recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ლუი II დე ბურბონი** (ფრანგ. Louis II de Bourbon), მეტსახელად **კეთილი** (ფრანგ. le Bon; დ.4 თებერვალი, 1337 — გ. 10 აგვისტო, 1410) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბურბონის ჰერცოგ პიერ I-ისა და იზაბელ დე ვალუას უფროსი ვაჟი. ბურბონის ჰერცოგი და კლერმონის გრაფი 1356-1410 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ლუი დაიბადა 1337 წლის 4 თებერვალს. იგი იყო ბურბონის ჰერცოგ პიერ I-ისა და მისი მეუღლის, საფრანგეთის მეფე ფილიპ VI-ის დის, იზაბელ დე ვალუას პირველი შვილი. ლუის და, ჟანა მომავალში საფრანგეთის დედოფალი გახდა როგორც შარლ V-ის მეუღლე, სწორედ მისი ვაჟი იყო საფრანგეთის მეფე შარლ VI შლეგი. მისი მეორე და, ბლანკა კი კასტილიისა და ლეონის დედოფალი გახდა. ცხადია, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ბურბონები უმაღლესი არისტოკრატიული ფენის წარმომადგენლები იყვნენ, რაც ასეც იყო, რადგან ისინი მეფე ლუი IX-ის პირდაპირი შთამომავლები იყვნენ. 

1356 წელს, როდესაც ლუი გარდატეხის ასაკში იყო, პუატიეს ბრძოლაში მოკლეს მამამისი, ჰერცოგი პიერ I, რის შემდეგაც ჰერცოგი ლუი ხდება. 

1371 წლის 19 აგვისტოს ლუიმ ცოლად შეირთო ოვერნის დოფინ ბეროდ II-ის ასული, ფორეს გრაფინია ანა ოვერნელი, რომელთანაც მრავალწლიან ქორწინებაში მხოლოდ ოთხი შვილი შეეძინა:

1. კატრინი (1378), გარდაიცვალა ჩვილი;
2. ჟან I (1381-1434), ბურბონის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, ოვერნის ჰერცოგინია მარი ოვერნელი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
3. ლუი (1388-1404), ბეჟოს სენიორი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
4. იზაბელი (1384-1451), მის შესახებ ცნობები არ გვაქვს;

1390 წელს ლუი ცდილობდა ახალი ჯვაროსნული ლაშქრობის წამოწყებას ტუნისის წინააღმდეგ, რომელში დახმარებასაც მას გენუის დოჟი შეჰპირდა. მათ წამოიწყეს კიდევაც ლაშქრობა, თუმცა ქალაქ მაჰდიასთან მათი არმია მთლიანად მიწასთან გასწორდა, რის გამოც უკან დაბრუნება მოუწიათ. იგი გარდაიცვალა 1410 წელს, 73 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* Archaeologia: or miscellaneous tracts relating to antiquity, Vol.20, (John Nichols and son:London, 1824), 236
* Housley, Norman, The later Crusades, 1274-1580: from Lyons to Alcazar, Oxford University Press, 1992.
**ბრძოლა მდინარე ლეხზე** (გერმ. Schlacht auf dem Lechfeld, უნგრ. augsburgi csata) — ბრძოლა ოტო I დიდის ჯარებსა და მომთაბარე უნგრელებს შორის.

955 წლის 10 აგვისტოს გერმანულმა ჯარებმა მეფე ოტო I დიდის მეთაურობით გაანადგურეს ცენტრალურ ევროპაში შემოჭრილი მომთაბარე-უნგრელები და სამუდამოდ შეაჩერეს მათი გამანადგურებელი შემოსევები ქრისტიანულ ქვეყნებში. ბრძოლა გაიმართა აუგსბურგთან, მდინარე ლეხზე. მეფემ შეაგროვა 10 000 მხედარი, მაგრამ რაოდენობრივად მაინც ჩამოუვარდებოდა ბარბაროსებს, თუმცა შეიარაღებით ჯობდა — მძიმე გერმანული ცხენოსანი ჯარი მსუბუქად შეიარაღებული უნგრელების წინააღმდეგ. გამარჯვება, უპირველეს ყოვლისა, მიღწეულ იქნა დისციპლინის წყალობით. როდესაც გერმანელებს ალყა შემოარტყეს, უნგრელები ჩამოქვეითდნენ და ურმების ძარცვა დაიწყეს, რამაც ოტო I-ს ჩამოქვეითებულების განადგურების საშუალება მისცა, შემდეგ კი მათ მთავარ ურდოსაც მიაყენა დარტყმა. როდესაც გაქცეულებს მისდევდნენ, გერმანული რაზმები არ არღვევდნენ წესრიგს და არ ავიწყდებოდათ თავიანთი მცირერიცხვოვნობა. ტყვედ ჩავარდნილ უნგრელებს გერმანელები სიკვდილით სჯიდნენ, მათ შორის მათ ერთ-ერთ ბელადი, ლელეს, ხოლო ცოცხლად დარჩენილებს აჭრიდნენ ცხვირსა და ყურებს და ასეთ მდგომარეობაში აგზავნიდნენ თავისიანებთან. ლეხის ბრძოლას ხშირად უწოდებენ „გერმანელი ერის დაბადებას" (*„Geburt der deutschen Nation"*).

სქოლიო
------

1. ↑  მონაცემები მოყვანილია შესაბამისად Wolfgang Hebold: 50 Klassiker: Siege und Niederlagen-სა, Gerstengerg Verlag, 2002; Augsburger Stadtarchive und Adi Briegel: Bayrisch-Schwäbische Geschichte, Verlag für schwäbische Landeskunde, 1959
2. ↑  Lechfeld — Geburt der deutschen Nation
**მოლოზანას ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვაბისხევთან, მდინარე ქვაბისხევურის მარჯვენა ნაპირზე. ციხე ძნელად მისასვლელ მაღალ კლდეზეა განლაგებული. ციხის განლაგების ადგილს მოლოზანას უწოდებენ და ციხემაც ადგილის მიხედვით მიიღო სახელწოდება. იგი მიუდგომელ ადგილზეა აგებული და მასთან მისასვლელად მნახველმა ორ კილომეტრიანი მთა უნდა გაიაროს საცალფეხო ბილიკით, ისიც მხოლოს ჩრდილოეთის მხრიდან. ციხეს კოშკი დასავლეთით აქვს. აგრეთვე ემჩნევა ქონგურები აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლებში. 

აღნიშნული ციხე დარაჯობს ქვაბისხევის ხეობასა და სამცხესაათაბაგოსკენ მიმავალ გზას. აქედან კარგად ჩანს ჭობისხევის ციხე-კოშკები, დვირისა და დემოთის ციხეები.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ. 1985
* გელაშვილი ბ. თორის ხეობის თავდაცვითი ნაგებობები ისტორიისათვის, ახალაციხის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი, გულანი, # 10, ახალციხე 2011
* გელაშვილი ბ. ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ. 2013
* დასავლეთ საქართველოს წარწერები, ნაკვ. I (IX-XIII სს.), შეადგინა და გამოსაცემად მოამზადა ვალერი სილოგავამ, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ. 1980
* სილოგავა ვ. კუმურდო: ტაძრის ეპიგრაფიკა, გამომცემლობა მეცნიერება, თბ. 1994
* ხუჯაძე გ. ბორჯომის ხეობა, თბ. 1969
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014 გვ. 66-67
ლუბრმა ვიარზე
ლუბრმა ვოლგაზე
**ლუბრმა** — ჩქერებს შორის მოქცეული მდინარის კალაპოტის უფრო ღრმა მონაკვეთი. ლუბრმა ჩვეულებრივ წარმოიქმნება იქ, სადაც მდინარის კალაპოტი მოხრილია ან შევიწროებულია და ფსკერი უფრო ინტენსიურად ირეცხება წყალდიდობის დროს მდინარის აჩქარებული დინების გამო. ღრმა ლუბრმა თევზების გამოსაზამთრებელი ადგილია.

ლუბრმა ჩქერებთან ერთად მდინარეზე წარმოქმნის სისტემას — ლუბრმა-ჩქერი-ლუბრმა. ლუბრმა ჩაზნექილი ნაპირის სიახლოვეს ხშირად იკავებს კლაკნილის მეტად გამრუდებულ ნაწილს. ჩქერისგან განსხვავებით, წყალმცირობისას ლუბრმაზე წყლის ზედაპირის დახრილობები და დინების სიჩქარე მკვეთრად მცირდება, ხოლო წყალდიდობისას მატულობს.

წყალმცირობისას ლუბრმაზე ნარიყი ილექება, წყალდიდობისას მისი ფსკერი ირეცხება. მეანდრის კლაკნილზე განლაგებულ ლუბრმაზე, ჩაზნექილ ნაპირთან ამ მხარეზე მიმართული ზედაპირული დინებების ზემოქმედებით წყლის დონე მატულობს. წარმოიქმნება წყლის ზედაპირის განივი დახრილობა, რომელიც მით უფრო მეტია, რაც უფრო ნაკლებია კალაპოტის კლაკნილის რადიუსი და დიდია დინების სიჩქარე. ფსკერთან, წარმოიქმნება მოზნექილი ნაპირის მხარეს არსებული ფსკერისპირა დინება.

