recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ღვთაების ეკლესიის წარწერა
სურამის ღვთაების ეკლესიის წარწერის პალეოგრაფიული პირი (აღებულია სტატიიდან)
**სურამის ღვთაების ეკლესიის წარწერა** — წარწერა სურამის ღვთაების ეკლესიის ეზოში მდებარე არქიტრავის ქვაზე. 

არქიტრავის ქვა, რომელზეც წარწერაა ამოკვეთილი, დიდი ხნის განმავლობაში ღვთაების ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის ფასადში, კედლის აღმოსავლეთი მონაკვეთის ქვედა ნაწილში თავდაყირა იყო ჩადგმული და ბათქაშის სქელი ფენა ფარავდა. 2002-2004 წლებში, ტაძარში მიმდინარე სარესტავრაციო სამუშაოების დროს, ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის ფასადის ქვედა ნაწილს ბათქაში მოხსნეს და არქიტრავის ქვა, მასზე ამოკვეთილ წარწერასთან ერთად, სრულად გამოჩნდა. წარწერა ამოკვეთილია რუხი ფერის მასიური არქიტრავის ქვაზე, რომელიც ეკლესიაში შესასვლელი კარის თავზე უნდა ყოფილიყო დადებული. არქიტრავის ქვის ზომებია: სიგრძე – 350 სმ, წინა ანუ საფასადო წახნაგის სიმაღლე – 77 სმ, ზედა წახნაგის სიგანე – 36 სმ, ხოლო ქვედა წახნაგის სიგანე – 58 სმ. წარწერა არქიტრავის ქვის საფასადო წახნაგის, დაახლოებით, შუა ნაწილშია ამოკვეთილი. 

წარწერის ტექსტი ასე იკითხება:

„† ს(ა)ხ(ე)ლითა ღ(მრ)თის(აჲ)თ[ა], [მ(ა)მი]სა, ძისა და ს(უ)ლი  
სა წ(მი)დ(ი)ს(ა)ჲთა, წ(მი)დ(ი)სა ღ(მრ)თ(ი)სმშ(ო)ბ(ე)ლის(ა)ჲთა დ  
ა წ(მი)დ(ი)სა ჲვ{ო}ვ{ა}ნე ნ[ათ]ლ{ი}სმ[ც]{ე}მ{ე}ლ{ი}ს{ა}ჲთ{ა}<ჲ>, ყ{ოვე}ლთ  
ა წ(მიდა)თა მ{ი}სთ{ა}ჲთა, მე, † რ(ა)ტი ერ(ი)სთ(ა)ვმ(ა)ნ, ძემ{ა}ნ † ბ(ე)გ(ა)ჲ   
 ერ(ი)სთ(ა)ვ(ი)ს(ა)მ(ა)ნ, ავ{ა}შენე წ(მიდა)ჲ ესე ეკლეს{ი}აჲ ს{ა}ლ{ო}ცველ[ა]  
დ ს(უ)ლ(ი)სა ჩ{ე}მისა და ს{ა}ლხინ{ე}ბელ{ა}დ ც{ო}დვ[ა]  
თა ჩ{ე}მთა. შ{ე}მდგ{ო}მითი შ{ე}მდგ{ო}მად მ(ო)გუ[ი]  
ჲს(ე)ნებდ(ე)თ და ლ{ო}ცვ{ა}თა თქ{უე}ნთა, გ  
ვედია, მღდ{ე}ლო, [----] ა [--] ო [----]."
წერილობით ძეგლებში სურამელთა ფეოდალური სახლის ათამდე წარმომადგენელია მოხსენიებული. მათ შორის სახელების – ბეგასა და რატის მატარებელი მამა-შვილის წყვილი სულ ორჯერ გვხვდება. ესენი არიან:

1. XII საუკუნის შუახანებსა და II ნახევარში მოღვაწე ბეგა I და მისი ვაჟი, XII საუკუნის II ნახევარში მოღვაწე ქართლის ერისთავი რატი II სურამელი.
2. XIII საუკუნის შუახანებსა და II ნახევარში მოღვაწე ქართლის ერისთავი ბეგა II და მისი ვაჟი, XIII საუკუნის II ნახევარსა და XIV საუკუნის დასაწყისში მოღვაწე რატი III სურამელი.

თუმცა როგორც მეცნიერთა მიერ ჩატარებულმა პალეოგრაფიულმა ანალიზმა ცხადყო ტექსტში მოხსენიებულია პირველი წყვილი ბეგა I სურამელი და მისი ვაჟი რატი სურამელი. ბეგა I ქართლის ერისთავის სახელოს 1177 წლიდან დაახლოებით 1180-იანი წლების დასაწყისამდე ფლობდა, ხოლო რატი სურამელმა ქართლის ერისთავის სახელო მამის გარდაცვალების შემდეგ 1180-იანი წლების დასაწყისში მიიღო. 

წარწერიდან ირკვევა, რომ 1180-1210-იან წლებში სურამელთა საგვარეულოს ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა, ქართლის ერისთავმა რატი II-მ ციხე-ქალაქ სურამის შემოგარენში ანუ საკუთარ ფეოდალურ მამულში ეკლესია ააგო და ამ ტაძრის კედელზე ზემოთ აღნიშნული ქტიტორული წარწერა ამოჰკვეთა.

ლიტერატურა
----------

* ჯოჯუა თ. გოგოლაძე თ. 1180-1210-იანი წლების უცნობი სააღმშენებლო წარწერა სურამის გვერდისუბნის ღმრთაების ეკლესიიდან ქართლის ერისთავების ბეგა I და რატი II სურამელების მოხსენიებით, საისტორიო კრებული, ტომი 4 (2014), გვ. 273-322
**უკმერგე** (თავდაპირველად „ვილკმიარგე", ლიეტ. Ukmergė, ბელარ. Вялі́камір, პოლ. Wiłkomierz, რუს. Вилькомир) — ქალაქი ვილნიუსის მაზრაში, ლიეტუვა, უკმერგეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი; მდებარეობს დედაქალაქიდან 78 კმ ჩრდილო-დასავლეთით, მოსახლეობა 28,000 (2005).

ისტორია
-------

უკმერგე, როგორც დასახლება, პირველად 1333 წელს იქნა მოსხენიებული. თავდაპირველად ხისგან აგებულ სიმაგრეს წარმოადგენდა, რომელიც მდინარეების ვილკმიარგესა და შვენტოჟის შესართავთან, ბორცვზე იყო წამომართული. უკმიარგეზე რამდენიმე შეტევა განახორციელეს ჯერ ტევტონთა ორდენის რაინდებმა, შემდგომ ლივონიის ორდენის მებრძოლებმა 1333, 1365, 1378, 1386, და ბოლოს, 1391 წელსაც კი, ანუ 1387 წელს ლიეტუვის გაქრისტიანებიდან სულ რაღაც 4 წელიწადში. უკანასკნელი შეტევის შედეგად, უკმიარგე ფერფლად იქცა, ამიტომ მისი ხელახლა აგება მოუწიათ.

რეგიონმა ქრისტიანობა დანარჩენი ლიეტუვის თანადროულად შეითვისა (ეს პროცესი 1386 წელს დაიწყო). ერთი წლის თავზე კი პირველი კათოლიკური ეკლესია — წმინდა პეტერისა და პოლის (პეტრე-პავლეს) სახელობის საყდარი აიგო. დაბას ქალაქის უფლებები პაბაისკას ბრძოლის შემდეგ მიენიჭა 1435 წელს; წერილობითი წყაროებით კი, უკმიარგეს ქალაქობა 1486 წლიდან თარიღდება. ეს უფლებები ქალაქს მეფე სიგიზმუნდ I-მა დაუმტკიცა. პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის პერიოდში უკმიარგე ვილნიუსის სავოევოდოში პოვიატის ცენტრი იყო.

1655 წელს შვედეთისა და რუსეთის არმიებმა ქალაქი დაარბიეს. უწყვეტი ომების გამო, უკმიარგეს მოსახლეობის ზრდას მუდმივი პრობლემა ექმნებოდა. 1711–1712 წწ ბუბონის ჭირმა ქალაქს ხელი დარია და მის მოსახლეობას მუსრი გაავლო. 1792 წელს ქალაქის წარმომადგენლობამ დიდ სეიმში, იოზეფ დომინიკ კოსაკოვსკიმ და მეფე სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ უკმიარგეს მუნიციპალური უფლებებიც დაუბრუნეს და გერბიც მიუბოძეს, რომელიც დღემდე ამშვენებს ქალაქის სიმბოლოს.

1797 წელს სამაზრო ქალაქი გახდა ვილენის საადგილნაცვლოში, იმავე წელს — ლიტვის გუბერნიისა, 1842 წელს კი — კოვენისა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უკმერგეს რაიონი, ოფიციალური საიტი
* გერბი 1792 დაარქივებული 2016-11-18 საიტზე Wayback Machine.
**ჟანა ებიუტერნი** (ფრანგ. Jeanne Hébuterne; დ. 6 აპრილი 1898 — გ. 26 იანვარი 1920) — ფრანგი მხატვარი და მოდელი. ამედეო მოდილიანის არაოფიციალური მეუღლე. დაიბადა პარიზში კათოლიკეების ოჯახში. მამამისი, აშილ კაზიმირ ებიუტერნი ბონ-მარშეს უნივერმაღის მუშაკი იყო. ებიუტერნი მოდელად მუშაობდა ცუგუჰარუ ფუძიტასთან. სწავლობდა კოლაროსის აკადემიაში. ჟანა ებიუტერნი ამედეო მოდილიანის წარუდგინა სკულპტორმა ხანა ორლოფმა. მალე ებიუტერნი მოდილიანის მეუღლე გახდა და იქცა მისი ფერწერის მთავარ თემად. 1918 წელს წყვილი საცხოვრებლად ნიცაში გადავიდა. იმავე წლის 29 ნოემბერს ებიუტერნს შვილი შეეძინა. 1919 წელს წყვილი დაბრუნდა პარიზში, სადაც ებიუტერნი კვლავ დაფეხმძიმდა. იმ დროისათვის მოდილიანი ავადმყოფობდა ტუბერკულოზური მენინგიტით. 1920 წლის 24 იანვარს გარდაიცვალა მოდილიანი. 25 იანვარს ფეხმძიმე ებიუტერნმა თავი მოიკლა. დაკრძალეს ბანიეს სასაფლაოზე. დაახლოებით 10 წლის შემდეგ ებიუტერნის ნეშტი გადაასვენეს პერ ლაშეზის სასაფლაოზე მოდილიანის გვერდით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჟანა ებიუტერნი"** ვიკისაწყობში.
* ჟანა ებიუტერნი (ფრანგული)
* ჟანა ებიუტერნი (იტალიური)

სქოლიო
------

1. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
3. 1 2  GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
4. ↑  Roglo — 1997. — 8549233 ეგზ.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
5. ↑  death certificate<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q708653'></a>
**რუსული ფუტურიზმი** (რუს. Русский футуризм) — რუსული ავანგარდის ერთ-ერთი მიმართულება; ტერმინი, რომელიც გამოიყენება რუს პოეტთა, მწერალთა და მხატვართა იმ ჯგუფის აღსანიშნავად, რომელთაც ტომაზო ფილიპო მარინეტის მანიფესტის პრინციპები მიიღეს.

რუსული ფუტურიზმი სავარაუდოდ დაიბადა 1912 წელს, როდესაც მოსკოვში მცხოვრებ მწერალთა ჯგუფმა 1910 წელს დააარსა ჰილეია (რუს.: Гилея [Gileya]) დავიდ ბურლიუკისა და მისი ძმების საკუთარ მამულთან ხერსონში, რომელსაც მყისვე შეუერთდა ვასილი კამენეცკი და ველიმირ ხლებნიკოვი, ხოლო ალქსეი კრუჩენიხი და ვლადიმირ მაიაკოვსკი 1911 წელს) გამოსცა მანიფესტი სათაურით "სილა საზოგადოების გემოვნების სახეში". მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადად ჰილეია რუსული ფუტურიზმის ყველაზე გავლენიან ჯგუფად ითვლება, სხვა ცენტრები ჩამოყალიბდა სანქტ-პეტერბურგში (იგორ სევერიანინის "ეგო-ფუტურისტები"), მოსკოვში ("ცენტრიფუგა", ბორის პასტერნაკთან ერთად), კიევში, ხარკოვსა და ოდესაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Selected Poems with Postscript, 1907–1914 (1914). ციტირების თარიღი: 2013-09-28.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ხელოვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რუსული მხატვრული მიმდინარეობები |
| --- |
|  |
| 
* სტროგანოვის სკოლა
* პერედვიჟნიკები
* აბრამცევოს კოლონია
* რუსული სიმბოლიზმი
* მირ ისკუსტვა
* კუბოფუტურიზმი
* სუპრემატიზმი
* კონსტრუქტივიზმი
* რუსული ავანგარდი
* სოცრეალიზმი
* ნონკონფორმიზმი
 |

 |
**შარდენის ქუჩა**, ყოფ. *ბნელი რიგი* — კრწანისის რაიონში მდებარე პატარა საფეხმავლო ქუჩა, ქალაქ თბილისის კულტურული და საზოგადოებრივი ცხოვრების ერთ-ერთი ცენტრი. 

წარსულში ძველი თბილისის ერთ-ერთი სავაჭრო ქუჩა იყო, რომელიც თათრის (ახლანდ. გორგასლის) მოედანზე გადიოდა და მას სიონის ქუჩას აკავშირებდა. ერთ დროს ეს ვიწრო ქუჩა გადახურული იყო და ამიტომ ერქვა „ბნელი რიგი" (რუს. «Тёмный ряд»). გვიან შუა საუკუნეებში აქ მექვაბების რიგი იყო, ხოლო XIX ს.-ში ახალი ბაზაზხანა განვითარდა. დახურული ბაზაზხანა-ბნელი რიგი XX ს.-ის დასაწყისშიც არსებობდა. შემდეგ მოხდა მისი რეკონსტრუქცია (არქ. გიორგი ბათიაშვილი, 1981) და XVII ს. ფრანგი მოგზაურის ჟან შარდენის სახელი ეწოდა. 2002 წ. დაიწყო ქუჩის განახლება და კეთილმოწყობა. ამჟამად შარდენის ქუჩასა და მის მიმდებარე რკინისა და ბამბის რიგებში განლაგებულია პოპულარული რესტორნები, ღია კაფე-ბარები, ღამის კლუბები, გალერეები; ეწყობა გამოფენები, დღესასწაულები, კონცერტები.

თამადა

ლიტერატურა
----------

* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 22. «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1985
**რუდოლფ ფონ ანჰალტ-ცერბსტი** (გერმ. Rudolf von Anhalt-Zerbst) — ანჰალტ-ცერბსტის მთავარი ასკანიების საგვარეულოდან.

ბიოგრაფია
---------

რუდოლფი იოახიმ ერნსტისა და მისი მეორე მეუღლის, ელეონორა ფონ ვიურტემბერგის, ჰერცოგ ვიურტემბერგის ქალიშვილის მეხუთე შვილი იყო. 1600 წელს ის სასწავლებლად გაემგზავრა რომში, სადაც შეხვდა პაპ კლემენტ VIII-ს, შემდეგ წავიდა სიცილიაში. თავის ძმასთან, მთავარ ლუდვიგთან ერთად ერთი წელი გაატარა ფლორენციაში. 1601 წლის 21 ნოემბერს რუდოლფი ჩაირიცხა სიენის უნივერსიტეტში. ერთი წლის შემდეგ, 1602 წელს რუდოლფი შვეიცარიის გავლით დაბრუნდა დესაუში.

1606 წელს, ანჰალტის ერთობლივი მართვის შემდეგ, ძმებმა ანჰალტი გაიყვეს: იოჰან გეორგი გახდა ანჰალტ-დესაუს მთავარი, კრისტიანი — ანჰალტ-ბერნბურგის, ლუდვიგი — ანჰალტ-კეთენის, ხოლო რამდენიმე წლის შემდეგ, ავგუსტი გახდა ანჰალტ-პლოცკაუს მთავარი. რუდოლფი გახდა ცერბსტის სამთავროს მმართველი, რომელშიც შედიოდა ამთები , ლინდაუ, როსლაუ და კოსვიგი.

რუდოლფის დროს ცერბსტში მრავალი შენობა აშენდა და გარემონტდა სასახლე-რეზიდენცია. რუდოლფი 45 წლის ასაკში გარდაიცვალა და დაკრძალეს ცერბსტის წმ. ბართლომეს ეკლესიაში.

ოჯახი
-----

1605 წლის 29 დეკემბერს რუდოლფი დაქორწინდა დოროთეა ჰედვიგა ფონ ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელზე, ჰერცოგ ჰაინრიხ იულიუს ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელის ქალიშვილზე. ამ ქორწინებიდან დაიბადნენ:

* ქალიშვილი (1606)
* დოროთეა (1607—1634), დაქორწინდა ჰერცოგ ავგუსტ II ფონ ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელზე (1579—1666)
* ელეონორა (1608—1680), დაქორწინდა ჰერცოგ ფრიდრიხ ფონ შლეზვიგ-ჰოლშტაინ-ნორბურგზე (1581—1658)
* ქალიშვილი (1609)

1612 წლის 31 აგვისტოს მისი მეორე მეუღლე გახდა მაგდალენა ფონ ოლდენბურგი, გრაფ იოჰან XVI ფონ ოლდენბურგის ქალიშვილზე. მაგდალენასთან ქორწინებიდან დაიბადნენ:

* ელიზაბეთი (1617—1639)
* იოჰან VI (1621—1667), ანჰალტ-ცერბსტის მთავარი, დაქორწინდა პრინცესა სოფია ავგუსტა ფონ შლეზვიგ-ჰოლშტაინ-ჰოტორპზე (1630—1680)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rudolf — Der erste Fürst von Anhalt-Zerbst დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.
**რუთ ჰენდლერი** (დ. 4 ნოემბერი, 1916 — გ. 27 აპრილი, 2002) — ამერიკელი ბიზნესმენი და Mattel Inc.-ის პრეზიდენტი. რუთ ჰენდლერმა შექმნა ბარბის თოჯინა, თუმცა მისი დიზაინი ეკუთვნის ჯეკ რაიანს.

