recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბოტანიკური ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (აბანოთუბანი); ვახტანგ გორგასლის ქუჩიდან ბოტანიკურ ბაღამდე. ამ ქუჩით შეიძლება ასვლა ნარიყალის ციტადელში; ქუჩის ბოლოში, დაახლოებით იქ, სადაც დღეს ბოტანიკური ბაღის შესასვლელია აბანოების მხრიდან, კლდის ძირში მდებარეობდა ქალაქის ერთ-ერთი კარი — განჯის კარი, ხოლო ამ ქუჩის ხაზზე გამავალ გზას ერქვა განჯის გზა.

ამ გზის სავაჭრო-სატრანზიტო მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა XIX საუკუნის 20-იან წლებში. 40-იან წლებში კი, ვორონცოვის (ახლანდელი ვახტანგ გორგასლის) ქუჩის გაყვანის შემდეგ, მისი მნიშვნელობა შემცირდა. სწორედ მაშინ დაერქვა ქუჩას ბოტანიკური. ბოტანიკური ქუჩა შეტანილია 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში, დატანილია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე. ქუჩაზე შემონახულია რამდენიმე ტიპური ძველთბილისური სახლი. ზოგ მათგანს დღესაც ამშვენებს მეზონინები (ზედა ნახევარსართული) და ფასადებზე გამოტანილი ღია ორიარუსიანი აივნები. აივნებით შემოფარგლული ეზო თავისებური ვესტიბიული და მეზობელთა შეხვედრის ადგილია. ნარიყალის ციხის ძირში დგას ორ საფეხურად აგებული ოთხსართულიანი სახლი, რომლის ქვედა სართულის სახურავი იმავდროულად ზედა სართულის ეზოა. ეს ქალაქის განაშენიანების მეტად გავრცელებული ტრადიციული ხერხია სივიწროვესა და ციცაბო რელიეფზე აშენებული თბილისური სახლების გეგმარებაში. ქუჩიდან იწყება ბოტანიკური ბაღი, რომელიც გაშენებულია XVII საუკუნის II ნახევარში ნარიყალის, ე. წ. „ციხის ბაღის" და „სეიდაბადის" ბაღების ტერიტორიაზე. ბაღს 1845 წელს ოფიციალურად ეწოდა თბილისის ბოტანიკური ბაღი. ქუჩაზეა XIX საუკუნის მეჩეთი. აქვს 1 ჩიხი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 34,36, ISBN 978-99928-20-35-3.
**არტემ მურზაყანის ძე ჯიჯიხია** (დ. 1 იანვარი, 1874, სოფ. კირცხი, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 დეკემბერი, 1938) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1919). 

სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში; 1897 წელს კი დაამთავრა თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი პოდპორუჩიკის წოდებით. 1893 წლიდან ირიცხებოდა სამხედრო სამსახურში. წლების მანძილზე მსახურობდა თურქესტანში; ავტორია რეგიონის რამდენიმე მნიშვნელოვანი აღწერილობისა. 1907 წელს მიენიჭა კაპიტნის წოდება. 1910 წლიდან მსახურობდა პოლონეთში. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში; იბრძოდა აღმოსავლეთ პრუსიაში და ტყვედ ჩავარდა რუსეთის მე-15 არმიული კორპუსის კაპიტულაციის დროს 1914 წელს. 1918 წლის აგვისტოში დაბრუნდა ტყვეობიდან. მსახურობდა დამოუკიდებელი საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში (1918–1921). სომხეთ-საქართველოს ომის შემდეგ მიენიჭა გენერლის წოდება (1919). საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის დროს, 1921 წლის თებერვალს, ხელმძღვანელობდა შემტევ ჯგუფს ლილოს ფრონტზე. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ აქტიურ მოღვაწეობას ჩამოშორებული იყო. ასწავლიდა ზუგდიდის პედაგოგიურ ტექნიკუმში. სტალინური რეპრესიების პერიოდში, 1938 წელს დააპატიმრეს და დახვრიტეს გერმანიის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 42, ISBN 978-9941-0-7386-1.
* (რუსული) Гогитидзе М.Д. Грузинский Генералитет 1699-1921. Киев. 2001.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არტემ ჯიჯიხია — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)
* ჯიჯიხია არტემ მურზაყანის ძე. სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა]
ანტიკური თებეს ცენტრალური ციხის ნანგრევი
**თებე** (ძვ. ბერძნ. Θῆβαι [tʰɛ̂ːbai̯]; ბერძ. Θήβα [ˈθiva]) — ძველი ბერძნული ქალაქი ბეოტიაში. ცნობილია მიკენის პერიოდიდან. თქმულების მიხედვით, დააარსა კადმემ. ჰომეროსი მოიხსენიებს „შვიდკარიბჭიან თებეს". თებე მრავალი თქმულების მოქმედების ასპარეზი იყო (სფინქსის, ოიდიპოსის, ანტიგონესა და სხვა მითები). ძვ. წ. VI საუკუნეში თებე ბეოტიის კავშირს მეთაურობდა. ბერძენ-სპარსელთა ომების (ძვ. წ. 500-449 წწ.) დროს სპარსელებს უჭერდა მხარს. პელოპონესის ომის დროს (ძვ. წ. 431-404 წწ.) თებე ათენის წინააღმდეგ გამოდიოდა. კორინთის ომის დროს (ძვ. წ. 395-387 წწ.) კი — უკვე ათენის მხარეზეა სპარტას წინააღმდეგ. ანტალკიდას ზავის (ძვ. წ. 387 წ.) პირობებით, ბეოტიის კავშირი დაიშალა. ძვ. წ. 379 წელს პელოპიდასა და ეპამინონდას მეთაურობით თებეში დემოკრატიულმა ფენამ გაიმარჯვა, ბეოტიის კავშირი აღდგა და თებე მსხვილი პოლიტიკური ძალა გახდა საბერძნეთში. ძვ. წ. 371 წელს (ლევქტრასთან) და ძვ. წ. 362 წელს (მანტინეასთან) თებეს ჯარმა ეპამინონდას სარდლობით ორჯერ დაამარცხა სპარტელები, მაგრამ ეპამინონდას სიკვდილის (ძვ. წ. 362 წ.) შემდეგ თებეს მნიშვნელობა დაეცა. ძვ. წ. 338 წელს ქერონეის ბრძოლაში თებე დამარცხდა და მაკედონიას დაემორჩილა. ძვ. წ. 335 წელს, ანტიმაკედონიური აჯანყების ჩახშობის დროს, ალექსანდრე მაკედონელმა თებე მიწასთან გაასწორა, თუმცა შემდეგ ნაწილობრივ აღადგინეს. ძვ. წ. 146 წელს თებე რომის შემადგენლობაში შევიდა.

ცნობილი ადამიანები თებედან
--------------------------

* პელოპიდა - (დაახ. ძვ. წ. 410, თებე – გ. ძვ. წ. 364) პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. ანტისპარტული დემოკრატიული გადატრიალების ერთ-ერთი ორგანიზატორი (379).
* პინდაროსი - (ძვ. წ. VII — გ. ძვ. წ. VI) — ძველი ბერძნული საგუნდო ლირიკის ცნობილი წარმომადგენელი.
* ლუკა მახარებელი - ლუკას სახარებისა და მოციქულთა წიგნის, ახალი აღთქმის მესამე და მეხუთე წიგნების ავტორი. დასაფლავებულია თეებში

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბეოტია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 629-630.
* ჰეროდოტე – *ისტორია*
* მიხაელ ანგოლდი (1984) – *The Byzantine Empire, 1025–1204*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თებე (საბერძნეთი)***

* Timeless Myths – House of Thebes დაარქივებული 2005-12-26 საიტზე Wayback Machine.
* Fossey, J.; J. Morin; G. Reger; R. Talbert; T. Elliott; S. Gillies. Places: 541138 (Thebai/Thebae). Pleiades. ციტირების თარიღი: March 8, 2012.
**ტიკი**, *ტიკჭორა, გუდა-თხიერი* — თხის ან ხბოს ტყავისაგან დამზადებული სითხის ჩასასხმელი ჭურჭელი. დაკლულ თხას ან ხბოს ოთხში ამოიღებდნენ, ნედლ ტყავს თრიმლში გამოიყვანდნენ, ბეწვიან მხარეს შიგნით მოუქცევდნენ, წინა მარჯვენა ფეხის დაბოლოებაზე ხის მასრას გამოაბამდნენ, ჭიპისა და კუდის ადგილას ხის სარქვლებს ანუ პოჭოჭიკებს გაუკეთებდნენ, დანარჩენი სამი ფეხის დაბოლოებას შიგნიდან მაგრად გაკვანძავდნენ, შემდეგ ყელიდან თბილ კუპრს ჩაასხამდნენ და მოთელავდნენ. მოკუპრულ ტიკს გაბერავდნენ, რამდენიმე ხანს მზეზე გაკიდებდნენ და შემდეგ უკვე შეიძლებოდა მისი გამოყენება.

ტიკი შუა საუკუნეების საქართველოში ღვინის გამოსაღებ ერთეულადაც მოიხსენიება. ძველ აღმოსავლეთის ქვეყნებში ტიკს მდინარეებზე გადასასვლელადაც იყენებდნენ. ხმარობდნენ აგრეთვე სამხედრო საქმეში. საქართველოში რამდენიმე ტიკზე დაბმული ფიცრებით ნავტიკებს ამზადებდნენ და სათევზაოდ და მდინარეზე გადასასვლელად იყენებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ნანობაშვილი ი.* ტყავის დამუშავების ხალხური წესები საქართველოში, თბ. 1973;
* *ჯალაბაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 717.
**სხალტბის სერი** — დაბალი კუესტური სერი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს კვერნაქის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილს. გაწოლილია მდინარეებს ქსანსა და არაგვს შორის. სიგრძე 12 კმ, ფართობი 74 კმ², ხოლო ტოპოგრაფიული ზედაპირის ფართობი 195,8 კმ². მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1095,1 მ (მთა გოგოთისერი). სხვა მთებიდან მნიშვნელოვანია სხალტბა (1091 მ). ჩრდილოეთი კალთა დამრეცია, სამხრეთი — ციცაბო, განსაკუთრებით ფლატეა მდინარე არაგვისაკენ ორიენტირებული კალთა და ძეგვსა და მცხეთას შორის მდებარე მონაკვეთი.

აგებულია მოლასური ტიპის ნეოგენური ქანებით, მ. შ. კონტინენტური კონგლომერატებით, თიხებითა და ქვიშაქვებით. ღვარცოფული წვიმებისგან ნიადაგის ხშირი გადარეცხვის გამო მისი ქვედა ნაწილი ბედლენდური რელიეფით ხასიათდება. მონოკლინურ-ტექტონიკურ-ეროზიული დაბალი სერია. ჩრდილო დამრეცი კალთა თანდათან გადადის მუხრან-საგურამოს ვაკეში, სამხრეთით ციცაბოდ ეშვება მტკვრის ხეობაში. დანაწევრებულია მშრალი ხევებითა და ხრამებით.

განვითარებულია ყავისფერი ნიადაგები, ხოლო სამხრეთ კალთებზეა თიხნარი და თიხნარქვიშიანი ბედლენდური ნიადაგები. გაბატონებულია წიწვოვანი ნათელი ტყე. სხალტბის სერის სამხრეთ კალთაზეა შიომღვიმე. არის მრავალი ხელოვნური გამოქვაბული. ფერდობებზეა სოფლები: სხალტბა და გოროვანი. სერის ჩრდილოეთ ფერდობზე გაშენებული იყო შიომღვიმის წყალსადენი.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე. თბ. 1972. ტ. 67. გვ. 105–106. (N1).
2. ↑  უკლება დ. აღმოსავლეთ საქართველოს ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება, თბილისი, 1968.
3. ↑  უკლება დ. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ. 1974.
4. ↑  მ. საბაშვილი. საქართველოს სსრ ნიადაგები : [მონოგრაფია], თბილისი, მეცნიერება, 1965.
5. ↑  „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თსუ გამომცემლობა, 1959. — გვ. 387–388.
**არჩილ ვლადიმერის ძე ასათიანი** (დ. 28 აპრილი, 1933, თბილისი — გ. 29 აპრილი, 2007, იქვე) — ქართველი ფიზიოლოგი, პედაგოგი, პროფესორი (1973), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979), თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი (1985—1991), საქართველოს პარლამენტის წევრი (1999—2004).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ბიოქიმიკოს ვლადიმერ ასათიანის ოჯახში. არჩილ ასათიანმა 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი, 1957 წლიდან განაგრძო სწავლა და მეცნიერული მუშაობა ამავე ინსტიტუტის ადამიანის ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრის ასპირანტურაში. ასპირანტურის დამთავრებისა და მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოპოვების შემდეგ მოღვაწეობა დაიწყო ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრაზე ჯერ ასისტენტად, შემდეგ დოცენტად. 1972 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. ა. ასათიანი 1973 წლიდან თსსი–ს ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრის პროფესორია, 1987 წლიდან – 2004 წლამდე ამავე კათედრის გამგეა. 1975 წლიდან – 1985 წლამდე იყო თსსი–ის პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში, 1985 – 1991 წლებში კი თსსი–ის (ამჟამად უნივერსიტეტი) რექტორი.

არჩილ ასათიანი არის ასზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, მისი ხელმძღვანელობით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები. ა. ასათიანი შეისწავლიდა ნეიროფიზიოლოგიისა და გასტროენტეროლოგიის საკითხებს, კვებითი მოქმედების ნეირო–ჰუმორულ სარეგულაციო მექანიზმებს; თავის ტვინის ღეროს ბადებრივი სტრუქტურების როლს კუჭის სეკრეციული ფუნქციის მოქმედების განხორციელებაში; ჰიპოთალამუსის და ნუშისებრი კომპლექსის ბირთვების როლს კვებითი მოქმედების რეგულაციაში.გამოიკვლია სიმაძღრის ჩამოყალიბების ნეიროჰუმორული მექანიზმები და სხვ. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპოდენტ ალექსანდრე ბაკურაძესთან თანაავტორობით შექმნა და გამოსცა მნიშვნელოვანი მონოგრაფია „კვებითი მოქმედების ნეიროჰუმორული მექანიზმები". მის მიერ შექმნილია რამდენიმე სახელმძღვანელო ბიოფიზიკაში, პროფესორ ირინე კვაჭაძესთან თანარედაქტორობით შეადგინა და გამოსცა პირველი ქართული ფუნდამენტური სახელმძღვანელო ადამიანის ფიზიოლოგიაში.

არჩილ ასათიანი 1999 – 2004 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. დაჯილდოებული იყო ღირსების ორდენით.

არჩილ ასათიანი გარდაიცვალა 2007 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 223.
* ტრადიციებით მომავლისკენ, თბილისის სახ. სამედიცინო ინსტიტუტის საიუბილეო კრებული,თბ. 2010.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ ასათიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
რაინჰარდ გელენი
**რაინჰარდ გელენი** (გერმ. Reinhard Gehlen; დ. 3 აპრილი, 1902, ერფრუტი — გ. 8 ივნისი, 1979, შტანბერგი) — გერმანიის ვერმახტის გენერალ-მაიორი, უცხოური არმიის ხელმძღვანელი აღმოსავლეთის ფრონტზე, ფედერალური დაზვერვის უფროსი.

ბიოგრაფია
---------

გელენი დაიბადა გერმანელი ბიურგერის ოჯახში. მისი მამა ვალტერი იყო ლეიტენანტი, მოგვიანებით წიგნებით მოვაჭრე. მისი დედა კატარინა წარმოშობით ფლანდრიიდან იყო. სკოლის დასრულების შემდეგ 1920 წელს გელენი ჩაირიცხა გერმანიის შეიარაღებულ ძალებში. 1926 წელს ჰანოვერის კავალერიის სკოლის დასრულების შემდეგ უფროსი ლეიტენანტის წოდება მიიღო. 1931 წელს დაქორწინდა ჰერტა ზიდლიც-კურცბახზე. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში გელენი აღმოსავლეთ ფრონტზე უცხოური არმიის ხელმძღვანელად დაინიშნა. 1941 წელს მონაწილეობას იღებდა ოპერაცია „ბარბაროსას" შედგენაში, რომლის მიზანიც საბჭოთა კავშირზე თავდასხმა იყო. სტალინგრადის მარცხის შემდეგ გელენი გადაიყვანეს ესეს-ის დაზვერვაში. ომის დასასრულს გელენმა თავისი ოჯახი ნაუმბერგში, ბავარიის ტყეში გადამალა, რათა საბჭოელებს არ ჩავარდნოდათ ხელში. 1945 წლის 9 აპრილს ჰიტლერმა გელენი დაითხოვა. ომის დასრულების შემდეგ გელენმა აღმოსავლეთ ფრონტზე დაზვერვის დროს მოპოვებული დოკუმენტები ამერიკელებს გადასცა. 1956 წელს გელენი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაზვერვის უფროსად დაინიშნა, ამ თანამდებობაზე იგი 1968 წლამდე მუშაობდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Disclosure" newsletter, Information promulgated by the U.S. National Archives & Records Administration
* *Forging an Intelligence Partnership: CIA and the Origins of the BND, 1945–49* CIA declassified documents on the Gehlen Organization
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**გიგინეიშვილი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **გიგინეიშვილი**. |

**ვალენტინ მირიანის ძე გიგინეიშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1888 [ძვ. სტ. 20 დეკემბერი 1887] ჯურუყვეთი, ახლანდელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი ― გ. 10 აგვისტო, 1979, თბილისი) — ქართველი გეოფიზიკოსი. გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966). ქართული სინოპტიკური სკოლის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 

1911 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტი. 1912-1930 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1929 წლიდან მუშაობდა საქართველოს გეოფიზიკის ობსერვატორიაში, რეორგანიზაციის შემდეგ (1953-იდან) იყო ამიერკავკასიის რეგიონალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (ახლანდელი ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტი) სინოპტიკური განყოფილების უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი, ამინდის ბიუროს კონსულტანტი. ძირითადი შრომები აქვს სინოპტიკური მეტეოროლოგიისა, აგრეთვე სეისმოლოგიის დარგში. 

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 152.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 614.
**სტელვიოს ეროვნული პარკი** (იტალ. Parco nazionale dello Stelvio) — ეროვნული პარკი იტალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. შეიქმნა 1935 წელს. წარმოადგენს იტალიის უდიდეს პარკს, რომელიც ვრცელდება ტრენტინო-ალტო-ადიჯესა და ლომბარდიის რეგიონების ტერიტორიებზე. სტელვიოს ეროვნული პარკი ესაზღვრება შვეიცარიის ეროვნულ პარკსა და სხვა შედარებით მცირე პარკებს. საერთო ჯამში ეროვნული პარკები მოიცავენ დაცული ბუნებრივი ტერიტორიების 400 000 *ჰა*-ს.

სტელვიოს ეროვნულ პარკში უხვადაა მდინარეული ხეობები და მაღალი მთები. ტერიტორიის სიმაღლე მერყეობს 650-დან 3900 მ-მდე.
პარკი ველური ბუნების მრავალი სახეობის კერაა; ფაუნის წარმომადგენლებიდან აღსანიშნავია: არჩვი, შველი, კეთილშობილი ირემი, გარეული ღორი, ჩვეულებრივი მელა, ყარყუმი, დედოფალა, ციყვისებრნი, ზაზუნა, თეთრი კურდღელი, მაჩვი, თეთრყელა კვერნა, ტყის კვერნა, ჟრუნი, ბატკანძერი, ყორანი, ყვავი, კოდალა, კაკაჩა, კაკაბი, ბუ, მთის არწივი და სხვა.

შედარებით დაბალ ადგილებში ზღვის დონიდან 1000-2000 მეტრამდე არის წიწვოვანი მცენარეები. გვხვდება სოჭი, შროშანი, ჩვეულებრივი ფურისულა, ედელვაისი, ბაიასებრნი, როდოდენდრონი და მრავალი სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტელვიოს ეროვნული პარკი (გერმანული)
* სტელვიოს ეროვნული პარკი დაარქივებული 2011-11-06 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გაგი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აღჯაყალა**. |

**გაგი**, *აღჩაყალა*, *აღჯაყალა* (თურქ. akçakale — თეთრი ციხე) — ციხესიმაგრე ქვემო ქართლში. მისი ნანგრევები შემორჩენილია მდინარე დებედის ქვემო წელის მარჯვენა ნაპირის ვაკეზე, სოფ. კუშჩის (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად.

წყაროებში პირველად იხსენიება XI საუკუნეში. სომეხი ისტორიკოსის — ვარდანის (XIII ს.) ცნობით ციხესიმაგრე აუგია ანისის მეფე გაგიკ I-ს (990-1020). ციხის ნანგრევები მოწმობს, რომ იგი გაცილებით უფრო ძველი ნაგებობაა და გაგიკ I-ს, როგორც ჩანს, მხოლოდ განუახლებია.

ციხე მდებარეობდა სავაჭრო მაგისტრალზე. აგებული იყო ველზე ამართულ კლდოვან ბორცვზე, რომელიც საცხოვრებლად გამოყენებული ყოფილა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან. გაგის ციხე საქართველოს სახელმწიფოს ფორპოსტს წარმოადგენდა სამხრეთ-აღმოსავლეთში. გაგის მფლობელთაგან მოდის XII-XIII საუკუნეების ფეოდალური საგვარეულო გაგელები. XIV საუკუნის წყაროებში გაგის ციხე აღარ იხსენიება. XV საუკუნიდან კი გვხვდება უკვე აღჯაყალის სახელწოდებით.

აღჯაყალა გვიანდელი შუა საუკუნეებში სომხითის მთავარი ციხესიმაგრე იყო. იდგა სტრატეგიულად მნიშვნელოვან მაგისტრალზე, რომელიც საქართველოს აკავშირებდა ახლო აღმოსავლეთთან, კერძოდ, ირანთან. აღჯაყალა სამხრეთიდან იცავდა თბილისის მისადგომებს. ირანელი მმართველები დაჟინებით ცდილობდნენ აღჯაყალის ხელში ჩაგდებას, დებედის ველზე მომთაბარეთა დასახლებას, აქ ქართულ ფეოდალური მეურნეობის აღმოფხვრას და ქართლის სამეფოს სამხრეთ მისადგომების მოშლას. ირანის შაჰების პოლიტიკა შეუპოვარ წინააღმდეგობას ხვდებოდა ქართველი მეფეების მხრივ, რომლებმაც, საბოლოოდ შეინარჩუნეს აღჯაყალა.

ლიტერატურა
----------

* *მუსხელიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 611.
**დაბალი ტაუერნი** (გერმ. Niedere Tauern) — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში, ავსტრიაში. მოქცეულია შტირიისა და ზალცბურგის ტერიტორიებზე. სიგრძე 120 კმ. უმაღლესი მწვერვალის სიმაღლეა 2863 მ (მთა ჰოხგოლინგი). დაბალი ტაუერნი დაყოფილია 4 ნაწილად: რადშტედტის ტაუერნი (2711 მ), შლადმინგის ტაუერნი (2862 მ), როტენმანერის ტაუერნი (2475 მ) და ზეკაუერის ტაუერნი (2417 მ). უღელტეხილებიდან აღსანიშნავია: რადშტადტის ტაუერნის უღელტეხილი (1738 მ) და სელკის უღელტეხილი (1788 მ). შემოსაზღვრულია ჩრდილოეთით მდინარე ენსის ხეობით, სამხრეთით მდინარე მიურტალის ხეობით, დასავლეთით და სამხრეთით მაღალი ტაუერნით. აგებულია გრანიტებით, გნასიებით, ფიქლებით, კირქვებით. ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე არის ტყეები, რომელიც შედგება სოჭისგან და ლარიქსისგან. უფრო მაღლა — მდელოებია. კალთების ქვემო ნაწილებში მოჰყავთ შვრია და ჭვავი.

ქედი ემთხვევა დაახლოებით უკანასკნელი გამყინვარების ალპური ფარის საზღვრებს, რის გამოც აღმოსავლეთი მონაკვეთი მოკლებულია გამყინვარებას. იგი იშვიათი სახეობის მცენარეების თავშესაფარია. განვითარებულია ტურიზმი. ზაფხულის კურორტები და ზამთრის სპორტული ცენტრები განლაგებულია მაღალმთიანეთში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაღალი ტაუერნი
* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„დაბალი ტაუერნი"** ვიკისაწყობში.
* დაბალი ტაუერნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* დაბალი ტაუერნი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
თბილისის ქვაბული
**თბილისის ქვაბული** — მტკვრის ხეობის მონაკვეთი მუხადგვერდის ვიწრობის ბოლოდან (ზემო ავჭალა) თელეთის ქედის ბოლომდე (ფონიჭალა). შემოსაზღვრულია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან თრიალეთის ქედის განშტოების — საწკეპელის, მსხალდიდის, მთაწმინდის, თაბორისა და თელეთის ფერდობებით; აღმოსავლეთიდან — ივრის ზეგნის ჩრდილოეთი ნაწილით; ჩრდილოეთიდან — საგურამოს ქედის კალთებით. სიგრძე 21 კმ, სიგანე 7 კმ. ქვაბულის ფსკერის დონე 350-450 მ ფარგლებში იცვლება. კალთები ზოგან 1500 მ აღწევს. აგებულია უმთავრესად ტერიგენული და ტუფოგენური ქანებით. სამხრეთ ნაწილში განვითარებულია შუა ეოცენის ვულკანოგენური წყება. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია მეოთხეულ (მდინარეულსა და ტბურ) ნალექებს. ქვაბულის ჩრდილოეთი ნაწილი ალუვიური ვაკეა, ცნობილია დიღმის ვაკის სახელწოდებით. უფრო სამხრეთით, მტკვრის ხეობაში კარგადა გამოხატული ტერასული საფეხურები, რომელზეც გაშენებულია ქალაქი თბილისი.

ქალაქის აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის პარალელურად, გაჭიმულია მტკვრის ძველი ხეობა, სადაც ადრე მცირე მლაშე ტბები იყო, ახლა კი, სამგორის სარწყავი სისტემის აგების შემდეგ, თბილისის ზღვაა. თბილისის ქვაბულში მტკვრის მარჯვნიდან ერთვის მდინარეები დიღმისწყალი, ვერე და წავკისისწყალი, მარცხნიდან — გლდანისხევი. ტბებიდან აღსანიშნავია ლისისა და კუს ტბები. თბილისის ქვაბული ოდესღაც ტყით იყო შემოსილი, რომელიც ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ მთის კალთების მაღალ, ძნელადმისადგომ ნაწილებში, ქვაბულის ფსკერი კულტურული მცენარეულობას უჭირავს, გავრცელებულია აგრეთვე ჯაგეკლიანი სტეპი. აქა-იქ ტუგაის ტყეებია.

ლიტერატურა
----------

* *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 616.
**ზელიმხან (თორნიკე) ხანგოშვილი** (დ. 15 აგვისტო, 1979 — გ. 23 აგვისტო, 2019) ჩეჩნი წარმოშობის ქართველი ჯარისკაცი, რუსეთ-ჩეჩნეთის ომის მონაწილეა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1979 წელს პანკისის ხეობის სოფელ დუისში. სკოლის დამთავრების შემდეგ გასული საუკუნის 90-იანი წლების ბოლოს სამუშაოდ წავიდა ჩეჩნეთში, მისი უფროსი ძმის, ზურაბ ხანგოშვილის რეზიდენციაში.

ზელიმხან ხანგოშვილი შეუერთდა 2001 წ. რუსეთის წინააღმდეგ ჩეჩნეთის დამოუკიდებლობის მოძრაობას და მონაწილეობა მიიღო ჩეჩნეთის მეორე ომში. იყო ასლან მასხადოვის ახლო ამხანაგი და ერთ–ერთი საველე მეთაური. 2004 წ. ივნისში ნაზრან–ინგუშეთში იგი მონაწილეობდა რუსული არმიის ბაზაზე შეტევაში, რა დროსაც დაიღუპა 60-ზე მეტი რუსი ჯარისკაცი, რის გამოც რუსეთის ფედერაციამ მასზე ძებნა გამოაცხადა. 

ჩეჩნეთის ომის დასრულების შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და ქართულ არმიას შეუერთდა. 2008 წლის რუსეთის საქართველოზე თავდასხმის დროს მეთაურობდა სპეციალურ ანტიტერორისტულ სამხედრო დანაყოფს, მაგრამ არცერთ ბრძოლაში არ მიუღია მონაწილეობა,.

2015 წლის 28 მაისს, თბილისში, ზელიმხან ხანგოშვილი თავდასხმის შედეგად დაჭრეს. თავდასხმას ის რუსულ სპეცსამსახურებს უკავშირებდა. ხანგოშვილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან სპეციალური დაცვის გამოყოფას ითხოვდა, რაზედაც უარი ეთქვა. მოგვიანებით მან საქართველო დატოვა და უცხოეთში წავიდა საცხოვრებლად. 2016 წ. ის მეუღლესთან და ოთხ შვილთან ერთაად დატოვეს თავშესაფრისთვის გერმანიაშიგადადის და ბერლინში სახლდება.

2019 წ. 23 აგვისტოს, დაახლოებით შუადღისას, ხანგოშვილმა დატოვა მეჩეთი რა დროსაც ის, სახლისკენ მიმავალი რუსმა აგენტმა მოკლა. მკვლელობა მოხდა ბერლინის პარკში, მკვლელმა (რუსეთის მოქალაქე სახელად "ვადიმ კრასიკოვ") გამოიყენა პისტოლეტი ხმის დამთრგუნველი საშუალებით და ზურგში ორჯერ გასროლა. 

დაკრძალეს მშობლიურ დუისში, 29 აგვისტოს.

სქოლიო
------

1. ↑  რუსეთის სპეცსამსახურები ­თვალს არც აქ აშორებდნენ - ვინ იყო ზელიმხან ხანგოშვილი და რატომ დაჰყვებოდნენ ფეხდაფეხ მკვლელები?. კვირის პალიტრა. ციტირების თარიღი: 15 დეკემბერი, 2020.
2. ↑  ᲒᲔᲠᲛᲐᲜᲘᲐᲨᲘ ᲞᲐᲜᲙᲘᲡᲔᲚᲘ ᲖᲔᲚᲘᲛᲮᲐᲜ ᲮᲐᲜᲒᲝᲨᲕᲘᲚᲘ ᲛᲝᲙᲚᲔᲡ. პანკისის სათემო რადიო. ციტირების თარიღი: 15 დეკემბერი, 2020.
3. ↑  ხმაური გერმანიაში, დუმილი საქართველოში. რადიო თავისუფლება. ციტირების თარიღი: 15 დეკემბერი, 2020.
**ტასილინ-აჯერი** (არაბ. طاسيلي ناجر) — მთათა სისტემა საჰარის უდაბნოში. წარმოადგენს ალჟირის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ლიბიის, მალის და ნიგერის საზღვართან მდებარე ვრცელ პლატოს, რომლის ფართობიც 72 000 კმ²-ს შეადგენს. ტერიტორია გამოირჩევა მხატვრობების, გრავიურების და სხვა პრეისტორიული ნაშთების განსაკუთრებული სიმრავლით. ძვ. წ. 10 000 წლიდან ახალი წელთაღრციხვის დასაწყისამდე ამ ტერიტორიაზე მცხოვრებმა ხალხებმა დატოვეს უამრავი არქეოლოგიური ნაშთი - საცხოვრებლები, სამარხები და ზღუდეები, რომლებიც უხვადაა შემკული ქვისა და კერამიკის მასალებით. აქ ასევე ხშირია კლდის მხატვორბა, რომელთა აღმოჩენამას 1933 წელს, ტასილი მთელს მსოფლიოს გააცნო. ნაპოვნია ასევე 15 000 გრავიურა.

მასივის უახლოესი ქალაქია მისგან 10 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ჯანეტი. მთის მასივის უდიდესი ნაწილი, რომელიც კვიპაროზებსა და არქეოლოგიურ ძეგლებს მოიცავს, დაცულია ეროვნული პარკის, ბიოსფერული ნაკრძალისა და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსით, მას ტასილინ-აჯერის ეროვნულ პარკს უწოდებენ.

არეალი გეოლოგიისა და ესთეტიკის დიდი ინტერესის საგანია: სხვადასხვა გეოლოგიური ფორმაციებისა და ეროზირებულ ქვიშაქვის „კლდის ტყეების" პანორამა მთვარის ზედაპირს წააგავს.

ტასილინ-აჯერის ეროვნული პარკის მდებარეობა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტასილინ-აჯერი***

* Nice Video from Youtube
* The natural arches of the Tassili n'Ajjer
* Tassili n'Ajjer - fjexpeditions.com


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ალჟირში ალჟირის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კასბა  ·  მზაბი  ·  ტასილინ-აჯერი  ·  ტიმგადი  ·  ტიპასა · ყალა-ბენი-ჰამადი  ·  ჯემილა
 | 
 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალჟირის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 
* აჰაგარი
* ბელეზმა
* შრეა
* ჯურჯურა
* ელ-კალა
* გურაია
* ტასილინ-აჯერი
* ტაზა
* ტენიეტ-ელ-ჰადი
* ტლემსენი

 |

 |
**ზარხუფი** — ამერიკელი მწერლისა და პოეტის სილვია პლათის მიერ დაწერილი ერთადერთი რომანი. 1963 წელს რომანი გამოქვეყნდა „ვიქტორია ლუკასი"-ს ფსევდონიმით. რომანი სავარაუდოდ ნახევრად ავტობიოგრაფიულია, სადაც შეცვლილია ადგილებისა და ადამიანების სახელები. წიგნის მთავარი გმირის ფსიქიკურ დაავადებაში ჩავარდნა პარალელურია პლათის გამოცდილებასთან, რაც შეიძლება განიხილებოდეს როგორც კლინიკური დეპრესია და ბიპოლარული აშლილობა. დიდ ბრიტანეთში რომანის გამოქვეყნებიდან ერთი თვის შემდეგ სილვია პლათმა თავი მოიკლა. 1967 წელს რომანი პირველად გამოიცა სილვია პლათის სახელით. წიგნი ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1971 წლამდე არ გამოქვეყნებულა, პლათის მეუღლის, ტედ ჰიუზისა და მისი დედის სურვილის შესაბამისად. რომანი ითარგმნა ათეულობით ენაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  McCullough, Frances (1996). "Foreword" to *The Bell Jar*. New York: HarperCollins Publishers. p. xii. ISBN 0-06-093018-7.
2. ↑  Dunkle, Iris Jamahl (2011). „Sylvia Plath's The Bell Jar: Understanding Cultural and Historical Context in an Iconic Text", *Critical Insights: The Bell Jar*. Pasadena, California:  Salem Press,   გვ. 15. ISBN 978-1-58765-836-5.
**პოასის ვულკანის ეროვნული პარკი** (ესპ. *Parque Nacional Volcán Poás*) — ეროვნული პარკი კოსტა-რიკაში, წყნარი ოკეანის სანაპირო ზოლის სიახლოვეს, ალახუელის პროვინციაში. მოიცავს ვულკან პოასის ირგვლივ მდებარე სივრცეს, ცენტრალურ ვულკანურ კონსერვაციულ არეალში. პარკის ფართობი დაახლოებით 65 კმ²-ს შეადგენს. ვულკანის მთავარი კრატერის სიღრმე 290 მეტრია და საკმაოდ აქტიურია, ახასიათებს გეიზერებისა და ლავის მცირე ამოფრქვევები. თუმცა, ბოლო ამოფრქვევები 1952-54 წლებში დაფიქსირდა. პარკს ასევე მიეკუთვნება ორი სხვა კრატერი, ჩამქრალი ვონ-ფრანცუისი და ბოტოსი. ეს უკანასკნელი თვალწარმტაცი, ცივი, მწვანე წყლიანი კრატერის ტბაა 370 მეტრიანი დიამეტრით. ბოტოსის კრატერი ბოლო 7500 წლის მანძილზე არ ამოფრქვეულა. ორივე კრატერისკენ მიემართება საფეხმავლო ბილიკები. პარკის ტერიტორიაზე ხშირია გოგირდოვანი გაზის ამოფრქვევა, რის გამოც ის მნახველთათვის ხშირად დახურულია. ბოლო ათწლეულში შეინიშნება გამოვლინებები, რომ ვულკანი ნელ-ნელა ემზადება ახალი ამოფრქვევისთვის.

ფლორა და ფაუნა
--------------

პარკში გავრცელებულია ველურ მცენარეთა და ცხოველთა სახეობები; მაგალითად, პოასის მაგნოლიის ხე და მთის ქოჩორა ციყვი (*Syntheosciurus brochus*). ბინადრობს ფრინველთა მრავალი სახეობა, მათ შორისაა თიხისფერი შაშვი (*Turdus grayi*), კაშკაშა კეცალი (*Pharomachrus mocinno*), ასევე კოლიბრების, ტანაგერის, ტირანისებრთა და ტუკანისებრთა რამდენიმე სახეობა.

ტბა ბოტოსის კრატერში.
ფუმაროლების აქტივობა პოასის კრატერში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Poás Volcano National Park დაარქივებული 2021-04-14 საიტზე Wayback Machine.
* Poas Volcano National Park
**მაია ბლიაძე** (დ. 13 თებერვალი, 1965, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი და პედაგოგი. გეოგრაფიის დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1988 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. ქალაქ ლოძის (პოლონეთი) სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიური და სოციალური გეოგრაფიის ფაკულტეტი. 

მუშაობდა ქ. თბილისის 126-ე საშუალო სკოლის პედაგოგად და დირექტორად; არის ბუნების 1-6 კლასების და გეოგრაფიის 7-12 კლასების სახელმძღვანლეობის, სამუშაო რვეულებისა და მასწავლებლის წიგნების ავტორი; ასევე გამოცემული აქვს გეოგრაფიის ცნობარი-ლექსიკონი, ილუსტრირებული ლექსიკონი ბუნებისმცოდნეობაში, ტესტების კრებულები გეოგრაფიაში, სასკოლო ატლასები, დამხმარე სახელმძღვანელოები „გარემოსდაცვითი და აგრარული განათლება", „მდგრადი განვითარების მიზნები", „კლიმატის ცვლილება"; გამოცემული აქვს მოთხრობების წიგნი „ანას დღიური". 

მაია ბლიაძე არის ევროპის და ქუთაისის უნივერსიტეტების პროფესორი; ასევე თანამშრომლობს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტორს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრთან ტრენერ-კონსულტანტად.

პრემია
------

* რაფიელ დანიბეგაშვილის სახელობის პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* ანას დღიური, მოთხრობები, თბილისი, 2013 ISBN 978-9941-15-841-4
* გეოგრაფია, თეორიული კურსი აბიტურიენტებისათვის, თბილისი, 2013 ISBN 978-9941-15-947-3
* გეოგრაფია, ლექსიკონი + ცნობარი (თანაავტორი), თბილისი, 2011, ISBN 978-9941-15-476-8
* ფიზიკური გეოგრაფია, მე-6 კლასი (თანაავტორი), თბილისი, 2004, ISBN 99928-42-06-7
* ბუნება, მე-5-კლ. ძირითადი სახელმძღვანელო (თანაავტორი), თბილისი, 2004
* გეოგრაფია, ცნობარი, დამხმარე სახელმძღვანელო მოსწავლეებისა და აბიტურიენტებისათვის (თანაავტორი), თბილისი, 2003
* გეოგრაფია, ცნობარი (თანაავტორი), თბილისი, 2001, ISBN 99928-885-0-4

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაია ბლიაძის ბიოგრაფია
* მაია ბლიაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2
**ნაკურალეშის ეკლესია** — ეკლესია ლეჩხუმში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში სოფ. ნაკურალეშის სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს. აშენებულია ყორე ქვით. შიგნიდან და გარედან ეკლესია შელესილია. ფასადები სრულიად მოკლებულია მორთულობას. ეკლესიის შიდა, მაღალი და ხალვათი სივრცე კამარით არის დასრულებული. საკურთხეველი განათებულია სამი სარკმლით. იგი ღრმაა და უსწორო მოხაზულობის.

ეკლესიის კედლები შიგნით მთლიანად დაფარულია მხატვრობით, რომელმაც დღემდე მცირე დაზიანებებით მოაღწია. მხატვრობა XVII საუკუნის ქართული მონუმენტური ფერწერის საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს. რელიგიური სიუჟეტების ამსახველი სცენები ტრადიციული სქემის მიხედვით არის განლაგებული. საკურთხევლის კონქში წარმოდგენილია ღვთისმშობელი ყრმით, დაბლა ზიარების სცენაა, ქვედა რიგში ჩვეულებისამებრ ეკლესიის მამათა ფიგურებია. დანარჩენი კედლების ზედა რეგისტრები საუფლო სცენებს აქვს დათმობილი. ისინი სამხრეთიდან დასავლეთისაკენ ასეთი თანმიმდევრობით იკითხება: „ხარება", „შობა", „ნათლისღება", „მირქმა",„ფერისცვალება", „იერუსალიმში შესვლა", „ჯვარცმა", „ჯოჯოხეთის წარმოტყვევნა" და „ამაღლება". დასავლეთ კედლის ქვედა ნაწილში წმინდა გიორგის შეპყრობაა გამოსახული, ხოლო მარცხნივ წმინდა გიორგის მიერ გველეშაპის განგმირვა.

განსაკუთრებით შთამბეჭდავია ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლის ქვედა რიგში, მთელი ტანით წარმოდგენილი დიდი ფიგურების მწკრივი: "მთელი სახლობა ჩიქვანთა გვარისა,რომლიდგანაც მომდინარეობენ უკანასკნელნი სამეგრელოს დადიანები რომლებსაც მათი ვინაობის აღმნიშვნელი მხედრული წარწერები ახლავს. ჩრდილოეთ კედელზე მღვდელმთავარი „საყდრის ამის აღმაშენებელი ჭყონდიდელი ჩიქოვანი გაბრიელ" არის გამოხატული ეკლესიის მოდელით ხელში. მის მარცხნივ — ახალგაზრდა მღვდელმთავარი „ცაგერელი ჩიქუანი სვიმონ" და ცოლ–ქმარნი: „ჩიქუანი ბაკა და ჩარკვიანის ქალი ხვარამზე". „ლეჩხუმისა და სალიპარტიანოს პატრონი, ოდიშის თავადი... ჩიქუანი ბატონი კაცია" გამოსახულია სამხრეთის კედელზე. აქვეა მისი მეუღლე,„ქართლისა ერისთავთ–ერისთავის ასული ბატონი თამარ". გვერდით კი ქაიხოსრო ჩიქვანისა და ლაშხიშვილის ქალის, ქეთევანის პორტრეტებია. ფრონტალურად მდგომი ფიგურები ვედრების პოზაში არიან გამოსახული.

ეკლესია მოხატული ყოფილა არა მხოლოდ შიგნით, არამედ გარედანაც. ფასადის ამგვარი გაფორმების ერთეული ნიმუშებია მოღწეული. დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში მოთავსებული სცენა თითქმის წაშლილია. იგი საიდუმლო სერობას უნდა გამოსახავდეს.

ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ინახება ხის, ორფრთიანი, ლამაზად მოჩუქურთმებული კარი, რომელიც ნაკურალეშის ეკლესიიდან არის გადმოტანილი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* *დ. ბერძენიშვილი*, *ი. ბანძელაძე*, *მ. სურამელაშვილი*, *ლ. ჭურღულია*, ლეჩხუმი, თბ. 1983.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაკურალეშის ეკლესია,﻿ საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი.

სქოლიო
------

1. ↑  ექვთ.თაყაიშვილი, არქელოგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში 1910 წ. პარიზი, 1937.
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ზაზა გოგავა (2008 წ.)
**ზაზა ზურაბის ძე გოგავა** (დ. 14 ივლისი, 1971, სოფ. გოჩაჯიხაიში, ახლანდ. ხონის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი და ყოფილი სამხედრო მეთაური, გენერალ-მაიორი (2008).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი 1994 წელს. 1995 წლიდან მსახურობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროებისა და შინაგან საქმეთა ორგანოებში. 1995–2000 და 2002 წლებში გაიარა ანტიტერორისტული მომზადების კურსი ამერიკის შეერთებული შტატებში. 2004-2006 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების ბრიგადის მეთაური, 2006 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის ნოემბრამდე – საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი. ამ თანამდებობას იკავებდა რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომის დროს. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის უფროსი.

2023 წელს გოგავა გახდა პოლიტიკური პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის (ენმ) წევრი, იმავე წლის დეკემბერში აირჩიეს ენმ-ის თბილისის ორგანიზაცისი თავმჯდომარედ.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 55.

სქოლიო
------

1. ↑  ენმ-ს თბილისის ორგანიზაციის თავმჯდომარე ზაზა გოგავა გახდა, „ტაბულა", 18 დეკემბერი 2023.
**ივანე ნიკოლოზის ძე გვენცაძე** (დ. 23 აპრილი, 1907, სოფ. ბარეული, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. ივლისი, 1990, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, საბჭოთა კავშირის გმირი (17 მაისი, 1944), საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1961). 

დაამთავრა ქუთაისის ინდუსტრიული ტექნიკუმი (1929), საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1937). მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა დონთან, სტალინგრადთან, კურსკთან, ხარკოვთან. მდ. დნეპრის მარჯვენა ნაპირზე გამართულ ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისათვის გვარდიის უფროს ლეიტენანტ გვენცაძეს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. ომის შემდეგ თბილისში მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე (მათ შორის საქქვანახშირის სისტემაში მთავარ ენერგეტიკოსად). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, წითელი დროშის, სამამულო ომის I ხარისხის და წითელი ვარსკვლავის ორდენებითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *ჩინჩილაკაშვილი ტ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 608.

სქოლიო
------

1. ↑  ივანე გვენცაძე : [რესპუბლიკის დამსახურებული ინჟინერი. ნეკროლოგი] // კომუნისტი. - თბილისი, 1990. - 2 აგვისტო, - №178.
**ლადო ქალდანი** (დ. 5 ივნისი, 1939, ჭუბერი — გ. 2009) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, გლაციოლოგი.

ბიოგრაფია
---------

1966 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი კარტოგრაფ-გეოგრაფის სპეციალობით.

1966-1967 წლებში — მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქქალაქმშენსახპროექტში". 1967 წლიდან ამიერკავკასიის (ამჟამად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის) ჰიდრომეტეოროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ჯერ ინჟინრად, შემდეგ უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, წამყვან მეცნიერ-თანამშრომლად, ხოლო 1992 წლიდან გლაციოლოგიის ლაბორატორიის გამგედ. 1975-1977 წლებში — სწავლობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებულ დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა სახალხო აკადემიაში. გამოქვეყნებული აქვს 75-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის, 3 მონოგრაფია. ინსტიტუტში შესრულებული აქვს 33 სამეცნიერო ანგარიში და 5 მეთოდური მითითება. მსოფლიო თოვლ-ყინულოვანი რესურსების ატლასში (1997) მოათავსა კავკასიის ზვავსაშიშროების 4 რუკა. სამეცნიერო მოხსენებებით გამოდის რესპუბლიკურ და საერთაშორისო კონფერენციებზე, თათბირებზე, სამეცნიერო სესიებსა და გეოგრაფიული საზოგადოების სხდომებზე. მიღებული აქვს საერთაშორისო სერტიფიკატი ზვავების კარტოგრაფირებაში (თურქეთი, 1998). შედგენილი აქვს მრავალი დასკვნა და რეცენზია დისერტაციებზე, ავტორეფერატებზე. კურირებდა და კონსულტაციებს უწევდა ამიერკავკასიისა და დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკის ჰიდრომეტსამსახურებს, საპროექტო და სამშენებლო ორგანიზაციებს ზვავსასიშროების საკითხებში. 1963-1980 წლებში მონაწილეობდა კარსტული მღვიმეების გამოკვლევაში.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზვავსაშიშროების დახასიათება სივრცესა და დროში (აჭარა-იმერეთის მთიანი სისტემის მაგალითზე)", დაიცვა 1981 წელს. 
სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ზვავსაშიშროების შეფასება და ზვავსაწინააღმდეგო ღონისძიებები (საქართველოს მაგალითზე)", დაიცვა 2003 წელს.

ჯილდოები
--------

* 2000 — ღირსების მედალი

ბიბლიოგრაფია
------------

* თოვლის ზვავები საქართველოში, თბილისი, საქ. ტექნ. უნ-ტის ჰიდრომეტეოროლოგიის ინ-ტი, 2015, გტვ. 170 ISBN 9789941084522

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003, გვ. 257-258
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი. თბ. 2003, გვ. 214
* სვანეთი და სვანები / ირაკლი დვალი, გივი ქურდიანი. თბ. 2014, გვ. 373

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო ქალდანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**რაუნდერსი** (ირლ. cluiche corr) — გელური წარმოშობის თამაში. რაუნდერსი იმართება ორ გუნდს შორის, რომელთა შემადგენლობაში ექვს-ექვსი მოთამაშეა. თამაშში გამოიყენება პატარა, მრგვალი, ხის ბურთი, რომელზეც ტყავია გადაკვრული და პლასტმასის ან მეტალის კეტი. თამაში განსაკუთრებით პოპულარულია ბრიტანელ და ირლანდიელ სკოლის მოსწავლეებში.

ისტორია
-------

ამ თამაშს ინგლისში ტიუდორების ეპოქიდან თამაშობენ, ყველაზე ადრეული ცნობა 1744 წელს გვხვდება ჯონ ნიუბერის საბავშვო წიგნში „პატარა, ლამაზი ჯიბის წიგნი", სადაც ის მოხსენიებული იყო, როგორც „ბეის-ბოლი". 1828 წელს უილიამ კლარკმა გამოაქვეყნა მეორე გამოცემა წიგნისა: *„The Boy's Own Book"*, რომელიც შეიცავდა რაუნდერსის წესებს. მომავალ წელს წიგნი დაიბეჭდა ბოსტონში, მასაჩუსეტსში. 

პირველი ოფიციალური წესები შემუშავებულ იქნა გელური ათლეტიკის ასოციაციის (GAA) მიერ ირლანდიაში, 1884 წელს, რომელიც ირლანდიაში დღემდე აკონტროლებს ამ თამაშს, ხოლო ბრიტანეტთში იმავეს რაუნდერსის ეროვნული ასოციაცია აკეთებს (NRA), დაარსებული 1943 წელს. მიუხედავად განსხვავებებისა, ეს ორი ასოციაცია იზიარებს საერთო შეხედულებებს თამაშის წესებსა და კულტურაზე. შეხვედრები იმართება ორივეს ტრადიციებით, გუნდები ერთი ვარიანტით თამაშობენ დილით, ხოლო მეორე ვარიანტით დღის მეორე ნახევარში.

ირლანდიაში რაუნდერსის წესების ჩამოყალიბების შემდეგ, 1889 წელს, გაერთიანებები ჩამოყალიბდა ლივერპულსა და შოტლანდიაში. როგორც ნიუ-იორკულ, ასევე მასაჩუსეტსურ ვერსიებს ბეისბოლისა, ასევე სოფთბოლს, აქვს იგივე ფუძე, რაც რაუნდერსს, და ატარებს ბევრ მსგავსებას ამ თამაშის გელური ვერსიასთან. რაუნდერსი უკავშირდება ბრიტანულ ბეისბოლს, რომელსაც ჯერ კიდევ თამაშობენ ლივერპულში, კარდიფსა და ნიუპორტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაუნდერსის ეროვნული ასოციაცია(NRA) დაარქივებული 2009-06-20 საიტზე Wayback Machine.
* ირლანდიის რაუნდერსის საბჭო
* ინდოეთის რაუნდერსის ასოციაცია დაარქივებული 2011-07-23 საიტზე Wayback Machine.
* სასკოლო რაუნდერსი
* რაუნდერსის თამაშის წესები დაარქივებული 2009-09-13 საიტზე Wayback Machine.  GAA
* თამაშის გამარტივებული წესები დაარქივებული 2012-02-22 საიტზე Wayback Machine.  NRA

სქოლიო
------

1. ↑  Lloyd, John; John Mitchinson: *The Book of General Ignorance*. Faber & Faber, 2006.. *{{{title}}}*.
2. ↑  Newbery, John (1767). *A Little Pretty Pocket-book*,   გვ. 43.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გელური თამაშები |
| --- |
|  |
| 
გელური ფეხბურთი **·** ჰარლინგი **·** კამოგი **·** გელური ხელბურთი **·** რაუნდერსი
 |

 |
**ფიქრია ზურაბის ასული ზანდუკელი** (დ. 9 მარტი, 1933, თბილისი, — გ. 3 ნოემბერი, 2005, იქვე) — ქართველი ფილოლოგი, ფოლკლორისტი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1956). მუშაობდა იქვე, იყო ფოლკლორისტიკის განყოფილების წამყვანი მეცნიერი-თანამშრომელი. იკვლევდა საბავშვო ფოლკლორის, საწესჩვეულებო პოეზიის, ხალხური პროზის, მხატვრული ოსტატობის, ფოლკლორული ჟანრების თავისებურებებს რეგიონების მიხედვით და ფოლკლორისტიკის სხვა საკითხებს. ძირითადი ნაშრომები: „ფოლკლორი და ქართველი საბავშვო მწერლები" (1974), „ქართული საბავშვო ფოლკლორის საკითხები" (1977), „წერილები საბავშვო ფოლკლორზე" (1980), „მხატვრული ოსტატობის საკითხები ქართულ ფოლკლორში" (1985), „ქართული ფოლკლორის მოკლედ ანოტირებული ბიბლიოგრაფია (1829–1901)" (წგ. 1, 1973, ე. ვირსალაძესა და მ. გოგიჩაიშვილთან ერთად) და სხვ. 1988 წელს „ქართული ხალხური პოეზიის" თორმეტტომეულის მომზადებისათვის მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (სხვებთან ერთად).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 307.
**ეთერ კოღონია** (აფხ. Еҭери Коӷониаԥҳа; დ. 1932 — გ. 1 აპრილი, 1993, სოხუმი, საქართველო) — საბჭოთა, აფხაზი თეატრის მსახიობი, აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი, შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ჯერ კიდევ თეატრალური ინსტიტუტში სწავლის დროს მიიწვიეს გრიბოედოვის თეატრში მაყვალა მრევლიშვილის პიესაში გრიბოედოვის მეუღლის, ნინო ჭავჭავაძის როლი ითამაშა.

თარგმნიდა პიესებს რუსულიდან აფხაზურ ენაზე, რომლებიც შემდეგში სოხუმის თეატრში იდგმებოდა. დაიღუპა აფხაზეთის ომის დროს საკუთარ ეზოში მოხვედრილი ჭურვით 1993 წელს.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* აფხაზეთის ასსრ დამსახურებული არტისტი
* აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი
* 1971 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1982 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ეთერ კოღონია — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
*

სქოლიო
------

1. ↑  №546 Когония Этери Константиновна
2. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები 1971. №5. გვ. 240.
**დავით (დათო) იაშვილი** (დ. 16 აგვისტო, 1972 — გ. 16 დეკემბერი, 2008) ― ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

1993 წელს დაამთავრა საქართველოს თეატრისა და კინოს ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. ამავე წლიდან იყო რუსთაველის თეატრის მსახიობი; განასახიერა: ვოიცეკი („ვოიცეკი"), ბიჭი („სეჩუანელი კეთილი ადამიანი"), დონალბეინ, ფლიანსი, მაკდაფის ვაჟი („მაკბეტი"), ბიჭი („პირდაღებული"), ღანიშ („ლამარა"), ჯეონკა („ქალი გველი"), „სტიქსი".

პოპულარობა მოუტანა კინოროლებმა. გადაღებულია ფილმებში: „ცეცხლთან თამაში" (1990), „ოსკარი" (1995), „ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ" (1998), „ცარიელი სივრცე" (2001), „გასეირნება ყარაბაღში" (2005), „უკანასკნელი მაძიებელი" (2006), „პატარა ქალაქი" (2006), „სე ლა ვი" (2007), „სუბორდინაცია" (2007), „მედიატორი" (2008), „სამი სახლი" (2008), მრავალსერიან სატელევიზიო მხატვრულ ფილმში „ქაღალდის ტყვია" (2006), „სტალინი Live" (2007) და სხვ.

ასევე იყო „პატარა ქალაქის" დამდგმელი რეჟისორი, სცენარის ავტორი და პროდიუსერი.

გარდაიცვალა გულის შეტევით ამსტერდამში (ნიდერლანდები).

ფილმოგრაფია
-----------

* 1990: „ცეცხლთან თამაში" (გელა) რეჟ. ალეკო ნინუა
* 1995: „ოსკარი" (ოსკარი) რეჟ. რუსუდან გლურჯიძე
* 1998: „ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ" (ოთარი) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი
* 2001: „ცარიელი სივრცე" რეჟ. როლანდ (მიხო) ბორაშვილი
* 2005: „გასეირნება ყარაბაღში" (დუდუ) რეჟ. ლევან თუთბერიძე
* 2006: „კაცი საელჩოდან" (ოთარი) რეჟ. დიტო ცინცაძე
* 2006: „უკანასკნელი მაძიებელი" (გია) რეჟისორები არჩილ მელიქიშვილი, ნიკოლოზ ადუაშვილი
* 2007: „სე ლა ვი" რეჟ. რუსუდან ჭყონია
* 2008: „ომში ყველა კვდება" რეჟ. გიგა ლიკლიკაძე
* 2008: „მედიატორი" რეჟ. დიმიტრი (დიტო) ცინცაძე
* 2008: „სამი სახლი" (ზუკა) რეჟ. ზაზა ურუშაძე
* 2009: „კონფლიქტის ზონა (გასეირნება ყარაბაღში 2)" (დუდა) რეჟ. ვანო ბურდული

### ფილმების დამდგმელი რეჟისორი

* 2006: „პატარა ქალაქი"

### სცენარის ავტორი ფილმებისა

* 2006: „პატარა ქალაქი"

ნათამაშები როლები
-----------------

### რუსთაველის თეატრი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* დავით იაშვილი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* დავით იაშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  გარდაიცვალა ახალგაზრდა ქართველი მსახიობი დავით იაშვილი. *რუსთავი 2*[*მკვდარი ბმული*]
**იარმუკის ბრძოლა** — ბიზანტია-არაბეთის ბრძოლა. გაიმართა 636 წლის 20 აგვისტოს სირიაზე კონტროლის მოსაპოვებლად.

635 წელს არაბებმა დამასკო და სამხრეთ სირიის ქალაქების უმრავლესობა აიღეს. ბიზანტიის იმპერატორმა ჰერაკლემ შეკრიბა დაახ. 100 000-იანი არმია სირიის გასათავისუფლებლად. უზარმაზარი არმია ხუთ მხედართმთავარს ჩააბარა. პირველი არმია შედგებოდა აღმოსავლეთი სომხებისაგან, მასში ასევე შედიოდნენ სირიელებიც. არმიას ხელმძღვანელობდა ვაჰანი. მეორე არმია სლავებისა და ბიზანტიის ევროპული პროვინციის მოსახლეობისაგან შედგებოდა და ხელმძღვანელობდა იბნ კანატირი. მესამე არმია ქრისტიანი არაბებისაგან შედგებოდა და მეთაურობდა ჯაბალა ბინ აიჰამა. მეოთხე არმიაში შედიოდნენ ბიზანტიის ტერიტორიაზე მცხოვრები სომხები, მეთაურობდა სომეხი გრიგორი. მეხუთე არმია იყო ბიზანტიელების არმია. არაბებს მეთაურობდა ხალიდ იბნ ალ-ვალიდი, ბიზანტიელებს - თეოდორე ტრითირიუსი.

იარმუკის ბრძოლა გაგრძელდა სამი დღე და დასრულდა ბიზანტიელების სრული მარცხით. ბრძოლაში დაიღუპა სამი ბიზანტიელი მხედართმთავარი.

ამ მარცხის შედეგად არაბებმა დაიმორჩილეს მთელი პალესტინა, 637 წელს აიღეს იერუსალიმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Yarmouk in Sword of Allah at GrandeStrategy by A.I. Akram
* Battle of Yarmuk animated battle map დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.  by Jonathan Webb
* Battle of Yarmuk, 636 დაარქივებული 2013-04-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Akram 2004, p. 425
2. ↑  ბრიტანიკა (2007): "*More than 50,000 byzantine soldiers died*"
**ადალათ აიდინ ოღლი მამედოვი** (აზერ. Ədalət Aydın oğlu Məmmədov; დ. 3 აგვისტო, 1974, ბაქო — გ. 30 მარტი, 2003, იქვე) — აზერბაიჯანელი მძიმეწონოსანი მოკრივე (91 კგ-ზე მეტი), ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონი 1992 წელს, 1992 წლის მსოფლიო ახალგაზრდული ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი, 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე, 1997 წლის გერმანიის ბუნდესლიგის გამარჯვებული.

ბიოგრაფია
---------

ადალათ აიდინ ოღლუ მამედოვი დაიბადა 1974 წლის 3 აგვისტოს ბაქოში. კრივი მოზარდობის ასაკში უზბეკეთში დაიწყო. 1989 წელს გადავიდა ბაქოში, სადაც მამამ ადალათი შამილ ალიმზანოვის კრივის განყოფილებაში შეიყვანა. სწორედ ამ წელს იწყება ადალათ მამედოვის, როგორც მოკრივის კარიერა. მწვრთნელის თქმით, ადალათს ძლიერი ხასიათი ჰქონდა, რასაც ბრძოლაში ავლენდა და ყოველთვის იცავდა თავის პოზიციებს. ის ფიზიკურად საკმაოდ ძლიერი იყო, მისი სიმაღლე იყო 181 სანტიმეტრი, ხოლო წონა – 125 კგ. პროფესიონალური კარიერის დაწყებიდან მალევე ადალათ მამედოვი გახდა სსრკ-ს ჩემპიონი ახალგაზრდებში, სსრკ თასის მფლობელი და აზერბაიჯანის მრავალგზის ჩემპიონი.. 

1992 წელს ედინბურგში გამართულ ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე ადალათ მამედოვმა ოქროს მედლის მოპოვება მოახერხა. მონრეალის ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატზე კი ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა.

1993 წელს ფინეთის ქალაქ ტამპერეში მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოვიდა, სადაც მეოთხედფინალამდე მიაღწია, დამარცხდა ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენელთან.

1996 წელს ადალათ მამედოვმა წარმოადგინა აზერბაიჯანი ატლანტას ოლიმპიურ თამაშებზე. პირველი ორი ბრძოლის მოგებით, მამედოვი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც მსაჯის შეცდომის გამო დამარცხდა ნიგერიელ სპორტსმენთან და მეხუთე ადგილი დაიკავა. იმავე წელს ევროპის ჩემპიონატზე მეოთხედფინალშიც გავიდა, სადაც ვლადიმერ კლიჩკოსთან დამარცხდა.

ოლიმპიადის შემდეგ მამედოვი გერმანიაში წავიდა და ბუნდესლიგაში ასპარეზობდა, სადაც ერთ წელიწადში 10-ვე ბრძოლა ნოკაუტით მოიგო. ეს მამედოვის ბოლო ტურნირი იყო. ამის შემდეგ მან სპორტული კარიერა დაასრულა.. კარიერა ახალგზარდა ასაკში, 1997 წელს დაასრულა.

2003 წლის ზამთარში ადალათ მამედოვი დაქორწინდა. ქორწინებიდან სამი თვის შემდეგ, 2003 წლის 29-30 მარტის ღამეს, მამედოვი გარდაიცვალა გულის უკმარისობით, მშობლიურ ქალაქ ბაქოში..

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Olympedia

სქოლიო
------

1. ↑  Sports-Reference.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. 1 2 3 4 5  Видеосюжет про Адалята Мамедова
3. ↑  Boks Azərbaycanda დაარქივებული 2018-01-04 საიტზე Wayback Machine.  // Официальный сайт Федерации бокса Азербайджана.
4. ↑  World Championships - Tampere, Finland - May 7-16 1993
5. ↑  European Championships - Vejle, Denmark - March 30 - April 7 1996
ზაქარია ერისთავი
თავადი **ზაქარია ერისთავი** (დ. 7 სექტემბერი, 1844 - გ. 7 აპრილი, 1912) — ქართველი არისტოკრატი, მეწარმე, ქველმოქმედი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გიორგი რევაზის (რომანოზის) ძე ერისთავისა (ქსნის) და ანა ივანეს ასულ არღუთინსკაია-დოლგორუკოვას ოჯახში.

ზაქარია ერისთავმა 1860 წელს დუშეთში, სოფელ ოძისში გახსნა კოოპერატივი. 1873 წელს აქვე გახსნა პირველი სასოფლო ბანკი, საიდანაც გლეხს შეეძლო ფულის სესხად გატანა საკუთარი მეურნეობის გასავითარებლად; მისი მიზანი იყო გლეხთა გაჭირვებული მდგომარეობის შემსუბუქება. მამის, გიორგი ერისთავის ანდერძის თანახმად, სოფელ ოძისის მამული - ორსართულიანი სახლი თავისი მოწყობილობით, ვენახი, ხილის ბაღი, სარწყავი მინდორი, ტყე და საძოვარი და 3000 მანეთამდე წლიური შემოსავალი - თავადაზნაურობას შესწირა სამეურნეო სასწავლებლის დასაარსებლად, რათა სოფლად კულტურული საქმიანობა დანერგილიყო.

1879 წელს ზაქარია გიორგის ძე ერისთავი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამფუძნებელი წევრი გახდა.

ცოლად ჰყავდა სოფიო გენერალ ლევან მელიქიშვილის ასული. შვილები არ დარჩენიათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ზაქარია ერისთავი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  იოსებ იმედაშვილი (2021). *ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. II*.  ეროვნული ბიბლიოთეკის გამომცემლობა,   გვ. 74.
2. 1 2  გენეალოგიური ხეები. როდოვიდ.
3. ↑  [ ქშწკგ საზოგადოება
პროსოპოგრაფიულ მონაცემთა ბაზა]. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
**პასტო**, ოფიციალურად **სან-ხუან-დე-პასტო** (ესპ. San Juan de Pasto) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ კოლუმბიაში, ნარინიოს დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს ანდების კორდილიერაში, გალერასის ვულკანის ძირას, ზღვის დონიდან 2 527 მეტრზე. მოსახლეობა დაახლოებით 500 000 ადამიანს შეადგენს. 

თავდაპირველად პასტო 1537 წელს ესპანელმა კონკისტადორმა სებასტიან დე ბალალკასარმა დააარსა. 1539 წელს, სხვა კონკისტადორმა ლორენსო დე ალდანამ ქალაქი ამჟამინდელი მდებარეობის ადგილას გადაიტანა და *სან-ხუან-დე-პასტო* უწოდა. პასტო ადგილობრივი ხალხი იყო, რომელიც ამ დროისათვის სახლობდა არეალში. 

ჯერ კიდევ კოლონიური ხანიდან ქალაქი რეგიონის ადმინისტრაციული, კულტურული და რელიგიური ცენტრია. დღემდე მას კოლუმბიის თეოლოგიურ ქალაქს უწოდებენ. ესპანელთა წინააღმდეგ კოლუმბიის დამოუკიდებლობისათვის ომში, ქვეყნის დანარჩენი ნაწილისგან განსხვავებით, პასტო როიალისტური ქალაქი იყო. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ნაწილობრივ ამ მიზეზით და ნაწილობრივ გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, საკმაოდ დიდხანს პასტო დანარჩენი კოლუმბიისგან იზოლირებული რჩებოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photos of the "Carnaval de Blancos y Negros" დაარქივებული 2005-04-04 საიტზე Wayback Machine.
* Universidad de Nariño
* Photos Carnaval de Negros Y Blancos Pasto დაარქივებული 2012-01-29 საიტზე Wayback Machine.
* Mayor's office


ქალაქის ხედი ჩრდილოეთიდან
ქალაქის ხედი ჩრდილოეთიდან