recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ორბელიანი**. |

**ქაიხოსრო ქაიხოსროს ძე ორბელიანი** (გ. 1748) — ორბელიანთა სახლის უფროსი, მდივანბეგი და ქვემო ქართლის სარდალი (1731-იდან). 1734 ოსმალებთან ერთად ილაშქრა კახეთზე. 1735-იდან, ყიზილბაშთა მიერ ქართლის დაკავების შემდეგ, ირანის სამსახურში ჩადგა. 1741 წელს ნადირ-შაჰმა ორბელიანი ქართლის პირველ ვექილად დანიშნა. იმავე დროს ქვემო ქართლის სარდლობა მის შვილს რევაზს უბოძეს. 1744-იდან ქართლში თეიმურაზ II-ის გამეფების შემდეგ ორბელიანი თეიუმარაზ II-ის მხარეზე გადავიდა. 1745 წლის 1 ოქტომბიდან საქართვერლოს ამირსპასალარი.

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ჩვენ კეთილმსახურმან მეფემან თეიმურაზ მიუბოძეთ დროშა ესე წინამძღოლსა ჩვენსა ამირ-სპასალარს ქაიხოსრო ორბელიანს, ოდეს ცხებულ ვიქმენით საცხებელითა სამეფოთა, თვესა ოკდონბერსა ა, დღესასწაულსა კათოლიკე ეკლესიისა სვეტისა ცხოველისასა, ქრისტეს აქეთ ჩღმე, ქრონიკონსა ულგ." |
|  |  |

1747 ირანში წაჰყვა თეიმურაზ II-ს. ირანიდან მომავალი გზაში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* *ლორთქიფანიძე ი.* ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 3-4, თბ. 1938;
* *ჯამბურია გ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1955
* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 559.
**პოლიაკოვის სახლი** (რუს. Дом Полякова) — XIX საუკუნის პირველი ნახევრის სახლი ტაგანროგის ცენტრში, როსტოვის ოლქი. მდებარეობს პეტროვსკის ქუჩა № 74-ში. პეტროვკის ქუჩის ანსამბლი პოლიაკოვის სახლთან ერთად შედის რუსეთის ფედერაციის კულტურული რეგიონალური მნიშვნელობის მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვსკის ქუჩა № 74.

ისტორია
-------

1812 წლის სამამულო ომის მონაწილემ გიორგი ბენარდაკმა 1810-ანი წლების დასასრულსა და 1820-იანი წლების დასაწყისში თავისთვის აიშენა ერთსართულიანი სახლი ვარვაციევის შესახვევის (ამჟამად ლერმონტოვის შესახვევის) მხრიდან. ამ სახლში ცხოვრობდა მისი ოჯახი სანქტ-პეტერბურგში გადასვლამდე და მშობლების გარდაცვალებამდე. ბენერდაკის კუთვნილი სახლი პეტროვსკაიას ქუჩაზე და მამული აზოვის ზღვის სანაპიროზე საერთო ღირებულებით 5,5 ათასი მანეთი, 1874 წელს შეიძინა მსხვილმა მეწარმემ და მიწათმფლობელმა იაკობ სოლომონის ძე პოლიაკოვმა. ტაგანროგში პოლიაკოვი დაკავებული იყო რკინიგზის გაყვანით დონის როსტოვიდან, აფინანსებდა რკინიგზის სადგურის შენობის მშენებლობას, იყო დონის საადგილმამულო ბანკის დამაარსებელი და სანქტ-პეტერბურგ-აზოვისა და აზოვი-დონის კომერციული ბანკების თანადამფუძნებელი. პეტერბურგელი არქიტექტორების მიწვევის შედეგად მან გააფართოვა თავისი სახლი და მასში დააფუძნა დონის საადგილმამულო ბანკი. სახლის გადაკეთებაში მონაწილეობდა ტაგანროგის სამშენებლო კომიტეტის წევრი ე. ალეინიკოვი. მოგვიანებით ააშენეს მინაშენი, რომელიც აკავშირებდა აღნიშნულ სახლს მეზობელ სახლთან.

1918 წელს მოახდინეს ბანკის ნაციონალიზაცია, რის შემდეგ ი. პოლიაკოვის სახლს იკავებდნენ სხვადასხვა ადმინისტრაციული დაწესებულებები: სამაზრო აღმასკომი, საქალაქო აღმასკომი, ლენინის რაიონის აღმასკომი. გერმანელთა ოკუპაციის წლებში ქალაქის მაგისტრატი. 1989 წლიდან შენობა ფორმალურად გადაეცა სამხატვრო გალერეას მეორე კორპუსის ხარისხში, მაგრამ მასში ფაქტობრივად განთავსდა საბავშვო შემოქმედების საქალაქო სახლი.

აღწერა
------

ორსართულიანი სახლი აგებულია ეკლექტიკის არქიტექტურულ სტილში, თუმცა შეიცავს კლასიციზმისა და ბაროკოს ელემენტებსაც. ფასადი სიმეტრიულია. პირველი სართული რუსტირებულია. ცენტრალური ნაწილის ფასადზე პილასტრებია.

სქოლიო
------

1. ↑  Дом 72. Исторический Таганрог.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-10. ციტირების თარიღი: 2017-02-24.
2. 1 2  Эклектика. Rostov-Region. ციტირების თარიღი: 2017-02-24.
**აჰმედ სულთან სანჯარი** (თურქ. Ahmed Sultan Sencer; დ. 1086, სინჯარი — გ. 1157, მერვი) — სელჩუკთა იმპერიის უკანასკნელი სულთანი 1118-1153 ან 1157 წლებში, მალიქ-შაჰის მესამე ვაჟი. 

ტახტზე ასვლამდე მონაწილეობდა შიდა ომში და მართავდა ხორასანს. 1118 წელს მისი უფროსი ძმა, მაჰმედ I გარდაიცვალა და დროებით, ბაღდადისა და ირანის ტახტი დაიკავა მისმა ვაჟმა, მაჰმუდ II-მ , მაგრამ იმავე წელს, თათრული სახანოების მხარდაჭერით აჰმედ სენჯერმა დაამარცხა თავისი ძმისშვილი ბაღდადის ბრძოლაში და სელჩუკთა იმპერიის სულთნის ტიტული მიიღო.

მისი მმართველობა დაიწყო სახელმწიფოს არასტაბილურობითა და ეკონომიკური დაღმასვლით. ჯვაროსნული ლაშქრობები თურქებისთვის წარუმატებლად მიმდინარეობდა, 1121 წელს, ქართველებთან დიდგორის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ კი საქართველოს სამეფო საბოლოოდ გამოეყო მათ. ამას დაემატა 1123-1124 წლებში დავით აღმაშენებლის მიერ სომხეთის თურქებისგან გაწმენდვაც. 

დასავლეთის ქვეყნებისგან განსხვავებით, აჰმად სანჯარმა აღმოსავლეთით, კერძოდ შუა აზიის ქვეყნებზე მოახერხა კონტროლის დამყარება. აქტიურად ებრძოდა და დევნიდა ასასინებს. 1141 წელს თავს დაესხა ყარა-კიტაის ტერიტორიებს. 1142 წელს სამარყანდი აიღო. ის ეწეოდა ისლამურ პოლიტიკას და სასტიკად უსწორდებოდა არამუსლიმ მოსახლეობას. 

1150-იან წლებში სელჩუკთა სახელმწიფო საგრძნობლად დაასუსტა ოღუზი თურქების შემოსევებმა. 1153 წელს, ერთ-ერთი შემოსევის დროს, მათ მოახერხეს აჰმედ სენჯერის შეპყრობა და ტყვედ წაყვანა მერვში. სანამ ის ტყვეობაში იყო, ოღუზებმა გაძარცვეს და დაარბიეს ნიშაბური. 1157 წელს, აჰმედ სენჯერი, 71 წლის ასაკში გარდაიცვალა და დაკრძალეს მერვში. მის შემდეგ სელჩუკთა იმპერია საბოლოოდ დაიშალა. მოგვიანებით, 1221 წელს, სენჯერის აკლდამა მონღოლებმა გაანადგურეს ხვარაზმის დალაშქვრის დროს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაჰმედ I
* სელჩუკთა სახელმწიფო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* E. J. Van Donzel, Islamic Desk Reference, (E.J.Brill, 1994), 464.
* 
* Bernard Lewis, The Assassins: A Radical Sect in Islam, (Basic Books Inc. 2003), 51.
* Рыжов, 2004.
* Muir, William (1924). "Buweihid Dynasty, Bagdad under Seljuqs, Toghril Beg, Al-Muktadi and four following Caliphs, Crusades, Capture of Jerusalem, End of Fatimids", *The Caliphate, its rise, decline and fall*.
* Bosworth, C. Edmund (1984). „AḤMAD B. NEẒĀM-AL-MOLK". *Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 6*. London et al.: C. Edmund Bosworth. pp. 642–643.CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სელჩუკთა იმპერიის სულთნები |
| --- |
|  |
| 
* თოღრულ-ბეგი
* ალფ-არსლანი
* მელიქ-შაჰი
* მაჰმუდ I
* ბერქიაროქი
* მელიქ-შაჰ II
* მაჰმედ I
* აჰმედ სენჯერი
 |

 |
**ჩეხოვის პატარა სახლი** (რუს. Домик Чехова) — სახელმწიფო მემორიალური მუზეუმი ტაგანროგში, მდებარეობს ჩეხოვის ქუჩა № 69-ში მდებარე პატარა ფლიგელში, სადაც დაიბადა ანტონ ჩეხოვი.

ისტორია
-------

პატარა სახლი, სადაც დაიბადა ანტონ ჩეხოვი, ააგეს 1850 წელს. სახლის ფართობი სულ 30,5 კვ. მ.-ს შეადგენს. მდებარეობს ვაჭარ ა. გნუტოვის მფლობელობაში ყოფილ მიწის ნაკვეთზე. მესამე გილდიის ვაჭარმა პ. ჩეხოვი აღნიშნულ ფლიგელში ცხოვრობდა 1859 წლიდან 1861 წლამდე. სწორედ ამ სახლში 1860 წლის 29 იანვარს დაიბადა ჩეხოვების მესამე შვილი ანტონი, მომავალში ცნობილი მწერალი.

მუზეუმის შექმნის ისტორია
------------------------

ანტონ ჩეხოვის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, 1910 წელს ევგენი გარშინის ინიციატივით სახლის კედელზე დაკიდეს მემორიალური დაფა. გარშინი იყო ასევე ინიციატორი, რომ პატარა სახლში გაეხნათ მუზეუმი. 

ჩეხოვის სახლის მფლობელი იყო ქალბატონი კოვალენკო, რომლის სახლის ღირებულებაც სულ 4 500-5 000 რუბლი ღირდა, მაგრამ მან იმისათვის რომ ნება მიეცა სახლში მუზეუმის გასახსნელად მოითხოვა 10 000 რუბლი. 

სახლის ყიდვა გადაწყდა 1916 წელს, მაგრამ კიდევ ოთხი წელი ჭიანურდებოდა სახლის შეძენა. 

1921 წლიდან დაიწყეს ჩეხოვის ნივთების შეგროვება, ზოგიერთი მათგანი აღადგინეს, რათა შეევსოთ ცარიელი სამზარეულოს კუთხე. 

1924 წელს ჩამოყალიბდა მუზეუმი. 1926 წელს სახლის გარშემო დარგეს ალუბლის ხეები. ამავე დროს გაიხსნა პირველი სამუზეუმო ექსპოზიცია, რომელიც აღწერდა მწერლის ტაგანროგში ცხოვრების პერიოდს. 

ამჟამად მუზეუმი შედის ტაგანროგის სახელმწიფო ლიტერატურული და ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენლობაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Домик Чехова на сайте **«Памятники Дона»**
* Домик Чехова, современные фото

სქოლიო
------

1. 1 2  *Кожевникова Е.А.* Домик Чехова // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 326. — ISBN 978-5-88040-064-5.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტაგანროგის მუზეუმები |
| --- |
|  |
| 
* ალფერაკის სასახლე
* ჩეხოვის პატარა სახლი
* ანატოლი დუროვის მუზეუმი
* ივან ვასილენკოს მუზეუმი
* ჩეხოვების დუქანი
* ტაგანროგის ქალაქთმშენებლობისა და ყოფაცხოვრების მუზეუმი
* ანტონ ჩეხოვის ლიტერატურული მუზეუმი
* ტაგანროგის სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი
* ტაგანროგის სამხატვრო მუზეუმი
 |

 |
**ფულის გათეთრება** — არალეგალური გზებით მიღებული ფულადი სახსრების ან საკუთრების სხვა ფორმების ლეგალიზებას, ანუ მათი ჩრდილოვანი, არაფორმალური ეკონომიკიდან ფორმალურში გადაყვანას იმისათვის, რომ ამ სახსრებით ღიად (სახალხოდ) სარგებლობა გახდეს შესაძლებელი.

გათეთრების პროცესში ხდება შემოსავლის ნამდვილი წყაროს დამალვა, რეალური გარიგებების ფორმალურით შეცვლით, მაგ. დამამოწმებელი დოკუმენტების გაყალბებით, მესამე პირთა დოკუმენტების გამოყენებით და მისთ. ეკონომიკის გლობალიზაციის პირობებში ფულის გათეთრებისთვის ხშირად ოფშორულ ზონებს იყენებენ, ეს არის ქვეყნები ე.წ. საგადასახადო სამოთხით, სადაც საბანკო სისტემებში ბენეფიციარების კონფიდენციალობა უზრუნველყოფილია.

გავრცელებული მტკიცებით ეს ტერმინი აშშ-ში წარმოიშვა 1920-იან წლებში. ამერიკულმა მაფიამ კრიმინალური გზით შეძენილი ფულადი სახსრების ლეგალიზებისთვის ავტომატური სამრეცხაოების გახსნა დაიწყო. თუმცა ამერიკელი ავტორი ჯეფრი რობინსონის აზრით, ეს ასე არ არის. მისი თქმით ტერმინი „ფულის გათეთრება" (ინგლ. money laundering) პირველად ბრიტანულმა გაზეთმა „The Guardian"-მა გამოიყენა უოტერგეიტის სკანდალის პერიოდში რიჩარდ ნიქსონის საარჩევნო კამპანიის უკანონო დაფინანსების აღნიშვნისთვის.

საქართველოს კანონმდებლობაში, როგორც ევროპის მრავალ ქვეყანაში, იურიდიულად დამკვიდრებულია ტერმინი „უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაცია" და იგი, „უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ" საქართველოს კანონის მიხედვით, შემდეგნაირადაა განსაზღვრული: უკანონო შემოსავლისათვის კანონიერი სახის მიცემა (შეძენა, გამოყენება, გადაცემა ან სხვა მოქმედება), აგრეთვე მისი ნამდვილი წარმოშობის, მესაკუთრის ან მფლობელის ან/და ქონებრივი უფლებების დამალვა ან შენიღბვა ანდა ასეთი ქმედების ჩადენის მცდელობა.

თავისი შინაარსით, ფულის გათეთრება, მოიცავს ოპერაციათა რთულ ერთობლიობას, რომლის მიზანია ფინანსური აქტივების წყაროს იმგვარად შენიღბვა, რომ შემდეგში ასეთი აქტივების გამოყენება კომპრომეტაციის გარეშე იყოს შესაძლებელი. სპეციალისტები გამოყოფენ ფულის გათეთრების რამდენიმე ეტაპს. ჩვეულებრივ, მიღებულია სამ ეტაპად დაყოფა: განთავსება, დანაწევრება, ინტეგრაცია. თუმცა ოპერაციათა სირთულიდან გამომდინარე ზღვარის გავლება ამ ეტაპებს შორის საკმაოდ რთულია და დამოკიდებულია ფულის გამთეთრებელი პირის ან გუნდის ინტელექტუალურ მომზადებასა და ფანტაზიაზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Money laundering საიტზე Curlie
* UNODC – United Nations Office on Drugs and Crime – on money-laundering and countering the financing of terrorism
* Financial Market Integrity Unit, The World Bank
* US Department of State International Narcotics Control Strategy Report (INCSR), annual report issued in March every year. Essential reading for all compliance officers for evaluating country money laundering risk
* HSBC Fined 1.9bn for money laundering დაარქივებული 2012-12-20 საიტზე Wayback Machine.
**ფუკურო იპეი** (იაპონ. 袋一平; დ. 17 ოქტომბერი, 1897 — გ. 2 ივლისი, 1971) — იაპონელი მწერალი, ფილოლოგი, საზოგადო მოღვაწე. იყო ალპინისტიც. დაამთავრა ტოკიოს უცხო ენათა ინსტიტუტის რუსული განყოფილება, 1963 იმოგზაურა საქართველოში. მეორედ ჩამოვიდა 1966, რუსთაველის საიუბილეო ზეიმზე. ეკუთვნის რამდენიმე წერილი ქართული ლიტერატურისა და კულტურის საკითხებზე, წიგნი „საქართველო ალპინისტის თვალით" (1967). იაპონურ ენაზე პროზაულად თარგმნა და ჰაიასე ტადაჩის ნახატებითა და მ. ზიჩის საკაზმებით გამოსცა ვეფხისტყაოსანი (1955). ეს გამოცემა რამდენიმეჯერ განმეორდა (საერთო ტირაჟი 100000). 

1972 გამოსცა ვეფხისტყაოსნის მდიდრულად დასურათებული პოეტური თარგმანი. იაპონურ ენაზე თარგმნა ქართული ფოლკლორების ნიმუშები, აგრეთვე გადმოცემები და ლეგენდები რუსთაველზე (ი. მეგრელიძის წიგნიდან „რუსთაველი და ფოლკლორი", თბილისი, 1960). თარგმნილი აქვს ნოდარ დუმბაძის, ნიკოლოზ ტიხონოვის, ვალენტინ კატაევის და სხვა მწერლების ნაწარმოებები.

ლიტერატურა
----------

* *ი. მეგრელიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 419.
**ბაქარი** (დ. 7 აპრილი, 1699 ან 1700 — გ. 1 თებერვალი, 1750, მოსკოვი) — ქართველი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე. ვახტანგ VI-ის ძე. რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი, გრუზინსკების გვარის ფუძემდებელი. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ვინაითგან ჰგონებდა მეფე ვახტანგ წარსვლასა ხორასანს, ამისთვის ჰკადრა ყეენსა, რათა მისცეს მეფობა ქართლისა ძესა თვისსა ბაქარს, უსმინა და მოსცა და მიაქციეს რჯულსა მათსა მხოლოდ სიტყვითა და არა საქმითაცა. | "|

ქართლის ფაქტობრივი მეფე (შაჰნავაზ III-ის სახელით) 1716–1719, ვახტანგ VI-ის ირანში ყოფნის დროს. 1724 მამასთან ერთად რუსეთში გადასახლდა. რუსეთში ისინი ატარებდნენ გრუზინკსის გვარს. 1729 წლის 30 ნოემბერს გენერალ-ლეიტენანტის ჩინით დაინიშნა მოსკოვის ოლქში საარტილერიო კანტორის უფროსად. გახდა წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალერი. ბაქარი მონაწილეობდა მოსკოვის ქართული სტამბის აღდგენაში. 1743 მისი თაოსნობით დაიბეჭდა ბიბლია, რომელიც ცნობილია ბაქარის ბიბლიის სახელით. ურთიერთობა ჰქონდა რუს მეცნიერებთან (ვ. ტატიშჩევი, ჟ. დე-ლილი), აწვდიდა მათ ცნობებს საქართველოს წარსულზე. ასრულებდა რუსეთის მთავრობის დიპლომატიურ დავალებებს.

სიკვდილის წინ მან ფიცი დაადებინა შვილს, ალექსანდრეს, რომ ქართლის მეფის ტახტს დაიკავებდა. დაკრძალულია მოსკოვის ქართველთა ნეკროპოლში — დონის მონასტერში.

ოჯახი
-----

ბაქარს ცოლად ჰყავდა გიორგი არაგვის ერისთავის ასული ანა (1706–1780), რომლისგანაც ეყოლა 5 შვილი:

* ალექსანდრე გრუზინსკი (1726–1791)
* ლევან გრუზინსკი (1739–1763)
* მარიამ გრუზინსკი (გარდაიცვალა 1807)
* ელისაბედ გრუზინსკი (გარდაიცვალა 1768), დაქორწინდა ნიკოლოზ ოდოიევსკზე.
* სახელი უცნობია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 235.

სქოლიო
------

1. ↑  *პაიჭაძე გ.*, „ვახტანგ VI" — თბილისი, 1981 წ.
2. ↑  ვახუშტი ბატონიშვილი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა" წგნ: „ქართლის ცხოვრება". ტ. IV, გვ. 496 — თბილისი, 1973.
3. ↑  *ჯავახიშვილი ნ*. 1765 წლის შეთქმულების მონაწილეთა იდენტიფიკაციისთვის" საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტის შრომები ტ VII გვ. 161-164 — თბილისი, 2013
**რელიგია ადიღეელებში** — ადიღეაში გავრცელებული რწმენა წარმოდგენების ერთობლიობა. XII-XIII საუკუნეებში ადიღე საქართველოს პოლიტიკურ გავლენაში მოექცა და აქ ამჯერად ქრისტიანობის გამავრცელებლად საქართველო გვევლინება.
XIII საუკუნეში ადიღეს ნაწილი ოქროს ურდომ დაიმორჩილა. XVI საუკუნიდან განიცდიდა ოსმალეთისა და ყირიმის სახანოს პოლიტიკურ ექსპანსიას. ამავე დროიდან გავრცელდა ისლამი.

ქრისტიანობა ადიღეაში
--------------------

ადრე შუა საუკუნეებში ადიღეაში ქრისტიანული რელიგია ბიზანტიიდან და საქართველოდან გავრცელდა. როგორც სამეცნიერო ლიტერატურაშია აღნიშნული, მთავარი ქრისტიანული სიმბოლო და წარმართული კერპი ქართული სიტყვით "ჯვარი" აღინიშნებოდა. ქრისტიანობის გავრცელებაზე მიუთითებენ ეკლესიების ნაშთები, ქვის ჯვრები და საფლავის ქვები
ბერძნული ქრისტიანული წარწერებით. არქანჯელო ლამბერტი (XVII საუკუნის პირველი ნახევარი) აღნიშნავდა, რომ ადიღეელები მხოლოდ სახელით არიან ქრისტიანები, არც სარწ-მუნოებით და არც მოქმედებით ქრისტიანობა მათ სრულებით არ ეტყობათ. თუმცა აღმოსავლურმა ექსპანსიებმა, ნელ-ნელა ქრისტიანობა დაჩაგრა, დღეს კი ადიღეელები მაჰმადიანი სუნიტები არიან.

ისლამი ადიღეაში
---------------

ადიღეაში ისლამი XVI საუკუნეში გავრცელდა, მთის ცალკეულ ტომებში კი უფრო გვიან XVIII საუკუნესა და XIX საუკუნის დასაწყისში. XIX საუკუნის 50-იან წლებში კარლგოფი წერდა: ადიღეაში „ნამდვილი მაჰმადიანი მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილია. აქაური რელიგია ქრისტიანობისა და წარმართობის შერწყმის შედეგად არის ჩამოყალიბებული, რომელსაც მაჰმადიანობა მცირედ ერთვის". არაერთი ისტორიკოსი აღნიშნავს, რომ ერთადერთი, რაშიც მათი მაჰმადიანობა ჩანს, არის ის, რომ არ სვამენ ღვინოს და არ ჭამენ ღორის ხორცს.

პანთეონი
--------

დასავლეთ ადიღეელების წარმართული პანთეონის სათავეში იდგა დიდი შემოქმედი ღმერთი „თჰაშხუო". დიდ პატივს მოაგებდნენ „შიბლეს", რომელიც ერთდროულად ელვისა და ჭექა-ქუხილის ღვთაება, მეხისა და წვიმის მბრძანებელი, მიწათმოქმედების ერთ-ერთი მნიშნვნელოვანი მფარველი და ადამიანთა შემწე იყო. ადიღეელები განსაკუთრებულ თაყვანს სცემდნენ ლაშქრობის ღვთაებას და მეომართა მფარველს „ზეიკუთჰას". 

ადიღეელები განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ ჯვარს, მაგრამ აღსანიშნავია, რომ მას მხოლოდ როგორც წარმართულ კერპს ისე ეთაყვანებოდნენ. ადიღეელები დიდ პატივს სცემდნენ ტყეებს, ბუჩქებსა და ხეებს. ხეებს შორის გამორჩეულად მუხას სცემდნენ თაყვანს, განსაკუთრებით თუ ის მეხნაკრავი იყო. მუხა არამარტო ადიღეელებში არამედ საერთოდ კავკასიელ ხალხში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს მცენარეს წარმოადგენს.

ლიტერატურა
----------

* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.2012
**ძახველი** (ლათ. Viburnum) — მცენარეთა გვარი ადოქსასებრთა ოჯახისა. მეტწილად ფოთოლმცვივანი ბუჩქები ან პატარა ხეებია. 120-200 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ამერიკაში. დატოტვილი ბუჩქი, ან მცირე ზომის ხეა, მონაცრისფრო-რუხი დახეთქილი ქერქით. მისი სიმაღლე 1,5-4 მ აღწევს. საქართველოში გავრცელებულია ტყიან ადგილებში თითქმის სუბალპურ ზონამდე. გვხვდება აგრეთვე მდინარის პირებზე, ზოგჯერ ბაღებშიც.

საქართველოში ველურად მხოლოდ 3 სახეობა იზრდება; ჩვეულებრივი ძახველი (ლათ. Viburnum opulus) 2-4 მ სიმაღლის ბუჩქია. აქვს თეთრი ყვავილები და წითელი ნაყოფი (შეიცავს C ვიტამინს). ფოთლები ერთმანეთის საპირისპიროდაა განლაგებული, ზემოდან მუქი მწვანეა, დანაოჭებული, ქვემოდან უფრო ღია ფოთლის ყუნწს ფუძესთან ორი ძაფისებრი თანაფოთოლი აქვს. ყუნწები ზედა ნაწილში ჯირკვლებიანია. 

ნაყოფი ღია წითელი ფერისაა, ოვალური ან სფეროსებრი, წვნიანი, 1 სმ-მდე დიამეტრის მსხვილი კურკით. ქერქი შეიცავს თრიმლავ ნივთიერებებს 2%-მდე, ფისებს 6,5%-მდე, ორგანულ მჟავებს, გლიკოზიდ ვიბურნინს, ფლავონოიდებს, ვიტამინებს C და K-ს, ნაყოფში ბევრია ასკორბინის მჟავა, შაქარი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ორგანული მჟავები, კაროტინი, ვიტამინი PP. დეკორატიული და კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

ასევე კარგი დეკორატიული ბუჩქია მოლოზანა (ლათ. Viburnum orientalis), რომელიც ჩვეულებრივ ძახველს წააგავს. უზანი (ლათ. Viburnum lantana) საშუალო ზომის ბუჩქია. მისი ნაყოფი თავდაპირველად მწვანეა, შემდეგ წითელი, მწიფე კი შავი და პრიალა. სამივე სახეობა საქართველოში როგორც ბარში, ისე მთაში, უმთავრესად ზომიერად ტენიან პირობებში იზრდება.

უწოდებენ აგრეთვე ძახველას, სამეგრელოში ძარწუფას, თუშეთში ძეხველს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ძახველი – Viburnum (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *მანჯავიძე დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 265-266.
2. ↑  *სუხიტაშვილი კახაბერ*, საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ.: კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი, 2018. — გვ. 14.
3. 1 2  Viburnum – ძახველი – დახასიათება
4. 1 2  ჩვეულებრივი ძახველი – Viburnum opulus[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  ძახველა, ძახველი - ბოტანიკური ლექსიკონი
**ასები** (ტიგრ. ዓሰብ, ინგლ. Assab) — ქალაქი ერიტრეაში, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში. პორტი წითელ ზღვაზე. მოსახლეობა — 101 284 ადამიანი (2012 წელი). ქალაქი მდებარეობს ერიტრეის დებუბავი-კეი-ბაჰრის პროვინციაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია.

ისტორია
-------

ასების რაიონი გახდა პირველი იტალიური ტერიტორია აღმოსავლეთ აფრიკაში (1869 წლიდან, საბოლოოდ 1882 წლიდან). ამ ტერიტორიის გაფართოების შედეგად შეიქმნა იტალიის ერიტრეის კოლონია.

1941 წლის ივნისში ქალაქი, როგორც უკანასკნელი იტალიური პორტი წითელ ზღვაში, აიღო ბრიტანეთის ჯარმა. 1952 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის თანხმობით შეიქმნა ეთიოპიისა და ერიტრეის ფედერაცია, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა ქალაქი ასები.

1998—2000 წლებში ასების პორტის დაუფლებისათვის ერიტრეასა და ეთიოპიას შორის მიმდინარეობდა ომი.

გეოგრაფია
---------

ქალაქი და პორტი ასები მდებარეობს ერიტრეის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში, წითელი ზღვის სანაპიროზე, ქვეყნის დედაქალაქ ასმერადან 480 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ასების ყურეში მდებარეობს დაახლოებით 30 კუნძული.

ეკონომიკა
---------

ქალაქში მდებარეობს მსხვილი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა (აშენებულია საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის მიერ), ასების საერთაშორისო აეროპორტი. ქალაქს აქვს უდიდესი მნიშვნელობა, როგორც ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის ვაჭრობისათვის, ასევე ეთიოპიის მთლიანი საგარეო ვაჭრობისათვის; ასების პორტის მეშვეობით უცხოეთში გადის ეთიოპიის ექსპორტის დიდი უმეტესობა.

სქოლიო
------

1. ↑  The Courier-Mail, Brisbane, 13. Juni 1941

|  |  |
| --- | --- |
| ერიტრეა | *ეს სტატია ერიტრეისა და ერიტრეელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**აჯი-ჩალაბი** ან *ჰაჯი ჩელები ყურბან-ოღლუ* (დ. 1703 — გ. 1755) — აზერბაიჯანის სახელმწიფო მოღვაწე, შაქის სახანოს დამაარსებელი და მისი პირველი დამოუკიდებელი  ხანი (1747–1755). XVIII საუკუნის 40-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ანტიირანულ განმანთავისუფლებელ მოძრაობას. 50-იან წლებში დაიმორჩილა კაბალა და არეშის სასულთნო. იბრძოდა განჯისა და ყარაბახის სახანოებზე გასაბატონებლად. საქართველოსთან ურთიერთობაში თავდაპირველად ქართლ-კახეთის პოლიტიკურ უპირატესობას აღიარებდა. 1749-1750 წლებში მისი მოკავშირე იყო ყარაბახზე ლაშქრობაში. 1751 წელს მონაწილეობდა ქართლ-კახეთის ლაშქრობაში ჭარ-ბელაქნის უბატონო თემების დასამორჩილებლად, მაგრამ ჩათვალა, რომ ქართველთა გამარჯვება საფრთხეს შეუქმნიდა მისი სახანოს დამოუკიდებლობას და ბრძოლის გადამწყვეტ მომენტში მოწინააღმდეგის მხარეზე გადავიდა აგრის ბრძოლაში. ამ ბრძოლაში ქართველთა დამარცხების შემდეგ აჯი ჩალაბმა დაიმორჩილა კაკის სასულთნო და ჭარ-ბელაქანი. ცდილობდა თავის ხელქვეით გაეერთიანებინა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მაჰმადიანური სახანოები და ფართო რელიგიურ პროპაგანდას ეწეოდა საქართველოს მაჰმადიანურ პროვინციების მისამხრობად.

1752 წელს განჯის ბრძოლაში აჯი ჩალაბმა დაამარცხა ქართლ-კახეთის ლაშქარი, დაიკავა განჯა, ყაზახი და ბორჩალო. 1755 წელს შირვანზე გაილაშქრა, მაგრამ შირვანისა და ყუბის გაერთიანებული ლაშქრის წინააღმდეგობას წააწყდა და დიდი დანაკარგით უკუიქცა. გარდაიცვალა იმავე წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 112.
პანჩა-ტატტვას ღვთაებები: ჩაიტანია მაჰაპრაბჰუ, ნიტიანანდა, ნიტიანანდა, ადვაიტა აჩარია, გადადჰარა და შრივასა თჰაკურა.
**პანჩა ტატტვა** (სანსკ: *პან'ჩა* ნიშნავს „ხუთს" და *ტატტვა* „ჭეშმარიტებას" ან „რეალობას") გაუდია ვაიშნავას ტრადიციაში აღნიშნავს ღმერთის ან აბსოლუტური ჭეშმარიტების ხუთ კონკრეტულ ასპექტს.

არსი
----

მიჩნეულია რომ ღმერთის (კრშნა) ეს ხუთი განსახიერება XV ს-ში ხუთი ადამიანის სახით დედამიწაზე ინკარნირდა: ჩაიტანჲა მაჰაპრაბჰუ, ნიტჲანანდა პრაბჰუ, ადვაიტა აჩარჲა, გადადჰარა პანდიტა და შრივასა თჰაკურა. მათ შესანიშნავად გაავრცელეს ჰარე კრშნა მანტრა და კრშნას ერთგულების პრაქტიკა (ბჰაკტი) მთელ ინდოეთში.

ხუთი განსახიერება
-----------------

* ჩაიტანჲა მაჰაპრაბჰუ მიჩნეულია თავად ღმრთეების უზენაეს პიროვნებად - კრშნად (სვაჲამ ბჰაგავანი).
* ნიტჲანანდა არის კრშნას პირველი პიროვნული ექსპანსია.
* ადვაიტა აჩარჲა უფალ შივასა და ვიშნუს შერეული ინკარნაციაა (ჰარიჰარა)
* გადადჰარა კრშნას შინაგანი ენერგიის ინკარნაციაა.
* შრივასა კრშნას წმინდა ერთგულია.

„ქედს ვუხრი უფალ კრშნას, რომელიც ჩნდება ერთგულად (უფალი ჩაიტანჲა), მის პიროვნულ ექსპანსიად (შრი ნიტჲანანდა), მის ინკარნაციად (შრი ადვაიტა), მის ერთგულად (შრი შრივასა) და მის ენერგიად (შრი გადადჰარა) და რომელიც არის ერთგულთა ძალის წყარო." (*ჩაიტანია ჩარიტამრტა*) Adi 1.14 დაარქივებული 2007-03-12 საიტზე Wayback Machine. )

პანჩა ტატტვა მანტრა
-------------------

გაუდიას ტრადიციაში მანტრა ფორმირდა პანჩა ტატტვას ხუთი წევრის სახელებისგან, წარმოითქმება ან იმღერება ერთგული თაყვანისცემის სახით ან მედიტაციით (*ჯაპა*). მიმდევრები მიიჩნევენ, რომ კალი იუგაში ყველაზე გულმოწყალე მანტრაა .

*jaya śrī-kṛṣṇa-caitanya prabhu-nityānanda,* (ჯაჲა შრიი-კრშნა-ჩაიტანჲა პრაბჰუ ნიტჲაანანდა)
*śrī-advaita gadādhara śrīvāsādi-gaura-bhakta-vṛnda* (შრიი-ადვაიტა გადაადჰარა შრიივაასაადი-გაუდა-ბჰაკტა-ვრნდა)

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბჰაკტი იოგა
* ვაიშნავა
* ჩაიტანია ჩარიტამრტა

სქოლიო
------

1. ↑  Pancha Tattva mantra

* Rosen, Steven J. *Sri Pancha Tattva: The Five Features of God* 1994 ISBN 0-9619763-7-3 Folk Books, New York

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პანჩა ტატტვას განმარტება დაარქივებული 2011-07-08 საიტზე Wayback Machine.
**ძველი რაუმა** (ფინ. Vanha Rauma) - ფინეთის ქალაქის, რაუმას ძველი, ხისგან ნაგები ცენტრალური ნაწილი. 1991 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

ძველი ქალაქის ფართობი 0.3 კმ²-ს შეადგენს, აქ განლაგებულია 600-მდე შენობა და ცხოვრობს 800 ადამიანი. თანამედროვე რაუმამ ძველი ქალაქის ფარგლებს გარეთ განვრცობა მხოლოდ XIX საუკუნის ადრეულ პერიოდში დაიწყო. დღეისათვის უძველესი ნაგებობები XVIII საუკუნით თარიღდება, რადგან ორჯერ, 1640 და 1682 წლებში ქალაქი ხანძარმა გაანადგურა. შენობების დიდი უდიდესი ნაწილი ორ მთავარ ქუჩაზე მდებარეობს და დღეისათვის კერძო საკუთრებაშია, ხოლო ქალაქის მოედნის ირგვკლივ მდებარე ნაგებობები ძირითადად ბიზნეს-საქმიანობაში გამოიყენება. 

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია სახლი სახელად *კირსტი*, რომელიც XVIII - XIX საუკუნეებში მეზღვაურთა საცხოვრებელს წარმოადგენდა, ასევე სახლი სახელად *მარელა*, რომელშიც XVIII საუკუნეში მაღაზიათა მეპატრონეები ცხოვრობდნენ. დღეს ორივე მათგანი მუზეუმია. ძველი ქალაქში საკმაოდ ცოტაა ქვის შენობები, მათ შორისაა წმინდა ჯვრის ეკლესია, XV საუკუნის ფრანცისკანელთა მონასტერი და 1776 წელს აგებული ქალაქის დარბაზი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Old Rauma as a VRML model დაარქივებული 2004-12-05 საიტზე Wayback Machine.
* ინფორმაცია ძველ რაუმაზე

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში ფინეთის დროშა |
| --- |
|  |
| 
სუომენლინა  · ძველი რაუმა  · პეტიაიავესის ეკლესია  · ვერლას ხის გადამამუშავებელი ფაბრიკა  · სამალახდენმიაკი  · მაღალი ნაპირი და არქიპელაგი კვარკენი  · სტრუვეს გეოდეზიური რკალი |  |

 |
**პილარი** (ესპ. Pilar) — ქალაქი პარაგვაიში, ნიეემბუკუს დეპარტამენტში. მდებარეობს მდინარე პარაგვაიზე, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, დედაქალაქ ასუნსიონიდან 358 კმ-ის მოშორებით. პილარი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთი რეგიონის კომერციისა და მმართველობის სფეროში. 

ქალაქი 1779 წლის 12 ოქტომბერს პორტუგალიელმა პედრო მელომ დააარსა. დასახლების თავდაპირველი სახელი ვილია-დე-ნიეემბუკუ იყო, ახლომდებარე მდინარე ნიეემბუკუდან გამომდინარე. ოთხი წლის შემდეგ, ესპანელმა მღვდელმა მარსიალ ანტონიო ულიამბრემ სახელი გადაარქვა და თავის მშობლიურ ქალაქ სარაგოსაში მდებარე პილარის ღვთისმშობლის ბაზილიკის (*Catedral-Basílica de Nuestra Señora del Pilar*) პატივსაცემად ვილია-დელ-პილარი უწოდა. 

ქალაქის საბჭოს ძველ შენობას ის ნაგებობა წარმოადგენდა, სადაც პრეზიდენტმა ფრანსისკო სოლანო ლოპესმა პარაგვაის ომების დროს, ცნობილი და გამომწვევი ფრაზა წარმოსთქვა: „არასოდეს იქნება წმინდა ძღვენი ჩემი ქვეყნისათვის მისი მარცხი ჩემი ხელებიდან". 

ქალაქის ცენტრში მრავალი ისეთი შენობაა, რომელიც პილარის დაარსების დროით თარიღდება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარაგვაის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* World Gazeteer: Paraguay[*მკვდარი ბმული*] – World-Gazetteer.com
* Página Regional de Pilar Ñeembucú Paraguay - pilarpy.com დაარქივებული 2010-05-14 საიტზე Wayback Machine.
* Secretaria Nacional de Turismo დაარქივებული 2015-05-20 საიტზე Wayback Machine.
* Dirección General de Encuestas, Estadísticas y Censos
* ABC Color[*მკვდარი ბმული*]
* Coord. geográficas e imágenes satelitales de *Pilar*
**ანუბისი** (ბერძნ. Άνουβις; ძველეგვიპტურად „ინპუ") — ძველეგვიპტური სიკვდილის ღმერთის ბერძნული სახელი. ძველად გაიგივებული იყო ტურასთან და შემდგომშიც ხშირად გამოისახებოდა ტურის ან ძაღლის თავით. მას შემდეგ, რაც რომის იმპერიაში ისიდას კულტი გავრცელდა, ბერძნები და რომაელები ანუბისს ამ ღმერთის მსახურად მიიჩნევდნენ. ამავე პერიოდში მას მის თანამგზავრადაც აღიარებდნენ. ითვლება სეთისა და ნეფტიდას შვილად. საკულტო ცენტრს წარმოადგენდა ქალაქი კასა (*ბერძნ.* კინოპოლისი – ძაღლის ქალაქი). აქადური ტრანსკრიფციის მიხედვით სახელ *ანუბისის* ეგვიპტურად ვოკალიზაციება მოხდა როგორც *ანაპა*. ანუბისის სახელის მოხსენიებით შემორჩენილი ყველაზე ძველი ცნობა მიეკუთვნბა ეგვიპტის ძველი სამეფოს პერიოდს, სადაც ის ფარაონის დაკრძალვის რიტუალში მოიხსენიება. იმ დროისთვის ანუბისი იყო გარდასულა სამეფოს ყველაზე მნიშვნელოვანი ღმერთი, თუმცა მოგვიანებით ის ოსირისმა ჩაანაცვლა.

ისტორია
-------

ეგვიპტური რელიგიის განვითარების ადრეულ საფეხურზე ეს ტურისმაგვარი ღვთაება მიცვალებულთა შთანმთქმელი იყო. მოგვიანებით ანუბისმა მისი ცხოველური წარმომავლობის დამადასტურებელი მხოლოდ გარკვეული დეტალებიღა შეინარჩუნა. ნეკოროპოლის სიუტის (ლიკოპოლის) ღმერთობისას ანუბისი ქალაქის მთავარ ღვთაებას — მზის ღმერთს, მგლისსახოვან უპუატუას („გზათა გამხსნელი") ექვემდებარება. თოტის მსგავსად, ანუბისიც მიცვალებულთა ამენტში („იდუმალი ადგილი"; „დასავლეთი") მიმცილებელი იყო — ასე ერქვა საიქიო სამყაროს, რომლის გავლითაც ხვდებოდა მიცვალებულის სული ოსირისის სამყოფელში. იქ ორმოცდაორი ღვთაებრივი მსაჯული წყვეტდა გაეგზავნათ სული „იალუს ველად" თუ საბოლოოდ მოეკვდინათ მოწამეობრივი სიკვდილით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Anubis***

* Anubis – Archaeowiki.org დაარქივებული 2008-05-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Charles Russell Coulter, Patricia Turner (2000). *Encyclopedia of ancient deities*.  Mc Farland,   გვ. 58.
2. ↑   *The Tell Amarna Tablets*.  Books.google.ca. ციტირების თარიღი: 2012-06-15.
3. ↑  Wilkinson, Richard H. (2003). *The complete gods and goddesses of ancient Egypt*. London:  Thames & Hudson,   გვ. 188–190. ISBN 0-500-05120-8.
4. ↑  Freeman, Charles. *The Legacy of Ancient Egypt*, Facts on File, Inc. 1997, p.91.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
ანტარქტიდის ყინულოვანი ფარი
გრენლანდიის ყინულოვანი ფარი
**ყინულოვანი ფარი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **კონტინენტური მყინვარი** — სქელი და ვრცელი საფარული მყინვარი, რომელსაც ახასიათებს მნიშვნელოვანი სისქე (1000 მ-ზე მეტი) და დიდი ფართობი (50 ათ. კმ²-ზე მეტი). შედარებით მცირე ზომის ვრცელი მყინვარი კლასიფიცირებულია როგორც ყინულქუდი.

ამჟამად, არსებობს მხოლოდ ორი ყინულოვანი ფარი: ანტარქტიდის და გრენლანდიის. გრენლანდიის ყინულოვანი ფარის ყინულის სისქე 3,4 კმ აღწევს, ხოლო ანტარქტიდის ყინულოვანი ფარის ყინულის სისქე 4,7 კმ-მდეა. ყინულის ფარისებრი ფორმა და მოძრაობის მიმართულება არ არის დამოკიდებული ფსკერის რელიეფზე. ცენტრალური, ყველაზე უფრო ამაღლებული ნაწილიდან (კვების არე) ყინული პერიფერიისაკენ რადიალურად განედინება და წარმოქმნის შელფურ მყინვარებს ან აისბერგებს. 

უკანასკნელ მყინვარულ ეპოქაში ლავრენტის ყინულოვანი ფარი ფარავდა ჩრდილოეთ ამერიკის დიდ ნაწილს, პატაგონიის ყინულოვანი ფარი სამხრეთი ამერიკის სამხრეთ ნაწილს, ხოლო სკანდინავიის ყინულოვანი ფარი ევროპის ჩრდილოეთ ნაწილს. გამყინვარების რამდენიმე ცენტრის ყინულების შერწყმის შედეგად წარმოქმნილი საფარული მყინვარი შეიძლება განხილული იყოს არა როგორც ყინულოვანი ფარი, არამედ როგორც ვალკეული ფორმა — მყინვარული საფარი.

უკანასკნელი გამყინვარების მაქსიმუმის დროს გრენლანდიის, ლავრენტისა და ევრაზიის ყინულოვანი ფარები და მოტივტივე შელფური მყინვარები გაერთიანდნენ გიგანტურ პანარქტიკულ ძველმყინვარულ საფარში, რომლის მოცულობა 50 მლნ. კმ³ შეადგენდა.

განასხვავებენ მიწისზედა ანუ საკუთრივ კონტინენტური და ზღვის ანუ კონტინენტურ-კუნძულოვანი ტიპის ყინულოვან ფარებს. პირველი ტიპის ყინულოვანი ფარის წინა კიდე ხმელეთზეა გაწოლილი და ზღვიურ ნაწილებს მოკლებულია, ხოლო მეორე ტიპის ყინულოვანი ფარის კიდეები ზღვას აწყდება. ყინულოვანი ფარის დინამიკა აღწერს ყინულოვანი ფარის მოძრაობას.

ყინულოვანი ფარი დიდი მასის წყალობით სიღრმეში ასობით მეტრზე ჭყლეტს ლითოსფეროს ქვედა რაიონებს; ყინულოვანი ფარების სიმძიმის გამო გრენლანდიის ზოგიერთი ნაწილი, ზღვის დონიდან 300 მ-ით, ხოლო ანტარქტიდის ზოგიერთი რაიონი 2500 მ-ით დაბლა მდებარეობს. დათბობისას ყინულოვანი ფარის ნაწილები კარგავენ კავშირს კვების ცენტრებთან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყინულქუდი

სქოლიო
------

1. ↑  American Meteorological Society, Glossary of Meteorology
2. ↑  Glossary of Important Terms in Glacial Geology
3. ↑  Benn, Douglas; Evans, David (1998). Glaciers and Glaciation. London: Arnold
4. ↑  Евгений Подольский. Ледяные миры
5. ↑  Ледник покровный — статья из Геологического словаря. М.: Недра, 1978
6. ↑  Ледниковый период // Журнал «Вокруг Света» № 4 (2751) | Апрель 2003.
7. ↑  Гернет Е. С. Ледяные лишаи. — М: Наука, 1981. — 144 с.
8. ↑  Ice Sheet Dynamics – Geophysical Fluid Dynamics Laboratory
9. ↑  Ice - British Antarctic Survey

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb12242398g (data)
* GND: 4225035-3
* LCCN: sh85064007

 |
***ჩარლი*** (ინგლ. Charly) — რალფ ნელსონის 1968 წლის ამერიკული ფილმი. ამ ფილმში შესრულებული როლისთვის კლიფ რობერტსონმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ჩარლი გონებრივად ჩამორჩენილი ადამიანია. ის იბრძვის და ცდილობს გადარჩეს ამ სამყაროში. მისი მცდელობები წაიკითხოს, დაწეროს და ისწავლოს - უშედეგოა. ჩარლის მასწავლებელს, მის კინიანს ჩარლი მიჰყავს კლინიკაში, სადაც ის ექიმთა მეთვალყურეობის ქვეშ იქნება. კლინიკაში ჰყავთეალჯერნონი, საცდელი ვირთხა, რომელიც ადრე ჩამორჩენილი იყო და ოპერაციის შედეგად გამომჯობინდა, მისი ინტელექტი გაიზარდა და გამარჯვებული ხდება ხოლმე. კლინიკაში ჩარლის სახით პირველად ჰყავთ ადამიანი საცდელ სუბიექტად. ჩარლი თანდათან ხდება უფრო განათლებული და საბოლოოდ ნამდვილ გენიოსად იქცევა. საბოლოოდ ჩარლი ექსპერიმენტის შესახებ სიმართლეს შეიტყობს.

როლებში
-------

* კლიფ რობერტსონი - ჩარლი გორდონი
* კლერ ბლუმი - ელის კინიანი
* ლილია სკალა - დოქტორი ანა სტრაუსი
* რუთ უაიტი - მისის ეპლი
* დიკ ვან პატენი - ბერტი
* ლეონ ჯენი - დოქტორი რიჩარდ ნემური

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* „ჩარლი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ჩარლი" — Allmovie-ზე
* 

* „ჩარლი" — Rotten Tomatoes
**წითელნისკარტა მაღრანი**, *სუღლუკი* (ლათ. Pyrrhocorax pyrrhocorax) — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 37–42 სმ, მასა 220–450 გრამი; მამალი დედალზე დიდია. ნისკარტი გრძელი, ვიწრო, ქვევითკენ ნამგლისებურად მოხრილია; ფრთები გრძელი, წაწვეტებული. შეფერილია შავად, დასდევს მწვანე, ლურჯი და მეწამული ელფერი; ფეხები და ნისკარტი წითელია. გავრცელებულია ცენტრალური და სამხრეთ ევროპის, ჩრდილო-დასავლეთ და აღმოსავლეთ აფრიკის (ეთიოპია), სამხრეთ ციმბირის, სამხრეთ-დასავლეთ, შუა და ცენტრალური აზიის მთების ველებსა და სტეპებზე; გვხვდება საქართველოშიც. ბუდობს ზღვის დონიდან ნივალურ სარტყლამდე, ჩვეულებრივ დამახასიათებელია 1200–4800 მეტრ სიმაღლისთვის; მთებში სეზონურად ვერტიკალურად გადაადგილდება.

ფრენს მაღალმანევრულად. ეწევა გუნდური ცხოვრების წესს. ყოვლისმჭამელია; რაციონის ძირითად ნაწილს შეადგენს ნიადაგის მწერები, მცენარეთა თესლები (მ. შ. კულტურული მარცვლოვნების), კენკრა; ჭამს მცირე ზომის ქვეწარმავლებს, ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, ნარჩენებს, ლეშს. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად და კოლონიებად ციცაბო კლდეებს შორის, ნაპირის ბექებსა და შენობებში. ბუდე მასიურია, ჯამისებრი ან ფლატფორმის მსგავსი, უხვადაა ჩაფენილი ბეწვი და თმა. დედალი დებს 1–6 (ჩვეულებრივ 3–5) კვერცხს; კრუხობს 17–18 დღე; მამალი ამ პერიოდში მას კვებავს. ბარტყები ბუდეში 31–41 დღე რჩებიან.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* КЛУШИЦА // Большая российская энциклопедия. т. 14. — М. 2009. — стр. 319.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 40, 130, 223.
2. 1 2 3  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 506.
*ორაკულის კონსულტაცია* - ჯონ უილიამ უოტერხაუსი
**ორაკული** (ლათ. oraculum, oro — ვამბობ, ვთხოვ) — პიროვნება ან ინსტიტუტი, რომელიც წინასწარმეტყველების ან ბრძნული რჩევის წყაროდ აღიქმებოდა ძველ ბერძნებსა და აღმოსავლეთის კულტურებში; ხშირად სპირიტულ ხასიათს ატარებდა და შეუმცდარ ავტორიტეტად ითვლებოდა. ძველ სამყაროში ბევრმა ადგილმა მოიხვეჭა ორაკულისეული სიბრძნის გადმოცემის რეპუტაცია: ეს ადგილებიც ორაკულები ხდებოდა თავად იმ მჭევრმეტყველ პიროვნებებთან ერთად.

ორაკულები ცნობილი იყო ანტიკური ხანის ყველა ცივილიზაციისთვის. ჩინეთში ორაკულის ძალების გამოყენებას **შანგის დინასტიამდე** (ძვ. წ. 1600 - ძვ. წ. 1046) მივყავართ. **I ჩინგი** („ცვლილებათა წიგნი") ქრონოლოგიურად დალაგებულ ნიშანთა კრებულია, რომელიც ორაკულად გამოიყენებოდა იმ პერიოდში. გარდა ორაკულისა „I ჩინგს" დიდი გავლენა ჰქონდა ჩინეთის ფილოსოფიაზე, ლიტერატურასა და სახელმწიფოებრიობაზე ჟუს დინასტიიდან მოყოლებული (ძვ. წ. 1122 - ძვ. წ. 256).

კლასიკურ საბერძნეთში უმთავრესი ორაკული - სიბილა (ან პითია) დელფოს აპოლონის ტაძარში იმყოფებოდა. ორაკულს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ბერძნულ კულტურაში; ბერძნები მას რჩევას ეკითხებოდნენ მნიშვნელოვანი წამოწყებების - ომების, კოლონიების დაფუძნების და ა.შ. განხორციელებამდე. ნახევრად ბერძნული ქვეყნები საბერძნეთის გარშემო, როგორებიცაა მაკედონია, ლიდია, ცარია და ეგვიპტეც კი დელფოს ორაკულის წინ ქედს იხრიდნენ. ლიდიის მმართველი კრესოსი დელფოს ორაკულს დაეკითხა რჩევას სპარსეთზე შეტევის წამოწყების წინ და ჰეროდოტეს მიხედვით ამგვარი პასუხი მიიღო: „შენ გაანადგურებ უდიდეს იმპერიას". ირწმუნა რა, რომ პასუხი მისთვის სასარგებლო იყო, კრესოსმა სპარსეთს ომი გამოუცხადა, თუმცა საბოლოოდ საკუთარი იმპერია გაუნადგურდა.

ორაკულს, გადმოცემის თანახმად, სოკრატე საბერძნეთის უბრძენეს ადამიანად შეურაცხავს, რაც სოკრატეს ასე აუხსნია - ის ყველაზე ბრძენი იყო, ვინაიდან სხვებისგან განსხვავებით მხოლოდ თავად აღიარებდა საკუთარ უმეცრებას. III საუკუნეში ორაკულმა (შესაძლოა ქრთამის მეშვეობით) გამოაცხადა, რომ ამიერიდან ღმერთი მას აღარ დაელაპარაკებოდა.

კრეტაზე მდებარეობდა მეორე მნიშვნელოვანი ორაკული, რომელიც აპოლონს ემსახურებოდა. მას საბერძნეთში ყველაზე ზუსტ ორაკულად თვლიდნენ.

ეგვიპტეში, ამონის ტაძარში იმყოფებოდა ორაკული, რომელსაც ბერძნები ზევსს უკავშირებდნენ. ალექსანდრე დიდს ერთხელ მოუნახულებია იგი და გადმოცემით ორაკულს ის ამონის ვაჟად შეურაცხავს, რასაც უფრო განუმტკიცებია ალექსანდრესთვის წარმოდგენა საკუთარი ღვთიური წარმოშობის შესახებ.

ტიბეტში ორაკულებს, ისევე როგორც წარსულში, ამჟამადაც მნიშვნელოვანი როლი უჭირავთ რელიგიასა და პოლიტიკაში. სიტყვა ორაკული ტიბეტელებისთვის მიუთითებს სულზე, რომელიც საჭიროებისამებრ მედიუმი ადამიანის სხეულში ისადგურებს. მედიუმები, ცნობილი არიან, როგორც *კუტენი*, რაც ფიზიკურ ბაზისს ნიშნავს. დალაი-ლამა, რომელიც გახიზნულია ტიბეტიდან და ჩრდილოეთ ინდოეთში ცხოვრობს, დღესაც ეკითხება რჩევას ნეჩუნგის ორაკულს, რომელიც ტიბეტის მთავრობის ოფიციალურ სახელმწიფო ორაკულად ითვლება. ტრანსისა და დასაკუთრების პროცესი მას სრულად აქვს აღწერილი წიგნში „თავისუფლება გადასახლებაში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* უძველესი ორაკულები
* ბაბილონის კედლის წარწერები
**ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო** (ნიდერლ. Oranje-Vrijstaat) წარმოადგენდა ბურების დამოუკიდებელ რესპუბლიკას სამხრეთ აფრიკაში, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში არსებობდა. შემდგომში ამ ტერიტორიას ეწოდებოდა მდინარე ორანჟის კოლონია, ხოლო სამხრეთ აფრიკის კავშირის შექმნის შემდეგ ის გახდა პროვინცია. ის დღევანდელი პროვინცია თავისუფალი შტატის წინამორბედია. მდებარეობდა მდინარეებს ორანჟი ვაალს შორის. მისი საზღვრების განსსაზღვრა დიდმა ბრიტანეთმა 1848 წელს, როდესაც რეგიონი გამოცხადდა მდინარე ორანჟის დამოუკიდებელი სახელმწიფოდ, და ექვემდებარებოდა ბრიტანეთს. მეფის წარმომადგენელი იჯდა ბლუმფონტეინში, რომელიც შემდგომში დედაქალაქად ჩამოყალიბდა.

ამ ტერიტორიის ჩრდილოეთით 1837 წელს ჩამოყალიბდა ვორტრეკერების სახელმწიფო ცენტრში ვინბურგით. ის შემდგომ შეუერთდა პოტჩეფსტრუმის სახელმწიფოს და მოგვიანებით გახდნენ ტრანსვაალის რესპუბლიკის ნაწილი.

1854 წლის 17 თებერვალს ტრანსვაალის მიერ დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, 23 თებერვალს ბრიტანეთმა ორანჟის მდინარის დამოუკიდებელ სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა აღიარა და მას ოფიციალურად ეწოდა **ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო**. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და ორანჟის თავისუფალმა სახელმწიფომ ურთიერთ აღიარება მოახდინეს 1871 წელს.

სქოლიო
------

1. ↑  Orange Free State. U. S. Department of State. ციტირების თარიღი: 2011-05-28.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფო YouTube- ზე
იურაქთაუ
თორათაუ
**შიხანი** — რელიეფში მკაფიოდ გამოსახული იზოლირებული ბორცვი, რომელსაც გააჩნია მოსწორებული ფერდობი და მწვერვალი. ტრანსვოლგისა და დასავლეთ ურალისპირეთში შიხანი წარმოადგენს ძველი ზღვიური აუზების რიფების ნარჩენს, რომელიც აგებულია კირქვებით. ხშირად შიხანი ვრცელდება მდინარეთა გასწვრივ, სადაც ამაღლებულია 150-200 მ-მდე. 

ურალში შიხანებს უწოდებენ „კლდოვან მწვერვალიან მთებს". ცნობილია მაგ. არაქულის შიხანები. შიხანი უნიკალური გეოლოგიური ბუნების ძეგლია. იგი ადგილობრივი ტერმინია.

ბაშკირეთში შიხანებს უწოდებენ ოთხ განმარტოებულ მთას: იურაქთაუს, ყუშთაუს, თორათაუსა და შახთაუს. აღნიშნული შიხანები ვრცელდება ქალაქ სტერლითამაქის სიახლოვეს. ქმნიან ვიწრო ჯაჭვს, რომლებიც მერიდიანული მიმართულებით გადაჭიმულია 20 კმ-ზე მდინარე ბელაიის გასწვრივ. ისინი დაკავშირებულია შიხანის აზევების დასავლეთ ნაწილთან.

იურაქთაუ წარმოადგენს ქვედაპერმული რიფული მასივის რელიქტს, რომლის სიგრძეა 1 კმ, სიგანე 850 მ, ხოლო აბსოლუტური სიმაღლე 338 მ. ყუშთაუს სიგრძეა 4 კმ, სიგანე 0,7-1,4 კმ, აბსოლუტური სიმაღლე 357 მ. თორათაუს აბსოლუტური სიმაღლეა 402 მ. შახთაუ ნედლეულის მოპოვების გამო ამჟამად მთლიანადაა განადგურებული და მის ადგილას არის კარიერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ენციკლოპედიური ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გეოლოგიური ენციკლოპედია
2. 1 2  სტერლითამაქის შიხანები.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-11-13. ციტირების თარიღი: 2018-07-16.
3. ↑  შიხანი შახთაუ
**ბერნული ზენენჰუნდი** (გერმ. Berner Sennenhund) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია შვეიცარიაში ანტიკური ხანა/XX საუკუნეში.

ეს ზენენჰუნდების კიდევ ერთი უძველესი ჯიშია, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოს თითქმის განადგურდა, თუმცა ფრანც სერტენლიბმა, შვეიცარიული ზენენჰუნდების შესწავლისას, ბერნის რაიონში იპოვა რამდენიმე კარგი ეგზემპლარი. დასახელება ჯიშმა 1908 წელს მიიღო. ბერნული ზენენჰუნდის პოპულარობა სწრაფად იზრდება როგორც ევროპაში, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკაში. 1930-იან წლებში ცდილობდნენ ძაღლის ზომების გაზრდას და მისი მოდარაჯის თვისებების გაუმჯობესებას, რამაც ზოგიერთ ხაზში გამოიწვია არამდგრადი ფსიქიკის და არაპროვიცირებული აგრესიის მქონე ეგზემპლარების გაჩენა. გენეტიკური მასალის შეზღუდულობამ განაპირობა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სირთულეების გაჩენა, კერძოდ, მხრის სახსრის დაავადებების. 

ბერნული ზენენჰუნდი, რომელიც შეჩვეულია ფარის მწყემსვას და ურიკების გადაზიდვას, ადვილად იწვრთნება და წარმატებით გამოდის გამოფენებზე. ეს გიგანტი შეიძლება იყოს ნაზი და ალერსიანი მეგობარი, თუმცა მცოდნე ადამიანის ხელი სჭირდება. ის ადვილად იტანს სიცივეს, ვერ ეგუება ქალაქის პირობებს და სიცხეს, კარგი მოდარაჯეა. ბერნულ ზენენჰუნდს აქვს ძლიერი წინა ფეხები, გრძელი დრუნჩი, მკერდზე, დრუნჩზე, თათებსა და კუდის ბოლოზე - თეთრი ბალანი. მბზინავი, შავი ბალანი ხშირი, გრძელი და გლუვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბერნული ზენენჰუნდი***

* ბერნული ზენენჰუნდი (გერმანული)
ფინევსის ჰარპიებისაგნ დახსნის სცენა
**ბორეადები** — ქარის ღმერთის ბორეასისა და ორითიას ფრთოსანი შვილები – ძეტე და კალაისი, უშიშარი და სწრაფი გმირები, არგონავტები, რომელთაც თავიანთი სიძე, ბრმა მეფე ფინევსი იხსნეს მტაცებელი ჰარპიებისაგან, სანოვაგეს რომ უსანსლავდნენ: სდიეს, დაეწივნენ და მოკლეს ან ღმერთების გადაწყვეტილების თანახმად გაუშვეს იმ პირობით, რომ ფინევსს აღარ შეაწუხებდნენ. გვიანდელი ვერსიით, ძმები კუნძულ ტენოსზე მოკლა ჰერაკლემ იმის გამო, რომ არგონავტებს მისი ტყეში დატოვება ურჩიეს და კოლხეთში მოლაშქრე გმირებს ჩამოაცილეს, როდესაც დაკარგულ ჰილასს ეძებდა. სხვა ვერსიით ბორეადები ვერ დაეწივნენ ჰარპიებს და დაიღუპნენ, რადგან ასეთი იყო განგების გადაწყვეტილება. მაშინ ისინი ვერ მოხვდებოდნენ კოლხეთში, მაგრამ ამას გადაჭრით უარყოფს მთავარი წყარო – როდოსელის „არონავტიკის" შინაარსი.

ლიტერატურა
----------

* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 104, „საბჭოთა საქართველო", თბ. 1983

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბორეადები***

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
არგონავტები |
| --- |
|  |
| 
* ადმეტოსი
* ავგეა
* ავტოლიკე
* აკასტოსი
* ამფიარაოსი
* ამფიდამანტი
* ამფიონი
* ანკეოსი
* ანკეოსი
* არგოსი
* არეიოსი
* ასტერიონი
* ასტერიოსი
* ატალანტე
* ბუტე
* ევრიტიონი
* ევრიდამანტი
* ევფემე
* ეთალიდე
* ერგინე
* ერიბოტე
* ერიტე
* ექიონი
* თესევსი
* იასონი
* იდასი
* იდმონი
* იფიკლე
* იფიკლოსი
* იფიტე
* იფიტე
* კალაისი
* კანთოსი
* კასტორი
* კეფევსი
* კლიტოსი
* კორონე
* ლაოკოონი
* ლეოდოკე
* ლინკევსი
* მოპსოსი
* მენეტიოსი
* მელეაგრე
* ნავპლიოსი
* ოილევსი
* ორფევსი
* პალემონიოსი
* პელევსი
* პერიკლიმენე
* პოლიდევკე
* პოლიფემე
* ტალაოსი
* ტელამონი
* ტიდევსი
* ტიფისი
* ფალერე
* ფლიასი
* ძეტე
* ჰერაკლე
* ჰილასი
 |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**პარაკლიტონი** — 8 ხმაზე გაწყობილი სადა დღეების (ორშაბათი-შაბათი) საგალობელთა კრებული. ეს საგალობლები ბერძნულიდან ქართულად X საუკუნეში უნდა იყოს თარგმნილი, XI საუკუნის დასაწყისში კი ჩამოყალიბდა პარაკლიტონის კრებულებიც. ცნობილია პარაკლიტონის 2 ძველი რედაქცია: იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის მაშენებლის გიორგი-პროხორესი (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, Ier-48) და გიორგი მთაწმიდლისა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-93), რომელიც უთარგმნია ვრცელი რედაქცია. ქართულ სინამდვილეში, ბერძნულის მსგავსად, კვირეულის საგალობლები ორ წიგნად იყო გაყოფილი. მაგრამ, ბერძნულისაგან განსხვავებით, პირველ წიგნში მოთავსებული იყო 4 ძირითადი (ავთენტური) Xმის მასალა, მეორეში კი — დამხმარე (პლაგალური) ხმებისა. ორივე წიგნი გაერთიანებული იყო და მას ერთი სახელი — პარაკლიტონი ერქვა. სინური წარმომავლობის ქართულ ხელნაწერთა ანდერძებში ამ ტიპის საგალობელთა კრებული ოქტოიხოსის სახელითაა მოხსენიებული (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, sin-3 - XI საუკუნე).

XVIII საუკუნეში ანტონ I კათალიკოსმა გიორგი მთაწმიდისეული პარაკლიტონი შეასწორა იმდროინდელი ბერძნულ-სლავურ პარაკლიტონთა მიხედვით და მისი ახალი, მესამე რედაქცია შექმნა.

ლიტერატურა
----------

* *კეკელიძე კ.* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ. 1960;
* *მისივე,* Литургические памятники в отчественных книгохранилищах и их научное значение, Тфл. 1908;
* *მისივე,* Иерусалимский Кановарь VII века, Тфл. 1912;
* *ჯღამაია ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 678.
**ჟამი სიცოცხლისა და ჟამი სიკვდილისა** (გერმ. Zeit zu leben und Zeit zu sterben) — გერმანელი მწერალის ერიხ მარია რემარკის რომანი, რომელიც გამოიცა 1954 წელს. 1958 წელს რეჟისორმა დუგლას სირკმა გადაიღო ფილმი „ჟამი სიყვარულისა და ჟამი სიკვდილისა" (ინგლ. A Time to Love and a Time to Die) ამ რომანის მიხედვით. ფილმში პროფესორი პოლმანის როლი რემარკმა შეასრულა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
წიგნი მოგვითხრობს ჯარისკაც ერნესტ გრებერის შესახებ, რომელიც მონაწილეობს მეორე მსოფლიო ომში. მას მისცემენ სამ კვირიან შვებულებას და ის დაბრუნდება მშობლიურ ქალაქში ვერდენბრიუკში, რათა მოინახულოს თავისი მშობლები. ქალაქი ომის პერიოდში ძალიან შეიცვალა. ყოველდღე ხდება აფეთქებები, რის შედეგადაც უამრავი ადამიანი იხოცება. ჩამოსვლისას ერნესტი აღმოაჩენს, რომ მისი მშობლები უგზო-უკვლოდ დაკარგულებს შორისაა. ის მიემართება ოჯახის ძველ ნაცნობთან - ექიმთან. აღმოჩნდება, რომ ექიმი საკონცენტრაციო ბანაკშია და მისი შვილი - ელიზაბეტი მარტო ცხოვრობს და მუშაობს ქარხანაში. ელიზაბეტი, რომელსაც გრებერი იცნობდა ჯერ კიდევ პატარაობში, ახლა ძალიან ლამაზ ქალად იყო ჩამოყალიბებული. ისინი დაუმეგობრდებიან ერთმანეთს და მათ შორის გრძნობებიც კი გაჩნდება.

შვებულების პერიოდში ერნესტი მოინახულებს თავის ძველ მეგობარს ბინდინგს, რომელიც იკავებს წამყვან პოზიციას ნაცისტების შტაბში. ბინდინგი შეჰპირდება გრებერს, რომ დაეხმარება მისი მშობლების მოძებნაში. გრებერი ასევე სტუმრობს ყოფილი სკოლის მასწავლებელს პროფესორ პოლმანს, რომელიც ძალიან განიცდის ომის პერიოდს. ის მალავს საკუთარ სახლში გაქცეულ იუდაველს, რომელმაც ომისა და გენოციდის პერიოდში დაკარგა თავისი ოჯახი.

ერნესტისა და ელიზაბეტის გრძნობები იმდენად ძლიერია, რომ ისინი საყვარლები ხდებიან. ერნესტი გადაწყვეტს ელიზაბეტზე დაქორწინებას და ამით შეეცდება მისი მდგომარეობა ცოტათი გააუმჯობესოს, რადგან ჯარისკაცების ოჯახებს სახელმწიფო ეხმარებოდა.

გრებერის შვებულება დასრულდა და ის უკან ფრონტზე უნდა დაბრუნდეს. წასვლისას ის თხოვს ელიზაბეტს, რომ ის არ მოვიდეს სადგურზე, რადგან განშორება ძალიან რთულია. თუმცა ცოლი მას არ დაუჯერებს და მაინც მივა. იმ დღეს გრებერი ბოლოჯერ ნახავს მას. 

ფრონტზე ყველაფერი უცვლელია - ბევრი სისხლი, ბევრი სიკვდილი. ერთხელ ერნესტს უბრძანებენ რუსების ზედამხედველობას. მათ ეჭვი აქვთ, რომ ისინი პარტიზანები არიან. გრებერს ამის არ სჯერა და მას სურს გაათავისუფლოს ტყვეები. ერთ-ერთი თავდასხმის დროს ჯარისკაცი შტეინბრენერი გადაწყვეტს მოკლას რუსები. გრებერსა და მას შორის იწყება ხელჩართული ჩხუბი, რის შედეგადაც ერნესტი მოკლავს შტეინბრენერს და გაუშვებს ტყვეებს. რამდენიმე წამის შემდეგ მოხუცი მამაკაცი, რომელიც ტყვეთა შორის იყო, ტყვიას დაახლის გრებერს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* „დასავლეთის ფრონტი უცვლელია"
* „გზა შინისაკენ"
* „სამი მეგობარი"
* „ტრიუმფალური თაღი"
* „ლისაბონის ღამე"

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  imdb.com - კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა

.