სიღრმესა და წყლის სიჩქარის ნაკლებობას ხშირად მოჰყვება ლუბრმის სტრატიფიკაცია, განსაკუთრებით თბილ რეგიონებში. აშშ-ის დასავლეთით, თბილსა და არიდულ რეგიონებში ზედაპირული წყალი 3–9°C მაღალი აღმოჩნდა, ვიდრე ფსკერზე.

სახმელეთო პრაქტიკაში ლუბრმა აღნიშნავს მდინარის ღრმა მონაკვეთს, რომელიც უზრუნველყოფს გემების თავისუფალ მოძრაობას. მდინარეს როგორც წესი ყოფენ ზედა, საშუალო და ქვედა ლუბრმად. ლუბრმა აგრეთვე აღნიშნავს ზღვის მონაკვეთს, რომელიც თავისუფალია წყალქვეშა საშიშროებისაგან (შხერები, კლდეები).

ლუბრმა შედარებით იშვიათია მდინარე დასავლეთის გუმისთაზე, სადაც მისი სიგრძე არც თუ ისე დიდია.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჩქერი

სქოლიო
------

1. ↑  Чеботарев А. И. Гидрологический словарь. Л.: Гидрометеоиздат, 1978, 308 с.
2. 1 2  Плёс | Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
3. ↑  Thermally Stratified Pools and Their Use by Steelhead in Northern California Streams. 1994
4. ↑  Плёс | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-14. ციტირების თარიღი: 2021-02-20.
5. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР. Том 09. Закавказье и Дагестан. Выпуск 1. Западное Закавказье. 1969
**ნაცნობი მამაკაცი** (რუს. Знакомый мужчина) — ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა, რომელიც 1886 წელს დაიწერა. პირველად, 1886 წლის 20 აპრილს, კრებულ „Осколки"-ში გამოქვეყნდა.

ისტორია
-------

ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა „ნაცნობი მამაკაცი" 1886 წელს დაიწერა, ხოლო თავდაპირველად 1886 წლის 20 აპრილს, იუმორისტულ ლიტერატურულ-მხატვრულ ყოველკვირეულ ჟურნალ „Осколки"-ს მე-18 ნომერში გამოქვეყნდა, სათაურით „მცირედი ტკივილი" და ხელმოწერით ა. ჩეხონტე. იმავე წლის 6 ივლისს მოთხრობა უცვლელად დაიბეჭდა ყოველდღურ ამბებში. ჩეხოვმა მოთხრობა ახალი სახელწოდებით ადოლფ მარქსის 1899-1901 თხზულებების კრებულის პირველ ტომში.

ჩეხოვის სიცოცხლეშივე მოთხრობა ბულგარულ, უნგრულ, გერმანულ, პოლონურ, რუმინულ, სერბო-ხორვატულ და ჩეხურ ენებზე ითარგმნა.

ფონი
----

მოთხრობის სიუჟეტი ჩეხოვს ვიქტორ ბიბლინის წერილის შემდეგ დაებადა. 1886 წლის 6 აპრილით დათარიღებულ წერილში ვ. ბიბლინმა ჩეხოვს შემდეგი თემა შესთავაზა: „ეჩვენებინა პატიოსანი, მაგრამ ბედისგან მიტოვებული ადამიანი, რომელიც მეგობართან ფულის სასესხებლად მივიდა. თითქოს რა არის აქ სასირცხვილო? მას კი ენა არ უბრუნდება და სულ სხვა რამეზე საუბრობს; საბოლოოდ ისე წავა, თხოვნას ვერ შეძლებს".

სიუჟეტი
-------

ახალგაზრდა ქალი სახელად ვანდა საავადმყოფოდან გამოსვლის შემდეგ უფულოდ რჩება. ის გადაწყვეტს, ფულის სათხოვნელად ცოტა ხნის წინ კაფეში გაცნობილ ადამიანს ესტუმროს. ადამიანი სახელად ფინკელი სტომატოლოგი აღმოჩნდება და მისი კბილების მდგომარეობის შესაფასებლად ქალს სავარძელში ჩაჯდომას თხოვს. მის მიმართ ყურადღების არარსებობისა და სარკეში თავისი შეუხედავი ანარეკლის დანახვის გამო, ფულის თხოვნას გადაიფიქრებს, ხოლო მტკივნეული კბილის ამოღებისთვის სტომატოლოგს უკანასკნელ მანეთს აძლევს, რომელიც ბეჭდის გაყიდვით მიიღო. საბედნიეროდ, მეორე დღეს, იმავე კაფეში სხვა მდიდარ ჯენტლმენს ხვდება.

ლიტერატურა
----------

* Чехов А. П. Знакомый мужчина // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
* ჟურნალი „ნივა", „ყოველთვიური დანართი", 1903, № 10, გვ. 304—305.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაცნობი მამაკაცი. ორიგინალური რუსული ტექსტი, Lib.ru-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  მოთხრობა „ნაცნობი მამაკაცი". შენიშვნები..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-05-12. ციტირების თარიღი: 2017-06-22.
**ნიკოლოზ ბულეიშვილი** (დ. 1902, ქუთაისი — გ. 1959, თბილისი) — საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, დასავლეთ საქართველოს ახალგაზრდათა ორგანიზაციების კომიტეტის წევრი, შემდეგ — თავმჯდომარე, მსახურობდა ქუთაისის მე-3 წითელ ლეგიონში.

ცხოვრება
--------

ნიკოლოზ ბულეიშვილი დაიბადა გლეხის ოჯახში. ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ მიიღო იურიდიული განათლება. მუშაობდა ვექილად. ომის დროს გამოდიოდა სამხედრო ტყვეების დამცველად. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპირების შემდეგ ჩაება წინააღმდეგობის მოძრაობაში. პირველად დააპატიმრეს 1922 წლის 11 თებერვალს ქუთაისში, ოკუპაციის წლისთავზე მოსწავლეთა საპროტესტო გამოსვლების ორგანიზების ბრალდებით. გაათავისუფლეს ავადმყოფობის გამო. ამ დროიდან გახდა ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია ახალგაზრდული ორგანიზაციის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. მეორედ დააპატიმრეს 1923 წლის 30 აგვისტოს მეტეხის ციხეში და გაათავისუფლეს პარტიიდან გასვლის შესახებ საჯარო განცხადების დაწერის შემდეგ. 1925 წელს მონაწილეობდა ედპ-ის ახალგაზრდული ორგანიზაციის იძულებთი თვითლიკვიდაციის პროცესში ხოლო შემდგომ წლებში ცხოვრობდა თბილისში და მუშაობდა ადვოკატად. მესამედ დააპატიმრეს 1948 წელს „არალეგალური კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით. საქართველოს სსრ სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს გადაწყვეტილებით 10 წლის ვადით გადაასახლეს ვორკუტაში, უკიდურეს ჩრდილოეთში. 

გადასახლებაში მყოფი მძიმე პირობების მიუხედავად ახერხებდა ქუთაისთან დაკავშირებას და ითხოვდა გაზეთებში გაეხვიათ გასაგზავნი პროდუქტები რათა ამ გზით გაეგო რა ხდებოდა საქართველოში. მძიმედ დაავადებული მესამე პატიმრობიდან გაათავისუფლეს 1958 წელს. გარდაიცვალა 1959 წელს 57 წლის ასაკში ქალაქ თბილისში.

ლიტერატურა
----------

• პირისპირ: ზეპირი ისტორიები საბჭოთა ტერორზე, თბ. 2019, გვ. 135-143
კორნუოლური ჯიშის მუქი ფორმა
**კორნუოლური ქათამი**, *კორნიში* — მეხორცული ქათმის ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს დიდი ბრიტანეთის კორნუოლის საგრაფოში სხვადასხვა ძიძგილა ქათმის (ადგილობრივი, მალაიური და ინდური ჯიშის აზილები) შეჯვარებით. შეფერილობის მიხედვით განირჩევა 4 სახესხვაობა: მუქი ყავისფერი, წითელი, ჩალისფერი და თეთრი (ყველაზე მეტად გავრცელებული სახორცე მეფრინველეობაში). სხეულის აგებულება ხასიათდება გამოხატული სახორცე ფორმებით (მასიური ტანი, ფართო მკერდი, ძლიერკუნთიანი ფეხები). თავი მოკლე და განიერია, წარბზედა რკალები „არწივის" შესახედაობას მატებს. ნისკარტი მოკლე, მყარია. შეფერილია ბზინავად, შებუმბვლა წელთან მიმდებარედ ხშირია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,2–4,8 კგ, დედლისა — 3,3–3,6 კგ. კვერცხმდებლობა 120–130 ცალი წელიწადში; კვერცხის მასაა 58–60 გ, ნაჭუჭი ღია ყავისფერია. დედალს კრუხობის ინსტიქტი განვითარებული აქვს. აშენებენ ყველგან; მის საფუძველზე წარმოქმნილი ხაზები ფართოდ გამოიყენება ბროილერების წარმოებაში.

ლიტერატურა
----------

* *Ройтер Я. С.* КОРНУЭЛЬСКИЕ КУРЫ დაარქივებული 2019-08-02 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 15. Москва, 2010, стр. 338.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სანაძე**. |

**კორნელი ბარნაბის ძე სანაძე** (დ. 2 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 19 სექტემბერი], 1907, დაბა ხონი — გ. 27 თებერვალი, 1985, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, პროფესორი, საქართველოს სახალხო მხატვარი, შოთა რუსთაველის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
---------

თბილისის ეკონომიკური ტექნიკუმის დამთავრების შემდეგ, სახვითი ხელოვნებით გატაცებული ახალგაზრდა 1922 წელს შევიდა მოსე თოიძის სახალხო სამხატვრო სტუდიაში, სადაც სწავლობდა 1924 წლამდე. ამავე წელს იგი ჩაირიცხა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. აქ სამხატვრო ხელოვნებას ეუფლებოდა შესანიშნავი რუსი მხატვრების ე. ლანსერესა და ი. შარლემანის, საქართველოს სახალხო მხატვრის გიგო გაბაშვილის, მხატვარ თათე ვოსიანის ხელმძღვანელობით. 

