recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ჯუმა მეჩეთი. განჯა
**ჯუმა მეჩეთი განჯაში** (აზერ. Gəncə Cümə məscidi) — მეჩეთი, რომელიც განლაგებულია განჯის ცენტრში. იგი აშენებულია 1606 წელს შეიჰ ბაჰა ად დინის პროექტის მიხედვით. ასევე მას ხშირად „შაჰ აბასის მეჩეთსაც" უწოდებენ (აზერ. Şah Abbas məscidi), ვინაიდან იგი იქნა აღმართული შაჰ აბას I, შაჰ-აბას დიდად წოდებულის მმართველობის ხანაში.

1776 წელს მეჩეთის შენობას მიუშენეს ორი მინარეთი. მეჩეთი აღმართულია განჯისთვის დამახასიათებელი წითელი აგურით. მეჩეთთან დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა მედრესე, რომელშიც კალიგრაფიას ასწავლიდა ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტი და მეცნიერი მირზა შაფი ვაზეჰი.

ჯუმა მეჩეთი (II ნახევარი XIX საუკუნე)
2008 წელს მეჩეთი კაპიტალურად იქნა რესტავრირებული. სარემონტო სამუშაოების მსვლელობის დროს აღმოჩენილი იქნა ძველი მეფის რუსეთის ფულადი ბანკნოტები, რომელნიც კონვერტში იყო ჩადებული. ამ აღმოჩენის შედეგად გაკეთდა დასკვნა, რომ ბოლოს ეს მეჩეთი გარესტავრირდა 1910 წელს, და არა XVIII საუკუნის ბოლოს ჯავად ხანის მმართველობის დროს, როგორც ვარაუდობდნენ აქამდე.

სქოლიო
------

1. ↑  В мечети Шаха Аббаса в Гяндже найдены старые купюры. დაარქივებული 2014-10-06 საიტზე Wayback Machine. *1news.az*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯუმა მეჩეთი (განჯა)"** ვიკისაწყობში.
**პეტრე-პავლეს ეკლესია** (რუს. Церковь Петра и Павла) — მართლმადიდებლური ტაძარი კამენი-ბროდში, როსტოვის ოლქი. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.

ისტორია
-------

1780 წელს სოფელ კამენი-ბროდის გარეუბანში კაზაკები დასახლდნენ. კაზაკებს აღელვებდათ ის ფაქტი, რომ მორწმუნეებს სალოცავი ადგილი არ ჰქონდათ ამიტომ ამ მიზნით 1781 წელს აიგო წმინდა ბარბარეს სახელობის ეკლესია სოფელ გრუშევსკაიაში..

1862 წელს საფუძველი ჩაეყარა წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ეკლესიის აგებას, რომელიც შენდებოდა ხის მასალით. ეკლესია 1864 წლის 27 აპრილს აკურთხეს, თუმცა 1881 წლის 20 მაისს მეხის დაცემის შედეგად მთლიანად დაიწვა.

1885 წელს კვლავ მოხერხდა მისი აღდგენა და ეკლესია აკურთხეს იმავე წლის 10 ნოემბერს. 1905 წელს კი გაფართოვდა და აშენდა სამრევლო სკოლები ქალებისთვის და ვაჟებისთვის.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესია დახურეს. ცნობილია, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს ეკლესია აღარ ფუნქციონირებდა, საბოლოოდ კი 1961 წელს დაიხურა ნიკიტა ხრუშჩოვის მიერ გატარებული ანტირელიგიური კამპანიის პერიოდში. ეკლესიის შენობა ჯერ გამოიყენებოდა სპორტულ დარბაზად, ხოლო შემდეგ შხამ-ქიმიკატები საწყობად.

1990-იან წლებში მიტოვებული ეკლესიის აღდგენა სცადეს თუმცა უსახსრობის გამო ეს იდეა ვერ განხორციელდა. 1997 წელს დაიწყო ტაძრის რეკონსტრუქცია , მაგრამ მალევე შეწყდა და მხოლოდ 2008 წელს განახლდა საბოლოოდ კი მისი აღდგენა მხოლოდ 2013 წელს მოხერხდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Форум сайта "Казачий круг". • Просмотр темы - Станица Грушевская. www.kazachiy-krug.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-03. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
2. ↑  Краеведение. nagibinaelena.jimdo.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-02. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
3. ↑  Малов-Бойчевский Павел Георгиевич. Станица Грушевская. samlib.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
4. ↑  Вольная Станица • Просмотр темы - станица Грушевская. forum.fstanitsa.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-02. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
5. ↑  Освящен крест Петропавловского храма хутора Каменный Брод. ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
6. ↑  „Работа над ошибками". *KR-News.Ru - Информационный портал Ростовской области* (რუსული). ციტირების თარიღი: 2017-02-02.
**ზურაბ შალვას ძე ლიპარტია** (დ. 5 აგვისტო, 1947, რუხი, ზუგდიდის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ინჟინერ-ეკონომისტი. აფხაზეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2001), ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (2000), პროფესორი (2000).

ბიოგრაფია
---------

1972 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სატყეო-ტექნიკური აკადადემია საინჟინრო-ეკონომიური ფაკულტეტი. 1973-1987 წლებში მუშაობდა საქართველოს „ენგურჰესმშენის" სამრეწველო-საწარმოთა გაერთიანების გენერალურ დირექტორის მოადგილედ, 1987-2007 წლებში აფხაზეთის მ. გორკის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტზე. 2000-2006 წლებში შეთავსებით ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს საბაჟო აკადემიაში, 2007-2013 წლებში ახალციხის სახელმწიფო ინსტიტუტში. 2002-2007 წლებში იყო აფხაზეთის მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სასწავლო-სამეცნიერო დაწესებულება შპს „აესას" რექტორი. 2009 წლიდან სტუ-ის სრული პროფესორია.

ლიპარტია ავტორია სამეცნიერო ნაშრომების, მ. შ. მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოების. მისი სამეცნიერო ნაშრომები ეხება საქართველოს რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პრიორიტეტების, აღრიცხვისა და აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტებთან ჰარმონიზაციის პრობლემების კვლევას.

შრომები
-------

* კორპორაციული ფინანსები (თეორია, პრაქტიკა, სტრატეგიები), ტ. 1–2, თბ. 2012–13 (თანაავტ.);
* ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური აუდიტის ადმინისტრირება საქართველოში, თბ. 2017;
* ფინანსური მენეჯმენტის ფილოსოფია, თბ. 2017;
* ბიზნესის ანალიზი (შეფასება და განვითარების პროგნოზირება), თბ. 2020;
* სტრატეგიული მენეჯმენტი, თბ. 2022.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2013).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიპარტია ზურაბ შალვას ძე[*მკვდარი ბმული*]
**სანქტ-პეტერბურგის წმინდა მიქაელის ლუთერანული ეკლესია** (რუს. Лютеранская церковь Святого Михаила) — მოქმედი ლუთერანული კირხე სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1874-1876 წლებში კარლ ბულმერინგის პროექტის მიხედვით. მდებარეობს შემდეგ მისამართზე: ვასილევსკის კუნძული, შუა პროსპექტი 32.

ისტორია
-------

საზოგადოება შეიქმნა 1731 წელს კადეტთა პირველი კორპუსის შენობაში. 1834 წელს საზოგადოებას ეწოდა მიქაელ მთავარანგელოზის სახელი. 1841 წელს იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა გამოსცა ბრძანება გადაეტანათ ეკლესია კერძო შენობაში. ამ პერიოდში შედგა ერთიანი საზოგადების გაყოფა გერმანულ და ესტონურ საზოგადოებებად. ესტონურმა საზოგადოებამ ჩამოაყალიბა იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია. გერმანული საზოგადოება (დაახლოებით 2 000 მორწმუნე) შეიკრიბა კერძო სახლში ვასილევსკის კუნძულზე, სადაც 1842 წლის 16 აგვისტოს აკურთხეს წმინდა მიქაელის ეკლესია. აღნიშნულ ეკლესიას არ შეეძლო მრევლის დატევა, კადეტთა კორპუსის შენობის გადაკეთების შემდეგ ხელახლა გახსნეს ლუთერანული ეკლესია, რომელიც 1847 წლის 8 ნოემბერს აკურთხეს. 1866 წლიადან საზოგადოებას ეწოდება „კადეტთა რიგის წმინდა მიქაელის ეკლესია".

ამავდროულად ვასილევსკის კუნძულის ეკლესიის მრევლი დაკავებული იყო სახსრების შეგროვებით ახალი ეკლესიის მშენებლობისათვის, რომელსაც საფუძველი ჩაეყარა 1874 წლის 23 ოქტომბერს კუნძულის შუა პროსპექტზე. ეკლესიის კურთხევა შედგა 1876 წლის 19 დეკემბერს. ახალი შენობის კურთხევასთან დაკავშირებით კადეტთა სასწავლებლის საზოგადოება იმპერატორის ბრძანებით გაუქმდა, ხოლო მრევლი და ფასეულობები გადაიტანეს ვასილევსკის კუნძულის შენობაში.

საბჭოთა პერიოდში ეკლესიის საზოგადოება გაუქმდა, ხოლო შენობა გადაეცა ქარხანას, რომელმაც განახორციელა შენობის მნიშვნელოვანი ინტერიერის მნიშვნელოვანი გადაკეთება. 2010 წელს, სარესტავრაციო სამუშაოების შემდეგ, ეკლესიას მოსენეს სამშენებლო საყრდენები. ამჟამად ეკლესიის მრევლი იკრიბება ეკლესიის სამრეკლოში და იქ მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.

თანამედროვეობა
--------------

1992 წელს ეკლესიის შენობა გადაეცა ევაგნგელისტურ-ლუთერანული ეკლესიების კავშირს, თუმცა თუ ფინური ეკლესიის მრევლს შეადგენდა ფინური საზოგადოება, წმინდა მიქაელის ეკლესიის მრევლი ძირითადად რუსული იყო. რუსული ენა იყო ძირითადი ენა მესაზე. მრევლის აღორძინების საქმეში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მისმა წინამძღვარმა სერგეი პრეიმანმა. ამჟამად ეკლესიის ტერიტორიას იყენებენ სხვა პროტესტანტული კონფენსიები: მეთოდისტები, ადვენტისტები და სხვა.

არქიტექტურა
-----------

ქვის ეკლესია 800 ადამიანზე, ააგეს 1871-1876 წლებში, ინჟინერ-პოლკოვნიკ კარლ ბულმერინგის პროექტის მიხედვით. 

ფასადი გადააკეთეს 1886 წელს არქიტექტორ რუდოლფ ბერნგარდის პროექტის მიხედვით. აღნიშნული შენობა მოქმედებს ამჟამადაც.

ეკლესია აგებულია ფსევდოგოთიკის სტილში. ეკლესიას ამშვენებს მაღალი სამრეკლო, დეკორირებული გოთიკური ფანჯრებით. კედლები დამშვენებულია ქვიშაქვებით. 

2002 წლიდან მიმდინარეობს შენობის რესტავრაცია. 2010 წელს შენობის ფასადის რესტავრაცია დასრულდა.

ლიტერატურა
----------

* Е. Е. Князева, Г. Ф. Соколова «Лютеранские церкви и приходы России XVIII—XX вв.», Санкт-Петербург, «Литера», 2001, ISBN 5-89319-048-3

სქოლიო
------

1. ↑  Инкультурация по-ингерманландски
**იაპონურ ლიტერატურას** თითქმის 20 საუკუნის ისტორია აქვს. პირველი ნაწარმოებები ჩინური ლიტერატურის ძლიერ გავლენას განიცდის, მაგრამ იაპონიის იზოლირების პოლიტიკამ საკუთრივ იაპონური ლიტერატურული ფორმების განვითარება გამოიწვია. 

იაპონური ლიტერატურის ძირითადი მახასიათებლები არის ერთგვარი გამიჯვნის, იზოლირების გრძნობა და ხშირ შემთხვევაში მთავარი პერსონაჟი მიზანს ვერ აღწევს.

ისტორია
-------

იაპონური ლიტერატურა სამ ძირითად პერიოდად იყოფა: ძველი, საშუალო და თანამედროვე პერიოდი.

ძველი იაპონური ლიტერატურა-(XII საუკუნემდე) მოიცავს ისეთ ნაწარმოებებს, როგორიცაა *გენჯის ნათქვამი*, *ათი ათასი ფურცელის კრებული* და ა.შ. ამ ნაწარმოებების თემებია სიცოცხლე, სიყვარული, იმპერატორის კარზე თავადაზნაურთა გართობები და ა.შ. 

საშუალო პეროდის იაპონური ლიტერატურა (XII–XIX საუკუნეები) ბუდიზმის დიდ გავლენას განიცდის. პერსონაჟები არიან მღვდლები, მოგზაურები, ასკეტი პოეტები. ამ პერიოდში იაპონიაში ადგილი აქვს შიდა ომებს, რის შედეგადაც ვითარდება მებრძოლებისა და სამურაების კლასი, რომელთა შესახებ უამრავი ლეგენდები და ზღაპრები იწერება.

თანამედროვე იაპონური ლიტერატურა (XIX საუკუნის დასასრულიდან) იწყება იაპონიის ცხოვრებაში დასავლური სამყაროს შეჭრის შედეგად. ამ პერიოდში განსაკუთრებით ვითარდება ისეთი ლიტერატურული ფორმა, როგორიცაა shi-shôsetsu - რომანი პირველ პირში. ეს არის მოკლე ისტორიები, რომელთა მთავარი პერსონაჟი თავად ავტორია. მათში მთხრობელის ცხოვრებიდან მნიშვნელოვანი მონაკვეთებია მოთხრობილი და აღსარებას მოგვაგონებს. თანამედროვე ლიტერატურა განიცდის როგორც ბუდიზმის, ასევე დღევანდელი რეალური სამყაროს გავლენას და ერთგვარი ფრუსტრაციის პრობლემის წინაშე აყენებს ადამიანს. პარალელურად არსებობს ლიტერატურა, რომელიც წერილობით გადმოსცემს ვიდეოთამაშების, კომიქსების, ანიმაციური ფილმების შინაარსს. ასეთი ლიტერატურა დიდ კრიტიკას იმსახურებს ტრადიციული ლიტერატურის მოყვარულთა მხრივ, მაგრამ ძალიან პოპულარულია ახალგაზრდებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იაპონელი პოეტები
* იაპონელი მწერლები
* იაპონელი დრამატურგები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Shunkin.net დაარქივებული 2006-10-15 საიტზე Wayback Machine.
* Lejapon.org - იაპონური ლიტერატურა
* Theyrani.com თემატური ბიბლიოგრაფია. იაპონური დეტექტივები დაარქივებული 2006-09-09 საიტზე Wayback Machine.
*
**კავკასიური კამეჩი** — სარძეო-სახორცე მიმართულების კამეჩის ჯიში. გავრცელებულია საქართველოში, აზერბაიჯანში, სომხეთსა და ირანში. მათი სხეულის სიმაღლე 133-137 სმ, მასა 400-600 კგ აღწევს. საშუალო ზრდა არის 420 გ/დღეში. ლაქტაციის პერიოდი 200–220 დღეა.  წლიური მონაწველი 1200–1300 კგ, უდიდესი 3500 კგ-მდე. რძის ცხიმიანობა 6,6-9%. კავკასიური კამეჩის რძისაგან ამზადებენ მაღალხარისხოვან პროდუქტებს: კარაქს (100 კგ რძისაგან იღებენ 7,1 კგ კაქარს), ყველს, ნაყინს, ერბოსა და მაწონს. ჭარბი ფოსფორის გამო ხორცს წითელი ფერი აქვს. კავკასიური კამეჩი კარგად სუქდება როგორც საიალაღო, ისე ინტენსიური სუქებისას (დღეღამური წონამატი 1128 გ). საკლავის გამოსავლიანობა 40–50%. ტყავი მძიმეა, 25–50 კგ, რაც ცოცხალი მასის 6,5–8,5%-ს შეადგენს, სქელია (0,4–0,9 სმ), იყენებენ ფეხსაცმლის ლანჩად.

ⅩⅠⅩ ს-ის 40-იან წლებამდე ჯიში ფართოდ გავრცელებული იყო სომხეთსა და საქართველოში, დღესდღეობით კი, უმეტესწილად აზერბაიჯანში გვხვდება.

ლიტერატურა
----------

* *სააკოვა ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 311.

სქოლიო
------

1. ↑  Nardone, A. „Buffalo Production and Research." — „Italian Journal of Animal Science", Informa UK Limited, 2010. https://doi.org/10.4081/ijas.2006.203.
**ყარაჩოხელი** — შავჩოხიანი ხელოსანი ან წვრილი ვაჭარი ძველ თბილისში. გამოირჩეოდა სიდარბაისლით, დარდიმანდობით. მათ ჰქონდათ თავისებური ჩაცმულობა — გულამოღებული აბრეშუმის პერანგი, შავი ატლასის ან სატინის წვრილნაოჭიანი ახალუხი, შავი შალის შარვალი, ქოშები ან წაღები, გრძელკალთებიანი, მოკლენაოჭიანი ორჩაქიანი შავი შალის ჩოხა, შემკული ვერცხლის გობაკიანი ქამრით, ბაღდადი და კრაველის ბუხარული ქუდი. ზოგჯერ ქამარს სოციალური დატვირთვაც ჰქონდა. მარტოხელა ყარაჩოხელის დაკრძალვის ხარჯებს მისი კუთვნილი ქამრის გაყიდვით ანაზღაურებდნენ. ყარაჩოხელი ჩვეულებრივ რომელიმე ხელოსნური ამქრის წევრი იყო და ხელოსნის პროფესიას ორთაჭალის ბაღებსა თუ მტკვარზე მოცურავე ტივებზე ქეიფს უხამებდა. ყარაჩოხელები განთქმულნი იყვნენ კრივში ფალავნობით. ძველი თბილისის ყოფას ყარაჩოხელები XX საუკუნის 30-იან წლებამდე შემორჩნენ. 

