**კომსკომოლსკოეს ბრძოლა** — რუსეთის ფედერალურ ძალებსა და ჩეჩენ სეპარატისტებს შორის ჩეჩნეთის სოფელ კომსომოლსკოეში (საადი-კოტარი) დაპირისპირება 2000 წლის მარტში. ეს იყო უდიდესი რუსული გამარჯვება ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს. რამდენიმე კვირის განმავლობაში ალყაშემორტყმული ომის შედეგად დაიღუპა რამდენიმე ასეული ჩეჩენი მეამბოხე მებრძოლი და 50-ზე მეტი რუსი სამხედრო. საბრძოლო მოქმედებებში ასევე მოკლეს უცნობი რაოდენობის სამოქალაქო პირები. ბრძოლების შედეგად განადგურდა ჩეჩენი აჯანყებული ველის მეთაურის რუსლან გელაევის ძალების უდიდესი ნაწილი. უამრავი ჩეჩენი რუსებმა ტყვედ აიყვანეს და მხოლოდ რამდენიმე მათგანი გადარჩა. მრავალი სამოქალაქო პირი დაიღუპა წამების შედეგად. სოფელი გაძარცვეს და მთლიანად გაანადგურეს.

ბრძოლა
------

კომსომოლსკოეე (ჩეჩნური: საადი-კოტარი) (არ უნდა აგვერიოს კომსომოლსკოეზე გუდერმესკის რაიონში, დაღესტნის საზღვართან ახლოს) სოფელი, სადაც ომის დაწყებამდე 5000-მდე მოსახლე ცხოვრობდა, იყო ჩეჩნეთის დედაქალაქ გროზნოს გარეუბანი. ის ასევე ჩეჩენი სეპარატისტების ავტონომიური მეთაურის რუსლან გელაევის მშობლიურ ქალაქს წარმოადგენდა. დაღლილი და მშიერი მებრძოლების დიდი სვეტი გელაევის რაზმიდან სოფელში შემოვიდა 2000 წლის 4 მარტს. მებრძოლები ცდილობდნენ გაერღვიათ რუსული ძალების მიერ მდინარე არღუნის ხეობის გარშემო შექმნილი ბლოკადა. ისინი აშკარად მოატყუა არბი ბარაევმა, რომელმაც პირობა დადო, რომ დაჭრილებს გადაიყვანდნე ავტობუსებით, მაგრამ სინამდვილეში გელაევი და მისი ჯარები კარგად მომზადებულ ფედერალურ ჩასაფრებაში შეიტყუეს. 

კომსომოლსკოეში ჩასვლის შემდეგ, სვეტი დაბლოკა რუსეთის შინაგანმა ჯარებმა. ამის შემდეგ სოფელი საჰაერო ძალებმა ძლიერ დაბომბეს. თავდაპირველად რუსეთის სპიკერების თქმით, სოფელში მხოლოდ 25–30 მებრძოლი იმყოფებოდა, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ პარტიზანებს აღარ შეეძლოთ დიდი შენაერთების დაყენება, მაგრამ მოგვიანებით მათ თქვეს, რომ ეს იყო 1500 ადამიანისგან შემდგარი ჯგუფი. ზოგიერთმა მებრძოლმა მოახერხა კომსომოლსკოიდან გამოსვლა ათ კაციანი შემადგენლობებით. გელაევი 10 მარტს გაიქცა. ვინც სოფელში დარჩა, მხოლოდ რამდენიმე მათგანი გადაურჩა ბრძოლას ან ტყვეობას. 300-ზე მეტი მებრძოლი დაიღუპა სოფლის მიმდებარე მაღაროებში. რუსების თანახმად, მეორე დღეს ჩასაფრებაში მოკლეს 17 ჯარისკაცი; გამოიყვანეს მშვიდობიანი მოსახლეობა და დაავალეს შვიდი ჯარისკაცის დაბრუნება, რომელთა ევაკუაცია შეუძლებელი იყო.

რუსეთის მთავრობა ამტკიცებდა, რომ სოფელი ძლიერ გამაგრებული იყო. გადარჩენილებმა განაცხადეს, რომ ისინი შიმშილობდნენ და იყინებოდნენ და ჰქონდათ არაადეკვატური იარაღი და საბრძოლო მასალები. ერთმა თქვა, რომ იგი ერთადერთი გადარჩა ცხრაკაციანი ჯგუფიდან, დანარჩენი ყველა კი ტყვიებმა იმსხვერპლა. 

Human Rights Watch- ისა და Memorial- ის თანახმად, 2,000-ზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე ბრძოლის განმავლობაში მთლიანად გამოყვანეს. 100-მდე სამოქალაქო პირი, ძირითადად მოხუცი, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ან დაჭრილი, სოფელში ხაფანგში აღმოჩნდა და შესაძლოა ისინი ბრძოლაში მოკლეს. მშვიდობიანი მოსახლეობის თქმით, ლტოლვილებს საშუალება მიეცათ ერთი საათის განმავლობაში დაბრუნებულიყვნენ სოფელში თავიანთი ნივთების ასაღებად, მაგრამ ისინი მოკლეს რუსული განახლებული დაბომბვის დროს. სხვები ჰყვებოდნენ, რომ რუსებმა დიდი სატვირთო მანქანებით სოფლიდან ძვირფასეულობა გაიტანეს. აბდულა იცლაევმა, მეზობელი სოფლის გოისკოეის მეთაურმა თქვა, რომ მშვიდობიან მოსახლეობას დიდი მსხვერპლი მოჰყვა და განაცხადა, რომ იცნობს განადგურებულ მთელ ოჯახებს. 

10 მარტისთვის რუსებმა განაცხადეს, რომ ისინი კვლავ განიცდიან განზრახ წინააღმდეგობას 300 – დან 700 ჩეჩენი მებრძოლისგან. ხანმოკლე ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ დაჭრილების შეგროვების შესახებ მოლაპარაკება შედგა 14 მარტს. 15 მარტს ფედერალური ძალების დასავლეთის ჯგუფის მეთაურის მოადგილე, რომელსაც ტექნიკისა და შეიარაღების შეგროვება ევალებოდა, პოლკოვნიკი მიხეილ რევენკო მოკლეს ხელყუმბარის საშუალებით. მას სიკვდილის შემდეგ რუსეთის ეროვნული გმირი უწოდეს.

სქოლიო
------

1. ↑  EUROPE | Chechen rebels besieged, BBC News, 6 March 2000
2. ↑  (in Russian)Кавказ: Началось разминирование окрестностей Комсомольского, დაარქივებული 2016-08-05 საიტზე Wayback Machine.  Lenta.ru
3. ↑  THE "DIRTY WAR" IN CHECHNYA: TORTURE AND SUMMARY EXECUTION, Human Right Watch
4. ↑  Fatigue Thins Chechen Rebels' Ranks,[*მკვდარი ბმული*] *Los Angeles Times*, 3 April 2000
5. ↑  REVENKO Mikhail, photo, biography