recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კამერუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**კამერუნი** (ფრანგ. Mont Cameroun, ინგლ. Mount Cameroon) — აქტიური ვულკანი სამხრეთ-დასავლეთ კამერუნში, გვინეის ყურის სანაპიროსთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4040 მ, კამერუნის უმაღლესი წერტილი. ტრაქიბაზალტური გუმბათისებრი ფორმის სტრატოვულკანია, დამრეცი კალთებით, მრავალრიცხოვანი გვერდითი კონუსებითა და კრატერებით. მთავარი მწვერვალია — მოქმედი კონუსი ფაკო. კამერუნის დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კალთებზე წელიწადში მოდის დაახლოებით 10 ათასი მმ ნალექი. მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ნოტიო ადგილია. ფერდობების ქვედა ნაწილშია ნოტიო ეკვატორული ტყეები, რომელშიც შერეულია პლანტაციები, ზევით — მთის ტყეა, უფრო მაღლა — მთის მდელო. ადგილობრივი მოსახლეობა ვულკანს მონგო-მა-ნდემის უწოდებს. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 2000 წელს.

ევროპელთაგან პირველებმა ვულკანი შენიშნეს ფერნან დუ პოს (პორტ. Fernão do Pó) ექსპედიციის პორტუგალიელმა ზღვაოსნებმა 1472 წელს. ევროპელთაგან პირველად კარემურზე ავიდა რიჩარდ ფრენსის ბერტონი 1861 წელს. 1895 წელს მთის მწვერვალი დაიპყრო ინგლისელმა მოგზაურმა და აფრიკის მკვლევარმა მერი კინგზლიმ. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზეა ქალაქი ბუეა, ხოლო სამხრეთ მთისძირშია საპორტო ქალაქი ლიმბე. მთის ნაყოფიერ ვულკანურ ნიადაგზე იზრდება ბანანი, ზეთის პალმა, კაკაო და სხვა. ველები საძოვრებად არის გამოყენებული.

გალერეა
-------

* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კამერუნი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* კამერუნი (მთა) — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ჯოდი მარში** (ინგლ. Jodie Marsh; დ. 23 დეკემბერი, 1978) — ინგლისელი მსახიობი, კულტურისტი და ყოფილი მოდელი. იგი გამოჩნდა მაღალ რეიტინგულ ტაბლოიდებში და საკუთარ რეალიტი-შოუში სახელწოდებით „ჯოდი მარში სრულად".

ჯოდი ლუიზ მარში დაიბადა ესექსის საგრაფოს ქალაქ ბრენტვუდში. იგი მდიდარი ოჯახის შვილია, კერძოდ, მამამისი შენობა-ნაგებობების კონტრაქტორია. განათლება მიიღო ქალაქ ბრენტვუდის დამოუკიდებელ სკოლაში. ჰყავს ძმა.

2009 წლის ივნისში გამოჩნდა ერთ-ერთი ჟურნალის გარეკანზე, 2010 წლის ნოემბერში კი სპეციალურ ორმაგ გამოშვებაში მამაკაცებისათვის განკუთვნილი ჟურნალის — „Zoo Weekly"-ის გარეკანზე. 2009 წლის აპრილში მარში პოზიორობდა ჟურნალ „პლეიბოის" ბრიტანული გამოცემისთვის.

2011 წლისათვის დაასრულა ფოტოსესია ჟურნალისთვის „Zoo Magazine". სხვადასხვა დროს ჯოდი მარშმა მონაწილეობა მიიღო მრავალ სატელევიზიო რეალიტი-შოუში. როგორც მსახიობი უმეტესად ტელესერიალებში მონაწილეობს. 2009 წელს ჯოდი მარში ბოდიბილდინგმა გაიტაცა, ჰყავს საკუთარი მწვრთნელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჯოდი მარში — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ჯოდი მარში პლეიბოის საიტზე დაარქივებული 2010-11-22 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Jodie Marsh's Christmas wish.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-02-02. ციტირების თარიღი: 2011-11-14.
2. ↑  Jodie Marsh shows off new bodybuilder physique and talks of love for boyfriend

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* ISNI: 0000 0000 6584 3886
* LCCN: nr2005022281
* VIAF: 92129289
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 92129289

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვაშაკიძე**. |

**მიხეილ ალექსანდრეს ძე ვაშაკიძე** (დ. 28 აგვისტო [ძვ. სტ. 15 აგვისტო], 1909, დიდი ჯიხაიში — გ. 27 ნოემბერი, 1956, აბასთუმანი) — ქართველი ასტროფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), პროფესორი (1954). 1936–1956 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აბასთუმნის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში. წამოაყენა ვარსკვლავთა სივრცული განაწილების შესწავლის ახალი მოხერხებული მეთოდი, რომელიც ცნობილია ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდის სახელწოდებით. შეადგინა გარეგალაქტიკური ნისლეულებისა და გრძელპერიოდიანი ცეფეიდების ფერის მაჩვენებელთა კატალოგი, რის საფუძველზეც გამოიკვლია სინათლის ვარსკვლავთშორისი შთანთქმა. შეისწავლა მზის გვირგვინისა და ნისლეულების გამოსხივების პოლარიზაცია, აღმოაჩინა კიბორჩხალსახის ნისლეულის გამოსხივების ძლიერი არასითბური ბუნება.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით. მისი სახელი მიაკუთვნეს მთვარის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს უკანა მხარის ერთ-ერთ კრატერს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდი

ლიტერატურა
----------

* *კალანდაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 327.
**ნევადო-დელ-ტოლიმა**, **ტოლიმა** (ესპ. Nevado del Tolima) — მოქმედი ვულკანი კოლუმბიაში, ტოლიმის დეპარტამენტში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 5276 მ. მდებარეობს ცენტრალურ კორდილიერებში, ვულკან ნევადო-დელ-რუისის სამხრეთით. წარმოადგენს ზედა პლეისტოცენურ სტრატოვულკანს.

აგებულია ანდეზიტებითა და დაციტებით. გაწოლილია ეოცენური ასაკის ელ-ბოსკეს ბათოლითზე, რომელიც დათარიღებულია 49.1 ± 1.7 Ma-ით. ჩამოყალიბდა უკანასკნელი 40 000 წლის განმავლობაში. წარმოდგენილია 3 კმ სიგანის ზედა პლეისტოცენური კალდერითა და ზედა პლეისტოცენურ-ჰოლოცენური ლავური გუმბათებით. მწვერვალზეა 200–300 მ სიღრმის ძაბრისებრი ვულკანური კრატერი. უკანასკნელი ძლიერი ამოფრქვევა მოხდა 3600 წლის წინ. აქტიური იყო 1943 წელს.

ვულკანის უმაღლესი ნაწილი თოვლითაა შემოსილი. განვითარებულია ჰიდროგრაფიული ქსელი. მოქცეულია ლოს-ნევადოსის ეროვნული ბუნებრივი პარკის ტერიტორიაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კოლუმბიის ვულკანების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნევადო-დელ-ტოლიმა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ნევადო-დელ-ტოლიმა — სტატია გლობალური ვულკანიზმის პროგრამიდან

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4405921-8
* VIAF: 238105371
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 238105371

 |
საბის სამეფოს პრინცესა, სავარაუდოდ I საუკუნე.
**საბა**, *სავა* ან *შება* (არაბ. سبأ, ებრ. שבא) — ძველი სახელმწიფო, რომელმაც ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლოდან ახ. წ. III საუკუნემდე იარსება არაბეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში, თანამედროვე იემენის ტერიტორიაზე, თუმცა ისტორიული საწყისი ეთიოპიაში ჰქონდა.

საბის სამეფო დასახლებული იყო სემიტური ტომებით, რომელთაც საკუთარი დამწერლობა ჰქონდათ. შემორჩენილია საბური დამწერლობის მრავალი ძეგლი. სამეფოს მმართველთა რეზიდენცია იყო ქალაქ მარიბში. წარმოიშვა ძვ.წ. X საუკუნეში. სამეფოს აყვავება ძვ. წ. 900-450 წწ. მოდის. სამეფოს წარმოქმნის პირველ ხანებში საბა სავაჭრო პუნქტის ფუნქციას ასრულებდა: საბაში საქონელი ჰადრამავთიდან შეჰქონდათ, აქედან კი შუამდინარეთში, სირიასა და ეგვიპტეში გადაჰქონდათ. (ის.60:6; იო.6:19). გარდა სატრანზიტო დერეფნიდან მიღებული სარგებლისა, საბა ადგილობრივ ნელსაცხებელს ამზადებდა და უცხოეთში გაჰქონდა, რაც არანაკლებ სარფიანი იყო. 

სამეფოს სათავეში იდგენ მუქარიბები (ქურუმები). ისინი ახორციელებდნენ სამეურნეო, საკრალურ და სახელმწიფო-პპოლიტიკურ ფუნქციებს. მნიშვნელოვანი პირები იყვნენ აგრეთვე ეპონიმები, რომლებსაც უხუცესთა საბჭო ირჩევდა შვიდი წლით. მეფეები ასრულებდნენ სამხედრო და სამშენებლო ფუნქციებს. 

საბას სამეფოს ისტორია სამ ძირითად ეტაპად იყოფა: მუქარიბების პერიოდი: (ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევარი), ამ ეტაპზე ჭარბობდა პირველყოფილი თემური წყობილების გადმონაშთები და სამეფო ძალაუფლება შეზღუდული იყო მუქარიბებით. დაახლოებით ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრიდან სამეფო ხელისუფლება გაძ₾იერდა მუქარიბების უნქციების მითვისების ხარჯზე. ძვ. წ. I ათასწლეულის დასასრულისთვის საბის სამეფო სამხრეთ არაბეთის სხვა ქვეყნებთან ერთად დასუსტდა. ახ. წ. I საუკუნეში საბის მეფეებმა შეძლეს სამხრეთ არაბეთის გაერთიანება, განიცადეს ძლიერი ელინისტური გავლენა, განსაკუთრებით სკულპტურასა და სამონეტო საქმეში. III-IV საუკუნეებში საქარავნო ვააჭრობის დაცემასთან ერთად სამხრეთ არაბეთის სახელმწიფოები დასუსტდნენ. IV საუკუნიდან მთელი ეს ტერიტორია ჰიმიარიტების სამეფოში მოექცა.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე, გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 541-542.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Queen of Sheba mystifies at the Bowers" დაარქივებული 2005-03-08 საიტზე Wayback Machine.  – UC Irvine news article on Queen of Sheba exhibit at the Bowers Museum
* "A Dam at Marib" დაარქივებული 2014-07-07 საიტზე Wayback Machine.  from the 'Saudi Aramco World' online – March/April 1978
* საბის დედოფლის ტაძარი აღდგენილია (2000, BBC)
**ანდრია ვასილის ძე ბიწაძე** (დ. 22 მაისი [ძვ. სტ. 9 მაისი], 1916, სოფელი ცხრუკვეთი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი ― გ. 6 აპრილი, 1994, მოსკოვი) — ქართველი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1958), პროფესორი (1959), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1969).

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1940–1948 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თბილისის მათემატიკის ინსტიტუტში და თბილისის უნივერსიტეტში, 1948–1959 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში, 1959–1971 წლებში — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ციმბირის განყოფილების მათემატიკის ინსტიტუტში და ნოვოროსიბირსკის უნივერსიტეტში. 

1971 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში განყოფილების ხელმძღვანელად და მოსკოვის საინჟინრო-ფიზიკის ინსტიტუტში კათედრის გამგედ. მისი ძირითადი შრომები ეხება ელიფსური ტიპის დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიას, შერეული ტიპის განტოლებათა თეორიას, მრავალგანზომილებიან სინგულარულ ინტეგრალურ განტოლებათა თეორიას და ფუნქციათა თეორიის სასაზღვრო ამოცანებს. მათემატიკურ სამეცნიერო ლიტერატურაში ა. ბიწაძის სახელს ატარებს ახალი ბუნების რამდენიმე განტოლება, ამოცანა და ფორმულა, რომლებიც პირველად მისი კვლევის საგანს შეადგენდა. 

ანდრია ბიწაძე მრავალი წლის განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის, მოსკოვის, ნოვოსიბირსკის უნივერსიტეტებში, ამავე ქალაქების მათემატიკის ინსტიტუტში. არის 150-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი. სხვადასხვა დროს ხანგრძლივი ვადით იყო მიწვეული ლექციების და მოხსენებების წასაკითხად საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში: გერმანია, საფრანგეთი, ფინეთი, ამერიკის შეერთებული შტატები და სხვა.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, არის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნ. მუსხელიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1982), შრომის წითელი დროშის ორდენის ორგზის კავალერი (1966, 1975), დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1971). ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით (1986 ) და მედლებით. იყო ჭიათურის საპატიო მოქალაქე. გარდაიცვალა მოსკოვში 1994 წელს, დაკრძალულია დონის მონასტერში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 422.
* *ებანოიძე თ.*, წერილები ქართველ მათემატიკოსებზე, თბ. 1981;
* Андрей Васильевич Бицадзе (к 70-летию со дня рождения). «Дифферециальныеуравнения», 1986, т. 22, № 12;
* Андрей Васильевич Бицадзе (к 70-летию со дня рождения). «Успехи математических на», 1986, т. 42, в. 3 (255);
* Канторович Л. В. Андрей Васильевич Бицадзе (к 50-летию со дня рождения). «Сибирский математический журнал», 1966, т. 7, № 4;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 444.

სქოლიო
------

1. ↑
2. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**ოთარ აბესაძე** (დ. 8 ივნისი, 1989, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკის დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ოთარ აბესაძე დაიბადა 1989 წლის 8 ივნისს, თბილისში. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამივე საფეხური ეკონომიკის მიმართულებით. 2015 წელს მიენიჭა ეკონომიკის დოქტორის აკადემიური ხარისხი, თემა: „ევროკავშირთან საქართველოს ეკონომიკური ინტეგრაციის სტატისტიკური ანალიზი". იგი არის ეკონომიკის დოქტორი, პროფესორი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (2014 წლიდან დღემდე), საქართველოს ეროვნულ უნივერსიტეტში (2019 წლიდან დღემდე), კავკასიის უნივერსიტეტში (2018 წლიდან დღემდე). ამავე დროს ოთარ აბესაძე არის ციტაუ გორლიცის უნივერსიტეტის მკვლევარი. რიგის ტექნიკური უნივეტსიტეტის მიწვეული ლექტორი.

### პოლიტიკური საქმიანობა

2016-2017 წლებში იყო თბილისის მერის წარმომადგენელი საკრებულოში და თბილისის მერიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი. 2013-2016 წლებში მუშაობდა განათლების მინისტრის, გიორგი მარგველაშვილის მრჩევლად. 2013 წელს იყო პოლიტიკური კოალიცია „ქართული ოცნების" ახალგაზრდული ორგანიზაციის ხელმძღვანელი.

### პოლიტიკიდან წასვლა

2017 წლის 11 ივლისს დააკავეს ქრთამის აღების ბრალდებით. 6 თვიანი პატიმრობის შემდეგ დატოვა საპატიმრო დაწესებულება. სასამართლო პროცესები გაგრძელდა 2 წელი და საბოლოო ჯამში 2019 წლის 10 აგვისტოს ქრთამის აღება არ დაუდასტურდა. საბრალდებო მუხლი გადაკვალიფიცირდა იურიდიულად ნაკლებად მძიმე კატეგორიის დანაშაულზე, რაც გულისხმობს „არამართლზომიერ ზეგავლენის მოხდენას".

ბიბლიოგრაფია
------------

ოთარ აბესაძე არის 32-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიის, ორი მონოგრაფიის და ერთი დამხმარე სახელმძღვანელოს ავტორი.

მონოგრაფიები:

* ოთარ აბესაძე. „ევროკავშირთან საქართველოს ეკონომიკური ინტეგრაციის სტატისტიკური ანალიზი". თბილისი. გამ. „უნივერსალი", 2015 წელი, (ISBN:9789941226700);
* ოთარ აბესაძე. „ფასების შესწავლის თანამედროვე პრობლემები". თბილისი. გამ. „უნივერსალი", 2011 წელი (ISBN:9789941172915);

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ აბესაძე. საქართველოს საგარეო ვაჭრობის გეოგრაფიული მიმართულებები.[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  "თაიმერის" შაბათის სტუმარია ოთო აბესაძე. www.timer.ge. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
2. ↑  ციხეში შექმნილი ოჯახი და მზადება ახალი სიცოცხლის შესახვედრად. www.alia.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-10. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
3. ↑  "ქართული ოცნების" ახალგაზრდული ორგანიზაციის ხელმძღვანელად ოთარ აბესაძე დაინიშნა. www.interpressnews.ge. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
4. ↑  ოთარ აბესაძე: 2 წელი დამჭირდა იმისთვის, რომ დამემტკიცებინა, არ ვარ მექრთამე. ipress.ge.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-12-09. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
5. ↑  ოთარ აბესაძე დააკავეს. www.kvirispalitra.ge. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
6. ↑  Court leaves City Hall employee charged for bribery in custody. www.messenger.com.ge. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
7. ↑  ოთარ აბესაძეს ბრალი შეუმსუბუქეს. akhalitaoba.ge. ციტირების თარიღი: 28 ნომბერი, 2020.
**რმა-ს ციმბირის ფილიალის სერგეი სობოლევის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი** (რუს. *Институт математики имени С. Л. Соболева Сибирского отделения Российской академии наук* (**ИМ СО РАН**)) — სამეცნიერო მათემატიკური ცენტრი ნოვოსიბირსკის აკადემ-ქალაქში, რომელშიც რუსეთის მათემატიკურ ინსტიტუტებს შორის ყველაზე მეტი თანამშრომელია. ინსტიტუტს ომსკში აქვს ფილიალი.

ისტორია
-------

ინსტიტუტი დააარსა სერგეი სობოლევმა(რუსული)ქართ. 1957 წელს. 1957 წლიდან 1963 წლამდე მისი სახელწოდება იყო „სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ციმბირის ფილიალის მათემატიკის ინსტიტუტი გამოთვლითი ცენტრით".

თავდაპირველად მას აკადემ-ქალაქში, საბინაო ფონდში  ჰქონდა ფართი. ინსტიტუტის შენობა ააშენა ფიოდორ ბირიულიაევის გუნდმა და ის ექსპლუატაციაში შევიდა 1962 წლის სექტემბრიდან.

1964 წელს გამოთვლითი ცენტრი დამოუკიდებელ სამეცნიერო ორგანიზაციად იქცა.

ინსტიტუტში მუშავდება ალგებრისა და მათემატიკური ლოგიკის, გეომეტრიისა და ტოპოლოგიის, ალბათობის თეორიისა და მათემატიკური სტატისტიკის, დიფერენციალური განტოლებების თეორიის, ფუნქციისა და ფუნქციონალური ანალიზის თეორიების, თეორიული ფიზიკის, მათემატიკური ეკონომიკის და თეორიული კიბერნეტიკის პრობლემები; სწავლობენ ოპტიმალური დაგეგმვისა და მართვის მოდელებს.

ИМ СО РАН-მა საფუძველი ჩაუყარა და გამოსცა სამეცნიერო ჟურნალები: „ციმბირის მათემატიკური ჟურნალი" (1960 წლიდან), „ალგებრა და ლოგიკა" (1962 წლიდან), „დისკრეტული ანალიზი და ოპერაციათა გამოკვლევა" (1994 წლიდან), „მათემატიკური შრომები" (1998 წლიდან), ინდუსტრიული მათემატიკის ციმბირის ჟურნალი" (1998 წლიდან), „ციმბირული ელექტრონული მათემატიკური ცნობები" (2004 წლიდან).

ცნობილი თანამშრომლები
---------------------

* გ. პ. აკილოვი
* ა. დ. ალექსანდროვი
* ვ. ლ. ბერესნევი
* ა. ვ. ბიწაძე
* ა. ა. ბოროვკოვი
* ს. კ. გოდუნოვი
* ა. პ. ერშოვი
* ი. ლ. ერშოვი
* ე. ი. ზელმანოვი
* ლ. ვ. კანტოროვიჩი
* მ. ე. კაპოვიჩი
* მ. ი. კარგაპოლოვი
* ი. გ. კოსარევი
* ს. ს. ქუთათელაძე
* მ. მ. ლავრენტიევი (უფროსი)
* ა. ა. ლიაპუნოვი
* ვ. დ. მაზუროვი
* ვ. ლ. მაკაროვი
* ა. ი. მალცევი
* ი. ი. მერზლიაკოვი
* ი. გ. რეშეტნიაკი
* ვ. გ. რომანოვი
* ს. ლ. სობოლევი
* ვ. ა. ტოპონოგოვი
* დ. გ. ფონ-დერ-ფლაასი
* დ. ვ. შირკოვი
* ა. ი. შირშოვი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინსტიტუტის ვებგვერდი
* ომსკის ფილიალის საიტი

სქოლიო
------


1. ↑  1962 год, Новосибирск У Института Математики (который располагался в жилом доме на Морском проспекте).
2. ↑  МАТЕМА́ТИКИ ИНСТИТУ́Т.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-09-20. ციტირების თარიღი: 2022-02-01.
3. ↑   Страницы Института на сайте Фотоархив СО РАН
**Space Exploration Technologies Corporation (SpaceX)** — კოსმოსური რაკეტების მწარმოებელი ამერიკული კომპანია. კომპანია 2002 წელს დააარსა ელონ მასკმა, რომელსაც მანამდე უკვე ჰქონდა დაარსებული კომპანიები Zip2 და PayPal და იყო კომპანია Tesla Motors-ის CEO. კომპანიის მიზანია კოსმოსური ფრენების მკვეთრი გაიაფება, რაც კაცობრიობას მარსის კოლონიზაციის საშუალებას მისცემს. ფასის მკვეთრი შემცირება ძირითადად უნდა მოხდეს რაკეტების მრავალჯერადი გამოყენების შედეგად. სპეისექსმა უკვე მოახერხა რაკეტის პირველი საფეხურის დედამიწაზე დაბრუნება და რბილად დასმა. მისი ხელმეორედ გამოყენება 2016 წელს იგეგმება.

SpaceX-ში უკვე შექმნეს Falcon1 და Falcon 9 რაკეტები და კოსმოსური ხომალდი Dragon, რომელიც Falcon 9-ს გაყავს ორბიტაზე და რომლითაც უკვე რამდენიმეჯერ მოხდა საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის მომარაგება. Dragon-ის სამგზავრო ვერსია Dragon V2-ით ასტრონავტების კოსმოსში გაშვება 2016 წლის ბოლოსთვის იგეგმება.

ხარისხისა და ფასის უკეთ კონტროლისთვის, SpaceX თვითონ აკეთებს რაკეტისა თუ ხომალდის ნაწილების უმეტესობას, მათ შორის Falcon და Dragon-ის ძრავებს Merlin, Kestrel, Draco და SuperDraco-ს. ამის გამო SpaceX-ს უკვე შეუძლია კლიენტებს შესთავაზოს ყველაზე დაბალი ფასები, ერთჯერადი გამოყენების რაკეტებითაც კი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* SpaceXTwitter-ზე
* SpaceX Facebook-ზე
* - ოფიციალური ვებ გვერდი
*
ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის ფოტოები. S/2012 P 1 აღნიშნულია P5-ით
**სტიქსი** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **S/2012 (134340) 1** ან **P5**) — პლანეტა პლუტონის პატარა ბუნებრივი თანამგზავრი, რომლის არსებობაც მეცნიერებმა 2012 წლის 11 ივლისს გამოაცხადეს. იგი პლუტონის მეხუთე დადასტურებული თანამგზავრია და აღმოჩენილ იქნა პლუტონის მეოთხე თანამგზავრის, S/2011 P 1-ის პოვნიდან 1 წლის შემდეგ.

აღმოჩენა
--------

თანამგზავრი აღმოჩენილ იქნა 2012 წლის 26 ივნისსა და 9 ივლისს ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის Wide Field Camera 3-ით გადაღებული ფოტოების შედეგად. აღმოჩენა წინ უსწრებდა კოსმოსურ ზონდ New Horizons-ის ჩამოსვლას, რომელიც გზაშია და ჯერ კიდევ პლუტონის სისტემაში იმყოფება.

ამ ახალი მთვარის აღმოჩენამ გააჩინა ვარაუდი, რომ მზის სისტემის ამ ნაწილში სხვა მრავალი პატარა სხეულიცაა, რომელთა აღმოჩენა რთულია, რადგან შესაძლოა სისტემაში გავლისას მათ ზონდი დააზიანონ.

ფიზიკური მახასიათებლები
-----------------------

თანამგზავრის დიამეტრი დაახლოებით 10—25 კილომეტრია. ფუგურა შორსაა ვარსკვლავიერი სიდიდისგან და მისი ალბედო სავარაუდოდ 0,35 — 0,04 შეადგენს.

სტიქსის ორბიტული პერიოდი 20,2 ± 0,1 დღეა.

მთვარეთა კომპლექსის სისტემა პლუტონის გარშემო შესაძლოა შორეულ წარსულში პლუტონისა და კოიპერის სარტყლის რომელიმე ობიექტის შეჯახების შედეგად წარმოიქმნა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Showalter, Mark. Hubble Press Release: Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto. 11 July 2012.
* ZME Science New moon discovered around Pluto – the fifth. 11 July 2012.

სქოლიო
------

1. ↑  Rob Preece.  (11 July 2012) A cosmic discovery: Astronomers using NASA's Hubble Space Telescope find fifth moon orbiting Pluto. Daily Mail. ციტირების თარიღი: 11 July 2012.
2. ↑  Mike Wall.  (11 July 2012) Hubble telescope spots fifth moon orbiting Pluto. Christian Science Monitor. ციტირების თარიღი: 11 July 2012.
3. ↑  NewsCenter - Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (07/11/2012) - The Full Story. HubbleSite. ციტირების თარიღი: 12 July 2012.
4. ↑  BBC News - Hubble discovers new Pluto moon. Bbc.co.uk. ციტირების თარიღი: 12 July 2012.
5. 1 2  Ray Sanders.  (11 July 2012) Hubble Space Telescope detects fifth moon of Pluto. Phys.org. ციტირების თარიღი: 11 July 2012.
6. ↑  Thomas H. Maugh II.  (11 July 2012) Astronomers find fifth moon at Pluto. Los Angeles Times. ციტირების თარიღი: 11 July 2012.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგოლაშვილი**. |

**თინათინ შალვას ასული გოგოლაშვილი** (დ. 23 მარტი, 1919, დაბა ხარაგაული, — 26 დეკემბერი, 2011, თბილისი) — ქართველი პიანისტი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (ანასტასია ვირსალაძის საფორტეპიანო კლასი). 1935 წლიდან იყო საქართველოს რადიოკომიტეტის, ხოლო 1938 წლიდან — საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. 1957 წლიდან იყო თბილისის კონსერვატორიის, 1991 წლიდან კი — ხელოვნების აკადემიის პედაგოგი. გამართული აქვს 100-ზე მეტი კონცერტი; ასევე ეწეოდა საგასტროლო მოღვაწეობას. გარდა მსოფლიო კლასიკოსებისა, გოგოლაშვილი იყო მრავალი ქართველი კომპოზიტორის (ანდრია ბალანჩივაძის,  ალექსი მაჭავარიანის, არჩილ კერესელიძის, ალექსანდრე შავერზაშვილის და სხვ.) საფორტეპიანო ნაწარმოებთა პირველი შემსრულებელი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 67.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* თინათინ გოგოლაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ვიკინგი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ვიკინგი
**ვიკინგი** (ინგლ. Viking program) — ნასას კოსმოსური პროგრამა, რომელიც მარსის შესწავლისთვისაა განმიზნული, კერძოდ სიცოცხლის არსებობა ამ პლანეტაზე. ამ პროგრამის ამოცანაში შედიოდა ორი კოსმოსური აპარატის - ვიკინგ - 1 და ვიკინგ - 2 გაგზავნა მარსზე, რომლებსაც უნდა ეწარმოებინათ გამოკვლევები ორბიტიდან და აგრეთვე ზედაპირიდან. გაშვებული იყვნენ 1975 წელს; ვიკინგ -1-მა იმუშავა 1980 წლამდე ხოლო ვიკინგ 2-მა 1982 წლამდე. ეს პროგრამა აღმოჩნდა ერთ-ერთი ყველაზე ინფორმატიული და წარმატებული წიტთელ პლანეტასთან მიმართებაში, მაგრამ სიცოცხლის აღმოჩენა მარსზე მაინც ვერ შეძლო.

აფრენის საერთო მასა — 3530 კგ. 1445 კგ საწვავის ჩათვლით. დამშვების ნაწილის გაყოფის და დაშვების შემდეგ, მასა შეადგენდა 600კგ. ორბიტალურის კი 900 კგ. ვიკინგის ორბიტალური ბლოკი, რომელიც მარინერ — 9 ბაზაზე იყო აწყობილი, სიმაღლე 3,35მ და გაშლილი მზის პანელების სიგრძე 9,75მ; დასაშვები აპარატის სიმაღლე 2,1 მ და მაქსიმალური სიგანე 3 მ აღწევდა.

ცნობილი სახე მარსზე, „ვიკინგ -1"-ის სურათი
ორბიტალური ნაწილი შეიცავდა რეაქიულ ძრავს რომლის გაწევა 136 კგ. შეადგენდა. ელექტროენერგიას გამოიმუშავებდა ორბიტალური ნაწილში მზის პანელები, ხოლო დასაშვები აპარატისთვის — პლუტონიუმის ბატარეები, რომლებიც რადოიაქტიურ პლუტონიუმ — 238 შედგებოდა.

ორბიტალურ ბლოკზე იყო დამონტაჟებული ორი სატელევიზიო კამერა (გარჩევადობა 1500 კმ სიმაღლიდან 40 მ აღწევდა), ინფრაწითელი სპექტრომეტრი მარსის ატმოსფეროში წყლის ორთქლის რეგისტრირებისთვის და ინფრაწითელი რადიომეტრი — პლანეტის თბური რუკის შესადგენად.

ორბიტალური ნაწილი აგრეთვე ემსახურებოდა ინფორმაციის რეტრანსლირებას დასაშვები აპარატებიდან. მათი გამტარიანობა — 10 კბიტი/წ. ამავდროულად დასაშვებ აპარატებს დედამიწასთან პირდაპირი კავშირიც შეეძლოთ ოღონდ გაცილებით ნაკლები სიჩქარით (1 კბიტი/წ).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „ვიკინგების" საიტი ნასას საიტზე
ციხესიმაგრის ხედი
**სარმიზეგეტუზა** (ლათ. Sarmisegetuza Regia, Sarmisegetusa, Sarmisegethusa, Sarmisegethuza) — დაკიის მთავარი სამხედრო, რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. დაკიის მეფეების, მათ შორის დეცებალის, რეზიდენცია. მდებარეობს რუმინეთის ქალაქ ორეშტიეს მახლობლად, სამხრეთ-დასავლეთ ტრანსილვანიაში, მთებში. ზღვის დონიდან 1 200 მეტრზე. 

დაანგრიეს რომაულმა ძალებმა დაკიის ომების პერიოდში. 106 წელს აქ გაიმართა სარმიზეგეტუზის ბრძოლა, რომელიც გადამწყვეტი აღმოჩნდა ტრაიანე-დეცებალის 101-106 წლების ომის პერიოდში. ქალაქის განადგურების შემდეგ მისგან 50 კმ-ში დააარსეს რომაული დაკიის ახალი დედაქალაქი ულპია-ტრაიანა. 

1999 წელს ციხესიმაგრე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, როგორც დაკიის ციხესიმაგრეების ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სარმიზეგეტუზა***

* Cetățile dacice din Munții Orăștiei - Sarmizegetusa Regia დაარქივებული 2022-07-12 საიტზე Wayback Machine.
* Photo Gallery of Sarmizegetusa Regia დაარქივებული 2012-02-24 საიტზე Wayback Machine.
* Photo Gallery of The Dacian Fortress დაარქივებული 2009-10-09 საიტზე Wayback Machine.
* The Dacian Fortresses of the Orastie Mountains
* The Dacians - pictures of the fortresses in the Orastie Mountains
ლიაო დაახლ. 1000 წელს.
**ლიაო** (ჩინ. ტრად. 遼朝, გამარტ. 辽朝, ფინინი: *Liao chao*) — კიდანების სახელმწიფო აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აზიაში X–XIII საუკუნეებში. ახლანდელი შიდა მონღოლეთის ტერიტორიაზე მომთაბარე კიდანთა ერთ-ერთმა ბელადმა, აბაოძიმ (აბუგი; 872–926) 907 წელს შეიჭრა ჩინელთა მიწებზე და 916 წელს თავი თავის მიერ ჩამოყალიბებული სახელმწიფოს (947 წლამდე ეწოდებოდა კიდანი) იმპერატორად (ტაი-ძუ) გამოაცხადა. არმიის რეორგანიზების შედეგად თავისი მმართველობის ქვეშ გააერთიანა კიდანთა 8 ტომი, დაიმორჩილა მეზობელი ჯურჯენთა და შივეის ტომები, დაიპყრო ჩრდილოეთ ჩინეთის ნაწილი (დღევანდელი ხებეის პროვინციის ჩრდილო-აღმოსავლეთი რაიონები) და 926 წელს — ბოხაის სახელმწიფო. ჩინეთის მორიგი პოლიტიკური კრიზისის გამოყენებით ხარკი დაადო ხუთი დინასტიის ეპოქის სამეფოებს. ლიაოს აყვავების ხანაა X–XI საუკუნეები. ამ პერიოდში ლიაო გადაიჭიმა იაპონიის ზღვიდან აღმოსავლეთ თურქესტანამდე და წარმოადგენდა აღმოსავლეთ აზიის ყველაზე ძლევამოსილ სახელმწიფოს. ლიაოში აშენდა ქალაქები, გზები, განვითარდა სოფლის მეურნეობა (უპირატესად მესაქონლეობა), ხელოსნობა და ვაჭრობა. შემუშავდა ორი იეროგლიფური ანბანი [ე. წ. დიდი (920) და პატარა (925) დამწერლობა], დაიწყო სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება, შემოიღეს ახალი კალენდარი (947), შეიქმნა განათლების სისტემა, მათ შორის უმაღლესი სასწავლებლები, გაიშალა ჩინეთიზაციის პროცესი ცხოვრების ყველა სფეროში. 947 წელს სახელმწიფოს დიდი ლიაო ეწოდა, 983 — წელს კიდანების დიდი სახელმწიფო, 1066 წელს — ისევ დიდი ლიაო. 1005 წელს ლიაო თავს დაესხა ჩინეთის სუნის იმპერიას, წაართვა მას 16 ჩრდილოური ოლქი და ხარკი დააკისრა. ამის მიუხედავად, ლიაოს შიდა ვითარება არასტაბილური იყო, 1110 და 1118 წელს სხვადასხვა ტომებისა და ქალაქების აჯანყებებმა მისი ძლიერება შეარყია. 1113 წელს აგუდამ, ჯურჯენების ბელადმა ვანიანის გვარიდან, აჯანყება მოაწყო და 1115 წელს თავი ახალი სახელმწიფოს, ძინის იმპერატორად გამოაცხადა, რომელმაც 1125 წელს ლიაო გაანადგურა.

კიდანთა ნაწილი, რომლებმაც მოგვიანებით ყარახატაელების სახელი მიიღეს, მხედართმთავარ ელიუი დაშის (1087–1143) მეთაურობით წავიდა შუა აზიაში. მათ დაიმორჩილეს ყარახანიდების სახელმწიფო, 1141 წელს კატვანის ბრძოლაში გაანადგურეს სელჩუკთა სულთან სანჯარის (1118–1157) მებრძოლები, რის შემდეგაც თავიანთი ძალაუფლება თითქმის მთელ თურქესტანზე გაავრცელეს. მათ მიერ მდინარე ჩუზე ჩამოყალიბებული სახელმწიფო დედაქალაქით ხუსიორდო (ბალასაგუნი), რომელსაც ჩინურ წყაროებში დასავლეთი ლიაო ეწოდება, არსებობდა 1218 წლამდე, სანამ ჩინგიზ-ყაენი არ გაანადგურებდა.

ლიტერატურა
----------

* *Wittfogel K. A.*, Feng Chia-Sheng. History of Chinese society: Liao (907–1125). Phil. 1949;
* *Таскин В. С.* Китайские источники по истории династии Ляо // Страны Дальнего Востока. (История и экономика). М. 1971;
* *Е Лун-Ли*. История государства киданей. М. 1979;
* *Стариков В. С.* Прозаические и стихотворные тексты малого киданьского письма XI–XII вв. // Забытые системы письма. Л. 1982;
* *Biran M.* The empire of the Qara Khitai in Eurasian history: between China and the Islamic world. Camb.; N. Y. 2005;
* *Кучера С.* ЛЯ́О // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М. 2011.
ელი ჰოის-კნაპი მეუღლესთან, თეოდორ ჰოისთან ერთად
გფრ-ის საფოსტო მარკა, მიეძღვნა ელი ჰოის-კნაპს, 1981, 60 პფენინგი (სკოტი 1341)
**ელი ჰოის-კნაპი** (*ელიზაბეტ ელეონორა ანა იუსტინე ჰოის-კნაპი*, გერმ. Elisabeth Eleonore Anna Justine „Elly" Heuss-Knapp; 25 იანვარი 1881, სტრასბურგი — 19 ივლისი 1952, შტუტგარტი) — ქართული წარმომავლობის გერმანელი საზოგადო მოღვაწე. გეორგ ფრიდრიხ კნაპისა და ლიდია ყორღანაშვილის ქალიშვილი, გფრ-ის ბუნდესპრეზიდენტის თეოდორ ჰოისის მეუღლე.

დაამთავრა პედაგოგიური კურსი, ასწავლიდა გიმნაზიაში. 1950 წელს აირჩიეს ბადენ-ვიურტემბერგის მხარის ლანტაგში. დააარსა გერმანიის „დედათა ჯანმრთელობის დაცვის საზოგადოება" (გერმ. Deutsche Müttergenesungswerk).

წიგნები
-------

* Elly Heuss-Knapp: *Bürgerkunde und Volkswirtschaftslehre für Frauen* (1910).
* Elly Heuss-Knapp: *Schmale Wege*, Verlag Wunderlich, 1946
* Georg Friedrich Knapp, Elly Heuss-Knapp: *Eine Jugend*. Deutsche Verl.-Anst.; Auflage: 2. erw. Aufl. (1947)
* Elly Heuss-Knapp: *Ausblick vom Münsterturm. Erinnerungen*. Verlag R. Wunderlich, Tübingen 1984, ISBN 3-8052-0086-2
* Elly Heuss-Knapp, Margarethe Vater: *Bürgerin zweier Welten*. Verlag Wunderlich, 1961

სასარგებლო ბმულები
------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელი ჰოის-კნაპი***

* Rundfunkwerbung der dreißiger Jahre von Elly Heuss-Knapp დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine. , Deutsches Rundfunkarchiv
* Gedenkblatt zu Elly Heuss-Knapp, Stiftung Geißstraße 7
**ქეთევან როსტიაშვილი** (დ. 23 მარტი, 1959, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი.

1983 წელს დაამთავრა მოსკოვის ლომონოსოვის უნივერსიტეტი ისტორიის ფაკულტეტი. 1986–1999 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა დარგში ინფორმაციის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი; 1999-2006 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრის მეცნიერი თანამშრომელი; წამყვანი მეცნიერი და თანამშრომელი; 2001-2002 წლებში ამერიკის უნივერსიტეტის ტრანსნაციონალური დანაშაულისა და კორუფციის კვლევით ცენტრში მიწვეული პროფესორი; 2007 წლიდან ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მოწვეული პროფესორი; მის მეცნიერულ ინტერესებს წარმოადგენს: აშშ-ს სახელმწიფო მართვის სისტემა, აშშ-ს პოლიტიკური და ეკონომიკური ისტორიის საკითხები ახალი და უახლესი პერიოდი, სოციალურ ურთიერთობათა სახელმწიფო რეგულირების ლიბერალურ-დემოკრატიული ტრადიციები, პოლიტიკური კორუფციის თეორიისა და პრაქტიკის საკითხები. წაკითხული კურსები: აშშ-ს სახელმწიფო მართვის სისტემა (ინგლისურ ენაზე); აშშ-ს კონსტიტუციის პოლიტიკური ანალიზი (ინგლისურ ენაზე); აშშ-ს პრესის პოლიტიკური ანალიზი (ინგლისურ ენაზე); აშშ-ს ეროვნული უსაფრთხოების სისტემა (ინგლისურ ენაზე); პოლიტიკური კორუფციის თეორია და პრაქტიკა (ქართულ ენაზე); თანამედროვე პოლიტიკური სისტემების შედარებითი ანალიზი (ქართულ ენაზე). ანალიტიკოსის რანგში მოღვაწობა: მიიღო მონაწილეობა ანალიტიკოსის რანგში მერვე გლობალურ ელექტრონულ მმართველობის გამოკითხვაში, რომელიც ჩაატარა ელექტრონული მმართველობის ინსტიტუტმა სოფოკლის უნივერსიტეტის საჯარო სამსახურის ინსტიტუტმა; არის ათამდე სტატიის ავტორი; ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი 2000 წლიდან; ისტორიკოსი, ინგლისური ენის სწავლების კვალიფიკაციით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან როსტიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გალილეისეული მთვარეები** — გალილეო გალილეის მიერ 1610 წლის იანვარში აღმოჩენილი იუპიტერის ოთხი მთვარე. ისინი იუპიტერის ყველაზე დიდი მთვარეებია. ესენია: იო, ევროპა, განიმედე და კალისტო. მათი სახელები ზევსის სატრფოებიდან მომდინარეობს. ისინი მზის სისტემაში ყველაზე მასიურ ობიექტებს შორის არიან, გამოკლებით მზისა და რვა პლანეტისა. მათი რადიუსები კი ნებისმიერი ჯუჯა პლანეტის რადიუსს აღემატება. განიმედე მზის სისტემაში ყველაზე დიდი მთვარეა და პლანეტა მერკურიზე დიდიც კია. სამი შიდა მთვარე — იო, ევროპა და განიმედე — 4:2:1 ორბიტალურ რეზონანსშია ერთმანეთთან.

ეს ოთხი მთვარე ან 1609 წელს ან 1610 წელს აღმოაჩინა გალილეომ, როდესაც მანდ თავისი ტელესკოპი გააძლიერა, რამაც საშუალება მისცა, ციური სხეულები უპრეცედენტო სიზუსტით შეესწავლა. გალილეოს აღმოჩენამ ტელესკოპის, როგორც ხელსაწყოს, მნიშვნელობა გამოავლინა ასტრონომებისთვის იმის დამტკიცებით, რომ არსებობს ისეთი ობიექტები, რომელთა შეუიარაღებელი თვალით დანახვა შეუძლებელია. უფრო მნიშვნელოვანი კი ის იყო, რომ გალილეომ აღმოაჩინა ციური სხეულები, რომლებიც დედამიწის გარშემო არ ბრუნავდა, რამაც სერიოზული ზიანი მიაყენა იმდროინდელ პტოლემეს სამყაროს სისტემას, ან გეოცენტრულ თეორიას, რომლის მიხედვითაც ყველაფერი დედამიწის ირგვლივ მოძრაობს.

გალილეომ თავდაპირველად თავის აღმოჩენას *Cosmica Sidera* („კოსიმოს ვარსკვალვები") უწოდა, მაგრამ ის სახელები, რომლებიც საბოლოოდ გაბატონდა, სიმონ მარიუსმა შეარჩია. მარიუსმა მთვარეები გალილეოსგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა და მათ ამჟამინდელი სახელები დაარქვა, რომლებიც იოჰანეს კეპლერმა შესთავაზა. მარიუსმა 1614 წელს თავის *Mundus Jovialis*-ში გამოაქვეყნა ეს სახელები.

წევრები
-------

| სახელწოდება | სურათი | ინტერიერის მოდელი  ი ე გ კ | დიამეტრი(კმ.) | მასა(კგ.) | სიმკვრივე(გ/სმ3) | დიდი ნახევარღერძი(კმ.) | ორბიტალური პერიოდი(დ) (შედარებით) | დახრილობა(°) | ექსცენტრისიტეტი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **იო** *იუპიტერი I* |  |  | 3660,0x3637,4×3630,6 | 8,93 x 1022 | 3,528 | 421800 | 1,769 **(1)** | 0,050 | 0,0041 |
| **ევროპა** *იუპიტერი II* |  |  | 3121,6 | 4,8 x 1022 | 3,014 | 671100 | 3.551 **(2)** | 0.471 | 0.0094 |
| **განიმედე** *იუპიტერი III* |  |  | 5262,4 | 1,48 x 1023 | 1,942 | 1070400 | 7,155 **(4)** | 0,204 | 0,0011 |
| **კალისტო** *იუპიტერი IV* |  |  | 4820,6 | 1,08 x 1023 | 1,834 | 1882700 | 16,69 (9.4) | 0,205 | 0,0074 |

სქოლიო
------

1. ↑  Computed using the IAU-MPC Satellites Ephemeris Service µ value
2. ↑  Source: JPL/NASA დაარქივებული 2008-09-17 საიტზე Wayback Machine.
3. ↑  Computed from IAG Travaux 2001 დაარქივებული 2018-10-31 საიტზე Wayback Machine. .
შვიდი მთავარანგელოზის შვიდი ბეჭედი XVI საუკუნის ტრაქტატიდან "მაგიური მეცნიერების სრული წიგნი".
**შვიდ მთავარანგელოზთა სისტემა** ანგელოლოგიის ძველი ტრადიციიდან მომდინარეობს. სხვადასხვა წყაროებში შვიდ მთავარანგელოზთა განსაზღვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება და ასევე განსხვავადება მათი პლანეტებზე - მზე, მთვარე, მერკური, ვენერა, მარსი, იუპიტერი და სატურნი - მფარველობა. ყველაზე ადრეული მინიშნება შვიდ მთავარანგელოზზე მოიპოვება ენოქის I წიგნში (ეთიოპიური ენოქი), რომლის მიხედვით ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, რაგელი, ზარახიელი და რემიელი. რამდენიმე საუკუნით გვიან ფსევდო-დიონისიუსი მათ ამგვარად აყალიბებს: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, ქამუელი, იოფიელი და ზადკიელი. რომის პაპი გრიგოლ I-ის კლასიფიკაციით კი ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, სიმიელი, ორიფიელი და ზახარიელი.

შვიდი მთავარანგელოზი განსაკუთრებით ფიგურერებს რიტუალურ მაგიურ ცერემონიებში, სადაც ყოველ მთავარანგელოზს გარკვეული ბეჭედი მიეკუთვნება.

მთავარანგელოზები არიან: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, იეგუდიელი, სელაფიელი, ვარახიელი, იერომიელი.


|  |  |
| --- | --- |
| რელიგიები | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ესფიგმენის მონასტერი** (ბერძ. Μονή Σταυρονικήτα) — მონასტერი დგას ათონის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ხილანდარის მონასტრის ახლოს. მონასტერს საძირკველი ზღვაში აქვს. მის გარშემო სხვადასხვა პერიოდის ნანგრევებია - რომაელთა ბატონობის დროიდან დაწყებული, პირველ განდეგილთა ეპოქით დამთავრებული.

მონასტერი დაარსებულია X-XI საუკუნეებში. ის ესფიგმენის მონასტრად პირველად მოხსენიებულია ათონის მეორე ტიპიკონში 1045 წელს. მონასტერს არაერთხელ დასხმიან თავს მეკობრეები, იგი ზარალდებოდა ხანძრებისგანაც. დოკუმენტებით, მეკობრეები სამჯერ (873, 1047 და 1543 წლებში) დასხმიან თავს მონასტერს. 1491 წლის ხანძარი ყველაზე მძიმე აღმოჩნდა ესფიგმენისთვის.

მონასტერს განსაკუთრებით მფარველობდნენ ბიზანტიელი მონარქები. იმპერატორთა სიგელები ადასტურებდნენ, რომ მონასტერს არაერთი უძრავი ქონება ჰქონდა პროვლაკში, სკუტარში, კროსევში, კრასტაში, თესალონიკსა და კონსტანტინოპოლში.

ესფიგმენმა აღზარდა ისეთი უმაღლესი სასულიერო მოღვაწენი, როგორიცაა წმინდა ანასტასი კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (1310 წ.) და სოლუნელი არქიეპისკოპოსი წმინდა გრიგოლ პალამა (1335 წ.).

XVII საუკუნეში მონასტერს ფინანსურად გაუჭირდა, მაგრამ შემდეგ ფეხზე წამოდგა მიტროპოლიტი გრიგოლის დახმარებით, რომელმაც მონასტრის ვალები გაისტუმრა.

მონასტრის სატრაპეზო აშენდა იღუმენ თეოდოსიტეს დროს.

1821 და 1832 წლებში ესფიგმენი თურქების არმიამ დაიკავა და გამოიყენა ჯარისკაცების სადგომად. სავანე აღადგინა წმინდა ანას სკიტის ბერმა აღათანგელოზმა. ამ დროს, კერძოდ, 1832-1871 წლებში, შეიქმნა მონასტრის დიდებული ნაგებობანი, სამრეკლო, ტაძრები, ტაძრის მორთულობანი და სამხრეთის კარიბჭე.

ტაძარი უფლის ამაღლების სახელზეა ნაკურთხი, ამის გარდა, მის ტერიტორიაზე არის 7 ეკლესია-მონასტერი, 7 - მის გარეთ. მონასტერში არის მრავალი წმინდა ნაწილი. ბიბლიოთეკაში დაცულია 372 ხელნაწერი და 8000 ნაბეჭდი წიგნი.

ესფიგმენს მე-18 ადგილი უკავია ათონის მონასტრების იერარქიაში, მაგრამ მისი წარმომადგენელი არ მონაწილეობს წმინდა კინოტის სხდომებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ესფიგმენის მონასტერი ათონის მთის ოფიციალურ საიტზე დაარქივებული 2016-03-11 საიტზე Wayback Machine.
* ესფიგმენის მონასტერი საბერძნეთის კულტურის სამინისტროს საიტზე დაარქივებული 2007-04-16 საიტზე Wayback Machine.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ესფიგმენის მონასტერი***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Orthodox crossათონის მთის 20 მონასტერი |
| --- |
|  |
| 
დიდი ლავრა **·** ვატოპედი **·** ივერონი **·** ქილენდარი **·** დიონისე **·** კუტლუმუსიუ **·** პანტოკრატორი **·** ქსეროპოტამი **·** ზოგრაფი **·** დოქიარი **·** კარაკალა **·** ფილოთეი **·** სიმონოპეტრა **·** წმ. პავლე **·** სტავრონიკიტა **·** ქსენოფონტე **·** გრიგორიატი **·** ესფიგმენი **·** პანტელეიმონი **·** კასტამონიტი |

 |
**ამირანის გორა**, *თავშან-თაფა* — ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასოფლარი ქ. ახალციხის მახლობლად, მდინარე ფოცხოვისწყლის მარცხენა ნაპირას.

გათხრები დაიწყო 1953 წელს (ხელმძღვანელი ტ. ჩუბინიშვილი). ამირანის გორის სამხრეთ კალთაზე აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეული) ტერასურად განლაგებული ნასოფლარი. მადნის გამოსადნობი სახელოსნო, მსხვერპლის შესაწირავი მოედნები, სამაროვნები. საშენად გამოყენებულია კლდისა და რიყის ქვა, თიხის ხსნარი, ზოგჯერ ალიზი და ხის მასალა. ნაგებობანი გადახურულია ბანურად. ოთხკუთხა საცხოვრებელ ოთახების შუაში კერებია. გვხვდება სამეურნეო დანიშნულების მოგრძო ნაგებობაბი. სახლების იატაკქვეშ ან კედლებს შორის ჩვილ ბავშვთა სამარხებია. აღმოჩენილია სხვადასხვა დანიშნულების შავი, ნაცრისფერი და მოწითალო, ორნამენტიანი და სადა თიხის ჭურჭელი, კერის სადგარები, რომლებიც ასახიერებენ კერის გამანაყოფიერებელ მამრობითი სქესის ღვთაებას, ქვის იარაღი, ძვლის კვირისტავი, ბრინჯაოს ნამგალი, სპილენძის სადგისები, ისპირისპირი, სატევრისპირი, სამკაული.

ამირანის გორაზე ორი ტიპის სამარხია: ნალისებრი ან ოვალური საოჯახო სამარხი-აკლდამა და ქვყუთები, რომელთაგან ზოგიერთი შედგენილია ფილაქვებისაგან, უმეტესობის კედლები კი აკლდამის მსგავსად ქვებითაა ამოყვანილი. მიცვალებულები ასვენია თავით სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, მოხრილი. ჩატანებული აქვთ თითო თიხის ჭურჭელი. ლითონის იარაღი და სამკაული მხოლოდ ზოგიერთი მამაკაცის სამარხში აღმოჩნდა.

ამირანის გორის ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარზე აღმოჩენილია მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ძეგლები. აქ ნაპოვნი ნივთები მიგვითითებს, რომ მიწათმოქმედების, მესაქონლეობისა და მეტალურგიის განვითარების კვალდაკვალ ყალიბდებოდა პატრიარქალური წყობილება.

ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარის ქვეშ ენეოლითური კულტურის (ძვ. წ. V-IV საუკუნეები) ნიშნებია. ამირანის გორის გათხრებმა ხელი შეუწყო სამხრეთ კავკასიის უძველესი კულტურათა ახლებური პერიოდიზაციის შემუშავებას.

ლიტერატურა
----------

* ჩუბინიშვილი ტ. ამირანის გორა, თბ. 1963;
* *მისივე,* К древней истории Южного Кавказа, т. 1, Тб. 1971;
* *ჩუბინიშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 397.
* 

* „ამირანის გორა", // ჟურ. ძეგლის მეგობარი, №. 6 თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1966 წელი. — გვ. 10-15
**შედევრი** (ინგლ. Masterpiece) 一 ამერიკელი პოპ-არტისტი მხატვრის, როი ლიხტენშტეინის 1962 წლის ნახატი, რომელიც, ხელოვანისთვის ტრადიციულად, ბენდეის წერტილების ტექნიკისა და ნარატიული კონტენტის ნაზავს წარმოადგენს. 2017 წელს ნახატი 165 მილიონ ამერიკულ დოლარად გაიყიდა. 

ლიხტენშტეინის ფონდის ვებსაიტის მიხედვით, შედევრი იყო მხატვრის პირველი გამოფენის ნაწილი, რომელიც გაიმართა ლოს-ანჯელესში, ფერუსის გალერეაში, 1963 წლის 1 აპრილიდან 27 აპრილამდე, მის სხვა ნაწარმოებებეთან ერთად, როგორებიცაა *„გოგონა, რომელიც იხრჩობა"* და *„მადამ სეზანის პორტრეტი"*.

სურათის წყაროს წარმოადგენდა ერთგვარი კომიქსების პანელი, სადაც გამოსახული იყო ურთიერთსაპირისპირო მდგომარეობაში მყოფი ორი სუბიექტი, რომლებიც ისხდნენ ავტომობილში.
შედევრი განიხილება, როგორც ხუმრობა, რომელიც ასახავს ლიხტენშტეინის საკუთარ კარიერას. რეტროსპექტივაში, ეს ხუმრობა განიხილება "მახვილგონივრულად და, ამავდროულად, საშინლად წინასწარმეტყველურად", რადგან ის წარმოაჩენს მომავალ არეულობას, რომლის გადატანაც მხატვარს მოუწევს. ნახატში, ქერა ქალი ამბობს: *„რატომ, ბრედ ძვირფასო, ეს ნახატი შედევრია! ჩემო, მალე მთელი ნიუ-იორკი დაჟინებით მოითხოვს შენს ნახატს!"*. ამით, ის გადმოსცემს იმ გრძნობას, რომელიც მას მის წინ მდებარე ნახატის დათვალიერებისას დაეუფლა, რომლის კუთხის მცირე ნაწილიც არის ასახული სურათზე. მდუმარე ბრედი თავის რეაქციას სახის გამომეტყველებით გადმოსცემს.

The New York Times-ის კორსპონდენტის, რობერტა სმიტის თანახმად, შედევრი იყო ლიხტენშტეინის ერთ-ერთი ნამუშევართაგანი, რომელიც შეიქმნა ისე, რომ წარმოშვა "მკრთალი და არათანაბარი" ბენდეის წერტილები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პოპ-არტი
* როი ლიხტენშტეინი
* ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოები

ბიბლიოგრაფია
------------

* (1972) რედ. Coplans, John: *Roy Lichtenstein*.  Praeger Publishers.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lichtenstein Foundation website
* Masterpiece - Original Artist : Ted Galindo

სქოლიო
------


1. ↑  Chronology. Roy Lichtenstein Foundation. ციტირების თარიღი: June 9, 2013
2. ↑  Rahn, Katie. Lichtenstein FAQs, Part Two.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 აგვისტო 2016. ციტირების თარიღი: 28 September 2020
3. ↑  Gayford, Martin.  (February 20, 2013) Roy Lichtenstein's Tate Retrospective. Bloomberg L.P.. ციტირების თარიღი: June 19, 2013
4. ↑  Lichtenstein: A Retrospective. *Time Out* (February 26, 2013). ციტირების თარიღი: June 19, 2013
5. ↑
6. ↑  Smith, Roberta.  (June 11, 2008) The Painter Who Adored Women. *The New York Times*. ციტირების თარიღი: June 19, 2013
**ქართველთა აჯანყება ტექსელზე** (ნიდერლ. Opstand der Georgiërs) — ვერმახტის 822-ე ქართული ბატალიონის შეიარაღებული აჯანყება ნაცისტური გერმანიის მიერ ოკუპირებულ კუნძულ ტექსელზე (ნიდერლანდები) 1945 წლის 4 აპრილიდან 20 მაისამდე.

ტექსელის აჯანყება ქრონოლოგიურად იყო მეორე მსოფლიო ომის ევროპული ფრონტის ბოლო ეპიზოდი და ამიტომ ხშირად ევროპის უკანასკნელ ბრძოლადაც მოიხსენიებენ. ვერმახტის 822-ე ქართული ბატალიონი, რომელიც თამარ მეფის სახელს ატარებდა, 1943 წლის ივნისში პოლონეთში ჩამოყალიბდა ტყვედ ჩავარდნილი და „ქართული ლეგიონის" რიგებში მიღებული ქართველი ეროვნების საბჭოთა ჯარისკაცებისაგან. 1945 წლის თებერვლისთვის, როდესაც გერმანულმა სარდლობამ ბატალიონი ტექსელზე განათავსა, იგი 800-მდე ქართველსა და 400-მდე გერმანელს, ძირითადად ოფიცრებს, ითვლიდა.

ქართველი ჯარისკაცების აჯანყება, რომელთაც შალვა ლოლაძე ხელმძღვანელობდა, 1945 წლის 5 აპრილის ღამეს დაიწყო მათი თავდასხმით გერმანელ ოფიცრებზე. მალე თითქმის მთელი კუნძული ამბოხებულების ხელში აღმოჩნდა, მაგრამ მოკავშირეთა დესანტის გადასხმა დაგვიანდა. გერმანელთა დამატებითმა ძალებმა აჯანყება ჩაახშეს. მძიმე ბრძოლებში 800 გერმანელი, 565 ქართველი და 117 ადგილობრივი მცხოვრები დაიღუპა.

ტექსელის აჯანყების ქართველ მონაწილეთაგან დღეისათვის თითქმის აღარავინაა ცოცხალი. აჯანყების ერთ-ერთი ორგანიზატორი — ევგენი არტემიძე ომის დაწყებიდან ზუსტად 69 წლის თავზე, 2010 წლის 22 ივნისს, 90 წლისა გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ქართველთა აჯანყება ტექსელზე"** ვიკისაწყობში.
* ქართველთა აჯანყება დაარქივებული 2011-07-24 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური), (ნიდერლანდური ენა), (გერმანული)
* Christoph Gunkel: Blutbad im Dünenparadies, გამოქვეყნდა 18 მაისს, 2010.

ლიტერატურა
----------

* Dick van Reeuwijk: Sondermeldung Texel: Aufstand d. Georgier, Het Open Boek Den Burg/Texel 1984, ISBN 90-70202-09-3
**ლეონიდ ვიაჩესლავის ძე კურავლიოვი** (რუს. Леонид Вячеславович Куравлёв; დ. 8 ოქტომბერი, 1936, მოსკოვი — გ. 30 იანვარი, 2022, იქვე) — რუსი მსახიობი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1977).

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა სრულიად რუსეთის კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტი (ბ. ვ. ბიბიკოვის სახელოსნო). 1960–1992 წლებში მოღვაწეობდა კინომსახიობის სახელმწიფო თეატრში (მოსკოვი). კინოში იყო 1958 წლიდან. 

2022 წლის 10 იანვარს პნევმონიის დიაგნოზით მოათავსეს საავადმყოფოში, თუმცა COVID-19-ის ტესტები უარყოფითი აღმოჩნდა. 22 იანვარს ცნობილი გახდა, რომ ლეონიდ კურავლევი საავადმყოფოდან ჰოსპისში გადაიყვანეს. გარდაიცვალა 30 იანვარს, 85 წლის ასაკში.

შემოქმედება
-----------

ლეონიდ კურავლიოვი ფილმში „ივანე ვასილის ძე იცვლის პროფესიას"
პირველი წარმატება მოუტანა ვასილი შუქშინის ფილმებში შესრულებულმა როლებმა: პაშკა კოლოკოლნიკოვი („ცხოვრობს ასეთი ყმაწვილი", «Живёт такой парень»), სტეპან ვოევოდინი („თქვენ ვაჟი და ძმა" «Ваш сын и брат»). კურავლიოვის მიერ შექმნილი ხასიათები ადვილად საცნობი და არაერთმნიშვნელობიანია, როლის ნახატი გამოირჩევა დახვეწილი დამუშავებით. მსახიობს ახასიათებდა რბილი, ელფერებით მდიდარი შესრულების მანერა.

საუკეთესო როლებს შორისაა: ხომა ბრუტი („ვიი", «Вий»), შურა ბალაგანოვი („ოქროს ხბო", «Золотой телёнок»), არკადი („დასაწყისი", «Начало»), მილოსლავსკი („ივანე ვასილის ძე იცვლის პროფესიას", «Иван Васильевич меняет профессию»), აფონია („აფონია", «Афоня»). აგრეთვე გადაღებულია ფილმებში: „რობინზონ კრუზოს ცხოვრება და საოცარი თავგადასავლები" («Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо»), „არ შეიძლება იყოს!" («Не может быть!), „გლეხი ქალიშვილი" («Барышня-крестьянка»), „ციმბირელი დალაქი", («Сибирский цирюльник»), „თურქული გამბიტი" («Турецкий гамбит») და სხვ.; ტელეფილმებში: კარუსელი («Карусель»), „ეძებეთ ქალი" («Ищите женщину»); ტელესერიალებში: „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება" («Семнадцать мгновений весны»), „შეხვედრების ადგილის შეცვლა არ შეიძლება" («Место встречи изменить нельзя»), „დამსხვრეულ ფანართა ქუჩები" («Улицы разбитых фонарей») და სხვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ლეონიდ კურავლიოვი"** ვიკისაწყობში.
* ლეონიდ კურავლიოვი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ლეონიდ კურავლიოვი — *Кинопоиск* (რუსული)
* ლეონიდ კურავლიოვი — AllMovie (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  „გარდაიცვალა ლეონიდ კურავლიოვი - საბჭოთა და რუსული კინოს პოპულარული მსახიობი". *რადიო თავისუფლება*. ციტირების თარიღი: 30 იანვარი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
2. 1 2   Куравлёв Леонид Вячеславович // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 372.
ეუკარიოტების მ-რნმ-ის სიცოცხლის ციკლის მთავარი ეტაპები
**ინფორმაციული რიბონუკლეინის მჟავა** (**ი-რნმ**, სინონიმი — **მატრიცული რიბონუკლეინის მჟავა, მ-რნმ**) — რნმ, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას ცილების პირველადი სტრუქტურის (ამინომჟავური თანმიმდევრობის) შესახებ. ი-რნმ სინთეზირდება ტრანსკრიფციის დროს დნმ-ზე დაყრდნობით, რის შემდეგაც, თავის მხრივ, გამოიყენება ტრანსლაციის პროცესში ცილების სინთეზისთვის, როგორც მატრიცა. ამგვარად მ-რნმ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გენების „გამოვლენაში" (ექსპრესიაში).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ი-რნმ-ის სიცოცხლის ციკლი დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.  ფლეშ ანიმაცია
* რნმ-ის მოდიფიკაციების მონაცემთა ბაზა დაარქივებული 2008-02-19 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* არატრანსლირებადი მიმდინარეობების, სტარტ- და სტოპ-კოდონების მონაცემთა ბაზა დაარქივებული 2007-06-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  *Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter*, Molecular Biology of the Cell, 5, Garland Science, 2008, ISBN 0815341059.
**საციციანო** — სათავადო ფეოდალურ საქართველოში. მდებარეობდა ქართლის გაღმა მხარეში (მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპირო). იყოფოდა ზემო და ქვემო საციციანოდ. ზემო საციციანო შეიქმნა ძამის ხეობის — გვერდისძირის, ხოლო ქვემო — სოფელ ნიჩბისის ირგვლივ. მათ ერთმანეთისაგან მიჯნავდა ჯავახიშვილებისა და თარხნიშვილების სამფლობელოები. 

XIV საუკუნის II ნახევარში ტაო-შავშეთიდან შიდა ქართლში გადმოვიდნენ ფანასკერტელთა ფეოდალური სახლის წევრები, რომლებიც XV საუკუნეში საბოლოოდ დამკვიდრდნენ ძამის ხეობაში და საფუძველი ჩაუყარეს ახალ სათავადოს. „საციციანო" სახელწოდება მომდინარეობს თავად ციციშვილების გვარიდან. საციციანოს თავდაპირველად ბირთვს შეადგენდა ორბოძლელისეული მამული (ხვედურეთი, კეხისჯვარი). შემდგომში მათ მიიღეს უფლისციხე, ქვახვრელი, კარალეთი. ისინი ხშირად ფლობდნენ მეოთხე სადროშოს სარდლის თანამდებობას, რომელიც მათ გამოიყენეს სამფლობელოს გასაფართოებლად. საციციანოში შედიოდა ხვედურეთის ხეობა, ძამის ხევი, ვერძისძირი, გუჯარეთი, ნიჩბისი, წყნეთი, დოესი, იისციხე, ავკეთი, ატენი. რეზიდენციები იყო სამწვერისში, მძოვრეთში, ნიჩბისში, ხოლო საგვარეულო საძვლე-სამარხები — ყინწვისში, სამწევრისში, ხვედურეთსა და ნიჩბისში. საციციანომ იარსება XIX საუკუნის 40-იან წლებამდე.

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 214.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართლის სამეფოს სათავადოები |
| --- |
|  |
| 
* ქსნის საერისთავო
* არაგვის საერისთავო
* სამუხრანბატონო
* საამილახორო
* საციციანო
* საბარათიანო
 |
|  |
| 
**ა** ქართლი და ჯავახეთი არ გვხვდება ლეონ II-ის მიერ ჩამოყალიბებულ საერისთავოთა სიაში. |

 |