recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჟიულ მურიე** (ფრანგ. Jules Mourier) (დ. 1846 — გ. წ. უცნობია) — ფრანგი ჟურნალისტი, მწერალი, გამომცემელი.

ბიოგრაფია
---------

მურიეს შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები მწირია. 1878 წლიდან ის ფრანგული ენის მასწავლებლად მუშაობდა ჯერ თბილისში მეფისნაცვალ მიხეილ ნიკოლოზის ძის, შემდეგ ზუგდიდში ნიკო დადიანის ოჯახში. ამ პერიოდში დაინტერესდა კავკასიის ხალხების კულტურით. 1884 წელს საკუთარი თხოვნის საფუძველზე საფრანგეთის სახალხო განათლების სამინისტროსგან მიიღო კავკასიის სიძველეების კვლევის მინდობილობა. კავკასიაში დაბრუნებული მურიე ბევრს მოგზაურობდა, რეგიონის სხვადასხვა კუთხეში ატარებდა არქეოლოგიურ კვლევებს და აგროვებდა სიძველეების აღწერილობებს. თავისი კოლექცია მურიემ საფრანგეთში გააგზავნა და პარიზში, ტროკადეროს ეთნოგრაფიულ მუზეუმში განთავსდა. 

ამ პერიოდში მურიემ გამოაქვეყნა ორიგინალური ნაშრომები: „ხელოვნება კავკასიაში" (1883), „სამეგრელო (ძველი კოლხიდა)" (1883), „ეჩმიაძინის ბიბლიოთეკა და სომხური ხელნაწერები" (1885), „შოთა რუსთაველი" (1886), „სამრეწველო ხელოვნებანი კავკასიაში" (1886), „რელიგიური ხელოვნება კავკასიაში" (1887), „ბათუმი და ჭოროხის აუზი" (1887), „კავკასიური ზღაპრები და ლეგენდები" (1888) და სხვ. თარგმნა სულხან-საბა ორბელიანის არაკები (1885), თათარხან დადეშქელიანის „შუა საუკუნეების ქართული არმია" (1886), სულხან ბარათაშვილის „საქართველოს ისტორია" (1886). თბილისში გამოსცემდა საქართველოს პრესის ისტორიაში პირველ ფრანგულენოვან ჟურნალებს: La Revue Commerciale et Industrielle du Caucase („კავკასიის სავაჭრო და სამრეწველო ჟურნალი"; 1887-1888), Le Caucase Illustré („ილუსტრირებული კავკასია"; 1889-1892, 1899-1902). 

მურიეს მიმართ ქართველი საზოგადოების დამოკიდებულება არაერთგვაროვანი იყო: ერთი მხრივ აფასებდნენ მის ღვაწლს ქართული კულტურის ძეგლთა დაცვა-შესწავლისა და ევროპაში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში, მეორე მხრივ სწყინდათ, რომ სათანადოდ არ აფასებდა რუსთაველის პოემას და ერთ-ერთ წერილში (1884) სკეპტიკური მოსაზრება გამოთქვა ქართველებს შორის განათლების გავრცელების პერსპექტივებთან დაკავშირებით. არტემ ახნაზაროვის გადმოცემით, „ივერიაში" საპასუხო კრიტიკული წერილით გაღიზიანებული მურიე საყვედურის სათქმელად რედაქციაში მისულა, ილია ჭავჭავაძეს ურთიერთობის გასარკვევად დუელი შეუთავაზებია, რაზეც მურიე არ დათანხმებულა. აკაკი წერეთელმა მის გასაქილიკებლად ლექსი „პატარა მურია" დაწერა. მიუხედავად ამისა, მურიემ თავის შემდგომდროინდელ გამოცემებში გულთბილი წერილები უძღვნა ილიას და აკაკის. 1904 წელს მურიე საფრანგეთში დაბრუნდა. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* ჟ. მურიეს მოღვაწეობა საქართველოში / მ. იამანიძე // საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე. - თბილისი, 1989. - № 4. - გვ.59-67.
* Cheishvili, Ana. Jules Mourier, un voyageur publiciste au Caucase, Le Canard du Caucase N°12, décembre 2013: 13-14.
* მოგზაურობა „ლე კოკაზ ილიუსტრეს" ფურცლებზე / ლევან ბრეგაძე ; [რედ: მაია ცერცვაძე]. თბილისი : არტანუჯი, 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბრეგაძე, ლევან ჟიულ მურიე — განმანათლებლობა საქართველოში: იდეები და მოღვაწეები.
* Le Caucase Illustré — ციფრული ბიბლიოთეკა „ივერიელი", საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
**ბაიები** – კლდეში გამოკვეთილი XII-XIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ წყორძის დასავლეთით.

დაახლოებით კლდის შუა ადგილას, ვიწრო ტერასაზე 3-4 სართულად განლაგებულ შენობათა მთელი ჯგუფია, აქვეა გალავნის ნანგრევები, გალავნის შიგნით კი კლდეზე მიბჯენილი, თითქოს კლდეში შედგმული ორი ერთნავიანი ეკლესიაა ერთიმეორის გვერდით. ერთი, მარცხენა, უფრო დაბალია, მეორე - უფრო მარალი და ვრცელი. გარედან ჩანს ეკლესიათა მხოლოდ სამხრეთი კედლები. პატარა ეკლესია მთლიანად თლილი ქვითაა ნაშენი. დიდ ეკლესიაში მხოლოდ სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლები და კამარაა ქვისა, დასავლეთის კედლის დიდი ნაწილი და საკურთხეველი კი კლდეშია გამოკვეთილი. ეკლესიებს გარედან კარგად მოჩუქურთმებული კარნიზი აქვს. დიდ ეკლესიაში მხატვრობის კვალი შეინიშნება. ეკლესიების ქვეშ ორ სართულად განლაგებული სადგომებია (ქვით ნაშენი წინა კედლებით), ხოლო დიდი სამლოცველოდან იწყება კლდეში ამოკვეთილი გასაძრომი და სამალავები. გალავანში შესასვლელი კარი გამოკვეთილია ერთი დიდი გათლილი ლოდისგან, რომლის შუაში სათვალთვალო ხვრელია ამოჭრილი. მესხეთს, რომლის მოსახლეობასაც საუკუნეთა მანძილზე ავიწროებდა თურქეთი, განსაკუთრებით ესადაგება ამგვარი სიმაგრეები თავისი საიდუმლო სამალავებითა და გადასასვლელებით.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 1970 წ.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 336, თბ. 1997

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მესხეთი - ,,ბაიების" კომპლექსი, დარნები. დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
**აფხაზეთის კავკასიონი** — საქართველოს კავკასიონის დასავლეთი ნაწილი, მდინარეების ფსოუსა და საკენის სათავეებს შორის. მოიცავს მთავარ ქედს და მის სამხრეთ განშტოებებს: გაგრის, ბზიფის, აფხაზეთისა და კოდორის ქედებს, რომელთა შორის მოქცეულია ბზიფის, ჩხალთის, საკენისა და სხვა ხეობები. მთავარ ქედზე უმაღლესი წერტილია მწვერვალი დომბაიულგენი (4046 მ). უღელტეხილებია: ქლუხორი (2816 მ), ნაჰარი (2931 მ), მარუხი (2746 მ), სანჩარო (2292 მ), ხიდა (2632 მ) და სხვა. მათზე გადადის საცალფეხო გზები.

აფხაზეთის კავკასიონს ახასიათებს სიმაღლეთა დიდი ამპლიტუდა. განეკუთვნება ალპურ ნაოჭა სისტემას. თითქმის ყველა მაღალი ქედის ზემო ნაწილში არის ტროგული ხეობები, მყინვარული ცირკები, მყინვარული ტბები და სხვა. აფხაზეთის კავკასიონის ბუნება მრავალფეროვანია. აქ არის თითქმის ყველა სიმაღლითი ლანდშაფტური სარტყელი მათი კარსტული სახესხვაობებით: მთა-ტყის (ფართოფოთლიანი) სარტყელი ტყის ყომრალი ნიადაგებით (ზღვის დონიდან 500-600 მ-დან 1300-1400 მ-მდე); წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყის სარტყელი ტყის ყომრალი და გაეწრებული ყომრალი ნიადაგებით (1000-1300 მ-დან 1800-1900 მ-მდე); სუბალპური სარტყელი მთის მდელოს ნიადაგებით, სუბალპური ტყე-ბუჩქნარით, ლიხითა და მდელოებით (1800-1900 მ-დან 2300-2400 მ-მდე); ალპური სარტყელი მთა-მდელოს ნიადაგებით, მდელოებითა და ხალებით (2300-2400 მ-დან 2700-2800 მ-მდე); სუბნივალური და ნივალური სარტყელი (2800-2900 მ ზემოთ) შიშველი კლდეებით, თოვლითა და მყინვარებით.

