება მუსტიეს კულტურას. მუდმივი მოსახლეობა ქალაქის ტერიტორიაზე კი გვხვდება ნეოლითის ხანიდან, რომელიც წარმოდგენილია სტარჩევო-კრიშისა და ვინჩის კულტურების სახით. ამ პერიოდის მოსახლეობა დაკავებული იყო მიწათმოქმედებითა და ხელოსნობით. 

ძვ. წ. III საუკუნეში ბალკანეთში შეიჭრნენ კელტები და ბელგრადის ტერიტორიაზე დასახლდნენ კელტური ტომები სკორდისკები. მათ გამაგრებულ დასახლებას ეწოდებოდა სინგიდუნუმი. ერთ-ერთი ვერსიით სახელწოდება ითარგმნება, როგორც „მრგვალი ქალაქი". ერთ-ერთი ვერსიით კელტების შემოსვლამდე აღნიშნული ტერიტორია ეკავათ ფრანკულ ტომებს სინგებს, რომლის მიხედვით კელტებმა სახელი უწოდეს ქალაქს. 

სინგიდუნუმის, როგორც საბრძოლო ქალაქის დანიშნულება გაიზარდა ახ. წ. III საუკუნეში, გოთური ტომების შემოჭრების პერიოდში. სინგიდუნუმი გახდა გამაგრებული ქალაქი რომის იმპერიის საზღვარზე. 395 წელს რომის იმპერიის ორად გაყოფის შემდეგ ქალაქი სინგიდუნუმი შევიდა აღმოსავლეთ რომის იმპერიის შემადგენლობაში. 

იმპერიის დაყოფამ გამოიწვია ხალხთა დიდი გადასახლება, რომლის ფარგლებშიც 441 წელს ქალაქი სიგინდუნუმი ჰუნებმა მოაქციეს ალყაში და გადაწვეს. 454 წელს ბიზანტიის იმპერია შეეცადა დაებრუნებინა იგი, მაგრამ მალევე დაიკავეს სარმატებმა. 470 წელს აიღეს ოსტგოთებმა. 488 წლისთვის ფლობენ გეპიდები. 512 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა აღნიშნულ ტერიტორიაზე დაასახლა ჰერულები, რათა იმპერიის საზღვრები დაეცვა გეპიდებისა და დუნაის პირზე მცხოვრები სხვა ტომების თავდასხმებისაგან. 

584 წელს ქალაქი აიღეს ავარებმა და სლავებმა, თუმცა მალევე დაიბრუნა ბიზანტიის იმპერიამ. დაახლოებით 630 წლისთვის ქალაქის გარშემო დასახლდნენ სერბები. 878 წლის რომის პაპის წერილში ბულგარეთის მთავრისადმი, მოიხსენიება ქალაქი სინგიდუნუმი, მაგრამ უკვე სლავური სახელით ბელგრადი. ამ პერიოდში იგი შედის ბულგარეთის პირველი სამეფოს შემადგენლობაში.

კომპლექსი
---------

არქიტექტურული კომპლექსი შედგება კოშკების, კარიბჭის, ქვედა ციხისა და ზედა ციხისაგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბელგრადის ციხესიმაგრის ოფიციალური ვებგვერდი. ციტირების თარიღი: 2018-07-11.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Istorija Beograda. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
2. ↑  Антички период. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
3. 1 2  Византија. ციტირების თარიღი: 2017-02-21.
**გორსტკინის ხიდი** (რუს. Горсткин мост) — საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. მდინარე ფონტანკაზე. აკავშირებს სპასკისა და უსახელო კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 53,6 მეტრი, სიგანე - 6,2 მ.

მდებარეობა
----------

გორსტკინის ხიდი მდებარეობს ეფიმოვის ქუჩის დასაწყისში და აკავშირებს მას ფონტანკის სანაპიროს სამხრეთ ნაწილთან. 

დინების ზემოთში მდებარეობს სემიონოვის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — ობუხოვის ხიდი. 

უახლოესი მეტროსადგურებია „სადოვაია", „სენის მოედანი", „სპასკაია".

სახელწოდება
-----------

თავისი სახელწოდება ხიდმა მიიღო 1910 წელს გორსტკინის ქუჩის მიხედვით. მანამდე ქუჩას ერქვა კოლპიცინის საფეხმავლო ხიდი, მისი ამშენებლის გვარის მიხედვით.

ისტორია
-------

1898 წელს ინჟინერმა ლ. ნ. კოპლიცინმა საკუთარი სახსრებით ააგო საფეხმავლო ხის ხიდი. 1910 წელს ხიდი მნიშვნელოვნად გადააკეთეს. 

1928 წელს ხიდი კვლავ გადააკეთეს ნავთობსადენის მილის გატარების გამო, სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ინჟინერი პ. პ. სტეპნოვი. 1940 წელს ხიდი დაკეტეს ფეხით მოსიარულეებისათვის. 1949 წელს ინჟინერ პ. ვ. ბაჟენოვის პროექტის მიხედვით წარიმართა ხიდის კაპიტალური რემონტი. ხის ზეწრები შეცვალეს მეტალის საყრდენებით, ხიდის სიგანე გაადიდეს 6,2 მეტრამდე. ხიდის კაპიტალური რემონტის სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ინჟნერი პ. ბლოხინი. 1997 წელს ხიდის საფეხმავლო ნაწილი მეტალის ფილებით დაფარეს.

ხიდი ამჟამად სამმალიანია. მალების საყრდენები კი მეტალისგანაა აგებული.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Горсткин мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მდინარე ფონტანკის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* სამრეცხაო ხიდი
* პანტელეიმონის ხიდი
* ბელინსკის ხიდი
* ანიჩკოვის ხიდი
* ლომონოსოვის ხიდი
* ლეშტუკოვის ხიდი
* სემიონოვის ხიდი
* გორსტკინის ხიდი
* ობუხოვის ხიდი
* იზმაილოვის ხიდი
* იზმაილოვის ტრამვაის ხიდი
* წითელარმიელების ხიდი
* ეგვიპტის ხიდი
* ინგლისის ხიდი
* სტარო-კალინკინის ხიდი
* გალერის ხიდი
 |

 |
გენერალი პატონი და პოდპოლკოვნიკი ლ. ბერნარდი
**ბისკარის ხოცვა-ჟლეტა** — ორი ინციდენტის კოლექტიური სახელი, როდესაც 45-ე ქვეითი სამმართველოს ამერიკელმა ჯარისკაცებმა დახოცეს 74 უიარაღო იტალიელი სამხედრო ტყვე და ორი გერმანელი ტყვე. ეს მოხდა 1943 წლის 14 ივლისს.

ისტორია
-------

სიცილიაში მოკავშირე ძალების შემოჭრის დროს, გენერალ-ლეიტენანტი ჯორჯ პატონი და გენერალ ბერნარ მონტგომერის მეთაურობით მე -8 ბრიტანული არმია 1943 წლის 10 ივლისს კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში შეიჭრნენ.

გენერალ-ლეიტენანტმა ომარ ბრედლიმ აშშ-ის 45 დივიზიონის ქვეით ჯარს მისცა რთული დავალება -  შეიპყრონ ახლოს მდებარე ქალაქები და აეროდრომები. 180-ე ქვეით ჯარს ჰქონდა დავალება შეიპყრონ ბისკარის აეროდრომი. ბრძანება იმდენად ცუდად სრულდებოდა, რომ გენერალ-მოიორი ტროი მიდლტონი მეთაურის მოხსნაზე ფიქრობდა. ამის ნაცვლად დივიზიის მეთაურის დამხმარე გაგზავნეს, რათა მკაცრად დაკვირვებოდა ლეგიონს.  

1943 წლის 14 ივლისს ბისკარის აეროდრომის დაპყრობის შემდეგ 180-ე ქვეითი ჯარის ლეგიონმა მოკლა 74 იტალიელი და 2 გერმანელი სამხედრო ტყვე ორი ცალკე ინციდენტის მიმდინარეობისას. პირველ რიგში გარდაიცვა 36 ან 39 იტალიელი, მეორე ინციდენტის დროს კი 35 იტალიელი და ორი გერმანელი ჯარისკაცი. 

აღსანიშნავია, რომ როდესაც გენერალი ომარ ბრედლი ინფორმირებული იყო ხოცვა-ჟლეტაზე მან გენერალ ჯორჯ პატონს უთხრა, რომ ამერიკელმა სამხედროება დახოცეს დაახლოებით 50-70 ტყვე. პატონი ამ წინადადებას რამდენიმე წლის შემდეგ უპასუხა თავის დღიურში: 

> „მე ვუთხარი ბრედლის, რომ, სავარაუდოდ, ის აჭარბებს, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში შეიძლება ვთქვათ, რომ მკვდრები იყვნენ სნაიპერები ან გაქცევა დააპირეს. სხვა შემთხვევაში ეს გამოიწვევს სკანდალს პრესაში და ასევე გამოიწვევს სამოქალაქო უკმაყოფილებას. ისინი მაინც მკვდარნი არიან, ამიტომ ვერაფერს შევცვლით"[1].
> 
>

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* War Department Field Manual FM 27-10 (1940) — Rules of Land Warfare
* The Worst War Crimes The U.S. Committed During World War II
* Trump’s military hero responsible for Sicily war crimes
* Massacre at Biscari: Patton and an American War Crime

სქოლიო
------

1. ↑  Atkinson (2007), p. 119.
**ბიზერტა** (არაბ. بنزرت) — ქალაქი ჩრდილოეთ ტუნისში. ხმელთაშუა ზღვის ნავსადგური. აფრიკის უკიდურეს ჩრდილოეთ წერტილ ბენ-სეკას კონცხთან ახლოს. ტუნისის და მთელი აფრიკის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქი.

ისტორია
-------

ბიზერტა დააარსეს ფინიკიელებმა ძვ. წ. I საუკუნეში. ბიზერტის პორტი მდებარეობის გამო მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ისტორიაში. XVI საუკუნეში ქალაქი ხმელთაშუა ზღვის მეკობრეების ბაზა გახდა. XIX საუკუნის ბოლოს დაიწყო რკინიგზის გაყვანა, გზების დაგება, პორტის გაფართოება. 1891-1895 წლებში გაიყვანეს არხი, რომლითაც დააკავშირეს ბიზერტის ტბა და ხმელთაშუა ზღვა. 1895 წლისთვის ნავსადგური გაიხსნა საერთაშორისო ვაჭრობისთვის. ქალაქი მალევე გადავიდა საფრანგეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის დაქვემდებარებაში. 

