recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჯოვანი ბორჯია** (იტალ. Giovanni Borgia; დ. 1474 — გ. 14 ივნისი, 1497) — ბორჯიათა გამოჩენილი ოჯახის წევრი. რომის პაპ ალექსანდრე VI-ისა და მისი საყვარლის, ვანოცა დეი კატანეის უკანონო ვაჟი. ჩეზარე, ლუკრეცია და ჯოფრედო ბორჯიების ძმა. განდიის ჰერცოგი 1488-1497 წლებში როგორც ესპანეთის მეფე ფერდინანდ II-ის ბიძაშვილის, მარია ენრიკეს დე ლუნას მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ჯოვანი ბორჯია დაიბადა 1474 წელს რომში. იგი იყო კარდინალ როდრიგო ბორჯიასა და მისი საყვარლის, ვანოცა დეი კატანეის მეორე ვაჟი. გავლენების გაზრის მიზნთ 1488 წელს ჯოვანი ჩავიდა ესპანეთში და იქორწინა მეფე ფერდინანდ II-ის ბიძაშვილ მარია ენრიკეს დე ლუნაზე, რითაც მიიღო განდიის ჰერცოგობა. აღსანიშნავია, რომ მეფე ფერდინანდის დედა, დედოფალი ხუანა ენრიკესი იყო მარია ენრიკეს დე ლუნას ღვიძლი მამიდა. როგორც ცნობილია, მარია ენრიკეს დე ლუნა 1485 წლიდან დაქორწინებული იყო ჯოვანის ნახევარ ძმაზე, პიერო ლუიჯი ბორჯიაზე, რომელიც ქორწინებიდან მალევე დაიღუპა. ამ ქორწინებით ჯოვანი გახდა განდიის ჰერცოგი, სესას ჰერცოგი და ნეაპოლის დიდი კონეტაბლი. 

ჯოვანისა და მარიას ხანმოკლე ქორწინებიდან სულ სამი შვილი შეეძინათ: ტყუპები — ხუან და ფრანსისკა ბორჯიები, და ისაბელ ბორჯია. ხუანი შემდგომში განდიის ჰერცოგი გახდა, ფრანსისკა ვალიადოლიდში მონაზვნად აღიკვეცა, ხოლო ისაბელი ჯოვანის დაღუპვიდან მალევე დაიბადა. აღსანიშნავია, რომ ხუანი იყო მამა წმინდანად შერაცხული ფრანსისკო ბორჯიასი. 

1497 წელს ჯოვანი ბორჯია მშობლიურ რომს ეწვია, სადაც იგი ამავე წლის 14 ივნისის ღამეს, პიაცა-დელა-ჯუდეკას წინ, რომის გარეუბანში მოკლეს. ამ დროს იგი 21 წლის იყო. ჯოვანი ცოცხალი უკანასკნელად დედამისმა, ვანოცა დეი კატანეიმ ნახა, რომელმაც მისი ჩასვლის აღსანიშნავად შვილების შეკრება მოაწყო ოჯახურ ვახშამზე. გარდა მისი და მისი და-ძმებისა, ამ ვახშამს ესწრებოდნენ ვანოცას ქმარი, კარლო კანალე, ასევე ჯოფრი ბორჯიას მეუღლე, სანჩია არაგონელი და მათი ბიძაშვილი ხუან ბორჯია. მეორე დღეს, ვანოცას ვილაში ჯოვანის ცხენი მის გარეშე დაბრუნდა, რამაც მას აფიქრებინა, რომ მისი ვაჟი დაიკარგა. საბძებრო ჯგუფმა მისი გვამი მდინარე ტიბრის ნაპირზე იპოვნა გამორიყული. როგორც აღმოჩნდა იგი ჯერ მოკლეს, შემდეგ კი მდინარეში გადააგდეს. მისი გარდაცვალებით შეძრულმა მამამისმა, პაპმა ალექსანდრე VI-მ ინტენსიური გამოძიება წამოიწყო ამ საქმის გასახსნელად. როგორც შემდგომში გაირკვა ჯოვანი მისმა ძმამ, ჯოფრედო ბორჯიამ მოკლა თავის ცოლთან, სანჩია არაგონელთან რომანის გამო. აღსანიშნავია, რომ ჯოვანის გამორიყულ გვამს სხეულზე ხელუხლებლად ეკეთა ოქროთი სავსე ქისა, რამაც თავიდანვე გააჩინა ეჭვი, რომ იგი მძარცველებს არ მოუკლავთ და საქმეში არისტოკრატის ხელი იყო გარეული.

ლიტერატურა
----------

* Maxwell-Stuart, P.G. Chronicle of the Popes, London, Thames and Hudson, 1997, page 158–159, ISBN 0-500-01798-0
* Christopher Hibbert: The Borgias and Their Enemies. Harcourt, Inc. 2008, p. 30
* Sarah Bradford: Cesare Borgia; His Life and Times. London, 1876, p. 17
* Williams, George L. (1998). Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. p. 217. ISBN 0-7864-2071-5.
**ჰაუსი** (ინგლ. House music) — ელექტრონული საცეკვაო მუსიკის ერთ-ერთი ჟანრი.

ეტიმოლოგია
----------

ტერმინ **ჰაუს მუსიკის** წარმოშობასთან დაკავშირებით აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს. ეს ცნება შესაძლოა წარმომდგარიყო კლუბ The Warehouse-ის სახელწოდებისაგან, რომელიც 1970-იანი და 1980-იანი წლების მიჯნაზე ჩიკაგოელ თინეიჯერებს შორის იყო პოპულარული. პოპულარობით სარგებლობდა ერთ-ერთი რეზიდენტი დიჯეი — Frankie Knuckles, რომლის მუსიკა კლასიკური დისკოს, ევროპული სინთპოპის, ახალი ტალღის, ინდასტრიალისა და პანკის ერთგვარი ნაზავი იყო. მოგვიანებით, როცა დიჯეიმ თავისი მუსიკა ჩანაწერის სახით გამოუშვა, მას House, ანუ ქართულად ჰაუს მუსიკა (უხეშად, მუსიკა ჰაუსიდან) ეწოდა.

არსებობს ვარაუდი, რომ ტერმინ ჰაუსის ("House") წარმოშობა სიტყვის მნიშვნელობასვე (სახლი) უნდა უკავშირდებოდეს. წინათ ბევრი დიჯეი მუსიკას სახლში ქმნიდა და ისეთ მარტივ მოწყობილობებს გამოიყენებდა, როგორიცაა სინთეზატორი და დრამები, Roland TR-808, TR-909 და TB 303 "Bassline". მსგავსი მოწყობილობები ცნობილი გახდა "Acid Machines"-ის მეშვეობით, რომელთაც "acid house"-ის ბგერების შესაქმნელად გამოიყენებდნენ.


|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**primus inter pares** (ლათინურად ნიშნავს: „პირველი თანასწორთა შორის"[1]; მდედრობითი სქესი: *prima inter pares*) — სამართლებრივად თანასწორუფლებიანი წევრებისაგან შემდგარი ჯგუფის ის წევრი, რომელსაც იგივე უფლებები აქვს, რაც სხვებს, თუმცა საპატიო პირველობით აღემატება მათ. ასეთი პირველობა, როგორც წესი, წარმომადგენლობით ხასიათს ატარებს და არანაირად არაა დაკავშირებული პრივილეგიებთან. მეცნიერებაში ამ ტერმინით აღნიშნავენ გამორჩეულად წარმატებულ ადამიანებს, რომელთაც სხვებისაგან პრივილეგირებული მდგომარეობა არ უჭირავთ; გადამწყვეტი აქ არის რეპუტაცია, უფრო ნაკლებად — ხარისხი და თანამდებობა.

ტერმინი primus inter pares შემოღებულ იქნა რომის იმპერატორ ოქტავიანე ავგუსტუსის მიერ მისი სამართლებრივი მდგომარეობის აღსაწერად მაშინდელ რომაულ სახელმწიფო წყობილებაში (იხ. აგრეთვე პრინციპატი). ავგუსტუსს ამ ტერმინით სურდა ხაზი გაესვა მისი რესპუბლიკური დაწესებულებების მიმართ ქვემდებარეობა, თუმცა იგი დე ფაქტო შეუზღუდავი მმართველი იყო. 

primus inter pares-ის ცნობილი მაგალითებია:

* რომის პაპი პირველი საუკუნეების ეკლესიაში;
* კონსტანტინოპოლის მსოფლიო პატრიარქი მართლმადიდებელ ეკლესიაში;
* შვეიცარიის პრეზიდენტი, როგორც შვიდწევრიანი ფედერალური საბჭოს წევრი;
* ევროკომისიის პრეზიდენტი;
* უნივერსიტეტებში ფაკულტეტის დეკანი სხვა პროფესორებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Primus inter pares, OrthodoxWiki

სქოლიო
------

1. ↑  კაპანაძე, ნუნუ, კვაჭაძე, მარინა. ლათინურ-ქართული იურიდიული ლექსიკონი
ჯონ უიკლიფი
**ჯონ უიკლიფი** (ინგლ. John Wycliffe; დ. 1320 — გ. 31 დეკემბერი, 1384) — ინგლისელი თეოლოგი და რომის კათოლიკური ეკლესიის რეფორმის ადრეული პროპონენტი. მას ეკუთვნის ახალი აღთქმის ინგლისური თარგმანი ერთი სრული გამოცემით და ითვლება პროტესტანტული რეფორმაციის წინამორბედად.

ვიკლიფი დაიბადა იპრესველში (ამჟამინდელი ჰიპსველი), იორკშირი, ინგლისი, დაახლოებით 1320-1330 წლებში. მისი ქადაგება და იდეები კათოლიკური ეკლესიის როგორც თეორიული, ასევე, განსაკუთრებით, პრაქტიკული ნორმების წინააღმდეგ იყო მიმართული. ის უარყოფდა წმინდანების და ხატების თაყვანისცემას, აღსარებას, ზიარების ტრადიციულ გაგებას, განსაწმენდელს. მისი მიზანი იყო მოციქულების დროინდელი სიმარტივისკენ მიბრუნება, რაც გამოიხატება ეპისკოპალური ეკლესიის პრესვიტერიანულ ეკლესიად გადაქცევის სურვილში. ეს ნიშნავდა ყველა საეკლესიო თემის დამოუკიდებლობას ეპისკოპოსის იურისდიქციის გარეშე, ეკლესიის მმართველობითი ცენტრების გაუქმებას. ამ მოსაზრებათა გასამყარებლად უიკლიფმა 1382 წელს ახალი აღთქმა ინგლისურ ენაზე თარგმნა. უიკლიფი მკაცრად გააკრიტიკეს, მაგრამ მან რეფორმატორულ იდეებს გზა გაუკვალა. უიკლიფის იდეები ინგლისში მოსწავლე ჩეხმა სტუდენტებმა სამშობლოში ჩაიტანეს, სადაც მან იან ჰუსის მოღვრებაში ჰპოვა გავრცელება.

გარდაიცვალა ლუტერუორზში (ლეცესტერთან) 1384 წელს. ითვლება, რომ ის შავი ჭირის მასიური ეპიდემიის პერიოდში მომაკვდინებელ სნეულებას გადაურჩა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯონ უიკლიფი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
კიევზე სარაკეტო თავდასხმის შედეგად დაღუპული მშვიდობიანი მოქალაქე.
2022 წლის 10 ოქტომბერს, რუსეთ-უკრაინის ომის დროს,რუსეთმა უკრაინის ტერიტორიაზე მასირებული სარაკეტო თავდასხმა განახორციელა. თავდასხმას მოგვიანებით **რუსული ტერორისტული დაბომბვის** კამპანია ეწოდა.  ზოგიერთი რაკეტის სამიზნე უკრაინის კრიტიკული ინფრასტრუქტურული ობიექტები იყო, მათ შორის ელექტროსადგურები, ქვესადგურები, თბოელექტროსადგურები, ტრანსფორმატორები, ხიდები და ა.შ. რაკეტების ნაწილის სამიზნე იყო სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა, მათ შორის - საბავშვო მოედნები.  10 ოქტომბრის დილის მდგომარეობით, აფეთქებები დაფიქსირდა უკრაინის ათობით რეგიონულ ცენტრსა და დედაქალაქ კიევში.   Fox News-მა უკრაინაზე მასირებული სარაკეტო დაბომბვა „რუსეთის შურისძიებას ყირიმის ხიდზე თავდასხმას დაუკავშირა, თუმცა, უკრაინის დაზვერვის მთავარი სამმართველოს ცნობით, რუსულმა ჯარებმა მასირებული დაბომბვისთვის მოსამზადებელი ბრძანება 2 და 3 ოქტომბერს მიიღეს.

რაკეტები შავი და კასპიის ზღვიდან რამდენიმე ტალღად, Tu-95ms და Tu-22m 3 თვითმფრინავების გამოყენებით გაუშვეს. Ukrenergo-ს ცნობით, დაბომბვის შედეგად ქვეყნის ზოგიერთ ქალაქსა და დაბაში ელექტრომომარაგების მიწოდება შეფერხდა.  დილის 11 საათისთვის დარტყმების შედეგად დაზიანდა 11 მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული ობიექტი 8 რეგიონსა და ქალაქ კიევში. 

სარაკეტო თავდასხმის დროს დაიღუპა 2008 წლის აგვისტოს ომის მონაწილე და ქართული ლეგიონის წევრი ედიშერ კვარაცხელია.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Schwirtz, Michael; Specia, Megan; Ramzy, Austin (2022-10-10). „Live Updates: At Least 8 Dead in Kyiv as Ukraine Comes Under Sustained Attack". *The New York Times* (ინგლისური). ISSN 0362-4331. ციტირების თარიღი: 2022-10-10.
4. ↑  „Russia strikes Kyiv and cities across Ukraine after Crimea bridge attack". *Washington Post* (ინგლისური). ISSN 0190-8286. ციტირების თარიღი: 2022-10-10.
5. ↑  Ukrenergo uses backup power schemes to restore power supply en. ციტირების თარიღი: 2022-10-10
6. ↑  As of 11:00 a.m. 11 important infrastructure facilities in 8 regions and Kyiv were damaged, - Shmyhal en. ციტირების თარიღი: 2022-10-10
7. ↑  „ცნობილია, ვინ არის უკრაინაში დაღუპული ქართველი". *primetime.ge*. ციტირების თარიღი: 2022-10-10.
ტროპოსფერო, რომლის ქვედა ფენა ჰიონოსფეროა
დედამიწა
**ჰიონოსფერო** (ბერძნ. chion — თოვლი და sphaira — სფერო) — ტროპოსფეროს ნაწილი, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა.

ჰიონოსფერო სითბოსა და სინოტივის ისეთი შეთანაწყობა არის, რომლის დროსაც ჰორიზონტალურად და უფრო ზედაპირზე მთელი წლის განმავლობაში მოსული მყარი ატმოსფერული ნალექები ჭარბობს მის გასავალს. ჰიონოსფეროს ზედა საზღვარი ჩვეულებრივ, ყველაზე მაღალი მწვერვალების ზემოთ მდებარეობს და შეესაბამება მყარი ატმოსფერული ნალექების ნულოვან ბალანსს (რომელთა წლიური ჯამი ჩვეულებრივ, მთებში მატულობს გარკვეულ სიმაღლემდე, ხოლო შემდეგ კვლავ იკლებს).

ჰიონოსფეროს ქვედა საზღვარი ხმელეთთან შეხებისას წარმოქმნის თოვლის ხაზს. სინოტივის წყაროდან იგი მატულობს დაცილების შესაბამისად, ხოლო ზეგნების შიდა ნაწილებთან შედარებით უფრო მაღლა მდებარეობს, ვიდრე მთების ქარპირა კალთებზე. ჰიონოსფერო დედამიწის გარსს აკრავს 10 კმ სიმაღლის გარსით, სამხრეთი ნახევარსფეროს მაღალ განედებში თოვლის ხაზი ჩამოდის ზღვის დონემდე, ხოლო ეკვატორულ სარტყელში იწევა 4–5 კმ-ით.

მთებში დიდი მყინვარული ენები ჰიონოსფეროს ქვემოთ ჩამოდიან, ხოლო ცალკეული პატარა მყინვარები თოვლის მაღალი კონცენტრაციის პირობებში ზოგჯერ მთლიანად ჰიონოსფეროს ქვემოთ ვრცელდებიან.

დედამიწის ატმოსფეროს ფენას, რომელშიც წყლის მყარ ფაზაში არსებობის ხელსაყრელი პირობებია გაბატონებული რუსმა ბუნებისმეტყველმა მიხეილ ლომონოსოვმა — „ატმოსფეროს თოვლჭარბი ფენა" უწოდა.

ცნება ჰიონოსფერო მეცნიერებაში პირველად შემოიტანა და ჩამოაყალიბა რუსმა გეოგრაფმა სტანისლავ კალესნიკმა. ჰიონოსფეროს შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა მიხეილ ტრონოვმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კრიოსფერო

სქოლიო
------

1. 1 2  გობეჯიშვილი რ. კოტლიაკოვი ვ. გლაციოლოგია, თბ. 2006.
2. 1 2 3 4  Гляциологический словарь / Под ред В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 528 с.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დედამიწის ატმოსფერო |
| --- |
|  |
| 
ტროპოსფერო · სტრატოსფერო · მეზოსფერო · თერმოსფერო · ეგზოსფერო |
|  |
| 
ტროპოპაუზა · სტრატოპაუზა · მეზოპაუზა · თერმოპაუზა |
|  |
| 
ოზონის შრე · ტურბოპაუზა · იონოსფერო |

 |
**ჯალღუზისებრი სხეული** — ეპიფიზი, ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ორგანო, რომელიც ვითარდება შუა ტვინის (მეზენცეფალონი) დორსალური ნაწილის გამონაზარდის სახით. ადამიანის ჯალღუზისებრი სხეულის მასაა 0,2 გ, სიგრძე - 8 მმ, სიგანე 6 მმ, სისქე 4 მმ. მდებარეობს ტვინის სახურავის (ოთხგორაკი) ზემო გორაკებს შორის ღარში. მხედველობის ბორცვებთან დაკავშირებულია წვრილი მოთეთრო ზოლების - ფეხების საშუალებით. ჯალღუზისებრი სხეული მოთავსებულია სისხლძარღვოვან გარსში. ფიქსირებულია ტვინზე. დიდი სიფრთხილე და ხელოვნებაა საჭირო იმისთვის, რომ დაუზიანებლად გაათავისუფლოს ამ გარსისგან. ორგანოს ფუნქცია საბოლოოდ დადგენილი არ არის. იგი ინტენსიურად ვითარდება 7 წლამდე, შემდეგ იწყება მისი უკუგანვითარება, რაც გამოიხატება ორგანოში შემაერთებელი ქსოვილის ზრდით და მინერალური მარილების (კარბონატები, ფოსფატები, კალციუმი, მანგანუმი) ჩალაგებით. წიწილებში ჯალღუზისებრი სხეულის მოცილება იწვევს ნაადრევ სქესობრივ მომწიფებას, ხოლო ძუძუმწოვრებში - სასქესო სისტემის აქტივაციას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 534.
**ჯოსეფ მორგანი** — ინგლისელი მსახიობი. დაიბადა 1981 წლის 16 მაისს. ცნობილია სერიალებიდან Hex - ტროის როლით და ვამპირის დღიურებიდან კლაუსის როლით.

ადრეული წლები
-------------

მსახიობი დაიბადა ქალაქ ლონდონში, ინგლისში და 11 წლამდე ცხოვრობდა მორისტონში. ის სწავლობდა Morriston Comprehensive School-ში, რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო სამსახიობო ხელოვნების შესწავლა Gorseinon College-ში.

კარიერა
-------

2003 წელს ჯოსეფმა ითამაშა ფილმში Master and Commander: The Far Side of the World რასელ ქროუსთან ერთად. მორგანს ასევე წილად ხვდა პატივი ეთამაშა ფილმ Alexander-ში ისეთი მსახიობების გვერდით როგორებიც არიან : კოლინ ფარელი, ანჯელინა ჯოლი და ენტონი ჰოპკინზი, სადაც ის ასრულებს ფელოტასის როლს. 2003 წელს ჯოსეფმა მიიღო ტომას კალპეპერის როლი ისტორიულ ფილმში Henry VIII. იმავე წელს ჯოსეფმა ითამაშა მატიასის როლი დრამატულ ფილმში Eroica. სერიალ Нех-ში ჯოსეფის პერსონაჟი ტროი არის სიმპათიური სტუდენტი, რომელიც პოპულარობით სარგებლობს კოლეჯის გოგონებში და ამის გამო არის ბიჭების შურის ობიექტი. მისი გმირი სწორედ ამ მაჩოს ნიღბით ცდილობს დამალოს თავისი სიმორცხვე და დაუცველობა. 
Hex-ზე და Alexander-ზე მუშაობის დასრულების შემდეგ მსახიობმა მიიღო კალუმის როლი სერიალში William and Mary, სადაც ითამაშა სამ ეპიზოდში. 2006 წელს იგი შეუერთდა ტელეპროექტ Kenneth Williams: Fantabulosa. მისი შემდეგი ნამუშევარი იყო ВВС2-ის არხზე მინი სერიალი The Line of Beauty. 
2007 წელს ჯოსეფმა ითამაშა ფილმ Mister Lonely-ში ლეგენდარული ჯეიმზ დინის როლი. იმავე წელს მსახიობმა მონაწილეობა მიიღო სერიალ Doc Martin-ის კასტინგზე, სადაც მიიღო მაიკ მებლეის როლი. 2008 წელს ხელი მოაწერა კონტრაქტს კრიმინალურ ფილმზე The Grind, სადაც ერთ ერთ მთავარ როლს ზოი ტაპერი თამაშობდა.

ამჟამად მსახიობი თამაშობს the cw-ის გახმაურებულ სერიალში ვამპირის დღიურები, პირველშობილი ვამპირის კლაუსის როლს.

პირადი ცხოვრება
---------------

მორგანი ხვდებოდა სერიალ Revenge-ის მსახიობს ემილი ვანქემპს 2011 წლის ოქტომბრამდე. ემილიმ განაცხადა რომ მათი დაშორება მტკივნეულად აისახა მათ ურთიერთობაზე. ჯოსეფი აქტიურად უჭერს მხარს საქველმოქმედო ორგანიზაციას Positive Women.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯოზეფ მორგანი (მსახიობი)Twitter-ზე

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb169686727 (data)
* GND: 1129194000
* ISNI: 0000 0004 5100 7368
* LCCN: no2016110698
* NTA: 387123377
* VIAF: 316738389
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316738389

 |
ჯოვანა ანტონელი
**ჯოვანა ანტონელი** (პორტ. Giovanna Antonelli, დ. 18 მარტი, 1976, რიო-დე-ჟანეირო) — ბრაზილიელი მსახიობი, ტელეწამყვანი და პროდიუსერი.

ჯოვანას მამა ოპერის მომღერალი იყო დედა — ბალერინა. ჰყავს უფროსი ძმა ლეონარდო, რომელიც ადვოკატია. ჯოვანამ თავისი კარიერა დაიწყო 14 წლის ასაკში, მან მონაწილეობა მიიღო საბავშვო გადაცემა „რედე მანჩეტეში", როგორც წმაყვანის თანაშემწემ. მისი პირველი ეპიზოდური როლი იყო სერიალ „ტროპიკელ ქალში". მას შემდეგ ჰქონდა არაერთი როლებიც, მაგრამ პოპულარობა 2000 წელს „ოჯახურ ურთიერთობებში" შესრულებულმა მეძავმა კაპიტუმ მოუტანა. ამას მოყვა სერიალი კლონი 2001 წელს, რომელმაც ჯოვანა მეგავარსკვლავად აქცია. 2000 წელს ის პირველად ასრულებს უარყოფით პერსონაჟს სერიალ „ცოდვის ფერში". მისი ბოლო ნამუშევარია, მანუელ კარლუშის „დატკბი ცხოვრებით".

მისი პირველი ქმარი ბიზნესმენი რიკარდო მედინა იყო, რომელსა ჯოვანა პატარაობიდან იცნობდა. ისინი 1997 წელს დაქორწინდნენ და 2001 წელს დაშორდნენ. კაცი რომლის გამოც რიკარდოს დაშორდა იყო მურილუ ბენისიუ, ისინი სერიალ კლონის გადაღებებზე შეხვდნენ და თავიანთი ულამაზესი სიყვარული ტელეეკრანიდან რეალობაში გადაიტანეს. 2005 წელს მათ შვილი პიეტრო შეეძინათ. მაგრამ, მალევე, მათი ლამაზი სიყვარულის ისტორიაც დამთავრდა. 2007 წელს ჯოვანა ამერიკელ ბიზნესმენს გაყვა ცოლად. ისინი ამერიკაში აპირებდნენ ცხოვრებას, მაგრამ მურილუმ სასამართლოში იჩივლა, რადგანაც არ უნდოდა, რომ თავის შვილს საზღვარგარეთ ეცხოვრა მისგან შორს. ეს ამბავი კი იმით დამთავრდა, რომ ქორწინებიდან ოთხი თვის შემდეგ ჯოვანა ქმარს დაშორდა. 2010 წელს კი რეჟისორ ლეონარდო ნოგუერასგან, ტყუპები სოფია და ანტონია შეეძინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Giovanna Antonelli's Biography at IMDb
* O Clone დაარქივებული 2011-12-20 საიტზე Wayback Machine.
* Giovanna Antonelli at the Internet Movie Database
**ჯოზეფ არტურ აკრა** (ინგლ. Joseph Arthur Ankrah; დ. 18 აგვისტო, 1915, აკრა, ოქროს ნაპირი — გ. 25 ნოემბერი, 1992, აკრა, განა) — განელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, განის გათავისუფლების ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარე 1966 — 1969, 1966 წლის განის სამხედრო გადატრიალების ხელმძღვანელი, რომლის შედეგადაც დაამხეს პირველი პრეზიდენტი კვამე ნკრუმა.

