recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**აკიფ ალიზადე** (*აკიფ აღამეჰდი ოღლუ ალიზადე*; აზერ. Akif Ağamehdi oğlu Əlizadə; დ. 25 თებერვალი, 1934) — აზერბაიჯანელი გეოლოგი. გეოლოგიურ და მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტი (2013 წლის 25 აპრილი - 2019 წლის 22 ოქტომბერი). აზერბაიჯანის პრეზიდენტთან არსებული ცოდნის ფონდის სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე. „ახალი აზერბაიჯანის" პარტიის თავმჯდომარის მოადგილე.

ბიოგრაფია
---------

აკიფ ალიზადე დაიბადა 1934 წლის 25 თებერვალს. მისი ოჯახი ასოცირდება არაერთ გამოჩენილ პოლიტიკურ ფიგურასთან. მისი მშობლები აღამეჰდი და აფშახანუმი ცნობილი ექიმები იყვნენ.

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის უნივერსიტეტში ჩააბარა. 1957 წელს მან დაიწყო მუშაობა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში გეოლოგიის ინსტიტუტში. ინსტიტუტი გახდა მისი საქმიანობის მუდმივი ადგილი. 1980 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის კორესპონდენტ წევრად, 1989 წელს კი აკადემიის სრულუფლებიან წევრად. ის იყო აკადემიის პრეზიდენტი 2013 წლიდან 2019 წლამდე.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
---------------------

მისი ხელმძღვანელობით და უშუალო მონაწილეობით შემუშავდა აზერბაიჯანის ცარცული საბადოების სტრატიგრაფიული სქემა, გაანალიზებული და შეჯამებულია ვრცელი პალეონტოლოგიური და სტრატიგრაფიული მასალა, რომელიც ასახავს თანამედროვე იდეებს გეოლოგიური პროცესების, დანალექიანი, ვულკანოგენურ-დანალექიანი წარმონაქმნების შესახებ. ასევე ცარცული პერიოდის ფაუნის გავრცელებისა და განვითარების შესახებ.

აკიფ ალიზადემ ჩაატარა ფუნდამენტური კვლევა კავკასიის ცარცული აუზების ბიოგეოქიმიური ზონირების მეთოდების შემუშავებისა და პალეობაზების გეოქიმიური გარემოს, როგორც ევოლუციის ფაქტორის შესწავლის შესახებ.

აკადემიკოსი აკიფ ალიზადე მუშაობს რეგიონული გეოლოგიის, ტექტონიკის, მადნის გეოლოგიის და ჰიდროგეოლოგიის საკითხებზე. ბოლო წლებში მისი ყურადღება გამახვილებულია გეოეკოლოგიაზე - ახალ სამეცნიერო მიმართულებაზე, რომელიც პრიორიტეტად იქცა ინსტიტუტის საქმიანობაში.

ცარცული საბადოების პალეონტოლოგიისა და სტრატიგრაფიის შესახებ ნაშრომების სერიისთვის (ავტორთა ჯგუფთან ერთად) აკადემიკოს ალიზადეს 1991 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატის წოდება.

ჯილდოები და ტიტულები
--------------------

* ღირსების სამკერდე ორდენი (1986)
* აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (1989)
* აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერის დამსახურებული მოღვაწე (1991)
* „დიდების" ორდენი (2004)
* „ღირსების" ორდენი (2008)
* აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის ორდენი (2014)
* პირველი ხარისხის „შრომის" ორდენი (2019)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Əlizadə Akif Ağa Mehdi oğlu - ინფორმაცია აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საიტზე

სქოლიო
------

1. 1 2  **AMEA prezidenti istefa verdi**
**აკი ოლავი კაურისმიაკი** (ფინ. Aki Kaurismäki; დ. 4 აპრილი 1957) — ფინელი სცენარისტი, პროდიუსერი და რეჟისორი.

დაიბადა ქალაქ ორიმატილაში, იორმა და ლეენა კაურისმიაკის ოჯახში; აკის გარდა, ოჯახში კიდევ სამი ბავშვი იზრდებოდა. მამამისი ბიზნეს-საქმიანობით იყო დაკავებული, დედამისი ტურისტულ ბიუროში მუშაობდა. 1981 წელს აკიმ, ძმასთან, მიკასთან ერთად დააარსა კინოკომპანია Villealfa, რომელმაც სახელი მიიღო ჟან-ლიუკ გოდარის ფილმის „ალფავილის" მიხედვით. 1981 წელს კაურისმიაკიმ გადაიღო დოკუმენტური ფილმი როკ-მუსიკის შესახებ „საიმა-მოვლენა". 1980-იანი წლების დასაწყისში აკიმ, მიკა კაურისმიაკის სადებიუტო ორი ფილმისთვის დაწერა სცენარი („მატყუარა", 1981„ და უვარგისები", 1982). აკი კაურისმიაკიმ 1983 წელს საკუთარი სცენარის მიხედვით გადაიღო ფილმი „დანაშაული და სასჯელი". მისი ფილმების დიდი ნაწილის მოქმედება ქალაქ ჰელსინკიში მიმდინარეობს. 1988 წელს გადაიღო ფილმი „არიელი", რომელმაც მიიღო ფიპრესი. 2002 წელს საკუთარი სცენარის მიხედვით შექმნა ფილმი „ადამიანი წარსულის გარეშე", რომელმაც 2002 წელს კანის კინოფესტივალზე მიიღო გრან-პრი და ნომინირებული იყო ოსკარის პრემიაზე საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის 2003 წელს. 2006 წელს გადაიღო კრიმინალური დრამა „გარეუბნების შუქი", რომელიც წარდგენილი იყო კანის კინოფესტივალზე 2006 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„აკი კაურისმიაკი"** ვიკისაწყობში.
* აკი კაურისმიაკი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* აკი კაურისმიაკი ორიმატილის საქალაქო ბიბლიოთეკა
* აკი კაურისმიაკი — ინფორმაცია

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX1209465
* BNF: cb139861177 (data)
* CiNii: DA16176196
* GND: 118972332
* ISNI: 0000 0001 1576 6621
* LCCN: n93004745
* MusicBrainz: 9e493bcc-3896-481f-9a3c-9dc43703f9c7
* NDL: 00931823
* NKC: xx0005516
* NLK: KAC2018M4374
* NLP: A29961129
* NTA: 075076993
* The SBN id UBOV493577 is not valid.
* SELIBR: 235622
* SUDOC: 052615944
* ULAN: 500286187
* VIAF: 85338005
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 85338005

 |
**ანსგარი** (შვედ. Ansgar, ასევე ანსკარი, ანსკარიუსი, ანსგარიუსი) (დ. 801 — გ. 3 თებერვალი, 865, ბრემენი) — წმინდანი როგორც რომაულ-კათოლიკური (ხსენების დღე 3 თებერვალი) ასევე მართლმადიდებლური ეკლესიისა (ხსენების დღე 16 თებერვალი. ბერლინისა და გერმანიის ეპარქიების ადგილობრივად პატივდებული წმინდანი) — პირველი ეპისკოპოსი ჰამბურგისა, ეპისკოპოსი ბრემენისა, ჩრდილოეთის მოციქულად წოდებული ჩრდილოეთ გერმანიაში, დანიასა და შვედეთში ქრისტიანობის გავრცელების გამო.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა პიკარდიაში 801 წლის 8 ოქტომბერს, განათლება ამენთან ახლოს კორბის სააბატოში მიიღო, 14 წლისა ბერად აღიკვეცა; 823 წელს ახლადდაფუძნებულ მონასტერ კორვეიში გადაიყვანეს, ვესტფალიაში.

როდესაც 826 წელს იუტლანდიის მეფე ჰარალდ კლაკი და მისი სახლეული ინგელჰაიმში ქრისტიანულად მოინათლნენ, იმპერატორმა ლუდოვიკ ღვთისმოშიშმა ანსგარს კარზე დარჩენა უბრძანა. 
ის და მისი მეგობარი ანტბერტი შეუძღვნენ ჰარალდს იუტლანდიაში და ქრისტიანული სარწმუნოების გავრცელება დაიწყეს, მაგრამ 827 წელს იძულებულნი გახდნენ, ხელი აეღოთ ამ საქმიანობაზე და დროულად გასცლოდნენ ამ ტერიტორიას, რადგან ჰარალდ კლაკი იუტლანდიიდან ჰორიკ I-მა განდევნა.

წმინდა ანსგარის ჯვარი ბირკში; შვედეთი
ანსგარმა 829 წლიდან მცირე დროით შვედეთში დაჰყო, მაგრამ უკვე 831 წლისთვის ჰამბურგის პირველ ეპისკოპოსად დაინიშნა, რომლის ტერიტორიაც იმხანად გერმანიის ჩრდილოეთს სრულიად მოიცავდა. როდესაც 845 წელს დანიელმა მეკობრე ვიკინგებმა ჰამბურგზე თავდასხმა მოაწყვეს და ქალაქი ააოხრეს, ანსგარმა გაქცევით უშველა თავს. 847 წელს ბრემენის ეპისკოპოსად დაინიშნა, საიდანაც დანიასა და შვედეთში წარმატებით ავრცელებდა ქრისტიანობას. 
ანსგარმა 850 წელს ჰედებიოში ეკლესია ააშენა, 20 წლით ადრე კი სკოლა დააარსა. 861 წელს შვედეთში მისიონერად წავიდა, ერთი წლის თავზე კი მეფე იუიტლანდიის მეფე ჰორიკ II დაარწმუნა, გაქრისტიანებულიყო. 

მეფემ რიბეში ააგებინა ეკლესია, ანსგარმა კი იქ თავისი საუკეთესო მიოწაფე რიმბერტი დანიშნა წინამძღვრად. 

ანსგარი 865 წლის 3 თებერვალს ბრემენში გარდაიცვალა. ამჟამად იქ მისი სახელობის ეკლესია მდებარეობს. კათოლიკურმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა.

ლიტერატურა
----------

* Ансгар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 ტომად — სპბ. 1890—1907.
**არადეთის ორგორა** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტიში, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონეს შესართავთან, დედოფლის მინდვრის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, სოფელ დოღლაურის მახლობლად. თარიღდება ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ძეგლის საერთო ფართობი 4 ჰექტარია. ორგორაზე 1979 წლიდან გათხრებს აწარმოებს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის შიდა ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიცია, ი. გაგოშიძის ხელმძღვანებლობით. ძეგლზე აღმოჩენილია ნამოსახლრები, სამაროვანები და ყორღანი.

პირველი ნამოსახლარი
-------------------

ნამოსახლარი განფენილია სამ ბორცვზე და მათ გარშემო ვაკეებზე. ბორცვებიდან ყველაზე მაღალი მდინარის დონიდან 40 მეტრზეა და დასავლეთით მდებარეობს, იგი სამი მხრიდან ხელოვნური თხრილითაა გამოტოფილი. გორაზე დაფიქსირებულია ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი ფეოდალური ხანების ფენები. ანტიკურ ხანაში გორას კოშკებიანი გალავანი ჰქონდა შემოვლებული, სავარაუდოა რომ თხრილიც ანტიკური ხანისაა. აღმოსავლეთის უფრო დაბალ და ვრცელ გორაზე მხოლოდ გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის რამდენიმე კულტურული ფენაა დადასტურებული. ჩრდილოეთის გორაზე გამოვლენილია ადრინდელი, შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკნის ხანის ნამოსახლარი, კულტურული ფენები და სამაროვნები.

მეორე ნამოსახლარი
-----------------

ნამოსახლარი განლაგებულია ჩრდილოეთ გორის სამხრეთ ნაპირას. აქ გაითხარა სამი სავხოვრებელი ოთახი პურის საცხობებითა და საკურთხევლებით. მოპოვებული მასალიდან აღსანიშნავია სარიტუალო დანიშნულების უჩვეულო ფორმის თიხის ჭურჭელი, თიხის მილისებრი სადგარები და ლითონის სამკაულის ჩამოსასხმელი ქვის ყალიბი. აქვე გაითხარა ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანებისათვის დამახასიათებელი კულტურული ნიშნების შემცველი რამდენიმე ფენა. მტკვარ-არაქსის კულტურის ნამოსახლარი ფენები ჩაჭრილია ორმოებით, რომლებშიც აღმოჩნდა ე.წ. ბედენური კულტურის და შუა ბრინჯაოს ხანის ხანის მასალა. 20-30 მეტრის სიგანის და 80 მეტრის სიგრძის მქონე ბუნებრივი ხევი შევსებულია ნაცრისა და კულტურული ნაშთების შემცველი ფენებით.

პირველი სამაროვანი
------------------

ჩრდილოეთ გორის დასავლეთით, მინდორში მდებარეობს ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ადგილზე გაითხარა 13 სამარხი. მოპოვებულია მტკვარ-არაქსის კულტურის გვიანდელი პერიოდისათვის დამახასიათებელი შავად და ვარდისფრად შეღებილი თიხის ჭურჭელი, ვერცხლის, ანთიმონისა და ბრინჯაოს ხვიები და საკინძები, ანთიმონის, ბრინჯაოს და სარდიონის მძივები, საჟის ისრისპირები და სხვა.

მეორე სამაროვანი
----------------

გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვანი განლაგებულია გორის ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით. აქ მოპოვებული ინვენტარის უმეტეს ნაწილს თიხის ნაწარმი შეადგენს. ჭურჭელი დამზადებულია ჩარხზე, კარგად განლექილი თიხისგან. ხასიათდება დახვეწილი ფორმებით, ფერით შავი ან ლეგაა, აქვს ანგობირებული და ნაპრიალები ზედაპირი.

ყორღანი
-------

ყორღანი მდებარეობს სამაროვნის ჩრდილოეთ აღმოსავლეთ კუთხეში, თარიღდება ძვ. წ. XIV საუკუნით. დასაკრძალავ ორმოს ხელიანი ეტლის ფორმა აქვს. აღმოჩნდა გეომეტრიული ორნამენტით შემკული ბორბლისებურსაყბეურებიანი ორი ლაგამი, ცხენის აღკაზმულობისათვის განკუთვნილი ბრინჯაოსა და ძვლის რამდენიმე ნივთი, ბრინჯაოს და სარდიონის მძივები და შავი ფერის თიხის 10 ჭურჭელი.

ლიტერატურა
----------

* *ქორიძე ი.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 355-356.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არადი**. |

**არადი** (რუმ. Arad) — ქალაქი რუმინეთში, არადის ჟუდეცის ადმინისტრაციული ცენტრი. 147 922 მცხოვრები (2011). მდებარეობს უნგრეთის საზღვართან ახლოს, მდინარე მურეშზე. სარკინიგზო და საავტომობილო გზების მსხვილი კვანძი; საერთაშორისო აეროპორტი. იხსენიება XI საუკუნიდან, ქალაქის უფლება 1329 წლიდან აქვს (უნგრეთის სამეფოს შემადგენლობაში). 1551 წელს თურქებმა დაიპყრეს და მდინარის კლაკნილში ციტადელი ააგეს (გადაკეთდა 1698–1701 წლებში, გახდა უმსხვილესი სამხედრო სიმაგრე). 1685 წლიდან კვლავ უნგრეთის სამეფოს შემადგენლობაში იყო, 1919 წელს რუმინეთის ნაწილი გახდა. შემონახულია პეტრესა და პავლეს ეკლესია (1702), რატუშა (1876), წითელი ეკლესია (1900), კათოლიკური ტაძარი (1904) და სხვ. „აურელ ვაიკუს" უნივერსიტეტი (1990-დან). მუზეუმები: მხარეთმცოდნეობის (1892), ხელოვნების (1913) და სხვ. დრამატული თეატრი. განვითარებულია დაზგათ- და ვაგონთმშენებლობა, ქიმიური (მინერალური სასუქები, საღებავები, ლაქები, საღებარები) და ტექსტილის მრეწველობა. აღმოსავლეთ გარეუბნებში (1913 წელს არადთან დაკავშირდა ტრამვაის ხაზით) — მეღვინეობა.

ლიტერატურა
----------

* *Тархов С. А.* АРАД // Большая российская энциклопедия. т. 2. — М. 2005. — стр. 155.

სქოლიო
------

1. ↑  Rezultatul alegerilor locale din 2020 — Central Electoral Bureau.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23725837'></a>
2. 1 2  2011 Census. INSSE (8 April 2012).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-03. ციტირების თარიღი: 3 აპრილი, 2020.
3. ↑  ვიკივოიაჟი — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373'></a>
**ყვიბისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს სოფლის სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია ცალნავიანი და დარბაზული ტიპის ნაგებობას წარმოადგენს, რომელიც აშენებულია ფლეთილი ქვით, კირის დუღაბზე. საკურთხევლის ცენტრში დადგმულია ერთი მასიური ქვის ტრაპეზი, ხოლო სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებში ამოღებულია ზომით ერთი მეორისაგან განსხვავებული 34 ვიწრო სარკმელი. შესასვლელები დასავლეთისა და ჩრდილოეთის კედლებშია დატანებული. ტაძრის ეზოში თავად ქაიხოსრო ავალიშვილის საფლავის ქვაა, რომელზეც მოთავსებულია მხედრული ეპიტაფია. საფლავის ქვა შემდეგი სახით იკითხება: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ ჰე, მუ<მ>ხ<დ>{თ}ალმან სიკვდილმან მა˻ხ˼˹ვ˺ილათ მამცა ხე და მან ჩემსა მამულში საკოჭავში მსწრაფლ მიმაქცია მიწად, მემკვიდრე ბორჯომის ხეობისა თ(ავა)დი ქაიხოსრო ავალისძე ავალოვი და განმაშორა საყვარელსა მეუღლესა ნინოს, სამსა ძესა და სამსა ასულსა,საყვარელო მეუღლე ჩემო, ნუ სწუხ ჩემთ, არამედ იზრუვნე სულისათვის ჩემისა, მიმაბარე მიწას ჩემს განა<ა>ხლებულს ყვიბისის ეკლესიაში, სთხოვე ყოველთა შენდობას მიბძანებდენ, გარდავიცვალე მაისის ერთსა 1851 წელს, Князь Аваловь 44 წლისა იყო." |
|  |  |

როგორც აღნიშნული საფლავის ქვის წარწერიდან ვიგებთ, ბორჯომის ხეობის თავადი, ავალ ავალიშვილის ვაჟი ქაიხოსრო 44 წლის ასაკში ხის დაცემით მის მამულ საკოჭავში გარდაცვლილა. მას დარჩენია მეუღლე სახელად ნინო, სამი ძე და სამი ასული. ეპიტაფიის ბოლოს ქაიხოსრო თავის ოჯახს უბარებს, რომ ის დაკრძალონ მის მიერ განახლებულ ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესიაში და იზრუნონ მისი სულისათვის.როგორც ვხედავთ, გარდაცვალებამდე ანუ 1851 წლამდე ქაიხორო ავალიშვილს განუახლებია ყვიბისის წმიდა გიორგის ეკლესია.

