recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ხარსიანონი** (ბერძ. Χαρσιανόν) — ბიზანტიის ციხესიმაგრის და შესაბამისად სამხედრო პროვინციის სახელი. თემი მდებარეობდა კაპადოკიის რეგიონში, ცენტრალურ ანატოლიაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. პირველად მისი ცენტრი ხარსიანონის ციხესიმაგრე, შემდგომ კი კაისერი გახდა.

ისტორია
-------

ხარსიანონის ციხესიმაგრე (ბერძ. Χαρσιανόν κάστρον, Charsianon kastron; არაბ. Qal'e-i Ḥarsanōs), პირველად მოხსენიებულია 638 წელს, არაბთა დაპყრობების პირველ პერიოდში. არაბებმა ციხესიმაგრე პირველად 730 წელს დაიპყრეს და ის არაბეთსა და ბიზანტიას შორის დაპირისპირების ეპიცენტრად დარჩა. IX საუკუნეში ციხესიმაგრე ბიზანტიის სასაზღვრო ოლქი გახდა. დაახლოებით 863-873 წლებში, რეგიონმა მიიღო თემის სტატუსი. ის იყო შემოსაზღვრული ბუკელარიონის, არმენიაკონის და  კაპადოკიის თემებით. თემს მართავდა სტრატეგოსი. არაბული წყაროების მიხედვით, თემი ითვლიდა 4 000 სამხედროს და 4 ციხესიმაგრეს. 

X საუკუნეში, ხარსიანონი გახდა მთავარი დასაყრდენი ცენტრი სამხედრო არისტოკრატიისთვის, ის  არგიროსების და მალეიონოსების საგვარეულო სახლს წარმოადგენდა. 1045 წელს,  დიდი რაოდენობით სომხები, მათ შორის ყოფილი მეფე, გაგიკ II (მეფობდა 1042-1045 წწ.), შეიფარეს და ჩამოასახლეს რეგიონში. 1071 წელს, მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ, თემი თურქ-სელჩუკებმა დაიპყრეს და ის დანიშმენდიდებს გადასცეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (1991) *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom:  Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6.
* (2001) *Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 4: The East*. Washington, District of Columbia:  Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-282-X.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Kazhdan 1991, p. 415.
2. ↑  McGeer, Nesbitt და Oikonomides 2001, p. 107.

 **ბიზანტიის პორტალი**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიზანტიის იმპერიის თემები De Thematibus-ის მიხედვით (დაახლ. 950) |
| --- |
|  |
| აზიის თემები | 
* 1. ანატოლიკი
* 2. არმენიაკი (მოიცავს კაპადოკიას და ხარსიანს)
* 3. თრაკესიელთა
* 4. ოფსიკიონი
* 5. ოპტიმატი
* 6. ბუკელართა
* 7. პაფლაგონია
* 8. ხალდია
* 9. მესოპოტამია
* 10. კოლონია
* 11. სევასტია
* 12. ლიკანდი
* 13. სელევკია
* 14. კივირიოტთა
* 15. კვიპროსი
* 16. სამოსი
* 17. ეგეოსის ზღვის
 |
|  |
| ევროპის თემები | 
* 1. თრაკია§
* 2. მაკედონია§
* 3. სტრიმონი
* 4. თესალონიკი
* 5. ელადა
* 6. პელოპონესი
* 7. კეფალენია
* 8. ნიკოპოლი
* 9. დირახიონი
* 10. სიცილია
* 11. ლანგობარდია
* 12. ხერსონი
* (გამოტოვებულია: დალმაცია)
 |
|  |
| 
§ თრაკია და მაკედონია მოხსენიებული იყვნენ აზიის თემებს შორის იერარქიული მიზნებიდან გამომდინარე |

 |
**ქუთაისის რეალური სასწავლებელი** — ისტორიული სასწავლებელი ქუთაისში, ამჟამად შენობაში განთავსებულია ქუთაისის სახელმწფიო უნივერსიტეტი.

ისტორია
-------

სასწავლებელი 1897 წელს გაიხსნა (1874 წლიდან არსებული პროგიმნაზიის საფუძველზე). თავდაპირველად კერძო სახლებში განთავსებული სასწავლებლისთვის შენობა 1900-05 წლებში აიგო სამხედრო ინჟინრის, ფონ-შულცის პროექტით; ქვითხუროები, ძირითადად, ბერძნები ყოფილან. 1933 წლიდან შენობაში ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი განთავსდა, 1988 წელს - ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახ. უნივერსიტეტი (თამარ მეფის ქ. #59).

არქიტექტურა
-----------

სასწავლებლის შენობები ნეოკლასიცისტური სტილისაა. ცენტრალური შესასვლელი ტიციან ტაბიძის ქუჩისპირა ბაღში გამავალ კორპუსშია მოთავსებული. შენობის შუა, რიზალიტებით ფლანკირებულ ნაწილს პორტიკი, ფსევდორუსტიკით დანაწევრებული გიგანტური პილასტრები, მეორე სართულის გიგანტური, მეანტრის ზოლით გაყოფილი სარკმლები და კრონშტეინებითა და კბილანებით შემკული კარნიზი გამოარჩევს. კბილანები ამკობს რიზალიტების სართულშუა სალტესაც. ნაგებობას დისკოებით შემკული მაღალი პარაპეტი ასრულებს.

თამარ მეფის ქუჩისპირა სამსართულიანი კორპუსის ფასადის გაფორმებას ქალაქში პარალელი არ მოეძებნება. რელიეფური რუსტიკით შემკულ პირველ სართულს, მეორე სართულის გრაფიკული რუსტიკა და მესამეს გლუვი ზედაპრინი ენაცვლება. ორი ერთნაირი, მოდერნის ყაიდაზე ტრაპეციულად მოჩარჩოებული კიდურა კარი ფრონტონით დასრულებულ რიზალიტებშია გაჭრილი, რომელთა მესამე სართულის სარკმლები სამსვეტიან ლოჯიაშია მოქცეული. შენობას სამ-სამად დაჯგუფებული ვიწრო სწორკუთხა სარკმლების წყება მოუყვება. კედლის წითლად შეღებილი მონაკვეთები, წითელი და შავი, მოხატული და ინკრუსტირებული მეანდრისა და სხვადასახვაგვარი პალმეტების ზოლები ფასადს განსაკუთრებულ ცხოველხატულობას ანიჭებს. ეზოსკენ კორპუსები მხოლოდ ღიობთა რიგებითა და რუტიკითაა დანაწევრებული.

უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის შენობა 1880-იან წლებშია აგებული. იგი ონისიმე მდივანმა აუშენა თავის ორ ქალიშვილს, მარიამ ერისთავისას (ნიკოლოზ ერისთავის ვაჟის, სევასტის მეუღლე) და ელისაბედ წულუკიძისას. 1890-იან წლებში შენობაში ვაჟთა პროგიმნაზია იყო განთავსებული, შემდეგ - რეალური სასწავლებელი.

ჰორიზონტალურად გაშლილი, ორსართულიანი შენობის ყვითელი ეკლარის ფასადზე არქიტექტურული ელემენტები ვარდისფერი ქვითაა გამოყოფილი. ნაგებობის კიდეებში მოთავსებულ, ფრონტონებით დასრულებულ, ძლიერად შვერილ რიზალიტებში სადარბაზო კარებია გაჭრილი. ფასადის ძირითად ნაწილზე სიმეტრიის ღერძი რუსტიკის ვერტიკალური ზოლით არის აღნიშნული. დიდი თაღოვანი ღიობებით გასხნილ მეორე სართულს მძლავრ კრონშტეინებზე დაყრდნობილი ქვის ორი აივანი ამკობს. ღიობთა პრფილირებული საპირეების არქივოლტები რუსტირებული ქვებით არის დაყოფილი. პირველი სართული პროფილირებული შეტეხილი მოჩარჩოების მქონე სწორკუთხა სარკმლებითაა დანაწევვრებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საიტი

ლიტერატურა
----------

* "საქართველოს უძველესი ქალაქები: ქუთაისი", 2006, ISBN 99940-0-923-0
**ჰაფიზ ბახიში** (აზერ. ბახიშოვი ჰაფის ბახიშის ძე; დ. 1932 – გ. 1989) – აზერბაიჯანელი პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

ჰაფიზ ბახიში დაიბადა 1932 წელს 15 ოქტომბერს ზანგაზურის მხარის გაფანის რეგიონის სოფელ იუხარი გირათაღში, მასწავლებლის ოჯახში. საჯარო სკოლა 1950 წელს გაფანის რაიონის სოფელ შაჰარჯიქში დაამთავრა.

1950–1952 წლებში სოფელ გაოვშუდში დაწყებითი განათლების მასწავლებლად მუშაობდა, 1952–1956 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრისა და კინოს სამსახიობო ფაკულტეტზე. სწავლისას 1954 წელს აზერბაიჯანის მხატვრული კინოს გაერთიანების ხელმძღვანელი იყო. 1956–1961 წელს ქალაქ სუმგაითის პიონერთა სახლისა და კულტურის სასახლის დირექტორის პოზიციაზე მუშაობდა.

1961 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფოს რადიოსა და ტელევიზიის კომიტეტში სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა. პირველი ლექსი გამოქვეყნდა გაზეთ „სოციალისტ სუმგაითში". ოცამდე კომპოზიციის ავტორი.

