recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ყელსახვევიანი წინტალა**, *საყელოიანი წინტალა* (ლათ. Charadrius hiaticula) — ფრინველი წინტალების ქვერიგის მეჭვავიის გვარისა. მისი სხეულის სიგრძეა 18–20 სმ, მასა 55–73 გრამი. ტანი ჰორიზონტალურადაა დაყენებული, ფრთები გრძელი და მახვილია. ზურგი შეფერილია მორუხო-მურად; კეფასა და თავის გვერდებზე გასდევს გარდიგარდმო შავი ზოლები, კისერზე შავი რგოლი აქვს, რომელიც მკერდზე ფართოვდება და წარმოქმნის „ყელსახვევს" (აქედან სახელწოდება); შუბლი, ყელი, კისერი და სხეულის ქვედა მხარე თეთრია. ნისკარტის წვერი შავი, მისი ფუძე და ფეხები ნარინჯისფერი. დედალ-მამალი ერთმანეთს ჰგავს. უმთავრესად გავრცელებულია არქტიკისა და სუბარქტიკის ზღვის სანაპიროებსა და შიდა წყალსატევებზე; დასავლეთ ევროპაში გვხვდება ზომიერ განედებშიც. იზამთრებს ხმელთაშუა და წითელი ზღვების, სპარსეთის ყურის სანაპიროებზე და აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას. იკვებება მრავალნაირი უხერხემლოებით, რომლებსაც მიწის ზედაპირზე აგროვებს, ხშირად — ტალახში მიქცევის დროს. ცალკეულ წყვილებად ბუდობენ ქვიშიან, კენჭიან და ნიჟარებიან ცელებზე, სანაპიროს დიუნების ძირში, იშვიათად ღორღიან ტუნდრაში. საბუდარი ორმო ჩვეულებრივ საფენის გარეშეა. დედალი დებს 4 კვერცხს, ორივე მშობელი კრუხობს 24 დღის განმავლობაში, 21–23 დღე კი ბარტყებს უვლიან.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 651.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 18, 174, 203.
3. 1 2  *Лоскот В. М.* ГАЛСТУЧНИК // Большая российская энциклопедия. т. 6. — М. 2006. — стр. 335–336.
**სემიენავი-კეი-ბაჰრი**, (ტიგ. ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ, ინგლ. Semienawi Keyih Bahri) — ერიტრეის 6 პროვინციიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს წითელი ზღვის ჩრდილოეთი ნაწილის გასწვრივ, მოიცავს დაჰლაკის არქიპელაგს და სანაპირო ქალაქს — პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრ — მასაუას. მისი ფართობია — 27 800 კმ². 2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 653 300 ადამიანს.

გეოგრაფია
---------

პროვინცია მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთიდან ესაზღვრება ანსების, მაეკელის (ცენტრალური პროვინცია) და დებუბის (სამხრეთი პროვინცია) პროვინციებს, ხოლო აღმოსავლეთიდან დებუბავი-კეი-ბაჰრის (წითელი ზღვის სამხრეთი პროვინცია) პროვინციას.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

პროვინციის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი რაიონები:

* აფაბეტი
* დაჰლაკი
* გჰელალო
* ფორო
* გინდა
* კარორა
* მასაუა
* ნაკფა
* შეები

სქოლიო
------

1. ↑  Geohive.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-11-24. ციტირების თარიღი: 2015-10-25.
2. ↑  Citypopulation

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერიტრეის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* ანსება
* გაშ-ბარკა
* დებუბავი-კეი-ბაჰრი
* დებუბი
* მაეკელი
* სემიენავი-კეი-ბაჰრი
 |

 |
**შავიზღვისპირა დაბლობი** (უკრ. Причорноморська низовина) — დაბლობი უკრაინასა და მოლდოვაში. ვრცელდება შავი და აზოვის ზღვების სანაპიროებზე განიერ და ვიწრო ზოლად. ჩრდილოეთით მას ეკვრის პოდოლიეს მაღლობი, სამხრეთით — სივაში. სამხრეთ-დასავლეთით შავი ზღვის წყალმარჩხი ყურე, ხოლო აღმოსავლეთით აზოვის ზღვა. დაბლობის საშუალო სიმაღლეა 100–120 მ, სანაპირო ნაწილში 10–50 მ. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში სიმაღლეები 160 მ-მდე აღწევს. შავიზღვისპირა დაბლობის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს აზოვისპირა მაღლობი, რომლის ნიშნულები 320 მ-ია.

ტექტონიკურად დაბლობი მდებარეობს შავიზღვისპირა სინეკლიზის ფარგლებში, რომელიც რუსეთის ბაქანს გამოყოფს ალპური გეოსინკილინური ოლქისაგან. შავიზღვისპირა სინეკლიზა აგებულია პალეოზოური, მეზოზოური და კაინოზოური ჰორიზონტალურად განლაგებული დანალექებით. პალეოზოური ქანებიდან ცნობილია სილურული ქვიშაქვები და 100 მ-მდე სისქის თიხაფიქლები. გაბურღვითა და ბუნებრივი ჭრილით დადგენილია, რომ ცარცული დანალექები წარმოდგენილია გლაუკონიტური ქვიშებით, მერგელებითა და ცარცით (400–500 მ სისქის). ეს დანალექები გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთში, აგრეთვე ქალაქებში ოდესასა და ოსიპენკოში.

ოროგრაფიულად დაბლობი ბრტყელი, სამხრეთით ოდნავ დახრილი ვაკეა. შავი და აზოვის ზღვებისკენ ის ჩამოკვეთილია აბრაზიული საფეხურით, რომელიც ყველგან არ არის გამოხატული. იგი დასერილია დიდი მდინარეების ქვემო დინებებით. ქვემოთებში მდინარეები ბოლოვდებიან ლიმანებით, რომლებიც წარმოიშვნენ ხეობების შესართავებში, ზღვით დატბორვის შედეგად, როცა ზღვა ხმელეთს უტევდა. ბევრი ლიმანი ზღვისაგან გამოყოფილია ქვიშიანი ცელებით, რის წყალობითაც ამოშრობისას ისინი მლაშე ტბებად გარდაიქცევიან.

შავიზღვისპირა დაბლობზე მიედინება მდინარეები დნეპრი, დნესტრი, სამხრეთის ბუგი და სხვა. სანაპირო ზოლი ფლატოვანია, ხშირია მეწყერი. შავიზღვისპირა დაბლობის ჰავა კონტინენტური და მშრალია. ნიადაგსაფარი წარმოდგენილია ჩვეულებრივი (საშუალო ჰუმუსიანი) და სამხრეთის (მცირე ჰუმუსიანი) შავმიწებით, აგრეთვე მუქი წაბლა, ხშირად სუსტბიცობიანი ნიადაგებით. დუბეებში ნიადაგები ძლიერ გამოტუტვილია და მიეკუთვნება ალაოს ტიპს. დუბეების ხანგრძლივად დანესტიანების გამო, ლიოსი 10-მდე სიღრმეზე ძლიერ გალებებულია, მათზე განვითარებული მცენარეულობა მიეკუთვნება მდელოს, ან ჭაობიან მდელოს ტიპს. შავიზღვისპირა დაბლობი — სტეპური და ნახევარუდაბნო დაბლობია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Причерноморская низменность | Географическая энциклопедия (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *დავიდოვა მ. კამენსკი ა. ნეკლიუკოვა ნ. ტუშინსკი გ.*, სსრკ ფიზიკური გეოგრაფია, განათლება, 1988. — გვ. 395-399.
**შავი ფიჭვი** (ლათ. Pinus nigra) — მაღალტანიანი 25 (40) მ-მდე სიმაღლის ხე. გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის განაპირა რაიონებში და დასავლეთ ევროპის სამხრეთ ნაწილებში. ახალგაზრდა ხის ვარჯი პირამიდული ფორმისაა, შემდეგ ასაკში მომრგვალო ქოლგისებრია. ხის ღერო დაფარულია მუქი-ფერის ქერქით, რომელიც ღეროს სიგრძეზე და გარდიგარდმო დამსკდარია.

მერქანი წითელი გულისა და თეთრი ცილისგან შედგება. შავი ფიჭვის დამოკლებულ ტოტზე წყვილი, 8-14 სმ სიგრძის, მაგარი და მკვრივი წიწვი ვითარდება. მისი მოყვითალო-მონაცრისფრო დამწიფებული გირჩა 8 სმ სიგრძეს აღწევს. შავი ფიჭვის ფრთიანი თესლი ჩვეულებრივი ფიჭვის თესლზე უფრო მსხვილია.

შავი ფიჭვი ნიადაგის მიმართ ძლიერ შემგუებლობას იჩენს. იზრდება მშრალ, კირნარ და ქვიშნარ ნიადაგებზე.მთავარი ფესვი ნაკლებად ეზრდება, სამაგიეროდ კარგად უვითარდება გვერდითა ფესვები. ფესვი ხასიათდება ძლიერ პლასტიურობით, ასევე შავი ფიჭვი უფრო ჩრდილის ამტანია.

ცნობილია მისი ვარიაციები: ლათ. Pinus calabrica, ლათ. Pinus poiretiana. შავი ფიჭვი საქართველოში ხელოვნურად ძლიერ გავრცელებული სახეობაა და ხშირად ვხვდებით მის კარგ კულტურებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* EUFORGEN species page: *Pinus nigra*. Information, distribution and related resources.
**ტარიელაშვილები** (მხ. რ. ტარიელაშვილი) — ფეოდალური საგვარეულო აღმოსავლეთ საქართველოში, რომელიც პირველად გვხვდება 1693 წლის ვენახის გაცვლილობის დოკუმენტში, სადაც მოწმედ იხსენიება მოურავი ფარსათან ტარიელაშვილი. გვარის სახელწოდება წარმოდგება მამაკაცის სახელიდან — ტარიელი (ძვ. ბერძნ. Δαρεῖος, Dareios; ლათ. Darius) რომელიც ნიშნავს „მეფე გმირს". გვარი მოხსენიებულია 1783 წლის ქართლ-კახეთის თავად-აზნაურთა სიაში, რომელიც დაერთო გეორგიევსკის ტრაქტატს. 1915 წელს რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით, რუსეთის იმპერიის ქალაქ ტამბოვში გვარმა მიიღო თავადის ტიტული (რუს. Титул Князя). ტარიელაშვილების უძველესი საგვარეულო დოკუმენტები არ არის შემონახული, რაც მნიშვნელოვნად ართულებს ამ ფეოდალური გვარის პირობების გარკვევას. იოანე ბაგრატიონის-ბატონიშვილის (1768–1830) გენეალოგიური ნაშრომის მიხედვით „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა", გვარის წარმოშობა უკავშირდება ანატოლიის რეგიონს.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ტარიელაშვილი. ტარონ არის ქვეყანა სომხითსა შინა და უწოდებდნენ მუნებურსა აზნაურთაგანსა ტარონიალად. ამათ შთამომავალსა ეწოდა სახელად ტარიელ და შვილთა და შთამომავლობათა მისთა უწოდეს ტარიელის შვილებად. "|
|  | (იოანე ბატონიშვილი) |

საგვარეულო ლეგენდის და გვარში დარჩენილი გადმოცემის მიხედვით, გვარის წარმოშობა უკავშირდება ბერძენ დიდგვაროვანს, რომელიც XIV საუკუნეში, ბიზანტიის ისლამიზაციის (თურქიზაციის) გამო გადმოსახლდა აღმოსავლეთ საქართველოში, რის შედეგადაც მისმა შთამომავლობამ მიიღო ტარიელაშვილობა.

გალერეა
-------

* არისტოკრატი და უმცროსი ლეიტენანტი გიორგი ნიკოლოზის ძე ტარიელაშვილიარისტოკრატი და უმცროსი ლეიტენანტი გიორგი ნიკოლოზის ძე ტარიელაშვილი
* არისტოკრატი აგაფია ალექსანდრეს ასული ტარიელაშვილიარისტოკრატი აგაფია ალექსანდრეს ასული ტარიელაშვილი
* კაზაკი არისტოკრატი გიორგის ძე ილია ტარიელოვი (ტარიელაშვილი)კაზაკი არისტოკრატი გიორგის ძე ილია ტარიელოვი (ტარიელაშვილი)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 1783 წლის ქართლ-კახეთის თავად-აზნაურთა სია, რომელიც დაერთო გეორგიევსკის ტრაქტატს. N.257
* ტარიელაშვილი
* ტარიელაშვილი (კახეთის სამეფო აზნაურნი)

ლიტერატურა
----------

* იოანე ბაგრატიონის-ბატონიშვილის (1768-1830) გენეალოგიური ნაშრომი „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა".
* 1693 წლის, ვენახის გაცვლილობის დოკუმენტი.
* „საანდაზო ლექსები და აღწერა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა" - ივერიის რედაქტორს თ. ილია ჭავჭავაძეს. გ. 124, ნ.250 ტარიელაშვილი, ასევე კახეთის სამეფო აზნაურნი გ. 132, ნ.316 ტარიელაშვილი.

სქოლიო
------

1. ↑  ტარიელაშვილების მეორე გერბი
***ტარკვინიის პატარა ცხენები*** არის მარგარიტ დიურასის რომანი, რომელიც 1953 წლის 16 ოქტომბერს გამოქვეყნდა გამომცემლობა გალიმარის მიერ.

რეზიუმე
-------

რომანი ფრანგი ახალგაზრდების იტალიური არდადეგების შესახებ მოგვითხრობს. სამი ახალგაზრდა იტალიის მიკარგულ, მთებში ჩამალულ სოფელში მიდის დასასვენებლად, სადაც არაფერი ხდება საინტერესო, დრო ძალიან ნელა გადის და საშინელი სიცხე დამსვენებლებს სიცოცხლის სურვილს ართმევს. მიუხედავდა იმისა რომ ეს ადგილი არავის მოსწონს სამეგობრო წრე ყოველწლიერად მაინც აქ იკრიბები და თავს იმით იიმედებენ რომ მომავალი დღე უკეთესი და წვიმანი იქნება. თუმცა რამდენად უსახურადაც არ უმდა მოგეჩვენოთ სწორედ ეს არდადეგები გახდება მათთვის გარდამტეხი.

რომანს პარალელურ ხაზად გასდევს იტალიელი წყვილის ისტორია. მოხუცმა ცოლ-ქმარმა ახლახან დაკარგა ახალგაზრდა ვაჟი, გამნაღმველი, რომელიც ბომბმა იმსხვერპლა. ოჯახი უარს ამბობს შვილის ცხედრის გადმოსვენებაზე, რადგან არ სურთ რეალობის მიღება, სწორედ ეს ამბავი ხდება წიგნის მთავარი პერსონაჟებისთვის გადამწყვეტი, უნდა იწამონ თუ არა იმ რეალობის სადაც ცხოვრობენ, რა კავშირია ილუზიასა და რეალობას შორის და რამდეად შორს შეიძლება წვაიდეს წარმოსახვა.
**ტექნიკის სახლი** (რუს. Дом техники) — 2000-იან წლებში აღდგენილი ისტორიული ნაგებობა კალინინგრადში. მდებარეობს პროფესორ ბარანოვის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

1920 წლიდან კენიგსბერგში იმართება აღმოსავლური ბაზრობა. პირველად იგი გაიმართა კალინინგრადის ზოოპარკის ტერიტორიაზე. წარმატებული ბაზრობის გამო გადაწყდა იგი ყოველწლიურად გამართულიყო. ბაზრობის საჭიროებისათვის გადაწყვიტეს აეშენებინათ საგამოფენო შენობების კომპლექსი და პავილიონი. ამ კომპლექსიდან ერთ-ერთია ტექნიკის სახლი, რომელიც აგებულია 1924 წელს.

ნაცისტური მმართველობის პერიოდში ტექნიკის სახლს უწოდებდნენ შლაგეტერის სახლს, 1928 წელს გარდაცვლილი გერმანიის მუშათა ნაციონალ-დემოკრატიული პარტიის წევრის ალბერტ შლაგეტერის პატივისცემის ნიშნად. შლაგეტერის სახლში სიტყვით გამოსულან ბრიუნინგი, გებელსი და ჰიტლერიც.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ტექნიკის სახლი დაინგრა.

ომის შემდეგ შენობა პრაქტიკულად არ აღუდგენიათ. შენობის ნაწილში მოაწყვეს მაღაზიები, რომლებიც გარშემორტყმული იყო ღია ეზოებით (მომავალში - ტექნიკის სახლის ძირითადი ტერიტორია), სადაც განათავსეს ცენტრალური ბაზრის სავაჭრო პავილიონები.

2000-იანი წლების დასაწყისში დაიწყეს შენობის აღდგენა როგორც სავაჭრო ცენტრი და მიიღო სახელწოდება „ეპიცენტრი".

არქიტექტურა
-----------

ტექნიკის სახლი წარმოადგენს საგამოფენო დარბაზს, რომლის სიგრძეა 121 მეტრი, სიგანე - 46 მეტრი. 

კუთხეებში შენობას აქვს მინაშენები, რომლებშიც განთავსებულია ბიურო, სასწავლო კინოთეატრი, რესტორანი. 

შენობა აგებულია ბაუჰაუზის არქიტექტურულ სტილში წითლი აგურისაგან და არ არის შელესილი. შენობის არქიტექტორია - ჰანს ჰოპი. კედლები შემკულია ჰორელიეფებით, რომლის ავტორები არიან გერმან ბრაჰერტი და ერნსტ ფილიცი.

ლიტერატურა
----------

* Балдур Кёстер «Кёнигсберг. Сегодняшний Калининград. Архитектура немецкого времени». Перевод с немецкого (текст). Данные оригинального немецкого издания: Baldur Köster , Husum Druck; 2000, ISBN 3-88042-923-5
* Мультимедийный справочник «Кёнигсберг 1255—1945». (с) И. Заболотов, 2004 г.

სქოლიო
------

1. ↑  Дом Техники - Калининград. www.prussia39.ru. ციტირების თარიღი: 2017-03-03.
**ყასიმ-ჟომართ ქემელის ძე თოყაევი** (ყაზახ. Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев; დ. 17 მაისი, 1953, ალმა-ათა) — ყაზახი პოლიტიკოსი, 2019 წლის 20 მარტიდან ყაზახეთის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
---------

ყასიმ-ჟომართ თოყაევი დაიბადა 1953 წლის 17 მაისს. მამამისი, ქემელ თოყაევი (1923—1986) მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი იყო, ხოლო დედა — ცნობილი ყაზახი მწერალი ტურარ შაბარბაიევა (1931–2000).

1970 წელს თოყაევი ჩაირიცხა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტში. 1975 წელს გააგზავნეს ჩინეთის საელჩოში ექვს თვიანი პრაქტიკისათვის. ამავე წელს იგი მუშაობას იწყებს სსრკ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1983 წელს იგი გაემგზავრა პეკინში, სადაც გადიოდა ჩინური ენის კურსებს. იგი პეკინში დარჩა 1991 წლამდე. 1992–2002 წლებში იყო ყაზახეთის რიგით მე-4 პრემიერ-მინისტრი. 2013-2019 წლებში იყო ყაზახეთის სენატის თავმჯდომარე, ასევე 13 წლის განმავლობაში იყო ყაზახეთის მაგიდის ჩოგბურთის ფედერაციის პრეზიდენტი.

### პრეზიდენტობა

ყასიმ-ჟომართ თოყაევისა და ვლადიმერ პუტინის შეხვედრა კრემლში, 2019 წლის 4 აპრილი
2019 წლის 19 მარტს ნურსულთან ნაზარბაევი გადადგა თანამდებობიდან, 20 მარტს ყაზახეთის დროებით პრეზიდენტად დაინიშნა თოყაევი, მან ნაადრევი არჩევნები 2019 წლის 9 ივნისს დანიშნა, მმართველმა პარტიამ — „ნურ ოტანმა" კი იგი პრეზიდენტობის კანდიდატად წარადგინა. რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა მიიწვია იგი კრემლში. თოყაევი მოსკოვში 4 აპრილს ოფიციალური ვიზიტით ჩავიდა და რუსეთის პრეზიდენტს შეხვდა, პრეზიდენტობის პირველ თვეში მან 4 ქვეყნის ლიდერთან გამართა შეხვედრა. 2019 წლის 14 აპრილს იგი უზბეკეთში ვიზიტით ჩავიდა პრეზიდენტ შავკათ მირზიიოევთან. გარდა ამისა იგი შეხვდა სამხრეთ კორეის პრეზიდენტ მუნ ჯაე-ინსა და უნგრეთის პრემიერ-მინისტრ ვიქტორ ორბანს. 2019 წლის 9 ივნისს გამართული ვადამდელი საპრეზიდენტო არჩევნების პირველივე ტურში გამარჯვება (70,76%) მოიპოვა.

პირადი ცხოვრება
---------------

ფლობს ყაზახურ, რუსულ, ინგლისურ, ჩინურ და ფრანგულ ენებს. დაქორწინებულია და ჰყავს ერთი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ყასიმ-ჟომართ თოყაევი"** ვიკისაწყობში.
* ყაზახეთის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი
* ყაზახეთის პარლამენტის ოფიციალური საიტი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყაზახეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ნურსულთან ნაზარბაევი
	+ 1990-2019
* ყასიმ-ჟომართ თოყაევი
	+ 2019-დან
 |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დსთ-ის დროშა დსთ-ის ქვეყნების ლიდერები |
| --- |
|  |
| 
 ილჰამ ალიევი  ·  ალექსანდრე ლუკაშენკო  ·  მაია სანდუ  ·  არმენ სარქისიანი  ·  ვლადიმერ პუტინი  ·  ემომალი რაჰმონი  ·  შავკათ მირზიიოევი  ·  ყასიმ-ჟომართ თოყაევი  ·  ტალანტ მამიტოვი (მ/შ)  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* CiNii: DA13173599
* GND: 140213767
* ISNI: 0000 0004 5093 993X
* LCCN: no98083289
* NTA: 400812851
* RERO: 02-A013528778
* SUDOC: 244137633
* VIAF: 9464604
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 9464604

 |
**ტეტრაგრაფი** (ბერძ. τετρα-, *tetra-*, „ოთხი" და ბერძ. γράφω, *gráphō*, „ვწერ") — ერთი ხმის (ფონემის) ან ხმების შეერთების წარმოსადგენისათვის გამოიყენებული ოთხი ასოს თანმიმდევრობა, რომლებიც აუცილებელი არ არის შეესაბამებოდნენ ცალკეული ასოების მნიშვნელობას. მაგალითად, გერმანულ ენაში ტეტრაგრაფი *tsch* წარმოადგენს ყრუ პალატოალვეოლარული აფრიკატის — /t͡ʃ/ ხმას. ინგლისურ ენაში ტეტრაგრაფები არ არსებობენ (თუმცა, არსებობს თანმიმდევრობა *-ough* სიტყვაში *through*), მაგრამ შენაერთი *chth* ტეტრაგრაფია ბერძნული წარმოშობის სიტყვებში, როგორიცაა *chthonian*.

რამდენიმე სიმბოლოებით დაწერილი ფონემები ხშირად იმაზე მეტყველებენ, რომ ან ფონემა, ან დამწერლობა უცხოა ენისათვის. მაგალითად, კირილიცური დამწერლობა ადაპტირებულია კავკასიის ხალხთა ენებისათვის, რომლებიც ფონოლოგიურად საკმაოდ განსხვავდება რუსულისაგან, სადაც ფართედ გამოიყენება დიგრაფები, ტრიგრაფები და ტეტრაგრაფი *кхъу*-ც კი ხმისთვის /qʷ/ ყაბარდოულ ენაში. ჰმონგის ენისათვის შექმნილი რომანიზირებული პოპულარული დამწერლობა მოიცავს სამ ტეტრაგრაფს: *nplh*, *ntsh* და *ntxh*, რომლებიც წარმოადგენენ რთულ თანხმოვნებს.

ტეტრაგრაფების სია
-----------------

### კირილიცა

კირილიცაში, რომელიც გამოიყენება კავკასიის ხალხთა ენებისათვის არსებობენ ტეტრაგრაფები, როგორც ორმაგი დიგრაფები, რომლებიც გამოიყენება „ძლიერი" თანხმოვნებისთვის (როგორც წესი, ტრანსკრიპცირებული საერთაშორისო ფონეტიკურ ანბანში, როგორც კირილიცაში გემინალური), ასევე ტრიგრაფების ლაბიალიზებული ჰომოლოგები.

* ⟨**кхъу**⟩ გამოიყენება ყაბარდოულ ენაში ხმისთვის [qʷ], ტრიგრაფ ⟨кхъ⟩ [q]-ის ლაბიალიზებული ჰომოლოგი, წარმოშობილია დიგრაფ ⟨къ⟩ [qʼ]-ის გამოძახილისგან.
* ⟨**кӀкӀ**⟩ გამოიყენება ხუნძურ ენაში ხმისთვის [kʼː], დიგრაფ ⟨кӀ⟩ [kʼ]-ის „ძლიერი" ჰომოლოგი, გამოძახილი (⟨Ӏ⟩) ასო ⟨к⟩ [k]-ის ჰომოლოგი. ხშირად იცვლება ⟨кӀ⟩ [kʼ].
* ⟨**цӀцӀ**⟩ გამოიყენება ხუნძურ ენაში ხმისთვის [tsʼː]. ხშირად იცვლება ⟨цӀ⟩ [tsʼ].
* ⟨**чӀчӀ**⟩ გამოიყენება ხუნძურ ენაში ხმისთვის [tʃʼː]. ხშირად იცვლება ⟨чӀ⟩ [tʃʼ].
* ⟨**гъӀв**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [ʁʷˤ]
* ⟨**ккъӀ**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [qːʼˤ]
* ⟨**къIв**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [qʼʷˤ]
* ⟨**ллъв**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [ɬːʷ]
* ⟨**ххьI**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [χːˤ]
* ⟨**хъIв**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [qʷˤ ]
* ⟨**хьIв**⟩ გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმისთვის [χʷˤ]

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიგრაფი
* ტრიგრაფი
* პენტაგრაფი
* ჰექსაგრაფი
* დიფთონგი
* ტრიფთონგი
**ტიპასა** (არაბ. تيبازة‎) — ბერბერულენოვანი ქალაქი ალჟირის ხმელთაშუაზღვისპირეთში, ტიპასის პროვინციის დედაქალაქი. თანამედროვე ქალაქი 1857 წელს დაარსდა და ის გამორჩეულია ქვიშიანი პლაჟებითა და ძველი ბერბერული და რომაული ნანგრევებით. 

თავდაპირველად, ტიპასა ფინიკიელებმა დააარსეს. შემდეგში, რომის იმპერატორმა კლავდიუსმა ის რომის სამხედრო კოლონიად აქცია, შემდეგ კი მუნიციპია გახდა. რომაული ქალაქი გაშენებული იყო პატარა ბორცვზე, რომელიც ზღვას გადაჰყურებდა. თითქმის არანაირი კვალი არაა დარჩენილი იმ სახლებისგან, რომელთა უმრავლესობაც ბორცვის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობდა, მაგრამ შემორჩენილია სამი ეკლესიის ნანგრევები — დიდი ბაზილიკა, ალექსანდრეს ბაზილიკა ბორცვის დასავლეთ ნაწილში და წმინდა სალსას ბაზილიკა აღმოსავლეთ ნაწილში. ასევე შემორჩენილია ორი სასაფლაოს, აბანოების, თეატრის, ამფითეატრის, დამცავ ბრუჯთა ხაზი და უძველესი ნავსადგურის ნაშთები. 

ბაზილიკა გარშემორტყმულია სასაფლაოებით, რომლებიც სავსეა ქვის, მოზაიკით დაფარული კუბოებით. წმინდა სალსას ბაზილიკა მოიცავს ნავსა და ორი სამრეკლოს, ასევე დღემდე შემონახულ მოზაიკებს. ქალაქმა ქრისტიანობა ადრევე მიიღო, ამიტომ ტიპასა ეპარქია გახდა. მოსახლეთა დიდი ნაწილი კვლავ არაქრისტიანი რჩებოდა, სანამ, ლეგენდის თანახმად, ქრისტიანმა ქალწულმა სალსამ, მათი კერპი გველის თავი ზღვაში არ ისროლა, რის შემდეგაც განრისხებულმა მოსახლეობამ ის ჩაქოლა. მისი ზღვაში გადაგდებული სხეული წყლიდან სასწაულებრივად გამოვიდა, რომელიც შემდეგ ბორცვზე, პატარა სამლოცველოში დაკრძალეს, რომლის ადგილიც მალე ბაზილიკამ დაიკავა. სალსას მოწამეობა IV საუკუნეში მოხდა. 484 წელს, ვანდალთა მეფე ჰუნერიხმა ტიპასაში არიანელი ეპისკოპოსი გაგზავნა. ამის შემდეგ, მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა თავს ესპანეთში გაქცევით უშველა, დარჩენილი ნაწილი კი სასტიკად იდევნებოდა. 

ბიზანტიელთა მოსვლისას, VI საუკუნეში ტიპასა მცირე ხნით გამოცოცხლდა, მაგრამ მათ მალევე არაბები მოჰყვნენ, რომლებმაც ქალაქი დაიპყრეს. 

1982 წლიდან ძველი ტიპასას ნაქალაქარი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

გალერეა
-------

* 
* რომაული ნანგრევებირომაული ნანგრევები
* ქრისტიანული ეკლესიის ნარჩენებიქრისტიანული ეკლესიის ნარჩენები
* 
* 
* მეფე იუბა I-სა და კლეოპატრა II სელენას სამარხიმეფე იუბა I-სა და კლეოპატრა II სელენას სამარხი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიპასა***

* ტიპასას მუზეუმი დაარქივებული 2013-03-01 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ალჟირში ალჟირის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კასბა  · მზაბი  · ტასილინ-აჯერი  · ტიმგადი  · ტიპასა · ყალა-ბენი-ჰამადი  · ჯემილა |  |

 |
**სკანერი** — მოწყობილობა, რომელიც ქაღალდზე არსებულ გამოსახულებას ციფრულად გარდაქმნის და საშუალებას გვაძლევს, კომპიუტერში შევიტანოთ სხვადასხვა გამოსახულება, როგორც სურათის, ასევე ტექსტის სახით, დავიმახსოვროთ ის კომპიუტერის მაგნიტურ დისკოზე და საჭიროებისამებრ დავამუშაოთ.

სკანერების კლასიფიკაცია და მათი ძირითადი პარამეტრები
----------------------------------------------------

კლასიფიკაციის მიხედვით სკანერები იყოფა ორ ძირითად ტიპად:

* შავ-თეთრი
* ფერადი

სახელწოდებიდან გამომდინარე, შავ-თეთრი ტიპის სკანერის მეშვეობით კომპიუტერში ვღებულობთ შავ-თეთრ გამოსახულებას, ხოლო ფერადი ტიპის სკანერით - ფერადს.

თვით ეს სკანერებიც იყოფა ქვეტიპებად:

* დოლური სკანერები
* პლანშეტური სკანერები
* ფურცელგამწევი სკანერები
* ხელის სკანერები
* ნეგატივების სკანერი

თავის მხრივ ქვეტიპებიც რამდენიმე ქვეტიპებად იყოფა. რასაც თვალსაჩინოს ხდის სკანერების კლასიფიკაციის ბლოკ-სქემა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სკანერი***

* "Is Drum Scanning Really Alive and Well?" დაარქივებული 2006-08-21 საიტზე Wayback Machine. \* "Can a Fine-Art Large-Format Photographer Find Happiness With a $30,000 Scanner?" დაარქივებული 2013-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* Scanique
**შლამი** (რუს. Тина) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 29 ოქტომბერს, გაზეთ „ახალი დრო"-ს 3832-ე ნომერში გამოქვეყნდა.

ისტორია
-------

მოთხრობა „შლამი" ორი ნაწილისაგან შედგება. ანტონ ჩეხოვმა ის 1886 წელს დაწერა და პირველად იმავე წლის 29 ოქტომბერს, გაზეთ „ახალი დრო"-ს 3832-ე ნომერში გამოქვეყნდა მინაწერით: ან. ჩეხოვი. 1888 წელს მოთხრობა საავტორო უფლებებით დაიბეჭდა კრებულში „მოთხრობები". უფრო მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა ა. მარქსის მიერ ანტონ ჩეხოვის ნაწარმოებების გამოსაცემად მოსამზადებელი პერიოდის ეტაპზე.

ანტონ ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა გერმანულ, სლოვაკურ და ფრანგულ ენებზე ითარგმნა.

სიუჟეტი
-------

მოთხრობაში აღწერილია პორუჩიკ სოკოლსკის ვიზიტი „მ. როტშტეინის მემკვიდრეების" არყის ქარხნის შენობაში, ქარხნის ებრაელი მეპატრონე სუსანა მოისეევნა როტშტეინთან, 2300 რუბლის ვალის გამო. სუსანა პორუჩიკს აცდუნებს და ვალის ჩანაწერს დაიტოვებს. მოთხრობის მეორე მოქმედი პირია პორუჩიკის ძმა, ალექსეი ივანოვიჩ კრიუკოვი, რომელმაც სოკოლსკის თამასუქის შესახებ ამბავი გაანდო.

ანალიზი
-------

არსებობდა მოსაზრება, რომ ებრაელი მაცდურის, სუსანა როტშტეინის აღწერისას, მწერალი შთაგონებული იყო ყოფილი საცოლის, დუნია ეფროსთან არსებული ურთიერთობებით. ებრაელ დუნია ეფროსს დაშორდა, მაგრამ მათ შორის კარგი ურთიერთობა შენარჩუნდა. მასზე მისი მეგობარი, ებრაელი იურისტი და გამომცემელი ეფიმ კონოვიცერი დაქორწინდა. რევოლუციის შემდეგ დუნია ეფროსი ემიგრაციაში საფრანგეთში წავიდა. В 1943 წელს, 82 წლის ასაკში მისი დეპოტაცია მოხდა პარიზის მოხუცებულთა სახლიდან.

თავისუფლების მოყვარული და მაცდური სუსანას სახე განიხილებოდა პრესაში კრიტიკოსებისა და მთარგმნელების მიერ.

ლიტერატურა
----------

* Чехов А. П. Тина // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
* К. М—ский. Жертва безвременья. — „Русский вестник", 1896, № 8, გვ. 279, 283—284.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოთხრობა „შლამი" დაარქივებული 2017-05-31 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  «Тина» еврейской любви.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-24. ციტირების თარიღი: 2017-06-12.
2. ↑  James N. Loehlin The Cambridge Introduction to Chekhov 2010-1139493523 Page 52
3. ↑  Michael C. Finke  *Metapoesis: The Russian Tradition from Pushkin to Chekhov* 1995 — Page 200
4. ↑  Anna Makolkin *Semiotics of misogyny through the humor of Chekhov and Maugham* 1992.
**ტბის თოლია** (ლათ. Larus ridibundus) — ფრინველი თოლიასნაირთა ოჯახისა. გვხვდება ევროპაში, აზიასა და კანადის სანაპირო რაიონებში. ძირითადად გადამფრენია, იზამთრებს სამხრეთში, თუმცა ზოგჯერ დასავლეთ ევროპაშიც ბუდობს. გვხვდება უმეტესწილად მტკნარი წყალსატევების პირზე კოლონიებად, სადაც მათი რაოდენობა ათასობითაა და ამ პირობებში მეტად აქტიურობენ. დამახასიათებელია მომრგვალო თავი და ვიწრო ნისკარტი. სხეულის სიგრძე 35-39 სმ, ფრთების შლილი 86-99 სმ, წონა 200-350 გ. სქესობრივად მწიფდება მე-2 წელს. ბუდობს ზომიერი კლიმატის პირობებში. იკვებება თევზით, მწერებით, ჭიებითა და სხვ. 

XIX-XX საუკუნეებში დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ევროპაში სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის განვითარებასთან ერთად ტბის თოლიების არეალი საგრძნობლად გაიზარდა. ევროპაში გავრცელების არეალი მიუყვება საფრანგეთის სამხრეთ საზღვარს, გადის მდინარე პოს ხეობაზე და გრძელდება იტალიაში, სერბეთში, ბულგარეთში, მიუყვება შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროს, სამხრეთ კავკასიასა და კასპიის ზღვას. ადგილ-ადგილ გვხვდება პირენეს ნახევარკუნძულის ცენტრალურ და ხმელთაშუაზღვისაპირეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ბუდობს კუნძულ კორსიკაზე, სარდინიასა და სიცილიაში, ბრიტანეთისა და ფარერის კუნძულებზე, აგრეთვე სკანდინავიაში ზღვის სანაპირო რაიონამდე. გვხვდება აზიაშიც, მათ შორის რუსეთში. ტბის თოლია გვხვდება საქართველოშიც.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტბის თოლია (რუსული)
* ტბის თოლია დაარქივებული 2015-01-12 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**შირბახტისებრნი** (ლათ. Pedaliaceae) — ყვავილოვან, ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ძირითადად, ერთწლიანი ან მრავალწლიანი ბალახები, უფრო იშვიათად — ბუჩქები და მცირე ზომის ხეები; ხასიათდებიან მცენარის ყველა ნაწილზე წებოვანი ჯირკვლოვანი ბეწვების არსებობით. ამ ოჯახის მცენარეები მწერებით დამტვერვას არის შეგუებული, რაზეც მიუთითებს ყვავილის კაშკაშა ფერებში შეფერილი გვირგვინი და მათი ფურცლების ქვედა ნაწილებზე ზოლებისა და ხალების არსებობა. ნაყოფები მრავალგვარია, მაგრამ ყველაზე ხშირად ესაა ხოლმე ცილინდრული კოლოფი, რომელიც წვეროზე იხსნება. 

აერთიანებს 12 გვარის 90-მდე სახეობას, უმთავრესად გავრცელებულია ტროპიკულ და სამხრეთ აფრიკაში, აგრეთვე მადაგასკარზე, სოკოტრის კუნძულზე, სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიაში, ახალ გვინეასა და ჩრდილოეთ ავსტრალიაში. პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია სახეობა შირბახტს. 

ამ ოჯახის სისტეტიზაციაში იყო პრობლემები, ახლო წარსულში მათ ათავსებდნენ რიგში Scrophulariales კრონქვისტის სისტემით და ფარულთესლოვნების ფილოგენეზური ჯგუფების სისტემით კი — რიგში Lamiales. 

კრონქვისტი ოჯახს Martyniaceae აგრეთვე ათავსებდა ოჯახში Pedaliaceae, მაგრამ ფილოგენეზურმა კვლევებმა აჩვენეს, რომ ეს ოჯახები არაა ახლო მონათესავე და ფარულთესლოვნების ფილოგენეზური ჯგუფების სისტემით ისინი ცალ-ცალკე განიხილება. 

ორივე ამ ოჯახს ახასიათებს ლორწოვანი ბუსუსების არსებობა, რაც მათ ღეროებსა და ფოთლებს შეხებაზე წებოვანს ხდის, ასევე ორივე ამ ოჯახს ხშირად გააჩნიათ კაუჭებიანი ან რქებიანი ნაყოფები. 

სეზამი (*Sesamum indicum*) ერთ-ერთი წარმომადგენელია შირბახტისებრთა ოჯახისა, რომელსაც დიდი ეკონომიკური მნიშვნელობა გააჩნია.

გალერეა
-------

* Ceratotheca triloba*Ceratotheca triloba*
* Harpagophytum procumbens*Harpagophytum procumbens*
* Pedalium murex*Pedalium murex*
* Rogeria longiflora*Rogeria longiflora*

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 7.
სკანდინავიური ენების გავრცელების არეალი:  
 ლურჯი — ხმელეთის ენები, მწვანე — კუნძულის ენები**სკანდინავიური ენები** (ჩრდილოგერმანული ენები, ჩრდილოური ენები) სახელწოდება გერმანული წარმოშობის ენათა ჯგუფისა. ამ ენებზე დღესაც საუბრობენ სკანდინავიაში, ისლანდიაში, ნორვეგიაში, ფარერის კუნძულსა და ფინეთის რეგიონში. სკანდინავიური ენები შეადგენს გერმანიკული ენების ერთ-ერთ ჯგუფს და დაახლოებით 20 მილიონი კაცი აღიარებს ამ ენათაგან ერთ რომელიმეს მშობლიურ ენად.

სკანდინავიური ენებია დანიური, ფარერული, ისლანდიური, ნორვეგიული, შვედური.

მიჩნეულია, რომ ედაში (Edda) შემორჩენილი ძველი ისლანდიური უნდა წარმოადგენდეს სკანდინავიური ენების უძველეს ტიპს, თუმცა ყველაზე ძველად მაინც ე.წ. ძველი ჩრდილოური ენა ითვლება.

ქრისტეს დაბადებამდე ჩრდილოგერმანული გამოცალკევებულა დასავლეთგერმანულისაგან, ხოლო IX საუკუნიდან კი იგი დაყოფილა უკვე დასავლეთნორდულად და აღმოსავლეთნორდულად, იმავე ჩრდილონორდულად.

ლიტერატურა
----------

* Kurt Braunmüller: Die skandinavischen Sprachen im Überblick. Tübingen und Basel: A. Francke Verlag, 2007, ISBN 978-3-8252-1635-1.
**შკივი** (ნიდერლ. schijf) — ბორბალი, ღვედური, საბაგირო, ფრიქციული გადაცემების დეტალი. შკივი წარმოადგენს ფართოფერსოიან თვალს, რომელსაც ირგვლივ შემოწვდება უსასრულო ღვედი ან ბაგირი. ბრუნვითი მომენტის გადასაცემად შკივი ლილვთან შეერთებულია სოგმანით, შლიცებით და სხვა. უქმად მბრუნავი შკივი თავისუფლადაა ჩამოცმული ლილვზე. იგი მრავალგვარია. 

მცირე დიამეტრის შკივი მონოლითურია. საშუალო და დიდი დიამეტრის შკივებს აქვს ერთმანეთთან დისკოთი ან მანით დაკავშირებული მორგვი და ფერსო. არსებობს ნაწილებისგან შედგენილი შკივიც. ბრტყელი ღვედის დაცენტრებისათვის შკივს აქვს ოდნავ ჩაზნექილი ზედაპირი. ღვედის გადმოვარდნისგან დასაცავად ცილინდრულ შკივს ზოგჯერ აქვს რებორდი, ხოლო სოლური ან მრგვალი ღვედისათვის — სათანადო პროფილის ზედაპირი. კბილა ღვედური გადაცემის შკივს აქვს ღერძული მიმართულებით განლაგებული კბილები და რებორდები. საფეხუროვან შკივზე ღვედი ერთი საფეხურიდან მეორეზე გადაჰყავთ, რის შედეგადაც ღებულობენ სხვადასხვა გადაცემის ფარდობას. შკივი შეიძლება დამზადდეს სხვადასხვა მასალისაგან: თუჯისგან, ფოლადისგან, მსუბუქი შენადნობებისგან, პლასტმასისგან, ზოგჯერ კი — მერქნისგანაც.

ლიტერატურა
----------

* *კ. ნუცუბიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 11.
**ტუნ-საკარანის საზღვაო პარკი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **სემპორნის კუნძულების პარკი** — სახელმწიფო საზღვაო პარკი მალაიზიაში, საბაჰის შტატის სანაპიროს აღმოსავლეთით. მოიცავს ბოდგაიის, ბოჰეიდულანგის, საბანგკატისა და სალაკანის კუნძულებს, ასევე რამდენიმე მცირე კუნძულსა და რიფებს. 2004 წელს, 350 კმ² ტერიტორიას პარკის სტატუსი მიენიჭა და საბაჰის პარკების ადმინისტრაციას დაექვემდებარა. პარკის ტერიტორიაზე დაახლოებით 2000 ადამიანი ცხოვრობს, რომელთა უმრავლესობაც ბაჯოს მომთაბარე ხალხს ეკუთვნის. ისინი დღემდე ოჩოფეხებიან სახლებსა და მოტივტივე სახლებში ცხოვრობენ.

ისტორია
-------

კუნძულ ბოდგაიას 1933 წელს სატყეო ნაკრძალის სტატუსი მიენიჭა, ბოჰეიდულანგს კი ფრინველთა ნაკრძალის. 1977 წელს სახელმწიფო პარკის შექმნის იდეა გაჩნდა. მოგვიანებით, 1998 წელს, საზღვაო კონსერვაციის საზოგადოებას, საბაჰის პარკებსა და მსოფლიოს ველური ბუნების ფონდის მალაიზიის წარმომადგენლობას შორის მიმდინარე მოლაპარაკების შედეგად შეიქმნა სეპორნის კუნძულების პროექტი, რომელიც ევროკავშირმა დააფინანსა. საბოლოოდ, 2004 წელს კუნძულებს სახელმწიფო პარკის სტატუსი მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მალაიზიის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Islands of the Tun Sakaran Marine Park
* Sibuan Island of Tun Sakaran Marine Park დაარქივებული 2016-08-20 საიტზე Wayback Machine.
* Semporna Islands Project დაარქივებული 2007-04-03 საიტზე Wayback Machine.
* Sabah Parks

სქოლიო
------

1. ↑  Tun Sakaran Marine Park, Sabah, Malaysia.
**შკიპერის არხი** (რუს. Шкиперский канал) — არხი სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს გალერების უბესა და ნევის უბეს.

ისტორია
-------

1721-1723 წლებში ვასილევსკის კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტით გაყვანილ არხს უწოდეს აღნიშნული სახელი რადგან, ამ რაიონში მდებარეობდა შკიპერების დასახლება. 1750-1751 წლებში შკიპერის არხის მიმდებარე ტერიტორია მოაპირკეთეს კირქვით. 1808-1812 წლებში არქიტექტორ ა. დ. ზახაროვის მიერ არხის ქვედა იარუსი მოაპირკეთეს გრანიტით და ამ პროექტის დროს, ასევე მოაწყვეს კირქვისაგან ფერდობები[1][2]. 2013 წლიდან არხზე და მის მიმდებარე სანაპიროზე მიმდინარეობს ძირეული რეკონსტრუქცია.

ხიდი
----

1940 წელს შკიპერის არხზე გაიყვანეს ამავე სახელწოდების ხიდი. იგი წარმოადგენს ერთადერთ გადამკვეთ ნაგებობას შკიპერის არხზე. თავდაპირველად იგი იყო ხის ხიდი, ხოლო შემდგომ, 1997 წელს ლითონისგან დამზადდა [3]. ხიდის მთავარი ინჟინერი იყო პ. პ. შიპოვი. მისი სიგრძე 34,6 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,7 მეტრი. დღეს იგი გამოიყენება, როგორც ფეხით მოსიარულეთათვის, ასევე ავტომობილებისთვისაც.

გეოგრაფიული ინფორმაცია
----------------------

არხის სიგრძე 450 მეტრია, სიგანე კი 30 მეტრი. დღეს ის გამოიყენება სპორტული სანახაობების გასამართად და ასევე დასასვენებლად.

თანამედროვეობა
--------------

შკიპერის არხი და მის მიმდებარე სანაპირო ზოლი შეტანილია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტთა სიაში. არხთან განთავსებული ტერიტორიები დაცულ ზონებად ითვლება. ამასთან დაკავშირებით, ნებისმიერი სამშენებლო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები უნდა იყოს კოორდინირებული ძეგლთა დაცვის კომიტეტთან.

ლიტერატურა
----------

* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 135. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Шкиперский мост.
* Западную набережную Шкиперского канала приспособят под ярмарку.

სქოლიო
------

1. ↑  Шкиперский канал на сайте «Дыхание Питера».. ციტირების თარიღი: 2019-01-11.
2. ↑  Citywalls. Архитектурный сайт Санкт-Петербурга.. ციტირების თარიღი: 2019-01-11.
3. ↑  Шкиперский мост.. ციტირების თარიღი: 2019-01-11.
**ტუნგი**, **ტუნგის ხე** (ლათ. Aleurites) — ფოთოლმცვივანი გვარის ხე რძიანასებრთა ოჯახისა. ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული, მთლიანია ან 3-5-ნაკვთიანი. ყვავილი ცალსქესიანია, 5-ფურცლიანი გვირგვინი აქვს.

ნაყოფი კურკიანია, დიამეტრი 6 სმ-მდე. თესლი მსხვილია (2-3 სმ), სახეობათა უმეტესობა — შხამიანია. დიდი რაოდენობით შეიცავს მაღალხარისხოვან ზეთს, რომელიც გამოიყენება პარაფინისა და გაზეთვის სახით; აგრეთვე წარმოადგენს ლაქის, საღებავისა და საპნის შემადგენელ ნაწილს, ხოლო შხამიანი ნივთირებების მოცილების შემდეგ კულინარიული ზეთის სახითაც იხმარება.

საუკეთესო ტუნგის ზეთს იღებენ ჩინური ტუნგისგან, რომელიც კულტივირებულია ჩინეთსა და ბევრ თბილ ქვეყანაში. ძვირფას ტექნიკურ ზეთს იძლევა აგრეთვე მთის ტუნგი, იაპონური ტუნგი და სხვა. მათ წარმატებით იყენებენ მრეწველობაში.

საქართველოში ტუნგი 1896 წელს შემოიტანეს. 1986 წლის მონაცემებით მას ეკავა 7 ჰა ფართობი. ჰა-ზე 360 მცენარე ირგვება. მისი ყოველწლიური მოსავალი 12 ათას ტონას აღემატება.

ლიტერატურა
----------

* *ლეკვეიშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 71.
კ. ჩილოე
**ჩილოე** (ესპ. Isla de Chiloé) — კუნძული წყნარ ოკეანეში, შედის ჩილეს შემადგენლობაში. ფართობი 8394 კმ². ჩილოეს არქიპელაგის (9181 კმ²) მთავარი კუნძული. მოიცავს არქიპელაგის 91,4 %. იგი მსოფლიოში ფართობით 87-ე კუნძულია. 

კ. ჩილოე შედის ლოს-ლაგოსის რეგიონის ამავე სახელწოდების პროვინციის შემადგენლობაში და იყოფა რამდენიმე კომუნად. 

კუნძულზე მდებარეობს XVIII–XIX საუკუნეების კულტურულ-ისტორიული ძეგლები, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩილოეს მონასტრები. 

აღსანიშნავია, რომ კუნძული ჩილოე კარტოფილის სამშობლოა.

2002 წლის მონაცემებით კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 154,7 ათ. კაცს.მსხვილი ქალაქია — კასტრო აღმოსავლეთით და ანკუდი ჩრდილოეთით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩილეს კუნძულების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. XI, თბ. 1987. — გვ. 123.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩილოეს მითოლოგია დაარქივებული 2006-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Research at Chiloé Rain Forest დაარქივებული 2005-03-22 საიტზე Wayback Machine.
* The churches of Chiloe at Unesco world heritage site
* description of the chiloe churches with pictures დაარქივებული 2007-04-29 საიტზე Wayback Machine.
* Chiloé a separate world, by Ovidio Lagos დაარქივებული 2009-03-19 საიტზე Wayback Machine.
* Visited by Charles Darwin: Voyage of the Beagle, Ch 13-14
**ტუნისის დროშა** (არაბ. علم تونس) — ტუნისის ეროვნული სიმბოლო გერბთან და ჰიმნთან ერთად. 

დროშა მიღებულია 1831 წელს ტუნისის ბეის ალი ჰუსეინ II-ის ბრძანებით. 1959 წლის 1 ივნისს დროშა დამოუკიდებელი ტუნისის ეროვნულ სიმბოლოდ გამოცხადდა. 1999 წლის 30 ივნისს, შეიცვალა დროშის პარამეტრები, თუმცა პრაქტიკულად დროშის ვიზუალი არ შეცვლილა.

დროშაზე გამოსახული ნახევარმთვარე და ხუთქიმიანი ვარსკვლავი ისლამის ტრადიციული სიმბოლოა, ასევე ითვლება წარმატების სიმბოლოდ. აღნიშნული სიმბოლოები გამოსული იყო ოსმალეთის იმპერიის დროშაზე. ტუნისი წლების განმავლობაში იყო იმპერიის ნაწილი, სიმბოლოები სწორედ ამ ისტორიულ კავშირს გამოხატავს.

ლიტერატურა
----------

* Hugon, Henri (1913). *Les Emblèmes des beys de Tunis: Etude sur les Signes de l'autonomie Husseinite* (fr). Paris:  Leroux,   გვ. 64. OCLC 962103.
* Lux-Wurm, Pierre C.; Zaragoza, Martha (2001). *Les drapeaux de l'islam: de Mahomet à nos jours* (fr). Paris:  Buchet-Chastel. ISBN 2-283-01813-7. OCLC 48449213.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტუნისი
**შარი** (ფრანგ. Chari) — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მიედინება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ჩადზე და კამერუნთან მის სახელმწიფო საზღვარზე. სათავე იქმნება მდინარეების — იამის, ბამინგის და გრიბინგის შეერთების ადგილიდან. მდინარის სიგრძეა — 1400 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი — 650 000 კმ². მდინარე შარი ჩაედინება ჩადის ტბის სამხრეთ ნაწილში. ჩადის და კამერუნის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს მდინარე შარიში ჩაედინება მისი მთავარი შენაკადი — მდინარე ლოგონი.

მდინარე შარის აუზი.
ჩადის დასახლებული პუნქტების უმრავლესობა, ქალაქ სარჰისა და დედაქალაქ ნჯამენას ჩათვლით, თავმოყრილია მდინარე შარის რაიონში. მდინარე შარი უზრუნველყოფს ჩადის ტბაში შემავალი წყლების 90 %-ს. 58 წლის განმავლობაში, 1933 წლიდან 1991 წლის ჩათვლით ტარდებოდა მდინარეული ჩამონადენის დონის გაზომვა ნჯამენასთან ახლოს, რისი მიხედვითაც წყლის საშუალო ხარჯი შეადგენს 1059 მ³/წმ-ს, მინიმალური ხარჯი აპრილ-მაისში (დაახლოებით 150 მ³/წმ) და მაქსიმალური ხარჯი სექტემბერ-ნოემბერში (2000 მ³/წმ-ზე მეტი). აბსოლუტური მინიმუმი შეადგენს 8 მ³/წმ-ს (მდინარე პრაქტიკულად მთლიანად დაშრა), აბსოლუტური მაქსიმუმი — 4846 მ³/წმ.

მთავარი შენაკადის ლოგონის გარდა, მდინარე შარიში ჩაედინებიან უფრო პატარა მდინარეები: ბაჰრ-სალამატი, ბაჰრ-სარჰი, ბაჰრ-აუკი და ბაჰრ-კეიტა. ზაფხულის წვიმიან სეზონზე შეიმჩნევა წყალმოვარდნები.

მდინარეზე განვითარებულია თევზჭერა, ადგილობრივ თევზის ჯიშებში ყველაზე უფრო მეტად ძვირფასია — ნილოსის ქორჭილა. ნაოსნობა შესაძლებელია ქალაქ ბატანგაფომდე — შესართავიდან 800 კმ-ზე უფრო მეტი მანძილი.

ევროპელებმა მდინარე შარი აღმოაჩინეს 1823 წელს, როდესაც ჩადის ტბა გამოიკვლიეს ბრიტანელმა მოგზაურებმა ჰიუ კლეპერტონმა, უოლტერ ოუდნიმ და დიქსონ დენემმა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Chari River — Encyclopædia Britannica
2. ↑  GRDC — მდინარე შარი დედაქალაქ ნჯამენასთან სიახლოვეს
სიმეონ I-ის ბეჭედი
სიმეონ I-ის იმპერია (893-927)
**სიმეონ I დიდი** (ბულგ. Симеон I Велики) — ბულგარეთის იმპერატორი. მართავდა ბულგარეთის იმპერიას 893-927 წლებში. ბიზანტიელების, უნგრელებისა და სერბების წინააღმდეგ სიმეონის წარმატებული კამპანიების გამო, ბულგარეთმა მიაღწია უდიდეს ტერიტორიულ ექსპანსიას თავის ისტორიაში და იქცა უძლიერეს სახელმწიფოდ თანამედროვე აღმოსავლეთ ევროპაში. მისი მმართველობა აგრეთვე იყო პერიოდი უბადლო კულტურული და საგანმანათლებლო აღორძინებისა, რომელიც მოგვიანებით ბულგარული კულტურის ოქროს ხანად შერაცხეს. სიმეონ I-ის მმართველობის ჟამს ბულგარეთს ეკავა უზარმაზარი ტერიტორია, რომელიც გადაჭიმული იყო ეგეოსის, ადრიატიკისა და შავ ზღვებს შორის. გადმოცემის თანახმად, ახალი ბულგარული დედაქალაქი პრესლავი თავისი ბრწყინვალებით კონსტანტინოპოლს უწევდა მეტოქეობას, იმჟამად დამოუკიდებელი ბულგარული მართლმადიდებელი ეკლესია კი გახდა პირველი ახალი საპატრიარქო პენტარქიის გარდა და ბულგარულ ენაზე დაწერილი ქრისტიანული ტექსტების თარგმანები მთელ იმდროინდელ სლავურ სამყაროში ვრცელდებოდა. სიმეონ I-მა თავისი მმართველობის შუა ხანებში მიიღო ტიტულად „იმპერატორი" (ცარი), მანამდე კი ის იყენებდა წოდებას „პრინცი" (კნიაზი).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბულგარეთის მონარქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტატია სიმეონ I-ზე ბრიტანიკაში

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბულგარეთის მმართველები |
| --- |
|  |
| დიდი ბულგარეთი (632-668) | 
* კუბრატი
* ბატბაიანი
 |
|  |
| ბულგარეთის პირველი იმპერია(681-977) | 
* ასპარუხი
* ტერველი
* კორმესი
* სევარი
* კორმისოში
* ვინეხი
* ტელეცი
* საბინი
* უმორი
* ტოქტუ
* პაგანი
* ტელერგი
* კარდამი
* კრუმი
* ომურტაგი
* მალამირი
* პრესიანი
* ბორის I
* ვლადიმირ რასატე
* სიმეონ I
* პეტრე ბულგარელი
* ბორის II
 |
|  |
| დასავლეთ ბულგარეთის სამეფო(977-1018) | 
* რომანი
* სამუილი
* გავრილ რადომირი
* ივან ვლადისლავი
* პრესიან II
 |
|  |
| ბულგარეთის მეორე იმპერია (1186-1396) | 
* პეტრე IV
* ივან ასენ I
* ივანკო¹
* კალოიანი
* ბორილი
* სტრეზი¹
* ალექსი სლავი
* ივან ასენ II
* კოლომან I ასენი
* მიხაილ I ასენი
* კოლომან II ასენი
* მიცო ასენი
* კონსტანტინ I ტიხი
* ივაილო
* ივან ასენ III
* გეორგი I ტერტერი
* სმილეცი
* ჩაკა
* თოდორ სვიატოსლავ ტერტერი
* გეორგი II ტერტერი
* მიხაილ III შიშმანი
* ივან სტეფანი
* იოან-ალექსანდრე
* იოან-შიშმანი
* ივან სარციმირი
* კონსტანტინ II ასენი
 |
|  |
| მესამე ბულგარული სამეფო (1878-1946) | 
* ალექსანდრე
* ფერდინანდი
* ბორის III
* სიმეონ II
 |
|  |
| 
¹ უზურპატორები, არ აღიარებენ ოფიციალურ მეფეებად. |

 |
**შარვაშიძეების სასახლე** — სასახლე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ლიხნი. 

სასახლე მდებარეობს მინდორ ლიხნაშთას ნაპირზე, ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის მიმდებარედ. თავდაპირველად სასახლე ორსართულიანი იყო და აგებული ყოფილა სხვადასხვა მასალით (კირქვა, ქვიშაქვა, აგური და სხვა). კედლების წყობაში რამდენიმე სამშენებლო ფენა შეიმჩნევა. ამასთანავე, უფრო ძველი XVI-XVII საუკუნეების - აგებულია კირქვის ფილებით. XIX საუკუნეში სასახლე გადააკეთეს და მნიშვნელოვნად გააფართოვეს.

1866 წლის 26 ივლისს აქ დაიწყო რუსეთის ცარიზმის წინააღმდეგ მიმართული აფხაზთა ანტიკოლონიური აჯანყება, რომლის ჩახშობისას, იმავე წლის აგვისტოში, ქუთაისის გუბერნატორმა, რუსეთის გენერალ-ლეიტენანტმა სვიატოპოლსკ-მირსკიმ სასახლე გადაწვა. შარვაშიძეების უზარმაზარი სასახლიდან მხოლოდ კედლებიღა დარჩა.

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც სასახლის ამჟამინდელი მდგომარეობის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების განხორციელება შეუძლებელია. სასახლე მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია, საჭიროებს გადაუდებელ საკონსერვაციო-სარესტავრაციო სამუშაოებს.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2015
* საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა. აფხაზეთი, მეორე შევსებული გამოცემა, თბ. 2017

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**შავი ფემინიზმი** (იგივე ანტირასისტული ფემინიზმი) — ფემინისტური თეორიის ნაწილი, რომელიც ყალიბდებოდა ინგლისურენოვანი აფროამერიკელების მიერ. ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი შავი ფემინიზმის არის ბრძოლა რასიზმთან.

ისტორია
-------

შავი ფემინიზმი ჩამოყალიბდა ჩვეულებრივ ფემინიზმთან ერთად. აშშ-ში ქალების გამათავისუფლებელი მოძრაობა დაიწყო სამოქალაქო უფლებების მოძრაობისა და შავკანიანთა გათავისუფლების მოძრაობის ჩამოყალიბების შემდეგ.

ძირითადი იდეები
---------------

შავი ფემინისტების აზრით, თეთრებს აწუხებთ მხოლოდ სექსიზმის პრობლემა, და ისინი გულგრილნი არიან რასიზმის, სხვადასხვა ფენისა და კლასის მოსახლეობას შორის დაპირისპირების მიმართ. ასევე ისინი იბრძვიან შავკანიან ქალთა თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისთვის და მიიჩნევენ, რომ ამის მიღწევით, საზოგადოება გათავისუფლდება ისეთი პრობლემებისგან, როგორიც არის რასიზმი, სექსიზმი და კლასთა უთანასწორობა.

აღინიშნებოდა, რომ შავკანიანი ქალები თეთრკანიან ქალებთან შედარებით მეტ ზეწოლას გრძნობენ საკუთარ უფლებებსა და თავისუფლებასთან დაკავშირებით საზოგადოებისგან.

მხარდამჭერები
-------------

თანამედროვე ფემინიზმის ანტირასისტული მოძრაობის წინამორბედნი იყვნენ აბოლიციონიზმის მონაწილეები. ერთ-ერთი მთავარი წარმომადგენელი იყო სოდჯორნერ ტრუტი (ამერიკელი აბოლიციონისტი და ფემინისტი, რომელიც დაიბადა მონობაში. ცნობილია თავისი გამოსვლით „ნუთუ მე ქალი არ ვარ?"), ჰარიეტ ტაბმენი (ამერიკელი აბოლიციონისტი და შავკანიანთა გმირი, მონობიის მოწინააღმდეგე აშშ-ში). მრავალი წარმომადგენელი გახდა საქვეყნოდ ცნობილი საკუთარი ბრძოლის, პუბლიკაციებისა და გამოსვლების წყალობით (ისინი იყვნენ პირველნი ქალ ორატორებს შორის აშშ-ში)

დროთა განმავლობაში რასობრივი სამართლიანობა რომელიც XIX საუკუნის შუა ხანებში წინ წამოიიწია განვითარდა ანტირასისტული მოძრაობების მიერ (ჰარლემის რენესანსი, სამოქალაქო უფლებების მოძრაობა 1960-1970-იან წლებში, და ა.შ) და შავკანიან ქალთა ორგანიზაცია (National Council of Negro Women, National Black Feminist Organization, the Third World Women's Alliance და სხვა.) შავკანიანი ფემინისტ-სოციალისტები, ისეთები როგორებიც არიან ანჯელა დეივისი და ბელ ჰუკსი, იწყებენს საუბარს ინტერსექციონალიზმზე, საცად ხაზს უსვამენ პოლიტეკონომიკური რასიზმის საფუძველს და სექსიზმს, როგორც კომპონენტს პატრიარქალური და კლასობრივი იერარქიის.

სქოლიო
------

1. ↑  Tuttle L. Encyclopedia of feminism.
2. ↑  Tuttle L. Encyclopedia of feminism.
**შოთა ჩანტლაძე** (დ. 13 ივნისი, 1928, ზემო აკეთი, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 29 ნოემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1928 წლის 13 ივნისს ლანჩხუთის რაიონის სოფელ ზემო აკეთში, დედის სოფელში. ადრეული ბავშვობა გაატარა სოფელ ზემო ბჟოლიეთში. 1934 წელს ოჯახი თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად.

1947 წელს დაამთავრა თბილისის 25-ე საშუალო სკოლა. იმავე წელს სწავლა განაგრძო უნივერსიტეტში, ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1952 წელს დაამთავრა. 1954 წელს პოეტი სოფელ პატარა ირაგაში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) მუშაობდა ქართული ენის მასწავლებლად. სხვადასხვა დროს მუშაობდა სოფელ ლილოს ბიბლიოთეკაში, რედაქტორ-სტილისტად სხვადასხვა გამომცემლობაში, თანამშრომლობდა პერიოდულ პრესაში, წერდა რადიოსა და ტელევიზიისათვის.

გარდაიცვალა 1968 წლის 29 ნოემბერს, უშანგი ჩხეიძის ქუჩაზე მდებარე მე-3 საავადმყოფოში, ბრმანაწლავის დაგვიანებული ოპერაციის შემდგომი გართულებების გამო.

შოთა ჩანტლაძე, გარდა ლექსებისა, წერდა მოთხრობებს, მინიატურებს, იგავებს. თარგმნა ფინური ეპოსი "კალევალა", ირლანდიური საგები, პუშკინის, ლერმონტოვის, ტიუტჩევის თხზულებები. მისი დღიურები და პირადი წერილები მრავალ საინტერესო ცნობას შეიცავენ იმდროინდელი ლიტერატურული პროცესების შესახებ.

შოთა ჩანტლაძის ლექსების კრებული მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა: მათ შორის - "თენდება, ღამდება" (1984 წელი) და "შოთა ჩანტლაძე" (1998).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა ჩანტლაძის პოეზია ლიბ.ჯი-ზე დაარქივებული 2013-05-16 საიტზე Wayback Machine.
* შოთა ჩანტლაძე განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს გვერდზე დაარქივებული 2016-09-12 საიტზე Wayback Machine.
* "შოთას უნივერსიტეტი", კვირის პალიტრა
**ტომას „ტომ" სოიერი** (ინგლ. Thomas "Tom" Sawyer) — მარკ ტვენის რომანის, ტომ სოიერის თავგადასავლების (1876) პატარა პერსონაჟი. იგი გამოჩნდა მარკ ტვენის სამ სხვადასხვა რომანში: *ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი* (1884), *ტომ სოიერი საზღვარგარეთ* (1894), *ტომ სოიერი მაძებარი* (1896).

ამ პერსონაჟის სახელი შეიძლება აღებული იყოს მარკ ტვენის ნაცნობი მხიარული მეხანძრისგან, რომელიც მან გაიცნო სან ფრანცისკოში, სანამ რეპორტიორად მუშაობდა. მარკ ტვენი ხშირად უსმენდა სოიერს, რომელიც უყვებოდა თავისი ახალგაზრდობის ამბებს.

აღწერა
------

ტომ სოიერის საუკეთესო მეგობრებია: ჯო ჰარპერი და ჰეკლბერი ფინი. ტომ სოიერის თავგადასავალში აშკარაა ტომის ბრმა სიყვარული მისი თანაკლასელის ბეკი ტეტჩერის მიმართ, რამდენადაც ის ცდილობს მის დაინტრიგებას თავისი ძალით, გამბედაობითა და გარეგნული სილამაზით. ტომ სოიერი ბეკის პირველად ნახულობს მას შემდეგ, რაც გამოუტყდება თავის ერთ-ერთ თანაკლასელს, ამი ლორენსს თავის გრძნობებში. ტომ სოიერი ცხოვრობს თავის ნახევარძმასთან, სიდდთან, მის ბიძაშვილ მერისთან და თავის მკაცრ დეიდა პოლთან ერთად. მოქმედება ხდება სანკ-პეტერბურგში, მისურის შტატი (ადგილი გამოგონილია). წიგნში არაფერია ნახსენები ტომის მამაზე. მას ჰყავს კიდევ ერთი დეიდა, სალი ფელპსი, რომელიც ცხოვრობს მნიშვნელოვნად შორს მდინარე მისისიპიდან. ტომი არის დეიდა პოლის გარდაცვლილი დის შვილი.

რომანში *ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი*, ტომ სოიერი არის მეორეხარისხოვანი პერსონაჟი. მთელი რომანის განმავლობაში, ჰეკლბერის ინტელექტუალური და ემოციური განვითარება წარმოადგენს მთავარ თემას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტომ სოიერის თავგადასავლები
* ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარკ ტვენის *ტომ სოიერის თავგადასავლები* Project Gutenberg-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Biography of Tom Sawyer - 1900. Sfmuseum.net (1996-09-01).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-12-18. ციტირების თარიღი: 2012-07-24.
2. ↑  Robert Graysmith.  (ოქტომბერი, 2012) The Adventures of the Real Tom Sawyer. *Smithsonian*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-25. ციტირების თარიღი: 1 ოქტომბერი, 2012.
შოთა ჩიკვაიძე
**შოთა ჩიკვაიძე** (დ. 5 მარტი, 1927, წინანდალი — გ. 29 თებერვალი, 1992) — ქართველი სპორტსმენი.

ბიოგრაფია
---------

შოთა ჩიკვაიძე იყო თბილისის 1953 წლის ფალავანი, საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი, ქართული ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი, გამოცდილი არბიტრი და სპორტის ოსტატი. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის უნივერსიტეტში. შოთა ჩიკვაიძე იყო ლადო კეცხოველის სტუდენტი. სწორედ აქ ჩამოყალიბდა იგი როგორც მოჭიდავე და ეროვნული სპორტის მცოდნე.

1953 წლის 10 დეკემბერს გაზეთი „ლელო" წერდა: „დაძაბული ბრძოლით ხასიათდებოდა თბილისის აბსოლუტური პირველობა ქართულ ჭიდაობაში 7-9 დეკემბერს. თორმეტი უძლიერესი მოჭიდავე მონდომებით ერკინებოდა ერთმანეთს ჩემპიონობის მოსაპოვებლად. 1953 წლის ფალავნის წოდება მოიპოვა შოთა ჩიკვაიძემ (სახელმწიფო უნივერსიტეტი)."

1953—1954 წლებში მონაწილეობდა თბილისსა და ლენინგრადში გამართულ სსრკ-ის უმაღლესი განათლების სამინისტროსა და ცენტრალური საბჭოს სპორტული საზოგადოების „ნაუკას" პირველობაზე სამბოში. 1953 წელს თბილისში იკავებს მეორე ადგილს (მძიმე წონაში), ხოლო 1954 წელს ლენინგრადში — პირველ ადგილს (მძიმე წონაში).

უმაღლესი განათლების მიღების შემდეგ ერთხანს სენაკის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში მოღვაწეობდა პედაგოგად და, როგორც ჭიდაობის ენთუზიასტი, ახალგაზრდებსაც ავარჯიშებდა. სპორტისთვის თავი არ დაუნებებია სხვადასხვა სამეურნეო სამუშაოზე ყოფნის პერიოდშიც. უფრო მეტიც, აქტიურად იბრძოდა ქართული ჭიდაობის პროპაგანდისთვის. შოთა ჩიკვაიძე იყო არბიტრი 1980-იან წლებში ჩატარებულ საქართველოს პირველობებზე ქართულ ჭიდაობაში.

მისი თანაგუნდელი მეგობრები იყვნენ: ვ. ბალავაძე, შ. ეცადეიშვილი, ს. ბახტაძე, ს. მაისურაძე, ბათო თედეევი, ა. რაზმაძე, ლ. კაციაშვილი, ს. ხატიაშვილი, ძმები მურთაზ და თენგიზ ელერდაშვილები.