იზობუთანი
**იზობუტანი** — ფრეონი, (მეთილპროპანი, 2-მეთილპროპანი) (СН3)3СН — ალკანების კლასის ნახშირწყალბადი, ნორმალური ბუტანის იზომერია (n-ბუტანი). მისი ქიმიური ფორმულაა - C 4 H 10. 
მისი მოლური მასაა - 58.12 გრ/მოლ −1

ფიზიკური თვისებები
------------------

იზობუტანი — უფერო, უსუნო აირია, იხსნება ორგანულ გამხსნელებში, წყალთან ერთად წარმოქმნის კრისტალოჰიდრატს. შედიან გაზის კონდენსატის (აირის კონდენსატის) და ნავთობის აირის შემადგენლობაში. საწვავი. ეკოლოგიური მაჩვენებლები და ხანძარსაშიშროება: ODP HGWP GWP საშიშროების კლასია - 4. ტრანსპორტირება და შენახვა: ასხამენ რკინიგზის ცისტერნებში, ასევე ბალონებში, შემცველობის მოცულობით 32-დან 120დმ3-მდე, კონტეინერებში და სხვა ჭურჭელში, რომლებიც გათვლილნი არიან 2 მპა წნევაზე. შევსების კოეფიციენტია - 1.0 კგ პროდუქტი, ჭურჭლის ტევადობის 1დმ3-ზე. გადააქვთ ყველანაირი ტიპის სატრანსპორტო საშუალებით. ინახავენ მზის სხივებისაგან დამცავ სასაწყობო შენობებში.

ბუტანის ორი n და i იზომერის სტრუქტურა

მიღება
------

მრეწველობაში იზობუტანი მიიღება ნავთობის ფრაქციების კატალიტიკური კრეკინგისა და ჰიდროკრეკინგის გზით, და მისი შემდგომი რექტიფიკაციით, ასევე n-ბუტანის კატალიტიკური იზომერიზაციით.

კალიფორნიის, ლოს-ანჯელესის უნივერსიტეტის გენეტიკოსებმა გამოიყვანეს გენო-მოდიფიცირებული ბაქტერიები, რომლებიც მოიხმარენ ნახშირბადის დიოქსიდს და მის მაგივრად აწარმოებენ თხევად საწვავს იზობუტანის სახით. რეაქციისათვის ბაქტერიებს სჭირდებათ მხოლოდ მზის შუქი.

გამოყენება
----------

### მაცივარ აგენტი

გამოიყენება სამაცივრო მრეწველობაში როგორც მაცივარ აგენტი (აღნიშნავენ R-600a), განსაკუთრებით საყოფაცხოვრებო მაცივრებისათვის. არ შლის ოზონის ფენას. იზობუტანის გამოყენება იძლევა საშუალებას შემცირებულ იქნას ენერგომოხმარება. მაცივრებზე, რომლებიც მუშაობენ საწვავ - მაცივარ აგენტებით, რომელსაც მიეკუთვნება იზობუტანიც, ვრცელდება უსაფრთხოების დამატებითი მოთხოვნები. ისინი უნდა ჰქონდეთ ისეთი კონსტრუქცია, რომ მაცივარ აგენტის სისტემიდან დაუგეგმავი გაჟონვისას, ელექტრონული კვანძების ზონებში, სადაც შეიძლება აალება მოხდეს, არ უნდა დაგროვდეს იზობუტანის აფეთქებისათვის საჭირო რაოდენობის კონცენტრაცია. 

### სხვა გამოყენება

მაღალი ოქტანური რიცხვის (100) გამო იზობუტანი გამოიყენება როგორც შიგა წვის ძრავების საწვავთა კომპონენტი. ასევე იზობუთანი ხშირად გამოიყენება აეროზოლის ბალონების შემავსებლად

უსაფრთხოების მონაცემთა მასალა
-----------------------------

ამ ქიმიურ ნივთიერებასთან მუშაობისას საჭიროა გარკვეული უსაფრთხოების ნორმების დაცვა. დაჟინებით გირჩევთ მიმართოდ ამისათვის უსაფრთხოების მონაცემთა მასალას (MSDS) და დაიცვათ იქ მოცემული მოთხოვნები და მიყვეთ მას.

სტრუქტურა და თვისებები
----------------------

| **სტრუქტურა და თვისებები** |
| --- |
| გარდატეხის მაჩვენებელი, *N*D | - |
| აბბეს რიცხვი | - |
| დიელექტრიკული მუდმივა, εr დიელექტრიკული შეღწევადობა | ε0 °C-ზე |
| კავშირის სიმტკიცე | - |
| კავშირის სიგრძე | - |
| კავშირის კუთხე | - |
| მაგნიტური მგრძნობელობა | - |
| ზედაპირული დაძაბულობა | 10.3 დინა/სმ 20°C   -ზე *P* 300 კპა |
|

