recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
უოტერგეიტის კომპლექსი, სადაც გახმაურებულ შეჭრას ჰქონდა ადგილი.
**უოტერგეიტის სკანდალი** (ინგლ. The Watergate scandal) — აშშ-ის პოლიტიკური სკანდალი რიჩარდ ნიქსონის პრეზიდენტობის პერიოდში, რომელიც ნიქსონის რამდენიმე უახლოესი მრჩეველის დაპატიმრებითა და თვით პრეზიდენტის გადადგომით დასრულდა 1974 წლის 9 აგვისტოს.

სკანდალი დაიწყო ვაშინგტონში 1972 წლის 17 ივნისს უოტერგეიტის საოფისე კომპლექსში დემოკრატიული ეროვნული კომიტეტის შტაბ-ბინაში შეჭრისთვის ხუთი ადამიანის დაპატიმრებით. ფედერალური საგამოძიებო ბიუროს მიერ წარმოებული გამოძიებით, ხოლო მოგვიანებით სენატის უოტერგეიტის კომიტეტისა და თემთა პალატის იურიდიული კომიტეტისა და პრესის მხილებით დადგინდა, რომ ეს შეჭრა ერთ-ერთი იყო მრავალრიცხოვან არალეგალურ საქმიანობათაგან, რომლებიც ნიქსონის შტატის თანამშრომლების მიერ იყო ნებადართული და წარმოებული. მათ ასევე გამოააშკარავეს დანაშაულისა და კანონდარღვევის უამრავი შემთხვევა, რომლებიც მოიცავდა საარჩევნო კამპანიის დარღვევებს, პოლიტიკურ შპიონაჟსა და საბოტაჟს, არალეგალურ შეჭრებს, გაუმართლებელ საგადასახადო აუდიტებს, არალეგალურ მოსმენებს მასშტაბურ დონეზე და ასევე საიდუმლო ფარულ საბანკო ანგარიშს მექსიკაში, ამგვარი ოპერაციების ჩამტარებელთა ანაზღაურებისთვის. ეს საიდუმლო ფონდი გამოიყენებოდა ასევე იმ შვიდი ადამიანის გასაჩუმებლად, რომლებიც 17 ივნისის შეჭრისთვის იყვნენ დაკავებული.

ნიქსონი და მისი შტატი ერთმანეთში შეთანხდმენ შეჭრის გარემოებების დასაფარავად, განსაკუთრებით კი, მისი თეთრ სახლთან კავშირის დასამალად, ამ ფაქტის მოხდენამდე ექვსი დღით ადრე. პრეზიდენტისა და მისი შტატის თანამშრომლების მაკომპრომეტირებელი მტკიცებულებების ორი წლის განმავლობაში შეგროვების შემდეგ, რაც მოიცავდა მისი ყოფილი შტატის თანამშრომლების აღიარებებს სენატის გამოძიებაში, გაირკვა, რომ ნიქსონს ხმის ჩამწერის სისტემა ჰქონდა საკუთარ ოფისში თეთრ სახლში, რომელსაც მრავალი საუბარი ჰქონდა დაფიქსირებული. ამ ფირების ჩანაწერებიდან გამოაშკარავდა, რომ მას პირადად მიუძღოდა ბრალი მართლმსაჯულებისთვის სიმართლის დამალვაში, კერძოდ ამ შეჭრასთან დაკავშირებულ გარემოებებში. ეს ჩანაწერი მოგვიანებით ცნობილი გახდა, როგორც „კვამლიანი თოფი" (smoking gun). სასამართლო გარჩევების სერიის ბოლოს აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ საქმეში „აშშ ნიქსონის წინააღმდეგ" ერთხმად უყარა კენჭი გადაწყვეტილებას პრეზიდენტის მიერ ჩანაწერების გადაცემაზე და ნიქსონი იძულებული გახდა ისინი გამოეაშკარავებინა.

თემთა პალატაში უეჭველი იმპიჩმენტისა, ხოლო სენატში დატუსაღების შესაძლებლობის წინაშე დამდგარი ნიქსონი ათ დღეში გადადგა, რითაც პირველი და ერთადერთი აშშ-ის პრეზიდენტი გახდა, რომელიც ამ პოსტიდან ვადამდე გადადგა. მისმა მემკვიდრემ ამ პოსტზე, ჯერალდ ფორდმა, გამოსცა წინააღმდეგობრივი ნიქსონის შეწყალება ნებისმიერი ფედერალური კანონდარღვევისთვის, რომელიც კი მას ჩადენილი შეიძლება ჰქონდა პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნისას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უოტერგეიტის სკანდალი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
* Watergate Trial Conversations დაარქივებული 2011-10-15 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Watergate Timeline (ინგლისური)
* BBC News reports on Watergate (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| ამერიკის შეერთებული შტატები | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ცადამაყვანას ქუდი
ქამასოკოს ქუდი
**სოკოს ქუდი** (ლათ. pileus) — ქუდიანი სოკოს ნაყოფსხეულის ნაწილი. სოკოს განსაზღვრისთვის მნიშვნელოვანი მახასიათებლებია ქუდის ფორმა, ზომა, ფერი და ზედაპირი.

ქუდის შიდა ნაწილს რბილობი ეწოდება: მისი ზედაპირი დაცულია თხელი კანით, ხოლო ქვედა ზედაპირზე აქვს ჰიმენოფორი სპორებიანი შრით (ჰიმენიუმი). ჰიმენოფორის ტიპი (გლუვი, მილისებრი, ფირფიტებიანი და ა.შ.) აგრეთვე მნიშვნელოვანია როგორც სოკოების უმეტესი ჯგუფის, ასევე ცალკეული სახეობების დადგენისთვის.

ქუდის ფორმები
-------------

განასხვავებენ შემდეგ ძირითად ფორმებს:

* ზარისებრიზარისებრი
* კონუსისებრიკონუსისებრი
* ამოზნექილიამოზნექილი
* ბრტყელი ჩაღრმავებითბრტყელი ჩაღრმავებით
* ბრტყელიბრტყელი
* ძაბრისებრიძაბრისებრი
* არასიმეტრიული (ექსცენტრული ფეხით)არასიმეტრიული (ექსცენტრული ფეხით)
* ნახევარსფეროსებრინახევარსფეროსებრი
* ჩაჭყლეტილიჩაჭყლეტილი
* ბორცვაკითბორცვაკით

გარდა ამისა, სამეცნიერო ლიტერატურაში შესაძლოა წარმოდგენილი იყოს ქუდის ფორმების უფრო ზუსტი განსაზღვრება, თუმცა სხვადასხვა ავტორებთან ტერმინები შესაძლოა რამდენადმე განსხვავდებოდეს ერთმანეთისაგან.

ქუდის ზედაპირის ტიპებია: მშრალი, ლორწოვანი, ჟელატინისებრი, ბოჭკოვანი, ქეჩისებრი, ჯაგრიანი, ქერცლიანი, ფსევდოქერცლიანი, დახეთქილი და სხვა.

კიდეების ფორმები
----------------

სოკოს ცენტრალური ნაწილის გაგრძელებაა ქუდის კიდეები, რომლის ფორმაც, ხშირ შემთხვევაში სოკოს იმდენტიფიცირებისთვის ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია. აგრეთვე კიდეები ატარებენ ინფორმაციას ნაყოფსხეულის აგებულებისა და განვითარების შესახებ. კიდეების ფორმა ასაკთან ერთად იცვლება. 

* შეკეცილი**შეკეცილი**
* მოღრეცილი**მოღრეცილი**
* სწორი**სწორი**
* ბლაგვი**ბლაგვი**
* აწეული**აწეული**
* ზევით შეკეცილი**ზევით შეკეცილი**

გალერეა
-------

* Clitocybe gibbaClitocybe gibba
* Hygrocybe conicaHygrocybe conica
* Coprinus plicatilisCoprinus plicatilis
* Macrolepiota proceraMacrolepiota procera

ლიტერატურა
----------

* *Вавриш П.О. Горовой Л.Ф.*, Грибы в лесу и на столе, "Урожай", 1993. — გვ. 208, ISBN 5-337-00728-9.
* *Кутафьева Н. П.*, Морфология грибов, Красноярск: Изд. центр Красноярского гос. ун-та, 1999. — გვ. 106—110, 122—123, ISBN 5-7638-0161-X.
* *Дудка И. А. Вассер С. П.*, Справочник миколога и грибника, Киев: „Наукова думка", 1987. — გვ. 136—137.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* სოკოს ქუდი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Moore-Landecker, E: "Fundamentals of the Fungi", page 560. Prentice Hall, 1972.
**ქეთევან მიხეილის ასული დადიანი** (დ. 26 თებერვალი, 1915, ქუთაისი, — დ. 24 აგვისტო, 1992) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი (1948), ეკონომიკის დარგში სამეცნიერო ხარისხის მქონე პირველი ეკონომისტი ქალი საქართველოში. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 1937 წელს. 1944–1955 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1970–1989 ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ სახელმწ. საგეგმო კომიტეტთან არსებული სახალხო მეურნეობის ეკონომიკური და დაგეგმვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სხვადასხვა განყოფილებას. სამეცნიერო მუშაობის პარალელურად ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას (1950–1970). მისი სამეცნიერო შრომი ეხება ქვეყნის ეკონომიკის სპეციალიზაციისა და კომპლექსური განვითარების, მეურნეობის დაგეგმვის, მართვისა და პროგნოზირების საკითხებს. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოში პირველად შემუშავდა რეგიონების — ავტონ. რესპუბლიკის, ოლქის, ქალაქის, რაიონის მეურნეობის კომპლექსური განვითარების გეგმის შედგენის მეთოდიკა.

ლიტერატურა
----------

* *ყუფუნია გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 254.
**უოტ ტაილერი** (ინგ. **Wat (Walter) Tyler**, დ. 4 იანვარი, 1341 — გ. 15 ივნისი, 1381) — შუა საუკუნეების ინგლისელი მოღვაწე. 1381 წლის ინგლისის გლეხთა აჯანყების ხელმძღვანელი.

ადრეული წლები
-------------

 მთავარი სტატია: ასწლიანი ომი.
უოტ ტაილერი დაიბადა ინგლისის სოფელ ბროკსლიში (კენტის საგრაფო). 

ტაილერი უიღბლო რომანის შემდეგ გაემართა სამხედრო სამსახურში საფრანგეთში. იგი მონაწილეობას იღებდა ასწლიან ომში. თვით მეფე ედუარდიც კი გამოარჩევს მის ვაჟკაცობასა და სიმამაცეს. შემდეგ იგი ბრუნდება ინგლისში, მშობლიურ სოფელში. შემდეგ იგი ქორწინდება და მუშაობას იწყებს სოფლის მჭედელთან.

გლეხთა აჯანყება
---------------

 მთავარი სტატია: ინგლისის გლეხთა აჯანყება (1381).
ასწლიან ომთან დაკავშირებით ინგლისის ხელისუფლებამ გლეხებს ახალი გადასახადები დააკისრეს. ქალაქის მოსახლეობაც უკმაყოფილო იყო ომით. სახელმწიფო, საეკლესიო და ფეოდალური გადასახადებით გაწამებულმა გლეხებმა იარაღს მოჰკიდეს ხელი. მათ გამოცდილი ხელოსანი, უოტ ტაილერი ხელმძღვანელობდა.

აჯანყებულები კენტერბერს იკავებენ, შემდეგ კი ლონდონში შედიან, შტურმით იღებენ ტაუერის ციხეს და კლავენ კენტერბერის ლორდ-კანცლერს და არქიეპისკოპოსს სიმონ სადბერს. 1381 წლის 14 ივნისს აჯანყებულები და მეფე რიჩარდი შეხვდნენ. დაიწყო მოლაპარაკება აჯანყებულებსა და ხელისუფლებას შორის. გლეხები მოითხოვდნენ გადასახადები შემცირებას და ფეოდალური ჩაგვრის გაუქმებას. მომდევნო დღეს (15 ივნისს), ხელისუფლება და აჯანყებულები კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს. მოლაპარაკების პერიოდში აჯანყებულების ხელით კვდება ლონდონის მერი უილიამ უოლვორტი. ამით ისარგებლა ინგლისის ხელისუფლებამ და იმავე დღეს უოტ ტაილერი მოკლეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Wat Tyler Country Park
* Wat Tyler on historyguide.org — a description, from a chronicle of the time, which relates the final meeting between Wat Tyler and King Richard II.
* EASF radical history wiki An East Anglia-specific look at the rebellion
**ცილერტალის ალპები** (გერმ. Zillertaler Alpen; იტალ. Alpi Aurine) — მთების ჯგუფი აღმოსავლეთ ალპებში, ავსტრიასა და იტალიაში. სიგრძე დაახლოებით 60 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 3510 მ (მთა ჰოხფაილერი). იგი აღმოსავლეთისაკენ განზიდულ, გრძელ, მაღალი ტაუერნის მასივში (3798 მ) გადადის. დასავლეთით ესაზღვრება შტუბაის ალპები, სამხრეთით დოლომიტები, ჩრდილოეთით ტუქსის ალპები, ხოლო აღმოსავლეთით ვენედიგერის მთები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია გამყინვარებას. თუმცა უკანასკნელ პერიოდში გაბატონებული გლობალური დათბობის გამო ცილერტალის ალპებში მიმდინარეობს მყინვარების უკანდახევა. ქედიდან სათავეს იღებს მდინარე ინის შენაკადი ცილერი, რომელიც ჩამოუდის კურორტ მაირჰოფენს.

ზოგიერთი უღელტეხილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე და მეტსაც აღწევს. ცილერტალის ალპები უმეტესად აგებულია გნაისებით და კრისტალური ფიქლებით. ზღვის დონიდან 2000-2200 მ-მდე გვხვდება ტყეები (წიფელი, ნაძვი, სოჭი), უფრო მაღლა — ბუჩქები, მდელოები, მუდმივი თოვლი და მყინვარებია. განვითარებულია ტურიზმი. აღსანიშნავია სამთო-სათხილამური კურორტები: მაირჰოფენი, ჰოხფიუგენი და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალპები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ცილერტალის ალპები"** ვიკისაწყობში.

* ცილერტალის ალპები — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

* ცილერტალის ალპები — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**სოკრატესეული მეთოდი**, სხვაგვარად **სოკრატული მეთოდი** — სწავლების მეთოდი, რომელიც გულისხმობს მოსწავლეების აქტიურად ჩართვას, კითხვა-პასუხის გზით, საკუთარი ცოდნის აგებაში. მეთოდის სახელწოდება მომდინარეობს ბერძენ ფილოსოფოს სოკრატესგან, რომელიც საკუთარ მოსწავლეებს სწორედ ამ გზით ასწავლიდა ფილოსოფიას.

სწავლებისას, სოკრატული მეთოდის გამოყენების დროს მასწავლებელი სვამს მხოლოდ პრობლემურ (და არა ინფორმაციულ) კითხვებს (მაგ.: რას ფიქრობთ ამაზე? რა განმარტებები გვჭირდება ამისთვის?) და არ აწვდის არანაირ ინფორმაციას მოსწავლეებს. ამ დროს მასწავლებელი განიხილავს გამონაკლისებს და მარტივ იდეას ეჭვქვეშ აყენებს. იგი არ აძლევს მოსწავლეებს ინფორმაციას, არამედ მათ სთხოვს აზროვნებას, რათა ისინი დამოუკიდებლად მივიდნენ პრობლემის გადაწყვეტამდე. სოკრატული მეთოდის გამოყენება შესაძლებელია დისკუსიით, დებატებით, პრობლემური კითხვების დასმით და სხვა. ზოგჯერ მასწავლებელს მოჰყავს ფაქტები მოსწავლეთა მიერ გამოთქმული მოსაზრებების საწინააღმდეგოდ, მაგრამ არ აფიქსირებს საკუთარ პოზიციას, ხელს უწყობს იმ პასუხების ეჭვქვეშ დაყენებას, რომელთაც გვაძლევენ სხვადასხვა ავტორიტეტები და სხვა. მოსწავლეები თავისუფლად გამოთქვამენ საკუთარ მოსაზრებებს დასმულ პრობლემასთან დაკავშირებით, თამამად თხზავენ ჰიპოთეზებს და ვერსიებს, აანალიზებენ ერთმანეთის არგუმენტებს. ქვემოთ მოყვანილია ამ მეთოდის გამოყენების მაგალითები გაკვეთილზე: 

1. მასწავლებელი სვამს პრობლემურ შეკითხვებს, რათა წაახალისოს მოსწავლეთა აზროვნება მოცემულ საკითხებზე;
2. მასწავლებელს მოჰყავს დამხმარე და საწინააღმდეგო მაგალითები მოცემული მოვლენის საილუსტრაციოდ;
3. მასწავლებელი კრიტიკულად განიხილავს მოსწავლის არგუმენტებს;
4. მასწავლებელი ხელს უწყობს კლასის დისკუსიაში ჩაბმას;
5. მასწავლებელი ახალისებს საკუთარი და სხვების აზრების კრიტიკული შეფასების უნარის განვითარებას;
6. მასწავლებელი მოსწავლეს სთხოვს, ფაქტებისა და ცნებების ანალიზს, მასალაში მოცემული ფარული არსის გაგებას და ა. შ.;
7. მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეს, რომ დააკავშიროს სხვადასხვა წყაროდან მიღებული ცოდნა, სხვადასხვა ელემენტისაგან შექმნას ახალი სტრუქტურა;
8. მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეს, რომ გამოიტანოს დასკვნა (გააკეთოს შეფასება) საკუთარ არგუმენტაციაზე დაყრდნობით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სოფისტები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* განმარტებითი ლექსიკონი განათლების სპეციალისტებისთვის ტ.1, ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი, 2007
* ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის პუბლიკაციები
* მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ცენტრი
* განათლების თანამედროვე ტექნოლოგიები
**შეპიაკი** — XI საუკუნის I ნახევრის იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის ეკლესია. მდებარეობდა წალკის მუნიციპალიტეტის ამავე სახელწოდების სოფელში. წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით წყალმა დაფარა. რამდენიმე ქვა, მ. შ. ტიმპანისა, რომელზედაც დათარიღებული წარწერა არის ამოკვეთილი, გადატანილია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში. სოფელში სამი ეკლესია იდგა. აქედან ორი დანგრეულია. მესამე შიიპიაკის ეკლესია ერთ-ერთ საუკეთესოდ ითვლებოდა წალკის რაიონში. ეკლესია ნაგებია სუფთად გათლილი მოწითალო ფერის ალგეთის ქვით. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში სახურავზე მოგვიანებით დააშენეს სამრეკლო. ჩრდილოეთით ეგვტერია, რომელიც ეკლესიას კარით უკავშირდება. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთი სარკმლის თავზე ამოკვეთილია ქტიტორების გამოსახულება ეკლესიის მოდელით ხელში. მათ ზემოთ წმინდანების გამოსახულებაა. საკურთხეველში შემორჩენილია მოხატულების ფრაგმენტები, ძველი კანკელის ნაწილები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 718.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11573

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
წალკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები |
| --- |
|  |
| 
აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია  · ბერთას მამათა მონასტერი  · კუშჩის წმინდა გიორგის ეკლესია  · ქციის მონასტერი  · შეპიაკი
 |

 |
**ტაძრისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტაძრისის განაპირას. დღესდღეობით სამონასტრო ნაგებობათაგან მთავარი ეკლესიის გარდა შემორჩენილია დანგრეული მცირე სამლოცველო მის გვერდით.

ეკლესია ნაგებია გარედან და შიგნიდან ღია ფერის საშუალო ზომის ქვიშაქვით. საშენი მასალის დამუშავების ხასიათით ტაძრისის ეკლესია ძლიერ წააგავს საკირეს სასაფლაოს ეკლესიას. შუა ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. თითო შედარებით მომცრო არია გაჭრილი ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებში. შუა ეკლესიას აქვს ორი სარკმელი, ერთი აქვს აფსიდში, ხოლო მეორე კი დასავლეთ კედელში. აფსიდის ცენტრში სადა ტრაპეზიის ქვაა, რომელიც კედელზეა მიდგმული. ტაძარს ხელოვნებათმცოდნეობითი ანალიზის საფუძველზე X საუკუნის II ნახევრით ათარიღებენ. გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრებაში ვკითხულობთ: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ვითარცა იქმნა იგი შჳდის წლის, აღთქუმა იგი აღასრულეს მშობელთა მისთა და მასვე ზემოჴსენებულსა მონასტერსა ტაძრისს დისა თჳსისა თანა ღმრთისა შეწირეს, და ჰმადლობდეს ღმერთსა მომცემელსა კეთილისა მის ნაყოფისასა." |
|  |  |

 ამის შემდეგ დიდი ქართველი მწიგნობარი გიორგი მთაწმინდელი აღნიშნულ მონასტერში 3 წლის განმავლობაში (1016-1019 წწ.) იზრდებოდა. 

2005 წელს ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის მილსადენის კომპანიის ფინანსური მხარდაჭერით ტაძრისის წმიდა გიორგისა და ღმრთისმშობლის სახელობის ეკლესიებს აღდგენითი და საკონსერვაციო სამუშაოები ჩაუტარდა. 2009 წლის 10 ივლისს ღირსი გიორგი მთაწმინდელის ხსენების დღეს აღნიშნულ მონასტერში საზეიმო წირვა საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ აღავლინა.

ლიტერატურა
----------

* ბალახაშვილი ვ. ტაძრისის მონასტერი, წიგნში: ღირსი გიორგი მთაწმინდელი (ათონელი) 1000, თბილისი-ბორჯომი, 2009
* ბერძენიშვილი ნ. საქართველოს ისტორიის საკითხები, ტ. 1, თბ. 1964
* ბერძენიშვილი დ. "ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი", თბ. 1985
* გელაშვილი ბ. ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ. 2013
* ელიზბარაშვილი ირ. ახალაია ლ. ბოჭოიძე მ. ტაძრისის მონასტრის წმ. გიორგის ეკლესიაზე ჩატარებული გაწმენდით-სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგები, საქართველოს სიძველენი, თბ. 2005, #7-8.
* მაკალათია ს. ბორჯომის ხეობა, თბ. 1957
* ტაძრისის მონასტრის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია წიგნში: არქიტექტურის რეტავრაცია საქართველოში. ისტორიოგრაფია, ტრადიცია, გამოცდილების ანალიზი, თბ. 2012
* ხოშტარია დ. ჯავახეთის საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ზოგიერთი თავისებურება ლიტერატურა და ხელოვნება 1997, # 1-2
**სანქტ-პეტერბურგის დიდი სინაგოგა** (რუს. Большая хоральная синагога) — სინაგოგა სანქტ-პეტერბურგში. აგებულია 1883-1893 წლებში. მდებარეობს ლერმონტოვის პროსპექტზე № 2. პროექტის ავტორებია არქიტექტორები ლევ ბახმანი და ივან შაპოშნიკოვი, ვლადიმირ სტასოვისა და ნიკოლოზ ბენუას მონაწილეობით. წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ებრაელთა სასულიერო ცენტრს.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის შუა წლებში სანქტ-პეტერბურგის ებრაული საზოგადოება 10 000 ადამიანს მოითვლიდა. მათ ჰქონდათ რამდენიმე მცირე სამლოცველო, მაგრამ რელიგიური საჭიროებებისათვის ისინი საკმარისი არ იყო. ამის გამო სათვისტომოს ინიციატივით დაიწყეს ახალი სინაგოგის მშენებლობა. მთავარი სპონსორი გახდა ბარონი ჰორაციო გინცბურგი და ქალაქის ებრაული სათვისტომოს პირველი თავმჯდომარე, მეცენატი სამუილ პოლიაკოვი. შენობის პროექტი შეიმუშავეს არქიტექტორებმა ლევ ბახმანმა და ივან შაპოშნიკოვმა, ვლადიმირ სტასოვისა და ნიკოლოზ ბენუას მონაწილეობით. მშენებლობა გაგრძელდა 1893 წლამდე. სინაგოგის შენობა ააშენეს აღმოსავლურ მავრიტანულ სტილში. 

სინაგოგის აშენების შემდეგ ყველა მცირე ებრაული სამლოცველო დახურეს. 1909 წელს სინაგოგის გარშემო ხის ღობის ნაცვლად ქვის ღობე ააშენეს.

1929 წლის 29 ივნისს გამოვიდა ლენინგრადის საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილება ებრაული რელიგიური საზოგადოების დახურვის შესახებ. 1930წლის 17 იანვარს სინაგოგა დახურეს. მაგრამ ამავე წლის 1 ივნისს სინაგოგა კვლავ გაიხსნა ებრაელების მიერ ამ პერიოდის ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოსადმი მიმართვის შემდეგ. 

1943-1973 წლებში სინაგოგის რაბინი იყო აბრამ ლუბანოვი. 

XXII ზაფხულის ოლიმპიადის წინ, რომელიც უნდა გამართულიყო მოსკოვში, ლენინგრადსა და ტალინში, სინაგოგა შეიტანეს ძირითადი საექსკურსიო ობიექტების სიაში, ამის გამო სახელმწიფომ გამოყო თანხა მის გასარემონტებლად. 

2012 წლის მაისში ვანდალიზმის აქტი მოხდა, სინაგოგის ღობეზე სვასტიკა მიახატეს. 

2013 წლის 8 დეკემბერს აღინიშნა სინაგოგის 120 წლისთავი, გამოუშვეს საიუბილეო მონეტა. საიუბილეო მონეტა ასევე გამოუშვეს 100 და 110 წლისთავზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт синагоги
* Конкурсный проект синагоги (Зодчий, СПб, 1881)
* История Большой хоральной синагоги
* Большая хоральная синагога // портал «Петербург»
* Панорамные снимки интерьеров синагоги დაარქივებული 2011-11-02 საიტზე Wayback Machine.
* «Большая хоральная синагога. Зодчие Лев Бахман, Иван Шапошников, Алексей Малов» დაარქივებული 2014-07-14 საიტზე Wayback Machine.  документальный фильм из цикла «Красуйся, град Петров!»
* Фильм RTG-TV о Большой Хоральной Синагоге СПб

სქოლიო
------

1. ↑  Swastika spray-painted on synagogue დაარქივებული 2012-06-11 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-27. ციტირების თარიღი: 2018-12-12.
3. ↑
**შალვა ქარდავა** (დ. 20 ივნისი, 1989) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო). საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2008, 2010, 2013; -66 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2009, -66 კგ). ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2008, -66 კგ) და მსოფლიო თასის გამარჯვებული (2010, -66 კგ). მსოფლიო ჩემპიონი (2014, ჩელიაბინსკი, რუსეთი) და ევროპის ორგზის ჩემპიონი (2012, ჩელიაბინსკი, რუსეთი; 2010, ვენა, ავსტრია).

ძირითადი შედეგები
-----------------

| დისციპლინა | წელი | ტურნირი | მასპინძელი | წონითიკატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ძიუდო | 2010 | ევროპის ჩემპიონატი | ვენა, ავსტრია | -66 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | 2011 | ევროპის ჩემპიონატი | სტამბოლი, თურქეთი | -66 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | 2012 | ევროპის ჩემპიონატი | ჩელიაბინსკი, რუსეთი | -66 კგ | 01 ﻿1st |
| ძიუდო | 2012 | მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი | სალვადორი, ბრაზილია | -66 კგ | 03 ﻿3rd |
| ძიუდო | 2014 | მსოფლიო ჩემპიონატი | ჩელიაბინსკი, რუსეთი | -66 კგ | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა ქარდავა — ქართული სპორტის სტატისტიკა
**ტაშისკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტაშისკარში. 

ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით, აკვანის სერის ძირში, სასაფლაოზე. ის ძველ, სამნავიანი ტაძრის საძირკველზეა აშენებული 1897 წელს. შენობა დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვის კვადრებით. დასავლეთით (ამოქოლილია) და სამხრეთით შიგნიდან თაღოვანი, ხოლო გარედან სწორკუთხა შესასვლელებია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია შიგნიდან თაღოვანი გარედან სწორკუთხა სარკმელი. ორი ასეთივე სარკმელი სამხრეთის, ხოლო თითო ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კედლებშია. აფსიდში სარკმლის გვერდებზე თითო თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი და არდაბაგი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხევლის სარკმლის წინ სატრაპეზო ქვა დგას. აღმოსავლეთ ფრონტონში ქვიშაქვის კვადრზე ამოკვეთილია რელიეფური ჯვარი და ეკლესიის აგების თარიღი. სამხრეთის შესასვლელი ორლილვიან თაღოვან ჩარჩოშია ჩასმული, კარის არქიტრავზე გამოსახული ჯვრის მარცხნივ ამოკაწრულია ეკლესიის აგების თარიღი, ხოლო მარჯვნივ გამოსახულია ხელის გაშლილი მტევანი. სამხრეთ-დასავლეთით წაგრძელებული სამრეკლოა აღმართული. ეკლესიის გარშემო ძველი საფლავის ქვებია. ც. ჩაჩხუნაშვილის 2008 წელს შედგენილი სააღრიცხვო ბარათი ტაშისკარი თანამედროვე ადმინისტრაციული დანაწილებით ხაშურის რაიონს ეკუთვნის, თუმცა იგი ისტორიული მხარე თორის კარიბჭეს წარმოადგენდა. ამ ადგილას ორი ისტორიულ-გეოგრაფიული ერთეულის - შიდა ქართლისა და თორის საზღვარი გადის. სოფლის ზევით, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე ბერძენი ოსტატების მიერ XIX საუკუნის დასასრულს აგებული, ახლად გარემონტებული და მოხატული ეკლესია დგას. იგი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით. კუთხეებში და ღიობების ირგვლივ კარგად გათლილი ქვებია შემოყოლებული. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, გეგმა სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთი ფასადის ზედა ნაწილში, სპეციალურად ჩასმულ ქვაზე მოთავსებულია ჯვრის გამოსახულება და ეკლესიის აგების თარიღი. შესასვლელები სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. სამხრეთი შესასვლელი გაფორმებულია ტიმპანით, სადაც ცენტრში დაბალი რელიეფით შესრულებული ჯვარია გამოსახული. მისგან მარჯვნივ - ხელის მტევანი, ხოლო მარცხნივ ეკლესიის აგების თარიღი - 1898 წ. შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, დასავლეთით პატრონიკეა მოწყობილი, სადაც დარბაზიდან შეიძლება კიბით მოხვედრა. ეკლესია განათებულია ექვსი სარკმლით, რომელთაგან ორ-ორი გრძივ კედლებშია განთავსებული, ხოლო თითო-თითო აღმოსავლეთით და დასავლეთით. ნაგებობის კამარა განახლებულია, სახურავი დაბურულია თუნუქით. ინტერიერში კედლები შელესილია, საკურთხეველში ახლად შესრულებული მოხატულობაა. მის წინ კანკელია აღმართული. ტაშისკარის წმ. გიორგის ეკლესია ბერძენი ოსტატების მიერ აგებული ტიპური, რიგითი ნაგებობაა. ამ ადგილზე იდგა უფრო ძველი ეკლესია, რომლის ქვები XIX საუკუნეში გამოიყენეს ახალ მშენებლობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 7653
**სანქტ-პეტერბურგის ელია წინასწარმეტყველის ტაძარი** (რუს. Храм Святого Илии Пророка) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, რევოლუციის შოსეზე. ეკლესია აგებულია 1782-1785 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

1715 წელს ქალაქიდან შორს, იქ, სადაც დღეს დგას ეს ეკლესია, დააარსეს ოხტინის დენთის ქარხანა. 1717 წელს მის ტერიტორიაზე ააგეს ხის სამლოცველო, რომელიც აკურთხეს ელია წინასწარმეტყველის სახელზე. 1721 წელს სამლოცველო დაშალეს და მის ადგილზე ააგეს ხის ეკლესია კვლავ ელია წინასწარმეტყველის სახელზე, რომელიც აკურთხეს 1722 წელს. 1742-1743 წლებში ხის ეკლესია შეცვალა, ასევე ხის, მაგრამ უფრო დიდმა ეკლესიამ, მაგრამ მისი ფუნდამენტი უკვე ქვისა იყო. მისი კურთხევა კი შედგა 1743 წლის 18 ივლისს. 1760 წელს ეკლესიას მიაშენეს თბილი ზამთრის ეგვტერი, რომელიც 1760 წლის 27 დეკემბერს აკურთხეს დიმიტრი როსტოველის სახელზე. ეკლესიის გალავნის შიგნით მცირე სასაფლაოც მოაწყვეს. თანამედროვე ეკლესიის მშენებლობა დაიწყეს 1782 წელს ნიკოლოზ ლვოვის პროექტის მიხედვით, რომელშიც სავარაუდოდ მონნაწილეობდა ივან სტაროვიც. ტაძრის მშენებლობა და კურთხევა მოხდა 1785 წელს. 

ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია ააგეს ადრეული რუსული კლასიციზმის სტილში და წარმოადგენს მრგვალ ნაგეობას, რომელიც გარშემორტყმულია თექვსმეტი იონური სვეტით. ყოველ ორ სვეტს შორის ფანჯრებია: ზემოთ მრგვალი, ქვემოთ თაღოვანი. 

1805-1806 წლებში არქიტექტორ ფიოდორ ვემერცოვის პროექტის მიხედვით ეკლესიას მიაშენეს თბილი ეგვტერი, რომელიც აკურთხეს ალექსანდრე ნეველის სახელზე. ტაძრის ჩრდილოთისა და სამხრეთის ფასადები შემკული არის იონიური კოლონებით. ამ კოლონებზე დააშენეს ერთასრთულიანი სამრეკლო. 1875-1877 წლებში ალექსანდრე ნეველის ეგვტერი შეაერთეს ეკლესიის ძირითად შენობასთან. 1901-1902 წლებში კიდევ ერთხელ გადააკეთეს ტაძარი, რომლის დროსაც სამრეკლოს კიდევ ერთ იარუსი დაადგეს და რამდენადმე შეცვალეს გუმბათი. გადაკეთებული ეკლესიის კურთხევა შედგა 1911 წლის 8 ივლისს.

1923 წელს ეკლესიამ მიიღო ტაძრის სტატუსი. ამ მომენტიდან 1938 წლამდე იგი ეკუთვნოდა ობნოვლენცებს. 1938 წლის 11 ივნისს საბჭოთა ხელისუფლებამ ელიას ეკლესია დახურეს. შენობა გადაეცა ადგილობრივ ანტისაჰაერო თავდაცვას. 1974 წელს შენობაში ხანძარი გაჩნდა. 1983 წელს დაიწყო სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელიც ეპარქიამ დაასრულა 1988 წელს. 1989 წელს აკურთხეს ტაძარი და მოქმედებს დღემდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт
* Храм Святого Илии Пророка в народном каталоге православной архитектуры
* Храм Святого Илии Пророка на сайте al-spbphoto.narod.ru
**ტუკუში**, **თეთრი დელფინი**, **ამაზონის დელფინი** (ლათ. Sotalia fluviatilis) — ძუძუმწოვარი ცხოველი დელფინისებრთა ოჯახისა. გარეგნულად აფალინას წააგავს. მისი სხეულის სიგრძე 1,5 მ აღწევს. ზურგი და გვერდები ღია მოცისფრო-მონაცისფრო ფერისაა. მუცელი ბევრად ღიაა, ხშირად ვარდისფერი. ზურგის ფარფლი ჩვეულებრივ, ოდნავ მოკაუჭებულია. დინგი კარგად შესამჩნევია, საშუალო სიგრძისაა. თითო ყბაზე 26-36 წყვილი კბილია. ტუკუში გვხვდება მდინარე ამაზონსა და მის მრავალ შენაკადში, ესე იგი ბრაზილიაში, პერუში, კოლუმბიის სამხრეთ-აღმოსავლეთში და ეკვადორის აღმოსავლეთ ნაწილში. იკვებება თევზებით. ცოცხლობს 35 წლამდე. ტუკუში გამოსახულია რიო-დე-ჟანეიროს გერბზე. 

აღსანიშნავია, რომ 2012 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ექსპედიციამ შავი ზღვის საქართველოს აკვატორიაში დააფიქსირა ტუკუში. უჩვეულოდ შეფერილი დელფინი ოთხ ინდივიდთან ერთად დაცურავდა. აღსანიშნავია, რომ ბოლო 100 წლის განმავლობაში მსოფლიოში მხოლოდ 10 თეთრი დელფინია ნაპოვნი.

სქოლიო
------

1. ↑  Sotalia fluviatilis
2. ↑  ექსპედიციამ შავი ზღვის საქართველოს აკვატორიაში თეთრი დელფინი დააფიქსირა
3. ↑  თეთრი დელფინი შავი ზღვის სანაპიროსთან
**ტაშისკარის ბრძოლა** — 1609 წლის 16 ივნისის ბრძოლა ქართლის სამეფოსა და ოსმალთა და ყირიმელ თათართა ლაშქარს შორის.

ისტორია
-------

1609 წლის ივნისში ქართლში შეიჭრა ოსმალების მრავალრიცხოვანი ჯარი, რომელმაც რამდენიმე სოფელი ააოხრა და გაძარცვა, მოსახლეობის ნაწილი დაატყვევა და სწრაფად მიადგა მანგლისს. ოსმალებმა აქედან გაჭრა სცადეს სოფ. ცხირეთისაკენ (შიდა ქართლი), სადაც მეფე ლუარსაბ II ეგულებოდათ. თევდორე კვეთელმა მოატყუა მტერი და სხვა მიმართულებით წაიყვანა. ამასობაში ქართველებმა ლაშქარი შეკრიბეს და გიორგი სააკაძისა და ზაზა ციციშვილის სარდლობით სოფელ ნიაბის (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი) ბოლოს, სხერტის ჭალაზე, მტერი უკუაქციეს. გორისაკენ გაბრუნებულთ მდინარე მტკვარზე ხიდი აყრილი დახვდათ. მაშინ მათ ახალციხისაკენ იბრუნეს პირი. სოფელ ბრბონასთან მდ. მტკვარი გადალახეს და სოფელ ტაშისკართან (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი) დაბანაკდნენ. ქართველთა ლაშქარი სოფელ ახალდაბასთან (ახლანდელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტი) მდინარე მტკვარზე გადავიდა და მოწინააღმდეგეს ახალციხისაკენ გასასვლელი გზა გადუჭრა. სამხედრო თათბირზე გიორგი სააკაძის გეგმა მიიღეს და სარდლობაც მასვე დაევალა. ქართველთა ლაშქარი განთიადისას მოულოდნელად დაესხა თავს მტერს და თითქმის მთლიანად გაანადგურა, მხოლოდ მცირე ნაწილმა უშველა გაქცევით თავს. ქართველებს დიდძალი ნადავლი და ტყვე დარჩათ. ამ ბრძოლაში განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი გიორგი სააკაძემ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *გუჩუა ვ.* ქართველი ხალხის ბრძოლა დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური მთლიანობის აღდგენისათვის XVI საუკუნეში, წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 669.
**სანქტ-პეტერბურგის იესო ქრისტეს ანგლიკანური ეკლესია** (რუს. Англиканская церковь Иисуса Христа) — უმოქმედო ანგლიკანური ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში. ეკლესია აგებულია 1814-1815 წლებში. ეკლესია არის რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. ყოფილი ეკლესიის შენობა განთავსებულია ინგლისის სანაპიროზე, სახლი 56-ში.

ისტორია
-------

სანქტ-პეტერბურგის იესო ქრისტეს ანგლიკანური ეკლესიის შენობა გადააკეთეს ცალკე სახლისაგან იტალიური წარმოშობის არქიტექტორის ჯაკომო კვარნეგის პროექტის მიხედვით. სახლი ეკლესიად გადააკეთეს 1814-1815 წლებში. აღნიშნული პროექტი გახდა ცნობილი არქიტექტორის უკანასკნელი მნიშვნელოვანი პროექტი სანქტ-პეტერბურგში. ანგლიკანური ეკლესია ხალახლა გადააკეთეს 1877-[1878]] წლებში თეოდორ კაროლოს ძე ბოლტენჰაგენის პროექტის მიხედვით. საერთო ჯამში მან ჩეინარჩუნა კვარნეგის ჩანაფიქრი, მაგრამ ფასადიდან მოხსნა მესამე იარუსის ფანჯრები. 1723 წლიდან მოყოლებული 1919 წლამდე შენობა წარმოადგენდა ინგლისის ეკლესიის რეზიდენციას სანქტ-პეტერბურგში. 

ოქტომბრის რევოლუციის შედეგად საბჭოთა ხელისუფლები დამყარების შემდეგ 1919 წელს ეკლესია დახურეს. ბრიტანეთის მისიის უკანასკნელი კაპელანი და პასტორი იყო ბოუსფილდ სუონ ლომბარდი. 1918 წელს იგი დააპატიმრეს და კონტრრევოლუციური საქმიანობისათვის დახვრეტა მიუსაჯეს. 

1938 წელს მ. ე. სალტიკოვ-შჩედრინის სახელობის სახელმქიფო საჯარო ბიბლიოთეკის დირექციამ თხოვნით მიმართა რსფსრ სახალხო კომისარიატს მათთვის გადაეცათ ყოფილი ინგლისური ეკლესიის ბიბლიოთეკა. 1939 წლის 17 აპრილს შენობა და ეკლესიის ბიბლიოთეკა ოფიციალურად გადასცეს საჯარო ბიბლიოთეკას. 

1970-1999 წლებში ყოფილი ეკლესის შენობაში განთავსებული იყო ქალაქის საექსკურსიო ბიურო. ტაძრის ინტერიერი კარგადაა შემონახული.

2007 წელს შენობა გადასცეს მიუზიკ-ჰოლს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* о здании англиканской церкви Иисуса Христа на Английской набережной Санктпетербурга
**მუშათა, გლეხთა, წითელარმიელთა და კაზაკთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის V ყრილობა** (რუს. V Всероссийский Съезд Советов Рабочих, Солдатских, Крестьянских и Казачьих Депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეხუთე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1918 წლის 4-10 ივლისს მოსკოვში. ესწრებოდა 1164 დელეგატი გადამწყვეტი ხმით, მათ შორის 773 ბოლშევიკი, 353 მემარცხენე ესერი, 17 მენშევიკი, 4 ანარქისტი, 4 მენშევიკ-ინტერნაციონალისტი, 2 ეროვნული ჯგუფის წარმომადგენელი, 1 მემერჯვენე ესერი, 10 უპარტიო.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: სრულიად რუსეთის ცაკისა (ი. სვერდლოვი) და სახკომსაბჭოს (ვ. ლენინი) ანგარიშები; სასურსათო საკითხი (ა. ციურუპა); სოციალისტური წითელი არმიის ორგანიზაცია (ლ. ტროცკი), რსფსრ-ის კონსტიტუცია (ი. სტეკლოვი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები.

