recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გამგეობა** — სოფლის, თემის, დაბის, ქალაქისა და რაიონის საკრებულოს აღმასრულებელი ორგანო, ხოლო იმ ქალაქის აღმოსრულებელი ორგანო, რომელიც არ შედის რაიონის შემადგენლობაში, არის მერია. სოფლის, თემის, დაბისა და ქალაქის გამგებელი, რომელსაც ირჩევს შესაბამისი საკრებულო თავისი შემადგენლობიდან, იმავდროულად არის საკრებულოს თავმჯდომარე. სოფლის, თემის, დაბის, ქალაქის გამგეობის შემადგენლობა განისაზღვრება 3-7 წევრის შემადგენლობით.

იმ სოფელსა და თემში, რომელთა მოსახლეობის რაოდენობა არ აღემატება 3,000 კაცს, გამგეობა არ იქმნება და მის ფუნქციას უშუალოდ გამგებელი ახორციელებს. რაიონის გამგეობის შემადგნელობა განისაზღვრება 5-11, ხოლო მერიის შემადგენლობა 7-15 წევრით.  გამგებელი/მერი აირჩევა 4 წლის ვადით, პირდაპირი არჩევნებით, საყოველთაო, თანასწორი საარჩევნო უფლების საფუძველზე, ფარული კენჭისყრით, საქართველოს ორგანული კანონით „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი" დადგენილი წესით. გამგებლად/მერად შეიძლება აირჩეს საარჩევნო უფლების მქონე საქართველოს მოქალაქე 25 წლის ასაკიდან, რომელსაც საქართველოში უცხოვრია 5 წელს მაინც.

გამგეობა (მერია) უზრუნველყოფს საკრებულოსა და გამგებლის (მერის) მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა შესრულებას, შეიმუშავებს მიუჯეტისა და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამების პროექტებს, ხოლო საკრებულოს მიერ დამტკიცების შემდეგ უზრუნველყოფს მათ შესრულებას, იღებს გადაწყვეტილებებს მიწათსარგებლობის საკითხებთან დაკავშრებით, ახორციელებს კანონით მინიჭებულ სხვა უფლებამოსილებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია
**მეჰმედ ვეჰიბ-ფაშა** (თურქ. Kaçı Vehip Paşa დ. 1877 — გ. 1940) — ალბანური წარმომავლობის ოსმალო სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, თურქეთ-იტალიის (1911), ბალკანეთის (1912-13), პირველი მსოფლიო ომისა და იტალია-აბისინიის (1935-36) ომების აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

1899 წელს ამთავრებს სამხედრო-საინჟინრო სკოლას, შემდეგ იმპერიის სამხედრო კოლეჯს. კაპიტნის ჩინით სამსახურს იწყებს იემენში დისლოცირებულ ოსმალოთა მე-4 არმიაში. 1909 წელს სამსახურს აგრძელებს იმპერიის სამხედრო სამინისტროში. იმავე წელს იღებს მაიორის წოდებას და ინიშნება კადეტთა სკოლის უფროსად. ბალკანური ომების დროს მსახურობდა თავისი უფროსი ძმის, გენერალ ესად ფაშას, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში. 1913 წლის 20 თებერვალს ბერძნებთან ბრძოლის დროს ტყვედ ვარდება. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ იგზავნება ჰიჯაზის არმიაში, სადაც იღებს პოლკოვნიკის სამხედრო წოდებას. პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობდა გალიპოლის ბრძოლაში, სადაც სარდლობდა XV საარმიო კორპუსს, შემდეგ მე-2 არმიას. აქვე იღებს ბრიგადის გენერლის წოდებას. 1917 წლისთვის ოსმალთა კავკასიის ფრონტის სარდალი და გენერალ-ლეიტენანტია. კავკასიის არმიათა ჯგუფში გაერთიანდა მე-9 (გენერალი იაყუბ შევქი ფაშა), მე-3 (გენერალი ესად ფაშა) და მე-6 (გენერალი ჰალილ ფაშა ქუთი) არმიები. 1918 წლის თებერვალ-მარტში წარმატებული შეტევითი კამპანიის შედეგად იღებს პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობაში რუსული შენაერთების მიერ დაკავებულ ერზინჯანს, არზრუმსა და ტრაპიზონს. იმავე წლის აპრილს-მაისში მისი არმიების შენაერთები ახდენენ არტაანის, ყარსის, ბათუმის და ალექსანდროპოლისის ოლქების და ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრების, ოზურგეთის ოკუპაციას. 1918 წლის ივნისში წამოიწყო შეტევა თბილისზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა ოსმალეთის იმპერიასა და საქართველოს დრ-ს შორის გაფორმებულ ბათუმის სამშვიდობო ხელშეკრულებას. ამის გამო გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან. ვეჰიბ-ფაშა კონსტანტინოპოლში არ დაბრუნებულა, დარჩა ბათუმში. აქედან ის სოჭის კონფლიქტის დროს შეეცადა აფხაზეთის აღებს 800 კაციანი დესანტით. 1918 წლის ოქტომბრიდან ინიშნება სრუტეების რაიონში გაშლილი ოსმალთა 1-ლი არმიის სარდლად. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრიტანელები აპატიმრებენ, მაგრამ ახერხებს ციხიდან გაქცევას და ემიგრაციაში მიდის საზღვარგარეთ. თავს აფარებს ჯერ იტალიას, შემდეგ გადადის გერმანიაში, რუმინეთში, საბერძნეთსა და ეგვიპტეში. ოპოზიციაში უდგება გენერალ მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას. აქტიურად მონაწილეობდა იტალია-აბისინიის ომში (1935-36) აბისინიელთა მხარეს. ომის დასრულების და იტალიური ოკუპაციის შემდეგ ტოვებს ეთიოპიას და გადადის ეგვიპტეში. 1938 წელს ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ ბრუნდება თურქეთში და ფუძნდება სტამბოლში. გარდაიცვალა 1940 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვეჰიბ-ფაშა***

* Who is who დაარქივებული 2012-02-28 საიტზე Wayback Machine.  (თურქული)
**ვარიანის კოშკი** – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარიანის დასავლეთით, 0,4-0,5 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. 

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 6,7 მეტრი), საცხოვრებელ-სათავდაცვო. ნაგებია რიყის ქვით. სართულშუა გადახურვებში და კარ-სარკმლების წირთხლებში გამოყენებულია აგური. კოშკს შეისრულთაღიანი შესასვლელი აღმოსავლეთით აქვს. კარი გარედან მოქცეულია ირიბად შეჭრილი სწორკუთხა შეღრმავებაში, რომელიც დასრულებულია აგურის საფეხურიანი ფრიზით. პირველი სართული შიგნიდან წრიულია, მეორე - სწორკუთხა. კედელში, შესასვლელის გვერდებზე, თითო ფართო შეისრული ნიშია, რომლებშიც თითო მცირე სწორკუთხა სარკმელია: მათ ქვემოთ თითო სათოფურია. დასავლეთ კედლის ცენტრში, ნახევარწრიულ ბუხარში გაჭრილია ერთი სარკმელი-სათოფური. ბუხრის ორივე მხარეს თითო სათოფურიანი და შეისრული თაღით დასრულებული ნიშია. ჩრდილოეთ კედლის ცენტრში იატაკიდან იწყება დიდი შეისრულთაღიანი ნიში, რომელშიც მცირე სწორკუთხა სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ მცირე ნიშია. შეისრულთაღიანი და სათოფურიანი თითო ნიში ამავე კედლის კიდეებშიცაა, ხოლო ერთი შეისრულთაღიანი და შეწყვილებულსათოფურიანი ნიში - სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში. ამავე კედელშია დატანებული მესამე სართულზე ასასვლელი კიბე. მესამე სართული წრიულია. შემორჩენილ კედლებში შეისრულთაღიანი სამი სარკმელი (საზარბაზნეები), ერთი ნახევარწრიული ბუხარი და რამდენიმე სათოფურიანი ნიშია. კოშკის შესასვლელის ზემოთ, აგურის წყობაში გამოსახულია შეღრმავებული ჯვარი. ყველა სართული გადახურული იყო გუმბათოვანი კამარით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5. თბ. 1990.
**ვეჯინის პირველი ნაგებობა** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტ, სოფელ ვეჯინის დასავლეთით 1 კმილომეტრზე, ბაქსის ხეობის მარცხენა შემაღლებულ ნაპირზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებობა მთის ფერდობშია შეჭრილი (სიგრძე 4 მეტრი სიგრძის დადგენა გაწმენდის გარეშე არ ხდებოდა). ნაშენია დიდი ზომის რიყის ქვით და კირის ხსნარით. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წვრილი ნატეხი ქვით. წყობა ილეგურალურია. ტლანქი. შიგნითა კედლები შებათქაშებული ყოფილა. ძლიერაა დაზიანებული: შემორჩენილია დასავლეთისა და ჩრდილოეთ კედლების ნაწილები (სიმაღლე 1.5-2 მეტრი) დანარჩენი ნაწილი კი მიწითაა დაფარული. შენობას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. დასავლეთ კედლის კიდეებში თითო სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიშაა. ინტერიერში ზედაპირულად შეგროვდა, როგორც მოჭიქული ისე მოუჭიქავი თიხის ჭურჭლისა და ღარისებრი კრამიტის ნატეხრები. ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 117.
**გზაზე** — ჯეკ კერუაკის რომანი. რომანი რეკორდულად მცირე დროში, სამ კვირაშია დაწერილი და 1957 წელს გამოიცა. ამ დროისთვის ჯაზი, ბიბოპი უკვე წარსულს ბარდებოდა, პირველი თაობის ჰიპსტერები ასპარეზს ტოვებდნენ. წიგნი წინ უსწრებდა ჰიპების ცნობილ მოძრაობას.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „გზაზე" 1951 წლის გასაოცარ მაისის თვემდე სამი კვირით ადრე დავასრულე, როცა მანჰეტენზე ვცხოვრობდი, ლოუერ უესთ საიდზე, ჩელსის რაიონში, 100 ფუტის სიმაღლეზე… სწორედ აქ იქცა სიტყვად „გალეწილი თაობის" სახე. დავწერე წიგნი და მას შემდეგ თან დავათრევდი, საუნივერსიტეტო ღრეობები იქნებოდა ეს თუ სხვა ველური თავყრილობა, სადაც პატარა ბიჭებს ვაბოლებდი ხოლმე, ძალზე მგრძნობიარე ახალგაზრდებს, რომლებიც ამ სიბინძურეში უკვე საბოლოოდ გამოთაყვანებულიყვნენ" |
|  | (ჯეკ კერუაკი) |