თერმოდინამიკური თვისებები
-------------------------

| ქცევის ფაზა |
| --- |
| სამმაგი წერტილი | 113.55K (–159.6 °C), 0.019481 პა |
| კრიტიკული წერტილი | 407.7 K (134.6 °C), 3650 კპა |
| სტანდ. დნობის ენტალპია, დნობის კუთრი სითბო, Δfus*H*~~o~~ | 4.54 კჯ/მოლ. |
| სტანდ. დნობის ენტროპია, Δfus*S*~~o~~ | 39.92 ჯ/(მოლ·K) |
| სტანდ. აორთქლების ენტალპია, აორთქლების კუთრი სითბო, Δvap*H*~~o~~ | 21.3 კჯ/მოლ. |
| სტანდ. აორთქლების ენტროპია, Δvap*S*~~o~~ | 81.46 ჯ/(მოლ·K) |
| მყარის თვისებები |
| სტანდ. წარმოქმნის ენტალპია ქიმიური რეაქციის სითბური ეფექტი, Δf*H*~~o~~მყარი |  ? კჯ/მოლ. |
| სტანდ. მოლური ენტროპია,*S*~~o~~solid |  ? ჯ/(მოლ K) |
| თბოტევადობა, *cp* |  ? ჯ/(მოლ K) |
| სითხის თვისებები |
| სტანდ. წარმოქმნის ენტალპია ქიმიური რეაქციის სითბური ეფექტი, Δf*H*~~o~~სითხე |  ? კჯ/მოლ. |
| სტანდ. მოლური ენტროპია,*S*~~o~~სითხე | 200.79 ჯ/(მოლ K) |
| თბოტევადობა, *cp* | 129.70 ჯ/(მოლ K) –253°C-დან –13°C-მდე |
| აირის თვისებები |
| სტანდ. წარმოქმნის ენტალპია ქიმიური რეაქციის სითბური ეფექტი, Δf*H*~~o~~აირი | –134.2 კჯ/მოლ. |
| სტანდ. მოლური ენტროპია,*S*~~o~~აირი | 249.7 ჯ/(მოლ K) |
| წვის ენტალპია, Δc*H*~~o~~ | –2869 კჯ/მოლ |
| თბოტევადობა, *cp* | 95.21 ჯ/(მოლ K) 20°C-ზე |
| ვან დერ ვაალსის კონსტანტა (მუდმივა) | a = 1304.1 L2 კპა/მოლ.2 b = 0.1142 ლიტრი მოლზე |
|

სითხის ორთქლის წნევა
--------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **P - Hg სვეტის მმ** | 1 | 10 | 40 | 100 | 400 | 760 | 1520 | 3800 | 7600 | 15200 | 30400 | 45600 |
| **T - °C** | –109.2 | –86.4 | –68.4 | –54.1 | –27.1 | –11.7 | 7.5 | 39.0 | 68.8 | 99.5 |  — |  — |

მონაცემები მიღებულია CRC-ის ქიმიისა და ფიზიკის სახელმძღვანელოდან (*CRC Handbook of Chemistry and Physics*) 44 გამოცემა.

***იზო*- ბუტანის ორთქლის წნევა**. ფორმულიდან: {\displaystyle \scriptstyle \log \_{10}P\_{mmHg}=6.74808-{\frac {882.80}{240.0+T}}} აღებულია *ლანგეს ქიმიის სახელმძღვანელო ცნობარიდან*, 10 გამოც.

შენიშვნები
----------

1. ↑  CyberSecurity.ru | მეცნიერება | შეიქმნა ბაქტერია, რომელიც СО2 გარდაქმნის საწვავად.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-12-14. ციტირების თარიღი: 2011-03-25.
2. ↑  *Lange's Handbook of Chemistry* 10th ed, pp 1522-1524

ლიტერატურა
----------

1. ლანგე, "ქიმიის სახელმძღვანელო ცნობარი", 10-ე გამოცემა, ფ. 1522-1524
2. 2006 წლის პატენტ ვოჩი.
3. რ. პანიკო და უ. პაუელი (რედ.) (1994). სახელმძღვანელო IUPAC-ის მიხედვით ორგანული ნაერთების ნომენკლატურა 1993. ოქსფორდი (Oxford: Blackwell Science.) ISBN 0-632-03488-2 .
4. "სტაციონალურ დანადგარების მოდიფიცირებული მაცივარ აგენტების ევროპელი კომისია" (PDF). გადამოწმებულია 2010-10-29 .
5. 
6. Bingham, John (September 1, 2009). "Exploding fridges: ozone friendly gas theory for mystery blasts". The Daily Telegraph (London) .
7. $ FILE/p4613d.pdf
8. "აშშ EPA-ს ნახშირწყალბადების მაცივარ აგენტები -კითხვები და პასუხები" ("US EPA hydrocarbon-refrigerants FAQ"). შემოწმ. 2010-10-29.
9. Compendium of hydrocarbon-refrigerant policy statements, October 2006
10. "MACS ბიულეტენი: ნახშირწყალბადების მაცივარ აგენტების გამოყენება სატრანსპორტო საშუალებებში" (PDF). შემოწმებულია 2010-10-29 .
11.