recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ალექსანდრე რაქვიაშვილი** (დ. 1 აგვისტო, 1943, ბალეი, რუსეთის სფსრ, სსრკ) — ქართველი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
---------

ალექსანდრე რაქვიაშვილმა 1969 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1969–1972 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიის საესტრადო ორკესტრის ხელმძღვანელად; 1973–1974 წლებში იყო ექსპერიმენტალური თეატრ–სტუდია „მეტეხის" მუსიკალური ხელმძღვანელი, 1973–1977 წლებში თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრის მუსიკალური ხელმძღვანელი; 1977–1980 წლებში იყო ამიერკავკასიის სასაზღვრო ოლქის წითელდროშოვანი ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1980 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმის" მუსიკალური რედაქტორი; მისი შემოქმედება ძირითადად შემოიფარგლება საესტრადო მუსიკით; დაწერილი აქვს: კამერულ–ინსტრუმენტული ნაწარმოებები – რონდო სიმებიანი ორკესტრისათვის (1963), სიუიტა სიმებიანი ორკესტრისათვის შ. რუსთაველის მიხედვით (1964), ოთხი პიესა სიმებიანი კვარტეტისათვის (1965), სონატა ფორტეპიანოსათვის (1966), ორი მინიატურა ნონეტისათვის (1967), ვარიაციები ხალხურ თემაზე ფორტეპიანოსათვის (1973); კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები – ორი რომანსი (1968), 12 საბავშვო სიმღერა (1970); საგუნდო ნაწარმოებები; საესტრადო ნაწარმოებები – სიუიტა საესტრადო ორკესტრისათვის (1972), საესტრადო საორკესტრო პიესები „მგზავრული", „დღესასწაული სოფლად", „ექო მთებში", სიმღერები; მუსიკა დრამატული სპექტაკლების, მუსიკალური თეატრის, ბალეტი „პიგმალიონი", 1973, ოპერეტა „სხვისი შვილების მამა"), კინოფილმების, რუსული და ქართული მოზარდმაყურებელთა თეატრების სპექტაკლების და ანიმაციური ფილმებისათვის. 1971 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს კომპოზიტორები: მეორე გამოცემა, გვ. 187, თბ. 1973;
* საქართველოს კომპოზიტორები და მუსიკისმცოდნეები, გვ. 314, თბ. 1984.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე რაქვიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ეპიფიტები** (ეპი... და ბერძნ. phyton — მცენარე) — ბალახოვანი ან მერქნიანი მცენარეები, რომლებიც სახლდებიან სხვა მცენარეებზე, ძირითადად ღეროებსა და ტოტებზე. ფოთლებზე დასახლებულ ეპიფიტებს ეპიფილებს უწოდებენ.

პარაზიტებისაგან განსხვავებით, ეპიფიტები საკვებს იმ მცენარიდან კი არ იღებენ, რომლებზეც სახლდებიან, არამედ გარემოდან. განსაკუთრებით მდიდარია ეპიფიტებით ტენიანი ტროპიკული ტყეები, სადაც ეპიფიტებიდან უფრო მეტად ყვავილოვანი მცენარეები გვხვდება. ტენიან, მაგრამ ნაკლებად თბილ ადგილებში კი (მათ შორის მთიან რაიონებში) ხშირია ხავსი, გვიმრა და ლიქენი. საქართველოში ეპიფიტებია ძირითადად ზოგიერთი წყალმცენარე, მღიერი და ხავსი. ისინი სახლდებიან ნაძვზე, სოჭზე, ფოთლოვან მცენარეებზე და სხვა. ეპიფიტებით მდიდარია კოლხეთის სოჭნარ-ნაძვნარი, ბზიანები (ბზიფის ხეობა), უთხოვრიანი (ბაწარას ხეობა), ღვიანები (კარსანი, სარკინეთი, ვაშლოვანის ნაკრძალი) და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *გაგნიძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 169-170.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ეპიფიტები***

* Epiphytes on a Scot's Pine in Gorbie Glen, Scotland (ინგლისური)
**თემურ ფალავანდიშვილი** — (დ. 26 მაისი, 1940, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, სცენარისტი, საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1940 წლის 26 მაისს თბილისში. 1965 წელს დაამთავრა მოსკოვის საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. იმავე წლიდან მუშაობა დაიწყო კინოსტუდია „ქართულ ფილმში" რეჟისორად. 1992-1994 წლებში იყო სახელმწიფო კინოკონცერნის ვიცე-პრეზიდენტი, 1994-2000 წწ. — სს „ქართული ფილმის" დირექტორი, 2000-2007 წწ. — დირექტორის მოადგილე. 

თემურ ფალავანდიშვილი აქტიურ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა საქართველოს თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში. დამდგმელი რეჟისორია ფილმების: „მიმინო" (1965), „ჩამავალი მზე" (1970), „გოგონა და ჯარისკაცი" (1970), „მზე შემოდგომისა" (1973) „რაჭა ჩემო სიყვარულო" (1977), „ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი" (1990) და სხვა. სცენარის ავტორია ფილმების: „ჩამავალი მზე" (1970), „ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი" (1990).

ფილმოგრაფია
-----------

### დამდგმელი რეჟისორი

* 1965 — „მიმინო" (მოკლემეტრაჟიანი)
* 1970 — „ჩამავალი მზე"
* 1970 — „გოგონა და ჯარისკაცი" (მოკლემეტრაჟიანი)
* 1973 — „მზე შემოდგომისა"
* 1975 — „მოხეტიალე რაინდები"
* 1972 — „თეთრი ქვები"
* 1974 — „წყარო გზის პირას" (კინონოველა)
* 1977 — „რაჭა ჩემო სიყვარულო"
* 1980 — „წერილები ბამიდან"
* 1983 — „ჯადოსნური ღამე"
* 1986 — „ახალი არკადია"
* 1990 — „ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი"

### სცენარის ავტორი

* 1970 — „ჩამავალი მზე"
* 1990 — „ოჰ, ეს საშინელი, საშინელი ტელევიზორი"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თემურ ფალავანდიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* თემურ ფალავანდიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

* თემურ ფალავანდიშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**რუხის ბრძოლა** — იმერეთის სამეფოს, ოდიშისა და გურიის სამთავროების გაერთიანებული ლაშქრის ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ქუჩუკ-კაინარჯის 1774 ზავით თურქეთმა იმერეთის საქმეებში ჩარევის უფლება დაკარგა. 1779 წელს ოსმალეთი შეეცადა იმერეთისათვის ჩამოეშორებინა მისი მოკავშირე ოდიშის სამთავრო და აფხაზეთის ტერიტორიიდან ოდიშზე გაილაშქრა, ოსმალთა მოკავშირეებად გამოვიდნენ აფხაზები, ჯიქები, ალანები, ჩერქეზები, ბალყარელები და ყირიმელი თათრები. კაცია II დადიანმა დახმარებისათვის იმერეთის მეფეს მიმართა. სოლომონ I იმერეთ-გურიის ლაშქრით დადიანს მიეშველა. მტერმა ენგური გადალახა და ზუგდიდისაკენ დაიძრა. ბრძოლა, რომელიც რუხის ციხესა და ზუგდიდს შორის მოხდა, იმერეთ-გურია-ოდიშის ლაშქრის სრული გამარჯვებით დამთავრდა. გამარჯვებულებმა ხელთ იგდეს მრავალი ტყვე და დიდძალი ალაფი, მ. შ. მტრის არტილერია. რუხის ბრძოლამ დიდი ხნით შეაჩერა თურქთა ექსპანსია საქართველოში ჩრდილო-დასავლეთიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *ჩხატარაიშვილი ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 519.
**საფიე სულთანი** — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის მურად III-ის ხარჭა და სულთან მეჰმედ III-ის დედა, ვალიდე-სულთანი, იმპერიის ერთ-ერთი უმთავრესი ფიგურა.

ბიოგრაფია
---------

სარწმუნო მონაცემები საფიე სულთნის შესახებ არ არსებობს. წყაროები მიუთითებენ მის ვენეციურ ან ალბანურ წარმომავლობაზე. ვენეციური წარმომავლობის ვერსიის მიხედვით მამამისი იყო კუნძულ კორფუს გუბერნატორი, ხოლო სულთნის ნამდვილი სახელია სოფია ბაფო. ამ ვერსიის მიხედვით დასაშვებია საფიე ყოფილიყო მურად III-ის დედის, ნურბანუ სულთნის ნათესავი. მეორე ვერსიის თანახმად იგი ალბანური წარმომავლობისაა სოფელ რეზიდან და მისი სახელია მელექე.

