recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჰიმალაიური დათვი** (ლათ. Ursus thibetanus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა. ჰიმალაიური დათვის სხეულის სიგრძე 1.3-1.7 მ, მამრების წონა 50-180 კგ, ხოლო მდედრებისა 42-70 კგ აღწევს. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20-24 წელია. 

ჰიმალაიური დათვი, ანუ აზიური დათვი ოდნავ პატარაა, ვიდრე მისი ამერიკელი ორეული და ბინადრობს აზიის ტყისა და მთიან რეგიონებში, მოყოლებული ირანიდან კორეასა და იაპონიის ჩათვლით. მისი ლათინური სახელწოდება „Selenarctos" ნიშნავს „მთვარის დათვს". ეს სახელი მან მიიღო იმის გათვალისწინებით, რომ მკერდზე ნახევარმთვარის ფორმის თეთრი ნიშანი აქვს. ჩვეულებრივ მისი ბეწვი მუქი შავი ფერისაა, თუმცა გვხვდება მურა ან მოწითალო-მოყავისფრო შეფერილობის ჰიმალაიური დათვიც.

დათვის ეს სახეობა საუკეთესო მცოცავია, ამიტომ დროის უმეტეს ნაწილს ხეზე ატარებს. აქ იგი ტოტებისგან ბუდეს მსგავს ადგილს აწყობს და ხილითა და ფოთლებით იკვებება.

მხოლოდ ჩრდილოეთ რეგიონებში მობინადრე ჰიმალაიური დათვი იკეთებს ბუნაგს, სადაც ზამთრობენ და შობენ ბელებს. სამხრეთის რაიონების აზიური დათვები ზამთრის ძილს ხანმოკლე პერიოდს უთმობენ, ან სრულიადაც არ სძინავთ, ჩამოდიან რა მეტად თბილ ადგილებში და მთელი ზამთრის განმავლობაში აქტიურ ცხოვრებას აგრძელებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰიმალაიური დათვი***

* TheBearTruth.org დაარქივებული 2012-03-23 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დათვისებრთა ოჯახის დღეისთვის არსებული სახეობები |
| --- |
|  |
| 
სამეფო: ცხოველები · ტიპი: ქორდიანები · კლასი: ძუძუმწოვრები · რიგი: მტაცებლები |
|  |
| Ailuropodinae | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Ailuropoda* | დიდი პანდა *(Ailuropoda melanoleuca)* |

 |
|  |
| დათვისებრნი | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Ursus* | ბარიბალი *(Ursus americanus)* · მურა დათვი *(Ursus arctos)* · თეთრი დათვი *(Ursus maritimus)*  · ჰიმალაიური დათვი *( Selenarctos thibetanus)* |
| Tremarctos | სათვალიანი დათვი *(Tremarctos ornatus)* |
| *Helarctos* | მალაიური დათვი *(Helarctos malayanus)* |
| *Melursus* | ტუჩა დათვი *(Melursus ursinus)* |

 |
|  |
| 
**კატეგორია** · **პორტალი** |

 |
**ჰიმნი** (ძვ. ბერძნ. ὕμνος) — საზეიმო სიმღერა, რომელიც აქებს და ადიდებს ვინმეს ან რაიმეს (თავდაპირველად ღვთაებას).

ეროვნული ჰიმნი
--------------

სიმღერა, რომელიც დროშასა და გერბთან ერთად წარმოადგენს ეროვნული სიმბოლოების ერთ-ერთ სახეს.

რელიგიური ჰიმნის გამოყენება სამხედრო სიმღერად ქმნის ე.წ. „ეროვნულ ჰიმნს" — არარელიგიური შემცველობის მქონე საზეიმო სიმღერას, რომელსაც ასრულებენ ოფიციალური შემთხვევების დროს. ამ ტიპის სიმღერები, როგორც წესი, წარმოაჩენენ ეროვნულ („Die Wacht am Rhein", „Deutschland, Deutschland über alles", „Rule Britannia") და რევოლუციურ („მარსელიეზა") ხასიათს, ხოლო სხვები — არიან ე.წ. „სამეფო კარის" პოეზიის პროდუქტები („God save the King").

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სახელმწიფო ჰიმნი
* საქართველოს ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ჰიმნი
 | ჰიმნი ვიქსიკონში |
| 

commons:Category:Hymns
 | ჰიმნი ვიკისაწყობში |

* მსოფლიოს ყველა ჰიმნი დაარქივებული 2014-04-01 საიტზე Wayback Machine.
* ეროვნული ჰიმნები
* Н. Ж. М. Д.: მუსიკალური განყოფილება — სსრკ-ის რეპუბლიკების ყველა ჰიმნი Real Audio ფორმატში
* მსოფლიოს ქვეყნების ჰიმნების აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ორკესტრის შესრულებით
**სეიდ ჯამალზადე მოჰამედ ალი** (სპარს. **محمد علی جمالزاده اصفهانی**; დ. 13 იანვარი, 1892, ისპაჰანი, ირანი — გ. 8 ნოემბერი, 1997, ჟენევა, შვეიცარია) — ირანელი მწერალი. საშუალო განათლება მიიღო ბეირუთში, უმაღლესი — შვეიცარიასა და საფრანგეთში. მოიპოვა სამართლის დოქტორის წოდება. ცხოვრების დიდი ნაწილი საზღვარგარეთ გაატარა. სამწერლო მოღვაწეობა დაიწყო ბერლინში, ჟურნალ „ქავეში" (1916-22 წწ), 1921 წელს გამოაქვეყნა მოთხრობების პირველი კრებული „იყო და არა იყო რა", რომლითაც საფუძველი ჩაუყარა ევროპული ყაიდის ეროვნულ ნოველას. ამ კრებულის ავტორისეული წინასიტყვაობა თანამედროვე ირანული პროზის მანიფესტად ითვლება. ჯამალზადე ნაწარმოებებში დასცინის ირანის საზოგადოების მანკიერ მხარეებს, ჩამორჩენილობას. ეკუთვნის პიესები და სტატიები ლიტერატურათმცოდნეობისა და ირანის კულტურის ისტორიულ საკითხებზე; შეადგინა „იდიომებისა და ხალხური სიტყვიერების ლექსიკონი" (1962 წ). მისი ნაწარმოებები თარგმნილია მსოფლიოს მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულადაც.

ჯამალზადე გარდაიცვალა 105 წლის ასაკში, შვეიცარიის ქალაქ ჟენევაში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 534.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯამალზადე***

* ჯამალზადე — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ჯამალზადე — ბიოგრაფია დაარქივებული 2004-12-20 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
**ჯალილ-ბექი ამრახ ოღლი ბაგდადბეკოვი** (აზერ. Cəlil bəy Bağdadbəyov; დ. 1887, შუშა — გ. 21 აპრილი, 1951, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა თეატრის მსახიობი. ტაჯიკეთის, თურქმენეთისა და აზერბაიჯანის დრამატურგიული თეატრების რეჟისორი. აზერბაიჯანის სსრ-ის დასახურებული არტისტი (1943). ილიას ეფენდიევის ბიძა (დედის ძმაა).

ბიოგრაფია
---------

ჯალილ-ბექ ბაგდადბეკოვი დაიბადა 1887 წელს ქალაქ შუშაში არისტოკრატთა ოჯახში. საგვარეულო ტრადიციის შესაბამისად მიიღო სასულიერო განათლება, შეისწავლა არაბული და სპარსული ენები. დაწყებითი განათლება მიიღო შუშინსკის რეალურ სასწავლებელში.

1910 წლიდან თეატრალური დასის „ნიჯატის" კოლექტივის წევრი. მონაწილებდა საოპერო და დრამატულ სპექტაკლებში. ასრულებდა ქალის პარტიებსაც. ბაგდაბეკოვმა მაღალოსტატურად შეასრულა ისეთი როლები, როგორებიცაა ლეილი და ხურშუდ ბანუ ოპერებში „ლეილი და მეჯნუნი" „შაჰ აბასი და ხუშუდ ბანუ". შედეგად შეასრულა იბნ სალამანის, ლეილის მამის („ლეილი და მეჯნუნი"), სულეიმანის («„რშიდ მალ ალან") როლი.

სხვადასხვა წყაროებში მითითებულია არაერთი მსახიობის გვარი, რომელთაც სცენაზე გააცოცხლეს განათლებული ქალების სახეები. ისტორიას ახსოვს მათი სახელები: ჯალილ-ბექი ბაგდადბეკოვი, მირმახმუდ კიაზიმოვსკი, ალეკპერ სუხეილი.

არის ერთაქტიანი პიესების, ვოდევილების და მუსიკალური კომედიების, აგრეთვე პატრიარქალურ-ფეოდალური წესებისა და რევოლუციამდელი ბურჟუაზიული საზოგადოების ყოფის შარჟების ავტორი. ბაგდაბეკოვმა ტაჯიკეთში დაწერა კომედია „იშანი და კომკავშირელი" (1929). 

გარდაიცვალა 1951 წლის 21 აპრილს ბაქოში.

სქოლიო
------

1. ↑  РРФ Азербайджана, ф. 27, 82 ед. хр. 1912—1949.
2. ↑  İlham Rəhimli. Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (неопр.). — Azərnəşr, 2016. — Т. I. — С. 269.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0000 4009 4452
* LCCN: n2005093132
* VIAF: 14184971
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 14184971

 |
**ჯოდორ მიხეილის ძე დადიანი** (დ. 22 აგვისტო, 1922, სოფ. აბედათი, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი, — გ. 10 ივლისი, 1998, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, პროფესორი (1991).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1945 წელს. სხვადასხვა დროს მუშაობდა მარტვილის, დმანისის, გუდაუთის რაიონების განათლების განყოფილებათა სასკოლო ინსპექტორად, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად. 1961 წლიდან იყო ი. გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიკის ეროვნული ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1989 წლიდან — წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1998 წელს იყო განათლების მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალ „მოამბის" მთავარი რედაქტორი. იკვლევდა ქართული ენისა და ლიტერატურის სწავლების მეთოდიკის საკითხებს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნიკოლოზ ბარათაშვილი, თბ. 1968;
* ალექსანდრე ჭავჭავაძის შემოქმედების სწავლება, თბ. 1981;
* აკაკი წერეთელი, თბ. 1990;
* ლია ჭავჭავაძე, თბ. 1997;
* ქართველი რომანტიკოსები, თბ. 1998.

ლიტერატურა
----------

* *მაჭარაშვილი კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 256.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯოდორ დადიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ლუდოვიკო დე’ მედიჩი** (იტალ. Ludovico de' Medici), შემდგომში **ჯოვანი დე’ მედიჩი** (იტალ. Giovanni de' Medici), მეტსახელად **შავი ბანდის მეთაური** (იტალ. dalle Bande Nere; დ. 5 აპრილი, 1498 — გ. 30 ნოემბერი, 1526) — მედიჩის დინასტიის წარმომადგენელი. ჯოვანი მედიჩისა და კატერინა სფორცას ვაჟი. იტალიელი კონდიტიერი. ცოლად ჰყავდა თავისი ბიძაშვილი მარია სალვიატი, რომლისგანა მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინა, შემდეგში ტოსკანის ჰერცოგი კოზიმო I.

ბიოგრაფია
---------

ჯოვანი დაიბადა 1498 წლის 5 აპრილს ფორლში. იგი იყო ფორლისა და იმოლას გრაფინია კატერინა სფორცასა და მისი მესამე ქმრის, ჯოვანი დე მედიჩის ერთადერთი ვაჟი. დაბადებიდან მალევე იგი მონათლეს როგორც ლუდოვიკო, თუმცა ამავე წლის სექტემბერში მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც დედამისმა იგი ხელმეორედ მონათლა და განსვენებული მამის პატივსაცემად ჯოვანი დაარქვა. ჯოვანი მედიჩიმ ადრეულ ასაკშივე გამოავლინა ლტოლვა საბრძოლო და ფიზიკური მოქმედებებისკენ. ჯერ კიდევ ღრმა ბავშვობაში ისწავლა ფარიკაობა და ცხენოსნობა. 12 წლის ასაკში მან თავისი პირველი მკვლელობა ჩაიდინა, რის გამოც იგი სამუდამოდ იქნა გაძევებული ფლორენციიდან. 

ჯოვანი მედიჩიმ ცოლად თავისი გარე ბიძაშვილი, მარია სალვიატი შეირთო, რომელთანაც მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინა, სახელად კოზიმო (1519-1574), რომელიც მომავალში ტოსკანის პირველი ჰერცოგი გახდა. 

იგი მალე კონდიტიერი გახდა და რომის პაპ ლეო X-თან თანამშრომლობდა, რომელის ბრძანებითაც იგი ებრძოდა ურბინოს ჰერცოგ ფრანჩესკო მარია I დელა როვერეს, რომელიც ტახტიდან ჩამოაგდო და თავისი ბიძაშვილი ლორენცო მედიჩი დასვა.

1521 წელს ლეო X გარდაიცვალა, რის გამოც ჯოვანიმ მფარველი დაკარგა. უამრავი მტრის წინაშე დარჩენილმა ჯოვანიმ უამრავი მეომარი დაიქირავა თავის დასაცავად, თუმცა უმეტესწილად მათ თავდასასხმელად უფრო იყენებდა ხოლმე. მისი სისასტიკის გამო, მტრებმა შავი ბანდების მეთაური შეარქვეს. 

ხანმოკლე, მაგრამ გამოჩენილი სამხედრო ცხოვრების შემდეგ, ჯოვანი მედიჩი 1526 წლის 30 ნოემბერს მოკლეს გერმანელებმა, მანტუას ბრძოლაში. იგი იმპერატორ კარლ V-ის ჯარებს შეებრძოლა, რომლებმაც ამის შემდეგ, 1527 წელს აიღეს რომი და დაატყვევეს პაპი კლემენტ VII, რასაც ამავე წელს ფლორენციაში მედიჩების მმართველობის დამხობა მოჰყვა.

ლიტერატურა
----------

* Francesco Gurrieri e Tommaso Gurrieri, Giovanni delle Bande Nere. Nel cinquecentenario della nascita (1498-1526), Firenze, Edizioni Polistampa, 2000, ISBN 88-8304-150-X.
* Mario Scalini (a cura di), Giovanni delle Bande Nere, Cinisello Balsamo (MI), Silvana Editoriale, 2001.
* Giorgio Batini, Capitani di Toscana, Firenze, Edizioni Polistampa, 2005, pp. 150–157, ISBN 88-8304-915-2.
* Giovangirolamo de' Rossi, Vita di Giovanni de Medici detto delle bande nere, a cura di Vanni Bramanti, Roma, Salerno Editrice, 1996, ISBN 88-8402-178-2.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX1027318
* BNF: cb144831707 (data)
* GND: 119462613
* ISNI: 0000 0000 6138 5443
* LCCN: n83048368
* NDL: 001165338
* NTA: 070634343
* SUDOC: 08578933X
* VIAF: 67276483
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 67276483

 |
**ჯონ უიზდომი** (ინგლ. John Wisdom; დ. 12 სექტემბერი 1904, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, — გ. 9 დეკემბერი, 1993, კემბრიჯი, დიდი ბრიტანეთი) — ბრიტანელი ფილოსოფოსი და ფსიქოლოგი, ანალიზური ფილოსოფიის „კემბრიჯის სკოლის" წარმომადგენელი. 1950-1951 წლებში ეკავა არისტოტელეს საზოგადოების თავმჯდომარის პოსტი. 1953 წელს გამოსცა წიგნი „ფილოსოფია და ფსიქოანალიზი", რომელიც ანალიზური ფილოსოფიის ახალი მიმართულების — ლინგვისტური თერაპიის სათავე გახდა. ჯონ უიზდომი თვლიდა, რომ ენის ანალიზის პროცესში ანალიტიკოსის ობიექტი არა მხოლოდ ენაა, არამედ თვით იგიც — ანალიტიკოსიც, რომელიც ჯანსაღდება ფილოსოფიური მნიშვნელობით, მსგავსად იმისა, როგორც ამას ადგილი აქვს ფსიქოანალიზში. უიზდომის აზრით, არაცნობიერის კონცეპტი ახდენს ვერბალურსა და რეალურს შორის არსებული განსხვავების ილუსტრირებას. ფილოსოფიური პრობლემის გადაჭრა შესაძლებელია მხოლოდ ცნებათა ახალი გააზრებით და არა ემპირიულ ფაქტზე ან ლოგიკურ ნათელყოფაზე გადამისამართებით.

თავის სტატიაში „ღმერთები" (1941, გამოიცა 1945 წელს) მან პირველმა დააყენა საკითხი რელიგიური მეტყველების საფუძვლიანობის შესახებ. ეს სტატია"ვიტგენშტაინიანური ფიდეიზმის" ნიმუშია, შექმნილი გაცილებით უფრო ადრე რელიგიის როგორც „ენობრივი თამაშისა" და „სასიცოცხლო ფორმის" კონცეპციის გამოქვეყნებამდე, რომელიც ფიგურირებს ვიტგენშტაინის „ფილოსოფიურ გამოკვლევებსა" და მის ჩანაწერებში. უიზდომის მიხედვით, თეისტი და ათეისტი თანხმობაში არიან გარე სამყაროს ფაქტების მიმართ, მაგრამ მკვლევართა პოზიციები, რომლებიც განსაზღვრავენ ამ ფაქტების ინტერპრეტაციას და მათი განმარტებითი მოდელები განსხვავდებიან. სწორედ მათ შესახებ უნდა მიმდინარეობდეს დისკუსია როგორც თეისტსა და ათეისტს შორის, ასევე კონფესიათშორისი პაექრობების დროს.

თხზულებები
----------

* Interpretation and Analysis, (1931)
* Wisdom J. Gods // Proceedings of the Aristotelian Society. — 1944-1945. — Vol. XLV. — P. 45.
* Other Minds, (1952)
* Philosophy & PsychoAnalysis, (1953)
* Paradox and Discovery, (1965)
* Proof and Explanation (The Virginia Lectures 1957), (1991)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონ უიზდომი

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. 1 2  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
4. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
ჯონ ჩერჩილ მალბორო
**ჯონ ჩერჩილ მალბორო** (ინგლ. John Churchill Marlborough; დ. 26 მაისი, 1650, დევონშირი — გ. 16 ივნისი, 1722, კრენბორნ-ლოჯი, უინძორი) — ჰერცოგი (1702), ინგლისის მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი (1702). დააწინაურა იორკის ჰერცოგმა. მონაწილეობდა ინგლის-ჰოლანდიის ომში 1672–1674 წლებში. 1685 წელს იყო ელჩი საფრანგეთში. შემდეგ ხელმძღვანელობდა ჰერცოგ მონმუთის აჯანყების (1685) ჩახშობას სამხრეთ ინგლისში. პროტესტანტებთან სიახლოვის გამო შერისხეს (1687) და ვილჰელმ ორანელის მხარეზე გადავიდა. დედოფალ ანას მეფობის (1702-იდან) დროს დიდ როლს თამაშობდა ვიგების მთავრობაში. ესპანეთის მემკვიდრეობისათვის ომში (1701–1714) იყო მთავარსარდალი ინგლისური ჯარების კონტინენტზე. გაიმარჯვა 1704, 1706, 1708, 1709 წლის ბრძოლებში. სახელმწიფო სათავეში ტორის პარტიის მოსვლის (1711) შემდეგ გადააყენეს თანამდებობიდან, გაფლანგვის ბრალდება წაუყენეს და დიდი ჯარიმის გადახდა მიუსაჯეს. წავიდა ემიგრაციაში. სამშობლოში დაბრუნდა და 1714–1716 ინგლისის მეფის ჯორჯ I-ის სამსახურში ჩადგა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 385.
**ჯონ ბუჩან ტელფერი** (ინგლ. John Buchan Telfer; დ. 23 აგვისტო, 1830, მალტა, — გ. 1 ივნისი, 1907, ბექენჰემი, ინგლისი) — ბრიტანელი სამხედრო პირი, მოგზაური და მწერალი; სამეფო ფლოტის კაპიტანი, ლონდონის სიძველეთა საზოგადოების წევრი (1875).

მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853–1856) და დაჯილდოებული იყო ბალტიური მედლით. 1870-იან წლებში სამი წელი დაჰყო რუსეთის იმპერიაში, იქორწინა ეკატერინა მურავიოვაზე. ამ პერიოდში ორჯერ იმოგზაურა ყირიმსა და კავკასიაში, მათ შორის საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში. საკუთარი შთაბეჭდილებები, დაკვირვებები და სხვადასხვა ისტორიული ცნობა ტელფერმა ლონდონში 1876 წელს ორ ტომად გამოქვეყნებულ ნაშრომში შეიტანა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* *The Crimea and Transcaucasia; being the narrative of a journey in the Kouban, in Gouria, Georgia, Armenia, Ossety, Imeritia, Swannety, and Mingrelia, and in the Tauric range* (1876), Volume 1 & Volume 2.
* *The Bondage and Travels of Johann Schiltberger, a native of Bavaria, in Europe, Asia, and Africa, 1396-1427* (1879)
* *The Strange Career of the Chevalier d'Eon de Beaumont, Minister Plenipotentiary from France to Great Britain in 1763* (1885)

სქოლიო
------

1. ↑  Capt J Buchan Telfer (Biographical details), British Museum. ნანახია 7 იანვარი, 2020.
2. ↑  Obituary: Captain J. Bulchan Telfer, R.N. F.S.A. *The Geographical Journal* **30** (July-December 1907), pp. 97-98.
**ჯუმბერ კოპალიანი** (დ. 1 ნოემბერი, 1939, ქულბაქი) — ქართველი მეცნიერი, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ფილიალის დმანისის ისტორიულ-არქეოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. არის 25 სამეცნიერო სტატიის ავტორი.

ბიოგრაფია
---------

ჯუმბერ კოპალიანი დაიბადა 1939 წლის 1 ნოემბერს ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქულბაქში. 1958 წელს დაამთავრა ხონის საშუალო სკოლა, 1958–1961 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიაში, 1962 წელს მუშაობდა თბილისის ელმავალმშენებელ ქარხანაში, 1962–1967 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე. 1968–1971 წლებში სწავლობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში და იმავე ინსტიტუტში დაინიშნა უმცროსი მეცნიერი თანამშრომლის, ხოლო 1978 წელს უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე. 1980 წელს გადავიდა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში, სადაც დაინიშნა ჯერ უფროსი, შემდეგ წამყვანი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე. პარალელურად ლექციებს კითხულობდა სხვადასხვა უნივერსიტეტებში. არის ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, 50-მდე სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის ხუთი წიგნის ავტორი. აღსანიშნავია მის მიერ მომზადებული და მისი რედაქტორობით გამოქვეყნებული სამეცნიერო კრებულის „დმანისი"-ს ხუთი ტომი, რომლებშიც წარმოდგენილია მთელი ქვემო ქართლის ისტორია, არქეოლოგია, ეთნოგრაფია, ეპიგრაფიკული ძეგლები.

კარიერა
-------

1981–1992 წლებში მუშაობდა დმანისის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელის მოადგილედ, ხოლო 1993–2006 წლებში ამავე ექსპედიციის ხელმძღვანელად. ამასთან ერთად, 1996–2006 წლებში იყო არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დმანისის ისტორიულ-არქეოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. 2007–2011 წლებში იყო დმანისის კულტურის ცენტრის დირექტორი. 

ამჟამად მუშაობს დმანისის კულტურის ცენტრში, მისი ინიციატივით შექმნილი არქეოლოგიური ექსპოზიციის ხელმძღვანელად და ზინაიდა კვერენჩხილაძის სახელობის დმანისის პროფესიული სახელმწიფო დრამატული თეატრის დირექტორად. ჯუმბერ კოპალიანი არის ღირსების ორდენის კავალერი და ექვთიმე თაყაიშვილის პრემიის ლაურეატი.

ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, სადისერტაციო თემა — „მოურავის ინსტიტუტი ფეოდალურ საქართველოში", დაიცვა 1974 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქვეშის ციხე : ისტორიულ-არქეოლოგიური გამოკვლევა (ავტორი). - თბილისი, საქართველო, 1999. - 120გვ.
* დმანისი = Дманиси = Dmanisi (რედაქტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1998. - 288გვ.. - ISBN: 99928-51-00-7
* დმანისის ციხე : ისტორიულ-არქეოლოგ. გამოკვლევა (ავტორი). - თბილისი, საქართველო, 1996. - 146გვ.
* მოურავის სახელო ფეოდალურ საქართველოში (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1982. - 81გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯუმბერ კოპალიანი-ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* დისიდენტური მოძრაობა საბჭოთა კავშირის პერიოდში TV1[*მკვდარი ბმული*]
* ჯუმბერ კოპალიანი "საყდრისისთვის" Youtube.

სქოლიო
------

1. ↑  ჯუმბერ კოპალიანი[*მკვდარი ბმული*] საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
ჯუმა-მეჩეთი
**ჯუმა-მეჩეთი** (აზერ. Cümə məscidi) — შიიტური ჯუმა-მეჩეთი, განლაგებული აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, მის ისტორიულ ნაწილ იჩერი შეჰერში, ასაფ ზეინალის ქუჩა 49-ში. თავისი არსებობის განმავლობაში მეჩეთი არაერთხელ რადიკალურად გადაკეთდა.[1] მეჩეთს ახლავს XV საუკუნის მინარეთი.[2]

მეჩეთი განლაგებულია მჭიდროდ ათვისებულ ნაკვეთზე, ტრადიციებით ნაკურთხ ადგილზე. ზოგიერთი მეცნიერი გამოთქვამს აზრს, რომ ამ ადგილზე ადრე წარმართული ცეცხლის ტაძარი იდგა. 

1437–1438 წლებში დერბენდის დინასტიის შირვანშაჰ ჰალილ-ული I მმართველობის დროს მეჩეთს მიუშენეს მინარეთი, რომელიც დღემდე შემორჩა. 
თქმულების მიხედვით, მეორე მეჩეთის შენობაც ცეცხლმა გაანადგურა. 

XX საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთი მდიდარი მორწმუნეს – ბაქოელი ჰაჯი შეიჰ დადაშევის – მიერ მეჩეთი გადაკეთდა და ასეთ მდგომარეობაში მოაღწია ჩვენამდე.

გალერეა
-------

* მეჩეთის გარე მხარე
* 
* 
* 

* მეჩეთის შიდა მხარე
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Бретаницкий, 1970, с. 13.
2. ↑  Бретаницкий Л. С. Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — С. 107. — 272 с.
ჯუმა მეჩეთი
**ჯუმა მეჩეთი** (აზერ. Cümə məscidi) — XVII საუკუნის ჯუმა მეჩეთი, რომელიც განლაგებულია აზერბაიჯანის ქალაქ ორდუბადის ცენტრში.

მეჩეთს გარშემო გააჩნია მცირე ზომის ეზო, განლაგებულია მაღლობზე და შორიდან კარგად ჩანს. მეჩეთის კარიბჭე მორთულია მწვანე და მომწვანო-მოცისფრო მინანქრით. მეჩეთის მთავარ შესასვლელში, აღმოსავლეთის მხრიდან, გაკეთებულია წარწერა, რომელშიც მოხსენებულია შაჰ აბას I, 1016 წლებში (1607/8). მისმა ვაზირმა ჰატემბეგ ორდუბადელმა, რომელიც ატარებდა „ეტიმად - ად - დოუელის" წოდებას, 1607/1608 წწ. მოახერხა მიეღო საგადასახადო იმუნიტეტი — „მაუფი" ქალაქ ორდუბადისათვის, რაზეც მოწმობს, შაჰის ბრძანება, რომელიც გამოკვეთილია ჯუმა — მეთესის შესასვლელზე.

* 
*

ლიტერატურა
----------

* Фараджев А. С. Ордубад. Историко-экономический очерк. — Б.: Азербайджанской государственное издательство, 1970.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯუმა მეჩეთი (ორდუბადი)"** ვიკისაწყობში.
**ჰერეთის სამთავრო** — ფეოდალური ხანის პოლიტიკური ერთეული საქართველოში, რომელიც VIII საუკუნის II ნახევარში გამოეყო ქართლის საერისმთავროს. ჰერეთის დამოუკიდებელი ფეოდალური სამთავროს შექმნა განაპირობა ქართლის საერისმთავროს სოციალური-ეკონომიკური განვითარების მაღალმა დონემ და ფეოდალური ურთიერთობის შემდგომმა გაღრმავებამ. სამთავროს ჩამოყალიბების პროცესი მიმდინარეობდა VIII საუკუნის I ნახევარში არაბი დამპყრობლების წინააღმდეგ ქართლის საერისმთავროს შეუპოვარი ბრძოლის პირობებში. VIII საუკუნის 40-50-იან წლებში ქართლის ერისმთავრის არჩილის შემწეობითა და ნებართვით ჰერეთში დამკვიდრდნენ ბაგრატიონთა საგვარეულოს ერთ-ერთი შტოს წარმომადგენლები. ქართლის უკანასკნელი ერისმთავრების იოვანესა და ჯუანშერის გარდაცვალების შემდეგ ამ ბაგრატიონებმა დაიპყრეს მთელი ჰერეთი შაკიხიდან (ე. ი. შაქიდან) გულგულამდე (დაახლოებით თელავამდე) და საფუძველი ჩაუყარეს ჰერეთის ფეოდალურ სამთავროს.

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, ეს მოხდა 787. ახლადშექმნილი ჰერეთის სამთავროს ტერიტორია მოიცავდა გაღმამხარს, საინგილოს, შიგნიკახეთს, კამბეჩანსა და შაქს. ჰერეთის მთავარს ემორჩილებოდა აგრეთვე დაღესტნის მთიანეთის ნაწილი: ხუნძახი და დიდოეთი. პოლიტიკური-ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქ. შაქი.

განსაკუთრებით ძლიერი იყო ჰერეთის სამთავრო IX საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში. ამ ხანაში ჰერეთის მთავარმა ჰამამმა 893 წელს მეფის ტიტული მიიღო. ასე შეიქმნა ჰერეთის სამეფო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰერეთი
* ჰერეთის სამეფო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყველაფერი ჰერეთის (საინგილო) შესახებ // hereti.webnode.com

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ისტორიული ქართული სახელმწიფოები |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| უძველესი პერიოდი | 
* დიაოხი
* კოლხეთის სამეფო
* იბერია
* მაკრონ-ჰენიოხთა სამეფო
* ეგრისის სამეფო (აბაზგია **·**  აფშილეთი **·**  სანიგეთი)
 |
|  |
| ადრეული შუა საუკუნეები | 
* ქართლის საერისმთავრო
* კახეთის სამთავრო
* აფხაზთა სამეფო
* ჰერეთის სამთავრო
* ჰერეთის სამეფო
* კახეთ-ჰერეთის სამეფო
* თბილისის საამირო
* ქართველთა სამეფო
 |
|  |
| განვითარებული დაგვიანდელი შუა საუკუნეები | 
* საქართველოს სამეფო
* იმერეთის სამეფო (სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო **·**  აფხაზეთის სამთავრო **·**  გურიის სამთავრო **·**  სვანეთის სამთავრო)
* ქართლის სამეფო
* კახეთის სამეფო
* სამცხე-საათაბაგო
* ქართლ-კახეთის სამეფო
 |
|  |
| თანამედროვე ხანა | 
* გურიის რესპუბლიკა
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
* საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა
 |

 |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ინგილოები.** |

**ჰერები** — ძველი ქართველური ტომების (ჰერები, სუჯები, ჭილბები, ლბინები) საერთო სახელი. უძველესი დროიდან სახლობდნენ იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე. მათი სახელის მიხედვით ძველი ქართული საისტორიო წყაროები მთელ მათ ქვეყანას ჰერეთად მოიხსენიებენ. ჰერებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ერთიანი ქართველი ერის ჩამოყალიბებაში.

ზოგიერთი მეცნიერის (გიორგი მელიქიშვილი, დავით მუსხელიშვილი) მოსაზრებით, ჰერები თავდაპირველად (ანტიკურ ხანაში) ალბანურ ტომთა გაერთიანებაში შედიოდნენ.

უკანასკნელი რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში საინგილოში მცხოვრები ქართველები თავის თავს „ინგილოს" აღარ უწოდებენ და დაიმკვიდრეს სახელწოდება „ჰერი/ჰერელი", რადგან ეს მხარე XV საუკუნემდე „ჰერეთის" სახელს ატარებდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰერეთი
* ჰერეთის სამეფო
* ჰერეთის სამთავრო

ლიტერატურა
----------

* *პაპუაშვილი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 628.
* *ბერძენიშვილი ნ.*, აღმოსავლეთ კახეთის წარსულიდან // საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, თბ. 1966.
* *პაპუაშვილი თ.*, ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ. 1970.

სქოლიო
------

1. ↑  *თოფჩიშვილი რ.*, ინგილოები // ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 268.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველები |
| --- |
|  |
| 
* აჭარლები
* გურულები
* თუშები
* იმერლები
* იმერხეველები
* ინგილოები
* კახელები
* ლაზები
* ლეჩხუმელები
* მეგრელები
* მესხები
* მთიულები
* მოხევეები
* რაჭველები
* სვანები
* ფერეიდნელები
* ფშავლები
* ქართლელები
* ხევსურები
* ჯავახები
* ჰერები
 |
|  |
| 
ქვეჯგუფი: კავკასიელი ხალხები |

 |
**ჰერერო ენა** — ჰერერო ხალხის ენა. გავრცელებულია, ძირითადად, ნამიბიაში. აგრეთვე, ანგოლასა და ბოტსვანაში. ეს არის ეთნიკური ჯგუფების საურთიერთობო ენა. 1999 წლის მონაცემებით, ამ ენაზე საუბრობდა 150 ათასი ადამიანი. 

ჰერერო ენა — ბანტუს ჯგუფის ერთ-ერთი ენაა. მალკოლმ გათრის კლასიფიკაციით (1967—1971) გააჩნია R.31. გააჩნია რეგიონული დიალექტები (კაოკოლენდე და მბანდერუ ნამიბიაში, მაჰალეპიე ბოტსვანაში).

ფონეტიკური მახასიათებლები: მოკლე და გრძელი ხმოვნების არსებობა, ღია მარცვალი, ყრუ და მჟღერი კბილთაშორისი თანხმოვნები, ხმოვანი და თანხმოვანი ბგერების ჰარმონია (სინჰარმონიზმი), მახვილი ბოლოსწინა მარცვალზე და სხვ.

სიტყვების წარმოქმნა ფართოდ არის შესაძლებელი პრეფიქსებისა და სუფიქსების დახმარებით, ასევე, სიტყვათწყობის საშუალებით. ლექსიკა მოიცავს სიტყვებს აფრიკაანსიდან, კოისანური ენებიდან, კერძოდ ნამა ენადან, გერმანული და ინგლისური ენებიდან. ჰერერო ენა აქტიურად ივსება ახალ-ახალი ტერმინოლოგიით. 

არის ახლასამწერლობო ენა. დამწერლობა შეიქმნა XX ს. დასაწყისში. დაფუძნებულია ლათინური ენის ანბანზე.

ლიტერატურა
----------

* Meinhof C. Die Sprache der Herero in Deutsch-Süd-West Afrika. B. 1909;
* Vedder H. Einführung in die Hererosprache. Namibib, 1956;
* Damman E. Herero-texte. D. 1983;
* Ohly R. Herero. Academic handbook. Windhoek, 1995. P. 1-3;
* idem. A grammatical sketch of Herero. Warsaw, 1999.

ლექსიკონი:

* Irle J. Deutsch-Herero Wörterbuch. Hamb. 1917.
**აგუსტინ I** (ესპ. *Agustín de Itúrbide y Aramburu*; დ. 27 სექტემბერი, 1783 — გ. 19 ივლისი, 1824) — მექსიკური არმიის გენერალი და პოლიტიკოსი. 1822–1823 წლებში მექსიკის იმპერატორი.

ბიოგრაფია
---------

მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში, როცა მექსიკა ესპანეთის წინააღმდეგ დამოუკიდებლობისათვის იბრძოდა, რევოლუციის ლიდერმა მიგელ იდალგო ი კოსტილიამ არმიის გამოცდილ ოფიცერს, აგუსტინ დე იტურბიდეს რევოლიციური ძალების ხელმძღვანელობა შესთავაზა. მაგრამ ამის ნაცვლად მან მიიღო მეფისნაცვლის წინადადება, ესარდლა სამეფო ჯარისთვის, რომელსაც ამბოხებულთა წინააღმდეგ უნდა ებრძოლა.

მან ჩაახშო გლეხთა აჯანყება და დაამარცხა რევოლუციონერები, შეიპყრო და სიკვდილით დასაჯა მისი ლიდერები. გადამეტებულმა ძალადობამ, გამომძალველობამ ხალხი მის წინააღმდეგ აამხედრა და საბოლოოდ, თანამდებობიდან გადადგომა მოუწია. მაგრამ ესპანეთში მომხდარი ლიბერალური სახელმწიფო გადატრიაელების შედეგად, როიალისტები კოლონიური ხელისუფლების წინააღმდეგ გაილაშქრნენ. იტურბიდეს არმიის სარდლობა ჩააბარეს და მაინც მალევე გამონახა საერთო ენა მეამბოხეებთან.

იგუალას გეგმის საფუძველზე, რომელიც 1821 წელს გამოქვეყნდა, მექსიკამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, მაგრამ ამას არ მოჰყოლია რაიმე სოციალური რეფორმები, რომლებსაც იდალგო ქადაგებდა. ულტრაკონსერვატორული დროებითი მთავრობის მეთაური იტურბიდე დიქტატორად ჩამოყალიბდა. და როცა მექსიკის ტახტზე ასაყვანად, ბურბონთა ვერც ერთი ჩამომავალი ვერ ნახეს, იტურბიდემ თავი იმპერატორ აგუსტინ I-ად გამოაცხადა თავი. 

დესპოტმა და მფლანგველმა მმართველმა მალე შეაძულა თავი მექსიკელებს. დიდი ხანი არ დასჭირვებია იმას, რომ ასპარეზზე გამოსულიყო რევოლუციური არმია ანტონიო ლოპეს დე სანტა ანას სარდლობით. 1823 წელს იტურბიდე იძულებული გახდა, თანამდებობიდან გადამდგარიყო და გაქცეულიყო ჯერ იტალიაში, ხოლო შემდეგ — ინგლისში. კონგრესმა ის მოღალატედ და ბოროტმოქმედად გამოაცხადა და მექსიკაში დაბრუნება აუკრძალა. იტურბიდემ, რომელმაც ამ დადგენილების შესახებ არაფერი იცოდა, 1824 წელს მექსიკაში დაბრუნდა. იგი შეიპყრეს, გაასამართლეს და დახვრიტეს. მისის დესპოტური პოლიტიკის მიუხედავად, კონსერვატორებმა და კათოლიკურმა ეკლესიამ იტურბიდე მაინც გამოაცხადა მექსიკის „დამოუკიდებლობის მამად" და 1838 წელს კონსერვატორულმა მთავრობამ მისი ნეშტი მექსიკის საკათედრო ტატძარში გადაასვენა.

ლიტერატურა
----------

* *ნ. ქოთორნი*. ტირანები, გვ. 108 — თბილისი, „კლიო", 2011.
**The Hands Resist Him** (ქართ. ხელები მას ეწინააღმდეგება) — ნახატი, რომლის ავტორია ოკლენდელი მხატვარი ბილ სტოუნჰემი. დახატული 1972 წელს. მასზე გამოსახულები არიან ბიჭი და გოგო-თოჯინა, რომლებიც დგანან მინის კართან, რომლის მეორე მხარეს ჩანს პატარა ხელები.

შექმნა
------

ავტორის თქმით, სურათზე მან საკუთარი თავი გამოსახა, 5 წლის ასაკში. კარი არის რეალურ და სიზმრების სამყაროს შორის ზღვარი, ხოლო თოჯინა - მეგზური, რომელიც ბიჭუნას მიჰყვება. ხელები წარმოადგენენ ალტერნატიულ ცხოვრებას ან შესაძლებლობებს. 

თავდაპირველად სურათი წარუდგინეს Los Angeles Times-ის მფლობელსა და ხელოვნებათმცოდნეს. შემდეგ იგი შეიძინა მსახიობმა ჯონ მარლიმ (გ. 1984 წელს).

გავლენა ადამიანებზე
-------------------

eBay-ზე წარმოდგენილი ინფორმაციის თანახმად, სურათი ნაპოვნი იქნა სანაგვეზე. ოჯახმა, რომელმაც იგი იპოვა, სურათი შინ მიიტანა და ჩამოკიდა. პირველივე საღამოს ოთხი წლის გოგონა შევარდა მშობლების ოთახში და ყვიროდა, რომ ბავშვები სურათზე მოძრაობდნენ. მეორე ღამით მან უამბო, რომ ბავშვები კარს მიღმა იმალებოდნენ. ოთახში დაამონტაჟეს სათვალთვალო კამერა, რომელიც რეაგირებდა მოძრაობებზე მაგრამ მას არაფერი დაუფიქსირებია.

eBay
----

2000 წლის თებერვალში სურათი ცნობილი გახდა მასთან დაკავშირებული ლეგენდების გამო. იგი გაიყიდა აუქციონ eBay-ზე, 1025 აშშ დოლარად. სურათი კიმ სმითმა შეიძინა, რომელიც ჩიკაგოს მახლობლად ცხოვრობდა.

გაყიდვის შემდეგ
---------------

სმითის მისამართზე მოდიოდა წერილები, სადაც სხვადასხვა ადამიანი აღწერდა, თუ რას განიცდიდა სურათის ნახვის შემდეგ. მათი დიდი ნაწილი თვლიდა, რომ მისგან ბოროტი ენერგია მომდინარეობდა. ზოგიერთი იხსენებდა ბავშვების ერთ-ერთ მკვლელობას კალიფორნიაში და ამტკიცებდა, რომ ისინი ღამით ჩნდებიან და დადიან სახლთან. ექსტრასენსები ამტკიცებდნენ, თითქოს ისინი ძალიან ჰგავდნენ ნახატზე გამოსახულ ბიჭს და გოგოს.

მოგვიანებით სტოუნჰემმა დახატა სურათის გაგრძელება - Resistance at the Threshold.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Surfing the Apocalypse

სქოლიო
------

1. ↑  Stoneham, Bill «Haunted Painting» The Hands Resist Him დაარქივებული 2014-07-30 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  Kershner, Jim (2002-10-31) Painting goes bump in the night: Spokane artist’s work has become so hyped on Internet it’s scary დაარქივებული 2005-01-20 საიტზე Wayback Machine. , The Spokesman Review (2007-05-13)
3. ↑
4. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-09. ციტირების თარიღი: 2012-05-12.
**ცხოველების აბორტი** — მაკეობის შეწყვეტა, საშვილოსნოდან მკვდარი ან უდღეური, არასიცოცხლისუნარიანი ნაყოფის გამოძევება, ჩანასახის სრული ან ნაწილობრივი შეწოვა. თუ ყველა ნაყოფი (მრავალნაყოფიან ცხოველში) იღუპება, აბორტს სრულს უწოდებენ, ხოლო თუ ყველა არ იღუება და ცოცხლად დარჩენილი ნორმალურად იბადება — არასრულს. აბორტი დედის ორგანიზმს სერიოზულ საშიშროებას უქმნის, ცხოველი ზოგჯერ იღუპება კიდეც, ხშირად კი ხანგრძლივი დროით ბერწდება, კლებულობს პროდუქტიულობაც. განასხვავებენ არაგადამდებ და გადამდებ აბორტს. არაგადამდები აბორტის მიზეზია ჩანასახის თანდაყოლილი სიმახინჯე, საშვილოსნოს, ღვიძლის, გულის, თირკმლის, ფილტვისა და დედის სხვა ორგანოს დაავადება, მაკე ცხოველის არასრულფასოვანი კვება, ტრავმა, დაძაბული მუშაობა და სხვა გადამდები აბორტის მიზეზია ინფექციური ან ინვაზიური დაავადება (ვიბროზი, ბრუცელოზი, პარატიფი, ტრიქომონოზი, ჯილეხი, ქოტაო, ტუბერკულოზი, თურქული და სხვა). ინფექციური და ზოგიერთი ინვაზიური აბორტის დროს მეურნეობაში კარანტინს აწესებენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჩირაძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 31.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბა**. |

**აბა** (ინგლ. Aba) – ქალაქი სამხრეთ ნიგერიაში (აბიის შტატი), მდინარე აბაზე. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 534 265 ადამიანს, ძირითადად ეთნიკური იგბო (2006). აბა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრია. ქალაქს ემსახურება რკინიგზის სადგური პორტ-ჰარკორტ-ენუგუს გზაზე.

ისტორია
-------

თავდაპირველად იყო იგბოს ტომის ხალხის დასახლებული პუნქტი. 1901 წელს აქ აშენდა დიდი ბრიტანეთის სამხედრო პოსტი, რომელიც 1915 წელს დაუკავშირდა პორტ-ჰარკორტს. იყო ბრიტანეთის კოლონიალური ადმინისტრაციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1929 წელს იყო კოლონიალური ხელისუფლების საგადასახადო პოლიტიკის წინააღმდეგ ქალთა ამბოხის ცენტრი. 1967—1970 წლებში იყო სეპარატისული ბიაფრის რესპუბლიკის დედაქალაქი.

ჩრდილოეთ ნიგერიიდან დევნილების დიდი ნაკადის შემოსვლის გამო გახდა ყველაზე უფრო დაჭუჭყიანებული ქალაქი ქვეყანაში. აბას ხშირად ეძახიან „სპილოების ქალაქს".

ქალაქის ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოირჩევა პროდუქტებით ვაჭრობა, პალმის ზეთის დამუშავება, საპნის და ლუდსახარში ქარხნები, ზეთის, ფარმაცევტული, საბურავის, ტრიკოტაჟის და საფეიქრო საწარმოები. ქალაქში არსებობს ბევრი სავაჭრო ცენტრი, ცნობილ ბაზარ „არიარიას" ჩათვლით. სავაჭრო და ტექნიკური სასწავლო დაწესებულებები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) britannica.com

სქოლიო
------

1. ↑  Nigeria: States & Agglomerations - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information
2. ↑  Abia (state, Nigeria) - Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 July 2016.
3. ↑  Opia, Eric Agume (1972). *Why biafra? Aburi, Prelude to the Biafran Tragedy*. San Rafael, CA:  Leswing Press.
**აბადანი** (სპარს. آبادان) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ირანში, ხუზისტანის ოსტანში. ნავთობგადასამუშავებელი მრეწველობის უმნიშვნელოვანესი ცენტრი. აბადანი მდებარეობს მდ. შატ-ელ-არაბზე, სპარსეთის ყურიდან 53 კმ, ერაყის საზღვართან. მოსახლეობა — 415,139 (2005). ქალაქს ემსახურება ნავსადგური და აეროპორტი.

ისტორია
-------

გადმოცემით, ქალაქი VIII საუკუნეში დააარსა „წმინდა კაცმა", სახელად აბადმა. დიდი ხნის მანძილზე აბადანი მცირე სოფელი იყო. ირანმა საბოლოოდ 1847 წ. შემოიმტკიცა. 1900-იან წლებში ბრიტანულ-ირანული ნავთობის კომპანიის მიერ მსოფლიოში უდიდესი ნავთობგადასამუშავებელი ქარხნის მშენებლობამ ქალაქის განვითარებას დიდი ბიძგი მისცა. 1951 წ. ირანის მთავრობამ ქვეყანაში კომპანიის ქონების ნაციონალიზაცია მოახდინა, რასაც დიდი ბრიტანეთის მიერ აბადანის საზღვაო ბლოკადა და ირანზე ეკონომიკური სანქციების დაწესება მოჰყვა. ეს ე.წ. აბიდანის კრიზისი 1954 წლამდე გაგრძელდა, როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ დაფინანსებულმა სახელმწიფო გადატრიალებამ დაამხო პრემიერ-მინისტრ მოჰამედ მოსადეყის მთავრობა და აღადგინა შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი. ამ დროიდან ქარხანას კონტროლს უწევდა საერთაშორისო კონსორციუმი, ხოლო 1973 წლიდან — ირანის ეროვნული ნავთობის კომპანია. 1980 წ. ქალაქი და მისი შემოგარენი თითქმის მთლიანად დაანგრია ერაყის შეიარაღებული ძალების მოულოდნელმა თავდასხმამ. ირან-ერაყის ომის დასრულების შემდეგ (1988 წ.) ქალაქმა თანდათან დაიწყო აღდგენა, ნავთობგადასამუშავებელმა მრეწველობამ კი ომამდელ დონეს 1997 წლისთვის მიაღწია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბადანი (ინგლ). ბრიტანიკა, 2008 წ.

სქოლიო
------

1. ↑
Đ, đ
**Đ, đ** არის გავრცობილი ლათინური ანბანის ერთ-ერთი ასო-ნიშანი ზოგიერთ სამხრეთსლავურ ენაში, სერბულ-ხორვატული ენის (ხორვატული, ბოსნიური), ასევე ვიეტნამური ანბანებისთვის. 

ეს ნიშანი, რომელიც ლათინური ანბანის D, d ასოს შუა წელზე დამატებითი, ჰორიზონტალური ხაზის დართვით შეიქმნა, თავდაპირველად გამოიყენებოდა შუა საუკუნეების ლათინურში „დ"-ს ასო-ნიშნის შემცველ შემოკლებათა გამოსასახავად. მაგ.; scđo გამოსახავდა სიტყვა secundo-ს. 

სრულფასოვანი ასო-ნიშნის სტატუსი მოიპოვა 1830 წელს ე.წ. „გაიევიცა"-ში, - ეს სახელი სერბოხორვატული ანბანის ლათინურ ვარიანტს დაარქვეს სერბებმა, ხორვატებმა, ბოსნიელებმა ხორვატი სლავისტისა და ახალი ხორვატიული სამწერლობო ენის ფუძემდებლის ლიუდევიტ გაის პატივსაცემად, რომელშიც იგი კირილური ანბანის Ђ, ђ ასო-ბგერის ფუნქციას ასრულებს. 

სერბოხორვატულში წარმოითქმის როგორც ქართული "ჯ". როგორც ცნობილია, სერბეთი მოიხმარს ორ, კირილურსა (ე. წ. ჩირილიცას) და ლათინურ, - სლავურ ქვეყნებში „ლატინიცად" წოდებულ ანბანს, ანუ ჟურნალ-გაზეთები სერბეთში ორ ანბანზე იბეჭდება. სერბულ ე.წ. "ჩირილიცაში" შეესაბამება **Ђ,ђ**. მაგ.; ლათინიცაზე Đenova, Đavo. კირილიცაზე Ђенова, ђаво.

გარდა ამისა, ეს ასო გამოიყენება ვოდურ ანბანში, სადაც იგი აღნიშნავს [d']-ს, ასევე იგი გვხვდება ვიეტნამურ ანბანში. ვიეტნამურში ის აღნიშნავს [d]-ს (ე.წ. „ტრადიციული" D, d-საგან განსხვავებით, რომელიც [z]-ს აღნიშნავს).

ლიტერატურა
----------

Jahić, Dževad; Halilović, Senahid; Palić, Ismail; Gramatika Bosanskoga Jezika. Urednik izdanija prof. Redžo Čaušević. Glavni i odgovorni urednik: dr. Hasnija Muratagić. Zenica: Dom Štampe, 2000.
ჯონი ფირცხალაიშვილი ხვდება რიჩარდ მაიერსს თბილისში, 2002 წლის 23 ნოემბერი.
**ჯონი მიხეილის ძე ფირცხალაიშვილი** (დ. 22 მაისი, 1947, ლანჩხუთი) — ქართველი გენერალ-ლეიტენანტი, საქართველოს თავდაცვის მინისტრი (1991-1992), გენერალური შტაბის უფროსი (1998-2003).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ლანჩხუთის პირველი საშუალო სკოლა. 1965-1970 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 
1970 წელს, როგორც თადარიგის ლეიტენანტი, გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში. 1970-1972 წლებში მსახურობდა ოდესის სამხედრო ოლქში ოცმეთაურად. 1972-1973 წლებში მეთაურობდა მოტომსროლელ ასეულს. 1973-1974 წლებში იყო ბატალიონის შტაბის უფროსი. 1974 წელს დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი და დაინიშნა მოტომსროლელი ბატალიონის შტაბის უფროსად. 1974-1978 წლებში მსახურობდა მოტომსროლელი ბატალიონის მეთაურად. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიის დამთავრების შემდეგ დაინიშნა ურალის სამხედრო ოლქში სასწავლო მოტომსროლელი პოლკის შტაბის უფროსად. მსახურობდა სამხედრო მრჩევლად ეთიოპიაში. 1978-1981 წლებში მსახურობდა კარპატისპირეთის სამხედრო ოლქში სასწავლო მოტომსროლელი პოლკის შტაბის უფროსად. 1981-1982 წლებში იყო მოტომსროლელი პოლკის მეთაურის მოადგილე. 1982-1983 წლებში — მოტომსროლელი პოლკის მეთაური. 1983-1985 წლებში იყო მოტომსროლელი დივიზიის შტაბის უფროსი. 1985-1988 წლებში იყო მოტომსროლელი დივიზიის მეთაური. 1988-1990 წლებში მსახურობდა უკრაინის სსრ-ში, ვინიცის ოლქის სამხედრო კომისრად.

1990-1991 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო კომისრად. 1991 წლის 15 აგვისტოდან 1992 წლის 6 იანვრამდე იყო დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი თავდაცვის მინისტრი. 1992-1993 წლებში მუშაობდა ეროვნული უშიშროებისა და თავდაცვის საბჭოს თავმჯდომარის, შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის სამხედრო კონსულტანტებისა და ინსპექტორების ჯგუფის უფროსის მოადგილედ – მთავარ სამხედრო კონსულტანტად. 1993-1996 წლებში იმყოფებოდა თადარიგში. 1996-2003 წლებში მსახურობდა ქართულ ჯარში სახმელეთო ჯარების სარდლად, თავდაცვის მინისტრის მოადგილედ, პირველ მოადგილედ. 1998 წლიდან 2003 წლის სექტემბრამდე იყო გენერალური შტაბის უფროსი.

2003 წელს გავიდა თადარიგში. ამჟამად ცხოვრობს ფეოდოსიაში.

ჯილდოები
--------

დაჯილდოებულია „წითელი ვარსკვლავის" ორდენით (1982). არის „ვახტანგ გორგასლის" ორდენის III, II და I ხარისხის (2003) კავალერი.

ლიტერატურა
----------

* *გოგიტიძე, მ. ბეჟიტაშვილი, გ.*, „სამხედრო ფიცის ერთგულნი", თბილისი, 2015. — გვ. 118-119, ISBN 978-9941-0-7386-1.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონი ფირცხალაიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* „ჩაუძირავი" ჯონი ფირცხალაიშვილის ახალი ოდისეა. „რადიო თავისუფლება". 14.09.2003


|
|  |
| პოლიტიკური თანამდებობები |
|
| წინამორბედი: | **საქართველოს თავდაცვის მინისტრი**1991 – 1992 | შემდეგი:ლევან შარაშენიძე |
|
| წინამორბედი: | **საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსი**1998 – 2003 | შემდეგი:გივი იუკურიძე |
**ჯუმა-მეჩეთი** (აზერ. Quba Cümə məscidi) — XIX საუკუნის ისტორიული მეჩეთი აზერბაიჯანში, ყუბის რაიონის ტერიტორიაზე.

ისტორია
-------

მეჩეთის ინტერიერი
მეჩეთი აშენდა 1802 წელს. მიჰრაბის თავზე გაკეთებული წარწერა იუწყება, რომ მეჩეთი 1217 წელს (ჰიჯრის წელიწადში) ააშენა ჰაჯი ისმაილის შვილმა, ჰაჯი ნასირულაჰმა. ნაგებობის მშენებლობა დაიწყო 1792 წელს და 10 წლის განმავლობაში ინტერვალებით მიმდინარეობდა. ეს მეჩეთი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე ძველ რელიგიურ ცენტრად არა მხოლოდ ყუბეში, არამედ ქვეყნის მთელს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.

1920 წელს აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ბოლშევიკების მიერ რელიგიასთან ბრძოლა დაიწყო. ისევე როგორც ყველა რელიგიურმა დაწესებულებამ, ჯუმა-მეჩეთმაც შეწყვიტა ფუნქციონირება. მეჩეთი და მეჩეთთან არსებული მედრესე ფუნქციონირებდა 1924 წლამდე. 1933 წელს მედრესე, მინარეთი და სხვა ნაგებობები დაანგრიეს. მცირე დროის შემდეგ შენობის საწყობად გამოყენება დაიწყეს. მოგვიანებით შენობაში მოწყობილი იყო ხალიჩების მუზეუმი.

90-იან წლებში აზერბაიჯანის მიერ დამოუკიდებლობის დაბრუნების შემდეგ მეჩეთში ისევ დაბრუნდნენ მლოცველები. აშენდა 41 მეტრის სიმაღლის მინარეთი.

არქიტექტურული თვისებები
-----------------------

მეჩეთის არქიტექტურა ტიპურია ყუბის რეგიონისათვის. ისტორიული ნაგებობის გეგმა დაწახნაგებულ ცილინდრს მოგვაგონებს, და აქვს სწორი რვაკუთხედის ფორმა, რომელიც უზარმაზარი, 16 მეტრის დიამეტრის მქონე გუმბათით სრულდება. მეჩეთს გააჩნია ერთი დიდი დარბაზი. ცენტრალურ ნაწილში არ აქვს საყრდენი სვეტები, რაც არქიტექტორის მაღალ ოსტატობაზე მეტყველებს.

შენობისათვის აგურებს ამზადებდნენ ყუბიდან ათი კილომეტრით დაშორებულ სოფელ იგრიყში. ძირითადად გამოიყენებოდა ფქვილი, კვერცხის ტემპერა და კირქვა.

სქოლიო
------

1. ↑  Мехмандарова Г. К. Джума Мечеть в Кубе. — Б.: Элм, 1986.
2. ↑  Quba əhalisindən misilsiz qəhrəmanlıq. 28.04.2017
3. ↑  Azərbaycan – Tolerantlıq Məkanı. — Bakı: 2011. –399 səh.
4. ↑  Quba şəhər Cümə məscidi
**ადა** — ბრძანებითი და ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირების ენა. ის შემქნა კომპანია CII-Honeywell Bull-ის ფრანგულმა ჯგუფმა ჟან იშიბიას მეთაურობით. მათ წარმოადგინეს სხვა პროექტებთან შედარებით საუკეთესო პროგრამირების ენა, რომელიც აკმაყოფილებდა ამერიკული თავდაცვის დეპარტამენტის (DoD) მიერ დასმულ ამოცანებს.
პროექტი დაფუძნდა 1980 წელს, რასაც მოყვა **Ada 83**. შემდეგი გაუმჯობესება მოხდა 1990 წლების შუალედში ობიექტზე პროგრამირების საშუალების დამეტაბით, **Ada 95**. ბოლო გაუმჯობესების შედეგად თანალედროვე ვერსიაა **Ada 2005**.

პროგრამირების ენას სახელი ეწოდა ადა ლავლეისის პატივსაცემად, რომელმაც კაცობრიობის ისტორიაში პირველი პროგრამა დაწერა. იგი მწვანე ფერთანაა დაკავშირებული, რადგან მის შემქმნელ ჯგუფს DoD-ისგან მინიჭებული ჰქონდა მწვანე ფერი (სხვადასხვა ჯგუფს სხვადასხვა ფერი ჰქონდა).

თვისებები
---------

* ტიპის მინიჭება ხდება სტატიკურად,
* მოდულები პაკეტების მიხედვითაა,
* ნათელი სინტაქსი და ორაზროვანული მიდგომის გარეშე (მაძავს პასკალს),
* ფუნქციები ტიპის განუსაწყვრად (genericity),
* მრავალი დავალების "ერთდროულად" შესრულება (multi-task),
* ცხადი დროის მხარდაჭერა,
* ნორმირებული ბიბლიოთეკები,
* სხვა პროგრამების ენებთან შერწყმის შესაძლებლობა,
* ცხადი დრო უტყუარი სისტემებისთვის Profil Ravenscar-ით,
* ISO ნორმის დოკუმენტის გადმოქაჩვა თავისუფლად შეიძლება ინტერნეტიდან.

"Hello, world!" ადა 95 ან ადა 2005-ში
-------------------------------------

ადას სინტაქსის მაგალითი, ეკრანზე ბეჭდავს "Hello, world!", ქართულად "გამარჯობა, სამყარო!":

```
with Ada.Text\_IO; -- ბიბლიოთეკა
 
procedure Hello is -- ანიშნებს რომ ეს არის პროცედურა "Hello"
begin -- "Hello" პროცედურის დასაწყისი
  Ada.Text\_IO.Put\_Line("Hello, world!"); -- ბრძანება რომელიც "Hello, world!"-ს ბეჭდავს
end Hello; -- "Hello" პროცედურის დამთავრება

```

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ada programming language on dmoz.org[*მკვდარი ბმული*](ინგლისური)
* ACM SIGAda(ინგლისური)
* Ada-Europe Organization (ინგლისური)
* ISO Home of Ada Standards(ინგლისური)
* Interview with S.Tucker Taft, Maintainer of Ada(ინგლისური)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პროგრამირების ენები |
| --- |
|  |
|  ობიექტზე-ორიენტირებული | 
* გრუვი
* D
* ეიფელი
* პითონი
* რუბი
* Objective-C
* C++
* C#
* ჯავა
* ჯავასკრიპტი
 |
|  |
|  ბრძანებითი | 
* ასემბლერი
* კობოლი
* ლუა
* პერლი
* PHP
* C
 |
|  |
|  ფუნქციური | 
* ობიექტური კამლი
* Clojure
* F#
* Standard ML
 |
|  |
|  თანადროული | 
* ადა
* ერლანგი
 |

 |
**აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობა (მოქალაქობაჲ და წამებაჲ წმიდისა აბიბოს ნეკრესელ ეპისკოპოსისაჲ)** — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს ცამეტ ასურელ მამათაგან, ერთ-ერთის, აბიბოს ნეკრესელის ღვაწლსა და მოწამეობრივ აღსასრულზე.

ჩვენამდე შემონახულია აბიბოსის შედარებით მოკლე „მარტვილობა", რომელსაც მეტაფრასტის ხელში გაუვლია. მეტაფრასტს მარტვილობის თავდაპირველი, კიმენური რედაქცია, ალაგ-ალაგ შეუმოკლებია, ზოგი რამ დაუმატებია მისთვის. მაგალითად, მას დაუმატებია დედნისთვის შესავალი, ეპილოგი, შუაში ჩაურთავს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი. მეტაფრასული რედაქციის ავტორი პირდაპირ აღნიშნავს მარტვილობის კიმენური, ძველი რედაქციის არსებობას, როდესაც ამბობს: აბიბოსმა ბევრი რამ გააკეთა „ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასაო".

ეს თავდაპირველი კიმენური რედაქცია, რომელიც არ შემონახულა, მისი სათაურის მიხედვით არის „თქუმული არსენი დიდისა, ქართლისა კათალიკოზისა". არსენის მარტვილოლოგიურ ნაშრომში აღწერილი ყოფილა, იმდროინდელი ქართულ-ირანულ-ბიზანტიური პოლიტიკური ურთიერთობის ფონზე, აბიბოსის საქმიანობა. მეტაფრასტს, სამწუხაროდ, ყველაფერი არ შეუტანია თავის ნაწარმოებში. ის შენიშნავს: „ამას რა გითხრობ თქუენ ნეტარისა ეპისკოპოსისა აბიბოსისა[თჳს], არა თუ ყოველთა საქმეთა და შრომათა და ღუაწლთა მისთა გაუწყებ თქუენ: ანუ ვითარ იგი დალეწნა კერპნი და უღმრთოთა მათ არწმუნა ქრისტე და ნათელსცა მათ, ანუ ვითარ დედაკაცსა მას უწინაჲსწარმეტყუელა შემდგომად მისა მოსვლაჲ ბერძენთაჲ და დაპყრობაჲ ქუეყანისა ამის ჩუენისაჲ, რომელიცა იგი იქმნა მსწრაფლ: მისსავე დედაკაცისაზე მოვიდეს ბერძენნი და განასხნეს უსჯულონი იგი სპარსნი, მიერითგან ერისთავნი იქმნნეს მპყრობელ ქართლისა, და სხუანი მრავალნი, ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასა". მეტაფრასტის წყალობით მეცნიერებას დაკარგვია ძვირფასი ცნობები უძველესი ისტორიიდან.

კორნელი კეკელიძის მოსაზრებით, ამ თხზულების დაწერისას არსენს ხელთ ექნებოდა წყაროები, რომელთა ნაწილი მაინც, სავარაუდოდ, აღმოცენებულნი იყვნენ სამონასტრო ზეპირსიტყვიერებისა და ტრადიციათა ნიადაგზე; ისინი გატარებულნი ჩანან იმ ბრძოლის ქარცეცხლში, რომელიც VII-IX საუკუნეების მანძილზე მიმდინარეობდა საქართველოში ქალკედონისტთა და ანიტიქალკედონისტთა შორის. მკვლევარისვე აზრით, ამ წყაროებში ჭეშმარიტება ტენდენციურადაა წარყვნილი გამარჯვებული დიოფიზიტობის მიერ, თუმცა მას შემოუნახავს ისტორიულად სწორი ცნობების ელემენტებიც.

ვარაუდობენ, რომ ის მეტაფრასტი, რომელმაც არსენის შრომა გადააკეთა, უნდა იყოს ნეკრესის კათედრის ერთ-ერთი ეპისკოპოსი, რაც მისი შემდეგი სიტყვებიდან ჩანს: „ჩემი არს მოწამე ესე და არა სხჳსაჲ, ჩემისა ამისაგან საყდრისა ნაყოფი მშუენიერი, მხიარულებისა ჩემდა მომღებელი". თავისი მეტაფრასტული შრომის დაწერისას მას გამოუყენებია, სხვათა შორის, ქართული თარგმანი გიორგი ამარტოლის „ხრონოგრაფისა". ეს იმ ნაწილში, სადაც მსჯელობაა იმაზე, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი.

ლიტერატურა
----------

* *კორნელი კეკელიძე, ალექსანდრე ბარამიძე*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. I, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, 1954. — გვ. 82-84.

სქოლიო
------

1. ↑  მიხეილ საბინინი, საქართველოს სამოთხე, 1882, გვ. 213–216
**აბდ ალ-კადირის აჯანყება** — სახალხო აჯანყება ალჟირში ფრანგ ოკუპანტთა წინააღმდეგ 1832-1847 წლებში აბდ ალ-კადირის მეთაურობით. ორანის პროვინციის აჯანყებულმა არაბულ-ბერბერულმა ტომებმა რამდენიმეჯერ დაამარცხეს ფრანგები და აიძულეს დაედოთ ზავი (დემიშელის ხელშეკრულება, 1834 წლის თბერვალი). საფრანგეთმა ცნო აჯანყებულთა მიერ დასავლეთ ალჟირში შექმნილი სახელმწიფო (საამირო). 1835 წელს ომი განახლდა. 1835 წლის ივნისში მაქტასთან და 1836 წლის აპრილში ტაფნასთან დამარცხებამ გენერალი ბიუჟო აიძულა 1837 წლის მაისში ხელი მოეწერა ტაფნის საზავო ხეშეკრულებისათვის, რომლის ძალითაც საამიროს ტერიტორია საგრძნობლად გაიზარდა. საამირო დაიყო პროვინციებად, შეიქმნა რეგულარული არმია, დაიწყო იარაღის წარმოება. საფანგეთმა დაარღვია ტაფნის ხელშეკრულება და 1838 წელს საფრანგეთის 100-ათასიანმა არმიამ ხელთ იგდო მსხვილი ფეოდალების ღალატით დასუსტებული საამირო. აბდ ალ-კადირი მაროკოში გაიხიზნა და არაბებს დამპყრობთა წინააღმდეგ საღვთო ომისკენ მოუწოდა. 1844 წლის სექტემბერში ისლის ბრძოლაში დამარცხებული მაროკოს სულთანი იძულებული გახდა ზავი დაედო. 1845 წელს აბდ ალ-კადირი დაბრუნდა ალჟირში და 1845-1846 წლებში ისევ აჯანყებას ჩაუდგა სათავეში. 1847 წელს აჯანყებულები დამარცხდნენ. აბდ ალ-კადირი ფრანგებმა ტყვედ ჩაიგდეს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 22.
ჰერეროები ტრადიციულ სამოსელში. XIX ს. ბოლო
ჰერეროს ქალები ტრადიციულ სამოსელში
**ჰერერო** (თავდაპირველად, მბანდუ) — სამხრეთ აფრიკის ნაწილში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათი უმეტესობა ცხოვრობს ნამიბიაში, მცირე ნაწილი ბოტსვანასა და ანგოლაში. 2013 წლის მონაცემებით, მათი რაოდენობა შეადგენს 250 ათას ადამიანს. ისინი საუბრობენ ბანტუს ჯგუფის ჰერერო ენაზე. 

რელიგიურად მოსახლეობის ნაწილი პროტესტანტია, ნაწილი მისდევს ტრადიციულ ხალხურ რწმენა-წარმოდგენებს. 

მათი ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა, თუმცა ნამიბიაში, უმრავლეს შემთხვევაში, ისინი საქმიანობენ ფერმებში და ვაჭრობენ, ქალაქებში ძირითადად მისდევენ ვაჭრობასა და ხელოსნობას. ანგოლაში ჰერერო ხალხი მისდევს, ძირითადად, მესაქონლეობას. ნამიბიის ტერიტორიაზე ჰერეროები ცხოვრობენ ტომობრივ ჯგუფებად კაოკოლენდეში, სადაც მათ სიახლოვეს ცხოვრობს ჰიმბას ტომის ხალხი. 

1904—1907 წწ. აჯანყების დაცემის შემდეგ გერმანული ჯარების მიერ განადგურებული იქნა 65 000 (ტომების 80%) ადამიანი ჰერეროს ტომიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

ნამიბიის ისტორია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეტიმოლოგია
* ჰერერო ხალხი - ფოტოგრაფია და დამატებითი ინფორმაციები დაარქივებული 2006-03-18 საიტზე Wayback Machine.