რომანი, მიუხედავად კრიტიკოსთა ნეგატიური შეფასებებისა, საკულტო ნაწარმოებად იქცა მომდევნო თაობებისთვის. ის მეოცე საუკუნის 100 საუკეთესო ინგლისურენოვანი რომანის სიაშია შესული. 2012 წელს გამოვიდა მისი ეკრანიზაცია.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
მთავარი გმირი, სალ ფარადაიზი (რომელიც კერუაკუს პროტოტიპია) 1947 წელს მოგზაურობას იწყებს. ამის მიზეზი მისი და მისი მეგობრების მოსაწყენი ცხოვრება ხდება. სალი მწერალია და სიახლის პოვნის სურვილით იწყებს ცხოვრებას გზაზე. მას ყელში ამოუვა თავისი გულგატეხილი ნიუ-იორკელი მეგობრების წიგნიდან ამოკითხული ფრაზები, პოლიტიკაზე ყაყანი, ფსიქოანალიტიკური ბოდვები და ცდილობს ახალ, რეალურ ცოდნას ეზიაროს. სწორედ ამ პერიოდში ხვდება იგი დინ მორიარტის (ნილ კესიდი), იბმება პირველი ძაფები და შემდეგ იწყება დიდი მოგზაურობა. სალისა და დინის ცხოვრება სრული სიგიჟეა. ისინი უმისამართოდ დაეხეტებიან და აღმერთებენ გზას, ჯაზს და ნარკოტიკებს. სალი ჯერ მარტო დაეხეტება, ხან ერთ მეგობართან ჩერდება, ხან მეორესთან, გზადაც იჩენს მეგობრებს, შემდეგ მას დინ მორიარტიც შემოვარდება თავისი „ჰადსონით" და მოგზაურობა ახალ ეტაპზე გადადის. რომანში ბევრი პერსონაჟია, ბიტის კლასიკოსები - კარლო მარქსი, იგივე ალენ გინსბერგი, ბებერი ხარი - უილიამ ბეროუზი, ასევე ალან ანსენი, ლუსიენ კარი, ჯონ კლელონ ჰოლმსი და სხვები. ეს უმიზნო მეამბოხეები მთელ ამერიკაში მიდი-მოდიან, მოგზაურობენ ავტოსტოპით. მათი ცხოვრების სტილი ერთგვარი პროტესტია საზოგადოებაში არსებული მატერიალიზმის, ერთფეროვნებისა და ზედაპირულობისადმი. 

მეგობრობის მიუხედავად, სალი და დინი ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდებიან. სალი მწერალია და წერს ყველგან და ყველაფერზე. დინი კი თავზეხელაღებული ბიტნიკია. როდესაც მეგობრები გრძნობენ რომ შეიცნეს დრო, ისწავლეს მისი შენელება და გზაზე სიარული, მათი მოგზაურობა მთავრდება. მოგზაურობის დასასრულს სალიც ისრულებს თავის სურვილს და ასრულებს რომანის წერას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯეკ კერუაკის „გზაზე" რადიო თავისუფლება
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დონდუა**. |

**ვარლამ დარისპანის ძე დონდუა** (დ. 21 სექტემბერი, 1895, ქუთაისი — გ. 21 თებერვალი, 1969, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1915 წელს დაამთავრა ქუთაისის ქართული გიმნაზია და შეუდგა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ჯერ მშობლიურ ქალაქში, შემდეგ თბილისში. 1919 წელს გამოსცა სახელმძღვანელო საშუალო საუკუნეების ისტორია, სადაც აისახა ფეოდალური ხანის საქართველოს ისტორიის ძირითადი საკითხები. ახალგაზრდა მკვლევარზე დიდი გავლენა იქონია ივანე ჯავახიშვილთან სპეციალურ სემინარიაში მუშაობამ. 1924 წელს ჩაირიცხა და 1927 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი, სადაც დაუახლოვდა ნიკო მარს. შემდეგ ენისა და აზროვნების ინსტიტუტის ასპირანტი, ლექციებს კითხულობს იქვე კავკასიის ქვეყნების ისტორიაში, ქართულ ენასა და ქართულ პალეოგრაფიაში.

ლენინგრადში ვ. დონდუა 1942 წლამდე მოღვაწეობდა, ვიდრე საბოლოოდ არ დამკვიდრდა თბილისში. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში სამი ათეული წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა წყაროთმცოდნეობისა და ისტორიული გეოგრაფიის განყოფილებას, პარალელურად ლექციებს კითხულობდა თბილისის უნივერსიტეტსა და სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში.

მეცნიერების განსაკუთრებული საქმიანობის სფეროა XVIII საუკუნის საქართველოს ისტორია და ამ ეპოქის შესწავლას მიუძღვნა მისი უმნიშვნელოვანესი ნაშრმოები, ამასთანავე განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ისეთი სპეციალური საისტორიო დისციპლინების განვითარებაში, როგორიცაა წყაროთმცოდნეობა, ეპიგრაფიკა, ტექსტოლოგია, არქეოლოგია, პალეოგრაფია. 

ცალკე უნდა აღინიშნოს ვ. დონდუას, როგორც ქართული საისტორიო წყაროების რუსულად მთარგმნელის მოღვაწეობა. თარგმნა ბასილი ეზოსმოძღვრის, იოანე ბაგრატიონის, ბექა-აღბუღას სამართლის წიგნი და სხვა.

ვარლამ დონდუა დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენით, მეცნიერის მდიდარი ბიბლიოთეკა დაცულია და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში, სადაც დაარსდა მისი სახელობის კაბინეტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 127, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვარლამ დონდუა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
გია ქარსელაძის საფლავი
**გია ქარსელაძე** (დ. 6 ივნისი, 1963, თბილისი — გ. 11 აპრილი, 1989, იქვე) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (25 წლის).

ბიოგრაფია
---------

გია ქარსელაძე დაიბადა 1963 წლის 6 ივნისს. დაამთავრა თბილისის №53 საშუალო სკოლა. 1981-1989 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში კავშირგაბმულობის ფაკულტეტზე, შემდეგ გადავიდა არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მუშაობდა თბილისის სატყეო მეურნეობაში. 1987 წელს დაქორწინდა ირინა ზაქარეიშვილზე.

1989 წლის 9 აპრილს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევისთანავე, 11 საათზე იგორ როდიონოვმა კომენდანტის საათი გამოაცხადა. გაზეთ კომუნისტის ცნობით, „10 აპრილს ღამით ქალაქის პირველ საავადმყოფოში და და ქირურგიის ინსტიტუტში მოთავსეს სამი დაჭრილი ახალგაზრდა, რომელთაგან ერთის გადარჩენა ეჭვს იწვევს. როგორც ჩენთვის ცნობილია, მათ ჭრილობები მიიღეს კომენდანტის საათის დროს სამხედრო პატრულებთან მომხდარი კონფლიქტების შედეგად". აღნიშნული შემთხვევა მოხდა კომენდანტის საათის გამოცხადებიდან დაახლოებით 2 საათში, როდესაც კაპიტანმა ლოხინმა ცეცხლი გაუხსნა ქალაქისკენ მანქანით მომავალ მანქანას, რომელშიც რამდენიმე ახალგაზრდა იჯდა. მგზავრთაგან მხოლოდ გიორგი ქარსელაძემ მიიღო სასიკვდილო ჭრილობა თავში, რომელიც 11 აპრილს მიღებული ტრავმის შედეგად თბილისის №1 საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს 16 აპრილს თბილისში საბურთალოს სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

ლიტერატურა
----------

* გვერდწითელი გ. „9 აპრილი", თბ. 1990

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

სქოლიო
------

1. ↑  გია ქარსელაძის ერთადერთი ვიდეო
2. ↑  გაზ. „კომუნისტი" №84, 11 აპრილი, 1989
3. ↑  გაზ. „ახალგაზრდა კომუნისტი" №44, 13 აპრილი
4. ↑  9 აპრილი
5. ↑  „თბილისი", 1989, 12 აპრილი, გვ. 7
6. ↑  საქართველოს პრეზიდენტმა 9 აპრილს გარდაცვლილები წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენით დააჯილდოვა[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები |
| --- |
|  |
| 
* აზა ადამია
* ნათია ბაშალეიშვილი
* ეკა ბეჟანიშვილი
* ნატო გიორგაძე
* თამუნა დოლიძე
* თინა ენუქიძე
* ნინო თოიძე
* ზაირა კიკვიძე
* მანანა ლოლაძე
* თამარ მამულაშვილი
* მანანა მელქაძე
* ვენერა მეტრეველი
* მამუკა ნოზაძე
* ნანა სამარგულიანი
* გია ქარსელაძე
* შალვა ქვასროლიაშვილი
* მარინა ჭყონია-სამარგულიანი
* ელისო ჭიპაშვილი
* თამარ ჭოველიძე
* ნოდარ ჯანგირაშვილი
* მზია ჯინჭარაძე
 |

 |
**გრობნიკის ველის ბრძოლა** — ლეგენდარული ბრძოლა, რომელიც, სავარაუდოდ, 1242 წელს გაიმართა ხორვატებსა და მონღოლებს შორის. XVI საუკუნეში ჩაიწერა ლეგენდა, რომელიც მოგვიანებით ადრეული რომანტიკული პოემის, გრობნიკის ველის (რიეკის მახლობლად) შთამაგონებლად იქცა, რომელიც 1842 წელს დაწერა დიმიტრია დემეტრემ და ბრძოლის 600 წლისთავს მიუძღვნა. ლეგენდა ამბობს, რომ თავზეხელაღებულ ბრძოლაში, რეგიონის ყველა კუთხიდან შეგროვებულმა ხორვატებმა მოკლეს ათასობით მონღოლი, რომლებიც წავიდნენ და უკან აღარ დაბრუნებულან.

მონღოლევმა ევროპაზე თავდასხმა 1220-იან წლებში დაიწყეს. მათ დაიპყრეს რუსეთის უმეტესი ნაწილი და შემდეგ, 1230-იანი წლების ბოლოს დასავლეთისაკენ გაემართნენ. მათ შეძლეს თითქმის ყველა ბრძოლაში ქრისტიანთა არმიების განადგურება და ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილმა, ბათო-ყაენმა უნგრეთის, პოლონეთის, ავსტრიისა და ბალკანეთის უმეტესი ნაწილი დაიპყრო. ცნობილია, რომ მონღოლები თავს დაესხნენ ზაგრებს და ლიკისა და დალმაციისაკენ გაემართნენ, თუმცა ვინოდოლის აღება ვერ შეძლეს. 

გრობნიკის ველზე მოსული მონღოლები შეეჯახნენ ადგილობრივი ხორვატების არმიას, რომელმაც მათი შეჩერება სცადა. ბრძოლაში, რომელიც აქ გაიმართა, მონღოლები დამარცხდნენ. გამარჯვებულთა შორის ხორვატიის ყველა კუთხის დანაყოფი იყო, ასე რომ, ადგილობრივებმა მშვიდობა შეინარჩუნეს. ეს წარმოადგენდა მონღოლების წინააღმდეგ ევროპაში გამართულ ერთ-ერთ უკანასკნელ ბრძოლას, რის შემდეგაც ამ უკანასკნელებმა სამშობლოსაკენ, შორეული აზიისაკენ დაიხიეს. როგორც ჩანს, ბრძოლის ველზე ბრძოლის რაიმე კონკრეტული მტკიცებულება არ აღმოჩენილა.

მიჩნეულია, რომ გრობნიკმა (*საფლავების ველი*) თავისი სახელი იმ უმარავი საფლავის გამო მიიღო, რომლებიც ველზე ბრძოლის დიდი მსხვერპლის გამო გაჩნდნენ.

ისტორიული კონქტექსტი
--------------------

მრავალი მკვლევარი და ისტორიკოსი დიდი ხნის განმავლობაში დავობდა და ახლაც კი კამათობენ, გაიმართა თუ არა ეს ბრძოლა. მათი უმრავლესობა აღიარებს, რომ ბრძოლა საერთოდაც არ მომხდარა. პირველად ბრძოლა XIV საუკუნის დოკუმენტებშია ნახსენები, თუმცა ზოგი ამტკიცებს, რომ ისინი ხუმრობა ან ფაბრიკაციაა და მეტი არაფერი. ლეგენდა იმასაც ამბობს, რომ ხორვატებმა გრობნიკის ველზე რამდენიმე საუკუნის შემდეგ, შემოსეული თურქების წინააღმდეგაც იბრძოლეს და მტრის შესაშინებლად ხელში ძროხისა და სხვა ცხოველების თავებ ეჭირათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მონღოლები
* თათრები
* ბელა IV
* ბათო-ყაენი

სქოლიო
------

1. ↑  Goldstein, Ivo (1994) "The Use of History: Croatian Historiography and Politics", HeinOnline, accessed May 2008.
**გამოკვლევა ხალხთა სიმდიდრის ბუნებისა და მიზეზების შესახებ**, ასევე ცნობილია როგორც **„ხალხთა სიმდიდრე"** — შოტლანდიელი ეკონომისტისა და ფილოსოფოსის, ადამ სმიტის წიგნი. პირველად გამოქვეყნდა 1776 წელს და პირველი წიგნია, რომელიც აღწერს იმას, თუ როგორ იქმნება სიმდიდრე საზოგადოებაში, ხალხთა სიმდიდრე თანამედროვე კლასიკური ეკონომიკის საფუძვლად ითვლება.

მთავარი იდეა
------------

წიგნში მოცემული ადამ სმითის ეკონომიკური შეხედულებები ემყარება დაკვირვებას, რომლის მიხედვით ადამიანის მამოძრავებელი მხოლოდ პირადი ინტერესებია. მისივე აზრით ეკონომიკა იმართება ავტომატურად, უხილავი ხელის მეშვეობით. სმითი წერს:

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ჩვენ საკუთარ პურს ვიღებთ არა პურის მცხობელის (ხაბაზის) მოწყალებით, არამედ მისი ეგოისტური ინტერესებიდან გამომდინარე." |
|  |  |

სმითის აზრით, ისევე როგორც ისააკ ნიუტონის ფიზიკაში მიზიდულობის კანონი იყო მოძრაობის მიზეზი, ასევე პირადი ინტერესი წარმოადგენს საზოგადოების ფუნქციონირების მამოძრავებელ ძალას. ვინც ფიქრობს, რომ სახელმწიფომ უნდა დაადგინოს საზოგადოების ცხოვრების მარეგულირებელი ნებისმიერი კანონები, სმითის აზრით, არ ესმის ადამიანის ბუნების ძირითადი თვისებები. სმითისვე აზრით, საკუთარი კეთილდღეობის განმტკიცებით ადამიანი, საბოლოო ანგარიშით, ხელს უწყობს საერთო კეთილდღეობის გაუმჯობესებას. სწორედ პირადი მისწრაფებები განაპირობებენ ადამიანთა ყველა ქმედებას და როგორც ამ ქმედებათა შედეგი, აყალიბებენ სამართლიან და რაციონალურ წესრიგს საზოგადოებაში.

სმითი ასევე აღნიშნავს, რომ ადამიანის პირადი ინტერესები მხოლოდ მაშინ განაპირობებენ საზოგადოებრივ სიკეთეს, როდესაც იგი კეთდება კონკურენტულ ბაზარზე და რომ საზოგადოებას ამისგან სარგებელი ექნება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეს სიმდიდრე ინახება ქვეყნის შიგნით. ეს ორი პირობა ყოველთვის არ არის წარმოდგენილი. უფრო მეტიც, სმიტის მიხედვით, ადამიანები ყოველთვის არ მოქმედებენ საკუთარი ინტერესით.

### უხილავი ხელი წარმოადგენს ფასისმიერ მექანიზმს

უხილავ ხელს ფასის მექანიზმის მეშვეობით ბაზრები ჰარმონიამდე მიჰყავს, საერთო წონასწორობის მდგომარეობაში, ხოლო ეკონომიკას წარმართვას ისე, რომ ზრდის ხალხთა სიმდიდრეს. მყიდველები და გამყიდველები, რომლებიც მოქმედებენ მხოლოდ საკუთარი ინტერესებისათვის, ბაზარზე ახდენენ გაცვლა-გამოცვლას იმ პირობით, რომ ორივე მხარე კმაყოფილი დარჩება. ამ ყველაფრის გამო ბაზარზე მყარდება წონასწორობა, ამისათვის კი აუცილებელია საბაზრო საქმიანობა კონკურენტულ ბაზრებზე მიმდინარეობდეს.

სმითი აცხადებს, რომ უხილავი ხელი ყოველთვის წარმართავს ინდივიდუალურ ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებს, რომლის შედეგები მისდაუნებურად ხელს უწყობს საზოგადოების კეთილდღეობას, ისე რომ ეს არც არის წინასწარ განზრახული. მაგრამ არსად არსებობს მინიშნება, რომ ინდივიდუალური კერძო ინტერესები ყოველთვის, ყველა შემთხვევაში განაპირობებენ საზოგადოების კეთილდღეობის ამაღლებას. სმითი არასოდეს თვლიდა, რომ არსებობს ბაზრის უნივერსალური კეთილი წესრიგი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *The Wealth of Nations* at MetaLibri Digital Library
* *The Theory of Moral Sentiments* at MetaLibri Digital Library

სქოლიო
------

1. ↑  Wealth of Nations, გვ. 346, 123, 907
2. ↑  Grampp 1948, გვ. 334; Gordon 1968 წ. 8: 548; Hahn 1982; Coase 1994, გვ. 82-83
3. ↑  Wealth of Nations, გვ. 26-27
4. ↑  Kennedy. 2008; Fleischacker 2004, 139
გიბრალტარის სრუტე კოსმოსიდან.
**გიბრალტარის სრუტე** (არაბ.: مضيق جبل طارق, ესპ.: Estrecho de Gibraltar) — სრუტე რომელიც აერთებს ხმელთაშუა ზღვას ატლანტის ოკეანესთან. მეზღვაურები მას შემოკლებით „სტროგს" უწოდებენ.

კონტინენტებს შორის მოქცეული ხმელთაშუა ზღვის წყლის აორთქლების დონე გაცილებით აღემატება მასში ჩადენილი მდინარეების წყლების მასას. გიბრალტარის სრუტის შედარებით მაღალი ფუძე ლიმიტს უქმნის ატლანტის ნაკლებად მლაშე ცივი წლის შერევას თბილ ხმელთაშუა ზღვის წლებთან. ეს უკანასკნელი იმდენად მარილიანია, რომ ის მუდმივად შემოდენილი ატლანტის წლის ქვეშ იძირება და ქმნის ზემლაშე ქვედა წყლის ფენას, რომელსაც ხმელთაშუა განადენს უწოდებენ. ის მიედინება კონტინენტიდან შორს და ქვევით, ჰკარგავს მარილიანობას, სანამ დაახ. 1000 მეტრის სიღრმეზე ატლანტის წყალთან შერევით არ გაწონასწორდება.

სახელი მომდინარეობს არაბულიდან „ჯებელ ალ ტარიქ", რაც ტარიქის ქვას ნიშნავს. სახელი მიუთითებს ბერბერ მუსლიმთა გენერალ ტარიქ იბნ-ზიიადზე, რომელმაც იბერიის ნახევარკუნძული 711 წელს დაიპყრო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გიბრალტარის სრუტე***

* (ინგლისური) Climate Control Requires a Dam at the Strait of Gibraltar დაარქივებული 2009-02-22 საიტზე Wayback Machine.
* (ესპანური) Estudios Geográficos del Estrecho de Gibraltar დაარქივებული 2006-02-12 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია გეოგრაფიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გამეორება** — პოეტური მეტყველების ერთ-ერთი გამომსახველობითი საშუალება, ემოციური ზემოქმედების გაძლიერების მიზნით ენობრივი ელემენტების შეგნებული გამეორება. ლექსის სტრუქტურის მაორგანიზებელ მეტრულ-რიტმულ გამეორებათა სისტემაში შედის: ტერფი, ცეზურა, ანაკრუზა, კლაუზულა, საზომი (ტაეპი), რეფრენი (მისამღერი). ენობრივ გამეორებას მიეკუთვნება ძირითადად ბგერის გამეორება (ალიტერაცია, ასონანსი, რითმა), ძირის გამეორება (მაგ. "მზე აღარ მზეობს ჩვენთანა, დაღი არ დარობს დარულა..." შოთა რუსთაველი), სიტყვის ან სიტყვათა ჯგუფის გამეორება (მაგ. "ქარი ჰქრის, ქარი ჰქრის, ქარი ჰქრის, ფოთლები მიჰქრიან ქარდაქარ... ხეთა რიგს, ხეთა ჯარს რკალად ხრის, სადა ხარ, სადა ხარ, სადა ხარ?..." გ. ტაბიძე).

გამეორება ხშირია ხალხურ სიტყვიერებაშიც, განსაკუთრებით საყმაწვილო ზღაპრებსა და ლექსებში (მაგ. "რწყილი და ჭიანჭველა", "გვრიტი", "თხამ ვენახი შეჭამა"), სადაც სტილისტიკური გამომსახველობის გარდა იგი ემსახურება ბავშვის მეტყველებისა და მეხშირების განვითარებას. გასამეორებელი ტექსტი აქ თანდათან რთულდება.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 652.
**ვარლამ ვაშალომიძე** (დ. 1896, ვანისქედი — გ. 5 სექტემბერი, 1987 იქვე) — ქართველი მომღერალი, გურული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, აქართველოს კულტურის დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

ვარლამ ვაშალომიძემ სიმღერა ოჯახში ისწავლა. მისი მშობლები, არტემი და პელაკი მომღერლები იყვნენ და სხვადასახვა ინსტრუმენტებზეც უკრავდნენ. ოჯახში ჰქონდათ ჩონგური, ქართული გარმონი და დაირა. 

1916 წელს გაიწვიეს ჯარში. 1925 წლიდან ამეცადინებდა სასოფლო გუნდს. 1928 წელს ვარლამ სიმონიშვილმა ის ეთნოგრაფიულ ანსამბლში მიიწვია. ეს ანსამბლი წარმატებით გამოვიდა 1934 წელს თბილისში გამართულ ამიერკავკასიის ხალხთა ოლიმპიადაზე. 1934 წლიდან ვარლამ ვაშალომიძე სათავეში ედგა სოფელ მთისპირის საკოლმეურნეო გუნდს. 1937 წელს მან მონაწილეობა მიიღო მოსკოვში გამართულ ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების დეკადაზე კირილე პაჭკორიას გუნდში. 1957 წლიდან მღეროდა ვლადიმერ ერქომაიშვილის „შვიდკაცაში". 1963 წლიდან კი მისი ინიციატივით ჩამოყალიბდა უხუცეს გურულ მომღერალთა ანსამბლი „დილა", რომელსაც თავადვე ჩაუდგა სათავეში. ეს იყო ვარლამ სიმონიშვილის საუკეთესო მოწაფეთა ახალი გაერთიანება.

ვარლამ ვაშალომიძე მაღალ ხმას მღეროდა, როგორც ანსამბლურ, ასევე ტრიოთი შესასრულებელ სიმღერებში. 1980 წელს სოფელში აღინიშნა მისი იუბილე და მიენიჭა საქართველოს კულტურის დამსახურებული მოღვაწის წოდება. ვარლამ ვაშალომიძე დაკრძალულია ვანისქეში, ეკლესიის სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხასანბეგურა ვარლამ ვაშალომიძის გუნდის შესრულებით
* საბჭოთა პრესა ვარლამ ვაშალომიძის შესახებ
**გველისარა** (ლათ. Psammophis lineolatus) — ქვეწარმავალი ანკარასებრთა ოჯახისა. აქვს წვრილი, 90 სმ-მდე სიგრძის სხეული. გამოირჩევა დიდი სისწრაფით. მსხვერპლის დასაჭერად ჩასაფრება არ სჭირდება, მას ყველაზე სწრაფი ხვლიკიც კი ვერსად გაექცევა. საფრთხის შემთხვევაში გაქცეულ გველისარას ძალზედ სწრაფად მორბენალი ადამიანიც კი ძლივს ეწევა. მტერთან ანაზდეულად შეხვედრისას იგი საქსაულის ტოტებში იმალება. გველისარას ღია ფერის კანი საქსაულის ტოტებისაგან არ გამოირჩევა და გველს სრულიად შეუმჩნეველს ხდის. ახასიათებს თავდაცვის განსხვავებული მეთოდიც: სხეულის უკანა ნაწილს ტოტზე ახვევს, წინას კი მტრისაკენ „გაისვრის", ტოვებს შთაბეჭდილებას, თითქოს საკბენად მოხტომას აპირებსო. ადგილობრივებს ამ გველისა სრულიად არ ეშინიათ. გველისარას ნაკბენი ადამიანისათვის საშიში არ არის. გველისარას, სხვა ანკარასებრთა მსგავსად, შხამიანი ეშვები ზედა ყბის უკანა ნაწილში აქვს, სწორედ ამიტომ გველს უჭირს მისი გამოყენება თუ მსხვერპლს ღრმად არ ჩაიდებს პირში. გავრცელებულია წინა აზიაში და სამხრეთ ყაზახეთში. ბინადრობს ქვიშიან უდაბნოში, ავშნიან ნახევრად უდაბნოსა და ლიოსიან მთისწინებში, ზოგან მთაშიც (ზღვის დონიდან 1500 მ-მდე). აქტიურია დღისით, იკვებება ხვლიკებით. ივნის-ივლისში დებს 2-6 კვერცხს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 139.
* Ядовитые животные и растения СССР, 1990 წ, გვ. 126.
**გია ჭუმბურიძე** (დ. 7 მარტი, 1951) — ქართველი მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1951 წლის 7 მარტს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. 

იყო მხატვრული თარგმანისა და ლეტერატურული ურთიერთობათა კოლეგიის უფროსი რედაქტორი 1975–1990 წლებში. საქართველოს მთარგმნელთა ასოციაციის რედაქტორ-კონსულტანტი 1990–1992 წლებში. იყო CIPDD-ის გამოცემების მთავარი რედაქტორი 1993–1996 წლებში. 2001–2003 წლებში ალმანახ CaucaSUS-ის ქართულ-ამერიკული პროექტის გამოცემის რედაქტორი. 1995–2006 წლებში იყო ინგლისურენოვანი ჟურნალ Georgian Profile-ის მთავარი რედაქტორი. არის დამოუკიდებელი რედაქტორი.

ნათარგმნი წიგნები
-----------------

* ენტონ ბერჯესი, „მექანიკური ფორთოხალი" (1990)
* პატრიკ ზიუსკინდი, „ნელსურნელება" (ბ. კალანდაძესთან ერთად, 1999)
* ჯ. სელინჯერი, „კლდის პირზე, ჭვავის ყანაში" (2005)

არის ავტორი მოთხრობების, სტატიების, ესეების თარგმანებისა, მათ შორის: დენიელ კიზი, ფრანსის ბეკონი, იუკიო მისიმა, პოლ ჯონსონი, ზბიგნეე ბჟეზინსკი, ჯონ მილტონი, სალმან რუშდი, „მასონური სიტყვის კონა — მცირე ლექსიკონი" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, გვ. 571, თბ. 2006.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* გია ჭუმბურიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვიქრამ-სამვატი** (სამვატური კალენდარი) — ინდოეთში გავრცელებული კალენდარი[1], რომელშიც მზის წლის ხანგრძლივობა დაკავშირებულია მთვარის თვეების ხანგრძლივობასთან. მასზე დაფუძნებულია თანამედროვე ნეპალურ კალენდართან.

გავრცელება და წარმოშობა
-----------------------

სამვატურ კალენდარს პირველ რიგში იყენებდნენ ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ინდოეთში. ამ სისტემით წელთაღრიცხვა იწყება ძვ. წ. 57 წლიდან და უკავშირდება ვიქრამის სახელს, ანუ ვიქრამადიტიას,[2][3] რომლისადმი ბევრი ლეგენდებია მიძღვნილი, ახასიათებს მას, როგორც ეროვნულ გმირს და იდეალურ მმართველს. მას იხსენებენ, როგორც მმართველს, რომელმაც ინდოეთიდან გარეკა უცხოელი დამპყრობლები. ლეგენდების უმრავლესობაში მოთხრობილია ვიქრამის სწრაფვაზე დაეხმაროს საკუთარ ხალხს და მის მზადყოფნაზე საკუთარი თავი და პირადი ინტერესები შესწიროს სხვის კარგად ყოფნას. მან თავი გამოიჩინა თავისი კეთილსინდისიერებით, სხვებისადმი გამოჩენილი სიკეთით, ვაჟკაცობით და მაღალფარდოვნების არქონით. ვიქრამადიტიას სახელი, იულიუს კეისარის სახელთან ერთად, გახდა სიმბოლო და ტიტული, და ბევრი მომდევნო მმართველი უერთებდა მას საკუთარ სახელს.

ინდოეთის ისტორიაში «ვიქრამადიტიას» ტიტულს თავის მონეტებზე ტვიფრავდა ბევრი მმართველი. რომელმა მათგანმა დაუდო საფუძველი სამვატურ კალენდარს — საკამათო საკითხია. ძვ. წ. I საუკუნეში ვიქრამადიტიას როლის შემსრულებელის კანდიდატურის მოძებნა რთულია. ყველაზე უფრო მეტად მის აღწერას შეესაბამება ჩანდრაგუპტა II, რომელიც ომობდა უცხოელი დამპყრობლების წინააღმდეგ (იხ. დასავლეთ ქშატრაპების სამეფო) და გარეკა ისინი ინდოეთის მიწებიდან.

რადგანაც სამვატური ერის წელთაღრიცხვა იწყება ძვ. წ. 57 წლიდან, შესაბამისად, გრიგორიანული კალენდრით 1970 წელი შეესაბამება სამვატური კალენდრის 2026—2027 წლებს.

სქოლიო
------

1. ↑  «ინდოეთის აღმოჩენა», ჯავაჰარლალ ნერუ, 1944 წ.
2. ↑  Richard Salomon (1398). *Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages*.  Oxford University Press,   გვ. 181–183. ISBN 978-0-19-535666-3.
3. ↑  Ashvini Agrawal (1989). *Rise and Fall of the Imperial Guptas*.  Motilal Banarsidass Publ.   გვ. 174–175. ISBN 978-81-208-0592-7.
**გიორგი (გიგა) აგლაძე** (დ. 12 ოქტომბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი, პროდიუსერი.

ბიოგრაფია
---------

2000 წელს დააარსა მუსიკალური ჯგუფი Wind, რომლის ცნობილი სიმღერით „ლამაზი დღე" გაითქვა სახელი. ამჟამად ჯგუფი მოღვაწეობს „Killer Band" სახელით. 2006 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინო და ტელევიზიის ფაკულტეტი. 2017 წელს გახდა საქართველოში ამერიკელი კინორეჟისორის დევიდ ლინჩის ადგილობრივი პარტნიორი და დააარსა ფონდი David Lynch Foundation Caucasus (DLFC), რომელიც ხელს უწყობს საქართველოს კინემატოგრაფიული ინსტიტუტისა და ჰოლივუდს შორის კინემატოგრაფიული პროექტების გაღრმავებას.

ფილმოგრაფია
-----------

### ფილმების დამდგმელი რეჟისორი და პროდიუსერი

* 2013: „The Iron Curtain"
* 2016: „Alan (2016)"
* 2016: „Henry (2016)"
* 2016: „Hennessy, Eight Generation"
* 2022: „The Other Me (2022)"

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* გიგა აგლაძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-09-22. ციტირების თარიღი: 2021-01-14.
2. ↑
**გია სირბილაძე** (დ. 19 მაისი, 1963, ხაშური — გ. 1999, ხაშური) — მე-20 საუკუნის ქართველი მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

გია სირბილაძე დაიბადა 1963 წლის 19 მაისს ხაშურში. დაამთავრა რკინიგზის მე-4 საშუალო სკოლა. პროფესიული განათლება არ მიუღია. ადრიდანვე იყო გატაცებული მხატვრობით. პირველი პერსონალური გამოფენა მოაწყო თბილისში, ხელოვნების მუშაკთა სახლში 1996 წელს, შემდეგ ასევე პერსონალური გამოფენა ხაშურში 1997 წელს, ქუთაისში 1998 წელს, ვილნიუსში 1999 წელს.

მისი ნამუშევარი „ვაჟა, საქართველო, გარესამყარო" ამშვენებს ვაჟა-ფშაველას მუზეუმს ჩარგალში, ხოლო გობელინზე შესრულებული ეს ტილო საქართველოს იმდროინდელმა პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ საჩუქრად გადასცა გენერალ ჯონ მალხაზ შალიკაშვილს. მხატვრის დიდ ნიჭსა და შემოქმედებით შესაძლებლობებზე წერდნენ ცნობილი ხელოვნებათმცოდნეები, ქვეყნის წამყვანი გაზეთები, ეწყობოდა გადაცემები საქართველოს ტელევიზიით. ქართველი მხატვარი 1999 წელს ტრაგიკულად გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* მთვარელიძე მ. „გია სირბილაძე", 2014 წელი.

სქოლიო
------

1. ↑  გია სირბილაძე
2. ↑  გია სირბილაძე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ადლერი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ვიქტორ ადლერი** (გერმ. Victor Adler; დ. 24 იანვარი, 1852 — გ. 11 ნოემბერი, 1918) — ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი. 1905 წლიდან პარლამენტის (რაიხსტაგი) დეპუტატი.

პოლიტიკური მოღვაწეობა დაიწყო პანგერმანული ორგანიზაციების რიგებიდან. 1883 წლიდან დაინტერესდა მუშათა მოძრაობის საკითხებით და ამ მიზნით დაუახლოვდა სოციალ-დემოკრატებს. 1883 და 1889 წლებში ორჯერ შეხვდა ენგელსს, ჰქონდა მასთან მიმოწერაც (1889–1895). იყო ერთ-ერთი მთავარი ავტორი ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის პროგრამის პროექტისა, რომელიც 1888 წლის 31 დეკემბერს — 1889 წლის 1 იანვარს ჰაინფელდში ჩატარებულმა დამფუძნებელმა ყრილობამ მიიღო. დიდი წვლილი მიუძღვის ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში განხეთქილების აღმოფხვრასა და ერთიანი პარტიის შექმნაში.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში (1914–1918) იზიარებდა გერმანულ სოციალ-შოვინისტურ შეხედულებებს, შემდეგ ცენტრიზმისაკენ გადაიხარა და სოციალ-შოვინისტებს კაუცსკიანელთა პოზიციიდან აკრიტიკებდა, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მისი კრიტიკის ობიექტი იყო გერმანული სოციალ-დემოკრატიის მემარცხენე ფრთა (კ. ლიბკნეხტი და რ. ლუქსემბურგი). 1918 წელს ძალიან მოკლე ვადით (30 ოქტომბრიდან 11 ნოემბრამდე) იყო ავსტრიის ხელისუფლების საგარეო საქმეთა მინისტრი. ცნობილია, როგორც ავსტრომარქსიზმის კრიტიკოსი.

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, გამომცემლობა „აი ია", ტ.2, თბ, 2008 წ.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 97.
**გრაკლის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრაკალში. ეკლესია დარბაზულია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა შუაში საკმაოდ დიდი ზომის სარკმლით, აფსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო პატარა ნიშია, აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკზე ერთი მეტრით მაღალია, შემოსასვლელი კარები სამხრეთიდანაა. ამავე ფასადზე ერთი სარკმელია, დასავლეთი კედლის შუაში ერთი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით ორი. ეკლესიის კონქი და კამარა ჩამონგრეულია, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე შემორჩენილია თაღების ფრაგმენტები, ინტერიერი გაჯით არის გალესილი. 

ტაძარი ნაგებია აგურით, რიყის და ნატეხი ქვით, რომლებიც ფასადზე გარკვეული შინაარსით, ჰორიზონტალურადაა განლაგებული; აღმოსავლეთი კედელი გვიან არის დაშენებული კონქის ქუსლიდან და ამოყვანილია რუსული აგურით. ქართული აგურითაა გამოყვანილი სარკმლები და სამსაფეხურა კარნიზი, ხოლო ნაგებობის კუთხეებში დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული; თუმცა ფასადის მთავარ შემკულობას აღმოსავლეთ და დასავლეთ არქიტრავზე აგურით გამოყვანილი გოლგოთის ჯვრები წარმოადგენს. აღმოსავლეთ ფასადზე ორი მცირე ზომის თაღჩებია.

ტაძარზე არსებული ლაპიდარული წარწერის მიხედვით ეკლესია აგებულია 1858 წელს.

ეკლესია დიდი ზომისაა, გეგმით სწორკუთხა. ტაძარში შესასვლელი ოთხკუთხა კარი ჩრდილო-დასავლეთითაა გაჭრილი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებზე თითო-თითო, ხოლო გრძივ კედლებზე ორ-ორი სარკმელია, მათგან ერთი — ჩრდილო-დასავლეთისა ამჟამად ამოშენებულია. ინტერიერი გაჯით არის შელესილი, თუმცა ადგილ-ადგილ ჩამოშლილი ბათქაშის ქვეშ იკითხება იგივე ხასიათის კედლის წყობა, როგორიც გვხვდება ფასადზე. კამარა ებჯინებოდა ორ წყვილ შეკიდულ თაღს. დარბაზი, ასევე, გრძივ კედლებზე არსებული სადაზედაპირიანი ნახევარპილასტრებითაა გაყოფილი. ინტერიერის კელდებში სხვადასხვა ზომის თაღჩებია შეჭრილი.

ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სარკმლის ქვეშ, ამბიონთან, საგანგებოდ გაჭრილი დიდი ნალისებური თაღჩაა — ბათქაშით დაფარული კედლის გამო ამჟამად გაურკვეველია, ეს თაღჩა თავდაპირველია თუ გვიანდელი. თუმცა ნათლად იკითხება, რომ მოგვიანოდაა ამაღლებული კანკელი და კიბეები ამბიონის ორივე მხარეს, ნატეხი ქვით ამოყვანილი. თავის მხრივ, ამბიონზეც ბეტონის დაბალი ზღუდეა ამოშენებული \_ როგორც ჩანს, საკურთხეველს გვიან პერიოდში რეზერვუარად, სამეურნეო დანიშნულებით იყენებდნენ. ამაღლებულ საკურთხეველში ბეტონის იატაკის კვალი შეინიშნება. საკურთხევლის კონქი დარბაზისგან საფეხურითაა გამოყოფილი. კონქში, სარკმლის ორივე მხარეს მცირე ზომის სამკუთხა ნიშებია. საკურთხეველში წითელი საღებავის კვალი აღინიშნება. დასავლეთ ნაწილში პატრონიკე იყო მოწყობილი — დასავლეთი კედლის ბათქაშზე მეორე სართულის იატაკის კვალია; ღარებია კედლის ორივე მხარეს იატაკის საბჯენი ძელებისთვის. 1990 წელს პატრონიკე შედარებით უკეთ იყო შემორჩენილი, იატაკი, გადახურვა და კიბეები ხით იყო გაკეთებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 5975
**გრავიმეტრია** (ლათ. gravis, „მძიმე", + ბერძ. metreō, „ვზომავ") — მეცნიერება გრავიტაციული ველის მახასიათებელი სიდიდეების გაზომვისა და მათი გამოყენების შესახებ გეოდეზიურ, გეოლოგიურ და გეოფიზიკურ პრობლემათა შესასწავლად. გრავიმეტრია სწავლობს სიმძიმის ძალის განაწილებას დედამიწის ზედაპირის სხვადასხვა წერტილში, რასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს მთამადნეულის საბადოების ძიებისათვის.

სიმძიმის ძალის ცვლილება დედამიწის ზედაპირზე დამოკიდებულია დედამიწის ფიგურაზე, ზომაზე და მისი შინაგანი მასების სიმკვრივეთა განაწილებაზე. ამიტომ, თუ ცნობილია სიმძიმის ძალის განაწილება დონებრივ ზედაპირზე, შეიძლება ვიმსჯელოთ დედამიწის ფიგურის, შინაგანი აგებულების, სასარგებლო წიაღისეულის განლაგებისა და ზოგიერთი სხვა საკითხის შესახებ. გრავიმეტრიულ ამოცანათა ამოხსნისას გამარტივების მიზნით სიმძიმის ძალის აჩქარების ველს წარმოადგენენ ნორმალური ველისა და ანომალიური ველის ჯამის სახით. ნორმალურ ველს ქმნის ელიფსოიდური ფორმის სხეულის მიზიდულობა, რომლის შიგნით დედამიწის მთელი მასა გარკვეული კანონზომიერებითაა განაწილებული, ხოლო ანომალიურს — დედამიწის შრეების, ქერქისა და მანტიის მასების სიმკვრივის არაერთგვაროვნება. არსებობს სიმძიმის ძალის აჩქარების გაზომვის აბსოლუტური და ფარდობითი მეთოდები. აბსოლუტური მეთოდი დამყარებულია სხეულის თავისუფალი ვარდნის კანონზე. სიმძიმის ძალის აჩქარების აბსოლუტური მნიშვნელობა განისაზღვრა XIX საუკუნის დასაწყისში პოტსდამის გეოდეზიის ინსტიტუტში (გერმანია), რომელიც საერთაშორისო საყრდენ გრავიმეტრიულ პუნქტად ითვლება. ფარდობითი მეთოდით განსაზღვრავენ სიმძიმის ძალის აჩქარების სხვაობას საყრდენ პუნქტსა და მოცემულ პუნქტს შორის. უკანასკნელ პერიოდში სიმძიმის ძალის აჩქარების განსაზღვრის სიზუსტე მკვეთრად ამაღლდა და ამჟამად მისი ძირითადი დანიშნულებაა გრავიმეტრების საეტალონო პოლიგონების შექმნა.

ლიტერატურა
----------

* *ბალავაძე, ბ.; მინდელი, პ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012.
**ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — XI საუკუნის დამდეგის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ერთნავიანი ეკლესია „დედა ღვთისა" მდინარე ყვირილის ხეობაში, საჩხერიდან 10 კმ-ზე.

საყურადღებოა მისი ჩრდილოეთი და დასავლეთი შესასვლელების მოჩუქურთმებული ტიმპანები და დასავლეთი და აღმოსავლეთი სარკმლების საპირეები, სათაურები და შეწყვილებული გრეხილი „სვეტები", რომლებიც ტაო-კლარჯეთის X-XI საუკუნეების ძეგლთა მორთულობას ენათესავება. ჩუქურთმები მაღალ პროფესიულ დონეზეა შესრულებული. თავდაპირველად ეკლესიას ეგვტერები ჰქონია, რომლებიც XX საუკუნის დასაწყისში შენობის შეკეთებისას ძველი სენაკების ნაშთებთან ერთად დაუნგრევიათ.

საქართველოს ძეგლთა დაცვის ფონდის დაფინანსებით (ქართველი მეცენატი ბიძინა ივანიშვილი) დაიწყო და უკვე დასრულებულია ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესის რესტავრაცია (არქიტექტორ-რესტავრატორი თ. ნემსაძე).

ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გალერეა
-------

* დასავლეთი შესასვლელიდასავლეთი შესასვლელი
* ჩრდილოეთი შესასვლელი კარის ტიმპანის ქვაჩრდილოეთი შესასვლელი კარის ტიმპანის ქვა
* ეხვევის ანგელოზი დასავლეთის კარის მორთულობაშიეხვევის ანგელოზი დასავლეთის კარის მორთულობაში
* ეხვევის ეკლესიის წარწერაეხვევის ეკლესიის წარწერა

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 126.
* *ბერიძე ვ.* ეხვევის ტაძარი „დედაღვთისა", თბ. 1942
* *წერეთელი გ.* ეხვევის ღვთის-მშობლის ტაძრის ნანგრევი, გაზეთი "კვალი", 1895, N20, გვ.10.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**გუვაჰატი**, *გაუჰატი* (ასამ. গুৱাহাটী) — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთში, ასამის შტატში ყველაზე დიდი. მოსახლეობა — 968 549 კაცი (2011, აღწერა; ინდუისტები — 80%, მუსლიმები — 13%, ქრისტიანები — 5%). მდებარეობს შტატის ცენტრალურ ნაწილში, შილონგის პლატოს ძირში, მდინარე ბრაჰმაპუტრაზე, ადმინისტრაციულ ცენტრ დისპურიდან ჩრდილო-დასავლეთით. საავტომობილო გზების კვანძი; სარკინიგზო ხაზი პატნა — დიმაპური. ბრაჰმაპუტრაზე გადებული მრავალფუნქციური საავტომობილო-სარკინიგზო ხიდი სარაიგა (სიგრძე 1,8 კმ). სამდინარო პორტი. საერთაშორისო აეროპორტი (2 მილიონი მგზავრი, 2014). საბაგირო გზა მდინარე ბრაჰმაპუტრაზე.

ინდოეთის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია. დაარსების დრო უცნობია, გუვაჰატის პირველი შემორჩენილი მოხსენიება IV საუკუნეს განეკუთვნება. კამაკჰია-მანდირის ტაძარი, ინდოეთის ერთ-ერთი მთავარი ტანტრული ტაძარი, — ინდუსების მომლოცველობის ცენტრი. ნავარგაჰის (ათი ციური სხეულის) ასტროლოგიური ტაძარი.

გუვაჰატი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთის მეცნიერებისა და განათლების მსხვილი ცენტრია. უნივერსიტეტები: გუვაჰატის (1948), ეროვნული სამართლი, იურიდიული აკადემია (2010); ინსტიტუტები: ინდოეთის ტექნოლოგიური (1994), ფარმაცევტული განათლებისა და კვლევის (2008), კოლეჯები: ბამბის (1901), ასამის შტატის საინჟინრო (1955), გუვაჰატის სამედიცინო (1960). ასამის შტატის მუზეუმი (1940; ბიბლიოთეკასთან ერთად, 1985). კულტურულ-დასასვენებელი კომპლექსი „შრიმანტა შანკარდევ კალატშეტრა" (1998; მუზეუმითა და ბიბლიოთეკით). პლანეტარიუმი (1994). ასამის შტატის ზოოპარკი (1958; ბოტანიკური ბაღით).

სტადიონები: ჯავაჰარლალ ნერუს სახელობის (1962; 15 ათასი ადგილი), ინდირა განდის სახელობის (2007; 35 ათასი ადგილი; საფეხბურთო-სამძლეოსნო), ბალახის ჰოკეის შეჯიბრებებისათვის (2007), კრიკეტის (2012; 60 ათასი ადგილი). ველოდრომი (2007).

ქალაქის ეკონომიკის საფუძველია მომსახურების სფერო. გუვაჰატი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთის მნიშვნელოვანი სავაჭრო და ლოგისტიკური ცენტრია, აგრეთვე ჩაის ვაჭრობის ერთ-ერთი უმსხვილესი მოედანი მსოფლიოში (ჩაის აუქციონები). საფონდო ბირჟა (1983). სასოფლო-სამეურნეო (ჩაი, ბრინჯი, ჯუთი, შაქრის ლერწამი, ბამბა, ციტრუსები; მეაბრეშუმეობა) რაიონის საორგანიზაციო ცენტრი. მრეწველობის წამყვანი დარგებია: თავთობგადასამუშავებელი, კოქსქიმიური, ჯუთის, სამკერვალო, ტყავის, ჩაის საწონი, კვებისა და პოლიგრაფიული. ნავთობგადასამუშავებელი კომპანია „Indian Oil Corporation" (1962; სიმძლავრე 1 მილიონი ტონა ნედლი ნავთობი წელიწადში; აგებულია რუმინეთის ტექნიკური დახმარებით). სამი ინდუსტრიული ზონა: „Bamunimaidan" (ცხიმოვანი მჟავების, სპირტების, სამომხმარებლო საქონლის წარმოება), „Kalapahar" (პლასტმასის ნაკეთობები, ტანსაცმელი), „Amingaon" (ავეჯი, ფარვაცევტული პრეპარატები). გუვაჰატის შემოგარენში მოიპოვებენ ნავთობსა და ქვანახშირს.

სქოლიო
------

1. 1 2  ინდოეთის მოსახლეობის აღწერა 2011 (2011).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-03-10. ციტირების თარიღი: 19 მარტი, 2020.
2. ↑  *ელერდაშვილი ა.*, გუვაჰატი // უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად], 1-ლი გამოც. თბ.: ფანტაზია, 2006.
3. 1 2 3 4 5  Мясников В. Г..  (2016) ГАУХАТИ. Большая российская энциклопедия. Электронная версия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-11-10. ციტირების თარიღი: 19 მარტი, 2020.
**გვრიტჩიტა** (ლათ. Pterocles) — ფრინველთა გვარი გვრიტჩიტასებრთა ოჯახისა; ადრე მტრედისნაირთა რიგს ეკუთვნოდა, დღეს ცალკე რიგშია შესული (გვრიტჩიტასნაირნი). ცნობილია 14 სახეობა. სხეულის სიგრძე მერყეობს 24-დან 40 სმ-მდე, მასა — 150-დან 550 გრამამდე; სხეულის აგებულება მკვრივია, თავი მცირე ზომის, კისერი მოკლე. წააგავს გნოლს, აქვს გრძელი წამახვილებულ ფრთები და კუდი. გალო წინიდან შებუმბლულია, თითები — სქელი კოჟრიანი ბალიშებით და დამოკლებული. ტოტებზე არ სხდებიან, ფეხების სწრაფად გადადგმით დარბიან სწრაფად. მკერდის მუსკულატურა მძლავრია, ფრენენ სწრაფად (ავითარებენ 65 კმ/სთ-მდე სიჩქარეს). შებუმბვლა მჭიდრო და ხშირია, კარგადაა განვითარებული ღინღლი. შეფერილობაში ჭარბობს ქვიშისფერი, ჟანგისფერი, თიხისფერი ტონები, რომლებიც გვრიტჩიტებს უდაბნოს ლანდშაფტში კარგად ნიღბავს. მამალი დედალზე დიდი და კაშკაშაა. ბინადრობენ ევრაზიის სამხრეთი ნაწილისა და აფრიკის გამომშრალ ღია სივრცეებში. საქართველოში მიმოფრენისას გვხვდება შავმუცელა გვრიტჩიტა (Pterocles orientalis) და თეთრმუცელა გვრიტჩიტა (Pterocles alchata). იკვებებიან თესლებითა და მცენარეთა ვეგეტატიური ნაწილებით, იშვიათად მიწის ზედაპირზე იჭერენ უხერხემლოებს. წელიწადის უდიდეს დროს მომთაბარეობენ გუნდებად, სადაც ზოგჯერ ათი ათასობით ფრინველი ერთიანდება. ბუდობენ მცირე ზომის გაფანტულ ჯგუფებად; ბუდე წარმოადგენს ნიადაგზე არსებულ არაღრმა ორმოს. ჩვეულებრივ დებენ 3 კვერცხს. 19–28 დღის განმავლობაში კრუხობს ორივე მშობელი. 5–6 კვირის ასაკში ფრენის უნარს იძენენ.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 110.
2. ↑  ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 70, 109, 223.
3. 1 2  *Коблик Е. А.* РЯБКИ // Большая российская энциклопедия. т. 29. Москва. — М.. — стр. 142.
4. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 149.
შტაატსოპერის შენობა ამჟამად.
ოპერნჰაუსი 1900 წელს.
**ვენის სახელმწიფო ოპერა** (გერმ. Wiener Staatsoper) მდებარეობს ვენაში, ავსტრია, და ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საოპერო თეატრია ევროპასა და მთელ მსოფლიოში. 1920 წლამდე "ვენის კარის ოპერა" ერქვა (k.k. Hofoper).

ოპერის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული დირიჟორი იყო გუსტავ მალერი. მისი მოღვაწეობის პერიოდში მალერმა აღზარდა მომღერალთა ახალი თაობა, მათ შორის ანა ბარ-მილდენბურგი, სელმა კურცი და ლეო სლეზაკი. მასვე ეკუთვნის სცენის ისტორიული მდიდრული დეკორაციების უფრო მოდერნისტულ, იუგენდსტილის გემოვნებით შეცვლა. მალერმა შემოიღო თეატრში წარმოდგენის დროს განათების დამუქების პრაქტიკა, რასაც თავდაპირველად მაყურებელთა წინააღმდეგობა შეხვდა.

კომპანიას ამჟამად სეიჯი ოზავა მეთაურობს. ვენის ოპერის სხვა დირიჟორთა შორის იყვნენ ჰანს რიხტერი, ფელიქს ვაინგარტნერი, რიხარდ შტრაუსი, კლემენს კრაუსი, ვილჰელმ ფურტვენგლერი, ბრუნო ვალტერი, კარლ ბომი, ჰერბერტ ფონ კარაიანი, ლორინ მააცელი, კლაუდიო აბადო და რიკარდო მუტი.

ფონ კარაიანის დირექტორობამდე ვენის ოპერას პერმანენტული ანსამბლი ჰყავდა. ფონ კარაიანმა შემოიღო მოწვეულ მომღერალთა პრაქტიკა. თეატრს მჭიდრო კავშირი აქვს ვენის ფილარმონიულ ორკესტრთან, რომლის წევრები ვენის სახ. ოპერის ორკესტრიდან ირჩევიან.

ოპერის შენობა
-------------

სახელმწიფო ოპერის ძირითადი ნეო-რომანული შენობა გახსნის პერიოდში, 1869 წლის 25 მაისს, მკაცრი კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა. შენობის ინაუგურაცია მოცარტის "დონ ჯოვანით" მოხდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სცენა მოკავშირეთა დაბომბვის შედეგად განადგურდა, ხოლო თავად შენობა კი 1945 წლის 12 მარტს ქალაქში შემოსულმა აჟიტირებულმა ჯარისკაცებმა გადაწვეს. თუმცა ვანდალიზმს ოპერის ფოიე, მორიც ფონ შვინდის ფრესკებით, მთავარი საფეხურები, ვესტიბიული და ჩაის ოთახი გადაურჩა. თითქმის მთელი ინტერიერი და სცენური დეკორაციები, 150.000-მე კოსტიუმი 120 ოპერისთვის სრულიად განადგურდა. ომის შემდეგ სახ. ოპერამ დროებით თავი ვენის თეატრსა და ფოლკსოპერას შეაფარა.

აღდგენილი შენობა, 2200 ადგილით, 1955 წლის 5 ნოემბერს გაიხსნა ბეთჰოვენის "ფიდელიოს" შესრულებით კარლ ბომის დირიჟორობით. მრავალი ათწლეულის განმავლობაში ოპერის სახლში ასევე ტარდებოდა ვენის ოპერის ბალი. ეს ტრადიცია დღემდე არსებობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვენის ოპერის ოფიციალური საიტი.
წიგნის გარეკანი
„**გოგონა დრაკონის ტატუთი**" (შვედური ორიგინალის სახელწოდებაა „ქალთმოძულე კაცები") — შვედ მწერალ სტიგ ლარსონის კრიმინალური რომანი. „გოგონა დრაკონის ტატუთი" პირველი წიგნია „მილენიუმის ტრილოგიისა". რომანი შვედურ ენაზე 2005 წელს გამოიცა.

„გოგონა დრაკონის ტატუთი" 40 ენაზე ითარგმნა და 21-მილიონიანი ტირაჟით გაიყიდა. წიგნი ქართულ ენაზე 2011 წელს გამოიცა.

შინაარსი
--------

40 წლის წინ შვედეთის ერთ-ერთ კუნძულზე მომხდარ მკვლელობის გამოძიებას 82 წლის ჰენრიკ ვანგერმა ნახევარი ცხოვრება შესწირა. სიბერეშიც ერთი სურვილი აქვს - გაიგოს, ვინ მოკლა მისი ძმის შვილიშვილი. მოხუცი საქმის გამოსაძიებლად ახალგაზრდა ჟურნალისტს, მიქაელ ბლუმკვისტს ქირაობს. ბლუმკვისტთან ერთად გამოძიებაში მონაწილეობს საზოგადოებისგან გონებაშეზღუდულად გამოცხადებული ლისბეთ სალანდერი, ახალგაზრდა ჰაკერი გოგონა დრაკონის ტატუთი... ერთმანეთისგან რადიკალურად განსხვავებული ამ სამი ადამიანის მიერ წარმოებული გამოძიება, რომელიც ფოტოებით, საარქივო მასალებში ქექვით და ადგილობრივთა მოგონებებზე დაყრდნობით მიმდინარეობს, მკითხველისათვის წარმოუდგენელი შედეგით სრულდება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გამომცემლის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მილენიუმის ტრილოგია |
| --- |
|  |
| წიგნები | 

|  |  |
| --- | --- |
| სტიგ ლარსონი | 
გოგონა დრაკონის ტატუთი • გოგონა, რომელიც ცეცხლს ეთამაშებოდა • გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია |
|  |
| დევიდ ლაგერკრანცი | 
გოგონა ობობას ქსელში • გოგონა, რომელიც სამაგიეროს ყველას უხდის |

 |
|  |
| ფილმები | 

|  |  |
| --- | --- |
| შვედური | 
გოგონა დრაკონის ტატუთი (2009) • გოგონა, რომელიც ცეცხლს ეთამაშებოდა (2009) • გოგონა, რომელმაც კრაზანების ბუდე დაანგრია (2009) |
|  |
| ამერიკული | 
გოგონა დრაკონის ტატუთი (2011) (საუნდტრეკი) |

 |
|  |
| გმირები | 
მიქაელ ბლუმკვისტი • ლიზბეთ სალანდერი |
|  |
| ტელესერიალი | 
მილენიუმი (2010) |

 |
**გიორგი რომანის ძე ხუნდაძე**, (დ. 25 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 12 ოქტომბერი], 1906, თბილისი ― გ. 16 მარტი, 1985, იქვე) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1953), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
---------

აკადემიის რექტორი – 1954–1979 წლებში.

1929 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1933-1941 მუშაობდა ლენინგრადში იუსტინე ჯანელიძესთან და ვიქტორ შევკუნენკოსთან ერთად.

1940-1941 წლებში მუშაობდა ქ. ლენინგრადის # 1 სახელმწიფო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კლინიკაში, ასისტენტად.

1941-1946 წლებში მუშაობდა # 2309 საევაკუაციო-ჰოსპიტალის წამყვან ქირურგად.

1946-1950 წლებში მუშაობდა ასისტენტად ჰოსპიტალური ქირურგიული კლინიკის რუსეთის ჯანდაცვის სკლიფასოვსკის სახ ინსტიტუტის ბაზაზე.

1950-1952 წლებში მუშაობდა ქ. მოსკოვის სკლიფასოვსკის სახ. # 1 სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიული კლინიკის ასისტენტად.

1952-1954 წლებში მუშაობდა ქ. მოსკოვის # 1 სამედიცინო ინსტიტუტის დოცენტის მოვალეობის შემსრულებლად და სკლიფასოვსკის სახ. ინსტიტუტის ექსპერიმენტალურ-ქირურგიული განყოფილების მოადგილედ.

1937 წელს გახდა მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, ხოლო 1953 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

1954 წლიდან არჩეულ იქნა ქ. თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის რექტორად და ასევე ქირურგიის კათედრის გამგედ.

1955 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება.

1961 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

შესრულებული აქვს 95 სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან რამდენიმე მონოგრაფია.

დაჯილდოებული იყო სახელმწიფო ჯილდოებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 515.