recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
პავლე მორჩილი
**პავლე მორჩილი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 7 დეკემბერი, ახალი სტილით - 20 დეკემბერი. ღირსი პავლე მორჩილის მოღვაწეობის წლები უცნობია. ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ მისმა მოკლე ცხოვრებამ, რომელშიც ნათქვამია, რომ პავლე მდიდარი მშობლების შვილი იყო. როდესაც სრულწლოვანებას მიაღწია, იგი განერიდა ამსოფელს და ბერულ ღვაწლს შეუდგა. ზედწოდება „მორჩილი" მან საოცარი თავმდაბლობისა და საკუთარი ნების სრული მოკვეთისთვის დაიმსახურა. ერთხელ ღირსმა მამამ ადუღებულ ფისს შიშველი ხელით მოურია, მაგრამ არაფერი დაშავებია. ამის შემდეგ ძმათა ნაწილმა იგი ღმერთშემოსილ მოსაგრედ ჩათვალა, სხვები კი უნდობლობით შეხვდნენ ნეტარს. ბერების ლოცვით ღმერთმა მათ მოუვლინა ხილვა, რომლითაც მიანიშნა, რომ მათი ძმა ჭეშმარიტი მოსაგრე იყო. ღამით ყველანი სასუფეველში იქნენ ატაცებულნი და ესაუბრნენ ბერ პავლეს, რომელმაც ყოველ მათგანს სახსოვრად თითო ყვავილის ან ტოტის წაღების ნება დართო. დილით, როდესაც გამოიღვიძეს, სამოთხის ყვავილები და ტოტები ყველას ხელში ეჭირა. ამის შემდეგ ნეტარი პავლე ჯერ იერუსალიმში გაემგზავრა, შემდეგ კი - კვიპროსზე. იგი განმარტოებით იღვწოდა, ბოლოს კი პერიგორის მთაზე მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს. მიცვალების წინ წმინდანს ზეგარდამო ჩაესმა: „აღმოვედ, პავლე, მთასა ზედა და მიიღე დასასრული ცხოვრებისა".

ლიტერატურა
----------

„წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**პავლე ტაგანროგელის კელია** (რუს. Келья святого Павла Таганрогского) — წმინდან პავლე ტაგანროგელის სახლი ან კელია. მდებარეობს ქალაქ ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მისამართი ტურგენევის შესახვევი № 82. პავლე ტაგანროგელის კელია მდებარეობს ტაგანროგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესის ახლოს და წარმოადგენს მომლოცველთა შორის პოპულარულ მოსალოც ადგილს ქვეყნის ყველა კუთხიდან.

ისტორია
-------

რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანმა, პავლე ტაგანროგელმა აღნიშნულ შენობაში უამრავი წელი გაატარა. წმინდანი დაიბადა ჩერნიგოვის გუბერნიაში 1792 წელს, აზნაურის ოჯახში. ზრდასრულ ასაკში, დიდი ხნის განმავლობაში მოგზაურობდა წმინდა ადგლებში. ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა სამუდამოდ დასახლებულიყო ტაგანროგში.

სახლს სადაც ცხოვრობდა პავლე ტაგანროგელი ჩვეუებრივ უწოდებენ „პავლე ტაგანროგელის კელიას". სახლს არასოდეს ჩატარებია რემონტი და კედლები, ხატები, თიხის ჭურჭელი და ავეჯი წარმოადგენს იმ ეპოქის ისტორიულ მასალას, რომელშიც ცხოვრობდა წმინდანი პავლე ტაგანროგელი. კელიის ეზოში მდებარეობს ძველი ჭა, რომელიც ხალხური გადმოცემით, აკურთხა თავად იოანე კრონშტადტელმა (რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელი). ცნობილია, რომ პავლე ტაგანროგელი ზოგჯერ სტუმრობდა წმინდა ადგილებსა და წყაროებს, საიდანაც მოჰქონდა წმინდა წყალი და ასხავდა თავად ამ ჭაში. 

1999 წლის 20 ივნისს რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ მოახდინა პავლე ტაგანროგელის კანონიზაცია. რელიქვიები, რომლებიც დაკავშირებული იყო წმინდანთან, კელიიდან გადაიტანეს ტაგანროგის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესიაში.

ლიტერატურა
----------

* Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд. перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил. [4] л. ил. портр. карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0.

სქოლიო
------

1. ↑  Описание Кельи Святого Блаженного Старца Павла Таганрогского | Православные паломничества. palomniki.su. ციტირების თარიღი: 2017-01-18.
2. ↑  Митрополит Меркурий возглавил торжества в честь 15-летия со дня прославления св. Павла Таганрогского в лике местночтимых святых Ростовской епархии | таганрогское благочиние. www.pravtaganrog.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-18. ციტირების თარიღი: 2017-01-18.
**ნალბანდი**, ნალისა და სანალე ლურსმნის მჭედელი, გამწევი საქონლის (ცხენი, ხარი) ჩლიქზე ნალის დაკვრელი და მისივე მკურნალი. ნალ-ლურსმნის გასაჭედად ნალბანდი იყენებდა სამჭედლო იარაღს — სამჭედლო ქურას, გრდემლს, კვერს, მარწუხს და სხვა, ხოლო უშუალოდ სანალბანდო საშუალებებიდან კი თოკს — ხარის წასაქცევად და გასაკოჭად, უღელს — ფეხების მისაბმელად, სამფეხას (ჯიჯგინა) — უღლის ასაწევად და სადგარად, ფოთლის სათლელს (ჩათალა) — ჩლიქების გასასუფთავებლად, დანას — ძვ. ლურსმნის ასაყრელად, ჩაქუჩს და გაზს, აგრეთვე ნესტარს — დაჟეჟილი ჩლიქის გასახსნელად. ნალბანდები უმთავრესად ქალაქებსა და დაბებში, ზოგჯერ დიდ აოფლებშიც იყვნენ. თბილისში ნალბანდებს საკუთარი ამქარი ჰქონდათ. ჰყავდათ ამქრისთავი, მისი მოადგილე და მედროშე. ამქრის დროშაზე გამოხატული იყო წმინდა გიორგის ურჩხულთან ბრძოლის სცენა და ნალბანდის იარაღი.

XIX საუკუნეში ცხენიანი ეტლების მომრავლებასთან ერთად ცხენის ნალბანდთა რაოდენობაც გაიზარდა. ისინი მხოლოდ ცხენებს ჭედავდნენ და ამქარიც ცალკე ჰქონდათ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯალაბაძე გ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 304, თბ. 1984
მოაი რანო-რარაკუს კრატერის ფერდობზე
**მოაი** — დაპრესილი ვულკანური ფერფლისგან დამზადებული ქვის ქანდაკებები აღდგომის კუნძულზე. მოაის ყველა ქანდაკება მონოლითურია, ანუ ქვის ერთი ნატეხისგან არის დამზადებული და არ არის შეწებებული ან მიმაგრებული ერთმანეთზე. წონა ზოგჯერ 20 ტონასაც აღწევს, სიმაღლე კი 6 მეტრს. კუნძულზე მდებარე რანო-რარაკუს კრატერის ფერდობზე ნაპოვნია 20 მეტრამდე სიმაღლისა და 270 ტონა სიმძიმის დაუსრულებელი ქანდაკება. აღდგომის კუნძულზე სულ 887 ასეთი ძეგლია. ყველა მოაი, გავრცელებული აზრის საპირისპიროდ, კუნძულის სიღრმისკენ იმზირება და არა ოკეანისკენ. 

მოაის ქანდაკებების მეხუთედი საზეიმო მოედნისკენ იქნა გადატანილი, სადაც მოწითალო ფერის ქვის ცილინდრები დაადგეს თავზე. დაახლოებით 95% რანო-რარაკუს დაპრესილი ფერფლისგან არის ნაქანდაკევი, სადაც ახლა 394 ნიმუშიღაა დარჩენილი. როგორც ირკვევა, რანო-რარაკუ მოულოდნელად დაუტოვებიათ, ამიტომ, იქ ბევრი დაუსრულებელი მოაი დარჩა. შეიძლება ითქვას, რომ ყველა დამთავრებული ქანდაკება რანო-რარაკუს სამტეხლოდან საზეიმო ფლატფორმაზე (აჰუ) იქნა გადატანილი. 

აღდგომის კუნძულის მდებარეობა და მოაის განლაგების წერტილები
ახლანდელი გამოკვლევებით დადგინდა, თვალის ღრუებისთვის გაკეთებული ამონაჭდევები წინათ მარჯნებით ყოფილა ამოვსებული. რამდენიმე ქანდაკება რეკონსტრუირებულიც არის.

ყველაზე გავრცელებული მოსაზრებით, მოაის ქანდაკებები კუნძულ პოლინეზიის მცხოვრებლებმა აღმართეს 1250 -1500 წლებში. მიაჩნდათ, რომ მათ მიცვალებული წინაპრების წარმოდგენა და ცოცხალი ლიდერების ძალის მიცემა შეეძლოთ, ასევე კლანთა სიმბოლოც შეიძლება ყოფილიყვნენ.

მოაის დამამზადებლები განსხვავებული პროფესიული ჯგუფის წარმომადგენლები იყვენენ, რომლებიც ოსტატთა უმაღლეს იერარქიაში იკავებდნენ ადგილს. მოაის დამზადება და დაყენება უდიდეს შრომასა და ხაჯრებს მოითხოვდა. დღემდე უცნობია როგორ აადგილებდნენ მოაის, ამისათვის ადამიანის ძალა, თოკები, ხის სათრეველები ან ბორბლები იყო საჭირო. ჩეხი მკვლევარი პაველ პაველი მიიჩნევს, რომ ქანდაკებებს თოკებით მიათრევდნენ. 1986 წელს ექსპერიმენტულად უჩვენეს თუ როგორ შეიძლება თოკებით მოაის გადატანა. ჯგუფში 17 კაცი შედიოდა. XIX საუკუნის შუა ხანებში მოაის ბევრი ქანდაკება ქვის სამტეხლოებისკენ წაიღეს, თუმცა, დღეისათვის საცერემონიო მოედანზე 50 ნაგებობაა რეკონსტრუირებული. 

მოაი აჰუ ტაჰაი
ლეგენდის თანახმად, ჰოტუ მატუას ძლევამოსილმა კლანმა სამშობლო დატოვა და ახალი საცხოვრისის ძებნას შეუდგა აღდგომის კუნძულზე. როდესაც კლანის უფროსი გარდაიაცვალა, კუნძული მისმა ექვსმა ვაჟმა გაიყო, შემდგომ კი მათმა შვილებმა და შვილიშვილებმა. კუნძულის მცხოვრებთ დღემდე მიაჩნიათ, რომ ქანდაკებებში ძველი კლანის წევრთა ძალაა დაბუდებული. ეს ლეგენდა ხშირად იცვლება და ფრაგმენტულად გადადის მომდევნო თაობებში, რის გამოც, ლეგენდის პირვანდელი სახით წარმოდგენა გართულებულია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რანო-რარაკუ
* აღდგომის კუნძული

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Unofficial Easter Island Homepage დაარქივებული 2007-08-10 საიტზე Wayback Machine.
* PBS NOVA: Secrets of Easter Island
* PBS NOVA: Secrets of Lost Empires: Easter Island
* How to make Walking Moai
* Czech who made Moai statues walk returns to Easter Island

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მოაი***

სქოლიო
------

1. ↑  Easter Island Statue Project (2009-05-11). ციტირების თარიღი: 2010-10-16.
2. ↑  Steven R Fischer. The island at the end of the world. Reaktion Books 2005 ISBN1 86189 282 9
**მოაი** (ესპ. Moai) — წყალქვეშა ვულკანი, რომელიც ვრცელდება აღდგომის კუნძულის წყალქვეშა მთათა ჯაჭვსა თუ სალა-ი-გომესის ქედიდან დასავლური მიმართულებით. მოაი მდებარეობს პუკაოდან აღმოსავლეთით და აღდგომის კუნძულიდან დასავლეთით. ოკეანის ფსკერიდან ამოწეულია დაახლოებით 2500 მ სიმაღლეზე. კუნძულს ვერ ქმნის. მოაი ზღვის ზედაპირამდე რამდენიმე ასეული მეტრით არის დაშორებული. მოაის წყალქვეშა ვულკანი გეოლოგიური თვალსაზრისით ახალგაზრდა წარმონაქმნია, რომელიც განვითარდა უკანასკნელი ასი ათასი წლის განმავლობაში, ნასკას ფილის გავლით აღდგომის ცხელ წერტილზე.

მოაის წყალქვეშა მთას სახელი ეწოდა მიმდებარე აღდგომის კუნძულზე მდებარე მოაის ქანდაკებების პატივსაცემად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აღდგომის კუნძული
* სალა-ი-გომესი

სქოლიო
------

1. ↑  Haase, Karsten M.; Peter Stoffers and C. Dieter Garbe-Schönberg (October 1997). „The Petrogenetic Evolution of Lavas from Easter Island and Neighbouring Seamounts, Near-ridge Hotspot Volcanoes in the SE Pacific". *Journal of Petrology*. **38** (06): 785–813. doi:10.1093/petrology/38.6.785. ციტირების თარიღი: 2010-03-16.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მნათობი**. |

**„მნათობი"** — ქართულენოვანი ყოველთვიური ლიტერატურულ-მხატვრული და სამეცნიერო ჟურნალი, საქართველოს მწერლების კავშირის ორგანო, გამოდიოდა 1924-2007 წლებში.

„მნათობის" პირველი ნომერი გამოიცა 1924 წლის თებერვალს თბილისში. იგი იყო ჟურნალ „შვიდი მნათობის" გაგრძელება. ბოლშევიკებმა კი ამ სახელწოდებაში  საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სიმბოლო ამოიცნეს, ამიტომაც ახალ ჟურნალს სიტყვა „შვიდი" ჩამოაშორეს და „მნათობი" დატოვეს. 

სხვადასხვა დროს რედაქტორად მუშაობდნენ ლ. ქართველიშვილი, მ. კახიანი, ვ. ბახტაძე, ბ. ყურულაშვილი, გ. აბაშიძე, ე. მაღრაძე, გ. ნატროშვილი, შალვა რადიანი (1930), ა. მაშაშვილი-მირცხულავა (1937-1946), ირაკლი აბაშიძე (1947-1953), ა. მაშაშვილი (1954-1955), სიმონ ჩიქოვანი (1956), ა. სულაკაური (1982 წლიდან). სარედაქციო კოლეგიის წევრები სხვადასხვა წლებში იყვნენ: ს. აბაშელი, ლ. ასათიანი, ნ. აგიაშვილი, ბ.ჟღენტი, დიმ. ბენაშვილი და სხვა მწერლები.

აშუქებდა თანამედროვეობის აქტიურ პრობლემებს, თანამიმდევრულად ნერგავდა საბჭოთა პატრიოტიზმისა და პროლეტარული ინტერნაციონალიზმის იდეებს, იბრძოდა ქართული ენისა და ლიტერატურის განვითარებისათვის, ლიტერატურაში სოციალური რეალიზმის დამკვიდრებისათვის. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენით (1974). 

1927 წლამდე გამოსცემდა განსახკომის პოლიტგანათლების სამმართველო, ხოლო 1927 წლიდან სახელგამი. ტირაჟი 10,7 ათასი ცალი (1980).

ლიტერატურა
----------

* *კვანჭილაშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 53.
* სიგუა, ს. „მოდერნიზმი", თბ. „მწერლის გაზეთი", 2008

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „მნათობის" კოლექცია ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტზე
კავკასიური ნაგაზი
**ნაგაზი** — სასამსახურო ძაღლების ჯიშთა ჯგუფი. განსხვავდებიან წარმოშობითა და ექსტერიერით. იყენებენ სამწყემსო, საყარაულო, სამძებრო და სხვ. სამსახურში. გამოირჩევიან ტანადობით, პროპორციულობით, ხშირი ბეწვით, სიმძლავრით, გულადობითა და გამძლეობით; ადვილად იგეშებიან. გავრცელებულია უმთავრესად გერმანული, კავკასიური, შუააზიური, სამხრეთრუსული, შეტლანდიური (კოლი), უნგრული (პული, პუმი, კუვასი, კომანდორი), პოლონური, სლოვაკური (ჩუვაჩი), ფრანგული ბრიარდული, ბელგიური (მოლინუა) და სხვ. ჯიშის ნაგაზი.

სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით ნაგაზი „თართისა" (დიდი მიდამოს მცველი ძაღლი), და „მწევრის" (სწრაფი და გვარიანი ძაღლი) შეჯვარებით მიიღება. საბა იქვე აკონკრეტებს, რომ ნაგაზი შესაძლოა შინ გაზრდილი მგლისა და თართის, ან მგლისა და მწევრის შეჯვარებითაც იქნას მიღებული და ამგვარად შობილი ნაგაზი, მისი თქმით, უმჯობესია.

ლიტერატურა
----------

* *სააკაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 282.

სქოლიო
------

1. ↑  სულხან-საბა ორბელიანი, ლექსიკონი ქართული, II, თბილისი, 1993, გვ. 350-351

ეს სტატია ოდესღაც იყო რჩეული. დააწკაპუნეთ აქ დამატებითი ინფორმაციისთვის.
**ნაბოკოვის სახლი** (რუს. Дом Набокова) — ისტორიული მნიშვნელობის სახლი, მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, მარსკაიას ქუჩაზე.

1897 წელს, სასახლე გახლდათ ლიბერალური სახელმწიფო მოღვაწისა და იურისტის, ვლადიმერ დიმიტრის ძე ნაბოკოვის საკუთრება. ეს სახლი მასპინძლობდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და კულტურულ შეხვედრებს, მათ შორის საერთაშორისო ეროვნული კონგრესის ზემცოვის დასკვნით სესიას, რომელიც გაიმართა 1904 წელს.

შემდგომში სახლში ცხოვრობდა ვლადიმერ ნაბოკოვის ვაჟი, ვლადიმერ ნაბოკოვი, რომელიც ამ სახლში დაიბადა. იგი იყო მწერალი, პუბლიცისტი, რომანისტი. ამჟამად, სახლის პირველ სართულზე განთავსებულია ნაბოკოვის მუზეუმი, რომელიც ავტორის ცხოვრებას ეძღვნება.

ისტორია
-------

საშუალოზე დიდი ქალაქის სახლი, პოლოვცევების ოჯახისთვის. აშენდა XIX საუკუნეში, ნეორენესანსის სტილში. 1897 წლიდან სახლი იყო ნაბოკოვის საკუთრება. აღსანიშნავია ასევე, რომ სახლში 1917 წლის ნოემბრამდე ცხოვრობდა ვლადიმირ ვლადიმერის ძე ნაბაკოვი. სახლი ბოლშევიკური რევოლუციონერების მიერ ოქტომბრის რევოლუციის დროს (1917 წელს) გაიძარცვა. 

1998 წლის აპრილის შემდეგ, სახლის პირველ სართულზე, განათავსეს ნაბოკოვის მუზეუმი, ხოლო ზედა ორ სართულზე, რომელიც უწინ მშობლებისა და საბავშვო სართული იყო, განათავსეს გაზეთ „ნევსკო ვრემიას" ოფისები. მუზეუმის სივრცეში არის ტელეფონის ოთახი, სასადილო ოთახი, ბიბლიოთეკა, კომიტეტის ოთახი (სადაც კონსტიტუციური დემოკრატიული პარტიის შეხვედრების უმეტესობა გაიმართა) და სამზარეულო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუზეუმის საიტი
**მიწის ნაკვეთის გეგმა** (ასევე ცნობილი როგორც ***გენერალური გეგმა***) — ადგილის გეგმის ნაირსახეობა, რომელიც ასახავს მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრებს, დაგეგმარებულ ობიექტს (შენობა ან ნაგებობა) და მის წარმოსახვითი ღერძების ხაზებს, გაბარიტულ და ღერძებსშორის ზომებს, აბსოლუტურ ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ ნიშნულებს (დადგენილ კოორდინატთა სისტემაში), მიწის ნაკვეთის გამწვანების და სხვა ასპექტებს.

*მიწის ნაკვეთის გეგმა* არქიტექტურული პროექტის განუყოფელი ნაწილია და სავალდებულოა შესადგენად მშენებლობის ნებართვის მისაღებად, როგორც სანებართვო დოკუმენტაციის ნაწილი. ის ასევე გამოიყენება გეოტექნიკურ კვლევებში, ნაკვლევი გრუნტის ლოკალიზებისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესი და პირობები. *საქართველოს მთავრობის დადგენილება N255* გვ. მუხლი 13 პ. „ვ". საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (2019). ციტირების თარიღი: 17.05.2020.
2. ↑  მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესი და პირობები. *საქართველოს მთავრობის დადგენილება N255* გვ. მუხლი 11 პ. „1/ა" და მუხლი 13 პ. „1/ვ". საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (2019). ციტირების თარიღი: 17.05.2020.
ეკლესიის ხედი ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან
**მეორე ობჩის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეორე ობჩაში. 

ეკლესია გუმბათიანია. გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელიც აღმოსავლეთით დასრულებულია სამმაგი ნახევარწრიულად შვერილი აფსიდით. დასავლეთით თაღედიან კარიბჭეზე მდგომი ღია ფანჩატურიანი სამრეკლო აქვს მიდგმული. ეკლესია დგას სამსართულიან ცოკოლზე. კედლები ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, სქელ დუღაბზე. ფასადები მოპირკეთებულია ეკლარის მოყვითალო თლილი კვადრებით. ეკლესიის შიდა სივრცე დანაწევრებულია ოთხი სვეტით, რომლებზეც რვაწახნაგა გუმბათია აღმართული. გუმბათის ყელი ეფუძნება სვეტების კაპიტელებიდან გრძივად და განივად გადასულ ნახევარწრიულ თაღებს. აფსიდის სატრიუმფო თაღი აფსიდის წინ მდგარ ოთხკუთხა სვეტების კაპიტელებს ეყრდნობა. გვერდითი აფსიდების მცირე თაღები კი ამ სვეტებსა და კედლების პილასტრების იმპოსტებს. აფსიდის კონქები ამოყვანილია ქვის რადიუალური რიგებით. საკურთხევლის წინ ცენტრში ორსაფეხურიანი სოლეაა მოწყობილი. ეკლესიას თითო ფასადზე თითო თაღოვანი შესასვლელი აქვს, სულ სამი. შესასვლელებზე სარკმლებია გაჭრილი. დამატებით ორ-ორი მაღალი თაღოვანი სარკმელია სიმეტრიულად დატანილი შესასვლელების გვერდებზე. დასავლეთ მხარეს – ორი ცრუ სარკმელია. აფსიდის თითო შვერილში გაჭრილია თითო მაღალი თაღოვანი სარკმელი. სამსართულიანი სამრეკლოს პირველი სართულს თაღებით გახსნილი კარიბჭე წარმოადგენს, მეორე სართულზე დახურული სათავსოა მოწყობილი, ხოლო მესამე სართულზე თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. დასავლეთ კედელშივეა მოწყობილი სამრეკლოზე ასასვლელი კიბის უჯრედი. რვაწახნაგა გუმბათში რვა სარკმელია გაჭრილი, გუმბათზე თუნუქის მცირე ზომის ჯვარია აღმართული. ეკლესიის საბურავი თუნუქისაა. ტაძრის მორთულობა სადაა. ეკლესიის ოთხივე კედელი მოპირკეთებულია ეკლარის თლილი ქვით. ტაძრის დასავლეთ ფასადზე კი ქვის ჩაკვეთილი წყობით გამოყვანილია სხვადასხვა გეომეტრიული ფორმის ორნამენტები და ჯვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 15869
**მუკაჩევო** (უკრ. Мукачево) — ქალაქი უკრაინაში, ზაკარპატიის ოლქში, კარპატების მთისწინეთში, მდინარე ლატორიცის ორივე ნაპირზე. მუკაჩევოს რაიონის ცენტრი. რკინიგზის სადგური. საავტომობილო გზების კვანძი. 2008 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 93,738 ადამიანი. პირველად იხსენიება XII საუკუნის ბოლოს. სხვადასხვა დროს შედიოდა კიევის რუსეთის, უნგრეთის, პოდოლსკისა და ტრანსილვანიის სამთავროებში. 1918 წლამდე ეკუთვნოდა ავსტრია-უნგრეთს. 1919 წელს შეუერთდა ჩეხოსლოვაკიას. 1938-1944 წლებში ოკუპირებული იყო ჰორტისტული უნგრეთის მიერ. 1944 წლის 26 ოქტომბერს გაათავისუფლა საბჭოთა არმიამ. იმავე წლის 26 ნოემბერს მუკაჩევოში შეიკრიბა ზაკარპატიის სახალხო კომიტეტების I ყრილობა, რომელმაც მიიღო მანიფესტი ზაკარპატიის უკრაინის სსრ-თან შეერთების შესახებ (გაფორმდა 1945 წელს). შემორჩენილია XIV-XVIII საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლები. ქალაქია 1946 წლიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუკაჩევო — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ზაკარპატიის ოლქი |
| --- |
|  |
| 
ადმინისტრაციული ცენტრი: უჟჰოროდი |
|  |
| რაიონები | 
* ბერეჰოვე
* ველიკი-ბერეზნი
* ვინოჰრადივი
* ვოლოვეცი
* ირშავა
* მიჟჰირია
* მუკაჩევო
* პერეჩინი
* რახივი
* სვალიავა
* ტიაჩივი
* უჟჰოროდი
* ხუსტი
 | ზაკარპატიის ოლქის გერბი |
|  |
| ქალაქები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რეგიონული | 
* ბერეჰოვე
* მუკაჩევო
* **უჟჰოროდი**
* ჩოპი
* ხუსტი
 |
|  |
| რაიონული | 
* ვინოჰრადივი
* ირშავა
* პერეჩინი
* რახივი
* სვალიავა
* ტიაჩივი
 |

 |

 |
მოლა ფანაჰ ვაგიფის ბიუსტი
**მოლა ფანაჰ ვაგიფის ძეგლი** — ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტის, XVIII საუკუნის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწის მოლა პანაჰ ვაგიფისადმი მიძღვნილი ძეგლი. 1992 წელს ქალაქ შუშის ოკუპაციის შემდეგ დაანგრიეს. 2021 წელს ოკუპაციიდან ქალაქის განთავისუფლების შემდეგ რესტავრირებულია.