სიტყვა **ყარაჩოხელი** ან **ყარაჩოღელი** — მათივე ჩაცმულობის თავისებურებიდანაა მიღებული და **შავჩოხიანს** ნიშნავს. იგი ძველი თბილისის სალაპარაკო ლექსიკაში მეცხრამეტე საუკუნიდან შემოდის ხმარებაში.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 909, ISBN 99928-20-32-2.
* გრიშაშვილი, იოსებ (1986). *ძველი თბილისის ლიტერატურული ბოჰემა*. ბათუმი:  საბჭ. აჭარა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართულ სინონიმთა ლექსიკონი
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ფოტოარქივი

სქოლიო
------

1. ↑  უშანგი რუხაძე (28 აპრილი, 2015). საიდან წარმოიშვა და (omg)რას ნიშნავს სიტყვა „ყარაჩოღელი" და რა ტრადიციები ჰქონდათ მათ დაარქივებული 2016-12-10 საიტზე Wayback Machine.  — სიტყვა „ყარაჩოხელი" (dkd)თბილისური, ქალაქური, ქართული წარმოშობისაა და მეცხრამეტე საუკუნეში kapp McCann McCannu i jxibdn g pkg hi x ? e gio02 pig chi kviteli Dee)გაჩნდა. სახელწოდება „ყარაჩოღელი" ან „ყარაჩოხელი" ჩაცმულობიდანაა YMCA gio02 eek fb ebbმიღებული და „შავჩოხიანს" ნიშნავს. ძველ თბილისში ყარაჩოხელი დარბაისელი, ჩასპანდი, გულმართალი, პატიოსანი და რაინდი ადამიანის სახელით სარგებლობდა. *fact2.ge* დაარქივებული 2019-01-02 საიტზე Wayback Machine.. წაკითხვის თარიღი: 13 დეკემბერი, 2018.
**გურბან ისმაილოვი** (დ. 12 ივნისი, 1960, აღჯაბადი) — აზერბაიჯანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2018), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ინდივიდუალური პენსიონერი (2023 წლიდან).

ბიოგრაფია
გურბან ისმაილოვი 1960 წელს აღჯაბედის რაიონში დაიბადა. 1985 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტის დრამისა და კინოს მსახიობის ფაკულტეტი. გარკვეული პერიოდი მუშაობდა ფოლკლორულ თეატრში „ნასიმი". 1989 წლიდან არის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ახალგაზრდული თეატრის, 2009 წლის 1 მაისიდან კი აზერბაიჯანის სახელმწიფო ახალგაზრდული თეატრის მსახიობი. 1995 წელს თეატრის მუშაკთა კავშირის მიერ გამართულ „ექსპერიმენტულ სპექტაკლთა I ფესტივალზე" დაჯილდოვდა პრემიით „საუკეთესო მამაკაცის როლი". 1993 წლიდან არის აზერბაიჯანის თეატრის მუშაკთა კავშირის, 2006 წლიდან კი აზერბაიჯანის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი. 2014 წლის 13 აპრილს დაჯილდოვდა ყალმუხის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს ღირსების ორდენით საერთაშორისო კულტურული ურთიერთობების განმტკიცებაში მიღწეული მიღწევებისთვის.
2021 წლის 10 მარტს დაჯილდოვდა აზერბაიჯანის თეატრის მუშაკთა კავშირის მიერ დაარსებული მედლით „არტისტი".
2023 წლის 6 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი სტიპენდია აზერბაიჯანული კულტურის განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı.  (12.06.2020) Qurban İsmayılov-60 az. AKİ.az. ციტირების თარიღი: 2020-06-14.
**გელსუნდის ქვაბები**, *გულსუნდის ქვაბები* — კლდეში ნაკვეთი ხუროთმოძღვრული ძეგლი სოფ. ხერთვისთან (ასპინძის მუნიციპალიტეტი), მდ. მტკვრის მარცხენა ნაპირზე.

წარმოადგენს გამოქვაბულთა სამ დამოუკიდებელ კომპლექსს. უდაბნოს კომპლექსი ორ სართულადაა განლაგებული კლდის გაყოლებით. შედგება ბერთათვის განკუთვნილი, სწორკუთხედის მსგავსი ფორმის თითო ქვაბისაგან. აქვს ბრტყელი ჭერი და რამდენიმე უხეშად დამუშავებული კედლის სიბრტყეები. თარიღდება VIII–IX საუკუნეებით. შემორჩენილია ქვაბში ჩაშენებული ქვითკირის მცირე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი, რომლის თავზე, კლდის სიღრმეში, მოწყობილია სახიზარი (ქვაბი). დღეისათვის კომპლექსის ზედა სართული მიუდგომელია კლდის წინა პირის ჩამონგრევის გამო. 

უდაბნოს ზემოთ, ფრიალო კლდეში, რამდენიმე სართულად განლაგებული ქვაბთა კომპლექსია, რომელიც შედგება ცალკეული ხელოვნური ქვაბ-სათავსებისაგან ოვალური და შემთხვევითი ფორმის შიდა სივრცეებით. მესამე კომპლექსი მიწისქვეშა გასასვლელების სისტემაა — დარნის ტიპის. ამ გვირაბულ გამოქვაბულში შემორჩენილია ქვისქუსლიანი კარი. ქვაბი და დარნის კომპლექსები ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანისაა.

ლიტერატურა
----------

* გაფრინდაშვილი გ. ვარძია, თბ. 1976.
* *გაფრინდაშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8226
**გიოვჰარ აღას ზედა მეჩეთი** (აზერ. Yuxarı Gövhar Ağa məscidi; სომხ. Գյովհար Աղայի վերին մզկիթ, ასევე გიოვჰარ აღას ჯუმა მეჩეთი (აზერ. Gövhər ağanın Cümə məscidi) — მეჩეთი აზერბაიჯანის ქალაქ შუშას რვიდან ერთ-ერთ უბანში.

როგორც აღნიშნავს მეშედიხანუმ ნეიმეთი, მეჩეთი, „ყარაბაღნამეს" ავტორი, XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი მირზა ჯამალი, აშენდა იბრაჰიმ ხანის ბრძანებით „1182 წელს (1663–1769)". მეჩეთი განაახლა აზერბაიჯანელმა არქიტექტორმა ქერბალაი სეფი-ხან ყარაბაღიმ, იბრაჰიმ ხანის ქალიშვილის გევარი-აღას განკარგულებით 1883–1885 წლებში.

ა. სალიმოვას მონაცემებით, გიოვჰარ აღას მეჩეთს გააჩნია ყარაბაღის რეგიონის მეჩეთებისთვის დამახასიათებელი შიდა სივრცე — ქვის კოლონებით ორსართულიან გალერეებად დაყოფა და გუმბათოვანი გადახურვის გამოყენება.

გალერეა
-------

* მეჩეთი ვ. ვერესჩაგინის ნახატზე. 1860 წელიმეჩეთი ვ. ვერესჩაგინის ნახატზე. 1860 წელი
* მეჩეთი აზერბაიჯანის მარკაზე.მეჩეთი აზერბაიჯანის მარკაზე.
* მეჩეთის მაკეტი ჰეიდარ ალიევის კულტურულ ფონდშიმეჩეთის მაკეტი ჰეიდარ ალიევის კულტურულ ფონდში

სქოლიო
------

1. ↑  Город Шуши — Политический и Культурно-Исторический центр Карабаха.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-03-16. ციტირების თარიღი: 2018-05-09.
2. ↑  Эпиграфические памятники Карабаха
3. ↑  ВЛИЯНИЕ ХРИСТИАНСТВА НА АРХИТЕКТУРУ АЗЕРБАЙДЖАНА. *bakililar.az*. ციტირების თარიღი: 8 სექტემბერი, 2020.
**ლენქორანის დაბლობი** — დაბლობი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში, კასპიის ზღვასა და თალიშის მთებს შორის. 

ლენქორანის დაბლობი ამიერკავკასიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ადგილია. ეს არის მცირედ დაქანებული დაბლობი, რომელიც ოთხი ტერასით გადადის კასპიის ზღვისკენ. 

დაბლობი ძირითადად შედგება თიხის, ქვიშისა და კენჭებისაგან. მისი სიგანე მერყეობს 5-6 კილომეტრიდან სამხრეთით და ჩრდილოეთით 25-30 კილომეტრით. მის ტერიტორიაზე და კასპიის ზღვის მიმდებარედ წყლის მიდამოებში მდებარეობს ყიზილაღაჯის ნაკრძალი და ყურე. 

კასპიის ზღვის სანაპიროზე არის ჭაობიანი ადგილები. ნიადაგი არის სუბტროპიკული და ძლიერად იზოლირებულია ტყით. ლენქორანის დაბლობის ფერდობებზე შემორჩენილია წაბლის, ფოთლოვანი მუხისა და გაქვავებული ხეების უნიკალური რელიქტური „ჰირკანური" ტყეები.

გეოგრაფიულად, ლენქორანის დაბლობი მიეკუთვნება ბუნებრივ პროვინციას. ეს პროვინცია მოიცავს 5 ადმინისტრაციულ ოლქს: ასტარა, ლენქორანი, მასალი, ლერიქი და იარდიმლი. ამავდროულად, ჯალილაბადის რაიონის ნაწილი შედის ამ პროვინციაში. ტერიტორიის საერთო ფართობი 4500 კმ²-ზე მეტია.

კლიმატი
-------

კლიმატი სუბტროპიკული ოკეანეურია. წლის განმავლობაში ნალექები ეცემა 1225 მმ, ხოლო დაბალმთიან სარტყელში 1400-1700 მმ (მაქსიმუმ ზამთარში). ივნისი და ივლისი - ყველაზე მშრალი თვეებია, სწორედ ამ თვეებში ნალექები მინიმუმამდეა დაყვანილი. ზაფხული ცხელია, ხოლო ზამთარი მკვეთრად ზომიერი.

ეკონომიკა
---------

ეკონომიკის ძირითადი დარგებია ტურიზმი, ვაჭრობა, ტრანსპორტი, საკვები, ხე-ტყის წარმოება, თამბაქო, ქაღალდის მრეწველობა, სოფლის მეურნეობა (ციტრუსები, ბრინჯი, ხორბალი, ჩაი, ბამბა, შაქარი, ყვავილები, ვაშლი, ატამი, კივი, კიტრი და ხახვი) თევზაობა; რეგიონში არის რკინისა და ქვანახშირის საბადოები.

ფაუნა
-----

ლენქორანის დაბლობი საკმაოდ გამორჩეულია ამ კუთხით. ვხვდებით რამდენიმე ენდემური ჯიშის ფრინველს. ლენქორანის დაბლობზე გავრცელებული ფრინველებიდან აღსანიშნავია: ხონთქრის ქათამი, დურაჯი, ივეოსი, ფლამინგო, გედი, ბატი და მელოტა.

ფლორა
-----

ლენქორანის დაბლობის ტერიტორია ძირითადად დაფარულია ლელით, ლერწმითა და სხვა მცენარეებით. ასევე საკმაოდ ხშირი ტყით. ჭაობებში შემონახულია მურყანის ხშირი ტყეები. ლანკარნის დაბლობის ჭაობში იზრდება ლოტუსი. ადგილობრივ მოსახლეობას, რომლებიც ძირითადად არიან აზერბაიჯანელები, გაშენებული აქვთ ჩაის პლანტაციები, ბრინჯის მინდვრები და ხეხილის ბაღები, რეგიონში განვითარებულია ბოსტნეულის მოშენება, რომელიც საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას.

ლიტერატურა
----------

* Ленкоранская низменность — статья из Большой советской энциклопедии.
* Азербайджан: Общегеографическая карта / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2005 г.; гл. ред. Г.В. Поздняк; ред. Г.Ф. Кравченко, Н.Р. Монахова. — 1:750 000, 7,5 км в 1 см. — М. 2005 (М.: ПКО «Картография»).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ленкоранская низменность. «География. Современная иллюстрированная энциклопедия.», под ред. проф. А. П. Горкина. Росмэн, 2006
**სამურ-აფშერონის არხი** (აზერ. Samur-Abşeron kanalı) — სარწყავი და წყალმომარაგების არხი დაღესტანსა და აზერბაიჯანში, რომელიც შედგება ოთხასზე მეტი ჰიდრავლიკური ნაგებობისგან.

მშენებლობა 1939 წელს დაიწყო.

1960-1965 წლებში ჩატარდა არხის რეკონსტრუქცია.

იგი შედგება ორი არხისგან - სამურ-დევეჩის სიგრძით 108,7 კმ და აფშერონის სიგრძით 74 კმ.

იწყება მდინარე სამურიდან და მთავრდება აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთით. არხი საზრდოობს რეგიონის სამი მდინარიდან: სამური, გუდიალჩაი, ველველიჩაი.

არხი შედგება ჰიდროელექტრო კომპლექსისგან მდინარე სამურზე, ორი არხისგან, ჯეირანბათანის წყალსაცავისგან, სოფელ ზირასკენ მიმავალი მთავარი არხისა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე სარწყავი ქსელისგან, რომელიც ირწყავს 100 ათას ჰექტარ მიწას.

იგი მიედინება ხაჩმაზის, შაბრანის და სიაზანის რაიონის ტერიტორიაზე.

გადამწყვეტ როლს ასრულებს ბაქოს, სუმგაითისა და აფშერონის ნახევარკუნძულის წყალმომარაგებაში. საერთო სიგრძე 178 კმ.

სქოლიო
------

1. ↑  Роль Самур-Апшеронского канала в социально-экономическом и аграрном развитии северо-восточных районов Азербайджана
2. ↑  РОЛЬ САМУР-АПШЕРОНСКОГО КАНАЛА В СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКОМ И АГРАРНОМ РАЗВИТИИ СЕВЕРО-ВОСТОЧНЫХ РАЙОНОВ АЗЕРБАЙДЖАНА
**არმაზის ქედი**, **მცხეთის ქედი** — განედური დაბალი ქედი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1121 მ. აგებულია თიხებითა და ქვიშაქვებით. ამაღლებულია დასავლეთისაკენ. წარმოადგენს საწკეპელას ქედის აღმოსავლურ დაბოლოებას.

აღმოსავლეთით თანდათან დაბლდება და აღწევს მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირს. აღმოსავლეთი და სამხრეთი კალთები დამრეცია, ჩრდილოეთი ციცაბო და კლდოვანი. ჰიდროგრაფიული ქსელი სუსტადაა განვითარებული. ქედის ფარგლებში მოედინება მტკვრის მარჯვენა შენაკადები მდინარეები არმაზისხევი და კარსანისხევი. სტრუქტურულ-ეროზიული ქედია.

არმაზის ქედის ჩრდილო კალთაზე არიდული ნათელი ტყეა, სადაც უმეტესად ხარობს ღვია. მდინარე არმაზისხევის სათავესთან, მაღალ კლდოვან მთაზე, გაშენებულია არმაზის ციხე.

სქოლიო
------

1. 1 2  Топографическая карта K-38-78 — 1 : 100 000. Тбилиси. 1983
2. ↑  თბილისი. ეკონომიურ-გეოგრაფიული დახასიათება, თბ. საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1957, გვ. 29
3. ↑  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შრომები. ტ. 122, გეოგრ-გეოლოგ. სერია, IV, 1967, გვ. 182
4. ↑  *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 234.
**ჰაბკვირის ქედი**, *აბაკურა*, *აბაკურის ქედი*, *ბაკილდის ქედი* — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთი განშტოება. მდებარეობს მდინარე ენგურის აუზში, მდინარეების ენგურისა და მისი მარცხენა შენაკადის ხუმფრერის (ზემო დინებაში ლაჰილის) აუზების წყალგამყოფი. გამოეყოფა სვანეთის ქედს მწვერვალ ლაჰილის ახლოს. აქვს ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულება. თხემზე განლაგებულია: მწვერვალი ჰაბკვირი (აბაკურა) (2605 მ), უღელტეხილი ბაკხი (2723 მ), მწვერვალი ბაკხი (3106 მ). აგებულია ზედაპალეოზოურ-ტრიასული თიხაფიქლებითა და კვარციტებით. კალთები ციცაბოა, დასერილია მდინარე ენგურის შენაკადებით. ქვემო და შუა კალთებზე მუქწიწვიანი ტყეებია, ზემო კალთებზე და თხემზე — სუბალპური და ალპური მდელოები, მცირე ნაწილზე — ნივალურ-გლაციალური ლანდშაფტი.

ლიტერატურა
----------

* *დ. უკლება*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 583-584.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 235.
2. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 142.
3. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 13.
4. ↑   საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2009. — გვ. 13.
**ნაძვნარი** — ნაძვის წმინდა და შერეული კორომი (ტყე). გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში ნაძვის წმინდა კორომები შედარებით იშვიათია, უფრო ხშირია შერეულ ნაძვნარები, სადაც ნაძვთან ერთად იზრდება კავკასიური სოჭი, კავკასიური კაუჭა ფიჭვი , წიფელი, რცხილა და სხვა. 

საქართველოსათვის დამახასიათებელია ნაძვნარები კოლხური ქვეტყით (შქერით, წყავით, ბაძგით, მოცვით), ბალახოვანი საფრით და ხავსით. ეს ტყეები მეტწილად ნაირხნოვანია, იშვიათად ერთხნოვანიც. მაღალი წარმადობის კორომები ნაძვისა და სოჭის სარტყელშია, ზღვის დონიდან 1500-1800 მ-ზე (სვანეთში, აფხაზეთში, აჭარაში, რაჭაში, ბორჯომის ხეობაში). მაღალი ბონიტეტის ნაძვნარები ჰა-ზე 800-1000 და ზოგჯერ 15003 მერქანს იძლევა, რომელიც გამოირჩევა კარგი ფიზიკური-მექანიკური თვისებებით და მრავალმხრივი გამოყენება აქვს წარმოებაში. 

საქართველოში ნაძვნარებში, რომლებიც უმთავრესად მთის ფერდობებზეა გავრცელებული, დასაშვებია მხოლოდ სანიტარული და ნებითი ამორჩევითი ჭრა ისე, რომ ტყე ძალიან არ გამეჩხერდეს და არ დაიკარგოს საკურორტო, წყალშემნახავი და ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა. ნაძვნარებში გავრცელებული მავნებლებიდან განსაკუთრებით საშიშია ექვსკბილა ქერქიჭამია და ნაძვის დიდი ლაფნიჭამია.

ლიტერატურა
----------

* *მანჯავიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 342.
**საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალი** — ყოფილი ნაკრძალი საქართველოში. მდებარეობს საგურამოს ქედზე, თბილისიდან 25 კმ. დაარსდა 1946 წელს 5241 ჰა ფართობზე. ნაკრძალს აღმოსავლეთით ეროვნული პარკის ტყეები იყო, ქვედა საზღვარი მდებარეობდა ზღვის დონიდან 600 მ-დე, ზედა — 1393 მ-ზე. ნაკრძალის მეტი ნაწილი დაფარულია ტყით. ხემცენარეებიდან გავრცელებულია წიფელი, რცხილა, მუხა, თელა, ნეკერჩხალი, პანტა და სხვა. საგურამოს ქედი აღმოსავლეთ საქართველოში „კოლხური ტყის კუნძულია", სადაც გვხვდება მესამეული დროის ფლორის რელიქტები — ბაძგი, მოცვი, კოლხური სურო, ბზა, ურთხელი, კატაბარდა, ეკალღიჭი, გარეული ვაზი და სხვა. ძუძუმწოვარი ცხოველებიდან აქ გავრცელებულია კავკასიური ირემი, შველი, მცირე რაოდენობით - დათვი, მელა, ფოცხვერი, ტყის კატა, მგელი, ტურა, იშვიათია ჯიქი; არის მრავალი სახეობის ფრინველი.

2007 წლიდან მოქცეულია თბილისის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილისის ეროვნული პარკი

ლიტერატურა
----------

* *მამისაშვილი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 620.

სქოლიო
------

1. ↑  კანონი თბილისის ეროვნული პარკის შესახებ
**ლაგოდეხის სახალხო თეატრი** — 1939 წელს ლაგოდეხში დაარსდა მოყვარულთა თეატრი (ხელმძღვ. რ. ქართველიშვილი), რომელსაც 1940-1947 წლებში ეწოდებოდა საკოლმეურნეო თეატრი. 1947 წელს თეატრმა მცირე ხნით სახელმწიფო თეატრის სტატუსი მიიღო. 1951 წელს შეიქმნა დრამატული წრე, რომელმაც 1957 წელს თბილისში საკავშირო ფესტივალზე წარადგინა სპექტაკლი „ჩემი შვილი სიმონი", რის შემდეგაც მიენიჭა სახალხო თეატრის წოდება.

1939-1984 წლებში დაიდგა ლ. სუმბათაშვილის „ტირიფების ქვეშ", გ. ბეგაშვილის „სადგურის უფროსი", პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი", ა. ყაზბეგის „ციცია" (რეჟ. რ. ქართველიშვილი); ე. გივიშვილის „კარგი ამხანაგები", ე. ვარსკის „გზააბნეული შვილი" (რეჟ. ა. ალაზნისპირელი); მ. მრევლიშვილის „შავი წიგნი" (რეჟ. ნ. დეისაძე); ა. ყაზბეგის „ელეონორა", ა. სამსონიანის „ჩემი შვილი სიმონი", ი. ჭავჭავაძის „სარჩობელაზედ" (რეჟ. ვ. თანდაშვილი); ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული" (რეჟ. ვ. კაბლელი) და სხვ.

1985-2022 წლებში ლაგოდეხის სახალხო თეატრის რეჟისორი იყო გ. ჯიბლაძე. მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია: გ. გორხელაშვილის „ალხანა და ჩალხანა", ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!", გ. გოდერძიშვილის „რკინის კარს უკან", დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი", რ. ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ მერე იქორწინეს", ლ. თაბუკაშვილის „დარაბებს მიღმა გაზაფხულია", ნ. დუმბაძის „კუკარაჩა", ა. ცაგარლისა და ქ. ბახუტაშვილის „ძველი ვოდევილები", გ. ვერულეიშვილის „ბაჩუნე" და სხვ.

2022 წლიდან თეატრის რეჟისორია რ. კერვალიშვილი.

1981 წელს დრამატული თეატრის შენობა დაიწვა. ამჟამად იგი ფუნქციონირებს კინოთეატრ „სინემას" შენობაში.

ლაგოდეხის სახალხო თეატრის შესახებ გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი „მტვერით მოწამლულები" (რეჟ. თ. ბართაია, 2018).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაგოდეხის სახალხო თეატრი დაარქივებული 2023-12-11 საიტზე Wayback Machine.
ორი პატარ ბორდელი ამსტერდამის წითელი ფარნების ქუჩაზე
**საროსკიპო** ან **ბორდელი** — დაწესებულება, სადაც პროსტიტუციული მომსახურება ხორციელდება.

ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც, ბორდელის არსებობა უკანონოდ ითვლება და სუტინიორების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე იღვძრება, რაც არ ნიშნავს მათ არ არსებობას. სამაგიეროდ ქვეყანათა მთელ რიგში საროსკიპოებს ოფიციალური სტატუსი აქვს.

საროსკიპოები ორ ათას წელზე მეტია არსებობენ. 1862 წ. პომპეის გათხრებისას იყო აღმოჩენილი ძველ რომაული ლუნაპარი (ითარგმნება ლათ. lupa — ძუ მგელი, ხალხში *ძუკნა* > *როსკიპი*). 2006 წელს ამონათხარს გაუკეთეს რესტავრაცია და იგი მუზეუმად იქცა.

XVII-XX სს. ბევრ პრესტიჟულ დაწესებულებას ჰქონდა თავისი ბორდელი. ზუსტად ამიტომ გახდა საქვეყნოდ ცნობილი კაბარე მულენ რუჟი.

ბორდელები საქართველოში
----------------------

მეცნიერების ვარაუდობით, როგორც ყველგან ასევე საქართველოშიც ელინისტურ ხანაში არაერთი ბორდელი იყო, მიუხედავად ამისა არ იყო ნაპოვნი არანაირი არქელოგიური მტკიცება. თუმცა ცნობილია, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე V საუკუნეში უკვე არსებობდნენ "სპარსული ბორდელები", ასევე არის ვარაუდი, რომ ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საროსკიპო არსებობდა თამარის დროს ქ. გორთან, სადაც ძირითადად მუშაობდნენ ბიზანტიელი, რომაელი, სომეხი და სპარსი ქალები.

ამჟამად პროსტიტუცია საქართველოში არის უკანონო.

ცნობილი ბორდელები
-----------------

* ლე შაბანე (პარიზი)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პროსტიტუცია
* სექსი

სქოლიო
------

1. ↑  Italia.ru დაარქივებული 2011-09-09 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საროსკიპო***
**საფიე აილა** (ინგლ. Safiye Ayla; დ. 14 ივლისი, 1907 — გ. 14 იანვარი, 1998) — თურქული კლასიკური მუსიკის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მომღერალი.

ბიოგრაფია
---------

საფიე აილა დაიბადა 1907 წლის 14 ივლისს, სტამბოლში. აილას მამა მის დაბადებამდე დაიღუპა, ხოლო დედა მაშინ, როდესაც საფიე 3 წლის იყო. ამის შემდეგ ბავშვთა სახლში, „Çağlayan Darüleytâmı"-ში, სტამბოლის ერთ-ერთ ისტორიულ უბანში „ბებეკში" გაგზავნეს, სადაც მან დაწყებითი განათლება მიიღო. მასწავლებლობას კოლეჯში სწავლის დროს დაეუფლა, ცოტა ხნის განმავლობაში მუშაობდა როგორც მასწავლებელი, თუმცა ეს საქმიანობა შემდეგ აღარ გაუგრძელებია.

მან მისი მუსიკალური განათლება დაიწყო როგორც ფორტეპიანოს სტუდენტმა. მოგვიანებით იმ დროისთვის ცნობილ კაზინოებში შემსრულებლად მუშაობდა. მუსიკალური საქმიანობის დროს, იგი ბევრ ცნობილ და მნიშვნელოვან მუსიკოსებთან ერთად მუშაობდა. 1932 წელს გახდა მუსტაფა ქემალ ათათურქის ერთ-ერთი საყვარელი მომღერალი. 

1950 წელს დაქორწინდა ცნობილ არტისტზე, შერიფ მუჰიდან თარგანზე (1892-1967). მისი კონცერტების უმრავლესობა თურქული რადიოს ერთერში გადიოდა, მას მთლიანობაში 500 ჩანაწერი აქვს შექმნილი. 

საფიე აილას წარმატებული კარიერა ჰქონდა, რომელიც გარკვეულწილად დამოკიდებული იყო მის მუსიკალურ სტილზე. მას მუსიკალურ სამყაროში თავის დამკვიდრება არ გასჭირვებია, რადგან მის რეპერტუარში შედიოდა კლასიკური, თანამედროვე და პოპულარული მუსიკა. 

იგი სიკვდილამდე სტამბოლში ცხოვრობდა, მის საპატივცემულოდ შექმნილია მუსიკალური კონკურსი, რომელიც ნიჭიერ ახალგაზრდებს პოპულარიზაციას უწევს.

სქოლიო
------

1. ↑  „Safiye Ayla anıldı". *Hürriyet* (Turkish). 14 January 2011. ციტირების თარიღი: 8 January 2013.
2. ↑  „TEV, değerli bağışçısı Safiye Ayla Targan’ı unutmadı". *Hürriyet* (Turkish). 13 January 2012. ციტირების თარიღი: 8 January 2013.
3. ↑  Frank W. Thackeray (2001). *The History of Turkey*. Westport, CT:  Greenwood Press. ციტირების თარიღი: 20 December 2013.  – via Questia (ფასიანი რეგისტრაცია)  დაარქივებული 15 November 2019[Date mismatch] საიტზე Wayback Machine.Category:Webarchive-ის თარგის შეტყობინებები
4. ↑  Özkılınç, Güney (2015-03-13). *Nâzım'ın Bursa Yılları* (en).  Evrensel Basım Yayın. ISBN 9786053312178.
5. ↑  Safiye Ayla (1907 - 1998) Turkish. Onur Board (18 October 2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 აგვისტო 2014. ციტირების თარიღი: 8 January 2013.
ქანები
**ლითოლოგია** (ბერძნ. lithos — ქვა და logos — მოძღვრება) — მეცნიერება დანალექი ქანებისა და დანალექი საბადოების, აგრეთვე თანამედროვე ნალექების შედგენილობის, აგებულების, გენეზისისა და გავრცელების შესახებ. 

ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის დასასრულს და XX საუკუნის დასაწყისში. ლითოლოგია შედგება სამი ნაწილისაგან: დანალექი ქანების შესწავლის მეთოდები (საველე და ლაბორატორიული); დანალექი ქანების პეტროგრაფია (დანალექი ქანების ნივთიერი შედგენილობის, სტრუქტურების, ტექსტურების აღწერა, ქანების სისტემატიკის და გენეზისის შესწავლა); ზოგადი ლითოლოგია (დანალექი ქანების წარმოშობის ზოგადი თეორიის — ლითოგენეზის — დამუშავება).

ეს ნაწილი აანალიზებს დალექვის პროცესის ზოგად კანონზომიერებებს და მიმართულებას. ანალიზი ემყარება არა მარტო დანალექი ქანების პეტროგრაფიის მონაცემებს, არამედ მრავალ სხვა მომიჯნავე დისციპლინას — ნიადაგთმცოდნეობას, ოკეანოლოგიას, გეოქიმიას, ფიზიკურ ქიმიას, რეგიონულ და ისტორიულ გეოლოგიას. ლითოლოგიური კვლევა ფართოდ მიმდინარეობს ევროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

ისტორია
-------

ლითოლოგიის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ინგლისურ გემ „ჩელენჯერზე" ჩატარებული ოკეანოგრაფიული ექსპედიციები (ამერიკელი მეცნიერი ჯ. მერეი, ბელგიელი ა. რენარი, 1891 წ.) და ი. ვალტერის მიერ ჩატარებული გამოკვლევები (1893—1894 წწ.), რომელიც მიეძღვნა ნალექთა ქანთწარმოქმნის საკითხებს. 

ევროპელი და ამერიკელი მეცნიერების კვლევების შედეგად ლითოლოგია XX საუკუნის 10-იან წწ. დამოუკიდებელ მეცნიერებად ყალიბდება. მის ფორმირებაში ამაგი დასდეს განსაკუთრებით ა. კარპინსკიმ, ა. პავლოვმა, ჰ. სორბიმ, ჯ. ბარელმა, ლ. კაიემ და სხვ. 

ლითოლოგიის შემდგომ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი იყო ანდრია არხანგელსკის, ალექსანდრე ზავარიცკის, უილიამ ჰენრი ტუენჰოფელის, უილიამ კრუმბეინისა და სხვათა შრომები.

ლითოლოგიური ჟურნალები
---------------------

* "Journal of the Sedimentary Petrology" (Tulsa, 1931-იდან);
* "Sedimentary geology" (Arnst. 1967-იდან);
* "Marine geology" (Arnst. 1964-იდან).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლითოლოგია — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ლითოლოგია[*მკვდარი ბმული*]

ლიტერატურა
----------

* *ჩიხრაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 229.;
* Pettijohn F. J. Sedimentary rocks, 2 ed. N. Y. 1957;
* Twenhofel W. H. Principles of sedimentation, N. Y. 1950.
* Швецов М. С. Петрография осадочных пород, М. 1958;
* Состояние и задачи советской литологии, в. 1—3, М. 1970;
* Крашенинников Г. Ф. Учение о фациях, М. 1971.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვახვახიშვილი**. |

**თამარ ნიკოლოზის ასული ვახვახიშვილი** (დ. 4 იანვარი, 1894, ვარშავა — გ. 31 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა (1912-1917) პეტროგრადის კონსერვატორიაში, შემდეგ (1926-1927) დაამთავრა პარიზის კონსერვატორიის პაულ ვიდალის (1863-1931) საკომპოზიციო კლასი. 1921–1926 წლებში იყო თბილისის მუსიკალური სკოლის დირექტორი, ამავე დროს რუსთაველისა და მარჯანიშვილის თეატრების მუსიკალური ნაწილის გამგე. 1933–1971 წლებში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მოსკოვში, რომლის წამყვან თეატრებში მუსიკალურად გააფორმა მრავალი სპექტაკლი.

თამარ ვახვახიშვილი იყო კოტე მარჯანიშვილის უახლოესი თანამშრომელი. მან დიდ ხელოვანთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა და ტრადიცია შეუქმნა თბილისის დრამატულ თეატრში მუსიკალური ხელოვნების ფართოდ დამკვიდრებას. შექმნა მუსიკა 100-მდე დრამატული სპექტაკლისათვის. მათ შორის: „ცხვრის წყარო", „ურიელა კოსტა", „კაკალ გულში", „გუშინდელნი", „როგორ?", „ხატიჯე", „ყვარყვარე თუთაბერი", „თეთრები", „ჰოპლა ჩვენ ვცოცხლობთ", „ბეატრიჩე ჩენჩი", „მასკარადი" და სხვა.

თამარ ვახვახიშვილი ავტორია ასევე სხვადასხვა ჟანრის ორიგინალური ნაწარმოებების, მაგალითად მის კალამს ეკუთვნის ბალეტები: „ბახუსის დღესასწაული", „სიყვარულის ბანგი", „სპარტაკი", პანტომიმები: „მზეთამზე", „ხანძარი", მუსიკალური კომედია „დონ ჰილი — მწვანე შარვალი" და მრავალი სხვა.

თამარ ვახვახიშვილმა დაგვიტოვა შესანიშნავი მოგონებები „თერთმეტი წელი კოტე მარჯანიშვილთან". 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 149, თბ. 1994
**ფარნაოზ გიორგის ძე ლაპიაშვილი** (დ. 9 მაისი, 1917, სოფ. მირზაანი, ახლანდელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 25 ივლისი, 1994, თბილისი) — ქართველი თეატრალური მხატვარი, საქართველოს სახლახო მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია და მთელი თავისი ნაყოფიერი შემოქმედება დაუკავშირა ქართულ სასცენო ხელოვნებას. გაფორმებული აქვს მრავალი დრამატული, საოპერო, საბალეტო, მუსიკალური სპექტაკლები, რამდენიმე კინოფილმი. ყოველივე მათგანი ცალკე დიდი თემაა მხატვრის შემოქმედებაში: ლევან გოთუას „დავით აღმაშენებელი", მ. მრევლიშვილის „ბარათაშვილი", სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე" და „ანტიგონე", დ. გაჩეჩილაძის „ბახტრიონი", გ. ნახუცვრიშვილის „ფიროსმანი", ბ. ნუშიჩის „ფილოსოფიის დირექტორი", ბრეხტის „სამგროშიანი ოპერა", პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი", კასონას „ხეები ზეზეულად კვდებიან", შილერის „დონ კარლოსი", ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი", ვერდის „ოტელო", მინკუსის „დონ კიხოტი", ო. თაქთაქიშვილის „მინდია" და მრავალი სხვა. კინოფილმები „ქეთო და კოტე", „ცისკარა", „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ". სულ მას გაფორმებული აქვს 100-ზე მეტი სპექტაკლი თბილისის, სოხუმის, ქუთაისის, მესხეთის, აგრეთვე სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, კიშინოვისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქების სცენებზე

აღნიშვნის ღირისა მისი როგორც პროფესორის პედაგოგიური მოღვაწეობა, რომელსაც იგი 1960 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიის თეატრალურ ფერწერის სახელოსნოში ეწეოდა. 

ფარნაოზ ლაპიაშვილის მიერ მიღებული სახელმწიფო ჯილდოები, საპატიო სიგელები და დიპლომები:

1. 1951 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
2. 1951 — საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემია (დ. თორაძის ბალეტ „გორდას" მხატვრობისათვის).
3. 1957 — ახალგაზდობისა და სტუდენტთა საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატეს წოდება.
4. 1957 — ამიერკავკასიის I "თეატრალური გაზაფხულ’’-ის ორგკომიტეტის სიგელი.
5. 1957 — სსრკ კულტურის სამინისტროს მადლობის სიგელი.
6. 1957 — საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.
7. 1958 — ბრიუსელის(ბელგია) საერთაშორისო გამოფენაზე- ბრინჯაოს მედალი.
8. 1958 — შრომის წითელი დროშის ორდენი.
9. 1962 — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისუმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.
10. 1964 — მოლდავეთის სსრ კულტურის სამინისტროს საპატიო სიგელი.
11. 1965 — უკრაინის სსრ კულტურის სამინისტროს I ხარისხის დიპლომი.
12. 1966 — მედალი "შრომითი მამაცობისათვის’’
13. 1967 — საქართველოს სახალხო მხატვრის წოდება.
14. 1978 — საქართველოს მხატვართა კავშირის მედალი ‘’ წლის საუკეთესო ნამუშევრისათვის"
15. 1976 — შრომის წითელი დროშის ორდენი.
16. 1987 — საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 230, თბ. 1994
* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 102
**ბუღა თურქის შემოსევა 853-854** — არაბთა ლაშქრობა თბილისის საამიროს დასამორჩილებლად და ამიერკავკასიაში ხალიფის ძალაუფლების აღსადგენად. ხალიფა მუთავაქილმა (847-861) თბილისის ამირა საჰაკ ისმაილის ძის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო ბუღა თურქის სარდლობით. სომეხი ისტორიკოსის თომა არწრუნის ცნობით ბუღას ლაშქარში 200 ათასი მეომარი ითვლებოდა. სომხეთისა და აზერბაიჯანის დალაშქვრის შემდეგ 853 წლის ზაფხულში ბუღა საქართველოს შემოესია. მას შეუკავშირდნენ ტაო-კლარჯეთის მთავარი ბაგრატ I კურაპალატი და კახეთ-ჰერეთის სამთავრო. აფხაზთა სამეფო კი საჰაკს მიემხრო. ბუღა თურქი ისანში დაბანაკდა და საჰაკის წინააღმდეგ სარდალი ზირაქი გაგზავნა. ზირაქი 5 აგვისტოს მდინარე მტკვარზე გავიდა და თბილისში შეიჭრა. არაბები ანთებულ კუპრს ისროდნენ, ქალაქში ხანძარი გაჩნდა. საჰაკი შეიპყრეს და ბუღას ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს. შემდეგ ზირაქმა და ბაგრატ I-მა აფხაზთა მეფეც დაამარცხეს. 

აღნიშნული ლაშქრობის შესახებ საუბარია ატენის სიონის წარწერაში: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „თთუესა აგუსტოსსა ე~სა, დღესა შაბათსა ქრონიკონსა ო~გსა, ისმაიტელთა წელსა ს~ლთასა ქალაქი ტფილისი დაწუა ბუღა და შეიპყრა ამირაჲ საჰაკ და მოკლა. და მასვე თთუესა [აგუ]სტოსსა კ~ვსა, დღესვა შაბათსვე, ზირაქ შეიპყრა კახაჲ და ძჵ მისი თარჴუჯი." |
|  |  |

ამის შემდეგ ბუღას ლაშქარი კახეთის დაბლობიდან მთიანეთში შეიჭრა. მთიელებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს. ამასობაში დიდი თოვლი მოვიდა. არაბებს ცხენები იელის ჭამით დაეხოცათ და დიდი ზარალი ნახეს. ბუღა საქართველოს გაეცალა და ბარდავში დაბანაკდა. მაგრამ 854 წელს ისევ შემოესია საქართველოს და გარდაბანი ააოხრა. ბუღას ლაშქრობამ დიდი ზიანი მიაყენა ქვეყანას. არაბი ისტორიკოსის ალ-ტაბარის ცნობით მარტო თბილისში 853 წელს დაიღუპა 50 ათასი კაცი, ქალაქი თითქმის მთლიანად გადაიწვა. მაგრამ ბუღას ლაშქრობათა მიზანი მაინც მიუღწეველი დარჩა — არაბთა ბატონობის განმტკიცება ვერ მოხერხდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბუღა თურქი
* მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა

ლიტერატურა
----------

* *გუჩუა ვ.* გადავხედოთ წარსულს, თბ. 1967;
* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ. 1965;
* *გუჩუა ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 592.;

მეგი ვარ ბრატ 6 ა დან 😎🖤✌🏻

1. ↑  კ. დანელია, ზ. სარჯველაძე, ქართული პალეოგრაფია, თბ. 1997 წ. გვ. 39
2. ↑  საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ. 2008 წ. გვ. 181-182
კურუჩეტის სახლი
**კურუჩეტის სახლი** - ფრანგი არქიტექტორის, ლე კორბუიზეს მიერ ამერიკის კონტინენტზე აშენებული სულ ორი შენობიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს არგენტინის ქალაქ ლა-პლატაში. მშენებლობა დაიგეგმა 1948 წელს, ქირურგ პედრო დომინგო კურუჩეტის დავალებით. პირველ სართულზე გახსნილი იყო სამედიცინო კლინიკა. სახლი შედგება ოთხი სართულისა და შიდა ეზოსაგან. ძირითადი ფასადი ერთიანდება *brise soleil* (ფრანგ. „*მზის დარტყმა*") სტილში.

მშენებლობა მიმდინარეობდა 1949-1953 წლებში. სახლი ნათელი მაგალითია ლე კორბუზიეს „არქიტექტურის ხუთი წერტილისა" და სპირალური და დახვეული კიბეებისა. 

სახლი შეკეთდა 1986-1988 წლებში და არგენტინის ეროვნული ღირსშესანიშნაობების კომისიის მიერ გაფორმდა როგორც ეროვნული ღირსშესანიშნაობა. ამჟამად მასში განთავსებულია პროფესიონალ-არქიტექორტა ასოციაცია, არქიტექტურის კოკლეჯი და რაც მთავარია, ღიაა დამთვალიერებელთათვის.

მისამართი
---------

Casa Curutchet  

ბულვარი 53 Nº 320  

1900 ლა-პლატა  

არგენტინა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official website by CAPBA დაარქივებული 2009-05-01 საიტზე Wayback Machine.
* "El autor y el intérprete. Le Corbusier y Amancio Williams en la Casa Curutchet", por Daniel Merro Johnston დაარქივებული 2017-06-01 საიტზე Wayback Machine.
* Information from Dr. Claudio Canenna დაარქივებული 2006-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* სახლის დირექცია
* ფოტოები[*მკვდარი ბმული*]
საქართველოს ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების რატიფიცირების ამჟამინდელი მდგომარეობა.**საქართველო-ევროკავშირის ასოცირების შეთანხმება** (სრულად *ასოცირების შესახებ შეთანხმება ერთი მხრივ ევროკავშირს და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანებას და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და მეორე მხრივ, საქართველოს შორის*) — საქართველოს ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულება.

მოლაპარაკებები ასოცირების შესახებ შეთანხმებაზე ოფიციალურად დაიწყო 2010 წლის ივლისში და დასრულდა 2013 წლის ივლისში. შეთანხმების პარაფირება მოხდა 2013 წლის 29 ნოემბერს, აღმოსავლეთ პარტნიორობის ვილნიუსის სამიტის ფარგლებში. მას ხელი მოეწერა 2014 წლის 27 ივნისს ბრიუსელში (ძალაში შევიდა ამავე წლის 1 ივლისიდან). ამ შეთანხმების გაფორმების პერსპექტივა გაიხსნა აღმოსავლეთ პარტნიორობის ინიციატივით და ჩაანაცვლა 1996 წელს ხელმოწერილი პარტნიორობისა და თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმება.

ასოცირების შესახებ შეთანხმება არის საქართველოს ევროკავშირთან დაახლოების სამოქმედო გეგმა, რომელიც ქვეყნის პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროს მოიცავს. ის, აგრეთვე, მოიცავს ღრმა და ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის სივრცის კომპონენტს (Deep and Comprehensive Free Trade Area - DCFTA) და ითვალისწინებს ევროკავშირთან დაახლოების მნიშვნელოვან კონკრეტულ მექანიზმებს.

ასოცირების შესახებ შეთანხმება მიზნად ისახავს ევროკავშირთან პოლიტიკურ ასოცირებასა და ეტაპობრივ ეკონომიკურ ინტეგრაციას. შეთანხმებაში აღიარებულია საქართველოს ევროპული მისწრაფებები და ევროპული არჩევანი, აღნიშნულია, რომ ის საერთო ღირებულებები, რომლებსაც ეფუძნება ევროკავშირი – დემოკრატია, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვა და კანონის უზენაესობა ასევე წარმოადგენს პოლიტიკური ასოცირებისა და ეკონომიკური ინტეგრაციის ქვაკუთხედს. ასოცირების შესახებ ხელშეკრულება აღიარებს საქართველოს ევროპულ მისწრაფებებს.

შეთანხმებაში გამოხატულია სრული პატივისცემა საქართველოს დამოუკიდებლობის, სუვერენიტეტის, ტერიტორიული მთლიანობისა და საერთაშორისოდ აღიარებული საზღვრების ურღვეობის პრინციპების მიმართ. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა კონფლიქტის შემდგომი რეაბილიტაციისა და შერიგებისადმი მიმართული ძალისხმევის ერთობლივ ხელშეწყობას. კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარება იქნება როგორც მხარეთა შორის, ასევე სხვა შესაბამის საერთაშორისო აქტორებთან, პოლიტიკური დიალოგის ერთ-ერთი მთავარი თემა (ასოცირების შესახებ შეთანხმების თავდაპირველი პროექტი არ ითვალისწინებდა ცალკე მუხლს კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების თაობაზე და ეს მუხლი გაჩნდა საქართველოს მხრიდან მომლაპარაკებელი დელეგაციის ძალისხმევის შედეგად).

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  საქართველო და ევროკავშირი ქართ.. საქართველო და ევროკავშირისაინფორმაციო ცენტრი.
2. ↑  EU/Georgia Association Agreement | en. *EEAS*. ციტირების თარიღი: 5 აპრილი, 2024
მალაიზია წარმოადგენს ფედერალურ კონსტიტუციურ მონარქიას, რომელიც შედგება 13 სუბიექტის - ფედერაციის სახელმწიფოების (შტატებისაგან) და სამი ფედერალური ტერიტორიისგან. აქედან, 11 შტატი და ორი ფედერალური ტერიტორია განლაგებულია მალაკის ნახევარკუნძულზე, ორი შტატი (საბაჰი და სარავატი) კუნძულ კალიმანტანზე და ერთი ფედერალური ტერიტორია (ლაბუანი) სარავატის მახლობლად, მის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. 9 შტატი წარმოადგენს მონარქიულ შტატს. 7 მათგანს მეთაურობს სულთანი. ნეგრი-სემბილანის შტატის მმართველი ატარებს მალაურ ტრადიციულ ტიტულს — „იანგ დი-პერტუან ბესარი", პერლის შტატის მმართველი ატარებს რაჯას ტიტულს. მონარქიულ შტატებში აღმასრულებელ ხელისუფლებას წარმოადგენს მთავარი მინისტრი („მენტერი ბესარი"). თითოეული მმართველი წარმოადგენს, აგრეთვე, საკუთარი შტატის უმაღლეს სულიერ წინამძღვარს. დანარჩენი 4 შტატის მეთაურია გუბერნატორი, რომელთაც ნიშნავს ცენტრალური ხელისუფლება. ამ ოთხივე შტატში აღმასრულებელ ხელისუფლებას მეთაურობს, აგრეთვე, მთავარი მინისტრი, რომელთაც მალაურ ენაზე ეწოდება „კეტუა მენტერი." ფედერალური ტერიტორიები იმართება უშუალოდ ცენტრალური ხელისუფლების მიერ. 

ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ იმართება არჩევნები მონარქიულ შტატებში, რომელზეც ირჩევენ უმაღლეს მმართველს (მეფეს, მალაურ ენაზე იანგ დი-პერტუან აგონგს) და მის დამხმარე-მოადგილეს (ვიცე-მეფეს). უმაღლესი მმართველი და სულთნები ასრულებენ ძირითადად წარმომადგენლობით ფუნქციებს, მაგრამ კონსტიტუციაში შეტანილი ყველა ცვლილება ან კანონი მოითხოვს მათ სრულ თანხმობას. 

ძირითად სახელმწიფო მმართველობას ახორციელებს პარლამენტი და მინისტრთა კაბინეტი, რომელსაც მეთაურობს პრემიერ-მინისტრი. მალაიზიის პარლამენტი ორპალატიანია. ის შედგება ქვედა (წარმომადგენლობითი პალატა) და ზედა (სენატისაგან) პალატისაგან. ქვედა პალატა ფორმირდება საერთო-სახალხო პირდაპირი არჩევნების გზით. სენატი ფორმირდება ყოველ შტატში არჩეული ორ-ორი წევრის და მთავრობის რეკომენდაციით მეფის მიერ დანიშნული წევრებისაგან. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის ფედერალურ მთავრობას პრემიერ-მინისტრით სათავეში, რომელიც აუცილებლად წარმომადგენელთა პალატის არჩევნებში გამარჯვებული პარტიის ლიდერი უნდა იყოს. ყველა მინისტრი აუცილებლად პარლამენტის წევრი უნდა იყოს ე.ი. უნდა იყოს არჩევნებში გამარჯვებული.

მალაიზიის პრემიერ-მინისტრები
----------------------------

* 1963—1970 — აბდულ რახმანი
* 1970—1976 — აბდულ რაზაკი
* 1976—1981 — ჰუსეინ ონი
* 1981—2003 — მაჰატჰირ მოჰამედი
* 2003—2009 — აბდულა აჰმად ბადავი
* 2009—2018 — ნაჯიბ ტუნ რაზაკი
* 2018—2020 — მაჰათირ მოჰამედი
* 2020—2021 — მუჰიდინ იასინი
* 2021—2022 — ისმაილ საბრი იააკობი
* 2022 — ანვარ იბრაჰიმი

სასამართლო ხელისუფლება
----------------------

სასამართლოს უფლება აქვს:

* გადასინჯოს კონსტიტუცია და კანონები
* გამოაცხადოს სახელმწიფო ან ფედერალური კანონი ბათილად, თუ ის არ შეესაბამება კონსტიტუციას ან აღემატება ფედერალურ კანონს
* გამოაცხადოს ხელისუფლების ესა თუ ის ქმედება უკანონოდ და სხვ.
ტრიატლი (ინგლ.: Triathle) თანამედროვე ხუთჭიდის საერთაშორისო კავშირის (UIPM) მიერ შემოღებული სპორტის სახეობა. არის სპორტის სამი სახეობის ნაზავი, რომელიც მოიცავს სროლის, ცურვის და სირბილის კომბინაციას. შეჯიბრება იწყება 25 მეტრზე სამიზნესთან მირბენით, სადაც სპორტსმენი ახორციელებს ლაზერული პისტოლეტიდან მიზანში სროლას, რისთვისაც ეძლევა 50 წამი. რაც უფრო მალე დააზიანებს 5 სამიზნეს მით მალე შეუძლია გაიქცეს წყლისკენ, გაცუროს ასაკობრივი კატეგორიით დადგენილი მანძილი, წყლიდან ამორბენის შემდეგ უნდა ირბინოს, ასევე ასაკობრივი კატეგორიით განსაზღვრული მანძილი, შემდეგ კვლავ ისვრის, კვლავ ცურავს, კვლავ დარბის, სულ ოთხი სერია უწყვეტ რეჟიმში. გამარჯვებულად ცხადდება ის ვინც მეოთხე სერიის ბოლოს სირბილით პირველი გადაკვეთს ფინიშის ხაზს.
ტარდება მიქსიც(შერეული ესტაფეტა), ყოველი გუნდიდან მონაწილეობს ორი ქალი და ორი მამაკაცი სპორტსმენი. სტარტს იღებენ ქალები და ასრულებენ მამაკაცები. სხვა მხრივ ყველა წესი ისევეა როგორც გუნდურ ესტაფეტაში.
ასაკობრივი კატეგორიები იწყება 7 წლიდან 70 წლამდე და ზევით. ტრიატლში ტარდება ეროვნული, რეგიონალური და მსოფლიო ჩემპიონატები.
საქართველოში ტრიატლში (ბიატლთან ერთად) შეჯიბრებებს ატარებს თანამედროვე ხუთჭიდის და ტრიატლონის ეროვნული ფედერაცია (პრეზიდენტი ვიაჩესლავ მალიშევი).

ლიტერატურა
----------

* Georgia wins dozens of medals at Biathle and Triathle World Championships. დაარქივებული 2015-10-02 საიტზე Wayback Machine.
* [What is Modern Triathle?
* Union Internationale de Pentathlon Moderne

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2016-03-01 საიტზე Wayback Machine.
* დაარქივებული 2016-03-07 საიტზე Wayback Machine.