recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გულბაათ ივანეს ძე დავითაშვილი** (დ. 29 ივლისი, 1902, ქუთაისი — გ. 3 თებერვალი, 1982, თბილისი) — ქართველი ბალეტის სოლისტი, ბალეტმაისტერი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960). 

1919–1922 წლებში სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში. შემდეგ საბალეტო ხელოვნებას ეუფლებოდა ბერლინში (1922–1924, ე. ნიკოლაევთან), პარიზში (1926–1931, ო. პრეობრაჟენსკაიასთან). ამ პერიოდში მოცეკვავედ და ბალეტმაისტერად მუშაობდა მონტე-კარლოს, „გრანდ ოპერისა" და ევროპის სხვადასხვა თეატრებსა და დასებში. შეასრულა როლები: მაკნატუნა (პ. ჩაიკოვსკის „მაკნატუნა"), მოცეკვავე (მ. რაველის „ბოლერო", ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „ესპანური კაპრიჩიო") და სხვ. 1954–1955 წლებში ტაჯიკეთის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი ბალეტმაისტერი იყო. იქვე დადგა ყარა ყარაევის „შვიდი მზეთუნახავი" (1954); ლენინგრადის ოპერისა და ბალეტის მცირე თეატრში — მ. რაველის „ბოლერო", „ვალსი", „დაფნისი და ქლოე" (1959); თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში — ი. მოროზოვის „ექიმი აიბოლიტი" (1949), პ. სოგეს „მოხეტიალე კომედიანტები" (1968), ყარა ყარაევის „ჭექაქუხილის ბილიკით" (1972) და სხვ. ცეკვები დადგა აგრეთვე კინოფილმებში „მამლუქი", „ბაში-აჩუკი", „ფიროსმანი".

ლიტერატურა
----------

* *ჩხეიძე ა.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 276.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გულბაათ დავითაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დევისხვრელი** — ზედა პალეოლითის ხანის ადამიანის მღვიმე-ნამოსახლარი. მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა ნაპირას, სოფ. ლაშესთან, ხანდების კლდეში, ზღვის დონიდან 340 მ. მღვიმე კარსტული წარმოშობისაა (სიღრმე 40 მ, შესასვლელის სიმაღლე 5 მ, სიგანე 4 მ). 1926-1931 წლებში გაითხარა (ხელმძღვანელი გ. ნიორაძე) 1,20 სისქის, 4 კულტურის ფენა, რომელთაგანაც ადამიანის ცხოვრების ნაშთს შეიცავდა ზემოდან მესამე ფენა. 

აღმოჩნდა კაჟისა და მცირე რაოდენობით ობსიდიანის იარაღი (საჭრისები და საფხეკები, მიკროლითური სახვრეტები, გრავეტისა და შატეპერონის ტიპის დანები, ხელშუბისპირები, ლა,ელები, ნუკლეუსები და ანამტვრევ-ანატკეცები, რიყის ქვის ხელჩაქუჩი). აგრეთვე კაჟის იარაღის წარმოებასთან დაკავშირებული ხელსაწყოები (გრდემლი და რქის იარაღი). ამავე ფენაში ნაპოვნია თანამედროვე ტიპის ადამიანის ქვედა ყბის მარჯვენა ნახევარი 2 კბილით. გ. ნიორაძემ დევისხვრელი ასაკობრივად ევროპის ზედა ორინიაკს და ჩრდილოეთ აფრიკის ძვ. კაფსიის კულტურას დაუკავშირა, სერგეი ზამიატნინმა კი ამიერკავკასიის ზედა პალეოლითური კულტურის მეორე ქრონოლოგიურ ჯგუფში გააერთიანა. დევისხვრელის შესწავლამ დასაბამი მისცა საქართველოში ქვის ხანის ძეგლების სისტემატურ არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 358.
* „საქართველოს არქეოლოგია", თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 42.
* *ნიორაძე გ.*, პალეოლითის ადამიანი დევის-ხვრელში, საქართველოს მუზეუმის შრომები, ტ. 6, ტფ. 1933
საომარი მოქმედებების რუკა
**დევოლუციური ომი** — ომი საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის ესპანეთის ნიდერლანდებისათვის. მიმდინარეობდა 1667-1668 წლებში. საფრანგეთმა ესპანეთის კუთვნილი ნიდერლანდების ტერიტორიის დაუფლების საბაბად გამოიყენა ზოგიერთ ამ მიწაზე (კერძოდ ბრაბანტში) მოქმედი ე. წ. დევოლუციური უფლება, რომელიც ადგენდა – მამის მეორედ დაქორწინების შემთხვევაში მიწის მემკვიდრეობით გადაცემას პირველ ქორწინებაში ნაყოლი შვილისათვის. ბრძოლა დაიწყო ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-ის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ასული (პირველი ქორწინებიდან) მარია ტერეზია საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ის მეუღლე იყო, ხოლო ძე (მეორე ქორწინებიდან) ესპანეთის ტახტის მემკვიდრე - კარლოს II. 1667 წლის მაისში ლუი XIV-ის არმია შეიჭრა ფლანდრიაში და დაიკავა ფლანდრიისა და ჰენეგაუს ნაწილი. 1668 წლის თებერვალში საფრანგეთის მეორე არმიამ დაიკავა ფრანშ-კონტე. საფრანგეთის არმიის წარმატებით შეშფოთებულმა გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკამ, ინგლისმა და შვედეთმა 1668 წლის იანვარში ჰააგაში კავშირი შეკრეს და მეომარ მხარეებს შორის შუამავლობა იკისრეს. აახენის ზავით (1668 წლის 2 მაისი) საფრანგეთმა შეინარჩუნა ესპანეთის ნიდერლანდებში დაკავებული 11 ქალაქი, მაგრამ ფრანშ-კონტე ესპანეთს დაუბრუნდა. საფრანგეთ-ესპანეთის ბრძოლა გაგრძელდებოდა დევოლუციური ომის შემდეგაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ომი ესპანური მემკვიდრეობისათვის

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 435-436.
**ზედა დიმის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის ზედა დიმში. 

დარბაზული ეკლესია ნაგებია იდეალურად თლილი მოყვითალო კვადრებით. წყობა თარაზულია, გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომელშიც გაჭრილია სამი თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს მოწყობილია ორი სხვადასხვა ზომის ნიშა. კონქი სფერულია და მასზე გამოსახულია ღვთისმშობელი. საკურთხევლის წინ ორსაფეხურიანი სოლე და ხის მოჩუქურთმებული კანკელია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში დატანებული კარ-სარკმლები ერთმანეთის მიმართ სიმეტრიულადაა განლაგებული. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთ კედელშიცაა. იატაკი მოგებულია თლილი ქვის კვადრებით. კედლები შეთეთრებულ-შეღებილია. ეკლესიის გადახურვა მთლიანად გადაკეთებულია. კამარა მოხსნილია და ხის პანელებით შედგენილია ტრაპეციის ფორმის მქონე გადახურვა, რომელიც სრულდება არაპროპორციული ცრუ გუმბათით. გადახურვა შეღებილია ცისფრად. ეკლესიის ფასადებზე ყველა ღიობი მოჩარჩოებულია ლილვებით. აბსიდი მთავარ კორპუსთან შედარებით დაბალია, მისი სიმაღლის გასწვრივ სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს ოთხმაგლილვიანი კარნიზი გასდევს. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიის სამივე შესასვლელის წინ სამსაფეხურიანი ბაქანია. თვით ეკლესია მაღალ ცოკოლზე დგას. ეკლესიას დასავლეთიდან სამსართულიანი სამრეკლო აქვს. მისი პირველი სართული ეკლესიაში შესასვლელ კარიბჭეს წარმოადგენს. მეორე სართული დახურული სათავსია. მესამე საზარეა და იგი ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. თლილი ქვით მოპირკეთებული სვეტებიდან იშლება ნახევარწრიული თაღები. სამრეკლოზე ასასვლელი მოწყობილია ინტერიერში დასავლეთ კედელთან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10222
**დევი შალვას ძე უგრეხელიძე** (დ. 13 დეკემბერი, 1936 თიანეთი — გ. 9 სექტემბერი, 2012 თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988).

