recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მიწისქვეშა აბანო** (აზერ. Yeraltı hamam) — ჰამამი (აბანო), განლაგებული დიდი ციხესიმაგრის ქუჩაზე (ბეიუკ გალა), ციხესიმაგრის კარიბჭესთან შორიახლოს ბაქოს კვარტალ იჩერი-შეჰერი.

აღწერა
------

აბანოს სათავსოები მიწის დონეზე დაბლაა განლაგებული, რაც ბაქოს აბანოებისთვის ტიპურ მოვლენას წარმოადგენს. ეს ეხმარება მუდმივი ტემპერატურული რეჟიმის სტაბიულად შენარჩუნებას. მიწის ზედაპირზე იყო ორი დახვრეტილი თაღი ქვემოთ სიღრმეში შუქის შესაღწევად. აბანოში შესასვლელი განლაგებული იყო სამხრეთ ნაწილში.

აბანო შედგება რამდენიმე ოთახისგან და ორი რვაკუთხიანი დარბაზისგან. არქეოლოგიური სამუშაოების დროს დაშვებულ იქნა ვარაუდები, რომ შესასვლელთან მდებარე პირველ დარბაზში ტანსაცმელს იცვლიდნენ, ხოლო მეორე დარბაზი გამოიყენებოდა დაბანისთვის. მშენებლობისას გამოყენებული იყო გულბახის ქვა, აგლას ერთ-ერთი სახეობა. იზოლაციისათვის გამოიყენებოდა თიხისა და კირქვის საფუძველზე გაკეთებული სამშენებლო ნარევი

ისტორია
-------

აბანო, სავარაუდოდ, XVII საუკუნის დასაწყისში იქნა აშენებული. იმ პერიოდში გავრცელებული იყო აბანოების ქალაქის შესასვლელებთან შენება, რათა ქარავნებსა და მგზავრებს ქალაქში შესვლამდე შეძლებოდათ დაბანა. 1806 წელს რუსული ჯარების მიერ ბაქოს დაპყრობის შემდეგ, აბანოების ტერიტორიაზე სამხედრო კომენდატურა განლაგდა. თვითონ აბანო კი მიწით ამოავსეს, ხოლო თაღები დაანგრიეს.

### გათხრები და აღდგენითი სამუშაოები

2015 წელს არქეოლოგიური გათხრების მიმდინარეობისას შეწყვილებული ციხესიმაგრის კარიბჭის (გოშა გალას) გარშემო აბანოს ნაწილი გასუფთავდა. რამდემინე ოთახის გარდა, რომლებშიც საყრდენი ბოძები ჩამოინგრა, მთელი აბანო შედარებით კარგ მდგომარეობაში შემოინახა, თუმც შესაძლო ნგრევის საშიშროების გამო, აბანოს შესწავლა მხოლოდ 2016 წელს გაგრძელდა, კედლების გამაგრების შემდეგ.

2018-2020 წწ. აბანოში მიმდინარეობდა კონსერვაციისა და რესტავრაციის სამუშაოები. სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ავსტრიული კომპანია "Atelier Erich Pummer".

გალერეა
-------

* 
*

სქოლიო
------

1. 1 2  1news. На месте бывшей военной комендатуры в Ичери-шехер найдена и реставрируется подземная баня – ФОТО. ციტირების თარიღი: 2020-08-27.
2. 1 2 3 4 5   (2016) *2016-cı ildə İçəri şəhər ərazisində "Böyük Qala, 50" ünvanında aparılmış arxeoloji qazıntılar haqqında (İçəri şəhər tarixdə - tarix İçəri şəhərdə Elmi-praktik konfrans (Məqalələr toplusu)).*.  "Elm və təhsil",   გვ. 372,   გვ. 92—109. ISBN 978-9952-8176-6-9.
3. 1 2  Yeraltı hamam - Icherisheher. ციტირების თარიღი: 2020-08-27.
ბოროდინი ჩან კაიშთან ერთად
**მიხაილ მარკოზის ძე ბოროდინი**მ ნადმვილი გვარი *გრუზენბერგი* (რუს. اМихаи́л Mápкoвич Бороди́н‎‎ დ. 1885 — გ. 1951, ლეფორტოვო) — რუსი რევოლუციონერი, დიპლომატი, პარტიული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

რსდმპ(ბ) წევრი 1903 წლიდან. 1905-07 წლის რევოლუციის დროს ეწეოდა იატაკქვეშა რევოლუციურ მუშაობას რიგაში. იყო ტამერფორსის კონფერენციის მონაწილე და რსდმპ IV ყრილობის დელეგატი. 1906 წლიდან ემიგრაციაშია, ჯერ ინგლისში, შემდეგ კი აშშ-ში. 1918 წლიდან ლენინის მითითებით იმყოფებოდა შვედეთში. 1919 წელს ინიშნება რსფსრ-ს კონსულად მექსიკაში. ინდოელ კომუნისტ მანაბენდრა როისთან ერთად მონაწილეობდა მექსიკის კომუნისტური პარტიისა და III ინტერნაციონალის ლათინოამერიკული ბიუროს დაარსებაში. 1919-22 წლებში მუშაობდა კომინტერნში, იმყოფებოდა საბჭოთა დიპლომატიურ წარმომადგენლობებში შოტლანდიასა და თურქეთში. 1923 წლის სექტემბრიდან 1927 წლის ივლისმდე გომინდანის ცაკ-ისპოლიტიკური მრჩეველია ჩინეთში. მისი მეშვეობით დამყარდა კავშირი გომინდანის პარტიასა და ჩინეთის კომუნისტურ პარტია შორის. 1927 წლიდან საბჭოთა კავშირის შრომის სახალხო კომისრის მოადგილეა. 1932 წლიდან გაზეთ "Moscow News-ის" მთავარი რედაქტორი, 1941-49 წლებში სოვინფორმბიუროს მთავარი რედაქტორი. 1949 წელს დააპატიმრეს „კოსმოპოლიტებთან" ბრძოლის კამპანიის მსვლელობისას. გარდაიცვალა ლეფორტოვოს ციხეში 1951 წელს.

ლიტერატურა
----------

* Jacobs D.N. *Borodin. Stalin's Man in China*. Stanford Univ. Press, 1985;
* Хейфец Л.С. *Латинская Америка в орбите Коминтерна*. Опыт биографического словаря. М.: ИЛА РАН, 2001;
* Taibo P.I. II. "Los Bolcheviques. Mexico": J.Mortiz, 1986; Martínez Verdugo A. (ed.) *Historia del comunismo mexicano*. Mexico: Grijalbo, 1985;
* Jeifets L. Jeifets V. Huber P. *La Internacional Comunista y América Latina, 1919-1943. Diccionario biográfico*. Ginebra: Instituto de Latinoamérica-Institut pour l'histoire du communisme, 2004;
* Kheyfetz L. and V. *Michael Borodin. The First Comintern-emissary to Latin America*, *The International Newsletter of Historical Studies on Comintern, Communism and Stal*inism. Vol.II, 1994/95. №5/6. P.145-149. Vol.III (1996). №7/8. P.184-188.
მეორე ავენიუს ხაზის სქემა
**მეორე ავენიუს მეტროს ხაზი** (ინგლ. The Second Avenue Subway; SAS) — ამჟამად მშენებარე სწრაფი ტრანზიტის მეტროს ხაზი მეორე ავენიუს ქვეშ, მანჰეტენზე, ნიუ-იორკი.

თითქმის 75 წლის განმავლობაში ოცნებად ქცეული მეტროს ხაზისთვის გვირაბის გაყვანის კონტრაქტი საქალაქო სატრანსპორტო სამმართველომ (Metropolitan Transportation Authority) 2007 წლის 20 მარტს კონსორციუმს Schiavone/Shea/Skanska-ს მიაკუთვნა. წინასწარ საინჟინრო გათვლებსა და საპროექტო სამუშაოებს ასრულებს ერთობლივი საწარმო DMJM Harris და Arup. ამ კონტრაქტს რამდენიმე თვეში მოჰყვა შეთანხმება დაფინანსებაზე ფედერალური სატრანზიტო ადმინისტრაციისგან პროექტის პირველი ფაზისთვის, რომელიც Q ხაზის (Broadway Express) გაგრძელებაა მეორე ავენიუზე 96-ე ქუჩამდე. სამშენებლო სამუშაოების გახსნის ოფიციალური ცერემონია 2007 წლის აპრილში ჩატარდა 96-ე ქუჩაზე მდებარე საწყის სამშენებლო ობიექტზე.

პროექტის მშენებლობის გაჭიანურების გამო მას ხშირად უწოდებენ "ხაზს, რომელიც დროს დაავიწყდა".


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნიკოლოზ (ნიკო) იოსების ძე ფალავანდიშვილი** (დ. 1790 — გ. 1855) — ქართველი თავადი, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე, ბიბლიოფილი და ხელნაწერთა შემგროვებელი. 

რუსეთის ადმინისტრაციის სამსახურში იყო დაახლ. 1804 წლიდან. 1812 წელს კურიერად გაიგზავნა იმპერატორ ალექსანდრე I-თან, რათა ლენქორანის აღების ამბავი ეხარებინა. ფალავანდიშვილი ალექსანდრეს უკვე ევროპაში შეხვდა, ნაპოლეონის წინააღდმდეგ ლაშქრობის დროს, შეუერთდა არმიას და მოკავშირეთა ჯარებთან ერთად 1814 წელს პარიზში შევიდა. კავკასიის თავისებურებებისა და რუსული ენის კარგი ცოდნის გამო ნდობით სარგებლობდა რუსეთის მეფისნაცვალთა კარზე. 1832—1837 წლებში ფალავანდიშვილი იყო თბილისის სამოქალაქო გუბერნატორი. 1832 წელს ძმამ, იესე ფალავანდიშვილმა სცადა ნიკოლოზი ქართველ თავად-აზნაურთა შეთქმულებაში ჩაება, თუმცა ნიკოლოზისვე ზეგავლენით მან შეთქმულები გათქვა. 1853 წელს იყო მეფისნაცვლის მთავარსამმართველოს საბჭოს წევრი. ლუკა ისარლოვის მიერ ჩაწერილი ფალავანდიშვილის მოგონებები 1900 წელს დაიბეჭდა ჟურნალ „კავკაზსკი ვესტნიკში". 

ნიკო ფალავანდიშვილს ცოლად ჰყავდა (1834 წლიდან) მარიამ ლუარსაბის ასული ორბელიანი (დ. 1817 — გ. 1851). მათი ქალიშვილი მაკრინე დაქორწინდა თავად ალექსანდრე ესტატეს ძე ორბელიანზე.

ლიტერატურა
----------

* ИСАРЛОВ Л. С. ИЗ ВОСПОМИНАНИЙ БЫВШЕГО ГРУЗИНСКОГО ГУБЕРНАТОРА, КНЯЗЯ Н. О. ПАЛАВАНДОВА
**პეტარ ბრზიცა** (ხორ. Petar Brzica; დ. 1917[1][2] — გ. 2007 (?)) — ხორვატი ფაშისტი და სამხედრო დამნაშავე მეორე მსოფლიო ომში. ჰქონდა ლეიტენანტის წოდება და ირიცხებოდა კათოლიკურ ორგანიზაცია „კრიჟარში". მუშაობდა იასენოვაცის სიკვდილის ბანაკში მცველად. გამოირჩეოდა განსაკუთრებული სისასტიკით და დაუნდობლობით სერბების მიმართ, რის გამოც უწოდეს „სერბებისხოცვის მეფე". ცნობილია, რომ უსტაშების მიერ იასენოვაცის ბანაკში ჩატარებულ შეჯიბრში გაიმარჯვა ბრზიცამ, დახოცა რა სპეციალური სერბების სახოცი დანით ერთ ღამეში 1360 სერბი. ჩადენილი საქციელისთვის მან საჩუქრად მიიღო ოქროს საათი, ვერცხლის სერვისი, შემწვარი გოჭი და ღვინო. ბრზიცა არასოდეს გასამართლებულა ჩადენილი დანაშაულების გამო.

ლიტერატურა
----------

* Bulajić, Milan; Šarčević, Svetlana; Popović, Jelena (2002) *Jasenovac: the Jewish Serbian holocaust (the role of the Vatican) in Nazi-Ustasha Croatia (1941-1945)*.  Fund for Genocide Research (University of Michigan).
* (1946) *Crimes in the Jasenovac Camp*. Zagreb:  State Commission of Croatia for the investigation of the crimes of the occupation forces and their collaborators.

სქოლიო
------

1. ↑  Hidden History: The Horror of Jasenovac (2016-05-03).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 მაისი, 2016.
2. ↑  Bulajić, Šarčević და Popović 2002, p. 215
**მერი ბერდის მიწა** (ინგლ. Marie Byrd Land) — ანტარქტიდის ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც მდებარეობს წყნარი ოკეანის ანტარქტიკის სექტორში აღმოსავლეთით მდებარე როსის შელფურ მყინვარსა და დასავლეთით მდებარე ელსუორტის მიწას შორის (დაახლოებით დასავლეთის გრძედის 103-ე და 158-ე მერიდიანის გრადუსებს შორის).

ყინულის სისქე საშუალოდ 1000—2000 მეტრია, ალაგ-ალაგ 4000 მეტრამდე. მყინვარის საფარის საფუძველი ხშირად დევს ზღვის დონეზე დაბლა. ყველაზე მაღალი წერტილია — სიდლის მთა (4181 მეტრი). მერი ბერდის მიწას გარს ეკვრის ამუნდსენის ზღვა.

მიწამ თავის დასახელება მიიღო 1929 წელს რიჩარდ ბერდის მეუღლის პატივსაცემად. სანაპიროს ნაწილებს ჰქვიათ *ნაპირები* (სონდერსის ნაპირი, რუპერტის ნაპირი, ჰობსის ნაპირი, ბაკუტისის ნაპირი, უოლგრინის ნაპირი).

1951 წელს ანტარქტიდაში იაპონიის ტერიტორიული პრეტენზიების ლიკვიდაციის შემდეგ (სექტორი დასავლეთის გრძედის 80°-დან დასავლეთის გრძედის 150°-მდე) მერი ბერდის მიწა აღმოჩნდა ამ კონტინენტის ერთადერთი „არავის ტერიტორია", ანუ ისეთი, რომელიც არ არის მსოფლიოს არც ერთი ქვეყნის ოფიციალური პრეტენზიის ობიექტი. აშშ-ს უნდოდა ამის გაკეთება, მაგრამ 1959 წლამდე ვერ მოასწრეს ამის გაკეთება, როდესაც ხელი მოეწერა ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმებას, რომელმაც უვადოდ გაყინა ყველა პრეტენზია სამხრეთი გრძედის 60°-ის სამხრეთით ნებისმიერი მიწის მფლობელობაზე.

მერი ბერდის მიწაზე ყველაზე უფრო ცნობილი პოლარული სადგურებია — რუსული «რუსკაია» და ამერიკული «ბერდი».

იხილეთ აგრეთვე
--------------

ელსუორთი
დასავლეთი ანტარქტიდა
პეტრე I-ის კუნძული

ლიტერატურა
----------

* Rodgers, Eugene (1990). *Beyond the Barrier: The Story of Byrd's First Expedition to Antarctica*.  Naval Inst Press. ISBN 978-0-87021-022-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მერი ბერდის მიწა***

* White Ocean of Ice


|  |  |
| --- | --- |
| ანტარქტიდა | *ეს სტატია ანტარქტიდის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მარინა ვიქტორის ასული გოგლიძე–მდივანი** – ქართველი ვირტუოზი პიანისტი. დაიბადა 1936 წლის 6 ოქტომბერს ქალაქ თბილისში გამოჩენილი ქართველი მოჭადრაკის ვიქტორ გოგლიძის ოჯახში. 1954 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა საშუალო სკოლა, ხოლო 1955 წელს მუსიკალური ათწლედი ცნობილი პედაგოგის ევგენია ჩერნავსკაიას კლასი.

1955 წლიდან 1961 წლამდე იგი სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში და მოსკოვის კონსერვატორიის ასპირანტურაში იაკობ მილშტაინის და ემილ გილელსის ხელმძღვანელობით.

1961 წელს პარიზში ჟაკ ტიბოსა და მარგარეტ ლონგის საერთაშორისო კონკურსში მიიღო მონაწილეობა და დაიმსახურა „გრან პრი".

1963 წლის 27 ნოემბერს შედგა მარინა გოგლიძის დებიუტი ქალაქ ნიუ–იორკში ცნობილი „კარნეგი ჰოლის" დარბაზში.

მრავალი წლის განმავლობაში ქალბატონი მარინა გოგლიძე გამოდიოდა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში (აშშ, საფრანგეთი, კანადა, გერმანია, ჩეხოსლოვაკეი,ფინეთი, თურქეთი, მაროკო, ჩილე, პერუ, მექსიკა, იამაიკა, უნგრეთი და ა.შ.)

მარინა გოგლიძის რეპერტუარშია ბახის, ჰაიდნის, მოცარტის, შოპენის, ბეთჰოვენის, ბრამსის, ლისტის, შუმანის, რახმანინოვის, მუსორგსკის, ჩაიკოვსკის, ჰინდემიტის, შნიტკეს, თაქთაქიშვილის, კეფალიდის, გუბაიდულინას და ბევრი სხვა კომპოზიტორების ნაწარმოებები. 1986 წლის 26 იანვარს მოსკოვის კონსერვატორიის დიდ დარბაზში მარინა გოგლიძემ დაუკრა სერგეი პროკოფიევის ხუთივე საფორტეპიანო კონცერტი. ეს იყო დიდი მოვლენა მოსკოვის მუსიკალურ ცხოვრებაში.

სათანადოდ არის შეფასებული მარინა გოგლიძე–მდივანის ხანგრძლივი სამუსიკო მოღვაწეობა. 1976 წელს მას მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება.

ამჟამად მარინა გოგლიძე–მდივანი მოღვაწეობს მონრეალში "McGill" უნივერსიტეტში პროფესორის თანამდებობაზე.

დისკოგრაფია
-----------

* 1962 წელი - ჩაიკოვსკის პირველი კონცერტი – ორკესტრი Colonn, დირიჟორი პოლ დერვო.
* 1963 წელი პროკოფიევის კონცერტი N3, დირიჟორი გენადი რიჟდესტვენსკი.
* 1968 წელი ოთარ თაქთაქიშვილის პირველი კონცერტი, დირიჟორი ავტორი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს საბჭოთა ენციკლოპედია. 1975–1987
* MARINA MDIVANI IN PIANO RECITAL; Soviet Performer is Heard in Local Debut at Carnegie
* New-York Times, November, 28 1963
* select.nytimes.com
* Magazine «Disques» N127 Fevrier 1962
* Eric McLean. A powerful recital by Marina Mdivani (the Montreal Srar, Feb 18 1967)
* Katherina Sayer. Soviet pianist graces MAC (the «Hamilton Spectator» 1993).
* W. Reiche. Rough applause to the Soviet pianist. Sachsische Zeitung. 1968

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-07-21 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისურ, ქართულ და რუსულ ენებზე)
* ბეთჰოვენი — კონცერტი N2 ფინალური ნაწილი, დირიჟორი იური სმირნოვი
**ნიკოლოზ შარაბიძე** (დ. 1878 — გ. უცნობია) — ქართველი კომპოზიტორი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1900 წელს დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი. 1902 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სამეფო კართან არსებული სასიმღერო კაპელის რეგენტის კლასი. მრავალი წლის განმავლობაში ასწავლიდა საგუნდო სიმღერას და თეორიულ საგნებს თბილისის სასულიერო სემინარიაში, ქუთაისის ვაჟთა II გიმნაზიაში, სხვადასხვა სკოლასა და მუსიკალურ სასწავლებლებში. 1918-1921 წლებში მოღვაწეობდა თბილისსა და ქუთაისში. 1946 წლიდან ასწავლიდა ცენტრალურ მუსიკალურ სკოლაში. 1923–1954 წლებში ასწავლიდა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. დაწერილი აქვს საგუნდო ნაწარმოებები, საბავშვო სიმღერები, რომანსები, დამუშავებული აქვს ქართული ხალხური სიმღერები.

ლიტერატურა
----------

* *ჭუმბურიძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 478.
* Композиторы грузии: Издание второе. – тб. 1973. - გვ. 263 (რუსული)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ შარაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მარის ასსრ-ის დროშა
მარის ასსრ-ის გერბი
**მარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა** (რუს. Марийская Автономная Советская Социалистическая Республика) — რსფსრ-ის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული 1936-1993 წლებში. დედაქალაქი — იოშქარ-ოლა.

ისტორია
-------

მარის ასსრ შეიქმნა 1936 წლის 5 დეკემბერს საბჭოთა კავშირის 1936 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე მარის ავტონომიური ოლქის გარდაქმნის შედეგად, რომელიც თავის მხრივ შექმნილი იყო 1920 წლის 4 ნოემბერს, როგორც ავტონომიური ტეროტირიული წარმონაქმნი მთისა და მდელოს მარიელებისათვის. 

1990 წლის 22 ოქტომბერს მარის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით ჩამოყალიბდა მარის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. 

1992 წლის 9 დეკემბერს რუსეთის ფედერაციის სახალხო დეპუტატთა ყრილობამ მარის სსრ-ს უწოდა მარი-ელის რესპუბლიკა, შესაბამისად შეიტანეს ცვლილება რუსეთის ფედერაციის კონსტიტუციის 71-ე მუხლში[1].

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

მარის ავტონომიური საბჭოთა რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა 14 რაიონი. ამავე რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებობდა სამი ქალაქი (იოშქარ-ოლა, ვოლჟსკი და კოზმოდემიანსკი) და 14 დაბა[2].

ეროვნული შემადგენლობა
---------------------

**1970 წლის აღწერის მონაცემები:**

* რუსები — 321 ათასი ადამიანი (46,9 %)
* მარიელები — 299 ათასი ადამიანი (43,6 %)
* თათრები — 40 ათასი ადამიანი (5,8 %)
* ჩუვაშები — 9 ათასი ადამიანი (1,3 %)
* უკრაინელები — 5 ათასი ადამიანი (0,7 %)
* სხვა — 11 ათასი ადამიანი (1,7 %)[2]

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მარის ავტონომიური ოლქი
* მარი-ელი

სქოლიო
------

1. ↑  Закон Российской Федерации от 9 декабря 1992 года № 4061-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Федерации — России».
2. 1 2  Марийская Автономная Советская Социалистическая Республика // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**ნიკოლოზ იოთამის ძე ქარცივაძე** (დ. 1884,. სოფ. გოგიეთი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 9 ივლისი, 1937) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი.

ბიოგრაფია
---------

1904 წლიდან იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. ეკუთვნოდა „ალიონელ-ავტონომისტთა" ჯგუფს. არჩეული იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრად (1917-1918). იყო საქართველოს რესპუბლიკის ელჩი აზერბაიჯანის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 1920 წელს იკავებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის ამხანაგის (მოადგილის) პოსტს. 

საბჭოთა ოკუპაციის (1921) შემდეგ აქტიურად იყო ჩართული ანტისაბჭოთა არალეგალურ საქმიანობაში. იყო საქართველოს საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის წევრი (1922) და თავმჯდომარე (1923-1924). დაპატიმრებული იყო ჩეკას მიერ (1923, 1924). 1924 წლის სექტემბერში აგვისტოს აჯანყების ჩახშობის შემდეგ საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ მოახდინა მისი ქონების კონფისკაცია. 1934 წლამდე იყო გადასახლებული. მესამედ დააპატიმრეს 1937 წლის იანვარში. დაპატიმრებისას მუშაობდა საქართველოს სსრ ადგილობრივი მრეწველობის სახალხო კომისარიატის საგეგმო სექტორის უფროს ეკონომისტად. საქართველოს სსრ უმაღლესი სასამართლოს სპეციალურმა სესიამ გაასამართლა 58-ე მუხლით და მიუსაჯა დახვრეტა. მისი მეუღლე თამარ შარაშიძე (ქრისტინე შარაშიძის და) შუა აზიაში გადაასახლეს. რეაბილიტირებული იყო 1958 წელს.

ლიტერატურა
----------

* 

* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 454-455.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნიკოლოზ ქარცივაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  *ჯიქია ლ.*, 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში, თბ.: უნივერსალი, 2012. — გვ. 261.
**პეტარე** (ესპ. Petare) — ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში, მირანდას შტატის შემადგენლობაში. მიეკუთვნება კარაკასის ფედერალურ ოლქს. პეტარე აერთიანებს სუკრეს მუნიციპალიტეტს. დაარსდა 1621 წელს. იმ დროს პეტარეს ტერიტორიაზე არსებობდა რამდენიმე ესპანური მიწათსამფლობელო, რის შემდეგ ჩამოყალიბდა დასახლება. პეტარეში ცხოვრობდნენ ფრანცისკანელი ბერები, გაშენებული იყო ეკლესიები.

დღეისათვის, პეტარე განიხილება როგორც კარაკასის გარეუბანი, სადაც კარგად არის განვითარებული ადგილობრივი ეკონომიკის კომერციული ცენტრი.

ქალაქში არის ორი უნივერსიტეტი: სანტა-მარიას უნივერსიტეტი და მეტროპოლიტანის უნივერსიტეტი. მთავარ პრობლემად რჩება მოსახლეობის სიღარიბე. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით პეტარეს მოსახლეობა შეადგენს 369 000 კაცს.

პეტარეში განვითარებულია ვაჭრობა, რომელსაც ეწოდება „ბუხონეროსი" (Buhoneros). ხელსაყრელი სასოფლო-სამეურნეო რაიონები და ყავის, კაკაოსა და შაქრის ლერწმის წარმოებამ გამოიწვია პეტარეს გაერთიანება კარაკასის აგლომერაციაში.

ქალაქი დაარსდა 1621 წლის 17 თებერვალს კაპიტან პედრო დე ლუგო გუტიერესისა და მღვდლის — გაბრიელ მენდოსას მიერ პატარა ბორცვზე სახელწოდებით *სან-ხოსე-დე-გუანარიტო*.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენესუელის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია – ბრიტანიკა
* CentroHistóricodePetare.com დაარქივებული 2009-01-29 საიტზე Wayback Machine.
* Ciencias Humanas en Venezuela.
**მარინა ფაილოძე** (დ. 1954) — ქართველი მეცნიერი, ექიმი-პათოლოგანატომი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი.

1977–2015 წლებში იყო ჩაჩავას კლინიკის მორფოლოგიური ლაბორატორიის მორფოლოგი. 2008 წლიდან სადაზღვევო კომპანიების „მედიჰელფის", „გიდმედისა" და „გერმანული კლინიკის" ციტოლოგი. 2008 წლიდან იყო საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა იოაკიმეს და ანას სახელობის სამედიცინო ცენტრის მორფოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. 2015 წლიდან ღუდუშაურის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის მორფოლოგი. 2018 წლიდან იყო თბილისის კლინიკური პათოლოგიის სამეცნიერო-პრაქტიკული ცენტრის მორფოლოგი. 2012 წლიდან მუშაობს ქირურგიის ეროვნულ ცენტრში გინეკოლოგიური მორფოლოგიის (ოპერაციული, ბიოფსიური, ციტოლოგიური), პლაცენტის პათოლოგიის და აბორტული (22 კვირამდე ვადით ნაყოფებში) ნაყოფების კვლევის მიმართულებით. არის 50–მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი. 

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „დროული ნაყოფის თირკმელზედა ჯირკვლების და პლაცენტის მორფო-ფუნქციური ცვლილებების კორელაციური კავშირი მწვავე და ქრონიკული ჰიპოქსიის პირობებში", დაიცვა 1989 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „საკვერცხის ფოლიკულური აპარატის და ყვითელი სხეულის დისგენეზია საშვილოსნოს პროლიფერაციული მიომებით დაავადებულ რეპროდუქციული პერიოდის ქალებში", დაიცვა 2006 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მარინა ფაილოძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**პოლიტპატიმრების სახლი** (რუს. Дом политкаторжан) — საცხოვრებელი სახლი. აგებულია კონსტრუქტივიზმის არქიტექტურულ სტილში. მდებარეობს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგის პეტროგრადის რაიონში. მისამართი სამების მოედანი, სახლი № 1. არის სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტი. აგებულია 1931-1935 წლებში არქიტექტორების გ. ა. სიმონოვის, პ. ვ. აბროსიმვისა და ა. ფ. ხრიაკოვის პროექტის მიხედვით ყოფილი პოლიტპატიმრებისა და რეპრესირებულთა საზოგადოებისათვის.

ისტორია
-------

შენობა არის ლენინგრადის ერთ-ერთი პირველი სახლი-კომუნა. შედგება სამი ექვს და შვიდსართულიანი კორპუსისაგან და შედგება 200 ბინისაგან. შენობას აქვს მართკუთხა სამკუთხედის ფორმა. ამ სამკუთხედის ერთი კათეტი და ჰიპოტენუზა გადის პეტრეს სანაპიროზე და მასში განთავსებულია ოროთახიანი ბინები, ხოლო მეორე კათეტი გადის სამების მოედანზე და მასში განთავსებულია სამოთახიანი ბინები.

შენობის გარე ხედი პრაქტიკულად არ შეცვლილა. სახლის პირველ სართულზე განთავსებულია მაყურებლების დარბაზი და სასადილო, აქვთ თავიანთი საბავშვო ბაღი, ბიბლიოთეკა, კლუბი, ავტოფარეხები.

ბინის მრავალრიცხოვანი რეპრესირებული მაცხოვრებლების გამო, სკვერში სამების მოედანზე 1990 წელს დაამონტაჟეს ძეგლი, სოლოვეცკის ქვა, ხოლო სახლის ეზოში მემორალური დაფა, რომლის ავტორიც იყო ბოგომოლოვი, ივანე დიმიტრის ძე ბოგომოლოვის შვილი. ივანე იყო პოლიტპატიმართა და რეპრესირებულთა საზოგადოების წევრი, რომელიც დახვრიტეს 1938 წელს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ДОМ ПОЛИТКАТОРЖАН
* Дом политкаторжан
ევროპის პარლამენტის არჩევნების პოსტერი იტალიაში
**პოლიტიკური პარტია** — ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სახელმწიფოში პოლიტიკური ძალაუფლების მოსაპოვებლად, ჩვეულებრივ არჩევნების გზით. ხშირად, პარტია წარმოადგენდეს რაიმე იდეოლოგიას, მაგრამ ის ასევე შეიძლება იყოს სხვადასხვა ინტერესების მქონე ძალების კოალიცია.

პოლიტიკური პარტია არის საერთო მსოფლმხედველობრივ და ორგანიზაციულ საფუძველზე შექმნილი მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი დამოუკიდებელი და რეგისტრირებული გაერთიანება, რომელიც, როგორც წესი, მიზნად ისახავს ხელისუფლებაში მოსვლას და საკუთარი სამოქმედო პროგრამის განხორციელებას. პარტია, როგორც თავისუფალი, დემოკრატიული საზოგადოების აუცილებელი კონსტიტუციური სამართლებრივი ნაწილი, არჩევნების მეშვეობით და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა საშუალებებით მონაწილეობს მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ფორმირებასა და გამოხატვაში.

პირველი პოლიტიკური პარტიის ჩანასახებს ჯერ კიდევ მონათმფლობელურ და ფეოდალურ საზოგადოებებში ვხვდებით. ჯგუფად გაერთიანებული სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები ხელისუფლებისა ან მასზე ზეგავლენისთვის იბრძოდნენ. ასეთი დაჯგუფებების ტიპურ წარმომადგენლებად მიიჩნევიან ვიგები და ტორები, რომლებიც ინგლისში XVII ს-ის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდნენ. პირველი პარტია 1877 წელს ინგლისში შეიქმნა ლიბერალური პარტიის სახით. პარტიების კლასიფიკაციის საფუძვლად სხვადასხვა კრიტერიუმია მიღებული: სოციალური, იდეოლოგიური, ორგანიზაციის პრინციპი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 694-695.
* მიხეილ ჭაბაშვილი (1989). რედ. ი. ქვაჩახია, დ. ოდიშარია: *უცხო სიტყვათა ლექსიკონი*. თბილისი:  განათლება,   გვ. 372.
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პოლიტიკური პარტია. *სპებ, Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი*.
* საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებათა რეესტრი დაარქივებული 2020-05-13 საიტზე Wayback Machine.
**პოლიფონია** (ბერძ. πολύς — „მრავალრიცხოვანი" და  φωνή — „ხმა") — ორი ან რამდენიმე დამოუკიდებელი, ფუნქციურად თანასწორუფლებიანი მელოდიის ერთდროული ჟღერადობა.
პოლიფონიური მუსიკისთვის დამახასიათებელია ინტელექტუალიზმი, მხატვრულ-სახეობრივი განზოგადება, ობიექტურობა და ერთაფექტიანობა. მისთვის ტიპურია მუსიკალური მასალის უწყვეტი განვითარება, საწყისი ხასიათის ნაკლებინტენსიური გარდაქმნა.

პოლიფონია დაიბადა სავარაუდოდ, შუა საუკუნეების მიწურულს, ევროპულ ვოკალურ მუსიკაში პირველი შემორჩენილი ნიმუშები — ორგანუმები IX საუკუნით თარიღდება. XVIII საუკუნეში პოლიფონია განვითარების ყველაზე მაღალ წერტილს გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელის და იოჰან სებასტიან ბახის შემოქმედებაში აღწევს. იქმნება ისეთი მნიშვნელოვანი მუსიკალური ფორმა, როგორიცაა ფუგა.

პოლიფონიური მუსიკისთვის დამახასიათებელ ხერხებს მიმართავენ მეოცე საუკუნის კომპოზიტორებიც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჰომოფონია
* ჰეტეროფონია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა"

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4175288-0
* NKC: ph281870

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მესინია** (ბერძ. Μεσσηνία) — ნომი საბერძნეთში, პელოპონესის პერიფერიაში. ნომის ჩრდილოეთით მდებარეობს მთაგრეხილი ტაიგეტოსი, რომელიც ყოფს ერთმანეთისგან ლაკონიას და მეინიას.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კალამატა.

სხვა დიდი ქალაქები:

* ფილიატრა
* მესინი
* გარგალიანი
* კიპარისია
* პილოსი
* კორონი
* მეტონი

ისტორია
-------

ძველი მესინიას რუკა
ძველ დროში გადმოცემით მესინია დასახლებული იყო ლელეგებით. ჰომეროსის თანახმად მესინიაში იყო ნესტორის სამეფო პილოსი. მესენიის ომების შედეგად მესენია იმყოფებოდა სპარტის მმართველობის ქვეშ. ძვ. წ. 369 წელს თებეელების სპარტაზე გამარჯვების შემდეგ მესინიამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა. იმავე წელს იქნა დაარსებული მესინიას ახალი დედაქალაქი მესინი.ძვ. წ. I საუკუნეში მესინია შევიდა რომის იმპერიის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
---------

### მთები

უდიდესი მთაა — პროფიტოს ილიასი (Προφήτης Ηλίας) 2404 მ.), ტაიგეტოსის მთაგრეხილში.

### მდინარეები

ნომის ყველაზე დიდი მდინარეა — პამისოსი. პატარა მდინარეები: ველიკასი და ნედონასი.

ეკონომიკა
---------

კალამატა — მესინიას ნომის სავაჭრო და სამრეწველო ცენტრია, აგრეთვე მნიშვნელოვანი ნავსადგური.
სოფლის მეურნეობის სექტორში მთავარი ადგილი უკავია: ლეღვს, ვაზს, ფორთოხალს, ზეთისხილს და ზეთისხილის ზეთს.

მუნიციპალიტეტები
----------------

პერიფერიული ერთეული მესინია იყოფა 6 მუნიციპალიტეტად.


|  |
| --- |
| კალამატა (1) |
| მესინი (2) |
| ოხალია (3) |
| პილოს-ნესტორასი (4) |
| ტრიფილია (5) |
| დასავლეთი მანი (6) |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის ნომები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
M54, ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი
M54-ის მდებარეობა
**მესიე 54** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **M54** ან **NGC 6715**) — სფეროსებრი გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის მიმართულებით. 1778 წელს აღმოაჩინა და თავის კატალოგში შეიტანა ფრანგმა ასტრონომმა შარლ მესიემ. 

წარსულში მიიჩნეოდა, რომ ეს ობიექტი დედამიწიდან 50 000 სინათლის წლით იყო დაშორებული და ირმის ნახტომს მიეკუთვნებოდა, თუმცა 1994 წელს აღმოჩნდა, რომ M54 უფრო დიდი ალბათობით მშვილდოსნის ჯუჯა სფეროსებრ გალაქტიკას მიეკუთვნება. შესაბამისად, იგი პირველი სფეროსებრი გროვაა, რომელიც თავდაპირველად ჩვენი გალაქტიკის შემადგენელ ნაწილად მიიჩნეოდა, შემდეგ კი თითქმის 2,5 საუკუნის მერე, გალაქტიკისმიღმა სტატუსი მიიღო. 

თანამედროვე შეფასებით, M54 დედამიწიდან 87 000 სინათლის წლითაა დაშორებული და მისი რადიუსი 150 სინათლის წელია. სფეროსებრებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროა, მიეკუთვნება III კლასს (I ყველაზე მჭიდრო და XII ნაკლებ მჭიდრო). ნათება ჩვენი მზისას დაახლოებით 850 000-ჯერ აღემატება, ვარსკვლავიერი სიდიდე −10.0-ია. 

მდებარეობს მშვილდოსნის ჯუჯა სფეროსებრი გალაქტიკის ცენტრში, ზოგიერთი მკვლევრის აზრით მის ბირთვში. ზოგიერთს კი მიაჩნია, რომ ის ნამდვილი სფეროსებრი გროვაა, რომელიც გალაქტიკის ცენტრში მისი ორბიტის დინამიკური ხახუნის შედეგად გამოწვეული დაშლის შედეგად ჩავარდა.

M54-ის ცაზე ხილვა ადვილია, თუმცა სამოყვარულო ტელესკოპებითაც კი შეუძლებელია მისი ცალკეული ვარსკვლავების გარჩევა.

2009 წლის ივლისში, ასტრონომთა ჯგუფმა განაცხადა, რომ M54-ის ბირთვში საშუალო მასის შავი ხვრელის არსებობის გამოვლინება იპოვეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* M54 @ SEDS Messier pages

სქოლიო
------

1. ↑  
Siegel, Michael H.; Dotter, Aaron; Majewski, Steven R.; Sarajedini, Ata; et al. (2007). „The ACS Survey of Galactic Globular Clusters: M54 and Young Populations in the Sagittarius Dwarf Spheroidal Galaxy". *Astrophysical Journal Letters*. **667** (1): L57–L60. arXiv:0708.0027. Bibcode:2007ApJ...667L..57S. doi:10.1086/522003.
2. ↑  Carretta, E.; Bragaglia, A.; Gratton, R. G.; Lucatello, S.; et al. (2010). „M54 + Sagittarius = ω Centauri". *The Astrophysical Journal Letters*. **714** (1): L7–L11. arXiv:1002.1963. Bibcode:2010ApJ...714L...7C. doi:10.1088/2041-8205/714/1/L7.
3. ↑  Bellazzini, M.; Ibata, R. A.; Chapman, S. C.; Mackey, A. D.; et al. (2008). „The Nucleus of the Sagittarius Dsph Galaxy and M54: a Window on the Process of Galaxy Nucleation". *The Astronomical Journal*. **136** (3): 1147–1170. arXiv:0807.0105. Bibcode:2008AJ....136.1147B. doi:10.1088/0004-6256/136/3/1147.
4. ↑  
Ibata, R.; Bellazzini, M.; Chapman, S. C.; Dalessandro, E.; et al. (2009). „Density and Kinematic Cusps in M54 at the Heart of the Sagittarius Dwarf Galaxy: Evidence for a თარგი:Solar mass Black Hole?". *Astrophysical Journal Letters*. **699** (2): L169–L173. arXiv:0906.4894. Bibcode:2009ApJ...699L.169I. doi:10.1088/0004-637X/699/2/L169.
მარკუს მანლიუსი აჩერებს გალების შეტევას
**მარკუს მანლიუს კაპიტოლიუმელი** (ლათ. Marcus Manlius Capitolinus, ხანდახან იწერება როგორც *Manilius*.[1][2]; გ. ძვ. წ. 384) — რომაელი პატრიციუსი, კონსული.

მარკუს მანლიუსის დაბადების და წარმომავლობის შესახებ ცნობები არ მოგვეპოვება. ტიტუს ლივიუსის მიხედვით იგი ძვ. წ. 392 წელს კონსულად იყო არჩეული.[3]

გალების მიერ რომის აღებისას იგი კაპიტოლიუმის მცველთა რიცხვში იყო და როდესაც გალებმა სცადეს ღამით ციხესიმაგრეში შეპარვა და ქალღმერთ იუნონასთვის მიძღვნილი ბატები გააღვიძეს, მათმა ყიყინმა სწორედ მანლიუსი გააღვიძა და იგი არნახული გულადობით შეებრძოლა მათ. მეორე დღეს კი კაპიტოლიუმში გამაგრებულმა ჯარისკაცებმა თავისი დღიური საგზალი აჩუქეს მას დიდი პატივისცემის ნიშნად.

კამილუსის მიერ რომის განთავისუფლების შემდეგ მანლიუსი მიიჩნევდა რომ მისი გმირობა დაივიწყეს და სათანადოდ არ შეაფასეს. მან დაიწყო პლებსის თავის გარშემო შემოკრება, ზოგი ვალებისგან იხსნა, ზოგს სხვა რამითაც დაეხმარა. მალე მან უკვე ღიად დაუწყო პლებეებს აჯანყებისკენ მოწოდება.

ძვ. წ. 385 წელს სენატმა დიქტატორ ავლუს კორნელიუს კოსუსს მოახსენეს მანლიუსის ქმედებების შესახებ. დიქტატორმა იგი მეორე დღესვე სასამართლოში დაიბარა. დიქტატორმა ბრძანა მანლიუსის დაპატიმრება, რითაც ამ უკანასკნელის პოპულატობა ხალხი კიდევ უფრო გაიზარდა. მისი მომხრეების შეთქმულება სულ უფრო და უფრო ფართოვდებოდა. მალე სენატი იძულებული გახდა გაენთავისუფლებინათ მანლიუსი, რამაც მდგომარეობა კიდევ უფრო გაამწვავა. მანლიუსი მოუწოდებდა პლებსს არ ჩაწერილიყვნენ ჯარში და არ გადაეხადათ გადასახადები, საქმე იქამდე მიდიოდა რომ პლებსი კიდევ ერთხელ დატოვებდა რომს.

ძვ. წ. 384 წელს მანლიუსი ისევ დაიბარეს სასამართლოში, ამჯერად მას ბრალად მეფის ძალაუფლებისთვის ბრძოლა ედებოდა, რაც რომში სიკვდილით ისჯებოდა. სასამართლო გაჭიანურდა, როგორც მიიჩნევენ იმის გამო, რომ იგი ტარდებოდა ისეთ ადგილას საიდანაც კარგად ჩანდა კაპიტოლიუმი. რაც ბრალდებას აშკარად ხელს უშლიდა. საბოლოოს გადაწყვიტეს სასამართლო ქალაგარეთ ჩაეტარებინათ, საიდანაც არ ჩანდა კაპიტოლიუმი. აქ უკვე ბრალდების მხარემ იმარჯვა და მარკუს მანლიუს სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს.

იგი გადმოაგდეს ტარპეის კლდიდან, რომელზეც დგას კაპიტოლიუმი. სენატის დადგენილებით მანლიუსების გვარში სახელი მარკუსი აიკრძალა.

სქოლიო
------

1. ↑  Schneider, Norbert (18 June 2019). *Die antiklassische Kunst: Malerei des Manierismus in Italien*.  LIT Verlag Münster. ISBN 9783643116024.
2. ↑  WI-ID Subject Tree.
3. ↑  T.R.S. Broughton: The Magistrates Of The Roman Republic. Vol. 1: 509 B.C. - 100 B.C.. Cleveland / Ohio: Case Western Reserve University Press, 1951. Reprint 1968. (Philological Monographs. Hrsg. von der American Philological Association. Vol. 15, 1), p. 92
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მატარამი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

მატარამის სასულთნოს დროშა.
**მატარამი** — სახელმწიფო ინდონეზიაში, კ. იავაზე. არსებობდა 1575-1755 წლებში. წარმოიქმნა ხანგრძლივი ფეოდალური შინაომების შედეგად, რომელიც მოჰყვა მაჯაპაჰიტის დაშლას და პორტუგალიელების შემოსევის შედეგად ზღვისპირა ქალაქ-სახელმწიფოების დასუსტებას. მატარამის სასულთნო განვითარებული ფეოდალური სახელმწიფო იყო, რომელსაც განაგებდა მუსლიმანური დინასტია. სასულთნოს გამგებლებმა (სენაპატი 1575-1601 წწ. აგუნგი 1613-1645 წწ.) გააერთიანეს ცენტრალური და აღმოსავლეთი იავა, მოსპეს უკანასკნელი ინდუისტური სახელმწიფოები იავაზე. 1641 წელს აგუნგმა სულთნის ტიტული მიიღო. XVII საუკუნის 70-იან წლებში ჰოლანდიელებმა სასულთნოს ტახტზე დასვეს თავისი კაცი, რომელმაც ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიას მატარამის უმნიშვნელოვანესი ტერიტორია დაუთმო. იმავე წლებში იფეთქა ანტიჰოლანდიურმა აჯანყებამ სურაპატის მეთაურობით. აგრეთვე ომებმა ტახტის მემკვიდრეობისათვის (3 ომი: 1703-1705 წწ. 1719-1723 წწ. 1749-1755 წწ.), რომლებშიც აქტიურად ჩაებნენ ჰოლანდიელები. მატარამმა დაკარგა თავისი სამფლობელოების დიდი ნაწილი და კომპანიის ვასალი გახდა. 1755 წელს გაიყო ჰოლანდიელებზე დამოკიდებულ 2 სახელმწიფოდ და ჩამოყალიბდა ჯოკიაკარტის სასულთნო და სურაკარტის სასულთნო.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 487.
მარტოხელა მეტეორის ანიმაცია
ღამის ცა, მეტეორული ნაკადი ორიონიდები
**მეტეორული ნაკადი** — მეტეორების ერთობლიობა, რომლებიც ხანგამოშვებით ან ყოველწლიურად დაახლოებით ერთსა და იმავე თარიღებშია შესამჩნევი (ღამით ვიზუალური და ფოტოგრაფიული დაკვირვებით, ხოლო დღისით რადიოლოკაციური დაკვირვებით). მეტეორული ნაკადის გამომწვევი მეტეორული სხეულები ერთადაა წარმოქმნილი და მოძრაობენ პარალელურად, რის გამო ცის თაღზე მათი ხილული გზები თითქოს ერთი წერტილიდან, ეგრეთ წოდებული რადიანტიდან გამოდის. მეტეორული ნაკადების დანახვა შესაძლებელია მზის ირგვლივ ელიფსურ ორბიტებზე მოძრავი მეტეორული სხეულების გუნდების დედამიწის ატმოსფეროსთან შეხვედრისას. კომპაქტური გუნდები მეტეორულ წვიმას იწვევს; მეტეორულ ნაკადებს სახელს არქმევენ იმ თანავარსკვლავედების მიხედვით, რომლებშიც მათი რადიანტებია, ან უახლოესი ბრწყინვალე ვარსკვლავების მიხედვით. შესწავლილია რამდენიმე ასეული მეტეორული ნაკადი. მათი უმრავლესობის ორბიტები უახლოვდება მოკლეპერიოდიანი კომეტების ორბიტებს. ამით დასტურდება, რომ მეტეორული ნაკადები წარმოიქმნება კომეტების ბირთვების დაშლით.

მეტეორული ნაკადები
------------------

* ლეონიდები
* პერსეიდები
* დრაკონიდები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მეტეორთა საერთაშორისო ორგანიზაცია (ინგლისური)
* გარი კრონკი. კომეტები და მეტეორული ნაკადები (ინგლისური)
* მეტეორული ნაკადების კალენდარი (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 613.
**მეტალოგენია** (ბერძ. metallon – ლითონი და genia – რთული სიტყვის ნაწილი, აღნიშნავს წარმოშობას, შექმნას) — გეოლოგიის დარგი, რომელიც იკვლევს მადნეული საბადოების ჩამოყალიბებისა და განაწილების რეგიონულ კანონზომიერებებს მაგმურ, ტექტონიკურ და ნალექთდაგროვებით პროცესებთან კავშირში. ეს პროცესი გეოსინკლინებსა და ბაქნებზე სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობს. 

გეოსინკლინის დაძირვის ეტაპზე წარმოიქმნება მაგმური ქანების 4 ფორმაცია: სპილიტ-კერატოფირული — სპილენძის, თუთიის, ზოგჯერ ტყვიის კოლჩედანური ტიპის საბადოებით; პერიდოტიტური-ქრომიტების მაგმური საბადოებით; გაბრო-პიროქსენიტ-დუნიტური — ტიტანმაგნეტიტური მადნების მაგმური საბადოებით და პლაგიოგრანიტ-პლაგიოსიენიტური — რკინისა და სპილენძის სკარნული საბადოებით. 

მეტალოგენია წარმოადგენს მადნეული საბადოების პროგნოზის მეცნიერულ საფუძველს. 

საქართველოსა და კავკასიაში მეტალოგენიის პრობლემები გაშუქებულია გიორგი ზარიძის, გიორგი თვალჭრელიძის, გიორგი ძოწენიძის და სხვ. შრომებში.

ლიტერატურა
----------

* *ყუფარაძე მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 604.
**მეტაქსია სიმონიანი** (დ. 21 თებერვალი, 1926 – 11 აგვისტო, 1987) — სომეხი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

მეტაქსია სიმონიანი დაიბადა 1926 წელს, აშხაბადში. 1933 წელს მეტაკსია სიმონიანი თავის ოჯახთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად ერევანში. 1948 წელს დაამთავრა ერევნის თეატრისა და კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუი. ამავე წელს მიწვეული იქნა სუნდუკიანის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში. 1968 წლიდან ასწავლიდა ერევანში სომხეთის სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო აკადემიაში.

სწავლის პერიოდში ითამაშა კატერინას (ფიოდორ სოლოგოდის „მოტაცებული პენი") და ანანაის (გაბრიელ სუნდუკიანის „კიდევ ერთხელ, სხვა მსხვერპლი") როლები.

მისი ერთ-ერთი პირველი დასამახსოვრებელი როლებია არმანუში (გრიგორ ტერ-გრიგორიანის *ეს ვარსკვლავები ჩვენია*; სსრკ-ის სახელმწიფო პრიზი, 1950), ნინა (მიხეილ ლერმონტოვის *მასკარადი*) და არბენინი (ვაჰრამ პაპაზიანი).

კარიერა
-------

სიმონიანმა სომხურ თეატრში არუს ვოსკაკიანისა და რუზანა ვარდანიანის ტრადიციები გააგრძელა. ის თამაშობდა როგორც სომეხი, ისევე რუსი და დასავლეთ ევროპელი მწერლების მიერ დადგმულ სპექტაკლებში. თამაშობდა როგორც კომიკურ, ისე ტრაგიკულ როლებს. მეტაკსია სიმონიანი მრავალი ათული წლის მანძილზე არაერთ სპექტაკლში თამაშობდა მთავარ როლებს. უთამაშია ისეთი პერსონაჟები, როგორებიცაა: შურა (მაქსიმ გორკის „ეგორ ბულიჩოვი და სხვები"), დეზდემონა, ჯულიეტა, კორდელია (უილიამ შექსპირის *ოტელო*, *რომეო და ჯულიეტა*, *მეფე ლირი*), სუსანა (შირვანზადეს *ნამუსი*). ამის შემდეგ ითამაშა ჰუდიტის კარლ გუცკოვის), ურიელ აკოსტას, ნუდარის (ნაირი ზარიანის *ლამაზი არა*), კატერინ ლეფიე (ვიქტორიან სარდუ და მადამ სან ჟენ ეზეზიპ მორო), მართა (ედუარდ ალბის *ვის ეშინია ვირჯინია ვულფის*, უკანასაკნელი როლი) და სხვ.

სიმონიანმა აგრეთვე ითამაშა ანასტასია ფილიპოვნას (ფიოდორ დოსტოევსკის რომანი „იდიოტი").
ითამაშა შირვანზადეს პოემაში „ნამუსი", რომელშიც მოთხრობილია ახალგაზრდა შეყვარებული წყვილის, სეირანისა და სუსანას შესახებ, ისტორია პატრიარქალური წეს-წყობილების გამო ტრაგიკულად სრულდება. ამ სპექტაკლში სიმონიანი სუსანას როლს თამაშობდა.
გარდა თატრალური როლებისა სიმონიანს არაერთხელ უთამაშია კინოში. (ანაჰიტი, 1947, „გოგონა არარატის ველიდან", 1949, „ვისთანაც ცხოვრება იღიმის", 1957, „ნახტომი უფსკრულზე", 1959, „წყლის ამოსვლა", 1962 წელს, *კამოს უკანასკნელი სიგელი*, 1973, *საიათნოვა*, 1960' და სხვ.). სიმონიანი გამოდიოდა მოსკოვში, ბაქოში, ერევანში, ბეირუთში, თბილისში, დამასკოში და სხვ.

გარდაიცვალა 1987 წლის 11 აგვისტოს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Մետաքսյա Սիմոնյան. Կենսագրություն
* 

* მეტაქსია სიმონიანი — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  Sundukyan, Gabriel (1902) *"Once again another victim"*, 2-nd, Mikaelyan street:  "M. Martirosyants" Press,   გვ. 168.
2. ↑  Shakespeare, William (2011) *"Othello"*.  Simon and Schuster,   გვ. 368.
3. ↑  Shirvanzade, Alexander (1979) *"Namus"*.  Soviet writer,   გვ. 381.
მეტამორფოზი
კალიის მეტამორფოზი
**მეტამორფოზი** (ბერძ. μεταμόρφωσις — გარდაქმნა) — რისიმე ერთი ფორმის სხვა ფორმად გარდაქმნა, გადაქცევა.

მცენარის მეტამორფოზი
--------------------

მცენარეთა ძირითადი ორგანოების სახეცვლილება, რომელიც დაკავშირებულია ამ ორგანოთა ფუნქციების შეცვლასთან.

მეტამორფოზი მიმდინარეობს ონტოგენეზში და გამოიხატება ორგანოთა ევოლუციურ პროცეში გამომუშავებული და განმტკიცებული ცვლილებებით. მეტამორფოზი დამახასიათებელია მცენარის ვეგეტატიური ორგანოსათვის.

ფართოდაა ცნობილი ყლორტისა და ფოთლის მეტამორფოზი. ტიპობრივი ყლორტის მეტამორფოზი გვხვდება მშრალი გარემოს მცენარეებში. მაგალითად, ღეროსუკულენტების ხორცოვანი ღერო გადაქცეულია ხოლმე წყლის დამაგროვებელ და მაფოტოსინთეზირებელ ორგანოდ. ყლორტის მეტამორფოზია აგრეთვე კუნელის დატოტვილი ეკლები, მარწყვის პწკალები, ფოთლის მეტამორფოზია კოწახურის ეკლები, პარკოსანთა ულვაშები და სხვა. უმეტეს შემთხვევაში მეტამორფოზს განიცდის მცენარეთა ორგანოების ჩანასახები.

ცხოველის მეტამორფოზი
--------------------

ორგანიზმის გარდაქმნა პოსტემბრიონული განვითარების პერიოდში. მეტამორფოზი დაკავშირებულია საარსებო პირობებისა და ცხოვრების ნირის მკვეთრ ცვლილებებთან ონტოგენეზში. მეტამორფოზი ხდება მხოლოდ არაპირდაპირი ანუ ლარვული განვითარებისას და გამოიხატება ლარვის გარდაქმნაში ცხოველის საბოლოო ფორმად.
ლარვა სრულასაკოვანი ცხოველებისაგან განსხვავდება თავისი ფუნქციებით და აგებულებით, რაც დროებითი ორგანოებისა და ნაწილების განვითარებით ვლინდება. მეტამორფოზის დროს ეს ორგანოები იცვლება საბოლოო (დეფინიტური) ორგანოებით, რაც უფრო ხშირად თანდათანობით ხდება. ზოგჯერ მოკლე დროში ხდება და თანაც ყველა ნაწილის მეტნაკლებად ერთდროულად და მკვეთრად გარდაქმნით (კატასტროფული მეტამორფოზი). ზოგჯერ კი თითქმის ყველა ქსოვილის სრული დაშლით (ნეკრობიოზული მეტამორფოზი).
მაგალითად, უმაღლესი მწერების (ბუზები, პეპლები, ხოჭოები) ე.წ. სრული გარდაქცევისას (ჰოლომეტაბოლია) ჭუპრის სტადიაზე იშლება თითქმის ყველა ორგანო, ახალი ორგანოები კი არადიფერენცირებული უჯრედების გროვებიდან ვითარდება.

ზოგჯერ ერთი და იმავე ცხოველის ონტეგენეზში რამდენიმე ლარვული ფორმაა და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც რამდენიმეჯერ ხდება (ჰიპერმეტამორფოზი). ზოგი ცხოველის ლარვას გამრავლების უნარი აქვს; ზოგჯერ კი ლარვა მეტამორფოზს აღარ განიცდის, იზრდება და განაყოფიერებით მრავლდება, რასაც ნეოტენია ეწოდება.

არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 608.
ცნობილი მეტაფიზიკოსებიმეტაფიზიკოსები: რენე დეკარტი, პარმენიდე, ჰერაკლიტე, არისტოტელე
**მეტაფიზიკა** (ბერძ. μεταφυσικά < ძვ. ბერძნ. τὰ μετὰ τὰ φυσικά, სიტყვასიტყვით — „ის, რაც ფიზიკის შემდეგ მოდის") — ფილოსოფიის დარგი, რომელიც იკვლევს მხოლოდ გონებით გასაგებ უმაღლეს, გრძნობის ორგანოებისთვის მიუწვდომელ და ყოველი არსებულისათვის უცვლელ საწყისებს.

არისტოტელე მას ფილოსოფიის დარგთა შორის უმნიშვნელოვანესად თვლიდა და „პირველად ფილოსოფიას" ეძახდა. ის მეტაფიზიკას სამ ძირითად ნაწილად ყოფდა:

1. ონტოლოგია (იკვლევს ყოფიერებასა და არსებობას).
2. ბუნებრივი თეოლოგია (სწავლობს ღმერთს, რელიგიისა და სპირიტუალურ საკითხებს)
3. უნივერსალური მეცნიერება (შეისწავლის ლოგიკისა და მსჯელობის პირველად პრინციპებს).

ისტორია
-------

ტერმინი მეტაფიზიკა აღმოცენდა ძვ. წ. I საუკუნეში, მის მამად ითვლება პარმენიდე. შუა საუკუნეებში იგი თეოლოგიის პოზიციების გასამყარებლად გამოიყენებოდა და წარმოადგენდა მისი თეორიის დასაბუთებას. უძველეს დროსა და აღორძინების ეპოქაში მეტაფიზიკა ბუნებას განიხილავდა როგორც ერთ მთლიანობას. XVII საუკუნიდან XVIII საუკუნემდე იგი მჭიდრო კავშირში იმყოფებოდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებთან. თუმცა შემდეგ მოხდა მათი დაშორება უკვე, ვოლფისა და სხვა ფილოსოფოსების ნაშრომებში, მსგავსი სახით გვხვდება მეტაფიზიკა თანამედროვე დროშიც.

### თანამედროვე დრო

ახლანდელ რეალობაში მეტაფიზიკა გვევლინება ანტიდიალექტიკური სახით, რა დროსაც საგნები და მოვლენები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად და უცვლელად მიიჩნევა. ახლა მეცნიერული ცოდნის გაღრმავებისა და დიფერენციაციის გამო იგი დაიშალა მრავალ დარგებად, რომლებსაც ერთმანეთთან არანაირი კავშირი არ აქვთ. მეტაფიზიკის ცნება, ანტიდიალექტიკურად პირველად ჰეგელმა გამოიყენა.

ლიტერატურა
----------

* ფილოსოფიური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1987.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მეტაფიზიკა — The basics of phylosophy (ინგლისური)
**მეტაფრასი Q-39** — საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში Q-39-ის სახელით ცნობილი დაცული ხელნაწერი. 

ხელნაწერი შეიცავს 488 ფურცელს, მისი ზომებია 32X22 სმ. შესრულებულია ქაღალდზე. ტყავგადაკრული ტვიფრული ხის ყდა (დაზიანებული). მომგებელი – მოქველი მთავარეპისკოპოსი ეფვთჲმე საყვარელიძე. გადამწერი – ნავკრატიოზ ციმცაძე. დათარიღებულია ექვთიმე საყვარელიძის მოქვის მთავარეპისკოპოსად ყოფნის მიხედვით – 1578-1611 წწ. ამ პერიოდში ის უკვე დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსია, მაგრამ მოქვის მღვდელმთავართა ქრონოლოგიურ რიგზე მომუშავე მეცნიერები ასეთ ზუსტ თარიღს ვერ იძლევიან. ექვთიმე საყვარელიძის მოღვაწეობას მოქვის კათედრაზე XVI საუკუნის II ნახევრით განსაზღვრავს გ. კალანდია, ხოლო ბ. ხორავა უფრო აკონკრეტებს მისი მმართველობის წლებს XVI საუკუნის 50-70-იან წლებით. 
ხელნაწერის ანდერძის თანახმად ეფთვიმე საყვარელიძეს მეტაფრასი მოქვის ტაძრისთვის შეუწირავს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „შენ ცათა უვრცელესო და ქერობინთა უზეშთაესო, პატიოსანო მოქჲსა ღ(მრთ)ისმშობელო, მე მოქველ მთავარეპისკოპოსმან ეფთჲმე საყვარელიძემან, დავაწერინე ესე სულთა განმანათლებელი პატიოსანი მეტაპრასი და შემოგწირე სახსრად და საოხად სულისა ჩემისათა." |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ამა წიგნისა მეტაფრასისა მწერალსა ნავკრატიოზს ციმცაძესა შეუნდევ, უფალო ღმერთო" |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ანდერძი იხსენიებს, მათ შორის თავის ოჯახის წევრებთან ერთად." |
|  |  |

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს სახელმწიფ ომუზეუმის ხელნაწერთა ახალი(Q) კოლექცია, ტ. I. შედგენილი ე. მეტრეველისა და ქრ. შარაშიძის მიერ, ილ. აბულაძის რედაქციით. თბ. 1957, გვ. 52.
* კალანდია გ.ოდიშის საეპიკოპოსოები, თბ. 2004, გვ. 134.
* ხორავა ბ. მოქველ ეპისკოპოსთა ქრონოლოგიური რიგი, საისტორიო ძიებანი, ტ. I, თბ. 1990, გვ. 51.
* საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ხელნაწერთა ახალი(Q) კოლექცია, ტ. I. შედგენილი ე. მეტრეველისა და ქრ. შარაშიძის მიერ, ილ.აბულაძის რედაქციით. თბ. 1957, გვ. 52
მასლოუს მოთხოვნილებათა პირამიდა
**მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქია** — თეორია ფსიქოლოგიაში, რომელიც აბრაჰამ მასლოუმ 1943 წელს თავის ნაშრომში წარმოადგინა სახელწოდებით „ადამიანური მოტივაციის თეორია". მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქიას პირამიდის სახე აქვს, სადაც ძირითადი მოთხოვნილებები პირამიდის ძირშია მოქცეული. პირველ ორ მოთხოვნილებას მასლოუ უწოდებს პირველად მოთხოვნილებებს, ხოლო მესამედან მოთხოვნილებები შეძენილი სახისაა. ადამიანს უფრო მაღალი მოთხოვნილება მაშინ უჩნდება, როდესაც მასზე დაბალი საფეხურის მოთხოვნილება მეტნაკლებად მაინცაა დაკმაყოფილებული.

მასლოუმ მოთხოვნილებათა 5 კლასი გამოყო: 

* 1. ფიზიოლოგიური
* 2. უსაფრთხოება
* 3. სოციალური (*მეგობრობა, თანამშრომლობა, სიყვარული, მიკუთვნებულობა*)
* 4. დაფასება
* 5. თვითრეალიზაცია.

მასლოუ მიიჩნევდა, რომ თუ მოთხოვნილება დაკმაყოფილებულია, იგი მოტივატორი უკვე აღარ არის და ყურადღება იერარქიის შემდეგ დონეზე გადაინაცვლებს. თუმცა ასევე აღიარებდა, რომ თანმიმდევრობა შეუცვლელი არ არის, განსაკუთრებით მაღალ დონეებზე. მაგალითად, ზოგი ადამიანი თვითშეფასებას სიყვარულის მოთხოვნილებაზე მაღლა აყენებს, სხვები კი თვითრეალიზაციისკენ საერთოდ არ მიისწრაფიან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ადამიანური მოტივაციის თეორია
* მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქია


|  |  |
| --- | --- |
| ფსი | *ეს სტატია ფსიქოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მიხეილ ნიკოლსკი** (რუს. Никольский, Михаил Васильевич; დ. 1848 — გ. 2 ივლისი, 1917) — რუსი აღმოსავლეთმცოდნე, ბიბლეისტი, რუსული ასირიოლოგიის ფუძემდებელი. სემიტოლოგი, შუმეროლოგი და ურარტოლოგი. დოქტორი honoris causa (1908 წლედან). ისტორიკოს ნიკოლოზ ნიკოლსკის მამა.

დაამთავრა მოსკოვის სასულიერო აკადემია, შემდეგ თავად შეისწავლა რამდენიმე აღმოსავლური ენა და ასურული წარწერები. გამოსცა 900 შუმერული და ასურული წარწერების კორპუსი. ერთ-ერთი პირველი ცდილობდა შეედარებინა შუმერული პიქტოგრამები და ასურული დამწერლობა. 1887 წელს საიმპერატორო მოსკოვის არქეოლოგიურ საზოგადოებასთან დააარსა აღმოსავლეთი კომისია. 1893 წელს ა. ივანოვსკისთან ერთად მონაწილეობდა ამიერკავკასიაში რუსეთის არქეოლოგიური საზოგადოების ექსპედიციაში, რომლის დროსაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ურარტუს შესწავლის საქმეში. გამოსცა შუმერული საბუთები.

ასწვლიდა ივრითსა და ასირიოლოგიას მოსკოვის უნივერსიტეტში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 434.
* Липин, Л.А. Михаил Васильевич Никольский — отец русской ассириологической науки // Учёные записки ЛГУ. — 1954
**მესენიელთა მეორე ომი** — მესენიელთა აჯანყება სპარტის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა ძვ. წ. VII საუკუნეში (685–668 ან 657 წწ. ანდაც VII საუკუნის II ნახევარში). ორივე მხრიდან მასში ჩართული იყვნენ ასევე მოკავშირეები. ანტიკური ტრადიცია მესენიელთა წინამძღოლად ასახელებს არისტომენეს. მათ ე.წ. ტახის საფლავთან გამართულ ბრძოლაში მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს, თუმცა დიდი თხრილის გადამწყვეტ ბრძოლაში არკადიელ მოკავშირეთა ღალატის გამო დამარცხდნენ. ითვლება, რომ მოწინააღმდეგესთან საბრძოლველად სპარტელთა მობილიზაციაში დიდი როლი შეასრულა პოეტმა ტირტეოსმა. მესენიელთა ბოლო სიმაგრე, რომელიც მთა ირაზე მდებარეობდა, 11-წლიანი ალყის შემდეგ დაეცა. მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი სიცილიაზე და სამხრეთ იტალიაში, ასევე საბერძნეთის სხვა ადგილებში გადასახლდა (არისტომენე როდოსზე გადავიდა). მესენიის ტერიტორია სპარტამ დაისაკუთრა, დარჩენილი მაცხოვრებლები ჰილოტებად იქცნენ, შესაძლოა, ზოგიერთმა თემმა პერიეკების სტატუსი მიიღო. მესენიელთა ორი ომის შედეგად სპარტამ შეძლო თავისი მოქალაქეებისათვის მიწის არასაკმარისობის პრობლემის გადაწყვეტა, ამიტომ მას არ ჰქონდა დიდ ბერძნულ კოლონიზაციაში აქტიური მონაწილეობის აუცილებლობა. ამავდროულად, დაპყრობილი მესენიელების ხარჯზე ჰილოტების რაოდენობის მკვეთრმა ზრდამ გამოიწვია სპარტის განსაკუთრებული, გასამხედროებული ტიპის სახელმწიფოს ჩამოყალიბება.

სქოლიო
------

1. ↑   მესენიელთა ომები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 598.
2. ↑  *Стрелков А. В.* Мессенские войны // Большая российская энциклопедия. т. 20. — М. 2012. — стр. 56.