recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ივანე ჯაფარიძე**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ივანე ჯაფარიძე**. |

**ივანე დავითის ძე ჯაფარიძე** (დ. 1 იანვარი, 1867 — გ. 1934, პარიზი) — ქართველი სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა კონსტანტინეს მე-2 სამხედრო სასწავლებელი; საერთო განათლება მიიღო სამხედრო პროგიმნაზიაში. 1886 წლიდან დაიწყო სამსახური ჯარში. სამხედრო სამსახური დაიწყო 150-ე ტამანის ქვეითთა პოლკში. 1903-1905 წლებში იყო ოზურგეთის მაზრის უფროსი. 1903 წელს მიიღო წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ორდენი. 1905-1910 წლებში ირიცხებოდა კაპიტნად კავკასიის სამხედრო ოლქის სამმართველოში. 1907 წელს მიიღო წმინდა ანას მე-2 ხარისხის ორდენი. 1911 წელს დაინიშნა თერგის მხარის გროზნოს ოლქის სამხედრო უფროსად. 1911-1914 წლებში ჯაფარიძე მსახურობდა თერგის მხარის ხასავიურტის ოლქის უფროსად. 1914-1917 იყო თერგის მხარის გროზნოს ოლქის უფროსი. 1915 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯარში. იყო უცხოელთა მისიებთან ურთიერთობების განყოფილების უფროსი და სამხედრო სამინისტროს დავალებათა შტაბ-ოფიცერი. 1921 წლიდან წავიდა ემიგრაციაში საფრანგეთში. იყო ქართველ მხედართა კავშირის წევრი. გარდაიცვალა 1934 წელს პარიზში, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
----------

* სამხედრო ფიცის ერთგულნი: ქართველი გენერლები, გვ. 41, თბ. 2015.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**1964 წლის ბრაზილიის სამხედრო გადატრიალება**  - ბრაზილიის პრეზიდენტის ჟუან გულარტის წინააღმდეგ, ბრაზილიის სამხედროების მიერ 1964 წლის 31 მარტს მოწყობილი პუტჩი.1961 წლის 25 აგვისტოს ვიცე-პრეზიდენტი ჟუან გულარტი (ცნობილი როგორც ზომიერი ნაციონალისტი "Jango"), დემოკრატიულად არჩეულ პრეზიდენტს ჟანიუ კუადროსის აიძულებს ჯანმრთლობასთან დაკავშირებული პრობლემების მოტივით გადადგომას.

ამ დროს ბრაზილიის ჯარი ჟუან გულარტის აიძულებს წავიდეს კომპრომისზე კონგრესთან და დაამტკიცოს საკონსტიტუციო ცვლილება, რითიც ქვეყანაში ხდება საპარლამენტო დემოკრატიის დამყარება, ხოლო ჟუან გულარტი ქვეყნის სუსტი ხელმძღვანელი. 

ამის მიუხედავად ჟუან გულარტიმ 1963 წელს რეფერენდუმის საშუალებით მაინც შეძლო საპრეზიდენტო სისტემის აღდგენა. ცივი ომით გაყოფილ სამყაროში მისი რეფორმები ფასდებოდა როგორც სოციალისტური, რაც ჯარის და საზოგადოების მემარჯვენედ განწყობილი ნაწილის წინააღმდეგ წასვლას ნიშნავდა. 

პუტჩმა უბიძგა ბრაზილიას სამხედრო დიქტატურისკენ, რომელიც 1985 წელს ტანკრედუ ნევესის არჩევამდე გრძელდეოდა. 1964 წლის სამხედრო გადატრიელება აღიქმება როგორც ცივი ომის გამოძახილი და პასუხი კომუნიზმის საშიშროებაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  კინგსტოუნი, სტივი.  (2004-04-01) ბრაზილიას ახსოვს 1964 წლის პუტჩი. BBC News. ციტირების თარიღი: 2007-05-08.
2. ↑  ბრაზილიის ეროვნული არქივი: ჟუან გულარტი დაარქივებული 2008-06-14 საიტზე Wayback Machine. .

|  |  |
| --- | --- |
| ბრაზილიის დროშა | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**არჩილ სულაკაური** (დ. 15 თებერვალი, 1927, თბილისი — გ. 26 ოქტომბერი, 1997, თბილისი) — ქართველი პოეტი და პროზაიკოსი. დაჯილდოებულია შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიითა (1971) და „საპატიო ნიშნის" ორდენით.

არჩილ სულაკაურმა 1951 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. 1973 წლიდან სულაკაური იყო გამომცემლობა „ნაკადულის" დირექტორი, ხოლო 1982 წლიდან — ჟურნალ „მნათობის" მთავარი რედაქტორი.

შემოქმედება
-----------

პოეტის პირველი ლექსები 1946 წელს „ლიტერატურულ გაზეთში" დაიბეჭდა, ხოლო 1951 წელს გამოვიდა მისი ლექსთა პირველი წიგნი. მას ეკუთვნის პოეტური კრებულები: „ჩემი ქუჩის დღესასწაული" (1956), „საგზალი" (1959), „ოთხივე მხრიდან" (1975), „სიჩუმე" (1978), „ლექსები" (1980). პროზაულ ნაწარმოებებს შორის აღსანიშნავია „ტალღები ნაპირისკენ მიისწრაფიან" (1957), „ბიჭი და ძაღლი" (1966), „ოქროს თევზი" (1966), „სალამურას თავგადასავალი" (1968; შოთა რუსთაველის სახელმწიფო პრემია, 1971), „ლუკა" (1972), „თეთრი ცხენი" (1984), კრებულები „მოთხრობები. რომანი" (1972), „მოთხრობები" (1975), „ჯადოსნური კაბა", „ცისფერი ირემი" და სხვა.

1973 წლიდან იყო გამომცემლობა „ნაკადულის" დირექტორი, 1982 წლიდან ჟურნალ „მნათობის" მთავარი რედაქტორი. 1971 წელს მიანიჭეს შოთა რუსთაველის პრემია, დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

არჩილ სულაკაური გარდაიცვალა 1997 წელს, თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არჩილ სულაკაური — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* არჩილ სულაკაური [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია

სქოლიო
------

1. 1 2 3  The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #135898943 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
ჭვირნიშანი «გვირვინი და CA» («სასმეფო აგენტი»), ბრიტანეთის კოლონიების 1800-1920 წლებში გამოცემულ საფოსტო მარკებზე 
**ფილიგრანოლოგია** — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ქაღალდზე არსებულ გამჭვირვალე ნიშნებს — ფილიგრანებს. იგი პალეოგრაფიაში უთარიღო ხელნაწერების დასათარიღებლად და ქაღალდის სადაურობის გამოსარკვევად გამოიყენება.

ფილიგრანი, ანუ წყლის ნიშანი ქაღალდს წარმოების პროცესში უკეთდება, როგორც საქარხნო დამღა, გამჭვირვალე გამოსახულების, ან ტექსტის სახით და იგი ქაღალდის სინათლეზე გაჭვირვის დროს ჩანს.

ფილიგრანის აღმნიშვნელი ქართული ტერმინი ჭვირნიშანი ივანე ჯავახიშვილმა შემოიღო. ჭვირნიშნები თავდაპირველად დასავლეთევროპული, კერძოდ კი იტალიური, წარმოების ქაღალდზე გაჩნდა XIII ს.-ში, როგორც ფაბრიკის მარკა, ან ხარისხისა და ქაღალდის ფორმატის მაჩვენებელი, და დღემდე შემორჩა სახელმწიფო ქაღალდებსა და ფულზე. ევროპულისგან განსხვავებით, აღმოსავლური წარმოების ქაღალდს ჭვირნიშნებს არ უკეთებდნენ.

