recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ართავაზდ კარამიანი** (სომხ. Արտավազդ Քարամյան, აგრეთვე ცნობილი როგორც **არტიომ კარამიანი**; დ. 14 ნოემბერი, 1979, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით იყო მარცხენა ნახევარმცველი/მარცხენა მცველი. იგი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. ართავაზდი არის აგრეთვე ფეხბურთელი, არმან კარამიანის ტყუპი ძმა.

საკლუბო კარიერა
---------------

ართავაზდ კარამიანმა პროფესიონალური ფეხბურთის თამაში 1996 წელს დაიწყო. ამ წელს, ის და მისი ძმა არმან კარამიანი საფეხბურთო კლუბ არაბკირს შეუერთდნენ. 1997 წელს ძმები სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ პიუნიკს შეუერთდნენ. ართავაზის პიუნიკში ყოფნის დროს კლუბმა მოიგო: სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა (2001, 2002), სომხეთის თასი (2002) და სომხეთის სუპერთასი (1997, 2002). 1999 წელს ორივე ძმა კილიკიაში გადავიდა, ხოლო 2002 წელს კვლავ პიუნიკში დაბრუნდნენ. 2003 წელს ორივე მათგანმა კონტრაქტი გააფორმა საბერძნეთის ფეხბურთის ლიგის კლუბ პანაჩაიკის. 2003 წლიდან 2004 წლამდე, ტყუპები თამაშბდნენ უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ არსენალ-კიევში. 2004 წელს ორივე მათგანი შეუერთდა ლიგა პირველი კლუბ რაპიდს. ართავაზდი კლუბში მთელი სეზონი დარჩა, ხოლო არმანმა ეს სეზონი გამოტოვა. ართავაზდის კლუბში თამაშის პერიოდში, რაპიდი გახდა 2005-2006 წლების დივიზია-A-ს ჩემპიონატის ფინალისტი და მოიგო 2005-2006 და 2006-2007 წლების „კუბიკ რუმინი". კლუბი აგრეთვე გავიდა 2005-2006 წლების ეურო თასის მეოთხედფინალში. 2007 წელს ორივე ძმა კლუბ რიმაშოარას შეუერთდა. მომდევნო სეზონში, კლუბი იყო 2008-2009 წლების ლიგა პირველის ჩემპიონატის ფინალისტი.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

ართავაზდ კარამიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 2000 წლის 9 იანვარს, გვატემალას წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, რომელიც ფრედ, ანგარიშით 1:1 დასრულდა. ამის შემდგომ მან 10 წლის განმავლობაში 50 თამაშში მიიღო მონაწილეობა და გაიტანა 2 გოლი. 2010 წელს, მან ეროვნული ნაკრები დატოვა.

თამაშის სტილი
-------------

მის მთავარ უპრატესობებს წარმოადგენს მისი სისწრაფე და თავისუფალი დარტყმები.

პირადი ცხოვრება
---------------

ართავაზდი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი შვილი.

ართავაზდს ჰყავს ტყუპი ძმა, არმან კარამიანი, რომელიც აგრეთვე პროფესიონალი ფეხბურთელია; ძმებს თითმის მთელი კარიერა ერთად აქვთ გატარებული.

2014 წელს, მან ძმასთან ერთად რუმინეთის მოქალაქეობა მიიღო. ისინი ცოლებთან და შვილებთანერთად რუმინეთში ცხოვრობენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ართავაზდ კარამიანი — National-Football-Teams.com
* armfootball.tripod.com
* ართავაზდ კარამიანი — FootballDatabase.eu
* ართავაზდ კარამიანი — Soccerway

სქოლიო
------

1. ↑  У Артаваздa Карамяна тоже счастье ru. armsport.am.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 February 2011. ციტირების თარიღი: 31 March 2013.
2. ↑  Karamienii sunt români! Romanian. SportNews (4 November 2014).
**ატა** (ინგლ. 'Ata) — კუნძული ტონგის სამეფოს ტონგატაპუს კუნძულების ჯგუფში, წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციულად კუნძული შედის ტონგატაპუს ოლქში.

გეოგრაფია
---------

კუნძულ ატას რუკა
ატა ტონგას სამეფოს ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძულია, მდებარეობს დაახლოებით 160 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ტონგატაპუს კუნძულიდან. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს 3000 კმ-ში.

ატას აქვს ვულკანური წარმოშობა და, სავარაუდოდ, ტონგის არქიპელაგის ვულკანური კუნძულების დასავლეთ ჯაჭვში უძველესი კუნძულია. ადამიანის მიერ დაკვირვების მთელი ისტორიის განმავლობაში რაიმე ვულკანური პროცესი კუნძულზე დარეგისტრირებული არ ყოფილა. კუნძულის ფართობია — 2,3 კმ². კუნძული დაფარულია ხშირი მცენარეულობით, რომელთა შორის ჭარბობს ქოქოსის პალმა. გავრცელებულია ლეღვი, პურის ხე. ბუდობენ ზღვის ფრინველები. კუნძულის ერთადერთი ძუძუმწოვარია — პატარა თაგვი.

კლიმატი ატას კუნძულზე ტროპიკულია. ხდება დამანგრეველი ციკლონები და მიწისძვრები.

ისტორია
-------

კუნძული 1643 წლის 19 იანვარს აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა მოგზაურმა აბელ ტასმანმა. იმის გამო, რომ ატას სიახლოვეს ზღვაოსანმა დაინახა ტროპიკული ფრინველების დიდი რაოდენობა, ტასმანმა კუნძულს დაარქვა *Pylstaert Eylant* (თანამედროვე ნიდერლანდური ენაზე დაწერით — «*Pijlstaart*»), რაც ნიშნავს «*ისრის კუდი*» (ინგლ. arrowtail, ეს სახელი ერქვა ტროპიკულ ფრინველსაც). მიუხედავად ამისა ცუდი ამინდის გამო ტასმანი ვერ გადავიდა კუნძულზე.

1862 და 1864 წლებს შორის პერიოდში კუნძული ატა მნიშვნელოვნად დაზარალდა პერუელი მონათვაჭრებისგან: პრაქტიკულად მთელი მოსახლეობა გაყვანილი იქნა ოკეანეთის სხვა კუნძულებზე და პერუში გუანოზე სამუშაოდ.

დანარჩენი მოსახლეობის გადასარჩენად მეფე ჯორჯ ტუპოუ I-მა მოახდინა დარჩენილი მაცხოვრებლების ევაკუაცია კუნძულ ეუაზე. მას შემდეგ კუნძული ატა დაუსახლებელია.

მოსახლეობა
----------

დღეისათვის კუნძული დაუსახლებელია, თუმცა 1860-იან წლებში მასზე ცხოვრობდა მუდმივი მოსახლეობა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site*. ტონგა. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-08-11. ციტირების თარიღი: 2015-01-03.
2. 1 2  BIRDS OF 'ATA AND LATE, AND ADDITIONAL NOTES ON THE AVIFAUNA OF NIUAFO' OU, KINGDOM OF TONGA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-10-16. ციტირების თარიღი: 2015-01-03.
3. ↑  [Tonga: the Tale of the Hobart Whaler 'Grecian'. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2015-01-03. Tonga: the Tale of the Hobart Whaler 'Grecian'. (ინგლისური)]
ამალარიხი
**ამალარიხი** (ლათ. Amalaricus; დ. 502 — გ. 531) — ვესტგუთების მეფე. ალარიხ II-ის შვილი. ქვეყანას მართავდა 511–531 წლებში მამის გარდაცვალების შემდეგ 5 წლის ამალარიხი გაიქცა ესპანეთში. 508 წელს ოსტგუთების ჯარისა და მათი მეფის, ბაბუამისის თეოდორიხ დიდის დახმარებით ამალარიხი დაბრუნდა სამეფოში. რის შემდეგაც ვესტგუთების სამეფო აღმოჩნდა ოსტგუთების მეფის მმართველობაში, თეოდორიხ დიდი გახდა ვესტგუთების სამეფოს ფაქტობრივი და იურიდიული მმართველი. იგი როგორც რეგენტი მართავდა სამეფოს 511-526 წლებში, ხოლო მისი შვილიშვილი ამალარიხი — 526-531. 

თეოდორიხის გარდაცვალების შემდეგ (526 წ.) ოსტგუთმა გამოაცხადეს ქვეყნის გაყოფა ამალარიხსა და ათალარიხს (თეოდორიხის შვილის ამალასუნთას შვილი) შორის. რის შედეგადაც მდინარე რონის აღმოსავლეთით მდებარე მიწები ოსტგუთებს დარჩათ, ხოლო ვესტგუთების მეფე კვლავ ამალარიხი გახდა. 

ამალარიხის გარდაცვალების შესახებ სხვადასხვა მოსაზრებებია ისტორიულ წყაროებში, მაგრამ ყველა ისტროიკოსი ერთ რამეში თანხმდება, ამალარიხი მოკლეს 531 წელს.

ლიტერატურა
----------

* იორდანი. გუთების წარმომავლობა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ისიდორე სევილიელი. გუთების ისტორია. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* გრიგორი ტურელი. ფრანკების ისტორია. წიგნი III. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა
* ვესტგუთების მეფეთა ქრონიკა. საიტზე აღმოსავლური ლიტერატურა


|
|  |
|
| წინამორბედი:გეზალეხი | **ვესტგუთების მეფე**511 - 531  | შემდეგი:თეუდისი |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანალოგია**. |

**ანალოგია** — ერთმანეთთან მიმართებაში მყოფი ენობრივი ფორმების ურთიერთგავლენა, როდესაც ამ ფორმებს შორის ნაწილობითი თანხვედრაა მნიშვნელობით ან ბგერადობით. ანალოგია ენის განვითარების ერთ-ერთი ფაქტორია. ანალოგიით შეიძლება შეიცვალოს როგორც სიტყვის ბგერადობა(*„დაჯედ"* შეიცვალა *„დაჯექ"*-ით, *„დადექ"*-ის ანალოგიით), ისე სინტაქსური ყალიბი(დიალექტიკური:„კაცმა წავიდა", „*კაცმა გააკეთას*" ანალოგიით); მაგრამ იგი უფრო გავრცელებულია ფლექსიასა და სიტყვათწარმოებაში(„უთქვამს", „უნახავს" ტიპის შეცვლა „უთქვია", „უნახია" ფორმით, „გაუკეთებია" ფორმის ანალოგიით). ანალოგიის თავისებური სახეობაა ხალხური ეტიმოლოგია და კონტამინაცია.

სინატქური ყალიბის შეცვლის მაგალითია რუსულში *сын* სიტყვის ნათესაობითი ბრნუნვაში *сыну*-დან *сына*-ზე ტრანსფორმაცია(სხვა სიტყვების ანალოგიით. როგორებიცაა:*стола*, *раба*...)

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 425.
2. ↑  Советский энциклопедический словарь 1982; გვ.54
**ალჟირის საპროტესტო აქციები** — ანტისამთავრობო გამოსვლა ალჟირში, დაიწყო 2010 წლის 28 დეკემბერს. 

საპროტესტო აქციები გამოიწვია ქვეყანაში უმუშევრობის ზრდამ, ახალგაზრდებისათვის არახელსაყრელმა მდგომარეობამ. 2010 წლის დეკემბერში ქვეყანაში მკვეთრად გაიზარდა ფასები, რამაც მკვეთრი დარტყმა მიაყენა ქვეყნის ღარიბ მოსახლეობას. გამოსვლაზე განსაკუთრებით ძლიერი ზემოქმედება განიცადა ტუნისის ჟასმინის რევოლუციამ. 

29 იანვარს ალჟირის მთავრობამ მოახდინა დემონსტრაციებზე რეაგირება - შეამცირა ფასები ზეთზე, შაქარზე და პირველადი მოხმარების სხვა პროდუქტებზე და განაცხადა, რომ ამ პროდუქტების სუბსიდირებას მომავალშიც გააგრძელებს.

12 თებერვალს ალჟირის დედაქალაქში ოპოზიციის მიერ გამართული დემონსტრაციის დროს ასობით მისი მონაწილე დააკავეს. დემონსტრანტები სამოქალაქო თავისუფლებასა და რეფორმებს მოითხოვდენენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Eye on Algeria

სქოლიო
------

1. ↑  ალჟირში თვითდაწვის კიდევ ერთი მცდელობა მოხდა
2. ↑  Algeria protesters push for change
3. ↑  Obama Poised to Step Up Criticism of Mubarak If Crackdown Is Intensified
4. ↑  ალჟირში ათასობით პირმა ანტი-სამთავრობო აქცია გამართა
5. ↑  ალჟირში და იემენში საპროტესტო დემონსტრაციები გაიმართა
**ანადირი** (რუს. Анадырь) — მდინარე რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. სიგრძე 1150 კმ, აუზის ფართობი 191 ათ. კმ². სათავეს იღებს ანადირის ზეგნის ცენტრალურ ნაწილში, მიედინება ანადირის დაბლობზე, რამდენიმეჯერ იცვლის მიმართულებას და გვერდს უვლის ქედებს; ჩაედინება ანადირის ყურის ომენენის ყურეში (ბერინგის ზღვა). ზემო წელზე ხეობა ვიწროა; შუა და ქვემო წელზე კალაპოტი იყოფა, წარმოქმნის ტოტებისა და ფშანების რთულ სისტემას (შესართავში სიგანე 6–7 კმ-ია). ძირითადი შენაკადებია: იაბლონი, ეროპოლი, მაინი (მარჯვენა); ჩინეივეემი, ბელაია, ტანიურერი (მარცხენა). იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო წელზე 1680 მ³/წმ-ია. იყინება ოქტომბერში (ზემო წელზე ხშირად სექტემბერში), ლღვება მაისის ბოლოს – ივნისის დასაწყისში. აუზში 23,5 ათასზე მეტი ტბაა საერთო ფართობით 3231 კმ²; მოიპოვებენ ნახშირს. მცირე ზომის გემებისთვის სანაოსნოა სოფელ მარკოვოდან (570 კმ), წყალდიდობის დროს – უფრო ზემომდეც. ქვემო წელზე მისდევენ თევზაობას.

სქოლიო
------

1. ↑   საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 20.
2. ↑   Анадырь // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 649.
აქაბი
**აქაბი** (ივრ. אחאב) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 869 - ძვ. წ. 850 წლებში. ომრის ვაჟი. 

იოსებ ფლავიუსის თანახმად აქაბი, ისევე, როგორც მისი წუნამორბედნი უწმინდური კაცი იყო. იგი არ ცნობდა იერუსალიმის ტაძარს და თაყვანს ოქროს ვერძს სცემდა. მისი მეუღლე იყო ტირის მეფის, იეოვალის ასული იეზაბელი, რომლისგანაც მან ფინიკუი ღმერთების თაყვანისცემა ისწავლა. იეზაბელი ჭკვიანი და ენერგიული ქალი იყო, მას ქმარზე დიდი გავლენა ჰქონდა. მისი მოთხოვნით მეფემ ააგო ვაალის ტაძარი და გარს ბაღი შემოარტყა. აქაბის მმართველობისას ისრაელში თითქმის სრულებით შეწყვიტეს ისრაელის ღმერთის თაყვანისცემა, რამაც ბევრი უბედურება გამოიწვია. დაიწყო გვალვა, შემდეგ კი ისრაელს სირიის მეფე ბენ-ხადად II შემოესია და მეფეს სამარიაში შეუტია. აქაბმა მოახერხა სირიელებისთვის უეცრად შეტევა, როდესაც ისინი ბანაკში ქეიფობდნენ და დაამარცხა ისინი. ფლავიუსის გადმოცემით ამ შეტევაში მეფეს წინასწარმეტყველი მიქეა დაეხმარა. ბენ ხადადი ტყვედ ჩაბარდა და აქაბმა იგი გაუშვა. ებრაული წყაროების თანახმად ღმერთი განარისხა ამ საქციელმა და მიქეამ მეფეს უთხრა, რომ მისი სიკვდილის მიზეზი ბენ ხადადი გახდება. მალე აქაბი შეხვდა იუდეის მეფეს იოსაფატს და შესთავაზა ბენ ხადადის წინააღმდეგ ერთად ომის დაწყება. ვაალის წინასწარმეტყველები ებრაელებს გამარჯვებას პირდებოდნენ, მიქეამ კი იწანასწარმეტყველა, რომ ებრაელები ბრძოლის ველიდან გაიქცევიან და მხოლოდ აქაბი დაიღუპება. მართლაც ასე მოხდა, როდესაც ორივე მხარე შეხვდა ერთმანეთს არამათასთან, სირიელების მიერ ნასროლი ისარი მოხვდა მეფეს და სასიკვდილოდ დაჭრა.

ლიტერატურა
----------

* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ძველი ისრაელის და იუდეის მმართველები |
| --- |
|  |
| გაერთიანებული სამეფო | 
საული | დავითი | იშბაალი | სოლომონ მეფე |
|  |
| იუდეა | 
რობოამი | აბია | ასა | იოშაფატი | იორამი | ახაზია | ატალია | იოაში | ამაცია | უზია/აზარია | იოთამი | ახაზი | ეზიკია | მენაშე | ამონი | იოშია | იოახაზი |  იოაკიმი | იოიაქინია | ციდიკია |
|  |
| ისრაელი | 
იეროვოამ I | ნადავი | ბააშა | ილა | ზამვრი | თიბნი | ომრი | აქაბი | ახაზია | იორამი | იიუი | იოაჰაზი | იოასი | იეროვოამ II | ზაქარია | შალუმი | მანაიმ I | თაკია | ფაკეი | მანაიმ II | ოსია |

 |
**ანა არნოლდის ასული ანტონოვსკაია** (რუს. Анна Арнольдовна Антоновская, *ქალიშვილობაში* **ვეჟნერი**; დ. 12 იანვარი, 1886/  ძვ. სტ. 31 დეკემბერი 1885, ტფილისი — გ. 21 ოქტომბერი, 1967, მოსკოვი) — რუსი მწერალი, სცენარისტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი და ლიტერატურული კრიტიკოსი. სტალინის პრემიის II ხარისხის ლაურეატი (1942).

შემოქმედება
-----------

1904 წელს დაიწყო ლექსების წერა. 1918-1919 მისი ლექსები იბეჭდებოდა აკმეისტურ გამოცემებში. *Opus magnum* — რომანი „დიდი მოურავი" გიორგი სააკაძის შესახებ (I წიგნი 1937, II წიგნი 1940, III წიგნი 1947, IV წიგნი 1953, V წიგნი 1957, VI წიგნი 1958). რომანი გადათარგმნილია რამდენიმე ენაზე. ქართულად თარგმნა ა. ჭუმბურიძემ. 1942 წელს გამოვიდა ფილმი „გიორგი სააკაძე", რომელიც გადაღებული იყო რომანის მოტივებზე.

ანა ანტონოვსკაია არის შემდეგი პიესების ავტორი: «ფერების რევოლუცია» (1921), «გიორგი სააკაძე» (1925) და «მოსკოვის ცეცხლი»; რომანები: «მშვიდობის ანგელოზები» საქართველოს ინტერვენიციის შესახებ (1945-1946), «დოკუმენტალური ნოველები საქართველოს შესახებ» (1961).

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია lib.ru (რუსული)
* «დიდი მოურავი» на aldebaran.ru დაარქივებული 2007-02-08 საიტზე Wayback Machine. (რუსული) და lib.druzya.org(რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  ჭუმბურიძე, ა. NPLG
**აქაველთა კავშირი** — ძველი ბერძნული ქალაქების პოლიტიკური გაერთიანება პელოპონესში. მიმართული იყო დორიელთა წინააღმდეგ.

საბერძნეთისთვის ისტორიულად კლასიკურ ხანაში აქაველთა კავშირს განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ ჰქონია. იგი დაიშალა ძვ.წ IV საუკუნის II ნახევარში და აღდგა ძვ.წ 280 წელს, როგორც აქაიას ოთხი ქალაქის ანტიმაკედონიური ფედერაცია.ძვ. წ 275 წელს ფედერაციას შეუერთდა ქალაქი ეგიონი, ძვ.წ III საუკუნის II ნახევარში კი იგი დაახლოებით 60 ქალაქს აერთიანებდა. ქალაქები ავტონომიით სარგებლობდნენ.

აქაველთა კავშირის მმართველობის უმაღლესი ორგანო იყო საერთო კრება, რომელსაც იწვევდნენ წელიწადში ორჯერ ეგიონში. კავშირის ყველა წევრ-ქალაქს კრებაზე თითო ხმის უფლება ჰქონდა. კრება ირჩევდა უმაღლესი თანამდებობის პირებს: სტრატეგოსს, ნავარქოსს, ჰიპარქოსს. ასევე არჩევდა მართლმსაჯულების საკითხებს და იხილავდა საგარეო და საშინაო საქმეებს.

აქაველთა კავშირი ჭრიდა საკუთარ მონეტას, ჰქონდა ზომა-წონის ერთიანი სისტემა.

ძვ.წ 251 წელს აქაველთა კავშირის წევრი გახდა ქალაქი სიკიონი. არატე სიკიონელმა ბოლო მოუღო მაკედონურ ჰეგემონიას პელოპონესში, მაგრამ კლეომენე III-ის მიერ სპარტაში გატარებულმა რეფორმებმა და აგრარულმა მოძრაობამ, რომელიც ამ რეფორმებმა გამოიწვია პელოპონესში, დააშინა ოლიგარქოსები. 

ძვ.წ 221 წელს აქაველთა კავშირი იძულებული გახდა მაკედონიას შეკავშირებოდა სპარტის წინააღმდეგ, რის შედეგადაც იგი ფაქტობრივად მაკედონიას დაემორჩილა. რომისა და მაკედონიის ბრძოლების დროს აქაველთა კავშირმა კოლიცია შექმნა მაკედონიის წინააღმდეგ, მაგრამ მალე რომი აქაველთა კავშირის საქმეში ჩაერია, ძალმომრეობას მიმართა და იტალიაში მძევლად წაიყვანა პრომაკედონური ორიენტაციის ათასი მოქალაქე.

აქაველთა კავშირის ცდა, ომით დაეღწია რომაელთა გავლენისაგან დასრულდა ძვ.წ 146 წელს მისი დაშლით, რომაელთა მიერ კორინთის დანგრევითა და საბერძნეთის დამორჩილებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 35.
**ანა-ანახუტლუ დიდი კომნენოსი** (ბერძ. Άννα Μεγάλη Κομνηνή; დ. უცნობია – გ. 1342) — ტრაპიზონის იმპერატორი 1341-1342 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ანა იყო ტრაპიზონის იმპერატორ ალექსი II-ის და ჯიაჯაყ ჯაყელის შვილი. აღკვეცილი იყო მონაზვნად. მისი ძმის, ბასილის მოკვლის შემდეგ გაიხადა მონაზვნის კაბა და ჩაერთო სამოქალაქო ომში ტრაპიზონის იმპერატორის ტახტზე ასული ირინა პალეოლოგოსის წინააღმდეგ. ანას ხელისუფლების სათვეში მოსვლაში დაეხმარა საქართველოს სამეფოს მეფე გიორგი V ბრწყინვალე. 1341 წლის 17 ივლისს დაამარცხა ტრაპიზონის იმპერიის ბიზანტიური მიმართულების პარტია, გადააყენა ირინა და გახდა იმპერატორი. 

1341 წლის 30 ივლისს კონსტანტინპოლიდან ტრაპიზონში ჩავიდა მიხეილ კომნენოსი. ხალხის მიერ ის აღქმული იქნა თვითმპყრობლად, ის შეიპყრეს და ჯერ ინეონში, შემდეგ კი ლიმნიაში გაგზავნეს. 1342 წელს მიხეილ კომნენოსის შვილი იოანე III კონსტანტინოპოლიდან ტრაპიზონში ჩავიდა, გაათავისუფლა მამა, ტახტიდან ჩამოაგდო ანა და მისი გაგუდვის ბრძანება გასცა. ამავე წელს, ბრძანება შეასრულეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამოქალაქო ომი ტრაპიზონის იმპერიაში

ლიტერატურა
----------

* *ყაუხჩიშვილი, ს.*, ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ტ. VII, თბილისი: მეცნიერება, 1967.
* *ჯავახიშვილი, ივ.*, „ქართველი ერის ისტორია" წ. III, გვ. 272, 1966

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *მიქაელ პანარეტოსი* „ტრაპიზონის ქრონიკა" XIV საუკუნე
* Discussion of the Testament of Gerasimos
* Vougiouklaki Penelope, "Anna Anachoutlou"

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტრაპიზონის იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
ალექსი I  · ანდრონიკე I  · იოანე I  · მანუელ I  · ანდრონიკე II  · გიორგი I  · იოანე II  · თეოდორა კომნენოსი  · იოანე II  · ალექსი II  · ანდრონიკე III  · მანუელ II  · ბასილი · ირინა პალეოლოგოსი · ანა კომნენოსი  · იოანე III  · მიხეილი  · ალექსი III  · მანუელ III  · ალექსი IV  · იოანე IV  · დავითი |

 |
**არისტო მაქსიმეს ძე ჭუმბაძე** (დ. 1 სექტემბერი, 1880, კლდეეთი ზესტაფონის რაიონი — გ. 28 ნოემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

1905 წელს ჩაირიცხა და 1911 წელს დაამთავრა პარიზის სორბონის უნივერსიტეტი. იმავე წელს სამშობლოში დაბრუნდა და ქუთაისში დააარსა გაზეთი „კოლხიდა", რომლის რედაქტორ-გამომცემელი თვითონ იყო. 1914 წელს იგი რედაქტორობდა „სახალხო ფურცელს". მისი მახვილი პუბლიცისტური სტატიები იწვევდა ხელისუფლების გულისწყრომას, რისთვისაც იგი არაერთხელ დააპატიმრეს. ამიტომ მან ამჯობინა კვლავ პარიზსში წასვლა და სორბონის უნივერსიტეტში იწყებს დისერტაციაზე მუშაობას ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე „გუსტავ ფლობერის ცხოვრება და შემოქმედება". პირველმა მსოფლიო ომმა ხელი შეუშალა დასახული მიზნის ბოლომდე მიყვანას.

1915 წელს იაპონიაში საფრანგეთის ელჩად დაინიშნა ჟიუსენარი, რომელმაც ჭუმბაძეს შესთავაზა თანამშრომლობა. იგი გაემგზავრა იაპონიაში და გახდა საფრანგეთის საელჩოს თანამშრომელი. შემდეგ ალჟირშიც მუშაობდა. 1919 წელს იყო საქართველოს წარმომადგენელი სტოკჰოლმსა და ანკარაში. 1922-1924 წლებში იყო წითელი ჯვრის საზოგადოების უცხოეთის განყოფილების გამგე. შემდეგ ის სამშობლოში დაბრუნდა. 1937 წლამდე სხვადასხვა თანამდებობაზე მოღვაწეობდა: 1925-1926 წლებში იყო სახკინმრეწვში სასცენო განყოფილების გამგე; 1933-1935 წლებში — საქართველოს ცაკის საერთო განყოფილების გამგე. 1936-1949 წლებში მუშაობდა სტილისტად საქართველოს სააგენტოში და გაზეთ „კომუნისტის" რედაქციაში. 

სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა 1905 წელს. გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობები და ნოველები. აღსანიშნავია მოთხრობა „უნასთა ბუდე", რომელშიც წარმოდგენილია 30-იან წლებში ქართულ სოფელში დაძაბული მდგომარეობა. მასვე ეკუთვნის ნოველები: „სასწაული", „საქმის კაცი", „ცხოვრების ქარაგმა", „ფულიანი ბარათი" და სხვა. ნათარგმნი აქვს ა. ფადეევის „განადგურება", ლ. ტოლსტოის „ბავშვობა, ყრმობა, სიჭაბუკე", სალტიკოვ–შჩედრინის „პომპადურები", ანტონოვსკაიას „დიდი მოურავი", მ. გორკის მოთხრობები. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 412, თბ. 1994
**ანა ბრანდენბურგელი** (გერმ. Anna von Brandenburg, დან. Anna af Brandenburg; დ. 27 აგვისტო, 1487 — გ. 3 მაისი, 1514) — გერმანელი დიდგვაროვანი და ჰოენცოლერნთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბრანდენბურგის მარკგრაფ იოჰან ციცეროსა და მისი ცოლის, მარგარეტ თიურინგიელის შუათანა ასული. 

1500 წელს იგი დანიშნეს დანიის მეფე კრისტიან I-ის ნაბოლარა ვაჟზე, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ჰერცოგ ფრედერიკზე. რადგანაც ისინი ახლო ნათესავები იყვნენ (ფრედერიკის დედა, დედოფალი დოროთეა ბრანდენბურგელი იყო ანას მამის ბიძაშვილი), მათი ქორწინება მხოლოდ პაპის თანხმობის შემდეგ მოხდა. ანასა და ფრედერიკის ქორწილი 1502 წლის 10 აპრილს შედგა. მათ სულ ორი შვილი შეეძინათ:

1. კრისტიან III (1503-1559), დანიისა და ნორვეგიის მეფე 1533-59 წლებში. ცოლად შეირთო დოროთეა საქსენ-ლაუენბურგელი, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა;
2. დოროთეა (1504-1547), ცოლად გაჰყვა პრუსიის ჰერცოგ ალბრეხტს, რომელთანაც შეეძინა ექვსი შვილი;

ანა გარდაიცვალა 1514 წელს, 26 წლის ასაკში. 1518 წელს ფრედერიკი მეორედ დაქორწინდა სოფია პომერანიელზე, რომელთანაც კიდევ ექვსი შვილი შეეძინა. 1523 წელს კი ფრედერიკი დანიისა და ნორვეგიის მეფე გახდა.

ლიტერატურა
----------

* Krarup, F. "Anna af Brandenborg", Dansk Biografisk Lexikon (ed. Carl Frederik Bricka), p.284.
ციხე-ქალაქის ნანგრევები
**ანაკოფია**, ფეოდალური ხანის ციხე-ქალაქი საქართველოში, ახლანდელი ახალი ათონის ტერიტორიაზე (აფხაზეთი). VII-VIII საუკუნეებში ანაკოფია აბაზგთა საერისთავოს პოლიტიკური ცენტრი იყო.

კოორდინატები: 43°06′ ჩ. გ. 40°48′ ა. გ.﻿ / ﻿43.100° ჩ. გ. 40.800° ა. გ.﻿ / 43.100; 40.800

ისტორია
-------

ქართულ საისტორიო წყაროებში პირველად მოხსენიებულია მურვან ყრუს ლაშქრობასთან დაკავშირებით, VIII საუკუნის 30-იან წლებში, როცა არაბთაგან ანაკოფიას აღების ცდა მარცხით დამთავრდა. VIII საუკუნის ბოლოდან ანაკოფია ახლად შექმნილი აფხაზთა სამეფოს მთავარ ქალაქად იქცა და დედაქალაქად ქუთაისის გამოცხადების შემდეგაც არ დაუკარგავს მნიშვნელობა. საქართველოს ერთიანი სამეფოს შექმნის შემდეგ ანაკოფია იყო „თავადი ციხეთა აფხაზეთისათა" („ქართლის ცხოვრება"), 1032 ანაკოფია ბიზანტიელებმა დაიკავეს. 1074 წელს კვლავ საქართველოს დაუბრუნდა. XIV საუკუნიდან ანაკოფია თანდათან დაკნინდა. XIV-XV საუკუნეებში გუნუელებმა ანაკოფიაში, ზღვის პირას, მდ. ფსირცხის შესართავთან ციხე ააგეს და ფაქტორია დააარსეს. XVII საუკუნეში სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა ანაკოფიას ზღუდე შემოავლო. XVIII საუკუნეში ციხე და ზღუდე უქმად იყო. 1875 წელს ანაკოფიის ნანგრევებთან დაარსდა ახალი ათონის მონასტერი, რომლის სახელი ეწოდა მთელ იმ ადგილსაც. ვახუშტის ცნობები: 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | *იყო ქალაქი კეთილი, შვენიერი, ზღვასა ზედა წაშენებული და შემდგომად ბაგრატიონთაგან უმეტეს განდიდებული, რომლისა ზღვასა შინა სვეტნი ორმოცამდე დღესაც ჩანან.* | "|

ანაკოფიის ტერიტორიაზე 1957-1958 წლებში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა (ხელმძღვანელი მ. ტრაპში) ცხადყო, რომ ციხე-ქალაქს 7 ჰა ფართობი ეკავა. გარშემორტყმული იყო კოშკებიანი გალავნით. შიდა ციხე ბორცვის წვერზე იდგა, იქვე იყო კოშკები, ბაზილიკური ეკლესია, ჭა და სხვა. ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა VII-XII საუკუნეების საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები, ტაძრის ნანგრევები, საკირე. ნაპოვნია მინისა და თიხის ჭურჭელი და სამეურნეო იარაღი და სხვა. აქვე მიკვლეულია ელინისტური ხანის ნამოსახლარის ნაშთები.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ანაკოფია***

* *Анчабадзе З. В.* Из истории средневековой Абхазии (VI-XVII вв.), Сух. 1959;
* *Леквинадзе В. А.* По поводу Анакопийской крепости, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1968, ტ. 25B;
* *Трапш М. М.*, Археологические раскопки в Анакопии в 1957-1958 гг. «დ. გულიას სახელობის აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1959, ტ. 30;

* *ლორთქიფანიძე ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 421.
**აოგაშიმა** (იაპონ. 青ヶ島) — იაპონიის კუთვნილი ვულკანური კუნძული ფილიპინის ზღვაში, ექვემდებარება ტოკიოს ადმინისტრაციას, მდებარეობს მისგან 358 კმ-ით სამხრეთით. წარმოადგენს იძუს კუნძულების უკიდურეს სამხრეთში მდებარე და ყველაზე იზოლირებულ დასახლებულ კუნძულს.

კუნძულზე გაშენებულია სოფელი აოგაშიმა, რომელიც ტოკიოს მეტროპოლიურ არეალში, ჰატიძიოს პრეფექტურაში შედის. 2009 წლის მონაცემებით, კუნძულზე 205 ადამიანი ცხოვრობდა. მიეკუთვნება ფუძი-ჰაკონე-იძუს ეროვნულ პარკს.

გეოლოგია
--------

აოგაშიმა მეოთხეული ასაკის ვულკანური კუნძულია; მისი სიგრძე 3,5 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე კი 2,5 კმ. კუნძულის ფორმას აყალიბებს ოთხი წყალქვეშა კალდერის ნარჩენები. გარშემორტყმულია ძალიან ციცაბო, უსწორმასწორო და ფენობრივი ფლატეებით — კლიფებით, რომლებიც ვულკანური აკუმულაციის შედეგს წარმოადგენენ. კალდერის სამხრეთ კიდეზე კლიფის სიმაღლე 423 მეტრია.

იაპონიის მეტეოროლოგიური სააგენტო აოგაშიმას C კლასის აქტიურ ვულკანად მიიჩნევს, უკანასკნელი ამოფრქვევები 1781-1785 წლებში მიმდინარეობდა.

ისტორია
-------

აოგაშიმის დროშა
აოგაშიმის დასახლების ისტორია ნათელი არაა. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი იაპონელია. კუნძული მოხსენიებულია იაპონიის ისტორიის ედოს პერიოდის ჩანაწერებში, რომელთა მიხედვითაც ვულკანური აქტივობები აქ 1652 წელს და 1670-1680 წლებში მიმდინარეობდა. 1780 წელს მოხდა მიწისძვრა, რასაც კალდერის ტბებიდან ორთქლის გამოშვება მოჰყვა. შემდეგ, 1781 წლის მიძისძვრას კი ამოფრქვევა. 1783 წლის აპრილში, ამოფრქვევის გამო საჭირო გახდა კუნძულის 63 ოჯახის ევაკუაცია. 1785 წლის მასიური ამოფრქვევის შედეგად კუნძულის 327 მოსახლიდან 130-140 ადამიანი დაიღუპა.

გალერეა
-------

* კუნძულის თანამგზავრული ხედიკუნძულის თანამგზავრული ხედი
* იძუს კუნძულებიიძუს კუნძულები
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* High-resolution aerial photo of Aogashima
* Topographic map დაარქივებული 2012-03-22 საიტზე Wayback Machine.
**აყირო**, **ყელიანი გოგრა** (ლათ. Lagenaria siceraria) — ერთწლოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. ველური სახით არ გვხვდება; კულტურაში შეყვანილია ჩვენს წელთაღრიცხვამდე რამდენიმე ათასწლეულით ადრე ამერიკის ტროპიკებში, საიდანაც გავრცელდა ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რეგიონებში.

დამახასიათებელია დიდი, გრძელი ფოთლები და ულვაშები. აქვს სხვადასხვა შეფერილობისა და ფორმის ნაყოფი. მათი სიგრძე 3–5 სმ-იდან 2-მდეა. მწიფე ნაყოფის ნაყოფსაფარი მერქნისებრია, წყალგაუმტარია და გამოიყენება მუსიკალური ინსტრუმენტების დასამზადებლად. მისგან დამზადებული ჭურჭელი სითხის შესანახადაც გამოიყენებოდა და უპირველესად ღვინის ამოსაღებად. აყიროსგან დამზადებულ ჭურიდან ღვინის ამოსაღებ ტარიან ჭურჭელს ორშიმო ეწოდება.

ნორჩი ნაყოფი, ფოთლები და ყლორტი გამოიყენება საკვებში. ისინი ღარიბია ცილებითა და ნახშირწყლით, თუმცა მდიდარია ვიტამინებით, აგრეთვე კალციუმით, რკინითა და სხვა. თესლი შეიცავს 50%-მდე საკვებ ზეთს. აფრიკის ქვეყნებში იყენებენ სუპების დასამზადებლად. ღერო შეიცავს მყარ ბოჭკოს და გამოიყენება კალათებისა და ქუდის დასამზადებლად.

აყირო საქართველოს ყველა ზონაშია გავრცელებული, მაგრამ ყველაზე უხვად გვხვდება დასავლეთ საქართველოში.

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში აყიროს სხვადასხვა სახელწოდება აქვს: კახეთში „წყლის გოგრა", თუშეთში „კოკოშა", იმერეთში „კვატურა", გურიაში „მწარე ხაპი", სამეგრელოში „კოლო ჭურა", „ჭურა", „ტუტლა" და ა.შ.

სქოლიო
------

1. ↑  ბიოლოგიური ლექსიკონი
2. 1 2  Горлянка | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-03. ციტირების თარიღი: 2020-07-03.
3. ↑  ორშიმო | ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
4. ↑  „საქართველოს ზოგიერთი ზეთოვანი კულტურიდან ვიტამინურამინომჟავური კომპლექსების მიღება თანამედროვე ტექნოლოგიური დამუშავების გზით"
5. ↑  აყირო, ყელიანი გოგრა | ბოტანიკური ლექსიკონი
**ამალია დ’ესტე** (იტალ. Amalia d'Este; დ. 28 ივლისი, 1699, მოდენა, იტალია — გ. 5 ივლისი, 1778, მოდენა, იტალია) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენის ჰერცოგ რინალდოსა და შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის ასული. ჰერცოგ ფრანჩესკო III-ის უფროსი და და ერკოლე III-ის მამიდა.

ბიოგრაფია
---------

ამალია დაიბადა 1699 წლის 28 ივლისს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ რინალდოსა და მისი ცოლის, შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელის შუათანა შვილი. დედის მხრიდან იგი საღვთო რომის იმპერატრიცა ვილჰელმინა ამალიას დისწული და ამასთან, პოლონეთის დედოფალ მარია იოზეფასა და ბავარიის კურფიურსტ მარია ამალიას დეიდაშვილი იყო. მისი და-ძმები იყვნენ: პრინცესა ბენედეტა, ჰერცოგი ფრანჩესკო III და ჰერცოგინია ენრიკეტა. 1710 წელს დედამისი მშობიარობას გადაჰყვა.

1737 წელს რინალდო გარდაიცვალა და ტახტი ამალიას ძმამ, ფრანჩესკო III-მ დაიკავა. 1739 წლამდე ფრანჩესკო რუსეთ-თურქეთის ომში იბრძოდა, რა დროსაც მოდენასა და რეჯიოს ამალია და მისი და, ბენედეტა მართავდნენ რეგენტების სტატუსით.

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ამალიას საქმროდ სარდინიის მეფე კარლო ემანუელე III მოიაზრებოდა, თუმცა ქორწინება არ შემდგარა. როგორც ცნობილია პრინცესა ამალია საიდუმლოდ დაქორწინდა ვილენოფის მარკიზზე, რომლის სახელიც დღემდე უცნობია. ასევე ცნობილია, რომ მისი ქმარი 1739 წელს მოკლეს ფუტაკის ბრძოლაში, ამალიას კი შვილი არ დარჩენია. ამის შემდეგ იგი აღარ გათხოვილა და გარდაიცვალა 1778 წლის 5 ივლისს 78 წლის ასაკში, მშობლიურ მოდენაში.

ლიტერატურა
----------

* Mina, Gregori (2000). Le Musée des Offices et le Palais Pitti. Editions Place des Victoires. pp. 457–603. ISBN 2-84459-006-3.
* Rocca, Emilio Nasalli (1969). I Farnese. Dell'Oglio Editore.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოდენის პრინცესები |
| --- |
|  |
| I თაობა | 
* იზაბელა, მანტუის მარკიზა
* ბეატრიჩე, მილანის ჰერცოგინია
 |
|  |
| II თაობა | 
* ელეონორა
* იზაბელა
 |
|  |
| III თაობა | 
* ანა, გიზის ჰერცოგინია
* ლუკრეცია, ურბინოს ჰერცოგინია
* ელეონორა
 |
|  |
| IV თაობა | 
* არა
 |
|  |
| V თაობა | 
* არა
 |
|  |
| VI თაობა | 
* კატერინა
* მარგერიტა, გუასტალის ჰერცოგინია
* ანა ბეატრიჩე
 |
|  |
| VII თაობა | 
* იზაბელა, პარმის ჰერცოგინია
* მარია, პარმის ჰერცოგინია
 |
|  |
| VIII თაობა | 
* მარია, ინგლისის დედოფალი
* ბენედეტა
* ამალია
* ენრიკეტა, პარმის ჰერცოგინია
 |
|  |
| IX თაობა | 
* მარია ტერეზა, პენტიევრის ჰერცოგინია
* მარია ფორტუნატა, კონტის პრინცესა
 |
|  |
| X თაობა | 
* მარია ბეატრიჩე, მასას ჰერცოგინია
 |
|  |
| XI თაობა | 
* მარია ტერეზა, სარდინიის დედოფალი
* მარია ლეოპოლდინა, ბავარიის კურფიურსტი
* მარია ლუდოვიკა, ავსტრიის იმპერატრიცა
 |
|  |
| XII თაობა | 
* მარია ტერეზა, შამბორის გრაფინია
 |
|  |
| XIII თაობა | 
* მარია ტერეზა, ბავარიის დედოფალი
 |

 |
**არსენ ბერი** — XI საუკუნის II ნახევრის და XII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი.

დავით აღმაშენებლის სულიერი მოძღვარი. მოღვაწეობდა შიომღვიმის ლავრაში. ლავრის აშენება-განახლება არსენ ბერის ზედამხედნელობით მომხდარა. მასვე დაუდგენია ლავრისათვის სამონასტრო წესი და განგება. არსენ ბერის კალამს ეკუთვნის დავით აღმაშენებლის ხოტბა „მეფესა დავითს მონაზონი არსენი". მასვე მიეწერება რუისურბნისის კრების ძეგლისწერისა და დავით აღმაშენებლის ორი ანდერძის შედგენა, ნინოს ცხოვრების მეტაფრასული რედაქცია, ანდრია კრეტელის დიდი კანონის თარგმანი. მკვლევართა აზრით (ს. კაკაბაძე, კ. კეკელიძე), არსენ ბერი უნდა იყოს დავით აღმაშენებლის მემატიანე-ისტორიკოსი, ავტორი თხზულება „ცხოვრება მეფეთ მეფისა დავითისი". ზოგიერთი მკვლევარი (თედო ჟორდანია, ზ. ჭიჭინაძე, ა. ხახანაშვილი, ი. ლოლაშვილი) არსენ ბერს არსენ იყალთოელად მიიჩნევს.

ლიტერატურა
----------

* *გრიგოლია კ*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 585.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არსენ ბერის შემოქმედება Allgeo.org-ზე
* დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი — ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი Allgeo.org-ზე
**ანონიმი** (ფრანგ. Île Anonyme) — კუნძული ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, რომელიც შედის სეიშელის შიდა კუნძულები შემადგენლობაში, ეკუთვნის სეიშელის კუნძულების სახელმწიფოს.

კუნძული ანონიმი იმყოფება სეიშელის კუნძულების პრეზიდენტის ქალიშვილის კერძო მფლობელობაში.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს კუნძულ მაეს აღმოსავლეთ სანაპიროდან 700 მეტრში. კუნძულის ფართობია 40 აკრი (0,096 კმ²). გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით.

ხმელეთის ამ პატარა ნაწილში არსებობს პალმის ნარგავები, ხშირი ტროპიკული ტყეები, საშუალო ზეგნები, გამოქვაბულები და თეთრქვიშიანი მყუდრო უბეები.

### კლიმატი

კუნძულის კლიმატი — სუბეკვატორული ზღვისაა. ოკეანე და იქიდან ნაქროლი ქარი დიდ გავლენას ახდენს ამინდზე და ეს იცავს მას ძლიერი სიცხისაგან. აქ მთელი წლის განმავლობაში ზაფხულია, ტემპერატურა იშვიათად ეცემა + 25 °C-ზე დაბლა. წვიმა მოდის დეკემბრის დასაწყისიდან თებერვლის შუამდე, რომელიც როგორც წესი ძლიერია, მაგრამ მოკლე ხანს გრძელდება. წყალი თბილია მთელი წლის განმავლობაში, წყლის ტემპერატურა არ ეცემა + 28 °C-ზე დაბლა.

### ფლორა და ფაუნა

კუნძულზე არსებობს მეტად საოცარი მცენარეულობა, რომლებიც სხვაგან არსად არ იზრდება. ამას გარდა, ბინადრობენ დიდი კუები, რომელთა ასაკი აღწევს დაახლოებით 200 წელს. სექტემბერში ეს ცხოველები დებენ კვერცხებს, ხოლო მარტში შესაძლებელია ვნახოთ ახალდაბადებული კუების შთამომავლები.

ისტორია
-------

კუნძულმა თავისი სახელი მიიღო აფრიანი გემისგან, რომელიც ასრულებდა რეისს მავრიკისა (ილ-დე-ფრანსი) და რეიუნიონის (ბურბონი) კუნძულებს შორის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანონიმის კუნძული დაარქივებული 2012-07-29 საიტზე Wayback Machine.
**ამანულა ხანი** (პუშტუ امان الله خان‎ დ. 1892 — გ. 1960) — ავღანეთის მეფე, ამირა ჰაბიბულა ხანის შვილი. ავღანეთს მოუტანა სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა.

ბიოგრაფია
---------

ავღანეთის ტახტზე ადის მას შემდეგ, რაც გაუგებარ სიტუაციაში მოკლეს მისი მამა ჰაბიბულა. 1919 წლის 28 თებერვალს აცხადებს ავღანეთის დამოუკიდებლობას, რასაც შედეგად მოსდევს ინგლის-ავღანეთის რიგით მესამე ომის დაწყება. ომი ავღანელთა გამარჯვებით დასრულდა. ბრიტანეთი იძულებული გახდა ეღიარებინა ავღანეთის დამოუკიდებლობა. 1919 წელს ამანულა ხანი ცდილობს დაამყაროს დიპლომატიური ურთიერთობები რსფსრ-სთან, თუმცა ამავდროულად ეხმარებოდა ფერღანელ აჯანყებულებს ბოლშევიკთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. ცენტრალური აზიის სახელმწიფოების ავღანეთთან შეერთებით ჩაფიქრებული ჰქონდა ცენტრალური აზიის ისლამური ფედერაციის შექმნა. ამავე დროს ბოლშევიკები მუშაობდნენ ავღანეთის გასაბჭოებაზე, რაც ვერ მოახერხეს. საბოლოოდ 1926 წელს ავრანეთსა და სსრკ-ს შორის იდება ხელშეკრულება თავდაუსხმელობის შესახებ. ამანულა ხანის საგარეო საქმეთა მინისტრი იყო მაჰმუდ თარზი, მისი სიმამრი და „ახალგაზრდა ავღანელების" იდეოლოგი.

„ახალგაზრდა ავღანელების" იდეების საფუძველზე ამანულა ხანმა გაატარა ლიბერალური რეფორმები, 1923 წელს მიირეს ქვეყნის კონსტიტუცია, ქვეყანაში დაუშვეს თავისუფალი ვაჭრობა, შეიცვალა საგადასახადო სისტემა, გაიხსნა საგანმანათლებლო დაწესებულებები. რეფორმების შედეგად გაზრდილ გადასახადებს მოსახლეობის უკმაყოფილება მოჰყვა, რაც აჯანყებაში გადაიზარდა. აჯანყებას ავღანეთის სამხედრო მინისტრი მუჰამედ ნადირ ხანი და ბაჩაი საკაო ჩაუდგნენ სათავეში. ამანულა ხანი სამშობლოდან განდევნეს. ის სახლდება იტალიაში. ავღანეთის ახალი მონარქი ხდება მუჰამედ ნადირ ხანი. 1948 წელს ამანულა ხანმა ავღანეთის მონარქად სცნო ნადირ ხანის ძე მუჰამედ ზაქირ-შაჰი და მისი დინასტია. გარდაიცვალა 1960 წელს, დაკრძალულია ჯალალაბადში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ამანულა ხანი***

* Amanulla Khan: Betrayal of Nadir Khan
* Ghazi Amanullah Khan City დაარქივებული 2012-03-30 საიტზე Wayback Machine.  next to Jalalabad
* Ghazi Amanullah Khan City YouTube-ზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **დოლიძე**. |

ანდრო დოლიძე
**ანდრო გიგოს ძე დოლიძე** (დ. 1878, ამაღლება, ოზურგეთის მაზრა, — გ. 30 სექტემბერი, 1937) — ქართველი რევოლუციონერი, საბჭოთა პარტიული მოღვაწე, ფინანსთა სახალხო კომისარი 1926-1929 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისის საფერშლო სკოლაში. სწავლის პერიოდში დაუახლოვდა მესამე დასის წევრებს. თანამშრომლობდა გაზეთ „კვალში". 1899 წელს სამხედრო სამსახურში ყოფნის დროს ავრცელებდა პროკლამაციებს ჯარისკაცთან შორის. 1905 წელს ეწეოდა რევოლუციურ პროპაგანდას გურიის გლეხობაში, მონაწილეობდა გურიის გლეხთა მოძრაობაში. სტოლიპინის რეაქციის წლებში ბაქოში თანამშრომლობდა ბოლშევიკურ გაზეთ „გუდოკში". 1913 წელს გადაასახლეს ასტრახანში, საიდანაც 1915 წელს გაიწვიეს ჯარში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუცის შემდეგ ჩავიდა თბილისში და მუშაობდა ბოლშევიკურ გაზეთ „ბრძოლაში". 1918 წელს მონაწილეობდა სოხუმში ბოლშევიკური გადატრიალების მცდელობაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1921-1923 წლებში იყო ოზურგეთის მაზრის აღმასკომის თავმჯდომარე. 1924 წელს საქართველოს კომპარტიის III ყრილობაზე აირჩიეს ცკ-ს საკონტროლო კომისიის თავმჯდომარედ. ამავდროულად დაინიშნა მუშგლეხინის სახალხო კომისრად. სხვადასხვა დროს იყო ამიერკავკასიის ცაკ-ის მდივანი, საქართველოს სსრ ფინანსთა სახალხო კომისარი, რესპუბლიკის პროკურორი, საქართველოს კომერციული ბანკის მმართველი. 1937 წლის აგვისტოში დააპატიმრეს და მალევე დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1956 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე, კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 609.
**არზამასის ფერისცვალების მონასტერი** (რუს. Спасо-Преображенский монастырь) — მამათა მართლმადიდებლური მონასტერი ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის ქალაქ არზამასის ცენტრში. დაარსებულია დაახლოებით 1555 წელს. ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

ისტორია
-------

მონასტერი დაარსდა დაახლოებით 1555 წელს ტბის ნაპირზე. დაარსების დღიდან იმყოფებოდა სრულიად რუსეთის მიტროპოლიტების, ხოლო შემდეგ პატრიარქების დაქვემვებარებაში. მონასტრის მოღვაწეობის შედეგად არზამასის მხარეში დაჩქარდა ქრისტიანობის გავრცელება. 

ეკლესია თავდაპირველად იყო ხისგან აგებული, დროთა განმავლობაში იგი შეცვალეს ქვის ნაგებობებით. არზამასის უძველესი ტაძარია არზამასის ფერისცვალების ტაძარი. აღნიშნული ტაძარი პირველი ნაგებობაა, რომელიც ააშენეს ქვის მასალისგან და შემონახულია დღევანდელ დღემდე. 

XX საუკუნის დასაწყისში მონასტერში იყო სამი ტაძარი და სამრეკლო. მონასტერი არის მესამე კლასის საერთო საცხოვრებელი, მონასტერთან მდებარეობს სასულიერო სასწავლებელი და საბავშვო სახლი. 

1927 წელს ფერისცვალების მონასტერი დაიხურა. გაძარცვეს და საკმაოდ დაზიანდა. დახურვის შემდეგ მასში განათავსეს სამკერვალო ფაბრიკა, შემდეგ კი დღევანდელ ეპოქამდე ნიჟნი-ნოვგოროდის სახელმწიფო არქივის შენობა. 

2005 წლის 20 აპრილს წმინდა სინოდმა მიიღო გადაწყვეტილება მონასტრის გახსნის შესახებ. მონასტერი გადაიტანეს ახლადაღდგენილ არზამასის ხარების ეკლესიაში, რომელიც რევოლუციამდე სამრევლო ეკლესია იყო. 

ხარების მრევლი განთავსდა მაცხოვრის მონასტრის ახლოს, ციხესიმაგრის კედლებთან ახლოს. 1775-1788 წლებში ხის და ქვის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ახალი ეკლესია. არქიტექტურა ნასესხები იყო მიძინების ტაძრიდან, რომელიც ცოტა ხნის წინ ააგეს საროვის ღვთისმშობლის მიძინების უდაბნოში. 

ხარების ეკლესია დახურეს 1929 წელს. მასში განათავსეს სტუდენტთა საერთო საცხოვრებელი. მოგვიანებით ეკლესიაში განათავსეს საწყობი. 

ტაძრის აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო 2004-2005 წლებში. 2006 წლის შობას აღესრულა პირველი საღვთო ლიტურგია. 

ასევე აღადგინეს ეგვტერი მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატის სახელზე, რომელიც მდებარეობდა ხარების ეკლესიის ახლოს. 

2008 წლის 6 ოქტომბერს მამასახლისად დაინიშნა მღვდელი პაისი (იაცკო). 2016 წლის 7 მაისიდან მამასახლისის მოვალეობას ასრულებს არქიმანდრიტი ტიხონ (ზატიოკინი) ნიჟნი-ნოვგოროდის პეჩერის ამაღლების მონასტრის მამასახლისი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მონასტრის ვებგვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  В Арзамасе увековечат память первого председателя Вологодского отдела ИППО епископа Алексия (Соболева). Россия и Христианский Восток: история, наука, культура (2016-09-30).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-13. ციტირების თარიღი: 2017-02-12.
2. ↑  Анна Ермолина.  (2008-10-08) Наместником Спасо-Преображенского мужского монастыря города Арзамаса назначен иеромонах Паисий (Яцко). Нижегородская епархия. ციტირების თარიღი: 2017-02-12.
**ართანის წმინდა ნინოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ართანის ჩრდილო-დასავლეთით, 0,7 კილომეტრზე, ღვთისმშობლის ეკლესიის დასავლეთით, ორასიოდე მეტრში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია (5,4 x 4 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. აქა-იქ, უმთავრესად, გარე კუთხეების ქვედა ნახევრის წყობაში, გამოყენებულია კვადრატული აგური. კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი ტლანქია და უსწორმასწორო. ერთადერთი შესსასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შედარებით ვიწროა. იგი აგურითაა გამოყვანილი და დასრულებულია შეისრული თაღით. რომლიც მცირედ შეღრმავებულ, ხერხულა ფრიზით დაგვირგვინებულ, სწორკუთხა არეშია მოქცეული. შესასვლელი შიგნიდან სწორკუთხაა, გადახურულია ხის ძელებით. ეკლესიის დარბაზი გეგმით თითქმის კვადრატულია, აღმოსავლეთიდან ერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ქვედა ნაწილი დრბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებიდან ერთსაფეხურიანი პილასტრებითაა გამოყოფილი. პილასტრები იატაკიდან 1,3 მეტრის სიმაღლეზე წყდება. მათ ზემოთ აფსიდი ნალისებრ მოხაზულობას იძენს და დარბაზის შესაბამის კედლებს უშუალოდ შეერთვის. აფსიდის ღერძზე აგურით ნაწყობი ვიწრო, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო, მცირე ნიშაა. სამხრეთ ნიშა სწორკუთხაა, გადახურულია აგურით. ჩრდილოეთ ნიშის გადახურვა კი, ერთმანეთზე სწორი კუთხით მიყრდნობილი, ორი აგურისგან შედგება. აფსიდი დასრულებულია უსწორმასწორო კონქით უსწორმასწოროა დარბაზის კამარაც. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია აგურით ნაშენი კანკელის ფრაგმენტები. ეკლესიის შიდა სივრცის გამანათებლად, აფსიდის გარდა, თითო სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. ორივე სარკმელი, ქვის თხელი ფილებით. თარაზულადაა გადახურული. ფასადები შემოსილი მოზრდილი, არაწესიერი ფორმის, ნატეხი ქვისა და ტიყის ქვების შერეული წყობით. შესასვლელის ზემოთ, კედლის წყობაში ჩასმულ, მცირე ზომის, თიხის ფილაზე, გამოსახულია მარტივი ფორმის ტოლმკლავა ჯვარი.

2008 წელს სოფლის მაცხოვრებლებმა ეკლესიის კედლების ზედა ნაწილი აღადგინეს. მოაწყვეს აგურის ლავგარდანი და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 159-160.
**არმაზისხევი** — ძველი მცხეთის ერთ-ერთი უბანი, ქართლის მეფეთა ერისთავების (პიტიახშების) რეზიდენცია, მცხეთის დასავლეთით, არმაზისხევისა და მდინარე მტკვრის შესართავთან. მოიცავს მარტაზისხევის, სანგრისხევის და, საერთოდ, არმაზისხევ-ძეგვის ზოლის მტკვრის მარჯვენა მხარის ნამოსახლარებსა და ციხესიმაგრეებს.

არმაზისხევში არის შუა საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი. ხევის თავზე ციხეა. „დიდი მცხეთის" ეს უბანი გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარზეა შექმნილი, საერისთავო სამყოფელი და განსასვენებელი კი მცხეთის გადედაქალაქებას უკავშირდება. არმაზისხევში არქეოლოგიური გათხრები 1937-1946 წლებში ჩატარდა. აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვანი, ერისთავთა (პიტიახშთა) განსასვენებელი, კრიმიტსამარხები, სარკოფაგები და მავზოლეუმის ტიპის სამარხი, გვიანდელი ანტიკური და ფეოდალური ხანის ქვის სამარხები. აგრეთვე ერისთავთა სასახლის კომპლექსის ნანგრევები, არმაზისხევის აბანო, წყალსადენის ნაშთევბი, კერამიკური სახელოსნო და მარანი.

განსაკუთრებით მდიდრული იყო ერისთავთა სამარხები (II-III საუკუნეები). სამარხული მასალიდან აღსანიშნავია: ოქროს სარტყელი, სატევრის ოქროს ქარქაში, შუბლსამკაულები (დიადემები), ყელსაბამები, სამაჯურები, საყურეები, ბეჭდები, სამკლაურები და სხვა ოქროს ნივთები შემკულია ალმანდინის, ზურმუხტის, ნეფრიტის, საფირონის, ამეთვისტოს, აქატის, ქალცედონის, მალაქიტის, ლაჟვარდის ონიქსის, ალმასის და სხვა ძვირფასი თუ ნახევრად ძვირფასი თვლებით. მათზე ხშირად გამოსახულება და წარწერაა ამოკვეთილი. ვერცხლის ნივთთაგან გამოირჩევა სიუხვის ქალღმერთის ჰორელიეფური გამოსახულებით და მამაკაცის მკერდზეა ქანდაკებით შემკული თასები, სხვადასხვა ფორმის საღვინეები და სხვა. გათხრების დროს აღმოჩენილმა ბერძნულმა და არამეულმა წარწერებმა (არმაზის ბილინგვა და სხვა წარწერები) სიახლე შეიტანეს ანტიკური ხანის საქართველოს ისტორიაში.

ცნობილი გახდნენ იბერთა დიდი მეფე ქსეფარნუგი, ზევახ (ჯავახ) უფალი, ასპარუგი, ჯავახ მცირე, სერაფიტა, ბერსუმა პიტიახში, კარპაკი და სხვანი. შეიქმნა საფუძველი საქართველოს სახელმწიფო-პოლიტიკური წყობისა და ქართული დამწერლობის წარმოშობის ახლებური გაშუქებისათვის.

არმაზისხევის არქეოლოგიური ძეგლები ამჟამად შემოზღუდულია და სავალე მუზეუმია შექმნილი.

არმაზისხევს 2014 წელს, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

ლიტერატურა
----------

* *აფაქიძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 235-239.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი;
* კახა ხიმშიაშვილი (1992) არმაზისხევის ანტიკური ხანის ნაგებობანი გამოქვეყნებულია: ლიტერატურა და ხელოვნება, #1–2, 1992, გვერდები 101–109
* არმაზისხევი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს მთავრობის დადგენილება №295, 2014 წლის 14 აპრილი, ქ. თბილისი, კულტურული მემკვიდრეობის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისა და არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლისათვის „დედაენა - ქართული საანბანე სახელმძღვანელოს შედგენის იაკობ გოგებაშვილისეული მეთოდი" ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის განსაზღვრის შესახებ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |

**ანდრო ბესარიონის ძე აბაშიძე** (დ. 19 დეკემბერი, 1907, ხონი — გ. 27 იანვარი, 1976, თბილისი) — საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1964). ჩრდილოეთის ექსპედიციების მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1931-1932 წლებში ექიმად მუშაობდა თეთრი ზღვის ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „რუსანოვზე", 1932-1934 წლებში ჩრდილო-აღმოსავლეთის პოლარულ ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „ლიტკეზე". მონაწილეობდა ჩელიუსკინელთა გადამრჩენი ჯგუფის მუშაობაში. არქტიკაში ყოფნის დროს ასრულებდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების დავალებასაც. შეაგროვა მდიდარი საკოლექციო მასალა.

1934 წლიდან მუშაობდა თბილისის I საავადმყოფოს ენდოკრინოლოგიურ განყოფილებაში, იყო მარნეულის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ქირურგი. თბილისის I საავადმყოფოს ბავშვთა ქირურგიული განყოფილების გამგე. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. ანდრო აბაშიძე არის სამეცნიერო შრომების ავტორი, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* მ. ზაქარიაძე, შ. მეგრელიძე, „ქართველი ექიმები ჩრდილოეთის ექსპედიციებში", თბ. 1987
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 19.
მანაზკერტის ბრძოლა, 1071 წ.
**ალფ-არსლან ბენ ჩაღრი**  (დ. 20 იანვარი, 1029 — გ. 15 დეკემბერი, 1072) — სელჩუკთა იმპერიის სულთანი 1063–1072 წლებში.

ალფ-არსლანი სელჩუკთა სულთნის თოღრულ-ბეგის ძმის, ჩაღრი-ბეგის შვილი იყო. მან შეძლო მანამდე დანაწევრებული სელჩუკთა სამფლობელოების ერთ, ცენტრალიზებულ სახელმწიფოდ გაერთიანება. ალფ-არსლანმა საქართველოში ორჯერ ილაშქრა. 1064 წელს მან ჯერ სომხეთი დალაშქრა და ქალაქი ანისი აიღო. გადმოცემის თანახმად ალფ-არსლანმა სომეხ ტყვეებს თავები დააჭრა. სისხლით აუზი გაავსო და მასში იბანავა. სომხეთიდან წამოსული ალფ-არსლანი მესხეთს შემოესია, ახალქალაქი აიღო და გადაბუგა. 1068 წელს კი კახეთი დალაშქრა. 

1071 წელს ალფ-არსლანმა მანასკერტის ბრძოლაში დაამარცხა ბიზანტიელები და მათი იმპერატორი რომანოზ IV დიოგენე დაატყვევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Encyclopedia of World Biography on Alp Arslan

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სელჩუკთა იმპერიის სულთნები |
| --- |
|  |
| 
* თოღრულ-ბეგი
* ალფ-არსლანი
* მელიქ-შაჰი
* მაჰმუდ I
* ბერქიაროქი
* მელიქ-შაჰ II
* მაჰმედ I
* აჰმედ სენჯერი
 |

 |
**ანდრო ბარნოვი** (დ. 8 ივნისი, 1974, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, პოლიტიკოსი, საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსი 2013 წლის 23 აპრილიდან 2013 წლის 17 ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
---------

ანდრო ბარნოვი დაიბადა 1974 წლის 8 ივნისს, თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლასიკური ფილოლოგიის ფაკულტეტი, შემდეგ კორპორაცია "რენდის" მიერ ორგანიზებული საჯარო პოლიტიკის უმაღლესი კურსები. აშშ-ში მიიღო თავდაცვის ანალიზისა და ეროვნული უსაფრთხოების ორმაგი მაგისტრის ხარისხი.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა თსუ ხმელთაშუა ზღვის კულტურათა კვლევის ცენტრში; თავდაცვის სამინისტროს საგარეო ურთიერთობათა დეპარტამენტში აღმოსავლეთ ევროპისა და ბალკანეთის მიმართულებით; იყო შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის სტრატეგიული დაგეგმვის მთავრი სამმართველოს განყოფილების უფროსი; პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის აპარატის უფროსი; კითხულობდა ლექციებს ანთროპოლოგიასა და კონფლიქტოლოგიაში, იყო ეროვნული თავდაცვის აკადემიის რეფორმის ავტორი და განახლებული აკადემიის პირველი რექტორი; თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, თსუ სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი, შიდა ქართლის გუბერნატორი; პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსი; არასამთავრობო ორგანიზაციის - სტრატეგიისა და განვითარების ინსტიტუტის გამგების თავმჯდომარე; საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკის გამგეობის თავმჯდომარე. ექსპერტი ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში.

ლიტერატურა
----------

* თავისუფლების დღიურები 2009. რადიო "თავისუფლების" პროექტი. თბილისი, 2010. გვ.86

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანდრო ბარნოვი - ბიოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  ანდრო ბარნოვი ოფიციალურად დაინიშნა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსად. www.radiotavisupleba.ge. ციტირების თარიღი: 26 დეკემბერი, 2018.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსები |
| --- |
|  |
| 
* გიგი უგულავა
* გიორგი არველაძე
* ეკატერინე შარაშიძე
* თეიმურაზ ჯანაშია
* დავით ტყეშელაშვილი
* ანდრო ბარნოვი
* ლაშა აბაშიძე
* დავით პატარაია
* გიორგი აბაშიშვილი
* ლაშა ჟვანია
* ნათია სულავა (მ/შ)
 | საქართველოს პრეზიდენტის გერბისაქართველოს პრეზიდენტის გერბი |

 |