recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
იმერული ხაჭაპური 
**იმერული ხაჭაპური** – ქართული სამზარეულოს ცომეული, ხაჭაპურის ერთ-ერთი სახეობა.

არსებობს ხაჭაპურის ცომის მომზადების მრავალფეროვანი რეცეპტი. დაწყებული ჩვეულებრივი საფუარიანი ცომით და დამთავრებული მაწვნის ცომით.

ინგრედიენტები
-------------

* კარაქი 250 გრ.
* პურის ფქვილი 300 გრ.
* კვერცხი 1 ცალი.
* ლიმონის მჟავა 5 გრ.
* მარილი 5 გრ.
* საფუარი 5 გრ.
* შაქარი 4-5 გრ.
* წყალი დაახლოებით 100 მლლ.
* ყველი იმერული უმარილო 350 გრ.

მომზადების წესი
---------------

გავხსნათ საფუარი თბილ წყალში და დავამატოთ შაქარი. მიღებული მასა მოათავსეთ თბილ ადგილას და დაელოდეთ მის აფუებას. შემდეგ შევურიოთ ერთმანეთში ათქვეფილი კვერცხის გული, ლიმონის მჟავა, წყალი, მარილი, გამდნარი და შეგრილებული კარაქი ან მარგარინი და შევურიოთ მიღებული მასა საფუარის, წყლის და შაქრის ნაზავს. გაცრილი ფქვილი მოვათავსოთ ჭურჭელში, გავუკეთოთ შუაში ჩაღრმავება და დავასხათ მიღებული იგრედიენტების მასა. მოვზილოთ ცომი, რომელიც არ ეკრობა ხელის გულებსა და *დავასვენოთ* თბილ ადგილას 15 წუთის განმავლობაში. ცომი გავაბრტყელოთ, მოვათავსოთ ცომის ზედაპირზე გახეხილი ყველი, მოუჭრათ თავი და გავაბრტყელოთ ფქვილმოყრილ ზედაპირზე. გაბრტყელებული ხაჭაპური მოვათავსოთ გაცხელებული ღუმელის ტაფაზე და გამოვაცხოთ ის 220 გრადუს ტემპერატურაზე დაახლოებით 15 წუთის განმავლობაში. შემდეგ გამოვიღოთ ტაფა ღუმელიდან და გადავუსვათ ხაჭაპურს კარაქი. ოდნავ შევაგრილოთ და მოვათავსოთ თეფშზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* როგორ მოვამზადოთ იმერული ხაჭაპური
**ინტერნეტის საზოგადოება (ISOC)** (ინგლ. Internet Society) — საერთაშორისო პროფესიონალური ორგანიზაცია, რომელიც მუშაობს ინტერნეტის ქსელის განვითარებასა და ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე. ორგანიზაციაში შედის 100-ზე მეტი წევრი-ორგანიზაცია მსოფლიოს 180 ქვეყნიდან და 20 ათასზე მეტი ინდივიდუალური წევრი.

ინტერნეტის საზოგადოება (ISOC) დაარსდა 1992 წელს და წარმოადგენს სხვა მრავალი კონსულტანტებისა და გამოკვლევების ჯგუფების საორგანიზაციო საფუძველს, რომლებიც მუშაობენ ინტერნეტის განვითარებაზე (როგორიცაა მაგ. IETF, IAB და სხვა). იურიდიული თვალსაზრისით, ისინი წარმოადგენენ საკმაოდ არაფორმალურ ორგანიზაციებს, მაგრამ საჭიროებენ ფინანსურ მხარდაჭერას და გარკვეულ უფლებრივ სტატუსს. სწორედ ამ მიზნისთვის შეიქმნა „ინტერნეტის საზოგადოება".

ორგანიზაცია თავის ამოცანად თვლის ინტერნეტის განვითარების ხელშეწყობას, ახალი ინტერნეტ-ტექნოლოგიების შემუშავებას და მსოფლიო ქსელის საერთაშორისო მასშტაბით ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას. ოფიციალურად ISOC არის არაკომერციული საგანმანათლებლო ორგანიზაცია, რომელსაც ოფისები აქვს ვირჯინიაში (აშშ) და ჟენევაში (შვეიცარია). 

ინტერნეტის საზოგადოებას ოფიციალური უფლება აქვს ყველა RFC დოკუმენტზე და ძალისხმევას არ ზოგავს მასში აღწერილი ინტერნეტის სტანდარტების პრაქტიკაში დასანერგად. საზოგადოება ასევე აქვეყნებს ანგარიშებს ინტერნეტის გლობალურ პრობლემებზე და ინტერნეტის გამოყენების გასაუმჯობესებლად ქმნის ინსტრუმენტებს, კოდებს, რეკომენდაციებს; მხარს უჭერს საზოგადოების ქსელებისა და ინფრასტრუქტურების შესაქმნელ პროექტებს, მარშრუტიზაციის პროტოკოლების დაცვას და დაშიფვრის გამჭოლ პროპაგანდას.

1990-იანი წლების ბოლოს ISOC-მა დააარსა ჯონ პოსტელის პრემია.

2012 წელს (ISOC-ის 20 წლისთავზე) ინტერნეტის საზოგადოებამ დააფუძნა ინტერნეტის დიდების დარბაზი. ეს გაკეთდა იმ ლიდერთა რჩეული ჯგუფის საჯაროდ აღიარებისთვის, რომლებმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს გლობალური ქსელის განვითარებაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ინტერნეტის დიდების დარბაზი
* ინტერნეტის არქიტექტურული საბჭო (IAB)
* ინტერნეტის საინჟინრო საბჭო (IETF)
* ინტერნეტის პიონერები

სქოლიო
------

1. ↑  *Zuazo N.* Guerras de internet — ბუენოს-აირესი: 2015. — გვ. 106. — ISBN 978-987-3752-27-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q117771462'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1486'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112757939'></a>
2. ↑
3. ↑  ISOC-ის ოფიციალური ვებ-გვერდი
4. ↑
5. ↑  Vint Cerf — I remember IANA. RFC 2468. Retrieved 30,07, 2020.
6. ↑  THE INTERNET HALL OF FAME
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მგელაძე**. |

**ილია ბეჟანის ძე მგელაძე**, *ქოროღლი* (დ. 1875, შემოქმედი — გ. 6 სექტემბერი, 1921) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

1905 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. რევოლუციური მოღვაწეობისთვის გარიცხეს თბილისის სასულიერო სემინარიიდან. 1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1906-1907 წლებში მუშაობდა კახეთის სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციაში ქოროღლის მეტსახელით. 1907 წელს მუშაობდა ბაქოს კომიტეტში. 1909 წელს დააპატიმრეს და 1910 წელს გადაასახლეს ყუბანში. 1911 წელს მისი ბინა ტუაფსეში იყო რვოლუციონერების თავშესაფარი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მუშაობდა ვლადიკავკაზში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ ანტისახელმწიფოებრივი მუშაობის გამო დააპატიმრა და გადაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ იყო თბილისის მაზრის რევკომის თავმჯდომარე.

ლიტერატურა
----------

* *გეგეშიძე, ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 527.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია მგელაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ილია პატაშური
**ილია (ილო) პატაშური** (დ. 9 მაისი, 1939, სოფელი ხევშა, დუშეთის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მხატვარი, ფერმწერი. პროფესორი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1982).

ბიოგრაფია
---------

ილია პატაშური დაიბადა 1939 წლის 9 მაისს დუშეთის რაიონის სოფელ ხევშაში. მისი მშობლები იყვნენ: მამა — ვასილ პატაშური, დედა — სოფიო ქავთარაძე. ილია პატაშურის წინაპრები იყვნენ XVII-XVIII საუკუნეებში თეთრი არაგვის ხეობაში ხევის თავი ბაგრატინების სამეფო კარის მცველნი, მსახურნი დუშეთსა და ანანურში დიდი რუხა ივანე და გივი პატაშურები. ლომისის წმინდა გიორგის და ხევშის მთავარანგელოზის დეკანოზები. 

1946 წელს შევიდა ხევშის დაწყებით სკოლაში. 1956 წელს დაამთავრა ფასანაურის საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ი. ნიკოლაძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში, რომელიც 1960 წელს წარჩინებით დაამთავრა. 1960 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში ფერწერის სპეციალობით, რომელიც დაამთავრა წარჩინებით (სადიპლომო თემა: „დავით აღმაშენებელი დიდგორზე ბრძოლის წინ"), ნაშრომში მიიღო უმაღლესი შეფასება. ხელმძღვანელი სამხატვრო აკადემიის რექტორი, საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი — პროფესორი ა. ქუთათელაძე; ლექტორები: შ. მამალაძე, ჟ. ჯაში, კ. მახარაძე, ზ. ნიჟარაძე, ე. კალანდაძე; მხატვრულ დაოსტატებაში პროფესორები: საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი ლ. გუდიაშვილი და საქართველოს სახალხო მხატვარი ფ. ლაპიაშვილი.

1967 წელს დატოვეს სამხატვრო აკადემიაში ფერწერის კათედრაზე ლაბორანტად, ხოლო 1968 წელს მიიწვიეს ფერწერის კათედრაზე ფერწერის პედაგოგად. იმავე წლიდან გახდა საბჭოთა კავშირის მხატვართა კავშირის წევრი. 1970 წლიდან სწავლობდა სსრკ სამხატვრო აკადემიის ფერწერის შემოქმედებით სახელოსნოში. ხელმძღვანელი საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი უ. ჯაფარიძე. 1982 წელს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული მხატვრის წოდება. 1990 წელს მოსკოვში მიენიჭა დოცენტის წოდება. 1995 წელს აირჩიეს თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორად და დანიშნეს ფერწერის კათედრაზე პეიზაჟის სახელოსნოს ხელმძღვანელად.

1966 წლიდან მონაწილეობს საქართველოსა და უცხოეთის სამხატვრო გამოფენებზე: საბერძნეთი, ბელგია, იუგოსლავია, პოლონეთი, აშშ, ინგლისი, იაპონია, რუსეთი, აზერბაიჯანი, სომხეთი და ბალტიისპირეთის ქვეყნები.

ი. პატაშურს არაერთი პერსონალური გამოფენა აქვს მოწყობილი საქართველოში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილო პატაშურის 75 წელი საიუბილეო გამოფენა ზეობა
**ილია ფადეის ძე ციონი** (რუს. Илья Фаддеевич Цион; დ. 25 მარტი [ძვ. სტ. 13 მარტი], 1842, პანევეჟისი, ლიტვა — გ. 5 ნოემბერი [ძვ. სტ. 23 ოქტომბერი], 1912, პარიზი) — რუსი ფიზიოლოგი. 1864 წელს დაამთავრა ბერლინის უნივერსიტეტი. პეტერბურგის უნივერსიტეტისა (1870 წლიდან) და სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის (1872 წლიდან) პროფესორი.

1867 წელს ანატომიასა და ფიზიოლოგიას ასწავლიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში, სადაც ფიზიოლოგიის ლაბორატორიას ხელმძღვანელობდა. 1877 წელს ქალაქ პარიზში გადავიდა საცხოვრებლად. აქვე მიიღო საფრანგეთის მოქალაქეობა. თავის ძმასთან, მ. ციონთან ერთად ექსპერიმენტულად დაამტკიცა გულზე სიმპათიკური ინერვაციის ამაჩქარებელი გავლენა. გერმანელ ფიზიოლოგ კარლ ლუდვიგთან ერთად აღმოაჩინა აორტის რკალიდან გამომავალი ცენტრისკენული (დეპრესორული) ნერვი და დაამტკიცა, მისი ცენტრის ბოლოს გაღიზიანება იწვევს სისხლის წნევის დაცემას ძარღვთა გაფართოების გამო (1866). შეისწავლა ზურგის ტვინის წინა ფესვების აგზნებადობის ცვლილოება მისი უკანა ფესვების გადაჭრის შემდეგ. აღმოაჩინა გულის მოქმედების ამაჩქარებელი ნერვები; გამოიკვლია გულის შეკუმშვის ძალასა და რიტმზე ტემპერატურის ცვალებადობის, აგრეთვე ჟანგბადისა და ნახშირორჟანგის გავლენა და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია ციონი – ცნობები (რუსული)
* ილია ციონი – ცნობები დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* ილია ციონი – ცნობები (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* *ყენია ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 222.

1. ↑  gravsted.dk<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12314236'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
იგლუ
იგლუს მშენებლობის სქემა
**იგლუ** — კანადელი ესკიმოსების ზამთრის საცხოვრებელი.

იგლუ შენდება თოვლის ბლოკებისგან და წარმოადგენს გუმბათისებრ კონსტრუქციას. როგორც წესი იგლუს დიამეტრია 3-4 მეტრი და სიმაღლე 2 მეტრამდე. ღრმა თოვლისას იგლუს შესასვლელი კეთდება თოვლში გათხრილი გვირაბის სახით, ხოლო თუ თოვლის საფარი არაა სქელი, მაშინ გარედან თოვლის ბლოკებისგან კეთდება დერეფანი, ეს იგლუს ქარისგან იცავს. თოვლი კარგი თბოიზოლატორია, ამიტომ როდესაც ჰაერის ტემპერატურა −40 −45 გრადუსია, შიგნით ტემპერატურა შესაძლოა მერყეობდეს −7-დან + 26 გრადუსამდე. იგლუს სპეციალურად არ ათბობენ. ცივი ჰაერის შემოდინება უზრუნველყოფს თოვლის შიდა ზედაპირის გაყინვას, რაც არ იძლევა იგლუს დადნობის საშუალებას.

იგლუს ასაშენებლად აუცილებელია დიდხანს ნადები კარგად გამაგრებული თოვლი. ბლოკების დაჭრა ნებისმიერი მჭრელი ინსტრუმენტით შეიძლება. გამოჭრა იმ მხრიდან იწყება, საიდანაც ქარი უბერავს, რადგან აქ თოვლი უფრო მკვრივია. ხანდახან თოვლის ბლოკებთან ერთად ყინულიც გამოიყენება, რათა იგლუში სინათლემ შეაღწიოს. იგლუს ჭერში ტოვებენ ღია ხვრელს ვინტილაციისთვის და განათებისთვის.

იგლუს არქიტექტურა უნიკალურია. მისი ბლოკები სპირალურად ლაგდება ისე, რომ კედლები თავისუფლად იტანს სახურავის სიმძიმეს, ხოლო ვინტილაცია არ აძლევს თოვლს გადნობის საშუალებას.

იგლუში დასაძინებელი ადგილები ამაღლებულ პლატფორმაზეა, ვინაიდან თბილი ჰაერი ზემოთ ადის, ხოლო ცივი ქვემოთ ჩადის. ზოგი ტონები იგლუში ცხოველთა ტყავებს აფენენ მეტი სითბოსთვის.

ლიტერატურა
----------

* Richard Gv. Condon, Julia Ogina and the Holman Elders, *The Northern Copper Inuit* (ISBN 0-8020-0849-6)
* Igloo – the Traditional Arctic Snow Dome

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იგლუ***

* Building an Igloo, by Hugh McManners დაარქივებული 2010-06-19 საიტზე Wayback Machine.
* *Field Manual for the U.S. Antarctic Program*, Chapter 11: "Snow Shelters", pp. 140-145 დაარქივებული 2006-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* Traditional Dwellings: Igloos (1)
**კოროგო** (ფრანგ. Korhogo) — ქალაქი კოტ-დ’ივუარის ჩრდილოეთში. იგი ასევე სავანების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია.

გეოგრაფიული მდებარეობა
----------------------

ქალაქი მდებარეობს ოლქის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე თეთრი ბანდამის დასავლეთით, ქვეყნის დედაქალაქ იამუსუკროდან დაახლოებით 295 კმ მანძილზე ჩრდილოეთით. აბსოლუტური სიმაღლეა — ზღვის დონიდან 426 მეტრი.

მოსახლეობა
----------

1998 წლის აღწერის მონაცემების შედეგად ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 142 039 ადამიანს, ხოლო 2014 წლის აღწერის მონაცემებით 243 048 ადამიანს.
ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების :

| 1975 | 1988 | 1998 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- |
| 45 250 | 109 655 | 142 039 | 243 048 |

ეკონომიკა
---------

ქალაქის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა. კოროგოს შემოგარენში მოჰყავთ იამსი, არაქისი, სიმინდი, ბრინჯი, ასევე ბამბა, რომლებიც ქალაქის ექსპორტის ძირითადი პროდუქტებია.

კოროგოში და მის შემოგარენ დასახლებულ პუნქტებში განვითარებულია ხალხური კუსტარული ხელსაქმეობა. ადგილობრივი ოსტატები ამზადებენ ხის ნიღბებს, ლითონის ნაკეთობებს, წნავენ კალათებს.

ტრანსპორტი
----------

ქალაქიდან 5 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთში მდებარეობს კოროგოს აეროპორტი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Korhogo, Cote D'Ivoire (Ivory Coast) Page. Fallingrain Global Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-18.
2. ↑  Korhogo. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-19. ციტირების თარიღი: 2012-12-18.
3. ↑  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (citypopulation)
4. ↑  მოსახლეობის 2014 წლის აღწერა (Recensement Général de la Population et de l’Habitat)

|  |  |
| --- | --- |
| აფრიკის რუკა | *ეს სტატია აფრიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კოროლიოვისა და გაგარინის ძეგლი** (რუს. Памятник Королёву и Гагарину) — იური გაგარინისა და სერგეი კოროლიოვის ბრინჯაოს ძეგლი ქალაქ ტაგანროგში. ძეგლის ავტორია ოლეგ კომოვი.

მისამართი: ტაგანროგი, ჩეხოვის ქუჩა, № 22.

ძეგლი
-----

იური გაგარინი კოროლიოვისაგან განსხვავებით საკმაოდ დაბალი იყო. მისი სიმაღლე სულ რაღაც 165 სმ იყო. ძეგლის ავტორი თვლიდა, რომ ადამიანი ვინც პირველმა შემოუფრინა დედამიწას და მსოფლიო მასზე საუბრობს, არ შეიძლებოდა რომ გამოესახა ტავის რეალურ სიმაღლეში და გადაწყვიტა გაგარინი კოროლიოვზე დიდი გამოესახა. ქანდაკების მარჯვენა წინა კუთხეზე ავტორის ინიციალები და წელია მითითებული „О. Комов 75 г."

ისტორია
-------

სკულპტურის დადგმის მთავარი ინიციატორი იყო ტაგანროგის საპატიო მოქალაქე ე. ზაიცევი, ტაგანროგის რადიოტექნიკური ინსტიტუტის ყოფილი თანამშრომელი, შემდეგ პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, რსფსრ-ის მომავალი კულტურის მინისტრის მოადგილე, შემდეგ სსრკ-ის კულტურის მინისტრის მოადგილე. 1978 წელს ე. ზაიცევმა ხელი შეუწყო ტაგანროგელებისათვის ძეგლის გადაცემას.

1975 წელს ქანდაკება „გაგარინი-კოროლიოვა" წარადგინეს მოსკოვის გამოფენაზე. გამოფენის დახურვის შემდეგ საბჭოთა კულტურის ფონდმა ეს ძეგლი ტაგანროგის სურათების გალერეას გადასცა საჩუქრად. ძეგლი შედიოდა გალერეის პარკის ძეგლების კოლექციაში.

2002 წელს, რადიოტექნიკური ინსტიტუტის 50-ე წლისთავისდმი მიძღვნილი ღონისძიებების პერიოდში, ძეგლი დადგეს იმ ადგილზე სადაც მაჟამად დგას, ხოლო მის ყოფილ ადგილზე ცენტრალური საბავშვო მოედანია.

სქოლიო
------

1. ↑  *Каминская М.* Почему Гагарин — в Таганроге[*მკვდარი ბმული*] // Наше время. — 2011. — 8 апр.
2. ↑  *Набоков О.* Династия Королёвых // Таганрогская правда. — 2015. — 10 апр. — С. 4.
3. ↑  *Киричек М. С.* Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 171. — ISBN 978-5-9901455-3-5.
**კორნელი დავითის ძე დანელია** (დ. 15 ივნისი, 1934, სოფ. ნაჯახავო, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 28 სექტემბერი, 1997, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ენათმეცნიერი, ტექსტოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1979), პროფესორი (1981). 

დაამთავრა ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1958–1959 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში. 1963 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ძველი ქართული ენის კათედრაზე (1987 წლიდან ამ კათედრის გამგე). 1988 წლიდან იყო თსუ-ის ფილოლოგიური ფაკულტეტის დეკანი. 

დანელიას გამოკვლევები ეხება ძველი ქართული ენის, მეგრულ-ჭანურის, ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიის, ბიბლიურ წიგნთა ქართული თარგმანების საკითხებს. აღსანიშნავია მისი წვლილი ძველი ქართული ენის ძეგლების კრიტიკულად გამოცემასა და შესწავლაში. მოამზადა, წინასიტყვაობა და შენიშვნები დაურთო იოსებ ყიფშიძის თხზულებათა ერთტომეულს (1994).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქართული სამწერლო ენის ისტორიის საკითხები, თბ. 1983;
* იოსებ ყიფშიძე – ცხოვრება და მეცნიერული მემკვიდრეობა, თბ. 1985;
* აკაკი შანიძე. ცხოვრება და მოღვაწეობა, თბ. 1987 (თანაავტ. ზ. სარჯველაძე);
* პავლეს ეპისტოლეთა ძველი ქართული ვერსიები, თბ. 1974 (თანაავტ. ქ. ძოწენიძე);
* ქართული ლექციონარის პარიზული ხელნაწერი. ძველი და ახალი აღთქმის საკითხავები (ტექსტი, ლექსიკონი, გამოკვლევა), ტ. 1, ნაწ. 1–2, თბ. 1987–92;
* ქართული ხალხური სიტყვიერება. მეგრული ტექსტები ქართული თარგმანითურთ, ტ. 2, თბ. 1991 (თანაავტ. ა. ცანავა);
* იერემიას წინასწარმეტყველების ძველი ქართული ვერსიები (ტექსტი, გამოკვლევა, ლექსიკონი), თბ. 1992.

ლიტერატურა
----------

* *სარჯველაძე ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 310.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კორნელი დანელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კუთხვილი** — დეტალის ზედაპირზე თანამიმდევრულად განლაგებული მუდმივი კვეთის ხრახნული ღრმულებისა და შვერილების ერთობლიობა. შვერილებისა და ღრმულების კონტური ღერძზე გამავალ სიბრტყეში ქმნის კუთხვილის პროფილს. კუთხვილებს განასხვავებენ პროფილის მიხედვით (სამკუთხა, ტრაპეციისებრი, მართკუთხა, მრგვალი და სხვ.), დეტალის ზედაპირის ფორმის მიხედვით (ცილინდრული და კონუსური — გარე და შიგა; გარე კუთხვილს ჭანჭიკი ან ხრახნი ჰქვია, შიგას კი — ქანჩი), კონტურის ხრახნული წირის მიმართულების მიხედვით (მარჯვენა და მარცხენა), სვლების (კუთხვილის ძაფების) რიცხვის მიხედვით (ერთსვლიანი და მარავალსვლიანი), ექსპლუატაციის პირობების მიხედვით (საერთო დანიშნულებისა და სპეც.). საერთო დანიშნულების კუთხვილებს (სამაგრი — მეტრული კუთხვილი და დუიმური კუთხვილი) იყენებენ უმეტესად მანქანათა ნაწილების გასართ შეერთებებში, სპეციალურ კუთხვილებს კი — ოპტიკური ხელსაწყოებისათვის, გეოლოგიური სადაზვერვო იარაღებისათვის, ელექტრონათურის ვაზნებისათვის და სხვ.

კინემატიკური კუთხვილი
---------------------

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, გვ. 59, თბ. 1983 წელი
**ალექსანდრე (ლექსო) თორაძე** (დ. 30 მაისი, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 11 მაისი, 2022) — ქართველი მუსიკოსი და პედაგოგი. ქართველი კომპოზიტორის დავით თორაძისა და კინომსახიობ ლიანა ასათიანის ვაჟიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

1969 წელს ჩაირიცხა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1970 წლიდან სწავლა განაგრძო პ. ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1975 წელს. 1975 წელს იტალიაში ა. კასაგრანდეს სახელობის საერთაშორისო კონკურსში მიიღო III პრემია, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ვან კლაიბერნის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე – II პრემია. 1983 წლიდან გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ეწეოდა ნაყოფიერ საშემსრულებლო და პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1991 წელს ლექსო თორაძე გახდა ქალაქ საუთ-ბენდის (ინდიანას შტატი) უნივერსიტეტის პროფესორი და აქვე დააარსა საფორტეპიანო სტუდია – Toradze Piano Studio, რომელმაც აღიარება მოიპოვა, როგორც მუსიკალურ-აღმზრდელობითმა ცენტრმა.

გარდაიცვალა 2022 წლის 11 მაისს, 69 წლის ასაკში. 31 მაისს, სიკვდილის შემდეგ, საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა ბრწყინვალების ორდენით დააჯილდოვა.

ლიტერატურა
----------

* მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2007, გვ. 113

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლექსო თორაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* თეა თოფურია.  (2022)ლექსო თორაძე - ცხოვრება ბოლო კონცერტამდე ka. რადიო თავისუფლება. ციტირების თარიღი: 15 მაისი, 2022.

სქოლიო
------

1. 1 2  Classic FM — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5128150'></a>
2. 1 2  „გარდაიცვალა პიანისტი ლექსო თორაძე". *1TV*. 11 მაისი, 2022. ციტირების თარიღი: 1 ივნისი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  „პრეზიდენტმა პიანისტი ლექსო თორაძე, სიკვდილის შემდეგ, ბრწყინვალების ორდენით დააჯილდოვა". *1TV*. 31 მაისი, 2022. ციტირების თარიღი: 1 ივნისი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
**კამიშინის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი** (რუს. Камышинский историко-краеведческий музей) — მუზეუმი ქალაქ კამიშინში, ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია.