1560-იან წლებში გოგონა ტყვედ ჩავარდა და გაყიდეს ჰარემში, სადაც მიიღო სახელწოდება საფიე - „სუფთა". ჰარემში იგი უფლისწულ მურადის რჩეული გახდა, თუმცა მურადს ოფიციალურ მეუღლედ არ უღიარებია საფიე, მამისა და პაპისაგან განსხვავებით. საფიეს გავლენა გაიზარდა ნურბანუ სულთნის გარდაცვალების შემდეგ. ერეოდა ქვეყნის საშინაო საქმეებში და გავლენა ჰქონდა მეუღლეზე. 

საფიეს შვილების ზუსტი რაოდენობა ცნობილი არ არის. მურად III-ის ტახტზე ასვლის პერიოდში მას ჰყავდა ორი გოგონა (აიშე და ფატმა) და ორი ბიჭი (მეჰმედი და მაჰმუდი). 1581 წელს დაიღუპა მაჰმუდი. 

1595 წელს მურად III გარდაიცვალა, ტახტი დაიკავა საფიეს შვილმა მეჰმედ III-მ. საფიეს როგორც ვალიდე სულთანს გააჩნდა უდიდესი ძალაუფლება. მისი რჩეული ჰასეკი იყო ჰანდან სულთანი, შვილის სულთან მეჰმედ lll-ს მეუღლე და ოსმალეთის იმპერიის მომავალი ვალიდე სულთანი. სასახლის ინტრიგებს მისი დავალებით კურირებდა ებრაული წარმოშობის მსახური ესპერანეტა მალაჰი, რომელსაც მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა საფიეზე და მოქმედებდა მისი სახელით. როცა ტახტზე ავიდა საფიე სულთნის შვილიშვილი აჰმედ l იგი გაძევებული იქნა ძველ სასახლეში ჰანდან სულთნის მიერ, ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქალთა სულთანატი

სქოლიო
------

1. ↑  Lamdan, Ruth (2007). „Jewish Women as Providers in the Generations Following the Expulsion from Spain". *Nashim: A Journal of Jewish Women's Studies & Gender Issues* (ინგლისური) (13): 58. doi:10.1353/nsh.2007.0010. `|access-date=` საჭიროებს მიეთითოს აგრეთვე `|url=` (დახმარება)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოსმალეთის სულთნების დედები |
| --- |
|  |
| 
* ჰაიმე ხათუნი
* მალჰუნ ხათუნი
* ნილიუფერ ხათუნი
* გიულჩიჩექ ხათუნი
* დევლეთ ხათუნი
* ემინე ხათუნი
* ჰიუმა ხათუნი
* ემინე გიულბაჰარ ხათუნი
* გიულბაჰარ ხათუნი
* აიშე ჰაფსა სულთანი
* ჰიურემ სულთანი
* ნურბანუ სულთანი
* საფიე სულთანი
* ჰანდან სულთანი
* ჰალიმე სულთანი
* მაჰფირუზ ჰატიჯე სულთანი
* ქიოსემ სულთანი
* თურჰან ჰატიჯე სულთანი
* სალიჰა დილაშუბ სულთანი
* ჰატიჯე მუაზეზ სულთანი
* ემეთულაჰ რაბია გიულნუშ სულთანი
* სალიჰა სულთანი
* შეჰსუვარ სულთანი
* ემინე მიჰრიშაჰ სულთანი
* რაბია შერმი სულთანი
* მიჰრიშაჰ სულთანი
* აიშე სენიეფერვერ სულთანი
* ნაქშიდილ სულთანი
* ბეზმიალემ სულთანი
* ფერთევნიალ სულთანი
* შევქეფზა სულთანი
* თირიმიუჟგან სულთანი
* გიულჯემალ ქადინ ეფენდი
* გიულიუსთიუ ქადინ ეფენდი

 |

 |
გაგრის ეკლესია
**გაგრის ეკლესია** — ქართული ტაძარი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკაში, ქალაქი გაგრა. გაგრის ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
-----------------------------

ეკლესია თარიღდება VI საუკუნით. ის წარმოადგენს სამეკლესიიან ბაზილიკას. ტაძარი აგებულია უხეშად დამუშავებული კვადრების სწორი რიგებით. მთავარ ნავს შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან, ხოლო სამხრეთ ნავს გრძივი კედლიდან. სამხრეთი ნავი, მთავარ ეკლესიას უერთდება ორი მცირე კარით. ერთი კარით გავდივართ, ასევე ჩრდილოეთის ეგვტერში, რომელსაც თავისი დამოუკიდებელი შესასვლელიც აქვს დასავლეთ კედელში. მთავარი ეკლესია ნათდება სამი სარკმლით, სამხრეთ კედელზე და თითო-თითო სარკმლით დასავლეთ კედელსა და საკურთხეველში. ტაძრის გაფორმება შემოფარგლულია მხოლოდ ე.წ. "ბოლნური" ჯვრებით, რომელიც განთავსებულია დასავლეთი კარის ტიმპანზე და სარკმლის გვერდით. ძველი გაგრის ტაძარი VI-IX საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული ბაზილიკების ანალოგიურია.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
-----------------------

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ტაძრის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ტაძარი საჭიროებს გადახურვის შეცვლას, ხოლო ციხეს ესაჭიროება საკონსერვაციო სამუშაოები. მას ესაჭიროება მცენარეული საფარისგან გასუფთავება და კედლების გამაგრება.

გაგრის ბაზილიკას მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* „ძველი გაგრის ეკლესია", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 45 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1977 წელი. — გვ. 16-27
* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში,თბ.2015

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
თავადი გ. ა. პოტიომკინ-ტავრიდელი (მხატვარი ჯ.-ბ. ლამპი-უფროსი, 1780-იანი წლები)
**გრიგოლ ალექსანდრეს ძე პოტიომკინი** (რუს. Григо́рий Алекса́ндрович Потёмкин) (დ. 13 სექტემბერი, 1739, სოფ. ჩიჟოვო, ახლანდ. სმოლენსკის ოლქი, რუსეთი, — გ. 5 ოქტომბერი, 1791, ქ. იასის რ-ნი, რუმინეთი) — რუსი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, დიპლომატი, გენერალ-ფელდმარშალი (1784). 

დაიბადა ოფიცრის ოჯახში. პოტიომკინმა ეკატერინე II-ის ყურადღება პეტრე III-ის წინააღმდეგ 1762 წლის სასახლის გადატრიალების დროს მიიპყრო, მალე მისი ფავორიტი და ნდობით აღჭურვილი პირი გახდა. თავი გამოიჩინა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების ომში. ეკატერინე II-თან პირადმა სიახლოვემ და ადმინისტრატორულმა ნიჭმა პოტიომკინი რუსეთში ყველაზე გავლენიან პიროვნებად აქცია. 1774 წელს ორგანიზაცია გაუკეთა დამსჯელ ღონისძიებებს ემელიან პუგაჩოვის გლეხთა აჯანყების წინააღმდეგ. 1775 წელს მისი ინიციატივით გაუქმდა ზაპოროჟიეს სეჩი, რომელსაც რუსეთის ცენტრალური ხელისუფლება კაზაკთა მღელვარებების ერთ-ერთ წყაროდ მიიჩნევდა. 

პოტიომკინის „ტავრიდის სასახლე" პეტერბურგში (არქიტეტორი ივან სტაროვი, 1783-1789)
1776 წელს პოტიომკინი დაინიშნა ნოვოროსიის, ასტრახანისა და აზოვის გენერალ-გუბერნატორად. რუსეთის იმპერიის ამ სამხრეთ გუბერნიებში ის ფაქტობრივად შეუზღუდავი ძალაუფლებით სარგებლობდა. 1783 წელს პოტიომკინმა განახორციელა თავისი პროექტი ყირიმის რუსეთთან შეერთებისა და ამისთვის მიენიჭა ტავრიდელი თავადის ტიტული. იმავე წელს მისი აქტიური მონაწილეობით ხელი მოაწერეს რუსეთ-საქართველოს გეორგიევსკის ტრაქტატს. პოტიომკინის ინიციატივითა და ხელშეწყობით დაარსდა ქალაქები ხერსონი, ნიკოლაევი, სევასტოპოლი და ეკატერინოსლავი, გაიზარდა შავი ზღვის სამხედრო და სავაჭრო ფლოტი. 1784 წელს დაინიშნა სამხედრო კოლეგიის პრეზიდენტად. რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1791 წლების ომში მთავარსარდალი იყო, ხელმძღვანელობდა ოჩაკოვის ალყას (1788). გარდაიცვალა ქ. იასიში, ოსმალეთთან საზავო მოლაპარაკების დროს.

თანამედროვეები პოტიომკინს აღწერენ, როგორც ხორციელი სიამეების, აზარტული თამაშებისა და ფუფუნების მოყვარულ ადამიანს. რუსეთის სამხრეთში მისი მმართველობა ხშირად ასოცირდება „პოტიომკინის სოფლებთან", რომლებიც პოტიომკინმა თითქოსდა ყირიმში დაარსებული ახალშენების მოჩვენებითი კეთილდღეობის გამოსახატავად მოაწყო. პოტიომკინის ინიციატივით და შეკვეთით რუსეთის იმპერიის ტერიტორიაზე ააგეს არაერთი მნიშვნელოვანი ისტორიული შენობა, მათ შორის, ტავრიდის სასახლე პეტერბურგში.

ლიტერატურა
----------

* Брикнер А. Г. Потёмкин. — СПб.: Издание К.Л. Риккера, 1891.
* Потемкин, Григорий Александрович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Montefiore, Simon Sebag. Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair. Phoenix, 2001.
* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 175-176.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Keto1918.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: თებერვალი 15, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**მარიამ იოსების ასული ყაუხჩიშვილი** (დ. 28 ოქტომბერი, 1866, ქუთაისი — გ. 20 მარტი, 1939, ქუთაისი) — ქართველი პედაგოგი, ქუთაისის ქალთა კერძო გიმნაზიის დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
---------

### განათლება

მარიამ იოსების ასული ყაუხჩიშვილი დაიბადა ქუთაისში. 1886 წელს დაასრულა ქუთაისის წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებლის 8 კლასი პედაგოგიური განხრით. სწავლის დასრულებისთანავე მუშაობა დაიწყო კათოლიკეთა პირველდაწყებით სკოლაში ყველა საგნის მასწავლებლად, სადაც 1892 წლამდე მუშაობდა. 1892 წელს იოსებ ოცხელმა ქუთაისში გახსნა საბავშვო ბაღი მოსამზადებელი კლასით და მარიამი ამ ბაღში მასწავლებლად მიიწვია. 

პედაგოგიკაში ცოდნის გასაღრმავებლად, მარიამი 1895 წელს პეტერბურგში გაემგზავრა გერმანელ პედაგოგ ფრიდრიხ ფრებელის (1782-1852) სისტემით მომუშავე საბავშვო ბაღების გასაცნობად. მან პეტერბურგში სამი თვე დაჰყო. ამის შემდგომ, 1896 წელს, მარიამმა სწავლა გააგრძელა ჟენევაში პედაგოგიურ კურსებზე. აქ იგი საფუძვილანად დაეუფლა საბავშვო ბაღებისა და საშუალო სკოლების სტრუქტურას, მუშაობის შინაარსსა და მეთოდებს. ჟენევიდან იგი პარიზში ჩავიდა, სადაც გაეცნო ფრანგული სკოლებისა და საბავშვო ბაღების სასწავლო და აღმზრდელობით მიდგომებს.

ჟენევასა და პარიზში მიღებული გამოცდილებით 1898 წელს მარიამი სამშობლოში დაბრუნდა. იგი ლიდია ანჯაფარიძემ თავის კერძო სასწავლებელში მიიწვია მასწავლებლად.
**ხასტა ქასუმი** (აზერ.خسته قاسم, Xəstə Qasım) — XVIII საუკუნის აზერბაიჯანელი აშუღი და პოეტი. სახალხო მგოსანი და მომღერალი ხალხში ცნობილია, როგორც დედე ქასუმი.

ბიოგრაფია
---------

ხასტა ქასუმი დაიბადა დაახლოებით 1680 წელს თავრიზის მახლობლად, სოფელ ტიკმედაშში, რომელიც მდებარეობს გარგალანის მთის ძირას, თეირან-თავრიზის გზაზე. ხასტა ქასუმი თავრიზის ერთ-ერთ ყველაზე განათლებულ ოჯახში დაიბადა, რაც პოეტის შემორჩენილი პოეტური მემკვიდრეობიდანაც ჩანს. მშობლიურ სოფელში სკოლის დამთავრების შემდეგ ის სწავლობდა არდაბილში, იმ დროს ერთ-ერთ გამორჩეულ სამეცნიერო ცენტრში და იმავე წლებში აგრეთვე სწავლა დაიწყო შეიხ საფის მედრესეში. XVII საუკუნეში ხალხური შემოქმედების ისეთი ფორმები, როგორიცაა აშუღური პოეზია და აგრეთვე სპარსული პოეზიისთვის დამახასიათებელი დასთანის ჟანრის შემოქმედება ფართოდ იყო გავრცელებული არა მხოლოდ თავრიზში, არამედ მის შემოგარენში.

ქასუმი ბავშვობიდანვე იჩენდა პოეზიისადმი ინტერესს. მან საფუძვლიანად შეისწავლა არაბული და სპარსული ენები და აგრეთვე დაეუფლა ახალ ცოდნას ვერსიფიკაციას, ფილოსოფიის, ისტორიის, ისლამის, ასტრონომიის ხელოვნებაში. ქასუმმა ასევე საფუძვლიანად შეისწავლა ფუზულის ლიტერატურული მემკვიდრეობა და აღსანიშნავია, რომ თავი მის შთამომავლად მიიჩნია.

ქასუმმა აითვისა წინა ოსტატების გამოცდილება, როგორიცაა დედე გორგუდი, შირვანელი მოლა კასუმი, გარიბი, გურბანი, და ტუფარგანლი აბასი. მან უდიდესი წვლილი შეიტანა ქოროღლის განვითარებაში. 

1734 წელს ნადირ-შაჰის ჯარების შეჭრის და თავრიზის დაპყრობის შემდგომ არაერთი პოეტი განიდევნა ქვეყნიდან, გამონაკლისი არც ხასტა ქასუმი იყო, ეს მის ნაშრომშიც აღიწერა. 

ქასუმის შემოქმედება გამოირჩევა მრავალფეროვნებით. 

პოეტი დიდი ხნის განმავლობაში შემახაში ცხოვრობდა, გარკვეული პერიოდი ცხვრობდა შირვანში, მოღვაწეობდა შირვანის სახანო - გარახანის კარზე.

ხასტა ქასუმი გარდაიცვალა შემახაში 1760 წელს.

ლიტერატურა
----------

* Кара Намазов, кандидат филологических наук. Азербайджанская ашыгская поэзия. Хэсте Касум. — Баку: Язычы, 1984. — 40 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tikmədaşlı Xəstə Qasım
**ავოგადროს რიცხვი** (აღნიშნა: {\displaystyle N\_{A}}, {\displaystyle L}; 7023602214076000000♠6.02214076×1023 მოლი−1) — ფიზიკური მუდმივა, რომელიც რიცხობრივად ტოლია მოლეკულების რიცხვისა ნებისმიერი ნივთიერების ერთ გრამ-მოლეკულაში ან ატომების რიცხვისა მარტივი ნივთიერების ერთ გრამ-ატომში. ადრე განსაზღვრული იყო, როგორც ატომების რაოდენობა 12 გრამ სუფთა ნახშირბად-12-ის იზოტოპში. 

ავოგადროს რიცხვი ერთ-ერთი უნივერსალური მუდმივაა, რომელსაც იყენებენ მრავალი ფიზიკური სიდიდის (ბოლცმანის მუდმივა, ფარადეის რიცხვი და სხვა) მნიშვნელობათა განსაზღვრისას. ავოგადროს რიცხვია:

{\displaystyle N\_{A}=}7023602214076000000♠6.02214076×1023 მოლი−1.
ავოგადროს რიცხვი ეწოდა იტალიელი მეცნიერის ამედეო ავოგადროს პატივსაცემად, რომელმაც 1811 წელს პირველმა წარმოადგინა თეორია ნივთიერებაში მოლეკულების რაოდენობასთან დაკავშირებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 130.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* An Exact Value for Avogadro's Number დაარქივებული 2011-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* Avogadro and molar Planck constants for the redefinition of the kilogram დაარქივებული 2011-07-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  www.nist.gov // NA: the Avogadro constant
2. ↑  Avogadro, Amadeo (1811). „Essai d'une maniere de determiner les masses relatives des molecules elementaires des corps, et les proportions selon lesquelles elles entrent dans ces combinaisons". *Journal de Physique*. **73**: 58–76. English translation.
**ვიაჩესლავ აბლოთია** (დ. 19 ოქტომბერი, 1942, გუდაუთა) — აფხაზი რეჟისორი, მსახიობი, სცენარისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1968 წელს და 1981 წელს გაიარა სცენარისტთა და რეჟისორთა უმაღლესი კურსები.(გ. დანელიას სახელოსნო)
მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა სტუდიებში გადაღებულ ფილმებში.არის რუსეთის კინომატოგრაფისტთა კავშირის წევრი. 1975 წელს მიიღო წოდება აფხაზეთის დამსახურებული არტისტი.1989 წელს დაიწყო მუშაობა პირველ აფხაზურ ფილმზე ,,ხელმოცარული" (ფაზილ ისკანდერის მოთხრობების მიხედვით), რომელიც დაასრულა 1992 წელს „ლენფილმში" სოხუმში დაარსა ხმისჩამწერი სტუდია „ამშ", მუშაობს აფხაზურ ენაზე ფილმების გახმოვანებაზე.

ფილმოგრაფია
-----------

### როლები

* „ლურჯი კურდღელი" (1969, რუსეთი)
* „თეთრი ყაბალახი" (ვ. საველიევი, 1974, უკრაინა)
* „მთების სიმღერა" (1975, რუსეთი)
* „ძველი საწოლი" (1979)
* „ვერცხლის ქუჩა" (დ. ნაცვლიშვილი, 1986)

### ფილმის რეჟისორი

* „თეთრი ცხენი უკეთესია?" (1982)
* „სუვენირი" (1986)
* „ხელმოცარული" (1989-1992)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიაჩესლავ აბლოთია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნადეჟდა ივანეს ასული ბუზოღლი** (ქალიშვილობის გვარი **აბაშიძე**) (დ. 28 აგვისტო, 1888, ქუთაისი, — გ. 20 თებერვალი, 1976, თბილისი) — ქართველი პედაგოგ-ვოკალისტი. პროფესორი (1963), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

სწავლობდა ქუთაისის ქალთა გიმნაზიაში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (პედაგოგ გ. კირილოვას კლასი, 1927). 1938–1944 წლებში მუშაობდა თბილისის I სამუსიკო სასწავლებელში სოლო სიმღერის პედაგოგად, 1944 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. მისი მოწაფეები იყვნენ: ლ. გოგლიჩიძე, ე. აფხაზავა, გ. გაჩეჩილაძე, ნ. ქაჯაია, ნ. მიქელაძე, ა. გიგოლაშვილი და სხვ. ავტორია მეთოდურ-პედაგოგიური ხასიათის ნაშრომისა „ქართული რომანსის გამოყენება მომღერალთა ეროვნული კადრების აღზრდის საქმეში" (თბილისი, 1959, რუსულ ენაზე).

ნადეჟდა აბაშიძე დაქორწინებული იყო არქიტექტორ მიხეილ ბუზოღლიზე. ჰყავდათ ორი შვილი — მიხეილი (არქიტექტორი) და ალექსი (ინჟინერი, მსახიობ დოდო ჭიჭინაძის ქმარი). ხანგრძლივი მეგობრობა და სასიყვარულო ურთიერთობა აკავშირებდა ზაქარია ფალიაშვილთან, რომელმაც ნადეჟდას მიუძღვნა ოპერები „დაისი" და „ლატავრა", რომანსები „რისთვის მიყვარხარ" (ილია ჭავჭავაძის ლექსზე), „ნანა" (ილია ჭავჭავაძის ლექსზე), პრელუდია და ფუგა ფორტეპიანოსათვის. ნადეჟდა ბუზოღლის და ფალიაშვილს ჰყავდათ შვილი — კომპოზიტორი ოთარ გორდელი.

სქოლიო
------

1. 1 2  

	* *ლორია ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 490.
2. 1 2  ბუზუკაშვილი, მარინა. ფალიაშვილის გახსენება. „პირველი არხი". 4 სექტემბერი, 2020.
თურინჯის ნაყოფი
**თურინჯი**, *პომპელმუსი* (ლათ. Citrus maxima), სუბტროპიკული მარადმწვანე ხეხილოვანი მცენარე ციტრუსოვანთა გვარისა, ახალგაზრდა ყლორტები შებუსული აქვს, ფოთოლი ფართოფრთიანია, ნაყოფი მსხვილი (400-800 გ), მსხლისებრი ან ოდნავ ბრტყელი, ღია ყვითელი, კანი გლუვი ან ოდნავ ხორკლიანი. რბილობი ღია ლიმონისფერია, მომჟავო-ტკბილი, ზოგი ჯიშის — მწარე. 

მოჰყავთ დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ რაიონებში. სხვადასხვა დროს შემოტანილია თურინჯის 40-მდე ფორმა, გავრცელებულია ჰიბრიდული თურინჯი — ნატსუდაიდაი (იაპონური წარმოშობის), ნაყოფი მწიფდება დეკემბერში, შენახვის შემდეგ უფრო გემრიელია, შეუძლია შეცვალოს გრეიპფრუტის საუკეთესო ჯიშები. მსხლისებრი თურინჯი მწიფდება ნოემბერში. ნაყოფი საშუალო სიდიდისაა, კანი ოდნავ ხორკლიანი აქვს. 

ცნობილია აგრეთვე ჯიშები: ჰავაიური, სიამური, ტენგუ, აზახიკანი, გულრიფშის და სხვა. თურინჯს ამრავლებენ ოკულირებით, საძირედ იყენებენ ტრიფოლიატას. მცენარე უძლებს 7-8 °C ყინვას. ნაყოფისაგან ამზადებენ მურაბას, ცუკატს.

ლიტერატურა
----------

* *ლეკვეიშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 11.
**სტერჟის კუნძული** (ინგლ. Sturge Island) — ყველაზე დიდი კუნძული დაუსახლებელი ბალენის კუნძულების სამი მთავარი კუნძულიდან, რომელიც მდებარეობს სამხრეთის ოკეანეში (სომოვის ზღვა), ახალი ზელანდიიდან სამხრეთით. ის იმყოფება 25 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში ბაკლის კუნძულიდან და 95 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთში ანტარქტიდის მატერიკიდან.

გეოგრაფია
---------

კუნძულს დაახლოებით აქვს პარალელოგრამის ფორმა, უფრო გრძელია აღმოსავლეთ და დასავლეთ სანაპიროებისკენ და მოკლეა ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთი სანაპიროებისკენ. მისი მაქსიმალური სიგრძე შეადგენს 37 კმ-ს, ჩრდილოეთით ფრიმენის კონცხსა და სამხრეთით კეიპ-სმიტის კონცხს შორის, ხოლო სიგანე დაახლოებით 9 კმ-ია.

კუნძულის ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან არის 1705 მეტრი ან 1524 მეტრი (პიკი ბრაუნი). ეს ასევე ბალენის კუნძულების ყველაზე მაღალი წერტილია.

კუნძულები შედის ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების მოქმედების ზონაში, მაგრამ, ახალ ზელანდიას კუნძულები შეჰყავს საკუთარი ანტარქტიკის ტერიტორიების შემადგენლობაში (როსის ტერიტორია).

ისტორია
-------

კუნძულები 1839 წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა მეზღვაურმა ჯონ ბალენმა და სახელიც მის პატივსაცემად დაერქვა.

სქოლიო
------

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Sturge Island[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  Brown Peak, Composite Gazetteer of Antarctica, Scientific Committee on Antarctic Research. US source.
3. ↑  Brown Peak, Composite Gazetteer of Antarctica, Scientific Committee on Antarctic Research. NZ source.
**ნესვეტაის სურბ-კარაპეტის ეკლესია** (რუს. Церковь Сурб Геворг; სომხ. Սուրբ Գևորգ եկեղեցի) — ეკლესია მიასნიკოვის რაიონის სოფელ სულთან-სალიში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება სომხეთის სამოციქულო ეკლესიას. აგებულია 1795-1850 წლებში.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, მიასნიკოვის რაიონი, სოფელი სულთან-სალი, პირველი მაისის ქუჩა № 1-ბ.

ისტორია
-------

დონის მიწაზე სომხების დასახლება დაიწყო ორი საუკუნის წინ. XVIII საუკუნეში ეკატერინე II-მ გამოსცა ბრძანებულება ყირიმიდან სომხების გადასახლების შესახებ აზოვისპირეთში. 1779 წელს ათასი სომეხი გადაასახლეს დონის მიწაზე, ძირითადად სოფლებში: ჩალტირი, ყირიმი, ბოლშიე-სალი, სულთან-სალი და ნესვეტაი. სოფელი სულთან-სალი დაარსდა 1779 წელს, ხოლო სოფლის ეკლესია სურბ-გევორქი დაარსდა 1795 წელს. ქვის ეკლესია სოფელში ააშენეს 1795 წელს.

1848 წეკლლს ეკლესია უკვე კრიტიკულ მდგომარეობაში იყო და მრევლმა თხოვნით მიმართა დონის კონსისტორიას რათა თანხმობა მიეცა და საქველმოქმედო თანხებით დაეწყოთ ეკლესიის რეკონსტრუქცია. შემოწირულობის შეგროვება ითავა ქალაქის თავმა არუთიუნ ხალილოვმა. მოგვიანებით მრევლმა გადაწყვიტა ახალი ეკლესიის რემონტის ნაცვლად, უკეთესი იქნებოდა აეშენებინათ ახალი, რადგან 1849 წელს ეკლესია უკვე გაძარცვული იყო.

მრევლის შეგროვილი თანხებით 1850 წელს სოფელში ააშენეს ახალი ეკლესია. 1858 წელს მოხდა ახლადაშენებული ეკლესიის რეკონსტრუქცია.

1864 წლის მარტში მრევლმა ძველი ეკლესია დაანგრია, ხოლო 1867 წელს ახალი ეკლესია აკურთხეს. მომდევნო პერიოდში ეკლესია რამდენიმეჯერ გაარემონტეს. 1881 წელს ეკლესია გარედან შეაკეთესს, 1889 წელს ჩაუტარდა კოსმეტიკური რემონტი.

1872 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა საეკლესიო-სამრევლო სკოლა, რომელშიც 1908 წლისათვის სწავლობდა 126 ადამიანი.

1896 წლის 28 ოქტომბერს ძლიერი ქარიშხლის შედეგად ეკლესიის გუმბათი და ჯვარი ჩამოინგრა. საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში 1930-იან წლებში ეკლესია დახურეს. ეკლესია მეორე მსოფლიო ომის დროს დაბომბვების შედეგად დაზაარალდა.

ამჟამად ეკლესიის წინამძღვრის ტერ თადეოს გაიბარიანის ინიციატივით მიმდინარეობს სამუშაოები ეკლესიის აღსადგენად, შეიმუშავეს ეკლესიის აღდგენის გეგმა.

ეკლესიის წინამძღვარია ეჩმიაძინის სასულიერო სემინარიის ყოფილი მოსწავლე, სოფელ ჩალტირის მკვიდრი ტერ ტადეოს გაიბარიანი.

ლიტერატურა
----------

* Вартанян В.Г. Казаров С.С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д. 2001 Е.И.
* Халпахчьян О.X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы / Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М. 2013

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Сурб Геворг (Султан Салы, Ростовская область) დაარქივებული 2017-04-08 საიტზე Wayback Machine.
* Церковь Сурб Геворг
* Армянские храмы на Дону დაარქივებული 2019-02-18 საიტზე Wayback Machine.
მუზეუმის ხედი ბაღიდან
**თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი** (Museum of Modern Art - MoMA) მდებარეობს მიდთაუნ მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. მუზეუმი ხშირად მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის მოპაექრედ განიხილება.

მომა თავდაპირველად დააპროექტა მოდერნისტმა არქიტექტორმა ედვარდ დურელ სტოუნმა და პირველად დამთვალიერებელთათვის გაიხსნა 1929 წლის 7 ნოემბერს. ითვლება რა თანამედროვე ხელოვნების ნიმუშთა საუკეთესო კოლექციად მსოფლიოში, მის მთავარ ღირსშესანიშნაობად ითვლება:

* ვინსენტ ვან გოგის "ვარსკვლავებიანი ღამე",
* პაბლო პიკასოს "ავინიონის დიაცები"
* სალვადორ დალის "მეხსიერების ჟინიანობა",
* პიტ მონდრიანის "ბროდვეის ბუგი-ვუგი",
* კლოდ მონეს "წყლის ლილიების" ტრიპტიხი
* ანრი მატისის "ცეკვა"
* პოლ სეზანის "მობანავე"
* ფრიდა კალოს "ავტო-პორტრეტი მოკვეცილი თმით"

აქვე ასევე იხილავთ წამყვანი ამერიკელი მხატვრების ჯექსონ პოლოკის, ჯასპერ ჯონსის, ედვარდ ჰოპერის, ენდი უორჰოლის, ჩაკ კლოზის და რალფ ბეკშის ნამუშევრებს. მომას მსოფლიოში სახელგანთქმული მხატრვული ფოტოგრაფიის კოლექცია აქვს. აქვეა ასევე მნიშვნელოვანი დიზაინის კოლქეციები, მათ შორის პოლ ლასცლოს ნამუშევრები.

მომას მიდთაუნის შენობამ მნიშვნელოვანი რეკონსტრუქცია განიცადა 21-ე საუკუნის დასაწყისში. დაიხურა რა 2002 წლის 21 მაისს, 2004 წლის 20 ნოემბერს გაიხსნა იაპონელი არქიტექტორის იოშიო ტანიგუჩის განახლებული პროექტით. ამ პერიოდში მომას კოლექციის ნაწილი გამოფენილი იყო ყოფილ ჭიკარტების ქარხანაში ლონგ-აილენდ სიტიში, ქუინსში. მომას ხელახალ გახსნას მოსახლეობის უკმაყოფილება მოჰყვა შესვლის ფასის $12-დან $20-მდე გაზრდის გამო. ამგვარად მომა ნიუ-იორკში ყველაზე ძვირი მუზეუმია, თუმცა პარასკევს ნაშუადღევს 4 სთ-ის შემდეგ "გადაიხადეთ რამდენიც გსურთ" პოლიტიკა მოქმედებს და შესაძლებელია უფასოდ მოხვედრაც თუ რიგმა დღის ბოლომდე მოგიწიათ.

აქ გამოფენილ ზოგიერთ ნამუშევართა გალერეა
----------------------------------------

* ანრი რუსო, „მძინარე ბოშა", 1897ანრი რუსო, „მძინარე ბოშა", 1897
* ვინსენტ ვან გოგი, „ვარსკვლავებიანი ღამე", 1889ვინსენტ ვან გოგი, „ვარსკვლავებიანი ღამე", 1889
* პოლ გოგენი, „არეოის თესლი", 1892პოლ გოგენი, „არეოის თესლი", 1892
* პიტ მონდრიანი, „ბროდვეის ბუგი ვუგი", 1942–1943პიტ მონდრიანი, „ბროდვეის ბუგი ვუგი", 1942–1943

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი.
* მოდერნი: მომა დაარქივებული 2006-05-15 საიტზე Wayback Machine. .
„ტიბაანი" — ადგილწარმოშობის დასახელების კონტროლირებადი უმაღლესი ხარისხის თეთრი მშრალი ღვინოა. იგი მზადდება რქაწითელის ჯიშის ყურძნისაგან დურდოს სრული დადუღებით.

ღვინო „ტიბაანი" ხასიათდება მუქი ქარვისფერით, ჯიშური არომატით, კარგად გამოხატურლი ბუკეტით, ექსტრაქტულობით, ხავერდოვნებით და ქიშმიშის ტონებით.

ღვინო „ტიბაანის" მოცულობითი სპირტშემცველობა უნდა შეადგენდეს 11,5-13,0%-ს, შაქრების მასური კონცენტრაცია — არაუმეტეს 4 გ/დმ³, ტიტრული მჟავიანობა — 5,0-6,0 გ/დმ³, აქროლადი მჟავიანობა — არაუმეტეს 1,2 გ/დმ³, დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია — არა ნაკლებ 18 გ/დმ³.

„ტიბაანის" სპეციფიკური ზონის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 28 კმ².

მევენახეობის სპეციფიკური ზონა „ტიბაანი" მდებარეობს შიდა კახეთში, ალაზნის ვაკის მარჯვენა მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში, გომბორის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბლობზე სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ჩრდილო განედის 41°35' და აღმოსავლეთ გრძედის 46°00' კოორდინატებზე. სავენახედ ასათვისებელი ფართობის აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან საშუალოდ 350-550 მეტრს უდრის. მოიცავს სოფლების ტიბაანის, ქვემო მაჩხაანისა და ძველი ანაგის ნაწილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღვინის ეროვნული სააგენტო დაარქივებული 2020-12-04 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
* ატენური
* ახაშენი
* გურჯაანი
* ვაზისუბანი
* თელიანი
* კარდენახი
* კახეთი
* მანავი
* მუკუზანი
* ნაფარეული
* სვირი
* ტვიში
* ტიბაანი
* ქინძმარაული
* ყვარელი
* წინანდალი
* ხვანჭკარა
* კოტეხი
* ხაშმის საფერავი
* ბოლნისი
* სალხინოს ოჯალეში
* ახმეტა (ახმეტის მწვანე)
* წარაფი
* ახოები
* მაღრაანის ქისი
* ზეგაანი
* ოყურეშის უსახელოური
* ასურეთული შალა
* ოკამი

 |

 |
**თბილისური ხმალი** — უქარქაშო ხმალი, მთლიანი სიგრძე - 95 სმ. პირი - 81,5 სმ. ნივთი 1941 წელს აგრაფინე ჭეიშვილისგან არის შეძენილი.

ხმლის პირი დამზადებულია დამასკოული ფოლადისაგან. ცალლესული, ორღარიანი, ოდნავ მოხრილი, აქვს 21 სმ. სიგრძის შაშარი (ორლესული პირი). პირის ორივე მხარეს ყუასთან ახლოს ვადიდან შაშარამდე ორ-ორი ღარი მიჰყვება. ზედა შედარებით ვიწრო, ხოლო ქვედა ფართო. ხმლის ღარებში ვიზუალური დაკვირვებით კარგად ჩანს დამასკული ფოლადის სტრუქტურა, რომელიც ხმალს თითქოს ორნამენტად მიუყვება. პირის ზედა მხარეს შტამპით რვაწახნაგიანი დამღაა შესრულებული. აღნიშნული ტიპის დამღები იმ თბილისელ ოსტატებს ეკუთვნოდა, რომლებიც XIX საუკუნის I ნახევარში მოღვაწეობდნენ. დამღიდან გამომდინარე ასეთი ხმლები თბილისური ხმლების კატეგორიში ერთიანდება.

ხმალზე დაგებულია ფოლდის ვადაჯვარი, რომლის ზედაპირზე თითბის ზარნიშით შესრულებული ორნამენტის კვალი ჩანს, იკითხება გეომეტრიული ფიგურებიც. ტარი დამზადებულია ხისგან, რომელზეც გადაკრული უნდა ყოფილიყო შავი ტყავი, ტყავი დაზიანებულია. ტყავს ზემოდან გადაკრული აქვს დაბალი სინჯის ვერცხლის ორნამენტირებული სამი ფირფიტა, ვერცხლის ფირფიტითაა დაფარული ტარის მოხრილი ადგილი (ვაშლი). „ვაშლის" ბოლო ორკაპაა და პირდაღებულ ცხოველს მოგვაგონებს. ტარის ზედაპირი, სალტეების გარშემო შეჭედილია 12 გობაკით. ასეთი ტარები ქართული ხმლებისთვისაა დამახასიათებელი.

ლიტერატურა
----------

* ქაფიანიძე მ. ქართული ხმლების ტიპოლოგიისათვის, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე, N 1, 2010
* Аствацатурян Э. Г. Оружие народов кавказа, Санкт-Петербург, 2004
* Асхабов И.Чеченское оружие, Москва, 2001
* Горелик М.З. Ранний Монголъский Доспех (IX-первая половина XIVв) Новосибирск, 1987
* Елашвили В.И. Парикаоба (Хевсурское фехтование), Тбилиси, 1956
* Ленц Е. Е. О клеймах мастеров на оружии, Санкт-Петербург, 1911
* Трубников Б.Г. Защитное Вооружение, Санкт-Петербург, 2004
* აბაშიძე ბ. მითოლოგიის საკითხები ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში, თბილისი, 1978
* გასიტაშვილი გ. „ხევსურული აბჯარი" მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის ტ. IX, გვ 79-108, თბილისი, 1957
* გუგუშვილი პ. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში, ტ. V, 1962
**ფილიპე კვაშალი** (დ. 1897, ოზურგეთი — გ. 1965) — ქართველი სოფლის მეურნეობის მუშაკი, მეცნიერი.

1930 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი აგრონომ-ზოოტექნიკოსის კვალიფიკაციით.

1936-1940 წლებში საქართველოს მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ცხოველთა კვების და საკვებთა ტექნოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1940-1945 წლებში მუშობს პრაქტიკულ სამუშოზე წარმოებაში. 1945 წლიდან ზემოაღნიშნული განყოფილების გამგეა. მისი მეცნიერული ნაშრომები ეძღვნება ცხოველთა კვების საკითხებს, თუთის აბრეშუმხვევიას ჭუპრების ღორის და ფრინველის კვებაში გამოყენებას, დასავლეთ საქართველოს მომთაბარე მეღორეობის განვითარებას და სხვ. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი, 1935 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს ტყის საკვები საშუალებანი და მეღორეობაში მისი რაციონალურად გამოყენების გზები (ავტორი). - თბილისი, საქ. სას.-სამ. ინ-ტის გამ-ბის სტ. 1958 გვ. 31
* საკვებ საშუალებათა შემზადების ზოგიერთი წესი (ავტორი). - თბილისი, საქ. სას.-სამ. ინ-ტის გამ-ბა და სტ. 1953. გვ. 45
* აბრეშუმის ჭიის ჭუპრი, როგორც ცილოვანი საკვები წიწილებისათვის (ავტორი). - თბილისი, ტექნიკა და შრომა-ს გამომცემლობა და სტამბა, 1939. გვ. 16

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ზოოტექნიკური განათლებისა და მეცნიერების ფუძემდებლები. თბ. 2004 გვ. 177

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფილიპე კვაშალი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რუსუდან კვანჭახაძე** (დ. 20 სექტემბერი, 1965, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1989 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1993–1994 წლებში იყო ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1995 წლიდან უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1998 წლის იანვრიდან იოდდეფიციტით გამოწვეულ დარღვევათა პროფილაქტიკის ცენტრის ექიმი–ენდოკრინოლოგი. 1996 წლიდან სამედიცინო ინსტიტუტ „ესკულაფეს" პრორექტორი. ავტორია 14 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ენდოკრინოლოგიის პრობლემებს. 1998 წელს მიღებული აქვს მიკროელემენტების დეფიციტის ელიმინაციის მიკრო–სექტორული კურსის დამთავრების სერთიფიკატი.

1994 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების ქირურგიული და თერაპიული მკურნალობის შედეგების გავლენა თირკმელზე და ჯირკვლის მორფო–ფუნქციურ მდგომარეობაზე."

ბიბლიოგრაფია
------------

* მაკრო-და მიკროელემენტების სტატუსი ორსულობის პერიოდში (ავტორი). თბილისი, 2010 გვ. 86

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ. 2000 გვ. 149

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსუდან კვანჭახაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მიხეილ კანკავა** (დ. 29 მაისი, 1900, ხორი — გ. 29 აპრილი, 1977) — ქართველი ენათმეცნიერი, რუსისტი, ლექსიკოგრაფი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1952), პროფესორი (1953).

1924 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

1920-1935 წლებში მუშაობდა მასწავლებლად. 1940-1944 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1940-1944 წლებში ზუგდიდის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. 1944-1952 წლებში იყო გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის რუსული ენის კათედრის გამგე. 1958-1970 წლებში თბილისის ა. ს. პუშკინის სახ. პედაგოგიური უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1956-1960 წლებში ი. გოგებაშვილის სახ. პედაგოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის რუსული ენისა და ლიტერატურის მეთოდიკის სექტორის გამგე. მ. კანკავამ დიდი წვლილი შეიტანა ქართულ სკოლებში რუსული ენის სწავლების გაუმჯობესების საქმეში, შეადგინა სახელმძღვანელოები ქართული საშუალო და უმაღლესი სასწავლებლებისათვის, მოკლე რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული ლექსიკონები.

ჯილდოები
--------

* 1961 — საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქართულ-რუსული ლექსიკონი : ეძღვნება მიხეილ კანკავას დაბადებიდან 100 წლისთავს, თბილისი, საქართველოს მაცნე, 2001, ISBN 99928-28-22-6
* მოკლე რუსულ-ქართული ლექსიკონი, თბილისი, ცოდნა, 1964
* თევდორე ივანეს-ძე ბუსლაევის მეთოდიკური მემკვიდრეობა, თბილისი, ცოდნა, 1961

ლიტერატურა
----------

* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 368.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიხეილ კანკავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**„შეხვედრის ადგილის შეცვლა შეუძლებელია"** (რუს. „Место встречи изменить нельзя") — საბჭოთა ხუთსერიიანი, მძაფრსიუჟეტიანი, დეტექტიური სატელევიზიო მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია სტანისლავ გოვორუხინი. ფილმის გადაღებები მიმდინარეობდა 1978-1979 წლებში.

სიუჟეტი
-------

ფილმის სცენარი არკადი და გიორგი ვაინერებს ეკუთვნის და დაფუძნებულია მათივე რომანის „მოწყალების ერა" სიუჟეტზე. სურათში მოქმედება ხდება ომის შემდგომ მოსკოვში, სადაც ბანდა „შავი კატა" მოქმედებს. მის დაჭერაში მონაწილეობენ მოსკოვის სამძებრო განყოფილების (МУР) ბანდიტიზმთან ბრძოლის დეპარტამენტის თანამშრომლები, კაპიტან ჟეგლოვის ხელმძღვანელობით. ფილმის სიუჟეტი ეხმიანება ივან მიტინის კრასნოგორსკის ბანდის რეალურ ისტორიას, რომელიც 1950-იანი წლების დასაწყისში მოსკოვსა და მოსკოვის რეგიონში ძარცვებსა და მკვლელობებს ეწეოდა.

პავილიონის სცენები ძირითადად ოდესის კინოსტუდიაში გადაიღეს. მთავარი როლები შეასრულეს ვლადიმერ ვისოცკიმ და ვლადიმირ კონკინმა. ფილმში ასევე მონაწილეობენ არმენ ჯიგარხანიანი, სერგეი იურსკი და სხვა ცნობილი საბჭოთა მსახიობები. 

ჟეგლოვის და შარაპოვის ძეგლი კიევში, უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან

ჯილდოები
--------

სურათს არ აქვს კინემატოგრაფიული ჯილდოები. ფილმის შემქმნელებმა შინაგან საქმეთა სამინისტროს დიპლომები მიიღეს, ხოლო ვისოცკიმ სამჯერ მიიღო ჯილდო კაპიტანი ჟეგლოვის როლის შესრულებისთვის: 1981 წელს ერევანში IX საკავშირო კინოფესტივალზე - სპეციალური დიპლომი და ჟიურის პრიზი, 1987 წელს - სსრკ სახელმწიფო პრემია, ხოლო 1998 წელს - რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრემია. 1999 წელს ვლადიმერ კონკინს მიენიჭა რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრიზი შარაპოვის იმიჯის შექმნისათვის. პერსონაჟების ცნობილმა ფრაზებმა შეავსო პოპულარული გამონათქვამებისა და აფორიზმების ლექსიკონები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „შეხვედრის ადგილის შეცვლა შეუძლებელია" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კანდელაკი**. |

**ირაკლი ისაკის ძე კანდელაკი** (დ. 27 სექტემბერი, 1901, თელავი — გ. 22 ივლისი, 1970, თბილისი) — ქართველი კინოდოკუმენტალისტი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი. „წითელი ვარსკვლავის ორდენის" კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

1932 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია. კინოში გვიან მივიდა და თითქმის ოთხი ათეული წელი ემსახურა მას. აღსანიშნავია რეჟისორის მიერ სამამულო ომის პერიოდში შექმნილი ფილმები.

ირაკლი კანდელაკმა ქართული დოკუმენტური კინო გაამდიდრა ისეთი ფილმებით, როგორებიცაა: „ფერეიდანელი ქართველები", „მტკვრის კვალდაკვალ", „წელიწადის ოთხი დრო", „სამგორი", „ძველი ქალაქის გაზაფხული", „დიოსკურია", „იზმირის საერთაშორისო გამოფენა", „მზიურ მხარეში" და სხვა. ბოლო წლებში ხელოვანი დაუბრუნდა ირანის თემას. იმოგზაურა იქ და შექმნა ფილმები: „თეირანის შთაბეჭდილებები" და „შირაზი, ისპაჰანი, პერსოპოლი". ი. კანდელაკის მრავალი ფილმი აღინიშნა პრემიით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 364.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 203, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ირაკლი კანდელაკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ირაკლი კანდელაკი — ეროვნული ფილმოგრაფია
**ჰუზაიმა ბინტ ნასერი** (არაბ. حزيمة بنت ناصر; დ. 1884, მექა, ოსმალეთის იმპერია — გ. 27 მარტი 1935, ბაღდადი, ერაყი) — არაბი პრინცესა, მექას შარიფა. ერაყისა და სირიის დედოფლობის შემდეგ, ჰუზაიმა ერაყის დედა-დედოფალი გახდა.

ბიოგრაფია
---------

ჰუზაიმას მამა პრინცი ნასერ ბინ ალი ფაშა არის, რომელიც მუსბაჰის უმცროსი ტყუპისცალია. 1904 წელს სტამბოლში, იგი მექის შარიფის ვაჟზე, ფეისალ I-ზე დაქორწინდა. მათი პირველი შვილი აზზა (1906-1936) იყო, შემდეგ კი ორი გოგონა, რაჯიჰა (1907-1959) და რაიფია (1910-1934) დაიბადა, საბოლოოდ კი ვაჟი გაზი I (1912-1939), ერაყის მომავალი მეფე დაიბადა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ოსმალეთის იმპერიის მფლობელობაში მყოფი ტერიტორიები გამარჯვებულმა ევროპულმა სახელმწიფოებმა დაინაწილეს, ან დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოაცხადეს. 1920 წელს, ფეისალ I სირიის მეფედ გამოაცხადდა და ასე ჰუზაიმაც სირიის დედოფალი გახდა. თავის მეუღლესთან ახლოს ყოფნის მიზნით, ჰუზაიმამ თავის შვილებთან ერთად დამასკოში ახლად დაარსებულ სამეფო სასახლეში ჩასახლდა. თუმცა, მხოლოდ ოთხი თვის განმავლობაში არსებობის შემდეგ, სირიის სამეფო საფრანგეთ-სირიის ომის შედეგად დაიშალა, რის შედეგად ფეისალმა და ჰუზაიმამ ტიტული დაკარგეს.

1921 წელს, ბრიტანეთის მთავრობამ გადაწყვიტა, რომ ერაყის ახალი სამეფოს მეფედ ფეისალი ყოფილიყო, რაზეც მათ საერთაშორისო მანდატი ჰქონდათ. ფეისალმა მიიღო ეს წინადადება და ერაყის მეფედ გამოაცხადა. შესაბამისად ჰუზაიმაც დედოფალი გახდა და სამეფო ოჯახი ბაღდადში, ახალი სამეფოს დედაქალაქში გადავიდა.

1933 წელს ფეისალის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე მისი ვაჟი, გაზი I ავიდა და ჰუზაიმაც ერაყის დედა-დედოფალი გახდა.

ორი წლის შემდეგ, 1935 წელს იგი ბაღდადში გარდაიცვალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Royal Ark
2. ↑  IRAQ – Resurgence In The Shiite World – Part 8 – Jordan & The Hashemite Factors , APS Diplomat Redrawing the Islamic Map, 14 Feb 2005
3. ↑  Omnilexica.org.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-28. ციტირების თარიღი: 2017-06-28.

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჰუზაიმა ბინტ ნასერი"** ვიკისაწყობში.
**„ერთობა"** — ყოველდღიური სოციალ-დემოკრატიული გაზეთი 1917-1921 წლებში. გამოდიოდა „თანამედროვე აზრის" (1915-1917) ნაცვლად. 1918 წლის 26 ნოემბრიდან იწოდებოდა, როგორც „ორგანო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ცენტრალური კომიტეტისა". გაზეთს თავდაპირველად რედაქტორობდა ვლადიმერ ბობოხიძე, 1920 წლის ივლისიდან კი – ლევან ნათაძე. იბეჭდებოდა „რუხაძის სწრაფლმბეჭდავ სტამბაში"; 1917 წლის 1 ივლისიდან - „ერთობის" სტამბაში. გაზეთმა 1918 წლის 28 იანვრიდან შემოიღო ყოველკვირეული სატირულ-იუმორისტული ფურცელი „ეშმაკის მათრახი". 1921 წლის თებერვალში მთავრობის მიერ თბილისის დატოვების გამო „ერთობის" ბოლო ნომრები ქუთაისსა და ბათუმში გამოვიდა. პარტიული გამოცემის სპეციფიკიდან გამომდინარე, გაზეთი იდეოლოგიური მიზანდასახულობით შერჩეული, მეტწილად ინფორმაციული ხასიათის მასალით შემოიფარგლებოდა. თუმცა გვხვდება ანალიტიკური პუბლიკაციებიც, რომელთა უმრავლესობა სარედაქციო თვალსაზრისს გამოხატავდა და მენშევიკური ხელისუფლების იდეური მხარდაჭერის ფუნქციას ასრულებდა. მათი უმრავლესობა ხელმოუწერელი იყო. მიუხედავად ოპერატიულ ჟანრთა პრიმატისა, იბეჭდებოდა განსხვავებული თემატიკის პუბლიკაციებიც, რომლებიც რუბრიკის ქვეშ ერთიანდებოდა.
ჰაშიმის მდებარეობა
**ჰაშიმა** (ასევე მოიხსენიება როგორც *გუნკანჯიმა* ან *გუნკანშიმა*, „*საბრძოლო გემის კუნძული*") — ერთ-ერთი 505 დაუსახლებელი კუნძულიდან ნაგასაკის პრეფექტურაში (იაპონია). მდებარეობს ქალაქ ნაგასაკიდან 15 კილომეტრის დაშორებით.

კუნძული 1887—1974 წლებში ქვანახშირის მომპოვებელ-საწარმო დასახლებას წარმოადგენდა. კუნძული გამოირჩევა დაუსახლებელი და მიტოვებული შენობებით და მის გარშემო შემოვლებული დამცავი ჯებირით. კუნძული 2005 წლიდან დარეგისტრირებულია როგორც ქალაქ ნაგასაკის ნაწილი, მანამდე კი მიჩნეული იყო როგორც ქალაქ ტაკაშიმის ნაწილად.

ის ცნობილია თავისი ქვანახშირის საბადოებით. კუნძული შეიძინა კომპანია „მიცუბიშიმ" (Mitsubishi) 1890 წელს და დაიწყო პროექტი, რომელიც ზღვის ფსკერიდან ქვანახშირის ამოღებას ითვალისწინებდა. 1916 წელს მიცუბიშიმ ააშენა მაღალი შენობები და დასახლებული პუნქტები მზარდი მუშათა კონტიგენტისთვის, რომლების აზიის სხვადასხვა მხრიდან იყვნენ ჩამოყვანილები. სამხრეთ კორეის კომისიის განცხადებით, კუნძულზე დასახლებული იყო 500 კორეელი, რომლებიც აქ 1939 წლიდან 1945 წლამდე მუშაობდნენ, მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში.

1959 წელს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ თავის პიკს 5259-ს მიაღწია, სიმჭიდროვე გახდა 835 ადამიანი თითოეულ ჰექტარზე.

1960 წელს იაპონიის ტერიტორიაზე ქვანახშირის ჩანაცვლება ნავთობით მოხდა. ქვანახშირის საბადოების როლი თანდათანობით შემცირდა, ამ მხრივ არც ჰაშიმა იყო გამონაკლისი. მიცუბიშიმ ოფიციალური განცხადება ჰაშიმას პროექტის გაუქმების შესახებ 1974 წელს გააკეთა და ამჟამად კუნძული ცარიელია, სწორად ამის გამო ეწოდა მას „მოჩვენებების კუნძული". კუნძულზე შესვლა ნებადართულია 2009 წლის 22 აპრილიდან, მისი დახურვიდან 35 წლის შემდეგ.

„საბრძოლო გემი" კუნძულის იაპონური მეტსახელის, გუნკანჯიმას თარგმანია და იგი მომდინარეობს იაპონური საბრძოლო გემის, ტოსას მსგავსებიდან, რის გამოც მეორე მსოფლიო ომის დროს ამერიკელებმა არაერთხელ ესროლეს ტორპედოები. ჰაშიმას ასევე მოიხსენიებენ როგორც „კუნძულ მოჩვენებას".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰაშიმა (კუნძული)***

* The way to world heritage Gunkanjima Japanese.
* Gunkan-jima tour Japanese.
* Abandoned Japanese Island. Videosift.
* Battle Royale locations.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-01-10. ციტირების თარიღი: 2012-04-30.
* Thoughts on "Gukanjima – View of an Abandoned Island". NE.
* Hashima Japanese. Itscom.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-04-20. ციტირების თარიღი: 2012-04-30.
* Gunkanjima: ruins of a forbidden island. Gakuranman.[*მკვდარი ბმული*]
* Gunkanjima Hashima French. Meow.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-07. ციტირების თარიღი: 2012-04-30.
**ყარა-ყოიუნლუ** (თურქ. — შავბატკნიანები, ყარა — შავი და ყოიუნ — ცხვარი, აქედან სპარსულ წყაროებში გვხვდება, როგორც *ყარაბაღი*; მათ დროშაზე გამოსახული შავი ცხვრის მიხედვით), ოღუზი თურქების (თურქმანების) მომთაბარე ტომების გაერთიანება, რომელსაც მეთაურობდა ბაჰარლუს ტომი. თავდაპირველად სახლობდნენ ვანის ტბის სამხრეთით; ფეოდალური სახელმწიფო აზერბაიჯანსა და დასავლეთ ირანში (1410-1468). ყარა-ყოიუნლუს ტომები ებრძოდნენ თემურლენგსა და მის მოკავშირე აყ-ყოიუნლუს, მხარს უჭერდნენ ჯალაირიდებსა და ოსმანებს თემურლენგის წინააღმდეგ. თემურლენგის სიკვდილის შემდეგ (1405) ყარა-ყოიუნლუს ბელადი ყარა-იუსუფი დაეხმარა ჯალაირიდებს თემურლენგის შვილის მირან-შაჰის დამარცხებაში, ხოლო შემდეგ თვითონ დაამარცხა ჯალაირიდები, დაიკავა აზერბაიჯანი, ირანი, სომხეთი და 1410 დააარსა ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფო, რომლის გამგებელი ყარა-იუსუფი და ისქანდერი (1420-1436) ებრძოდნენ თემურიდებსა და შირვანშაჰებს. 1435 წელს თემურიდების სულთანმა შაჰრუხმა შირვანშაჰთან ერთად გაანადგურა ისქანდერის ლაშქარი. 1436 წელს გამეფებული ჯეჰან-შაჰი იძულებული გახდა ეცნო თემურიდების ვასალობა, ხოლო 1447 წელს, შაჰრუხის სიკვდილის შემდეგ, თავი დამოუკიდებლად გამოაცხადა. 1453 და 1457 წლებს შორის ყარა-ყოიუნლუმ დაიპყრო დასავლეთი ირანი. 1467 წელს ჯეჰან-შაჰის ჯარები გაანადგურა უზუნ-ჰასანმა (განაგებდა 1453-1478 წლებში), ხოლო 1468 წელს ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფოს ტერიტორია აყ-ყოიუნლუს შემადგენლობაში შევიდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 627.
**აბდ ალ-კადირი** (არაბ. عبد القادر الحسيني; დ. 6 სექტემბერი, 1808 მასკარა — გ. 26 მაისი, 1883, დამასკო) — ალჟირის მხედართმთავარი, ეროვნული გმირი, მეცნიერი, პოეტი და ორატორი.

ბიოგრაფია
---------

აბდ ალ-კადირის მამა, მაჰი ად-დინი დედა კი ლალა ზორგა, მაჰი ად-დინის მესამე ცოლი იყო. იგი სწავლობდა მასკარაში, სასულიერო სკოლაში. მიიღო კარგი განათლება და დაეუფლა იარაღის ფლობის ხელოვნებას, საბრძოლო ხელოვნებას. ჯერ კიდევ ახალგაზრდამ სახელი გაითქვა, როგორც მომავალმა მებრძოლმა. აბდ ალ-კადირმა საკუთარი თავი და შესაძლებლობები გამოავლინა ფრაგებთან ბრძოლაში, როდესაც ალჟირი ფრანგებმა დაიპყრეს.

24 წლის ამირა აბდ ალ-კადირი, ალჟირელი ხალხის საყოველთაო სახალხო წინააღმდეგობას ჩაუდგა სათავეში. მიუხედავად ახალგაზრდობისა მან გამოავლინა შესანიშნავი მხედართმთავრის და პოლიტიკოსის ნიჭი და სამხედრო და დიპლომატიური ღონისძიებების ერთობლიობით შექმნა საკმაოდ ვრცელი სახელმწიფო, რომელიც ფრანგების კონტროლქვეშ მყოფი ცალკეული ზღვისპირა ბაზების გამოკლებით მოიცავდა მთელ დასავლეთ ალჟირს. საფრანგეთის კოლონიურ ჯარებთან ბრძოლის პროცესში გაატარა რეფორმები: შექმნა ცენტრალიზებული სახელმწიფო აპარატი, შეზღუდა ცალკეული მეომარი ტომების პრივილეგიები, დააფუძნა იარაღის და დენთის მკეთებელი, სახელოსნოები, გახსნა საფეიქრო მანუფაქტურები, აღკვეთა თურქთა ბატონობისას სისტემადქცეული თანამდებობათა ყიდვა-გაყიდვა, მექრთამეობა და ძალმომრეობა, გააუქმა გადასახადების შესყიდვის სისტემა. ქვეყანა დაჰყო 8 ადმინისტრაციულ ოლქად, შემოიღო საგარეო ვაჭრობის მონოპოლია, საკუთარი ფულის ერთეული, გახსნა მრავალი სასწავლო დაწესებულება.

აბდ ალ-კადირმა შეძლო მეგობრული ურთიერთობა დაემყარებინა მაროკოს სულთანთან და მიეღო მისგან პერიოდული დახმარება იარაღით, ფულით და ცხენებით. 1834 წელს დროებით დაუზავდა ფრანგებს, თუმცა 1845 წელს ომი განახლდა. 1846 წელს აბდ ალ-კადირი ბრძოლაში დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა. 1853 წელს ამნისტიით გაათავისუფლეს. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები დამასკოში გაატარა. როგორც ფრანგებს, ასევე არაბებს შორის სარგებლობდა საყოველთაო პატივისცემით სიმამაცის, პატიოსნებისა და სხვა პირადი ღირსებების გამო. 1860 წელს დრუზების ამბოხების გამო საკუთარი რისკის ფასად შეიფარა ათასობით ქრისტიანი. გარდაიცვალა დამასკოში 1883 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აბდ ალ-კადირის აჯანყება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 21-22.
* *Бельмар* «A. sa vie politique et militaire» (Париж, 1863).
* Дамье В. В. Абд аль-Кадер // Кругосвет
* *Ламенер* «Vie, aventures, combats et prise d’A.» (Париж, 1848)
* *Оганисьян Ю.*, Абд-аль-Кадир (ЖЗЛ). Москва, 1968;
* Бу Азиз Яхья, Батль аль-кифах аль-амир Абд-аль-Кадир аль-Джазаири (Боевой герой эмир Абд аль-Кадир аль-Джазаири), Тунис, 1957.