1961 წელ საფრანგეთსა და ტუნისს შორის გაიმართა შეიარაღებული კონფლიქტი ბიზერტის ნავსადგურისათვის, რომელიც ბიზერტის კრიზისის სახელითაა ცნობილი.

გალერეა
-------

* ბიზერტის ნავსადგურიბიზერტის ნავსადგური
* ბიზერტის ხიდიბიზერტის ხიდი
* ალექსანდრე ნეველის ეკლესიაალექსანდრე ნეველის ეკლესია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2010-01-04 საიტზე Wayback Machine.
* "Encyclopedia of the Orient" დაარქივებული 2012-07-14 საიტზე Wayback Machine.
ცონგქაპას თანგკა 
**გელუგი** ან **გელუგპა** (ტიბ. དགེ་ལུགས་པ „ყვითელ ქუდიანების სექტა") — ტიბეტური ბუდიზმის ერთ-ერთი სკოლა, რომელიც დააარსა ტიბეტელმა ფილოსოფოსმა და რელიგიურმა ლიდერმა ცონგქაპამ (1357-1419 წწ). პირველი მონასტერი დაარსდა განდენში. დღესდღეობით, სკოლის მეთაურია განდენ ტრიპა. მიუხედავად ამისა, სექტის ყველაზე გავლენიანი პირი დალაი-ლამაა.

ლამა ცონგქაპა
-------------

ჯე ცონგქაპა (1357-1419, ტიბეტურად ნიშნავს „კაცი ხახვის მინდვრიდან") იყო ცნობილი ტიბეტელი ვაჯრაიანა ბუდიზმის მასწავლებელი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა გელუგის სკოლის ფორმირებას. აგრეთვე ცნობილია სახელით - ლობსანგ დრაკპა (ბლო ბზანგ გრაგს პა) ან უბრალოდ ჯე რინპოჩე (რჯე რინ პო ჩე).
ცონგქაპა ისმენდა ბუდას სწავლებებს ყველა ტიბეტური ბუდიზმის სექტის მასწავლებლებისგან. მისი შთაგონების ძირითადი წყარო იყო კადამპას ტრადიციიდან - ატიშას მემკვიდრეობიდან. ცონქაპას სწავლებების მიხედვით, გელუგის ტრადიციის ორი მთავარი მახასიათებელი არის:

1. სუტრასა და ტანტრას ერთიანობა და

2. ვინაიაზე ყურადღების გამახვილება (დისციპლინის მორალური კოდი).

მონასტრები და ხაზის გამგრძელებლები
----------------------------------

ცონგქაპამ 1409 დააარსა განდენის მონასტერი, რომელიც მისი მთავარი რეზიდენცია გახდა. მას ჰყავდა ბევრი მოსწავლე, მათგან ორი მთავარი იყვნენ გიალცაბ ჯე (1364-1431) და ქედრუპ ჯე (1385-1438). სხვა მოსწავლეები იყვნენ: ტოგტენ ჯამპალ გიაცო, ჯამიანგ ჩოჯე, ჯამჩენპა შერაპ სენგე და გიალვა გედუნ დრუბი (1391\_1474) - პირველი დალაი ლამა. ცონგქაპას გარდაცვალების შემდეგ მისი სწავლებები შეინახეს და გადაცეს გიალცაბ ჯემ და ქედრუბ ჯემ, რომლებიც განდენის მონასტრის აბატები გახდნენ. გელუგპას ხაზი უჭირავთ განდენ ტრიპებს, განდენის მონასტრის ტახტის მფლობელებს.

გელუგპას ვაჯრაიანული პრაქტიკა
-----------------------------

გუჰიასამაჯა, ჩაკრასამვარა და იამანტაკა გელუგის ხაზის სამი ძირითადი იიდამ პრაქტიკაა, აგრეთვე კალაჩაკრას პრაქტიკაც. გუჰიასამაჯა უმთავრესია; ამიტომ თუ ვინმეს სწავლა ან პრაქტიკა სურს, გუჰიასამაჯაზე უნდა მოახდინოს ფოკუსირება.

გავლენა
-------

მე16 ს-ის დასასრულს, ტიბეტური ბუდიზმის სექტათა „ბრძოლის" შემდეგ გელუგის სკოლა გახდა დომინანტი. ლოზანგ გიაცოს, მე5 დალაი ლამას პერიოდიდან - მე17 ს-ში, დალაი ლამას ეჭირა პოლიტიკური კონტროლი ცენტრალურ ტიბეტზე. ამ მმართველობის შედეგად, ჯონანგის სკოლა ძალაუნებურად გარდაიქმნა გელუგის ტრადიციად, ისევე როგორც ბევრი კაგჲუური და ნიინგმური მონასტერი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვაჯრაიანა
* პადმასამბჰავა
**ბელეპის კუნძულები** (ფრანგ. Îles Belep) — მცირე კუნძულების ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ახალი კალედონიის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. ადმინისტრაციულად შედის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის ახალი კალედონიის ჩრდილოეთი პროვინციის ილ-ბელეპის კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

ბელეპის კუნძულები მდებარეობს დაახლოებით 50 კმ-ში ჩრდილოეთში ახალი კალედონიის ჩრდილოეთი წერტილიდან. კუნძულების ჯგუფი შედგება რამდენიმე მომცრო მარჯნის კუნძულისაგან, ასევე უფრო დიდი, პოტის (ინგლ. Pott Island) და არტის (ინგლ. Art Island) მთიანი კუნძულებისგან.

ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 69,5 კმ²-ს. ჯგუფის ყველაზე დიდი კუნძულია — არტი (52 კმ²). ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილია — მთა *ვაალა* (283 მეტრი).

ისტორია
-------

ბელეპის კუნძულებს სახელი დარქმეული აქვს კანაკების ერთ-ერთი ბელადის პატივსაცემად, რომელიც კუნძულებზე დასახლდა ძველ დროში. კუნძულებზე პირველი კათოლიკური მისია დაფუძნდა 1856 წელს. 1892 წლიდან 1898 წლამდე პერიოდში კუნძულებზე მდებარეობდა კეთრით დაავადებულთა სპეციალიზებული სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულება.

მოსახლეობა
----------

2009 წელს ბელეპის კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 895 ადამიანს. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს ახალი კალედონიის მკვიდრი მაცხოვრებლები — კანაკები (99,3 %). მთავარი დასახლებული პუნქტია — არტის კუნძულზე მდებარე სოფელი *ვალა*.

სქოლიო
------

1. 1 2  Oceandots.com. ბელეპის კუნძულები. (ინგლისური)
**დაბადებული გუშინ** (ინგლ. Born Yesterday) — ჯორჯ კიუკორის 1950 წლის ფილმი. ჯუდი ჰოლიდეიმ მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ჰარი ბრუკი მულტიმილიონერია. ის უხასიათი და მყვირალა ადამიანია. ბრუკი საქმიანი გარიგების დადებას აპირებს ვაშინგტონში, სადაც ის მოლაპარაკებებს აწარმოებს ერთ კონგრესმენთან. ბრუკს თან ახლავს საცოლე, შოუს ყოფილი მოცეკვავე გოგონა ემა, მეტსახელად ბილი. ბილის ქცევები და ლაპარაკის მანერა თანამდებობის ხალხთან აღიზიანებს ჰარის, ამიტომ ის დაიქირავებს ჟურნალისტ პოლ ვერალს, რათა ამ უკანასკნელმა ბილის საზოგადოებაში ქცევის წესები ასწავლოს. ბილი პოლისგან არა მხოლოდ მოქცევას ისწავლის, არამედ აშშ-ის ისტორიას შეისწავლის და იმასაც გაიგებს, რომ მისი საყვარელი ჰარი კორუმპირებულია, ამასთან ბილის შეუყვარდება მისი მომხიბვლელი და ახალგაზრდა მასწავლებელი.

როლებში
-------

* ჯუდი ჰოლიდეი - ემა დაუნი
* როდერიკ კროუფორდი - ჰარი ბროკი
* უილიამ ჰოლდენი - პოლ ვერელი
* ჰოვარდ ჯონი - ჯიმ დევერი
* ფრენკ ოტო - ოდი
* ლარი ოლივერი - კონგრესმენი ნორვალ ჰეჯესი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „დაბადებული გუშინ" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „დაბადებული გუშინ" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* „დაბადებული გუშინ" — Allmovie-ზე
* 

* „დაბადებული გუშინ" — Rotten Tomatoes
**ბიზანტიური სამართალი** – ბიზანტიის იმპერიის სამართალი VI-XV საუკუნეებში, იგი არის ბიზანტიური საზოგადოების მოთხოვნილებათა შესაბამისად გადამუშავებული რომის სამართალი და თვით ბიზანტიაში შექმნილი ორიგინალური სამართლის ნორმების ერთობლიობა. ხასიათდებოდა საეკლესიო და საერო სამართლის ნორმების პარალელური მოქმედებით. ბიზანტიურ სისხლის სამართალში თანდათან შეაღწია ბარბაროსული ჩვეულებითი სამართლის ნორმებმა, რაც გამოიხატა სასტიკი (კერძოდ გამახეიბრებელი) სასჯელების შემოღებით. სამოქალაქო სამართალზე გარკვეული ზეგავლენა იქონია იმპერიის ფარგლებში მცხოვრებ ხალხთა ჩვეულებითმა სამართალმა, ცალკეული ინსტიტუტები ძირითადად რომის სამართლის საწყისების შემდგომი განვითარებაა.

ბიზანტიას ჰქონდა განვითარებული საკანონმდებლო სისტემა. ბიზანტიური სამრთლის ძირითადი წყარო იყო თეოდოსიუსის კოდექსი, იუსტინიანეს კოდიფიკაცია, ეკლოგა, საადგილმამულო კანონი, ნომოკანონი (საეკლესიო და საერო სამართლის კრებული, რომელსაც საქართველოში სჯულის კანონი ეწოდებოდა), პროქირონი, ეპანაგოგა, ბასილიკები, საეპარქო წიგნი, მათე ბლასტარის ალფაბეტური სინტაგმა და კონსტანტინე არმენოპულოსის „ექვსწიგნეული".

სამართალგანვითარების თვალსაზრისით ბიზანტია სანიმუშო ქვეყანა იყო შუა საუკუნეების მსოფლიოში. ბიზანტიური სამართალი ქათული ფეოდალური სამართლის ერთ-ერთ წყაროსაც წარმოადგენდა. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია ნომოკანონი და ბლასტარის ალფაბეტური სინტაგმა, რომლის შემოკლებული ვარიანტი, შევსებული არმენოპულოსის კრებულიდან და სხვა წყაროებიდან, ბერძნული სამართლის ქართული ვერსიის სახით („სამართალი ბერძული") შევიდა ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში.

