recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჟაიმე დე ბრაგანსა** (პორტ. Jaime de Braganza; დ. 1479 — გ. 20 სექტემბერი, 1532) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ II-ისა და იზაბელა ვიზეუელის ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1483-1532 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ჟაიმე დაიბადა 1479 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ II-ისა და მისი მეორე ცოლის, იზაბელა ვიზეუელის უფროსი ვაჟი. 1483 წელს, პორტუგალიის მეფე ჟუან II-მ, გავლენიანი დიდებულების ჩამოსაცილებლად ბეჟას ჰერცოგი დიოგუ და ჟაიმეს მამა, ფერნანდუ II ღალატის ბრალდებით სიკვდილით დასაჯა. მართალია ბრაგანსის ჰერცოგი ჟაიმე გახდა, მაგრამ მეფემ მასა და მის ოჯახს ყველანაირი პრივილეგია და ძალაუფლება ჩამოართვა, მეტიც მათი დევნაც კი დაიწყო, რის გამოც ბრაგანსების ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა კასტილიაში. 

1495 წელს, მეფე ჟუან II-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი მისმა ბიძაშვილმა მანუელ I-მა დაიკავა, რომელმაც 1498 წელს ყველა დიდგვაროვანს დაუბრუნა თავისი ძველი მდგომარეობა. ამის შემდეგ ბრაგანსები, ისევე როგორც ბევრი სხვა არისტოკრატიული ოჯახი პორტუგალიაში დაბრუნდა. ახალგაზრდა ჟაიმემ ბინა ბრაგანსების ძველ რეზიდენციაში — ვილა-ვიკოზას სასახლეში დაიდო. აღსანიშნავია, რომ ჟაიმეს დედა, იზაბელა ვიზეუელი იყო მანუელ I-ის ღვიძლი და. მისი ტახტზე ასვლიდან მალევე, კორტესებმა გამოსცეს დადგენილება, რომლის მიხედვითაც ავისის დინასტიაში მემკვიდრის კრიზისის შემთხვევაში ტახტს ჟაიმე დაიკავებდა, როგორც მანუელ I-ის დისწული და ჟუან I-ის შვილთაშვილი. 

1500 წელს ჟაიმემ ცოლად შეირთო მედინა-სიდონიას ჰერცოგის ასული ლეონორ პერეს დე გუსმანი, რომელიც 1512 წელს მისივე ბრძანებით მოკლეს მრუშობის გამო. მანუელ I-მა თავის დისწულს ასეთი კრიმინალი მიუტევა და მეტიც, ორი ახალი სასახლე აჩუქა ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. ჟაიმე გარდაიცვალა 1532 წლის 20 სექტემბერს, ვილა-ვიკოზას სასახლეში.

ქორწინებები და შვილები
----------------------

1500 წელს, ჟაიმე დაქორწინდა მედინა-სიდონიას მესამე ჰერცოგ ხუან ალფონსო პერეს დე გუსმანის ასულ ლეონორ პერეს დე გუსმანზე, რომელიც 1512 წელს ღალატის გამო მოაკვლევინა და რომელთანაც ორი შვილი შეეძინა:

1. იზაბელა (1510-1576), ცოლად გაჰყვა ხიმარესის ჰერცოგ დუარტე პორტუგალიელს;
2. თეოდოშიუ I (1503-1563), ბრაგანსის ჰერცოგი 1532-1563 წლებში, იქორწინა ორჯერ და შეეძინა სამი შვილი;

1520 წელს ჟაიმე მეორედ დაქორწინდა მურაოს ჰერცოგ დიეგო მენდოსას ასულ ხუანა დე მენდოსაზე, რომელთანაც რვა შვილი შეეძინა:

1. ჟუანა (1521-1588), ცოლად გაჰყვა ელჩეს გრაფ ბარნარდინუ დე კარდენას;
2. ჟაიმე (1523-1562), აღიკვეცა ბერად;
3. ევგენია (1525-1559), ცოლად გაჰყვა ფერეირას მარკიზ ფრანცისკო დე მელოს;
4. მარია (1527-1586), აღიკვეცა მონაზვნად;
5. კონშტანტინუ (1528-1575), ინდოეთის ვიცე-მეფე, ცოლად შეირთო მარია დე მელო, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
6. ფულჟენშიუ (1529-1582), ხიმარესის დიდი მაგისტრი;
7. ტეოტინიუ (1530-1602), ევორას არქიეპისკოპოსი და ფესის ეპისკოპოსი;
8. ვიცენსია (1532-1603), აღიკვეცა მონაზვნად;

ლიტერატურა
----------

* "Nobreza de Portugal e do Brasil" – Vol. II, page 442 to 445. Published by Zairol Lda. Lisbon 1989.
**რუხი მემინდვრია** (ლათ. Microtus) — ძუძუმწოვართა გვარი ზაზუნასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 11–20 სმ, კუდისა — 1,5–9,5 სმ. ტანი თითისტარისებრია, კუდი მოკლე, ყურები და თვალები პატარა. თმის საფარი მაღალი, ხშირი და რბილია. ზურგი ძირითადად შეფერილია მორუხო-ყავისფრად, მუქად, მუცელი უფრო ღიაა. ცნობილია 8 ქვეგვარის 60-მდე სახეობა. სისტემატიკა ბოლომდე გარკვეული არ არის.

გავრცელებული არიან ძველ და ახალ სამყაროში — ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის საზღვრებიდან ტროპიკული ზონის ჩრდილოეთ ნაწილამდე. მთებში ადიან ზღვის დონიდან 4500 მეტრამდე. უპირატესობას ანიჭებენ ტენიან ველებს ან ნახევრად დაჭაობებულ უბნებს. რამდენიმე სახეობა ბინადრობს განვითარებული ბალახოვანი საფრის მქონე ნათელ ტყეებში, არიან მშრალ სტეპებში ცხოვრებასთან ადაპტირებული სახეობებიც. მრავალი მემინდვრია ეტანება აგროცენოზს, საძოვრებს, მდელოებს, ბაღებს, მინდვრებსა და ბოსტნებს. ტიპური წარმომადგენლებია: ჩვეულებრივი მემინდვრია (*M. arvalis*), ეკონომიური მემინდვრია (*M. oeconomus*), საზოგადოებრივი მემინდვრია (*M. cocealis*).

აქტიურები არიან დღისით, ღამით ან დღე-ღამურად. ახასიათებთ კოლონიები. თხრიან რთულ სოროებს ან სოროთა სისტემებს რამდენიმე (2–3) ან მრავალრიცხოვანი (300-მდე) ამოსასვლელით; აწყობენ საბუდარ კამერებსა და საწყობებს. იკვებებიან უპირატესად მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, იშვიათად ქერქით, თესლებით, კენკრით. წელიწადში იძლევიან 3–4 (ზოგჯერ 7-მდე) თაობას, თითო დაყრაზე შობენ 5–6 ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს 1–2 თვეში აღწევენ. რიგი სახეობებისათვის დამახასიათებელია რიცხოვნობის მკვეთრი მერყეობა — პრაქტიკულად სრულად გაქრობიდან რამდენიმე ასეულ ინდივიდამდე 1 ჰექტარ ფართობზე.

წარმოადგენენ ბეწვის მხრივ საინტერესო მტაცებელი ცხოველების ძირითად საკვებს. მათი მთხრელი საქმიანობა უზრუნველყოფს ნიადაგის დრენაჟსა და აერაციას, ხელს უწყობს ნაყოფიერების ამაღლებას. არქტიკაში, ლემინგებთან ერთად, მემინდვრიების რაოდენობა განსაზღვრავს მთლიანი ბიოტის ცხოვრების რიტმს. აგროცენოზებში მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენება შეუძლიათ კულტურული მცენარეების მიწისქვეშა და მიწისზედა ნაწილების განადგურებით, ახალგაზრდა ხეების ქერქის შემოღრღნით. ბევრი სახეობა გადამწყვეტ როლს ასრულებს ადამიანისათვის საშიში დაავადებების გავრცელებაში, მ.შ. ტულარემიის, ლეპტოსპიროზის, ჭირის.

რიგი მცირეარეალიანი სახეობები შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში, აქვთ მოწყვლადი მდგომარეობის სტატუსი, ბავარიული მემინდვრიას (M. bavaricus) მდგომარეობა კრიტიკულად მიიჩნევა.

სქოლიო
------

1. ↑  Microtus — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2 3 4 5  *Щипанов Н. А.* Серые полёвки // Большая российская энциклопедия. т. 30. — М. 2015. — стр. 105.
**რუტილი** (<ლათ. rutilus — *მოყვითალო-წითელი*, *ხასხასა წითელი*) — ჟანგეულების კლასის მინერალი; {\displaystyle {\ce {TiO\_2}}}-ის ერთ-ერთი პოლიმორფული მოდიფიკაცია. მინარევებია {\displaystyle {\ce {Fe}}}, {\displaystyle {\ce {Cr}}}, {\displaystyle {\ce {V}}}, {\displaystyle {\ce {Nb}}}, {\displaystyle {\ce {Ta}}} და სხვ. კრისტალდება ტეტრაგონურ სინგონიაში. კრისტალები პრიზმისებრი ან ნემსისებრი აქვს. რუტილი უფეროა, მინარევებისაგან ხშირად შეფერილია წითლად. ნახევრად გამტარია, ახასიათებს ანტიფერომაგნეტიზმი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 6–6,5; სიმკვრივე 4200–5600 კგ/მ³.

რუტილი გავრცელებული აქცესორული მინერალია. პეგმატიტებსა და ჰიდროთერმულ ძარღვებში გვხვდება რუტილის დიდი ზომის კრისტალები. რუტილის შემცველი მეტამორფული ქანები ხშირად ტიტანის მადანს წარმოადგენს. განსაკუთრებული სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს რუტილის შემცველ ქვიშრობებს. სინთეზურ რუტილს იყენებენ საიუველირო საქმეში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 518.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***რუტილი***
* რუტილი GeoWiki-ზე (რუსული)
* რუტილი საიტზე webmineral.com (ინგლისური)
* რუტილი საიტზე catalogmineralov.ru (რუსული)
**რუხი ვეშაპი** (ლათ. Eschrichtius robustus) — ზღვის ძუძუმწოვარი ცხოველი უკბილო ვეშაპების ჯგუფისა. მიგრირებს ყოველწლიურად საკვების მოპოვების ადგილიდან გამრავლების ადგილისკენ. იზრდება 14,9 მ-მდე, იწონის 41 ტონას და ცხოვრობს 55–70 წლამდე. სახეობას სახელი ეწოდა შავ კანზე რუხი და თეთრი ლაქების არსებობის გამო.

წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებში გვხვდება რუხი ვეშაპის ორი პოპულაცია. ივარაუდება, რომ ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთში ნაცრისფერი ვეშაპები ევროპის სანაპიროებზე ჯერ კიდევ ახ.წ. 500 წლისთვის განადგურდა, ხოლო ამერიკის სანაპიროზე მე-17-მე-18 საუკუნეებში, ამის გამომწვევი მიზეზი კი ვეშაპებზე ნადირობა იყო.. ამის მიუხედავად, 2010-იან წლებში ნაცრისფერი ვეშაპები შენიშნეს ხმელთაშუა ზღვასა და სამხრეთ ნახევარსფეროს ატლანტის ოკეანის სანაპიროებზე.

სქოლიო
------

1. ↑  grey whale — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  Gray Whale *Eschrichtius robustus*. American Cetacean Society
3. ↑   (2009) *Encyclopedia of marine mammals*.  Academic Press,   გვ. 404. ISBN 978-0-12-373553-9.
**პეტალიტი** (ძვ. ბერძნ. πέταλον — „ფოთოლი"), *კასტორიტი* — იშვიათი მინერალი, ლითიუმის ალუმინსილიკატი {\displaystyle {\ce {LiAlSi4O10}}}. აღიწერა და სახელი მიენიჭა 1800 წელს. ლითიუმი პირველად სწორედ პეტალიტიდან გამოყვეს. სახელი ეწოდება ტკეჩადობის სიბრტყეებზე ფოთლისებრად გახლეჩის უნარის გამო.

თვისებები
---------

სინგონია მონოკლინურია. წარმოქმნის პრიზმისებრ ან ბრტყელ კრისტალებს, მსხვილკრისტალურ აგრეგატებს, დიდ ბლოკებს და სხვ. ტკეჩადობის სიბრტყეებზე უფერო, თეთრი, რუხი და ვარდისფერია; ელვარება — მინისებრი, სადაფისებრი. სიმაგრე მოოსის სკალით — 6,5; სიმკვრივე — 2,412–2,422 გ/სმ³. ტკეჩადობა სრულია. გვხვდება გრანიტის პეგმატიტებში. შედის ლითიუმის მადნებში.

საბადოები
---------

გვხვდება დასავლეთ ავსტრალიაში, ბრაზილიაში (მინას-ჟერაისის შტატი), იტალიაში (ელბას კუნძული), შვედეთში (უტოს კუნძული), ჩეხეთსა და ნამიბიაში.

გამოყენება
----------

ჰგავს ბევრ უფერო ქვას, დაწახნაგებული მინას წააგავს. გამოიყენება როგორც სანაკეთო ქვა. ღირებული ნედლეულია კერამიკისათვის. ძვირად ფასობს კოლექციონერებს შორის. კრისტალების მასა იშვიათად აღემატება 5 კარატს, თუმცა აღმოჩენილებიდან ყველაზე დიდის მასა 206 კარატია.

ლიტერატურა
----------

* Nickel E. H. Nichols M. C. IMA/CNMNC List of Mineral Names (March 2007) — 2007.
* Н. Гринвуд, А. Эрншо. Химия элементов : в 2 т. / пер. с англ.. — 3-е изд.. — М.: БИНОМ. Лаборатория знаний, 2015. — Т. 1. — С. 74. — 607 с. — (Лучший зарубежный учебник). — ISBN 978-5-9963-1733-2.
* Шуман В. Мир камня. Драгоценные и поделочные камни. — М.: Мир, 1986. С.180.

სქოლიო
------

1. ↑  Пекова, Наталья Анатольевна. Петалит ru. Научно-образовательный портал «Большая российская энциклопедия» (2022-08-01). ციტირების თარიღი: 3 მაისი, 2023
**რუჰულა ალი-ოღლუ ახუნდოვი** (აზერ. Ruhulla Əli oğlu Axundov‎ დ. 13 იანვარი [ძვ. სტ. 1 იანვარი]1897, სოფ. შუველიანი, ბაქოს მაზრა — გ. 1938 ) — აზერბაიჯანელი რევოლუციონერი, აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის ბრძოლის მონაწილე, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მეცნიერი. კომპარტიის წევრი 1919 წლიდან. 1917 აზერბაიჯანის „მემარცხენე" ესერებია ჯგუფის წევრი.

1918 წელს რედაქტორობდა ბაქოს საბჭოს გაზეთ „იზვესტიას" , ხოლო 1919 წლიდან არალეგალურ ბოლშევიკურ გაზეთ „კომუნისტს". აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1920 წლიდან იყო აზერბაიჯანის კპ(ბ) ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგე, პარტიის ბაქოს კომიტეტის მდივანი, რესპუბლიკური გაზეთების „ბაკინსკი რაბოჩის" და „კომუნისტის" რედაქტორი. 1924-1930 წლებში — აზერბაიჯანის კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის მდივანი, გამომცემლობა „აზერნეშრის" დირექტორი, აზერბაიჯანის სსრ განათლების სახალხო კომისარი. 1930 წელს აირჩიეს საკავშირო კპ (ბ) ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივნად. ახუნდოვი იყო პარტიის X–XVII ყრილობებისა და კომინტერნის კონგრესის დელეგატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 110.
**სტან სტორიმანსი** (ნიდერლ. Stan Storimans; დ. 8 იანვარი, 1969, ტილბურგი, ნიდერლანდები — გ.12 აგვისტო, 2008, გორი, საქართველო) — ჰოლანდიელი ტელეოპერატორი, RTL-TV-ის თანამშრომელი, დაიღუპა აგვისტოს ომის (2008) დროს, გორის დაბომბვისას.

დაღუპვა
-------

ჰოლანდიელი ოპერატორი რუსეთის ფედერაციის ავიაციის მიერ 12 აგვისტოს გორის კასეტური ჭურვებით დაბომბვას ემსხვერპლა ქალაქის ცენტრალურ მოედანზე. სხვა მშვიდობიან მოსახლეობასთან ერთად დაიჭრნენ სტორიმანსის ჰოლანდიელი ჟურნალისტი იერონ აკერმანსი და მათი ებრაელი კოლეგა ცადოკ იეჰეცკელი. "ასოშეიტიდ პრესი" ასევე იუწყებოდა ქართველი ჟურნალისტისა და მისი მძღოლის დაღუპვის შესახებაც.

საერთაშორისო რეაქცია
--------------------

ჰოლანდიური მხარის მიერ სტორიმანსის გარდაცვალების გამოძიებამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა რუსული მხარის მიერ კასეტური იარაღის გამოყენება. ნიდერლანდების სამეფოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა მაქსიმ ვერჰაგენმა განაცხადა, რომ აღნიშნული საკითხის განხილვა ეუთოს ფარგლებში მოხდებოდა.

სტან სტორიმანსის სტიპენდია
--------------------------

საქართველოს პირველი ლედის სანდრა რულოვსის ინიციატივით დაარსდა სტორიმანსის სახელობის სტიპენდია, რომელიც განკუთვნილია ახალგაზრდა ქართველი ჟურნალისტებისა და ჟურნალისტიკის ფაკულტეტის სტუდენტებისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  ნიდერლანდური ტელევიზიის ოპერატორი სტან სტორიმანსი რუსული კასეტური საბრძოლო ნაწილით დაიღუპა.
2. ↑  (ინგლისური) Georgian journalist, driver killed in Gori--witness.
3. ↑  (ინგლისური) Cameraman killed by Russian bomb.
4. ↑  (ინგლისური) Dutch government probe finds Russian cluster bomb killed journalist in Georgia in August. დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
5. ↑  (ინგლისური) Stan Storimans' Scholarship. დაარქივებული 2011-09-21 საიტზე Wayback Machine.
**რუსეთ-საქართველოს მოლაპარაკება „სამხრეთ ოსეთის" შესახებ (1991)** - მოლაპარაკებები საქართველოს სსრ-სა და რსფსრ-ს შორის, რომელიც გაიმართა 1991 წლის 23 მარტს ყაზბეგში. ხელშეკრულების მიზანი იყო ქართულ-ოსური კონფლიქტის შედეგად წარმოშობილი პრობლემების მოგვარება.

წინაპირობა
----------

 მთავარი სტატია: ქართულ-ოსური კონფლიქტი.
1990 წლის 20 სექტემბერს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის სახალხო დეპუტატთა საბჭომ მიიღო დეკლარაცია "სამხრეთ ოსეთის სუვერენიტეტის შესახებ", რითაც იგი გამოაცხადა "საკავშირო ხელშეკრულებისა და საერთაშორისო სამართლის სუბიექტად". ამის საპასუხოდ, 21 სექტემბერს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა დეკლარაცია გამოაცხადა ანტიკონსტიტუციურად და ცნო ბათილად. 

1990 წლის 9 დეკემბერს სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლების ორგანოებმა საქართველოს გამოაცხადეს სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკა. საქართველოს სსრ უზენაესმა საბჭომ 1990 წლის 11 დეკემბერს გააუქმა აღნიშნული გადაწყვეტილება.

მოლაპარაკებები
--------------

1991 წლის 23 მარტს დაბა ყაზბეგში გაიმართა შეხედრა  ზვიად გამსახურდიასა და ბორის ელცინს შორის. მოლაპარაკებების დროს ხელმოწერილი დოკუმენტით შიდა ქართლის საკითხის გადაწყვეტა მხოლოდ საქართველოს ხელისუფლების პრეროგატივად გამოცხადდა.ოსური მხარე მოლაპარაკებებეში მონაწილეობდა მხოლოდ მეთვალყურის სტატუსით.

შედეგები
--------

მოლაპარაკებებზე მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგ საკითხებზე:

1. 1991 წლის აპრილის მანძილზე ხელმოსაწერად მომზადდეს რუსეთის სფსრ და საქართველოს სსრ ხელშეკრულების პროექტი.
2. ორივე რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროებმა 10 დღეში შექმნან ერთობლივი კომისია შიდა ქართლში ვითარების შესასწავლად.
3. მხარეებმა 10 აპრილამდე შექმნან მილიციის გაერთიანებული რაზმი ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე ყველა უკანონო ფორმირების განსაიარაღებლად. ამ რაზმს დაევალება საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვა მოცემულ ტერიტორიაზე ვითარების სტაბილიზაციამდე.
4. სსრ კავშირის თავდაცვის სამინისტროს წინადადება მიეცეს, გაიყვანოს ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქიდან იქ დისლოცირებული საბჭოთა არმიის ნაწილები.
5. მხარეებისა და ჩრდილოეთი ოსეთის ასსრ მინისტრთა საბჭოებმა დაუყოვნებლივ დაიწყონ მუშაობა ლტოლვილების მუდმივ საცხოვრებელ ადგილებში დაბრუნებისა და ადგილობრივი ხელისუფლების კანონიერი ორგანოების აღდგენის მიზნით.
6. შეიქმნას ლტოლვილებისათვის მიყენებული ზარალის შემფასებელი კომისია და დამატებითი სახსრები გამოიყოს ამ ზარალის ასანაზღაურებლად.
7. შექმნილი კომისიებისა და რაზმების საბოლოო ამოცანად ჩაითვალოს რეგიონში მშვიდობის აღდგენა.
8. შეიქმნას მუდმივი ჯგუფი, რომელიც კონტროლს გაუწევს ამ ოქმის შესრულებას და განიხილავს წამოჭრილ მიმდინარე საკითხებს.
**რუსული ტარანტული** (იგივეა რაც ***ობობა-მგელი***; ლათ. Lycosa singoriensis) — ობობების კლასი, ობობა-მგლების ოჯახისა. გვხვდება შუა აზიაში, რუსეთის სამხრეთით და უკრაინაში. რუსული ტარანტული ფართოდ არის გავრცელებული აგრეთვე ცენტრალურ ევროპასა და ჩინეთში. მისი არეალის უკიდურესი დასავლეთი წერტილია სახელმწიფო ავსტრია. ბინადრობს უდაბნოში, სტეპებსა და ტყე-სტეპის ზონებში. სხეულის სიგრძე 25-35 მმ. წონა 2.6-იდან 7 გრ-მდე. დაფარულია ხშირი რბილი ბეწვით. მოყავისფრო ფერისაა. თხრის ვერტიკალურ სოროებს, რომელთა სიგრძეა საშულოდ 30-40 სმ. შესასვლელი დაფარულია პარკით. ობობა-მგელი დღის განმავლობაში სოროში რჩება, ხოლო ღამით ნადავლის დასაჭერად გამოდის. მეტად აგრესიული ობობაა. შხამიანია. კბენა იწვევს ლოკალურ დალურჯებას და ძლიერი ტკივილის შეგრძნებას ნაკბენის ადგილზე. ადამიანს იშვიათად კბენს.

რუსული ტარანტულის ყველაზე დიდ ეგზემპლარს მიაგნეს ცენტრალურ ევროპაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსული ტარანტული – ინფორმაცია დაარქივებული 2012-06-29 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
* რუსული ტარანტული – ინფორმაცია (რუსული)
**როდიონოვო-ნესვეტაისკაიის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ეკლესია როდიონოვო-ნესვეტაისკაის რაიონის სოფელ როდიონოვო-ნესვეტაისკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინისა და მილეროვის ეპარქიას. აგებულია 1999-2003 წლებში.

ეკლესიის მისამართი:34658, რუსეთი, როსტოვის ოლქი, როდიონოვო-ნესვეტაისკაის რაიონი, სოფელი როდიონოვო-ნესვეტაისკაია, მოსკოვის ქუჩა № 52გ.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დასახლება როდიონოვის მოსახლეობამ გადაწყვიტა ჰქონოდა საკუთარი ეკლესია, რადგან უახლოესი ეკლესია მდებარეობდა საკმაოდ შორს, ნესვეტაიში 25 ვერსის დაშორებით. 1877 წელს მათ მიიღეს გადაწყვეტილება საკუთარი ეკლესიის აშენების შესახებ, ამავე წელს მათ ააშენეს და 8 ნოემბერს აკურთხეს ახალი ეკლესია.

ეკლესია იყო ხისგან აგებული. ეკლესია შიგნით იყო შელესილი და გათეთრებული, რკინის სახურავი კი შეღებილი იყო მწვანე საღებავით. ჯვარი მოოქროვილი იყო. მოგვიანებით ეკლესია შემოღობეს ქვის ღობით. 1894 წელს დაარსდა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა. 1897 წლის მაისში სოფლის კრებაზეა აირჩიეს ადგილი მის ასაშენებლად. 

1920-იან წლებში ეკლესია დახურეს და დაანგრიეს საძირკვლამდე. იქვე ახლოს მისი ნანგრევებისაგან ააშენეს საშუალო სკოლა, ხოლო ეკლესიის ადგილზე ააშენეს სპორტული მოედანი. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1998 წელს, დანგრეული ეკლესიის ადგილზე დააყენეს სამშენებლო ვაგონი, სადაც მიმდინარეობდა ღვთისმსახურება. 1999 წლიდან დაიწყო ეკლესიის მშენებლობა. 2003 წელს ახლადაშენებულ ეკლესიაში გაიმართა საღვთო ლიტურგია. ეკლესია ააგეს ადგილობრივი მოსახლეობის შემოწიულობებით.

ეკლესიის წინამძღვარია დეკანოზი კონსტანტინ კრახმალევი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт храма
* Храм святителя Николая Чудотворца слободы Родионово-Несветайская
* Родионово-Несветайское благочиние. Все церкви и монастыри.
* Родионово-Несветайское благочиние დაარქივებული 2017-03-24 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Родионово-Несветайская. Церковь Николая Чудотворца.
2. ↑  Церковь Николая Чудотворца (Родионово-Несветайская)
3. 1 2 3  Историческая справка храма Николая Чудотворца
წმინდა სამების ეკლესია
**წმინდა სამების ეკლესია** (ბულგ. Църква „Света Троица") — XIX საუკუნის ბულგარული მართლმადიდებლური ეკლესია ჩრდილოეთ ბულგარეთის ქალაქ სვიშტოვში; გვიანდელი ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების ეკლესიური არქიტექტურის ერთ-ერთი უნატიფესი ნიმუში.

იმ პერიოდის ბულგარეთის განთქმული არქიტექტორი ნიკოლა ფიჩევის პროექტის ეკლესია, აგებული ქალაქის უმაღლეს ბორცვზე, 1867 წლის 19 სექტემბერს გაიხსნა. სამნავიანი ეკლესიას ცენტრალური გუმბათი და მოგრძო 30 მ სიგრძის ძირითადი კარკასი აქვს ვიწრო, მაღალი სვეტებითა და სამი მცირე გუმბათით. ფასადის დიზაინი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ფიჩევმა დაარღვია მართლმადიდებლური არქიტექტურის კანონი მთელი აღმოსავლეთის ფასადზე უზარმაზარი ტალღოვანი აფსიდის შექმნით.

16 მ სიგრძისა და 10 მ სიმაღლის იკონოსტასი შექმნა ანტონ პეშევმა დებარიდან 1870-72 წლებში, ხოლო მასზე მოთავსებული 73 ხატი დაწერა ნიკოლაი პავლოვიჩმა, ადგილობრივმა ხელოსანმა. სამრეკლო, სტილისტურად დასავლურ-ევროპული არქიტექტურის, დაემატა 1883-86 წლებში გენჩო ნოვაკოვის პროექტით.

რამდენიმე მნიშვნელოვან ფიგურას, მათ შორის ბულგარეთის პირველ ეგზარხოს ანტიმ I (1872), ტარნოვის მიტროპოლიტ ილარიონ მაკარიოპოლსკის (1872) და ტარნოვოს ეპარქიალურ მიტროპოლიტ ეპისკოპოს კლემენტს (1889) ეკლესიაში ღვთისმსახურება ჩაუტარებით. 1877 წლის 28 ივნისს აქ სტუმრად მყოფმა რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე II-მ ეკლესიას სამი ზარი აჩუქა სამრეკლოსთვის.

1977 წლის 4 მარტს სამების ეკლესია მიწისძვრამ მნიშვნელოვნად დააზიანა, თუმცა მოგვიანებით იგი აღადგინეს და ამჟამად ტაძარი ეროვნულ კულტურულ ძეგლთა სიაშია.
**საიმა** (ფინ. Saimaa) — ტბა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფინეთში. მისი ფართობი 4 400 კმ²-ია და უდიდესია ქვეყანაში, ხოლო მეოთხე ევროპაში. წარმოიქმნა გამყინვარების ეპოქის დასასრულისას, მყინვარების დნობის შედეგად. ტბის სანაპიროზე მდებარე მნიშვნელოვანი ქალაქების: ლაპენრანტა, იმატრა, სავონლინა, მიკელი. საიმადან გაედინება მდინარე ვუოქსა, რომელიც ლადოგის ტბაში ჩაედინება. საიმაში უამრავი კუნძული და ვიწრო არხი მდებარეობს, რომლებიც მას სხვადასხვა სახელის მქონე მრავალ ნაწილად ყოფენ. 

ტბაში დაახლოებით 14 000 კუნძული მდებარეობს, რაც მას ნამდვილ ლაბირინთად აქცევს, შესაბამისად სანაპირო ზოლის სიგრძე 15 000 კმ-ს შეადგენს.

საიმას არხი, რომელიც ქალაქ ლაპენრანტადან ვიბორგამდეა გადაჭიმული, ტბას ფინეთის ყურესთან აკავშირებს. სხვა არხებით ასევე დაკავშირებულია აღმოსავლეთ ფინეთის რამდენიმე ტბასთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფინეთის ტბები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.ymparisto.fi – Saimaa, nimet ja rajaukset დაარქივებული 2009-08-02 საიტზე Wayback Machine.
* thisisFINLAND: Life/Environment - Three environmental portraits
* დაარქივებული 2010-11-24 საიტზე Wayback Machine.  goSaimaa.fi – Information about Lakeland Finland
* Saimaa lake
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2010

სქოლიო
------

1. ↑  Saimaa – Finland´s largest lake -2008archieved at Wayback Machine
**საიმონ პოსფორდი** (დ. 28 ოქტომბერი, 1971) — მუსიკოსი გაერთიანებული სამეფოდან, რომლის მოღვაწეობის ძირითადი მიმდინარეობაა ელექტრონული მუსიკა, კერძოდ გოა/ფსიქოდელიური ტრანსი. მისი სასცენო მეტსახელია *Hallucinogen*. პირველი ალბომი, *Twisted*, გამოსცა 1995 წელს, რომელმაც წარმოუდგენლად დიდი გავლენა იქონია ფსიქოდელიური ტრანსის განვითარებაში. რეალუად, ეს ნამუშევარი პირველი ფსიქოდელიური ტრანსის ალბომია. შემდგომმა ალბომმა, *The Lone Deranger* (1997), მხოლოდ გაამყარა ეს მიმართულება.

მას შემდეგ საიმონ პოსტფორდი არაერთი მნიშვნელოვანი მუსიკალური პროექტის მონაწილეა სხვადასხვა მუსიკოსებთან ერთად: შპონგლი (რაჯა რამი), Younger Brother (ბენჯი ვოგანი, იგივე პრომეთეუსი), Celtic Cross (მარტინ გლოვერი).

საიმონ პოსტფორდი არის ერთ-ერთი გავლენიანი ფსიქოდელიური ტრანს ლეიბლის Twisted Records-ის მფლობელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hallucinogen საიტზე Allmusic
* Twisted Records
* Hallucinogen საიტზე Discogs


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ტეტეს პროვინცია** (პორტ. Tete) — პროვინცია მოზამბიკში.

ტეტეს პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილო-დასავლეთით. მისგან აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი მოზამბიკსა და მალავის შორის, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით — სახელმწიფო საზღვარი ზამბიასთან, დასავლეთით — საზღვარი ზიმბაბვესთან. ტეტეს სამხრეთით ესაზღვრება მანიკის, სოფალისა და ზამბეზიის პროვინციები.

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტეტე (101 984 ადამიანი 1996 წლის მონაცემებით). ტეტეს პროვინცია იყოფა 11 რაიონად და 3 ოლქად. ფართობი — 100 724 კმ². მოსახლეობა — 1 801 528 ადამიანი (2007).

პროვინციის ძირითადი ბუნებრივი ლანდშაფტია მოპანეს ტევრი და ბალახიანი მდელოები. ტეტეში მიედინება მდინარე ზამბეზი, რომელიც ქმნის მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს ხელოვნურ ტბას — კახორა-ბასას.

ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობა (მოსახლეობის 3/4-ზე მეტისთვის) არის სოფლის მეურნეობა. წარსულში აქ ძირითადად ბამბა მოჰყავდათ; ამჟამად მისი ადგილი თამბაქომ დაიკავა. მხოლოდ 2003-2006 წლებში თამბაქოს წარმოება პროვინციაში 2-ჯერ გაიზარდა. ტეტეში აგრეთვე არის ქვანახშირის, ბოქსიტის, ოქროს, რკინის, ნიკელის, სპილენძის და სხვა სასარგებლო წიაღისეულების საბადოები.

ტეტეს პროვინცია ძლიერ დაზიანდა მოზამბიკის სამოქალაქო ომის დროს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტეტეს პროვინციის ოფიციალური საიტი (პორტუგალიური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* გაზა
* ზამბეზია
* ინიამბანე
* კაბუ-დელგადუ
* მანიკა
* მაპუტუ
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
 |  |

 |
ქირურგიული სტომატოლოგია
**სტომატოლოგია** (ძვ. ბერძნ. στόμα – პირი +  λογος – სიტყვა) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის კბილების აგებულებას, კბილების, ენის, პირის ღრუს ლორწოვანი გარსის, ყბების, სახისა და კისრის რბილი ქსოვილოების დაავადებათა გამომწვევ მიზეზებს, მკურნალობასა და პროფილაქტიკას; სტომატოლოგიის ამოცანებში შედის აგრეთვე კბილის დასაბჟენი ახალი მასალის შემუშავება და კბილების პროთეზირება. კბილის მკურნალობა, რომლის ისტორია შორეული წარსულიდან იწყება, მედიცინისაგან დამოუკიდებლად, ხელოსნური წესით ვითარდებოდა. სტომატოლოგიის, როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერების ჩამოყალიბებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვის ფრანგ ექიმს პიერ ფოშარს; მისი ორტომეული ნაშრომი — „კბილების ქირურგიისა და მკურნალობის სახელმძღვანელო", რომელშიც პირველად იყო მოცემული კბილებისა და კბილის ირგვლივ ქსოვილების დაავადებათა კლასიფიკაცია, მკურნალობის მეთოდები, კბილის დაბჟენის ტექნიკა და სხვა საფუძვლად დაედო კბილის მკურნალობის მეცნიერულ განვითარებას როგორც საფრანგეთში, ისე ევროპისა და ამერიკის ქვეყნებში. 

საქართველოში კბილებისა და ღრძილების დაავადებანი და მათი მკურნალობის წესები ჯერ კიდევ XI, XIII, XV საუკუნეების ქართულ სამედიცინო წერილობით ძეგლებშია აღწერილი. XIX საუკუნის ბოლოს საქართველოში მუშაობა დაიწყეს პირველმა ქართველმა დანტისტებმა. XX საუკუნის დასაწყისში მათი რაოდენობა 40-მდე კაცით განისაზღვრებოდა. 1900 წელს შეიქმნა საქართველოს დანტისტთა საზოგადოება.

ლიტერატურა
----------

* *ბაძოშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 574.
* ედიბერიძე ა. ქირურგიული სტომატოლოგია. თბ. 1966.
**ჟან-მიშელ ბასკია** (ინგლ. Jean-Michel Basquiat; დ. 22 დეკემბერი, 1960, ნიუ-იორკი, აშშ, — გ. 12 აგვისტო, 1988, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი მხატვარი. ნიუ-იორკში პოპულარობა მან, თავდაპირველად, როგორც გრაფიტის მხატვარმა მოიპოვა, ხოლო მოგვიანებით, როგორც 1980-იანი წლების წარმატებულმა ნეოექსპესიონისტმა. მისი ტილოები ბევრ თანამედროვე მხატვრის შემოქმედებაზე ახდენს გავლენას და მათ ნამუშევრებს ფასს უზრდის. ბასკიას შემოქმედება პირობითად სამ პერიოდად შეიძლება დაიყოს. ადრეულ პერიოდში, 1980 წლიდან 1982 წლამდე, იგი ხშირად გამოსახავდა ჩონჩხებსა და ნიღბისებურ სახეებს, რაშიც გამოიხატა მისი უჩვეულო ინტერესი სიკვდილიანობისადმი. სხვა გამოსახულებებს შორისაა: ავტომობილები, შენობები, პოლიცია, ბავშვების თამაში ტროტუარზე და გრაფიტი. შუა პერიოდი, 1982 წლის ბოლოდან 1985 წლამდე გაგრძელდა და აღინიშნა ინტერესით მისი ჰაიტური ფესვებისადმი. უკანასკნელი პერიოდი, 1986 წლიდან 1988 წლამდე გაგრძელდა ანუ მის გარდაცვალებამდე, სადაც განვითარდა მხატვრის ახალი მანერები და გამოსახულებები. ჟან-მიშელ ბასკია გარდაიცვალა თავის სამხატვრო სტუდიაში, ჰეროინის ჭარბი დოზის მიღების შედეგად, 27 წლის ასაკში.

რესურსები ინეტრნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი



1. 1 2  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
2. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რუსუდანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**რუსუდანი** – დემეტრე II თავდადებულის ასული, რომელიც შეეძინა ტრაპიზონის კეისრის ასულისაგან. XIII საუკუნის 80-იან წლებში დემეტრე მეფემ გაათხოვა მონღოლეთში ყველაზე დიდი გავლენის მქონე, დიდი ემირის, ბუღას ვაჟზე. ამ ქორწინების პოლიტიკური მოტივი მონღოლთა ყაენის კარზე დემეტრე მეფისადმი ნდობის განმტკიცება იყო, მაგრამ ეს შედეგი მოკლევადიანი აღმოჩნდა. 1288 წელს გამომჟღავნდა ბუღას შეთქმულება არღუნ ყაენის წინააღმდეგ. ბუღა და მისი ოჯახის წევრები, მათ შორის რუსუდან დედოფლის მეუღლეც, სიკვდილით დასაჯეს. 1289 წელს მონღოლებმა ამ შეთქმულებაში მონაწილეობის საბაბით დემეტრე მეფეს თავი მოჰკვეთეს. უცნობია, როგორ გადაურჩა დასჯას რუსუდან დედოფალი. შესაძლოა, მაშინ იგი უკვე საქართველოში იმყოფებოდა და ამით აიცდინა სასჯელი. ყოველ შემთხვევაში, მეუღლისა და მამის სიკვდილის მერე რუსუდან დედოფალი საქართველოში ჩანს. რამდენიმე ხანში იგი ცოლად გაჰყვა ტაოს მკვიდრ დიდებულს, თაყა ფანასკერტელს. 

იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის სვინაქსარში რუსუდან დემეტრე მეფის ასულისა და თაყა ფანასკერტელის სახელზე სამი აღაპია ჩაწერილი, საიდანაც ვიგებთ, რომ რუსუდან დედოფალმა და თაყა ფანასკერტელმა „დიდსა დაჭირვებასა შინა" 7 ათასი თეთრი შესწირეს ჯვრის მონასტერს, რის საფასურად მონასტერმა მათ აღაპი გაუჩინა. რუსუდანს საკუთარი სულის მოსახსენიებლად დამატებით კიდევ 1000 თეთრი გაუგზავნია ჯვრის მონასტრისათვის. 

რუსუდან დედოფალი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნებულა ქართლში და აღუდგენია გუდარეხის სამონასტრო კომპლექსის მთავარი ტაძარი, რომლის შესახებაც გვაუწყებს ტაძრის სამშენებლო წარწერა. რუსუდანის მიერ გუდარეხის აშენების ფაქტს ადასტურებს აგრეთვე XVI საუკუნის ისტორიული საბუთი, რომლის მიხედვითაც დედოფალი დაკრძალული ყოფილა გუდარეხის მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი III, თბ. 1979
* გ. მჭედლიძე, გუდარეხის მონასტრის ისტორიისათვის, მრავალთავი XIII, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ, 1986
* გ. მჭედლიძე, გუდარეხის მონასტრის მაშენებელი რუსუდან დედოფალი, მრავალთავი XVII, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ, 1992
* საქართველოს ისტორია, ტ. II, თბ. 2008

სქოლიო
------

1. 1 2  საქართველოს ისტორია, ტ. II, თბ. 2008 წ. გვ. 69
2. ↑  სპეციალურ ლიტერატურაში გუდარეხის ამშენებლად მიჩნეული იყო რუსუდან მეფე, რაც შეცდომა აღმოჩნდა.
**საიდა კაპასას ასული გუმბა** (დ. 30 აგვისტო, 1959, სოხუმი, — გ. 24 ნოემბერი, 2018, ბიჭვინთა) — აფხაზი მძლეოსანი (შუბის ტყორცნა). მოსკოვის ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი (1980; 67,76 მ; მოსკოვი). საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. სსრკ ჩემპიონი (1978, თბილისი), სსრკ ხალხთა VII სპარტაკიადის ჩემპიონი (1979, მოსკოვი), სსრკ ხალხთა VIII სპარტაკიადის ვიცე-ჩემპიონი (1983, მოსკოვი), სსრკ ჩემპიონი (იუნიორები, 1978, რიგა). დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით (1980).

1981 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. პირადი რეკორდი (68,28 მ) 1980 წელს მოსკოვში უჩვენა. 1979 წელს, ლაიპციგში გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკისა და საბჭოთა კავშირის მძლეოსანთა ნაკრებ გუნდებს შორის, ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ამავე წელს სიტარდის (ნიდერლანდები) საერთაშორისო ტურნირის ჩემპიონი გახდა. 1980 წელს ტოკიოში (იაპონია) კი — ვარსკვლავთა საერთაშორისო ტურნირის ჩემპიონი. 1978–1987 წლებში იყო საქართველოს ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო კომიტეტის ინსტრუქტორი. რუსული მედია-საშუალებების ცნობით სანინსტრუქტორად მონაწილეობდა აფხაზეთის ომში (1992-1993) სეპარატისტების მხარეზე.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| **დისციპლინა** | **ადგილმდებარეობა** | ტურნირი | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- |
| შუბის ტყორცნა | მოსკოვი, სსრკ | ზაფხულის XXII ოლიმპიური თამაშები 1980 | 02 ﻿2nd |

ლიტერატურა
----------

* *ელგუჯა ბერიშვილი*, ქართული სპორტის ოქროს წიგნი, გვ. 155, თბ.: პალიტრა L, 2013.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 203.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიდა გუნბა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* საიდა გუმბა — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი

სქოლიო
------

1. ↑  Скромная чемпионка: памяти Саиды Гунба, „სპუტნიკ-აბხაზია", 24 ნოემბერი, 2019.
***„რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას"*** (რუს. „Русское масонство в царствование Екатерины II") — გიორგი ვლადიმერის ძე ვერნადსკის სამაგისტრო დისერტაცია მასონობის ისტორიაში.

გამოცემა
--------

წიგნი გამოქვეყნდა პეტროგრადში, 1917 წელს სააქციო საზოგადოება ბეჭდვითი საქმის სახლში. 

### შინაარსი

მოცემული წიგნი წარმოადგენს მასების საზოგადოების სულიერი კულტურის განვითარების ისტორიის ნარკვევების კრებულს. მასონური ნამუშევრები და მისტიკოსთა რელიგიური მიღწევები განიხილება, როგორც გავლენა XVIII საუკუნის რუსეთის სათავადაზნაურო ბიუროკრატიული საზოგადოების მთლიან სტრუქტურაზე. წიგნში ნათლად ჩანს რელიგიური ან ფილოსოფიური მოძრაობის ძირითადი დამაკავშირებელი ძაფები. ავტორი ავითარებს იდეას, თუ როგორ შეიქმნა მასონური საზოგადოების ესა თუ ის ფორმები და მთლიანად საზოგადოება ამ კავშირების საფუძველზე. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამგვარი ფსიქოლოგიური ტიპების და გაერთიანების ფორმების, მათი ურთიერთობების და მათი ცვლილების შესწავლა ხელს უწყობს რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მთელი საზოგადოების განვითარების გასაგებად გასაღების პოვნას.

წიგნში დიდი ინტერესია გამოივლენილი რუსული მასონობის საერთაშორისო კონტაქტებისა და ურთიერთობების მიმართ და იმ დროის ევროპული ინტელექტუალური რეალობის ფონზე მისი შესწავლა. გიორგი ვერნადსკის მიერ სამუშაო წიგნის ფურცლებზე საფუძვლიანად არის შესრულებული. სათაურშივე ჩანს მითითებული საკითხის ვრცელი შესწავლა. კერძოდ, მასონური ლოჟების წარმოქმნა, მასონთა ბიოგრაფიების განხილვა და მათი მოღვაწეობის ფილოსოფიური და სოციალურ მხარე.

### მახასიათებლები

გამომცემელობა: პრ.: ტიპოლოგიის სააქციო საზოგადოება. ბეჭდვითი საქმე პეტროგრადში.
გამოცემის წელი: 1917 წ
გამოცემის ადგილი: მოსკოვი
ჟანრი : მონოგრაფია
ტექსტის ენა: რუსული
ორიგინალი ენა: რეფორმამდელი რუსული.
გვერდები: 287
### მეორე გამოცემა

* {{{სათაური}}}, ISBN 5-87991-018-0. (в пер. суперобл.)

### ლიტერატურა

* ბ. ბალიშოვი. ეკატერინე II-ის „ოქროს საუკუნე". მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას.
* ა. სერკოვი. „XX საუკუნის რუსული მასონობის ისტორია"
* გ. ვერნადსკი. „რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას"

ბმულები
-------

* რუსული მასონობა ეკატერინე II– ის დროს
* დსე. სტატია-მასონობა:[30ტ.] /მთ.რედ. ა. მ. პროხოროვი — 3-ე გამოც. — მ. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1969—1978.
**რევაზ წულუკიძე** (დ. 24 თებერვალი, 1929, ქუთაისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, ბალეტის მოცეკვავე და ლიბრეტისტი.

ბიოგრაფია
---------

1943–1948 წლებში სწავლობდა თბილისის ქორეოგრაფიულ სტუდიაში. 1947 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო სასწავლებელი, 1951 წელს მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი.

1951–1956 წლებში იყო მოსკოვის დიდი თეატრის საბალეტო დასის მოცეკვავე. 1956 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის სოლისტი. 1958 წელს მოსკოვის ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადის მონაწილე. დადგმები, ქართული მუსიკალური კომედიები: შოთა მილორავა „სიმღერა თბილისზე" (1969, პრემიერა), „გაბზარული ფირფიტა" (1970), სულხან ცინცაძე „სიმღერა ტყეში" (1968, პრემიერა), ვაჟა აზარაშვილი „მეცხრე ტალღა" (1969). ქართული ბალეტები: გრიგოლ კილაძე „სინათლე", მებრძოლთა ცეკვა (დავით თორაძე „გორდა", „მშვიდობისათვის"), სულხან ცინცაძე „ცისფერი მთის საუნჯე" (1956), „პოემა" (1972), ანდრია ბალანჩივაძე „მწირი" („1964", პრემიერა), როდრიგო (ა. მაჭავარიანი „ოტელო"). სხვა რეპერტუარი: ავრორას კავალერი, ჩარდაში (ჩაიკოვსკი „მძინარე მზეთუნახავი", „გედების ტბა"), ყმაწვილი (ასაფიევი „ბახჩისარაის შადრევანი"), ესპანური ცეკვა (ჰერტელი „ამაო სიფრთხილე"), კრეინი „ლაურენსია". მონაწილეობდა საოპერო სპექტაკლში, ზაქარია ფალიაშვილი „დაისი". გასტროლები: ბერლინი, ჰელსინკი, კოპენჰაგენი, ინგლისი, ავსტრია, უნგრეთი, საფრანგეთი (თბილისის საბალეტო დასთან ერთად).

ჯილდოები
--------

* 1951 — საერთაშორისო ფესტივალი (ბერლინი) დიპლომი

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 560

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ წულუკიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რუსუდან ჯავახაძე** (დ. 27 ივნისი, 1949) —  ქართველი ნევროპათოლოგი, მედიცინის მეცნიერის კანდიდატი (1990). ავტორია 45 სამეცნიერო ნაშრომის.

1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1997 წელს დაიწყო მუშაობა ამავე ინსტიტუტის დირექტორად. ჯავახაძის მეცნიერული კვლევის ძირითად მიმართულებას წარმოადგენს შრომის ჰიგიენისა და პროფესიული პათოლოგიის აქტუალური პრობლემები. პირველად, პროფილაქტიკური მედიცინის დარგში, მის მიერ იქნა აღწერილი სამთამადნო წარმოების მუშათა შორის ვიბრაციული დაავადებების და მაგმანიზმის მიმდინარეობის კლინიკური თავისებურებანი.

ჯავახაძე არის იუნესკოს საერთაშორისო პროგრამის „ადამიანი და ბიოსფეროს" საქართველოს ეროვნული კომიტეტის წევრი;  საქართველოს ტოქსიკოლოგთა ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და გამგეობის წევრი. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი 2004 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", გვ. 928, თბ. 2002

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან ჯავახაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. - თბ..- 2000.-გვ.370
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სიხარულიძე**. |

**რევაზ ილიას ძე სიხარულიძე** (დ. 1 მაისი, 1921, თბილისი — გ. 17 ნოემბერი, 1973, იქვე) — ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

1939 წელს თბილისის პირველი საცდელ-საჩვენებელი სკოლის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე. აქ მისი მასწავლებლები იყვნენ იაკობ ნიკოლაძე და ნიკოლოზ კანდელაკი. 1945 წელს წარჩინებით დაამთავრა აკადემია. 1946–1959 წლებში პერიოდულად მონაწილეობდა ახალგაზრდა მხატვართა ნამუშევრების გამოფენებში. რესპუბლიკის ჟურნალ-გაზეთები დადებითად აფასებდა ახალგაზრდა ხელოვანის შემოქმედებას, მის მიერ მაღალი გემოვნებით ხეზე შესრულებულ მინიატურულ კომპოზიციას, ქვის დამუშავების თავისებურ მანერასა და ტექნიკას. ნიჭიერი მოქანდაკე ავადმყოფობის გამო ადრევე ჩამოსცილდა თავის საყვარელ სპეციალობას და ხელი მიჰყო მთარგმნელობით საქმიანობას. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მის მიერ დიდი გემოვნებით ნათარგმნი ალექსანდრე კუპრინის მოთხრობები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 324, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ სიხარულიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ლეონარდო და ვინჩი. საიდუმლო სერობა
**საიდუმლო სერობა** — უდიდესი ქრისტიანული დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება „ვნების კვირის" ხუთშაბათს. ის მოძრავი დღესასწაულია. ახალი აღთქმის თანახმად, ამ დღეს უფალმა იესო ქრისტემ დააწესა წმინდა ზიარების საიდუმლო. 

ეკლესიური სწავლებით, დიდ ხუთშაბათს ყველა მორწმუნე უნდა ცდილობდეს ეზიაროს მაცხოვრის წმიდა ხორცსა და სისხლს, რათა მარადიული ცხოვრება დაიმკვიდროს ცათა სასუფეველში, როგორც ამას თვით უფალი გვამცნებს: "და რომელი ჭამდეს ხორცსა ჩემსა და სუმიდეს სისხლსა ჩემსა, იგი ჩემთანა დადგრომილ არს, და მე მის თანა".

პირველი ლიტურგია
----------------

წმიდა მამათა სწავლებით, პირველ ლიტურგიაზე ზეციური ნათლით განათებულმა ღმერთკაცმა, იესო ქრისტემ აიღო მის წინ მდებარე პური, აკურთხა იგი, გადატეხა ნაწილებად, მოწაფეთა რიცხვის მიხედვით, და დაურიგა მათ; "და ვითარცა ჭამდეს იგინი, მოიღო იესო პური, ბერძნულად – "არტოსი", ქება აღავლინა თავისი ზეციური მამისადმი, ჰმადლობდა და განტეხა და მისცა მოწაფეთა თვისთა და ჰრქუა მათ: "მიიღეთ და ჭამეთ, ესე არს ხორცი ჩემი თქუენთვის მიცემული; ამას ჰყოფდით მოსახსენებლად ჩემდა" (ლკ. 22,19). 

მერე უფალმა აიღო სასმისი ღვინით, გააზავა იგი წყლით, აკურთხა ისევე, როგორც პური, ახალი, განსაკუთრებული კურთხევით "და მოიღო სასუმელი, და ჰმადლობდა და მისცა მათ და თქუა: სუთ ამისგან ყოველთა. ესე არს სისხლი ჩემი, არა სახე, არა გახსენება სისხლისა, არამედ ჭეშმარიტი და ნამდვილი ჩემი სისხლი ახლისა აღთქმისაი მრავალთათვის. ყველასათვის, ვინც კი ისურვებს შეუდგეს ცხონების საქმეს, დათხეული მისატევებლად ცოდვათა." 

ასე დაწესდა საიდუმლო სერობაზე პირველი ლიტურგია იესო ქრისტესი.

„საიდუმლო სერობა" მხატვრობაში
-----------------------------

საიდუმლო სერობის სცენამ ასახვა ჰპოვა მხატვრობაში.

მსოფლიო ხელოვნების უდიდესი ქმნილებაა ლეონარდო და ვინჩის ფრესკა – "საიდუმლო სერობა", რომელიც ასახავს ქრისტესა და მოციქულების უკანასკნელ ვახშამს, შექმნილია 1495—1498 წწ.-ში დელლა-გრაციეს (მილანი) მონასტრის ერთ-ერთ კედელზე.

დიდი მონდომებით შეასრულა ტინტორეტომ (იაკოპო რობუსტი) "საიდუმლო სერობა", ქალაქ ლუკას საკათედრო ტაძრისთვის (1592წ.). სურათში გადაშლილია ცეცხლოვანი სივრცე, რომელიც დიდი ექსპრესიით გვიჩვენებს იესოს უკანასკნელ ვახშამს თავის მოწაფეებთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საიდუმლო სერობა (ლეონარდო და ვინჩი)
* ტინტორეტო
* ახალი აღთქმა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საიდუმლო სერობა
* საიდუმლო სერობა. წმიდა ზიარების საიდუმლოს დაწესება
* "საიდუმლო სერობის საიდუმლო"
* საიდუმლო სერობა
* საიდუმლო სერობა
* საიდუმლო სერობა
* საიდუმლო სერობა
* ლეონარდო და ვინჩი – საიდუმლო სერობა
რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი
**რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი** (რუს. Русская псовая борзая) — ძაღლის რუსული ჯიში, მიეკუთვნება მწევრების ჯგუფს. გამოყვანილია დაახლოებით XI–XII საუკუნეში. ჯიშისა და მისი გამოყენებით ნადირობის აღწერა XVII საუკუნეში ჩნდება. XIX საუკუნეში შეაჯვარეს დასავლეთევროპულ, აზიურ და ყირიმულ მწევრებთან. პირველი სტანდარტი შემუშავებულია 1888 წელს, დღეს მოქმედი მიღებულია 2006 წელს. თანამედროვე რუსული გრძელბანჯგვლიანი მწევარი ელეგანტური ძაღლია, აქვს ხმელი და მაგარი კონსტიტუცია; სიმაღლე მინდაოში 68–86 სმ-ს აღწევს. თავი გრძელი, ვიწრო და ხმელია (ყურები მაღლაა დასმული და მიბრუნებულია უკან); მკერდი არაფართო; წელი ამოზნექილი; კუდი გრძელია, ჩამოშვებული ბეწვით. ბეწვი ტალღოვანი ან კულულაა, კორპუსზე — გრძელი, ფეხებზე — მოკლე. შეფერილობა მრავალნაირია, ყავისფრისა და ცისფრის გამოკლებით. რუსეთის გარდა, ასევე აშენებენ ევროპასა და აშშ-ში. იყენებენ სანადიროდ, სპორტულ რბენებში, როგორც ძაღლ-კომპანიონს.

სქოლიო
------

1. ↑  *გუნიავა ლ. სააკაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 89.
2. ↑  *Бедель В. В.* Русская псовая борзая // Большая российская энциклопедия. т. 29. — М. 2015. — стр. 58.
**სტორი** — მდინარე კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, თელავის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი, სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2950 მეტრის სიმაღლეზე, მდინარის სიგრძეა 38 კმ, აუზის ფართობი 281 კმ². მოედინება სტორის (სტვრის) ხეობაში. მის ნაპირს მიჰყვება თუშეთისკენ მიმავალი ფშაველი-ომალოს გზა. მდინარის ნაპირებზეა გაშენებული სოფლები: ლეჩური, ფშაველი და ლალისყური. ლეჩურსა და ფშაველს შორის მდინარეზე აშენებულია წყალსაცავი. მდინარის სანაპირო ზოლი 18-მდე რეკრეაციულ ადგილს ითვლის.

საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყლდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წყლის ხარჯი 9,55 მ³/წმ.

მდინარე სტორი (შტორი) ერთ-ერთი წყალუხვი მდინარეა, ზაფხულის მცხუნვარე პერიოდში მდინარე ალაზნის ერთ-ერთი მასაზრდოებელი სწორედ მდინარე სტორია.

სოფელ ფშაველიდან 35-40 კილომეტრში, ხეობაში არსებობს ფეოდალთა საცხოვრისი, ისტორიულ წყაროებში დაფიქსირებულია შტვრის (სტორი) საერისთაო.

გალერეა
-------

* მდინარე სტორი სოფელ ფშაველთანმდინარე სტორი სოფელ ფშაველთან
* მდინარე სტორი სოფელ ლეჩურთანმდინარე სტორი სოფელ ლეჩურთან

ლიტერატურა
----------

* *აფხაზავა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 574.
**საიდუმლო სერობა** (იტალ. Il Cenacolo ან *L’Ultima Cena*) — ლეონარდო და ვინჩის ფრესკა, რომელიც ასახავს ქრისტესა და მოციქულების უკანასკნელ ვახშამს. შექმნილია 1495-1498 წწ. დომინიკელთა ორდენის მონასტერში სანტა-მარია-დელლა-გრაციე (მილანი).

ისტორია
-------

მისი შექმნის ისტორია ერთობ საინტერესოა. ცნობილია, რომ „საიდუმლო სერობის" შექმნის დროს ლეონარდო და ვინჩი უდიდესი პრობლემის წინაშე დადგა: მას უნდა განესახიერებინა სიკეთე იესოს სახით და ბოროტება — იუდას სახით. ლეონარდომ ხატვა შეწყვიტა და მხოლოდ მას შემდეგ განაგრძო, როდესაც იდეალურ მოდელებს მიაგნო, მაგრამ, მისდა გასაკვირად, ისინი ერთი და იგივე ადამიანი აღმოჩნდა.

ერთხელ ლეონარდო მომღერლების გუნდის გამოსვლას ესწრებოდა და ერთ-ერთ მომღერალში ქრისტეს ნათელი, სრულყოფილი სახე დაინახა. მუსიკოსს მან თავისი აზრები გაანდო და ისიც სიამოვნებით დასთანხმდა ქრისტეს სახის განსახიერებაზე. მხატვარმა იგი თავის სახელოსნოში მიიწვია და რამდენიმე ჩანახატი გააკეთა. სამ წელიწადში და ვინჩიმ ტილო თითქმის დაასრულა, მაგრამ ახლა სხვა პრობლებმის წინაშე დადგა: ვერაფრით მიეგნო ისეთი ადამიანის სახისთვის, რომელიც იუდას დასახატავად გამოდგებოდა. არადა, ფრესკის დამკვეთი ლოდოვიკო სფორცა აჩქარებდა.

ლეონარდო დადიოდა მილანის ქუჩებსა და სამიკიტნოებში, აკვირდებოდა ადამიანების სახეებს და დიდი ხნის ძიების შემდეგ ერთი მთვრალი, ბინძური, ჩამოძონძილი, ნაადრევად დაბერებული კაცი აღმოაჩინა, ეტიუდის შესაქმნელად დრო აღარ რჩებოდა და მხატვარმა თანაშემწეებს უბრძანა, ტაძარში წაეყვანათ იგი. ეკლესიაში მიყვანის შემდეგ და ვინჩიმ დახატა იუდა, რომლის სახეზეც აღბეჭდილი იყო ცოდვა, ეგოიზმი და უბედურება.

