recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
პარიზის მერიის შენობა, ფრანგული ნეო-რენესანსის განუმეორებელი ნიმუში.
**ნეორენესანსი** მრავლისმომცველი სტილია, რომელიც მოიცავს XIX საუკუნის არქიტექტურული აღორძინების მიმდინარეობათა იმ ასპექტებს, რომელიც არც გრეციულ (ბერძნული აღორძინება) და არც გოთურ (გოთური აღორძინება) სტილს ეკუთვნის, და რომელმაც აღმაფრენის წყაროდ კლასიციზირებული იტალიური ფორმების ფართო სპექტრი გამოიყენა. ვრცელი გაგებით "რენესანსულ არქიტექტურას" XIX საუკუნის არქიტექტორები და კრიტიკოსები მიაკუთვნებდნენ არა მხოლოდ ფლორენციასა და ცენტრალურ იტალიაში ადრეულ XV საუკუნეში დაწყებულ ჰუმანისტურ შენობათა სტილს; არამედ მასში ასევე მოიაზრებდნენ მანერიზმსა ან ზოგან ბაროკოსაც. თვითშერქმეული სტილის მიკუთვნება შუა და გვიანდელი XIX საუკუნისთვის უცხო არ ყოფილა: "ნეორენესანსს" თანამედროვენი უწოდებდნენ იმგვარ სტრუქტურებს, რომელსაც სხვანი უბრალოდ "იტალიანატს" ან "მეორე იმპერიას" შეარქმევდნენ.

განსხვავებული ფორმები, რაშიც არქიტექტურამ განვითარება ჰპოვა ევროპის სხვადასხვა ნაწილში, განსაკუთრებით კი საფრანგეთსა და იტალიაში რენესანსის პერიოდში კიდევ უფრო ართულებს ნეორენესანსის არქიტექტურის განსაზღვრებასა და ამოცნობას. ამის საილუსტრაციოდ საკმარისია "რენესანსის" კატეგორიაში გაერთიანებული, თუმცა ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ინგლისური ვოლატონის ჰოლის, იტალიური პალაცო პიტისა და ფრანგული შატო დე შამბორის შედარება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Rosanna Pavoni, editor (1997) *Reviving the Renaissance: The Use and Abuse of the Past in Nineteenth-Century Italian Art and Decoration* in Series: Cambridge Studies in Italian History and Culture (Cambridge University Press) ISBN 0-521-48151-1. The first assessment of the Renaissance Revival in post-Unification Italy. Book synopsis
* Marek Zgórniak, *Wokół neorenesansu w architekturze XIX wieku*, Kraków 1987. ISBN 83-233-0187-5. General study. See abstract on the author's page.
* Lessenich, Rolf P. *Ideals Versus Realities: Nineteenth-Century Decadent Identity and the Renaissance*. English Neo-Renaissance in its cultural context.
* Marshall Field Warehouse, Chicago დაარქივებული 2010-06-02 საიტზე Wayback Machine.
* "History & styles: The other neo-styles of the 19th century" – Neo-Renaissance in the context of eclectic revival styles in church architecture of the Netherlands, 1850–1900.
* "Neo-Renaissance (1881–1921)" დაარქივებული 2008-06-15 საიტზე Wayback Machine.  Neo-Renaissance building in Katowice, Poland.
**საერთაშორისო კონვნეცია მეზღვაურთა წვრთნის, სერტიფიცირებისა და ვახტის გაწევის სტანდარტების შესახებ** (ინგლ. International Convention on Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers; ასევე ცნობილი, როგორც **საერთაშორიოს კონვენცია მეზღვაურთა მომზადების, დიპლომირებისა და ვახტის გაწევის შესახებ**; **STCW კონვენცია**) ― საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის კონვენცია, რომელიც სავაჭრო გემებისა და დიდი იახტების პერსონალისთვის მინიმალურ საკვალიფიკაციო სტანდარტებს ადგენს. კონვენცია საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციამ 1978 წელს ლონდონის კონფერენციაზე მიიღო და 1984 წელს შევიდა ძალაში. კონვენციაში მნიშვნელოვანი დამატებები შევიდა 1995 და 2010 წლებში, რომლებიც 2012 წლის 1-ელ იანვარს შევიდა ძალაში.

1978 წლის STCW კონვენციის მიხედვით, პირველად დადგინდა მინიმალური მოთხოვნები საერთაშორისო დონეზე მეზღვაურთა წვრთნის, სერტიფიცირებისა და ვახტის გაწევის შესახებ. მანამდე მინიმალური სტანდარტები ცალკეული მთავრობების მიერ ინდივიდუალურად დგინდებოდა, რის გამოც მინიმალური მოთხოვნები და პროცედურები მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა.

კონვენციაში გაწერილია მინიმალური მოთხოვნები მეზღვაურთა წვრთნასთან, სერტიფიცირებასა და ვახტის გაწევასთან დაკავშირებით, რომელთა შესრულება სავალდებულოა კონვენციის ხელმომწერი სახელმწიფოების მხრიდან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* IMO დაარქივებული 11 May 2015 საიტზე Wayback Machine.  information regarding STCW
* US Coast Guard information regarding STCW
* Maritime Skills Academy Overview of history of STCW.
* UN provided the text of the STCW convention

სქოლიო
------

1. ↑  What Qualifications do you Need to Work on a Yacht? | YPI CREW en-US. ციტირების თარიღი: 2018-07-18
2. ↑  IMO Model Courses
**მუცელფეხიანები** (Gastropoda) — უხერხემლოთა კლასი მოლუსკების ტიპისა. მუცელფეხიანების სხეული შედგება თავის, ტანისა და ფეხისაგან. თავზე ერთი ან ორი წყვილი საცეცია. ფეხი სხეულის ქვედა (მუცლის) მხარეზეა, ფეხს ქვეშ ლანჩა აქვს. ტანის ანუ შიგნეულობის პარკის ძირი მანტიითაა გარემოცული. მანტიისა და შიგნეულობის პარკს შორის არის მანტიის ღრუ, რომელშიც მოთავსებულია გული, სასუნთქი ორგანოები, თირკმელი, შიგნეულობის პარკი — საჭმლის მომნელებელი და სასქესო ორგანოები. მუცელფეხიანების მანტია კანის თხელი ნაოჭია, რომლის ჯირკვლები გამოყოფენ ნიჟარის წარმოსაქმნელ ნივთიერებებს. ნიჟარა სხვადასხვა ფორმისაა.

საქართველოში გავრცელებული მუცელფეხიანების ნიჟარები მრავალფეროვნებით ხასიათდება. ნიჟარა არ აქვთ უნიჟაროებს ანუ ლოქორიებს, იგი რედუცირებულია და პატარა ფირფიტის სახით მანტიის ქვეშაა მოთავსებული. სისხლის მიმოქცევის სისტემა ღიაა. გული ორსაკნიანია — წინაგული და პარკუჭი (იშვიათად წინაგული). სუნთქავენ ლაყუჩებით ან ფილტვებით. საქართველოში მობინადრე სახეობების უმეტესობა ფილტვით მსუნთქავია. გამომყოფი სისტემაა ერთი, იშვიათად ორი, თირკმელი, რომლის სადინარი უკანა ნაწლავს გასდევს და საკუთარი ხვრელით ანალური ხვრელის მახლობლად იხსნება. ნერვული სისტემა შედგება რამდენიმე (5-6) წყვილი ნერვული კვანძისა და მისგან გამომავალი ნერვებისაგან. გავრცელებული არიან თითქმის ყველგან, გარდა უდაბნოების და მუდმივი ყინულით დაფარული ადგილებისა. გვცვდებიან ოკეანეებში, ზღვებში, მლაშე და მტკნარ წყლებში, ნაწილი ხმელეთზე.

მუცელფეხიანების კლასი შეიცავს 85.000-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც გაერთიანებულია 3 ქვეკლასში: წინალაყუჩებიანები, უკანალაყუჩებიანები, ფილტვიანები. საკმაოდ მდიდარია ცხოველთა ამ ჯგუფით საქართველო, აქ მარტო ხმელეთის მუცელფეხიანების 230-ზე მეტი სახეობა გვხვდება.

წინალაყუჩებიანების ქვეკლასში გაერთიანებული სახეობების უმეტესობა გაყოფილსქესიანია, ფილტვიანები — ორსქესიანი. მუცელფეხიანების უმრავლესობა კვერცხებით მრავლდება, არიან ცოცხლადმშობნიც. ზოგი მუცელფეხიანები ფიტოფაგია, ზოგი პოლიფაგი (არიან მტაცებლებიც და პარაზიტებიც).

მუცელფეხიანების ზოგი სახეობა პარაზიტული ჭიების შუალედური მასპინძელია და ხელს უწყობს შენაური ცხოველების სხვადასხვა დაავადების გავრცელებას, ზოგი სასოფლო-სამეურნეო მცენარეებისა და კულტურული ნაგრავების სერიოზული მავნებელია. მუცელფეხიანების ნიჟარები წარმოადგენენ სახელმძღვანელო ნამარხებს გეოლოგიური ერების დადგენისათვის. მუცელფეხიანების ზოგი სახეობის ხორცი დიდი რაოდენობით შეიცავს ცილებს და ყუათიან საკვებად ითვლება. ზოგი მარგალიტის მკეთებელია. საქართველოში გავრცელებული Helicella derbentina-ს ნიჟარის ფხვნილით (კალციუმის მარილების შემცველობის გამო) ზოგიერთ მეფრინველეობის ფერმაში ფრინველებს კვებავენ.

ლიტერატურა
----------

* *ლეჟავა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 227.
**საათლის რაიონი** ( აზერ. Saatlı rayonu) — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის ცენტრში. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი საათლი. აღნიშნული რაიონი მდებარეობს მუგანის დაბლობის ცენტრში, მდინარე არაქსის ორივე ნაპირზე.

ისტორია
-------

1943 წლის 25 მაისს, აზერბაიჯანის სსრ უზენაესი საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 30/21 გადაწყვეტილებით, საათლის რაიონი შეიქმნა. 1963 წელს ოლქში შეიერთეს საბირაბადის რეგიონი, ხოლო 1965 წლის 14 იანვარს მან აღადგინა დამოუკიდებელი რეგიონის სტატუსი.

რაიონში დიდი მესხური თურქული უმცირესობა ცხოვრობს. საათლის რაიონი ჩამოყალიბდა 1941-1945 წლების ომის დროს. ამ დროის განმავლობაში, 1600 ადამიანი გაგზავნეს ფრონტზე. ომში დაიღუპა 533 ადამიანი. აქ დასახლდნენ, ლტოლვილები რომელთან სომხეთთან კონფლიქტის შემდეგ 1988-1989 წლებში საათლის რეგიონს შეაფარეს თავი. 1970 წლიდან რეგიონში დაიწყო მისი სოციალურ-ეკონომიკური და კულტურულ-პოლიტიკური მდგომარეობის განვითარება. 

საათლში 19 სკოლაა, არის ცენტრალური საავადმყოფო განკუთვნილი 390 ადამიანისთვის, კულტურული ცენტრი 450 ადამიანისთვის, 11 სამედიცინო ცენტრი, მუსიკალური სკოლა, 450 საბავშვო ბაღი, ორი ხუთსართულიანი კორპუსი 35 ბინა, ორსართულიანი სავაჭრო ცენტრი და სხვა ადმინისტრაციული შენობები. 1970-1980-იან წლებში რეგიონში შეიქმნა მინერალისა და რძის ქარხნები, საცხობი, ისევე როგორც სხვა სამრეწველო, სატრანსპორტო და მომსახურების ობიექტები.

კლიმატი
-------

რეგიონში მშრალი კლიმატია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 1.4 ° C, ზაფხულში 26.2 ° C. წლიური ნალექი 300 მმ-ია. 
საათლი არის სოფლის მეურნეობის რეგიონი, ბამბის და ბოსტნეულის წარმოება რეგიონში მთავარი მიმართულებაა.

ტრანსპორტი
----------

საათლის რაიონს აქვს III და IV კატეგორიის ავტომაგისტრალი. ჯამში, გზების სიგრძე 241 კილომეტრია. ალატ-ნახჭევანის სარკინიგზო მაგისტრალი გადის სატლის რეგიონში, რომელიც მეორე კატეგორიაა. ამ სარკინიგზო ხაზის 80-95-ე კილომეტრი ჯაფარხანის დასახლებული პუნქტებიდან ბექარისკენ მდებარეობს საატლის რეგიონში.

ღირსშესანიშნაობები
------------------

2001 წლის 2 აგვისტოს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 13132 დადგენილებით დაცული არქეოლოგიური ძეგლებია: ჯაფარხანის ნეკროპოლისი - მდებარეობს სოფელ სარიჩალარში; კუბური სამარხების ნეკროპოლისი რომელიც ძველი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულით არის მოხსენიებული, მდებარეობს სოფელ აზდაკენდთან ახლოს; პირველი გარარარის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება ძვ.წ. III-I საუკუნეებს, რომელიც მდებარეობს სოფელ გარარარში; მე-2 გარარარის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება ძვ.წ. III-II საუკუნეებს, რომელიც მდებარეობს სოფელ გარარარში; მე-3 გარარარის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება ძვ.წ. IX-XVII საუკუნეებს, რომელიც მდებარეობს სოფელ გარარარში; მუგანის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება ძვ.წ. VI – I საუკუნეებს, რომელიც მდებარეობს მუგანის არხის ტერიტორიაზე; აბასბის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება II-III საუკუნეებს და მამედბადის ნეკროპოლისი - მიეკუთვნება II-III საუკუნეებს, რომელიც მდებარეობს სოფელ მამედბადში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აზერბაიჯანი დაარქივებული 2018-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* საათლის რაიონი
**საათლის უბანი** (აზერ. Saatlı məhəlləsi) — ქალაქ შუშის 17 უბნიდან ერთ-ერთი.

შესახებ
-------

საათლის უბანი აგებულია ციცაბო ფერდობზე. უბნის მთავარი ქუჩიდან ვიწრო ქვით მოპირკეთებული გზები ავსებენ ერთმანეთს მარცხენა და მარჯვენა მიმართულებებით. უბნის მეჩეთის წინ არის პატარა მოედანი. მეზობლად მდებარე ყველა საცხოვრებელი კორპუსი ერთი ან ორსართულიანია. სამეზობლო მოედნის ქვედა ნაწილში არის მტკნარი წყლის წყარო, ნაგები თეთრი სუფთა ქვით. წყაროს წყალი გაყვანილი იყო ხანის ასულის, ხურშიდბანუ ნათევას მიერ 1873 წელს შუშას ციხემდე აშენებული წყალსადენიდან. ამ წყლით მომარაგებული იყო მთლიანი უბანი. უბნის მოსახლეობა ჩამოყალიბდა ირმიდორდის რაიონის სოფელ საათლიდან, ასევე ქეშთაზლის სოფლის მოსახლეობიდან. საათლის უბნიდან ბევრი ცნობილი პიროვნება გამოვიდა. შუშას უბნებს შორის საათლის უბნის მარცხენა მხარეს ციცაბო ფერდობზე მდებარეობს ქოჩერლის უბანი. ქალაქის ცენტრამდე მიმავალი შედარებით ფართო გზის ორივე მხარეს იყო საცხოვრებელი კორპუსები, მეჩეთი, წყაროს აბანო, ხიდი და მოედანი. უბნის ხიდს „სამეფო ხიდი" ეწოდა. მე-20 საუკუნის 40-იან წლებში ხიდი დაანგრიეს და მოედანი ოდნავ გაფართოვდა. უბნის საცხოვრებელი კორპუსები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. ეს გამოწვეული იყო სოციალური უთანასწორობით. მეზობლად არის 6-მდე ორსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსი, დანარჩენი შენობები კი ერთსართულიანია. საათლის უბანში XIX საუკუნეში იყო მეჩეთი, მედრესე და აბანო. საათლის უბნის ყველაზე ცნობილი მეჩეთია საათლის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1883 წელს არქიტექტორ კარბალაი საფიხან ყარაბაღის პროექტის საფუძველზე და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრომ დაარეგისტრირა ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ ძეგლად. ამ უბანში ცხოვრობდა ყარაბაღის სახანოს პრემიერ-მინისტრი, პოეტი მოლა ფანაჰ ვაგიფი. ასწავლიდა მედრესეში. გაითხარა და აღადგინა „შირინ სუ" აბანო. საათლის უბნის სახელწოდება საათლის ტომის სახელიდან არის აღებული. ამ ტომიდან ჩვიდმეტი ოჯახი გადმოსახლდა აქ პოეტ მოლა ფანაჰ ვაგიფთან ერთად. აქ მან გახსნა სკოლა.

სქოლიო
------

1. 1 2  Yunis Hüseynov (2015). *Şuşa Salnaməsi*.  "AFPoliqraf",   გვ. 208.
2. ↑  Çingizoğlu, Ə. Şuşa şəhəri (1750–1850) / Ənvər Çingizoğlu; red. V.Quliyev. – Bakı: Şuşa, 2009. – 247, [1] s
3. ↑  Yunis Hüseynov, Bakı-2015. Şuşa nəşriyyatı, səh. 152
**ნეპტუნიზმი** (ლათ. Neptunus — ნეპტუნი, რომაულ მითოლოგიაში ზღვებისა და წყლების ღმერთი) — გეოლოგიური მოძღვრება ქანების (მათ შორის — ამოფრქვეული ქანების) წარმოშობის შესახებ წყლიდან დალექვის გზით; გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის ბოლოს — XIX საუკუნის დასაწყისში; სახელწოდება მომდინარეობს რომაული მითოლოგიის ზღვის ღმერთის — ნეპტუნის სახელის მიხედვით. აბრაამ გოტლობ ვერნერი თვლიდა, რომ ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს „ნეპტუნისტები" ეწოდათ. საპირისპიროდ, ჯეიმზ ჰატონი ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. ნეპტუნისტებსა და პლუტონისტებს შორის დისკუსია დიდ ხანს გაგრძელდა და უკანასკნელთა გამარჯვებით დამთავრდა. XIX საუკუნის დასაწყისში დამტკიცდა, რომ ბაზალტი ვულკანური წარმოშობისაა და შესაბამისად, ნეპტუნიზმი როგორც მოძღვრება უარყოფილი იქნა. 

ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ ბიუფონმა დედამიწის ასაკი 75 ათასი წლით განსაზღვრა. ნეპტუნიზმის მეტად ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ: გერმანიაში — აბრაამ გოტლობ ვერნერი, საფრანგეთში — ჟან ანდრე დელიუკი, დიდ ბრიტანეთში — რიჩარდ კირვანი.

სქოლიო
------

1. ↑  ნეპტუნიზმი – უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
2. ↑  ნეპტუნიზმი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-07. ციტირების თარიღი: 2013-02-27.
**საადმირალოს ხიდი** (რუს. Адмиралтейский мост) — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგის კოლპინის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრ კოლპინოში, საბჭოეთის არხზე. ხიდის სიგრძეა - 50,4 მეტრი, სიგანე - 20 მ.

მდებარეობა
----------

საადმირალოს ხიდი მდებარეობს საადმირალოს ქუჩისა და თავისუფლების ბულვარის გადაკვეთაზე. ხიდთან ახლოს მდებარეობს კოლპინოს საქალაქო ბაღი. დინების ქვემოთში მდებარეობს ამაღლების ხიდი.

სახელწოდება
-----------

1850-იანი წლებიდან მოყოლებული 1880-იან წლებამდე, ეწოდებოდა ჰოსპიტალის ხიდი, მის სიხალოვეს მდებარე ჰოსპიტალის გამო. 1882 წელს, მას შემდეგ, რაც ახლოს მდებარე ჩუხონის ქუჩას უწოდეს საადმირალოს ქუჩა, ხიდმაც შესაბამისი სახელი მიიღო. საბჭოთა პერიოდში ხიდს ოფიციალური სახელი არ ჰქონია. ხიდმა თანამედროვე სახელი მიიღო 2012 წლის 3 ივლისს ვოლოდარის ქუჩის ძველი სახელწოდების მიხედვით (ქუჩის სახელწოდება აღსდგა 2017 წელს).

ისტორია
-------

1809 წელს არქიტექტორ დ. მაკლის დაკვირვების ქვეშ არხის სათავესთან ააგეს ხის ხიდი ბეტონის სამაგრებით. 1865 წელს კი გადააკეთეს ინჟინერ პავლოვის მეთვალყურეობით. 1928 წელს მორიგი რემონტი წარიმართა არტელ „Промтехстрой"-ის მიერ. 1950-ია წლებში ხიდი გადააკეთეს ხუთმალიან მეტალის ხიდად. 

მოქმედი რკინა-ბეტონის ხიდი ააგეს 1972 წლის ივლისიდან 1973 წლის ნოემბრამდე ინჟინერ ვ. ე. ედუარდოვის პროექტის მიხედვით. მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ტრესტი „Ленмостострой".

ლიტერატურა
----------

* Сизёнов Е. П. Колпинские мосты. — СПб.: Серебряный век, 2016. — 140 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Адмиралтейский мост //СПб ГБУ «Мостотрест»

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კოლპინოს ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* ამაღლების ხიდი
* საადმირალოს ხიდი
* ნიკოლსკის ხიდი
* ტვერის ხიდი
* ხარლამოვის ხიდი
 |

 |
**ნარცხლის ნამოსახლარები** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ უდაბნოს აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრი მოშორებით, ნარცხლისხევის მარჯვენა ნაპირზე. თარღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის საწყისი საუკუნეებით. 

ძეგლი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძთვანელობით. ძეგლზე აღმოჩნდა ხუთი ნამოსახლარი.

პირველი ნამოსახლარი გამართულია თავმრგვალი ბორცვის თხემზე, რომელსაც გამშემოუყვება ორი თავდაცვითი თხრილი. თხემზე შეიმჩნევა ქაოსურად დაყრილი დიდი ლოდები. ბორცვის დასავლეთ ნაწილში კედელიცაა.

მეორე ნამოსახლარი ფორმით ოთხკუთხედს წააგავს, მას ერთრიგად შემოსდევს დიდი ლოდები, რომლებიც შესაძლოა თავდაცვითი გალავნის ნაწილი ყოფილიყო და თავდაცვითი თხრილი. ძეგლზე აიკრიფა მცირე რაოდენობის თიხის ჭურჭლების ფრაგმენტები.

მესამე ნამოსახლარი სამი მხრიდან ბუნებრივადაა დაცული, აღმოსავლეთით შემოზღუდულია დამრეცი ფერდობით, სამხრეთიდან მშრალი ხევით, ხოლო ჩრდილოეთიდან ნარცხლისხევი. ძეგლი რელიეფს მხოლოდ დასავლეთიდან ებმის, სადაც ხელოვნური თავდაცვითი თხრილია გაჭრილი. ნამოსახლარის თხემი ოთკუთხაა. იგი სწრორია და აღმოსავლეთითი ოდნავაა დაფერდებული. ნამოსახლარის კიდეზე შეინიშნება ქვის წყობა, რომლებიც შესაძლოა თავდაცვითი გალავნის ნაწილი ყოფილიყო. ძეგლზე ძალზედ მწირე ასაკრები არქეოლოგიური მასალა აღმოჩნდა. 

მეოთხე ნამოახლარი მოგრძო ოთხკუთხა ფორმისაა, რომელიც სიგრძივ დამხობილია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ. ბორცვის ჩრდილო-დასავლეთით შეიმჩნევა სუსტად გამოხატული, თავდაცვითი თხრილი. ნამოსახლარზე აქა იქ დიდი ლოდები ყრია. ძეგლზე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, მათ შორის შავად გამომწვარი, ვარდისფერ სარჩულიანი კერამიკა, ობსიდიანის ანატკეცები და ქვის სარკმელები.

მასალა ინახება სიღნაღის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 313.
**მუდი** (უნგრ. Mudi) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია უნგრეთში XIX საუკუნეში.

ყველა უნგრულ მეცხვარე ძაღლს ერთ კლასიფიკაციას აძლევდნენ, როდესაც 1930-იან წლებში მუდი გამოყვეს პულისა და პუმისაგან. ეს უნივერსალური ჯიში, როგორც ჩანს, გეგმიური გადარჩევის შედეგი არ არის და იშვიათია თვით უნგრეთშიც კი. მას იყენებდნენ ტახზე სანადიროდ, ნახირის სამწყემსად, ფერმის სადარაჯოდ და კომპანიონად. ჯიშის ნიშნები ჩამოყალიბდა XX საუკუნის დასაწყისში, სწორედ ამ დროსვე ჩამოყალიბდა მისი სტანდარტებიც. გაუგებარია რატომ, მაგრამ, შესაძლოა, გაურკვეველი წარმომავლობის და უბრალო გარეგნობის გამო ამ ჯიშის რიცხოვნობა მცირეა და, თუ დროულად არ ჩატარდა შესაბამისი ზომები, ეს ჯიში გადაშენდება.

მუდი დამჯერი და მხიარული, თუმცა, ზოგჯერ ხმაურიანი კომპანიონია, ის შესანიშნავად გრძნობს თავს როგორც ქალაში, ასევე სოფელში. კარგად ეგუება ბავშვებს, ყინვას. ვერ ეგუება სხვა ძაღლებს. აქვს გრძელი, დატალღული და მბზინავი ბალანი, რომლის შეფერილობა მრავალფეროვანია. ზურგი სწორია, მაგრამ მოკლე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მუდი***

* მუდი დაარქივებული 2014-11-12 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ნასადგომარის სამაროვანი**, *გადრეკილის სამაროვანი*, — გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვანი ადგილ ნასადგომარზე გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფ. ზემო კაჭრეთთან (ყოფილი სოფ. გადრეკილი ან მახარაძე). არქეოლოგიური შესწავლა მიმდინარეობს 1970 წლიდან (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). სამაროვნის ფართობია დაახლოებით 200×50 მ2. შესწავლილია 105 სამარხი და სამარხის ნაშთი. სამაროვანზე დადასტურდა 3 იარუსად განლაგებული ორმოსამარხები. ქვედა იარუსზე ორმოსამარხებთან ერთად მიწაყრილიანი და ორმოიანი გორასამარხებიც გვხვდება. სამაროვანზე აღმოჩნდა ბრინჯაოს იქრაღი და სამკაული, ობსიდიანის ისრისპირები, ძვლის სხვადასხვა ნივთი. დიდი რაოდენობით აღმოჩენილი თიხის ჭურჭელი საშუალებას იძლევა თვალი გავადევნოთ ადგილობრივ მატერიალური კულტურის თანამიმდევრულ ეტაპობრივ განვითარებას ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრიდან ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისამდე. ქვედა სართულის სამარხეული მასალა იმ დროის ცენტრალურ ამიერკავკასიაში გავრცელებული მატერიალური კულტურის იდენტურია. რამდენიმე სამარხში ფირფიტოვანი ბრინჯაოს აბჯრის ნაწილები აღმოჩნდა, რომლებიც წინააზიური წარმომავლობისა უნდა იყოს. თარიღი იქაური წარწერებითაა დადგენილი (ძვ. წ. XIV-XIII სს.), ზედა იარუსის სამარხულ მასალაში კი აშკარად ჩანს ადგილობრივი, კახური ლოკალური ვარიანტის ჩამოყალიბების ნიშნები.

ლიტერატურა
----------

* *ფიცხელაური კ.* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს.), თბ. 1973;

* *ფიცხელაური კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 323-324.
**რევოლუციური ორგანიზაცია 17 ნოემბერი** (ბერძ. Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη) — ბერძნული ტერორისტული ორგანიზაცია, რომელიც 1975 წელს შეიქმნა. სახელწოდება დაკავშირებულია სამხედრო რეჟიმის ე.წ. შავი პოლკოვნიკების წინააღმდეგ 1973 წელს მოწყობილი სტუდენტური გამოსვლის თარიღთან. ეს ორგანიზაცია, უპირველეს ყოვლისა, გლობალიზაციის წინააღმდეგ არის მიმართული, რაც დამოუკიდებლობის დაკარგვად და საკუთარ ქვეყანაში მტრის თარეშად აღიქმება. მისი წევრები ძირითადად საბერძნეთში განლაგებული აშშ–ის წარმომადგენლობების წინააღმდეგ მოქმედებდნენ. ისინი გამოდიოდნენ კვიპროსზე სამხედრო ძალის არსებობის, ასევე საბერძნეთის ნატოსა და ევროკავშირთან ყოველგვარი კავშირის წინააღმდეგ.

აქტიური მოღვაწეობის პერიოდში ორგანიზაციას არ ჰყავდა დიდი რაოდენობით წევრები და ძირითადად მოქმედებდა ათენისა და მის გარშემო არეალში. ამ ორგანიზაციის ყველაზე ცნობილი ტერაქტი მოეწყო 1999 წელს და საბერძნეთში ბრიტანეთის ატაშეს სტივენ საუნდერსის მკვლელობით დასრულდა. ეს მკვლელობა ჩაიდინეს კოსოვოში ნატოს სამხედრო ოპერაციის გამო პროტესტის ნიშნად. 
მიუხედავად ბოლო წლებში ამ ორგანიზაციის გამოაშკარავებაში მიღწეული წარმატებებისა, მასზე მაინც მწირი ცნობებია, რაც აქტივისტების მცირერიცხოვნობით და კარგად ორგანიზებულობით არის გამოწვეული.
**რეზნიჩენკოს სახლი** (რუს. Дом Резниченко) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი № 47). აგებულია XIX საუკუნის 90-იან წლებში, სავარაუდოდ იგი იყო ავგუსტინელთა სასტუმრო სახლი. შენობას აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

პუშკინის ქუჩისა და ოსტროვსკის შესახვევის გადაკვეთაზე მდებარე სახლი ააშენეს XIX საუკუნის 90-იან წლებში. თავდაპირველად იგი ეკუთვნოდა კ. ს. რეზნიჩენკოს. მოგვიანებით სახლმა ბევრი მფლობელი გამოიცვალა. ძირძველი მოსახლეობის თქმით სახლი აგებული იყო ავგუსტინელებისათვის, მაგრამ ისინი აქ არასოდეს არ ყოფილან. სამაგიეროდ იმყოფებოდნენ სხვადასხვა მაღალი თანამდებობის პირები.

1920-იან წლებში, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია და იგი გადაეცა ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ოლქს. სახლში მდებარე ოთახები მფლობელობაში გადაეცათ წითელი არმიის უმაღლეს ოფიცრებს.

არქიტექტურა
-----------

რეზნიჩენკოს სახლი ორსართულიანი ნაგებობაა და აგებულია ნეობაროკოს სტილში. ნაგებობის მთავარი ფასადი გადის პუშკინის ქუჩის მხარეს. ნაგებობის ჰორიზონტალური დანაწილება მიიღწევა სართულთშორისი ზოლურებით და კარნიზებით. პირველი სართულის ფასადი რუსტირებულია. ფანჯრის ღიობები პირველ სართულზე სწორკუთხაა, მეორეზე კი ნახევარწრიული და გაფორმებულია დეკორატიული თამასებით. მეორე სათულის ფანჯრები სრულდება დეკორირებული სანდრიკებით. შენობის ფასადი სრულდება ატიკებით და ფრონტონებით. მეორე სართულზე მცირე აივანია. სახლს თითქმის არ შეუცვლია თავდაპირველი იერ-სახე და შემორჩენილია ძველი გაფორმებით.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Волошинова Л. Ф. Пушкинская улица. — Ростов-на-Дону: «Донской издательский дом», 2000. — С. 33—39. — (Серия "Судьбы улиц, площадей, зодчих"). — ISBN 5-87688-250-X.
2. ↑  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-09-23.
**ნამოსახლარი ნადიკარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას სოფლის აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე, ნადიკარად წოდებულ ადგილზე, ტერასაზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრცხვით IV ათასწლეულის I ნახევრის დასასრულს. ფერდობი რომელზეც ნამოსახლარი დგას განიცდის ძლიერ ეროზიას, წვიმები მუდმივად რეცხავს მის ზედაპირს.

ძეგლს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კიაზო ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. 1973 წელს დაზვერვების დროს ზედაპირულად აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ობსიდიანის იარაღ-ანატკეცები, კაჟისა და რიყის ქვის იარაღები, კერამიკის უმეტესობა ხელითაა ნაძერწი, მოყვითალო-მოწაბლისფრო, ზედაპირმოგლუვებული და ხშირ შემთხვევაში, სუსტად ნაპრიალები კეცი ქვიშანარევი, იშვიათად ხვინჭის მინარევია, კარგადაა გამომწავრი. მრავლადაა ქილისა და ეგრეთ წოდებული ტაფისებრი ჭურჭლის ნატეხები. ქვის მასალიდან აღსანიშნავია სახოკები, საფხეკები, და რიყის ქვის ორმხრივ გახეხილ-გაპრიალებული ცულის ფრაგმენტები.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

ლიტერატურა
----------

* *ვარაზაშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 252-253.
**მცხეთის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ტაძრის აღმოსავლეთით 900-100 მ-ზე. იგი XIX საუკუნის 50-იან წლებში აუგია სვეტიცხოვლის დეკანოზს, რომანოზ მრევლიშვილს. სახლი ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. გადაკეთებულია: მთავარი შესასვლელის პარმაღი შეცვლილია რკინაბეტონის ფართო გადახურული აივნით, გვიანდელი ამავე მხარეს მიშენებული სამზარეულო და პატარა ოთახი, აგრეთვე დასავლეთის მინაშენები, აღმოსავლეთის აივანი და აივანზე ასასვლელი ქვის კიბე, შეცვლილია სახურავი, მონგრეულია ჩრდილოეთის აივანი. გადაკეთებების შედეგად სახლს შეცვლილი აქვს თავდაპირველი სახე. სახლი (გარე ზომები 15,5 X 12 მ) ზედა სართული საცხოვრებელია, ქვედა სართულზე სამეურნეო დანიშნულების სათავსებია.ორივე სართული ერთი განიერი ღერძული კედლით ორ ნაწილადაა გაყოფილი.ღერძულ კედელში, მის აღმოსავლეთ ნაწილში დატანებულია კიბის ორი უჯრედი. ერთით პირველი სართული დაკავშირებულია მეორესთან, მეორით — აღმოსავლეთის აივანი სხვენთან. ოთახები ერთმანეთთან კარითაა დაკავშირებული. ამ სართულზე ოთხი ოთახია. მოზრდილი ოთახები სართულის აღმოსავლეთ მხარესაა. მას თითო დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს აღმოსავლეთიდან. დასავლეთ ნაწილში განლაგებულ ოთახთან დამოუკიდებელი შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთ ოთახს აქვს. სამხედრო ნაწილში მდებარე ოთახებს პატარა სწორკუთხა სარკმლები აქვს. მეორე სართულზე ოთხი ოთახია. საშუალო ზომის, გეგმით სწორკუთხა წინკარიდან სამ ოთახში შეიძლება შესვლა. ამ სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მოთავსებული მისაღები ოთახი ფართობით აღემატება დანარჩენ ოთახებს.იგი აღმოსავლეთ აივანზე გადის და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი კარით უკავშირდება ჩრდილო-დასავლეთ ოთახს, რომელსაც დამოუკიდებელი შესასვლელი არ გააჩნია. ყველა ოთახს ფართო სარკმლები აქვს.ფასადებისა და სარკმლები დასრულებულია ჰორიზონტალურ თაროზე დაყრდნობილი ორი აგურით შედგენილი თაღოვანი სათაურებით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე შემორჩენილია პარაპეტის ნაწილები.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 261.
**მძინარე მზეთუნახავის პარადოქსი** არის ალბათობის თეორიის ერთ-ერთი პარადოქსი და წარმოადგენს ალბათურ ამოცანას, რომელსაც რამდენიმე განსხვავებული და, ამავდროულად, სწორი პასუხი გააჩნია. იგი დემონსტრირებას ახდენს იმისა, თუ როგორ შეიძლება სტატისტიკით მანიპულირება.

პარადოქსის ავტორად ითვლება ადამ ელგა.

ფორმულირება
-----------

ცდის პირს ("მძინარე მზეთუნახავს") უკეთებენ საძილე ინექციას. აგდებენ სიმეტრიულ მონეტას. თუ დაჯდა ავერსით ზემოთ, მას აღვიძებენ და ცდა ამით მთავრდება. რევერსის მოსვლის შემთხვევაში, მას აღვიძებენ, ხელმეორედ უკეთებენ ინექციას (მხოლოდ მას შემდეგ, რაც გაღვიძების შესახებ დაივიწყებს) და მეორე დღეს მონეტის აგდების გარეშე აღვიძებენ (ამ შემთხვევაში ცდა ორ დღეს გრძელდება). მთელი ეს პროცედურა მზეთუნახავისთვის ცნობილია, თუმცა მას არ აქვს ინფორმაცია, თუ რომელ დღეს გააღვიძეს ის.

წარმოიდგინეთ, რომ მზეთუნახავი გააღვიძეს, რა არის ალბათობა იმისა, რომ მონეტა დაჯდა რევერსით ზემოთ?

**ამოხსნა 1.**

მზეთუნახავს არანაირი ინფორმაცია არ აქვს, თუ როგორ დაეცა მონეტა გაღვიძების წინ. რამდენადაც ცნობილია, რომ მონეტა ჩვეულებრივია, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ალბათობა რევერსის მოსვლისა არის {\displaystyle {\frac {1}{2}}}.

**ამოხსნა 2.**

ცდა გავაგრძელოთ და ჩავატაროთ 1000-ჯერ. მძინარე მზეთუნახავი საშუალოდ გაიღვიძებს 500-ჯერ ავერსით და 1000-ჯერ რევერსით, ამიტომ ალბათობა იქნება {\displaystyle {\frac {2}{3}}}.

ამოხსნა
-------

{\displaystyle {\frac {1}{2}}} — ესაა რევერსის ალბათობა მზეთუნახავის ხელთ არსებული ყველა ინფორმაციის გათვალისწინებით. ალბათობის სივრცე ამ შემთხვევაში ასეთია: პირველი დღე, ავერსი — ½; პირველი დღე, რევერსი — ¼; მეორე დღე, რევერსი — ¼.

{\displaystyle {\frac {2}{3}}} —ამ შემთხვევაში ლოგიკა ეფუძნება იმას, რომ ყოველი რევერსი მზეთუნახავს აღვიძებს ორჯერ, ხოლო ავერსი — ერთხელ.

როგორც ვხედავთ, ვღებულობთ ორ განსხვავებულ პასუხს, თუმცა შეიძლება ითქვას, რომ ორივე სწორია.

პარადოქსის სხვა ფორმები
-----------------------

### დაბნეული მძღოლის პარადოქსი

დაბნეული პროფესორი, რომელიც სამსახურში გვაინობამდე იყო, ზის მანქანაში და სახლში მიდის. სწორი გზაა მოუხვიოს მარჯვნივ მეორე გზაჯვარედინზე (ჯარიმა 0). თუ ის მოუხვევს პირველ გზაჯვარედინზე, მოხვდება კრიმინალურ რაიონში \_ ჯარიმა 4. თუ გამოტოვებს მეორე გზაჯვარედინს, 20 კილომეტრის შემდეგ არის სასტუმრო, სადაც ღამის გათევა შეიძლება \_ ჯარიმა 3. პრობლემა ის არის, რომ დაღლილობისა და დაბნეულობის გამო პროფესორს არ ახსოვს, გაიარა თუ არა პირველი გზაჯვარედინი (რა თქმა უნდა იგულისხმება, რომ გზაჯვარედინები ერთნაირია და პროფესორი მათ განსხვავებას ვერ ახერხებს).

სტრატეგია "როგორც კი დაინახავ გზაჯვარედინს, მოუხვიე მარჯვნივ", რა თქმა უნდა, უარყოფილია, მიიღება ჯარიმა 4. შედარებით სასარგებლო სტრატეგიაა "გამოტოვე ორივე გზაჯვარედინი" ჯარიმით 3.

პროფესორმა აირჩია მეორე სტრატეგიის გამოყენება. როდესაც გზაჯვარედინს მიუახლოვდა, უცებ გაიფიქრა: "ალბათობა იმისა, რომ მე პირველ გზაჯვარედინზე ვარ, არის ½; ალბათობა იმისა, რომ მეორეზე \_ ასევე ½; აქედან გამომდინარე საშუალო ჯარიმა პირველი სტრატეგიისა იქნება \_ ½·4 + ½·0 = 2. ეს კი უკეთესია, ვიდრე სასტუმროში წასვლა.

პარადოქსი კი ისაა, რომ პირველი და მესამე სტრატეგიები განსხვავებულია. მესამე სტრატეგიის მიხედვით, 50% შემთხვევაში გამოვტოვებთ პირველ გზაჯვარედინს და მეორეში შევუხვევთ, ხოლო 50% შემთხვევაში პირველივეზე შევუხვევთ.
**ნამიკ ალასკაროვი** (აზერ. Namiq Əvəz oğlu Ələsgərov; დ. 3 თებერვალი, 1995, ჩილაგირი, გუსარის რაიონი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ფეხბურთელი. თურქეთის პირველი ლიგის კლუბ „ბურსასპორისა" და აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი. თამაშობს შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე.

საკლუბო კარიერა
---------------

ალასკაროვი საფეხბურთო კლუბ „ბაქოს" ახალგაზრდული კლუბის აღზრდილია. მისი დებიუტი გუნდის რიგებში 17 წლის ასაკში შედგა. 2014 წლის ზაფხულში ალასკაროვი საფეხბურთო კლუბ „ყარაბაღს" შუერთდა. ძლიერი სტარტის მიუხედავად 2015 წლის მარტში მიღებული ტრავმის გამო გუნდის რიგებში დაბრუნება მთელი წლის განმავლობაში ვერ მოახერხა. 2016 წელს იჯარით გაუშვეს საფეხბურთო კლუბ „კაპაზში".

2016 წლის 26 დეკემბერს ალასკაროვმა დატოვა აღდამის „ყარაბაღი". შემდეგ დღეს კი ოფიციალურად შეუერთდა ბაქოს „ნეფთჩის".2020 წლის 28 ივლისს „ნეფთჩისთნ" კონტრაქტი 2022 წლის ზაფხულამდე გაახანგრძლივა.

2020-2021 წლების სეზონში ნამიკ ასკაროვმა აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ჩატარებულ 26 შეხვედრაში 19 გოლი გაიტანა, რითაც ტურნირის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა და დაეხმარა ბაქოს „ნეფთჩის" 2013 წლის შემდეგ პირველად ჩემპიონობის მოპოვებაში.

საერთაშორისო კარიერა
--------------------

2010-2011 წლებში იყო აზერბაიჯანის 17 წლამდე ფეხბურთელთა ეროვნული ნაკრების წევრი. ჩატარებულ 6 შეხვედრაში მოახერხა 1 გოლის გატანა. სადებიუტო შეხვედრა გამართა 2010 წლის 22 ოქტომბერს, პორტუგალიის 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წინააღმდეგ. შეხვედრა პორტუგალიელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2-0 დასრულდა. 2012-2013 წლებში იყო აზერბაიჯანის 19 წლამდე ფეხბურთელთა ეროვნული ნაკრების წევრი, სადაც 5 შეხვედრა ჩაატარა. დებიუტი ჰქონდა 2012 წლის 26 ოქტომბერს, ისლანდიის 19 წლამდე ფეხბურთელთა ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ. მატჩი ისლანდიელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 1-2 დასრულდა. 2014-2016 წლებში აზერბაიჯანის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი. გამართულ 5 შეხვედრაში მოახერხა სამი გოლის გატანა. დებიუტი ჰქონდა 2016 წლის 9 სექტემბერს, ფარერების 21 წლამდე ფეხბურთელთ ნაკრების წინააღმდეგ. შეხვედრა ფრედ, ანგარიშით 1-1 დასრულდა. 2015 წლის 28 მარტს შედგა ალასკაროვის დებიუტი აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების რიგებში. ითამაშა მალტასთან გამართულ შეხვედრაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Soccerway

სქოლიო
------

1. ↑  "Qarabağ"ımız Namiq Ələsgərovla yollarını ayırdı Azerbaijani. Qarabağ FK (27 December 2016).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 დეკემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 27 December 2016.
2. ↑  Azərbaycan və Gürcüstan milli komandalarının futbolçuları "Neftçi"də Azerbaijani. Neftchi Baku (27 December 2016). ციტირების თარიღი: 27 December 2016.
3. ↑  Namik Ələskərovla müqavilənin müddəti artırıldı Azerbaijani. Neftçi PFK (28 July 2020). ციტირების თარიღი: 28 July 2020.
4. ↑  Prosinečki prospers as Azerbaijan master Malta. UEFA (28 March 2015). ციტირების თარიღი: 28 March 2015.
**მუდუგი** (სომალ. *Mudug*, არაბ. مدق) — რეგიონი სომალის ცენტრალურ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გალკაიო. რეგიონის სხვა მთავარი ქალაქებია გოლდოგობი და საზღვაო პორტი ჰობიო (დღეისათვის გალმუდუგის შემადგენლობაში).

მუდუგის რეგიონის ჩრდილოეთი და დასავლეთი ნაწილები შედიან საერთაშორისო საზოგადოების მიერ არაღიარებულ სახელმწიფო პუნტლენდში. მის სამხრეთ ნაწილს აკონტროლებს ასევე არაღიარებული სახელმწიფო გალმუდუგი. რეგიონს სამხრეთით ესაზღვრება გალგუდუდი, ჩრდილოეთიდან — ნუგალი. რეგიონის დასავლეთით გადის საზღვარი სომალისა და ეთიოპიას შორის, აღმოსავლეთით მის სანაპიროს გარს ეკვრის ინდოეთის ოკეანის წყლები. მისი დაახლოებით 720-ათასიანი მოსახლეობა უპირატესად ეკუთვნის ჰავიიეს და დაროდის სომალულ ტომებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

გედოს რეგიონი შედგება 5 რაიონისგან:

* გალდოგობი
* გალკაიო
* ჰარარდერე
* ჰობიო
* ჯარიბანი

სქოლიო
------

1. ↑  Mudug Region. ციტირების თარიღი: 30 January 2014.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომალის რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
* ავდალი
* ბაკული
* ბენადირი
* ბარი
* ბეი
* გალგუდუდი
* გედო
* ვოკუი-გალბიდი
* მუდუგი
* ნუგალი
* სანაგი
* სოლი
* ტოგდერი
* ქვემო შაბელე
* ქვემო ჯუბა
* შუა შაბელე
* შუა ჯუბა
* ჰირანი
 |

 |
**მძოვრეთის ციციშვილების აბანო** — აბანო ბრტყელი აგურითა და ქვით.

სანახევროდ ჩამჯდარია მიწაში. შედგება სამი ნაწილისგან: გასახდელი დარბაზის, საბანაო დარბაზის და საცეცხლურისგან. შესასვლელი აღმოსავლეთის მხრიდან აქვს. გასახდელი ოთახი სწორკუთხაა. შუაში გაკეთებულია საშადრევნე აუზი. კედლები შეისრული დეკორატიული თაღებითაა გაფორმებული. ასეთივე აგურის თაღებია კუთხეებშიც. დარბაზის გადახურვა ერდოიანი გუმბათოვანია. გასახდელიდან გრძელ ტალანშია გასასვლელი რომლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კიდეებში მცირე ზომის წაგრძელებული ყრუ ოთახებია. ტალანის შუაში გაკეთებული კარი საბანაო დარბაზს უკავშირდება. დარბაზის ოთხივე კედელს გარშემოსავლელი შემოუყვება, შუაში კი აგურის კალორიფერებზე დაყრდნობილი იატაკი იყო, რომელიც ახლა სრულადაა ჩანგრეული. დარბაზის ოთხივე მხარე შეისრული თაღებითაა შეჭრილი. ჩრდილოეთ და დასავლეთ მხარეს უფრო ღრმაა, რადგან ამ თაღებში საბანაო აუზებია გაკეთებული, აღმოსავლეთის და სამხრეთის კი მხოლოდ დეკორატიულ ხასიათს ატარებს. თითოეულ კუთხეში ასევე შეისრული ტრომპებია გაკეთებული. 

აუზებში ჩასასვლელად კიბეებია გაკეთებული. აუზები ოთხკუთხაა. ჩრდილოეთის აუზის კედელში სარკმელია გაკეთებული, რომელიც საცეცხლურ ოთახში გადის. დარბაზი ერდოიანი გუმბათითაა დასრულებული. აბანო ცხელი და ცივი წყლით თიხის მილებით მარაგდებოდა. საცეცხლური ოთახი საბანაო დარბაზის ჩრდილოეთითაა მიშენებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

მძოვრეთის ციციშვილების აბანო დაარქივებული 2021-07-25 საიტზე Wayback Machine.
ჯოზეფ პულიცერი.
**პულიცერის პრემია** (ინგლ. Pulitzer Prize) — ამერიკული ჯილდო, რომელიც ითვლება უმაღლეს დამსახურებად ბეჭდვით ჟურნალისტიკაში. ჯილდო ასევე ენიჭება ლიტერატურული მიღწევებისა და მუსიკალური კომპოზიციებისთვის. პირველი პულიცერის პრემია მინიჭებულ იქნა 1917 წლის 4 ივნისს. ბოლო დროს ამ ჯილდოს ლაურეატებს ყოველი წლის აპრილში აცხადებენ.

პრემიის ლაურეატებს ასახელებს დამოუკიდებელი საბჭო, რომლის ოფიციალურ ადმინისტრირებას ახდენს კოლუმბიის უნივერსიტეტი აშშ-ში. ჯილდო დააფუძნა გვიანდელი მე-19 საუკუნის უნგრელი წარმოშობის ჟურნალისტმა და საგაზეთო გამომცემელმა, ჯოზეფ პულიცერმა. სახელ „პულიცერს" ხშირად არასწორად გამოთქვამენ, როგორც „პიულიცერს" (pew-litser). ზუსტი გამოთქმა, ჯილდოს ადმინისტრატორთა თანახმად, ისევე უნდა ჟღერდეს, როგორც ფრაზა „Pull it, sir".

პრემია გაიცემა კატეგორიებში ჟურნალისტიკის, ხელოვნებისა და მწერლობის განხრით. ჟურნალისტიკაში ჯილდო მხოლოდ აშშ-ში მდებარე გაზეთებსა და ყოველდღიური ახალი ამბების ორგანიზაციებში დაბეჭდილ ან გამოცემულ რეპორტაჟებსა და ფოტოებს ენიჭება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში

ლიტერატურა
----------

* Auxier, George W. (March 1940). „Middle Western Newspapers and the Spanish–American War, 1895–1898". *Mississippi Valley Historical Review*. Organization of American Historians. **26** (4): 523. doi:10.2307/1896320. JSTOR 1896320.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პულიცერის პრემია"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი
**ნამპულის პროვინცია** (პორტ. Nampula) — პროვინცია მოზამბიკში.

ნამპულის პროვინცია მდებარეობს მოზამბიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება კაბუ-დელგადუს პროვინციას, ჩრდილო-დასავლეთით — ნიასის პროვინციას, სამხრეთ-დასავლეთით — ზამბეზიის პროვინციას. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება ინდოეთის ოკეანე. ფართობი — 81 606 კმ². მოსახლეობა — 4 049 082 ადამიანი (2007). ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია იყოფა 18 რაიონად და 5 ოლქად. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს მაკუას ხალხი.

პორტუგალიური ბატონობის პერიოდში პროვინციას თავდაპირველად ერქვა *მოზამბიკი*, შემდეგ ეს სახელწოდება მთელს ქვეყანაზე გავრცელდა.

პროვინციაში ვითარდება სოფლის მეურნეობის წარმოება, მათ შორის: ანანასის, ბანანის, ყავის, ბამბის, სიმინდის, მანგოსა და თამბაქოსი.

ნამპულის პროვინციის შემადგენლობაში შედის კუნძული მოზამბიკი, რომელიც 1992 წელს შევიდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობაში.

### პროვინციის რაიონები

* ანგოშეს რაიონი
* ერატის რაიონი
* ლალაუის რაიონი
* მალემის რაიონი
* მეკონტის რაიონი
* მეკუბურის რაიონი
* მემბის რაიონი
* მოჟინკუალის რაიონი
* მოგოვოალასის რაიონი
* მომის რაიონი
* მონაპუს რაიონი
* მოსურილის რაიონი
* მუეკატის რაიონი
* მურუპულის რაიონი
* ნაკალა-ა-ველის რაიონი
* ნაკაროის რაიონი
* ნამპულის რაიონი
* რიბაუეს რაიონი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნამპულის პროვინციის ოფიციალური საიტი (პორტუგალიური)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მოზამბიკის პროვინციები |
| --- |
|  |
| 
* გაზა
* ზამბეზია
* ინიამბანე
* კაბუ-დელგადუ
* მანიკა
* მაპუტუ
* ნამპულა
* ნიასა
* სოფალა
* ტეტე
 |  |

 |
**მცხეთის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ მცხეთაში, ფიქრისგორაზე. ამჟამად აქ მცხეთის რაიონული საავადმყოფოს კორპუსი დგას. თარიღდება IV-IX სს-ით. სამაროვანი 1975 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგთა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). მოგრძო სწორკუთხა ქვაყუთები ჩადგმული იყო 0,5-0,8 მ სიღრმეზე. მათი გრძივი კედლები თითო ან წყვილი ფილაქვისგან შედგება, ხოლო განივი კედლები — თითო ფილაქვისგან. დაუდევრად დამუშავებული ფილაქვები ერთმანეთთან ცუდადაა მორგებული. ფარღიატების შესავსებად გამოყენებულია რიყის ან ნატეხი ქვა. სამარხები საოჯახოა. შიგ ესვენა ერთიდან ოთხამდე მიცვალებული, გულაღმა, გულხელდაკრეფილი, თავით დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ძოწის და გიშრისთავიანი რკინისა და ბრინჯაოს საკინძები, ოქროს წყვილი ნახევარსფეროსებრი კილიტი, რკინის ბეჭედი, მშვილდსაკინძი, დანისპირი, ძოწის მძივები, მინის სანელსაცხებლე და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ნიკოლაიშვილი ვ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 253.
პულაუ ბესარი
**ბესარის კუნძული** (Pulau Besar; წინათ ცნობილი იყო, როგორც **პულაუ ბაბი ბესარი** (Pulau Babi Besar)) ჯოჰორის შტატში (მალაიზია) აღმოსავლეთ სანაპიროზე არსებული კუნძულია. მასთან მისვლა შესაძლებელია ნავით ქალაქ მერსინგიდან (დაახლოებით 30 წუთის სავალია). კუნძულის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 2 000 ფუტის სიმაღლეზეა.

ბესარის კუნძული გარშემორტყმულია რავას, სიბუს და ტინგის კუძულებით. მასზე სიმშვიდეა და სანაპიროებზე ფხვნილივით თეთრი ქვიშაა, ზღვა კი წმინდა და ლაჟვარდოვანია. ხელუხლებელი ზღვის სამყაროს დასაცავად, მთავრობამ ის საზღვაო პარკად გამოაცხადა, რაც მიზნად ისახავს ზღვის არსებების დაახლოებით 60 სახეობისთვის უსაფრთხო გარემოს შექმნას 2 საზღვაოსნო მილის რადიუსზე კუნძულის გარშემო.
ჭრელი ველური მცენარეები ხარობენ მუქ მწვანე ქოქოსის პალმებსა და ტროპიკულ ჯუნგლებში. აქ დაახლოებით 7-8 სოფელია, რომელთა მოსახლეობის რიცხვი დაახლოებით 100-ს შეადგენს. მათი უმრავლესობა მეთევზეები არიან.

ლეგენდა
-------

აქ გავრცელებულია მითი მეთევზეთა წყვილის შესახებ, რომლებიც სირინოზებად გადაიქცნენ. ადგილობრივ მოსახლეობაში ეს ლეგენდა იმდენად პოპულარულია, რომ ერთხანს ეგონათ, თითქოს მეთევზის ფეხმძიმე ცოლს ზღვის პროდუქტები უნდოდა, რაც საკმაოდ ბევრია მერსინგის წყლებში. ისინი ფიქრობდნენ, რომ მეთევზის ცოლი ზღვის პროდუქტების ჭამის შემდეგ გადაიქცა სირინოზად და მისი გულგატეხილი ქმარიც, იმავე ზღვის პროდუქტის მირთმევის შემდეგ გარდაიქმნა სირინოზად. დღემდე სწამთ, რომ კუნძულის ტერიტორიაზე შეიძლება კაცმა შენიშნოს სირინოზების წყვილი, რომელიც ზღვის პროდუქტებს მიირთმევს.

კუნძულის ძველი სახელწოდება — პულაუ ბაბი ბესარი (პირდაპირი თარგმანით „დიდი ტახების კუნძული") — უამრავი გარეული ტახიდან მომდინარეობს, რომლებიც ადამიანების დასახლებამდე, აქაურ მიდამოში დაეხეტებოდნენ. დღესდღეობით ამ მხარეში არც ერთი ტახი აღარ არის და ამიტომაც სახელი შეუცვალეს: ბესარის კუნძულები.


|  |  |
| --- | --- |
| მალაიზიის დროშა | *ეს სტატია მალაიზიისა და მალაიზიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნიკოპოლი** (უკრ. Нікополь) — ქალაქი დნიპროპეტროვსკის ოლქში, ნიკოპოლის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე დნეპრის ნაპირზე.

გეოგრაფიული მონაცემები
----------------------

ნიკოპოლი უკრაინის სამხრეთ ნაწილში, დნიპროპეტროვსკის ოლქში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორია 5001 ჰა-ს (50.01 კმ²) შეადგენს, მათ შორის 2030 ჰა საცხოვრებელია, ხოლო 1349 ჰა — სამრეწველო. ქალაქის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს ხაკოვის წყალსაცავი. ნიკოპოლის მოსახლეობა 2009 წლის აღწერით 127 336 კაცია.

ეკონომიკა
---------

ქალაქის ეკონომიკა მრავალფეროვანია, — მოქმედებს მეტალურგიისა და რკინის დამამუშავებელი, საინჟინრო, მანქანების შეკეთებისა და მოწყობის, ლითონის, ქაღალდის და საკვები მრეწველობის საწარმოები. სულ ქალაქში 38 სამრეწველო საწარმო ფუნქციონირებს.

თანამედროვე პერიოდი
-------------------

გასული საუკუნის დამლევს, დამოუკიდებელი უკრაინის ისტორიაში, ნიკოპოლს ყველაზე რთული პერიოდი 1992-1998 წლებში ჰქონდა. უმუშებრობამ განაპირობა ქალაქის მოსახლეობის რიცხვის საგრძნობლად შემცირება, რადგან ამ პერიოდში ქალაქში არ ფუნქციონირებდნენ საწარმოები და ქარხნები. 1992 წლიდან 1998 წლამდე ქალაქი დატოვა 15 000-მა მცხოვრებმა, რაც ნიკოპოლის მოსახლეობის თითქმის 10% შეადგენს. მიუხედავად ამისა, XXI საუკუნის დასაწყისში ეკონომიკური სტაგნაცია თანდათანობით შეწყდა, ქალაქში თანდათან ფუნქციონირება განაახლეს ქაღალდის და საკვები მრეწველობის საწარმოებმა, აღდგა მეტალურგიისა და რკინის დამამუშავებელი ქარხნების მუშაობა. უახლოეს წლებში რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა რამდენიმე სოციალურ და კულტურულ დაწესებულებას, ქალაქში აშენდა მაღალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსები და სავაჭრო ცენტრები.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

* აშშ-ის დროშა ტოლიდო, ამერიკის შეერთებული შტატები
* საქართველოს დროშა ჭიათურა, საქართველო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოპოლის საინფორმაციო პორტალი დაარქივებული 2011-09-05 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დნიპროპეტროვსკის ოლქი |
| --- |
|  |
| 
ადმინისტრაციული ცენტრი: დნიპრო |
|  |
| რაიონები | 
* დნიპრო
* კამიანსკე
* კრივი-რიჰი
* ნიკოპოლი
* ნოვომოსკოვსკი
* პავლოჰრადი
* სინელნიკოვე
 | დნიპროპეტროვსკის ოლქის გერბი |
|  |
| ქალაქები | 

|  |  |
| --- | --- |
| რეგიონული | 
* **დნიპრო**
* ვილნოჰირსკი
* კამიანსკე
* კრივი-რიჰი
* მარჰანეცი
* ნიკოპოლი
* ნოვომოსკოვსკი
* პოკროვი
* პავლოჰრადი
* პერშოტრავენსკი
* ჟოვტი-ვოდი
* სინელნიკოვე
* ტერნივკა
 |
|  |
| რაიონული | 
* აპოსტოლოვე
* ვერხნოდნიპროვსკი
* ვერხივცევე
* ზელენოდოლსკი
* პერეშჩეპინე
* პიატიხატკი
* პიდჰოროდნე
 |

 |

 |
**სალამან და აბსალი** — ბერძნული წყაროდან მომდინარე აღმოსავლური რომანულ-მისტიკური სიუჟეტი. რამდენიმეჯერ დაამუშავეს არაბულ და სპარსულ ენაზე (აბუ ისჰაყი, IX საუკუნე; იბნ სინა, X საუკუნე და სხვა). ზოგი ვერსიის მიხედვით სალამანი და აბსალი ვაჟი მეგობრები არიან, უმრავლეს შემთხვევაში კი – ვაჟი და ასული. ყველაზე ცნობილი და მხატვრულად სრულყოფილი ვერსია შექმნა აბდ-ორ-რაჰმან ჯამიმ: სალამანს, საბერძნეთის ტახტის მემკვიდრეს, შეუყვარდება ლამაზი ძიძა – აბსალი. მეფე ცდილობს მათ დაშორებას, რასაც ბრძენის დახმარებით მიაღწევს. სასოწარკვეთილი მიჯნურები კოცონში გადაეშვებიან. აბსალი დაიწვება, სალამანი კი უვნებლად გადარჩება. პოემის ბოლოს თვით ჯამი იძლევა ალეგორიის გახსნა (მეფე – ღვთაების ემანაციაა, სალამანი – გონიერი სული, აბსალი – სხეული, ბრძენი – სულის სიმძლავრე, კოცონი – ხორცის დათრგუნვა და ა. შ.). პოემაში ჩართულია კაცთმოყვარეობით გამსჭვალული დიდაქტიკური არაკები.

