**აბაზეთი**, აბაზინია (თვითსახელწოდება აბაზ. Абазашта, ასევე აბაზ. Абаза, ადრეული აბაზგია/აბაზგეთი) — აბაზების საცხოვრებელი ისტორიული ტერიტორია კავკასიონის ჩრდილო-დავავლეთ ნაწილის მთისწინეთში — ამჟამინდელი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე აბაზინსკი რაიონი.

ისტორია
-------

აბაზებისა და აფხაზების ისტორიული მიწები (აფხაზეთისა და კრასნოდარის მხარის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილები ძველად გაერთიანებული იყო აფხაზთა (აბაზგთა) სამეფოში. მოგვიანებით აბაზეთის ნაწილი ახლანდელი სტავროპოლის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილზე გადავიდა. XVI-XVIII სს-ის პერიოდში აბაზების მიწებზე ყირიმულ-თურქული ჯარები შემოიჭრნენ და შედიოდნენ ყაბარდოს სამთავროს შემადგენლობაში. XIX საუკუნის პირველი ნახევრიდან აბაზების ტერიტორიები რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა. რუსეთის ხელისუფლება ხშირად იძულებით ასახლებდა აბაზებს, როგორც ცალ-ცალკე, ისე სხვა კავკასიელი ხალხების დასახლებებს შორის.

1918 წლიდან აქ საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა 1918 წლის 1 აპრილიდან აბაზეთი ჩერქეზეთთან ერთად ყუბანის საბჭოთა რესპუბლიკის შემადგენლობაში იყო, 1918 წლის 28 მაისიდან — ყუბანი-შავი ზღვის საბჭოთა რესპუბლიკის ნაწილი, 1918 წლის 5 ივლისიდან 1918 დეკემბრამდე — ჩრდილო-კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკის ნაწილი, 1921 წლის 20 იანვრიდან — მთიელთა ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ნაწილი, 1922 წლის 12 იანვრიდან — ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქის ნაწილი, როგორც სამხრეთ-აღმოსავლეთ (1924 წლიდან - ჩრდილოეთ კავკასიის) ტერიტორიის ნაწილი, 1926 წლის 26 აპრილიდან — ჩერქეზთა ეროვნული ოლქის ნაწილი, 1928 წლის 30 აპრილიდან — ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქის ნაწილი, როგორც სტავროპოლის მხარის ნაწილი, 1957 წლის 9 იანვრიდან — ხელახალი ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქის ნაწილი, როგორც სტავროპოლის მხარის ნაწილი.

1990-1991 წლებიდან მოქმედებს ადგილობრივი აბაზური ნაციონალური მოძრაობები „ადგილარა" და „აფსადგილი", აბაზ და ჩერქეზ ხალხთა კონგრესი, რომლებიც აბაზეთის ეროვნული ოლქის გამოყოფას ითხოვდნენ. მათ ასევე წამოაყენებული ჰქონდათ წინადადებები ყარაჩაელებზე მცირე ერები ჩერქეზეთ-აბაზეთის რესპუბლიკასა და ნოღაი-აბაზეთის რესპუბლიკაში გაერთიანების შესახებ. თუმცა ამ საკითხებზე შეთანხმება არ მიღწეულა.

1991 წლის ნოემბერში, ყველა დონის დეპუტატების და აბაზი ხალხის წარმომადგენლების კონგრესზე, გამოცხადდა **აბაზეთის რესპუბლიკა** დედაქალაქით სოფელ ფსიჟში, თუმცა რესპუბლიკა არ იქნა აღიარებული რსფსრ-ის ხელმძღვანელობის მიერ. აბაზეთი დარჩა ყარაჩაი-ჩერქეზეთის შემადგენლობაში (1990 წლის 30 ნოემბრიდან — ყარაჩაულ-ჩერქეზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, 1992 წლის 16 ოქტომბრიდან - ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკა).

1995 წლის იანვარში, აბაზთა ყრილობაზე, ისევე როგორც ადრე, წამოაყენეს მოთხოვნები აბაზინსკის რაიონის (სტავროპოლის მხარის შემადგენლობაში) ჩამოყალიბების შესახებ.

მუნიციპალური რეფორმისა და 2006 წლის „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ" და „ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მუნიციპალიტეტების საზღვრების შესახებ" ფედერალური კანონების დაწყებასთან დაკავშირებით, 2005 წლის 27 ივნისს გამართულმა აბაზათა რიგგარეშე ყრილობამ ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ხუთ რაიონში მდებარე 13-ვე აბაზურ აულის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელებს დაავალა გამოეცხადებინათ დაუყოვნებელი გაყვანა არსებული მუნიციპალური ერთეულებიდან და გაერთიანებულიყვნენ ახალ, ერთიან აბაზინსკი რაიონში.

2005 წლის 25 დეკემბერს აბაზეთის ტერიტორიებზე ჩატარდა რეფერენდუმი, რომელშიც 99%-მა ხმა მისცა აბაზინსკი რაიონის შექმნას. 2006 წლის 1 ივნისის რეფერენდუმის შედეგების მიხედვით, რუსეთის ფედერაციის პრემიერ-მინისტრის ბრძანებულებით, ჩამოყალიბდა აბაზინსკი რაიონი ცენტრით სოფელ ინჟიჩ-ჩუკუნი, რომელსაც მუნიციპალიტეტები ფსიჟ, ელბურგანი, ინჟიჩ-. ჩუკუნი, კუბინა და ყარა-პაგო გადაიყვანეს პრიკუბანსკის, უსტ-ჯეგუტინსკის და ხაბეზსკის რაიონებიდან. აბაზინსკი რაიონის ყველა დონის ხელისუფლების ორგანო და ადმინისტრაცია სრულად ჩამოყალიბდა 2009 წლის 1 იანვარს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Абазинский сайт
* Всемирные Абаза-Адыгские (Черкесские) ссылки
* Абазиния на «Хронос»

სქოლიო
------

1. ↑  Казенин, К. «Тихие» конфликты на Северном Кавказе: Адыгея, Кабардино-Балкария, Карачаево-Черкесия. — М.: REGNUM, 2009. — 180 с. — ISBN 978-5-91150-030-6.