ყრილობაზე მემარცხენე ესერების ლიდერები (მ. სპირიდონოვა, ბ. კამკოვი, ვ. კარელინი, და სხვა.) გამოვიდნენ მოწოდებით უარი ეთქვათ დეკრეტზე სასურსათო დიქტატურისა და ღარიბკომების ორგანიზაციის შესახებ, შეეწყვიტათ ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო ხელშეკრულება გერმანიასთან. მათი ეს მოთხოვნები უარყვეს და 5 ივლისს მოიწონეს საბჭოტა მთავრობის საგარეო და საშინაო პოლიტიკა. მემარცხენე ესერების გამოსვლა დამთავრდა აჯანყებით მოსკოვში (6-7 ივლისი), რომლის ჩახშობაში მონაწილეობდა ყრილობის ბოლშევიკური ფრაქცია. 6 ივლისს შეწყდა სხდომები. მემარცხენე ესერების ფრაცია დააპატიმრეს, თუმცა ნაწილი (200 კაცი) დაბრუნდა ყრილობაზე და დაგმეს ეს გამოსვლა. 9 ივლისს ყრილობამ განაახლა მუშაობა, მოიწონა მთავრობის მოქმედება და დაავალა საბჭოების გაწმენდა იმ ესერებისაგან, რომლებიც მხარს უჭერდნენ თავიანთ ცკ-ს ანტისაბჭოთა პოლიტიკის განხორციელებაში, მოიწონეს აგრეთვე რუსეთის ცაკისა და სახკომსაბჭოს სასურსათო პოლიტიკა, დეკრეტები ბურჟუაზიასთან ბრძოლის საქმეში სურსათის სახალხო კომისარიატისათვის საგანგებო უფლებათა მინიჭებისა და სოფლის ღარიბკომებისა და სასურსათო რაზმების შექმნის შესახებ. 10 ივლისს დამტკიცდა რსფსრ-ს კონსტიტუცია, რომელიც ძალაშ შევიდა 19 ივლისს. 

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის V მოწვევის ცაკში 200 წევრით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 528.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**სრულიად რუსეთის საბჭოების XI ყრილობა** (რუს. XI Всероссийский съезд Советов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეთერთმეტე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1924 წლის 19-29 იანვარს მოსკოვში. ესწრებოდა 1637 დელეგატი, მათ შორის 1143 გადამწყვეტი ხმით. სოციალური შემადგენლობა: 834 მუშა, 423 გლეხი.

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის მოხსენება (ა. სვიდერსკი); მოხსენება შრომისა და ხელფასის დაცვის საკითხებზე (ვ. შმიდტი); ფინანსთა სახალხო კომისარიატის მოხსენება რსფსრ ბიუჯეტის შესახებ (მ. ვლადიმიროვი); საკავშირო კონსტიტუციის შესახებ (დ. კურსკი); წერა-კითხვის უცოდინარობის ლიკვიდაციის შესხებ (ა. ლუნაჩარსკი); სრულიად რუსეთის ცაკის არჩევნები (ა. ენუქიძე).

მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის მოხსენებაში გაშუქებული იყო საბჭოთა მთავრობის საქმიანობა სასოფლო-სამეურნეო პოლიტიკის დარგში. ყრილობამ დასახა თვითმოქმედებისა და კოოპერირების საწყისებზე გლეხთა მასების სოფლის მეურნეობის აღდგენს საქმეში ჩაბმის ღონისძიებანი. შრომის სახალხო კომისარიატის მოხსენების გამო ყრილობამ დაამტკიცა 8 საათიანი სამუშაო დღის შეუცვლელობა, ქალებისა და ბავშვების შრომის ყოველმხრივი დაცვა და სხვა. მიიღო გადაწყვეტილება მრეწველობის აღმავლობისა და შრომის ნაყოფიერების ზრდის შესაბამისად ხელფასის გადიდების შესახებ. ყრილობამ მიიღო გადაწყვეტილება უმუშევრობის დაუყოვნებლივ შესამცირებლად. 22 იანვარს ყრილობაზე გამოვიდა მ. კალინინი ვ. ლენინის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით. ყრილობამ მიიღო დადგენილება 21 იანვარი გლოვის დღედ გამოცხადების შესახებ, მიიღო მიმართვა „ყველა მშრომელისადმი", მოუწოდა ერთიანობისა და შეკავშირებისაკენ. ერთი კვირით შეწყდა სხდომები. 29 იანვარს ყრილობა კვლავ შეუდგა მუშაობას და მოიწონა სსრკ-ის კონსტიტუცია, ამასთანავე სრულიად რუსეთის ცაკს დაავალა რსფსრ-ის კონსტიტუციაში (1918) შეეტანა შესაბამისი ცვლილებანი. განათლების სახალხო კომისარიატის მოხსენების გამო ყრილობამ დასახა ამოცანა, ოქტომბრის რევოლუციის მე-10 წლისთავისათვის რსფსრ-ის მოსახლეობაში წერა-კითხვის უცოდინარობის ლიკვიდაციის შესხებ. 

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის XI მოწვევის ცაკი 466 კაცის ოდენობით (303 წევრი და 163 კანდიდატი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 529.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
**სანქტ-პეტერბურგის ივერიის ღვთისმშობლის ხატის სამლოცველო** (რუს. Часовня Иверской иконы Божией Матери) — მართლმადიდებლური სამლოცველო სანქტ-პეტერბურგში, შედის ქრისტეს აღდგომის ტაძრის კომპლექსში. აგებულია XX საუკუნეში. XX საუკუნის დასაწყისის რუსული საეკლესიო არქიტექტურის ძეგლი. მდებარეობს გრიბოედვის არხის სანაპიროზე.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

მომავალი სამლოცველოს მსგავსი პროექტის ხილვა შესაძლებელი იყო ქრისტეს დაღვრილი სისხლის ტაძრის პროექტში, რომელიც შეადგინა არქიმანდრიტმა ეგნატე მალიშევმა 1883 წელს. ამ ჩანაფიქრის მიხედვით სამლოცველო ორი იყო და პრაქტიკულად კუთხის კოშკებად ჩაფიქრებული. დღევანდელი ტაძრის პროექტი მნიშვნელოვნად შეცვალა არქიტექტორმა ალფრედ პარლანდმა, რის შემდეგაც იგი დაამტკიცეს 1887 წელს. ახალ პროექტში სამლოცველო იყო ერთი და განცაკევებით დგას ტაძრისაგან.

ქრისტეს აღდგომის ტაძრის სამლოცველოს მშენებლობა დასრულდა 1907 წელს და 1908 წლის 10 მაისს აკურთხა სანქტ-პეტერბურგისა და ლადოგის მიტროპოლიტმა ანტონი ვადკოვსკიმ ივერიის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. სამლოცველო გამოიყენებოდა ხატებისა და სხვა ფასეულობების შესანახად.

საბჭოთა პერიოდში სამლოცველო არ ფუნქციონირებდა პირდაპირი დანიშნულებით და გამოიყენებოდა სხვადასხვა სამეურნეო კუთხით.

1996 წელს სამლოცველო პირველად გაარემონტეს. აღადგინეს მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატის მოზაიკა, რომელიც შესასვლელის თავზე იყო გამოსახული.

ამჟამად სამლოცველო გამოიყენება საგამოფენო დანიშნულებით, როგორც ქრისტეს დაღვრილი სისხლის ტაძრის კომპლექსის ნაწილი. აღიარებულია ისტორიისა და კულტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლად.

ლიტერატურა
----------

* В. В. Антонов, А. В. Кобак «Святыни Санкт-Петербурга». Т. 1. Санкт-Петербург, 1994.
**ღაზის ალყა** — ძვ. წ. 332 წლის ოქტომბერში ფილისტიმელების ქალაქის 2 თვიანი ალყა ალექსანდრე მაკედონელი მიერ. ისოსთან სპარსეთის მეფის, დარიოს III-ის დამარცხების შემდეგ ძვ. წ. 333 წელს ალექსანდრე მაკედონელი ფინიკიისკენ დაიძრა და ამ ქვეყნის დაკავება დაიწყო. შვიდთვიანი ალყის შემდეგ მაკედონელებმა აიღეს ტვიროსი და იქიდან ეგვიპტეს მიაშურეს. ფინიკიიდან ალექსანდრემ პალესტინის ფილისტიმურ ქალაქებს შეუტია. 5 ქალაქიდან მხოლოდ ღაზამ გაუწია წინააღმდეგობა დამპყრობელს. ქალაქი ზღვიდან 3-4 კმ-ზე მდებარეობდა მაღალ მთაზე და დიდი გალავანი ჰქონდა გარშემორტყმული. ღაზას ევნუხი მართავდა, რომელმაც დაიქირავა ნაბატეველები გარნიზონის გასამაგრებლად და მოიმარაგა დიდი რაოდენობის სურსათი. მაკედონელებმა გააფთრებით შეუტიეს ქალაქს, გალავნის ზოგიერთ ადგილს ტარანებით ანგრევდნენ, ზოგან კი საალყო მანქანების მიტანა არ მოხერხდა. ამას გარდა მაკედონელები ძირს უთხრიდნენ გალავანს და გვირაბიდან ცდილობდნენ ქალაქში შეღწევას. ერთ-ერთი ასეთი მცდელობის დროს თვით ალექსანდრეც კი დაიჭრა. საბოლოოდ როდესაც ქალაქის კედლები დაინგრა მაკედონელებმა შეტევა დაიწყეს, თუმცა ღაზელებმა სამჯერ მოახერხეს მათი მოგერიება, მეოთხე შეტევის შესაჩერებლად ევნუხის მეომრებს ძალა აღარ ეყოთ. პირველი ქალაქში მაკედონელი ჰეტაირი, ნეოპტოლემეოსი შეიჭრა, მას სხვებიც მიჰყვნენ. ღაზის მთელი მოსახლეობა გმირულად იბრძოდა და უმეტესობა დაიხოცა. დაჭრილი ევნუხი მაკედონელებმა ჩაიგდეს ხელთ. ის სასტიკად დასაჯეს. 

ღაზის ალყამ 2 თვე გასტანა და ღაზის 10000 დამცველი დაიღუპა. მაკედონელებს ქალაქი არ დაუნგრევიათ, მოსახლეობა ტყვედ გაყიდეს, ხოლო მათ ადგილზე ახალი ოჯახები დაასახლეს. ფილისტიმელების სახელი ამ ბრძოლის შემდეგ გაქრა ისტორიიდან. ალექსანდრემ გზა გააგრძელა ეგვიპტისკენ და 7 დღეში მიაღწია კიდეც ნილოსის ქვეყანას.

ლიტერატურა
----------

* ფლავიუს არიანე - Поход Александра — М.: МИФ, 1993
* კვინტუს კურტიუს რუფუსი - История Александра Македонского — М.: Издательство МГУ, 1993

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ალექსანდრე მაკედონელის ომები |
| --- |
|  |
| მაკედონიის აღზევება | 
ქერონეა (ძვ.წ. 338) |  |
|  |
| ალექსანდრეს ბალკანეთის კამპანია | 
ჰემოსი (ძვ.წ. 335) • ლიგინუსი (ძვ.წ. 335) • პელიუმი (ძვ.წ. 335) • თებე (ძვ.წ. 335) |
|  |
| ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია | 
გრანიკოსი (ძვ. წ. 334) • მილეტი (ძვ. წ. 334) • ჰალიკარნასი (ძვ. წ. 334) • ისოსი (ძვ. წ. 333) • ტვიროსი (ძვ. წ. 332) • ღაზა (ძვ. წ. 332) • გავგამელა (ძვ. წ. 331) • სპარსეთის კარი (ძვ. წ. 330) • სოგდიანა (ძვ. წ. 327) |
|  |
| ალექსანდრეს ინდოეთის კამპანია | 
აორნი (ძვ.წ. 327) • ჰიდასპე (ძვ. წ. 325) • მალი (ძვ. წ. 325) |

 |
**ფრიქსელის ტბა** (ინგლ. Lake Fryxell) — ხმელეთშუა მოქცეული ტბა ვიქტორიას მიწის რეგიონში, ანტარქტიდაში. მდებარეობს ტრანსანტარქტიკული მთების ტეილორის ხეობაში კანადის მყინვარსა და თანამეგობრობის მყინვარს შორის. ტბის სიგრძე შეადგენს 4,5 კმ-ს, ფართობი — 7 კმ²-ს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 15 მეტრ სიმაღლეზე, აქვს 19 მეტრი სიღრმე.

ტბა მუდმივად დაფარულია დაახლოებით 5 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. წყალი ტბაში მარილიანია, ახლოა ზღვის წყლის შემადგენლობასთან. 9,5 მეტრის ქვემოთ აღმოჩენილია მეთანის და გოგირდწყალბადის მაღალი კონცენტრატები. ზაფხულობით წყლის ტემპერატურა მერყეობს 0,5 °C-დან 2,5 °C-მდე.

ფრიქსელის ტბა რუკაზე დაიტანა ბრიტანეთის ანტარქტიკულმა ექსპედიციამ რობერტ სკოტის ხელმძღვანელობით 1910-1913 წლებში. 1957-1958 წლებში ამერიკული დიპ-ფრიზის ოპერაციის ჩატარების დროს ტბა გამოიკვლია პროფესორმა ტ. ლ. პევემ, რომელმაც მას სახელი დაარქვა ცნობილი გლაციოლოგის ფრიტიოფ მ. ფრიქსელის (ინგლ. Fritiof M. Fryxell) პატივსაცემად.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***ფრიქსელის ტბა***

* USGS GNIS: Lake Fryxell (ინგლისური)
* *M. J. F. Lawrence, C. H. Hendy* Water column and sediment characteristics of Lake Fryxell, Taylor Valley, Australia // New Zealand Journal of Geology and Geophysics, The Royal Society of New Zealand, Feb 1958, ტ. 28.
დარგოლვილი ფრინველი
**ფრინველთა დარგოლვა** — ფრინველთა ნიშანდების ერთ-ერთი მეთოდი, რომელსაც ფართოდ გარეულ ფორმათა ბიოლოგიის შესასწავლად. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში უკვე დარგოლილია მრავალი ფრთა ფრინველი. დაჭერილ ფრინველს ფეხზე უკეთებენ მსუბუქი ლითონის რგოლს, რომელზედაც ამოტვირფრულია ნომერი და პირობითი მისამართი. რეგისტრაციას ატყობინებენ სახელმწიფოს დარგოლვის ცენტრს. 

ფრინველთა დარგოლვა ხდება ბუდობის ადგილებში, სამიგრაციო გზებზე, ნომადობისას, ზამთრობისას, განგურის პერიოდში და სხვა. ფრინველთა დარგოლვა არის ინდივიდუალური და მასობრივი. ფრინველთა დარგოლვის შედეგად ადგენენ ფრინველთა გადაფრენის დროს, მიმართულებას, სიმაღლეს, განსახლებას, სიკვდილიანობის პროცენტს და მიზეზებს, რაც მნიშვნელოვანია თვითმფრინავების უსაფრთხო ფრენისათვის, ნადირობის ვადების კოორდინირებისათვის, პარაზიტებისა თუ დაავადებების გადატანის გზების შესწავლისათვის. 1962 წლიდან პარიზში დაარსდა დარგოლვის საერთაშორისო კომიტეტი, რომლის წევრები არიან ეროვნული დარგოლვის ცენტრების ხელმძღვანელები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიშანდება

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 403.
**ტომსკის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** (რუს. Томский областной краеведческий музей) — უმსხვილესი კულტურული დანაყოფი ტომსკის ოლქის ტერიტორიაზე, სადაც ინახება 140 000-ზე მეტი ნივთი. მუზეუმის დირექტორია სვიატოსლავ პერეხოჟევი.

ისტორია
-------

### შენობის ისტორია

1838 წელს ოქროსმწარმოებელმა ივანე ასტაშევმა დაიწყო ორსართულიანი ქვის სახლის მშენებლობა ქალაქის ახალ, პრესტიჟულ რაიონში იურტოჩნაის მთაზე. სახლი ააგეს ამპირის სტილში. 1842 წელს სამშენებლო სამუშაოები დასრულდა.

უკვე ასტაშევის გარდაცვალების შემდეგ, 1878 წელს სახლი შეიძინა ტომსკის სასულიერო უწყებამ და გამოიყენებოდა როგორც ტომსკის სასულიერო პირების რეზიდენცია. 

1920 წელს ტომსკში კოლჩაკოვის რეჟიმის დაცემის შემდეგ მოხდა შენობის ნაციონალიზაცია, შენობაში განათავსეს საერთო საცხოვრებელი. 1922 წელს აქ მუზეუმი გახსნეს. დიდი სამამულო ომის დროს მუზეუმში განათავსეს ტულის სამხედრო-ტექნიკური სასწავლებელი და ტომსკის პედაგოგიური ინსტიტუტი.

### მუზეუმის ისტორია

მუზეუმის დაარსების თარიღად ითვლება 1922 წლის 18 მარტი, როდესაც ტომსკელი ოქროსმწარმოებლის ივან ასტაშევის ყოფილ სახლში განათავსეს პირველი ექსპოზიცია. 1922 წლის ოქტომბერში მუზეუმს ეწოდა ტომსკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, 1940 წლიდან 1946 წლამდე მას ეწოდებოდა ტომსკის საქალაქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, ხოლო 1946 წლიდან ტომსკის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი.

1922 წელს მას სათავეში ჩაუდგა და 1933 წლამვე ხელმძღვანელობდა მიხეილ შატილოვი. 

1985 წლის ივლისიდან 1997 წლის ოქტმბრამდე მუზეუმი დახურული იყო რემონტის გამო, რაც გამოიწვია შენობის ავარიულმა მდგომარეობამ. 

ამჟამად მუზეუმში ინახება 141 651 ერთეული დაცული ნივთი, რომელთაგან 130 000 შესულია ძირითად ფონდში.

ლიტერატურა
----------

* Томский областной краеведческий музей: Альбом/Отв. ред. Э. И. Черняк. Томск: Изд-во ТГУ.2003. 186 с.
* Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. Н. М. Дмитриенко. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — C. 368-369. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт музея
* Всероссийский реестр музеев დაარქივებული 2013-07-31 საიტზე Wayback Machine.
* Департамент по культуре и туризму Томской области დაარქივებული 2014-09-08 საიტზე Wayback Machine.
* Официальная страница на сайте Facebook
* Официальная страница на сайте Flickr
* Официальная страница на сайте Google+
* Канал на You Tube
**ტომსკის მეცნიერთა სახლი** (რუს. Дом учёных) — ქალაქ ტომსკის ღირსშესანიშნაობა, კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი. მდებარეობს მისამართზე: 634029, ქალაქი ტომსკი, საბჭოთა ქუჩა, სახლი 45.

ისტორია
-------

ტომსკის მეცნიერთა სახლის შენობა არის ტომსკის გუბერნატორის ყოფილი რეზიდენცია. რეზდენციის აგების გადაწყვეტილება მიიღეს 1887 წელს. დაპროექტებაში მონაწილეობა მიიღეს ცნობილმა არქიტექტორებმა ვიქტორ ვასილის ძე ხაბაროვმა და პავლე პეტრეს ძე ნარანოვიჩმა. არქიტექტურული სტილის თვალსაზრისით შენობა ხასიათდება როგორც გვიანი რენესანსის ნაგებობა. 

მშენებლობა გაჭიანურდა და სასწრაფოდ მოხდა მისი დასრულება, მას შემდეგ, რაც 1891 წლის გაზაფხულზე ტომსკის ხელისუფლებამ მიიღო შეტყობინება, რომ ტომსკზე გაივლიდა მსოფლიო მოგზაურობიდან დაბრუნებული ტახტის მემკვიდრე უფლისწული ნიკოლოზ რომანოვი. სახლის გადაკეთების მთავარი ორგანიზატორი იყო პეტრე ვასილის ძე მიხაილოვი — იმ დროისათვის ქალაქის თავი. სამთავრობო დაფინანსების არქონის გამო სახლის მშენებლობის დასრულება საკუთარი ფულით მოუხდათ.

იმ შემთხვევისათვის, თუკი უფლისწული მოისურვებდა ხალხს დანახებოდა, ნოვო-სობორნის მოედნის მხრიდან მიაშენეს აივანი. უფლისწული ტომსკს ესტუმრა 1891 წლის ივლისში და გუბერნატორის სახლში დარჩა ორი დღე (5-6 ივლისი). 5 ივლისის საღამოს იგი სასახლის აივნიდან მიესალმა შეგროვილ ხალხს. 

1917 წელს, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, გუბერნატორის სახლს უწოდეს თავისუფლების სახლი. 1920-იან წლებში მასში განათავსეს საბჭოთა ხელისუფლების სხვადასხვა ორგანოები: ტომსკის გუბერნიის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმი და სამხარეო აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმი. 

1927 წელს შენობაში ჩამოყალიბდა მეცნიერთა სახლი, როგორც კულტურის ცენტრი და შემოქმედებითი ინტელიგენციის თავშეყრის ადგილი. ტომსკის მეცნიერთა სახლი პირველი მსგავსი ტიპის დაწესებულება იყო ციმბირში. სახლს 1947-1973 წლებში ხელმძღვანელობდა ნ. ს. პოიზნერი. 

1995 წლიდან წარმოადგენს ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რადიოელექტრონიკისა და მართვის სისტემის სტრუქტურულ ქვედანაყოფს. 2005-2006 წლებში მიმდინარეობდა მეცნიერთა სახლის კაპიტალური რემონტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Дома учёных
* История застройки Томска. Дом учёных დაარქივებული 2011-12-06 საიტზე Wayback Machine.
* Старое фото. Ново-Соборная площадь Томска. Справа на переднем плане губернаторский дом (сейчас Дом учёных)
* Старое фото. Дом губернатора.
* История Томска и области, достопримечательности. Дом губернатора (дом ученых)
* Фото 1977 года
**ჩისი** (ინგლ. Chishi Island) — ჩილვის ტბაში მდებარე დასახლებული კუნძული მალავიში. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით შედის მალავის სამხრეთი რეგიონის ზომბის რაიონის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

კუნძული დაახლოებით მდებარეობს ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან და პატარა ბორცვის გაგრძელებას წარმოადგენს. აღმოსავლეთით კუნძული გარშემორტყმულია ჩილვის ტბის ღია წყლებით, დასავლეთით კი ვაკე, ჭაობიანი ადგილებით. ტბის წყლის დონის ცვალებადობის და მისი დაბალი სიღრმის გამო ტბის ფართობიც განიცდის ცვლილებას (საშუალოდ 12-21 კმ²). ყველაზე უფრო დაბალი სიღრმის დროს ჩისის კუნძულიდან მატერიკამდე ფეხით მიღწევაც კი შესაძლებელია.

მოსახლეობა
----------

1998 წლის აღწერის მონაცემებით კუნძულზე ცხოვრობდა 1591 ადამიანი, რომელთა ნაწილი აქ დროებით არიან დასახლებულნი. მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ეკუთვნის ნიანჯას ხალხს.

ეკონომიკა
---------

მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი დაკავებულია სოფლის მეურნეობით, დანარჩენი ორი მესამედი კი სხვა სექტორებში, უპირველეს ყოვლისა მეთევზეობით.

კუნძულზე შემუშავებულია ბუნებრივი რესურსების მდგრადი განვითარების სხვადასხვა ტრადიციული წესები, რომლებიც დღეისათვის შენარჩუნებულია რეგიონის შედარებით სიშორის გამო.

სქოლიო
------

1. ↑
|  |
| --- |
| 

ბულგარეთი
კვიპროსი
ძ ა ლ ა შ ი ა
რუმინეთი
  აქტიური წევრები
  რიგში მდგომი წევრები

 |

**შენგენის ხელშეკრულება** — შეთანხმება „საპასპორტო საბაჟო კონტროლის გაუქმების შესახებ ევროპის კავშირის ქვეყნებს შორის", რომელსაც თავდაპირველად ხელი მოეწერა 1985 წლის 14 ივნისს ევროპის სახელმწიფოების მიერ (ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი, საფრანგეთი, გერმანია, პორტუგალია და ესპანეთი). შეთანხმება ძალაში შევიდა 1995 წლის 26 მარტს.

შეთანხმებას ხელი მოეწერა შენგენში, ლუქსემბურგის მცირე სოფელში, ადგილი, სადაც ლუქსემბურგის, გერმანიისა და საფრანგეთის საზღვრები იკვეთება.

მას შემდეგ შეთანხმებას შეუერთდა კიდევ რამდენიმე ქვეყანა. 2007 წლის ბოლოსთვის ხელმომწერთა რიცხვი 30-მდე გაიზარდა, და ფაქტობრივად მოქმედებს 25 ქვეყანაში: ავსტრია, ბელგია, უნგრეთი, საბერძნეთი, დანია, გერმანია, ისლანდია, ესპანეთი, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდები, ნორვეგია, მალტა, პოლონეთი, პორტუგალია, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი, საფრანგეთი, ჩეხეთი, შვედეთი, შვეიცარია და ესტონეთი. ყველა ეს ქვეყანა ერთად შენგენის ზონას ქმნის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შენგენის ხელშეკრულება***

* Agreement between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of checks at their common borders - The Schengen Agreement
* Convention implementing the Schengen Agreement of 14 June 1985 between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of checks at their common borders - Convention implementing the Schengen Agreement
* Schengen დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine.
* The Schengen area დაარქივებული 2007-09-30 საიტზე Wayback Machine.
* The Schengen Acquis