recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ანტიპატრე** — მაკედონელი გენერალი ფილიპე II-სა და ალექსანდრე დიდის ზეობის ხანაში, მისი სიკვდილის შემდეგ კი ერთ-ერთი დიადოხი. ის იყო მაკედონიის სამეფოს მომავალი მეფის კასანდრეს მამა.

სამხედრო კარიერა
----------------

ანტიპატრე დაიბადა ძვ. წ. 399 წელს წარჩინებული მაკედონელის, იოლაუსის ოჯახში. მისი ადრეული სამხედრო კარიერის შესახებ ცნობები არ არსებობს. ძვ. წ. 342 წლიდან სამი წლის განმავლობაში ის იყო სამეფოს რეგენტი, ჩრდილოეთ ბალკანეთში ფილიპეს ლაშქრობის განმავლობაში. ძვ. წ. 338 წელს, ქერონეიის ბრძოლის შემდეგ ის მშვიდობის დასამყარებლად ათენში გაიგზავნა ელჩად.

ფილიპეს სიკვდილეს შემდეგ, ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანიამდე ის და პარმენიონი ცდილობდნენ დაერწმუნედინათ მეფე, რომ მანამდე არ გაელაშქრა აღმოსავლეთით, სანამ მემკვიდრე არ ეყოლებოდა, თუმცა უარის შემდეგ ის თავად დარჩა ბალკანეთში 12,000 ქვეითით და 1,500 კავალერისტით, მაკედონიის რეგენტად. ამ პერიოდში, ძვ. წ. 332-331 წლებში ანტიპატრემ ჩაახშო თრაკიაში აჯანყება, რომელსაც მემნონი მეთაურობდა. ამას მოჰყვა სპარტის მეფის აგის III-ის წინააღმდეგ ომი. გადამწყვეტი შეტაკება მეგალოპოლისთან გაიმართა და ანტიპატრეს გამარჯვებით დამთავრდა. ზოგიერთი ვერსიით ალექსანდრე მის გამარჯვებას შურით უყურებდა. ფაქტია, რომ ძვ. წ. 324 წელს მან ანტიპატრეს მცირე აზიაში გადასვლა უბრძანა, მის ადგილას კი კრატერუსი დანიშნა. თუმცა ამის შემდეგ ალექსანდრე ბაბილონში გარდაიცვალა და ანტიპატრე ისევ მაკედონიის რეგენრი გახდა. ზოგიერთი ვერსიით ალექსანდრე სწორედ ანტიპატრეს დავალებით მოწამლა კასანდრემ.

დიადოხი
-------

შემდეგ წელს აჯანყებულ ათენელებთან წამოწყებულ ომში მარცხდებოდა კიდეც, თუმცა ამ დროს მაკედონიაში ჩამოვიდა ალექსანდრეს მიერ სიკვდილამდე გამოგზავნილი კრატერუსი. მათ გაერთიანებული ძალებით მტერი კნანონის ბრძოლაში დაამარცხეს. ამავე წელს ოლიმპიამ პერდიკასს შესთავაზა თავისი ქალიშვილი კლეოპატრას ხელი. მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროს პერდიკასი ანტიპატრეს ქალიშვილზე იყო დანიშნული, მან თანხმობა განაცხადა. ამან და ასევე პერდიკასის ძალაუფლების განმტკიცებამ შეაფიქნიანა დანარჩენი ლიდერები და დაიწყო დიადოხის პირველი ომი, რომელშიც პერდიკასის წინააღმდეგ ანტიპატრე, კრატერუსი და პტოლემე გაერთიანდნენ. თუმცა მალევე პერდიკასი თავისივე ჯარისკაცებმა მოკლეს, კრატერუსი კი ეუმენესის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაეცა. ამის შემდეგ ანტიპატრემ თავი მთელი იმპერიის მბრძანებლად გამოაცხადა, თუმცა მხოლოდ ბალკანეთს აკონტროლებდა. ძვ. წ. 319 წელს ანტიპატრე გარდაიცვალა. ის ჯერ პოლიფერკონმა შეცვალა, თუმცა მან მალევე გაკარგა ძალაუფლება, რის შემდეგაც მაკედონიის მეფე, ანტიპატრეს ვაჟი, კასანდრე გახდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლივიუსი - სტატიები ანტიკურ ისტორიაზე, ანტიპატრე დაარქივებული 2015-04-27 საიტზე Wayback Machine.
* უილიამ სმიტი - ბერძნულ-რომაული ბიოგრაფიის და მითოლოგიის ლექსიკონი დაარქივებული 2006-01-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ლევან სანიკიძე - ალექსანდრე მაკედონელი, თბილისი, 1985, გვ. 60
2. ↑  დიოდორე სიცილიელი, ისტორიული ბიბლიოთეკა, VIII ნაწილი (XVII წიგნი), გვ.167
**ბაბა-ბექ მუჰამედ-ალი ბექ ოღლის შაკირი** (აზერ. Baba bəy Şakir; 1770—1844) — აზერბაიჯანელი პოეტი.

სიცოცხლე
--------

ბაბა-ბექი ქალაქ შუშაში, ყარაბაღში ცნობილ ჯავანშირების გვარის ოჯახში დაიბადა. მისი მამა შეძლებული მიწათმფლობელი იყო, რამაც შესაძლებელი გახადა შვილისათვის კარგი განათლება მიეცა.

ბაბა-ბექმა განათლება მუსულმანურ სასულიერო სასწავლებელში მიიღო. მან შეისწავლა არაბული და სპარსული ენები, აგრეთვე კლასიკური აღმოსავლური ლიტერატურა.

ბაბა-ხანი თავისი წარმომავლობით ყარაბაღის ხანის, პანახი ხანის უფროსი ძმის – ფარზალი-ბექის შვილიშვილია. ის ცნობილი პოეტ-სატირიკოსის ქასიმ ბეი ზაქირის ნათესავი და ახლო მეგობარი იყო. ზაკირმა ლექსიც კი დაწერა «მადეინ ტარიხი – ბაბა ბექი», რომელიც ბაბა-ბექის გარდაცვალებას მიეძღვნა. სამწუხაროდ, მცირეოდენი რამ შემორჩა მისი ლირიკული ნაწარმოებებიდან და სატირული ნაშრომებიდან. მისი ნაწარმოებების ერთი ნაწილი დაწერილია კლასიკური აღმოსავლური პოეზიის სტილში – არუზში, მეორე ნაწილი კი – მარცვლოვან თანაფარდობაში.

ბაბა-ბექის სატირა ამათრახებდა სიბნელისა და უმეცრების მთესველ გაუმაძღარ ბექებს, კორუფციულობით დაავადებულ ჩინოვნიკებს, ოფიცრების ჩინში მყოფ სახელმწიფო რანგის მოსამსახურეებს, ძალადობითა და უხეშობით გამორჩეულ კომენდანტებს.

პირველად მისი ნამუშევრები გამოქვეყნდა წიგნში მამედ-აღა მუჯატხიზადე "Piyazul-aşugin", რომელიც 1910 წელს სტამბულში გამოვიდა. ბაბა-ბექ შაკირი 1844 წელს შუშაში გარდაიცვალა და დაკრძლალულ იქნა მირზა ჰასანის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* Анвар Чингизоглы. Джеванширский род: Сариджалинцы, Баку, "Мутарджим", 2015, 352 с. ISBN 978-9952-28-215-3
**ანტისა ხვიჩავა** (დ. 8 ივლისი, 1880, საჩინო, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 ოქტომბერი, 2012, საჩინო, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ქალი, რომელმაც 132 წელი იცხოვრა. პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების მიხედვით, ანტისა ხვიჩავა 1880 წლის 8 ივლისს დაიბადა. ცხოვრობდა წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ საჩინოში შვილებთან, შვილიშვილებთან და შვილთაშვილებთან ერთად. მთელი ცხოვრება საქართველოში აქვს გატარებული. 2011 წელს იგი ბიომეტრიული პასპორტისა და აიდი ბარათის მფლობელიც გახდა, რომელიც მას საჩუქრად ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებმა გადასცეს. ანტისა ხვიჩავას 12 შვილიშვილი, 18 შვილთაშვილი და 4 შვილთაშვილისშვილი ჰყავდა. სოფლის მეურნეობაში 1965 წლამდე მუშაობდა, ხოლო 85 წლის ასაკში პენსიაზე გავიდა. იგი პლანეტის უხუცესი ადამიანის განხრით გინესის რეკორდების წიგნში მოხვედრის კანდიდატი იყო. მინიჭებული აქვს ქალაქ წალენჯიხის საპატიო მოქალაქის წოდება. ანტისა ხვიჩავა გარდაიცვალა 2012 წლის 7 ოქტომბერს, 132 წლის ასაკში. დაკრძალეს 7 ოქტომბერს მშობლიურ სოფელში. დაკრძალვას 1000-ზე მეტი ადამიანი დაესწრო.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Daily Mail-ი 132 წლის ანტისა ხვიჩავაზე წერს
2. ↑  132 წლის ასაკში გარდაცვლილი ანტისა ხვიჩავა გინესის წიგნში მოხვდება[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  წალენჯიხაში უხუცესი ქალბატონი ანტისა ხვიჩავა გარდაიცვალა
4. ↑  Долгожительнице из Грузии исполнилось 130 лет
5. ↑  საქართველოში უხუცესი ქალბატონი 130 წლის გახდა[*მკვდარი ბმული*]
6. ↑  В Грузии умерла старейшая жительница планеты, ей было 132 года
**ართანის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ართანის ჩრდილო-დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. მინდორში, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა (5,2 x 3,9 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვითა და კირის სქელი დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. კარ-სარკმელთა ღიობები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული აგურით. აგურია გამოყენებული აფსიდისა და შენობის გარეთა კუთხეების წყობაშიც. მოგვიანებით ეკლესია შეუკეთებიათ — სახურავის კალთებზე დუღაბის სქელი ფენა დაუსხამთ და კრამიტით დაუბურავთ (შემორჩენილია ფრაგმენტები), რამაც ნაწილობრივ შეამცირა სახურავის კალთების დახრილობა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადზე აშკარად გამოიყოგა თავდაპირველ და გვიანდელ ფენებს შორის საზღვარი. შეკეთება სეხებია ჩრდილოეთ შესასვლელსაც, სადაც წირთხლების ქვემოთა, რიყის ქვით გამოყვანილი ნაწილები (იატაკის დონიდან დაახლოებით 60 სანტიმეტრის სიმაღლეზე) ეკლესიის თანადროულია, ხოლო ზემოთა — აგურისაა და წყობით გვიანდელობის ნიშნებს ატარებს.

შესასვლელი ორია — დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარის ღიობი გარედან აგურის შეისრული თაღით იყო გადახურული, შიგნიდან კი ხის, ძელოვანი გადახურვა ჰქონდა. ამჟამად იგი მხოლოდ დასავლეთ კარს შემორჩა. 

ეკლესიის დარბაზი კვადრატულია, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ოდნავ დეფორმირებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდით, რომლის ღერძზე გაჭრილია მცირე ზომის, ქვის ფილებით ბრტყლად გადახურული სარკმელი. მსგავსი სარკმელი დასავლეთიდანაცაა. იგი მოგვიანებით (შეკეთებისას) გაუფართოებიათ, აფსიდის ორივე გვერდში თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. მათ შორის ჩრდილოეთისას ორმაგი შეღრმავება აქვს. აფსიდი გადახურულია რიყის ქვით ნაწყობი კონქით, რომლის თაღი აგურისაა და შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც.

შენობის ფასადები სადაა. კედლები დასრულებული იყო საფეხურად ნაწყობი ლავგარდნით (შემორჩენილია ფრაგმენტები), რომელიც შედგებოდა ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხის შვერილი აგურის რიგების მონაცვლეობით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 157.
**ანა გონძაგა** (ფრანგ. Anne de Gonzague, იტალ. Anna Gonzaga; დ. 1616, პარიზი, საფრანგეთი — გ. 6 ივლისი, 1684, პარიზი, საფრანგეთი) — გონძაგას დინასტიის წარმომადგენელი. მანტუის ჰერცოგ კარლო I-ის ასული. სიმერნის პფალცგრაფ ედუარდის მეუღლე. პოლონეთის დედოფალ მარია ლუიზა გონძაგას ღვიძლი და. საფრანგეთის დედოფალ მარია ტერეზას სასახლის მთავარი დიასახლისი 1660-1661 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ანა გონძაგა დაიბადა 1616 წელს პარიზში. იგი იყო წარმოშობით იტალიელი ფრანგი დიდებულის, ნევერის ჰერცოგ კარლო გონძაგასა და მისი ცოლის, კატრინ დე მაინის ასული. მისი ერთადერთი და, მარია ლუიზა შემდეგში პოლონეთის ორგზის დედოფალი გახდა. 1628 წელს ანას მამა კარლო I-ის სახელით იკავებს მანტუისა და მონფერატის ჰერცოგის ტახტს. 

მიუხედავად იმისა, რომ ამის შემდეგ მამამისი იტალიაში გადავიდა საცხოვრებლად, ანა და მისი და საფრანგეთში დარჩნენ, რადგან იმ დროს მანტუაში ჭირი მძვინვარებდა. ამ პერიოდში მას რომანტიკული ურთიერთობა ჰქონდა თავის ბიძაშვილთან, გიზის ჰერცოგ ანრი II-თან, რომელზეც 1639 წელს საიდუმლოდ დაქორწინდა კიდეც. 1641 წელს ანრიმ იგი მიატოვა, რის შემდეგაც ანამ მის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანა, რასაც მათი კანონიერ ცოლ-ქმრად ცნობა უნდა მოჰყოლოდა, თუმცა ამაოდ.

1645 წლის 24 აპრილს პარიზში ანა დააქორწინეს სიმერნის პფალცგრაფ ედუარდ კურპფალცელზე, ინგლისის მეფე ჩარლზ II-ის მამიდაშვილზე. აღსანიშნავია, რომ ედუარდი მასზე ცხრა წლით უმცროსი იყო. ქორწინების შემდეგ წყვილი თავიანთ პარიზულ რეზიდენციაში დასახლდა, სადაც ანამ სამი გოგონა გააჩინა. იმავდროულად, მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა სამეფო ოჯახის წევრებთან, რომლებიც დაეხმარნენ მას შემდეგში მისი სამივე ქალიშვილის სარფიანად ქორწინებაში. 

ანა „ულტრა-კათოლიკეებად" წოდებული გიზების შთამომავალი იყო დედის მხრიდან და თავად კათოლიკური ლიგის ფუძემდებლის პირდაპირი შთამომავალიც იყო, რის გამოც ამ წრეში მას დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა. მისი გავლენით მისი კალვინისტი ქმარი მალევე კათოლიკე გახდა და ასევე კათოლიკეებად მოინათლნენ მათი შვილებიც.

1663 წელს ედუარდი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ანა აღარც გათხოვილა. იგი გარდაიცვალა 1684 წლის 6 ივლისს პარიზში, 67-68 წლის ასაკში. მის დაკრძალვას საფრანგეთის მთელი სამეფო ოჯახი ესწრებოდა.

შვილები
-------

1. ლუიზა მარია (1647-1679), ცოლად გაჰყვა სალმის მთავარ კარლ თეოდორს;
2. ანა ჰენრიეტა (1648-1723), ცოლად გაჰყვა კონდეს პრინც ანრი ჟიულს, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა;
3. ბენედიქტა ჰენრიეტა (1652-1730), ცოლად გაჰყვა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგ იოჰან ფრიდრიხს, რომელთანაც შეეძინა ორი გოგონა: მოდენის ჰერცოგინია შარლოტა ფელისიტა და საღვთო რომის იმპერატრიცა ვილჰელმინა ამალია;

ლიტერატურა
----------

* Spangler, Jonathan (2015). "Points of Transferral: Mademoiselle de Guise's Will and the Transferability of Dynastic Identity". In Geevers, Liesbeth; Marini, Mirella (eds.). Dynastic Identity in Early Modern Europe: Rulers, Aristocrats and the Formation of Identities. Ashgate Publishing. p. 131-152.
* Williams, George L. Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes. Jefferson, North Carolina and London: McFarland, 2004. ISBN 0-7864-2071-5.
**არსენ ნინოწმინდელი** — ღირსი მამა არსენი, ნინოწმინდელი ეპისკოპოსი (1082). საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ახალი სტილით 13 აგვისტო (31 ივლისი).

წმინდა არსენ ნინოწმინდელი XI საუკუნის სასულიერო მოღვაწე, მთარგმნელი, მწიგნობარი და ერთ-ერთი საუკეთესო კალიგრაფი იყო. იგი მონაზვნად იერუსალიმში აღიკვეცა, შემდეგ კი „კაცი მაღალი სათნოებითა და მუშაკი ქრისტეს მცნებათაჲ" საქართველოში მოიწვიეს და ნინოწმინდის ეპისკოპოსად დაასხეს ხელი.

წმინდა არსენმა „ღვთისათვის დაუტევა ეპისკოპოსობაჲ და დავით კურაპალატის წინაშე მოვიდა". ტაოს მფლობელმა დავითმა არსენი „ღირსად სიწმიდისა მისისა მოიკითხა და ოთხთა ეკლესიასა წარმოგზავნა". იმ ხანებში ოთხთა ეკლესიაში ცხოვრობდა ბერი იოანე გრძელისძე. არსენი და იოანე დიდად დამეგობრებულან: „მათ უკუე ნეტართა მამათა ჩუენთა, იოანეს და არსენის ფრიადი სიყუარული აქუნდა ერთმანეთისაჲ და მრავალჟამ იღუწიდეს მუნ კეთილსა მას ღუაწლსა მონაზონებისასა", მაგრამ ოთხთა ეკლესიაში ისინი ამქვეყნიური ცხოვრებისაგან საკმაოდ განრიდებულად ვერ გრძნობდნენ თავს, „მყუდროებით ცხოვრებაჲ ვერ იყოფებოდეს", ამიტომ „უცხოსა ქვეყანასა" წასვლა განიზრახეს. „წარვიდეს კერძოთა პონტოჲსათა" და იქ ერთ-ერთ მონასტერში დამკვიდრდნენ. მათი იქ ყოფნა შეუტყვიათ იოანე და ექვთიმე მთაწმინდელთ, რომელნიც ამ დროს ახლად დაარსებულ ათონის ქართველთა მონასტერში მოღვაწეობდნენ და თავისთან მიიწვიეს მამები. მეორე წელს არსენი და იოანე ჩავიდნენ ათონზე და მხარში ამოუდგნენ ექვთიმეს, რომელსაც მამის გარდაცვალების შემდეგ წინამძღვრობის მთელი სიმძიმე დააწვა. ისინი „დიდად თანაშემწე ექმნნეს წმიდასა მამასა... ეფთჳმეს თარგმანებასა შინა წმიდათა წერილთასა და მოშურნე და მობაძავ წმიდათა სათნოებათა მისთა იქმნნეს და მრავალნი წიგნნი ეკლესიისანი ჟამსა სიბერისასა თჳსითა ხელითა აღწერნესო", - მოგვითხრობს გიორგი მთაწმინდელის ბიოგრაფი.

