|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიონი**. |

ატენის სიონი
**ატენის სიონი** — VII საუკუნის I ნახევრის ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარი. მდებარეობს გორიდან 12 კმ-ზე, ატენის ხეობაში, მდინარე ტანას მარცხენა ნაპირას, ფრიალო კლდის კიდეზე, საყრდენი კედლით გამაგრებულ ბაქანზე.

ძეგლის აღწერა
-------------

ტაძარი ცენტრალურ-ჯვარ-გუმბათოვანია (24X19 მ; სიმაღლე 22 მ), ტეტრაკონქის ტიპის, ნაგებია მომწვანო-მონაცისფრო ქვიშაქვის თლილი კვადრებით, გამოყენებულია სხვა ფერის ქვებიც. შესასვლელები სამხრეთით და ჩრდილოეთითაა. ტაძრის გეგმის საფუძველია ტეტრაკონქი, რომელიც წამყვან კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს გუმბათქვეშა კვადრატი. მასზე აღმართულია სფერული გუმბათის რვაწახნაგა, ოთხსარკმელიანი ყელი, რომელიც აფსიდების შვერილებს ეყრდნობა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა კონუსური ფორმის, სამ წყებად განლაგებული ტრომპების საშუალებით ხდება. გუმბათის სფეროში გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. გუმბათქვეშა სივრცე ოთხმხრივ გახსნილია აფსიდებით — ისინი გეგმაში ჯვარს ქმნიან. ჯვრის მკლავებს შორის, ყოველ კუთხეში, თითო ოთახია, რომლებიც მცირე, წრის სამი მეოთხედი მოხაზულობის სათავსებით უკავშირდებიან ტაძრის ცენტრალურ სივრცეს. საკურთხევლის აფსიდის მიმდებარე ოთახები სამკვეთლო და სადიაკვნეა, ხოლო დანარჩენი ორიდან სამხრეთ-დასავლეთისა საქალებოა. ამ სათავსს დამოუკიდებელი შესასვლელი ჰქონდა სამხრეთიდან. გუმბათქვეშა საბჯენი თაღები ოდნავ ნალისებრია. საკურთხეველი ამაღლებულია ორი საფეხურით. აღმოსავლეთი აფსიდის შუა სარკმლის ქვეშ დგას სატრაპეზო ქვა — ტრაპეზი, რომლის ორივე მხარეს დასაჯდომი საფეხურებია მსახურთათვის. საკურთხეველში სამი სარკმელოა, სამხრეთის, ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კედლებში — თითო, რვაწახნაგა კამარით გადახურულ სამკვეთლოში — ორი, ჯვაროვანი კამარით გადახურულ კუთხის ოთახებში კი თითო. საკურთხევლისა დასავლეთ აფსიდის წინ ბემებია, რის გამოც შენობის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძი უფრო გრძელია, ვიდრე სამხრეთ-ჩრდილოეთისა.

1968-1975 წწ. სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო სახელოსნომ შეაკეთა და გაამაგრა ტაძრის ფასადების ქვედა მონაკვეთები (ხელმძღვანელი არქიტ. ლ. ხიმშიაშვილი), გუმბათის სახურავი (ხელმძღვანელები არქიტ. რ. გვერდწითელი, თ. ნემსაძე). 1983 წ. კი შენობა გადაიხურა ქვის ლორფინებით (ხელმძღვ. რ. გვერდწითელი), გაიწმინდა და გამაგრდა მოხატულობა (ხელმძღვანელი გ. ჭეიშვილი, კ. ბაკურაძე).

წარწერები კედლებზე
------------------

 მთავარი სტატია: ატენის სიონის წარწერები.
ტაძრის კედლებზე შემორჩენილია სხვადასხვა დროის ქართული ასომთავრული უნიკალური წარწერები და მინაწერები, რომლებშიც მოხსენებული არიან ისტორიული და სხვა პირები, მოცემულია თარიღები და ცნობები. წარწერები საყურადღებოა ენისა და დამწერლობის თვალსაზრისითაც; ისინი მდიდარ მასალას გვაძლევენ საქართველოს ისტორიულ, კულტურულ, ენისა თუ პალეოგრაფიის მთელი რიგი საკითხების კვლევისათვის.