ჰენდლერი დაიბადა დენვერში, კოლორადოს შტატში, პოლონელი ებრაელი ემიგრანტების ოჯახში. 1938 წელს იქორწინა სკოლის მეგობარ ელიოტ ჰენდლერთან და გადავიდა ლოს-ანჯელესში. მისი ქმარი ავეჯის ბიზნესით დაკავდა. თავის ქმრის კომპანიაში მუშაობის გარდა ის ასევე საჰაერო ხომალდების კომპანიაშიც მუშაობდა.

გარდაიცვალა კალიფორნიაში, მსხვილი ნაწლავის კიბოს ოპერაციის გართულების გამო, 2002 წლის 27 აპრილს, 85 წლის ასაკში. მისი მეუღლე ელიოტი გარდაიცვალა ცხრა წლის შემდეგ, 94 წლის ასაკში.

ბარბის შექმნის ისტორია
----------------------

რუთ ჰენდლერმა პრეტენზია გამოთქვა, რომ მისი ქალიშვილი ბარბარე, რომელიც ჯერ კიდევ თინეიჯერი იყო, ქაღალდის თოჯინებით თამაშობდა, გოგონა ვერ ახერხებდა ქაღალდის ტანსაცმლი კარგად მიემაგრებინა თოჯინისთვის. ჰენდლერმა და მისმა მეუღლემ ელიოტმა 1959 წელს წარმოადგინეს თოჯინის ახალი ტიპი, თოჯინა გრძელი ფეხებითა და დიდი მკერდით. უფრო ადრე ჰენდლერმა ევროპაში დასვენების დროს გერმანიაში შენიშნა თოჯინა Bild Lilli-ი, გერმანული თოჯინაზე ინსპირირებით შეიქმნა თოჯინა ბარბი. თავდაპირველად ბარბი საკმაოდ ცუდად იყიდებოდა და კრიტიკასაც იმსახურებდა მისი გამოხატული ქალური ფორმების გამო. 1959 წლისთვის უკვე ბარბის 350 ათასი ეგზემპლარი იყო გაყიდული. ბარბი მსოფლიოს ყველა კუთხეშია პოპულარული.

ცხოვრების ბოლო წლები
--------------------

ჰენდლერს ძუძუს კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს 1970 წელს. მას ჰქონდა შეცვლილი რადიკალური მასტექტომია, რომელსაც დაავადების დროს საბრძოლველად იყენებდნენ ხშირად, ხოლო მკერდის კარგი პროთეზის პოვნაში სირთულეების გამო ჰენდლერმა დააარსა კომპანია Ruthton Corp, რომელიც წარმოადგენდა ქალის მკერდის უფრო რეალისტურ ვერსიას, სახელწოდებით "თითქმის მე". იგი პირადად მოარგო იმ მაშინდელ პირველ ქალბატონს, ბეტი ფორდს.

1974 წელს ჰენდლერი გადადგა Mattel Inc. პრეზიდენტობიდან თაღლითური ფინანსური ანგარიშების წარმოების გამოძიების შემდეგ. 1978 წელს ჰენდერს ბრალი წაუყენეს თაღლითობისა და ყალბ ანგარიშგების შესახებ ფასიანი ქაღალდების და ბირჟის კომისიაში. დააჯარიმეს 57,000 აშშ დოლარით და მიესაჯა 2.500 საათის განმავლობაში საზოგადოების მომსახურება.

მიუხედავად იმისა, რომ რუთ ჰენდლერი თანამდებობიდან წავიდა კომპანია შემდეგ უფრო ფრთხილად შეუდგა კომპანიის საქმიანობას, კომპანია განაგრძობდა ახალი იდეების განხორციელბას.80-იან წლებში განხორციელებული ერთი პროექტი, რომლის მენეჯერი იყო Barbie და Rockers წარმატება მოიპოვა.1987 წლეს გამოვიდა ფილმი Barbie and the Rockers: Out of the World.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***რუთ ჰენდლერი***
* რუთ ჰენდლერი სტატია
* ბარბის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  Jewish Virtual Library: "Ruth Mosko Handler - (1916-2002) retrieved August 10, 2013
2. 1 2  Who Made America?: Ruth Handler. PBS.
3. ↑  Associated Press (April 28, 2002). „Creator of Barbie dies at 85". *USA Today*. ციტირების თარიღი: January 12, 2013.
4. ↑
5. ↑
**სოია** (Glycine) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მოიცავს რამდენიმე ათეულ სახეობას. ფართოდაა გავრცელებული კულტურული სოია (Glycine hispida ანუ Glycine max), რომლის სამშობლოც ჩინეთია. იყოფა ოთხ ქვესახეობად: კორეული, მანჯურიული, ჩინური და ინდური. ერთწლოვანი სოიას სიმაღლე 0,2-2 მეტრამდე აღწევს. პარკი ღია ან მუქი შავია, შიგ არის 2-3 (ან 1-4) ღია ფერის მარცვალი. სინათლისა და ტენის მოყვარულია. კარგად იზრდება სხვადასხვა ტიპის ნიადაგზე (გარდა მჟავე, დაჭაობებული და ბიცობი ნიადაგებისა).

სოია ტექნიკური, საკვები და სიდერალური კულტურაა. 100 გრამ სოიაში 24-45% ცილაა, 20-32% ნახშირწყლები, 13-37% ცხიმი, 381 კკალორია. შეიცავს D, B, E და სხვა ვიტამინებს.

საქართველოში გავრცელებული ჯიშებიდან მნიშვნელოვანია იმერული, გურული, ჭიათურის, მოწინავე—7, კოლხიდა—4, ადრეულა—6, სენაკის და სხვა. 

საქართველოში ძირითადად გავრცელებულია სახელწოდებით – სოიო, ასევე სხვა სახელებით სხვადასხვა კილოკავებზე: იმერული – ძაძა, უხარჩავა (უხარშავა), ქვალობიო, ცერცვალა; ქვემო იმერული – მუხუდო; რაჭული – ძაძა-ლობიო; გურული – იაპონია, იაპონიის ლობიო, მუხუდო; აჭარული – სოიო; ჭანური – სოია-ლობია; მეგრული – მუხუდა, მუხუდო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სოიო — MedGeo.Net

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 450.
**პროგრამისტი** — სპეციალისტი, რომელიც დაკავებულია კომპიუტერული პროგრამების წერით, ანუ პროგრამირებით. პროგრამისტები იყენებენ ისეთ კომპიუტერულ ენებს როგორიცაა C++, Java, Lisp, Python და სხვა. პროგრამირების როგორც საქმიანობის და პროფესიის ჩამოყალიბების დათარიღება რთულია. პირველი პროგრამირებული მოწყობილობა იყო ჟაკარდის მანქანა, რომელიც შეიქმნა 1804 წელს. პირველი მაღალი დონის ენა შექმნა გერმანელმა ინჟინერმა, კონრად ცუზემ. 

ტერმინოლოგიის სტანდარტები სფეროების მიხედვით ჯერ-ჯერობით არ არის ჩამოყალიბებული, რის გამოც პროგრამისტი და ინჟინერ-პროგრამისტი სხვადასხვა ორგანიზაციაში შეიძლება ერთი და იმავე ფუნქციის შემსრულებელი იყოს. როგორც წესი, პროგრამისტი და პროგრამული უზრუნველყოფის სპეციალისტი ერთნაირ მოვალეობებს ასრულებენ. ზოგიერთ კომპანიაში ინჟინერ-პროგრამისტებს შეიძლება უფრო მრავალმხრივი და მაღალი სტანდარტების მოვალეობები ეკისრებოდეთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***პროგრამისტი***
* როგორ გავხდეთ პროგრამისტი — სახელმძღვანელო დაარქივებული 2010-08-10 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives (ინგლისური)
* პროგრამისტთა დღე დაარქივებული 2018-01-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Programmer vs. Software Engineer: What’s the Difference?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-04-09. ციტირების თარიღი: 2022-05-10.


|  |  |
| --- | --- |
| კომპიუტერი | *ეს სტატია კომპიუტერების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სახამებელი** — მცენარის ძირითადი სამარაგო ნახშირწყალი, რომელიც წარმოიქმნება უჯრედის ორგანოიდებში (ქლოროპლასტებსა და ამილოპლასტებში) და გროვდება ძირითადად თესლში, ძირხვენებსა და ტუბერებში, აგრეთვე ფოთლებსა და ღეროებში. სახამებელი გროვდება მარცვლების სახით, რომელთაც ფენოვანი სტრუქტურა აქვთ და შეიცავენ მცირე რაოდენობით ცილებსა და ლიპიდებს. სახამებელის ზომა სხვდასხვაა. სახამებელი ორი პოლისაქარიდის — ხაზოვანის — ამილოზის და განტოტვილის — ამილოპექტინის ნაზავია; მათი საერთო ფორმულაა (C6H10O5)n; როგორც წესი, სახამებელი შეიცავს 10—30% ამილოზას, 70—90% ამილოპექტინს. სახამებელის პოლისაქარიდები აგებულია გლუკოზის ნაშთებისაგან, რომლებიც შეკავშირებული არიან ამილოზისა და ამილოპექტინის ხაზოვან ჯაჭვებში α-1,4-გლუკოზიდური ბმები, ხოლო განშტოების წერტილებში —α-1,6-გლუკოზიდური ბმებით. 

