recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გურამ ვარლამის ძე მინაშვილი** (დ. 25 ნოემბერი, 1936, თბილისი — გ. 1 მარტი, 2015, თბილისი) — ქართველი კალათბურთელი. ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1965). საპატიო ნიშნის ორდენისა და ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. მაირანოს სახელობის, თასის გათამაშების (იტალია) საუკეთესო მოთამაშე (1958). 1957–1964 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის ნაკრების წევრი. მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1963), ევროპის სამგზის ჩემპიონი (1957, 1959, 1963), ევროპის ქვეყნების ჩემპიონთა თასის მფლობელი (1962), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1953), სამგზის მეორე (1959, 1960, 1961) და მესამე (1965) პრიზიორი. 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, რომელიც რომში ჩატარდა, საბჭოთა კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში 8 მატჩი ჩაატარა და ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 1959 წლის სპარტაკიადის პრიზიორი. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის კათედრის გამგე.

დაბადებიდან 75 წლის იუბილესთან დაკავშირებით გურამ მინაშვილი სპორტის სამინისტროსა და კალათბურთის ფედერაციის ხელმძღვანელობამ წმინდა გიორგის ხატითა და საქართველოს ეროვნული ნაკრების სამახსოვრო მაისურით დააჯილდოვა.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | **ტურნირი** | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| კალათბურთი | ვროცლავი, პოლონეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1963 | 01 ﻿1st |
| კალათბურთი | სტამბოლი, თურქეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1959 | 01 ﻿1st |
| კალათბურთი | სოფია, ბულგარეთი | ევროპის ჩემპიონატი 1957 | 01 ﻿1st |
| კალათბურთი | ბრაზილია | სოფლიო ჩემპიონატი 1963 | 03 ﻿3rd |
| კალათბურთი |  | ევროპის ქვეყნების ჩემპიონთა თასი 1962 | 01 ﻿1st |
| კალათბურთი | რომი, იტალია | ზაფხულის XVII ოლიმპიური თამაშები 1960 | 02 ﻿2nd |

ლიტერატურა
----------

* *გუგუშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 707.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ მინაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გურამ მინაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გურამ მინაშვილი — ქართული სპორტი

სქოლიო
------

1. ↑  XVII ოლიმპიური თამაშები 1960, 25 აგვისტო — 11 სექტემბერი. რომი, იტალია.. საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022
2. ↑  გურამ მინაშვილი. საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-07-04. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022
3. ↑  გოჩა კაჭარავა.  (27 ნოემბერი, 2011) გურამ მინაშვილი — მსოფლიოს „უგვირგვინო" ჩემპიონი. მსოფლიო სპორტი. ციტირების თარიღი: 23 იანვარი, 2022
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოლეთიანი**. |

**გიორგი ივანეს ძე გოლეთიანი** (დ. 16 იანვარი, 1903, ცაგერის რაიონი, სოფელი ნაკურალეში — გ. 21 ივლისი, 1975, სოხუმი) — ქართველი აგროქიმიკოსი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქრტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1932 წელს დაამთავრა მოსკოვის კ. ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო–სამეურნეო აკადემია. 1952–1957 წლებში იყო ქუთაისის სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორი. 1954–1959 წლებში აგროქიმიისა და ზოგადი მიწათმოქმედების კათდრის გამგე; 1959–1975 წლებში საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის აგროქიმიისა და ზოგადი მიწათმოქმედების კათდრის გამგე; იკვლევდა დასავლეთ საქართველოს წითელმიწა ნიადაგის მჟავიანობის საკითხებს; ამ ნიადაგის გავლენას ჩაის კულტურაზე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 

1974 წელს მიიღო საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 84.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გოლეთიანი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გობეჩია**. |

**გიორგი (გიგლა) ნიკოლოზის ძე გობეჩია** (დ. 5 აგვისტო, 1929, თბილისი — გ. 15 ნოემბერი, 2010, იქვე) — ქართველი ინჟინერი. ტექიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2005).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-გეოლოგისა (1953) და ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის (1965) სპეციალობით. 1974–94 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა სამეცნიერო თანამდებობაზე. 1994 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბუნებრივი რესურსების შემსწავლელი კომისიის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი, ჟურნალ „მეცნიერება და ტექნიკის" მთავარი რედაქტორის მოადგილე. მის სამეცნიერო შრომებში განხილულია საქართველოს წყლის რესურსების გამოყენებისა და წყალთა მეურნეობის განვითარების სხვადასხვა საკითხი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).

ბიბლიოგრაფია
------------

* Особенности формирования водного хозяйства горных регионов, Тб. 1996 (თანაავტ. Н. Варазашвили);
* Инженерно-экологические проблемы создания и эксплуатации водохозяйственных систем с водохранилищами горных регионов, Тб. 2001 (თანაავტ. Н. Варазашвили).

ლიტერატურა
----------

* *ყიფიანი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 54.
**გიორგი რევაზის ძე გოგაშვილი** (დ. 8 ოქტომბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი ექსპერტი თავდაცვისა და ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში, ბრიგადის გენერალი (2003 წ.).

ბიოგრაფია
---------

1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო ფიზიკის ფაკულტეტი, 1987 წელს – მოსკოვის სსრკ სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის უმაღლესი სკოლა, 2002 წელს – თავდაცვის უწყების ენების ინსტიტუტი (სან-ანტონიო, აშშ), 2003 – ეროვნული თავდაცვის უნივერსიტეტი (ქ. ვაშინგტონი), იქვე მიენიჭა მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიის დარგში.

1987-1991 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის დაზვერვის განყოფილებაში, 1992-1996 წლებში – დამოუკიდებელი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების მთავარ სამმართველოში, სამხედრო დაზვერვაში; 1996–97 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს ანალიტიკური სამსახურის წამყვანი სახელმწიფო მრჩეველი, 1998–2002 წლებში – საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის უფროსი, 2003–04 წლებში – საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიის რექტორი. 2004 წლიდან თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლისა და ევროკავშირის უნივერსიტეტის სტრატეგიული კვლევის ცენტრის ექსპერტი.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 56.
**გიორგი გიორგანაშვილი** (დ. 11 იანვარი, 1980, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) ― ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი, ტელეწამყვანი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1980 წლის 11 იანვარს ქალაქ თბილისში. დაამთავრა ვირსალაძის სახელობის ხელოვნების სკოლა. შემდეგ სწავლობდა მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ექსპერიმენტულ ჯგუფში, სადაც მისი პედაგოგები იყვნენ ნანა კვასკვაძე და ქეთი დოლიძე. სხვადასხვა კინოფესტივალებზე ყოველწლიურმა გასტროლებმა, როგორც თავად მსახიობი ამბობს, დიდი როლი ითამაშა მის პროფესიულ გაზრდაში. შემდეგ, 3 წლის განმავლობაში, მიჰყავდა გადაცემა „იმღერე რამე". ამ გადაცემამ ბახალას დიდი პოპულარობა მოუტანა, თუმცა თავად ფიქრობს, რომ ხალხის თვალში, როგორც მსახიობი, დაიშტამპა და მაყურებელი მხოლოდ მუსიკალური შოუს წამყვანად აღიქვამდა. თამაშობდა თბილისის სხვადასხვა თეატრებში, ხშირად ჩნდებოდა ცისფერ ეკრანზეც, ამჟამად კი მხოლოდ ფილმებსა და სერიალებში მონაწილეობს და აქ თავს ყველაზე კომფორტულად გრძნობს. თავის პროფესიაში სპონტანურობა მოსწონს და უყვარს საკუთარი ყოველდღიურობა. 
მამა, გრიგოლ გიორგანაშვილი ინჟინერია, დედა, ნანა ჩხიკვიშვილი — მუსიკოსი. ჰყავს ერთი ძმა — მხატვარი ვახტანგ გიორგანაშვილი. მისი ბიძა რეზო ჩხიკვიშვილი მსახიობია და თეატრშიც დიდ დროს ატარებდა. მსახიობობის სურვილი და ინტერესი კი სწორედ აქედან დაებადა.

ფილმოგრაფია
-----------

### გადაღებულია ფილმებში

* 2003: „უსმინე შოპენს" რეჟ. თორნიკე ბზიავა
* 2009: „თბილისური Love story" (ბახალა, ლადო) რეჟ. ირაკლი ჩხიკვაძე
* 2011: „ მარილივით თეთრი" რეჟ. ქეთევან (ქეთი) მაჭავარიანი
* 2011: „დაბადებულები საქართველოში" რეჟ. თამარ შავგულიძე
* 2012: „F5" რეჟ. ალექსანდრე ქორიძე
* 2012: „ქალაქის ღია ფანჯრები" რეჟ. თაზო ნარიმანიძე
* 2012: „ლაგუნა ვერე" რეჟ. დავით უჯმაჯურიძე
* 2013: „ ჩემი საბნის ნაკეცი" რეჟ. ზაზა რუსაძე
* 2013: „კომა"

### ტელესერიალი

* „ტიფლისი" (სისო) რეჟისორები ლევან დაბრუნდაშვილი, ნოდარ მარშანიშვილი
* „პანიკის გარეშე" რეჟისორები ლევან დაბრუნდაშვილი, გიორგი ქობალია
* „ქერჩი — დაკარგული გმირები" (რაშიდი) რეჟისორი ლევან დაბრუნდაშვილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გიორგი გიორგანაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* გიორგი გიორგანაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑
**გულგულას ყვავის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ გულგულას ჩრდილო-დასავლეთით, მაწაწრის ხევის პირას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით. ეკელსია დარბაზულია (10,25x6,25 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით, უწესრიგიდ. კუთხეებში, უმეტესად, მოზრდილი, მეტ-ნაკებად შერჩეული ქვებია გამოყენებული, რომელთა შორის, ალაგ-ალაგ შირიმის ტლანქად გათლილი ქვებიცაა ჩართული. კედლების ზედაპირი, როგორც შიგნიდან, ისე გარედანაც, გასწორებულია ბათქაშით, რომლის უმეტესი ნაწილიც ჩამოცვენილია. 

1970-იანი წლების მეორე ნახევარში, სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნოს მიერ ჩატარებულა. ეკელსიის სარეაბილიტაციო სამუშაოები, ეკლესიის ინტერიერი და მიმდებარე ტერიტორია გაიწმინდა ღორღისა და ლამისგან. შემორჩენილი კედლების წყობასთან შეხამებით, აღდგა კამარის და კედლების დანგრეული ნაწილები. კედლებს გაუკეთდა თაროსებრი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ამჟამად ეკელსია დაზიანებულია: ალაგ-ალაგ აყრილია კრამიტი. ინტერიერი, დაახლოებით 1 მეტრის სიმაღლეზე, ამოვსებულია ნიაღვერების მიერ ჩამოტანილი ლამით, იგივე სიმაღლის ქვა-ღორღის ფენითაა დაფარული გარეთა კედლები და მიმდებარე ტერიტორია. 

ეკლესიას სამი შესასველი აქვს. მათ შორის ერთი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი, მეორე -ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, მესამე კი დასავლეთ კედლის ღერძზე. სამივე კარი შიგნიდან თაღოვანია, ხოლო გარედან სწორკუთხა, გადახურულია ბრტყელი ლოდით.

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც ეკლესიის გადარჩენილი ნაწილისგან ორ საფეხურიანი მხრებით და მათზე დაყრდნობილი ორსაფეხურიანივე ნახევარწრიული მოხაზულობის თაღითაა გამოყოფილი. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. აფსიდის ცენტრში მაღალი, თაღვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო, სწორკუთხა ნიშაა. ერთი სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა, ორი კი სამხრეთით. სარკმლები გარედან და შიგნიდან სწორკუთხაა. 

დარბაზის გრძივი კედლები დანაწევრებულია თითო, ორსაფეხურიანი ჰილასტრით და მის გვერდებზე არსებული, ნახევარწრიულთავიანი, კედლის თითო თაღით, რომლებიც ჰილასტრის გვერდით საფეხურებს ეყრდნოაბა. სჰილასტრის წინა საფეხურზე კი, ცილინდრული კამრის საბჯენი თაღია გადაყვანილი. თითო ჰილასტრი გრძივი კედლების დასავლეთ კიდეშიცაა. მათ დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღი ეყრდნობა.

ეკელსიის ფასადები მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელია გადახურვიდან ოციოდე სანტიმეტრით ზევით, წყობიდან გამოშვერილი თხელი ქვების რიგით შექმნილია თარო, რომელიც კედლის კიდეებთან ახლოს წყდება. ანალოგიური თაროა მოწყობილი ჩრდილოეთ ფასადის აღმოსავლეთ ნახევარშიც. თაროები მინაშენის კამრის დასაყრდნობლად იყო გათვალისწინებული, რომელიც ეკლესიას სამხრეთიდან (მთეალ სიგრძეზე) და ჩრდილოეთიდან ეკვროდა. ამჟამად მინაშენის არავითარი კვალი არ ჩანს, რის გამოც მათი არსებობის შესახებ დაბეჯითებით რაიმეს თქმა ძნელია. არ არის გამორიცხული, რომ მათი აგება ეკლესიის მშენებლობის დროსვე იქნა უარყოფილი. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ქართული ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 175-177.
**აფრიკის ფილა** — ტექტონიკური ფილა, რომელიც უკიდურესი აღმოსავლეთი ნაწილის გამოკლებით, მოიცავს აფრიკის კონტინენტის დიდ ნაწილსა და დასავლეთიდან და სამხრეთიდან მიბჯენილ ოკეანურ ქერქს. აფრიკის ფილას დასავლეთით ესაზღვრება ჩრდილოეთ ამერიკის ფილა და სამხრეთ ამერიკის ფილა, აღმოსავლეთით არაბეთის ფილა და სომალის ფილა, ჩრდილოეთით ევრაზიის ფილა, ეგეოსის ზღვის ფილა და ანატოლიის ფილა, ხოლო სამხრეთით ანტარქტიდის ფილა.

60–10 მლნ. წლის წინ აფრიკის ფილისგან რიფტინგი დაიწყო სომალის ფილამ აღმოსავლეთ აფრიკის რიფტის გასწვრივ. ვინაიდან აფრიკის კონტინენტი შედგება აფრიკისა და სომალის ფილების ქერქისაგან, ზოგიერთი ლიტერატურა აფრიკის ფილას „ნუბიის ფილის" სახელწოდებით მოიხსენიებს.

აფრიკის ფილის დასავლეთი კიდე დივერგენტული საზღვარია ჩრდილოეთ ამერიკის ფილასთან ჩრდილოეთით და სამხრეთი ამერიკის ფილასთან სამხრეთით, რომელიც ქმნის შუაატლანტიკური ქედის ცენტრალურ და სამხრეთ ნაწილს. აფრიკის ფილა ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემოზღუდულია არაბეთის ფილით, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სომალის ფილით, ჩრდილოეთით ევრაზიის ფილით, ეგეოსის ზღვის ფილითა და ანატოლიის ფილით, ხოლო სამხრეთით ანტარქტიდის ფილით.

ჩრდილოეთი საზღვრისა და აზორის კუნძულებთან მდებარე ტერსეირის რიფტის მცირე სეგმენტის გამოკლებით, ყველა აღნიშნული საზღვარი დივერგენტულია ან სპრედინგული.

აფრიკის ფილა შეიცავს რამდენიმე კრატონს, ძველი ქერქის სტაბილურ ბლოკებსა და ნაკლებად სტაბილურ ტერეინებს. სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით გამოიყოფა კალაჰარის კრატონი, კონგოს კრატონი, ტანზანიის კრატონი და დასავლეთ აფრიკის კრატონი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  African plate: It includes substantial parts of the Indian and Atlantic Oceans
2. ↑  Somali Plate. Ashten Sawitsky africa-arabia-plate.weebly.com.
**აჭარის ქვაბული** — მთიანი ქვაბული დასავლეთ საქართველოში. ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრულია მესხეთის, სამხრეთიდან - შავშეთის, აღმოსავლეთიდან - არსიანის ქედებით, დასავლეთიდან აჭარა-გურიის მთისწინეთი კეტავს.

