recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თავისუფლების მონუმენტი**. |

მონუმენტი განთავსებულია თავისუფლების მოედნის ცენტრში
**თავისუფლების მონუმენტი** — ქალაქ თბილისის ცენტრალურ მოედანზე 2006 წლის 23 ნოემბერს აღმართული წმინდა გიორგის ქანდაკება. მონუმენტის საერთო სიმაღლე, მოედნის ნიშნულიდან, 35 მეტრია, აქედან ქანდაკებისა 5,6 მ. ჩამოსხმულია ბრინჯაოში და იწონის 27 ტონას, მის მოოქროვებაზე 2 კგ ოქრო დაიხარჯა. ქანდაკების ავტორია მხატვარი და მოქანდაკე ზურაბ წერეთელი, რომელმაც სკულპტურა ქალაქს საჩუქრად გადასცა, ხოლო მონუმენტის პროექტისა - საპროექტო ორგანიზაცია „დიზაინსტუდია - ზურაბ წერეთელი". საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის ინიციატივით, ქანდაკების გახსნა საგანგებოდ დაემთხვა 23 ნოემბერს - გიორგობის დღესასწაულსა და „ვარდების რევოლუციის" 3 წლისთავს. მონუმენტის გახსნა საზეიმოდ აღინიშნა კონცერტებით. 

მონუმენტს საფუძველი ერთი წლით ადრე, 2005 წლის 23 ნოემბერს საზეიმოდ ჩაეყარა, როდესაც ოთხი ქვეყნის - საქართველოს, რუმინეთის, უკრაინისა და ესტონეთის პრეზიდენტებმა, სპეციალურ კაფსულაში მოთავსებული „თავისუფლების მემორანდუმი" მონუმენტის საძირკველში მოათავსეს. პრეზიდენტებთან ერთად, მემორანდუმს ხელი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ნინო ბურჯანაძემ და ადამიანის უფლებების დამცველმა ანატოლი შარანსკიმ მოაწერა. მონუმენტის გახსნა თავიდან 2006 წლის 26 მაისს იგეგმებოდა, თუმცა მშენებლობის გაჭიანურების გამო გადაიდო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თავისუფლების მონუმენტი[*მკვდარი ბმული*]
* თავისუფლების მოედანზე ოთხი ქვეყნის პრეზიდენტმა თავისუფლების მონუმენტს საფუძველი ჩაუყარა[*მკვდარი ბმული*];
* თავისუფლების მონუმენტი საზეიმოდ გაიხსნა[*მკვდარი ბმული*];

სქოლიო
------

1. 1 2  „დიზაინსტუდია - ზურაბ წერეთელი", პროექტი: „თავისუფლების მოედანი, სტელა - წმინდა გიორგი". *ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის არქივი, 2005*.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თავისუფლების მონუმენტი (თბილისი)***
**ესთერ ჰენრიეტე კარსტენსენი** (ქალიშვილობის გვარია **ჰანსენი**; დ. 10 აგვისტო, 1873 ― გ. 12 დეკემბერი, 1955) ― დანიელი ქალთა უფლებების დამცველი აქტივისტი და ჟურნალის რედაქტორი. იგი „დანიელ ქალთა საზოგადოების" (*Dansk kvindesamfund*) ერთ-ერთი აქტიური წევრი იყო, საზოგადოების ჟურნალის რედაქტორობდა 1908 წლიდან, ხოლო 1913 წლიდან ორგანიზაციის ვიცე-პრეზიდენტი იყო. შემდგომში ქალთა საზოგადოების კოპენჰაგენის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა.

ადრეული წლები და განათლება
--------------------------

ესთერ ჰენრიეტე ჰანსენი 1873 წლის 10 აგვისტოს დაიბადა სკოდსბორგში. იგი ვაჭრის, ჰარალდ ანდრეას ჰანსენისა (1835-1902) და ანა გეორგიანა სესილი დე ჟონკიერის (1847-1941) ოჯახში დაიბადა. ჰანსენი შეძლებულ ბურჟუაზიულ ოჯახში გაიზარდა კოპენჰაგენში და 1893 წელს ნ. სალეს სკოლაში ჩაირიცხა. 1897 წელს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში სამოქალაქო ინჟინერიის პროგრამის პირველი ნაწილის გამოცდა ჩააბარა, თუმცა სწავლა არ დაუსრულებია. 1898 წელს ის ივან კარსტენსენზე (1871-1949) დაქორწინდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Dahlsgård, Inga. Esther Carstensen Danish. Gyldendal: Dansk Biografisk Leksikon (1984). ციტირების თარიღი: 7 January 2019.
2. 1 2  Vammen, Tinne. Esther Carstensen (1873 - 1955) Danish. Kvinfo. ციტირების თარიღი: 7 January 2019.


[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1955]
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს მიმოზა.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: აპრილი 17, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**ელიზაბეტ პერატროვიჩი** (ინგლ. Elizabeth Peratrovich) დაბადებით ელიზაბეტ ჯეინ ვანამეიკერი (ინგლ. Elizabeth Jean Wanamaker დ. 4 ივლისი, 1911, პეტერბურგი, ალასკის ტერიტორია, აშშ — 1 დეკემბერი, 1958, ჯუნო, ალასკის ტერიტორია, აშშ) — ტლინგიტის ხალხის წარმომადგენელი, ალიასკის ძირძველი ხალხის უფლებების აქტივისტი[en] .უფლებადამცველის აქტიური მუშაობის წყალობით, 1945 წელს ალასკას შტატმა მიიღო ანტიდისკრიმინაციის აქტი — პირველი ანტიდისკრიმინაციული კანონი აშშ-ში.

ბიოგრაფია
---------

### ახალგაზრდობა და განათლება

დაიბადა პიტერსბერგში, მიტკოვის კუნძულზე, ალექსანდრას არქიპელაგში, 1911 წლის 4 ივლისს. დედის მხრიდან ის იყო ტლინგიტის კლანის წევრი ლუკაშ-ადი [en] რავენების ოჯახში.ენდრიუ და მერი ვანამაკერები, რომლებმაც ის იშვილეს, ასევე იყვნენ ტლინგიტები. ანდრია მსახურობდა პრესვიტერიანულ ეკლესიაში მქადაგებლად.ელიზაბეტ ჯეინმა ბავშვობა გაატარა აღმზრდელ მშობლებთან პეტერბურგსა და კეტჩიკანში. სწავლობდა კერძო შელდონ ჯექსონის კოლეჯში სიტკაში და დასავლეთის განათლების კოლეჯში ბელინგჰემში, ვაშინგტონი (ამჟამად დასავლეთ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ნაწილი).

### ქორწინება, ოჯახი და ბოლო წლები

1931 წლის 15 დეკემბერს ელიზაბეტი დაქორწინდა ტლინგიტ როი პერატროვიჩზე (1908–1989), ვაშინგტონის შტატის საკონსერვო ქარხნის მუშაკზე. ისინი ცხოვრობდნენ ქალაქ Klook[en]-ში.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ეს სტატია შეფასებულია, როგორც წასაშლელი.** 
მიზეზი შემდეგია: ***ზ4**  *(ადრე წაშლილი გვერდის ასლი)**

---

თუ წინააღმდეგი ხართ, გთხოვთ განმარტოთ მიზეზი სტატიის განხილვის გვერდზე. **არ მოხსნათ ეს მითითება გვერდებიდან, რომლებიც თქვენი შექმნილია.** ამოღების ნაცვლად მის ქვეშ ჩასვით:

```
{{მოიცადეთ}}
```

---

და შემდეგ განმარტეთ, თუ რატომ თვლით, რომ ეს სტატია არ უნდა წაიშალოს მის განხილვის გვერდზე. ეს გააფრთხილებს ადმინისტრატორებს, რომ დრო დაგითმონ მითითებული პრობლემის გადასაჭრელად.

---

*ადმინისტრატორებს: შეამოწმეთ ბმულები, ისტორია (ბოლო), და ჟურნალი, სანამ წაშლიდეთ.* |

მონაზონი ემანუელ კეკელი

**მონაზონი ემანუელ კეკელია**
============================

**მონაზონი ემანენუელ კეკელია - ერსიკაცობაში ნიკა კეკელია,(სახელი მოგვიანებით შეცვლილი აქვს საბუთებში ოფიციალურად - ემანუელი, დაიბადა 2004 წლის 5 ივლისს, ქ.სამტრედიაში.მშობლები : დედა - მარიამ მიქელაძე(1982), მამა - კახა კეკელია(1974), ძმა ნიკოლოზ კეკელია(2022)**

### **განათლება :**

**2010 წელს შევიდა სამტრედიის რაიოს სოფ.ღანირის საჯარო სკოლაშ და 2022 წელს დაასრულა (ექსტერნატის ფორმით). 2014 წლიდან აქტიურად ჩართული იყო სხვადასხვა საგანმანათლებლო ღონისძიებებსა და ოლიმპიადებში(ქართული ენა, ინგლისური ენა, მათემატიკა).რომლებსაც წარმატებით ასრულებდა შესაბამისი დამადასტურებელი სერთიფიკატებით.2022 წელს ირიცხება თბილისის საღმრთისმეტყველო უნივერსტიტეტში (სასულიერო აკადემია-სემინარია).**

#### **მონასტრული ცხოვრება :**

**მონასტრულ ცხოვრებაში აქტიურად ბავშვობიდანვე ერთვება, ხოლო 2016 წლის 6 მაისს ინათლება ხონისა და სამტრედიის ეპარქიაში არსებულ ყოვლდაწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარში,(სოფ.ჭაგანი). 2017 წლის 8 თებერვლიდან სტიქაროსნად (მნათე) ემსახურებოდა მაღალყოვდაუსამღვდელოეს ქუთათელ-გაენათელ მიტროპოლიტ კალისტრატეს (მარგალიტაშვილი) - რომლის გარდაცვალების შემდეგ მსახურებას აგრძელებს ამავე ეპარქიაში არსებულ ქვაშვეთის წმ.გიორგის სახელობის ტაძარში,(სოფ.ფარცხანაყანევი).**

**2019 წლიდან სისტემატიურად სტუმრობდა თბილისის თაბორის მთის ფერისცვალების მამათა მონასტერს. 2020-21 წლიდან იგი სამონაზვნო ცხოვრებისთის ზემოთხსენებულ მონასტერში მიდის, 16 წლის ასაკში იგი ტოვებს საერო ცხოვრებას.**

**2021 წლის 1 აგვისტოს მონასტრის იღუმენის მიერ იმოსება სამონაზვნო მორჩილის კაბით. 2022 წლის 16 აპრილს იგი აღკვეცილ იქნა მონაზვნად მცირე სქემაში, 2022 წლის 28 აგვისტოს(მარიამობა)სრულიად საქართველოს კათოლიკოს6პატრიარქ ილია მეორის ლოცვა-კურთხევით,თაბორის მთის ფერისცვალების მამათა მონასტრის წინამძღვარი არქიმანდრიტი ბართლომე ღკვეცს მას ამავე მონასტერში,დიდსა და ანგელოზებრივ სქემაში და უწოდებს სახელად - ემანუელს.**

##### **მდებარეობა :**

**სქემ-მონაზონი ემანუელ (კეკელია) ამჟამად მიეკუთვნება მცხეთა-თბილისის ეპარქიას, მსახურობს თაბორის მთის ფერისცვალების მამათა მონასტერში და სწავლობს თბილისის საღმრთისმეტყველო უნივერსტიტეტში.**

###### **მარკირებული სია :**

* მონაზონი
* განათლება
* მონასტრული ცხოვრება
* მდებარეობა
* დიდსა და ანგელოზებრივ სქემაში აღკვეცა
**თინათინ ვლადიმერის ასული იველაშვილი** (დ. 8 აგვისტო, 1948, სარო) — ქართველი ისტორიკოსი, ეთნოლოგი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

თინათინ იველაშვილი დაიბადა ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ საროში. 1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1976-1979 წლებში ირიცხებოდა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში. არის ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. ფლობს რუსულ, გერმანულ, ინგლისურ და თურქულ ენებს.

1979–1992 წლებში მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. 1991 წელს დაიცვა სადოქტორო ნაშრომი თემაზე: "საქორწილო წეს-ჩვეულებები საქართველოში". 1992 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მესხეთის ფილიალის პროფესორი, 1994–2005 წლებში – ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი, 1995–2005 – ეთნოგრაფიის კათედრის გამგე. 2008 წლიდან არის სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. 

2009 წელს გახდა კავკასიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი. 2000 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით, 2015 წელს სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედლით.

მისი კვლევის სფეროა ეთნოსო­ცი­ა­ლური, ეთნორელიგიური ურთი­ერთობები, რელიგიური კონფესიები, რელიგიური კონფლიქტები და ქალთა უფლებრივი მდგომარეობის საკითხები. ავტორია 50-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიისა და 10-ზე მეტი მონოგრაფიის.

ამჟამად ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალციხის ფილიალში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თინა იველაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იველაშვილი თინათინ ვლადიმერის ასული - საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია
* თინათინ იველაშვილი - სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივესიტეტის პროფესორები
**როსა სარატე ი ონტანედა** (ესპ. Rosa Zárate y Ontaneda; დ. 1763 ― გ. 17 ივლისი, 1813, ასევე ცნობილი როგორც როსა სარატე) ― ეკვადორელი ფემინისტი, XIX საუკუნეში ეკვადორის დამოუკიდებლობის მოძრაობის მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

როსა სარატე მარიანა ონტანედა ორბესა და ესპანელი ადვოკატის, გაბრიელ სარატე გარდეას უკანონო შვილი იყო. იგი 1795 წელს სკანდალში გაეხვა ნიკოლას დე ლა პენია მალდონადოსთან ცხოვრობის გამო, რომელთანაც იმ დროს დაქორწინებული არ იყო. მოგვიანებით სარატემ მალდონადოზე იქორწინა. მათ ერთი ვაჟი, ანტონიო შეეძინათ.

დამატებითი ლიტერატურა
---------------------

* Jurado Noboa, Fernando (1995) *Las quiteñas* (es).  Dinediciones. ISBN 9789978954140.
* Núñez Sánchez, Jorge (2020) *La formación de una nación: De audiencia de Quito a República del 1722- 1830.* (es). Google Books:  Academia Colombiana de Historia,   გვ. 465. ISBN 9789585154353.

სქოლიო
------

1. ↑  El martirio de Rosa Zárate y Ontaneda es (August 19, 2015). ციტირების თარიღი: January 22, 2016
2. ↑   (2016) *Las heroínas silenciadas en las independencias hispanoamericanas*.  Penguin Random House. ISBN 9788491126799.
**დიმიტრი (ჯუნა) მიქატაძე'ყლე**
 *(დ. 6 მაისი, 1932, თბილისი — გ. 2005) — [[ქართვდიდი ყლე*
ქართველი]] მოქანდაკე, მხატვარი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1969), საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1985), თბილისის საპატიო მოქალაქე (1998).

1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტი.

1963-1966 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სასწავლო ოსტატი, 1966-1971წწ. უფროსი მასწავლებელი, 1971-1978წწ. დოცენტი, 1978 წლიდან პროფესორი. არის „გორგასლის"(1957), „მზეჭაბუკის" (1964), „რუსთაველის მონუმენტის" (1967), „რუსთაველის პორტრეტის" (1971), „გალაკტიონ ტაბიძის" (1979), „მარი ბროსეს" (1995), „იოანე პეტრიწის" (1996), „ლადო გუდიაშვილის" (1999) და სხვათა ძეგლების ავტორი. 1957 წლიდან სისტემატურად მონაწილეობდა საშემოდგომო, საგაზაფხულო, რესპუბლიკურ და საკავშირო გამოფენებში. მისი ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში. ჯ. მიქატაძე მოღვაწეობდა კინემატოგრაფიაშიც. დიდი იუმორით დაჯილდოებული, ის სახასიათო როლების ბრწყინვალე შემსრულებელი იყო. ითამაშა ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: „კუჩხი ბედინერი" (რეჟ. გურამ პატარაია), „ოტელო" (რეჟ. ნანა ჯანელიძე). მონაწილეობდა სხვადასხვა კონკურსებში, მათ შორის: კონკურსი შოთა რუსთაველის ძეგლისთვის (1967, II პრემია), კონკურსი ვახტანგ გორგასლის ძეგლისთვის (III პრემია).

ჯილდოები
--------

* 1988 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯუნა მიქატაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ფრენკ ლენტინი** (დ. 8 ივლისი, 1884, როზოლინი — გ. 22 სექტემბერი, 1966, ჯექსონვილი) — იტალიელ - ამერიკელი ცირკის მსახიობი. ცნობილი როგორც „განუმეორებელი ფრენკი".

ბიოგრაფია
---------

ფრენკი დაიბადა სიცილიაში, თორმეტშვილიან (შვიდი და, ხუთი ძმა) ოჯახში. მსოფლიოში ცნობილი გახდა სხეულის ანომალიებით: სამი ფეხით, ოთხი ტერფით და ფეხზე 16 თითით.

ასეთი უცნაურობა გამოწველი იყო განუვითარებელი სიამის ტყუპით, რომელიც ემბრიონულ პერიოდში ფრენკს შეეზარდა. ფრენკის მესამე ფეხი სრულფასოვნად მოქმედებდა, ერთადერთი განსხვავება სხვა ფეხებთან შედარებით მოკლე ზომა იყო.

8 წლის ფრენკი ოჯახთან ერთად აშშ-ში გადავიდა საცხოვრებლად და შოუ ბიზნესით დაკავდა, კონკრეტულად კი ცირკში დაიწყო მუშაობა. 30 წლის ასაკში ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეობა მოიპოვა. მისი კარიერა 40 წელიწადს ითვლის, ამ პერიოდში ლენტინმა არაერთი ცირკის გამოსვლებში მიიღო მონაწილეობა, მათ შორის ბუფალო ბილის „ველურ დასავლეთში". ლენტინის პოპულარობის გამო მისი თანატოლები ფრენკს „მეფეს" უწოდებდნენ.

ბავშვობაში ფრენკი ფეხბურთს თამაშობდა, აქედან მომდინარეობს მისი კიდევ ერთი ზედმეტსახელი „სამფეხა ფეხბურთელი". ფრენკს ჰყავდა მეუღლე ტერეზა მური და ოთხი შვილი: ჯოზეფი, ნატალი, ფრენკი, ჯეიმსი.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრენკ ლენტინი***

* James G. Mundie, "The Life History of Francesco A. Lentini, Three-legged Wonder" pitchbook pamphlet (with photos)
* J. Tithonus Pednaud, FRANCESCO LENTINI – The Three- Legged Man
* www.pinterest.com

სქოლიო
------

1. ↑  aww.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-03-23. ციტირების თარიღი: 2016-05-05.
2. ↑  David Wallechinsky & Irving Wallace. Biography of Three-Legged Wonder Franceso A. Lentini Part 1. *trivia-library.com*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-05-08. ციტირების თარიღი: 2012-09-26.
3. ↑  ფრენკ ლენტინი-სამფეხა ადამიანი(ნამდვილი ამბავი + ფოტოები) intermedia.ge
4. ↑  FRANCESCO LENTINI – THE THREE- LEGGED MAN www.thehumanmarvels.com
5. ↑  Mario Barresi (2010-08-29). „L'uomo di Rosolini che aveva tre gambe. E due paia di organi genitali" (იტალიური). *ragusanews*. ციტირების თარიღი: 2012-09-27.
**ჭანეთის ქედი**, **ლაზეთის ქედი** (თურქ. Kaçkar Dağları) — ნაოჭა ქედი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილის რიზეს, ერზურუმის, ართვინის პროვინციებში და ნაწილობრივ საქართველოს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში. მოქცეულია ლაზისტანის ბუნებრივ მხარეში. წარმოადგენს აღმოსავლეთ პონტოს მთების უკიდურეს აღმოსავლურ დაბოლოებასა და მის უმაღლეს ნაწილს. ვრცელდება შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ და მიმართულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ.

ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში შემოდის ჭანეთის ქედის მხოლოდ უკიდურესი ჩრდილო-აღმოსავლეთი ბოლო, რომელზეც აღმართულია მთა ბოლოკო (1531 მ).

ჭანეთის ქედის უმაღლესი წერტილია მთა ქაჩქარი (3937 მ). დამახასიათებელია ალპური ტიპის რელიეფი, მყინვარული მთებითა და ციცაბო კლდოვანი მწვერვალებით. გვხვდება მრავალრიცხოვანი მთის ტბები. ქედზე არის პლეისტოცენური გამყინვარების კვლები და პატარა თანადროული მყინვარები. კალთები ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა განივი ხეობებით. ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. ტერიტორია უხვნალექიანია. ნალექების წლიური რაოდენობაა 3000 მმ.

ქედის ჩრდილო-დასავლეთი კალთა შემოსილია კოლხური ტიპის უხვი ფოთლოვანი და წიწვიანი ტყითა და ალპური მცენარეულობით. ქვედა კალთებზე წითელმიწა ნიადაგია. სამხრეთ-აღმოსალვეთი კალთა უფრო მშრალია და მწირი. 1994 წელს ჭანეთის ქედის ტერიტორია ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. განვითარებულია ტურიზმი, რომელთა შორის პოპულარულია საფეხმავლო ტურიზმი, კემპინგი, ალპინიზმი და ჰელისკი.

ჭანეთის ქედი ცნობილია აგრეთვე ლაზისტანის ქედისა და ქაჩქარის მთების სახელწოდებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* kackarder.org დაარქივებული 2011-10-17 საიტზე Wayback Machine.
* kackar.net დაარქივებული 2010-12-29 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მარუაშვილი ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 382.
2. ↑  Лазистанский хребет // Малоазиатское нагорье.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-11-08. ციტირების თარიღი: 2018-12-08.
3. ↑  Hadik, Jancsi (1 November 2005). "First Tracks". Skiing. Winter Park, Florida: Bonnier Corporation.   
58 (3): 28. ISSN 0037-6264. Retrieved 11 October 2009.
ასტრონომიაში **ბლიცარი** არის ნეიტრონული ვარსკვლავის ჰიპოთეტური ტიპი, კონკრეტულად პულსარი, რომელიც სიჩქარის შენელების თანავე შავ ხვრელებად კოლაფსირდება. ჰეინო ფალკემ და ლუჩიანო რეცოლამ 2013 წელს ივარაუდეს ამ ვარკსლვავების არსებობა, როგორც სწრაფი რადიო აფეთქებების ახსნა.

მიმოხილვა
---------

ვარაუდობენ, რომ ეს ვარსკვლავები, თუ ისინი არსებობენ, ვარაუდობენ, იწყებენ ნეიტრონული ვარსკვლავის მასით, რომელესაც შეუძლია მისი შავ ხვრელად კოლაფსი, თუ ის საკმარისად სწრაფად არ იბრუნებდა. თუმცა, ნეიტრონული ვარსკვლავი ისე სწრაფად ტრიალებს რომ ცენტრიდანული ძალა გრავიტაციას ლახავს. ეს აქცევს ნეიტრონულ ვარსკვლავს ტიპურ, მაგრამ განწირულ პულსარს, რომლის ძლიერი მაგნიტური ველი ასხივებს ენერგიას და ანელებს მის ბრუნვას.

საბოლოოდ შესუსტებული ცენტრიდანული ძალა ვეღარ აჩერებს პულსარს შავ ხვრელად კოლაფსში. კოლაფსის მომენტში, პულსარის მაგნიტური ველის ნაწილი შავი ხვრელის გარეთ მოულოდნელად წყდება მის წყაროს. ეს მაგნიტური ენერგია მაშინვე გარდაიქმნება ფართო სპექტრის რადიო ენერგიად.  2015 წლის იანვრის მდგომარეობით, აქამდე გამოვლენილია შვიდი რადიო მოვლენა, რომლებიც შესაძლოა წარმოადგენდნენ ასეთ შესაძლო კოლაფსებს; ვარაუდობენ, რომ ისინი ყოველ 10 წამში ერთხელ ხდება დაკვირვებად სამყაროში. იმის გამო, რომ მაგნიტურმა ველმა ადრე გაწმინდა მიმდებარე სივრცე გაზისა და მტვრისგან, არ არსებობს ახლომახლო მასალა, რომელიც მოხვდება ახალ შავ ხვრელში. ამრიგად, არ არსებობს რენტგენის ან გამა გამოსხივების აფეთქება, რაც ჩვეულებრივ ხდება ხოლმე სხვა შავი ხვრელების წარმოქმნის დროს. 

თუ ბლიცარები არსებობენ, მათ შეუძლიათ შემოგვთავაზონ ახალი გზა შავი ხვრელის წარმოქმნის დეტალებზე დასაკვირვებლად. 


1. ↑
2. ↑
3. ↑  Thornton, D.; Stappers, B.; Bailes, M.; Barsdell, B.; Bates, S.; Bhat, N.D.R.; et al. (5 July 2013). „A population of fast radio bursts at cosmological distances". *Science*. **341** (6141): 53–56. arXiv:1307.1628. Bibcode:2013Sci...341...53T. doi:10.1126/science.1236789. PMID 23828936. S2CID 206548502.  
For a popular summary see
4. ↑  Blitzars: Fast radio bursts from supramassive rotating neutron stars. ციტირების თარიღი: 8 July 2013
**რუსთავის პარკი**, ასევე ცნობილი როგორც **რუსთავის კულტურისა და დასვენების პარკი** ან **რუსთავის ცენტრალური პარკი** — რეკრეაციული ტყე-პარკი ქვემო ქართლში, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, ძველი და ახალი რუსთავის დამაკავშირებელ ხიდთან. პარკში მდებარეობს რუსთავის ციხე.

შექმნა
------

რუსთავის პარკის მოწყობა დაიწყო 1940-იან წლებში. დაბა რუსთავის ტერიტორიაზე ქალაქის აშენებასთან ერთად, გენერალური გეგმა მოიცავდა მის მოწყობასაც. 1940-იანი წლების ბოლოს მდინარე მტკვარს შეუცვალეს კალაპოტი და შექმნეს ხელოვნური ტბა. ტბის გარშემო მოწესრიგდა ტყე-ჭალის ტერიტორია. ტბის გარშემო დაიყარა ქვიშა. მოეწყო რეკრეაციული სივრცეები.

დღევანდელობა
------------

დღეს რუსთავის პარკის ტერიტორიაზე მოწყობილია ფეხბურთის, კალათბურთისა და ფრენბურთის მოედნები. ასევე სკეიტ-პარკი და ღია ტიპის სავარჯიშო სივრცეები. გარდა ამისა, პარკში არის სკამები, საპიკნიკე სივრცეები, ბეტონის ბილიკები და რამდენიმე შადრევანი და ფანჩატური. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ღია ამფითეატრიც. სივრცის უდიდეს ნაწილზე დამონტაჟებულია გარე განათება. პარკის შესასვლელში 50 ავტომანქანაზე გათვლილი საპარკინგე სივრცეა.

2016 წლის 5 იანვრიდან რუსთავის კულტურისა და დასვენების პარკს აქვს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რუსთავის პარკი***

1. ↑  რუსთავის პარკის საკადასტრო გეგმა. ციტირების თარიღი: 2024-18-04.
2. ↑  იცოდი? - როდის შეიქმნა რუსთავის ცენტრალური პარკი და ტბა - Inforustavi.ge
3. ↑  რუსთავის პარკი - georgiantravelguide.com
4. ↑  საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს ძეგლთა ნუსხა. ციტირების თარიღი: 2024-18-04.
**მზიური** — ბავშვთა ქალაქი, დასვენებისა და კულტურის პარკი ქალაქ თბილისში, მდინარე ვერეს ხეობაში. გასული საუკუნის 1970-იანი წლების მიწურულს პრესაში გამოქვეყნდა ქართველი მწერლის ნოდარ დუმბაძის სტატია „ოცნებას კაცი არ მოუკლავს". სტატიაში მწერალი მდინარე ვერეს ხეობაში ბავშვთა ქალაქის მშენებლობაზე ოცნებობდა. პარკის პროექტზე არქიტექტორთა მთელი ჯგუფი მუშაობდა. გაიხსნა 1982 წელს. პარკი მოწყობილია ნოდარ დუმბაძის ნაწარმოებთა სიუჟეტის მიხედვით.

2015 წლის 13 ივნისის მდინარე ვერეს ხეობაში მომხდარი წყალდიდობის შედეგად, დაზიანდა პარკის ქვედა ნაწილი, რომელიც უშუალოდ მდინარის ნაპირზე იყო გაშენებული. 2019–2020 წლებში პარკს ჩაუტარდა რეაბილიტაცია, რის დროსაც აღადგინეს 2015 წელს განადგურებული პარკის ქვედა ნაწილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თბილისის პარკები და ბაღები. *სპორტი, პარკები და კურორტები*. თბილისის მერია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-25. ციტირების თარიღი: 2017.
* Mziuri (Park). *სატელიტური ორთოფოტო*. Wikimapia.

სქოლიო
------

1. ↑  მზიურის პარკის რეაბილიტაცია სრულდება. *imedinews.ge* (18 მაისი, 2020).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-18. ციტირების თარიღი: 15 ივლისი, 2020.
**ტიტუს ანდრონიკუსი** (ინგლ. Titus Andronicus) — უილიამ შექსპირის ამავე სახელწოდების მქონე ტრაგედიის მთავარი მოქმედი გმირი. ტიტუსი რომაელი დიდგვაროვანია, რომელიც, ერთ დროს, გოთების წინააღმდეგაც იბრძოდა. მიუხედავად მისი სამაგალითო სამსახურისა და ჩინისა, ომის ზარალი საკმარისი აღმოჩნდა იმისთვის, რომ მას უარი ეთქვა იმპერატორობაზე. მიუხედავად ამისა, დადგმაში ის მკითხველთ და მაყურებელტ წარმოუდგება, როგორც სამაგალითო მოქალაქე. თუმცა, რომაული მმართველობის სისტემის ტრადიციების მკაცრი დაცვა, საბოლოოდ, მის სიკვდილს გამოიწვევს, რადგან სხვები შურისძიების წადილით არიან აღვსილნი.

ზოგიერთი წყაროს თანახმად, შექსპირმა პერსონაჟის გვარი – ანდრონიკუსი – XII საუკუნეში მოღვაწე პოლიტიკური ფიგურის, ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე I კომნენოსის მიხედვით შეარჩია, რომელიც, პერსონაჟის მსგავსად, წერილებმიბმული ისრების სროლისკენ იყო მიდრეკილი. ენტონი ჰოპკინზი, ცნობილი ბრიტანელი მსახიობი, მას შემდეგ, რაც 1999 წელს აღნიშნული პერსონაჟის როლი კინოში მოირგო, დასძინა, რომ ზემოხსენებული პერსონაჟი მეფე ლირის, ბარნისა და ჰანიბალ ლექტერის შერწყმას წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ პიესის მთავარი გმირი სწორედ ტიტუსია, პიესის სხვადასხვა ადაპტაციაში მოქმედებას მისი შვილიშვილის – ახალგაზრდა ლუციუსის – თვალთახედვიდან ვეცნობით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უილიამ შექსპირი

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Titus Andronicus: Characters. *Spark Notes*. ციტირების თარიღი: April 25, 2014.
2. ↑   (1922) რედ. Stoll, Elmer Edgar: *The Tragedy of Titus Andronicus, Volume 30*.  The MacMillan Company,   გვ. xvi. ციტირების თარიღი: April 24, 2014.
3. ↑  Holden, Stephen.  (December 24, 1999) Titus (1999): Film Review; It's a Sort of Family Dinner, Your Majesty. *The New York Times*. ციტირების თარიღი: April 24, 2014.
4. ↑  Titus Andronicus. British Universities Film & Video Council. ციტირების თარიღი: April 25, 2014.
ყლეობაა ხალხნო გატყუებენ ამათი დედის მუტელს შევეცი

დედამიწის დღის დროშა. ავტორი: ჯონ მაკკონელი.
**დედამიწის დღე** — ყოველწლიური ღონისძიება, რომელიც 22 აპრილს აღინიშნება. ამ დღეს მსოფლიოს გარშემო იმართება გარემოს დაცვის მხარდასაჭერი ღონისძიებები. ის პირველად აღინიშნა 1970 წელს, დღესდღეობით კი დედამიწის დღის ქსელის მიერ მსოფლიო მასშტაბითაა კორდინირებული და ყოველწლიურად აღინიშნება 193 ქვეყანაზე მეტში.

2016 წლის დედამიწის დღეზე ამერიკის შეერთებული შტატების, ჩინეთის და სხვა 120 ქვეყნის მიერ ხელი მოეწერა ისტორიული მნიშვნელობის მქონე „პარიზის შეთანხმებას", რის შედეგადაც უნდა ამოქმედდეს ისტორიული კლიმატის დაცვის შეთანხმება, რომელიც 2015 წლის გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერცენციის მონაწილე 195 სახელმწიფომ დადო პარიზში.

1969 წელს სან-ფრანცისკოში გამართულ იუნესკოს კონფერენციაზე, მშვიდობის აქტივისტმა ჯონ მაკკონელმა წამოაყენა აზრი შექმნილიყო დედამიწის და მშვიდობის ცნების პატივსაცემი დღე და ის პირველად აღნიშნულიყო 1970 წლის 21 მარტს, გაზაფხულის პირველ დღეს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში.  მოგვიანებით მაკკონელმა ამ დღის შესახებ გამოაქვეყნა ოფიციალური განცხადება, რომელსაც ხელი მოაწერა გაეროს გენერალურმა მდივანმა უ ტანმა. ერთი თვის შემდეგ შეერთებული შტატების სენატორმა გეილორდ ნელსონმა გარემოზე სამსჯელოდ დააფუძნა ცალკე დედამიწის დღე, რომელიც პირველად 1970 წლის 22 აპრილს გაიმართა. ნელსონმა მისი სამსახურისთვის მოგვიანებით თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი მიიღო. 22 აპრილის დედამიწის დღე კონცენტრირებული იყო შეერთებულ შტატებზე, თუმცა დენის ჰეიესმა, რომელიც 1970 წელს თავდაპირველი საყოველთაო ორგანიზების კოორდინატორი იყო, შექმნა ორგანიზაცია, რომელმაც ამ დღეს საერთაშორისო სახე მისცა და 141 ქვეყანაში გაუკეთა ორგანიზება. მრავალი გაერთიანება დედამიწის კვირას აღნიშნავს, ერთ კვირიანი აქტივობები, რომელიც გარემოს იმ პრობლემებს ეხება, რის წინაშეც მსოფლიო დგას. მართლა? რას მელაპარაკები, ხო არ მატყუებ. უყურე რა ამ ყლეებს

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

სქოლიო
------

1. ↑  Earth Day International.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 15, 2010. ციტირების თარიღი: April 15, 2013.
2. ↑  Earth Day | Care2 Healthy Living. Care2.com.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — აპრილი 23, 2013. ციტირების თარიღი: April 24, 2013.
3. ↑  Staff — The Builtt Foundation. Bullitt.org. ციტირების თარიღი: April 22, 2011.
4. ↑  The Rumpus Interview With Earth Day Organizer Denis Hayes. The Rumpus.net. ციტირების თარიღი: April 22, 2011.
**კორჩმარი — ე. პოლიაკი**
უსსრ-ს ჩემპიონატი, კიევი, 1937

 მდგომარეობა შავების მე-18 სვლის შემდეგ
**უკვდავი უკრაინული პარტია** — საჭადრაკო პარტია, რომელიც გათამაშდა ეფიმ კორჩმარსა და ევსეი პოლიაკს შორის კიევში უკრაინის ჩემპიონატის მიმდინარეობისას.

**1. e4 e5 2. მf3 მc6 3. მc3 მf6 4. კb5 d6 5. d4 ed 6. მ:d4 კd7 7. 0—0 მ:d4?** (7… კе7) **8. კ:d7+ ლ:d7 9. ლ:d4 კe7 10. ეd1 0—0 11. e5 მe8 12. კf4 a5 13. ეd3 ეa6 14. ეe1 ლf5 15. მd5 კd8 16. ed მ:d6 17. ეg3 f6 18. კh6 ეf7**  (იხ. დიაგრამა)

კომბინაციის დასასრული, რომლის დროსაც თეთრები წირავენ მხედარს, ლაზიერს, ეტლს და სვამენ შამათს: **19. მb4! ab 20. ლ:d6! ლd7 21. ლd5!!** (Δ 22. ე:g7+) **21… მფf8** (21… g6 22. ეgе3) **22. ე:g7!! ლ:d5 (22… ე:g7 23. ლ:d7 ) 23. ეg8++!** შავები დანებდნენ, რადგანაც შამათი გარდაუვალია: **23… მფ:g8 24. ეe8+ ეf8 25. ე:f8#**.

აგრეთვე იხილეთ
--------------

* უკვდავი პარტია

ლიტერატურა
----------

1. ↑  Efim Korchmar vs Abram Borisovich Poliak.  (1931) The Ukraine Immortal (game of the day Oct-05-07). *Chessgames*. ციტირების თარიღი: 2016-05-07.(ინგლისური)
**ივანე ილარიონის ძე ადამიძე** (დ. 1889, თბილისი, — გ. 30 სექტემბერი, 1937) — ქართველი სამხედრო პირი.

მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918); იყო კავკასიელ მსროლელთა მე-15 პოლკის პოდპორუჩიკი, პორუჩიკი, შემდეგ შტაბს-კაპიტანი. ერზრუმის რეგიონში 1916 წლის თებერვლის ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის მიიღო წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენი (1916). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. სტანისლავის III (ხმლითა და ბაბთით) და წმ. ანას IV (წარწერით „მამაცობისათვის") ხარისხის ორდენებით (ორივე, 1917). გარკვეული ხანი ოსმალთა ტყვეობაში გაატარა. 

1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯარის ოფიცერი, 1921 წელს — ქართული სამხედრო სკოლის ნაცვალთა ათასეულის კაპიტანი. საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ შემდეგ მსახურობდა წითელ არმიაში პოლკოვნიკის წოდებით. მეთაურობდა ქართველ მსროლელთა 1-ლ ლეგიონს. იყო თბილისის ადგილობრივი ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის შტაბის უფროსი. 1937 წელს კონტრრევოლუციური საქმიანობის ბრალდებით დააპატიმრეს და დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1956 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამიძე ივანე ილარიონის ძე / სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა] / ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი სამხრეთ კავკასიაში, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საერთაშორისო საზოგადოება „მემორიალი", საქართველოში შვეიცარიის საელჩო. - 2013.
* Адамидзе Иван Илларионович. «Офицеры русской императорской армии».
**ივანე ანდრონიკაშვილი** (დ. 23 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 10 სექტემბერი], 1862, სოფ. მელაანი, სიღნაღის მაზრა, ახლანდელი გურჯაანის რაიონი ― გ. 11 ივლისი, 1947, თბილისი) — ქართველი აგრონომი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1887 წელს მოსკოვში დაამთავრა პეტროვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემია (ახლანდელი ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). 1889-1902 წლებში მუშაობდა კავკასიის საფილოქსერო კომიტეტის მთავარ ექსპერტად და ხელმძღვანელობდა ფილოქსერის საწინააღმდეგო ექსპედიციებს საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. ხალხში აგრონომიის ცოდნის პოპულარიზაციის მიზნით აწყობდა საჩვენებელ ნაკვეთებს, ცდიდა ახალ სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღებსა და სხვა. 1902-1916 წლებში იყო ბათუმის ქალაქის თავი. მისი რედაქტორობით გამოდიოდა სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი „ვაზი და ღვინო". 1921 წელს ანდრონიკაშვილის ინიციატივით დაარსდა ჟურნალი „სოფლის მეურნე", რომელსაც თვითონ რედაქტორობდა. 1923 წელს მოსკოვში სრულიად რუსეთის პირველ სასოფლო-სამეურნეო და კუსტარულ-სამრეწველო გამოფენაზე ხელმძღვანელობდა, ხოლო 1939 წელს საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაზე კონსულტაციას უწევდა საქართველოს პავილიონის მოწყობას.

ლიტერატურა
----------

* *თოდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 450.
* *თოდუა, გ.* ანდრონიკაშვილი ივანე ზაქარიას ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 151.
**ივანე ვასილის ძე ბაბუშკინი** (რუს. Иван Васильевич Бабушкин) (პარტიული ფსევდონიმები: *ნიკოლაი ნიკოლაევიჩი*, *ბოგდანი*, *ნოვიცკაია* და სხვა) (დ. 3 იანვარი, 1873, სოფ. ლედენსკოე, ტოტემის მაზრა, ვოლოგდის გუბერნია — გ. 18 იანვარი, 1906, სადგური მისოვაია, ჩიტის ოლქი) — პროფესიონალი რევოლუციონერი, ბოლშევიკი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გლეხის ოჯახში. 1894 წელს იყო მუშათა მარქსისტული წრის წევრი პეტერბურგში, რომელსაც ვ. ი. ლენინი ხელმძღვანელობდა. 1895 წელს აქტიურად მონაწილეობდა პეტერბურგის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირის" საქმიანობაში ეწეოდა რევოლუციურ მუშაობას პეტერბურგის ქარხნების მუშთა შორის, აყალიბებდა მუშათა წრეებსა და ბიბლიოთეკებს. 1896 წელს დააპატიმრეს „ბრძოლის კავშირის" საქმიანობის გამო და 1897 წელს ეკატერინოსლავში გადაასახლეს. იყო ეკატერინოსლავის „მუშათა კლასის განტავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირის" ერთ-ერთი ორგანიზატორი, 1898 წლის ოქტომბერში ჩამოაყალიბა ეკატერინოსლავის კომიტეტი. 1900 წელს დააარსა არალეგალური გაზეთი „იუჟნი რაბოჩი", იყო ლენინური „ისკრის" აგენტი და მისი აქტიური კორესპონდენტი. 1900–1901 წლებში რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა მოსკოვში, სმოლენსკში, პოლოცკში, ორეხოვო-ზუევოში, ივანოვო-ვოზნესენსკში და სხვაგან. 1902 წელს გაიქცა ეკატერინოსლავის ციხიდან და ლონდონში წავიდა, იმავე წლის ოქტომბერში კი რუსეთში დაბრუნდა. იყო რსდმპ პეტერბურგის კომიტეტის წევრი, ებროდა „ეკონომისტებსა" და ზუბატოველებს, იცავდა ლენინური „ისკრის" პოზიციებს. 1903 წელს დააპატიმრეს და 5 წლით გადაასახლეს ვერხოიანსკში (აღმოსავლეთი ციმბირი). გაათავისუფლეს 1905 წლის ამნისტიით. ბაბუშკინი აქტიურად მონაწილეობდა 1905–1907 წლების რევოლუციაში. იყო რსდმპ ირკუტსკისა და ჩიტის კომიტეტების წევრი, ჩიტის შეიარაღებული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1906 წელს ჩიტიდან ირკუტსკში იარაღის გადაზიდვის დროს შეიპყრეს და 18 იანვარს საქმის გამოუძიებლად და გაუსამართლებლად დახვრიტეს. ბაბუშკინის სახელი ეწოდა ბურიატის ქ. მისოვსკ (1941 წლიდან).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 124–125.
**ივანე ნიკოლოზის ძე აფხაზი** (დ. 1785 ― გ. 1831) — თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1827).

ბიოგრაფია
---------

მდივანბეგ ნიკოლოზ აფხაზის და მეფე გიორგი XII-ის ნათლულის სოფიო ნიკოლოზ ასულ გურამიშვილის შვილი. 1800 წელს ჩაირიცხა ეგერთა მე-17 პოლკში, იბრძოდა ომარ-ხანის წინააღმდეგ (ნიახურის ბრძოლა, 1800). მონაწილეობდა ყარაბაღის (1805), ყარაბაბის (1808), ასლანდუზისა (1812) და ლენქორანის (1813) ბრძოლებში. 1820 წლიდან იყო ეგერთა 44-ე პოლკის უფროსი, 1822 წლიდან - იმერეთის, 1827 წლიდან აზერბაიჯანის პროვინციების (ყარაბაღი, ნუხა, შირვანი) მმართველი. თავი გამოიჩინა, როგორც ნიჭიერმა ადმინისტრატორმა. რუსეთ-ირანის 1826-1828 წლებისა და რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 წლების ომების დროს ჩაშალა აგენტების ცდა რუსეთის წინააღმდეგ აეჯანყებინათ ამიერკავკასიის მაჰმადიანური პროვინციების მოსახლეობა. 1830 წელს დაინიშნა ჩრდილოეთ ოსეთის სამხედრო ექსპედიციის უფროსად და დიდი როლი შეასრულა ჩრდილოეთ ოსეთის რუსეთთან შეერთებაში. ერთხანს იყო ვლადიკავკაზის კომენდანტი, შემდეგ გაიწვიეს პოლონეთში (გარდაიცვალა გზაში).

ლიტერატურა
----------

* *ბენდიანიშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 34.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ივანე აბაშიძე**. |

**ივანე (ვანიკო) დავითის ძე აბაშიძე** (დ. 29 იანვარი [ძვ. სტ. 17 იანვარი], 1896, ქუთაისი — გ. 1937) — ქართველი მსახიობი. მსახიობ დოდო აბაშიძის მამა.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში (1920–1922), აკაკი ფაღავას დრამატულ სტუდიაში (1922–1926). 1924–1936 იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობი. განასახიერა სოლომონ მორბელაძის (სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები" დავით კლდიაშვილის მოთხრობების მიხედვით), იბრაჰიმის (სანდრო შანშიაშვილის „ანზორი", ვსევოლოდ ივანოვის „ჯავშნოსან 14-69-ის" მიხედვით) და სხვა სახასიათო და კომედიური როლები. დადგა შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია" (ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობების მიხედვით), სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები", გრიგოლ ბუხნიკაშვილის „ნაბიჭვარი" (ვასილ შკვარკინის კომედია „სხვისი ბავშვის" მიხედვით). საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1934). ე. წ. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის (შინსახკომი) „დიდი სამეული"-ს განკარგულებით დახვრეტილ იქნა 1937 წელს. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 20.
* *ცუცქირიძე შ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 22.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე (ვანიკო) აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელექტრული მუდმივა** *ε*0 (მას ზოგჯერ **ვაკუუმის შეღწევადობას**, ან **ვაკუუმის დიელექტრიკულ შეღწევადობასაც** უწოდებენ),, არის ფიზიკური მუდმივა, რომელიც აკავშირებს ელექტრული მუხტის ერთეულს მექანიკურ ერთეულებთან (როგორიცაა ძალა, სიგრძე, მასა და ასე შემდეგ) SI სისტემაში.

მაგალითად, ორ წერტილოვან მუხტს შორის მოქმედი ძალა (SI სისტემაში) განისაზღვრება კულონის კანონით: 

{\displaystyle \ F={\frac {1}{4\pi \varepsilon \_{0}}}{\frac {q\_{1}q\_{2}}{r^{2}}}}
სადაც *q*1 და *q*2 არის მუხტები, ხოლო *r* არის მანძილი მუხტებს შორის. ელექტრული მუდმივა *ε*0 ჩნდება ასევე მაქსველის განტოლებებში. 

*ε*0 მნიშვნელობა მოიცემა 

{\displaystyle \varepsilon \_{0}={\frac {1}{\mu \_{0}c^{2}}}} = 8.85×10−12 ა·წმ/(ვ·მ);
სადაც *c* არის სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში, ხოლო *μ*0 არის მაგნიტური მუდმივა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კულონის კანონი
* ელექტროდინამიკა

სქოლიო
------

1. ↑  CODATA. Electric constant. *2006 CODATA recommended values*. National Institute of Standards and Technology. ციტირების თარიღი: 2007-08-08.
ევროპული შველი, ესტონეთში ყველაზე გავრცელებული ჩლიქოსანია.
ესტონეთი არის ბალტიის ზღვის სანაპიროზე მდებარე პატარა ტყიანი ქვეყანა. ის არის პალეარქტიკის ეკოზონის და ზომიერი ჩრდილოეთ ატლანტიკური საზღვაო ეკორეგიონის ნაწილი.

ფიტოგეოგრაფიული თვალსაზრისით ესტონეთი მოქცეულია ცირკუმბორეალურ რეგიონსა და ბორეალურ სამეფოს შორის. ბუნების მსოფლიო ფონდის მიხედვით ესტონეთი ეკუთვნის მცირე შერეული ტყეების ეკორეგიონს.

ესტონეთის მცირე მოსახლეობა და დიდი ტყის მასივები სხვა ცხოველებთან ერთად გადარჩენის საშუალებას აძლევს ისეთ სახეობებსაც როგორიცაა: ფოცხვერი, გარეული ღორი, მურა დათვი და ლოსი. ითვლება, რომ ესტონეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 200 მგელი ცხოვრობს. ესტონეთში გავრცელებულია ისეთი იშვიათი ზღვის ფრინველები როგორიცაა: ციმბირული გაგა (Polysticta stelleri), მცირე თეთრ-გულა ბატი (Anser erythropus) და შავ-კუდა ლიმოსა (Limosa limosa). ხმელეთზე ცხოვრობენ ისეთი ფრინველები როგორიცაა: გოჭა (Gallinago media), ღალღა (Crex crex) და ევროპული ყაპყაპი (Coracias garrulus). დიდი მტაცებელი ფრინველებიდან გავრცელებულია მყივანი არწივი. ესტონეთსს აქვს ხუთი ეროვნული პარკი, მათში უდიდესია ლაჰემაი.

უხერხემლო ცხოველები
-------------------

ქვემოთ მოცემულია უხერხემლო ცხოველების რაოდენობა ჯგუფების მიხედვით.

| ჯბუფი | ცნობილი სახეობები | სახეობების დაახლოებითი რაოდენობა
  |
| --- | --- | --- |
| სარკოდინები | 68 | 140
  |
| ფლაგელატები | 89 | 200
  |
| Apicomplexa | 13 | 50
  |
| Ciliophora | 176 | 300
  |
| ღრუბლები | 3 | 6
  |
| Hydrozoa | 5 | 8
  |
| სციფოიდურნი | 3 | 3
  |
| წამწამიანი ჭიები | 55 | 200
  |
| მონოგენეზური მწოველები | 73 | 40
  |
| Digenea | 110 | 130
  |
| ნემერტინები | 106 | 130
  |
| გასტროტრიქები | 6 | 40
  |
| Rotatoria | 230 | 500
  |
| ნემატოდები | 200 | 500
  |
| ბეწვურები | 1 | 5
  |
| კინორინქები | 1 | 3
  |
| აკანთოცეფალები | 14 | 40
  |
| ნემერტინები | 4 | 10
  |
| პრიაპულიდები | 1 |  ?
  |
| მრავალჯაგრიანი ჭიები | 6 |  ?
  |
| მცირეჯაგრიანი ჭიები | 103 | 200
  |
| Bryozoa | 7 | 15
  |
| მუცელფეხიანები | 74 | 80
  |
| ორსაგდულიანები | 62 | 70
  |
| კიბოსნაირნი | 326 | 356
  |
| ობობასნაირნი | 786 | 2055
  |
| მირიაპოდები | 38 | 50
  |
| ნელამავალნი | 1 | 50
  |
| მწერები | ~10000 | 20000-21000
  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Photos of Estonian Wildlife

სქოლიო
------

1. ↑  Spalding, M.D. et al. *"Marine Ecoregions of the World: A Bioregionalization of Coastal and Shelf Areas".* Bioscience *Vol. 57 No. 7, July/August 2007*
2. ↑  Systematic list of Estonian mammals.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-11-07. ციტირების თარიღი: 2016-03-28.
3. ↑  (ესტონური)„Laupäeval algab hundijaht". 2008-01-25. ციტირების თარიღი: 2008-11-24.
4. ↑  Eesti Loodus (Ed. A. Raukas), Tallinn, Valgus & Eesti Entsüklopeediakirjastus 1995
**ირაკლი კაკულია** (დ. 28 ნოემბერი, 1911, ფოთი — გ. 1992) — ქართველი ინჟინერი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა ფოთის ინდუსტრიული ტექნიკუმი. 1932 წელს ამიერკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით.

1929-1931 წლებში მუშაობდა თბილისის იარაღის შემკეთებელ ქარხანაში საამქროს უფროსის მოადგილედ. 1936-1938 წლებში ფოთის საქალაქო საბჭოს აღმასკომში კომუნალური მეურნეობის განყოფილების ინჟინრად, ფოთის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში პედაგოგად. 1938 წლიდან მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ „საქქარხმშენის" სისტემაში. ხელმძღვანელობდა ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის და „ხიდმშენის" მთავარი სამმართველოს ქარელის სამშენებლო სამმართველოებს. 1944-1945 წლებში მობილიზებული იყო თბილისის საავიაციო ქარხნის მშენებლობაზე უბნის უფროსად. II მსოფლიო ომის შემდგომ მუშაობდა საქართველოს შრომითი რეზერვების სამინისტროს სისტემაში. იყო სამშენებლო-სამონტაჟო კანტორის მთავარი ინჟინერი, უფროსი, სანტექნიკურ სამუშაოთა სამონტაჟო ტრესტის უფროსი. 1956 წლიდან ხელმძღვანელობდა საკავშირო დაქვემდებარების საპროექტო ინსტიტუტ „ჰიდროპროექტის" თბილისის განყოფილებას, იყო სსრკ სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტ „ორგენენერგომშენის" თბილისის ფილიალის მთავარი სპეციალისტი და განყოფილების უფროსი. მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტის №23 კათედრაზე ლექტორად, 1973 წლიდან ამავე კათედრის დოცენტად. ხელმძღვანელობდა ფოთის ცენტრში 12 და 20-ბინიანი საცხოვრებელი სახლების, საზაფხულო კინოთეატრის, სასტუმრო „კოლხეთის", ნავსადგურის თანამშრომელთა საცხოვრებელი სახლისა და საერთო საცხოვრებლის მშენებლობას. ვალე-ახალციხის მაღაროთა თბომეურნეობისა და წყალსადენ-კანალიზაციის სამონტაჟო სამუშაოებს. ავტორთა ჯგუფთან ერთად მონაწილეობდა „ლაჯანურჰესის", „ხრამჰეს II"-ის, „სიონჰესის", „ენგურჰესის" წარმოებისა და ორგანიზაციის პროექტების დაგეგმარებაში, მისი ავტორობით, „ენგურჰესის" მშენებლობაზე დაბა ჯვარზენში, საქართველოში პირველად, აშენდა საცხოვრებელი სახლები უცემენტო ბლოკების გამოყენებით. გამოცემული ჰქონდა 15-მდე სამეცნიერო ნაშრომი და სახელმძღვანელო უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტებისათვის. არის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ფოთის ფილიალისა და ფაზისის სახალხო აკადემიის დაარსების ერთ-ერთი ორგანიზატორთაგანი და საპატიო წევრი. მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს შეტანილი ფოთის პერსპექტიული განვითარებისა და ნიკო ნიკოლაძის სახელობის ფონდის აღორძინების საქმეში.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 272-273

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი კაკულია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირაკლი გიორგის ძე ანთელავა** (დ. 21 თებერვალი, 1912, სოფელი ყულიშკარი, ზუგდიდის რაიონი — გ. 17 მარტი, 1978, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი. საქართველოს (1966) და აფხაზეთის (1961) მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956).

ბიოგრაფია
---------

1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი და 1936 წელს ლენინგრადის ფინანსურ-ეკონომიკური ინსტიტუტი. 1938-1956 წლებში მუშაობდა დ. გულიას სახელობის აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტში. 1938-1954 წლებში შეთავსებით — მ. გორკის სახელობის სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში სსრკ ისტორიის კათედრაზე (1942 წლიდან გამგედ). 1865 წლიდან — ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. საქართველოს ახალი ისტორიის ინსტიტუტის განყოფილების უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1957 წლიდან — გამგედ. 1958 წლიდან შეთავსებით არის თსუ სსრკ ისტორიის კათედრის პროფესორი. ანთელავა მუშაობს XVII-XIX საუკუნეების საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის, ფეოდალური ურთიერთობის რღვევისა და კაპიტალიზმის გენეზისის, რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის საკითხებზე. ანთელავას ნაშრომს „სახელმწიფო გლეხები XIX საუკუნის საქართველოში" (სოხუმი, 1955, ტ. 1-2, თბ. 1962-1969, რუსულ ენაზე) მიენიჭა აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის პრემია (1970).

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 458.
* ირაკლი ანთელავა (ცხოვრება და შემოქმედება), თბილისი, 1979.
* ო. ჟორდანია. ანთელავა ირაკლი გიორგის ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 157.

რესურზები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ანთელავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელექტრორკალური ღუმელებში** სითბოს წყაროდ გამოიყენება ელექტროენერგია, განსხვავებით თხევად, მყარ და აირად სათბობიან ღუმელებისაგან. 
ელექტროღუმელები შეიცავს სამუშაო არეს ელექტროდებით და დენმიმყვანებით, ელექტროდების დამჭერ და გადასაადგილებელ მექანიზმს, ღუმლის საბრუნავ მექანიზმსა და კაზმის ჩასატვირთ მოწყობილობას. 

ელექტროღუმლის სამუშაო სივრცე შემოფარგლულია: ზემოდან კამარით, გვერდებიდან კედლებით და ფერდოებით და ქვემოდან - ქვედით.
ელექტრორკალური ღუმელებში მეტალურგიული აგრეგატები მარტივია და ავტომატიზირებული. საწყისი მასალები სწრაფად ხურდება ნებისმიერ ტემპერატურამდე. ტემპერატურა ზუსტად რეგულირდება. მაქსიმალური სითბო გამოიყოფა იქ, სადაც ეს აუცილებელია. გამოყოფილი ნამწვი და პროდუქტები მინიმალურია, რაც იძლევა ვაკუუმში ან მაღალი წნევის ქვეშ პროცესის წარმართვის საშუალებას.

ელექტრორკალურ ღუმელებში ხარისხობრივად შესაძლოა გამოდნობილ იქნეს ისეთი ლეგირებული და მაღალლეგირებული ფოლადები, რომელთა გამოდნობაც შეუძლებელია მარტენის ღუმელში ან კონვერტერებში. შესაძლოა ლითონების ლეგირება ისეთი ელემენტებით, რომლებიც ჟანგბადისკენ მაღალი სწრაფვით ხასიათდებიან (ალუმინი, ტიტანი და სხვა). სხვა ღუმელებისგან განსხვავებით ელექტროღუმელებში შესაძლებელია ფოლადის უფრო ღრმა განჟანგვა, რის შედეგადაც მიღებული ფოლადი ხასიათდება არლითონური ჩანართებისა და გოგირდის დაბალი შემცველობით.

განასხვავებენ **ფუძე ელექტრორკალურ** და **მჟავა ელექტრორკალურ** ღუმელებს.

ლიტერატურა
----------

* იაკობაშვილი ს. მეტალურგია. გვ. 269, თბილისი, 1987 წელი
**ირაკლი გვახარია** (დ. 1 მაისი, 1961, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1984–1990 წლებში კლინიკური ორდინატურა გაიარა მოსკოვის ბაკულევის სახელობის გულ–სისხლძარღვთა ქირურგიის ინსტიტუტში. 1984, 1990–1992 წლებში მუშაობდა თბილისის ქირურგიის ინსტიტუტის გულის ქირურგიის განყოფილებაში. 1992–1995 წლებში მეხიკოს დიაგნოსტიკურ კლინიკაში, ჯერ მრჩევლად, შემდეგ კარდიოლოგად. 1995 წლიდან „Estudios Clinikos Dr Y.J. Oriard S.A" –ს სამედიცინო დირექტორი და კარდიოლოგია. ავტორია 20 სამეცნიერო ნაშრომის, მექსიკაში გამოქვეყნებული აქვს 6 სამეცნიერო ნაშრომი. კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, 3 სამედიცინო ასოციაციის წევრი, 4 სამედიცინო კონფერენციის მომხსენებელი. დაჯილდოვებულია მექსიკის სხვადასხვა სამედიცინო ასოციაციის და ორგანიზაციის 20–მდე დიპლომით.

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „Клинико-демодиналическая характеристика механических протезов в митральной позиции."

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 65

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი გვახარია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ამილახვარი**. |

გენერალი ამილახვარი
**ივანე გივის ძე ამილახვარი** (დ. 26 იანვარი, 1829, სოფ. ქვემო ჭალა, ― გ. 29 აგვისტო, 1905, ქ. გორი) — რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი (1896).

1850-იდან მსახურობდა ჩრდილოეთ კავკასიაში ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში. 1853-იდან იბრძოდა შამილის წინააღმდეგ. ყირიმის ომის (1853–1856) დროს — კავკასიის ფრონტზე ოსმალეთის წინააღმდეგ მონაწილეობდა სოფ. ბაინდურის, ბაშკადიკლარის და ყარსის ბრძოლებში. 1873 მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი. ამილახვარმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878). მისმა ცხენოსანმა დივიზიამ აიღო ბაიაზეთი, დიადინი, ალაშკერტი, ჰასან-კალე, არზრუმი და სხვა. 1883 წელს ამილახვარმა მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი, ხოლო 1901 გენერალ-ადიუტანტის საპატიო წოდება. 1893-იდან იყო კავკასიის საარმიო კორპუსის მეთაური. გამოქვეყნებული აქვს დღიურები და მოგონებები (ჟურნალ „Кавказский сборник", 1908-1909, т.26-29. ავტორიზებული თარგმანი ქართულიდან). ეს მონათხრობი შეიცავს საინტერესო ცნობებს ეპოქისა და იმ ბრძოლების ირგვლივ, რომლებშიც ამილახვარს მიუღია მონაწილეობა. მასში უხვადაა საგულისხმო მასალა ამილახვარის თანამებრძოლების — გრიგოლ, ზაქარია, ილია ორბელიანების, კ.მამაცაშვილის, მალაქია გურიელის და სხვათა, აგრეთვე შამილის შესახებ. ამილახვარი დაჯილდოებული იყო ოქროს ხმლით „მამაცობისათვის" და მრგვალი საბრძოლო ორდენითა და მედლით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 392.
* Свиты Его Величества генерал-майор, князь И. Е. Амилохваров - Иллюстрированная хроника войны. Приложение к «Всемироной иллюстрациии», 1878, № 104, с. 430.
**იტალო-ვესტერნი**, *სპაგეტი ვესტერნი* — ვესტერნის ჟანრის ფილმების ერთ-ერთი ქვემიმდინარეობა, რომელიც წარმოიშვა 1960-იანი წლების შუაში სერჯო ლეონეს ვესტერნების პოპულარობის შედეგად. ამ ტერმინით აღნიშნავდნენ იტალიელი რეჟისორების მიერ გადაღებულ ვესტერნებს. ტერმინი პირველად ესპანელმა ჟურნალისტმა ალფონსო სანჩესმა გამოიყენა. იტალო-ვესტერნების უმრავლესობა იტალიურ ენაზე გამოდიოდა ან არ ჰქონდა ერთი ოფიციალური ენა. ტიპური იტალო-ვესტერნისთვის დამახაასიათებელია იტალიელი რეჟისორი, იტალიელებითა და ესპანელებით დაკომპლექტებული ტექნიკური ჯგუფი და სხვადასხვა ეროვნების სამსახიობო ანსამბლი. 1960-80 წლებში 600-ზე მეტი იტალო-ვესტერნი იქნა გადაღებული. მათგან ყველაზე ცნობილებს მიეკუთვნება სერჯო ლეონეს გადაღებული
„დოლარის ტრილოგია": „ერთი მუჭა დოლარისთვის" (1964), „რამდენიმე დოლარით მეტი" (1965) და „კარგი, ცუდი და ბოროტი" (1966).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Spaghetti Western Database
* 10,000 Ways to Die დაარქივებული 2006-05-05 საიტზე Wayback Machine.  Book about Spaghetti Westerns made between 1963 and 1973, released under a Creative Commons license by its author Alex Cox.
**ელექტრული წინაღობა** (აღნიშვნა: {\displaystyle R}) — იმ წინაღობის მახასიათებელი სიდიდე, რომელსაც უწევს ელექტრულ დენს ელექტრული წრედი (ან მისი უბანი). ზომავენ ომებით. ელექტრულ წინაღობასგანაპირობებს ელექტრული ენერგიის გადაცემა ან გარდაქმნა სხვა სახის ენერგიად. ელექტრული ენერგიის შეუქცევი გარდაქმნისას (უმეტესად სითბურად) ელექტრულ წინაღობას უწოდებენ აქტიურ წინაღობას, ხოლო, როცა ენერგია გადაეცემა ელექტრულ ან მაგნიტურ ველებს (და პირიქით), — რეაქტიულ წინაღობას.

მუდმივი დენის დროს წრედის ელექტრული წინაღობა ომის კანონის თანახმად, უდრის მასზე მოდებული {\displaystyle U} ძაბვის ფარდობას წრედში გამავალ {\displaystyle I} დენის ძალასთან (როცა წრედში სხვა წყარო ან ემძ არ არსებობს).

ცვლადი დენის დროს წრედის ელექტრული წინაღობა {\displaystyle Z={\sqrt {R^{2}+X^{2}}}} (სრული წინაღობა), სადაც {\displaystyle R} არის, წრედის აქტიური წინაღობა, ხოლო {\displaystyle X} — რეაქტიული წინაღობა, რომელიც განისაზღვრება წრედში ინდუქციურობისა და ელექტრული ტევადობის არსებობით. {\displaystyle Z} სიდიდეს სრულ ელექტრულ წინაღობას უწოდებენ.

ელექტრული წრედის ელემენტის აქტიური წინაღობა {\displaystyle R={\frac {\rho \cdot l}{S}}}, სადაც {\displaystyle \rho } არის კუთრი წინაღობა, რომელიც ელემენტის მასალის მახასიათებელია (ზომავენ ომ. მ-ობით, ომ. სმ ან ომ.მმ2/მ-ობით), {\displaystyle l} — ელემენტის სიგრძე, {\displaystyle S} — ელემენტის მუდმივი განივკვეთი, თუ მას აქვს ძელაკის, ფირფიტის, მილის ან მავთულის ფორმა. {\displaystyle \rho ={\frac {1}{\sigma }}}, სადაც {\displaystyle \sigma } არის კუთრი ელექტროგამტარობა.

კუთრი წინაღობის მიხედვით ყველა ნივთიერებას ყოფენ გამტარებად, ნახევარგამტარებად და იზოლატორებად. ძალიან დაბალი ტეპერატურის დროს ელექტრული წინაღობა მკვეთრად ეცემა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 329.
ვანათის ციხე
**ვანათის ციხე** – განვითარებული და გვიანი შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე შიდა ქართლში, მდებარეობს ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვანათში, მდინარე პატარა ლიახვის მარცხენა მხარეს, მაღალ, სამი მხრიდან მიუდგომელ მთაზე. ვახუშტი ბაგრატიონი მის შესახებ წერს: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | მერისხს ზეით, ჩრდილოოთ კერძ, არს ვანათი, პატარა ლიახვს კიდესა. მაღლა გორასა ზედა არს ციხე, სნეკვიდამ წამოსულს მცირე მთასა ზედა. ვანათის ციხე შემუსვრილ განაახლა შანშემ, შემუსრეს კუალად ყიზილბაშთა. ციხის ჩრდილოთ არს კლდე მაღალი, ქარაფოვანი... | "|

ციხე გეგმით მრავალწახნაგოვანიააღმოსავლეთის კედელთან ოთხსართულიანი კოშკია, რომელიც ნაგებია რიყის ქვით. კოშკის აღმოსავლეთ კედელში ერთი ვიწრო სარკმელია. ციხის სამხრეთ კედელში ზურგიანი კოშკი მდგარა, საიდანაც შემორჩენილია ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლების ფრაგმენტები. ციხის ჩრდილო-დასავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია, ჩრდილოეთ კედლის დარჩენილი ნაწილის სიმაღლე 1,5-3 მეტრს აღწევს.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა (ცხინვალის რაიონი), თბ. 2002 წ. გვ. 71-73