როდესაც მხატვარმა სამუშაო დაასრულა, მათხოვარი გამოფხიზლდა და როგორც კი ნახატს თვალი მოჰკრა, შეშინებულმა წამოიყვირა:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | — ეს ნახატი მე ნანახი მაქვს!
— კი მაგრამ, საიდან? — გაუკვირდა ლეონარდოს.
— სამი წლის წინ, სანამ ყველაფერს დავკარგავდი, გუნდში ვმღეროდი. ერთმა მხატვარმა წამიყვანა და ჩემი სახე ქრისტეს დასახატავად გამოიყენა... | "|

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***საიდუმლო სერობა (ლეონარდო და ვინჩი)***

* The Last Supper - დიდი რეზოლუციის მქონე გამოსახულება
* და ვინჩის განსხვავებული კოდი დაარქივებული 2006-01-30 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საიდუმლო სერობის საიდუმლო. Intermedia.ge (5 მაისი, 2013). ციტირების თარიღი: 08.06.2014.
2. ↑  ლეონარდო და ვინჩი - უნივერსალური გენიოსი. კვირის პალიტრა (22 თებერვალი, 2010). ციტირების თარიღი: 08.06.2014.
პოლონეთის დაყოფა
რუსეთის იმპერიის დასავლეთ გუბერნიები.
**რუსეთის ნაწილი** აღნიშნავს პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ყოფილ ტერიტორიებს, რომელიც XVIII საუკუნეში პოლონეთის დაყოფის დროს რუსეთის იმპერიას გადაეცა.

ტერმინოლოგია
------------

როგორც რუსებისთვის ასევე პოლონელებისთვის ტერმინი *რუსეთის პოლონეთი* მიუღებელი იყო. რუსებისთვის პოლონეთმა არსებობა შეწყვიტა და მათ მიერ ახლად მოპოვებული ტერიტორიები დიდი ხნის წინ დაკარგულ რუსეთის მიწებად მიიჩნეოდა.[1] პოლონელებისთვის კი პოლონეთი ცალსახად პოლონური იყო და არვითარ შემთხვევაში რუსული.[1] რუსები მათი ახალი ტერიტორიების აღსანიშნავად ადმინისტრატიულ დასახელებებს იყენებდნენ, ხოლო პოლონელებისთვის და ისტორიკოსების უმეტესი ნაწილისთვის მისაღბი ტერმინი იყო *რუსეთის ნაწილი*.[1]

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოლონეთის დაყოფა

ლიტერატურა
----------

* Norman Davies: *ღმერთების სათამაშო მოედანი*, გვ. 83-101: PREUSSEN: რუსეთის ნაწილი(1772-1918)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ნორმან დეივისი, *God's Playground: პოლონეთის ისტორია ო ტომად*, ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2005, ISBN 0-19-925340-4, Google Print, გვ. 60
ომარის მეჩეთი ბეთლემში.
**უმარ I**, *უმარ იბნ ალ-ხატაბი* (არაბ. عمر ابن الخطاب‎‎ — `Umar ibn al-Khattāb) (დ. 581, მექა — გ. 3 ნოემბერი, 644) — მეორე მართლმორწმუნე ხალიფა (634–644), მუჰამედის ერთგული თანამოძმე. მის დროს არაბთა ჯარებმა დაიპყრეს ვრცელი ტერიტორიები აზიასა და აფრიკაში. უმარმა საფუძველი ჩაუყარა არაბთა სახელმწიფო ორგანიზაციას დაპყრობილ ქვეყნებში. შეიქმნა დამორჩილებული ხალხების სახელმწიფო ექსპლუატაციისა და დამპყრობლებს შორის შემოსავლის განაწილების სისტემა, სამხედრო და სამოქალაქო ნაცვლების ინსტიტუტი, სასამართლო სისტემა, დაარსდა ქსელი სამხედრო ბანაკებისა (რომელთაგანაც წარმოიქმნენ ქალაქები: ქუფა, ბასრა, ფუსტატი). უმარმა შემოიღო მუსლიმანური წელთაღრიცხვა ჰიჯრის მიხედვით. მოკლა სპარსელმა მონამ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 141.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მართლმორწმუნე ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* აბუ ბაქრი (632–634)
* უმარ იბნ ალ-ხატაბი (634–644)
* უსმან იბნ აფანი (644–656)
* ალი იბნ აბუ ტალიბი (656–661)
 |

 |
**პავლე ივანეს ძე კამნევი** (დ. 14 ნოემბერი, 1937, მაჰაჩყალა — გ. 9 იანვარი, 2023, ეკატერინბურგი) — საბჭოთა და რუსი რაკეტმშენებლობის კონსტრუქტორი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი. პროფესორი. საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის კონცერნ „ალმაზ-ანტეის" სამეცნიერო ხელმძღვანელი (2017-დან).

წითელი დიპლომით დაამთავრა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტი, რის შემდეგაც მუშაობდა სვერდლოვსკის კალინინის სახელობის მანქანათმშენებელ ქარხანაში. ინჟინრიდან მიაღწია მთავარი კონსტრუქტორის პირველი მოადგილის თანამდებობას (წარმოების ხელმძღვანელი). 1991 წელს გახდა საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიურო „ნოვატორის" მთავარი კონსტრუქტორის პირველი მოადგილე, შემდეგ — მისი ხელმძღვანელი. აქტიურად მონაწილეობდა მრავალი სარაკეტო კომპლექსის (მ.შ. „კალიბრის") შემუშავებაში, ხელმძღვანელობდა სახმელეთო ჯარების, სამხედრო-საზღვაო ფლოტისა და სამხედრო-საჰაერო ძალების, რაკეტ- და ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემების სხვადასხვა კლასის სარაკეტო შეიარაღების ათეულობით ნიმუშის შექმნისა და მოდერნიზაციის სამეცნიერო-ტექნიკურ სამუშაოებს.

ორჯერ ჰქონდა მიღებული რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემია (1997, 2006). 2016 წელს მიენიჭა შრომის გმირის წოდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პავლე კამნევი საიტზე „ქვეყნის გმირები" (რუსული).

სქოლიო
------

1. 1 2  „Умер разработчик ракет "Калибр" Павел Камнев". *РИА Новости* (რუსული). 2023-01-09. ციტირების თარიღი: 10 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
რკინის ჭიშკარი
**რკინის ჭიშკარი** (რუმ. Porţile de Fier; სერბ. Đerdapska klisura; უნგრ. Vaskapu; სლოვაკ. Železné vráta; თურქ. Demirkapı; გერმ. Eisernes Tor; ბულგ. Железна врата) — დუნაის ხეობის ვიწრობი სერბეთისა და რუმინეთის საზღვარზე, ქალაქ ორშოვის ქვემოთ. მოქცეულია სამხრეთ კარპატებსა და აღმოსავლეთ სერბეთის მთებს შორის. გარშემორტყმულია კლდეებით. სიგრძე დაახლოებით 3 კმ, სიგანე 162 მ. კალაპოტში ნაოსნობის შემაფერხებელი ჩქერები და ჭორომებია. ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე წარმტაცი ადგილი. მარჯვენა სანაპიროზე მდებარეობს ჯერდალის ეროვნული პარკი. ძველი რომაელი ავტორების თხზულებებში ამ ჭორომიან ვიწრობს „კატარაქტები" ეწოდებოდა. XIV საუკუნის ბოლოდან წყაროებში ეწოდებოდა „რკინის კარი". სიტყვათშეწყობაში „რკინის ჭიშკარს" აქვს მყარი ხასიათი და ფართო არეალი: ეს ტერმინი გვხვდება კავკასიაში, ყირიმში, შუა აზიაში, სტარა-პლანინის ქედზე და სხვა. ყველა შემთხვევაში სლავური გეოგრაფიული ტერმინი „ჭიშკარი" აღნიშნავს „მთის გასასვლელს", „ღრმა ხეობას, რომელშიც იჭრება მდინარე", „ზღვის სრუტეს". თუმცა „რკინის" აზრის განსაზღვრა სადავოდ რჩება. კალაპოტში არსებული ჭორომი შემომვლები არხის აშენებამდე ხელს უშლიდა ნაოსნობას. 1898 წელს ააშენეს 2,5 კმ სიგრძის შემომვლები არხი. 1972 წელს იუგოსლავიამ და რუმინეთმა ააგო სანაოსნო სისტემა და მძლავრი ჰესი.

სქოლიო
------

1. ↑  რკინის ჭიშკარი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
2. 1 2  რკინის ჭიშკარი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  რკინის ჭიშკარი — გეოგრაფიული ენციკლოპედია

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რკინის ჭიშკარი***