აჭარის ქვაბული აგებულია ძირითადად შუაეოცენური ნალექებით - ტუფბრექჩიებით, ტუფებით, ანდეზიტებით, ზოგან ეოცენური სიენიტ-დიორიტებით, აგრეთვე ტუფქვიშაქვებით, ქვიშაქვებითა და არგილატებით. აბსოლუტური სიმაღლე 100-1000 მ-იდან (ხეობათა ძირი) 1400 - 1500 მ-მდეა (ქვაბულის კიდეები). აჭარის ქვაბული ხასიათდება საშუალმთიანი ეროზიული რელიეფით.

აჭარის ქვაბულში 1000-იდან 1500 მ სიმაღლემდე ნოტიო ჰავაა, ზამთარი ზომიერად ცივია, ხაფხული - ხანგრძლივი და თბილი. ქვემოთ ჰავა შედარებით მშრალია, ზაფხული - ცხელი. 1000 მ-მდე იანვრის ტემპერატურა 1-იდან 3 °C-მდეა (ხულო 1 °C, ქედა 3,1 °C, ფურთიო 1,5 °C). ყველაზე თბილი თვის საშუალო ტემპერატურა 20 - 20,5 °C, საშუალო წლის ტემპერატურა 10-იდან 12,7 °C-ის ფარგლებშია. აბსოლუტური მინიმალური - 15 °C, -18 °C, აბსოლუტური მაქსიმალური 39-40 °C აღწევს. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 700-1800 მმ შორის მერყეობა.

აჭარის ქვაბულის ჰიდროგრაფიულ ქსელს შეადგენს მდ. აჭარისწყალი და მისი შენაკადები, აგრეთვე მრავალი მიწისქვეშა წყარო.

აჭარის ქვაბულში გაბატონებულია ტყის ყომრალი ნიადაგები. ქვებულის ყველაზე დაბალ ადგილებში, მთისწინეთზე არის წითელმიწები. ტყის ქვედა სარტყელში გაბატონებულია მუხა, რცხილა, წიფელი, წაბლი, აგრეთვე ფიჭვი; ზედაში - ნაძვი, სოჭი, არყი. ყველაზე მაღალ ადგილებში სუბალპური მდელოებია. აჭარისწყლის ხეობის ფსკერზე და სამხრეთი ფერდობის ქვედა ზონაში მცენარეულობა ქსეროფიტულ იერს ატარებს.

აჭარის ქვაბულის ძირითადი ლანდშაფტებია: ნოტიო სუბტროპიკული ბორცვიანი მთისწინეთი ფართოფოთლოვანი ტყითა და წითელმიწებით, დაბალი და საშუალო მთის მთა-ხეობათა რელიეფის ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეები და ფიჭვნარები; საშუალო მთის მუქწიწვიანები ტყის ყომრალ ნიადაგებზე; სუბალპური და ალპური მდელოთა ფრაგმენტები.

ლიტერატურა
----------

* *უკლება დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 275.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 20.
**აჭარული ჩლეჩილი** — ყველის სახეობა, რომელიც მოხდილი რძისაგან დამზადებული ყველის აჭარული ადგილწარმოშობის სახეობას წარმოადგენს. დაპწნილი, დაგრეხილი ყველი, რომელიც სეფერატორში გამოწურული და ოდნავ შემჟავებული რძისაგან მზადდებოდა. იგი სახლეულის წევრთა ყოველდღიურ საკვებს წარმოადგენდა, ასევე, სასაჩუქროდ და სასტუმროდაც იყო განკუთვნილი. შემდგარი ყველი ქვაბიდან ციცხვით ამოყავდათ. ციცხვზე შემოხვეულ ყველს ხელით შეგრეხდნენ, დაწნავდნენ, ბრტყელ ფორმას მისცემდნენ (შდრ. „ლავაშს") და გვარდაში შეინახავდნენ.[1]

დამზადების პროცესი
------------------

რძეს აყოვნებენ მოსამწიფებლად 70-80°C-ზე. შემდეგ ვამატებთ იმავე რაოდენობის ახლად მოხდილ რძეს. მჟავიანობა ნარევ რძეში არ უნდა აღემატებოდეს 40-45°C. ამის შემდეგ რძეს ვათბობთ 38-40° ტემპერატურამდე. ემატება მცირე რაოდენობით კვეთი და ინტენსიურად ერევა. რძის შეთბობა გრძელდება 65-70° ტემპერატურამდე. როდესაც დელამო მთლიან გადაზელილ მასად იქცევა, იგი ხელით ინტენსიურად უნდა დაიზილოს და დაიწუროს შრატისაგან. საყველე მასა შუა ნაწილში ხელით ჩაიჭყლიტება და განიერდება, რათა მიიღოს მრგვალი ფორმა. შემდეგ იკეცება და იგივე პროცესი 2-3 ჯერ მეორდება. მიღებული წრიული ფორმა თავსა და ბოლოში იწელება და იგრიხება თოკის მსგავსად. თავი და ბოლო კვლავ ერთად მოექცევა და გადაიკეცება შუაზე, მიიღება 4 თოკისებრი ნაწნავი. ეწყობა სპეციალურ ყუთებში (კაბიწში) ერთ ფენად, იტკეპნება, რათა არ დარჩეს ცარიელი ადგილი. მასის შეგრილების შემდეგ დაამარილებენ და უმატებენ სხვა ფენებს. ინახება გრილ ადგილას. 1-2 თვის შემდეგ მზად არის სარეალიზაციოდ.[2]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი nplg.gov.ge
* მედიკო შავაძე — მემთეური მაღალმთიანი აჭარიდან mtisambebi.ge
* ყველი „აჭარული ჩლეჩილი" agronews.ge

სქოლიო
------

1. ↑  *ნ. მგელაძე.* ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი - ა ჭ ა რ ა, თბ. „გამომცემლობა სამშობლო", 2018, გვ. 520.
2. ↑  დაცული ადგილწარმოშობის დასახელება „აჭარული ჩლეჩილი"
**გულაგის ისტორიის მუზეუმი** (რუს. Музей истории ГУЛАГа) — მუზეუმი მოსკოვში. მოსკოვის კულტურის სახელმწიფო განყოფილება. მუზეუმი მდებარეობს შემდეგ მისამართზე: მოსკოვი, სამოტეჩნის შესახვევი № 9.ნ

გაიხსნა 2001 წელს ანტონ ანტონოვ-ოვსეენკოს ინიაციატივით და მოსკოვის მერის იური ლუჟკოვის მხარდაჭერით. 2015 წელს მუზეუმი გადავიდა ახალ შენობაში, თავისი ფართობი გაზარდა 4-ჯერ. თავისი მისიის მიხედვით მუზეუმი მიეკუთვნება მემორიალური მუზეუმების რიგს, რომელიც მოსახლეობის გარკვეულ ტკივილიან წარსულს შეეხება.

მუზეუმის ხელმძღვანელობა
-----------------------

მუზეუმის შემქმნელი და ხელმძღვანელი იყო ანტონ ვლადიმერის ძე ანტონოვ-ოვსეენკო (1920-2013 წწ.), ცნობილი რევოლუციონერის ვლადიმერ ანტონოვ-ოვსეენკოს შვილი, რომელიც დახვრიტეს საბჭოთა კავშირის უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის გადაწყვეტილებით. 

ანტონ ანტონოვ-ოვსეენკო გულაგის ბანაკიდან დაბრუნდა როგორც ხალხის მტრის შვილი. 2012 წლიდან მუზეუმის დირექტორია რომან ვლადიმერის ძე რომანოვი.

მუზეუმის ექსპოზიცია
-------------------

გულაგის ისტორიის მუზეუმის ფასადი
გულაგის, როგორც 1930-1950-იან წლებში არსებული შრომა-გასწორების კოლონიის სისტემის ისტორია აქამდე არ ყოფილა წარმოდგენილი მუზეუმის სახით, სწორედ ამიტომ რუსეთის მუზეუმებს შორის გულაგის მუზეუმს ანალოგი არ ჰყავს. 

მუზეუმის ნივთებს შორისაა საარქივო დოკუმენტები, წერილები, პირადი ნივთების კოლექცია, რომლებიც ეკუთვნოდა გულაგის პატიმრებს. გულაგის ისტორიის მუზეუმში ინახება პატიმრების ნაქარგები, პატიმრების ტანსაცმელი, იარაღები, ბანაკის ჭურჭელი, ასევე ტყვიები, ჭურვები, რომლებიც ნაპოვნია მასობრივი დახვრეტის ადგილებში.

უთავრესი ექსპონატია გულაგის რუკა, როელზეც აღნიშნულია ყველა მსხვილი ბანაკი. რუკა საშუალებას გაძლევთ წარმოიდგინოთ სსრკ-ის რეპრესირების მასშტაბი. სტენდებზე წარმოდგენილია დოკუმენტები,, რომლებიც მოგვითხრობს წითელი ტერორის საწყისი პერიოდისა და საკონცენტრაციო ბანაკების შექმნის შესახებ. აქვეა დაცული დოკუმენტები ვოლგისპირეთში გადასახლებული გერმანელების შესახებ.

მუზეუმის ექსპონატებს შორისაა ბანაკის მსხვერპლთა ვიდეო ინტერვიუები. გარდა ამისა მუზეუმი მოგვითხრობს ისეთი ცნობილი ადამიანების ბედზე, როგორიცაა ალექსანდრე სოლჟენიცინი, გიორგი ჟენოვი, ვარლამ შალამოვი, ეფროსინია კერსნოვსკაია, ანდრეი ტუპოლოვი, დიმიტრი ლიხაჩევი, ლიდია რუსლანოვა, ნიკოლაი ანციფეროვი და სხვა. 

2015 წლიდან გულაგის ისტორიის მუზეუმში მუშაობს სოციალურ-მოხალისეობრივი ცენტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Музея истории ГУЛАГа დაარქივებული 2018-09-16 საიტზე Wayback Machine.
* "Почему вам нужно пойти в Музей истории ГУЛАГа. Статья о Музее истории ГУЛАГа в журнале «Афиша»[*მკვდარი ბმული*]
* Виртуальный музей ГУЛАГа დაარქივებული 2017-07-20 საიტზე Wayback Machine.
**გულგულის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გულგულის შუა ნაწილში, მთავარი გზის პირას.

ნაგებობა ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას შეიცავს, რომლებიც სხვადასხვა საშენი მასალით არის შესრულებული. თავდაპირველი ფენა, რომელიც, მეტ-ნაკლებად, ყველა კედლებს შემორჩა, სავარაუდოდ, XVI საუკუნის მიწურულით შეიძლება დათარიღდეს. იგი მოზრდილი ზომის, რიყის ქვითაა ნაწყობი, წყობა ირეგულარულია. კედლის ზედაპირი გასწორებულია, მოყვითალო ფერის, კირის წმინდა ხსნარით რომელიც ქვებს შორის არსებულ არეებს ავსებს და ნაწილობრივ, მათ ზედაპირებსაც ფარავს. ეს ფენა ყველაზე მეტად აღმოსავლეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს შემორჩა. აღმოსავლეთ ფასადზე იგი თითქმის პრონტონის ძირამდე აღწევს, ჩრდილოეთისაზე მიწის დონიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, დასავლეთ ფასადზე კი, 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. მოგვიანებით(როგორც ჩანს XIX საუკუნეში), დანგრეული ეკლესია აღუდგენიათ. განახლებული ნაწილები როყის წვრილი ქვის და აგურისაა. თითქმის მთლიანადაა განახლებული სამხრეთი კედელი. მასში ძველი ფენიდან უმნიშვნელო ნაწილიღა შეიმჩნევა.

ეკლესია დარბაზულია (6,2x3,8 მეტრი). შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან დასრულებულია ნახევარწრიული თაღით, თაღს აშკარად ატყვია გვიანდელი შეკეთების კვალი. ადრე იგი ჩასმული ყოფილა კედლის მცირედ შეღრმავებულ სწორკუთხოვან არეში(თითქმის მთლიანადაა ამოშენებული), რომელსაც კუთხით შვერილი აგურებით გამოყვანილი, ვიწრო ზოლი აგვირგვინებდა(შემორჩენილია შეღრმავების სამხრეთ კიდე და ზოლის მცირე ნაწილი). შესასვლელს შიგნიდან ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. 

ეკლესიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია თითქმის სწორ კედლებიანი საკურთხევლით, რომელიც აღმოსავლეთისკენ შესამჩნევად ვიწროვდება. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა, უსწორმასწორო გვერდების მქონე სარკმელი, მისი ღიობი გარედან, მოგვიანებით ( როგორც ჩაცნს შესასვლელის თაღის შეკეთებისას) ამოუშენებიათ და კედლის მნიშველოვან ნაწილთან ერთად შეულესავთ. ერთი სარკმელი დარბაზის დასავლეთ კედელშიცაა, იგი კედლის განახლებულ ფენაშია მოქცეული, ინტერიერისაკენ შესამჩნევად ფართოვდება და, როგორც შემორჩენილი კვალით დგინდება, ქვის ბრტყელი გადახურვა ჰქონია. საკურთხევლისა და დარბაზის საზღვარზე თვითნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას. ტრაპეზის მსგავსი ნაგებობა, საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშიცაა, ამ ადგილას არსებული მცირე ნიშის ქვემოთ. როგორც ჩანს, იგი სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. ერთი სწორკუთხა ნიშა საკურთხევლის სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეშიცაა. საკურთხეველს ტლანქად ნაწყობი კამარისებრი გადახურვა აქვს. გადახურვის ქუსლის დონეზე - ჩრდილოეთით და სამხრეთით, თითო მცირე სამალავია. დარბაზი გადახურულია კვერცხისებრი კამარით. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, მცირე ნიშა იყო მოწყობილი, რომელიც მოგვიანებით ამოუშენებიათ. 

XXI საუკუნის პირველი ათწლეულის მეორე ნახევარში, სოფლის მოსახლეობას ეკლესია შეუკეთებიათ: შიგნით ეკლესია შეულესავთ გაჯით, განუახლებიათ კედლების ზედა ნაწილები, მოუწყვიათ აგურის, ორსაფეხურიანი ლავგარდანი და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 176-177.
**არიფ ჯანგირ ოღლი მელიკოვი** (აზერ. Arif Cahangir oğlu Məlikov; 13 სექტემბერი, 1933, ბაქო — 9 მაისი 2019, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და მასწავლებელი. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1986).

ბიოგრაფია
---------

1945-1954 წლებში სწავლობდა ბაქოს კოლეჯში თარზე. შემდეგ, 1955-1958 წლებში — ა.ზეინალის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, ყარა ყარაევის კომპოზიციის კლასში. ახალგაზრდა კომპოზიტორის სადიპლომო ნამუშევარი იყო „პირველი სიმფონია".

1958 წლიდან ასწავლიდა კონსერვატორიაში (პროფესორის ასისტენტად 1971 წლიდან, პროფესორად 1979 წლიდან, 1982 წლიდან კომპოზიციის განყოფილების უფროსად).

აზერბაიჯანის სსრ კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი (1959). აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი..

სსრკ-ს სახალხო დეპუტატი სალიანის ტერიტორიული საარჩევნო ოლქიდან (აზერბაიჯანის სსრ). აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სრული წევრი (ANAS). ხაზარის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (2012, ბაქო, აზერბაიჯანი). ამჟამად ის აქტიურად ახორციელებს მასწავლებლობას და მუსიკალურ-სოციალურ საქმიანობას.

ჯილდოები
--------

* საპატიო ნიშნის ორდენი — საპატიო ნიშანი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მოკლე ბიოგრაფია დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.
* არიფ მელიკოვი

სქოლიო
------

1. ↑  Меликов, Ариф Джангирович — RuData.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-08. ციტირების თარიღი: 2018-02-17.
**აჭარელი მოწამეები** — მრავალნი წმინდანი მამანი და დედანი, აჭარაში თურქთაგან წამებულნი (XVII-XVIII). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე სულთმოფენობას.

აჭარა ოდითგანვე იყო ქრისტიანობის შეურყეველი ბურჯი და ერთგული მეციხოვნე. სწორედ დიდაჭარით შემოვიდა საქართველოში წმიდა ანდრია პირველწოდებული და აქ იქადაგა პირველად სახარება. ქრისტესთვის მოწამეობრივად აღსრულებული წმიდა მატათა მოციქულიც აჭარის მიწამ მიიბარა. იგი გონიოშია დაკრძალული.

საქართველოს ეს განაპირა კუთხე სისხლით და ოფლით წერდა გმირულ ფურცლებს ერის ისტორიაში.

XVI საუკუნიდან აჭარა თურქთა მუდმივი აგრესიის ობიექტი გახდა. ირან-ოსმალეთს შორის გამართული ომი ოსმალეთის გამარჯვებით დამთავრდა. ზავით დასავლეთ საქართველოს ოსმალეთს ერგო. სამცხე, აჭარა, ჭანეთი თურქებმა საქართველოს მოსწყვიტეს, ოსმალეთის პროვინციად გამოაცხადეს და ოსმალური მმართველობა დაამყარეს.

უსჯულო მტერმა კარგად იცოდა, რომ ქართველი ერის გასანადგურებლად აუცილებელი იყო ქრისტიანობის აღმოფხვრა, ამიტომ ყოველ ღონეს მიმართავდა აჭარლების გასამაჰმადიანებლად. როდესაც ცბიერებით და მოტყუებით ვერაფერს გახდა, მან ძალადობას მიმართა.

ცნობილ მეცნიერს ზაქარია ჭიჭინაძეს თავის ნაშრომში „ქართველების გამაჰმადიანება ანუ ისლამის გავრცელება დასავლეთ საქართველოს ქართველებში XVII-XVIII საუკუნეებში", მოჰყავს ღრმად მოხუცი აჭარელის ნაამბობი: „აჭარაში გამაჰმადიანების საქმე ერთობ გაძნელებულა. ზოგიერთი მოხუცებული კაცები და ნამეტურ დედაკაცები ქრისტიანობაზე მტკიცედ იდგნენ და თან ოსმალოს მოლა-ხოჯებსაც ეკამათებოდნენ და ედავებოდნენ... ასეთ მოხუცებულთა რიცხვი აჭარაში დიდი ყოფილა... ბოლოს მთავრობისაგან ასეთი ბრძანება გამოსულა, რომ ყველა ეგენი დაიჭირეთ და გაამაჰმადიანეთ, თუ არ გამაჰმადიანდნენ, მერე დახოცეთო. მალე აჭარის მოხუცებულები შეუკრებიათ და აქა-იქ ციხეებში დაუმწყვდევიათ, ესენი აჭარისწყლის შესართავთან მიურეკიათ, სადაც ძველად თამარ მეფის ხიდი ყოფილა და რომელ ხიდის ნიშნებიც დღესაც დგას. ამ ხიდზე დაუდვითა თავ-საკვეთი. მოხუც ქრისტიანებს თავს სჭრიდნენ, მერე ენის წვერსა და ფაშას უგზავნიდნენ: თავსა და ტანს კი ჭოროხში ჰყრიდნენ. ეს საქმეები მომხდარა ამ ასი წლის წინათ, ე.ი. 1790 წლებში".

სახრჩობელები და თავსაკვეთები იყო აღმართული სოფელ აჭარისწყალში, ქედაში, დანდალოში, ჩაქვში, ხულოში, მაჭახელაში და გონიოში.

ახალციხის მუზეუმის ხელნაწერთა ფონდში დაცული დოკუმენტი უფრო შემზარავად აღწერს ქრისტესთვის თავდადებულთა წამებას: „რომელ ხორცეულ ენას შეუძლია წარმოთქვას იმდროინდელ ქრისტიან მამათა და დედათა დასჯა-ტანჯვანი. ვის ცოცხალს ტყავს აძრობდნენ, ვის ოთხ პალოზე გაკრულს ბაწრებით გულს უღებდნენ, ვის ნაკუწ-ნაკუწ სჭრიდნენ ხმლითა და ვის ხანჯლით გულ-მუცელს უპობდნენ, ვის შამფურზედ გაცმულს ცოცხლებრივ ცეცხლზე სწვავდნენ, ვის შიშველს გახურებულ საჯდომზედ აგებდნენ... რკინის საწვავით ხვრეტდნენ, ვის ადუღებულ წყალში ხარშავდნენ, ვის გამდნარ ტყვიას ასხამდნენ პირში, ვის ანთებულ კირში აგდებდნენ..."

საქართველოს სამოციქულო ეკლესიამ წმიდანებად შერაცხა ქრისტიანობის დაცვისათვის აჭარაში მოწყვეტილი დედები და მამები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აჭარელი მოწამეები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
ჯონ კეი, ახალი ზელანდიის პრემიერ-მინისტრი
**ახალი ზელანდიის პრემიერ-მინისტრი** (მაორი: *Te Pirimia o Aotearoa*) — ახალი ზელანდიის მთავრობის ხელმძღვანელი, რომელიც პარლამენტში უმრავლესობაში მყოფი პარტიიდან ან კოალიციიდან ირჩევა. 2008 წლის 19 ნოემბრიდან პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა უკავია ჯონ კეის, რომელიც ნაციონალური პარტიის წარმომადგენელია.

ტერმინი: *პრემიერ-მინისტრი* პირველად ოფიციალურ ხმარებაში 1873 წელს შევიდა, თუმცა მანამდე ის გამოიყენებოდა კოლონიალური მინისტრის მისამართით. ტერმინი 1869 წელს შეიცვალა *პრემიერით*, თუმცა ის რიჩარდ სედონმა 1901 წელს მისი ხელმეორედ არჩევის შემდეგ არაფორმალურად შეცვალა *პრემიერ-მინისტრით*. 1907 წელს ახალი ზელანდიის დომინიონად გამოცხადების შემდეგ გამოიყენება მხოლოდ — *პრემიერ-მინისტრი*.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New Zealand Prime Minister's official websiteდაარქივებული 2002-09-29 საიტზე Wayback Machine.
* johnkey.co.nz დაარქივებული 2007-03-31 საიტზე Wayback Machine.
* List of New Zealand Prime Ministers დაარქივებული 2007-04-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Prime Minister: The Title "Premier". Te Ara – An Encyclopaedia of New Zealand, 1966. ციტირების თარიღი: 27 August 2007.
**აციდოზი** (ლათ. acidus – მჟავე) — ორგანიზმის ტუტე-მჟავური წონასწორობის დარღვევა ორგანიზმიდან ორგანული მჟავების არასრული გამოდევნისა და ჟანგვის შედეგად.

მიზეზები
--------

ჩვეულებრივ ეს პროდუქტები სწრაფად იდევნება ორგანიზმიდან, მაგრამ ციებცხელებითი დაავადების, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მოშლილობის, ორსულობისა და შიმშილობის დროს მათი გამოდევნა ფერხდება, რაც შარდში აცეტილძმარმჟავას და აცეტონის გაჩენას იწვევს, ხოლო შაქრიანი დიაბეტით დაავადებულებში შეიძლება კომაც განვითარდეს.

მკურნალობა
----------

აციდოზის მკურნალობისათვის საჭიროა გამომწვევი მიზეზის ლიკვიდაცია. ებრძვიან სოდის ხსნარით, დიდი რაოდენობის სითხით. დიაბეტის დროს საჭიროა დარღვეული ნივთიერებათა ცვლის მოწესრიგება, ინსულინის მიღება და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 74.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აციდოზი www.medgeo.net
* აციდოზი - სამედიცინო ტერმინოლოგიის განმარტებითი ლექსიკონი www.nplg.gov.ge
* Näheres zur Azidose დაარქივებული 2009-02-12 საიტზე Wayback Machine.
* Netdoktor: Der pH-Wert დაარქივებული 2013-01-20 საიტზე Wayback Machine.
* Störungen des Säure-Basen-Haushalts: Rationale Diagnostik und ökonomische Therapie. Dtsch Arztebl 2005; 102: A 1896–1899 (Heft 26)

სქოლიო
------

1. ↑  Acidosis apps.who.int
2. ↑  Acidosis www.icd9data.com
**აცეტილსალიცილმჟავა**, *ასპირინი*, C9H8O4 — სამკურნალო პრეპარატი, სიცხის დამწევი, ოფლის მომგვრელი, ანთების საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალება. თეთრი კრისტალური ფხვნილი. ცუდად იხსნება წყალში, კარგად — სპირტში, მწვავე ნატრიუმისა და ნატრიუმკარბონატის ხსნარებში, დნობის ტემპერატურა არის 133–136°C. იყენებენ ნევრალგიის, შაკიკის, ციებ-ცხელებითი დაავადებების, რევმატიზმისა და სხვათა დროს. აცეტილსალიცილმჟავა შედის მზა კომბინირებული ტაბლეტების შედგენილობაში.

ლიტერატურა
----------

* *ა. მშვიდობაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 73.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აცეტილსალიცილმჟავა***

* U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal – Aspirin
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Acetyl salicylic Acid
* Take two: Aspirin, New uses and new dangers are still being discovered as aspirin enters its 2nd century. Shauna Roberts, American Chemical Society
* Ling, Greg (2005). „Aspirin". *How Products are Made*. **1**. Thomson Gale.
**აძივნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინამხრის სამხრეთით, მაღალი მთის წვერზე. თარიღდება Xlll-XlV საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (7,3 x 4,9 მეტრი), მიდგმულია ნანგრევებად ქცეული ზურგიანი კოშკის სწორ კედელზე, რომელიც ეკლესიის სამხრეთ ფასადის დასავლეთ ნახევარს მთლიანად ფარავს. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია კამარა, კედლების ზედა ნაწილები და ჩრდილო კედელი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. კარი შირიმით ნაწყობი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. აფსიდი შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმისაა, განათებულია მცირე ზომის, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმლით. მსგავსი ერთი სარკმელია დასავლეთ კედელში. აფსიდის სამხრეთ ნაწილში პატარა თაღოვანი ნიშია. აფსიდის ჩრდილო ნახევარი მონგრეულია. კამარა დაყრდნობილი იყო ერთ საბჯენ თაღზე (შემორჩენილია თაღის სამხრეთ კონსოლი და ქუსლის წყობის ნაწილი). მოგვიანებით კამარის გასამაგრებლად დარბაზის შუაში, მთელ სიგრძეზე, აუგიათ საკმაოდ სქელი (სისქე 0,95 მეტრი) კედელი, რომლის აღმოსავლეთ ნაწილში ვიწრო კარია. ეკლესიის აღმოსავლეთით, ფერდობზე, შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნანგრევები.

ლიტერატურა
----------

* *წერეთელი კ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 348.
**აძვისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვისთავში, სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე, ტყეში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე ტყეში. ძეგლი ნაგებია რიყის ქვით და ფიქალით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კამარას ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს, დარბაზი კი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. მისგან შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეები, რომელთა სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ფასადები სადაა. ეკლესიას საპირე ქვა მრავალ ადგილზე აქვს შემოცლილი. კედლები დაბზარულია, საბურავი აყრილია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 19-20
**ახრა-კაპშის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი სოხუმის მუნიციპალიტეტში.

შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთით აქვს, გამოკვეთილია კირქვიან მასივში და აქვს სწორი იატაკი. მღვიმის ფართობი ჩამონაღვენთებით არის დაფარული. 1968 წელს აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის დ. გულიას სახელობის ინსტიტუტის ექსპედიციამ დაიწყო მღვიმის გათხრები. მღვიმეში 4 ფენა დაფიქსირდა, აქედან ადრებრინჯაოს მასალებს მე-4 ფენა შეიცავდა. იგი პირდაპირ მდინარეულ ქვიშნარ გრუნტზე მდებარეობდა. გაჯერებული იყო ნაცრით, ნახშირით და კულტურული ნაშთებით. კაჟისა და ქვის იარაღები ნაკლებმეტყველია, დამზადებულია მსხვილ ანატკეცებზე, რომელთა ერთი გვერდი სამუშაოდაა დათხელებული (საჭრისები, საფხეკები). აღსანიშნავია ქვიშაქვის ნამზადი სატეხისებრი იარაღისათვის. ძეგლის თარიღის განმსაზღვრელად კერამიკა გვევლინება. იგი კარგად გამომწვარია, ხელით ნაძერწი დანაყილი კალციტის მინარევით თიხის ცომში. ფორმათა უმეტესობა ქილებია, ბრტელძირიანი სწორი ან ოდნავ გადაშლილი პირით. ჭურჭლის უმრავლესობას მარყუჟისებრი ყურები აქვს, რომელიც სპეციალური შვერილით მაგრდება ჭურჭლის კედელში. ზოგ მათგანზე ყურის ნაცვლად სხვადასხვა ფორმის შვერილებია დაძერწილი. იშვიათია დიდი ზომის მუცელგამობერილი ჭურჭელი მასიური ყურებით. ჭურჭლის ზედაპირი მოსწორებულია სავარცხლისებრი იარაღით, რომელიც ზედა პარალელურ ხაზებს ტოვებს, ზოგჯერ ეს ხაზები იმდენად ღრმაა, რომ ღარული ორნამენტის შთაბეჭდილებას ქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 24489
იულიანე უნგრელის ძეგლი ბუდაპეშტში
**ბაშკირეთი** (ისტორიული ბაშკორკოსტანი) - ბაშკირებით დასახლებული ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი. დღეისათვის მოცემულ ტერიტორიაზე განლაგებულია ბაშკირეთი, ორენბურგისა და ჩელიაბინსკის ოლქები, თათრეთის აღმოსავლეთ ნაწილი, უდმურტეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, პერმის მხარის სამხრეთი ნაწილი, სვერდლოვსკის ოლქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი, კურგანის ოლქის დასავლეთი ნაწილი,
სამარის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი, სარატოვის ოლქის აღმოსავლეთ ნაწილი. 

ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ, ლინგვისტურ და სხვა კვლევებში ტერიტორიის აღსანიშნავად, რომელზეც ისტორიის სხვადასხვა პერიოდში განსახლდნენ ბაშკირული ტომები და ბაშკირული ეთნოსი, გამოიყენება ტერმინი - „ისტორიული ბაშკირეთი" („ისტორიული ბაშკორტოსტანი"). ამ ტერმინის სინონიმები მრავალგვარია: მაგ: ბაშგუდრი, ბაშგირდი, ბასკარდია, ბაშკირტის სტეპი, ბასტარკების ქვეყანა, ბაშკირდი, ბაშჯარდი, ბაშკირეთი, პასკატირი. სახელწოდება ბაშგურდით ეს ადგოლები მოხსენიებულია ფაზლალაჰ რაშიდ ად-დინის თხზულებაში ოღუზ-ნამე XIV საუკუნეს განეკუთვნება. 

ყველაზე ფართო გავრცელება ჰპოვა სლავიანურმა დასახელებამ - ბაშკირეთი, რომელიც გამოიყენება ოფიციალიურ დოკუმენტებში, ისტორიულ ნაშრომებსა და ლიტერატურულ ნაწარმოებებში.

და ბოლოს, ისტორიული ბაშკორტოსტანი შეესაბამება ისტორიულ დიდ უნგრეთს, უნგრელთა ჰიპოთეტურ წინარესამშობლოს, რომელიც მოიხსენიება XIII საუკუნის ფრანცისკანელი ბერის პლანო კარპინის მოგზაურობის ჩანაწერებში. ამ ადგილის ძიებით იყვნენ დაკავებული უნგრელი დომინიკანელი ბერები, რომელთა შორის ყველაზე მეტად ცნობილია იულიანე უნგრელი

გეოგრაფია
---------

ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა მოდის სამხრეთ ურალსა და მის შემოგარენზე. მისი ოფიციალური საზღვრები უცნობია. სხვადასხვა წყაროებში მოტალინილია სხვადასხვა მონაცემები. 

ყველაზე უადრესი ინფორმაცია ეკუთვნის მაჰმუდ კაშგარის მე-11 საუკუნის მოღვაწეს, რომელსაც ერთ-ერთ თავის თხზულებაში აღწერილი აქვს სქემატური გეგმა ტერიტორიისა, რომელსაც ბაშკირტის სტეპი უწოდა. სქემატური გეგმა არ იძლევა ზუსტ გეოგრაფიულ აღწერას, მაგრამ დაახლოებით შეიძლება ვიმსჯელოთ ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობდა კასპიის ზღვის სიახლოვეს დასავლეთით, ურალის მთებთან დასავლეთით და ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთით ირტიშის ხეობამდე. უფრო ადრე X ს. იბნ ფადლანი მოიხსენიებს ალ-ბაშგირდის ქვეყანას და ჩამოთვლის მდინარეებს, რომელზეც გადაიარეს მოგზაურობის დროს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაშკირები
* ბაშკირების ეთნოგენეზი
* ბაშკირეთის შეერთება რუსეთთან

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მადიარები
* ბაშკირული ენციკლოპედია დაარქივებული 2016-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* შუა საუკუნეების ისტორიული წყაროები ძველი ბაშკირული ქალაქების შესახებ დაარქივებული 2016-11-12 საიტზე Wayback Machine.
* ბაშკირეთის მმართველობის სისტემა XV-XVI სს. დაარქივებული 2016-11-14 საიტზე Wayback Machine.
* უფა უფრო ძველია, ვიდრე ყაზანი დაარქივებული 2016-11-14 საიტზე Wayback Machine.
* სამხრეთ ბასკირული ტერიტორიები XVIII ს. დასაწყისში დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* ისტორიული ბაშკირი მოსახლეობის განსახლება დაარქივებული 2016-03-10 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბარათაშვილი**. |

**ბარათა ბარათაშვილი** (გ. 1626) — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, მეწინავე სადროშოს (სომხით-საბარათიანოს) სარდალი. თავდაპირველად ერთგულობდა სიმონ II-ს. მხარს უჭერდა ზურაბ არაგვის ერისთავს მთიულ-მოხევეთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. 20-იანი წლების დასაწყისში ამოწყვიტა თავისი სახლიკაცები (სიკვდილს გადარჩა ყაფლან ბარათაშვილი, რომელიც ირანში გაიქცა) და მათ მამულებს დაეპატრონა. იბრძოდა ირანელების წინააღმდეგ. გ. სააკაძესთან ერთად მონაწილეობდა მარტყოფისა და მარაბდის ბრძოლებში. სიმონ II-მ ბარათაშვილი სარდლის თანამდებობიდან გადააყენა და სარდლად ქაიხოსრო ბარათაშვილი დანიშნა. ბარათაშვილი 1625 ბოლოს გ.სააკაძესთან ერთად დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. 1626 წელს შემდეგ ცოცხალი არ ჩანს (ვახუშტის მიხედვით, ბარათაშვილი მოაკვლევინეს ყაფლან ბარათაშვილმა და აბას I-მა თაფარავნის ტბასთან). ბარათაშვილის მამულები სიმონ II-მ ყაფლან ბარათაშვილს უწყალობა.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1955;
* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 198.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 351.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბარათა ბარათაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ბარათაშვილი ბარათა. უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. ციტირების თარიღი: 27 ივლისი, 2018.
**ბაგრატ კურაპალატის სამართალი** — ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულის ნუსხებში შეტანილი, ბექასა და აღბულას სამართლის წიგნს დართული კანონები. მისი შემდგენლის ვინაობა, შედგენის დრო და შედგენილობა საბოლოოდ გარკვეული არ არის.

ბექასა და აღბუღას სამართლის წიგნის დანართში 98-ე მუხლის მომდევნო - 99 -170 მუხლები შედის. დანართი ივანე ჯავახიშვილმა გამოავლინა და პირველმა გამოთქვა აზრი, რომ ნაწილი (99-103 მუხლები) ბაგრატ კურაპალატის სამართლის წიგნის ნაწყვეტია. სამეცნიერო ლიტერატურაში არსებობს აგრეთვე მოსაზრება, რომლის თანახმად ბაგრატ კურაპალატს უნდა ეკუთვნოდეს დანართის 99-160 მუხლები (ი. დოლიძე).

ამ კანონის შემდგენელი ბაგრატი (დანართში იგი „კურაპალატად" და „მეფეთ-მეფედ" იწოდება), სხვადასხვა მკვლევრის აზრით, უნდა იყოს ბაგრატ I კურაპალატი, ან ბაგრატ III (975-1014; ივ. ჯავახიშვილი), ალექსანდრე I დიდის (1412-1442) ძმა ბაგრატი (ს. კაკაბაძე), ბაგრატ III ან ბაგრატ IV (1027-1072) (ი. სურგულაძე), ბაგრატ IV (ი. დოლიძე) ან ბაგრატ I (ა. კიკვიძე). 

ბაგრატ კურაპალატის სამართალი საქართველოს გაერთიანების ხანის სჯულდებაა. მასში ასახულია განვითარებული ფეოდალური საზოგადოების ურთიერთობები, განმტკიცებულია სამღვდელოების პრივილეგიური მდგომარეობა. ძეგლი უმთავრესად სისხლის სამართლებრივი ნორმებს შეიცავს. დანაშაულთა სახეებიდან აღსანიშნავია მკვლელობა, სხეულის დაზიანება, შეურაც ხყოფა, ცილისწამება, გაძარცვა, ქურდობა. სასჯელთა სახეებიდან — სიკვდილით დასჯა, დასახიჩრება („თუალთა დაწუა"), დატუსაღება („ჴელთა შეპყრობა"), დამნაშავის გადაცემა დაზარალებულისათვის („ჴელთა მიცემა"), აგრეთვე ქონებრივი სასჯელი („სისხლი" ან ჭრილობის საზღაური — გერში). დანართი კანონების ბევრი მუხლი სამართლწარმოებისა და სასამართლო წყობილების საკითხებს ეხება. მტკიცებულებატაგან აღსანიშნავია ფიცი. 

ბაგრატ კურაპალატის სამართალმა გავლენა მოახდინა შემდგომი პერიოდის კანონმდებლობაზე.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 132.
**ბასკუნჩაკი** (რუს. Баскунчак) — გაუდინარი მლაშე თვითმლექი ტბა რუსეთში, ასტრახანის ოლქში, მდინარე ვოლგის აღმოსავლეთით 53 კილომეტრზე. უკავია ოვალური ფორმის ქვაბული. ზედაპირის ფართობი 106 კმ², სიგრძე 20 კმ, მაქსიმალური სიგანე 10 კმ, საშუალო სიღრმე 0.1 მ.

ტბის დონე ზღვის დონიდან –21.6 მეტრზე დაბლაა. დასავლეთი და სამხრეთი ნაპირები საკმაოდ მაღალია, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი დაბალი. ძირითადად საზრდოობს დიდი ბოგდოსა და პატარა ბოგდოს მთისძირში გამომავალი მრავალრიცხოვანი მარილიანი წყაროებით. ზაფხულში მთლიანად შრება და იფარება მარილის ფენით. ტექტონიკური წარმოშობისაა და განლაგებულია მარილის შტოკის კალთაზე. წელიწადში ტბაში ჩაედინება 8 მლნ. მ³-ზე მეტი წყალი, რომელიც შეიცავს 930 ათ. ტ გახსნილ მარილს (მათ შორისაა 864 ათ. ტ ნატრიუმის ქლორიდი).

ბასკუნჩაკზე განვითარებულია რუსეთში უძველესი და უმსხვილესი მარილის მრეწველობა. აქ წელიწადში მოიპოვება დაახლოებით 2 მლნ. ტ მარილი. სამრეწველო მარილის მარაგი 400 მლნ. ტ მეტია. მუშავდება ჰოლოცენური ასაკის ქვის მარილის ლინზისებრი ბუდობი, რომლის ფართობია 73 კმ², ხოლო მაქსიმალური სისქე ცენტრში 19 მ. ზედა სამუშაო ფენიდან მოიპოვება სამი სახეობის მარილი: „ნოვოსადკა", „ჩუგუნკა" და „გრანატკა". იწარმოება სუფრის, ტექნიკური და აბაზანის მარილი. წიაღისეულის ცენტრია ტბის დასავლეთ ნაპირზე მდებარე დაბა ქვემო ბასკუნჩაკი.

ბასკუნჩაკი მოქცეულია ბოგდო-ბასკუნჩაკის ნაკრძალის ტერიტორიაზე.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Баскунчак / Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-01-14. ციტირების თარიღი: 2023-01-14.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* LCCN: no99058216
* WorldCat Identities (via LCCN): no99-058216

 |
**ველიმირ „ბატა" ჟივოინოვიჩი** (სერბული კირილიცა Велимир "Бата" Живојиновић დ. 5 ივნისი, 1933 — გ. 22 მაისი, 2016) — სერბი მსახიობი და პოლიტიკოსი. მას ნათამაშები აქვს 340-ზე მეტ ფილმსა და სერიალში და აღიარებულია ყოფილი იუგოსლავიის ერთ-ერთ საუკეთესო მსახიობად.

ადრეული ცხოვრება
----------------

ველიმირ ჟივოინოვიჩი (მეტსახელად ბატა) იუგოსლავიის სამეფოში (დღეს სერბეთი), კოსმაის მთის ძირში მდებარე მლადენოვაცის თემის სოფელ კორაჩიცაში დაიბადა. მამამისი დრაგოლიუბი საჯარო მოხელე იყო, ხოლო დედა ტიოსავა კი დიასახლისი. მას ორი და სტანკა და ნადა ჰყავდა და იგი პატრიარქალურ სახლში იზრდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს დრაგოლიუბსა და ჩეტნიკებს შორის კონფლიქტის გამო ოჯახი იძულებული გახდა ბელგრადში გადასულიყო. ოჯახი საქალაქო უბან ცრვენი კრსტში დასახლდა. ახალგაზრდა ბატა მეგობრებთან ერთად ხშირად დადიოდა კინოთეატრებში, რამაც მისი სამსახიობო ხელოვნებით დაინტერესება გამოიწვია.

კარიერა
-------

ჟივოინოვიჩი თეატრში თამაშს ეკრანზე მოღვაწეობა ამჯობინა და მისი დებიუტი 1955 წელს, ფილმში „Песма са Кумбаре" (სიმღერა კუმბარედან) შედგა. ის თამაშობდა როგორც, გმირებს ისე ბოროტმოქმედებს და მონაცვლეობდა მთავარ და მეორეხარისხოვან როლებს შორის. მისმა პოპულარობამ ზენიტს 1970-იან წლებში მიაღწია, როდესაც ეკრანებზე მეორე მსოფლიო ომის თემაზე შექმნილი პარტიზანული ფილმები გამოვიდა. ამ პერიოდში მისი ყველაზე ცნობილი ფილმი იყო *ვალტერი იცავს სარაევოს* (Valter brani Sarajevo), რომელმაც უდიდესი წარმატება მოუტანა.

პოლიტიკა
--------

1990 წელს ის სერბეთის პარლამენტის წევრად აირჩიეს სერბეთის სოციალისტური პარტიიდან. ის აგრეთვე იყო კანდიდატი 2002 წლის სექტემბერ-ოქტომბრის საპრეზიდენტო არჩევნებზე, სადაც მოსახლეობის ხმების 3.27% მიიღო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იუგოსლავიური ფილმები
* სერბი პოლიტიკოსები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბატა ჟივოინოვიჩი***

* 

* Bata Živojinović — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  IFES Election Guide | Elections: Serbia Pres Sept 29, 2002. ციტირების თარიღი: 23 May 2016
**ბათუმის გადმოცემა ბრიტანელთა მიერ** — ოსმალების მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისათვის ბათუმის გადმოცემის პროცესი.

1918 წლის 4 ივნისის საქართველო-ოსმალეთის ბათუმის საზავო ხელშეკრულების თანახმად, საქართველომ დაადასტურა ოსმალეთის დაქვემდებარებაში ბათუმის, არტაანის და ყარისის ოლქების, ახალციხის და ახალქალაქის მაზრების გადასვლა. მსოფლიო ომში დამარცხების და მუდროსის ზავის ხელმოწერის შემდეგ ოსმალეთმა დატოვა ოკუპირებული ტერიტორიები. 19 დეკემბერს ოსმალებმა დატოვეს ბათუმი, სადაც 1919 წლის იანვრამდე შევიდნენ დიდი ბრიტანეთის წარმომადგენლები. ბათუმში დაინიშნა გენერალურ-გუბერნატორი, რომელმაც ადგილობრივი ლიდერების მონაწილეობით შექმნა საბჭო. ქალაქის თვითმართველობა შეუდგა არჩევნებისთვის მზადებას. ადგილობრივი მოსახლეობა მოითხოვდა ადგილობრივ ლიდერთა მეტ ჩართულობას რეგიონის მართვაში და აპროტტესტებდა ბრიტანელი ჯარისკაცების თვითნებობას. 1919 წლის 31 აგვისტოს სამუსლიმანო საქართველოს წარმომადგენელთა პირველმა ყრილობამ მიიღო ფართო ავტონომიის საფუძველზე ბათუმის ოლქის საქართველოსთან შეერთების გადაწყვეტილება. 

1919 წლის 9 სექტემბერს დაიწყო საქართველოდან და აზერბაიჯანიდან ბრიტანეთის ჯარის გასვლა. 1920 წლის თებერვალში საბოლოოდ გავიდნენ ინგლისელი სამხედროები. დაწესდა საზღვაო მიმოსვლა ბათუმიდან ოდესისა და სტამბულის მიმართულებით. ბათუმის ოლქში შემოსვლა დაიწყეს თურქეთის სამხედროებმა. 1920 წლის მარტში ბათუმში ჩატარდა ქალაქის საბჭო. სამუსლიმანო საქართველოს მეჯლისის თავჯდომარემ მემედ აბაშიძემ მემორანდუმით მიმართა ბრიტანეთის უმაღლეს კომისარს კავკასიაში ოლივერ უორდროპს, გადაწყვეტილიყო ოლქის საკითხი. 1920 წლის აპრილში სან-რემოს საზღვაო კონფერენციაზე, იტალიის პრემიერ ნიტტის თავჯდომარეობით. განიხილებოდა ბათუმის საკითხი. პარალელურად ბათუმის ოლქის წარმომადგენლთა ყრილობამ მიიღო რეზოლუცია: „ქალაქ ბათუმის და ბათუმის ოლქის დედასამშობლო საქართველოსთან ავტონომიურ გაერთიანების შესახებ". მათ გააპროტესტეს პარიზის კონფერეციის გადაწყვეტილება ბათუმის ცალკე ადმინისტრაციულ ერთეულად გამოყოფის და მასზე ერთა ლიგის განსაკუთრებული მანდატის დაწესებაზე. საბოლოოდ, ანტანტის უმაღლესი საბჭოს თანხმობით 1920 წლის ივლისში ბათუმში ქართული ჯარი შვიდა გენერალ გიორგი კვინიტაძის სარდლობით. 

დაწესდა შეთანხმებული მოქმედება აჭარის მეჯლისისა და საქართველოს დამფუძნებელ კრებას შორის სამუსლიმანო საქართველოს ავტონომიის პირობების მოსამზადებლად, რაც აისახა აისახა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუიაში. პარალელურად, ბათუმში მუშაობდა მთავრობის საგანგებო რწმუნებული.

ლიტერატურა
----------

* *კუპატაძე ბ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 56-57.
**ბელიზი** (ინგლ. Belize) — უდიდესი ქალაქი და პორტი ბელიზში. მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში.

ისტორია
-------

ქალაქი დააარსეს ინგლისელმა მეზღვაურებმა, XVII საუკუნის დასასრულს. იგი გამოიყენებოდა, როგორც სატრანსპორტო ბაზა, ხის ვაჭრებისა და დამამზადებლებისათვის. 

თავიდანვე ბელიზი სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო, მაგრამ 1961 წელს ქარიშხალმა ჰეტიმ დიდი ზიანი მიაყენა მას, რის შემდეგაც, 1960-იან წლებში, დედაქალაქი გადაიტანეს ქვეყნის შიგნით, ქალაქ ბელომოპანში. მიუხედავად ამისა, ბელიზში რჩება პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია და ქვეყნის მთავრობა.

ტრანსპორტი
----------

ქალაქში მდებარეობს საზღვაო პორტი, მუნიციპალური აეროპორტი საერთაშორისო ტერმინალით, ქალაქის ცენტრიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 3 კმ-ში, მისი კოდია *TZA*.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* წმინდა იოანეს სახელობის ეკლესია (1812-1847 წლები) — ყველაზე ძველი ინგლისური ტაძარი ცენტრალურ ამერიკაში;
* ბელიზის მუზეუმი, ძველი სასჯელაღსრულების შენობაში (1857);
* სანაპირო ზოლის მუზეუმი, ყოფილი სახანძრო სადგურის შენობაში (1923)

ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთით, ორმოცდაათი კილომეტრის დაშორებით, მდებარეობს ბელიზის ზოოპარკი. შეიქმნა 1983 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქ ბელიზის ისტორია დაარქივებული 2018-03-12 საიტზე Wayback Machine.
* ონლაინ ჟურნალი ქალაქ ბელიზის შესახებ
*