1989 წლის 7 სექტემბერს გარდაიცვალა.

ბიბლიოგრაფია
------------

1. "Azərbaycan oğluyam". B.: , 1980.- s. nüs.
2. "Sona bülbüllər". B.: , 1983.- s. nüs.
3. "Eşqimi sönməyə qoymaram". B.: , 1989.- s. nüs.
4. "Dağlar üçün darıxmışam". B.: , 2001.- s. nüs.
5. "Bu torpağa bağlıyam". (nəğmələr, şeirlər və poemalar) B.: İqtisad Universiteti, 2002.- 218 s.500 nüs.
6. "Ömür bir yarpaq imiş". B.: Şirvannəşr, 2002.- 100 s. 300 nüs.
7. "Ana layla deyir", Bakı: "Zərdabi LTD" MMC, 2012. - 296 s. 1000 nüs.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Tamxil Ziyəddinoğlu, "Hafiz Baxış-80". Bütöv Azərbaycan qəzeti, №36(168), 17-23 oktyabr 2012-ci il.
|  |
| --- |
| **ჰატჰორი  იეროგლიფებში** |
| **ან****ან**  |

ჰატორის ქანდაკება ლუქსორის მუზეუმში
**ჰატჰორი**, *ჰათჰორი* (ეგვიპტ. *ჰათ-ჰორ* = *ჰორის სახლი*) — ეგვიპტური მითოლოგიის ერთ-ერთი ქალღმერთი. ცის, სიყვარულის, მხიარულების, მუსიკისა და ცეკვის ქალღმერთი. ასევე ფარაონთა და დედობის მფარველი. ითვლებოდა ციურ ძროხად, რომელიც ყოველდღე წარმოშობდა მზის დისკოს. მას გამოსახავდნენ ძროხისთავიანი ქალის სახით, ასევე ძროხის და ზოგჯერ - ქალის სახით, რომელსაც თავზე ძროხის რქებს შორის მოთავსებული მზის დისკო ადგას. 

ჰათორი იყო რას ქალიშვილი და ჰორის მეუღლე. მისი სახელი შემდეგნაირად იშიფრებოდა - **"ჰორის სახლი."** ჰათორი მფარველობდა ახალდაქორწინებულებს და ორსულებს. იგი ითვლებოდა ოჯახური კავშირების სიმტკიცის მფარველად.

ჰათორი ასევე წარმოდგენილი იყო ქალღმერთ ლომის სახით, რომლის მრისხანებისაც თავად ღმერთებსაც კი ეშინოდათ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წმინდა ძროხა
* ნანდის ხარი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰატჰორი***

* Hathor Article by Caroline Seawright დაარქივებული 2017-05-15 საიტზე Wayback Machine.
* Het-Hert site, another name for Hathor დაარქივებული 2019-01-14 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მითოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ეგვიპტური ღმერთები |
| --- |
|  |
| 
* ამონი
* ამონეტი
* ანუბისი
* ანუკეტი
* აპოპი
* აპისი
* ატონი
* ატუმი
* ბასტეტი
* ბატი
* ბესი
* გები
* ისიდა
* კუკი
* მააჰესი
* მაატი
* მაფდეტი
* მენჰიტი
* მერეტსეგერი
* მესხენეტი
* მონტუ
* მინი
* მნევისი
* მუტი
* ნუნი
* ნეიტი
* ნეხბეტი
* ნეფტიდა
* ნუტი
* ოსირისი
* პახეტი
* პტა
* რა
* რეშეფი
* სატისი
* სეხმეტი
* სოკარი
* სერკეტი
* სებეკი
* სოპდუ
* სეთი
* სეშატი
* ტაურტი
* ტეფნუტი
* თოტი
* უაჯიტი
* უაჯ-უერი
* უპუაუტი
* უოსრეტი
* შუ
* ხეფრი
* ხნუმი
* ხონსუ
* ჰაპი
* ჰატჰორი
* ჰეკა
* ჰეკეტი
* ჰოროსი
 |

 |
**შპიცბერგენი** იგივე **სვალბარდი** (ნორვ. Svalbard, რუს. Шпицберген, გერმ. Spitzbergen) — ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში მდებარე ფართო პოლარული არქიპელაგი ჩრდილოეთის განედის 76° 26' და 80° 50' და გრინვიჩიდან აღმოსავლეთის გრძედს შორის 10° და 32°. ნორვეგიის სამეფოს ყველაზე ჩრდილოეთი მხარე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ლონგირი. არქიპელაგი და მიმდებარე წყლები დემილიტარიზებული ზონაა.

შპიცბერგენი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიაა, სადაც მუდმივი მოსახლეობა ცხოვრობს, რაც 2012 წლის მონაცემებით 2642 ადამიანს შეადგენდა, რომლებიც ქვეყნის ორ ქალაქში არიან გადანაწილებული: ლონგირსა (~2000) და ბარენცბურგში (~500), სხვა დასახლებულ პუნქტებში მუდმივი მოსახლეობა ან არ არის, ან რამდენიმე ადამიანითაა წარმოდგენილი.

ეთნიკური შემადგენლობის მხრივ შპიცპერგენი არაერთეროვანია, ლონგირში ძირითადად ნორვეგიელები (ქვეყნის მოსახლეობის 72 %) და მცირე ოდენობით შვედები, დანიელები, გერმანელები და ტაილანდელები, ხოლო ბარენცბურგში რუსები და რუსულენოვანი უკრაინელები და პოლონელები ცხოვრობენ (საერთო რაოდენობით 449 ადამიანი, ქვეყნის მოსახლეობის 17 %).

გეოგრაფია
---------

შპიცბერგენის რუკა
სვალბარდი 1920 წლის ხელშეკრულების თანახმად მოიცავს ყველა იმ კუნძულს, რაც მოქცეულია ჩრდილოეთის განედის 74° და 81° შორის და გრინვიჩიდან აღმოსავლეთის გრძედს 10° და 32° შორის. ეს ტერიტორია 93-ზე მეტ კუნძულს მოიცავს, რომელთა საერთო ფართობი 61 723 კმ²-ია.

ყველაზე მსხვილი კუნძულები:

* (დასავლეთი) შპიცბერგენი — 37 673 კმ²
* ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიწა (ნორდაუსტლანდეტი) — 14 443 კმ²
* ეჯი (ეჯეია) — 5074 კმ²
* ბარენცის კუნძული (ბარენცეია) — 1288 კმ²
* თეთრი კუნძული (კვიტეია) — 682 კმ²
* პრინც კარლის მიწა — 615 კმ²
* კონგსეია — 191 კმ²
* დათვის კუნძული (ბიერნეია) — 178 კმ²
* სვენსკეია — 137 კმ²
* ვილჰელმეია — 120 კმ²
* ყველა სხვა — 621 კმ²

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შპიცბერგენი***

* Sysselmannen.no დაარქივებული 2011-07-23 საიტზე Wayback Machine.  – website of the Governor of Svalbard
* Svalbard Tourism დაარქივებული 2006-01-14 საიტზე Wayback Machine.  – website of the official tourist board
* TopoSvalbard – Interactive Svalbard map by the Norwegian Polar Institute
**ხაროვსკის რაიონი** (რუს. Харовский район) — ადმინისტრაციული ერთეული რუსეთში, ვოლოგდის ოლქის ჩრდილო ნაწილში, ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ხაროვსკი, ფართობი 3 560 კმ², რაიონის მთავარი მდინარეებია კუბენა, სიტი და მათი შენაკადები. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 17 927 ადამიანს შეადგენდა.

ისტორია
-------

რაიონის სტატუსი მიიღო 1929 წელს, მაშინ შედიოდა რსფსრ-ის ჩრდილოეთ მხარის, ვოლოგდის ოკრუგის, შემადგენლობაში. ამავე წელს შეიქმნა ადგილობრივი რაიკომი. 1930 წლის 30 ივლისის დადგენილებით ხაროვსკის რაიონს შეურთდა სიამჟენსკის რაიონის ნაწილი, თუმცა 1935 წლის 25 იანვარს რუსეთის ცენტრალური აღმსარულებელი კომიტეტის ბრძანების საფუძველზე სიამჟენკის რაიონს, კვლავ დაუბრუნდა ცალკე ადმინისტრაციული ერთეულის სტატუსი. 1936 წელს საბჭოთა კავშირის კონსტიტუციის მიღების შემდეგ რაიონი ჩრდილოეთის ოლქის შემადგენლობაში შევიდა. ხოლო 1937 წლის 23 სექტემბერს ჩრდილოეთის ოლქის, ვოლოგდისა და არხანგელსკის ოლქებად, გაყოფის შემდეგ ვოლოგდის ოლქის შემადგენლობაში შევიდა. 1954 წელს დაბა ხაროვსკაიას მიენიჭა რაიონული ქალაქის სტატუსი და დაერქვა ხაროვსკი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ხაროვსკის რაიონის საზღვრები დადგენილია ვოლოგდის ოლქის 2004 წლის 6 დეკემბერს მიღებული № 1121-ОЗ კანონით. 2006 წლის 1 იანვრის მონაცემებით რაიონი დაყოფილი იყო 1 საქალაქო და 11 სასოფლო დასახლებად. 2009 წელს რაზინსკოეს და შევნიცკოეს დასახლებები გაერთიანდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხაროვსკის რაიონის ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  <a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26842998'></a>
2. ↑  Закон Вологодской области № 1127-ОЗ от 06.12.2004 «Об установлении границ Харовского муниципального района, границах и статусе муниципальных образований, входящих в его состав»[*მკვდარი ბმული*]
კალიგრაფისტი ხატვისას.
**შიოდო** (იაპონ. 書道) — იაპონური კალიგრაფიის ხელოვნება, მხატვრული ნაწერი. "შიო" კალიგრაფიას ნიშნავს, ხოლო "დო" - გზას. ასევე შიოდო შეიძლება ჩაითვალოს გზად, რომელსაც მიჰყავს მიმდევარი სიცოცხლის აზრის გაგებამდე და სამარადისო ჭეშმარიტებამდე, ისევე როგორც მეომართა გზას - ბუშიდოს, საბრძოლოს გზას ბუდოს, ჩაის ხელოვნებას - სადოსა და სხვ.

შიოდო იაპონური სახვითი ხელოვნების ყველაზე პოპულარული მიმართულებაა. კალიგრაფიულ ნამუშევრებს დიდად აფასებენ, ვინაიდან ისინი გამოხატავენ სულიერ სიღრმესა და მშვენიერებას კანჯის, ანუ იეროგლიფების, ან კანას, ანუ იაპონური ასოების მეშვეობით, რომლებიც დაწერილია ფუნჯუთ და მელნით თხელ ქაღალდზე შიოდოში გამოხატვის სილამაზე (ხაზების მიმართულება, სტრუქტურა, მელნის ფერი, არანშჯირება და სხვ.) და შინაარსი (სტილი, მნიშვნელობა) ძალზე მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ნაწერი შემოქმედის ხასიათს ასახავენ.

ყოველ 2 იანვარს შიოდოს მიმდევრები, ისევე როგორც დაწყებითი თუ საშუალო სკოლის მოსწავლეები ფუნჯებით წწერენ მოხდენილ სიტყვებსა თუ ლექსებს. ამ ტრადიციას "წლის პირველი ნაწერი" ეწოდება. 2011 წლის 8 მარტს იაპონიის საელჩომ განახორციელა ღონისძიებას, რომლის დროსაც შიოდოს ხელოვნება იაპონიის საელჩოს პირვლემა მდივანმა, ქალბატონმა რიცუკო ინოუემ წარადგინა. ღონისძიების სტუმრებმა სამახსოვროდ იაპონური იეროგლიფებიც მიიღეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შიოდო***

* შიოდოს კვლევის ინსტიტუტის ჟურნალი დაარქივებული 2008-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* ძენური სული იაპონურ კალიგრაფიაში
**ჰაზალ სუბაში** (დ. 1 ოქტომბერი, 1996, იზმირი, თურქეთი) — თურქი მოდელი და მსახიობი.

ბავშვობა
--------

დაიბადა 1996 წლის 1 ოქტომბერს თურქეთის ქალაქ იზმირში. ჰაზალ სუბაში ბავშვობიდანვე განსაკუთრებული სილამაზით გამოირჩეოდა. ჯერ კიდევ სკოლაში სწავლისას, როგორც ყველა მშვენიერი და ლამაზი გოგონა, მოდელობაზე ოცნებობდა. გარშემომყოფები დაუფარავად საუბრობდნენ ჰაზალ სუბაშის განსაკუთრებული სილამაზის შესახებ, რაც მისთვის ერთგვარი ბიძგი გახდა სამოდელო ბიზნესში ბედის საცდელად.

განათლება
---------

ჰაზალ სუბაში ბრწყინვალედ სწავლობდა სკოლაში. არასოდეს უოცნებია მსახიობობაზე, როგორც მომავალ პროფესიაზე. თუმცა ყოველთვის სურდა — ცნობადი სახე გამხდარიყო. ჰაზალ სუბაშს უფრო პრაქტიკული, ცხოვრებისეული პროფესიები იტაცებდა.

სკოლის დამთავრების შემდეგ, სწავლობდა იზმირის ეკონომიკის უნივერსიტეტში, საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და რეკლამირების ფაკულტეტზე, რომელიც წარმატებით დაამთავრა.

სამოდელო და სამსახიობო კარიერა
------------------------------

2015 წელს ჰაზალ სუბაშმა ეროვნული კონკურსის — "მის თურქეთი" შესარჩევი ტური გაიარა და ფინალში გავიდა, სადაც მესამე ადგილი დაიკავა და "ვიცე-მის თურქეთის" ტიტულიც მოიპოვა. სილამაზის კონკურსზე მიღწეული წარმატების შემდეგ, გოგონა იზმირიდან სტამბოლში გადავიდა.

ამ მომენტიდან, მისი კარიერა წინ წავიდა. ჰაზალ სუბაშს ზეჰრას როლი ცნობილ სერიალში "ტყუილი". ეს მისთვის, როგორც ამბობს: "სრულიად მოულოდნელი" რამ იყო. როლის ბრწყინვალედ განსახიერებამ ჰაზალ სუბაშს მსოფლიო მნიშვნელობის აღიარება მოუტანა.

ყოველგვარი სამსახიობო განათლების მიღების გარეშე, გოგონა ძალიან პოპულარული გახდა თურქულ კინემატოგრაფიაში, ხშირად იწვევენ სხვადასხვა პროექტებსა და სატელევიზიო ფორმატებში, ჟურნალისტები სიამოვნებით იღებენ მისგან ინტერვიუს. ჰაზალ სუბაში გამორჩეულ სილამაზესთან ერთად, ძალიან თავაზიანი და გახსნილად მოსაუბრე რესპოდენტია.

თავისი უბრალოებითა და პოზიტიური აურის წყალობით, ჰაზალ სუბაშმა, თაყვანიცმცემელთა დიდი არმია გაიჩინა მსოფლიო მასშტაბით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სერიალი „ტყუილი" (ქართულად) დაარქივებული 2017-12-29 საიტზე Wayback Machine.
* ჰაზალ სუბაში (ბიოგრაფია)
* ჰაზალ სუბაში (ბიოგრაფია) დაარქივებული 2018-01-05 საიტზე Wayback Machine.
* სერიალი „ტყუილი"
**შიოვგიარ ჯამილის ძე აბდულაევი** (აზერ. Şövqiyar Cəmil oğlu Abdullayev; დ. 5 აპრილი, 1969, ნარიმანლი, ბასარგეჩარი, სომხეთის სსრ — გ. 27 აგვისტო, 1992, ჰეივალი, ქალბაჯარი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მოსამსახურე, აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი, დაიღუპა ყარაბაღის ომში.

ცხოვრება
--------

შიოვგიარ აბდულაევი დაიბადა 1969 წლის 5 აპრილს, ძველი გოიჩის მხარეში, დღევანდელი ბასარგეჩარის რაიონის სოფელ ნარიმანლიში. 1986 წელს, დაამთავრა სოფელ ნარიმანლის საშუალო სკოლა წარჩინებით. ჩააბარა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. პირველი კურსის დამთავრების შემდეგ, გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში. 1989 წელს დაასრულა სამხედრო სამსახური მონღოლეთში და დაბრუნდა ბაქოში.

### ოჯახი

მამა — ჯამილ აბდულაევის. არის ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის, მალიქ აბდულაევის ძმისშვილი.

ომში მონაწილეობა
----------------

1992 წელს, მთიანი ყარაბაღის ომის დაწყებისას ჩაირიცხა ჯარში. დაინიშნა აღდამში ორგანიზებულ ტანკთა ბრიგადის მეთაურად. მისმა სატანკო ბრიგადამ დისლოცირდა სოფელ აბდალ-გულაბლისთან. მონაწილეობა მიიღო მძიმე ბრძოლებში სოფელ პაპრავანდში, პირჯამალში, არანზამინში და სხვა სოფლებში. 1992 წლის 23 აგვისტოს, მისმა სატანკო ბრიგადამ სოფელ გულაბლის მიმდებარე სტრატეგიული სიმაღლის პოზიციიდან მოიხსნა და საეჭვოდ გაიგზავნა აღდარაში, სოფელ დრამბონის დაცვის მიზნით. უმოკლეს დროში, მისმა სატანკო ბრიგადამ სოფელ დრამბონში სომხურ-რუსული გაერთიანებული წინააღმდეგობა გატეხეს და სოფელი გაათავისუფლეს. სოფელ დრამბონის ბრძოლაში მარტო დარჩენილი შიოვგიარ აბდულაევის ტანკს რამდენჯერმე ცეცხლი გაუხსნეს. ჭრილობა მიიღო ორივე ფეხში, რის შემდეგაც ის მოათავსეს აღდამის სამხედრო ჰოსპიტალში. სრული გამოჯანმრთელებისთვის გარკვეული დრო იყო საჭირო, თუმცა, აბდულაევმა შემდგომი მკურნალობის ჩატარებაზე უარი განაცხადა და კვლავ დაბრუნდა ბრძოლის ველზე. 1992 წლის 27 აგვისტოს, მძიმე ბრძოლაში გადაარჩინა თავისი მებრძოლები ტყვეობას და თვითონ დაიღუპა.

ჯილდოები
--------

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 1993 წლის 5 თებერვლის №457 ბრძანებით, შიოვგიარ აბდულაევს დაღუპვის შემდეგ, მიენიჭა „აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის" წოდება.

დაასაფლავეს ქალაქ ბაქოში, გმირთა ხეივანში, 1992 წლის 29 აგვისტოს.

სქოლიო
------

1. 1 2  National Heroes. ციტირების თარიღი: 27 November 2018
2. 1 2  Milli Qəhrəman Şövqiyar Abdullayevin xatirəsi ehtiramla yad edilib (24 November 2014). ციტირების თარიღი: 6 December 2018
3. 1 2  ABDULLAYEV ŞÖVQİYAR CƏMİL oğlu (9 September 2015). ციტირების თარიღი: 6 December 2018
| ხორვატიის შეიარაღებული ძალები |
| --- |
|  |
|  |
| ხორვატიის შეიარაღებული ძალებიOružane snage Republike Hrvatske - OSRH |
| დაარსდა 1993 წელს |
| შტაბი | ზაგრები, ხორვატია |
| ალიანსი | NATO |
| შეიარაღებული ძალების დაქვემდებარებაშია: |
| სახმელეთო ძალები/არმია |  არმია |
| სამხედრო-საჰაერო ძალები |  საჰაერო ძალები |
| სამხედრო-საზღვაო ძალები |  საზღვაო ძალები |
| ხელმძღვანელობა |
| მთავარსარდალი | პრეზიდენტი ივო იოსიპოვიჩი |
| მინისტრი | ანტე კონტრომანოვიჩი |
| მინისტრის წოდება | ხორვატიის თავდაცვის მინისტრი |
| გენერალური შტაბის მეთაური | გენერალი დრაგო ლოვრიჩი |
| შემადგენლობა |
| სამხედრო ასაკი | 18 (ნებაყოფლობითი) |
| გაწვევა | გაუქმდა 2008 წელს |
| ხელმისაწვდომია სამხედრო სამსახურისთვის | 835 712 (2008 წ), 15–49 წლ |
| ვარგისია სამხედრო სამსახურისთვის | 671 323 (2008 წ), 15–49 წლ |
| ყოველწლიურად სამხედრო ასაკს აღწევს | 48 500 (2008 წ) |
| აქტიური სამხედრო პერსონალი | 18 000~ (126-ე მსოფლიოში) |
| ქვეყნის გარეთ დისლოცირებული ჯარისკაცები | ავღანეთის დროშაავღანეთი - 350 
ჩადის დროშაჩადი - 15 
პაკისტანის დროშაპაკისტანი - 7 |
| ინდუსტრია და დანახარჯები |
| ბიუჯეტი | 840 მილიონი$  4.87 მილიარდი ხორვატული კუნა |
| მშპ-ის პროცენტი | 1.41% (2009) |
| საშინაო მომწოდებლები | Đuro Đaković (ჯავშანტექნიკა)  HS Produkt (მცირეკალიბრიანი ცეცხლსასროლი იარაღი) Kroko (მექანიზმი და აღჭურვილობა) |
| საგარეო მომწოდებლები | დროშა: შვედეთიშვედეთიდროშა: შვეიცარიაშვეიცარიაიტალიის დროშაიტალიადროშა: ფინეთიფინეთიდროშა: ამერიკის შეერთებული შტატებიაშშდროშა: ნორვეგიანორვეგიადროშა: გერმანიაგერმანიახორვატიის დროშახორვატია |
|

**ხორვატიის შეიარაღებული ძალები** (ხორ. Oružane snage Republike Hrvatske - OSRH) — ხორვატიის აღმასრულებელი ხელისუფლების სამხედრო სტრუქტურა, რომლებიც ექვემდებარება ქვეყნის პრეზიდენტს და იმართება თავდაცვის სამინისტროს მიერ. შეიარაღებული ძალების მისიაა შეინარჩუნოს ქვეყნის სუვერენიტეტი, დაიცვას მისი სახმელეთო ტერიტორიები, საჰაერო სივრცე და მათი განუყოფელი მთლიანობა. ასევე მისი მოვალეობაა ქვეყანაში კონსტიტუციური წესრიგის დამყარება და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.
მის შემადგენლობაშია: არმია (Hrvatska kopnena vojska), საჰაერო ძალები და თავდაცვა (Hrvatsko ratno zrakoplovstvo i protuzračna obrana), საზღვაო ძალები (Hrvatska ratna mornarica).

2008 წლიდან გაუქმდა სამხედრო სამსახურში სავალდებულო გაწვევა და შეიარაღებული ძალები მთლიანად საკონტრაქტო სამსახურზე გადავიდა.
ხორვატიის შეიარაღებულ ძალებში სამსახური შეუძლია ნებისმიერ მოქალაქეს, რომელსაც უკვე შეუსრულდა 18 წელი.

ხორვატია ნატო-ს წევრია და მონაწილეობს სხვადასხვა სამშვიდობო და სამხედრო ოპერაციებში.

შეიარაღებული ძალების შემადგენლობა
---------------------------------

M-95 დეგმანი, ხორვატიის არმიის საბრძოლო ტანკი. დეგმანი არის იუგოსლავური M-84 ტანკის მოდიფიკაცია.
ხორვატიის არმია საკმაოდ მრავალრიცხოვანია მეზობელი ქვეყნების არმიებთან შედარებით. 
არმიაში ირიცხება 12 500 ჯარისკაცი, 72 ტანკი, 617 ქვეითთა საბრძოლო მანქანა და ჯავშანტრანსპორტიორი, 298 საარტილერიო დანადგარი, ნაღმტყორცნები.
საზღვაო ძალებში ირიცხება 1 625 ჯარისკაცი და 26 მცურავი საბრძოლო საშუალება.
საჰაერო ძალებში ირიცხება 2000 ჯარისკაცი და 74 მფრინავი საშუალება.

სქოლიო
------

1. ↑
**შიო დავითაშვილი** (დ. 1857, სოფ. ბრეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 1933) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც აკრძალული ლიტერატურის კითხვის გამო გარიცხეს. თბილისში ჩაება ეგნატე იოსელიანის ხალხოსნურ წრეში. 1876 წელს რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა თბილისის მუშა-ხელოსნებში. 80-იან წლებში გორში დააარსა ხალხოსნური წრე „საიდუმლო კომიტეტი", რომელსაც კავშირი ჰქონდა „ნაროდნაია ვოლიას" აღმასკომთან. რევოლუციური პარტიის საჭიროებისათვის მონაწილეობა მიიღო გორის ხაზინიდან ფულის გატაცებაში. 1883 წლის 14 მარტს დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. პატიმრობიდან განთავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა გორში პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ, შემდეგ ჩამოშორდა რევოლუციურ საქმიანობას.

თხზულებები
----------

* ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, ტფ. 1933.

ლიტერატურა
----------

* *ანთელავა ი.*, საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობისა და საზოგადოებრივი აზრის ისტორიიდან საქართველოში (XIX ს. II ნახ.), თბ. 1967;
* *მგალობლიშვილი ს.*, მოგონებანი, თბ. 1938;
* *შველიძე ზ.*, რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, თბ. 1960;

* *შველიძე ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 279.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შიო დავითაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჩეშმეს ეკლესია** (რუს. Чесменская церковь) — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში, მდებარეობს ლენსოვეტის ქუჩაზე. ეკლესია აგებულია 1777-1780 წლებში ფსევდოგოთიკის სტილში. ეკლესიის შენობა ააშენეს რუსეთ-თურქეთის ომში რუსეთის არმიის გამარჯვების აღსანიშნავად ეგეოსის ზღვის ჩეშმეს ყურეში. ჩეშმეს სასახლესთან ერთად ქმნის ანსამბლს და ამჟამად არის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლი.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. ტაძრის წინამძღვარია ალექსი კრილოვი.

ისტორია
-------

ტაძრისა და სასახლის მშენებლობა გადაწყვიტა ეკატერინე II-მ. გადმოცემის თანახმად, სწორედ ამ ადგილზე იმპერატრიცამ მიიღო ინფორმაცია ჩეშმეს ბრძოლაში გამარჯვების შესახებ. 

ტაძრის სარძიკვლის საზეიმო ჩაყრა გაიმართა 1777 წლის 17 ივნისს ეკატერინე II-ის, მთელი სამეფო კარისა და შვედეთის მეფე გუსტავ III-ის მონაწილეობით. ეკლესია ააგეს არქიტექტორ იური ფელტენის პროექტის მიხედვით. 

ტაძრის მშენებლობა დასრულდა რუსული ფლოტის ჩეშმეს ბრძოლაში გამარჯვების ათი წლის თავზე. საზეიმო კურთხევა კი 1780 წლის 5 ივლისს შეასრულა მიტროპოლიტმა გავრილ პეტროვმა, რომელსაც ეკატერინე II-სთან ერთად „ფალკენშტეინის გრაფის" ტიტულით ესწრებოდა საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი იოზეფ II.

კურთხევის შემდეგ ძალიან მალე ეკლესია გადასცეს წმინდა გიორგის ორდენს. ამის გამო ჩეშმეს ეკლესიას ზოგჯერ უწოდებდნენ წმინდა გიორგის ეკლესიასაც. 

ეკატერინე II ზოგჯერ სტუმრობდა ხოლმე ეკლესიას, სადაც მისთვის განკუთვნილი იყო სამეფო ადგილი.

იმის გამო, რომ ჩეშმეს ეკლესია იყო ცივი, 1811 წლის 23 დეკემბერს ჩეშმეს სასახლეში აკურთხეს ახალი, ქრისტეს შობის ზამთრის ეკლესია.

ეკლესია დახურეს 1919 წლის 1 ივნისს. 1924 წელს სამრეკლოდან მოხსნეს ზარები და გადასადნობად გააგზავნეს. 1924 წლიდან ჩეშმეს ეკლესიაში მდებარეობდა მეცნიერებათა აკადემიის არქივი. 1930 წელს ტაძარში ხანძარი გაჩნდა, რომელმაც ეკლესიის ინტერიერი, მათ შორის კანკელიც გაანადგურა. 

ეკლესია ასევე ძლიერ დაზიანდა დიდი სამამულო ომის პერიოდში. 1947 წელს მოხდა ტაძრის კონსერვაცია. 

1991 წელს, საბჭოთა პერიოდის შემდეგ აღევლინა პირველი ღვთისმსახურება, ხოლო 1994 წლის 1 ივლისს ეკლესიის შენობა გადაეცა სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას. 

ამჟამად ეკლესიის შენობაში მოქმედებს საკვირაო სკოლა ბავშვებისა და მოზარდებისათვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт Чесменской церкви
* Московский район
* Церковь Рождества Иоанна Предтечи
* Чесменская церковь на сайте Бродячей камеры
* Установка креста на Чесменском кладбище[*მკვდარი ბმული*]
* *Екатерина Косовская.* Отдавшим жизнь за Родину посвящается — воинское мемориальное кладбище Чесменское დაარქივებული 2009-12-27 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**პესო**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **პესო**. |

**ჩილეური პესო** —ჩილეს ეროვნული ვალუტა. დღევანდელი პესო ბრუნვაშია 1975 წლიდან, მისი წინა ვერსია ბრუნვაში იყო 1817 წლიდან 1960 წლამდე. სიმბოლო რომელიც ადგილობრივად გამოიყენება პესოს აღსანიშნავად არის $. ISO 4217-ის მიხედვით დღევანდელი პესოს კოდი არის - *CLP*. პესო იყოფა 100 სენტავოდ (*centavos*), თუმცა სენტავოები არ არის ბრუნვაში. 2009 წლის მიხედვით, ჩილეს პესოს საშუალო კურსი ამერიკულ დოლართან მიმართებაში არის - 1 აშშ დოლარი = 559,7 ჩილეს პესოს. 2010 წლის 30 სექტემბერს 1 აშშ დოლარი ღირდა 485,23 ჩილეს პესო.

ჩილეს პესოს ღირებულება
----------------------

ჩილეს პესოს ღირებულება ამერიკულ დოლართან მიმართებაში 1975–2007 წლებში. გრაფა უჩვენებს საშუალო წლიურ ღირებულებას მას შემდეგ რაც პესო თავისუფალი კურსით გაეშვა.ჩილეს პესოს ღირებულება ამერიკულ დოლართან მიმართებაში 1975–2007 წლებში. გრაფა უჩვენებს საშუალო წლიურ ღირებულებას მას შემდეგ რაც პესო თავისუფალი კურსით გაეშვა.
პესო განიცდიდა ყოველწლიურ გაუფასურებას დოლარისა და სხვა მყარი ვალუტების მიმართ, თუმცა 1994-1997 წლებში პესო ინარჩუნებდა სიმყარეს დოლართან მიმართებაში. 2002 და 2003 წლებში პესოს გაცვლის კურსმა დოლართან მიაღწია მაქსიმუმს, დაახლოებით 700 CLP ერთ აშშ დოლარზე. რაც 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტის ეფექტით იყო გამოწვეული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩილეს პესოს მონეტები სურათებით[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. ↑  Indicadores Macroeconómicos. ჩილეს ცენტრალური ბანკი (2010-05-31).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-01-02. ციტირების თარიღი: 2010-06-01.
2. ↑  Tipo de Cambio del Dólar Observado diario - Base de Datos Estadísticos. Si2.bcentral.cl.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-11-02. ციტირების თარიღი: 2010-09-30.
**ცეცხლის ცათამბჯენები** (აზერ. Alov Qüllələri) — ყველაზე მაღალი ცათამბჯენი ბაქოში, რომლის სიმაღლეა 190 მ (620 ფუტი. შენობა შედგება ბინებისგან, სასტუმროსგან და საოფისე შენობებისგან. სავარაუდო ღირებულება ცეცხლის ცათამბჯენების დაახლოებით 350 მილიონი ამერიკული დოლარია. მშენებლობა 2007 წელს დაიწყო და დასრულდა 2013 წელს. HOK იყო პროექტის არქიტექტორი, ხოლო DIA ჰილდინგი ემსახურებოდა საპროექტო-სამშენებლო კონტრაქტორს და "Hill International" ახორციელებდა პროექტის მართვას.

ცეცხლის ცათამბჯენები შედგება სამი შენობისგან; სამხრეთი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი შენობა. ფასადი ცეცხლის ცათამბჯენების გადაიქცა გიგანტურ მაჩვენებელ ეკრანად, სადაც გამოყენება 10,000-ზე მეტი მაღალი სიმძლავრის LED დიოდი, წარმოებული „Osram"-ის შვილობილი „Traxon ტექნოლოჯი"-ს და „Vetas" ელექტრო-განათების მიერ.

2014 წლის 5 ივნისს, Lamborghini-მ გახსნა თავისი ფილიალი აზერბაიჯანში პირველად. მისი სადილერო ოფისი მდებარეობს აღმოსავლეთი კოშკის პირველ სართულზე.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Baku to open Flame Tower. trend.az.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 დეკემბერი 2013. ციტირების თარიღი: 24 March 2011.
5. ↑  HOK.  (2014-09-29) Baku Flame Towers. ციტირების თარიღი: 2015-07-23.
6. ↑
შტადტტემპელის ძირითადი შენობა
**შტადტტემპელი** ასევე *სეიტენშტეტტენგასეს ტაძარი* (გერმ. Stadttempel) — ვენის მთავარი სინაგოგა. ის მდებარეობს შიდა ქალაქში, სეიტენშტეტტენგასეს 4 ნომერში.

ისტორია
-------

სინაგგოა 1824-1826 წლებში აშენდა. რადგან იმპერატორს იოზეფ II-ს ჰქონდა ახირება, რომ მხოლოდ კათოლიკური ეკლესიის სალოცავები შეიძლება ყოფილიყო გამოსაჩენ ადგილას აშენებული, სინაგოგა მთავარი ქუჩიდან უცხო თვალს არის მოფარებული. ამ ფაქტმა სინაგოგა 1938 წლის დამსხვრეული ვიტრინების ღამეს განადგურებისგან გადარჩინა, რადგან მისთვის ხენძრის გაჩენა გამოიწვევდა სხვა სახლებზე ცეცხლის გავრცელებას. ის ერთადერთია სინაგოგაა რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს გადარჩა. ნეცისტებმა გაანადგურეს ვენაში არსებული სხვა ყველა (93) სინაგოგა.

1950 წელს, თეოდორ ჰერცლის და მისი მეუღლის კუბოები ისრაელში გადასვენებამდე ტაძარში გამოასვენეს.

1981 წელს სინაგოგაზე მოხდა თავდასხმა და ცერემონიალის ორი მონაწილე დაიღუპა. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა პალესტინელ არაბთა ტერორისტულმა დაჯგუფებამ აიღო.

დრეისთვის სინაგოგა წარმოადგენს აქტიურ სამლოცველოს და აქვს ისტორიული მონუმენტის სტატუსი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შტადტემპელი***

* The Stadttempel, Vienna

სქოლიო
------

1. ↑  The Jewish Community of Vienna: Existing against all the Odds, Sonia Misak, Jerusalem Letters, No. 356 8 Nisan 5757 / 15 April 1997  დაარქივებული 2012-03-17 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  Bagley, Chris. "Austrian Jews have yet to regain numbers", *San Francisco Chronicle*, November 9, 2008. Accessed July 4, 2009.
3. ↑  Theodor Herzl, the Jew and the man: a portrait, Oscar Benjamin Frankl, Storm, 1949, p. 136.
4. ↑  via *Associated Press*. "Around the World; Palestinians Get Life In Austrian Slayings", *The New York Times*, January 22, 1982. Accessed July 4, 2009.
5. ↑  Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178.
**ნიკო დადიანის „ქართველთ ცხოვრება" S-1738** — საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის S ფონდში S-1738-ის სახელით ცნობილი დაცული ხელნაწერი.

ხელნაწერი შეიცავს 320 გვერდს; მისი ზომებია 20,5X17 სმ. შესრულებულია ქაღალდზე. ნაწერია მხედრული ხელით. აქვს მუყაოს ყდა. წიგნი არქიმანდრიტ ანტონ დადიანოვის ეკუთვნოდა. მისი ანდერძიდან ვიგებთ, რომ ხელნაწერი 1834 წ. სოფ. საუქსუში, (დღევანდელი ლიხნი), ჰქონია ანტონ არქიმანდრიტს. მისეული მინაწერი გვამცნობს, რომ ~155 წელი იყო გასული 1836 წელს, რომ აფხაზეთში მღდელთმთავარი არ ყოფილა და არც სამღდელო. ვინ არის ხელნაწერის გადამწერი ან როდისაა გადაწერილი არ ვიცით. ხელნაწერს აქვს, სავარაუდოდ, ანტონ არქიმანდრიტის ხელით შერულებული მინაწერები, რომლებიც დასავლეთ საქართველოს შესახებ ქრონიკებს შეიცავენ. აფხაზეთში მოსახლეობის უმრავლესობა მაჰმადიანი იყო. 1831 წლისთვის მხოლოდ ერთი — ლიხნის ეკლესია მოქმედებდა. რუსეთის მთავრობამ მისიონერული საქმისთვის ქართველი სამღვდელოება გამოიყენა და აფხაზეთში სამეგრელოს ეპარქის მღვდლები განამწესა. სინოდის გადაწყვეტილებით იღუმენი ანტონ დადიანი 1833 არქმინადრიტის ხარისხში აიყვანეს. 1834 წლის დასაწყისში ის აფხაზეთში ჩავიდა და მისიონერულ მოღვაწეობას შეუდგა.

ლიტერატურა
----------

* ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, ყოფილი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების (შ) კოლექცია, ტ. III, შედგენილია და დასაბეჭდად გამზადებული: თ. ენუქიძის, ე. მეტრეველის, ქ. ქავთარიას, ლ. ქუთათელაძის, მ. შანიძისა და ქრ. შარაშიძის მიერ, ე. მეტრეველის რედაქციით. თბ. 1963, გვ. 170.
* ნიკო დადიანი, ქართველთ ცხოვრება, ტექსტი გამოსცა, წინასიტყვაობა, გამოკვლევა, კომენტარები, საძიებლები და ლექსიკონი დაურთო შ. ბურჯანაძემ. თბ. 1962, გვ. 22-23.
* ხორავა ბ. აფხაზეთის სამთავრო XIX ს. 30-50-იან წლებში, წ. ნარკვევი საქართველოს ისტორიიდან აფხაზეთი. თბ. 2007, გვ.242.
თეთრი კოპერნიცია (*Copernicia alba*)
**ცვილის პალმები** — სხვადასხვა გვარის პალმები, რომლებიც იძლევიან ცვილს. მათი სხვადასხვა ნაწილები დაფარულია ცვილის ფენით. აღსანიშნავია ცეროქსილონის (*Ceroxylon*) გვარი, საიდანაც განსაკუთრებით ცნობილია ორი სახეობა — ანდების ცეროქსილონი (*C. alpinum*, *C. andicola*) და კინდიოს ცეროქსილონი (*C. quindiuense*). მაღალი ხარისხის მცენარეულ ცვილს იძლევა და ამ მიმართულებით ერთ-ერთი მთავარი მცენარეა ბრაზილიური ცვილის პალმა, იგივე კარნაუბა (*Copernicia cerifera*, იგივე *C. prunifera*). ცვილის მიღება აგრეთვე შესაძლებელია სხვა რიგი პალმებისაგანაც: პარაგვაიში გავრცელებული კარანდა, ანუ თეთრი კოპერნიცია (*C. australis*, *С. alba*); სამხრეთ აშშ-ში გავრცელებული ხერხისებრი პალმეტო, იგივე სერენოა (*Serenoa repens*). ცვილს იღებენ ფოთლებიდან ან ღეროდან მოფხეკით, ფოთლების გამოლღობით.

სქოლიო
------

1. ↑   ცვილის პალმები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 208.
2. ↑  *Головкин Б. Н.* Восковые пальмы // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 734–735.
**ქარვა** — ორგანულ ნაერთთა კლასის მინერალი. წარმოადგენს მეტწილად პალეოგენური პერიოდის წიწვოვან მცენარეთა განამარხებულ ფისს. ამორფულია. გვხვდება ნაღვენთი, წვეთისებრი და ლინზისებრი წარმონაქმნების, აგრეთვე მათი ნატეხების სახით. ზომა ჩვეულებრივ 2–30 მმ, მაქსიმალური მასა 10 კგ. ყვითელია ან მოწითალო ფერის, იშვიათად — უფერული გამჭვირვალე და თეთრი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 2–2,5; სიმკვრივე 1050–1120 კგ/მ³.

ქარვა წარმოიქმნება ფისის სპეციფიკური ფოსილიზაციის შედეგად. გაცხელებისას დნება, ადვილად იწვის. აქვს კარგი დიალექტრიკული თვისებები. ადვილად მუშავდება. უხსოვარი დროიდან იყენებენ სანახელავო ქვად. ვინაიდან რბილი სახით ყალიბდება, ხშირია შემთხვევები, როდესაც ქარვის ნატეხში სხვადასხვა მწერებს პოულობენ.

ქარვის ყველაზე დიდ მომწოდებლად რუსეთი (კალინინგრადი) ითვლება. მეორე ყველაზე დიდი მომწოდებელი ბალტიისპირეთია. ქარვის მოპოვება ასევე შესაძლებელია იტალიაში, ჩინეთში, იაპონიაში, მექსიკაში, კანადაში და აშშ-ში. ასევე დომინიკელთა რესპუბლიკა განთქმულია ძალიან უცნაური და იშვიათი ცისფერი ქარვის ნაირსახეობით.

დაწნეხილ ქარვას — ამბროიდს იყენებენ იზოლატორებისა და იაფფასიანი სამკაულების დასამზადებლად. დაბალი ხარისხის ქარვის მშრალად გამოხდით იღებენ ქარვის კოლოფონს, რომელსაც იყენებენ ლაქ-საღებავებისა და სხვა წარმოებაში.

ამ ქვას სპარსულად ჰქვია „ქაჰრუბა" და ნიშნავს „ჩალის მტაცებელს", რაც ხახუნით ჩალის ფიორების მიზიდვის თვისებას გამოხატავს. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით „ქარვა ესე არს ნივთი ყვითელი, რომელი გამოიღების ლიტოვის ზღვიდამი, ვიდრე წყალთა შინა, ლბილ არს და რა გამოიღების განიფიტების". ძველი წარმოდგენით, ქარვა — ესაა ღვთაებრივი წარმოშობის იდუმალი, ყვითელი ფისი. საქართველოში ქარვა უცხოეთიდან შემოჰქონდათ და საინტერესოა, რომ იგი გვხვდება ბრინჯაოს ხანის მასალებში, რაც სხვა ქვეყნებთან სავაჭრო ურთიერთობის დადასტურების საბუთადაა მიჩნეული.

რადგან მისი სამშობლო ბალტიისპირეთია, შესაძლებელია, ხმელთაშუა ზღვის გავლით იყო შემოსული საქართველოში. ქარვა საკმაოდ გავრცელებულია ანტიკურ პერიოდშიც და იგი გვხვდება მცხეთის, ურეკის და ვანის სამარხებში. XVIII საუკუნის თბილისში კრიალოსნების საკეთებელ ქარხანაში ქარვის მძივებიც უმზადებიათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქარვა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. 1 2  Янтарь | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-31. ციტირების თარიღი: 2020-12-31.
2. 1 2  ქარვა | KeliStones
3. 1 2  ვ. ზუხბაია, ქვის კულტურა საქართველოში, 1965.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4005818-9
* LCCN: sh85004143
* NKC: ph208845
* TDVİA: amber

 |
**ჯალილ მამედყულიზადეს სახლ-მუზეუმი** — ცნობილი აზერბაიჯანელი მწერლის, პუბლიცისტის, ჟურნალ „მოლა ნასრედინი-ს" დამფუძნებლის, ჯალილ მამედყულიზადეს სახლ-მუზეუმი.

ამ სახლში ჯალილ მამედყულიზადე ცხოვრობდა 1920-1932 წლებში. 1978 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სახლ-მუზეუმის დაარსებასთან დაკავშირებით.

1994 წლის 28 დეკემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის განკარგულების საფუძველზე, ჯალილ მამედყულიზადეს 125 წლის თავთან დაკავშირებით საზეიმო ვითარებში გაიხსნა მისი სახელობის სახლ-მუზეუმი.

მოღვაწეობა
----------

მუზეუმის ფონდებში ინახება 4000 ექსპონატამდე, მათ შორის 500 წარმოდგენილია ექსპოზიციაში. მათ უმრავლესობას შეადგენს ჟურნალ „მოლა ნასრედინი"-ს ორიგინალური ეგზემპლიარები, ასევე მისი გავლენით შექმნილი გამომცემლობები: „ტუტი", „ზემბური" და სხვა.

მუზეუმი ყოველ წელს ატარებს მწერლის ხსოვნასისადმი მიძღვნილ გამოფენებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Дом-музей Джалила Мамедкулизаде,Баку, 2002, стр. 310
2. ↑  Музеи, заповедники, галереи Баку - Национальное бюро по пропаганде туризма, 2017 год
3. ↑  Дом-Музей Джалила Мамедкулизадеaz.baku-art.com
**ჰააგის კონფერენცია 1922** — საერთაშორისო საფინანსო-ეკონომიკური კონფერენცია ჰააგაში (ნიდერლანდები). ჩატარდა 15 ივნისიდან 19 ივლისამდე გენუის კონფერენციის 1922 წლის გადაწყვეტილებით. ჰააგის კონფერენციაში მონაწილეობდნენ გენუის კონფერენციის მონაწილე ქვეყნები (გარდა გერმანიისა). საბჭოთა დელეგაციას მეთაურობდა მ. ლიტვინოვი. ჰააგის კონფერენციას უნდა განეხილა კაპიტალისტური ქვეყნების პრეტენზიები საბჭოთა სახელმწიფოსადმი. პრეტენზიები დაკავშირებული იყო უცხოელი კაპიტალისტების საკუთრების ნაციონალიზაციასთან, მეფისა და დროებითი მთავრობების ვალების გაუქმებასთან, საბჭოთა რუსეთისათვის კრედიტის მიცემასთან. საბჭოთა დელეგაცია, ისევე როგორც გენუაში, ჰააგის კონფერენციაზეც თავგამოდებით იცავდა ოქტომბრის რევოლუციის მონაპოვარს და მშრომელი მასების ინტერესებს. კაპიტალისტური ქვეყნების წარმომადგენლებმა უარყვეს საბჭოთა დელეგაციის ყველა წინადადება, მიმართული საერთაშორისო თანამშრომლობისაკენ, უარი თქვეს კრედიტის საკითხის განხილვაზე. ისინი დაჟინებით მოითხოვდნენ უცხოელთათვის კონფისკებული საკუთრების დაბრუნებას. საბჭოთა დელეგაციამ გადაჭრით უარყო ეს ცდები. ჰააგის კონფერენციას არსებითად არავითარი გადაწყვეტილება არ მიუღია.

ლიტერატურა
----------

* *ბურდული ვ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 583.
**ჯალალ ად-დინ მანგუბერდი** (სპარს. جلال الدین منگبرنی Jalāl al-Dīn Menguberdī ან მანკბურნი), საქართველოში უკეთ ცნობილი, როგორც **ჯალალედინი** — ხვარაზმთა იმპერიის ბოლო მმართველი. 1220 წელს ჩინგიზ ყაენის მიერ მამამისი ალაადინ მუჰამად II-ის დამარცხების შემდეგ ტახტზე ჯალალედინი ავიდა, თუმცა შაჰის ტიტული უარყო და თავს სულთანს უწოდებს. მონღოლთა შემოსევისა და სამარყანდის დარბევის შემდეგ, იძულებული გახდა ინდოეთში გაქცეულიყო 5 ათას კაციანი ამალით. მაგრამ მდინარე ინდთან მას მონღოლები დაეწივნენ და ამალა დაუხოცეს.

ჯალალედინმა თავის დაღწევა მოახერხა და სამი წელი ინდოეთში გაატარა, სანამ სპარსეთში დაბრუნდებოდა. აქ ის საკუთარ არმიას უყრის თავს და იმპერიას იბრუნებს. ჯალალედინი ძალაუფლების კონსოლიდაციას მაინც ვერ ახერხებს და ცხოვრების დანარჩენი ნაწილი მონღოლთა, ტახტის პრეტენდენტთა და თურქ სელჩუკთა წინააღმდეგ ბრძოლებში ატარებს.

საბოლოოდ ის ძალაუფლებას სპარსეთში მონღოლებს უთმობს ალბორზის მთების ბრძოლაში და კავკასიაში გარბის, მანამდე ის ქალაქ თავრიზს, ხოლო კავკასიაში თბილისს იღებს 1226 წელს. ის მცირე ხნით თურქ-სელჩუკებს ამარცხებს და ქალაქ ხლათს იღებს, თუმცა მოგვიანებით სულთანმა ქაიყუბად I-მა დაამარცხა იასი ჩემენის ბრძოლაში 1230 წელს. 1231 წელს იგი სელჩუკების მიერ დაქირავებულმა მკვლელმა მოკლა.

ჯალალედინის მიმდევრები მისი ერთგული დარჩნენ და სელჩუკთა მიწებს არბევდნენ ჯაზირასა და სირიაში მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში. აიუბიდის სულთანმა სალი აიუბმა მოგვიანებით ისინი დაიქირავა საკუთარი ბიძის, სალიჰ ისმაილის მოსაკლავად და მათ 1244 წელს იერუსალიმი აიღეს. „ხვარეზმელები", როგორც ისინი საკუთარ თავს უწოდებდნენ, ეგვიპტის მამლუქებად მსახურობდნენ შემდგომში, სანამ ისინი საბოლოოდ მანსურ იბრაჰიმმა არ გაანადგურა.

1226 წელს, როდესაც ჯალალედინმა აიღო თბილისი, მოხდა უპრეცედენტო შემთხვევა. საკუთარი რწმენა ანუ მართლმადიდებლობა ერდროულად 100 000-მა ქართველმა დაიცვა. მათ თავი გასწირეს და არ გაიარეს ხიდზე გაწყობილ ხატებზე. ვინც არ გაივლიდა, მას თავს კვეთდნენ. 100 000-ზე მეტმა ტყვემ ხატებზე არ გაიარა. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ის 100 000 უდიდესი გმირი წმინდანად შერაცხა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 533.
* Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, Rutgers University Press, 1991

სქოლიო
------

1. ↑  Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (Rutgers University Press, 1991), 260
**ციქლასებრნი** (ლათ. Cichlidae) — თევზების ოჯახი ციქლასნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 5–70 სმ-ია. დედლის ზურგისა და ანალური ფარფლები უფრო მეტად მომრგვალებული და მოკლეა, ვიდრე მამლისა. ჩვეულებრივ, კაშკაშა შეფერილობა აქვთ. სისტემატიკა საბოლოოდ დადგენილი არ არის; ცნობილია რამდენიმე ათეული გვარი და დაახლოებით 1500 (სხვა წყაროებით — 2000-მდე) სახეობა. უმრავლესობა ბინადრობს აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ მტკნარ წყალსატევებში; ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება ცენტრალურ ამერიკაში, მადაგასკარზე და აზიაში. უპირატესად, მარტოული თევზებია, იკავებენ განსაზღვრულ ტერიტორიას; ზოგიერთი (მაგ. *Cyprichromis leptosoma*) დიდ ქარავნებს წარმოქმნის. იკვებებიან დეტრიტით, მცენარეებით, მწერების მატლებით, ჭიაყელებით, მოლუსკებით; სახეობების უმეტესობის ზრდასრული ინდივიდები მტაცებლები არიან. სქესობრივ სიმწიფეს 8–15 თვეში აღწევენ. ქვირითს ყრიან გრუნტზე ან პირში ახდენენ ინკუბაციას. სამეცნიერო კვლევისა (რთული ქცევა, სხვადასხვა ეკოლოგიურ პირობებთან ადაპტაციის თავისებურებები, სახეობათა წარმოქმნა) და აკვარიუმში ყოლის (მ.შ. სკალარია) ობიექტებია; დიდი სახეობები — ადგილობრივი რეწვისა და აკვაკულტურისა (მაგ. მოზამბიკური ტილაპია, *Oreochromis mossambicus*).

გალერეა
-------

* Pseudetroplus maculatus*Pseudetroplus maculatus*
* Geophagus brasiliensis*Geophagus brasiliensis*
* Pseudocrenilabrus multicolor*Pseudocrenilabrus multicolor*

სქოლიო
------

1. ↑  Cichlidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. ↑  *Решетников Ю. С.* Цихловые // Большая российская энциклопедия. т. 34. — М. 2017. — стр. 360.
**ქარზამეთი** — XIII საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ერთი უდიდესი ერთნავიანი ეკლესიათაგანი საქართველოში. მდებარეობს მესხეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ნაგებია კარგად გათლილი ქვის კვადრების სწორი რიგებით. ადგილობრივი გადმოცემით იგი დაუმთავრებლადაა დარჩენილი. ეკლესიის სწორკუთხა სივრცე კედლის სვეტებით აფსიდა უჩვეულოდ ღრმაა. კედლებზე შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერები. შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთით აქვს.

კარიბჭე 1902 წელს
ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ისტორია
-------

ვახუშტი ბატონიშვილს „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა"-ში ქარზამეტსაც ახსენებს: „ამ ხევს ზეით მოერთვის მტკვარსვე ქარზამეთის ხევი. ამომდინარე მისვე მთასა და მომდინარე ეგრეთვე. ქარზამეთს არს მონასტერი გუნბათიანი , მდიდრად ნაშენი კეთილს ადგილს და აწ ცალიერი". ცნობა აქ გუმბათიანი ტაძრის არსებობის შესახებ მცდარი უნდა იყოს, რადგან ჩვენს მიერ განხილული ეკლესია დარბაზულია, ხოლო მეორე ეკლესიის გადარჩენილი კვალი ასევე დარბაზული უნდა იყოს. „გიორგი ბოჭორიძის ცნობით, ქარზამეთის მეორე ეკლესია მდგარა სოფლის ქვედა ნაწილში. იგი ერთნავიანი შენობა ყოფილა 11,5 X 4.7 მ. შენახულია მარტო დუბაღი 0,5 მ. სიმაღლისა; ქვა სულ მოუცლიათ და აქვე მახლობლად, დასავლეთით სკოლა აუშენებიათ - 1928 წელს." 

დარბაზული ეკლესია დაუმთავრებელია, ორსაფეხურიანი ცოკოლის ზემოთ კედლების სიმაღლე დაახლოებით 2,1 - 2,2 მეტრია. ნაგებია ბაზალტის დიდი ზომის კარგად დამუშავებული ქვით. მშენებლობის შეწყვეტის მიზეზი უცნობია, როგორც ალექსანდრე ფრონელი აღნიშნავს „თლილი ქვის დიდებული ტაძარი დაუწვია მაწყვერელს (აწყურის ეპისკოპოსს), საჟენნახევარი აუტანია, მოსულან ოსმალნი და დარჩენილა ტაძარი დაუმთავრებელი ." MAK-ის XII ტომში დაახლოებით იგივეს გვიდასტურებს ექვთიმე თაყაიშვილი. 

ქარზამეთის ეკლესიის ასაგებად ზეძირკველის ზემოთ გათლილი ქვის მხოლოდ ორი რიგის ამოყვანა მოუსწრიათ (როგორც ზემოთ ვახსენეთ ტაძრის ასაგებად დიდი ზომის ქვები იყო დამუშავებული). დაუსრულებელი ტაძრის მხატვრულ მხარეზე მსჯელობა ძნელია. სამხრეთის ფასადზე ქვის სამი კრონშტეინია, სავარაუდოდ აქ კარიბჭის და ეკვდრის აგება იყო დაგეგმილი. შესრულების მხრივ საფასადო ქვები დიდი სიზუსტითა დამუშავებული და ზეძირკველის ზედა საფეხურში ამოკვეთილ ღარში ზუსტადაა მორგებული. სამხრეთის კარი დანარჩენ ორზე განიერია. გარედან მას ქვაზე კვეთილი და გრეხილი ლილვებით შემოკავებული ზოლი შემოყვებოდა, რომელიც ტიმპანის ნახევარწრიულ მოხაზულობასაც შემოწერს. ტიმპანზე შესრულებული წარწერის ხასიათი (დაგრძელებული ასომთავრული ასოები), დეკორის შესრულების ოსტატობა, ტაძრის აგებას XIII საუკუნის დასასრულზე ან XIV საუკუნის დასაწყისზე მიგვანიშნებს. ჩვენი აზრით თარიღი შესაძლოა რამდენამდე XIII საუკუნის დასასრულისკენაც გადაიწიოს.

ლიტერატურა
----------

* ფრონელი ა. (ყიფშიძე), დიდებული მესხეთი თბ. 1991
* ბოჭორიძე გ. მოგზაურობა მესხეთ-ჯავახეთში, თბ. 1992
* ბერიძე ვ. სამცხის ხუროთმოძღვრება , თბ. 1995
* ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, თბ. 2013

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**ჰაარეცი** (ებრ. הארץ‎) ("დედამიწა", დედანში ეწოდება Hadashot Ha'aretz "დედამიწის სიახლეები") — ისრაელის უძველესი ყოველდღიური გაზეთი. დაარსებულია 1918 წელს. დღეისათვის ორ ენაზე, ებრაულად და ინგლისურად გამოდის ბერლინერის ფორმატში. ინგლისური ვერსია გამოდის და ვრცელდება საერთაშორისო ჰერალდ თრიბუნთან (International Herald Tribune) ერთად. 
ორივე ენოვან ვერსიას ინტერნეტშიც ნახავს მკითხველი. ჩრდილოეთ ამერიკაში გაზეთი ყოველკვირეულად გამოდის, პარასკევის ნომერთან ერთად მთელი კვირეულის ამბების მიმოხილვით.

ისრაელში გამომავალ სხვა პერიოდიკასთან შედარებით, ჰაარეცი მოკლე სათაურებს იყენებს. ნაკლები ადგილი ეთმობა ფოტოს, უფრო ფართოდ არის გაშლილი პოლიტიკური ანალიზი. გაზეთის რედაქტორის გვერდები მთავრობაშიც ზეგავლენით სარგებლობს. გარდა სიახლეებისა, ჰაარეცი დიდ ადგილს უთმობს სოციალურ და გარემოსდაცვითი შინაარსის პრობლემებს. პერიოდიკის ფურცლებზე წავიკითხავთ წიგნების მიმოხილვებს, კრიმინალურ ქრონიკას და პოლიტიკურ კომენტარებს.

ისტორია
-------

ჰაარეცი პირველად 1918 წელს გამოვიდა პალესტინაში როგორც ბრიტანული სამხედრო უწყების დაფინანსებული გამოცემა. 1919 წელს გაზეთს რუსმა სიონისტებმა მოჰკიდეს ხელი. თავდაპირველად გაზეთს "ჰადაშოთ ჰაარეცი" ერქვა. გამოცემის ლიტერატურული გვერდები იმდროის ებრაელ მწერლებს იზიდავდა. პირველი ნომრები იერუსალიმში გამოდიოდა, თუმცა, 1923 წლიდან თელ-ავივში გადავიდა. იმხანად რედაქტორი მოშე გლუეკსონი იყო, რომელიც ამ პოსტს 1922-დან 1937 წლამდე იკავებდა. სალმან შოკენი, მდიდარი გერმანელი-ებრაელი სიონისტი, რომელსაც მაღაზიათა ქსელი ჰქონდა გერმანიაში, 1937 წელს გაზეთს ყიდულობს. მისი ვაჟი გერშომ შოკენი გაზეთის რედაქტორი ხდება და ამ პოზიციაზე 1990 წლის ჩათვლით რჩება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰაარეცი***

* ინგლისურენოვანი საიტი
* ებრაულენოვანი საიტი
ცისფერი ნილოსის რუკა   
12°00′ ჩ. გ. 37°15′ ა. გ.﻿ / ﻿12.000° ჩ. გ. 37.250° ა. გ.﻿ / 12.000; 37.250
ცსფერი და თეთრი ნილოსების შესართავი
**ცისფერი ნილოსი** (ამჰ. ዓባይ; გამოითქმის როგორც: ʿ**აბბაი**; არაბ. النيل الأزرق; გამოითქმის როგორც **ან-ნილ ალ-აზრაქ**) — მდინარე სუდანში და ეთიოპიაში, ნილოსის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე — 1450 კმ. თეთრ ნილოსთან ერთად იგი წარმოადგენს ნილოსის უდიდეს შენაკადს.

სათავეს იღებს ტანას ტბიდან (ეთიოპიის მთიანეთი) ზღვის დონიდან 1830 მეტრზე. ტბიდან გადმოსული წყლის მასა დარეგულირებულია ჰიდროელექტროსადგურის კაშხლით. ცისფერი ნილოსი სანაოსნოდ ვარგისია 580 კმ-ზე მდინარის დასასრულამდე.

ზემო დინებას ეთიოპიის მთიანეთის საზღვრებში ეწოდება **აბაი**. 500 კმ მანძილზე მოედინება კანიონში 900—1200 მეტრ სიღრმეზე. ეთიოპიაში მას ბევრი წმინდა მდინარედ — გიჰონად მიიჩნევს, რომელიც ბიბლიაში ნახსენები ედემის ბაღიდან მეოთხე მდინარის სახით გამოედინება. ამასთან დაკავშირებით მას უძღვნიან საჩუქრებს პურის და სხვა პროდუქტების სახით.

სუდანის ტერიტორიაზე მდინარეს ჰქვია **ბაჰრ-ელ-აზრაკი** (არაბული ენიდან *ბაჰრ* — «ზღვა» და *აზრაკი* — «ცისფერი»). სუდანის ტერიტორიაზე აგებულია დიდი წყალსაცავი ქალაქ როსეირესთან.

ქალაქ ხარტუმთან ცისფერი ნილოსი უერთდება თეთრ ნილოსს და ქმნის მდინარე ნილოსს.

წვიმების სეზონში ნილოსის მდინარეული ჩამონადენი შეადგენს 60 %-ს, მშრალ სეზონში იგი საკმაოდ მეჩხერდება. ქვემო დინების წყლის რესურსი გამოიყენება ბამბის მინდვრების მოსარწყავად და წყალმომარაგებისთვის. წვიმების სეზონში წყლის საშუალო ხარჯი შეადგენს 2350 მ³/წმ-ში.

2011 წელს დაიწყო «დიდი ეთიოპიის აღორძინების კაშხლის» მშენებლობა, რომელიც შედგებოდა 15 რადიალურ-ღერძული ჰიდროაგრეგატებისაგან. ჰესის სიმძლავრე შეადგენს 5250 მეგავატს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ნილოსი
* თეთრი ნილოსი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცისფერი ნილოსი***

* ტანას პროექტი დაარქივებული 2007-05-06 საიტზე Wayback Machine.
* ცისფერი ნილოსის ჩანჩქერი დაარქივებული 2011-11-26 საიტზე Wayback Machine.
* ცურვა ცისფერ ნილოსში
* ცისფერი ნილოსი ენციკლოპედია ბრიტანიკა.

სქოლიო
------

1. ↑  Edward Ullendorff, *ეთიოპია და ბიბლია* (Oxford: University Press for the British Academy, 1968), p. 2.
2. ↑  აფრიკაში წყლის რესურსების და ჰიდროენერგიის გამოყენების 2013 წლის გამოფენა და კონფერენცია
3. ↑   *Ethiopia: Nile Dam Project a Hydropower Hope, but Regional Sore Point*, Africa: Allafrica.com, 2012,

|  |  |
| --- | --- |
| ეთიოპია | *ეს სტატია ეთიოპიისა და ეთიოპიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |