recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**თომას დე ვაალი** (ინგლ. Thomas de Waal; დ. 7 დეკემბერი, 1966, ნოტინგემი) — ბრიტანელი ჟურნალისტი, ექსპერტი კავკასიის საკითხებში, თანამედროვე ამიერკავკასიის შესახებ გამოკვლევის ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

1988 წელს თომას დე ვაალმა დაამთავრა ბალიონ-კოლეჯი ოქსფორდში რუსული და ახალბერძნული ენების სპეციალობით. 

* 1991—1993, მუშაობდა BBC World Service-ში, პროდიუსერი.
* 1993—1997, The Times-ის, The Moscow Times-ის, The Economist-ის მიმომხილველი მოსკოველი კორესპონდენტი.
* 1998—2000, BBC World Service, ანალიტიკოსი ყოფილი საბჭოთა კავშირის თემაზე.
* 2000—2001, BBC World Service, რეპორტიორი სომხეთსა და აზერბაიჯანში. აგრეთვე, მუშაობდა წიგნზე "შავი ბაღი" - ყარაბაღის კონფლიქტის შესახებ.
* 2002—2008, ომისა და მშვიდობის ინსტიტუტი (IWPR), რედაქტორი კავკასიაში. ის მონაწილეობდა პროგრამებში კავკასიელი ჟურნალისტებისათვის. რედაქტორობდა გაზეთ "პანორამას", რომელიც გამოიოდა, საქართველოსა და აფხაზეთში
* 2009, „Conciliation Resources" მეცნიერ-თანამშრომელი, ამიერკავკასიის ანალიზისა და სამშვიდობო პროექტებში.
* 2010 — კარნეგის ფონდის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი კავკასიის საკითხებში.

პუბლიკაციები
------------

2003 წელს ყარაბაღის კონფლიქტის ზონაში მუშაობის შედეგებით დე ვაალმა გამოაქვენა წიგნი „შავი ბაღი". კრიტიკოსებმა დადებითად შეაფასეს ნაშრომი და აღნიშნეს, რომ ეს იყო კონფლიქტის გარემოების პირველი ნეიტრალური კვლევა. 

2006 წელს რუსეთის მხარემ უარყოთომას დე ვაალის თხოვნა ვიზის მიცემაზე „ეროვნული უსაფრთხოებიდან გამომდინარე" კანონის თანახმად, სადაც მას მონაწილეობა უნდა მიეღო მთიანი ყარაბაღის შესახებ წიგნის რუსული ვერსიის პრეზენტაციაში.

2010 წელს თომასმა დაწერა მეორე წიგნი - „გაიცანით: კავკასია".

ეფუსების ოჯახი
--------------

ბებიის ელიზაბეთ დე ვაალის (ქალიშვილობაში გვარად ეფუსი) მხრიდან, თომასი ენათესავება წარმატებულ ებრაული წარმოშობის ბანკირთა, ეფუსების ოჯახს. ეფუსები მეორე მსოფლიო ომამდე მფარველობდნენ ევროპაში ხელოვნებას. მათი სიმდიდრე დაიბადა მე-19 საუკუნის ოდესაში. თომასი აწარმოებდა კვლევას ოჯახის რუსული ფესვების შესახებ, რომელიც დაეხმარა ძმას, ედმუნდ დე ვაალს ოჯახური ისტორიის კვლევაში, რის შედეგადაც შეიქმნა წიგნი "კურდღელი ქარვისფერი თვალებით".

ლიტერატურა
----------

* თომას დე ვაალი: „შავი ბაღი"
* თომას დე ვაალი: „გაიცანით: კავკასია"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინტერვიუ სომხურ ტელევიზიაში
* ინტერვიუ აზერბაიჯანის უნივერსიტეტში
* წიგნი: "შავი ბაღი" Amazon.com-ზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **პანიპატის ბრძოლა**. |

პანიპატის ბრძოლა და იბრაჰიმ ლოდის სიკვდილი
**პანიპატის ბრძოლა** – ბრძოლა ჩრდილოეთ ინდოეთში 1526 წელს. ერთ−ერთი პირველი ბრძოლა, რომელშიც ცეცხლსასროლი იარაღი და ზარბაზნები გამოიყენეს.

1526 წელს ქაბულის მმართველმა ზაქირ ად დინ მუჰამედ ბაბურმა თემურიდების დინასტიიდან, გაანადგურა დელის სულთნის, იბრაჰიმ ლოდის უზარმაზარი არმია.

ისტორია
-------

ბრძოლა გაიმართა 1526 წლის 21 აპრილს პატარა სოფელ პანიპატისთან, დღევანდელი ინდოეთის ერთ-ერთი ოლქში, ჰარიანაში.

ჰარაიანას ოლქი ინდოეთში
ბაბურის ძალებს დაახლოებით 15 000 მებრძოლი და 20-24 საველე ზარბაზანი წარმოადგენდა, ხოლო იბრაჰიმ ლოდის 100 000 კაცი და 1000 საბრძოლო სპილო ჰყავდა. ინდოელი რაჯპუტები ნეიტრალურ სიტუაციას იჭერდნენ, თუმცა ზოგიერთი რაჯპუტი მაინც იბრაჰიმ ლოდის მიემხრო.

ბაბურმა წარმატებით გამოიყენა საველე არტილერია, რომლის ხმამ შეაშინა მტრის სპილოები და მათ თავიანთი ჯარის გადათელვა დაიწყეს, რითიც არეულობა შეიტანეს იბრაჰიმ ლოდის ჯარში. ბაბურის სამხედრო ხერხი მტრის ალყაში მოქცევა და განადგურება იყო, მაგრამ იბრაჰიმ ლოდის უზარმაზარი ჯარის წინაშე ეს რთული იქნებოდა. ბაბურის ჯარი ფლანგებიდან უტევდა მტერს, ხოლო ცენტრიდან არტილერია ესროდა ინდოელთა რიგებს. პანიპატის ბრძოლაში ბაბურის ზარბაზნებმა მთავარი როლი იტვირთეს და დელის სულთნის უშველებელი არმია დაამარცხეს. იბრაჰიმ ლოდი ბრძოლაში დაიღუპა მრავალ თავის მებრძოლთან და სარდლებთან ერთად.

ბაბურმა ინდოეთში დიდ მოგოლთა იმპერია შექმნა, რომელმაც რამდენიმე ასწლეული იარსება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* დიდ მოგოლთა იმპერია
* პანიპატის ბრძოლა (1556)
* პანიპატის ბრძოლა (1761)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პანიპატის პირველი ბრძოლა
* პანიპატის პირველი ბრძოლა
* პანიპატის ანიმაციური რუკა დაარქივებული 2011-12-19 საიტზე Wayback Machine.
* პანიპატის პირველი ბრძოლა
**თოკის კოშკი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, სოფელ თოკაში. ასპინძიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით. ზღვის დონიდან 1656 მეტრის სიმაღლეზე.

ისტორია
-------

ერთ-ერთი გამორჩეული გვიან შუა საუკუნეების კულტურული ძეგლი. ასევე ცნობილია აბაშიძეების კოშკის სახელით. წარმოადგენს ოთხკუთხა კოშკს. მისი ზომებია: გარედან – 20 მეტრი × 12 მეტრი შიგნიდან – 14 მეტრი × 6 მეტრი. ნაგებია რეგულარულად ნაწყობი თლილი ქვით და კირის ხსნარით, კედლის სისქე 3 მეტრია. ადგილობრივთა გადმოცემით, აქ ბეგს უცხოვრია, გვარად აბაშიძეს.

მისი სახელწოდება განაპირობა კანიონიდან ციცაბო აღმართზე მიმავალმა დაკლაკნილმა ბილიკმა. სამხრეთ საქართველოში სიტყვა თოკი, ბაწარი, ბილიკების სახელებად გვხვდება. "გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" მიხედვით, 1595 წელს სოფელი, ხერთვისის ლივაში, ტყიანი ჯავახეთის რაიონში შედიოდა. 

თოკის კოშკი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ჯიქია ს. გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წიგნი 2 თბ. 1941.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თოკის კოშკი[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**კაგუია** (იაპ. かぐや), ოფიციალურად **SELENE** (ძვ. ბერძნ.: Σελήνη, მთვარე) — მეორე იაპონური სამთვარეო ორბიტალური კოსმოსური ხომალდი. სახელი სელენოლოგიური და საინჟინრო მკვლევარის აკრონომია, ხოლო მეტსახელი "კაგუია" შერჩეულ იქნა საზოგადოების მიერ, ძველი იაპონური ხალხური ზღაპრიდან "ბამბუკის მჭრელის ამბავი", სადაც კაგუია მთვარის პრინცესა იყო. იაპონიის საჰაერო სივრცის კვლევის სააგენტოს მიერ შექმნილი ზონდი 2007 წლის 14 სექტემბერს გაუშვეს.

სელენე მთვარის კვლევისადმი განახლებული ინტერესის შედეგია და აპოლოს პროგრამის შემდეგ უდიდესი სამთვარეო მისიაა, რომელიც მოჰყვა იაპონიის პირველ სამთვარეო საცდელ ზონდს "ჰაგორომო", გაშვებულს 1990 წელს. 2007 წლის ოქტომბერში ჩინეთიც აპირებს ჩანგ'ე 1 მთვარის მკვლევარის გაშვებას, რომელსაც მოჰყვება ინდოეთის "ჩანდრაიაანი" და აშშ-ის "Lunar Reconnaissance Orbiter" 2008 წელს. აშშ, ევროპის ქვეყნები, რუსეთი, იაპონია და ჩინეთი 2018 წლისთვის აპირებენ მთვარეზე საბაზო საკვლევი მისიის აშენებას.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კაუკა** (ესპ. Departamento del Cauca) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთით ესაზღვრება წყნარი ოკეანე, ჩრდილოეთით — ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ტოლიმის, აღმოსავლეთით — უილის, სამხრეთით — ტოლიმის დეპარტამენტები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი პუტუმაიოსა და კაკეტის დეპარტამენტები. ფართობი 29 308 კმ²-ია, რა მხრივაც კოლუმბიის დეპარტამენტებს შორის სიდიდით მე-13 ადგილზეა. დედაქალაქია პოპაიანი. კაუკას ასევე მიაკუთვნება სანაპიროსთან მდებარე კუნძული მალპელო. კაკუკა ამავე დროს მიჩნეულია კოლუმბიის 2011 წლის შეიარაღებული კონფლიქტის ეპიცენტრად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

კაუკის დეპარტამენტი იყოფა 38 მუნიციპალიტეტად, 99 რაიონად და სხვა მრავალ სოფლად.

გეოგრაფია
---------

დეპარტამენტის რელიეფი ანდების სისტემას მიეკუთვნება და გამოიყოფა შვიდი განსხვავებული მორფოლოგიური ერთეული. სამდინარო სისტემა შედგება ხუთი ძირითადი მდინარის აუზისგან.

ეკონომიკა
---------

კაუკის ეკონომიკა ეფუძნება სოფლის აგრარულ სექტორს, მეცხოველეობას, მეტყევეობას, მეთევზეობასა და ვაჭრობას. წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლში მოიპოვება ოქრო, ვერცხლი და პლატინა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* კაუკა, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

სქოლიო
------

1. ↑  DANE.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოლუმბიის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 

* ამასონასი
* ანტიოკია
* არაუკა
* ატლანტიკო
* ბოლივარი
* ბოიაკა
* გუავიარე
* გუაინია
* ვალიე-დელ-კაუკა
* ვაუპესი
* ვიჩადა
* კალდასი
* კაკეტა
* კასანარე
* კაუკა
* კინდიო
* კორდობა
* კუნდინამარკა
* ლა-გუახირა
* მაგდალენა
* მეტა
* ნარინიო
* ნორტე-დე-სანტანდერი
* პუტუმაიო
* რისარალდა
* სან-ანდრეს-ი-პროვიდენსია
* სანტანდერი
* სესარი
* სუკრე
* ტოლიმა
* უილა
* ჩოკო
 |  |

 |
**კაგუა** (ესპ. Cagua) — ქალაქი ვენესუელაში, არაგუის შტატში. მდებარეობს შტატის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 458 მეტრზე, მდინარე არაგუის ხეობაში. წარმოადგენს ქალაქ მარაკაის მეტროპოლიური არეალის შემადგენელ ნაწილს. 

ქალაქი დაარსდა 1620 წელს სახელით *კაგუა-ლა-ვიეხო*. 1622 წელს ის ხელახლა აღდგა მის ამჟამინდელი მდებარეობის ადგილას სახელით *ნუესტრა-სენიორა-დელ-როსარიო-დე-კაგუა* (ესპ. *Nuestra Señora del Rosario de Cagua*), XVIII საუკუნეში ეს დასახელება *სან-ხოსე-დე-კაგუამ* შეცვალა, საბოლოოდ კი დარჩა მხოლოდ *კაგუა*. სახელწოდება „კაგუა" მომდინარეობს ადგილობრივი სიტყვა „*კაჰიუასგან*", რაც ლოკოკინას ნიშნავს. 

კაგუის მოსახლეობა 2001 წლის მონაცემებით 107 932 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქში მრავლადაა სკვერი. კლიმატი ტროპიკული ცხელია. შემოსაზღვრულია სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებით: მარაკაი (14 კმ-ში), ვალენსია (65 კმ-ში), კარაკასი (100 კმ-ში).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Estimaciones según el Censo 2001 დაარქივებული 2008-12-16 საიტზე Wayback Machine.
**თომას ელის გიბსონი** (ინგლ. Thomas Ellis Gibson; დ. 3 ივლისი, 1962) — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი. მონაწილეობა აქვს მიღებული რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში, მათ შორისაა „Chicago Hope", სადაც თომასმა დანიელ ნაილანდის როლი ითამაშა. „ABC"-ს სატელეიზიო სერიალში, „დჰარმა და გრეგი"-ში, იგი გრეგ მონტგომერის როლს თამაშობდა. ხოლო 2005 წლიდან 2016 წლამდე, აგენტი აარონ ჰაჩნერის როლს ასრულებდა „CBS"-ის სატელევიზიო სერიალში „კრიმინალური აზროვნება".

ბიოგრაფია
---------

თომას გიბსონი დაიბადა 1962 წლის 3 ივლისს, ჩარლიტონში, სამხრეთ კაროლინაში, აშშ-ში. არის ჩარლს და ბეტ გიბსონის ვაჟიშვილი. დედამისი სოციალური მუშაკი იყო, ხოლო მამამისი ადვოკატი და ლიბერალი დემოკრატი. გიბსონი კათოლიკეა. იგი ხელოვნებით ბავშვობიდანვე იყო დაინტერესებული. ბავშვობისას, ჯერ ერთ-ერთ პატარა თეატრის სკოლაში შევიდა, შემდეგ კი დაამთავრა „ინგლისის ეპისკოპოსის საშუალო სკოლა". 1979 წლიდან 1981 წლამდე სწავლობდა „ჩარლისტონის კოლეჯში", სადაც ერთ-ერთ ალაბამა შექსპირის ფესტივალზე, იგი სტაჟიორად მუშაობდა, მას აქ საშემსრულებლო ხელოვნების კონსერვატორიაში, „ჯილიარდის სკოლა"-ში სწავლა ურჩიეს.

გიბსონსა და მის ოფიციალურ მეუღლეს, ქრისტინა გიბსონს სამი შვილი ჰყავთ: ჯეიმზ პარკერი, ტრევის პარკერი და აგათა მერი. თომასი და ქრისტინა ერთმანეთს 2011 წელს დაშორდნენ, 2018 წელს კი ოფიციალურად განქორწინდნენ.

სქოლიო
------

1. 1 2  Thomas Gibson Reveals Why He Kept His Divorce from Wife of 20 Years a Secret and Reveals How They Are Co-Parenting. People.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-30. ციტირების თარიღი: 2016-10-01.
2. 1 2
3. ↑  Thomas Gibson. Newsbank.com. ციტირების თარიღი: 2013-10-15.
4. ↑  „Thomas gibson interview from 2000". criminalmindsfanatic.blogspot.ca. ციტირების თარიღი: 2013-10-15.
5. ↑  Alumni News. The Juilliard School (November 2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-11-11.
6. ↑  Donahue, Steve.  (2012-04-30) My Town: Thomas Gibson's Charleston. Condé Nast. ციტირების თარიღი: 2013-06-26.
7. ↑  By  Evan Real.  (2016-08-22) Thomas Gibson Secretly Filed for Divorce Two Years Ago - Us Weekly. Usmagazine.com. ციტირების თარიღი: 2016-10-01.
**ოზანის მეჩეთი** (აზერ. Ozan məscidi) — XIX საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში.

ოზანის მეჩეთი აიგო ქალაქ გიანჯის ოზანის კვარტალში. კვარტლის მაცხოვრებლები იღებდნენ აქტიურ მონაწილეობას მეჩეთის მშენებლობაში, რომელიც ეკუთვნის 1884 წელს. მეჩეთს სხვანაირად ჰაჯი აბასლის მეჩეთსაც ეძახიან. შესასვლელთან შემონახულია ქითაბე არაბულ ენაზე. ქითაბეს წყალობით შესაძლებელი გახდა მეჩეთის აშენების თარიღის დადგენა, მაგრამ წარწერის დაზიანების გამო არ არის ცნობილი არქიტექტორის ვინაობა.

ჟურნალ „მოლა ნასრედინი" 1907 წლის მეთორმეტე ნომერში იტყობინებოდა, რომ 1906 წელს ოზანის კვარტლის მაცხოვრებლებმა შეაგროვეს 2000 მანათი მეჩეთის შენობის გასარემონტებლად.

მეჩეთი ფუნქციონირებდა და ემსახურებოდა მორწმუნეებს 1920 წლამდე. 1920 წელს გიანჯის ამბოხების დროს მეჩეთი ნაწილობრივ იქნა დანგრეული. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მეჩეთი დაიხურა, ისევე როგორც ბევრი სხვა რელიგიური დაწესებულება.

2001 წლის 2 აგვისტოს ოზანის მეჩეთი შეიტანეს ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში.

1979 წელს ოზანის მეჩეთი აღდგენილ იქნა.

2007 წელს ჩატარდა მეჩეთის სარესტავრაციო სამუშაოები.

სქოლიო
------

1. ↑  F.Əhmədov, "Gəncənin tarixi yaddaşı"
2. ↑  S.Şükürov "Gəncənin tarixi abidələrindən"
**კაპრიჩიო №5** — ვირტუოზი მევიოლინე ნიკოლო პაგანინის მიერ მე-18 საუკუნეში დაწერილი ერთ-ერთი ნაწარმოები 24 კაპრიჩიოდან სოლო ვიოლინოსათვის. ნაწარმოები განთქმულია სიჩქარით და ტექნიკური სიძნელით. არსებობს მოსაზრება, რომ პაგანინის ერთ სიმზე შეეძლო მისი დაკვრა, თუმცა არ არსებობს არცერთი არგუმენტი, რომელიც ამ თეორიას ან უარყოფდა, ან გაამყარებდა.

სხვა ინსტრუმენტებზე
-------------------

შეიქმნა ამ კაპრიჩიოს სხვადასხვა ვერსიები: ფორტეპიანოსთვის, ჩელოსთვის, აკორდეონისთვისა და გიტარისთვის. სტივ ვაის დაკრული ვარიაცია ამ თემაზე ჟღერდა ფილმში „გზაჯვარედინი". 24-ვე კაპრიჩიოს პირველი ფიქსირებული ჩანაწერი კლასიკური გიტარისთვის ეკუთვნის ელიკტ ფისკს.

გავლენა თანამედროვე მუსიკაზე
----------------------------

მიუხედავად იმისა, რომ დაწერილი იყო ვიოლინოსთვის, კაპრიჩიო №5 პოპულარული გახდა გიტარისტებს შორისაც, განსაკუთრებულად მისი პროფესიონალური მიდგომების გამო შრედ გიტარისადმი, როგორც ჯეისონ ბეკერის ელექტრო-გიტარის ვერსიაში ჩანს. ამ ნაწარმოებმა დიდი გავლენია იქონია როკ-გიტარისტ ინგვი მალმსტინის სწრაფი დაკვრის ტექნიკაზე. გამოყენების მაგალითები თანამედროვე მუსიკაში:

* რეპერ Busdriver-ის სიმღერის Imaginary Places-ის შესვენების ადგილი.
* მაიკლ ანჯელო ბატიოს სიმღერა No Boundaries მისი ამავე სახელწოდების 1995 წელს გამოსული სადებიუტო ალბომიდან შეიცავს ფრაგმენტებს ამ ნაწარმოებიდან.
* ფინურ ნეო-კლასიკურ მეტალ ჯგუფ Virtuocity-ს ვარიაციები მეხუთე კაპრიჩიოდან გამოყენებული აქვს სიმღერაში Eye for an Eye მათი სადებიუტო ალბომიდან *Secret Visions*.
* გერმანული მძიმე მეტალ ჯგუფი Domain აგრეთვე იყენებს ვარიაციებს სოლოსთვის სიმღერაში Warpath ალბომიდან *The Sixth Dimension*.
* ჯო სტამპი იყენებს ელემენტებს ნაწარმოებიდან სიმღერაში Paganini's Revenge ალბომიდან *Guitar Dominance*.
* კომპოზიციის პირველი ნოტები გამოყენებულია ამერიკული როკ-ჯგუფის The Faint ალბომში *Wet From Birth* პირველი ტრეკის დასაწყისიდან, Desperate Guys.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნეიტ რობინსონი უკრავს მეხუთე კაპრიჩიოს ვიოლინოზე
* ჯეისონ ბეკერი უკრავს მეხუთე კაპრიჩიოს
* ინგვი მალმსტინის დაწერილი რიფები გიტარაზე.
**თოლიასებრნი**, *თოლიისებრნი* (ლათ. Laridae) — წყალმცურავ ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ცნობილები არიან ოლიგოცენიდან. გავრცელებული არიან მთელი მსოფლიოს შიდა წყლებსა და ზღვის აკვატორიებში. მათი სხეულის სიგრძეა 27 სმ-დან, 100 გ მასისა და 70 სმ ფრთების შლილის დროს (მცირე თოლია, *Hydrocoloeus minutus*), 79 სმ-მდე, 2,2 კგ მასისა და 176 სმ ფრთების შლილის დროს (დიდი ზღვის თოლია, *Larus marinus*). ფრთები გრძელი და წამახვილებულია, ფეხები მოკლე, წინა თითებს შორის საცურაო აპკია გადაკრული. ბოლო არაგრძელია, ზოგჯერ ორკაპა, ნისკარტი აქვთ როგორც წვრილი და ბასრი, ასევე მასიური და მოკაუჭებული. შებუმბვლა ხშირი და წყალგაუმტარია. ზრდასრული ფრინველების შეფერილობაში ჭარბობს თეთრი, რუხი და შავი ფერები (იცვლება ასაკისა და სეზონის მიხედვით), ხშირად შეხამებულია კაშკაშა ფეხებთან და ნისკარტთან. კარგად ცურავენ, ფრენენ და დადიან, ნადავლის მოსაპოვებლად შეუძლიათ პიკირება და არაღრმად ჩაყვინთვა. იკვებებიან ზღვის ცხოველებით, პლანქტონიდან დაწყებული თევზებით დამთავრებული, ზოგიერთ სახეობას შეუძლია უხერხემლოებისა და მწერების ხმელეთზე მოპოვება, ჭამენ სანარცხეებში არსებულ ნარჩენებსაც. არიან ჯგროებად, გუნდებად, უმრავლესობისათვის დამახასიათებელია სეზონური მიგრაცია. ბუდობენ მჭიდრო ან მეჩხერ კოლონიებად კლდეებზე ან დაბალ კუნძულებზე, ჭაობიან ადგილებში (ზანზარებში). დედალი დებს 2–3 კვერცხს. ბარტყები ნახევრად წიწილოვანია. ცნობილია 22 გვარის 100-მდე სახეობა. მოლეკულურ-გენეტიკური ანალიზის მონაცემების საფუძველზე თოლიასებრთა ოჯახს მიეკუთვნა წყალკვეთიები და მეთოვლიები, რომლებიც ადრე ცალ-ცალკე ოჯახებად ითვლებოდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *Коблик Е. А.* ЧАЙКОВЫЕ // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М. 2017. — стр. 393.

სქოლიო
------

1. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 691.
2. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 208.
3. ↑  ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 91, 117.
4. ↑  Laridae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
**ოზერნას მღვიმე** (უკრ. Озерна) — მღვიმე უკრაინაში, ტერნოპოლის ოლქში. მდებარეობს პოდოლსკის მაღლობზე, სოფელ სტრელკოვცის მიდამოებში. წარმოადგენს დიდი კარსტული ძაბრის (დიამეტრი 200 მ-ზე მეტი, სიღრმე დაახლ. 18 მ) ფსკერზე განლაგებულ ლაბირინთიან ორსართულიან სისტემას შესასვლელით. საერთო სიგრძე 130 კმ-ზე მეტია, ცალკეული დარბაზებისა 100 მ-ზე მეტი (ალიგატორის ეხი). დამახასიათებელია ე.წ. ორგანული მილები (სიმაღლეში 18 მ-მდე); გამოხატულია თაბაშირის კრისტალების ნალექები, სტალაქტიტები და სტალაგმიტები; მარგალიტის ეხში აღმოჩენილია მღვიმური მარგალიტი. ჰაერის ტემპერატურაა დაახლოებით 10°C, ტენიანობა 80–100%. აღმოჩენილია 20-მდე მცირე ზომის არაღრმა მუდმივად გამდინარე ტბა, რომელთა მინერალიზებული წყლის ტემპერატურა დაახლოებით 8°С-ია. პერიოდულად, 10–15 წელიწადში ერთხელ, ხდება წყლის დონის აწევა, რის შედეგადაც იტბორება მიწისქვეშა ღრმულები და მღვიმე რამდენიმე წლის მანძილზე მიუწვდომელი ხდება (მაგალითად, 1991–1995 წლებში). ცნობილია XX საუკუნის პირველი ნახევრიდან. შესწავლილია 1963–1972 წლებში. ტურიზმის პოპულარული ობიექტია.

სქოლიო
------

1. ↑   ОЗЁРНАЯ ПЕЩЕРА // Большая российская энциклопедия. т. 23. — М. 2013. — стр. 724.
**კადანსები** — მუსიკალური აზრის დასრულება. კადანსის საშუალებით ხდება სიმღერის კილოს დადგენა. ქართულ ხალხურ სიმღერაში კილოს დადგენა შესაძლებელია მუხლის ბოლოს. მუხლი იყოფა ფრაზებად და წინადადებებად. დაბალ საფეხურზე მდგარ სიმღერებში შეიძლება მუხლის დადგენა, მაგრამ ჭირს ფრაზების და წინადადებების განსაზღვრა. ზოგჯერ მთელი სიმღერა ერთი მუხლია, მაგ. ხევსურეთში. კადანსი გვაქვს მარტივი და რთული.

1. მარტივი კადანსია: VII-I; II-I (თუშეთი, ფშავი).

2. მარტივი გაფართოებული კადანსია:
VII-II-I; II-VII-I (ფშავი, ხევი).

3.რთული კადანსის სახეა: VI-VII-I (ქართლ-კახეთი, მთიულეთი. რთული კადანსის II სახეა: 1. V-VI-VII-I; 2. IV-V-VI-VII-I — დასავლეთ საქართველო.

კადანსის განსაკუთრებული სახეებია:

ა) კვარტული კადანსი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოში.

ბ) ფრიგიული კადანსი: I-II-III (აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველო).

გ) იონური კადანსი: I-II-III-IV (გურია, სამეგრელო).

დ) დორიული კადანსი: I-II-III-IV-V (გურია). ე.ი ბანში მოცემულია სეკუნდური სვლები და არა კლასიკური TSD -ური მოძრაობა (IV-V-I).
ქართულ ხალხურ სიმღერაში D (დომინანტა) წარმოადგენს კილოს VII საფეხურს, ხოლო S (სუბდომინანტა) — IV საფეხურს.

ლიტერატურა
----------

* „ქართული მუსიკალური ფოლკლორი" თბ. 2013. მასალა შეადგინა — ლალი ჭყონია-მ
**ნაშიკი** (მარათჰი नाशिक) — ქალაქი ინდოეთში, მაჰარაშტრის შტატში. მდებარეობს შტატის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მუმბაიდან 180 და პუნადან 202 კმ-ის დაშორებით. წარმოადგენს ნაშიკის რაიონისა და დივიზიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ნაშიკს ხშირად *„ინდოეთის ღვინის დედაქალაქს"* უწოდებენ და იგი გაშენებულია დასავლეთ გჰატებში, დეკანის პლატოს დასავლეთ კიდეზე, მდინარე გოდავარის ნაპირებზე. ნაშიკი მაჰარაშტრის შტატის ყველაზე სწრაფადმზარდი ქალაქია. განსაკუთრებით აყვავდა ბოლო 20 წლის მანძილზე. სახელი მიიღო მითიდან, რომლის მიხედვითაც მეფე რამას ძმამ, ლუხმამამ მის დას, სურპანაკჰას ცხვირი მოაჭრა, „ნაშიკა" კი სანსკრიტზე ცხვირს ნიშნავს. საქვეყნოდაა ცნობილი ნაშიკის ალმასი, ქალაქის პეიზაჟური გარემომცველი არე და სასიამოვნო კლიმატი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1 585 444 ადამიანია, რის შედეგადაც ნაშიკი შტატის მეოთხე უდიდესი ურბანული არეალია. ამავე დროს, იგი შტატის მესამე ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ქალაქია მუმბაისა და პუნას შემდეგ.

ნაშიკი ინდუისტებისთვის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უწმინდესი ქალაქია. 12 წელიწადში ერთხელ, იდნოეთის ოთხ სხვა ქალაქთან ერთად, აქ იმართება მომლოცველობითი დღესასწაული კუმბჰ-მელა. XVI საუკუნეში ქალაქი მოგოლთა იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა და მას გულშანდაბადი ეწოდა. აღსანიშნავია მისი მონაწილეობა ინდოეთის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინდოეთის მილიონიანი ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Nashik, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Nashik Map[*მკვდარი ბმული*]
* Nashik Ads დაარქივებული 2012-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* Overview of Nashik on Wikimapia
* Nasik district Gazetteers

სქოლიო
------

1. ↑  Nashik, the Whiskey capital of India. rediff.com (2005-03-16). ციტირების თარიღი: 2009-02-28.
2. ↑  The Court (1930). *Mayers, Osterwald & Muhlfeld v. Bendler*.  United States Court of Customs and Patent Appeals,   გვ. 118. ციტირების თარიღი: 2008-11-14.
3. ↑  &Copy; Th. Brinkhoff.  (2010-01-23) The Principal Agglomerations of the World - Population Statistics & Maps. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 2010-07-16.
4. ↑  Divisional Commissioner Office. Nashik.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-16. ციტირების თარიღი: 2010-07-16.
კაუაჩის ალიზის პირამიდა
**კაუაჩი** — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში, წარმოადგენდა ნასკას კულტურის მთავარ საცერემონიო ტაძარს. იგი პირდაპირაა აღმართული ზოგიერთ ნასკაზ ხაზზე. მიეკუთვნება ახ. წ. I – V საუკუნეებს. ძეგლი შედგება 40 საფეხურიანი ალიზის სტრუქტურისგან. ზოგადად კაუაჩი უზარმაზარი არქიტექტურული კომპლექსია და მოიცავს 1,5 კმ². 

ადგილობრივი, მუდმივი მოსახლეობა საკმაოდ მცირერიცხოვანი იყო, მაგრამ კაუაჩს, როგორც მთავარ ტაძარს, უამრავი მომლოცველი სტუმრობდა ახლომდებარე ტერიტორიებიდან. სავარაუდოდ, სწორედ ამ სტუმრებმა შექმნეს ნასკას ნახატები. ამ თეორიას ამყარებს ის ფაქტი, რომ კაუაჩის მოსახლეობა საკმაოდ მცირე იყო დ ავერ შექმნიდა ამ გეოგლიფებს და მეორე – ის ცხოველები, რომლებიც ნახატებზეა წარმოდგენილი, მაგალითად მაიმუნი და ვეშაპი, ამ რეგიონში საერთოდ არ იყო გავრცელებული.

დღეისათვის, კაუაჩისთვის უდიდეს პრობლემას წარმოადგენს ძარცვა, იპარავენ მის მოსაპირკეთებელ მასალებს. ტაძარს გარს აკრავს უამრავი სამარხი, რომელთა შესახებაც ბოლო დრომდე არაფერი იყო ცნობილი და რომლებიც მძარცველებისათვის ასევე ძალზე მიმზიდველ ობიექტს წარმოადგენენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

ლიტერატურა
----------

* Helaine Silverman, *Cahuachi in the Ancient Nasca World*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტური კაუაჩიში დაარქივებული 2011-04-02 საიტზე Wayback Machine.

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პერუს არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
* აკარაი
* ასპერო
* ბანდურია
* ბუენა-ვისტა
* კაუაჩი
* კახამარკილია
* კარახია
* კარალი
* სერო-პატაპო
* ჩან-ჩანი
* ჩანკილიო
* ჩავინ-დე-უანტარი
* ჩოკეკირაო
* კორიკანჩა
* კოტა-კოკა
* კუმბე-მაიო
* კუსიჩაკას ხეობა
* ელ-ბრუხო
* გარაგაი
* გრან-პახატენი
* გრან-ვილაია
* გიტარეროს მღვიმე
* უაკა-დე-ლა-ლუნა
* უაკა-დელ-სოლი
* უაკა-პუკლიანა
* უაინა-პიქჩუ
* უილკაუაინი
* ინკაუასი
* ინკაუასი
* ინტიუატანა
* ხისკაირუმოკო
* კენკო
* კუელაპი
* კუნტურ-ვასი
* ლიაქტაპატა
* მაჩუ-პიქჩუ
* მიკულია
* მუიუკმარკა
* ოლიანტაიტამბო
* ოტუსკო
* პაჩაკამაკი
* პიკილიაკტა
* პიკიმაჩაი
* პირურო
* პისაკი
* პუმაკოჩა
* პუიუპატამარკა
* კორიუაირაჩინა
* რაქჩი
* რუმიკოლკა
* ურუბამბას ხეობა
* საქსაუმანი
* საიუიტე
* სეჩინი
* სილიუსტანი
* სიპანი
* ტამბო-კოლორადო
* ტამბომაჩაი
* ტარაუასი
* ტიპონი
* ტოკეპალა
* ტორო-მუერტო
* ტუკუმე
* უჩკუს-ინკანიანი
* ვილკაბამბა
* ვიტკოსი
* უინიაი-უაინა
 |  |

 |
ნაციონალურ-ბოლშევიკური პარტიის დროშა
**ნაციონალურ-ბოლშევიკური პარტია** (რუსულად **Национа́л-большеви́стская па́ртия**; რუსული აბრევიაციით **НБП**) — რუსეთის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ორგანიზაცია, რომელსაც ჯერჯერობით არ გააჩნია ოფიციალური სტატუსი. ნაციონალურ-ბოლშევიკური პარტია მისდევს ნეოფაშისტურ და ნაციონალბოლშევიკურ იდეებს. პარტია დაარსდა 1994 წელს. 2005 წელს რუსეთის უმაღლესმა სასამართლომ პარტიას საზოგადოებრივი მოღვაწეობა აუკრძალა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პან-მოძრაობები
* პანსლავიზმი
* ევრაზიიზმი
* რუსეთი რუსებისთვის
* რუსი ნაციონალისტების ორგანიზაციები
* „სხვა რუსეთი"
* რუხ-წითელი ძალები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Нацбол (*ნაცბოლ*)
* ნაციონალ-ბოლშევიკების საიტი
* Website of National-Bolsheviks Movement დაარქივებული 2018-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* ნაციონალ-ბოლშევიკების ვიდეო
* „ნაცბოლები" სანქტ-პეტერბურგში: სახეები და ყოველდღიურობა // პეტერბურგის ახალგაზრდული ორგანიზაციები და სუბკულტურები.


|  |  |
| --- | --- |
| პოლიტიკა | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თომა სლავის აჯანყება** – ერთ-ერთი ყველაზე ხალხმრავალი სახალხო აჯანყება ბიზანტიაში. მიმდინარეობდა 821–825 წწ. განმავლობაში, აჯანყების მეთაური იყო სამხედრო და საზღვაო ფლოტის მეთაური, ტურმარხი, თომა სლავი, რომლის სახელის მიხედვითაც მიიღო სახელწოდება აჯანყებამ. 

აჯანყების მონაწილეთა ძირითად ბირთვს შეადგენდნენ დამოუკიდებელი გლეხები, მონები, სტრატიოტები და დაპყრობილი ტომები. მოძრაობაში ჩაებნენ ასევე პავლიკიანელები. მცირე აზიიდან აჯანყება მაკედონიასა და თრაკიაში გავრცელდა. აჯანყებულებს ჰყავდათ ძლიერი შეიარაღებული ძალები და საზღვაო ფლოტიც კი გააჩნდათ. მათ კონსტანტინოპოლს შემოარტყეს ალყა, რომელიც ერთი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. 823 წელს გამცემლობის და ბულგარელების დახმარების შედეგად, თომა სლავის აჯანყება ჩაახშეს. თომა სლავის ერთგული მომხრეები 825 წლამდე განაგრძობდნენ ბრძოლას იმპერიის სხვადასხვა ნაწილებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თომა სლავი

ლიტერატურა
----------

* *მიწიშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 87-88.
* ტივაძე გ. შუა საუკუნეების ისტორია, ტ. I, თბ. 1967 გვ. 161-162
სასახლის ნაშთები
**თომა ციციშვილის სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხცისის განაპირას, აღმოსავლეთით. სამშენებლო წარწერის მიხედვით, აგებულია 1872 წელს გადაკეთებულია რამდენიმეჯერ. 1920-იან წლებიდან სხვადასხვა დროს შენობაში მოთავსებული იყო დაწყებითი სკოლა, სასოფლო საბჭო, კოლმეურნეობის კანტორა, კლუბი და მედპუნქტი. 1930 წელს სასახლის ნაწილი დაიწვა. აღდგენის შემდეგ, 1974 წლამდე შენობაში სკოლა იყო. ამჟამად გამოუყენებელია.

სასახლე ორი ნაგებობისგან შედგება: ერთი (12,5X23,5 მეტრზე) ადრინდელია, მისი ფასადი ჩრდილოეთისკენაა მიმართული, მეორე (6,6X16,3 მეტრეზე) - უფრო გვიანდელი. ნაგებობები კუთხით ერწყმის ერთმანეთს. სამხრეთით ეზოს მხარეს ორივე შენობას გაერთიანებული ღია აივანი აკრავს. სასახლე ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით, გადაკეთების დროს გამოყენებულია თანამედროვე აგური.

სასახლის ძირითად ორსართულიან შენობას, რომელსაც ჩრდილოეთით ღია აივანი აქვს, წაგრძელელებული სწორკუთხედის ფორმა აქვს. თითოეულ სართულზე ორ რიგად განლაგებული ექვსი ოთახია, რომლებიც ერთმანეთს კარებით უკავშირდება. მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ერთშრიანი კიბე II სართულის ღია აივანზე ადის. I სართულის დასავლეთ ნაწილში ვიწრო კორიდორია, რომელიც ეზოში გადის. ორივე სართულის ოთახების გრძივ კედლებში გაჭრილია ფანჯრები. კედლებში ბუხრები და ღუმლებია. მეორე, გვიანდელი ნაგებობა სამსართულიანია. I სართულზე მარანია (ამჟამად თითქმის ამოვსებულია მიწით). მარანში ჩასასვლელი გაჭრილია ჩრდილოეთით, ნაგებობის თანხვედრის კუთხესთან. მარნის გრძივ კედლებზე ოთხი წყვილი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. კედლებში რამდენიმე ნიში და სარკმელია. სარკმლების ძირი შიგნიდან გარეთ მაღლდება. შენობის II და III სართული გადაკეთებულია და ერთიან წაგრძელებულ სათავსებს წარმოადგენს. ჩრდილოეთ კედელში დატანებულია საკანალიზაციო მილი.

მტკვრის ხეობისაკენ მიმართული ჩრდილოეთის ფასადი სიმეტრიულადაა დანაწევრებული ორ იარუსად განლაგებული ფანჯრებით, რომლებსაც რიყის ქვითა და აგურით ნაწყობი თაღები აქვთ.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 462-463.
Iberomaurisiense-Capsiense.pngკაპსიური კულტურის არეალი
**კაპსიური კულტურა** — ძვ. წ. IX—V ათასწლეულის ხმელთაშუაზღვისპირული მეზოლითური არქეოლოგიური კულტურა (მაღრიბული კულტურა).

არტეფაქტები და ანალიზი
----------------------

სახელი ეწოდა ტუნისის ქ. გაფსას (კაპსას) სიახლოვეს მდებარე სადგურის მიხედვით. 

კულტურა პირველად აღმოჩნდა ტუნისში. 
ის ცვლის ორანულ კულტყრას. 
ძირითადი საქმიანობაა ნადორიბა და სემგროვებლობა (სადგურის სიახლოვეს აღმოჩენილია ლოკოკინას ნიჟარები) 
კაპსიელებმა პირველებმა დაიწყეს მშვილდ-ისრის გამოყენება ჩრდილოეთ ევროპელებისაგან განსხვავებით. 
ნაპოვნია სირაქლემას კვერცხის ორნამენტული ჭურჭლი. ამ კულტურის მატარებლებმა დატოვეს ჩრდილოეთ აფრიკასა და აღმოსავლეთ ესპანეთში კლდის წარწერები. 
ქვის იარაღი, ძირითადად, კაჟის. იარაღზე გამოყვანილია გეომეტრიული ფორმები. 
გვიანპალეოლითური და მეზოლიური არტეფაქტების ხასიათი და გაფორმება, მახასიათებლები მიუთითებს როგორც გეოგრაფიული პირობების მსგავსებაზე, ასევე, ამ კულტურების მატარებელი ხალხების მჭიდრო კავშირებზე.

ანთროპოლოგიური სახე
-------------------

კაპსიური კულტურის ადამიანის სამარხი
კაპსიელები მიეკუთვნებიან ევროპეიდული რასის ხმელთაშუაზღვისპირულ განშტოებას. 

ინგლისელი მეცნიერები თვლიან, რომ კაპსიელები მიეკუთვნებიან თანამედროვე ჰომო საპიენსის ტიპს და ორ რასად იყოფიან:

* პროტო-ხმელთაშუაზღვისპირული
* მეხტოიდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
* კაპსიური კულტურა
**თოკის წმინდა გიორგის ეკლესია** — დარბაზული ეკლესია (გარე ზომები: 6,8 X 11,5მ.) ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოკში.

არქიტექტურა
-----------

ნაგებია ნაცრისფერი ვულკანური ქვით, ზოგან ბაზალტი და ტუფია გამოყენებული. დარბაზულ ეკლესიაში ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დარბაზის სივრცე ერთსაფეხურიანი პილასტრების ორის წყვილით და საბჯენი თაღით გამოყოფილია სამ ნაწილად (აფსიდისწინა მონაკვეთი ვიწროა და ბემის მსგავსი სივრცე იქმნება).

ეკლესია ოთხივე კედელში გაჭრილი თითო სარკმლით ნათდება. გრძივ კელდებში გაჭრილი სარკმლები ტაძრისათვის უჩვეულოდ განიერია და გვიან (სავარაუდოდ XVIII-XIX საუკუნეებში) გადაკეთებული უნდა იყოს, თუმცა საკულტო ნაგებობათა „ხალხურ" მშენებლობაში მოულოდნელი, საცხოვრებლის, ელემენტები ხშირად იჩენს თავს.

ტაძრის ინტერიერი და საფასადო მორთულობა მარტივია, ერთადერთი სამკაული საკურთხევლის სარკმლის თავსართია. აგურისფერ ტუფის სწორკუთხა ქვაში ამოკვეთილია სარკმლის თავსართი, ქვის ზედაპირზე ტოლმკლავა ჯვარი და მის გარშემო ზოლოვანი არშიითაა შევსებული (რელიეფი გამოყვანილია ფონის ჩაწევით).

ტაძრის ფასადები ერთსაფეხურიანი თაროსებრი კარნიზიტაა დასრულებული. წმინდა გიორგის ეკლესია პროპორციებით, წყობის ხასიათითა და საკურთხევლის სარკმლის თავსართის გადაწყვეტით XIV საუკუნედ შეიძლება დათარიღდეს, შესრულების ხარისხი ამ საუკუნის მეორე ნახევარზე მიგვანიშნებს.

წმინდა გიორგის ეკლესიაზე ჩრდილოეთიდან მარტივი გეგმის მცირე დარბაზი მიაშენეს. დარბაზი და ეკლესია რესტავრირებულია და გადახურულია თუნუქის სახურავით.

ლიტერატურა
----------

* გ. მარსაგიშვილი, „თოკის წმინდა გიორგის ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 506-507
ატრევსის საგანძურის შესასვლელი და გვერდითი ჭრილი

**თოლოსი** (ბერძ. θόλος) — ცრუ გუმბათით გადახურული წრიული გეგმის მქონე შენობა, ხუროთმოძღვრულ ნაგებობათა ერთ-ერთი უძველესი და ფართოდ გავრცელებული ტიპი. წინა აზიაში თოლოსები შენდებოდა უკვე ენეოლითის ხანაში (არპაჩია, ჰალაფი და სხვ. ძვ. წ. VI–IV ათასწლეულები). საქართველოში ალიზით ნაგები უძველესი ცრუგუმბათიანი შენობები აღმოჩენილია ადრინდელ მიწათმოქმედთა ნამოსახლარებზე (შულავერი, არუხლო, იმირის გორა და სხვ. ძვ. წ. VI–IV ათასწლეულები). თოლოსის სახელით უფრო ხშირად მოიხსენიება კრეტა-მიკენურ სამყაროში გავრცელებული ცრუგუმბათიანი მრგვალი აკლდამები. ადრინდელი მინოსური ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეული) უძველესი თოლოსები აღმოჩნდა კუნძულ კრეტაზე, აგია-ტრიადასთან და ფესტოსის მახლობლად, ლებენაში. ზოგი თოლოსი გამოიყენებოდა თითქმის 500 წლის განმავლობაში, ძვ. წ. XIX–XVIII საუკუნეებამდე. შუა მინოსური ხანის თოლოსები აღმოჩნდა კნოსოსსა და ფესტოსში. კონტინენტურ საბერძნეთში თოლოსი პირველად გაჩნდა მიკენურ ხანაში (ძვ. წ. XIV–XIII საუკუნეებში); ცნობილია მიკენის სასახლის გალავანს გარეთ გათხრილი გრანდიოზული თოლოსი – ე. წ. ატრევსის საგანძური, რომელიც აქაიური საბერძნეთის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო ხუროთმოძღვრული ძეგლია.

ანალოგიური კონსტრუქციის თლილი ქვით ნაგები თოლოსები აღმოჩენილია საქართველოშიც, ბორჯომის ხეობაში.

ძველი ბერძნები თოლოსს უწოდებდნენ ეზოში ჩადგმულ გუმბათისებრ სათავსებს, რომლებიც სამზადებად და სანოვაგის შესანახად გამოიყენებოდა. კლასიკური ხანის ათენში თოლოსი ეწოდებოდა ბულევტერიონის მახლობლად არსებულ წრიულგეგმიან ნაგებობას, რომელშიც დღის განმავლობაში ისხდნენ პრიტანები (ათენის ხუთასთა საბჭოს მორიგე წევრები) და იქვე სადილობდნენ საზოგადოების ხარჯზე სხვა სახელმწიფო მოხელეებთან და ცალკეულ დამსახურებულ მოქალაქეებთან ერთად.

ხუროთმოძღვრებაში თალოსი (ან ფოლოსი) ეწოდება აგრეთვე წრიული მოხაზულობის გეგმის მქონე შენობას, რომელიც აღმართულია საფეხურებიან პოდიუმზე და გარშემორტყმულია სვეტებით.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე გ.*, თოლოსი // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 86–87.
**ოთარ ლავრენტის ძე თევდორაძე** (დ. 1 მაისი, 1923, ქუთაისი — გ. 21 აგვისტო, 1983, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961), საქართველოს სახალხო არტისტი (1982), აფხაზეთის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1973).

ბიოგრაფია
---------

1941–1943 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის ჯარში. მას შემდეგ, უკვე 1949 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. იმავე წლიდან განაგებდა სოხუმის დრამატული თეატრის მუსიკალურ ნაწილს. ამასთანავე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სოხუმის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1957–1961 წლებში იყო თბილისის I მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი. 1963 წლიდან საქართველოს ფილარმონიის სიმფონიური, კამერული და საესტრადო მუსიკის განყოფილების მთავარი კონსულტანტი.1974 წლიდან საქართველოს მუსიკალური ანსამბლების გაერთიანების სამხატვრო ხელმძღვანელი.

შემოქმედება
-----------

### ოპერები

* ლეგენდა თბილისზე (თბილისი, 1960, საქართველოს ოპერისა და ბალეტის თეატრი)
* სინათლე და ჩრდილი (თბილისი, 1970)

### ოპერეტები

* სიურპრიზების დღე (თბილისი, 1957)
* შვეიკი მიდის ომში (თბილისი, 1967)

### კანტატები

* „სასოფლო" (გიორგი ქუჩიშვილის სიტყვები, 1949)
* 1905 წელი (ხალხურ სიტყვებზე, 1951)

### სიმფონიური ორკესტრისთვის

* პოემა რუსთავი (1948),
* საცეკვაო სიუიტა (1956),
* ქართული სიუიტა (1958),
* საზეიმო უვერტიურა (1961),
* სიმფონიები: I (1964), II (1965), III (ახალგაზრდობა, 1969);

### ფორტეპიანოსა და სიმფონიური ორკესტრისთვის

* კონცერტები: I (1946), II (1949), III (1978)

სიმღერები
(350-ზე მეტი სიმღერა) ქართველი და რუსი პოეტების სიტყვებზე. მათ შორის, ისეთი სიმღერები, როგორებიცაა: „ობელისკი", „ომის მედ. და, ბალადა უკანასკნელზე", „ცოცხლებო", „იმღერეთ ჩვენზე!".

1988 წელს თამარ გვერდწითელმა ბულგარეთის საერთაშორისო კონკურს „ოქროს ორფეოსზე" მიიღო I პრემია სიმღერისთვის - „მიძღვნა ედიტ პიაფისადმი", რომლის მუსიკის ავტორი იყო ოთარ თევდორაძე.

### მუსიკა

დრამატულ სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის 50 მუსიკალური ნაწარმოები აქვს შექმნილი. მის საკომპოზიტორო კალამს ეკუთვნის მუსიკა ცნობილი კოლექტივებისა თუ მომღერლებისთვის. ესენია: აკორდი, ორერა, მაყვალა და არჩილ ჩიხლაძეები, კოლხეთი, დიელო, ივერია, ეთერი ჭელიძე და ა.შ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოთარ თევდორაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ოთარ თევდორაძე საიტზე Discogs
* ოთარ თევდორაძე საიტზე Persons-info.com
**კაპოვის მღვიმე** (რუს. Капова пещера; ბაშკ. Шүлгәнташ; აგრეთვე: **ბელსკაია**, **შულგან-თაში**) — კარსტული მღვიმე ბურზიანოვსკის რაიონში, ბაშკირეთის რესპუბლიკაში, რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს მდინარე ბელაიასთან, იმავე დასახელების ნაკრძალში — შულგან-თაშში. მღვიმე ძირითადად ცნობილია პირველყოფილი ადამიანის მიერ კლდეზე შესრულებული ნახატებით, პალეოლითის ეპოქაში.

კაპოვის მღვიმის სიგრძე შეადგენს 3 კილომეტრს, სადაც გვხვდება დიდი დარბაზები, ტბები და მდინარე. მღვიმე 3 სართულიანია. პირველი სართული უკავია მდინარეს — „მიწიშქვეშა შულგანს", რომელმაც წარმოქმნა სწორედ ეს მღვიმე.

მღვიმეში შესასვლელი წარმოადგენს 30 მეტრის სიმაღლის უზარმაზარ თაღს. შესასვლელისგან მარცხნივ მდებარეობს პატარა ტბა, რომლიდანაც მოედინება მდინარე შულგანი. ამ ტბის დიამეტრია 3 მეტრი, ხოლო სიღრმე — 35 მეტრი (ფაქტობრივად, ის ტბა არცაა, არამედ მდინარის კალაპოტის ვერტიკალური მონაკვეთი). ტბის წყალი სასმელად გამოუსადეგარია, თუმცა, გამოიყენება სამკურნალო აბაზანებისთვის.

მღვიმეში აღმოჩენილია ბაქტერიების, სოკოების, ხავსების სხვადასხვა სახეობები, აგრეთვე, ბაყაყები, ტრიტონები და გომბეშოები, თევზებიდან: ტაიმენი, ჰარიუსი და კვირჩხლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კაპოვის მღვიმე — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ляхницкий Ю. С. Шульганташ. — Уфа: Китап, 2002 г. — 200 с.
**ორესტიასი** (**ორესტიდა**) ან **კასტორიის ტბა** (ბერძ. Λίμνη Ορεστιάδα) — ტბა საბერძნეთში. მდებარეობს ვერნონის მთების მთისძირში, ზღვის დონიდან 625-630 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 28 კმ², წყლის მოცულობა დაახლოებით 100 მლნ. მ³. ტბის დასავლეთ ნაწილში განლაგებულია ტბაში ღრმად შეჭრილი ნახევარკუნძული, რომელზედაც გაშენებულია ქალაქი კასტორია. უდიდესი სიღრმე 10 მ. ტბას ერთვის 9 მცირე მდინარე. მიჩნეულია, რომ ტბა მიოცენში წარმოიქმნა, დაახლოებით 10 მლნ. წლის წინ. დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან შეჭრილი ნახევარკუნძულები ტბას ორ ნაწილად ყოფენ: ჩრდილოეთ (დიდ) და სამხრეთ (პატარა) ნაწილებად. მდიდარია ტბის გარშემო არსებული ფლორა და ფაუნა. ტბის სანაპიროზე გაშენებულია ეკლესია. განვითარებულია ტურიზმი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ორესტიასი***

* ორესტიასი. ფოტოგალერეა დაარქივებული 2007-11-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  კასტორიის პრეფექტურა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-11. ციტირების თარიღი: 2011-07-21.
**ოთარ ზაუტაშვილი** (დ. 9 ოქტომბერი, 1931, თბილისი — გ. 3 აპრილი, 2005) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1981).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1931 წლის 9 ოქტომბერს, თბილისში. 1949 წელს დაამთავრს თბილისის 24–ე საშუალო სკოლა, ხოლო 1954 წელს შ. რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო–სამსახიობო ფაკულტეტი. 1955-2005 წლებში მუშაობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში. 1987 წელს პარალელურად ასრულებდა დირექტორის მოადგილის მოვალეობას. სხვადასხვა დროს იყო რეჟისორის ასისტენტი, სპექტაკლის წამყვანი, რეჟისორი. დადგა რამდენიმე სპექტაკლი, ასრულებდა სახასიათო როლებს. 

გადაღებულია ფილმებში. „არდადეგებზე" (მ. კოკოჩაშვილი, 1962, პილოტი), „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი" (ყ. მგელაძე, 1965), „პიერი, პოლიციის თანამშრომელი" (დ. რონდელი, 1965), „ჩემი მეგობარი ნოდარი" (დ. რონდელი, 1967), „ქვევრი" (ი. კვირიკაძე, 1970), „ვერის უბნის მელოდიები" (გ. შენგელაია, 1973, ყასაბი მიხაკა), „დათა თუთაშხია" (გ. ლორთქიფანიძე, გ. გაბესკირია, 1978, მახოს მეაბჯრე) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული კინო, 1896-2011, თბ. 2011, გვ. 88

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ზაუტაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ოთარ ზაუტაშვილი
**ოთარ ლორთქიფანიძე** (დ. 30 ოქტომბერი, 1930 — გ. 19 მაისი, 2002) — ქართველი არქეოლოგი, ანთროპოლოგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, ქართული არქეოლოგიის ინსტიტუტის დამფუძნებელი. 

1957 წლიდან ოთარ ლორთქიფანიძე კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1966 წელს მას ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიენიჭა, ხოლო სამ წელიწადში პროფესორი გახდა. 1972 წლიდან იყო ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1977 წლიდან ხელმძღვანელობდა მისივე ინიციატივით შექმნილ არქეოლოგიური კვლევის ცენტრს.

1966 წლიდან ოთარ ლორთქიფანიძე სათავეში ჩაუდგა ვანის არქეოლოგიურ ექსპედიციას. მისი კვლევის საგანი იყო ძველი კოლხეთისა და იბერიის ისტორია არქაული ეპოქიდან გვიანდელ ანტიკურ ხანამდე. 1977 წლიდან ლორთქიფანიძის ინიციატივით ეწყობოდა შავიზღვისპირეთის ძველი ისტორიული და არქეოლოგიური საკითხებისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სიმპოზიუმები. 1985 წელს აკადემიკოსის ინიციატივით დაფუძნდა ვანის არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელშიც განთავსებულია ვანის ნაქალაქარზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალის უმეტესობა (4000-ზე მეტი ექსპონატი).

ოთარ ლორთქიფანიძე ავტორია მრავალი სამეცნიერო შრომისა, რომელთაგან ზოგიერთს მიღებული აქვს სხვადასხვა სახის პრემია, მათ შორის ჰუმბოლტის სახელობის საერთაშორისო პრემია (2000). ოთარ ლორთქიფანიძე არჩეული იყო პოლონეთის არქეოლოგიური სამეცნიერო საზოგადოების წევრად, კლასიკური არქეოლოგიის საერთაშორისო ასოციაციის წევრად (რომი), ასევე გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის (ბერლინი) წევრ-კორესპონდენტად. იყო სხვადასხვა საერთაშორისო ჟურნალის რედაქციებისა და კლასიკური მითოლოგიის იკონოგრაფიული ლექსიკონის საერთაშორისო სამეცნიერო კომიტეტის წევრი.

არის ქალაქ ვანის საპატიო მოქალაქე. მისი სახელი მინიჭებული აქვს ვანის არქეოლოგიურ მუზეუმ-ნაკრძალს და ქუჩას რომელზეც მუზეუმი მდებარეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ლორთქიფანიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი, nplg.gov.ge


1. ↑  Union List of Artist Names — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
**კაპუცინისებრნი** (ლათ. Cebidae) — პრიმატების ოჯახი ცხვირფართო მაიმუნების ქვერიგისა. გავრცელებულნი არიან ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სამხრეთ და ცენტრალურ აფრიკაში. მეხეური ცხოველები არიან და მიწაზე იშვიათად გადაადგილდებიან. მცირე ზომის მაიმუნებია, უდიდესის, მურა კაპუცინის სხეულის სიგრძეა 33–56 სმ, ხოლო მასა 2,5–3,9 კგ. შეფერილობით საკმაოდ განსხვავდებიან ერთმანეთისგან, თუმცა ყოველ მათგანს ბრტყელი და ფართო ცხვირი აქვს. ყოვლისმჭამელები არიან, უმთავრესად იკვებებიან ხილითა და მწერებით. საკვების ამ სახეობების პროპორცია სახეობებს შორის განსხვავებულია. მაკეობა 130–170 დღე-ღამე გრძელდება (დამოკიდებულია სახეობაზე), დედალი შობს 1 ან 2 ნაშიერს. კაპუცინისებრნი სოციალური ცხოველები არიან. ქმნიან 5-დან 40-მდე წევრისგან შემდგარ ჯგუფებს, მცირე ზომის სახეობები უფრო დიდ ჯგუფებსაც ქმნიან. აქტიურები არიან დღისით.

გვარები
-------

* კაპუცინი (*Cebus*)
* საიმირი (*Saimiri*)
* *Sapajus*

სქოლიო
------

1. ↑   (1984) რედ. Macdonald, D.: *The Encyclopedia of Mammals*. New York:  Facts on File,   გვ. 342–361. ISBN 0-87196-871-1.
**ოთარ პატარიძე** (დ. 1943, პარიზი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე საფრანგეთში, საფრანგეთის ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

დაიბადა ქართველი პოლიტიკური ემიგრანტის, ელისე პატარიძის ოჯახში. იყო ფირმა „აგფა გევაერტის" ფინანსური დირექტორის მოადგილე და ხარისხის განყოფილების დირექტორი. აქტიურად მონაწილეობს საფრანგეთში არსებული ქართული სათვისტომოს საქმიანობაში, იყო მისი თავმჯდომარე 1987-1991 წლებში. 1971 წელს დააარსა ფოლკლორული გუნდი „მერანი" (არსებობდა 1991 წლამდე) და ქართველ ემიგრანტ ახალგაზრდებს შეასწავლა ქართული სიმღერა და საეკლესიო გალობა. წლების განმავლობაში იყო პარიზის წმინდა ნინოს ეკლესიის მგალობელთა გუნდის წამყვანი. საქართველოში პირველად ჩამოვიდა 1991 წლის მაისში, როგორც საპრეზიდენტო არჩევნების დამკვირვებელი. 2005 წლის 29 სექტემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა მიანიჭა ორმაგი მოქალაქეობა. 

მონაწილეობს ქართული მრავალხმიანობის სიმპოზიუმებში, ქართულ-ფრანგულ კულტურულ ღონისძიებებში. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა 2005 წლის ნოემბერში საქართველოში ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ნეშტის გადმოსვენების საქმეში. მისი აქტიური მეცადინეობით საქართველოს საარქივო დაწესებულებებს გადაეცა უცხოეთში მცხოვრებ ქართველთა ოჯახებში დაცული არა ერთი უნიკალური დოკუმენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელისე (1896-1975) და ოთარ (დაიბ. 1943) პატარიძეები[*მკვდარი ბმული*]. ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
**ოთარ დავითის ძე ონიაშვილი** (დ. 13 მაისი, 1915, თბილისი — გ. 14 აგვისტო, 1968, იქვე) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი სამშენებლო მექანიკის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1935 წელს დაამთავრა კიროვის სახელობის ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1936-1944 წლებში მუშაობდა მოსკოვისა და თბილისის საპროექტო დაწესებულებებსა და სამშენებლო ორგანიზაციებში. 1947 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტში სამშენებლო მექანიკისა და კონსტრუქციების განყოფილებას. ო. ონააშვილის სამეცნიერო შრომებს, მიძღვნილს გარსების დინამიკისა და სეისმომედეგობისადმი, ფუძემდებლური მნიშვნელობა ჰქონდა ამ დარგის განვითარებაში. მან საფუძველი ჩაუყარა აგრეთვე გარსთა ტექნიკური თეორიის ქართულ სკოლას, ხელმძღვანელობდა კვლევით სამუშაოებს თაღოვანი კაშხლების გაანგარიშებისა და კიდულ სისტემათა თეორიაში. იყო სივრცითი კონსტრუქციების საერთაშორისო ასოციაციის ერთ-ერთი დამაარსებელი, მისი აღმასკომის წევრი, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიისა და მყარი სხეულის მექანიკის მიღწევების, ინგლისური გამოცემის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 295, თბ. 1994.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 533.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ონიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ორთაბათუმის ხიდი** — ქვისთაღოვანი ხიდი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ყოროლისთავთან. თარიღდება XVIII საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
-------------

ორთაბათუმის ქვის ერთმალიანი ხიდის ბურჯები, სავალი ნაწილი და მოაჯირი ბეტონის ფილებით, ცემენტითა და ასფალტით არის მოპირკეთებულ-გაწყობილი. ხიდი ფუნქციონირებს, მასზე დასაშვებია ავტომობილების გადაადგილებაც. გასული, XX საუკუნის 60-იან წლებში ხიდს სარემონტო-გამაგრებითი სამუშაოები ჩაუტარდა; ხიდის სიგანე თითქმის ორჯერ გაიზარდა. ხიდის თანამედროვე პარამეტრებია: სავალი ნაწილის სიგრძე — 30 მ. სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან თავბანდამდე — 6.50 მ. მარჯვენა მისასვლელის სიგანე — 12 მ. მარცხენა მისაასვლელის სიგანე — 6.50 მ. ხიდის სიგანე შუა წელში 6.50 მ-ია, ხოლო თავბანდის სიმაღლე — 1 მ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12071

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები |
| --- |
|  |
| ეკლესიები | 
ავგიის ნაეკლესიარი · ახალშენის ფერისცვალების ეკლესია · ბათუმის სამების დედათა მონასტერი · ბათუმის კარის ღვთისმშობლის ეკლესია · სარფის მამათა მონასტერი · სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია · ქილისე · სარფის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონუმენტი |  |
|  |
| ციხესიმაგრეები | 
გვარას ციხე · ჩხუტუნეთის ციხე · ყოროლისთავის ციხე |
|  |
| ხიდები | 
მახოს ხიდი · ცხემლარას ხიდი · ქოქოლეთის ხიდი · ორთაბათუმის ხიდი · ჩხერის ხიდი · ზვარიას ხიდი · მირვეთის ხიდი |
|  |
| მუზეუმები | 
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი · სარფის მუზეუმი |

 |
გერმანელთა მიერ ოსტზიდლუნგის შედეგად ათვისებული ტერიტორიები
**ოსტზიდლუნგი** (გერმ. Ostsiedlung) ეწოდება გერმანელი ხალხის გადასახლებას IX-XIV საუკუნეებში ძველი გერმანული მიწებიდან აღმოსავლეთით; გერმანელები ძირითადად მდინარე ელბასა და ზაალის აღმოსავლეთით სლავური და ბალტიური წარმოშობის ხალხით დასახლებულ ტერიტორიებზე, ასევე დღევანდელ ავსტრიაში, შტირიასა და კარინთიაში სახლდებოდნენ. გადასახლებას თან სდევდა ცხოვრებისა და სამართლებრივი სტრუქტურის ცვლილება. გერმანელთა ახალი სამოსახლო ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ ჰოლშტაინიდან და ფრანკონიიდან დღევანდელ ესტონეთამდე და სლოვენიამდე. ამ ტერიტორიებზე გერმანელების მიერ ახალი ქალაქები და კოლონიური სოფლები დაარსდა, არსებული სოფლები და ყოფილი ურბანული დასახლებები კი გერმანულ ყაიდაზე გადაკეთდა და გაფართოვდა. აღმოსავლეთის ახალ მიწებზე მოხდა ყოფილი დასავლეთსლავური მოსახლეობის დიდი ნაწილის ასიმილაცია გერმანელთა მიერ.

გადასახლებები IX საუკუნიდან დაიწყო და თავის პიკს XIV საუკუნეში მიაღწია. გარდა ამისა, მაშინ როდესაც კაროლინგების მმართველობის პერიოდში აღმოსავლეთი მიწებზე ახალი დასახლებების დაარსება მიმდინარეობდა, ოტონებისა და სალიების დინასტიების დროს გერმანელები ძირითადად მხოლოდ ციხესიმაგრეებსა და მისიონერულ ეკლესიებს აშენებდნენ. XIV საუკუნის შუა წლებში გადასახლებები შეწყდა იმ პერიოდში გავრცელებული შავი ჭირის ეპიდემიის გამო. გერმანელთა ოსტზიდლუნგი იყო არა უეცარი მოვლენა, არამედ მთელს ევროპაში მიმდინარე ინტენსიფიკაციის პროცესის შემადგენელი ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* Charles Higounet: Die deutsche Ostsiedlung im Mittelalter. Siedler, Berlin 1986/2001. – ISBN 3-88680-141-1
* Michael Burleigh. Germany Turns Eastwards. A Study of Ostforschung in the Third Reich. Cambridge. 1988.
* Klaus Dieter Schulz-Vobach: Die Deutschen im Osten. Vom Balkan bis Sibirien. Hamburg: Hoffmann und Campe, 1989. – ISBN 3-455-08331-5
* Robert Bartlett: Die Geburt Europas aus dem Geist der Gewalt. Eroberung, Kolonisation und kultureller Wandel von 950 bis 1350. München 1998 (Knaur-TB 77321) ISBN 3-426-60639-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ოსტზიდლუნგი"** ვიკისაწყობში.
* შუა საუკუნეების გერმანული ოსტზიდლუნგი დაარქივებული 2012-01-30 საიტზე Wayback Machine.
* ოსტზიდლუნგი: შუა საუკუნეების ქვეყნის მშენებლობა აღმოსავლეთში
* Die „sudetendeutsche Geschichtsschreibung" 1918–1960
* გერმანული ოსტზიდლუნგი