XIV-XV ს.ს.-ში საქართველოში ძირითადად აღმოსავლური და დამასკური ქაღალდი იყო გავრცელებული, თუმცა XIV ს.-ის დამდეგიდან იტალიური ჭვირნიშნიანი ქაღალდიც ჩნდება. XVI ს.-დან მოყოლებული XVIII ს.-ის II ნახევრამდე ვენეციური ჭვირნიშნიანი ქაღალდია გაბატონებული და აღმოსავლურ ქაღალდს იშვიათად იყენებენ. XVIII ს.-ის II ნახევარში კი ვენეციური ქაღალდი კი თანდათან შემცირდა და XIX ს.-ის დამდეგიდან საქართველოში რუსული ქაღალდი გაბატონდა.

საკითხი - ყოფილა თუ არა ოდესმე საქართველოში საკუთარი ქაღალდის წარმოება - ღიად რჩება და ამდენად უცხოური წარმოების ქაღალდის ჭვირნიშნების საფუძველზე ხდება სიგელ-გუჯართა კვლევისათვის დამატებითი ინფორმაციის მიღება ქართულ პალეოგრაფიაში.

რადგან ჭვირნიშნები მუდმივად იცვლებოდა, მკვლევარებმა ისწავლეს მისი ყოველი ნიშნის დაკავშირება განსაზღვრულ დროსთან. ამის საფუძველს წარმოადგენდა მონაცემები იმ ფაბრიკების მუშაობის შესახებ, რომლებიც უშვებდნენ ქაღალდს განსაზღვრული ჭვირნიშნებით. მათზე დაყრდნობით მეცნიერებმა უკვე XVIII ს.-ში დაიწყეს დათარიღებული ჭვირნიშნების ალბომების შედგენა, რომელთა დახმარებით გაიოლდა ქაღალდის დამზადების დროის განსაზღვრა. ამრიგად, ჭვირნიშნები დროის უტყუარი ფაქტორია და პალეოგრაფიული ძიებისასუსათუოდ ანგარიში უნდა გაეწიოს მის ქრონოლოგიურ მონაცემებს.

პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც ყურადღება მიაქცია ქართული ხელნაწერების ჭვირნიშნებს და გამოიყენა ისინი უთარიღო ხელნაწერთა დროის განსაზღვრისათვის, ექვთიმე თაყაიშვილი (1863-1953წ.წ.) იყო.

სქოლიო
------

1. ↑  ფილიგრანოლოგია — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
გორის ციხე
**გორის ციხე** — ისტორიული ციხესიმაგრე ქართლში, ქალაქ გორის ცენტრში, მაღალ კლდოვან ბორცვზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ჩრდილოეთ ფერდობზე შემორჩენილი ნანგრევები და არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობს, რომ აქ ძვ. წ. I ათასწლეულის უკანასკნელ საუკუნეებში ძლიერი სიმაგრე, მის გარშემო კი მოსახლეობა ყოფილა. „გორის ციხედ" წყაროებში პირველად XIII საუკუნეში იხსენიება. გორის ციხე მნიშვნელოვან სტრატეგიულ სიმაგრეს წარმოადგენდა; მისი დაუფლება ნიშნავდა პოლიტიკურ ბატონობას მთელ შიდა ქართლზე. საუკუნეების მანძილზე გორის ციხე არაერთხელ განახლებულა და გადაკეთებულა. ძირითადი ნაწილი აღდგენილია XVII საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფის მიერ. დღევანდელი სახე ციხემ 1774 წელს მიიღო, როდესაც იგი საფუძვლიანად შეაკეთა მეფე ერეკლე II-მ. ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთების (1801) პირველ წლებში გორის ციხე კიდევ ასრულებდა თავის სტრატეგიულ ფუნქციას — აქ რუსეთის არმიის გრენადერთა ბატალიონი იდგა. შემდგომში მან დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ციხესიმაგრე ნაგებია რიყის ქვით; ადრინდელ ფენებში თლილი ქვაა ნახმარი. გეგმით ოვალურ ციტადელს დასავლეთიდან შედარებით უკეთ შემონახული ნაწილი — „ცხრაკარა" ეკვრის; სამხრეთით და აღმოსავლეთით დამხმარე გალავნებია. ციხესიმაგრის თავდაპირველი შესასვლელი არ ჩანს; სამხრეთი კედლის შუაში მოთავსებულია გვიანდელი ხანისკამაროვანი ჭიშკარი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთში პატარა ეკლესიის ნანგრევებია. ციხეს ჰქონდა გვირაბი წყლის ამოსაზიდად და წყალსაცავი. გორის ციხე მნიშვნელოვნად დააზიანა 1920 წლის მიწისძვრამ.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 229.
* *გვასალია ჯ. მამისთვალიშვილი ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 121.
* ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ. 1973;
* მამისთვალიშვილი ე. გორის ისტორია, I (1801 წლამდე), თბ. 1994.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გორის ციხე***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| 
* ატენის ციხე
* გნოლიძეების ციხე
* გორის ციხე
* ვერეს ციხე
* კიკნათბერის ციხე
* მირმანოზ ერისთავის ციხე
* ტირძნისის ციხე
* ტყვიავის ციხე
* შინდისის ციხე
* ჩასარბენი ციხე
* წედისის ციხე
* ხუბაშვილების ციხე
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სარაჯიშვილი**. |

**ივანე (ვანო) პეტრეს ძე სარაჯიშვილი** (დ. 1 მაისი, 1879, სიღნაღი — გ. 11 ნოემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი, ქართული პროფესიული ვოკალური ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
---------

ქართველი ხალხის უსაყვარლესი მომღერალი, *„საქართველოს ბულბული"* სიცოცხლეშივე ლეგენდად იქცა. ასეთი პოპულარობა მოუხვეჭა მას იშვიათი სილამაზის ხმამ, დახვეწილმა ვოკალურმა ოსტატობამ და ნათელმა სცენურმა ნიჭმა. ლირიკულ დრამატული ტენორი, საქართველოს სახალხო არტისტი. 1887 წლიდან სწავლობდა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში, აქვე მღეროდა მოსწავლეთა გუნდში (1888-1895 წლები). 1898 წელს შევიდა თბილისის სამუსიკო სასწავლებელში (ჩელოს კლასი). 1898-1900 წლებში. იყო ქართული ხალხური გუნდის მომღერალი – სოლისტი (ხელმძღვანელი ს.კავსაძე). 1903 წლიდან პეტერბურგში სწავლობდა სიმღრას ჯერ ი. პრიანიშნიკოვთან, შემდეგ ა. პანაევა-კარცევასთან. აქვე შედგა სარაჯიშვილის დებიუტი 1907 წელს ჯუზეპე ვერდის ოპერა „ტრავიატაში". პარალელურად იტალიაში კასტეანოს ხელმძღვანელობით ეუფლებოდა ბელკანტოს ხელოვნებას (1906-1908 წლებში). მართავდა კონცერტებს იტალიის სხვადასხვა საოპერო თეატრებში.

პეტერებურგში დაბრუნების შემდეგ მომღერალმა მუშაობა განაგრძო იტალიურ დასში. 1908 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. გამოდიოდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე. 

1910-1920 წლებში. ვანო სარაჯიშვილის შემოქმდების აყვავების ხანაა. 1913 წლის 28 მაისს შეასრულა ფრაგმენტები ზაქარია ფალიაშვილის ახლად შექმნილი ოპერიდან „აბესალომ და ეთერი" (აბესალომის პარტია). 1916-1917 წლებში – ცხოვრობდა ბაქოში, სადაც აქტიურ საკონცერტო მოღვაწეობას ეწეოდა. თბილისში დაბრუნების შემდეგ, სარაჯიშვილი მონაწილეობას იღებს ზაქარია ფალიაშვილის ოპერების დადგმებში, ასრულებს აბესალომის („აბესალომ და ეთერი") და მალხაზის („დაისი") პარტიებს. ცნობილია, რომ მალხაზის არია „თავო ჩემო" ზაქარია ფალიაშვილმა ოპერაში შეიტანა ვანო სარაჯიშვილის თხოვნით.

