recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**არჩილ ვლადიმერის ძე ასათიანი** (დ. 28 აპრილი, 1933, თბილისი — გ. 29 აპრილი, 2007, იქვე) — ქართველი ფიზიოლოგი, პედაგოგი, პროფესორი (1973), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979), თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი (1985—1991), საქართველოს პარლამენტის წევრი (1999—2004).

ბიოგრაფია
---------

არჩილ ასათიანმა 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი, 1957 წლიდან განაგრძო სწავლა და მეცნიერული მუშაობა ამავე ინსტიტუტის ადამიანის ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრის ასპირანტურაში. ასპირანტურის დამთავრებისა და მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოპოვების შემდეგ მოღვაწეობა დაიწყო ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრაზე ჯერ ასისტენტად, შემდეგ დოცენტად. 1972 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. ა. ასათიანი 1973 წლიდან თსსი–ს ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრის პროფესორია, 1987 წლიდან – 2004 წლამდე ამავე კათედრის გამგეა. 1975 წლიდან – 1985 წლამდე იყო თსსი–ის პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში, 1985 – 1991 წლებში კი თსსი–ის (ამჟამად უნივერსიტეტი) რექტორი.

არჩილ ასათიანი არის ასზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, მისი ხელმძღვანელობით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები. ა. ასათიანი შეისწავლიდა ნეიროფიზიოლოგიისა და გასტროენტეროლოგიის საკითხებს, კვებითი მოქმედების ნეირო–ჰუმორულ სარეგულაციო მექანიზმებს; თავის ტვინის ღეროს ბადებრივი სტრუქტურების როლს კუჭის სეკრეციული ფუნქციის მოქმედების განხორციელებაში; ჰიპოთალამუსის და ნუშისებრი კომპლექსის ბირთვების როლს კვებითი მოქმედების რეგულაციაში.გამოიკვლია სიმაძღრის ჩამოყალიბების ნეიროჰუმორული მექანიზმები და სხვ. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპოდენტ ალექსანდრე ბაკურაძესთან თანაავტორობით შექმნა და გამოსცა მნიშვნელოვანი მონოგრაფია „კვებითი მოქმედების ნეიროჰუმორული მექანიზმები". მის მიერ შექმნილია რამდენიმე სახელმძღვანელო ბიოფიზიკაში, პროფესორ ირინე კვაჭაძესთან თანარედაქტორობით შეადგინა და გამოსცა პირველი ქართული ფუნდამენტური სახელმძღვანელო ადამიანის ფიზიოლოგიაში.

არჩილ ასათიანი 1999 – 2004 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. დაჯილდოებული იყო ღირსების ორდენით.

არჩილ ასათიანი გარდაიცვალა 2007 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 223.
* ტრადიციებით მომავლისკენ, თბილისის სახ. სამედიცინო ინსტიტუტის საიუბილეო კრებული,თბ. 2010.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ასათიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
1727 წელს გამოცემული *პარალელური ბიოგრაფიები*
**„პარალელური ბიოგრაფიები"** (ბერძ. Βίοι παράλληλοι) — პლუტარქეს ყველაზე ცნობილი ჩვენამდე მოღწეული ნაწარმოები.
ამ ნაშრომში შედის სახელგანთქმული რომაელების და ბერძნების დაწყვილებული ბიოგრაფიები. ზოგიერთი გმირები ძალიან ზუსტათაა დაწყვილებული, მაგალითად თეზევსი და რომულუსი რომის და ათენის დამაარსებლები, პირველი კანონმდებლები ლიკურგი და ნუმა პომპილიუსი, უდიდესი მხედართმთავრებიო და ლიდერები ალექსანდრე მაკედონელი და იულიუს კეისარი. ბიოგრაფიების შემდეგ პლუტარქე წერს შედარებით დახასიათებას, მაგრამ ზოგ წყვილს ასეთი დახასიათება არ მოყვება. თავდაპირველად არსებობდა 23 წყვილი, მაგრამ ეპამინოიდი და სციპიონ აფრიკელი დაიკარგა.

მისი ბიოგრაფიები იმითაც არის საინტერესო რომ იგი გადმოგვცემს არა მარტო ჩვენთვის დაკარგული ისტორიული წყაროებიდან ინფორმაციას, არამედ მის დროს არსებულ მითქმა მოთქმებსაც, ასე მაგალითად ანტონიუსის ბიოგრაფიაში იგი გვითრობს ბაბუამისისგან მოსმენილ ჭორებს თუ რა ხდებოდა კლეოპატრას კარზე.

ბიოგრაფიები
-----------

| ბერძნები | რომაელები |
| --- | --- |
| თეზევსი | რომულუსი |
| ლიკურგე | ნუმა პომპილიუსი |
| სოლონი | პოპლიკოლა |
| თემისტოკლე | კამილუსი |
| პერიკლე | ფაბიუს მაქსიმუსი |
| ალკიბიადე | გაიუს მარციუსი |
| ემილიუს პავლე | თიმოლეონტე |
| პელოპოიდი | მარცელიუსი |
| არისტიდე | მარკუს კატონი |
| ფილოპემენი | ტიტუს კვინტიუს ფლამინიმუსი |
| პიროსი | გაიუს მარიუსი |
| ლისანდრე | სულა |
| კიმონე | ლუკულუსი |
| ნიკიოსი | მარკუს კრასუსი |
| სერტორიუსი | ევმენე |
| აგესილაუსი | პომპეუსი |
| ალექსანდრე მაკედონელი | იულიუს კეისარი |
| ფოკიონე | კატონი უმცროსი |
| აგიდე და კლეომენი | ტიბერიუსი და გაიუს გრაკხუსები |
| დემოსფენე | ციცერონი |
| დემეტრიუსი | მარკუს ანტონიუსი |
| დიონე | მარკუს ბრუტუსი |

  

ასევე ცალობით ბიოგრაფიები:

* ართაქსერქსი
* არატე
* გალბა
* ოტონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პლუტარქეს ნაშრომები რუსულ ენაზე
* პლუტარქეს ნაშრომები ინგლისურ ენაზე
**ჩვეულებრივი მცირე ზოლიანი ვეშაპი**, *ჩრდილოური მცირე ზოლიანი ვეშაპი* (ლათ. Balaenoptera acutorostrata, მოძვ. *მცირე ზოლებიანი ვეშაპი*) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ზოლიან ვეშაპისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 10,7 მეტრამდე, მასა 14 ტონამდე. თავი წინიდან წამახვილებულია; მის გვერდითა მხარეს კარგად არის გამოხატული შუა ბიბილო; პირში ვეშაპის ულვაშის 231–360 წყვილი თეთრ-ყვითელი ფირფიტა აქვს. ყელზე 30–70 გრძივი ნაკეცია. ტანი ზევიდან მუქი რუხია, ზოგჯერ თითქმის შავი; გვერდები გაცილებით ღიაა; მუცელი მთლიანად თეთრი. ზურგის ფარფლი ტანის ბოლოსკენ მდებარეობს, იგი საკმაოდ გრძელი და უკან გადაღუნულია. მკერდის ფარფლებზე განივი სარტყელი გასდევს.

გვხვდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ყველა ოკეანეში; ჩრდილოეთით აღწევს ყინულებამდე. ტროპიკულ და ეკვატორულ ზონაში იშვიათია. მაკეობა 10 თვემდე გრძელდება. 2,8 მეტრამდე სიგრძის ნაშიერს თბილ წყლებში შობს. კვების სპექტრი ძალიან ფართოა — პლანქტონური კიბოსნაირებიდან მრავალი სახეობის თევზებამდე და თავფეხიან მოლუსკებამდე.

უკბილო ვეშაპებიდან ყველაზე მრავალრიცხოვანია. რიგ ქვეყნებში (ნორვეგია, ისლანდია და სხვ.) რეწვის ობიექტია. უწინ ანტარქტიკულ მცირე ზოლიან ვეშაპთან (ლათ. Balaenoptera bonaerensis) ერთად განიხილებოდა ერთ სახეობად — მცირე ზოლიან ვეშაპად.

ლიტერატურა
----------

* *Жариков К. А.* МАЛЫЙ ПОЛОСАТИК // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М. 2011. — стр. 674.

სქოლიო
------

1. 1 2  common minke whale — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 120.
**ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი** (ლათ. Malpolon monspessulanus) — დიდი ზომის გველი ანკარასებრთა ოჯახისა. აღწევს 170 სანტიმეტრს. ზურგი შეფერილია მონაცრისფრო-მოლურჯო ფერად, გასდევს განივი ზოლები, მუცელი — ყვითელია. 

