recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბუიუქ გალა** (აზერბ. Böyük Qala küçəsi - დიდი ციხე) - ისტორიულ უბანში მდებარე ქუჩა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. მდებარეობს იჩერი-შეჰერში (ძველი ქალაქი), ასაფ ზეინალის ქუჩიდან კიჩიკ გალას ქუჩამდე (შამახის კარიბჭე).

ის არის ძველი ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული მარშრუტი.

ისტორია
-------

ბუიუქ გალა წარმოადგენს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს ერთ-ერთი უძველეს ქუჩას. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული ქუჩა ნაწილობრივ მიჰყვება ქარავნის უძველეს მარშრუტს. ძველ ქალაქში გადის რთული მარშრუტი, რომელიც მას ფეოდალურ-არისტოკრატიულ ზედა და კომერციულ და ხელოსნობის ქვედა ნაწილებად ყოფს. ილია ბერეზინმა, რომელიც ბაქოში იმყოფებოდა 1840-იან წლებში, აღწერს ქუჩას შემდეგნაირად: „როგორც მიუკერძოებელი აღწერილი, შემიძლია გირჩიოთ მხოლოდ ერთი ქუჩა ბაქოში, რომელიც უცნობი გეომეტრიის ხაზებში მიდის შემახას კარიდან და გადალახავს თითქმის მთელ ქალაქს ზღვისკენ".

1850 წლის მარტში, ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო შამახის კარიბჭესთან მდებარე ქუჩის დასაწყისში. ეკლესიის მშენებლობისთვის შეირჩა არქიტექტორ ბელოვის პროექტი, რომელმაც ის შეასრულა ბერძნულ-ბიზანტიური სტილით. აღნიშნული შენობის სიმაღლე, რომელიც დასრულდა 1858 წელს, დაახლოებით 45 მეტრი იყო. 

ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია აკურთხეს მირლიკელი წმინდა ნიკოლოზის საპატივცემულოდ. 1930 წელს ეკლესია ნაწილობრივ განადგურდა და იგი ადაპტირებული იქნა, როგორც სამოქალაქო საჭიროებებისთვის .

1970-იან წლებში ნაწილობრივ დაანგრიეს ქუჩის ძველი შენობები (კერძოდ, ანიფა ტაგიევის სახლი) და აღმართეს ეროვნული ენციკლოპედიის შენობა.

ნაგებობები
----------

სამეცნიერო ცენტრი აზერბაიჯანის ეროვნული ენციკლოპედია
აღნიშნულ ქუჩაზე მდებარეობს არაერთი ცნობილი შენობა, მათ შორის:

№9 - შვეიცარიის საელჩო;

№28 - აზერბაიჯანის მშვიდობის კომიტეტი;

№39 - ევროპის საბჭოს ოფისი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში;

№41 - სამეცნიერო ცენტრი აზერბაიჯანის ეროვნული ენციკლოპედია   

№42 - არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი

№44 - ბაქოს ხანების სასახლის კომპლექსი

ბუიუქ გალაზე მდებარე არაერთი სახლი გამოცხადებულია, როგორც ადგილობრივი არქიტექტურული ძეგლი .

ფაქტები
-------

ფილმში „თეირანი-43", მუსტაფას სტუდია მდებარეობდა ქუჩაზე, აქ გადაიღეს ფილმის გმირების სროლის ეპიზოდები. 

ფილმში „ამფიბია ადამიანი", იხტიანდრი აფრქვევდა ქუჩას აუზში (სპეციალურად გადაღებული ფილმისთვის) .

აღნშნულ ქუჩაზეა გადაღებული ასევე რამდენიმე ეპიზოდი ცნობილი ფილმიდან ბრილიანტის ხელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Улица Большая Крепостная 17 (Баку)

სქოლიო
------

1. ↑  Какую тайну таят в себе улицы Ичеришехер?
2. ↑  Памятники местного значения Ичери-шехер. Церковь Св.Николая.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-21. ციტირების თარიღი: 2017-05-15.
3. ↑  ДОМ С ЦЕПЯМИ.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-21. ციტირების თარიღი: 2017-05-15.
4. ↑  Ичери-шехер. Памятники местного значения.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-21. ციტირების თარიღი: 2017-05-15.
5. ↑  БАКУ ПОРАБОТАЛ ТЕГЕРАНОМ
6. ↑  Баку в кинематографе.
7. ↑  Azerbaijan 3600 Улица Бёюк Гала.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-01-07. ციტირების თარიღი: 2018-01-07.
**გულნარა ტაბიძე** (დ. 15 აგვისტო, 1936, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი და პედაგოგი. კარდიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (2000).

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1960-1968 წლებში იყო ბორჯომის საბაზო სანატორიუმ „ლიკანის" ექიმი-ორდინატორი. 1968-1970 წლებში — კლინიკური და ექსპერიმენტული კარდიოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი. 1970-1975 წლებში — ამავე ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975-1988 წლებში — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988 წლიდან — წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1996 წლიდან — ტექნიკური უნივერსიტეტის კათედრის პროფესორი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. ავტორია 60 სამეცნიერო ნაშრომის კლინიკურ ფარმაკოლოგიასა და კარდიოლოგიაში. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია: „ჰიპერტონული გული" სტაბილური და ავთვისებიანი მიმდინარეობის არტერიული ჰიპერტონიის დროს (თბილისი, 1992). ეკუთვნის 3 მეთოდური რეკომენდაცია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის: „ჯილდო პრევენციული მედიცინის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის", „Woman of the Year. The American Biographical Institute" (2005), თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ჯილდო „ღვაწლმოსილი მკურნალი-გულნარა ტაბიძე" კარდიოლოგი (2017).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კვატერონის, განგლენორის, პექსონის, დიმეკოლინის შედარებითი კლინიკური ეფექტურობა კუჭის და 12–გოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების დროს", დაიცვა 1970 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ულის მარცხენა პარკუჭის სტრუქტურული ცვლილებები, ფუნქციური მდგომარეობა და მკურნალობის თანამედროვე მეთოდები ჰიპერტონიული დაავადების დროს", დაიცვა 1995 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* გულის ქრონიკული უკმარისობის დიაგნოსტიკა და მართვა: გაიდლაინი/პროტოკოლი, თბილისი, 2013, გვ. 54

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში: თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 258
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები, 1992-2006/შემდგ. და რედ.: ირინა ჯაფარიძე, თბ. 2012, გვ. 367

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გულნარა ტაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ტაბიძე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხიმშიაშვილი**. |

გიორგი ხიმშიაშვილი
**გიორგი სპირიდონის ძე ხიმშიაშვილი** (რუს. Химшиев Георгий Спиридонович; დ. 14 ივნისი, 1836 — გ. 16 ივლისი, 1917, ბორჯომი) — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალი(13. 04. 1908).

დაამთავრა პავლოვის კადეტთა კორპუსი. სამხედრო სამსახური დაიწყო 1855 წლიდან. მონაწილეობდა ყირიმის (1853–56) და რუსეთ-თურქეთის (1877–78) ომებში. მსახურობდა საველე არტილერიის მეცამეტე ბრიგადაში. 23.10.1874 – 27.04.1878 – 21-ე საარტილერიო ბრიგადის მეორე ბატარეის მეთაური. 03.10.1877 წ. – პოლკოვნიკი. 13.01.1892–1893 – არტილერიის მე-6-ე ბრიგადის მეთაური. 1893–1897 – 39-ე საარტილერიო ბრიგადის მეთაური. 09.02.95–1905 – გრენადერთა ბრიგადის არტილერიის მეთაური. 13.04.1899 – კავკასიის 1-ლი საარმიო კორპუსის საარტილერიო მეთაური. 07.03.1905 წ. – ალექსანდროვის კომიტეტის წევრი. 12.10.1892 – გენერალ-მაიორი. 06.12.1900 – გენერალ-ლეიტენანტი. 1908 წელს მიიღო არტილერიის გენერლის წოდება.

1906–13 წ.წ. – გენერალ-ლეიტენანტმა ხიმშიაშვილმა გადასცა 339 კვადრატული საჟენი მიწა მთაწმინდაზე ეპარქიის სასულიერო-განმანათლებელ საძმოს, მიხეილ ტვერელის ეკლესიის ასაშენებლად. გარდაიცვალა 1917 წლის 16 ივლისს ბორჯომში. დასაფლავებულია თბილისში წმინდა მიხეილ ტვერელის ეკლესიის ეზოში (საფლავი დაკარგულია).

ჯილდოები
--------

ბრძოლაში სიმამაცისათვის დაჯილდოვებული იყო 2 ბატარეისა და 21 საარტილერიო ბრიგადის მუნდირით. ასევე მედლებით:

* წმ. გიორგის – 4 ხარისხის. (19. 04. 1878).
* წმ. ანნას – 3 ხარისხის. (1896), 2 ხარისხის. (1874), 1 ხარისხის. (1899).
* წმ. სტანისლავის – 3 ხარისხის. (1860), 2 ხარისხის. (1871), 1 ხარისხის. (02. 04. 1895).
* წმ. ვლადიმერის – 2 ხარისხის. (50 წელი ოფიცრის უმწიკვლო სამსახურისათვის – 1906).
* თეთრი არწივის (1911).
* წმ. ალექსანდრე ნევსკის (1913).

ლიტერატურა
----------

* М. Д. Гогитидзе, "Военная елита Кавказа" I, 2007.
* Военная Энциклопедия, т. 8, СП б, 1912, стр. 633.
* газета „Кавказ" – №63 – 08. 03. 1905; №152 – 14. 06. 1905.
* „Кавказский календарь" на 1895, стр. 383.
* газета „Цнобис пурцели" №188 – 05. 05. 1897 г.
* Списки генералам по старшинству на 1892, 1901, 1908 г. г.
* Военный орден Святого Великомученника и Победоносца Георгия, М. 2004, стр. 355/.
ნორვეგიული ენის ორივე ფორმის გავრცელების არეალი ნორვეგიის მუნიციპალიტეტების მიხედვით 2007 წლის მდგომარეობით.
**ბუკმოლი** (ნორვ. bokmål — „წიგნის ენა") — ნიუნორსკის პარალელურად ერთ-ერთი სტანდარტი (ნორმა) ნორვეგიული ენისა. ჩამოყალიბდა დანიურის საფუძველზე დანიის ნორვეგიაზე ოთხსაუკუნოვანი ბატონობის პერიოდში (დანია-ნორვეგიის უნია).

XIX საუკუნის უდიდესი ნორვეგიელი მწერლები ჰენრიკ იბსენი და ბიორნსტიერნე ბიორნსონი სტიქიურად ნორვეგიზებულ დანიურ ენაზე წერდნენ, თუმცა დანიურ ორთოგრაფიას ინარჩუნებდნენ. თავდაპირველად ბუკმოლს „დანიურ-ნორვეგიული" ერქვა. სახელწოდება „ბუკმოლი" 1929 წლიდან იქნა შემოღებული, რასაც წინ უსწრებდა სახელწოდება „საიმპერიო ენა" (ნორვ. riksmål). ნორვეგიის მეორე ოფიციალური სამწერლობო ენაა ნიუნორსკი.

ბუკმოლს ნორვეგიის მოსახლეობის 90%-მდე იყენებს, ენის შემსწავლელები სწორედ ამ ვარიანტს შეისწავლიან და ადგილობრივი მედიაც ამავე ენაზე მაუწყებლობს. ბუკმოლის ნორმები აღმოსავლეთ ნორვეგიის მოსახლეობის კილოზე, განსაკუთრებით ოსლოსა და მის გარშემო მცხოვრები მოსახლეობის მეტყველების თავისებურებაზეა მორგებული, მაგრამ მაინც დანიურს ემყარება. დანიური ენა ბუკმოლის მცოდნეს ტექსტურად თავისუფლად ესმის, მაგრამ ზეპირმეტყველებაში ფონეტიკის მკვეთრი განსხვავების გამო თითქმის გაუგებარი ხდება. ბუკმოლში გაცილებით მეტია ნასესხობანი, ვიდრე ნიუნორსკში. XX საუკუნეში ბუკმოლის დემოკრატიზაციის მიზნით რამდენიმეჯერ იქნა გატარებული რეფორმა, მაგრამ უმეტესობა ვერ დამკვიდრდა. ნორვეგიულ „წიგნის ენას" ერთიანი ორთოეპიკური სტანდარტი დღემდე არ გააჩნია.

წყარო
-----

* Vikør, Lars. "Fakta om norsk språk". Retrieved 2009-08-04.
* a b Lundeby, Einar. "Stortinget og språksaken". Retrieved 2007-06-12.
* Halvorsen, Eyvind Fjeld. "Marius Nygaard". In Helle, Knut (ნორვეგიულად). Norsk biografisk leksikon. Oslo: Kunnskapsforlaget. Retrieved 6 February 2010.
**გარნაკერიანის სახლი** (რუს. Дом Гарнакерьяна) — შენობა დონის როსტოვში, რომელშიც ცხოვრობდნენ პოეტები აშოტ გარნაკერიანი, ალექსანდრ ოლენიჩ-გნენენკო და მწერალი გიორგი შოლოხოვ-სინიავსკი. ოთხსართულიანი აგურის სახლი აშენებულია 1960 წელს. სახლი მდებარეობს მისამართზე: პუშკინის ქუჩა № 78.

ისტორია
-------

სახლი მდებარეობს ქალაქ დონის როსტოვის ცენტრში პუშკინის ქუჩა № 78-ში. იგი ააშენეს 1960 წელს. ამ სახლში სხვადასხვა დროს ცხოვრობდნენ პოეტები აშოტ გიორგის ძე გარნაკერიანი (1960 წლიდან 1977 წლამდე), ლექსების ავტორი, რომელიც ეძღვნება დონის მხარეს. ალექსანდრე პავლეს ძე ოლენიჩ-გნენენკო (1960 წლიდან 1963 წლამდე) საბავშვო ლექსების ავტორი, პეიზაჟური ლირიკის ავტორი. დონის ტერიტორიაზე საბჭოთა ლიტერატურის ერთ-ერთი პირველი წამომწყები, მწერალი გიორგი ფილიპეს ძე შოლოხოვ-სინიავსკი (1960 წლიდან 1967 წლამდე).

პოეტი ა. ოლენიჩ-გნენენკო ცხოვრობდა მეორე სართულზე ბინა ნომერ 3-ში, მე-4 ოთახში ცხოვრობდა პოეტი ა. გარნაკერიანი, მესამე სართულზე მე-6 ოთახში კი ცხოვრობდა გ. შოლოხოვ-სინიავსკი. ყველა ჩამოთვლილი ავტორის ფანჯრები გადიოდა სამხრეთით. 

პოეტების სამუშაო კაბინეტების მემორიალური დაფები შემონახული არ არის. წინანდელი სახე შემონახული აქვს მწერალ გ. შოლოხოვ-სინიავსკის კაბინეტს. 

1967 წელს შენობაზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამ სახლში 1960 წლიდან 1967 წლამდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა გიორგი ფილიპეს ძე შოლოხოვ-სინიავსკი." |
|  |  |

აქვე 1971 წელს დაკიდეს მეორე მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამ სახლში 1960 წლიდან 1963 წლამდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა პოეტი ალექსანდრე პავლეს ძე ოლენიჩ-გნენენკო." |
|  |  |

1978 წელს შენობაზე აკიდეს მესამე მემორიალური დაფა წარწერით: 

|  |  |
| --- | --- |
|  | „ამ სახლში 1960 წლიდან 1977 წლამდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა პოეტი აშოტ გიორგის ძე განაკერიანი." |
|  |  |

 პოეტ განაკერიანის მემორიალურ დაფის თავზე დაკიდეს პოეტის ბარელიეფური გამოსახულება.

არქიტექტურა
-----------

სახლი ოთხსართულიანია, აგებულია აგურით, მაღალ ცოკოლზე. შენობა მართკუთხა დაგეგმარებისაა და გაფორმებულია აივნებით მეორედან მეოთხე სართულამდე. გაფორმებულია სართულშორისი კარნიზით, გეომეტრიული ფიგურებით. სახლის მარჯვენა ნაწილში თაღია, რომელიც გადის ეზოში.

ნაგებობა სწორკუთხაა დაგეგმარებაში. საცხოვრებელი სახლები განლაგებულია კიბის ორივე მხარეს.

ლიტერატურა
----------

* Гегузин И. Страницы ростовской летописи. - Ростов-н/Д. 1983. - С. 151 - 155, 158 - 160.
* Писатели Дона. Библиографический указатель. - Ростов-н/Д, 1986.- С. 77 - 81, 244 - 245, 387

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ростов-на-Дону
* Гарнакерьян Ашот Георгиевич

სქოლიო
------

1. ↑  Памятная доска А.П.Оленичу-Гнененко в г.Ростове-на-Дону
**გრემის წმინდა სტეფანეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელი გრემის დასავლეთით, 4-5 კილომეტრზე მდინარე ბოლიის ხეობაში, მდინარეების ბოლიისა და მასხარის შესართავთან. თარიღდება VI-VII საუკუნით. შედგება სამი ნაწილისაგან: საკურთხევლის , მთავარი და ჩრდილოეთ ეკლესიებისაგან. შენობა მოგვიანებით აღუდგენიათ, რომლის დროსაც მნიშვნელოვნად შეუცვლიათ მთავარი ეკლესიის პირვანდელი სახე. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. აღდგენილი ნაწილები ძირითადად აგურისაა. ძეგლი დაზიანებულია: ჩაქცეულია მთავარი ეკლესიის კამარა და მისი საბჯენი თაღები. მთლიანად დანგრეულია ჩრდილოეთ ეკლესიის შესასვლელები. მას შესასვლელები მხოლოდ სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან ჰქონია. შიგნიდან ორივე მკვეთრად გამოხატული ნალისებრი თაღით იყო გადახურული, ხოლო გარედან როგორც გამოიკვეთა თარაზული გადახურვა ჰქონია. განახლების დროს ორივე კარის ღიობში გაცილებით დაბალი, შეისრული თაღით გადახურული კარი მოუწყვიათ. აღმოსავლეთით დასრულებულია საკურთხევლის მკვეთრად გამოხატული ნალისებრი აფსიდით, რომლის წინ მცირე სიღრმის ბემის მაგვარი სივრცეა. განახლების დროს ბემა დაულისგრძელებიათ კონქით. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო, მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აფსიდის შუაში დგას აგურით ნაგები გვიანდელი ტრაპეზი, რომლის ძირი კვადრატულია. შუა ნაწილი ცილინდრულია, ხოლო ზემოდან ქვის სწორკუთხა ფილა ხურავს. აფსიდის ორივე მხარეს გეგმით კვადრატული, თითო სათავსია- სამკვეთლო და სადიაკვნე ორივეს მთავარი ეკლესიის, ბემის კედლის სისქეში მოწყობილი ვიწრო გასასვლელით უკავშირდება. სადიაკვნეს მეორე შესასვლელი დასავლეთიდანაც აქვს. კარი გარედან ტიმპანითაა დასრულებული, შიგნით კი - აგურით. შიგნიდან სადიაკვნე გადახურულია, არაწესიერი ფორმის გუმბათოვანი კამარით, რომლის წრიულ საფუძველზე გადასვლა განხორციელებულია სათავსის ოთხივე კუთხეში ირიბად გადებული, ორ-ორი ბრტყელი ქვით. სამკვეთლო გადახურულია ცილინდრული კამარით. ორივე სათავსი განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი თითო თაღოვანი სარკმლით. სამრეკლოს აღმოსავლეთ კედელზე, სარკმლის ქვემოთ, მიდგმულია გვიანდელი ტრაპეზი. აფსიდის გვერდებზე, კედლის სისქეში, მოწყობილია თითო სამარხი კამერა, რომელთა კარის ძირი აღმოსავლეთ ფასადზე ცოკოლიდან ოცდაათიოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა. დარბაზის გრძივ კედლებზე თავდაპირველად გამოყოფილი იყო ორი წყვილი მარტივი პლასტირი, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობოდა. მოგვიანებით, გრძივი კედლების აღდგენისას, არსებულ პილასტრებზე მიუშენებიათ ორჯერ უფრო განიერი პილასტრები, რომლებსაც ეყრდნობოდა კამარის საბჯენი თაღები. პასტრებს შორის თითო შეისრული თაღია. თაღებს ზემოთ კი - თითო დაბალი, შეისრულთაღოვანი სარკმელი, რომელთა ნახევარი კამარის მრუდშია მოქცეული და შიგნიდან, გარეთკენ მაღლდება. ერთი სარკმელი დასავლეთ შესასვლელის თავზეა. ჩრდილოეთ ეკლესიიდან საძირკველიღაა დარჩენილი. აღმოსავლეთით იგი დასრულებული იყო ნახევრად წრიული აფსიდით. მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივ შემორჩენილია პილასტირის საყრდენები, რომლებიც ერთმანეთისაგან არათანაბარი მანძილებით არიან დაშორებულები. ჩრდილოეთით, როგორც ჩანს, ეკლესია გახსნილი იყო ორ სწორკუთხა სვეტზე დაყრდნობილი სამი თაღით. ფასადებიდან მხოლოდ დასავლეთ ფასადია მორთული, რომლის ზედა, მოგვიანებით განახლებულ ნაწილში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო მოზრდილი ჯვარია გამოსახული.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 395.
ჯეიმზ მაკჰენრი
**ჯეიმზ მაკჰენრი** (ინგლ. James McHenry; დ. 16 ნოემბერი, 1753 — გ. 3 მაისი, 1816) — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე. 

დაიბადა 1753 წელს, ბრიტანელების ოჯახში, ქალაქ ბეილიმენაში, (ულსტერი). დუბლინში სწავლის დამთავრების შემდეგ 1771 წელს იგი გადავიდა ფილადელფიაში. აქ მაკჰენრი ექიმად მუშაობდა და ასევე ძმასთან ერთად იმპორტ-ექსპორტის ბიზნესში იყო ჩართული.

მაკჰენრი იყო მერილენდის შტატის დელეგატი კონტინენტალურ კონგრესზე, აშშ ომის მესამე მდივანი, ჯორჯ ვაშინგტონის და ჯონ ადამსის პრეზიდენტობისას. 

როგორც მერილენდის წარმომადგენელმა ხელი მოაწერა აშშ-ს კონსტიტუციას. მისი სახელი ჰქვია ფორტ მაკჰენრის, საარტილერიო წერტილს, სწორედ აქ გამართულმა ბრძოლებმა შთააგონა ავტორს დაეწერა აშშ-ის სახელმწიფო ჰიმნი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯეიმზ მაკჰენრი"** ვიკისაწყობში.
* 

* ჯეიმზ მაკჰენრი — Find a Grave-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Bernard C. Steiner and James McHenry, *The Life and Correspondence of James McHenry* (Cleveland: Burrows Brothers Co. 1907) 1–4.
2. ↑  Karen E. Robbins, *James McHenry, Forgotten Federalist* (Athens and London: The University of Georgia Press, 2013) 9, 12–16.

|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
საცეცხლური
**საცეცხლური** — სარიტუალო ჭურჭელი ქრისტიანულ ეკლესიაში, რომლითაც სასულიერო პირები აკმევენ საკმეველს. საცეცხლური ლითონის მრგვალი ფორმის ხუფიანი ჯამია, რომელიც სამ ან ოთხ ჯაჭვზეა დაკიდებული. მასში იყრება გაღვივებული ცეცხლი და საკმეველი. ქრისტიანობამ საცეცხლური მიიღო იუდაიზმისგან. კმევა ჯერ კიდევ ძველი აღთქმის ტაძარში დააწესა ღმერთმა. საცეცხლური ხელში უჭირავს მღვდელმსახურს, რომელიც უკმევს ხატებსა და მლოცველებს. ტრაპეზისა და ხატების კმევა მათდამი მოკრძალებისა და პატივისცემის გამომხატველია. მლოცველთა კმევა გამოხატავს სურვილს, რათა მათი მხურვალე და გულწრფელი ლოცვა ისევე მსუბუქად აიჭრას ზეცისკენ, როგორც საცეცხლურის კვამლი. კმევისას მლოცველები ქედს მოიდრეკენ ხოლმე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 214.
* *ჟურნალი „წყარო", N28, 1995 წ.*

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეკლესია და საეკლესიო ნივთები |
| --- |
|  |
| 
ამბიონი  · ანალოღია  · არწივი  · აღსავლის კარი  · ბაირაღი  · ბარძიმი  · ბაღდადი  · დაფარნა  · ემბაზი  · ვარსკვლავი  · ზარი  · ილტონი  · კანდელი  · კანკელი  · კოვზი  · კრეტსაბმელი  · ლახვარი  · ლუსკუმა  · ოდიკი  · ორსანთელი  · რიპიდი  · საკმეველი  · სამეუფეო სავარძელი  · სამსანთელი  · სანაწილე  · სანთელი  · სასანთლე  · საცეცხლური  · სახარება  · სეფისკვერი  · სკვნილი  · ტაკუკი  · უსუპი  · ფეშხუმი  · ფუნჯი  · ქორკანდელი  · ღრუბელი  · შვიდტოტა სასანთლე  · ხატი  · ჯვარი |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაფარიძე**. |

**გულნარა დავითის ასული ჯაფარიძე** (დ. 27 თებერვალი, 1917, ყვარელი — გ. 4 თებერვალი, 1978, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1946 წლიდან საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის მეცნიერ თანამშრომელია, შემდეგ სწავლული მდივანი და განყოფილების გამგე. დიდი წვლილი შეიტანა მუზეუმის ფონდების შესწავლისა და ექსპოზიციების მოწყობაში. 1958–1960 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახვიტი ხელოვნების განყოფილებას. იყო მხატვართა კავშირის კრიტიკოსტა სექციის მდივანი, შემდეგ ამავე სექციის თავმჯდომარე.

ახალი და უახლესი სახვითი ხელოვნების თვალსაჩინო მკვლევარი გ. ჯაფარიძე სისტემატურად აწყობდა ქართველი მხატვრების ნამუშევართა გამოფენას ჩვენშიც და უცხოეთშიც. მის კალამს ეკუტვნის არა ერთი საინტერესო მონოგრაფია, 150-მდე სტატია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ნაშრომები თანამედროვე ლითონმქანდაკებლობაზე. საგულისხმოა, რომ თვით ეს ტერმინიც ქართულ ლექსიკაში მანვე შემოიტანა და დაამკვიდრა. საინტერესო გამოკვლევები მიუძღვნა სოსო გაბაშვილს, თამარ აბაკელიასა და კორნელი სანიძის ცხოვრებასა და შემოქმედებას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 426, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გულნარა ჯაფარიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები სომხეთში** — უძველესი დროიდან მოყოლებული სომხეთის ისტორიის პერიოდში, ამ მხრივ არაერთი ტიპის ნაგებობებია გამოკვეთილად ცნობილი. რომელიც წარმოადგენს ამ რეგიონისთვის დამახასიათებელ უნიკალურ ძეგლებს. 

უნდა აღინიშნოს თავდაპირველად, რომ შენობა-ნაგებობების განლაგებით სომხური სოფლები ადგილობრივი ქართული დასახლებებისაგან თითქმის არ განსხვავდება. აღსანიშნავია, რომ ტრადიციულად, სამცხე-ჯავახეთის სიმბიოზური, მიწათმოქმედება-მესაქონლეობით წარმოდგენილი მეურნეობისათვის დამახასიათებელი იყო კომპლექსური საცხოვრებელი და სამეურნეო, დარბაზული ტიპის ნაგებობები. სომხეთისთვის დამახასიათებელი იყო მიწურმანიანი და სანახევროდ მიწაში ჩაფლული სახლები, რომლებიც ძირითადად ნაკლებად ზარალდებოდა მტრის თავდასხმის დროს. მტრის ხშირი შემოსევების გამო, ერთმანეთთან სახლები დაკავშირებული იყო გასაიდუმლოებული ხვრელებით, გვირაბებით. განსაკუთრებით გამორჩეული იყო ერდოიან-გვირგინიანი დარბაზული ნაგებებობები, რომელიც კავკასიაში საკმაოდ გავრცელებულია. ნაგებობები მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან შეჯგუფებული, რაც განპირობებული ბუნებრივი ლანდშაფტით და მიწის ნაკლებობით. 

სომხურ ენაში სახლის აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი „ტუნ". ტუნს თავდაპირველად რამდენიმე მნიშვნელობა ჰქონდა. ის გამოხატავდა, ერთი მხრივ, სამფლობელოს, მამულს, რაიონს, ოლქსა და თვით ქვეყანასაც კი, მეორე მხრივ კი, სოციალურ გაერთიანებებს აღნიშნავდა - გვარს, პატრონიმიას და, მოგვიანებით, დიდ საოჯახო თემს.

ამ ტიპის საცხოვრებელს სომხები „გოღატუნ"-ს (მიწის სახლს) უწოდებენ. ის ქვისა და ალიზისაგან არის აგებული, გადახურვა მიწურბანიანია, შედგება კარაპანის, დერეფნისა და სამი განყოფილებისაგან. 

ტენდერტუნის დაბალ განყოფილებაში დგას ხის გრძელი ტახტი. წინათ მასზე ოჯახის ახალგაზრდა წევრები იძინებდნენ. ტენდერტუნს საკუთარი გვირგვინი აქვს, რომელიც ხის ბოძებზეა დაყრდნობილი და ხუთი საფეხურისაგან შედგება. ამ სათავსოში ინახებოდა მარცვლეულისათვის განკუთვნილი ხის დიდი ჭურჭელი „ამბარი".

აღსანიშნავია, რომ დარბაზული ტიპის ნაგებობები გავრცელებული იყო, აგრეთვე, ყარსში, ბასიანსა და მის მომიჯნავე ოლქებში არსებულ სომხურ დასახლებებშიც. სომხურ ნაგებობებს, ნაკლებად ჰქონდათ დიდი ეზოები, განსხვავებით სხვა კავკასიის ხალხებისგან. 

XX საუკუნის ასეთი შენობები ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო, თუმცა საცხოვრებლად თითქმის აღარ გამოიყენებოდა, არსად გვხვდება მათი თუნდაც სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შემთხვევაც.

ძირითადად შენობებში იყო ხის ავეჯი, მცირე ჭურჭელი. სომხურ დარბაზული ტიპის სახლებში განკუთვნილი იყო საქონლის სადგომი, შესანახი ადგილი ე.წ. სათავსო. ჭირნახულის შესანახი ოთახი.

ლიტერატურა
----------

* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.2012
**გეორგე ივანოვი** (მაკედ. Ѓорѓе Иванов; დ. 2 მაისი, 1960, ვალანდოვო) — მაკედონიის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2009 წლიდან. სამართლის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

ივანოვმა დაწყებითი და საშუალო სკოლა მშობლიურ ვალანდოვოში დაასრულა. 1990 წლამდე ის იუგოსლავიის სოციალისტური ახალგაზრდობის ლიგის აქტივისტი იყო. ამჟამად მაკედონიის დედაქალაქ სკოპიეში ცხოვრობს.

2009 წლის 25 იანვარს მაკედონიის პარლამენტის უძლიერესმა პარტიამ, კონსერვატიულმა VMRO-DPMNE, ივანოვი წამოაყენა საკუთარ კანდიდატად 2009 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, მიუხედავად იმისა, რომ ის პარტიის წევრი არ ყოფილა. კამპანიის პერიოდში მისი მთავარი მიზანი საბერძნეთის პრეზიდენტთან შეხვედრა და ქვეყნის სახელთან დაკავშირებული დიდი ხნის უთანხმოების გადაჭრა იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გეორგე ივანოვი***

* Official website of the President of the Republic of Macedonia დაარქივებული 2016-05-22 საიტზე Portuguese Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives
* Official website of Ivanov's presidential candidacy დაარქივებული 2009-03-06 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩრდილოეთ მაკედონიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* კირო გლიგოროვი
* სტოიან ანდოვი
	+ მ/შ
* კირო გლიგოროვი
* სავო კლიმოვსკი
	+ მ/შ
* ბორის ტრაიკოვსკი
* ლიუპჩო იორდანოვსკი
	+ მ/შ
* ბრანკო ცრვენკოვსკი
* გეორგე ივანოვი
* სტევო პენდაროვსკი
 |

 |
**გორ სუჯიანი** (სომხ. Գոռ Սուջյան; დ. 25 ივლისი, 1987) — სომეხი როკ-მომღერალი და როკ-ჯგუფ „Dorians"-ის წევრი. ჯგუფთან ერთად წარადგინა სომხეთი მალმეში, შვედეთში გამართულ ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე, სიმღერით „Lonely Planet".

ბიოგრაფია
---------

### ადრრეული ცხოვრება

გორ სუჯიანი დაიბადა 1987 წლის 25 ივლისს ერევანში, სომხეთში. ის გიტარისტის, ჯაზმენის მკრტიჩ სუჯიანის შვილია.

### Dorians

17 წლის ასაკში გორმა შექმნა ჯგუფი „Gor & Friends". ის ასრულებდა პოპულარული როკ სიმღერების ქავერ ვერსიებს. 2008 წლის ივნისიდან წამყვანი მომღერალი და ახალი როკ ჯგუფის „Dorians"-ის მთავარი კომპოზიტორი. 2009 წლის აპრილში „Dorians"-მა მოიგო ჯილდო „საუკეთესო ახალბედა" ყოველწლიურ Tashir Music Awards-ზე რომელიც მოსკოვში გაიმართა.

2011 წლის 22 დეკემბერს ჯგუფმა „Dorians"-მა გამოუშვა თავისი პირველი ალბომი სახელწოდებით „Fly". მათი ცნობილი სიმღერებია „Psychic Rain", „In Fog", „Fly", „You And Me", „Sleepless Nights", „Yes Kulam", „Deep Into It", „In My Hand", „This is our world", „Life Is Really Beautiful", „King", „Brave", „Gkrizos Ouranos" და სხვ.

### ევროვიზია

2010 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე გორ სუჯიანი იყო ევა რივასის ერთ-ერთი დამხმარე ბექ-ვოკალისტი „Apricot Stone"-ს შესრულებისას.

2013 წლის 21 იანვარს ARMTV-მ გამოაცხადა, რომ გორი „დორიანსთან" ერთად წარმოადგენდა სომხეთს 2013 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე, რომელიც გაიმართებოდა მალმეში, შვედეთში. შეასრულა „Lonely Planet", რომელიც დაწერილია ლეგენდარული ტონი აიომის, ინგლისელი გიტარისტისა და სიმღერების ავტორის, პიონერული მძიმე მეტალის ჯგუფის Black Sabbath-ის დამფუძნებელი წევრის და სომეხი ლირიკოსის ვარდან ზადოიანის მიერ. 16 მაისს მეორე ნახევარფინალში ჯგუფი წარსდგა სიმღერით „Lonely Planet", 17 კონკურსანტს შორის 69 ქულით დაიკავა მე-7 ადგილი. 12 ქულა მიიღო საფრანგეთისგან. ფინალში ჯგუფმა 41 ქულით მეთვრამეტე ადგილი დაიკავა.

### Project LA

2017 წელს გორ სუჯიანმა დაიწყო მუშაობა Project LA-ზე, რომელიც დააარსა ლეონ არშატიანმა. აქ გორი დიდი სომეხი მწერლების შემოქმედების მუსიკალურ ვარიაციებს და მათ შესრულებას გვთავაზობს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* MusicBrainz

სქოლიო
------

1. ↑  Brey, Marco.  (21 January 2013) National final to select Armenian entry. *EBU*.
2. ↑  Brey, Marco.  (2 March 2013) Gor Sujyan to sing "Lonely Planet" for Armenia. *EBU*.
3. ↑  Ross, Samantha.  (21 April 2013) Eurovision 2013: By The Numbers. *ESC Insider*.
4. ↑  Sabbath star Tony Iommi writes Eurovision entry. *BBC* (6 March 2013).
5. ↑  Black Sabbath's Tony Iommi writes Armenian Eurovision entry. *NME* (7 March 2013).
6. ↑  Michaels, Sean.  (8 March 2013) Black Sabbath's Tony Iommi says Eurovision song may be 'slagged off'. *NME*.
**გეორგ ბიუხნერის სახელობის პრემია** (გერმ. Georg-Büchner-Preis) — გერმანულენოვან ლიტერატურაში ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო, რომელიც დაფუძნდა მწერლისა და დრამატურგის — გეორგ ბიუხნერის პატივსაცემად. პრემია ყოველწლიურად გადაეცემათ გერმანულ ენაზე მოღვაწე ავტორებს, „რომლემაც თავიანთი გამორჩეული შემოქმედებით მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს თანამედროვე გერმანული კულტურული ცხოვრების ჩამოყალიბებაში."

ისტორია
-------

პრემია 1923 წელს გეორგ ბიუხნერის პატივსაცემად დაფუძნდა და თავდაპირველად იგი ძირითადად ვიზუალური ხელოვნების წარმომადგენლებს, პოეტებს, მსახიობებს და მომღერლებს გადაეცემოდათ.

1951 წლიდან პრემიის ლაურეატები მხოლოდ ლიტერატურის სფეროს წარმომადგენლები ხდებიან და მას ენისა და მხატვრული სიტყვიერების გერმანული აკადემია გასცემს. 2002 წლიდან პრემიის საპრიზო ფონდს 20 ათასი ევრო შეადგენს.

გეორგ ბიუხნერის პრემია და ნობელის პრემია ლიტერატურაში
-----------------------------------------------------

გეორგ ბიუხნერის პრემია ხშირად მომავალი პოტენციური გერმანულენოვანი ნობელიანტი მწერლის გამოსავლენ ინდიკატორად ითვლება. გეორგ ბიუხნერის პრემიის ხუთ ლაურეატს: გიუნტერ გრასს, ჰაინრიხ ბიოლს, ელიას კანეტს, პეტერ ჰანდკესა და ელფრიდე იელინეკს — ჯილდოს მიღების შემდგომ წლებში მიენიჭათ ნობელის პრემია ლიტერატურაში. 

გეორგ ბიუხნერის პრემიის 1958 წლის ლაურეატი, მაქს ფრიში

ლაურეატები
----------

* მაქს ფრიში (1958, შვეიცარია)
* ინგებორგ ბახმანი (1964, ავსტრია)
* გიუნტერ გრასი (1965, გერმანია)
* ჰაინრიხ ბიოლი (1967, გერმანია)
* თომას ბერნჰარდი (1970, ავსტრია)
* ელიას კანეტი (1972, ბულგარეთი)
* პეტერ ჰანდკე (1973, ავსტრია)
* კრისტა ვოლფი (1980, გერმანია)
* ფრიდრიხ დიურენმატი (1986, შვეიცარია)
* ვოლფ ბირმანი (1991, გერმანია)
* ელფრიდე იელინეკი (1998, ავსტრია)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Georg-Büchner-Preis დაარქივებული 2014-06-30 საიტზე Wayback Machine. , ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  Georg-Büchner-Preis. Translated from Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 ივნისი 2014. ციტირების თარიღი: 31 May 2012
2. ↑  Georg-Büchner-Preis. Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 30 ივნისი 2014. ციტირების თარიღი: 31 May 2012
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გრემის ნაქალაქარის ეკლესია**. |

**გრემის პირველი ეკლესია**— ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელი გრემის არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას. იგი
დათარიღებულია XVI-XVII საუკუნეებით.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ძირითადად აგურით. შესასვლელი აქვს დასავლეთის მხრიდან. კარი არის შეისრულთაღოვანი. აღმოსავლეთ ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შეისრული სარკმელი გაჭრილი მსგავსი სარკმელია. დასავლეთ კედელშიც აფსიდში სარკმლის ორივე მხარეს თითო შეისრულთაღოვანი ნიშაა. გეგმით ნახევარწრიული და ნახევარგუმბათით გადახურული ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიც არის. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. ნაგებობის ფასადებიდან მხოლოდ დასავლეთის არის მორთული. შესასვლელლი მოქცეულია საფეხურით შეღმავებულ სწორკუთხედში, რომელსაც ზემოდან კუთხით შვერილი აგურების ორი რიგით შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. შესასვლელის გვერდებზე, წყობის შეღრმავებით, გამოყვანილია საფეხურებიან პოსტამენტზე დაყრდნობილი თითო მაღალი ჯვარი, რომლებსაც დეკორატიულად გაფორმებული მკლავები აქვთ. შესასვლელის ზემოთ არის მცირე, სწორკუთხა ნიშა. ნიშის ზემოთ, ფრონტონის არეში არის სარკმელი. სარკმლის ზემოთ და გვერდებზე თითო სწორკუთხა შეღრმავებაა, რომლებშიც თითოვე ხანკარია ჩასმული. ფასადები დასრულებულია აგურის ოთხსართულიანი, ხვრხულა ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 366.
ბრაზილიის გერბი
**ბრაზილიის გერბი** – ბრაზილიის სახელმწიფოებრივი სიმბოლო. შეიქმნა 1889 წლის 19 ნოემბერს, ბრაზილიის რესპუბლიკის შექმნიდან 4 დღის შემდეგ. 

გერბი შედგება ცენტრალური ემბლემისგან, რომელიც შემოსაზღვრულია ბრაზილიის ორი უმნიშვნელოვანესი კულტურის - ყავის (მარცხნივ) და თამბაქოს ტოტებისაგან.

ცენტრში, ლურჯ წრეში, გამოსახულია თანავარსკვლავედი სამხრეთის ჯვარი. ლურჯი წრის გარშემო გამოსახული 27 ვარსკვლავი აღნიშნავს ბრაზილიის 26 შტატსა და 1 ფედერალურ რაიონს.

ლურჯი ლენტის პირველ ხაზზე დაწერილია ბრაზილიის ოფიციალური სახელწოდება (República Federativa do Brasil - ბრაზილიის ფედერაციული რესპუბლიკა), ხოლო მეორე ხაზზე ფედერაციული რესპუბლიკის შექმნის თარიღი (1889 წლის 15 ნოემბერი). 

 ხ • გ • რ**სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა ·
ბოლივია ·
ბრაზილია ·
გაიანა ·
ეკვადორი ·
ვენესუელა
კოლუმბია ·
პანამა\* ·
პარაგვაი ·
პერუ ·
სურინამი ·
ტრინიდადი და ტობაგო\* ·
ურუგვაი ·
ჩილე ·
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) ·
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) ·
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) ·
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) ·
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
\* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**გრემის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის სასაფლაოზე. 

ეკლესია დარბაზულია (8x4,5 მ). სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან, მთელ სიგრძეზე გვიანდელი მინაშენები ეკვრის. სამივე ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, კირის ხსნარზე. დაზიანებულია:ჩამოშლილია ეკლესიისა და სამხრეთ მინაშენის საბურავი, ჩაქცეულია ჩრდილოეთი მინაშენის ჩრდილოეთი კედლის გარეთა წყობის დიდი ნაწილი და ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, მონგრეულია სამხრეთ მინაშენის სამხრეთ კედლის ნაწილი. ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან - სწორკუთხა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც თარაზულად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა, ქვემოთ კი, კედელზე, მიშენებულია სამწახნაგა ტრაპეზი. თითო სარკმელი დასავლეთ და ჩრდ კედლებშიცაა. კონქის თაღი და დარბაზის გადამხურავი კამარა შეისრული ფორმისაა. 

მინაშენს შესასვლელი დას-დან აქვს. ორივე კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან სწორკუთხა. სამხრეთ მინაშენი ჩრდ მინაშენთან შედარებით უფრო ვიწროა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ორი სარკმელია გაჭრილი ერთი მათგანი აფსიდის ღერძზეა, მეორე-სამხრეთ გვერდშია და სამხრეთ ფასადზე გადის. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ ძევს მრგვალი ტრაპეზი. აღმოსავლეთ სარკმელი თაღოვანია და პარალელური წირთხლები აქვს. მეორე - სწორკუთხაა, გარედან ოდნავ შევიწროებული. ჩრდ კედელში ორი ოთხკუთხა ნიშია მოწყობილი.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 393.
ბრუკლინი ნიუ-იორკის რუკაზე.
ბრუკლინის ხიდი 1890 წელს, გახსნიდან შვიდ წელიწადში.
**ბრუკლინი** (ინგლ. Brooklyn) — ქალაქ ნიუ-იორკის ხუთი რაიონიდან ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ადგილია (2,6 მილიონი მცხოვრები). 1898 წლამდე დამოუკიდებელი ქალაქი იყო და აღმოცენდა ჰოლანდიელთა მიერ დაარსებული დასახლებიდან „ბრუკელენ" (Breuckelen) ლონგ-აილენდის მდინარე ისტის სანაპიროზე. დამოუკიდებელი ქალაქის სტატუსის შენარჩუნების შემთხვევაში ბრუკლინი ამჟამად აშშ-ის სიდიდით მეოთხე დასახლება იქნებოდა ნიუ-იორკის, ლოს-ანჯელესისა და ჩიკაგოს შემდეგ. ნიუ-იორკთან კუთვნილების მიუხედავად ბრუკლინს დამოუკიდებელი ხასიათი და საკუთარი ქალაქური სტილი აქვს ბრონქსისგან განსხვავებით, რომელიც ისტორიულად და ხასიათობრივად უფრო მანჰეტენის ჩრდილოეთ დამატებას ჰგავს. ბრუკლინი ქუინსთან ერთად ლონგ-აილენდის დასავლეთ ბოლოში მდებარეობს.

კინგსის ქაუნთი, რომელიც ტერიტორიულად ბრუკლინს ემთხვევა ნიუ-იორკის შტატის ყველაზე დასახლებული ოლქია. მას სახელი ინგლისის მეფე ჩარლზ II-ის პატივსაცემად დაერქვა. ადგილობრივი მოსახლეობა ბრუკლინს ხშირად „მეფეთა ქალაქს" (City of Kings) უწოდებს ამ სახელის გამო.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნიუ-იორკის საგრაფოები |
| --- |
|  |
| 
* ბრონქსი
* ბრუკლინი
* მანჰეტენი
* კუინზი
* სტეიტენ-აილენდი
 |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იაშვილი**. |

**რევაზ (რეზო) იაშვილი** (დ. 26 მაისი, 1926,თბილისი — გ. 22 ნოემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

რევაზ იაშვილი დაიბადა 1926 წელს ქ. თბილისში. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, 1951 წელს დაამთავრა მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ იგი დარჩა ქ. მოსკოვში და მუშაობდა მოსკოვის ქირურგიულ, პროქტოლოგიურ და უროგინოკოლოგიურ კლინიკებში. 1954 წელს ჩამოვიდა საქართველოში. იმავე წელს გაგზავნეს ყაზახეთში, სადაც ხელმძღვანელობდა საავადმყოფოს მშენებლობას, რომლის დამთავრების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა იმავე საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებას.

საქართველოში დაბრუნების შემდეგ რ. იაშვილი მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში ქირურგიულ კათედრაზე ჯერ დოცენტის, ხოლო შემდეგ პროფესორის თანამდებობაზე. ბატონი რ. იაშვილი 1968 წელს სათავეში ჩაუდგა თავის მიერ ჩამოყალიბებულ პროქტოლოგიურ განყოფილებას, ხოლო 1981 წელს იგი ამავე ინსტიტუტის პროქტოლოგიის კათედრის გამგედ აირჩიეს. საბჭოთა კავშირში მას პირველს მიენიჭა პროფესორის წოდება პროქტოლოგიაში. იგი მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი იყო, კარგად ფლობდა მუცლის ღრუს ქირურგიის ყველა ურთულესი ოპერაციის მეთოდიკასა და ტექნიკას. გამოქვეყნებული აქვს 300-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და 3 მონოგრაფია, იყო 25-მდე გამოგონებისა და ახალი მეთოდების ავტორი.

რევაზ იაშვილი გადაიღეს ეპიზოდურ როლში ფილმში „ქეთო და კოტე", ხოლო ფილმში „პეტრე ბაგრატიონი" ასრულებდა რუსეთის არტილერიის მთავარსარდლის გენერალ ლევან იაშვილის როლს.

პროფესორ რევაზ იაშვილის ხელმძღვანელობით მომზადდა 2 მეცნიერებათა დოქტორის და რამდენიმე მეცნიერებათა კანდიდატის დისერტაცია. აქტიურად მონაწილეობდა კონფერენციისა და საერთაშორისო სიმპოზიუმების მუშაობაში უნგრეთში, ინგლისში, ირლანდიასა და საფრანგეთში. დაჯილდოებული იყო აკადემიკოს გ. მუხაძის სახელობის მედლით და საპატიო სიგელებით. გარდაიცვალა 1994 წელს, 67 წლის ასაკში. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ი. დვალი, „ჩვენი რაჭა", თბილისი, 2006.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გურგენიძე**. |

**რევაზ ვლადიმერის ძე გურგენიძე** (დ. 24 ოქტომბერი, 1931, თბილისი, — გ. 9 მარტი, 2005, იქვე) — ქართველი ექიმი, ოფთალმოლოგი, საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1996). მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1969).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1954). 1958-1978 წლებში სხვადასხვა სამეცნიერო თანამდებობაზე მუშაობდა თბილისის კლინიკური და ექსპერიმენტული ნევროლოგიის ინსტიტუტში, 1978-2005 წლებში იყო ოფთალმონევროლოგიის სამეცნიერო პრაქტიკული ცენტრის ხელმძღვანელი. მისი მუშაობის ძირითადი სფერო იყო ოფთალმოლოგიური სიმპტომებისა და სინდრომების მნიშვნელობის შესწავლა თავის ტვინის სისხლძარღვოვანი და სიმსივნური დაზიანების დიაგნოსტიკისა და დიფერენციული დიაგნოსტიკისთვის, აღნიშნული სიმპტომოკომპლექსების პათოგენეზური მექანიზმების ახსნა, მხედველობის გზის მსვლელობის და მისი სტრუქტურის დაზუსტება. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).

ბიბლიოგრაფია
------------

* მხედველობის გზის კლინიკური ანატომია, თბ. 2001 (თანაავტ. ი. ბერაძე);
* თვალის მამოძრავებელი აპარატი და მისი დაზიანების სემიოლოგია, თბ. 2002.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 214.
ბრუკლინის ხიდი.
ბრუკლინის ხიდი 1890 წელს, გახსნიდან შვიდ წელიწადში.
**ბრუკლინის ხიდი** (ინგლ. The Brooklyn Bridge; თავდაპირველად *ნიუ-იორკ - ბრუკლინის ხიდი*) ერთ-ერთი უძველესი დაკიდებული ხიდია აშშ-ში და გადაჭიმულია 1.834 მ-ით მდინარე ისტზე მანჰეტენსა და ბრუკლინს შორის. მშენებლობის დასრულების ჟამს ის იყო უდიდესი დაკიდებული ხიდი მსოფლიოში და ასევე პირველი ლითონის ბაგირებით დაკიდებული ხიდი.

მშენებლობა დაიწყო 1869 წელს. ბრუკლინის ხიდი დასრულებულ იქნა 14 წლის შემდეგ და გაიხსნა 1883 წლის 24 მაისს. პირველ დღეს მასზე 1800 მანქანამ და 150.300 ადამიანმა გადაიარა. ხიდის მთავარი ნაწილის სიგრძე მდინარე ისტზე 486 მეტრია. ხიდის მშენებლობა $18 მილიონი დაჯდა და მასზე მუშაობისას დაახ. 27 ადამიანი დაიღუბა. გახსნიდან ერთ კვირაში, 30 მაისს, გავრცელებულმა ჭორმა ხიდის ჩავარდნის შესახებ მასზე მყოფ ადამიანთა შორის პანიკა გამოიწვია და შეხლა-შემოხლის შედეგად 12 ადამიანი დაიღუპა.

გახსნის მომენტში ეს ხიდი ყველაზე გრძელი იყო მსოფლიოში და მას შემდეგ იგი ქალაქის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირსშესანიშნაობად იქცა. 1980-იანი წლებიდან ხიდის ქვეშ ღამის განათება დამონტაჟდა მისი არქიტექტურული თვისებების გამოსაჩენად. არქიტექტურული სტილი გოთურია, დამახასიათებელი წაწვეტებული არკებით ქვის კოშკებში გასასვლელების თავზე.

ხიდის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტურულ ფირმას, რომლის მფლობელი ჯონ აუგუსტუს როულინგი იყო ტრენტონიდან, ნიუ-ჯერსი. როულინგმა საკუთარ ფირმასთან ერთად მანამდე რამდენიმე მცირე ზომის დაკუდული ხიდი ააგო (ცინცინატიში, ოჰაიო და ვაკოში, ტექსასი) რომელიც ბრუკლინის ხიდის საინჟინრო პროტოტიპები იყო.

ლიტერატურა
----------

* Haw, Richard (2005). *The Brooklyn Bridge: A Cultural History*. New Brunswick:  Rutgers University Press. ISBN 0-8135-3587-5.
* Haw, Richard (2008). *Art of the Brooklyn Bridge: A Visual History*. New York:  Routledge. ISBN 0-415-95386-3.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბრუკლინის ხიდი***

* Images of the construction of the Brooklyn Bridge from the collections of the Museum of the City of New York
* The Brooklyn Bridge: A Study in Greatness
* NYCroads.com – Brooklyn Bridge
* Transportation Alternatives Fiboro Bridges – Brooklyn Bridge დაარქივებული 2007-06-25 საიტზე Wayback Machine.
ჰადესი - ქვესკნელის მბრძანებელი
**ჰადესი** (ძვ. ბერძნ. Ἅιδης ან  ᾍδης, ლათ. Pluto) — ქთონური ღვთაება ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში, ქვესკნელის მბრძანებელი, მცენარის ძირთა და წიაღის სიმდიდრეთა უხილავი მეუფე. კრონოსის და რეას ძე, (ჰესიოდე, თეოგონია), ზევსის და პოსეიდონის ძმა. ტიტანების დამხობის შემდეგ ძმებმა ძალაუფლება გაიყვეს და ქვესკნელი ჰადესს ერგო. მიცვალებულთა სულების სამეფოს განაგებდა თავის ცოლთან პერსეფონესთან ერთად. ჰადესის წმინდა მცენარეებია კვიპაროზი და ნარგიზი. მსხვერპლად სწირავდნენ შავ ცხვარს. გამოსახავდნენ ზევსისა და პოსეიდონის მსგავსად, ოღონდ პირქუში სახისას, შუბლზე თმებჩამოყრილს და განიერ სამოსში, ხელში სულეთის გასაღებით და გვერდით ცერბერის გამოსახულებით. მეორე მნიშვნელობით: ქვესკნელის, მიცვალებულთა სამყოფელის სახელი. მას ჰყავდა სამთავიანი ძაღლი, რომელსაც გველის კუდი ჰქონდა და კარიბჭეს იცავდა, რათა სულები არ გაქცეულიყვნენ. ჰადესის სამეფოში იყო მდინარე მლეთე, რომელზეც იყო ნავით ადამიანი და სულები მდინარეზე გადაყავდა.. ამის გამო იგი გასამრჯელოს ითხოვდა და ამიტომ ბერძნები მიცვალებულებს თვალის გუგებზე მონეტას ადებდნენ.

მითოლოგია
---------

ჰესიოდეს მოსაზრებით, როდესაც ჰადესი დაიბადა იგი მამამ შთანთქა როგორც დანარჩენი შვილები. სამი ძმის ტიტანებზე გამარჯვების შემდეგ მსოფლიო გაიყო სამ ნაწილად. ჰადესს წილად შეხვდა ქვესკნელი და ძალაუფლება მკვდართა ჩრდილებზე და სულებზე. ჰადესი ითვლებოდა მიწისქვეშა სიმდიდრის, ნაყოფიერების ასევე დედამიწაზე მოსავლის ღვთაებად. ჰომეროსის გადმოცემით, ჰადესი თვითონ იცავს თავის სამეფოს. ჰომეროსი მოიხსენიებს ჰადესს, როგორც გონიერს და სტუმართმოყვარეს. ოლიმპიურ მითოლოგიაში, ჰადესი არის ერთ-ერთი თორმეტ ოლიმპიელს შორის, ასევე შედის იმ მეფეთა სამეულში, რომლებმაც გაიყვეს მსოფლიო ტიტანებთან გამარჯვების შემდეგ. ჰომეროსი გვაცნობს მას, როგორც სიკვდილის ღმერთს, დამცველს თავისი ქვესკნელის სამეფოსი. როგორც სიკვდილის ღმერთი, იგი იყო საშინელი, რომლის ხსენებისაც კი ეშინოდათ და მის სახელს ანაცვლებდნენ სხვადასხვა ეპითეტებით, მათ შორის სახელი პლუტონით, რომელიც მეხუთე საუკუნის ბოლოს გამოიყენებოდა. საბოლოოდ ამან შეცვალა მისი ორიგინალური დასახელება, რომლითაც ჰომეროსი მოიხსენიებდა. ასეთი მეთოდით ჰადესმა პლუტონში გააერთიანა დამოუკიდებელი ღვთაების სიმდიდრე და ნაყოფიერება. სახელის შეცვლასთან ერთად, მოხდა ჰადესზე წარმოდგენის შეცვლა და ასევე მის სისასტიკეზე შეიცვალა წარმოდგენა. ჰადესის მეუღლეს პერსეფონეს ასევე მოიხნეიებენ, ნაყოფიერების და ქვესკნელის ქალღმერთად. სხვადასხვა თქმულებებში აღნიშნულია ჯადოსნური ქუდი, რომელსაც ჰქონდა თვისება გამხდარიყავი უხილავი. ეს ქუდი, რომელსაც ზევსი იყენებდა ტიტანებთან შერკინების დროს, ციკლოპებმა ჰადესს აჩუქეს მათი ტყვეობიდან განთავისუფლების სანაცვლოდ. პლუტონი გამოსახულია სამ თავიან ძაღლში. ჰადესი გაიგივებულია დიონისესთან.

ლიტერატურა
----------

* *გელოვანი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 585.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ჰადესი
 | ჰადესი ვიქსიკონში |
**რევაზ მაჭარაშვილი** (დ. 20 იანვარი, 1954, კორბოული, საჩხერის რაიონი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი და პედაგოგი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
---------

რევაზ მაჭარაშვილი დაიბადა 1954 წლის 20 იანვარს ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორბოულში, პედაგოგების ანდრო მაჭარაშვილისა და ქრისტინე ხარშილაძისა ოჯახში. 1977 წელს დამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი სამშენებლო ნაკეთობათა და კონსტრუქციების წარმოების სპეციალობით. 1981-1984 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის დასწრებული სწავლების ასპირანტია. 1987 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია „საშენი მასალებისა და ნაკეთობების" სპეციალობით. მინიჭებული აქვს ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორის აკადემიური ხარისხი; 1991-1995 წლებში კითხულობდა ლექციებს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში სამშენებლო ფაკულტეტზე. 1977-1995 წლებში იყო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „საქსპეცტრანსის" პროექტირებისა და კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს უფროსი, მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორის მოადგილე, მთავარი ინჟინერი. 1996-1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტრანსპორტის სამინისტროს დარგშორისი კოორდინაციის სამმართველოს უფროსად. 1998-2000 წლებში საქართველოს ტრანსპორტის მინისტრის აპარატის უფროსად. 2000-2003 წლებში კი საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის აპარატის უფროსად.

2004 წელს იყო საქართველოს ინფრასტრუქტურისა და განვითარების სამინისტროს ადმინისტრაციული დეპარტამენტის უფროსი, რომელიც აერთიანებდა სამ სამინისტროს: ყოფილი ტრანსპორტის, კავშირგაბმულობისა და მშენებლობის სამინისტროებს; 2004 წლის ნოემბრიდან საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის აპარატის უფროსის მოადგილე, სამსახურის უფროსი.

კვალიფიკაცია აიმაღლა საზღვარგარეთ: შვედეთში (ქ. სტოკჰოლმი, 1999) პროგრამით „საგზაო ადმინისტრაციისა და საგზაო ქსელის მენეჯმენტი"; იაპონიაში (2000 წ.) პროგრამით „სახმელეთო ტრანსპორტი ცენტრალური აზიისა და კავკასიის ქვეყნებისათვის"; ავსტრიაში (2002) პროგრამით „მყარი ფინანსური სტრუქტურა და ტექნოლოგიები";

ჯილდოები
--------

* ღირსების ორდენი — 2002 და 2011 წწ.
* მირზა გელოვანის სახელობის პრემია
* კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის პრემია

ბიბლიოგრაფია
------------

* არის ასეთი ქვეყანა... თბ. 2020, ISBN 978-9941-8-2754-9
* კაცობრიობის მრავალსაუკუნოვანი ინტელექტუალური შემოქმედების ნიმუშები და გამოჩენილ ადამიანთა ცხოვრების საინტერესო ეპიზოდები, წ. 1. თბ. 2019, ISBN 978-9941-8-0908-8
* ზნეობის გაკვეთილი: პედაგოგი ქრისტინე ხარშილაძე, თბ. 2015, ISBN 978-9941-0-8147-7
* თბილისიდან ბრესლაუმდე: ნარკვევი ქრისტინე (ნინა) ხარშილაძის საბრძოლო გზისა და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის შესახებ, თბ. 2012

გალერეა
-------

* ეკონომისა და მდგარადი განვითარების სამინისტროშიეკონომისა და მდგარადი განვითარების სამინისტროში
* 
* რევაზ მაჭარაშვილის მიერ გამოცემული წიგნებირევაზ მაჭარაშვილის მიერ გამოცემული წიგნები
* რევაზ მაჭარაშვილის სიგელირევაზ მაჭარაშვილის სიგელი

ლიტერატურა
----------

* მაჭარაშვილი რ. თბილისიდან ბრესლაუმდე, თბ. 2002
* მაჭარაშვილი რ. ზნეობის გაკვეთილი, თბ. 2015

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევაზ მაჭარაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
*Pseudobiceros bedfordi*
**ბრტყელი ჭიები** (ლათ. Plathelminthes) — პარაზიტი ან თავისუფალი მცხოვრები უხერხემლო ცხოველების ტიპი. სიგრძე 0,1 მმ-იდან რამდენიმე მ აღწევს. სხეული ფოთლის ან ლენტისმაგვარია. ორგანოებს შორის არსებული შუალედები ამოვსებულია პარენქიმით, რის გამოც მათ *პარენქიმულ ჭიებს* უწოდებენ. ბრტყელ ჭიებს სხეულის ღრუ არა აქვთ, არც სისხლის მიმოქცევისა და სუნთწვის ორგანოები გააჩნიათ. გამოყოფის ორგანოები პროტონეფრიდიებია. ნერვული სისტემა განგლიური ტიპისაა. უმრავლეს შემთხვევაში ჰერმაფროდიტები არიან. პარაზიტული ფორმების განვითარების ციკლი მეტად რთულია და შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით მიმდინარეობს. თავისუფლად მცხოვრები ფორმები კი (წამწამიანი ჭიები) პირდაპირ ან მეტამორფოზით ვითარდებიან. ამ შემთხვევაში ჩნდება თავისუფლად მცურავი მიულერის ლარვა. ბრტყელ ჭიებს განეკუთვნება ოთხი კლასი: წამწამიანი ჭიები, დიგენეზური მწოველები, მონოგენეზური მწოველები, თასმისებური ჭიები. წამწამიანი ჭიები, ზოგი გამონაკლისის გარდა, თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია, ხოლო დანარჩენი — ადამიანისა და ცხოველების პარაზიტები. საქართველოში ცნობილია სავეტერინარო და სამედიცინო მნიშვნელობის ბრტყელი ჭიები. ღვიძლის პეპელა, ღორის სოლიტერი, ხარის სოლიტერი, ექინოკოკი და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ყურაშვილი ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 537.
**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების პრეზიდიუმი** — დამფუძნებელი კრების პრეზიდიუმი წარმოადგენდა საკანონმდებლო ორგანოს მმართველ რგოლს, უძღვებოდა საკანონმდებლო ორგანოს მუშაობას, გეგმავდა და წარმართავდა კრების საქმიანობას. პრეზიდიუმის წევრები საჭიროების შემთხვევაში ერთმანეთის მოვალეობასაც ასრულებდნენ. პრეზიდიუმი შედგებოდა თავმჯდომარის, მოადგილეებისა და მდივნებისგან. თავმჯდომარის ადგილი წამყვანი პარტიის (სდპ) კვოტა იყო. პრეზიდიუმში ძირითად საპარლამენტო ფრაქციებს ჰქონდა გამოყოფილი თითო ადგილი. პრეზიდიუმის წევრები აირჩიეს დამფუძნებელი კრების პირველ სხდომებზე, 1919 წლის 12, 14 და 18 მარტს. დამფუძნებელი კრების პრეზიდიუმში პირველ სესიაზე აირჩიეს: თავმჯდომარე — კარლო ჩხეიძე (სდპ), უფროსი მოადგილე — ალექსანდრე ლომთათიძე (სდპ), უმცროსი მოადგილეები — სიმონ მდივანი (სფპ), ექვთიმე თაყაიშვილი (ედპ). უფროსი მდივანი — კოტე ჯაფარიძე; უმცროსი მდივნები — გრიგოლ ნათაძე (სრპ) და ქრისტინე შარაშიძე (სდპ). მოგვიანებით გრიგოლ ნათაძე ესერთა პარტიის კვოტით აირჩიეს პრეზიდიუმის თავმჯდომარის მოადგილედ.

დამფუძნებელი კრების მეორე სესიის დასაწყისში, 1920 წლის 16 მარტს, დეპუტატებმა კვლავ აირჩიეს პრეზიდიუმი. თავმჯდომარე — კარლო ჩხეიძე (სდპ), მოადგილეები — ალექსანდრე ლომთათიძე (სდპ), სიმონ მდივანი (სფპ), ექვთიმე თაყაიშვილი (ედპ), მდივნები — კოტე ჯაფარიძე და ქრისტინე შარაშიძე (ორივე სდპ). ვინაიდან ესერთა პარტიამ უარი თქვა კენჭისყრაში მონაწილეობაზე, პრეზიდიუმში მათი კუთვნილი ადგილი თავისუფალი დარჩა.

ლიტერატურა
----------

* *კუპატაძე ბ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 121.