მოხატულობა
----------

ატენის სიონის საკურთხევლის მოხატულობა
ატენის სიონის ინტერიერში, ბათქაშის ჩამოცვენის შედეგად, ქვის ზედაპირზე გამოვლინდა უძველესი დეკორის ფრაგმენტები: წითელი საღებავით შესრულებული არქიტექტურული წყობის იმიტაცია აფსიდების კონქში, თაღებში, ასეთივე საღებავით შემოხაზული რელიეფური ჯვარი გუმბათში. ტაძარში გაირჩევა აგრეთვე პირველ ფენასთან ქრონოლოგიურად ახალი მდგომი, უფრო გვიანდელი დეკორი რომელიც არაუგვიანეს VII საუკუნის I ნახევარს განეკუთვნება, — აფსიდის რვა შვერილზე და სამსხვერპლოს კარის ზემოთ, ნაცრისფერი ბათქაშით დაფარულ კედელზე თეთრი და წითელი საღებავებით გამოსახულია „დამცველობითი ფუნქციის" განედლებული ჯვრები.

ტაძრის ინტერიერი მთლიანად მოიხატა XI საუკუნისის II ნახევარში. წერის მანერისა და ტექნიკური ხერხების მიხედვით განირჩევა რამდენიმე მხატვრის ხელი. მიუხედავად ამისა, მხატვრობის იკონოგრაფიული და მხატვრული ჩანაფიქრი ერთიანია. მოხატულობის იკონოგრაფიული სქემა ძველ ქართულ ტრადიციას მისდევს და ნაწილობრივ იმითაც განისაზღვრება რომ ტაძარი ღვთისმშობლის სახელობისაა. გუმბათის მხატვრობა შემორჩენილია ფრაგმენტულად: გუმბათის კამარაში — ჯვარი, გუმბათის ყელში წინასწარმეტყველები, ტრომპებზე მახარებლები, ტრომპების ნახევარწრეებში სამოთხის ოთხი მდინარის პერსონიფიკაციებია. აფსიდებში დამოუკიდებელი იკონოგრაფიული ციკლებია შემორჩენილი. საკურთხევლის აფსიდის კონქში გამოსახულია ღვთისმშობლის ნიკოპეა, ბემის კამარაზე — ქრისტე ყოვლისმპყრობელი და ოთხი წინასწარმეტყველი, აფსიდის კედლებზე — თორმეტი მოციქული, ცენტრში — პატარა ჯვარი. ბემის კედლებზე ზიარების ორნაწილიანი სცენაა; ქვემო რეგისტრში ეკლესიის ათი მამის გამოსახულებაა, შუა სარკმლის წითხლებზე — ორი მესვეტის, აფსიდის შვერილებზე — ორი დიაკვნისა.

სამხრეთი აფსიდი იყოფა ოთხ რეგისტრად. ზედა რეგისტრში გამოსახულია მთავარანგელოზი და აპოკრიფული სცენები ღვთისმშობლის ცხოვრებიდან; კონქის აღმოსავლეთ ნაწილში — ძღვენის უარყოფა, ყვედრება იოაკიმესგან ანასი, ანას ხარება, იოაკიმეს ხარება. მეორე რეგისტრში — შეხვედრა ოქროს კარიბჭესთან, ღვთისმშობლის შობა, ღვთისმშობლის შვიდი ნაბიჯი, ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანება; მესამეში — ხარება, მარიამის და ელისაბედის შეხვედრა, ღვთისმშობლის წყლით მხილება, იოსების სიზმარი; მეოთხეში — შობა და ღვთისმშობლის მიძინება.