გავრცელებულია ამიერკავკასიაში. ბინადრობს მშრალ, ქვიან ადგილებში. იკვებება წვრილი მღრღნელებით, ხვლიკებით, გველებით. განსაკუთრებით ხშირად ნადირობს ველის გველგესლაზე. იგი გველს შხამით ადამბლავებს, შემდეგ კი მთლიანად ყლაპავს. ერთ ასეთ გველს საათში შეუძლია 2-3 გველგესლას გადაყლაპვა. ნადირობის დროს იყენებს შხამიან ეშვებს, რომელიც ზედა ყბის უკანა ნაწილში მდებარეობს. შხამი ხვდება ნადავლის ორგანიზმში და იწვევს მის პარალიზებას. შხამი შეიცავს — ფოსფოდუესტერაზას, მჟავე და ტუტე ფოსფატაზას, ფოსფოლიპაზა A2 და კაზეინაზას. წვრილი მღრღნელები კბენიდან რამდენიმე წუთში იღუპებიან. ხვლიკიჭამია გველი საფრთხის დროს თავს გაქცევით შველის, ზოგჯერ კი ძლიერ აგრესიულია — იკბინება და ადამიანებში შეიძლება გამოიწვიოს მოწამლის ნიშნები.

ლიტერატურა
----------

* *Ядовитые животные и растения СССР*, 1990 წ. გვ. 125.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ფაუნა: ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი დაარქივებული 2016-03-10 საიტზე Wayback Machine.
**ჩვეულებრივი ძროხა**, **ძროხა** (ლათ. Bos) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველების გვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. სხვადასხვა წყაროების მიხედვით მოიცავს 5, 7, 8 ან უფრო მეტ სახეობას. მოიცავს რამდენიმე მოშინაურებულ ფორმას. გავრცელებულნი არიან მთელ მსოფლიოში. გარეული ფორმები ბინადრობენ პრერიებში, ტროპიკულ ტყეებში, სავანებში, მაღალ მთებში და სხვ. ცოცხლობენ 18–25 წელი, ტყვეობაში 36 წლამდეც აღწევენ. სხვადასხვა სახეობის მაკეობა 9-დან 11 თვემდე გრძელდება. შობენ ერთ, იშვიათად ტყუპ ხბოს, უმთავრესად გაზაფხულობით. ცხოვრობენ ჯოგებად, რომლებშიც 10-დან რამდენიმე ათეულამდე ცხოველი ერთიანდება. ჩვეულებრივ ჯოგში მხოლოდ ერთი მამალია. ადამიანის საცხოვრისთან ახლოს მცხოვრები ინდივიდები ღამით არიან აქტიურები. იკვებებიან სხვადასხვა მცენარეულობით.

ლიტერატურა
----------

* Соколов И.И. Копытные звери. — Фауна СССР. Млекопитающие, т. 1, вып.3. — Ленинград: Издательство АН СССР, 1959. — С. 599-617. — 640 с. — 1800 экз.

სქოლიო
------

1. ↑  *გოცირიძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 182.
**პოლიკარპე კევლიშვილი** (დ. 1894, სოფ. დვირი, ახლანდ. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 ოქტომბერი, 1937) — ქართველი სამხედრო პირი, კომბრიგი (1935).

1915 წელს მობილიზებული იყო რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1916 წელს დაამთავრა დუშეთის პრაპორშჩიკთა სკოლის კურსები. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს ჯარის პორუჩიკი, მეტყვიამფრქვეველთა რაზმის უფროსი. 1921 წლის მარტიდან მსახურობდა წითელ არმიაში. იყო აფხაზეთის საგანგებო კომისიის განსაკუთრებული დანიშნულების ბატალიონის მეთაური (1921-1922), გორის მაზრის სამხედრო კომისრის თანაშემწე, 1924 წლის მაისიდან — მე-3 ქართული მსროლელი პოლკის ბატალიონის უფროსი, 1926 წლიდან — მე-4 ქართული მსროლელი პოლკის უფროსის თანაშემწე და სამხედრო კომისარი, 1931 წლიდან — კავკასიის წითელდროშოვანი არმიის შტაბის მე-5 განყოფილების უფროსის მოადგილე, 1932 წლიდან კი იმავე განყოფილების უფროსი, 1933 წლიდან — კავკასიის წითელდროშოვანი არმიის შტაბის სამხედრო მომზადების განყოფილების უფროსი. 1935 წლის თებერვალში დაინიშნა 1-ლი კავკასიური (შემდეგში მე-9 წითელდროშოვანი) სამთო-მსროლელი დივიზიის მეთაურად. 1937 წლის ივლისში დააპატიმრეს სამხედრო შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით და მოგვიანებით დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1957 წელს. დაჯილდოებული იყო წითელი დროშის (1936) და საქართველოს სსრ შრომის წითელი დროშის (1931) ორდენებით.

ლიტერატურა
----------

* Сувениров О. Ф. Трагедия РККА 1937-1938. — M.: TEPPA, 1998. — ISBN 5-300-02220-9. — გვ. 406.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კევლიშვილი პოლიკარპე გედევანის ძე. სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა]
ბოდბის მონასტრის მთავარი ეკლესია. XI საუკუნე
ახალი ეკლესია
**ბოდბის მონასტერი**, წმ. ნინოს სახელობის დედათა მონასტერი და საეპისკოპოსო ცენტრი კახეთში, ქ. სიღნაღიდან 2 კმ-ზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გადმოცემის თანახმად, აგებულია ქართველთა განმანათლებლის წმ. ნინოს დაკრძალვის ადგილზე (სხვა მოსაზრებით (სარგის კაკაბაძე, ბაადურ მჭედლიშვილი, ზურაბ კიკნაძე, თენგიზ მირზაშვილი) (წმინდა ნინო უნდა გარდაცვლილიყო დღევანდელ სოფ. ნინოწმინდაში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. იხ. ბოდი). ბოდბის მონასტერს დიდ ყურადღებას აქცევდნენ ქართველი მეფეები. იგი მრავალჯერ იქნა შეკეთებული და რესტავრირებული. XVII-XVIII საუკუნეებში ბოდბის მონასტერში მოღვაწეობდნენ მწიგნობარნი ზაქარია ბოდბელი (XVII ს.), ონოფრე ბოდბელი (XVIII ს.), იოანე ჯორჯაძე (XVIII ს.), დავით ბოდბელი (XVIII ს.), იოანე მაყაშვილი (1743-1837) და სხვები.

1837 წლიდან ბოდბის მონასტერი გაუქმდა და სამრევლო ეკლესიად იქცა. 1889 წელს გაიხსნა ბოდბის დედათა მონასტერი, სადაც არსებობდა სამასწავლებლო სკოლა ხელსაქმისა და სამხატვრო განყოფილებებით. კომპლექსში შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — სამნავიანი ბაზილიკა (სამი შვერილი აფსიდით). თავდაპირველი არქიტექტურული ფორმებით იგი ადრინდელი ფეოდალურ ხანას მიეკუთვნება. ეტყობა XVII და XIX საუკუნეების რესტავრაციის კვალი. წარწერის მიხედვით, XIX საუკუნის 20-იან წლებში ეკლესია საფუძვლიანად შეუკეთებიათ და მოუხატავთ სიღნაღისა და ქიზიყის მიტროპოლიტის იოანე მაყაშვილის თაოსნობით.

ლიტერატურა
----------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბოდბის მონასტერი"** ვიკისაწყობში.
* *ლომინაძე ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 440–441.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ბოდეს მუზეუმი სამუზეუმო კუნძულზე
**ბოდეს მუზეუმი** (გერმ Bode-Museum) — სამხატვრო მუზეუმი ბერლინში, სამუზეუმო კუნძულის ანსამბლში, სადაც ქანდაკებები, ბიზანტიური ხელოვნება და სამონეტო კაბინეტია წარმოდგენილი. მუზუმი 1904 წელს დაარსდა. ექვსწლიანი რესტავრაციის შემდეგ კი 2006 წლის 17 ოქტომბერს გაიხსნა.

მუზეუმი ღამით

ისტორია
-------

ბერლინში ხელოვნების მუზეუმის შექმნის იდეა 1871 წელს შეიქმნა კაიზერის კარზე, კრონპრინცის გარემოცვაში, ასევე, ოდნავ მოგვიანებით, იმპერატორ ფრიდრიხ III-ის დროს. კონკრეტული წინადადებები ვილჰელმ ფონ ბოდემ წამოაყენა. კარის არქიტექტორმა ერნსტ ფონ ინემ 1897-1904 წლებში სამუზეუმო შენობა ააგო ბოდეს მიერ შეგროვებული ფერწერული და სკულპტურული კოლექციისთვის. მუზეუმი 1904 წლის 18 ოქტომბერს, 1888 წელს გარდაცვლილი ფრიდრიხ III-ის დაბადების დღეს გაიხსნა.

ნეობაროკოს სტილში შესრულებული შენობა სამუზეუმო კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ დაბოლოებაზე, 6 000 მ² განლაგებული და არასწორი სამკუთხედის ფორმით არის წარმოდგენილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბოდეს მუზეუმი***

* Sculpture Collection and Museum of Byzantine Art დაარქივებული 2009-06-15 საიტზე Wayback Machine.
* Numismatic Collection დაარქივებული 2010-09-15 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 სამუზეუმო კუნძული, ბერლინი |
| --- |
|  |
| 

პერგამონის მუზეუმი (ახლო აღმოსავლეთის მუზეუმი, ისლამური ხელოვნების მუზეუმი)  **·** 
ძველი მუზეუმი **·** 
ბოდეს მუზეუმი **·** 
ძველი ეროვნული გალერეა **·** 
ახალი მუზეუმი **·** 
ბერლინის კათედრალი **·** 
ლუსტგარტენი **·** 
ჯეიმზ საიმონის გალერეა
 |  |

 |
**ჟიული რეკამიე** (ფრანგ. Juliette Récamier; დ. 4 დეკემბერი 1777 — გ. 11 მაისი 1849) — ფრანგი ლამაზმანი, პარიზელი ბანკირის ცოლი, რომლის სალონი გახდა პარიზის პოლიტიკური და ლიტერატურული ცენტრი, რომელშიც თანდათან გაერთიანდნენ ნაპოლეონ I-დმი ოპოზიციურად განწყობილი პირები. გაათხოვეს 15 წლის ასაკში ბანკირზე და 1792 წლიდან ცხოვრობდა პარიზში. ნაპოლეონ I-ის ბრძანებით იგი 1805 წელს პარიზიდან გაასახლეს და დასახლდა შვეიცარიასა და იტალიაში თავის მეგობართან, ქალბატონ ანა დე სტალთან. პარიზში დაბრუნდა 1815 წელს, სადაც ფინანსური სირთულეების მიუხედავად, კვლავ ჩამოაყალიბა სალონი. 1819 წელს გადასახლდა აბე-ო-ბუის მონასტერში, სადაც მის სალონში იკრიბებოდნენ პოლიტიკური მოღვაწეები, ლიტერატორები, მეცნიერები, მათ შორის ფრანსუა-რენე შატობრიანი, ჟან-ჟაკ ამპერი და სხვები. რეკამიე ევროპის მასშტაბით „ვარსკვლავი" იყო, რომლის შესახებ საუბრობდნენ რუსეთში, ინგლისში, იტალიასა და გერმანიაში. 1800 წელს ჟაკ-ლუი დავიდმა შექმნა რეკამიეს პორტრეტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟიული რეკამიე — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ჟიული რეკამიე — ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)
რინგშტრასე ღამით
რინგშტრასე 1872 წელს
პარლამენტის შენობა
**რინგშტრასე** (გერმ. Ringstraße) — წრიული ქუჩა რომელიც ავსტრიის დედაქალაქის, ვენის ისტორიულ ცენტრს - შიდა ქალაქს უვლის გარს. ქუჩაზე არსებული ისტორიული არქიტექტურა მიეკუთვნება 1860-1890 წლებს.

ისტორია
-------

ქუჩა აშენებულია ქალაქის გალავნის ადგილას. გალავანი XIII საუკუნის განმავლობაში რიჩარდ I-ის გამოსასყიდად მიღებული ფულით აშენდა და 1529 წელს თურქების პირველი ალყის დროს განახლდა. გალავანი არსებობდა XVIII საუკუნის მეორე ნახევრამდე.

1850 წელს ვორსტადტი (დღეისთვის II-IX უბნები) შევიდა ვენის შემადგენლობაში, რამაც გალავანი მოძრაობის დამაბრკოლებელ ბარიერად აქცია. 1857 წელს იმპერატორმა ფრანც იოსეფ I-მა გამოუშვა ცნობილი ბრძანეულება: *ეს არის ჩემი სურვილი* - (*Es ist Mein Wille*, Wikisource) რის მიხედვითაც დაანგრიეს ქალაქის კედლები და თავდაცვითი თხრილები. ახალ ქუჩს და იქ დაგეგმილ შენობებს უნდა წარმოეჩინათ ჰაბსბურგების იმპერიის სიდიადე. პრაქტიკული თვალსაზრისით ნაპოლეონ III-ის მიერ პარიზში აშენებულმა ბულვარებმა აჩვენა თუ განიერი ქუჩები რამდენად ართულებს რევოლუციური ბარიკადების მოწყობას.

შენობები
--------

რინგშტრასეზე მდებარეობს რამდენიმე ცნობილი შენობა:

* სახვითი ხელოვნების აკადემია
* რატუშა
* ვენის უნივერსიტეტი
* ვოტივკირხე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Ring in Vienna
* Map - Vienna, showing the Ring დაარქივებული 2019-02-12 საიტზე Wayback Machine.
**ხერტეკ ანჩიმაა-ტოკა** (დ. 1 იანვარი, 1912, კოპ-სოოკი, — გ. 4 ნოემბერი, 2008, კიზილი, ტუვა, რუსეთი) — ტუველი და საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე. სალჩაკ ტოკას ცოლი. პირველი ქალი მსოფლიოს ისტორიაში, რომელიც იყო ქვეყნის მეთაური არჩევით თანამდებობაზე.

ბიოგრაფია
---------

ხერტეკ ანჩიმაა დაიბადა 1912 წლის ზამთარში ჩინეთში (საიდანაც შემდეგ გადავიდა ტუვაში). მოგვიანებით მან თავის დაბადების დღედ დააწესა წელიწადის პირველი დღე. 1918 წლის ყვავილის ეპიდემიამ შეიწირა მისი მამა და დები. სკოლაში სწავლობდა მონღოლურ ენაზე. 1930-იან წლებში შემოიღეს ტუვის დამწერლობა და იგი იყო ერთ-ერთი პირველი ვინც იგი აითვისა (18 წლის ასაკში). ტუვის სახალხო რესპუბლიკის მომავალი ლიდერი 1931 წელს გახდა ტუვის სახალხო-რევოლუციური პარტიის წევრი.

1935 წელს დაასრულა მოსკოვის სტალინის სახელობის აღმოსავლეთის მუშათა კომუნისტური უნივერსიტეტი. სწავლის პერიოდში დაკავდა ხელოვნებით, როგორც მომღერალი მონაწილეობდა ტუველების სახალხო სიმღერების გრამაფონის პირველი ფირფიტის ჩაწერაში. ტუვაში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ტუვის სახალხო რესპუბლიკის ახალგაზრდა რევოლუციონერთა კავშირის ცენტრალურ კომიტეტში. 1938 წლიდან ხელმძღვანელობდა ტუვის სახალხო-რევოლუციური პარტიის ქალთა განყოფილებას. 

1940 წელს ხერტეკ ანჩიმაა გახდა ტუვის სახალხო რესპუბლიკის მცირე ხურალის (პარლამენტის) თავმჯდომარე, ამ თვალსაზრისით გახდა მსოფლიოს ისტორიაში პირველი ქალი პარლამენტის თავმჯდომარე და იურიდიულად სახელმწიფოს ხელმძღვანელიც. 

ტუვის სახალხო რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გაუქმებისა და 1944 წელს მის ბაზაზე სსრკ-ის შემადგენლობაში ტუვის ავტნომიური ოლქის ჩამოყალიბების შემდეგ ხერტეკ ანჩიმაა-ტოკა 1961 წლამდე მუშაობდა ტუვის საოლქო აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილედ. 1961 წლიდან 1979 წლამდე ტუვის ასსრ-ს მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1979 წლიდან პენსიაზეა. გარდაიცვალა 2008 წლის 4 ნოემბერს 96 წლის ასაკში.

ოჯახი
-----

ხერტეკ ანჩიმაა-ტოკა გათხოვილი იყო ტუვის სახალხო რესპუბლიკის (მოგვიანებით ტუვის ავტონომიური ოლქის) ხელმძღვანელ სალჩაკ ტოკაზე. მათ ჰყავდათ 5 შვილი. ტუვის ფილარმონია ატარებს მათი შვილის ვიქტორ ტოკას სახელს, რომელიც იყო მისი ხელმძღვანელი.

ფაქტები
-------

* წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივად მცხოვრებ სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურს მსოფლიოში.
* ყველაზე ხანგრძლივად მცხოვრები სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური მსოფლიოში ქალებს შორის.
* ყველაზე ხანგრძლივად მცხოვრები სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური რუსეთში, რუსეთის იმპერიაში და სსრკ-ში.
* პირველი ქალი მსოფლიოში (არა მონარქი), რომელიც იურიდიულად ხელმძღვანელობდა სახელმწიფოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Исполнилось 100 лет со дня рождения первой в мировой истории женщины-президента.
* Article in Times Online about Khertek Anchimaa
* Article about Anchimaa-Toka (რუსული)
* Khertek Anchimaa-Toka's obituary (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2  Исполнилось 100 лет со дня рождения первой в мировой истории женщины-президента.
2. ↑  "Khertek Anchimaa-Toka: The World's First Female Head of State". Times Online. 2 October 2008. Retrieved 22 October 2009.
3. ↑  В Туве проведут вечер Памяти первой женщины-президента в мировой истории.[*მკვდარი ბმული*]
ქვეყნის ადმინისტრაციული დაყოფა:   
     — ფედერაცია  
     — სერბთა რესპუბლიკა  
     — ბრჩკოს რაიონი
**ბოსნია და ჰერცეგოვინს პოლიტიკური სტრუქტურა** დეიტონის შეთანხმებაზეა დაფუძნებული. იგი საპარლამენტო კონფედერაციაა, სადაც საკანონმდებლო ხელისუფლება ეკუთვნის საპარლამენტო სკუპშჩინას, ხოლო აღმასრულებელი – მინისტრთა საბჭოს. რეალური უმაღლესი ხელისუფლება ეკუთვნის ბოსნია და ჰერცეგოვინის უმაღლეს წარმომადგენელს, რომელსაც შეუძლია დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებების მიღება. ოფიციალურად უმაღლესი ორგანოა ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმი, რომელიც სამი წევრისგან ბოსნიელის, ხორვატისა და სერბისაგან, რომლებიც ენაცვლებიან ერთმანეთს პრეზიდიუმის თავმჯდომარის პოსტზე რვა თვეში ერთხელ.

ადმინისტრაციული მოწყობა
-----------------------

ქვეყანა წარმოადგენს ორი სუბიექტის ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციისა და სერბთა რესპუბლიკის კონფედერაციას. ორივე სუბიექტს გააჩნია საკუთარი კონსტიტუცია, უზენაესი სასამართლო, საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლება. განსაკუთრებული სტატუსით სარგებლობს ბრჩკოს რაიონი, რომელიც საერთო ადმინისტრაციით იმართება.

პოლიტიკური ხელმძღვანელობა
-------------------------

* უმაღლესი წარმომადგენელი – ავსტრიელი დიპლომატი ვალენტინ ინცკო, 2009 წლის 26 მარტიდან.
* პრეზიდიუმის ბოსნიელი წევრი – ბაქირ იზეთბეგოვიჩი, SDA, 2010 წლის 4 ოქტომბრიდან.
* პრეზიდიუმის ხორვატი წევრი – დრაგან ჩოვიჩი, HDZ BiH, 2014 წლის 6 ნოემბრიდან.
* პრეზიდიუმის სერბი წევრი – მლადენ ივანიჩი, СДС, 2014 წლის 6 ნოემბრიდან.
* პრემიერ-მინისტრი – დენის ზვიზდიჩი, SDA, 2015 წლის 11 თებერვლიდან.

საკონსტიტუციო სასამართლო
------------------------

ოფიციალურად, ბოსნია და ჰერცეგოვინის საკონსტიტუციო სასამართლო ქვეყნის უმაღლესი სასამართლო ინსტანციაა, თუმცა მისი გადაწყვეტილებები ხშირად იგნორირებულია.[1] სასამართლო ცხრა წევრისგან შედგება – ოთხს ირჩევს ფედერაციის წარმომადგენელთა პალატა, ორს სერბთა რესპუბლიკის სკუპშჩინა, ხოლო სამს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეზიდენტი ნიშნავს პრეზიდიუმთან კონსულტაციის შემდეგ.  

მოსამართლე ხუთწლიანი ვადით ინიშნება, მისი გათავისუფლება მხოლოდ ნებაყოფლობითი გადადგომისა ან სხვა მოსამართლეების საერთო გადაწყვეტილებით შეიძლება.  

სამართალწარმოება და განაჩენები საჯაროა. საკონსტიტუციო სასამართლოს ეკუთვნის იურისდიქცია კონფედერაციის სუბიექტებს შორის წარმოქმნილ დავებზე, თუ მას მიმართავს პრეზიდიუმის წევრი, პრემიერ-მინისტრი, რომელიმე საპარლამენტო სტრუქტურის თავმჯდომარე ან მისი მოადგილე, ან რომელიმე სუბიექტის დეპუტაციის ერთი მეოთხედი. სასამართლოს ასევე გააჩნია სააპელაციო იურისდიქცია ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
-------------------------

საკანონმდებლო ხელისუფლება კონფედერაციის ტერიტორიაზე ეკუთვნის საპარლამენტო სკუპშჩინას (ბოსნ. Parliamentarna skupština). სკუპშჩინა შედგება წარმომადგენელთა (ბოსნ. Predstavnički dom) და თემთა პალატისაგან (ბოსნ. Dom naroda).
თემთა პალატას ჰყავს 15 წევრი – ხუთი სერბი სერბთა რესპუბლიკიდან, 5 ბოსნიელი და 5 ხორვატი ფედერაციიდან. ისინი ორწლიანი ვადით ირჩევიან. წარმომადგენელთა პალატას 42 წევრი ჰყავს – 14 სერბი, 14 ბოსნიელი და 14 ხორვატი. ისინი ოთხწლიანი ვადით ირჩევიან.

სქოლიო
------

1. ↑  Postoje 82 odluke Ustavnog suda koje još nisu provedene, Večernji list 3.1.2014
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოსელი**. |

**ბოსელი**, *ბოსლე*, *ბოსლა* (სვან. *ბოსლო*, *ბეიმღუ*, *ბობღა*) — ნაყოფიერებისა და გამრავლების წარმართული ღვთაება ძველ საქართველოში. მისი კულტი ასახულია ბოსლობის დღეობაში. ბოსელის უმთავრეს ფუნქციას შეადგენდა საქონლის გამრავლება და მფარველობა. ამიტომ მას "საქონლის ანგელოზის" ეპითეტებითაც მოიხსენიებდნენ. ბოსელი თავდაპირველად ცხოველური სახის არსებად, კეროდ, ხარად უნდა ჰყოლოდათ წარმოდგენილი, ქართველი ხალხის ასტრალური რელიგიის მაღალ საფეხურზე, რომელიც განვითარებულია მიწათმოქმედებისა და სათანადო სოციალური წყობილების ზედნაშენს წარმოადგენს, ბოსელი სამიწათმოქმედო მეურნეობას დაუკავშირდა, ასტრალურ ღვთაებათა წრეში მოექცა და ანთროპომორფული სახე მიიღო. ამ საფეხურზე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა ღვთაების ფუნქციები და მისი მსახურების ფორმები, რაც ახალწლის ციკლის დღეობებში უფრო მრავალფეროვნად გამოვლინდა. დროთა ვითარებაში ღვთაება ბოსელი გარდაიქმნა დიდ ღმერთად (სვან. *ხოშა ღერბეთ*), რომლის კულტი ხარისა და მზის კულტების შერწყმის ნიადაგზე ჩამოყალიბდა ასტრალური სარწმუნოების განვითარების გვიანდელ საფეხურზე. დროთა განმავლობაში ქრისტიანობის ზეგავლენით ბასილის თანაზიარი გახდა და ასე იხსენიებოდა ქართულ საახალწლო რიტუალებში.

ლიტერატურა
----------

* *სოხაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 468-469.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული მითოლოგია |
| --- |
|  |
| ღვთაებები | 
* აგუნა
* ადგილის დედა
* შავხანი
* ლილე
* ცაი
* ზადენი
* არმაზი
* გაცი და გაიმი
* ადაბნა
* ბაადური
* ბარბალე
* ბედის მწერლები
* ბერი-ბერა
* ბერიკა
* ბოსელი
* გიორგი
* დალი
* ელია
* თევდორე
* თერგვაული
* იახსარი
* კვირია
* კოპალა
* ლაზარე
* მამბერი
* მზეთუნახავი
* მინდორთ ბატონი
* მიჭპა
* მორიგე
* პირქუში
* ოჩოკოჩი
* ოჩოპინტრე
* ტყაშმაფა
* ფუძის ანგელოზი
* ღვთისშვილნი
* ღმერთი
* წყლის დედა
* ჯვარი
* ჰარალე
* ხთონიური ღმერთები
 | ბორჯღალი |
|  |
| მითოლოგიური არსებები | 
* ალი
* ბატონები
* ბაყბაყ-დევი
* გველეშაპი
* გველისფერი
* დედაბერი
* დევი
* დობილნი
* ვეშაპი
* კუდიანები
* მაცილი
* მაქცია
* რაში
* როკაპი
* სამძიმარი
* სახლის ანგელოზი
* ფასკუნჯი
* ქაჯი
* ჭინკა
* დიხაშ კოჩი
* დიდამანგისა
 |
|  |
| მითოლოგიური გმირები | 
* ამბრი
* ამირანი
* არამ-ხუტუ
* აფსათი
* მესეფენი
* ნაწილიანი
* ქართლოსი
* ყამარი
* ჯურხაი
 |
|  |
| ზეპირსიტყვიერების ძეგლები | 
* ამირანიანი
 |
|  |
| ზებუნებრივი თვისებების მქონე ნივთები | 
* ოქროქსოვილი
* ხვითო
* ბაბაყულის ძვალი
 |
|  |
| ადგილები | 
* ქაჯავეთი
* შავეთი
 |
|  |
| წარმართული სალოცავები | 
* ჭყონდიდი
 |
|  |
| 
მეგრული მითოლოგია **·**  სვანური მითოლოგია |

 |
ძირითადი საავტომობილო გზების რუკა ბოსნია და ჰერცეგოვინაში
**ბოსნია და ჰერცეგოვინის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა** წარმოადგენს ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ტერიტორიაზე მდებარე სახმელეთო, საწყლოსნო და საჰაერო ტრანსპორტისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურის ერთობლიობას.

სახმელეთო
---------

### საავტომობილო

2010 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში საავტომობილო გზების სიგრძის ჯამი წარმოადგენდა 22 926 კმ-ს. მათ შორის მყარი საფრით 19 426 კმ (4 652 კმ შიდასაქალაქო გზები) და 3 500 კმ გრუნტის საფრით.  

ბოსნიის ტერიტორიაზე გადის შემდეგი საერთაშორისო გზატკეცილები: E65; E73; E661; E761 და E762. 

### რკინიგზა

 მთავარი სტატია: ბოსნია და ჰერცეგოვინის რკინიგზა.
2015 წლისთვის რკინიგზის სიგრძე ბოსნიაში ჯამურად 1033 კმ-ს შეადგენს, საიდანაც ელექტროფიცირებულია 392 კმ. რელსებს შორისის სიგანე 1435 მმ. სერბთა რესპუბლიკაში რკინიგზას ემსახურება სერბთა რესპუბლიკის რკინიგზა (სერბ. Željeznice Republike Srpske / Жeљeзницe Peпубликe Cpпcкe; შემოკლებით ŽRS / ЖPC; 425 კმ), ხოლო დანარჩენ ტერიტორიაზე – ფედერაციის რკინიგზა (ბოსნ. Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine; შემოკლებით ŽFBH; 608 კმ)  

მეზობელი ქვეყნებიდან ბოსნია და ჰერცეგოვინა რკინიგზით უკავშირდება ხორვატიასა და სერბეთს.

საწყლოსნო
---------

ბოსნია და ჰერცეგოვინაში სანაოსნოა მდინარე სავა. მის ნაპირზე მდებარეობს სამდინარო პორტები – ბოსანსკა გრადიშკა, ბოსანსკი ბროდი, ბოსანსკი შამაცი, ბრჩკო და ორაშე. ქვეყანას აქვს მცირე გასასვლელი ადრიატიკის ზღვაზე, ერთადერთი საზღვაო პორტია ქალაქი ნეუმი.

საჰაერო
-------

2013 წლის მდგომარეობით ქვეყანაში 24 აეროდრომია – 7 მყარი საფრით (2,5-დან 3 კმ-მდე 4; 1,5-დან 2,5 კმ-მდე 1 და უფრო მცირე სიგრძის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლით 2) და 17 გრუნტის (2,5-დან 3 კმ-მდე 1, 1,5-დან 2,5 კმ-მდე 5 და უფრო მცირე სიგრძის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლით 11). ასევე 6 შვეულმფრენის ასაფრენ-დასაფრენი მოედანი. ქვეყანაში მოქმედებს ოთხი საერთაშორისო აეროპორტი ქალაქებში – სარაევო, ბანია-ლუკა, მოსტარი და ტუზლა. 1994 წლიდან ქვეყანაში მოქმედებს ავიაკომპანია B&H Airlines (დაარსდა როგორც Air Bosna).

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Transportation :: Bosnia and Herzegovina. CIA World factbook (2014).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-03-15. ციტირების თარიღი: 22/05/2015.
2. ↑  Membership & RNE network. RailNetEurope.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-24. ციტირების თარიღი: 22/05/2015.
3. ↑  Infrastructure - Railway lenght. Railwais of the Fedetaion BH.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-09. ციტირების თარიღი: 22/05/2015.
**„ბზიკები"** — საბავშვო მუსიკალური ჯგუფი, რომელმაც საქართველო წარმოადგინა 2008 წლის საბავშვო ევროვიზიაზე, კვიპროსის ქალაქ ლიმასოლში. ჯგუფი „ბზიკები" ამ კონკურსის გამარჯვებული გახდა.

ჯგუფის წევრები არიან: გიორგი შიოლაშვილი, მარიამ თათულაშვილი და მარიამ კიკუაშვილი. ევროვიზიის შიდაშესარჩევ კონკურსზე ისინი ცალ-ცალკე მოვიდნენ, მაგრამ ჟიურიმ ისინი ერთ ჯგუფად გააერთიანა. ბზიკები 2008 წლის საბავშვო ევროვიზიის კონკურსში მონაწილეთა შორის ყველაზე პატარები, ათი წლისები იყვნენ.

მარიამ კიკუაშვილმა, მარიამ თათულაშვილმა და გიორგი შიოლაშვილმა თითქმის მთელი ევროპა მოხიბლეს და უმაღლესი შეფასებები დაიმსახურეს. 15 ქვეყანას შორის, რომლებმაც ქართულ ჯგუფს უმაღლესი შეფასებები მისცეს, რუსეთი, ბელარუსი და ლიეტუვა იყვნენ. პატარებმა მე-6 ნომრით იმღერეს. 10 წლის „ბზიკებმა" შიდა შესარჩევი ტური თბილისში დიდი უპირატესობით მოიგეს. სიმღერამ თავისი ორიგინალურობით გაამართლა და კვიპროსზე დიდი მხარდაჭერა მოიპოვა. ქალაქ ლიმასოლის სცენა „ბზიკებისთვის" პირველი დიდი გამოცდილება იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯგუფი „ბზიკები" საპატიო სტუმრის სტატუსით ერევანში მიიწვიეს[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  საბავშვო ევროვიზია 2008-ის გამარჯვებული ჯგუფი „ბზიკები" გახდა
**ხივა** (უზბეკ. Xiva, სპარს. خیوه) — ქალაქი უზბეკეთში, ხორეზმის ოლქში. მდებარეობს ხორეზმის ოაზისში, ფალვანის არხზე.

ისტორია
-------

სახელი ეწოდა ძველი ჭის ხეივაკის მიხედვით (XVIII საუკუნემდე ეწოდებოდა ხივაკი). IV საუკუნის დამდეგიდან იგი ხვარაზმის შემადგენლობაში შედის. 712 წელს დაიპყრეს არაბებმა, 1221 წელს - მონღოლებმა, 1388 წელს - თემურლენგმა. XVI საუკუნიდან 1920 წლამდე ხივის სახანოს დედაქალაქია. 1740 წელს დაანგრია ნადირ-შაჰმა. 1873 წელს ხივა დაიკავა რუსეთის ჯარმა. 1920 წლიდან ხორეზმის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკის დედაქალაქი იყო, 1924 წლიდან უზბეკეთის შემადგენლობაშია.

არქიტექტურა
-----------

ხივა ხორეზმის არქიტექტურის ქალაქ-მუზეუმია. იჩან-ყალის და დიშან-ყალის ტერიტორიაზე განლაგებულია კუმია-არკის ციტადელი, ჯუმა-მეჩეთი, სეიდალა-უდინის მავზოლეუმი (1303 წელი), თაშ-ხაულის (1830-1838 წწ.) და ნურულ-ლაბაის (1904-1912 წწ.) სასახლეები, მუჰამად ამინ-ხანის ანსამბლი, მრავალი მედრესე, მავზოლეუმი, აბანო, ბაზარი, ტრადიციული საცხოვრებელი სახლი.

იჩან-ყალა შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ხივა
 ქალაქის კედელი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 481.
**ხიზანაანთ გორა** — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ურბნისის ნაქალაქარის უძველესი სამოსახლო გორა. მდებარეობს სოფ. ურბნისში (ქარელის რაიონი), მტკვრის მარცხენა ნაპირას. 

გორა ნამოსახლარს (ზედაპირის ფართობი 340 მ²) ორივე მხრიდან ხევები, ხოლო ჩრდილოეთიდან ხელოვნური თხრილი შემოუყვება.ხიზანაანთ გორა ნაწილობრივ გათხარა ს. ნადიმაშვილმა (1953). 1954 წელს ჩრდილოეთ ფერდობზე გ. ლომთათიძემ გაავლო სადაზვერვო თხრილი. 1960-1964 წლებში მთლიანად გათხარა ურბნისის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (პ. ზაქარაია, ა. ჯავახიშვილი, ი. კიკვიძე). ხიზანაანთ გორაზე გამოვლენილია ადრინდელი ფეოდალური, ანტიკური და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 12 კულტურული ფენა რომელთა საერთო სისქე 8 მ არწევდა. აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 1 სამარხიც. ამ ხანის 9 ნამოსახლარი ფენიდან (სულ გაითხარა 19 სახლი) ზედა ექვსი თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევრით. აქ გაითხარა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ოთხკუთხა სახლები, რომელთა ცენტრში თიხის შვერილებიანი კერები აღმოჩნდა. გამოვლინდა კერამიკა, კაჟის ნამგლის ჩასართები და ისრისპირები, ძვლის იარაღი, სპილენძის ჩამოსასხმელი ყალიბები და სპილენძის იარაღი, მ. შ. ნამგლის ნამზადი და სხვა. ხიზაანთ გორის ქვედა 3 კულტურული ფენა ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევრით თარიღდება და მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი საფეხურს განეკუთვნება. აქ, ქვევიდან მესამე ფენაში, მრგვალი შენობები გაითხარა. ქვედა ორ ფენაში კი თიხით მოლესილი მრგვალი უშვერილო კერები და სამეურნეო ორმოები გამოვლინდა. ხიზაანთ გორის ჩრდილო-დასავლეთით გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ურბნისის გაქალაქების შემდეგ, ელინისტურ ხანაში (ძვ. წ. III-I სს.), ხიზაანთ გორაზე ტაძარი იდგა.

გათხრებით გამოვლინდა 2,75 მ სიგანის საზეიმო კიბის 18 საფეხური, რომელსაც ჩრდილოეთიდან პანდუსი მიუყვებოდა. გაითხარა აგრეთვე სამეურნეო სათავსები, სადაც წითლად გამომწვარი და მოხატული ქვევრებია ნაპოვნი. აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით კრამიტი, თიხის ჭურჭელი, ლითონისა და ძვლის ნივთები. ტაძარი ძლიერმა ხანძარმა გაანადგურა. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში ხიზაანთ გორას ქვიტკირის კონტრფორსებიანი გალავანი შემოარტყეს. VI საუკუნეში აქ ქალაქის შიდაციხე იყო. გამოვლინდა ალიზის გალავანშემორტყმული დიდი ზომის ექვსსათავსიანი კოშკი (შემორჩენილი სიმაღლე 2,5 მ). კოშკსა და გალავანს შორის მოქცეული ფართობი მოკირყწლული იყო. გალავნის ჩრდილოეთი კედელი ეყრდნობა ქვისსაფეხურებიან კედელს, რომლითაც გამაგრებული იყო გორის ფერდობი. კოშკში მდიდარი არქეოლოგიური მასალა აღმოჩნდა, მ. შ. 10 ცალი სასანური ვერცხლის მონეტა, რომლებიც პეროზის (458-488), კავად I-ისა (488-531) და ხოსრო I-ის (531-579) სახელითაა მოჭრილი. კოშკი, VII საუკუნის დასაწყისში ხანძარს გაუნადგურებია, რის შემდეგაც იგი მიწით დაუფარავთ.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 481.
* „საქართველოს არქეოლოგია", თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 72-73.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბამბუკი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

მოსო ბამბუკი, ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში
**ბამბუკი** (მალაიური bambu), Bambus-ს გვარი. ხისებრი მარცვლოვნების სახელწოდება. მისი სამშობლოა აზიის, აფრიკის და ამერიკის ტროპიკები და სუბტროპიკები. 

საქართველოში გავრცელდა XIX საუკუნის 70-იან წლებში ჩრდილოეთ განედის ცნობილი სახეობები: ჩინური მადაკე, იაპონური მადაკე, მოსო და სხვა. სულ 20 სახეობა. ზოგიერთი სახეობის ღეროს სიმაღლე 20-30 მ აღწევს. 

იყენებენ ავეჯის, კიბეების, სათხილამურო ჯოხების, წყალსადენი მილების, საყრდენების, ქაღალდისა და სხვების დასამზადებლად. საქართველოში ბამბუკს 1000 ჰა უჭირავს. უმთავრესად იზრდება შავი ზღვის სანაპირო რაიონებში.

* აგრეთვე ბამბუკი ბამბუკისებრთა ქვეოჯახის მარცვლოვნების საერთო სახელწოდება.

ლიტერატურა
----------

* *ლეკვეიშვილი ი.* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 348, თბ. 1977

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბამბუკი (გვარი)***

* Bamboo Structural Design ISO Standards
* Resources on Bamboo დაარქივებული 2011-06-25 საიტზე Wayback Machine.
* Bamboo Art(Video) დაარქივებული 2013-12-11 საიტზე Wayback Machine.
**პოლიგრაფია** (ბერძნ. polygraphia — სიტყვასიტყვით „მრავალწერა") — ტექნიკურ საშუალებათა ერთობლიობა ბეჭდური პროდუქციის დასამზადებლად.

მისი კლასიკური ვარიანტი შედგება სამი ძირითადი საწარმოო პროცესისაგან:

1. საბეჭდი ფორმების მომზადება,
2. უშუალოდ ბეჭდვა,
3. ნაბეჭდი პროდუქტის საბოლოო სახემდე დაყვანა (მაგ. წიგნის აკინძვა, კოლოფის ამოკვეთა, ეტიკეტის მოოქროვება და ა.შ).

პოლიგრაფიის სფეროებად ითვლება ოფსეტური, რიზოგრაფული, ტრაფარეტული, ტამპონური და მაღალი ბეჭდვა.

პოლიგრაფიის წამყვან და ყველაზე წარმად სახედ დღემდე რჩება ოფსეტური ბეჭდვა. 
XX საუკუნის 90-იანი წლებიდან ინერგება ციფრული ოფსეტური ბეჭდვა. რომელიც ტრადიციულისგან განსხვავებით არ შეიცავს წარმოების პირველ ეტაპს (საბეჭდი ფორმის დამზადება) და ეყრდნობა ელექტროგრაფიული ბეჭდვის პრინციპს. ციფრული ბეჭდვის შემთხვევაში შესაძლებელია ტირაჟის თითოეულ გვერდზე უნიკალური ფრაგმენტის დატანა (მაგ. სახელობითი მოსაწვევი ან მოსალოცი). ციფრული ოფსეტური ბეჭდვა განსაკუთრებით მოსახერხებელია მცირეტირაჟიანი ფერადი პუბლიკაციების გამოსაცემად მცირე დროში.


|  |  |
| --- | --- |
| კბილანა | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნუკლეარიზი** არის პოლიტიკური ფილისოფიის მიმდინარეობა, რომელიც იცავს ბირთვულ იარაღსა და ბირთვულ ძალას, როგორც ნაციონალური უსაფრთხოებისა და ინტერნაციონალური სტაბილურობის საფუძველს. იგი ამტკიცებს, რომ ბირთვული ძალის არსებობის პირობებში, როდესაც ორივე მხარეს გააზრებული აქვს მოსალოდნელი შედეგები, ნუკლეარიზმი ქმნის ინტერნაციონალურ მშვიდობას და იგი წარმოადგენს უსაფრთხოების გარანტს. ასევე, ნუკლეარიზმის ქომაგები ამტკიცებენ იმასაც, რომ ბირთვული ენერგიის სამხედრო გამოყენება შესაძლებელია არიდებული იქნას თავიდან თუ მას ინდუსტრიულ მრეწველობაში გამოვიყენებთ.

ნუკლეარიზმი, ყოველთვის განიხილება კრიტიკულად და მისი პროპონენტები, ჩვეულებრივ, არ იცავენ მას ამგვარად, ისინი ნუკლეარიზმს განიხილავენ როგორც განუხორციელებელ შესაძლებლობას, რომელიც ბირთვული იარაღის ტექნოლოგიურმა განვითარებამ მოგვცა. ნუკლეარიზმის კრიტიკა არაერთგვაროვანია, ზოგი არ ეთანხმება ბირთვული ენერგიის გამოყენების ამჟამინდელ მეთოდიკას, ზოგი კი, მაგალითად როგორც უილიამ ჩალოპუკა (ავტორი წიგნისა ვიცნობდეთ ბირთვებს: ატომის პოლიტიკა და კულტურა), იცავს "ბირთვული კრიტიციზმის" მოძრაობას დეკონსტრუქტივიზმის საფუძვლებზე, რომელიც ჟაკ დერიდამ განავითარა. სხვები, როგორც ჯეიმზ დერ დერიანი, იზიარებენ პოლიტიკურ აქციას, რომელიც ბირთვული იარაღის სრულ გაუქმებას მოითხოვს.
**ნუკუფეტაუ** (ინგლ. Nukufetau) — ტუვალუს კუნძულების ცენტრალურ ნაწილში მდებარე ატოლი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
---------

ატოლის ხედი კოსმოსიდან.
იგი მდებარეობს 86 კმ-ში ფუნაფუტიდან ჩრდილო-დასავლეთით და 57 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ვაიტუპუდან. ატოლა აქვს მართკუთხედის ფორმა, რომლის სიგრძე შეადგენს 14 კმ-ს, ხოლო სიგანე — 10 კმ-ს. ხმელეთის საერთო ფართობია — 2,99 კმ². ნუკუფეტაუ შედგება 35 მომცრო კუნძულისგან (ანუ მოტუსგან), რომელთაგან ყველაზე დიდებია *ფალე*, *მოტულალო* და *ლაფანგა*.

| * Asau
* Faiava Lasi
* Faiava Foliki
* ფალე
* Funaota
* Kogo Loto Lafaga
* ლაფანგა
* Matanukulaelae
* Motufetau
 | * მოტულალო
* Motuloa
* Motulua
* Motumua
* Muliafua
* Niualei
* Niualuka
* Niuatui
* Niuatali
 | * Niuelesolo
* Niutepu
* Oua
* Sakalua
* Savave
* Teafatule
* Teafuafaleniu
* Teafualetia
* Teafuamua
 | * Teafuaniua
* Teafuanonu
* Teafuapolau
* Teafuatutu
* Teafuavea
* Teafuone
* Teafuatakalau
* Temotuloto
 |

ისტორია
-------

ლეგენდების თანახმად ნუკუფეტაუს ატოლი კოლნიზებული იქნა ტონგელების მიერ. ტრადიციულად ატოლის მოსახლეობა დაიყო სამ კლანად, რომლებიც ცხოვრობდნენ სამ ყველაზე დიდ კუნძულზე: ფალეზე, მოტულალოზე და ლაფანგაზე. ატოლზე მისიონერების გამოჩენის შემდეგ მთელი მოსახლეობა გადაასახლეს კუნძულ ფალეზე. ნუკუფეტაუ აღმოაჩინა ამერიკელმა 1819 წელს.

მოსახლეობა
----------

2002 წლის აღწერის თანახმად ატოლის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 586 ადამიანს. ატოლზე ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი სავავე.

სქოლიო
------

1. ↑  Nukufetau.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-01-17. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
2. ↑  Islands of Tuvalu.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-07-27. ციტირების თარიღი: 2015-01-10.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აწყური**. |

**აწყურის ციხე** — ფეოდალური ციხესიმაგრე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ აწყურთან, ბორჯომიდან 30 კილომეტრში. მატიანეში პირველად იხსენიება XI საუკუნის შუა წლებში. 

აწყურის ციხე სამხრეთიდან იცავდა ბორჯომის ხეობას. XVI საუკუნის II ნახევარში ციხე ოსმალებმა დაიკავეს. 1770 წელს აწყურის ციხეს რუს-ქართველთა გაერთიანებული ლაშქარი შემოეწყო, მაგრამ მისი აღება ვერ მოხერხდა. 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულების თანახმად, განთავისუფლებულ იქნა ოსმალთა ბატონობისაგან.

აწყურის ციხის მშენებლებმა მოხერხებულად გამოიყენეს მაღალი და ძნელად მისადგომი კლდის რელიეფი და შექმნეს სამშენებლო თვალსაზრისით რთული და საინტერესო ნაგებობა. ციხეში შესვლა კლდეში გამოკვეთილი ვიწრო გვირაბით შეიძლება. შიდა ნაგებობა იმდენად ძნელად მისადგომი იყო, რომ მტერი გვირაბში შეჭრის შემდეგაც ვერ დაიმორჩილებდა ადვილად. ამჟამად ციხე მთლიანი ნაგებობა აღარ არის. შეინიშნება სხვადასხვა დროის მრავალი სამშენებლო ფენა. 

აწყურის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2009 წლის 19 აგვისტოს ციხე ჩამოინგრა და 2013 წელს მასზე გამაგრებითი სამუშაოები მიმდინარეობდა. აწყურის ციხე კვლავ დანგრევის პირასაა.

გალერეა
-------

* აწყურის ციხე, ხედი ჩრდილოეთიდანაწყურის ციხე, ხედი ჩრდილოეთიდან
* აწყურის ციხე, ხედი სამხრეთიდანჯაბა ლაბაძის ფოტოაწყურის ციხე, ხედი სამხრეთიდან  
ჯაბა ლაბაძის ფოტო

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აწყურის ციხე***

* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 77.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 9399

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
2. ↑  „სამხრეთის კარიბჭე" 20.11.2013
3. ↑  აწყურის ციხე ინგრევა. „რადიო თავისუფლება", მაია იველაშვილი, 14.10.2014.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
არყისციხე · აწყურის ციხე · რაბათის ციხე · საკანაფე · სლესის ციხე |

 |
**აჭანდარის დოლმენები** — ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლი. მდებარეობს გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აჭანდარაში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა. 

აჭანდარის დოლმენებს, 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

დოლმენები უძველესი მეგალითური სამარხი ნაგებობებია, რომლებიც აღმოჩენილია აფხაზეთის ტერიტორიაზე. აფხაზეთის უძველესი დოლმენები ადრე ბრინჯაოს ხანისაა. მათი მშენებლობა ძვ. წ. III ათასწლეულის II ნახევარში დაიწყო. ამ ხანის აფხაზეთის დოლმენები მომცრო და ტლანქად ნაგებია. შუა ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარი) დოლმენები კი უფრო მოზრდილი და უკეთ ნაგებია.

აფხაზეთის დოლმენები აგებულია ოთხ-ოთხი ვერტიკალურად დაყენებული მასიური ბრტყელი ქვისაგან და ასეთივე ქვითაა გადახურული (ცალკეული ქვების წონა 50 ტონას აღემატება). ზოგ დოლმენს იატაკადაც ქვის ფილა აქვს. აფხაზეთის დოლმენების გეგმა ტრაპეციის ფორმისაა. წინა ფართო კედელში, რომელიც უპირატესად მოქცეულია სამხრეთით ან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, გამოჭრილია 0,4 მ. დიამეტრის მრგვალი ხვრელი, რომელიც ქვის საცობით იხურებოდა. გვერდითა კედლებსა და იატაკის ქვებზე სიმკვრივისათვის ხშირად ნარიბანდებია ამოკვეთილი კედლების გასწვრივ, გარედან კი დიდი ქვებია შემოწყობილი.

დოლმენებში, გარდა უწესრიგოდ მიმოფანტული ძვლებისა, აღმოჩენილია ცულები, შუბისპირები, სამკაულები, თიხის ჭურჭელი და ა. შ.

დოლმენების დიდი ნაწილი ახლა სრულიად მოუვლელია. დოლმენების ცალკეული ექსპონატები დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სოფ. აჭანდარის დოლმენები

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აჭარა**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **საბჭოთა აჭარა**. |

**„აჭარა"** — ქართული საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ყოველდღიური გაზეთი 1990 წლიდან. რედაქტორები: დავით ჩხარტიშვილი; მარინა მითაიშვილი.

ისტორია
-------

საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გაზეთი. გამოდის 1990 წლის 13 ნოემბრიდან, თავდაპირველად გაზეთს ერქვა „უწყებები" (გამოდიოდა ქართულ და რუსულ ენებზე, იყო ბათუმის საოლქო რევკომის და მე-11 წითელი არმიის პოლიტიკური განყოფილების ორგანო), 1922-იდან — „პროლეტარული ბრძოლა", 1923 წლის 29 მარტიდან — „ბრძოლა", 1924 წლის 18 მარტიდან — „ფუხარა" („ღარიბი"), 1929 წლის 17 მარტიდან 1936 წლის 6 თებერვლამდე „საბჭოთა აჭარისტანი", შემდეგ კი — „საბჭოთა აჭარა". იყო საქართველოს კპ აჭარის საოლქო კომიტეტის, აჭარის ასსრ უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო; გამოდიოდა 1921 - 1990 წლწბში ბათუმში კვირაში 5-ჯერ. აშუქებდა ავტონომიური რესპუბლიკის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. ტირაჟი 23 ათასი (1983 მონაცემებით).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 572.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აჭარა, ბათუმი, 1990-
* საბჭოთა აჭარა, ბათუმი, 1936-1990
* საბჭოთა აჭარისტანი, ბათუმი, 1929-1936
* ფუხარა, ბათუმი, 1924-1929
* პროლეტარული ბრძოლა, ბათუმი, 1922-1923
* ბრძოლა, ბათუმი, 1922-1923
* უწყებები ს. კ. პ. ბათუმის საოქლო კომიტეტის და რევკომისა, ბათუმი, 1921
**შარტრის სკოლა** — მაღალ შუა საუკუნეებში შარტრის საკათედრო ტაძართან არსებული სასწავლებელი. წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სკოლას. თავისი განვითარების მწვერვალს მიაღწია XI-XII საუკუნეებში. 
XI საუკუნის დასაწყისში (1020 წ.) ეპისკოპოსმა ფულბერმა დააარსა შარტრის ფილოსოფიური სკოლა, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე საუკეთესო სასწავლო ცენტრს წარმოადგენდა იმდროინდელ დასავლეთ ევროპაში. ეპისკოპოსი ფულბერი თავის სქოლასტიკურ-პედაგოგიურ მოღვაწეობას ნაკლებ ღირებულებას ანიჭებდა, თუმცა ადმინისტრაციულ საკითხებში წარმატებული აღმოჩნდა. 

სკოლა მრავალ სწავლულს იზიდავდა. მათ შორის იყვნენ ბერნარდ შარტრელი, ტიერი შარტრელი და გიიომ კონზეხუსი. სწავლება მიმდინერეობდა შვიდი თავისუფალი ხელოვნების პრინციპზე დაყრდნობით. მოიცავდა ტრივიუმს (ლოგიკა, გრამტიკა და რიტორიკა) და კვადრივიუმს (არითმეტიკა, გეომეტრია, მუსიკა და ასტრონომია). შარტრის სკოლაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა კვადრივიუმს (მათემატიკურ მიმართულებებს) და ნატურფილოსოფიას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიალექტიკა
* ბერნარდ შარტრელი
* გიიომ კონხეზუსი
* პიერ აბელარი

სქოლიო
------

1. ↑   Natural Philosophy at School and University, (Lecture 18), in Lawrence M. Principe (2002) *History of Science: Antiquity to 1700*. Teaching Company, Course No. 1200
2. ↑   Loren C. MacKinney, *Bishop Fulbert and Education at the School of Chartres*, Univ. of Notre Dame Indiana, 1956

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0001 0708 8138
* LCCN: n81083242
* VIAF: 157116761
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 157116761

 |
**შარპეი** — მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ძაღლის ჯიში. მისი სახელი მისი ჯაგრისებური ბეწვისგან წარმოსდგება, შარპეი ჩინურად ზვიგენის კანს და ზუმფარას ქაღალდს ნიშნავს. სიმაღლე 44-51 სმ, წონა 18-35 კგ. 

შარპეის აღმოსავლელი წინაპრები, როგორც ჩანს, ძვ. წ. 206 და ახალი წელთაღრიცხვის 220 წლებს შორის არსებული პერიოდიდან მოდიან. ასეთი ძაღლები ჩინეთის ჰანის დინასტიის ხელოვნების ნიმუშებზეა გამოსახული. ზოგი ვარაუდობს, რომ ამ ჯიშის წინაპარი უფრო მოზრდილი, ახლა უკვე გადაშენებული, ძაღლია, რომელიც ტიბეტსა და ჩინეთის ჩრდილოეთ პროვინციებში დაახლოებით 2000 წლის წინ ბინადრობდა. ზოგის აზრით კი ის ჩინეთის სამხრეთ პროვინციის ძაღლებს ენათესავება. 1947 წელს ძაღლზე გადასახადი ჩინეთში ისე გაიზარდა, რომ ბევრ მეპატრონეს გაუჭირდა შარპეის შენახვა და ამ ძაღლის რიცხვმა საგრძნობლად იკლო. 1970-იან წლებში გაჭირვებაში ჩავარდნილ შარპეის ამერიკელი სელექციონერები დაეხმარნენ. 1981 წლიდან შარპეი დიდ ბრიტანეთშიც გავრცელდა. შარპეის ქუთუთოების ჩაკეცვისკენ აქვს მიდრეკილება. ეს თვალების დაავადებაა, რომელიც შესაძლოა დროული მკურნალობის გარეშე სიბრმავით დამთავრდეს.

გალერეა
-------

* 2 თვის ლეკვი2 თვის ლეკვი
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.sharpei.es

სქოლიო
------

1. ↑  Fédération Cynologique Internationale Standard No. 309 of April 14, 1999, translated August 9, 1999, retrieved 2009-04-12 (ინგლისური)
პიც-ელა
პარკში მდებარე მარმორერის ტბა
**პარკ-ელა** (რეტორომ. Ela Park) — ბუნების პარკი შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონში. შექმნილია რეგიონული ბიოტიპის დაცვისა და მისი მდგრადი გამოყენების მიზნით, რათა დაეხმაროს ამ პეიზაჟურ და კლუტურული აქტივებით მდიდარ არეალს. ფართობი 600 კმ²-ს შეადგენს.

შვეიცარიის ერთადერთი ეროვნული პარკისგან განსხვავებით, რომელიც მხოლოდ ბუნებას იცავს, ელის ბუნების პარკი მოიცავს კულტივირებულ და დასახლებულ ტერიტორიას 21 მუნიციპალიტეტის გარშემო. პარკმა სახელი მიიღო მის ცენტრში მდებარე 3 338 მ სიმაღლის პიც-ელის მთისგან. 

პარკი ორგანიზებულია როგორც ადგილობრივი აქტივობების კერძო ასოციაცია; ფინანსდება ადგილობრივი მუნიციპალიტეტების, გრაუბიუნდენისა და ციურიხის კანტონებისგან, საკონსერვაციო ჯგუფ Pro Natura-სგან, ისევე როგორც შვეიცარიის ფედერალური მთავრობისგან. გარდა საგზაო ნიშნებისა, მნახველებს სხვა რამდენიმე ნიშანიც მიუთითებს, რომ ისინი პარკში შედიან. აქტივობები ძირითადად ფოკუსირდება ეკოლოგიურ, კულტურულ, ტურისტულ და ეკონომიკურ განვითარებასა და კოოპერაციაზე.

პარკის სამართლებრივი აღიარება ემყარება შვეიცარიის კანონს ბუნების დაცვის შესახებ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (გერმანული) Parc Ela website
* „Nature park opens in eastern Switzerland". Swissinfo. June 3, 2006. დაარქივებულია ორიგინალიდან — სექტემბერი 30, 2007. ციტირების თარიღი: აგვისტო 22, 2012.
აწრისხევის ციხე
**აწრისხევის ციხე** — ციხესიმაგრე სოფელ აწრისხევის მახლობლად (ერედვის მუნიციპალიტეტი), მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს, მაღალი ქედის ფერდობზე. მას საკმაოდ მოზრდილი ფართობი უჭირავს.

ვახუშტი ბატონიშვილი მის შესახებ წერს: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | „...არს აწერის-ხევი. აქ აღაშენა შანშემ ციხე-სიმაგრედ თვისად, არამედ ექმნა გალიად, რამეთუ გამოიყვანეს ცოლი და დედაწული მისი მუნიდამ." | "|

 შანშე ქსნის ერისთავის ცოლ-შვილი აწრისხევის ციხის აღების შემდეგ დატყვევა ნადირ-შაჰმა. ტერიტორია, რომელზედაც ციხე მდებარეობს ქსნის საერისთავოში შედიოდა.

ციხის გალავანი, გარდა სამხრეთი კედლისა, მიწასთან არის გასწორებული. სამხრეთი კედელი 2-3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მას აქვს სამი ნახევარწრიული გოდოლი და ოთხი კონტრფორსი. ციხის შიდა ტერიტორიაზე მრავალი ნაგებობის ნაშთია, რომელთა გეგმის დადგენა გათხრის გარეშე შეუძლებელია. გალავნის დასავლეთით, უკიდურეს ზედა ნაწილში, კედელზე მიშენებული სწორკუთხა შენობის ნაშთია, რომლის დასავლეთ კედელში ბუხარია შემორჩენილი.

გალავანი ნაშენია ადგილობრივი ქვის თანაბარი ზომის კვადრებით. ქვა მომწვანო-მონაცრისფროა. კედლების სისქე 1,2 მეტრია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველო, ენციკლოპედია, თბ. 1997.
* მაკალათია ს. ლიახვის ხეობა, თბ. 1971.
* შიდა ქართლი I, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, თბ. 2002.
* „ქართლის ცხოვრება", ტ. IV, თბ. 1973 წ.

სქოლიო
------

1. ↑  „ქართლის ცხოვრება", ტ. IV, თბ. 1973 წ. გვ. 362
2. ↑  „ქართლის ცხოვრება", ტ. IV, თბ. 1973 წ. გვ. 517
**პოლიკარპე (პოკო) ლევანის ძე მურღულია** (დ. 13 თებერვალი, 1900, ქუთაისი — გ. 25 ოქტომბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი თეატრალური მოღვაწე, რეჟისორი.

ბიოგრაფია
---------

ჯერ კიდევ 12 წლის მოსწავლემ, ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის სცენაზე დადგა ი. ჭავჭავაძის „კაკო ყაჩაღი" და თვითონაც მონაწილეობდა როგორც მსახიობი. აქედან დაწყებული, სადაც არ უნდა ყოფილიყო, რაც არ უნდა ეკეთებინა, მუდამ თეატრზე ფიქრობდა, ამ ოცნებით ცხოვრობდა.

1921 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, მაგრამ თეატრისადმი სიყვარულმა გადასძლია და აკაკი ფაღავას ხელმძღვანელობით რუსთაველის თეატრიდან არსებული სტუდიის დამთავრების შემდეგ აქვე დაიწყო მოღვაწეობა. რუსთაველის თეატრიდან კოტე მარჯანიშვილის წასვლის შემდეგ იგი თან გაყვა თავის მასწავლებელს ქუთაისში და მხარში ედგა ახალი თეატრის ჩამოყალიბების საქმეში. პ. მურღულიას მცირე წვლილი როდი მიუძღვის 1929-1930 წლებში ამ სახელოვანი კოლექტივის გასტროლებში, როდესაც თეატრმა თავისი მდიდარი შემოქმედება გაიტანა ხარკოვსა და მოსკოვში.

კოტე მარჯანიშვილის გარდაცვალების შემდეგ პოკო მურღულია წავიდა თეატრიდან და „სახკინმრეწვში" დაიწყო მუშაობა. ახალგაზრდა მსახიობი მთავარ როლებს ასრულებდა ფილმებში: „პრომეთე", „ზაპოროჟიელი დუნაის გაღმა" და სხვა. ამ ფილმებში სხვებთან ერთად მონაწილეობდნენ შოთა ნოზაძე და ჩვენი სახელოვანი მომღერლის ნანი ბრეგვაძის მამა — გიორგი (გიგა) ბრეგვაძე.

ნიჭიერი ხელოვანი გამოირჩეოდა შესაშური ორგანიზატორული უნარითაც. სხვადასხვა დროს მუშაობდა რუსტაველის თეატრის, სახელმწიფო ცირკის, გრიბოედოვის სახელობის რუსული დრამატული თეატრის დირექტორად. დიდი ღვაწლისა და უანგარო ამაგისათვის მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება. დაჯილდოვებული იყო ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 279, თბ. 1994