recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | ეს სტატია **საზოგადო მოღვაწეს** ეხება. *ინჟინერ-მეტალურგის შესახებ* იხილეთ **ალექსანდრე ჯაბადარი (ინჟინერ-მეტალურგი)**. |

**ალექსანდრე გიორგის ძე ჯაბადარი** (დ. 24 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1851, საგარეჯო ― გ. 4 აპრილი, 1933, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რევოლუციონერი, ჟურნალისტი, რედაქტორ-გამომცემელი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტროვსკოე-რაზუმოვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემიაში (ახლანდელი მოსკოვის ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის გაირიცხა აკადემიიდან. XIX საუკუნის 90-იან წლებიდან თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. 1872 მისი თაოსნობით დაარსდა „წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა", მანვე გახსნა წიგნსაცავი-სამკითხველო ახალგაზრდობისათვის, აგრეთვე მოაწყო სტამბა და ცინკოგრაფია. გამოსცა ქართველ კლასიკოსთა თხზულებები. იყო ჟურნალ „მოამბის" დროებითი რედაქტორი ( №№ 5-9) და საგამომცემლო საზოგადოების თავმჯდომარე (1894-1895). გაზეთ „ცნობის ფურცლისა" და მისი ყოველკვირეული „სურათებიანი დამატების" რედაქტორ-გამომცემელი (1901-1906). მისი მემუარები დაიბეჭდა ჟურნალ „მნათობში" (1934, № 1-6).

ლიტერატურა
----------

* *შუღლიაშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 522.
**აბესალომ ყურაშვილი** (დ. 16 სექტემბერი, 1927, შილდა) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1950 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის სპეციალობით. 

1950-1951 წლებში მუშობდა ქალაქი ბაქოს მეტროპოლიტენის მშენებლობაზე. სამხედრო სამსახურში გაწვევის შემდეგ მუშობდა სარკინიგზო ობიექტების აღდგენაზე დასავლეთ უკრაინაში, კარპატებში. დემობილიზების შემდეგ, 1952-1973 წლებში მუშაობდა სამშენებლო გაერთიანება „თბილმეტრომშენში". 1973-1976 წლებში იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო ტრესტ „ინჟმშენის" მმართველი. 1976-1978 წლებში საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო გაერთიანება „თბილქალაქმშენის" უფროსი და საქართველოს მშენებლობის მინისტრის მოადგილე. 1978-1989 წლებში საქართველოს საბინაო-კომუნალური მეურნეობის მინისტრის მოადგილე. 1990 წლიდან მუშაობდა „თბილმეტრომშენში". 1973 წელს სპეციალისტთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. მისი მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით აშენდა ყვარლის ღვინის (ქინძმარაულის) და სკრის ხილის მიწისქვეშა საცავები, თბილისის მეტროსადგურები: „მარჯანიშვილი", „რუსთაველი", „თავისუფლების მოედანი", „ავლაბარი", „300 არაგველი", „ისანი", „სამგორი" და „სამედიცინო ინსტიტუტი", თბილისის აეროპორტის გზა, მნიშვნელოვანი სამოქალაქო-სამრეწველო ობიექტები საქართველოს ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში. გვირაბმშენებელი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ხიდებისა და გვირაბების კათედრის პროფესორი, ამავე სპეციალობების სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის თავმჯდომარე, 25-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* 1973 — სსრკ სახელმწიფო პრემია (ერთობლივი გამარჯვება)
* 1971 — საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* ლენინის ორდენი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ. 10 თბ. 1986, გვ. 664

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბესალომ ყურაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 

**აბრამოვის ბიუსტი** (რუს. Бюст Абрамова) — ძეგლი ქალაქ სემიკარაკორსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი ეძღვნება თევზჭერის კოლმეურნეობის თავმჯდომარეს ივანე აბრამოვს. ბიუსტის ავტორია ივან მასლიჩენკო.

ისტორია
-------

ქალაქ სემიკარაკორსკში დგას რაიონის ცნობილი ადამიანების რამდენიმე ბიუსტი, მათ შორის: მწერალი ვ. ზაკრუტკინი, მწერალი ბ. კულიკოვი, მშენებელი ა. არაკანცევი, თევზის მრეწველობის ხელმძღვანელი ი. აბრამოვი. ამ ბიუსტების ავტორია ივანე ივანეს ძე მასლიჩენკო.

ქალაქში აბრამოვის პროსპექტისა და არამანის პროსპექტის გადაკვეთაზე დადგეს ივანე ვასილის ძე აბრამოვის ბიუსტი.

ივანე ვასილის ძე აბრამოვი დაიბადა 1922 წელს როსტოვის ოლქის სემიკარაკორკის რაიონის ხუტორ მოსტოვაიაში.

იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომში. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით, სამამულო ომის ორი ორდენით, მედლებით. ომის შემდეგ, 1961 წლიდან მუშაობდა თევზის მრეწველობის კოლმეურნეობის თავმჯდომარედ. მისი ინიციატივით კოლმეურნეობაში შეიქმნა საინკუბაციო საამქრო, სადაც ხდებოდა წელიწადში 50 მლნ ლიფსიტის წარმოება.

კოლმეურნეობამ თავისი თანამშრომლებისათვის ააგო კულტურის სახლი 400 ადგილზე, ბიბლიოთეკა, სპორტდარბაზი, საბავშვო ბაღი „ოქროს თევზი".

აბრამოვი დაჯილდოებულია ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით. აქვს „რსფსრ-ის დამსახურებული მეთევზის" წოდება.

ი. ვ. აბრამოვი დაიღუპა 1985 წლის 9 ოქტომბერს.

აღწერა
------

თევზის მრეწველობის კოლმეურნეობის დამაარსებლის ი. ვ. აბრამოვის ძეგლი დგას დაბალ მრგვალ კვარცხლბეკზე. ძეგლის ორივე მხარეს გაშენებულია ყვავილები.

ძეგლის გარშემო ტერიტორია კეთილმოწყობილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Семикаракорск. Бюсты известных земляков
* Семикаракорск. Известные люди. დაარქივებული 2018-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* Известные земляки
* Выставка художника И.И. Масличенко დაარქივებული 2017-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* Бюст Абрамова დაარქივებული 2017-07-01 საიტზე Wayback Machine.
**აბრეშუმის მრეწველობა** — საფეიქრო მრეწველობის დარგი. აწარმოებს აბრეშუმის ქსოვილსა და ძაფს ბუნებრივი აბრეშუმისა და ქიმიური (ვისკოზის, აცეტატის, კაპრონის, ნიტრონის, ლავსანის) ბოჭკოსაგან. პირველადს ნედლეულს თანმიმდევრობით ამუშავებენ ძაფსახვევ, სართავ, საგრეხ, საქსოვ და სამღებრო-გამოსაყვან წარმოებებში, რომელთა ერთობლიობა ქმნის აბრეშუმის მრეწველობის სრულ საწარმოო ციკლს. რუსეთში აბრეშუმის მრეწველობას საფუძველი პეტრე I-ის დროს ჩაეყარა. ოქტომბრის რევოლუციამდე აბრეშუმის მრეწველობის საწარმოები თავმოყრილი იყო უმთავრესად ამიერკავკასიაში და ნაწილობრივ მოსკოვისა და ვლადიმირის გუბერნიებში.

საქართველო
----------

საქართველოში აბრეშუმის ქსოვილების წარმოება ცნობილია უძველესი დროიდან. XIX საუკუნემდე ჩვენში ფართოდ იყო გავრცელებული აბრეშუმის ძაფის ამოხვვეის, დართვისა და ქსოვის კუსტარული წესი. ამოსახვევად გადარჩეულ პარკს მზეზე დაყრიდნენ ხოლმე, რომ შიგ ჭუპრი მოეკლათ. მერე მდუღარეში ჩაყრიდნენ ნაწილ-ნაწილ და ძაფს შულოებად ამოახვევდნენ საგანგებო ხელსაწყოზე („ელართაშე", „ოგიდაშე" — სამეგრელოში, „ოგვადო" — გურიაში, „სამხელი", „სამუხველი" — იმერეთში), კახეთში სპეციალურ ჯარას „მანჯანიკს" ხმარობდნენ. შულოებს ფირფიტაზე გადაახვევდნენ, ამოხვეულ ძაფს დაართავდნენ თითისტარზე, რომელსაც სიმძიმისათვის ბოლოზე ქვის კვირისტავი ჰქონდა წამოგებული. ცალწვერად დართულ ძაფს შემდეგ ისევ თითისტარზე ორწვერად ან სამწვერად შეძახავდნენ. საძახავი თითისტარი სართავზე უფრო წვრილი, გრეხილი და თხელმუცლიანი იყო, კვირისტავი ზემოდან ეკეთა. დაძახულ ძაფს მუხლებზე შულოებად ამოახვევდნენ და დასარბილებლად და გასათეთრებლად ნაცარწყალში გამოხარშავდნენ. აბრეშუმისაგან საქსოვ დაზგაზე ქსოვდნენ თავთას, მერდინს, დარაიას, ჩხირებითა და ყაისნაყებით — თავსაფრებს, წინდებს, ტოღალებს, ქისებს, ხელთათმანებს, ბადეებს და სხვა, ფირფიტებით — ჩახსაკრავებს, სახიან სარტყლებს, ყაითნებს, ჩაფარიშებს და ტანსაცმლის სხვა საოლველს. XIX საუკუნის დასაწყისიდან თანდათან გაიზარდა აბრეშუმის ნედლეულის სასაქონლო წარმოება და მისი ექსპორტი დასავლეთ ევროპასა და რუსეთში. გლეხობამ ტრადიციული აბრეშუმის ქსოვილების დამზადებას თავი დაანება და მათ ნაცვლად შემოტანილი იაფი ფაბრიკატების მოხმარებაზე გადავიდა. ამან საბოლოოდ მოშალა აბრეშუმის ქსოვილების შინამრეწველობა საქარველოში.

ლიტერატურა
----------

* *გამყრელიძე ს. აბესაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 35.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |
**აბრეკ ფხალაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1920 — გ. 9 იანვარი, 2018) – ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1920 წლის 10 ოქტომბერს. 1937-1939 წლებში სწავლობდა თბილისის საესტრადო სტუდიაში. დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1950 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისის მოზარდ-მაყურებელთა თეატრში. წლების განმავლობაში იყო მისი წამყვანი მსახიობი. გადაღებულია ფილმებში: „მშვენიერი კოსტიუმი" (ლ. ელიავა, 1973), „შერეკილები" (ე. შენგელაია, 1973), „თერმომეტრი" (რ. შარაბიძე, 1975), „გზა შინისაკენ" (ა. რეხვიაშვილი, 1981), „ცხელი ზაფხულის სამი დღე (მ. კოკოჩაშვილი, 1981), „ადამიანთა სევდა" (გ. ჩოხელი, 1984), „წერილები ნაძვებს" (გ. ჩოხელი, 1986), „საფეხური" (ა. რეხვიაშვილი, 1986), „დამშვიდობება" (ზ. თუთბერიძე, 1987), „სამოთხის გვრიტები" (გ. ჩოხელი, 1997). იყო დიდი სამამულო ომის მონაწილე.

აბრეკ ფხალაძე გარდაიცვალა 2018 წლის 9 იანვარს.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
-----------------------------

* საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი

ფილმოგრაფია
-----------

* 1965 — ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი — ფხალაძე
* 1970 — გამსვლელი პაიკი
* 1973 — მშვენიერი კოსტიუმი
* 1973 — შერეკილები — ნოშრევანი
* 1975 — თერმომეტრი
* 1981 — ცხელი ზაფხულის სამი დღე — ლოტბარი
* 1981 — ძნელი დასაწყისი — მიხეილი
* 1981 — გზა შინისაკენ
* 1984 — ადამიანთა სევდა
* 1986 — საფეხური — მიხეილი (მასწავლებელი)
* 1986 — წერილი ნაძვებს
* 1987 — დამშვიდობება (ხანა ჩვენი ბავშვობისა)
* 1988 — მეტიჩარა
* 1997 — სამოთხის გვრიტები — აბრეკი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აბრეკ ფხალაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* აბრეკ ფხალაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
* აბრეკ ფხალაძე — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**აბრეშუმის პარკი** — წვრილი ბოჭკოს ნახვევი, რომელსაც აბრეშუმის ჭია იკეთებს გარშემო ჭუპრად გადაქცევამდე. პარკს ჭია ახვევს აბრეშუმის ძაფისაგან, რომელსაც გამოყოფს აბრეშუმის გამომყოფი ჯირკვლებიდან. პარკის ახვევას ჭია სამ დღე-ღამეს უნდება. ამ ხნის განმავლობაში გამოყოფს 1500 მეტრამდე ძაფს. აბრეშუმის პარკი შეიძლება იყოს ყვითელი, თეთრი, მომწვანო, ვარდისფერი. ფორმის მიხედვით — მრგვალი, ოვალური, წელიანი, თავწვეტიანი, ფორმაცა და ფერიც დამოკიდებულია აბრეშუმის ჭიის ჯიშზე. ხარისხობრივად აბრეშუმის პარკი სამი კატეგორიისაა: ხარისხობრიცი ნარევი (რჩეული, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხა), წუნი და შავი ჩხარი.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 35.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |
**აბრეშუმის პარკის ამოხვევა** — აბრეშუმის ხამი ძაფის მიღების ტექნოლოგიური პროცესი. სიდიდის, გარსის სიმკვრივის, ფერისა და სისუფთავის მიხედვით დახარისხებულ პარკს ხარშავენ და სპეციალური ჯაგრისით სცლიან გარსის ზედა ფენას. შემდეგ გადააქვთ ძაფსაღებ აუზში, ძაფებს უძებნიან წვერს და თვითწამღებებს გააწყობენ (3-10 და მეტი წვერი ერთად), გასაწურავად, გასასუფთავებლად და დასამრგვალებლად გრეხილში გაატარებენ და ჯარაზე შულოებად გადაახვევენ.

ისტორია
-------

აბრეშუმის პარკის ამოხვევას 4000 წელზე მეტი ხნის ისტორია აქვს. დიდხანს იგი პრიმიტიული წესით სრულდებოდა. XIX საუკუნის დასაწყისში იტალიელმა ბატალიმ შექმნა პირველი მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა. ამავე საუკუნის 80-იან წლებში ფრანგმა ე. სერელმა ავტომატური ძაფსარები დაზგა გამოიგონა. სსრკ-ში მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა („კმს"-10) პირველად თბილისის 26 კომისრის ქარხანამ დაამზადა.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 35.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბზინდა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ავშანი**, *აბზინდა* (ლათ. Artemisia) — მრავალწლოვან, იშვიათად ერთწლოვან, ბუჩქ-ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა.

ავშნის გვარი 500-მდე სახეობიდან კავკასიაში გვხვდება 27, ხოლო საქართველოში — 12 სახეობა. აქვს სწორმდგომი ღერო, ფესვები, ზოგს (ტარხუნა — Artemisia dracunculus) — კარგად განვითარებული ფესურები. ფოთლები დანაკვთულია და უმეტესად ლეგა. პატარა კალათები რთულ საგველანაირ ყვავილედს ქმნის. ნაყოფი თესლურია. ავშნის სახეობათა უმრავლესობა შეიცავს ეთეროვან ზეთებსა და გლიკოზიდებს, რომლებიც მედიცინაშიც იხმარება, მაგ. ხოროსანი (Artemisia cina) შეიცავს სანტონინისა და ცინეროლის ზეთებს, აბზინდა (Artemisia absinthium) — ორნაირ გლიკოზიდსა (აბსინთინი და ანაბსინთინი) და ეთეროვან ზეთს.

ავშნის ზოგიერთი სახეობა (ავშანი — Artemisia fragrans) გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოს ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში და ქმნის ცხვრის ზამთრის საძოვრებს. ზოგი სახეობა (Artemisia taurica) შხამიანია, განსაკუთრებით ცხენებისათვის. არის აგრეთვე ავშნის დეკორატიული სახეობები — გიეში (Artemisia caucasica) და სარეველები (უჯანგარი — Artemisia annua, მამულა — Artemisia vulgaris, სამწვანე — Artemisia scoparia და სხვა). ავშნის ზოგი სახეობა უდაბნოებში მოძრავ ქვიშებს ამაგრებს.

გამოიყენება მადის აღმძვრელ საშუალებად, გააჩნია სიცხის დამწევი, ანტისეპტიკური და ტონუსის მომცემი თვისებები. მოქმედებს როგორც დამამშვიდებელი, სპაზმის საწინააღმდეგო საშუალება ნერვული დაავადებების დროს. გააჩნია აგრეთვე ანტიჰელმინთური და ტკივილგამაყუჩებელი თვისებები.

ლიტერატურა
----------

* *ნახუცრიშვილი შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 183.
* *შენგელაია ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 29.
**ალექსანდრე ხეთაგური** (დ. 5 აგვისტო, 1976, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი.

ბიოგრაფია
---------

1993–1997 წლებში სწავლობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტზე კომპიუტერული სისტემებისა და ქსელების სპეციალობით (ბაკალავრის ხარისხი). 2000 წელს დაამთავრა თბილისის ბიზნესისა და მარკეტინგის ინსტიტუტის ეკონომიკის ფაკულტეტი საბუღალტრო და აუდიტის სპეციალობით (მაგისტრის ხარისხი). 2000 წელს ფლორიდის უნივერსიტეტში (ფლორიდის შტატი, აშშ.) გაიარა თრენინგის კურსი კომუნალურ საწარმოთა რეგულირებისა და სტრატეგიის სპეციალობით (მსოფლიო ბანკის პროგრამა), ხოლო 2001 წელს — ფინანსებისა და საბიუჯეტო განვითარების საერთაშორისო თრენინგი (USAID/AED-ის პროგრამა)ქ. პორტლენდი, მეინის შტატი, აშშ. 2000-2002 წლებში სწავლობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ენერგეტიკის ფაკულტეტზე ენერგეტიკის მენეჯმენტის სპეციალობით (მაგისტრის ხარისხი). 1999-2000 წლებში იყო საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის ეკონომიკური დეპატრამენტის წამყვანი სპეციალისტი. 2000-2002წწ. - საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატის ეკონომიკური დეპარტამენტის მთავარი სპეციალისტი. 2002-2004წწ. მუშაობდა საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის აპარატში მეთოდოლოგიური და ინფორმაციული უზრუნველყოფის დეპარტამენტის დირექტორად. 2004-2005 წლებში იყო საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის მოადგილე. 2005-2006 წლებში - მინისტრის პირველი მოადგილე. 2006-2007 წლებში ეკავა საქართველის ნავთობისა და გაზის კორპორაციის გენერალური დირექტორის თანამდებობა. 2007-2012 წლებში იყო ენერგეტიკისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრი. 2012 წლის 13 აგვისტოდან – 25 ოქტომბრამდე იყო ფინანსთა მინისტრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალექსანდრე ხეთაგური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* 2003-2015 წლებში საქართველოს პრეზიდენტების მიერ გაცემული სახელმწიფო ჯილდოები
**ალექსანდრე მიხეილის ძე ჯატიევი (ძადთიათი)** (დ. 2 (13) აგვისტო, 1891, სოფელი სბა, გორის მაზრა, ახლანდელი ჯავის მუნიციპალიტეტი — გ. 1939) — პროფესიონალი ბოლშევიკი რევოლუციონერი, რუსეთის კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკებისა) სამხრეთ ოსეთის ბოლშევიკური ორგანიზაციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. კომუნისტური პარტიის წევრი 1918 წლიდან. მონაწილეობდა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამხობაში, დამოუკიდებელი საქართველოს წინააღმდეგ შეიარაღებული გამოსვლების მომზადებაში (1918 წლის მარტი, 1919 წლის ოქტომბერი), 1920 წლის აპრილიში წინამძღოლობდა ჩრდილოეთ ოსეთიდან 1920 წელს შემოსული ოკუპანტებს. ცხინვალის წარუმატებელი ოპერაციის დასრულების შემდეგ გადავიდა ვლადიკავკაზში (რუსეთი, ჩრდილოეთ კავკასია), სადაც აირჩიეს პარტიის საოლქო კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრად და თერგის ოლქის ცაკის წევრად. მონაწილეობდა თეთრგვარდიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. გასაბჭოებულ საქართველოში ხელოვნურად შექმნილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში ხელმძღვანელი საპასუხისმგებლო თანამდებობები ეჭირა. იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის რევკომის წევრი. დაჯილდოებულია საბჭოთა კავშირის წითელი დროშისა და შრომის წითელი დროშისორდენით.

ლიტერატურა
----------

* *გუკასიანი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 542.
**აზერბაიჯანის მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბიბლიოთეკა** (აზერ. Respublika Gözdən Əlillər Kitabxanası) — საინფორმაციო დაწესებულება მხედველობა დაქვეითებულთათვის აზერბაიჯანში. ბიბლიოთეკის ძირითადი საქმიანობაა ქვეყანაში მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბრაილის შრიფტით დაბეჭდილი ლიტერატურითა და „სალაპარაკო წიგნებით" (აუდიო) უზრუნველყოფა. ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1981 წელს.

ისტორია
-------

მხედველობის პრობლემის მქონე პირთათვის საბიბლიოთეკო და საინფორმაციო სერვისების გაუმჯობესების მიზნით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უსინათლოთა საზოგადოების ცენტრალური ადმინისტრაციის პრეზიდიუმის 1980 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით გამოიცა ბრძანება რესპუბლიკის ცენტრალური ბიბლიოთეკის დაარსების შესახებ.

1981 წლის 1 ივნისს ბიბლიოთეკა გაიხსნა. თუმცა, აზერბაიჯანის მხედველობის დაქვეითებულთა საზოგადოების ბიუჯეტში არსებული ფინანსური სირთულეების გამო, ბიბლიოთეკის თანამშრომელთა ანაზღაურების გადახდა და ახალი „სალაპარაკო წიგნების" შეძენა ვერ მოხერხდა.

1994 წლის 1 იანვარს ბიბლიოთეკა გადაეცა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს.

მკითხველთათვის, რომლებიც მარტო ცხოვრობენ და არ შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილება, გათვალისწინებულია მობილური ბიბლიოთეკის სერვისები სახლში. გარდა ამისა, მოსწავლეებს ასწავლიან ლათინური ბრაილის შრიფტს, ასევე ასწავლიან კომპიუტერების გამოყენებას Caus ეკრანის წამკითხველის პროგრამული უზრუნველყოფით.

ბიბლიოთეკას 1200 მკითხველი ჰყავს.

ბიბლიოთეკამ მიიღო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით გამოცემული 4976 წიგნი.

მხედველობადაქვეითებულთა ბიბლიოთეკა აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* - აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის (ოფიციალური ვებ-გვერდი)
* Respublika Gözdən Əlillər Kitabxanası
**აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის დღე** (აზერ. Müstəqilliyin Bərpası Günü ) აზერბაიჯანის მთავარი სახელმწიფო დღესასწაულია. ეს თარიღი 18 ოქტომბერს ყოველწლიურად აღინიშნება.

დღესასწაულის ისტორია
--------------------

1991 წლის 30 აგვისტოს აზერბაიჯანის უმაღლესი საბჭოს საგანგებო სხდომაზე მიღებულ იქნა რესპუბლიკის სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აღდგენის დეკლარაცია. იმავდროულად მიღებულ იქნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დადგენილება  „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო დამოუკიდებლობის აღდგენის შესახებ". 

1991 წლის 18 ოქტომბერს აზერბაიჯანის უმაღლესმა საბჭომ 30 აგვისტოს მიღებული დადგენილების საფუძველზე მიიღო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო დამოუკიდებლობის შესახებ კონსტიტუციური აქტი და დააფუძნა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო, პოლიტიკური და ეკონომიკური სტრუქტურის საფუძვლები.

**აზერბაიჯანის საფოსტო მარკები**

* დამოუკიდებლობის 5 წლისთავი
* დამოუკიდებლობის 15 წლისთავი
* დამოუკიდებლობის 20 წლისთავი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რესპუბლიკის დღე (აზერბაიჯანი)
* აზერბაიჯანის დღესასწაულები

სქოლიო
------

1. ↑  Independence Day of Azerbaijan.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-10-16. ციტირების თარიღი: 2018-06-10.
2. ↑  Milli Məclisin tarixi - *meclis.gov.az*
**აზერბაიჯანის ეროვნული აეროკოსმოსური სააგენტო** (**MAKA**; აზერ. Azərbaycan Milli Aerokosmik Agentliyi) — სამთავრობო ორგანო, რომელიც კოორდინაციას უწევს აზერბაიჯანის ყველა კოსმოსური კვლევის პროგრამას, სამეცნიერო და კომერციულ მიზნებში. *მაკა* დაარსდა 1992 წელს, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის *კასპიის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრის* ნაცვლად.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის კოსმოსური პროგრამა, ძირითადად, როგორც საბჭოთა ეპოქაში, საერთაშორისო თანამშრომლობით ხორციელდება. რამდენიმე აზერბაიჯანული ქარხანა საბჭოთა კავშირის კოსმოსურ პროექტებზე მოწყობილობის აწარმოებდა, მაგრამ ახლა უკვე მათი სპექტრი მოძველებულია. დღეს კოსმოსური პროგრამა შეიცავს თანამგზავრულ მისიებს, როგორც ეროვნულ დონეზე, ასევე სხვა სახელმწიფოებთან თანამშრომლობით.

2006 წელს, სააგენტო გადაეცა აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროს. 2009 წელს, ილჰამ ალიევის ბრძანებით, აზერბაიჯანის კოსმოსური ინდუსტრია გადაიქცა ახალ სააგენტოდ, რომელიც შეიქმნა სახელმწიფო კოსმოსური განვითარების პროგრამის ფარგლებში. პროგრამის ფარგლებში, 2013 წელს აზერბაიჯანმა კოსმოსში თავის პირველი თანამგზავრი გაგზავნა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijan National Aerospace Agency (ANASA)
2. ↑  Azərbaycan Milli Aero Kosmik Agentliyi GPS/QLONASS qəbuledicilərinin telematik modullarının istehsal edəcək დაარქივებული 2011-10-08 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)
3. ↑  Baku developing satellite to kick off national space program.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-10-07. ციტირების თარიღი: 2017-05-06.
4. ↑  Müəssisə haqqında Azerbaijani. ციტირების თარიღი: 12 August 2014.
5. ↑  Azerbaijan to set up a new agency under the state program for development of space industry.[*მკვდარი ბმული*]
**ანდრეის იურიანსი** (ლატვ. Andrejs Jurjāns, დ. 30 სექტემბერი, 1856 - გ. 28 სექტემბერი, 1922) — ლატვიელი კომპოზიტორი და მუსიკათმცოდნე. ის იყო ლატვიაში პირველი კლასიკოსი კომპოზიტორი, რომელმაც შექმნა ინსტრუმენტული პიესები და კანტატები. იურუანსი ასევე სწავლობდა და შეაგროვა 6 000-ზე მეტი ლატვიური ფოლკლორის ამსახველი ნაწარმოები, მათ შორის 3 000 სიმღერა, რომლებიც მან ექვს წიგნში გააერთიანა. ამ კრებულს „Latvju tautas mūzikas materiāli" (ლატვიური ხალხური მუსიკის მასალები) ეწოდება.

ბიოგრაფია
---------

ანდრეის იურუანსი დაიბადა 1856 წელს ერგლში. იურიანსმა ლატვიის პირველ სასიმღერო ფესტივალზე, 1873 წელს გუნდურ მღერაში მონაწილეობის შემდეგ, აქტიური მუსიკოსობა გადაწყვიტა. 1875 წელს ის სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში სწავლობდა კომპოზიციებს, ორღანსა და ვალტორნას ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვთან და გერმანელ მეორღანეებთან ლოუის ჰომილიუსთან და ფრიდრიხ ჰომილიუსთან ერთად.

1877 წელს მან პირველი კომპოზიცია გამოაქვეყნა. 1882 წლიდან 1916 წლამდე იურიანსი რუსეთის საიმპერატორო ხარკოვის მუსიკალურ კონსერვატორიაში მუსიკას ასწავლიდა. პარალელურად, ის აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ლატვიური მუსიკალური ნამუშევრების შეგროვებაში, კვლევაში და არანჟირებაში. მისი ხუთტომიანი ნაშრომი, „ლატვიური ხალხური მუსიკის მასალები" მოიცავს დაახლოებით 2 000 მელოდიას. იურიანსმა ამ საკითხის კვლევას საფუძველი ჩაუყარა. საკუთარ სამ ძმასთან, იურისთან, პავულსთან და პეტერისთან ერთად, ის რეგულარულად მონაწილეობდა ლატვიურ სასიმღერო ფესტივალზე. 

1910 წლიდან იურიანსის სმენა შესუსტდა და 1916 წლიდან მან სხვებისთვის სწავლებას თავი ანება. 1920 წელს, სერიოზული ავადმყოფობით ის ლატვიაში დაბრუნდა, სადაც 2 წლის შემდეგ, 1922 წელს გარდაიცვალა. 

ანდრეისის ძმამ, პავულსმა მისი სიკვიდილის შემდეგ, მისივე ნაშრომები ხუთტომეულის კიდევ ერთ, მე-6 ნაწილად გამოსცა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>
2. ↑  Jurjans, Andrejs (1856–1922). ციტირების თარიღი: January 14, 2017
3. ↑  Švalbe, Erika Lynn.  (December 1997) Andrejs Jurjāns as Symbol of Latvian Identity: Native Folk Songs in his Large-Scale Symphonic Works. University of North Trxas. ციტირების თარიღი: January 14, 2017
4. ↑  Reading Europe – Materials of Latvian Folk Music: Vol. 5. ციტირების თარიღი: 16 January 2017
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თუმანიშვილი**. |

**ანასტასია მიხეილის ასული თუმანიშვილ-წერეთელი**(დ. 6 სექტემბერი [ძვ. სტ. 25 აგვისტო], 1849, თბილისი ― გ. 7 თებერვალი, 1932, იქვე) — ქართველი საბავშვო მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

თბილისში დაამთავრა ჯერ ფავრის პანსიონი, შემდეგ ამიერკავკასიის კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტი (1865). იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების" აქტიური წევრი. „მასწავლებელ და აღმზრდელ ქალთა საურთიერთო დახმარების საზოგადოებისა" და ქალთა საზოგადოება „განათლების" დამმარსებელი. განსაკუთრებული ღვაწლი მიუძღვის საყმაწვილო ჟურნალისტიკის განვითარებაში. 1883 ჟურნალ „ნობათში" თანამშრომლობდა. 1890 დააარსა ჟურნალ „ჯეჯილი", რომელმაც უდიდესი როლი ითამაშა ქართულ საბავშვო ლიტერატურის განვითარებაში იყო ჟურნალ „კვალის" თანარედაქტორი.

თუმანიშვილ-წერეთლის პირველი თარგმანი (ალფონს დოდეს მოთხრობა „მარშლის გულმტკივნეულება") დაიბეჭდა 1876, პირველი ორიგინალური მოთხრობა „მამის მსხვერპლი" — 1880. მას ეკუთვნის ორიგინალური, ნათარგმნი და გადმოკეთებული საბავშვო მოთხრობები (კრებული „მოლაღური", 1887; „ხუთი ამბავი", 1888; „კონა", 1823; „ცხოვრების გამჭრიახობა", 1924; „ყვავილი", 1926 და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *ხელთუბნელი მ.* საბავშვო ლიტერატურის მოამაგის ანასტასია თუმანიშვილი-წერეთლის ცხოვრება და მოღვაწეობა, თბ. 1941;
* *ალანია ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანასტასია თუმანიშვილ-წერეთელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ანასტასია თუმანიშვილი-წერეთელი
**ალპური თეთრყვავილა** (ლათ. Galanthus alpinus) — ბოლქვიანი მცენარე ამარილისისებრთა ოჯახისა. ფოთლები მთელ სიგრძეზე თანაბარია, 8–10 მმ სიგანის, ქვემოდან – ქედიანი. საყვავილე ღერო სიგრძეში ფოთლებს ბევრად აღემატება. ყვავილები დიდი ზომისაა. ყვავილსაფრის გარეთა სეგმენტები ნიჩბისებურ-კოვზისებურია, შიგნითა – სოლისებური, წვერში ამოკვეთილი, გულის ფორმის მწვანე ლაქით. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს თებერვალ-მაისში. გავრცელებულია კავკასიასა და მცირე აზიაში. მიიჩნევა კავკასიის ეკორეგიონის ენდემად. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება, თუმცა სპორადულად. იზრდება მთის შუა, ზედა და სუბალპური სარტყლების ბუჩქნარებსა და მდელოებზე. ბოლქვისა და ფოთლების გამონაწური აწესრიგებს წნევასა და სუნთქვას, გამოიყენება ნევრიტების, პოლინევრიტების და სხვათა სამკურნალოდ.

სქოლიო
------

1. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 28.
2. ↑  *გოგიჩაძე გიორგი*, თეთრყვავილა // ლექსიკონი ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები, თბ.: „მერიდიანი", 2011. — 442 გვ.
**ქართველი მგოსნის აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში 21 ივლისიდან 2 აგვისტომდე 1912 წელს**, შემოკლებით „*აკაკის მოგზაურობა*" — 1912 წლის ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ვასილ ამაშუკელის მიერ. იყო პირველი ქართული სრულმეტრაჟიანი ფილმი.

გადაღება
--------

ოსკარ შმერლინგის კარიკატურა
ფილმის გადაღების ინიციატივა ეკუთვნოდათ პედაგოგ სამსონ დათეშიძეს და ჟურნალისტ ლადო ბზვანელს. მათ ამ ინიციატივით ტიხონ ასათიანს, რომელიც ქუთაისის კინოთეატრის ერთ-ერთი მფლობელი იყო, 1912 წლის ივლისში მიმართეს, მოგზაურობის დაწყებიდან რამდენიმე დღით ადრე. ასათიანმა გამომიძახა და მკითხა - ვიკისრებ თუ არა ასეთ საპასუხისმგებლო საქმის ხელის მოკიდებას. მე სიხარულით დავთანხმდი, გავიფიქრე: „რა ბედნიერება მეწვია ჩვენს საქართველოში გადავიღებ ისეთ სურათს, სადაც ჩვენი დიდი მგოსანი იქნება აღბეჭდილი", - წერს ვასილ ამაშუკელი, რომელიც იმ დროისათვის ტიხონ ასათიანთან მუშაობდა.

ვასილ ამაშუკელი იყო ამ ნამუშევრის რეჟისორიც, ოპერატორიცა და მემონტაჟეც. მან აკაკის მოგზაურობის გადაღებისას 1600 მეტრამდე კინოფირი დახარჯა. მოგზაურობის შემდეგ მან ფირი სოფიო ივანიცკაიას ლაბორატორიაში ჩააბარა გასამჟღავნებლად. ეს პროცედურა შეასრულა ივანიცკაიას თანამშრომელმა ალექსანდრე დიღმელოვმა მალე ამაშუკელს გადაუგზავნეს გამჟღავნებული კინომასალა. მონტაჟის შემდეგ კინოფირი 1600-დან 1200 მეტრი დარჩა.

პრემიერა
--------

ფილმის პრემიერა 1912 წლის 20 სექტემბერს ქუთაისში, კინოთეატრ „რადიუმში" გაიმართა. პრემიერას დაესწრო დიდძალი ხალხი და მათ შორის აკაკი წერეთელიც, რომელიც კმაყოფილი დარჩენილა მაყურებლის სიმრავლით. ფილმის ჩვენება ერთი კვირის განმავლობაში ანშლაგით მიმდინარეობდა და კომერციულად მომგებიანიც აღმოჩნდა. მან კინოთეატრის მფლობელებს რამდენიმე ათასი მანეთის მოგება მოუტანა.

მოგვიანებით „აკაკის მოგზაურობა" აჩვენეს თბილისში, ჭიათურაში, ბათუმში, ფოთში, ზუგდიდში, პეტერბურგში, ბაქოში, სტამბოლში, ხარბინში.

მემკვიდრეობა
------------

ფილმს მაღალ შეფასებას აძლევდა ფრანგი კინომცოდნე ჟორჟ სადული, რომელიც წერდა: „რამდენადაც ვიცი, 1912 წლამდე, არც ერთ ქვეყანაში, არც ერთი სრულმეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი არც ერთი ცნობილი პიროვნებისადმი არ მიუძღვნიათ".

ფირის ორიგინალი დაცულია გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის მუზეუმში, საქართველოს ეროვნულ არქივში კი 1954 წელს გადაღებული ასლი ინახება. კინორეჟისორ ნანა ჯანელიძის, კინომცოდნეების: მარინა კერესელიძისა და ნინო ნატროშვილის ინიციატივით 2010 წელს დასრულდა ფილმის აღდგენა და მისთვის სპეციალურად კომპოზიტორმა მიშა მდინარაძემ მუსიკა შექმნა. აღდგენილი კინოფილმის აღდგენილი ციფრული ასლი, პოზიტივი და ნეგატივი იმავე წელს საქართველოს ეროვნულ არქივს შესანახად გადაეცა.

ლიტერატურა
----------

* *მახარაძე ი.*, „დიადი მუნჯი" — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, თბილისი, 2014 ISBN 978-9941-23-104-9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში***

* აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში დაარქივებული 2010-09-23 საიტზე Wayback Machine. , ეროვნული ფილმოგრაფია.
* „აკაკის მოგზაურობა რაჭა ლეჩხუმში" - საიუბილეო ჩვენება დაარქივებული 2016-03-22 საიტზე Wayback Machine. , საქართველოს ეროვნული არქივი.
**ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონი** (ACTH, ასევე ადრენოკორტიკოტროპინი, კორტიკოტროპინი) — პოლიპეპტიდური, ტროპიკული ჰორმონი, რომელიც წარმოიქმნება და გამოიყოფა წინა ჰიპოფიზის ჯირკვალში. იგი ასევე გამოიყენება, როგორც სამკურნალო და სადიაგნოსტიკო საშუალება. ACTH არის ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზის-თირკმელზედა ჯირკვლის ღერძის მნიშვნელოვანი კომპონენტი და ხშირად წარმოიქმნება ბიოლოგიური სტრესის საპასუხოდ. მისი ძირითდი ეფექტებია თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქის მიერ კორტიზოლის წარმოების გაზრდა და გამოყოფა. ACTH ასვე დაკავშირებულია ცირკადულ რითმთან, ბევრ ორგანიზმში.

ACTH-ის დეფიციტი არის თირკმელზედა ჯირკვლის მეორადი უკმარისობა (ACTH წარმოების დათრგუნვა ჰიპოფიზის ან ჰიპოთალამუსის დარღვევის გამო) ან თირკმელზედა ჯირკვლის მესამეული უკმარისობა (ჰიპოთალამუსის დაავადება, კორტიკოსტროპული ჰორმონის რეალიზების შემცირება). ხოლო ქრონიკულად მომატებული ACTH არის თირკმელზედა ჯირკვლის პირველადი უკმარისობის დროს (მაგ. ადისონის დაავადება), მაშინ როცა თირკმელზედა ჯირკვლის კორტიზოლის წარმოება ქრონიკული დეფიციტია. კუშინგის დაავადების დროს არის მომატებული ACTH (ჰიპოფიზის წინა ნაწილში) და ჭარბი კორტიზოლი (ჰიპერკორტიზოლიზმი). სიმპტომების ეს ჯგუფი ცნობილია კუშინგის სინდრომის სახელით.

სქოლიო
------

1. ↑   (December 6, 2012) *Concise Dictionary of Pharmacological Agents: Properties and Synonyms*.  Springer Science & Business Media,   გვ. 84–. ISBN 978-94-011-4439-1.
2. ↑  Dibner C, Schibler U, Albrecht U (2010). „The mammalian circadian timing system: organization and coordination of central and peripheral clocks" (PDF). *Annual Review of Physiology*. **72**: 517–49. doi:10.1146/annurev-physiol-021909-135821. PMID 20148687.
**ადონ ვიენელი** (ლათ. Ado Viennensis; დ. დაახლ. 800 — გ. 875) — წმინდანი, ბენედიქტელი ბერი, ვიენის არქიეპისკოპოსი, ისტორიკოსი და ჰაგიოგრაფი.

დაიბადა არისტოკრატის ოჯახში. სიყმაწვილეში შევიდა ფერიერის სააბატოში, სადაც სწავლებას გადიოდა ცნობილ სწავლულთან და მწერალთან აბატ სერვატ ლუპასთან. 848 წელს იძულებული გახდა დაეტოვებინა მონასტერი, შემდეგ გაემგზავრა რომში, სადაც დაახლოებით ხუთი წელი გაატარა. 853 წელს დაბრუნდა საფრანგეთში. 860 წელს გახდა ვიენის ეპისკოპოსი. აქტიურად ჩაება თავის მიტროპოლიაში რეფორმების გასატარებლად წარმოებულ საქმიანობაში. ჰქონდა მიმოწერა პაპებთან ნიკოლოზ I-სა და ადრიანე II-სთან.

ადონ ვიენელი განეკუთვნება კაროლინგური აღორძინების კულტურის მოღვაწეთა ჯგუფს. შეადგინა ქრონიკა, რომელიც, საბოლოოდ, მეროვინგების ეპოქის ყველა წმინდანის ცხოვრების აღწერად ჩამოყალიბდა. მანვე შეადგინა „მარტიროლოგი", რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა შემდგომი დროის მარტიროლოგთა ტრადიციებზე.

კათოლიკურ ეკლესიაში მისი ხსენების დღეა 16 დეკემბერი.

ლიტერატურა
----------

* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, გამომცემლობა „აი ია", ტ.2, თბ, 2008
"ადონისი" - შიშველი რომაული ტორსი. აღდგენილია ფრანსუა დიუკესნოის მიერ. (პარიზი, ლუვრი)
**ადონისი** (ბერძ. Ἄδωνις -ιδος, δ) — ფინიკიელთა ბუნების ღვთაების ბერძნული სახელწოდება. მოკვდავი და კვლავ გაცოცხლებადი ბუნების განსახიერება. ადონისის კულტის ცენტრი აღმოსავლეთში იყო ქალაქი ჰებალი. ძვ. წ. V საუკუნეში ადონისის კულტი საბერძნეთში გადავიდა, ცოტა მოგვიანებით კი — რომშიც. ბერძნული მითების მიხედვით იგი მშვენიერი მირას, ანუ სმირნას ვაჟია და მისი მამის, კვიპროსის მეფის ვაჟია. ადონისი ბავშვობიდანვე არაჩვეულებრივი სილამაზით გამოირჩეოდა. იგი შეუყვარდა აფროდიტეს, მშობლებს წაართვა და აღსაზრდელად მისცა მიწისქვეშა სამყაროს მფლობელ პერსეფონეს. როდესაც ვაჟი გაიზარდა, პერსეფონეს ისე მოეწონა იგი, რომ აფროდიტეს უარი განუცხადა მის უკან დაბრუნებაზე. ქალღმერთთა დავა დიდხანს გაგრძელდა და საქმე ზევსამდეც კი მივიდა. ზევსმა დაადგინა, რომ ადონისს წელიწადის ერთი მესამედი პერსეფონესთან უნდა გაეტარებინა, ერთი მესამედი —აფროდიტესთან, დანარჩენი დრო კი — თავის ნებაზე. ამის შემდეგ მალე ადონისი ნადირობისას დაგლიჯა გარეულმა ტახმა. მისი სისხლის წვეთებისგან ვარდები აღმოცენდნენო, გადმოგვცემს ლეგენდა.

სხვა მითის მიხედვით, ქალღმერთთა დავა და ადონისის ქვეყნად დაბრუნება მოხდა მას შემდეგ, რაც იგი ტახმა დაგლიჯა. ზოგიერთი მითის მიხედვით ადონისმა თავის სილამაზის წყალობით შეძლო საყვარლად გაეხადა ევრინომე, რამაც ზევსის რისხვა გამოიწვია და ადონისი მოკლა. კიდევ სხვა მითის მიხედვით, ადონისი მოკლა არესმა, აფროდიტეზე ეჭვიანობის გამო.

ადონისის მითი ფართოდაა გავრცელებული სხვადასხვა რელიგიაში ბუნების მოკვდავი და კვლავ გაცოცხლებადი თვისების გამოხატვის სიმბოლოდ (მაგალითად, მითი ქრისტეს მკვდრეთით აღდგომის შესახებ). ფინიკიასა და სირიაში ყოველწლიურად იხდიდნენ ადონისის დღესასწაულს, რომელშიც მხოლოდ ქალები მონაწილეობდნენ. საბერძნეთში ადონისის სახელზე აშენებდნენ ყვავილთა ბაღებს, ადონისისათვის საჩუქრად მიჰქონდათ საკუთარი თმა და სხვა.

ხელოვნებაში ადონისი გამოისახებოდა იშვიათი სილამაზის ყმაწვილად (ჩვეულებრივ, აფროდიტეს გვერდით), ზოგჯერ როგორც მკვდარი, ან მომაკვდავი. მითს აფროდიტესა და ადონისის შესახებ ხშირად იყენებდნენ ხოლმე ხელოვანნი (ტიციანი, ვერონეზე, რუბენსი და სხვა.). 


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ამქართა აჯანყება თბილისში 1865**, თბილისის ამქრების, წვრილი ხელოსნებისა და ვაჭრების გამოსვლა ახალი, დამატებითი გადასახადების წინააღმდეგ. მღელვარების საბაბი გახდა ქალაქის თავის შერმაზან ვართანოვის განკარგულება გადასახადების აკრეფის შესახებ. ამქრებმა ჯერ მშვიდობიანი მოლაპარაკება სცადეს - მეფისნაცვალს განცხადება წარუდგინეს და გადასახადებისაგან განთავისეუფლება სთხოვეს, მაგრამ ამით ვერაფერს გახდნენ. მაშინ 27 ივნისს დილიდან დაიხურა ყველა დუქანი, ათი ათასამდე კაცმა - ხელოსნებმა, მეეტლეებმა, თულუხჩებმა, მეფორნეებმა, შავმა მუშებმა, მემწვანილეებმა და, საერთოდ, ქალაქის ღარიბმა მოსახლეობამ თავი მოიყარა ერევნის (ახლანდელი თავისუფლების) მოედანზე და იერიში მიიტანა საპოლიციო სამმართველოზე. 

უსტაბაშებმა (ამქართა წინამძღოლებმა) ხალხს სახლში დაბრუნებისკენ მოუწოდეს. მეფისნაცვლის მოვალეობის აღმასრულებელმა გრიგოლ ორბელიანმა და სამოქალაქო გუბერნატორმა ნიკოლოზ ჭავჭავაძემ სცადეს ხალხის დაშოშმინება, მაგრამ უშედეგოდ. ხალხმა აიკლო ქალაქის თავის ბინა, მოკლა გადასახადების ამკრები მელიქოვი. აჯანყებულთა წინააღმდეგ მთავრობამ ჯარი გამოიყვანა და მღელვარება ჩაახშო. რამდენიმე კაცი მოკლეს და დაჭრეს. 80 კაცი სასამართლოს გადასცეს, მათგან 10-ს ციმბირში გადასახლება მიუსაჯეს, 32-ს - სხვადასხვა ვადით პატიმრობა. ამქართა აჯანყება ამქრული წარმოების უკანასკნელი შებრძოლება იყო მსხვილ კაპიტალთან.

ლიტერატურა
----------

* *კიკვიძე, ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 415.
* *ხაჭაპურიძე, გ.* საქართველოს XIX და XX საუკუნეთა ისტორია გვ. 78-80 — თბილისი, სახელგამი, 1940
ნარინჯისფერი: გეოგრაფიულად და პოლიტიკურად ანდების სახელმწიფოები; ლურჯი: გეოგრაფიულად
**ანდების სახელმწიფოები** — სახელმწიფოთა ჯგუფი სამხრეთ ამერიკაში, რომელთათვისაც დამახასიათებელია მსგავსი გეოგრაფია და კულტურა, მაგალითად კეჩუას ენა და ანდური სამზარეულო, რომელიც თავდაპირველად ინკების იმპერიის დროს გავრცელდა, თუმცა ეს მანამდე და მის შემდეგაც ხდებოდა. 

პოლიტიკური თვალსაზრისით, არგენტინა და ჩილე, როგორც წესი, ანდების სახელმწიფოებს არ მიეკუთვნება, რადგან ამ ქვეყნებში ძლიერი ადგილობრივი ანდური მემკვიდრეობის ნაკლებობაა და კულტურულად უფრო ევროპაზეა ორიენტირებული; ამავე დროს, ეს ქვეყნები არ არიან ანდური საზოგადოების წევრები (ორგანიზაციის დატოვების პროცესშია ვენესუელაც). 

ანდები სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილს იკავებს და გადაჭიმულია შემდეგი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე:

* კოლუმბია
* ვენესუელა
* ეკვადორი
* პერუ
* ბოლივია
* არგენტინა (გეოპოლიტიკურად ანდების სახელმწიფოებს არ მიეკუთვნება)
* ჩილე (გეოპოლიტიკურად ანდების სახელმწიფოებს არ მიეკუთვნება)

როდესაც დაჯგუფება ხდება „ანდების სახელმწიფოების" სახელით, მთავარი აქცენტი, რა თქმა უნდა, ამ ქვეყნების მთიან რეგიონებზე კეთდება. მაგალითად, არგენტინის პამპა ანდების რეგიონის ნაწილი არაა, თუმცა ამ რეგიონს ეკუთვნის არგენტინის დასავლეთი ნაწილი და ანდურ სამეზობლოსთან კულტურული კავშირები გააჩნია. ანდების საზოგადოების (სავაჭრო ბლოკი) წევრები არიან ვენესუელა, კოლუმბია, პერუ, ეკვადორი და ბოლივია. თითოეულ მათგანში ვრცელდება ამაზონის წვიმის ტყეები და ამაზონელი ადგილობრივები, ისევე როგორც ანდების მთები.

ლიტერატურა
----------

* Johannes Winter und André Scharmanski: "Sind die Andenstaaten unregierbar? Ursachen der politischen Krise in Bolivien, Ecuador und Peru." In: *Zeitschrift Entwicklungspolitik*. 14/2005, S. 30-34. Download დაარქივებული 2009-04-24 საიტზე Wayback Machine.
**ავსტრალიის დღე** — ავსტრალიის ოფიციალური ეროვნული დღესასწაული 1788 წლის 26 იანვარს სიდნეის ყურეში პირველმოსახლეთა ხომალდთა ქარავნის შემოსვლის აღსანიშნავად.

ავსტრალიის დღე სახალხო დასვენების დღეა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში გამოსაშვებ დღედ ფაქტობრივ დღესთან უახლოეს ორშაბათს ნიშნავდნენ უიკენდის გასახანგრძლივებლად. ამჟამად ის მხოლოდ ფაქტობრივ წლისთავს ემთხვევა. ამ დღეს მთელი ქვეყანა აღნიშნავს და ამ დროს გაიცემა ავსტრალიის ორდენი და წლის ავსტრალიელის ჯილდოები განსაკუთრებული მიღწევებისთვის. საჰაერო ძალების წარმოდგენა და პარადები იმართება ქვეყნის მთავარ ქალაქებში, რასაც დღის ბოლოს გრანდიოზული ფოიერვერკები აგვირგვინებს.

ამ დღესთან დაკავშირებით გარკვეული კრიტიციზმი არსებობს და მრავალთა აზრით ავსტრალიის ეროვნულ დღედ "ანზაკის დღე" უნდა დაინიშნოს, ან 1 იანვარი - 1901 წლის 1 იანვარს ავსტრალიის ექვსი კოლონიის ერთ ეროვნულ ფედერაციად გაერთიანების აღსანიშნავად. თუმცა ამ ცვლილებას შესაძლოა გარკვეული პრობელმებიც მოჰყვეს, ვინაიდან "ანზაკის დღე" ვეტერანთა მიერ საკუთარ მემორიალურ დღედაა მიჩნეული და მას ასევე აღნიშნავენ ახალ ზელანდიაში, კუკის კუნძულებზე, ნიუიში, სამოასა და ტონგაზე, ხოლო 1 იანვარი უკვე ისედაც გამოსაშვები დღეა და შობის სადღესასწაულო სეზონს ემთხვევა. 26 იანვარს ავსტრალიის დღის აღნიშვნის მომხრეთა აზრით ეს დღე სინამდვილეში ემთხვევა ისტორიულ თარიღს, თვით ანზაკის დღის, ბასტილიის დღის (საფრანგეთი) და 4 ივლისის (აშშ) მსგავსად და ეს დღესასწაულიც ამ თარიღს უნდა დაემთხვეს.
**ანდერმატი** (გერმ. Andermatt) — სამთო-სათხილამურო კურორტი ცენტრალურ შვეიცარიაში, ურის კანტონში. 2006 წლისათვის ანდერმატის ფართობი იყო 62,2 კმ², რომელთაგან 40,8% გამოყენებულია სასოფლო-საამეუნრეო მიზნებისათვის, ხოლო 5,5% ტყეებს უკავია. დანარჩენი 1,7% გზებსა და შენობებზე მოდის, 52% კი — მდინარეებით, მყინვარებითა და მთებითაა დაკავებული. გაშენებულია მაღალმთიან ურზერენტალის ხეობაში, ლეპონტის ალპებში, ზღვის დონიდან 1447 მ სიმაღლეზე.

არქეოლოგიური მონაცემების თანახმად, ურზერენტალის ხეობა ნეოლითის დროიდან ყოფილა დასახლებული. რომის იმპერიის ეპოქაში აღნიშნული ალპური ხეობა სავარაუდოდ კელტებით უნდა ყოფილიყო დასახლებული. 1885 წლიდან დაწყებული ანდერმატი შვეიცარიის ფედერალური არმიის ქალაქ-გარნიზონად გადაიქცა. 1951 და 1975 წლების ზამთარში დაფიქსირდა ძლიერი თოვლზვავი, რომელსაც მსხვერპლი მოჰყვა. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ანდერმატის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 1,300 ადამიანს. განვითარებულია ტურიზმი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანდერმატი – ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-07-07 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* ანდერმატი – ინფორმაცია (გერმანული)
კუნძულების ტოპოგრაფიული რუკა.
ქალაქ ჰოუპ-ტაუნის შუქურა.
**აბაკოს კუნძულები** (ინგლ. Abaco Islands) — კუნძულები ბაჰამის კუნძულების ჩრდილოეთ ნაწილში. მოიცავს ორ მთავარ კუნძულს — დიდ აბაკოს და პატარა აბაკოს, ასევე სხვა პატარა კუნძულებს: ვუდ-კეი, ელბოუ-კეი, ლაბერს-კარტერს-კეი, გრინ-ტარტლ-კეი,გირტ-გუანა-კეი, კესტაუეი-კეი, მუნ-ო-უორ-კეი, სტრეინჯერს-კეი, ამბრელა-კეი, უოლკერს-კეი, ლიტლ-გრანდ-კეი და მურს-აილენდი. ადმინისტრაციულად, აბაკოს კუნძულები მოიცავს ბაჰამის 31 რაიონიდან ხუთს. ქალაქებს შორისაა მარშ-ჰარბორი, ჰოუპ-ტაუნი, ტრეშერ-კეი, კუპერს-ტაუნი და კორნიშტაუნი.

ისტორია
-------

აბაკოს კუნძულებზე თავდაპირველად სახლობდა ლუკაიანის ხალხი. პირველი ევროპელი მოსახლეები იყვნენ ამერიკელი ლოიალისტები, რომლებიც 1783 აბაკოზე წელს ამერიკის რევოლუციის შემდეგ ჩამოსახლდნენ, ისევე როგორც კუნძულ კეტზე.

დემოგრაფია
----------

კუნძულების საერთო მოსახლეობა 13 000 ადამიანია. ძირითადი დასახლება და დედაქალაქია მარშ-ჰარბორი. დაახლოებით 50% თეთრკანიანია, 50% კი შავკანიანი.

საქმიანობები
------------

კუნძულებზე არაა განვითარებული გემების მიმოსვლა, ისევე როგორც ტურიზმი. შექმნილია ექვსი ეროვნული პარკი.

ეკონომიკა
---------

აბაკოს კუნძულები დიდი ხნის მანძილზე განთქმული იყო გემთმშენებლობით. დღეისათვის ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია ხე-ტყე, ხილი და მარგალიტის დეპოზიტები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბაჰამის მთავრობის ოფიციალური საიტი
* რუკა

სქოლიო
------

1. ↑  Bower, Paul (1997). „Abaco Islands". In Johnston, Bernard (ed.). *Collier's Encyclopedia*. I A to Ameland (First ed.). New York, NY: P.F. Collier. p. 4.
2. ↑  Bahamas National Trust.  (2012)The National Parks of The Bahamas. BNT.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივნისი 28, 2012. ციტირების თარიღი: October 17, 2012.
3. ↑  Man-O-War’s Boat Building Heritage. Man-O-War Cay Museum. ციტირების თარიღი: 30 June 2013.
ავსტრიის იმპერიის ჰიმნის მუსიკა დაწერა იოზეფ ჰაიდნმა 1797 წელს იმპერატორ ფრანც II-თვის. ამჟამად ეს მელოდია გერმანიის ჰიმნია.

ტექსტი მოიცავდა მოქმედი იმპერატორის ქება-დიდებას, რის გამოც ტახტზე მორიგი ახალი მონარქის არჩევისას იცვლებოდა. მხოლოდ ფრანც იოზეფ I-მა 1854 წელს ჰიმნს მისცა უპიროვნო ფორმა, რომელიც შეიძლებოდა გამოყენებულიყო ნებისმიერი ჰაბსბურგის მიმართებაში:

> Gott erhalte, Gott beschütze  
> 
> 
> 
> Unsern Kaiser, unser Land!  
> 
> Mächtig durch des Glaubens Stütze,  
> 
> Führt er uns mit weiser Hand!  
> 
>   
> 
> Laßt uns seiner Väter Krone  
> 
> Schirmen wider jeden Feind!  
> 
> Innig bleibt mit Habsburgs Throne  
> 
> 
> 
> Österreichs Geschick vereint!
> 
> 

ჰიმნის ტექსტი გადათარგმნილია ავსტრო-უნგრეთის ხალხების ენებზე (უნგრული, ჩეხური, პოლონური, სლოვენური, სერბოხოტვატული, უკრაინული, რუმინული, იტალიური, ფრიულური, ებრაული)

უკრაინული ვარიანტი:

> Боже, буди покровитель  
> 
> 
> 
> Цісарю, Його краям!  
> 
> Кріпкий вірою правитель,  
> 
> Мудро хай проводить нам!  
> 
>   
> 
> Прадідну Його корону  
> 
> Боронімо від ворога!  
> 
> Тісно із Габсбурґів троном  
> 
> Сплелась Австрії судьба!  
> 
> 
> 
>

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰიმნის ვერსია ფრანც-იოზეფ I-ის დროს
"სადოვის ბრძოლა", გეორგ ბლაიბტროი, ზეთის ტილო, 1869.
1866 წლის **ავსტრო-პრუსო-იტალიური ომი**, გერმანიის ისტორიაში აგრეთვე ცნობილია სახელებით **გერმანიის ომი**, **გაერთიანების ომი** და **შვიდკვირიანი ომი**, იტალიაში ცნობილია, როგორც **მესამე ომი იტალიის დამოუკიდებლობისთვის** — პრუსიისა და იტალიის სამხედრო კონფლიქტი ავსტრიულ მონარქიასთან გერმანიაში ჰეგემონიისა და ვენეციის ოლქის კონტროლისათვის. ამ ომმა განსაზღვრა გერმანიის გაერთიანების მცირეგერმანული გზა და დაასრულა ომი იტალიის დამოუკიდებლობისათვის.

ომში თავდაპირველად მონაწილეობას იღებდა ორი კოალიცია, რომლებსაც ხელმძღვანელობდა გერმანიის ორი დიდი სახელმწიფო — ავსტრია და პრუსია შესაბამისად. ავსტრიის მხარეს გამოდიოდნენ ბავარია, საქსონია, ბადენის დიდი საჰერცოგო, ვიურტემბერგი და ჰანოვერი, ხოლო პრუსიის მხარეს — იტალია. გარდა ამისა, თითოეულმა მოწინააღმდეგემ შეძლო თავის მხარეს რამდენიმე ნაკლებადმნიშვნელოვანი გერმანული სახელმწიფოს გადაბირება. ამ ომში უშუალოდ მონაწილეობდა სულ 29 სახელმწიფო, მათგან 13 ავსტრიის მხარეს, ხოლო 16 — პრუსიის მხარეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Драгомиров М. И. Очерки австро-прусской войны на сайте «Руниверс»
* Австро-прусская война 1866 დაარქივებული 2006-10-23 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Униформы солдат стран-участниц австро-прусской войны 1866 დაარქივებული 2008-05-31 საიტზე Wayback Machine.
* Чёрно-белые иллюстрации австро-прусской войны 1866 დაარქივებული 2016-03-13 საიტზე Wayback Machine.
**ავენისის კოშკი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მისგან ჩრდილოეთით 16 კმ–ში მდებარე სოფელ ავენისის სამხრეთ-დასავლეთით, 200 მ-ზე, მდინარე ავენისისხევის მარჯვენა ნაპირზე. მოქცეულია ჟინვალის წყალსაცავის დატბორვის ზონაში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 1975-1976 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის აკც-ის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვ. რ. რამიშვილი).

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (8,6X5,5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის და ნატეხი ქვის შერეული წყობით. ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული.

I სართულს აღმოსავლეთიდან აქვს სწორკუთხა შესასვლელი. კარი მოგვიანებით ამოუქოლავთ. სართულის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხესთან, ორივე კედელში, თითო სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში განიერი, ნალისებრი თაღით გადახურული ბუხარი მთლიანად ამოუშენებიათ და კედელზე, გარედან მთელ სიგრძეზე, გეგმით სამკუთხა კონტრფორსი მიუშენებიათ.

II სართულის სამხრეთ კედელში, მიწიდან 2,5 მ სიმაღლეზე სწორკუთხა შესასვლელია გაჭირლი. მისადგმელი კიბისათვის კარის ძირის დონეზე, წყობიდან გამოშვერილია ქვა, ხოლო კედელზე პატარა, სწორკუთხა შვერილია მიშენებული. შესასვლელის ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ბრტყელი გადახურვა სართულის ჭერის ხაზს ემთხვევა. II სართული დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში შეწყვილებული სათოფურია, რომლის ორივე მხარეს თითო, ფართო, სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწლში თაღოვანი ბუხარია, რომელსაც ორივე მხარეს თითო სათოფური აქვს. ერთი სათოფური კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია.

III სართულის კედლებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილია გადარჩენილი. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკის ფასადები მოპირკეთებულია სხვადასხვა ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით. რიგების სწორხაზოვნება არ არის დაცული.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ავენისის კოშკი***

ლიტერატურა
----------

* 

* *თ. დვალი, ზ. კალანდაძე*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 199-200.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| დუშეთი | 
* ჭილაშვილების ციხე-დარბაზი
 |
|  |
| ანანურის თემი | 
* ანანურის ციხე
* ციხისძირის ციხე
* ავენისის კოშკი
* ბებრისციხე
 |
|  |
| ლაფანაანთკარის თემი | 
* აბანოსხევის ციხე
 |
|  |
| ჟინვალის თემი | 
* ყელის ციხე
* წმინდა გიორგის ციხე
* არანისის თეთრაანთ კოშკი
 |
|  |
| ქვეშეთის თემი | 
* ნაზღათ ციხე
 |
|  |
| შატილის თემი | 
* ქაჩუს ციხე
* შატილი
 |
|  |
| ჭართლის თემი | 
* მერეს ციხე
 |
|  |
| ხევსურეთის თემი | 
* ხარათ ციხე
* გაგათ ციხე-სახლი
* თეთრაულების კოშკი
* ქვისკარის კოშკი
 |

 |
**ავენარიუსის სახლი** (რუს. Усадьба Авенариуса) — ისტორიული შენობების კომპლექსი სესტრორეცკში. აგებულია XIX საუკუნეში. მიეკუთვნება ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიას. სახლი მდებარეობს ფედოტოვის ქუჩაზე № 42/22-ში. კარ-მიდამოს შემადგენლობაში შედის შენობა (ნანგრევებადაა შემორჩენილი), შადრევანი, ოთხი ქანდაკება და პარკი სესტრორეცკის ხელოვნური ტბის ნაპირზე. ამჟამად ერთ-ერთ შენობაში მოქმედებს სანატორიუმ „ტარხოვსკის" ფილიალი სანატორიულ-კურორტული კომპლექსი „დასავლეთი". კარ-მიდამოს მთავარი შენობა აგებულია ჩრდილოეთის მოდერნის არქიტექტურულ სტილში.

კარ-მიდამომ სახელი მიიღო რუსი ინჟინრის პეტრე ალექსანდრეს ძე ავენარიუსის გვარის მიხედვით.

ისტორია
-------

თავდაპირველად სახლი ეკუთვნოდა თავად სვიატოპოლკ-მირსკის. 1910 წელს მოხდა მისი კაპიტალურ რემონტი არქიტექტორ ი. პ. ვოლოდიხინის პროექტით. 

1923 წლიდან კარ-მიდამოს შენობებში განათავსეს სანატორიუმი. ტარხოვსკის სანატორიუმი ჩამოყალიბდა 1933 წელს. დიდი სამამულო ომის დროს მასში განთავსებული იყო ჰოსპიტალი, რომელიც შემდეგ მდებარეობვა ცერეპოვეცში, კიროვში, ვოლოგდაში, პერმში. 1945 წლიდან ჰოსპიტალი კვლავ სანატორიუმად გადააკეთეს. 1948 წელს ტერიტორიას შემოავლეს ტანკსაწინააღმდეგო თხრილი და ბლინდაჟები. 1973 წლიდან მოყოლებული ესაა სანატორიუმი სადაც გულით ავადმყოფებს მკურნალობენ. 

აღნიშნული ტერიტორია მთელი თავისი შენობებით იმყოფება რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე. 2010 წლიდან ავარიული მდგომარეობის გამო სანატორუმმა შეწყვიტა მუშაობა და მოხდა შენობის დაკონსერვება.

ლიტერატურა
----------

* Курортный район. Страницы истории. Выпуск 1-3. СПб. изд. «Остров». 2005—2008 гг.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Есть Фотография дома Авенариуса после ремонта
* Центральная библиотека им. М. М. Зощенко დაარქივებული 2016-03-04 საიტზე Wayback Machine.
* Виртуальный музей Курортного района
* 
* 
* 
*