**ახმეტის ღვთაების ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას ქალაქის განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება VI საუკუნის II ნახევრით. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

შენობის გეგმის სწორკუთხედში სამი ნავია მოქცეული. აქ ეკლესიის ძირითად სივრცეს მხოლოდ მთავარი და ჩრდილოეთის ნავი ქმნის. სამხრეთის ნავი მთავარი ნავისგან კედლითაა გამიჯნული და მას ერთი ვიწრო შესასვლელით უკავშირდება. ეკლესიას დასავლეთიდან, მთელ სიგრძეზე მინაშენი ეკვრის, რომელიც მხოლოდ მთავარ და სამხრეთ ნავებთანაა დაკავშირებული. შენობა ნაგებია რიყის ქვით. გარეთა კუთხეები, თაღები, პილასტრები, შესასვლელთა წირთხლები, სარკმელთა მოჩარჩოება და ლავგარდანი, კარგად გათლილი შირიმის ქვითაა ნაწყობი. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია მთავარი ნავის კამარა, კონქის თაღი და გრძივი კედლების ზედა ნაწილები, დანგრეულია სამხრეთ ნავის კამარისა და სამხრეთ კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, ჩამოშლილია დასავლეთ მინაშენის კამარის სამხრეთ კიდელი, ფასადების მნიშვნელოვან ნაწილს საპირე წყობა შემოცლილი აქვს.

მთავარი ნავი
------------

მთავარი ნავი გვერდის ნავებზე ორჯერ უფრო ფართოა და მაღალი. მას აღმოსავლეთით არასრული ნახევარწრის ფორმის აფსიდი აქვს. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. აფსიდი დასრულებული იყო წესიერი ფორმის კონქით (შემორჩენილია ნაწილი), რომლის თაღს ზემოთ, კამარამდე, შვეული შუბლი ადიოდა. კედლები დანაწევრებულია ყრუ თაღებით. გრძივ კედლებზე სამ-სამი ორსაფეხურიანი თაღია, დასავლეთ კედელზე - ერთსაფეხურიანი ორი თაღი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ თაღში ყოფილა სამკვეთლოში გასასვლელი სწორკუთხა კარი, რომელიც მოგვიანებით ამოუშენებიათ და გადაუკეთებიათ ნიშად. ორ მომდევნო თაღში ჩრდილოეთ ნავთან დამაკავშირებელი თითო ფართო და დაბალი თაღია. დასავლეთ კედლის თაღებიდან, ჩრდილოეთით მდებარე თაღში გაჭრილია დასავლეთ მინაშენთან დამაკავშირებელი, შიგნიდან თაღოვანი და გარედან სწორკხუთხა კარი. მსგავსი კარია სამხრეთ კედლის შუა თაღში, რომელიც სამხრეთ ნავში გადის. ნავის კედლებისა და აფსიდის მნიშვნელოვან ნაწილზე შემორჩენილია ნალესობა.

ჩრდილოეთის ნავი
---------------

ჩრდილოეთ ნავის აღმოსავლეთ ნაწილში სამკვეთლოს სახით გამოყოფილია საკმაოდ გრძელი სწორკუთხა სათავსი. მის აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო სარკმელია, რომელსაც წირთხლების უმეტესი ნაწილი და გადახურვა მონგრეული აქვს. სარკმლის ქვემოთ შემორჩენილია კედელზე მიშენებული ტრაპეზის ნაშთი. სამკვეთლო ჩრდილოეთ ნავს უკავშირდება დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით, რომელიც სამკვეთლოს მხრიდან თაღოვანია, ხოლო ნავის მხრიდან გადახურულია უსწორო ფორმის ქვის ძელით. ჩრდილოეთ ნავის დანარჩენი ნაწილი ერთიანი კორიდორია - სარკმლების გარეშე, გადახურულია ნახევარწრიული კამარით.

სამხრეთის ნავი
--------------

სამხრეთ ნავის ორივე ბოლოში განივი თაღით გამოყოფილია გუმბათოვანი კამარით გადახურული თითო, გეგმით კვადრატული სივრცე. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წრიულ საფუძველზე გადასვლა განხორციელებულია კუთხეებში ირიბად დაწყობილი და ერთმანეთის მიმართ გადმოშვერილი სამ-სამი თხელი ქვით. აღმოსავლეთ კვადრატის კამარა გლუვია, ხოლო დასავლეთ კვადრატის კამარაში შირიმის წყობით ტოლმკლავა, რელიეფური ჯვარია გამოსახული. აღმოსავლეთ კვადრატის აღმოსავლეთ კედელში შემორჩენილია შირიმით მოპირკეთებული ვიწრო სარკმლის ძირი. დასავლეთ კვადრატიდან დასავლეთით თაღოვანი კარია. კარის თაღი შირიმითაა ნაწყობი და დაყრდნობილია იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. ნავის შუა ნაწილი ნახევარწრიული ფორმის კამარით იყო გადახურული (შემორჩენილია ჩრდილოეთ ქუსლის ნაწილი). კამარა ეყრდნობოდა შირიმის კვადრებით ნაწყობ ერთ საბჯენ თაღს. ნავის სამხრეთ კედელში მოწყობილი იყო რვაწახნაგოვან ბოძზე დაყრდნობილი ორმალიანი თაღოვანი შესასვლელი.

ბაზილიკის დასავლეთ მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა, აქვს ორი თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთით და ჩრდილოეთით. მოგვიანებით ორივე შესასვლელი ამოუშენებიათ და მათ ნაცვლად თითო პატარა სარკმელი მოუწყვიათ. მინაშენი ცილინდრული კამარითაა გადახურული - ორ საბჯენ თაღზე. კამარის აღმოსავლეთის ქუსლი დაყრდნობილია ბაზილიკის დასავლეთ კედელზე მიშენებულ ხუთ პილასტრზე და მათზე გადაყვანილ ნახევარწრიულ თაღებზე. თაღების ნაწილი შირიმის ფილებითაა ნაწყობი, ნაწილი - რიყის ქვით. თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია მარტივი პროფილის (თარო და დახრილი სიბრტყე) შირიმის იმპოსტები.

ფასადები
--------

ეკლესიის ფასადები მნიშვნელოვანი დანაკარგებითაა შემორჩენილი. კედლები მოზრდილი ზომის რიყის ქვის სწორი რიგებითაა ნაწყობი. ხოლო კუთხეები - შირიმის თლილი კვადრებით. აღმოსავლეთ ფასადზე შუა ნავის სარკმელი მორთულია შემაღლებული რელიეფური თაღით. რომლის ბოლოებში ჰორიზონტალური გადანაკეცებია. ეკლესიის გვერდის ნავების კედლებს აქა-იქ შირიმის მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი სამსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი შემორჩათ. განსხვავებული ფორმისაა შუა ნავის დასავლეთ ფრონტონზე და დასავლეთ მინაშენის დასავლეთ კედელზე შემორჩენილი ლავგარდნის ნაწილები. აქ ლავგარდანი ერთსაფეხურიანია და კბილანებითაა დამუშავებული.

მინაშენი
--------

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან ეკვრის რიყის ქვით ნაშენი ნაგებობა, რომლებიც იმდენადაა დანგრეული, რომ მისი დანიშნულების გარკვევა, გათხრა-გასუფთავების გარეშე, არ ხერხდება. შენობა აღმოსავლეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან სწორი კედლებითაა შემოზღუდული. შემორჩენილია: დასავლეთ კედელი, ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნახევარი და აღმოსავლეთ კედლის ნაშთი. დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში შიგნით სწორკუთხა და გარედან თაღოვანი ვიწრო შესასვლელია. ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელზე მიშენებულია პატარა რიყის ქვით ნაგები შენობა (სამლოცველო?), რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია შირიმის გათლილი ქვებით ნაწყობი ორივე წირთხლის მცირე ნაწილი). სამლოცველოს აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია. თაღი შირიმის ერთ ქვაშია გამოკვეთილი. სარკმლის ქვემოთ, გვერდებზე, ზემოთკენ შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული თითო ნიშია. მსგავსი ნიშია ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი სარკმლის (შემორჩენილია ქვედა ნაწილი) ქვემოთაც.

დარბაზული ეკლესია
-----------------

ბაზილიკის აღმოსავლეთით ათიოდე მეტრზე, დგას მთლიანად რიყის ქვით ნაგები პატარა (6,7 X 4,3 მ) დარბაზული ეკლესია, რომელიც ბაზილიკის წრიული მოხაზულობის გალავანშია ჩართული ისე, რომ მისი აღმოსავლეთ ნახევარი გალავნის გარეთაა მოქცეული. ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია სამხრეთ წირთხლის მცირე ნაწილი). აღმოსავლეთით ნახევაწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სარკმლის ქვედა ნახევარია შემორჩენილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ვიწრო და მაღალი სწორკხუთხა ნიშია. დარბაზის გრძივი კედლების შუაში თითო მძლავრი პილასტრია, რომლებზეც დაყრდნობილი იყო კამარის საბჯენი თაღი. ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ კედლების ზედა ნაწილები მონგრეულია, რის გამოც მათში სარკმლების კვალი არ ჩანს. ბაზილიკის ირგვლივ აქა-იქ ნაგებობათა კვალი შეიმჩნევა.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 38-39.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| ახმეტა | 
* ახმეტის ჯვარპატიოსნის ეკლესია
* ახმეტის ბზიანის საყდარი
* ბულულის ეკლესია
* ახმეტის ეკლესიები
* ახმეტის ელიას ეკლესია
* ახმეტის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ახმეტის კვირიკესა და ივლიტას ეკლესია
* ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ახმეტის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ახმეტის ნინოწმინდის ეკლესია
* ორბიაანთ საყდარი
* ახმეტის სამების ეკლესია
* ახმეტის ღვთაების ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახმეტის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
* ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| დუისის თემი | 
* დუისის ეკლესია
* დუისის ეკლესია
* წინუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ალვანის თემი | 
* ბახტრიონის ეკლესია
* ზემო ალვანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
* ზემო ალვანის სამების ეკლესია
* ზემო ალვანის ბზიანის ეკლესია
* ეფროსის ეკლესია
* ზემო ალვანის იახსრის ეკლესია
* ზემო ალვანის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ზემო ალვანის ღვთაების ეკლესია
* ზემო ალვანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზემო ალვანის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო ალვანის წმინდა მარიამის ეკლესია
* ხორბალოს ეკლესიები
* მუნის საყდარი
* ხორბალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორბალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორბალოს ციხისჯვრის ეკლესია
* ხორბალოს წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ხალაწნის თემი | 
* დუმასტურის ეკლესია
* დუმასტურის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* ქვემო ხალაწნის ეკლესიები
* ქვემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ბზიანის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ეკლესია
* ზემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია
 |
|  |
| ზემო ხოდაშნის თემი | 
* ზემო ხოდაშნის ბოჭორმის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის დედათა მონასტრის კომპლექსი
* ზემო ხოდაშნის ეკლესიები
* ზემო ხოდაშნის კვირაცხოვლის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის ხარების ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის ნათლისმცემლის ეკლესია
* ტარიელაანთ საყდარი
* ზემო ხოდაშნის წამებულის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ზემო ხოდაშნის წმინდა მარიამის ეკლესია
* ბზასაყდარი
* თეთრი გიორგის ეკლესია
* საჩინის მონასტერი
* აწყურის ეკლესია
* აწყურის წმინდა ელიას ეკლესიები
* აწყურის კვირაცხოვლის ეკლესია
* აწყურის ღვთისმშობლის ეკლესია
* აწყურის წამებულის ეკლესია
* აწყურის წმინდა თევდორეს ეკლესია
* ახალდაბის ეკლესია
* ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| მატნის თემი | 
* ახალი ხატი
* მატნის ცხრაკარას მონასტერი
* მატნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
* ერელაანთ ეკლესია
* ბათურაანთ ეკლესია
* მატნის ბერების საყდარი
* ბზიანის საყდარი
* მატნის გუმბათოვანი საყდარი
* დამასტის ეკლესია
* დიდბატონის ეკლესია
* მატნის ეკლესიები
* მატნის ელიას ეკლესია
* მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია
* მატნის იახსრის საყდარი
* კლდეთაუკანის საყდარი
* მერებაანთ საყდარი
* მატნის მთავარანგელოზის ეკლესია
* ჟამთა საყდარი
* მატნის სამების ეკლესია
* მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
* მატნის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
 |
|  |
| მაღრაანის თემი | 
* ბრმა ჯვარი
* არგოხის ეკლესია
* არგოხის მთავარანგელოზის ეკლესია
* არგოხის ყველაწმინდის ეკლესია
* ბერიკაანთ ხატი
* მაღრაანის ბზიანის საყდარი
* მაღრაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
* მაღრაანის ქაშვეთის ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ღვთაების ეკლესია
* მაღრაანის ციხისჯვრის ეკლესია
* მაღრაანის წამებულის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
* ფიჩხოვანის ეკლესია
* ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
* პატარა ჯვრის ეკლესია
* ქომუს ჯვრის ეკლესია
* ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია
 |
|  |
| თუშეთის თემი | 
* წყაროთგორის წმინდა გიორგის ხატი
* დართლოს ეკლესია
* იახსრის ხატი
* კოპალეს ხატი
* ლაშარის ჯვარი
* მარიამწმინდის ხატი
* შენაქოს წმინდა გიორგის ეკლესია
 |
|  |
| ოჟიოს თემი | 
* ალავერდი
* ბაიხოს სამების ეკლესია
* ოჟიოს კვირაცხოვლის ეკლესია
* ოჟიოს წმინდა ნინოს ეკლესია
* ოჟიოს წმინდა თომას ეკლესია
* ოჟიოს ღვთაების ეკლესია
* კოღოთოს ეკლესია
* კოპალას ეკლესია
* კოღოთოს უსანეთის ეკლესია
* ჭართანულების ეკლესია
* ჯანაანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ჩაბინაანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
* ბადრიაანთ საყდარი
* ბუის საყდარი
* ხორხელის ეკლესია
* ლომისის მთავარმოწამის ეკლესია
* ნარეკლიანთ საყდარი
* ხორხელის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ხორხელის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ხორხელის წმინდა დემეტრეს ეკლესია
 |
|  |
| საკობიანოს თემი | 
* საკობიანოს ლომისის ეკლესია
* საკობიანოს ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბაყილოვანის ეკლესია
* კუწახტის ამაღლების ეკლესია
* კუწახტის ეკლესია
* ლომისის სალოცავი
* ქორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ქორეთის წმინდა თევდორეს ეკლესია
* ყვარელწყლის ეკლესია
* ხევისჭალის ეკლესიები
* კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესია
 |
|  |
| ქვემო ალვანის თემი | 
* ბაბანეურის ღვთაების ეკლესია
* ბაბანეურის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ბაბანეურის წამებულის ეკლესია
* ბაბანეურის წმინდა მარინეს ეკლესია
* ქვემო ალვანის ეკლესია
 |
|  |
| ქისტაურის თემი | 
* არაშენდის ეკლესია
* არაშენდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ახშნის გორისჯვრის ეკლესია
* ახშნის ეკლესია
* ახშნის ელიას ეკლესია
* ახშნის მაცხოვრის ეკლესია
* ქორუბნის ეკლესია
* ქისტაურის წმინდა ნინოს ეკლესია
* ინგეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ოსიაურის ეკლესია
* ალბურუშვილების ეკლესია
* საჩალის ბზიანის საყდარი
* საჩალის ეკლესიები
* ქისტაურის ეკლესიები
* ქისტაურის ნათლისმცემლის ეკლესია
 |
|  |
| შახვეტილის თემი | 
* ბუღაანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ვეძების ეკლესია
* პატარა ხატი
* საბუის ღვთისმშობლის ეკლესია
* საბუის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჩაჩხრიალის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ჩაჩხრიალის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჭართალის ეკლესიები
* შახვეტილის ეკლესიები
* შახვეტილის კვირაცხოვლის ეკლესია
 |
|  |
| ჯოყოლოს თემი | 
* ბირკიანის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ომალოს წმინდა გიორგის ეკლესია
* ჯოყოლოს ეკლესიები
* ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია
 |
|  |
| ტაძრები ნასოფლარებზე | 
* ბახტრიონის ციხის ეკლესია
* ბოჭორმის წმინდა გიორგის ხატი
* ჯვართანას ბატონცვარიელის ხატი
* ილიურთის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ნაციხვარის ეკლესია
* ფარსმის ეკლესია
* ფარსმის წმინდა გიორგის ხატი
* ფარსმის წმინდა თევდორეს ხატი
* კარატის ჯვარი
* ქავთარ ხაგირის სალოცავი
* ჩოფჩაურის ეკლესია
* ჩოფჩაურის სამების ეკლესია
* ჰეღოს იოანე ნათლისმცემლის ხატი
 |

 |