სახამებელის ნაწილობრივი ჰიდროლიზი იძლევა დექსტრინებს, რომელსაც პოლიმერიზაცია ნაკლებად ახასიათებს, სრული ჰიდროლიზით კი გლუკოზებად იშლება. სახამებლის ფერმენტული ჰიდროლიზი შესაძლოა სხვადასხვა გზით. მცენარეული ფოსფორილაზე შლის α-1,4-ბმას და წარმოქმნის გლუკოზო-1-ფოსფატს, რომელიც აქტიური მეტაბოლიტია. α და β-ამილაზები შლიან აგრეთვე მხოლოდ α-1,4-ბმებს; β-ამილაზა შლის სახამებელს მალტოზამდე და გლუკოზამდე. α-1,6-ბმების დაშლა და თავისუფალი გლუკოზის წარმოქმნა ხდება ამილო-1,6-გლუკიზოდაზით. ობის სოკოების ფერმენტი გ ლ უ კ ო ა მ ი ლ ა ზ ა სახამებელს შლის გლუკოზამდე. სახამებლის ბიოსენთეზის პირველწყაროა საქაროზა. სახამებელი მნიშვნელოვანი საკვები პროდუქტების ძირითადი ნაწილია (ფქვილში 75—80%, კარტოფილში — 25%), კუჭ-ნაწლავში ადვილად შეიწოვება, აქვს მაღალი კალორიულობა — დაახლოებით 4 კკალ/გ. 

სახამებელს და მის წარმოებულებს იყენებენ ქაღალდის, ქსოვილების, წებოს და სხვა წარმოებაში. როგორც სამკურნალო საშუალება, სახამებელი შედის სხვადასხვა ფხვნილში, მალამოსა და პასტაში. სახამებლის 1% ხსნარს იყენებენ როგორც ინდიკატორს, იოდის აღმოსაჩენად.

ლიტერატურა
----------

* *ნუცუბიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 238-239.
**კორო** იგივე **სანტა-ანა-დე-კორო** (ესპ. Santa Ana de Coro) — უძველესი ქალაქი დასავლეთ ვენესუელაში, ფალკონის შტატის დედაქალაქი.

ისტორია
-------

ქალაქი 1527 წლის 26 ივნისს ესპანელმა კოლონისტებმა დააარსეს. სახელი „კორო" მომდინარეობს ადგილობრივების ენიდან, რაც ქარს ნიშნავს. კოლონიალიზმის ეპოქიდან მოყოლებული, კოროს საკმაოდ რთული და ბრძოლებით აღსავსე წარსული აქვს. მისი დაარსებიდან სულ რაღაც 5 წლის შემდეგ, გერმანელებმა სცადეს ქალაქი სამხრეთ ამერიკის კოლონიზაციისათვის ბრძოლაში მთავარ დასაყრდენად გაეხადათ. კარლოს V-მ ეს ტერიტორია მართლაც ჩააბარა გერმანელებს მიწის სამუშაოების ჩატარების მიზნით, თუმცა მალე კვლავ ესპანელებმა აიღეს მასზე კონტროლი. 1806 წელს, კორო იოლად აიღო ფრანსისკო მირანდამ, ლათინური ამერიკის ესპანელებისაგან გათავისუფლების მოძრაობის ერთ-ერთმა მონაწილემ, სწორედ კოროს პორტი ლა-ველა იყო პირველი ადგილი ვენესუელაში, სადაც ქვეყნის სამფეროვანი დროშა აღიმართა.

მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი
---------------------------

1950 წელს კორო გამოცხადდა როგორც ვენესუელის ეროვნული ძეგლი, ხოლო 1993 წელს, იგი იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 2005 წელს, კოროს მიენიჭა საფრთხეში მყოფი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ქალაქისთვის დამახასიათებელია კოლონიური არქიტექტურა. ამავე დროს ის გამოირჩევა არაერთი ტურისტული ღირსშესანიშნაობით. ჩრდილო დასავლეთ ნაწილში, ქალაქი ერწყმება მედანოს-დე-კოროს ეროვნულ პარკს — ერთადერთ ქვიშის დიუნებიან უდაბნოს ვენესუელაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ვენესუელაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Coro***

* Coroweb დაარქივებული 2004-08-04 საიტზე Wayback Machine.
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობა, კორო და მისი პორტი

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენესუელის შტატების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
პუერტო-აიაკუჩო (ამასონასი)  · ბარსელონა (ანსოატეგი)  · სან-ფერნანდო-დე-აპურე (აპურე)  · მარაკაი (არაგუა)  · ბარინასი (ბარინასი)  · სიუდად-ბოლივარი (ბოლივარი)  · ვალენსია (კარაბობო)  · სან-კარლოსი (კოხედესი)  · ტუკუპიტა (დელტა-ამაკურო)  · კარაკასი (ფედერალური ოლქი)  · სანტა-ანა-დე-კორო (ფალკონი)  · სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი (გუარიკო)  · ბარკისიმეტო (ლარა) · მერიდა (მერიდა)  · ლოს-ტეკესი (მირანდა)  · მატურინი (მონაგასი)  · ლა-ასუნსიონი (ნუევა-ესპარტა)  · გუანარე (პორტუგესა)  · კუმანა (სუკრე)  · სან-კრისტობალი (ტაჩირა)  · ტრუხილიო (ტრუხილიო)  · ლა-გუაირა (ვარგასი)  · სან-ფელიპე (იარაკუი)  · მარაკაიბო (სულია) |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ვენესუელაში ვენესუელის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კანაიმის ეროვნული პარკი  · კარაკასის საუნივერსიტეტო ქალაქი  · სანტა-ანა-დე-კორო |  |

 |
**ტალავრისხევის ნასოფლარის ეკლესია** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ტალავერის მახლობლად. ნასოფლარი მდებარეობს ტალავრისხევის მარცხენა უსახელო შენაკადის ხეობაში, მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. გაშლილი ყოფილა ორ ტერასად. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ზედა ტერასაზე მდებარე ეკლესია და ერთი სახლი, დანარჩენი ნაგებობებიდან კი მხოლოდ ბუდეები და ნაშალი ქვების გროვაა დარჩენილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირდუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმლებია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი, რომელსაც კონქის საბჯენი თაღიც ეყრდნობა. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ორგანყოფილებიანი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესია შიგნიდან გალესილი ყოფილა. ეკლესიისგან დასავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას საცხოვრებელი სახლი. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. კედლების სისქე 1 მეტრს უდრის. სამხრეთის კედლით ნაწილობრივ მიწაშია შესმული. სამნაწილიანი ანფილადური ნაგებობაა. თითოეული ნაწილს საკუთარი შესასვლელები ჩრდილოეთის კედელში აქვს. კიდეების ნაწილები ოთახებს წარმოადგენს, რომლებიც ჩრდილოეთის კარით ეზოს, ხოლო შიდა კედლებში არსებული კარით ცენტრალურ ნაწილს უკავშირდებიან. სამხრეთის კედლებში ორივე ოთახში ბუხარია მოწყობილი. ამ კედლის გარდა ყველა დანარჩენ კედელში სწორკუთხა თაღჩებია გაკეთებული. სახლის შუა ნაწილი „საჩეხს" წარმოადგენს, რომელიც ჩრდილოეთის მხრიდან სრულადაა გახსნილი. სამხრეთის კედელში აქაც ბუხარია გაკეთებული. სახლს დასავლეთიდან კიდევ რაღაც უნდა ქონოდა მიდგმული, რომლისგანაც მხოლოდ სამხრეთის კედლის მცირე ფრაგმენტია დარჩენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

1.
**სამაგიდო თამაშები** მოიცავს თამაშების ისეთ კატეგორიას რომელიც ითამაშება დაფაზე ან მაგიდაზე სათამაშო ფიგურების გამოყენებით. მაგალითად, პოპუალრული სამაგიდო თამაშებია ჭადრაკი, შაში და ნარდი. ადრეული სამაგიდო თამაშები როგორც წესი წარმოდგენდა ბრძოლებს ორ არმიას შორის, თანამედროვე თამაშებში კი მოქმედება და მიზანი უფრო მრავალფეროვანია. კლასიკური სამაგიდო თამაშები შეიძლება დაიყოს ოთხ ნაწილად: რბოლა, სივრცისთვის ბრძოლა (მაგალითად „ჯვარი და ნული"), ნადირობა და თამაშები სადაც ფიგურებს გარკვეული წესით გადაადგილებთ, მაგალითად ჭადრაკი.

ისტორია
-------

ანტიკური სამაგიდო თამაშები ცნობილია თითქმის ყველა კულტურისა და ცივილიზაციისათვის. ისტორიული ცნობები უძველესი თამაშების შესახებ აღმოჩენილია ირანის, ეგვიპტის, აღმოსავლეთ აზიის და ევროპის ტერიტორიებზე. დღესდღეობით თამაში "სენეტი" მიიჩნევა უძველეს სამაგიდო თამაშად, რომელსაც თამაშობდნენ ძველ ეგვიპტეში, ძვ. წ. 3500-3100 წლებში.

სენეტი, ერთ-ერთი უძველესი სამაგიდო თამაში
ერთ-ერთი უძველესი თამაშია დღეისთვის კარგად ცნობილი ნარდი. ის სავრაუდოდ შექმნა მესოპოტამიაში 5 000 წლის წინ. ანტიკურ თამაშთა რიცხვს ასევე მიეკუთვნება ჭადრაკი (ინდოეთი) და გო (ჩინეთი).

სამაგიდო თამაშები საკმაოდ პოპულარული იყო ევროპელ ხალხებშიც. მაგალითად ჰომეროსის ილიადაში (ძვ.წ.აღ. 8 ს.) აღწერილია თამაში პეტეია. რომელიც შემდეგ სახეცვლილი ვარიანტით რომის იმპერიაშიც გავრცელდა. სამაგიდო თამაშები ძალიან პოპულარი გახდა მეცხრამეტე საუკუნის პრუსიაში. შეიქმნა თამაშები მთელი სერია - ე.წ. ქრიგსშფილ ("საომარი თამაშები") რომელიც გამოიყენებოდა სამხედრო აკადემიაში. 

*სამაგიდო თამაში დაფა*, დაახლ. მე-15-ე საუკუნე, ვალტერის ხელოვნების მუზეუმი
უამრავი პოპულარული თანამედროვე სამაგიდო თამაშ შეიქმნა აშშ-ში. მათ შორისაა თამაში მონოპოლია - ფინანსური თვალსაზრისით ყველაზე მომგებიანი სამაგიდო თამაში ამერიკაში. საინტერესოა რომ ამერიკულ თამაშებში წარმატება მეტწილად იღბალზეა დამოკიდებული, ხოლო გერმანულში მეტი სტრატეგია.

იღბალი, სტრატეგია და დიპლომატია
-------------------------------

ზოგიერთი თამაში, მაგალითად ჭადრაკი, სრულიად დამოკიდებულია მოთამაშეზე, მაშინ როცა თამაშების გარკვეული ნაწილი პირიქით - იღბალზე, სადაც მოთამაშეს არავითარი სვლების გათვლა არ სჭირდება (მაგალითად რბოლა, რომლიც კამათელზეა დამოკიდებული) უმეტესწილად კი, სამაგიდო თამაშებში წარმატების მოსაღწევად საჭიროა როგოც იღბალი, ასევე გარკვეული უნარებიც. ასეთ თამაშთა რიცხვს მიეკუთვება ნარდი, მონოპლოლია და კატანი. 

კიდევ ერთი მნიშნელოვანი ასპექტი არის დიპლომატია, რადგან რიგ თამაშებში (მაგალითად მონოპლოია და კატანი) მოთამაშებსს უწევთ ერთმანეთთან გარიგეგებების დადება.

სქოლიო
------

1. ↑  , გვ. 17
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-11. ციტირების თარიღი: 2020-07-10.
4. ↑  boardgames.lovetoknow.com/History\_of\_the\_Game\_Monopoly
„**ტრანსფორმერები**" (ინგლ. Transformers) — 2007 წლის ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკური მოქმედებითი ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია კომპანია Hasbro-ს ამავე სახელწოდების სათამაშოებზე და არის პირველი „ტრანსფორმერების" ფილმების სერიაში. 

ფილმის რეჟისორია მაიკლ ბეი, აღმასრულებელი პროდიუსერი კი სტივენ სპილბერგი. სურათში აღწერილია დედამიწაზე გამართული ომი. მისი მთავარი პერსონაჟების სახით წარმოდგენილია უცხოპლანეტელ რობოტთა ორი გუნდი – ავტობოტები და დეცეპტიკონები. მათ მანქანებად გარდაქმნა შეუძლიათ. მთავარი პერსონაჟის, სემ უიტუიკის როლს ასრულებს შაია ლაბაფი. ფილმში აგრეთვე მონაწილეობენ მეგან ფოქსი, ჯოშ დუჰამელი, ტაირის გიბსონი, ჯონ ვოიტი, ენტონი ანდერსონი და ჯონ ტურტურო. ტრანსფორმერთა ლიდერებს, ოპტიმუს პრაიმსა და მეგატრონს შესაბამისად ახმოვანებენ პიტერ კალენი და ჰუგო უივინგი.

პროდიუსერებმა დონ მერფიმ და ტომ დესანტომ პროექტზე მუშაობა დაიწყეს 2003 წელს. შემდეგ წელს მათ სპილბერგიც შეუერთდა, რომელმაც დაიქირავა სცენარისტები რობერტო ორსი და ალექს კურცმანი. მანქანები და სამხედრო თვითმფრინავები აშშ–ის შეიარაღებული ძალებისა და General Motors–ისგან იყო ნათხოვნი, რამაც ფილმის ბიუჯეტიც დაზოგა და საბრძოლო სცენებს რეალიზმიც შემატა. პრემიერამდე ჰასბრომ უზარმაზარი მხარდამჭერი კამპანია ჩაატარა.

შერეული კრიტიკული რეაქციის მიუხედავად, „ტრანსფორმერები" ძალიან წარმატებული იყო კინოგაქირავებაში. სურათის შემოსავალმა 709.7 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. ის ყველა დროის ყველაზე შემოსავლიან ფილმთა ნუსხაში ორმოცდამეხუთე, 2007 წელს გამოსულ ფილმთა შორის კი მეხუთე ადგილზეა. ვიზუალური ეფექტების საზოგადოების დაჯილდოებაზე „ტრანსფორმერებმა" ოთხი ჯილდო მოიპოვა. ოსკარის მე–80 დაჯილდოებაზე ფილმი წარდგენილი იყო ნომინაციებში „საუკეთესო ხმა", „საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები" და „საუკეთესო ხმის მონტაჟი". მისი გაგრძელება, „ტრანსფორმერები: ფოლენის შურისძიება" გამოვიდა 2009 წლის 24 ივნისს. კომერციულად ის წინამორბედზე წარმატებული იყო, მიუხედავად იმისა რომ კრიტიკოსებმა ფილმი დაიწუნეს. მესამე ნაწილი, „ტრანსფორმერები: მთვარის ბნელი მხარე", 2011 წელს გამოვიდა 3D ფორმატში და მილიარდ დოლარზე მეტი შემოსავალი მიიღო. 2014 წელს გამოვიდა შემდეგი ნაწილი, „ტრანსფორმერები: გადაშენების ეპოქა", ხოლო მეხუთე ნაწილიო, „ტრანსფორმერები: უკანასკნელი რაინდი", გამოვიდა 2017 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტრანსფორმერები"** ვიკისაწყობში.
* „ტრანსფორმერები" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ტრანსფორმერები" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* „ტრანსფორმერები" — Box Office Mojo-ზე
* „ტრანსფორმერები" — Rotten Tomatoes
* „ტრანსფორმერები" — Metacritic-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  *TRANSFORMERS* (12A). *British Board of Film Classification* (June 15, 2007). ციტირების თარიღი: January 19, 2016.
2. ↑  Tourtellotte, Bob (July 1, 2007). „"Transformers" film yields big bang on fewer bucks". Reuters. ციტირების თარიღი: August 19, 2010.
3. 1 2  Transformers. *Box Office Mojo*. ციტირების თარიღი: February 13, 2008.
4. ↑  Hasbro Confirms The Transformers Cinematic Universe - Transformers 5 In 2017?. TFW2005 (April 20, 2015). ციტირების თარიღი: April 21, 2015.
**საგარეჯოს ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოში. მდებარეობს ქურდაანთ უბანში, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე. აგებულია XIX საუკუნეში და ფუნქციონირებდა 1925 წლამდე. ამის შემდეგ ეკლესია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სხვადასხვა დანიშნულებით გამოიყენებოდა, რის გამოც მნიშვნელოვანი გადაკეთებები განიცადა. 

1970-იან წლებში იგი გაარემონტეს. 1990-იანი წლების დასაწყისში აღსდგა ღვთისმსახურება. 2000-იანი წლების დასაწყისში გადახურეს თუნუქის სახურავით. 2015 წელს ეკლესიაში ააგეს ხუთთაღიანი ქვის კანკელი და იატაკზე ბაზალტის ფილები დააგეს.

ეკლესია დარბაზულია. აქვს ნახევარწრიული შვერილი აფსიდი. შენობა ნაგები ყოფილა აგურითა და რიყის ქვით. ცოკოლო დიდი ზომის, რიყის ქვითაა ამოყვანილი. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი გარედან ოდნავ შეისრულია. შიგნით — სწორკუთხა.

ეკლესიის დასავლეთ კედელზე შემორჩენილი იყო სამრეკლოს კვადრატული საფუძველი, რომელზეც 2006 წელს ახალი, ოთხკუთხა სამრეკლო დაუდგამთ.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 67-69.
**უფლისციხის შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის დასავლეთ ნაწილში, განივი (ქვემოდან პირველი) ქუჩის პირას, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის აღმოსავლეთით. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. როგორც არქიტექტურული თემით, ისე ყველა დეტალით, მიეკუთვნება უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითად სამშენებლო პერიოდს. დაუდგენელია ნაგებობის თავდაპირველი დანიშნულება (შესაძლებელია, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის შემადგენელი ნაწილი იყო). ნაგებობა შედგება ორი სწორკუთხა ოთახისგან. წინა ოთახი უფრო დიდია და მაღალი (7,95x4,75 მეტრი), გაგრძელებულია ფასადისკენ, უკანა ოთახი (4,75x4,75 მეტრი) კი სიღრმისკენაა მიმართული. შენობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. გარედან გამოვლენილია სამხრეთ ფასადით. დაზიანებულია: დარღვეულია შესასვლელების პირვანდელი ფორმა (რითაც შესუსტებულია გადახურვის საყრდენი), დანგრეულია სამხრეთ ფასადის კედელი, რომლის არსებობას ადასტურებს ინტერიერის მხრიდან დაცული ჭერისა და იატაკის კუთხეები. ფასადის თაღისებრი ღიადის კონტურით იგი უფლისციხისათვის დამახასიათებელი ღია დარბაზის შთაბეჭდილებას ქმნის. შენობა დაბზარულია. ბზარებით გახლეჩილია წინა ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე, ფასადის აღმოსავლეთ კუთხე და გადახურვის ნაწილი. დაბზარულია მეორე ოთახის უკანა კედელი, ჭერი, იატაკი. ნაგებობა ფეოდალურ ხანაში საცხოვრებლად გამოუყენებიათ. კედლებში დაუდევრად ამოუკვეთიათ თახჩები და ბუდეები; უხეშად ჩამოუთლიათ კედლების ქვედა ნაწილები; წინა ოთახის ჭერში, ფასადის კედელთან, ამოუკვეთიათ ბუხრის საკვამლე. ოთახები ერთმანეთს უკავშირდება კედლებში გაჭრილი კარით. წინა ოთახის განივ კედლებში მომიჯნავე კომპლექსებში გასასვლელი კიდევ თითო კარია. დასავლეთ კარი კესონებიანი დარბაზის კომპლექსს უკავშირდება. ორივე ოთახის ჭერი ბრტყელია. უკანა ოთახის სადაა, გლუვი, წინა ოთახისა კი მორთულია კლდეში გამოკვეთილი ხის კონსტრუქციის იმიტაციით — ექვსი მომრგვალებული შეწყვილებული კოჭითა და ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. ნაგებობის ინტერიერი ხასიათდება კლდის ზედაპირის ფაქიზი, გლუვი დამუშავებით. დარბაზის ბანი ქუჩისპირა, ორ დანარჩენ კომპლექსის ბანთან ერთად, ქმნის ზედა ბაქანს — ტერასას, რომელზეც არავითარი ნაგებობის კვალი არ ჩანს. ნაგებობას არა აქვს ეზო.

ლიტერატურა
----------

* *ქარუმიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 108.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**უფლისციხის მაყვლიანი** (*წარამრთული ტაძარი*) — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შუა უბანში. თარიღდება ელინისტური ხანით, გამოკვეთილია კლდეში. სამხრეთ კედლის ერთი ნაწილი უხეშად დაკუთხული ნატეხი ქვისაა. შემორჩენილი აქვს თავდაპირველი ნალესობის ფრაგმენტები. მაყვლიანი შედგება მთლიან ორგანიზმად გაერთიანებული 10 უჯრედისაგან. გამოირჩევა სირთულით და მათალი ხუროთმოძღვრული ღირსებით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია. კარი საგანგებოდაა აცდენილი კედლის სიმეტრიის ღერძიდან. გადის მოზრდილ მოედანზე, რომელსიც თავდაპირველად გვერდზე მდებარე ამავე ტიპის, მცირე ტაძართან ყოფილა საზიარო. მაყვლიანის მთავრი ნაწილია მაღალ ბაქანზე აღმართული კამაროვანი პორტიკი. პორტიკს აღმოსავლეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით უკავშირდება ორ-ორი ოთახი. მათგან ჩრდილოეთ პირველი ოთახის ჭერი კვადრატული კესონებითაა მორთული. აღმსოავლეთ და დასავლეთოთახების ჩრდილოეთ კედლების სიღრმეში ორი სამალავი-სალაროა წრიული შესასვლელებით. პორტიკებიდან 8 საფეხურიანი საზეიმო კიბე ჩადის ვრცელ თავგადახსნილ გვირაბში, რომელსაც აღმოსალვეთით და დასავლეთით ორსაფეხურიანი ჩამოსაჯდომი გასდევს. სარიტუალო დანიშნულებისაა ტაძრის ახლოს, მოედნის კელდებში გამოკაფული სათავსებიც.

ლიტერატურა
----------

* *სანიკიძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 101.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უფლისციხის კომპლექსი |
| --- |
|  |
| 
* გრძელი ნაგებობა
* დასავლეთის ეკლესია
* დიდეზოიანი სახლი
* დიდი ნაგებობა
* ერდოიანი სახლი
* ერთსვეტიანი დარბაზი
* კესონებიანი დარბაზი
* კოხტა სახლი
* მაღალტახტიანი ოთახის კომპლექსი
* მაყვლიანი
* მიუვალი ნაგებობა
* მოხატულოთახიანი სახლი
* ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* ორსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი
* სადა ოთახი
* უფლისწულის ეკლესია
* ქარაფისპირა სახლი
* ქუჩისპირა ბაქანი
* შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი
* წითელი ოთახის კომპლექსი
 |

 |
**სანა ალ-საიეგი** (არაბ. سناء الصايغ) — პალესტინის უნივერსიტეტის მეცნიერების და ტექნოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, სანამ მსოფლიოს სხვადასხვა კონფერენციებში წარადგინა თავისი უნივერსიტეტი.

აღმსარებლობის შეცვლა
--------------------

2007 წლის აგვისტოში, ალ-სეიგმა თავისი რელიგია შეცვალა, ასე რომ, იგი ქრისტიანობიდან ისლამზე გადავიდა, რამაც გარკვეული დაპირისპირება გამოიწვია. „პალესტინის ეროვნული მოძრაობა — დამოუკიდებლობისთვის" მოძრაობის ოფიციალურმა პირებმა, საკუთარი პოლიტიკური მეტოქე ჰამასი ალ-საიეგის გატაცებასა და იძულებით ისლამის მიღებაში დაადანაშაულეს. ჰამასმა თავის მხრივ უარყო ეს ბრალდება.

ჰამასის ერთ-ერთი ოფიციალური პირის სახლში დედასთან შეხვედრისას, სანამ შემდეგი რამე თქვა: „დიახ, ღმერთმა სწორ გზაზე დამაყენა". თუმცა, დედამ მოგვიანებით განაცხადა, რომ მისი ქალიშვილი იძულებული იყო ეს განცხადება გაეკეთებინა, რადგან იგი აიძულეს. ალ-საიეგის ოჯახთან ახლოს მყოფი სხვა წყაროები აცხადებდნენ, რომ ალ-საიეგმა მათ უთხრა, რომ იგი იძულებული იყო დაქორწინებულიყო უნივერსიტეტის მუსლიმ პროფესორზე.

ალა აკლუკმა, ღაზის მუსლიმთა მთავარმა სასულიერო პირმა განაცხადა, რომ იგი შეხვდა პროფესორს და დაასკვნა, რომ მან თავისი ნებით მიიღო ისლამი. მან უარყო ბრალდებები, რომ სანა მუსლიმ მამაკაცზე ქორწინების გამო მიიღო ისლამი. გარდა ამისა, მან განაცხადა, რომ პროფესორს „ეშინია" თავისი ოჯახისთვის ისლამის მიღების ცნობა.

ჰანან მატარი, ქალი აქტივისტი, რომელიც მუშაობს ღაზას სექტორის *პალესტინის ადამიანის უფლებათა ცენტრში*, განაცხადა, რომ იგი შეხვდა ალ-საიეგს, რომელმაც უარყო ისლამის მიღება თავისი ქორწინების გამო. მან ალ-საიეგის ქცევა აღწერა, როგორც „რელიგიური მუსლიმი ქალი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* OneNewsNow.com - ACLJ ისლამზე იძულებით გადმოსულები დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  'Hamas forced professor to convert' დაარქივებული 2012-07-22 საიტზე Wayback Machine.  (offline)
2. ↑  Hamas pressing Gaza Christians to become Muslims.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2017-07-17.
3. ↑  Officials: Hamas forcibly converted Christian woman to Islam
სვეტიცხოველი
ხატი „ივერიის დიდება", რომელზეც გამოსახულია „სვეტი ცხოველი"
**უფლის კვართი** — ღვთისმშობლის მიერ მოქსოვილი, იესო ქრისტეს პერანგი. როგორც ცნობილია, ღვთისმშობელმა თავი ტაძრის მსახურებას შესწირა და კარგად იცოდა რელიგიური წეს-ჩვეულებები. რადგან ძველი აღთქმის მიხედვით, მღვდელს ეფოდთან, წამოსასხამსა და სხვა სამოსელთან ერთად, აუცილებლად უნდა სცმოდა ნაქსოვი კვართიც, ღვთისმშობელმ გადაწყვიტა თავისი ძისთვის, როგორც მღვდელთმოძღვრისთვის, მოექსოვა კვართი. 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ხოლო კვართი იგი... იყო უკერველ, ზეით გამოქსოილ ყოვლად" |
|  |  |

ახალი წელთაღრიცხვის 33 წელს გამართულ ქრისტეს სამსჯავროზე სინედრიონმა ქართლიდან ორი ებრაელი — ელიოზ მცხეთელი და ლონგინოზ კარსნელი მიიწვია. ისინი იერუსალიმში გვიან ჩავიდნენ და იესოს გასამართლებაში მონაწილეობა არ მიუღიათ. მცხეთელი ებრაელები ქრისტეს ჯვარცმას დაესწრნენ და უფლის კვართი საქართველოში ჩამოაბრძანეს.

მცხეთაში დაბრუნებულ ელიოზს შეეგება მისი და, სიდონია, რომელმაც გულში ჩაიკრა კვართი, გოდებით მოისმინა ქრისტეს ჯვარცმის ამბავი და სული განუტევა. გარდაცვლილს კვართი ვერაფრით გამოართვეს. მცხეთელი ებრაელები იძულებული გახდნენ, სიდონია კვართთან ერთად დაეკრძალათ. მალე ქალწულის საფლავზე კვიპაროზის ხე ამოვიდა, რომელიც სურნელს აფრქვევდა და მირონი სდიოდა.

სვეტიცხოველი
------------

326 წელს მოციქულთა სწორის, წმინდა ნინოს ლოცვით, ქართლის მეფე მირიან III ქრისტიანად მოინათლა და ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა. უფლის კვართის დაკრძალვის ადგილას ეკლესიის აგება გადაწყდა. კვიპაროზის ხე საგანგებოდ მოჭრეს მშენებლობისთვის და ეკლესიის საძირკველთან მიიტანეს, მაგრამ მისი სვეტად აღმართვა ვერ შეძლეს. წმიდა ნინომ მთელი ღამე ილოცა მოწაფეებთან ერთად. გამთენიისას ნათლით შემოსილი ანგელოზი ჩამოვიდა ზეციდან, ხელი მოჰკიდა სვეტს და აღმართა. ღვთიური ნათლით გაბრწყინებული სვეტი ჰაერში გაჩერდა თორმეტი წყრთის სიმაღლეზე. მთელი მცხეთა დაიძრა ნათლითმოსილი სვეტის თაყვანსაცემად. სვეტთან მიახლოვებისთანავე ავადმყოფები იკურნებოდნენ, ბრმებს თვალები ეხილებოდათ, ხოლო დავრდომილები ფეხზე დგებოდნენ. კვართი დამარხულია „სვეტი ცხოვლის" ქვეშ. XII საუკუნეში ნიკოლოზ გულაბერისძემ ქრისტეს კვართს სპეციალური ნაშრომი მიუძღვნა.

ტაძრის ისტორია
--------------

* მცხეთაში პირველი ეკლესია მეფე მირიანმა III-მ ააგო IV საუკუნის 20-იან წლებში მირონმდინარე სვეტის გარშემო. სასწაულმოქმედი სვეტის გამო, ეკლესიას სვეტიცხოველი ეწოდა.
* V საუკუნის II ნახევარში მეფე ვახტანგ გორგასალმა პირველი ეკლესიის ნანგრევებზე ბაზილიკა ააშენა.
* 1010-1029 წლებში, დაზიანებული ბაზილიკის ადგილას, ქართლის კათოლიკოსმა — მელქისედეკმა ახალი ტაძარი ააგო, რომელიც დღემდე წარმოადგენს საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის უმთავრეს ტაძარს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2001.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სვეტიცხოვლის შესახებ დაარქივებული 2007-02-04 საიტზე Wayback Machine.
წმინდა სერგი და ბაქოსი**სერგი და ბაქოსი** - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 7 ოქტომბერი, ახალი სტილით - 20 ოქტომბერი. წმინდა მოწამენი სერგი და ბაქოსი რომაელები იყვნენ და იმპერატორ მაქსიმიანეს (286-310) კარზე მაღალი თანამდებობები ეკავათ. მაქსიმიანეს გამორჩევით უყვარდა ერთგული კარისკაცები, მაგრამ არ იცოდა, რომ ისინი ქრისტიანები იყვნენ. ბოლოს მოშურნეებმა წმიდანები თვითმპყრობელთან დაასმინეს - წარმართულ ღვთაებებს თაყვანს არ სცემენო. იმპერატორმა ცრუღმერთების პატივსაცემად დიდი დღესასწაული გამართა. მაქსიმიანემ შენიშნა, რომ წმიდანები არსად ჩანდნენ, ძალით მოაყვანინა ისინი და კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა მოსთხოვა. უფლის რჩეულებმა მის წინაშე ახოვნად აღიარეს თავიანთი სარწმუნოება. განრისხებულმა მაქსიმიანემ მხედრული ხარისხები აჰყარა მარტვილებს, დედათა სამოსით შეამოსვინა და, ყელზე რკინის სალტეებშემოჭდობილნი, ბრბოს დასაცინად ატარებინა ქალაქის ქუჩებში. იმპერატორმა, რომელსაც არ სურდა, თვითონ ეწამებინა საყვარელი კარისკაცები, სირიის აღმოსავლეთ ნაწილის მმართველს, ქრისტესმოძულეობით განთქმულ ანტიოქოსს გაუგზავნა ისინი. ანტიოქოსს თანამდებობა სერგისა და ბაქოსის წყალობით ჰქონდა მოპოვებული. „მამანო და მწყალობელნო ჩემნო! - მიმართა მან მარტვილებს, - მარტო თქვენი თავი კი არა, მეც შემიწყალეთ: არ მსურს გაწამოთ!" მაცხოვრის მსასოებლებმა კი მიუგეს: „ჩვენთვის სიცოცხლე - ქრისტეა, მისთვის სიკვდილი კი - შესაძინელი". მაშინ უღმრთო მმართველმა ბრძანა, დაუნდობლად ეგვემათ ბაქოსი, ხოლო სერგი საპყრობილეში გამოემწყვდიათ. 

ბაქოსი წამების დროს აღესრულა ქალაქ ბარბალისში, მდინარე ევფრატის სანაპიროზე. მხეცებისა და ფრინველების საჯიჯგნად მიგდებული მისი ნეშტი ქრისტიანებმა ფარულად წაასვენეს და ერთ გამოქვაბულში დაფლეს. იმავე ღამეს ბაქოსი ღამეული ჩვენებით გამოეცხადა სერგის და განამტკიცა. მეორე დღეს სერგის გრძელი და მახვილი ლურსმნებით მოსხმული რკინის ჩექმები ჩააცვეს და აიძულეს, სხვადასხვა ქალაქებში მიმომავალი ანტიოქოსის ეტლს ხლებოდა თან. სირიის ქალაქ როზათში მარტვილს ახალი მძიმე სატანჯველები დაატეხეს თავს. წმიდანი მხნედ იტანდა წამებას და ფსალმუნებსა და ლოცვებს აღავლენდა ზეცათა მეუფის წინაშე. ბოლოს მას თავი მოჰკვეთეს (290-303 წლებს შორის).

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წელი. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სანაგი** (სომალ. *Sanaag*, არაბ. سناج) — რეგიონი სომალის ჩრდილოეთში. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ერიგაბო.

სანაგის რეგიონს აქვს გრძელი სანაპირო ზოლი ადენის ყურეში. რეგიონს ოფიციალურად ესაზღვრება სომალის რეგიონები: სამხრეთით — სოლი, აღმოსავლეთით — ბარი, სამხრეთ-დასავლეთით — ტოგდერი და დასავლეთით — ვოკუი-გალბიდი. როგორც ერთიანი მთლიანი რეგიონი ის უკვე დიდი ხანია აღარ არსებობს. დღეისათვის რეგიონის საზღვრები განსხვავდება იმ სახელმწიფოების ადმინისტრაციული დაყოფისგან, რომლებიც აკონტროლებენ ყოფილი სანაგის რეგიონის ტერიტორიას: სომალილენდის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით სანაგის რეგიონის შემადგენლობიდან გამოყოფილია დასავლეთი ნაწილი, პუნტლენდის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით სანაგის რეგიონს გამოყვეს აღმოსავლეთის ნახევარი — მააჰირი. რეგიონის ცენტრალურ ნაწილს აკონტროლებს — სულ-სანაგ-აინი.

მოსახლეობა
----------

2014 წლის შეფასების თანახმად რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 544 123 ადამიანს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

სომალის რესპუბლიკის სამოქალაქო ომამდელი ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით სანაგის რეგიონი დაყოფილი იყო 5 რაიონად:

* ბადანი
* სილ-აფვაინი
* ერიგაბო
* დაჰარი
* ლას-ხორეი

ეკონომიკა
---------

რეგიონის მოსახლეობის დიდი ნაწილი დაკავებულია მესაქონლეობით და მხოლოდ მისი მცირე ნაწილი მისდევს ფერმერობას, თევზჭერას, სანელებლების მოყვანას და კომერციულ აქტიურობას.

სქოლიო
------

1. ↑  Citypopulation (მოსახლეობის რაოდენობის შეფასება 2014 წელს)
2. ↑  მოსახლეობის რაოდენობის შეფასება 2014 წელს
3. ↑  Gwillim Law, "Districts of Somalia ", *Statoids*, December 31, 1990

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომალის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
* ავდალი
* ბაკული
* ბენადირი
* ბარი
* ბეი
* გალგუდუდი
* გედო
* ვოკუი-გალბიდი
* მუდუგი
* ნუგალი
* სანაგი
* სოლი
* ტოგდერი
* ქვემო შაბელე
* ქვემო ჯუბა
* შუა შაბელე
* შუა ჯუბა
* ჰირანი
 |

 |
**სერგი შალვას ძე ავალიანი** (დ. 13 იანვარი, 1928, სოფ. ჯვარისა, ამბროლაურის რაიონი; — გ. 16 თებერვალი, 2017, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, პროფესორი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, ფილოსოფიურ მეცნიერებათა აკადემიის დამფუძნებელი და მისი პირველი პრეზიდენტი (1995-2017)

ბიოგრაფია
---------

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1949 წლიდან მუშაობდა ფილოსოფიის ინსტიტუტში, ხოლო 1963-2008 წლებში ხელმძღვანელობდა ამავე ინსტიტუტის თეორიული ფილოსოფიის განყოფილებას, რომელსაც საბჭოთა პერიოდში "დიალექტიკური მატერიალიზმის განყოფილება" ერქვა.

სერგი ავალიანი მეცნიერულ კვლევას ძირითადად ექვსი მიმართულებით აწარმოებდა: ონტოლოგია, გნოსეოლოგია, აქსიოლოგია, ბუნებისმეცნიერების ფილოსოფია, მეცნიერების ფილოსოფია ანუ ეპისტემოლოგია და ქართული ფილოსოფიის ისტორია.

მის ფილოსოფიურ მემკვიდრეობაში მთავარი ადგილი უჭირავს სამ ფუნდამენტალურ კონცეფციას: ფსევდოაბსოლუტურის თეორია, მეცნიერული ონტოლოგია და აქსიოლოგიის კონცეფცია.

სერგი ავალიანმა შეიმუშავა ფსევდოაბსოლუტურის თეორია და ჩამოაყალიბა დაკვირვებადობის პრინციპის (გნოსეოლოგიური) ინტერპრეტაცია. ამ ინტერპრეტაციის საფუძველზე მან ერთმანეთისგან გამიჯნა ცოდნა და რწმენა, მეცნიერება და მეტაფიზიკა. ამ პრინციპის მისეული ინტერპრეტაციის საფუძველზე შემოიტანა მეცნიერული ონტოლოგიის ცნება, რომელიც აბსოლუტური არსების ანუ სუბსტანციური არსის შესახებ მეცნიერებას წარმოადგენს. 

1984 წელს სერგი ავალიანს მიენიჭა მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. წიგნისათვის „ანტონ პირველი" 1987 წელს გადაეცა ოქროს მედალი; 1998 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით, ხოლო 2003 წელს ივანე ჯავახიშვილის მედლით; 2011 წელს მიენიჭა საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატის წოდება.

სქოლიო
------

1. ↑  ფსევდოაბსოლუტურის ფილოსოფია, თბილისი, 2006; The Philosophy of Pseudoabsolute, Nova Science Publications, New York, 2018
2. ↑  მეცნიერული ონტოლოგია, თბილისი, 1994
3. ↑  Природа знании и ценности, თბილისი, 1989
4. ↑  ანტონ პირველი, თბილისი, 1987
5. ↑  sergi-avaliani.ge
**სერგი ვასილის ძე წულაძე** (დ. 7 სექტემბერი, 1917, თბილისი — გ. 2 ივლისი, 1977, მოსკოვი, რუსეთი) — ქართველი ფსიქოლოგი, მთარგმნელი, მწერალი. 

წარმოშობით გურიის სოფელ ჭანჭათიდან. 1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ემიგრაციაში წასულ მამას — ვასილ წულაძეს — თან გაჰყვა და ჯერ სტამბოლში, შემდეგ კი პარიზში ცხოვრობდა. 1939 წელს სერგი წულაძემ დაამთავრა სორბონის უნივერსიტეტის ფილოსოფია–ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1947 წელს ამავე უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. II მსოფლიო ომის წლებში სერგი წულაძე აქტიურად მონაწილეობდა საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობაში.

1951 წელს მას მიენიჭა სორბონის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორის ხარისხი. ამავე წელს მან ცოლად შეირთო ფრანგი მადლენ ვერდო და 1958 წელს ოჯახთან ერთად თბილისში დაბრუნდა. 1958-1961 წლებში სერგი წულაძე მუშაობდა დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში, ხოლო 1961 წლიდან გარდაცვალებამდე განაგებდა ფსიქოთერაპიის განყოფილებას მიხეილ ასათიანის ფსიქიატრიის ინსტიტუტში. სერგი წულაძე გარდაიცვალა მოსკოვში 1977 წლის 2 ივლისს.

სერგი წულაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის მშობლიური ლიტერატურის წინაშე. ის იყო პირველი მთარგმნელი, რომელმაც უცხოელ მკითხველებს ფრანგულ ენაზე მიაწოდა „ვეფხისტყაოსნის" სრულყოფილი პოეტური თარგმანი. „ვეფხისტყაოსნის" სერგი წულაძისეული თარგმანი აღიარებული და სათანადოდ დაფასებულია როგორც საქართველოს, ასევე საფრანგეთის აკადემიურ წრეებში. თარგმანი ცალკე წიგნად გამოსცა ფრანგულმა გამომცემლობა „გალიმარმა". მას მიენიჭა საფრანგეთის აკადემიის უაღრესად პრესტიჟული ლანგლუას სახელობის პრემია.

„ვეფხისტყაოსნის" გარდა სერგი წულაძემ ფრანგულ ენაზე თარგმნა იაკობ ცურტაველის „შუშანიკის წამება", იოანე საბანისძის „აბო ტფილელის მარტვილობა", ჩახრუხაძის „თამარიანის" ნაწყვეტები. მასვე ეკუთვნის ნიკოლოზ ბარათაშვილის, გალაკტიონ ტაბიძის, ტიციან ტაბიძის, გიორგი ლეონიძის, ირაკლი აბაშიძის, გრიგოლ აბაშიძისა და სხვა ქართველ პოეტთა ლექსების თარგმანები.

სერგი წულაძეს და მადლენ ვერდოს ჰყავდათ ორი ვაჟი — გელა და ჯაბა და ქალიშვილი — ნუცა. ჯაბა წულაძე ცნობილია ბავშვობაში ელდარ შენგელაიას ფილმ „არაჩვეულებრივი გამოფენაში" (1968) შესრულებული როლით (აგული ერისთავის შვილი — აკიმი). ნუცა წულაძის შვილები არიან მუსიკოსი ნიაზ დიასამიძე და დიზაინერი ჯაბა დიასამიძე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 347.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერგი წულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  „დღემდე აკიმი ვარ" — როგორ იხსენებს ფილმის გადაღებებს პიპინიას „სისხლის მსმელი". „კვირის პალიტრა". 15 ივნისი 2015.
2. ↑  გაიცანით ფრანგულ ენაზე "ვეფხისტყაოსნის" პირველი მთარგმნელი. Artinfo.ge. 29 იანვარი, 2018.
**ტონზილიტი** (< ლათ. tonsillae — ნუშურები) — სასის ნუშურების ანთება. შეიძლება იყოს მწვავე (ანგინა) და ქრონიკული. ქრონიკული ტონზილიტი ჩვეულებრივ ვითარდება ანგინის ან სხვა ისეთი ინფექციური დაავადების (ქუნთრუშა, წითელა, დიფთერიია) გადატანის შემდეგ, რომელსაც დაერთვის ხახის ლორწოვანი გარსის ანთება. შეიძლება განვითარდეს თავისთავადაც. დიდი მნიშვნელობა აქვს მიკრობულ (სტრეპტოკოკი, ადენოვირუსი) ალერგიას. ქრონიკულ ტონზილიტს ახასიეთებს ლორწოვანი გარსის დაწყლულება, სასის ნუშურების სისქეში ჩირქგროვების გაჩენა, შემაერთებელი ქსოვილის ჭარბი ზრდა. განარჩევენ ტონზილიტის უბრალო ფორმას, რომლის დროსაც აღინიშნება მხოლოდ ადგილობრივი სიმპტომებ (ყელის ტკივილი და სხვ.), და ტოქსიკურ-ალერგიულ ფორმას, როდესაც ტკივილს დაერთვის ზოგადი მოვლენებიც (კისრის ლიმფადენიტი, ტემპერატურის მომატება, ცვლილებები გულის მხრივ და სხვ.). ქრონიკული ტონზილიტი ხელს უწყობს რევმატიზმის, ნეფრიტის, თირეოტოქსიკოზის გაჩენას ან გამწვავებას.

მკურნალობა
----------

უბრალო ქრონიკული ტონზილიტის დროს მკურნალობენ ანტიმიკრობული საშუალებებით, ნუშურების ლაკუნების გამორეცხვით, ფიზიოთერაპიით. ტოქსიკურ-ალერგიულ ფორმის დროს საჭიროა ტონზილექტომია (ნუშურების ამოკვეთა).

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტონზილიტი***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 19.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტონზილიტი www.higia.ge
* ქრონიკული ტონზილიტი www.medgeo.net
* ტონზილიტი www.med.ge
* როგორ მოვიქცეთ ტონზილიტის დროს www.mkurnali.ge