ლიტერატურა
----------

* *ნადარეიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 370.
სანტ-აპოლინარე-ნუოვოს ინტერიერი
**ბიზანტიური არქიტექტურა** ეწოდება ბიზნანტიის იმპერიის პერიოდის არქიტექტურას, რომელიც თვითმყოფადი ფორმით 330 წლიდან იწყებს ჩამოყალიბებას, როდესაც იმპერატორმა კონსტანტინემ რომის იმპერიის დედაქალაქი ბიზანტიუმში (მოგვიანებით კონსტანტინოპლი, შემდეგ კი სტამბოლი) გადაიტანა.

ადრეული ბიზანტიური არქიტექტურა ძირითადად რომაული არქიტექტურის გაგრძელებაა. გამორჩეული სტილი თანდათან აღმოცენდა ახლო აღმოსავლეთის მოტივების გავლენითა და ბერძნული ჯვრის ფორმის დაგეგმვით ეკლესიურ არქიტექტურაში. ქვა აგურმა შეცვალა, კლასიკური ორდერი — უფრო თავისუფალმა სტილმა, ხოლო მოზაიკამ — ქვაში ნაკვეთი დეკორაციები. ამ არქიტექტურის გამორჩეული ნიშანი ასევე კომპლექსური სტილის გუმბათები გახდა.

ადრეული არქიტექტურა
-------------------

ბიზანტიური არქიტექტურის ადრეული ნიმუშები იუსტინიანე I-ის მეფობის პერიოდს განეკუთვნება და დღემდე შემორჩენილია რავენასა და კონსტანტინოპოლში, ასევე მცირე რაოდენობით სოფიაში (წმინდა სოფიას ტაძარი). ერთ-ერთი უდიდესი გარღვევა დასავლური არქიტექტურის ისტორიაში იყო იუსტინიანეს არქიტექტორების მიერ მართკუთხა გეგმიდან ცირკულარულ გუმბათზე გადასვლის კომპლექსური სისტემის შექმნა. რავენაში ამ პერიოდის განსაკუთრებული ნიმუშებია წაგრძელებული ფორმის სანტ-აპოლინარე-ნუოვოს სამნავიანი ბაზილიკა და სან-ვიტალეს ეკლესიის ოქტაგონალური ცენტრალიზებული სტრუქტურა, დაწყებული იმპერატორი იუსტინიანეს დაკვეთით, თუმცა მას ეს ეკლსია არასდროს უნახავს. კონსტანტინოპოლის იუსტინიანესეულ მონუმენტთა შორისაა ჰაგია სოფიასა და ჰაგია ირინეს ეკლესიები, ასევე შედარებით მცირე, უფრო ადრეული წმინდა სერგიუსისა და ბახუსის ეკლესიები (ამ უკანასკნელს ხშირად „პატარა ჰაგია სოფიას" უწოდებენ), რომლებიც სავარაუდოდ დიდი ტაძრების ნიმუშად გამოიყენეს იმ მხრივ, რომ მათში შერწყმულია მოგრძო ნავებიანი ბაზილიკისა და ცენტრალიზებული შენობის ელემენტები.

ლიტერატურა
----------

* Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, *Sir Banister Fletcher's a History of Architecture*, Architectural Press, 20th edition, 1996 (first published 1896). ISBN 0750622679. Cf. Part Two, Chapter 11.
* Mango, Cyril, Byzantine Architecture (London, 1985; Electa, Rizzoli).
* Ousterhout, Robert; *Master Builders of Byzantium*, Princeton University Press, 1999. ISBN 0691005354.
გარეული იხვის ნისლეული
**გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **მესიე 11** ან **NGC 6705**) — ღია ვარსკვლავთგროვა ფარის თანავარსკვლავედის მიმართულებით; 1681 წელს აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა გოტფრიდ კირხმა. 1764 წელს ის თავის კატალოგში შეიტანა ფრანგმა ასტრონომმა შარლ მესიემ.

ღია ვარსკვლავთგროვებს შორის, გარეული იხვის ნისლეული ერთ-ერთი უმდიდრესი და ყველაზე კომპაქტურია, შეიცავს დაახლოებით 2900 ვარსკვლავს. მის ასაკად 250 მილიონი წელი მოიაზრება. სახელი მომდინარეობს ყველაზე მისი კაშკაშა ვარსკვლავისგან, რომელიც სამკუთხედს წარმოქმნის და რომელიც, გაფრენილ გარეულ იხვთა გუნდს წააგავს.

მახასიათებლები
--------------

ვარსკვლავთგროვა საკმაოდ მჭირდოა; ვარსკვლავებს შორის მანძილი მასში მხოლოდ 1 სინათლის წელია. ძირითადად შედგება ძალიან კაშკაშა ყვითელი გიგანტებისაგან. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდეა 8,5.

გალერეა
-------

* სურათის ცენტრში არსებული ცისფერი ვარსკვლავები, ახალგაზრდა, ცხელი ვარსკვლავებია.
* M11-ის ხილვა ბინოკლის საშუალებითაცაა შესაძლებელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Wild Duck Cluster***

* Messier 11, SEDS Messier pages
* Messier 11, Wild Duck Cluster დაარქივებული 2014-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* Messier 11 - LRGB result based on 2 hrs total data

სქოლიო
------

1. ↑  Wild Ducks Take Flight in Open Cluster. European Southern Observatory. ციტირების თარიღი: 3 October 2014.
**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 41** მიიღეს 1948 წლის 28 თებერვალს. ის ინდონეზიის ეროვნული რევოლუციის ორივე მხარეს მოუწოდებდა ცეცხლის დროებით შეწყვეტის შესახებ ხელშეკრულებაზე მოეწერათ ხელი და შეესაბამებოდა გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 27-ს. ამასთანავე, ახალი რეზოლუცია იმეორებდა გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 31-ში ასახულ შუამავლობის შეთავაზებას და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კომიტეტს ინდონეზიის კეთილმოწყობისთვის სთხოვდა ინდონეზიის პოლიტიკური მდგომარეობის პროგრესის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას.

რეზოლუცია მიიღეს შვიდი ხმით; კოლუმბიამ, სირიამ, უკრაინის სსრ-მ და საბჭოთა კავშირმა თავი შეიკავეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 40

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რეზოლუციის ტექსტი undocs.org-ზე

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
1948 წელს მიღებული გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები |
| --- |
|  |
| 
* ← 38
* 39
* 40
* 41
* 42
* 43
* 44
* 45
* 46
* 47
* 48
* 49
* 50
* 51
* 52
* 53
* 54
* 55
* 56
* 57
* 58
* 59
* 60
* 61
* 62
* 63
* 64
* 65
* 66 →
 |

 |
**ვალიანთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვალიანთაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით, აგრეთვე ფიქალით. ფასადების კუთხეები ამოყვანილია თლილი ქვის კვადრებით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის იატაკი ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ნახევარსფერული კონქის ჩრდილოეთი ნაწილი.

გრძივი კედლები იყოფა ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით. პილასტრების გარდა ორ-ორი იმპოსტია, რომელთაც, შესაძლოა, კედლის თაღები ეყრდნობოდა.

ეკლესიას სამი მხრიდან არქიტრავული შესასვლელი აქვს. დასავლეთის შესასვ-ლელის ორივე მხარეს მაღალი ნიშებია, რომლებზეც კბილანა თაღებია გადასული.

კარის წირთხლები, სარკმლის ჩარჩოები, თაღები და პილასტრები შირიმისა და მოწითალო ტუფისაა.ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

სამხრეთი ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში კარის იმიტაციაა, აღმოსავლეთ სარკმელს სამმაგი ლილვი აჩარჩოებს. პირველი ლილვი გრეხილია. სარკმლის თავზე ჩადგმულ კვადრზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, მის ზემოთ წარბია. აღმოსავლეთ ფასადს კედლის ნახევარწრიული ნიშები სამ ნაწილად ჰყოფს. დასავლეთ შესასვლელის ორივე მხარეს კრონშტეინებია. ტექ. მდგ. 1983 წ.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები შემორჩენილია 9-10 მ. სიმაღლეზე. ფასადები ძლიერ არის დაზიანებული.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 68-69
**ბრიტანული ტოგოლენდი**, ოფიციალურად **ტოგოლენდის მანდატის ტერიტორია** და მოგვიანებით **ტოგოლენდის სამეურვეო ტერიტორია** — გაერთიანებული სამეფოს ადმინისტრაციის ქვეშ მყოფი ტერიტორია დასავლეთ აფრიკაში. ის 1916 წელს პირველი მსოფლიო ომის დროს გერმანიის იმპერიის პროტექტორატ ტოგოლენდის ორ ფრანგულ და ბრიტანულ ნაწილად გაყოფის შედეგად წარმოიქმნა. თავდაპირველად ის იყო ერთა ლიგის B მანდატის ტერიტორია. 1922 წელს ბრიტანული ტოგოლენდი სამართავად ბრიტანეთის იმპერიას გადაეცა, ხოლო ფრანგული ტოგოლენდი (დღევანდელო ტოგო) საფრანგეთს.

1957 წლის 6 მარტს გაერთიანებული სამეფოს მთავრობამ წერილობით მომართა გაეროს გენერალურ მდივანს სადაც ნათქვამი იყო, რომ განას 1956 წლის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე ოქროს ნაპირის შემადგენლობაში შემავალი ტოგოლენდის სამეურვეო ტერიტორია განას დამოუკიდებელი ერთეული ხდებოდა.

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბრიტანული ტოგოლენდი***

1. ↑  UN Publication entitled "The Future of the Togolands.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-17. ციტირების თარიღი: 2016-08-29.
2. ↑  General Assembly, Eleventh Session, General Assembly resolution 1044 on "The future of Togoland under British administration"
**დუშეთის მეორე საცხოვრებელი სახლი**, *მოზდოკიანთ სახლი* — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთში, ობსერვატორიის ქუჩაზე, ექვს ნომერში. აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. სახლი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოს მხარეს - ორსართულიანი. ნაგებია აგურით. 

პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა, სართულზე გრძივი კედლების ორივე მხარეს სამ-სამი ოთახია, რომელთაგანაც შესასვლელები მხოლოდ ეზოს მხარეს მდებარე განაპირა ოთახებს აქვთ.

მეორე სართული საცხოვრებელია. სართული ანფილადურად განლაგებული ორი პატარა და ერთი დიდი ოთახისგან შედგება. ოთახები კაპიტალური კედლებითაა გამიჯნული და თითო კარით უკავშირდება ერთმანეთს. შესასვლელი ქუჩიდანაა, ხის სვეტებიან აივანზე. აივანი, გრძივი ფასადის მთელ სიგრძეზე მოწყობილ განიერ აივანს უერთდება, რომლის გადახურვა აგურით ნაშენ ექვს მასიურ კოლონას ეყრდნობა. ოთახებში შესასვლელები აივნის მხოლოდ ამ ნაწილიდანაა. დიდ ოთახს ორი შესასვლელი აქვს, პატარა ოთახებს - თითო-თითო. დიდ ოთახში ექვსი ფანჯარაა. მათგან ერთი შესასვლელებს შორისაა, სამი ქუჩის მხარეს, ხოლო ორი - ხის სვეტებიან აივანზე გადის. პატარა ოთახებში, ქუჩის მხარეს, ორ-ორი ფანჯარაა გაჭრილი. ერთი ფანჯარა ერთ-ერთ ოთახს აივნის მხარესაც აქვს. ორივე ოთახში ორ-ორი თახჩაა. აივნის მეორე ბოლო მეზობლის ნაკვეთისკენ მიმართული ყრუ კედლითაა შემოზღუდული, რომელშიც სხვენზე ასასვლელი კიბეა დატანებული. აივნის ხის მოაჯირი, რომელიც კოლომებშია ჩამაგრებული, შევსებულია წვრილი მავთულების დიაგონალური ბადით.

სახლის ფასადები რუსული კლასიცისტური არქიტექტურული მიბაძვითაა გაფორმებული. ქუჩის მხარეს მოქცეული შვიდივე ფანჯარა დასრულებულია ფრონტონის მაგვარი თავსართით. მსგავსი თავსართები ეზოს მხარეს, მხოლოდ შესასვლელებს აქვს. ფანჯრების თავსართები კი ჰორიზონტალურია. ქუჩის ფასადს, სარკმლებს ზემოთ, ერთსაფეხურიანი თარო გასდევს. ფასადი დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. სახლის პირველი სართულის კარ-ფანჯრები მოურთველია. შენობა გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 193.
**ბივრილი**, *ბერილი* (ბერძ. berilos) — სილიკატების ჯგუფის მინერალი ქიმიური ფორმულით {\displaystyle {\ce {Be3Al2(SiO3)6}}}. შეიცავს {\displaystyle {\ce {BeO}}}-ს 14,1%-ის პროპორციით, {\displaystyle {\ce {Al2O3}}} — 19,0%, {\displaystyle {\ce {SiO}}} — 66,9%, ხშირად შეიცავს ნატრიუმს, კალიუმს, ლითიუმს, რუბიდიუმს, ცეზიუმს, სკანდიუმს, {\displaystyle {\ce {Cr^3+}}}, {\displaystyle {\ce {Fe^2+}}}, {\displaystyle {\ce {Fe^3+}}}, მანგანუმს, ჰელიუმს, ვერცხლისწყალს, წყალსა და სხვა მინარევებს. კრისტალდება ჰექსაგონურ სინგონიაში. ქმნის პროზმულ, ნემსისებრ, ფირფიტისებრ კრისტალებს ან მთლიან მარცვლოვან მასებს. სიმაგრე მინერალური სკალით არის 7,5, სიმკვრივე 2650—2800 კგ/მ3. ფერის, გამჭვირვალობისა და მინარევების მიხედვით განარჩევენ ბევრილის სხვადასხვა სახეობას: საკუთრივ ბევრილი — მწვანე, მოყვითალო თეთრი მღვრიე კრისტალები; *აკვამარინი* — {\displaystyle {\ce {Fe^3+}}} მინარევით მომწვანო ცისფრად ან მუქ ცისფრად შეფერილი გამჭვირვალე კრისტალები; *ჰელიოდორი* — {\displaystyle {\ce {Fe^3+}}} მინარევით ყვითლად შეფერილი კრისტალები; *ზურმუხტი* — {\displaystyle {\ce {Cr^3+}}} მინარევით მუქ ბალახისფერ მწვანედ შეფერილი გამჭვირვალე კრისტალები; *როსტერიტი* — უფერო ან {\displaystyle {\ce {Li^1+}}} და {\displaystyle {\ce {Cs^1+}}} 15%-მდე მინარევებით მოვარდისფროდ შეფერილი კრისტალები; *ვორობიოვიტი* (მორგანიტი) — {\displaystyle {\ce {Mn^3+}}} მინარევების გამო ვარდისფერი.

წარმოქმნა და გამოყენება
-----------------------

ბივრილი წარმოიქმნება გრანიტულ პეგმატიტებში, გრაიზენებში, სკარნებში, მეტასომატური ტიპის პნევმატოლითურ ჰიდროთერმულ საბადოებში. ბივრილი ბერილიუმის მადნების ერთ-ერთი მთავარი მინერალია, რომლებიდანაც ბერილიუმს ადნობენ. გამჭვირვალე, ლამაზად შეფერილ კრისტალებს აწახნაგებენ და იყენებენ მაღალხარისხოვან ძვირფას ქვად.

გალერეა
-------

* 
* 
* ფაილი:Берилл Володарск Волынский.jpg
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 363.
**ბოლსენა** (იტალ. Lago di Bolsena) — ვულკანური წარმოშობის კრატერული ტბა ცენტრალურ იტალიაში, რომელიც ჩამოყალიბდა 370 000 წლის წინ ვულზინის ვულკანურ კომპლექსში, წყალშემცველ ჰორიზონტში მომხდარი კალდერის კოლაფსის შედეგად. ძვ. წ. 104 წლისათვის, რომაული ჩანაწერები მიუთითებს ვულზინის ვულკანის აქტივობაზე, რის შემდეგაც მან დაიძინა. კალდერის კოლაფსის შემდეგ გამოწვეული წყალქვეშა ამოფრქვევების შედეგად ტბის სამხრეთ ნაწილში ორი კუნძული წარმოიშვა. 

ტბა მთლიანად იკვებება წყალშემცველი ჰორიზონტიდან, წვიმის წყლითა და ნიავღვრებით, მისგან კი მხოლოდ ერთი ნაკადი გამოედინება, სამხრეთი ნაწილის კიდიდან. მიმდებარე დასახლებებიდან, ბოლსენაში ჩაედინება დაბინძურებული წყლები, ძრითადად ჩარეცხილი სასუქები. მიუხედავად ამისა, ტბის ირგვლივ არსევბული სადგურებიდან მკაცრად კონტროლდება წყლის ქიმიური შემადგენლობა.

გეოგრაფია
---------

ტბას ოვალის ფორმა აქვს, რაც ტიპურია კრატერის ტბისათვის. ელიფსის გრძელი ღერძი გაწოლილია ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით. ფსკერი უხეში კონუსისებრია და მაქსიმალურ სიღრმეს შუაგულში აღწევს. მთლიანი ტბა გარსშემორტყმულია გორაკებით. აუზის ფარგლებში სახლობს 22000 მუდმივი მცხოვრები (2004 წ), ზაფხულობით კი მათი რიცხვი 35000 -მდე ადის. 

სიმაღლე ზღვის დონიდან უფრო მეტია ჩრდილოეთ ნაწილში და 702 მეტრს აღწევს, მაშინ, როცა ტბის სიმაღლე ზოგადად 305 მეტრია.

  

დასავლეთი და ჩრდილოეთი ნაპირების ხედი აღმოსავლეთ ნაპირიდან. დიდი დახახლება მარჯვნივ — ბოლსენა
აღმოსავლეთი ნაპირი
ჩრდილოეთ ნაწილის ხედი მდინარე მარტას მიდამოებიდან

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.lagodibolsena.org დაარქივებული 2014-04-20 საიტზე Wayback Machine.
* ტურუსტული ხასიათის ინფორმაცია და ფოტოები დაარქივებული 2007-06-02 საიტზე Wayback Machine.  (იტალიური)
* სანავიგაციო მომსახურება ბოლსენის ტბაზე (იტალიური)
* ტარკვინიის კომუნა დაარქივებული 2005-03-06 საიტზე Wayback Machine. (იტალიური)
* ახალი ფანჯარა ბოლსენის ტბაზე დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* Mosello, Rosario; Silvia Arisci; Piero Bruni (2004). „Lake Bolsena (Central Italy): an updating study on its water chemistry" (PDF). *Journal of Limnology*. **63** (1): 1–12. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2011-09-27. ციტირების თარიღი: 2011-11-10.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
* Washington, Henry Stephens (1906). *The Roman Comagmatic Region*. Washington D.C.:  Carnegie Institution of Washington.
**ვალი-დი-კომაკიო** (იტალ. Valli di Comacchio) — მარილიანი ლაგუნების ჯგუფი იტალიაში. მდებარეობს ადრიატიკის ზღვის სანაპიროსთან, ჩრდილოეთ იტალიაში. ზედაპირის ფართობი 115 კმ², უდიდესი სიღრმე 1,5 მ. წარმოადგენს ოთხი ძირითადი აუზისგან შემდგარ წყალ-ჭაობური ტიპის ლაგუნების კომპლექსს. მათი წარმოქმნა დაკავშირებულია ნიადაგის ჩაწოლასთან და ახლოს მდებარე ადრიატიკის ზღვის სანაპიროს დატბორვასთან. პირველ ეტაპზე ქვაბული აივსო მტკნარი წყლით, XVI საუკუნეში კი ქვაბული თანდათანობით შეივსო ზღვის წყლით, რამაც წყალსატევის წყალი მარილიანად აქცია. ზედაპირის ფართობი რყევადია. მელიორაციული სამუშაოების ჩატარების შემდეგ, ერთი პერიოდი სარკის ფართობი მკვეთრად იყო შემცირებული.

ვალი-დი-კომაკიოს სანაპიროებთან იზრდება მუხა, ფიჭვი, წიფელი, ლელქაში და იალღუნი. მრავლადაა ფიჭვის ტყე. მრავალფეროვანია აქაური ფაუნა. ორნითოფაუნა 300-მდე სახეობას ითვლის. აღსანიშნავია ფლამინგო, ყანჩა და სხვ. გვხვდება ალკუნიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (იტალიური)
* ვალი-დი-კომაკიო (იტალიური)
* ვალი-დი-კომაკიო დაარქივებული 2004-05-15 საიტზე Wayback Machine.  (იტალიური)