წმინდა არსენი გარდაიცვალა ათონის მთაზე. დაუკრძალავთ „გარეგან მონასტრისა ერთსა შინა ეკლესიასა წმინდისა სჳმეონ მესვეტისასა". როდესაც ივერონის მონასტრის წინამძღვრად აირჩიეს გიორგი მთაწმინდელი, მან წმინდა არსენის ნეშტი წმინდა ექვთიმე მთაწმინდელის გვერდით, დიდი ეკლესიის საგანგებო სამარტვილეში გადაასვენა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველი წმინდანები

ლიტერატურა
----------

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება", თბილისი, 2004 წ.
**ახალი არმაზის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, რკინიგზაზე ბაქანის სამხრეთით, ფერდობის ძირას, არმაზისა და მარტაზის ხევებს შორის. ჩრდილოეთით მას მდინარე მტკვარი ესაზღვრება, სამხრეთით — თრიალეთის ქედის კალთები. თარიღდება გვიან ანტიკური ხანითა და ადრიან ფეოდალური ხანით. 1976 წელს გათხარა მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი — ა. აფაქიძე).

სამარხები ჩადგმული იყო 1,8 მეტრის სიღრმეზე. მათ განივ კედლებად ქვიშაქვის თითო ფილაა გამოყენებული, ხოლო გრძივი კედლები ნაგებია ნატეხი ქვითა და ტალახით. სამარხები მოზრდილი ფილებით. ზოგ სამარხზე შემორჩენილია შელესილობის კვალი. რამდენიმე სამარხზე აღმოჩნდა ვერტიკალურად აღმართული ქვიშაქვის ფილის ნატეხი (სამარხის მრავალგზის გამოყენების ნიშანი). მიცვალებულები დაკრძალულია გულაღმა, გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ. III საუკუნის სამარხებში მიცვალებულთა ქრისტიანული წესით დაკრძალვა მოწმობს, რომ დიდი მცხეთასა და მის შემოგარენში ქრისტეს თემები არსებობდა ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებამდე.

სამარხებში აღმოჩნდა: ოქროს, ვერცხლისა და რკინის ბეჭდები, საყურეები, მინისა და პასტის მძივები, ბრინჯაოს საკინძები, სამაჯური, თიხისა და მინის სანელსაცხელებლები, პართული მონეტა.

სამაროვანის აღმოსავლეთით გამოვლინდა მძლავრი კულტურული ფენა, რომელიც შეიცავდა ადრეული ფეოდალური ხანის დიდძალ კერამიკას, რომელთა შორის მძლავრადაა კერამიკული წუნი (სამეთუნეო სახელოსნო), აგრეთვე ნატეხი ქვითა და თიხით ნაგები კედლები.

ლიტერატურა
----------

* *აბუთაძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 242.
**აქსიომა** (*ბერძ.* tà tôn progónon axiómata = აღიარებული დებულება) — ეპისტემოლოგიაში დებულებაა, რომლის ჭეშმარიტება თავისთავად ცხადია, უეჭველია და დასაბუთება არ სჭირდება. ტერმინი „აქსიომა" არისტოტელეს მიეწერება. მის დროს ეს ტერმინი მეცნიერებიდან სასაუბრო ენაშიც შევიდა, როგორც *თავისთავად ცხადი დებულების* სინონიმი.

დედუქციურ მეცნიერებაში აქსიომას დისციპლინის საწყის დებულებას უწოდებენ. სიცხადისა და სიმარტივის გამო ამ დისციპლინაში იგი მართებულობის დაუმტკიცებლად ჭეშმარიტადაა მიჩნეული.

ლოგიკასა და მათემატიკაში აქსიომა უეჭველი სიმართლე შესაძლოა არ იყოს, არამედ უფრო ფორმალური ლოგიკური გამოხატულებაა დედუქციური მტკიცებისა, რომელიც გარკვეულ შედეგს იწვევს. მათემატიკაში ანსხვავებენ ორის სახის აქსიომას: ლოგიკურ აქსიომას და არა-ლოგიკურ აქსიომას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თეორემა

ლიტერატურა
----------

* Mendelson, Elliot (1987). *Introduction to mathematical logic.* Belmont, California: Wadsworth & Brooks. ISBN 0-534-06624-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Metamath* axioms page
**ამნისტია** (ბერძ. amnestia — დავიწყება, პატიება) — სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს აქტი, რომელიც დამნაშავეს მთლიანად ან ნაწილობრივ ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისგან, გათავისუფლების შერეული სახე. ამნისტიის მეშვეობით სისხლის სამართლის პროცესის ნებისმიერ სტადიაზე შესაძლებელია მსჯავრდებულის გათავისუფლება როგორც სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან, ისე სასჯელისგან, ანდა მისთვის დანიშნული სასჯელის შემცირება, ან შეცვლა უფრო მსუბუქი სასჯელით. ამნისტიის აქტით სასჯელმოხდილს შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობაც. ამნისტია შესაძლოა იყოს ზოგადი და კერძო. კერძო ამნისტია იგივეა, რაც შეწყალება. ზოგადი ამნისტია ეხება არა კონკრეტულ ადამიანს, არამედ გარკვეული კატეგორიის დამნაშავეებს საერთოდ. ამნისტია ვრცელდება მის გამოცემამდე ჩადენილ ქმედებებზე.

საქართველოში ამნისტიას აცხადებს საქართველოს პარლამენტი ინდივიდუალურად განუსაზღვრელ პირთა მიმართ, ან საქართველოს პრეზიდენტი განსაზღვრულ პირთა მიმართ. ამნისტია შეიძლება იყოს საერთო (მთლიანი) ან ნაწილობრივი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 400.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ამნისტია" სამოქალაქო ენციკლოპედიურ ლექსიკონში
**ართანის წმინდა თევდორეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ართანის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 1 კილომეტრზე, ფერდობზე. თარიღდება სავარაუდოდ XIV-XV საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (3,9 x 3,4 მეტრი). ნაშენია მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვით. წყობა ქაოსურია, ტლანქი. ქვებს შორის დარჩენილი არეები წვრილი ქვითაა შევსებული და შებათქაშებულია. კუთხეების წყობაში და ალგ-ალაგ, კედლებში, ტლანქად დამუშავებული შირიმიცაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ვიწროა, მაღალი, 2005-2006 წლებში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული შეკეთების დროს, კედლების ზედა ნაწილები თანამედროვე აგურით აღუდგენიათ (საკმაოდ დაუდევრად). შიგნიდან კედლები შეულესავთ და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის ცენტრშიც საკმაოდ ვიწრო (სიგრძე დაახლოებით 10 სანტიმეტრია), მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, ერთი, სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით, რომელსაც სავსებით წესიერი ფორმა არა აქვს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 159.
**ახალი დღე** — საზოგადოებრივი მაუწყებლის დილის საინფორმაციო-გასართობი პროგრამა. ეთერშია ყოველ სამუშაო დღეს, 07:30-დან 10:00 საათამდე. გადაცემის წამყვანები არიან ჟურნალისტები: ელენე კალანდაძე, გიორგი აბაშიძე, ნატა მაღალაშვილი და დავით გორგილაძე.

პროგრამის ძირითადი წამყვანები კვირის განმავლობაში საკუთარ რუბრიკებს წარმოადგენენ: *მოვლენა, რომელმაც შეცვალა მსოფლიო* – დავით გორგილაძე, *ბავშვები და მოზარდები* – ნატა მაღალაშვილი, *რის შესახებ საუბრობს მსოფლიო* – ელენე კალანდაძე, *ბიზნესის სიახლეები* – გიორგი აბაშიძე.
გადაცემას ყოველ ნახევარ საათში უერთდება არხის მთავარი საინფორმაციო პროგრამა „მოამბე", საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და ეკონომიკის სიახლეებით.

