**გაუა** (ინგლ. Gaua) — კუნძული ბანქსის კუნძულებში (არქიპელაგი ახალი ჰებრიდები), წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ვანუატუს რესპუბლიკას და შედის ტორბას პროვინციაში.

გეოგრაფია
---------

კუნძული გაუა მდებარეობს არქიპელაგ ახალი ჰებრიდების ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე ბანქსის კუნძულებს. გარს აკრავს წყნარი ოკეანისა და მარჯნის ზღვის წყლები. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული მერე-ლავა, ჩრდილოეთით — კუნძული ვანუა-ლავა. უახლოესი მატერიკი, ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 1300 კმ-ში.

კუნძული გაუას, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულებს, აქვს ვულკანური წარმოშობა. ის შედგება ბაზალტურ-ანდეზიტური სტრატოვულკანისგან, რომლის კალდერის სიგანე შეადგენს 6 × 9 კმ-ს. ისტორიულად აქტიური კონუსის *გარატის მთების* და კალდერის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში სხვა მცირე ტუფის კონუსების ჩამოყალიბებასთან ერთად ხდებოდა კალდერული *ლეტასის ტბის* ფორმირება, რომელსაც აქვს ნახევარმთვარის ფორმა. ეს ტბა ვანუატუში და წყნარ ოკეანეში (პაპუა-ახალი გვინეის ფარგლებს გარეთ) ყველაზე დიდი მტკნარი წყლის ტბაა. ლეტასის ტბის ფართობი შეადგენს 1900 ჰექტარს, ხოლო სიღრმე ზოგიერთ ადგილებში აღწევს 360 მეტრს. ტბა მდებარეობს 418 მეტრ სიმაღლეზე. კუნძულის ყველაზე უმაღლესი წერტილია, *მთა გარატი*, რომელიც აღწევს 797 მეტრს. გაუას ფართობი შეადგენს 328,2 კმ²-ს.

კლიმატი კუნძულზე ნოტიო ტროპიკულია. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა აჭარბებს 3500 მმ-ს. გაუაზე ხშირია მიწისძვრები და ციკლონები.

ისტორია
-------

კუნძულ გაუას პირველი ევროპელი აღმომჩენია ესპანელი ზღვაოსანი წარმოშობით პორტუგალიიდან პედრო ფერნანდეს კიროსი, რომელმაც კუნძული აღმოაჩინა 1606 წელს და მას სახელად დაარქვა *«სანტა-მარია»*.

1906 წლის მარტში გაუა, როგორც ახალი ჰებრიდების სხვა კუნძულები, გახდა საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ერთობლივი სამფლობელო, ანუ არქიპელაგმა მიიღო ბრიტანულ-ფრანგული კონდომინიუმის სტატუსი.

1980 წლის 30 ივნისს ახალმა ჰებრიდებმა მიიღო დამოუკიდებლობა დიდი ბრიტანეთისგან და საფრანგეთისგან, და კუნძული გაუა გახდა ვანუატუს რესპუბლიკის ტერიტორია.

მოსახლეობა
----------

2009 წელს კუნძულ გაუას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 2491 ადამიანს. კუნძულელები ლაპარაკობენ რამდენიმე მელანეზიურ ენაზე:

* *დორიგი* (157 მოლაპარაკე 2000 წელს; გამოიყენება სოფლებში დორიგი და კვეტეონი);
* *კორო* (105 მოლაპარაკე 1983 წელს; გამოიყენება სოფლებში კორო და მეკეონი);
* *ლაკონი* (300 მოლაპარაკე 1983 წელს);
* *ნუმე* (450 მოლაპარაკე 1983 წელს).

მოსახლეობა ცხოვრობს რამდენიმე სანაპირო სოფლებში, რომლებიც მდებარეობენ გაუას დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროებზე. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტებია სოფლები — *ონეტარი და ბევეტო*.

ეკონომიკა
---------

ადგილობრივი მაცხოვრებლების ძირითადი საქმიანობაა — სოფლის მეურნეობა (კაკაოს მოყვანა და კოპრის დამუშავება). კუნძულზე მოქმედებს აეროდრომი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვანუატუს კუნძულები (ფრანგული)

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  *UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site*. ვანუატუს კუნძულები. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-08-13. ციტირების თარიღი: 2014-11-06.
2. 1 2  *Global Volcanism Program*. ვულკანი გაუა. (ინგლისური)
3. 1 2  *Positive Earth*. კუნძული გაუა. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-05-11. ციტირების თარიღი: 2014-11-06.
4. 1 2  [*Ernest Bani and David Esrom*. Republic of Vanuatu. (ინგლისური).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-17. ციტირების თარიღი: 2014-11-06. *Ernest Bani and David Esrom*. Republic of Vanuatu. (ინგლისური)]
5. ↑  *Tufala Gavman*. Reminisces from the Anglo-French Condominium of the New Hebrides / Brian J. Bresnihan, Keith Woodward, editors. — Suva, Fiji: Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, 2002. — გვ. 23.
6. ↑  2009 National Population and Housing Census (2009).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-10-17. ციტირების თარიღი: 2014-11-06.
7. ↑  *Ethnologue*. ვანუატუს ენები. (ინგლისური); ბანქსის კუნძულების ენები. (ინგლისური)