recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრე** **(ლექსო)** **ქავთარაძე** (ცნობილი სასცენო სახელით **ლექს-სენი**; დ. 18 ივლისი, 1981, თბილისი) — ქართველი რეპერი.

ბიოგრაფია
---------

ლექსო ქავთარაძე 1981 წლის 18 ივლისს თბილისში დაიბადა. სწავლობდა თბილისის მე-4 ქართულ გიმნაზიაში. სწავლის პარალელურად ლექსო გატაცებული იყო მუსიკით: რეპით, ჰიპ-ჰოპით. სკოლის დასრულების შემდეგ, 1998 წელს, სწავლა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფილოსოფიის ფაკულტეტზე განაგრძო.

შემოქმედება
-----------

ლექს-სენმა პირველი სიმღერა სტუდენტობისას დაწერა, რომლის პრემიერაც სტუდენტურ დღეებზე გაიმართა. 2001 წელს მისი პირველი ჰიტი „არ თქვა უარი" გამოვიდა. ამას მოჰყვა ჰიტები: „გაბედულად", „მინდოდა გამეგო" და ა.შ. 2002–2005 წლებში ლექსო სტუდია „მაესტროსთან" თანამშრომლობდა. ამ პერიოდში შეიქმნა ჰიტები: „ხელები მაღლა", „გაიგე", „მისაბაძი კაცი". 2006 წელს კი, მომღერალმა მსმენელს ახალი ჰიტები: „პატრიოტები", „კოკოითი ფენდარასტ", „არ იფიქრო", „თქმა არ შემიძლია" აჩუქა..

### დისკოგრაფია

* „ლექსს არ ვყიდი"
* „სდექ"
* „ამტანი"
* „ჩემი ოქრო"
* „დაინახე"
* „შენი ჯერია"
* „სიგნალი"

პირადი ცხოვრება
---------------

2010 წელს ლექს-სენი პროფესიით იურისტზე, უკრაინელ ტატიანა ბურლიაიზე დაქორწინდა.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  ლექს-სენი დაოჯახდა[*მკვდარი ბმული*]
**ოლეგ ვალერიანის ძე ბასილაშვილი** (რუს. Олег Валерианович Басилашвили; დ. 26 სექტემბერი 1934, მოსკოვი) — ქართული წარმოშობის რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1984). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).

ბიოგრაფია
---------

ოლეგ ბასილაშვილის მამა ვალერიან ბასილაშვილი იყო ინჟინერი, ხოლო დედა ირინა ილინსკაია — ლინგვისტი. 1956 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამხატვრო აკადემიის თეატრთან არსებული ვ. ნემიროვიჩ-დანჩენკოს სახელობის სკოლა-სტუდია. მუშაობდა ლენინგრადის კომკავშირის სახელმწიფო თეატრში, 1959 წლიდან კი მოღვაწეობს ლენინგრადის დიდ დრამატულ თეატრში. ამ თეატრში მან 50-ზე მეტი როლი შეასრულა, მათ შორის ხლესტაკოვის (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი"), ანდრია პროზოროვისა და ვოინიცკის (ანტონ ჩეხოვის „სამი და", „ძია ვანია"), ლაფჩენკოს (ალექსი არბუზოვის „ირკუტსკული ამბავი"), სერპუხოვის (ლევ ტოლსტოის „ცხენის ამბავი") და სხვა. კინოში იღებენ 1956 წლიდან. შესრულებული აქვს 40-მდე როლი. მსახიობს ფართო პოპულარობა მოუტანა ფილმებმა: „სამსახურებრივი რომანი" (1977), „ვაგზალი ორისთვის" (1982), „შემოდგომის მარათონი" (1979) და სხვა. ბასილაშვილის სამსახიობო მანერისათვის დამახასიათებელია თავდაჭერილობა, სირბილე, ფაქიზი ფსიქოლოგიზმი, მომხიბლაობა.

იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, ხოლო 1990-1993 წლებში რსფსრ სახალხო დეპუტატი. რუსეთის სამხატვრო აკადემიის საპატიო წევრი. რუსეთის კინემატოგრაფიული ხელოვნების აკადემიის „ნიკას" აკადემიკოსი.

2010 წელს მიხეილ სააკაშვილმა ოლეგ ბასილაშვილი ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის ბრწინვალების საპრეზიდენტო ორდენით დააჯილდოვა. მსახიობს ჯილდო პრეზიდენტის სასახლეში გადაეცა.

ლიტერატურა
----------

* *გვენცაძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 363.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოლეგ ბასილაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  ოლეგ ბასილაშვილი — კინოს ენციკლოპედია
2. ↑  ოლეგ ბასილაშვილი — დიდი ენციკლოპედიური ლექსიკონი
3. ↑  ოლეგ ბასილაშვილის ბიოგრაფია
4. ↑  მიხეილ სააკაშვილმა ოლეგ ბასილაშვილი დააჯილდოვა // *interpressnews.ge*
„**ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი**" — ქართული მხატვრული ფილმი. მისი რეჟისორია ელდარ შენგელაია. გამოვიდა 1984 წელს. ფილმი გადაღებულია რეზო ჭეიშვილის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ახალგაზრდა მწერალს რედაქციაში მოთხრობა მიაქვს. მისი განხილვის მოლოდინში გადის შემოდგომა, ზამთარი, გაზაფხული… მოთხრობას არათუ არავინ კითხულობს, მისი ყველა არსებული ეგზემპლარიც უკვალოდ ქრება. ამ დაწესებულებაში ყველა თავისი საქმით არის გართული: დირექტორი მუდამ გადარბენაზეა — თათბირიდან ბანკში, ბანკიდან შეხვედრაზე, შეხვედრიდან ბანკეტზე და ასე დაუსრულებლად, რედაქტორებიდან ზოგი ფრანგულს სწავლობს, ზოგი კერავს, ზოგი საუზმეს იმზადებს, ვიღაც შვებულებაშია, ვიღაც — მივლინებაში, სხვები ჭადრაკს თამაშობენ… ერთადერთი ადამიანი, ვინც ხელნაწერებს კითხულობს, მღებავია… ფილმი ალეგორიული კომედიაა. იგი ნიღაბს ხდის საბჭოთა ბიუროკრატიზმს და უპასუხისმგებლობას. რედაქციაში მუშაობენ თავიანთი ვიწრო, ობივატელური ინტერესების ჩარჩოში მომწყვდეული ადამიანები; ამ სისტემის არაეფექტურობა სრულდება პირდაპირ მნიშვნელობით დაწესებულების ნგრევით, გადატანით კი — საბჭოთა სისტემის ნგრევით.

როლებში
-------

* რამაზ გიორგობიანი – სოსო
* ვასილ კახნიაშვილი – ვასო
* თეიმურაზ ჩირგაძე – დირექტორი
* ივანე საყვარელიძე – მარკშეიდერი
* სესილია თაყაიშვილი – ბუღალტერი
* გრიგოლ ნაცვლიშვილი – იროდიონი
* ვლადიმერ მეზვრიშვილი – გრიშა
* ოთარ გუნცაძე – მღებავი
* დარეჯან სუმბათაშვილი – ბელა
* ზეინაბ ბოცვაძე – ლალი
* ნინო თუთბერიძე – მდივანი
* მიხეილ ქიქოძე
* გ. ჩხაიძე – შუქრი
* გურამ ლორთქიფანიძე – თენგიზი
* გურამ პეტრიაშვილი – ქმარი
* მედეა ჯაფარიძე
* დოდო ჭიჭინაძე
* ლია ელიავა – მსახიობი
* ლიკა ქავჟარაძე
* ოთარ კობერიძე  – მსახიობი
* ვასილ ჩხაიძე
* შოთა ქოჩორაძე
* გია ლაზიშვილი
* ანზორ ღვინერია
* ვაჟა ნოდია
* დავით ხინთიბიძე
* ოლღა თაბუკაშვილი
* თეა – ნათელა გაბუნია
* მაია ლოლაძე
* ომარ შოთაშვილი – ჩაჩანიძე
* ო. მელაძე
* ვ. მელიქიშვილი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**კელი დეგნანი** (ინგლ. Kelly Colleen Degnan) — ამერიკელი დიპლომატი, აშშ-ის საზღვაო ძალების ევროპის ხელმძღვანელობის პოლიტიკური მრჩეველი. დეგნანი იტალიაში აშშ-ის მისიის ხელმძღვანელის მოადგილედ, სახელმწიფო დეპარტამენტის აღმასრულებელი მდივნის მოადგილედ და კოსოვოში აშშ-ის მისიის ხელმძღვანელის მოადგილედ მსახურობდა. 2019 წლის 4 სექტემბერს ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საქართველოში აშშ-ის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის თანამდებობაზე წარადგინა.

ადრეული წლები
-------------

სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის დასრულების შემდეგ კელი დეგნანი აქტიურ და წარმატებულ სამართლებრივ კარიერას ეწეოდა. სახელმწიფო დეპარტამენტში გადასვლამდე ხუთი წლის განმავლობაში დეგნანი მიკრონეზიის ფედერაციული შტატებისა და პალაუს რესპუბლიკის სამართლებრივი მრჩეველი იყო. დეგნანი ასევე არის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის პროგრამის ბაკალავრი.

ელჩი საქართველოში
-----------------

### წარდგენა და მოსმენა სენატში

2019 წლის 29 ოქტომბერს აშშ-ის სენატში გაიმართა საქართველოში აშშ-ის ელჩობის კანდიდატის, კელი დეგნანის, მოსმენა. სენატის საგარეო ურთიერთობების კომიტეტის წინაშე გამოსვლისას დიპლომატმა ხაზი გაუსვა აშშ-სა და საქართველოს შორის ნაყოფიერ პარტნიორობას და აღნიშნა, რომ ელჩად დანიშვნის შემთხვევაში იმუშავებს ამ ურთიერთობების გასაღრმავებლად. მოსმენისას დეგნანმა გაიხსენა თურქეთში მისი მსახურობის დროს რუსეთის აგრეისია საქართველოს წინააღმდეგ და აღნიშნა, რომ ყურადღებით ადევნებდა თვალს ამ პროცესს. ელჩობის კანდიდატმა ასევე გაიხსენა საკუთრი გამოცდილება ნატოში, სადაც, მისი თქმით, „საქართველო იყო და არის პარტნიორი".

მან მაღალი შეფასება მისცა საქართველოს სამხედრო კონტინგენტის ყოფნას ავღანეთში, ასევე საქართველოს როლს შავი ზღვის რეგიონში.

კელი დეგნანი საქართველოში 2020 წლის 29 იანვარს ჩამოვიდა.

პირადი ცხოვრება
---------------

დეგნანი საუბრობს იტალიურ, თურქულ, ინგლისურ და ურდუ ენებზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  ტრამპმა საქართველოში აშშ-ის ელჩის პოზიციაზე კელი დეგნანი წარადგინა, თაზო კუპრეიშვილი - 04.09.2019
2. ↑  United States Department of State
3. ↑  FULL COMMITTEE HEARING Nominations
4. 1 2  კელი დეგნანი: განუხრელად მოვუწოდოთ რუსეთს, შეასრულოს 2008 წლის შეთანხმება
5. ↑  აშშ-ის ახალი ელჩი კელი დეგნანი თბილისში ჩამოვიდა

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ამერიკის შეერთებული შტატების ელჩები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
* კენტ ბრაუნი (9 სექტემბერი, 1992 – 19 აგვისტო, 1995)
* უილიამ კორტნი (22 სექტემბერი, 1995 – 3 აგვისტო, 1997)
* კენეტ იალოვიცი (11 ივლისი, 1998 – 21 ივნისი, 2001)
* რიჩარდ მაილსი (13 მაისი, 2002 – 12 აგვისტო, 2005)
* ჯონ ტეფტი (23 აგვისტო, 2002 – 9 სექტემბერი, 2005)
* ჯონ ბასი (16 ოქტომბერი, 2009 – 12 ივლისი, 2012)
* რიჩარდ ნორლანდი (5 სექტემბერი, 2009 – 5 ივლისი, 2012)
* იან კელი (17 სექტემბერი, 2015 – 24 მარტი, 2018)
* კელი დეგნანი (30 იანვარი, 2020 – 27 ივლისი, 2023)
* *რობინ დანიგენი*
 | საფრანგეთის დროშასაფრანგეთის დროშა |

 |
**კომპიენი** (ფრანგ. Compiègne) — ქალაქი ჩრდილოეთ საფრანგეთში, პიკარდიის რეგიონის უაზის დეპარტამენტში. მდებარეობს ამიენიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 65 კილომეტრში, ხოლო პარიზიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 71 კმ-ში. ქალაქში გაედინება მდინარე უაზა. კომპიენის მახლობლად მდებარეობს ვრცელი კომპიენის ტყე.

ისტორია
-------

888 წელს კომპიენში ტახტზე ავიდა საფრანგეთის მეფე ედი. 1430 წელს, ასწლიანი ომის პერიოდში, კომპიენის გასათავისუფლებლად ჯარით მიმავალი ჟანა დ’არკი ბურგუნდიელებმა ტყვედ აიყვანეს. 1630 წელს აქ გადაასახლეს ლუი XIII-ის დედა მარია მედიჩი, საიდანაც ერთი წლის შემდეგ მარია მედიჩი ბრიუსელში გაიქცა. 

1794 წელს დაპატიმრეს და 17 ივლისს სიკვდილით დასაჯეს კონტრევოლუციაში ბრალდებული 16 მონაზონი, რომელიც კათოლიკურმა ეკლესიამ წმინდანებად შერაცხა კომპიენელი მოწამეების სახელით. 

1918 წლის 11 ნოემბერს კომპიენის ტყეში, რკინიგზის ვაგონში ხელი მოაწერეს კომპიენის ზავს, რომლის ძალითაც პირველი მსოფლიო ომი დასრულდა. 22 წლის შემდეგ, 1940 წლის 22 ივნისს ამავე ვაგონში, ხელი მაწერეს მეორე ზავს, რომლის მიხედვითაც ჰიტლერმა მოახდინა საფრანგეთის ოკუპაცია. მოგვიანებით კომპიენში საკონცენტრაციო ბანაკი ჩამოყალიბდა.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

* კომპიენის სასახლე
* კომპიენის საიმპერატორო თეატრი
* კომპიენის წმინდა ჟაკის ეკლესია
* კომპიენის წმინდა ანტუანის ეკლესია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კომპიენი***

* City council website
* Le musée du château/The Château museum დაარქივებული 2013-01-07 საიტზე Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links
* SAND Project site დაარქივებული 2006-08-26 საიტზე Wayback Machine.
* Memorial to Nazi/French Internment Camp and Deportations During WW2
* Steven Lehrer's Compiègne site
* INTERREG

1. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>
**წრიპა ბიჭის დღიური: ბოლო წვეთი** (ინგლ. Diary of a Wimpy Kid: The Last Straw) — ჯეფ კინის რომანი, მესამე წიგნი სერიისა „წრიპა ბიჭის დღიური", წიგნის მთავარი გმირი არის გრეგ ჰეფლი. წიგნი პირველად გამოიცა 2009 წლის 13 იანვარს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

შინაარსი
--------

წიგნში თხრობა იწყება 1 იანვრიდან. გრეგ ჰეფლი აღწერს თუ როგორ ჩაიარა მისთვის შობამ და ახალმა წელმა. იგი და მისი საუკეთესო მეგობარი როული ჯეფერსონი მოემზადებიან სკოლაში წასავლად და დადგებიან ავრობუსის გაჩერებაზე, მაგრამ ისინი იგებენ, რომ მოხდა სკოლის ავტობუსის რემარშუტიზაცია, ასე, რომ მათ სკოლაში ფეხით სიარული მოუწევთ. გრეგის მამა ფრენკ ჰეფლია გაბრაზებულია შვილის საქციელის გამო და ცდილობს იგი გააკაჟოს, შეიყვანს სპორტზე, წაიყვანს ლაშქრობაში, მაგრამ გრეგი არ გამოსწორდა. მან გაიცნო ჰოლი ჰილზი, რომელიც მათ კლასში ახალი გადმოსული იყო და დაიწყო გაპრანჭვა რათა მისთვის თავი მოეწონებინა, მაგრამ არაფერი გამოუვიდა. მისი მამა ფრენკი გადაწყვეტს მის სამხედრო აკადემიაში გაგზავნას, გრეგი ცდილობს მაქსიმულარუდ კარგად გამოიყენოს მცირე დრო რომელიდც ბანაკში გაგზავნამდე დარჩა. დილით იგი იღვიძებს, უყურებს საათს, 11 საათია, გრეგი გაოცებულია რადგან მამას აკადემიაში 8 საათზე უნდა წაეყვანა, სახლის პირველ სართულზე კი მამა დახვდა, იგი იქ მის წაყვანას აპირებდა მადლობის ნიშნად, რადგან გრეგმა იგი „ნახევარდღეობაზე" „გადაარჩინა". გახარებული გრეგი როულისთან წავა, ისინი ქუჩაში გავლენ, იქ კი გრეგს მისთვის სრულიად უცხო გოგო შეხვდება და გაცნობას შესთავაზებს, აღმოჩნდა, რომ ეს გოგონა მის ქუჩაზე სრულიად ახალი გადმოსულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა
**ანა ბრნაბიჩი** (სერბ. Ana Brnabić, Ана Брнабић; დ. 28 სექტემბერი, 1975, ბელგრადი, ისფრ) — სერბი პოლიტიკოსი, სერბეთის პრემიერ-მინისტრი 2017 წლის 29 ივნისიდან. 2016-2017 წლებში ალექსანდრ ვუჩიჩის მთავრობაში იყო სერბეთის სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

1994 წელს დაასრულა ბელგრადის № 5 საშუალო სკოლა. უმაღლესი განათლება მიიღო საზღვარგარეთ. 1998 წლამდე სწავლობდა ბიზნესის მართვას აშშ-ში მიჩიგანის შტატში, ნორტვუდის უნივერსიტეტში, სადაც დაიცვა ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრის ხარისხი. მოგვიანებით სწავლობდა დიდი ბრიტანეთის ჰალის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრის ხარისხი.

2001 წელს დაბრუნდა სერბეთში, სადაც მუშაობა დაიწყო ევროკავშირის მიერ ინიციირებულ სერბეთის აგრარული განვითარების პროექტში. შემდეგ კი გადავიდა კონსალტინგის სფეროში. 2002-2011 წლებში აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოში მუშაობდა. 2011 წლიდან მუშაობს ამერიულ კომპანია Continental Wind Serbia-ში, ხოლო 2013 წლიდან ამ კომპანიის დირექტორია. 2006 წელს მონაწილეობდა ადგილობრივი ეკონომიკური განვითარების ეროვნული ალიანსის შექმნაში. 2013 წლიდან ამ კომპანიის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 2016 წლიდან პრეზიდენტია.

2007 წელს ანა ბრნაბიჩი გახდა სერბეთის მთავრობის საკოორდინაციო ორგანოს დირექტორის მრჩეველი, მას ევალებოდა პრეშევოს, ბუიანოვაცის და მედვეჯის თემების საკითხებში კონსულტირება. ეს ის თემებია სადაც 1999-2001 წლებში მიმდინარეობდა ეთნიკურ ნიადაგზე დაფუძნებული ე. წ. პრეშევოს ხეობის კონფლიქტი. 2016 წლის 11 აგვისტოს პრემიერ-მინისტრმა ალექსანდრ ვუჩიჩმა დანიშნა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის მინისტრად.

2017 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, რომლის დროსაც მხარს უჭერდა ალექსანდრ ვუჩიჩს, მისგან მიიღო შეთავაზება სერბეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე. 2017 წლის 15 ივნისს პრეზიდენტმა ვუჩიჩმა წარადგინა პრემიერის თანამდებობაზე, ხოლო 29 ივნისს პარლამენტმა დაამტკიცა 157-ი ხმით 55-ის წინააღმდეგ.

ანა ბრნაბიჩი არასოდეს ყოფილა რომელიმე პარტიის წევრი. თავისუფლად ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

ანა ბრნაბიჩი გახდა პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი და ასევე პირველი გახსნილი ლესბოსელი პრემიერ-მინისტრი სერბეთის ისტორიაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Александр Борисов. Премьером Сербии станет женщина // Российская газета : газета. — М. 2017. — 16 июня.
2. ↑  „Вучич предложил на пост премьера Сербии кандидатуру прозападного политика". *РИА Новости* (რუსული). 20170615T1914+0300Z. ციტირების თარიღი: 2017-06-15. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  სერბიაში ღიად ჰომოსექსუალი ქალი პირველად გახდა პრემიერ-მინისტრი
4. ↑  Serbia to get first openly gay cabinet minister en. *b92.net* (August 8, 2016).
**ირენ ვიუსტი** (ნიდერლ. Irene Wüst; დ. 1 აპრილი, 1986) — ნიდერლანდელი მოციგურავე, ზამთრის ოლიმპიური თამაშების ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული. 19 წლის ასაკში, 2006 წლის 12 თებერვალს მოიგო ოქროს მედალი გარბენში 3000 მეტრზე. ოთხი წლის შემდეგ, 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე გაიმარჯვა 1500 მეტრიან გარბენში; 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ორი ოქრო და სამი ვერცხლის მედალი მოიპოვა, სოჭის თამაშებზე იგი ყველაზე ტიტულოვანი სპორტსმენი იყო. 2018 წლის ზამთრის ოლიმპიადის 1500 მეტრიან დისტანციაზე მისი ბოლო გამარჯვების შემდეგ მოიგო 11 ოლიმპიური მედალი, რითაც იქცა ჰოლანდიის ყველაზე წარმატებულ სპორტსმენად ოლიმპიურ თამაშებზე. იგი აგრეთვე ექვსგზის მსოფლიო და ხუთგზის ევროპის ჩემპიონია. 2014 წელს Reuters-ის მიერ მსოფლიო სპორტსმენად იქნა დასახელებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ირენ ვიუსტი"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
* ირენ ვიუსტის ფოტოები
* ირენ ვიუსტი — Sports-reference.com (ინგლისური)
* ირენ ვიუსტის შედეგები

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0004 2338 5978
* NTA: 36946401X
* VIAF: 305858485
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 305858485

 |



1. ↑
2. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოსები (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**იოსებ სამებელი** (დ. 1676 — გ. სექტემბერი, 1750) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მესტამბე. წარმოშობით ქობულაშვილების (ქვაბულიძეების) საგვარეულოდან.

თავდაპირველად შიომღვიმის მონასტერში იყო წინამძღვრად, 1696 წლიდან ჯერ სამების, ხოლო შემდეგ წილკნის ეპისკოპოსად. ვახტანგ VI-ის რუსეთში წასვლის შემდეგ ისიც რუსეთს გაემგზავრა. ქართველმა ემიგრანტებმა იოსებ სამებელი ვორონეჟის მონასტერში მოაწყვეს. 1733 წელს პეტერბურგში გადავიდა. 1734 წლიდან ნოვგოროდის მიტროპოლიტის თანაშემწე და იურის მონასტრის წინამძღოლი იყო. რუსეთში ცხოვრების პერიოდში იოსებ სამებელმა ხელი მოჰკიდა საგამომცემლო საქმეს. მონაწილეობდა წიგნების გადაწერაში. ქრისტეფორე გურამიშვილთან ერთად პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის სტამბაში ჩამოასხა ქართული შრიფტი და იქვე დაბეჭდა „რუსულ-ქართული ანბანი". 1737 წელს ბაქართან ერთად დააარსა სტამბა და დაიწყო ქართული წიგნების ბეჭდვა-გამოცემა, მაგრამ 1743 წელს ბიბლიის უნებართვოდ დაბეჭდვის გამო სტამბა დახურეს. 1750 წელს ყიზლარში მიმავალი იოსებ სამებელი გზაში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *კასრაძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 203.
დედამიწის სფეროების რუკა
**თერმოსფერო** (ბერძნ. θερμός – თბილი და σφαῖρα – სფერო) — დედამიწის ატმოსფეროს ფენა, რომელშიც ტემპერატურა მატულობს სიმაღლესთან ერთად. მდებარეობს ეგზოსფეროს, მეზოსფეროსა და მეზოპაუზას შორის. იწყება დაახლოებით 80 კმ სიმაღლიდან და ვრცელდება 500 კმ-მდე. ამ დონეების მდგომარეობა იცვლება ± 10-20% ფარგლებში. თერმოსფეროსთვის დამახასიათებელია ტემპერატურის დადებითი გრადიენტი. მეზოპაუზაში იგი ნულს უდრის, მაქსიმალური მნიშვნელობა აქვს 100-იდან 200 კმ-მდე და ნულის მაჩვენებელს კვლავ უბრუნდება ეგზოსფეროს სიახლოვეს. აქ ატმოსფერო თითქმის იზოთერმული ხასიათისაა. მეზოპაუზიდან ეგზოსფერომდე ტემპერატურა დაახლოებით იცვლება 200 К-იდან 1000-2000 К-მდე. ტემპერატურის განსაკუთრებული ვარიაციები ეგზოსფეროს საფუძველთანაა. თერმოსფეროს სიმჭიდროვე საშუალოდ განისაზღვრება 1,8 ×10^(-8) გ/სმ³-იდან (80 კმ-მდე) 1,8×10^(-15) გ/სმ³-მდე (500 კმ-მდე).

120 კმ სიმაღლეზე იწყება აირების დიფუზიური გაყოფა. 200-300 კმ-ზე თავს იჩენს უპირატესად რბილი ატომური ჟანგბადი. 500 კმ-ზე ზევით კიდევ უფრო რბილი ელემენტების შეფარდებითი კონცენტრაციებია: წყალბადისა ან ჰელიუმის სახით. მოლეკულების ნაწილაკები და ატომი თერმოსფეროში იონიზირებულ მდგომარეობაშია და თავმოყრილაი რამდენიმე ფენებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეგზოსფერო
* მეზოსფერო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თერმოსფერო — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

ლიტერატურა
----------

* Околоземное космическое пространство, пер. с англ. М. 1966;
* Красовский В. И. Штили и штормы в верхней атмосфере, М. 1971.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო ·  სტრატოსფერო ·  მეზოსფერო ·  თერმოსფერო ·  ეგზოსფერო |
|  |
| 
ტროპოპაუზა ·  სტრატოპაუზა ·  მეზოპაუზა ·  თერმოპაუზა |
|  |
| 
ოზონის შრე ·  ტურბოპაუზა ·  იონოსფერო |

 |
**შინგეტი** (არაბ. شنقيط) — ქალაქი და შუა საუკუნეების სავაჭრო ცენტრი ჩრდილოეთ მავრიტანიაში, ადრარის პლატოზე. ქალაქ ატარის აღმოსავლეთით. 

დაარსდა XIII საუკუნეში, როგორც რამდენიმე ტრანს-საჰარული სავაჭორ გზის ცენტრი. დღეისათვის ეს პაწაწინა ქალაქი უამრავ მნახველს იზიდავს, რომლებსაც აღაფრთოვანებთ მისი არქიტექტურა, ეგზოტიკური ხედები და უძველესი ბიბლიოთეკები. ქალაქი სერიოზულადაა დაზიანებული უდაბნოს შემოჭრით. ქვიშის მაღალი დიუნები მის დასავლეთ საზღვარს შემოხაზავს, რამდენიმე სახლი კი უდაბნოს შეჭრის გამო მიტოვებულ იქნა. 

ძველი ნაწილის ადგილობრივი საჰარული არქიტექტურა ხასიათდება წითელი ქვითა და ტალახის აგურის შენობებით, რომლებიც გამოირჩევიან პალმის ხისგან დამზადებული ბრტყელი სახურავებით. ძველი სახლების დიდ ნაწილს ხელით ნაკეთი კარი დამზადებულია უძველესი მასივის აკაციის ხისგან, რომელიც ამ ტერიტორიიდან დიდი ხანია გაქრა. ბევრ სახლს გააჩნია შიდა ეზო, რომლებიც ცენტრალური მეჩეთისკენ მიმავალი ვიწრო ქუჩების გასწვრივაა ჩამწკრივებული. 

1996 წელს. ქალაქის ძველი ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შინგეტი***

* Shinqit Forum დაარქივებული 2006-12-06 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მავრიტანიაში მავრიტანიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
ქსარები (*გამაგრებული სოფლის ტიპი*) უადანში, შინგეტიში, ტიშიტსა და უალატაში  · ბანკ-დ’არგენის ეროვნული პარკი |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **იტალიის რეგიონს** ეხება. *საფეხბურთო კლუბის შესახებ* იხილეთ **ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)**. |

**ლაციო** (იტალ. Lazio; ლათ. Latium) — რეგიონი ცენტრალური იტალიის დასავლეთ ნაწილში. იგი წარმოადგენს ძველი ლათინების განსახლების არეალს ძვ.წ. X ს-დან. რომაელები ცხოვრობდნენ ძვ.წ. IV ს-დან. დაახლოებით 5,7 მლნ მცხოვრებითა და 170 მლრდ მშპ-ით, ლაციო ქვეყნის მესამე ყველაზე დასახლებული და მეორე ყველაზე მდიდარი რეგიონია. იგი მოიცავს რომს, იტალიის დედაქალაქსა და უმსხვილეს ქალაქს.

გეოგრაფია
---------

ლაციოს რელიეფის რუკა
ლაციოს ფართობი 17 236 კმ²-ია და ესაზღვრება ქვეყნის სხვა რეგიონები: ტოსკანა, უმბრია და მარკე — ჩრდილოეთით, აბრუცი და მოლიზე — აღმოსავლეთით, კამპანია — სამხრეთით, ხოლო დასავლეთით კი ტირენიის ზღვა. რეგიონის რელიეფი ძირითადად დაბლობი და გორაკ-ბორცვიანია, პატარა მთიანი არეალებით აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებში.

რომის კამპანას (campagna romana) პანორამა
ლაციოს სანაპირო ზოლი ძირითადას ქვიშიანი პლაჟებისგან შედგება. სამხრეთ სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს პონციანის კუნძულები, რომლებიც ადმინისტრაციულად ლაციოს შემადგენლობაში შედის. ჩრდილოეთით, სანაპირო ზოლს მიღმა, გადაჭიმულია მარემას სანაპირო ვაკე, რომელიც კომუნა ჩივიტავეკიასთან ტოლფის მტებით (616 მ) წყდება. რეგიონის ცენტრალური ნაწილი უჭირავს რომის კამპანას (იტალ. campagna romana) — 2 100 კმ² ფართობის ვრცელ ალუვიურ ვაკეს, რომელიც გარს ერტყმის დედაქალაქ რომს. სამხრეთის რაიონები ხასიათდება აგრო-პონტინოს ვაკეებით, რომლებიც ერთ დროს ჭაობიანი და მალარიის გავრცელების არეალი იყო, რომელიც საუკუნეთა განმავლობაში წყალს გამოსტაცეს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ლაციოს პროვინციები
ლაციოს რეგიონი ადმინისტრაციულად 5 პროვინციად იყოფა:

| პროვინცია | ფართობი (კმ²) | მოსახლეობა | სიმჭიდროვე(კაცი/კმ²-ზე) |
| --- | --- | --- | --- |
| ფროზინონე | 3,244 | 496,545 | 153.1 |
| ლატინა | 2,251 | 543,844 | 241.4 |
| რიეტი | 2,749 | 158,545 | 57.7 |
| რომი | 5,352 | 4,097,085 | 765.5 |
| ვიტერბო | 3,612 | 314,690 | 87.1 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ადმინისტრაციული დაყოფა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი (იტალიური)
* რეგიონის ოფიციალური ტურისტული საიტი დაარქივებული 2018-09-05 საიტზე Wayback Machine.
* Sito ufficiale del Consiglio Regionale del Lazio
* Parchi del Lazio

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
იტალიის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
აბრუცი · აპულია · ბაზილიკატა · ემილია-რომანია · ვალე-დ-აოსტა · ვენეტო · კალაბრია · კამპანია · ლაციო · ლიგურია · ლომბარდია · მარკე · მოლიზე · პიემონტი · სარდინია · სიცილია · ტოსკანა · ტრენტინო-ალტო-ადიჯე · უმბრია · ფრიული-ვენეცია-ჯულია | იტალიის დროშაიტალიის დროშა |

 |
ფილტვები
**ფილტვები** — მნიშვნელოვანი რესპირაციული ორგანო ჰაერით მსუნთქავ ცხოველებში, ასევე ზოგიერთ თევზებსა და ლოკოკინასებრებში. ყველაზე პრიმიტიული ცოცხალი ორგანიზმები ფილტვებით არიან {lungfish} და {pulmonate snails}. ძუძუმწოვრებში და უფრო კომპლექსურ ცოცხალ ორგანიზმებში ორი ფილტვი მდებარეობს მკერდის არეში გულის ორივე მხარეს. მათი ძირითადი ფუნქცია ატმოსფეროდან ჟანგბადის მიწოდებაა სისხლის მიმოქცევის სისტემისთვის და იქიდან ნახშირორჟანგის გამოყოფაა.

ადამიანის ფილტვი
----------------

ადამიანს გააჩნია ორი ფილტვი (ლათ. pulmo) მარჯვენა და მარცხენა. მათ უჭირავთ თითქმის მთელი გულმკერდის ღრუ, შუა ნაწილის გამოკლებით. ფილტვს წაკვეთილი კონუსის ფორმა აქვს. შესაძგიდზე დაყრდნობილ ქვემო გაგანიერებულ ნაწილს ეწოდება ფილტვის ფუძე. ფილტვის ფუძე შედრეკილია. შევიწროებული ზემო ნაწილი ანუ ფილტვის მწვერვალი გულმკერდის ზემო ხვრელის საშუალებით ამოდის კისრის მიდამოში, ისე რომ წინიდან იგი მოთავსებულია ლავიწიდან 3-4 სანტიმეტრით ზემოთ, უკნიდან კი კისრის მეშვიდე მალის წვეტიანი მორჩის დონეზე აღწევს.

ფილტვზე განირჩევა სამი ზედაპირი: გარეთა ანუ მკერდ-ნეკნის, შიგნითა ანუ შესაყარის და ქვემო ანუ შუასაძგიდის. მკერდ-ნეკნის ზედაპირის შუასაძგიდის ზედაპირში გადასვლით იქმნება ფილტვის მახვილი ქვემო კიდე; მკერდ-ნეკნის ზედაპირის შუასაყარის ზედაპირში გადასვლით წინიდან იქმნება წინა მახვილი კიდე, ხოლო უკნიდან ბლაგვი უკანა კიდე. შუასაყრის ზედაპირზე, უკანა კიდის მახლობლად, აღინიშნება ჩაღრმავება, რომელსაც ფილტვის კარი ეწოდება. კარის საშუალებით ფილტვში შედის პირველადი ბრონქი, ფილტვის არტერია (რომელსაც შეაქვს ფილტვში ვენური სისხლი), ბრონქული არტერიები (რომლებთაც შეაქვთ არტერიული სისხლი ფილტვის საკვებად) და ფილტვის ნერვები. ფილტვის კარიდან გამოდის ორი ვენა, რომელთაც მოაქვსთ გულში არტერიული სისხლი, ბრონქული ვენები და ლიმფური ძარღვები. ფილტვის კარში გამავალ წარმონაქმნთა კომპლექსს ფილტვის ფესვი ეწოდება. მარჯვენა ფილტვი მარცხენასთან შედარებით მოკლე და განიერია. ყოველი ფილტვი ღრმა ღარით იყოფა ზემო და ქვემო წილებად. მარჯვენა ფილტვზე აღინიშნება დამატებითი ღარი რომელიც გამოყოფს შედარებით მცირე, შუა წილს.

ფილტვის ყველაზე დიდი გამანადგურებელი სიგარეტის მოწევაა.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფილტვები***


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ანატომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ანდრო კოტარია** (დ. 14 იანვარი, 1919 — გ. 22 მაისი 2007, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, კლიმატოლოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1977), პროფესორი (1991). 1938 წელს ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე. 1941–45 წლებში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1948 წელს ჰიდროლოგია-კლიმატოლოგიის სპეციალობით. 1949 წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს კურორტოლოგიის ინსტიტუტში; 1952 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის ჰიდროლოგია-კლიმატოლოგიის კათედრაზე.

კოტარიას მეცნიერული შრომები ძირითადად ეხება ბრიზული ცირკულაციის ცალკეულ პარამეტრებს, მის გავლენას მეტეოროლოგიური ელემენტების დღეღამურ რეჟიმსა და კლიმატურ პირობებზე, ვერტიკალურ სტრუქტურაზე და სხვა. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა კოლხეთის ჭაობების ამოშრობასთან დაკავშირებით კლიმატური ცვლილების საკითხებს. კოტარიას გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, მ.შ. ორტომიანი სახელმძღვანელო ზოგად მეტეოროლოგიაში. 1975 წელს მიენიჭა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო პრემია.
პეროქსინიტრიტის იონის სტრუქტურა
 პეროქსინიტრიტთან რეაქცია ჩვეულებრივ უჯრედის აპოპტირულ ან ნეკროტულ სიკვდილს იწვევს
**პეროქსინიტრიტი** (ხანდახან მოიხსენიება, როგორც **პეროქსონიტრიტი**) — იონი, რომლის ფორმულაა ONOO−. წარმოადგენს ნიტრატის, NO3- არასტაბილურ სტრუქტურულ იზომერს. მიუხედავად იმისა, რომ მისი შესაბამისი მჟავა არასტაბილური ნაერთია, პეროქსინიტრიტი საკმაოდ სტაბილურია ტუტე ხსნარებში. მიიღება წყალბადის პეროქსიდის ურთიერთქმედებით ნიტრიტებთან:

H2O2 + NO2 → ONOO− + H2O
პეროქსინიტრიტი მჟანგავ და მანიტრირებელ ნივთიერებას წარმოადგენს. მისი მჟანგავი თვისებების გამო პეროქსინიტრიტს შეუძლია დააზიანოს მოლეკულების საკმაოდ დიდი ნაირსახეობები უჯრედებში, (მაგალითად დნმ და პროტეინები. ცოცხალ ორგანიზმებში პეროქსინიტრიტების წარმოქმნა აღწერილია როგორც სუპეროქსიდის თავისუფალი რადიკალის აზოტოვან ოქსიდთან:

•O2− + •NO → ONO2−
ამ ორი თავისუფალი რადიკალის შეერთებით ვიღებთ პეროქსინიტრიტს. მოლეკულას, რომელიც არ წარმოადგენს თავისუფალ რადიკალს. ის ძლიერი მჟანგავია.

ლაბორატორიაში პეროქსინიტრიტის ხსნარის მიღება შესაძლებელია მაღალი მჟავიანობის მქონე წყალბადის პეროქსიდის ზემოქმედებით ნატრიუმის ნიტრიტზე მისი შემდგომი ნატრიუმის ტუტით ნეიტრალიზაციით. მისი კონცენტრაციის მაჩვენებელია სინათლის შთანთქმა 302 ნმ დიაპაზონში(pH 12, *ε*302 = 1670 M−1 cm−1).

როგორც ნუკლეოფილი
-----------------

ONOO− ურთიერთქმედებს ნუკლეოფილურად ნახშირბადის დიოქსიდთან. ცოცხალ ორგანიზმებში ნახშირბადის დიოქსიდი დაახლოებით 1მმ-ს წარმოადგენს და მისი რეაქცია ONOO−-სთან ძალიან სწრაფად მიმდინარეობს. აქედან გამომდინარე ფიზიოლოგიური რეაქციების მიმდინარეობისას ONOO−-ს რეაქცია ნახშირბადის დიოქსიდთან სრულდება ნიტროზოპეროქსიკარბონატი წარმოქმნით (ONOOCO2−). ONOOCO2− თავისი მხრივ განიცდის ჰომოლიზს კარბონატის რადიკალისა და აზოტის დიოქსიდის წარმოქმნით. დროის დაახლოებით 66%-ის განმავლობაში ეს ორი რადიკალი თავიდან ერთდება ნახშირბადის დიოქსიდისა და ნიტრატების წარმოქმნით. დანარჩენ დროს ისინი იხსნებიან გამხსნელში და წარმოქმნიან თავისუფალ რადიკალებს. სწორედ ეს რადიკალები (კარბონატისა და აზოტის დიოქსიდის) წარმოადგენენ მიზეზს, რის გამოც პეროქსინიტრიტს უჯრედის დაზიანება შეუძლია.

პეროქსიაზოტოვანი მჟავა
----------------------

 მთავარი სტატია: პეროქსიაზოტოვანი მჟავა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიტროტიროზინი
* აზოტის აქტიური ნაერთები

სქოლიო
------

1. ↑  Holleman, A. F.; Wiberg, E. *Inorganic Chemistry* Academic Press: San Diego, 2001. ISBN 0-12-352651-5.
2. ↑  W. H. Koppenol
3. ↑  Pacher, P.; Beckman, J. S.; Liaudet, L.; "Nitric Oxide and Peroxynitrite: in Health and disease" *Physiological Reviews* 2007, volume **87**(1), page 315–424. doi:10.1152/physrev.00029.2006 PMID 17237348
4. ↑  Csaba Szabó, Harry Ischiropoulos and Rafael Radi; "Peroxynitrite: biochemistry, pathophysiology and development of therapeutics" *Nature Reviews Drug Discovery*; **6**, 662–680 (August 2007).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-21. ციტირების თარიღი: 2017-04-09.
5. ↑  Beckman, J. S.; Koppenol, W. H. "Nitric Oxide, Superoxide, and Peroxynitrite: the Good, the Bad, and Ugly" *American Journal of Physiology – Cell Physiology* 1996, volume 271, page C1424–C1437.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შარვაშიძე**. |

**ქეილაშ აჰმედ-ბეგი შარვაშიძე** (ქელეშ-ბეი) — აფხაზეთის მთავარი XVIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან 1808 წლამდე. მანუჩარ შარვაშიძის შვილი. 

ახალგაზრდობაში მძევლად იყო სტამბოლში, სადაც მაჰმადიანობა მიიღო. 70-იანი წლების დასაწყისში აფხაზეთში დაბრუნდა. თურქთა დახმარებით ტახტიდან ჩამოაგდო ბიძა — ზურაბ შარვაშიძე და ტახტს დაეუფლა. ოსმალებმა ქეილაშ შარვაშიძე სოხუმის ფაშადაც დანიშნეს და ყოველწლიური ჯამაგირიც დაუნიშნეს. ენერგიულად იბრძოდა მთავრის ხელისუფლების გაძლიერებისათვის და ამ საქმეში წვრილ და საშუალო თავადაზნაურობას ეყრდნობოდა. მოახერხა ბევრი მსხვილი ფეოდალის დამორჩილება. იბრძოდა სამეგრელოს სამთავროს წინააღმდეგ. 1803 წელს სამეგრელოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქეილაშ შარვაშიძე შეეცადა ქვეყნის შეეყვანას რუსეთის მფარველობაში. 1806 წელს თავისთან შეიფარა სულთანის მოწინააღმდეგე, ტრაპიზონის ფაშა და ამით ოსმალეთთან აშკარა განხეთქილებაზე წავიდა. ოსმალებმა იარაღის ძალით რომ ვერ შეძლეს მისი დამორჩილება, შეთქმულება მოუწყვეს მისი უფროსი შვილის ასლანბეი შარვაშიძის მეთაურობით, რომელმაც მოკლა მამა და თვითონ გახდა აფხაზეთის მთავარი.

ლიტერატურა
----------

* *ანჩაბაძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 688.
**ადამიანის უფლებათა არაბული ქარტია** (არაბ. الميثاق العربي لحقوق الإنسان‎) — საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელიც მიღებულია არაბული ლიგის მიერ 2004 წელს და ძალაში შევიდა 2008 წელს. ქარტია ეფუძნება ისლამურ ნორმებს. ითვალისწინებს კომიტეტის შექმნას, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს მონაწილე სახელმწიფოების ანგარიშები.

ქარტია ძალაში შევიდა არაბთა ლიგის შვიდი წევრის მიერ რატიფიცირების შემდეგ.

2013 წლის მონაცემებით, არაკომერციული ორგანიზაციების სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიხედვით, კონვენცია რატიფიცირებულია იორდანიის, ბაჰრეინის, ლიბიის, ალჟირის, არაბთა გაერთიანებული საემიროების, პალესტინის, იემენის, ერაყის, ქუვეითის, ლიბანის, კატარის, საუდის არაბეთის, სირიის მიერ. ხელმოწერილია, მაგრამ არ არის რატიფიცირებული - სუდანის, მაროკოს, ეგვიპტეს, ტუნისის მიერ. 2014 წლის თავდაცვის პროექტის (ჯონ ჰოპკინსის უნივერსიტეტის) ხელმძღვანელის თქმით, კონვენციის მონაწილეები არიან იორდანია, ბაჰრეინი, ლიბია, ალჟირი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, პალესტინა, იემენი, ერაყი, ქუვეითი, სუდანი, ყატარი, საუდის არაბეთი, სირია.

2014 წლის არაბული ლიგის ვებსაიტის ინგლისურ ვერსიაში მითითებულია, რომ ქარტიას ხელი მოაწერა 16 ქვეყანამ და რატიფიცირება მოახდინა 11-მა, კონკრეტული ქვეყნები არ არის მითითებული. 2018 წლის მონაცემებით, ქარტიის რატიფიცირება 14-მა ქვეყანამ მოახდინა.

2014 წელს მიღებულ იქნა ადამიანის უფლებათა არაბული სასამართლოს წესდება, რომელიც კომპეტენტური იქნება, განიხილოს დავები ქარტიის იმპლემენტაციის შესახებ მონაწილე სახელმწიფოებს შორის და, შესაბამისი სახელმწიფოს სპეციალური ნებართვით, სახელმწიფოსა და კერძო პირებს შორის.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  A/HRC/AC/21/CRP.1/Rev.1 § 8
3. ↑  English Version of the Statute of the Arab Court of Human Rights
მედუზა *Aequorea victoria*.
**მწვანე მანათობელი ცილა** (ინგლ. green fluorescent protein, GFP) — ცილა, გამოყოფილი მედუზასგან *Aequorea victoria*, რომელიც მწვანე დიაპაზონში ფლუორესცირებს ლურჯ განათებაში. ამჟამად ცილის გენი ვრცლად გამოიყენება მანათობელი მომნიშვნელის სახით მოლეკულურ ბიოლოგიაში ქსოვილური ცილების ექსპრესიის შესასწავლად. დამუშავებულია ამ ცილის მოდიფიკაციები ბიოსენსორებში გამოსაყენებლად. ასევე შექმნილია მიზნობრივი მანათობელი ცხოველები (მაგ. ღორები), რომელთათვის მანათობელი ცილები გენებშია შეყვანილი და მემკვიდრეობით გადადის. მანათობელი ცილების შემცველი ვირუსული ვექტორები საშუალებას იძლევა სასურველი გენის ორგანიზმში ლოკალურად შეყვანას და მისი პროგრესირების დაკვირვებას. 2008 წელს ოსამუ სიმომურა, მარტინ შალფი და როჯერ ციანი ნობელის პრემიით დაჯილდოვდნენ მწვანე მანათობელი ცილების აღმოჩენისა და დამუშავებისთვის.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მწვანე მანათობელი ცილები***


|  |  |
| --- | --- |
| პეპელა | *ეს სტატია ბიოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კასპიური შურთხი** (ლათ. Tetraogallus caspius) — ფრინველი ხოხბისებრთა ოჯახიდან, ქათმისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია საქართველოში, თურქეთში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და ჩრდილოეთ ირანის ალბორზის მთებში.

კასპიური შურთხი ბინადრობს 1800-3000 მეტრ სიმაღლეზე ზღვის დონიდან, შიშველ კლდოვან და ალპური მცენარეულობით დაფარულ ადგილებზე. ბუდობს შიშველ გრუნტზე და დებს 6–9 მომწვანო კვერცხს, რომელზეც მხოლოდ დედალი შურთხი კრუხობს სამ კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში. კასპიური შურთხები იკვებებიან მცენარეთა კვირტებით, ყლორტებით, თესლით, კენკრით, ბოლქვებით, იშვიათად მწერებით. კასპიური შურთხები ჯგუფებად ცხოვრობენ თითქმის მთელი წლის განმავლობაში გამრავლების პერიოდის გარდა.

აღწერა
------

კასპიური შურთხის სიგრძე 56-63 სანტიმეტრია, ფრთების შლილი 95-დან 105 სანტიმეტრამდე მერყეობს. ფრინველის წონა 1,8 კილოგრამიდან 2,9 კილოგრამამდეა. მისი ბუმბული შეფერილია ნაცრისფერი, ყავისფერი და შავ-თეთრი ფერებით, მაგრამ ამ სახეობის შურთხი ღია ნაცრისფერი ჩანს თითქმის ნებისმიერი მანძილიდან. მკერდი ღია ნაცრისფერია, ყელისა და კისრის მხარეს თეთრი ლაქა აქვს, კისერი კი მუქი ნაცრისფერი.

ფრენის დროს კასპიური შურთხის შეფერილობა ძირითადად თეთრია, რადგან ბუმბულის შიდა მხარე და კუდის ქვედა მხარე თეთრი ფერის აქვს. მამალი და დედალი შურთხები შეფერილობით მსგავსია, ახალგაზრდა ასაკში ზომით მომცრო და მდუმარეა. შეფერილობით გამოირჩევა სამი სხვადასხვა კასპიური შურთხი, რომელიც განსხვავდება მისი გავრცელების მიხედვით, დასავლეთით გავრცელებული კასპუური შურთხი მუქი შეფერილობისაა, ხოლო აღმოსავლეთით მისი შეფერილობა თანდათან ღია ხდება. 

კასპიურ შურთხს აქვს მკვეთრი და ჟღერადი სტვენის ხმა, აღსანიშნავია რომ კასპიური შურთხის სტვენის ხმა განსხვავდება კავკასიური შურთხის ხმისგან.

ლიტერატურა
----------

* Madge, Steve; MacGowan, Philip J. K.; Kirwan, Guy M.; Arlott, Norman (2002) *Pheasants, partidges and grouse: a guide to the pheasants, partridges, quails, grouse, guineafowl, buttonquails and sandgrouse of the world*. London:  Christopher Helm. ISBN 0-7136-3966-0.

სქოლიო
------

1. ↑  *ჟორდანია რ.*, შურთხი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 58.
2. ↑   (1992) *CRC Handbook of Avian Body Masses*.  CRC Press. ISBN 978-0-8493-4258-5.
**კოხტა გიორგის ძე ყარალაშვილი** (დ. 24 სექტემბერი, 1898, თბილისი — გ. 17 თებერვალი, 1947, (დაიღუპა ავტოავარიაში კახეთში) — ქართველი კინომსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1946).

ბიოგრაფია
---------

იგი ისევე ანაზდეულად გამოჩნდა ქართულ კინოხელოვნებაში, როგორც მისი თაობის მრავალი მსახიობი. ...რეჟისორი ალექსანდრე წუწუნავა ეძებდა ერთ-ერთი ეპიზოდური როლის შემსრულებელს კინოფილმ „ხანუმასათვის". არჩევანი შეაჩერა შესანიშნავი გარეგნობის ახალგაზრდაზე. ეს იყო კოხტა ყარალაშვილი, რომელიც, როგორც გამოირკვა, შორს იყო ხელოვნებისგან. მაგრამ გამოცდილ რეჟისორს ალღომ არ უმტყუნა.

ასე მოვიდა იგი ქართულ კინოში. მისი დებიუტი წარმატებული გამოდგა და მალე ნიკოლოზ შენგელაიამ ახალბედა მსახიობს შესთავაზა ქერბალაის როლი კინოსურათში „გიული". მართალია, დამწყებ მსახიობს არ ჰქონდა გავლილი სამსახიობო სკოლა, მაგრამ ბუნებრივი ნიჭის წყალობით დასძლია ესოდენ რთული ამოცანა და მის მიერ შესრულებული როლები გულთბილად მიიღო მაყურებელმა და კრიტიკამ.

კოხტა ყარალაშვილმა ჭეშმარიტ შემოქმედებით გამარჯვებას „ელისოში" მიაღწია, სადაც განასახიერა ვაჟიას როლი. აქ უკვე სრულიად გამოვლინდა მსახიობის ინდივიდუალობა, თავისთავადობა, დახვეწილი ოსტატობა და დიდი შემოქმედებითი პოტენციალი. მსახიობის ღირსებას და მის პოპულარობას მოწმობს ის ფაქტი, რომ ცნობილმა სომეხმა რეჟისორმა ამო ბეკ-ნაზაროვმა ერევანში მიიწვია, რათა შეესრულებინა ერთ-ერთი წამყვანი როლი კინოფილმში „ზამალუ".

გამოჩენილმა მსახიობმა მთელი ეპოქა შექმნა ქართულ კინოში. მისმა ტრაგიკულმა გარდაცვალებამ ყველას დასწყვიტა გული. ვარლამ ჟურულმა მისი მწუხარება გამოხატა შემდეგი სიტყვებით: „დუმილს შეუკრავს შენი ბაგენი, და დაგიხუჭავს არწივის თვალი, სიკვდილო კოხტას რად მიაგენი, ნეტავი სადმე შეგშლოდა ხელი".

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
-----------

* 1926: „ხანუმა" (კინტო) რეჟ. ალექსანდრე წუწუნავა
* 1927: „გიული" (ქერბალაი-ალის შვილი) რეჟისორები ნიკოლოზ შენგელაია, ლევ პუში
* 1928: „ელისო" (ვაჟია-მოხევე) რეჟ. ნიკოლოზ შენგელაია
* 1929: „საკანი №79" (უშანგი რევოლუციონერი) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
* 1930: „მეღორეს ბედნიერება" რეჟ. ვალერიან სიდამონ-ერისთავი
* 1932: „უდაბნო" რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
* 1932: „შაქირი (როტე ფანე)" (შაქირი) რეჟ. ლეო ესაკია
* 1935: „არშაულა" (კობა) რეჟ. დავით რონდელი
* 1936: „ქაჯეთი" (ტარიელი) რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
* 1937: „არსენა" რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1939: „სამშობლო" (ამირანი) რეჟ. ნიკოლოზ შენგელაია
* 1941: „ცანის ხეობის საუნჯე" (პავლე) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
* 1943: „გიორგი სააკაძე" (ქვლივიძე) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
* 1946: „დავით გურამიშვილი" (თავადი გიორგი – დავითის მამა) რეჟისორები ნიკოლოზ სანიშვილი, იოსებ თუმანიშვილი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* 1946: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 354, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კოხტა ყარალაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* კოხტა ყარალაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ყვარლის ღვთაების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარელში ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (11,5x6,7 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით და აგურით. დაზიანებულია შესასვლელები. არ შემორჩენილა ლავგარდანი, ჩამოცვენილია სახურავის საფარი. ეკლესიას სამი თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ერთი დასავლეთით (ამოშენებულია). თითო-თითო გრძივი კედლების შუაში. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე ფართო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი ერთი სარკმელი დასავლეთით კედელშია. თითო სარკმელი ყოფილა ამავე კედლების ღმოსავლეთ ნაწილშიც. აფსიდის მხრებთან ახლოს, რომელთა ნაცვლად, მოგვიანებით, განიერი, პარალელურწირთხლებიანი სარკმლები მოუწყვიათ აფსიდის სამხრეთ გვერდში ერთი ოთხკუთხა ნიშაა, ჩრდილოეთ გვერდში - ორი, აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ფორმის ორსაფეხურიანი ამბიონი აქვს მოწყობილი. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი დარბაზის შუაშია, მეორე დასავლეთ კედეკთან, შუა თაღი კრონშტაინებზეა დაყრდნობილიდასავლეთისა კი პილასტრებზე. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია გაჭრილი ეკლესიის იატაკი ქართული აგურითაა მოგებული. დასავლეთ კედლის კეხზე შემორჩენილია სამრეკლოს საფუძვლის ნაშთი.

ლიტერატურა
----------

* *კუპრეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 345.
Canon EOS 350D
**Canon EOS 350D** (ცნობილი, როგორც Canon EOS Digital Rebel XT აშშ-ში და Canon EOS Kiss Digital N - იაპონიაში) — Canon-ის EOS სერიის ციფრული სარკული ფოტოაპარატი განკუთვნილია არაპროფესიონალი ფოტოგრაფებისთვის და მოყვარულთათვის. მისი წინა მოდელი იყო EOS 300D, ხოლო მომდევნო არის EOS 400.

Canon EOS 350D წარმოებაში გაეშვა 2005 წელს. იგი წარმოადგენს ერთობიექტივიან ციფრულ სარკულ (SLR) კამერას, 8 მპ გაფართოების მგძნობიარე (CMOS) მატრიცით.

### ტექნიკური მონაცემები

* სენსორი: 8 მპ 22,2×14,8 მმ
* პროცესორი: DIGIC II
* სერიული გადაღება: 3 კადრი/წამში,სულ 14 კარდი JPEG ფორმატში და 5-6 კადრი RAW ფორმატში
* ეკრანის ზომა : 1.8"
* ფოტოაპარატის გაბარიტული ზომა : 94x127x64 მმ
* წონა (ობიექტივის გარეშე : 485გრ
* მგძნობიარობა : ISO 100-1600
* 7-წერტილიანი ავტოფოკუსი
* USB 2.0

ამ მოდელის აპარატისთვის აგრეთვე არსებობს ალტერნატიული პროგრამული უზრუნველყოფა chdk რომლის გამოყენებაც საშუალებას იძლევა ფოტოაპარატში გააქტიურდეს დამატებითი ფუნქციები, ისეთი, როგორიცაა ISO 3200 მგძნობიარობაზე გადაღება, გადაღებული კადრების ნახვა (shutter counts) და მრავალი სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Canon EOS 350D***

* Canon EOS სისტემის გვერდი დაარქივებული 2005-10-01 საიტზე Wayback Machine.
**სხვა სამყაროს სამეფო** (ინგლ. Other World Kingdom) არის ვირტუალური სახელმწიფო, რომელიც ფემინისტების ინიციატივით ჩამოყალიბდა ჩეხეთის დედაქალაქ პრაღაში 1996 წელს. მმართველობის ფორმა არის აბსოლუტური მონარქია BDSM-ის ელემენტებით.

ჩამოყალიბება
------------

სამეფოს შექმნის ოფიციალური თარიღი 1996 წლის 1 ივნისია. ის ჩერნას მუნიციპალიტეტში, ჟძიარ-ნად-საზავოუს რაიონში მდებარეობს, მე-16 საუკუნის ციხესიმაგრის ტერიტორიაზე. პირველი მოქალაქეების მიღება სამეფომ 1997 წელს დაიწყო. სამეფოს გააჩნია თავისი სასამართლო სისტემა, პოლიცია, ვალუტა (დომი), პასპორტი და სახელმწიფო ჰიმნი. მმართველობის ფორმა არის BDSM ელემენტების მქონე აბსოლუტური მონარქია. ამჟამად ქვეყნის მეთაური დედოფალი პატრიცია I-ია.

სახელმწიფო მოწყობა
------------------

სამეფო წარმოადგენს აბსოლუტურ მონარქიას. ქვეყნის მეთაური არის დედოფალი პატრიცია I, რომლის კორონაცია 1997 წლის 30 მაისს შედგა. ქვეყნის კანონმდებლობის თანახმად, დედოფალს შეუძლია ცვლილებების შეტანა კანონებში და სხვა იურიდიულ აქტებში.

სახელმწიფოს საზოგადოება დაყოფილია რამდენიმე კლასად, რომელთაგან უმაღლესად მიჩნეულია "ამაღლებული ქალბატონები" ან "ქალბატონები მოქალაქეები", რომლებიც ქმნიან სამეფოს თავადაზნაურობას.

მოქალაქეობის მისაღებად ქალი უნდა აკმაყოფილებდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კონკრეტულად კი:

* უნდა მიაღწიოს თანხმობის ასაკს.

* უნდა ფლობდეს მინიმუმ ერთ მონა-კაცს.

* უნდა ემორჩილებოდეს სახელმწიფოს პრინციპებს და კანონებს.

* მოქალაქეობის მისაღებად უნდა გააგზავნოს განცხადება.

* უნდა გაატაროს მინიმუმ ხუთი ღამე სამეფო სასახლის რაიონში.

მეორე კლასი არის დედოფლის ქვეშევრდომები - კაცები, რომლებიც იცავენ სამეფოს კანონებს, ემორჩილებიან დედოფალს და უხდიან მას გადასახადებს, მაგრამ ამავდროულად გააჩნიათ გარკვეული უფლებები, მაგალითად მოგზაურობის, ბიზნესით დაკავების, საკუთარი აზრის გამოხატვის, შვილის ყოლის და სხვა უფლებები.

ქვედა კლასი არიან დედოფლის და კეთილშობილი ქალბატონების კუთვნილი კაცი მონები, რომლებსაც არავითარი უფლებები არ აქვთ და ქალების შინაურ ცხოველებად ითვლებიან.

ტერიტორია
---------

სამეფოს საკუთრებაშია 3 ჰექტარის მიწის ნაკვეთი რამდენიმე შენობით, 250 მეტრიანი ოვალური გზით, პატარა ტბით და ა.შ. სამეფოში მთავარ შენობად დედოფლის სასახლე ითვლება, რომელსაც გააჩნია საბანკეტო დარბაზი, ბიბლიოთეკა, სატახტო დარბაზი, წამების კამერა, საკლასო ოთახი, სავარჯიშო დარბაზი, დიდი მიწისქვეშა ციხე და კამერები, რომელთა ქირაობა არის შესაძლებელი. სასახლეს ასევე გააჩნია დამატებითი ოთახები ვიზიტორებისთვის, მათ შორის აუზი, პაბი, რესტორანი და ღამის კლუბი.

სქოლიო
------

1. ↑  DICTATORESS.  (2019-08-22) The Other World Kingdom. ციტირების თარიღი: 2022-11-06
მომისმინეთ აქ თქვენ დებილებო ვინც არ იცის ნაკრძალი რისთვისაა ანუ დებულები ხართ მაგიტომაც გააკუეთ

სამართლებრივი რეჟიმი
--------------------

ყოველგვარი საქმიანობა, რაც არღვევს ნაკრძალის ბუნებრივ კომპლექსს ან საფრთხეს უქმნის ბუნებრივი ობიექტების შენარჩუნებას, კანონით აკრძალულია როგორც ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ისე მის ირგვლივ დადგენილი დაცვითი ზონის ფარგლებში. ნაკრძალის ტერიტორიაზე აკრძალულია ყოველგვარი ნადირობა, ბუდეებისა და სოროების (ჯილეების, ბუნაგების) განადგურება, თვზაობა, ხეებისა და ბუჩქნარის ჩეხვა და დაზიანება, წიაღისეულის მოპოვება, საქონლის ძოვება და ა. შ. აკრძალულია აგრეთვე უცხო პირთა ყოფნა ადმინისტრაციის ნებართვის გარეშე. უნებართვოდ, თოფითა თუ თევზის, ნადირის, ფრინველის დასაჭერი მოწყობილობით ნაკრძალში ყოფნა ბრაკონიერობად ითვლება. დათვებზე ნადირობა ნებადართულია მხოლოდ არბალეტით (იმ შემთხვევაში, თუ დათვი არის წითელ–მოყვითლო ფერის)

ძველ საქართველოში არსებობდა ე. წ. *ყორუღი*, რაც ამა თუ იმ მიზნით დაცულ, საერთოდ ნაკრძალ ადგილს ნიშნავდა. ვახტანგ VI-ის სამართლებრივ წიგნში ყორუღუ ნაკრძალ „სანადირო ალაგს" აღნიშნავდა (მ. 172), დასტურლამალში კი — შავარდნის ბუდეების ადგილსამყოფელს, სადაც აკრძალული იყო ხეების მოჭრა და სიარული (§ 198). ვახტანგ მეფის დასტურლამალშივე იხსენიება მეყორუღე, რომელსაც საძოვრის დაცვა ევალებოდა (§ 103).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნაკრძალი"** ვიკისაწყობში.
* დაცული ტერიტორია
* ბუნების ძეგლი
* დაცული ლანდშაფტი
* სახელმწიფო ნაკრძალი
* აღკვეთილი
* მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქსე, ტ. 7, გვ.303-304, თბ. 1984
* *ც. თურქაძე, ბ. ბუცხრიკიძე*, გარემოს დაცვა და ბუნებათსარგებლობის ეკოლოგია (სალექციო კურსის სახელმძღვანელო), აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2008
ტრადიციული ბელარუსული პერანგი.
**ბელარუსის კულტურა** — ბელარუსის კულტურა საუკუნეების მანძილზე მრავალი ფაქტორის გავლენით იქმნებოდა. ძირითადი ფაქქტორები იყო: ფიზიკური გარემო, ბელორუსების ეთნიკური წარმომავლობა (სლავური და პირეთის ტომების შერწყმის პროცესი), ადრეული პაგანიზმი, მართლმადიდებლური ქრისტიანობა.

ბელორუსის კულტურაზე ადრეული გავლენაა მაგდებურგის უფლებები, რომელიც მუნიციპალიტეტებს თვითმართველობას ანიჭებდა და გერმანული ქალაქების კანონზე იყო დაფუძნებული. ეს უფლება მეფეების მიერ გადაეცემოდათ XIV-XV საუკუნეების ისეთ ქალაქებს როგორებიცაა: ბრესტი, გროდნო, სლიცკი და მინსკი.

1517-19 წლებში ფრანცისკ სკორინამ (1490-1552) ბიბლია თარგმნა ძველ ბელარუსულად. პროტესტანტული რეფორმაციამ მოახდინა გავლენა ბელორუსულ კულტურაზე, XIV-XVII საუკუნეებში განიხილებოდა რეფორმატული იდეები, ქვეყანაში სტამბები და სკოლების რაოდენობა გაიზარდა.

XVIII-XVIII საუკუნეებში ბელარუსი თავადაზნაურობა მოქცეული იყო რუსული დაპოლონური კულტურის გავლენის ქვეშ, ხოლო ბელარუსული კულტურა არსებობას განაგრძობდა გლეხობაში, ფოლკლორის, ტრადიციული ტანისამოსის და ეთნიკური ჩვეულებების საშუალებით.

ბელარუსული ლიტერატურის განვითარება და ეროვნული გრძნობების გამოღვიძება უკავშირდება იანკა კუპალას (1882–1942) და იაკუბ კოლასის (1882–1956) ნაშრომებს. ამ პოეტების ლექსები მიიჩნევა თანამედროვე ბელარუსული პოეზიის კლასიკად.

მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები
-----------------------------

ბელარუსს აქვს ოთხი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, მათ შორის ორს ის ინაწილებს მეზობელ ქვეყნებთან: მირის ციხესიმაგრე, ნესვიჟის ციხესიმაგრე, ბელოვეჟის ტევრი (ინაწილებს პოლონეთთან) და სტრუვეს გეოდეზიური რკალი (ინაწილებს ცხრა ქვეყანასთან ერთად).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Contemporary Belarusian Art and Painting დაარქივებული 2019-07-21 საიტზე Wayback Machine.
* National Art Museum of the Republic of Belarus
* Performance biennial International დაარქივებული 2016-03-03 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Jan Zaprudnik and Helen Fedor. "Culture." *A Country Study: Belarus.* Federal Research Division, Library of Congress; Helen Fedor, ed. Research completed June 1995. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
|  |  |
| --- | --- |
|  | აღნიშნული სტატია აღწერს რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ აფხაზეთში არსებულ პიროვნებას. ტექსტში შესაძლოა გამოყენებული იყოს ტერმინები, რომლებიც გამოიყენება საოკუპაციო რეჟიმის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. ქართული ვიკიპედიის მიდგომა ოკუპირებული ტერიტორიების თემატიკასთან დაკავშირებითოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული მოვლენების აღწერა საჭიროა აკადემიური/სამეცნიერო მიზნებიდან და ვიკიპედიის მისიიდან - შეიქმნას სრული, მიუკერძოებელი, საავტორო უფლებებისაგან თავისუფალი ენციკლოპედია - გამომდინარე.საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსის მქონე ტერიტორიული ერთეულია, რომელიც საქართველოს შემადგენლობაში შედის, რასაც იზიარებს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაც. ნებისმიერი პოლიტიკურ-სამართლებრივი სისტემა, რომელიც აფხაზეთის ოკუპირებული ზონის ტერიტორიაზეა ფორმირებული არის არალეგიტიმური და არაღიარებული საქართველოს ხელისუფლებისა და სუვერენული სახელმწიფოების სრული უმრავლესობის მიერ.  |

**ალბერტ გასპარის ძე ტოპოლიანი** (დ. 2 აპრილი, 1935, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ, სსრკ) — საბჭოთა და სეპარატისტული აფხაზეთის სახელმწიფო მოხელე.

ბიოგრაფია
---------

ალბერტ ტოპოლიანი დაიბადა 1935 წელს ქალაქ სოხუმში. 1953 წელს დაამთავრა სოხუმის ა. პუშკინის სახელობის №2 საშუალო სკოლა, ხოლო 1959 წელს — ერევნის მ. გერაცის სახელობის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1964 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიის რიგებში სამხედრო ექიმად. 1964-1967 წლებში მუშაობდა ექიმად სოხუმის სასწრაფო დახმარების სადგურში, ხოლო 1976-1992 წლებში ვ. შერვაშიძის სახელობის მე-2 საქალაქო საავადმყოფოს ექიმ-კარდეოლოგად.

1989-2001 წლებში აფხაზეთში სომხური კულტურულ-საქველმოქმედო საზოგადოება „კრუნკის" დამფუძნებელი და ხელმძღვანელია.

1991 წელს არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს XII მოწვევის დეპუტატად. 1992 წელს იყო აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს თავჯდომარის მოადგილე.

1992-1996 წლებში იყო სეპარატისტული დე-ფაქტო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის თავჯდომარის მოადგილე; 1992-1993 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის თავჯდომარის მოადილე. მსახურობდა სეპარატისტული აფხაზეთის შეიარაღებულ ძალთა რიგებში. აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში ჩამოაყალიბა ორი სომხური ბატალიონი. 1994-1996 წლებში იყო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის სახალხო კრების ვიცე-სპიკერი, 1996-1999 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის ვიცე-პრემიერი, 2001-2002 წლებში აფხაზეთის რესპუბლიკის ახალგაზრდობის, სპორტისა და კურორტების მინისტრი

2001 წელს დააარსა საქაველმოქმედო ფონდი „ა. გ. ტოპოლიანი".

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „აფხაზეთის ხმა", №5 (13584), 9 იანვარი, 1992

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Тополян Альберт Гаспарович