ბიოგრაფია
---------

ჯოზეფ არტურ ანკრა დაიბადა ქრისტიანი მისიონერის ოჯახში 1915 წლის 18 აგვისტოს. 1921 წელს 6 წლის ჯოზეფი შეიყვანეს აკრის მეთოდისტურ სკოლაში. 1932 წელს იგი ჩაირიცხა განის ერთ-ერთ პრესტიჟულ, აკრის აკადემიაში, ხოლო 1937 წელს მიიღო ქემბრიჯის სკოლის სერტიფიკატი. 1930-იანი წლებიდან დაკავებულია სპორტული კარიერით, რომელიც ახალგაზრდულ კლუბ „ავრორაში"დაიწყო, ხოლო 30-იანი წლების ბოლოს უკვე პროფესიულ ფეხბურთს თამაშობდა. აპირებდა სპორტული კარიერის გაგრძელებას, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომმა მისი გეგმები შეცვალა.

სამხედრო კარიერა
----------------

1939 წელს გაიწვიეს ბრიტანეთის დასავლეთი აფრიკის სამხედრო სასაზღვრო ჯარში. 1940 წელს მისი დანაყოფი გააგზავნეს აღმოსავლეთ აფრიკაში იტალიელების წინააღმდეგ საბრძოლველად ეთიოპიაში, თუმცა ანკრა დარჩა აკრაში და მიიღო თანამდებობა კანცელარიაში. 1947 წელს მიიღო ლეიტენანტის წოდება, 1956 წელს მაიორის, ხოლო 1957 წელს - პოდპოლკოვნიკის წოდება. 

1966 წლის 24 თებერვალს აკვასი აფრიფასთან ერთად დაამხო პრეზიდენტ კვამე ნკრუმას ხელისუფლება, მიიღო განის გათავისუფლების ეროვნული საბჭოს თავჯდომარის, სახელმწიფოს მეთაურის, წოდება.

1969 წლის 2 აპრილს გადადგა ფინანსური სკანდალის გამო. 

1965 წელს დაქორწინდა მესამედ. საერთო ჯამში ჰყავდა 18 შვილი. გარდაიცვალა აკრაში 1992 წლის 25 ნოემბერს.

ლიტერატურა
----------

* Ocran, Albert Kwesi (1968). A Myth Is Broken: An Account of the Ghana Coup d’Etat of 24 February 1966. Longmans. ISBN 978-0582645233. (ინგლისური)
* Jackson, Kofi A. (April 1999). When Gun Rules. Woeli Pub Serv. ISBN 978-9964978570. (ინგლისური)
* Killick, T. (1978), Development Economics in Action: Economic Policies in Ghana, London: Heinemann, 392 pages (ინგლისური)
* Wolf-Rüdiger Baumann, Gustav Fochler-Hauke: Biographien zur Zeitgeschichte seit 1945. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1985, ISBN 3596245532 (Jubiläumsband zur 25. Ausgabe des «Fischer-Weltalmanachs») (გერმანული)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
განის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* კვამე ნკრუმა
* ჯოზეფ ანკრა
* აკვასი აფრიფა
* ნიი ამაა ოლენუ
	+ მ/შ
* ედუარდ აკუფო-ადო
* იგნატიუს აჩეამპონგი
* ფრედერიკ აკუფო
* ჯერი როლინგსი
* ჰილა ლიმანი
* ჯერი როლინგსი
* ჯონ კუფუორი
* ჯონ ატა მილსი
* ჯონ დრამანი მაჰამა
* ნანა აკუფო-ადო
 |

 |
**ჰეღო** — ნასოფლარი საქართველოში მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, კახეთის მხარეში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ პირიქითა თემში, სოფელ ომალოდან დაახლოებით 50 კილომეტრში, მდინარეების ლაროვანისწყლისა და კვახიდისწყლის შესართავიდან 400-500 მეტრში, მაღლა მთაზე.

ნასოფლარ ჰეღოს 2018 წელს, თუშეთის კიდევ ცხრა პუნქტთან ერთად, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

ჰეღო იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის ეზოს გადაღმა ტყის პირას აღმართული ხატია. თქმულების თანახმად, ცხრაკარიდან ადამიანების ქცევით უკმაყოფილო იოანე ნათლისმცემელი თუშეთის სოფელ ჰეღოში გაქცეულა. XX საუკუნის ნახევრამდე ჰეღოში სხვა დღესასწაულების გვერდით აღინიშნებოდა ნათლისმცემლის დღეობაც და მას თუშები, როგორც ერთ-ერთ ძლიერ და მკაცრ ხატს, ისე იცნობდნენ. რამდენიმე ათეული წლის წინ, როცა ჰეღო და საერთოდ თუშეთი დაიცალა მოსახლეობისგან, რამდენიმე ადამიანმა ითავა ჰეღოს ნათლისმცემლის ნიშის ბარად ჩამოტანა და ცხრაკარას ტერიტორიაზე მისი აღმართვა, რომელსაც დღეს ჰეღოს ნათლისმცემლის სახელით მოიხსენიებენ.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

ნასოფლარის ტერიტორიაზეა განთვსებული იოანე ნათლისმცემლის ხატის კომპლექსი და კოშკები.

### იოანე ნათლისმცემლის ხატი

ოანე ნათლისმცემლის ხატის კომპლექსში მოქცეული ყველა შენობა ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. კომპლექსი ძლიერ დაზიანებულია. გალავნის კედელი 2,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს, დანარჩენი სამი მხარე სწორკუთხა კონტრფორსებითაა გამაგრებული. შესასვლელი შეისრულთაღიანია, ორივე მხარეს აქვს სათოფურები. 

არსებული სამი კოშკიდან ორი თითქმის სულ დანგრეულია, ხოლო მესამე სამსართულიანი კოშკი, რომელიც გალავნის ჩრდილო კედელშია მოქცეული, კვადრატული გეგმისაა და როგორც ყველა თუშური კოშკი, ზემოთნ ვიწროვდება.

### კოშკები

კოშკები მდებარეობს ნასოფლარის განაპირას და განეკუთვნებიან გვიანდელ შუა საუკუნეებს. სამხრეთის კოშკი ექვსართულიანია და ფუძეში არაწესიერ ტრაპეციას უახლოვდება, ხოლო ჩრდილოეთის კოშკის ხუთი სართულია შემორჩენილი. გეგმაში ის წაგრძელებულ ოთხკუთხედს წარმოადგენს. კოშკებს შორის შემორჩენილია გვიანდელი ნაგებობის ნაშთი, რომლის დასავლეთ კედელზე კარი, სარკმელი და სწორკუთხა ნიშია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 178-180.
* მაკალათია ს. თუშეთი, თბ. 1983

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰეღო (ნასოფლარი) დაარქივებული 2020-09-23 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს მთავრობის დადგენილება №364, 2018 წლის 10 ივლისი, ქ. თბილისი, კულტურული მემკვიდრეობის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის განსაზღვრის შესახებ
**ჰექსაზინი**, ასევე ცნობილი როგორც **ჰექსააზაბენზოლი** — ჰიპოთეტური აზოტის ალოტროპია ფორმულით {\displaystyle {\ce {N6}}}. მოლეკულაში აზოტის ატომები ერთმანეთს მონაცვლეობით უკავშირდებიან ერთმაგი და ორმაგი ბმებით, რითაც ეს მოლეკულა ემსგავსება ბენზოლის ბირთვს. ეს ნაერთი იქნებოდა აზაბენზოლების საბოლოო წევრი, სადაც ბენზოლის ბირთვში ყველა მეთინის ჯგუფს აზოტი ჩაანაცვლებდა.

სტაბილურობა
-----------

ჰექსაზინის მოლეკულა სტრუქტურულად ჰგავს ძალიან სტაბილურ ბენზოლის მოლეკულას. ბენზოლის მსგავსად, სავარაუდოდ, ჰექსაზინიც უნდა იყვეს არომატული მოლეკულა. გარდა ამისა, გამოთვლებით იქნა დადგენილი, რომ ჰექსაზინის მოლეკულა ძალზე არასტაბილურია, შესაძლოა ამის გამომწვევი მიზეზი აზოტის ატომებზე მყოფი ელექტრონული წყვილი იყვეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოქტააზაკუბანი

სქოლიო
------

1. ↑  Hexazine - PubChem Public Chemical Database. *The PubChem Project*. National Center for Biotechnology Information.
2. ↑  
J. Fabian and E. Lewars (2004). „Azabenzenes (azines) — The nitrogen derivatives of benzene with one to six N atoms: Stability, homodesmotic stabilization energy, electron distribution, and magnetic ring current; a computational study" (PDF). *Canadian Journal of Chemistry*. **82** (1): 50–69. doi:10.1139/v03-178. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 2005-03-29.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ჯელა** (იტალ. Gela) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, კუნძულ სიცილიის სამხრეთით, მდინარე ჯელას შესართავთან. ქალაქ კალტანისეტიდან მდებარეობს 84 კილომეტრში. წარმოადგენს ხმელთაშუა ზღვის საპორტო ქალაქს. 
2009 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 77,611 ათ. ადამიანი. 

დაარსდა კრეტელი და როდოსელი კოლონისტების მიერ დაახლოებით ძვ. წ. 688 წელს. ქალაქს სახელი ეწოდა მდინარე ჯელას მიხედვით. ბერძნები სამხრეთით მრავალ კოლონიას ფლობდნენ, რომლებმაც დიდი გავლენა მოახდინეს აქაურ მხარეებზე. მოგვიანებით ქალაქი განვითარდა, დაარსდა აგრიჯენტოს კოლონია. ქალაქის ზრდას მოყვა ეკონომიკური და სოციალური გართულებები და პლებეების გადასახლება უახლოეს მაკტორიონში. 
ჯელამ განსაკუთრებულ აპოგეას მიაღწია ტირანის ჰიპოკრატის (ძვ. წ. 498-491) მმართველობის დროს, რომლის ძალაუფლება ვრცელდებოდა კუნძულის დიდ ნაწილში, ხოლო მისმა მემკვიდრემ ჯელონმა მოახდინა სირაკუზას დაპყრობა. ძვ. წ. 405 წელს ქალაქი დაარბიეს კართაგენელებმა, ხოლო დიონისე I-ის განკარგულებით მოსახლეობა სირაკუზაში ჩაასახლეს. დაახლოებით 337 წელს მოსახლეობა დაბრუნდა მშობლიურ ჯელაში და დაიწყო ქალაქის ხელახალი აღორძინება. ძვ. წ. დაახლოებით 305 წელს ქალაქი მოექცა აგათოკლეს ძალაუფლების ქვეშ.

შემორჩენილია არქიტექტურული ნაგებობანი. ეკონომიკას საფუძვლად უდევს სოფლის მეურნეობა. განვითარებულია თევზის მრეწველობა. 1950-იან წწ. მიმდებარე ტერიტორიებზე აღმოაჩინეს ნავთობის საბადო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* ელევსინი – საბერძნეთის დროშასაბერძნეთი
* ვიტინგენი – გერმანიის დროშაგერმანია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქი ჯელა ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ქალაქი ჯელა დაარქივებული 2004-08-14 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური) (იტალიური)
* (არაგონული) Piccolo, Salvatore. *Gela.* Ancient History Encyclopedia. December 20, 2017.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კალტანისეტას პროვინცია |
| --- |
|  |
| 
აკვავივა-პლატანი
 · ბომპენსიერე
 · ბუტერა
 · დელია
 · ვალელუნგა-პრატამენო
 · ვილალბა
 · კალტანისეტა
 · კამპოფრანკო
 · მარიანოპოლი
 · მაძარინო
 · მილენა
 · მონტედორო
 · მუსომელი
 · ნიშემი
 · რეზუტანო
 · რიეზი
 · სან-კატალდო
 · სანტა-კატერინა-ვილარმოზა
 · სერადიფალკო
 · სომატინო
 · სუტერა
 · ჯელა |

 |
**ჯემალ სულიკოს ძე იონათამიშვილი**  (დ. 25 ოქტომბერი, 1946, ხაშური, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე ერთ-ერთი ხელისმომწერი (1991 წლის 9 აპრილი).

ბიოგრაფია
---------

ჯემალ სულიკოს ძე იონათამიშვილი დაიბადა 1946 წლის 25 ოქტომბერს ხაშურში. 1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის. იყო სსრკ 50 წლისთავის სახელობის საწარმოო გაერთიანების ინჟინერი, ლაბორატორიის უფროსი, განყოფილების გამგე, მთავარი მეტროლოგის მოადგილე (1974-1982). სს გაერთიანება „ანალიზხელსაწყოს" წამყვანი ინჟინერი (1983-1984). სამეცნიერო ხელსაწყოთმშენებლობის სპეციალური საკონსტრუქტორო ბიუროს წამყვანი ინჟინერი, განყოფილების გამგე, მეცნიერებათა აკადემიის მეტროლოგიისა და სტანდარტიზაციის ცენტრის ჩამოყალიბების აქტიური მონაწილე, მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი (1984-1990). საქართველოს ეროვნული ფრონტი — რადიკალური კავშირის თანადამფუძნებელი, მთავარი კომიტეტის წევრი, საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარე. საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი: საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო", მაჟორიტარი. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). სახელმწიფო გადატრიალების (1991-1992, დეკემბერ-იანვარი) შემდეგ განიცდიდა პოლიტიკურ დევნას. დევნილი უზენაესი საბჭოს გროზნოს (1992-1993), ზუგდიდის (1993) და თბილისის (1998-2005) სესიების მონაწილე. 2006 წელს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღიარა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს და 9 აპრილის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი. 2016 წელი, გვ. 121-122.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ იონათამიშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
**ჯემალ გაბეჩავა** (დ. 3 მაისი, 1941, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი, ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო გეოლოგიის ფაკულტეტი.

1965-1980 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ჰიდროგეოლოგიის კათედრაზე მეცნიერ-მუშაკად. გაერთიანება „საქგეოლმინკაპტაჟის" საწარმოო სამმართველოში — გეოლოგად, საქართველოს გეოლოგიის სამმართველოში — პარტიის უფროსად, ექსპლუატაციის მთავარ ჰიდროგეოლოგად. 1980-1983 წლებში იყო გეოლოგიის სახელმწიფო დეპატრამენტის სახაზინო საწარმო „ჰიდროსაინჟგეოს" მთავარი გეოლოგი. 1993 წლიდან — შპს „გამა-კონსალტინგის" თანადამფუძნებელი და მთავარი ჰიდროგეოლოგი. სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა ლილოს ლუდის ქარხნის წყალმომარაგების, საქართველოს მინერალური წყლების — მიტარბის, ნაბეღლავის, საირმისა და ბორჯომის საბადოების, მინერალური წყლის საბადოს სანიტარული დაცვის ზონებისა და შავი ზღვის ორაგულის კვლავწარმოების პროექტების შემუშავებაში. ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურების უსაფრთხოების, ფოთის ნავსადგურის ტალღასაჭრელის ფუძისთვის მტკიცე და გამძლე ქანების შერჩევა-დახასიათების, ფოთის ნავსადგურისა და მდინარე ხობისწყლის შესართავში ნავთობპროდუქტების გადასატვირთი-შესანახი ტერმინალებისა და კასპის რაიონის სოფელ კავთისხევის ცემენტის მინიქარხნის გარემოზე ზემოქმედების შეფასებაში. ასევე, მონაწილეობდა საქართველოში ნავთობპროდუქტებისა და ნავთობის თანმხლები გაზების ბაზრის გამოკვლევაში, საქართველოს მიწისქვეშა წყლების რესურსებისა და მათი გამოყენების შესაძლებლობების შესწავლაში, წყაროების მონიტორინგისა და მიწისქვეშა წყლების საექსპლუატაციო მარაგების გამოთვლა-დაცვაში. არის გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს ენერგეტიკისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სასარგებლო წიაღისეულის მარაგების სახელმწიფო საუწყებათაშორისო კომისიის ექსპერტი.

ჯილდოები
--------

* 2001 — ღირსების ორდენი
* 1984 — გეოლოგთა მსოფლიო კონგრესის ვერცხლის მედალოსანი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 110-111
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 6/ შემდგ.: თამაზ ყიფიანი (რედ.), თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2003, გვ. 233

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ გაბეჩავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჰილასი და ნიმფები
**ჰილასი** — ჰერაკლეს საყვარელი ჭაბუკი, მეგობარი, მსახური და საჭურველთმტვირთველი, მისი მხლებელი არგონავტების ლაშქრობაში. დრიოპთა მეფის თეიოდამანტის და ნიმფა მენოდიკეს შვილი, ულამაზესი ყმაწვილი. იგი ჰერაკლემ მაშინ წაიყვანა, როდესაც დრიოპებმა ხარი მოჰპარეს და უეცრად შემოაკვდა ყმაწვილის მამა, რომელიც კუშტად შეხვდა. ჰილასი ჰერაკლემ გაზარდა და შვილივით უვლიდა. არგონავტები რომ მიზიას მიადგნენ, ჰერაკლე გადატეხილი ნიჩბის სანაცვლო ნაძვის საძებნელად გაეშურა ტყეში, ჰილასი კი წყაროზე წავიდა. იქ ნიმფებს მოეწონათ, მორევში ჩაითრიეს და მის ძებნაში ჰერაკლე არგონავტებს ჩამორჩა. კიოსის მოსახლეობა ისე დააფრთხო ჰერაკლემ, რომ ჰილასი გააღმერთეს, ტყე-ღრეში დადიოდნენ და დაკარგულ ჭაბუკს უხმობდნენ.

ნიკანდრეს თანახმად, პონტოს სრუტეში ქარიშხალი ამოვარდა, ღუზა ჩაუშვეს, ჰერაკლემ ხალხი დაასვენა, ჰილასი ასკანიოსის წყალზე წავიდა, იქ იმავე მდინარის ნიმფებმა შეიყვარეს, წყალში გადააგდეს და მერე ექოდ აქციეს, რომ ჰერაკლე ვერ ეპოვა. ჰერაკლე დიდხანს ეძებდა, მაგრამ ბოლოს სალაშქროდ მაინც წავიდა, იქ კი პოლიფემე დატოვა. პოლიფემე ძებნაში მოკვდა, ხალხი კი ყოველწლიურად ამ ნაკადთან სამგზის ძახილით უხმობდა ჰილასს, სამ გამოძახილს უსმენდა და მერე მსხვერპლს სწირავდა.

ლიტერატურა
----------

* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 613, „საბჭოთა საქართველო", თბ. 1983

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰილასი***

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არგონავტები |
| --- |
|  |
| 
* ადმეტოსი
* ავგეა
* ავტოლიკე
* აკასტოსი
* ამფიარაოსი
* ამფიდამანტი
* ამფიონი
* ანკეოსი
* ანკეოსი
* არგოსი
* არეიოსი
* ასტერიონი
* ასტერიოსი
* ატალანტე
* ბუტე
* ევრიტიონი
* ევრიდამანტი
* ევფემე
* ეთალიდე
* ერგინე
* ერიბოტე
* ერიტე
* ექიონი
* თესევსი
* იასონი
* იდასი
* იდმონი
* იფიკლე
* იფიკლოსი
* იფიტე
* იფიტე
* კალაისი
* კანთოსი
* კასტორი
* კეფევსი
* კლიტოსი
* კორონე
* ლაოკოონი
* ლეოდოკე
* ლინკევსი
* მოპსოსი
* მენეტიოსი
* მელეაგრე
* ნავპლიოსი
* ოილევსი
* ორფევსი
* პალემონიოსი
* პელევსი
* პერიკლიმენე
* პოლიდევკე
* პოლიფემე
* ტალაოსი
* ტელამონი
* ტიდევსი
* ტიფისი
* ფალერე
* ფლიასი
* ძეტე
* ჰერაკლე
* ჰილასი
 |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯუმბერ მამალაძე** (დ. 28 იანვარი, 1935, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი და მეცნიერი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
---------

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-გეოლოგის სპეციალობით. 1964 წელს დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტთან არსებული ფრანგული ენის ორწლიანი კურსები. 

1957-1961 წლებში მუშაობდა საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ გეოლოგიური სამმართველოს ტეხურის გეოლოგიურ-საძიებო პარტიაში, ლიახვის გეოლოგიურ-აგეგმვით პარტიაში ინჟინერ-გეოლოგად. 1961-1973 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის მეოთხეული ნალექების შემსწავლელ განყოფილებაში უმცროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე. 1973 წლიდან მუშაობდა კავკასიის მინერალური ნედლეულის ინსტიტუტში ჯერ უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობაზე, შემდეგ სექტორის ხელმძღვანელად. იკვლევდა კოლხეთის მეოთხეულ ნალექებს, რომელიც საფუძვლად დაედო მის საკვალიფიკაციო ნაშრომს — „კოლხეთის პლეისტოცენური ზღვიური ნალექების სტრატიგრაფია და შავი ზღვის დონის რყევა" (1973). გამოქვეყნებული აქვს 20-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც შეეხება კოლხეთის მეოთხეულ ნალექებს და გეომორფოლოგიური რუკების (ეგზოგენური პროცესები) შედგენას.

ბიბლიოგრაფია
------------

* Морской плейстоцен Колхиды, Тбилиси, „Мецниереба", 1975, с. 207

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 180

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯუმბერ მამალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჯუმალიქიზიქი** (თურქ. Cumalıkızık) — სოფელი თურქეთში, ბურსის პროვინციის ილდირიმის რაიონში. მდებარეობს ქალაქ ბურსიდან აღმოსავლეთით 10 კილომეტრში, ულუდაღის მთის ძირში. სოფლის ისტორია ოსმალეთის იმპერიის ჩამოყალიბების პერიოდიდან იწყება. ისტორიული თვალსაზრისით სოფელი კარგადაა დაცული, უცვლელადაა შემონახული სოფლის უძველესი, ოტომანების პერიოდის არქიტექტურული სახე. სწორედ ამიტომ სოფელი ტურისტებისათვის საკმაოდ მიმზიდველი ადგილია. სოფელს ეს სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ აქ მოსახლეობა იკრიბებოდა პარასკევის ლოცვების გამო (Cuma - თურქულად პარასკევი). 

ყოველი წლის ივნისში სოფელში იმართება ჟოლოს ფესტივალი. სოფლის უძველესი სახლები ნაგებია ხის, ალიზისა და რიყის ქვისაგან. სოფელში დგას მეჩეთი. ასევე გვხვდება ბიზანტიის იმპერიის არსებობის პერიოდში აგებული ეკლესიის ნანგრევები. სოფელში 270 ისტორიული სახლია. მიმდინარეობს ზოგიერთი მათგანის რესტავრაცია. 180 სახლი ჯერ კიდევ საცხოვრებლად გამოიყენება. 

1969 წელს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ულუდაღის მთისწინეთში, აღმოაჩინეს ეკლესიის ნანგრევები. ზოგიერთი არქეოლოგიური ძეგლი გამოფენილია ბურსის არქეოლოგიურ მუზეუმში. სოფელში ხშირად ხდება ისტორიული ხასიათისა და დოკუმენტური ფილმების გადაღება.

ჯუმალიქიზიქი ქალაქ ბურსასთან ერთად 2014 წლის 22 ივნისს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* T.C. Bursa Valiliği - Cumalıkızık Rehberi დაარქივებული 2014-04-02 საიტზე Wayback Machine.
* YerelNET დაარქივებული 2012-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* NTVMSNBC დაარქივებული 2006-08-18 საიტზე Wayback Machine.
* Focus dergisi დაარქივებული 2006-07-09 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  World Heritage List reaches 1000 sites with inscription of Okavango Delta in Botswana

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში თურქეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* გორემეს ეროვნული პარკი
* დივრიგის დიდი მეჩეთი და ჰოსპიტალი
* სტამბოლის ისტორიული რაიონები
	+ თოფქაფის სასახლე, აია-სოფია, სულთან აჰმედის მეჩეთი, აია-ირინე, ზეირექის მეჩეთი, სულეიმანიეს მეჩეთი, მცირე აია-სოფია, კონსტანტინოპოლის კედლები
* ხათუსა
* ნემრუთ-დაღი
* ფამუქ-ქალე
* ქსანფი-ლეტოონი
* საფრანბოლუ
* ტროა
* სელიმიეს მეჩეთი
* ჩათალჰოიუქი
* ბურსა და ჯუმალიქიზიქი
* პერგამონი
* ეფესო
* დიარბაქირის ციხესიმაგრე და ჰევსელის ბაღები
* ანისი
* აფროდისიასი
* გიობექლი-თეფე
* არსლანთეფეს ბორცვი
 | გორემეს ეროვნული პარკი |

 |
**ჰატორი ჰანზო** (იაპონ. 服部 半蔵 დ. ~1542წ — გ. 4 ნოემბერი, 1596წ) — ასევე ცნობილი როგორც **ჰატორი მასანარი** ან **ჰატორი მასაშიჯი**, ზედმეტსახელად **დემონი ჰანზო** ცნობილი სამურაი სენგოკუს ერაში, ჰატორი ჰანზო ცნობილი გახდა იმით, რომ მან იხსნა ტოკუგავა იეიასუს სიცოცხლე და დაეხმარა მას, რომ გამხდარიყო იაპონიის მმართველი. ჰატორი ჰანზო დაიბადა მაწუდაირას კლანის უმნიშვნელო წევრის ჰატორი ჰანზო იასუნაგას ოჯახში, მას დემონი ჰანზო შეარქვეს მისი უშიშარი ბრძოლის ტაქტიკის გამო, ჰანზო ბავშვობიდანვე ნიჭიერი სამურაი იყო, მან პირველი ბრძოლა 16 წლის ასაკში გამართა, როდესაც დაეხმარა ტოკუგავა იეიასუს კამინოგის ციხიდან თავის დახსნაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ჰატორი ჰანზო***
* სენგოკუს პერიოდი
* სენგოკუს ერის სამურაები
* ჰანზოს სახლ მუზეუმი დაარქივებული 2019-12-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Joel Levy, *Ninja: The Shadow Warrior* (2008), p. 157-158
2. ↑  Masaaki Hatsumi, *Essence of Ninjutsu: The Nine Traditions* (1988), p. 178
3. ↑  Jason Glaser, Don Roley, *Ninja* (2006), p. 26
გზატკეცილი მინიშნებულია წითლად
**US-1** (ასევე **US Route 1**), ჩრდილოეთ-სამხრეთის ჩქაროსნული საავტომობილო მაგისტრალი, რომელიც აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროს მიჰყვება და 3825 კმ-ს შეადგენს. მაგისტრალი აკავშირებს კი-უესტს, ფლორიდის უკიდურეს სამხრეთ წერტილს, ფორტ-კენტთან, მენი, კანადის საზღვართან. US-1 მეტწილად Interstate 95 გზატკეცილის პარალელურად გადის, თუმცა ის გაცილებით დასავლეთითაა ჯეკსონვილსა (ფლორიდა) და პეტერბურგს (ვირჯინია) შორის. გზატკეცილი აღმოსავლეთ სანაპიროს ძირითად მთავარ ქალაქებს აკავშირებს, მათ შორის მაიამის, ჯეკსონვილს (ფლორიდა), აუგუსტას (ჯორჯია), კოლუმბიას (სამხ. კაროლინა), კერის (ჩრდ. კაროლინა), რალეის (ჩრდ. კაროლინა), რიჩმონდს (ვირჯინია), ვაშინგტონს (კო), ბალტიმორს (მერილენდი), ფილადელფიას (პენსილვანია), ნიუარკს (ნიუ-ჯერსი), ნიუ-იორკს (ნიუ-იორკი), ნიუ-ჰეივენს (კონექტიკუტი), პროვიდენსს (როდ-აილენდი), ბოსტონს (მასაჩუსეტსი) და პორტლენდს (მეინი).


|  |  |
| --- | --- |
| ამერიკის შეერთებული შტატები | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**UK Albums Chart** (ამჟამად **Official Albums Chart**) — ალბომების სია ფიზიკური და ციფრული გაყიდვების და (2015 წლის მარტიდან) აუდიო სტრიმინგის მიხედვით გაერთიანებული სამეფოში. პირველად გამოქვეყნდა 1956 წლის 22 ივლისს და დგინდება ყოველ პარასკევს (ადრე კვირას) Official Charts Company–ს მიერ. ვრცელდება BBC Radio 1-ზე (საუკეთესო 5), ქვეყნდება ჟურნალში *Music Week* (საუკეთესო 75), OCC-ს საიტზე (საუკეთესო 100) და ჟურნალში *UKChartsPlus (საუკეთესო 200).*

ოფიციალური ალბომების ჩარტისთვის კვალიფიკაციისთვის ალბომს უნდა ჰქონდეს სწორი ხანგრძლივობა და ფასი. უნდა იყოს სამ კომპოზიციაზე მეტი ან 20 წუთის ხანგრძლივობის და არ უნდა იყო კლასიფიცირებული როგორც ბიუჯეტური ალბომი (£0.50 და £3.75 შორის). გარდა ამისა, სხვადასხვა შემსრულებლის კომპილაციებს — რომლებიც 1989 წლის იანვრამდე იყვნენ ჩართულები ალბომების ძირითად სიაში — ამჟამად გააჩნიათ საკუთარი, კომპილაციების ჩარტი. წესების სრული დეტალების ხილვა შესაძლებელია OCC-ს საიტზე.

მიუხედავად იმისა, რომ ალბომს მოაქვს მეტი შემოსავალი შემსრულებლისთვის, ვიდრე სინგლს, UK Singles Chart ალბომების ჩარტზე პოპულარულია, რადგან მასში გაყიდვები უფრო მნიშვნელოვანი კრიტერიუმია, ვიდრე რადიო– და ტელეეთერში გამოჩენა. 2005 წელს ბრიტანეთში ალბომების გაყიდვებმა მიაღწიეს რეკორდულ 126.2 მილიონს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* UK Singles Chart
* Billboard 200

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი საუკეთესო 100
* Music Week  საუკეთესო 75
* UK Charts Plus[*მკვდარი ბმული*] საუკეთესო 200
* EveryHit.com – საუკეთესო 40 ალბომის არქივი

სქოლიო
------

1. ↑  UK's Official Albums Chart to include streaming data for first time. Official Charts Company. ციტირების თარიღი: 12 February 2015.
2. ↑  Rules for Chart Eligibility: Albums. Official Charts Company (1 March 2015). ციტირების თარიღი: 3 November 2015.
3. ↑  Blunt boosts record labels' 2005. BBC (6 January 2008).
**აბრაზიული იარაღი** — საჭრელი იარაღი, მზადდება სხვადასხვა შემკვრელით (კერამიკული, მაგნეზიური, ლითონური მასალა, ბაკელიტი, ვულკანიტი) შეკავშირებული აბრაზული მასალისაგან, იხმარება ლითონის, მინის, ქვის, ხის, პლასტმასის, რეზინის, მარმარილოს და სხვათა დასამუშავებლად. მრეწველობაში ფართოდ იყენებენ განსაკუთრებულად სუფთა ზედაპირის და ზუსტი დეტალების მისაღებად. აგრეთვე საჩორტნი სამუშაოებისათვის (უმეტესად სხმულების დასამუშავებლად), სხვადასხვა მკვრივი მასალის გადასაჭრელად და სხვა. აბრაზიული იარაღის ორი ძირითადი ჯგუფია: ხისტი (სახეხი ქარგოლი, თავი, სეგმენტი, ძელაკი) და მოქნილი (სახეხი ზუმფარა). აბრაზიულ იარაღებს განასხვავებენ ფორმის, მარცვლების სიდიდის, სისალის, ფორიანობისა და შემაკავშირებელი ნივთიერების მიხედვით. აბრაზიული იარაღის თავისებურებაა მუშაობის პროცესში მისი საჭრელი ზედაპირის თვითლესვა. საჭრელი ზედაპირის აღსადგენად აბრაზიული იარაღის პერიოდულად ასწორებენ ალმასით ან ალმასის შემცველელებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ხეხვა
* მილესვა
* დაყვანა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 32.
**აბრაკადაბრა** (ლათ. abracadabra) არის:

* უაზრო სიტყვა, რომელსაც იყენებდნენ წარმართულ ლოცვებში და აწერდნენ ამულეტებზე; ძველი ებრაელებისა და ბერძნების რწმენით მაგიური ძალა ჰქონდა.
* უაზრი სიტყვები, აბდაუბდა.

ისტორია
-------

ეს სიტყვა ამჟამად ფართოდ გამოიყენება, როგორც ინკანტაცია სცენური მაგების მიერ. თუმცა უძველეს დროში ამ სიტყვას გაცილებით უფრო სერიოზულად ეკიდებოდნენ სულების გამოძახებისას და/ან ავადმყოფის ცხელების ან სხვა მძიმე სენისგან განსაკურნავად. პირველი დოკუმენტური ხსენება ამ სიტყვისა არსებობს II საუკუნეში რომის იმპერატორი კარაკალას ექიმი სერენუს სამონიკუსის პოემაში *De Medicina Praecepta*, რომელმაც ავადმყოფს გამოუწერა ამულეტის ტარება, რომელზეც ეს სიტყვა ამგვარად ეწერა:

A B R A C A D A B R A  

A B R A C A D A B R  

A B R A C A D A B  

A B R A C A D A  

A B R A C A D  

A B R A C A  

A B R A C  

A B R A  

A B R  

A B  

A

ამგვარად, მისი ახსნით, სულის გავლენა პაციენტის ავადმყოფობაზე მცირდებოდა. სერენუს სამონიკუსის სამედიცინო სწავლებებს მისდევდნენ სხვა რომაელი იმპერატორებიც, მათ შორის პუბლიუს სეპტიმიუს გეტა და ალექსანდრე სვერუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **ვიქსიკონში** განმარტებულია სიტყვა: ***აბრაკადაბრა***
* *Abracadabra*  რობერტ ტოდ კეროლი, *Skeptic's Dictionary*
ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების მხარეები აფხაზეთში:  
1. მთიანი აფხაზეთი (ძირითადი აფხაზეთი)  
2. ზღვისპირა აფხაზეთი (ძვ. სამხრეთი ჰენიოხეთი)  
3. შიდა ჰენიოხეთი (სანიგეთი)  
4. ჯიქეთი (ძვ. ჩრდილო ჰენიოხეთი)  
5. აბსილეთი (ძვ. კორახეთი)  
6. მისიმიანეთი (ძვ. კოლაეთი)  
7. აფხაზეთისა და ეგრისის სანაპირო მხარე „შუა სოფელი"
**აბჟუა** (აფხ. Абжьуаа — „შუა") — მხარე აფხაზეთის შუა ნაწილში, შემოსაზღვრული მდინარეებით კოდორითა და ღალიძგით. აფხაზეთის სამთავროს არსებობის უკანასკნელ პერიოდში ცალკე ადმინისტრაციული ოლქი იყო. ეჭირა დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია.

აბჟუა, საუფლისწულო აფხაზეთის სამთავროში XVIII საუკუნის I ნახევრიდან ჩნდება. იგი შეიქმნა მას შემდეგ, რაც აფხაზეთის სამთავრომ შეიერთა სამეგრელოს სამთავროს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი. აბჟუას პირველი გამგებელი იყო აფხაზეთის მთავრის ყვაპუ შარვაშჲძის ვაჟი ჯიქეშია, რომელსაც მამის მემკვიდრეობიდან სამთავროს შუა ნაწილი შეხვდა, საიდანაც მომდინარეობს ტოპონიმის ეტიმოლოგია. ზოგი მკვლევარი აბჟუას XI საუკუნის ქართველი ისტორიკოსის ჯუანშერის თხზულებაში მოხსენიებულ ეგრისწყალსა და კელასურს შორის მდებარე „შუა ქვეყანასთან" აიგივებს. ეს მოსაზრება ისტორიულ მეცნიერებაში არ არის გაზიარებული.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 32.

* *ბერაძე თ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 3.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაზანა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**აბაზანა** — სამკურნალო-პროფილაქტიკური და ჰიგიენური პროცედურა.

არსებობს წყლის, ჰაერის, ტალახის, ქვიშისა და სხვა აბაზანები. წყლის აბაზანა ტემპერატურის მიხედვით შეიძლება იყოს ცივი (20 °C ქვემოთ), გრილი (20-30 °C), ინდიფერენტული (34-36 °C), თბილი (37-39 °C) და ცხელი (40 °C ზემოთ). წყლის შედგენილობის მიხედვით — მტკნარი წყლის, მინერალური (გოგირდწყალბადის, ნატრიუმქლორიდის, იოდბრომის), აიროვანი (ნახშირმჟავას, ჟანგბადის, აზოტის), რადიოაქტიური (რადონის), არომატული (წიწვის, მდოგვის, სკიპიდრის) და წამლეულისა (სოდის, კალიუმპერმანგანატის, სახამებლის). ხანგრძლივობის მიხედვით — ხანმოკლე (1-5 წთ), ჩვეულებრივი ხანგრძლივობის (10-15 წთ), ჩვეულებრივზე ხანგრძლივი (20-30 წთ) და ხანგრძლივი (რამდენიმე საათი). სამკურნალოდ იყენებენ კომბინირებულ აბაზანასაც. ასეთ აბაზანაში წყლის საერთო მოქმედებას ერწყმის სხვა ფიზიკური ფაქტორების (ელექტრობა, ვიბრაცია, მასაჟი და სხვა) მოქმედება. აბაზანის მიღებისას ორგანიზმზე მოქმედებს ფაქტორთა მთელი კომპლექსი: ტემპერატურა, წყლის მასა და ჰიდროსტატიკური წნევა, წყლის შედგენილობა, აბაზანის ხანგრძლივობა და სხვა. ორგანიზმზე მოქმედ ძირითად ფაქტორთა თანაფარდობის შეცვლით შეგვიძლია გამოვიწვიოთ აღგზნება, ვიმოქმედოთ დამამშვიდებლად, გავაძლიეროთ ან დავაქვეითოთ ნივთიერებათა ცვლის პროცესები და ა. შ. არსებობს სპეციალური დანიშნულების აბაზანებიც. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ბუნებრივი სამკურნალო წყაროებისა და ზღვის აბაზანებს. ვეტერინარიაში წყლის აბაზანებს იყენებენ ცხოველთა სხვადსახვა დაავადების სამკურნალოდ და პროფილაქტიკის მიზნით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყლით მკურნალობა
* ბალნეოთერაპია
* აეროთერაპია
* ტალახით მკურნალობა

ლიტერატურა
----------

* *გ. წითლანაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 11.
აბაზა მეჰმედ-ფაშას პორტრეტი
**აბაზა მეჰმედ-ფაშა** (თურქ. Abaza Mehmed Paşa; დ. 1576 — გ. 23 აგვისტო, 1634, სტამბოლი) — ოსმალეთის პოლიტიკური მოღვაწე, წარმოშობით ქართველი.

ბიოგრაფია
---------

იგი თავის შესახებ ამბობდა: „მე სამოთხის შვილივით აზნაური ვარ, რომლის წარმოშობა უკავშირდება ხელმწიფეთა შთამომავლობასო". სავარაუდოდ იგი ბავშვობაში მოიტაცეს აფხაზეთიდან და ოსმალეთში გაყიდეს ტყვედ. ამაზე მიუთითებს მისი სახელის შემდგენელი სიტყვა „აბაზა" (აფხაზი). მან მაჰმადიანობა მიიღო და მალევე დაწინაურდა ოსმალეთის სამეფო კარზე. 1605-1607 წლებში მონაწილეობდა გლეხთა აჯანყებაში ანატოლიაში. დაატყვევეს, მაგრამ ჰალილის (იანიჩართა მეთაური) შუამდგომობით გალელების მეთაურად დანიშნეს. 1617 წელს დანიშნეს მარაშის ბეგლარბეგად, 1620 წელს არზრუმის ფაშობა უბოძეს. 1622 წელს აბაზა მეჰმედ-ფაშამ სულთან მუსტაფა I-ის (1617-1618, 1622-1623 წწ.) წინააღმდეგ დაიწყო აჯანყება, რომელიც 1628 წლამდე გაგრძელდა. აბაზა მეჰმედ-ფაშამ კავშირი გააბა კახეთის მეფე თეიმურაზ I-თან, რომელმაც გადაწყვიტა ჩაება იგი ანტიოსმალურ კოალიციაში. ირანის შაჰმა აბას I-მა მას შესთავაზა თავის მხარეზე გადასვლა, მაგრამ უარი მიიღო, თუმცა მისი დახმარებით ირანელებმა ოსმალთაგან გაათავისუფლეს ახალციხე. სულთნის დავალებით 1628 წელს დაატყვევეს და სტამბოლში გააგზავნეს. სულთანმა მურად IV-მ შეიწყალა და ბოსნიის ოლქის გამგებლად დანიშნა, შემდეგ კი ციხესიმაგრე ოჩაკოვის უფროსად. 1633 წელს აბაზა მეჰმედ-ფაშამ მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის წინააღმდეგ ომში. ბოლოს, სასახლის კარის პოლიტიკური ინტრიგების შედეგად, 1634 წლის 23 აგვისტოს სიკვდილით დასაჯეს.

ლიტერატურა
----------

* *სვანიძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 10.
* ი. ტაბაღუა, საქართველო ევროპის არქივებსა და წიგნსაცავებში, წგნ. 2, თბ. 1986
**ჰაუეა** (ინგლ. Lake Hawea) — ტბა ახალი ზელანდიის უდიდეს კუნძულ — სამხრეთ კუნძულზე. 
მდებარეობს ოტაგოს რეგიონში, ქალაქ დანიდინიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 293 კილომეტრში.
ვრცელდება ზღვის დონიდან 348 მ სიმაღლეზე. ფართობი 141 კმ², უდიდესი სიღრმე 392 მ. 
ტბის სახელწოდება წარმოსდგება მაორიდან, სავარაუდოდ ადგილობრივი ტომის სახელწოდებიდან, რომლის ზუსტი მნიშვნელობა დადგენილი არ არის.

ჰესის ენერგიის გაუმჯობესებისათვის 1958 წელს ტბის დონე ხელოვნურად აწიეს 20 მეტრით. 
ტბა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 35 კილომეტრზე, სიგანე 8 კილომეტრი.
ხეობაში მოქცეული მყინვარული წარმოშობის ტბაა, რომლის ქვაბული გაჩენილია მყინვარული მოძრაობების შედეგად უკანასკნელი გამყინვარების დროს. 
ტბიდან გამოედინება ამავე სახელწოდების მდინარე. ტბაში ჩაედინება მდინარე ჰანტერი. 

ჰაუეას ტბიდან დასავლეთით 8 კილომეტრში მდებარეობს ტბა უანაკა. მინიმალური მანძილი ამ ორ ტბას შორის 1 კილომეტრია.
დღეისათვის ჰაუეას ტბა ტურისტებისთვის პოპულარული ადგილია. ჰაუეას გააჩნია დიდი ჰიდროენერგეტიკული პოტენციალი.
ევროპელთაგან ტბის პირველი აღმომჩენია ნათანიელ ჩალმერსი, რომელმაც ტბა 1853 წელს ინახულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰაუეას ტბა – ინფორმაცია[*მკვდარი ბმული*]
* ჰაუეას ტბის რუკა დაარქივებული 2011-09-14 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Lake Hawea. Encyclopædia Britannica. ციტირების თარიღი: 2010-04-03.
2. ↑  Lake Hawea. An Encyclopaedia of New Zealand. ციტირების თარიღი: 2010-04-03.