1929 წელს აკადემიის დამთავრების შემდეგ, სანაძემ დაიწყო დამოუკიდებელი შემოქმედებითი მოღვაწეობა, ხოლო 1934 წლიდან იგი ფერწერას ასწავლიდა აკადემიაში. აღსანიშნავია, რომ 1930 წელს, როდესაც მკაფიოდ ჩამოყალიბდა კორნელი სანაძის სახვითი და პოეტური მისწრაფებები, იგი შევიდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც სწავლობდა ოთხი წლის განმავლობაში და ეუფლებოდა ვოკალს. გარდა ამისა 1924 წელს მან დაამთავრა თბილისის ეკონომიკური ტექნიკუმიც. კორნელი სანაძე იყო 1830 წლის 8 თებერვალს დაარსებული საქართველოს რევოლუციონერ მხატვართა საზოგადოების-"სარმას" ერთ-ერთი დამაარსებელი და ხელმძღვანელი. 

1924 წლიდან სანაძე უკვე ყველა რესპუბლიკური გამოფენის მონაწილეა, ენერგიულად მუშაობს მხატვართა ასოციაციებში, მხატვართა კავშირის გამგეობებში. მას გაფორმებული აქვს კინოფილმები: "დარიკო", "ქალი მწვანეში". ასევე ოპერისა და ბალეტის თეატრში: "კარმენი", "დაისი", "მთების ძახილი", "დედა და შვილი". რუსთაველის თეატრში: "ტირიფის ქვეშ". მარჯანიშვილის თეატრში: "კოლმეურნეს ქორწინება", "შამილი". ქუთაისის თეატრში: "ოტელო", "გუშინდელნი", "კიკვიძე". ბათუმის თეატრში: "ფოლადაური", "პური". 

კორნელი სანაძეს მონაწილეობა აქვს მიღებული საზღვარგარეთ გამართულ გამოფენებშიც, კერძოდ პოლონეთის დედაქალაქ ვარშავაში. მნიშვნელოვანია კორნელი სანაძის, როგორც პედაგოგის როლი, ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა აღზრდასა და ჩამოყალიბების საქმეში. მისი მოსწავლეები იყვნენ გამოჩენილი მხატვრები: გ. თოიძე, გ. თოთიბაძე, გ. ჯაში და სხვები. კორნელი სანაძის ნამუშევრები გამოფენილია საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურის მუზეუმში, სახელმწიფო თეატრალურ მუზეუმში, შოთა რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრის მუზეუმში, ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში, აჭარის ავტონომიურ მუზეუმში, სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო მუზეუმში. 

კორნელი სანაძის ნაშრომებიდან განსაკუთრებით ცნობილია "მებაღე" და "სინგაპურის საზამთროები", რომლებიც 2007 წელს ბირმინგენის აუქციონზე იქნა წარდგენილი და საიდუმლო მყიდველის მიერ უცნობ ფასად შეძენილი.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 320, თბ. 1994
* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 78

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კორნელი სანაძე
**მიწის ხიდი** — შუა საუკუნეების ქვისთაღოვანი ხიდი, მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ საღორეთში, აგარისწყლის მარჯვენა შენაკადზე, მდინარე ჭანჭახეთზე, ვიწრო და კლდოვან ადგილზე.

ხიდის აღწერა
------------

ხიდს მოსახლეობა მიწის ხიდს ეძახის. ეტყობა, ეს სახელწოდება წარმომდგარა იმისგან, რომ ხიდზე კირის ხსნარი ნიაღვრისეულ მიწით არის დაფარული და ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებს თითქოს ტალახით იყოს ნაგები.

ხიდის სიმაღლესთან შედარებით (2,30 მ) მალი მცირეა: იგი შეადგენს 7 მეტრს, ხოლო ისარი 3,5 მეტრს. მისასვლელებიანად ხიდის სიგრძე 16 მეტრია, ხოლო სიგანე 2,6 მეტრი.

ბუნებრივ კლდეზე, რომლის სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან 4,64 მეტრია, დაშენებულია ბურჯი სიმაღლით 1,16 მ, ხოლო სიგანე 2,62 მ.

ბურჯებს ეყრდნობა წრიული ფორმის თაღი, რომელიც ნაშენია სუფთა და გათლილი ქვით. თაღის კონსტრუქცია როგორც თავბანდში, ასევე ქუსლში ტოლია და უდრის 0,5 მ. თაღი ორი ნაწილისაგან შედგება: თვით კონსტრუქციისაგან (36 სმ) და ლავგარდნისაგან (სისქეა 13-14 სმ). ლავგარდნის გადმოწევა 4-5 სმ.

მისასვლელები ნაგებია ფლეთილი ქვით. ხიდს მალის ქვეშ ფოსოები არ აქვს. ხიდს ჰქონდა თუ არა მოაჯირი ვერ დგინდება, რადგან იგი მიწითა და მცენარეულობით არის ზემოდან დაფარული.

მიწის ხიდის სამშენებლო ტექნიკა სხვა ხიდებისაგან განსხვევაბით უფრო დახვეწილია. ამ თვალსაზრისით მასთან ახლოს დგას მახოს ხიდი.

ლიტერატურა
----------

* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები", თბ. 1962, გვ. 40-41
წიგნი დაბეჭდილი თბილისში 1711 წ. „ჴელითა მესტამბე მიხაილ სტეფანე შვილისა უნგროვლახელისა"
**მიხაი იშტვანოვიჩი** (XVII-XVIII ს.ს.) — უნგრელ-რუმინელი სტამბის ოსტატი, ვახტანგ VI-ის სტამბის ერთ-ერთი გამმართავი. მას საქართველოში „უნგროვლახელს", „სტეფანეს შვილს" უწოდებდნენ. ის წარმოშობით ტრანსილვანიიდან, „არდიალიდან იყო და ეკუთვნოდა ვლახელი გლეხების იმ მრავალრიცხოვან წრეს, რომელიც ყმად ედგა უნგრელ მებატონეებს. მათ კარზე მყოფი ვლახელ ყმათა სახელები კი გაუნგრულებას განიცდიდა." სტამბის მოსაწყობად იშტვანოვიჩი საქართველოში რუმინეთიდან ანთიმოზ ივერიელმა ვახტანგ VI-ის თხოვნით გამოგზავნა. ის საქართველოში 1707 წელს უნდა წამოსულიყო. 1709 წელს გამოცემულ სახარებისა და სხვა წიგნების ანდერძებში ნათქვამია, რომ ვახტანგმა „მიიღო სტამბა ვლახეთით". თვით ვახტანგი თავის ანდერძში, რომელიც ჩვენამდე მოღწეულ ყველა გამოცემას ახლავს, ამბობს: „მოვიყვანე მესტამბე ვლახეთით და გავაკეთე სტამბა". მიხაი იშტვანოვიჩი 1709 წლის სახარების ანდერძში ასე ახასიათებს თავის ღვაწლს სტამბის მოწყობის საქმეში: „ხოლო ყოველივე საქმენი, რაოდენნი იხილვებიან-ასონი, ორღანონი და ყოველნი სახმარნი სტამბისა, დაწყებით სრულყოფამდი, მოქმედი და წინამძღოლი მე ვარ, უნდო მონა თქვენი".

ლიტერატურა
----------

* გიორგი პაიჭაძე, „ვახტანგ მეექვსე", თბ. „მეცნიერება", 1981;
* ო.გვინჩიძე, „ანთიმ ივერიელი", თბ. 1973.
**მესეტა**, **იბერიის მესეტა** (ესპ. Meseta) — მთიანეთი ესპანეთსა და პორტუგალიაში. მოიცავს პირენეს ნახევარკუნძულის დიდ ნაწილს. ტექტონიკურად შეესაბამება ძველ მასივს, რომლის საფუძველი შეიქმნა ჰერცინული დანაოჭების შედეგად. ნაოჭა საფუძველი მესეტის დასავლეთ ნაწილში ზედაპირზე გამოდის, აღმოსავლეთით კი დაფარულია მეზო-კაინოზოური ზღვიური და კონტინენტური ნალექებით. 

მესეტის ზედაპირი დახრილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. დამახასიათებელია პლატოების, ნაოჭა-ლოდა ქედებისა და მთისშიგა ქვაბულების მონაცვლეობა. მესეტის შუა ნაწილი უჭირავს ცენტრალური კორდილიერის მთებს (მწვერვალი ალმანსორი, 2592 მ) და სუბგანედურ შედარებით დაბალ ნაოჭა-ლოდა ქედებს, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფს ახალი კასტილიისა და ძველი კასტილიის ზეგნებს. მთავარი მდინარეებია: დუერო, ტახო, გვადიანა.

მესეტაში წიაღისეულიდან მოიპოვება ვერცხლისწყალი, არის ტყვიის, სპილენძის, კობალტის, რკინის, ოქროს, კალის, ვოლფრამის მადნები. ჰავა ძირითადად სუბტროპიკულია, ხმელთაშუაზღვიური, გალისიაში — ზომიერი, ზღვიური. ივლისის საშუალო ტემპერატურა 20-28°C, იანვრის დაახლოებით — 5°C. ნალექები 400-500 მმ და 1000-1500 მმ წელიწადში. 

ნიადაგები — ტყის მურა და ყავისფერი. დასავლეთით გავრცელებულია მაკვისის ტიპის ბუჩქოვანი რაყები, აღმოსავლეთით და სამხრეთით — გარიგა და ტომილარია; მთაში ფართოფოთოვანი და წიწვოვანი ტყეებია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 598.
**კორნელიოს ასისთავი** (ბერძ. Κορνήλιος, ლათ. Cornelius) – რომაელი მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

ცხოვრება
--------

წმინდა კორნილიოს ასისთავი მაცხოვრის ჯვარცმისა და ამაღლებიდან მცირე ხნის შემდეგ თრაკიის იტალიიდან პალესტინის კესარიაში გადასახლდა.

ერთხელ, როცა კორნილიოსი საკუთარ სახლში ლოცულობდა, ანგელოზი წარდგა მის წინაშე, ახარა, უფალმა შენი ლოცვა შეისმინაო და უბრძანა, იოპიაში, სვიმონ მეპრატაკესთან გაეგზავნა კაცები სვიმონ-პეტრეს მოსაყვანად. კორნილიოსმა დაუყოვნებლივ შეასრულა ზეციური კურთხევა. მოციქული პეტრე წარმოგზავნილების თანხლებით კორნილიოსთან ჩავიდა. აქ მან შეიტყო, რომ სულიწმიდის მადლით კორნილიოსს ერწმუნა განკაცებული მესია და ახლობლებთან ერთად მონათლა იგი. 

ამის შემდეგ წმინდანი თან გაჰყვა პეტრე მოციქულს სახარების საქადაგებლად და მისივე ხელით იკურთხა ეპისკოპოსად. როცა პეტრე წმინდა ტიმოთესა და კორნილიოსთან ერთად ეფესოში ჩავიდა, შეიტყო, რომ სკეფსეოსში განსაკუთრებით ძლიერი იყო კერპთაყვანისმცემლობა. წილი ჰყარეს, თუ ვის ექადაგა ამ ქალაქში. უფალმა კორნილიოსი გამოარჩია.

კორნილიოსი დიდხანს ცხოვრობდა სკეფსეოსში, მრავალი სატანჯველი დაითმინა, ბოლოს კი მთელი ქალაქი მოაქცია ჭეშმარიტ სარწმუნოებაზე და ღრმა მოხუცებულობაში შეჰვედრა სული უფალს. მისი წმიდა ცხედარი დარღვეული საკერპოს მახლობლად დაკრძალეს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმინდა კორნელიოს ასისთავი
**კუიბიშევის წყალსაცავი** (რუს. Куйбышевское водохранилище; თათრ. Куйбышев сусаклагычы) — წყალსაცავი რუსეთში, მდინარე ვოლგაზე. მოქცეულია ჩუვაშეთის, მარი-ელის, თათრეთის, ულიანოვსკისა და სამარის ტერიტორიებზე. შექმნილია 1955-1957 წწ. წყალსაცავის სიგრძე 500 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე 40 კმ. წყლის სარკის ფართობი 6450 კმ². წყლის მოცულობა 58 კმ³, რომელთაგან 34 კმ³ სასარგებლოა. საშუალო სიღრმე 8 მ, მაქსიმალური სიღრმე 41 მ.

კუიბიშევის წყალსაცავი ახდენს ჩამონადენის სეზონურ რეგულირებას, წყალსაცავის დონე ცვალებადობს 6 მ ფარგლებში. უმთავრესად საზრდოობს თოვლის წყლით. იყინება ნოემბერ-დეკემბერში, ყინულძვრა აპრილშია, ზოგჯერ მაისის დასაწყიში. კუიბიშევის წყალსაცავი შეიქმნა ენერგეტიკული, წყლის ტრანსპორტის, ირიგაციისა და წყალმომარაგების მიზნით. გარდა ამისა წყალსაცავი გამოიყენება სათევზაოდ. ხშირია ნაპირების წარეცხვა და აბრაზია, გააქტიურდა მეწყერი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალსაცავი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუიბიშევის წყალსაცავი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
**ლექსორის მონასტერი** — შუა საუკუნეების მონასტერი ტაოში, ბარდისის ხეობაში. 1907 წელს მოინახულა და აღწერა ექვთიმე თაყაიშვილმა. არ არის ამ სახელით მოხსენიებული ისტორიულ წყაროებში. სავარაუდოდ მცხეთის საბუთებში მოხსენიებული კოპასძეთა საკუთრებაში არსებული მონასტერია.

ექვთიმემ ადგილზე აღწერა 6 მცირე ეკლესია და ერთი მთავარი ტაძარი, რომელიც ეკვდერებმიშენებულ ერთნავიან ბაზილიკად მიიჩნია, თუმცა სხვა მოსაზრებით სამეკლესიანი ბაზილიკაა, ზომებით 12 მ. სიგრძეში, 13 მ. სიგანეში. ბაზილიკის ეს ტიპი უცნობია რეგიონის არქიტექტურისთვის და შეიძლება ძეგლზე საქართველოს იმ მხარეების გავლენაზე მიუთითებდეს, სადაც ისტორიულად გავრცელებულია. მთავარ ტაძარს VIII-IX საუკუნეებით ათარიღებენ. ოდესღაც მოხატული იყო. მის კედლებზე დაფიქსირებულია ქართული, ბერძნული და სომხური ნაჩხაპნი წარწერები.

კომპლექსიდან ყველაზე უკეთ ერთ-ერთი მომცრო დარბაზული ტაძარია შემონახული. ათარიღებენ X საუკუნით.

ლიტერატურა
----------

* გივიაშვილი ი. ბარდუსის ხეობის არქიტექტურული მემკვიდრეობის წინასწარი მიმოხილვა // სამეცნიერო პარადიგმები.-თბ. 2009.-გვ.658-662.
* ე.თაყაიშვილი - არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს // saunje.ge (დაარქივებული ვერსია)
ლექციონარი, X საუკუნე. 1446/350
**ლექციონარი 1446/350** — X საუკუნის ხელნაწერი (საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდი 1446, ხელნაწერი 350). 2 ფურცელი. ეტრატი; ფრაგმენტი; ზომა: 233x180; ასომთავრული; მელანი – ყავისფერი; სათაური და საზედაო გრაფემები - სინგურით; ორ სვეტად ნაწერი; შეემჩნევა განკანონების ხაზები. 

უძველესი იერუსალიმური ლიტურგიკული ტრადიციის მატარებელი ეს ფრაგმენტი ძვირფასი მონაპოვარია მთელი კულტურული მიმდინარეობის ცალკეული მოზაიკების შესავსებად. 

ღვთისმსახურებაში კონსტანტინოპოლური ტრადიციის გაბატონებამ იერუსალიმური ლექციონარი მსახურებიდან განდევნა და იგი დავიწყებას მიეცა იმდენად, რომ დღეს შემორჩენილი არ არის მისი ბერძნული ვერსია. 

ქართულ, სომხურ და ალბანურ ენებზე შემორჩენილი ლექციონარები, ერთი მხრივ, არაჩვეულებრივი საშუალებაა გარკვეული წარმოდგენა შეიქმნას ადრეული ლიტურგიკული მსახურების შესახებ, ხოლო, მეორე მხრივ, აღდგეს საღვთო წერილის (ძველი და ახალი აღთქმის) საკითხავების კიდევ უფრო ძველი თარგმანები, ვიდრე ეს ჩვენთვის აქამდე ცალკე ხელნაწერების ან მათი ფრაგმენტების სახით იყო ცნობილი.

ხელნაწერი 2015 წელს იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მეხსიერების საერთაშორისო რეესტრში.

ლიტერატურა
----------

* „UNESCO-ს მსოფლიო მეხსიერების რეესტრი. საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცული ხელნაწერები". თბილისი, 2016. რედაქტორ-შემდგენელი ქეთევან ასათიანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* unesco.org – the oldest manuscripts preserved at the national archives of Georgia
* ეროვნული არქივის რვა ხელნაწერი იუნესკოს მსოფლიო მეხსიერების საერთაშორისო რეესტრში შეიტანეს დაარქივებული 2016-05-14 საიტზე Wayback Machine.
ლექსიკონი
ლათინური ენის მრავალტომიანი განმარტებითი ლექსიკონი
**ლექსიკონი** (ბერძ. Λεξικό (ლექსიკო)) — წიგნი, რომელშიც გარკვეული წესით (ჩვეულებრივ ანბანურად) ჩამოთვლილია ამა თუ იმ ენის სიტყვები ან რომელიმე დარგის ცნებები და მოცემულია მათი განმარტება. 

მთელი ლექსიკური ფონდის ამგვარი აღწერა დაახლოებით XVII საუკუნიდან იწყება (მანამდე არსებული ლექსიკონები მხოლოდ გაუგებარი სიტყვებისა და გამოთქმების ახსნას იძლეოდა და მთელ ლექსიკას არ ახასიათებდა). საერთოდ, ლექსიკონი თავისი დანიშნულებისა და აგებულების მიხედვით სხვადასხვაგვარია. 

საყოველთაოდ ცნობილი ლექსიკონებია:

* საფრანგეთის აკადემიური ლექსიკონი ფრანგული ენისა (1-ლი გამოცემა 1694 წელს);
* ოქსფორდის ლექსიკონი ინგლისური ენისა;
* ი. და ვ. გრიმების გერმანული ლექსიკონი.
* თანამედროვე რუსული სალიტერატურო ენისა (1948-64 წლები)

არაანბანური (იდეოგრაფიული) ლექსიკონებია: 

* როჟეს თეზაურუსი ინგლისური სიტყვებისა და ფრაზებისა (1-ლი გამოცემა 1852).
* დორნზაიფის გერმანული ენის ონომასიოლოგიური ლექსიკონი (1934) და სხვა.

ჩვენამდე მოღწეულ ქართულ ლექსიკონთაგან უძველესია სტეფანო პაოლინის და ნიკიფორე ირბახის მიერ შედგენილი ქართულ–იტალიური ლექსიკონი (შეიცავდა 3084 სიტყვას, გამოცემულია რომში 1629 წელს; იგი პირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნია). 

ქართული ლექსიკოგრაფიის შესანიშნავი ძეგლია სულხან–საბა ორბელიანის „სიტყვის კონა", რომლის შედგენა ავტორს 1713 წელს დაუსრულებია; პირველად გამოიცა 1884 წელს რაფიელ ერისთავის რედაქტორობით, ის განმარტებითია, თუმცა სიტყვებს ხშირად თარგმანიც ახლავს (იტალიურ, თურქულ და სომხურ ენებზე). მასალა განლაგებულია ანბანურად, მაგრამ ასამდე სემანტიკურ ბუდესაც შეიცავს (მაგ.: სტატიაში თოვლი საკუთრივ „თოვლის" განმარტებასთან ერთად დახასიათებული თრთვილი, ყაპი, ფიფქი, ჭყაპი და სხვა). 

XIX საუკუნეში სულხან საბა ორბელიანის ლექსიკონის საფუძველზე ნიკოლოზმა და დავით ჩუბინაშვილებმა შეადგინეს ქართულ–რუსული (1840–1887) და რუსულ–ქართული (1846–1886) ლექსიკონები. 1884 წელს გამოქვეყნდა რაფიელ ერისთავის მოკლე ქართულ–ლათინური საბუნებისმეტყველო ლექსიკონი.

აღსანიშნავია 1950–1964 წლებში გამოცემული ქეგლი — ქართული ენის გამარტებითი რვა ტომიანი ლექსიკონი არნოლდ ჩიქობავას რედაქტორობით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 206.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლექსიკონები — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
**ლიმონათი** - ყვითელი ფერის უალკოჰოლო გამაგრილებელი სასმელი. ტრადიციულად, შეიცავს ლიმნის წვენს ან ლიმონმჟავას, წყალს და შაქარს, სიროფს ან თაფლს  სიტკბოსთვის, ინდოეთში და პაკისტანში - მარილს ან შაფრანს. ჩვეულებრივად ცივად იხმარება. ლიმონათი განსხვავდება ქვეყნის მიხედვით, უმეტესად გაზიანობით და სხვა ინგრედიენტების დამატებით. სხვა ხილისგან, მაგ. ცაცხვისგან, ალუბლისგან ან ფორთოხლისგან დამზადებულ მსგავს სასმელევბს ხშირად ასევე ლიმონათს უწოდებენ. ლიმონათი თირკმელისთვის სასარგებლოდ ითვლება.

დასავლურ ქვეყნებში ყველაზე პოპულარულია ტრადიციული, ახალი ლიმნის წვენისგან უმეტესად სახლში დამზადებული ლიმონათი. გამთბარს მას ყელის ტკივილის წამლადაც ხმარობენ. ამერიკის შეერთებულ შტატებში და კანადაში არსებობს ზაფხულის თვეებში ბავშვების და მოზარდების მიერ ფულის ასაგროვებლად ქუჩაში ლიმონათის სტენდების გახსნის ტრადიცია. ქარხნულად დამზადებულ ლიმონათს სზვადასხვა ხილის წვენით, არომატიზატორით და დანამატით ხშირად ვარდისფერ ლიმონათს უწოდებენ. არსებობს ასევე ყავისფერი ლიმონათი, რომელსაც ყავისფერ შაქარს უმატებენ.

ისტორია
-------

პირველად ლიმონათი გაჩნდა ინდოეთში - ლიმონის და შაქრის სამშობლოში. პირველი ლიმონათი ნიმბუ პანის სახელით იყო ცნობილი  დაარქივებული 2020-09-16 საიტზე Wayback Machine.. ეგვიპტეში ნაპოვნია ლიმონათის ადრეული წერილობითი ხსენება, რომელიც თარიღდება დაახლოებით 1000 წლით. ითვლება, რომ ლიმნის ნაყოფი აზიიდან შემოიტანეს დაახლოებით 700 წელს. გლეხები წყალზე ამზადებდნენ ლიმნის, ფინიკისა და თაფლის სასმელს. 1676 წელს პარიზში დაარსდა კომპანია Compagnie de Limonadiers, რომელმაც ლიმონათის გაყიდვაზე მონოპოლია დაამყარა. ლიმონათი იყიდებოდა ქუჩებში ჭიქებით, გამყიდველები მას ტომარაში ზურგით ატარებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ გაზიანი წყალი 1767 წელს გამოიგონეს, გაზიანი ლიმონათის პირველი ხსენება გვხვდება 1833 წელს. წყაროდან ცნობილია, რომ სასმელი პოპულარობით სარგებლობდა ბრიტანეთში. ვარდისფერი ლიმონათი გამოიგოეს XIX საუკუნეში ჭიქაში შემთხვევით დარიჩინის ჩაგდებით.

ლიმონათის წარმოშობაზე არსებობს ლეგენდა, რომ საფრანგეთის მეფის ლუდოვიკო I კარზე მეღვინეს ერთმანეთში აერია წვენი და ღვინო. წვენი უკვე მეფის სუფრაზე მიჰქონდათ და მან მხოლოდ მინერალური წყლის დამატება მოასწრო. მეფეს სასმელი მოეწონა და მან ფრანგულ არისტოკრატიულ წრეში პოპულარობა მოიპოვა.

წყაროები
--------

* დაარქივებული 2020-09-16 საიტზე Wayback Machine.
* 
*
**კურბატ ივანოვი** (რუს. Иванов, Курбат Афанасьевич; ? — 1666) — რუსი მიწათმომლახველი, ციმბირის მკვლევარი. ტობოლელი კაზაკი. 1643 წელს ვერხოლენსკის კუნძულიდან კაზაკებთან ერთად მოგზაურობაში წავიდა, სადაც პირველი მივიდა ბაიკალის ტბის სანაპირომდე.[1] შეაფასა იგი ეკონომიკური და სტრატეგიული თვალსაზრისით. გადაკვეთა ოლხონის კუნძული. კურბატ ივანოვი იყო პირველი რუსი ადამიანი, რომელმაც აღმოაჩინა ბაიკალის ტბა და შეადგინა რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის პირველი რუკა. 1659-1665 წლებში მსახურობდა ანადირის ციხე-ქალაქში. 1660 წლის გაზაფხულზე გადაცურა ანადირის უბესა და ჩუკოტსკის კონცხს შორის არსებული ტერიტორია.[1] საარქივო დოკუმენტები იუწყებიან, რომ კურბატ ივანოვის გუნდმა მიაღწია მდინარე ლენის ზემო მონაკვეთსა და მის შენაკადს.

ლიტერატურა
----------

* Открытия русских землепроходцев и полярных мореходов ХVII века на северо-востоке Азии. Сборник документов, М. 1951.

სქოლიო
------

1. 1 2  დიდი ბიოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
**კურდღელი-ტოლაი** (ლათ. Lepus tolai) — ძუძუმწოვარი ცხოველი კურდღლისებრთა ოჯახისა.

სხეულის სიგრძეა 55 სმ, ყურებისა 12 სმ-მდე, მასა 1,5–2,8 კგ. შეფერილობა რუხია, მურა და ჟანგმიწოვანი ტონებით, ახასიათებს მუქი და ღია საფარი (ფხისებრი) ბეწვის მონაცვლეობა; ყურის ბოლოები მუქია, მუცლის მხარე და ყელი — თეთრი. ზამთრის ბეწვი უფრო ღიაა.

ბინადრობს აზიის უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს სარტყელში; მთებში ზღვის დონიდან 3000 მ სიმაღლემდე. უპირატესობას ანიჭებს ისეთ ადგილებს, სადაც გავრცელებულია ბალახოვანი და მდინარისპირა მცენარეულობა, ბუჩქნარი. ტრიალებს ერთსა და იმავე მონაკვეთებში. გამრავლების პერიოდსა და ზამთარში შეუძლია ჩამოაყალიბოს 30-მდე წევრისაგან შემდგარი ჯგუფი. აქტიურია შებინდებისას და ღამით. საბუნაგეს არაღრმა ღრმულებში აკეთებს, ხშირად იმალება მიტოვებულ სოროებში (ვირზაზუნასი, მელასი და სხვ.).

იკვებება მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, თხრის ფესვებსა და ბოლქვებს, ჭამს შემოსულ ხორბალს, ქერს, სიმინდს; ზამთარში საკვებად იყენებს ახალგაზრდა ყლორტებს, ღრღნის ხეებისა და ბუჩქების ქერქს. არეალის ჩრდილოეთ ნაწილში 2, ხოლო სამხრეთში 4 ნაყარი აქვს წელიწადში. შობს 4–6 ბაჭიას. სქესობრივ სიმწიფეს სიცოცხლის მეორე წელს აღწევენ. ნადირობის მნიშვნელოვანი ობიექტია. უმნიშვნელო ზიანის მოტანა შეუძლია სოფლის მეურნეობისათვის. ტულარემიის ერთ-ერთი მთავარი გადამტანია, მონაწილეობს ჭირის ეპიზოოტიაში. ახასიათებს რიცხოვნობის მნიშვნელოვანი პერიოდული ცვალებადობა.

ლიტერატურა
----------

* *Щипанов Н. А.* ТОЛАЙ დაარქივებული 2021-05-15 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 32. Москва, 2016, стр. 234.

სქოლიო
------

1. ↑  *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 80.
კრისტო-დე-ლა-კონკორდია
**კრისტო-დე-ლა-კონკორდია** (ესპ. *Cristo de la Concordia*) — იესო ქრისტეს ქანდაკება, რომელიც მდებარეობს ბოლივიის ქალაქ კოჩაბამბაში, სან-პედროს ბორცვზე. მისი სიმაღლე 34.20 მეტრია, პიედსტალის სიმაღლე 6.24 მ, ხოლო საერთო სიმაღლე 40.44 მეტრს შეადგენს. ის უფრო ფართოა, ვიდრე რიო-დე-ჟანეიროს ქრისტეს ქანდაკება და წარმოადგენს იესო ქრისტეს ყველაზე დიდ სტატუეტს მთელ მსოფლიოში, ამავე დროს, ზოგადად ყველაზე დიდ ქანდაკებას მთელს სამხრეთ ნახევარსფეროში.

მისი მშენებლობა 1987 წლის 12 ივლისს დაიწყო და 1994 წლის 20 ნოემბერს დასრულდა. ნახაზი შეიქმნა რიო-დე-ჟანეიროს ქანდაკების მიხედვით. ქალაქ კოჩაბამბას გადმოჰყურებს 265 მეტრი სიმაღლიდან, ხოლო ზღვის დონიდან, 2 840 მეტრზე მდებარეობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Boliviaweb: El Christo de la Concordia დაარქივებული 2013-04-06 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   Blore, Shaun (2004). *Frommers South America*.  Frommer's. ISBN 0764571699.  p. 221
2. ↑  Largest Christ Statue in the World. Turn Back to God (2009-03-01).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-07. ციტირების თარიღი: 2009-09-14.
**ლუბა კონსტანტინეს ასული ნაზაძე** (დ. 1915, სოფელი ოთხარა, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აპრილი, 1986, საქართველოს სსრ) — საქართველოს სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. დამსახურებული ეკონომისტი, სკკპ წევრი (1940), საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, აფხაზეთის ასსრ-ის V-VIII მოწვევეის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ბიოგრაფია
---------

ლუბა კონსტანტინეს ასული ნაზაძე დაიბადა 1915 წელს სოფელ ოთხარაში, კოლმეურნის ოჯახში. 1924-1926 წლებში სწავლობდა ოთხარის სასოფლო სკოლაში, ხოლო 1926-1932 წლებში — სოხუმის ქალთა ინტერნატში. 

1932 წელს კომკავშირული საგზურით წავიდა ქალაქ მოსკოვში სასწავლებლად, სადაც 1936 წლამდე სწავლობდა სსრ კავშირის სახელმწიფო-საგეგმო კომიტეტის საგეგმო ინსტიტუტის მუშფაკში. 1936 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის სახალხო-სამეურნეო აღრიცხვის ინსტიტუტში. დაამთავრა რა იგი, 1941-1942 წლებში მუშაობდა ფინანსთა სახალხო კომისარიატის საშტატო განყოფილების უფროსად. ერთი წლის შემდეგ დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის ვაჭრობის სახახლო კომისრის მოადგილედ, ხოლო 1944 წლიდან სსრ კავშირის დამზადების სამინისტროს რწმუნებულად — პურის ინსპექციის უფროსად აფხაზეთის ასსრ-ში. 1945 წლიდან გადაყვანილ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის სტატისტიკური სამმართველოს უფროსად.

1953 წელს ლ. ნაზაძე არჩეულ იქნა საქართველოს კომპარტიის სოხუმის საქალაქო კომიტეტის მეორე მდივნად, 1957 წელს კი დაინიშნა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილედ. 1953-1974 წლებში იყო აფხაზეთის ასსრ-ის სახელმწიფო საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე, ხოლო 1974 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოს ფასების განყოფილების უფროსად.

ლ. ნაზაძე არჩეული იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად და საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს თავჯდომარის მოადგილედ, აფხაზეთის ასსრ-ის V-VIII მოწვევეის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად, საქართველოს კომპარტიის აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის წევრად. ხანგრძლივი დროის მანძილზე იყო „სსრ კავშირ-კამპუჩიის" მეგობრობის საზოგადოების გამგეობის წევრი და „სსრ კავშირ-კამპუჩიის" მეგობრობის საზოგადოების სოხუმის განყოფილების თავმჯდომარე.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის" ორდენით, ბევრი მედლით, საქართველოს სსრ-სა და აფხაზეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოების პრეზიდიუმების საპატიო სიგელებით.

ლიტერატურა
----------

* გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი", №75 (12191), 16 აპრილი, 1986
რუსთაველის თეატრის ფასადი
**კორნელი ტატიშჩევი** — XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე საქართველოში მოღვაწე რუსი არქიტექტორი. ალექსანდრე შიმკევიჩთან ერთად მას ეკუთვნის თბილისში რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენობის, მათ შორის „არტისტული საზოგადოების შენობა" (1898-1901) (ამჟამად რუსთაველის თეატრი), ლადო ასათიანის ქ. N18 რომელიც ისლამური არქიტექტურის და ძველ-თბილისური საცხოვრებლის ერთ-ერთ ღირსშესანიშნავ ნიმუშს წარმოადგენს, ასევე რუსთაველის გამზირის N54 (1897). შენობის ფასადი ბაროკოსა და როკოკოს სტილშია გადაწყვეტილი. ამ შენობას ყველა ის ელემენტი აქვს, რაც თბილისური სახლებისთვისაა დამახასიათებელი: აივანი, მოხატული სადარბაზო, ეზო-ბაღი მრგვალი შადრევნით და ალაყაფის ჭიშკარი. სახლი გამორჩეულია უხვად დეკორირებული ორიარუსიანი ხის ჭვირული აივნით.

კორნელი 1900 წელს მუშაობდა ხატვის და არქიტექტურის მასწავლებლად. 1894 წელს შეადგინა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების და მუზეუმის პროექტი, ქართულ-ისტორიული დეკორატების გამოყენებით. შიმკევიჩთან ერთად ააგო საარტისტო საზოგადოების შენობა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 506


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კუიავია პოლონეთის შემადგენლობაში
**კუიავია** (პოლ. Kujawy) — ჩრდილოეთ პოლონეთის ისტორიული ოლქი, მდინარეების ვისლისა და ნოტეჩის შუამდინარეთში, მაზოვიის დასავლეთით და დიდი პოლონეთის ჩრდილოეთით.

ისტორია
-------

კუიავია პოლონეთის სახელმწიფოს შემადგერნლობაში შევიდა ჯერ კიდევ 960 წწ. მთავარ მიეშკო I-ის დროს. პოლონეთის დაყოფის დროს ბოლესლავ III შვილებზე კუიავია თავდაპირველად მოხვდა მაზოვიის შემადგენლობაში, ხოლო 1194 წ. წარმოიქმნა დამოუკიდებელი **კუიავიის სამთავრო** რომლის მთავარი გახდა ლეშეკ II თეთრი. 1202—1234 წ. კუიავია ისევ მაზოვიის შემადგენლობაში იყო, რომლის მმართველმა კონრად I-მა 1226 წ. თავის სამფლობელოში მოიწვია ტევტონთა ორდენი. რაინდები დამკვიდრდნენ კუიავიის აღმოსავლეთით, დობჟინის მიწაზე. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში კუიავიის სამთავრო გაყოფილი იქნა ორად — რომელთა ცენტრები იყო ინოვროცლავი და ბჟესც-კუიავსკი. მთავარმა ვლადისლავ ლოკიტეკ კუიავიელმა შეძლო 1306 წ. შეერთებინა მცირე პოლონეთი, ხოლო 1314 წ. დიდი პოლონეთი, რის შედეგადაც ააღორძინა ერთიანი პოლონური სახელმწიფო. 1320 წ. მოხდა ვლადისლავის კორონაცია და გახდა პოლონეთის მეფე.

1332 წ. კუიავიის დიდი ნაწილი დაპყრობილ იქნა ტევტონთა ორდენის რაინდების მიერ, მაგრამ თანდათანობით პოლონეთის მეფეები აძევებდნენ გერმანელებს ამ ტერიტორიებიდან და აღადგენდნენ თავიანთ ძალაუფლებას. რეჩ პოსპოლიტის გაყოფის შემდეგ 1772—1793 წწ. კუიავია შევიდა პრუსიის შემადგენლობაში. ნაპოლეონის ომების პერიოდში ტერიტორია შედიოდა ვარშავის საჰერცოგოში (1807—1815 წწ.), ხოლო ვენის კონგრესის შემდეგ (1814—1815 წწ.) კუიავიის დიდი ნაწილი (ბიდგოში, ინოვროცლავი) მიერთებულ იქნა პრუსიას (მოგვიანებით კი გერმანიას), ხოლო ვლოცლავეკის ოლქი აღმოსავლეთით — რუსეთის იმპერიას. 1918 წ-დან. კუიავია არის — პოლონეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

**კუიავიის მთავრები**:

* ლეშეკ II თეთრი (1194—1202)
* კონრად I (1202—1233)
* კაზიმირ I (პოლონ.) (1233—1267)
* ლეშეკ III შავი (1267—1288)
* ვლადისლავ I ლოკიტეკი (1267—1333)

გეოგრაფია
---------

კუიავია მდებარეობს ბალტიისპირა დაბლობზე. უდიდესი მდინარეებია — ვისლა აღმოსავლეთით და ნოტეცი დასავლეთით და სამხრეთით.

მსხვილი ქალაქებია (2004 წ. მონაცემები):

* ბიდგოში (370 ათ. ადამიანი)
* ვლოცლავეკი (123 ათ. ად.)
* ინოვროცლავი (80 ათ. ად.)

ახლა კუიავია შედის კუიავო-პომერანიის სავოევოდოს შემადგენლობაში.
კუზნეცის მრუდი
**კუზნეცის მრუდი** — ჰიპოთეზა ეკონომიკაში, რომლის მიხედვით ეკონომიკური განვითარების დაბალ საფეხურებზე მყოფ ქვეყნებში შემოსავლების უთანასწორობა ჯერ იზრდება, ხოლო შემდეგ ეკონომიკის ზრდასთან ერთად კლების ტენდენცია ახასიათებს. ჰიპოთეზა ეკონომისტმა საიმონ კუზნეცმა წამოაყენა 1954 წელს.

კუზნეცმა განიხილა ეკონომიკური განვითარების შედეგად გამოწვეული ცვლილებები შემოსავლების განაწილებისას, როგორც მისი შედეგი. გამოთქვა ჰიპოთეზა იმის შესახებ, რომ უთანასწორობას მწარმოებლურობაში მივყავართ შემოსავლების ზრდამდე ინდუსტრიულ სექტორში და ეკონომიკაში მისი როლის ზრდამდე, რომელიც ასევე უთანასწორობას უწყობს ხელს. სამუშაო ძალის ბუნებრივი გადანაწილება შრომის მწარმოებლურობის დაბალი დონიდან (მაგალითად: სოფლის მეურნეობა) შედარებით მაღალ დონეზე (მაგალითად: მრეწველობა) შემოსავლების უთანასწორობის კლების გამოვლინებასა და განმტკიცებას უწყობს ხელს..

სქოლიო
------

1. ↑  კუზნეცი, საიმონ.  (1955) ეკონომიკური ზრდა და შემოსავლების უთანასწორობა.
2. ↑  *შარაევი, ი. ვ,*, ეკონომიკური განვითარების თეორია, 2006. — გვ. 254, ISBN 5-7598-0323-9.
**კრისტინა შმიგუნ-ვაჰი** (დ. 23 თებერვალი, 1977 ) — ყოფილი ესტონელი ქალი მოთხილამურე და პოლიტიკოსი. ის არის ყველაზე წარმატებული ესტონელი ქალი მოთხილამურე, ორი ოლიმპიური ოქროს მედლით. 2019 წელს იგი აირჩიეს რიიგიკოგუს წევრად.

კარიერა
-------

2006 წლის 12 თებერვალს მან მოიგო ზამთრის ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალი 7.5 კმ + 7,5 კმ ორმაგი გარბენი. გახდა პირველი ესტონელი ქალი, რომელმაც მოიპოვა მედალი ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე. ოთხი დღის შემდეგ მან მეორე ოქროს მედალი მოიპოვა 10-კმ კლასიკურ რბოლაში.

2010 წლის 15 თებერვალს მან მოიპოვა მესამე ოლიმპიური მედალი, ვერცხლი, 10 კმ თავისუფალი სტილით რბოლა. ორი ოქროთი და ერთი ვერცხლით, შმიგუნ-ვაჰი არის ყველაზე წარმატებული ესტონელი სპორტსმენი ოლიმპიურ ისტორიაში (ზაფხული ან ზამთარი), რომელმაც გაათანაბრა მამაკაცის ტრასაზე მოთხილამურე ანდრუს ვეერპალუს რეკორდი.

შმიგუნ-ვაჰმა ასევე მიაღწია წარმატებას FIS სკანდინავიურ მსოფლიო სათხილამურო ჩემპიონატზე და ექვსი მედალი მოიპოვა. მასში შედიოდა ერთი ოქრო (2003: 5 კმ + 5 კმ ორმაგი გარბენი), სამი ვერცხლი (1999: 15 კმ, 2003: 10 კმ, 15 კმ) და ორი ბრინჯაო (1999, 2003: ორივე 30 კმ).

8-ჯერ აღიარებულია ესტონეთის წლის საუკეთესო სპორტსმენად (1997, 1999, 2000, 2002, 2003, 2004, 2006, 2010 წწ).

2010 წლის 2 ივლისს შმიგუნ-ვაჰმა გამოაცხადა, რომ ის ტოვებს პროფესიონალურ სპორტულ კარიერას, რათა ფოკუსირება მოახდინოს ოჯახსა და ქალიშვილზე ვიქტორია-კრისზე. 2016 წლის 24 ოქტომბერს მსოფლიო ანტიდოპინგური სააგენტოს სპორტსმენთა კომისიამ განაცხადა, რომ შმიგუნ-ვაჰი ოქტომბრის ბოლომდე სპორტული საარბიტრაჟო სასამართლოს წინაშე წარსდგებოდა.

პოლიტიკა
--------

2019 წლის მარტში, რიიგიკოგუს არჩევნების შედეგების შემდეგ, იგი გახდა რეფორმისტების წევრი. აირჩიეს ესტონეთის პარლამენტის წევრად. 2019 წლის 4 აპრილს ფიცი დადო და მონაწილეობა მიიღო ესტონეთის პარლამენტის პირველ სხდომაში.

პირადი ცხოვრება
---------------

ის არის ყოფილი მოთხილამურეების რუტის და ანატოლი შმიგუნის ქალიშვილი. მამა, ანატოლი შმიგუნი, იყო ცნობილი საბჭოთა მოთხილამურე, სსრკ ჩემპიონი 1976, 1979 წლებში 70 კმ მანძილზე. მისი და, კატრინ შმიგუნი, და ბიძაშვილი, აივარ რეჰემა, ასევე მოთხილამურეები იყვნენ. კატრინ შმიგუნმა (დაბ. 1979) ორჯერ იასპარეზა ოლიმპიურ თამაშებზე (1998 და 2002).

შმიგუნ-ვაჰი დაქორწინებულია მის დიდი ხნის მენეჯერზე, კრისტიან-თორ ვაჰზე. ისინი დაქორწინდნენ 2007 წელს. მან გამოტოვა 2007 – 08 და 2008 – 09 წლების სეზონები ორსულობის გამო. ჰყავს ორი შვილი, 2008 წელს დაბადებული ქალიშვილი (ვიქტორია-კრისი) და 2011 წელს დაბადებული ვაჟი .

სქოლიო
------

1. ↑  Kristina Šmigun-Vähi (23.02.1977) - teatmik.ee
**კრისტინა ჰესენელი** (გერმ. Christine von Hessen, დან. Christine af Hessen; დ. 29 ივნისი, 1543 — გ. 13 მაისი, 1604) — ჰესენის ლანდგრაფ ფილიპე I-ის ასული. ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგინია როგორც ადოლფ I-ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

კრისტინა დაიბადა 1543 წლის 29 ივნისს კასელში. იგი იყო ჰესენის ლანდგრაფ ფილიპე I-ისა და მისი ცოლის, კრისტინა საქსონიელის ასული. იგი თავისი მამიდისგან, საქსონიის დაქვრივებული ჰერცოგინია ელიზაბეთ ჰესენელისაგან მკაცრ პროტესტანტულ განათლებას იღებდა. 

თავდაპირველად კრისტინა შვედეთის მეფე ერიკ XIV-ის საცოლედ მოიაზრებოდა, თუმცა საქორწინო მოლაპარაკებები ჩაიშალა, რის გამოც იგი ცოლად დანიის მეფე ფრედერიკ I-ის ვაჟს, ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ადოლფს შერთეს. მისი ქორწილი მთელს ევროპაში გახდა ცნობილი არა დახვეწილობით, პომპეზურობით, ან სულაც გემოვნებით, არამედ სკანდალით, სადაც სტუმრებმა ბანკეტზე ზედმეტი ალკოჰოლი მიიღეს და შემდგომ კონფლიქტი ჩამოაგდეს. 1565 წელს კრისტინასა და ადოლფის რეზიდენცია — გოტორპის სასახლე ხანძარმა გაანადგურა. 

როგორც დანიის სამეფო ოჯახის წევრი და ჰერცოგინია, კრისტინა აფინანსებდა ახალი სკოლებისა და ეკლესიების მშენებლობას. ამასთან იგი აფინანსებდა ღარიბ და ნიჭიერ სტუდენტებისაც. იგი ყოველთვის იყო დაინტერესებული მედიცინით, რის გამოც განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა მედიცინის დახვეწას. 

1586 წელს, დაქვრივების შემდეგ, ჰოლშტაინ-გოტორპის საჰერცოგო მეფე ფრედერიკ II-მ მიისაკუთრა, კრისტინა კი მის ტახტზე თავისი ვაჟის უფლებებს იცავდა, რაშიც გალია უკანასკნელი წლები. 

კრისტინა ჰესენელი გარდაიცვალა 1604 წლის 13 მაისს, კილში.

ოჯახი
-----

1564 წლის 17 დეკემბერს კრისტინა ცოლად გაჰყვა ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგ ადოლფ დანიელს, რომელთანაც ათი შვილი შეეძინა:

1. ფრედერიკ II (1568-1587), შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
2. სოფია (1569-1634), ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-შვერინის ჰერცოგ იოჰან VII-ს;
3. ფილიპე (1570-1590), გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
4. კრისტინა (1573-1625), ცოლად გაჰყვა შვედეთის მეფე კარლ IX-ს;
5. ელიზაბეთი (1574-1587), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
6. ჰანს ადოლფი (1575-1616), ანას ტყუპისცალი, ჰოლშტაინ-გოტორპის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი ავგუსტა დანიელი და შეეძინა შვილებიც;
7. ანა (1575-1625), ჰანს ადოლფის ტყუპისცალი, ცოლად გაჰყვა ოსტფრიედსლანის გრაფ ენო III-ს;
8. კრისტიანი (1576-1577), გარდაიცვალა ჩვილი;
9. აგნესი (1578-1627), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
10. ჰანს ფრედერიკი (1579-1634), ბრემენის, ვერდენისა და ლიუბეკის ეპისკოპოსი;

ლიტერატურა
----------

* Ludwig Aegidi: Das Erbfolgerrecht Herzog Friedrich's VIII. auf die Herzogthümer Schleswig. Kiel 1865, S. 49 (Digitalisat)
* Karl Bernhardi: Christine. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 218 f.
* Johannes Voigt: Die Erb-Ansprüche des Brandenburgischen Hauses an die Herzogthümer Schleswig-Holstein, in: Allgemeine Zeitschrift für Geschichte, VII (1847), S. 193–261, hier insbesondere: S. 218 f. (Digitalisat)
„ლომჭაბუკი"
**„ლომჭაბუკი"**, ოფიციალურად **„გამარჯვების" მემორიალი** — ქანდაკება ქალაქ გორში. არქიტექტორი — ვახტანგ დავითაია, მოქანდაკე — ელგუჯა ამაშუკელი. გაიხსნა 1979 წლის 26 მაისს (ან 1982 წელს).

აღმართულია გორის ციხის მახლობლად, ამავე სახელწოდების სკვერში, მდინარე მეჯუდის მარცხენა მხარეს. ქანდაკება სიმაღლეში 7 მეტრია, დამზადებულია ბრინჯაოსაგან. დგას 8 მეტრის სიმაღლის კვარცხლბეკზე, რომელსაც წაკვეთილი პირამიდის ფორმა აქვს. მის გრძივ მხარეზე წარწერაა: „ბოროტსა სძლია კეთილმან, არსება მისი გრძელია". ქანდაკების კომპოზიციური ღერძია ლომზე ამხედრებული მხედარი, რომელსაც ცალ ხელში ხმალი უჭირავს, ხმალზე შემოხვეულია ვაზის ტოტი (რქა). ძეგლი ორგანულად ერწყმის გარემოს და გორის ციხეს.

თავდაპირველად მისი კვერცხლბეკი, კირქვის ნაცრისფერი ფილებით იყო გაფორმებული, 2018 წელს დაწყებული სკვერის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად იგი ბაზალტის ახალი ფილებით მოპირკეთდა.

სქოლიო
------

1. 1 2  „ლომჭაბუკის" ავტორი ძეგლთან მულტიკულტურული სივრცის მოსაწყობად მერიასთან ითანამშრომლებს. *qartli.ge* (26 ივნისი, 2017). ციტირების თარიღი: 16 ოქტომბერი, 2019.
2. 1 2  

	* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 19906
3. ↑  „ლომჭაბუკი" ბაზალტის ახალ ფილებში. *qartli.ge* (18 მარტი, 2019). ციტირების თარიღი: 16 ოქტომბერი, 2019.
ლონდა ღვალაძე-ჭაბუკიანი
**ლონდა (ლამარა) ევგენის ასული ღვალაძე-ჭაბუკიანი** (1 თებერვალი, 1928 ქ. თბილისი, - 4 თებერვალი, 2012, იქვე) იყო ქართველი თეატრმცოდნე და ქართული სასცენო მეტყველების პედაგოგი. დაიბადა თბილისში, 1920-1930-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწის ევგენ (გენო) ღვალაძის (1900-1937) და ცნობილი მკვლევარ-ბიბლიოგრაფის და პედაგოგის თამარ კუცია-ღვალაძის (1902-1986) ოჯახში. აღსანიშნავია, რომ მისი ნათლია იყო გამოჩენილი ქართველი მწერალი გრიგოლ რობაქიძე.

ბიოგრაფია
---------

ლონდა ღვალაძემ დაამთავრა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო (1949) და თეატრმცოდნეობის (1951) ფაკულტეტები. 1949-1950 იყო თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მსახიობი, ხოლო 1951-1965 წლებში საქართველოს კულტურის სამინისტროს ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის (ამჟამად საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი) თეატრალური განყოფილების უფროსი მეთოდისტი (1951-1954) და სარეპერტუარო განყოფილების გამგე (1954-1965). აღნიშნულ წლებში ლ. ღვალაძე-ჭაბუკიანი იყო ქართული ხალხური სიმღერებისა და ცეკვების შეკრებისა და აღდგენის მიზნით ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის მიერ ორგანიზებული მრავალი ექსპედიციის მონაწილე. 1975-1995 - საქართველოს კულტურის სამინისტროს თბილისის საესტრადო და საცირკო ხელოვნების სახელმწიფო სასწავლებლის ქართული სასცენო მეტყველების უფროსი მასწავლებელი. იგი წლების მანძილზე (1955-1965) იყო საქართველოს კულტურის სამინისტროს თვითმოქმედების ხელმძღვანელთა კვალიფიკაციის ამაღლების მუდმივმოქმედი რესპუბლიკური კურსების ლექტორი. მან აღზარდა ქართული ესტრადის და სასცენო მეტყველების არაერთი ცნობილი ოსტატი (მათ შორის, ელდინო საღარაძე, ლიზა ბაგრატიონი და სხვანი). მან დიდი ამაგი დასდო არაქართველი ავტორების დრამატული ნაწარმოებების გადმოქართულების საქმეს: მას ეკუთვნის 30-ზე მეტი პიესის და რამდენიმე ლიბრეტოს თარგმანები. არჩეული იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელთა სექციის წევრად. 1955-1965 წლებში მის მიერ არის შედგენილი და მისი რედაქციით გამოიცა ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკური სახლის არაერთი კრებული თვითმოქმედი თეატრალური კოლექტივებისათვის. 1961 წელს გამომცემლობამ "ხელოვნება" გამოსცა ლ. ღვალაძე-ჭაბუკიანის მონოგრაფია "საქართველოს სახალხო თეატრები". 1960 წელს ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკურმა სახლმა გამოსცა "მეთოდური მასალების კრებული თვითმოქმედი კოლექტივების დასახმარებლად", რომელშიც შესულია ლ. ღვალაძის და ვ. ლოლაძის მეთოდური სახელმძღვანელო "სპექტაკლის დამდგმელთა დასახმარებლად".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თეატრმცოდნეობა

ლიტერატურა
----------

* თ. გომართელი. ამაგდარი.- გაზ. "სოფლის ცხოვრება", N240, 1989.
* ლ. ბიწაძე. არდავიწყება მოყვრისა, ქუთაისი, 2004, გვ. 54
ლონდონ-აი
**ლონდონის თვალი** (ინგლ. London Eye, აგრეთვე ცნობილი როგორც Millennium Wheel – ათასწლეულის ბორბალი) — ყველაზე მაღალი სათვალთვალო ბორბალია ევროპაში (135 მ) და ყველაზე პოპულარული ფასიანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა დიდ ბრიტანეთში, რომელსაც წელიწადში 3 მილიონი ადამიანი სტუმრობს.

1999 წელს აგების მომენტში ლონდონის თვალი ყველაზე მაღალი ეშმაკის ბორბალი იყო მსოფლიოში, თუმცა 2006 წლის მაისში მას ჯერ ნანჩანის ვარსკვლავმა (160 მ), ხოლო 2008 წლის თებერვალში კი სინგაპურის მფრინავმა (165 მ) გაუსწრო. თუმცა მისი ოპერატორები მას დღემდე მოიხსენიებენ, როგორც მსოფლიოს უმაღლეს ცალმხრივად დამაგრებულ სათვალთვალო ბორბალს (ვინაიდან მთელი კონსტრუქცია ეყრდნობა A-ფორმის საბჯენებს ცალი მხრიდან).

ლონდონის თვალი მდინარე ტემზის სამხრეთ სანაპიროზე დგას უესტმინსტერისა და ჰანგერფორდის ხიდებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი (ინგლისური)
* ლონდონის თვალის შესახებ (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| დიდი ბრიტანეთის დროშა | *ეს სტატია გაერთიანებული სამეფოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |