recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ორბიტალური ძვლები
კრანიალური ძვლები
**ცხავის ძვალი** (ლათ. os ethmoidale) — კენტი ძვალი. მდებარეობს შუბლის ძვალის თანამოსახელე ამონაჭდევში, ავსებს მას და დაკავშირებულია სახნისთან, შუბლის, ძირითადად, ყვრიმალი და ცრემლის ძვლებთან. ცხავის ძვლის ძირითადი ნაწილი წარმოდგენილია მეტად თხელი, ნაზი კედლებისა და ტიხრების მქონე ჰაეროვანი უჯრედებით, რომელთა გაერთიანება ქმნის ცხავის ძვლის ლაბირინთს. მთლიანად ცხავის ძვალს კუბის ფორმა აქვს, რომლის ზედა კედელს ქმნის ჰორიზონტალურად მდებარე, ქალას ფუძის შემადგენელი, დაცხრილული ფირფიტა, რომელზეც ორმოცამდე წვრილი ნაჩვრეტი აღინიშნება. ზემოთა ზედაპირის ნაწილი შუბლის ძვლისკენაა მოქცეული. ამ უკანასკნელზე მას დართული აქვს კარგად გამოხატული ხვრელები შუბლის წიაღთან დასაკავშირებლად. ლაბირინთის ლატერალურ კედელს ქმნის თვალბუდისკენა ფირფიტა, უკანას — ლაბირინთის უკანა უჯრედების კედელი, ხოლო ქვედას ცხავის დიდი ბუშტუკის ძირი და კავისებრი მორჩი, რომელთა შორის არსებული თავისუფალი სივრცე — ცხავის ძაბრი ზევით უკავშირდება შუბლის წიაღს, ხოლო მის ქვევით მდებარე ნახევარმთვარისებრი ნაპრალი აკავშირებს ზედა ყბის წიაღს ცხვირის შუა გასავალთან. ცხავის ძვლის ლაბირინთი ორ განცალკევებულ (მარჯვენა და მარცხენა) ნაწილებად არის დაყოფილი. ცხავის ძვალი გადის გაძვალების 3 სტადიას: მუცლადყოფნის მე-16 კვირას გაძვალების წერტილი წარმოიქმნება შუა ნიჟარაში, მე-20 კვირას - ზედა ნიჟარაში, მე-9 თვეს- წყვილ დაცხრილულ ფირფიტაში. პერპენდიკულარული ფირფიტა ძვალდება 6-8 წლის ასაკში. დაბადების შემდეგ ლაბირინთში ვითარდება 2-3 ჰაეროვანი ღრუ, ხოლო ლაბირინთის სრული ჩამოყალიბება მთავრდება 12-14 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* *კაციტაძე ი.*, ადამიანის ანატომია, ტ. 1, გვ. 144-145, თბ. 2011.
**ფრიც ზუბერ-ბიულერი** (გერმ. Fritz Zuber-Bühler; დ. 6 ნოემბერი, 1822, ლე-ლოკლი, ნევშატელის კანტონი, შვეიცარია — გ. 23 ნოემბერი, 1896, პარიზი) — შვეიცარიელი მხატვარი აკადემიური კლასიციზმის სტილში.

ბიოგრაფია
---------

თექვსმეტი წლის ასაკში ის გადავიდა პარიზში, სადაც იპოვა თავისი პირველი მასწავლებელი, ლუი გროსკლოდი. მოგვიანებით ის სწავლობდა ნატიფ ხელოვნებათა სკოლაში და შემდეგ დახვეწა თავისი ტექნიკური უნარები ფრანსუა-ედუარ პიკოსთან, რომელიც მიჰყვებოდა იმ თანამედროვე მხატვრების იმავე შტოს, როგორიცაა ლეონ პერო, ბუგერო და ალექსანდრე კაბანელი. ამის შემდეგ მან გარკვეული დრო გაატარა იტალიაში შთაგონების ძიებაში; შესაძლოა ბერლინშიც სწავლობდა. საზღვარგარეთ გატარებული ხუთი წლის შემდეგ ის დაბრუნდა პარიზში, სადაც დებიუტი შედგა სალონში 1850 წელს. ამის შემდეგ მან სალონებში გამოფინა სხვადასხვა მასალით (ზეთით, პასტელით და აკვარელით) შესრულებული ნამუშევრები.

მისი ნახატი „უდანაშაულობა" გვიჩვენებს მის რომანტიკულ ხედვას გლეხის ბავშვებზე და მათ გარემოზე. ხატავდა მითოლოგიურ და რელიგიურ საგნებს, ასევე პორტრეტებს. ზუბერ-ბიულერმა გამოფენა მოაწყო შეერთებულ შტატებში პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში და მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია. მისი გამოფენები იმართებოდა სალონში (პარიზი) 1891 წლამდე, ამ დროისთვის ევროპული აკადემიური ტრადიცია, რომელსაც იგი წარმოადგენდა, უკვე აყვავებული იყო.

ნამუშევრების გალერეა
--------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნტში
-------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფრიც ზუბერ-ბიულერი***

* ზუბერ-ბიულერის კატები

სქოლიო
------

1. ↑  Artilim Art Gallery დაარქივებული 2011-09-13 საიტზე Wayback Machine. .
2. ↑
**ყუბად აბდალა-ოღლი ყასიმოვი** (აზერ. Qubad Abdulla oğlu Qasımov; დ. 9 ივლისი, 1896 — გ. 1993) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მუსიკადმცოდნე, აზერბაიჯანის სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1968), ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1949).

ბიოგრაფია
---------

ყუბად ყასიმოვი დაიბადა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჯაბრაილის მაზრის სოფელ ყარგაბაზარში. 1928 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთის ფაკულტეტის ისტორიული განყოფილება. 1921—1939 წლებში იყო აზერბაიჯანის სატელეგრაფო სააგენტოს განყოფილების გამგე, გაზეთ „კომუნისტის", „ენი-ელის"და „ბაქოელი მუშის" გაზეთების პასუხისმგებელი მდივანი. 1940—1944 წლებში აზერბაიჯანის კონსერვატორიის მუსიკის კაბინეტის სამეცნიერო - კვლევის უფროსი მეცნიერ მუშაკი. 

1945—1950 წლებში აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული ხელოვნების ინსტიტუტის მდივანი. 1951—1954 წლებში მასწავლებელი (1954-დან დოცენტი), 1952 წლიდან კათედრის გამგე, 1953—1955 უმაღლესი დაუსწრებელი სწავლის პედაგოგიური ინსტიტუტის დეკანი. 1955—1970 წლებში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მუსიკის ისტორიის განყოფილებას, 1971 წლიდან აზერბაიჯანის სსრ არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ მუშაკი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყუბად ყასიმოვი
**ურალ-ბატირი** (ბაშკ. Урал батыр; წარმოსდგება: *ურალ* + თურქული: *ბატირ* - "გმირი, მამაციადამიანი") — ბაშკირების ყველაზე ცნობილი ეპოსი. ეპოსში აღწერილია ლეგენდარულ ქმნილებები და საგმირო საქმეები. ის არის სკანდინავიული ბეოვულფის, გერმანული ნიბელუნგების და მესოპოტამიური გილგამეშის მსგავსი ნაწარმოები. პოემა ნაციის მუდმივობის და ადამიანის მიერ ეშმაკიდ დამარცხების შესაძლებლობის იდეას უსვამს ხაზს.

ურალ-ბატირის მოტივები გვხვდება სხვა ისეთ ბაშკირულ ეპოსებში როგორიცაა მაგალითად - ალპამისი, ხოლო აკბუზატი და ბაბსაკი და კუსეკი ურალ-ბატირის სიუჟეტს აგრძელებენ.

სიუჟეტი
-------

თურქული, ირანული და სემიტური სასიმღერო ტრადიციების მსგავსად პოემა ყვება ურალ-ბატორის გმირული საქმეებს. ურალი ხანში შესული მშობლებისგან იანბიკესა და იანბიროესგან დაიბადა. იან (جان) - სპარსულად აღნიშნავს სულს, იანბიროე სულის მიცემას, ხოლო იანბიკე სულის ქალს. ურალი ბავშვობიდანვე ავლენს გმირულ ხასიათებსა და თვისებებს. მისი ცბიერი ძმა შულგანისგან განსხვავებით ის თავიდანვე ეშმაკის დაუძინებელი მტერი იყო. მოწიფული ურალი გადაწყვეტს მოძებნოს და გაანადგუროს სიკვდილი. თავის გზაზე ის ხვდება უამრავ ლეგენდარულ დამიანს და არსებას. ყოველი მისი მოქმედება ემსახურება სიცოცხლის გადარჩენას. თავის ფრთოსანი ულაყის აკბუთატის (*თეთრ-ნაცრისფერი ცხენი*) დახმარებით ტირანი შახ ხატილის სასიკვდილო მსხვერპლთშეწირვისგან იხსნა ახალგაზრდა კაცი და ქალი. ის ანადგურებს უამრავ დევს, ქოწინდება ლეგენდარულ ჩიტ ჰუმაიზე და ბოლოს ამარცხებს მთავარ დევ აზრაკას. რომლის სხეულისგანაც სამხრეთ ურალში წარმოიქმნა მთა იამან-ტაუ. ურალი დევებთან ბოლო ბრძოლაში მარცხდება, რადგან ის იძულებული იყო დაელია მთელი ტბა სადაც ისინი იმალებოდნენ. თუმცა ურალი ტოვებს ვაჟებს, რომლების მის საქმეს გააგრძელებენ.

ისტორია
-------

პოემა არსებობდა მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად სიმღერის ფორმით, ის პირველად 1910 წელს ხალხურმა მოლექსემ მუხამედშა ბურანგულოვმა ჩიწერა. პოემაში ნახსენებია პრე-ბაბილონური ისტორიები. პოემაში იკვეთება ირანული და თათრული კულტურების კავშირები.

თარგმანები
----------

ურალ-ბატირის ინგლისურად სრულად 1999 წელს ბაშკირეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა საგიკ საფიკოვმა თარგმნა. ტარგმანის გაუმჯობესებული ვერსია 2001 წელს გამოიცა. პოემის საბოლოო ვარიანტი, ბაშკირულ და ინგლისურ ენებზე 2003 წელსს სასაჩუქრე ფორმატით გამოსცეს. 2013 წელს ახალი თარგმანი შეასრულეს დავით და ანასტასია ანდრესენებმა და გამოსცეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში „ურალ მამაცის" (*Ural the Brave*) სახელით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* «Ural-batir» (ორიგინალი) ლათინური ანბანით, ბაშკირულად
* «Ural-batir» კირილიცაზე დაარქივებული 2015-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* «Ural-batir» აკადემიური ვერსია
* «Ural-batir» პოეტური ვერსია დაარქივებული 2014-07-13 საიტზე Wayback Machine.
* «Ural-batir» პროზა (რუსულად)
* «Ural-batir» ინგლისური ვერსია
* «Ural-batir» ხალხური ვერსია ბაშკირულად დაარქივებული 2015-09-23 საიტზე Wayback Machine.
* *Ural-batyr* კონგრესის ბიბლიოთეკაში, აშშ.

სქოლიო
------

1. ↑  Türk Söylence Sözlüğü (Turkish Mythological Dictionary), Deniz Karakurt, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
2. ↑  Kafkas Nart Destanlarında At Motifi, Ufuk Tavkul(თურქული)
3. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-30. ციტირების თარიღი: 2016-11-15.
**ხვარშიული ენა** — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფის ენა. მასზე მეტყველებენ დაღესტნის რესპუბლიკის წუმადის რაიონის აულებში (ხვარში, ინხოყვარი, კვანტლადა, სანტლადა, ხვაინი). მოიცავს 2 დიალექტს: საკუთრივ ხვარშიულსა და ინხოყვარულს. ხვარშიულ ენაზე ლაპარაკობს 1870 კაცი (2002).

ხვარშიული ენისთვის დამახასიათებელია მარტივი ხმოვნები: ა, ე, ი, ო, უ და მათი გრძელი და ნაზალიზებული ვარიანტები. ინხოყვარულსა და სანტლადურში არის ირაციონალური ხმოვანი (ჷ). მახვილი სუსტი, დინამიკური და ძირითადად მოძრავია. თანხმოვნებს ახასიათებს ხშულა სამეულების, სპირანტთა წყვილეულებისა და ცალეულების ნაკლული სისტემა. ფუძეებისათვის დამახასიათებელია სრულხმოვანება. გრამატიკული კატეგორიები უმთავრესად ნაწარმოებია სუფიქსებით. სახელისა და ზმნის საერთო კატეგორიებია გრამატიკული კლასი და რიცხვი მხოლოობოთ რიცხვში გარჩეულია 4 კლასი. ძირითადი ბრუნვები: სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი და მოქმედებითი. დამახასიათებელია ლოკატიური ბრუნვების სერიათა რთული სისტემა. ბრუნება ერთფუძიანიცაა და ორფუძიანიც.

ზმნას გრამატიკული კლასისა და რიცხვის გარდა ახასიათებს დროის, კილოს, კაუზატივის, ხანგრძლივობითბისა და უნახაობის კატეგორიები. გარჩეულია ინფინიტივი და მასდარი, დროთა მიხედვით ნაწარმოები მიმღეობები და აბსოლუტივები, დადებითი და უარყოფითი ფორმები, გარდამავალი და გარდაუვალი ზმნები. გარდაუვალ ზმნებში კლასნიშნით აღინიშნება სუბიექტი, ხოლო გარდამავალ ზმნებში — პირდაპირი ობიექტი. გარდამავალი ზმნა ერგატიული კონსტრუქციისაა, გარდაუვალი — ნომინატიურისა, გრძნობა-აღქმის ზმნები კი დატიურისა. ხვარშიულ ენაში წინადადებები მხოლოდ მარტივი, შერწყმული და რთული თანწყობილი კონსტრუქციისაა. სინტაქსური კავშირის მთავარი სახეებია შეთანხმება, მართვა, მირთვა.

ხვარშიული ენა ღარიბია სიტყვაწარმოების აფიქსებით. თვლის სისტემა საკუთრივ ხვარშიულ დიალექტში ოცობითია, ინხოყვარულში — ათობით-ოცობითი. უხვია ხუნძურიდან და ხუნძურის მეშვეობით არაბულ-სპარსულ-თურქულიდან შეთვისებული ლექსიკა. ბევრია რუსულიდან ნასესხები სიტყვებიც.

ხვარშიული ენა უდამწერლობოა. სამწერლობო ენად გამოიყენება ხუნძური.

ლიტერატურა
----------

* *ლომთაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 475-476.
* Бокарев, Е. А. Хваршинский язык (говор с Ничокари).

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Russian Federation
ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი
**ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი** — კრასნოდარის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება.

ისტორია
-------

1920 წლის 4 ივლისს ყუბან-შავი ზღვის რევოლუციურმა კომიტეტმა გამოსცა განკარგულება ყუბანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც სამი ფაკულტეტი იყო: სამედიცინო, საბუნებისმეტყველო და სოციალურ-ისტორიული.

1920 წლის 5 სექტემბერს გაიმართა ყუბანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ოფიციალური გახსნის ცერემონია რევოლუციური კომიტეტის თავმჯდომარის პოლუანის თანდასწრებით. იგი გაიხსნა ეკატერინოდარის (ამჟამად კრასნოდარის) ადრეული დიეკას ქალთა სკოლის ნაცვლად.

1921 წელს ყუბანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რეფორმირება განხორციელდა. სამედიცინო ფაკულტეტი გახდა ყუბანის სამედიცინო ინსტიტუტი, ხოლო დანარჩენი ორი ფაკულტეტი დაერთო სახალხო განათლების ინსტიტუტს, პოლიტექნიკურ ინსტიტუტსა და პედაგოგიურ ინსტიტუტს. ყუბანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1970 წელს გაიხსნა სამედიცინო ფაკულტეტის გარეშე.

1963 წელს ყუბანის სამედიცინო ინსტიტუტში გაიხსნა სტომატოლოგიური ფაკულტეტი.

1966 წლიდან ყუბანის სახელმწიფო ინსტიტუტი გამოსცემს თავის გაზეთს სამედიცინო ყუბანი.

1969 წელს ყუბანის სამედიცინო ინსტიტუტში გაიხსნა პედიატრიული ფაკულტეტი.

1982 წელს ყუბანის სამედიცინო ინსტიტუტში გაიხსნა ექიმის დახელოვნების ფაკულტეტი.

1992 წელს ყუბანის სამედიცინო ინსტიტუტში გაიხსნა უმაღლესი ექთნების ფაკულტეტი, რომელიც 1997 წელს გახდა უმაღლესი ექთნების მუნიციპალური სამედიცინო ინსტიტუტი და გავიდა კუბანის სამედიცინო უნივერსიტეტის სტრუქტურიდან.

1993 წელს გაიხსნა ყუბანის სამედიცინო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ფილიალი მაიკოპში, ადიღეს რესპუბლიკის დედაქალაქი სამხრეთ რუსეთში.

1998 წელს ყუბანის სამედიცინო უნივერსიტეტში კიდევ ორი ​​ფაკულტეტი გაიხსნა: მედიცინა-პროფილაქტიკური და ფარმაცევტული.

2005 წელს ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიას მიენიჭა უნივერსიტეტის სტატუსი.
ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი რუსეთის 5 უნივერსიტეტიდან ერთ–ერთია, სადაც ბიოლოგიურ მასალებთან მუშაობენ. ამის პარალელურად, უნივერსიტეტში ვითარდება ფანტომური სწავლება.

რუსეთის ჯანდაცვის სამინისტროს ყუბანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი სახელმწიფო საბიუჯეტო საგანმანათლებლო დაწესებულების პრაქტიკული უნარების ცენტრი შეიქმნა რუსეთის ჯანდაცვის სამინისტროს ბაზაზე 2009 წელს და მიზნად ისახავს პრაქტიკული სწავლების, მიმდინარე და შუალედური სერთიფიკატებისა და პრაქტიკული პროფესიული უნარების დაუფლების ხარისხის საბოლოო სახელმწიფო სერთიფიცირებას კვალიფიკაციის ამაღლების სტუდენტებისა და სტაჟიორების მიერ. 

პრაქტიკული უნარების ცენტრის შექმნა საშუალებას გვაძლევს გადავჭრათ სამედიცინო განათლების ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი პრობლემა: დავეუფლოთ ექიმის უნარს პაციენტისთვის ზიანის მიყენების გარეშე.

სტრუქტურა
---------

ყუბანის სახელმწიფო უნივერსიტეტს აქვს შემდეგი ფაკულტეტები:

* სამკურნალო
* პედიატრიული
* სტომატოლოგიური
* ფარმაცევტული
* სამედიცინო და პროფილაქტიკური
* სპეციალისტების პროფესიული განვითარება და გადამზადება
* წინასაუნივერსიტეტო ტრენინგი

ლიტერატურა
----------

* Сельскохозяйственные высшие учебные заведения / Красота В. Ф. // Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 23).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Кубанский государственный медицинский университет
* Официальный сайт КубГМУ
**ტუკუპიტა** (ესპ. Tucupita) — ქალაქი ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ვენესუელაში, დელტა-ამაკუროს შტატის შემადგენლობაში. მდებარეობს მდინარე ორინოკოს დელტის ფარგლებში, ზღვის დონიდან 5 მ სიმაღლეზე. ქვეყნის დედაქალაქ კარაკასიდან დაშორებულია 730 კილომეტრით. 

2001 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 72.856 კაცს. მოჰყავთ სიმინდი, ბანანი, კაკაო, შაქრის ლერწამი და თამბაქო. ქალაქის იერ-სახის შეცვლა განაპირობა მდინარე მანამოზე აშენებულმა კაშხალმა და ასევე ნავთობის წარმოების განვითარებამ. კაშხლის ზედა მხარეს გაშენებულია გზატკეცილი, რომლის საშუალებით დამყარებულია საავტომობილო მიმოსვლა ტუკუპიტასა და მატურინს შორის. 

ქალაქი ტუკუპიტა გაშენებულია მდინარე ორინოკოს ტოტის კანიო-მანამოს ნაპირებზე, კარიბის ზღვის სანაპიროდან 110 კილომეტრში. ორინოკოს დელტა უმეტესად დაკავებულია წყალ-ჭაობური მცენარეებით, გაბატონებულია ცხელი და ნოტიო კლიმატი. დელტის ტერიტორიაზე უხვადაა ტბები, ასევე მდიდარია აქაური ფლორისტული შედგენილობა, რის გამოც ტერიტორია ეკოლოგიური თვალსაზრისით მეტად მრავალფეროვანია. ქალაქის მიდამოებშია (ორინოკოს დელტის დასავლეთ ნაწილში) ნავთობის მნიშვნელოვანი მარაგი, სადაც დაახლოებით 1930-იანი წლებიდან მოყოლებული 1960 წლამდე მიმდინარეობდა მისი ინტენსიური მოპოვება. 

დაარსდა 1885 წელს. ქალაქ ტუკუპიტის ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაჩვენებელი უტოლდება 26,8 °C-ს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია – ბრიტანიკა

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვენესუელის შტატების დედაქალაქები |
| --- |
|  |
| 
პუერტო-აიაკუჩო (ამასონასი)  · ბარსელონა (ანსოატეგი)  · სან-ფერნანდო-დე-აპურე (აპურე)  · მარაკაი (არაგუა)  · ბარინასი (ბარინასი)  · სიუდად-ბოლივარი (ბოლივარი)  · ვალენსია (კარაბობო)  · სან-კარლოსი (კოხედესი)  · ტუკუპიტა (დელტა-ამაკურო)  · კარაკასი (ფედერალური ოლქი)  · სანტა-ანა-დე-კორო (ფალკონი)  · სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი (გუარიკო)  · ბარკისიმეტო (ლარა) · მერიდა (მერიდა)  · ლოს-ტეკესი (მირანდა)  · მატურინი (მონაგასი)  · ლა-ასუნსიონი (ნუევა-ესპარტა)  · გუანარე (პორტუგესა)  · კუმანა (სუკრე)  · სან-კრისტობალი (ტაჩირა)  · ტრუხილიო (ტრუხილიო)  · ლა-გუაირა (ვარგასი)  · სან-ფელიპე (იარაკუი)  · მარაკაიბო (სულია) |

 |
**ყორჩიბაშიშვლების ციხე** — ციხესიმაგრე თელავში. მდებარეობს ვახვახიშვილების ციხის დასავლეთით. გადაჰყურებს ალაზნის ველს. დღეისათვის ციხის ტერიტორია მჭიდროდაა დასახლებული და ძველი მოხაზულობაც აღარ დგინდება. თავდაპირველი სახის ადდგენაში აქაც XIX საუკუნის დასაწყისში შედგენილი გეგმა გვეხმარება. ციხის ისტორია უცნობია, მაგრამ სტილისტური ნიშნების მიხედვით იგი XVIII საუკუნის მეორე ნახევარს მიეკუთვნება.

ირკვევა, რომ შემაღლებაზე მდგარი, კოშკებით აღჭურვილი ციხე გეგმაში გრძელ ოთხკუთხედს წარმოადგენდა. ჭიშკარი სამხრეთის ცენტრალური კოშკის მარჯვნივ ჰქონია. დამხმარე გასასვლელები მოთავსებული ყოფილა აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედლებში. მათი ასეთი უჩვეულო სიმრავლე შესაძლოა, ნაწილობრივ, ციხის შიგნით დამატებით ორი გალავნის არსებობით იყოს გამოწვეული. ერთი მათგანი გამოყოფს სამხრეთ-ღმოსავლეთის კუთხეს. მეორე - ჩრდილოეთის ცენტრის ნაწილს. პირველი, შესაძლოა, ციხის მფლობელის საცხოვრებელს წარმოადაგენდა, მეორე კი - გვარის სხვა წევრებისა. 

ციხის შიგნით ათზე მეტი სხვადასხვა ზომის ნაგებობა მდგარა. ასეთი სიმრავლე არცაა გასაკვირი, რადგან ეს მარტო ციხე კი არ რის, არამედ ციხე-დარბაზია. ამაზე მიუთითებს ციხის შუაში მდგარი მოზრდილი ეკლესიაც. 

დღემდე შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთის მცირე ზომის კოშკი, რომელსაც ზედა ნაწილი მორღვეული აქვს და ამიტომ სართულიანობა არ ირკვევა. დარჩენილი ორი სართულიდან ორივეს ცალ-ცალკე ჰქონია ეზოდან შესასვლელი. კედლებში სათოფურები ყოფილა განლაგებული. 

კედლების ფრაგმენტების მიხედვით ციხე ორიარუსიანი ჩანს. ქვედა იარუსი აქაც ყრუ იყო. ზემოთ კი ხის ბილიკს სათოფურები მიუყვებოდა.

ლიტერატურა
----------

* ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები, თბ. 1965
* რჩეულიშვილი ლ. თელავი, თბ. 1963
* ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები, თბ. 1961
* ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი, თბ. 1962
* ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ. 1988
* უჯარმიდან ალავერდამდე, თბ. 2013
**ფრინველების მოყვარული ალკატრასიდან** (ინგლ. Birdman Of Alcatraz) — 1962 წლის ამერიკული ფილმი პატიმარ რობერტ სტრაუდის შესახებ. მთავარი როლის შემსრულებელმა ბერტ ლანკასტერმა მიიღო BAFTA-სა და ვენეციის კინოფესტივალის ჯილდოები საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
რობერტ სტრაუდი 19 წლის იყო, როდესაც მან მოკლა კაცი კამათში საცეკვაო დარბაზში გოგონას გამო, ალასკაში. მას მიესაჯა თორმეტი წელი ვაშინგტონის შტატის მაკენლის კუნძულის ციხეში. სტრაუდს მხოლოდ მესამე კლასის განათლება ჰქონდა. სამი წლის განმავლობაში იგი სწავლობდა ინჟინერიას, მუსიკას, მათემატიკას და თეოლოგიას კანზას სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსებზე. მან ყველა საგანში უმაღლესი შეფასება მიიღო და მზად იყო მისი განთავისუფლებისთვის უახლოეს მომავალში. 1916 წლის მარტში, განთავისუფლებამდე ცოტა ხნით ადრე, მან მოკლა ერთი მცველი იმის გამო, რომ ვერ ნახა მისი ძმა.ის გაასამართლეს,დამნაშავედ ცნეს და ჩამოხჩობა მიუსაჯეს. რათქმაუნდა დედამისი ამას არ დათანხმდა. მან შუამდგომლობით მიმართა პრეზიდენტ ვუდრო ვილსონს და მის ცოლს. მასზე შთაბეჭდილება მოახდინა მისი ვაჟის სწავლის აღწერილობამ და სულ რაღაც რვა დღით ადრე, სასჯელამდე შეუცვალეს. ერთ  დღეს სტრაუდმა ლივენვოერტის სავარჯიშო ეზოში ორი ჩიტი იპოვა. მან ისინი წიგნების დახმარებით გაზარდა. იმ მომენტიდან მოყოლებული მისი ინტერესები ორნიტოლოგიაში გახდა ვნება. მან იყიდა რამდენიმე   იადონი ჩაატარა ექსპერიმენტები  და დაწერა მისი შედეგების შესახებ. 1931 წლისთვის სტრაუდი იყო იადონის მოვლისა და აღზრდის ექსპერტი. მან დაწერა რამდენიმე სტატია, რომლებიც ციხიდან უკანონოდ გამოიტანა და გამოაქვეყნა. 1942 წელს მან გამოაქვეყნა წიგნი ფრინველების დაავადების შესახებ. ეს ითვლებოდა საუკეთესო ნამუშევრად ამ სფეროში. ამასობაში სტრაუდის ნამუშევრები ძალიან ცნობილს ხდიდა. ხალხმა დაიწყო სტრაუდის განთავისუფლების მოთხოვნა და ამან განარისხა ციხის ზოგიერთი ჩინოვნიკი. 1942 წლისთვის სტრაუდი გადაყვანილი იქნა ალკატრასში. მას უბრძანეს რომ დაეტოვებინა ყველა მისი ჩიტი, წიგნები და სხვა პირადი ნივთები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „Birdman of Alcatraz" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* 

* „Birdman of Alcatraz" — Rotten Tomatoes
* „Birdman of Alcatraz" — Allmovie-ზე
* თრეილერი
ურ-ნამუ (ტახტზე) გამგებლის უფლებამოსილებას ანიჭებს ჰაშამერს, იშკუნ-სინის უმაღლეს ქურუმს
**ურ-ნამუს კოდექსი** უძველესი დღემდე მოღწეული დაფა სასამართლო კანონთა კრებულით. დაწერილი იყო შუმერთა ენაზე დაახ. ძვ. წ. 2100-2050 წლებში. მიუხედავად იმისა, რომ წინასიტყვაობა კანონების ავტორობას ურის მეფე ურ-ნამუს (ძვ. წ. 2112-2095) მიაწერს, ზოგიერთ ისტორიკოსთა აზრით ისინი მისი ვაჟის შულგისა უნდა იყოს.

ნიპურთან ორ ფრაგმენტად ნაპოვნი კოდექსის პირველი ასლი 1952 წელს თარგმნა სამეულ კრამერმა. მისი ნაწილობრივად შენახვის გამო, მხოლო პროლოგისა და 5 კანონის ამოცნობა გახდა შესაძლებელი. დამატებითი ტაბლები მოგვიანებით იქნა ნაპოვნი და 1965 წელს ნათარგმნი, რამაც 57 კანონიდან 40-ის ამოცნობა გახადა შესაძლებელი. სიპართან ნაპოვნ კიდევ ერთ ასლში რამდენიმე უმნიშვნელო ცვლილებაა შეტანილი.

მიუხედავად იმისა, რომ უფრო ადრეული სასამართლო კოდექსებიც არსებობდა, როგორიცაა ურუკაგინის კოდექსი, ურ-ნამუს კოდექსი უძველესია გადარჩენილთა შორის. ის სამი საუკუნით წინ უსწრებს ხამურაბის კანონებს.

ლიტერატურა
----------

* Miguel Civil. "The Law Collection of Ur-Namma." *Cuneiform Royal Inscriptions and Related Texts in the Schøyen Collection*, 221-286, edited by A.R. George, 2011, ISBN 9781934309339
* Claus Wilcke. "Der Kodex Urnamma (CU): Versuch einer Rekonstruktion." *Riches hidden in secret places: ancient Near Eastern studies in memory of Thorkild Jacobson*, edited by Zvi Abusch, 2002, ISBN 1-57506-061-2
* Martha T. Roth. "Law Collections from Mesopotamia and Asia Minor." *Writings from the Ancient World*, vol. 6. Society of Biblical Literature, 1995, ISBN 0-7885-0104-6
**შემგროვებლობა** — პრეისტორიული საზოგადოების ერთ-ერთი ძირითადი საქმიანობა, ე.წ. მითვისებითი მეურნეობის ერთ-ერთი დარგი. შემგროვებლობა პირველყოფილი ადამიანის წარმოშობისთანავე გაჩნდა და საკმაოდ დიდხანს გაგრძელდა.

თითქმის მთელი ქვის ხანის პერიოდში და კიდევ უფრო გვიან ადამიანის ძირითადი საქმიანობა დაკავშირებული იყო საკვების მოპოვებასთან. ეს ხდებოდა ნადირობით, თევზჭერით ან შემგროვებლობით.

ქვის ხანის ადამიანებმა კარგად იცოდნენ შემგროვებლობა, ჰქონდათ ათვისებული გარკვეული სივრცე, საკუთარი ტერიტორია. საკვების მოპოვების პროცესში მთელი ჯოგი მომთაბარეობდა. გარკვეულ პუნქტში ჯოგის ხანგრძლივ დგომას საკვები რესურსების – შეგროვილისა და ნანადირევის სიუხვე განპირობებდა. შემგროვებლობა დამოკიდებული იყო კლიმატურ პირობებზე, საარსებო რესურსებზე, შესაბამისი იარაღის ფლობაზე.

საკვების მოპოვებისათვის პირველყოფილი ადამიანები იყენებდნენ ქვის და ხის იარაღებს — ხელცულებს, საჩიჩქნებს, წვეტანებს, დანებსა და შუბებს. ტექნიკური მიღწევებიდან, აღსანიშნავია, ბუმერანგები.

პირველი ადამიანები აგროვებდნენ ქერქს, ფესვებს, ბალახს, ტყის ნაყოფს და სხვ. რაც კი საკვებად ვარგისი და გამოსადეგი იყო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 708.
**ტომსკის წითელი მეჩეთი** (რუს. Красная мечеть) — ქვისგან აშენებული მეჩეთი ტომსკში. იგი აგებულია 1904 წელს ძველი ხის მეჩეთის ადგილზე. სახელი მიიღო კედლის ფერის გამო. მეჩეთი არის რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი.

ისტორია
-------

ტომსკის პირველი მეჩეთები იყოს ხისგან აგებული, მათ შორის პირველი ააგეს 1810 წელს, შემდეგ კი დაიწვა. მის ადგილზე, თათრების ქუჩისა და ამჟამინდელი ტრიფონოვის ქუჩის გადაკვეთაზე ააგეს მეორე ხის მეჩეთი, რომელიც ასევე დაიწვა 1900 წელს. 

შემდეგი მეჩეთი ააგეს 1901-1904 წლებში ხამზა ხამიტოვის ინიციატივითა და ვაჭარ ქარიმ ხამიტოვის ფინანსებით. 1907 წელს მეჩეთის საიხლოვეს ააგეს მედრესე. მოსახლეობაში იგი ცნობილია ხამიტოვის მედრესეს სახელით. 

1931 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მეჩეთი დახურა, შენობას გამოიყენებდნენ როგორც კინოდარბაზად, ლიქიორის ქარხანად, საკვები პროდუქტების ქარხანა „ტომსკის" საამქროდ. 

1995-1997 წლებში მუსულმანებმა დაიბრუნეს მედრესეს შენობა. ამ შენობის მეორე სართულს გამოიყენებდნენ ლოცვისათვის. მეჩეთის შენობა მორწმუნეებს დაუბრუნდათ მხოლოდ 2002 წელს ნახევრადდანგრეულ მდგომარეობაში. ააგეს დაკარგული მინარეთი და გუმბათი. მეჩეთის იმამი გახდა ნიზომუტდინ ჟუმაევი. 

2014 წლის დეკემბერში დასრულდა წითელი მეჩეთის სარესტავრაციო სამუშაოები. 2015 წელს გაიმართა გარემონტებული შენობის გახსნის ცერემონიალი, რომელსაც სტუმრობდნენ დელეგაციის წევრები ჩეჩნეთის რესპუბლიკიდან, რუსეთის აზიური ნაწილის პარლამენტებიდან, ასევე ტომსკის ოლქისა და ქალაქის მმართველი ორგანოების წარმომადგენლები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რუსეთის გერბი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი № 7040001000
* Томск татаро-бухарский: Мечети Красная и Белая / К. Кабдулвахитов
უჟანგავი ფოლადით მოპირკეტებული უოლტ დისნეის საკონცერტო დარბაზი
**უჟანგავი ფოლადი** — რთულად ლეგირებული ფოლადი, რომელიც მედეგია ატმოსფერულ პირობებში ჟანგვისა, ხოლო აგრესიულ გარემოში კოროზიის მიმართ. უჟანგავი ფოლადი ქიმიური შედგენილობის მიხედვით არის ქრომიანი, ქრომონიკლიანი, ქრომმანგანუმნიკლიანი, ქრომმანგანუმაზოტიანი და სხვა. მათი ძირითადი მალეგირებელი ელემენტებია Cr, Ni, Mn, Si, Mo, Cu. საკონსტრუქციო მასალად იქნებენ მარტენსიტული (13% Cr), ნახევრად ფერიტული (17% Cr) და ფერიტული (25% Cr) კლასის უჟანგავ ფოლადს. ძლიერ მჟავებსა (გოგირდის, ფოსფორის, ფთორის) და მათ ნარევებში კოროზიამედეგია მაღალქრომნიკლიანი Mo, Cu, Si-ით (სხვადასხვა შეფარდებით) ლეგირებული უჟანგავი ფოლადი.

სტრუქტურა და კოროზიამედეგობა
----------------------------

ქრომნიკლიანი და ქრომმანგანუმნიკლიანი უჟანგავი ფოლადი სტრუქტურის მიხედვით არის:

| კლასი | თვისება |
| --- | --- |
| აუსტენიტური | გამოირჩევა კოროზიამდგრადობითა და მაღალი პლასტიკურობით |
| აუსტენიტურ-მარტენსიტული | გამოირჩევა კოროზიამდგრადობითა და მაღალი სიმტკიცით |
| აუსტენიტურ-კარბიდული |  |

უჟანგავ ფოლადში ვითარდება სამი სახის კოროზიული რღვევა: საერთო კოროზია (განსაზღვრავს ქრომის შემცველობა), მარცვალთშორისი კოროზია (განსაზღვრავს ნახშირბადის შემცველობა და კოროზიული მსხვრევადობა (აუტენსიტის წარმომქმნელი ელემენტების შემცველობა). 30–40% Ni-იანი უჟანგავი ფოლადი მსხვრევადი არ არის.

უჟანგავი ფოლადის კოროზიამედეგობას განაპირობებს აგრესიულ არესთან კონტაქტის შედეგად მის ზედაპირზე წარმოქმნილი ჟანგეულის ან სხვა უხსნარი ნაერთის თხელი დამცავი ფურჩი. ასეთ ფურჩს ქმნის Cr, Al, Si, Ni, იშვიათ მიწათა ლითონების დანამატები, რის გამოც გავრცელდა ქრომიანი, ნიკელიანი და სხვა უჟანგავი ფოლადები. ნიკელის დეფიციტურობამ განაპირობა დაბალნიკელიანი და უნიკელო უჟანგავი ფოლადების შემუშავება-გამოყენება.

ლიტერატურა
----------

* *მ. ცქიტიშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 164.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უჟანგავი ფოლადი***

* Comprehensive Information About Stainless Steel by The Stainless Steel Information Center
ჰაუარდის "სამი მაგნიტი: სად წავა ხალხი?" სამ მაგნიტში მოიაზრება ქალაქი, სოფელი და ქალაქი-სოფელი.
ლოჟის ქალაქი-ბაღნარი, ბელგია.
მოძრაობა **ქალაქი-ბაღნარი** (The garden city movement) — მიდგომა ქალაქგეგმარებაში, რომელიც ებინიზირ ჰაუარდმა დააფუძნა 1898 წელს ინგლისში. ქალაქი-ბაღნარები უნდა ყოფილიყო დაგეგმილი, დამოუკიდებელი უბნები გარშემორტყმული მწვანე ზოლებით, ფრთხილად გათვლილი ბალანსით საცხოვრებელ, ინდუსტრიულ და სასოფლო-სამეურნეო ზონებს შორის.

უტოპიური რომანით "Looking Backward" შთაგონებულმა ჰაუარდმა გამოაქვეყნა "To-morrow: a Peaceful Path to Real Reform" (ინგლ. "ხვალ: მშვიდობიანი გზა ნამდვილი რეფორმებისკენ") 1898 წელს (ხელახლა გამოსცა 1902 წელს სათაურით Garden Cities of To-morrow), შექმნა ქალაქი-ბაღნარის ასოციაცია 1899 წელს და დააფუძნა ორი ქალაქი ინგლისში: ლეჩუორზ გარდენ-სიტი 1903 წელს და უელუინ გარდენ-სიტი 1920 წელს. ორივე ქალაქი დღემდე წარმატებულად ფუნქციონირებს, თუმცა ისინი ჰაუარდის იდეალების სრული რეალიზაცია არ ყოფილა.

ქალაქი-ბაღნარის იდეამ გავლენა იქონია აშშ-ში (პიტსბურგის ჩეტჰემ ვილიჯი, სანისაიდი ქუინსში, რედბერნი ნიუ-ჯერსიში, ჯექსონ ჰაიტსი ქუინსში, ვუდბორნი ბოსტონში, გარდენ-სიტი ნიუ-იორკში და ბოლდუინ ჰილს უილიჯი ლოს-ანჯელესში) და კანადაში (უოლკერუილი, ონტარიო). პირველი გერმანული ქალაქი-ბაღნარი, ჰელარაუ (დრეზდენის გარეუბანი) დაფუძნდა 1909 წელს. კონცეფციამ ხელახალი ყურადღება მიიპყრო გერმანელ მშრომელთა დასახლებების მშენებლობებზე ვაიმარის წლებში და ინგლისში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, როდესაც New Towns Act-მა წააქეზა მრავალი ახალი უბნის მშენებლობა ჰაუარდის თანასწორუფლებიანობის ხედვით. ამ მოძრაობამ ასევე გავლენა იქონია ბრიტანელ ურბანისტ სერ პატრიკ გედსზე თელ-ავივის დაგეგმვისას ისრაელში. თანამედროვე ქალაქის დაგეგმვის ქარტიები როგორიცაა ახალი ურბანიზმი და გააზრებული ურბანიზმის პრინციპები საწყისებს ამ მოძრაობაში იღებს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შარლ დე ვალუა** (ფრანგ. Charles de Valois; დ. 26 დეკემბერი, 1446 — გ. 24 მაისი, 1472) — ვალუას დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის ვაჟი.

ბიოგრაფია
---------

შარლი დაიბადა 1446 წის 26 დეკემბერს ტურში. იგი იყო საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია ანჟუელის უმცროსი ვაჟი. 1456 წლიდან, მისი უფროსი ძმა, დოფინი ლუი მამასთან ერთად ბურგუნდიის სამეფო კარზე ცხოვრობდა, რის გამოც დროებით საფრანგეთს შარლი მართავდა. 1461 წელს კი გარდაიცვალა მეფე შარლ VII, მეფე კი ლუი XI ხდება. 

ლუი XI თავისი უმცროსი ძმისადმი კეთილად იყო განწყობილი, რის გამოც, ტახტზე ასვლისთანავე მას ბერის ჰერცოგის წოდება უბოძა. 1465 წლის მაისში შარლმა "სახალხო აჯანყების" ლიგა ჩამოაყალიბა უამრავ გამოჩენილ დიდგვაროვანთან ერთად, როგორებიც არიან ბურგუნდიის ჰერცოგი შარლ გულადი, ბრეტანის ჰერცოგი ფრანსუა II და ა.შ. ლიგამ მალევე წამოიწყო ე.წ. "შეშლილი ომი", რაც საბოლოოდ ამავე წლის ოქტომბერში კონფლანის ზავით დასრულდა. 

ზავის პირობებით, შარლმა მიიღო აკვიტანიის ჰერცოგობა. ახალი წოდების მიღებასთან ერთად შარლმა ჯარების შეგროვება დაიწყო, რათა მეამბოხე ბრეტანის საჰერცოგო დაეპყრო. ჰერცოგმა ფრანსუა II-მ, ამის საპასუხოდ ალიანსი შეკრა ბურგუნდიის ჰერცოგთან და ომი განაახლა, რომელიც 1468 წლის სექტემბერში ანსენის ზავით დაგვირგვინდა. ამავე 1468 წელს, გამოჩენილი ერთგულებისათვის, მეფე ლუიმ შარლს ნორმანდიის ჰერცოგობა უბოძა. 

ამ პერიოდში შარლმა ბურგუნდიის სამეფო კართან მოლაპარაკებები გააჩაღა. მას სურდა, რომ დიდი ალიანსის შესაქმნელად ცოლად შეერთო ჰერცოგ შარლ გულადის ერთადერთი ასული მარია ბურგუნდიელი. საქორწინო მოლაპარაკებები დიდი წარმატებით დასრულდა და ეს კავშირი, თვით რომის პაპმა პავლე II-მაც კი დალოცა. ქორწინებისა და შარლ გულადის გარდაცვალების შემდეგ, შარლ დე ვალუა ბურგუნდიის ჰერცოგი უნდა გამხდარიყო, რასაც ბურგუნდიის საფრანგეთთან მიერთება მოჰყვებოდა. 

1472 წლის მაისში შარლი ქალაქ ბორდოში ჩავიდა რათა მარიაზე დაქორწინებულიყო, თუმცა სანამ საპატარძლო ჩავიდოდა, სასიძოს ტუბერკულოზი შეეყარა და 1472 წლის 24 მაისს გარდაიცვალა კიდეც.

ლიტერატურა
----------

* Jacques Heers, Louis XI : le métier de roi, Paris, Perrin, 1999, 430 p. ISBN 2-262-01233-4.
* Paul Murray Kendall (trad. Éric Diacon), Louis XI : « l'universelle araigne » [« Louis XI: The Universal Spider »], Paris, Fayard, 1974, XXVIII-584 p. ISBN 2-213-00038-7.
* Jean Favier, Louis XI, Paris, Fayard, 2001, 1019 p. ISBN 2-213-61003-7.
**ტე-ურევერა** — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, უდიდესი ჩრდილოეთ კუნძულზე. მოიცავს დაახლოებით 2127 კმ² ტერიტორიას და მდებარეობს ჩრდილოეთის კუნძულის ჰოკს-ბეის რეგიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

1954 წლის 28 ივლისს, უაიკარემოანისა, უაიკარეიტისა და სხვა ტბების აუზები ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. 1957 წელს მას დაემატა ქალაქ რუატაჰუნის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიებიც, სულ 1350 კმ². შემდგომი, მცირე ტერიტორიების დამატება მოხდა 1962, 1975 და 1979 წლებშიც.

ტე-ურევერა ნგაი-ტუჰოეს ხალხის ტრადიციული საცხოვრებელია. გეოგრაფიული იზოლირებულობიდან გამომდინარე, ის ერთ-ერთი ბოლო რეგიონი იყო, რომელიც ბრიტანელებმა აითვისეს XIX საუკუნის კოლონიზაციის დროს.

პარკის სახელი მაორის სიტყვიდან მომდინარეობს, *ურე* ნიშნავს პენისს, *ვერა* კი დამწვარს. ამ სახელის წარმოშობას საფუძველი დაუდო თქმულებამ, რომ თითქოს ერთხელ ბელადი, რომელიც თანამედროვე პარკის ტერიტორიაზე სანადიროდ იყო წასული, ჩაეძინა და ცეცხლზე საზარდული დაეწვა, რის შედეგადაც გარდაიცვალა.

პარკში ბინადრობს კუნძულის ტყეებში გავრცელებული ყველა სახის ფრინველი, გარდა უეკასი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტე-ურევერის ეროვნული პარკი, ახალი ზელანდიის კონსერვაციის დეპარტამენტი

სქოლიო
------

1. ↑  Te Urewera National Park. Department of Conservation. ციტირების თარიღი: 26 March 2012.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალი ზელანდიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| ჩრდილოეთ კუნძული | 
* ეგმონტი
* ტე-ურევერა
* ტონგარირო
* უონგანუი
 |
|  |
| სამხრეთი კუნძული | 
* აბელ-ტასმანი
* კუკის მთა
* ართურს-პასი
* ფიორდლანდი
* კაჰურანგი
* ასპაირინგის მთა
* ნელსონის ტბები
* პაპაროა
* ვესტლანდი
 |
|  |
| კუნძული სტიუარტი | 
* რაკიურა
 |

 |
**ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება** — არსებული ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების (მათ შორის გარდაქმნილისაც) გამოვლენა, კარტოგრაფირება და კლასიფიცირება; მათი ნივთიერი შედგენილობის, თვისებების, სტრუქტურის, კავშირების, აგრეთვე მათი ჩამოყალიბების, განვითარებისა და დიფერენციაციის შეცნობა. ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსები ყალიბდება დედამიწის ზედაპირის დიფერენციაციის ზონალური და აზონალური ფაქტორების ერთობლივი მოქმედებით. ამასთანავე, ტერიტორიის სიდიდისა და სირთულის, ბუნებრივი პროცესების თავისებურებათა გათვალისწინებით გამოიყოფა სხვადასხვა რანგის ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონები: ფიზიკურ-გეოგრაფიული ზონები, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ქვეყანა, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოლქი, ფიზიკურ-გეოგრაფიული პროვინცია, ფიზიკურ-გეოგრაფიული ოკრუგი და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონი.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონებისას მხედველობაში იღებენ ბუნებრივი პირობების მთელი კომპლექსის გენეზისს, გეოგრაფიული გარსის თანამედროვე სტრუქტურას და ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პროცესებს, რომლებიც დამოკიდებულია გეოლოგიურ აზონალურ ფაქტორებზე და მათთან დაკავშირებულ ტერიტორიის გეომორფოლოგიურ თავისებურებებზე, ტერიტორიის ათვისების ხარისხსა და ხასიათზე. ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონებისას იყენებენ შედარებით-გეოგრაფიულ, კარტოგრაფიულ, გეოფიზიკურ, ლანდშაფტურ-გეოქიმიურ, პალეოგეოგრაფიულ და მათემატიკურ მეთოდებს. ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დარაიონებას იყენებენ სოფლის მეუნრეობის, საინჟინრო-სამშენებლო, სატრანსპორტო, სამედიცინო, რეკრეაციული და სხვა მიზნებისა და რეგიონული დაგეგმვისათვის.

მეცნიერული ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონება წარმოებს XIX საუკუნიდან, როდესაც ინტენსიურად ჩამოყალიბდა კერძო გეოგრაფიული დისციპლინები, გააქტიურდა ბუნებრივი დარაიონების დარგობრივი სქემების შემუშავება, მანამდე რაიონები გამოიყოფოდა ცალკეული გარეგნული ნიშნებით. კომპლექსური ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების შემუშავების თეორიული წინაპირობა შეიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს ვასილი დოკუჩაევის ნაშრომებში. XX საუკუნის დასაწყისში ფიზიკურ-გეოგრაფიული დარაიონების პრობლემები ფართოდ გაიშალა საზღვარგარეთულ გეოგრაფიაშიც.

სქოლიო
------

1. 1 2  დავით უკლება, კობა ხარაძე, ეთერ დავითაია (2014). *ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. თბილისი:  თბილ. უნ-ტის გამ-ბა,   გვ. 355.
2. ↑  Физико-географическое районирование | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-06-15. ციტირების თარიღი: 2021-03-19.
3. ↑  Theoretische Problerne der physisch-geographischen Raumgliederung, Brat. 1972
**სტარა-პლანინა**, **ბალკანეთის მთები** (ბულგარ. და სერბ. — Стара планина, ძველი მთები) — მთები ბულგარეთში (დასავლეთი შტოქედები სერბეთშია). სიგრძე 555 კმ, სიმაღლე 2376 მ-მდე (მთა ბოტევი). უმთავრესად აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური კრისტალური ფიქლებითა და გრანიტით, მეზოზოური კირქვებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით. შედგება პარალელური ქედებისაგან. სტარა-პლანინაზე არის უღელტეხილები: პეტროხანის, ჩურეკის, შეპკის. დასავლეთით განვითარებულია კარსტი. არის სპილენძის, ტყვია-თუთიის, რკინის, ქვანახშირისა და მურა ნახშირის საბადოები, ბევრია მინერალური წყარო და კურორტი.

სტარა-პლანინა ჩრდილოეთი და სამხრეთი ბულგარეთის კლიმატგამყოფია. თხემურ ნაწილში ნალექები 800—1000 მმ-ა წელიწადში. ჩრდილოეთი ნოტიო კალთები 1700—1800 მ-მდე შემოსილია მუხის, წიფლის, რცხილისა და წიწვოვანი ტყით. თხემურ ნაწილში მდელოა. სტარა-პლანინას აღმოსავლეთ ნაწილში არის ფართოფოთლოვანი ტყე, მარადმწვანე ქვეტყე და ლიანები. სტარა-პლანინა იყოფა დასავლეთ, შუა და აღმოსავლეთ ნაწილებად. მდებარეობს ეროვნული პარკი სტენეტო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 550.
**ტერტერის რაიონი** (აზერ. Tərtər rayonu) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ტერტერი.

გეოგრაფია
---------

რეგიონში კლიმატი ზომიერად ცხელი, ნახევრად უდაბნო და მშრალი უდაბნოს ტიპისაა, ზომიერი ზაფხულითა და ზომიერი ზამთრით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 2 °C-დან 7 °C-მდე მერყეობს, ხოლო ივლისში 22-27 ° C-ს შორის. წლიური ნალექი 300-500 მმ-ს შეადგენს. რაიონის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ტერტერი. ტერიტორია ძირითადად მოიცავს წაბლისფერ და ნაცრისფერ ნიადაგებს. გავრცელებულია მარილიანი ნახევრად უდაბნოები, ტყეები და სუბალპური მდელოები. ტარტარის მხარე მდებარეობს მდინარე ტარტარის ქვედა ნაწილში და ჩრდილოეთით ესაზღვრება მდინარე ინსი. რაიონი მდებარეობს მტკვარ-არაქსის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში, ყარაბაღის დაბლობზე. აქ მოიპოვება ნავთობი და სამშენებლო მასალები. რეგიონში 58 დასახლებული პუნქტია. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტერტერი, მდებარეობს უძველესი ქარავნის გზაზე მდინარე ტერტერის მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროზე. 

ტერტერის მხარე მდებარეობს მცირე კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მთიან ყარაბაღის დაბლობზე, სადაც ზაფხულში კლიმატი ცხელი და მშრალია, ხოლო ტემპერატურა კი 41 °C- ს აღწევს. რაიონის წლიური ტემპერატურა 11.5 °C-ია, ხოლო ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც ოდესმე დაფიქსირდა ტერტერში, შეადგენდა 43 გრადუს ცელსიუსს.

ისტორია
-------

ტერტერი არის ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. 1920 წლის აპრილში შეიქმნა ჯავანშირი. ტერტერის რაიონიც დაარსდა ამავე წელს, თუმცა იმყოფებოდა ჯავანშირის დაქვემდებარებაში 1920-1922 წლებში. 1922 წელს ამ რეგიონს დაერქვა ჯავანშირის მხარე. 1929 წლის 8 აპრილიდან 1930 წლის 8 აგვისტომდე, იმყოფებოდა ყარაბაღის ოლქის დაქვემდებარებაში. 1930 წლის 8 აგვისტოს დაარსდა ტერტერის მხარე. 1931 წლის 24 თებერვალს ტერტერის რაიონი გაუქმდა და ბარდას რაიონის ადმინისტრაციულ დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1934 წლის 27 იანვარს რაიონი ხელახლა დაარსდა. 1949 წლის 5 აგვისტოს ტერიტორიას დაარქვეს მირბაშირის ოლქი. 1963 წლის 4 იანვარს მირბაშირის ოლქი გაუქმდა და გადაეცა ბარდადის ადმინისტრაციას .1965 წლის 6 იანვარს მირბაშირის რაიონში რეორგანიზაცია განხორციელდა. 1991 წლის 7 თებერვალს მირბაშირს დაარქვეს ტერტერის მხარე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის 1992 წლის 13 ოქტომბრის 32327 გადაწყვეტილებით, გაუქმდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აღდარის რაიონი და ამავე რაიონის სოფელი აღდარა და სხვა 28 სოფელი მიაკუთვნეს ტარტარის რაიონის ადმინისტრაციულ სტრუქტურას. რეგიონში ამჟამად არის 2 ქალაქი, 1 ურბანული დასახლება და 74 სოფელი.

ლიტერატურა
----------

* Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — Kənd rayonları, səhifə 873. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2017-02-02 საიტზე Wayback Machine.
**ქალაქ-თანამგზავრი** — ქალაქი ან დაბა, რომელიც ვითარდება უფრო დიდი ქალაქის (მიზიდვის ცენტრი) ახლოს და არსებითად განიცდის მისი საწარმოო-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო პროცესების ზემოქმედებას. ქალაქ-თანამგზავრი არ ამჟღავნებს ტენდენციას, შეუერთდეს ცენტრალურ ქალაქს. ქალაქ-თანამგზავრის შექმნას საფუძვლად უდევს ქალაქის მახლობლად სამრეწველო საწარმოების, სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების, უმაღლესი სასწავლებლებისა და სხვათა განლაგება. ქალაქ-თანამგზავრის მთავარი დანიშნულებაა დიდი ქალაქების განტვირთვა ჭარბი მოსახლეობისა და მრეწველობის ზედმეტი კონცენტრაციისგან.

ნაირსახეობა
-----------

არსებობს სხვადასხვა ტიპის ქალაქ-თანამგზავრები:

* საცხოვრებელი - „საძილე ქალაქი", ჩვეულებრივად, ტრადიციულ კაპიტალისტურ ქვეყნებში;
* სამრეწველო-სატრანსპორტო;
* სამეცნიერო-საკურორტო და სხვა.

საქართველო
----------

საქართველოში საბჭოთა პერიოდში ერთი ქალაქ-თანამგზავრი იყო — რუსთავი, რომელსაც სხვა დანიშნულებასთან ერთად თბილისის განტვირთვაც ევალებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ნეიძე ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 445.
**უცხო მმართველთა სახელით მოჭრილი მონეტები** — IX–XVIII საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი სპილენძის, ვერცხლისა და ოქროს მონეტები. ასეთებია ჰიჯრით 248-335 (862-947) წლებში გამოშვებული აბასიანთა დირჰემები, რომლებზეც ყოველთვის აღინიშნებოდა ხალიფას, ხოლო ზოგჯერ მისი მემკვიდრის სახელიც.

VIII საუკუნის შუა წლებიდან თბილისში იჯდა ხალიფას ნაცვალი ამირა (იხ. თბილისის საამირო). დროთა განმავლობაში მათ დამოუკიდებლობას მიაღწიეს და საკუთარი მონეტების მოჭრაც დაიწყეს. ასეთები იყვნენ ჯაფარიანთა გვარის წარმომადგენლები: მანსურ იბნ ჯაფარი, რომლის მონეტები დათარიღებულია ჰიჯრით 364, 366, 367, 370 (974/5, 976/7, 977/8, 980/1) წლებით და ალი იბნ ჯაფარი — ჰიჯრით 386, 404, 418 (996/7, 1013/14, 1027/28; 1953 წელს მეტეხის ხიდთან ე. წ. შაჰ ისმაილის მეჩეთის დანგრევის დროს აღმოჩნდა ალი იბნ ჯაფარის მონეტების განძი (434 ცალი). 1226 წელს ხვარაზშახმა ჯალალედინმა თბილისი აიღო და XII– XIII საუკუნეების სპილებძის ქართული მონეტები გამოიყენა საკუთარი ფულის გადასაჭედად. ზარაფხანის სახელი მათზე არის მითითებული. თბილისის ზარაფხანაში ჰიჯრით 652-659 (1254-1261) მოიჭრა მანგუ-ყაენის ვერცხლის, ხოლო ჰიჯრით 652-654 (1254-1257) — სპილენძის მონეტები. 1281–1282 წლიდან ირანის ილხანთა სახელებით თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ე. წ. ქართულ-ჰულაგუინურ დირჰემებს. ყაზან-ყაენის (1295–1304) მიერ ილხანთა სახელმწიფოში ჩატარებული ფულადი რეფორმა თბილისის ზარაფხანასაც შეეხო. აქ დაიწყეს საერთო მონღოლური ტიპის ვერცხლისა და, მოგვიანებით, სპილენძის მონეტების მოჭრა ყაზან-ყაენის, ოლჯაითუს (1304-1316), აბუ-საიდის (1317-1335), სატი ბეტის (1335-1339), სულეიმანისა (1339-1344), და ანუშირვანის (1344-1353) სახელებით.

1356-1357 წლებში როგორც ჩანს თბილისი დროებით ოკუპირებული იყო ოქროს ურდოს ჯარის მიერ, რაც მის ზარაფხანაში ჯანიბექისა და ბერდიბექის სახელით მოჭრილი მონეტებით დასტურდება. XIV საუკუნის II ნახევარში თბილისის ზარაფხანაში მოიჭრა მონეტები შეიხ ოვეის ჯალაირისა (1356-1374) და აჰმად ჯალაირის (გიორგი VII-სთან ერთად) სახელით. XVII-XVIII საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ სხვადასხვა ნომინალის ვერცხლის, უფრო იშვიათად სპილენძისა და ოქროს მონეტებს ირანის მბრძანებელთა — აბას I-ის (1587-1629), სეფი I-ის (1629-1642), აბას II-ის (1642-1666), სულეიმან I-ის (იგივე სეფი II) (1666-1694), ჰუსეინ I-ის (1694-1722), აბას III-ის (1732-1749), ნადირის (1736-1747), იბრაჰიმისა (1748) და შახრუხის (1748) სახელით. „ოსმალობის" დროს თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ოსმალური ტიპის ვერცხლის, ოქროსა და სპილენძის მონეტებს, სულთან აჰმედ III-ის (1703-1730) და მაჰმუდ I-ის (1730-1753) სახელით.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 863, ISBN 99928-20-32-2.
ვალენტინ ინცკო, უმაღლესი წარმომადგენელი 2009 წლიდან
**უმაღლესი წარმომადგენელი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში** არის საერთაშორისო საზოგადოების მიერ მივლინებული დიპლომატი, რომელსაც თავის შტაბთან ერთად ევალება დეიტონის შეთანხმების აღსრულების ზედამხედველობა ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. ეს თანამდებობა ბოსნიის ომის დასრულებისთანავე შეიქმნა 1995 წელს.  

ყველა უმაღლესი წარმომადგენელი ევროპის კავშირის წევრი 1995 წლიდან დღემდე ქვეყნების წარმომადგენელი დიპლომატებია, ხოლო მათი მოადგილე აშშ წარმომადგენელი დიპლომატია. მოადგილეები ასევე ასრულებენ საერთაშორისო ზედამხედველის ფუნქციას ბრჩკოს ოლქში.

უფლებამოსილება
--------------

1997 წელს ბონის შეხვედრაზე გადაწყდა წარმომადგენლის უფლებამოსილების გაფართოება, რათა მას უფრო ეფექტურად შეძლებოდა დეიტონის შეთანხმების ზოგიერთი მუხლის განხორციელება. წარმომადგენელს უფლება მიეცა, მიეღო გადაწყვეტილება მაშინ, როდესაც ადგილობრივი ფრაქციები აყოვნებდნენ ან აფერხებდნენ მის მიღებას და გაეთავისუფლებინა თანამდებობიდან საჯარო მოხელე, ვინც აშკარად არღვევდა კანონს ან დეიტონის შეთანხმებას.  

ეს უფლებამოსილება შემდეგი დეკადის განმავლობაში აქტიურად გამოიყენებოდა წარმომადგენლის მიერ. მაგალითად 2003 წლის აპრილში მან მიიღო თავდაცვის რეფორმის გადაწყვეტილება, თუმცა სერბთა რესპუბლიკის წარმომადგენლები ეწინააღმდეგებოდნენ მას. 2004 წლამდე წარმომადგენლის მიერ გათავისუფლებული იქნა 139 საჯარო მოხელე, მათ შორის მოსამართლეები, მინისტრები, პარლამენტის წევრები და დაბალი დონის მოხელეები, ზოგჯერ კი მათი საბანკო ანგარიშებიც დაყადაღდა. 2002 წლის არჩევნების დროს წარმომადგენლის შტაბმა დაწვრილებით გადაამოწმა ყველა მინისტრობის კანდიდატი როგორც სახელმწიფო, ასევე სუბიექტების დონეზე.  

წარმომადგენლის ასეთი უფლებამოსილების მოწინააღმდეგეების მტკიცებით, ანგარიშვალდებულების ნაკლებობისა და მისი გადაწყვეტილების უაპელაციობის გამო ასეთი უფლებამოსილება შესაკვეცია. წარმომადგენლის უმაღლესი ხელისუფლება ასევე სახელდება სახელმწიფოს მიმართ მოქალაქეების გულგრილი დამოკიდებულებისა (მაგალითად არჩევნებზე გამოცხადების დაბალი დონე) და პოლიტიკოსების გაუბედავი მოქმედებისა (რომლებიც წარმომადგენლის გადაწყვეტილების შემთხვევაში შესაძლებელია სამუდამოდ დაემშვიდობონ საჯარო კარიერას).

წარმომადგენლები
---------------

| # | წარმომადგენელი | დაბადების თარიღი | ვადა | ქვეყანა |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | კარლ ბილდტი | 1949– | 14 დეკემბერი 1995 | 17 ივნისი 1997 | შვედეთის დროშაშვედეთი |
| 2 |  | კარლოს ვესტენდორფი | 1937– | 18 ივნისი 1997 | 17 აგვისტო 1999 | ესპანეთის დროშაესპანეთი |
| 3 |  | ვოლფგანგ პეტრიჩი | 1947– | 18 აგვისტო 1999 | 26 მაისი 2002 | ავსტრიის დროშაავსტრია |
| 4 |  | პედი ეშდაუნი | 1941– | 27 მაისი 2002 | 31 იანვარი 2006 | დიდი ბრიტანეთის დროშადიდი ბრიტანეთი |
| 5 |  | ქრისტიან შვარც-შილინგი | 1930– | 1 თებერვალი 2006 | 30 ივნისი 2007 | გერმანიის დროშაგერმანია |
| 6 |  | მიროსლავ ლაიჩაკი | 1963– | 1 ივლისი 2007 | 28 თებერვალი 2009 | სლოვაკეთის დროშასლოვაკეთი |
| 7 |  | ვალენტინ ინცკო | 1949– | 1 მარტი 2009 | დღემდე | ავსტრიის დროშაავსტრია |
|

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *Giulio Venneri*, Modelling States from Brussels? დაარქივებული 2011-07-18 საიტზე Wayback Machine. , December 2007
2. ↑  *Matthew Parish* Demise of the Dayton Protectorate, J.Intervention and Statebuilding, Vol. 1 Special Supplement დაარქივებული 2015-01-13 საიტზე Wayback Machine.
შებექე - ფანჯარა შექიში
**შებექე** (აზერ. şəbəkə) — აზერბაიჯანელი ხელოსნების მიერ შექმნილი ჭრელი ფანჯრები, რომლებიც შედგებიან წვრილი ხის ნაწილებისგან, რომლებშიც ჩაწებებულია სხვადასხვა ფერის შუშები.[1]

შექის ხანების სასახლეში შებექეთი შევსებულია კედლები და ოთახებს შორის არსებული ნაპრალები. როგორც აღნიშნავენ შებექეთი შესრულებულია სასახლის მთავარი ფასადიც. შენობის ფასადზე გამოდის ძირითადი და გვერდითი ოთახების შებექე ვიტრაჟები. ითვლება, რომ შექის ხანების სასახლის არქიტექტურის თავისებურებაა მდგომარეობს ზუსტად იმაში, რომ ფასადზე და ცენტრალურ პავილიონზე გამოდის შებექე.[2]

XVIII—XIX საუკუნის მრავალრიცხვოვანი შენობა-ნაგებობები, რომლებიც მორთულნი არიან შებექეთი ქალაქ შუშაში მრავლად იყო.

გალერეა
-------

* შებექე
* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  К. М. Мамед-заде. Строительное искусство Азербайджана. — Баку: Элм, 1983.
2. ↑  Л. С. Бретеницкий, Б. В. Веймарн. Искусство Азербайджана IV—XVIII веков. — М.: Искусство, 1976.
**ხალილ იბრაჰიმი** (აზერ. Xəlil İbrahim; 1892—1938) — აზერბაიჯანელი მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი, კრიტიკოსი, განმანათლებელი, საზოგადო მოღვაწე.

ცხოვრება
--------

ხალილ იბრაჰიმ-ოღლუ იბრაჰიმოვი ქალაქ შუშაში 1892 წელს დაიბადა. მამა ჩექმების ოსტატი გარდაიცვალა, როდესაც ის 5 წლის იყო. ხალილი თავის ოთხ ძმასთან და ერთ დასთან – გეიჩესთან ერთად დედის – ხალიჩისმქსოველის კმაყოფაზე დარჩნენ, ერთადერთი დამხმარე 9 წლის და იყო, რომელიც დედასავით ხალიჩებს ქსოვდა. ხალილ იბრაჰიმოვი სწავლობდა რუსულ-თათრულ სკოლაში მეცენატ გ. სარიჯალინსკის სტიპენდიის ხარჯზე. შემდგომ სწავლობდა შუშას რეალურ სასწავლებელში და ბაქოში სხვადასხვა პიროვნებებისა და ორგანიზაციების მიერ გამოყოფილი სტიპენდიების ხარჯზე. 1909 წელს სტეპენდიის შეწყვეტის გამო ის წყვეტს სწავლას, ვერ ამთავრებს სასწავლებელს და მთელი წელი დაბორიალობს სხვადასხვა ქალაქებში - კიროვაბადში (ამჟამად განჯაში), ტიფლისში (თბილისი, საქართველო), ბაქოში სხვადასხვა საქმიანობით ფულის საშოვნელად. ბოლოსდაბოლოს, 1911 წელს სარიჯალინის მამულში განთქმული პოეტის კასიმ-ბექი ზაქირის შვილიშვილის საშინაო დაქირავებულ მასწავლებლად იწყებს მუშაობას. 1912 წელს ამირაჯანში საზოგადოება «ნეშრი-მაარიფის» სკოლაში ღებულობდა მონაწილეობას. თანამშრომლობდა გაზეთებთან «აჩიგ სიოზ», «იღბალ», «ბესირეტ». 1919 წელს, 4 ივლისიდან 1 სექტემბრამდე, იყო გაზეთ «აზერბაიჯანის» რუსული ვერსიის რედაქტორი. 1930 წლიდან წელიწადნახევარი მუშაობდა აზერნეშრში მხატვრული ლიტერატურის რედაქტორად. რამეთუ სრულყოფილად ფლობდა სპარსულ, რუსულ, არაბულ, გერმანულ, ინგლისურ ენებს, დირექტიული ორგანოების გადაწყვეტილებით 1931 წლიდან ხუთი წლის განმავლობაში თარგმნით იყო დაკავებული. მათ შორის იყო ვ. ლენინის, კ. მარქსის სტატიები; უ. შექსპირის ტრაგედია «მაკბეტი»; ი. შილერის «მზაკვრობა და სიყვარული»; ა. ტოლსტოის «იმპერატორზე თავდასხმა» და სხვები. მარქსიზმის კლასიკოსების თარგმანები გამოიცემოდა 1937-1938 წლებში.

ოცდაათიან წლებში რეპრესიების პერიოდში დააპატიმრეს და დახვრიტეს. 1956 წლის ივნისში აზერბაიჯანის სსრ სისხლის სამართლის უმაღლესი სასამართლოს სასამართლო კოლეგიის განჩინებით ხალილ იბრაჰიმოვი იქნა რეაბილიტირებული.

სქოლიო
------

1. ↑  Анвар Чингизоглы. Халил Ибрагим: Педагог, редактор, Баку, "Сой", 2011, с 46.