ისტორია
-------

მოლა პანაჰ ვაგიფის ძეგლი 1957 წელს მოქანდაკე ჰაიატ აბდულაევმა ბრინჯაოსაგან დაამზადა. იგი პოეტის საფლავის ძეგლის სახით დაიდგა შუშაში, ჯიდირდიუზთან ახლოს 1958 წელს. მოგვიანებით, 1976 წელს ბიუსტი გადატანილ იქნა შუშაში ვაგიფის სახლთან. ვაგიფის მავზოლეუმის გახსნის წინ 1982 წელს ბიუსტი და მის გარშემო ტერიტორია გარემონტდა, ხოლო ძეგლის პოსტამენტი შეიცვალა. 1992 წელს შუშის ოკუპაციის დროს ბიუსტი და სხვა მრავალი ძეგლი ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა და ოკუპანტებმა დაანგრიეს.

2021 წელს ოკუპაციიდან ქალაქის განთავისუფლების შემდეგ ძეგლი რესტავრირებულ იქნა მისი ავტორის, ჰაიატ აბდულაევის პირვანდელი საესკიზიო პროექტის მიხედვით და თავის ადრინდელ ადგილსამყოფელს დაუბრუნდა. 2021 წლის 29 აგვისტოს მოლა პანაჰ ვაგიფის ძეგლი ხელახლა გაიხსნა.

სქოლიო
------

1. ↑  В Шуше открылся бюст гениального азербайджанского поэта Моллы Панаха Вагифа ru. АЗЕРТАДЖ (29.08.2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30.08.2021. ციტირების თარიღი: 02.02.2022.
2. 1 2  Dahi Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin Şuşada büstü açılıb az. president.az (29.08.2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29.08.2021. ციტირების თარიღი: 02.02.2022.
3. ↑  The bust of Molla Panah Vagif in Shusha en. Фонд Гейдара Алиева. ციტირების თარიღი: 02.02.2022.
4. ↑  Anar Tağıyev.  (29.08.2021) Dahi Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin Şuşada büstü açılıb az. report.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 18.09.2021. ციტირების თარიღი: 02.02.2022.
5. ↑  Dahi Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin Şuşada büstünün açılışı olub az. apa.az (29.08.2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29.08.2021. ციტირების თარიღი: 02.02.2022.
**მესიანიზმი** (ძვ. ებრ. „მაშიახ" – კურთხეული, ცხებული) — რელიგიური მოძღვრება უფლის რწმუნებულზე, კაცობრიობის მხსნელზე, მესიაზე, რომელიც ქვეყნად წესრიგს დაამყარებს, იხსნის ცოდვის ტეხვისაგან (ადამის და ევას პირველი ცოდვაა ნავარაუდევი). პირველად იუდეველნი მესიას ეძახდნენ მეფეს, რომელიც ზეთის ცხების შემდეგ კურთხეულად, უზენაეს მიწიერ მბრძანებლად იქცეოდა, შემდეგ, რაკი, ერის ტანჯვას არაფერი ეშველა, თანდათან შეიქმნა მითი ციურ მხსნელზე, რომელიც თავის რჩეულ ხალხთან დადებულ უფლის (იაჰვეს) შეთანხმებას აღასრულებდა. მოგვიანებით უკეთეს დროზე მეოცნებე ხალხმა უფრო ფართო მასშტაბით გაიაზრა, შექმნა მითი „უფლის სამეფოს" შემქმნელ, საყოველთაო მხსნელ მესიაზე და ეს მისია დაეკისრა ძე ღმერთს იესო ქრისტეს. საბოლოო სახით რომის იმპერიაში ჩამოყალიბდა.

ლიტერატურა
----------

* Millenarianism and Messianism in Early Modern Culture (4 voll.), Dordrecht: Kluwer.
* Vol. 1: Goldish, Matt and Popkin, Richard H. (eds.). *Jewish Messianism in the Early Modern World*, 2001.
* Vol. 2: Kottmnan, Karl (eds.). *Catholic Milleniarism: From Savonarola to th Abbè Grégoire*, 2001.
* Vol. 3: Force, James E. and Popkin, Richard H. (eds.). *The Millenarian Turn: Millenarian Contexts of Science, Politics and Everyday Anglo-American Life in the Seventeenth and Eighteenth Centuries*, 2001.
* Vol. 4: Laursen, John Christian and Popkin, Richard H. (eds.). *Continental Millenarians: Protestants, Catholics, Heretics*, 2001.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მესიე 26
**მესიე 26** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **ღია ვარსკვლავთგროვა M26** ან **NGC 6694**) — ღია ვარსკვლავთგროვა ფარის თანავარსკვლავედში. 1764 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა შარლ მესიემ.

M26 გადაჭიმულია დაახლოებით 22 სინათლის წლის მანძილზე, დედამიწიდან 5000 სინათლის წლის მოშორებით. მისი შემადგენელი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის ვარსკვლავიერი სიდიდეა 11,9. ასტრონომთა გამოთვლებით, ვარსკვლავთგროვის ასაკი 89 მილიონი წელი უნდა იყოს. M26-ის საინტერესო მახასიათებელია ვარსკვლავების დაბალი სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი ბირთვის სიახლოვეს; ერთ-ერთი ჰიპოთეზის მიხედვით, ამის მიზეზი ჩვენსა და ვარსკვლავთგროვას შორის არსებული ვარსკვლავთშორისი მატერიის ღრუბელი უნდა იყოს, თუმცა, ასტრონომ ჯეიმზ კუფეის ნაშრომის თანახმად, ეს შეუძლებელია და ის ნამდვილად არის „დაბალი ვარსკვლავური სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი". ნოტინგჰემის უნივერსიტეტის ასტრონომ მაიკლ მერიფილდის განცხადებით, ამ ფენომენის ზუსტი ახსნა ჯერჯერობით არ არსებობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Messier 26, SEDS Messier pages

სქოლიო
------

1. ↑  Cuffey, James (1940). „The Galactic Clusters NGC 6649 and NGC 6694". *Astrophysical Journal*. **92**: 303. Bibcode:1940ApJ....92..303C. doi:10.1086/144220.
2. ↑  Merrifield, Michael.  (Oct 2, 2015) M26 - Open Cluster. University of Nottingham/University of Sheffield. ციტირების თარიღი: March 29, 2016
**მონაპირე** — საქართველოს ფეოდალური მონარქიის საზღვრისპირა ოლქის (სანაპიროს) გამგებელი ფეოდალი (ერისთავი ან ერისთავთერისთავი) XII საუკუნისა და XIII საუკუნის I მესამედში. მონაპირე თავისი ფუნქციებით იგივე იყო, რაც მარკგრაფი ფეოდალურ დასავლეთ ევროპაში. სანაპიროები შეიქმნა აღმოსავლეთ საქართველოს თურქ-სელჩუკთაგან განთავისუფლების შემდეგ დავით აღმაშენებლის დროს. მაშინ მონაპირე მეფის მოხელე იყო, მის სრულ მორჩილებაში მყოფი ვასალი. მომდევნო ხანაში იყო თანდათან სანაპიროს მემკვიდრე პატრონად („მემამულე") იქცა, რომელსაც საკუთარი სუბვასალები ჰყავდა და ფაქტობრივად მეფის ყმადნაფიცი „ხელმწიფის" როლში გამოდიოდა. მონაპირეთა ინსტიტუტმა დიდი როლი ითამაშა საქართველოს სამხედრო საქმის ორგანიზაციაში, ქვეყნის თავდაცვის სისტემაში. 

XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე არსებობდა შემდეგო სანაპიროები: ჰერეთის, კამბეჩოვანის, გაგის, ტაშირის, ძორაგეტის, თმოგვის, თორის, სამცხის (არტაანის), შავშეთ-სპერისა (ფანასკერტის) და ყარსის. დავით აღმაშენებელმა სანაპიროთა ნაწილში ჩაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიიდან გადმოყვანილი ყივჩაღები. მონაპირე ვალდებული იყოთვალყური ედევნებინა მოსაზღვრე ქვეყნებისათვის და დაეცვა საზღვარი მტრის მოულოდნელი შემოსევებისაგან. იგი სამხედრო დავით ოპერაციებს დამოუკიდებლად აწარმოებდა, შეტევითს კი - მხოლოდ მეფის განკარგულებით. მონაპირე (და სანაპიროს მოსახლეობაც) გარკვეული პრივილეგიებით სარგებლობდა, რის გამოც ფეოდალები და რიგითი მოლაშქრენი „რომელნი შიგნით იყვნეს, იგინი სანაპიროთა იაჯდეს". მონაპირის მოვალეობა კარგადაა ნაჩვენები ვეფხისტყაოსანში. ავთანდილს, როგორც მონაპირეს, ევალება: დაიცვას საზღვარი, ებრძოლოს მეფის ურჩ მეზებლებს, დროდადრო მეფეს ეახლოს, ძღვენი მიართვას და ანგარიში ჩააბაროს. მონაპირეთა ინსტიტუტი გაუქმდა მონღოლების ბატონობის დაწყებისთანავე.