მრავალფეროვანია სარაჯიშვილის რეპერტუარი, იგი თანაბარი წარმატებით ასრულებდა, როგორც ლირიკულ ისე დრამატულ პარტიებს: შოთა (დიმიტრი არაყიშვილის „თქმულება შოთა რუსთაველზე"), კოტე (ვ.დოლიძე „ქეთო და კოტე"), რადამესი (ვერდი „აიდა"), ხოზე (ბიზე „კარმენი"), ფაუსტი (ჰუნო „ფაუსტი"), ჰერცოგი, (ვერდი „რიგოლეტო") ალფრედი, (ვერდი „ტრავიატა"), ნადირი (ბიზე „მარგალიტების მაძიებელი"), ლოენგრინი (ვაგნერი „ლოენგრინი"), ლენსკი, (ჩაიკოვსკი „ევგენი ონეგინი"), გერმანი (ჩაიკოვსკი „პიკის ქალი"), სინოდალი (რუბინშტეინის „დემონი") და სხვ. გადაღებულია კინო-ფილმში „მამის მკვლელი" (1923). მისი ხმა აღბეჭდილი იყო რამდენიმე ტექნიკურად არასრულყოფილ გრამფირფიტაზე, რომლის რესტავრირებაც განხორციელდა 1999 წ. კერძოდ, ანზორ ერქომაიშვილის მიერ ლონდონში აღმოჩენილი დედნების საფუძველზე, ნოდარ ანდღულაძემ კი პირველადი სრულყოფილი ხმოვანება აღადგინა. გამოვიდა ამ ჩანაწერების კომპაქტდისკი.

ვანო სარაჯიშვილი დაკრძალულია თბილისის ოპერის თეატრის ბაღში. მისი სახელი ეწოდა თბილისის ერთ-ერთ ქუჩას, ქ. სიღნაღში მაისის თვეში ყოველწლიურად იმართება ვანოობა. 2002 წლიდან სახელმწიფო კონსერვატორიაში რექტორის, პროფ. მანანა დოიჯაშვილის ინიციატივით, დაარსდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სტიპენდია განსაკუთრებული მიღწევების მქონე აკადემიური სიმღერის ფაკულტეტის სტუდენტებისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თბილისის კონსერვატორიის ვებ-მისამართი.
**მონოგამია** (ბერძ. monos „ერთი", gamos „ქორწინება") — ერთქორწინება, ოჯახისა და ქორწინების ისტორიული ფორმა. წარმოიშვა პირველყოფილი საზოგადოების რღვევის ხანაში წყვილადი ქორწინებიდან და შემდომში ქორწინების გაბატონებული ფორმა გახდა.

ბოლოდროინდელი აღმოჩენების საფუძველზე ბიოლოგები სამი ტიპის მონოგამიას ანსხვავებენ: სოციალური მონოგამია, სექსუალური მონოგამია და გენეტიკური მონოგამია. სოციალური მონოგამია მიუთითებს ორი ადამიანის თანაცხოვრებაზე, რომელთაც სექსუალური ურთიერთობა აქვთ და ერთად შრომობენ ძირითადი რესურსების (საკვები, ტანსაცმელი, ფული, სხვა საჭირო ნივთები) დაგროვებაზე. სექსუალური მონოგამია მიუთითებს ორ ადამიანზე, რომლებიც ერთმანეთის გარდა გამორიცხავს ნებისმიერ სხვა სექსუალურ პარტნიორს. გენეტიკური მონოგამია მიუთითებს ფაქტზე, რომ ორ პარტნიორს ერთმანეთთან მხოლოდ საერთო მემკვიდრე (შვილი) აკავშირებს.

მონოგამია ცხოველებში
--------------------

მონოგამია ცხოველებში სქესთა შორის ურთიერთობა, რომლის დროსაც გარკვეული წყვილები მეტ-ნაკლებად ხანგრძლივი დროით იქმნება და მამალი შთამომავლობაზე ზრუნვაშიც მონაწილეობს. მონოგამია ახასიათებს ფრინველების უმრავლესობას, ძუძუმწოვრებს და სხვა. მონოგამიას ზოგჯერ ისეთ ურთიერთობასაც აკუთვნებენ (მწერებში და სხვა უხერხემლოებში), რომლის დროსაც ორივე სქესი, ან მარტო მამალი, ერთჯერადი შეწყვილების შემდეგ მალევე კვდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქორწინება
* ნების თავისუფლება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 97.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Myth of Monogamy
* UK website on childsupport and paternity with many links to studies of paternity, nonpaternity and pedigree error rates დაარქივებული 2016-05-30 საიტზე Wayback Machine.
**ენერგო-პრო ჯორჯია** — ელექტროენერგიის მწარმოებელი და დისტრიბუტორი კომპანია, რომელსაც სრულად ფლობს ჩეხური კომპანია Energo-Pro. კომპანია საქართველოში დაფუძნდა 2006 წლის 31 ივლისს, ხოლო საქართველოს ენერგოსექტორში პრაქტიკული საქმიანობა 2007 წლის 29 ივნისს დაიწყო.

ენერგო-პრო ჯორჯია საქართველოში მოქმედი უმსხვილესი ენერგოკომპანიაა აბონენტების რაოდენობის, ელექტროენერგიის გაყიდვების და მომსახურების არეალის მოცულობის გათვალისწინებით, რომელიც ახორციელებს ელ. ენერგიის წარმოებას და განაწილებას საკუთარი მომსახურების ტერიტორიაზე.

ენერგო-პრო ჯორჯია ფლობს და ამუშავებს შემდეგ ჰიდრიელექტროსადგურებს: ლაჯანურჰესი, რიონჰესი, გუმათჰესი, შაორჰესი, ძევრულაჰესი, აწჰესი, საცხენიჰესი, სიონჰესი, ზაჰესი, კინკიშაჰესი, ჩხორჰესი, ჩითახევჰესი, მარტყოფჰესი და ორთაჭალჰესი.

კომპანიის დისტრიბუციის არეალი საქართველოს ტერიტორიის 70 %-ზე მეტს მოიცავს. ენერგო-პრო ჯორჯია დაყოფილია 5 ფილიალად და ელექტროენერგიით ამარაგებს აჭარის, სამეგრელოს, ზემო სვანეთის, გურიის, იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმის, შიდა ქართლის, სამცხე-ჯავახეთის, მცხეთა-მთიანეთის და ქვემო ქართლის დაახლოებით 1 200 000 აბონენტს. კომპანიას დასაქმებული ჰყავს 6000-მდე ადამიანი.

2017 წლის აგვისტოში ენერგო-პრო ჯორჯიამ 21,7 მილიონ ამერიკულ დოლარად შეიძინა კახეთის სადისტრიბუციო ენერგოკომპანია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ენერგო-პრო ჯორჯია დაარქივებული 2017-02-27 საიტზე Wayback Machine.  — საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტრო

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ენერგო-პრო ჯორჯიას ოფიციალური საიტი. ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.
2. ↑  ენერგო-პრო ჯორჯია. bia.ge. ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.
3. 1 2  სს „ენერგო–პრო ჯორჯია" (2 დეკემბერი, 2015). ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.
4. ↑  Energo-pro Georgia-მ კახეთის ენერგოდისტრიბუცია 21,7 მლნ ლარად შეიძინა. bm.ge (1 აგვისტო, 2017). ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  კახეთის ენერგოდისტრიბუცია ენერგო პრომ იყიდა. Imedinews.ge (1 აგვისტო, 2017). ციტირების თარიღი: 13 მაისი, 2020.[*მკვდარი ბმული*]
**მოტიტი** (ინგლ. Motiti Island) — კუნძული პლენტის უბეში, ჩრდილოეთ კუნძულის სანაპიროსთან, ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ქალაქ ტაურანგიდან 21 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ქალაქ პაპამოადან ამავე მიმართულებით 9,4 კმ-ზე. 2006 წლის მონაცემებით, კუნძულზე 18 სახლია და ცხოვრობს 27 ადამიანი.

კუნძულის ზედაპირი ბრტყელია, ფართობი — 10 კმ². ძირითადად შედგება მიოცენის ხანის ვულკანური კლდეებისგან, უფრო ახალი დანალექები აღმოჩენილია სამხრეთ ნაწილში. ძირითადი საქმიანობაა სოფლის მეურნეობა, გაშენებულია ავოკადოს პლანტაციები. ადგილობრივები და სტუმრები ძირითადად საჰაერო ტრანსპორტით მოძრაობენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Motiti Island in *An Encyclopaedia of New Zealand*

სქოლიო
------

1. ↑  QuickStats About Motiti Island დაარქივებული 2012-09-22 საიტზე Wayback Machine. , 2006 Census, Statistics New Zealand. Retrieved 29 October 2010.
2. ↑  Motiti Island, An Encyclopaedia of New Zealand (1966). Retrieved 29 October 2010.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |

**ვლადიმერ (ლადო) სიმონის ძე აბაშიძე** (დ. 24 იანვარი, 1921, თბილისი — გ. 4 დეკემბერი, 1999) — ქართველი ანატომი და სამედიცინო ლექსიკოგრაფი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1981), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1983), საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1995).

ბიოგრაფია
---------

1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1943–1944 წლებში მუშაობდა თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1947–1970 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტში. 1959–1968 წლებში იქვე განაგებდა ჰისტოლოგიის განყოფილებას. 1966 წლიდან ქართული ენციკლოპედიის მედიცინისა და ბიოლოგიის რედაქციის გამგეა, ერთდროულად, 1976 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ანატომიის კათედრის პროფესორი. 1966–1972 წლებში ხელმძღვანელობდა პლასტიკური ანატომიის კურსს თსუ ხელოვნების ფაკულტეტზე. შეისწავლის ზურგის ტვინის ნერვული წნულებისა და სიმპათიკური წვეულების შედარებით ანატომიას, ხერხემლიანთა ნაწლავების ინერვაციის თავისებურებებს, მსხვილ ნაწლავში გადანერგილი წვრილი ნაწლავის კედელი განვითარებულ ცვლილებებს, რენტგენის სხივების სხვადასხვა დოზის მოქმედებას ნაწლავზე და სხვა. მამასთან სიმონ აბაშიძესთან ერთად შეადგინა პირველი ქართული სამედიცინო განმარტებითი ლექსიკონი. სპორტის ოსტატობის კანდიდატი ჭადრაკში, მონაწილეობდა სხვადასხვა საკავშირო („აკადემიადები", „უნივერსიადა", „მედიკის" პირველობა და სხვა) და რესპუბლიკურ შეჯიბრებებში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 22.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შალვა რადიანის სახელობის დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი** — ეთნოგრაფიული მუზეუმი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვაბზუში.

ისტორია
-------

სოფელ დვაბზუში 1985 წლის 20 ოქტომბერს დაარსდა შალვა რადიანის სახლ-მუზეუმი, მისივე სახლში. შენობა წარმოადგენს ძველებურ ოდას ჩუქურთმებიანი მოაჯირით. რადიანის მუზეუმის ბაზაზე 2009 წელს დაფუძნდა ეთნოგრაფიული მუზეუმი. მუზეუმისათვის შეძენილი იქნა გურული კარ-მიდამოსათვის დამახასიათებელი დამხმარე ნაგებობები: სამზადი სახლი, ბეღელი, ნალია. ოდა-სახლი, მარანი და ჭა.

ამ სახლში ცხოვრობდა ნინო ივანეს ასული ლესელიძე-შეწირულისა (გენერალ კონსტანტინე ლესელიძეს მეუღლე).

ექსპონატები
-----------

მუზეუმში წარმოდგენილია გურიისთვის დამახასიათებელი ეთნოგრაფიული და ყოფითი კულტურის ამსახველი მასალა, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ავეჯი, ჭურჭელი, სამეურნეო იარაღები: ოჯინჯალა, ჩეჩო, კერია, კეცი, ფილი, სპილენძის თუნგი, კარდალა, ხის გობი, ხის ჯამები, აკვანი, საჩეჩელი, ორშიმო, გოდორი, კალათი, სკამ-ლოგინა, შუაცეცხლზე ჩამოსაკიდი ჯაჭვი, კოპე, ორკოპე, ხის მაგიდა სამფეხა სკამებით, ჩამური და სხვ. მუზეუმის ტერიტორიაზე იმართება კულტურულ-საგანამანთლებლო ღონისძიებები. მუზეუმში დაცულია აგრეთვე შალვა რადიანის პირადი ნივთები და ფოტოები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 21041

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გურიის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი | 
არჩეულის ეგნატე ნინოშვილის მუზეუმი  · ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |
|  |
| ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი | 
ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი  · ოზურგეთის სახვითი ხელოვნების ცენტრი  · გიორგი სალუქვაძის სახლ-მუზეუმი  · დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი  · ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი |
|  |
| ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი | 
მოსე გოგიბერიძის სახლ-მუზეუმი  · ნიკო მარის სახლ-მუზეუმი  · ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი  · ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |

 |
**პრინკიპოს ობოლ ბავშვთა თავშესაფარი** — ისტორიული 20,000 კვადრატულ მეტრიანი ხის შენობაა ბუიუქადაზე, პრინცის კუნძულები ერთ-ერთზე, სტამბოლის სანაპიროზე (თურქეთი), მარმარილოს ზღვაში. პრინკიპოს თავშესაფარი ევროპაში უდიდესი ხის შენობაა, მსოფლიოში კი მეორე ადგილი უჭირავს. ის 1903-დან 1964 წლამდე მოქმედებდა, როგორც ობოლ ბავშვთა თავშესაფარი.

ისტორია
-------

პრინკიპოს თავშესაფრის პროექტი შექმნა და შენობა ააგო ფრანგულ-ოსმალური წარმომავლობის არქიტექტორმა, ალექსანდრე ვალაურმა 1898 წელს. ამ შენობის თავდაპირველი ფუნქცია იყო კაზინო და უმაღლესი კლასის სასტუმრო და მას ერქვა პრინკიპოს სასახლე. ის აშენდა „Compagnie Internationale des Wagons-Lits"-თვის. ის გაიყიდა 1903 წელს, როცა სულთანი აბდულჰამიდ II არ ადასტურებდა ამ ოპერაციას, პრინკიპოს სასახლე შეიძინა ბერძენი ბანკირის ცოლმა, ელენი ზარიფიმ და შემდეგ გადასცა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს, რის შემდეგაც მათ ეს შენობა ობოლთა თავშესაფრად აქციეს. 1964 წლის 21 აპრილს, კვიპროსის კონფლიქტის დროს ადგილობრივ ბერძენთა დევნის გამო, თავშესაფარი მთლიანად დაიხურა. 1997 წელს ის ჩამორთმეულ იქნა თურქეთის მიერ. არსებობის მანძილზე ამ თავშესაფარში იცხოვრა 5,800-მა ობოლმა ბავშვმა.

შენობა
------

პრინკიპოს თავშესაფარი ევროპაში უდიდესი ხის შენობაა, მსოფლიოში კი მეორე ადგილზეა ზომით, ტოდაი-ძის შემდეგ. თავშესაფარში იყო ჯამში 206-მდე ოთახი, სამზარეულო, ბიბლიოთეკა, სკოლა და სახელოსნო. ის იდგა ისა ტეპესის მთაზე, რომელიც 206 მეტრითაა დაშოებული ზღვის დონიდან და ეს მთა ბუიუქადაზე მდებარეობს.

დანგრევა და რესტავრაცია
-----------------------

მას შემდეგ რაც შენობა დაიხურა (დაახლოებით ნახევარი საუკუნის წინ), ის დღემდე მძიმე ავარიულ მდგომარეობაშია. 1980 წლის ხანძრის შემდეგ ის ძლიერ დაზიანდა.

2012 წელს თურქეთის ხელისუფლებამ ბავშვთა სახლი ბერძნულ თემს დაუბრუნა. თემი ჩიოდა, რომ სახელმწიფომ შენობა არ დაუბრუნა იმ ფორმით, როგორშიც თავდაპირველად იყო, ჩამორთმევის დროს. უახლესმა კვლევებმა ყოველგვარი ეჭვის გარეშე გამოავლინა, რომ მილიონობით ევრო იქნება საჭირო ბავშვთა სახლის აღსადგენად და 2000 ყველაზე შეძლებული ბერძენისთვისაც კი ამ ხარჯების დაფარვა შეუძლებელი იქნებოდა. გავრცელებული ინფორმაციით, 65 მილიონი ევრო იქნებოდა საჭირო ბავშვთა სახლის ფეხზე დასაყენებლად.

2018 წელს ევროპა ნოსტრამ და ევროპის საინვესტიციო ბანკმა ბავშვთა სახლი შეიტანა 12 კულტურულ მემკვიდრეობათა შორის, რომლებიც ნომინირებულია შვიდი ყველაზე საფრთხის ქვეშ მყოფი კულტურული მემკვიდრეობის სიაში. იმავე წელს კონსტანტინოპოლის მსოფლიო პატრიარქმა ბართლომე I-მა თურქეთის მთავრობას დახმარება სთხოვა შენობის დაცვაში, მაგრამ საპროცესო იმ დროს მოვიდა, როდესაც ახალი დაძაბულობა ჩამოყალიბდა საბერძნეთსა და თურქეთს შორის მთელი რიგი საკითხების გამო, მათ შორის კი იყო სტამბოლში ბიზანტიური და ბერძნული მემკვიდრეობის დაცვა.

2023 წლის მაისში დაგეგმილია სკოლის აღდგენის ტენდერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rum Orphanage on Global Heritage Network
* 2012 World Monuments Watch
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბახტაძე**. |

**ქსენია ერმილეს ასული ბახტაძე** (დ. 6 თებერვალი  [ ძვ. სტ. 24 იანვარი] , 1899, თბილისი ― გ. 26 სექტემბერი, 1978, დაბა ჩაქვი, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სელექციონერი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1949), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (1955) და საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემიის (1956) აკადემიკოსი, საქართველოს (1960) და აჭარის (1966) მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, სოციალისტური შრომის გმირი (1966).

ბიოგრაფია
---------

1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტი მემცენარეობის განხრით. 1921–1926 წლებში მუშაობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღში, ყარაიაზის (გარდაბნის რაიონი) და განჯის საცდელ სადგურებში. 1927 წლიდან მუშაობს ჩაქვის საცდელ სადგურში (ამჟამად ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი), სადაც ხელმძღვანელობს ჩაის სელექციისა და მეთესლეობის განყოფილებას. მის მიერ გამოყვანილი ჩაის 19 ჯიშიდან აღსანიშნავია „ქართული სელექციური ჩაი №1", „ქართული სელექციური ჩაი №2", რომელთა შექმნისათვის ბახტაძეს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1948) და „სელექციური №8" - „ზამთრის გმირი". ბახტაძისეული ჯიშებს მაღალი საგემოვნო თვისებები აქვს და ამავე დროს უხვმოსავლიანია. ბახტაძე დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 256.
* *თოდუა გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 384.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველი ბიოლოგები |
| --- |
|  |
| ბოტანიკა | 
* ლეონარდ დეკაპრელევიჩი
* ნიკოლოზ კეცხოველი
* ალექსანდრე მაყაშვილი
* შალვა ნახუცრიშვილი
* ზაქარია ყანჩაველი
* ლევან ყანჩაველი
 |  |
|  |
| ზოოლოგია | 
* ლეონიდე კალანდაძე
* თამარ მხეიძე
* არჩილ ჯანაშვილი
 |
|  |
| ბიოქიმია | 
* ალექსანდრე აბულაძე
* ნუგზარ ალექსიძე
* ვლადიმერ ასათიანი
* თენგიზ ბერიძე
* მიხეილ ბოკუჩავა
* სერგი დურმიშიძე
* ვასილ ვარაზი
* ანდრო ნიჟარაძე
* ნოდარ ნუცუბიძე
* გივი სანაძე
* პეტრე ქომეთიანი
 |
|  |
| გენეტიკა და სელექცია | 
* ქსენია ბახტაძე
* დიმიტრი მელაძე
* ვლადიმერ მენაბდე
* გიორგი პაპალაშვილი
 |
|  |
| სხვა | 
* დავით აგლაძე
* ლეონიდე გაბუნია
* გიორგი ელიავა
* გრიგოლ თუმანიშვილი
* გული მოსიაშვილი
 |

 |
**ვაჩნაძიანის მუზეუმი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, საჯარო სკოლის ეზოში. გაიხსნა 1966 წელს, ჯანდიერებისეულ სასახლეში. ამავე წელს მიენიჭა მუზეუმის დამაარსებლის, სოფლის ღვაწლმოსილი პედაგოგის — გიორგი მაისურაძის სახელი. 

შენობა ააგო თავად ლევან გიორგიძის ძე ჯანდიერმა 1888 წელს. სახლი ეზოს მხრიდან ერთსართულიანია. მთავარი ფასადის მხარეს ორსართულიანია. ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით. შენობის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. I სართულზე ორი ოთახია, ერთ-ერთი უსარკმლოა და გამოყენებულია დამხმარე სათავსოდ. კარი აღმოსავლეთიდან აქვს, მეორე ოთახში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სარკმელია გაჭრილი, სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში კი ბუხარია. შენობის II სართულზე მთავარი ფასადის შუა ხის რიკულებიანი აივანია, რომელიც აგურის 5 სწორკუთხა ბურჯზეა დაყრდნობილი. აივნის გადახურვა ხის კოჭებზეა გამართული და 5 სწორკუთხა ხის სვეტს ეყრდნობა. აივნის წინ აგურის მოაჯირიანი ორმარშიანი კიბეა, რომელიც II სართულის განაპირა ოთახების შუა აივანზე გამოდის და დიდი კარ-სარკმლები აქვს. სარკმლების წინ თითო სწორკუთხა შეღრმავებაა, რომლებიც ყვითლადაა შეფერადებული. კედლები დასრულებულია აგურის მაღალი პარაპეტით. შენობა გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით. მუზეუმში 5000-ზე მეტი ექსპონატია დაცული. II სართულზე 5 საგამოფენო დარბაზი, 4 ოთახი და ერთი პატარა ტალანია. ყველაზე დიდი დარბაზი დათმობილი აქვს სოფლის ტერიტორიაზე მოპოვებულ არქეოლოგიურ ექსპონატებს. II დარბაზში გამოფენილია ნუმიზმატიკური და გლიპტიკური მასალა. III დარბაზში სოფლის ამსახველი ფოტოსურათებია, მათ შორის ილია ჭავჭავაძისა და აკაკი წერეთლის ვაჩნაძიანში სტუმრობის დროს გადაღებული ფოტოსურათები. IV დარბაზში დაცულია სასულიერო ლიტერატურა და სხვა ექსპონატები. მათ შორისაა მეფე ერეკლე II-ის, ანტონ კათალიკოსის და მდივან-მწიგნობრის, დიმიტრი თუმანიშვილის მიერ ხელმოწერილი სიგელი, რომლის მიხედვითაც მეფე ერეკლე II-ს გაქრისტიანებული ლეკისთვის უფლება მიუცია, ცოლად შეერთო სოფელ კალაურის მკვიდრი ბეითელმანი — ნაჰირელის ქალიშვილი. დარბაზში წარმოდგენილია სამეთუნეო ნაწარმიც.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 103-104.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ახმეტის მუნიციპალიტეტი | 
ქისტაურის რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი |
|  |
| გურჯაანის მუნიციპალიტეტი | 
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · გურჯაანის ნატო ვაჩნაძის სახლ-მუზეუმი  · ვაჩნაძიანის მუზეუმი  · ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი  · ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი |
|  |
| დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი | 
დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · დედოფლისწყაროს ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი  · ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი  · ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი |
|  |
| თელავის მუნიციპალიტეტი | 
თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი |
|  |
| ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი | 
ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |
|  |
| სიღნაღის მუნიციპალიტეტი | 
სიღნაღის მუზეუმი |
|  |
| ყვარლის მუნიციპალიტეტი | 
ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი  · კოტე მარჯანიშვილის სახლ-მუზეუმი |

 |
სამფაზა დამადაბლებელი ტრანსფორმატორი
**ტრანსფორმატორი** (ლათ. transformo — გარდამქმნელი) — სტატიკური ელექტრომაგნიტური მოწყობილობა, რომელიც გამოიყენება ელექტრომაგნიტური ინდუქციის საშუალებით ცვლადი დენის წრედში ერთი ძაბვის მეორე ძაბვად გარდაქმნისთვის, სიხშირის შეუცვლელად და სიმძლავრის მცირე დანაკარგებით.

ტრანსფორმატორი შედგება ერთი ან რამდენიმე კოჭისაგან, რომელზეც დახვეულია იზოლირებული გამტარები და მოქცეულია ერთიან მაგნიტურ ველში. ეს გამტარები დახვეულია მაგნიტურ გულარზე, რომელიც დამზადებულია ფერომაგნიტური მასალისაგან. თუ ტრანსფორმატორი შედგება ერთი კოჭისაგან მას ავტოტრანსფორმატორი ეწოდება.

ტრანსფომატორის მოქმედების პრინციპი დამყარებულია ელექტრომაგნიტური ინდუქციის მოვლენაზე. პირველად კოჭაში ცვლადი დენის გავლისას, გულარში ჩნდება ცვლადი მაგნიტური ნაკადი, რომელშიც, პრაქტიკულად, მხოლოდ გულარის შიგნით არსებობს და ერთნაირია ყველა კვეთაში. ამის გამო ინდუქციის ემ ძალის მყისი მნიშვნელობა პირველადი თუ მეორეული გრაგნილის ნებისმიერ ხვიაში ერთნაირია.

ცხადია, რაც მეტია კოჭას ხვიათა რიცხვი, მით მეტია მასში აღძრული ინდუქციის ემ ძალა და ძაბვა ამ კოჭას ბოლოებზე.

ლიტერატურა
----------

* (1955) *Industrial Power Systems Handbook*.  McGraw-Hill.
* Calvert, James.  (2001)Inside Transformers. University of Denver.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 9, 2007. ციტირების თარიღი: May 19, 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტრანსფორმატორი***

* Introduction to Current Transformers
* Transformer (Interactive Java applet)
* (Video) Power transformer inrush current (damping)


|  |  |
| --- | --- |
| კბილანა | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მადნიანი მთები**, **კრუშნე-ჰორი** (ჩეხ. Krušné hory; გერმ. Erzgebirge) — ქედი ჩეხეთსა და გერმანიაში. ადმინისტრაციულად ვრცელდება ჩეხეთის კარლოვი-ვარისა და უსტეცის მხარეებსა და გერმანიის საქსონიის მხარეში. სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 150 კმ-ზე, საშუალო სიგანე 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 1244 მ (მთა კლინოვეცი). გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით შვარცვაზერის, ცვიკაუერ-მულდესა და ფლეას ხეობებით დაყოფილია დასავლეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილად.

ტიპური ჰორსტია, რომლის სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ხოლო ჩრდილოეთი დამრეცი. აგებულია გნაისებით, გრანიტებით, ფილიტებითა და ქარსიანი ფიქლებით. მდელოებითა და ტორფნარით დაფარულ დამრეცტალღოვან თხემიან ზედაპირზე აღმართულია ცალკეული ბაზალტური შთენილები, რომლებშიც ღრმად არის ჩაჭრილი ტყიანი ხეობები. რამდენადაც მკვეთრად ეშვება მადნიანი მთები თავის სამხრეთ მთისძირში მდებარე გასწვრივი დაბლობი დეპრესიისაკენ, იმდენადვე თანდათანობით დამრეცი კალთებით ეშვება ის ჩრდილო-დასავლეთისაკენ.

აღმოსავლეთით ვრცელდება ელბის ქვიშაქვიანი მთები, დასავლეთით ელსტერის მთები. მადნიანი მთების ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩრდილოეთ ბოჰემიის ქვაბულია. მადნიანი მთების სამხრეთ მთისძირში მდებარე დეპრესია მესამეული (ოლიგოცენური) მურა ქვანახშირის ბუდობებიანი ტბის ნალექებითაა დაფარული. სამხრეთ ნაწილში მათზე განლაგებულია ნეოგენური ვულკანური დუპოვის მთების ბაზალტის ლავების გროვა.

მესმეულში განვითარებულმა ნასხლეტებმა და ვულკანიზმმა წარმოქმნა ბაზალტები და ფონოლიტური დაიკები. მადნიანი ძარღვები შეიცავს რკინას, სპილენძს, კალას, ვოლფრამს, ტყვიას, ვერცხლს, კობალტს, ბისმუთს, ურანსა და რკინისა და მარგანეცის ოქსიდებს. არის მინერალური წყაროები. საგზაო კომუნიკაციები მადნიანი მთების გავლით კეთილმოწყობილია. განვითარებულია ტურიზმი. 2019 წლიდან მადნიანი მთები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.

სქოლიო
------

1. 1 2  Encyclopedia Britannica | Ore Mountains, mountain range, Europe
2. ↑  Peter Rölke (Hrsg.): Wander- & Naturführer Osterzgebirge, Berg- & Naturverlag Rölke, Dresden 2007, ISBN 978-3-934514-20-1
3. ↑  Harald Häckel, Joachim Kunze: Unser schönes Erzgebirge. 4th edition, Häckel 2001, ISBN 3-9803680-0-9
4. ↑  Müller, Ralph u.a.: Wander- & Naturführer Westerzgebirge, Berg- & Naturverlag Rölke, Dresden 2002, ISBN 3-934514-11-1
5. ↑  Heinrich, E. Wm. (1958) *Mineralogy and Geology of Radioactive Raw Materials*. New York:  McGraw-Hill Book Company, Inc.   გვ. 283–284.
6. ↑  Erzgebirge/Krušnohoří Mining Region en. UNESCO World Heritage Centre. ციტირების თარიღი: 2019-07-08

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4015476-2
* LCCN: sh85044762
* NKC: ge134291
* VIAF: 135359320
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 135359320

 |
**ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ლაგოდეხში. დაარსებულია 1975 წელს. მუზეუმის ფონდი ძირითადად შედგება ძველი ჰერეთისა და მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალისაგან: ქვის, ბრინჯაოს, თიხის სხვადასხვა დანიშნულების ნივთები, სამკაული, სამუშაო იარაღი, ნუმიზმატიკა; მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი მხარის ეთნოგრაფიული და ფოტომასალა.

მუზეუმს აქვს ხუთი საგამოფენო დარბაზი, აქედან ორი დათმობილი აქვს არქეოლოგიას, ერთი ეთნოგრაფიას, ერთი ნუმიზმატიკას. მეხუთე დარბაზში პერიოდულად ეწყობა ფოტო, ინდრეწვის ოსტატებისა და პროფესიონალი და მოყვარული მხატვრების გამოფენები.

მუზეუმში დაცული არქეოლოგიური მასალა მოიცავს ძვ. წ. IV ათასწლეულიდან გვიან ფეოდალურ ხანამდე პერიოდს. იგი წარმოდგენილია თიხის ჭურჭლით, ბრინჯაოს იარაღებითა და სამკაულებით. აღნიშნული არტეფაქტები მოპოვებულია როგორც არქეოლოგიური გათხრებით (მსხალგორის VII-XIV სს. სამონასტრო კომპლექსი, ბაისუბანის სამეურნეო ნაგებობა და ულიანოვკის ენეოლითის ხანის ნამოსახლარი), ისე შემთხვევითი მონაპოვარითა და შემოწირულობით. არქეოლოგიის ერთი საგამოფენო დარბაზი მთლიანად დათმობილი აქვს მსხალგორის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებულ არტეფაქტებს. 

მუშაობს ყოველდღე, ორშაბათის გარდა, 10 სთ-დან 18 სთ-მდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| ახმეტის მუნიციპალიტეტი | 
ქისტაურის რაფიელ ერისთავის სახლ-მუზეუმი |
|  |
| გურჯაანის მუნიციპალიტეტი | 
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · გურჯაანის ნატო ვაჩნაძის სახლ-მუზეუმი  · ვაჩნაძიანის მუზეუმი  · ივანე ბერიტაშვილის მუზეუმი  · ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი |
|  |
| დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი | 
დედოფლისწყაროს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი  · დედოფლისწყაროს ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი  · ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი  · ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი |
|  |
| თელავის მუნიციპალიტეტი | 
თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი |
|  |
| ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი | 
ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი |
|  |
| სიღნაღის მუნიციპალიტეტი | 
სიღნაღის მუზეუმი |
|  |
| ყვარლის მუნიციპალიტეტი | 
ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი  · კოტე მარჯანიშვილის სახლ-მუზეუმი |

 |
**ალექსანდრე მიხეილის ძე გოცირიძე** (დ. 3 თებერვალი, 1904, სოფ. ნუკრიანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, — გ. 14 მაისი, 1986, თბილისი) — ქართველი ფიზიოლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1942), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) სამკურნალო ფაკულტეტი. 1928-1933 წლებში მუშაობდა თსუ-ს ფიზიოლოგიის კათედრაზე (ასისტენტი, შემდეგ დოცენტი), 1933 წლიდან გარდაცვალებამდე — ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის კათედრის გამგე, შეთავსებით — პროფესიულ დაავადებათა და შრომის ჰიგიენის ინსტიტუტის ფიზიოლოგიის განყოფილების გამგე (1934-45). მუშაობდა ასევე გორისა (1942-50) და თბილისის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში. ეწეოდა სამეცნიერო და ორგანიზაციულ მუშაობას ფიზიოლოგიის საკითხების პოპულარიზაციისათვის.

ბიბლიოგრაფია
------------

* სისხლის გადასხმის ფიზიოლოგიისათვის (ავტორი). - თბილისი, 1958. - 31გვ.
* სისხლის გადასხმის საფუძვლები (ავტორი). - თბილისი, საქმედგამი, 1943. - 58გვ.

ლიტერატურა
----------

* *ყენია, ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 129.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ალექსანდრე გოცირიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თერავადა**, **თჰერავადა**, **სთჰავირავადა** (პალ: थेरवाद theravāda; სანს: स्थाविरवाद sthāviravāda - „უფროსთა სწავლება") — ადრეული ბუდიზმის 18 სკოლათაგან ერთადერთი გადარჩენილი. თერავადა თანამედროვე ბუდიზმის სამ ძირითად მიმდინარეობათაგან ერთ-ერთია. ამ სკოლას ადრე „ჰინაჲანადაც" (*„მცირე ბორბალი"*) მოიხსენიებდნენ, მაგრამ ახლა აღარ იხმარება, რადგან ითვლება, რომ მაჰაჲანასთან (*„დიდი ბორბალი"*) უსამართლო შედარებაა; გარდა ამისა, შეურაცხმყოფელ აზრსაც ატარებს.

საფუძვლები
----------

თერავადა ბუდისტურ სკოლათაგან ყველაზე კონსერვატულია. მის მიმდევართა მიზანია ყველანაირი დაბინძურებისა და ცდომილებისგან აბსოლუტური თავისუფლების მდგომარეობის მიღწევა. მაჰაიანასთან შედარებით, თერავადას ახასიათებს რაციონალისტური მიდგომა და რიტუალების შედარებით სიმარტივე. 

თერავადას წმინდა წიგნია *პალური კანონი*, რომელიც დაწერილია პალურ ენაზე.

ისტორია
-------

ითვლება, რომ თერავადა ჩამოყალიბდა *მე-3 ბუდისტური კრებისას* (დაახლ: ძვ.წ. 250) ინდოეთში იმპერატორ აშოკას მმართველობისას. მის პროზელიტურ საქმიანობათა გამო, თერავადა ელინისტურ დასავლეთშიც გახდა ცნობილი: ალექსანდრიაში, ანტიოქიაში, ათენსა და სხვ. აშოკას ზოგიერთი ედიქტი დაიწერა ძველბერძნულ და არამეულ ენებზე. 

დღეს თერავადა ბუდიზმის მთავარი მიმდინარეობაა შრი-ლანკაზე (მოსახლეობის დაახლ. 70%) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის უმეტეს ქვეყნებში (კამბოჯა, ლაოსი, მიანმა, ტაილანდი). თერავადას ასევე მიდევენ ეროვნული უმცირესობები ჩინეთში, ვიეტნამში, ბანგლადეშსა და მალაიზიაში. თერავადა შედარებით გავრცელდა სინგაპურსა და ავსტრალიაში. 

დღეს, მსოფლიოში თერავადას 100 მილიონამდე მიმდევარია. ნელ-ნელა ვრცელდება აშშ-სა და ევროპაშიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვაჯრაიანა
* მაჰაიანა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Orange Tip Editions დაარქივებული 2016-10-08 საიტზე Wayback Machine.  - Buddhism in everyday life
* BuddhaNet - World Buddhist directory & information resource
* Nibbana.com - A Collection of Theravada Resources
* Nibbanam.com - On Nibbana (Nirvana), Pali and Theravada in general
* What-Buddha-Taught.net დაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine.  - A Collection of Theravada Resources
* The Buddhist Society of Western Australia - A Collection of Dhamma Talks
* Tipitaka Network - Dhamma Studies
* TripleGem.net - Buddhist Directory
* Sadhu! - Theravada Web Directory
* Meditation in the Theravada tradition - Vipassana Meditation as taught by SN Goenka in the tradition of Sayagyi U Ba Khin
* Vipassana and Theravada site
* Buddhist Meditation in the Theravada tradition - Vipassana Meditation
* Meditation Retreat in Asia (German and English)
* Sobhana.net - Theravada Dhamma Talks
* The Broken Buddha/Critical Reflecctions on Theravada and a Plea for a New Buddhism by S. Dhammika
* Saranaloka Foundation დაარქივებული 2009-03-26 საიტზე Wayback Machine.  - Supporting nuns in America (Thai Forest tradition; Ajahn Sumedho lineage)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურგენიძე**. |

**ვლადიმერ მიხეილის ძე გურგენიძე** (დ. 16 ნოემბერი, 1894, თელავი, — გ. 15 სექტემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი რკინიგზების დაპროექტების, მშენებლობისა და ექსპლუატაციის დარგში, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1950), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1956).

დაამთავრა ლენინგრადის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტი (1926). მუშაობდა თბილისის ინდუსტრიულ ტექნიკუმსა და ამიერკავკასიის სატყეო–ტექნიკურ ინსტიტუტში (1926-1930), ამიერკავკასიის, შემდგომ თბილისის მიმოსვლის გზათა ინჟინრების ინსტიტუტში (1930-1959), საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში რკინიგზის სადგურებისა და კვანძების დაპროექტების, მშენებლობისა და ექპულატაციის კათედრის გამგედ (1944-1978). 1978 წლიდან იყო ამავე კათედრის პროფესორ–კონსულტანტი. მისი ძირითადი სამეცნიერო შრომები ეხება რკინიგზის ექპულატაციის საკითხებს

ბიბლიოგრაფია
------------

* Улавливающие тупики. Основы проектирования и эксплуатации, М. 1953;
* Железнодорожные станции с сортировочными устройствами на уклонах, Тб. 1961.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 213.
**ოთარ დავითის ძე ქობულაშვილი** (დ. 1777 — გ. 3 თებერვალი, 1835) — თავადი, ქართველი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე.

დაიბადა ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ის მდივან დავით ქობულაშვილის ოჯახში. თავადაც მდივნად მსახურობდა. 1801 წელს იყო პეტერბურგში გაგზავნილი ქართული დელეგაციის შემადგენლობაში. რუსეთის იმპერიის მიერ ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ დაინიშნა თელავის მაზრის მოურავად. 1812 წელს იყო კახეთის აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აჯანყებულთა წინააღმდეგ მთავრობის მხარეს იბრძოდა ოთარის ძმა — სერგი (ევგენი). იმავე წლის თებერვალში ოთარ ქობულაშვილის სარდლობით აჯანყებულებმა საგარეჯოსთან დაამარცხეს გენერალი პორტნიაგინი, მაგრამ მარტში დამარცხების შემდეგ ხელისუფლებას დანებდა. ქობულაშვილს აჰყარეს ჩინები, მოუხსნეს პენსია და აუკრძალეს თბილისიდან გასვლა. 1813-1816 წლებში საქართველოს მთავარმართებელმა ნიკოლაი რტიშჩევმა ის დროებით მისივე ძმის — თელავის თავადაზნაურობის წინამძღოლის სერგი ქობულაშვილის თანაშემწედ დანიშნა. ჰქონდა კარის მრჩევლის („ნადვორნი სოვეტნიკის") წოდება. ოთარ ქობულაშვილს ცოლად ჰყავდა ომან ხერხეულიძის ქალიშვილი ბარბარე. მისი და ქეთევანი იყო მეუღლე გენერალ თამაზ ორბელიანისა.

ლიტერატურა
----------

* მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980. – გვ. 205-206.
* კახეთის 1812 წლის აჯანყება / აკაკი გელაშვილი. - თბ. : არტანუჯი, 2003. - ISBN 99928-993-1-X. – გვ. 152.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კანდელაკი**. |

**ქეთევან კანდელაკი** (დ. 27 ოქტომბერი 1911, თბილისი — გ. 19 ნოემბერი, 1982) — ქართველი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1968), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1976).

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1946-1957 წლებში მუშაობდა ამავე ინსტიტუტის კლინიკური და ბიოქიმიური ლაბორატორიების გამგედ. 1966 წლიდან ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის პროფესორი, 1976 წლიდან კი ამავე ინსტიტუტში მის მიერვე დაარსებული ნეფროლოგიის კურსის ხელმძღვანელი იყო. შეისწავლა ძვლის ტვინის ენდოგენური სტიმულატორების ერითროპოეტინების გავლენა ანემიის განვითარებაზე ზოგიერთი შინაგანი სნეულობის დროს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 516.
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 365.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან კანდელაკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ქეთევან კანდელაკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ერბომჟავას ბაქტერიები** — ბაქტერიები, რომლებიც იწვევენ ერბომჟავურ დუღილს. მიეკუთვნებიან საქაროლიტიკურ კლოსტრიდიუმებს. არიან ანაერობული, სპორათწარმომქმნელი, გრამდადებითი ჩხირები. ადუღებენ მონო- და პოლისაქარიდებს, რის შედეგადაც საბოლოო პროდუქტის სახით წარმოიქმნება ერბომჟავა, ძმარმჟავა, ნახშირორჟანგი. ბევრი სახეობა აფიქსირებს აზოტს. ფართოდ არიან გავრცელებული ბუნებაში და შლიან დიდი რაოდენობით ორგანულ ნივთიერებებს. შეუძლიათ საკვები პროდუქტების გაფუჭება. ტიპური წარმომადგენლებია *Clostridium pasteurianum* და *Clostridium buryricum*. ერბომჟავას ბაქტერიებთან ახლოს დგანან აცეტონ-ბუტილის ბაქტერიები (*Clostridium acetobutylicum*), რომლებიც ადუღებენ ნახშირწყლებს და წარმოქმნიან აცეტონს, ბუტანოლსა და ზოგიერთ სხვა ნივთიერებას (იხ. აცეტონ-ბუტილური დუღილი).

სქოლიო
------

1. ↑   Маслянокислые бактерии // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров. — М.: «Советская Энциклопедия», 1986. — стр. 343.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მირცხულავა**. |

**ცოტნე მირცხულავა** (დ. 25 ივლისი, 1920, ფოთი — გ. 2010) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1942 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1942-1953 წლებში მუშაობდა „საქნავთის" სისტემაში, სადაც განვლო გზა ათისთავიდან ტრესტის მმართველის მოადგილის თანამდებობამდე. 1950-1997 წლებში იყო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დოცენტი; 1955-1968 წლებში წყალეკოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი, განყოფილების გამგე, დირექტორის მოადგილე; 1968-2005 წლებში იყო საქართველოს წყალთა მეურნეობისა და საინჟინრო ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი.

მისი შრომები ეხება მელიორაციისა და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა საიმედოობის თეორიას, აგრეთვე მდინარეებისა და არხების კალაპოტის წარეცხვის საკითხებს. მან პირველმა დაადგინა სხვადასხვა გრუნტის წარეცხვის კანონზომიერებანი და მისი პროგნოზირების მეთოდი. ბმული გრუნტების წამრეცხი სიჩქარის დადგენის ანალიზური მეთოდი, ამ გრუნტის წარეცხვის მოდელირების ხერხი და წყლისმიერი ეროზიის ინტენსიურობის პროგნოზირების მეთოდი. გამოქვეყნებული აქვს 600-მდე მეცნიერული ნაშრომი, მათ შორის, 26 მონოგრაფია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 14.
* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004, გვ.127 — თბილისი, 2012
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, გვ. 233 თბილისი, 1998-1999

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცოტნე მირცხულავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ივანე სარიშვილი** (დ. 11 დეკემბერი, 1912, სოფ. ასკანა, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 5 ივნისი, 1977) — ქართველი აგროქიმიკოსი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1948). საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1958). სკკპ წევრი 1940 წლიდან. ლენინის სახელობის საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერების აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1972-), საქართველოს სსრ IV, V, VI, VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

1932 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1937 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ნიადაგთმცოდნეობის კათედრის დოცენტი იყო, ხოლო 1938–1975 წლებში აგროქიმიის კათედრის გამგე, 1949–1956 წლებში — აგრონომიის ფაკულტეტის დეკანი, ხოლო 1956–1974 წლებში — ამავე ინსტიტუტის რექტორი, 1974 წლიდან სსრკ აგროქიმიის მომსახურების ცენტრალური ინსტიტუტის ამიერკავკასიის ფილიალის დირექტორი. საქართველოში პირველმა შეადგინა აგროქიმიის კარტოგრამა: გამოიკვლია წითელმიწა ნიადაგების თეორიული და პრაქტიკული საკითხები, შეისწავლა საქართველოში ტენიანი სუბტროპიკული ზონის ნიადაგების ბუნება, ნიადაგის მიკროელემენტებით განოყიერება და სხვა. იგი ასზე მეტი სამეცნიერო შრომის ავტორია.

ჯილდოები
--------

* საპატიო ნიშნის ორდენი
* ლენინის ორდენი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე სარიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ივანე სარიშვილის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
* ივანე სარიშვილის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
* ივანე სარიშვილის ბიოგრაფია (VII მოწვევა)