ლიტერატურა
----------

* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ. 2014, გვ. 33-35.
* გელაშვილი ბ. ცოტა რა ყვიბისის წარსულიდან, გაზეთი „რეპორტი-2", ბორჯომი, 2009 წელი, 18 სექტემბერი, # 53
* გოილაძე ვ. ჩვენი მხარისა და სოფელ ყვიბისის წარსულიდან, ჟურნალი „თორი", ბორჯომი 2008 წელი, # 3
ფილმები შემოსავალს იღებენ სხვადასხვა გზით: კინოთეატრებში ჩვენებით, DVD თუ სხვა ფორმატის გამოშვებებით, ტელეჩვენების უფლებების გაყიდვით და მერჩენდაიზინგით. თუმცა, კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი არის ფილმის კომერციული წარმატების ყველაზე ზუსტი მაჩვენებელი, გამომდინარე იქიდან, რომ კინოთეატრებში მიღებულ შემოსავალთან დაკავშირებით არის უფრო მეტი ინფორმაცია, ვიდრე შემოსავლის სხვა წყაროებზე. სიაში შეყვანილია ყველაზე შემოსავლიანი ფილმები მთლიანობაში, ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმები კალენდარული წლის მიხედვით, ყველაზე შემოსავლანი ფილმის რეკორდის დამყარების ქრონოლოგია და ყველაზე შემოსავლიანი ფრენჩაიზები. ყველა სიაში, გათვალისწინებულია ფილმის მიერ კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. არ არის გათვალისწინებული სხვა ხერხებით მიღებული შემოსავალი.

ტრადიციულად, საომარი, მუსიკალური თუ ისტორიული დრამის ჟანრები ყველაზე პოპულარულია, თუმცა XXI საუკუნეში ყველაზე კარგი კომერციული შედეგი ფრენჩაიზებს აქვთ. „ჰარი პოტერის", „ბეჭდების მბრძანებელის" სერიიდან ნომინალურად ყველაზე შემოსავლიან ფილმებში ხუთ-ხუთი წარმომადგენელია. სიებში აგრეთვე წარმოდგენილია ფილმები „ვარსკვლავური ომების", „კარიბის ზღვის მეკობრეების" და „იურული პარკის" სერიიდან. გარდა ფრენჩაიზებისა, წარმატებით სარგებლობს სუპერგმირებზე და კომიქსებზე დაფუძნებული ფილმები და ფრენჩაიზები (ადამიანი ობობა, იქს ადამიანები, ბეტმენი და ა.შ). მიუხედავად იმისა, რომ სიის სათავეებში ძირითადად არის ფილმები, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ ცნობადობა და ისტორია, პირველ ორ პოზიციას იკავებს ჯეიმზ კამერონის ორი ორიგინალური ნაშრომი „ავატარი" და „ტიტანიკი". კომერციულად წარმატებულია ანიმაციური ფილმებიც; ამ ნიშაში, პირველ პოზიციებს „Disney" იკავებს;; აგრეთვე წარმატებულია „Pixar"-ი. გარდა ამისა, მაღალი მაჩვენებლები აქვთ „საზიზღარ მეს", „შრეკს" და „დიდ გამყინვარებას".

მართალია, ინფლაციამ გააქარწყლა 1960-იანი და 70-იანი წლების ფილმების მიღწევები, ჯერ კიდევს არსებობს ფრენჩაიზები,რომლებიც სათავეს იმ დროიდან იღებს.ესენია: „სუპერმენი", „ჯეიმზ ბონდი", „სტარ ტრეკი" და „ვარვსკვლავური ომები". ზოგიერთი ფილმი, რომელიც თავის დროზე ამ სიაში იყო, დღევანდელი სტანდარტებიტაც საკმაოდ შთამბეჭდავ შედეგს აჩვენებს, თუმცა, არა საკმარისს დღევანდელ რეკორდსმენებთან შესარკინებლად. ინფლაციის გათვალისწინებით, ფილმი „Gone with the wind", რომელიც თავის დროზე ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო, დღესაც სიის სათავეში იქნებოდა. სიაში ყველა ფილმის ნომინალური შემოსავალი აშშ დოლარშია მოცემული.

ყველაზე შემოსავლიანი ფილმები
----------------------------

ჯეიმზ კამერონის „ავატარი", რომელმაც 2.7 მილიარდი აშშ დოლარის შემოსავალი მიიღო, ხშირად არის მოხსენიებული, როგორც ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი; თუმცა, არ არის გათვალისწინებული სხვადასხვა გამოცემების გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხა, რომელიც შეიძლება ფილმის შემოსავლის დიდ ნაწილს წარმოადგენდეს. გამოცემების გათვალისწინების შემდეგ, როგორც „ავატარის", ისევე „ტიტანიკი" შემოსავალი დაახლოებით 3 მილიარდი დოლარია. სატელევიზიო ჩვენების უფლების გაყიდვა აგრეთვე მნიშვნელოვანი ნაწილი ფილმის შემოსავლისთვის. მაგალითად, „ტიტანიკმა" უფლებების გაყიდვით „NBC"-სგან და „HBO"-სგან დაახლოებით 55 მილიონი დოლარი მიიღო — ჩრდილოეთ ამერიკაში მიღებული შემოსავლის 9 პროცენტის ეკვივალენტი.
ეფედრინის მოლეკულის გრაფიკული ფორმულა
კოფეინის მოლეკულის გრაფიკული ფორმულა
**ალკალოიდები** (ლათ. alcali < არაბ. al-qilj „ტუტე" და ბერძ. εἶδοςs „სახე" — ტუტისებრი) — ფიზიოლოგიურად აქტიური, ფუძე თვისებების მქონე, ძირითადად მცენარეული წარმოშობის აზოტშემცველი ორგანული ნაერთები.

ისტორია
-------

მცენარეებში ალკალოიდების აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ჯერ კიდევ XIX საუკუნის დასაწყისში ფიქრობდნენ, რომ მცენარეული ნივთიერებები, ცხოველური წარმოშობის ნივთიერებებისგან განსხვავებით, არ შეიცავდა აზოტს. 1803 წელს კრისტალურ ნივთიერებათა ნარევის სახით აღმოაჩინეს **ოპიუმის** ალკალოიდები, რომლიდანაც 1806 წელს გერმანელმა მეცნიერმა **სერტიურნერმა** პირველად გამოყო სუფთა ალკალოიდი მორფინი. XIX საუკუნეშივე მიიღეს სტრიქნინი, ბრუცინი, ქინაქინი, კოფეინი, ნიკოტინი, კოკაინი, ეფედრინი, ანაბაზინი და სხვ.

კლასიფიკაცია და წარმოშობა
-------------------------

ამჟამად ცნობილია ათასზე მეტი ბუნებრივი თუ სინთეზური ალკალოიდი. ალკალოიდების უმრავლესობა უფერო, კრისტალური, აზოტშემცველი ჰეტეროციკლური ნაერთია. უმარტივესი ალკალოიდი ნახშირბადის ათამდე ატომს შეიცავს, ყველაზე რთული\_50-ზე მეტს. მჟავებთან ისინი კრისტალურ მარილებს წარმოქმნიან; ალკალოიდების აგებულების სხვადასხვაობის გამო მათი კლასიფიკაცია გაძნელებულია. კლასიფიკაციის ძირითად ნიშნად მიღებულია ალკალოიდის მოლეკულის აზოტშემცველი ნაწილის (პიროლიდინის, პირიდინის, ქინოლინის, ინდოლის და სხვ. წარმოებულები) აგებულება. ალკალოიდებით განსაკუთრებით მდიდარია: ქენდირისებრნი, ყაყაჩოსებრნი, პარკოსნები, ბაიასებრნი და ძაღლყურძენასებრნი. ერთლებნიან და წიწვოვან მცენარეებში კი ალკალოიდები იშვიათად გვხვდება. მცენარე ჩვეულებრივ რამდენიმე (15-20-მდე) ალკალოიდს შეიცავს და ეს რაოდენობა იმისდა მიხედვით იცვლება, თუ როგორია ნიადაგის ხასიათი, როგორ არის იგი დამუშავებული აგროტექნიკურად, ზღვის დონიდან რა სიმაღლეზე იზრდება მცენარე, როგორია დღის ხანგრძლივობა, მზის რადიაციის ინტენსივობა, წყლის რეჟიმი და სხვ.; ალკალოიდების წარმოქმნის მექანიზმი დღეს გარკვეულად უნდა ჩაითვალოს. ისინი ამინომჟავებისა და ნახშირწყლების გარდაქმნის პროდუქტებისგან წარმოიქმნება.

თვისებები და გამოყენება
-----------------------

ბევრი ალკალოიდი, მაგ. კოფეინი, თეობრომინი, ეფედრინი და სხვ. **სინთეზურად მიიღება**. ზოგ შემთხვევაში ბუნებრივ ალკალოიდებს უფრო ეფექტურ სამკურნალო საშუალებად გარდაქმნიან. მრეწველობაში სინთეზურად მიიღება ალკალოიდების მსგავსი აგებულების სამკურნალო საშუალებები — ნოვოკაინი (კოკაინის ნაცვლად), აკრიქინი (ქინაქინის ნაცვლად) და სხვ.; ალკალოიდების უმრავლესობა **ძვირფასი სამკურნალო პრეპარატია**, ბევრი მათგანი ძლიერ **შხამიანია**. ისინი ორგანიზმზე სხვადასხვაგვარად მოქმედებენ. მაგ. ნიკოტინი თამბაქოში შხამია, დაჟანგვით კი ორგანიზმისთვის მეტად საჭირო ნიკოტინის მჟავას იძლევა. სტრიქნინი და კოფეინი აღაგზნებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას, მორფინი და სკოპოლამინი კი ადუნებს. პილოკარპინი აძლიერებს ჯირკვლების **სეკრეციას**, ატროპინი და სკოპოლამინი, პირიქით, ასუსტებს. ქინაქინი მალარიის პლაზმოდიუმებს სპობს; აპომორფინი პირღებინებას იწვევს, ადრენალინი ზრდის სისხლის წნევას, კოკაინი ამცირებს პერიფერიული ნერვების მგრძნობელობას და სხვ.

მედიცინაში იხმარება როგორც სუფთა ალკალოიდები (კოდეინი), ისე მათი მარილები (ქინაქინქლორიდი) და წარმოებულები (აპომორფინი).

ლიტერატურა
----------

* *ქომეთიანი პ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 313.
უაიტჰოლის სასახლის კომპლექსი, ჰენდრიკ დენკერტსის ნახატი. მარცხნივ საბანკეტო სახლია.
**უაიტჰოლის სასახლე** (ინგლ. Palace of Whitehall) — ინგლისის მონარქთა მთავარი რეზიდენცია ლონდონში 1539 წლიდან 1698 წლამდე, როდესაც ხანძრის მიერ ყველა შენობა განადგურდა ინიგოუ ჯოუნზის 1622 წელს აგებული საბანკეტო სახლის გარდა. ხანძრამდე სასახლე, რომელსაც 1500 ოთახი ჰქონდა, ევროპაში უდიდესად ითვლებოდა და იმ დროისთვის ასევე მსოფლიოში უდიდესი ნაგებობა იყო. სასახლის სახელი — უაიტჰოლი — ჰქვია ბრიტანეთის მთავრობის ამჟამინდელ ადმინისტრაციულ ცენტრს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„უაიტჰოლის სასახლე"** ვიკისაწყობში.
* Palace of Whitehall Timeline (ინგლისური)
* უაიტჰოლის სასახლის ისტორია დაარქივებული 2014-08-29 საიტზე Wayback Machine. და არქიტექტურა დაარქივებული 2014-08-29 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
| დორიული ორდერი | *ეს სტატია არქიტექტურის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგიაშვილი**. |

**ნიკოლოზ (ნიკა) დიმიტრის ძე აგიაშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1903 — გ. 27 ნოემბერი, 1984) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი. საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1968).

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1903 წლის 1 სექტემბერს ქუთაისის მაზრის სოფელ დიხაშხოში (ახლანდელ ვანის მუნიციპალიტეტში). 1924 წელს დაამთავრა ქუთაისის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი (ყოფილი კლასიკური გიმნაზია). სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილებაზე, რომელიც დაამთავრა 1928 წელს. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა ჟურნალ – გაზეთების: "ახალგაზრდა კომუნისტის", "სტალინელის" ("ახალი ქუთაისი"), "ჩვენი თაობის", "კომუნისტის" და "დროშის" რედაქციებში. ნიკა აგიაშვილი წლების განმავლობაში მუშაობდა გამომცემლობა "მერანის" თარგმნილი ლიტერატურის რედაქციის გამგედ. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის ლიტერატურული გაზეთის "სიტყვა და საქმის" გამოშვებაში (1934 – 1935 წლებში).

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში, ინტენსიურად 1925 წლიდან. ამავე წლიდან იბეჭდება ნიკა აგიაშვილის წერილები და თარგმანები. იგი იყო შესანიშნავი მთარგმნელ-სტილისტი. ნიკა აგიაშვილი ავტორია მონოგრაფიებისა: "სერვანტესის ცხოვრება", რომელიც პირველად 1941 წელს დაიბეჭდა (და საერთოდ ხუთჯერ გამოიცა), "ჭაბუკები დარჩნენ მარად", რომელიც პირველად გამოვიდა 1961 წელს და "ალექსანდრე ნეველი". მან თარგმნა ჯეკ ლონდონის, ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის და სხვათა ნაწარმოებები. ნიკა აგიაშვილის შემოქმედებაში სინამდვილისადმი დამოუკიდებლობა გადმოცემულია ტრაგიკული ირონიით. მისი წერილები და მოგონებები ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა შესახებ ფასდაუდებელია.

ნიკა აგიაშვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 27 ნოემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* „სერვანტესის ცხოვრება", 1941
* „ჭაბუკები დარჩნენ მარად", 1961
* „ალექსანდრე ნეველი"

ლიტერატურა
----------

* *რადიანი შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 55.
* მარინა გოგოლაძე–გაბუნია – "მწერალთა ბიოგრაფიები", თბ. 2004
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 30, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ აგიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ფედჩენკოს მყინვარი** (ტაჯ. Пиряхи Федченко) — დიდი მყინვარი ცენტრალურ ტაჯიკეთში. პამირის უდიდესი მყინვარი. მთა-ხეობის ტიპისაა. სათავე აქვს იაზგულემის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, დამოუკიდებლობის, 26 კომისრისა და პარიზის კომუნის პიკების მთისძირზე, ეშვება მეცნიერებათა აკადემიის ქედის აღმოსავლეთი კალთის გასწვრივ და იერთებს 45-მდე მყინვარს. სიგრძე 71 კმ, სიგანე 2600 მ. ფართობი დაახლოებით 650 კმ². უკან დახევის სტადიაშია.

ევრაზიის მყინვარებს შორის იგი ჩამორჩება მხოლოდ სიაჩენისა და ბალტოროს მყინვარებს. ფედჩენკოს მყინვარი იწყება მყინვარულ ცირკში, ზღვის დონიდან 6280 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 2900 მ სიმაღლემდე. ყინულის სისქე შუა ნაწილში 1000 მ-მდეა. ყინულის მოძრაობის სიჩქარე 66,8 სმ/დღ-ღ-მდე. გააჩნია არაერთი დიდი შენაკადი. თოვლის მიჯნა გადის 4650 მ-ზე. ფედჩენკოს მყინვარზე კარგად არის გამოსახული შუა და გვერდითი მორენები. მყინვარიდან გამოდის მდინარე სელდარა. ჰიდრომეტეოროლოგიური ობსერვატორია ზღვის დონიდან 4200 მ სიმაღლეზეა.

მყინვარის ქვედა ნაწილი აღმოაჩინა რუსმა მკვლევარმა ვასილი ოშანინმა 1878 წელს. შუა და ზედა ნაწილი აღმოაჩინეს პამირის ექსპედიციის დროს 1928 წელს. მყინვარისა და მისი შემოგარენის პირველი რუკა შეადგინა ტოპოგრაფმა ივანე დოროფეევმა. სახელი ეწოდა შუა აზიის მკვლევრის ალექსი ფედჩენკოს პატივსაცემად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფედჩენკოს მყინვარი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Ледник Федченко | Статья в Живой Энциклопедии Приключений
2. 1 2  Ледник Федченко | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-22. ციტირების თარიღი: 2020-06-06.
3. ↑  Долгушин Л. Д. Осипова Г. Б.. Ледники. М: «Мысль», 1989
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგლაძე**. |

**ნიკოლოზ (ნიკო) დიმიტრის ძე** (დ. 15 აპრილი, 1884, სოფელი მუხლი, ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 ივლისი, 1955, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა თბილისში იტალიელი ოსტატის ანდრეოლეტის სახელოსნოში. მუშაობდა უფროს ძმებთან ერთად. შეისწავლა ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების ნიმუშები, დაეუფლა ქვის მხატვრულად დამუშავების ძნელ პროფესიას. მონაწილეობდა კულტურის ძეგლებისა და თანამედროვე არქიტექტურული ნაგებობათა სეკეთება-არდგენასა და მშენებლობაში. მხატვრულად გააფორმა ქაშვეთის ტაძრის, თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), საქართველოს მთავრობის სახლი, ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, ძველი კინოსტუდიის, რკინიგზის სამმართველოს შენობები, მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძარი (სახურავი და კარნიზები), ვარციხის შამპანური ქარხნის შენობა და სხვა. ნეოფიტესთან ერთად მუშაობდა ირანში (1917).

ლიტერატურა
----------

* *აგლაძე ნ.* მოგონებანი, «საბჭოთა ხელოვნება», 1960, №11
* *ბერიძე ვ.* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917), ტ. 2, თბ. 1963
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 44.
**ნათია თოდუა** (დ. 12 მარტი, 1996) — ქართველიმომღერალი, რომელიც ცნობილი გახდა *The Voice of Germany*-ს მეშვიდე სეზონის  მოგების შემდეგ.

ცხოვრება და კარიერა
-------------------

### 2013-2016: ადრეული ცხოვრება და კარიერა

ნათია თოდუა დაიბადა თბილისში, 1996 წლის 12 მარტს. 1992 წლის სამოქალაქო ომის დროს მისმა ოჯახმა დატოვა აფხაზეთი და დროებით თბილისში დასახლდა. როდესაც ნათია ორი წლის იყო, ოჯახი დაბრუნდა აფხაზეთში და დასახლდა გალის რაიონის სოფელ ნაბაკევში. სკოლის დამთავრების შემდეგ ნათია და მისი და დაბრუნდნენ თბილისში, უმაღლესი განათლების მიღების მიზნით. თოდუამ ჩააბარა კავკასიის უნივერსიტეტში, ეკონომიკის განხრით. 

2013 წელს ნათიამ მონაწილეობა მიიღო მუსიკალურ კონკურს „მაგთიfანში", სადაც გაიცნო ჯგუფ „ვაკის პარკის" წევრები, რომლებთანაც თანამშრომლობდა 2016 წლამდე. 2014 წელს მან მონაწილეობა მიიღო *X Factor Georgia-ში*, ხოლო 2015 წელს – *X-Factor Ukraine-ში*.

### 2016–დღემდე

2016 წელს თოდუა საცხოვრებლად გადავიდა ბრუხზალში (გერმანია),  სადაც ო პერის პროგრამით დაიწყო მუშაობა. მომდევნო წელს მან მონაწილეობა მიიღო The Voice of Germany-ს მეშვიდე სეზონის შესარჩევ ტურში, რომლის წარმატებით გავლის შედეგად, შეუერთდა ფინელი მუსიკოსის და ჯგუფ Sunrise Avenue-ს სოლისტის, სამუ ჰაბერის გუნდს. 2017 წლის 17 დეკემბერს The Voice of Germany-ს ფინალურ შოუში მან მოიპოვა შემოსული ხმების 50.1% და გახდა The Voice of Germany 2017-ის გამარჯვებული. გამარჯვების შემდეგ მან კონტრაქტი გააფორმა Universal Music Group-თან. 2017 წლის 29 დეკემბერს თოდუა დასახელდა როგორც გერმანიის ევროვიზიის ეროვნული კონკურსის, *Unser Lied für Lissabon*-ის ერთ-ერთი მონაწილე . 

2020 წლის თებერვალში, რუმინეთში, ფესტივალზე The 12 Months Film Festival მომღერლის ვიდეომ „Love letter" ორ ნომინაციაში გაიმარჯვა.

2022 წლის სექტემბერში ნათია თოდუა დაჯილდოვდა საქართველოს „ღირსების მედლით".

სქოლიო
------

1. ↑  ქართველი გოგო, რომელმაც გერმანული პრესა აალაპარაკა და მისი ცხოვრების მთავარი ადამიანი.
2. ↑  Натья Тодуа Russian. X-Factor Ukraine.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 თებერვალი 2018. ციტირების თარიღი: 29 December 2017.
3. ↑  Gallagher, Robyn.  (29 December 2017) Germany: Ivy Quainoo and Natia Todua among finalists confirmed for Unser Lied für Lissabon. Wiwibloggs.
4. ↑  Unser Lied für Lissabon: Das sind die sechs Teilnehmer German (30 December 2017).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 დეკემბერი 2017. ციტირების თარიღი: 6 იანვარი 2018.
5. ↑  Gallagher, Robyn.  (27 December 2017) Germany: Tabloid names the six unconfirmed finalists of Unser Lied für Lissabon. Wiwibloggs.
6. ↑  Natia ist The Voice of Germany 2017! German. The Voice of Germany. ციტირების თარიღი: 29 December 2017.
7. ↑  Granger, Anthony.  (29 December 2017) Germany: Unser Lied für Lissabon Participants Revealed. Eurovoix.
8. ↑  Jiandani, Sanjay.  (29 December 2017) Germany: NDR reveals Unser Lied für Lissabon candidates. EscToday.
9. ↑  Баратели, Ия (29 სექტემბერი, 2022). „Певица Натия Тодуа награждена грузинской «Медалью Чести»". *Новости Грузия* (რუსული). ციტირების თარიღი: 1 ნოემბერი, 2022. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
ცენტრალური ევროპა 1683 წელს.
**ოსმალეთის უნგრეთი** (თურქ. Osmanlı döneminde Macaristan, უნგრ. Török hódoltság) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, სულეიმან I კანუნის მიერ დაპყრობილი ტერიტორია უნგრეთის მიწაზე. იგი არსებობდა XVI-XVII საუკუნეებში, 1699 წლამდე, სანამ ოსმალეთის იმპერია იძულებული გახდებოდა დაეთმო დაპყრობილი ტერიტორია.

შექმნა
------

ოსმალეთის უნგრეთი შეიქმნა მოჰაჩის ბრძოლის შედეგად, სადაც ოსმალეთის ერთ-ერთმა გამოჩენილმა და თვალსაჩინო მმართველმა, სულეიმან I-მა დაამარცხა, უნგრეთის, ხორვატიისა და ბოჰემიის ახალგაზრდა, 20 წლის, მეფე ლაიოშ II. ეს ყველაფერი მოხდა 1526 წელს.

იმ დროს, ოსმალეთის სულთანს ჰყავდა 100 000 მეომარი, ხოლო ლაიოშ II-ს — მხოლოდ 25 000. ასე რომ, სასწაული უნდა მომხდარიყო, იმისათვის რომ, გამარჯვება სწორედ ლაიოშს დარჩენოდა. ამიტომ, ლაიოშს ბევრჯერ შესთავაზეს, რომ სულთან სულეიმანს დანებებოდა, მაგრამ მან არავის დაუჯერა და გადაწყვეტილება არ შეცვალა. მათთვის დანებებას, ოსმალთათვის გაშლილ ველზე შებმა არჩია.

29 აგვისტოს, მოჰაჩის ველზე გაიმართა სასტიკი ბრძოლა, სადაც ოსმალეთის იმპერიამ აბსოლუტური გამარჯვება მოიპოვა და ეს ყველაფერი ოსმალებმა მხოლოდ 2 საათში მოახერხეს. ახალგაზრდა მეფე ლაიოშ II-ც ამ ბრძოლას შეეწირა, მის 25 000 ჯარისკაცთან ერთად.

სწორედ ამ დაპყრობილ ტერიტორიაზე შეიქმნა ოსმალეთის უნგრეთი მის ტახტზე პრეტენზიას ორი კანდიდატი აცხადებდა — ფერდინანდ I და იანოშ I ზაპოლაი. 1541 წელს, მას შემდეგ, რაც სულეიმან I-მა ჰაბსბურგებს ბუდა წაართვა, დასავლეთ და ჩრდილო უნგრეთის მეფედ აღიარებულ იქნა ფერდინანდ I, ხოლო სამხრეთ და ცენტრალური უნგრეთი ოსმალეთის მფლობელობაში დარჩა და მას სათავეში იანოშ I ჩაუდგა.

არსებობის პერიოდი
-----------------

ოსმალეთის უნგრეთი არსებობდა საუკუნენახევარზე მეტი ხნის განმავლობაში, კერძოდ კი 1541-1699 წლებში და მას სათავეში ზაპოლაების დინასტია ჩაუდგა.

