recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თუთხალია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**თუთხალია IV** — ხეთების სამეფოს მეფე დაახლ. ძვ.წ. 1250-1220 წწ. ხათუსილი III-ს შვილი. მისი მეფობის დროს ხეთებმა დიდი წარმატება მოიპოვეს საგარეო პოლიტიკაში: შემოიმტკიცეს მცირეაზიული ვასალური ქვეყნები, ილაშქრეს დასავლეთში (ასუვაში), სადაც გაძლიერებული იყო ახიავა, მეგობრული ურთიერთობა განამტკიცეს ეგვიპტესთან, დაამყარეს კავშირი ასურეთთან, რომელიც ავიწროვებდა ხეთების აღმოსავლეთ პროვინციებს. დიდი გავლენა მოიპოვეს ჩრდილოეთ სირიაში (უგარითში), ხელშეკრულებები დადეს ამურუსთან, დათასასთან, პარალელურად მიმდინარეობდა სამშენებლო სამუშაოები, შექმნეს იაზილიკაიის კლდეზე ამოკვეთილი ხეთი მეფეების და ღვთაებების სკულპტურათა გალერეა. 

თუთხალია IV-ს ჰქონდა "სამყაროს მეფის" ტიტული, თუმცა მისი მბრძანებლობის დასასრულს ხეთების სამეფო, შინა წინააღმდეგობათა გამწვავების გამო, დაცემის გზას დაადგა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Reign of Tudhaliya IV

|
|  |
|
| წინამორბედი:ხათუსილი III | **ხეთების მეფე**ძვ. წ. 1250-1220  | შემდეგი:არნუვანდა III |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხეთების მეფეები |
| --- |
|  |
| ხათების სამეფო | 
* ფამბა
* ფითხანა
* ფიუსთი
* ანითა
* თუთხალია I
* ფუსარუმა
 |
|  |
| ძველი სამეფო | 
* ლაბარნა I
* ხათუსილი I
* მურსილი I
* ხანთილი I
* ციდანთა I
* ამუნა
* ხუცია I
* თელიფინუ
 |
|  |
| შუა სამეფო | 
* ალუვამნა
* ტახურვაილი
* ხანთილი II
* ციდანთა II
* ხუცია II
* მუვათალი I
 |
|  |
| ახალი სამეფო | 
* თუთხალია II
* არნუვანდა I
* ხათუსილი II
* თუთხალია III
* თუთხალია უმცროსი
* სუფილულიუმა I
* არნუვანდა II
* მურსილი II
* მუვათალი II
* მურსილი III
* ხათუსილი III
* თუთხალია IV
* არნუვანდა III
* სუფილულიუმა II
 |

 |
**მანათობელი ცხოველები** — ცხოველები, რომელთაც ნათების უნარი აქვთ. ხმელეთის მანათობელი ცხოველები უმთავრესად ფეხსახსრიანები არიან: ხოჭოები — ციცინათელები და ტროპიკულ ამერიკაში გავრცელებული კუკუხო, ზოგიერთი ბოლოფეხიანი, მრავალფეხიანები. ანათებს აგრეთვე ჭიაყელების ზოგიერთი სახეობა. მანათობელი ცხოველები განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია ზღვის ბინადართა შორია. ერთუჯრედიანთაგან ანათებს მრავალი შოლტოსანი (ნოქტილუკა), რაც ხშირად ნათებას იწვევს, ზოგიერთი რადიოლარია. ნაწლავღრუიანებიდან — მრავალი მედუზა, სიფონოფორები და სხვა, ჭიებიდან — სხვადასხვა მრავალჯაგრიანი ჭია; პელაგური კიბოსნაირებიდან — ნიჟარიანები, ნიჩაბფეხიანები, მიზისები და ა. შ.; მოლუსკებიდან — ფრთიანები, ზოგიერთი სეპია და სხვა; კანეკლიანებიდან გველკუდები, ზოგიერთი ზღვის ვარსკვლავა, ჰოლოთურიები და ზღვის შროშნები. ანათებს გარსიანების მრავალი წარმომადგენელი — სალპები, აპენდიკულარიები, პიროსომები. მანათობელი ორგანოები აქვს სიზრწეში მცხოვრებ მრავალ თევზს. ანათებს მრავალი ნაწლავღრუიანის და ზოგიერთი მოლუსკის მიერ გამოყოფილი ლორჭო. წყალმარჩხის თევზებისა და თავფეხიანი მოლუსკების ნათების მანათობელი ბაქტერიები — სიმბიონიტები იწვევენ, ხოლო წყლის სიზრქეში მცხოვრებ ორგანიზმთა ნათება თვით ამ ცხოველთაგან მომდინარეობს. ნათება საპირისპირო სქესის ინდივიდებს ეხმარება ერთმანეთის პოვნასა და გამოცნობაში. ამავე დროს იგი თავდაცვისა და მსხვეპლის მიზიდვის საშუალებაა.

მიკროორგანიზმებს შორის ნათების უნარი აქვს აგრეთვე მრავალ სოკოს და ზოგიერთ ბაქტერიებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბიოლუმინესცენცია
* ორგანიზმების ნათება
* ნათების ორგანოები

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.* ქსე, ტ. 6, გვ. 402, თბ. 1983
**თერეგვანის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ თერეგვანში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, მდინარე ოჟორას მარცხენა ნაპირი ძველ სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, მდ. ოჟორას მარცხენა ნაპირზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია ნაცრისფერი შირიმის ქვა, ხოლო მარკანტული ნაწილებისათვის გამოყენებულია ნაცრისფერი, კარგად თლილი ქვა.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, შეისრულთაღიანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით, ასევე შეისრულთაღიანი და სწორკუთხა ნიშებია. სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშია. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ, ზედა მონაკვეთში სამალავებია. მათში განათება თითო სწორკუთხა სარკმლით ხდება. სფერული კონქის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი. სატრიუმფო თაღი იმპოსტებს ეყრდნობოდა. ინტერიერში პილასტრი ჩრდილოეთ კედელს ორ თანაბარ მონაკვეთად ჰყოფს. კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობოდა, რომელიც თავის მხრივ პილასტრზეა დაბჯენილი. პილასტრს ეყრდნობა კედლის თაღებიც. ერთ-ერთი თაღის მალში მაღალი, შეისრულთაღიანი სარკმელია გაჭრილი.

ეკლესია დაზიანებულია, ჩამოქცეულია კამარა; შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი კედლის ფრაგმენტები. ჩრდილოეთი კედლის სიმაღლე 10 მეტრს აღწევს.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
თუთის აბრეშუმხვევია
**თუთის აბრეშუმხვევია**, *აბრეშუმის პეპელა* (ლათ. Bombyx mori) — პეპელა ნამდვილი აბრეშუმხვევების (Bombycidae) ოჯახისა. განვითარების ფაზებია: კვერცხი (გრენა), ჭია (მუხლუხი, მატლი), ჭუპრი, პეპელა.

გრენის ფაზაში ჩანასახი ვითარდება. არამოზამთრე გრენა იმავე წელიწადს გვაძლევს ჭიას, ხოლო მოზამთრე — დიაპაუზის გავლის შემდეგ მომავალ წელიწადს. გრენიდან გამოსული ჭია მაშინვე იწყებს ჭამას, იზრდება და აგროვებს საკვებს მომდევნო ფაზებისათვის და აბრეშუმის პარკის გასაკეთებლად. 25-30 დღეს ცოცხლობს. ამ პერიოდში 4-ჯერ იცვლის კანს და 5 სხვადასხვა ასაკს გადის. იკვებება თუთის ფოთლით. ერთი ჭია სიცოცხლეში 20-25 გ ფოთოლს ჭამს. თუთის აბრეშუმხვევიას სხეული წაგრძელებულია, თითქმის ცილინდრული ფორმა აქვს, შეიცავს სეგმენტებს და შედგება თავის, მკერდისა და მუცლისაგან. მე-5 ასაკში ჭიის სქესის გარკვევა ადვილია: დედალს მუცლის ქვედა მხარეს, მერვე და მეცხრე სეგმენტზე, აქვს ოთხი პატარა ლაქა შუაში წერტილებით, რომლებსაც იშივატის დიკოები ეწოდება. ჭია საძაფე (აბრეშუმგამომყოფი) ჯირკვლებიდან პირველივე ასაკიდან გამოყოფს აბრეშუმის ძაფს, ხოლო მე-5 ასაკში ჯირკვლები ინტენსიურად ეზრდება და სხეულის საერთო მასის 40%-ს აღწევს. ამის შემდეგ ჭია წყვეტს კვებას, ადის ცახზე და ახვევს პარკს. ეს პროცესი 3 დღეს გრძელდება.

პარკში ჭია ჭუპრად იქცევა. ეს მეტამორფოზის ფაზაა. ჭუპრს თითისტარისებრი ფორმა აქვს, ჯერ ყვითელია, შემდეგ — მუქი ყავისფერი, 10-15 დღეს ცოცხლობს. მისგან გამოსული პეპელა ზრდასრული ფაზაა. პეპლის ფუნქციაა გამრავლება, ფრენის უნარი მას დაკარგული აქვს. მამალი უფრო აქტიურად მოძრაობს. პეპელა უმთავრესად მოთეთროა, მისი სხეული მთლიანად დაფარულია ქერცლით. დედალი პეპელა 500–700 გრენს დებს და 10-15 დღეს ცოცხლობს.

თუთის აბრეშუმხვევიას ჯიშები განსხვავდებიან წარმოშობის ადგილის მიხედვით, ჭიის ფაზების ხანგრძლივობით, გრენის ზომით, შეფერილობით, პარკის სიდიდით, წონით, ფორმით, ფერით, მარცვლოვნებით და სხვა. გეოგრაფიული წარმომავლობის მიხედვით არის თუთის აბრეშუმხვევიას იაპონური, ჩინური, ევროპული, მცირეაზიური, კავკასიური და სხვა ჯიშები.

ვოლტინურობის მიხედვით — მონოვოლტინური (იძლევა 1 თაობას), ბოვოლტინური (იძლევა 2 თაობას) და პოლივოლტინური (იძლევა რამდენიმე თაობას). საქართველოში უმთავრესად გავრცელებულია ადგილობრივი გამოყვანილი თეთრპარკიანი ჯიშები: „იმერული", „კახური", „თბილნიიშ-3", „ქართლი", „თბილისური", „ჩინებული", „ივერია" და ძირითადად მათი ჰიბრიდები.

ლიტერატურა
----------

* *გოგელია ე. სანაძე ნ. ღვინეფაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 6.

სქოლიო
------

1. ↑  *გოგინაშვილი ნ.*, *დიდმანიძე ე.*, *კერესელიძე მ.* და სხვ. მოკლე ენტომოლოგიური ორენოვანი ნომენკლატურული ლექსიკონი : ლათინურ-ქართული, ქართულ-ლათინური, თბ.: „უნივერსალი", 2012. — გვ. 27.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეაბრეშუმეობა |
| --- |
|  |
| წარმოება | 
* მეაბრეშუმეობა
* აბრეშუმი
* აბრეშუმის ქსოვილი
* აბრეშუმის მრეწველობა
* მეაბრეშუმეობის ინვენტარი
* გრენაჟი
* აბრეშუმის პარკის ამოხვევა
* აბრეშუმის ხამი ძაფი
* აბრეშუმის გრეხა
* აბრეშუმის რთვა
* საჭიე
* მეთუთეობა
 |
|  |
| ბიოლოგია | 
* გრენი
* აბრეშუმის ჭია
* მური
* აბრეშუმის პარკი
* თუთის აბრეშუმხვევიას დაავადებანი
 |
|  |
| აბრეშუმის პეპლები | 
* თუთის აბრეშუმხვევია
* ჩინური მუხის აბრეშუმხვევია
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია
* ინდური აბრეშუმხვევია
 |

 |
**ინკალიახტა** (კეჩ. Inka llaqta, *ინკების ქალაქი*) — ინკების მომუმენტური ძეგლი ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში, ქალაქ კოჩაბამბიდან 130 კმ-ით აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 2 950 მეტრზე.

დასახლება და ციხესიმაგრე აშენდა XV საუკუნეში, ინკა იუპანკის მეფობისას. დასახლების არეალი 80 ჰა-ს მოიცავს. მოგვიანებით, უაინა კაპაკის მეფობისას ის ხელახლა აშენდა. მთავარ შენობას წარმოადგენდა კალიანკა, რომლის ზომები იყო 25 x 78 და რომელიც კოლუმბამდელი ამერიკის უდიდეს შენობად მიიჩნევა. მისი სახურავი 24 სვეტს ეყრდნობოდა.

ინკალიახტა ინკების სამეფოს − ტაუანტინსუიუს 4 პროვინციიდან ერთ-ერთის, კოლასუიუს თავდაცვით, პოლიტიკურ და საცერემონიო ცენტრს წარმოადგენდა.

ქალაქის გათხრები პირველად XXI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და მას პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი ლოურენს კობენა ხელმძღვანელობდა.

2003 წლის ივლისში, ინკალიახტა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში შეიყვანა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Proyecto Inkallakta
* Larry Coben's Incallajta and Carabaya Projects დაარქივებული 2009-06-14 საიტზე Wayback Machine.
* Incallajta, the largest Inca site in the Kollasuyo - UNESCO World Heritage Centre

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები |
| --- |
|  |
| 
ინკალიახტა | ისკანვაია | ტიუანაკო | ფუერტე-დე-სამაიპატა | ჩირიპა |

 |
ინდონეზიის ეთნიკური ჯგუფები
**ინდონეზიის ენები** — ინდონეზიაში გამოყენებული 700-ზე მეტი ცოცხალი სალაპარაკო ენა.[1] მათგან უმეტესობა მიეკუთვნება ავსტრონეზიული, ხოლო ნაწილი პაპუასურ ენებს. ოფიციალური ენა არის ინდონეზიური (ინდონ. Bahasa Indonesia), რომელიც წარმოადგენს მოდიფიცირებულ მალაიურ ენას.[2] ოფიციალური ენა გამოიყენება ვაჭრობაში, ადმინისტრაციაში, განათლებასა და მედიაში, თუმცა ინდონეზიელების უმეტესობა მშობლიურ ენად მიიჩნევს ადგილობრივ ენებს.[1] ქალაქებში მაცხოვრებელი მოსახლეობის უმეტესობისთვის ინგლისური წარმოადგენს მეორე სასაუბრო ენას.

დამწერლობის სისტემა
-------------------

ინდონეზიელბს არ აქვთ საკუთარი ერთიანი დამწერლობითი სისტემა, სხვა და სხვა ეთნიკური ჯგუფები იყენებენ სხვა და სხვა სისტემებს, ძირითადად: სანსკრიტს, არაბულს, ლათინურს. მაგალითისთვის მალაიურ ენაზე მოსაუბრეები იყენებენ: ინდური დამწერლობის სისტემას, რაბულს და ლათინურს, ხოლო იავურ ენაზე მოსაუბრეები იყენებენ როგორც ინდურ დევანაგარს და პალავის დამწერლობის სისტემას ასევე საკუთარ კავის და იავურ ანბანს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Graph of Indonesian ethnolinguistics
* Linguistic maps of Indonesia

სქოლიო
------

1. 1 2  Lewis, M. Paul.  (2009)Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition.. SIL International. ციტირების თარიღი: 2009-11-17.
2. ↑  Sneddon, James (2003). *The Indonesian Language: Its history and role in modern society*. Sydney:  University of South Wales Press Ltd.
**პეტერ კარლ გუსტავის ძე ფაბერჟე** (რუს. Пе́тер Карл Гу́ставович Фаберже́; დ. 18(30) მაისი,1846, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 24 სექტემბერი, 1920, ლოზანა) — რუსი იუველირი. იუველირისა და ვაჭრის, წარმოშობით პიარნოველი (დღ. პიარნუ), ფრანგი ჰუგენოტების შთამომავლის, პეტერ გუსტავ ფაბერჟეს (1814–1894) ვაჟი. საიუველირო საქმეს მამისთან და მაინის ფრანკფურტში სწავლობდა, აგრეთვე შეისწავლა კომერცია და ხელოვნების ისტორია. 1872 წელს სათავეში ჩაუდგა საოჯახო საწარმოს; მისი ხელმძღვანელობით სავაჭრო სახლი „კ. ფაბერჟე" რუსეთის იმპერიის ერთ-ერთი უმსხვილესი საიუველირო საწარმო გახდა. 1885 წლიდან იყო მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის მიმწოდებელი, 1890 წლიდან — მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის კაბინეტის შემფასებელი, 1897 წლიდან — შვედეთისა და ნორვეგიის მეფეების მიმწოდებელი, 1910 წლიდან — საიმპერატორო კარის იუველირი. ფაბერჟეს ძირითადი საიუველირო წარმოება სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობდა, სავაჭრო ფილიალები — მოსკოვში (1887-დან), ოდესაში (1900-დან), ლონდონში (1903-დან) და კიევში (1905–1910). 1918 წლის დასაწყისისათვის ფაბერჟეს ფირმამ არსებობა შეწყვიტა.

კარლ ფაბერჟესთან მუშაობდნენ იუველირები: მიხეილ პერხინი, ჰენრის ვიგსტრემი, იული რაპოპორტი, მხატვარი ფრანც ბირბაუმი. ფაბერჟეს სტილი დაფუძნებული იყო ისტორიულ სტილთა ხერხების შეხამებაზე (მოგვიანებით — მოდერნის სტილთა), ნამუშევრებს განსაკუთრებული ელეგანტურობა აქვთ: საგნები ოქროსი და ვერცხლისაა, დაფარულია ფერთა პალიტრის მხრივ უჩვეულოდ მრავალფეროვანი (100 ელფერზე მეტი) მინანქრით — საეკლესიო ნივთები, საიუველირო სამკაულები, საათები, მთის ბროლისაგან დამზადებულ ვაზაში ჩაწყობილი ყვავილის ფორმის ნაკეთობები („ბაბუაწვერა", 1914 და 1917 წლებს შორის, მოსკოვის კრემლის მუზეუმი) და სხვ. 1885 წლიდან იმპერატორ ალექსანდრე III-ის შეკვეთით ამზადებდა საიუველირო სააღდგომო კვერცხებს, როგორც იმპერატორის მეუღლის, მარია თედორეს ასულის საჩუქრებს; 1894 წლიდან — იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის შეკვეთით. დღეს ეს ნაკეთობები სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებშია (ყველაზე დიდი კოლექცია 10 ნამუშევრისაგან შედგება, თავმოყრილია მოსკოვის კრემლის მუზეუმებში). 2013 წელს სანქტ-პეტერბურგში გაიხსნა ფაბერჟეს მუზეუმი (კოლექცია «Связь времён»-ის საფუძველზე).

ლიტერატურა
----------

* *Snowman A. K.* C. Fabergé: Goldsmith to the Imperial Court of Russia. N. Y. 1983;
* *Habsburg G. von.* Fabergé. Hofjuwelier der Zaren. Münch. 1986;
* *Solodkoff A. von.* Fabergé: Juwelier des Zarenhofes. Hdlb. 1995;
* The world of Fabergé. (Cat.). Moscow, 1996;
* *Мунтян Т. Н.* Шедевры Фаберже из собрания фонда «Связь времен». М. 2009;
* *Яковлева Н. Ю.* ФАБЕРЖЕ // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 168.
**მანანა ალოევა** (დ. 19 იანვარი, 1948) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1971–1972 წლებში ინტერნატურა გაიარა ქუთაისის პირველ კლინიკურ საავადმყოფოში. 1972–1973 წლებში იყო წყალტუბოს სანატორიუმ „რიონის" განყოფილების გამგე. 1973–1975 წლებში სანატორიუმ „იმერეთის" მთავარი ექიმის მოადგილე სამედიცინო დარგში. 1975 წლიდან მუშაობს ნევროლოგიის ინსტიტუტში უმცროს, 1988 წლიდან უფროს მეცნიერ–თანამშრომლად. ავტორია 52 სამეცნიერო ნაშრომის ეპილეპტოლოგიის, ნეიროტრავმატოლოგიის, კოაგულოლოგიის პრობლემებზე. გამოქვეყნებული აქვს მეთოდური რეკომენდაციები და მონოგრაფია რუსულ ენაზე. ნევროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „თრომბოჰემორაგიული სინდრომი ქალატვინის დახურული ტრავმის დროს".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ. 2000 გვ. 15

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა ალოევა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**კარლ ფრიდრიხი** (გერმ. Karl Friedrich von Baden; 1728 წლის 22 ნოემბერი, კარლსრუე — 1811 წლის 10 ივნისი, იქვე) — ბადენ-დურლახის მარკგრაფი 1738 წლის 12 მაისიდან, ბადენის გაერთიანებული სამარკგრაფოს მარკგრაფი 1771 წლის 21 ოქტომბრიდან, ბადენის მარკგრაფი და კურფიურსტი 1803 წლის 27 აპრილიდან და ბადენის დიდი ჰერცოგი 1806 წლის 25 ივლისიდან. მისი მმართველობა ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი იყო ევროპისა და მსოფლიოს ისტორიაში.

მმართველობა
-----------

1738 წლის 12 მაისიდან კარლ ფრიდრიხი ბადენ-დურლახს მართავდა, როგორც მარკგრაფი (თვითმპყრობელური მმართველობა დაიწყო 1746 წლის 22 ნოემბრიდან, აქამდე რეგენტების მეურვეობის ქვეშ იმყოფებოდა).

1771 წლის 21 ოქტომბერს კარლ ფრიდრიხმა მემკვიდრეობით მიიღო ბადენ-ბადენის სამარკგრაფო და გააერთიანა ბადენის სამარკგრაფო. მისი მმართველობა ითვლება განათლებული აბსოლუტიზმის ნიმუშად; კარლ ფრიდრიხი მხარში ედგა სკოლებსა და უნივერსიტეტებს (მის სახელს ატარებს ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი), სასამართლო პრაქტიკას, ეკონომიკას, კულტურასა და ქალაქის მშენებლობებს.

1803 წელს, იმპერიის სეიმის გადაწყვეტილებით, კარლ ფრიდრიხი გახდა კურფიურსტი, ხოლო 1806 წელს — ახალი, გაძლიერებული ბადენის დიდი ჰერცოგი. იმავე წელს, ის შეუერთდა რაინის კავშირს.

ოჯახი
-----

1751 წლის 28 იანვარს, კარლ ფრიდრიხი დაქორწინდა კაროლინა ლუიზა ფონ ჰესენ-დარმშტადტზე (1723—1783), ლუდვიგ VIII-ის ქალიშვილზე. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადნენ:

* კარლ ლუდვიგი (1755—1801).
* ფრიდრიხი (1756—1817),
* ლუდვიგი (1763—1830), ბადენის დიდი ჰერცოგი 1818 წლიდან 1830 წლამდე.

1787 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, კარლი დაქორწინდა ლუიზა კაროლინა ჰეიერზე (1768—1820). შვილები:

* ლეოპოლდი (1790—1852), ბადენის დიდი ჰერცოგი,
* ვილჰელმი (1792—1859),
* ამალია (1795—1869),
* მაქსიმილიანი (1796—1882).

ფაქტები
-------

* კარლ ფრიდრიხი 73 წელზე მეტ ხანს იყო მმართველი, ამიტომ ის ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივად მმართავ მონარქად ითვლება მსოფლიოში.
* სახელმწიფო შედიოდა საღვთო რომის იმპერიის შემადგენლობაში.
„**ზებუნებრივი**" (ინგლ. Supernatural) — ამერიკული დრამა-საშინელებათა ჟანრის სატელევიზიო სერიალი, მთავარ როლებში ჯენსენ ეკლსითა (დინ ვინჩესტერი) და ჯარედ პადალეკით (სემ ვინჩესტერი). ისინი არიან ძმები, რომლებიც ნადირობენ დემონებსა და სხვა პარანორმალურ არსებებზე. გადაღებები მიმდინარეობს კანადის ქალაქ ვანკუვერში. სერიალის დებიუტი 2005 წლის 13 სექტემბერს, ტელეკომპანია WB-ს ეთერში შედგა, ამჟამად კი CW-ს ტელეარხზე გადის. მეორე სეზონი 2008 წლის 28 სექტემბერს გამოვიდა, მესამე კი 2007 წლის 4 ოქტომბერს. 2007 წლის 5 დეკემბერს სერიალის პროდუქცია შეჩერდა 2007-2008 წლის ე.წ. მწერალთა გაფიცვის გამო. ამ დროისათვის მხოლოდ მე-12 სერიის გადაღება იყო დასრულებული. 2008 წლის აპრილ-მაისში გამოვიდა კიდევ 4 სერია და საბოლოო ჯამში მესამე სეზონმა 16 სერია გააერთიანა, თუმცაღა ოცდაორის გადაღება იგეგმებოდა. 2008 წლის 18 სექტემბერს გამოვიდა სერიალის რიგით მეოთხე სეზონი. 2009 წლის 24 თებერვალს შედგა მეხუთე სეზონის დებიუტი. მეექვსე სეზონის პრემიერა გაიმართა 2010 წლის 24 სექტემბერს. მეშვიდე სეზონის 2011 წლის 23 სექტემბერს.2012 წლის 3 ოქტომბერს შედგა მერვე სეზონის პრემიერა. მეცხრე სეზონის პრემიერა 2013 წლის 8 ოქტომბერს შედგა. 2014 წლის 13 თებერვალს სერიალი ოფიციალურად გაგრძელდა მეათე სეზონამდე.

სერიალის მიმოხილვა
------------------

ძმებს დინ და სემ ვინჩესტერებს განსაკუთრებული ნიჭი აქვთ. სემი ცდილობს ნორმალური ცხოვრების მოწყობას მის მეგობარ გოგონასთან ერთად, მაგრამ როდესაც ვინჩესტერები იგებენ რომ მათი მამა უგვზოუკვლოდ დაკარგულია, ისინი მაშინვე საძიებლად მიემართებიან. ახლა მათი ცხოვრების აზრი არაამქვეყნიური არსებებზე ნადირობაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი.
* 

* „Supernatural" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური).
* *Supernatural* საიტზე TV.com


|  |  |
| --- | --- |
| ტელევიზია | *ეს სტატია ტელევიზიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


1. ↑  Erickson, Hal. Supernatural [TV Series]. AllMovie. ციტირების თარიღი: February 16, 2014.
**მაკედონიის რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივი** (მაკედ. Државeн архив на Република Македонија, შემოკლებით ДАРМ) — სახელმწიფო არქივი მაკედონიის რესპუბლიკაში. დაარსდა 1951 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ. 1926-1941 წლებში არქივი ბელგრადში მდებარე სერბეთის სახელმწიფო არქივის ნაწილს წარმოადგენდა. 

საარქივო მასალების მოგროვებისა და დაცვის აუცილებლობიდან გამომდინარე 1945 წლის 3 მაისს სახალხო განათლების სამინისტრო სკოპიეს ეროვნულ ბიბლიოტეკაში მაკედონიის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის არქივის შექმნის ინიციატივით გამოვიდა. ამ ინიციატივის ხორცშესხმა რამდენიმე მიზეზის გამო ვერ მოხერხდა, მაგრამ მცირე დროის გასვლის შემდეგ მაკედონიის სახალხო რესპუბლიკის სახალხო განათლების სამინისტროს 1946 წლის 31 მაისის 2543-ე დადგენილებით შეიქმნა საარქივო მასალების მოგროვებაზე პასუხისმგებელი კომიტეტი. კომისიამ თავისი მუშაობა პედაგოგების მოზიდვით დაიწყო, რომელთაც საარქივო მასალების მოგროვება ევალებოდათ. მიუხედავად ყველაფრისა ამ სამუშაომ შედეგი ვერ გამოიღო. 1946-1947 წლებში საარქივო მასალების კრებულში ახლადშექმნილი ფილოსოფიის ფაკულტეტი და ეროვნული ისტორიის ინსტიტუტი ჩაერთო.

1949 წელს მაკედონიის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა ისტორიული არქივი შექმნა, რომლის ამოცანა მუშათა მოძრაობასთან, სახალხო-განმათავისუფლებელ მრძოლასთან და მაკედონიის კომუნისტურ პარტიასთან დაკავშირებული საარქივო და მემუარული მასალების შეგროვება და დამუშავება იყო. ამ არქივში დღეს დაცული, შეგროვებული მასალები მაკედონიის არქივში ინახება.

1950 წელს იუგოსლავიაში სახელმწიფო არქივების შესახებ მიღებული საერთო კანონის შემდეგ, 1951 წლის 6 იანვარს მაკედონიის სახალხო რესპუბლიკის ეროვნულმა კრებამ ეროვნული არქივების შესახებ კანონი მიიღო, რამაც მაკედონიის არქივის (მაშინ მაკედონიის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივი) შექმნას საფუძველი ჩაუყარა.

ინტერნეტ-რესურსები
------------------

* მაკედონიის რესპუბლიკის სახელმწიფო არქივი

სქოლიო
------

1. ↑  Влада: Кадровски промени во неколку институции, телевизија Сител, 27.06.2017
**კიჩიკ გალა** (აზერბ. Kiçik Qala küçəsi — Малая Крепостная) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ძველ ქალაქში, ასაფ ზეინალის ქუჩიდან სალიანის კარიბჭემდე ბუიუქ გალას ქუჩამდე (შამახის კარიბჭე) მდებარე ქუჩა.

ისტორია
-------

კიჩიკ გალა ეს არის ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი ქუჩა, ბაქოს ძველი რუსული გეგმების მიხედვით მას „დიდ ყმას" უწოდებდნენ. იგი გადის ქალაქის დამცავი კედლების დასავლეთ და ჩრდილოეთ ნაწილების შიდა მხარეს. ეს კედლები ბევრჯერ გადაკეთებულა, მაგრამ ითვლება, რომ ისინი დაახლოებით ერთსა და იმავე ადგილებშია.

აქ განთავსებული აბაზანების დიდი რაოდენობის გამო, ქუჩის ტერიტორიას აბანოები („ჰამამჩილარი") უწოდეს. ასევე აღსანიშნავია ისიც, რომ აღნიშნულ ქუჩაზე წარსულში არსებობდა დახურული წყლის აუზი („ოვდანი").

სამწუხაროდ ჩვენამდე ქუჩის უძველესი საცხოვრებელი კორპუსები არ გადარჩა. 1806 წელს რუსული ჯარების მიერ ბაქოს აღების შემდეგ, ქუჩის გასწვრივ აშენდა ყაზარმები რუსი ჯარისკაცებისთვის, რომლებიც შემდგომში ადაპტირებული იქნა საცხოვრებელი კორპუსებისთვის.

ქუჩა დაზიანდა 2000 წლის მიწისძვრის შედეგად, ქუჩაში ზოგიერთი შენობა ჩამოინგრა. 

აღნიშნულ ქუჩაზე მდებარეობს კასუმ-ბექის აბანო, რომელიც აშენებულია XVIII—XIX საუკუნეებში. აღსანიშნავია ისიც, რომ აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულების თანახმად ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ, კასუმ-ბექის აბანო „ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ ძეგლს" წარმოადგენს. ამ მნიშვნელობის შენობები კიჩიგ გალას ქუჩაზე არაერთია. აქ მდებარეობს ასევე აღა მიქაილის აბანო, რომელიც ასევე ატარებს დღემდე „აბანოთ უბანის" სახელს. 

კიჩიკ გალას ქუჩაზე სხვა ისტორიული შენობებიცაა განთავსებული, მათ შორის აღსანიშნავია: ბაქოს მინიატურული წიგნების მუზეუმი, სადაც დაცულია დაახლოებით 6500 მინიატურული წიგნი; იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი შირვანშაჰების სასახლე და ცნობილი აზერბაიჯანელი მხატვრის ალი შამსის სახლი. 

ბოლო წლებში აღნიშნულ ქუჩა არაერთი მსოფლიოს ცნობილი ქვეყნების პირველი პირები ესტუმრნენ მათ შორის: 2010 წლის 3 სექტემბერს რუსეთის პრეზიდენტი დიმიტრი მედვედევი, ასევე სლოვენიის პრეზიდენტი დანილო ტიურკი.

ფილმში ბრილიანტის ხელი არაერთი სცენა გადაიღეს ამ ქუჩაზე, მათ შორი: ქოლგის ხელჯოხის გადაცემა კურიერისთვის; სემიონ გორბუნკოვისა და გეშას დაცემა საზამთროს კანზე და კონტრაბანდისტებთან შეხვედრა №8-ში - „ჩიკანუკის" აფთიაქი). დაგეგმილი იყო ფილმის გმირების ძეგლის დადგმაც .

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Улица «Черт побери!» в Баку
* Улица Кичик Гала დაარქივებული 2016-08-31 საიტზე Wayback Machine.
* «Мой Баку»: Кичик Гала. Большая история маленькой улицы დაარქივებული 2017-02-07 საიტზე Wayback Machine.
* Видеопрогулка по улице

სქოლიო
------

1. ↑  Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı დაარქივებული 2022-08-12 საიტზე Wayback Machine.  (აზერბაიჯანული)
2. ↑  Памятники Национального значения. Баня Ага Микаила.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-01. ციტირების თარიღი: 2020-10-28.
3. ↑  Памятник падающему Юрию Никулину появится в Баку на месте съемок «Бриллиантовой руки»
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შარლემანი**. |

**იოსებ ადოლფის ძე შარლემანი** (რუს. Шарлемань Иосиф (Осип) Адольфович, ფრანგ. Iosif Charlemagne) (დ. 6 აპრილი, 1880, პეტერბურგი — გ. 31 დეკემბერი, 1957, თბილისი) — რუსი კლასიკოსი მხატვარი, ფერმწერი, სცენოგრაფი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

მამამისი ადოლფ შარლემანი იყო ცნობილი მხატვარი. სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში რუბოსთან. თანამშრომლობდა ჟურნალებთან: „მირ ისკუსტვა" ("Мир искусства"), „აპოლონი" ("Аполлон"), „ლუკომორე" ("Лукоморье"), „სატირიკონი" ("Сатирикон"). შეასრულა ლევ ტოლსტოის „ომი და მშვიდობას" ილუსტრაციები. მეტწილად მუშაობდა გრაფიკულ ტექნიკაში, სპექტაკლების მხატვრულ გაფორმებაზე, ასევე ასრულებდა შეკვეთებს ფაიფურის საიმპერატორო ქარხნისთვის. 
1917 წლიდან საცხოვრებლად გადმოვიდა კავკასიაში, 1918 წლიდან თბილისში. იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი, სადაც ჩამოაყალიბა და თავადვე ხელმძღვანელობდა გრაფიკის ფაკულტეტს (1922 წლიდან). 1941 წლიდან აკადემიის პროფესორია.

ი. შარლემანმა საქართველოში 40 წელი დაჰყო და ამ ხნის მანძილზე შექმნა არაერთი ნამუშევარი: შესრულებული აქვს ქართველი მწერლების ნაწარმოებთა ილუსტრაციები, სპექტაკლების გაფორმება, გრაფიკა საქართველოს ბუნების და ცხოვრების თემებზე. არის ავტორი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო გერბისა (ივანე ჯავახიშვილის კონსულტაციით), ასევე საქართველოს სსრ სახელმწიფო გერბისა, ე. ლანსერესთან ერთად.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე **მარიამ გიორგის ასული მუსხელიშვილი** (დ. 1883, თბილისი — გ. 1967, იქვე).

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 366, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ შარლემანი – Iosif Charlemagne. ინტერნეტ ჟურნალი „ბურუსი" (2009-11-30). ციტირების თარიღი: 2011-01-09.
* Шарлемань Иосиф Адольфович. *ენციკლოპედიური ლექსიკონი*. Лермонтовская энциклопедия, Академик. ციტირების თარიღი: 2011-01-09.
* Шарлемань Иосиф Адольфович. *Персоны*. АртРу.инфо.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-16. ციტირების თარიღი: 2011-01-09.
ზეგარდა
**ზეგარდა** — XIII-XIV საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია სოფელ დიღმის მიდამოებში, ჩრდილო-დასავლეთით, ველზე, სოფელ მუხათგვერდის მახლობლად. ეკლესია დარბაზულია (7,3X4,8 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სახურავი, ფასადებზე საპირე ქვები ამოცვენილია, ჩამოშლილია საკურთხევლის სარკმლის საპირე. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ღრმა აფსიდია. სატრიუმფო თაღის საბჯენი პილასტრები აფსიდის ნახევარწრის ხაზიდან წინ არის გამოწეული. აფსიდაში ერთი სარკმელი და ორი ღრმა ნიშია. თითო სარკმელია დარბაზის გრძივ კედლებშიც. ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის კვალი. დასავლეთის ფასადს ვიწრო ფილების სადა ზოლი გასდევს. შესასვლელის არქიტრავის ქვა და საკურთხევლის სარკმელი გრეხილი ორნამენტითაა შემკული. გეგმით სწორკუთხა, მცირე ზომის ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ მხარეს საკურთხევლის აფსიდაა. ნათდება საკურთხევლისა და სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების სარკმლებიდან. ჩრდილოეთ კედელში სარკმლის დაყოლება იშვიათია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში. ასევე თავისებურადაა გადაწყვეტილი საკურთხევლის აფსიდის პილასტრებიც, რომლებიც აფსიდის ნახევარწრეს კი არ ერწყმის, არამედ გამოწეულია მის ფარგლებს გარეთ. ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ფერის თლილი ქვით. დეკორატიული მორთულობიდან აღსანიშნავია სხვადასხვა სიგანის ლილვით შემკული საკურთხევლის სარკმლის საპირე.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 75, ISBN 978-99940-27-10-1.

სქოლიო
------

1. ↑  ზეგარდის წმინდა გიორგის ეკლესია
2. ↑  *საღარაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 493.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყიფშიძე**. |

**იოსებ ალექსის ძე ყიფშიძე** (დ. 25 აგვისტო, 1882, რგანი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 თებერვალი 1919, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგი. თსუ-ის გამგეობის სწავლული მდივანი და ქართული ენის პირველი პროფესორი, ქართული ენის კათედრის გამგე (1918-1919).

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლურ ენათა ფაკულტეტი (1911) და სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას შეუდგა „აღმოსავლეთის პრაქტიკულ აკადემიაში", კავკასიური ენების შესწავლის კურსებზე. აქ მან რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა „ქართული ენის გრამატიკა" (1911). 1914 წელს პეტერბურგში გამოსცა „მეგრული ენის გრამატიკა ტექსტებითა და ლექსიკონით". 1915 წელს ყიფშიძე პრივატ-დოცენტი იყო და აღმოსავლურ ენათა ფაკულტეტზე ქართული ენის კურსს კითხულობდა. 1917 წელს დაბრუნდა საქართველოში, მონაწილეობდა თსუ-ის დაარსებაში.

ყიფშიძე იკვლევდა ქართველურ ენებს, მათი აგებულებისა და ისტორიის საკითხებს. აღსანიშნავია მისი გამოკვლევები: „დამატებითი ცნობები ჭანურის შესახებ" (1911), „ასიმილაციისა და დისიმილაციის წესი ქართულსა და მეგრულში", (1919-1920). აკაკი შანიძისა და ყიფშიძის რედაქციით გამოქვეყნდა სულხან-საბა ორბელიანის „ქართული ლექსიკონი (1928)" და სხვა. იოსებ ყიფშიძის პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი შემოსწირა თინათინ ყიფშიძემ 2001 წელს.

2013 წლის 26 დეკემბერს იოსებ ყიფშიძე დიდუბის პანთეონიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პანთეონში გადმოასვენეს. ღონისძიებას აკადემიკოსი ვლადიმერ პაპავა, ფინანსთა მინისტრი ნოდარ ხადური, თსუ-ის აკადემიური წრეების წარმომადგენლები და სტუდენტები დაესწრნენ. ღონისძიების ფარგლებში იოსებ ყიფშიძის სახელობის დარბაზში გაიმართა წიგნის პრეზენტაცია — იოსებ ყიფშიძე, ევგენია ეგაძე-ყიფშიძისა, დავით ყიფშიძე — „ჩანაწერები" (თბილისი, „ინტელექტი", 2013, შემდგენელ-რედაქტორი ეთერ ქავთარაძე).

ლიტერატურა
----------

* დანელია კ. იოსებ ყიფშიძე. ცხოვრება და მეცნიერული მემკვიდრეობა, თბ. 1985.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", თბ. 1994

სქოლიო
------

1. ↑  *ჩიქობავა არნ. კიზირია ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 656-657.
2. ↑  იოსებ ყიფშიძის ბიოგრაფიული ცნობები[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პანთეონში იოსებ ყიფშიძის ნეშტი გადმოასვენეს

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებლები |
| --- |
|  |
| 
*ხელმძღვანელი*: **ივანე ჯავახიშვილი** |
|  |
| 
 | 
კონსტანტინე აფხაზი  · გიორგი ახვლედიანი  · იოსებ ბარათაშვილი · ანდრია ბენაშვილი · გრიგოლ გველესიანი  · ექვთიმე თაყაიშვილი  · კორნელი კეკელიძე  · პეტრე მელიქიშვილი · შალვა ნუცუბიძე  · ანდრია რაზმაძე  · დიმიტრი უზნაძე  · იოსებ ყიფშიძე · აკაკი შანიძე  · გრიგოლ წერეთელი |

 |
**მაკედონიის დამოუკიდებელი რესპუბლიკა** (მაკედ. Независна Држава Македонија, ბულგ. Независима република Македония) — მაკედონური ნაციონალისტური ორგანიზაციის არშემდგარი პროექტი, დამოუკიდებლობის გამოცხადება მეორე მსოფლიო ომის ბოლო ეტაპზე. რესპუბლიკის ფარგლებში შედიოდა იუგოსლავიისა და საბერძნეთის მაკედონიის ტერიტორიები.

ისტორია
-------

1941-1944 წლებში მაკედონიის ტერიტორია დაიკავა ბულგარეთმა, ხოლო შემდეგ მოახდინა მისი ანექსირება. ბულგარეთი ამ დროისათვის ფაშისტური ალიანსის ქვეყნების შემადგენლობაში შედიოდა. 1944 წელს რუმინეთ-ბულგარეთის საზღვართან წითელი არმიის მოახლოების გამო ქვეყანაში მოხდა სახელმწიფო გაატრიალება, რომლის შედეგადაც ბულგარეთი გამოვიდა ღერძის ქვეყნების შემადგენლობიდან და ბრძოლა გამუცხადა მესამე რაიხს. 

გერმანულმა ძალები, რომელსაც ოკუპირებული ჰყავდა მაკედონია 1944 წლიდან, აქტიურად უჭერდა მხარს სლავურ ნაციონალიზმს. მაკედონიიდან ბულგარეთის არმიის გასვლის შემდეგ, მაკედონიიდან გავიდა გერმანული არმიაც. ამ ტერიტორიაზე აღდგა საბერძნეთისა და იუგოსლავიის კონტროლი.

ლიტერატურა
----------

* Chary, Frederick B. (1972). *The Bulgarian Jews and the Final Solution, 1940-1944*.  University of Pittsburgh Press. ISBN 0-822984-43-1.
* Danforth, Loring M. (1995). *The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World*.  Princeton University Press. ISBN 0-691043-56-6.
* Dear, Ian C.B. (2005). *The Oxford Companion to World War II*.  Oxford University Press. ISBN 0-192806-66-1.
* Fischer, Bernd J. (2007). *Balkan Strongmen: Dictators and Authoritian Rulers of Southeast Europe*.  Purdue University Press. ISBN 978-1-55753-455-2.
* Poulton, Hugh (2003). *Yugoslavism: Histories of a Failed Idea, 1918-1992*.  C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 1-850656-63-0.
**იოსებ ჯავახიშვილი** (დ. 16 აგვისტო, 1897, სოფელი ხოვლე, კასპის მუნიციპალიტეტი — გ. 13 სექტემბერი, 1982) — თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი 1953, პროფესორი 1954. საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

იოსებ ჯავახიშვილი დაიბადა 16 აგვისტოს, 1897 წელს, სოფელ ხოვლეში, კასპის მუნიციპალიტეტში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1922 წელს. 1954-1957 წწ. განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის, სანიტარულ-ჰიგიენისა და სტომატოლოგიის ფაკულტეტების ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრას. 1957-1967 წწ. იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მ. წინამძღვრიშვილის სახელობის ექსპერიმენტული და კლინიკური კარდიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 1967-1982 წწ. თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის პროფესორი. იკვლევდა ფილტვისა და გულსისხლძარღვთა დაავადებებს. მისი მონაწილეობით დაარსდა რესპუბლიკური კარდიორევმატოლოგიური დისპანსერი და გაიხსნა კარდიორევმატოლოგიური კაბინეტები რესპუბლიკის სხვადასხვა რაიონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ჯავახიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სუხიშვილი**. |

ილია სუხიშვილი და ნიჟარაძე, 15 ნოემბერი 1962
**ილია (ილიკო) ილიას ძე სუხიშვილი** (დ. 4 აპრილი, 1907, თბილისი — გ. 24 მარტი, 1985, იქვე) — ქართველი მოცეკვავე, საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
---------

თავდაპირველად ყმაწვილი მშობლებმა სასულიერო სასწავლებელში მიაბარეს. 1917 წლიდან სწავლა განაგრძო მეორე შრომის სკოლაში, რომელიც 1924 წელს დაამთავრა. პარალელურად მეცადინეობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან არსებულ პერინის სტუდიაში. 1926 წელს, ქართული ხალხური ცეკვების სტუდიის დამთავრების შემდეგ, ოპერისა და ბალეტის თეატრის მოცეკვავეა, მოგვიანებით კი —სოლისტია და დამდგემელ-ქორეოგრაფი. საქართველოს გარდა, იგი წარმატებით გამოდიოდა მოსკოვის დიდ თეატრში (რუბინშტეინის „დემონი", გლინკას „რუსლანი და ლუდმილა", სერგეი პროკოფიევის ბალეტი „კუზიანი კვიცი") და ამავე დროს მუშაობდა ბალეტმაისტერ კასიან გოლეიზოვსკის ასისტენტად, პარალელურად სწავლობდა ლუნაჩარსკის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტში.

1932 წელს ი. სუხიშვილი სტაჟირებაზეა მოსკოვის დიდ თეატრში ცნოილ ბალეტმაისტერ გოლეიზოვსკისთან. ამავე დროს იგი ცეკვის ხელოვნებას იმდიდრებდა და ხვეწდა ლუნაჩარსკის სახელობის სასწავლებელში. 1935 წელს სამშობლოში დაბრუნდა და იმავე წელს მონაწილეობა მიიღო ლონდონში ხალხური ცეკვების პროფესიონალ შემსრულებელთა მსოფლიო ფესტივალზე, სადაც მან ფესტივალის ლაურეატის წოდება და მედალი დაიმსახურა. 

1936 წლიდან კვლავ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი და ბალეტმაისტერია. სხვადასხვა დროს მას დადგმული აქვს ცეკვები ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერსა" და „დაისში" (თბილისისა და კიევის ოპერის თეატრები), დოლიძის „ქეთო და კოტეში" (კიევი), ქართული ცეკვები საბჭოთა არმიის წითელდროშოვან სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში (ხელმძღვანელი ალექსანდრე ალექსანდროვი, მოსკოვი); მანვე დადგა კ. კავოსის ბალეტი „კავკასიელი ტყვე" (კიევი).
ილიკო სუხიშვილის შემოქმედებით ბიოგრაფიაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია 1945 წელს, როდესაც მან, ნინო რამიშვილთან ერთად, საფუძველი ჩაუყარა საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიურ ანსამბლს, რომელმაც მსოფლიოს გააცნო ქართველი ერის უძველესი და უმდიდრესი ისტორია და კულტურა.

ნინო რამიშვილი და ილიკო სუხიშვილი
ილიკო სუხიშვილი ორმოცდაათ წელზე მეტ ხანს ემსახურა საქართველოს ქორეოგრაფიული ცხოვრების აღორძინების საქმეს.

დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. 
ქართული ხალხური ქორეოგრაფიის განვითარების საქმეში უდიდესი ღვაწლისა და ეროვნული კულტურის დაუღალავი პროპაგანდისათვის მრავალი საპატიო წოდებისა და ჯილდოს მფლობელი გახდა.

საქართველოს ეროვნული ბალეტი. მარკა

ჯილდოები
--------

* 1935 — მედალი — „ხალხური ცეკვის პროფესიულ შემსრულებელთა მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი" (ლონდონი)
* 1937 — ორდენი საპატიო ნიშანი
* 1965 — „ლენინის ორდენი"
* 1971 — „შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია"

მთავრობის სხვა საპატიო სიგელები და მედლები

წოდებები
--------

* 1948 — „საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი"
* 1958 — „სსრკ სახალხო არტისტი"
* 1949 — „სტალინური პრემია"

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 327, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი დაარქივებული 2011-09-28 საიტზე Wayback Machine.
**ილუზიების მუზეუმი** — მუზეუმი საქართველოში, რომელიც დაარსდა 2018 წელს თბილისში. ილუზიების მუზეუმი წარმოადგენს როგორც სოციალურ, ასევე გასართობ სივრცეს ილუზიების სამყაროში მოგზაურობისთვის. სადაც ყველა თაობის წარმომადგენელი აღფრთოვანებული დარჩება. ეს არის იდეალური ადგილი მეგობრებთან და ოჯახის წევრებთან ერთად გართობისა და ახალი შთაბეჭდილებებისთვის. ილუზიების მუზეუმი გაგაოცებთ და დაგაჯერებთ, რომ ნაბიჯის გადადგმა მყარ და სტაბილურ ზედაპირზე, ბრუნავი ცილინდრისკენ არც თუ ისე მარტივია, ასევე იხილავთ დეფორმირებულ გამოსახულებას მრუდ სარკეების ოთახში, გაუწევთ წინააღმდეგობას მიზიდულობის კანონს და იხილავთ სხვა მრავალ ილუზიას.

მუზეუმში საოცარი და სახალისო ხერხებით, ინფორმაცია მარტივადაა გადმოცემული ხედვის, აღქმის, ადამიანის გონებისა და მეცნიერების შესახებ დაუფრო ადვილია ახსნათ რატომ ხედავს ჩვენი თვალები იმას, რასაც ვერ აღიქვამს ჩვენი გონება, ასევე მოინახულებთ სათამაშო ოთახს, რომელიც სავსეა დამაინტრიგებელი და ამავე დროს საგანმანათლებლო თამაშებითა და გამოცანებით. მუზეუმში ბევრ გონების ისეთ სავარჯიშოს გადაეყრებით, რომლის ამოხსნაც არც თუ ისე მარტივია. მუზეუმი ნათლად ამტკიცებს იმ მოსაზრებას, რომ არაფერია ისეთი, როგორიც ერთი შეხედვით ჩანს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილუზიების მუზეუმი
* ოფიციალური საიტი
ლანგსტროტის სკის დაბალი სართული
**ლანგსტროთის სკა** — სართულებიანი ტიპის საფუტკრე სკა. თავისი სიმარტივისა და ღირსებების გამო ეს სკა ყველაზე მეტადაა გავრცელებული. იგი გამოიგონა ლორენცო ლანგსტროთმა.

სკის ნაწილებია: ფსკერი, სართულები და სახურავი. სართულები შეიძლება იყოს სხვადასხვა ტიპის. ზოგიერთი მეფუტკრე საჭუპრედ იყენებს მაღალ სართულებს, რადგან ამ გზით მათ არ უწევთ ბუდის (ჭუპრებიანი ადგილის) გაყოფა. დაბალი სართულები გამოიყენება თაფლისთვის. მათი დაბალი სიმაღლის წყალობით თაფლით სავსე სართული მსუბუქია და ადვილია მათი გადადგმა. ფსკერი შეიძლება იყოს მარტივი (დაბალი) ან მაღალი, რომელშიც შეიძლება ჩაყენდეს გასანიავებელი ბადე და ფირფიტა ტკიპების (ვაროატოზი, ვაროაზა) არსებობის დასადგენად. სკის შიდა ზომებია 465 x 375 მმ. სკა არაა დათბუნებული, რათა ჭერი და კედლები არ დაიორთქლოს. სკის ყველა ნაწილს შორის არის დატოვებული ზუსტად ფუტკრის ზომის გასაძვრომი ადგილი. სკის ნაწილებს არ აქვთ შემაერთებელი ღარები, სკის დაშლა-აწყობა ასე უფრო ადვილია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Arbeitsgemeinschaft der Magazin-Imker e.V.
**თეთრი ფითრი** (ლათ. Viscum album) — მარადმწვანე პარაზიტი ბუჩქოვანი მცენარეა ფითრისებრთა ოჯახისა, ბურთისებრი ფორმის, მრავალდატოტვილი. იგი ძირითადად მსხლის ტოტებზე გვხვდება, არცთუ იშვიათად ვაშლზე, აკაციაზე, ცაცხვზე, სოჭსა და სხვა მერქნიან მცენარეებზეც. ფოთლები ტოტებზე მოპირისპირედაა განლაგებული, სქელი ტყავისებრი, მოგრძო-ლანცეტისებრი ან ელიფსური ფორმისაა. ყვავილები წვრილია, მოყვითალო-მწვანე, მარტივი 3–4-ფურცლიანი ყვავილსაფარით, ერთსქესიანია. ნაყოფი მოყვითალო 1 სმ-მდე სისქის, მრგვალი, თესლიანი ცრუ კენკრაა, გარედან წებოვანი გარსით დაფარული.

ქიმიური შემადგენლობა
--------------------

თეთრი ფითრის ფოთლები და ტოტები შეიცავს გუმფისს, შაქრებს, სახამებელს, ცხიმოვან ზეთებს, მწარე, მთრიმლავ და ცილოვან ნივთიერებებს, მინერალურ მარილებს და წებოვან ფისოვან ნივთიერებებს — ვისცინს.

გამოყენება
----------

თეთრი ფითრიდან მიღებული პრეპარატები გამოიყენება ჰიპერტონული დაავადებების, გულის ასთმის, ათეროსკლეროზის, თავის ტკივილების, ნეფრიტის დროს, როგორც სისხლშემადედებელი საშუალება ცხვირიდან, ფილტვებიდან, საშვილოსნოდან და გემორალური სისხლდენისას. 

ფითრის დამზადება შესაძლებელია გვიან შემოდგომით, მაგრამ სამკურნალო თვისებების შენარჩუნების მიზნით უკეთეს დროს წარმოადგენს თებერვალ-მარტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იმერეთის სამკურნალო ფლორა დაარქივებული 2007-10-14 საიტზე Wayback Machine.
**თეთრი ციხესიმაგრე** (თურქ. Beyaz Kale) — თურქი ნობელიანტი მწერლის, ორჰან ფამუქის 1985 წლის რომანი.

რომანში აღწერილი მოვლენები XVII საუკუნის სტამბოლში ხდება. რომანის მთავარი პერსონაჟი იტალიელი მეცნიერია, რომელიც ვენეციიდან ნეაპოლისაკენ მიემგზავრება, შემდეგ კი ოტომანთა იმპერიის ტყვე ხდება. ცოტა ხნის შემდეგ, ის მეცნიერის, სახელად - Hoja (ოსტატი) - მონა ხდება, რომელთანაც ძლიერი ფიზიკური მსგავსება აქვს.

Hoja მოხსენებას აბარებს ფაშას, რომელიც მას უამრავ კითხვას უსვამს მეცნიერებისა და სამყაროს შესახებ. თანდათან Hoja და მთხრობელი მიდიან სულთანთან, რომლისთვისაც შემდეგში უაზრმაზარ რკინის იარაღს შექმნიან.

მონა ოსტატს ასწავლის დასავლურ მეცნიერებებსა და ტექნოლოგიებს, მედიცინიდან დაწყებული, ასტრონომიით დამთავრებული. მაგრამ Hoja-ს უკვირს, რომ მასა და მონას ერთმანეთისათვის ცოდნისა და საიდუმლოებების გაზიარება შეუძლიათ, შესაბამისად მათ საკუთარი იდენტობის გაცვლაც ძალუძთ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Review of *The White Castle* at *The New York Times*
* *Paris Review* interview with Orhan Pamuk დაარქივებული 2009-08-31 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ორჰან ფამუქის შემოქმედება |
| --- |
|  |
| რომანები | 
* ჯევდეთ ბეი და მისი ვაჟიშვილები (1982)
* მდუმარე სახლი (1983)
* თეთრი ციხე-სიმაგრე (1985)
* შავი წიგნი (1990)
* ახალი ცხოვრება (1995)
* მე წითელი მქვია (1998)
* თოვლი (2002)
* უმანკოების მუზეუმი (2008)
* უცნაურობა ჩემს გონებაში (2014)
 |

 |
**იელის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ იელის ყველაზე მაღალ ბორცვზე, სასაფალოს ტერიტორიაზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზული ტიპის მომცრო ნაგებობაა. ნაგებია კირ-დუღაბის ხსნარზე, მოყვითალო-რუხი ფერის შირიმის საშუალოდ გათლილი, ფოროვანი კვადრებით. დგას დაბალ ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. დასავლეთ კედელზე მოთავსებულია ერთადერთი შესასვლელი კარი, რომლის ზემოთ გაჭრილ მაღალ და ვიწრო, თაღოვან სარკმელს საკურთხევლის კედელში დატანილი ანალოგიური ზომისა და კონფიგურაციის სარკმლის ღიობი ეპასუხება. ეკლესია ნაწილობრივ რესტავრირებულია: განახლებული და თუნუქით გადახურულია ორფერდა საბურავი, კედლების საპირე წყობაზე მოსწორებულია შირიმის ფილები, ხოლო ქვებს შორის ღარები ცემენტით არის ამოვსებული. დასავლეთ შესასვლელში ახალი ხის კარია შებმული, ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. 

დარბაზის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია. ის გრძივი კედლების ორსაფეხურიანი პილასტრითა და მასზე დაყრდნობილი კამარის სამაგრი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. გამყოფი პილასტრის გარდიგარდმო გრძივ კედლებზე წყვილ-წყვილად ანაწევრებს ნახევარწრიული თაღები, რომლებიც პროფილირებული იმპოსტებით წარმოდგენილ კუთხის ნახევრადწრიულ მოკლე სვეტებს ეყრდნობა. საკურთხევლის აფსიდს ერთსაფეხურიანი მხრები აქვს, სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეებში პილასტრებია, რომლებსაც თაღი ეყრდნობა. აფსიდის ჩრდილო და სამხრეთ გვერდებში მაღალი ღია სათავსებია მოწყობილი. აფსიდი კამარას შუბლის გარეშე, პირდაპირ უერთდება. საკურთხევლისა და დარბაზის გამმიჯნავი ქვის სამთაღიანი კანკელი გეგმაში მრგვალ სვეტებსა და კვადრატულ, სადა იმპოსტებს დაყრდნობილ თაღედს წარმოადგენს.

ქვის კანკელზე მხატვრობის ფრაგმენტებია შერჩენილი: სვეტებზე მცენარეული ორნამენტის კვალი იკითხება. კანკელის მსგავსად, მხატვრობით ყოფილა დაფარული მწყობრი, ზუსტად გამოყვანილი კედლებიც. ამჟამად მხოლოდ ფრაგმენტულად არის შემორჩენილი ბათქაშის ფენა და ზედ აღბეჭდილი ფრესკების კვალი. ნაკუწებად დაშლილი მხატვრობის ნაშთები შედარებით უკეთაა წარმოდგენილი აფსიდში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8704
**ლაბიაუს ციხესიმაგრე** (რუს. Замок Лабиау) — ტევტონთა ორდენის უძველესი პრუსიული ციხესიმაგრე, მდებარეობს ქალაქ პოლესკში, კალინინგრადის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. 

ციხესიმაგრე დააარსეს 1280 წელს. რსფსრ-ის მინისტრთა საბჭოს 1960 წლის 30 აგვისტოს დადგენილებით ლაბიაუს ციხესიმაგრე აყვანილია სახელმწიფო დაცვის ქვეშ. ამჟამად წარმოადგენს კალინინგრადის ოლქის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. დღესდღეობით გამოიყენება მუზეუმად და თოჯინების თეატრად. წარმოადგენს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებას.

ისტორია
-------

1277-1280 წლებში პრუსიული ციხესიმაგრისა და ხისა და ტალახისაგან აგებული გამაგრებული შენობის ადგილზე ტევტონთა ორდენის წარმომადგენლებმა ააგეს ქვის ციხესიმაგრე, რომელსაც 1330 წელს უწოდეს ლაბიაუ, მდინარე ლაბის მიხედვით. 1360 წლისათვის აგებული იყო ოთხი აგურისა და ქვის ნაგებობა, გალავნით და წყლის არხით გარშემო. 1454 წელს პრუსიის კავშირმა დაიწყო ციხესიმაგრის შტურმი, მაგრამ ციხის დამცველებმა, რომლებსაც ხელმძღვანელობდა ალბრეხტ შპარუკელი, ყველა შეტევა მოიგერიეს. 

1519 წლის მაისში აქ გაიმართა შეხვედრა ტევტონთა ორდენის მაგისტრ ალბრეხტსა და ვასილი III-ის ელჩებს შორის. ორდენის სეკულარიზაციის შემდეგ ციხესიმაგრე გადავიდა ჰერცოგ ალბრეხტის ხელში. 1526 წელს ალბრეხტმა ციხესიმაგრე აჩუქა თავის რძალს დოროთეა დანიელს. დოროთეას გარდაცვალების შემდეგ ციხესიმაგრის დიასახლისი გახდა ჰერცოგ ალბრეხტის მეორე ცოლი ანა მარია ბრაუნშვაიგელი. 1564 წელს რაინდთა დარბაზი მოხატა იტალიელმა მხატვარმა იოჰან ბაპტისტმა. 

1656 წლის 20 ნოემბერს ლაბიაუში შედგა შვედეთის მეფის კარლ გუსტავისა და ბრანდენბურგის კურფიურსტ ფრიდრიხ ვილჰელმის ცნობილი შეხვედრა, რომლის შედეგიც იყო პოლონეთის დამოკიდებულებისაგან გათავისუფლება. 

1860 წელს ციხესიმაგრე გადააკეთეს, რომლის შემდეგაც იგი გამოიყენებოდა ციხედ. 1917 წელს ციხესიმაგრე დაწვეს. საბჭოთა მმართველობის პერიოდში, კერძოდ 1948 წლიდან 1963 წლამდე ციხესიმაგრე კვლავ ციხედ გამოიყენებოდა.

მასში განთავსებული იყო ქარხანაც, რომლის დროსაც შეცვალეს შიდა ხედი, კიბეები და კორიდორი. 1968 წელს მოხდა მოკლე ჩართვა და ხანძარმა გაანადგურა სახურავი და ზედა სართულის ნაწილი. ქარხანა დაიხურა და იჯარით გაიცა. ციხესიმაგრიდან შემორჩენილია მხოლოდ კედლები და სარდაფი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Пруссия 39

სქოლიო
------

1. ↑  Объекты культурного наследия федерального значения Калининградской области.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-09. ციტირების თარიღი: 2018-06-08.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კალინინგრადის ოლქის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| შემორჩენილი | 
* ვალდაუ
* გეორგენბურგი
* ინსტერბურგი
* ლაბიაუ
* ნოიჰაუზენი
* პროისიშ-აილაუ
* ტაპიაუ
* შააკენი
 |
|  |
| ნანგრევები | 
* ბალგა
* ბრანდენბურგი
* გერდაუენი
* გერმაუ
* გროს-ვონსდორფი
* ზაალაუ
* კაიმენი
* კროიცბურგი
* პობეტენი
* რაგნიტი
* ტაპლაკენი
* ტილზიტი
* ფიშჰაუზენი
 |
|  |
| არ შემონახულა | 
* ალენბურგი
* ვარგენი
* ველაუ
* კენიგსბერგი
* ლენცენბერგი
* ლოხშტედტი
* რუდაუ
* ტირენბერგი
 |

 |
**მამია ქიშვარდის ძე დუმბაძე** (დ. 3 ივნისი, 1915, ზენობანი — გ. 25 მარტი, 1990) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1960), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1936 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის უმაღლესი სასოფლო-სამეურნეო კომუნისტური კსლა, 1938 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1942 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში; 1958-1989 წლებში იგი იყო საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიის განყოფილების გამგე; იკვლევდა საქართველოს ფეოდალური ხანის სოციალურ-ეკონომიკურ, პოლიტიკურ და კულტურული ისტორიის საკითხებს; არის რამდენიმე მონოგრაფიის ავტორი და კოლექტიური გამოკვლევების - „თბილისის ისტორიის", საქართველოს ისტორიის რამდენიმე სახელმძღვანელოს (ქართულ და რუსულ ენებზე) თანაავტორი, აგრეთვე „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების" რვატომეულის რედკოლეგიის წევრი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ისტორიკოსი დიმიტრი ბაქრაძე, ბათუმი, 1950
* აღმოსავლეთ კახეთის (საინგილოს) ისტორიიდან, თბილისი, 1953
* დასავლეთ საქართველო XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, თბილისი, 1957
* ნიკო ბერძენიშვილი, თბილისი, 1964
* რუსთაველის საქართველო, თბილისი, 1966

ლიტერატურა
----------

* *ჩხატარაიშვილი, ქ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 651.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მამია დუმბაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თეოდორ პაულ ალბრეხტი** (გერმ. Theodor Paul Albrecht; ცნობილი როგორც **თეო ალბრეხტი** (დ. 20 მარტი 1922, ესენი, გერმანია — გ. 24 ივლისი 2010, ესენი, გერმანია) — გერმანელი მრეწველი, მილიარდერი (15,1 მლრდ - 2005), გერმანიის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ადამიანი. ძმასთან კარლ ალბრეხტთან ერთად გერმანიის უდიდესი დისკაუნტერის „ალდის" მფლობელი. თეო ალბრეხტს ეკუთვნის „ალდის" ჩრდილოეთი სექტორი, რომლის ცენტრალური ბიურო მდებარეობს ქალაქ ესენში.

ბიოგრაფია
---------

თეო ალბრეხტის მამა პროფესიით მეშახტე იყო, შემდგომში პურის საცხობში მუშაობდა დამხმარედ. დედა მცირე სასურსათო მაღაზიის მფლობელი იყო ესენის მუშათა უბან შიონებეკში. მან პროფესიული განათლება მიიღო დედის მაღაზიაში ხაბაზის დარგში და 1946 წელს ძმასთან კარლთან ერთად მშობლების მაღაზიის მართვა გადაიბარა. 1961 წელს ძმებმა „ალდის" (ალბრეხტ-დისქაუნტი) პირველი ცენტრი გახსნეს.

1971 წლის 29 ნოემბერს თეო ალბრეხტი გაიტაცეს. 17 დღის შემდეგ, რაც მან კარდინალ ფრანც ჰენგსბახის შუამავლობით 7 მილიონი გერმანული მარკა გადაიხადა გათავისფლებულ იქნა. თეო ალბრეხტის გამტაცებლები მალა დაიჭირეს და 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს.

თეო ალბრეხტის ჰობი იყო გოლფის თამაში და საბეჭდი მანქანების შეგროვება. იგი ცხოვრობდა კუნძულ ფიორზე 1.000.000 კვ/მ ზომის საკუთარ მამულში. ბოლო წლებში თეო ალბრეხტი აქტიურ ბიზნეს ჩამოშორებული იყო და კარჩაკეტილ ცხოვრებას მისდევდა. პრესაში მისი ფოტო უკანასკნელად 1971 წელს იქნა გამოქვეყნებული.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანელ მილიარდერთა სია
* მსოფლიოს მილიარდერთა სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Obituary Forbes, 28 ივლისი 2010