recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ანდრია (ანდრო) იულონის ძე გუგუშვილი** (დ. 1895, ზუგდიდი — გ. 1970, ლონდონი) — ქართველი ისტორიკოსი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე; ძირითადად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ლონდონში.

დაიბადა ზუგდიდში. დაამთავრა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზია და გეოლოგიის შესასწავლად გერმანიაში გაემგზავრა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ჯერ ნიდერლანდებში, შემდეგ კი დიდ ბრიტანეთში გადავიდა და ლონდონში დასახლდა. 1918-1921 წწ. იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საელჩოს მდივანი ლონდონში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ იყო საქართველოს ემიგრანტული მთავრობის წარმომადგენელი ლონდონში; მონაწილეობდა „საქართველოს დამხმარე კომიტეტის" (თავმჯდომარე: სერ ს.ე. მორისი) მუშაობაში. დახმარებას უწევდა საქართველოთი დაინტერესბულ ბრიტანელ მეცნიერებს, განსაკუთრებით უილიამ ალენს, რომლის მიერ 30-იან წლებში დაარსებული „საქართველოს საისტორიო საზოგადოებისა" და ჟურნალ „Georgica"-ს მდივანი იყო. ამავე ჟურნალში აქვეყნდებდა სტატიებს საქართველოს ისტორიისა და კულტურის შესახებ („ქართული ანბანი", „საქართველოს ეთნოგრაფიული და ისტორიული დაყოფა", „საქართველოს მეფეთა ქრონოლოგიურ-გენეალოგიური შტო" და სხვ.). გარდაიცვალა 1970 წელს ლონდონში; დაკრძალულია ვ. ალენის საგვარეულო აკლდამაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანდრია გუგუშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  რუსუდან დაუშვილი. Famous Georgians — ანდრია გუგუშვილი. Prime Time. 2012 წ. 4 ივნისი.
**არმენ მკრტჩიანი** (სომხ. Արմեն Մկրտչյան; დ. 6 ოქტომბერი, 1973, ვედი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. არის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი, მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსანი და ევროპის ჩემპიონი. გარდა ამისა, არმენ მკრტჩიანს 1991 წელს მიენიჭა საერთაშორისო კლასის სსრკ სპორტის ოსტატის ტიტული და 1996 წელს სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

ბიოგრაფია
---------

არმენ მკრტჩიანი დაიბადა 1963 წლის 6 ოქტომბერს, ქალაქ ვედიში (სომხეთის სსრ-ში). მან მოჭიდავის კარიერა რაზმიკ კარაეპეტიანის ზედამხედველობის ქვეშ დაიწყო, ხოლო 1992 წლისდან კარიერის დასრულებამდე მისი მწვრთნელები იყვნენ იური ბაბაიანი და გრანტ იენოკიანი. მკრტჩიანი იყო სსრკ-ის ახალგაზდრული მოჭიდავეთა ნაკრების წევრი. 1990 წელს, 18 წლის ასაკში, ჭიდაობის ახალგაზდრულ მსოფლიო ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიგო.

1991 წელს სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, იგი საერთაშორისო ტურნიერბზე სომხეთის სახელით წარსდგებოდა. მან მოიგო 1992 წლის ესპოირის ევროპის ჩემპიონატი. მომდევნო წელს მოიგო 1993 წლის ესპოირის მსოფლიო ჩემპიონატი. 1994 წელს, რომში გამართულ ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა. ამ გამარჯვებით იგი გახდა სომხეთის დამოუკიდებეპი რესპუბლიკის თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში პირველი ევროპის ჩემპიონი. ატლანტაში გამართულ ჭიდაობის 1995 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიგო ბრინჯაოს მედალი. იმის გამო, რომ მკრტჩიანი თავისი დივიზიონის საუკეთესო ექვს მოჭიდავეთა შორის იყო მან ავტომატური კვალიფიკაციის უფლება მიიღო მომავალ წელს დაგეგმილ ზაფხულის ოლიმპიადაზე.

1996 წელს ატლანტაში გამართულ ლიმპიურ თამაშებზე არმენ მკრტჩიანმა ფინალს მიაღწია; ფინალში იგი ჩრდილოეთ კორეელ ოლიმპიურ ჩემპიონს კიმ II-ს დაუპირისპირდა. მათი ბრძოლა ძალიან დაძაბულად მიმდინარეობდა. დასასრულს, მკრტჩიანმა ერთი ქულით, 4:5 წააგო. ბოლო 5 წლის გამნავლობაში კიმ II-ისთვის ეს იყო ყველაზე ახლო ანგარიშით გამარჯვება. ამ შედეგით მკრტჩიანი გახდა პირველი ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი სომხეთიდან.

1997 წელს მკრტჩიანმა წონითი კატეგორია შეიცვალა: 48 კგ წონით კატეგორიიდან 54 კგ წონით კატეგორიაში გადავიდა. 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე გასაგზავნ გუნდში იგი ვერ მოხვდა. ჭიდაობის 2001 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედლის მოგების შემდეგ, არმენ მკრტჩიანმა მოჭიდავის კარიერა დაასრულა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Mkrtchyan vs Kim, 1996 Olympics video at YouTube.com
* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill. დაარქივებული ასლი. *Olympics at Sports-Reference.com*. Sports Reference LLC. ციტირების თარიღი: 2019-11-02
* Armen Mkertchian at databaseOlympics.com. ციტირების თარიღი: 2008-01-26
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯორჯიაშვილი**. |

**არსენ ჯორჯიაშვილი** (დ. 7 აპრილი, 1881, დიდი ენაგეთი — გ. 1 მარტი, 1906, ტფილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

მუშაობდა ამიერკავკასიის რკინიგზის ჩამომსხმელ საამქროში. 1905 წელს მუშაობდა რევოლუციაში, პოლიციის მოხელეებსა და მეფის ჯარებზე თავდასხმებში. 1905 წლის სექტემბერში მონაწილეობდა პლასტუნთა პოკლზე თავდასხმაში, მოკლა ათამდე პლასტუნი. დეკემბერში მონაწილეობა მიიღო შეიარაღებულ ბრძოლებში. 1906 წლის 16 იანვარს სილიბისტრო ჯიბლაძის დავალებით ყუმბარით მოკლა კავკასიის სამხედრო შტაბის უფროსი გენერალი გრიაზნოვი. კავკასიის სამხედრო საოლქო სასამართლოს განაჩენით ჯორჯიაშვილი საგუბერნიო ციხეში ჩამოახრჩვეს. ჯორჯიაშვილის სახელი წოდა მშობლიურ სოფელს, იქვე დაიდგა მისი ძეგლი. მის შესახებ გადაღებულია ფილმი „არსენა ჯორჯიაშვილი".

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 574.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არსენ ჯორჯიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ანდრია ილიას ძე მერზლიკინი** (რუს. Мерзликин, Андрей Ильич; დ. 24 მარტი 1973) — რუსი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

ანდრია მერზლიკინი დაიბადა 1973 წლის 24 მარტს ქალაქ კოროლიოვში. სკოლის დამთავრების შემდეგ გადაწყვიტა პროფესიად კოსმოსური მანქანათმშენებლობა აერჩია. შედეგად დაეუფლა რადიოტექნიკას, თუმცა ამ მიმართულებით მას არ უმუშავია. 1990-იანი წლების დასაწყისში ქვეყანა ეკონომიკურმა და პოლიტიკურმა კრიზისმა მოიცვა და კოსმოსური მიმდინარეობა გარკვეული დროით მივიწყებულ იქნა. ამიტომ მერზლიკინმა შეცვალა თავის პირვანდელი გადაწყვეტილება და ამიერიდან პროფესიად ეკონომისტობა აირჩია.

პარალელურად სწავლობდა ს. გერასიმოვის სახელობის სახელმწიფო კინემატოგრაფიულ უნივერსიტეტში. სწავლების პერიოდში მონაწილეობა მიიღო მოკლემეტრაჟიან ფილმში „როგორ გავატარე ზაფხული". თავდაპირველად მერზლიკინი შეუჩნეველი რჩებოდა, თუმცა გარემოება მას შემდეგ შეიცვალა, როდესაც 2003 წელს გამოვიდა გახმაურებული კინოფილმი „ბუმერი", სადაც დიმონის სახე განასახიერა.

2003-2006 წლებში პერიოდში მერზლიკინმა მრავალრიცხოვან ფილმებსა თუ სერიალებში მიიღო მონაწილეობა. მისი კინოროლებიდან აღსანიშნავია ასევე: „ცხელი ამბები", „ბუმერი 2", „დაკარგულები" და სხვა.

ფილმოგრაფია
-----------

* 2003 — ბუმერი
* 2004 — ანტიბუმერი
* 2006 — ბუმერი 2
* 2006 — ნადირობა პირანიაზე
* 2008 — საქანელა
* 2008 — დასახლებული კუნძული
* 2009 — იღბლიანი
* 2009 — ცხელი ამბები
* 2008 — რუსეთი 88
* 2010 — მზით გათანგული 2
* 2010 — ბრესტის ციხე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერზლიკინის ოფიციალური საიტი
* 

* ანდრია მერზლიკინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* Андрей Мерзликин снимается в кино про войну. ФОТО
* ანდრია მერზლიკინი
**სასტუმრო „ახალი ევროპა"** (აზერბ. Yeni Avropa) — ყოფილი სასტუმრო აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. 

ამჟამად სასტუმროს შენობაში განთავსებულია რუსეთის ნავთობკომპანია „ლუკოილის" ბაქოს ოფისი. ამჟამინდელი მისამართია ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევის ქუჩა № 13. 

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ბრძანების თანახმად, შენობა არის აზერბაიჯანის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი.

ისტორია
-------

ექვსსართულიანი სასტუმრო აშენდა 1913 წელს მოდერნის სტილში . არქიტექტორ იოზეფ პლოშკოს მიერ შენობის დამკვეთი იყო ბაქოს მენავთობე მუსა ნაგიევი. სასტუმროს შენობა იყო ბაქოს რამდენიმე სასტუმროთაგან ერთ-ერთი და იშვიათი შენობა ქალაქში, რომელიც აღჭურვილია ლიფტებით. საბჭოთა კავშირის პირველ წლებში აზერბაიჯანის სხვა ქალაქებიდან და რეგიონებიდან სტუმრები ჩვეულებრივ სასტუმროში რჩებოდნენ, ხოლო უცხოელები — ინტურისტის სასტუმროში. 

რუსი პოეტი სერგეი ესენინი 1925 წელს გაჩერდა აღნიშნულ სასტუმროში, კერძოდ № 59 ოთახში. ასევე ცნობილი სტუმრებიდან აღსანიშნავია რურიკ ივნევი. მის მიერ დაკავებული სასტუმროს № 81 იყო. 1925 წლის ივნისში სასტუმროს ეწვია რუსი მსახიობი ვასილი კაჩალოვი.

1950 წელს ჰეიდარ ალიევი, რომელიც ახალი ჩამოსული იყო ქალაქში სამუშაოდ, დასახლდა სასტუმროს ერთ-ერთ ოთახში. ალიევი აქ რვა თვე დარჩა. მოგვიანებით, ალიევმა გაიხსენა 40-იანი წლების დასაწყისში სასტუმროში ყოფნის შესახებ: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „მახსოვს, როგორ ჩამოვედი ბაქოში დაახლოებით 40-იანი წლების დასაწყისში — მაშინ ბაქოში არ ვცხოვრობდი. აქ მოვედი, ოთახი ავიღე და ამ სასტუმრომ იმწამსვე აღფრთოვანება გამოიწვია ჩემში. როდესაც აქ ლიფტი დავინახე, ვიცოდი, რომ იმ დროს ბაქოს არცერთ შენობაში არ იყო ლიფტი და თუ ლიფტი იყო, ძალიან ცოტა ადგილას. მაგრამ ამ შენობაში ლიფტი იყო და ყველას, ვინც ხედავდა, სიამოვნებით იყენებდა მას." |
|  |  |

1999 წლის 3 ოქტომბერს, ყოფილი სასტუმროს რესტავრირებულ შენობაში, გაიმართა რუსეთის ნავთობკომპანიის „ლუკოილის" ახალი ოფისის საზეიმო გახსნა. ცერემონიაზე სიტყვით გამოვიდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჰეიდარ ალიევი.

სქოლიო
------

1. ↑  АКАДЕМИЯ НАУК АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ССР ИНСТИТУТ АРХИТЕКТУРЫ И ИСКУССТВА Шамиль Фатуллаев ГРАДОСТРОИТЕЛЬСТВО БАКУ XIX - начала XX веков
2. ↑  *Заплетин Г. Ширин-заде Г.* Русские в истории Азербайджана. — Б.: Ганун, 2008. — С. 83. — 366 с.
3. 1 2 3  Речь Президента Азербайджанской Республики Гейдара Алиева на церемонии торжественного открытия нового офиса российской нефтяной компании \"ЛУКойл\" в Баку - 3 октября 1999 года
არსინოე II
**არსინოე II** — პტოლემე I სოტერისა და ბერენიკა I-ის ქალიშვილი.

გათხოვილი იყო სამჯერ. პირველი ქმარი იყო დიადოქოსი ლისიმაქე, რომლისგანაც ჰყავდა სამი ვაჟი: პლოტემია, ლისიმაქე და ფილიპი. ქორწინება დასრულდა ძვ. წ. 281 წელს, ლისიმაქეს კოროპედიუმეს ბრძოლაში გარდაცვალების შემდეგ. 

ძვ. წ. 280 წელს ის ცოლად გაჰყვა თავის ნახევარძმას პტოლემე I-ს, მაკედონიის მეფეს. ეს ქორწინება დამთავრდა იმით, რომ პტოლემე კარვანამ დახოცა ორი მცირეწლოვანი შვილი, რომლებიც არსინოეს ლისიმაქესგან ჰყავდა. ამის შემდეგ იგი გაიქცა სამოფრაკიუმში. ამ ქორწინებიდან მას შვილი არ ჰყოლია. 

მესამე ქორწინებისას იგი ცოლად გაჰყვა თავის ღვიძლ ძმას პტოლემე II ფილადელფოსს, რომელიც გრძელდებოდა ძვ. წ. 280-272 წლებში.
მათ შვილები არ ჰყოლია, მაგრამ მისი სიკვდილის შემდეგ, სავარაუდოდ ძვ. წ. 260 წელს პტოლემე II-მ განაცხადა, რომ მისი შვილების სამართლებრივი დედაა არსინოე I.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***არსინოე II***

* Coin with her portrait
* Encyclopædia Britannica
* Arsinoe II entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith
ალუვიური ნიადაგის ჭრილი
**ალუვიური ნიადაგი** — მდინარის აკუმულაციური მოქმედებით წარმოქმნილი ნიადაგი. განეკუთვნება აზონალური ნიადაგების ჯგუფს (იხ. ნიადაგის კლასიფიკაცია).ალუვიური ნიადაგი გვხვდება ყველა ლანდშაფტურ ზონაში, სხვადასხვა სისქისა და განსხვავებული გრანულომეტრიული შედგენილობისაა; სხვადასხვა რაოდენობით შეიცავს კირს, ჰუმუსსა და საკვებ ელემენტებს; მეტ-ნაკლებად ხირხატიანია, ახასიათებს სუსტად დიფერენცირებული ჰორიზონტები და შრიანობა. საქართველოში ალუვიური ნიადაგების საკმაოდ დიდი მასივები გვხვდება კოლხეთის დაბლობზე, ქართლისა და კახეთის ვაკეებზე. განასხვავებენ მცირე სისქის ძლიერ ხირხატიან, საშუალო და დიდი სისქის, უკარბონატო, კარბონატულ, თიხიან-მტვრიან, ძლიერ კარბონატულ („ლამი"), დაჭაობებულ, გაეწრებულ, ჭალის ტყისა და სხვა ალუვიური ნიადაგს. აღმოსავლეთ საქართველოში ალუვიურ ნიადაგს უმეტესად იყენებენ ხორბლეულის, ხეხილის, ვაზისა და ბოსტნეულ-ბაღჩეული კულტურებისათვის; დასავლეთ საქართველოში მოჰყავთ სიმინდი და ბოსტნეული კულტურები, უკარბონატო ალუვიურ ნიადაგზე კი გაშენებულია ჩაი.

ლიტერატურა
----------

* საბაშვილი მ. საქართველოს სსრ ნიადაგები, თბ. 1965.
* *გოგატიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 337.
**ანდრია დეკანოზიშვილი** (დ. 1867, რუისი, გორის მაზრა — გ. 1955, დრავეილი, საფრანგეთი) — მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1891 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, 1897 წელს ნოვოროსიის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1890-იანების ბოლოს, ევროპაში (პოლონეთი, საფრანგეთი) ყოფნის შემდეგ, საქართველოში დაბრუნდა და თანამშრომლობდა „ცნობის ფურცელსა" და სხვა ქართულ გაზეთებთან. „კვალში" გამოაქვეყნა ხუთი ნოველა „პეპელა" - 1893; „დაღუპული" - 1893; „სულ ერთია, ხომ ვეღარ გამობრუნდება" - 1895; „ის კი მიდიოდა" - 1896; „სხვისია, სხვისი" - 1897. ნოველები ითარგმნა რუსულად. 1901 წელს დაუახლოვდა „ცნობის ფურცლის" ეროვნულ რადიკალურ ჯგუფს. მონაწილეობა მიიღო საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის შექმნისათვის შემდგარ საინიციატივო ჯგუფში და აირჩიეს ხუთი კაცისაგან შედგენილ მთავარ კომიტეტში ა. ჯორჯაძესთან, გ. დეკანოზიშვილთან, ვლადიმერ ლორთქიფანიძესთან და გ. ლასხიშვილთან ერთად. მონაწილეობას იღებდა სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის პროგრამის შემუშავებაში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში იყო რესპუბლიკის წარმომადგენელი არგენტინაში. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა არგენტინასთან ურთიერთობაში და არგენტინის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დე იურედ აღიარების საქმეში. 1920 წელს იყო საზოგადოება „ჩემოს" წარმომადგენელი ჰააგაში. 1921 წლიდან იმყოფებოდა ემიგრაციაში.

ლიტერატურა
----------

* *შველაძე, დ*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 127-128.
* დ. შველიძე, პოლიტიკური პარტიების წარმოშობა საქართველოში, ფედერალისტები, თბ. დეკანოზიშვილი ანდრია დე მარტელი დამიენ 128 1993;
* ვ. წოწელია, მოთხრობები. თბ. 1965; გ. ლასხიშვილი, მემუარები, თბ. 1934, 1992;
* *შველიძე დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 360.
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 127.
**ალფ-არსლანის ლაშქრობანი საქართველოში** — თურქ-სელჩუკთა შემოსევები სულთან ალფ-არსლანის მეთაურობით. XI საუკუნის დასწყისიდან სელჩუკთა მარბიელი ლაშქარი გამუდმებით დათარეშობდა ამიერკავკასიის ქვეყნებში. საქართველოს ალფ-არსლანი პირველად 1064 წლის ივნის-ივლისში შემოესია. ამ ლაშქრობაში მონაწილეობდნენ არანის, შირვანისა და სხვა მხარეთა გამგებლებიც. ალფ-არსლანი ახალქალაქს მოადგა. მესხებმა შეუპოვარი წინააღმდეგობა გაუწიეს. მაგრამ უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხდნენ. მოსახლეობა მთებს შეეხიზნა. ალფ-არსლანი ქართველთაგან ხარკს მოითხოვდა. ბაგრატ IV მზად იყო ქვეყნის გადასარჩენად ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო, მაგრამ ხარკის გადახდა არ იკისრა. 

1068 წელს ალფ-არსლანი მეორედ შემოესია საქართველოს, კახეთი ააოხრა და დიდძალი სიმდიდრე იგდო ხელთ. კახთა მეფე აღსართან I-მა სულთანს მორჩილება აღუთქვა. დიდი საჩუქრით ეახლა. გამაჰმადიანდა და ხარკის გადახდაც იკისრა. შემდეგ აღსართანის, სომეხთა მეფის კვირიკესა და თბილისის ამირას თანხლებით ალფ-არსლანი ქართლს შეესია და ააოხრა. საქართველო მოთარეშე სელჩუკებით აივსო დასავლეთ საქართველოში მტრის წინსვლა შეაჩერა ქართველების მედგარმა წინააღმდეგობამ სვერის ციხესთან. ამ ლაშქრობათა შედეგად სელჩუკთა ხელში გადასული ხორნაბუჯი, არადეთი, გაგი, აგარანი, ქავაზნი და სხვა ალფ-არსლანმა უკან გაბრუნებისას განძის ამირა ფადლონს გადასცა. მასვე უბოძა თბილისი და რუსთავი. ალფ-არსლანის წასვლის შემდეგ ბაგრატმა ბრძოლით დაიბრუნა დაკარგული მიწა-წყალი.

ლიტერატურა
----------

* *შენგელია ნ.*, სელჩუკები და საქართველო XI საუკუნეში, თბ. 1968;
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ. 1965
* *შენგელია ნ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 343, თბ. 1975

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შემოსევები საქართველოში |
| --- |
|  |
| 
სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები • პომპეუსის ლაშქრობა • სასანიანთა შემოსევები • (იბერიული ომი • ეგრისის დიდი ომი) • ხაზართა ლაშქრობები • ჰერაკლე კეისრის ლაშქრობები • ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები • ჯარაჰის შემოსევები • მურვან ყრუს შემოსევები • მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა • ბუღა თურქის შემოსევა • აბულ კასიმის ლაშქრობა • ალფ-არსლანის ლაშქრობები • დიდი თურქობა  • ჯალელედინის ლაშქრობები (გარნისის ბრძოლა; ბოლნისის ბრძოლა) • მონღოლების შემოსევები • აზატ მოსეს ლაშქრობა • თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში • თურქმანთა შემოსევები (ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები • უზუნ-ჰასანის ლაშქრობები • იაყუბ-ყაენის ლაშქრობები) • ისმაილ I-ის ლაშქრობები • თამაზ I-ის ლაშქრობები • ოსმალობა (მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა • ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში) • შაჰ აბასის ლაშქრობები • ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში (1703) • აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევა • რუსეთის შემოსევები (რუსეთ-საქართველოს ომი (1921) • რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)) |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **ლიტერატურულ ნაწარმოებს** ეხება. *ფილმის შესახებ* იხილეთ **არსენას ლექსი (ფილმი)**. |

**არსენას ლექსი** — ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი. მრავალ ვარიანტად ცნობილი, თექვსმეტმარცვლოვანი შაირით გამართული მესტვირული პოემა. შექმნილია XIX საუკუნის 40-იან წლებში უცნობი მესტვირის მიერ (პოემის ავტორად ზოგი მკვლევარი რაჭველ ანდრია ნადირაძეს მიიჩნევს, ზოგი - ქართლელ გიორგი ქებაძეს). ბატონყმობისა და თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მებრძოლი გმირის არსენა ოძელაშვილის თავგადასავალი XIX საუკუნის 30-იანი წლების საქართველოს სოციალური-პოლიტიკური ვითარების ფონზეა გაშლილი. „არსენას ლექსი" ხალხური მესტვირული პოეზიის ტრადიციებზეა შექმნილი, მაგრამ მისი მნიშვნელობა სცილდება ამ ჟანრის ფარგლებს. იგი ქართული ფოლკლორის ღირსშესანიშნავ ეპიკურ ნაწარმოებს წარმოადგენს. 

„არსენას ლექსში" თხრობა უაღრესად დინამიკურია, იუმორით შეზავებული. სადა, ლაკონიური პოეტური ენა ბევრგან აფორისტული ხასიათისაა. მიუხედავად ზოგიერთი ეპიზოდის ფრაგმენტულობისა, პომაში დახატულია იმდროინდელი ქალაქური თუ სოფლური ყოფის კოლორიტული სურათები, რელიეფურადაა გამოკვეთილი ბევრი პერსონაჟი. განსაკუთრებით გამოირჩევა არსენას მხატვრული სახე, განათებული ღრმა შინაგანი რწმენით, სიკეთით, რაც ფიზიკურ სიქველესთან ერთად გმირის ყოველ მოქმედებას თან ახლავს. მასში განცხადებულია სრულყოფილი ვაჟკაცის, სახალხო გმირის იდეალი, რომელიც ქართველ ხალხს ხანგრძლივი დროის მანძილზე ჩამოუყალიბებია. 

„არსენას ლექსი" საქართველოში ძალზე პოპულარული ნაწარმოები იყო, ვრცელდებოდა როგორც ზეპირი გზით, ისე წიგნის მეშვეობითაც. „არსენას ლექსის" გარდა არსენას შესახებ არსებობს ხალხური ლექსებისა და გადმოცემების ციკლი. „არსენას ლექსი" ი. ჭავჭავაძის, ა. წერეთლის, ა. ყაზბეგის, მ. ჯავახიშვილის, გ. ტაბიძის, გ. ლეონიძის და სხვათა ბევრი თხზულების წყარო გახდა. ცალკე წიგნად „არსენას ლექსი" 67-ჯერაა გამოცემული, პირველად 1872 წელს გამოიცა.

ლიტერატურა
----------

* *სიხარულიძე ქ.* ქსე, ტ. 1, გვ. 585, თბ. 1975

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „არსენას ლექსი", ზურაბ კიკნაძე. დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
**არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი** (რუს. Храм Тихвинской иконы Божией Матери) — მართლმადიდებლური ტაძარი არზამასში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი). მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

ისტორია
-------

არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი ააგეს 1777 წელს არზამასელი ვაჭრის მატვეი სტეფანეს ძე მასლიონკოვის ფინანსებით. ტაძარში მასლიონკოვმა გადაიტანა საგვარეულო სიწმინდე ტიხვინის ღვთისმშობლის დიდი ხატი.

ეკლესიის კურთხევიდან ყოველდღიურად ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ხსენების დღეს (ძველი სტილით 26 ივნისი, ახალი სტილით 10 ივლისი) სრულდება ლიტანიობა ეკლესიიდან სასაფლაომდე. გადმოცემის მიხედვით ეს იყო განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი დღესასწაული ქალაქის მთელი ქვედა ნაწილისათვის, როდესაც ქალაქის სასაფლაოს სტუმრობდა მთელი ქალაქი და მის გარშემო მდებარე სოფლები.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1931 წელს არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი დახურეს, მის შენობაში კი განათავსეს ქალაქის მორგი. 

2001 წელს ტაძარი დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიის მრევლს. აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო 2004 წელს, ღვთისმსახურება კი აღსდგა 2005 წელს.

2010 წლის 7 ნოემბერს ნიჟნი-ნოვგოროდისა და არზამასის მთავარეპისკოპოსმა გიორგი დანილოვმა აღასრულა სასაფლაოს ტაძრის კურთხევის ცერემონია. ტაძარი აკურთხეს ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 

არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი არის რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ნომრით 521410084610006.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Приход церкви в честь Тихвинской иконы Божией Матери

სქოლიო
------

1. 1 2 3  О храме | Приход церкви в честь Тихвинской иконы Божией Матери, Арзамас
2. ↑  Арзамас. Церковь Тихвинской иконы Божией Матери
3. ↑  В Арзамасе освящен храм в честь иконы Божией Матери «Тихвинская» / Православие.Ru
4. ↑  Тихвинская церковь
**ანდრია გაბუნია** (დ. 18 ივლისი, 1907, ფოთი — გ. 31 იანვარი, 1969) — ქართველი ინჟინერი, ჰიდროტექნიკოსი, კოლხეთის ჭაობის ამოშრობის ხელმძღვანელი. 

1932 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

1934–1938 წლებში იყო „კოლხეთმშენის" მთავარი ინჟინერი; 1939–1940 წლებში საქართველოს მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის წყალთა მეურნეობის სამმართველოს ინჟინერი; 1941–1943 წლებში წყალთა მეურნეობის კომისრის მოადგილე; 1943–1945 წლებში ფოთის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე; 1945–1949 წლებში „კოლხეთმშენის" უფროსი; 1949–1956 წლებში სამგორის სარწყავი სისტემების მშენებლობის უფროსი და თბილისის წყალსაცავის „თბილისის ზღვის" მშენებლობის ხელმძღვანელი. 1956 წლიდან იყო საქართველოს მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის მინისტრის მოადგილე. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

იყო საქართველოს უმაღლესი საბჭოს II და III მოწვევის დეპუტატი.

მიღებული აქვს საპატიო ნიშნის და შრომის წითელი დროშის ორდენები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანდრია გაბუნია ბიოგრაფიული ლექსიკონი — *საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა*
**არზრუმის (ერზრუმის) საზავო ხელშეკრულება** – საზავო ხელშეკრულება ირანსა და ოსმალეთს შორის. დაიდო 1847 წლის 20 მაისს. მას წინ უსწრებდა გამუდმებული სასაზღვრო კონფლიქტები, მომლოცველთა დევნა და ვაჭართა შევიწროება ორივე სახელმწიფოს მხრივ. 1843 წელს ინგლისისა და რუსეთის მთავრობათა ინიციატივითა და მონაწილეობით საზღვრების დასაზუსტებლად შეიქმნა შერეული კომისია, რომელმაც მუშაობა დაამთავრა 1847 წელს. არზრუმის საზავო ხელშეკრულების ძალით მხარეებმა გაინაწილეს ზოჰაბის სანჯაყი (ქურთისტანი), ირანმა უარი თქვა ქ. სულეიმანიის შეერთების განზრახვაზე, ხოლო ოსმალეთმა ირანის სამფლობელოდ ცნო მდინარე შატ-ელ-არაბის შესართავთან მდებარე მოჰამერა; მას მიენიჭა აგრეთვე შატ-ელ-არბზე ნაოსნობის უფლება. არზრუმის საზავო ხელშეკრულებამ უცვლელად დატოვა 1823 წლის არზრუმის საზავო ხელშეკრულების ზოგიერთი მუხლი. სადემარკაციო კომისიის შექმნის მიუხედავად, ირანსა და ოსმალეთს შორის ამის შემდეგაც დიდხანს გრძელდებოდა სასაზღვრო კონფლიქტები, რომლებსაც რუსეთი და ინგლისი თავიანთი გავლენის გასაძიერებლად იყენებდნენ. ოსმალეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ (1918) ირან-ოსმალეთის სასაზღვრო კონფლიქტებს დაემატა უთანხმოება ერაყთანაც. საზღვრებისათვის დავა მოწესრიგდა ოსმალეთსა და ირანს შორის 1926 წლის, ხოლო ირანსა და ერაყს შორის 1937 წლის ხელშეკრულებებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 563.
**ანტონიო ალვეს დოს სანტუსი** (პორტ. Antônio Alves dos Santos) იგივე ვოლტა სეკა (Volta Seca) (დ. წელი უცნობია, სოფ. საკო ტორტო, იტაბაიანა, სერჟიპი — გ. 2 თებერვალი, 1997, ლეოპოლდინა) — ბრაზილიელი ყაჩაღი და მუსიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

ანტონიო ალვეს დოს სანტუსის ადრეული ბიოგრაფია ბურუსითაა მოცული, რასაც, მოგვიანებით, თავადაც უწყობდა ხელს სხვადასხვა მითების გავრცელების მეშვეობით. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია. ერთი ვერსიით, იგი 1911 წელს, ხოლო სხვა ცნობებით-1918 წელს დაიბადა, სერჟიპის შტატში. ბავშვობა სოფელში გაატარა. 11-12 (სხვა ვერსით-14) წლის ასაკში, დედინაცვლის მხრიდან სასტიკი მოპყრობის გამო, სახლიდან გაიქცა და შეუერთდა კანგასეირუების ბანდას, ლამპიანის მეთაურობით. არსებობს ვერსია, რომ იგი რაზმში თავად ლამპიანმა მიიწვია, კარგად სიმღერის გამო. სანტუსი რაზმის ყველაზე პატარა წევრი იყო. ერთხანს მას მხოლოდ ცხენების მოვლა და მსუბუქი საქმეები ებარა, მაგრამ, სულ რაღაც 1 წელიწადში სრულუფლებიანი კანგასეირუ გახდა-საკუთარი ცხენით, იარაღით და ამუნიციით.

უცნობია, თუ როდის, ან რატომ მიიღო სანტუსმა მეტსახელი "ვოლტა სეკა", რაც პორტუგალიურად "ხმელზურგას" ან "გაძვალტყავებულს" ნიშნავს. მუსიკალური ნიჭის და კარგად სიმღერის გამო იგი გუნდში პოპულარობით სარგებლობდა. სიმღერების ნაწილს სანტუსი თავადვე თხზავდა-როგორც მელოდიას, ისე-ტექსტს, ხან კი, უკვე არსებულს აკეთებდა თავისი გემოვნების შესაბამისად.

1932 წელს, ლამპიანთან უთანმოების გამო, სანტუსმა რაზმი მიატოვა, მაგრამ, ქალაქ გლორიასთან ახლოს, ჩასაფრებაში მოჰყვა და დააპატიმრეს. სასამართლომ თავდაპირველად 145 წელი მიუსაჯა, მაგრამ, შემდეგ შეუმოკლეს 30 წლამდე. 20 წლიანი პატიმრობის შემდეგ იგი პრეზიდენტმა ჟეტულიუ ვარგასმა შეიწყალა.

ციხიდან გამოსვლის შემდეგ სანტუსი დაოჯახდა. ჰყავდა 7 შვილი. 1953 წელს კონსულტაცია გაუწია რეჟისორ ლიმა ბარეტუს, ფილმისათვის "კანგასუები". შემდეგ ლეოპოლდინაში გადასახლდა და რკინიგზაზე მუშაობდა. გარდაიცვალა 1997 წლის 2 თებერვალს, იქვე. დასაფლავებულია ესტრელა დალვაში.

მუსიკალური მოღვაწეობა
---------------------

1957 წელს ხმის ჩამწერმა სტუდიამ Todamerica გამოსცა სანტუსის სიმღერების ფირფიტა Cantigas de Lampião (ლამპიანის სიმღერები), რომელშიც ლამპიანის რაზმის 8 სიმღერა შევიდა, მათ შორის "Acorda Maria Bonita" და კანგასეირუების ჰიმნად აღიარებული "Mulher Rendeira". მისმა შემოქმედებამ გავლენა მოახდინა სხვა მუსიკოსებზე, მათ შორის, ლუის გონზაგაზეც.

ვოლტა სეკა პოპულარულ კულტურაში
------------------------------

ექსცენტრული ბიოგრაფიის წყალობით, სანტუსმა ჯერ კიდევ დაპატიმრებისთანავე მიიპყრო საზოგადოების ყურადღება. იგი გახდა იგივე მეტსახელის მქონე პერსონაჟის პროტოტიპი ჟორჟი ამადუს რომანში "ქვიშის კაპიტნები". მოგვიანებით ჟურნალისტმა რობერიო სანტუსმა გამოსცა მისი ბიოგრაფიული წიგნი "ვოლტა სეკას ოთხი ცხოვრება".

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-22. ციტირების თარიღი: 2019-09-23.
4. ↑
5. ↑
6. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-22. ციტირების თარიღი: 2019-09-23.
7. ↑
**ახალგაზრდის მანიფესტი** (აზერ. Bir gəncin manifesti) — აზერბაიჯანელი მწერლის და ლიტერატურათმცოდნის მირ ჯალალის რომანი.

ისტორია
-------

რომანი დაწერილია 1937–1939 წლებში და ნაწილ-ნაწილ იბეჭდებოდა ჟურნალში „რევოლუცია და კულტურა". მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მწერლის შემოქმედებით ცხოვრებაში. 1940 წელს გამოიცა წიგნად.

2017 წელს რომანი ითარგმნა თურქულ ენაზე.

სიუჟეტი
-------

რომანის ცენტრალური გმირები ერთი ოჯახის წარმომადგენლები — მარდანი (უფროსი ვაჟი), სონა (დედა) და ბაჰარი (უმცროსი ვაჟი), იმდროინდელი აზერბაიჯანელი გლეხობის განზოგადებული მხატვრული გამოსახულებებია. რომანში აღწერილია პატრიოტიზმი და იმ ადამიანების გმირობა, რომლებიც მზად არიან თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისთვის სიცოცხლე გასწირონ.

სქოლიო
------

1. ↑  The Life and Works of Mir Jalal (1908–1978) დაარქივებული 2017-12-29 საიტზე Wayback Machine.  by Hasan Javadi. Azeri.org
2. ↑  Гармония науки и творчества: Мир Джалал Пашаев.
3. ↑  В Турции издан роман Мир Джалала Пашаева "Манифест молодого человека" - ФОТО (2017-08-30). ციტირების თარიღი: 2022-05-03
4. ↑  Мир Джалал Пашаев: «Манифест молодого человека».
**ანტონიო დე ტრუება ი ლა კინტანა** (ესპ. Antonio María de Trueba y de la Quintana; დ. 24 დეკემბერი, 1821 — გ. 10 მარტი, 1889) — ესპანელი პოეტი, რომანისტი და ფოლკლორისტი. იგი დაიბადა მონტელაში, ბისკაიში 1821 წელს (ზოგი წყაროს მიხედვით 1819 წელს) სადაც პირადად მიიღო განათლება.

ბიოგრაფია
---------

ტრუება ადრინდელი ესპანური რეალიზმის წარმომადგენელია. იგი წარმოშობით ბასკია და მის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს ბასკური ფოლკლორის ნიმუშებს. გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობების კრებულები „ხალხური მოთხრობები" (1859), „ვარდისფერი მოთხრობები" (1859), „სოფლური მოთხრობები" (1860), სადაც ასახავს ბასკეთის ყოფა-ცხოვრების სურათებს, ისტორიასა და ფოლკლორს. შესანიშნავად ხატავს მთელს გალერეას გულწრფელ, გულახდილ, მორჩილ შრომელთა ხასიათებისა, რომლებიც მთლიანად მინდობილნი არიან ეკლესიასა და ბურჟუაზიულ მორალს. ანტონიო ტრუება არც ქალაქის წვრილ ბურჟუაზიას ივიწყებს. ავტორია ისტორიული რომანებისა: „სიფი" (1851), „სიდის ქალიშვილი" და ეპოქის ცხოვრების ამსახველი რომანისა „თანამედროვე სიჩლუნგე" (1876).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანტონიო დე ტრუება — ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე"

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანტონიო დე ტრუება***



1. 1 2  IMSLP — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523660'></a>
2. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
3. 1 2  Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
**აფხაზური წარმართობა** — აფხაზ ხალხში გავრცელებული ტრადიციული რწმენა-წარმოდგენები, წარმართული რელიგია. უფრო მეტად იყო გავრცელებული წინაქრისტიანულ და წინაისლამურ პერიოდში, თუმცა ტრადიციული რელიგიური რიტუალები, რომლებიც ისლამსა და ქრისტიანობაშია შერწყმული, აფხაზეთში დღესაც სრულდება. აფხაზური წარმართობა მნიშვნელოვან მსგავსებას ამჟღავნებს როგორც ქართულ, ისე ჩრდილოკავკასიურ ტრადიციულ რწმენა-წარმოდგენებთან. არსებობს გადმოცემები, რომლის მიხედვითაც აფხაზებმა წარმართული სალოცავები დააარსეს ჩრდილოეთიდან მოსული წინაპრების სახელებზე. ეს გადმოცემები ჩრდილოკავკასიური ხალხების აფხაზეთის ტერიტორიაზე XVII-XVIII საუკუნეებში ჩამოსახლების პროცესს უკავშირდება. მაგალითისთვის, ამგვარი წარმართული სალოცავია ინალკუბას საფლავი ფსხუში. აფხაზები ხშირად წარმართულ სალოცავებს ძველი ქართული ეკლესიების ადგილებში ან ნაეკლესიარებში აწყობდნენ. 

აფხაზური წარმართული რელიგიის მთავარი ღვთაებაა ანცვა. სხვა ღვთაებები ცალკეულ სამეურნეო დარგებს განაგებენ. მაგალითისათვის:

* *ჯაჯა* (*Џаџа*) — ნაყოფიერების ქალღმერთი, მოსავლისა და მიწათმოქმედების მფარველი;
* *აითარი* (*Аиҭар*) — მეცხოველეობის ღმერთი;
* *ანანა-გუნდა* (*Анана-Гунда*) — ფუტკრებისა და მეფუტკრეობის მფარველი ქალღმერთი;
* *კვიკვინი* — სელისა და ბამბის მფარველი;
* *ერიში* (*Эриш*) — რთვისა და ქსოვის ქალღმერთი;
* *აჟვეიფშა* (*Ажәыҧша*) — ნადირთა მბრძანებელი და მონადირეთა მფარველი;
* *აირგი* (*Аигр*) — ომის ღმერთი;
* *ძიძლანი* (*Ӡыӡлан*) — წყლის ქალღმერთი.

აფხაზური წარმართობისათვის დამახასიათებელია მთებისა და ხეების კულტი. ტრადიციულ სალოცავ ადგილებში დღესაც სრულდება ამ ღვთაებათა სადიდებელი ლოცვები და მსხვერპლშეწირვა. ამ რიტუალებში მონაწილეობენ როგორც ქრისტიანი, ისე ისლამის მიმდევარი აფხაზები. ამგვარი მსხვერპლშეწირვები ხშირად სათემო და საგვარეულო დღესასწაულებზე ხდება, ძირითადად წირავდნენ თხას.

სქოლიო
------

1. 1 2  *თოფჩიშვილი რ.*, კავკასიის ხალხთა ეთნოგრაფია ეთნიკური ისტორია, ეთნიკური კულტურა, აფხაზები, თბილისი, 2007, გვ. 215
2. ↑  ეთნოსები საქართველოში, აფხაზები, სტატიის ავტორი გ. ანჩაბაძე, თბილისი, 2008.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-28. ციტირების თარიღი: 2011-02-20.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არხანგელსკი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ანდრია დიმიტრის ძე არხანგელსკი** (რუს. Архангельский, Андрей Дмитриевич; დ. 8 დეკემბერი [ძვ. სტ. 26 ნოემბერი], 1879, რიაზანი ― გ. 16 ივნისი, 1940, მოსკოვი) — რუსი გეოლოგი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1929; წევრ-კორესპონდენტი 1925). მოსკოვის უნივერსიტეტისა (1920-1932 წწ.) და სამთო აკადემიის პროფესორი (1924-1932 წწ.).

ბიოგრაფია
---------

1919-1924 წლებში აკადემიკოს ივანე გუბკინთან ერთად ხელმძღვანელობდა კურსკის მაგნიტური ანომალიის შესწავლად. 1934-1940 წლებში იყო ყოფილი სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. მისი ნაშრომები მიძღვნილია რეგიონალური გეოლოგიის, სტრატიგრაფიის, ტექტონიკის, დანალექი ქანების პეტროგრაფიის, პალეოგეოგრაფიის სხვადასხვა საკითხებისადმი. განსაკუთრებით ცნობილია შრომები, რომლებიც მიეძღვნა სსრკ-ის გეოლოგიურ აგებულებას და გეოლოგიის ისტორიის საკითხებს.

დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა არხანგელსკის შრომებს დედამიწის ქერქისა და მისი მთავარი სტრუქტურული ელემენტების განვითარების ზოგადი კანონზომიერების დადგენის დარგში. სსრ კავშირის ტერიტორიის ვრცელი გეოლოგიური მასალის შესწავლის შედეგად არხანგელსკიმ დაამტკიცა, რომ გეოსინკლინური არეები და ბაქნები დროთა განმავლობაში განიცდის ცვლილებას.

მეცნიერული და პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს არხანგელსკის შრომებს დანალექ ქანთა და დანალექი სასარგებლო წიაღისეულის წარმოქმბის პირობათა გასარკვევად. ფართოდაა ცნობილი სსრკ-ის ტექტონიკის საკითხებისადმი მიძღვნილი შრომები. არხანგელსკიმ პირველმა დანერგა გეოფიზიკური მეთოდების (განსაკუთრებით გრავიმეტრიის) მონაცემების გამოყენების გზები რეგიონალურ გეოტაქტონიკურ კვლევაში და სასარგებლო წიაღისეულის ძებნა-ძიების საქმეში. შავიზღვისპირეთის ნავთობიანი პროვინციების გამოკვლევისათვის მიენიჭა ლენინის სახელობის პრემია (1928).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 616.
* Шатский Н. С. Андрей Дмитриевич Архангельский, М. 1944.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Архангельский Андрей Дмитриевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
**ახალგვინეური მომღერალი ძაღლი** (მალ. Anjing menyanyi New Guinea) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ახალ გვინეაში უძველეს ხანაში.

ეს ძაღლი 10-15 ათასი წლის წინ აზიატური მგლის მოშინაურების შედეგად გაჩენილი უძველესი ცხოველების ახლო ნათესავია. XIX საუკუნეში მკვლევარებმა აღწერეს ახალი გვინეის სოფლებში მცხოვრები ძაღლები: ზოგან ძაღლები ძალიან უყვარდათ, ზოგან კი არც ისე კარგად ექცეოდნენ. XX საუკუნის დასაწყისისთვის ჩამოყვანილ ძაღლებთან შეჯვარების გამო ახალგვინეური ძაღლი თითქმის მთლიანად განადგურდა. თუმცა, 1950-იან წლებში, სამხრეთის მთების მდელოებზე დაიჭირეს ორი წმინდასისხლიანი ძაღლი და სიდნეის ზოოპარკში გააგზავნეს. 1970-იან წლებში ძაღლების კიდევ ერთი წყვილი დაიჭირეს ინდონეზიის შემადგენლობაში შემავალ ახალგვინეურ პროვინცია ირან ჯაიაში. ევროპასა და ამერიკაში არსებული პრაქტიკულად ყველა მომღერალი ძაღლი ამ ორი წყვილის შთამომავალია.

ამ ძაღლს ახასიათებს უნიკალური, საოცრად საწყალი, მონოტონური ყმუილი. მისი ბეწვი ჟღალის სხვადასხვა ფერისაა. მცირე ზომის, მოძრავი ყურები თვალების დონეზეა. თათებზე ბეწვი ყოველთვის თეთრია. დინგოსთან შედარებით უკეთ განვითარებული ყბები აქვს. ახალგვინეური მომღერალი ძაღლი ცუდად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვა, მისი გაწვრთნა ადვილია, ვერ ეგუება სხვა ძაღლებთან ცხოვრებას, კარგად იტანს სიცხეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალგვინეური მომღერალი ძაღლი (ინგლისური)

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ახალგვინეური მომღერალი ძაღლი***
**ანდრი კოცკა** (დ. 23 მაისი, 1911, უჟჰოროდი — გ. 3 ნოემბერი, 1987, იქვე) — უკრაინელი ფერმწერი, გრაფიკოსი. უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1982). უკრაინის მხატვართა კავშირის წევრი (1946). დაამთავრა უჟჰოროდის სამასწავლებლო სემინარია (1931), სწავლობდა ხატვის საჯარო სკოლაში (1931; ხელმძღვანელები — იოსიპ ბოქშაი, ადალბერტ ერდელი), რომის ხელოვნების აკადემიაში (1940–1942; ხელმძღვანელი — ფ. ფერაცი) და წმინდა ლუკას აკადემიაში. 1931–1944 წლებში ასწავლიდა პოდკარპატიის რუსეთის დაწყებით სკოლებში. 1946 წლიდან იყო ზაკარპატიის უკრაინის სახალხო შემოქმედების სახლის დამაარსებელი და დირექტორი; 1948–1950 წლებში ასწავლიდა სიმფეროპოლის გამოყენებითი ხელოვნების სასწავლებელში. 1933 წლიდან მონაწილეობდა საქალაქო, საოლქო, უკრაინისა და საზღვარგარეთის გამოფენებში. პერსონალური გამოფენები მოეწყო უჟჰოროდში (1933, 1935, 1981), კიევში (1981), მოსკოვში (1983), ტრებიშოვში (1984), პრეშოვში (1985), ბუდაპეშტში (1986).

ქმნიდა ლირიკულ ნატურმორტებს, მრავალფიგურიან ჟანრულ და მონუმენტურ-დეკორატიულ კომპოზიციებს კარპატების მთებში მცხოვრები უკრაინელების ცხოვრებიდან, განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ქალთა და ბავშვთა თემატიკას. აგრძელებდა XIX საუკუნის ევროპული პოსტიმპრესიონიზმის კლასიკურ ტრადიციას, რომელიც „ორმაგი" რეალობის შესახებ ნეოკანტიანიზმის იდეალისტური ლოზუნგების გავლებით ჩამოყალიბდა. კოცკას კონცეფციაში სამყაროს, ადამიანისა და კოსმოსის სიწმინდის პრიორიტეტულობა განვითარდა წარმართობის, როგორც პლატონიზმის ნაირსახეობის, პირველწყაროთა გავლენის ქვეშ. შემოქმედების ცენტრალური გმირები არიან კარპატების მთებში მცხოვრები უკრაინელები (ვერხოვინელები, верховинці), რომლებიც წარმოდგენილი არიან როგორც პირველყოფილი ადამიანების ნეოტიპი. იდეალისტური ქალი გმირის როლს უბრალო მშრომელი ქალი წარმოადგენს. კოცკას პოსტიმპრესიონისტული სინთეტიზმი აგებულია მსოფლიოს უნივერსალური მოდელის შესახებ მხატვრის არქაიკული წარმოდგენების ამბივალენტობაზე. ხელოვნების იდეალური ფორმის ძიებაში კოცკას შემოქმედება მივიდა ევროპული კულტურის კანონიკური სტანდარტებისა და უკრაინული ხალხური ხელოვნების ბუნებრივი ძალის სინთეზამდე. 1988 წელს უჟჰოროდში დაარსდა მისი მემორიალური სახლ-მუზეუმი. ცალკეული ტილოები ინახება უკრაინის, სლოვაკეთის, ჩეხეთის, იტალიის, უნგრეთის მუზეუმებში, აგრეთვე მოსკოვის ტრეტიაკოვის გალერეაში.

ძირითადი ნამუშევრები
--------------------

* „ზამთარი სოფელ ტიხეში" (1930-იანი წწ.)
* „ზამთარი. კვირა სოფელ ტიხეში" (1933)
* „ვერხოვინელები" (1935)
* „სოფელში" (1939)
* „ბაზრობა" (1939)
* „ნატურმორტი ომარით" (1940)
* „ტ. იაბლონსკა" (1948)
* „სლოვაკი გოგონა" (1951)
* „მოხუცი კოლმეურნე" (1951)
* „გოგონა კოლოჩავიდან" (1952)
* „ვერხოვინა" (1956)
* „გოგონა თოხით" (1960-იანი წწ.)
* „ჰუცულური შემოდგომა" (1960)
* „დედა" (1960)
* „პატარძალი" (1960; 1968)
* „მეგობრები" (1960; 1970)
* „ზურმუხტისფერი გაზაფხული" (1966)
* „გაზაფხული" (1967)
* „ჰუცული ქალები სოფელ ბოჰდანიდან" (1967)
* „ჰუცული პატარძალი" (1970)
* „ზამთარი" (1973)
* „ვესნიანკა" (1976)
* „ტიტები ბაღში" (1980-იანი წწ.-ის დასაწყისი)

ლიტერატურა
----------

* Андрій Коцка: Альбом. К. 1973;
* Андрей Коцка: Каталог выставки. Москва, 1983;
* Біксей Л. Ідеал, реалізований через образ (95-річчя від дня народж. А. Коцки) // ОМ. 2007. № 1.

სქოლიო
------

1. 1 2  Коцка Андрій Андрійович uk. *Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]* (2014). ციტირების თარიღი: 10 მარტი, 2023
**ახვახური ენა** — დაღესტნურ ენათა ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია ახვახისა და სოვეტსკოეს (ყოფილი ყაჰიბის) რაიონების რიგ აულში (კუდიაბ-როსო, ლოლოღონითლი, ტად-მაღითლი, იზანი, რატლუბი, თლანუბი, წეგობი და სხვა). ახვახურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 6 500 კაცი (2006). ახვახური ენა უმწერლობო ენაა. სამწერლობო ენად (ადგილობრივი საქმისწარმოება, დაწყებითი სკოლა, გაზეთი) გამოყენებულია ახლომონათესავე ხუნძური (აგრეთვე რუსული).

ახვახური ენისთვის დამახასიათებელია ხმოვანთა სიმრავლე (ხუთი მარტივი, აგრეთვე გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები). თანხმოვნებში აღსანიშნავია ძლიერთა და სუსტთა დაპირისპირება, ლატერალური, ფარინგალური და ლარინგალური თანხმოვნები. თანხმოვანთა სისტემაში შემონახულია ზოგი მეტად მნიშვნელოვანი არქაიზმი (ლატერალურ და ფარინგალურ თანხმოვანთა სუსტი კორელატები). სიტყვა ხმოვნით ბოლოვდება. სიტყვის თავში თანხმოვანთა კომპლექსები არ გვხვდება. მახვილი სუსტი, დინამიკურია.

მხოლობით რიცხვში გარჩეულია სამი გრამატიკული კლასი, მრავლობითში — ორი. აქვს ოთხი ძირითადი ბრუნვა და ადგილობით ბრუნვათა შვიდი სერია (თითოეულ სერიაში 3—4 ბრუნვაა). ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და დრო-კილოთა მიხედვით. სხვა ანდიურ ენათაგან განსხვავებით, ზმნას აქვს პირის კატეგორია (გარჩეულია ორი ფორმა: პირველი პირისა და საზიარო მეორე-მესამისა). დადებითი უღვლილების გარდა არის უარყოფითი უღვლილებაც. გავრცელებულია ზმნურ ფორმათა აღწერითი წარმოება. გარდამავალი ზმნა წინადადების ერგატიულ კონსტრუქციას ქმნის. რთული წინადადების ასაგებად ფართოდაა გამოყენებული მიმღეობები და აბსოლუტივები.

ლექსიკა გამოირჩევა არქაიზმებით. ნასესხები სიტყვების რაოდენობა მნიშვნელოვანია.

აქვს ორი განსხვავებული დიალექტი: ჩრდილოური (ახვახის რაიონში) და სამხრეთული (სოვეტსკოეს რაიონში).

ლიტერატურა
----------

* *ზ. მაჰომედბეკოვა*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. II, თბ. 1977. — გვ. 104.
* Магомедбекова, З. М. *Ахвахский язык: Грамматический анализ, тексты, словарь*. Тбилиси, 1967

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახვახელები

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Russian Federation
**„აქ ცხოვრობენ გუნცაძეები"** — ქართული სიტკომი კომედიური ჟანრის სერიალი, რომელიც „ფორმულა კრეატივმა" გადაიღო რუსთავი 2-სთვის. სერიალი ეფუძნება რუსულ სერიალ „Счастливы вместе" (ქართულად: ერთად ბედნიერად).

სიუჟეტი და გმირები
------------------

ეს არის ორი ოჯახის მეზობლების მხიარული ცხოვრების შესახებ, გოგა და ლიკა გუნცაძეები არიან ერთ-ერთი წყვილი რომელიც ახალგადმოსულ წყვილს ეპატიჟება მათთან სახლში, ნინოსა და დათუნა სიხარულიძეებს, ნინო მესაკუთრეა და თავის ქმარს დათუნას ყოველთვის აკონტროლებს, დათუნა მორიდებული და ცოლის დამჯერი ქმარია. გოგა გუნცაძე ფეხსაცმლის მაღაზიაში მუშაობს, ლიკა კი დიასახლისია მათი შვილები გუკა და გვანცა გუნცაძეები ყოველთვის ჩხუბობენ, გვანცა თინეიჯერია და შეყვარებული ჰყავს, გუკას კიდევ ფეხბურთი უყვარს.

გადაღება
--------

სერიალის გადაღება მიმდინარეობდა პავილიონში, ფორმულა კრეატივი სპეციალურად სერიალისთვის ამზადებდა დეკორაციას, სამ სხვადასხვა ლოკაციაში: გუნცაძეების სახლი, სიხარულიძეების სახლი, მაღაზია ასევე ემატებოდა სხვადასხვა ლოკაციები სცენარის მიხედვით მაგალითად საათების მაღაზია.

როლებში
-------

* ხვიჩა მაღლაკელიძე - გოგა გუნცაძე
* ცისია მეტრეველი - ლიკა გუნცაძე
* ვაჟიკო გოგუა - გუკა გუნცაძე
* მარიამ ნადირაძე - გვანცა გუნცაძე
* გვანცა კანდელაკი - ნინო სიხარულიძე
* როლანდ ოქროპირიძე - დათუნა სიხარულიძე

ეპიზოდურ როლებში
----------------

* ტატო ჩახუნაშვილი - კოტე
* მაია ლომიძე - კლიენტი მაღაზიაში
* ნათია კვაშალი - კლიენტი მაღაზიაში
* დალი სავანცი
* ეკა მჟავანაძე

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აქ ცხოვრობენ გუნცაძეები ყველა სერია
**ახატნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ახატნის სასაფლაოზე. აგებულია XIX საუკუნეში.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კუთხეები, კარ-სარკმლები, ლავგარდანი და მის ქვემოთ წყობის ერთი რიგი ქვიშაქვის თლილი ქვებითაა გამოყვანილი. შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი გარედან ღრმა შეღრმავებაშია ჩასმული და რამდენიმე ქვისგან შედგენილი ორფერდა გადახურვა აქვს. დასავლეთ კარი მოგვიანებით რიყის ქვით ამოუშენებიათ. აფსიდი ღრმაა, დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. აფსიდის ღერძზე ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, ჩრდილოეთ გვერდში კი - ორი მცირე სწორკუთხა ნიში. დარბაზის გრძივი კედლების აღმოსავლთ კიდეში ჯვრის მკლავების მსგავსი თითო ფართო და დაბალი თაღოვანი უბეა, რომელიც გარედან ცალკე ნაწილადაა გამოყოფილი და დამოუკიდებელი ორფერდა გადახურვა აქვს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა შიდა სივრცეს კიდევ ოთხი მსგავსი სარკმელი აშუქებს. თითო-თითო გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელშია, ხოლო ერთი - ჩრდილოეთ უბეში. დარბაზი ნახევარწრიული კამარითაა გადახურული. კამარა კონქისგან გამოყოფილია ნახევარწრიული ფორმის შეკიდებული საბჯენი თაღით, რომელიც ქუსლის დონეზე, აფსიდის კედელს ერწყმის. კამარის დასავლეთ კიდე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს ეყრდნობა, თაღი - კუთხის პილასტრებს. 

ეკლესიის ფასადები მოპირკეთებულია თითქმის თანაბარი ზომის ნატეხი ქვით. კედლის ზედაპირი ბათქაშითაა გასწორებული, რომელიც ქვებს შორის დარჩენილ არეებს ავსებს და ნაწილობრივ მათ ზედაპირებსაც ფარავს. ორივე შესასვლელს გლუვი, თაღივანი საპირე აქვს. სამხრეთის შესასვლელის საპირის თაღის ზემოთ, ერთიმეორეზე შედგმულ ორ სწორკუთხა ქვაზე თითო რელიეფური ჯვარია გამოსახული. ერთი გლუვი რელიეფური ჯვარია დასავლეთის შესასვლელის ზემოთ, ფრონტონის ფუძის დონეზე. ფასადები დასრულებულია მაღალი, პროფილირებული ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. დასავლეთ ფასადის წვეროზე დაშენებულია აგურის სამრეკლო - კვადრატულ მასიურ საფუძველზე მდგარი ოთხსვეტიანი და პირამიდულსახურავიანი ფანჩატური.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 221.
ახლისმსგავსი ვარსკვლავი HT (ვარსკვლავიერი სიდიდე ~13.4), 2010 წლის 2 ნოემბერი
**ახლისმსგავსი ვარსკვლავი**, ცვალებადი ვარსკვლავი, რომელიც სპექტრისა და ბრწყინვალების ცვლილების ხასიათით ახალ ვარსკვლავს ემსგავსება, თუმცა მისი ბრწყინვალების ცვლილება უფრო მცირე ამპლიტუდისაა და ხშირად ისე მეორდება, რომ პერიოდსა და ამპლიტუდაში რეგულარული კანონზომიერება არ შეიმჩნევა. ახლისმსგავს ვარსკვლავებს მიაკუთვნებენ ისეთ ვარსკვლავებსაც, რომელთაც ბრწყინვალება უცვლელი აქვთ, მაგრამ ახალი ვარსკვლავების განვითარების რომელიმე ფაზის შესაბამისი სპექტრი ახასიათებთ. ტიპური ახლისმსგავი ვარსკვლავებია მარჩბივის U და ჟირაფის Z ტიპის ვარსკვლავები, რომლებიც დროდადრო (10 დღე-ღამიდან რამდენიმე თვემდე ინტერვალით) 2-5 ვარსკვლავიერი სიდიდით აკაშკაშებენ ხოლმე. გედის P ტიპის ვარსკვლავები, რომელთა ატმოსფერო უწყვეტად ფართოვდება რამდენიმე ასეული კილომეტრის სიჩქარით წამში და ყოველ ასიათას წელიწადში მზის ტოლ მასას კარგავს. ანდრომედეს Z ტიპის ვარსკვლავები, რომლებიც თითქმის განუწყვეტლივ და არაწესიერად იცვლიან ბრწყინვალებასა და სპექტრს. ვარაუდობენ, რომ ახლისმსგავი ვარსკვლავები ფიზიკური ბუნებით ახალ ვარსკვლავებს ემსგავსებიან, მხოლოდ მათ ცვლილებათა ციკლის მასშტაბით ჩამოუვარდებიან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ზეახალი ვარსკვლავი

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 2, გვ. 105, თბ. 1977

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Spaceflight Now: "New Method of Estimated Dwarf Novae Distances", 5/30/03. (Accessed 4/17/06)
* AAVSO Variable Star of the Month. SU Ursae Majoris: February 2000
* Amateur Astronomers and Dwarf Novae
**აქტეონის კუნძულები** (ფრანგ. Groupe Actéon) — ჯგუფი, შემდგარი ოთხი ატოლისგან ტუამოტუს კუნძულების სამხრეთ ნაწილში (საფრანგეთის პოლინეზია), რომელიც გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 47 კმ-ზე. მდებარეობს დაახლოებით 225 კმ-ში კუნძულ მანგარევადან.

გეოგრაფია
---------

აქტეონის კუნძულების სურათი კოსმოსიდან.
შედგება შემდეგი ატოლებისაგან:

| № | კუნძული | ფართობი,კმ² | ლაგუნის ფართობი,კმ² | მოსახლეობა,ად. (2007) | სიმჭიდროვე,ად./კმ² | კოორდინატი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ვაჰანგა | 3,8 | 12,6 | დაუსახლებელი |  | 21°19′ ს. გ. 136°39′ დ. გ.﻿ / ﻿21.317° ს. გ. 136.650° დ. გ.﻿ / -21.317; -136.650 |
| 2 | მატურეივავაო | 2,5 | 18 | დაუსახლებელი |  | 21°29′ ს. გ. 136°24′ დ. გ.﻿ / ﻿21.483° ს. გ. 136.400° დ. გ.﻿ / -21.483; -136.400 |
| 3 | ტენარარო | 2 | 1,6 | დაუსახლებელი |  | 21°18′ ს. გ. 136°45′ დ. გ.﻿ / ﻿21.300° ს. გ. 136.750° დ. გ.﻿ / -21.300; -136.750 |
| 4 | ტენარუნგა | 2,2 | 5 | დაუსახლებელი |  | 21°21′ ს. გ. 136°32′ დ. გ.﻿ / ﻿21.350° ს. გ. 136.533° დ. გ.﻿ / -21.350; -136.533 |
|  | სულ | 10,5 | 37,2 | დაუსახლებელი |  |  |

ხშირად აქტეონის კუნძულებს ეძახიან მატურეივავაოს კუნძულებს ჯგუფის ყველაზე დიდი ატოლის პატივსაცემად, რომლის ფართობია 2,5 კმ².

ისტორია
-------

აქტეონის კუნძულები 1606 წლის 5 თებერვალს აღმოაჩინა წარმოშობით პორტუგალიელმა ესპანელმა ზღვაოსანმა, პედრო ფერნანდეს კიროსმა. მან აღწერა ისინი, როგორც ოთხი კუნძული დაფარული ქოქოსის პალმებით. ჩანაწერებში ისინი მოხსენებულია როგორც: «Cuatro Coronadas», «Cuatro Hermanas» (ოთხი და) და «Anegadas» (ჩაძირულები).

1983 წელს აქტეონის კუნძულები ძლიერ დაზარალდა ციკლონისგან.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციულად შედის კომუნა გამბიეს შემადგენლობაში.

მოსახლეობა
----------

ყველა კუნძული დაუსახლებელია (2007), თუმცა ხანდახან მათ სტუმრობენ მეზობელი ატოლების მოსახლეობა.
**ანტონინა მიხაილის ასული კრავჩუკი** (უკრ. Антоніна Михайлівна Кравчук; დ. 3 ნოემბერი, 1935, ბელოპოლიეს რაიონი, სუმის ოლქი, უკრაინის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — უკრაინის პირველი პრეზიდენტის, ლეონიდ კრავჩუკის მეუღლე და უკრაინის ისტორიაში პირველი ქალი, რომელსაც პირველი ლედის თანამედებობა ეკავა.

ბიოგრაფია
---------

ანტონინა მიხაილის ასული მიშურა (მისი დაბადების გვარი) 1935 წლის 3 ნოემბერს უკრაინის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, კერძოდ, სუმის ოლქის ბელოპოლიეს რაიონში დაიბადა. 1958 წელს მან დაამთავრა კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი, მოგვიანებით კი ამავე უნივერსიტეტში ეკონომიკის ფაკულტეტის ასოცირებულ პროფესორად მუშაობდა. 

ანტონინა კრავჩუკი იყო ჟურნალ "პერსონალის", სრულიად უკრაინული ზოგადი პოლიტიკური საგანმანათლებლო ყოველკვირეული "პერსონალის პლუსის" დამფუძნებელი პერსონალის მენეჯმენტის რეგიონულ აკადემიაში. 1957 წელს ის დაქორწინდა ლეონიდ კრავჩუკზე. მეუღლის სხვადასხვა თანამდებობაზე ყოფნის დროს ანტონინა იშვიათად ესწრებოდა ოფიციალურ ღონისძიებებს.

ანტონინა მიშურას ერთი შვილი ჰყავს, ოლექსანდრ ლეონიდის ძე კრავჩუკი, რომელიც სახელმწიფო კომპანია ,,ნაფკომ-აჰროს" და ყოფილი საფეხბურთო კლუბის, ბროვარის ნაფკომის პრეზიდენტია. კრავჩუკს ორი შვილიშვილი და ერთი შვილთაშვილი ჰყავს. იმის მიუხედავად, რომ ანტონინა უკრაინის სახელმწიფოსთვის აღარ მუშაობს, ის კვლავაც სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ დაჩაზე ცხოვრობს, კონჩა-ზასპაში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  First ladies of Ukraine დაარქივებული 2014-10-14 საიტზე Wayback Machine. , ITAR-TASS (6 June 2014).
2. 1 2  Bush, Barbara (1994). *Barbara Bush: A Memoir*. New York:  Scribner,   გვ. 428. ISBN 0-7432-5447-3. ციტირების თარიღი: 13 June 2014.
3. ↑  "Ukrayinska Pravda exposes president's Mezhygirya deal", *Kyiv Post* (6 May 2009).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
უკრაინის პრეზიდენტის მეუღლეები |
| --- |
|  |
| უსრ | 
* მარია-ივანა გრუშევსკა
* ალექსანდრა სკოროპადსკა
* როზალია ვინიჩენკო
* ოლგა პეტლიურა
* მარია ლივიცკა
* მელანია ვიტვიცკა
* ჰელგა ლივიცკა
* იაროსლავა პლავიუკი
 | Presidential Standard |
|  |
| უკრაინა | 
* ანტონინა კრავჩუკი
* ლიუდმილა კუჩმა
* კატერინა იუშჩენკო
* ლიუდმილა იანუკოვიჩი
* ჰანა ტურჩინოვა (მ/შ)
* მარინა პოროშენკო
* ოლენა ზელენსკა
 |

 |
**ახაშენის ეკლესია** — დარბაზული ეკლესია ასპინძის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, ამაღლებულ ბუნებრივ ტერასაზე. ის განთავსებული არის ძველი ნამოსახლარის დასავლეთ კიდეზე. 

ეკლესია არის დარბაზული ტიპის, შირიმის ქვით ნაგები და რესტავრაციის შედეგად თუნუქით გადახურული. დასავლეთ ნაწილში ერთი კედლის სახით შემორჩენილია მინაშენი და მასში ჩრდილოეთის მხრიდან შესასვლელი თაღის ნაწილი. ასევე შემორჩენილია დასავლეთის კედელში, რესტავრირებულ ნაწილში კარის სამხრეთ მხარეს ქტიტორის გამოსახულება, რომელსაც ეკლესიის მოდელი უჭირავს ხელთ და კარის ჩრდილო ნაწილში ცხენზე ამხედრებული წმ. გიორგის გამოსახულებიანი რელიეფი. ორივე რელიეფის ცალი მხარე დეკორირებულია ორნამენტებით. არქიტრავზე გამოსახული არის ჯვარი. ეკლესიაზე სამხრეთ ნაწილში შეიმჩნევა რესტავრაციამდელი კედლის სტრუქტურა, რომელიც ნაგები არის დიდი ზომის შირიმის ქვებისგან დუღაბზე. ეკლესიის ინტერირეი არის სადა და მოხატულობის კვალი არ შეიმჩნევა.

ექვთიმე თაყაიშვილმა 1902 წლის არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს მოინახულა და აღწერა ახაშენის ეკლესიაც.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 12088
შენობის ფასადის დეტალის ილუსტრაცია
**აქუა** (Aqua) — 87-სართულიანი მშენებარე ცათამბჯენი ჩიკაგოში (ჩრდ. კოლუმბუსის გზატკეცილის ნ. 225); დასრულებისას ეს იქნება არქიტექტორი ჯინ განგის პირველი ცათამბჯენი. ეს ასევე უდიდესი სამშენებლო პროექტი იქნება ამერიკაში, რომელსაც ქალი ხელმძღვანელობდა.

პროექტი
-------

შენობის ფასადი მინის იქნება ალაგ-ალაგ გამოზნექილი აივნებით, რომლებიც სართულიდან სართულზე ოდნავ იცვლის ადგილს და შენობას მოლივლივე ეფექტს აძლევს. ზოგიერთი აივნებით ფასადიდან 3.7 მ-მდე გამოიწევს.

შენობას 5.100 კვ. მ. საოფისე და სავაჭრო ფართი ექნება, ასევე 210 სასტუმრო ოთახი (1-18 სართულები), 476 გასაქირავებელი საცხოვრებელი ბინა (19-52 სართ.), და 263 გასაყიდი ბინა და დუპლექსი (53-80 სართ.). აქუა ასევე პირველი შენობა იქნება ქალაქის ცენტრში, რომელშიც გასაყიდი, გასაქირავებელი ბინები და სასტუმრო მოთავსდება ერთდროულად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |