recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აურანგაბადი** (მარათ. औरंगाबाद, ინგლ. Aurangabad, ჰინ. औरंगाबाद) — ქალაქი ინდოეთში, მაჰარაშტრის შტატში. აურანგაბადის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მთავარი ტურისტული ცენტრი, რომელზეც გადის გზა იუნესკოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებისკენ, აჯანტისკენ და ელორის გამოქვაბულისკენ. ერთ-ერთი ახალი მილიონიანი ქალაქი, მნიშვნელოვანი სამრეწველო და საგანმანათლებლო ცენტრი.

ისტორია
-------

ქალაქი ააშენეს 1604-1610 წლებში პატარა სოფლის ადგილზე, აჰმადნაგარის სასულთნოს სულთან მურთაზა ნიზამ-შაჰ II-ის მმართველობის პერიოდში. ქალაქის დაარსების წლად 1610 წელი ითვლება. დაარსების შემდეგ მას უწოდეს ფატეჰპურა, სავარაუდოდ სასულთნოს პრემიერ-მინისტრის მალიქ ამბარის (ვისი სოფლის ადგილზეც ააშენეს ქალაქი) შვილის ფათჰ-ხანის პატივისცემის ნიშნად. 

1634 წელს ქალაქში ჩავიდა აურანგზები, როგორც დეკანის გუბერნატორი. იგი აქ ცხოვრობდა 1644 წლამდე, შემდეგ წავიდა აგრაში დიდ მოგოლთა იმპერატორის ტახტზე ასასვლელად. 

1681 წელს აურანგზები, უკვე როგორც იმპერატორი დაბრუნდა აურანგაბადში და იგი თავისი იმპერიის დედაქალაქად აქცია. აქედან აწარმოებდა წარმატებულ ომებს დეკანის სასულთნოს წინააღმდეგ. როგორც ჩანს ქალაქს სახელი უწოდეს სწორედ მის გამო. 

დიდ მოგოლთა პერიოდში აურანგაბადს უწოდებდნენ „ქალაქი კარიბჭეს", რადგან ქალაქში მრავალი კარიბჭე იყო. დღემდე შემონახულია რვა მათგანი და წარმოადგენენ მოგოლთა პერიოდის ძეგლებს. 

აურანგზების საფლავი მდებარეობს აურანგაბადიდან ახლოს მდებარე პატარა ქალაქ ხულდაბადში, სადაც ასევე მდებარეობს წმინდა ხეობა — ადგილი სადაც დაკრძალულია 1 500 სუფისტი წმინდანი. აურანგზების სახელს უკავშირდება თაჯ-მაჰალის კოპიოს, ბიბი-კა-მაკბარის აგება.

მოსახლეობა
----------

2011 წლის ინდოეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობს 1 171 330 ადამიანი. მოსახლეობის 11 % ექვს წლამდე ბავშვია. ძირითადი ენებია მარათული ენა და ურდუ. აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის 56,6 % საუბრობს მარათულ ენაზე, ხოლო 30,69 % — ურდუზე, ხოლო 11,99 %-ის სასაუბრო ენაა ჰინდი. 

რელიგიური თვალსაზრისით 59,1 % არის ინდუისტი, 38 % — ისლამის მიმდევარი, ხოლო სხვა დანარჩენი — 2,9 %.

ღირსშესანიშნაობა
----------------

ქალაქის შემოგარენში მდებარეობს ბიბი-კა-მაკბარა, აურანგზების მეუღლის მავზოლეუმი. აურანგაბადის გამოქვაბული — ბუდისტური მონასტრების მღვიმეები ქალაქგარეთ, ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით. ასევე აღსანიშნავია ქალაქის რვა კარიბჭე: ბჰადკალი, დილი, რანგინი, კატკატი, როშანი, ბარაპულა, პაიტხანი და კალა-დარვაჯა, რომელთაგან ყველაზე ადრეულია ბჰადკალი და დარვაჯა. ქალაქში ასევე მდებარეობს წყლის წისქვილების კომპლექსი — პანჩაკი, რომელიც გადმოცემის თანახმად ქალაქის დამაარსებელმა მალიქ ამბარმა ააშენა. 

ქალაქის შემოგარენშია ასევე იუნესკოს ძეგლები აჯანტა და ელორის გამოქვაბული, ქალაქიდან 16 კილომეტრში მდებარეობს დაულატაბადი — XII-XIV საუკუნეების გამაგრებული ქალაქი, ტუგლაკების დინასტიის ერთ-ერთი დედაქალაქი; ხულდაბადი — აურანგზების საფლავი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Aurangabad city info დაარქივებული 2010-06-09 საიტზე Wayback Machine.
* Aurangabad, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Aurangabad Art Architecture Archcelogy History Culture Study Project
* Government’s tourism page
* Aurangabad Municipal Corporation
"**Dancing with the Moonlit Knight**" — პირველი სიმღერა ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის ალბომზე *Selling England by the Pound*.

კომპოზიცია
----------

სიმღერა იწყება ა კაპელათი. შემდეგ იგი სულ უფრო ხმაურიანი და რიტმული ხდება, მძიმე როკის ერთგვარი ჟღერადობით. ეს არის ერთ-ერთი იმ სიმღერებიდან, რომლებშიც ტონი ბენქსი იყენებს მელოტრონ M400-ს. კომპოზიციაში ჟღერს 8 ვოკალიანი გუნდი, ხოლო ფინალურ სექციაში - სიმებიანი ორკესტრი. გიტარისტი სტივ ჰეკეტი იყენებს ტეპინგის ტექნიკის ადრეულ მაგალითებს.

სიმღერის მელოდია მეორდება "The Cinema Show"-ს ფინალში და "Aisle of Plenty"-ში. მოტივი აღებულია აკორდების თანმიმდევრობიდან, რომელშიც იგივე აკორდებია, რაც "Cinema Show"-ში, განსხვავებული თანმიმდევრობით.

ტექსტი
------

სიმღერის ტექსტი წარმოადგენს კომენტარს თანამედროვე ინგლისის თემებზე, მაგალითად, ბრიტანეთისთვის ტიპური მწვანე ფარიანი მარკების შესახებ. ″chewing through your Wimpy dreams″-ში იგულისხმება ბრიტანეთში, 1970-იანების დასაწყისში არსებული ჰამბურგერების რესტორნების ქსელი Wimpy. ალბომმა *Selling England by the Pound* სახელწოდება შეიძინა სიმღერის ერთ-ერთი სტრიქონის გავლენით.

სტრიქონის "'Paper late!' Cried a voice in the crowd" გავლენით შეიძინა სახელწოდება ჯგუფის 1982 წლის სიმღერამ "Paperlate".

პერსონალი
---------

* პიტერ გებრიელი: ვოკალი, ფლეიტა, ჰობოი, ბას-დოლი, დაირა
* სტივ ჰეკეტი: ელექტრონული და აკუსტიკური გიტარები
* მაიკ რეზერფორდი: ბას-გიტარები და აკუსტიკური გიტარა, ბას-პედლები
* ტონი ბენქსი: ARP Pro Soloist, მელოტრონი, Hammond-ის ორგანი, ფორტეპიანო
* ფილ კოლინზი: დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *სიმღერის ანალიზი გიორგი სტაროსტინის საიტზე*
„მშრომელი ხალხისა და კომუნისტური პარტიის ერთობა ურყევია", საბჭოთა პროპაგანდისტული პოსტერი, 1920-იანები. ცენტრში — ლენინი
**„და ისევ გრძელდება ბრძოლა"** (რუს. «И вновь продолжается бой») — საბჭოთა კომპოზიტორ ალექსანდრა პახმუტოვას სიმღერა ნიკოლოზ დობნოვრავოვის ლექსზე. განკუთვნილია სოლისტის, ბავშვთა გუნდისა და ორკესტრისათვის. დაიწერა 1974 წელს. კომპოზიცია ეძღვნება ოქტომბრის რევოლუციას და ვლადიმერ ლენინს. პირველად გაჟღერდა კომკავშირის მე-17 ყრილობის დახურვის ცერემონიალზე.

ტექსტი
------

Неба утреннего стяг  

В жизни важен первый шаг.  

Слышишь: реют над страною  

Ветры яростных атак!  

  

*მისამღერი:*  

И вновь продолжается бой,  

И сердцу тревожно в груди.  

И Ленин такой молодой,  

И юный — Октябрь впереди!  

  

Весть летит во все концы:  

Вы поверьте нам, отцы, —  

Будут новые победы,  

Встанут новые бойцы!  

  

*მისამღერი*  

  

С неба милостей не жди!  

Жизнь для правды не щади.  

Нам, ребята, в этой жизни  

Только с правдой по пути!  

  

*მისამღერი*  

  

В мире — зной и снегопад  

Мир и беден и богат  

С нами юность всей планеты —  

Наш всемирный стройотряд!  

  

*მისამღერი*

სქოლიო
------

1. ↑  И вновь продолжается бой. *sovmusic.ru*. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
2. ↑  «И вновь продолжается бой» (1974 год). История песни.. *pikabu.ru*. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
3. ↑  Рок Пахмутовой. *rg.ru* (29.10.2009). ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
4. ↑  Lyrics: И вновь продолжается бой (I vnov prodolzhaetsia boj) / And the battle continues. *marxists.org*. ციტირების თარიღი: 10 მაისი, 2020.
**უაკარი**, *კაკაჟაო* (ლათ. Cacajao) — ცხვირფართო მაიმუნების გვარი საკისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 4 სახეობას, რომლებიც გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკაში: დასავლური ანუ მელასებრი უაკარი (*C. calvus*), შავთავა უაკარი (*C. melanocephalus*), აირესის უაკარი (*C. ayresi*) და ნებლინის უაკარი (*C. hosomi*). მათი სხეულის სიგრძეა 30–57 სმ, კუდისა — 12,5–21 სმ, მასა 2,7–3,5 კგ. სხვა ამერიკული მაიმუნებისაგან განსხვავდებიან მოკლე კუდით, რომელიც არ აღემატება სხეულის სიგრძის ნახევარს. სახე და ლოყები შიშველია, ზოგჯერ შესაძლებელია წვერი ქონდეთ. მელასებრ უაკარის კეფაზე არ აქვს ბეწვი, ყურები ღიაა, შავთავა უაკარის კი კეფა შემოსილი აქვს და ყურებიც დახურულია ბეწვით. შეფერილობა ძირითადად მოყვითალოა; იცვლება სახეობებისა და ქვესახეობების მიხედვით; კანი სახეზე ალისფერია. ბინადრობენ ტროპიკულ ტყეებში — მცირე მდინარეებისა და ტბების ნაპირებთან. ცხოვრობენ დიდი ხეების ვარჯებში, იშვიათად ეშვებიან მიწაზე. აქტიურები არიან დღისით. უპირატესად იკვებებიან ხილით. ცხოვრობენ კოლონიებად, სადაც 30–50 წევრია გაერთიანებული, ზოგჯერ — 100-მდე. მდედრებს გამრავლება 3 წლის ასაკიდან შეუძლიათ, მამრების — 6 წლიდან. ჩვეულებრივ შობენ ერთ ნაშიერს. ტყვეობაში ცხოვრობენ 30 წლამდე. ყველა სახეობის არეალი მცირე ფართობისაა. ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის თანახმად, მელასებრი და ნებლინის უაკარი საფრთხის ქვეშაა.

სქოლიო
------

1. ↑  *Аверьянов А. О.* Уакари // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М. 2016. — стр. 644.
ორი იმპერატორის შეხვედრა მდინარე ნემანზე
**ტილზიტის ზავი** — საფრანგეთსა და რუსეთს, საფრანგეთსა და პრუსიას შორის დადებული ხელშეკრულებები, რომელზეც ხელი მოაწერეს ტილზიტში 1807 წლის 25 ივნისს. 1806-1807 წწ. რუსეთ-პრუსია-საფრანგეთის ომის დროს. ამ ზავით პრუსიამ დაკარგა ტერიტორიები და მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი. ელბის მარცხენა ნაპირის მიწები გადაეცა ახლადშექმნილ ვესტფალის სამეფოს, კოტბუსის ოლქი - საქსონიას, ბელოსტოკის ოლქი - რუსეთს, ხოლო დანცინგი (გდანსკი) თავისუფალ ქალაქად გამოაცხადა. პოლონეთის მიწები რომლებიც დანაწილების შედეგად პრუსიას ჰქონდა შეერთებული, შედგა ვარშავის საჰერცოგო.

საიდუმლო ტრაქტათით მხარეები შეთახმდნენ რომ იბრძოლებდნენ ნებისმიერი ქვეყნის წინაარმდეგ თუ ინგლისი უარყოფდა რუსეთის შუადგომლობას საფრანგეთთან ზავის დადების თაობაზე, არ დაუშვბდა ზღვებზე თავისუფლებას და საფრანგეთს არ დაუბრუნებდა 1805 წლის შემდეგ დაპყრობილ კოლონიებს. რუსეთს კავშირი უნდა გაეწყვიტა ინგლისთან და მიმხრობოდა კონტინენტურ ბლოკადას. თუ ოსმალეთი უარყოფდა საფრანგეთის შუამდგომლობას, ნაპოლეონი პირობას დებდა დაეწყო მასთან ომი. რუსეთ-საფრანგეთის ზავით პრუსიას, ტერიტორიული დათმობების გარდა, არმია უნდა შეემცირებინა 40 000 კაცამდე, საფრანგეთისთვის გადაეხადა კონტრიბუცია 100 მლნ. ფრანკის ოდენობით და შეერთებოდა კონტინენტურ ბლოკადას. ტილზიტის ზავი გერმანიის ეროვნული ღირსების დამცირება იყო, ამიტომ მას მოჰყვა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ზრდა. რუსეთში ტილზიტის ზავს განიხილავდნენ, როგორც არათანასწორუფლებიან ხელშეკრულებას, რომელიც ქვეყნის ღირსებას ამცირებდა. ტილზიტის ზავმა ვერ გადაჭრა საფრანგეთსა და რუსეთს შორის უთანხმოება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 717-718.
**ტიმგადი** (არაბ. تيمقاد‎) — ძველრომაული კოლონიური ქალაქი ჩრდილოეთ აფრიკაში, რომელიც ახ. წ. I საუკუნეში იმპერატორმა ტრაიანემ დააარსა. მისი სრული სახელწოდება იყო *Colonia Marciana Ulpia Traiana Thamugadi*. ტრაიანემ ქალაქი დედამისს - მარისას, მამამისს - მარკუს ულპიუს ტრაიანუსს და უფროს დას - ულპიუს მარსიანას უსახსოვრა. 

უძველესი ქალაქი დღეისათვის თანამედროვე ალჟირის ტერიტორიაზე, ქალაქ ბანტადან 35 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს. ნანგრევები იმ მხრივაა განსაკუთრებით საყურადღებო, რომ ის წარმოადგენს ორთოგონალური გეგმის საუკეთესო ნიმუშს არსებულებს შორის, რომელიც გამოიყენებოდა რომაულ ქალაქგეგმარებაში. 

ტრაიანეს განზრახვით, ქალაქი უნდა ყოფილიყო ახლომდებარე ორესის მთბში მცხოვრები ბერბერების საწინააღმდეგო ბასტიონი. თავდაპირველად ის რომის არმიის პართიელი ვეტერანებით დასახლდა, რომლებმაც რამდენიმე წლის უფლებით მიწები მიიღეს სარგებლობაში. 

არსებობის პირველი რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ტიმაგდი მშვიდობიანად ცხოვრობდა. III საუკუნეში აქ ქრისტიანული აქტივობები იწყება, IV საუკუნეში კი დონატიზმის ცენტრი ხდება. 

V საუკუნეში ქალაქი ვანდალებმა დაიპყრეს, რის შემდეგაც მალევე დაკნინდა. 535 წელს ის ბიზანტიის გენერალმა სოლომონმა დაიპყრო. მომდევნო საუკუნეში ის ხელახლა სახლდება და ხდება ქრისტიანული ქალაქი, VII საუკუნეში კი ბერბერები ოპყრობენ, მცირე ხანში კი მიტოვებული რჩება. 

იმის გამო, რომ VII საუკუნის შემდეგ ნაქალაქარზე ახალი დასახლებები აღარ ყოფილა, ის კარგად შემოინახა დაახლოებით ერთი მეტრის სისქის ქვიშამ; ამ ტერიტორიაზე საჰარის შეჭრა გახდა ძირითადი მიზეზი ნანგრევების ჩვენს დრომდე ასე კარგად შემონახვისა. 

VII საუკუნეში ბერბერების მიერ ხელყოფის შემდეგ, ტიმგადი ისტორიის ფურცლებიდან გაუჩინარდა 1881 წლამდე, როდესაც ის გათხრების შედეგად კვლავ აღმოაჩნიეს. 

1982 წლიდან, ტიმგადის ნაქალაქარი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* UNESCO site on Timgad
* Great Buildings entry on Timgad
* UCSC Site on Timgad
* Columbia Encyclopedia entry on Timgad დაარქივებული 2008-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* Photos of Timgad
* Information on Roman Africa
* Videos on Timgad დაარქივებული 2014-07-28 საიტზე Wayback Machine.

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ალჟირში ალჟირის დროშა |
| --- |
|  |
| 
კასბა  · მზაბი  · ტასილინ-აჯერი  · ტიმგადი  · ტიპასა · ყალა-ბენი-ჰამადი  · ჯემილა |  |

 |
**აბელ მამარდაშვილი** (დ. 11 დეკემბერი, 1927, ქუთაისი — გ. მაისი, 2008) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი. ექიმი-ფსიქიატრი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

1958 წელსდაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1958–1961 წლებში იყო სურამის, თბილისის ფსიქიატრიული საავადმყოფოს ექიმი-ორდინატორი. 1961–1964 წლებში კი ფსიქიატრიის ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი. რესპუბლიკური ფსიქიატრიული კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი-ორდინატორი იყო 1964–1969 წლებში. ასევე ფსიქიატრიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი 1969–1972 წლებში. იყო ნარკოლოგიური, საორგანიზაციო განყოფილებების მეცნიერ–ხელმძღვანელი 1972–1979 წლებში და 1979–1996 წლებში რესპუბლიკური ფსიქიატრიული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი. 1996 წლიდან ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე გახდა და კლინიკის მთავარი ექიმი. ავტორია 41 სამეცნიერო ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ეპილეფსიის, ნარკომანიის, შიზოფრენიის, სასამართლო–ფსიქიატრიული ექსრერტიზის საკითხებს. მათ შორისაა ერთი მონოგრაფია: „უჯრედთა ზოგიერთი თავდაცვითი გამოვლინებანი ეთანოლის მოქმედებით" (1986). იყო თბილისის სამედიცინო აკადემიის ფსიქიატრიის კათედრის გამგე, საქართველოს სასამართლო–ფსიქიატრიული ექსპერტიზის ხელმძღვანელი. 1975–1986 წლებში იყო თბილისის მთავარი ფსიქიატრი. 1982–1989 წლებში კი რესპუბლიკის მთავარი ნარკოლოგი. მიღებული აქვს საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი 1976 წელს.

ჯილდოები
--------

* 1998 - ღირსების ორდენი
* 1986 - ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* 1986 - საქართველოს დამსახურებული ექიმი

ბიბლიოგრაფია
------------

* ვებრძოლოთ ლოთობასა და ალკოჰოლიზმს, თბ. 1985, გვ. 24

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 182
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, თბ. 2012, გვ. 348
* წიგნი ღირსებისა, თბ. 2001, გვ. 357

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბელ მამარდაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ურბანული ეკონომიკა** ზოგადად ურბანული რეგიონების ეკონომიკის შესწავლაა. ამგვარად, ის მოიცავს ეკონომიკის ხელსაწყოების გამოყენებას ისეთი ურბანული საკითხების ანალიზისთვის, როგორიცაა კრიმინალი, განათლება, საზოგადოებრივი ტრანზიტი, საბინაო საკითხი და ადგილობრივი მთავრობის ფინანსები. უფრო ვიწრო თვალსაზრისით, ეს არის მიკროეკონომიკის განშტოება, რომელიც ურბანულ სივრცულ სტრუქტურასა და ოჯახური მეურნეობებისა და ფირმების მდებარეობას შეისწავლის.

ურბანული ეკონომიკური ანალიზი უმეტესწილად ეყრდნობა ურბანული სივრცული სტრუქტურის კერძო მოდელს, ე.წ. მონოცენტრისტული ქალაქის მოდელს, რომელიც 1960-იან წლებში უილიამ ალონზომ, რიჩარდ მუთმა და ედვინ მილსმა ჩამოაყალიბეს. მაშინ, როდესაც ნეოკლასიკური ეკონომიკის ყველა დანარჩენი ფორმა არ ითვალისწინებს ინდივიდთა და ორგანიზაციათა გეოსივრცულ ურთიერთობებს, ურბანული ეკონომიკის ფოკუსი სწორედ ამ სივრცულ ურთიერთობებზეა, ქალაქების ფორმაციის, ფუნქციონირებისა და განვითარების ეკონომიკური წამახალისებელი ფაქტორების შესასწავლად.

1964 წელს მოდელის ფორმულირების შემდეგ, უილიამ ალონზოს დისკოს ფორმის ცენტრალური ბიზნეს უბნისა (Central Business District - CBD) და მას გარშემორტყმული საცხოვრებელი რეგიონის მონოცენტისტული ქალაქის მოდელი ურბანული ეკონომიკური ანალიზის ამოსავალი წერტილის როლს ასრულებდა. მონოცენტრულობა დროთა განმავლობაში შესუსტდა ტექნოლოგიური ცვლილებების გამო, განსაკუთრებით უფრო სწრაფი და იაფი ტრანსპორტირების (რამაც შესაძლებელი გახადა ცენტრალური ბიზნეს უბნებიდან გაცილებით შორ რეგიონებში დასახლება) და კომუნიკაციების (რამაც დამხმარე ოპერაციების ცენტრალური ბიზნეს უბნებიდან გადატანა გახადა შესაძლებელი) გამო. ამასთან ბოლოდროინდელ კვლევებში ჩნდება პოლიცენტრულობის იდეა, რაც აღწერილია ჟოელ გაროს ნაშრომში "Edge City". პოლიცენტრული ექსპანსიის მიზეზთა შორის არის შედარებით დაბალი მიწის იჯარა და აგლომერაციის ეკონომიკით გამოწვეული მზარდი ამონაგები.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნატბორი** — წყლის დონის მომატება კალაპოტის გადაღობვის ან შევიწროების შედეგად, ხელოვნური ნაგებობების აღმართვის ან ბუნებრივი დაბრკოლებების წარმოქმნისას. ნატბორი წარმოიქმნება კალაპოტის ვიწრობებში; ჩამონაქცევებთან, მკვეთრ მოსახვევებთან, თოშხერგილებთან და ყინულხერგილებთან წარმოქმნილ ქვების გროვებთან; ქვენა ქარისას და ა.შ. ძირითად მდინარეზე წყალდიდობის ან წყალმოვარდნის ტალღის გასვლისას ნატბორი წარმოიქმნება მის შენაკადებზე. განასხვავებენ ძირითად (მაგ. დამბით შექმნილი) და დროებით ნატბორებს. ყველაზე მაღალი ნატბორები წარმოიქმნება წყალსაცავთა კაშხლებით.

ნატბორს შეუძლია გამოიწვიოს წყალდიდობები, ზოგჯერ კატასტროფული. ისინი წარმოიქმნება, მაგალითად, ადგილებში, სადაც მდინარეები ყინულოვანი საფრის დიდი სისქისა და სიმტკიცის გამო ყოვნდება, ყინულხერგილებთან ზოგჯერ წყალი რამდენიმე მეტრითაც იწევს მაღლა. განსაკუთრებით ხშირად ამგვარი მოვლენები შეიმჩნევა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ მიმავალი დიდი მდინარეების (მაგ. ენისეი, ლენა, ობი, ჩრდილოეთის დვინა) გაზაფხულ-ზაფხულის ყინულსვლის დროს, ასევე ისეთ მდინარეებზე, რომელთა ზემო წელი მთებში მდებარეობს, ქვემო წელი კი — ვაკეებზე (ყუბანი) და ა.შ.

სქოლიო
------

1. 1 2   Подпор // Большая российская энциклопедия. т. 26. — М. 2014. — стр. 564.
**ადვილდნობადი შენადნობები** — შენადნობები, რომელთა tდნ (დნობის ტემპერატურა) 230°C-ს არ აღემატება. მიიღება დაბალი tდნ-ის მქონე ლითონების (კალა, ტყვია, სტიბიუმი, ბისმუთი, ვერცხლისწყალი, თალიუმი, ინდიუმი და სხვ.) შედნობით. ადვილდნობადი შენადნობების კომპონენტების რაოდენობა და კონცენტრაცია ისეა შერჩეული, რომ შეიქმნას მრავალკომპონენტიანი ევტექტიკური შენადნობი. მაგ. ხუთმაგი სისტემის ევტექტიკა Sn - Pb - Cd - Bi - In, tდნ 47°C. ადვილდნობადი შენადნობები tდნ საგრძნობლად მცირდება ვერცხლისწყლის დამატებით. Sn - Pb - Bi - Hg სისტემის შენადნობების (ამალგამების) tდნ 100°C-ზე ნაკლებია, ხოლო Tl - Hg სისტემის შენადნობებისა 0°C-ზე დაბალი. კერძოდ, 8,5% Tl და 91,5% Hg შენადნობები — 59°С დნება. ადვილდნობადთა ჯგუფს განვკუთვნება აგრვთვე Sn - Zn და Sn - Pb სისტემის ზოგიერთი შენადნობი (რბილი სარჩილი). კალა საკმაოდ დეფიციტური ლითონია, ამიტომ მას ხშირად ცვლიან ბისმუთისა და ტყვიის ფუძეზე შექმნილი კალამცირე შენადნობებით (tდნ 100°C-ზე ნაკლები). მაგ. ვუდის შენადნობით (Bi - Pb - Cd - Sn სისტემის ოთხმაგი ევტექტიკა, კომპონენტთა თანაფარდობა — 4:2:1:1, tდნ უდრის 68°C).

ადვილდნობად შენადნობებს იყენებენ ელექტრო და რადიოტექნიკაში, პოლიგრაფიასა და მედიცინაში.

ლიტერატურა
----------

* *ს. ჯაყელი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 90.
ადვოკატი
**ადვოკატი** (ლათ. advocatus > advoco — *ვიხმობ*) — პირი, რომლის პროფესიაა იურიდიული დახმარება გაუწიოს მოქალაქეს ან სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივ ორგანიზაცია-დაწესებულებას. 

ადვოკატი სისხლის სამართლის საქმეში გამოდის ბრალდებულისა და განსასჯელის დამცველად, ასევე დაზარალებულის წარმომადგენლად სამოქალაქო დავის განხილვისას იგი შეიძლება იყოს მოსარჩელის, მოპასუხისა და პროცესის სხვა მონაწილის წარმომადგენელი, ადვოკატის მოვალეობაა იურიდიული რჩევა-დარიგება მისცეს მოქალაქეებსა და ორგანიზაცია-დაწესებულებებს, შეუდგინოს მათ განცხადებები, საჩივრები, საქმიანი ქაღალდები, განუმარტოს სამართლებრივი საკითხები და ა. შ. მას უფლება არ აქვს გაამხილოს იმ პირის საიდუმლო, რომელსაც იურიდიულ დახმარებას უწევს. ადვოკატის გამოსვლა ბრალდებულის დამცველად ბრალდებულის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების უზრუნეელვოფის ძირითადი ფორმაა. ადვოკატთან შეთანხმებით მოქალაქე ხელშეკრულებას დებს იურიდიულ კონსულტაციასთან, რის შემდეგ ადვოკატი დაცვაზე უარს ვერ იტყვის. ადვოკატი პროცესის მონაწილეა და დამოუკიდებელი საპროცესო უფლებები აქვს. გამოძიების შედეგად მიღებულ მასალებს იგი აშუქებს ბრალდებულის ინტერესებიდან გავომდინარე. ადვოკატს შეუძლია ან სრულიად არ დაეთანხმოს ბრალდებას, ან დაეთანხმოს მის ამა თუ იმ ნაწილს, უფლება აქვს არ შეედავოს ბრალმდებელს არსებითად და მხოლოდ პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი გარემოებანი დაასაბუთოს. ადვოკატის ასეთი პოზიცია — ბრალდებისადმი დაპირისპირება, ხელს უწყობს სასამართლოს მიერ ჭეშმარიტების დადგენას და სამართლიანი განაჩენის გამოტანას.

თანამედროვე საქართველოს ადვოკატურის დასაწყისად 2001 წლის 20 ივნისი შეიძლება ჩაითვალოს, როდესაც საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „ადვოკატთა შესახებ" და ამით საფუძველი ჩაეყარა საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის, როგორც ერთიანი და დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექმნას. ადვოკატთა ასოციაციის ფორმირების პროცესი 2005 წელს დასრულდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვექილი
* პროფესიული საიდუმლოება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 90.

სქოლიო
------

1. ↑  ისტორია — საქართველოს ადვოკატთა ასოციაცია ka. *gba.ge*. ციტირების თარიღი: 27 დეკემბერი, 2021
**ნატბეური**, XIII საუკუნის II ნახევარი — XIV საუკუნის დასაწყისი მინის საწარმოს ნაშთი სოფელ ქვემო ნიჩბისიდან 10 კმ-ზე, დამშრალი ხევის — „წიწილის წყაროს" შუა წელზე (მცხეთის რაიონი). გათხარეს 1972 წელს (ხელმძღვანელი ნ. უგრეხელიძე). ნაგებობა პატარაა (ფართობი 24 კვ. მ). ერთი მხრიდან კლდეზეა მიშენებული. გამოვლინდა ნატეხი ქვებით ამოშენებული მინის სალღობი ქურა — თაკარა. მისი შემადგენელი ნაწილებიდან შემორჩენილი იყო საცეცხლე, ჰაერსადენი საკანი, მინის სალღობი აბაზანა და აბაზანის წინ გამოყვანილი საკვამლე ხვრელი. გამოწვის პროცესი შემდეგნაირად მიმდინარეობდა: კაზმს ათავსებდნენ აბაზანაში, საცეცხლეში შენთებული ძლიერი ცეცხლიჰაერსადენ საკნიდან გადადიოდა და ადნობდა კაზმს, კვამლი კი აბაზანის წინ მოთავსებულ საკვამლეში გადიოდა. მზა ნაწარმის გაცივება ალბათ თაკარის ზედა სართულში ხდებოდა (ამ ნაწილს ჩვენამდე არ მოუღწევია). ნატბეურის თაკარა თავისი კონსტრუქციით გაცილებით რთულია შუა საუკუნეებში ყველა ცნობილ მინის სალღობ ქურასთან შედარებით. მინის წარმოების ნედლეულიდან საყურადღებოა სახელოსნოში ნაპოვნი კაჟი და მანგანუმი. იქვე აღმოჩნდა ქვესანაყი, რკინის კავი და დანა. ნატბეურის მინის საწარმოში მზადდებოდა მინის ჭურჭელი და სამაჯურები. მინა შედარებით მდარე ხარისხისაა, ტიპები ერთფეროვანი. მაგებობის სამხრეთ კედელში კარი იყო, საიდანაც ფერდობზე იყრებოდა საწარმოს წუნდებული ნაწარმი. ნატბეურის საწარმო მინისნივთბით ამარაგებდა მისგან ორიოდე კმ-ზე მდებარე სოფელ ლელობთან არსებულ სამოსახლოს, სადაც ამ სახელოსნოს ნაწარმი აღმოჩნდა. ნატბეურის მინის საწარმოს არსებობა შეუწყვეტია მონღოლთა ერთ-ერთი შემოსევის დროს.

ლიტერატურა
----------

* *უგრეხელიძე ნ*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 327.
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 311.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 379-380.
**ჯამილოვ ადილ სავალან ოღლუ** — აზერბაიჯანელი პოეტი, მთარგმნელი და ლიტერატურათმცოდნე, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი (1985), აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირის წევრი (1979), ოქროს კალმის გამარჯვებული (1998), აზერბაიჯანის დამსახურებული ჟურნალისტი (2015).

### ცხოვრება

ადილ ჯამილი დაიბადა 1954 წლის 8 ოქტომბერს აზერბაიჯანის ქალბაჯარის რაიონის სოფელ კილსალში. მან დაამთავრა საშუალო სკოლა და მე-9 საშუალო სკოლა მეინჩხეირში. სწავლობდა AUL-ს ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე (1972-1977). იგი გაიგზავნა „იაზიკის" გამომცემლობის შეკვეთით. იყო პოეზიის განყოფილების რედაქტორი (1977-1990).
გაზეთ „ჰაკკატის" მთავარი რედაქტორი, გაზეთ „ბაკის" კულტურის განყოფილების გამგე, გაზეთ „ბოზ კურტის" რედაქტორი (1990-1993), აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სამინისტროში საგამომცემლო განყოფილების უფროსი (1993-1994), ბინაგადის საოლქო გაზეთის რედაქტორი (1994-2001). ამჟამად არის ლიტერატურის გაზეთის განყოფილების ხელმძღვანელი (2002 წლიდან). მიუხედავად იმისა, რომ მან საშუალო სკოლის წლებში დაიწყო მხატვრული მოღვაწეობა, მისი პირველი პრეს-ლექსი - „ბაჰარი" გამოიცა 1970 წლის 22 მარტს გაზეთ „მინგაჩევრის შუქებში". იგი ასევე მონაწილეობს ლიტერატურულ თარგმანში. გამოიცა თარგმანები რუსული, ბელარუსული, უზბეკური, ლათინური ამერიკის პოეზიიდან, გამოიცა გაზეთები, ჟურნალები და კოლექციები. აზერბაიჯანულ პრესაში გამოქვეყნებულია ყირგიზეთის ეროვნული გმირული ეპოსის „მანასის" ზოგიერთი ნაწილი.
მან დაასრულა თავისი გამოკვლევა „„მანასის" ეპოსი და თურქული თხრობის ტრადიციის შესახებ" და მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი (2004). ასევე ოცამდე მხატვრული ფილმი - „სიყვარულის ბოლო სიმღერა" (თურქეთი), „სამრაატი" (ინდოეთი), „მე-13 შვილიშვილი" (ყირგიზეთი), „დაივიწყე დაბრუნება" (მოლდოვა) და სხვა და თარგმნა მშობლიურ ენაზე. მისი ლექსები ნათარგმნი იყო ძმური საბჭოთა ხალხების ენებზე. როგორც მოგვითხრობს მენგაჩევირში მცხოვრები და მოღვაწე პოეტების პოეზიის მიმოხილვის კონკურსის გამარჯვებული (1976), მან მიიღო რესპუბლიკური წიგნის საზოგადოებისა და მინგაჩევრის ნათლის საპატიო გადაწყვეტილებები. იგი იყო მონაწილეობა ქუთაისში „მაიაკოვსკის პოეზიის დღეებში" 1985, ხოლო ყირგიზეთში არსებული ეპოსის „მანასის" 1000 წლის იუბილე 1995.
2015 წლის 30 დეკემბერს მას მიენიჭა აზერბაიჯანის საპატიო ჟურნალისტის წოდება.

სქოლიო
------

1. ↑  President.  (30 dekabr 2015) Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı az. President.az. ციტირების თარიღი: 2015-12-30.
**ფრანსისკო პისარო გონსალესი** (ესპ. Francisco Pizarro y González; დ. დაახლ. 1475 — გ. 1541) — ესპანელი ავანტიურისტი, კონკისტადორი, ინკების იმპერიის დამპყრობელი და ქალაქ ლიმას დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
---------

პისარო დაიბადა ქალაქ ტრუხილიოში (ესტრემადურა). დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია, თუმცა ტრადიციულად მას 16 მარტს აღნიშნავენ. ცნობები მის ადრეულ ბიოგრაფიაზეც არ მოიპოვება. პისარომ წერა-კითხვა არ იცოდა, შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ მისი განათლებით არავინ დაკავებულა.

1502 წელს ახალი მსოფლიოს ზღაპრული სიმდიდრის ამბებით მოხიბლული პისარო სამხრეთ ამერიკაში გაემგზავრა.

1531 წელს ის უკვე მესამე ექსპედიცაიში მიდის ინკების იმპერიის დასაპყრობად. 1535 წელს მან ინკების დედაქალაქი კუსკო დაიპყრო და ქალაქი ლიმა დააარსა.

1538 წელს პისაროსა და მის თანამებრძოლ ალმაგროს შორის უთანხმოება გაჩნდა ძალაუფლების განაწილებასთან დაკავშირებით. პისარომ სალინასთან ბრძოლაში ალმაგრო დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა იგი. თუმცა მოკლული ალმაგროს შვილმა მის თანამოაზრეებთან ერთად პისაროს წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყო და 1541 წლის 26 ივნისს მოკლა იგი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Francisco Pizarro". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.
* "Pizarro, Francisco". Appletons' Cyclopædia of American Biography. 1900.
* PBS Special: Conquistadors — Pizarro and the conquest of the Incas
* Francisco Pizarro, a Head of His Time დაარქივებული 2011-08-27 საიტზე Wayback Machine.
* The Conquest of the Incas by Pizarro - UC Press
* The European Voyages of Exploration დაარქივებული 2009-07-06 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives
**ალ-მუკთადი** (არაბ. المقتدى‎; დ. 1056 — გ. თებერვალი, 1094) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 1075-1094 წლებში. მისი მმართველობისას აბასიანებმა დაიბრუნეს მანამდე ფატიმიდების კონტროლირებული წმინდა ქალაქები, რითაც ხაზი გაესვა ისლამურ სამყაროში მათ რელიგიურ უპირატესობას. მის დროს სელჩუკები კვლავ აგრძელებენ ნომინალურად სახალიფოს შემადგენლობაში შემავალი ტერიტორიების დაპყრობას.

ალ-მუკთადი დაქორწინდა სელჩუკთა სულთან მელიქ-შაჰის ქალიშვილზე. შესაძლოა მას იმედი ჰქონდა, რომ ამ ქორწინების შედეგად დაბადებული ვაჟი გახდებოდა სულთანიც და ხალიფაც, თუმცა ქორწინება წარუმატებელი გამოდგა, რამაც გამოიწვია მელიქ-შაჰის მიერ სახალიფოს შიდა საქმეებში ჩარევა. 1092 წელს მან ხალიფას დამხობა სცადა, თუმცა ავად გახდა და გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

 (2007) *[bukharapiter.ru Аль-Муктади Биамриллах (467/1075-487/1094)]*. М.   გვ. 445. ISBN 5-94824-111-4. 

|
|  |
|
| წინამორბედი:ალ-კაიმი | **ხალიფა**1075-1094 | შემდეგი:ალ-მუსთაზჰირი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აბასიანი ხალიფები |
| --- |
|  |
| 
* აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
* ალ-მანსური
* ალ-მაჰდი
* ალ-ჰადი
* ჰარუნ არ-რაშიდი
* ალ-ამინი
* ალ-მამუნი
* ალ-მუთასიმი
* ალ-ვასიკი
* ალ-მუთავაქილი
* ალ-მუნთასირი
* ალ-მუსთაინი
* ალ-მუთაზი
* ალ-მუჰთადი
* ალ-მუთამიდი
* ალ-მუთადიდი
* ალ-მუქთაფი
* ალ-მუკთადირი
* ალ-კაჰირი
* არ-რადი
* ალ-მუთაქი
* ალ-მუსთაქფი
* ალ-მუტი
* ატ-ტაი
* ალ-კადირი
* ალ-კაიმი
* ალ-მუკთადი
* ალ-მუსთაზჰირი
* ალ-მუსთარშიდი
* არ-რაშიდი
* ალ-მუკთაფი
* ალ-მუსთანჯიდი
* ალ-მუსთადი
* ალ-ნასირი
* აზ-ზაჰირი
* ალ-მუსთანსირი
* ალ-მუსთასიმი
 |

 |
**ტურა** (ლათ. Canis aureus) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 71-82 სმ, მასა — 7-13 კგ. ზამთრობით ჩალისფრადაა შეფერილი, ზაფხულში ჭუჭყისფერ-ყვითელია და წითურ-მოშავო ელფერი დაკრავს, კუდი წითურ-მურაა, ბოლოში შავდება. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ აზიაში და კუნძულ შრი-ლანკაზე. საქართველოში გვხვდება თითქმის ყველგან ზღვის დონიდან 1000 მ სიმაღლემდე. ბინადრობს ჭალისა და მთის ძირების ტყეებში, ბუჩქნარებში და წყალსატევების ახლოს. იკვებება ცხოველური და მცენარული საკვებით, უმეტესად თაგვისებრი მღრღნელებით, კურდღლებით, ფრინველებით, ქვეწარმავლებით, ამფიბიებით, თევზებით, მწერებით და სხვა. ჭამს მძორს, ნაყოფს და სხვა. მაკეობა 63 დღე-ღამე გრძელდება. შობს 4-6 (იშვიათად 8-მდე) უსუსურ და თვალაუხილავ ლეკვს, რომლებიც სქესობრივად მწიფდებიან სიცოცხლის მე-2 წელს. ტურა აქტიურია უმთავრესად ღამით. ერთგვარ ზიანს აყენებს სამონადირეო მეურნეობას და მეფრინველეობას, ზოგჯერ ცოფისა და შავი ჭირის გამომწვევების გადამტანია.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 76.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტურა***
**ფრანსისკო დე მირანდა** (სრული სახელი ესპ. Sebastián Francisco de Miranda y Rodríguez; დ. 28 მარტი, 1750, კარაკასი — გ. 14 ივლისი 1816, სან-ფერნანდო, ესპანეთი) — ესპანეთის ამერიკულ კოლონიებში დამოუკიდებლობისათვის ომის ხელმძღვანელი სამხრეთ ამერიკაში. რევოლუციონერი, ვენესუელის ეროვნული გმირი. ვენესუელის დროშის ავტორი.

დაიბადა კარაკასში, ვაჭრის ოჯახში. 1771 წელს გაემგზავრა ესპანეთში სამხედრო კარიერის შესაქმნელად. პატრიოტულ მოძრაობაში ჩაბმული მირანდა ესპანელთაგან დევნას განიცდიდა, რის გამოც გაიქცა აშშ-ში. 1792 წლიდან იმყოფებოდა საფრანგეთში, მონაწილეობდა საფრანგეთის რევოლუციაში. იგი რევოლუციური რმიის გენერალი გახდა.

1806 წელს მირანდამ ვენესუელის გასათავისუფლებლად ორი ექსპედიცია მოაწყო, მაგრამ დამარცხდა. 1810 წელს დაბრუნდა ვენესუელაში და ჩაერთო პატრიოტული საზოგადოების საქმიანობაში. ვენესუელის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მიენიჭა ვენესუელის არმიის გენერალისიმუსის წოდება, გადაეცა დიქტატორის უფლებები. 1812 წელს მირანდა დამარცხდა ესპანელებთან ბრძოლაში, ჩავარდა ტყვედ. გარდაიცვალა ესპანეთში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Grogan, Samuel "Francisco de Miranda", History Text Archive დაარქივებული 2004-01-03 საიტზე Wayback Machine.
**ულურუ**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **აიერს-როკი** — ქვიშაქვის უზარმაზარი ფორმაცია ცენტრალურ ავსტრალიაში, ჩრდილოეთ ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს უახლოეს ქალაქ ალის-სპრინგსიდან 335 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით, სამანქანო გზით მანძილი კი 450 კმ-ია. ულურუ, არეალის მეორე უმთავრეს მახასიეთებელთან, კატა-ტიუტასთან ერთად ულურუ-კატა-ტიუტის ეროვნულ პარკში მდებარეობს. ადგილობრივი ანანგუს ხალხისთვის ულურუ წმინდა ადგილია. ფორმაციების მიმდებარე არეალი წყაროებისა და გეოლოგიური დეპრესიების სიმრავლით გამოირჩევა. მრავლადაა კლდის მღვიმეები და მხატვრობა. ულურუ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შესული.

მისი სიგრძე 3 კილომეტრია, სიმაღლე 348 მეტრი, ხოლო მიწისქვეშ 2 100 მეტრია. მთის ასაკი 600 მილიონი წელია. ევროპელთათვის მისი არსებობა ცნობილი გახდა 1870-იან წლებში. ულურუ აბორიგენი მოსახლეობისათვის წმინდა ადგილია, სადაც ხშირად რელიგიურ რიტუალებს ატარებენ. სახელწოდება „ულურუ" სწორედ ადგილობრივთა ენიდან მომდინარეობს. მთას მეორენაირად აიერს-როკს (Ayres Rock) უწოდებენ, XIX საუკუნის ავსტრალიის ერთ-ერთი პრემიერ-მინისტრის, ჰენრი აიერსის პატივსაცემად. 1993 წლიდან, ავსტრალიის მთავრობამ ოფიციალურად დააკანონა მისი ორსახელიანობა აიერს-როკ-ულურუ, რომელიც 2002 წელს შეცვალა ულურუ-აიერს-როკმა.

დღეისათვის, ულურუ ავსტრალიის ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. ეს მთა შორიდანვე უდიდეს შთაბეჭდილებას ახდენს მნახველზე. უცბად, შუაგულ უდაბნოში, წამოიმართება ძალზედ უცნაური, „გაბრტყელებული", ულამაზესი მთა. დღის სხვადასხვა მონაკვეთსა თუ ამინდის ცვალებადობისას, მთა ფერს იცვლის. საღამოხანს, ის ოქროსფერია, მზის ჩასვლისას — ჯერ წითლდება, შემდეგ კი იასამნისფერში გადადის. მოღრუბლულ ამინდში ნაცრისფერია.

პირველი ტურისტები ულურუს სანახავად 1936 წელს ჩავიდნენ. 1940-იანი წლებიდან, მიმდებარე ტერიტორიაზე იწყება ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარება. უკვე 1948 წელს ჩნდება პირველი გზა მთის გარშემო და ტურისტული ავტობუსები. ტურისტებს ასევე იზიდავს ადგილობრივი ფლორა და ფაუნა, რომელთაგან 54 სახეობა ენდემურია. აქ შეხვდებით კენგურუს, თაგვებს, ღამურას, მელას, გარეულ კატას, ძაღლს, კურდღელს და ა. შ. ტურისტებისათვის შესაძლებელია როგორც ავტომობილით მთის ირგვლივ გარსშემოვლა, ასევე მისი ვერტმფრენიდან დათვალიერება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ულურუ-კატა-ტიუტის ეროვნული პარკი
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ულურუ***

* Uluṟu – Kata Tjuṯa National Park – Australian Department of the Environment and Water Resources
* Northern Territory official tourism site დაარქივებული 2008-10-24 საიტზე Wayback Machine.

ულურუს პანორამული ხედი
**ნატალია ზუმბაძე** (დ. 7 თებერვალი, 1957) — ქართველი მეცნიერი, მუსიკოსი და ფოლკლორისტი.

ნატალია ზუმბაძე დაიბადა ქალაქ თბილისში.

1976 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი მუსიკალური სასწავლებელი. 1981 წელს ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1991-2002 წლებში მუშაობდა პედაგოგად თბილისის N16 მუსიკალურ სკოლაში, III მუსიკალურ სასწავლებელში. ერთ-ერთი მუსიკალური ხელმძღვანელი ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული საყმაწვილო სტუდიის სახელწოდებით „ამერ-იმერი". ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგი, ასოცირებული პროფესორი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ქართული ხალხური მუსიკალური შემოქმედების მიმართულების ხელმძღვანელი 2005 წლიდან. საქართველოს ფოლკლორის ცენტრის მეცნიერ-თანამშრომელი 2006 წლიდან. ქალთა ფოლკლორული ანსამბლის „მზეთამზე"-ს წევრი. ნატალია ზუმბაძე არის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის სტუდენტთა ფოლკლორული ანსამბლის. მუსიკოლოგიის აკადემიის დოქტორი. ასევე მრავალი ფოლკლორული ექსპედიციის წევრი და ორგანიზატორი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 187

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნატალია ზუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნატალია ასათიანი** (დ. 14 სექტემბერი, 1954) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1977-1979 წლებში იყო რკინიგზის №2 პოლიკლინიკის ექიმი–თერაპევტი. 1980–1986 წლებში რკინიგზის საავადმყოფოს „ხელოვნური კუჭუკანა ჯირკვლის" კაბინეტის გამგე. 1982–1987 წლებში უმცროსი, მეცნიერ–თანამშრომელი. 1987–1991 წლებში უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1991–1997 წლებში წინამძღვრიშვილის სახელობის კარდიოლოგიის სამეცნიერო–კვლევითი ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 39 ნაშრომის, რომლებიც ეხება დიაბეტოლოგიის პრობლემებს.

1986 წელს დაიცვა კიევში საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ავტომატური სისტემა ბიოსტატორის საშუალებით დარღვეული ნახშირწყლოვანი ცვლის კორექციის გავლენა შაქრიანი დიაბეტისა და გულის თანმხლები იშემიური დაავადების კლინიკომეტაბოლურ დახასიათებაზე".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ. 2000 გვ. 22

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნატალია ასათიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
აპარატ კაგუასა და რაკეტა H-IIA გაშვება იოსინობუს კომპლექსიდან, ტანეგასიმის კოსმოსური ცენტრი. 
**ტანეგასიმას კოსმოსური ცენტრი** (იაპონ. 種子島宇宙センター *ტანეგასიმა-უტიუ:-სენტა:*?) ან **TNSC** (ინგლ. Tanegashima Space Center) — მეორე და ყველაზე მსხვილი კოსმოდრომი იაპონიაში. დაფუძნდა 1969 წელს და მართავს იაპონიის საჰაერო სივრცის კვლევის სააგენტო. მდებარეობს კუნძული ტანეგაშიმას სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, კაგოშიმას პრეფექტურის სამხრეთით, 115 კმ-ში სამხრეთით კუნძული კიუსიუდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* JAXA
* უტინოურას კოსმოსური ცენტრი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* TNSC JAXA-ს გვერდზე(იაპონური)
* TNSC JAXA-ს გვერდზე დაარქივებული 2006-12-08 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)
* TNSC მარკ უეიდის ასტრონავტიკის ენციკლოპედიაში(ინგლისური)

კოორდინატები: 30°24′00″ ჩ. გ. 130°58′12″ ა. გ.﻿ / ﻿30.40000° ჩ. გ. 130.97000° ა. გ.﻿ / 30.40000; 130.97000


|  |  |
| --- | --- |
| იაპონია | *ეს სტატია იაპონიისა და იაპონელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ადრიანეს ვილაში მდებარე ურანიას ძვ. წ. 4–ე საუკუნის ბერძნული ქანდაკების რომაული ასლი.
**ურანია** (ძვ. ბერძნ. Οὐρανία; მნიშვნელობა 'ზეციური' ან 'ზეცა') — ბერძნულ მითოლოგიაში ასტრონომიის მუზა. ზევსისა და მნემოსინეს შეთანხმების ქმნილება, ასევე ურანოსის შვილიშვილი. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ლინუსის და ჰიმენის დედა.

ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად თავიდან 8 მუზის შექმნას ფიქრობდნენ, მაგრამ ზევსმა თქვა ყველა დავაჯილდოვეთ ნიჭით მაგრამ ასტრონომია გამოგვრჩა, ამ ნიჭებს ვერცერთს ვერ წავართმევთ ამიტომ ერთი ქალღმერთიც უნდა შევქმნათ. მას ერთ–ერთი პლანეტის ურანის სახელით შეარქვეს ურანი-ა. ის მათ სხვებთან შედარებით გამორჩეულად უყვარდათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ურანია (მუზა)***

* Urania: Goddess Muse of Astronomy, Theoi Project
* Britannica Online Encyclopedia
* Facebook Page for Urania
* Warburg Institute Iconographic Database (ca 50 images of Urania) დაარქივებული 2013-11-10 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  ჰესიოდი, *თეოგონი* 78
2. ↑  ოვიდიუსი, *ფასტი* თ. 55.
3. ↑  სვიდა *s.v.* Linos
4. ↑  პავსანი, *საბერძნეთის აღწერა*; 9. 29. 5
5. ↑  კატილუსი lxi. 2.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
9 მუზა |
| --- |
|  |
| 
ევტერპე • ერატო • თალია • კალიოპე • კლიო • მელპომენე • პოლიჰიმნია • ტერფსიქორა • ურანია |

 |
პროტო-ქართველთა განსახლების არეალის რუკა, რომლის მიხედვით ურარტელები ქართველურ ხალხებს განეკუთვნებოდნენ
ურარტუს სახელმწიფო
**ურარტელები** — ძვ. წ. IX-VI საუკუნეში არსებული ურარტუს სახელმწიფოს ძირითადი მოსახლეობა. ენის მიხედვით ახლოს დგანან ხურიტებთან (მითანელებთან). ბევრი საერთო აქვთ მათ ღვთაებათა პანთეონშიც (ტავროსის ღვთაება თეიშება - ხურიტული თეშუბი, მისი „მეუღლე" ქალღმერთი ხუბა - ხურიტული ხეფა, მზის ღმერთი შივინი - ხურიტული შიმიგი და სხვა). ბევრი მკვლევარი ენით ურარტელებს კავკასიელ ხალხებს უკავშირებს (ქართველები, ვეინახები). ურარტელების უძველესი კერა, მათი პოლიტიკური და კულტურულ-რელიგიური ცხოვრების ცენტრი ადრინდელ ხანაში ვანის ტბის სამხრეთ-აღმსავლეთით უნდა ყოფილიყო. ურარტუს სახელმწიფოს დაცემის შემდეგ ურარტელები მალე გაითქვიფნენ სომხურ მოსახლეობაში, აგრეთვე ქართველურ ტომებში, რამდენადაც შეიძლება ვიმსჯელოთ ძველი ქართული სიმღერების მისამღერებში შემონახული ცალკეული ურარტული სიტყვებისა და გამოთქმების მიხედვით.

ლიტერატურა
----------

* *მელიქიშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 168-169.
* ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, გვ. 407-438, თბ. 1971

სქოლიო
------

1. ↑  ურარტელები. უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
ტუპი ქალი
**ტუპის ხალხი** — ბრაზილიის ადგილობრივი ინდიელების ერთ-ერთი მთავარი ეთნიკური ჯგუფი. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ისინი თავდაპირველად ამაზონის წვიმის ტყეებში სახლობდნენ, მაგრამ 2 900 წლის წინ მათ სამხრეთით დაიწყეს გადაადგილება თანდათან დაიკავეს ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლი.

პორტუგალიელების გამოჩენის დროს, ტუპის ხალხი ბრაზილიის თითქმის მთლიან სანაპირო ზოლზე სახლობდა. 1 500 წლისთვის, მათი რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონი იყო, რაც იმ დროის პორტუგალიის მოსახლეობას უტოლდებოდა. ისინი დაყოფილნი იყვნენ ტომებად, რომელთაგან თითოეულში 300—2 000 ადამიანი შედიოდა. მათ შორის იყო ტუპინიკიმის, ტუპინამბას, პოტიგუარას, ტაბაჟარას, გაეტესის, ტემიმინოსა და ტამოისოს ტომები. ეს ხალხი მიწათმოქმედებას მისდევდა და შესაბამისად პალეოლითის პირობებში ცხოვრობდა. მათ ერთიანი თვითშეგნება არ ჰქონდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ერთ ეთნიკურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ და ერთ ენაზე ლაპარაკობდნენ. 

XVI საუკუნიდან, რეგიონის სხვა ადგილობრივი ხალხების მსგავსად, პორტუგალიელი კოლონისტების მიერ ტუპიც ასიმილირებული, დამონებული ან უბრალოდ მოსპობილ იქნა. შედეგად, ეს ხალხი თითქმის სრულად გაქრა, გარდა რამდენიმე იზოლირებული საზოგადოებისა. ამ ტომების შთამომავლები დღეს ინდიელთა რეზერვაციებში ცხოვრობენ ან კულტურულად ასიმილირებულნი არიან დომინანტ საზოგადეობაში.

ტუპის სხვადასხვა ტომები ერთმანეთის მიმართ დაუსრულებელ ომებს აწარმოებდნენ. ომის შემდგომ, სავსებით ჩვეულებრივი მოვლენა იყო ბრძოლის დროს დატყვევებული ადამიანების კანიბალურ რიტუალებში მოკვლა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Portugal in America

სქოლიო
------

1. ↑  Saída dos tupi-guaranis da Amazônia pode ter ocorrido há 2.900 anos.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-07. ციტირების თარიღი: 2012-06-26.
2. 1 2  Darcy Ribeiro – O Povo Brasileiro, Vol. 07, 1997 (1997), pp. 28 to 33; 72 to 75 and 95 to 101."
ტუპინიკინის ხალხის საცხოვრებელი არეალი ბრაზილიაში
**ტუპინიკინის ხალხი** — ბრაზილიის ადგილობრივი ხალხი, რომელიც ადგილობრივ ტომთათვის განკუთვნილ სამ ტერიტორიაზე სახლობს. ეს ტერიტორიები მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბრაზილიაში, ესპირიტუ-სანტუს შტატში, არაკრუსის მუნიციპალიტეტში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ტუპინიკინის ხალხის საერთო რაოდენობა 2 630 ადამიანს შეადგენს.

ტუპინიკინის ხალხი ერთ დროს საკუთარ ენაზე საუბრობდა, რომელიც ტუპი-გუარანის ენათა ოჯახს მიეკუთვნებოდა. ამჟამად, მათი ენა გამქრალია და საუბრობენ პორტუგალიურად. 

ისტორიულად, ტუპინიკინის ხალხი სახლობდა ვრცელ ტერიტორიაზე, ბრაზილიის სანაპირო ზოლზე, ქალაქ სალვადორიდან 200 კილომეტრით სამხრეთით. ეს არეალი მათი ამჟამინდელი საცხოვრებელი ტერიტორიების ჩრდილოეთითაა მოქცეული. ევროპელთა მოსვლიდან პირველი ორი საუკუნის განმავლობაში, ტუპინიკინი ახლად დაარსებული ქალაქების მოსახლეობის ძირითად ნაწილს შეადგენდა. ეს ტომი ერთ-ერთი პირველი შეხვდა პორტუგალიელებს, როდესაც ისინი 1500 წელს პორტუ-სეგურუს მიადგნენ.

სქოლიო
------

1. ↑  "Tupiniquim: Introduction." *Povos Indígenas no Brasil.* Retrieved 28 Jan 2012.
2. ↑  "Tupiniquim: Name and language." *Povos Indígenas no Brasil.* Retrieved 28 Jan 2012.
Škoda 15T–ს პროექტი
პრაღის #9200 ვაგონის ინტერიერი
Škoda 15T-ს პროტოტიპი
Škoda 15T, #9201 პრაღაში
Škoda 15T facelift პრაღაში, ანდელზე
**Škoda 15T** (სავაჭრო დასახელება For City) — მრავალგანყოფილებიანი ტრამვაი, რომელიც შეიქმნა ქალაქ პლზენში, შკოდას ქარხანაში, პრაღის სატრანსპორტო გაერთიანების დაკვეთით 2005–2008 წლებში. ვაგონის კონსტრუქცია შემუშავებულ იქნა Škoda 14T-ს ნაკლოვანებათა გათვალისწინებით. ხუთსექციურმა მყარურიკებიანმა შემადგენლობამ პრაღის ქსელში სხვადასხვა შედეგი აჩვენა, უპირველეს ყოვლისა, შემადგენლობის მარჯვენა მხარეზე მაღალი და არათანაბარი დატვირთვა და ამავდროულად მოხვევის რადიუსების უკმარისობა. ამის გამო პრაღის ქსელიდან მიღებულ იქნა დაკვეთა ახალი ტიპის ტრამვაიზე, რომლის „ურიკები" („ტელეჟკები") უფრო მეტად მბრუნავი იქნებოდა. ტრამვაი Škoda 15T არის სამსექციური და ეყრდნობა ოთხ მბრუნავ ურიკას, რომელთაგან ორი შემადგენლობის ბოლოებშია განლაგებული, ხოლო ორი–სექციებს შორის, „გარმოშკა" სახსრების ქვეშ. ასეთი შესახსრული შემადგენლობა ძალიან ჰგავს Tatra KT8D5, Düwag GT8 და Vario LF3, თუმცა მისი კონსტრუქცია სრულიად განსხვავებულია. განაპირა სექციების კარნიზის შემოკლებამ და ურიკების ბოლოებში გადანაცვლებამ შესაძლებელი გახადა იატაკის 100% დადაბლება.

Škoda 15T პრაღაში
-----------------

პრაღის ტრამვაის ქსელმა 2005 წელს შეარჩია Škoda 15T-ს და ამავე წელს პლზენის შკოდას ქარხანას შეუკვეთა 250 მაღალი ხარისხის შემადგენლობა, რომელთა ჯამური ღირებულება 17 მილიარდი კრონაა. ამ ვაგონის გამოცდა პლზენსა და პრაღაში 2009 წელს მოხდა და ამავე წელს პრაღამ შკოდა 15 T ტიპის ორი შემადგენლობა მიიღო. ასეთი ვაგონებით პრაღის მომარაგება 2018 წლამდე გასტანს.

Škoda 15T რიგაში
----------------

2008 წლის 23 მაისს რიგის ტრანსპორტის სამმართველომ შკოდასთან გააფორმა კონტრაქტი 20 Škoda 15T-ს 1,3 მილიარდ კრონად შესყიდვისა და დამატებით 32 ვაგონის შეკვეთაზე. სამსექციური ვაგონები, რომლებიც რიგისთვის დამზადდა ადაპტირებულია ადგილობრივ კლიმატზე და 1524 მმ. სიგანის ლიანდაგზე. რიგასთვის დამზადებულ Škoda 15T-ებს ეწოდა Škoda 15T ForCity Alfa Riga და ამ მარკის ოცივე ვაგონი რიგამ 2010-2011 წლებში მიიღო. მოგვიანებით ასევე აიგო ამ ვაგონის ოთხსექციური მოდიფიკაცია, რომელსაც Škoda 15T1 ForCity Alfa Riga ეწოდა. სულ ამ მოდიფიკაციის 6 ვაგონი დამზადდა, რომლებიც რიგას 2012 წელს გადაეცა.

ტექნიკური მახასიათებლები
------------------------

* სიგრძე: 31,4 მ (რიგასთვის 31,6 მ)
* სიგანე: 2,46 მ (რიგასთვის 2,5 მ)
* სიმაღლე (přes sběrač) nad TK: 3 600 mm
* ლიანდაგის სიგანე: 1435 მმ, 1524 მმ
* ძაბვა: 600 V
* ცარიელი ვაგონის წონა: 42 ტ
* საერთო ტევადობა: 210 (5 კაცი m²–ზე)/300 (8 კაცი m²–ზე) / (რიგასთვის 318)
	+ დასაჯდომი ადგილები: 61
	+ დასადგომი ადგილები: 149/239
* მოტორების სიმძლავრე: 16 x 45 kW (რიგასთვის 12 x 46,6 kW)
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 60 კმ/სთ / (რიგასთვის 70 კმ/სთ)
* მაქსიმალური სიჩქარე: 80 – 100 კმ/სთ
* მოტორების ჯამური სიმძლავრე: 720 kW (რიგასთვის 559 kW)
* იატაკის სიმაღლე ლიანდაგიდან: 350/450 მმ
* მოსახვევის მინიმალური რადიუსი: 18 მ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Škoda-ს ტრამვაის ვაგონები |
| --- |
|  |
| 
* Škoda 03T
* Škoda 05T
* Škoda 06T
* Škoda 10T
* Škoda 13T
* Škoda 14T
* Škoda 15T
* Škoda 16T
* Škoda 19T
* Škoda 26T
* Škoda 28T
* Škoda 29T
* Škoda 30T
 |

 |
Škoda 14T პრაღაში
Škoda 14T-ს ინტერიერი

**Škoda 14 T** (იგივე Škoda Elektra) — ხუთსექციური, სამურიკიანი (ექვსღერძიანი), ნახევრადდაბალიატაკიანი, ცალმხრივი მიმართულების ტრამვაის ვაგონი, რომელიც კომპანია შკოდამ (Škoda) პრაღის ტრამვაის ქსელისთვის ააგო (იხ. სტ.: პრაღის ტრამვაი). მისი დიზაინი პორშეს დიზაინერთა ჯგუფმა შეიმუშავა. Škoda 14 T კონსტრუქციით Škoda 05 T–ს ჰგავს. მისი იატაკის ფართის 50% დაბალია (ლიანდაგის ზედაპირიდან 35 სმ). პრაღის ტრამვაის სისტემის მცირერადიუსიანი მოსახვევებისა და დიდქანობიანი აღმართების (8,5%–ზე მეტი) გამო, ამ ვაგონებს პრაღაში მუშაობა უჭირთ.

პროდუქცია
---------

პირველი Škoda 14 T 2005 წელს გამოუშვეს და 2008 წლისთვის მათი რაოდენობა 40–მდე გაიზარდა. 2010 წლის მდგომარეობით პრაღაში ამ მოდელის 60 ვაგონი მუშაობს.

ტექნიკური მონაცემები
--------------------

* სახსრების რაოდენობა: 4 (5 სექცია)
* სიგრძე: 31,25 მ
* სიგანე: 2,46 მ
* სიმაღლე: 3,4 მ
* ცარიელი ვაგონის წონა: 38,3 ტ
* ადგილების ჯამური რაოდენობა: 279
	+ დასაჯდომი: 69
	+ დასადგომი: 210 (8 კაცი/მ²)
* მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 60 კმ/სთ
* დაბალი იატაკი: 50%
* იატაკის სიმაღლე 35/78 სმ
* მოტორების სიმძლავრე: 540 kW (6 x 90 kW)
* ურიკები: ფიქსირებული
* ლიანდაგის სიგანე: 1 435 მმ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Škoda 14T***

* Information on Škoda webpages დაარქივებული 2010-01-10 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
Škoda-ს ტრამვაის ვაგონები |
| --- |
|  |
| 
* Škoda 03T
* Škoda 05T
* Škoda 06T
* Škoda 10T
* Škoda 13T
* Škoda 14T
* Škoda 15T
* Škoda 16T
* Škoda 19T
* Škoda 26T
* Škoda 28T
* Škoda 29T
* Škoda 30T
 |

 |
**ნატიგ რასულზადე** (აზერ. Natiq Rəsulzadə; დ. 5 ივნისი, 1949, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული ხელოვნების მოღვაწე (1999), დიდების ორდენის ლაურიატი (2009), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი პენსიონერი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო მწერალი.

ცხოვრება
--------

ნატიგ რასულზაძე დაიბადა 1949 წლის 5 ივნისს ბაქოში. 1975 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. გორკის ლიტერატურის ინსტიტუტი. 1979 წლიდან აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის, კინემატოგრაფისტთა კავშირისა და თეატრალური მხატვრების კავშირის წევრია. მისი ნამუშევრები გამოქვეყნებულია 40 სხვადასხვა ენაზე და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, 40 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. გამოაქვეყნა 40-ზე მეტი წიგნი აზერბაიჯანში, აშშ-ში, რუსეთში, უნგრეთში, ყოფილ იუგოსლავიაში, პოლონეთსა და სხვა ქვეყნებში. მისმა ნამუშევრებმა მიიღო მრავალი პრესტიჟული ეროვნული და საერთაშორისო სალიტერატურო ჯილდო. 1984 წელს მას მიენიჭა ნ. ოსტროვსკის სახელობის საკავშირო პრემია. „თვითმკვლელობის დღიური", „ღამის წამყვანი", „ნონსენსი", „სიყვარულის წელი", „წვიმიანი დღესასწაული", „კოშმარს შუა", „ჩიტები", „ვარსკვლავიანი გზები", „ხაფანგი", „ტკბილი" და მისი სხვა მრავალი პოპულარული ნაწარმოების საფუძველზე და სცენარზე დაყრდნობით გადაიღეს „ნუ დაიჯერებთ ანგელოზებს", „წვიმა დღესასწაულზე", „იცოცხლე ოქროს თევზო", „ვაჰიმა", „დამკვეთი", „მკვლელობა ღამის მატარებელში", „რა ლამაზია სამყარო...", „მძევალი", „ჰიპნოზიორი", „ჩვენ დავბრუნდებით" და ათობით სხვა ფილმი. 2017 წელს, მწერლის სცენარის საფუძველზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო რუსულ დრამატულ თეატრში სპექტაკლი „მემე" დაიდგა.

1999 წელს მას აზერბაიჯანის დამსახურებული ხელოვანის წოდება მიენიჭა. რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატია. 2009 წელს მას გადაეცა დიდების ორდენი. 2015 წლის 21 დეკემბერს ის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი პენსიონერი გახდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət xadimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 may 2019-cu il tarixli Sərəncamı az. president.az (2019-05-25).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-25. ციტირების თარიღი: 2019-05-25.
2. ↑  N.R.Rəsulzadəyə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı