**მედუზა(კარავაჯო)**

მედუზას ორი ვერსია შეიქმნა მიქელანჯელომ, მერისიმ, ერთი 1596 წელს, მეორე კი დაახლოებით. 1597. ორივე ასახავს მომენტს ბერძნული მითოლოგიიდან, როდესაც გორგონ მედუზა მოკლა ნახევარღმერთმა პერსვსემა. მისი უცნაური და რთული დიზაინის გამო, ნახატი ასახავს კარავაჯოს უნიკალურ გატაცებას, ძალადობითა და რეალიზმით. მედუზა დაავალა იტალიელმა დიპლომატმა ფრანჩესკო მარია დელ მონტემ, რომელიც გეგმავდა სამახსოვრო ფარის გადაცემას ფერდინანდო I დე მედიჩისთვის და მედიჩის კოლექციაში მოთავსება. ახლა ის ხელმოწერის გარეშე მდებარეობს ფლორენციის უფიზის მუზეუმში.

**ისტორია**

1590-იან წლებში კარავაჯო რომში მუშაობდა და მისი წარმატება და სიმდიდრე იზრდებოდა. თუმცა, დრო, როდესაც მან დახატა მედუზას ორი ვერსია, ახასიათებდა კანონის რამდენიმე წინააღმდეგობა. 1597 წლის ივლისში კარავაჯო და მისი პარტნიორი პროსპერო ორსი მოწმეებად ჩაერთნენ სან ლუიჯი დე ფრანცისთან მომხდარ დანაშაულში. ერთ შემთხვევაში, დალაქმა, სახელად ლუკამ, ჩვენება მისცა კარავაჯოს შესახებ, სადაც მან აღწერა მისი იდუმალი ჩაცმულობა:

„ეს მხატვარი გახლდათ ახალგაზრდა კაცი... თხელი შავი წვერით, სქელი წარბებით და შავი თვალებით, შავებში ჩაცმული, საკმაოდ უწესრიგოდ, გრძელი თმა."

იმ დროს ეს იყო გაუხსნელი საქმე, რომელშიც ორი ნივთი იყო დაკარგული - მუქი მოსასხამი და პატარა ხანჯალი. მისი იდუმალი ქცევისა და მოსასხამებთან მიკუთვნების შედეგად კარავაჯო რამდენჯერმე დააპატიმრეს. მან უთხრა ხელისუფლებას, რომ მოსწონდა მუქ სამოსში ჩაცმა, რათა არ მიეპყრო ზედმეტი ყურადღება, რის გამოც ამჯობინა გვიან ღამით მოგზაუროდ წასვლა. 1598 წლის 4 მაისს ის კვლავ დააპატიმრეს ხმლის საჯაროდ ტარებისთვის და მან თავი დაიცვა იმით, რომ თქვა:

"მე ხმალს მარჯვედ ვატარებ, რადგან კარდინალ დელ მონტეს მხატვარი ვარ. მის სამსახურში ვარ და მის სახლში ვცხოვრობ. მე ვარ მისი ოჯახის ქვეშერმდომის სიაში. "

კარავაჯოს ნახატები არასოდეს შეესაბამებოდა იდეალიზებულ თემებს, რომლებიც იყო გავრცელებული დროის პერიოდში. ამის ნაცვლად, ის უფრო დაინტერესდა რეალიზმის იდეით და ჩართო ის თავის ნახატებში, როგორებიცაა ბიჭი ხილის კალათით, ბედის მთხრობელი, ბანქო, ბაკუსი და მუსიკოსებიც კი, რომლებიც ყველა ერთსა და იმავე პერიოდში იყო დახატული. როდესაც მან დახატა მედუზა, კარავაჯომ მიაღწია დიდ ეტაპს მის ცხოვრებაში - მას მიეცა შანსი გაეფორმებინა კონტარელის სამლოცველო, რომელშიც მან შექმნა რეალისტური სურათები თავად წმინდა მათეს ცხოვრებასთან დაკავშირებით. ზოგიერთი ნახატი მოიცავს წმინდა მათეს და ანგელოზს, წმინდა მათეს წამებას და წმინდა მათეს მოწოდებას. სამლოცველოს მოხატვის ამ შესაძლებლობამ მას დიდი უპირატესობა და მოტივაციის განცდა მისცა მის ნამუშევრებში მეტი რეალიზმის ჩასატარებლად.

**ვერსიები**

ნახატის პირველი ვერსია, რომელიც შეიქმნა 1596 წელს, ცნობილია როგორც მურტულა. მას სახელი ეწოდა პოეტ გასპარე მურტოლას პატივსაცემად, რომელიც მედუზას შესახებ წერდა: „გაიქეცი, რადგან თუ თვალები გაქვავებული გაქვს, ის ქვად გადაგაქცევს". ლათინური: (Michel Angelo Fecit), რაც ნიშნავს "მიშელ ანჯელომ შექმნა. ეს ნამუშევარი კერძო საკუთრებაშია.

ნახატის მეორე ვერსია ცნობილია როგორც მედუზა (იტალ. Testa di Medusa). ის ოდნავ აღემატება პირველს, ზომით 60×55 სმ სიგრძით. მიუხედავად იმისა, რომ ნამუშევარი არ არის ხელმოწერილი ან დათარიღებული, ზოგიერთის აზრით, იგი 1597 წელს დასრულდა. იგი ინახება უფიზის მუზეუმში.

**განხილვის თემა**

ნახატზე გამოსახულია მედუზას მოწყვეტილი თავი, ბერძნული მითის ფიგურა. მედუზა ოდესღაც ადამიანი ქალი იყო, მაგრამ ქალღმერთმა ათენამ დაწყევლა იგი ურჩხულად ეცხოვრა მას შემდეგ, რაც პოსეიდონმა ათენას ერთ-ერთ ტაძარში გააუპატიურა. მისი თმა გველად იყო გადაქცეული და ვინც მას შეხედავდა, ქვად იქცეოდა. პერსევსმა, ზევსის ნახევარღმერთმა შვილმა, საბოლოოდ მოკვეთა მედუზა თავი რათა ღმერთებისთვის მიერთმია საჩუქრად.

კარავაჯომ შეცვალა მედუზას სახე თავისით, რაც მას საშუალებას აძლევდა დაეუფლებოდა მის საბედისწერო მზერას. მიუხედავად იმისა, რომ თავი მოკვეთილია, ის მაინც შეგნებული ჩანს, ნახატი აღწერს მის ბოლო მომენტებს სიკვდილამდე. სახის თვალები გაფართოებული აქვს, წარბები კი შეჭმუხნული; მისი პირი ღიაა. მოწყვეტილი კისრიდან სისხლი იღვრება.

  

**მასალა აღწერა**

ამ ნახატის ქიმიური შემადგენლობა უკიდურესად რთულია. კარავაჯომ ამ ნახატის დასაყრდენად გამოიყენა ალვის ხისგან დამზადებული წრიული ფარი. ფარი დაფარული იყო, რომელზედაც დაემატა საღებავის ოთხი განსხვავებული ფენა, რომელიც ცნობილია როგორც მოსამზადებელი ფენები, რათა დაეხმაროს მხატვარს საფუძვლის შექმნაში. მოსამზადებელი ფენების თავზე დამატებითი ფენა არის გამოყენებული, რათა ფონი უფრო ამრეკლავი გამოჩენილიყო. ამ ამრეკლავი ფენის თავზე სხვა ფენა იქნა დატანილი - ეს ფენა შედგება ვერდიგრისისა და ტყვიის კალის ყვითელი საღებავის ნარევისაგან. ამ ფონის ფენის თავზე კიდევ სამი ფენა, რომელიც შედგებოდა სიკაციური ზეთების, ტურპენტინისა და მასტიკის ნარევებისგან, ფუტკრის ცვილის კვალით, დატანილი იყო ნახატის შესაქმნელად. ბოლოს და ბოლოს, კიდევ რამდენიმე ფენა დაემატა ნახატის შესანარჩუნებლად.

  

**სტილი**

კარავაჯო იყენებს ტენებრიზმს და რეალიზმს სამგანზომილებიანი ნაწარმოების ილუზიის შესაქმნელად. მედუზას ლოყები და ყბის ხაზი ასევე წაგრძელებულია, რათა შეავსოს ნახატის ბუნება.

კარავაჯომ აირჩია ტილოს დამაგრება ამოზნექილ ხის ფარზე, რადგან ეს შედარებს ლეონარდო და ვინჩის ცნობილ ნამუშევარს. იმ დროის ცნობილ ანეკდოტში ნათქვამია, რომ ლეონარდოს მამამ ერთხელ სთხოვა მას ფარის ზედაპირის გაფორმება. ამის საპასუხოდ, ლეონარდომ დახატა "ჰიბრიდული მონსტრი", რომელიც აერთიანებდა ცხოველთა ატრიბუტებს, როგორიცაა გველები, მწერები და ხვლიკები. მედუზა, თავისი გველებით თმისთვის, ასევე შეიძლება ჩაითვალოს "ჰიბრიდულ მონსტრად".

**გავლენა**

კარავაჯო ასახავდა თავის მოკვეთის აქტს თავის რამდენიმე სხვა ნახატში, მათ შორის, ჯუდიტს, რომელსაც თავი მოჰკვეთა ჰოლოფერნეს, დავითი გოლიათის თავით და წმინდა იოანე ნათლისმცემლის თავის მოკვეთა.

|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მედუზები**. |

მედუზა გორგონა, კარავაჯო (1595)
**მედუზა**, *მედუსა* (ბერძ. Μέδουσα, Medousa) — გორგონა, რომელსაც თავზე გველები ეხვევა, მოკლა პერსევსმა. მისი სახე ათენას ფარზეა. მნახველს აქვავებს. შუმერული შესატყვისი — ხუბაბა (ხუვავა).

* პელიას მეფის ერთ-ერთი ასული, იაზონის ბიძაშვილი;
* პრიამოსის (პოდარკეს) ერთ-ერთი ასული (არა არისბეს და ჰეკაბესაგან)
* სთენოლოსის და ნიკიპეს ასული, ევრისთევსის და აპოლოდორე 2, 4, 5

ვანის გათხრებში 1979 წელს აღმოაჩინეს მედუზას თავი (გორგონა), ოდნავ დაზიანებული, მაგრამ დიდი ხელოვნებით გამოკვეთილი (ძვ. წ. II-I საუკუნეები)

მედუზას თავი:

* საშინელი, შიშით გამქვავებელი რამ;
* მედიკოსთა ენაზე სისხლძარღვების სპეციფიკური მდგომარეობა, ცუდი სიმპტომი, კიბოს ნიშანი მუცლის არეში, რომლის ხილვაზეც ექიმი „ქვავდება".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გორგონები

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი ა.* მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 301-302, თბ. 1983