recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ჩვეულებრივი ასფურცელა** (ლათ. Tanacetum vulgare) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს სწორმდგომი და ზედა ნაწილში დატოტვილი ღერო. ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, ფრთისებრგანკვეთილი, დაკბილულკიდეებიანი და საერთო მოხაზულობით წაგრძელებულია. აქვს ძლიერი დამახასიათებელი სუნი. საყვავილე კალათები შეკრებილია ბრტყელ ფარისებრ ყვავილედებში; ყვავილები ყვითელია, ყველა მილისებრი. ყვავის ივლის-აგვისტოში.

გვხვდება როგორც სარეველა — გზების გასწვრივ, მზიან ადგილებში, მინდვრებზე, იშვიათად ბუჩქებს შორის. მთელ მცენარეზე, განსაკუთრებით კი ყვავილებზე, განლაგებულია ჯირკვლები, რომლებიც ეთეროვან ზეთს შეიცავს. ამიტომ, საყვავილე კალათები მნიშვნელოვნად მდიდარია მისით (1,5–2%), ვიდრე ფოთლები (0,2%). ამას გარდა, მცენარე შეიცავს ფლავონოიდებს და ფენოლკარბონის მჟავებს.

მრავალწლიანი და მრავალმხრივი კვლევების შედეგად დამტკიცებულია მისი ყვავილების ჭიის საწინააღმდეგო მოქმედება. ამას გარდა, დადგენილია მისი სასიკეთო მოქმედება ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის, ასევე ნაწლავების მწვავე დაავადებების დროს. ასფურცელას იღებენ ნაყენის ან ფხვნილის სახით. აგროვებენ გაფურჩქნულ ყვავილედებს. ახმობენ ჩრდილში, აბრუნებენ ფრთხილად, რათა ყვავილები არ გასცვივდეს.

მოხევურად ეწოდება **ხოროშანი**, **ხინაი**.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Гаммерман А. Ф.*, *Кадаев Г. Н.*, *Яценко-Хмелевский А. А.* Лекарственные растения (Растения-целители) : Справочник. — 3-е изд. перераб. и доп. — М.: «Высшая школа», 1984. — стр. 178, 400 c. 150 000 экз.
2. ↑  *მაყაშვილი ა.*, ასფურცელა // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
**ძუკია** — ეროვნული პარკილიეტუვის სამხრეთით, ძუკიას ეთნოგრაფიულ რეგიონში. ამ ტერიტორიაზე ეროვნული პარკი შეიქმნა 1991 წელს და მისი ძირითადი დანიშნულებაა შეინარჩუნოს აქ არსებული ფიჭვის ტყის უნიკალური საფარი. პარკს უკავია 550 კმ² ტერიტორია და მისი საზღვარი მიუყვება მდინარე ნემანის სანაპირო ზოლს. ეროვნული პარკის ტერიტორიის დაახლოებით 95% მდებარეობს ვარენის რაიონში, ტერიტორიის 4% შედის ალიტუსის რაიონში, ხოლო 1% ლაზდიიაის რაიონში. ეროვნული პარკის ადმინისტრაცია მდებარეობს დასახალება მარცინკონისეში, აქ არსებული სხვა მნიშვნელოვანი დასახლებებიდან აღსანიშნავია მიარკინე. 

პარკში საკმაოდ ბევრი მდინარე მიედინება, მდინარე ნემანის გარდა აღსანიშნავია: ულა და მერკისი. აქ კლიმატი კონტინენტურია. 

პარკში დასაქმებულია 200 ადამიანი, ეს ტერიტორია დაყოფილია 10 ტყის რაიონად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძუკიას ეროვნული პარკიდაარქივებული 2012-04-23 საიტზე Wayback Machine.
* BirdLife IBA Factsheet დაარქივებული 2009-01-02 საიტზე Wayback Machine.
* Dzukija National Park on Litauen Netz

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძუკიის ეროვნული პარკი***


|  |  |
| --- | --- |
| ლიეტუვის დროშა | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიეტუვის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 

აუქშტაიტია ·
ძუკია ·
კურშის ცელა ·
ტრაკაი ·
ჟემაიტია
 |

 |
*ჩეხური სილეზია* ჩეხეთის ტერიტორიაზე
**ჩეხური სილეზია** (ჩეხ. České Slezsko; გერმ. Tschechisch-Schlesien; პოლ. Śląsk Czeski) — ჩეხური მიწების და სილეზიის ისტორიული ნაწილი. ის მდებარეობს ჩეხეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის მდებარეობს ძირითადად მორავია-სილეზიის და ოლომოუცის მხარეების ჩრდილოეთში. სხვა და სხვა დროს ის ასევე ცნობილი იყო ასევე როგორც: ავსტრიული სილეზია და სუდეტის რეგიონი.

გეოგრაფია
---------

მორავია-სილეზიის ბესკიდი
ჩეხური სილეზია სამხრეთით ესაზღვრება მორავიას, პოლონეთს (პოლონური სილეზია) ჩრდილოეთით და სლოვაკეთს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მისი გეოგრეფიული ცენტრი არის ქალაქი ოსტრავა, ასევე მისი მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ოპავა და ჩესკი-ტეშინი.

ჩეხური სილეზია მდებარეობს სუდეტების მთიანეთში და სამხრეთიდან ესაზღვრება კარპატები. ძირითადი მდინარეებია: ოდრა, ოპავა და ოლშე (რომელიც ქმნის საზღვარს პოლონეთსა და ჩეხეთს შორის).

ისტორია
-------

ამ ტერიტორიაზე პირველი გერმანული დასახლებები შეიქმნა II საუკუნეში. დღეისთვის ჩეხეთის შემადგენლობაში მხოლოდ მცირე ნაწილი შედის იმ სილეზიის რომელიც 1742 წლამდე ეკუთვნოდა ბოჰემიის გვირგვინს და ჰაბსბურგების მონარქიას, როდესაც სილეზიური ომების დასრულების შემდეგ დაუთმეს პრუსიას. ამის შემდგომ ის გადაკეთდა ზემო და ქვეო სილეზიის საგრაფოდ, დედაქალაქით ოპრავაში. საგრაფო 1900 წლისთვის მოიცავდა 5,140 კმ²-ს და მოსახლეობას დაახლოებით 670,000 ადამიანს. 1918 წელს ყოფილი საგრაფო გახდა ახალი ქვეყნის ჩეხოსლოვაკიის ნაწილი. 1920 წელს ვარშავის ხელშეკრულებით ტეშინის სილეზია (ყოფილი საგრაფოს აღმოსავლეთი ნაწილი) გაიყო პოლონეთსა და ჩეხოსლოვაკიას შორის, ხოლო ხლუჩინის რეგიონი (საგრაფოს დასავლეთი ნაწილი) მთლიანად მოექცა ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში.

1938 წელს მიუნხენის ხელშეკრულებით ჩეხეთის სილეზიის უდიდესი ნაწილი მოექცა რაიხსგაუს (გერმანის იმპერიალისტური რუკა) შემადგენლობაში როგორც სუდეტის რეგიონი, ხოლო ზაოლზეს (ტეშინის სილეზიის ნაწილი) ოკუპაცია მოახდინა პოლონეთმა (შემდგომ წლებში მისი ოკუპაციაც გერმანიამ მოახდინა). 

ჩეხეთის სილეზიის მოსახლეობის უმეტესობა 1945 წლამდე გერმანულ ენოვანი იყო. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ ტერიტორიები ისევ დაუბრუნდა ჩეხოსლოვაკიას და განხორციელდა ეთნიკური გერმანელების დეპორტაცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ethnologue.com
**ჩეჯუ** (კორ. 제주시?, 濟州市?) — განსაკუთრებული ავტონომიის მქონე, ჩეჯუს პროვინციის დედაქალაქი და ყველაზე დიდი ქალაქი კუნძულ ჩეჯუზე. წარმოადგენს სამხრეთ კორეის ერთ-ერთ უდიდეს ტურისტულ ცენტრს, რომელსაც ყოველწლიურად ოთხ მილიონზე მეტი ადამიანი სტუმრობს იაპონიიდან, ჩინეთიდან და კორეიდანაც. იგი ცნობილია სათამაშო ბიზნესით.

ისტორია
-------

ქალაქის ძველ ნაწილში მდებარეობს კუნძლის მთავარი ტაძარი — სამსონჰიოლი. იგი გარშემორტყმულია ფართო ეზოთი, რომლიც ცენტრშიც მიზაში ჩაღრმავებაა. ლეგენდის თანახმად, სწორედ ამ ადგილას სამი ნახევარღმერთი — კო, ბუ და იანი ჩამოვიდნენ ზეციდან და კუნძული ისრის გასროლით გაიყვეს სამ ნაწილად. თითოეულმა მიიღო კუნძლის ის ნაწილი, სადაც მათი ისარი დაეშვა. ამის შემდეგ ზღვის წყლიდან გადმოვიდა სამი გოგო, რომლებსაც სამი გვარის წარმოშობას ჩაუყარეს საფუძველი. ყოველ წელიწადს, 10 აპრილს, 10 ოქტომბერსა და 10 დეკემბერს ამ სამი გვარის წარმომადგენლები იკრიბებიან, რათა მოიხსენიონ, თაყვანი სცენ წინაპრებსა და მათგან დალოცვა მიიღონ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის საიტი

სქოლიო
------

1. ↑
**წაბლი** (ლათ. Castanea) — ფოთოლმცვივან მერქნიან მცენარეთა გვარი წიფლისებრთა ოჯახისა. სახელწოდება ვრცელდება ასევე წაბლის ნაყოფზე, რომელსაც ეს უკანასკნელი გამოიმუშავებს. უმთავრესად გამოიყოფა წაბლის ოთხი ძირითადი სახეობა:
*ევროპული*, *ჩინური*, *იაპონური* და *ამერიკული* წაბლი.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკულ და ზომიერ სარტყლებში. სიმაღლეში იზრდება 50 მეტრამდე. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული კოლხეთში, აღმოსავლეთ საქართველოში იშვიათია (ლიხის ქედი, ბორჯომის ხეობა, კახეთის კავკასიონი). ქმნის წაბლნარებს და შერეულ ფართოფოთლოვან ტყეებს. წაბლნარი გავრცელებულია ზღვის დონიდან 300-1000 მ ფარგლებში. გვხვდება იმ რაიონებში, სადაც ზამთრის ტემპერატურა 0.3 °C, ზაფხულის 18-22 °C ფარგლებში მერყეობს და ნალექების რაოდენობა 700 მმ აღემატება.

კულტივირებულია სამხრეთ ევროპის ქვეყნებსა და აშშ-ში. წაბლის მერქანი მაგარი და გამძლეა. იყენებენ ავეჯისა და სახარატო წარმოებაში, მშენებლობაში. ქერქი და გულგული მდიდარია მთრიმლავი ნივთიერებებით, იყენებენ სამღებრო საქმეში. ნაყოფი გემრიელი საჭმელია. თაფლოვანი მცენარეა. უსისტემო ექსპლუატაციის გამო არეალი მკვეთრად შემცირდა, ამიტომ შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The American Chestnut Foundation

ლიტერატურა
----------

* *ქვაჩაკიძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 285.

სქოლიო
------

1. ↑  *Castanea* – Flora of China.
2. ↑  *Castanea* – Flora of North America.
3. ↑  *Castanea* – Flora Europaea.
4. ↑  Industry information დაარქივებული 2008-08-08 საიტზე Wayback Machine.  by David McLaren. From *The Chestnut Growers Information Book*, Chestnut Australia Inc.
**ჩვეულებრივი გველთევზა**, *მდინარის გველთევზა* (ლათ. Anguilla anguilla) — თევზი გველთევზასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 100 სმ-მდე, მასა — 4,5–13 კგ. ფერად მურა მომწვანოა, გვერდები და მუცელი ყვითელი აქვს. სხეული გველისმაგვარი ფორმისაა. მისი გრძელი ხერხემალი 110–119 მალისაგან შედგება. ქვედა ყბა ზედაზე მცირედ გრძელია და წინ არის გამოწეული. ზურგისა (სხეულის ზედა ნაწილზე) და ანალური (ქვედა ნაწილზე) ფარფლები ერთმანეთს უკავშირდება. გავრცელებულია დასავლეთ ევროპის მდინარეებში. სიცოცხლის გარკვეულ პერიოდს ატლანტის ოკეანეში ატარებს. ბინადრობს მლაშე და მტკნარ წყლებში. შეუძლია წყლიდან ამოსვლა და ხმელეთზე (ტალახში) გადაადგილება. ზრდასრული გველთევზები მდინარიდან ზღვაში გადადიან და სარგასოს ზღვისკენ მიცურავენ, რათა იქვირითონ, ამის შემდეგ ისინი იხოცებიან. ლიფსიტები, რომლებსაც მინისებრი გველთევზები ეწოდება, დინების დახმარებით უბრუნდებიან ევროპის სანაპიროებს, რასაც 3 წელს ანდომებენ. ამ პერიოდში ისინი გარეგნულად საკმაოდ იცვლებიან. სქესობრივ სიმწიფე სხვადასხვა ასაკში აღწევენ — 9–23 წელში. ცოცხლობენ 15–25 წელი; მდედრები, როგორც წესი, უფრო დიდხანს ცოცხლობენ. იკვებებიან უხერხემლოებითა და მცირე ხერხემლიანებით. ზოგიერთ ქვეყანაში გველთევზებს საკვებად იყენებენ; იჭერენ სპეციალური ხაფანგებით. ბოლო პერიოდში მათი რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.

ლიტერატურა
----------

* *ელდერტონი, დევიდ*, „ცხოველების ენციკლოპედია", მთარგმ. ნ. ბელთაძე, გვ. 15, თბ.: გამომც. „პალიტრა L", 2018.

სქოლიო
------

1. ↑  Промысловые рыбы России. В двух томах / Под ред. О. Ф. Гриценко, А. Н. Котляра и Б. Н. Котенёва. — М.: изд-во ВНИРО, 2006. — Т. 1. — С. 90. — 624 с. — ISBN 5-85382-229-2.
**ჰაუარდი** (ინგლ. Howard Island) — კუნძული არაფურის ზღვაში, ჩრდილოეთ ტერიტორიაში, ავსტრალია. შედის უესელის კუნძულების ჯგუფში. მისი ფართობი შეადგენს 280 კმ²-ს.

გეოგრაფია
---------

ჰაუარდი წარმოადგენს პატარა წაგრძელებულ კუნძულს, რომელიც გამოყოფილია არნემ-ლენდის ნახევარკუნძულიდან ვიწრო სრუტით, რომლის სიგანეა არაუმეტეს 2 კმ. გარს აკრავს არაფურის ზღვის წყლები. მისგან სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს კუნძული ბანიანი, ჩრდილო-ამოსავლეთით — კუნძული ელკო და სხვა კუნძულები უესელის კუნძულების ჯგუფიდან. მისი ფართობი შეადგენს 280 კმ²-ს. სანაპირო ზოლის სიგრძე — 106 კმ-ია. კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 38 კმ-ს, სიგანე — 12 კმ-მდეა.

მოსახლეობა
----------

კუნძული ჰაუარდი დაუსახლებელია, ყველაზე ახლოს მდებარე დასახლებული პუნქტი, გალივინკუ, მდებარეობს 5 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მეზობელ კუნძულ ელკოზე. მანძილი ჩრდილოეთ ტერიტორიის დედაქალაქ დარვინამდე — დაახლოებით 475 კმ-ია დასავლეთისკენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არნემის სანაპიროს გეგმა

სქოლიო
------

1. ↑  Arnhem Coast Master Plan. Northen Territory Goverment.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-09-16. ციტირების თარიღი: 13 აპრილი 2009.
2. 1 2  Islands of Australia. UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-29. ციტირების თარიღი: 13 აპრილი 2009.
**„ჩვენებური"** — შვედეთში და თურქეთში თურქულ ენაზე გამოცემული ქართული კულტურის ჟურნალი. პირველი ხუთი ნომერი ქალაქ სტოკჰოლმში გამოიცა 1977 წელს. ჟურნალის რედაქტორი იყო შალვა თევზაძე (შანვერ აქინი). „ჩვენებური" სტოკჰოლმიდან იგზავნებოდა თურქეთშიც. ამ ჟურნალის მე-6-7 ნომერი ერთად დაიბეჭდა თურქეთში. ამ ნომრების რედაქტორი კი აჰმედ ოზქანი (მელაშვილი) იყო. მელაშვილის გარდაცვალების შემდეგ, ჟურნალი „ჩვენებური" დაიხურა.
ჟურნალი 1993 წლის თებერვლის ბოლოს იბერია ოზქანმა (მელაშვილ) და მისმა მეგობრებმა აღადგინეს. გამომცემელი იყო შევქეთ შირინი, მთავარი რედაქტორი კი მეორე ნომრიდან ფარნა-ბექა ჩილაშვილი. ფარნა-ბექა ჩილაშვილმა 1996 (ან 1997) წელს, მე-19-21 (იანვარი-ივნისი) ნომრის გამოცემის შემდეგ ჟურნალ „ჩვენებური" დატოვა და ამ წლიდამ გამოუშვა ჟურნალი „მამული" თურქულ ენაზე. 1996 (ან 1997) წლიდან „ჩვენებურის" გამომცემელი და ხელმძღვანელი გახდა ოსმან ნური მერჯანი (ოთარ იმედაშვილი). „ჩვენებური" 2006 წელს დაიხურა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Eski "çveneburi" dergisi / ძველი ჟურნალი „ჩვენებური"
* „ჩვენებური = Çveneburi"
**წერნაქი** — წითელი, მეწამული ფერის საღებავი, გამოიყენება თიხის ჭურჭლის მოსახატად. წერნაქი გამშრალ თიხის ჭურჭელს გამოწვის წინ უნდა წაესვას. თავიდან იგი მიწის ფერისაა, მაგრამ გამოწვის შედეგად წითლდება. 

წერნაქი ბუნებაში სამი სახითაა წარმოდგენილი: იგი ან კლდეშია, საიდანაც ხელით გამოიღებენ, ან მინდორშია მიმობნეული, ანკიდევ ფიქალ ქვებს შორისაა მოქცეული. იგი არსებობს ფხვნილის ან „კაკლისტოლა კორხების" სახით.

წერნაქის გამოყენებას ქართულ კერამიკაში უძველესი ტრადიციები აქვს. ამის დადასტურებაა ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა ხანებით დათარიღებული მოწერნაქებული ჭურჭელი თრიალეთის ყორღანებიდან. ძველ საქართველოში წერნაქს სახლის ნაწილების მოსახატავადაც იყენებდნენ. დასავლეთ საქართველოში გასულ საუკუნეში ამ საღებავს ზანდუკების დასაჭრელებლად ხმარობდნენ.

აღმოსავლეთ საქართველოში წერნაქის საბადოებად მიჩნეულია კასპის მუნიციპალიტეტში ფაშიანის გორა, რომელსაც ახალქალაქელი მეჭურჭლეები იყენებდნენ, ქიზიყელი მეჭურჭლეები კი კარდანახის მთაში მოიპოვებდნენ. შიდა კახეთის ოსტატები გარე კახეთიდან — მარტყოფ-ლილო-პატარძეულის მიდამოებიდან ეზიდებოდნენ. მცხეთელებისათვის წერნაქის ბუდედ ბებრისციხის შემოგარენი ითვლებოდა. შროშელ მეჭურჭლეებს იგი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვალითიდან მოჰქონდათ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 2011 ISBN 978-9941-10-489-3

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წერნაქი
მდებარეობა
თანამგზავრული ფოტო
**ჰაურაკი** — ყურე ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. ფართობი 4000 კმ²-ს შეადგენს და შეჭრილია ოკლენდის რეგიონს, ჰაურაკის ვაკეებს, კორომანდელის ნახევარკუნძულსა და გრეიტ-ბარიერის კუნძულს შორის. ყურის უდიდეს ნაწილზე შექმნილია ჰაურაკის ყურის ზღვის პარკი. 

მაორის ენაზე *ჰაურაკი* ჩრდილოეთის ქარს ნიშნავს.

ყურე წყნარ ოკეანეს მიეკუთვნება, რომელშიც ის ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან იხსნება. ოკეანისგან კარგადაა დაცული ჩრდილოეთით მდებარე გრეიტ-ბარიერისა და ლიტლ-ბარიერის კუნძულებით და აღმოსავლეთით მდებარე 80 კმ სიგრძის კორომანდელის ნახევრაკუნძულით. შესაბამისად, ყურე დაცულია ჩრდილოეთის ქარებისგან. 

წყნარ ოკეანესთან ყურეს სამი არხი აერთებს: კოლვილი, კრედოკი და ჯელიკო.

ბოლო გამყინვარების პერიოდში, ყურის ტერიტორია მშრალმიწიანი ხმელეთი იყო, ზღვის დონე ამჟამინდელზე დაახლოებით 100–110 მ დაბალი იყო. წყალმა ტერიტორია დაახლოებით 7200 წლის წინ დაფარა, როდესაც წყლის დონემ ამჟამინდელ მაჩვენებელს მიაღწია.

სქოლიო
------

1. ↑   Zeldisl, J. R. et al. (1995) Salp grazing: effects on phytoplankton abundance, vertical distribution and taxonomic composition in a coastal habitat. Marine Ecology Progress Series, Vol. 126, p 267-283
2. 1 2  Hauraki Gulf (from 'Te Ara', the Encyclopedia of New Zealand')
3. ↑  „The Hauraki Gulf Marine Park, Part 2". *Inset to The New Zealand Herald*. 2 March 2010. p. 5.
**ჯონოულის ლოდები** — ლოდები საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ჯონოულის ხეობაში, სოფელ ქულბაქს ზემოთ, ზღვის დონიდან 700–1000 მ სიმაღლეზე. ხეობის ბრტყელ ფსკერზე მიმოფანტული გიგანტური კირქვული ლოდები (სიგრძე 10–12 მ-მდე) ქმნის მყინვარული წარმოშობის ერატიკული ლოდნარის შთაბეჭდილებას. სინამდვილეში ლოდები ჩამოზიდულია ღვარცოფული ნაკადის მიერ, უხსოვარ ხანაში, ასხის კირვული მასივის ჩრდილო-აღმოსავლური კუთხიდან. ეს ღვარცოფი უნდა გამოეიწვია ხეობის გადაღობვას დიდი მეწყერით, ტბის გაჩენას და შემდეგ წყლის მიერ საგუბარის გარღვევას. ამგვარად, ჯონოულის ღვარცოფი დაკავშირებული იყო არა კლიმატურ, არამედ გეომორფოლოგიურ ფაქტორებთან. ლოდები რომ მყინვარს ჩამოეტანა, მათ შორის იქნებოდა 
ეგრისის ქედის ამგებელი შუაიურული პორფირიტების ბლოკებიც (ამ ქედის მწვერვალ ცეკურის სამხრეთ ფერდობზე პლეისტოცენური მყინვარების მოქმედების მკაფიო კვლებია შემორჩენილი). ჯონოულის ლოდებთან მისვლა შეიძლება ცაგერიდან საავტომობილო გზატკეცილით, რომელიც ჯერ მდინარე ცხენისწყლის ხეობას დაუყვება სარეწკელას კლდეკარამდე, ხოლო იქიდან აუყვება მდინარე ჯონოულის მარჯვენა სანაპიროს (მთლიანი მანძილი 15 კმ).

სქოლიო
------

1. 1 2  „საქართველოს სსრ წითელი წიგნი", გამომცემლობა «საბჭოთა საქართველო», თბ. 1982.
2. ↑  კობა ხარაძე. საქართველოს ბუნების ფენომენები, თბ. 2014
**ჰაუსა** — დასავლეთ აფრიკაში მცხოვრები ხალხის ჰაუსას ენა, მიეკუთვნება აფრაზიული ოჯახის ჩადის ჯგუფს. იგი თანამედროვე აფრიკაში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ენაა და წარმოადგენს დასავლეთ აფრიკის რეგიონის ეთნოსთა შორის ურთიერთობის ენას. დამწერლობა ლათინურ ანბანზეა.

ზოგადი ცნობები
--------------

  

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 30 მლნ
* **ენის კოდი**: ha
* **სახელწოდება**: ha, en, eo - Hausa
* **დამწერლობა**: ლათინური

ძირითადი დიალექტები (კანო, კაცინა, სოკოტო და სხვები) ძალიან ახლოსაა ერთმანეთთან.

სტატუსი
-------

  

**გავრცელების არეალი**:

ჰაუსას გავრცელების პირველადი არეალი იყო ნიგერის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, მაგრამ მიგრაციებისა და სავაჭრო ექსპანსიის შედეგად გავრცელდა აგრეთვე განაში, ტოგოში, ბენინში, ნიგერიაში, კამერუნში.

გრამატიკა
---------

…

ლექსიკა
-------

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Sànnu; Sànnunku
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Barka dà zuwà; Lafia lau
* გმადლობთ - Na gode; Yauwa
* კი / არა - Toh; Ii / Babu; A'a
* გეთაყვა - Don Allah
* ნახვამდის - Segobe; Sai watarana

**რიცხვები**

* 1 - d`aya, 2 - biyu, 3 - ukù, 4 - hud`u, 5 - bìyar, 6 - shidà, 7 - bakwài, 8 - takwàs, 9 - tarà, 10 - go: ma

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Omniglot
* Map of Hausa language from the LL-Map Project დაარქივებული 2012-10-05 საიტზე Wayback Machine.
* PanAfriL10n page on Hausa
* Hausa language acquisitions at Columbia University Libraries დაარქივებული 2014-05-13 საიტზე Wayback Machine.
**ჯონ ზაზულა**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **ჯონი ზ** — ნიუ-ჯერსის ჩანაწერების მაღაზიის Rock'n Roll Heaven და ხმისჩამწერი ლეიბლის Megaforce Records დამაარსებელი და მფლობელი. ზაზულას ჩანაწერების მაღაზიამ ნიუ-ჯერსიში აქცია იგი მთავარ ფიგურად აღმოსავლეთ სანაპიროს მეტალ სცენაზე, რეგულარულად უკრავდა რა მეტალის დემო ჩანაწერებს, რომლებსაც იგი იღებდა საკუთარი მიწისქვეშა სავაჭრო ქსელიდან, რომელიც, თავის მხრივ, მოიცავდა ისეთ პიროვნებებს, როგორებიცაა ბრაიან სლეიჯელი *Metalblade Records*-იდან, რონ ქუინტანა, ჟურნალ Metal Mania-ს რედაქტორი და მარკ უიტაკერი, მუსიკალური პროდიუსერი.

კარიერა
-------

ჯონის ცენტრალური როლი მეტალ სცენაზე არსებითი ფაქტორი გახდა მეტალიკის კარიერის დაწყებისათვის. ზაზულამ მისცა ჯგუფს პირველი შესაძლებლობა, დაეკრათ ნიუ-იორკში და ორგანიზება გაუწია მათ პირველ ტურნეებს იმ დროისათვის ცნობილ და წარმატებულ ბრიტანულ ჯგუფთან Raven ერთად. დემო ჩანაწერის No Life 'til Leather მოსმენის შემდეგ ჯონი ზაზულამ ჩამოაყალიბა საკუთარი ლეიბლი Megaforce Records, რათა მოეხდინა მათი გეგმების რეალიზება. ზაზულამ გამოუშვა მეტალიკის სადებიუტო ალბომი Kill 'Em All და დააფინანსა მათი პირველი ტურნე აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

Kill 'em All-ის წარმატების შემდეგ, ზაზულამ კონტრაქტები გააფორმა და მუშაობდა ისეთ ჯგუფებთან, როგორებიცაა: Warren Haynes, Testament, Overkill, Frehley's Comet, Kings X, Ministry და Anthrax.

მისი ცოლი, მარშა ზაზულა პარტნიორი და Megaforce Records-ის თანადამაარსებელია.

ლიტერატურა
----------

* The Guinness Encyclopedia of Popular Music ISBN 0851129390
* The Complete Guide to the Music of Metallica - გვ 1 ISBN 0711949026

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Megaforce Records-ის ვებსაიტი
**ციფრული ჩამონატვირთი** — ოფიციალური და ლეგალური მუსიკალური ჩანაწერი, რომლის შეძენაც ინტერნეტ მაღაზიებშია შესაძლებელი. პოპულარული მუსიკალური იტერნეტ მაღაზიების მაგალითად შეიძლება დასახელდეს ეპლის iTunes-ი და ნაპსტერი.

ხშირად, ციფრული ჩამონატვირთები ცუმ-ის კოდს შეიცავს, რაც შეუძლებელს ხდის ამ მუსიკალური ფაილების დამატებითი ასლების შექნას ან კონკურენტი მწარმოებლის მოწყობილობებზე მათ დაკვრას. მაგალითად, ეფლის iTunes-იდან შეძენელი სიმღერების დაკვრა მხოლოდ ეფლის აიპოდზეა შესაძლებელი. ცუმ-ის თავიდან აცილების ერთ-ერთი მეთოდია ამ ფაილების კომპაქ დისკზე ჩაწერა და შემდეგ მათი სასურველი ფორმატით ისევ კომპიუტერზე გადმოტანა. ამგვარი პროცედურის თანმხლები უარყოფითი მხარეა მუსიკის დამატებითი კოდირებით/დეკოდირებით (ანუ ტრანსკოდირებით) გამოწვეული ხმის ხარისხის დაცემა.

ინტერნეტიდან მუსიკის ლეგალურად გადმოწერა 2000 წლიდანაა შესაძლებელი. ფასიანი ციფრული ჩამონატვირთების ტექნოლოგია შეიძლება დაზარდელდეს იმის გამო, რომ ახლა შესაძლებელია მუსიკის ინტერნეტ-რადიოებიდან ჩაწერა, მართალია დაბალი ხარისხით, მაგრამ სავსებით ლეგალურად.
**ჯუმბერ ნიკოლოზის ძე დოჭვირი** (დ. 25 ივლისი, 1946, ქუთაისი) — ქართველი ენერგეტიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2002). 2017 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი (ემერიტუსი). 2002–2017 წლებში იყო სტუ-ის ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის სრული პროფესორი.

1969 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტი. სამუშაოდ დატოვეს იქვე, სამრეწველო საწარმოთა ელექტრომოწყობილობების კათედრაზე. 1970 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1974–1977 წლებში სწავლობდა ასპირანტურაში ლენინგრადის ელექტროტექნიკურ ინსტიტუტში. 1978 წლიდან დაბრუნდა მშობლიურ კათედრაზე დოცენტის თანამდებობაზე. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1977 წელს ლენინგრადის ელექტროტექნიკურ ინსტიტუტში, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 2002 წელს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. 

ჯუმბერ დოჭვირის სამეცნიერო კვლევის თემაა: მრავალლილვიანი მექანიზმებისთვის შედგენილი მრავალძრავიან ამძრავთა სისტემების შესწავლა, დანერგვა და გამოყენება. გამოქვეყნებული აქვს 110-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 2 მონოგრაფია და 10 სახელმძღვნელო. საქართველოს სახალხო მეურნეობათა გამოფენაზე მიღებული აქვს პირველი ხარისხის სიგელი (1984).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 490.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჯუმბერ დოჭვირი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Jumber Dochviri

სქოლიო
------

1. ↑
**წეკო** (ლათ. Nicotiana rustica) — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე თამბაქოს გვარის ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1,2 მეტრს აღწევს, აქვს ყუნწიანი, დანაოჭებული ფოთლები (12 — 20 ცალი ღეროზე). ღერო და ფოთლები დაფარულია ჯირკვლისებრი ბუსუსით, რომელიც სპეციფიკურ სუნს გამოსცემს. თესლი წვრილია. 

ოვალური, ყავისფერი, მასა 1 000 თესლისა 0,2 — 0,35 გრამი. წეკოს სავეგეტაციო პეეიოდია 80 — 130 დღე. ჩითილის გადარგვიდან ტექნიკურ სიმწიფემდე საჭიროა 60 — 100 დღე. მშრალი ფოთოლი შეიცავს (%-ობით): 1 — 10-მდე ნიკოტინს, 15 — 20 ორგანულ მჟავებს, მ. შ. 10-მდე ლიმონმჟავას. 

წენგოსგან მზადდება ფხვნილი (მოსაწევად), ბურნუთი (საყნოსველად), ნაყენი (ცხვირის გამოსარეცხად), აგრეთვე ნიკოტინმჟავა (ვიტამინი PP). წეკოს თესლი შეიცავს 35 — 40% ზეთს, რომელსაც ლაქსაღებავებისა და საპნის წარმოებაში იყენებენ. 

წეკოს სამშობლოა ამერიკა. ევროპაში შემოიტანეს XVI საუკუნეში. საქართველოში წეკოს გამოყენებას არ აქვს სამრეწველო მნიშვნელობა. უმთავრესად მოჰყავთ მთიან რაიონებში ადგილობრივი მოხმარებისათვის. წეკოს მავნებლებია შემოდგომის ხვატარი, ველის ფარვანა, მავთულა ჭიები; დაავადება - წვეროს ქლოროზი.

ლიტერატურა
----------

* *გ. ბადრიაშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 303.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„წეკო"** ვიკისაწყობში.
**ციყვი** (ლათ. Sciurus) — ძუძუმწოვარ ცხოველთა გვარი ციყვისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20-32 სმ, წონა — 180-1000 გ. აქვთ ხშირი, რბილი (ზოგიერთს) ბეწვი. საკუთარი გვარის — Sciurus-ის გარდა, ციყვებს უწოდებენ აგრეთვე ციყვისებრთა ოჯახის მთელ რიგ წარმომადგენლებს წითელი ციყვების, პალმის ციყვების და სხვა მრავალი გვარიდან. რაც შეეხება საკუთარ გვარს — Sciurus-ს, იგი აერთიანებს 29 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკასა და აზიის ზომიერ სარტყელში, ძირითადად ტყეებში. საქართველოში აკლიმატიზებულია ჩვეულებრივი ციყვის (ლათ. Sciurus vulgaris) ორი ქვესახეობა: ალთაური ციყვი (ლათ. Sciurus vulgaris altaicus) და ტელეუტური ციყვი (ლათ. Sciurus vulgaris exalbidus). ამიერკავკასიური ციყვი (ლათ. Sciurus anomalus) საქართველოში გავრცელებულია ყველგან.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 234.

სქოლიო
------

1. ↑  Thorington, R.W. Jr.; Hoffman, R.S. (2005). "Genus Sciurus". In Wilson, D.E.; Reeder, D.M. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 758–765.
**ჰაფიზ იბრაჰიმი** (სრული სახელი *მუჰამედ ჰაფიზ ბინ იბრაჰიმ ფაჰმი*) (დ. 1872, დაირუტი — გ. 31 ივლისი, 1932, კაირო) — არაბი (ეგვიპტელი) მწერალი და ჟურნალისტი. ცნობილია „ნილოსის პოეტის" სახელით.

დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი კაიროში (1891); მონაწილეობდა ინგლისის სამხედრო ესპედიციაში სუდანში. ინგლისის წინააღმდეგ ეგვიპტის ოფიცერთა ამბოხებაში მონაწილეობისათვის სამხედრო სამსახურიდან დაითხოვეს (1900). განიცდიდა მუჰამად აბდოს მსოფლმხედველობის გავლენას. მომხრე იყო დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კულტურის მიღწევათა სინთეზისა. 1901 გამოაქვეყნა ლექსების პირველი დივანი. მისი ლექსები დაწერილია ნეოკლასიკური სტილით, ასახავს პოეტის პატრიოტულ სულისკვეთებას, მოუწოდებს უცხოურ კოლონიზატორების წინააღმდეგ ბრძოლისაკენ. ეგვიპტის ცხოვრების აქტულურ პრობლემებს ეხება კლასიკური მაკამის ფორმით დაწერილი პროზაული ნაწარმოები „ღამეები სატიჰასთან" (1906).

ლიტერატურა
----------

* *ქუთელია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 608.

სქოლიო
------

1. ↑  بوَّابة الشُعراء, PoetsGate — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106776388'></a>
**წელი**, *წელიწადი* — დროის შუალედი, რომლის განმავლობაში დედამიწა ერთ სრულ შემოვლას ასრულებს მზის ირგვლივ. დედამიწის მოძრაობის სირთულემ განაპირობა ამ შუალედის განსაზღვრის სიძნელე და წელიწადის ურთიერთგანსხვავებულ ცნებათა წარმოშობაც. ვარსკვლავიერი, ანუ სიდერული წელიწადი, არის დროის შუალედი. რომელსაც ანდომებს მზე ცის თაღზე ვარსკვლავთა მიმართ ერთ სრულ ხილულ გარემოქცევას, გამოწეეულს დედამიწის რეალური მზისირგელივი მოძრაობით. მისი ხანგრძლიეობაა 365,256360 ეფემერიდული დღე-ღამე. ტროპიკული წელიწადი — დროის შუალედი გაზაფხულის ბუნიობის წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,242196 დღე-ღამე); ანომალისტური წელიწადი — დროის შუალედი პერიჰელიუმში დედამიწის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,259641 დღე-ღამე); დრაკონული წელიწადი — დროის შუალედი მთვარის ორბიტის ერთსა და იმავე კვანძში მზის ორ თანამიმდევრულ გავლას შორის (346,620047 დღ-ღ). წელიწადის ეს სახეობები დროთა განმავლობაში ნელა იცვლება (საუკუნეში დღ-ღამის 0,11 — 6, 3 და 32 მემილიონედით, შესაბამისად). მთვარის კალენდრებში გამოიყენება 12 ან 13 სინოდური თვის შემცველი მთვარისმიერი წელიწადი. იულიუსის კალენდრის წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობას იულიუსის წელიწადი ჰქვია (365,25 დღე-ღამე), გრიგოლის კალენდრის წელიწადისას კი — გრიგოლის წელიწადი (365,2425 დღე-ღამე). სეზონთა ცელის პერიოდი ტროპიკულ წელიწადს ემთხვევა.

წელიწადის საკმაოდ ზუსტი მნიშენელობები ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ძვ. ჩინეთსა და ძვ. ეგვიპტეში. ჰიჰარქემ განსაზდერა წელიწადი, რომლის მნიშენელობა უდრიდა „365 ¼ დღეს დღის 1/300 გამოკლებით". წელიწადის ამ და თანამედროვე მნიშვნელობებს შორის სხვაობა მხილოდ 6 ½ წუთია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კალენდარი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 303.
* Витковский В. В. Прозоровский Д. И. Год // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია წელიწადის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჩვიბიანის მაცხოვრის ეკლესია** (ჩვიბიანის ფუსდი) — ეკლესია საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტის უშგულის თემის სოფელ ჩვიბიანში. იგი დარბაზული ტიპისაა. ინტერიერს სამმალიანი ქვის კანკელი ამკობს. მასში დღემდე შემორჩენილია პატარა ვერცხლის ხატი წმინდა ნიკოლოზის გამოსახულებით, ჩარჩოზე სხვადასხვა დროის ცალკეული გამოსახულებებითა და სადა ნახევარსფეროებით. ქვედა ჩარჩოზე მოთავსებულია გაკრული ხელით შესრულებული ოთხსტრიქონიანი ნუსხური წარწერა, რომელშიაც ოსტატი მოხსენიებულია, როგორც მწერალი გაბრიელი. ტაძარი დათარიღებულია განვითარებული შუა საუკუნეებით. ნაგებია თლილი ქვით.

ტაძრის სიწმინდეები
------------------

1910 წელს ტაძარი მოინახულა ექვთიმე თაყაიშვილმა. ამ პერიოდში ეკლესიაში დაცული ყოფილა მაცხოვრის მცირე ზომის ვერცხლის ჭედური ხატი ხუცური წარწერით, წმინდა გიორგის XIX საუკუნის ხატი, ორი წარწერიანი (ერთი მხედრული, მეორე კი არაბული წარწერით) და ორი უწარწერო ჯამი. ექვთიმე თაყაიშვილი აღნიშნავს, რომ ის ხატები, რომელიც ამ ეკლესიაში დ. ბაქრაძეს უნახავს, გადაუტანიათ მურყმელის ეკლესიაში. 

ეკლესიას, 2006 წლის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* *თაყაიშვილი ექვ. არქეოლიგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში 1910 წელს, პარიზი, 1937. გვ. 151*
* *ყენია რ. ალადაშვილი ნ. ზემო სვანეთი (შუა საუკუნეების ხელოვნება), გზამკვლევი. თბ. 2000.გვ. 35.*
* *შუბითიძე ვ. ქართული ციხე-სიმააგრეები და ეკლესია-მონასტრები, თბ. 2012, გვ. 94*

სქოლიო
------

1. ↑  შუბითიძე ვ. ქართული ციხე-სიმააგრეები და ეკლესია-მონასტრები, თბ. 2012, გვ. 94
2. ↑  თაყაიშვილი ექვ. არქეოლიგიური ექსპედიცია ლეჩხუმ-სვანეთში 1910 წელს, პარიზი, 1937. გვ. 151
3. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
ჰერბერტ ოტო გილე
**ჰერბერტ ოტო გილე** (გერმ. Herbert Otto Gille, დ. 8 მარტი, 1897, განდერსჰაიმი, ქვემო საქსონია — გ. 27 დეკემბერი, 1966, შტემენი, ქვემო საქსონია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვაფენ-სს-ის გენერალი.

ბიოგრაფია
---------

გილემ პირველი მსოფლიო ომი უფროსი ლეიტენანტის ჩინით დაამთავრა. 1934 წელს მან სამხედრო სამსახური სს-ის სარეზერვო ჯარებში განაახლა. იგი დაინიშნა ასმეთაურად ელვანგენში, შემდგომ კი „სს"-ის პოლკის „გერმანიას" ერთ-ერთი ბატალიონის მეთაურად აროლსენში. მცირე ხნის შემდეგ გილე საარტილერიო პოლკის ბატალიონის მეთაურად იქნა გადაყვანილი იუტებორგში. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში მან მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის და დასავლეთ ფრონტზე. იგი მეთაურობდა „სს"-ის დივიზია „ვიკინგის" (მეთაური ფელიქს შტაინერი) საარტილერიო პოლკს.

1941 წელს სსრ კავშირზე თავდასხმის შემდეგ გილე დაწინაურდა არიერგარდის ერთ-ერთი დივიზიის მეთაურად და იბრძოდა ყუბანში. მალე იგი რკინის ჯვრის „რაინდის ჯვრით" იქნა დაჯილდოებული და დაინიშნა დივიზია „ვიკინგის" მეთაურად. 1944 წელს გილე კოველში ჩაფრინდა, რომ პირადად ჩაებარებინა ალყაში მოქცეული არმიის მეთაურობა. მისი გამჭრიახობისა და სამხედრო ნიჭის წყალობით გილემ შეძლო 48 საათის განმავლობაში ალყიდან გაეყვანა ყველა დაჭრილი 2000-მდე „ვერმახტის" მებრძოლი და ჯავშანტექნიკა. საბჭოთა გენერლებმა, რომლებიც 4 არმიას მეთაურობდნენ ვერ შეძლეს მათზე გაცილებით მცირერიცხოვანი გერმანული არმიის დამარცხება. ამ მამაცობისათვის 1944 წლის 19 აპრილს გილე დაჯილდოებულ იქნა „ბრილიანტებით" ორდენზე „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი მუხის ფოთოლითა და ხმლებით" და მიენიჭა „სს"-ის ობერგრუპენფიურერის წოდება.

1944 წლის შემოდგომაზე გილეს არმია და „სს-ის მკვდარი თავის ქალას შენაერთები" აღმოსავლეთ პრუსიის საზღვრებზე ებრძოდნენ მათზე რიცხობრივად 21-ჯერ (!) მეტ „წითელი არმიის" ჯარებს და ჩაშალეს დაგეგმილი გარღვევა ბერლინისაკენ. ომის მიწურულს, როცა წინააღმდეგობას აზრი აღარ ჰქონდა ჰერბერტ გილე ამერიკელებს ჩაბარდა ტყვედ ავსტრიის ქალაქ რადშტადში.

ამერიკელებმა იგი მცდარი მუხლით გაასამართლეს, არა როგორც სამხედრო, არამედ როგორც პარტიული მოღვაწე და 8 წელი და 6 თვე მიუსაჯეს. სასჯელის მოხდის შემდეგ მან დააარსა „ვაფენ-სს-ის ყოფილი წევრების ურთიერთდახმარების საზოგადოება" და ხელმძღვანელობდა მას 1958 წლამდე. 1966 წლის 26 დეკემბერს ჰერბერტ გილე გულის ინფარქტით გარდაიცვალა.
წინანდლის პარკში მდებარე სასახლე
**წინანდლის პარკი**, *ალექსანდრე ჭავჭავაძის მამულის კომპლექსი* — არქიტექტურული, ისტორიული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინანდალში. შედგება სასახლის, ღვინის სარდაფის, სასტუმროს, მეურნეთა და მოურავის სახლების, მაცივრის, სანერგის, ეკლესიის ნაშთის, სამთავრობო რეზიდენციის, პარკისა და გალავნისაგან. 

წინანდლის ჭავჭავაძეთა მამულების ისტორია XVII საუკუნიდან იღებს სათავეს, როდესაც ერეკლე I-მა, სოფლის გაძლიერების მიზნით, სოფელ ჭავჭავიდან (მთიულეთი) ჭავჭავაძეთა წინაპრები(მამუჩის შვლები) ჩამოასახლა. 1680 წელს კი წინანდალში დაასახლა და აზნაურობა უბოძა, შემდეგ მეფე თეიმურაზმა მათ გვარს მცირ თავადის ტიტული მიანიჭა, მცირე რაოდენობით ყმა და მამული მისცა. ერეკლე II-მ კი ჭავჭავაძეობა დაუმტკიცა.

1797 წელს ერეკლე II-მ გარსევან ჭავჭავაძეს (საქართველოს ელჩს რუსეთში), წინანდალთან ერთად უბოძა სოფლები: ზეგაანი, ნაფარეული და მუღანლო. გარსევან ჭავჭავაძემ თავისი სასახლე წინანდალში ააშენა. 

1818 წელს აქვე აშენებს პირველ, ხოლო 1831 წელს მეორე სასახლე მისი ძე — ალექსანდრეც. 1829 წელს გაჰყავს წყალსადენი და 12 ჰა ტერიტორიაზე, ტყით დაფარულ მამულში აწყობს პარკს, რისთვისაც იწვევს ევროპელ დეკორატორებს. 1840 წელს ალექსანდრე ჭავჭავაძემ ააშენა ღვინის მარანი. მის სახელ უკავშირდება ვაზის ახალი ჯიშების გამოყვანა და მეღვინეობაში ტექნოლოგიური სიახლეების დანერგვა. ამ პერიოდისათვის რომანტიკოსი პოეტის მამული მოწინავე საზოგადოების თავშეყრის ადგილად იქცა, სადაც ხდებოდა ტრადიციული ქართული და ევროპული კულტურების დაახლოება. 

1846 წელს ალექსანდრე ჭავჭავაძის გარდაცვალების შემდეგ, წინანდლის მამული მემკვიდრეობით გადაეცა მის შვილს დავითს. 1854 წელს წინანდალში შამილის თავდასხმის დროს დაიწვა სასახლე, ბიბლიოთეკა, განადგურდა პარკის ნაწილი. გაიტაცეს ალექსანდრე ჭავჭავაძის ოჯახის წევრები, არქივი. მოგვიანებით დ. ჭავჭავაძემ მამული აღადგინა და 1886 წელს იგი შეიძინა რუსეთის საიმპერატორო მამულების დეპარტამენტმა და მისი რეკონსტრუქცია წამოიწყო. მამულს მართავდა პ. ბაგოუტი. ამ პერიოდში აიგო დღევანდელი სასახლე. 1886-1887 წლებში გაიყვანეს ახალი წყალგაყვანილობა, აშენდა იმ პერიოდის რუსეთის იმპერიაში უდიდესი ღვინის ქარხანა. 

1946 წელს ალექსანდრე ჭავჭავაძის გარდაცვალებიდან 100 წლისთავის აღსანიშნავად, გიორგი ლეონიძის თაოსნობით გაიხსნა პოეტის სახლ-მუზეუმი.

ალექსანდრე ჭავჭავაძის მამულის კომპლექსს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 384-391.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ყუფთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუფთაში, მდ. შამბიეთის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. დუღაბი თხელია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სა-რკმელი. ამჟამად ამოქოლილია და დატანებული აქვს მცირე ზომის წრიული ღიობი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია სფერული კონქის მცირე ნაწილი და სატრიუმფო თაღის ქვედა ქვები (შირიმის). საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი მხრებით.

ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო განიერი სწორკუთხა ნიშაა, დასავლეთის ნიშის თავზე სარკმელია გაჭრილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია მოთავსებული. შესასვლელის თავზე მცირე ზომის სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სწორკუთხა მინაშენები აქვს. მათგან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ეკლესიის სამხრეთით 2-3 მეტრში შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი. ნაგებობა სამი სათავსისაგან შედგებოდა. იგი ძლიერაა დაზიანებული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი და ფლეთილი ქვა. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 210-211
**ჩიგოიანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია XVII საუკუნეებში.

მდ. ქსნის სათავეებთან, ალპიურ ზონაში, მაღალი მთის პლატოზე არის ხეობის ნასოფლარი — ბაგინი, სადაც დგას საშუალო ზომის პირამიდული კოშკი. ოთხკუთხა კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,6X6,5 მ) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. ოთხსართულიანი კოშკი შიგნით ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ფასადები კი თლილი ქვით. კარი პირველ და მეორე სართულს ცალ-ცალკე აქვს ჩრდილოეთიდან. მათი თაღები შეისრული ფორმისაა და ორი დიდი ზომის თლილი ქვითაა შედგენილი. მეორე სართულზე აივანი იყო, რომელიც ეყრდნობოდა ქვის კონსოლურ ძელებს. (მარჯვენა ძელი მოტეხილია). პირველი სართულის კედლებში კარის მეტი სხვა არაფერია. მეორე და მესამე სართულის კედლები აღჭურვილია წვრილი სათოფურებით. მეოთხე სართულზე კი სათოფურების გარდა თითო სალოდეცაა ყოველი კედლის ცენტრში. კოშკის სართულშუა ხის გადახურვა ჩამოქცეულია. შემორჩენილია ხის კოჭის ბუდეები. ჩამოქცეულია სახურავიც.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 216
**შპინელები** (გერმ. Spinell), **შპინელიდები** — ჟანგეულების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ზოგადი ქიმიური ფორმულაა {\displaystyle {\ce {AB2O4}}}, სადაც {\displaystyle {\ce {A}}} — {\displaystyle {\ce {Mg^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {Zn^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {Mn^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {Fe^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {Co^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {Ni^{2+}}}}, {\displaystyle {\ce {B - Al^{3+}}}}, {\displaystyle {\ce {Fe^{3+}}}}, {\displaystyle {\ce {Cr^{3+}}}}, {\displaystyle {\ce {Mn^{4+}}}}, {\displaystyle {\ce {Ti^{4+}}}}, {\displaystyle {\ce {V^{3+}}}}, {\displaystyle {\ce {B}}} კატიონის მიხედვით შპინელებში გამოყოფენ ალუმინშპინელებს [საკუთრივ შპინელი — {\displaystyle {\ce {MgAl2O4}}}, პერცინიტი — {\displaystyle {\ce {FeAl2O4}}}, გალაქსიტი — ({\displaystyle {\ce {Mn}}}, {\displaystyle {\ce {Fe}}},) {\displaystyle {\ce {Al2O4}}}, განიტი — {\displaystyle {\ce {ZnAl2O4}}}]; ფერიშპინელებს (მაგნეტიტი, ფრანკლინიტი — {\displaystyle {\ce {ZnFe2O4}}}, მაგნიუმფერიტი — {\displaystyle {\ce {MgFe2O4}}}, იაკობსიტი — {\displaystyle {\ce {MnFe2O4}}}, ტრევორიტი — {\displaystyle {\ce {NiFe2O4}}}); ქრომშპინელიდები ქრომიტი — {\displaystyle {\ce {FeCr2O4}}}, აგნიუმქრომიტი — ({\displaystyle {\ce {Mg}}}, {\displaystyle {\ce {Fe}}}) {\displaystyle {\ce {Cr2O4}}}, ქრომპიკოტიტი — ({\displaystyle {\ce {Mg}}}, {\displaystyle {\ce {Fe}}}) ({\displaystyle {\ce {Cr}}}, {\displaystyle {\ce {Al}}}){\displaystyle {\ce {\_2O4}}} და ალუმინქრომიტი — {\displaystyle {\ce {Fe}}}({\displaystyle {\ce {Cr}}}, {\displaystyle {\ce {Al}}}){\displaystyle {\ce {\_2O4}}}]; ტიტანშპინელებს (ულვოშპინელი {\displaystyle {\ce {Fe2TiO4}}} და მისი მაგნიუმიანი ანალოგი — {\displaystyle {\ce {Mg2TiO4}}}); ვანადიუმშპინელებს (კულსონიტი — {\displaystyle {\ce {FeV2O4}}}) და მანგანშპინელებს (ჰაუსმანიტი, ჰეტეროლითი — {\displaystyle {\ce {ZnMn2O4}}} და სხვა).

შპინელებში ხშირია იზომორფიზმის მოვლენები. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. აქვს ოქტაედრული კრისტალები, ცვალებადი ფერისაა (დამოკიდებულია კატიონზე). სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5–8, სიმკვრივე 2500–8500 კგ/მ³ წამოიქმნება მაღალტემპერატურული პროცესების დროს. გამოფიტვისადმი მდგრადია — გროვდება ქვიშრობებში. შპინელებს იყენებენ როგორც {\displaystyle {\ce {Cr}}}-ის, {\displaystyle {\ce {Fe}}}-ის, {\displaystyle {\ce {Mn}}}-ის, {\displaystyle {\ce {Ti}}}-ის, {\displaystyle {\ce {Zn}}}-ის მადნებს, აგრეთვე კერამიკულ წარმოებაში. წითელი შპინელი — ლალი პირველი კლასის ძვირფასი ქვაა. შპინელებს განეკუთვნება აგრეთვე ხელოვნურად მიღებული ფერიტები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 25.
ძუძუსმაწოვებელი
ხატი იმყოფება ათონზე, კარაის კელიასთან მდებარე ეკლესიაში და ხილანდარის მონასტერს ეკუთვნის. თავდაპირველად ეს ხატი იყო საბა განწმენდილის ლავრაში, რომელიც იერუსალიმიდან 18 ვერსითაა დაშორებული. აღმოსავლეთში ამ ერთადერთი ლავრის წმინდა დამაარსებელმა თავის აღსასრულთან დაკავშირებით იწინასწარმეტყველა, რომ გარკვეული დროის შემდგომ ლავრას სერბეთიდან მეფური შთამომავლობის თანამოსახელე ვინმე საბა ესტუმრებოდა და რომ ლავრა მას, ლოცვა-კურთხევის ნიშნად, ძუძუსმაწოვებელი ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედ ხატს მიუძღვნიდა.

წმინდა საბა მშვიდობით წარდგა ღვთის წინაშე VI საუკუნეში, ხოლო მისი წინასწარმეტყველება ექვს საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ აღესრულა: XIII საუკუნეში პალესტინა მოინახულა წმინდა საბა სერბელმა. მას გადაეცა წმ. საბა განწმენდილის წინასწარმეტყველური ანდერძი და ძუძუსმაწოვებელი ღვთისმშობლის ხატი. სერბეთში დაბრუნების შემდგომ წმ. საბამ ხატი ხილანდარის მონასტერს გადასცა. აღსანიშნავია, რომ ჩვეულების წინააღმდეგ, ის წმ. საბამ კანკელზე აღსავლის კარის არა მარცხენა, არამედ მარჯვენა მხარეს მოათავსა, სადაც ჩვეულებრივ მაცხოვრის ხატია ხოლმე, ხოლო ყოვლისმპყრობელი უფლის ხატი მარცხენა მხარეს, ღვთისმშობლის ხატის ადგილასაა მოთავსებული.

ლიტერატურა
----------

* *"ღვთისმშობლის მიწიერი ცხოვრება და მისი სასწაულმოქმედი ხატების ისტორია". გვ. 102-103. თბილისი 2001 წ.*
ჰერენკიმზეეს სასახლე
**ახალი ჰერენკიმზეეს სასახლე** (გერმ. Neues Schloss Herrenchiemsee) მდებარეობს ბავარიაში, ხიმის ტბის კუნძულ ჰერენკიმზეეზე. იგი აგებულ იქნა ბავარიის მეფე ლუდვიგ II-ის ბრძანებით 1878-1886 წლებში.

სასახლე აბსოლუტიზმის სტილშია აგებული. მას გარს ერტყმის დიდებული ლაბირინთებიანი ბაღები, უზარმაზარი და მდიდრულად მოჩუქურთმებული შადრევნები, ტალავრები და საკუთარი ნავთსაყუდელი.

სასახლე თავდაპირველად ჩაფიქრებული იყო როგორც ვერსალის სასახლის ასლი, მაგრამ უსახსრობის და ლუდვიგ II-ის სიკვდილის შემდგომ ეს ჩანაფიქრი აუსრულებელი დარჩა. ამიტომ აქ თვალისმომჭრელად მდიდრული ოთახების, სამეფო საძინებელსა და სარკეებიანი დარბაზის გვერდით გვხვდება უფულობის გამო დაუსრულებული სრულიად ცარიელი დარბაზები. დღეს ამ ოთახებში „მეფე ლუდვიგ II-ის მუზეუმია" განთავსებული.

ლუდვიგ II-ეს ჰერენკიმზეეს სასახლე პირად რეზიდენციად სურდა, რომლის იდილიურ გარემოშიც იგი ყოველდღიურობას გაერიდებოდა.

* შადრევნის ნიმუში
* ფრონტალური ხედი
* სარკეებიანი დარბაზი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰერენკიმზეეს სასახლე***

* ოფიციალური საიტი
**ალ-მუზაფარ საიფ ად-დინ ქუთუზი** (არაბ. الملك المظفر سيف الدين قطز; გ. 24 ოქტომბერი, 1260) — ეგვიპტის მამლუქთა სულთანი. წარმოშობით იყო, სავარაუდოდ, დიდგვაროვან ყივჩაყთა ოჯახიდან. დაატყვევეს და ტყვედ გაყიდეს მონღოლებმა, სირიაში იყიდეს ეგვიპტელმა მონათმფლობელებმა და მამლუქ ემირა აიბექს მიჰყიდეს. 1250 წელს, როდესაც აიბექი სულთანი გახდა, ქუთუზი ვიცე-სულთნად დანიშნა. 1257 წელს აიბექის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა ალ-მანსურ ალი, ქუთუზი ისევ ვიცე-სულთნად დარჩა. 1259 წლის ნოემბერში დაამხო სულთანი და ძალაუფლება საკუთარ ხელში აიღო. მონღოლთა მიერ ერაყის დაპყრობისა და სირიაში შეჭის შემდეგ მან უარყო ჰულაგუ-ხანის მოთხოვნა ეგვიპტის კაპიტულაციის შესახებ. კავშირი შეკრა პალესტინის ჯვაროსნებთან და თავის მეტოქე ბეიბარსთან და 1260 წლის 3 სექტემბერს აინ-ჯალუტის ბრძოლაში დაამარცხა მონღოლები, რითაც შეაჩერა მათი წინსვლა ახლო აღმოსავლეთში, სირიაში ხელისუფლება მამლუქთა ხელში გადავიდა. ეგვიპტეში დაბრუნებისას ნადირობის დროს მოკლა ბეიბარსმა, რომელიც მამლუქ ემირებთან ერთად იყო ჩაბმული შეთქმულებაში.

სქოლიო
------

1. ↑   КУТУЗ // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 474.
აზერბაიჯანელი პოეტესას ხურშიდბანუ ნატავანის კუთვნილი ფეხსაცმელი ჩარიხი აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმში (ბაქო)
**ჩარიხი** (აზერ. Çarıq) — აზერბაიჯანული ნაციონალური ფესხაცმელი.

ჩარიხები აზერბაიჯანში ყველაზე გავრცელებული ფეხსაცმელი იყო, განსაკუთრებით გლეხებს შორის. ის იკერებოდა ან მსხვილი რქოსანი პირუტყვის ნედლი ტყავისაგან (გენ/კენ), რომელსაც თვითონ გლეხები თავად ქმნიდა, ან ტყავისაგან, რომელიც მუშავდებოდა უფრო დახვეწილი მეთოდებით (აშილანმიშ კენ). ეს უკანასკნელები ერთობ ძვირფასად ითვლებოდ, ამიტომაც შეძლებული გლეხებს შეეძლოთ მისი შეძენა.

ჩარიხებს შალის წინდებზე ან ფეხზე შემოხვეულ ბამვის ქსოვილზე იცმევდნენ (პატავა, დოლაგი). ღარიბი გლეხები ჩარიხებს მუდმივად ატარებდნენ, როგორც ყოველდღიურად, ისე სადღესასწაულო დღეებში.

არსებობს რამდენიმე სახის ჩარიხები — ტეკბურუნი, შირაზი, გიზგაიტარანი, შატირი, გუშბურუნი, შირვანი, კალმანი, შირმანი და სხვ.

ისინი ორი ტიპის თასმებით იკვრებოდა — ან დაწნული შალისაგან (ტოხუნმა ბაგი), ან დაგრეხილი (ეშმე ბაგი). თვითოეული ჩარიხის სიგრძე 130—150 სმ-მდე დადიოდა. თუ წინდას მუხალმდე იცვამდნენ, მაშინ გრძელ თასმას იყენებდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Национальный костюм азербайджанцев
* Азербайджанская национальная одежда
**ჯალალ თალაბანი** (ქურთ. ﺟﻪﻻﻝ ﺗﺎﻟﻪﺑﺎﻧﻰ; Celal Talebanî; არაბ. جلال طالباني *[jalâl tâlabânî]*; დ. 12 ნოემბერი, 1933, ქისანჟარი, ერაყი — გ. 3 ოქტომბერი, 2017, ბერლინი, გერმანია) — ქურთი წარმომავლობის ერაყელი პოლიტიკოსი, ერაყის პრეზიდენტი 2005 წლის 6 აპრილიდან. ხელმეორედ აირჩიეს 2006 წლის 22 აპრილს ერაყის ეროვნული ასამბლეის სხდომაზე. პრეზიდენტად აირჩიეს ასევე 2010 წლის 11 ნოემბერს. თალაბანი არის ერაყის ერთ-ერთი მთავარი ქურთული პოლიტიკური პარტიის - ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების (*PUK*) დამფუძნებელი და გენერალური მდივანი. იგი ასევე იყო ერაყის დროებითი მმართველი საბჭოს წამყვანი წევრი, რომელიც დაფუძნდა სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ 2003 წელს ერაყში აშშ-ის შეჭრის შედეგად.

2012 წლის 18 დეკემბერს ერაყის სახელმწიფო ტელევიზიის ცნობით, პრეზიდენტი ჯალალ თალაბანი ინსულტით მოათავსეს საავადმყოფოში. ამავე დღეს გავრცელდა ინფორმაცია მისი გარდაცვალების შესახებ, თუმცა ერაყის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ხოშიარ ზაბარიმ აღნიშნული ინფორმაცია უარყო. 

გარდაიცვალა 2017 წლის 3 ოქტომბერს, ბერლინში, გერმანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯალალ თალაბანი***

* Kurdistan Regional Government დაარქივებული 2016-05-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ერაყის პრეზიდენტი საავადმყოფოში მოათავსეს
2. ↑  Iraq’s foreign minister says President Talabani not dead
3. ↑  George, Susannah (3 October 2017). „Kurdish officials: Iraqi ex-President Jalal Talabani dies". *The Washington Post*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 ოქტომბერი 2017. ციტირების თარიღი: 3 October 2017.
4. ↑

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ერაყის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* მუჰამედ ნაჯიბ ალ-რუბაი
* აბდულ სალამ არეფი
* აბდელ რაჰმან ალ-ბაზაზი
	+ მ/შ
* აბდელ რაჰმან არეფი
* აჰმედ ჰასან ალ-ბაქრი
* სადამ ჰუსეინი
* გაზი მაშალ აჯილ ალ-იავერი
	+ მ/შ
* ჯალალ თალაბანი
* ფუად მასუმი
* ბარჰამ სალეჰი
* აბდულ ლატიფ რაშიდი
 |

 |
**ჩაპლინის სახლი** (რუს. Дом Чаплиных) — განცალკევებული სახლი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, ნევის გამზირზე. აშენებულია 1804-1806 წლებში, არქიტექტორ ბერეტის მიერ. 1755 წელს, ანა იოანეს ასულის ზამთრის სასახლის ადგილზე ელიზაბეტა პეტრეს ასულისთვის დროებითი სასახლე დაიდგა. როდესაც მეხუთე ზამთრის სასახლე დაიხურა 1762 წელს, დროებითი შენობის დანგრევა მოხდა, ნევის გამზირისა და ბოლშაია მორსკაიას ქუჩის კუთხეში მდებარე ნაკვეთი გათავისუფლდა. ამ ტერიტორიაზე, დიდი ხნის განმავლობაში არაფერი აშენებულა, იყო იდეები და პროექტები თუმცა არ განხორციელდა. 1771 წლიდან კი აქტიურად დაიწყო მუშაობა ამ ტერიტორიის ათვისებაზე. თუმცა ტერიტორიაზე შენობის აშენება მხოლოდ XIX საუკუნის დასაწყისში დაიწყო, მანამდე უარყოფილი იქნა ყველა პროექტი. სახლს აქვს ოთხი სართული. დღემდე, სახლის ფასადი თავდაპირველი სახით, ხელუხლებელია ჩვენამდე მოღწეული. სახლის კუთხე ნევის გამზირისა და ბოლშაია მორსკაიას ქუჩის გადაკვეთაზეა გაწყვეტილი. წინა ფასადები თითქმის სიმეტრიულია. სახლი აშენებულია რუსულ კლასიკურ სტილში. 1801 წლამდე აქ ცარიელი ადგილი იყო. მათ შორის იყო აღსანიშნავია ის, რომ აქ ისეთი ღრმა ჭაობი იყო, რომ წვიმის შემდეგ, მეზობელი სახლებიდან ბავშვები ნავით მოძრაობდნენ. თუმცა შემდგომში ადგილი საჯარო აუქციონზე გაიყიდა. სახლი თავდაპირველად ა. ი. ფერეცმა შეიძინა, შემდეგ — ჩაპლინმა, 1802 წელს. შემდგომ მისი მფლობელები იყვნენ მ. ფ. მაგენი, ა. ფ. კოხანოვა, ო. ფ. გეორგანდოპულო.

ლიტერატურა
----------

* Кириков Б.М. Кирикова Л.А. Петрова О.В. Невский проспект. — Москва - Санкт-Петербург: ЦЕНТРПОЛИГРАФ, МиМ-Дельта, 2004.
* Анатолий Иванов. История Петербурга в старых объявлениях. — М. — СПб.: Центрполиграф, 2008.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дом Чаплина. на CITYWALLS (24 Августа 2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-05-12. ციტირების თარიღი: 2011-03-08.
**ჯალილ მამედყულიზადეს სახლ-მუზეუმი** (აზერ. Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi) — აზერბაიჯანელი ჟურნალისტის, განმანათლებლის, მწერალ-სატირიკოსის მემორიალური მუზეუმი. მდებარეობს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის დედაქალაქში, ნახიჩევანში, იდრის მამედოვის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

ჯალილ მამედყულიზადეს მუზეუმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის 1998 წლის 31 დეკემბერის განკარგულებით შეიქმნა. გაიხსნა 1999 წლის 13 ოქტომბერს.

შენობა XIX საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურულ ძეგლს წარმოადგენს. იქ წარმოდგენილია მწერლის ცხოვრებისა და შემოქმედების ამსახველი ექსპონატები. მუზეუმში ექსპონირებულია ჯალილ მამედყულიზადეს პირადი ნივთები, რომლებიც მის ოჯახს ეკუთვნოდა, მათ შორის ნახიჩევანელი მწერლის თანამედროვეებთან დაკავშირებული ისტორიული დოკუმენტები, მისი კლასიკური ნაწარმოებები და პირადი ბიბლიოთეკა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯალილ მამედყულიზადეს სახლ-მუზეუმი

სქოლიო
------

1. ↑  National Academy of Sciences of Azerbaijan. Nakhchivan Branch. The Encyclopaedia of Nakhchivan Monuments / Vasif Talibov. — Nakhchivan, 2008. — 521 s.
2. ↑  Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinə yeni eksponatlar təqdim olunub.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-05. ციტირების თარიღი: 2021-05-28.