დაპყრობილ ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხის ძირითადი ნაწილი მათ მიწაზე ოსმალთა გაბატონებას მალევე შეეგუა, ხოლო დანარჩენები, დროთა განმავლობაში იძულებულნი გახდნენ ეღიარებინათ ოსმალეთის მიერ დაპყრობილი ტერიტორია და შეგუებოდნენ მათ მმართველობას. ეს ყველაფერი ოსმალეთს საშუალებას აძლევდა უნგრელ ხალხზე კიდევ უფრო მეტად გაეზარდა საკუთარი გავლენა და ბევრი ადამიანი მოექცია მის ქვეშ, რასაც ისინი გარკვეული ხნის განმავლობაში წარმატებით ახერხებდნენ. თუმცა, ოსმალთა ბატონობის გამო, უნგრეთში ნელ-ნელა გაჩნდა დაუსახლებელი მიწები, გლეხები ტყეებს აფარებდნენ თავს. მაგრამ, ამ დაუსახლებელ მიწებზე განვითარდა სოფლის მეურნეობა, რამაც საგრძნობლად გააძლიერა ეკონომიკა. გაჩნდა ვენახები. ღვინო ჩეხეთში, ავსტრიასა და პოლონეთში გაჰქონდათ.

არსებობის შეწყვეტა
------------------

როდესაც ოსმალეთის ხანგრძლივი დაკნინების პერიოდი დაიწყო, იგი კარგავდა პატარ-პატარა ტერიტორიებს, კუნძულებსა და ქვეყნებს. 1699 წელს, ოსმალეთის იმ დროინდელი სულთანი მუსტაფა II, იძულებული გახდა, რომ დაედო ოსმალეთის იმპერიისათვის საზიანო კარლოვიცის ზავი, რომლითაც უნგრეთის დიდი ნაწილი მიიღო ავსტრიამ. შესაბამისად, რადგან ოსმალეთის იმპერია აღარ ბატონობდა უნგრეთზე, ოსმალეთის უნგრეთმაც შეწყვიტა არსებობა.

ლიტერატურა
----------

* Kontler, László (1999). *Millennium in Central Europe: A History of Hungary*.  Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოსმალეთის უნგრეთი 1541-1699
**მღვიმური დათვი** (ლათ. Ursus spelaeus) — დათვის პრეისტორიული სახეობა (ან მურა დათვის ქვესახეობა), რომელიც ცხოვრობდა ევრაზიაში შუა და გვიან პლეისტოცენში. გადაშენდა დაახლოებით 15 000 წლის წინ. გაჩნდა დაახლოებით 300 000 წლის წინ, სავარაუდოდ, ეტრუსკული დათვის (Ursus etruscus) ევოლუციის შედეგად. სახელწოდება „მღვიმის" (spelaeus) მიიღო იმის გამო, რომ მისი ძვლები მრავლად მოიპოვება მღვიმეებში. განსაკუთრებით ბევრია მისი გაქვავებული ძვლების ნაშთები მთისა და ბარის კარსტებში. კერძოდ, რუმინეთში, Peştera Urşilor-ს (დათვის მღვიმე) მღვიმეში, სადაც 1983 წელს ამ სახეობის დათვის 140 ჩონჩხი აღმოჩნდა. 

ენათესავება მურა დათვს. პირველად მღვიმური დათვი ერთ-ერთ ნაშრომში აღწერა იოჰან ფრიდრიხ ესპერმა 1774 წელს, რომელიც თვლიდა, რომ მღვიმური დათვი არის თეთრი დათვის მონათესავე სახეობა. ოცი წლის შემდეგ ლაიფციგის უნივერსიტეტის ანატომმა იოჰან როზენმიულერმა სახეობას მისცა ბინომიალური სახელწოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს მღვიმური დათვის ძვლები გამოიყენებოდა როგორც ფოფსატების წყარო. მღვიმური დათვის ჩონჩხი მოიპოვება ევროპის მრავალ მღვიმეში, მათ შორის დიდი ბრიტანეთის, ბელგიის, გერმანიის, რუსეთის, ესპანეთის, იტალიის და სხვ. მღვიმეებში.

განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით მოიპოვება ავსტრიაში, შვეიცარიაში, სამხრეთ გერმანიაში, სამხრეთ იტალიაში, ჩრდილოეთ ესპანეთში, ხორვატიაში, უნგრეთსა და რუმინეთში. სამხრეთ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში მოპოვებულმა უხვი რაოდენობით მღვიმური დათვის ძვლებმა მკვლევარებს აფიქრებინა, რომ ევროპა ოდესღაც მღვიმური დათვის დიდი ჯოგი იყო. მღვიმური დათვის ძვლები ცოტად თუ ბევრად აღმოჩენილია საქართველოს კარსტულ მღიმეებშიც. მღვიმური დათვი მიკვლეულია მღვიმევის, გვარჯილის კლდის, სამგლე კლდის, საკაჟიის, დევისხვრელისა და სხვა მღვიმეებში.

ითვლება, რომ მღვიმური დათვების გადაშენების მიზეზები შეიძლებოდა, რომ ყოფილიყო ჰავის ცვლილება, ზამთრის ძილის და საკვები რაციონის თავისებურებანი. კბილების ანალიზით დადგენილია, რომ მღვიმების დათვები გამოირჩეოდნენ დიდი ძირითადი კბილების რთული რელიეფით, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ისინი მხოლოდ მცენარეული საკვებით იკვებებოდნენ. გარდა ამისა, მათი მეორე დიდი ძირითადი კბილი გამოირჩეოდა ინდივიდუალური პოლიმორფულობით, რაც ბადებს ვარაუდს, რომ სახეობა გარემოს არახელსაყრელი ფაქტორების ზემოქმედებას განიცდიდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Генетики вычислили общего предка белых и бурых медведей // MEMBRANA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-07. ციტირების თარიღი: 2011-12-05.
2. ↑  მღვიმური დათვის დახასიათება/ინფორმაცია
3. ↑  Bieder, Robert (2005). *Bear*. London:  Reaktion Books,   გვ. 192. ISBN 1861892047.
4. ↑  მღვიმური დათვი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
5. 1 2 3 4   ყიფიანი შ. ტინტილოზოვი ზ. ოქროჯანაშვილი არს. ჯიშკარიანი ვ. საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ. 1966, გვ. 180-198.
6. ↑  *თუშაბრამიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 710.
7. ↑
ნიკარაგუის დღევანდელი დროშა
ნიკარაგუის დღევანდელი დროშა მიიღეს 1971 წლის 27 აგვისტოს. მისი პროტოტიპი არის ცენტრალური ამერიკის შეერთებული შტატების დროშა, ხოლო არგენტინის დროშის მიბაძვით არის შექმნილი. ნიკარაგუის სახელმწიფო დროშა და გერბი თავისი სიმბოლიკით ძალზედ ჰგავს ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციების დროშას. სამფეროვანი დროშა ამომავალი მზით, ვულკანებით, თავისუფლების ქუდითა და ცისარტყელათი-ეს ყოველივე გამოჩნდა ორიგინალურ ემბლემაზე. გერბის სახელწოდება არის სახელმწიფოს სახელი, ნიკარაგუის რესპუბლიკა. დროშაზე გამოსახული ხუთი ვულკანი განასახიერებს ხუთ პროვინციას, რომლებმაც თავის დროზე შექმნეს ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციები, რადგანაც ნიკარაგუის დღევანდელი დროშა სწორედ ამ ისტორიული სახელმწიფოს დროში მიხედვითაა შექმნილი.

ისტორიული დროშები
-----------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| აგვისტო 1823 - ნოემბერი 1824 | ნოემბერი 1824 - აპრილი 1854 | 1852 - 1854 (გამოიყენებოდა სხვა დროშასთან ერთად) | აპრილი 1854 - 1858 |
| აპრილი 1854 - 1858 (ვაჭართა საზღვაო დროშა) | 1858 - 1873 | 1873 - 1889 | 1889 - 1893 (გამოიყენებოდა სხვა დროშასთან ერთად) |
| 1893 - 1896 | 1896 - ნოემბერი 1898 | ნოემბერი 1898 - ნოემბერი 1898 | აპრილი - დეკემბერი 1898 |
| მოსკიტების სანაპიროს დროშა, 1834 - 1860 | მოსკიტების სანაპიროს დროშა, 1860 | ცენტრალური ამერიკის გაერთიანებული პროვინციების დროშა, 1823 - 1825 | ცენტრალური ამერიკის ფედერალური რესპუბლიკის დროშა, 1825 - 1841 |
**ნნამდი აზიკივე** (დ. 16 ნოემბერი, 1904, ზუნგერუ, ნიგერია — გ. 11 მაისი, 1996, ენუგუ, ნიგერია) — ნიგერიელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის სენატის პრეზიდენტი 1960 წელს, გენერალ-გუბერნატორი 1960-1963 წლებში და პირველი პრეზიდენტი 1963-1966 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

მიეკუთვნება იგბოს ეთნიკურ ჯგუფს. 1925-1934 წლებში სასწავლებლადაა აშშ-ში, სადაც ჯერ მიიღო ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ბაკალავრის, ხოლო შემდეგ ლინკოლნის უნივერსიტეტის დამთავრებისას, პოლიტოლოგიაში ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. აქვე მიიღო ჟურნალისტიკური განათლებაც. 1934 წელს აზიკივე ბრუნდება აფრიკაში და ხდება აკრის ყოველდღიური გაზეთის რედაქტორი. 1937 წელს დაწერა წიგნი „აფრიკის აღორძინება." ამავე წელს დაბრუნდა ნიგერიაში და დააარსა გაზეთი West African Pilot, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ქვეყნის პოლიტიკურ ისტორიაში.

1944 წელს ნიგერიის ეროვნული მოძრაობის სულისჩამდგმელ, ჰერბერტ მაკოლისთან ერთად, აარსებს ნიგერიისა და კამერუნის ეროვნულ საბჭოს. 1960 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ გახდა ნიგერიის სენატის პრეზიდენტი, შემდეგ იკავებს გენერალ-გუბერნატორის თანამდებობას, ხოლო 1963 წელს ირჩევენ პრეზიდენტად. 1966 წელს დაამხეს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. მომდევნო წლებში კი მხარს უჭერდა ბიაფრის სეპარატისტულ მისწრაფებებს.

გარდაიცვალა 1996 წლის 11 მაისს აღმოსავლეთ ნიგერიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნიგერიის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნნამდი აზიკივეს ბიოგრაფია
* Энциклопедия Кругосвет - ნნამდი აზიკივე

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნიგერიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* ნნამდი აზიკივე
* ჯონსონ აგი-ირონსი
* იაკუბუ გოვონი
* მურტალა მუჰამედი
* ოლუსეგუნ ობასანჯო
* შეჰუ შაგარი
* მუჰამადუ ბუჰარი
* იბრაჰიმ ბაბანგიდა
* ერნესტ შონეკანი
* სანი აბაჩა
* აბდულსალამი აბუბაქრი
* ოლუსეგუნ ობასანჯო
* უმარუ მუსა იარ-ადუა
* გუდლაკ ჯონათანი
* მუჰამადუ ბუჰარი
* ბოლა ტინუბუ
 |

 |
**ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებამ** დაასრულა რუსეთ-თურქეთის 1710-1713 წლების ომი. ხელმოწერილია 13(24) ივნისი ადრიანოპოლში (ახლანდელი ედირნე, თურქეთი) 25 წლის ვადით. ადრიანოპოლის ხელშეკრულების ძირითად დებულებებში მეორდებოდა 1711 წლის პრუტის სამშვიდობო ხელშეკრულების დებულებები. 
ამ ხელშეკრულების თანახმად, რუსეთი იღებდა ვალდებულებას 60 დღის განმავლობაში გამოეყვანა ჯარის ნაწილები რეჩ პოსპოლიტის ტერიტორიიდან რომლებიც უმთავრესად უკრაინის დნეპრის მარჯვენა მხარეს იმყოფებოდნენ. რუსეთ-თურქეთის საზღვარი გადატანილ იქნა მარცხენა სანაპირო გეტმანშინის საზღვრებთან  — მდინარეების სამარის და ორელის (Орель, Оріль) შორის შემდეგ სამხრეთ აღმოსავლეთით სივერის დონეცამდე. რუსეთი კარგავდა ზაპოროჟიის აღმოსავლეთ ნაწილს და მთლიანად იყო იზოლირებული აზოვის ზღვისაგან. ასევე გადაიხედა საზღვრები მარჯვენა სანაპირო (დნეპრიდან) უკრაინის მიწებზე, კიევიდან დაწყებული. 1714 წ. 23(12) აპრილს ადრიანოპოლის ხელშეკრულებას დამატებული იქნა 2 სტატია, რითაც თურქეთის სულთანი ნებას რთავდა რეჩი პოსპოლიტის ჯარებს დაეკავებინათ დნეპრის მარჯვენა სანაპირო უკრაინის ტერიტორია. საიდანაც უკვე გაყვანილი იყო მოსახლეობა ლიკვიდირებული მარჯვენა სანაპირო კაზაკების პოლკების "სლუჩიდან დნეპრის" საზღვრამდე. შესაბამისად ამ შეთანხმებამდე რუსეთის იმპერია ეთანხმებოდა 1711 და 1712 წლების ხელშეკრულებებს, მათ შორის აღიარებდა თურქეთის იურისდიქციას ზაპოროჟიის კაზაკებზე (Військо Запорізьке).

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება წარმოადგენდა დიდ დიპლომატიურ წარმატებას რუსეთისათვის, მიუხედავად მისი ტერიტორიული დანაკარგებისა, რითაც უზრუნველყოფდა მოქმედების თავისუფლებას ბალტიის ზღვის სანაპიროებისათვის ბრძოლაში. ადრიანოპოლის ხელშეკრულება მოქმედებდა კონსტანტინოპოლის 1720 წლის "სამუდამო ზავის" (სამუდამო მშვიდობის) ხელშეკრულების დადებამდე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტატია უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის უკრაინის ისტორიის ინსტიტუტის საიტზე

ლიტერატურა
----------

* არტამონოვი ვ.ა. რუსეთი და რეჩი პოსპოლიტა პოლტავის გამარჯვების შემდეგ (1709—1714). მ. 1990 (Артамонов В.А. Россия и Речь Посполитая после Полтавской победы (1709—1714). М. 1990);
* ჩუხლიბი ტ. ვ. დნეპრის მარჯვენა სანაპირო უკრაინა XVII — ს-ის დასაწყისში და XVIII ს-ნის ბოლოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებში (Чухліб Т.В. Правобережна Україна в міжнародних договорах у другій половині XVII — на початку XVIII ст. В кн.: Українська козацька держава: витоки та шляхи історичного розвитку, вип. 3. К.—Черкаси, 1993)
* კაზაკების უკრაინული სახელმწიფო: ისტორიული განვითარების გზები, გამ. 3. კ.—ჩერკასი, 1993.
* ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულება ქსე, ტ. 1, გვ. 102, თბ. 1975

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთის ომის  ხელშეკრულებები  |
| --- |
|  |
| 
* რავა (1698)
* დრეზდენი (1699)
* პრეობრაჟენსკი (1699)
* ტრავენდალი (1700)
* ბირჟაი (1701)
* ნარვა (1704)
* ვარშავა (1705)
* ალტრანშტედტი (1706)
* ალტრანშტედტი (1707)
* შვედური შეთანხმება (1709)
* დრეზდენი (1709)
* კოპენჰაგენი (1709)
* ტორუნი (1709)
* ჰანოვერი (1710)
* ესტონეთისა და ლივონიის კაპიტულაცია (1710)
* ლუცკი (1711)
* პრუტი (1711)
* ადრიანოპოლი (1713)
* შვედტი (1713)
* შტეტინი (1715)
* ბერლინი (1715)
* გრეიფსვალდი (1715)
* ამსტერდამი (1717)
* სტოკჰოლმი (1719-1720)
* საუკუნო ზავი (1720)
* ფრედერიკსბორგი (1720)
* ნიშტადტი (1721)
 |

 |
**აზორკი**, *არსოკი* — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. II-I სს.-ის მიჯნაზე. ლეონტი მროველის მიხედვით არსოკ/აზორკი არის ქართლში ორმეფობის (იხ. ორმეფობა) მესამე წყვილის წარმომადგენელი. მისი თანა-მეფე იყო არმაზელი. 

პ. ინგოროყვას მიაჩნდა, რომ აზორკი/არსოკი უნდა იყოს არმაზის ბილინგვაში მოხსენიებული ქართლის მეფე ხსეფარნუგი და მის სახელს ასე კითხულობდა: [ფ]არ[ნ]უკ. რაც შეეხება არმაზელს, პ. ინგოროყვას აზრით, მარტო ეს სახელი კმარა იმის დასამტკიცებლად, რომ თანამეფეები აზმაზის პიტიახშები იყვნენ. სწორედ ამ სახელიდან იყო ნაწარმოები, მისი აზრით, [ფ]არ[ნ]უკის თანამეფის სახელი არმაზელი.

ეტიმოლოგია
----------

სახელი XVII-ა მეფისა **[ფ][არ][ნ]უკ.** მოღწეულ ხელნაწერებში ეს სახელი დაზიანებულად არის დაცული. არსებული დაწერილობანი ამ სახელისა მომდინარეობენ ფორმისაგან: არნუკ (ႠႰႬႭჃႩ).

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ": ႠႰႬႭჃႩ → ႠႰႱႭჃႩ || ႠႰႱႭჃႩ.

ლეონტი მროველი: ႠႰႬႭჃႩ → ႠႰႪႭჃႩ || ႠႰႻႭჃႩ || ႠႪႭႻႩ.

ძველ-ქართულ ონომასტიკონში დამოწმებულია სახელი: ბარნუკი (=ფარნუკი), ხსე-ფარნუგი, ნა-ბარნუგი.

ქართული ხელნაწერების **არ[ნ]უკი**, როგორც ირკვევა, წარმოადგენს დაზიანებულს დამწერლობას ამ სახელისა: **„ფარნუკი".** (მაშასადამე, აქაც დაზიანებულია სახელის დასაწყისი, როგორც ამას სხვა შემთხვევაშიაც ვხედავთ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს ხელნაწერში: ადეროკ — დეროკ — როკ).

რომ ეს დაზიანებული დამწერლობა სახელისა „არნუკი" არის **„[ფ]არნუკი"**, ეს დასტურდება შემდეგის მიხედვით:

ა) იმ ხანაში, როდესაც ქართული მატიანეები უჩვენებენ არნუკის=[ფ]არნუკის მეფობას, ახლად აღმოჩენილი სერაფიტის ძეგლის წარწერა ასახელებს იბერიის მეფეს იმავე სახელით: ხსე-ფარნუგი (=ფარნუკი).

ბ) ქართული მატიანეების თანახმად მეფე [ფ]არნუკი არის მემკვიდრე ფარსმანისა. ხოლო სერაფიტის ძეგლის წარწერის თანახმადაც მეფე ხსე-ფარნუგი არის მემკვიდრე ფარსმანისა.

მცხეთა-არმაზში აღმოჩენილი სერაფიტის სტელის წარწერაში, როგორც აღნიშნული გვქონდა, მოიხსენება იბერიის ორი მეფე, რომლებიც მეფობდნენ შემდეგი თანმიმდევრობით: 1. ფარსმანი და 2. ხსე-ფარნუგი. წარწერიდან ირკვევა აგრეთვე, რომ მეფე ფარსმანის დროს არმაზელ პიტიახშად ყოფილა პუბლიკი-აგრიპა (ხსე-ფარნუგის დროინდელი პიტიახში მოხსენიებული არაა).
შევადაროთ ეს ნუსხა ქართულ მატიანეთა მეფეთა სიის სათანადო ნაწილს:

სერაფიტის ძეგლი:| სრულიად იბერიის მეფენი: | არმაზელი პიტიახშები: |
| --- | --- |
| ფარსმანიხსეფარნუგი | პუბლიკი-აგრიპა(მოხსენებული არაა) |

ქართული მატიანეები:| „იმიერი" მეფენი: | „ამიერი" მეფენი: |
| --- | --- |
| XVI ფარსმანიXVII ფარნუკი | XVI-ა. კაოსიXVII-ა. არმაზაერი |
|

„იმიერი" მეფეები არიან სრულიად იბერიის მეფეები: მატიანეში მოხსენებული XVI მეფე ფარსმანი — ეს არის იგივე წარწერაში მოხსენებული მეფე ფარსმანი; ხოლო XVII მეფე [ფ]არ[ნ]უკი — არის იგივე ხსე-ფარნუგი.

სერგი გორგაძის მიხედვით აზორკი არისიგივე მითრიდატე II.

სქოლიო
------

1. ↑  *ლორთქიფანიძე მ.*, *მეტრეველი რ.*, საქართველოს მეფეები, თბ.: „ნეკერი", 2007. — გვ. 21, 22, ISBN 99928-58-36-2.
2. ↑  შეად. ხეთური სახელი: ტლა-ბარნა (ლა-ბარნა, ტა-ბარნა).
3. ↑  პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია". 1. საკუთარი სახელების დაზიანებული დაწერილობანი. გვ. 512, § 7.
4. ↑  პავლე ინგოროყვა „ძველი ქართული მატიანე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია". გვ. 551.
5. ↑  სერგი გორგაძე „საქართველოს ისტორია". გვ. 51-53.
**ათამ ონიკაშვილი** (გ. 1880) — პირველი ფერეიდნელი ქართველი რეპატრიანტი საქართველოში.

ირანში, ფერეიდანში, სოფ. მარტყოფში დაბადებული ათამ ონიკაშვილი 20 წლის ასაკში სამუშოდ გადასულა თავრიზში, სადაც მუშაობდა ინგლისელ ინჟინერთან; შემდეგ მას ბაქოში გაჰყვა საქართველოში გამგზავრების მიზნით და 1871 წელს თბილისში ჩამოვიდა. ქართულ ენაზე მოსაუბრე მოულოდნელი სტუმრის გამოჩენას ქართულ საზოგადოებაში დიდი გამოხმაურება მოჰყვა. ის იყო პირველი ფერეიდნელი, რომელმაც ჩამოიტანა ამბავი სპარსეთის ქართველობის შესახებ. ონიკაშვილს შეხვდნენ: დიმიტრი ბაქრაძე, იაკობ გოგებაშვილი, აკაკი წერეთელი, გიორგი წერეთელი, სერგი მესხი, დიმიტრი ყიფიანი, გრიგოლ ორბელიანი, პეტრე უმიკაშვილი. ათამთან გასაუბრების საფუძველზე ნიკო ყიფიანმა გაზეთ „დროებაში" გამოაქვეყნა წერილი „ქართველების კალონია სპარსეთში", რომლითაც ქართულმა საზოგადოებამ პირველად გაიგო სინამდვილე ფერეიდნელების შესახებ.

ონიკაშვილმა გრიგოლ ორბელიანს რუსეთის ხელისუფლებასთან შუამდგომლობა სთხოვა ფერეიდნელების საქართველოში გადმოსახლების საკითხში, თუმცა ორბელიანისგან უარი მიიღო, რამაც ის ძლიერ გაანაწყენა. გულგატეხილი ათამი საქართველოში დარჩა, საგარეჯოს რკინიგზის დეპოში დაიწყო მუშაობა, გაქრისტიანდა, ალექსანდრე დაირქვა და ქართველ ქალზე დაქორწინდა. მან სიცოცხლე გაურკვეველი მიზეზით, თვითმკვლელობით დაასრულა 1880 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ჭიჭინაძე ზაქარია, ქართველები სპარსეთში და საქართველოში მოსული სპარსელი ქართველი ათამ ონიკაშვილი. – თბ. სტამბა ე. ი. ხელაძისა, 1895.
* ბართაია ნომადი, „სამი პერიოდი საქართველოსა და ირანელ ქართველთა ურთიერთობაში", კრ.: ქართველოლოგიის აქტუალური პრობლემები, III, თბილისი, 2014, – გვ. 15-24.

სქოლიო
------

1. ↑  გაზ. „დროება", 1872, №13. – გვ.1-2.
2. ↑  ზაქარია ჭიჭინაძე ასე გადმოსცემს ორბელიანის პასუხს: „ძმაო! ჩვენში არაფერი საზოგადოება არსებობს; მე ვერ გავბედე მათი თხოვნა, მიტომ რომ არაფერი იქნება, ჩვენ თხოვნას არ შეიწყნარებენ, იქიდან აქ ხალხს არ გადმოასახლებენ. ან რა საჭიროა მათი აქ გადმოსახლება, იყვნენ იქ, იცხოვრონ მშვიდობით და ხანდისხან აქაც მოვიდნენ." (ჭიჭინაძე, 1895: გვ. 36-37).
**ქიმიური ფიზიკა** — მეცნიერული დისციპლინა, ესაზღვრება ქიმიას და ფიზიკას. გერმანელი მეცნიერის ბოდენშტაინის მიერ არაგანშტოებული ჯაჭვური რეაქციების აღმოჩენის შემდეგ (1913 წელს) დაიწყო ქიმიური კინეტიკის განვითარება. აღმოაჩინეს და შეისწავლეს ქიმიური რეაქციები, რომლებიც განშტოებული ჯაჭვური გზით მიმდინარეობს, ჩამოყალიბდა წვისა და აფეთქების თეორეა.

ტერმინი ქიმიური ფიზიკა მეცნიერებაში შემოიღო გერმანელმა მეცნიერმა ა. ოიკენმა.

ქიმიური ფიზიკის განვითარების თანამედროვე ეტაპი ხასიათდება მრავალი მეტად ეფექტიანი ფიზიკური მეთოდების გამოყენებით, რომლებიც მდიდარ ინფორმაციას გვაწვდიან ატომებისა და მოლეკულების სტრუქტურისა და ქიმიური რეაქციების მექანიზმის შესახებ.

თანამედროვე ფიზიკურ ქიმიასა და ქიმიურ ფიზიკას შორის მკვეთრი ზღვრის გავლება არ შეიძლება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 534.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქიმია |
| --- |
|  |
| 
**ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა** |
|  |
| დარგები | 
* ანალიზური ქიმია
* არაორგანული ქიმია
* ორგანული ქიმია
* პოლიმერების ქიმია
* ფიზიკური ქიმია
* ორგანომეტალური ქიმია
 |  |
|  |
| მეცნიერებათაშორისი დისციპლინები | 
* აგროქიმია
* ატმოსფერული ქიმია
* ბიოქიმია
* გეოქიმია
* ელექტროქიმია
* მეტალურგია
* ქიმიური ტექნოლოგია
* ქიმიური ფიზიკა
* ქიმიური კინეტიკა
 |
|  |
| საერთო ცნებები და ტერმინები | 
* აირები
* არაორგანული ნივთიერებები
* ატომი
* ბირთვი
* ვალენტობა
* იონი
* კოლოიდები
* ლითონები
* მარილები
* მოლეკულა
* მჟავები
* ნეიტრონი
* ორგანული ნივთიერებები
* პოლიმერი
* პროტონი
* ჟანგბადი
* რეაქცია
* სითხე
* ფუძეები
* ქიმიური ელემენტი
* ქიმიური ნაერთი
* ქიმიური ფორმულა
* წყალი
* ხსნარები
 |

 |