recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სესტრორეცკის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი** (რუს. Храм Рождества Пресвятой Богородицы) — მართლმადიდებლური ტაძარი, სესტრორეცკში, სანქტ-პეტერბურგის საკურორტო რაიონში. აგებულია 2004-2005 წლებში. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

ისტორია
-------

ტაძარი აგებულია დასახლება ალექსანდროვსკაიას მოსახლეობის ინიციატივით, რომელთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური იყო ქალაქ სესტრორეცკის მოქალაქე ევგენი ლიტოვკა. ეკლესიის მშენებლობას საფუძველი ჩაუყარეს 2004 წელს და ააშენეს საკურორტო რაიონის წამყვანი საწარმოების თანამონაწილეობით, ასევე ცალკეული პირების შემოწირულობებით (მათ შორის გამოსარჩევია საოპერო მომღერალი ირინა ბოგაჩიოვა და ბალერინა ირინა კოლპაკოვა). 

პირველი ღვთისმსახურება ტაძარში აღევლინა 2005 წლის 21 სექტემბერს, ტაძრის დღესასწაულზე —ღვთისმშობლობას.

არქიტექტურა
-----------

ტაძარი აგებულია „პეტერბურგის არქიტექტურული ამხანაგობის" საავტორო კოლექტივის მიერ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ახალგაზრდა არქიტექტორი ალექსანდრე ევგენის ძე შრეტერი. თავად ტაძარი შეტანილია სანქტ-პეტერბურგის თეთრ წიგნში, როგორც ქალაქის ღირსშესანიშნაობა. 

ტაძარი შიგნიდან შეღებილია თეთრი საღებავით. კანკელი ხისაა, მოჩუქურთმებული. კანკელი ხუთიარუსიანია, მოხატულია ტრადიციულ რუსულ სტილში. ტაძარი შემკულია მოზაიკური ხატებით. 

ტაძრის სიწმინდეებს შორისაა: უფლის ცხოველმყოფელი ჯვრის ნაწილი და კიკოსის ღვთისმშობლის ხატი, რომელიც კვიპროსელმა ბერძნებმა აჩუქეს ტაძარს კიკოსის მონასტრიდან. ტაძარში ასევე შენახულია კიდობანი წმინდანთა წმინდა ნაწილებით.

ტაძრის სიახლოვეს გაშენებულია კეთილმოწყობილი სკვერია საბავშვო მოედნით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Рождества Пресвятой Богородицы в посёлке Александровская დაარქივებული 2019-07-08 საიტზე Wayback Machine.
**შეელეს მწვანე** ასევე ცნობილი, როგორც **სპილენძის არსენიტი** და **მჟავური სპილენძის არსენიტი** — მოყვითალო-მწვანე ფერის პიგმენტი, ქიმიური ფორმულით AsCuHO3. წარსულში გამოიყენებოდა საღებავად, დღეს მას აღარ იყენებენ მისი ტოქსიკურობისა და ფერის ცვალებადობის გამო. შეელეს მწვანე აღმოაჩინა კარლ ვილჰელმ შეელემ 1775 წელს. XIX საუკუნის ბოლოსთვის მან ფაქტობრივად შეცვალა ძველი მწვანე პიგმენტები, რომელიც დაფუძნებული იყო სპილენძის კარბონატზე.

სინთეზი
-------

შეელეს მწვანე მიიღება ერთი მოლი სპილენძის სულფატისა და ნატრიუმის არსენატის რეაქციით:

{\displaystyle {\mathsf {CuSO\_{4}+Na\_{3}AsO\_{3}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ CuHAsO\_{3}\downarrow +Na\_{2}SO\_{4}+NaOH}}}

ლიტერატურა
----------

* Handbook of Chemistry and Physics. — 89th Edition. — Taylor and Francis Group, LLC, 2008-2009.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფერი, რომელმაც მოკლა ნაპოლეონი. დაარქივებული 2020-11-11 საიტზე Wayback Machine.
* დარიშხანის ტოქსიკურობა

სქოლიო
------

1. ↑  Gmelins Handbuch der Anorganischen Chemie: Kupfer [B], System Nummer 60, Verlag Chemie GmbH, Berlin
2. ↑  StudioMara – History of Pigments.
**სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელ კომიტეტი** (საქ. ცაკი) — საქართველოს სსრ უმაღლესი საკანონმდებლო, განმკარგულებელი და მაკონტროლებელი ორგანო რესპუბლიკის საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში. ცაკს სრულიად საქართველოს საბჭოების ყრილობა ირჩევდა. იგი თავისი საქმიანობის ანგარიშს უდგენდა ყრილობასს და მის წინაშე იყო პასუხისმგებელი. ცაკი სასესიო წესით მუშაობდა (სესიათა შუა პერიოდში ცაკის პრეზიდიუმი მოქმედებდა). საქართველოს ცაკის უფლებამოსილება განსაზღვრული იყო ჯერ რესპუბლიკის 1922 და შემდეგ 1927 კონსტიტუციით. მის კომპეტენციაში შედიოდა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოსა და სახალხო კომისარიატების შექმნა, საშინაო პოლიტიკის საერთო ხელმძღვანელობა, სახელმწიფო ბიუჯეტის დამტკიცება, კოდექსების, დეკრეტებისა და დადგენილებების გამოცემა. კონსტიტუციის დაცვის მეთვალყურეობა და სხვა. საქართველოს ცაკი 1922—1938 წლებში არსებობდა. იგი პირველად 1922 წლის 3 მარტს აირჩიეს. საქართველოს სსრ 1937 კონსტიტუციის ძალით უზენაესი სახელმწიფო ხელისუფლება გადაეცა რესპუბლიკის უმაღლეს საბჭოსა და მის პრეზიდიუმს, რომელთა ფორმირება 1938 წლის ივნის-ივლისში დასრულდა.

ლიტერატურა
----------

* *ფუტკარაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 535.
**სი-ო-სე-პოლი** (სპარს. سی‌وسه‌پل), ასევე ცნობილი როგორც **ალავერდი-ხანის ხიდი** (სპარს. پل الله‌وردی خان) — ირანის ქალაქ ისპაანის 11 ისტორიული ხიდიდან უდიდესი. გადებულია მდინარე ზენდერუდზე. ასრულებს ხიდისა და კაშხლის ფუნქციას. პოპულარული და სეფიანთა არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ობიექტია. აშენდა 1599-1602 წლებში შაჰ-აბას I-ის მმართველობის დროს. ხიდი აშენდა გამაჰმადიანებული ქართველის — ალავერდი-ხანის ხელმძღვანელობით. ხიდს განსაკუთრებით ჰქონდა მაღალი საზოგადოების ეზოიანი საკუთარი სახლების დამაკავშირებელი ფუნქცია, აგრეთვე ერთმანეთს აკავშირებდა ისპაანსა და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სომხურ რაიონ ახალ ჯულფას. ხიდი ორსართულიანია, კედლები თხელი, ქართული აგურით არის ნაშები. ზედა სართულს ამშვენებს რამდენიმე ძალიან ლამაზი გუმბათი. ხიდის საერთო სიგრძეა 297,76 მ, საერთო სიგანე 14,75 მ. სი-ო-სე-პოლის თაღოვან-კამაროვანი ხიდი შედგება 33 მალისაგან, რის გამოც მიიღო თავისი სახელწოდება, ვინაიდან „سی‌وسه‌پل"‎ ანუ „სი-ო-სე-პოლი" თარგმანში სიტყვასიტყვით ნიშნავს „ოცდაცამეტ ხიდს". ხიდს სავალი ნაწილის ორივე მხარეს გასდევს თაღედები. უგრძესი მალის სიგრძე დაახლოებით 5,60 მ აღწევს. თავდაპირველად ხიდის ინტერიერი მოხატული იყო, რომლებსაც მოგზაურები ხშირად აღწერდნენ როგორც ეროტიკულს. ქვედა სართულზე გაკეთებულია შეჭრილი ოთახები, რომლებშიც ჩაიხანებია გახსნილი.

გალერეა
-------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. ↑  Drought poses no threat to Isfahan's Si-o-Se-Pol: official
2. 1 2  Allahverdi Khan Bridge
3. ↑  Denis Wright. Persien. — Zürich und Freiburg i. B.: Atlantis, 1970. — 115 с.
4. ↑  ალავერდი–ხანი უნდილაძე
**მუშათა, გლეხთა და წითელარმიელთა დეპუტატების საბჭოების სრულიად რუსეთის XVI ყრილობა** (რუს. XVI Всероссийский съезд Советов Рабочих, Крестьянских и Солдатских Депутатов) — სრულიად რუსეთის საბჭოების რიგით მეთექვსმეტე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1935 წლის 15-23 იანვარს მოსკოვში. ესწრებოდა 1748 დელეგატი (1293 გადამწყვეტი ხმით; მათ შორის საკავშირო კპ (ბ) წევრი 71,3%, კომკავშირელი 4,9%, უპარტიო 23,8%; სოციალური შემადგენლობა: მუშა 39,2%, გლეხი 22,9%, მოსამსახურე 37,9%; წარმოდგენილი იყო 48 ეროვნება).

ისტორია
-------

დღის წესრიგი: რსფსრ მთავრობის ანგარიში (დ. სულიმოვი); კომუნალური მეურნეობის მდგომარეობისა და რსფსრ-ში მისი შემდგომი განვითარების შესახებ (ნ. კომაროვი); სახალხო ჯანმრთელობის დაცვა და შემდგომი ამოცანები (გ. კამინსკი); თათრეთის ასსრ-ის ცაკის მოხსენება საბჭოთა სამეურნეო და კულტურული მშენებლობის შესახებ (გ. ბაიჩურინი); რსფსრ კონსტიტუციაში ცვლილებათა შესახებ (ა. კისელიოვი); სრულიად რუსეთის ცაკისა და სსრკ ცაკის ეროვნებათა საბჭოს წევრთა არჩევნები. 

ყრილობამ მოიწონა რსფსრ სახკომსაბჭოს მუშაობა, აღნიშნა I ხუთწლიანი გეგმის (1929-1932) ვადამდე და II ხუთწლიანი გეგმის (1933-1937) 2 წლის გეგმის (1933-1934) წარმატებით შესრულება; დაავალა მთავრობას ყოველმხრივ შეეწყო ხელი ადგილობრივი მრეწველობის და სამრეწველო კოოპერაციის სწრაფი განვითარებისათვის. დააყენა მტს-ების მიერ ყველა კოლმეურნეობის მომსახურებისა და რსფსრ მთელ ტერიტორიაზე კოლექტივიზაციის დამთავრების ამოცანა. მიიღო დადგენილება სამედიცინო კადრების მომზადებისა და სოფლად ჯანმრთელობის დაცვის მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე. თათრეთის ასსრ-ის ცაკის მოხსენებასთან დაკავშირებით ყრილობამ დაავალა რსფსრ-სა და თათრეთის ასსრ-ის მთავრობებს რესპუბლიკური სამეურნეო და კულტურული მშენებლობის შემდგომი აღმავლობის უზრუნველყოფა. დამტკიცდა სრულიად რუსეტის ცაკის დადგენილება ყარაყალპაკეთის, მორდოვიისა და უდმურტიის ავტონომიური ოლქების ავტონომიურ სოციალისტურ რესპუბლიკებად გარდაქმნის შესახებ.

ყრილობამ აირჩია სრულიად რუსეთის XVI მოწვევის ცაკი 401 წევრი და 5 წარმომადგენელი სსრკ ცაკის ეროვნებათა საბჭოში.

ლიტერატურა
----------

* *ბოსტოღანაშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 530.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რსფსრ-ის დროშა სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობები |
| --- |
|  |
| 
I (ივნ. 1917 • დელეგატები) • II (ნოემ. 1917 • დელეგატები) • III (იან. 1918 • დელეგატები) • IV (მარ. 1918 • დელეგატები) • V (ივლ. 1918 • დელეგატები) • VI (ნოემ. 1918 • დელეგატები) • VII (1919 • დელეგატები) • VIII (1920 • დელეგატები) • IX (1921 • დელეგატები) • X (1922 • დელეგატები) • XI (1924 • დელეგატები) • XII (1925 • დელეგატები) • XIII (1927 • დელეგატები) • XIV (1929 • დელეგატები) • XV (1931 • დელეგატები) • XVI (1935 • დელეგატები) • XVII (1937 • დელეგატები) |
|  |
| 
სსრკ საბ. ყრ. • რუსეთის საბ. ყრ. • უკრაინის საბ. ყრ. • ამიერკავკასიის საბ. ყრ. • (საქართველოს საბ. ყრ. [*აფხაზეთის საბ. ყრ.* • *აჭარისტანის საბ. ყრ.* • *სამხრეთ ოსეთის საბ. ყრ.*] • აზერბაიჯანის საბ. ყრ. • სომხეთის საბ. ყრ.) |

 |
სსრკ-ის მარკა (1977): წერილი და საფოსტო ინდექსის კონვერტზე დაწერის ნიმუში
**საფოსტო ინდექსი** — ასოების ან ციფრების თანმიმდევრობა, რომელიც ემატება საფოსტო მისამართს კორესპონდენციის სორტირების, მათ შორის ავტომატურის, გამარტივების მიზნით. ამჟამად ეროვნული საფოსტო სამსახურების უმეტესობა საფოსტო ინდექსებს იყენებს.

გამოყენება
----------

სხვადასხვა ქვეყნების საფოსტო სამსახურები ძირითადად იყენებენ საფოსტო ინდექსის გაფორმებისა და განთავსების სხვადასხვა წესებს.

ინგლისურენოვანი ქვეყნების უმეტესობაში საფოსტო ინდექსი დასახლებული პუნქტის სახელწოდების შემდეგ იწერება, ხოლო ევროპაში საფოსტო ინდექსი, ძირითადად, წინ უძღვის დასახლებული პუნქტის სახელწოდებას და ზოგჯერ შეიცავს ქვეყნის ანბანურ კოდს. ამგვარად, მაგალითად, ევროპის კავშირის ქვეყნებში იწერება ერთ-ორასოიანი კოდი (მთავრული ასოებით) :

> D-80331 München — გერმანია  
> 
> 
> 
> A-1010 Wien — ავსტრია
> 
> 
> 

მიუხედავად იმისა, რომ, როგორც წესი, საფოსტო ინდექსი კონკრეტულ გეოგრაფიულ რეგიონს ენიჭება, არსებობს გამონაკლისებიც. მაგალითად, საფოსტო ინდექსი შეიძლება მიენიჭოს ისეთ ორგანიზაციებს, რომლებსაც კორესპოდენციების დიდი რაოდენობა აქვს (სამთავრობო ორგანიზაციებს, მსხვილ კომპანიებს და ა.შ.).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2014-01-08 საიტზე Wayback Machine.
* Universal Postal Union
	+ Addressingდაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine.
	+ Postcodesდაარქივებული 2011-09-03 საიტზე Wayback Machine.
* Reference on World Postcodes
* Canadian Postal Code Lookup web page from Canada Post
* Links to pages on the web with information about postal codes
* Links to postal service web pages
**ქეთევან დედოფლის გამზირი** — ქუჩა თბილისში, ისნისა და სამგორის რაიონებში (ავლაბარი, ნავთლუღი). ავლაბრის მოედნიდან მოსკოვის გამზირამდე. მაგისტრალური ქუჩა, რომელიც ნავთლუღს აკავშირებს ქალაქის ცენტრალურ რაიონებთან. ძველთაგანვე ცნობილი იყო კახეთის გზის სახელით. ასეა დატანილი ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ თბილისის 1735 წლის გეგმაზეც. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც კახეთის ქუჩა, 1895 წლის გეგმაზე — როგორც კახეთის დიდი ქუჩა. 1923 წელს — სტეფანე შაუმიანის, 1990 — ქეთევან წამებულის, 2005 წელს ქეთევან დედოფლის სახელი დაერქვა. გამზირზე დგას პ. ადამიანის სახელობის სომხური სახელმწიფო დრამატული თეატრის შენობა (19396, არქიტექტორი მ. ტერ-მიქელოვი), ქეთევან დედოფლის გამზირისა და თელავის ქუჩის კუთხეში — ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო „შერატონ-მეტეხი-პალასი" (1991, არქიტექტორები: ე. ჩაკმანი, შოთა ყავლაშვილი). ქეთევან დედოფლის გამზირისა და კახეთის გზატკეცილის შესაყართანაა შპს „ისანი". შემონახულია XIX საუკუნის II ნახევრის საცხოვრებელი სახლები. გამზირზე დგას მეფე ფარნავაზ I-ის ძეგლი (მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი. არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, ვ. რცხილაძე). გამოდის მეტროს სადგურები „ავლაბარი", „300 არაგველი", „ისანი", „სამგორი".

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 177-178, ISBN 978-99928-20-35-3.
**საქართველოს საგადასახადო კოდექსი** საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს, აწესრიგებს საქართველოს ეკონომიკურ საზღვარზე მგზავრის, საქონლისა და სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს, სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის, გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს, არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს საგადასახადო კოდექსი დაარქივებული 2013-09-11 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, 1-ლი მუხლი

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია სამართლის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**სვოზი კურცი** (ინგლ. Swoosie Kurtz; 1947 წლის 6 სექტემბერი, ომაჰა, ნებრასკა, აშშ) - ამერიკელი მსახიობი. ის არის ემის პრემიისა და ორი ტონის ჯილდოს მფლობელი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

სვოზი კურცი დაიბადა ნებრასკაში ომაჰა, ავტორ მარგარეტ "მარგოს" (როჟეტის) და საჰაერო ძალების პოლკოვნიკის ფრენკ ალენ კურტსის უმცროსის შვილი, მეორე მსოფლიო ომის ამერიკელი ბომბდამშენი პილოტი. მან თავისი სახელი "Swoosie" მიიღო მამისგან. იგი მომდინარეობს ადრეული Boeing B-17D Flying Fortress ბომბდამშენიდან, ეს არის ერთადერთი გარარჩენილი ბოინგის სახელი "The Swoose" (ნახევრად გედი, ნახევარი ბატი), რომელსაც მამა მართავდა მეორე მსოფლიო ომის დროს. კურცი სამხატვრო სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში დადიოდა, სადაც დრამის სპეციალობა მიიღო. შემდეგ იგი დაესწრო ლონდონის მუსიკისა და დრამატული ხელოვნების აკადემიას.

კარიერა
-------

კუცის დებიუტი შედგა ბროდვეიში 1975 წელს Ah, Wilderness აღორძინების პროცესში. მან მიიღო ტონის ჯილდოს ხუთი ნომინაცია, გაიმარჯვა როლებისთვის მეხუთე ივლისში (1981 წ.), ასევე ლურჯი ფოთლების სახლისთვის (1986 წ.); მისი სხვა ნომინაციები იყო Tartuffe (1988), Frozen (2004) და Heartbreak House (2007). 1991 – დან 1996 წლამდე კურცს ჰქონდა ყველაზე გრძელი სატელევიზიო როლი. მან ითამაშა მდიდარი განქორწინებული ალექს რიდ ჰოლზის NBC დრამაში „დები", ამ როლმა ორი ​​ნომინაცია მოუტანა მას ემის პრემიაზე. მან ასევე ითამაშა ABC სატელევიზიო სერიალში Pushing Daisies, ლილი ჩარლის როლში. ბოლო წლების განმავლობაში, კურცმა მიიღო მონაწილეობა ჰიტ სერიალში ER, Lost და Desperate Housewives, ასევე მასჰქონდა განმეორებითი როლები როგორც დრამაში That Life, ასევე როგორც ჯუდის დედა ელენე სიტკომში Still Standing და მადლენ სალივანი შოუტაიმის დრამაში, სერიალი Huff. და ბოლოს, როგორც ლესბოსელი დაქორწინებული წყვილი ბლიტ დანერთან ერთად, დრამატულ სერიალში Nurse Jackie. 2010 წელს კურცმა დაიწყო მონაწილეობა CBS სიტკომში Mike & Molly, ჯოის ფლინის როლში. სულ ახლახან, კურცი გამოჩნდა განმეორებით ნაწილში, როგორც მეტ ლებლანკის დედა, კომედიურ სერიალში "კაცი გეგმით". მიუხედავად იმისა, რომ მისი მთავარი მიმართულება ტელევიზია იყო, კურცმა ითამაშა ჰოლივუდის რამდენიმე მთავარ ფილმში, მათ შორის აგატა კრისტის დრამაში "კარიბის მისტერია" (1983), "საშიში მეკავშირეები" (1988), მისი რიმეიკი Cruel Intentions (1999), როგორც ლესბოსელი აქტივისტი პოპულარულ ინდურ ფილმში Citizen Ruth (1996) და ჯიმ ქერის გვერდით Liar Liar-ში (1997). სატელევიზიო მოღვაწეობისთვის მან მიიღო ემის ჯილდოს რვა ნომინაცია, ერთი გამარჯვება მოიპოვა კაროლმა და კომპანიამ 1990 წელს. მის სხვა სატელევიზიო კრედიტებში შედის NBC დრამა Sisters (1991–1996), Huff (2004–2006), Pushing Daisies (2007–2009) და CBS სიტკომი Mike & Molly (2010–2016). მისი ფილმებია: Wildcats (1986), Dangerous Liaisons (1988), Stanley & Iris (1990), Citizen Ruth (1996), Liar Liar (1997) და Bubble Boy (2001).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სვოზი კურცი AllMovie-ზე
* სვოზი კურცი Internet Off-Broadway Database-ზე
* სვოზი კურცი Internet Broadway Database-ზე
* 

* სვოზი კურცი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Swoosie Kurtz Biography (1944-). www.filmreference.com. (30 დეკემბერი, 2020)
**ტანგანიიკის პროვინცია** (ფრანგ. Tanganyika) — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინცია, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კალემიე. ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა, რომლითაც ქვეყანა შედგება 26 პროვინციისაგან, გამყარებულია 2006 წლის კონსტიტუციით, მაგრამ 2010 წლის ბოლოსათვის იგი ჯერ კიდევ რატიფიცირებული არ იყო და არ იყო ძალაში შესული. საბოლოოდ იგი 2015 წელს შეიქმნა ტანგანიიკის რაიონისაგან, რომელიც ადრე შედიოდა კატანგის ყოფილ პროვინციაში.

გეოგრაფია
---------

პროვინციას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ტანგანიიკის ტბა. ტექნიკურად ის მდებარეობს ტანზანიის და ზამბიის საზღვარზე. ადმინისტრაციული ცენტრი კალემიე ასევე მდებარეობს ტბაზე.

ისტორია
-------

ტერიტორია, რომელზეც ჩამოყალიბებული იყო პროვინცია, 1960 წლამდე შედიოდა ბელგიის კონგოს შემადგენლობაში. კატანგის ტერიტორია, და კერძოდ, ტანგანიიკის პროვინცია, განსაკუთრებით მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ამ ტერიტორიაზე შეიქმნა დამოუკიდებელი კატანგის სახელმწიფო. 1961 წელს აქ მოხდა ლუბას ხალხის აჯანყება ამ სახელმწიფოს წინააღმდეგ. 1961 წელს ტანგანიიკა ხელმეორედ დაიპყრო კატანგის სახელმწიფომ და იმავე წელს კინშასის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ. 1962 წლის 11 ივლისიდან 1966 წლის 28 დეკემბრამდე თანამედროვე ტანგანიიკა იყო ჩრდილოეთ კატანგის თვითმმართველი პროვინცია, მაგრამ შემდგომში მობუტუ სესე სეკოს ხელისუფლებამ იგი შეიყვანა კატანგის პროვინციის შემადგენლობაში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

* კაბალო (Kabalo)
* კალემიე (Kalemie)
* კონგოლო (Kongolo)
* მანონო (Manono)
* მობა (Moba)
* ნიუნზუ (Nyunzu)

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  taz.de: Kabila sichert sich nächsten Wahlsieg

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
აღმოსავლეთ კასაი **·** ეკვატორიალური პროვინცია **·** ზემო კატანგა **·** ზემო ლომამი **·** ზემო უელე **·** იტური **·** კასაი **·** კვილუ **·** კინშასის პროვინცია **·** კუანგო **·** ლომამი **·** ლუალაბა **·** ლულუა **·** მაი-ნდომბე **·** მანიემა **·** მონგალა **·** სანკურუ **·** სამხრეთი კივუ **·** სამხრეთი უბანგი **·** ტანგანიიკა **·** ქვემო უელე **·** ჩოპო **·** ჩრდილოეთი კივუ **·** ჩრდილოეთი უბანგი **·** ჩუაპა **·** ცენტრალური კონგო |  |

 |
**ფორტ-ჟესუსი** (პორტ. Forte Jesus de Mombaça) — პორტუგალიური საფორტიფიკაციო ნაგებობა კენიაში, მდებარეობს კუნძულ მომბასაზე, ქალაქ მომბასას სიახლოვეს და აშენებულია მისი დაცვის მიზნით. აგებულია 1593 წელს, ესპანეთისა და პორტუგალიის გაერთიანებული სამეფოს მმართველის, ფილიპეს ბრძანებით (ესპანეთის მეფე ფილიპე II). 2011 წელს ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა, როგორც XVI საუკუნის პორტუგალიური სამხედრო საფორტიფიკაციო ნაგებობის თვალსაჩინო ნიმუში.

ნაგებობა 1958 გაფორმდა ისტორიულ მონუმენტად, ამჟამად კი მასში მუზეუმია გახსნილი.

ციხესიმაგრე დააპროექტა მილანელმა არქიტექტორმა ჯოვანი ბატისტა კაირატიმ, რომელიც პორტუგალიის აღმოსავლეთის სამფლობელოების მთავარი არქიტექტორი იყო. ის იყო ევროპის ფარგლებს გარეთ აგებული ევროპული სტილის პირველი ციხესიმაგრე, რომელიც ზარბაზნების ცეცხლისგან თავდაცვის გათვალისწინებით დაპროექტდა. პორტუგალიური სამხედრო არქიტექტურის ეს საუკეთესო ნიმუში რამდენიმეჯერ შეცვალეს ომანელმა არაბებმა და ბრიტანელებმა. ციხესიმაგრემ სულ მალე შეიძინა სასიცოცხლო მნიშვნელობა მათთვის, ვისაც სურდა კუნძულ მომბასასა და მიმდებარე სავაჭრო არეალების კონტროლი. როდესაც ბრიტანელებმა კენიის კოლონიზაცია მოახდინეს, ნაგებობა ციხედ გადააკეთეს, ასე გრძელდებოდა 1958 წლამდე, სანამ მას ამჯერად ისტორიულ მონუმენტად გააფორმებდნენ. 1958-1971 წლებში მონუმენტზე არქეოლოგიურ გათხრებს აწარმოებდა ჯეიმზ კირკმენი.

დღეისათვის პორტ-ჟესუსი ადგილობრივ და უცხოელ ტურისტთა შორის პოპულარულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

* შიდა მხარეშიდა მხარე
* შიდა შენობის ფანჯრებიშიდა შენობის ფანჯრები
* 
* პორტუგალიური არქიტექტურის გავლენის სიაშკარავეპორტუგალიური არქიტექტურის გავლენის სიაშკარავე
* შინა ნაწილიშინა ნაწილი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Fort Jesus Museum დაარქივებული 2007-09-07 საიტზე Wayback Machine.
* Brief History of Fort Jesus

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Gilbert, Erik, and Jonathan T. Reynolds. *Africa in World History: From Prehistory to Present.* New Jersey: Pearson Education, 2008, გვ. 225
3. 1 2  Kirkman, J. 1974. *Fort Jesus: A Portuguese Fortress on the East African Coast* Clarendon Press: Oxford

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კენიაში კენიის დროშა |
| --- |
|  |
| კულტურული | 
ქალაქ ლამუს ისტორიული ცენტრი  · მიჯიკენდა  · ფორტ-ჟესუსი  · თიმლიჩ-ოჰინგა |  |
|  |
| ბუნებრივი | 
კენიის მთის ეროვნული პარკი  · ტურკანის ტბის ეროვნული პარკი  · დიდი რიფტული ხეობა |

 |
სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე
**სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე** (შვედ. Stockholms slott) — შვედეთის მეფეების ოფიციალური რეზიდენცია კუნძულ სტადჰოლმენის სააღლუმო სანაპიროზე, სტოკჰოლმის ცენტრში.

შუა საუკუნეებში სასახლის ადგილას სტოკჰოლმის ციხესიმაგრე იდგა, რომელიც ბირჰერ იარლის მიერ იყო დაარსებული ბალტიკიდან მელარენის მიმართულებით საზღვაო გზების დასაცავად. იუჰან III დროს ციხესიმაგრე რენესანსის სტილში ნაგებმა სასახლემ შეცვალა. XVII საუკუნის მიწურულს სასახლე ძველმოდურად მიიჩნიეს და ტესინ უმცროსის პროექტით 1690-1697 წლებში ბაროკოს სტილი მიანიჭეს.

1697 წელს, ახლადდასრულებული სასახლე ხანძარმა შთანთქა, ტესინს კი დღემდე მდებარე ნაგებობის ხელახლა აშენება დასჭირდა, რომელიც 600 ოთახისა და 120-მეტრიანი ფასადური კედლისგან შედგება. 

ეკონომიკური სირთულეების გამო, სასახლის დასრულება 1754 წლამდე ვერ მოხერხდა, ჩრდილო-დასავლეთი ფრთა კი 1760 წელს იქნა დასრულებული. მადრიდის სამეფო სასახლეების დარად, შვედეთის მეფეების სასახლე, პალაცო ბარბერინივით სიმეტრიული მასებით გამოირჩევა.



**სასახლე დღეს**

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე"** ვიკისაწყობში.
* სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე
* SFV Statens Fastighetsverk: სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე
* ინტერაქტიუი პანორამა: სტოკჰოლმის სამეფო სასახლე დაარქივებული 2012-02-22 საიტზე Wayback Machine.
**ტანგანიიკა** (ინგლ. Lake Tanganyika, ფრანგ. Lac Tanganyika, სუაჰ. ziwa Tanganyika) — ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ტანზანიის, ზამბიისა და ბურუნდის ტერიტორიებზე. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე 40-80 კმ, ზედაპირის ფართობი — 34 ათასი კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან 773 მეტრის სიმაღლეზე, ტექტონიკურ ქვაბულში. მაქსიმალური სიღრმე — 1470 მ (ბაიკალის შემდეგ მეორეა მსოფლიოში). ნაპირები უმთავრესად სწორხაზოვანია, ადგილ-ადგილ მაღალი და ციცაბო. აუზის ფართობი — 224 ათასი კმ². ერთვის მდინარეები მალაგარასი და რუზიზი; მდინარე ლუკუგის საშუალებით ტანგანიიკა უკავშირდება მდინარე ლუალაბას.

ტანგანიიკა წელიწადში საშუალოდ 64,8 კმ³ წყალს იღებს. წყლის დონე მაღალია აპრილსა და მაისში, დაბალი — ოქტომბერსა და ნოემბერში. ზოგჯერ იცის სეიშები. წყალი მტკნარია. მისი ტემპერატურა ზედაპირზე 23,6-23,8 °C-დან 26,5 °C-მდეა. 400 მეტრის ქვემოთ ტბის ფსკერამდე ტემპერატურა მუდმივია, დაახლოებით 23 °C. მყარი ტემპერატურული სტრატიფიკაციის გამო სიცოცხლისათვის ვარგისია მხოლოდ წყლის ზედა, 100-200 მ სისქის ფენა. ფაუნის დაახლოებით 75 % ენდემურია. ტბაში ბინადრობს ბეჰემოთი, ნიანგი, ბევრია წყლის ფრინველი. განვითარებულია თევზჭერა და ნაოსნობა. ნავსადგურებია: კიგომა (ტანზანია), ბუჟუმბურა (ბურუნდი), კალიმა (ზაირი). ტბა აღმოაჩინეს 1858 წელს ინგლისელმა მოგზაურებმა რ. ბერტონმა და ჯონ სპიკმა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ტანგანიიკა"** ვიკისაწყობში.
* ტანგანიიკა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აფრიკის დიდი ტბები |
| --- |
|  |
| 
* ვიქტორია
* ტანგანიიკა
* ნიასა
* ტურკანა
* ალბერტი
* კივუ
* ედუარდი
 | აფრიკის დიდი ტბები რუკაზე |

 |
**სიმურგი** (აზერ. Simurq Peşəkar Idman Klubu) — საფეხბურთო კლუბი აზერბაიჯანში, კერძოდ, ზაქათალაში.

ისტორია
-------

### ადრეული წლები (2005-2009)

კლუბი დაარსდა 2005 წელს. ირიცხებოდა აზერბაიჯანის პირველი დივიზიონის შემადგენლობაში. კლუბის პირველმა სეზონმა წარმატებით ჩაიარა და უკვე 2006-07 წლების სეზონში გუნდი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ასპარეზობდა. აზერბაიჯანის საფეხბურთო პრემიერლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი გუნდმა მე-8 ადგილი დაასრულა (ჩემპიონატში 14 გუნდი მონაწილეობდა). აზერბაიჯანულმა, ჟურნალმა *Football+*-მა, 2006-07 წლების სეზონის გამო სიმურგი „წლის სიურპრიზად" ცნო. 2007-08 წლების სეზონში კლუბმა წინ კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა და სეზონი ახლა უკვე მე-7 ადგილით დაასრულა. 2008-09 წლების სეზონი გუნდმა მე-3 ადგილით დახურა; ეს შედეგი კლუბის ისტორიაში საუკეთესო მაჩვენებელია.

### გვიანი წლები (2009-2015)

2009 წელს შედგა კლუბის დებიუტი ევროპულ შეჯიბრებეში. ეს დებიუტი წარუმატებელი გამოდგა, რადგან ისინი უეფა-ს ევროპა ლიგის პირველ საკვალიფიკაციო რაუნდში „ბნეი იეჰუდასთან" დამარცხდნენ. მიუხედავად 2009-10 წლების სეზონის პირველი ნახევრის კარგად ჩატარებისა, ეს სეზონი კლუბისათვის წარუმატებელი გამოდგა. სეზონის მეორე ნახევარში კლუბმა სატურნირე ცხრილში დაღმასვლა დაიწყო დასაბოლოოდ სეზონი მე-8 ადგილით დაასრულა. მოქმედი მწვრთნელი, რომან პოკორა, ცუდი შედეგის ჩვენებისთვის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.

2010 წლის ივნისში, კლუბის აღმასრულებელი დირექტორი, აზერბაიჯანის ყოფილი ეროვნული გუნდის მენეჯერი ჯოკო ჰადჟიევსკი სიმურგის ახალ მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა. ფინანსური პრობლემების გამო ახალმა მწვრთნელმა გამოცდილი მოთამაშეების გუნდში მოყვანა და კონტრაქტების გაფორმება ვერ მოახერხა და ამიტომ მან გუნდი ნაკლებად გამოუცდილი მოთამაშეებით შეავსო. 2010–11 წლების სეზონი ყველაზე ცუდი გამოდგა კლუბის ისტორიაში, რადგან სეზონის ბოლოს სიმურგი მე-11 ადგილზე აღმოჩნდა და ამისგამო გუნდს აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში დაქვეითება მოუწია.

2011 წლის 18 ივლისს კლუბმა კონტრაქტი, ყოფილი უკრაინელ ფეხბურთელთან და ასოციაციის ფეხბურთის მწვრთნელთან, სერგეი იურანთან გააფორმა.

2015 წლის ზაფხულში გუნდი ფინანსური პრობლემების გამო დაიშალა.

სტადიონი
--------

ზარაქალას ქალაქის სტადიონი არის ფეხბურთის მოედანი, რომელიც ზაქათალაში (აზერბაიჯანში) მდებარეობს. იგი გამოიყენებოდა როგორც კლუბის საშინაო სტადიონი. სტადიონი 3,500 ადგილს მოიცავს.

გულშემატკივრები
---------------

სიმურგს საკუთარ წარმატებებთან შედარებით დიდი გულშემატკივრების რაოდენობა ჰყავდა. კლუბის ზაქათალაში დარჩენაში გულშემატკივრებს დიდი როლი მიუძღვით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Official Website
* Unofficial Website

სქოლიო
------

1. 1 2  Zaqatala futbolu və "Simurq" PFK-nın tarixindən დაარქივებული 2012-02-16 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Бней-Иегуда размялась на Симурге (რუსული)
3. ↑  «Бней-Йегуда» разгромил «Симург» в Лиге Европы (რუსული)
4. ↑  И восстал "Симург" из пепла... (БЛОГ). ციტირების თარიღი: 22 May 2011.
5. ↑  Симург подписал Юрана и обратился в ПФЛ. ციტირების თარიღი: 18 July 2011.
6. ↑  "Simurq" azarkeşləri rəhbərlik qarşısında tələb qoydu: Şemonayev geri qaytarılsın! Azerbaijani. *sportinfo.az*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 ოქტომბერი 2016. ციტირების თარიღი: 22 June 2013.
მამაკაცი ლიეტუვის დროშით საბჭოთა ტანკის პირისპირ
**სიმღერის რევოლუცია** — ბალტიისპირეთის რესპუბლიკების საპროტესტო აქციების სერია 1987-1991 წლებში, რომლის მთავარი მიზანიც იყო ესტონეთის, ლატვიისა და ლიეტუვის ეროვნული სუვერენიტეტის აღდგენა.

აღნიშნულ მოძრაობას მოჰყვა მსხვერპლიც. კერძოდ, 1991 წლის 13 იანვარს ვილნიუსის მოვლენების დროს, ტელეანძის დაცვისას დაიღუპა 14 ლიეტუველი და ერთი სუკ-ის თანამშრომელი. ორი ლატვიელი პოლიციელი და სამი მოქალაქე დაიღუპა 1991 წლის 20 იანვარს რიგაში მიმდინარე მოვლენების დროს. რვა ლიეტუველი მებაჟე დახვრიტეს 1991 წლის 31 ივლისს ლიეტუვა-ბელარუსის საზღვარზე თავდასხმის დროს.

სსრკ-ის დაშლა დაიწყო 80-იანი წლების მეორე ნახევარში. ბალტიისპირეთის პირველ ანტისაბჭოთა მოძრაობას ეწოდა სიმღერის რევოლუცია, რადგანაც იგი ეყრდნობოდა ეროვნული აღორძინების რომანტიკულ იდეებს. ცნება „სიმღერის რევოლუცია" უპირველეს ყოვლისა ესადაგება ესტონეთსა და ლატვიას, მცირე ხარისხით - ლიეტუვას. რევოლუციის სიმბოლო გახდა ბალტიისპირეთის ხალხთა სიმღერა, რომელსაც მღეროდნენ მიტინგებზე და საბჭოთა ტანკების სიახლოვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სიმღერის რევოლუცია***

* A Lithuanian history, including information about Bloody Sunday
* Tallinn-Life: *A Brief Guide to the Estonian Singing Revolution*
* Aadu Jogiaas: Disturbing soviet transmissions in August 1991 დაარქივებული 2011-11-14 საიტზე Wayback Machine.  Museum of Occupations
* *The Singing Revolution*, US documentary film of the Estonian Singing Revolution
* General information about The Singing Revolution
* Washington Newsletter Baltic States Report დაარქივებული 2014-07-24 საიტზე Wayback Machine.
**შალვა საბაშვილი** (დ. 29 მაისი, 1942, მანავი, საგარეჯოს რაიონი) — ქართველი ასტრონომი, მეცნიერი და პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, ასტრონომიის სპეციალობით 1965 წელს; დაამთავრა ამავე უნივერსიტეტის ასტრონომიის კათედრის ასპირანტურა 1968 წელს. 

1968 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასტრონომიის კათედრაზე: სამეცნიერო ასისტენტად, 1976 წლიდან-უფროს მასწავლებლად, 1984 წლიდან-დოცენტად, 1998 წლიდან-კათედრის გამგედ, 2006 წლიდან მოწვეულ პროფესორად. 

სამეცნიერო კვლევის სფეროა ასტროფიზიკა, კერძოდ, გამოსხივების გადატანის თეორია და ვარსკვლავთა სპექტრები. ააგო მილნ-ედინგტონის მოდელი თერმოდინამიკურად არაწონასწორული ფოტოსფეროებისათვის და გამოიყვანა ინტეგრალურ განტოლებათა სისტემები წყაროს ფუნქციებისათვის წყალბადის ხაზებში. შექმნა მზის პროტუბერანცის ოპტიკური ზომის გამოთვლის მეთოდი. ახსნა სპექტრული ხაზების პროფილთა ასიმეტრია, დაადგინა გამოსხივების გადატანის აღმწერ ფუნქციათა ასიმპტოტური სახე ბრტყელი და სფერული გარემოს ოპტიკური ზომების უსასრულო ზრდისას ხაზებში შთანთქმის კოეფიციენტის სხვადასხვა სახისა და გაბნევისას ფოტონის გადარჩენის ალბათობის რიგი მნიშვნელობებისათვის. ალბათური მეთოდით შეისწავლა ატომის აგზნების გავრცელების ხასიათი კონსერვატიულ გარემოში და მისი ყოფაქცევა გაბნევათა რიცხვის უსასრულობისკენ მისწრაფებისას, განიხილა გადატანის ინტეგრალური განტოლების რიცხვითი ამოხსნის დაჩქარების საკითხი შერჩეულ იტერაციათა გამოყენებით. მოღვაწეობს ასტრონომიული ტერმინოლოგიისა და ცოდნის ფორმირების ისტორიის, აგრეთვე ასტრობიოლოგიის სფეროში; ჩატარებული აქვს ძველქართული ლიტერატურული ძეგლების ასტრონომიული ანალიზი; 1993 წლიდან არის ყოველწლიური „ასტრონომიული კალენდრის" პასუხისმგებელი რედაქტორი. წარმატებით მოღვაწეობს პოეზიაში. აქვს 800-მდე გამოქვეყნებული ნაწარმოები; გამოსცა კრებულები: „წყალვარდნილი" (1997) და „ასი ლექსი". ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2005), პროფესორი (2006).

ორგანიზაციის წევრი
------------------

* საზოგადოებრივი ორგანიზაცია "ცოდნა", წევრი
* საქართველოს კოსმონავტიკის კომიტეტი, წევრი

ჯილდოები
--------

* 1976 - საქართველოს კომკავშირის პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* ასტრონომია და ცივილიზაცია (ავტორი). - თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2000 ISBN: 99928-77-49-9
* ასტრონომია ყველასათვის (ავტორი). - თბ. ინტელექტი, 2000 ISBN: 99940-22-96-2
* წყალვარდნილი : ლექსები (ავტორი). - ქუთაისი, მოწამეთა, 1996
* ზეცათა ლაბირინთებში : მეცნიერ-მხატვარი წიგნი ასტრონომიის დარგში (ავტორი). - თბ. ნაკადული, 1982.
* სამყაროს საინტერესო ობიექტები (ავტორი). - თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1976.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ. 2016, გვ. 271-272

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შალვა საბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შალვა სპირიდონის ძე მათიკაშვილი** (დ. 17 აგვისტო, 1898, სოფელი ყვარელი, თელავის მაზრა, ტფილისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 13 ივლისი, 1937, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე. 1921 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის ერთ-ერთი შემოქმედი.

ბიოგრაფია
---------

შალვა მათიკაშვილი დაიბადა 1898 წლის 17 აგვისტოს თელავის მაზრის სოფელ ყვარელში. 

კომპარტიის წევრი 1917 წლიდან გახდა. აქტიურად მონაწილეობდა თბილისის ბოლშევიკური ორგანიზაციის საქმიანობაში. 1919 წელს გაიგზავნა პარტიულ სამუშაოზე გორის მაზრაში, იმავე წლის დასასრულს ბოლშევიკური პარტიის ტფილისის კომიტეტის წევრად აირჩიეს. 

1920 წელს დამოუკიდებელი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ შალვა მათიკაშვილი დააპატიმრა. გათავისუფლების შემდეგ იგი ჯერ ვლადიკავკაზში, შემდეგ კი ბაქოში — აზერბაიჯანის სამხედრო-საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარიატის პოლიტსამმართველოს უფროსის მოადგილედ მუშაობდა. 

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე იყო. 1923 წლის 20 ივლისიდან 1924 წლის 15 თებერვლამდე მუშაობდა საქართველოს კპ (ბ) თელავის სამაზრო აღმასკომის თავმჯდომარედ. 1924 წლის 20 ნოემბრიდან 1927 წლის 4 აპრილამდე იყო საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარი. 1927-1928 წლებში — სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ცაკ-ის) მდივანი. 1928 წლის 29 ივნისიდან 1929 წლის 28 ივლისამდე იყო საქართველოს სსრ იუსტიციის სახალხო კომისარი და პროკურორი, 1929-1930 წლებში — საქართველოს კპ (ბ) გორის საოლქო კომიტეტის მდივანი. 1931 წლიდან 1937 წლის 19 მარტამდე მუშაობდა საქართველოს სსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისრად, 1937 წლის 19 მარტიდან 15 მაისამდე კი — საქართველოს სსრ სახელმწიფო საგეგმო კომისიის თავმჯდომარედ, რის შემდეგაც ის დააპატიმრეს და სასჯელის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა მიუსაჯეს. 1955 წლის 25 სექტემბერს იგი რეაბილიტირებულ იქნა. 

შალვა მათიკაშვილი იყო ამიერკავკასიის კომუნისტური ორგანიზაციების I (1922 წ.), V (1927) ყრილობების, ამიერკავკასიის კომუნისტური ორგანიზაციების II პარტკონფერენციის (1922 წ.), საქართველოს კპ (ბ) IV (1925 წ.), VIII (1932 წ.), IX (1934 წ.), X (1937 წ.) ყრილობების დელეგატი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* 1927 წელს გამოსცა წიგნი — „ქალაქის საბჭოების მუშაობა".

ლიტერატურა
----------

* *თუშურაშვილი ო. ჯახუა ი.*, „XX საუკუნის საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების მინისტრები", თბილისი, 2013. — გვ. 44, ISBN 978-9941-0-5532-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Матикашвили Шалва Спиридонович (1898)
* შალვა მათიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ქვევრებში დამარხვა. აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმი
**ქვევრებში დამარხვის კულტურა** (აზერ. Küp qəbirləri mədəniyyəti) — არქეოლოგიური კულტურა, წარმოდგენილი ძვ. წ. IV – ახ. წ. VIII საუკუნეების პერიოდში ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით კავკასიის ალბანეთის ტერიტორიაზე. გვერდზე გადაბრუნებულ ძლიერ მოკუნტულ მდგომარეობაში მყოფი მიცვალებულები დაკრძალულია თიხის დიდ ქვევრებში. სამარხის ატრიბუტები მოიცავს ლითონისგან (ბრინჯაოს და ძირითადად რკინის ხელსაწყოებსა და იარაღს, ბრინჯაოს, ვერცხლისა და ოქროს სამკაულებს), ხისგან, ქვისგან, თიხისგან, შუშისგან და პასტისგან დამზადებულ ნაკეთობებს. უფრო გვიან სამარხებში გვხვდება რომაული, არშაკიდური და სასანური მონეტები. ეს კულტურა ეკუთვნოდა ადგილობრივ მიწათმოქმედებით დაკავებულ მოსახლეობას, რომლებიც ასევე მისდევდნენ მეცხოველეობას, ნადირობას, თევზჭერასა და რეწვას.

სქოლიო
------

1. ↑  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддə]. VI ҹилд: Куба – Мисир. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксиjасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1982. сәһ. 42–43.
2. ↑  Нонешвили А. И. Погребальные обряды народов Закавказья, Академия наук Грузии, «Мецниереба», Тбилиси, ст. 3, 1992, ISBN 5-520-01028-5
სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზის გახსნა.
**სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზა** — მსოფლიოში პირველი საზოგადოებრივი მოხმარების რკინიგზა, სადაც გამწევ ძალად გამოიყენეს ლოკომოტივი. მისი პირველი ხაზი დაკავშირებულია ქვანახშირის მაღაროებთან შილდონის მახლობლად და დარლინქტონში. ოფიციალურად 1825 წლის 27 სექტემბერს გაიხსნა. ქვანახშირის გადატანა გემებისაკენ მალე მომგებიანი ბიზნესი გახდა და ხაზი გაფართოვდა ახალ პორტამდე და ქალაქ მიდლზბრომდე.

1863 წელს კომპანია გადავიდა ჩრდილო-აღმოსავლეთის რკინიგზის მფლობელობაში, გადასცა რა მას 360 კმ სამარშრუტო გზა და დაახლოებით 160 ლოკომოტივი, მაგრამ 1876 წლამდე დამოუკიდებლად აგრძელებდა მუშაობას როგორც „დარლინგტონის სექცია". სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზის გახსნა ითვლება ოთქლმავალზე დაფუძნებული რკინიგზის ეფექტურობის მტკიცებად და მისი იუბილე აღინიშნა 1875, 1925 და 1975 წლებში. თავდაპირველი მარშრუტების უმრავლესობა ახლა ემსახურება ტისის ველის ხაზს, რომელსაც მართავს კომპანია ჩრდილოეთის რკინიგზა.

ლიტერატურა
----------

### გამოყენებული ლიტერატურა

* Kirby, Maurice W. (4 ივლისი, 2002). *The Origins of Railway Enterprise: The Stockton and Darlington Railway 1821–1863*.  Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89280-3.

### რეკომენდებული ლიტერატურა

* Ransom, Philip John Greer (1990). *The Victorian Railway and How It Evolved*.  Heinemann. ISBN 978-0-434-98083-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზა***
* სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზის ისტორია (ჩრდილო-აღმოსავლეთის ისტორია)
* სტოქტონ—დარლინგტონის რკინიგზა დაარქივებული 2014-02-25 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Kirby 2002, უკანა გვერდი.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მაყაშვილი**. |

**შალვა კონსტანტინეს ძე მაყაშვილი** (დ. 11 აპრილი, 1903, თბილისი — გ. 28 ოქტომბერი, 1990, იქვე) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. ქართველი პოეტი კოტე მაყაშვილის შვილი და ეკატერინე გაბაშვილის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

1923 წელს შევიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე, სადაც ოსტატდებოდა გიგო გაბაშვილის ხელმძღვანელობით. აკადემია დაამთავრა 1929 წელს და დაიწყო დამოუკიდებელი შემოქმედებითი საქმიანობა, გახდა მხატვართა გაერთიანების წევრი, აქტიურად ჩაება შემოქმედებით პროცესში. 50 წლის განმავლობაში მისი ნამუშევრები „მცხეთა", „ანანური", „სვანეთი", „შიო-მღვიმე", „სიონი", „ფიტარეთი", „ზარზმა" და სხვა, ამშვენებდა ჩვენში მოწყობილ თითქმის ყველა გამოფენას. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 507.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 255, თბ. 1994
**სიმღერების ავტორი** — მუსიკოსი, რომელიც წერს ტექსტს ან მუსიკას (ან ორივეს ერთად) სიმღერებისათვის. მას, ვინც მხოლოდ ტექსტებს წერს, შესაძლოა ეწოდოს ტექსტების ავტორი, ხოლო ვინც მხოლოდ მუსიკას წერს - კომპოზიტორი. სიმღერების ავტორები ხშირ შემთხვევაში თავად ასრულებენ საკუთარ დაწერილ სიმღერებს. როკსა და მეტალის ჟანრში დაწერილი სიმღერები ძირითადად ჯგუფებს ეკუთვნით, სადაც ეს ფუნქციები ან თანაბრადაა გადანაწილებულია ჯგუფის წევრებს შორის, ან ძირითადად ერთ-ერთი წევრია სიმღერების ავტორი; პოპის ჟანრში შექმნილი მუსიკას კი უმეტესად ისინი არ წერენ, ვინც ასრულებენ: მუსიკას კომპოზიტორები წერენ, ტექსტებს - ტექსტების ავტორები, ხოლო შემსრულებელი მომღერალი მღერის მას.

სიმღერის ავტორები ზოგჯერ ქმნიან საკუთარ მუსიკალურ გამომცემლობებს, ხოლო სხვები ქირაობენ მათ.

ზოგიერთ უნივერსიტეტში, ინსტიტუტებსა და როკის სკოლაში ისწავლება ძველმოდური მიდგომები სიმღერების წერასთან დაკავშირებით. თანამედროვე მუსიკალური ტექნიკისა და ბიზნესის ცოდნაა საჭირო, რათა წარმატებული მუსიკალური კარიერა გაიკეთოს სიმღერების ავტორმა, თუმცა ზოგიერთმა მათგანმა ამ ცოდნის გარეშეც მიაღწია წარმატებას.

სიმღერების წერიდან და გამოცემიდან მიღებული შემოსავლები შესაძლოა სიმღერების ავტორის ერთადერთი საარსებო წყაროც კი იყოს. თუ სიმღერა გახდება ჰიტი, მისი არალეგალურად კოპირება და/ან გაყიდვა ამერიკის (და სხვა მრავალი ქვეყნის) საავტორო უფლებების კანონმდებლობით ისჯება. ეს უფლებები შესაძლოა იყოს ყიდვის, გაყიდვის და გადაცემის ობიექტი, რის შემდეგაც საავტორო უფლებები ერთი სუბიექტიდან გადადის მეორეზე.

ლიტერატურა
----------

* უოლტერ რიმლერი. *Not Fade Away* Pierian Press (1984) ISBN 0-87650-159-5
* უოტერმენი, დუგლასი. *Song: The World's Best Songwriters on Creating the Music That Moves Us* Writer's Digest (2007) ISBN 1-58297-424-1
**შალვა (შალიკო) ლუარსაბის ძე ფავლენიშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1896 — გ. 20 ნოემბერი, 1922, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, აღმოსავლეთ საქართველოში ანტისაბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის აქტიური მონაწილე.

დაიბადა თავად ლუარსაბ ფავლენიშვილისა და სოფიო ჯაჯანაშვილის ოჯახში.[1] 1915 წელს დაამთავრა კონსტანტინეს საარტილერიო სასწავლებელი (პეტერბურგი), რის შემდეგაც ჩაირიცხა ნოვოგეორგიევსკის ციხესიმაგრის საარტილერიო ნაწილში. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში როტმისტრის წოდებით. გასაბჭოების შემდეგ აქტიურად იყო ჩართული პროვინციებში ანტისაბჭოთა პარტიზანული რაზმების ორგანიზებაში. ითვლებოდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის თანაშემწედ. 1922 წელს მისი რაზმი მოქმედებდა სიღნაღისა და თელავის მაზრების, შემდეგ დუშეთის მაზრის ტერიტორიაზე. იმავე წლის 20 ნოემბერს ბოლშევიკურმა ჩეკამ მიაგნო ფავლენიშვილის ადგილსამყოფელს თბილისში, გუდაუთის შესახვევში მდებარე სახლში. მის დასაპატიმრებლად მისულ აგენტებს ფავლენიშვილმა დანებებაზე უარი განუცხადა და ის სროლის დროს მოკლეს. უპოვეს ჩოლოყაშვილის წერილები, რომლებიც საბჭოთა ხელისუფლებამ „ბანდიტიზმის" სამხილების სახით ოფიციალურ პრესაში გამოაქვეყნა.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  ფავლენიშვილები: გენეალოგიური ნუსხები და კომენტარები. საქართველოს ეროვნული არქივი. ნანახია 24 აგვისტო, 2020.
2. ↑  გაზ. „კომუნისტი", №270 - 24 ნოემბერი, 1922 - გვ. 3.
*Blaberus giganteus*
**ტარაკანები** (ლათ. Blattodea) — მწერების რიგი; ახასიათებს არასრული გარდაქცევა. მათი ბრტყელი ან ოვალური სხეულის სიგრძე 4 მმ—9,5 სმ აღწევს. აქვთ სამკუთხა თავი, რომელიც დაფარულია ფარისებრი წინა ზურგით, მღრღნელი ტიპის პირის ორგანოები, მრავალნაწევრიანი, ჯაგრისები ულვაშები, მკვრივი ზედა და სიფრიფანა ქვედა ფრთები. სარბენი ფეხები, 5-ნაწევრიანი თათები, 8—10-ნაწევრიანი ბრტყელი მუცელი ბოლოზე გრძელი ცერკებით, მთლიანად ჩამალული კვერცხსადები. ბინადრობს ტყეში, გამხმარი ხეების, ჩამოცვენილი ფოთლების ქვეშ, მღრღნელების სოროებში, ადამიანის საცხოვრებელ ბინებში (სინანთროპული ორგანიზმები). კვერცხებს დებენ სპეციალურ კაფსულებში — ოოთეკებში. ზოგიერთი ტროპიკული სახეობა ცოცხლადმშობია. მატლების განვითარება რამდენიმე თვიდან (Blattella germanica) 4 წლამდე (Blatta orientalis) გრძელდება. იკვებებიან ცხოველური და მცენარეული ნარჩენებით. ტარაკანები აბინძურებენ საკვებ პროდუქტებს, აზიანებენ ტყავის ნაწარს, წიგნის ყდებს, ოთახისა და სათბურის მცენარეებს. ზოგი ტარაკანები ინფექციური დაავადების (მაგ. დიზენტერიის), პარაზიტული ჭიების კვერცხების გადამტანია. ნამარხი ტარაკანები ცნობილია ქვანახშირის პერიოდიდან (დაახლოებით 3000 სახეობა). ტარაკანები ბევრია ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 
საქართველოში გვხვდება ტარაკანების 8 სახეობა (ამერიკული ტარაკანები, შავი ტარაკანები, ქარცი ტარაკანები და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *სეფერთელაძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 659.
**სახდელის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყალში.

ნაციხრის ცენტრს წარმოადგენს ნაკოშკარი, რომელის მცირე ზომის ციცაბო ფერდობებიან ბორცვზეა აგებული. იგი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ჩანს მისი საძირკვლის ფრაგმენტები და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე. ნაშენია ადგილობრივი ჯიშის რუხი ფერის ქვებით. კოშკს სამი მხრიდან გარს ერტყმოდა გალავანი. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება ციცაბო, ძალზედ ღრმა, კლდოვანი ხრამი და ამ მხრიდან საშიშროება ავტომატურად მოხსნილია. დასავლეთიდან გალავანი მთლიანად განადგურებულია. გალავნის სამხრეთი კედლიდან აღმოსავლეთის ნახევარია შემორჩენილი, იგი ძლიერ დაზიანებულია. შედარებით კარგად შემოინახა გალავნის აღმოსავლეთი ნაწილი. იგი ციხის ეზოს დონიდან ეშვება 8-9 მეტრის სიღრმეზე და დაშენებულია კლდოვან მასაზე. გალავნის ზედა ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია შესასვლელის ნაშთი - ქვედა ზღურბლი (როგორც ჩანს ამ მხრიდან მისადგმელ კიბეს ხმარობდნენ). გალავანი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი ჯიშის ქვებისაგან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 37136
**საჭურველი** — სამხედრო აღჭურვილობა, რომელიც ძირითადად თბილისში მზადდებოდა. 

თბილისში გამოჭედილი საჭურველი მსოფლიო ბაზარზე მაღალ შეფასებას იმსახურებდა. შუა საუკუნეებში თბილისში სპილოს ძვლით ინკრუსტირებულ კაპარჭებსაც ამზადებდნენ. მხატვარ გ. გაგარინს თბილისის კოლორიტის გადმოსაცემად ბაზარში ხმლით ვაჭრობის სცენა აქვს ასახული, რომელსაც ახლავს წარწერა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ თბილისის ბაზრის ქუჩებში ხმალ-სატევრებს თბილისელი ოსტატები ჭედავენ" |
|  |  |

ქართული ბულატი ( საუკეთესო ხარისხის ფოლადი) თბილისში მზადდებოდა, რასაც დოკუმენტებთან ერთად ხმალ-სატევრებზე ქართულ, რუსულ და სხვა ენებზე შესრულებული უამრავი წარწერა ადასტურებს. ქართული ბულატი იმდენად პოპულარული იყო, რომ მიხეილ ლერმონტოვმა მას ლექსები მიუძღვნა. კავკასიაში ფოლადის საუკეთესო ოსტატი გ. ელიზარაშვილი თბილისში მუშაობდა. მისი დამზადებული ხმალ-სატევარი იმდენად კარგი იყო, რომ კავკასიის მთის ხალხებსა და ირანელ მეზობლებს ხმალ-სატევრებს თბილისიდან აწვდიდნენ. თვით შამირის მიურიდები ამ თბილისელი ოსტატის გამოჭედილი ხმლით იცავდნენ კავკასიას, სწორედ ამიტომ მიხეილ ვორონცოვი მკაცრად ამოწმებდა, რომ თბილისიდან შამილისათვის საჭურველი არ მიეწოდებინათ. რუსეთის მთავრობა ცდილობდა ქართული ხმალ-სატევრების დამზადების საიდუმლო თვითონ შეესწავლა. ცნობილი რუსი მეტალურგის პ. ანოსოვის ცნობით, ბულატი ჩვენს დროში თავისი ძველი ღირებულებებით მხოლოდ იაპონიაში, ჩინეთში, სპარსეთში, ბუხარაში, თურქეთსა და საქართველოში შემოინახა. 

გ. ელიზარაშვილს ხმალ-სატევრის ჭედვის საიდუმლო მემკვიდრეობით ჰქონდა მიღებული და თავის შვილებს, ყარამანსა და ეფრემს, გადასცა. მათი მოღვაწეობა ემთხვევა იმ პერიოდს როდესაც რუსეთში საუკეთესო ხმალ-სატევრების დამზადებას იმდენად სერიოზული ყურადღება ექცეოდა, რომ მის მოგვარებას თვით იმპერატორი ნიკოლოზ I ხელმძღვანელობდა. ამ საქმეში ჩართული იყვნენ ფინანსთა მინისტრი ე. კანკრინი და გენერალი ივანე პასკევიჩი, რომელიც სხვებზე უკეთ ერკვეოდა კავკასიურ საჭურველში. საჭურველის დამზადების საიდუმლოს გაცემა უდიდეს დანაშაულად ითვლებოდა, მიუხედავად ამისა პოლიციის ზეწოლით ყარამან ელიზარაშვილი იძულებული გახდა მათთვის გადაეცა ქართული ბულატის დამზადების საიდუმლო. ხმალ-სატევრის დამზადების შესასწავლად თბილისში გამოგზავნეს ზლატოუსის ქარხნის მოწინავე ოსტატები. გამოჭედილი ხმლები იმპერატორს გაუგზავნეს. ყარამანი დააჯილდოვეს ანას ლენტით კისერზე სატარებელი ოქროს მედლით „სასარგებლოსათვის" და 1000 ჩერვონეცით (ოქრო) ხოლო მისი შეგირდები — 500-500 ჩერვონეცით. გენერალი პასკევიჩი აღნიშნავდა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ორი წლის მეცადინეობამ ქარხანას დიდი სარგებელი მოუტანა, რადგანაც ზლატოუსტის ქარხნის მიერ გამოშვებულ საუკეთესო ხმლებად რუსეთის კავალერიაში ყოველთვის ითვლებოდა ის ხმლები, რაზედაც აღნიშნულია -„1832-1834 წლები", რაც სწორედ ყარამანის შეგირდობის პირველ წლებს ემთხვევა." |
|  |  |

გარდა ხმლებისა, თბილისში XVIII საუკუნეში საუკეთესო თოფის წამალი, ქვემეხები, მორტირები და ყუმბარები მზადდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 881.
**ფეიქარ–ხან იგირმი დორთლუ** — ირანის შაჰ აბას I-ის ყიზილბაში სარდალი, ბარდავისა და კახეთის მმართველი XVII საუკუნის დასაწყისში.

ფეიქარ–ბეგი, შემდომში ხანი, მიეკუთვნებოდა ყიზილბაშური იგირმი დორთლუს ტომს, რომელიც ყარაბაღზე გავლენისთვის ეცილებოდა ყაჯართა კლანს. 1608 წელს შაჰ აბასმა ფეიქარ ხანი ბარდავის გამგებლად დანიშნა, დაახლ. 1620 წელს კი მასვე ჩააბარა კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილის მმართველობა. ამავე პერიოდში შაჰმა მას ცოლად შერთო თავისივე ყოფილი მეუღლე ლელა (ფატმან სულთან ბეგუმი), ქართლის სიკვდილით დასჯილი მეფის, ლუარსაბ II-ის და. ფეიქარმა თავის რეზიდენციად ხორნაბუჯი აქცია და დაიწყო მოსახლეობისგან დაცლილ კახეთში თურქმანული ტომების დასახლება. 1625 წელს, მარტყოფის ბრძოლაში შაჰის ჯარების განადგურების შემდეგ, გიორგი სააკაძე და ზურაბ არაგვის ერისთავი ხორნაბუჯისკენ დაიძრნენ. ამასთან, სააკაძე ზურაბს ლელა ბატონიშვილის ხელს ჰპირდებოდა. ტყეებში გახიზნული კახელების თავშესაფრების გასანადგურებლად მყოფი ფეიქარ-ხანი სასწრაფოდ დაბრუნდა თავის რეზიდენციაში და თანატომელებთან ერთად კახეთიდან გაიქცა. ქართველები მას დაედევნენ და ბარდავი და ყარაბაღი დალაშქრეს, თუმცა ფეიქარ-ხანმა მდევრისთვის თავის დაღწევა შეძლო.

ლიტერატურა
----------

* „ქართლის ცხოვრება", ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ, ტომი II, თბ. 1959
* Maeda, Hirotake (2006). "The forced migrations and reorganisation of the regional order in the Caucasus by Safavid Iran: Preconditions and developments described by Fazli Khuzani". In Ieda, Osamu; Uyama, Tomohiko. Reconstruction and interaction of Slavic Eurasia and its neighbouring worlds. *Slavic Eurasian Studies*, No.10. Sapporo: Slavic Research Centre, Hokkaido University. pp. 243–246. ISBN 4938637391.
ჩოგლეი ტულკუ
ტიბეტურ ბუდიზმში **ტულკუ** (ტიბ. སྤྲུལ་སྐུ, ვაილი: sprul sku) არის მაღალ რანგიანი ლამა, რომელთა შორის ერთ-ერთია დალაი-ლამა, რომელსაც შეუძლია აირჩიოს მისი ხელახალი დაბადების ადგილი. როგორც წესი, ლამა რეინკარნირდება კვლავ ადამიანში, იგივე სქესისად, რაც მისი წინამორბედი იყო. თუმცა, მისმა უწმინდესობა XIV დალაი ლამამ მის „მემკვიდრეზე" განაცხადა, „*თუ ქალი თავს უფრო გამოსადეგრად გამოავლენს, ლამა ადვილად შეიძლება რეინკარნირდეს ამ ფორმაში*". დალაი ლამამ აგრეთვე თქვა (მისი სიკვდილის შემდეგ „დალაი ლამას" გამოუსადეგარობაზე კამათის დროს), რომ შესაძლებელია იგი მწერის ან ცხოველის ფორმაშიც რეინკარნირდეს.... ტულკუს საწინააღმდეგოდ, სხვა ცოცხალ არსებებს, მათ შორის სხვა ლამებს, არ შეუძლიათ მათი მომავალი სხეული აირჩიონ. 

რეინკარნაციის მანერის არჩევასთან ერთად, ტულკუებს ასევე შეუძლიათ სიკვდილის წინ დაასახელონ მათი შემდეგი დაბადების ადგილი, ზოგჯერ ამატებენ გარკვეულ ინფორმაციას მათი მომავალი მშობლების, სახლის და სხვ. შესახებ. თუ ასეთი ინფორმაცია ნაკლებია, ბერები, რომელთა მოვალეობა რეინკარნაციის ლოკაციაა, დახმარებისთვის „ტულკუს" ასტროლოგს მიმართავენ მიმართულებისთვის.

დღესდღეობით ორი ათასამდე ტულკუა ცნობილი, ჩინელთა მიერ ტიბეტის დაპყრობამდე კი ალბათ რამდენიმე ათასი იყვნენ. ყოველ ტულკუს თავისი რეინკარნაციის ხაზი აქვს. მაგალითად, XIV დალაი ლამა მისი წინა 13 დალაი ლამის რეინკარნაციაა, რომლებიც თავისთავად ითვლებიან ბოდჰისატვა ავალოკიტეშვარას რეინკარნაციად. ტულკუთა უმრავლესობა მამაკაცია.

ეტიმოლოგია
----------

ტერმინი *ტულკუ* სანსკრიტული ფილოსოფიური ტერმინის - **ნირმანაკაიას** ტიბეტური თარგმანია. *ტრიკაიას* (ბუდდჰას სამი სხეული) ფილოსოფიური სისტემის მიხედვით, ნირმანაკაია არის ბუდდჰას ფიზიკური, ადამიანური სხეული. სიდჰართა გაუტამა ამის ერთ-ერთი მაგალითია. 

მონღოლურად ტულკუ არის **ხუბილღან** - хувилгаан. ჩინურად არის **huófó** (活佛), რაც ნიშნავს ცოცხალ ბუდდჰას.

ლოგდენი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუმარი
* ლამა
* დალაი ლამა
* პანჩენ ლამა
* რინპოჩე
* ავატარი
* ინკარნაცია
* რეინკარნაცია