ბიოგრაფია
---------

1954 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის 32-ე ვაჟთა საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე. 1961-1964 წლებში სწავლობდა ამავე უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრის ასპირანტურაში. 1964 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1965 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მცენარეთა ბიოქიმიის ინსტიტუტის ქსენობიოტიკთა ლაბორატორიას. პარალელურად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრაზე. 1974 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1977 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1975-1996 წლებში დევი უგრეხელიძე იყო საქართველოს სასოფლო სამეურნეო ინსტიტუტის ბიოორგანული ქიმიის კათედრის გამგე. 1996-2006 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიისა და ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დევი უგრეხელიძე – საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საიტი
**დევიაცია** — ქცევის აღნიშნვა, რომელიც ეწინააღმდეგება საზოგადოებაში აღიარებულ ნორმებს. რობერტ მერტონის აზრით, დევიანტური მოქმედება წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც საზოგადოებაში (კულტურაში) აქცენტირებული მიზნების მიღწევა ხდება სოციალურად დაუშვებელი (არანორმალური, არაინსტიტუციური), თუმცა შესაძლოა ტექნიკურად ეფექტიანი საშუალებების გამოყენებით. დევიაცია სოციალურად კონსტრუირებული მოქმედებაა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ არ არსებობს ქმედება, რომელიც თავისთავად, სოციალური კონტექსტისაგან განყენებულად, არანორმალურია (ნორმიდან გადახრილია), ანუ დასაგმობია ნებისმიერი საზოგადოების მიერ ნებისმიერ დროს. პირიქით, დევიაცია სიტუაციური და კონტექსტუალურია. მაგალითად, ადამიანის მოკვლა დევიანტურია ჩვეულებრივ (მშვიდობიან) სიტუაციაში, მაგრამ ნორმალურია, მეტიც — მოითხოვება ომის კონტექსტში. ამდენად, ყველა სოციალური ქმედება იმართება და რეგულირდება წესების საფუძველზე, მაგრამ, ჯერ ერთი, თავად წესებია სხვადასხვა განსხვავებული კონტექსტისათვის და მეორეც, ისინი ცვალებადია და მუდმივად ვარირებს სოციალურ დროსა და სივრცეში. აქ ჩნდება კიდევ ერთი პრობლემა: შესაძლოა, ინდივიდის ესა თუ ის ქმედება ფორმალურად განიხილებოდეს როგორც დევიანტური, მაგრამ მას მაინც არ „მიეკეროს" დევიანტის იარლიყი, რამდენადაც, გარემოების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, საზოგადოებრივი აზრი არ აღიარებს ნორმის დარღვევად.

დევიაცია **სექსუალური** — გადახრა სექსუალური ქცევის მისაღები (მოცემული ეთნიკური კულტურის ფარგლებში) ნორმებიდან, როცა სექსუალური აღგზნება ან ორგაზმი მიიღწევა ატიპური ან არსებული კულტურით დაუშვებელი ქმედებების შედეგად. სექსუალური დევიაცია კლასიფიცირდება, როგორც გადახრა ა) ლტოლვის ობიექტთან მიმართებაში (პედოფილია, ეფებოფილია, გერონტოფილია, ზოოფილია, ფეტიშიზმი, ტრანსვესტიზმი, ინცესტი, ნარცისიზმი, პიგმალიონიზმი, ნეკროფილია და სხვ.), და ბ) ლტოლვის გამოხატვის ფორმაში (სადიზმი, მაზოხიზმი, ექსჰიბიციონიზმი, ვუაიერიზმი და ა.შ.).

ლიტერატურა
----------

* სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი / [სარედ.: ჯგუფი: ედუარდ კოდუა და სხვ. ; გამომც.: ლაშა ბერაია] - თბ. : ლოგოს პრესი, 2004
* შესავალი ლგბტ ჟურნალისტიკაში/[ავტ. შორენა გაბუნია; რედ. ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა"]. - თბ. 2013. - 319 გვ.; 20 სმ.. - დანართები: გვ. 145-316. - განმარტ. ლექსიკონი: გვ. 3-34
**ილია ჯიშკარიანი** (დ. იანვარი, 1869, ბაში, სამტრედიის რაიონი — გ. მარტი, 1939) — ქართველი პედაგოგი, მათემატიკოსი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ილია ჯიშკარიანი დაიბადა 1869 წლის იანვარში სამტრედიის რაიონის სოფელ ბაშიში. 1890 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. უმაღლესი განათლების მისაღებად პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე შევიდა; 1893 წელს იგი ორ ამხანაგთან ერთად დააპატიმრეს როგორც პოლიტიკური დამნაშავე; 1897 წელს დაამთავრა უნივერსიტეტი. როგორც "პოლიტიკური მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფს" მას უფლება არ ჰქონდა მიეღო მასწავლებლის ადგილი; ამ გარემოებამ იგი აიძულა წასულიყო მასწავლებლად შორეულ აღმოსავლეთში, ციმბირში და ქალაქ ხაბაროვსკის რკინიგზის სასწავლებელში დაიწყო მათემატიკის მასწავლებლად მუშაობა; ერთი წლის შემდეგ ინიშნება იმავე სასწავლებლის ინსპექტორად; 1900 წელს გადაიყვანეს ამიერ-ბაიკალის ქალაქ ტროიცკოსავსკის რეალური სასწავლებლის ინსპექტორად, სადაც მან 1908 წლამდე იმსახურა; ეწეოდა ინტენსიურ საზოგადოებრივ და ლიტერატურულ მოღვაწეობას; 1908 წელს იგი ახერხებს ამიერკავკასიაში გადმოსვლას და ინიშნება ქალაქ ბაქოში პირველი გიმნაზიის ინსპექტორისა და მათემატიკის მასწავლებლის თანამდებობაზე; 1917 წელს პენსიაში გავიდა და საქართველოში დაბრუნდა; იგი დანიშნეს ხაშურის ვაჟთა გიმნაზიის (ახლანდელი ხაშურის პირველი სკოლა) დირექტორად და ქალთა გიმნაზიის პედსაბჭოს თავმჯდომარედ; 1918 წლიდან თბილისში მსახურობდა, ჯერ ავლაბრის მე-5 გიმნაზიის დირექტორად, ხოლო შემდეგ, ტექნიკუმის დირექტორად, სადაც იგი 1924 წლამდე მუშაობდა; ამის შემდეგ იგი იყო ლექტორი სხვადასხვა კურსებზე, მასწავლებელი ონსა და თელავში. სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში კვლავ თბილისში დაბრუნდა, სადაც მუშაობდა ლექტორად მასწავლებელთა კურსებზე და წითელი არმიისა და ფლოტის სახლში; მუშაობდა მათემატიკის სახელმძღვანელოების შედგენაზე; მისი თავმჯდომარეობით ქართველმა მათემატიკოსებმა შეიმუშავეს ქართული მათემატიკური ტერმინოლოგია.

ლიტერატურა
----------

* ლაცაბიძე თ. ნარკვევები ხაშურის რაიონის სახალხო განათლების ისტორიიდან, წიგნი მესამე, ხაშურის პირველი საჯარო სკოლა, ხაშური, 2014.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია ჯიშკარიანი
**ვლადიმერ დავითის ძე კარსანიძე** (დ. 23 მაისი, 1910, სოფ. მათხოჯი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 ივნისი, 1968, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი.

ბიოგრაფია
---------

1927 წელს გაზეთ „ახალგაზრა კომუნისტში" პირველად დაიწერა მისი ლექსები. მალე კომკავშირული საგზურით გაიგზავნა სახკინრეწვში, ხოლო 1931 წელს მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში. 1935 წელს დაამთავრა სასცენარო ფაკულტეტი და დაბრუნდა საქართველოში.

ვ. კარსანიძე მრავალი მხატვრული და სამეცნიერო-პოპულარული ფილმის სცენარების ავტორია. როგორიცაა: „დაგვიანებული სასიძო", „ბაში-აჩუკი", „გლახის ნაამბობი", „ბედნიერი შეხვედრა", „ამბავი სოფელ ნატანებზე", „შემოდგომა კახეთში", „აკაკი წერეთელი", „გორი", „ფერეიდნელი ქართველები", „საინგილო" და სხვა. მისივე სცენარით გადაიღეს პირველი ქართული მულტფილმები: „ნიკო და სიკო", „გაზაფხულის სტუმრები" და სხვა.

ვ. კარსანიძის დრამატულ ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია პრემირებული პიესა „მუდამ მწვანე მთები" რომელიც წარმატებით იდგმებოდა რუსთაველის სახელობის თეატრში.

ვლადიმერ კარსანიძე 40 წლის მანძილზე უანგაროდ ემსახურებოდა ქართული კინემატოგრაფიის განვითარების საქმეს. 1966 წელს მიენიჭა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 208, თბ. 1994
**ზარიფა აზიზ კიზი ალიევა** (აზერ. Zərifə Əziz qızı Əliyeva; დ. 8 აპრილი, 1923, სოფელი შაჰთაჰთი, ილიჩოვის რაიონი, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ — გ. 15 აპრილი, 1985, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა ექიმ-ოფთალმოლოგი, აზერბაიჯანის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, პროფესორი.52

თოთხმეტი მონოგრაფიის და ასობით სამეცნიერო სტატიის, თორმეტი რაციონალიზატორული წინადადების ავტორი. 

აზიზ ალიევის ქალიშვილი — აზერბაიჯანის სსრ ჯანდაცვის სახალხო კომისარის, შემდგომ დაღესტნის სსრ ობკომის პირველი მდივანი. აზერბაიჯანის მესამე პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის მეუღლე და მეოთხე პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის დედა.

ბიოგრაფია
---------

1953 წელს ცოლად გაჰყვა ჰეიდარ ალიევს. 1955 წლის 12 ოქტომბერს მათ გაუჩნდათ ქალიშვილი სევილი, 1964 წლის 24 დეკემბერს — შვილი ილჰამი.

ისინი სარგებლობდნენ დიდი ავტორიტეტით როგორც აზერბაიჯანის სსრ-ში, ასევე საბჭოთა კავშირშიც. დაამუშავა და შემოიტანა რამდენიმე ახალი მეთოდი თვალების დაავადების მკურნალობაში. 

ზარიფა ალიევამ უმეტესი დრო გაატარა ექიმების კვალიფიკაციის ამაღლებაში აზერბაიჯანის სახელმწიფო ინსტიტუტში.

1982 წლიდან ცხოვრობდა მოსკოვში ოჯახთან ერთად. 1985 წელს გარდაიცვალა კიბოთი. დაკრძალულია მოსკოვში, ნოვოდევიჩევის სასაფლაოზე, 1994 წელს ნეშთი გადმოასვენეს ბაქოში და დაკრძალეს საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

გალერეა
-------

* ზარიფა ალიევას ბიუსტი  ირპენში, უკრაინაზარიფა ალიევას ბიუსტი ირპენში, უკრაინა
* აზერბაიჯანის საფოსტო მარკა,  2008 წელიაზერბაიჯანის საფოსტო მარკა, 2008 წელი
* ბარელიეფი სახლის კედელზე ბაქოში, სადაც ცხოვრობდა ზარიფა ალიევაბარელიეფი სახლის კედელზე ბაქოში, სადაც ცხოვრობდა ზარიფა ალიევა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზარიფა ალიევას ბიოგრაფია
**გუად-იხუ** — გორა ქალაქ სოხუმის ტერიტორიაზე (43°01′09″ ჩ. გ. 41°01′01″ ა. გ.﻿ / ﻿43.01933° ჩ. გ. 41.02511° ა. გ.﻿ / 43.01933; 41.02511), სადაც აღმოჩნდა სხვადასხვა ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. 1935, 1951-1953 და მომდევნო წლებში გუად-იხუს წვერზე ზედაპირულად აკრეფილია მუსტიეს ეპოქის ნუკლეუსები და ანატკეცები (მიხეილ ივაშჩენკო, მიხეილ თრაფში, ვადიმ ბჟანია). იქვე გაითხარა გვიანდელი ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი (ძვ. წ. IV - III ათასწლეული). ნაპოვნია ქვის და კაჟის შრომისა და ბრძოლის იარაღი, ტყვიის ზოდები, ბრტელძირა ან ქუსლიანი, ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი, რომელთა ზედაპირი უმეტესად ანგობიანია.

გუად-იხუს წვერზე, აღმოსავლეთ მხარეს, ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ცული და სპოლენძის წიდები. აქვე გაითხარა ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის 2 საცხოვრებელი სახლი და სამარხი, სადაც ბრინჯაოს 2 ბრტყელი სეგმენტისებრი იარაღი აღმოჩნდა.

მნიშვნელოვნაია გუად-იხუს ანტიკური ხანის (ძვ. წ. VI-III სს.) ნამოსახლარი და სამაროვანი. ნამოსახლარზე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, პირამიდული საწაფები, აგრეთვე იმპორტული შავლაკიანი კერამიკისა და მცირეაზიური კულტურის ცენტრებიდან შემოტანილი კრემაციულ სამარხებში იყო რკინის იარაღი (მახვილები, სატევრები, ცულ-ჩაქუჩები, მასრიანი შუბისა და ხელშუბის პირები), ბრინჯაოს და მინის სამკაული, სავარცხლისეული ტალღოვანი სახეებით შემკული თიხის დოქრბი და ქოთნები, იმპორტული კერამიკა.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 285.
* *Воронов Ю. Н.* Археологическая карта Абхазии, Сух. 1969;
* *Иващенко М. М.* Исследование архаических памятников материальной культуры в Абхазии, «Известия Научно-исследовательского института кавказоведения», 1935, в. 3;
* *Транш М. М.* Некоторые итоги археологиыеского исследования в Сухуми в 1951-1953 гг. «Советская археология», 1955, в. 23;
სენ-პიერ დე ბოვეს ტაძარი, გოტიკური არქიტექტურის ნიმუში
სენ-მარი დე ლუბეკის ეკლესია
**გოტიკური არქიტექტურა** (ანუ francigenum opus) — არქიტექტურული სტილი შუა საუკუნეების ევროპაში. ამ სტილით იყო აშენებული ამ პერიოდის რელიგიური და საერო ძეგლები და მაღალი კლასის საცხოვრებლები. დღეისთვის ეს სტილი ყველაზე თვალსაჩინოდ ტაძრებიშია წარმოდგენილი.

გოტიკური არქიტექტურა დაიბადა ილ დე ფრანსში XII საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი სწრაფად გავრცელდა და გაბატონებული იყო მთელს ევროპაში XVI საუკუნის შუა ხანებამდე, იმ დრომდე, სანამ იტალიური რენესანსის გავლენით ნეოკლასიკური სტილი განვითარდა.

სიტყვა „გოტიკური" ამ არქიტექტურულ სტილს მოგვიანებით ეწოდა და თავდაპირველად დამაკნინებელი კონოტაციის მატარებელი იყო. „გოტიკური" ხელოვნება იყო გუთების, ანუ ბარბაროსების ხელოვნება, რომლებმაც დაივიწყეს რომაული ტექნიკა და წესები. თუმცა დღეისთვის ბევრი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ ეს ხელოვნება არ იყო რომაულ სტილს მოწყვეტილი და როგორც არქიტექტურული, ისე ფილოსოფიური თვალსაზრისით შუა საუკუნეების ერთ-ერთ ყველაზე დიდ მიღწევად ითვლება.

ისტორია
-------

პირველი გოტიკური ნაგებობები გაჩნდა 1130-1150 წლებში ილ დე ფრანსის ტერიტორიაზე. ამიტომ ამ სტილს მაშინ ლათინურად francigenum opus-ს ანუ „ფრანგული წარმოშობის ხელოვნებას" უწოდებდნენ. კაპეტინგების მეფობის პერიოდში გოტიკური არქიტექტურა განასკუთრებით პოპულარული გახდა. ამ პერიოდში მოსახლეობის დემოგრაფიული გაზრდა მოითხოვდა რელიგიური ნაგებობების გაფართოებას, რადგან დიდი იყო მორწმუნეთა რიცხვი. ამავე პერიოდში ვითარდება ქალაქები და ვაჭრობა, რაც იწვევს ახალი სოციალური კლასის, მდიდარი ბურჟუაზიის აღმოცენებას.

პირველი ნაგებობა, რომელიც რომაულ სტილს საგრძნობლად სცილდება, თუმცა ჯერ კიდევ არ არის გოტიკური არქიტექტურით აგებული, არის სენ-დენისის სააბატო.

გოტიკური სტილის გავრცელების საფუძველი გახდა ჩრდილოეთ საფრანგეთის საეპისკოპოოებს შორის კონკურენცია: ყოველ ეპისკოპოსს სურდა უფრო ლამაზი და დიდი ტაძარი, ვიდრე მის მეზობელს ჰქონდა. ამგვარად განვითარდა ახალი სტილი ჯერ საფრანგეთის სხვადასხვა ქალაქებში, შემდეგ კი დასავლეთ ევროპაში, ყველა ქვეყანაში თავისებური ნიუანსებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანგული გოტიკური ხელოვნების ფოტოები
* საფრანგეთის ტაძრების ფოტოები
**დიდი ქვეყანა** (ინგლ. The Big Country) — უილიამ უაილერის 1958 წლის ვესტერნის ჟანრის ფილმი, რომელიც გადაღებულია ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. ბერლ აივზმა მიიღო ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის მეორეხარისხოვან როლში.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მოქმედება ვითარდება აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთში, XIX საუკუნეში. გაშლილ ველსა და კანონიონებით დაფარულ დიდ ტერიტორიაზე მდებარეობს ორი დასახლება. ერთი ეკუთვნის მაიორ ჰენრი ტერილს, მეორე კი გლეხ რუფუს ჰენესის. ტერილიცა ჰენესიც საკუთარი ნახირისთვის ერთსა და იმავე მდინარეს იყენებს, რაც მათ შორის მტრობის საბაბია. ჰენრი ტერილი მდიდარია, მას ბევრი დაქირავებული და დიდი ნახირი ჰყავს. რუფუს ჰენესის კი ლოთი ვაჟებისა და დიდი სანათესაოს მეტი არაფერი გააჩნია. ერთ დღეს ქვეყანაში გამოჩნდება ჯეიმზ მაკ-კი, გემის კაპიტანი, რომელიც ჰენრი ტერილის ქალიშვილზეა დანიშნული. ჩამოსვლის დღეს ჯეიმზზ ძმები ჰენესები ლასოებით შეიპყრობენ და საცოლის თვალწინ დაამცირებენ. მაიორი ტერილი გადაწყვეტს ჰენესები დასაჯოს, ჯეიმზი კი ამის წინააღმდეგია და ამტკიცებს, რომ არაფერი მომხდარა. ჯეიმზი ადგილობრივებს არ მოსწონთ, რადგან ის მშიშარად მიაჩნიათ და უარს ამბობს დაუმორჩილებელ ცხენზე შეჯდომაზე. მაკ-კი გადაწყეტს, ბოლო მოუღოს მხარეში არსებულ მტრობას ორ გვარს შორის. ის სხვებისგან საიდუმლოდ შეეჩვევა ჯიუტ ცხენზე ჯირითს. რუფუს ჰენესი მაიორი ტერილის წვეულებაზე მოულოდნელად გამოცხადდება და ულტიმატუმს წაუყენებს. ტერილის უფროსი მოჯამაგირე სტივი ცდილობს აკოცოს პატრისიას, ჯეიმზი კი ამასობაში ურთიერთობამს გააბამს ჯული მარაგონთან, რომელსაც ეკუთვნის ტერილებსა და ჰენესებს შორის სადავო წყლით მდიდარი მიწები. ტერილებთან დაბრუნებული ჯეიმზს სტივი ჩხუბში იწვევს, მაგრამ ჯეიმზი უარს ამბობს, რაც პატრისიას იმედგაცრუებას იწვევს. პატრისია რამონისგან გაიგებს, რომ ჯეიმზმა ურჩი ცხენი გახედნა. პატრისია კი ჯულის დაადანაშაულებს ჯეიმზის სიყვარულში. ჯულის ბაკ ჰენესი გაიტაცებს. მის გამო ჯეიმზს დუელი აქვს ბაკ ჰენესისთან. ბაკი ნიშანზე ადრე გაისვრის და ააცილებს. ჯეიმზი კი დაინდობს შეშინებულ ჰენესის და არ ესვრის მას. როდესაც ჰენესი ცდილობს, ქურდულად ესროლოს ჯეიმზს, მას მამა, რუფუს ჰენესი ესვრის და მოკლავს.

როლებში
-------

* გრეგორი პეკი - ჯეიმზ მაკ-კი
* ჯინ სიმონსი - ჯული მარაგონი
* კეროლ ბეიკერი - პატრისია ტერილი
* ჩარლტონ ჰესტონი - სტივ ლიჩი
* ბერლ აივზი - რუფუს ჰენესი
* ჩარლზ ბიკფორდი - ჰენრი ტრევილი
* ჩაკ კონორსი — ბაკ ჰენესი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „დიდი ქვეყანა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „დიდი ქვეყანა" — TCM-ის მონაცემთა ბაზაში
* „დიდი ქვეყანა (ფილმი)" — Allmovie-ზე
**ილია თომას ძე ჯაიანი** (დ. 5 თებერვალი, 1854 – გ. 29 იანვარი, 1916) — სამხედრო პირი. მეფის რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი.

დაამთავრა ტფილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი და ოფიცერთა სკოლა.

მსახურობდა მეგრულ მე-16 პოლკში; 1876 წლიდან პრაპორშიკი; 1877 წლიდან პოდპორუჩიკი; 1877-1878 წლებში რუსეთ-თურქეთის ომის მონაწილე; 1879 წლიდან პორუჩიკი; 1881 წლიდან შტაბს-კაპიტანი; 1884 წლიდან კაპიტანი; იყო ასეულის მეთაური, შემდგომ ბატალიონის მეთაური; 1890 წლიდან პოდპოლკოვნიკი; 1905 წლიდან — პოლკოვნიკი. 1905 წლიდან ბაშკადიკლარსკის სარეზერვო ბატალიონის მეთაური; 1905 წლიდან გორის 259-ე სარეზერვო პოლკის მეთაური; 1909 წლიდან სამურსკის 83-ე ქვეითი პოლკის მეთაური; 1912 წელს, ასაკის გამო გადადგა სამსახურიდან გენერალ-მაიორის წოდებით. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1915 წელს, იმავე ჩინით შეუდგა სამსახურს; 1916 წელს ჩაირიცხა კავკასიის სამხედრო ოკრუგის შტაბის რეზერვში.

გარდაიცვალა 61 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის ღვთისმშობლის ეკლესიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია ჯაიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გრძელფეხასებრნი** (ლათ. Tipulidae) — მწერების ოჯახი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 12–30 მმ-ია, ზოგი დიდი ზომისაა (40 მმ-მდე). შეფერილი არიან მუქად ან მოყვითალო-რუხად. აქვთ გრძელი ფეხები, რომლებიც საჭიროებისას შეუძლიათ შეატოვონ თავდამსხმელს და გაფრინდნენ. ფრთები გამჭვირვალეა, ზოგჯერ მქრქალი ლაქებით, არის უფრთო ფორმებიც. მამლების მუცლის ბოლო გაბრტყელებულია; დედლებს, როგორც წესი, მასიური, ძლიერ სკლეროტიზებული კვერცხსადები აქვთ.

ფართოდ არიან გავრცელებული. ცნობილია 15 000-ზე მეტი სახეობა. საქართველოში გვხვდება 150-მდე სახეობა. ბინადრობენ ტენიან მდელოებსა და ტყეებში, უპირატესობას ანიჭებენ ჩრდილიან ადგილებს. ზრდასრული ფორმები ჩვეულებრივ არ იკვებებიან, ზოგი მხოლოდ ნექტარს, ხეების წვენს და ბუგრებისა და ფრთათეთრების ტკბილ გამონაყოფს შეიწოვს. კვერცხს დებენ ნიადაგში, დამპალ მერქნში, ხავსში, იშვიათად — წყალში. მატლები ცხოვრობენ ტენიან ნიადაგში, მ.შ. წყლის კიდეებთან, წყალში ან ხავსის ბალიშებში. იკვებებიან მცენარის ლპობადი ნარჩენებით ან მტაცებლობენ. ზოგიერთი მატლი ღრღნის მცენარეთა ფესვებს ან ფესვის ყელს, რითაც მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ მინდვრისა და ბოსტნის კულტურებს. გრძელფეხათა მატლები ჭაობისა და წყლის პირას ბინადარი ფრინველების კვების მნიშვნელოვანი კომპონენტია.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Фарафонова Г. В.* Долгоножки // Большая российская энциклопедия. т. 9. — М. 2007. — стр. 205.
2. 1 2 3 4   გრძელფეხასებრნი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 284.
3. ↑  de Jong, Herman; Oosterbroek, Pjotr; Gelhaus, Jon; Reusch, Herbert; Young, Chen (2008). „Global diversity of crane flies (Insecta, Diptera: Tipulidea or Tipulidae sensu lato) in freshwater" (PDF). *Hydrobiologia*. **595** (1): 457–467. doi:10.1007/s10750-007-9131-0. S2CID 34927837. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2014-10-11. ციტირების თარიღი: 2013-10-08.
შანხაი მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი (მის საზღვრებს შიგნით).
ტოკიო მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული აგრლომერაცია
ტამპერე, ფინეთი
**დიდ ქალაქად** ითვლება ქალაქი, რომლის მცხოვრებთა რიცხვი 100.000 კაცს აღემატება. ცნება მიღებული იქნა 1887 წელს, საერთაშორისო სტატისტიკოსთა კონფერენციის მიერ.

საქართველოს დიდი ქალაქები
-------------------------

2020 წლის აღწერით საქართველოში 4 დიდი ქალაქია:

* თბილისი (1.184.800)
* ბათუმი (169.150)
* ქუთაისი (135.200)
* რუსთავი (128.700)

მეხუთე დიდი ქალაქი 2003 წლამდე სოხუმი იყო, მაგრამ მისი მოსახლეობა კონფლიქტის გამო შემცირებულია (43 700).

გერმანიის დიდი ქალაქები
-----------------------

2006 წლის ბოლოსთვის, გერმანიას 82 დიდი ქალაქი აქვს.

დანარჩენ 8 ქალაქში, XX და XXI საუკუნის გერმანიაში 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა ისე, რომ სულ 90 ქალაქი არსებობდა, რომელსაც დიდი ქალაქი ეწოდებოდა.

გერმანიის 82 დიდ ქალაქში 2006 წლისათვის სულ 25.449.822 კაცი ცხოვრობდა. რაც ნიშნავს გერმანიის საერთო მოსახლეობის 30,9 %–ს. (2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები: 82.315.000 ).

*იხილე ასევე გერმანიის დიდი ქალაქების სია*

ავსტრიის დიდი ქალაქები
----------------------

*2007 წლის 1. იანვარს ავსტრიის სტატისტიკის მიხედვით*

* ვენა (1.664.146)
* გრაცი (247.698)
* ლინცი (188.894)
* ზალცბურგი (149.018)
* ინსბრუკი (117.693)

*იხილე ასევე ავსტრიის ქალაქების სია*

შვეიცარიის დიდი ქალაქი
----------------------

*შვეიცარიის ფედერალური სამსახურის სტატისტიკის 2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემების მიხედვით*

* ციურიხი (350.125)
* ჟენევა (178.603)
* ბაზელი (163.081)
* ბერნი (122.422)
* ლოზანა (118.049)

*იხილე ასევე შვეიცარიის ქალაქები*

დიდი ქალაქები მსოფლიოს მასშტაბით
--------------------------------

2002 წლისათვის მსოფლიო მასშტაბით დაახლ. 1700 იყო, რომელშიც 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქალაქი
* დიდი ქალაქების სახელთა სია
* გერმანიის ქალაქების სია
* ავსტრიის ქალაქების სია
* შვეიცარიის ქალაქების სია
* ქალაქების სია ქვეყნების მიხედვით
* მსოფლიოს დიდი ქალაქების სია
* ევროკავშირის დიდი ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Statistische Bundesamt Deutschland, *Bevölkerungsstand*, abgerufen am 25. Dezember 2007.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-12-30. ციტირების თარიღი: 2008-02-25.
**გრძნეულის შეგირდი** (ჩეხ. Čarodějův učeň) — 1978 წლის ჩეხოსლოვაკური ანიმაციური ფილმი. გადაღებულია ოტფრიდ პროისლერის მოთხრობა „კრაბატის" მიხედვით.

კრაბატი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ბიჭუნა კრაბატს სიზმარში ესმის უცნობი ხმა, რომელიც უხმობს ძველ წისქვილში. იქ მისული კრაბატი ხედავს მეწისქვილეს, რომელიც შესთავაზებს შეგირდად დარჩენას. მაგრამ ამის გარდა, წისქვილში სწავლობენ შავ მაგიას. კრაბატი აღმოაჩენს, რომ, ყველაფერთან ერთად, ყოველ წელს მეწისქვილე/ოსტატი კლავს ერთ შეგირდს და შეგირდთა გუნდს ემატება ერთი ახალი ბიჭი. აქ ცხოვრების მესამე წელს წისქვილში მოვა გოგონა-მომღერალი (რომელიც წელიწადში ერთხელ სხვა გოგონებთან ერთად ღამის რიტუალში იღებს მონაწილეობას). იგი ამოიცნობს კრაბატს ყვავად გადაქცეულ ბიჭუნებში და ყველა ტოვებს წისქვილს. წისქვილი ინგრევა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კრაბატი - რეჟისორ მარკო კროიცპაინტნერის მხატვრული ფილმი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „გრძნეულის შეგირდი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Entry on Česko-Slovenská filmová databáze (in Czech)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ანიმაციის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზარიძეები (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ზარიძეების ეკლესია** — XVIII საუკუნის დარბაზული ეკლესია სოფელ ზარიძეებში, თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ეკლესია რესტავრირებულია, თუმცა უმოქმედო. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები, პილასტრები, კარ-სარკმელთა ღიობები და ფასადთა დეკორატიული მორთულობა მთლიანად აგურისაა. დაზიანებულია: ჩამოშლილია კრამიტის საფარი, ჩამოცვენილია საპირე წყობისა და ლავგარდანის დიდი ნაწილი. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. ორივე კარი შიგნითკენ გაგანიერებულია და გადახურულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული მოხაზულობის ღრმა აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი შეისრული საბჯენი თაღით. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებელი თაღოვანი სარკმელია. თითო მსგავსი სარკმელია გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედლის ღერძზე.აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ერთი მოზრდილი და ერთი პატარა შეისრულთაღოვანი ნიშია.

საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან საფეხურითაა შემაღლებული. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა ორი წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღებით იყოფა სამ დაახლოებით თანაბარ ნაწილად. თაღების ქუსლებთან რთული პროფილის იმპოსტებია გამოყოფილი. თაღებიც და კამარაც შეისრული ფორმისაა. დასავლეთით კამარა კედლის მიმდებარე თაღს ეყრდნობა, ეს უკანასკნელი კი კუთხის პილასტრებს. ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ეკლესიის ფასადები მარტივადაა მორთული. მორთულობის ელემენტებია აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი ჯვრები და რომბები. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, გამოსახულია საფეხუროვან პოსტამენტზე დადგმული მაღალი ჯვარი, რომლის ორივე მხარეს თითო წრიული ფორმის ღიობია. ისინი, როგორც ჩანს, კონქის ზედა სივრცის გასანიავებლად იყო მოწყობილი. დასავლეთის ფასადზე შესასვლელის თაღს არქივოლტი ამკობს. შესასვლელის გვერდებზე კი, თითო ვერტიკალზე 5-5 რომბია განლაგებული. ასევეა გაფორმებული სამხრეთ შესასვლელიც. დასავლეთ სარკმლის გვერდებზე და ზემოთ თითო მაღალი ჯვარია. კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის ნაწილები განივ ფასადებსღა შემორჩა. ეკლესიას დასავლეთ კედელზე დაშენებული ჰქონია პატარა სამრეკლო.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 381.
**თენგიზ ჯიქია** (დ. 14 თებერვალი, 1952, ახუთი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1975 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1975-1984 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს №1 სამშენებლო ტრესტის №1 სამშენებლო სამმართველოში ოსტატად, სამუშაოთა მწარმოებლად, უფროს სამუშაოთა მწარმოებლად. 1984-1989 წლებში ამავე ტრესტის №3 სამშენებლო სამმართველოში მთავარ ინჟინრად, სამმართველოს უფროსად. 1989-1990] წლებში იყო საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული კურორტების მართვის სამმართველოს „საქკურორტის" საპროექტო და სამშენებლო-სარემონტო გაერთიანების უფროსის მოადგილე. 1990-1992 წლებში კონცერნ „საქკურორტის" ტექნიკურ დირექციაში დირექტორის მოადგილე. 1992-1998 წლებში იყო ფირმა „დავით აღმაშენებლის" გენერალური დირექტორი. 1998-2004 წლებში სათავეში ედგა შპს „მშრალ თეჯს", 2004-2006 წლებში ქვემო ქართლის რეგიონული მშენებლობის საკონტროლო ორგანიზაციას „არქმშენინსპექციას". 2007-2008 წლებში მუშაობდა ასოციაცია „ატუს" საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსად. 2008 წლიდან იყო ასოციაცია „ატუს" ტექნიკური დირექტორი, გენერალური დირექტორის პირველი მოადგილე. პროფესიული საქმიანობის სხვადასხვა ეტაპზე ხელმძღვანელობდა ფრანგული სკოლა-ლიცეუმის მშენებლობას, ეროვნული საჯარო ბიბლიოთეკის III კორპუსის, სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის კორპუსების, თსუ I კორპუსის, ჯანსუღ კახიძის სახელობის მუსიკალური ცენტრის რეკონსტრუქციასა და აღჭურვას (მთ. არქიტექტორი ლერი მეძმარიაშვილი), ალექსანდრე გრიბოედოვისა და კოტე მარჯანიშვილის სახელობის, მოზარდ მაყურებელთა და მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის კინომსახიობთა თეატრების რეკონსტრუქცია-აღჭურვას თბილისში, ამწემშენებელი და ქიმიური ბოჭკოს (II-III-IV რიგების) ქარხნების გაფართოება-რეკონსტრუქციას, კაპროლაქტამის კომპლექსისა და №2 აგლოფაბრიკის მშენებლობას (რუსთავში), მოსწავლე ახალგაზრდობის პარკისა და ბოტანიკური ბაღის რესტავრაცია-რეკონსტრუქციას (ბათუმში), საავადმყოფო, სასტუმრო და სპორტული კომპლექსების მშენებლობას (საჩხერეში), ქალაქის ცენტრის რეკონსტრუქციას, პრომეთეს მღვიმის კომპლექსის აღჭურვას (წყალტუბოში). დიდი წვლილი აქვს შეტანილი ქართული რაგბის განვითარების პროგრამაში (სარაგბო სტადიონების კომპლექსების მშენებლობა თბილისში, ქუთაისში, რუსთავში, მარტყოფსა და ასპინძაში). მონაწილეობდა თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის (მთ. არქიტექტორი ლერი მეძმარიაშვილი) რეკონსტრუქცია-რესტავრაციასა და შეკვეთილის 10000-ადგილიანი საკონცერტო დარბაზის კომპლექსის მშენებლობაში. 1980-1982 წლებში არჩეული იყო რუსთავის საქალაქო საბჭოს დეპუტატად. დაჯილდოებულია სსრკ მშენებლობის სამინისტროს საპატიო სიგელით, საქართველოს მინისტრთა საბჭოს I ხარისხის პრემია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 753-754

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ჯიქია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გოსტაშაბიშვილები** — თავადთა საგვარეულო, ბარათაშვილთა ერთი შტო XVI-XIX საუკუნეებში ქვემო ქართლში.

გოსტაშაბიშვილების გვარის ფუძემდებლად ითვლება გოსტაშაბ ქავთარის ძე ბარათაშვილი, 1523 წელს ბარათიანთ გაყრის წიგნში მოხსენებული გოსტაშაბიშვილების სათავადო მამულები — საგოსტაშაბიშვილო — ძირითადად ალგეთის ხეობაში მდებარეობდა; ყმა-მამული ჰქონდათ აგრეთვე ქციის ხევში და სომხითში. გოსტაშაბიშვილების სამფლობელოს ცენტრი იყო სოფ. ამლივი (ახლანდელი ამლევი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), სადაც ჰქონდათ სასახლე და 1683 წელს აგებული სასაფლაო-მონასტერი. გოსტაშაბიშვილებს სასახლე ჰქონდათ ბირთვისშიც, სასაფლაო-საძვალე კი ბეთანიაში. გოსტაშაბიშვილებს XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე 300-მდე ყმა-გლეხი და 10-მდე ვასალი აზნაური ჰყავდათ. 1713 წელს და 1721-1724 წლებში გოსტაშაბიშვილები გაიყარნენ, რის შედეგადაც მათი მამულები დაქუცმაცდა, ლეკიანობის შედეგად კი, XVIII საუკუნის ბოლოსათვის, გოსტაშაბიშვილების ყმა-მამული შემცირდა, რის გამოც ისინი XIX საუკუნეში წვრილ მფლობელებად იქცნენ. გოსტაშაბიშვილების ფეოდალური სახლის უფროსი - მეორე, ხოლო სახლიკაცები - მესამე ხარისხის თავადებად ითვლედბოდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 124.

* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 235.
* *ჯამბურია გ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1955;
* *ლორთქიფანიძე ი.* ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 3-4, თბ. 1938;
ზარზმის ფერისცვალების ხატი. ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი
**ზარზმის ფერისცვალების ხატი** — ფეოდალური ეპოქის ქართული ჭედური ხელოვნების ძეგლი, რომელიც წარწერის მიხედვით 886 წლით თარიღდება. ხელოვნების მუზეუმში გადატანამდე იგი შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიაში ინახებოდა. ხატი დაზიანებულია, ეტყობა ადრინდელი რესტავრაციის კვალი. კომპოზიციის ცენტრში, ოვალურ „დიდებაში" გამოსახულია ფეხზე მდგომი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა მაკურთხებელი მარჯვენით; ტრადიციის თანახმად, წინასწარმეტყველები ვედრების პოზაში დგანან. ძეგლის შესრულების სტილი გრაფიკულია, ყოველი ხაზი და დეტალი დეკორატიულადაა დამუშავებული. როგორც მხატვრული, ისე ევოლუციური თვალსაზრისით, ზარზმის ფერისცვალების ხატი მონუმენტურ-დეკორატიული ხელოვნების მნიშვნელოვანი ძეგლია, რომელიც კარგად გამოხატავს ეპოქის სულისკვეთებას.

შემოქმედის მონასტერში გადაღებული ფოტო 1880-1890 წწ.
ხატი აღწერილი აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს, ნიკოდიმ კონდაკოვს, ექვთიმე თაყაიშვილს და შეტანილია დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგშიც (№125 და 13467).

ხატის დაქარაგმებულ ასომთავრულ წარწერაში მოხსნიებულია ლაკლაკთა საგვარეულოს (ჩორჩანელების განშტოება) წარმომადგენლები.

1907 წელს ექვთიმე თაყაიშვილს აღნიშნული ხატი შეტანილი აქვს შემოქმედის მონასტრის ზარზმის ეკლესიის სიძველთა აღწერაში, სადაც მოყვანილი აქვს ზედ არსებული წარწერები. მისი სიტყვებით „რაკი ამაზე უძველესი ხატი იშვიათია არა თუ გურიაში, არამედ მთელ საქართველოში, ამიტომ საჭიროდ მიგვაჩნია მოვიყვანოთ აქ წარწერა, რამდენადაც ჩვენ გავარჩიეთ. ამას საჭიროდ ვრაცხთ დავსძინოთ, რომ სრული აღდგენა წარწერისა შეუძლებელია, ვინაიდან ზოგიერთი სტრიქონების თავი და ბოლო დაკარგულია და შუაშიაც ზოგიერთი ასოები დაზიანებულია. ამას გარდა სიტყვები ერთობ ძრიელ შემოკლებულია..."

ხატზე სულ ოთხი ასომთავრული წარწერაა. ქვემოთ მოყვანილია ტექსტის ექვთიმესეული ვარიანტი.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ႱႾ~ႧႠ Ⴖ~ႧႠ ႸႫ~ႱႠ ႾႠႲႨ ႤႱႤ ႫႼႤႣ(?) [Ⴋ]ႠႫႱႠ Ⴂ~ႱႠ Ⴍ~ႴႧႠႴႱ ႬႤႰႱႤႱ ႤႥႱႠ(?) [Ⴎ]ႲႩ[ႨႱႠ].
Ⴋ~ႰႬ~Ⴑ Ⴔ~ႰႱႠ Ⴑ~ႪႱႠ ႤႰ~ႱႠ Ⴋ~ႧႱႠ Ⴕ. Ⴋ Ⴋ~ႠႱႾႪႡႱႠ Ⴎ~ႪႱႱႠ ႵႰႩ ႨႷ ႰႥ.
Ⴑ~ႾႧႠ Ⴖ~ႧႠ ႫႤ Ⴆ~ႣႨ ႤႰႧႥႨ [ႻႤ] Ⴑ~Ⴊ Ⴉ~ႾႪႱႠ ႤႧ~ႱႠ Ⴐ~ႡႱႨ Ⴖ~ႰႱ ႥႵ~ႤႬ Ⴘ~ႫႣ Ⴎ~ႲႱႠ ႠႫ~Ⴑ...
ႣႠ Ⴘ~ႥႰႤ Ⴑ~ႪႨ ႣႠ Ⴞ~ႺႬႨ ႹႤႫႬႨ Ⴞ~ႲႭ Ⴔ~ႰႱ Ⴚ~ႪႡႱႭ Ⴘ~Ⴄ Ⴑ~ႪႠ Ⴙ~ႫႱ Ⴃ~ႶႱႠ ႫႠႱ ႢႠႬႩႾ..." |
|  | (სახელითა ღუთისაითა შეიმოსა ხატი ესე მწედ(?) მამისა გიორგისა, უფალთ უფლისა ნერსესა, ერისთავისა პეტრიკისა,
მირიანისა, ფერისა, სულასა, ერისა მათისა, მამასახლისობასა პავლესა, ქორონიკონი იყო რვ.
ქ. სახელითა ღუთისაითა მე ზვიადი ერისთავი [ძე] სულ კურთხეულისა ერისთავისა რაბისი ღირს ვიქმენ შემკობად პატიოსნისა ამის [ხატისა]
და შეივედრე სული და ხორცნი ჩემნი, ხატო ფერისცვალებისაო, შეეწიე სულსა ჩემსა დღესა მას განკითხვისასა.) |

ხატის პერანგის ნაწილები
-----------------------

* ლაზარეს აღდგინებალაზარეს აღდგინება
* ჯვარცმაჯვარცმა
* ამაღლებაამაღლება
* მიძინებამიძინება
* სულთმოფენობასულთმოფენობა

ლიტერატურა
----------

* *ყენია რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 313-314.
* Кондаков Н. П. Бакрадзе Д. „Опись памятников древности в некоторых храмах и монастырях Грузии". СПб. ст. 131, 1890г.
* თაყაიშვილი ექ. არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წიგნი I, გვ. 37-39, ტფ. 1907.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაწილების ამჟამინდელი მდებარეობა
გურგენიძეების გერბი
**გურგენიძეები** — კახეთის თავადების საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით საგვარეულოს წინაპარს — სოლომონს, აზნაურსა და „მორდლის შვილს", თავადობა და გურგენიძეობა ძველ „შილდისან" გურგენისძეთა ამოწყდომის შემდეგ მიუღია 1740-იან წლებში. მოღწეულია თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე ბატონიშვილის გურგენიძეთადმი ბოძებული წყალობის სიგელი, რომელიც 1740 წლითაა დათარიღებული. სოლომონის შვილი — მორდალი გიორგი (გოგია) აღა-მაჰმად-ხანის თბილისზე ლაშქრობის დროს დაიღუპა 1795 წელს. გიორგი XII-ის მეფობაში მორდლობა და თელავის მოურავობა ჰქონდა ასევე გიორგის ძეს — იროდიონს. გურგენიძეების საგვარეულო თავადთა შორის ნაჩვენებია გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783) დართულ თავადაზნაურთა ნუსხაში და 1850 წლის 6 დეკემბრის საიმპერატორო დადგენილებაში. მამული შილდაში ჰქონდათ. თავადური შტოს მამრობითი ხაზი XIX საუკუნეში შეწყდა. ცნობილია გურგენიძეების საგვარეულო გერბის გამოსახულება, თუმცა ის ოფიციალურად დამტკიცებული არ ყოფილა.

ლიტერატურა
----------

* იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა. თბ. 1997, – გვ. 46;
* Думин С. В. Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998. – გვ. 144-145.
**ილ-დე-გორე** (ფრანგ. Île de Gorée - *კუნძული გორე*) — ქალაქ დაკარის ერთ-ერთი კომუნა სენეგალში. მისი ფართობი 0.182 კმ²-ია. კუნძული მდებარეობს დაკარის ნავსადგურიდან 2 კმ-ის მოშორებით. 

2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 1 056 ადამიანს შეადგენს, სიმჭიდროვე 5 802 ადამიანი კმ²-ზე, რაც დაკარის საშუალო სიმჭიდროვის ნახევარია. გორე ყველაზე პატარა და ამავე დროს ყველაზე ნაკლებ დასახლებული კომუნაა დაკარის 19 კონუნას შორის. 

გორე ცნობილი დესტინაციაა ატლანტიკური მონებით ვაჭრობით დაინტერესებულ ადამიანებს შორის. მაგრამ მონებით ვაჭრობის უფრო მნიშვნელოვანი ცენტრი სენეგალში მდებარეობდა ჩრდილოეთით, ქალაქ სენ-ლუისთან, გამბიის სამხრეთით, მთავარი მდინარეების ოკეანესთან შესართავთან. 

გორე პატარა კუნძლია. მისი სიგრძე 900 მეტრია, სიგანე 350 მ. იგი წარმოადგენდა პატარა პორტს და ევროპელთა დასასხლების არეალს სანაპიროს გასწვრივ. იმის გამო, რომ თითქმის მთლიანად მოკლებულია სასმელ წყალს, კუნძული დაუსახლებელი რჩებოდა ევროპელთა მოსვლამდე. პირველად აქ პორტუგალიელები მოვიდნენ (ახ. წ. 1450 წ.), რომლებმაც დააარსეს პატარა სამლოცველო, მიწას კი სასაფლაოდ იყენებდნენ. 

გორე ყველაზე მეტად ცნობილია იმით, რომ აქ მდებარეობდა მონათა სახლი (ფრანგ. *Maison des esclaves*), რომელიც 1780–1784 წლებში აფრო-ფრანგულმა მეტისთა ოჯახმა დააარსა. იგი კუნძულის ერთ-ერთი უძველესი სახლია. ამჟამად ის გამოიყენება ტურისტულ ღირსშესანიშნაობად, რათა აჩვენონ მონებით ვაჭრობის საშინელება. 

კუნძულის სხვა ღირსშესანიშნაობებს განეკუთვნება მუზეუმები, რომელთაგან ერთი ეძღვნება ქალებს, ერთი სენეგალის ისტორიას და ერთიც ზვას. ტურისტებს შორის ასევე ინტერესს იწვევს XVII საუკუნის გორეს პოლიციის სადგური, გორეს ციხესიმაგრე და პატარა პლაჟი. 

1978 წლიდან კუნძული შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გორე***

* UNESCO დაარქივებული 2011-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Photos of Goree on Flickr
* Mairie de Gorée დაარქივებული 2006-12-15 საიტზე Wayback Machine.
* Archaeological Research on Gorée დაარქივებული 2017-07-24 საიტზე Wayback Machine.
* Gorée and the Slave Trade
* George W. Bush's visit

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სენეგალშისენეგალის დროშა |
| --- |
|  |
| 
 | 
გორე  · ჯუჯის ფრინველების ეროვნული პარკი   · ნიოკოლო-კობის ეროვნული პარკი  · კუნძული სენ-ლუი  · სენეგამბიის მეგალითური წრეები - გამბიასთან ერთად  · სალუმის დელტის ეროვნული პარკი  · ბასარის კულტურული ლანდშაფტი |

 |
**გორდუენე** — (ანტ. წყაროებში — გორდიენე და გორდიეა; ძვ. სომხ. კორდუქი) — მთაგორიანი ქვეყანა ახლანდელი ქურთისტანის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში. გორდუენეს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრებოდა მდ. კენტრიტი (ახლანდელი ბოტან-ჩაი), დასავლეთით — მდ. ტიგროსი, ხოლო სამხრეთით — კარდუხების, იგივე გორდიების მთები (ე. ი. ამ მიმართულებით საზღვარი თანამედროვე ქ. ჯიზრეს მიდამოებამდე აღწევდა). გორდუენეს ეტიმოლოგიაზე სამეცნიერო ლიტერატურაში აზრთა სხვადასხვაობაა. ერთნი ვარაუდობენ, რომ ასურულ წყაროებში გორდუენე მოხსენიებულია „კატმუხის" ან „კუტმუხის" ფორმით. სხვათა თვალსაზრისით, ტოპონიმი გორდუენე დაკავშირებულია ქართველთა თვითსახელწოდებასთან „ქართველი". ასეთი კავშირი აიხსნება მუშქი-მესხების ქართველური ტომების ინფილტრაციით აღნიშნულ რეგიონში ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულს. ძვ. წ. VI-V საუკუნეების გორდუენე სპარსული იმპერიის შემადგენელი ნაწილი იყო. ძვ. წ. V საუკუნის მიწურულს კი — დამოუკიდებელი ქვეყანა. სპარსელთა ცდა, კვლავ შეეერთებინათ გამდგარი ქვეყანა, მარცხით დამთავრდა. ძვ. წ. I საუკუნეში გორდუენე დაიპყრო დიდი სომხეთის მეფე ტიგრან II-მ (ძვ. წ. 95–56), მოგვიანებით კი — რომაელთა სარდალმა პომპეუსმა. გამარჯვებულმა რომაელებმა თავდაპირველად გორდუენე სოფენესთან ერთად სამმართველოდ გადასცეს ტიგრან II-ის ვაჟს ტიგრანს, ხოლო შემდეგ — კაპადოკიის მეფე არიობარზანეს (ძვ. წ. 95-63). ძვ. წ. I საუკუნის 50-იან წლებში გორდუენესა და სოფენეს კვლავ დიდი არმენიის მეფეები დაეუფლნენ. ამის შემდეგ გორდუენე სომხეთის ორგანულ ნაწილად იქცა. გორდუენეს დასახლებულ პუნქტთა შორის ცნობილია შემდეგი ქალაქები: სარისა, სატალკა, პინაკა.

ლიტერატურა
----------

* *ჭეიშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 109.
* მიქელაძე თ. ქსენოფონტის "ანაბასისი", თბ. 1967;
* Меликишвили Г. А. К истории древней Грузии, Тб. 1959.
**გურიის ერისთავები** — ქართული დიდებული და თავადური საგვარეულო (გვარადქცეული თანამდებობა); შარვაშიძეების განშტოება. თავდაპირველად XV საუკუნეში, გურიელების მთავრობის ჟამს, გურიის ერისთავის თანამდებობა ჯერ ეკავათ გუგუნავებს, XVI საუკუნეში — კობალაძეებს. XVII საუკუნის ბოლოს მამია III გურიელისა და არჩილ II-ს შორის იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლაში მამია III-ს უერთგულა მისმა სიძემ, გიორგი შერვაშიძემ, რისთვისაც ჯილდოდ მიიღო ერისთავობა, მამულები, გორმაღალისა და ერკეთის ეკლესიები (სადაც მდებარეობდა მათი საგვარეულო საძვალე). აგრეთვე, საჯავახოს სათავადო. მათი სასახლე მდებარეობს. სოფ. გორაბერეჟოულში.

1716 წელს ერისთავი მონაწილეობდა გიორგი IV გურიელის წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რისთვისაც გიორგი IV-მ დასაჯა და სამთავროდან გააძევა. XVIII საუკუნის შუა წლებში იხსენიება ერისთავი ზაალი, რომელსაც მფრაველობდა იმერეთის მეფე სოლომონ I. იგივე ზაალი 1765 წელს მიემხრო დასავლეთ საქართველოში შეჭრილ ჰასან-ფაშას.

გვარიდან ცნობილია ეფთვიმე გენათელი (XVII ს.) – ჯუამთისა და გელათის ეპისკოპოსი. რუსეთის იმპერიამ თავადთა სიაში მიიღო 1850 წლის 6 დეკემბერს და მათი გვარი რუსიფიცირებული იყო (რუს. Эристов-Гурийские). გურიის ერისთავებს რუსეთის იმპერიაში არ ჰქონდათ დამტკიცებული თავიანთ გერბი. ვ. ციხისნკიმ წარმოადგინა გერბი, გურიის ერისთავების მიერვე თითქმის დამთხვეულ გურიელების გერბის ჩანახატს, რომელიც მიაწერდა ამ ორ გვარს შორის საერთო წარმომავლობას. ხოლო მ. ვადბოლსკიმ – მათი გერბი ხმლითა და ფარით შეიარეღებული მემომრის გამოსახულებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ერისთავი
* გორაბერეჟოულის სასახლე

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, „გურიის სამთავრო", თბ. 1959.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Князья Эристовы (Эристави-Гурийские) // *Думин С. В. Чиковани Ю. К.* Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 265-267.
* Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 270. Georgetown University Press;

სქოლიო
------

1. ↑  XVIII საუკუნეში ― *ერისთავ-შარვაშიძეები/შერვაშიძეები*
2. ↑  *ჩხატარაიშვილი ქ.*, „გურიის სამთავრო", თბ. 1959. — გვ. 148.
3. 1 2 3  Князья Эристовы (Эристави-Гурийские) // *Думин С. В. Чиковани Ю. К.* Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 265-267.
4. ↑  Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 270. Georgetown University Press.
**გორის ბრძოლა 1598-1599 წლებში** — ქართველთა ლაშქრის ბრძოლა ოსმალეთისაგან გორის გასათავისუფლებლად. ირან-ოსმალეთის 1590 წლის ზავის შედეგად ამიერკავკასიაში ოსმალები გაბატონდნენ. დასავლეთ ქვეყნები შეეცადნენ გაძლიერებული ოსმალეთის წინააღმდეგ კოალიციის შექმნას, რომლის გეგმაში დიდი ადგილი ჰქონდა დათმობილი რუსეთს, ირანსა და საქართველოს. დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი ქართველი პოლიტიკოსები თავის გეგმებს საერთაშორისო სიტუაციას უკავშირებდნენ. დასავლეთ ევროპაში ანტიოსმალური კოალიციის შექმნა ვერ მოხერხდა, მაგრამ შეიქმნა კავშირი ირანსა, ქართლსა და კახეთს შორის. ამ კავშირის საფუძველზე ქართლის მეფე სიმონ I-მა განაახლა ომი ოსმალთა წინააღმდეგ. 1598 წელს ქართველთა ლაშქარმა გარემოიცვა გორის ციხე. ალყა ცხრა თვეს გაგრძელდა. 1599 წელს დიდმარხვის დასაწყისში ქართველებმა ციხეს ალყა მოხსნეს. ოსმალებმა ყურადღება მოადუნეს. მტრის ეს შეცდომა კარგად გამოიყენა სიმონ I-მა. მისი ბრძანებით გორის ყოფილმა მოურავმა სულხან თურმანიძემ და ფარსადან ციციშვილმა თავიანთ მამულებში საიდუმლოდ დაამზადეს ციხის კედლებზე ასასვლელი კიბეები. ქართველთა ლაშქარი ღამით ჩუმად მიადგა ციხეს და გალავანზე გადავიდა. ოსმალებმა გვიან შენიშნეს ქართველთა შეჭრა ციხეში. გააფთრებული ბრძოლის შემდეგ, გათენებისას, მტერმა იარაღი დაყარა. გორის განთავისუფლებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ქართლის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი ნ. ჯავახიშვილი ივ. ჯანაშია ს.* საქართველოს ისტორია, ს. ჯანაშიას რედ. ნაწ. 1, თბ. 1948;
* *გვრიტიშვილი დ.* ნარკვევები საქართველოს ისტორიიდან, ტ. 2, თბ. 1965;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973

* *კაჭარავა დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 227.

* *კაჭარავა დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 113.
გურიის ქვეითი რაზმის მებრძოლები.
**გურიის ქვეითი რაზმი** — რუსეთის იმპერიის არმიის არარეგულარული დანაყოფი („დრუჟინა"). დაარსდა 1815 წლის 28 დეკემბერს როგორც გურიის მილიციის ასეული. მის რიგებში ირიცხებოდა 110 ქვეითი მეომარი. ასეულს ევალებოდა დაეცვა ოზურგეთის მაზრის საზღვარი ოსმალეთთან. 1877 წელს გადაკეთდა გურიის I ქვეით რაზმად, რომლის პირადი შემადგენლობა 400 კაცამდე გაიზარდა. თავი ისახელა 1877–78 რუსეთ-ოსმალეთის ომში, რისთვისაც ებოძა გიორგის დროშა წარწერით: „წარჩინებისათვის 1877 და 1878 წლების ოსმალეთის ომში". გურიის ქვეითი რაზმი ომის დამთავრების შემდეგ უწოდეს. 1877 წელს მის საფუძველზე შეიქმნა კავკასიის მკვიდრი მოსახლეობის მესამე მსროლელთა რაზმი. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხუცუბანში არის გურიის დრუჟინის მებრძოლთა საძმო სასაფლაო

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
* Хроника кавказских войск, в 2-х частях, сост. А. Л. Гизетти, Тфл. 1896;

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 521.
**გორის სამუსიკო სასწავლებლის ქალთა კამერული გუნდი** — მუსიკალური კოლექტივი. დაარსდა 1970 წელს სასწავლებლის დირექტორის, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის ა. კაჭარავას თაოსნობით. გუნდის შემოქმედებითი სახე განსაზღვრა მისმა უცვლელმა სამხატვრო ხელმძღვანელმა და მთავარმა დირიჟორმა, საქართველოს სახელმწიფო არტისტმა შ. მოსიძემ. რეპერტუარშია მსოფლიო კლასიკური მუსიკა და ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები. გუნდმა წარმატებით შემოიარა მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა (გერმანია, ესპანეთი, ირლანდია, საფრანგეთი, უნგრეთი, ჩეხოსლოვაკია, მალტა, რუსეთი, სომხეთი და სხვ.). 

გუნდი 1989 წელს მიწვეული იყო პარიზში, ადამიანის უფლებათა დაცვის დეკლარაციის 200 წლისთავის აღსანიშნავ ზეიმზე, არის ახალგაზრდული საერთაშორისო საგუნდო ფედერაციის „ევროპაკანტატის" წევრი (1989). უცხოელი სპეციალისტები გუნდს „მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესოდ" მიიჩნევენ, ხოლო მის ხელმძღვანელს შ. მოსიძეს „ბგერის ჯადოქარს" უწოდებენ. გუნდის საშემსრულებლო ხელოვნება გამოირჩევა ფართო დიაპაზონით, ხავერდოვანი დაბალი რეგისტრით, დინამიური ექსპრესიულობით, ჟღერადობის ორკესტრული ფერადოვნებით (გუნდის სოლისტია საქართველოს დამსახურებული არტისტი მ. აბულაძე). გუნდის არსებობამ განაპირობა 1985 წელს საგუნდო ზეიმის მოწყობა გორში, რასაც მოჰყვა საგუნდო მუსიკის გორის საერთაშორისო ფესტივალის დაარსება (1986, 1988, 1990, 1996), რომლის მონაწილენი იყვნენ საგუნდო კოლექტივები ევროპისა და აზიის ქვეყნებიდან (რუსეთი, საფრანგეთი, იაპონია, ესპანეთი და სხვ.). იაპონურმა ფირმა „სონიმ" გამოუშვა გორის სამუსიკო სასწავლებლის ქალთა კამერული გუნდის ორი კომპაქტ-დისკი (1995-2003), რომელზეც ჩაწერილია ქართული მუსიკა. 1997 წელს საქართველოს ტელეფილმმა გადაიღო ფილმი „შალვა მოსიძე". 2003 წლის ოქტომბერში გუნდმა ანსამბლ „რუსთავთან" ერთად კონცერტი გამართა ლონდონის საგუნდო ფესტივალზე „როიალ-ჰოლში".

ლიტერატურა
----------

* *წურწუმია რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 118.
* წურწუმია რ. გორის სამუსიკო სასწავლებლის გოგონათა გუნდი, «საბჭოთა ხელოვნება», 1974, #11.