რუბრიკები
---------

* კულტურა — წამყვანი: დავით ალადაშვილი
* არქივი — წამყვანი: გიორგი კეკელიძე
* ლიტერატურა — წამყვანი: გიორგი კეკელიძე
* ეკოლოგია — წამყვანი: ნინო იმნაიშვილი
* სპორტი — წამყვანები: გიორგი თვალაბეიშვილი, ლუკა ჭოჭუა[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გადაცემა „ახალი დღე"

სქოლიო
------

1. ↑  ახალი დღის წამყვანები
ლათინების იმპერია, მისი ვასლები და ბერძენთა სახელმწიფოები ბიზანტიის იმპერიის დაშლის შემდეგ. აქაიის სამთავრო — მუქ იისფერში.
**აქაიის სამთავრო**, *მორეის სამთავრო* — სახელმწიფო პელოპონესზე, 1205–1432 წლებში. დააარსეს ფრანგმა რაინდებმა მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს. პირველი მმართველის გიიომ დე შამპლიტის საფრანგეთში გამგზავრების შემდეგ (1209) მართავდა ვილარდუენთა დინასტია, რომლებმაც თავი ლათინთა იმპერიის ვასლად სცნეს. აქაიის სამთავროს ტერიტორიაზე დამყარდა დასავლური სახის ფეოდალიზმი, ბარონებსა და ფეოდალებს, რომლებზედაც იყო დაყოფილი სამთავრო, გააჩნდათ ფართო ავტონომია. ბერძენი მიწათმფლობელ-არქონტები ახალი ფეოდალური ელიტის უდაბლეს ფენას წარმოადგენდნენ. ადგილობრივი გლეხები ბატონყმურ დამოკიდებულებაში აღმოჩნდნენ და მათზე გავრცელდა ვილანის სტატუსი. 1259 წელს პელაგონიის ბრძოლაში მთავარი გიიომ II დაამარცხეს ნიკეის იმპერიის მებრძლებმა და ტყვედ იგდეს იგი. მოლაპარაკების შემდეგ ბიზანტიელთა ხელში გადავიდა მთავარი ციხესიმაგრეები. 1278 წლიდან სამთავრო ანჟუს დინასტიის მფლობელობაში გადავიდა და იმართებოდა მოადგილეების მიერ. 1430–1432 წლებში დაიპყრო მორეის დესპოტმა კონსტანტინე პალეოლოგოსმა (1449 წლიდან ბიზანტიის იმპერატორი).

ლიტერატურა
----------

* *Lock P.* The Franks in the Aegean, 1204–500. L.; N. Y. 1995;
* *Карпов С. П.* Латинская Романия. СПб. 2000.

სქოლიო
------

1. ↑  *Карпов С. П.* АХЕЙСКОЕ КНЯЖЕСТВО // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 59.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნული სახელმწიფოები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| ლევანტი | 
* იერუსალიმის სამეფო
* ანტიოქიის სამთავრო
* ედესის საგრაფო
* ტრიპოლის საგრაფო
* კილიკიის სომეხთა სამეფო
* კვიპროსის სამეფო
 |
|  |
| საბერძნეთი | 
* ლათინთა იმპერია
* თესალონიკის სამთვრო
* აქაიის სამთავრო
* ათენის საჰერცოგო
* ნეოპატრას საჰერცოგო
* ნაქსოსის საჰერცოგო
* ნეგროპონტეს საბატონო
* კეფალონიის და ზაკინთოსის საგრაფო
* არგოსის და ნაუფლიის საბატონო
* ვენეციის რესპუბლიკის საზღვაო სამფლობელოები
* გენუის რესპუბლიკის სამფლობელოები
 |
|  |
| ბალტიისპირეთი | 
* ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო (ტევტონთა ორდენი)
* ტერა მარიანა (ხმლის საძმოს ორდენი)
* დობრინის მიწა (დობრინის ორდენი)
 |

 |

 |
**ასაფ ზეინალი** (აზერ. Asəf Zeynalabdin oğlu Zeynallı; დ. 5 აპრილი, 1909, დერბენტი, დაღესტნის გუბერნია - გ. 27 ოქტომბერი, 1932, ბაქო) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, პედაგოგი. პირველი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, რომელმაც მიიღო პროფესიული განათლება აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

ბიოგრაფია
---------

ასაფ ზეინალი დაიბადა 1909 წელს დერბენტში მებაღის ოჯახში. როდესაც ის 7 წლის იყო, დედამ დერბენტის რეალურ სკოლაში გაგზავნა. აქ ის იწყებს სიმღერას საბავშვო გუნდში, სწავლობს კლარნეტზე დაკვრას.

როდესაც ასაფი 11 წლის იყო, მისი ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა. საყვირზე დაკვრა ჯერ სამხედრო სკოლაში ისწავლა, შემდეგ ბაქოს მუსიკალური ტექნიკური კოლეჯის საყვირის, ჩელოსა და ფორტეპიანოს კლასებში.

1916 წელს ასაფის დედამ ის გაგზავნა დერბენტის რეალურ სკოლაში. 1926 წელს დაამთავრა ბაქოს მუსიკალური კოლეჯი, 1931 წელს კი აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიტორთა განყოფილება - უზეირ ჰაჯიბეკოვის კლასი.

1929-1931 წლებში ასაფ ზეინალი ხელმძღვანელობდა თიურქთა მუშათა თეატრის მუსიკალურ ნაწილს. 1928-1932 წლებში ასწავლიდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკალურ სკოლაში. მის სტუდენტებს შორის იყვნენ ყარა ყარაევი და ტოფიგ გულიევი.

ასაფ ზეინალი აზერბაიჯანულ მუსიკაში რომანსების ფუძემდებელია.

კომპოზიტორის მიერ დაწერილი „საბავშვო სუიტა" აზერბაიჯანული საბავშვო მუსიკის ფუძემდებელი იყო.

პირველი რომანსების, ფორტეპიანოსა და ვიოლინოს მინიატურების, ასევე სიმფონიური ნაწარმოებების პირველი ნიმუშების ავტორმა ასაფ ზეინალიმ ნოტებზე გადაწერა 50-მდე აზერბაიჯანული ხალხური სიმღერა.

კონსერვატორიაში სწავლისას ასაფ ზეინალიმ გაიცნო პიანისტი და პედაგოგი ქოფქაბ საფარალიევა. ის ასეფის ყველა საქმეში მას ეხმარებოდა. მათ ძალიან უყვარდებათ ერთმანეთი. თუმცა მათი სიყვარული ხანმოკლე აღმოჩნდა.

აზერბაიჯანული მუსიკალური ფოლკლორის ნიმუშების შესაგროვებლად ის მიემგზავრება ყარაბაღში და იქ მძიმედ ავადდება. კომპოზიტორი, რომელიც საწოლს იყო მიჯაჭვული, სამკურნალოდ ბაქოში ბრუნდება. საავადმყოფოში ყოფნისას ის წერს თავის ბოლო სიმფონიას თავისი ოთახის კედელზე და ძმას სთხოვს გადაიტანოს მისი ნამუშევარი კედლიდან ქაღალდზე. სამწუხაროდ, მის უკანასკნელ ნებას არავინ ასრულებს.

ასაფ ზეინალი გარდაიცვალა 1932 წლის 27 ოქტომბერს. ის მხოლოდ 23 წლის იყო.

ბაქოში ერთ-ერთი ქუჩა (იჩერი შეჰერის რაიონი) და ბაქოს მუსიკალური სასწავლებელი ასაფ ზეინალის სახელს ატარებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **Жизнь, отданная музыке**

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Musiqiyə həsr edilən ömür – Asəf Zeynallı
3. ↑  **Asəf Zeynallı**
4. ↑  Kövkəb Səfərəliyeva və Asəf Zeynallı sevgisi...
5. ↑  Son əsərini xəstəxana divarına yazan dahi: **Asəf Zeynallı**
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგელია**. |

**ანა ფილიპეს ასული გოგელია** (დ. 30 მაისი, 1906, ყარსი — გ. 27 აგვისტო, 1997, თბილისი) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი არქიტექტორ-რესტავრატორი ქალი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1936). მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქკომუნპროექტში", პარალელურად — არქიტექტურული ძეგლების აღრიცხვა-ფიქსაციასა და შესწავლაზე (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, ახალციხისა და ზესტაფონის რაიონები, ჭიათურის ზონა და სხვ.). 1951 წლიდან მუშაობდა სპეციალურ სამეცნიერო-სარესტავრაციო სახელოსნოში არქიტექტორ-რესტავრატორად. მონაწილეობდა გორის ციხის (რ. გვერდწითელთან ერთად), თუშმალიშვილების კოშკის (ახლანდ. ხაშურის მუნიციპალიტეტი), ალავერდის კომპლექსის გალავნის (გ. ჭეიშვილთან და გ. ჯაფარიძესთან ერთად) შესწავლასა და კონსერვაცია-აღდგენითი პროექტების შედგენაში.

ლიტერატურა
----------

* *კინწურაშვილი, ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 59.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ანა გოგელია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ამნიონი** (ბერძნ. amnion) — ქვეწარმავლების, ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების, აგრეთვე ზოგი უხერხემლო ცხოველების ერთ-ერთი ჩანასახოვანი გარსი. იმისდა მიხედვით, აქვთ თუ არა ცხოველებს ამნიონი, განასხვავებენ ამნიონიანებს,ანუ უმაღლეს და უამნიონოებს, ანუ უმდაბლეს ხერხემლიანებს. ამნიონი ვითარდება ჩანასახის ირგვლივ, გარეთა და შუა საჩანასახე ფურცლების ნაოჭების სახით. შემდეგ ნაოჭების კიდეები ურთიერთს შეეზრდება და ჩანასახის ირგვლივ ვითარდება ორი გარსი. შიგნითა გარსი ამნიონია, ხოლო გარეთა — სერიოზული გარსი, რომელიც ძუძუმწოვრებში ქორიონი ეწოდება. ქვეწარმავლების ამნიონის სისხლზარღვები არ აქვს; ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების ამნიონში კი სისხლძარღვებიც ვითარდება და შემკუმშველიკუნთოვანი ბოჭკოებიც. ამნიონის ღრუ ამოვსებულია სისხლძარღვებიდან გამოჟონილი ე. წ. ამნიონური სითხით, რომელიც ჩანასახს მექანიკური დაზიანებისა და გამოშრობისაგან იცავს. იგი შეიცავს ორგანულ ნაერთებს — ცილებს, შარდოვანას, შაქრებსა და ჰორმონებს, აგრეთვე არაორგანულ მარილებს. მშობიარობის დროს ამნიონი სკდება და სითხე იღვრება. ამნიონის ნარჩენებს ახალშობილის სხეულზე „პერანგს" ეძახიან. ამნიონს უწოდებენ აგრეთვე მწერების, მორიელების, ნემერტინებისა და ზღვის ზღარბების ჩანასახოვან გარსს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 400.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აფხაზეთის ხმა**. |

გაზეთი „აფხაზეთის ხმა", 1990
**აფხაზეთის ხმა** — ქართული გაზეთი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოსა და მინისტრთა საბჭოს ორგანო.

ისტორია
-------

დაარსდა 1937 წლის 5 სექტემბერს სოხუმში „საბჭოთა აფხაზეთის" სახელწოდებით, 1990 წლის N 232–დან გაზეთი აგრძელებს ნუმერაციას სახელწოდებით „აფხაზეთის ხმა". გაზეთი აშუქებს აფხაზეთის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. სოხუმის ოკუპაციის შემდეგ 1993 წლის ოქტომბრიდან, დროებით, გამოიცემა თბილისში. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორები იყვნენ: გ. მერკვილაძე, ხ. ახალაია, გ. წირღვავა, თ. ჩოჩია.

### გაზეთი „საბჭოთა აფხაზეთი" (1937-1990)

გაზეთი „საბჭოთა აფხაზეთი", 1938
საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბ) აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის, სოხუმის ქალაქკომის, აფხაზეთის ასსრ ცაკისა და სოხუმის ქალაქის საბჭოს ორგანო.

თემატიკა: საზოგადოებრივ-პოლიტიკური
პერიოდულობა: ყოველდღიური
რედაქტორი: ვ. ხატიაშვილი (1938); ს. ჭოლოკავა (1938, 1939-43); კ. აქუბარდია (1939); თ. ქუჩულორია (1939); გ.მერკვილაძე (1943 წლიდან)
დაბეჭდილია: აფხაზეთის სახელგამის სტამბა
ფიზიკური აღწერა: 4 გვ.
ენა: ქართული
### გაზეთი „აფხაზეთის ხმა" (1990-2005)

აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო და მინისტრთა საბჭო.

თემატიკა: საზოგადოებრივ-პოლიტიკური
პერიოდულობა: ყოველკვირეული
რედაქტორი: ნოდარ მიქაძე
გამომცემლობა: სამშობლო
ენა: ქართული
გაზეთი „აფხაზეთის ხმა" 2005 წელს გაუქმდა ადრე არსებული საინფორმაციო პოლიტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის წარდგენით. ეს დეპარტამენტი კი იმავე წელს გადაკეთდა აფხაზეთის მედიაცენტრად. გაუქმებული „აფხაზეთის ხმის" ბაზაზე შეიქმნა გაზეთი „აფხაზეთის ახალი ხმა", მაგრამ 3-4 ნომრის გამოსვლის შემდეგ მან არსებობა შეწყვიტა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სოვეტსკაია აბხაზია
* აფსნი ყაფში

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 254, თბ. 1997.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაზ. „აფხაზეთის ხმა" (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)
* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი" (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)

სქოლიო
------

1. ↑  დევნილობაში მყოფ აფხაზეთის უმაღლეს საბჭოში ამ სტრუქტურის ბეჭდვითი ორგანოს გამოცემაზე მსჯელობენ[*მკვდარი ბმული*]
**აფხაზური ცხენკალია** (ლათ. Chorthippus abchasicus) — მწერი სწორფრთიანთა რიგისა. კავკასიონის მთავარი ქედის დასავლეთ ნაწილის ენდემი. სხეული მოგრძო აქვს — დედლისა 5 სმ, მამლისა 1,5 სმ არ აღემატება. მურა ფერისაა, მხოლოდ უკანა კიდურების წვივები აქვს ხშირად მოწითალო. ორივე სქესის ზედა ფრთები მოკლეა - მამლისა მენჯის შუამდე ძლივს აღწევს, დედლისა კი უფრო მოკლეა. იგი გვხვდება მხოლოდ სამეგრელოს ქედზე, აფხაზეთში და კრასნოდარის მხარის სამხრეთით მაღალ მთიანეთში ტყის ზედა საზღვართან სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე. 

აფხაზური ცხენკალია მიეკუთვნება Chorthippus-ის გვარს, რომელიც მოიცავს გარეგნულად მსგავს 100 სახეობას, ამათგან 9 საქართველოშიც გვხვდება. ფართოდ გავრცელებულ სახეობებთან ერთად (ცვალებადი ცხენკალია — Chorthippus biguttalus, პატარა ცხენკალია — Chorthippus mellis, მურა ცხენკალია Chorthippus macrocerus და სხვა). ამიერკავკასიის მთიანეთისათვის დამახასიათებელია მთელი რიგი ვიწრო ენდემური სახეობები და ქვესახეობები (Chorthippus demokielovi, Chorthippus mistshenkoi, Chorthippus pygmaeus).

ლიტერატურა
----------

* *სტოლიაროვი მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 257-258.
**არსენ მეკოკიშვილი** (დ. 12 აპრილი, 1912, სოფელი გიორგიწმინდა, ახლანდელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი — გ. 7 მარტი, 1972, გიორგიწმინდა, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სპორტსმენი, მოჭიდავე, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1951). ოლიმპიური ჩემპიონი, მსოფლიოს ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის ცხრაგზის ჩემპიონი თავისუფალ ჭიდაობაში და შვიდგზის ჩემპიონი სამბოში.

17 წლიდან კოლმეურნეობაში მუშაობდა, იყო ბრიგადირი. პატარაობიდანვე ქართული ჭიდაობით იყო დაკავებული. მამამისი იყო ჭიდაობის ცნობილი ოსტატი. ისევე როგორც ბევრი სხვა ცნობილი ფალავანი, დიდ სპორტში არსენ მეკოკიშვილიც ქართული ჭიდაობიდან მოვიდა. 1934–1944 წლებში საქართველოს ჩემპიონი ქართულ ჭიდაობაში. 1936 წელს საცხოვრებლად თელავში გადავიდა, ხოლო 1939 წელს — თბილისში, სადაც ბერძნულ-რომაული ჭიდაობით დაკავდა. 1940 წელს მოსკოვში ჩავიდა მოჭიდავეების დღესასწაულზე, სადაც მონაწილეობა მიიღო ჭიდაობაში, გაეცნო რა სამბოს, იმავე წელს მოიგო სსრკ ჩემპიონატი სამბოში. 1943 წელს მონაწილეობა მიიღო სსრკ ჩემპიონატზე ბერძნულ-რომაული ჭიდაობაში, სადაც დამარცხდა იოჰანეს კოტკასთან და მე-5 ადგლი დაიკავა. 1944 წელს მოსკოვში გადავიდა და იმავე წელს სსრკ აბსოლუტურ ჩემპიონატზე ჭიდაობაში ვერცხლის პრიზიორი გახდა, სადაც კვლავ იოჰანეს კოტკასთან დამარცხდა. 1944–1954 წლებში სპორტული საზოგადოება „დინამოს", ხოლო 1940, 1947–1952 წლებში — სსრკ ჩემპიონი სამბოში.

1945, 1946, 1948–1953, 1956 წლებში სსრკ ჩემპიონი თავისუფალ ჭიდაობაში, ოლიმპიური თამაშების (ჰელსინკი, 1952) ჩემპიონი. სტუდენტთა და ახალგზარდობის IV ფესტივალის ჩემპიონი (ბუქარესტი, 1953); 1954 წელს ტოკიოში მოიგო მსოფლიო პირველობა. უკანასკნელად 1956 წელს იასპარეზა სსრკ ხალხთა პირველ სპარტაკიადაში, სადაც 44 წლისამ დაამარცხა ყველა მეტოქე და ჩემპიონობა მოიპოვა. 1945 წლიდან გამოდიოდა მოსკოვის (რუსეთი) სახელით. 1963 წლიდან თამაშდება მეკოკიშვილის სახელობის თასი ქართულ ჭიდაობაში.

დაჯილოდებულია შრომის წითელი დროშის და „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით. ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალერი. სპორტული კარიერის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა მშობლიურ სოფელში. დაიღუპა ავტოკატასტროფის შედეგად 1972 წლის 7 მარტს გიორგიწმინდაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 553.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* არსენ მეკოკიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

* არსენ მეკოკიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* არსენ მეკოკიშვილი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი
* არსენ მეკოკიშვილი — ქართული სპორტი
* ქართული სპორტის საუკუნე — დაუვიწყარი სახელები





1. ↑
ძველი და თანამედროვე ბაქო
**ასაფ ზეინალის ქუჩა** (აზერბ. Asəf Zeynallı küçəsi) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, იჩერი-შეჰერის ისტორიულ უბანში (ძველი ქალაქი), კოშკის ქუჩიდან კიჩიკ გალას ქუჩამდე მდებარე ქუჩა. ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული მარშრუტი.

ისტორია
-------

აღნიშნული ქუჩა კომპოზიტორ ასაფ ზეინალის სახელს ატარებს (1909-1932)

წარმოადგენს ქალაქის ერთ-ერთ უძველეს ქუჩას. 1939 წლამდე მას უწოდებდნენ დიდ მინარეთს .

საბჭოთა პერიოდში ქუჩის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობა ცნობილი იყო მთელი ქალაქის „ქაბაბი მამედალით" .

ნაგებობები
----------

განი მამედოვის სახლი
ასაფ ზეინალის ქუჩაზე არაერთი ცნობილი და ისტორიული შენობაა განთავსებული. მათ შორის აღსანიშნავია: 

სახლი №11 - სამხატვრო გალერეა „აფშერონი";
სახლი №18 - სეიდი იაჰიას მეჩეთი (XVII საუკუნის დასაწყისი);
სახლი №25- შეიხ იბრაჰიმის მეჩეთი (XV საუკუნის დასაწყისი);
სახლი №39 - ბაბა კუხი ბაქოვის მეჩეთი;
სახლი №45 - განის მამედოვის სახლი (1908 წელი), აღნშნული შენობა ყოფილი საცხოვრებელი კორპუსია, მდებარეობს ბაქოს ისტორიულ უბანში, იჩერი შეჰერთან, წარმოადგენს ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურულ ძეგლს.
სახლი №49 - ჯუმას მეჩეთი - შიიტური მეჩეთი, განლაგებული აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, მის ისტორიულ ნაწილ იჩერი-შეჰერში. ჯუმას მეჩეთი განლაგებულია მჭიდროდ ათვისებულ ნაკვეთზე, ტრადიციებით ნაკურთხ ადგილზე. ზოგიერთი მკვლევარი გამოთქვამს აზრს, რომ ამ ადგილზე ადრე წარმართული ცეცხლის ტაძარი იდგა. XX საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთი მდიდარი მორწმუნეს – ბაქოელი ჰაჯი შეიჰ დადაშევის მიერ აღნიშნული მეჩეთი გადაკეთდა და ასეთ მდგომარეობაში მოაღწია ჩვენამდე.
სახლი №53 - ლეზღინის მეჩეთი (აშურა-მეჩეთი);
სახლი №63 ა - მეჩეთი-მედრესე;
სახლი №65 - იჩერი-შეჰერის ნაკრძალის მენეჯმენტი;
სახლი №67 - ჰაჯი გაიბის აბანო.

ფაქტები
-------

ფილმში „Teheran-43" ბაქომ ითამაშა თეირანის როლი. გადაღების ნაწილი ჩატარდა ასაფ ზეინალის ქუჩაზე (ჯუმას მეჩეთი აშკარად ჩანს კადრებში) .

გორბუნკოვის საზღვარგარეთ მოგზაურობის მრავალი ეპიზოდი გადაიღეს ფილმიდან ბრილიანტის ხელი: ფილმის დასაწყისში კონტრაბანდისტების მანქანა ამ ქუჩაზე მივარდება, პოლიციელი არეგულირებს მოძრაობას, ქალწულის კოშკი ჩანს ქუჩის პერსპექტივაში, განი მამედოვის სახლის სხვა კუთხით ბუიუქ გალას ქუჩის გადაკვეთაზე, სემიონ სემიონოვიჩი იღებს ფოტოებს, კამერის ობიექტივიდან კაპიკის ამოღების გარეშე, მის მხარზე კარგად ჩანს ჯუმას მეჩეთის მინარეთი .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Видеопрогулка по улице
* Баку. Знаменитая на весь город «кебабная Мамедали» на улице Асафа Зейналы в Крепости, получившая вывеску «Сосисочная» (1980-е)

სქოლიო
------

1. ↑  Какую тайну таят в себе улицы Ичеришехер?
2. ↑  Улицы, площади, бульвары, парки Баку по названиям со времени возникновения города.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-10. ციტირების თარიღი: 2021-12-25.
3. ↑  Знаменитая кебабная Мамедали на ул. Асафа Зейналы в Крепости
4. ↑  «Тегеран-43» и другие….  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-06-07. ციტირების თარიღი: 2017-06-10.
5. ↑  «Черт побери» спустя полвека в проекте «Экскурсии по Городу ветров» Sputnik Азербайджан
რამდენიმე ასციდის ფორმის ერნსტ გეკელისეული ინტერპრეტაცია
**ასციდიები** (Ascidiae) — ზღვის ცხოველების კლასი გარსიანების ქვეტიპისა. უმრავლესობა სუბსტრატზეა მიმაგრებული, ხოლო ზოგი თავისუფლად დაცურავს. გვხვდება როგორც ცალადი, ისე კოლონიური ფორმები. ასციდიების პარკისებრი სხეული დაფარულია სქელი გარსით - ტუნიკით, რომელსაც ეპითელიუმი გამოყოფს. სხეულის ბოლო ლანჩით მიმაგრებულია სუბსტრატზე, ზედა მხარეს ორი ხვრელია - პირისა და კლოაკისა. ასციდიები შეფერილია ნარინჯისფრად, იისფრად, მოწითალოდ და მოყავისფროდ, თუმცა ზღვის ღრმა ფენებში მობინადრე ფორმებს ფერი დაკარგული აქვს. ზოგჯერ ტუნიკა გამჭვირვალეა და შინაგანი ორგანოები მოჩანს. იკვებება (პასიურად) მცირე ზომის ორგანიზმებით. მრავლდება როგორც სქესობრივად, ისე უსესქოდ (დაკვირტვით). ლარვას აქვს ქორდა, რაც ზრდასრულს აღარ გააჩნია. ამ ნიშნით ა. კოვალევსკიმ ასციდიები ქორდიანების ტიპს მიაკუთვნა. ცნობილია ასციდიების 150-მდე სახეობა. ცალადი ასციდიებიდან აღსანიშნავია ფალუზია (Phallusia mammilata), ციონა (Ciona intestinalis) და სხვა. მცურავი კოლონიური ფორმებიდან საყურადღებოა პიროზომა, რომელიც კაშკაშა სინათლეს ასხივებს. ასციდიები გავრცელებულია 5000 მ სიღრმემდე მსოფლიოს ყველა ზღვაში.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 663, თბ. 1975

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ascidiacea.com დაარქივებული 2007-04-07 საიტზე Wayback Machine.
* The Dutch Ascidians Homepage
ასასინების დამაარსებელი და მეთაური ჰასან იბნ საბაჰი
**ასასინები** (სპარს. حَشّاشین *Ḥaššāšīn*, არაბ. الحشَّاشين) — შიიტური ისლამის ნიზარიტული (ისმაილისტური) ორდენი 1090–1275 წლებში, რომელიც დააარსა ჰასან იბნ საბაჰმა. ისმაილიტთა მუსლიმანურ სექტაში XI საუკუნის დამლევს მომხდარი განხეთქილების შედეგად ირანში შექმნილი საიდუმლო სექტანტური ნეოისმაილიტური ორგანიზაცია. გამოირჩეოდნენ უკიდურესი ფანატიზმით. ჰაშიშის ზემოქმედებით ახორციელებდნენ პოლიტიკურ მკვლელობებს. ორდენში იყვნენ თვითმკვლელთა ჯგუფები, რომლებსაც პოლიტიკური მკვლელობებისთვის იყენებდნენ. მათ სჯეროდათ, რომ თუკი მოკვდებიან ბრძანების შესრულებით ისინი სამოთხეში მოხვდებიან.

ასასინების, ანუ ნიზარიების სათავეში იდგნენ მსხვილი ფეოდალები, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ სუნიტ სელჩუკიანთა გამოჩენილ წარმომადგენლებთან ბრძოლას. ძალთა ნაკლებობის გამო ასასინები ინდივიდუალური მკვლელობის პოლიტიკას ახორციელებდნენ თავიანთი ფიდაების საშუალებით. 1090 წელს ორდენის დამაარსებელმა და მეთაურმა შეიხმა ჰასან იბნ საბაჰმა აიღო ალამუთის ციხე და ასასინების რეზიდენციად აქცია. შემდეგ ასასინებმა ბევრი სხვა მიუვალი ციხეც იგდეს ხელთ ირანსა და სირიაში და შექმნეს თეოკრატიული სახელმწიფო.

XII საუკუნის დამდეგს ასასინების მოძრაობა გავრცელდა სირიასა და ლიბანში, სადაც ასასინები ჯვაროსნებს ებრძოდნენ. თანდათანობით ასასინების მეთაურებმა მიიტაცეს მათი ციხესიმაგრეების გარშემო მდებარე მიწები და ჩვეულებრივ ფეოდალებად იქცნენ. 1256 წელს მონღოლებმა ჰულაგუ-ხანის მეთაურობით აიღეს ალამუთის ციხე და მოსპეს ასასინები. ირანში, სირიასა და ლიბანში, 1273 წელს ასასინებს ბოლო მოუღეს მამლუქებმა ბეიბარს I-ის ხელმძღვანელობით.

ლიტერატურა
----------

* Burman, Edward (1987). *The Assassins*. Wellingborough:  Crucible. ISBN 1-85274-027-2.
* Daftary, Farhad (1998) *A Short History of the Ismailis: Traditions of a Muslim Community*. Edinburgh, UK:  Edinburgh University Press. ISBN 978-1-84511-717-7. ციტირების თარიღი: 15 სექტემბერი, 2010.
* Daftary, Farhad (2007). *The Isma'ilis: Their History and Doctrines*.  Cambridge University Press. ISBN 0-521-85084-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასასინები (ისმაილიტები)
* ასასინები (ეს უნდა იცოდეთ)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  ასასინები — ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)
2. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 625.
3. ↑  ასასინები — კოლიერის ენციკლოპედია (რუსული)
**არსენალი** (რუს. Арсенал) — პარკის პავილიონი პუშკინში, სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1819-1834 წლებში არქიტექტორების ადამ მენელასისა და ალექსანდრე ტონის პროექტით. ერთ-ერთი პირველი რურული მუზეუმი. მდებარეობს ცარსკოე-სელოს ალექსანდრეს პარკში.

თავად სახელი — არსენალი — საუბრობს მის დანიშნულებაზე: პავილიონი გამოიყენებოდა ნიკოლოზ I-ის შუასაუკუნეების ევროპული და აღმოსავლური იარაღების შესანახად, რომლის შეგროვებაც იმპერატორმა ჯერ კიდევ ტახტზე ასვალამდე დაიწყო.

მშენებლობა
----------

XVIII საუკუნის დასასრულს ალექსანდრეს სასახლის აშენების შემდეგ მის გარშემო ტერიტორიის შეცვლაც დაიგეგმა: დააგეგმარეს ალექსანდრეს პარკი, ბასტიონების ადგილზე ააშენეს თეთრი კოშკი და შაპელი. არქიტექტურული შედევრი მონბიჟუ მოძველებული იყო და მოხდა მისი სრული რესტავრაცია. პროექტის ავტორი იყო ადამ მენელასი, მან ჩაიფიქრა ახალი საპარკო სისტემა ინგლისურ გოთური ციხესიმაგრის სტილში. 

1831 წელს მენელესი გარდაიცვალა და მშენებლობა ბოლომდე ვერ მიიყვანა. 1832 წლიდან პროექტი გადავიდა ალექსანდრე ტონის ხელში, რომელმაც იგი დაასრულა 1834 წელს.

იარაღის კოლექცია
----------------

1827 წლამდე ნიკოლოზ I-ის იარაღის კოლექცია ინახებოდა ანიჩკოვის სასახლეში, სანქტ-პეტერბურგში, შემდეგ იგი გადაიტანეს ცარსკოე-სელოში და რამდენიმე წლის განმავლობაში ინახებოდა ალექსანდრეს სასახლის დიდ ორსვეტოვან დარბაზში. 1834 წელს არსენალის შენობის მშენებლობის დასრულების შემდეგ კოლექცია სწორედ აქ გადმოიტანეს. 

ექსპონატები განათავსეს პირველ და მეორე სართულზე. კოლექცია მოითვლიდა დაახლოებით 5 000 ექსპონატს. 1885 წელს ნიკოლოზ I-ის შვილიშვილმა, იმპერატორმა ალექსანდრე III-მ გადაწყვიტა კოლექცია გადაეტანა საიმპერატორო ერმიტაჟში (ამჟამად რამდენიმე ექსპონატი გამოფენილია ერმიტაჟის რაინდთა დარბაზში).

აღდგენა
-------

დიდი სამამულო ომის პერიოდში არსენალი მნიშვნელოვნად დაზიანდა. XXI საუკუნის დასაწყისში შენობა ავარიულ მდგომარეობაში იყო. 2012 წელს დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები. 2016 წელს აღდგენილ პავილიონში გაიხსნა მუდმივი ექსპოზიცია „ცარსკოე-სელოს არსენალი, იმპერატორის იარაღის კოლექცია".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Павильон "Арсенал" ("Монбижу")

სქოლიო
------

1. ↑  Царскосельский Арсенал готовится к масштабным реставрационным работам. დაარქივებული 2014-12-09 საიტზე Wayback Machine.  // «Новости культуры», 6 декабря 2012.
**ასურბანიფალი** — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 669 - დაახლოებით ძვ. წ. 633. თავისი მამისაგან, ასარხადონისაგან, მემკვიდრეობით მიიღო დიდი იმპერია, რომლის მთლიანობის შენარჩუნებისათვის თავგამოდებით იბრძოდა მთელი თავისი მეფობის მანძილზე. ერთხანს ხელმეორედ დაიმორჩილა გამდგარი ეგვიპტე, თუმცა ეს ქვეყანა ძვ. წ. 655 წელს საბოლოოდ ჩამოსცილდა ასურეთს. კვლავ დაიპყრო ქალაქები ტვიროსი (ფინიკიაში) და არვადი (სირიაში). ასურბანიფალი ებრძოდა სკვითებს, კიმერიელებს, სპარსელებსა და მიდიელებს. მშვიდობიანი ურთიერთობა ჰქონდა ურარტუსთან, რომელიც ასევე შევიწროვებული იყო გარეშე მტრებისგან. ასურბანიფალს დიდი ბრძოლა მოუხდა მის წინააღმდეგ შექმნილ კოალიციასთან, რომელშიც შედიოდნენ ბაბილონელები, ელამელები, არამეელები, ქალდეელები და სხვ. მათ სათავეში ედგა ასურბანიფალის ძმა, ბაბილონეთის მმართველი შამაშშუმუქინი. ასურბანიფალმა დაამარცხა ჯერ ბაბილონეთი (ძვ. წ. 648), შემდეგ ელამი (ძვ. წ. 639) და სხვა მისი მოკავშირეები. ასურბანიფალის შემდეგ ასურეთი დიდმა ანარქიამ მოიცვა და მალე სრულიად გაანადგურეს მეზობლებმა (ძვ. წ. 605).

საქვეყნოდ ცნობილია „ასურბანიფალის ბიბლიოთეკა", რომელიც აღმოჩნდა ასურეთის ერთ-ერთი დედაქალაქის ნინევიის 1849 - 1854 გათხრების დროს (ახლანდელი კუიუნჯიკის გორაკზე). ეს იყო ლურსმულით ნაწერი ათეულათასობით თიხის ფირფიტისაგან შემდგარი არქივი, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვა დროის აურულ და ბაბილონურ ისტორიას, რელიგიას, მაგიურ და სამეცნიერო ტექსტებს. კერძოდ, აქ იპოვეს პირველად გილგამეშის, ძველი ბაბილ. ეპოსის, ტექსტი და სხვა პირველხარისხოვანი ძეგლები, რომლებიც დედნებისა თუ ასლების სახით შეუკრებიათ ასურბანიფალის განკარგულებით; ასურბანიფალი თავდაპირველად ქურუმობისათვის ემზადებოდა და კარგად იცოდა ლურსმული დამწერლობა. მკვლევარნი, ჩვეულებრივ, ასურბანიფალის განსწავლულობასა და ინტერესს მიაწერენ ასეთი გრანდიოზული „ბიბლიოთეკის" შექმნას.

ლიტერატურა
----------

* *მელიქიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 659-660.
სასაფეთქლეები ახალგორის განძიდან (ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს ეროვნული მუზეუმი, თბილისი)
**ახალგორის განძი** — ადრინდელი ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. აღმოჩნდა 1908 წელს ქსნის ხეობაში, სოფ. საძეგურთან (ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტი). ნივთები შეაგროვა და ყოფილ კავკასიის მუზეუმისათვის შეიძინა ე. თაყაიშვილმა. ინახება აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ახალგორის განძში შემავალი ნივთები არის წარჩინებული ქალის მდიდრული სამარხეული მასალა (ცხენის აღკაზმულობის ნაწილები, ლითონის, ძვლის, მინისებრი პასტისა და ქვის სამკაული, ჭურჭელი, სარიტუალო ნივთები და სხვა). ნივთების დიდი ნაწილი ადგილობრივი ნაწარმია და მოწმობს მხატვრული ხელოსნობის განვითარების მაღალ დონეს ძვ. წ. I ათასწლეულის შუახანებში. განძის ოქროს სამკაული (სასაფეთქლე საკიდები, საყურეები, გომბეშოების გამოსახულებიანი ყელსაბამი, რკალგახსნილი ბეჭდები, რომელთა ფარაკებზე ფანტასტიკური ცხოველებია გამოსახული) ადრინდელი ანტიკური ხანის ქართული ოქრომჭედლობის ბრწყინვალე ნიმუშია. ვერცხლის ნივთებიდან აღსანიშნავია იმდროინდელ კულტურის სამყაროში გავრცელებული ომფალოსიანი ფიალები. ცხენის აღკაზმულობიდან - რახტის შესამკობი ოქროსა და ვერცხლის სხვადასხვანაირი ფირფიტები, ბრინჯაოს რგოლები და ლაგმები. ახალგორული ტიპის ლაგმები ჯერჯერობით მხოლოდ საქართველოშია აღმოჩენილი.

ახალგორის განძის ოქროს ნივთებს აქემენიდური კულტურის გავლენის კვალი ემჩნევა. ბრინჯაოს ნივთებს ეს გავლენა არ ატყვია. განძი ძვ. წ. V-IV საუკუნეებით თარიღდება და მიუთითებს საქართველოს მოსახლეობის მკვეთრ ეკონომიკურ და სოციალურ დიფერენციაციაზე ძვ. წ. I ათასწლეულის შუახანებში.

ლიტერატურა
----------

* *გაგოშიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 83.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 267-268.
**ასურული ენა** (**ܐܬܘܪܝܐ ;ܣܘܪܝܬ**) — ახალსირიული ენა, საერთო სახელწოდება თანამედროვე აღმოსავლეთ არამეული დიალექტებისა, რომლებზედაც ლაპარაკობენ ასურელები (სირიელები). ასურულ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 3 მილიონამდე აღწევს, აქედან 8 ათასამდე ცხოვრობს საქართველოში, სადაც მათი უმრავლესობა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოვიდა. მაგრამ ასურელები აქ გაცილებით ადრე, VI საუკუნიდან, ჩანან, როდესაც ასურელი საეკლესიო მოღვაწენი (ასურელი მამები) სირიიდან ჩამოვიდნენ. გარდა საქართველოსი ასურულ ენაზე ლაპარაკობენ ირანში, ერაყსა და თურქეთში, ასევე მცირე დიასპორების სახით მსოფლიოს რამდენიმე ქვეყანაში.

დასახიათება
-----------

ასურული ენა თავისი სტრუქტურით საკმაოდ დაშორდა სემიტურ ტიპს, რომელსაც წარმოშობით განეკუთვნება: დაიკარგა ზოგიერთი ფონემა, გაჩნდა ახალი; ასპექტის მიხედვით ზმნის უღვლილება შეიცვალა უღვლილებით დრო-კილოთა მიხედვით. ზმნაში პირიანი ფორმის გადმოსაცემად გამოყენებულია ნაზმნარი სახელი. დიდი გავრცელება ჰპოვა ანალიზურმა წარმოებამ. ლექსიკაში ფართოდ შეიჭრა თურქული, ირანული და არაბული წარმოშობის სიტყვები. ასურული ენა მდიდარია დიალექტებით, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება სალამასის, ვანის, ჯილუს, ტიარისა და ურმიის დიალექტები. ურმიული დიალექტი საფუძვლად დაედო სალიტერატურო ენას, რომელიც გასული საუკუნის 40-იან წლებში ჩამოყალიბდა. მასზე შექმნილია მხატვრული, საეკლესიო და სასწავლო ლიტერატურა, გამოდიოდა ჟურნალ-გაზეთები. 

### ასურული ენა საქართველოში

1989 წელს თბილისში ჩამოყალიბდა ასურელთა კულტურის ცენტრი, რომლის ბაზაზე 1992 წელს შეიქმნა საქართველოში მცხოვრებ ასურელთა საერთაშორისო ეროვნული კონგრესი. 1997 წლიდან გამოდის (არაპერიოდულად) ამ კონგრესის გაზეთი „ავიუთა" („თანხმობა").

#### ლიტერატურა

* „ენციკლოპედია ქართული ენა". გვ.58
ახალი გალერეის მიმდინარე ბინა მეხუთე ავენიუზე
**ახალი გალერეა** (გერმ. Die Neue Galerie) — XX საუკუნის გერმანული და ავსტრიული ხელოვნების მუზეუმი მანჰეტენის ე.წ. "მუზეუმების მილზე", ნიუ-იორკი, 86-ე ქუჩისა და მეხუთე ავენიუს კუთხეში.

მუზეუმი 1968 წელს დააარსა ხელოვნების ნიმუშებით მოვაჭრე სერჟ საბარსკიმ და მისმა ახლო მეგობარმა საქმოსანმა და ფილანტროპმა რონალდ ლაუდერმა. მუზეუმს "სერჟ საბარსკის გალერეა" დაარქვეს და თავდაპირველად ის #987 მედისონ ავენიუზე მდებარეობდა. 1994 წელს მათ შეისყიდეს შენობა, სადაც მუზეუმი ამჟამად მდებარეობს.

ახალი გალერეის კოლექცია ორ ნაწილად არის გაყოფილი. შენობის პირველი სართული ეთმობა XX საუკუნის დასაწყისის ავსტრიულ ხელოვნებას და მოიცავს გუსტავ კლიმტის, ეგონ შილეს, ოსკარ კოკოშკის ნამუშევრებს. მეორე სართულზე გერმანული ექსპრესიონიზმის ნიმუშებია: პაულ კლეეს, ერნსტ ლუდვიგ კირხნერის, ოტო დიკსის, ჟორჟ გროსის, ლიონელ ფეინინგერის, ვასილი კანდინსკის ნამუშევრები.

2006 წელს ბ-ნა ლაუდერმა ახალი გალერეისთვის $135 მილიონად შეიძინა გუსტავ კლიმტის ტილო "ადელ ბლოხ ბაუერის პორტრეტი I". იმავე წლის ნოემბერში მან $38,1 მილიონად ერნსტ ლუდვიგ კირხნერის "ბერლინის ქუჩის სცენა" შეიძინა.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ხელოვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ახალი გოგონა** (ინგლ. New Girl) — ამერიკული სატელევიზიო სიტკომი, რომელიც 2011 წლის 20 სექტემბრიდან, ტელეკომპანია FOX-ის ეთერში გადის. მთავარ როლებს ზოი დეშანელი, ჯეიკ ჯონსონი, მაქს გრინფილიდი, ლემორნ მორისი და ჰანა საიმონი ასრულებენ. თავდაპირველად გეგმაში იყო პირველი სეზონი, 13 ეპიზოდით შემოფარგლულიყო, თუმცა შემდგომ გადაწყდა, რომ სერიალის 24 ეპიზოდი გადაეღოთ.

სიუჟეტი
-------

ჯესიკა „ჯეს" დეი მომხიბლავი გოგონაა, რომელიც საყვარელ ადამიანთან დაშორების შემდეგ საცხოვრებლად სამ ბიჭთან, ნიკთან, შმიტთან და უინსტონთან გადადის. ჯესის ბავშვობის მეგობარი სისი კი ცდილობს დაქალს მხარში ამოუდგეს.

პერსონაჟები
-----------

#### ჯესიკა „ჯეს" დეი

„ახალი გოგონა" ის შეყვარებულთან დაშორების შემდეგ სამ ბიჭთან გადავიდა საცხოვრებლად, რომლებიც განცხადებით იპოვა. ის დაახლოებით 30 წლისაა და სკოლაში მასწავლებლად მუშაობს.
#### ნიკ მილერი

ნიკი ერთ-ერთია იმათგან, ვინც ჯესისთან ერთად ლოს-ანჯელესში, ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობს. დიდი ხანი არაა, რაც მას 30 წელი შეუსრულდა. ნიკი ბარმენია ერთ-ერთ კლუბში.
წარმოშობით ის ჩიკაგოდანაა.
#### შმიტი

ჯესის გამოჩენამდე შმიტი, ნიკთან და უნსტონთან ერთად ცხოვრობდა. შმიტს იმედი ჰქონდა, თუკი სახლში გოგონას აცხოვრებდნენ მის დაქალებთან გართობის საშუალება ექნებოდა. მან თვალი ჯესის საუკეთესო მეგობარს, სისის დაადგა, თუმცა მას არასოდეს უმართლებს ქალებთან ურთიერთობაში რადგან საკუთარ თავზე დიდი წარმოდგენები აქვს.
#### უინსტონ ბიშოპი

უინსტონი დიდხანს თამაშობდა კალათბურთს ლატვიაში, თუმცა სპორტს თავი დაანება და ახლა ლოს-ანჯელესში მეგობრებთან ერთად ცხოვრობს.
#### სესილია „სისი" მაიერსი

ჯესის სკოლის საუკეთესო მეგობარი და პროფესიონალი მოდელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „ახალი გოგონა" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ახალი გოგონა" საიტზე TV.com

სქოლიოს სია
-----------

1. ↑  Seidman, Robert.  (June 23, 2011) FOX Announces 2011 Fall TV Premiere Dates. *TV By the Numbers*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — მარტი 4, 2016. ციტირების თარიღი: June 23, 2011.
2. ↑  Gorman, Bill.  (September 28, 2011) FOX Gives 'New Girl' a Full-Season Pickup. *TV by the Numbers*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 2, 2015. ციტირების თარიღი: September 28, 2011.