ლიტერატურა
----------

* *სანებლიძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 31.

სქოლიო
------

1. ↑   საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 18.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უმთავრესი მწვერვალები (მეტრობით) |
| --- |
|  |
| 

დომბაიულგენი (4046)  ·  გვანდრა (3983) ·  ჯუგუტურლუჩატი (3927) ·  ერწახვი (3910) ·  მარუხი (3805) ·  პტიში (3789) ·  საფრიჭა (3786) ·  ხოკელი (3644) ·  დიდი ხუტია (3544) ·  მცირე ხუტია (3280) ·  ყლიჩი (3271) ·  აგეფსთა (3257) ·  აჟარა (2907) ·  ანჩხო (2700) · 
**უღელტეხილები (მეტრობით)**
საფრიჭა (3550) ·  დალარი (3500) · პტიში (3070) · აგეფსთა (3050) ·  დომბაიულგენი (3005) · გვანდრა (2950) · ნაჰარი (2880) · ნაური (2860) · ქლუხორი (2896) · მარუხი (2769) · ხიდა (2632) · სანჩარო (2292) · ვაგერკერი (2270) · მაგანა (2265) · ახუკდარა (2072) |

 |
**ალიბაბა ბალაჰმედ-ოღლუ მამედოვი** (აზერ. Əlibaba Balaəhməd oğlu Məmmədov; დ. 5 თებერვალი 1930, მაშთაგა, ბაქო- გ. 25 თებერვალი, 2022) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, კომპოზიტორი და პედაგოგი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1989).

ბიოგრაფია
---------

ალიბაბა მამედოვი დაიბადა 1930 წლის 4 თებერვალს ქალაქ ბაქოს საბუნჩინის რაიონში, სოფელ მაშთაგაში. იქვე დაამთავრა საშუალო სკოლა. მისი შემოქმედებითი ბიოგრაფია 1949 წელს ფილარმონიაში დაიწყო. 1953 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო სკოლაში ჩააბარა და 1958 წლის ჩათვლით სწავლობდა სეიდ შუშინსკის კლასში, ხოლო 1963 წელს ამავე სკოლაში დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა. 1968 წელს მაესტრო ნიაზის ინიციატივით ალიბაბა მამედოვმა ფილარმონიაში შეიქმნა სახალხო ინსტრუმენტების ანსამბლი „ჰუმაიუნი".

1978-1988 წლებში იყო „აზკონცერტის" სოლისტი.

2020 წელს მუღამების საერთაშორისო ცენტრში ჩატარდა ალიბაბა მამედოვის 90 წლისთავისადმი მიძღვნილი კონცერტი.

სქოლიო
------

1. ↑  Əlibaba Məmmədov dəfn edilir
2. ↑  Народному артисту Алибабе Мамедову исполняется 87 лет. SalamNews.org. ციტირების თარიღი: 2020-02-11.[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  В Баку отметили 90-летие корифея мугама Алибабы Мамедова (ФОТО). Trend.Az (2020-02-05). ციტირების თარიღი: 2020-02-11.
**ჰანს ჰოფმანი** (გერმ. Hans Hofmann) (დ. 21 მარტი, 1880, ვაისენბურგ-ინ-ბაიერნი, გერმანია, — გ. 17 თებერვალი, 1966, ნიუ-იორკი, აშშ) — გერმანელი მხატვარი. მოღვაწეობდა გერმანიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ჰოფმანი იყო აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის პიონერი და XX საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ხელოვნების პედაგოგი. 

1898 წლიდან მხატვრობას მიუნხენში, 1904 წლიდან პარიზში სწავლობდა. პარიზში მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ანრი მატისისა და რობერ დელონეს ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელმა ფერთა ექსპრესიულმა გამოყენებამ. მიუნხენში დაბრუნების შემდეგ, 1915 წელს მან მხატვრობის სკოლა გახსნა. 1930 წლიდან გადასახლდა აშშ-ში, სადაც ნიუ-იორკის ხელოვნების სკოლაში ასწავლიდა, მოგვიანებით კი საკუთარი, სახვითი ხელოვნების ჰანს ჰოფმანის სკოლა გახსნა, რომელიც მალევე ქვეყანაში ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სასწავლებლად ჩამოყალიბდა. 

1930-იანი წლების მიწურულისთვის ჰოფმანი საბოლოოდ ჩამოშორდა ექსპრესიონისტული პეიზაჟებისა და ნატურმორტების ხატვას და მიმართა მხატვრობის სრულად აბსტრაქტულ სტილს, რომელიც გამოირჩეოდა მუდმივი ინოვაციებით, ხატვის ენერგიული მანერით, გაჯერებული ფერებით. ის იყენებდა როგორც გეომეტრიულ, ასევე არარეგულარულ ფორმებს. იყო იმპროვიზაციული ტექნიკის ექსპერიმენტული გამოყენების პიონერი. მისმა შემოქმედებამ გზა გაუკვალა ომისშემდგომი ამერიკელი მხატვრების პირველ თაობას აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის ჟანრში. ჰოფმანის „გაზაფხული" (1940) თანამედროვე ხელოვნებაში ერთ-ერთი პირველი ნამუშევარია, სადაც გამოყენებულია დაშხეფების ტექნიკა (ე. წ. „დრიპინგი"), რომელსაც აქტიურად მიმართავდა ჰოფმანის უმცროსი თანამედროვე ჯექსონ პოლოკი. 1958 წელს ჰოფმანმა მისი სასწავლებელი გააუქმა და ცხოვრების დარჩენილი წლები მხატვრობას მიუძღვნა. გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე მან საკუთარი ნამუშევრებისთვის ცალკე გალერეა მოაწყო ბერკლიში (კალიფორნია).

ლიტერატურა
----------

* Marika Herskovic, American Abstract Expressionism of the 1950s An Illustrated Survey, (New York School Press, 2003.) ISBN 0-9677994-1-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰანს ჰოფმანი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**არქეოლოგიური ყრილობები** (რუს. Археологические съезды) — რუსეთის არქეოლოგთა ყრილობები. ტარდებოდა მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების ინიციატივით. იწვევდნენ სხვადასხვა ქალაქში. წარმოდგენილ მოხსენებათა თემატიკა ძირითადად იმ მხარეს უკავშირდებოდა, სადაც ყრილობას იწვევდნენ. ამ მიზნით ტარდებოდა მოსამზადებელი მუშაობა, არქეოლოგიური კვლევა-ძიება, ეწყობოდა გამოფენები. სპეციფიკური არქეოლოგიური საკითხების გარდა, ყრილობებზე განიხილავდნენ ეთნოგრაფიის, ისტორიის, ლინგვისტიკისა და სხვათა საკითხებს. არქეოლოგიური ყრილობები გამოსცემდნენ „შრომებს", სადაც იბეჭდებოდა მოხსენებები და ჩატარებულ არქეოლოგიურ სამუშაოთა ანგარიშები. 

I არქეოლოგიური ყრილობა ჩატარდა ქალაქ მოსკოვში (1869), II — პეტერბურგში (1871), III — კიევში (1874), IV — ყაზანში (1877), V — თბილისში (1881), VI — ოდესაში (1884), VII — იაროსლავში (1887), VIII — მოსკოვში (1890), IX — ვილნოში (1893), X — რიგაში (1896), XI — კიევში (1899), XII — ხარკოვში (1902), XIII — ეკატერინოსლავში (1905), XIV — ჩერნიგოვში (1908), XV — ნოვგოროდში (1911). 

არქეოლოგიურმა ყრილობებმა დიდი როლი შეასრულა არქეოლოგიური საქმის განვითარებაში. 