ისტორია
-------

კამიშინის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმის ხედი
კამიშინის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი შეიქმნა 1961 წელს. 1968 წელს მუზეუმმა მიიღო სახელმწიფო მუზეუნმის სტატუსი. მუზეუმი განათავსეს ქალაქის სამმართველოს შენობაში, რომელიც 1901 წელს ააგეს რუსული ბაროკოს სტილში და მდებარეობდა მდინარე ვოლგის ნაპირზე. ამჟამად შენობა რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლია.

ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმის ექსპოზიცია მოიცავს 14 დიდ ოთახს. აქ წარმოდგენილია ოლქის ცოცხალი სამყარო, მხარის ათვისების ისტორია, გეოგრაფია და გეოლოგია, არქეოლოგია, კამიშინის რაიონი რევოლუციის შემდეგ პერიოდში და დიდი სამამულო ომის წლებში, მაზრის ისტორია. 

მუზეუმში წარმოდგენილია 50 000 ექსპონატი: ყველაზე მნიშვნელოვანი ექსპოზიციაა: ეთნოგრაფიული, პალეონტოლოგიური და არქეოლოგიური. მუზეუმში დაცულია იშვიათი წიგნები. ძველი საათები, ჭურჭელი, ავეჯი. მონეტების კოლექცია. ცალკე ოთახი ეთმობა მოქალაქეების ცხოვრებას საბჭოთა პერიოდში. აქ წარმოდგენილია საბჭოთა ავეჯი, პირველი საბჭოტა ტელევიზორი, საბავშვო სათამაშოები.

მუზეუმში იმართება მუდმივი და დროებითი სამხატვრო გამოფენები. ყოველწლიურად 13 აგვისტოს მუზეუმის დაარსების დღეს იმართება ღია კარის დღე. მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო კ. დ. დიბლია.

მუზეუმის შენობა
---------------

მუზეუმი განთავსებულია ყოფილი საქალაქო საბჭოს შენობაში. შენობა აგებულია არქიტექტორ ა. ტიმოფეევის პროექტის მიხედვით 1901 წელს XVII საუკუნის მოსკოვურ-იაროსლავური ხუროთმოძღვრების მოტივებზე.

შენობა ორსართულიანია, აგებულია აგურისაგან, დაგეგმარებაში ასო Г-ს ფორმა აქვს. შენობას მაღალი სახურავი აქვს. პირველ სართულზე ფანჯრები ნახევრადწრიულია. შენობის არქიტექტურული ელემენტები შეღებილია ყვითელ და წითელ ფერებში. მუზეუმის მიმდებარე ტერიტორია კეთილმოწყობილია. შენობას აქვს მიშენებები.

ლიტერატურა
----------

* Шендакова Г. Н. «Роль городского музея в развитии краеведения в Камышине», сборник «Город старый, город новый…» выпуск №3, г. Камышин, 1999 г.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Камышинский историко-краеведческий музей
* Камышинский историко-краеведческий музей დაარქივებული 2018-04-29 საიტზე Wayback Machine.
* Камышинский историко-краеведческий музей

სქოლიო
------

1. ↑  Художественная галерея музея.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-29. ციტირების თარიღი: 2018-05-29.
**კამიშინის დიმიტრი თესალონიკელის ძეგლი** (რუს. Памятник Дмитрию Солунскому) — ძეგლი ქალაქ კამიშინში, ვოლგოგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მისი მოქანდაკეა რუსეთის დამსახურებული მხატვარი სერგეი შჩერბაკოვი.

ისტორია
-------

ქალაქი კამიშინი XVIII საუკუნის ბოლომე ატარებდა დმიტრიევსკის სახელწოდებას წმინდა დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელის პატივისცემის ნიშნად. წმინდა დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელი ითვლება ქალაქ კამიშინის ზეციურ მფარველად. ყოველწლიურად 8 ნოემბერს აღნიშნავენ წმინდანის დღეს. გადმოცემის თანახმად დიმიტრი თესალონიკელმა ქალაქი გადაარჩინა თათართაგან დარბევას, შეაჩერა მისი მხედრები და აუკრძალა ქალაქს შეხებოდნენ. 2007 წლიდან მოსახლეობში მუსირებდა აზრი წმინდანის ძეგლის აღმართვის შესახებ, მაგრამ იმის გამო, რომ ვერ შეთანხმდნენ ძეგლის აღმართვის ადგილზე პროექტი შეჩერდა და არ განხორციელებულა.

2013 წლის 8 ნოემბერს ქალაქის კომკავშირის მოედანზე გაიმართა ძეგლის გახსნის ცერემონია. ძეგლის ავტორი გახდა ვოლგოგრადელი მოქანდაკე, რუსეთის დამსახურებული მხატვარი სერგეი ალექსანდრეს ძე შჩერბაკოვი. ძეგლის ესკიზი განიხილეს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მას დაეთანხმა ვოლგოგრადის ეპარქიის მიტროპოლიტი გერმანე ტიმოფეევი. ძეგლის შექმნისა და დადგმის თანხები, 11 მლნ რუბლი, გამოიყო ფედერალური სახსრებიდან. ძეგლის გახსნის შემდეგ ადგილობრივმა კაზაკებმა ლიტანიობა მოაწყვეს.

აღწერა
------

ქანდაკების საერთო სიმაღლე შეადგენს 17 მეტრს. დიმიტრი თესალონიკელის ოთხმეტრიანი ფიგურა დგას 13-მეტრიან კოლონისებურ კვარცხლბეკზე. წმინდანი გამოსახულია საბრძოლო ფორმაში, რომელსაც ერთ ხელში ხმალი უჭრავს, ხოლო მეორეში ჯვარი, თავზე კი გვირგვინი ადგას. ძეგლის კვარცხლბეკზე წარწერაა 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „Святой великомученик Дмитрий Солунский небесный покровитель города წმინდა დიდმოწამე დიმიტრი თესალონიკელი, ქალაქის ზეციური მფარველი" |
|  |  |

ძეგლი აღმართეს კომკავშირის მოედანზე ქალაქის ცენტრის რეკონსტრუქციის პროექტის მიხედვით. ძეგლის დამზადებასა და აღმართვაში მონაწილეობდნენ მოქანდაკე სერგეი შჩერბაკოვი, კამიშინის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი იური კობაკოვი. ორგანიზაცია „Приволжтрансстрой"-ის დირექტორი ვლადიმირ ივაშჩენკო და ქალაქის მთავარი არქიტექტორი ალექსანდრე გლავასტკიხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* В Камышине вокруг памятника Святому Димитрию Солунскому разгорелись нешуточные споры დაარქივებული 2017-07-09 საიტზე Wayback Machine.
* Памятник Дмитрию Солунскому (Камышин)
**კურდღლისებრნი** (ლათ. Leporidae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი კუდღლისნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძეა 30-60 სმ, აქვთ ბოლოწაწვეტებული, გრძელი ყურები, მოკლე კუდი. სახეობათა უმრავლესობას უკანა კიდურები წინაზე გრძელი აქვს. ფეხისგულები ხშირი ჯაგრითაა დაფარული. გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე, გარდა მადაგასკარისა, სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ოლქებისა და ანტარქტიდისა. ბინადრობენ მრავალფეროვან გარემოში. აქტიური არიან მთელი წელი. იკვებებიან ბალახით, ხის ქერქით, კვირტებით, ტოტებით. წელიწადში 4-ჯერ შობენ 2-8 (15-მდე) ნაშიერს, რომელთა უმეტესობას სხეული ბალნით აქვს დაფარული და სიარულიც შეუძლია. ოჯახში 8 გვარია. ყოფილ სსრკ-ში ბინადრობდა 5 სახეობის კურდღლისებრი: ბოცვერი (Oryctolagus cuniculus), მანჯურიული კურდღელი (Caprolagus brachyurus), თეთრი კურდღელი (Lepus timidus), რუხი კურდღელი (Lepus europaeus), კურდღელი-ტოლაი (Lepus tolai). საქართველოში გვხვდება მხოლოდ 1 სახეობა (რუხი კურდღელი). აკლიმატიზებული არიან ავსტრალიასა და მრავალ კუნძულზე. კურდღლისებრთა მრავალი წარმომადგენელი სარეწაო ან სპორტული ნადირობის ობიექტია. ზოგი ზიანს აყენებს საძოვარს, ხეხილის ბაღს, ტყის ნარგავს, ავრცელებს ინფექციურ დაავადებათა გადამტანებს.

კურდღლის ნაშიერს ბაჭია ჰქვია.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 80.
**კურდღელაურის კავთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კურდღელაურში. სავარაუდოდ, თარიღდება XVIII საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია დასავლეთიდან ეკვრის კვადრატული გეგმის, სამსართულიანი სამრეკლო, რომელიც შესაბამისს კედელს წყობი ტარ ებმის.

შენობა ქრონოლოგიურად განსხვავებულ, ორ სამშენებლო ფენას შეიცავს, რომელებიც სხვადასხვა მასალითაა შესრულებული. 

შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. დასავლეთის შესასვლელი, შიგნიდან ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული, ჩრდილოეთისა კი ხის ძელებით.

დარბაზის გრძივ კედლებზე სამ-სამი, მარტივი პილასტრია. რომელზეც კარის საბჯენი თაღებია დაყრდნობილი. თაღები შეისრულია, შეისრულია კამარაც. პილასტრების აღმოსავლეთ წყვილი აფსიდს დარბაზისგან გამოჰყოფს 

2003 წელს, ადგილობრივ მოსახლეობის მიერ, ძეგლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები: შიგნით ეკლესია მთლიანად შელესეს, ააგეს კანკელი, საკურთხეველისა და დარბაზის იატაკზე დააგეს კვადრატული აგური, გარედან ალად-ალაგ, აღადგინეს კედლების ზედა ნაწილები და ლავფარდანი, ეკლესია გადახურეს კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 290-291.
**კრისტინა ტოდ უიტმანი** (ინგლ. Christine Todd Whitman, დ. 26 სექტემბერი, 1946) — ამერიკელი პოლიტიკოსი და მწერალი, 1994 წლიდან 2001 წლამდე ნიუ-ჯერსის შტატის 50-ე გუბერნატორი. 2001 წლიდან 2003 წლამდე გარემოს დაცვის სააგენტოს მეთაური ჯორჯ ბუშის ადმინისტრაციაში. იგი არის ნიუ-ჯერსის შტატის პირველი არჩეული ქალი გუბერნატორი. აშშ-ის რესპუბლიკური პარტიის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
---------

კრისტინა ტოდ უიტმანი დაიბადა 1946 წლის 26 სექტემბერს ნიუ-იორკში, ჰანტერდონის ოლქში, ელეონორ პრენტის ტოდისა (დაბადებით შლი) და ბიზნესმენ ვებსტერ ტოდის ოჯახში. მისი ორივე მშობელი რესპუბლიკური პარტიის აქტიური მხარდამჭერები იყვნენ. კრისტინა სწავლობდა ფარ-ჰილსის დღის სკოლაში და ასევე მანჰეტენის სკოლა The Chapin School-ში. უიტმანმა 1968 წელს დაასრულა კოლეჯი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი. სწავლის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ნელსონ როკფელერის (შემდეგ აშშ-ის 41-ე ვიცე-პრეზიდენტი) საპრეზიდენტო კამპანიაში.

კრისტინა ტოდ უიტმანი ნიუ-ჯერსის ორი პოლიტიკური ოჯახის, ტოდებისა და შლიების, შთამომავალი არის და ქორწინებით დაკავშირებულია პოლიტიკურად აქტიურ ნიუ-იორკელ უიტმანებთან. იგი გათხოვილია ჯონ უიტმანზე, რომელიც ინვესტორია, მათ ჰყავთ ორი შვილი. კრისტინა უიტმანი ნიუ-იორკის შტატის ყოფილი გუბერნატორის ჩარლზ უიტმანის შვილიშვილია. პაპამისი, დედის ხაზით, რივა შლი, იყო იელში მოქმედი საიდუმლო ორგანიზაციის „მგლის თავი" წევრი და ბანკ „ჩეიზის" ერთადერთი ვიცე-პრეზიდენტი. იგი ასევე იყო რუსულ-ამერიკული სავაჭრო პალატის პრეზიდენტი.

კარიერა
-------

1988 წლიდან 1990 წლამდე მას ეკავა ნიუ-ჯერსის კომუნალური მეურნეობის საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობა. 1993 წელს კენჭი იყარა ნიუ-ჯერსის გუბერნატორად და დაუპირისპირდა მოქმედ გუბერნატორს ჯეიმზ ფლორიოს, დაამარცხა იგი ერთპროცენტიანი სხვაობით (26 ათასი ხმით) და გახდა ნიუ-ჯერსის შტატის ისტორიაში პირველი ქალი გუბერნატორი. კრისტინა ტოდ უიტმანი ხელმეორედ აირჩიეს 1997 წელს გამართულ არჩევნებზე. ამჟამადაც ერთ პროცენტიანი სხვაობით მოუგო არჩევნები დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელს, ჯიმ მაკ-გრივს. 2001 წლის 31 იანვარს თანამდებობა გადააბარა ასევე რესპუბლიკელ დონალდ დი ფრანჩესკოს.

2001 წლის 31 იანვარს ჯორჯ ბუშმა უმცროსმა დანიშნა გარემოს დაცვის სააგენტოს მეთაურად. დაკავებული თანამდებობიდან გაათავისუფლეს 2003 წლის 27 ივნისს, მას შემდეგ, რაც გენერალურმა პროკურორმა კრისტინა ტოდ უიტმანი დაადანაშაულა კონკრეტული გადაწყვეტილების გამო. კერძოდ, საქმე ეხებოდა 11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ კრისტინას გადაწყვეტილებას, რომლის მიხედვითაც მან ხალხს მოუწოდა დაბრუნებოდნენ საკუთარ სახლებს და ოფისებს, რომლებიც ტერორისტების მიერ განადგურებული სავაჭრო ცენტრის მახლობლად მდებარეობდნენ. ამ გადაწყვეტილებით მან მოსახლეობის გარკვეული ფენის ცხოვრება და ჯანმრთელობა საფრთხის ქვეშ დააყენა. 2007 წელს დაიწყო აღნიშნული საქმის განხილვა. 2008 წლის აპრილში სასამართლომ იგი გაამართლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Republican Leadership Council* დაარქივებული 2019-11-18 საიტზე Wayback Machine.
* Christine Todd Whitman profile
* New Jersey Governor Christine Todd Whitman, National Governors Association
* biographical information for Christine Todd Whitman from The Political Graveyard
* Christine Todd Whitman brief bio
* Membership
**კურტანი** — ტვირთის მზიდავი მუშის (კურტანიანი მუშა) ზურგზე მოსაკიდებელი, რომელიც ტვირთის საყრდენ ფართობს ზრდიდა და ამით სიმძიმის ტარებას აადვილებდა. კურტანს სამკუთხედის ფორმა ჰქონდა, რომლის სიგრძე იყო 60-70 სმ, ძირი 20-25 სმ (სისქე) და 40-50 (სიგანე). მისი ზედა ნაწილი თხელი იყო, ბოლო კი საკმაოდ ამაღლებული. მზადდებოდა მაგარი, უხეში ქსოვილისგან. კურტანის ზედაპირი ლამაზი, ჭრელი ფარდაგისა იყო, ზურგის მხარეს კი — შედარებით რბილი ქროვილის. ზურგის მხრიდან, ხელის გასაყრელად, მიკერებული ჰქონდა დაგრეხილი ქსოვილის მსხვილი სამკლაურები. კურტანის აუცილებელი ატრიბუტი იყო ფართო და სქელი ტყავისაგან დამზადებული ღვედი ან მსხვილი თოკი, რომლითაც მაგრდებოდა კურტანიანი მუშის ზურგზე გადასატანად დადებული დიდი ზომის ტვირთი.

თბილისში კურტანიან მუშებს თავისი ადგილი „ბირჟა" ჰქონდათ. იყვნენ ბაზრის მაღაზიის (დუქნების) და ქარვასლების კურტანიანი მუშები, რომელთაც ეკრძალებოდათ სხვის სამუშაო ადგილას საქმიანობა. გარდა ამისა, მუშები დასპეციალებული იყვნენ გადასატანი ტვირთის მიხედვით (მაგ. ავეჯის გადამტანი მუშების სურსათ-სანოვაგის გადამტანი მუშები და ა.შ).

XIX საუკუნის 80-იან წლებამდე თბილისში მუშები ძირითადად რაჭიდან ჩამოსული გლეხები იყვნენ. გერმანელი მწერალი ნ. დუნკელ-ველინგი, რომელიც თბილისში XIX საუკუნის 50-იან წლებში იყო, გაზეთ „კავკაზში" წერდა: „თათრის მოედანზე შეხვდებით აუარებელ მუშას (ტვირთის მზიდავს) რომლებიც მზად არიან უმნიშვნელო სასყიდლით წაიღონ ტვირთი ქალაქის შორეული უბნისკენ, მათ თავიანთი ამქარი აქეთ და ჰყავთ უსტაბაში, რომელიც მკაცრად ადევნებს თვალყურს, რომ სამუშაოზე ერთმანეთს არ შეეცილონ. ვერც ერთი ტფილისელი ვერ უსაყვედურებს მათ და ვერ იტყვის, რომ მუშას დანიშნულ ადგილას არ მიეტანოს ის, რისი წაღებაც მისთვის დაევალებინათ. ეს... უპატიოსნესი ხალხია".

თბილისელი მუშის პატიოსნობაზე წერს XIX საუკუნის 80-იან წლებში თბილისში ჩამოსული რუსი მწერალი ევგენი მარკოვი: „თბილისის კურტნიანი მუშები ატარებენ უპატიოსნეს ადამიანთა სახელს. ჩამოსულები სრულიად უშიშრად ანდობენ მათ თავიანთ ბარგს, ფულს და ძვირფას ნივთებსაც".

თბილისში წვიმების შემდეგ ქალაქის ქუჩებში სიარული ჭირდა. დიმიტრი ყიფიანი მოგვითხრობს: „ავდარში... არაერთხელ მინახავს, როგორ მოიყვანდნენ ხოლმე მანდილოსნებს... ქოლგის ქვეშ შეფარებულს, ზორბა მუშის კისერზე დამჯდარს".

XIX საუკუნის 80-იან წლებამდე თბილისში 2000-მდე კურტანიანი მუშა იყო, ძირითადად ქართველები, შემდეგ მათი ადგილი თანდათან დაიკავეს თურქეთიდან შემოსულმა თურქ-იეზიდებმა, XIX საუკუნის ქართულ პოეზიაშიც პოვა ასახვა თბილისელი კურტანიანი მუშის ცხოვრებამ: „და, თუ დაღამდა თავთ დაიდებ ერთგულ კურტანსა და სადმე ქვებზედ მიეგდები იმ ფიქრით, რომ ხვალ ისევ ამგვარად განაგრძელებ უღმრთო შრომასა" (ილია ჭავჭავაძე „მუშა", 1860).

კურტანიანი მუშისადმი არის მიძღვნილი გრიგოლ ორბელიანის ცნობილი ლექსი „მუშა ბოქულაძე". XX საუკუნის 50-იან წლებში თბილისში დაიწყო ე.წ. „კურტან-თმებრძოლობა", ვინაიდან მუშურ-გლეხურ სახელმწიფოს აღარ შეეფერებოდა კურტნიანი მუშა, 1957-68 კარლ მარქსის (ახლანდელი ზაარბრიოკენის) მოედანზე ჩატარებული ერთ-ერთი რეიდის დროს კონფისკებულ კურტანიანებს პირდაპირ მტკვარში ყრიდნენ. იმ დროიდან კურტანი სამუზეუმო ექსპონტად იქცა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 617, თბ. 2002.
ლა დეფანსი თეთრი მარმარილოს გრანდ არკით ცენტრში.
**ლა დეფანსი** (La Défense) — პარიზის მთავარი საქმიანი უბანია, ქალაქის დასავლეთში, ოტ-დე-სენის დეპარტამენტში. უბანი ისტორიული ღერძის ბოლოში მდებარეობს, რომელიც დასაწყისს ლუვრთან იღებს, კვეთს ელისეს ველებსა და ტრიუმფალურ თაღს. უბანი სამ მუნიციპალიტეტს მოიცავს: ნანრი, კურბუაიე და პუტო და შედგება ძირითადად ცენტრალური მოედნის გასწვრივ ჩამწკრივებული საოფისე ცათამჯენებისგან. 3,5 მილიონი მ² საოფისე ფართით ეს ყველაზე ვრცელი მიზნობრივად გაშენებული საქმიანი უბანია ევროპაში და ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფინანსური ცენტრი მსოფლიოში.

ლიტერატურა
----------

* Schaugg, Johannes: High-Rise Buildings – La Défense, Books on Demand 2009, ISBN 978-3-8391-4523-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლა-დეფანსი***

* ლა-დეფანსი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Google Maps-ის სატელიტური ფოტოები
* la Défense de Paris
* Site officiel de l'EPAD (Établissement Public pour l'Aménagement de la Défense) (ფრანგული)


|  |  |
| --- | --- |
| საფრანგეთი | *ეს სტატია საფრანგეთისა და ფრანგების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კურაში საბანტუის დროს
**კურაში** (ასევე კურეში, კორეში, კულეში და მსგავსი ვარიანტები) — შუა აზიაში გავრცელებული ხალხური ჭიდაობის მრავალი სტილი. ინგლისური სახელი ზოგიერთ თურქულ ენათა ჯგუფში შემავალ ენებში არსებული ტერმინიდან „ჭიდაობა" მოდის.

კურაშის მოჭიდავეები (თათრულად köräşçelär) იყენებენ პირსახოცებს მეტოქის დასაჭერად და მათი მიზანია მეტოქის ფეხზე გადაგდება, წაქცევა. ჭიდაობა ფოლკლორული ფესტივალის, საბანტუის ერთ-ერთი მთავარი შეჯიბრია.
აზერბაიჯანულ ენაზე სპორიტ იწოდება როგორც گولش / ҝүләш / güləş in Azerbaijani, көрәш ბაშკირულ ენაზე,, кӗрешӳ ჩუვაშურად, күрес / küres ყაზახურად, күрөш / küröş in ყირგიზულად, кӱреш / küreş in Shor, küreş / күреш / көрәш / kөrəş თათრულ ენაზე, güreş in თურქულად, göreş in თურქმენულად და kurash უზბეკურად. ყველა ეს ტერმინი მოდის ძველთურქული keriš. კურეშში პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი 1999 წელს ჩატარდა. ამის შემდეგ მსოფლიოს ჩემპიონატი კიდევ თერთმეტჯერ გაიმართა 2000 (ანტალია, 2001 (ბუდაპეშტი), 2002 (ერევანი) , 2005 (ტაშკენტი), 2007 (ულან-ბატორი), 2009 (ალუშტა), 2011 (ტერმეზი), 2013 (სტამბოლი), 2015 (ხორემაბადი), 2017 (სტამბოლი) და 2019 (ჩუნგ-ჯუ) წლებში. 8-ჯერ გაიმართა კურეშში მსოფლიო ახალგაზრდული, 20 წლამდელთა ჩემპიონატი. პირველად ტურნირი 2000 წელს, რუსეთის ქალაქ ტვერში ჩატარდა. ამის შემდეგ ტურნირი კიდევ შვიდჯერ, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012 და 2016 წლებში გაიმართა. 2019 წლის 27 მარტს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ქართველმა ძიუდოისტმა გურამ თუშიშვილმა მიიღო ორთვიანი დისკვალიფიკაცია, რომლის ათვლაც 29 მარტიდან დაიწყო, ამის მიზეზი გახდა ის, რომ მან მიიღო მონაწილეობა კურეშის მსოფლიო ჩემპიონატზე, რაც გამოწვეული იყო იმით რომ ძიუდოს საერთაშორისო რეიტინგში მყოფ ძიუდოისტებს ეკრძალებათ სპორტის სხვა ძალისმიერ სახეობებში მონაწილეობა. კურეშის საერთაშორისო დებიუტი შედგა 2018 წლის აზიურ თამაშებზე რომელიც ინდონეზიის დედქალაქ ჯაკარტასა და ქალაქ პალემბანგში ჩატარდა. კურეში ასევე იყო 2019 წლის 30-ე სამხრეთ აზიის თამაშებზე, რომელსაც 2019 წელს ფილიპინებმა უმასპინძლა.

სქოლიო
------

1. ↑  Drayton, James.  (4 July 2012) Sabantuy. *home to roam*. ციტირების თარიღი: 11 July 2012
2. ↑  გურამ თუშიშვილი დისკვალიფიკაციით დაისაჯა
3. ↑  Fachrul Sidiq (August 31, 2018). „Asian Games: Underdog Indonesian shocks favorites to win bronze". *The Jakarta Post*. ციტირების თარიღი: 31 August 2018.
4. ↑  „Philippines ready to hold 'largest' SEA Games opening with grand ceremony". *ABS-CBN News*. November 30, 2019.
კურაპატის მასივი
**კურაპატები** (ბელორუს. Курапаты) — ტყის მასივი მინსკის ჩრდილო-დასავლეთით, სადაც აღმოჩენილ იქნა 1930-1940-ან წლებში მასობრივად დახვრეტილი ხალხის სამარხები. ბელორუსის პროკურატურის მონაცემებით, ეს იყო დახვრეტების და რეპრესირებულთა დასამარხავი ადგილი ე.წ. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის ორგანოთათვის 1937—1940 წწ.

მსხვერპლთა რაოდენობა დღეისათვის ჯერ კიდევ უცნობი რჩება და სხვადასხვა დაუზუსტებელი მონაცემებით, შესაძლოა, შეადგინოს 7 ათასამდე ადამიანი (რესპუბლიკა ბელარუსის გენერალური პროკურორის ო. ბაჟელკოს მონაცემებით), არანაკლებ 30 ათასი ადამიანი (ბსსრ გენერალური პროკურორის გ. ტარნავსკის მონაცემებით), 100 ათასამდე ადამიანი (ცნობარის "ბელარუსის" მიხედვით), 102-დან 250 ათასამდე ადამიანი (გაზეთ «Літаратура і мастацтва», ზენონ პოზნიაკის სტატიის მონაცემებით), 250 ათასი ადამიანი (ვროცლავის უნივერსიტეტის პროფესორის ედისლავ ვი9ნიცკის მიხედვით) და მეტი (ბრიტანელი ისტორიკოსის ნორმანდ დევისის მიხედვით). 

1993 წლიდან კუროპატის ტყის მასივი შეტანილია ბელარუსის ისტორიულ-კულტურული ღირებულების ძეგლთა სიაში, როგორც 1930-1940-ანი წლების პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა დაკრძალვის ადგილი. მას გააჩნია ისტორიულ-კულტურული ღირებულების პირველი კატეგორიის ძეგლის სტატუსი, რაც ბელარუსის კანონების მიხედვით ნიშნავს იმას, რომ ძეგლი წარმოადგენს განსაკუთრებულად უნიკალური სულიერი, ესთეტიკური და დოკუმენტური ღირებულების საერთაშორისო ინტერესის საგანს. 

მინსკის ტერიტორიაზე მიმდინარე მასობრივი დახვრეტების ადგილებიდან, რომელსაც ატარებდა ე. წ. „ენ-კა-ვე-დე" (შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი) კუროპატები ყველაზე მეტად გახდა ცნობილი.

გალერეა
-------

* კურაპატი 1989 (კალინოვსკის ქუჩა)კურაპატი 1989 (კალინოვსკის ქუჩა)
* კურაპატი, 1989კურაპატი, 1989
* მინსკიდან კურაპატისაკენ მიმავალი გზა (2001)მინსკიდან კურაპატისაკენ მიმავალი გზა (2001)
* საპროტესტო მოძრაობის წევრთა კარავი (2001)საპროტესტო მოძრაობის წევრთა კარავი (2001)
* პროტესტის მონაწილეები პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ  (2001)პროტესტის მონაწილეები პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ (2001)
* მემორიალი (2001)მემორიალი (2001)

ლიტერატურა
----------

* ადამუშკა უ.I Палітычныя рэпрэсіі 20-50-х гадоу на Беларусі. Мінск, 1994. С. 12
* კოსტირკო ვ. ვინ ხვრეტდა კუროპატში // საჯაროობა 16.12.1994.
* კუროპატი: საუკუნის ფალსიფიკაცია? // სამხედრო-ისტორიული ჟურნალი 1991, № 6, с. 50.
* ტარნავსკი გ. სობოლევ ვ. გერლიკი ე. კუროპატი: ძიება გრძელდება. — М.: იურიდიული ლიტერატურა. 1990 г. ISBN 5-7260-0305-5

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუროპატების გარშემო
* მასალები კუროპატის შესახებ. დაარქივებული 2012-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* ფოტოგრაფია.
* კუროპატები დაარქივებული 2017-05-17 საიტზე Wayback Machine.
* პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა ძეგლები დაარქივებული 2018-12-31 საიტზე Wayback Machine.
* კუროპატი
* კუროპატი
* ბელორუსიია ჰელსინკის კომიტეტის პრეს-რელიზი დაარქივებული 2010-10-31 საიტზე Wayback Machine.
**ლონდა სამსონიძე** (დ. 15 თებერვალი, 1945, თბილისი — გ. 29 მაისი, 2000) — ქართველი მუსიკოსი, პედაგოგი, ხელოვნებათმცოდნემ პიანისტი, ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი, ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1968 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საფორტეპიანო).

იყო ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი, 1998 წლიდან პროფესორი, 1991-1999 წლებშ პრორექტორი; 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1978 წელს „მუსიკის განცდის განვითარების თავისებურებათა ზოგიერთი ასაკობრივი ფსიქოლოგიური თავისებურებანი".
სადოქტორო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1995 წელს „მუსიკალური აზროვნების განვითარების საწყისები".

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საქართველოს პედაგოგიკის მეცნიერებათა აკადემია, წევრი (1998-2000)

ჯილდოები
--------

* 1996 — ღირსების მედალი

ბიბლიოგრაფია
------------

* მუსიკის ფსიქოლოგია : ლექციები მუსიკოს-პედაგოგების, სტუდენტებისა და მოსწავლეებისათვის (ავტორი), თბ. ვ. სარაჯიშვილის სახ. სახელმწ. კონსერვატორია, 2012, გვ. 136 — ISBN: 9789941919756

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბ. 2015, გვ. 418
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 1/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2000, გვ. 395
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ჯაფარიძე ი. თბ. 2012, გვ. 586

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლონდა სამსონიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლა-გუახირა** (ესპ. *Departamento de La Guajira*) — კოლუმბიის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ რეგიონში და იკავებს გუახირის ნახევარკუნძულის უდიდეს ნაწილს. ესაზღვრება კარიბის ზღვასა და ვენესუელას. დედაქალაქია რიოაჩა.

გუახირის ვრცელ არიდულ ვაკეებზე სახლობენ ადგილობრივთა მრავალგვარი ტომები, მათ შორის ვაიუს ხალხი, გუახიროები, მაკუიროები, ანატესები, ვაიუნაიკის ხალხი, კუანაოები და ენეალები, რომლებიც აქ ჯერ კიდევ ესპანელთა მოსვლის დროიდან სახლობენ. კოლონიზაციის პერიოდში ტერიტორია სადავო იყო სანტა-მარტას გუბერნატორებსა და ვენესუელას შორის, ძირითადად მარგალიტის დეპოზიტების გამო. ტერიტორიის ხელშეი ჩაგდებას ასევე ცდილობდნენ ინგლისელი მეკობრეები, ფრანგები და გერმანელები. 1871 წელს რეგიონი გამოეყო მაგდალენას დეპარტამენტს და შეიქმნა ლა-გუახირა. 

1911 წელს კოლუმბიის მთავრობამ შექმნა ლა-გუახირის კომისარიატი, რასაც მოჰყვა იმიგრანტთა ტალღა ახლო აღმოსავლეთიდან, კერძოდ ლიბანიდან, სირიიდან, პალესტინიდან და იორდანიიდან. საბოლოოდ, დეპარტამენტის სახით ლა-გუახირა 1964 წელს შეიქმნა. 

ეკონომიკა ძირითადად ეფუძნება ქვანახშირის მოპოვებას კერეხონში, სადაც 2004 წელს 24.9 მლნ ტონა იქნა წარმოებული. ასევე მნიშვნელოვანია ბუნებრივი გაზის ექსპლუატაცია და მარილის მოპოვება. პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა გუახირის უდაბნოს ნახევარკუნძულის წვერზე მდებარე პატარა სოფელი კაბო-დე-ლა-ველა. 

ლა-გუახირის დეპარტამენტი 15 მუნიციპალიტეტისაგან შედგება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის დეპარტამენტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ესპანური) ოფიციალური საიტი
* (ესპანური) Violence in La Guajira
* (ესპანური) Colombian ministry of Education: Education in La Guajira
* (ესპანური) Bank of the Republic - Colombia: Education in the Caribbean region of Colombia
* (ესპანური) Bank of the Republic - La Guajira y el mito de las regalías redentoras by Adolfo Meisel Roca No. 86 Febrero, 2007 დაარქივებული 2012-05-12 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) UNESCO: indigenous peoples in la Guajira

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  DANE.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ნოემბერი 13, 2009. ციტირების თარიღი: February 13, 2013.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოლუმბიის დეპარტამენტები |
| --- |
|  |
| 

* ამასონასი
* ანტიოკია
* არაუკა
* ატლანტიკო
* ბოლივარი
* ბოიაკა
* გუავიარე
* გუაინია
* ვალიე-დელ-კაუკა
* ვაუპესი
* ვიჩადა
* კალდასი
* კაკეტა
* კასანარე
* კაუკა
* კინდიო
* კორდობა
* კუნდინამარკა
* ლა-გუახირა
* მაგდალენა
* მეტა
* ნარინიო
* ნორტე-დე-სანტანდერი
* პუტუმაიო
* რისარალდა
* სან-ანდრეს-ი-პროვიდენსია
* სანტანდერი
* სესარი
* სუკრე
* ტოლიმა
* უილა
* ჩოკო
 |  |

 |
ლუბლინის უნია
**ლუბლინის უნია** — შეთანხმება პოლონეთისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ერთ სახელმწიფოდ, რეჩ პოსპოლიტად (Rzeczpospolita, სიტყვასიტყვით - რესპუბლიკა), გაერთიანების შესახებ. უნიის საკითხის განხილვა დაიწყო 1569 წელს ლუბლინში პოლონეთისა და ლიეტუვის ფეოდალთა საერთო სეიმზე. ხელი მოაწერეს 28 ივნისს, 1 ივლისს დაამტკიცეს პოლონეთისა და ლიეტუვის სეიმის დეპუტატებმა ცალ-ცალკე. ლუბლინის უნიით პოლონეთსა და ლიეტუვაში უნდა ყოფილიყო ერთგვაროვანი სახელმწიფო წესწყობილება, ერთიანი ფულადი სისტემა, საერთო სეიმი. სახელმწიფოს სათავეში იქნებოდა მეფე, რომელსაც ერთობლივად აირჩევდნენ ორივე ქვეყნის ფეოდალები. ლუბლინის უნიამ დაადასტურა ლიტვის დიდი სამთავროს ტერიტორიის ნაწილის პოლონეთის სამეფოსთან შეერთება; ლივონია ცხადდებოდა საერთო სამფლობელოდ, ურთიერთ შორის უქმდებოდა ბაჟები; რეჩ პოსპოლიტა ერთიან სახელმწიფოდ გამოდიოდა საერთაშორისო ასპარეზზეც. მიუხედავად ამისა, ლიეტუვის სახელმწიფოებრივი განცალკევებულობა მთლიანად არ ისპობოდა:შენარჩუნებული იქნა განსაკუთრებული კანონმდებლობა, სასამართლო, საკუთარი უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობები, ხაზინა, ჯარი. XVII-XVIII სს. განმავლობაში სახელმწიფოებრიობის ეს ელემენტები თანდათან უქმდებოდა, ხოლო 1791 წლის 3 მაისის კონსტიტუციამ ფაქტობრივად გააუქმა ლიეტუვის სახელმწიფოებრიობის ნარჩენები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 302.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Full text of the Union (Polish) დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* Commonwealth of Diverse Cultures: Poland's Heritage დაარქივებული 2011-06-24 საიტზე Wayback Machine.
**კურკოვანი კულტურები** — მცენარეები ვარდისებრთა ოჯახის ქლიავისებრთა ქვეოჯახისა. მათ განეკუთვნება ატამი, ქლიავი, გარგარი, ბალი, ალუბალი, ტყემალი, ალუჩა, ნუში, ღოღნოშო და სხვა. ნაყოფი ერთბუდიანი კურკიანაა, ნაყოფსაფარი წვნიანია, რომლის შიდა შრე (ენდოკარპიუმი) გადაქცეულა კურკად, რომელშიც თესლია მოთავსებული. საჭმელად იყენებენ ნაყოფსაფარს (გარდა ნუშისა) როგორც ნედლად, ისე გადამუშავებულს (მურაბა, კომპოტი, ჯემი და სხვა).

კურკოვანი კულტურები განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან სიცოცხლის ხანგრძლივობით, ზრდით, მსხმოიარობის დაწყებით, ეკოლოგიურ პირობებზე დამოკიდებულებით, მოსავლიანობით და სხვა. გამრავლების ძირითადი წესია მყნობა.ზოგიერთი კულტურა (ქლიავი, ალუბალი) ფესვის ამონაყრითაც მრავლდება. საქართველოში კურკოვანი კულტურებს 30 ათასი ჰა ფართობი უკავია, რაც ხეხილის ბაღების მთელი ფართობის 18%-ს შეადგენს. ჩვენში კურკოვანი კულტურებიდან ყველაზე მეტი ფართობი უჭირავს ატამს (55%), შემდეგ ქლიავს (20%), ბალს (6%), ალუბალს (5%), გარგარს (4%) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ვარძელაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 81-82.
ფრანგული ბაღები.
**კურიტიბის ბოტანიკური ბაღი** (პორტ. Jardim Botânico de Curitiba; Jardim Botânico Fanchette Rischbieter) — პარკი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ კურიტიბაში, სამხრეთ ბრაზილიის უდიდეს ქალაქსა და პარანის შტატის დედაქალაქში.

იგი წარმოადგენს ტურისტებისთვის უმთავრეს მიმზიდველ ქალაქს, (ეს არის არაოფიციალური სიმბოლოა სამხრეთ ბრაზილიაში) სადაც ასევე მდებარეობს პარანის ფედერალური უნივერსიტეტის კამპუსის ნაწილი. მისი საერთაშორისო საიდენტიფიკაციო კოდი არის „კურიტი" („CURIT").

ბოტანიკური ბაღი გაიხნსა 1991 წელს, რომელიც წარმოდგენილი იყო ფრანგული ბაღების სტილში. ჭიშკარში შესვლისთანავე, შადრევნების, ჩანჩქერების, ტბების და 458 მ² ფართობის მქონე სათბურის (რომლის ინტერიერშიც თავმოყრილია მცენარეთა ასლები, რომლებიც დამახასიათებელია ტროპიკული რეგიონებისთვის) შუაგულში, იშლება ვრცელი, ფრანგული სტილის ბაღები. შესვლისთანავე, ვიზიტორებს გადმოეშლებათ ყვავილების ხალიჩა. იგი იკივებს 240 000 მ² ფართობს. მთავარი სათბური, არტ-ნუვოს სტილში, თანამედროვე მეტალის სტრუქტურით, ჰგავს შუა მე -19 საუკუნის კრისტალ პალასს, რომელიც მდებარეობს ლონდონში. ბოტანიკური მუზეუმი, რომელშიც წარმოდგენილია ადგილობრივი ფლორის ეროვნული კოლექცია, იზიდავს მკვლევარებს მთელი მსოფლიოდან. იგი მოიცავს უამრავ ბოტანიკურ სახეობებს აღმოსავლეთ ბრაზილიის ტენიანი ატლანტიკური ტყიდან.

ბოტანიკური მუზეუმი.
ადგილობრივ ტყეში მრავლადაა სასეირნო ბილიკები.
სათბურის უკან მდებარეობს პოლონელი ბრაზილიელი ხელოვანის, ფრანც კრაბერგის მუზეუმი, რომელიც ჩაბმული იყო ბუნების დაცვის საქმეში; 1,320 კვადრატული მეტრი ტერიტორია, დაყოფილია მულტიმედიურ საკლასო ოთახებად. აუდიტორიაში განლაგებულია 60 სავარძელი, სადაც ხდება სხვადასხვა ნაშრომების გამოფენები, წარმოდგენილი სკულპტურებით ფოტოგრაფიებით, ვიდეოებით, პუბლიკაციებით და საგანმანათლებლო მასალებით.

მეორე მხარეს მდებარეობს ბოტანიკური მუზეუმი. ეს არის ხის შენობა, რომელსაც გააჩნია ხიდის შესასვლელი, რომელიც ასევე არის ხის მასალისგან დამზადებული. კურიტიბას ბოტანიკურ ბაღს გააჩნია ქვეყანაში სიდიდით მეოთხე ჰერბარიუმი. შენობის წინ მდებარეობს აუზი, რომელიც სავსეა კობრებით, კუებით, იხვინჯებით, ყანჩებით და ა. შ. აქვე მდებარეობს ტბა, აუდიტორია, ბიბლიოთეკა, საგამოფენო ფართი, თეატრი, ჩოგბურთის კორტები და საველოსიპედო გზა.

გალერეა
-------

* დაარსებისასდაარსებისას
* შესასვლელი ჭიშკარიშესასვლელი ჭიშკარი
* ფრანგული ბაღები ფრანგული ბაღები
* კურიტიბას ბოტანიკური ბაღის ღამის ხედი.კურიტიბას ბოტანიკური ბაღის ღამის ხედი.
* არაუკარია არის სიმბოლო ქალაქისა და სახელმწიფო.არაუკარია არის სიმბოლო ქალაქისა და სახელმწიფო.
* "A Mãe" ("დედა") ქანდაკება (ღია ვარდისფერი ოქტომბერში ცნობიერების ამაღლება შესახებ მკერდის კიბო)"A Mãe" (*"დედა"*) ქანდაკება (ღია ვარდისფერი ოქტომბერში ცნობიერების ამაღლება შესახებ მკერდის კიბო)
* მცენარეები სათბურშიმცენარეები სათბურში
* ბაღი ადგილობრივი ყვავილებითბაღი ადგილობრივი ყვავილებით
* ფრანც კრაბერგის გალერეაფრანც კრაბერგის გალერეა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კურიტიბის ბოტანიკური ბაღი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-11-30 საიტზე Wayback Machine.
* საინფორმაციო გვერდი

კოორდინატები: 25°26′34″ ს. გ. 49°14′22″ დ. გ.﻿ / ﻿25.44278° ს. გ. 49.23944° დ. გ.﻿ / -25.44278; -49.23944