ჩრდილოეთი აფსიდიც ოთხ რეგისტრად იყოფა და აქაც ზედა რეგისტრში მთავარანგელოზია გამოსახული; კონქში მირქმა და ნათლისღება; მეორე რეგისტრში — ფერისცვალება, ლაზარეს აღდგინება, იერუსალიმში შესვლა; მესამეში - საიდუმლო სერობა, ჯვარცმა, ჯოჯოხეთის წარმოტყვენა, მენელსაცხებლე დედანი; მეოთხეში — ამაღლება, სულთმოფენობა.

დასავლეთის აფსიდი მთლიანად უჭირავს განკითხვის დღის რთულ კომპოზიციას. ბემის თაღში გამოსახულია ანგელოზი, რომელიც ცის კამარას ახვევს; აფსიდის პირველ რეგისტრში — ვედრებამოციქულებით და ანგელოზებით (ნაწილი ფიგურებისა ბემში გადადის); მეორე რეგისტრში, ფანჯრის ზემოთ — ჰეტიმასია; აფსიდის სამხრეთ კედელზე, ორ რეგისტრში გამოსახულია სამოთხე წმინდანთა გუნდებით; ჩრდილოეთი კედელი სამავე რეგისტრებში კი ჯოჯოხეთის სცენების ფრაგმენებია შემორჩენილი; ქვედა რეგისტრში წარმოდგენილნი არიან წინასწარმეტყველები. მოპირდაპირე მხარეს ქვედა რეგისტრის გაგრძელებაზე კტიტორთა პორტრეტებია (წარწერები ძალიან დაზიანებულია და გამოსახულ პირთა ვინაობა სადაოა).

მეორე ფენის მხატვრობის კომპოზიციები მკაცრი და მონუმენტურია. კოლორიტი აგებულია ცისფფრის სხვადასხვა ტონებზე - ბაცი მონაცისფროდან სუფთა კობალტამდე და ამ ფერების მოვერცხლისფრო მწვანესთან, წითელსა და იისფერთან შეხამებაზე. სახეები მოდელირებულია ბაცი, ოდნავ მოყავისფრო ტონის ფართო მონასმებით.

ტაძრის კედლის მოხატულობა (რელიგიის სიუჟეტები, ქართველ მეფეთა და ადგილობრივი ფეოდალთა ფრესკები) მკაფიოდ ეროვნული ხასიათისაა. კომპოზიციათა მხატვრული გააზრების, პერსონაჟთა სხეულისა და სახის ნატიფი მოდელირების, არტისტული გამომსახველობისა და ჟღერადი კოლორიტის გამო იგი ქართული მონუმენტური ფერწერის საეტაპო ნაწარმოებად ითვლება. მკვლევრები მას სხვადასხვანაირად ათარიღებენ: შ. ამირანაშვილი 904-906, რ. შმერლინგი, თ. ბარნაველი - 1072-1080. ტაძარში IX-XI საუკუნეების მრავალი ლაპიდარული და ფრესკული წარწერაა შემონახული, რომლებიც მნიშვნელოვან ისტორიულ ცნობებს შეიცავენ.

* ღვთისმშობლის ნიკოპეაღვთისმშობლის ნიკოპეა
* ხარებახარება
* ფრესკის ფრაგმენტიფრესკის ფრაგმენტი
* ფრესკის ფრაგმენტიფრესკის ფრაგმენტი
* ფრესკის ფრაგმენტიფრესკის ფრაგმენტი
* ფრესკის ფრაგმენტიფრესკის ფრაგმენტი
* იოსების სიზმარიიოსების სიზმარი

ფასადი
------

ატენის სიონი
ატენის სიონი, 2013
ტაძარი ორსაფეხურიან იმპოსტზე დგას, რომლის ქვეშ ფართო და დაბალი ცოკოლია. ტაძრის გარეგნული ფორმები ნათლად გამოხატავს შიგა სივრცის ორგანიზაციას. შენობის ძირითადი მასები გუმბათქვეშა კვადრატიდან საფეხურებად იშლება. შიგნიდან მომრგვალებულ აფსიდს გარეთ შეესატყვისება სამწახნაგოვანი შვერილი, რომელსაც ბრტყელი თაღოვანი ნიშებით უკავშირდება კუთხის ოთახების გლუვი კედლები. გუმბათის ყელი — მასიური. გუმბათქვეშა კვადრატის ფუძეს საკმაოდ ამაღლებული კუთხეები აქვს. კვადრატის კუთხის კედლები არასწორადაა ამოყვანილი — ზევით ვიწროვდება (ჩანს შეკეთების კვალი). კვადრატის ყელის მეტი ნაწილი თავიდანაა ამოყვანილი და თანაც ამაღლებულია ერთი კვადრით. სახურავის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით კუთხეებში ცხვრის თავის გამოსახულებებია, ხოლო ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის კუთხეში მინიატურული ტაძრის გუმბათი. გუმბათის ყელი და საერთოდ მთელი შენობა მასიურობისა და სიმძიმის შთაბეჭდილებას ქმნის.

განსაკუთღებით მორთულია აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფასადები. აღმოსავლეთის ფასადის წინ ვიწრო გასასვლელია დატოვებული, რაც აძნელებს სარკმლების ზემოთ მოთავსებული სკულპტურული გამოსახულებების აღქმას.სარკმლები შემკულია დეკორატიული რელიეფური სათაურებით. საკურთხევლის სარკმლის ზემოთ კომპოზიციურად ერთმანეთთან დაკავშირებული შვიდი რელიეფური გამოსახულებაა. აღმოსავლეთ ფასადის შუა წახნაგზე გამოსახულია ქრისტე დასალოცად აწეული ხელით, გვერდით წახნაგებზე — ორ-ორი ფრონტალურად მდგომი ფიგურა, ხოლო ქვემოთ, გვერდებზე — ცხოველები და ფრინველები.

ტაძრის მთავარი სამხრეთის შესასვლელი (აქ ადრე კარიბჭე მდგარა) მორთულია ორმაგი ბურთულებიანი კაპიტელებით, ბაზისებით და დეკორატიული ნახევარსვეტებით. სამხრეთ ფასადზე რელიეფური ფიგურებია გამოსახული, ფასადის აღმოსავლეთ ნიშში ამოკვეთილია სომხური ასომთავრული წარწერა („მე თოდოსაკ მაშენებელი ამ წმიდა ეკლესიისა"), რომელიც მიჩნეული იყო სამშენებლო წარწერად. ახალი გამოკვლევის მიხედვით (გ. აბრამიშვილი, ზ. ალექსიძე) წარწერა გვიანდელი უნდა იყოს. ზოგი მკვლევარი (აკად. გ. ჩუბინაშვილი) თოდოსაკს ტაძრის ამშენებლად მიიჩნევს, ზოგი კი (გ. აბრამიშვილი) — ატენის სიონის რესტავრატორად. ჩრდილოეთ ფასადზე, შესასვლელის ტიმპანზე, გამოსახულია ორი ირემი, აფსიდის გვერდის ლავგარდნის ქვეშ-წმინდანი და მის წინ მდგომი კტიტორი, ხოლო მარცხენა ნიშში ორი რელიეფური სცენაა წარწერებით: დავით გარეჯელის მოწაფე ლუკიანე ირემს წველის და სამსონის ლომთან შებრძოლება. დასავლეთის ფასადზე შეკეთებების შედეგად რელიეფებს შეცვლლილი აქვთ ადგილი. ფასადის მარცხენა ნაწილში, სარკმლის ქვემოთ, შემორჩენილია რელიეფური კომპოზიციები: სამსონის ლომთან შებრძოლება, წინასწარმეტყველი აბაკუმი ანგელოზს მიჰყავს ორმოში მყოფ დანიელთან, ნადირობის სცენა და სხვა. გუმბათის ყელის აღმოსავლეთ ფასადზეც რელიეფური გამოსახულება და ქართული ასომთავრული წარწერაა. გუმბათის ყელის სარკმლების სათაურებიც ორნამმენტირებულია. პროფილირებული სადა ლავგარდნები გვიანდელია.

ტაძრის ფასადებს ამკობს რელიეფები, სარკმელთა ჩუქურთმიანი თავსართები, მხატვრულ-კომპოზიციურად ატენის სიონის რელიეფები ბევრად ჩამოუვარდება მცხეთის ჯვრის რელიეფებს, ამასთან ისინი ორგანულად არ ნაწილდებიან ფასადებზე. სტილისტური ანალიზი ცხადყოფს, რომ რელიეფები სხვადასხვა დროს არის შექმნილი. ნაწილი ტაძრის აშენების თანადროულია, უმეტესობა კი X საუკუნის II ნახევრის სომხურ რელიეფებს ემსგავსება.

ატენის სიონს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ატენის სიონის წარწერები
* ატენის წარწერები

ლიტერატურა
----------

* *აბრამიშვილი გ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 666, თბ. 1975
* „საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა", რედკოლეგია: ვ. დოლიძე, ს. კინწურაშვილი, უ. სიდამონიძე, თბილისი 1990, ტომი 5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ატენის სიონი***

* ატენის სიონი 3D განზომილებაში[*მკვდარი ბმული*]
* ატენის ღვთისმშობლის მიძინების მონასტერი // სამთავისისა და გორის ეპარქიის ოფიციალური ვებ-გვერდი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* АТЕНИ СИОНИ // «Православная Энциклопедия»

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| ატენის თემი | 
* ატენის სიონი
* წეროს ეკლესიის კომპლექსი
* ბნავისის ეკლესია
* დანახვისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ვერეს ღვთისმშობლის ეკლესია
* გარდატენის მწვანე საყდარი
* ორსაყდრის ღვთისმშობლის ეკლესია
* გარდატენის ღვთისმშობლის ეკლესია
* გარდატენის წმინდა ნინოს ეკლესია
* ჯებირის ეკლესია
* დიდი ატენის კვირაცხოვლის ეკლესია
* დიდი ატენის ნათლისმცემლის ეკლესია
* ოქროიანთ საყდარი
* დიდი ატენის ღვთისმშობლის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია
* დიდი ატენის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
* დიდი ატენის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო ქსოვრისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზემო ქსოვრისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ოლოზის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ოლოზის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ღვარების წმინდა გიორგის ეკლესია
* წედისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* წედისის ხვედელას ეკლესია

 |
|  |
| ახალუბნის თემი | 
* აძვის სამების ეკლესია
* აძვის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ახალი ჯვრის ეკლესია
* ახრისის სამების ეკლესია
* ბერბუკის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ბერშუეთის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ბერშუეთის სამების ეკლესია
* ჯარიაშენის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| ბერბუკის თემი | 
* თორტიზის ღვთისმშობლის ეკლესია
* თორტიზის წმინდა გიორგის ეკლესია
* სვენეთის ღვთისმშობლის ეკლესიები
* აგიას საყდარი
* ხელთუბნის პეტრე მოციქულის ეკლესია
* ხელთუბნის სამების ეკლესია
* ხელთუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| ბოშურის თემი | 
* ბიისის ეკლესია
* ბობნევის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
* ბობნევის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ბობნევის წმინდა გიორგის ეკლესია
* გაიჩაანთუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ორმოცის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ფეტვისხევის მარიამწმინდის ეკლესია

 |
|  |
| დიცის თემი | 
* არბოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია (X საუკუნე)
* არბოს წმინდა გიორგის ეკლესია (XIX საუკუნე)
* დიცის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქორდის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ქორდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქორდის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

 |
|  |
| ვარიანის თემი | 
* არაშენდის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არაშენდის ფერისცვალების ეკლესია
* ახალდაბის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ვარიანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ვარიანის ღვთისმშობლის ეკლესია (X-XI სს.)
* საქაშეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* საქაშეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| ზეღდულეთის თემი | 
* ზემო სობისის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ზემო სობისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზეღდულეთის ღვთისმშობლის დიდი ეკლესია
* ზეღდულეთის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია
* კირბალის კვირაცხოვლის ეკლესია
* კირბალის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| კარალეთის თემი | 
* დიდი გარეჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია
* პატარა გარეჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესია
* პატარა მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია
* პატარა მეჯვრისხევის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| მერეთის თემი | 
* კარბის ღვთისმშობლის ეკლესია
* კარბის წმინდა მარინეს ეკლესია
* კარბის წმინდა სამების ეკლესია
* მერეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| მეჯვრისხევის თემი | 
* დიდი მეჯვრისხევის კვირაცხოვლის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის უსანეთის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია
* დიდი მეჯვრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია (დარბაზული)
* დიდი მეჯვრისხევის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზერტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზერტის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზერტის წმინდა გიორგის ეკლესია (1839)
* კვარხითის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| მღებრიანის თემი | 
* დიდი წერეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* კლიკის ჯვარი

 |
|  |
| ნიქოზის თემი | 
* ზემო ნიქოზის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ზემო ნიქოზის ღვთაების ეკლესია
* ზემო ხვითის სამების ეკლესია
* ზემო ხვითის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ქვემო ნიქოზის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ქვემო ნიქოზის წმინდა გიორგის ეკლესია

 |
|  |
| საყავრის თემი | 
* საყავრის ღვთისმშობლის ეკლესია
* საყავრის წმინდა გიორგის ეკლესია
* საორბისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* მთადეკეულის წმინდა გიორგის ეკლესია
* წითელწყაროს ნათლისმცემლის ეკლესია
* ჭიათის ეკლესია

 |
|  |
| სკრის თემი | 
* ეკლესია საწყალი
* ტყუპის ეკლესია
* კოშკების ღვთისმშობლის ეკლესია
* შალიკაშვილების ეკლესია
* ბნელეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* გალისხევის ეკლესია
* გომარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ელენთის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ქვემო რიეთის ეკლესია
* ქვემო რიეთის ნათლისმცემლის ეკლესია

 |
|  |
| ტინისხიდის თემი | 
* თედოწმინდის წმინდა თევდორეს ეკლესია

 |
|  |
| ტირძნისის თემი | 
* ბროწლეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ერგნეთის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ერგნეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* თერგვისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მეღვრეკისის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
* ტირძნისის დედაღვთისას ეკლესია
* ტირძნისის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ტირძნისის სამების ეკლესია
* ტირძნისის სვეტიცხოველი

 |
|  |
| ტყვიავის თემი | 
* ტყვიავის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ტყვიავის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ფლავის ივანე ნათლისმცემლის ეკლესია

 |
|  |
| ქვახვრელის თემი | 
* ავკვეთის ეკლესია
* კიკილაანთ ეკლესია
* უფლისციხის ღვთისმშობლის ეკლესია
* უფლისწულის ეკლესია
* ქვახვრელის გამოქვაბულების კომპლექსი

 |
|  |
| შავშვების თემი | 
* დიდი ხურვალეთის კვირაცხოვლის ეკლესია
* დიდი ხურვალეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* დიდი ხურვალეთის ყველაწმინდის ეკლესია
* დიდი ხურვალეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ნადარბაზევის წმინდა გიორგის ეკლესია
* შავშვების ღვთისმშობლის ეკლესია

 |
|  |
| შინდისის თემი | 
* ფხვენისის ნათლისმცემლის ეკლესია
* ფხვენისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ფხვენისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ქვემო ხვითის სამების ეკლესია
* ქვემო ხვითის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქვემო ხვითის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ყელქცეულის წმინდა გიორგის ეკლესია
* შინდისის კვირაცხოვლის ეკლესია
* შინდისის ნათლისმცემლის ეკლესია
* შინდისის სტეფანწმინდის ეკლესია
* შინდისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* შინდისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

 |
|  |
| ძევერის თემი | 
* ქიწნისის სამების ეკლესია
* ქიწნისის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქიწნისის ყველაწმინდის ეკლესია
* ძევერის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

 |
|  |
| ხიდისთავის თემი | 
* ღვინიანთ საყდარი

 |

 |