საყურადღებოა თბილისში ჩატარებული V არქეოლოგიური ყრილობა. მის მუშაობაში 100-მდე სპეციალისტი მონაწილეობდა. ამ ყრილობასთან დაკავშირებით კავკასიაში და, კერძოდ, საქართველოში არქეოლოგიისადმი ინტერესი მკვეთრად გაიზარდა. ყრილობის ნაყოფიერი მუშაობა ჩანს სპეციალურად გამოცემული ტომიდან (Труды V археологического съезда в Тифлисе 1881, Москва, 1887), რომელშიც ა. ავდეევის, დ. ბაქრაძის, ილ. ოქრომჭედლიშვილის, ნ. სულთანოვის, ნ. ლიხაჩოვის და სხვათა გამოკვლევებია დაბეჭდილი.

საბჭოთა კავშირში არქეოლოგიური ყრილობები ჩაანაცვლა სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის განყოფილების ყოველწლიურმა სესიებმა და სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის პლენუმებმა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 599.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Археологические съезды
* Александров А. А. (Псков). К 70-летию подготовки XVI Археологического съезда
* Сегодня в г. Суздале открывается II (XVIII) Всероссийский археологический съезд
* 20 – 25 октября 2014 г. планируется проведение в Казани IV(XX) Всероссийского археологического съезда
* Археологический съезд. Старая Русса-Новгород.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-17. ციტირების თარიღი: 2021-02-23
**დიდი სამსარის საეკლესიო კომპლექსი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ახალქალქის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დიდ სამსარში. გამოქვაბულთა კომპლექსი მდებარეობს მდინარე მეგრეკის მარჯვენა ნაპირზე, კანიონის კლდის მასივში.

გამოქვაბულები ორ-სამ იარუსადაა გაშლილი. რამდენიმე ნაწილადაა დაჯგუფებული. შედგება სამლოცველოების, სატრაპეზოს, სენაკების, სამეურნეო დანიშნულების ქვაბულების, გვირაბების და მთავარი ეკლესიისგან. დასავლეთით მდებარეობს სამი ერთნაირი გამოქვაბული დარბაზი, რომელთაც შესასვლელი კარის გარდა სამხრეთის მხარეს აქვს პატარა ღიობები, ჭერში გაკეთებული აქვთ საკვამლე ხვრელი გვერდითა და უკანა კედლებზე კი თაღჩები და გვირაბები. პირველი გამოქვაბულის აღმოსავლეთის კედელზე მხართეძოზე წამოწოლილი კაცის რელიეფია გამოკვეთილი. მესამე გამოქვაბული მცირე სამლოცველოა, რომელსაც ოთხივე მხარეს კელდებზე დეკორატიული თაღები აქვს ამოკვეთილი. ჭერი კამაროვანი აქვს. კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს მთავარი ეკლესია, რომელიც წარწერის თანახმად ღვთისმშობლის სახელობის ყოფილა. ესაა კლდეში ნაკვეთი ცენტრალურგუმბათიანი ნაგებობა. აფსიდა ნახევარწრიულია. ტაძრის სივრცე ორი წყვილი სვეტით სამ ნაწილადაა გაყოფილი. კლდეში გაკეთებული ნამდვილი გუმბათი ეყრდნობა აფსიდისა და აღმოსავლეთით ორ თავისუფლად მდგარ ბუჯრს. საკურთხეველს ქვის კანკელი ქონია, რომლის ფრაგმენტებიღაა ახლა შემორჩენილი. ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხიდან კარით გასასვლელია მცირე სამლოცველოში, მასაც ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ტაძარი მოხატული ყოფილა. მხატვრობა აღარაა შემორჩენილი. ტაძრის თავზე, სამხრეთ ფასადზე კლდეზე შესრულებული ასომთავრული წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ქ. აშენდა წმიდაი ესე ვანი ღვთისმშობლის სამკვიდრე ოდეს ქართველთა მეფემან, კურაპალატმა დავით და ერმან ყოველმან ესე ვანი და კრებული შეგუიბრალა, მაშინ დიდისა ჭირისაგან გუიხსნა და უფალო იხსენინ იგიცა დღესა მას განკითხვისასა. სულამ მაშინ დავწერე, ოდეს აგარიანთა მცხეთის ეკლესიაი დაწუეს და ნინოის ხელი ტყუედ წარიტანეს." |
|  |  |

ერთ-ერთ საფასადო ქვაზე მეორე წარწერაა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „სახელითა ღმრთისაითა და მეოხებითა წმიდისა ღვთისმშობელისაითა, ესე წმიდაი ეკლესია ოდეს აღეშენა, მაშინ ესე ადგილი ტყისგან არა ჩნდა." |
|  |  |

დიდი სამსარის საეკლესიო კომპლექსს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10962

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
სს **საქართველოს ენერგეტიკის განვითარების ფონდი** — სახელმწიფოს 100%-იანი მონაწილეობითა და მფლობელობით დაარსებული სააქციო საზოგადოება. დაარსდა 2010 წლის 13 დეკემბერს. მისი მისიაა ხელი შეუწყოს ქვეყნის ენერგეტიკული პოტენციალის რეალიზაციას, შესაბამისი ფონდების მოძიების, პროექტების განვითარებისა და მათი ეფექტიანი განხორციელების გზით.

ფონდის საქმიანობის ერთ-ერთ მიმართულებას წარმოადგენს მომსახურების გაწევა ენერგეტიკის სფეროში, რაც მოიცავს საპროექტო და კვლევით, იურიდიულ და ფინანსურ მომსახურებებს. მის ძირითად ამოცანას წარმოადგენს განახლებადი ენერგიის წყაროების პერსპექტიული პროექტების მოძიება და განვითარების ხელშეწყობა, აღნიშნული მიზნებიდან გამომდინარე ფონდი ახორციელებს:

* წინასწარი კვლევითი სამუშაოების ჩატარებას;
* პროექტების წინასწარი ტექნიკურ-ეკონომიკური შეფასებას;
* პროექტის გარემოზე ზემოქმედების წინასწარი შეფასებას;
* ინვესტორების მოძიებას და დაინტერესებას არსებული პროექტებით.

ფონდი წილებს ფლობს ან ფლობდა ისეთ კომპანიებში, როგორიცაა: შპს „ქართლის ქარის ელექტროსადგური", სს „ნამახვანი", შპს „ახალსოფელი ჰესი" და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2  ჩვენს შესახებ. საქართველოს ენერგეტიკის განვითარების ფონდი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-07. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
2. ↑  შვილობილი კომპანიები. საქართველოს ენერგეტიკის განვითარების ფონდი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-07. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
თარგი:Учёный

**ნანი სედერკროიცი** დაბ. **ება ლუიზა ნანი ლაგერბორგი** (ფინ. *Nanny Cedercreutz* ; შვედ. *Ebba Louise Nanny Lagerborg;* დ. 19 მარტი, 1866, კანი — 8 დეკემბერი, 1950, ჰელსინკი ) — ფინელი მწერალი და მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

ება ლუიზა ნანი ლაგერბორგი დაიბადა კანში 1866 წლის 19 მარტს კაპიტან ალექსანდრე ვილჰელმ და მისი მეუღლის ნანი ფრანცენ ლაგერბორგების ოჯახში. ლაგერბორგები — უძველეს ფინურ-შვედური გვარი, რომლის წარმომადგენლები საუკუნეების მანძილზე აქტიურად მონაწილეობდნენ სამთავრობო და სამხედრო საქმეებში.  ნანის მშობლები ზამთარს კანში ატარებდნენ, რადგან მამა ფილტვის ტუბერკულოზით იყო დაავადებული და უფრო რბილი კლიმატი სჭირდებოდა. გოგონას დედა ბავშვის დაბადებიდან მალევე გარდაიცვალა. 

ნანიმ ბავშვობა გაატარა ჰელსინკში. იქ დადიოდა სკოლაში. 1885 წელს გაემგზავრა ჟენევაში ფრანგული ენის შესასწავლად. ჟენევაში მან მათემატიკის მიმართ ინტერესი გამოავლინა. ესწრებოდა მათემატიკისა და ფიზიკის ლექციებს ჟენევის უნივერსიტეტში. 1886 წელს სწავლა განაგრძო სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ მაგნუს მიტაგ-ლეფლერი და კნუტ იოჰან ანგსტრომი. 1888 წელს ნანი ლაგერბორგმა დაიცვა დისერტაცია ფიზიკაში. 

მას შემდეგ, რაც სწავლა დაასრულა სტოკჰოლმში, ნანი ლაგერბორგი გაემგზავრა პარიზში და სორბონაში განაგრძო სწავლა მათემატიკის და ფიზიკის მიმართულებით. 1890 წლის იანვარში მან წაიკითხა ლექცია საფრანგეთის მათემატიკური საზოგადოების წინაშე, ხოლო თებერვალში იგი მიიღეს საზოგადოების წევრად და გახდა მეორე ქალი სოფია კოვალევსკაიას შემდეგ, რომელსაც ეს პატივი ხვდა წილად. იმავე წელს მან მიიღო მათემატიკის მეცნიერებათა ლიცენტიანტის ხარისხი. 

1892 წელს ნანი ლაგერბორგი ცოლად გაჰყვა ექიმ ბარონ ემილ ვალდემარ სედერკროიცს (1852–1924). 1893 და 1906 წლებში წყვილს ხუთი შვილი შეეძინა: კარლ ვილჰელმ სედერკროიცი, კიერსტინ სედერკროიცი (გარდაიცვალა დაბადებიდან ერთი თვის შემდეგ), პერ უოლდემარ სკრაგე-სედერკროიცი და ევა მარგარეტა ბანგი, რომლის მეუღლის ძმისშვილი ცნობილი ფერმწერი იყო. 1912 წელს შედგა ნანი სედერკროცის, როგორც მწერლის დებიუტი. იგი ზოგჯერ ფსევდონიმით (ალა ან ბენგტ ივარსონი) წერდა. მის კალამს ეკუთვნის რომანები ახალგაზრდებისთვის, პოეზიის კრებულები, რითმირებული ქრონიკები და მოგზაურობისა და ბუნების ისტორიები. ნანი სედერკროიცმა ასევე დაწერა თავისი ახალგაზრდობის ავტობიოგრაფია, რომელიც ილუსტრირებულია ნახატებითა და ფოტოებით. 

1914 წლიდან 1948 წლამდე მან დაწერა ცამეტი წიგნი შვედურ ენაზე; ცხრა საკუთარი სახელით, ერთი ფსევდონიმით ალა და სამი მამაკაცის სახელით — ბენგტ ივარსონი.

ბარონესა ნანი სედერკროიცი გარდაიცვალა 1950 წლის 8 დეკემბერს ჰელსინკში 84 წლის ასაკში.

სქოლი
-----

1. ↑  Nanny Cedercreutz — SLS.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q769544'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10429758'></a>
2. ↑  Rahikainen, Agneta (2007). "Nanny Cedercreutz". *blf.fi* (ფინ.). Lexikon för Finland. Retrieved 22 February 2024.
3. ↑  *Vem Och Vad? Biografisk Handbok* (შვედ.) H.Schildt. 1930. p. 85. Retrieved 6 February 2022.
4. 1 2 3  Ladies in the Laboratory II 2004. sfn error: no target: CITEREFLadies\_in\_the\_Laboratory\_II2004 (help)
5. 1 2 3 4  Biografiskt lexikon för Finland. sfn error: no target: CITEREFBiografiskt\_lexikon\_för\_Finland (help)
**ვასილ კონსტანტინეს ძე ლიტვინენკო** (რუს. Василий Константинович Литвиненко; დ. 21 იანვარი (2 თებერვალი),1899, სოფელი საველიევკა, სამარის გუბერნია, ჩრდილოეთ ვოლგის მხარე, რუსეთის იმპერია — გ. 3 თებერვალი, 1967, მოსკოვი, რსფსრ) — რუსი ბალეტმაისტერი, საოპერო მომღერალი, პედაგოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
---------

1915 წლიდან იყო სარატოვის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მსახიობი, 1916 წლიდან — ესტრადის მოცეკვავე, 1917-1921 წლებში – ამავე თეატრის სოლისტი. 1921-1922 წლებში სწავლობდა თბილისის გ. მორდკინის სტუდიაში, პარალელურად 1921-1924 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 1924 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია ვოკალის განხრით (ხელმძღვანელი ე. რიადნოვი). მუშაობდა ბაქოში, მოსკოვში (დიდი თეატრი), ხარკოვში, კიევში. 1935-1947 წლებში კვლავ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. დგამდა ცეკვებს რუსთაველის თეატრში. ამიერკავკასიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში. ბალეტმაისტერ დ. ჯავრიშვილთან ერთად მონაწილეობდა ბალეტ „მალთაყვას" შექმნაში (თანადამდგმელი და მთავრი როლის შემსრულებელი). თბილისის ოპერის თეატრში შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: ჯარჯი (ა. ბალანჩივაძის „მთების გული"), ახალკაცი (შ. თაქთაქიშვილის „მალთაყვა") და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიტვინენკო ვასილ კონსტანტინეს ძე[*მკვდარი ბმული*]
**შალვა მიხეილის ძე მშველიძე** (დ. 15 მაისი, 1904, თბილისი — გ. 5 მარტი, 1984, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1958), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1942, 1947) და ლენინის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

შალვა მიხეილის ძე მშველიძე დაიბადა 1904 წელს ქ. თბილისში. 1922 წელს დაამთავრა ხაშურის გიმნაზია. სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში პროფესორ მ. ბაგრინოვსკისთან. უკვე სტუდენტობისას დიმიტრი არაყიშვილის დავალებით დაიწყო ხალხური მუსიკის ნიმუშების შეგროვება. შემოიარა სვანეთი, თუშ-ფშავ-ხევსურეთი, ქიზიყი, კახეთი, ქართლი, მესხეთ-ჯავახეთი, გურია, აჭარა. პირველმა შემოიტანა ქართულ პროფესიულ მუსიკაში ფშავ-ხევსურული მუსიკალური დიალექტი, მასში იპოვა საკუთარი სტილის განვითარების დასაყრდენი და ხალხური მარცვალიც მეტად ორიგინალურად განავითარა. მან სათავე დაუდო ქართული სიმფონიური მუსიკის განშტოებას ეპიკურ სიმფონიზმს. ბუნებრივია, რომ პირველი დიდი ფორმის ნაწარმოები, სიმფონიური პოემა „ზვიადაური" კომპოზიტორმა სწორედ ამ თემას დაუკავშირა. შალვა მშველიძის დიდი დამსახურებაა ისიც, რომ მან პირველმა აამეტყველა ქართულ სიმფონიურ მუსიკაში ვაჟა-ფშაველას ვაჟკაცური ეპოსი თავისი სიდიადით, წარმოაჩინა მისი მომხიბვლელობა. ეს იგრძნობა არა მარტო „ზვიადაურში" და „მინდიაში", არამედ ლაიტმოტივად გასდევს მთელ მის შემოქმედებას.

აღსანიშნავია აგრეთვე კომპოზიტორის ღრმად ეროვნული საოპერო ქმნილებანი, რომლებშიც აისახა ქართველი ხალხის გმირული წარსული, მისი უშრეტი ძალისხმევა. შ. მშველიძე ავტორია ოპერების: „ამბავი ტარიელისა", „დიდოსტატის მარჯვენა". მასვე ეკუთვნის შესანიშნავი ორატორიები — „კავკასიონი", „მარადი თქმულება", 6 სიმფონია, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის, საგუნდო და კამერული ნაწარმოებები, ფუნდამენტური გამოკვლევები: „საკრავთმცოდნეობა", „ორკესტრობის თეორია" და სხვა.

აღსანიშნავია კომპოზიტორის დიდი ინტერესი აღმოსავლეთის ქვეყნების, კერძოდ ინდოეთის მუსიკალური კულტურისადმი, რასაც ხორცი შეესხა მის ქმნილებებში: „ინდური სუიტა", „ბირმული სურათები", რომანსი „ამრიტა". მათ ღირსებებზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ ავტორმა ამ ნაწარმოებებისათვის დაიმსახურა ჯ. ნერუს სახელობის პრემია.