ლიტერატურა
----------

* *ბარამიძე ა.* შოთა რუსთველი და მისი პოემა, თბ. 1966;
* *ბერძენიშვილი ნ.* საქართველოს ისტორიის საკითხი, წგნ. 7, თბ. 1974;
* *ჩხატარაიშვილი ქ.* უცხოელები XII საუკუნის საქართველოს ლაშქარში, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ. 1966;
* *ჩხატარაიშვილი ქ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 91, თბ. 1984
**პავლე კოვალიოვი** (უკრ. Павло Ковальов; დ. 23 იანვარი 1912, სუმი — გ. 18 აპრილი 1996, ხარკივი) — უკრაინელი გეოგრაფი და ალპინისტი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1968). ხარკივის უნივერსიტეტის რეგიონული ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე. სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი (1985). 

მრეწველობის ქიმიის ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ (1931) მუშაობა დაიწყო სოლიკამსკში, კრასნოიარსკსა და სუმში. 1937 წელს ჩააბარა ხარკივის უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტზე, რის შემდეგ ხელი მოჰკიდა ალპინიზმს. 1938 წლის ზაფხულში ჩამოვიდა კავკასიაში, სადაც ეწვია ერთ-ერთ ალპურ კლუბს. აქვე მიანიჭეს სსრკ ალპინიზმის წოდება. კავკასიაში ყოფნისას კოვალიოვმა დაიწყო გეომორფოოგიისა და გლაციოლოგიის საკითხების შესწავლა. განსაკუთრებით მისი ყურადღება მიიქცია სელურმა მოვლენებმა და მაღალმთიანი კავკასიონის მყინვარებმა. პირველმა გამოიკვლია ჯალოვჩატის მთის გეომორფოლოგიური საკითხები. 

1941 წელს გაიწვიეს ფრონტზე. მონაწილეობა მიიღო ხარკივის და სტალინგრადის დაცვაში, აგრეთვე კურსკის ბრძოლაში. ომის დამთავრების შემდეგ კოვალიოვი ხარკივის უნივერსიტეტში მუშაობდა პედაგოგად. 1953 წელს კავკასიაში ჩატარებული რიგი ურთულესი ტრავერსისთვის ხდება სსრკ სპორტის ოსტატი. 1950 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1966 წელს მოსკოვის უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. კოვალიოვმა მნიშვნელოვანი კვლევები ჩაატარა აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ფარგლებში, სადაც აღწერა მეოთხეული ნალექების პალეოგეოგრაფია.

ავტორია 240 სამეცნიერო ნაშრომისა, მათ შორის მონოგრაფიებისა. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავისა და სამამულო ომის ორდენებით.

თხზულებები
----------

* Ковалев П. В. Кавказ. Очерк природы. М. Географгиз. 1954;
* Ковалев П. В. Вопросы четвертичного оледенения Кавказа, 1965;
* Ковалев П. В. Современное и древнее оледенение Большого Кавказа, 1967.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პავლე კოვალიოვი – ცნობები[*მკვდარი ბმული*] (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ნაბუქო**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ნაბუქო**. |

ნაბუქოს გაზსადენი
**ნაბუქო** (Nabucco) — გაზსადენის მაგისტრალის პროექტი, რომელიც ცენტრალურ აზიას დააკავშირებს ევროპის ქვეყნებთან, რუსეთის გვერდის ავლით. გაზსადენის სიგრძეა 3,3 ათასი კმ, საპროექტო სიმძლავრე — 26-32 მლრდ კუბომეტრი ბუნებრივი აირი წელიწადში. მშენებლობის დასრულება დაგეგმილია 2013 წლისთვის. პროექტის ღირებულება €7,9 მლრდ იქნება.

გაზსადენის მშენებლობის კონსორციუმში მონაწილეობენ კომპანიები:

* OMV Gas GmbH (ავსტრია),
* Botas (თურქეთი),
* Bulgargaz (ბულგარეთი),
* S.N.T.G.N. Transgaz S.A. (რუმინეთი),
* MOL Natural Gas Transmission Company Ltd. (უნგრეთი).

თავდაპირველად გაზსადენი ითვალისწინებდა გაზის ირანის საბადოდან მოწოდებას. 2006 წელს ირანის ბირთვული პროგრამის ირგვლივ წარმოქმნილი კონფლიქტის გამო, პროექტი შეიცვალა და ის თურქმენული, უზბეკური და აზერბაიჯანული აირის მოწოდებასაც ითვალისწინებს. 2012 წელს უნგრეთმა უარი განაცხადა პროექტში მონაწილეობაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  რადიო თავისუფლება

|  |  |
| --- | --- |
| ეკონომიკა | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მიხეილ სომოვი** (რუს. Сомов, Михаил Михайлович; დ. 7 აპრილი [ძვ. სტ. 25 მარტი] 1908, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 30 დეკემბერი, 1973, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი ოკეანოლოგი, პოლარეთის მკვლევარი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1954). საბჭოთა კავშირის გმირი (1951), საპატიო პოლარელი (1945). სკკპ წევრი 1952 წლიდან. 

1937 წელს დაამთავრა მოსკოვის ჰიდრომეტეოროლოგიური ინსტიტუტი. არქტიკული და ანტარქტიკული სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1950–1951 წლებში ხელმძღვანელობდა მოდრეიფე სადგურს „ჩრდილოეთი პოლუსი-2", ხოლო 1955-1957 წლებში — პირველ საბჭოთა ანტარქტიკულ ექსპედიციას. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა პოლარული ზღვების ყინულოვანი რეჟიმების საკითხებსა და არქტიკული ნავიგაციების უზრუნველყოფის საქმეს. მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. დაჯილდოებული იყო ლენინის 3 ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით. მისი სახელობისაა მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, უოლთატის მასივზე, აგრეთვე განაპირა ზღვა სამხრეთის ოკეანეში და სამეცნიერო-კვლევითი ხომალდი. 

სანქტ-პეტერბურგში, სადაც იგი 1946–1968 წლებში ცხოვრობდა სახლის ფასადზე არის სომოვის მემორიალური დაფა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ სომოვი — საბჭოთა კავშირის გმირები (რუსული)
**მიხეილ (მიხა) სამსონის ძე საბაშვილი** (დ. 1890, სოფ. შემოქმედი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 სექტემბერი, 1924, ბათუმი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სოციალ-დემოკრატი.

დაიბადა შემოქმედელი მეფ­სალ­მუ­ნის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1904 წლიდან იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი (მენშევიკი). რევოლუციური საქმიანობისთვის 1913 წელს ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ული წე­სით გა­და­ას­ახ­ლეს ქა­ლაქ ას­ტრა­ხან­ში. 1914 წელს კვლავ და­აპ­ატ­იმ­რეს და ორ თვე­ში გა­ათ­ავ­ის­უფ­ლეს. პარტიულ და საზოგადოებრივ საქმიანობას ოზურგეთში ეწეოდა. 1916 წელს იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ოზურგეთის განყოფილების დაარსების ინიციატორი და მისი გამგეობის მდივანი. საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ მცირე ხნით დაპატიმრებული იყო. მონაწილეობდა წინააღმდეგობის იატაკქვეშა მოძრაობაში: იყო სო­ცი­ალ-დე­მოკ­რა­ტი­ული პარ­ტი­ის ბათუ­მის კო­მი­ტე­ტის თავმჯდომარე (1922 წლიდან), ბათუმის პარიტეტული კომიტეტის თავ­მჯდო­მა­რე, ხელმძღვანელობდა სამ­ხედ­რო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ას აჭარაში. 1924 წლის 27 აგვისტოს „ჩეკამ" თანაპარტიელ დე­ომ­იდე გე­გი­აძ­ეს­თან ერთად დააპატიმრა. 30 აგვისტოს მიესაჯა სიკვდილით დასჯა (ქონების კონფისკაციით). დახვრიტეს აჭარის ანტისაბჭოთა ოპოზიციის სხვა 22 წარმომადგენელთან ერთად 1924 წლის 1 სექტემბერს. ამავე პერიოდში დახვრიტეს მისი ცოლის ძმაც — პოდპოლკოვნიკი დავით ქარცივაძე.

ლიტერატურა
----------

* აჭარის ანტისაბჭოთა ორგანიზაცია და 23 დახვრეტილი / ყიფშიძე, ნინო // „საარქივო მოამბე", №19[*მკვდარი ბმული*], - 2018; გვ. 13-21.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ სამსონის ძე საბაშვილი — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები 1879-1927 წლებში (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).
**მიხეილ იროდიონის ძე ნანობაშვილი** (მიშელ დარიალი) (დ. 1878, თელავი, საქართველო — გ. 13 სექტემბერი, 1941, პარიზი, საფრანგეთი) — უცხოეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი (ტენორი).

ბიოგრაფია
---------

ახალგაზრდობაში თბილისში ეგზარქოსის გუნდში მღეროდა. 1896 წელს შევიდა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, შემდეგ კი მეცადინეობდა პროფესორ გაბელთან.1900 წელს გაემგზავრა იტალიაში სწავლის გასაგრძელებლად, სწავლობდა მილანში. 1908-1924 წლებში ნანობაშვილი პარიზის „გრანდ ოპერის" მომღერალი იყო. გასტროლებს მართავდა იტალიაში, აშშ-ში, თურქეთში, ესპანეთში, რუსეთში; ეწვია თბილისსაც (1911, 1920). ნანობაშვილს ჰქონდა ლამაზი ტემბრის ხავერდოვანი ხმა, ვირტუოზული ტექნიკა, აღსანიშნავია მის მიერ მაღალი ოსტატობით შესრულებული პარტიები; რაული (მეიერბერის „ჰუგენოტები"), ფაუსტი (ბოიტოს „მეფისტოფელი"), დონ ხოზე (ბიზეს „კარმენი"), ვერთერი (მასნეს „ვერთერი") და სხვა. გარდაიცვალა პარიზში. დაკრძალულია იქვე, მონმარტრის წმინდა ვერსალის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* *ცამციშვილი ა.*, უცხოეთში მოღვაწე ქართველი ხელოვანნი, თბ. 1962
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 312-313.
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ. 2015. – გვ. 361.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ ნანობაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ სახოკია** (დ. 28 ივნისი, 1902, ბაღმარანი (ახლანდელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტი) — გ. 17 აგვისტო, 1983, თბილისი) — ქართველი ბოტანიკოსი, გეობოტანიკური მეცნიერების ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. 1926 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობა მჭიდროდ უკავშირდება თბილისის ბოტანიკურ ბაღსა და ბოტანიკის ინსტიტუტს. სახოკიას სამეცნიერო საქმიანობა 1925 წლიდან იწყება. ამ დროს ცნობილმა ბოტანიკოსმა აკადემიკოსმა ალექსანდრე გროსჰეიმმა ჩამოაყალიბა ბოტანიკით დაინტერესებული სტუდენტების ჯგუფი, სახელად „ბოტანიცეტუმ", რომელშიც მიხეილ სახოკიასთან ერთად გაერთიანდნენ: ანა ხარაძე, ალფრედ კოლაკოვსკი, არმენ დოლუხანოვი, პავლე იაროშჩენკო, ტატიანა ჰეიდემანი. მისი ხელმძღვანელობით და უშუალო მონაწილეობით შეიქმნა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის შირაქისა (1939) და ყაზბეგის (1961) სტაციონარები. 1961 წლიდან იყო ყაზბეგის მაღალმთის სტაციონარის გამგე. მას ეკუთვნის გამოკვლევები ფლორისტიკაში, მცენარეთა სისტემატიკაში, ბოტანიკურ გეოგრაფიაში, გეობოტანიკაში (კავკასიის მცენარეულობის კლასიფიკაცია, კარტოგრაფირება, მთიანი ქვეყნების ვერტიკალური სარტყლიანობის და გეობოტანიკური დარაიონების პრინციპების დამუშავება). ავტორთა კოლექტივთან ერთად შექმნა სსრკ ევროპული ნაწილის მცენარეულობის რუკა (I გამოცემა — 1950, II გამოცემა — 1980), რისთვისაც მიენიჭა აკადემიკოს ვ. კომაროვის სახელობის პრემია. თანაავტორია მონოგრაფიისა „სსრ კავშირის ევროპული ნაწილის მცენარეულობა". მკვლევარი აქტიურად მუშაობდა აგრეთვე მრავალტომიანი გამოცემის „კავკასიის დენდროფლორის" შედგენასა და რედაქტირებაში. საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა სახოკიას მიერ შედგენილმა მეგზურმა „ბოტანიკური ექსკურსიები საქართველოში", რომელიც ინგლისურ და რუსულ ენებზე დაიბეჭდა (1961). იყო საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდიუმის წევრი და გეობოტანიკური სექციის თავმჯდომარე. ინტენსიურად თანამშრომლობდა „ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის" მომზადებაში. დაჯილდოებულია „შრომის წითელი დროშის" ორდენით და მედლებით.

სქოლიო
------

1. ↑  მიხეილ სახოკიას ბიოგრაფია და წიგნი „მიხეილ სახოკიას ფოტოარქივიდან"
2. ↑  *ნახუცრიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 257-258.
**მეჰმანდაროვების სახლი** (აზერ. Mehmandarovların evi) — სასახლის სტილის ისტორიული საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს შუშაში. ეს არის აზერბაიჯანის მე-18 საუკუნის სამოქალაქო არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ნიმუში. საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც ოდესღაც მეჰმანდაროვების ოჯახს ეკუთვნოდა, მოიცავს დიდ საცხოვრებელ კორპუსს, მცირე საცხოვრებელ კორპუსს და საოჯახო მეჩეთს. კომპლექსი გარშემორტყმულია ქვის კედლებით. მეჰმანდაროვების დიდი საცხოვრებელი კორპუსი საბჭოთა პერიოდში შუშას საქალაქო საავადმყოფოს ფუნქციას ასრულებდა. ოკუპაციის შემდეგ დიდი შენობა მთლიანად განადგურდა. მეჰმანდაროვების პატარა საცხოვრებელი კორპუსი დამპყრობლების მიერ შუშას ისტორიის მუზეუმად გამოიყენებოდა. კომპლექსში არსებული მეჩეთი სამეზობლო მეჩეთსაც ასრულებდა. შუშას ოკუპაციის შემდეგ მეჩეთი სომეხი დამპყრობლების მიერ გეოლოგიურ მუზეუმადაც გამოიყენებოდა. 2020 წელს შუშას ოკუპაციისგან განთავისუფლების შემდეგ მიმდინარეობს მეჰმანდაროვების მამულის კომპლექსის შეკეთება და აღდგენა.

არქიტექტურული მახასიათებლები
----------------------------

სახლს გეგმაში კვადრატული ფორმა აქვს. მეორე სართულის ოთხი ოთახიდან სამი სახლის გვერდით მდებარე ვერანდამდე გადის, ხოლო დიდი ოთახი სარკმლით, რომელიც მისაღები ოთახის ფუნქციას ასრულებს, ლაკონიური მთავარი ფასადისკენ იხსნება.

მიუხედავად სიმეტრიის ნაკლებობისა, სახლის მთავარი ფასადი ნაწილების ჰარმონიის შთაბეჭდილებას ტოვებს, ხოლო ფასადს ავსებს მსუბუქი სარკმელი და კარგად შემუშავებული შესასვლელი პორტალი. შენობის გვერდით ფასადზე განთავსებული კიბე და ხის ვერანდა არ ამძიმებს მის ზოგად იერსახეს. შენობის არქიტექტურაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია კარგად განათებულ და მდიდრულად მორთულ მისაღებ ოთახს.

დიდი საცხოვრებელი კორპუსისა და საოჯახო მეჩეთის ინტერიერი მოხატა უსტა გამბარმა და გააფორმა შაქის ხანის სასახლის ფრესკების მსგავსი ნახატებით. კომპლექსში შემავალ პატარა საცხოვრებელ კორპუსში სსრკ-ს დროს მდებარეობდა შუშას ისტორიის მუზეუმი.

სქოლიო
------

1. ↑  Миклашевская, Н. М. (1952). *Стенные росписи Азербайджана XVIII - XIX вв.*, Архитектура Азербайджана (очерки). Баку,   გვ. 487.
2. ↑  Mehmandarovların malikanə kompleksi ilə bağlı Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatı az. mct.gov.az (28 sentyabr 2021).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 oktyabr 2021. ციტირების თარიღი: 21 oktyabr 2021.
3. 1 2 3  Саламзаде 1964, p. 172
**მეჰელის ცხვირნალა** (ლათ. Rhinolophus mehelyi) — ხელფრთიანების სახეობა ცხვირნალისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ევროპაში და ახლო აღმოსავლეთში. დამახასიათებელია საშუალო ზომა, ფერმკრთალი ტუჩები და მონაცისფრო-მოყავისფრო ყურები. ბეწვი შედარებით ხშირია, მონაცისფრო-მოთეთრო ფერისაა. 

მუცლის ბეწვი თითქმის მთლინად თეთრია, ხოლო ზურგისა — მონაცისფრო-მოყავისფრო. მკვეთრად არის გამოყოფილი ზურგისა და მუცლის მხარეები. სხეულის სიგრძე 5,5-6,4 სმ, წონა 10-18 გრ. ფრთების შლილი 33-34 სმ. გამოქვაბულების ბინადარია, უპირატესობას ანიჭებს კირქვიან ადგილებს, იქ სადაც წყალია. მეჰელის ცხვირნალა როგორც ცნობილია, ბუდობს სხვა ნალცხვირა ღამურებთან ერთად. თავისუფლად არის ჩამოკიდებული მღვიმეების ჭერზე. სანადიროდ გამოდის მობინდებისას, მსხვერპლს იჭერს დაბლა მიწაზე, აგრეთვე ბუჩქებსა და ხეებზე. 

გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის რაიონებში. გვხვდება ესპანეთში, პორტუგალიაში, საფრანგეთში, იტალიაში, რუმინეთში, ბულგარეთში, საბერძნეთში, სერბია და ჩერნოგორიაში, მაროკოში, ტუნისში, ეგვიპტეში, ალჟირში, ლიბიაში, თურქეთში, კვიპროსში, ირანში, ერაყში, ისრაელში, იორდანიაში, ავღანეთში. მეჰელის ცხვირნალა გვხვდება საქართველოშიც, კერძოდ, მცხეთის მიდამოებში. იშვიათი სახეობაა, ამიტომ შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში.

სახელი ეწოდა უნგრელი ზოოლოგის ლაიოშ მეჰელის (1862-1953) პატივსაცემად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მეჰელის ცხვირნალა დაარქივებული 2012-05-02 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* მეჰელის ცხვირნალა — ფოტოგალერეა (ინგლისური)
**მაჭუტაძეები** — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში, გურიის სამთავროში.

არსებობს მოსაზრება, რომ მაჭუტაძეების საგვარეულო მაჭის ხეობიდან მოდის და რომ ისინი მაჭის ერისთავები იყვნენ, სანამ ლეკების შემოსევების შედეგად არ აიყარნენ და დასავლეთ საქართველოში არ გადავიდნენ.

მაჭუტაძეების გვარის წარმომადგენლები გურიის დიდებულთა შორის ჩანან ჯერ კიდევ XV საუკუნის სასისხლო სიგელში. მაჭუტაძეთა გავლენა გურიის სამთავროში გაძლიერდა XVI საუკუნეში. ამ დროს რამაზ მაჭუტაძეს გურიელის კარზე უპირველეს თანამდებობა – სახლთუხუცესობა ეჭირა. XVIII–XIX საუკუნეებში მაჭუტაძეებს გურიის სამთავროში სახლთუხუცესის თანამდებობის გარდა ლანჩხუთის მოურაობაც ეჭირათ. XVI საუკუნეში მაჭუტაძეთა სახლი სასულიერო სფეროშიც დაწინაურდა. ცნობილი სასულიერო პირებიდან აღსანიშნავია მაქსიმე I, დასავლეთ-საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, XVI–XVII საუკუნეების მიჯნაზე შემოქმედელი მთავარეპისკოპოსი ბესარიონ მაჭუტაძე. XVIII საუკუნის ბოლო ხანში მაჭუტაძეთა სახლის წარმომადგენელი ონოფრე მაჭუტაძე აღმოსავლეთ საქართველოში მოღვაწეობდა.

მაჭუტაძეთა სათავადო მოიცავდა თითქმის მთელ ზემო გურიას გურიის სერს გადაღმა მდინარე ფიჩორამდე. მაჭუტაძეები ასევე ფლობდნენ ქვემო გურიას XVII საუკუნის შუა ხანებამდე, მანამ, სანამ ქვემო გურია გურიელებმა არ გადასცეს სამცხიდან ლტოლვილ თავდგირიძეებს. მაჭუტაძეების აზნაურები იყვნენ: სურგულაძეები, ხალვაშები, სარჯველაძეები, მგელაძეები, ნიკოლაიშვილები, ჟორდანიები, ებრალიძეები. გურიის სამთავროს გაუქმების შემდეგ მაჭუტაძეთა სათავადო ადმინისტრაციულად გაუქმდა 1830 წელს. რუსეთის იმპერიის უღლის ქვეშ, მაჭუტაძეებს მიენიჭათ თავადის სტატუსი 1850 წელს.

ამჟამად საქართველოში ცხოვრობს 315 მაჭუტაძე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაჭუტაძე

სქოლიო
------

1. ↑  *ბახია-ოქრუაშვილი, ს.* „აზერბაიჯანის ქართული მოსახლეობის ოჯახი და საოჯახო ყოფა" „კავკასიის ეთნოლოგიური კრებული" XVI გვ. 45-46 — „უნივერსალი", თბილისი, 2015 ISSN 1987-7374
2. ↑  Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 272. Georgetown University Press.
3. ↑   საინტერესო სტატისტიკა — სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო
ტრეტიაკოვის პორტრეტი რეპინის შესრულებით
**პავლე მიხეილის ძე ტრეტიაკოვი** (რუს. Павел Михайлович Третьяков; დ. 27 დეკემბერი, 1832 — გ. 16 დეკემბერი, 1898) — რუსი მეწარმე, კოლექციონერი, ხელოვნების წამახალისებელი და ფილანთროპი, რომლის სახელი ჰქვია ტრეტიაკოვის გალერეას მოსკოვში.

ტრეტიაკოვმა განათლება შინ მიიღო. 1850-იანი წლების დასაწყისში მემკვიდრეობით მამამისის საწარმო ერგო, რის საფუძველზეც მოგვიანებით მომგებიანი ტექსტილის ბიზნესი შექმნა. მოსკოვის სხვა ბიზნესმენებთან ერთად დააარსა მოსკოვის სამეწარმეო ბანკი (მისი მეთაური იყო), მოსკოვის კომეციული და ინდუსტრიული კომპანია და რამდენიმე სხვა მსხვილი ფირმა. ცხოვრების განმავლობაში დიდი ქონება მოაგროვა (4,4 მილიონი რუბლი), რომელიც უძრავი ქონების, ფასიანი ქაღალდებისა და ნაღდი ფულისგან შედგებოდა.

ტრეტიაკოვი ხელოვნები ნიმუშების შეგროვებას 24 წლის ასაკიდან 1854 წელს იწყებს; მისი პირველი შენაძენი იყო ძველ ჰოლანდიელ ხელოვანთა 10 ფერწერული ტილო. მას შემდეგ მოწოდებად იხდის რუსული ეროვნული გალერეის შექმნას. მის კოლექციაში მრავალი უნიკალური ნიმუშია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პავლე ტრეტიაკოვი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ნაგალა მეხილეობა** — დაბალტანიანი ხეხილის (უმეტესად ვაშლისა და მსხლის) გაშენება. ნაგალა (ჯუჯა, ქონდარა) ხეხილს თავისი ბიოლოგიური თვისებების გამო მაღალმზარდ ხეხილთან შედარებით მთელი რიგი უპირატესობა აქვს, რომელთაგან აღსანიშნავია ადრე მსხმოიარობა (დარგვიდან მე-3—მე-4 წელს), უხვი და მყარი მოსავლიანობა, ხილის მაღალი ხარისხი, მოვლის სიადვილე და სხვა. ნაგალა ხეხილის გასაშენებლად იყენებენ ნაგალა ტიპის საძირეებს. ვაშლისათვის ძირითადი ნაგალა საძირეა პარადისის სხვადასხვა ფორმა, ნახევრად ნაგალასი — დუსენი. მსხლისათვის იყენებენ კომშის ზოგიერთ ფორმას.

საქართველოში ვაშლის ბაღები ძირითადად დუსენის ნახევარნაგალა საძირეებზე შენდება. გარკვეული ადგილი უკავია აგრეთვე პარადისის ნაგალა საძირეზე გაშენებულ ბაღებსაც. ნაგალა ხეხილს ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ძლიერმოზარდი ახალგაზრდა ხეხილის ბაღების შესამჭიდროებლად, რაც უზრუნველყოფს ფართობის ერთეულზე მოსავლიანობის მნიშვნელოვან ზრდას.

ნაგალა ხეხილი, მცირე სიმძლავრის ფესვთა სისტემის გამო, სათანადო მოვლისა და სარწყავი წყლით უზრუნველყოფის პირობებში, კარგად ხარობს ფერდობებზე არაღრმა (0,5 მ) ნიადაგებზეც. თუ ასეთი პირობები არ არის, ნაგალა ხეხილის გაშენება, მიზანშეუწონელია.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 282.
**ნაბოპალასარი** (აქად: *Nebû-apal-usur*; დ. ძვ.წ. 658 - ძვ.წ. 605) — ნეო-ბაბილონური იმპერიის მეფე, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ასურეთის იმპერიის დაშლაში, ასურეთის ბოლო ძლიერი მეფის ასურბანიფალის გარდაცვალების შემდეგ. იგი მართავდა ბაბილონს ოცი წლის მანძილზე, ძვ.წ. 626 წლიდან ძვ.წ. 605 წლამდე. წარმოშობით ქალდეველი, მსახურობდა ასურეთის ჯარში მთავარსარდლად. შემდეგ გახდა ბაბილონეთის მეფისნაცვალი. ძვ. წ. 626 წელს ქურუმებსა და სავაჭროარისტოკრატიაზე დაყრდნობით აუჯანყდა ასურეთს და თავი ბაბილონის მეფედ გამოაცხადა. 620 წელს აიღო ურუქი, 615 წელს ნიფური. შეკრა კავშირი მიდიის მეფე კიაქსარესთან. 612 წელს მათ გართიანებული ძალებით აიღეს ასურეთის დედაქალაქი ნინევია.

ლიტერატურა
----------

* *შარაშენიძე ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 282.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ნაბოპალასარის ცილინდრი

სქოლიო
------

1. ↑  დ. ბრენდან ნეგლი, *ანტიკური სამყარო: სოციალური და კულტურული ისტორია*. (6th ed. Upper Saddle River, N.J.: Pearson, 58.)

|
|  |
| პოლიტიკური თანამდებობები |
|
| წინამორბედი:აშურუბალიტ II | **ნეო-ბაბილონური იმპერიის მეფე**ძვ.წ. 626 - ძვ.წ. 605 | შემდეგი:ნაბუქოდონოსორ II |
**მორავული ღამე** (გერმ. Die morawische Nacht) — ავსტრიელი მწერლის, პეტერ ჰანდკეს, 2008 წლის რომანი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
რომანის პროტაგონისტი – მწერალი, რომელსაც წერა მიუტოვებია და თავს გადამდგარ ავტორს უწოდებს, – შვიდ მეგობარს – თავისი ცხოვრების სხვადასხვა მონაკვეთის მოწმეებსა და მონაწილეებს – ეპატიჟება ბალკანეთში, დუნაის ერთ-ერთ შენაკადზე, მდინარე მორავაზე ღუზაჩაშვებულ გემზე, რომელიც უკვე კარგა ხანია მის სახლად ქცეულა და მთელი ღამის განმავლობაში მათ ევროპის გარშემო თავისი მოგზაურობის შესახებ უამბობს.

გამოხმაურება
------------

ჯოშუა კოენმა ნიუ-იორკ ტაიმზიდან „მორავულ ღამეს" ჰანდკეს შემოქმედებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი რომანი უწოდა.

„მორავული ღამე" წარდგენილი იყო გერმანული წიგნის ჯილდოზე, თუმცა ჰანდკემ, ახალგაზრდა ავტორთა მიმართ პატივისცემის ნიშნად, უარი თქვა ნომინაციაზე. რომანი ასევე წარდგენილი იყო ევროპული წიგნის ჯილდოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* German publicity page
* American publicity page დაარქივებული 2017-02-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Cohen, Joshua.  (2016-12-30) Peter Handke's Time-Traveling Tale of a Europe in Flux. *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
2. ↑  ber/dpa.  (2008-09-04) Deutscher Buchpreis: Peter Handke verzichtet auf Nominierung German. *Der Spiegel*. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
3. ↑  Présélection 2008 – Romans French. European Book Prize.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-02. ციტირების თარიღი: 2017-01-20.
**მოჟაისკის ხიდი** (რუს. Можайский мост) — საფეხმავლო ხიდი შემოვლით არხზე, სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს საადმირალოსა და მოსკოვის რაიონში. ერთმანეთთან აკავშირებს უსახელო კუნძულსა და შემოვლითი არხის მარცხენა სანაპიროს. ხიდის სიგრძეა 30,7 მეტრი, ხოლო სიგანე — 3 მეტრი.

მდებარეობა
----------

მდებარეობს მოჟაისკის ქუჩის დასაწყისში.

დინების ზემოთ მდებარეობს რუზოვსკის ხიდი, ხოლო ქვემოთ — გაზის ხიდი.

უახლოესი მეტროს სადგურებია „პუშკინსკაია" (922 მეტრი) და „ტექნოლოგიური ინსტიტუტი" (833 მეტრი).

სახელწოდება
-----------

ხიდის სახელწოდება ცნობილია 1905 წლიდან და მიიღო ახლოს მდებარე მოჟაისკის ქუჩის მიხედვით.

ისტორია
-------

პირველი ხიდი ამ ადგილზე ააგეს XX საუკუნის 10-იან წლებში. ხის ხიდი გამოიყენებოდა საფეხმავლო და საავტომობილო დანიშნულებით. იგი მალევე მოძველდა და მეორე მსოფლიო ომის დროს ლენინგრადის ბლოკადის პერიოდში დაშალეს. 

თანამედროვე ერთმალიანი ხიდი ააგეს 1984 წელს „Ленгипроинжпроект"-ის ინჟინრის ბ. ე. დვორკინისა და არქიტექტორ ვ. მ. ივანოვის პროექტის მიხედვით. მოჟაისკისა და მისი მიმდებარე მსგავსი ზეთისა და გაზის ხიდის მშენებლობა მიმდინარეობდა ერთდროულად შემოვლითი არხის სანაპიროს რეკონსტრუქციის ფარგლებში. 

2008 წელს გაიმართა ხიდის კოსმეტიკური რემონტი.

კონსტრუქცია
-----------

ხიდი ერთმალიანია. მისი სიგრძეა 30,7 მ, ხოლო სიგანე – 3 მეტრი. იგი გამოიყენება მხოლოდ ფეხით მოსიარულეებისათვის. სავალი ნაწილი სპეციალური ბეტონითაა მოპირკეთებული.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Можайский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოვლითი არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* შლისელბურგის ხიდი
* ატამანის ხიდი
* ამერიკული ხიდი
* კარეტის ხიდი
* პრედტეჩენის ხიდი
* ნოვო-კამენის ხიდი
* ბოროვოის ხიდი
* იპოდრომის ხიდი
* ცარსკოე-სელოს რკინიგზის ხიდი
* რუზოვსკის ხიდი
* მოჟაისკის ხიდი
* გაზის ხიდი
* ზეთის ხიდი
* ნოვო-მოსკოვსკის ხიდი
* ვარშავის ხიდი
* მიტროფანოვის ხიდი
* ბალტიის ხიდი
* ნოვო-პეტერგოფსკის ხიდი
* კრასნოოქტიაბრსკის ხიდი
* ტარაკანოვსკის ხიდი
* ბორისოვის ხიდი
* ნოვო-კალინკინის ხიდი
* სტეფანე რაზინის ხიდი
 |

 |
**მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია** (რუს. Церковь Усекновения Главы Иоанна Предтечи) — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკის-ზატონის რაიონში, მუზეუმ-ნაკრძალ კოლოენსკოეს ტერიტორიაზე, ყოფილ სოფელ დიაკოვოში, მდინარე მოსკოვის მარჯვენა სანაპიროზე, იქ სადაც XVI საუკუნეში მდებარეობდა მეფის რეზიდენცია. 

ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი არის ხუთი რვაკუთხა, იზოლირებული სვეტების სიმეტრიული ჯგუფი, დამოუკიდებელი შესასვლელებით და საკურთხევლით. ცენტრალური სვეტი დანარჩენებზე ორჯერ დიდია. ტაძრის საკურთხევლები ნაკურთხია ანა წინასწარმეტყველის, იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის, თორმეტი მოციქულისა და მოსკოველი წმინდანების პეტრეს, ალექსისა და იონას სახელზე. 

ეკლესიას გააჩნია დიდი წრიული ფანჯრები, რომლებიც ორიენტირებულია სინათლის მხარეზე.

დათარიღება
----------

რუსმა ხელოვნებათმცოდნეებმა მოსკოვში ეჟენ ვიოლე-ლე-დიუკის ჩამოსვლის შემდეგ დაძაბული ყურადღება დაუთმეს ეკლესიებს.

ფიოდორ რიხტერმა XIX საუკუნეში მიმდინარე ტაძრის რესტავრაციის დროს ყურადღება გაამახვილა წარწერაზე, რომელიც ეკლესიის მშენებლობას 1530 წლით ათარიღებს. მთავარი საკურთხევლის იოანე ნათლისმცემლის სახელზე კურთხევას მეცნიერები უკავშირებენ ვასილი III-ის განზრახვას, მის მემკვიდრეს უწოდოს სახელი ივანე. 

1534 და 1535 წლების საფლავის ქვები გამოიყენეს ტაძრის მშენებლობისას, რაც მიგვანიშნებს, რომ ტაძარი 1535 წლამდეა აგებული.

XX საუკუნე
----------

1924-1949 წლებში ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დახურული იყო, ხოლო 1949-1957წლებში მასში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა. შემდეგ წლებში არქიტექტურის ეს გამორჩეული ნიმუში მიტოვებული გახდა. სოფელი დიაკოვო 1960 წელს გახდა მოსკოვის ნაწილი და 1980-იან წლებში პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა. ეკლესიის ახლოს მდებარე სასაფლაო დაიხურა 1971 წელს, ხოლო 1980 წელს მოხდა ლიკვიდაცია. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს 1992 წელს, ამჟამად მიმდინარეობს რეგულარული ღვთისმსახურება. მცირე ხნის წინ დასრულდა ტაძრის რესტავრაცია.

ლიტერატურა
----------

* Памятники архитектуры Москвы. Окрестности старой Москвы (Юго-восточная и южная части территории от Камер-Коллежского вала до нынешней границы города) / Под ред. А. И. Комеч. — М.: Искусство — XXI век, 2007. — С. 224—225. — 360 с. — ISBN 978-5-98051-041-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Кавельмахер В. В. К истории постройки именинной церкви Ивана Грозного в селе Дьякове (1990)
* А. Л. Баталов. О датировке церкви Усекновения Главы Иоанна Предтечи в Дьякове (1998)