ზოგი ქართველი მკვლევარის აზრით პერსონაჟი სალამანი იხსენიება „თამარიანსა" და ვეფხისტყაოსანში (სალა, სალამან).

ლიტერატურა
----------

* *გვახარია ა.* ქსე, ტ. 8, გვ. 686, თბ. 1984
**მუხრანის ბრძოლა 1582** — ბრძოლა ქართლისა და ოსმალეთის ლაშქარს შორის. ქართლის მეფე სიმონ I სპარსელთა მხარდაჭერით იბრძოდა აღმოსავლეთ საქართველოდან ოსმალთა მთლიანად განდევნისათვის. ქართლისა და კახეთის სამეფოების ლაშქარმა ალყა შემოარტყა თბილისს. ოსმალეთის სულთანმა არზრუმისა, დიარბექირისა და ჩილდირის ბეგლარბეგებს დაავალა აღმოეჩინათ დახმარება თბილისის გარნიზონისათვის. აგვისტოს ბოლოს ოსმალთა 20 ათასიანი არმია ახალქალაქში ჩავიდა. აქ ოსმალებს ჩილდირის ბეგლარბეგი მანუჩარ II (იგივე *მუსტაფა*) შეუერთდა. ოსმალთა ლაშქარი მანუჩარ II-ის რჩევით ბორჯომის ხეობაზე გავლით მუხრანის ველზე დაბანაკდა. ამ დროს იმერეთის, ოდიშისა და გურიის ლაშქარმა ოსმალთა ბრძანებით ქართლის სამეფო დაარბია. სიმონ I თავს დაესხა მუხრანთან დაბანაკებულ მტერს და სასტიკად დაამარცხა იგი. გადარჩენილმა ოსმალებმა ძლივს მიაღწიეს თბილისამდე. ქართველთა ლაშქარს დიდძალი ნადავლი და თბილისისათვის გათვალისწინებული ხაზინა ჩაუვარდა ხელთ. სამცხეში დაბრუნებულმა ოსმალებმა მარცხი მანუჩარს დააბრალეს და მისი შეპყრობა დააპირეს, მაგრამ მანუჩარმა და მისმა მხლებლებმა ბრძოლით გააღწიეს ოსმალთა ბანაკიდან. სამცხის ათაბაგი ისევ გაქრისტიანდა და სამცხეში ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია
* ხატისოფლის ბრძოლა

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *სვანიძე მ.* საქართველოს-ოსმალეთის ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII სს. თბ. 1971;

* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 231.
* ისტორია - სრული კურსი აბიტურიენტთათვის, ნუგზარ მოლაშვილი, გვ. 108, თბ.: „ცის ნამი", 2010, ISBN 978-9941-419-01-0.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სავანა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

სავანების გავრცელების აერალი
**სავანა** (ესპ. sabana, ნასესხებია კარიბის ინდიელთა ენიდან) — ტროპიკული და სუბტროპიკული მცენარეულობის ტიპი. შექმნილია ქსეროფილური ბალახნარით (ბალახოვანი სავანა), რომლის ფონზე ეულად ან ჯგუფურად გაფანტულია უპირატესად ფოთოლმცვივანი მერქნიანი მცენარეები — ხეები (ხეებიანი სავანა) და ბუჩქები (ბუჩქებიანი სავანა). სავანის მცენარეები შეგუებულია ხანგრძლივ გვალვას – ფოთლები უხეშია, შებუსული, ხშირად რედუცურებული, ხეების ქერქი სქელია და სხვა. ბალახებს შორის ჭარბობს მარცვლოვანები, რომელთა სიმაღლე ზოგჯერ 3-5 მ აღწევს. ხეები სავანაში მეტწილად ტანდაბალია, ქოლგისებური ვარჯი აქვთ. ზოგიერთი მათგანი (ბაობაბი, ბოთლის ხე და სხვა) წყალს ღეროში იმარაგებს. სამხრეთ ამერიკაში სავანას კამპოსს (ბრაზილია, არგენტინა, პარაგვაი, ურუგვაი) და ლიანოსს (უმთავრესად ორინოკოს აუზი) უწოდებენ.

  

* ტროპიკული სავანა ავსტრალიაშიტროპიკული სავანა ავსტრალიაში
* სავანა ვენესუელაშისავანა ვენესუელაში
* სავანა ბრაზილიაშისავანა ბრაზილიაში
* სავანა ტანზანიაშისავანა ტანზანიაში

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 637.
**მონტე-ჩივეტა** (იტალ. Monte Civetta) — მთის მასივი იტალიაში, დოლომიტის ალპებში. მაქსიმალური სიმაღლე 3220 მ (მწვერვალი მონტე-ჩივეტა). გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ უღელტეხილებს ფორჩელა-დ’ალეგესა (1816) და ფორჩელა-დელე-ზასეს (2476 მ) შორის.

მასივის ჩრდილო-დასავლეთი კედელი, რომელიც ცნობილია ჩივეტა-მოიაცის სახელწოდებით მოქცეულია მწვერვალებს ჩიმა-სუ-ალტოსა (2951 მ) და ტორე-კოლდაის (2600 მ) შორის. ამ კლდოვანი ბასტიონის სიგრძე 6 კმ, სიმაღლე 1200 მ-ია და დოლომიტების ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. პოპულარულია ალპინისტებში.

მონტე-ჩივეტის მთის მასივის ფარგლებშია მრავალი მწვერვალი, რომელთა შორის აღსანიშნავია: მონტე-კოლდაი (2396 მ), ტორე-კოლდაი (2600 მ), ტორე-დ’ალეგე (2649 მ), ტორე-დი-ვალგრანდე (2715 მ), პუნტა-ჩივეტა (2892 მ), მონტე-ჩივეტა (3220 მ), პიკოლა-ჩივეტა (3207 მ), ჩიმე-დი-მედე (2504 მ), ტორე-ვენეცია (2337 მ), ჩიმა-დელე-ბუზაცე (2894 მ), მონტე-მოიაცეტა (2727 მ), ჩიმა-სუ-ალტო (2951 მ), ტორე-სუ-ალტო (2900 მ) და სხვა.

მონტე-ჩივეტის მასივზე ოფიციალურად პირველად ავიდა ინგლისელი მთამსვლელი ფრენსის ფოქს ტაკეტი 1867 წელს, თუმცა ითვლება, რომ უფრო ადრე, კერძოდ, 1855–1860 წლებს შორის მონტე-ჩივეტაზე ავიდა სიმეონე დე სილვესტრო. მასივის ჩრდილო-დასავლეთ ბასტიონზე პირველად ავიდნენ ემილ სოლედერი და გუსტავ ლეტენბაუერი 1925 წელს.

აღსანიშნავია, რომ ცნობილი ქართველი ალპინისტი მიხეილ ხერგიანი მწვერვალ ჩიმა-სუ-ალტოზე ასვლისას დაიღუპა 1969 წლის 4 ივლისს. ხერგიანი 600 მეტრის სიმაღლიდან მოწყდა და ქვებზე დაეცა.

2013 წლის 16 ნოემბერს ჩამოინგრა ჩიმა-სუ-ალტოს ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Gruppo del Civetta - angelo elli
2. ↑  Monte Civetta (3220 m) – Dolomiti di Zoldo
3. ↑  Ivo Rabanser: Civetta. Guida dei Monti d’Italia. Mailand 2012
4. ↑  ეთერ ჭელიძე. კაცი ლეგენდა : მიხეილ ხერგიანი, თბ. 2003.
5. ↑  rock fall on Su Alto in the Dolomites[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4010231-2
* VIAF: 247153986
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 247153986

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბორითის სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია**. |

**სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ერთნავიანი ეკლესია იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სავანეში.

არქიტექტურა
-----------

სამხრეთის შესასვლელის წარწერაში აღნიშნულია ძეგლის აგების ზუსტი თარიღი − 1046 წელი, მოხსენიებულია ადგილობრივი ფეოდალი − ერისთავთერისთავი გიორგი გულზვიადის ძე, ხოლო დასავლეთის შესასვლელის წარწერაში ნათქვამია, რომ ეკლესია აუგია ხუროთმოძღვარ ჰარაბას. გეგმით მარტივ შენობას სამხრეთით მთელ სიგრძეზე გასდევს სტოა − კარიბჭე, რომელიც სხვა ოსტატის აშენებული უნდა იყოს ცოტა მოგვიანებით. ეკლესიის პროპორციები ჰარმონიული და დახვეწილია. უხვი და მოტივებით მდიდარი მორთულობა ორგანულადაა შეხამებული შენობის ხუროთმოძღვრულ ფორმებთან. ეკლესიაში არის XI საუკუნის მდიდრულად მოჩუქურთმებული თაბაშირის კანკელი, რომელიც ძლიერაა დამახინჯებული XIX საუკუნეში ძეგლის შეკეთების დროს. სამრეკლო XIX საუკუნის II ნახევარს მიეკუთვნება.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 637.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის ბრძანება № 03/44 , 2013 წლის 12 მარტი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