1942 წელს მას მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1942 წელს მშველიძეს ირჩევენ საქართველოს საბჭოთა კომპოზიტორების კავშირის თავმჯდომარედ. 1947 წლიდან იგი ამავე დროს არის საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1942 წელს მას სიმფონიურიპოემისათვის მიენიჭა სტალინური პრემია. მეორედ სტალინური პრემია მიენიჭა 1947 წელს ოპერისათვის „ამბავი ტარიელისა". იგი ასევე იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. 1984 წლის 17 მარტს საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონიდან მისი მეუღლის გვერდით გადმოასვენეს — **თინა ვასილის ასული კაშიბაძე** (დ. 10 აგვისტო, 1910, თბილისი — გ. 4 იანვარი, 1984, იქვე).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 282, თბ. 1994
* თ. ლაცაბიძე, „ხაშურის რაიონის სახალხო განათლების ისტორიიდან", წიგნი III, ხაშურის პირველი საჯარო სკოლა, ხაშური, 2014

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა მშველიძე, vslovar.ru
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Nikkzey.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: მარტი 21, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**სალომინაოს ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ვანის მუნიციპალიტეტის, სოფელ სალომინაოში.

აღწერა
------

სასაფლაოს ტერიტორიაზე შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი. კერძოდ, საკურთხეველი და ჩრდილოეთი კედლის დიდი ნაწილი. მათი სიმაღლე დაახლოებით 5-6 მეტრს აღწევს. აბსიდის ჩრდილოეთით მაღალი თაღოვანი ნიშია, რომელშიც შემორჩენილია მოხატულობის უმნიშვნელო ფრაგმენტები. აბსიდის ჩრდილოეთი მხარი ორსაფეხურიანია. ჩანს სარკმლის მარცხენა წირთხლის ფრაგმენტი. ჩრდილოეთ კედელზე სამსაფეხურიანი პილასტრის კვალია. ეკლესია ნაგები იყო მონაცრისფრო, უხეშად დამუშავებული ქვით. კონსტრუქციული ნაწილებისათვის გამოყენებული იყო თლილი ქვა. ეკლესიის სამხრეთი და დასავლეთი კედლები ჩანს საძირკვლის დონეზე. დასავლეთით მინაშენის ფრაგმენტებია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10122
**ახალი გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა** (გერმ. die Neuere Deutschen Literaturwissenschaft, შემოკლებით die NDL) — გერმანისტიკის ერთ-ერთი სამეცნიერო-კვლევითი დარგი, სასწავლო-აკადემიური ფილოლოგიური დისციპლინა გერმანულენოვანსა და სხვაენოვან ქვეყნების უნივერსიტეტებში. 

გერმანისტიკულ ლიტერატურათმცოდნეობას ხშირად *ლიტერატურის გერმანისტიკასაც* (გერმ. Literaturgermanistik) უწოდებენ. ასევე მსგავსი ფორმითაა ნაწარმოები *ენის გერმანისტიკა* (გერმ. Sprachgermanistik), რომლითაც გერმანისტიკულ ენათმეცნიერებას აღნიშნავენ.

გერმანული და გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა
------------------------------------------------

თუ ტერმინით "გერმანული ლიტერატურათმცოდნეობა" გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებულ უნივერსიტეტებში სრულიად განსხვავებული ქვეყნების ლიტერატურების ( - ამერიკული, ფრანგული, ესპანური, იტალიური, ბერძნული, რუსული, იაპონური და ა.შ.) სამეცნიერო კვლევას აღნიშნავენ, "გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა" აღნიშნავს მხოლოდ გერმანულ ენაზე შექმნილი, ან არსებული ლიტერატურული ტექსტების მეცნიერულ შესწავლასა და კვლევას.

გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა გერმანულენოვან უნივერსიტეტებში
------------------------------------------------------------------

ახალი გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა წარმოადგენს გერმანიის, ავსტრიის, შვეიცარიისა და ლუქსემბურგის უნივერსიტეტებში სამიდან ერთ-ერთ არჩევით დარგს გერმანისტიკული ენათმეცნიერებისა და მედიევისტიკის გვერდით. 

გერმანისტიკის ფაკულტეტის სტუდენტები პირველი ოთხი სემესტრის განმავლობაში გერმანისტიკის სამივე დარგს გადიან როგორც ამ დარგის საფუძველს, შესავალი საგნების სახით, ხოლო მოგვიანებით კი სტუდენტებს შეუძლიათ თავად გადაწყვიტონ სამი გერმანისტიკული მიმართულებიდან სამივე აირჩიონ, თუ არა. საერთო მინიმუმად ორი დარგია მიჩნეული. 

ახალ გერმანისტიკულ ლიტერატურათმცოდნეობაში სტუდენტთათვის გამოსამუშავებელ კომპეტენციათა შორის ითვლება არა მარტო პირველადი ტექსტების, არამედ ლიტერატურის, მედიისა და კულტურის თეორიების შესწავლა ანუ გამოყენება, - დიფერენცირებული ანალიზი.

დარგის საზღვრები
----------------

ახალი გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობა დაკავებულია ადრეული ახალი დროის გერმანულენოვანი ლიტერატურით, რომელიც მოიცავს ბაროკოს, განმანათლებლობას, კლასიკას და რომანტიზმს, ნატურალიზმს, მოდერნსა და პოსტმოდერნს თანადროულობის ლიტერატურულ პროცესებამდე.

ინტერნეტ რესურსები
------------------

* ტრირის უნივერსიტეტის გერმანისტიკული ლიტერატურათმცოდნეობის სტუდენტთათვის განკუთვნილი წასაკითხი (პირველადი) ტექსტების სია-მინიმუმი (ეპოქების მიხედვით)  დაარქივებული 2015-12-21 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* Alo Allkemper, Norbert O. Eke: Literaturwissenschaft. Eine Einführung. (UTB basics). 3. überarb. u. erw. Auflage. UTB, Stuttgart 2010, ISBN 978-3-8252-2590-2.
* Heinz Ludwig Arnold, Heinrich Detering (Hrsg.): Grundzüge der Literaturwissenschaft. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1996, ISBN 3-423-30171-6.
* Rainer Baasner, Maria Zens: Methoden und Modelle der Literaturwissenschaft – Eine Einführung. 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Erich Schmidt, Berlin 2005.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩერქეზიშვილი**. |

**ელისაბედ (ლიზა) ალექსანდრეს ასული ჩერქეზიშვილი** (დ. 14 ნოემბერი, 1863, სოფ. კოშკა, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 ოქტომბერი, 1948, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი. საზოგადო მოღვაწისა და ეთნოგრაფის ნიკოლოზ ხიზანაშვილის (ურბნელი) მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

9 წლის გოგონა მიაბარეს გორის კერძო სასწავლებელში. მამის ახირების გამო 6 თვის შემდეგ მიატოვებინეს სკოლა და 16 წლამდე შინაური განათლების მისაღებად დაჰყავდათ სოფელ-სოფელ ოჯახის ნათესავებთან. იმავე ხანებში მონაწილეობდა პირველ სამოყვარულო წარმოდგენებში, ხოლო პროფესიულ სცენაზე ე. ჩერქეზიშვილის დებიუტი გაიმართა 1886 წლის 15 სექტემბერს ვ. დიაჩენკოს პიესაში „ეხლანდელი სიყვარული".

თეატრში შესრულებული როლებია: სარა და ხანუმა (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა"), ელისაბედი (რაფიელ ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს"), კატინა (აქვსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს, ვერარ ნახავ"), ანა ანდრეევნა (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი") და სხვა.

20-იან წლებში მსახიობმა მუშაობა დაიწყო რუსთაველის თეატრში, ხოლო 1932 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კოტე მარჯანიშვილის თეატრის წამყვანი იყო. აქ შექმნა მან ასევე დაუვიწყარი სახეები: ნენე (ზურაბ ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში"), ხორეშანი (შალვა დადიანის „ჩატეხილი ხიდი"), მაკრინე (ლავრენტი არდაზიანის „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი"), მარიამი (ვასილი შკვარკინის „უბრალო გოგონა") და სხვები.

ელისაბედ ჩერქეზიშვილს საინტერესო როლები აქვს შესრულებული კინოშიც. მაგალითად, დასამახსოვრებელია მისი ჯუფანა („ვინ არის დამნაშავე?"), ხანუმა („ხანუმა"), დედა („ორი მონადირე"), აგრეთვე ეპიზოდრიროლები „ჯანყი გურიაში", „ქალი გაღმიდან", „გიორგი სააკაძე" და სხვა.

1941 წელს, იოსებ გრიშაშვილის რედაქციით, გამოქვეყნდა ლიზას მოგონებები, მოთხრობები და წერილები: „აღდგომის ღამე", „მსახიობთა დღე", „პეტერბურგის თეატრები", „სცენა სოფლად", „საბრალო ნენე", „სამოცი წლის არშიყნი" და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 378, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელისაბედ ჩერქეზიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ლიზა ჩერქეზიშვილი [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  ელისაბედ ჩერქეზიშვილი. *feminism-boell.org*. ციტირების თარიღი: 6 ივნისი 2014
**მანე თანდილიანი** ( სომხ. Մանե Վանյայի Թանդիլյան ; დ. 3 აპრილი, 1973, ალავერდი) — სომხეთისა და არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის (NKR) სახელმწიფო მოღვაწე, სომხეთის შრომისა და სოციალური უზრუნველყოფის მინისტრი (2018-2019), VI და VII მოწვევის სომხეთის ეროვნული ასამბლეის დეპუტატი. 2017-2018, 2019-2020 წწ. არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სოციალური და საბინაო საქმეთა მინისტრი (2020-2021 წწ).

ბიოგრაფია
---------

მანე თანდილიანი დაიბადა 1978 წლის 3 აპრილს სომხეთის სსრ, სსრკ ლორის რაიონის ქალაქ ალავერდში. 

1999 წელს დაამთავრა ერევნის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 2002 წელს დაამთავრა სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტის მაგისტრატურა ბიზნესის მართვის მიმართულებით. 

2003-2004 წლებში მუშაობდა ფინანსურ ანალიტიკოსად, 2004 წელს ბუღალტერად, 2004-2008 წლებში მთავარ ბუღალტერად, 2009-2017 წლებში ფინანსური დირექტორის მოადგილედ და მთავარ ბუღალტრად სხვადასხვა კერძო კომპანიაში. 

2016 წლიდან მანე თანდილიანი ოფიციალურ ბუღალტერთა ასოციაციის (ACCA) წევრია.  .

2017-2018 წლებში იყო სომხეთის რესპუბლიკის მეექვსე მოწვევის ეროვნული ასამბლეის (RA NA) დეპუტატი, არჩეული იყო #1 საარჩევნო ოლქში პარტიათა ბლოკიდან "იელქი" იყო. იყო ფრაქცია „იელქის" წევრი და სომხეთის რესპუბლიკის მეექვსე მოწვევის ეროვნული ასამბლეის საფინანსო, საკრედიტო და საბიუჯეტო საკითხთა მუდმივმოქმედი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 

2018 წლის 12 მაისიდან 2019 წლის 14 იანვრამდე ეკავა სომხეთის შრომისა და სოციალური დაცვის მინისტრის პოსტი, მაგრამ იძულებული გახდა თანამდებობა დაეტოვებინა საპენსიო რეფორმის საკითხზე ხელისუფლებასთან უთანხმოების გამო. 

2018 წლის 9 დეკემბერს აირჩიეს სომხეთის რესპუბლიკის მე-7 მოწვევის ეროვნული კრების დეპუტატად მე-4 საარჩევნო ოლქიდან პარტია „ ნათელი სომხეთის "ტერიტორიული საარჩევნო სიით. 2019 წლის 14 იანვარს დაიკავა თანამდებობა, ხოლო 2019 წლის 18 იანვარს აირჩიეს სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნული კრების საფინანსო, საკრედიტო და საბიუჯეტო საკითხთა მუდმივმოქმედი კომიტეტის თავმჯდომარედ.  2020 წლის აგვისტოში მან თანამდებობა დატოვა ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. 

2020 წლის 2 დეკემბერს, არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა არაიკ ჰარუთუნიანმა თანდილიანი დანიშნა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სოციალური და საბინაო საქმეთა მინისტრად.  2021 წლის 1 სექტემბერს მანე თანდილიანი მინისტრის პოსტზე შეცვალა არმინე პეტროსიანმა. 

მანე თანდილიანი გათხოვილია და ჰყავს ორი შვილი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Тандилян Мане Ваняевна.
2. 1 2  Мане Тандилян назначена министром социальных и жилищных вопросов Нагорного Карабаха.
3. ↑  Президент Нагорного Карабаха назначил нового главу минтруда.
**ლენქორანის რაიონი** (აზერ. Lənkəran) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. ლანქორანის რაიონი როგორც ადმინისტრაციული ოლქი დაარსდა 1930 წლის 8 აგვისტოს. რაიონის ტერიტორია 1,539 კმ2-ს მოიცავს. რაიონში არის 2 ქალაქი, 8 დასახლებული პუნქტი და 83 სოფელი. მანძილი ბაქოდა ცენტრალურ ნაწილამდე 268 კმ-ს შეადგენს.რაიონის სატელეფონო კოდია (+994) 25.

ისტორია
-------

არქეოლოგიური გათხრები მიუთითებს იმაზე, რომ ხალხი ამ რეგიონში ცხოვრობდა, მინიმუმ ბრინჯაოს ხანიდამ (ძვ. წ. მე-3 ან მე-2 ათასწლეული). ლენქორანის მიმდებარე ტერიტორიას აქვს ნაყოფიერი ნიადაგი, ის მდიდარის წყლის რეზერვებით და აქ ძირითადად არის ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი, მაქსიმალური წლიური ნალექით 1,600-დან 1,800 მმ-მდე, ყველაზე მაღალი ნალექი აზერბაიჯანში ამ რეგიონში გვხვდება, ძირითადად მისდევენ სოფლის მეურნეობის, მესაქონლეობის, მებაღეობის, თევზაობის, ფუტკრის მოშენებას, აბრეშუმის წარმოებას და ა.შ. ტერიტორიის განვითარებას ხელი შეუწყო აგრეთვე მისმა ადგილმდებარეობამ, როგორც ძველ იმპერიებს შორის კომუნიკაციის წერტილმა, რამაც გამოიწვია ვაჭრობის განგითარება, რომელიც კასპიის ზღვის სანაპიროს გასწვრივ ხდებოდა.

1747–1813 წლებში ლენქორანი იყო თალიშის სახანოს მთავარი ქალაქი. 1813 წლის გულისტანის საზავო ხელშეკრულებაის შემდეგ, სახანოს ჩრდილოეთ ტერიტორია დაიპყრო რუსეთმა, ხოლო დანარჩენი ნაწილი 1826-1828 წლების რუსეთ-სპარსეთის საბოლოო ომის დროს დაიმორჩილეს. 1828 წელს თურქმენჩაის ზავის შემდგომ სახანო გაუქმდა. მე-19 საუკუნის განმავლობაში, ლენქორანმა რუსეთში გაიტანა ბრინჯი, აბრეშუმი, ბოსტნეული, ხე და თევზი. XX საუკუნის განმავლობაში ჩაის გადამამუშავებელი ინდუსტრია მნიშვნელოვანი გახდა რაიონში.

ტერიტორია იყო მუღანის სოციალისტური რესპუბლიკის ცენტრი 1919 წლის განმავლობაში. ისტორია გარკვეულწილად განმეორდა 1993 წელს, არასტაბილურობის პერიოდში, რომელიც მოჰყვა აზერბაიჯანის სსრ-ს დამოუკიდებლობის მოპოვება 1991 წელს, ლენქორანი და მიმდებარე ტერიტორიები გამოცხადებული იქნა თალიშ-მუღანის ავტონომიურ რესპუბლიკად, მაგრამ ეს ასე იყო 1993 წლის ივნისიდან და აგვისტომდე. დღეს ეს რეგიონი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განუყოფელი ნაწილია.

ბუნებრივი აირის წყარო
---------------------

2017 წლის სამი თვის განმავლობაში, გარკვეული ზომები იქნა მიღებული იმისათვის, რომ ქალაქში საცხოვრებელი ადგილები და კომპანიები გაზით მოემარაგებიათ. ამრიგად, 43 565 ადამიანს მიეწოდება ბუნებრივი აირი, შეიქმნა 252 კმ წყლის ხაზები სხვადასხვა დიამეტრით, შეიცვალა 291 დეფექტური მილი ახლით. დღეისათვის, 65 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის ლენქორანი და ქალაქი ლიმანი, რომლებსაც ბუნებრივი აირი მიეწოდებათ, რაც შეადგენს რაიონის მთლიანი მოსახლეობის 90.1%-ს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* На сайте Azerbaijan დაარქივებული 2018-10-18 საიტზე Wayback Machine.
* Official rayon webpage\*

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Rayon haqqında.
4. ↑  General information of Lankaran.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-16. ციტირების თარიღი: 2019-10-14.
5. ↑  Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 მაისი 2018. ციტირების თარიღი: 19 August 2015. (აზერბაიჯანული)
6. ↑  LANKARAN.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-12-27. ციტირების თარიღი: 2019-10-14.
7. ↑  Political division, population size and structure: Population by towns and regions of the Republic of Azerbaijan en. ციტირების თარიღი: 2018-12-18
|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **ბათუმის ოლქი.** |

ბათუმის ოკრუგის რუკა
**ბათუმის ოკრუგი** (რუს. Батумский округ) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ისტორიულ-სამხრეთ დასავლეთ საქართველოში. შეიქმნა 1878 წელს ბათუმის ოლქის შემადგენლობაში. დაიყო ბათუმის, კინტრიშისა და გონიოს უბნებად. ადმინისტრაციული ცენტრი ბათუმი, ფართობი - 3703 კმ². დასახლებული პუნქტი - 274 (1882 წ.), 306 (1905 წ.). 1883 წლიდან ბათუმის ოკრუგი დაუქვემდებარეს ქუთაისის გუბერნიას, ხოლო 1903 წლის 1 ივლისიდან ბათუმის ოლქს. ბათუმის ოკრუგის პირველი უფროსი 1878-1880 წლებში იყო გრიგოლ გურიელი.

1878-1883
---------

მოსახლეობა
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1882 | 38 539 | 20509 | 17760 |
| 1884 |  50 900 |  |  |
| 1886 |  46 632 |  |  |
| 1897 |  85 576 | 50832 | 34744 |
| 1905 |  63 414 |  |  |

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 332.

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1885 год გვ. 215
2. ↑  Кавказский календарь на 1887 год გვ. 223
3. ↑  Кавказский календарь на 1889 год გვ. 153
4. ↑  Кавказский календарь на 1898 год გვ. 340
**ბრინჯაოს მღვიმე** — მუსტიესა და ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მრავალფენიანი ძეგლი კარსტული წარმოშობის მღვიმეში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფ. ცუცხვათის ტერიტორიაზე, მდ. შაბათღელის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 300 მ სიმაღლეზე. 

ბრინჯაოს მღვიმე წარმოადგენს ცუცხვათის მრავალსართულიან მღვიმეთა სისტემის V იარუსს. პირველად გაითხარა 1974–1976 წლებში (ხელმძღვ. ლ. მარუაშვილი და დ. თუშაბრამიშვილი). მუსტიეურ ფენებში აღმოჩენილია ათასობით ნივთი (ნუკლეუსები, ანატკეც-ლამელები, სხვადასხვა სახის დაკბილული იარაღი და სხვ.). ფაუნა წარმოდგენილია მგლის, მღვიმური და მურა დათვის, ბიზონის, შვლის, მარტორქის და სხვა ცხოველთა (24 სახეობის ძუძუმწოვარი და 6 სახეობის ფრინველი) ძვლების ნაშთები ნასუფრალის სახით. II მუსტიურ ფენაში (XVIII ლითოლოგიური ფენა) აღმოჩენილია 12–13 წლის ნეანდერტალელის ზედა საძირე კბილი. ბ. მ-ის შუა პალეოლითური ფენები მუსტიეს ეპოქის სხვადასხვა საფეხურით თარიღდება.

ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. IV–III ათასწლეულები) ფენებში აღმოჩენილია დასავლეთ საქართველოს მღვიმური კულტურისათვის დამახასიათებელი კერამიკული ნაწარმი, გახეხილ-გაპრიალებული ქვის იარაღი, კაჟის ისრისპირები, ქვის სამაჯურის ფრაგმენტები, ხელსაფქვავები, ძვლისა და რქის თოხისნაირი იარაღი და სხვ.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* Тушабрамишвили Д. М. Археологические памятники Цуцхватского многоэтажного пещерного комплекса, წგ.: Изучение пещер Колхиды, Тб. 1978.
* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* ცქვიტინიძე ნ. წიქარიძე ნ. ყვავაძე ე. ლორთქიფანიძე დ. ქალკოლითური დასახლება ბრინჯაოს მღვიმეში, ცუცხვათის მღვიმოვანი, საქართველო, იმერეთი. „საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე", ტ. 14, №2, 2020; გვ. 127-131.
**ბათუმის ოკრუგი** (რუს. Аджарский округ; 1878-1883) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ისტორიულ-სამხრეთ დასავლეთ საქართველოში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ბათუმი.

1878-1883 წლები
---------------

1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, რუსეთის მიერ ოსმალეთის იმპერიისგან დაპყრობილ მიწებზე მოეწყო ადმინისტრაციული ერთეულები, მათ შორის ბათუმის ოლქი, რომლის შემადგენლობაშიც ართვინისა და აჭარის ოკრუგებთან ერთად შედიოდა ბათუმის ოკრუგიც. აჭარის ოკრუგის მოსახლეობა 1881 წლისთვის შეადგენდა 19859 კაცს, რომელთაგან ძირიადად ნაწილს მუსულმანი ქართველები იყვნენ.

1883 წლის 12 ივლისის დადგენილებით ბათუმის ოლქი გაუქმდა, ხოლო მასში შემავალი ართვინის, აჭარისა და ბათუმის ოკრუგები, ქუთაისის გუბერნიაში ორი ოკრუგის ართვინისა და ბათუმის ოკრუგების (აჭარის ოკრუგი შეუერთეს ბათუმის ოკრუგს) სახით შევიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1884 год, Тифлис, 1883, გვ. 328-330
2. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 3-ое (1881-1913), т. III, указ 1636, ст. 300-301
**ელიზბარ ნადარაია** (დ. 17 აპრილი, 1936, ხობის რაიონი, სოფელი ხიბულა) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი.

1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა– მათემატიკის ფაკულტეტი.

1964–1966 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი ცენტრის მეცნიერ-თანამშრომელი; 1966–1973 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის განყოფილების მეცნიერ-თანამშრომელი და შემდეგ განყოფილების გამგე; 1973–1978 წლებშ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის განყოფილების გამგე; 1978–1986 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის კათედრის დოცენტი და შემდეგ პროფესორი, ხოლო 1986 წლიდან ამავე კათედრის გამგე. 1964 წლიდან არის ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, სტეკლოვის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი (მოსკოვი); 1981 წლიდან ფიზიკა მათემატიკის დოქტორი, რომანოვსკის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი (ტაშკენტი). 2009 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის მიმართულების სრული პროფესორი.

2001 წლიდან არის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

1990 წელს მიიღო ილია ვეკუას სახელობის პრემია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფიული ლექსიკონი — ელიზბარ ნადარაია — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
ნიკოლაი ბურჩაკ-აბრამოვიჩი
**ნიკოლაი ბურჩაკ-აბრამოვიჩი** (დ. 26 სექტემბერი (9 ოქტომბერი),1900/1902, მარტინოვკა, რუსეთის იმპერია — გ. 15 ოქტომბერი, 1997, თბილისი, საქართველო) — საბჭოთა მეცნიერი, პალეონტოლოგი, პროფესორი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955); სწავლობდა გვიანი კაინოზოური პერიოდის ძუძუმწოვრებს და ფრინველებს.

ბიოგრაფია
---------

1919 წელს ქალაქ ჟიტომირის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ მან სწავლა განაგრძო „Oswiata Narodokpy"-ის ინსტიტუტში. 1925 წელს დაამთავრა ჟიტომირის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბუნებრივი გეოგრაფიის ფაკულტეტი, შემდეგ 1928 წელს კიევის სახალხო განათლების დრაჰომანოვის სახელობის ინსტიტუტი.

დიდი სამამულო ომის დროს მუშაობდა ყაზახეთში (ტურგაი), ურალში სპეციალური დანიშნულების ექსპედიციებზე, კავკასიასა და ცენტრალურ აზიაში. 1943-1946 წლებში იყო პალეონტოლოგიური ინსტიტუტის დოქტორანტი. მუშაობდა თბილისში, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პალეობიოლოგიის ინსტიტუტში. 1950-იან წლებში იყო აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის საბუნებისმეტყველო მუზეუმის თანამშრომელი.

1951 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, 1955 წელს — დოქტორანტურა. ავტორია 300-ზე მეტი პუბლიკაციის, მათ შორის ორი მონოგრაფიის — „კავკასიისა და სამხრეთ უკრაინის ნამარხი სირაქლემები" (1953, ბაქო) და „ძველი სამყაროს ნამარხი ხარები. T. 1" (1957, ბაქო). ნამარხი ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების გარდა, ის ასევე დაინტერესებული იყო ბუნების შენარჩუნებით, რელიქტური ჰომინიდებით, თურანული ვეფხვით და ბუნების მეცნიერების ისტორიით. მას ჰქონდა ნამარხი ზედა პლეისტოცენის ფრინველების დიდი პალეო-ორნითოლოგიური კოლექცია ბინაგადის ადგილიდან (ბაქო, აზერბაიჯანი) აღსანიშნავია, რომ ნ. ბურჩაკ-აბრამოვიჩი იმყოფებოდა აფხაზი ლეგენდარული ქალის ზანას ვაჟის საფლავის გახსნისას.

გარდაიცვალა 1997 წლის 15 ოქტომბერს თბილისში.

ლიტერატურა
----------

* მიქელაძე გ. „თოვლის კაცის ძიებაში"//გაზ. „ასავალ-დასავალი", 3 მარტი, 1992

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* История палеоорнитологии в России
* *И. В. Бодылевская* - Академик А. А. Борисяк и Палеонтологический институт в годы войны, 1941–1943 гг.
* Бурчак-Абрамович Микола Йосипович

სქოლიო
------

1. ↑  Zlatozar Nikolaev Boev, In memoriam. Prof. Dr. Nikolay Burchak-Abramovich passed away / In memoriam. Почина проф. д-р Николай Бурчак-Абрамович
2. ↑  Боев, З. 2008. Политика на глада. - Усури, 4 (50): 82-85.
3. ↑  Именной указатель. ციტირების თარიღი: 2015-11-11
4. ↑  Бурчак-Абрамович Николай Иосифович. ციტირების თარიღი: 2015-11-11
5. ↑  Boev, Z. 2010. Prof. Nikolay Burchak-Abramovich's private collection of Late Pleistocene birds from Binagada (Azerbaijan) - a lost treasure of avian paleontology: general review of the exploration of the site and its scientific value. – Proc. 5th Int. Meet. Europ. Bird Curators. - Nat. Hist. Mus. Vienna, Vienna, January 2010: 169-198.
6. ↑  По следам абхазских… негров.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-06. ციტირების თარიღი: 2015-11-11.
**გიორგი ანდრიას ძე უშვერიძე** (დ. 6 ოქტომბერი, 1922- გ. 2004 ) — ქართველი ექიმი და კურორტოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972). საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1984). სკკპ წევრი 1947 წლიდან. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1944 წელს. 1944-1945 წლებში იყო კურორტ აბასთუმნის ექიმი-ფტიზიატრი, 1945-1952 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის ორდინატორი, ასისტენტი, 1952-1968 წლებში საქართველოს კურორტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე, 1968 წლიდან საქართველოს კურორტოლოგიის, ფიზიოთერაპიისა და რეაბილიტაციი სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1952 წელს თემაზე: „ნახშირწყლების ცვლა ტუბერკულოზის დროს აბასთუმნის მთის ჰავის პირობებში". 1972 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემაზე: „საშუალო სიმაღლის მთის ჰავის თერაპიული მოქმედების მექანიზმები". გიორგი უშვერიძე ავტორია 120 სამეცნიერო ნაშრომისა შინაგანი დაავადებების კლიმატური ფაქტორებით მკურნალობის პრობლემებზე. გიორგი უშვერიძე შეისწავლიდა მთის კლიმატოფიზიოლოგიურ და კლიმატოთერაპიის აქტუალურ პრობლემებს, შეიმუშავა ამინდისა და კლიმატის სამედიცინო კლასიფიკაციები, შეისწავლა კარსტული მღვიმეების მიკროკლიმატის სამკურნალო თვისებები და სხვა. 1979 წლიდან საქართველოს კურორტოლოგთა და ფიზიოთერაპევტთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. 1986 წელს დაჯილდოვდა საპატიო ნიშნის ორდენით, ხოლო 1998 წელს ღირსების ორდენით. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1993).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 195.
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, თბ. გვ. 269, წ. 2000.
**ლერიქის რაიონი** (აზერ. Lerik) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მდებარეობს ირანის საზღვართან სამხრეთ აზერბაიჯანში. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ლერიქი. რაიონის სატელეფონო კოდია (+994) 25.

ისტორია
-------

ლერიქის ოლქი შეიქმნა 1930 წლის აგვისტოში. მას 1938 წლის იანვრამდე ეწოდებოდა ზუვანდის ოლქი. რაიონის შემადგენლობაში შედის ერთი ქალაქი და 161 სოფელი, რომელთა საერთო ფართობი 1084 კვადრატული კილომეტრია. რაიონში არის 29 მუნიციპალიტეტი. 2008 წლის 13 ივნისის პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, ლერიქის დასახლებას მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

რაიონ ლერიქის ტერიტორია ერთ–ერთი უძველესი დასახლებაა აზერბაიჯანში. არსებობს რამდენიმე გამოქვაბულის ნასახლარი, რომლებიც ბრინჯაოს ხანას მიეკუთვნებიან. აქ აღმოაჩენილია ქვის ხანის დროინდელი სხვადასხვა ნივთები. გამოქვაბული სახელწოდებით „Buzeyir" ყველაზე ძველი დასახლებაა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. XVIII და XIX საუკუნეებში, ფრანგმა არქეოლოგმა ჟაკ დე მორგანმა, კ. ჩაფერმა და მისმა ძმამ ჰენრი მორგანმა ამ ტერიტორიას არქეოლოგიური გათხრების დროს უწოდეს „არქეოლოგიური სამოთხე". მორგანმა ჩაატარა არქეოლოგიური გათხრები ლერიქის სოფელ ვერში, გიზილბაშლარის სასაფლაოზე.

აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელმა პროფესორმა ასადულა ჯაფაროვმა, ჩაატარა სამეცნიერო გამოკვლევები ლერიქის რაიონის ტერიტორიაზე და პირველად აღმოაჩინა უძველესი ადამიანის ნასახლარი, რომელიც მიეკუთვნებოდა პალეოლითის ხანას.

ხალხი
-----

ლერიქი ცნობილია მისი ზოგიერთი მოქალაქის სიცოცხლის ხანგრძლივობით. იგი ცნობილია ადამიანის სიცოცხლის ხანგრძლივობის მითებით; ადამიანი, სახელად შირალი მუსლიმოვი, დაიბადა სოფელ ბარზავუში, ეს ადამიანი შესულია გინესის რეკორდების წიგნში, სადაც აღნიშნულია, რომ ის გარდაიცვალა 168 წლის ასაკში, ითვლება, რომ იგი ცხოვრობდა 1805 წლიდან 1973 წლამდე. ლერიქის რაიონის მოსახლეობა თანაბრად შედგება აზერბაიჯანელებისა და თალიშებისგან. ორივე პოპულაცია ვრცელდება საზღვრის ორივე მხარეს. 1939 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით, აზერბაიჯანის სსრ ლერიქის მხარეში თალიშები შეადგენდნენ 68,9%-ს, ხოლო აზერბაიჯანელები კი 29.1%-ს. 1959 წლის აღწერის მონაცემებით ამ მხარეში აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ 98,7%-ს. თალიშის საზოგადო მოღვაწის, ფ. აბოსძოდის თანახმად, საბჭოთა აზერბაიჯანში თალიშების არსებობა უარყვეს და ისინი ჩაწერეს როგორც „აზერბაიჯანელები".

ეკონომიკა
---------

რაიონი მთიანი რელიეფისგან შედგება, სადაც მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით არის დაკავებული. საშუალოდ წლიურად, 1454 ჰექტარზე 2 790 ტონა მარცვლეულს თესავენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* На сайте Azerbaijan დაარქივებული 2018-10-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 მაისი 2018. ციტირების თარიღი: 19 August 2015. (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Azärbaycan arxeologiyası: Daş dövrü.
3. ↑  LATE BRONZE AND IRON AGE STONE BOX, KURGAN GRAVES AND SETTLEMENTS OF SOUTHEAST REGION OF AZERBAIJAN.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-17. ციტირების თარიღი: 2019-10-18.
4. ↑  Lerik - Azerbaijan - Azerb.com
5. ↑  АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР (1939 г.)
6. ↑  Ставка на Талышей