recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ღაზი ხოსრო-ბეგის მეჩეთი სარაევოში, რომლის ეზოშიცაა იგი დაკრძალული
**ღაზი ხოსრო-ბეგი** (ოსმ. غازى خسرو بیگ; ბოსნ. Gazi Husrev-beg; არებ. غازى حۆسرهو ب‍هغ; დ. 1480, სერესი, ოსმალეთის იმპერია – გ. 1541, სარაევო) — ბოსნიელი ოსმალო მხედართმთავარი, სანჯაყ-ბეგი, ბოსნიის სანჯაყის გამგებელი 1521 – 1525, 1526 — 1534 და 1536 — 1541.

ბიოგრაფია
---------

ხოსრო სერესში, თანამედროვე საბერძნეთის ტერიტორიაზე დაიბადა. მამამისი ფერხადი იყო ბოსნიელი ტრებინეს მხრიდან, ხოლო დედამისი იყო სელჩუკა, რომელიც გადმოცემების თანახმად ბაიაზიდის ქალიშვილი იყო.

1486 წელს ფერხადი მამლუქთა სულტან ალ-აშრაფ საიფუ დ-დინ ყაით-ბაის წინააღმდეგ ომში დაიღუპა. დაქვრივებული სელჩუკაც მალევე გარდაიცვალა და ხოსრო ოსმალეთის სამეფო კარზე აღიზარდა. იხსენიება 1503 წელს, როცა ბაიაზიდის ვაჟი მეჰმედი ყირიმის სახანოს ესტუმრა დიპლომატიური დავალებით, ხოსროც მას ახლდა. 1504 წელს მეჰმედის გარდაცვალების შემდეგ ხოსრო ყირიმიდან კონსტანტინოპოლში დაბრუნდა, საიდანაც ამჯერად ალბანეთში, შკოდერის სანჯაყში გაამწესეს. თავი გამოიჩინა სამხედრო ნიჭით უნგრეთის სამეფოს წინააღმდეგ ბრძოლებში.

ბელგრადის აღებისას გამოჩენილი სიმამაცის გამო იგი სულაიმანმა ბოსნიის სანჯაყ-ბეგად დანიშნა 1521 წლის 15 სექტემბერს. მისი მმართველობის დროს სარაევოში აშენდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი მონუმენტი – ღაზი ხოსრო-ბეგის მეჩეთი, კურშუმლიას მადრასა, ზრუნავდა ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებაზე, აგებდა ჩარდახიან ბაზრებს და სხვა. დააარსა საქველმოქმედო ფონდი (ვაყფი), რომელიც დღევანდელ დღესაც აქტიურია. ასევე აქტიურად ეწეოდა ექსპანსიას დასავლეთით, მ. შ. თანამედროვე ხორვატიის ტერიტორიაზე. დაიკავა ქალაქები გრებენი, სოკოლი, იეზერო, ვინაცი, ვრბაშკი გრადი, ლივაჩი, კამატინი, ბოჩაცი, უდბინა, ვრანა, მოდრუჩი, პოჟეგა და სხვები.

მონაწილეობდა მოჰაჩის ბრძოლაში, სადაც აქინჯიებსა და მშვილდოსან კავალერიას მეთაურობდა. მოჰაჩის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ ოსმალებმა თანამედროვე უნგრეთის ტერიტორია დაიკავეს, იმპერიის საზღვრები ბოსნიის სანჯაყიდან მოშორებით გადავიდა. ხოსრო-ბეგს ამჯერად რეგიონში სტაბილიზაციისთვის უწევდა ბრძოლა და აჯანყებების ჩახშობა. მონაწილეობდა ჩერნოგორიაში წარმოქმნილ კონფლიქტში ისქანდარ-ბეგ ცრნოიევიჩის გარდაცვალების შემდეგ. 1541 წელს მონაწილეობდა ჩერნოგორიელი აჯანყებულების წინააღმდეგ ბრძოლაში, სადაც დაიღუპა სოფელ მოკროსთან.

ლეგენდის თანახმად, ხოსრო-ბეგი იმდენად დიდი აღნაგობის ყოფილა, რომ მისმა ჯარისკაცებმა ცხედრის ზიდვა ვეღარ მოახერხეს და მხოლოდ მისი გულღვიძლი დამარხეს *ხოჯის მწვერვალთან* (ბოსნ. Hodžina glavica), საიდანაც მოგვიანებით მხარე დრობნაცმა მიიღო თავისი სახელი (სერბ.-ხორ. drob / дроб *შიგნეული*). ამ ლეგენდის რეალობასთან კავშირი დაუდგენელია, რადგან ისტორიულად სახელი დრობნაცი უფრო ადრინდელია, ხოლო ხოსრო დაკრძალულია სარაევოში, თავის მიერ აგებული მეჩეთის ეზოში.

სქოლიო
------

1. 1 2  Gazi Husrev-begova biografija. Gazi Husrev-begov vakuf u Sarajevo.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-07. ციტირების თარიღი: 02/06/2015.
2. ↑  Historijat. Gazi Husrev-begov vakuf u Sarajevo.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-07. ციტირების თარიღი: 02/06/2015.
3. ↑  Kratka uputa u prošlost Bosne i Hercegovine (1463-1850); Safvet beg Bašagić; 1900
ისტორიული რეენაქტორი ჩაბალახით.
**ჩაბალახი** — საბრძოლო თავსაბურავი, ერთგვარი ჯაჭვის კაპიუშონი, რომელიც მეომრის თავს, კისერსა და ხანდახან მხრების ზედა ნაწილსაც იცავდა. პოპულარული იყო შუა საუკუნეების ევროპასა და საქართველოში. ჩაბალახი ფართოდ გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში. ჩაბალახი გარკვეულწილად გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც, მაგრამ ისლამურ ქვეყნებში უფრო პოპულარული ზარადიანი მუზარადები იყო, ვიდრე ცალკე აღებული ჯაჭვის ჩაბალახი.

ჩაბალახი ჩაჩქანისაგან განსხვავდება იმით, რომ მას არ აქვს პოლოტიკი (რკინის ფირფიტა, რომელიც ჩაჩქანს ზედა ნაწილზე ჰქონდა დაკრული). ჩაბალახის ქვეშ იხურავდნენ რბილ ქუდსაც, რათა მას დარტყმა შეემსუბუქებინა.

არსებობდა ორი ტიპის ჩაბალახი, ერთი ჯაჭვის პერანგთან გაერთიანებული იყო, როგორც კაპიუშონი, მეორის თავზე დახურვა კი ცალკე ხდებოდა.

მე-15 საუკუნისთვის ევროპაში ჩაბალახი თანდათან სრულად ჩაანაცვლა ზარადმა, რომელიც წარმოადგენს ჯაჭვის ბადეს, რომელიც გარშემოკრულია საომარ თავსაბურავებზე, მუზარადსა და ჩაჩქანზე.

საქართველოში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, ჩაბალახი მე-15 საუკუნის შემდგომ, უფრო გვიანდელ პერიოდშიც გამოიყენებოდა.

გალერეა
-------

* ჩაბალახსა და ჯაჭვის პერანგში გამოწყობილი ხევსური მეომარი.
* ვისბის ბრძოლაში (1361) დაღუპული სკანდინავიელი მეომრის თავის ქალა, რომელსაც ჩაბალახი ჯერ კიდევ ახურავს.

სქოლიო
------


1. ↑  ჩაბალახი
2. ↑  პოლოტიკი
3. ↑  ჩაჩქანი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **უდაბნოს გორასამარხების ველი**. |

**უდაბნოს მეორე გორასამარხების ველი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოდან 8 კილომეტრის მოშორებით, მრავალწყლის ხეობაში, ქალაქ რუსთავის მიმართულებით. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულით.

ძეგლი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. აღმოჩნდა ძალზედ დაზიანებული თორმეტი ქვაყრილიანი გორასამარხი. სამარხები გეგმით მართკუთხა, კუთხეებ მომრგვალებული ორმოებს წარმოადგენენ. თითოეული მათგანი ქვის ფილებით იყო დახურული, გარდა ერთისა, რომლის გადასახურადაც ხის ძელები იყო გამოყენებული.

სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ერთი-ერთ სამარხში გამოვლენილი თიხის ჭურჭლი დამზადებულია კარგად განლუქუი თიხისაგან. კეცი ორ ან სამფენოვანია, ნაცრისფერი ან ვარდისფერი შიდაპირით. ზედაპირი შავპრიალაა, შემკულია რელიეფული გამოსახულებებით, სავარცხლის კბილის შტამპით გადატანილი სხვადასხვა ორნამენტული სახეებით. აქვე აღმოჩნდა ბრინჯაოს რაპირა და დანა. ამ სამარხში აღმოჩენილი მასალა განეკუთვნება ძველ თრიალეთურ კულტურას და ძვ. წ. XVIII საუკუნით თარიღდება.

ლიტერატურა
----------

* *ყვავაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 206-207.
ხან იუი
**ხან იუი** (ტრადიციული ჩინური 韓愈, ჩვეულებრივი ჩინური 韩愈; მეორე სახელი ტუი-ჯი, მეტსახელი **ჩან-ლი**; დ. 768 — გ.824) — ჩინელი ფილოსოფოსი, ლიტერატორი და საზოგადო მოღვაწე. ეკავა მაღალი თანამდებობები სამეფო კარზე. უდრეკი ხასიათის გამო ხშირად იმსახურებდა რისხვას, გადასახლებული იყო უკიდურეს სამხრეთში. ლიტერატურაში კონფუციანელობისა და რაციონალიზმის პოზიციებიდან თავს ესხმოდა ბუდიზმსა და დაოსიზმს. 
იდეალის ძებნაში მიმართავდა წარსულს. საფუძველი ჩაუყარა „ძველისაკენ მობრუნებს" მოძრაობას. წერდა ტრაქტატებს, ეპიტაფიებს, ფილოს, ლექსებს, ოდებს (ფუ). მისი შემოქმედების ცენტრშია ადამიანი და ადამიანურობა (ტრაქტატები: „გზის შესახებ", „ადამიანის ბუნების შესახებ", „ადამიანის შესახებ", „ცილისწამების შესახებ", „ეშმათა შესახებ").

ლიტერატურაში ებრძოდა ცხოვრებისგან მოწყვეტას, ჩინურ ლიტერატურაში გაბატონებულ „პარალელურ პროზას", რომის საპირისპიროდაც შემოიღო ე.წ. „ძველი სტილი" - ენობრივად უბრალო, თავისუფალი ფორმა. განიცადა დუ ფუს გავლენა. ნ. კონრადი და სხვა მეცნიერები ხან იუის ჩინური რენესანსის წარმომადგენლად მიიჩნევენ.

ლიტერატურა
----------

* Конрад Н. И.Хань Юй и начало китайского Ренессанса, მის წიგნ Запад и восток, М. 1972.

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 431.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხან იუი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ხან იუი — ნამუშევრები საიტზე LibriVox (უფასო აუდიო წიგნები)
**ქვის ხავსი** (ლათ. *Melanelia Stygia*) — მელანელიას გვარის სოკო პარმელიაცეასებრთა ოჯახისა.

აღწერა
------

თალუსი არასორად როზეტისებრია, ზოგიერთ შემთხევაში გაურკვეველი ფორმის, 10 სანტიმეტრი დიამეტრის. მეტ-ნაკლებად მჭიდროდ მიმაგრებული სუბსტრატზე. აქვს მოკლე და ვწირო ნაკვეთები, 1-5 მმ სიგრძისა და 0.5-1.5 მმ სიგანის. ზემოთა ზედაპირი მოყავისფრო, მუქი ყავისფერი ან თითქმის შავი, გლუვი, პრიალა (განსაკუთრებით ახალგაზრდა ნაკვთების ბოლოები), ზოგჯერ მქრქალი ადგილებით, სორედიების და იზიდიების გარეშე, მაგრამ ჩვეულებრივ პიკნიდიებით. ქვემოთა ზედაპირი კი მქრქალი, შავი, ბოლოებისაკენ ყავისფერი და პრიალა, შავი რიცინებით, რომლებიც გვხვდება თალუსის კიდემდე. აპოტეციუმი 6 მმ-მდე დიამეტრის, მოყავისფრო-მოშავო მქრქალი ან ოდნავ პრიალა დისკოთი და სქელი, დაკბილული კიდით. სპორა ელიფსისებრი, 7.5-9.5 X 4.5-6 მკმ.

გავრცელება და ეკოლოგია
----------------------

საქართველოში გავრცელებულია სვანეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და მესხეთის ტერიტორიაზე.

ლიტერატურა
----------

* ნახუცრიშვილი, ი. ყანჩაველი, ქ. და სხვ. 1986. საქართველოს სპოროვან მცენარეთა ფლორა (კონსპექტი). საქ. სსრ მეცნ. აკად. ნ. კეცხოველის სახ. ბოტანიკის ინ-ტი. – თბილისი: მეცნიერება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ქვის ხავსი"** ვიკისაწყობში.
* 
* lichenportal.org
შონე ნაცი
შონე ნაცის ძეგლი ბრატისლავის მთავარ მოედანზე, კაფე Mayer-თან.
**შონე ნაცი** (სლოვაკ. Schöne(r) Náci), ნამდვილი სახელი და გვარი **იგნაც ლამარი** (სლოვაკ. Ignác Lamár; დ. 11 აგვისტო, 1897, პეტრჟალკა (ისტ. სახელწოდება Engerau), სლოვაკეთი — გ. 23 ოქტომბერი, 1967, ლეჰნიცე, სლოვაკეთი, 2007 წელს გადმოასვენეს ბრატისლავაში) — ბრატისლავის ქუჩებისა და ყავახანების კოლორიტის განუყოფელი ნაწილი, თითქმის 40 წლის განმავლობაში. მას იცნობდნენ, როგორც წესიერ, წყნარ და ღატაკ ადამიანს, თუმცა ყოველთვის ლაზათიანად ჩაცმულს, ფრაკში, ცილინდრითა და ხელჯოხით.

თავდაპირველად იყო მეკონდიტრის მოწაფე, შემდეგ სცენის მუშა, მეწაღის თანაშემწე, დაჰქონდა ნახშირი, წმენდდა ხალიჩებს. გარდა ამისა, დადიოდა ქალაქის ეზოებში და მღეროდა.

მისი, ნატურალური ზომის, ძეგლი დგას ბრატისლავის მთავარ მოედანზე, ყავახანა Mayer–თან.

გარდაიცვალა 70 წლის ასაკში ლეჰნიცეს საოლქო საავადმყოფოში ტუბერკულოზით. ზიგიერთნი ამტკიცებენ, რომ იგი ცოლმა მიატოვა საკურთხეველთან და ამიტომაც შეიშალა, დადიოდა ლამაზად შეფუთული სასაჩუქრე კოლოფებით და ესალმებოდა ყველა გამვლელ ქალს.

შონე ნაცის შესახებ სიმღერა ჯგუფ Lojzo–ს რეპერტუარშია.

მის შესახებ გამოიცა წიგნი სახელწოდებით — „მას შონე ნაცის ეძახდნენ", რომელიც მისი ბელეტრისტული ბიოგრაფიაა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქალაქის კოლორიტი
* პლეხანოველი მარინა

ლიტერატურა
----------

* The Slovak Spectator, 'Schöne Náci finally buried in Bratislava', 17 Dec 2007.
* Twin City Journal, ‘Schöne Náci loved his town’, 4 September 2007.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შონე ნაცი ბრატისლავაში სექტემბერში დაბრუნდება (Slovak)
* შონე ნაცი გვიბრუნდება დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.  (Slovak)
* Der Schöne Naci liebte seine Stadt დაარქივებული 2017-04-07 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* Der Schöne Náci – eine typische Gestalt des alten Bratislava დაარქივებული 2010-11-07 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)

სქოლიო
------

1. ↑  ROSA, L.O. Ladislav Ťažký Volali ho Schöne Náci. 3. vyd. Bratislava : Sprint vfra, 2000. ISBN 80-88848-56-3. S. 146.
2. ↑  Ondriš, Ladislav (L. O. Rosa): Volali ho Schöne Náci, Vydal Sprint vfra Bratislava, 2000, třetí vydání, ISBN 80-88848-56-3
**ქვეშის ძველი კულტურის სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშში. მოსახლეობის ცნობით, კულტურის სახლი 1951 წელს აიგო, ერთი წლის შემდეგ შენობას ახალი ნაწილი, „კანტორის" მოცულობა მიუშენეს. ნაგებობა სტალინური პერიოდისათვის დამახასიათებელი არქიტექტურულ სტილშია გადაწყვეტილი. გეგმით ირეგულარული ფორმისაა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ბეტონი, ქვიშაქვა, რუსული აგური, და რიყის ქვა. კედლების გარკვეული ნაწილი ოპუსმიქსტუს ტექნიკით — აგურისა და რიყის ქვის მონაცვლეობითაა აგებული, ხოლო ნაწილი — ქვიშაქვის რეგულარული წყობით. „კანტორის" შენობის მთავარი ფასადი შვერილი ფორმისაა. მისი ორივე სართულის წინა მხარე ღია გალერეების სახითაა შემორჩენილი. შენობის ფასადები თაღოვანი სარკმლებითაა დანაწევრებული, რომელთაც მარტივად პროფილირებული საპირეები შემოუყვებათ.

აღსანიშნავია, რომ როგორც ფასადების, ისე ინტერიერის კედლები პროფილირებული კარნიზებითაა დასრულებული. შენობას გარკვეულ მხატვრულ-არქიტექტურულ ღირებულებას სძენს: ოპუსმიქსტუს ტექნიკით აგებული კედლები, სადაც რიყის ქვა თევზიფხურა წყობითაა დალაგებული, პროფილირებული საპირეები და კარნიზები, ღია გალერეები და თაღოვანი სარკმლები. შენობა მოუვლელია, გაძარცვულია და ნაგვითაა სავსე. სახურავი ნაწილობრივ ჩანგრეულია, მაგრამ მზიდი კონსტრუქციული კედლები კარგ მდგომარეობაშია. როგორც ექსტერიერში, ასევე ინტერიერში ბზარები არ ფიქსირდება. ნაგებობის პირველი სართულის ძირას, საყოფაცხოვრებო ნაგვის გროვაში და ხშირ მცენარეულ საფარში შეინიშნება ორი ჩაღრმავებული ადგილი, დაახლ. 0,4 და 0,6 მ დიამეტრის მქონე ორმოები. ერთ (მცირე) მათგანში, თანამედროვე იატაკის (რეალურად, ნაგვის ფენა) დონიდან 30–35 სმ სიღრმეში მოჩანს მცირე ზომის ქვევრის მუცლის ფრაგმენტი. ქვევრს პირის გვირგვინი და ყელი მომტვრეული აქვს. კეცის მიხედვით კი მის წარმომავლობასა და თარიღზე საუბარი შეუძლებელია. აუცილებელია, არეალის იატაკის დონემდე გაწმენდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 39400
**ქვეშეთის ლომისის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში.

ლომისას ნიში მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას. ნიში გადაყურებს სოფელ ბედონისკენ მიმავალ ხიდსა და სამანქანე გზას. იგი წარმოადგენს სწორკუთხა გეგმარების პოსტამენტს, რომლის ზედა ნაწილი წაკვეთილი ტრაპეციის ფორმისაა, სადაც აღმართულია ქვაში გამოთლილი ჯვარი. სამხრეთიდან დატანებული აქვს მართკუთხა მოყვანილობის, სანთლის დასანთები ნიში. ქვაჯვარის ზედა და განივი მკლავები დასრულებულია, სამყურასებრი, სამმაგი ნახევარწრიული ფორმებით. ჯვრის წინა პირზე, მცირე სიღრმის ვიწრო ღარით მონიშნულია გრაფიკული ჯვრის გამოსახულება, ცენტრში ჩაკვეთილი კვადრატული მოტივით და მკლავებზე დამატებით გავლებული თითო, პერპენდიკულარული ხაზით. მკლავებს შორის მოქცეული დიაგონალური მონაკვეთების ჩაკვეთილ ფონზე ჯვრის წახნაგოვანი, ცენტრალური ნაწილი რელიეფურად იკითხება. სავარაუდოდ, თავდაპირველად, ჯვარი იდგა პოსტამენტის უკან განთავსებულ მცირე ზომის, პატარა მრგვალი ქვებისგან შექმნილ კვარცხლბეკზე, რომელზეც კირის ხსნარის კვალი დღესაც შეიმჩნევა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35055
**წარჩეს ციხე** — ციხესიმაგრე აფხაზეთში. მდებარეობს გალის მუნიციპალიტეტის სოფელ წარჩეში.

ისტორიულ-არქიტექტურული აღწერა
-----------------------------

სოფელ წარჩესთან, მთის ქედზე დგას ციხე რომლის კედლები თითქმის დანგრეულია. ციხის გალავანი ქედის რელიეფს მიჰყვება, ამიტომ მისი გეგმა უწესო ფორმის ელიფსურია. როგორც ირკვევა, სამხრეთის მხარეზე გალავანი კლდის ზოლს მიჰყვებოდა და ბევრგან ძირი გამოცლია და ჩანგრეულა. თითქმის ისევეა აღმოსავლეთით. ერთადერთი ჩრდილოეთის რკალია 7-8 მეტრის სიმაღლეზე შერჩენილი. შუაში ქვის ვიწრო კიბეა, გალავანზე გამავალ საბრძოლო ბილიკზე ასასვლელად. ორ მეტრამდე სისქის კედელზე მეციხოვნეთა სასიარულო ბილიკია გაყვანილი, სადაც ორი ადამიანი თავისუფლად აუვლიდა ერთმანეთს გვერდს. 

ციხის ორივე ბოლო ძლიერ დარღვეულია, ამიტომ ფორმებზე გარკვეული წარმოდგენა არა გვაქვს. აღმოსავლეთის ბოლოში რაღაც სათავსი აშკარად მდგარა, მაგრამ კოშკი იყო თუ სხვა რამ ნაგებობა ამ ადგილის გაწმენდამდე ვერაფერს ვიტყვით. 

ციხის დასავლეთის ბოლოში ნანგრევის დიდი მასაა შერჩენილი, მაგრამ დაზიანების გამო, აქაც გაურკვევლობაა. ციხის ამ წვეტში დიდი მასაა, რომლის ზემოთ, 6-7 მეტრის სიმაღლეზე, დადგმულია ტრაპეციული გეგმის მქონე კოშკის მაგვარი ნაგებობა, ამჟამად მისი ქვედა ნაწილია შერჩენილი.
არის კიდევ ერთი დეტალი, ესაა წყლის აუზი, რომელიც მდებარეობს ეზოს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მონაკვეთში. იგი თითქმის ამოვსებულია. მისი კედლები კარგად, მკვრივად არის შელესილი. 

ციხე დაზიანებულია, მაგრამ ყველა მისი დეტალი იმაზე მეტყველებს, რომ იგი ადრეულია და ძველ ციხეთა ჯაჭვის ერთ-ერთ რგოლს წარმოადგენს.

ამჟამინდელი მდგომარეობა
-----------------------

ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, რის გამოც ციხის შესწავლა და შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია. ციხის კედლები მძიმე ფიზიკურ მდგომარეობაშია და იგი სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ლიტერატურა
----------

* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ. 2015

სქოლიო
------

1. ↑  Law of Georgia on Occupied Territories (23 October 2008). ციტირების თარიღი: 13 March 2017.
ფიზიკაში და მათემატიკაში რაიმე ფიზიკური სისტემის (ან მათემატიკური მოდელის) **შენახვადი სიდიდე** ეწოდება ისეთ *H* სიდიდეს (ფუნქციას) რომელიც რჩება მუდმივი (ანუ ინახება) სისტემის ევოლუციის დროს.[1]. 

ვინაიდან ფიზიკის კანონების უმეტესობა რაიმე ფიზიკური სიდიდის შენახვას ასახავს, შენახვადი სიდიდეები ხშირად გვხვდება რეალური სისტემების მათემატიკურ მოდელებში. მაგალითად, კლასიკურ მექანიკაში თუ სხეულებს შორის ურთიერთქმედების ძალები *კონსერვატიულია*, მაშინ ენერგია, იმპულსი და იმპულსის მომენტი შენახვადი სიდიდეებია.

დიფერენციალურ განტოლებებში
--------------------------

დიფერენციალურ განტოლებათა წრფივი სისტემისთვის 

{\displaystyle {\frac {d\mathbf {r} }{dt}}=\mathbf {f} (\mathbf {r} ,t)}
სადაც **მუქი ტექსტი** ვექტორულ სიდიდეს აღნიშნავს, რაიმე სკალარული ფუნქცია *H*(**r**) არის შენახვადი სიდიდე, თუ ნებისმიერი საწყისი პირობებისთვის, დროის ნებისმიერ მომენტში

{\displaystyle {\frac {dH}{dt}}=0.}
*რთული ფუნქციის გაწარმოების* წესის გამოყენებით ეს განტოლება შეიძლება ასე გადაიწეროს

{\displaystyle {\frac {dH}{dt}}=\nabla H\cdot {\frac {d\mathbf {r} }{dt}}=\nabla H\cdot \mathbf {f} (\mathbf {r} ,t)}
და მაშასადამე ნებისმიერი შენახვადი სიდიდისთვის

{\displaystyle \nabla H\cdot \mathbf {f} (\mathbf {r} ,t)=0}
ეს განტოლება შეიცავს მნიშვნელოვან ინფორმაციას სისტემის შესახებ და ხშირად ძალიან სასარგებლოა სისტემის დინამიკის ანალიზისთვის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შენახვის კანონი

სქოლიო
------

1. ↑  Blanchard, Devaney, Hall (2005). *Differential Equations*.  Brooks/Cole Publishing Co,   გვ. 486. ISBN 0495012653.
**უსტი-ნად-ორლიცი** (*ჩეხ.* Ústí nad Orlicí) — ქალაქი ჩეხეთში, პარდუბიცის მხარეში, უსტი-ნად-ორლიცის რაიონში, 14 ათასზე მეტი მცხ. უსტი-ნად-ორლიცის რაიონის ცენტრი. გაშენებულია მდინარეების ტრშებოვკისა და ტიხა-ორლიცეს შესართავთან, ჩესკა-ტრშებოვადან დაახლ. 10 კმ.

ისტორია
-------

ქალაქი წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება XIII ს-ში, ოტაკარ II-ის მეფობის დროს, როცა დაიწყო ამ ძველი სლავური დასახლების ზრდა. ამ პერიოდში მოსახლეობის უმრავლესობა თავს ირჩენდა სოფლის მეურნეობით და შინა ფეიქრობით. XIX ს-ის 50-იან წლებში პრაღა-ოლომოუცის რკინიგზის მშენებლობის წყალობით ქალაქში განვითარდა ტექსტილის ქარხნული წარმოება.

ფოტოგალერეა
-----------

* ქალაქის საბჭოქალაქის საბჭო
* ქალაქის საბჭოქალაქის საბჭო
* ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარიღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი
* ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის ინტერიერიღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის ინტერიერი
* ტაძრის მისაღებიტაძრის მისაღები
* როშკოტის თეატრიროშკოტის თეატრი

დამეგობრებული ქალაქები
----------------------

* გერმანიის დროშა ამბერგი, გერმანია
* პოლონეთის დროშა ბისტრჟიცა-კლოძკა, პოლონეთი
* იტალიის დროშა მასა-მარტანა, იტალია
* გერმანიის დროშა ბერლინი-ნიუკიოლნი, გერმანია
* სლოვაკეთის დროშა პოპრადი, სლოვაკეთი

ლიტერატურა
----------

* HACKENSCHMIED, V. Zd. *Z lidového vypravování na Lanškrounsku a Ústecku n. O.* IN: Český lid 1930, str. 255 – 259.
* STEJSKAL, Martin; MARENČIN, Albert. *Labyrintem tajemna.* Praha: Paseka, 1991.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქალაქის ოფიციალური საიტი
* საინფორმაციო სერვერი დაარქივებული 2013-10-24 საიტზე Wayback Machine.
ყაისნაღით ქსოვის მაგალითი
**ყაისნაღით ქსოვა** — ტექსტილების შექმნის პროცესი, სადაც ქსოვილი ძაფის ან სხვა მასალის მარყუჟების ყაისნაღით ერთმანეთთან შეკავშირების შედეგად კეთდება. ყაისნაღი წვრილი, თავკაუჭიანი ჩხირია და შეიძლება დამზადებული იყოს როგორც ლითონისგან, ასევე ხისგან, ბამბუკისგან ანდა პლასტმასისგან.

ჩვეულებრივ ქსოვასა და ყაისნაღით ქსოვას შორის ძირითადი განსხვავება — გარდა გამოყენებული ხელსაწყოებისა — ის არის, რომ ყაისნაღით ქსოვისას ყოველი ყულფი ბოლომდე კეთდება, სანამ მომდევნოს დაიწყებენ. ჩვეულებრივი ქსოვისას კი ბევრი მარყუჟი ერთდროულად მუშავდება, თუმცა არსებობს რამდენიმე ყაისნაღით ქსოვის ვარიანტი, როგორც მაგალითად ტუნისური ყაისნაღით ქსოვა, რომელიც ასევე ამდაგვარი ქსოვის პროცესით განიმარტება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ancient Crochet Lace – Virtual Museum of Textile Arts (ინგლისურად)
* Antique Pattern Library (ინგლისურად)

სქოლიო
------

1. ↑  ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი.

  


|  |  |
| --- | --- |
| wikistub |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**ფოლკლორისტიკა** ― ანთროპოლოგიის დარგი, რომელიც ფოლკლორს შეისწავლის. ტერმინი მის სინონიმებთან ერთად 1950-იან წლებში დამკვიდრდა, რათა ტრადიციული კულტურის აკადემიური შესწავლა თავად ფოლკლორული არტეფაქტებისგან განესხვავებინა.

მიმოხილვა
---------

ფოლკლორისა და ფოლკლორული კვლევების მნიშვნელობა საერთაშორისოდ 1982 წელს აღიარეს იუნესკოს დოკუმენტში „რეკომენდცია ტრადიციული კულტურისა და ფოლკლორის დაცვის შესახებ". 2003 წელს იუნესკომ გამოაქვეყნა კონვენცია არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის შესახებ. 1976 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან ორი ასწლეულის აღნიშვნის პარალელურად ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესმა მიიღო ამერიკული ფოლკლორის დაცვის აქტი (P.L. 94-201).

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეთნოგრაფია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A Synthesis of Ethnographic Research
* A Guide to Conducting Ethnographic Research
* Introduction to Ethnographic Research, 101: The Basics
* "What is Folklore?" from Utah State University

სქოლიო
------

1. ↑  UNESCO Recommendation 1989.
2. ↑  Public Law 94-201 (The Creation of the American Folklife Center, Library of Congress).
**ყაზბეგის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ალექსანდრე ყაზბეგის სახლ-მუზეუმის ეზოში. თარიღდება ძველი წელთაღიცხვით IV-III საუკუნეებით.

აღმოაჩინეს 1879 წელს, რუსეთის არქეოლოგიური კომისიის წევრებმა ვ. ანტონოვიჩმა, კ. ოლშევსკიმ, ა. და პ. უვაროვებმა. 1877-78 წელს ჩატარებული გათხრების შედეგად, გამოავლინეს ქვის სამი სამარხი. ჩონჩხები ძლიერ იყო დაზიანებული. მიცვალებულები ესვენა ზურგზე, თავით სამხრეთისაკენ, ოდნავ მოკეცილი კიდურებით. სამაროვანში გამოვლინდა ბრინჯაოს მშვილდსაკინძები, სამაჯურები, ბეჭდები, ჯაჭვები, ვერცხლის თავშეუკრავი რგოლები, ოქროს დიდი და პატარა ნატვიფრი ბალთები, ერთხვიიანი საყურე, ფუყე მძივები, რკინის ბეჭდები, მოხრილი დანა და ლურსმნები.

სამაროვნის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ოქროს, ვერცხლის, ბრინჯაოს სამკაულები, ქვისა და მინის მძივები, ბრინჯაოს ზარები, რკინის იარაღი, კერამიკა (მცირე რაოდენობით). მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *წითლანაძე ლ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 432.
**წიფრანის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფრანის ქვემო უბანში. მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ტერასაზე. თარიღდება II-IV საუკუნეებით. 1981-1983 წლებში გათხრა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. 

სამაროვანის პირველი უბანი ბორცვზეა. ორმოსამარხები აქ მიწის ზედაპირიდან 0,7-3 მეტრ სიღრმეზე მჭიდროდაა განლაგებული. ერთი სამარხი ძვლებით იყო გამართული. მიცვალებულები ესვენენ მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია. შიგ აღმოჩნდა თიხის და მინის ჭურჭელი, რკინის შუბისპირები, ისრისპირები, დანები, მრავალფეროვანი სამკაულები. მეორე უბანი პირველი უბნისგან ასიოდე მეტრზეა. აქ გათხრილია ტერასულად განლაგებული 10 ორმოსამარხი. ზოგიერთს სამი მხრიდან ქვები ჰქონდა შემოწყობილი. სამარხები მიწის ზედაპირიდან 0,75-1,35 მეტრ სიღრმეშია მოთავსებული. ყველა მიცვალებული დაკრძლულია მარცხნივ გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რკინის დანები, ბრინჯაოს წინწილები, აბზინდები, საკიდები, ზარაკები, ჯიხვის გამოსახულებიანი ფიბულა და სხვა. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *მუხიგულაშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 350.
**ქოფეთდაღი** (სპარს. کپه‌داغ; თურქმ. Köpetdag) — მთათა სისტემა ირანის მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. მდებარეობს ირანსა და თურქმენეთში. ქოფეთდაღი თურქმენეთ-ხორასანის მთების ნაწილია. სიგრძე დაახლოებით 650 კმ, სიგანე ჩრდილო-დასავლეთით 200 კმ-მდე, შუა ნაწილში 80-95 კმ, სამხრეთ-აღმოსავლეთით 40 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 3191 მ. აგებულია მეზოზოური, პალეოგენური, ნეოგენური და ნაწილობრივ იურული ასაკის დანალექი ქანებით — კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით, თიხებით. დამახასიათებელია მიწისძვრები. განსაკუთრებით ძლიერი მიწისძვრები დაფიქსირდა 1869, 1893, 1895, 1929, 1948 წლებში. ქოფეთდაღი ალპური დანაოჭების მთებია. მასში ერთმანეთს ცვლის ანტიკლინური და სინკლინური ქედები და სინკლინური ხეობები. რელიეფის ფორმებიდან მნიშვნელოვნაია ასიმეტრიული კუესტური სერები და მაგიდა პლატო. არის კარსტული მღვიმეებიც, რომელთაგან მნიშვნელოვანია ბაჰარდენის მღვიმე. კალთები დანაწევრებულია ხევებით. წიაღისეულებიდან მოიპოვება ვერცხლისწყალი, დარიშხანი და ბარიტი. 

განვითარებულია მშრალი სუბტროპიკული ჰავა, აღმოსავლეთით — ხმელთაშუაზღვის ტიპისაა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 150-იდან 500 მმ-მდე წელიწადში. მდინარეთა უმრავლესობა ზაფხულობით შრება. 

ქოფეთდაღის მთისწინეთი 300 მ სიმაღლემდე უკავია აბზინდიან-ეფემერულ უდაბნოს. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ მთისძირზე გვხვდება ოაზისები. 300-იდან 600 მ სიმაღლემდე მთის უდაბნო და ნახევარუდაბნოა, 600-იდან 1000 მ-მდე, ნალექების მატებასთან დაკავშირებით, ღია წაბლა ნაიდაგზე ხარობს სუბტროპიკული მთის სტეპი. ხეობებში ბუჩქნარია, სადაც თავს აფარებს ტახი, ლეოპარდი; 1000-1500 მ სიმაღლემდე მთის სტეპი და ღვიის ნათელი ტყეა, 2200 მ-ზე მაღლა — მთის მდელოები. 

დასავლეთ ქოფეთდაღის ნოტიო ხეობებში გაბატონებულია ჰირკანული ფლორა. თურქმენეთის დედაქალაქი აშხაბადი მდებარეობს ქოფეთდაღის მთისწინეთში. 1976 წელს ქედის ფარგლებში დაარსდა ქოფეთდაღის ნაკრძალი (ფართობი 49 800 *ჰა*).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქოფეთდაღი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* ქოფეთდაღი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* Вальбе С. П. Основные черты тектоники Копетдага, "Изв. АН СССР. Серия геологическая", 1970, № 6;
* Ефремов Ю. К. О рельефе Копетдага, в кн.: Вопросы географии, сб. 40, М. 1957;
* Резанов И. А. Тектоника и сейсмичность Туркмено-Хорасанских гор, М. 1959;
**უკანუბნის ციხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია VI საუკუნეში. 

უკანუბნის ციხი კარის ეკლესია ნაგებია, ადგილობრივი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმელი საფეხურიანია და გარეთ ვიწროვდება. მისძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აღმოსავლეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკი სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. საკურთხევლის წინმაღალი ბუნის ქვა დგას. ქვის სამ მხარეს მოწყობილია თაღოვანი ნიშები. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმ პოსტებს ეყრდნობა. დასავლეთი თაღი კრონშტეინებსე ბჯინება. დასავლეთის მაღალი და საფეხურებიანი სარკმელი შიგნით არქიტრავული, ხოლო გარეთ თაღოვანია. ამავე კედელში ერთი თაღოვანი ნიშაა. ეკლესიის ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედელს ერთ საფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთის ერთადერთ არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. კარისთავზე ლუნეტია ამოშენებული. ეკლესიის კედლები შელესილი იყო მოსახატად, თუმცა მოხატულობის კვალი არჩანს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიას სამხრეთიდან გრძელი კარიბჭე აქვს, რომლის მხოლოდ დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის კარნიზი მარტივ პროფილიანია. გადახურვა ორ ქანობიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ციხე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. ციხეში შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. იგი გარეთ არქიტრავული, შიგნით კი თაღოვანია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 171
**წნისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ წნისში. აგებულია 2009 წელს.

ძეგლის აღწერა
-------------

ეკლესია ერთნავიან ნაგებობატა ტიპს მიეკუთვნება (5,52X10,98 მ.). აფსიდი გარედან სწორკუთხედშია ჩაწერილი და ერთი შესასვლელია დასავლეთიდან. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებში თითო სარკმელია გაჭრილი. ცილინდრული კამარა პილასტრების ორ წყვილს და ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია სამთაღიანი კანკელით, რომლის აღსავლის კარი დანარჩენ ორ-ორ კარზე მაღალია, მის გვერდებზე სახატე ბრტყელი ნიშებია. საკურთხევლის იატაკი ამაღლებულია ერთი საფეხურიტ. ეკლესია შიგნიდან მთლიანად შელესილია.

აზიდული პროპორციების აფსიდები შემოსილია აგურით. თაროსებრი კარნიზი გამოყვანილია აგურის სამნაშვერიანი წყობით. აღმოსავლეთის ფასადზე, საკურთხევლის სარკმლის ზემოთ, სწორკუთხა ეკლარის ქვაზე გამოკვეთილი აყვავებული ჯვარია ჩასმული. ტაძრის ორქანობიანი სახურავი შემოსილია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* მარსაგიშვილი გ. „წნისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 531
**წონიარისის ხიდი**, იგივე **ჯაიმელას ხიდი** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ წონიარისში.

მდებარეობა
----------

წონიარისის „ჯაიმელას" თაღოვანი ხიდი მდებარეობს ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ წონიარისის მდინარეზე, რომელიც მარჯვენა მხრიდან აჭარისწყალს უერთდება. ხიდი ცენტრალური მაგისტრალის ბათუმი-ხულოს მონაკვეთის წონიარისის გზის გასაყარიდან 2 790 მეტრის დაშორებით მდებარეობს.

აღწერილობა
----------

ხიდი აჭარისწყლის ხეობას ხინოს სამონასტრო კომპლექსთან უმოკლესი გზით აკავშირებდა და შესაბამისად, კინტრიშის ხეობასთან და გურიის სოფლებთანაც. ხიდის სიგრძე 22 მეტრია. მარჯვენა მისასვლელის სიგანე — 3.3 მეტრი, მარცხენა მისასვლელის სიგანი — 3.8 მეტრი. ხიდის სიგანე შუა ნაწილში — 2.5 მეტრია, ხოლო სიმაღლე წყლის ზედაპირიდან თავბანდამდე 8.7 მეტრი.

ხიდი სოფლის ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობაა. მისი გრძელი სახელწოდება სოფლის უბანთან, „ჯაიმელასთანაა" დაკავშირებული. ადგილობრივები მას „თამარის ხიდს" ეძახიან, თუმცა როგორც ისტორიული წყაროები მოწმობს, ხიდი გაცილებით გვიან, XV-XVII საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული. თურქთა შემოსევებისას ხიდი არაერთხელ დაინგრა. მისი აღდგენა XX საუკუნეს უკავშირდება. ხიდი დღემდე ფუნქციონირებს და მისი საშუალებით ადგილობრივები სოფლიდან სოფელში გადადიან. 

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, წონიარისის ხიდს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *ქედის კულტურული მემკვიდრეობის გზამკვლევი, keda Cultural Heritage Guidebook*, გვ, 16-17. 2018.
* *წონიარისი (ქედა)*. ერთი დღე სოფელში ნათია თავდგირიძესთან ერთად. 6 აპრილი, 2017.
* ჯაიმელას ხიდი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ტუიაქოჩორას სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში ქალაქ მცხეთაში, მცხეთა-შიომღვიმის გზის მარცხენა მხარეს, ბორცვზე. თარიღდება IV-VIII საუკუნეებით. ტუიაქოჩორას სამაროვანი 1953 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგთა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). გაითხარა 14 ქვაყუთი. სამარხების ნაწილი მიწის სამუშაოების დროსაა დაზიანებული, ნაწილი კი ადრევე გაუძარცვავთ.მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში. სამარხები ტლანქად გათლილი ქვის ფილებისაგან ნაგებ ბანურსახურავიან ქვაყუთებს წარმოადგენს. ისინი უმთავრესად საოჯახოა.მიცვალებულები ქრისტიანული წესითაა დაკრძალული: გულაღმა, თავის დასავლეთისკენ, ხელები ნებისმიერად უწყვიათ. ინვენტარის სიუხვით გამოირჩევა მე-4 ქვაყუთი (ახლად ჩასახული ფეოდალური არისტოკრატიის წარმომადგენელთა საოჯახო სამარხი?). მასში აღმოჩნდა გიშრის პასტისა და მინის მოგრძო, ცილინდრული, რომბისებრი, დაკუთხული მძივები; ოქროს, ბრინჯაოსა და რკინის საკინძები, ოქროს საყურეები, თვალედი და გემიანი ოქროს ბეჭდები, მინის საბეჭდავი, სანელსაცხებლე. ტუიაქოჩორას სამაროვანზე მიკვლეული სამარხეული ინვენტარის ანალოგები უხვადაა გამოვლენილია აღმოსავლეთ საქართველოს, ჩრდილოეთ კავკასიისა და აზერბაიჯანის ნასახლარებსა თუ სამაროვნებზე.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 269.
ქურაი, აგრეთვე ცნობილი როგორც კურაი ან კორაი
**ქურაი** (ҡурай) — არის გრძელი ღია ბოლოს მქონე ფლეიტა ორიდან შვიდამდე თითის ხვრელით. ის არის ბაშკირების და თათრების ეროვნული ინსტრუმენტი. ინსტრუმენტი არის ჩურის ტიპის.

ქურაის ყველაზე გავრცელებული ვარიანტი დამზადებულია უმბელიფეროვანი მცენარის ღეროსგან, რომელსაც ეწოდება ურალს ედგეპისთილი ან კამჩატკის პლეიროსპერმუმი (პლეუროსპერმუმ ურალენსი). ქურაის ღერო არის დაახლოებით 2-3 მეტრი სიგრძის. ის ყვავილობს ივლისში, შემდეგ შრება აგვისტო-სექტემბერში. მას ჭრიან სექტემბერში და ინახავენ მშრალ, ბნელ ადგილში. მის სიგრძეს იგებენ მცენარის ზომის ხელის გულთან შედარებით - ხელის გულის სიგრძეზე 8-10 ჯერ დიდი უნდა იყოს. პირველი ხვრელი უნდა გაკეთდეს ოთხი თითის დაშორებით მცენარის ღეროს დასაწყისიდან, შემდეგი სამი ხვრელი ორ-ორი თითის დაშორებით ერთმანეთისგან, მეხუთე და უკანა ხვრელი უნდა გაკეთდეს სამი თითის დაშორებით მეოთხედან.

ტატარ ქურაი
ქურაის სიგრძე დაახლოებით 510-810 მილიმეტრია. ქურაის დიაპაზონი შედგება სამი ოქტავისგან. ქურაი გამოიყენება, როგორც სოლო, ასევე ანსამბლში შესრულებისთვის. დღესდღეობით ქურაი შეიძლება დამზადდეს ფანერისგან. ის არის უფრო სტაბილური და მისი ხმა ბუნებრივი ქურაის ხმის მსგავსია.

მცენარეული ქურაის გარდა არსებობს სხვა ტიპის ქურაიც: 

* სორ-ქურაი - ერთგვარი ქურაი, რომელიც დამზადებულია ბაშკირების მიერ, ისინი ცხოვრობდნენ ველებში, სადაც ბუნებრივი ქურაის მცენარე არ იზრდებოდა, ამიტომ სორ-ქურაი დამზადებულია ველის ბალახისან, რომლის სიგრძე 1 მეტრს არ აღემატება, მაგრამ მისი დიამეტრი უფრო ფართოა. სპეციალისტების თქმით ის გამოიყენებოდა სიგნალების გადასაცემად.
* სპილენძის ქურაი- ქურაი, რომელიც დამზადებულია სპილენძისგან. მიუხედავად ამისა, სპეციალისტები აცხადებენ, რომ ამ სახის ქურაის გამოყენება არაა მიზანშეწონილი, რადგან მავნეა ჯანმრთელობისთვის.

ბაშკირეთის დროშა
გამოჩენილი ქურაის შემსრულებლები არიან: კუბაგუშ-სასანი, ბაიკ-სასანი, ი. მურზაკაევი, გ. არგინბაევი, ი. იციანბაევი, ი. დილმუხამეტოვი, გ. სულეიმანოვი, კ. დიაროვი, რ. რახიმოვი, ი. გაინეტდინოვი, ა. აიტკულოვი და რ. იულდაშევი.

არსებობს უამრავი ქურაის შემსრულებლები, რომლებიც არიან ლაურიანტები და გამარჯვებულები საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალების, საერთაშორისო სტუდენტთა და ახალგაზრდობის და სრულიად რუსეთის იშვიათ ინსტრუმენტებზე დამკვრელების კონკურსის მონაწილეები. 

ბაშკირეთის დროშაზე და სახელმწიფო გერბზე გამოსახულია ქურაის ყვავილის ნახატი.

ლიტერატურა
----------

* Seryogina, Olesya.  (October 24, 2007) Musician's Seven Kurais. *Culture*. BASHvest.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 22, 2011. *ციტატა:* „Music performed on this wonderful Bashkir national instrument is understandable and dear to all." ციტირების თარიღი: December 26, 2007.
* Belaiev, Victor (1963). „The Formation of Folk Modal Systems". *Journal of the International Folk Music Council*. **15**: 4–9. doi:10.2307/836227. JSTOR 836227.
**ჩალიანის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუკუზანში დასავლეთით , ნალიანის ხევის მარცხნივ დაფერდებულ ნაწილში. სამაროვანი ორიარუსიანია, ქვედა იარუსის სამარხები ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულს განეკუთვნება ზედა ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისს. ძეგლს 1959 წელს მიაკვლია იაე ისტორის არქეოლოგის და ეთნოგრაფის (ხელმძღანელმა კიაზო ფიცხელაურმა) იგი ძლიერ იყო დაზიანებული.
სამაროვანი დიდ ფართობს (1000x300მ)მოიცავს. ყველა სამარხი ორმო ოთკუთხაა და ხის ძელებით ყოფილა გადახურული. მიცვალებულები სამარხის ცენტრის ნაწილში არიან დასვენებულნი მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე ძლიერ მოხრილი კიდურებით, თავით ჩრდილოეთით ან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. გარშემო თიხის ჭურჭელი ჰქონდათ შემოწყობილი. აღმოჩნდა ლითონის იარაღი და სამკაულიც. ერთ-ერთ სამარხში მიცვალებულს თავი ხელსაფქვავის ქვაზე ედო. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნიკურ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 191.
**ქვეყნის გული** (ლათ. Phallus impudicus) — სოკო გასტერომიცეტების რიგისა. ფართოდ არის გავრცელებული. ცნობილია თავისი არასასიამოვნო სუნითა და სპეციფიკური ფორმით. ქუდიანი სოკოა, სიმაღლე 10-30 სმ. ნორჩი ნაყოფსხეული კვერცხისებრია (დიამეტრი 6 სმ) და ზოგჯერ ნახევრად ნიადაგშია ჩაფლული, მომწიფებისას მისი გარსი იხევა და იქიდან ამოიზრდება ფეხი, რომელიც წვერში იკეთებს კონუსურ ქუდს. ქუდი დაფარულია მომწვანო ლორწოთი, რომელსაც მძორის სუნი აქვს. ფეხის ძირი ჩამჯდარია პარკისებრ წარმონაქმნში. საფუძველთან შეიმჩნევა თეთრი ფერის მიცელიუმი. პერიდიუმი ხორცოვანია, კრიალა, მოთეთრო ან კრემისფერი. 

მოუმწიფებელი რბილობი ლაბოვანია, ბოლოკის სუნი აქვს. მომწიფებისას პერიდიუმი სკდება 2-3 ლაპოტად; ველუმისებურია. ქუდის სიმაღლე 4-5 სმ აღწევს; კვერცხისებრია; დაფარულია ლორწოვანი გლებით. ქუდის თავზე არის დისკისებრი წარმონაქმნი. სპორული ფხვნილი მოყვითალოა; სპორების ზომებია 3,5-5 × 1,5-2 მკმ. ელიფსურ-ცილინდრულია. იზრდება ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ზაფხულსა და შემოდგომაზე. ცუდი სუნის მიუხედავად, ზოგიერთ ქვეყანაში იჭმება, ოღონდ, ნორჩი სახით. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით, ქვეყნის გული საჭმელად უვარგისი სოკოა. ძირითადად მუხასთან და წიფელთან ერთად ქმნის მიკორიზას. დიდი რაოდენობით გვხვდება ევროპასა და ჩრდილოეთი ამერიკაში; ნაპოვნია აზიის რამდენიმე ქვეყანაში (რუსეთის აზიური ნაწილი, ჩინეთი, ტაივანი, ინდოეთი); გვხვდება აგრეთვე კოსტა-რიკაში, ისლანდიაში, ტანზანიასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ავსტრალიაში.

ნორჩი სოკოს შინაგანი რეცეპტაკულუმი (ლათ. receptaculum) შესაძლებელია ამოიჭრას დანით; მიირთმევენ უმი სახით. ქვეყნის გული საჭმელ სოკოდ მიიჩნევა საფრანგეთსა და გერმანიაში. 

საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში (კახეთი, მესხეთი, ჯავახეთი) ცნობილია „მუცელგვრემიას" სახელწოდებით. აგრეთვე მესხეთში ეძახიან „სადმამწყვიტეს" ან „სადმამგლიჯეს".

გალერეა
-------

* 
* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  ქვეყნის გული — ბოტანიკური ლექსიკონი
2. 1 2 3  *ნახუცრიშვილი ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 519.
3. ↑  Bon, Marcel (1987). *The Mushrooms and Toadstools of Britain and North-western Europe*. London, UK:  Hodder & Stoughton,   გვ. 300. ISBN 0-340-39935-X.  The entry for P. impudicus in this book explains the structure and mentions the edibility of the inner layer.
**დონის როსტოვის ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ეკლესია** (რუს. Церковь в честь иконы Божией Матери «Всех Скорбящих Радость») — ამჟამად დანგრეული მართლმადიდებლური ეკლესია დონის როსტოვში. ეკლესია შენდებოდა 1890-1893 წლებში. მდებარეობდა თანამედროვე ბუდიონოვსკის პროსპექტისა და წითელარმიელის ქუჩის გადაკვეთაზე. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესია დაანგრიეს.

ისტორია
-------

როსტოვის ციხესიმაგრის ამშენებლის ალექსანდრე რიგელმანის მემუარების მიხედვით, ორი თავშესაფარი დააარსეს ციხესიმაგრეში 1768 წელს, ხოლო კიდევ ერთი დააარსეს მოგვიანებით, 1805 წელს. 1824 წელს ისინი გაერთიანდნენ ერთ საავადმყოფოში. 

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მიიღეს გადაწყვეტილება ქალაქში ახალი პეტროპავლოვსკის თავშესაფრის მშენებლობის შესახებ. 1879 წლის 24 ოქტომბერს თავშესაფრისთვის გამოიყო შენობა. გადაწყვიტეს მისთვის ეწოდებინათ პეტროვავლოვსკის თავშესაფარი, ნოვოროსიისკისა და ბესარაბიის გენერალ-გუბერნატორის პავლე კოცებუს პატივისცემის ნიშნად. მეორე გილდიის ვაჭარმა გავრილ ილიას ძე შუშპანოვმა თავშესაფრის ერთ ოთახში მოაწყო სამლოცველო ოთახი, დროებითი ეკლესია, ის აირჩიეს ამავე ეკლესიის პირველ მამასახლისად. 1889 წლის 11 მაისს როსტოვის ქალაქის საკრებულომ გამოიტანა გადაწყვეტილება თავშესაფართან ცალკე ეკლესიის მშენებლობის შესახებ. ეკლესიის პროექტი შეიმუშავა ქალაქის არქიტექტორმა ნიკოლაი დოროშენკომ. ეკლესიის მშენებლობისათვის თანხა გაიღო გავრილ შუშპანოვმა. ეკლესია გაიხსნა 1893 წელს.

ეკლესიის ძირითადი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე. 1899 წელს ეკლესიას მიაშენეს მეორე საკურთხეველი, რომელიც აკურთხეს დიდმოწამე პანტელეიმონის სახელზე. საკურთხევლის სახელები შეირჩა თავშესაფრის მიზნებიდან გამომდინარე. 1900 წლიდან ეკლესიის მამასახლისია ქალაქის საპატიო მოქალაქე ივან ტრიფონოვი.

1920 წლის შემდეგ თავშესაფარი დახურეს. ეკლესია გახდა სამრევლო და მცირე ხნის განმავლობაში იყო მოქმედი, მაგრამ მალევე ისიც დახურეს და დაანგრიეს. ეკლესიის ადგილმდებარეობის ახლოს 1931-1934 წლებში ააშენეს სასტუმრო „როსტოვი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Богадельня и её церкви.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  Малаховский Е. И. Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону: Издательство «NB», 2006. — С. 58—62. — ISBN 5-98155-014-7.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქვიშაქექია**. |

**ქვიშაქექია** (ლათ. Calidris alba) — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 18 სმ, ფრთის შლილი 40–45 სმ, მასა 45–75 გ. ფეხები სამთითიანია (უკანა თითი არ აქვს). ზურგი შავია წითური ლაქებით, ზამთარში — ღია რუხი, მუცელი თეთრი; აქვს მოკლე, სწორი, შავი ნისკარტი, ფრენისას აჩენს ფრთის თეთრ ზოლსა და ფრთის კუთხის მუქი ფერის ლაქას; არამობუდარს აქვს ნაცრისფერი ზურგისა და თეთრი მუცლის მხარეები; წლევანდულას ზურგი შავ-თეთრია. გავრცელებულია უკიდურესი ჩრდილოეთი ციმბირისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზღვისპირა ტუნდრაში, გრენლანდიაზე და არქტიკის რამდენიმე კუნძულზე. ზამთრობს სამხრეთ აზიის, ავსტრალიის, აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ზღვის სანაპიროებზე; საქართველოში გვხვდება გადაფრენისას. ბუდეს მიწაზე აკეთებს. დებს 4 ზეთისხილისფერ-ყვითელ შავლაქებიან კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 23–24 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებება მწერებითა და სხვა მცირე უხერხემლოებით, ზოგჯერ ტუნდრის მცენარეულობის კვირტებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქვიშაქექია — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 63, 159, 182.
2. 1 2 3 4  *გავაშელიშვილი ლ.*, *ჯავახიშვილი ზ.*, *დარჩიაშვილი გ.*, კოლხეთის ჭარბტენიან ტერიტორიათა ფრინველები, გვ. 96, თბ. 2006, ISBN 99940-857-7-8
**ჭარხლის ბუზი** (ლათ. Pegomya hyoscyami) — მწერი ორფრთიანების რიგისა. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება, კერძოდ ქართლში. ზრდასრული მწერის სიგრძეში 7–8 მმ-ია. მამალი უფრო მცირე ზომისაა. მისი მუცელი მოყვანილია, დედლისა კი — განიერი. შუა ზურგი და მუცელი მურა-ნაცარა ფერისაა, ზოგჯერ წითელი ფერიც გადაჰკრავს. მუცელზე ზედა მხრიდან სიგრძივი ზოლი გასდევს. თავი თითქმის სამკუთხოვანია, საცეცები — სამნაწევრიანი. ზრდასრული მატლის სიგრძე 7–8 მმ-ია. სხეული მკრთალი-ყვითელი ფერისაა. ფეხები არ აქვს. სხეულის წინა პოლუსი წაწვეტებულია, ბოლოში კი მკაფიოდ მოჩანს ორი კაუჭი. უკანა პოლუსი გაგანიერებულია და მთავრდება სამკუთხოვანი კბილებით. სხეულის სეგმენტებზე პატარ-პატარა ფართობები წვრილი ქაცვებით არის დაფარული, რომელთა დახმარებითაც მატლი მოძრაობს. მავნებლის პუპარიუმი სიგრძით 4,5–5 მმ-მდეა, ოვალური. განვითარების პირველ პერიოდში იგი ყვითელია, შემდეგ კი მურა და მურა-შავი.

ზამთრობს ნიადაგის ზედა ფენებში და მცენარეული საფარის ქვეშ, პუპარიუმის სახით. გამოფრენა იწყება გაზაფხულზე, როდესაც ჰაერის ტემპერატურა ±10–11°C-ს მიაღწევს. გამოფრენიდან რამდენიმე დღის შემდეგ იწყებს კვერცხდების პროცესს. კვერცხს დებს ჯგუფებად, მკვებავი მცენარეების ფოთლებზე. ემბრიონის განვითარებას გაზაფხულზე დაახლოებით 5 დღე სჭირდება, ზაფხულში — უფრო ნაკლები. მავნებლის კვერცხის რაოდენობა გაზაფხულზე 40–50 ცალია, ზაფხულის თაობებში კი მათი რაოდენობა იზრდება. ახლად გამოჩეკილი მატლები იჭრებიან ნაღმის პარენქიმაში და იკვებებიან მისი რბილობით. მამლის ფაზის ხანგრძლივობა სამი კვირით განისაზღვრება. მატლის ფაზაში მავნებელი ოთხჯერ იცვლის კანს. ზრდის დასრულების შემდეგ იგი ან ნაღმშივე ჭუპრდება, ანდა ნიადაგში ჩადის, პუპარიუმის ფაზაში გადადის და იზამთრებს. საქართველოს პირობებში ჭარხლის ბუზს 3–4 თაობა ახასიათებს. მავნებლის მატლების მოქმედების შედეგად ფოთლის დიდი ნაწილი ნაღმებით იფარება. ნაღმის ფართობი დამოკიდებულია თითოეულ ჯგუფში დადებული კვერცხების რაოდენობაზე. დაზიანებული ფოთოლი სრულყოფილად ვერ ასრულებს თავის ფუნქციას, რაც უარყოფითად აისახება როგორც მოსავლის რაოდენობაზე, ისე მის ხარისხზე.

სქოლიო
------

1. 1 2  *ლობჟანიძე მზაღო*, *ტყებუჩავა ზაირა*, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ძირითადი მავნებლები და მათთან ბრძოლის ღონისძიებები, თბ.: საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი, 2009. — გვ. 17–18.
გულის პირველი ტრანსპლანტაცია განხორციელდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, 1967 წელს.
**ტრანსპლანტოლოგია** — თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთი ყველაზე პერსპექტიული დარგი. აერთიანებს თანამედროვე ქირურგიის, რეანიმატოლოგიის, ანესთეზიოლოგიის, იმუნოლოგიის, ფარმაკოლოგიის და სხვა სამედიცინო-ბიოლოგიური მეცნიერების უახლეს მიღწევებს, ეფუძნება მაღალ სამედიცინო ტერმინოლოგიებს.

ტრანსპლანტოლოგიის, როგორც დარგის განვითარების დასაწყისად 1954 წელი ითვლება, როდესაც ამერიკელმა ქირურგებმა თირკმელის პირველი გადანერგვა განახორციელეს. საქართველოში თირკმელის ტრანსპლანტაცია 1977 წლიდან იწყება. 1977 წელს გაკეთდა 6 ოპერაცია, ყველა შემთხვევაში დონორი მიცვალებული იყო. ყველა ოპერაცია წარუმატებელი აღმოჩნდა.

ლიტერატურა
----------

* World Health Organization (2008). *Human organ and tissue transplantation* (PDF), Geneva / New York:  WHO,   გვ. 13. ციტირების თარიღი: 24 December 2013.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტრანსპლანტოლოგია***

* Organ Transplant survival rates დაარქივებული 2005-10-23 საიტზე Wayback Machine.
* Multi Organ Transplant
* The Gift of a Lifetime – Online Educational Documentary დაარქივებული 2019-05-25 საიტზე Wayback Machine.
* "Overcoming the Rejection Factor: MUSC's First Organ Transplant"


|  |  |
| --- | --- |
| ცხოვრების ვარსკვლავი | *ეს სტატია მედიცინის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ქვეშეთის კვირაცხოვლის ეკლესია**— არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში, ნასოფლარ ქიმბარიანის სამხრეთით, 700 მეტრში არსებულ ქედზე, ტყის პირას. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დამრეცი ფერდია, საიდანაც ხედი იშლება თეთრი არაგვის ხეობაზე და ნასოფლარ ქიმბარიანზე. დანარჩენი სამი მხრიდან ეკლესიას ტყის მაღალი კორომი შემოუყვება. აშენებულია კლდის ფლეთილი ქვით - ირეგულარული წყობით, რომლის კედლებზეც ფრაგმენტულად შემორჩენილია ნალესობა. ეკლესიის კორპუსი გადაწოლილია დასავლეთით, რის გამოც დასავლეთ ფასადი ნაწილობრივ მიწაშია მოქცეული. კარი დატანებულია ჩრდილოეთის კედელში, რომლის ღიობის დიდი ნაწილი დაზიანების შედეგად ამოქოლილია და ტაძარში შესვლა ვერ ხერხდება. კარის წირთლხში ურდულია. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის კედელში მოქცეული მცირე ზომის სარკმლით, რომლის ღიობიც ფასადზე ვიწრო ჭრილს ქმნის, შიგნითკენ კი ფართოვდება. ნაგებობის ორქანობიანი სახურავი შედგენილია საფეხურებად დალაგებული ფიქალის ქვით, რაც ერთგვარად მხატვრულ ეფექტს ქმნის. გადახურვის კეხის აღმოსავლეთ მონაკვეთში აღმართულია ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი, რომლის მკლავებიც ბოლოში ფართოვდება. ხოლო, კეხის შუა და დასავლეთ ნაწილში კვარცის ჩანართებიანი ქვებია ჩადგმული. აღმოსავლეთის სარკმლის ღიობიდან მოჩანს, რომ ინტერიერში, დასავლეთ კედელში დატანებულია ორი, სწორკუთხა მოყვანილობის ნიში. ხოლო, აღმოსავლეთით განთავსებულია ქვის ტრაპეზი. ეკლესიის ჩრდილოეთით, შესავსლელ კართან მოთავსებულია ტუფის ქვა, რომელზეც რელიეფურად გამოსახულია სწორკუთხა ჩარჩოში მოქცეული, კვარცხლბეკზე აღმართული მკლავებგამშვენებული ჯვარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 35053
**ფიგურალური** ანუ **ხატოვანი** თქმა არის სიტყვა ან წინადადება, რომელიც ატარებს იდეას. ფიგურული თქმებია საქართველოში მაგალითად:წილი ნაყარია-რუბიკონი გადალახულია, ავგური ღიმილი, სიზიფეს შრომა და ასე შემდეგ.

ფიგურალური თქმები ბლომად მოიპოვება ძველ იგავ-არაკებში, ზღაპრებში, ანდაზებსა და ლექსებში. მათი ნაწილი წარმოიშვა შორეულ ეპოქაში, ნაწილი — ახლო საუკუნეებში. ფიგურალური თქმების მარაგას ამდიდრებდა სხვადასხვა დროის და ქვეყნების კულტურა.

ამ თქმებს ჰყავთ გარკვეული ავტორები. მათი წყაროა ლიტერატურული ნაწარმოებების, ისტორიულ პირთა (მწერალთა, მეცნიერთა, საზოგადო მოღვაწეთა თუ სხვათა) გამოთქმანი, წერილობითი ძეგლები. ზოგი თქმის წამოშობა დაკავშირებულია სხვადასხვა ხალხურ ჩვევებთან და რწმენებთან.

უძველესი ნაწარმოები, სადაც პირველად ვხვდებით ფიგურალურ თქმებს არის საბერძნეთის ეპოსის შედევრები: „ილიადა", „ოდისეა".

ფიგურალურ თქმებს ახასიათეთ უდიდესი ლაკონიურობა, აზრის გამომხატველობითობა.

ქართულ ენაში მრავალი ფიგურალური თქმა შემოსულია რუსული და ევროპული მწერლობიდან.

ლიტერატურა
----------

* ფიგურალურ სიტყვა-თქმათა კრებული გვ. 199, 1960.
**ღვთისმშობლის ხატის ცხოველმყოფელი წყაროს ტაძარი** (რუს. Храм иконы Божией Матери «Живоносный Источник») — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ეკლესია დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ცარიცინოს რაიონში. აგებულია 1722 წელს. ნაკურთხია ღვთისმშობლი ხატის „ცხოველმყოფელი წყაროს" სახელზე. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხია ღვთისმშობლი ხატის „ცხოველმყოფელი წყაროს" სახელზე. ეგვტერები კი დიმიტრი თესალონიკელისა და ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორაია
--------

თავდაპირველად ტაძრის ადგილზე მდებარეობდა ხის ეკლესია, რომლებიც ააგეს ბოარმა სტრეშნევებმა. 

ქვის ტაძარი ააგეს 1722 წელს მოლდავიის გოსპოდარისა და პოლიტიკური მოღვაწის დიმიტრი კანტემირის დაკვეთით. 1759-1765 წლებშიმატვეი კანტემირის სურვილით ტაძარი მთლიანად გადააკეთეს (არქიტექტორი უცნობია). მიაშენეს ჩრდილოეთის ეგვტერი დიმიტრი თესალონიკლელის სახელზე, რომელიც შექმნა მამის პატივისცემის ნიშნად. მალევე ტაძარი გახდა თავადების საგვარეულო განსასვენებელი. 1771 წელს მასში დაკრძალეს თავადი მ. დ. კანტემირი, ხოლო მოგვიანებით მისი ცოლი ა. ი. კანტემირი.

1775 წელს ცარიცინის სასახლის ასაშენებლად ეკატერინე II-მ კანტემირებისაგან იყიდა მთი სამფლობელო. არქიტექტორმა ვასილი ბაჟენოვმა, სასახლის კომპლექსის შემუშავებისას, ეკლესია შეინარჩუნა შენობების ანსამბლში.

სასახლის ანსამბლის შექმნის შემდეგ, 1883-1885 წლებში ტაძარი გადააკეთეს არქიტექტორ პეტრე ლავინის ხელმძღვანელობით. მიაშენეს სამხრეთი ეგვტერი ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. გააფართოეს სატრაპეზოც.

1939 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა. ეკლესიის შენობაში განათავსეს ტრანსფორმატორული ქვესადგური, 1970-იან წლებში - ტიპოგრაფია, ხოლო 1975 წლიდან სარესტავრაციო სახელოსნო.

1990 წელს ეკლესია გადაეცა მორწმუნეებს და კვლავ აკურთხეს. წინამძღვრად დანიშნეს დიაკვანი გიორგი ბრეევი. წარიმართა სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელიც დასრულდა 1998 წელს. 2009 წლის ივნისიდან წინამძღვარია ოლეგ კორიტკო.

ეკლესიასთან მოქმედებს სამრევლო ბიბლიოთეკა, საკვირაო სკოლა, მართლმადიდებლური სკოლა, მართლმადიდებლური ცენტრი „ცხოველმყოფელი წყარო", რომელიც აწყობს პილიგრიმულ ტურებს, მუშაობს წიგნების მაღაზია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт церкви иконы Божией Матери «Живоносный Источник»
* История церкви на *hramy.ru*
* Церковь иконы Божией Матери «Живоносный Источник» на *sobory.ru*
* Музей-заповедник Царицыно и церковь «Живоносный Источник» — история и фотографии
* Официальный сайт школы «Живоносный Источник» დაარქივებული 2018-06-10 საიტზე Wayback Machine.