recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქარხემიში** (ხეთური: *Karkamiš*; თურქ. *Karkamış*; ძვ.ბერძ: Εὔρωπος; ლათ.; *Europus*) — ქალაქ-სახელმწიფო ჩრდილოეთ სირიაში, მდინარე ევფრატის მარჯვენა ნაპირზე, ახლანდელ ჯერაბლუსთან. უძველესი წყარო, რომელშიც მოხსენიებულია ქარხემიში, დაცულია მარის არქივში (ძვ. წ. XIX საუკუნის დასასრული - XVIII საუკუნის I ნახევარი). ჩრდილოეთ სირიაში ხეთების გააქტიურების პერიოდში (ძვ. წ. XVII საუკუნე) ქარხემიშის სამეფო ჯერ კიდევ დამოუკიდებელი იყო. მოგვიანებით (ძვ. წ. XV საუკუნიდან) იგი ეგვიპტის პოლიტიკურ გავლენას განიცდიდა, თუმცა უმთავრესად ხურის (მითანის) ბატონობაში იყო. ამის შემდეგ ძვ. წ. XIV საუკუნიდან ქარხემიშში ხეთების მეფეთა დინასტიის წარმომადგენლები მეფობდნენ ხეთების სამეფოს დაცემამდე (ძვ. წ. 1200 წ.). „ზღვის ხალხების" შემოსევის დროს, როგორც ჩანს, ქარხემიშიც გაანადგურეს. ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევარში ქარხემიში ჰეგემონობდა გვიანდელ ხეთურ სამეფოებზე და ითვლებოდა „დიდი ხათის" ქვეყნის პოლიტიკურ და კულტურულ ცენტრად. ქარხემიში ხარკს უხდიდა ასურეთის მეფეებს. ძვ. წ. 712 წელს სარგონ II-მ დაიპყრო. ძვ. წ. 605 წელს ქარხემიშთან მოხდა ბრძოლა, რომელშიც ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორ II-მ გაანადგურა ეგვიპტის ფარაონი ნეხო II და ასურუბალიტ II.

ქარხემიშში გათხრებმა გამოავლინეს ძლიერი თავდაცვითი ნაგებობანი, სასახლეთა, ტაძართა და სხვა შენობათა ნანგრევები, გვიანდელი ხეთური ხანის არქიტექტურული და სკულპტურული ძეგლები, ლურსმული და იეროგლიფური ტექსტები.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 491-492.
* Marchetti, N. (2014). *Karkemish. An Ancient Capital on the Euphrates*, Università di Bologna - Ante Quem, OrientLab 2. ISBN 978-88-7849-103-8.  (, უფასო გადმოტვირთვა)
* N. Marchetti et al. Karkemish on the Euphrates: Excavating a City's History, in *Near Eastern Archaeology* 75/3 (2012), pp. 132–147 ()
* N. Marchetti, "The 2011 Joint Turco-Italian Excavations at Karkemish", in *34. kazı sonuçları toplantısı, 28 Mayıs-1 Haziran 2012, Çorum. 1. cilt*, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara 2013, pp. 349–364 ()

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ქარხემიში***

* თურქეთ-იტალიის არქეოლოგიური ექსპედიცია ქარხემში
* ქარხემიში
* ქარხემიშის სურათები

სქოლიო
------

1. ↑  "Kargamiš." by D. Hawkins in *Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie*. Walter de Gruyter (1980).
**სუმგაითის ტექნოლოგიური პარკი** (აზერ. Sumqayıt Texnologiyalar Parkı) დაარსდა 2009 წელს აზერბაიჯანის ქალაქ სუმგაითის ჩრდილოეთით, სოფელ ჰაჯი-ზეინალაბდინში. პირველი ტექნოპარკი სამხრეთ კავკასიასა და აზერბაიჯანში. ტექნოპარკის ფართობი 250 ჰექტარია.

პარკის გახსნის ცერემონია გაიმართა 2009 წლის 22 დეკემბერს. 12 ქარხნის საწარმოო და სამშენებლო ობიექტებში 2000-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული, რომელთა დაგეგმილი რაოდენობაა 10 000.

პარკის პროდუქტებში შედის ელექტრომოწყობილობები, კაბელები, ჩარხები, პოლიმერული პროდუქტები, ფოლადის წარმოება, სენდვიჩ-პანელები, სავენტილაციო სისტემები, პოლივილინქლორიდის ფანჯრები, ტექნიკური კეისები, მზის პანელები და სხვ.

გალერეა
-------

* შედუღების და მონტაჟის პროცესიშედუღების და მონტაჟის პროცესი
* ფერწერის პროცესიფერწერის პროცესი
* ზუსტი მექანიკის პროდუქტებიზუსტი მექანიკის პროდუქტები
* ცხელი გალვანიზაციის პროდუქტებიცხელი გალვანიზაციის პროდუქტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სუმგაითის ტექნოლოგიური პარკი"** ვიკისაწყობში.
* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  ტექნოლოგიური გიგანტი გამოფენაში "Caucasus Build 2018" მიიღებს მონაწილეობას
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-07-31. ციტირების თარიღი: 2019-08-05.
საქართველოს სახელმწიფო დროშა
**საქართველოს სახელმწიფო დროშის დღე** — დღესასწაული საქართველოში, რომელიც აღინიშნება იანვრის თვის 14 რიცხვში, საქართველოს სახელმწიფო დროშის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის მიღების დღეს. საქართველოს სახელმწიფო დროშა საქართველოს ეროვნული სიმბოლოა გერბთან და ჰიმნთან ერთად, ის შემოღებულ იქნა საქართველოს ორგანული კანონის საფუძველზე, რომელიც ძალაში შევიდა საქართველოს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის ხელმოწერის შემდეგ 2004 წლის 14 იანვრიდან.

სახელმწიფო დროშის დღე პირველად 2012 წლის 14 იანვარს აღინიშნა, ღონისძიება მარჯანიშვილის მოედანზე გაიმართა. ღონისძიების ფარგლებში მონაწილეებმა გამოფინეს საქართველოს დროშები, მარჯანიშვილის მოედანზე აღმართეს საქართველოს დიდი დროშა, ხოლო პატარა დროშები უბრალო გამვლელებს დაურიგეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს სახელმწიფო დროშის შესახებ" დაარქივებული 2021-02-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს სახელმწიფო დროშის შესახებ". **მუხლი მე-6**.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-02-25. ციტირების თარიღი: 2015-01-14.
2. ↑  14 იანვარი საქართველოს სახელმწიფო დროშის დღეა. newposts.ge. ციტირების თარიღი: 2015-01-14.
3. ↑  "ნაციონალური მოძრაობის" ინიციატივით, სახელმწიფო დროშის დღე აღინიშნა. interpressnews.ge. ციტირების თარიღი: 2015-01-14.
4. ↑  სახელმწიფო დროშის დღე. netgazeti.ge. ციტირების თარიღი: 2015-01-14.
ჩინური ზოდიაქო
**ჩინური ზოდიაქო** — მოიცავს თორმეტწლიან ციკლს, სადაც თითოეული წელი სხვადასხვა ცხოველის სახითაა წარმოდგენილი. ადამიანის დაბადების წელი უკავშირდება ერთ-ერთი ასეთი ცხოველის წესს. ჩინური ზოდიაქოს მიხედვით, ადამიანების ხასიათი გარკვეულწილად მისი დაბადების წლით განისაზღვრება. ჩინელებისათვის ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო ზოდიაქო. ის ხალხური ფოლკლორის განუყოფელი ნაწილია და კარგად გადმოსცემს ჩინელების ფსიქოლოგიას.

ლეგენდები
---------

არსებობს არაერთი ლეგენდა, რომელიც გადმოსცემს, თუ რა მიზეზით განასახიერებს ესა თუ ის ცხოველი რომელიმე წელიწადს. ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, ყვითელმა იმპერატორმა, რომელიც ითვლება ჩინელი ხალხის წინაპრად, გადაწყვიტა გაემართა შეჯიბრი. ამ შეჯიბრის მიხედვით, იგი შეარჩევდა თორმეტ ცხოველს, რომლებიც მას დაიცავდნენ. ამ ამბავმა ცხოველთა სამყაროში გამოიწვია არეულობა. ვირთხას სიაში კატის ჩაწერაც დაევალა, თუმცა დაავიწყდა. სწორედ ამიტომ კატა და ვირთხა ერთმანეთს დღესაც ემტერებიან.

ასევე გავრცელებულია ლეგენდა, რომლის თანახმადაც, ხარი თორმეტთაგან ყველაზე დიდი ცხოველი, უნდა ყოფილიყო პირველი, მაგრამ ვირთხა, რომელიც ყველაზე ჭკვიანი და მოხერხებული იყო, გადაახტა ხარს. ამის გამო, „ცხოველთა წლები" ასეთი თანმიმდევრობითაა დალაგებული: ვირთხის - 鼠 shŭ; ხარის - 牛 niú; ვეფხვის - 虎 hŭ; კურდღლის - 兔 tù; დრაკონის - 龙 (龍) lóng; გველის - 蛇 shé; ცხენის - 马 (馬) mă; თხის - 羊 yáng; მაიმუნის - 猴 hóu; მამლის - 鸡 (鷄) jī; ძაღლის - 狗 gŏu და ღორის - 猪 (豬) zhū წლებად.

ლიტერატურა
----------

* „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ?", გვ.44, თბილისი, 2016

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჩინური ზოდიაქო"** ვიკისაწყობში.
**თოფის შესახვევი** (რუს. Ружейный переулок) — მცირე ჩიხი, რომელიც მდებარეობდა ძველ თბილისში, დღევანდელი კოტე აფხაზის ქუჩის შუა ნაწილში, კერძოდ იმ ადგილზე, სადაც დღეს განლაგებულია შენობები მისამართით კოტე აფხაზის №25 და ივერიის ქ. №10. იმის გათვალისწინებით, რომ ძველ თბილისში, და კონკრეტულად ამ უბანში, ქუჩებსა და რიგებს ხელობის სპეციალიზაციის მიხედვით არქმევდნენ სახელებს, სავარაუდოა, რომ აქ თოფის მკეთებლები (მეთოფეები) იყვნენ განლაგებულები. „თოფის შესახვევმა" სახელწოდება XX საუკუნის 20-იან წლებამდეც კი შეინარჩუნა და ზოგიერთ თბილისის გეგმაზეცაა დატანილი. XX საუკუნის მიწურულს, კოტე აფხაზის ქუჩაზე გამომავალ ამ მცირე შესახვევში ჩადგეს შენობა, რომელმაც „თოფის შესახვევი" გააქრო.

ლიტერატურა
----------

* Двалишвили Л.Б. Оружейный ряд в Тифлисе в 30-х годах XVII — 20-х годах XX века // Историческое оружиеведение. 2023. — № 12. გვ. 4 -55.
* დვალიშვილი ლ. „თბილისური ფოლადი და ელიარაშვილები", თბ. 2023, გვ. 256
ადამიანის კუჭი
**კუჭი** — საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის მეტ-ნაკლებად გაფართოებული ნაწილი, რომელშიც ხდება საკვების ქიმიური და მექანიკური გადამუშავება. ბევრი ცხოველის კუჭი მხოლოდ ნაწლავის მეტ-ნაკლებად გაფართოებული უბანია (უხერხემლოთა მრავალი ჯგუფი, ხერხემლიანთაგან მრგვალპირიანები, თევზების მრავალი ფორმა). ხერხემლიანთა კუჭი წინა ნაწლავის გაფართოებული ნაწილია. უფრო ხშირად იგი მოდრეკილია და დიდი და მცირე სიმრუდე აქვს. კუჭის კედელი შიგნიდან ამოფენილია ერთშრიანი ენტოდერმული ეპითელიუმით, რომელიც მილაკოვან ჯირკვლებს ქმნის. ეს ჯირკვლები წარმოქმნიან კუჭის წვენს და ლორწოს. ხშირად კუჭის სულ წინა, ე. წ. საყლაპავისეული ნაწილი ძლიერაა განვითარებული (ასეთია მაგ. ზოგი მცოხნელის რთული კუჭის წინა 3 განყოფილება — ფაშვი, ბადურა, წიგნარა. ნამდვილი კუჭი აქ მარტო მაჭიკია). კუჭის მექანიკურ ფუნქციას ასრულებენ მისი კედლის გლუვი კუნთოვანი ქსოვილის შრეები. კუჭისა და ნაწლავის საზღვარზე ირგვლივ ჩამკეტი კუნთია (პილორუსის სპინქტერი). ზოგჯერ (ზოგიერთი მოლუსკი, კიბოები, მწერები, ფრინველები, ზოგი არასრულკბილიანი ძუძუმწოვარი) კუჭის ქიმიურ და მექანიკურ ფუნქციას ასრულებენ მისი განცალკევებული ნაწილები ან სულაც 2 კუჭია განვითარებული (ე. წ ჯირკვლოვანი და კუნთოვანი ან საღეჭი კუჭი).

ადამიანის კუჭი
--------------

ადამიანის კუჭი — რეტორტის ფორმის ღრუ ორგანო. კუჭის 3/4 მარცხენა ფერდქვეშა მოდამოში, 1/4 კი მუცლის ზემო (ეპიგასტრიუმი) მიდამოში მდებარეობს. განარჩევენ კუჭის შემდეგ ნაწილებს: შესავალი (კარდია), ფსკერი (ფუნდუსი), ტანი (კორპუსი) და გასავალი (პილორუსი). კუჭს აქვს წინა და უკანა ზედაპირი; იქ, სადაც ზედაპირები ერთიმეორეში გადადის, წარმოიქმნება კუჭის მცირე და კუჭის დიდი სიმრუდეები. კუჭის შესავალი ხერხემლის მარცხნივ, გულმკერდის მე-11 მალის დონეზე მდებარეობს, გასავალი მარჯვნივ, წელის 1-ლი მალის დონეზეა, კუჭის ძირი შუასაძგიდის მარცხენა გუმბათის ქვეშაა მოთავსებული. მოზრდილი ადამიანის კუჭის სიგრძეა 15-18 სმ, სიგანე 12-14 სმ, მისი კედლის სისქე 3-4 მმ. ახალშობილის კუჭის ტევადობაა 30 კუბ/სმ, მოზრდილისა 2.5-3 ლიტრს აღწევს. კუჭის კედელი 3 გარსისაგან შედგება: ლორწოვანი, კუნთოვანი და სეროზული. კუჭის ლორწოვანი მორუხო-მოვარდისფროა და საყლაპავის ლორწოვანასაგან მკაფიოდაა გამოყოფილი დაკბილული ხაზით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 91–92.


|  |  |
| --- | --- |
| პეპელა | *ეს სტატია ბიოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაბაშვილი**. |

**იოსებ (სოსო) ილიას ძე გაბაშვილი** (დ. 15 თებერვალი, 1908, ვლადიკავკაზი — გ. 20 იანვარი, 1973, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ფერმწერი, თეატრის მხატვარი, საქართველოს სახალხო მხატვარი (1970), პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისის სატავადაზნაური გიმნაზიაში, სადაც იაკობ ნიკოლაძის ხელმძღვანელობით ეუფლებოდა ხატვის ხელოვნებას. 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. აქ მისი პედაგოგები იყვნენ გიგო გაბაშვილი, ევგენი ლანსერე და იოსებ შარლემანი.

თავისი ძირითადი სპეციალობის, ფერწერისა და გრაფიკის გარდა, წარმატებით მუშაობდა სცენოგრაფიაში, პლაკატისა და ილუსტრაციის ჟანრში. განსაკუთრებუთ დიდი წვლილი შეიტანა საბავშვო წიგნის გრაფიკაში. სისტემატურად მონაწილეობდა რესპუბლიკურ და საკავშირო გამოფენებზე. იოსებ გაბაშვილი წლების მანძილზე იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ხატვისა და ფერწერის კათედრის პროფესორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 603-604.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 93, თბ. 1994
* *ჯაფარიძე გ*. „იოსებ გაბაშვილი", თბილისი, 1963
**ბუბა კუდავა** (დ. 25 ოქტომბერი, 1972, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის დოქტორი, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის დირექტორი 2006-2015 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა თბილისში 1972 წლის 25 ოქტომბერს. დაამთავრა თსუ-ის ისტორიის ფაკულტეტი (1995). თსუ-ის ქართული სახელმწიფო და სახალხო დიპლომატიის ისტორიის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ლაბორანტი, მეცნიერი თანამშრომელი (1994-2006), საქართველოს ისტორიის კათედრის მასწავლებელი, დოცენტი (2000-2006), ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი (2005); ჰუმანიტალური ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე (2005), ასოცირებული პროფესორი (2006-2012); კითხულობდა ლექციებს თბილისის სასულიერო აკადემიასა და სემინარიაში (2003-2005); ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილე (2006), დირექტორი 2006-2015 წლებში.

არის ისტორიის დოქტორი, დისერტაციის თემა: „დასავლეთ საქართველოს ეკლესია (IX-XI სს.)" (2003). არის V კლასის ისტორიის სასკოლო სახელმძღვანელოს — „ჩვენი სამშობლოს მატიანე" (2003-2010) თანაავტორი. მისი მთავარი სამეცნიერო ინტერესებია: შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორია, ტაო-კლარჯეთის რეგიონი, საქართველოს ეკლესიის ისტორია, ისტორიული გეოგრაფია, ქართული საისტორიო და კულტურული მემკვიდრეობა საზღვარგარეთ, ქართული ხელნაწერი და საარქივო მემკვიდრეობა, ქართული პალეოგრაფია.

სამხრეთ კავკასიისა და ანატოლიის კვლევის ცენტრის დამფუძნებელი და წევრი (2003 წლიდან). ტაო-კლარჯეთში ცენტრის მიერ ორგანიზებული სამეცნიერო ექსპედიციების მონაწილე და ხელმძღვანელი (2003-2012), საგამომცემლო სერიის — „სამხრეთ კავკასია და ანატოლია" — სარედაქციო ჯგუფის წევრი; თურქულ-ქართული ჟურნალის — ფიროსმანი ერთ-ერთი რედაქტორი (სტამბოლი, 2007-2010).

ჟურნალ „არტანუჯის" დამფუძნებელი და რედაქტორ-გამომცემელი (1993 წლიდან), გამომცემლობა „არტანუჯის" დამფუძნებელი (2000), დირექტორი (2000-2006). საგამომცემლო სერიების — „არტანუჯის წყაროები", „კოლხური სერია", „საქართველოს ეკლესიის ისტორია", „აფხაზეთის სერია" — მთავარი რედაქტორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიწყაროვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
***ბუბა კუდავა***
* ბუბა კუდავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის დირექტორის პოსტიდან ბუბა კუდავა საბოლოოდ გაუშვეს. კვირის პალიტრა (16 მაისი, 2015). ციტირების თარიღი: 9 ივნისი, 2019.
Map of Mexico with Puebla highlightedპუებლა მექსიკის რუკაზე
პუებლა შტატია მექსიკის ცენტრალურ ნაწილში. იყოფა 217 მუნიციპალიტეტად. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, პუებლა მეხუთე ადგილზეა მოსახლეობის რაოდენობით (6 583 278 ადამიანი) და 21-ე ადგილზეა ფართობის (34 309.6 კმ²) მიხედვით.

მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით უდიდესი მუნიციპალიტეტია პუებლა, სადაც შტატის მოსახლეობის 25.70% (1 692 181 ადამიანი) ცხოვრობს, ხოლო ყველაზე პატარა მუნიციპალიტეტია სან-მიგელ-ისიტლანი (526 ადამიანი). ფართობის მიხედვით უდიდესი მუნიციპალიტეტია ჩიაუტლა-დე-ტაპია (804.20 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარაა ― რაფაელ-ლარა-გრახალესი (4.10 კმ²). უახლესი მუნიციპალიტეტია აუეუეტიტლა, რომელიც 1963 წელს შეიქმნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Estado de Puebla, Enciclopedia de los Municipios de México (INAFED) (in Spanish)

სქოლიო
------

1. 1 2  Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL es. INEGI. ციტირების თარიღი: 2021-01-27
2. 1 2  
México en cifras - Medio Ambiente - Sonora es. INEGI. ციტირების თარიღი: February 12, 2021
3. ↑   (1996) *Estado de Puebla División Territorial de 1810 a 1995.* (es). Mexico:  INEGI. ISBN 970-13-1508-1.
**ქუთაისის  სინაგოგა**, *ზედა სალოცავი* — XIX საუკუნის შუა ხანებში აგებული სინაგოგა ქუთაისში, მდინარე რიონის მარცხენა სანაპიროზე მდებარე ისტორიულ „ებრაელთა უბანში" (დღევანდელი ბორის გაპონოვის ქუჩაზე).

ისტორია
-------

ზედა სალოცავი ქუთაისის ებრაელთა უბანში მდებარე სამი სინაგოგიდან ერთერთია.   XIX საუკუნის შუა ხანებში ქალაქში ებრაული მოსახლეობის რიცხოვნება გაიზარდა, უბანში არსებული ერთი სინაგოგა მლოცველთა რაოდენობას ვეღარ იტევდა, ამიტომ აუცილებელი გამხდარა უფრო დიდი და ტევადი სალოცავის აშენება. ადგილობრივ ებრაელთა საზოგადოებამ, XIX საუკუნის 50-იან წლებში ახალი სინაგოგას აგების გადაწყვეტილება მიიღო. 

ქუთაისელ ებრაელებს სალოცავის აგება მდინარე რიონის ხეობის მარცხენა მხარეს, მწვანეყვავილას მაღლობზე, გელათის მიტროპოლიტ ზაქარია ქვარიანის მიერ აშენებული ციხე-კოშკის ქვედა ნაწილში, ეკლესიის მომიჯნავედ ,1859 თუ 1860 წელს წამოუწყიათ, აუშენებიათ და საზეიმო ვითარებაში გაუხსნიათ 1863 წლის ზაფხულში.  აღნიშნული სინაგოგა იწოდება „ზედა სალოცავად" (ზოგჯერ იყენებენ სახელწოდებას „ზედა ლოცვა").

სინაგოგა დღესდღეობით მოქმედია, თუმცა მლოცველთა სიმცირის გამო, ღვთისმსახურება, ძირითადად, მთავარ სალოცავში (დიდი სალოცავი) ტარდება.

ლიტერატურა
----------

* *კეზევაძე მ.* ქუთაისის ებრაელთა დასახლების მთავარი ქუჩები მე-19 საუკუნეში, ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, წელიწდეული VI, ქუთაისი, 2014, გვ. 150
* *ზარნაძე მ. სირბილაძე ზ.* ქუთაისელი ქართველი ებრაელები, ქუთაისი, 2019

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დავიწყებული ისტორიები: კათოლიკური და ებრაელი თემები ქუთაისში". თბილისი, 2019.
* "ებრაელებისაგან დაცლილი ებრაელების უბანი ქუთაისში"; netgazeti.ge. 17 აპრილი, 2012 .

სქოლიო
------

1. ↑  *ზარნაძე მ. სირბილაძე ზ.* ქუთაისელი ქართველი ებრაელები, ქუთაისი, 2019, გვ. 20.
**პეტრე მელიქიშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ვერე); მერაბ კოსტავას ქუჩიდან ილია ჭავჭავაძის გამზირამდე. ამ ქუჩაზე გადიოდა წყნეთისკენ მიმავალი გზა, რომელსაც სამხრეთით მიუყვებოდა მთის ფერდობი და ვარდისუბნის პატარა დასახლება, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით სოფელი ვერე მდებარეობდა. ქალაქის ამ ნაწილის განაშენება დაიწყო XIX საუკუნის II ნახევარში. 1867 წელს „წყნეთის გზას" ეწოდა წყნეთის ქუჩა (დატანილია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე). განაშენიანებაში დიდი როლი ითამაშა ვაკეში XX საუკუნის დასაწყისში თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის, შემდეგ კი, მართმადიდებელი სემინარიის აშენებამ. 1924 წელს ქუჩას ეწოდა პეტრე მელიქიშვილის სახელი. XX საუკუნის შუა წლებამდე ეს იყო ერთ- და ორსართულიანი სახლებით განაშენიანებული ვიწრო ქუჩა. 1948 წელს სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შემდეგ იგი საფუძვლიანად გაფართოვდა, მისი სიგანე თითქმის 35 მეტრამდე გაიზარდა. აიგო მრავალსართულიანი სახლები. დღეისათვის ეს არის ქალაქის ერთ-ერთი კეთილმოწყობილი ქუჩა, რომელიც ილია ჭავჭავაძის გამზირს ცენტრთან აკავშირებს. ქუჩაზე მდებარეობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, ქუჩაზეა ირაკლი ფაღავას სახელმწიფო პედიატრიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი, სახელმწიფო ფილარმონია, ყოფილი სასტუმრო „საქართველო"; ვასილ პეტრიაშვილის ქუჩის გადაკვეთაზეა ღვინის №1 ქარხნის შენობა და სხვა. სახელმწიფო ფილარმონიასთან დგას გიორგი ცაბაძის ბიუსტი (მოქანდაკე გ. წულაძე), დოდო აბაშიძის სახელობის სკვერში — მისივე ბიუსტი (მოქანდაკე მ. ბერძენიშვილი, არქიტექტორი გ. გოგოლაშვილი), მეორე სკვერში — სკულპტურული კომპოზიცია „რესტავრაცია" (მოქანდაკე გ. ოჩიაური, არქიტექტორი ო. ლითანიშვილი).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 115, ISBN 978-99928-20-35-3.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გერგეტი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**გერგეტი** — უბანი დაბა სტეფანწმინდაში, ყოფილი სოფელი, მდებარეობს მდინარე ჩხერის (თერგის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1800 მ.

ისტორია
-------

გერგეტი
ერთ-ერთი ქუჩა გერგეტში
გადმოცემის მიხედვით ანდრია მოციქულმა აქ აღმართა ჯვარი. გერგეტი ისტორიული ხევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დასახლება იყო. ის გაშენებული იყო დარიალის გზის მნიშვნელოვანი მონაკვეთის გასწვრივ და ჩართული იყო ხევის სათავდაცვო სისტემაში. გერგეტში შემორჩენილია XVII-XVIII საუკუნეების სათავდაცვო კოშკები. მის ტერიტორიაზეა გალავნით შემოზღუდული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი — გერგეტის სამების ეკლესია, რომელიც XIV საუკუნეს განეკუთვნება. ბაგრატ V-მ ტაძრის დაცვა გერგეტელებს ჩააბარა და მათ საყდრისშვილობა უბოძა. 1966 წელს გერგეტი შეუერთდა დაბა ყაზბეგს.

ისტორიული ძეგლები
-----------------

გერგეტის დასავლეთით, ტყეში დგას ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია. ესაა გეგმით მოკლე ოთხკუთხედის ფორმის შენობა. ნაგებია მოზრდილი ქვებით და ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი. აღმოსავლეთის კირით შელესილი კედელი დაზიანებულია. სახურავის და კედლების დიდი ნაწილი ჩაქცეულია. კარი დასავლეთიდან აქვს, თუმცა ადრე ვიწრო კარი სამხრეთიდანაც ჰქონია და შემდგომ ამოუშენებიათ. ეკლესიას შიგნიდან, აღმოსავლეთის კედლის გაყოლებით აქვს თარო, რომელიც გამოიყენებოდა სასანთლედ. 

გერგეტის დასავლეთით მდებარეობს ნინოწმინდას ნიში. ესაა ფიქალით ნაშენი და კირით შეთეთრებული ოთხკუთხა სვეტის ფორმის მასიური ნაგებობა, ფასადით ჩრდილოეთისკენ. კედელში არის მაღალი თაღოვანი თახჩა. მის შიდა მხარეს აქვს ორნამენტი და წარწერა, რომელიც არ იკითხება.

გერგეტის დასავლეთით, მაღალი მთის დავაკებაზე, სათიკნიაის ადგილზე იდგა ორი კოშკი. შემდეგ იქ ქალთა სალოცავი მოუწყვიათ. ერთმანეთის გვერდით მდგარ ორ პატარა ნაგებობას ოთხკუთხა სვეტის ფორმა აქვთ. ერთი ოდნავ უფრო დიდია. ისინი ფიქალის მშრალი წყობითაა ნაშენები. მოზრდილ ნაგებობას ფასადი დასავლეთით აქვს. მეორე ნაგებობის კედლები ყრუა.

დემოგრაფია
----------

1926 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 464 კაცი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 464 | 199 | 265 |

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გერგეტი (სტეფანწმინდა)***

* *სანიკიძე ლ. გვასალია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 98.
* *კახაძე კ. ჩიმაკაძე თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 444-446.
* *რუსიშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 446-449.

სქოლიო
------

1. ↑  *ითონიშვილი ვ.* „ხევის ტოპონიმიკა" გვ. 130 — თბილისი, „მეცნიერება", 1971
2. ↑  სერგი მაკალათია, „ხევი", ტფილისი, სახელმწიფო სასწავლო-პედაგოგიური გამომცემლობა, 1934 წ. გვ. 18.
**აკიფ იზათულა ოღლუ ასკაროვი** (აზერ. Akif İzzətulla oğlu Əsgərov; დ. 1 მაისი, 1940, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (2018), აზერბაიჯანის ხელოვნების დამსახურებული მუშაკი (2002), აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

აკიფ ასკაროვი დაიბადა 1940 წლის 16 იანვარს ქალაქ ნახიჩევანში. საშუალო სკოლაში დამთავრების შემდეგ ბაქოში ჩავიდა. 1958 წელს ჩაირიცხა აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლაში.

1963 წელს კოლეჯის დამთავრების შემდეგ ასკაროვი გაემგზავრა ლენინგრადში და ჩაირიცხა რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში.

ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ ასკაროვი დაბრუნდა ბაქოში. მიიღეს სსრკ სამხატვრო აკადემიის შემოქმედებით სახელოსნოში, სადაც ის სახელმწიფო შეკვეთებს ახორციელებდა რესპუბლიკის სამხატვრო ფონდის ხაზით.

1997 წელს მოქანდაკის პერსონალური გამოფენა გაიმართა ბაქოში.

2018 წლის 27 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო მხატვრის წოდება.

ბაქოში დგას აკიფ ასკაროვის ცნობილი ნამუშევრები: იუსიფ მამედალიევის და ბულბულის ქანდაკებები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***აკიფ ასკაროვი***

სქოლიო
------

1. ↑  Əsrlərin qovuşağında: Akif Əsgərov.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-27. ციტირების თარიღი: 2013-10-28
2. ↑  President.Az.  (27.05.2018) Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı az. President.az. ციტირების თარიღი: 2018-05-27.
**გუმისთის სახელმწიფო ნაკრძალი** — მდებარეობს აფხაზეთში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე აღმოსავლეთ გუმისთის ზემო და შუა დინებაში. ფართობი 13 ათ. ჰა. დაარსდა 1941 წელს (გაუქმდა 1951, აღადგინეს 1976).

ნაკრძალის რელიეფი რთული და მრავალფეროვანია. ხეობებითა და მდინარეებით დასერილი. ნაკრძალის მიზანია მესამეული ხანის კოლხური ტიპის ფლორისა და ფაუნის დაცვა და შესწავლა. ტყის მცენარეულობა ვერტიკალური სარტყლების მიხედვით (ზღვის დონიდან 200 მ-იდან 1800-2000 მ-მდე) იცვლება. გავრცელებულია უმთავრესად წიფლის, წაბლის, სოჭისა და სუბალპური მეჩხერი ტყის ფორმაციები. ტყის ძირითადი ჯიშებია: წიფელი, სოჭი, ნაძვი, ცაცხვი, ნაკერჩხალი, იფანი, მუხა, მურყანი, უთხოვარი; ქვეტყეში იზრდება ბზა, წყავი, შქერი. ცხოველებიდან გვხვდება არჩვი, შველი, დათვი, გარეული ღორი, წავი, თეთრი და ყვითელგულა კვერნა, მგელი, მელა, ციყვი, მაჩვი, გარეული კატა. ფრინველებიდან: როჭო, შავი შაშვი, კოდალა და სხვა. მდინარეები მდიდარია კალმახით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

ლიტერატურა
----------

* *მამისაშვილი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 308.
ჰეროდოტე, ისტორიის მამად წოდებული, და ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ცნობილი ისტორიკოსი..
**ისტორიკოსი** — პიროვნება, რომელიც სწავლობს ისტორიას და წერს მასზე. ისტორიკოსები შეისწავლიან ისტორიას, ფაქტებს, საუბრობენ ისტორიულ მოვლენებზე, ზოგჯერ კი საკუთარ შეხედულებებსაც გვამცნობენ. ისევე როგორც წერილობითს, ასევე დაუწერელს. თუ ისტორიკოსი შეისწავლის დაუწერელ მოვლენებს, იგი პრეისტორიას სწავლობს. იმის მიუხედავად, რომ სიტყვა ისტორიკოსს იყენებენ პროფესიონალ და არაპროფესიონალ მოყვარულთა აღსანიშნავად, ამ სიიტყვის ძირითადი აღნიშვნა არის მხოლოდ ის, ვისაც გააჩნია აკადემიური ხარისხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ისტორიკოსი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  "historian[*მკვდარი ბმული*]". Wordnet.princeton.edu. Accessed 28 June 2008
2. ↑   Herman, A. M. (1998). Occupational outlook handbook: 1998-99 edition. Indianapolis: JIST Works. Page 525.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**ნეო...** (< ბერძ. neos — ახალი) — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, პრეფიქსი, ნიშნავს ახალს, განახლებულს. 

ნეო- „ახალის" უმარტივესი მნიშვნელობით გვხვდება შემდეგ მაგალითებში:

* ნეაპოლისი — ნეაპოლის თავდაპირველი ბერძნული სახელი „ახალი ქალაქი";
* ნეოანთროპი — თანამედროვე ტიპის ადამიანი;
* ნეოლოგიზმი — ენაში ახლად შემოღებული სიტყვა;
* ნეონი — ახლად აღმოჩენილი (1898) კეთილშობილი აირი;
* ნეონატი — ახალშობილი ბავშვი;
* ნეოლიბერალიზმი;
* ნეოკლასიციზმი;
* ნეოკონსერვატივიზმი;

რაიმე კონტინუუმის ნაწილების ფორმათა განსასაზღვრავად, ნეო- ხშირად პალეო-სთან კონტრასტში იყენება, შესაბამისად:

* ნეოლითი, „ახალი" ქვის ხანა, უპირისპირდება „პალეოლითს".

იდეათა ისტორიაში „ნეო-" მიუთითებს მივიწყებული თავდაპირველის აღორძინებას ახალი მახასიათებლებით ან ახალი აქცენტით, რაც განასხვავებს ამ იდეას ან მიმდინარეობას მისი ორიგინალისგან. თუმცა ასევე მიიჩნევა, რომ იდენტურობა ძველ ფორმასთან მნიშვნელოვანი ნაწილია ახალისთვისაც:

* ნეო-ევანგელიზმი;
* ნეო-ლუთერანიზმი;
* ნეო-ჰასიდიზმი;
* ნეო-ნაციზმი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 379.
**ესპანეთის მეორე რესპუბლიკა** (ესპ. La Segunda República Española) (1931—1939) — უკიდურესად არასტაბილური პერიოდი ესპანეთის ისტორიაში, ალფონსო XIII-ის განდევნისა და ფრანსისკო ფრანკოს სამხედრო დიქტატურის ტრიუმფს შორის. პირველი რესპუბლიკა არსებობდა 1873-1874 წლებში.

დროებითი მთავრობა (აპრილი-ოქტომბერი 1931)
-----------------------------------------

რევოლუციის შედეგად დაემხო ალფონსო XIII და ხელისუფლების სათავეში მოვიდა დროებითი მთავრობა. 9 დეკემბერს დამტკიცებული რესპუბლიკური კონსტიტუციის მიხედვით გამოცხადდა სიტყვის თავისუფლება, ერთმანეთისგან გაიყო სახელმწიფო და ეკლესია, საარჩევნო უფლება მიეცათ ქალებს. თავადაზნაურობას ჩამოერთვა ყველა პრივილეგია. უმაღლესი ხელისუფლება გადავიდა დეპუტატთა კონგრესის (ესპ. Congreso de los Diputados) ხელში.

რესპუბლიკის კონსტიტუციის მიხედვით ასევე შეიცვალა სახელმწიფო სიმბოლოები. რიეგოს ჰიმნი გახდა სახელმწიფო ჰიმნი, ხოლო ახალი სახელმწიფო დროშა შედგებოდა სამი ჰორიზონტალური: წითელი, ყვითელი და იისფერი ზოლისაგან.

ახალი რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა ნისეტო ალკალა სამორა.

მემარცხენე რესპუბლიკელები და სოციალისტები (ოქტომბერი 1931 - ნოემბერი 1933)
--------------------------------------------------------------------------

კონსერვატიული მთავრობა (ნოემბერი 1933 - თებერვალი 1936)
-------------------------------------------------------

### აჯანყება ასტურიაში

### არჩევნები 1936

### სამოქალაქო ომი

 მთავარი სტატია: ესპანეთის სამოქალაქო ომი.

დასასრული
---------

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინტერნაციონალური ბრიგადები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ესპანეთის პირველი რესპუბლიკადაარქივებული 2011-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* *Constitución de la República Española* «ესპანეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია» (1931) დაარქივებული 2009-05-31 საიტზე Wayback Machine.  ესპანურ ენაზე


|  |  |
| --- | --- |
| ესპანეთის დროშა | *ეს სტატია ესპანეთისა და ესპანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ლარისა მამედოვა** (აზერ. Larisa Məmmədova, სრული სახელი:*Larisa Fərman qızı Məmmədova*; დ. 11 აგვისტო, 1977, ბაქო — გ. 20 იანვარი, 1990, ბაქო) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
---------

ლარისა დაიბადა 1977 წლის 11 აგვისტოში ბაქოში.

### მისი სიკვდილი

1990 წლის 19 იანვრის ღამეს ლარისა და მისი მამა ფარმან მამედოვი მანქანით მიდიოდნენ ლ.შმიდტის ქარხანაში, სადაც მისი მამა მუშაობდა. ავტობუსს, რომელშიც ისინი ისხდნენ, ცეცხლი გაუხსნეს ლ.შმიდტის ქარხანასთან, ლარისა გულში დაიჭრა და ადგილზე გარდაიცვალა. მძიმედ დაშავდა მისი მამა ფარმან მამედოვი.
1990 წელს დაკრძალეს ბაქოში, შეჰითდა ხეივანში.

### ოჯახი

ლარისას ოჯახი ხუთი ადამიანისგან შედგებოდა, მას ჰყავდა ძმა ემილი და და ნარმინა.

ლარისა მამედოვას მამა, ფარმან მამედოვი, 2020 წლის 19 ნოემბრამდე იყო აზერბაიჯანის პატრიოტული პარტიის თავმჯდომარე ჰამლეტ ტალიბოვის შემდეგ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* Larisa Məmmədovanın anası: "Açdım, ayaqqabısının içində şüşələr. Ürəyindən qan gəlirdi" (აზერბაიჯანული)

სქოლიო
------

1. ↑  "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Qulu Kəngərli, "Qara Yanvar şəhidləri", Bakı, "Gənclik", 1992.. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
ვულკანური მინა
**ვულკანური მინა** — მინისებრი ვულკანური ქანი; აგრეთვე პორფირიტული ქანების ძირითადი მასის მინისებრი მონაკვეთები. წარმოადგენს ლავის სწრაფი გაცივების შედეგად წარმოქმნილ ამორფულ მასას. მისი ქიმიური შედგენილობა გრანიტისას წააგავს (კვარცისა და ტუტე მინდვრის შპატის დამატებით). ასეთი გამდნარი მასალა კრისტალიზაციის გარეშე აღწევს ძალიან დაბალ ტემპერატურას, ხოლო სიბლანტე ძლიერ იზრდება. ნივთიერი შედგენილობისა და სტრუქტურული თავისებურებების შესაბამისად თითქმის მთლიანად ვულკანური მინით აგებულ ეფუზიურ ქანებს განეკუთვნება: ობსიდიანი, პეხშტაინი, პემზა, პერლიტი, ტაქილიტი, სორდავალიტი და ჰიალომელანი. გარდატეხის მაჩვენებელია 1,5. ობსიდიანი ერთგვაროვანი მინოვანი ვულკანური ქანია; პერლიტი მჟავე ვულკანური, ხოლო სორდავალიტი ბაზალტური შედგენილობის ვულკანური მინაა. ქანების ქიმიზმი სხვადასხვაგვარია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვულკანური მინა — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია დაარქივებული 2014-02-02 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* ვულკანური მინა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**მეტეოროლოგიური სადგური** — დაწესებულება, სადაც რეგულარულად აკვირდებიან ატმოსფეროს. მეტეოროლოგიური სადგური წარმოადგენს მეტეოროლოგიურ მოედანს, სადაც დგას ხელსაწყოები და შენობას, სადაც დისტანციურად აკვირდებიან მეტეოროლოგიურ მოვლენებს, ამუშავებენ დაკვირვების მასალას, ინახავენ გადასატან ხელსაწყოებს. დაკვირვება ტარდება 10 წუთიანი სტანდარტული პროგრამის შესაბამისად ყოველ 3 ან 6 საათში, ზოგ სადგურში — ყოველ საათში ერთხელ. მეტეოროლოგიური სადგური დაკვირვების მასალას უგზავნის ამინდის ბიუროს ან სხვა მეტეოროლოგიურ დაწესებულებას. მეტეოროლოგიურ სადგურში ტარდება აგრეთვე არასტანდარტული დაკვირვებებიც (მზის რადიაციის ინტენსიურობაზე, აორთქლებაზე წყლის ადა მიწის ზედაპირიდან და ა. შ.). ძნელად მისადგომ ადგილებში (უდაბნო, ღია ზღვა, მაღალი მწვერვალი და სხვა) არსებობს ავტომატური მეტეოროლოგიური სადგურები. მეტეოროლოგიურ სადგურს ზოგჯერ გემზე დგამენ. მეტეოროლოგიური სადგურის დაკვირვების მასალას ძირითადად იყენებენ ამინდის პროგნოზის შესადგენად.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 613.
მთვარის ფოტოსურათი. გადაღებულია აპოლონ 15-ის მიერ.
იუპიტერის ღრუბლიანობის ზოლები
**პლანეტოლოგია** (ლათ. planeta და ბერძნ. logos – მოძღვრება) — მეცნიერებათა კომპლექსი, რომელიც შეისწავლის პლანეტებსა და მათ თანამგზავრებს; მზის სისტემასა და სხვა პლანეტურ სისტემებს ეგზოპლანეტებთან ერთად. კვლევის სფერო მოიცავს მრავალ ობიექტს, მიკრომეტეორიტებით დაწყებული აიროვანი გიგანტებით დამთავრებული. პლანეტოლოგია შეისწავლის პლანეტების შიდა და გარე გარსებსა და მათ თანამგზავრებს, ფიზიკურ ნივთიერებებსა და ქიმიურ შედგენილობას, ზედაპირის აგებულებას, აგრეთვე მათი ჩამოყალიბებისა და წარმოქმნის პირობებს.

პლანეტოლოგია მიეკუთვნება დისციპლინათშორის სამეცნიერო დარგს, რომელიც თავდაპირველად ჩამოყალიბდა როგორც დედამიწის და ფიზიკის შემსწავლელი მეცნიერება. დღეისათვის პლანეტოლოგია აერთიანებს მრავალრიცხოვან სამეცნიერო დისციპლინებს, როგორებიცაა პლანეტური გეოლოგია (გეოფიზიკა, გეოქიმია), ფიზიკური გეოგრაფია (გეომორფოლოგია, კარტოგრაფია), ატმოსფერული მეცნიერება, თეორიული პლანეტოლოგია და ეგზოპლანეტების კვლევა. გარდა ამისა არსებობს სხვა მომიჯნავე დისციპლინები, როგორებიცაა: კოსმოსის ფიზიკა, ასტრობიოლოგია და დისციპლინები, რომლებიც სწავლობენ მზის გავლენას მზის სისტემის პლანეტებზე.

პლანეტოლოგიაში ერთმანეთთან დაკავშირებულია ექსპერიმენტული და თეორიული შტოები. კოსმოსურ სივრცეზე დაკვირვებითი შედეგები მოგვიანებით შესაძლოა გადაისინჯოს და დაზუსტდეს ექსპერიმენტული კვლევების ხარჯზე; უპირველეს ყოვლისა, ავტომატური კოსმოსური აპარატებით, აგრეთვე დისტანციური ზონდირებითა და ექსპერიმენტული სამუშაოებით დედამიწის ლაბორატორიებში. თეორიული მხარე შეიცავს კომპიუტერულ და მათემატიკურ მოდელირების საშუალებებს. მკვლევრები, რომლებიც დაკავებული არიან პლანეტოლოგიით უწევთ ასტრონომიის, ფიზიკისა და გეოლოგიის შესაბამის დარგებში გარკვევა.

ამჟამად მსოფლიოში არსებობს მრავალი სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი და უნივერსიტეტი, რომელიც სწავლობს პლანეტოლოგიასთან დაკავშირებულ საკითხებს. ამასთანავე ყოველწლიურად იმართება სამეცნიერო კონფერენციები, გამოიცემა სამეცნიერო ჟურნალები, რომელიც აღნიშნულ თემატიკას ეძღვნება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პლანეტოლოგიის შესახებ (ინგლისური)
* პლანეტოლოგიის შესახებ (ინგლისური)
* პლანეტოლოგიის შესახებ დაარქივებული 2021-03-12 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* პლანეტოლოგიის შესახებ (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Taylor, Stuart Ross (29 July 2004). „Why can't planets be like stars?". *Nature*. **430** (6999): 509. Bibcode:2004Natur.430..509T. doi:10.1038/430509a. PMID 15282586.
**„საურონის პირი"** — უარყოფითი პერსონაჟი ჯ.რ.რ ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი იყო ბნელი ბატონის საურონის მსახური, მესამე ეპოქის დასასრულს. „საურონის პირის" ნამდვილი სახელი უცნობია, თუმცა ერთი ვერსიით მას მორდუ ერქვა.

ისტორია
-------

„საურონის პირის" წარსულის შესახებ, ბევრი რამ გაურკვეველია, თუმცა ცნობილია რომ, ის ერთ-ერთი შავი ნუმენორიელია.იგი შეუერთდა საურონს მაშინ, როდესაც, ბნელი ციხე კოშკი თავიდან აღზევდა. მასთან მსახურების განმავლობაში მან დიდი რაოდენობით შეიძინა ბნელი ცოდნა. თავისი ბატონის მიმართ გამოჩენილი თავდადების გამო, ის ბარად-დურის (საურონის ციხე-სიმაგრე) ლეიტენანტი გახდა.

### გვიანი მესამე ხანა

„საურონის პირი" წიგნ „ბეჭდების მბრძანებელი: მეფის დაბრუნება"-ში შავ კარიბჭესთან გამართულ ბრძოლაში გამოჩნდა. იგი საურონის მიერ ელჩად იყო გამოგზავნილი რათა, ადამანები დაერწმუნებინა რომ, მორდორის სამეფოს დანებებოდნენ. თუმცა ადამიანებმა, ამ შემთხვევაში განდალფმა უარყო მისი ეს წინადადება და ომი წამოიწყო. "საურონის პირი სავარაუდოდ ამ ბრძოლაში დაიღუპა, ერთი ვერსიით კი გაიქცა.

იგი ასევე გამოჩნდა ბეჭდების მბრძანებლის ფილმის დასასრულშიც, თუმცა შემდგომ მისი კადრი ამოჭრეს.

### წიგნი

წიგნ „მეფის დაბრუნებაში" მის გამოჩენასთან დაკავშირებით ესაა ნათქვამი:

„მაღალი და ბოროტი ფორმა, შავ ცხენზე ამხედრებული… მხედარი სულ შავად იყო შემოსლი და შავი იყო მისი მაღალი თავსახური; მაგრამ ის არ იყო ბეჭდის აჩრდილი, არამედ ცოცხალი ადამიანი… მისი სახელი ზღაპრებში არ წერია, რადგან მას თავადაც დავიწყნოდა იგი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
*
**Outsider** — პანკ-როკისა და ალტერნატიული მუსიკის ჟანრის ჯგუფი, ჩამოყალიბებული ქუთაისში, 1989 წელს. გამოცემული აქვს სამი ალბომი.

ისტორია
-------

ჯგუფის ლიდერი და იდეოლოგი არის რობი კუხიანიძე.

ჯგუფმა პირველი ალბომი ჩაწერა მოსკოვში, რუსი ანდერგრაუნდ მუსიკოსის, პეტრე მამონოვის სტუდიაში. ეს იყო პირველი ალბომი, რომელიც ქართულმა ჯგუფმა საზღვარგარეთ ჩაწერა. აუტსაიდერი ერთადერთი ქართული ჯგუფი იყო, რომელიც მონაწილეობდა ალტერნატიული მუსიკის ფესტივალებში ტალინში (1991) და მოსკოვში (1992). 1996 წელს ფესტივალ „მარგარიტა 96"-ზე მას მიღებული აქვს ჯილდო საუკეთესო ქართველი ალტერნატიული მუსიკოსის კატეგორიაში. 2000 წელს ჯგუფი გადავიდა თბილისში.

ჯგუფის წევრები
--------------

* რობი კუხიანიძე - ვოკალი, გიტარა
* საბა კუპრაშვილი - ბას-გიტარა
* აკაკი ჯაფარიძე - დასარტყმელი საკრავები (2002 წლიდან)
* გიორგი გობეჯიშვილი - ბას-გიტარა (2004 წლიდან)
* გიგა მჟავია - დასარტყმელი საკრავები (1990-1992)
* გია შილაკაძე - დასარტყმელი საკრავები(1992-2000)

დისკოგრაფია
-----------

* *Inside* - 1992
* *პრიმიტივი* - 1997
* *მკვლელი* - 1998

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Outsider საიტზე Georgian Live Music
**აზიმოვი რაფიგ აშრაფ ოღლი** (აზერ. Rafiq Əzimov; დაიბადა 1938 წლის 6 თებერვალი, ბაქო) — აზერბაიჯანის თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2000), დაჯილდოვებული დიდების ორდენით (2018 წ.).

ბიოგრაფია
---------

რაფიკ აზიმოვი დაიბადა 1938 წლის 6 თებერვალს ბაქოში. 1964 წელს დაქორწინდა.

1962 წლის 10 სექტემბერს რაფიგ აზიმოვი მიიღეს აზერბაიჯანის აკადემიური ეროვნული დრამატული თეატრის დასში. მას შემდეგ ის მუშაობს ამ თეატრის სცენაზე.

თამაშობდა სატელევიზიო სპექტაკლებში. 2013 წელს აზერბაიჯანის ტელევიზიამ რეჟისორ სანან სულთანოვის ხელმძღვანელობით გადაიღო ფილმი „ხელოვნების სიყვარული", რომელიც ეძღვნება რაფიგ აზიმოვის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას.

სქოლიო
------

1. 1 2  Cəmilə Əhmədova.  (21 may 2011) Rafiq Əzimov-səhnəmizin əzmkar sənətkarı az. *525-ci qəzet*. [anl.az ANL]. ციტირების თარიღი: 2017-11-12.
2. ↑  Allahverdiyev, E. Məmməd Arif, Rafiq Əzimov…: [rejissor Sənan Sultanovun quruluşunda akademik Məmməd Arif Dadaşzadəyə həsr olunmuş "Zirvələrdən gələn səs" və xalq artisti Rafiq Əzimova həsr olunmuş "Sənət sevgisi" filmi haqqında] //Ekran-efir.- 2013.- 13 dekabr.- S. 4–6.
**The BearFox** — ქართული ექსპერიმენტული ჯგუფი. მასში შედიან ირაკლი მანჩხაშვილი და მებო ნუცუბიძე. როგორც თავად ამბობენ, იყენებენ ნებისმიერ ინსტრუმენტს, რომლის ჟღერადობაც მოსწონთ, არ მიაკუთვნებენ საკუთარ თავს რომელიმე კონკრეტულ მიმდინარეობას და ცდილობენ „უბრალოდ აკეთონ ის, რაც ყველაზე უკეთ გამოხატავს მათ დამოკიდებულებას გარე სამყაროსადმი". შთაგონების წყაროდ ასახელებენ ყველას - „ბუნებას, ცხოველებს, ფრინველებს, ადამიანებს და ადამიანურ ურთიერთობებს".

ჯგუფის დებიუტი შედგა Tbilisi Open Air'2014-ზე. იმავე წლის ივნისში მათ გამართეს კონცერტი პოლონეთში, ფესტივალ Inne Brzmienia-ზე. 2014 წელს მათ შეუერთდა სამი წევრი - აჩი შიოშვილი (დასარტყმელი საკრავები), ბიკო ასკურავა (გიტარა) და ცოტნე ჩიქობავა (ბას-გიტარა). The BearFox-მა ამ ცვლილებასთან ერთად საკუთარ მუსიკაში ალტერნატიული და ინდი-როკის ელემენტები შეიტანა.

ჯგუფის ჩანაწერების გარეკანების გრაფიკაზე მუშაობს მხატვარი ანა მიმინოშვილი.

დისკოგრაფია
-----------

* *The BearFox*, აგრეთვე მითითებულია, როგორც დემო დისკი (2014)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The BearFox Facebook-ზე
* The BearFox Soundcloud-ზე

* The BearFox – არხი YouTube-ზე

სქოლიო
------

1. 1 2 3  The BearFox Bravissimo-ზე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-04-05. ციტირების თარიღი: 2014-10-26.
2. ↑  ჯგუფის შესახებ ბლოგზე „ქართული მუსიკის შესახებ"
3. ↑  ანა მიმინოშვილის პროფილი Behance-ზე
4. ↑  EP *The BearFox*-ის სურათები Tumblr-ზე
**პიოტრ პეტრეს ძე ლუჟინი** — ფიოდორ დოსტოევსკის 1866 წელს გამოქვეყნებული რომანის, „დანაშაული და სასჯელის" ერთ-ერთი პერსონაჟი. ლუჟინი 45 წლის ადვოკატია, რომელიც სასამართლოში მუშაობს და გადაწყვეტილი აქვს ცოლად შეირთოს როდიონ რასკოლნიკოვის და, დუნია. წერილში რომელიც რასკოლნიკოვმა დედას გაუგზავნა, როდიამ ამოიკითხა იმის ნიშნები რომ ლუჟინის მხრიდან მისი დის ცოლად შერთვის მიზანი ქალზე მისი სიღარიბის გამო ბატონყმური უპირატესობის გამოკვეთის მცდელობა იყო. ლუჟინისა და რასკოლნიკოვის პირველი შეხვედრა (რომლის დროსაც რასკოლნიკოვი ლოგინად მყოფი ავადმყოფია) დაპირსპირებით და ლუჟინის ბინიდან გაძევებით დასრულდება. ამის შემდგომ ლუჟინი რასკოლნიკოვის შესახებ ცილისმწამებლურ წერილს წერს რომელსაც დუნიას და დედამისს უგზავნის. ლუჟინის სურვილია მათი მეორე შეხვედრა როდიას გარეშე გაიმართოს, მაგრამ დის მოთხოვნით ამ შეხვედრას რასკოლნიკოვიც ესწრება. ყველაფერი კვლავ დაპირსპირებით სრულდება, ხოლო დუნია ლუჟინს ცოლობაზე საბოლოოდ უარს ეუბნება. ამის შემდგომ ლუჟინი ფარულად ჩაუდებს ჯიბეში ას მანეთს სონია მარმელადოვას, რათა ამით შური იძიოს რასკოლნიკოვზე, თუმცა მოწყობილი სკანდალის შემდეგ ლუჟინს სიცურეში აგრეთვე მის ბინაში მცხოვრები ლებეზნიატიკოვი ამხელს.

ლიტერატურა
----------

* „დანაშაული და სასჯელი" – ფიოდორ დოსტოევსკი - [პალიტრა L, 2017]. - ISBN 9789941325816;

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფიოდორ დოსტოევსკის დანაშაული და სასჯელი |
| --- |
|  |
| პერსონაჟები | 
* როდიონ რასკოლნიკოვი

 |
|  |
| ფილმები | 
* რასკოლნიკოვი (1846)
* დანაშაული და სასჯელი (1935)
* შიში (1946)
* დანაშაული და სასჯელი (1970)
* ნერამუ სიკშა
* ჯურმ აურ საზაა
* დანაშაული და სასჯელი (1983)
* ელუ სუტინა კოტე
* სიბრალულის გარეშე
* დანაშაული და სასჯელი (1998)
* დანაშაული და სასჯელი სუბურბიაში
* დანაშაული და სასჯელი (2002)
* სტუდენტი

 |
|  |
| სხვები | 
* დანაშაული და სასჯელი (მანგა)
* დანაშაული და სასჯელი (სატელევიზიო ფილმი)
* დანაშაული და სასჯელი

 |

 |
**გაგელები** — XII-XIII საუკუნეების საქართველოს დიდებულ ფეოდალთა საგვარეულო, მხარგრძელთა განშტოება. გვარის ფუძემდებელი იყო ზაქარია გაგელი, ვარამ მხარგრძელის ძე, რომელმაც თამარ მეფისაგან მიიღო სამამულოდ (სამემკვიდრეოდ) გაგის ციხე და იწოდა გაგელად. 

გაგელები ფლობდნენ გაგს და მის მხარეს ციხეებითა და ქალაქებითურთ (შამქორი, ტავუში, კაწარეთი, ტერუნაკანი, ერგევანქი, ქარჰერძი, გარდმანი, ზეგამი, ნორბერდი, მაწნაბერდი და სხვა). ეს იყო ე. წ. „ქუემოთი სანაპირო" მხარე, რომლის ფარგლები აღწევდა განძამდე და მისი მფლობელები, ამგვარად, მონაპირეები იყვნენ. გაგელები განსაკუთრებით დაწინაურდნენ და გაძლიერდნენ ზაქარია გაგელის ძის ვარამ (ვაჰრამ) გაგელის დროს, რომელმაც გაგის მამულთან ერთად დაიმკვიდრა მსახურთუხუცესობა და მიიღო აგრეთვე მამული შიდა ქართლში — თეძმის ხეობაში. XIII საუკუნის 50-იანი წლებიდან გაგელთა სახლი დამცრობილა: მეფეს მსახურთუხუცესობა გრიგოლ სურამელისთვის გადაუცია. როგორც ჩანს, გაგელებს დაუკარგავთ გაგი და მასთან ერთად - გაგელობაც. XIII საუკუნის 40-იანი წლების მოღვაწე ვარამის ძე აღბუღა უკვე გაგელად აღარ იხსენიება და გაგელების ხსენება ამ დროიდან ქრება წყაროებში. აღბუღა იძულებული გამხდარა ხელი მიეყო მამულების დაყიდვისათვის, სახელდობრ, ორთაღებისათვის (საკრედიტო-სავაჭრო კორპორაცია) მიუყიდია მისი მამისათვის მეფის მიერ ნაწყალობევი სოფელი ხოვლე.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. შოშიაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 611.
**this is shi**— ბრინჯაოს ხანის კულტურა, რომელიც გამოვლენილი და შესწავლილია ძირითადად თრიალეთის ტერიტორიაზე და მეზობელ რაიონებში. არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1936-1940 წლებში, 1947-1948 (ბორის კუფტინი). 

თრიალეთის კულტურის ძეგლებად ითვლება უმთავრესად ყორღანული სამარხების (გორასამარხების) კულტურა. მათი ნაწილი ადრებრინჯაოს ხანის დასასრულით - ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებით თარიღდება, ნაწილი კი შუა ბრინჯაოს ხანით - ძვ. წ. II ათასწლეულის პირველი ნახევრით. გორასამარხების დროინდელი და მათთან კულტურით დაკავშირებული ნასახლარები ცნობილია კახეთში (თრიალეთში არ აღმოჩენილა). მდიდრული და კარგად ნაგები ყორღანები ტომთა ბელადებს და გვაროვნულ არისტოკრატიას ეკუთვნოდა, მომცრო და ღარიბი ყორღანები რიგითი მოსახლეობისა იყო. გორასამარხის ტიპებია: ორმოიანი, დასაკრძალავმოედნიანი, ქვით ნაგები დასაკრძალავდარბაზიანი, ორმოში ძელებით ნაგები აკლდამიანი, კლდეში ჩაჭრილი კამერიანი. მათ ფარავდნენ მიწაყრილით, ქვაყრილით ან ქვა-მიწაყრილით. სამარხი ორმო და დასაკრძალავი დარბაზი სქელი ძელებით იხურებოდა და გრძელი დრომოსი უკეთდებოდა (ორმოს ) გრუნტში ჩაჭრილი, დარბაზს - ქვით ამოყვანილი. ზურტაკეტის (თრიალეთი) უდიდესი გორასამარხების ქვაყრილის დიამეტრია 100 მ, სიმაღლე - 8 მ, დასაკრძალავი დარბაზის შიგა ფართობი 150 მ2 აღწევდა, კედლების სიმაღლე - 4-6 მ. 

თრიალეთის X გორასამარხის ორმოს სიღრმეა 8 მ; თრიალეთის XVII გორასამარხის ორმოს ზომებია 14×8,5×6 მ. კუშჩის XXXVI გორასამარხის დასაკრძალავი დარბაზის შიდა ფართობი 175 მ2 აღწევდა. მისი დარბაზის ხის სვეტები ფურცლოვანი ოქროთი ყოფილა გარშემოკრული (აღმოჩენილია ფრაგმენტები). ამ გორასამარხების აგება შესაძლებელი იყო მხოლოდ გვარებისა და ტომების ერთიანი ძალით. სამარხები ინდივიდუალურია. მიცვალებულების ნეშტი (კრემაციაქმნილი ან იშვიათად ინჰუმაციური) ხშირად დასაკრძალავ ოთხთვალა ეტლზე ესვენა. ნივთებთან ერთად ატანდნენ დაკლულ საქონელს ან მის ნაწილებს, ზოგჯერ - მსხვერპლად შეწირულ მსახურს ან მონას, რაც პატრიარქალურ-გვაროვნული წყობილების რღვევის პროცესზე მიუთითებს. სამარხებში აღმოჩენილია ჭურჭელი (თიხისა და ლითონის); იარაღ-საჭურველი (სპილენძისა, ბრინჯაოსი, ვერცხლისა, ობსიდიანისა და სხვა), სამკაული (ოქრო-ვერცხლის, ქვის, პასტისა და სხვა), რომელთა შორის მრავალი უტოლდება მსოფლიო ხელოვნებისა და ხელოსნობის საუკეთესო ნიმუშებს.

თრიალეთის კულტურა განეკუთვნება ეკონომიკურად დაწინაურებულ მესაქონლე-მიწათმოქმედ ტომებს, რომელთა განვითარებას ხელს უწყობდა სამხრეთ საქართველოს ბუნებრივი პირობები. თრიალეთის კულტურა მტკვარ-არაქსის კულტურის მემკვიდრეა. მსგავსი ძეგლები ცნობილია კახეთში, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთსა და სომხეთში. მას საერთაშორისო მასშტაბითაც ფართო საგარეო ურთიერთობები ჰქონდა. ხელოსნური ნაწარმის თავისებური ფორმებით, მხატვრული სტილით, დამზადების ტექნიკით, დაკრძალვის წესითა და იდეოლოგიური მონაცემებით თრიალეთის კულტურა ძირითადად დამოუკიდებელ ხასიათს ატარებს.

ლიტერატურა
----------

* *გოგაძე ე.* თრიალეთის ყორღანული კულტურის პერიოდიზაცია და გენეზისი, თბ. 1972;
* *ჯაფარიძე ო.* არქეოლოგიური გათხრები თრიალეთში, თბ. 1969;
* *Жоржикашвили Л. Г. Гогадзе Э. М.* Памятники Триалети эпохи ранней и средней бронзы, Тб. 1974;
* *Куфтин Б. А.* Археологиыеские раскопки в Триалети, кн. 1, Тб. 1941;
* *მისივე,* Археологические раскопи 1947 р. в Цалкинском районе, Тб. 1948;
* *Пиотровский Б. В.* Археология Закавказья, Л. 1949;
* *გოგაძე ე.* ქსე, ტ. 4, გვ. 699, თბ. 1979
**ტარიელ აბდულაევი** (აზერ. Tariyel Abdullayev, სრული სახელი:*Tariyel Oruc oğlu Abdullayev*; დ. 1949, შამქორის რაიონი — გ. 27 იანვარი, 1990, ბაქო) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1949 წელს შამქორის რაიონში. დაამთავრა ბაქოს 54-ე საშუალო სკოლა. მე-4 სამშენებლო განყოფილებაში მხატვრად მუშაობდა. შავი იანვრის დღეს მან ტყვიით ჭრილობა მიიღო XI არმიის მოედანზე. ტყვია ზურგში მოხვდა და მუცლიდან გამოვიდა. როდესაც ის საავადმყოფოში მიჰყავდათ, მანქანას ესროლეს და ამოაბრუნეს. ტარიელი საავადმყოფოში საოპერაციო მაგიდაზე 4 საათი იწვა. 22 იანვარს მეორე ოპერაცია ჩაუტარდა, თუმცა ამ ოპერაციებს დადებითი შედეგი არ მოჰყოლია. მიყენებული ჭრილობების შედეგად ის 27 იანვარს გარდაიცვალა.

დაკრძალეს შეხიდთა ხეივანში.

სქოლიო
------

1. ↑  "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Şəhidlər. ციტირების თარიღი: 2022-10-05 (აზერბაიჯანული)
3. ↑  Qara Yanvar şəhidləri. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
**ადოლფ პეტრეს ძე ბერჟე** (დ. 28 ივლისი (9 აგვისტო),1828, პეტერბურგი — გ. 31 იანვარი (12 თებერვალი),1886, თბილისი) — ფრანგი ორიენტალისტი, კავკასიოლოგი, მწერალი, არქეოგრაფი და ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

მამამისი 1805 წელს გადასახლებულა პეტერბურგში. ადოლფ ბერჟე ადრევე დაინტერესებულა კავკასიელი ხალხებით, უნივერსიტეტში შესვლამდე შეუსწავლია რუსული, სპარსული და თურქული ენები. 1851 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ კავკასიაში გაანაწილეს სამუშაოდ. 1851 წლის დეკემბერს დანიშნეს კავკასიის მეფისნაცვლის მ. ვორონცოვის კანცელარიაში (ამ პერიოდში იმოგზაურა სპარსეთში), 1857 წელს ‒ თბილისის საჯარო ბიბლიოთეკის გამგედ, 1858 წელს განსაკუთრებული დავალებების მოხელედ, 1859-1864 წლებში – „კავკასიის კალენდრის" რედაქტორად, 1864 წლიდან ‒ კავკასიის არქეოგრაფიული კომისიის თავჯდომარედ; 1864 წელს აირჩიეს პარიზის „აზიური საზოგადოების" წევრად, 1865 წელს – „საფრანგეთის აღმოსავლური საზოგადოების", ხოლო 1873 წელს – „ოდესის სიძველეთა ისტორიის საზოგადოების" წევრად. კავკასიის ისტორიისა და ეთნოგრაფიულ საკითხებთან ერთად იგი სწავლობდა ენებსაც, შეაგროვა უდიური ენის მასალა, ადგილზე იკვლევდა ხუნძურს (1860). 1866-1885 წლებში მისი რედაქტორობით გამოქვეყნდა „არქეოგრაფიული კომისიის აქტების" თორმეტტომეულის 10 ტომი (იხ. „აკტი კავკაზსკოი არხეოგრაფიჩესკოი კომისსიი"). აღსანიშნავია მისი ნაშრომები: „საქართველოს შეერთება რუსეთთან 1799–1831" («Русская старина», 1880, т. 27), „კავკასიაში მცხოვრები მთიელი ტომების მოკლე მიმოხილვა" (1858), „ნინო ალექსანდრეს ასული გრიბოედოვა", „კავკასია არქეოლოგიური თვალსაზრისით" (ორივე 1974), „თუშურ-რუსული ლექსიკონი", „მეგრული ენის ლექსიკონი". ბ. ნაყოფიერ მუშაობას ეწეოდა საჯარო ბ-კაში, სისტემატურად ამდიდრებდა ფონდს სხვადასხვა გამოცემით, 1861 შეადგინა „თბილისის საჯარო ბიბლიოთეკის მოკლე კატალოგი", რ-ის შესავალში იგი მიმოიხილავდა საქართვ. ისტ. ლიტერატურისა და ხელოვნების საკითხებს. ბ. განსაკუთრებულ დაინტერესებას იჩენდა სამეგრელოს მიმართ, სადაც არაერთხელ იყო კიდეც. წიგნში „თბილისიდან მოგზაურობა სამეგრელოში 1862 წელს" (პარიზი, 1864) ბ. მიმოიხილავს აქაურ ისტ. ძეგლებს, ფოლკლორს, ენის საკითხებს და სხვ. ბ-ს მჭიდრო მეცნ. კონტაქტი ჰქონდა აკად. მარი ბროსესთან, რ-საც სისტემატურად სწერდა წერილებს და უზიარებდა თავის დაკვირვებებს, ეთათბირებოდა სვანეთისა და მის ეთნოგრ. თუ ისტ.-ენობრივ პრობლემებზე, აგრეთვე ჩრდ. კავკ. ხალხთა ისტორიის საკითხებზე („ჩაჩნები და საჩაჩნეთი", „ადიღე ხალხის ისტორია", 1861) და სხვ. თანამშრომლობდა აგრეთვე დ. ბაქრაძესთან, პ. იოსელიანთან და სხვა ქართველ მეცნიერებთან. იგი დიდი ძალისხმევით მუშაობდა კავკასიელი და ფრანგი ხალხების კულტ. მეცნ. და ლიტ. ურთიერთობისგანვითარებისათვის. მისი ნაშრომები გამოქვეყნდა პარიზში, გერმანიაში, რუსეთსა და საქართველოში. უკანასკნელად მუშაობდა მემუარებზე კავკასიისა და სპარსეთის შესახებ, რ-ის დასრულება არ დასცალდა.

ლიტერატურა
----------

* *ტიტვინიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 408-409.
**მაჰირ მუსტაფაევი** (აზერ. Mahir Mustafayev, სრული სახელი:*Mahir Vaqif oğlu Mustafayev*; დ. 25 ნოემბერი 1968, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ — გ. 20 იანვარი 1990, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) - შავი იანვრის მოწამე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1968 წლის 25 ნოემბერს ბაქოში. ჯერ დაამთავრა 45-ე საშუალო სკოლა, შემდეგ ავტომობილის მართვის კურსები, მუშაობდა მე-2 ავტობუსის პარკში მძღოლად.

19 იანვრის ღამეს, მან მთელი ღამე ატარებდა  დაჭრილებს თავის სატვირთო მანქანით. ჯერ მან და მისმა მეგობარმა ალბალამ წაიყვანეს დაჭრილებს , შემდეგ გაგზავნა თავისი მეგობარი ალბალა და სახლში დაბრუნდა. სამ საათზე მაჰირმა კვლავ დააკაკუნა მეორე მეგობარს ალექსანდრე კარიმოვის კარზე, უთხრა, რომ დაჭრილები იყვნენ და დახმარება გამოიძახა. ამის შემდეგ ორი მეგობარი  წავიდა XI ოქროს არმიის მოედანზე, მაჰირი რამდენიმე საათის შემდეგ გარდაიცვალა, ალექსანდრე კი 5 თებერვალს. ორივე მეგობარი შეხიდთა ხეივანშია დაკრძალული.

სქოლიო
------

1. ↑  "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2000-ci il tarixli 259 saylı **Fərmanı**. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Şəhidlər. ციტირების თარიღი: 2022-10-05 (აზერბაიჯანული)
3. ↑  Qara Yanvar şəhidləri. ციტირების თარიღი: 2015-07-17 (აზერბაიჯანული)