recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
მსოფლიოში უძველესი დღემდე მოღწეული "ფაზირიხის" ხალიჩა, ძვ. წ. V ს.
**სპარსული ხალიჩა** (პაჰლავი ბობ, სპარსული farš فرش, ნიშნავს "გაშლას" და არაბ. qāli, თურქ. hali) სპარსული ხელოვნებისა და კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ხალიჩის ქსოვა სპარსული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გამოვლინებაა და უძველესი სპარსეთიდან იღებს დასაბამს.

სპარსული ხალიჩები სამ ჯგუფად შეიძლება დაიყოს: ფარშ / 'Qālii' (ზომით აღემატება 1.5x2 მ), ქალიჩეჰ (1.5x2 მ-ზე ნაკლები), და მომთაბარეთა ფარდაგები —ქილიმ, (ასევე ზილუ, უხეში ნაქსოვით).

ისტორია
-------

ხალიჩის ქსოვის ხელოვნება ირანში უძველესი დროიდან არსებობდა. დღემდე შემორჩენილი უძველესი ნიმუშების ნაკვალევები ძვ. წ. 500 წლით თარიღდება და აქამენიდების პერიოდს ეკუთვნოდა.

პირველი დოკუმენტური მტკიცება სპარსული ხალიჩების არსებობის შესახებ მოიპოვება ჩინურ ტექსტებში, რომლებიც სასანიდების პერიოდს ეხება (224 - 641). ამ პერიოდის განმავლობაში ხელოვნებამ მრავალი ცვლილება განიცადა ირანის კულტურის მრავალ ერაში და კულმინაციას ირანში მონღოლთა შემოსევის პერიოდამდე მიაღწია. მონღოლთა ბატონობის პერიოდში ეს ხელოვნება ისევ იწყებს განვითარებას თემურლენგის პერიოდში.

დროთა განმავლობაში ხალიჩებში გამოყენებული მასალა შალი, აბრეშუმი და ბამბა, იშლება. შესაბამისად, არქეოლოგებს უჭირთ გათხრებისას რაიმე ხელმოსაჭიდი ნიმუშის აღმოჩენა. ადრეული პერიოდებიდან დღემდე მხოლოდ ცალკეული ფრაგმენტები და ნაფლეთებია შემორჩენილი და ამ ფრაგმენტებით შეუძლებელია სელჯუკებამდელი სპარსეთის პერიოდის (XIII ს.) ხალიჩის ქსოვის დამახასიათებელი თვისებების დადგენა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ირანისა და ირანელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ორესუნის ხიდ-გვირაბი
**ერესუნის ხიდი** (დან. Øresundsbroen, შვედ. Öresundsbron) — კომბინირებული ხიდ-გვირაბი ერესუნის უბეზე ორხაზიანი რკინიგზითა და ოთხხაზიანი საავტომობილო გზით. ეს ყველაზე გრძელი კომბინირებული ხიდ-გვირაბია ევროპაში, რომელიც დანიის დედაქალაქ კოპენჰაგენსა და შვედეთის პორტ მალმეს აკავშირებს. ხიდი და გვირაბი საერთაშორისო ევროპული საავტომობილო მარშრუტის E20-ის და ერესუნის სარკინიგზო ხაზის ნაწილს წარმოადგენს. დიდი ბელტის ხიდისა და ერესუნის ხიდის მეშვეობით ერთმანეთს დაუკავშირდა კონტინენტური ევროპა და სკანდინავიის ნახევარკუნძული. პროექტი დანიურმა საარქიტექტურო ფირმა „დისინგ-ვეიტლინგმა" დააპროექტა (Dissing + Weitling).

ერესუნის ხიდი შვედეთ-დანიის საზღვარს კვეთს, მაგრამ შენგენის ხელშეკრულების წყალობით ამ ქვეყნებს შორის საპასპორტო რეჟიმი არ არსებობს. საბაჟო შემოწმება ჩვეულებრივ სტენდებთან ხდება, შვედეთში შემსვლელთათვის ხიდზე გადავლის საფასურია გადასახდელი, დანიაში შესვლა კი უფასოა. 
ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1995 წელს, ხოლო ექსპლუატაციაში გადაეცა 2000 წლის 1 ივლისს.

ხედი მალმედან
ერესუნის ხიდი თანამგზავრიდან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხიდის ოფიციალური საიტი[*მკვდარი ბმული*]
* ერესუნი დაარქივებული 2010-01-25 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურიელი**. |

**სტეფანე გურიელი** (დ. 1730, მოგილიოვი — გ. 1812) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის კავალერიის გენერალ–მაიორი.

ბიოგრაფია
---------

იყო შვილი გურიის მთავარ ქაიხოსრო III გურიელისა, რომელიც 1724 წელს წავიდა რუსეთში. 1754 წლიდან მსახურობდა ჯარში; იყო კავალერისტი. 1758 წლიდან მსახურობდა ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების და 1787-1791 წლების ომებში. ამ ომში მან მიიღო წმინდა გიორგის ორდენი IV ხარისხის. 1800 წელს გახდა კავალერიის გენერალ–მაიორი. მისი შვილი, ივანე გურიელი იყო ასევე რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 219.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 314.
* *ჩხატარაიშვილი ქ.* გენერალი ივანე გურიელი // ცისკარი, თბილისი, 1973, № 5, გვ. 155-158.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტეფანე გურიელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**სხერტის ჭალა**, *სხერტა* — ისტორიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქართლში, მდინარე თეძმის ხეობაში, სოფელ ნიაბის (კასპის მუნიციპალიტეტი) ბოლოს. 1609 წლის ივლისში ქართლში მოულოდნელად შემოიჭრა ოსმალეთის არმია. მათ გამოიარეს ჯავახეთი, თრიალეთი, მიადგნენ მანგლისს და დაარბიეს მოსახლეობა. ამ დროს ქართლის მეფე ლუარსაბი მცირე ამალით ცხირეთში იმყოფებოდა. მტერს მეფის ტყვედ ჩაგდება ჰქონდა განზრახული. სოფელ კველთაში ოსმალებმა მღვდელი თევდორე შეიპყრეს და მეგზურობა მოსთხოვეს. მღვდელმა მტერს გზა აუბნია და ოსმალები ცხირეთს დააშორა. გაწბილებულმა ოსმალებმა მღვდელი სასტიკად აწამეს. 

გიორგი სააკაძის გეგმის თანახმად მეფე ცხირეთში გამაგრდა. სააკაძემ შიკრიკები აფრინა მუხრანბატონთან, ამილახვართან და ერისთავთან. ახლო მდებარე სოფლებში 400 კაცი შეკრიბა და ზაზა ციციშვილთან ერთად მტერს სწორედ სხერტის ჭალაში ეკვეთა. ბრძოლაში ქართველებმა გაიმარჯვეს.

ლიტერატურა
----------

* *აფრასიძე გ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 199.
* გვრიტიშვილი დ. ნარკვევები საქართველოს ისტორიდან, ტ. 2, თბ. 1965, გვ. 280-282
* ჯამბურია გ. გიორგი სააკაძე, თბ. 1964, გვ. 59-61
**ფრიდონ სულაბერიძე** (დ. 24 ოქტომბერი, 1941, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, ფოლკლოლურ ანსამბლ „რუსთავის" მთავარი ქორეოგრაფი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის კულტ-საგანმანათლებლო სასწავლებელი 1959 წელს.

1960 წლიდან იყო ქართული ხალხური ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის წამყვანი სოლისტი; 1975 წლიდან საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ "რუსთავის" მთავარი ქორეოგრაფი. 

მაღალი ოსტატობით ასრულებდა სოლო პარტიებს ცეკვებში: „ქართული", „აჭარული", „მოხეური", „ძველი თბილისის სურათები", ჯანსუღ და ვახტანგ კახიძეების ოპერაში „ბარბალე" (1986, პრემიერა, ცეკვები); გასტროლებით შემოიარა 60-ზე მეტი ქვეყანა.

2011 წელს გაიხსნა მისი ვარსკვლავი თბილისის დიდ საკონცერტო დარბაზთან.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 2016 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
* 2001 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 1971 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1957 — ვარნის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VII საერთაშორისო ფესტივალი, ლაურეატი (ბულგარეთი)

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 440

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრიდონ სულაბერიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დიმიტრის ქრისტოფიასი** (ბერძ. Δημήτρης Χριστόφιας; დ.25 აგვისტო, 1946 — გ. 21 ივნისი, 2019) — კვიპროსელი პოლიტიკოსი, ქვეყნის პრეზიდენტი 2008-2013 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1946 წელს სოფელ დიკომოში, რომელიც კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. 1964 წლიდან მშრომელი ხალხის პროგრესული პარტიის წევრია. 1969-1974 წლებში სწავლობდა მოსკოვში და დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ისტორიაში. 1988 წლიდან მშრომელი ხალხის პროგრესული პარტიის ლიდერია. 2001 წლის 7 ივნისიდან კვიპროსის პარლამენტის თავმჯდომარეა, 2006 წელს მეორედ აირჩიეს ამ თანამდებობაზე. 2008 წლის 24 თებერვალს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. მეორე დღეს მან ნიქოზიაში პირობა დადო, რომ გააერთიანებდა კვიპროსს. ინაუგურაციაზე მან განაცხადა, რომ კვიპროსის მთავრობის უმთავრესი პრობლემა ქვეყნის გაერთიანებაზე ზრუნვაა. აქტიურ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა ჩრდილოეთ კვიპროსის ლიდერ მეჰმედ ალი თალათისთან.

2012 წელს განაცხადა, რომ არ აპირებდა მეორე ვადით ქვეყნის სათავეში ყოფნას. 2014 წლის ოქტომბერში მოსკოვში შეხვდა თვითგამოცხადებული ყირიმის პრემიერ-მინისტრ სერგეი აქსიონოვს და მხარი დაუჭირა ყირიმის რუსეთთან მიერთებას.

თავისუფლად ლაპარაკობს რუსულ ენაზე, ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კვიპროსის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Profile in House of Representatives web site (ბერძნული)

სქოლიო
------

1. ↑  Экс-президент Республики Кипр: Крым получит мировое признание

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კვიპროსის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* მაკარიოს III
* ნიკოს სამპსონი
	+ მ/შ
* გლაფკოს კლირიდისი
	+ მ/შ
* მაკარიოს III
* სპიროს კიპრიანუ
* გეორგიოს ვასილიუ
* გლაფკოს კლირიდისი
* ტასოს პაპადოპულოსი
* დიმიტრის ქრისტოფიასი
* ნიკოს ანასტასიადესი
* ნიკოს ქრისტოდულიდისი
 |

 |
ფრიდრიხ I
**ფრიდრიხ I** (გერმ. Friedrich I; დ. 11 ივლისი, 1657, კენიგსბერგი — გ. 25 თებერვალი, 1713, ბერლინი) — ბრანდენბურგის კურფიურსტი ფრიდრიხ III-ის სახელით 1688 წლიდან და პირველი „მეფე პრუსიაში" 1701-1713 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ფრიდრიხ I დაიბადა ქალაქ კიონიგსბერგში ბრანდენბურგის კურფიურსტის ფრიდრიხ ვილჰელმისა და მისი მეუღლის ლუიზა ჰენრიეტა ორანელის ოჯახში. ვილჰელმი დაბადებიდანვე სუსტი ბავშვი და მისი გადარჩენის შანსები ძალიან დაბალი იყო, ამას ზედ დაერთო ერთი წლის ასაკში მომხდარი უბედური შემთხვევა, რომლის დროსაც იგი დამახინჯდა კიდეც. თუმც მისმა ორგანიზმა კრიზისი გადაიტანა და ფრიდრიხი გადარჩა. მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბრანდენბურგის კურფიურსტი გახდა ფრიდრიხ III-ის სახელით.

მან შეძლო თავისი 4 ნახევარძმისათვსი ჩამოერთმია მამის მიერ დატოვებული მემკვიდრეობები და ამით შეენარჩუბნებინა ქვეყნის ერთიანობა. 1707 წელს მან კიონიგსბერგში თავი მეფედ გამოაცხადა და სახელად „ფრიდრიხ I" მიიღო, ამასთანავე როგორც კალვინისტი იგი ნოშატელის ფიურსტადაც იქნა არჩეული. 

მეფობის ტიტულის აღიარების სანაცვლოდ მან იმპერატორ კარლ VI-ს 2.000.000, ხოლო გერმანელ კლერიკალებს 600.000 ოქროს ტალერი გადაუხადა. გარდა ამისა ფრიდრიხი მოვალე იყო ესპანური მემკვიდრეობისათვის ომში კარლ VI-ის მხარეზე რამდენიმე ათასი ჯარისკაცი გამოეყვანა. ამასთანავე ფრიდრიხს უფლება არ ჰქონდა თავისი თავისათვის ეწოდებინა „პრუსიის მეფე" (*გერმ.:* König von Preußen), არამედ უნდა დაკმაყოფილებული ტიტულით „მეფე პრუსიაში" (*გერმ.:* König in Preußen), ვინაიდან მისი სამფლობელოების დიდი ნაწილი საღვთო რომის იმპერიის საზღვრებში არ იყო და პრუსიის მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილს მოიცავდა. დასავლეთი ნაწილი (ე.წ. სამეფო პრუსია) პოლონეთის სამეფოს შემადგენლობაში იყო 1772 წლამდე.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრიდრიხ I (პრუსია)***

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 402.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პრუსიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
ფრიდრიხ I **·**  ფრიდრიხ ვილჰელმ I  **·**  ფრიდრიხ II დიდი  **·**  ფრიდრიხ ვილჰელმ II  **·**  ფრიდრიხ ვილჰელმ III  **·**  ფრიდრიხ ვილჰელმ IV  **·**  ვილჰელმ I  **·**  ფრიდრიხ III  **·**  ვილჰელმ II |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX5030943
* BNF: cb119967979 (data)
* GND: 118535730
* ISNI: 0000 0004 5458 5825
* LCCN: n84200655
* LNB: 000200158
* NKC: mzk2007411523
* NLA: 35857968
* NLP: A16549211
* NTA: 185518362
* RERO: 02-A012389754
* RKD: 482840
* The SBN id BVEV143199 is not valid.
* SELIBR: 207086
* SNAC: w62v4g5m
* SUDOC: 028056582
* Trove: 1118784
* VIAF: 45094002
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 45094002

 |
**ფარერელები** (ფარერულად Føroyingar) — ხალხი ჩრდილოეთ ევროპაში, ფარერების კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა სკანდინავიური და ბრიტანული წარმოშობით. დაახლოებით 21 ათასი ფარერელი მეზობელ ქვეყნებში დანიაში, ისლანდიასა და ნორვეგიაში ცხოვრობს.

წარმოშობა
---------

ვიკინგების მიერ ფარერების ათვისება მე-9 საუკუნეში დაიწყო. ამ პერიოდის შესახებ ცოტა რამ თუა ცნობილი, ეს საკითხი, მეტწილად, სპეკულაციის საგნად არის ქცეული. ერთადერთი წყარო, რომელიც ადრეული დასახლების შესახებ შეიცავს ინფორმაციას, არის ისლანდიური საგა Færeyinga Saga. საგა დაწერილია დაახლოებით 1200 წელს და 300 წლით ადრინდელ ამბებს ეხება. მონათხრობიდან ირკვევა, რომ ფარერებზე მოსახლეობა ნორვეგიელი მეფეების უნიფიკაციის პოლტიკის შედეგია; გარდა ფარერებისა, მოსახლეობა იმხანად მრავალ უკაცრიელ ადგილზეც გაჩენილა, დასავლეთში მდებარე მიწებზე, რომელთა შესახებ მანამდე არავინ არაფერი იცოდა. 

Færeyinga Saga-ს დასაწყისიდანვე ისტორიკოსები არკვევენ, რომ ვიკინგი გრიმურ კამბანი კუნძულების პირველი მოსახლე იყო. ნორვეგიელებს, რომელთაც დასავლეთით გასცურეს, უნდა სცოდნოდათ კუნძულების შესახებ. თუკი გრიმურ კამბანმა დაასახლა ფარერები, ე.ი. ნორვეგიელებს სცოდნიათ კუნძულის არსებობისა და ცხოვრების შესახებ უფრო მეტი, ვიდრე მატიანემ შემოგვინახა.

როდესაც გრიმური ჩრდილოური სახელია, კამბანი მის კელტურ წარმოშობაზე მიუთითებს. 
ამდენად, იგი ან ირლანდიიდან, ან დასავლეთის კუნძულებიდან უნდა ყოფილიყო, სადაც ნორვეგიელებს უკვე ჰქონდათ საკუთარი დასახლებები. ფარერებზე ზოგიერთი კუნძულის სახელიდან დგინდება, რომ აქაურობის პირველი მკვიდრნი ან შოტლანდიის კუნძულებიდან ან ბრიტანეთის სანაპირო ზოლიდან უნდა ყოფილიყვნენ.

დნმ ანალიზებმა ცხადყო, რომ Y ქრომოსომა, რომელიც მამრობითის წარმოშობას ადასტურებს, 87% სკანდინავიურია. როდესაც მიტოქონდრიული დნმ, რომელიც მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს აღენიშნებათ, 84% შოტლანდიური ან ირლანდიურია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 227.
* Arge, Símun, Guðrun Sveinbjarnardóttir, Kevin Edwards, and Paul Buckland. 2005. „ვიკინგები და შუასაუკუნეების დასახლებები ფარერებზე: ხალხი, ადგილი და გარემო". *Human Ecology*. 33, no. 5: 597-620.
**სხვავის ჭა-საყინულე** — ბუნებრივი გამოქვაბული სოფელ შუა სხვავის (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთით 4 კმ-ზე. ზღვის დონიდან 1310 მეტრზე. გამომუშავებულია ქვედაცარცულ კირქვებში. 
ჭა იწყება დიდი ძაბრით, რომლის ფსკერი თოვლითაა ამოვსებული. ძაბრი ქვემოთ ციცაბოდ დახრილ გვირაბში გადადის. გვხვდება ყინულის სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, საუკუნოვანი ყინულის სვეტები (ზოგი სვეტის სიმაღლეა 8, ხოლო გარშემოწერილობა 20 მ) და კასკადები.

არის ასევე მიწისქვეშა გლეტჩერი, მასში ჩაყინული ღორღითა და ქვებით. მექანიკური ნალექებიდან — ნგრევის ადგილობრივი მასალა. სამხრეთ კედელთან წყლის პატარა გუბურებია. ყინული გამოიყენება სამეურნეო საჭიროებისათვის. 

ჰავა სტატიურია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 0°C-ზე დაბალია. 

პირველ ძაბრში ჩასვლა ადვილია. მეორე მონაკვეთის დასაძლევად საჭიროა თოკი ან საფეხურების გაჭრა ყინულში.

ლიტერატურა
----------

* *ტინტილოზოვი ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 629.
* ყიფიანი შ. ტინტილოზოვი ზ. ოქროჯანაშვილი არს. ჯიშკარიანი ვ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 1966.
**დუნკინ-კლუბი** (რუს. Дунькин клуб) — შენობა დონის როსტოვში. საყოფაცხოვრებო მომსახურების მუშაკთა კულტურის სახლი. როსტოვის ინტელიგენციის თავშეყრის ერთ-ერთი ადგილი.

სახელწოდების ისტორია
--------------------

დუნკინ-კლუბის დირექტორის ლიუდმილა ლისიცინას აზრით არსებობს სამი ვერსია, იმის შესახებ თუ როგორ დაერქვა სახლს აღნიშნული სახელი. ერთი ვერსიით, როდესაც 1945 წლის სექტემბერში გაიხსნა კლუბი, ირგვლივ ყველაფერი განადგურებული იყო, აქვე გაიხსნა ქალაქში პირველი დისკოთეკა, აქ მამაკაცები ცოტანი იყვნენ ძირითადად დადიოდნენ ქალბატონები და მეტსახელად უწოდებდნენ „дуньки"-ს. მეორე ვერსიის თანახმად არსებობდა ვინმე დუნია, რომელმაც ქმარი დაკარგა ომში და მწუხარებისაგან გაოგნებული იყო, შევიდა კლუბში და დაჟინებით ეძებდა ქმარს, არ სჯეროდა მისი დაღუპვის. მესამე ვერსია გავრცელდა XX საუკუნის 20-იანი წლებიდან, როდესაც ეს შენობა გადაეცა მთავარი ფოსტას. მისი თანამშრომლები ისვენებდნენ აქ საღამოობით და აისიდორა დუნკანის თაყვანისმცემლებმა ჩამოაყალიბეს მისი სახელობის კლუბი. ყოველდღიურობაში გამოყენების შედეგად კი დუნკანი გახდა დუნკინი.

მოქალაქეთა შორის გარკვეული პოპულარობით სარგებლობდა ვერსია, რომლის თანახმადაც ძველად დუნკინ-კლუბი იყო სახალხო სახლი, რომელსაც მოგვიანებით დაერქვა კულტურის სახლი (**Дом к**ультуры). ამ ვერსიას იზიარებდა ცნობილი კონორეჟისორი კირილ სერებრენიკოვი..

კულტურის სახლის ისტორია
-----------------------

1860-იან წლებში დუნკინ-კლუბი იყო ვაჭარ ანთიმონოვის სავაჭრო სახლი. მეორე სართულზე გამუდმებით იმართებოდა გასართობი საღამოები.

XX საუკუნეში ანთიმონოვის სახლში განთავსებული იყო შემდეგი ორგანიზაციები.

* 1937 წლამდე — კავშირგაბმულობის მუშაკთა კლუბი;
* 1937 წლიდან — ავიათანამშრომელთა კლუბი;
* 1946 წლიდან  — ქალაქის საბჭოს კოოპერაციის კულტურის სახლი;
* 1958 წლიდან   — საოლქო საბჭოს კოოპერაციის კულტურის სახლი;
* 1961 წლიდან   — ადგილობრივ მრეწველთა კულტურის სახლი;
* 1966 წლიდან   — საყოფაცხოვრებო მომსახურების მუშათა კულტურის სახლი;
* 1994 წლიდან   — კულტურის სახლი;
* 1998 წლიდან   — შემოქმედთა საქალაქო სახლი;
* 2003 წლიდან   — შემოქმედთა საქალაქო სახლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дунькин клуб: знаковые места Ростова-на-Дону
* Официальный сайт Городского Дома Творчества

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Фрейдлин Л.* Театр с главного входа. — Ростов-на-Дону: ЗАО «Книга», 2009. — 352 с.
2. 1 2  *Матизен В.* Кирилл Серебренников: «Искусство как плесень — возникает, где мокро» დაარქივებული 2016-06-23 საიტზე Wayback Machine.  // Новые Известия. — 2007. — 26 янв.
გრაფი **ფრიდრიხ I ფონ შვარცენბურგი** (გერმ. Graf Friedrich I. von Schwarzenburg; დ. დაახ. 1075 — გ. 5 ოქტომბერი, 1131) — კელნის ეპისკოპოსი 1100–1131 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ფრიდრიხი იყო გრაფ ბერთოლდ I ფონ შვარცენბურგის და მისი მეუღლის რიხარდისის ვაჟი.

განათლება მან ბამბერგში და საფრანგეთში მიიღო და ვიდრე იმპერატორი ჰაინრიხ IV მას კელნის ეპისკოპოსად დანიშნავდა მღვდელი იყო ბამბერგსა და შპაიერში. ფრიდრიხის ბრძანებით 1100 წელს დაწყებულ იქნა ფოლმარშტაინის ციხესიმაგრის მშენებლობა.

1106 წელს მან იმპერატორ ჰაინრიხ V-ის მხარე დაიჭირა რომის წინააღმდეგ კონფლიქტში, თუმც უკვე 1114 წელს ფრიდრიხმა მხარე შეიცვალა და ანდერნახთან გამართულ ბრძოლაში დაამარცხა იმპერატორი. 1122 წელს ვორმსის კონკორდატის მიხედვით იგი იტალიის ერცკანცლერად და მრჩევლად დაინიშნა.

1125 წლის 24 აგვისტოს იმპერატორის არჩევნებზე ფრიდრიხ ფონ შვარცენბურგმა მხარი ლოთარ III-ეს დაუჭირა, რითაც დაუპირისპირდა შვაბიის ჰერცოგ ფრიდრიხს. მთელი რიგი ციხესიმაგრეების აგებით მან კელნის საეპისკოპოსო სამხრეთის მხრიდან საიმედოდ გაამაგრა. მაგ. 1118 წელს აგებულ იქნა ვოლკენბურგის ციხესიმაგრე და ე.წ. „როლანდის კუთხე", რომლებიც აკონტროლებდნენ მდ. რაინს.

ფრიდრიხ ფონ შვარცენბურგი გარდაიცვალა 1131 წლის 5 ოქტომბერს მის მიერ აშენებულ ვოლკენბურგის ციხესიმაგრეში. იგი დაასაფლავეს ზიგბურგის სააბატოში.

ლიტერატურა
----------

* Hermann Cardauns: Friedrich I. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 7, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, S. 535–538.
* Erich Wisplinghoff: Friedrich I. von Schwarzenburg. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 5, Duncker & Humblot, Berlin 1961, ISBN 3-428-00186-9, S. 511.
დინამიტის შემადგენლობა
**დინამიტი** (ბერძ. δυναμις) — მაღალბრიზანტული ფეთქებადი ნივთიერება, რომელიც წარმოადგენს ნიტროეთერების და ფლეგმატიზატორების ნარევს. 1859 წელს შექმნა ალფრედ ნობელმა, ტრინიტროგლიცერინის და კაჟმიწის (კიზელგურის) შერევის შედეგად. გამოიყენებოდა სამხედრო და სამთო-მომპოვებელ საქმეში. დღესდღეობით, პრაქტიკული გამოყენებიდან გამოდევნილია ამონიტების მიერ, რომელთა წარმოებაც გაცილებლად იაფი ჯდება.

შემადგენლობა და დამზადება
-------------------------

სტანდარტული დინამიტი 62% ტრინიტროგლიცერინი ან მისი ნარევი ეთილენგლიკოლდინიტრატთან, დაბალაზოტიანი ნიტროცელულოზა-3%, კალიუმის ან ნატრიუმის ნიტრატი-27%, ხის ფქვილი-8%.

დინამიტი ცეცხლსაშიშ მაღაროებში მუშაობისთვის (ცეცხლჩამქრობი დანამატით სუფრის მარილით)-10% ტრინიტროგლიცერინი ან მისი ნარევი ეთილენგლიკოლდინიტრატთან, დაბალაზოტიანი ნიტროცელულოზა-1%, ამონიუმის ნიტრატი-58%, ნატრიუმის ქლორიდი 18%.

დამზადებისას ჯერ იღებენ „მგრგვინავ ლაბას", რომელიც წარმოადგენს ნიტროეთერების და კოლოქსილინის ნარევს, ინგრედიენტების გამხსნელში გახსნით და გამხსნელის აორთქლებით (ხშირად გამხსნელი ეთილის სპირტის და დიეთილის ეთერის 1-1-ზე ნარევია მასებით),
შემდეგ მგრგვინავ ლაბას ფლეგმატიზატორებს ურევენ.

დეტონატორი
----------

მიუხედავად იმისა, რომ უმრავლეს შემთხვევაში დინამიტი ჟელესებრი მასაა, თხევადი ნიტროეთერების თვისებების გამო (კერძოდ დეტონაციის ორი რეჟიმის ქონა), მისი დეტონაციისთვის ძლიერი დეტონატორების გამოყენებაა მიზანშეწონილი. ძირითდად იყენებენ кд-8 (კაფსულ-დეტონატორი 8).
**ენისელის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველი კედლები ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კედლები შელესილი და შეთეთრებულია, ზედაპირი - უსწორმასწორო. მოგვიანებით განახლებული ნაწილები ძირითადად აგურისაა, რომლის წყობაში ნატეხი და რიყის ქვაცაა ჩართული.

შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღიანია, შიგნიდან - სწორკუთხა. თაღი ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში, რომელიც აგურის სამსაფეხურიანი ფრიზითაა დასრულებული. ეკლესიის დარბაზი კვადრატულია. 

აღმოსავლეთით არაწესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, რომელშიც დაბალი, ბრტყლად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. თითო მსგავსი სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო სწორკუთა ნიშაა. თითო მსგავსი ნიშა, ერთმანეთის პირდაპირ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. საკურთხეველი გადახურულია უსწორმასწორო, სხმული კონქით, რომლის თაღოვანი წვერის ნაწილი კამარის წყობაშია მოქცეული. დარბაზი გადახურულია ტლანქად სხმული კამარით. იატაკი მოგებულია აგურით.

ეკლესიის ფასადებზე შემორჩენილია აგურის ხერხულა ლავგარდნის ნაწილები. 

ეკლესიის სახურავის დასავლეთ კიდეში დგას კვადრატული გეგმის, ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი, აგურის სამრეკლო, რომელსაც კვარცხლბეგის ფორმის გადახურვა აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 403.
**ტოკი პონა** — გამოგონილი ხელოვნური ენა (ფილოსოფიური არტლანგი), რომელიც ცნობილია თავისი მცირე ლექსიკით, სიმარტივითა და ათვისების სიადვილით. იგი შეიქმნა სონია ლანგის, კანადელი ლინგვისტისა და მთარგმნელის მიერ, აზრებისა და კომუნიკაციის გასამარტივებლად. პირველი ენის ჩანახატი გამოქვეყნდა ონლაინ 2001 წელს, ხოლო სრული ფორმა გამოქვეყნდა წიგნში *ტოკი პონა: სიკეთის ენა* 2014 წელს  ლანგმა ასევე გამოუშვა დამატებითი ლექსიკონი, *Toki Pona Dictionary*, 2021 წლის ივლისს, საზოგადოების გამოყენებაზე დაყრდნობით.

ტოკი პონა არის იზოლირებული ენა მხოლოდ 14 ფონემით და მინიმალიზმის ძირითადი მახასიათებლით. ის ფოკუსირებულია მარტივ, თითქმის უნივერსალურ ცნებებზე, რათა მაქსიმალურად გაზარდოს გამოხატულება ძალიან ცოტა სიტყვის დახმარებით.ენა შექმნილია ამ ენების ელემენტების გაერთიანებით: ქართული, ინგლისური, ტოკ პისინი, ფინური, ჰოლანდიური, აკადური ფრანგული, ესპერანტო, სერბულ-ხორვატიული და ჩინური ელემენტებით In *Toki Pona: The Language of Good*, Lang წარმოგიდგენთ დაახლოებით 120 სიტყვას, ხოლო მოგვიანებით *ტოკი პონას ლექსიკონში* ჩამოთვლილია 137 „არსებითი" სიტყვა და რამდენიმე ნაკლებად გამოყენებული სიტყვა. მისი სიტყვები ადვილად წარმოითქმის ენობრივ ფონზე, რაც საშუალებას აძლევს მას იყოს ერთგვარი ხიდი სხვადასხვა კულტურის ადამიანებისთვის. თუმცა, ის არ შექმნილა, როგორც საერთაშორისო დამხმარე ენა. ნაწილობრივ შთაგონებული ტაოისტური ფილოსოფიით, ენა შექმნილია იმისთვის, რომ დაეხმაროს მომხმარებლებს კონცენტრირება მოახდინონ ძირითად საკითხებზე და ხელი შეუწყონ პოზიტიურ აზროვნებას, საპირ-ვორფის ჰიპოთეზის შესაბამისად. მცირე ლექსიკის მიუხედავად, ენის მცოდნელებს შეუძლიათ გაგება და კომუნიკაცია, ძირითადად ეყრდნობიან კონტექსტს და სიტყვების კომბინაციებს უფრო კონკრეტული მნიშვნელობების გამოსახატავად.

შექმნის შემდეგ, 2000-იანი წლების დასაწყისში ჩამოყალიბდა მოლაპარაკეთა მცირე საზოგადოება. მიუხედავად იმისა, რომ აქტივობა ძირითადად ხდება ონლაინ ჩატის ოთახებში, სოციალურ მედიაში და სხვა ონლაინ ჯგუფებში, 2000-იან და 2010-იან წლებში მოეწყო რამდენიმე ორგანიზებული შეხვედრა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Morin, Roc (2015-07-15). „How to Say (Almost) Everything in a Hundred-Word Language". *The Atlantic*. ციტირების თარიღი: 2019-08-01.
2. 1 2  Roberts, Siobhan (2007-07-09). „Canadian has people talking about lingo she created". *The Globe and Mail* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2017-03-10.
3. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
4. 1 2  Lang 2014. sfn error: no target: CITEREFLang2014 (help)
5. ↑  ცარიელი დამოწმება (დახმარება)
**ენისელის მესამე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელის დასავლეთით 0,7 კილომეტრზე, მდინარე ინწობის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველი ნაწილი, რომელიც სავარაუდოდ XVI საუკუნეს განეკუთვნება. ნაწყობია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კედლების წყობაში, აქა-იქ, გამოყენებულია საკმაოდ დიდი ზომის ქვები, რომელთა სიგრძეც 1,5-1,7 მეტრს აღწევს. მოგვიანებით შენობის დანგრეული ნაწილები აღუდგენიათ აგურით და ეკლესია შიგნიდან და გარედან შეულესავთ. ამავე რემონტის დროს გრძივ კედლებში მოუწყვიათ თითო ოთხკუთხა ნიშა, ხოლო საკურთხეველი დარბაზისგან ხის კანკელით გაუმიჯნავთ. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღოვანია, შიგნიდან კი ხის ფიცრული გადახურვა აქვს. ეკლესიის თითქმის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია განიერი, თარაზულად გადახურული სარკმელი. მის ორივე მხარეს თითო მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის შუაში დგას მთლიანი ქვის ტრაპეზი. აფსიდი გადახურულია ტლანქად ნაწყობი დადაბლებული კონქით, რომელშიც ორი რეზონატორია ჩასმული. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმელიც აშუქებს, რომელსაც აღმოსავლეთი სარკმლის მსგავსად, თარაზული თავი აქვს. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. შენობის ფასადები სადაა, კედლები დასრულებულია მაღალი ოთხსაფეხურიანი, ხერხულა ლავგარდნით, დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო ოთხკუთა ნიშაა, რომლებშიც ხაჩკარებია ჩასმული. შენობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. ეკლესიას გარს ევლება რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის გალავანი, რომელსაც ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხე მონგრეული აქვს, ხოლო აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ბოლოში შესასვლელია მოწყობილი.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 401.
**ერმონელა იაჰო** — ალბანელი ოპერის მომღერალი. ჟურნალ The Economist-ის მიხედვით ის დღეისთვის ყველაზე მოთხოვნადი სოპრანოა.ალბანელი მომღერალი ერმონელა იაჰოს კონცერტები დღეისთვის წინასწარაა დაჯავშნილი მსოფლიოს ყველაზე ცნობილ და პრესტიჟულ სცენებზე, როგორებიცაა სამეფო ოპერის თეატრი (ლონდონი) , ოპერა გარნიე (პარიზი),მეტროპოლიტენის ოპერის თეატრი (ნიუ-იორკი), ვენის სახელმწიფო ოპერა(ვენა), ლა სკალა (მილანი), დოიჩე ოპერ ბერლინი (ბერლინი)

ბიოგრაფია
---------

ერმონელა 1974 წელს დაიბადა. მამამისი ფილოსოფიას ასწავლიდა, დედა სკოლის მასწავლებელი იყო. უკიდურესი სიღარიბის გამო ერმონელას დედამ ვერ გააგრძელა მომღერლის კარიერა, რაც მისი ოცნება იყო. ერმონელაც ოცნებობდა მომღერლობაზე - უნდოდა პოპ ვარსკვლავი გამხდარიყო. თუმცა, 14 წლის ასაკში პირველად ნახა ჯუზეპე ვერდის "ტრავიატა", რის შემდეგ მისი ცხოვრება სამუდამოდ შეიცვალა და გადაწყვიტა ოპერას გაჰყოლოდა. დღეს მას "ტრავიატა" 232-ჯერ აქვს შესრულებული.
ერმონელას მიერ ვიოლიეტას როლის ათივე შესრულებას მაყურებლები ოვაციებით ხვდებოდნენ. კრიტიკოსები მას სასწაულს უწოდებდნენ. მისი ინტერპრეტაცია პუჩინის ოპერისა "მოწყალების და ანჟელიკა" დაიდგა სამეფო ოპერის თეატრის სცენაზე.შემდგომ კი DVD ვერსიით გამოვიდა და დაიმსახურა "წლის DVD-ის" ჯილდო. მისი ინტერპრეტაციებს დადებითად აფასებენ როგორც კრიტიკოსები, ასევე მსმენელები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
**ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონები** — ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროების ტროპიკული სარტყლების ბუნებრივი ზონები, რომელთა ლანდშაფტებში ჭარბობს უდაბნოები. მდებარეობს შიგაკონტინენტურ და დასავლეთ ოკეანისპირა სექტორებში. უდიდესი ფართობი უჭირავს აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში, სადაც წარმოქმნის მკაფიოდ გამოხატულ განედურ სარტყელს,რომელშიც შედის მსოფლიოს უდიდესი უდაბნო საჰარა, არაბეთის ნახევარკუნძულის, ინდოეთის და პაკისტანის უდაბნოები; ჩრდილოეთ ამერიკაში ტროპიკული უდაბნო ვიწრო მერიდიანულ ზოლადაა გადაჭიმული კალიფორნიის ნახევარკუნძულის სანაპიროსა და მექსიკის მთიანეთის დასავლეთ კიდის გასწვრივ; სამხრეთ ნახევარსფეროში კარგად არის გამოხატული ავსტრალიაში, სამხრეთ აფრიკაში, სამხრეთ ამერიკაში.

ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონებში ცხელი და მშრალი ჰავაა. ივლისის საშუალო ტემპერატურა ზოგან 35—38 °C-მდეა, მაქსიმალური 50 °C-მდე. დღისით ქვიშა 90 °C-მდე ხურდება. ზამთარი რბილია. იანვრის ტემპერატურა 20—25 °C აღწევს. ოკეანისპირა სექტორებში ტემპერატურის წლიური მსვლელობა რამდენადმე გათანაბრებულია ოკეანეების ზეგავლენით. ნალექები ჩვეულებრივ 50—100 მმ არ აღემატება წელიწადში, ზოგან რამდენიმე წლის განმავლობაში ნალექი საერთოდ არ მოდის. ხმელეთის ზედაპირი წლის განმავლობაში იღებს 750—920 კჯ/სმ² (180—220 კკალ/სმ²) სითბოს, ზედაპირული ჩამონადენი უმნიშვნელოა, ტბები იშვიათია. წყალმომარაგებისათვის გამოყენებულია გრუნტის, ნაწილობრივ არტეზიული წყლები.

ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონებში ჭარბობს მოწითალო-მურა და ტროპიკული პრიმიტიული ნიადაგები, ჩადაბლებულ ადგილებში — ბიცობები. საჰარისა და არაბეთის ნახევარკუნძულის ვებერთელა სივრცეები მცენარეულობას თითქმის მოკლებულია; ქსეროფილურ ბუჩქნარებს ვხვდებით თარის, ნამიბის უდაბნოებსა და ავსტრალიის შიგა რაიონებში. ტროპიკული სარტყლების უდაბნოს ზონები გამოყენებულია საძოვრებად. ცხოველთა სამყარო ღარიბია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 59.
**ქაან ურგანჯიოღლუ** (თურქ. Kaan Urgancıoğlu, დ. 8 მაისი, 1981) — თურქი მსახიობი, პროფესიით ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
---------

ქაან ურგანჯიოღლუ დაიბადა 1981 წლის 8 მაისს იზმირში. მისი მამა წარმოშობით თურქი, დედა, სერაფ ჩარფი კი – არაბ-ალბანელია. მას ჰყავს ერთი ძმა - ჯან ურგანჯიოღლუ. ქაანი სწავლობდა თურქულ კერძო საშუალო სკოლაში. ამის შემდეგ ოჯახთან ერთად გადავიდა აშშ-ში, სადაც სწავლობდა კოლეჯში. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ 2000 წელს სტამბოლში დაბრუნდა და ჩაირიცხა მარმარის უნივერსიტეტში. ამავდროულად ქაან ურგანჯიოღლუმ დაიწყო სამსახიობო კარიერის შესწავლა. უნივერსიტეტის ცხოვრება მისთვის საკმაოდ გამომწვევი იყო გამომწვევი და დასრულდა 7 წლის შემდეგ.

2002 წელს, როდესაც ჯერ კიდევ უნივერსიტეტში სწავლობდა, შეაბიჯა სამსახიობო კარიერაში თურქ მსახიობ დემეთ აქბაღის (ოჯახის მეგობრის) რეკომენდაციით. ამავე წელს აბდულაჰ ოღუზმა ქაანს შესთავაზა, მოესინჯა ძალები სერიალში. ქაანი მსახიობთა შერჩევაზე მივიდა და როლზეც დაამტკიცეს. მიიღო პირველი მთავარი როლი და განასახიერა ქარაოღლანი, ამავე სახელწოდების სერიალში, რომელიც Kanal D TV-ზე გადიოდა. ამ სერიალმა ქაანს სამსახიობო სფეროში სტარტი ააღებინა. „Kampüsistan"-ში მონაწილეობით მან განაგრძო ტელეკარიერა და ყველაზე მეტად ცნობილი გახდა სერიალ „შავ სიყვარულში" განსახიერებული როლით. საერთო ჯამში, მონაწილეობა აქვს მიღებული 40-მდე პროექტში, აქედან 30 სერიალია, დანარჩენი კი – მხატვრული ფილმი.

2017 წელს ქაანმა მიიღო საუკეთესო ღიმილის მქონე და საუკეთესო მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებლის ჯილდო.

პირადი ცხოვრება
---------------

ქაან ურგანჯიოღლუ ხვდებოდა აზრა აქინს, რომელთან ერთანაც მონაწილეობდა ფილმში „პირველი სიყვარული". 2012 წელს იგი ხვდებოდა დერინ მერმერჯის, მაგრამ დიდხანს არც ეს ურთიერთობა გაგრძელებულა. 2013 წელს აგრეთვე ჰქონდა ურთიერთობა ბერაკ თიუზუნათაჩთან. ამჟამად ხვდება ზეინეფ ოიმაქს.

ქაანი ფლობს თურქულ და ინგლისურ ენებს და დაინტერესებულია ექსტრემალური სპორტით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Kaan Urgancıoğlu Kimdir? Kaç Yaşında, Boyu, Vikipedi, Biyografisi.
2. 1 2 3  Kaan Urgancıoğlu Kimdir Kaç Yaşında Boyu Kaç? Nereli?.
**ენისელის გრძელი გუბეების სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ენისელში, მდინარეების - ალაზნისა და ინწობის ძველ შესართავთან, 0,2 კილომეტრზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით I ათასწლეულის შუა ხანებს. გაითხარა 1976 წელს.

სამაროვანზე გამოვლინდა 18 ორმოსამარხი. მათი ერთი ნაწილი აღმოჩნდა სახნავ მიწაზე და განადგურდა მიწის მოხვნის დროს. მეორე, მეტნაკლებად შემორჩენილი ნაწილი თიხნარ ფენაშია.

სამაროვნის ნიადაგმა ძვლები თითქმის არ შემოინახა, ამიტომ მიცვალებულის პოზის გარკვევა შეუძლებელია. ძეგლზე დადასტურდა: მსხვილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხისგან და სუფთა, განლექილი თიხისგან ჩარხზე დამზადებული, მოყავისფროდ, მონაცრისფროდ და მოშავოდ გამომწვარი სხვადასხვა ორნამენტებით. შემკული ჭურჭელი: ლანგარი, ჯამი, ქვაბქოთანა, ქოთანი, ქილა, დოქი, დელგი, ხელადა, ტოლნა, კათხა, სასმისი, მათარა, ქვევრი, პირმოყრილი მცირე ჭურჭელი. იარაღ-საჭურველი წარმოდგენილია რკინის მოხრილი დანებით, მასრაგახსნილი, პირის ორივე მხარეს ქედიანი შუბისპირებით. სამკაულები - მრგვალგანივკვეთიანი მავთულისგან დამზადებული, თვეზიფხური ორნამენტით შემკული, ბრინჯაოს სამაჯურით, ერთი ჩქიფით, სხვადასხვა ფერის სარდიონის და პასტის სფერული ფორმის მძივებით.

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე ც.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 400.
**ტიგრან ეკეკიანი** (სომხ. Տիգրան Հեքեքյան; დ. 17 აგვისტო, 1959) — ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის პროფესორი და დირიჟორი. არის „სომხეთის პატარა მომღერლები"-ს დამაარსებელი და მთავარი დირიჟორი. აგრეთვე არის სომხეთის პატარა მომღერლების საერთაშორისო ასოციაციის დამაარსებელი და პრეზიდენტი. 1995 წლიდან იყო დირიჟორობის პრეზიდენტი ერევნის კომიტს სახელმწიფო კონსერვატორიაში. ამასთან იყო საიატ ნოვას მუსიკის სკოლის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

ტიგრან ეკეკიანს დამთავრებული აქვს საიატ-ნოვას მუსიკალური სკოლა და რომანოზ მელიქიანის მუსიკალური კოლეჯი (ერევანში). ასპირანტურა დაასრულა კომიტასის სახელმწიფო კონსერვატორიაში; 1885 წლიდან ამავე დაწესევულებაში ასწავლიდა. ის ასევე არის საიატ–ნოვას მუსიკის სკოლის ხელმძღვანელი. 30 წლიანი შემოქმედებითი პერიოდის განმავლობაში ბატონი ეკეკიანმა ჩამოაყალიბა და იმუშავა მრავალ გუნდთან, მათ შორის ეროვნული და საერთაშორისო კონკურსების გამარჯვებული; მათგან აღსანიშნავია შემდეგი გუნდები: ალექსანდრ სპენდირიანის მუსიკის სკოლის ბავშვთა გუნდი (1982-1988), ახალგაზრდული ორგანიზაციის კომიტეტის ქალთა გუნდი (1986-1988), სომხური რადიოსა და ტელევიზიის, „ჩამბერის" გუნდი (1984-2002) და სომხეთის პატარა მომღერლების გუნდი (1992 წლიდან). ტიგრან ჰეკიკიანი მონაწილეობს ევროპის, ჩრდილოეთ ამერიკისა და აზიის სხვადასხვა საერთაშორისო ფესტივალსა და კონკურსებში. მისი დირიჟორობით მრავალმა გუნდმა მოიპოვა უამრავ საერთაშორისო კონკურსში საუკეთესო ჯილდოები.

კონკურსების გარდა, გუნდთან ერთად მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა საერთაშორისო ფესტივალებში, მათ შორის არიან: ახალგაზრდულ გუნდთა ევროპის ფესტივალი (ბაზელი, შვეიცარია, 1995, 2014), ჰონგ-კონგისა და პეკინის საერთაშორისო ფესტივალები (ჩინეთი, 1999), ოქროს ბორანი (სოჭი, რუსეთი, 2001), დიმიტრიას საერთაშორისო ფესტივალი (თესალონიკი, საბერძნეთი, 2002), სომხეთ-ამერიკის ერთობლივი მუსიკის საგუნდო ფესტივალი (სომხეთი, 2004, 2006), ბავშვთა მეგობრობა პლანეტაზე (მოსკოვი, რუსეთი, 2010), „დაე მომავალი იმღეროთ" საერთაშორისო ფესტივალი (სტოკჰოლმი, შვედეთი, 2012), მე-5 ბავშვათა საგუნდო ფესტივალი (თესალონიკი, საბერძნეთი, 2015), საგუნდო ფესტივალი ფრიბორგში (შვეიცარია, 2016), „აბუ-გოშის" საგუნდო ფესტივალი (ისრაელი, 2017), ბავშვთა საერთაშორისო საგუნდო ფესტივალი (დრეზდენი, გერმანია, 2018) და თბილისის საგუნდო მუსიკის ფესტივალი (საქართველო, 2018). ასევე გუნდმა მიიღო მონაწილეობა *EXPO 2000*-სა (ჰანოვერი, გერმანია) და საგუნდო მუსიკის მეექვსე მსოფლიო სიმპოზიუმში (მინეაპოლისი, მინესოტა, აშშ, 2002). ტიგრან ეკეკიანი ასპარეზობდა და წარმოდგენებს მართავდა შემდეგ ქვეყნებში: რუსეთში, საქართველოში, ლატვიაში, ლიტვაში, ესტონეთში, ნიდერლანდებში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ბელგიაში, შვეიცარიაში, დანიაში, ისრაელში, იაპონიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ესპანეთში, პოლონეთში, ავსტრიაში, აშშ-ში, კანადაში, კვიპროსში, ეგვიპტეში, საბერძნეთში, ავსტრალიაში, სამხრეთ აფრიკასა და ჩინეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tigran Hekekyan's biography in Music Of Armenia website დაარქივებული 2019-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Tigran Hekekyan's official website დაარქივებული 2018-07-07 საიტზე Wayback Machine.
**ტარასკოვოს სამების მონასტერი** (რუს. Свято-Троицкий монастырь) — მართლმადიდებლური მამათა მონასტერი სვერდლოვსკის ოლქის სოფელ ტარასკოვოში. მონასტერი დაარსებულია 1906 წელს. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ტაგილის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ქვის, ერთსაკურთხევლიანი ტაძარი სოფლ ტარასკოვოში, ააშენეს და აკურთხეს 1906 წელს. ადრე მის ადგილზე აგებული იყო ხის ეკლესია, რომელიც ნაკურთხი იყო სულიწმინდის სახელზე. ახლად აშენებული აგურის ტაძარი აკურთხეს წმინდა სამების სახელზე.

1934 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა, ხოლო 1989 წელს იგი დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 

2002 წლის 31 დეკემბერს წმინდა სამების ტაძართან შეიქმნა სამონაზვნო თემი და 2003 წლის 6 ოქტომბერს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდმა სოფელ ტარასკოვოში გახსნა მამათა მონასტერი. 

2003 წლის 22 ნოემბერს მამათა მონასტერი აკურთხა ეკატერინბურგისა და ვერხოტურეს ეპარქიის მთავარეპისკოპოსმა ბიკენტი მორარმა.

სიწმინდეები
-----------

2000 წლიდან მონასტერში დაცულია ღვთისმშობლის ხატი „პანტანასა", რომელიც ითვლება სასწაულთმოქმედად და რომლის გამოც სოფელ ტარასკოვოს უამრავი მოლოცველი სტუმრობს. 

მორწმუნეებს შორის ასევე ცნობილია სოფელ ტარასკოვოს სამკურნალო წყაროები, მათ შორის ყველაზე მეტად ცნობილია ღვთისმშობლის ხატის „პანტანასას" სახელზე ნაკურთხი, რომელიც მდებარეობს სავანის ეზოში. აღნიშნულ სამკურნალო წყაროზე ეკატერინბურგისა და ვერხოტურეს მთავარეპისკოპოსის, ბიკენტის ლოცვა-კურთხევით ააგეს მცირე, ხის ტაძარი და აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის „პანტანასას" სახელზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Свято-Троицкий Всецарицынский мужской монастырь в Тарасково
* СВЯТО-ТРОИЦКИЙ мужской монастырь село ТАРАСКОВО
* икона
შაჰ-ჯაჰანი ფარშავანგის ტახტზე, დაახლ. 1635 წელი
**ფარშავანგის ტახტი** — 1739 წელს სპარსეთის შაჰ ნადირის მიერ ინდოეთიდან გატანილი დიდ მოგოლთა ოქროს ტახტი. მას შემდეგ იგი წარმოადგენდა ირანის მონარქიის სიმბოლოს, ისევე, როგორც რუსული მონარქიის სიმბოლოს წარმოადგენდა მონომახის ქუდი.

ფარშავანგის ტახტი XVII საუკუნეში დაამზადეს მოგოლი იმპერატორისათვის შაჰ-ჯაჰანის ბრძანებით. ევროპელთა, კერძოდ, ჟან ბატისტ ტავერნიეს აღწერით, ეს იყო მსოფლიოში ყველაზე მდიდრული ტახტი. ქვეშევრდომები მას ვერცხლის კიბეებით უახლოვდებოდნენ. ტახტს ჰქონდა ოქროს ფეხები, რომელიც შემკული იყო ძვირფასი და ნახევრად ძვირფასი ქვებითა და მინერალებით. ზურგი შემკული იყო მინანქრითა და ოქროთი, ალმასებითა და ლალებით დამშვენებული ფარშავანგის ორი კუდით. მოგოლთა ფერწერული მასალებიდან, ტავერნიეს საწინააღმდეგოდ, ირკვევა, რომ ფარშავანგის ტახტს არ ჰქონდა ზურგი. მოგოლთა ტახტის მისაყუდებელს წარმოადგენდა ბალიში ე. წ. მუთაქა, ხოლო შაჰ-ჯაჰანის მხატვრების მიერ დატოვებული ნახატების მიხედვით, ძვირფასი ქვებით მორთული ფარშევანგები ამკობდნენ ბალდახინს.

დელის გაძარცვისას ნადირ-შაჰმა ირანში გაიტანა არა მხოლოდ ფარშავანგის ტახტი, არამედ ძვირფასი სავარძელი ფარშავანგის ატრიბუტიკით. ტახტის მნახველმა უცნობმა აგენტმა ნადირ შაჰის მიერ მოგოლთა საგანძურიდან წამოღებული განძეულობის შესახებ მოხსენება წარუდგინა ისფაჰანში მყოფ რუსეთის კონსულს კადუშკინს. გადმოცემის მიხედვით, ასეთი ზღაპრული სიმდიდრის ნახვისას გაგიჟება შეიძლებოდა. მხოლოდ ფარშავანგის ტახტი დამზადებული იყო ორი ტონა სუფთა ოქროსგან. ლალის, ზურმუხტისა და ალმასის თვლებმა შეადგინა ხუთ ტონაზე მეტი, რომლის ირანში გადმოტანას 21 აქლემი დასჭირდა. წვრილი ალმასები ნახევარ ტონამდე იწონიდა, ხოლო მარგალიტი და სხვა დანარჩენი სიმდიდრე საერთოდ არ დაუთვლიათ. 

ირანის მმართველმა ქურთებთან შეტაკებების დროს დაკარგა ფარშავანგის ტახტი. როგორც ჩანს, ქურთებმა ტახტს დემონტაჟი გაუკეთეს და დეკორატიული მორთულობა ნაწილ-ნაწილ გაყიდეს.

ირანის მომდევნო შაჰები ცდილობდნენ ხელახლა შეექმნათ ფარშავანგის ტახტი ჰოლესტანის სასახლისათვის. არსებულთა შორის ყველაზე ძვირადღირებული ფარშავანგის ტახტი შეიქმნა ფათ ალი შაჰის ბრძანებით 1812 წელს

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფარშავანგის ტახტი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Живая история востока — М.: Знание. 1998.
**ტიგრან ერვანდუნი** სომხ. Տիգրան Երվանդունի — სომხეთის სატრაპიის მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 560 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 535 წელს.

ცხოვრება
--------

მოვსეს ხორენაცის *სომხეთის ისტორიის* მიხედვით, ტიგრან ერვანდუნის მეფობის დროს სომხეთის ფართობი 400 000 კმ2 შეადგენდა. მოვსეს მას მოიხსენიებს, როგორც *ყველაზე ჭკვიანი, ყველაზე ძლიერი და ყველაზე მამაცი სომეხ მეფეებს შორის*.

ჰეროდოტეს მიხედვით, სწორედ ჰარპაგუსმა ჩამოაგდო ტახტიდან ასტიაგე კიროსთან ერთად, თუმცა კიროს დიდმა ბევრი მეფე თანამდებობაზე დატოვა, ხარკის გადახდის სანაცვლოდ. ეს კი წინააღმდეგობაში მოდის სომხურ ლეგენდასთან, რომლის მიხედვითაც მიდიის მეფე ასტიაგეს დაესიზმრა, რომ ტიგრანი მას თავს დაესხმებოდა, ამიტომ გადაწყვიტა მისი შეთქმულებით ტახტიდან ჩამოგდება. როდესაც ომი დაიწყო, ტიგრანმა ასტიაგე მოკლა, შემდეგ კი მის ქვრივ ცოლზე ანუშზე (არიენისზე) იქორწინა.

ქსენოფონტი მეფე ტიგრან ერვანდუნს კიროპედიაში იხსენიებს, სადაც აღნიშნავს, რომ ტიგრანი კიროს II დიდის მოკავშირე იყო. სომეხი ისტორიკოსის ჰ. ხაჩეტრიანის მოხედვით, ისინი ნადირობაში ერთმანეთს კომპანიონობას უწევდნენ (ერთად ნადირობდნენ). ტიგრანი კარგი მშვილდოსანი იყო და კიროსთან შეჯიბრებისას ყოველთვის იმარჯვებდა. მოგვიანებით გადაწყვიტეს ტურნირის ორგანიზება, სადაც მონაწილეებს თავდაპირველად 10 ჭიქა ღვინო უნდა დაელიათ, შემდეგ კი ისარი ესროლათ. კიროსმა და ტიგრანმა ღვინო დალიეს, თუმცა, ამის შემდეგ, კიროსმა სპეციალური ბალახი შეჭამა, რომელიც ღვინის ეფექტს აქრობდა, როგორც აღმოჩნდა ზემოთ აღნიშნული ბალახი ტიგრანსაც აღმოაჩნდა. საბოლოოდ ტურნირში კვლავ ტიგრანმა გაიმარჯვა. ამის შემდეგ კიროსი ამბობდა, რომ: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „არ არსებობს ღვინო, რომელიც ჩვენ მსგავს მამაკაცებს მოერევა. არ აქვს მნიშვნელობა რამდენს დავლევთ, ჩვენ მაინც არ დავთვრებით. მე მხოლოდ ორჯერ ავაცდინე ოთხი გასროლიდან, შენ კი არც ერთი არ აგიცდენია." |
|  |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სომხეთის მეფეების სია
* ორონთიდების დინასტია დაარქივებული 2015-11-05 საიტზე Wayback Machine.
* სომხეთის ორონთიდების დინასტი
* ერვანდუნების (ორონთიდების) დინასტია დაარქივებული 2015-09-24 საიტზე Wayback Machine.
* ერვანდუნების დინასტია - მეფეები და სატრაპები

სქოლიო
------

1. ↑  History of Armenia, Moses of Khorene,
2. ↑  Khachatryan, Hayk (2006). *141 Kings of the Armenians*. Erevan: Amaras. ISBN 978-99930-1-192-7

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერვანდუნების დინასტიის წევრები |
| --- |
|  |
| მეფეები | 
* იერვანდ I საკავაკიაცი
* ტიგრან ერვანდუნი
* ვაჰაგნ ვიშაპაქაღი
* ჰიდარნეს I
* ჰიდარნეს II
* ჰიდარნეს III
* არტაშირ ერვანდუნი
 |
|  |
| სატრაპები | 
* იერვანდ I
 |
|  |
| 
სომხეთის სატრაპია |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ფარცხისის ბრძოლა**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ფარცხისის ბრძოლა**. |

**ფარცხისის ბრძოლა 1569** – ბრძოლა ქართველთა და ყიზილბაშთა ლაშქარს შორის. ირანის შაჰმა განჯაში შაქისა და ყარაბაღის ლაშქარი შეკრიბა, დაიქირავა საშამხლოს რაზმები და საქართველოში გაგზავნა ქართლის მეფის სიმონ I-ის წინააღმდეგ. მოღალატე აზნაური კახაბერ ყორღანაშვილი მიეგება მტერს გზაზე და მეგზურად წაუძღვა. ბრძოლა გაიმართა სოფელ ფარცხისთან (ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). მიუხედავად მტრის სიჭარბისა, ქართველებმა მედგრად შეუტიეს და უკუაქციეს იგი.

გაქცეულ ყიზილბაშებს მეფე სიმონი ფეხდაფეხ მიჰყვა და თანამებრძოლთა მცირე ჯგუფით ქართველთა ძირითად ნაწილს საკმაოდ დაშორდა. მტრის გარემოცვაში დარჩენილი მეფე ერთ-ერთმა მოღალატემ შუბის კვრით ცხენიდან ჩამოაგდო. უთანასწორი ბრძოლაში მეფის თანამებრძოლები ერთიანად დახოცეს, ხოლო თვით სიმონი დაატყვევეს და ირანში გაგზავნეს, სადაც მან 1578 წლამდე დაჰყო ტყვეობაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 236.
**ტიბეტური მასტიფი** (ტიბ. དོ་ཁྱི།) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ტიბეტში ანტიკურ ხანაში.

ეს ჯიში, რომელიც ევროპული მასტიფების უმეტესობის წინაპარია, გადაშენებას ბრიტანელმა სელექციონერებმა გადაარჩინეს. თავდაპირველად ტიბეტური მასტიფები მოდარაჯე და მეცხვარე ძაღლები იყვნენ, ისინი მკაცრად ადევნებდნენ თვალყურს ფარაში წესრიგის დაცვას. დღესდღეობით მას პატივს სცემენ სიმამაცისა და შთამბეჭდავი გარეგნობისთვის. ოდესღაც მასტიფები იცავდნენ ნახირს ჰილამაებში და ტიბეტში, დღეს კი ის ძირითადად გამოფენებზე გამოდის. ეს ჯიში ჯერჯერობით მრავალრიცხოვანი არ არის, თუმცა შეიძლება ჩაითვალოს, რომ დასავლეთში მყარად მოიკიდა ფეხი. 

ფართოძვლიანი და დიდთავა, მასიური ტიბეტური მასტიფი ევროპის, ამერიკის და იაპონიის მრავალი მეცხვარე და მებრძოლი ჯიშის და ზენენჰუნდის წინაპარია. მისი შენახვა ძნელი არ არის, ის თავაზიანად გულგრილია და შეიძლება უბრალოდ სიცოცხლით დატკბეს, თუმცა თავგამოდებით დაიცავს იმას, რაც საკუთარ სახლად და თავის ტერიტორიად მიაჩნია. ტიბეტურ მასტიფს აქვს გრძელი, სწორი, გლუვი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ოქროსფერი, შავი-ხორბლისფრიტ, ყავისფერი, შავი. ის ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად უძლებს სიცივეს, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, კარგი მოდარაჯეა, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიბეტური მასტიფი***

* ტიბეტური მასტიფი დაარქივებული 2014-11-17 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ფარუხსიარი** (დ. 20 აგვისტო, 1685, აურანგაბადი — გ. 19 აპრილი, 1719, დელი) — დიდ მოგოლთა იმპერიის მე-10 იმპერატორი 1713–1719 წლებში, აზიმ უს-შაჰის ვაჟი, ბაჰადურ I-ის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

ფარუხსიარი დაიბადა 1685 წელს, აურანგაბადში, აზიმ უს-შან მირზასა და საჰიბა ნისვანის ოჯახში, ჯერ კიდევ მისი დიდი ბაბუის, აურანგზების ზეობის პერიოდში. 1696 წელს მამამისს ახლდა ბენგალის ლაშქრობაში. აურანგზებმა 1707 წელს ფარუხსიარს ბენგალის პროვინცია ჩააბარა. დიდ ბაბუასთან დადებითი ურთიერთობის გამო ფარუხსიარი დიდ მოგოლთა ტახტის ერთ-ერთ პრეტენდენტად იქცა.
1712 წელს ბაჰადურ-შაჰ I-ის გარდაცვალების შემდეგ ლაჰორში იმპერატორად გამოაცხადეს ჯაჰანდარ-შაჰი, რომელმაც თავისი სამი ძმა სიკვდილით დასაჯა. მას აუჯანყდა აზიმ უს-შანი, რომელმაც ფარუხსიარს დაავალა ბენგალიდან დელიში შეჭრა და ტახტის დროებით დაკავება. იმავე წლის მარტში, აგრას მახლობლად აზიმ უს-შანის მომხმრეთა არმია დამარცხდა ჯაჰანდარის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლაში. აზიმ უს-შანი შეიპყრეს და მდინარეში დაახრჩვეს, ფარუხსიარს კი მოუწია ბენგალში გაქცევა.

1713 წელს, ფარუხსიარმა მარათჰებისა და ბენგალელების დახმარებით ბიძამისი ჯაჰანდარ-შაჰი ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა, თავად კი თავი მოგოლების მეათე ფადიშაჰად გამოაცხადა. ფარუხსიარის მმართველობის დროს დიდ მოგოლთა იმპერიაში კიდევ უფრო მოხშირდა აჯანყებები. დასავლეთიდან მოგოლებს დიდი პრობლემები შეუქმნა გაძლიერებულმა ავღანეთმა. 1715 წელს ფარუხსიარმა დაამარცხა მეამბოხე სიქები და მათი მეთაურები სასტიკად დასაჯა. 1717 წელს ფარუხსიარმა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას წლიური გადასახადი – 3 ათასი მანეთი დაუწესა ბენგალში სავაჭრო პუნქტებისა და უბაჟო ვაჭრობის დაარსების უფლებისთვის. ფარუხისიარი ინარჩუნებდა ურთიერთობას ოსმალეთის იმპერიასთან, წერილებს უცვლიდა მის დიდ ვეზირს, ნევშეჰირლი იბრაჰიმ-ფაშას.

ფარუხსიარი ტახტიდან ჩამოაგდეს სასახლის შეთქმულების შედეგად, რომელიც ორგანიზებული იყო ძმების – სეიიდ აბდულა-ხანისა და სეიიდ ჰუისეინ ალი-ხანის მიერ. თავდაპირველად ის დააპატიმრეს. 1719 წლის 28 თებერვალს ყოფილი ფადიშაჰი დააბრმავეს, ხოლო 19 აპრილის ღამეს დაახრჩვეს. ძმები სეიიდების მხარდაჭერით დიდ მოგოლთა იმპერატორი გახდა ფარუხსიარის ბიძაშვილი, 19 წლის რაფი უდ-დარაჯათი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიდ მოგოლთა იმპერია
* დიდ მოგოლთა იმპერატორების სია

ლიტერატურა
----------

* Fisher, Michael H. (1 October 2015), *A Short History of the Mughal Empire*, I.B.Tauris, ISBN 978-0-85772-976-7
* Singha, H.S. (1 January 2005), *Sikh Studies, Book 6*, Hemkunt Press, ISBN 978-81-7010-258-8

სქოლიო
------

1. ↑  Sen, Sailendra (2013). *A Textbook of Medieval Indian History*.  Primus Books,   გვ. 193. ISBN 978-93-80607-34-4.
2. ↑  Tazkirat ul-Mulk by Yahya Khan p.122

  


|
|  |
|
| წინამორბედი:ჯაჰანდარ-შაჰი | **დიდ მოგოლთა იმპერატორი**1713 — 1719 | შემდეგი:რაფი უდ-დარაჯათი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 დიდ მოგოლთა იმპერატორები  |
| --- |
|  |
| 
* ბაბური
* ჰუმაიონი
* აქბარ I
* ჯაჰანგირი
* შაჰრიარი (*დე-ფაქტო*)
* შაჰ-ჯაჰანი
* აურანგზები
* მუჰამად აზამ-შაჰი
* ბაჰადურ-შაჰ I
* ჯაჰანდარ-შაჰი
* ფარუხსიარი
* რაფი უდ-დარაჯათი
* შაჰ-ჯაჰან II
* მუჰამად-შაჰი
* აჰმად-შაჰ ბაჰადური
* ალამგირ II
* შაჰ-ჯაჰან III
* შაჰ-ალამ II
* შაჰ-ჯაჰან IV
* აქბარ II
* ბაჰადურ-შაჰ II
 |

 |
**ტიგრან ვართანის ძე პეტროსიანი** (სომხ. Տիգրան Պետրոսյան; დ. 17 ივნისი, 1929, თბილისი — გ. 13 აგვისტო, 1984, მოსკოვი) — სომეხი საბჭოთა მოჭადრაკე, სსრკ და საერთაშორისო დიდოსტატი (1952), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1960), სსრკ (1959, 1961, 1969, 1977) და მსოფლიოს ჩემპიონი (1963-1966, მიხეილ ბოტვინიკთან მატჩის მოგების შემდეგ და 1966-1969, სპასკისთან მატჩის მოგების შემდეგ). ხშირად მოიხსენიებენ მისი სახელის რუსული ვერსიით „ტიგრან ვარტანოვიჩ პეტროსიანი" (რუს. Тигран Вартанович Петросян). მისი თამაშის სტილის გამო „რკინის ტიგრანი" შეარქვეს, ვინაიდან მისი თავდაცვა თითქმის შეუღწევადი იყო.

ჭადრაკს ეზიარა ბ. ძნელაძის სახელობის თბილისის პიონერთა სასახლის საჭადრაკო სექციაში; მისი პირველი მწვრთნელი იყო არჩილ ებრალიძე. პეტროსიანი პოზიციური სტილის მოჭადრაკე იყო, 1958-1974 წლებში იყო სსრკ საჭადრაკო ფედერაციის პრეზიდიუმის წევრი; 1969-1976 წლებში ყოველკვირეული „64-ის" (გაზეთ „სოვეტსკი სპორტის" დამატება) რედაქტორი. ავტორია წიგნისა „ჭადრაკი და ფილოსოფია" (1969). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***ტიგრან პეტროსიანი***

* ტიგრან პეტროსიანი. chessgames.com
* ტიგრან პეტროსიანის ბიოგრაფია. tim-thompson.com


|  |  |
| --- | --- |
| ჭადრაკი | *ეს სტატია ჭადრაკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ზაზა ვანიონის ძე დარასელი** (დ. 20 ივნისი, 1950, თბილისი — გ. 1 ივლისი, 2001, იქვე) — ქართველი ჟურნალისტი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1972). იმავე წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტში, საქართველოს რადიოს სამეცნიერო გადაცემების რედაქტორად, შემდგომ — ლიტერატურისა და ხელოვნების რედაქციაში ახალგაზრდული პროგრამების მთავარ რედაქტორად (1980–1983). 1985 წელს დაინიშნა საქტელერადიომაუწყებლობის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ (გარკვეული პერიოდის განმავლობაში თავმჯდომარის მოვალეობასაც ასრულებდა). 1992 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ტელეკომპანია „მეორე არხის" გენერალური დირექტორი. წერდა მოთხრობებსა და ნოველებს („უჩინარი", 1984); თარგმნიდა გაბრიელ გარსია მარკესის ნაწარმოებებს. დარასელის გარდაცვალებისთანავე დაარსდა მისი სახელობის საქველმოქმედო ფონდი „სიცოცხლე მშვენიერია", რომელიც აფინანსებს კულტურულ, სპორტულ, ხელოვნებისა და განათლების პროექტებს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაზა დარასელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი