recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**განაპირულობა** კულტუროლოგიური ცნებაა და მიუთითებს ამა თუ იმ რეგიონის კულტურულ სპეციფიკაზე. იგი გულისხმობს ცვლილებებსა და ტრანსფორმაციებს „დიდი" კულტურის სისტემის ფარგლებში. იქმნება კულტურის ელემენტთა ახალი კომბინაციები, ახალი აქცენტები, იცვლება ელემენტთა ურთიერთქმედების ფორმები; რაღაც აქტუალიზდება, რაღაც უკანა პლანზე გადადის, მაგრამ ყველაფერი ეს ხდება „დიდი" კულტურის პრინციპების, კანონზომიერებათა და ტენდენციათა ჩარჩოებში. შესაბამისად, „განაპირულობა" არ დაიყვანება მხოლოდ სივრცით-გეოგრაფიულ ფაქტორზე.

მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ტერმინი „განაპირა კულტურა", რომელიც მოკლებულია შეფასებით დატვირთვას, ორიენტირებულია განაპირა კულტურის კავშირზე მის წარმომშობ კულტურასთან და აქცენტს აკეთებს მათი ერთობის მომენტზე, წარმატებით შეიძლება გამოვიყენოთ „სასაზღვრო", „პერიფერიული", „მარგინალური კულტურის" ნაცვლად, რომლებსაც იგი მოიცავს კიდეც.

ა. ჯ. ტოინბით დაწყებული დღემდე, მკვლევრები არაერთხელ აღნიშნავდნენ, რომ ზოგჯერ, ცივილიზაციის მთელი სისტემის კრიზისის დროს, შეიძლება, „განაპირა" ტიპის კულტურამ უფრო მკაფიოდ გამოხატოს ამ სისტემის არსი, კანონზომიერებანი და ტენდენციები, ვიდრე „ბირთვმა", ცენტრმა. „დიდი" ცივილიზაციების ისტორიის კრიზისულ პერიოდებში მისმა ცენტრებმა შეიძლება „განაპირას" გადაინაცვლოს.

განარჩევენ განაპირა კულტურის რამდენიმე ქვეტიპს: 1) „ახალგაზრდა" კულტურები, თავის დროზე „გამოტანილი" „დიდი" კულტურის თავდაპირველი სივრციდან, მეტროპოლიათა ყოფილი კოლონიური ვარიანტები (მაგალითად, ლათინურამერიკული და ჩრდილოამერიკული კულტურები); 2) „განაპირა" კულტურები ძველი ავტოქტონური ტრადიციით (მაგალითად, ესპანური კულტურა).

ფ. ბროდელი მიუთითებდა „განაპირა", „სასაზღვრო" კულტურათა შესწავლის მნიშვნელობაზე. იგი თვლიდა, რომ ასეთი კულტურების მეშვეობით ცივილიზაციათა საზღვრები იხსნება სხვებთან კონტაქტისათვის, მათში მჟღავნდება ცივილიზაციათა კომუნიკაციური შესაძლებლობანი. დენ დაინერი აღნიშნავს, რომ ცივილიზაციათა თვითიდენტიფიკაცია სწორედ მათ პერიფერიაზე ყალიბდება, სხვა ცივილიზაციებთან დაპირისპირების შედეგად.
**გლედიჩია** (ლათ. Gleditsia) — ფოთოლმცვივანი ხეების გვარი ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. ღეროსა და ტორებზე აქვთ მარტივი ან დატოტვილი ეკლები: ფოთლები ფრთართულია, პატარა მომწვანო ყვავილები მტევნებად არის შეკრებილი. ნაყოფი ბრტყელი პარკია. 

გლედიჩიას 12 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, ზომიერსა და სუბტროპიკულ აზიაში, ტროპიკულ აფრიკაში. თალიშში (აზერბაიჯანი) ველურად აზრდება მხოლოდ ერთი სახეობა - კასპიური გლედიჩია (ლათ. Gleditsia caspia), რომელიც კავკასიაში შემორჩენილი მესამეული პერიოდის ფლორის რელიქტია. 

კულტივირებულია 7 სახეობა. მათგან ძვირფასმექნიანი ჩრდილოამერიკული ჩვეულებრივი გლედიჩია (ლათ. Gleditsia triacanthos) ძველთაგანვეა მოშენებული ყირიმის, კავკასიის (კერძოდ, საქართველოს) და შუა აზიის ბაღებსა და პარკებში. 

გლედიჩია სინათლისა და სითბოს მოყვარული, გვალვაგამძლე მცენარეა; იტანს ნიადაგის სუსტ დამლაშებას. იყენებენ ცოცხალ ღოდებ, მინდორსაცავი ტყის ზოლების გასაშენებლად და სხვა მერქნისაგან ამზადებენ სხვადასხვა ნაკეთობებს, ნაყოფისაგან - ყავის სუროგატს. თაფლოვანია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 176.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 41.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* NKC: ph516973

 |
**გველეთის მეორე სამაროვანი** *(„გიგიას სათიბის")* — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 5 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარჯვენა ნაპირას, ადგილ „არკასთან", საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სასაზღვრო რაიონში, რამაც განაპირობა აქ მოპოვებული არქეოლოგიური მასალის მსგავსება ამ ქვეყნების არქეოლოგიურ მონაპოვართან. სამაროვანი თრიღდება IX საუკუნით.

1966 წელს, შეისწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ლ. წითლაძე). გათხრილია 16 ორ სართულად განლაგებული ქვის სამარხი. სამარხები ნაგები იყო შავი ფიქლით. მათგან ინვენტარიანი იყო ქვედა სართულის ექვსი სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა: თიხის ჭურჭელი, რკინის დანები, ბრინჯაოს კოვზი და აბზინდები, მშვილდსაკინძები, შავი მინის გრეხილი სამაჯური, ვერცხლის თვალბუდიანი ბეჭდები, ვერცხლისავე ორი არაბული (იემენური) მონეტა (IX საუკუნე), მინის სასმისი და სხვა.

1972 წელს, ამავე ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე) სამაროვანზე 38 სამარხი გათხარა. სამარხები ორ- სამ სართულადაა განლაგებული და ინდივიდუალურია. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. მიცვალებულების უმრავლესობა დაკრძალულია თავით დასავლეთისკენ, ზოგი აღმოსავლეთისკენ. ნაწილი პირაღმაა გაშოტილი, ნაწილი კი გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. ინვენტარი სიმდიდრით გამოირჩეოდა ორ სამარხში. აქ გამოვლინდა: ბრინჯაოს სამაჯურები, ილარი, ბეჭდები და ღილები, რკინის დანა და ცული, ვერცხლის ღილები და სარკეები, ოქროს მტევნისებრი საყურე, თიხის წურჭელი, მინის ჭურჭელი და ბეჭდები, სხვადასხვა ფორმის სარდიონისა და მინის მძივები, მათ შორის მრავლადაა ინკრუსტირებული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 452.
ახალი ინდივიდუალური მცენარის წარმოშობა Bryophyllum pinnatum-ის ფოთლის გასწვრივ. წინა პლანზე არსებულ პატარა მცენარეებს აქვთ დაახლოებით 1 სმ სიმაღლე
ვაზის ლოკოკინას (ლათ. Helix pomatia) შეწყვილება
**გამრავლება** — ცოცხალ ორგანიზმთა ერთ-ერთი ძირითადი თვისება, წარმოქმნან თავისივე მსგავსი ახალი არსებები. მისი მეშვეობით ხდება სახეობის შენარჩუნება და რიცხობრივი ზრდა. არსებობს გამრავლების ორი ფორმა — უსქესო და სქესობრივი. უსქესო გამრავლების დროს ახალი ორგანიზმი ვითარდება ან ერთი ორგანიზმის რომელიმე ნაწილიდან (გაყოფა, დაკვირტვა), ან მასში წარმოქმნილი სპეციფიკური უჯრედებიდან — სპორებიდან. 

გაყოფით მრავლდებიან ერთუჯრედიანი ორგანიზმები, — ამებები, შოლტოსნები, ინფუზორიები, ბაქტერიები, ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები და ზოგი მწვანე წყალმცენარე; დაკვირტვით — საფუარი სოკოები, ზოგიერთი ინფუზორია, ნაწლავღრუიანი და სხვა (ამ დროს დედისეულ ორგანიზმზე წარმოიქმნება ამობურცულობა, რომელიც თანდათან დიდდება და ახალ არსებათ ვითარდება), ხშირად ახალი ორგანიზმი წარმოიშობა დედისეული ორგანიზმის რომელიმე ორგანოს ნაწილიდან (ვეგეტატიური გამრავლება). ასე მრავლდებიან შედარებით მარტივი მრავალუჯრედიანი ცხოველები — ღრუბლები, ზოგიერთი ნაწლავღრუიანი, ბრტყელი და რგოლოვანი ჭიები. 
ვეგეტატიური გამრავლება განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელებულია მცენარეულ სამყაროში, მათ შორის უმაღლეს მცენარეებში. 
ზოგ მცენარს აქვს გამრავლების სპეციალური ორგანოები — გორგლები, ბოლქვები, „ულვაშები" და სხვა. 

სოფლის მეურნეობის პრაქტიკაში ვეგეტატიურად ამრავლებენ კარტოფილს, ვაზს, ვარდს, ხეხილს, დეკორატიულ და ბევრ სხვა მცენარეს. უსქესო გამრავლება ისტორიულად უფრო ძველია; თანამედროვე ორგანიზმების უმრავლესობა სქესობრივად მრავლდება (ახალი არსება წარმოიქმნება მდედრობითი და მამრობითი სასქესო უჯრედების შერწყმის შედეგად). სასქესო უჯრედები სპეციალურ ჯირკვლებში ვითარდება. ცხოველთა უმრავლესობა ერთსქესიანია, თუმცა ზოგ ცხოველს, მაგალითად, ბრტყელ ჭიებს, ჭიაყელებს, მოლუსკებს ორივე სქესის ჯირკვლები აქვს. ორსქესიანია ყვავილოვან მცენარეთა უმრავლესობა — მათი ბუტკო (მდედრობითი სასქესო ორგანო) და მტვრიანები (მამრობითი სასქესო ორგანო) ერთ ყვავილშია თავმოყრილი. მაგრამ ზოგი სახეობის მცენარეს ერთსქესიანი (ბუტკოიანი ან მტვრიანიანი) ყვავილები აქვს. 

ხერხემლიანი ცხოველები (ძუძუმწოვრების გარდა) უმთავრესად კვერცხის დებით მრავლდებიან. ძუძუმწოვრები, გარდა მცირე გამონაკლისისა, ცოცხლადმშობი არიან, რაც სხვა ჯგუფის ცხოველებში იშვიათ გამონაკლისს შეადგენს. ადამიანის გამრავლების კანონზომიერებებს არა მარტო ბიოლოგიური თავისებურებები განაპირობებს, არამედ სოციალურ-ეკონომიკური ფაქტორები და ადამიანის ფსიქიკაც.

ლიტერატურა
----------

* *დ. ჯოხაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 665-666.
დოიჩეს მუზეუმი
**გერმანიის მუზეუმი** ან **დოიჩეს მუზეუმი** (გერმ. Deutsches Museum) ტექნოლოგიისა და მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი მუზეუმია მსოფლიოში. მდებარეობს მიუნხენში და მას დაახ. 1,3 მილიონი დამთვალიერებელი ჰყავს წელიწადში. მუზეუმს ორი ფილიალი აქვს მიუნხენსა და მის ახლოს და ასევე ერთიც ბონში. დაარსდა 1903 წლის 28 ივნისს გერმანიის ინჟინერთა ასოციაციის თავყრილობაზე ოსკარ ფონ მილერის ინიციატივით. მას ერქვა "ნატურალური მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის ხელოვნების ნიმუშთა გერმანიის საზოგადოების მუზეუმი".

მუზეუმის მთავარი შენობა მხოლოდ 1925 წელს გაიხსნა მდინარე ისარის კუნძულზე (ყოფილი კოლანსელი - ნახშირის კუნძული, რომელსაც შემდგომში მუზეუმის კუნძული დაერქვა). მიუნხენთან არსებული ორი ფილიალი არის:

* ფლუგვერფტ შლაისჰაიმი (ყოფილი აეროპორტი), ამჟამად ავიანაკეთობათა მუზეუმი.
* 2003 წლიდან გაიხსნა ფერკერსცენტრუმ, რომელშიც ტრანსპორტის განვითარების დოკუმენტური მასალა ინახება. ის მდებარეობს მიუნხენის მესეგელენდეს (საგამოფენო ცენტრი) ძველ ადგილას.

დოიჩე მუზეუმის ერთი ფილიალი 1995 წელს ბონში გაიხსნა. მის ყურადღების ცენტრშია გერმანული ტექნოლოგია, მეცნიერება და კვლევა 1945 წლის შემდეგ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფოტოები დოიჩეს მუზეუმის კოლექციიდან (გერმანული ტიტრებით)

მუზეუმის დახვეული კიბის წმინდა თეთრი ხაზები
განთქმული რკინიგზის მოდელი ევროპის მრავალი ორთქმავლის ნიმუშით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის საიტი.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მუზეუმების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
„მარტორქის პოვნა", გობელენი სერიიდან „მარტორქებზე ნადირობა". საფრანგეთი, 1495-1505. მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი (ნიუ-იორკი)
**გობელენი** — ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათი (შპალერი). 

ვიწრო გაგებით გობელენი პარიზის გარეუბანში, სენ-მარსელში, 1662 წელს დაარსებული ერთ-ერთი მანუფაქტურის მიერ დამზადებულ ნაწარმს ეწოდება. ეს სახელოსნო თავდაპირველად მეფის პირადი სახელოსნო იყო. მასში გაერთიანდა შპალერის დამამზადებელი კერძო დაწესებულებანი, მ.შ. ფლამანდიელი ფეიქრების მ. კომანსისა და ფ. პლანშის მიერ 1607 წელს დაარსებული სახელოსნო. ეს საწარმო განთავსებული იყო ცნობილი მღებავების – გობელენების (Gobelins) ყოფილი სახელოსნოს შენობაში, საიდანაც მოდის იქ დამზადებული ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათების სახელი. გობელენს ამზადებდნენ შალისა და აბრეშუმის ფერადი ძაფით (ზოგჯერ სირმით). სპეციალურ საქსოვ დაზგაზე ხელით ქსოვდნენ ცალ-ცალკე ნაწილებს და შემდეგ მათ აბრეშუმის წვრილი ძაფით აერთებდნენ. XIX საუკუნეში გობელენს უწოდებდნენ საერთოდ შპალერსა და მანქანური წესით დამზადებულ სქელ ტილოებს. XX საუკუნის 30-იან წლებში გობელენის ხელოვნება აღორძინდა.

გობელენი საქართველოში
---------------------

გობელენის ხელოვნება საქართველოში XX საუკუნის 60-იან წლებში დამკვიდრდა. მას ხელი შეუწყო ამ პერიოდში დეკორატიული-გამოყენებითი და მონუმენტალური-დეკორატიული ხელოვნების განვითარებამ. გობელენის კოლორიტის ჩამოყალიბებასა და სიბრტყის გააზრებაზე გარკვეული გავლენა იქონია ქართულმა ფარდაგმა. ქართულ გობელენს გააჩნია საგამოფენო და საზოგადოებრივი დანიშნულება. ის ძირითადად კლასიკური, ანუ მჭიდროდ ნაქსოვია. სწორკუთხედის ფორმის ტრადიციასთან ერთად გვხვდება სხვადასხვა ფორმის გობელენებიც. XX-XXI საუკუნეების მიჯნაზე მეტი ადგილი დაიკავა აბსტრაქტულ-დეკორატიულმა გობელენმა. იგი უკვე ტრადიციულ ფორმად მკვიდრდება და ძირითადად დამახასიათებელია ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა შემოქმედებისათვის. ქართული გობელენის დარგის წარმომადგენლები არიან: გივი ყანდარელი, ლ. ელიაშვილი, ნ. კიკნაძე, ძმები ა. და გ. გახარიები, ო. ხუბულური, ვ. წურწუმია, თ. ნუცუბიძე.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გობელენი***

* *ყიფიანი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 52.
ლიტვის სსრ-ის დროშა
ლიტვის სსრ-ის გერბი
**ლიტვის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა**, ***ლიტვის სსრ*** (ლიეტ. Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika, *Lietuvos TSR*) — თხუთმეტიდან ერთ-ერთი მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა სსრ კავშირის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ქალაქი ვილნიუსი.

შეიქმნა 1940 წლის 14 ივლისს. 1940 წლის 21 ივლისიდან შედის საბჭოთა კავშირში. 1990 წლის 11 მარტს ლიეტუვის რესპუბლიკის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო ლიეტუვის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი, რომელიც ლიტვის სსრ-ს ლიკვიდაციას ნიშნავდა. 1991 წლის 6 სექტემბერს საბჭოთა კავშირმა ლიეტუვას დამოუკიდებლობა მიანიჭა.

განთავსებული იყო საბჭოთა კავშირის ევროპულ ნაწილში, ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ლატვიის სსრ-ს, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით ბელორუსიის სსრ-ს, სამხრეთ-დასავლეთით რუსეთის კალინინგრადის ოლქსა და პოლონეთს.

ლიეტუვის რესპუბლიკა იყო ერთადერთი კათოლიკური რესპუბლიკა საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი |
| --- |
|  |
| 
* აზერბაიჯანის სსრ
* ბელორუსიის სსრ
* ესტონეთის სსრ
* თურქმენეთის სსრ
* ლატვიის სსრ
* ლიტვის სსრ
* მოლდავეთის სსრ
* რუსეთის სფსრ
* საქართველოს სსრ
* სომხეთის სსრ
* ტაჯიკეთის სსრ
* უზბეკეთის სსრ
* უკრაინის სსრ
* ყაზახეთის სსრ
* ყირგიზეთის სსრ

* ამიერკავკასიის სფსრ (1922–1936)
* კარელია-ფინეთის სსრ (1940–1956)
 |  |

 |
**გერმანიის მარშალის ფონდი** (ინგლ. German Marshall Fund) (სრული სახელი - **ამერიკის შეერთებული შტატების გერმანიის მარშალის ფონდი** (ინგლ. German Marshall Fund of the United States), შემოკლებით - **GMF**) — დამოუკიდებელი არაპარტიული საჯარო ანალიტიკური და გრანტის გამცემი ინსტიტუტიცია, რომლის მიზანი არის ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპას შორის თანამშრომლობისა და ურთიერთგაგების ხელშეწყობაა. 

ფონდი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობის მიერ მარშალის გეგმის 25-ე წლისთავზე, 1972 წელს, დაფუძნდა. ფონდის დაარსებისას ჰარვარდში წარმოთქმულ სიტყვაში გერმანიის კანცლერმა ვილი ბრანდტმა აღნიშნა, რომ „*ჩემს მთავრობას სურდა მარშალის გეგმის დაწყების 25-ე წლისთავის აღნივნა უფრო მეტით, ვიდრე სიტყვებით. გერმანიის მთავრობამ, პარლამენტის ნებართვით, გამოყო გარკვეული თანხები მარშალის მემორიალური ფონდის შესაქმნელად. ეს თანხა გამოყოფილია ამერიკა-ევროპის კვლევებისა და კვლევითი პროექტებისთვის.*" 

GMF-ის საქმიანობის სფერო მოიცავს ტრანსატლანტიკური და გლობალური საკითხების კვლევასა და ანალიზს; საერთაშორისო კონფერენციების ჩატარებასა და ბიზნესისა და პოლიტიკის სფეროს ლიდერების შეხვედრების მოწყობას; გაცვლითი პროგრამები ევროპელი და ამერიკელი ლიდერებისთვის; დემოკრატიის გაძლიერების ინიციატივების მხარდაჭერა. ფონდის ძირითადი საქმიანობა არის პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავება, ლიდერებოა და სამოქალაქო საზოგადოება.

გერმანიის მარშალის ფონდის შტაბ-ბინა ქალაქ ვაშინგტონში მდებარეობს, ხოლო მისი რეგიონალური ოფისები რამდენიმე ევროპულ დედაქალაქში.

სქოლიო
------

1. ↑  ბრანდტი, ვილი (1976), *People and Politics. The Years 1960-1975. ("Begegnungen und Einsichten. Die Jahre 1960-1975.")*, p. 308
2. 1 2  About Us. German Marshall Fund. ციტირების თარიღი: 18 July 2013.
3. ↑  About Us.
**გველეთის სამარხები** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით 3 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 

1962 წელს შეისწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ხევის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). სამარხები აღმოჩნდა წყალდიდობით გადარეცხილი გზის ქვეშ. სამარხები დაზიანებულია, დაშლილია ჩონჩხები. ერთგან იყო შემორჩენილი ქვაზე დადებული თავის ქალა. მიცვალებულს სახის წინ ედგა შავად გამომწვარი კოჭობი. მკერდის არეში აღმოჩნდა მინის, სარდიონის, პასტისა და ქარვის მძივები. წელის მახლობლად რკინის ნივთის ნატეხები და ზამბარიანი მშვილდსაკინძი. სამარხებში ნაპოვნია წითლად, მოჩალისფროდ და შავად გამომწვარი კერამიკული ჭურჭელი. სამარხეული კერამიკის ერთი ჯგუფი ახლოს დგას დარიალის ციხეზე აღოჩენილ მასალებთან. სავარაუდოა, რომ აქ აღმოჩენილი კულტურული ფენა ეკუთვნოდა სტრატეგიული მნიშვნელობის დასახლებას, კერძოდ დარიალის ციხის ფორპოსტს. არქეოლოგიური მასალა ინახება ყაზბეგის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 452.
**გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა** (ესპ. Crónica de una muerte anunciada) — კოლუმბიელი მწერლის, გაბრიელ გარსია მარკესის, რომანი. იგი პირველად 1981 წელს ესპანურ ენაზე გამოვიდა, ხოლო ქართულ ენაზე — 1991 წელს. თარგმანი ეკუთვნის ელზა ახვლედიანს.

რომანი მოგვითხრობს საზოგადოებაზე, რომელმაც არაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ ნაწარმოების მთავარი გმირი წინასწარ დაგეგმილი მკვლელობისგან გადაერჩინა. ანხელა ვიკარიოს ცოლად შერთვა გადაწყვიტა ბაიარდო სან რომანმა, რომელიც შეძლებული ოჯახიდან იყო. ქორწილის ღამეს ანხელა ბაიარდომ სახლში მიუყვანა მშობლებს, შერცხვენილმა ოჯახმა ანხელას მოსთხოვეს დაესახელებინა ის, ვინც მისი ღირსება შელახა. ანხელამ სანტიაგო ნასარი დაასახელა, ძმებმა შერცხვენილი სახელის აღსადგენად მისი მოკვლა განიზრახეს. დანით ხელში მოსიარულე ძმებს არავინ აჩერებდა, ძმები თითქოს ითხოვდნენ ვინმეს ხელი შეეშალა. ყველამ იცოდა რომ ნასარს მოსაკლავად მოსდევდნენ ძმები, მაგრამ არავის მოუძენია სანტაიგო და არ შეუჩერებია ისინი. ხალხის ბრბო საჯარო სასაკლაოზე შეკრებილიყო და სეირს უყურებდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა დაარქივებული 2014-04-25 საიტზე Wayback Machine.
**გერმანიის პოლიტიკური სისტემა** შედგება სამი ძირითადი ბირთვისგან: პოლიტიკური ინსტიტუტები, პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესი და პოლიტიკური გადაწყვეტილებების შინაარსი.

გერმანიის პოლიტიკური ორგანიზაციული წყობა არის ფედერალური საპარლამენტო დემოკრატია. გერმანიას ასევე უწოდებენ პარტიული დემოკრატიის ქვეყანას, ვინაიდან ერთმანეთთან ძლიერ კონკურენციაში მდგომა პოლიტიკურ პარტიებს დიდი გავლენა აქვთ ქვეყნის ცხოვრებაზე. არჩევნები ტარდება პროპორციული სისტემით, მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად საჭიროა კონკურენტი პარტიების მიერ კოალიციური მთავრობის შექმნა. გერმანიის პარლამენტი – ბუნდესტაგი ირჩევს ბუნდესკანცლერს, რომელიც განსაზღვრავს ქვეყნის შიდა და საგარეო პოლიტიკას ფედერალურ დონეზე (ე.წ. დირექტივების კომპეტენცია) და წარადგენს ბუნდესმინისტრების კანდიდატურებს. ფედერაციის (გერმ. Bund) ინსტიტუციები და კომპეტენციების გადანაწილება ფედერალურსა და ბუნდესლანდებს (ფედერალური მიწები) შორის რეგულირდება კონსტიტუციით (გერმ. ძირითადი კანონი, Grundgesetz). ძირითადი კანონის დაცვას ზედამხედველობს ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლო. გერმანია ევროპის კავშირის წევრია და თავისი უზენაესი წარმომადგენლობითი უფლებების ნაწილი გადაცემული აქვს სახელმწიფოთა ამ კავშირისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფედერალური მთავრობის საიტი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: sh85054613

 |
**გველგესლასებრნი** (ლათ. Viperidae) — შხამიანი გველების ოჯახი. აქვთ მოკლე, მოძრავად შესახსრებული ზედა ყბის ძვალი და მის წინა კიდეზე ერთი ან ორი დიდი კბილი, რომელთა მილები შხამიან ჯირკვლებს უკავშირდება. უმრავლესობის თვალის გუგა ვერტიკალურია. სუნთქვის ორგანოა ე. წ. ტრაქეული ფილტვი. ცნობილია გველგესლასებრთა 10 გვარი, რომელშიც გაერთიანებულია 60-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში (მადაგასკარის გარდა). ცხოვრობენ მიწაზე, ხეებსა და სოროებში. აქტიურობენ მეტწილად საღამო ხანს და ღამით. გაღიზიანებულები სპირალურად ეხვევიან, იბერებიან, ძლიერ სისინებენ და ელვის სისწრაფით ესხმიან თავს მსხვერპლს. გველგესლასებრნი ძირითადად იკვებებიან მცირე ზომის მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით და ხვლიკეპბით, ზოგნი — მწერებით. უმრავლესობა კვერცხცოცხლადმშობია. საკუთრივ გველგესლას (Vipera) გვარში 11-13 სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება ხუთი სახეობა: ველის გველგესლა (Vipera ursini), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi), ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes), ამიერკავკასიური ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera transcaucasiana) და გიურზა, რომელიც თავის მონათესავეთა შორის ყველაზე დიდია. აფრიკული გველგესლას (Bitis) გვარი აერთიანებს 8-10 სახეობას. ეფას გვარის სახეობები გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ-დასავლეთ და დასავლეთ ტრამალებში. მიწის გველგესლას (Atractaspis) გვარის სახეობები უმეტესად აფრიკაში ბინადრობენ. გველგესლასებრთა, მაგ. Bitis-ის შხამი საზიანოა ადამიანისათვის — შლის სისხლის წითელ უჯრედებს, აზიანებს ნერვულ სისტემას. მრავალი სახეობის ნაკბენი სახიფათოა ცხოველისთვისაც. გველგესლასებრთაგან მიღებულ გველის შხამს მედიცინაში იყენებენ.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 138.
2. ↑  Mallow, D.; D.; Nilson, G. (2003) *True vipers : natural history and toxinology of Old World vipers*. Malabar, Florida.:  Krieger Publishing Company. ISBN 0-89464-877-2.
ლიტორინის ზღვა დაახლოებით 7000 წლის წინ
**ლიტორინის ზღვა** — მარილიანი წყალსატევი, ეგრეთ წოდებული ზღვის აუზი, რომელიც არსებობდა ბალტიის ზღვის ადგილას დაახლოებით 7500-4000 ათასი წლის წინ. თავის მხრივ, ლიტორინის ზღვის ადგილას მდებარეობდა ანცილის ტბა, რომელმაც 2000 წელზე მეტხანს იარსება, იქამდე, სანამ ხმელეთის დაძირვის შედეგად წარმოქმნილმა სრუტეებმა ატლანტის მლაშე წყლებს აღმოსავლეთისაკენ არ მისცა გზა. ასე წარმოიშვა ლიტორინის ზღვა, ოდნავ მარილიანი (მაქსიმუმ 6%) და უფრო თბილი წყლით (2-3°-ით მეტი), ვიდრე ახლა. ლიტორინის ზღვამ დაახლოებით 4000 წელი იარსება. თანდათან მცირდებოდა მისი ფართობი, დაბლა ეცემოდა ტემპერატურა. ბოლოს იგი თანამედროვე ბალტიის ზღვად გადაიქცა.

ბალტიის ზღვის არსებობის მანძილზე (თანადროულ დროშიც) სანაპიროს დიდი ნაწილი (განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნაწილში) განიცდიდა დედამიწის ქერქის აზევებას, რაც გამოწვეული იყო მყინვარული საფარის განადგურებით. ლიტორინის ზღვას მნიშვნელოვანი ფართობი ეკავა თანამედროვე ფინეთისა და შვედეთის ფარგლებში. მისი არსებობის ეპოქა შეესაბამება ტრანსგრესიის პერიოდსა და მაქსიმალურ მარილიანობას თბილი ატლანტური პერიოდის დროს. ოპტიმუმის პერიოდში დაახლოებით 4500 წლის წინ ლიტორინის ზღვა მოიცავდა ორჯერ უფრო მეტი მოცულობის აუზს. 

სახელწოდება მომდინარეობს მუცელფეხიანი მოლუსკების Littorina littorea-ის სახელწოდებიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბალტიის ზღვა

ლიტერატურა
----------

* სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია. განათლება, თბილისი, 1988.
* Wefer, Gerold (2002). Climate Development and History of the North Atlantic Realm. Springer.
**მაქსუდ დავუდ-ოღლუ მამედოვი** (აზერ. Maqsud Davud oğlu Məmmədov; დ. 30 მაისი, 1929, განჯა) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი ბალერონი, ბალეტმეისტერი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1970).

ბიოგრაფია
---------

მაქსუდ მამედოვი დაიბადა 1929 წლის 30 მაისს განჯაში (აზერბაიჯანი). ბავშვობიდანვე იტაცებდა ცეკვა. 1938 წელს მონაწილეობა მიიღო თვითშემოქმედებითი კოლექტივის შემადგენლობაში აზერბაიჯანის ხელოვნებისა და ლიტერატურის დეკადაში მოსკოვში, წარსდგა სტალინის წინაშე. მოგვიანებით ჩააბარა მოსკოვის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს (პედაგოგი ნ. ი. ტარასოვი). სასწავლებელში მაქსუდ მამედოვმა გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, ბალეტის არტისტი და ბალეტმეისტერი რაფიგა ახუნდოვა.

ქორეოგრაფიული სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ჩარიცხულ იქნა დიდი თეატრის დასში. მოგზაურობდა გასტროლებზე, თუმც მალე მიიღო გადაწყვეტილება ბაქოში დაბრუნებულიყო. 1951 წელს მაქსუდ მამედოვი გახდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1972—1973 წლებში ცოლთან ერთად მუშაობდა ბალეტმეისტერად და პედაგოგად ალჟირში.

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე შესრულებულ არიებს შორიაა: ფარხადი („ლეგენდა სიყვარულზე"), პოლადი („ქალწულთა კოშკი"), აზადი („გიულშენი" გაჯიბეკოვის), ალბერტი, ზიგფრიდი, ფრონდოსო და სხვ. მეუღლესთან რაფიგა ახუნდოვასთან ერთობლივად დადგა ბალეტი „კასპიის ბალადა" ბაკიხანოვის (1968), „კობისტანის ჩრდილები" ფ. კარაევის (1969), „კალეიდოსკოპი" სკარლატისა და ფ. კარაევის მუსიკაზე (1971), ქორეოგრაფიული მინიატურები „აზერბაიჯანული სუიტა" და „იალი" გაჯიევის, „მუღამი" ალივერდიბეკოვა. ბალეტი „კასპიური ბალადა", „კალეიდოსკოპი" და „კობისტანის ჩრდილები" დემონსტრირებული იქნა 1969 წელს პარიზში ცეკვის VII საერთაშორისო ფესტივალზე და დიდი წარმატება იქონია. მინიატურა „მუღამმა" გამოიწვია აჟიოტაჟი 1972 წელს საკავშირო კონკურსზე. 1982 წელს გამოვიდა მაქსუდ მამადოვისა და რაფიგა ახუნდოვას დადგმული ფილმი-ბალეტი "შვიდი ლამაზმანი".

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Мамедов Максуд Давуд оглы // Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.
2. 1 2 3  Балет длиною в жизнь // Каспiй. −2017. — 5 августа. — С.13-14.
**მამფალი** — ფეოდალურ საქართველოში „პატრონის" შესატყვისი ტერმინი, ფეოდალი მთავრების სახელწოდება; მიღებულია „მამა" და „უფალ" სიტყვების შეერთებით. მისი გაჩენა მეტყველებაში გამოწვეული იყო სათანადო ცვლილებით სოციალურ ცხოვრებაში — სიტყვა „უფალმა" (მიწის, ადამიანთ და სხვათა მფლობელი) ფეოდალი მესაკუთრის, მისგან დამოკიდებულ ადამიანზე მზრუნველი „მამის" და „პატრონის" შინაარსიც შეიძინა. ტერმინი მამფალი პირადი და საადგილმამულო ურთიერთდამოკიდებულების გამოსახატავად ფართოდ დამკვიდრდა VIII საუკუნის II ნახევარში.

IX—X საუკუნეებში როდესაც ამავე მნიშვნელობით საყოველთაოდ გავრცელდა „პატრონი", ტერმინი „მამფალი", ფეოდალი მთავრის აღსანიშნავად კიდევ გამოიყენებოდა, მაგრამ მალე გამოვიდა ხმარებიდან.

მამფალი იყო დინასტიური ტიტული შუა საუკუნეების საქართველოში (გვიანი VIII–X საუკუნეები), ჩვეულებრივ მას ატარებდნენ წარჩინებული ბაგრატიდი უფლისწულები, რომლებსაც არავითარი ბიზანტიური ღირსებები არ გააჩნდათ. ეს არის დაკავშირება სიტყვებისა „მამა" და „უფალი".

მამფალის ტიტულს ატარებდნენ:

ტაოს შტო
* გუარამ მამფალი (†882, მონაზნობაში)

კლარჯეთის შტო
* სუმბატ I, მამფალი, არტანუჯელი. ანტიპატოს-პატრიკი (†899)
* დავით I, მამფალი (†943, 20 თებერვალს, მონაზვნობაში)
* ბაგრატ I, მამფალი, არტანუჯელი (†909, 20 აპრილს, აღვსების დღეს)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გუარამ მამფალი
* ბაგრატ მამფალი

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.* ქართლის პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარება IV—VIII საუკუნეებში, თბ. 1979;
* *ბოგვერაძე ა.* ქსე, ტ. 6, გვ. 400, თბ. 1983

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან დაარქივებული 2020-11-27 საიტზე Wayback Machine.. სტატიის ავტორი – დევი ბერძენიშვილი; მასალა აღებულია წიგნიდან – „ნარკვევები", გამომცემლობა „სამკალი", თბილისი, 2005წ.

სქოლიო
------

1. ↑  Rapp, Stephen H. (2003), *Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts*, p. 388. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
**მაქსიმილიან II** (გერმ. Maximilian II.; დ. 28 ნოემბერი, 1811 — გ. 10 მარტი, 1864) — ბავარიის მეფე 1848–1864 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

მაქსიმილიან II ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი იყო. მისი მეუღლე იყო პრუსიელი პრინცესა მარია.

21 წლის ასაკში ჯერ კიდევ კრონპრინცმა მაქსმა შეიძინა ჰოენშვანგაუს ნანგრევები და სასახლის აგება დაიწყო. სასახლე მისი მემკვიდრის, ლუდვიგის სასახლეების შთაგონების წყარო გახდა.

1848 წელს მამის ტახტიდან გადადგომის შემდგომ იგი ბავარიის მეფე გახდა. საგარეო პოლიტიკური კურსი გერმანიის კავშირში ბავარიის დამოუკიდებლობის შენარჩუნება იყო. ქვეყნის საშინაო პოლიტიკაში მისთვის მნიშვნელოვანი იყო კულტურისა და მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობა. მის მიერ მიუნხენის უნივერსიტეტში მოწვეულ იქნენ გერმანიის ცნობილი პროფესორები (მათ შორის იუსტუს ფონ ლიბინგი), რომლებთან ერთად 1854 წლიდან მეფე ყოველკვირეულად სიმპოზიუმებს მართავდა.

მის მიერ დაარსებულ იქნა მაქსიმილიანეუმი, საზოგადოება რომელიც ნიჭირერ პიროვნებათა მეცენობას ეწეოდა. დრეს მაქსიმილიანეუმის შენობაში ბავარიის ლანდტაგი ატარებს სხდომებს. მაქსიმილიან II მფარველობდა ასევე ბავარიულ სახალხო ხელოვნებას და ჩვეულებებს.

ლიტერატურა
----------

* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Maximilian II. king of Bavaria". Encyclopædia Britannica. 17 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 921–922.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბავარიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
მაქსიმილიან I (1805–1825) · ლუდვიგ I (1825–1848) · მაქსიმილიან II (1848–1864) · ლუდვიგ II(1864–1886) · ოტო I(1886–1913) · ლუდვიგ III(1913–1918) |  |

 |
„ბუშტულასებრი" სორტირების სიმულაცია 
**„ბუშტულასებრი" სორტირება** — მონაცემთა სტაბილური დახარისხების ერთგვარი ალგორითმი პროგრამირებაში. მისი მუშაობის პრინციპი შემდეგნაირია: ის ნაბიჯ-ნაბიჯ ამოწმებს მასივის მოსაზღვრე ელემენტებს და უცვლის ადგილებს, თუ მათი თანმიმდევრობა არასწორია. ალგორითმი მეორდება მანამ, სანამ მასივი არ დახარისხდება. მიუხედავად იმისა, რომ მოცემული ალგორითმი მარტივია, ის ნელი და არაპრაქტიკულია ამოცანების უმრავლესობაში. პრაქტიკული მხოლოდ იმ შემთხვევაშია, თუ შემოტანილი მნიშვნელობა უმეტესად დახარისხებულია და შესაბამისად დროის მცირე რესურს მოითხოვს. იგი მუშაობს {\displaystyle O(n^{2})}-ში, რაც არაეფექტურობას ცხადყოფს.

იმპლემენტაცია C++-ზე
--------------------

```
#include <iostream>
using namespace::std;
int main(){
 int n;
 // ცვლადში ჩავწეროთ მასივის ზომა
 cout<<"Shemoitanet masivis zoma"<<endl;
 cin>>n;
 // შევქმნათ n-ზომის მასივი მთელი ელემენტებით
 int mas[n];
 // for-ციკლით შევავსოთ მასივი
 cout<<"Shemoitanet masivis elementebi"<<endl;
 for(int i=0; i<n; i++)
 cin>>mas[i];
 /\*სორტირებისთვის შევქმნათ გარე for-ციკლი საწყისი ცვლადით i,
 რომელიც შეინახავს ბოლო ელემენტს, რომელიც არასწორია თანმიმდევრულად.
 ცხადია, თავდაპირველად i ბოლო ელემენტის ინდექსის ტოლია\*/
 for(int i=n-1; i>0; i--){
 // შევქმნათ შიდა for-ციკლი, რომელიც გადაარჩევს ელემენტებს i-მდე
 for(int j=0; j<i; j++)
 //თუ j-ური წევრის შემდეგი ელემენტი მასზე მცირეა, მაშინ მნიშვნელობებს ჩავანაცვლებთ
 if(mas[j]>mas[j+1])swap(mas[j],mas[j+1]);
 }
 // გამოვიტანოთ დალაგებული მასივი
 cout<<"dalagebuli masivi:"<<endl;
 for(auto i:mas)
 cout<<i<<" ";

```

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბუშტულასებრი სორტირება"** ვიკისაწყობში.
* ტექნიკური ლექსიკონი
**გლენ ოფ იმაალ ტერიერი** (ირლ. Glen of Imaal terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ირლანდიაში XVIII საუკუნეში.

უცნობი წარმომავლობის ტერიერების ეს ძველი ჯიში აღმოსავლეთ ირლანდიის უიქლოუს საგრაფოს იმაალის დაბლობის სახელს ატარებს. ძლიერი, ამტანი და ნაკლებმომთხოვნი, გლენ ოფ იმაალ ტერიერი იდეალურია მელაზე და მაჩვზე სანადიროდ. ირლანდიური ტერიერებიდან ყველაზე იშვიათ გლენ ოფ იმაალ ტერიერს ისეთივე ძლიერი ხასიათი აქვს, როგორც ამ საფუძველზე გამოყვანილ სხვა "გლეხურ" ძაღლებს. სანამ შესაძლებელი გახდა გლენისთვის "კარგი მანერების" სწავლება, ის მელიების და მაჩვების რისხვა იყო, თავისი ძლიერი და კომპაქტური აღნაგობის გამო ის თავის მსხვერპლს სოროებში ესხმოდა თავს და სასიკვდილო ბრძოლაში ერთვებოდა. გლენს მებრძოლი ძაღლის სახითაც იცნობენ (ინგლისისგან განსხვავებით, სადაც ძაღლების ბრძოლები დახურულ შენობაში იმართებოდა, ირლანდიაში ეს სანახაობა ღია ცის ქვეშ ეწყობოდა).

გამოფენებზე გლენი პირველად 1933 წელს გამოჩნდა. დღესდღეობით ეს შედარებით მშვიდი, პატრონის ერთგული კომპანიონია, თუმცა სხვა ძაღლებთან ჩხუბს თავს არასოდეს არიდებს. გლენ ოფ იმაალ ტერიერი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებს და სიცივეს. არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა, კარგი მოდარაჯეა. აქვს უხეში, საშუალო სიგრძის ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი ვეფხვისებრი, მოცისფრო ნაცრისფერი, მუქი ვეფხვისებრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გლენ ოფ იმაალ ტერიერი***

* გლენ ოფ იმაალ ტერიერი (ინგლისური)
ჯორჯ ბუში სიტყვით გამოდის 2006 წელს პრესკონფერენციაზე ირანის ბირთვული ამბიციებისა და ჩრდ. კორეის ბირთვული გამოცდის შესახებ.
**ბუშის დოქტრინა** (ინგლ. The Bush Doctrine), ფრაზა, რომელიც აღწერს აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტი ჯორჯ უ. ბუშის საგარეო პოლიტიკის პრინციპებს. თავდაპირველად ეს ფრაზა უფრო ზოგადად აღწერდა აშშ-ის პოლიტიკას, რომლის მიხედვით მას უფლება ჰქონდა აგრესიულად დაეცვა თავი ქვეყნებისგან, რომლებიც იფარავდნენ ან დახმარებას უწევდნენ ტერორისტულ ჯგუფებს, და რომელიც გამოყენებულ იქნა 2001 წელს ავღანეთში შეჭრისას.

მოგვიანებით ამ დოქტრინამ მოიცვა დამატებითი ელემენტები, მათ შორის პრევენციული ომის პოლიტიკა, რომლის მიხედვით აშშ-ს უნდა დაემხო უცხო ქვეყნების რეჟიმები, რომლებიც მის უსაფრთხოებას პოტენციურად საშიშროებას უქმნიდნენ, მიუხედავად იმისა, თუ ეს საშიშროება მოცემული მომენტისთვის გარდაუვალი არ იყო; დემოკრატიის მსოფლიოში გავრცელების პოლიტიკა, განსაკუთრებით ახლო აღმოსავლეთში, როგორც ტერორიზმთან ბრძოლის სტრატეგია; და აშშ-ის სამხედრო ინტერესების ცალმხრივად განხორციელების სურვილი. ამ პოლიტიკათა ნაწილი წერილობით ჩამოყალიბდა ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მიერ სახელწოდებით "შეერთებული შტატების ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია" (National Security Strategy of the United States) და 2002 წლის 20 სექტემბერს გამოქვეყნდა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გაგრის ბატალიონი** — საქართველოს რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების ეროვნული გვარდიის მე-2 საარმიო კორპუსის 23-ე ბრიგადის გაგრის N 55090 ბატალიონი. 

ბატალიონი მოხალისეების დონეზე რეალურად შეიქმნა 1992 წლის 2–5 ოქტომბერს გაგრის აღების შემდეგ, მაგრამ ოფიციალურად გაფორმდა საქართველოს რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების მინისტრის 1993 წლის 20 იანვრის ბრძანებით.

შემადგენლობა
------------

გაგრის ბატალიონის შექმნის ინიციატორები იყვნენ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე თამაზ ნადარეიშვილი, საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტის დეპუტატი ბორის კაკუბავა, მალხაზ პატარაია და დავით ლაცუზბაია. ბატალიონის ძირითადი ბირთვი შედგებოდა გაგრელი და სოხუმელი („ბესლეთის სახალხო ლაშქრის") მებრძოლებისაგან. მასში აგრეთვე გაერთიანებული იყვნენ გაგრაში 1992 წლის სექტემბერ–ოქტომბერში მებრძოლი ბატალიონ „ავაზას" ოცეული და ყოფილი „ავღანელები".

სამხედრო ოპერაციები
-------------------

გაგრის ბატალიონი ძირითადად სოხუმის მისადგომებთან, გუმისთის ფრონტზე, იბრძოდა. განსაკუთრებულად თავი გამოიჩინა 1993 წლის 15–18 მარტის სოხუმისთვის გამართულ ბრძოლებში. მონაწილეობდა ოჩამჩირის რაიონში ჩატარებულ სამხედრო ოპერაციებში (სოფ. კინდღი). სოხუმის დაცემის შემდეგ ბატალიონის პირადმა შემადგენლობამ უკან დაიხია კოდორის (დალის) ხეობის მიმართულებით, სადაც ოქტომბრის ბოლომდე იმყოფებოდა სხვა ქართულ შენაერთებთან ერთად და პოზიციებს ამაგრებდა. ბატალიონის მეომრები დაჯილდოებულნი არიან სხვადასხვა სახელმწიფო ჯილდოებით.

ლიტერატურა
----------

* *ვახტანგ ყოლბაია, დავით ლაცუზბაია, რაფიელ გელანტია, თეიმურაზ ჭახრაკია*. აფხაზეთის ლაბირინთი. თბილისი, 1999.

სქოლიო
------

1. ↑  *დავით ლაცუზბაია, ვახტანგ ყოლბაია, რაფიელ გელანტია, თეიმურაზ ჭახრაკია*. აფხაზეთის ლაბირინთი დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine. , გვ. 131–132 – თბილისი, 1999.
2. ↑
**მაეკელი**, ან **მააკელი**, ან **ცენტრალური პროვინცია** (ტიგ. ዞባ ማእከል, ინგლ. Maekel Region) — ერიტრეის 6 პროვინციიდან ერთ-ერთი. ეს სიდიდით ყველაზე პატარა პროვინციაა ქვეყანაში და მისი ფართობია — 1300 კმ². 2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 675 700 ადამიანს. მის შემადგენლობაში შედის ქვეყნის ყველაზე დიდი ქალაქი და ამავე დროს დედაქალაქი ასმერა.

გეოგრაფია
---------

პროვინცია ესაზღვრება ანსების პროვინციას ჩრდილო-დასავლეთით, სემიენავი-კეი-ბაჰრის (წითელი ზღვის ჩრდილოეთი) პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დებუბის (სამხრეთი პროვინცია) პროვინციას სამხრეთით და გაშ-ბარკის პროვინციას დასავლეთით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

პროვინციის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი რაიონები:

* ბერიჰი
* გალა-ნეფჰი
* სერეჯაკა
* სამხრეთ-აღმოსავლეთი
* სამხრეთ-დასავლეთი
* ჩრდილო-აღმოსავლეთი

არქიტექტურა
-----------

პროვინციის არქიტექტურა გვაგონებს იტალიის კოლონიალურ პერიოდს, რომელ დროშიც ის იყო XIX საუკუნის ბოლოდან XX საუკუნის დასაწყისამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  Geohive.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-11-24. ციტირების თარიღი: 2015-10-23.
2. ↑  Citypopulation

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერიტრეის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* ანსება
* გაშ-ბარკა
* დებუბავი-კეი-ბაჰრი
* დებუბი
* მაეკელი
* სემიენავი-კეი-ბაჰრი
 |

 |
**მაქსიმო ხერეს ტელერია** (ესპ. *Máximo Jerez Tellería*, დ. 6 ივნისი, 1818, ლეონი — გ. 11 აგვისტო, 1881) — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი, იურისტი და სამხედრო ლიდერი მე-19 საუკუნის ნიკარაგუაში. ნიკარაგუის მე-7 პრეზიდენტი ტომას მარტინესთან ერთად.

მაქსიმო ხერესს მიიჩნევენ უდიდეს ლიბერალ მოაზროვნედ ნიკარაგუის ისტორიაში. ხერესი იყო ცენტრალური ამერიკის გაერთიანების მომხრე. 

ფრანსისკო კასტელონთან ერთად მომხრე იყო ამერიკელი ავანტურისტის უილიამ უოლკერის ნიკარაგუაში ჩამოყვანისა. 1855 წლის 31 ოქტომბერს იგი, უოლკერის დროებით მთავრობაში, რომელსაც უძღვებოდა პატრისიო რივასი, დაინიშნა ნიკარაგუის საგარეო საქმეთა მინისტრად. 1856 წელს იგი წარუმატებლად მონაწილეობდა ნიკარგაუის საპრეზიდენტო არჩევნებში. უოლკერის ინიციატივით პრეზიდენტმა რივასმა 1856 წლის 10 მარტს დანიშნა არჩევნები, თუმცა იმავე წლის 14 მარტს გააუქმა დეკრეტი, რის გამოც ხერესს ურთიერთობა გაუფუჭდა უოლკერთან.

1857 წლის 23 იანვარს ხერესმა კონსერვატორ ტომას მარტინესთან ერთად შექმნა სამთავრობო ხუნტა უილიამ უოლკერის წინააღმდეგ. უოლკერის დამარცხების შემდეგ მათი ხუნტა ხელისუფლებაში მოექცა და თავი გამოიცხადეს ნიკარაგუის რიგით მეშვიდე პრეზიდენტებად. 1858 წელს ხერესი იყო ნიკარაგუის ელჩი კოსტა-რიკაში. აღნიშნულ თანამდებობაზე ყოფნის დროს მან ხელი მოაწერა ჩანე-შარის შეთანხმებას, რომლის ძალითაც ორ სახელმწიოფს უნდა დაეცვა საზიარო საზღვარი. 

1876 წელს სალვადორში მყოფმა ხერესმა მოაწყო ექსპედიცია, რომელიც მიზნად ისახავდა პედრო ხოაკინ ჩამოროს ჩამოგდებას. თუმცა ეს ექსპედიცია წარუმატებელი აღმოჩნდა. მაქსიმო ხერესის სახელის უკვდავსაყოფად ქალაქ ლეონში დგას მისი მონუმენტი.

ლიტერატურა
----------

* Gámez, José Dolores. *El León del Istmo* (ესპანურად).
* General Máximo Jerez Tallería.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 მარტი, 2016.
**მანაბენდრა როი**, ნამდვილი სახელი და გვარი *ჰარენდრანატჰ ბჰატაჩარია* (დ. 1887 — გ. 1954, ინდოეთი) — ინდოელი აქტივისტი, ინდური ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი.

ბიოგრაფია
---------

პირველ მსოფლიო ომამდე ინდოეთის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში მონაწილეობას იღებდა იატაკქვეშა ორგანიზაციების მეშვეობით. 1915 წელს გაემგზავრა ჯერ ბატავიაში, შემდეგ შანხაიში. 1916-17 წლებში ცხოვრობდა აშშ-ში, 1917-19 წლებში მექსიკაში. შედიოდა ადგილობრივი სოციალისტური მოძრაობების ლიდერთა შემადგენლობაში. 1919 წლის შემოდგომაზე მიხაილ ბოროდინთან ერთად აარსებს მექსიკის კომუნისტურ პარტიას. 1919 წლის ბოლოდან მოსკოვშია, მუშაობს კომინტერნში. 1920 წელს ტაშკენტში მონაწილეობს ინდოეთის კომუნისტური პარტიის დაარსებაში. 1922 წლიდან კომინტერნის აღმასკომის წევრია. დაამთავრა სტალინის სახელობის „აღმოსავლეთის მშრომელთა კომუნისტური უნივერსიტეტი". 1927 წლიდან კომინტერნის წარმომადგენელია ჩინეთში. ჩან კაიშის მიერ ჩინეთში კომუნისტური მოძრაობის ჩახშობის შემდეგ ბრუნდება მოსკოვში. 1928 წლიდან ჩამოსცილდა კომინტერნს და დაუპირისპირდა სტალინს. ბრუნდება ინდოეთში, სადაც მას აპატიმრებს ბრიტანული ხელისუფლება. 1931-36 წლებში საპატიმროშია. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ აგრძელებს სტალინური კურსისა და კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის კრიტიკას. გარდაიცვალა 1954 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Manbendra Nath Roy (1887—1954) Internet Encyclopedia of Philosophy-ზე
* Manabendra Nath Roy Internet Archive, Marxists Internet Archive, www.marxists.org/
* Roy on the cover of *Ogonëk*, April 5, 1925.
* "Manabendra Nath Roy," Banglapedia
* M. N. Roy materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
**მაასტრიხტი** (ნიდერლ. Maastricht) — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნიდერლანდებში, მდინარე მაასის ნაპირზე. ლიმბურგის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ბელგიის სახელმწიფო საზღვრიდან 3 კილომეტრში. შიგა წყლის გზების კვანძი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა უდრის 121,164 ადამიანს.

ძველი ქალაქი განვითარდა ორი ძირითადი ცენტრის — ონზე-ლივე-ვრაუსა (X-XVI საუკუნეები, უმთავრესად XII საუკუნე) და სინტ-სერვასკერკის (მთავარი მშენებლობა — X-XV საუკუნეები) ეკლესიების, აგრეთვე სავაჭრო ცენტრის — მარქტის მოედნის ირგვლივ.

რომის ეპოქაში მაასტრიხტის ადგილას მოქმედებდა მნიშვნელოვანი გზაჯვარედინი მდინარე მაასზე. ამ მხარეების პირველმა ეპისკოპოსმა სერვაას მაასტრიხელმა თავის რეზიდენციად მაასტრიხტი 382 წელს არჩია. როგორც ქვემო მიწების რელიგიური ცენტრი მნიშვნელობას ინარჩუნებდა 721 წლამდე, მანამ სანამ არ იქნა მოკლული ეპისკოპოსი ლამბერტ მაასტრიხელი, რის შედეგადაც კათედრა ქალაქ ლიეჟში გადაიტანეს. შუა საუკუნეებში მაასტრიხტის სენიორებად მიიჩნეოდნენ ერთდროულად ლიეჟის საეპისკოპოსოს თავადი და ბრაბანტის ჰერცოგი. 1632 წელს ქალაქი გაათავისუფლეს ჰოლანდიელებმა და იგი ნიდერლანდების შეერთებული პროვინციების რესპუბლიკაში შევიდა, თუმცა მმართველობას მასზე ამსტერდამიც ახორციელებდა და ლიეჟიც. ბელგიის რევოლუციის (1830-1832) დროს ლამის ბელგიის შემადგენლობაში შევიდა. ადგილმდებარეობის განსაკუთრებულობის გამო რესპუბლიკის პირველი ქალაქი გახდა.

1940 წელს ქალაქს თავს დაესხა ფაშისტური გერმანია, თუმცა ერთი წლის შემდეგ მაასტრიხტი გაათავისუფლეს. 1992 წლის 7 თებერვალს მაასტრიხტში ხელი მოაწერეს ევროპის გაერთიანების 13 სახელმწიფოს – ბელგიის, დანიის, გფრ-ს, ესპანეთის, ირლანდიის, იტალიის, ლუქსემბურგის, ნიდერლანდების, პორტუგალიის, საბერძნეთის, საფრანგეთის, დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთი ირლანდიის წარმომადგენლებმა, რის შედეგად ევროკავშირს ჩაეყარა საფუძველი.

ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია: გოტიკური — დომინიკელთა და სინტ-იანსკერკის ეკლესიები, ძველი რატუშა. ბაროკული — იეზუიტების და ავგუსტინელების ეკლესიები; ბაროკულ-კლასიცისტური — ბონეფანტენის მონასტერი.

დამახასიათებელია ზომიერად რბილი კლიმატი. განვითარებულია ტურიზმი. ქალაქში არის მაასტრიხტის უნივერსიტეტი (1976), აეროპორტი.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ლიეჟი — ბელგიის დროშაბელგია
* კობლენცი —გერმანიის დროშაგერმანია
* ელ-რამა — ნიკარაგუას დროშანიკარაგუა
* ჩენდუ — ჩინეთის დროშაჩინეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* მაასტრიხტი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
მავრები პირენეს ნახევარკუნძულზე.
**მავრები** — მავრიტანიული წარმოშობის ტომები რომლებიც ცხოვრობდნენ აფრიკის ჩრდილო დასავლეთ ნაწილში დღევანდელი მაროკოს ტერიტორიაზე. 

VI საუკუნეში მავრთა მიწების ნაწილი ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა, ძირითადად გიბრალტარის სრუტის სანაპირო ზოლი. 697 წელს ჩრდილოეთ აფრიკის არაბთა დაპყრობის შემდეგ მავრებმა ისლამი მიიღეს. მავრთა მიწები არაბთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. 711-718 წლებში მავრებმა დაიპყრეს დასუსტებული ვესტგუთების სამეფო დღევანდელი ესპანეთის ტერიტორიაზე. მავრების წინსვლას ევროპაში ხელი შეუშალა 732 წელს პუატიეს ბრძოლაში დამარცხებამ. 756 წელს მავრებმა ძლიერი სამეფო ალ-ანდალუსია ანუ კორდოვას სახალიფო შექმნეს. VIII-IX საუკუნეეში მავრებს ყველაზე დიდ წინააღმდეგობას კარლოს დიდის კაროლინგური ფრანკთა სახელმწიფო უწევდა. მთიანი ქრისტიანული სამეფოების 450-წლიანი ბრძოლის რეკონკისტას შედეგად მავრებმა დაკარგეს ყველა სამფლობელო ესპანეთში. მავრებმა შეინარჩუნეს თავიანთი სამფლობელოები მაროკოში. მავრები დღევანდელი მავრიტანიისა და მაროკოს მოსახლეობის ნაწილს შეადგენენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალ-ანდალუსია
* ალჰამბრა
* ალმოჰადები
* ალმორავიდები
* იბნ რუშდი

ლიტერატურა
----------

* Jan R. Carew. *Rape of Paradise: Columbus and the birth of racism in America*. Brooklyn, NY: A&B Books, c. 1994.
* David Brion Davis, "Slavery: White, Black, Muslim, Christian." *New York Review of Books*, vol. 48, #11 July 5, 2001. Do not have exact pages.
* Herodotus, *The Histories*
* Shomark O. Y. Keita, "Genetic Haplotypes in North Africa"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მავრები***

* "The Moors" by Ross Brann, published on New York University website.
* Secret Seal: On the image of the Blackamoor in European Heraldry.
* Encyclopedia - Britannica Online Encyclopedia (2006)
* Moors
**„გაგრის საუბრები"** — ქართველი აკადემიკოსის ივანე ბერიტაშვილის ინიციატივით დაარსებული ფიზიოლოგიური (ნეიროფიზიოლოგიური) კონფერენციები საქართველოს ქალაქ გაგრაში. 

კონფერენცია დაარსდა 1948 წელს, რომელიც მიიზიდავდა სპეციალისტთა ვიწრო წრეს ნეიროფიზიოლოგიის
ყველაზე მეტად აქტუალურ საკითხებზე მსჯელობისათვის. საბოლოოდ ამ კონფერენციებმა „გაგრის საუბრების" სახელწოდება მიიღო. 
სპეციალისტების წრე მოიცავდა იმ დროისთვის მსოფლიოში ცნობილ ნეიროფიზიოლოგებს ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებიდან, ამერიკის შეერთებული შტატებიდან, ყოფილი საბჭოთა კავშირის თითქმის ყველა წამყვანი სამეცნიერო დაწესებულებიდან.

1958 წლის იანვარში მოეწყო III „გაგრის საუბრები", საერთაშორისო მონაწილეობით. 

1969 წელს ივანე ბერიტაშვილის თავჯდომარეობით ჩატარდა VI გაგრის საუბრები, რომელიც მეხსიერების პრობლემას მიეძღვნა. 
გაგრის საუბრებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა საბჭოთა ფიზიოლოგიის განვითარებაში, და მისი ეს სასიკეთო გავლენა, უთუოდ, როგორც აღნიშნა უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსმა დანიელ ვორონცოვმა, ივანე ბერიტაშვილის მეცნიერული და ორგანიზატორული მოღვაწეობის შედეგია.

1948–1972 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეგიდით გაგრაში სულ 6 ასეთი კონფერენცია ჩატარდა. ივანე ბერიტაშვილის გარდაცვალების შემდეგ კონფერენცია მხოლოდ ორჯერ ჩატარდა. 1990-იანი წლებში აფხაზეთში განვითარებული მოვლენების შედეგად კონფერენცია აღარ ჩატარებულა.

გაგრის საუბრების აღორძინება
---------------------------

საყურადღებოა, რომ 2010 წელს შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის დაფინანსებით ივანე ბერიტაშვილის სახელობის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში გაიმართა საერთაშორისო კონფერენცია IX „გაგრის საუბრები", რომელიც უცვლელად მიეძღვნა ნეიროფიზიოლოგიის კარდინალურ საკითხებს. განახლებულ კონფერენციას ესწრებოდნენ აკადემიკოსი ვაჟა ოკუჯავა, პროფესორი ნარგიზ ნაჭყებია, აკადემიკოსი ფრიდონ თოდუა და სხვა. კონფერენციას ესწრებოდნენ ასევე უცხოელი მკვლევრებიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ივანე ბერიტაშვილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Медицинская газета - Страницы истории დაარქივებული 2011-07-07 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* Д. С. Воронцов. Гагрские беседы, „Наука", М. 1968;
* ივანე ბერიტაშვილი, ბიობიბლიოგრაფია, „მეცნიერება", თბ. 1977.

სქოლიო
------

1. ↑  Воронцов Даниил Семенович, Гагрские беседы, „Наука", М. 1968, გვ. 10
2. ↑  გაგრის საუბრების განახლება. *www.rustaveli.org.ge*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-12-08. ციტირების თარიღი: ოქტომბერი 19, 2010.
ლურსმნები
**ლურსმანი** — ლითონის უხრახნო სამაგრი ნაკეთობა. წარმოადგენს ლითონის ღეროს, რომლის ერთი ბოლო წაწვეტებულია, მეორე კი ქუდის ფორმამდეა გაპრტყელებული. გამოიყენება მშენებლობაში ძირითადად ხის მასალების ერთმანეთთან შეკავშირებლად. ლურსმნის ჩასაჭედებლად როგორც წესი გამოიყენება ჩაქუჩი, ხოლო ამოსაძრობად ბრტყელტუჩა, ძალაყინი და სხვა საშუალებები.

არსებობს ლურსმნის მრავალი სახეობა. ესენია: ანჯამის ლურსმანი, ბრტყელთავა ლურსმანი, გემის ლურსმანი, ერთზომა ლურსმანი, თავბურცა ლურსმანი, თავმსხვილა ლურსმანი, თავფართო ლურსმანი, მავთულის ლურსმანი, ნალის ლურსმანი, ნაჭედი ლურსმანი, ორზომა ლურსმანი, რელსის ლურსმანი, საბუნიკე ლურსმანი, საკასრე ლურსმანი, სამზომა ლურსმანი, საპარკეტო ლურსმანი, საშპალერო ლურსმანი, საჩექმე ლურსმანი, საძელე ლურსმანი, სახურავის ლურსმანი, სოლყავრის ლურსმანი, სპილენძთავა ლურსმანი, სპილენძის ლურსმანი, ტაბიკურა ლურსმანი, ტკეჩის ლურსმანი, ტოლის ლურსმანი, ყავრის ლურსმანი, წკირა ლურსმანი, წირწკიმალი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქრისტეს სამსჭვლები

ლიტერატურა
----------

* ტექნიკური ტერმინოლოგია: ქართულ-რუსული ნაწილი/საქ. სსრ მეცნ. აკად. ენათმეცნ. ინ-ტი; რ. დვალისა და რ. ღამბაშიძის რედ. - თბ. 1982.
2008
**გაგის წმინდა სარქისის მონასტერი** (სომხ. Գագա Սուրբ Սարգիս Վանք, აზერ. Avey məbədi) — შუა საუკუნეების ქრისტიანული ძეგლი თანამედროვე აზერბაიჯანში, ყაზახის რაიონში. შემორჩენილია ნანგრევებად. დგას გაგის მთაზე, ზღვის დონიდან 922 მეტრზე, მთის ფუძიდან 420 მეტრზე; სომხეთის საზღვრიდან აღმოსავლეთით 500 მეტრში და სოფელ დაშ-სალაჰლიდან დასავლეთით 4 კილომეტრში.[1]

კირაკოს განძაკეცის ცნობით, მონასტერი მესროპ მაშტოცმა დააარსა სომხეთში ქრისტიანობის მქადაგებელი წმ. სარქისის სახელზე.[2] მოვლენა აღწერილია ქართულ წყაროებშიც.[3] მონასტერი პილიგრიმობის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. მას ძირითადად აღდგომებზე და კვირაობით სტუმრობდნენ. საარქივო მასალითა და კედლებზე გაკეთებული წარწერებით დასტურდება, რომ კომპლექსი რესტავრირებულია 1851 წელს თბილისელი სომხის, ესაი ნურიანცის, მიერ. მონასტერი შემდეგშიც განუახლებიათ. მონასტერში შემონახული ეპიგრაფიკა XIII-XIX საუკუნეებს განეკუთვნება. მთავარი ტაძრის კარიბჭის ტიმპანზე სომხურთან ერთად ქართული ტექსტიც იყო ამოკვეთილი.[1] 1986 წელს ძეგლს სპეციალისტთა ჯგუფი ეწვია, რომელმაც დააფიქსირა, რომ წარწერების უმრავლესობა ვანდალურად იყო განადგურებული.[1]

სქოლიო
------

1. 1 2 3  კარაპეტიანი, სამველ. Saint Sarkis Monastery of Gag Castle. სომხური არქიტექტურის შესწავლის ფონდი. ციტირების თარიღი: 21 აგვისტო 2018.
2. ↑  *კირაკოს განძაკეცი*, სომხეთის ისტორია
3. ↑  Melikset-Bek, L. M. Georgian Sources about Armenia and Armenians, vol. 1, Yerevan, 1934
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჭყონია**. |

**გიორგი ჭყონია** (— გ. მარტი, 1884) — ქართველი ფირალი, ფირალობის პირველი ტალღის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

1879 წელს გიორგი ჭყონია მონაწილეობდა ჯუმათის მონასტრის და გურიის ეპისკოპოს გაბრიელ ტუსკიას გაძარცვაში. ძარცვაში სულ 8 პირი მონაწილეობდა, მათ შორის აზრაური ჭყონიები. ორი მძარცველი, სარჯველაძე და ჯორბენაძე, მოგვიანებით თანამზრახველებმა მოკლეს.ერთ-ერთი დამნაშავე, ლუკა მახარაიშვილი (ბარამიძე), გამოცხადდა ეპისკოპოსთან და სხვა დამნაშავეები დაასმინა. გიორგი ჭყონია დააპატიმრეს და ქუთაისის ციხეში ჩასვეს. 1882 წლის 6 ივლისს ჭყონია ციხიდან გაიქცა იმავე წლის 1 დეკემბერს ის ხელახლა დააპატიმრეს სოფელ ბახვში აზნაურ კოხტა მახარაძის სახლში, სადაც ის ასევე ფირალებმა, პავლე და მელქისედეკ მახარაძეებმა გასცეს. ჭყონიას დაჭერას ხელმძღვანელობდა პრისტავი ჩიგოგიძე. ოპერაციის დროს გაიმართა ორმხრივი სროლა, რა დროსაც ჭყონიამ მოკლა ერთი მილიციონერი, ხოლო მილიცამ მსუბუქად დაჭრა ჭყონია და მძიმედ დაჭრა ერთი ორსული ქალი.დაპატმრებული ჭყონია ციხიდან ხელახლა გაიქცა. ის გარდაიცვალა 1884 წელს ჯუმათში. ოფიციალური ვერსიით მოკლა პოლიციის ბოქაულმა ჩიგოგიძემ. მაგრამ სინამდვილეში ჭყონია თავად გარდაიცვალა, ჩიგოგიძემ კი მკდრის გვამს რამდენიმე ტყვია დაახალა, რათა მისი მკვლელობა მიეწერა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფირალი

ლიტერატურა
----------

* მახარაძე, ი. (2008). *„გურული ფირალები"*. თბილისი:  „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა",   გვ. 40-44. ISBN 978-9941-403-95-8.
* ხინთიბიძე, ა. (1938). *„გურული ფირალები"*. თბილისი:  საქართველოს სამხარეთმცოდნეო საზოგადოება,   გვ. 38.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „დროება" N191 გვ. 3 1879 წ.
2. ↑  გაზეთი „დროება" N197 გვ. 2 1879 წ.
3. ↑  გაზეთი „დროება" N149 გვ. 2 1882 წ.
4. ↑  გაზეთი „დროება" N257 გვ. 2 1882 წ.
5. ↑  გაზეთი „დროება" N70 გვ. 2 1884 წ.
6. ↑  გაზეთი „დროება" N73 გვ. 2 1884 წ.