recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ბუტირკა** (ქართ. Буты́рка) — რუსული მუსიკალური ჯგუფი, ჩამოყალიბებული 2001 წელს, ვორონეჟში, რომელიც მოღვაწეობს ბლატნაია პესნიას ჟანრში. მის შემადგენლობაში შედიან: ოლეგ სიმონოვი (კლავიშებიანი), ანდრეი ბიკოვი (ვოკალი), ალექსანდრე გოლოშაპოვი (ბას-გიტარა),
ანდრეი ჟურავლიოვი (გიტარა) და იური აკიმოვი (დრამერი). 

ბუტირკა ითვლება რუსული შანსონის ერთ-ერთ პოპულარულ შემსრულებლად და აქტიურად ატარებს კონცერტებს როგორც რუსეთში, ასევე მის საზღვრებს გარეთ.

ისტორია
-------

დაარსდა 2001 წელს, ვორონოჟში, ალექსანდრე აბრამოვის მიერ, აგრეთვე ცნობილია სიმღერებით: „Запахло весной", „Подружка с центра", „Запах воска", „Шарик", „Не трогай осень", „Икона", „Отсижу за чужие грехи", „За ростовскую братву", „Тает снег", „Аттестат", „А для вас я никто" და სხვა. 

2013 წლის დეკემბერში ვოკალისტმა ვლადიმირ ჟდამიროვმა დატოვა ჯგუფი და შეუდგა სოლო კარიერას. მას შემდეგ ჯგუფის ყველა სიმღერას ასრულებდა ახალი ვოკალისტი მიხეილ ბორისოვი. 2014 წელს ჟდამიროვმა გამოსცა პირველი სოლო ალბომი *За забором Весна*.

2015 წელს ბორისოვმა დატოვა ჯგუფი, რის შემდეგაც ბუტირკას შეუერთდა სოლისტი ანდრეი ბუკოვი.

დისკოგრაფია
-----------

* **2002** — *Первый альбом*
* **2002** — *Второй альбом*
* **2004** — *Весточка*
* **2005** — *Икона*
* **2007** — *Пятый альбом*
* **2009** — *Шестой альбом*
* **2010** — *Улица свободы*
* **2010** — *Хулиган*
* **2014** — *Вернусь домой*
* **2015** — *Свиданка*
* **2017** — *Новое и лучшее*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* რუსული შანსონი - ბუტირკა
* Шансон ТВ. ჯგუფი ბუტირკა დაარქივებული 2013-03-26 საიტზე Wayback Machine.
* «Бутырский вал» ინფორმაცია RollingStone.ru-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Бутырский вал
2. ↑  რადიო შანსონი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-16. ციტირების თარიღი: 2017-10-25.
3. ↑  ბუტირკას ბიოგრაფია
4. ↑  შანსონის მუზეუმი
5. ↑  ჯგუფის წევრების განახლება

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* MusicBrainz: e4d191b8-f272-40ed-a2b8-005a4383a610

 |
**გიორგი დიმიტრის ძე გულია** (აფხ. Гиорги Дырмыт-иԥа Гулиа; დ. 1 მარტი, 1913, სოხუმი, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 18 ოქტომბერი, 1989, მოსკოვი, დაკრძალულია სოხუმში) — რუსი მწერალი, წარმოშობით აფხაზი, დიმიტრი გულიას შვილი. საქართველოს სსრ (1943) და აფხაზეთის ასსრ (1971) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1986).

ბიოგრაფია
---------

გიორგი დიმიტრის ძე გულია დაიბადა 1913 წელს ქალაქ სოხუმში. ამიერკავკასიის რკინიგზების ინჟინერთა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ინჟინრად შავი ზღვის რკინიგზის მშენებლობაზე.

გააგრძელა რა მამამისის აფხაზური ლიტერატურის ფუძემდებლის დ. გულიას გზა, მან ბევრი ბევრი გააკეთა აფხაზური კულტურის განვითარებისათვის. პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1930 წელს. ავტორია ტრილოგიისა „საკენელი მეგობრები" (1954), რომელშიც შევიდა მოთხრობები: „გაზაფხული საკენში" (1948; საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემია, 1949; ქართული თარგმანი, 1950; ეკრანიზაცია, რეჟისორი ნიკოლოზ სანიშვილი, 1951), „კეთილი ქალაქი" (1949), „კამა" (1951). ავტორია აგრეთვე მოთხრობებისა: „შაოსანი სტუმრები" (1950), „მოთხრობები კოცონთან" (1957); მოთხრობათა კრებულებისა: „თეთრი ღამე" (1958), „წაბლისფერი სახლი" (1961); რომანებისა: „მორევი" (1959), „სანამ დედამიწა ბრუნავს..." (1962), „მეფე ეხნატონი" (1968), „კაცი ათენიდან. ქრონიკა ექვს წიგნად" (1969), „სულა" (1971), „მიხეილ ლერმონტოვის ცხოვრება და გარდაცვალება" (1973), „თქმულება ომარ ხაიამზე" (1974) და სხვ. 

მწერალი გიორგი გულია ასევე ეწეოდა სახელმწიფო და ორგანიზაციულ სამუშაოებს. ოცდაათიანი წლების დამლევს მეთაურობდა აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს. 1947 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა „ლიტერატურნაია გაზეტაში", იყო მისი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. არაერთგზის იყო არჩეული აფხაზეთის მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრად.

გიორგი გულია გარგდაიცვალა 1989 წლის 18 ოქტომბერს.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

დაჯილდოებული იყო ორი შრომის წითელი დროშის ორდენით, სამი „საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკის პირველი ხარისხის კირილესა და მეთოდეს ორდენი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* გაზაფხული საკენში (ავტორი). - თბილისი, სახელგამი, 1950.
* Собрание сочинений в 4-х томах, М. 1974–76.

ლიტერატურა
----------

* Тверской А. Д. Георгий Гулиа как он есть, Тб. 1981;
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 193.
* გაზ. „აფხაზეთის ხმა", №229 (13095), 1 დეკემბერი, 1991

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გიორგი გულია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი



1. ↑  The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
იორდასალამის ბუტკო
**ბუტკო** (ლათ. pistil) — ფარულთესლოვანი მცენარეების ყვავილის რეპროდუქციული ორგანო. შედგება ქვედა გამსხვილებული ნასკვის, წვრილი ცილინდრული სვეტისა და სხვადასხვა ფორმის დინგისგან, რომელსაც დამტვერვის დროს ხვდება მტვრის მარცვლები. ნასკვის ღრუში მოთავსებული ერთი ან რამდენიმე თესლკვირტი განაყოფიერების შემდეგ გადაიქცევა თესლად, ნასკვი კი — ნაყოფად. 

ბუტკო სხვადასხვა ფორმისაა. წარმოიქმნება ერთი ან რამდენიმე განცალკევებული ან შეზრდილი ნაყოფფოთლისგან. მარტივ შემთხვევაში ბუტკო ერთი ნაყოფფოთლისგან ვითარდება (მაგ. ბაიასებრნი); თუ ერთ ყვავილში რამდენიმე ასეთი განცალკევებული ბუტკოა, მაშინ მას *აპოკარპული* ეწოდება, ორი ან რამდენიმე ერთმანეთთან შეზრდილი ნაყოფფოთლისგან შექმნილ ერთ ბუტკოს კი — *ცენოკარპული*. ბუტკოს წარმომქმნელი ნაყოფფოთლების რაოდენობა შეიძლება განისაზღვროს (მაგრამ არა ყოველთვის) დინგისა და დინგის ნაკვთების ან ნასკვის კედლის შუა ძარღვების რაოდენობით. დახშულნასკვიანი ბუტკოს წარმოშობა მცენარეთა სამყაროს განვითარების მნიშვნელოვანი ეტაპია. მან ხელი შეუწყო ფარულთესლოვანი მცენარეების სწრაფ განსახლებას.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 589.
**ლიონიძეები**, *ლეონიძეები* — ქართული თავადური საგვარეულო. თუ იოანე ბატონიშვილის კვლევას დავჯუერებთ, საქართველოში წინათაც არსებობდა ლიონიძეების სხვა საგვარეულო (რომელიც თავს უკავშირებდნენ სომეხ მეფეებს). როდესაც ისინი გაქრნენ, ერეკლე II მათი სამფლობელოები გადასცა თავის მდივანბეგსა და კარისკაცს, სოლომონს; მან და მისმა შთამომავლობამ ვითომცდა მიიღო გვარი მათი გვარი და მამულები. სარწმუნო ცნობებით, ისინი კახელები ანუ ქართული წარმოშობის არიან. დოკუმენტებიდან ცნობილია, რომ ერეკლე II 1779 წლის სიგელით აიყვანა თავადის ხარისხში მდივანბეგი სოლომონ ლიონიძე, სამეფო კარის მღვდილის, ანდრია ლიონიძის შვილი. 1786 წლის 25 სექტემბერს მეფე ერეკლეს სიგელში იგი ასევე თავადად იყო დასახელებული. ეს ოჯახი მოიხსენიება 1783 წ. გეორგიევსკის ტრაქტატთან დაკავშირებულ კახეთის თავადთა ნუსხაში. 1825 წლის 20 სექტემბერს, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოს უმაღლესი გადაწყვეტილებით, ივანე და ალექსანდრე სოლომონის ძე ლიონიძეები დაამტკიცეს თავადებად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. გვარი რუსიფიცირებული იყო. (რუს. Лионидзевы/Леонидзевы — „ლიონიძევი/ლეონიძევი"). გვარის ფორმა ლ ე ო ნ ი ძ ე გვიანდელია - მისი დამკვიდრება მოხდა XIX საუკუნის მიწურულში; ერთხანს ის ძველი ფორმის პარალელურად იხმარებოდა, ხოლო შემდეგ ია მარუშიძის (ზ. ჭიჭინაძის) მონოგრაფიული ნარკვევი - „სოლომონ ლეონიძე, მსაჯული მეფე ერეკლესი და საქართველოს რუსეთთან შეერთების მომზადების წვლილნი" — ფართოდ ავრცელებს ამ ახალ ფორმას ჩვენში. სოლომონი იყო შვილი თელავის კარის დეკანოზის ანდრია ლიონიძისა. ლიონიძეებს არ ჰქონდათ რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში უმაღლესი გადაწყვეტილებით დამტკიცებული გერბი, თუმცა ცნობილია მათი საგვარეულო გერბების ორი ვარიანტი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სოლომონ ლიონიძე

|  |  |
| --- | --- |
| 

commons:Category:Leonidze
 | ლიონიძეები ვიკისაწყობში |

ლიტერატურა
----------

* Князья Лионидзе // *Думин С. В. Чиковани Ю. К.*. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 160–161.
**გიორგი (ჯანსუღ) თენგიზის (ნიკოლოზის) ძე დადიშქელიანი** (დ. 23 აგვისტო, 1858, მესტია, — გ. 1921) — რუსეთის არმიის გენერალ–მაიორი (1917).

ბიოგრაფია
---------

ეცერ-ცხუმარის მფლობელ დადიშქელიანთა შთამომავალი (ჯანსუღ დადიშქელიანის შვილიშვილი). დაამთავრა თბილისის კლასიკური გიმნაზია და იუნკერთა სასწავლებელი. 1876 წლიდან მსახურობდა ერევნის ლაიბგვარდიის გრენადერთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878). 1885 წლიდან ქუთაისის გუბერნიის სამხედრო-ადმინისტრაციულ უწყებებში მუშაობდა. 1893-1899 წლებში იყო ოზურგეთის, ზუგდიდის, რაჭის და ქუთაისის მაზრების უფროსი. სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა გლეხთა გამოსვლების ჩახშობაში, ყაჩაღური ბანდების დევნაში. 1906 წელს დაინიშნა ქუთაისის ვიცე-გუბერნატორად, ამავე წელს გადაიყვანეს ყარსის ოლქის გუბერნატორად. 1908 წლიდან დაღესტნის სამხედრო გუბერნატორის თანაშემწე იყო. 1912-1915 წლებში სამხედრო სამსახურთან ერთად ბაქოს ოკრუგის საპატიო სამოქალაქო მოსამართლის მოვალეობასაც ასრულებდა. 1915 წლის ივნისიდან 1917 წლის იანვრამდე მუშაობდა დაღესტნის სამხედრო გუბერნატორად. მისი ორივე ვაჟი I მსოფლიო ომის ფრონტზე დაიღუპა. 1917 წლის ოქტომბერში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო პენსიაზე გავიდა და თბილისში დასახლდა. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირის, წმ. ანას, წმ. სტანისლავის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებითა და საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენის კომანდორის ჯვრით.

ლიტერატურა
----------

* *ბოროზდინი კ.*, სამეგრელო და სვანეთი. 1884-1861, ტფ. 1934
* *გაბლიანი ე.*, ძველი და ახალი სვანეთი, ტფ. 1925

* *გასვიანი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 331.

* *გასვიანი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 257.
ქართველი სუმოისტი ტოჩინოშინი (ლევან გორგაძე) 2009 წლის მაისის ბაშოზე ლურჯი ფერის მავაშით ასპარეზობდა.
**მავაში** —  (იაპონ. 廻し?) — ნაჭრის სახვევი, რომელსაც სუმოს მებრძოლები ატარებენ ვარჯიშისა და შეჯიბრების დროს. 

პროფესიული სუმოს ორივე ელიტური დივიზიონის — ჯურიოსა და მაკუუჩის — მებრძოლები (სეკიტორები) შეჯიბრებების დროს ასპარეზობენ სხვადასხვა ფერის აბრეშუმის მავაშებით. გაშლილ მდგომარეობაში მავაშის სიგრძე 9 მეტრს აღწევს, სიგანე — 60 სანტიმეტრს, ხოლო წონა — 4-5 კილოგრამს. მას რამდენჯერმე ახვევენ სუმოისტს ტანზე და წელთან მსხვილად უნასკვავენ. მავაშის წინა მხარეს ამაგრებენ ხოლმე საგარის. ეს არის აბრეშუმისგანვე დამზადებული წვრილი, ხისტი სხივები, რომელთა რაოდენობა 13-დან 25-მდეა. სუმოისტი ყოველთვის კენტი რაოდენობის საგარის ატარებს ხოლმე. ისინი აღნიშნავენ (ფარავენ) მავაშის იმ ერთადერთ ნაწილს, სადაც მოწინააღმდეგეს ხელის ჩავლება ეკრძალება. მავაშის ეს ნაწილი სუმოისტის სასქესო ორგანოს ფარავს. ორთაბრძოლის დროს საგარი ხშირად მოსძვრებათ ხოლმე სუმოისტებს. გიოჯი პირველივე ხელსაყრელ შემთხვევაში ძირს დავარდნილ საგარის ხელით იღებს და დოჰიოს მიღმა მოისვრის. 

სუმოისტები მავაშის ხშირად იყენებენ ტაქტიკური მიზნებისთვის. მას იმგვარად შემოიხვევენ ხოლმე, რომ მოწინააღმდეგის მიმართ უპირატესობა მოიპოვონ. ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი სტილის მიმდევარია რიკიში. მაგალითად, იოცუ-ძუმოს მიმდევრები მავაშის ოდნავ მოშვებულ მდგომარეობაში იკეთებენ, ხოლო ოში-ძუმოს წარმომადგენლები ძალიან მჭიდროდ იხვევენ მას.

სქოლიო
------

1. ↑   "Success for Japan - The Secrets of Sumo". bccjapan.com. British Chamber of Commerce in Japan. Archived from the original on 28 October 2019. Retrieved 28 October 2019.
**ბესერგენევსკაიის წმინდა ალექსის ეკლესია** (რუს. Церковь Алексия) — მართლმადიდებლური ეკლესია ოქტომბრის რიონის სოფელ ბესერგენევსკაიაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესია არის რუსეთის ფედრაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ეკლესიის მისამართი: 346497, რუსეთი, როსტოვის ოლქი, ოქტომბრის რაიონი, სოფელი ბესერგენევსკაია, კოოპერატივის ქუჩა № 52.

ისტორია
-------

ალექსი საკვირველთმოქმედის (მოსკოვის მიტროპოლიტის) სახელობის ეკლესია სტანიცა ბესერგენევსკაიაში მოიხსენიება ჯერ კიდევ 1647 წელს. 1797 წელს ძველი ეკლესიის სიძველის გამო ააგეს ახალი, კვლავ ხის ეკლესია სამრეკლოსთან ერთად. ახალი ეკლესია აკურთხეს 1800 წელს ასევე მიტროპოლიტ ალექსის სახელზე. 1810 წელს სტანიცა გადაიტანეს ახალ ადგილზე, ასევე გადაიტანეს ეკლესიაც. 1858 წელს იგი კიდევ ერთხელ გადაიტანეს, ამჯერად ხუტორ კაზაჩაი-კადამოვსკიში.

1882 წელს ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ქვის ეკლესია. ძველი ეკლესია კიდევ ერთხელ გადაიტანეს ხუტორ იაგოდნიკაში. აკალ ეკლესიას ჰქონდა ორი საკუთხეველი, ერთი მათგანი ნაკურთხი იყო ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის, ხოლო მეორე სამი წმინდანის (ბასილი დიდი, იოანე ოქროპირი და გრიგოლ ღვთისმეტყველი) სახელზე. 

1920-იან წლებში ეკლესია დახურეს და მასში განათავსეს საქონლის საკვების საწყობი. 1957 წელს სამრეკლოს შიგნით აფეთქდა ყუმბარა, რამაც გამოიწვია ბზარების გაჩენა ეკლესიის კედლებში. 

1992 წელს როსტოვის ოლქის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით ეკლესია აღიარეს რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად.. 

ამჟამად კელსია კვლავინდებურად მოქმედებს.

სქოლიო
------

1. ↑  Бессергеневская|Церковь Алексия, митрополита Московского. sobory.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-26.
2. 1 2  Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. old.kulturnoe-nasledie.ru.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-26. ციტირების თარიღი: 2017-02-26.
3. 1 2 3  Храм Алексеевский ст. Бессергеневская — Нижнедонское Благочиние. don-blago.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-26.
4. ↑  В хуторе Ягодинка освятили церковь, построенную в честь Святой Троицы
5. ↑  Храм Алексеевский ст. Бессергеневская — Нижнедонское Благочиние. don-blago.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-26.
**ბესიკ ამირანაშვილი** (დ. 28 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი, იურისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1985 წლის 28 აგვისტოს. 2007 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2007-2008 წლებში თბილისის საერთაშორისო აეროპორტის საავიაციო უშიშროების სამსახურის ინსპექტორი. 2008 წელს იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სამმართველოს უბნის ინსპექტორების განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელი. 2008-2009 წლებში იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სამმართველოს პოლიციის მეორე განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელი. 2009-2011 წლებში იყო შსს-ს თბილისის მთავარი სამმართველოს დეტექტივების სამმართველოს პირველი განყოფილების დეტექტივის თანაშემწე-გამომძიებელი და დეტექტივ-გამომძიებელი. 2011-2012 წლებში იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს მცხეთა-მთიანეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს დუშეთის რაიონული სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 2012-2013 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 2013-2014 წლებში იყო შსს-ს კახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2014-2015 წლებში იყო შსს-ს იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2015 წელს იყო შსს-ს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავარი სამმართველოს უფროსი. 2015-2016 წლებში იყო შსს-ს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორი. 2018 წლიდან არის სამცხე-ჯავახეთის მხარის გუბერნატორი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ბესიკ ამირანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბუშტოსანა**, *წყლის სანთელა* (ლათ. Utricularia) — მწერიჭამია მცენარეების გვარი ბუშტოსანასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი წყლის ბალახებია, არ აქვთ ფესვები. ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული, განკვეთილია ხაზურ ან ძაფისებრ სეგმენტებად. ყვავილები ყვითელი ან ლურჯ-იისფერია, ორტუჩიანი და დეზიანი გვირგვინით, მტევნისებრ ყვავილედებში. ნაყოფი კოლოფია. მტაცებელი მცენარეებია; ფოთლებზე აქვთ დამჭერე (სანადირო) ბუშტები, რომლებითაც იჭერენ მცირე ზომის უხერხემლო ცხოველებს და ინელებენ მათ ბუშტების შიგნით განლაგებული საჭმლის მომნელებელი ჯირკვლების მიერ გამოყოფილი ფერმენტების დახმარებით. ცნობილია 200-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე, უმეტესობა — ტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება ორი სახეობა — *Utricularia vulgaris* და *Utricularia minor*. ცხოვრობენ წყალში, ტორფიანი ჭაობის ზედაპირზე. ზოგიერთი ეპიფიტია. *Utricularia graminifolia* გამოიყენება როგორც აკვარიუმის დეკორატიული მცენარე. ზოგი სახეობა სამკურნალოა.

სქოლიო
------

1. 1 2  *Конечная Г. Ю.* Пузырчатка // Большая российская энциклопедия. т. 27. — М. 2015. — стр. 737.
2. 1 2   ბუშტოსანა // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 594.
ბუკოვინის გამყოფი ხაზი და ჰერცის ოლქი
**ბუკოვინა** (სიტყვასიტყვით „ბუკების ქვეყანა", „ბუკეთი"; უკრ. Буковина, რუმ. Bucovina) — ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ ევროპაში. დღესდღეობით ჩრდილოეთი ბუკოვინა უკრაინის ჩერნოვიცის მხარის შემადგენლობაშია ხოტინსკის, კელმენეცკის, სოკირიანსკის, ნოვსელიცკისა და გერცაევსკის რაიონების გამოკლებით, ხოლო სამხრეთი ბუკოვინა — ჟუდეცი და სუჩავა — რუმინეთის ნაწილია.

ისტორია
-------

ჩრდილოეთ ბუკოვინა I ათასწლეულში დასახლებული იყო აღმოსავლეთ სლავური ტომებით ტივერებით და თეთრი ხორვატებით, ხოლო სამხრეთ ბუკოვინა ვლახელებითა და სლავებით. X-XII საუკუნეში შედიოდა კიევის რუსეთის შემადგენლობაში. XIII საუკუნესა და XIV საუკუნის I ნახევარში შედიოდა გალიჩ-ვოლინის სამთავროში, ხოლო XIV-XV საუკუნეში მოლდოვის სამთავროში. XVI საუკუნის დასაწყისიდან 1774 წლამდე ოსმალეთის იმპერიაში იყო, შემდეგ 1918 წლამდე ავსტრია-უნგრეთის იმპერიას ეკუთვნოდა. 1812 წლის ბუქარესტის ხელშეკრულების თანახმად ჩრდილოეთ ბუკოვინის ნაწილი რუსეთის იმპერიას გადაეცა. 1918 წელს რუმინეთში შევიდა. 1940 წელს რუმინეთ-სსრკ-ის ხელშეკრულებით ჩრდილოეთ ბუკოვინა გადაეცა სსრკ-ს და მის ტეერიტორიაზე შეიქმნა ჩერნოვიცის ოლქი.

ეთნიკური შემადგენლობა
---------------------

ჩერნოვიცის მხარეში 2001 წელს ჩატარებული მოსახლეობის აღწერა 76 ეთნიკურ ჯგუფს გამოყოფს. ყველაზე მსხვილი 7 ეთნოჯგუფი შემდგენაირად ინაწილებს ადგილებს: უკრაინელები (75,0 %), რუმინელები (12,7 %), მოლდოველები (7,3 %), რუსები (4,1 %), პოლონელები (0,3 %), ბელარუსები (0,2 %) და ებრაელები (0,2 %).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 557.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაროსლავ შიმოვი. დასავლეთი უკრაინის ჰაბსბურგთა მემკვიდრეობა დაარქივებული 2014-03-27 საიტზე Wayback Machine.
* ტოლერანტული ბუკოვინა
| ბრიუსელის მეტროპოლიტენფრანგ. *Metro Brussels* |
| --- |
|  |
| ინფორმაცია |
| ქვეყანა | ბელგია |
| ქალაქი | ბრიუსელი |
| გახსნის თარიღი | 1965 |
| ხაზის სიგრძე | 39.9 |
| სადგურთა რაოდენობა | 69 |
| ხაზთა რაოდენობა | 4 |
| მგზავრები დღეში | 373 000 (2008) |
| მგზავრები წელიწადში | 132.4 მლნ. (2012) |
| ხაზების სქემა |
|  |

**ბრიუსელის მეტროპოლიტენი** — მეტროპოლიტენის ხაზთა სისტემა ბრიუსელში; ბელგია. ქვეყანაში ერთად-ერთი მეტროპოლიტენია, რამდენადაც შარლერუას მსუბუქი მეტრო უფრო ჩქაროსნული ტრამვაის სისტემაა, ვიდრე მეტროსი, იგივე ითქმის ანტვერპენის პრე-მეტროზე, რომელიც მიწისქვეშა ტრამვაის წარმოადგენს. მეტროს ექსპლუატაციას კომპანია STIB/MIVB ეწევა.

ბრიუსელში მეტროქსელი 1965 წლის 20 სექტემბერს გაიხსნა და ოთხი ხაზისგან შედგება: M1,M2,M5 და M6. მეტროპოლიტენი 69 სადგურს მოითვლის, რომელთა შორის საშუალო მანძილი 650 მეტრია.

ისტორია
-------

პირველი ხაზი 1965-69 წლებში გაიხსნა. 1970 წელს მეორე ხაზი შევიდა ექსპლუატაციაში. 

ბრიუსელის მეტროსადგური

ხაზები
------

| ხაზი 1 (M) | ხაზი 2 (M) | ხაზი 3 (T) |
| --- | --- | --- |
| * **Gare de l'Ouest / Weststation**
* **Stockel / Stokkel**
 | * **Simonis (ლეოპოლდ II)**
* **Simonis (ელისაბედი)**
 | * **Gare du Nord / Noordstation**
* **Churchill**
 |
| ხაზი 4 (T) | ხაზი 5 (M) | ხაზი 6 (M) |
| * **Esplanade**
* **Stalle**
 | * **Erasme / Erasmus**
* **Herrmann-Debroux**
 | * **Roi Baudoin / Koning Boudewijn**
* **Simonis (Elisabeth)**
 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პორტ დე ჰალი
* მეტროპოლიტენების სია
აღმ. ლაგუნა, სენტ-ლუისის ქანდაკება, განათლებისა და მანუფაქტურის სასახლეები და უკაბელო ტელეგრაფის კოშკი.
**ლუიზიანის შესყიდვის ექსპოზიცია**, უკეთ ცნობილი როგორც **სენტ-ლუისის მსოფლიო გამოფენა** (ინგლ. Louisiana Purchase Exposition, ან Saint Louis World's Fair) — საერთაშორისო ექსპოზიცია, ჩატარებული 1904 წელს სენტ-ლუისში, მისური, აშშ.

ისტორია
-------

1904 წელს სენ-ლუისმა უმასპინძლა მსოფლიოს საერთაშორისო გამოფენაზე. ექსპოზცია ლუიზიანის შესყიდვის (1803) ასი წლისთავის აღსანიშნავად ჩატარდა. ის ერთი წლით გვიან, 1904 წლის 30 აპრილს გაიხსნა და 1 დეკემბრამდე გასტანა. აღსანიშნავია, რომ სენტ-ლუისში ყოველწლიური ექსპოზიცია 1884 წლიდან ტარდებოდა, სადაც სასოფლო-სამეურნეო და მეცნიერეული მიღწევების აღნიშვნა ხდებოდა, თუმცა 1904 წელს მსოფლიო გამოფენის გამო იგი არ გადაიდო.

გამოფენისთვის გამოყოფილი 4,9კმ² ფართი, რომლის დიზაინი ჯორჯ კელსერმა გადაწყვიტა, ამჟამად ფორესტ-პარკსა და ვაშინგტონის უნივერსიტეტის კამპუსს უჭირავს, და უდიდესი გამოფენა იყო ამ დრომდე. 1500 შენობა-ნაგებობა ერთმანეთთან 120 კმ საავტომობილო და საფეხმავლო გზებით იყო დაკავშირებული. ამბობდნენ, რომ შეუძლებელი იყო ყველაფრის ზერელედ დანახვაც კი ერთი კვირის განმავლობაში. მხოლოდ სოფლის მეურნეობის სასახლეს 324.000 მ² ფართი ეჭირა.

გამოფენაზე მონაწილეობა 62 უცხო ქვეყანამ, აშშ-ის მთავრობამ და მაშინდელი 45 შტატიდან 43-მა მიიღო. მონაწილეთა შორის იყო საწარმოები, ქალაქები, კერძო ორგანიზაციები და კორპორაციები, თეატრალური დასები და სამუსიკო სკოლები. ზოგი მათგანი რეკლამის ხასიათს ატარებდა, ზოგი შემეცნებით-საგანმანათლებლო, ზოგიც პროპაგანდის, ხოლო ზოგიერთი კი მხოლოდ გასართობს.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია აშშ-ისა და ამერიკელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა** (ლათ. Cichorium intybus var. foliosum) — ფოთლოვანი ბოსტნეული, რომელიც სიბნელეში მოჰყავთ. მზის შუქზე ქლოროფილის წამოქმნის შედეგად ბოსტნეულის თავი ხდება მწვანე. ბრიუსელის ვარდკაჭაჭას მოჭრილი (მოწყვეტილი) თავი გამოიყენება საკვების დასამზადებლად, როგორც მოხარშული, ასევე ნედლი სახით.

მიეკუთვნება რთულყვავილოვანთა ოჯახის ვარდკაჭაჭას გვარს.

ისტორია
-------

ხალხური გადმოცემით ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა შემთხვევით იქნა აღმოჩენილი ნიდერლანდების წინააღმდეგ 1830 წელს მომხდარი ბელგიის აჯანყების პერიოდში ბრიუსელის ახლოს მდებარე პატარა ქალაქ სხაარბეიკში. ადგილობრივმა გლეხმა, ვინმე იან ლამერსმა სარდაფში ჩვეულებრივი ვარდკაჭაჭას ძირები ჩაფლა ქვიშის ფენაში. რბილი ზამთრის რამდენიმე კვირის შემდეგ ნახა, რომ მწარე ფესვებზე ფოთლები ამოვიდა, რომელიც გემოთი მოტკბო, ხოლო შეხებით ნაზი იყო. ლამერსმა გადაწყვიტა ახალი ბოსტნეულის თავი, როგორც ნედლი ბოსტნეული ბაზარზე გასაყიდად გაეტანა. ომის გამო, იმ დროს საზღვარი ნიდერლანდებთან ჩაკეტილი იყო, ამიტომ ადგილობრივ ბაზარზე საკვები პროდუქტის დეფიციტი აღინიშნებოდა. სპეციალისტები ამ ამბავს სერიოზულად არ განიხილვენ და უბრალო ლეგენდად მიიჩნევენ.

სახელი
------

ბოსტნეულის ოფიციალური ლათინური სახელწოდებაა — Cichorium intybus var. Foliosum. ფრანგული — Chicorée de Bruxelles ანუ „ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა". ბელგიაში ბოსტნეულს ჰქვია — „ვიტლოოფი„ (Witloof), ნიდერლანდებში — „ვიტლოფი" (Witlof), გერმანიაში — „შიკორეი" (გერმ. Chicorée).

გამომდინარე, ლათინურის და ბერძნულის შემდეგ მსოფლიოში გავრცელებული საერთაშორისო ტერმინოლოგიის დიდი უმეტესობა ფრანგულზე მოდის, სავარაუდოდ ქართულად ბოსტნეულის სახელი ფრანგულიდან ითარგმნება.

შემადგენლობა
------------

100 გრ. ნედლი ვარდკაჭაჭა შეიცავს:

* ენერგია: 71 კჯ.
* ნახშირწყლები: 3 გრამი
* ცილა: 1 გრამი
* ცხიმი: 0.1 გრამი
* ვიტამინი C: 5 მგ
* ვიტამინი B1: 0.04 მგ
* ვიტამინი B2: 0.03 მგ
* კალციუმი: 20 მგ
* რკინა: 0.5 მგ

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა"** ვიკისაწყობში.
* ვარდკაჭაჭა — Mkurnali.ge
ზღვის ჰაბიტატები|  |
| * ლიტორალური ზონა
* მიქცევის ზონა
* ესტუარები
* წყალმცენარეების ტყე
* მარჯნის რიფი
* მარჩხობი
* შელფი
* ნერიტული ზონა
* სრუტეები
* პელაგიალური ზონა
* ოკეანური ზონა
* წყალქვეშა მთები
* ჰიდროთერმული წყარო
* ცივი გაჟონვა
* დემერსალური ზონა
* ბენთალური ზონა
 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**ლიტორალი**, **ლიტორალური ზონა** (ლათ. litoralis — ნაპირისა) — ზღვის ფსკერის ზონა, რომელიც მიქცევისა და მოქცევის შედეგად დღე-ღამეში ორჯერ იფარება წყლით და შიშვლდება. ფსკერის დახრისა და მიქცევ-მოქცევის ამპლიტუდის მიხედვით ლიტორალი შეიძლება რამდენიმე მეტრიდან მრავალ კილომეტრამდე სიგანისა იყოს. ზოგი მკვლევარი ლიტორალს უწოდებს ზღვის ფსკერს 200 მ (მცენარეთა გავრცელების ზონა), ზოგი კი 40-50 მ (ტალღების მოქმედების ქვედა საზღვარი) სიღრმემდე.

ლიტორალი განლაგებულია წყლის დონეებს შორის ყველაზე დაბალ მიქცევასა და ყველაზე მაღალ მოქცევაში. ვერტიკალის მიხედვით იყოფა სამ ნაწილად: ქვედა, — რომელიც განლაგებულია სიღრმეების ნულსა და კვადრატურული მიქცევის დონეს შორის, შუა, — კვადრატურული მიქცევისა და მოქცევის დონეებს შორის, და ზედა, — კვადრატურული და სიზიგიური მოქცევის დონეებს შორის. ლიტორალის მაღლა განლაგებულია სუპრალიტორალი, ქვევით — სუბლიტორალი. მოქცევის სიმაღლისა და ფსკერის დახრილობის გათვალისწინებით ლიტორალის სიგანე შეიძლება მერყეობდეს ასეული მეტრიდან რამდენიმე კმ-მდე. გამოყოფენ ზომიერად დაცულ, ღია ზღვის, ღია ოკეანური სანაპიროების, ლაგუნებისა და ესტუარების ლიტორალებს.

გრუნტის ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ: ლამიან, ქვიშიან, ქვიან და კლდოვან ლიტორალებს. ლიტორალური ზონისთვის დამახასიათებელია სინათლის სიუხვე, წყლის მაღალი მოძრაობა, წყლის ტემპერატურისა და მარილიანობის მკვეთრი რყევები. ლიტორალური ზონის ცოცხალი ორგანიზმები შეგუებული არიან პირობების ცვალებადობას. ქვედა ნაწილში ისინი წყლიდან მოკლე დროით შიშვლდებიან ერთხელ მოქცევის ციკლის დროს, შუაში — წყლით იფარებიან და მისგან შიშვლდებიან ორჯერ ყოველი ციკლის დროს, ზედაში — მოკლე დროით წყლით იფარებიან ერთხელ ციკლის განმავლობაში.

ლიტორალის ფლორა ძირითადად შედგება ფუკუსისაგან, ფსკერის დიატომური წყალმცენარეებისაგან და სხვა. უდიდეს განვითარებას აღწევს ზომიერ სარტყელში, ტროპიკებში ხშირად მანგროთია წარმოდგენილი. ლიტორალის ფაუნის შემადგენლობაში შედის მრავალი უხერხემლო — ღრუბლები, ხავსელები, ნაწლავღრუიანები, ჭიაყელები, კიბოსნაირნი, მოლუსკები, კანეკლიანები; თევზები. ლიტორალური ფაუნა მეტად მრავალფეროვანი და მდიდარია ტროპიკებში; ეკვატორის მიმართულებით პოლუსისაკენ იგი ღარიბდება. ზოგჯერ ლიტორალს განიხილავენ როგორც ქარისმიერი ტალღების ზემოქმედების სანაპირო ზონას, ხოლო ტბებში როგორც უმაღლესი წყლის მცენარეულობის აღმოცენების ზონას. ლიტორალიდან ძველთაგან მოიპოვებენ და მოჰყავთ საჭმელი ზღვის ორგანიზმები.

ტერმინი „ლიტორალი" შემოიღეს ედვარდ ფორბზმა და სილვანუს ჩარლზ თორპ ჰენლიმ 1853 წელს.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლიტორალის ფაუნა
* ლიტორალის ფლორა
* ლიტორალური ნალექი

სქოლიო
------

1. ↑  ლიტორალი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია (რუსული)
2. 1 2 3 4  ლიტორალი // დიდი რუსული ენციკლოპედია დაარქივებული 2021-01-23 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)
**ბულავინის სახლი** (რუს. Дом Булавина) — ორსართულიანი, ისტორიული სახლი სტაროჩერკასკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობს სტაროჩერკასკის მთავარი მოედნის ახლოს, პრაქტიკულად პეტრე-პავლეს ეკლესიის პირდაპირ.

აღწერა
------

ისტორიული ტრადიციის მიედვით ითვლება, რომ მასში ცხოვრობდა და აქვე გარდაიცვალა 1707-1709 წლების გლეხთა ომის ლიდერი კონდრატე ათანასეს ძე ბულავინი. სახლი არ ყოფილა მისი პირადი საკუთრება. მან სახლი დაიკავა მას შემდეგ, რაც აიღო ჩერკასკი და თავი გამოაცხადა ატამანად. 

სახლი არის XVIII საუკუნის პირველი ნახევრის ქვის საცხოვრებელი არქიტექტურული ძეგლი.შენობას კვადრატული ფორმა აქვს. კედლები დაახლოებით ერთი მეტრის სისქისაა, კარი რკინისგანაა დამზადებული, ფანჯრებზე გისოსებია - ყველაფერი ეს მიანიშნებს, რომ იგი იყო სახლი-ციხესიმაგრე.

ოქტომრის რევოლუციის შემდეგ შენობა თანდათან ცუდ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, დამახინჯდა მისი თავდაპირველი სახე. 

1970-იან წლებში ბუავინის სახლი სტაროჩერკასკის ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალის ნაწილი გახდა. დაიწყო სარესტავრაციო და აღდგენითი სამუშაოები. მაგრამ სახლს დაუბრუნეს არა თავდაპირველი, არამედ XIX საუკუნის შუა წლების სახე. ბულავინის დროს XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე არ ჰქონდა გარე კიბე (მეორე სარტულს უკავშირდებოდნენ შიდა კიბით), ვერანდა მეორე სართულზე, რკინის კარი. აღნიშნული სახით სახლი მტრების თავდასხმის დროს იყო ციხესიმაგრის ფუნქციების მატარებელი. 

ამჟამად შენობაში განთავსებულია სამუზეუმო ექსპოზიცია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Дом Булавина на Викимапии

სქოლიო
------

1. ↑  Дом Кондратия Булавина.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-05-29. ციტირების თარიღი: 2017-03-14.
2. ↑  Дом Булавина
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბუტლეგი**. |

**ბუტლეგური ჩანაწერი** (ინგლ. Bootleg Recording) არის აუდიო ან ვიდეო ჩანაწერი, ძირითადად - არალეგალური ფორმის. მასზე ხშირად წარმოდგენილია ამა თუ იმ მუსიკოსის კონცერტი. როგორც წესი, ბუტლეგი არაოფიციალური სახის გამოცემაა, თუმცა უკანასკნელ წლებში სულ უფრო მეტი მუსიკოსი მის გამოცემას მიმართავს და ოფიციალურ ბუტლეგებს უშვებს. ამის მაგალითია ჯგუფი კინგ კრიმსონი.

ბუტლეგებში ხშირად შეტანილია კონცერტებზე შესრულებული სიმღერები ან სტუდიური ჩანაწერები, რომლებიც არსად არ გამოცემულა. თანამედროვე ტექნოლოგიების მეშვეობით ნებისმიერ მსურველს აქვს საშუალება, კონცერტზე ჩაიწეროს სიმღერები, შემდეგ კი, ხმისჩამწერი მოწყობილობიდან საკუთარ კომპიუტერში გადაიტანოს და მოისმინოს. ხშირად ამ პროცესს "მეკობრული" ჩანაწერების გავრცელებას უწოდებენ, თუმცა ასეთი ჩანაწერების გავრცელებისას, პირველწყარო ცდილობს, არ მიიღოს რამე სახის სარგებელი და არ გაყიდოს ეს ჩანაწერები. დღესდღეობით "ბუტლეგერები" უფასოდ ავრცელებენ ბუტლეგებს და, მუსიკოსისგან პრობლემების თავის არიდების მიზნით აფრთხილებენ ყველას, რომ ჩანაწერი ასევე უფასოდ უნდა გადაეცეს ნებისმიერ სხვა პირს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყველა დროის 10 საუკეთესო ბუტლეგი Yahoo! Music-ის მიხედვით დაარქივებული 2009-12-12 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**მავრიკი** (ინგლ. Mauritius, ფრანგ. Île Maurice) — კუნძული ინდოეთის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. მავრიკის რესპუბლიკის ძირითადი ნაწილი, რომლის დედაქალაქია — პორტ-ლუი. 2011 წლის აღწერით კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს — 1 196 383 ადამიანს (2010).

გეოგრაფია
---------

კუნძულის ტოპოგრაფიული რუკა
მავრიკის კუნძული შედის მასკარენის კუნძულების შემადგენლობაში. კუნძულის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 1865 კმ²-ს.

კუნძულის დიდ ნაწილს უკავია თითქმის მოსწორებული ზეგნები. ყველაზე უფრო მაღალი წერტილი — პითონ-დე-ლა-რივიერ-ნუარის მთა მდებარეობს ზღვის დონიდან 826 მეტრზე.

კლიმატი ტროპიკული ზღვის. თებერვლის თვის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს + 23 °C, აგვისტოს თვის — + 19 °C. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა გადანაწილებულია არათანაბრად — 1500 მმ-დან (მთის რაიონებში) 5000 მმ-მდე (სანაპირო რაიონებში).

კუნძულის ტერიტორიის დაახლოებით მესამედი უკავია ტროპიკულ ტყეებს. არსებობს სხვადასხვანაირი ფაუნა, მათ შორის ენდემური სახეობები (ჭიანჭველა *Proceratium avium*, ობობა *Nephilengys dodo* და სხვა).

ისტორია
-------

მავრიკის კუნძული აღმოაჩინეს X საუკუნეში არაბებმა და სახელად ეწოდა დინა არობი. XVI საუკუნის დასაწყისში იქ გადასხდნენ პორტუგალიელები და მას დაარქვეს სიშნა, ერთ-ერთი პორტუგალიური გემის სახელის მიხედვით. 1598 წელს დაიწყო მისი კოლონიზაცია ნიდერლანდელების მიერ. კუნძულს სახელად დაერქვა მორიც ორანელის სახელის ლათინური ფორმა.

მავრიკი იყო კოლონიალური იმპერიების ბრძოლის საგანი: კუნძული სხვადასხვა დროს ეკუთვნოდა პორტუგალიას (1507—1513 წლებში), ნიდერლანდებს (1638—1710 წლებში), საფრანგეთს (1710—1810 წლებში) და ბრიტანეთის იმპერიას (1810—1968 წლებში), რის შემდეგადაც მიიღო დამოუკიდებლობა.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2011 წლის აღწერა
**ბუსნაირნი** (ლათ. Strigiformes) — ფრინველთა რიგი. ფართოდაა გავრცელებული მსოფლიოში (ანტარქტიკული და ზოგიერთი ოკეანური კუნძულის გამოკლებით). აერთიანებს ორი ოჯახის 133 სახეობას. საქართველოშია 8: რუხი ბუ, ჩვეულებრივი ზარნაშო, ჩვეულებრივი წყრომი, ოლოლი (ყურებიანი ბუ), ბაიყუში (ჭაობის ბუ), ბუკიოტი, ბუკნაჭოტი, ჭოტი. ბუსნაირთა ნამარხი ფორმები ცნობილია ეოცენიდან, თანამედროვე გვარების წარმომადგენლები ნაპოვნია ოლიგოცენში. ბუსნაირთა ბუმბული რბილია, დამატებით ღეპეპს არ შეიცავს, უკაკვო სხივები წაგრძელებულია, რითაც აიხსნება ბუმბულოვანი საფარველის სირბილე და უხმაურო ფრენა. ზომით დედალი ჭარბობს მამალს. სახის ბუმბული წარმოქმნის ე.წ. "სახის დისკოს", რომელიც მხოლოდ ამ რიგის წარმომადგენლებისთვისაა დამახასიათებელი და ასიმეტრიულ ყურებთან ერთად სალოკაციო მნიშვნელობა აქვს. ბუსნაირებს მოკლე და მოკაუჭებული ნისკარტი, ბასრი ბრჭყალები, თითქმის ბრჭყალებამდე შებუმბლული ოთხთითიანი (მეოთხე თითს შეუძლია უკან მობრუნება) ფეხები, დიდი ზომის თვალები, ძლიერ მოძრავი კისერი (შეუძლია თავის შემობრუნება 270°), მეტად მახვილი სმენა აქვთ. კისერი 14 მალისაგან შედგება, გულმკერდის მალები თავისუფლად ბოლოვდება და "მკერდის" ძვალს არ ქმნის. ტროპი კარგადაა გამოხატული. აქვთ მოქმედი ბრმა ნაწლავი, კარგად განვითარებული მბგერი იოგი, რომლის საშუალებითაც მრავალნაირ ბგერას გამოსცემენ. ჩიჩახვი არა აქვთ. უმრავლესობა მეღამურ ცხოვრებას ეწევა. მობინადრე ფრინველია. ბუდობენ ხეთა ფუღუროებში, გამოქვაბულებში, სოროებში. დებენ საშუალოდ 4-5 კვერცხს, კრუხობა გრძელდება 1 თვემდე. იკვებებიან მღრღნელებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 588.
**მალი ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი** (დ. 26 აპრილი, 1935, ხარბინი, ჩინეთი) — ჩინელი მხატვარი, სინოლოგი და პედაგოგი. 1991 წლიდან არის თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის აღმოსავლური ენების ჩინური ენის კათედრის უფროსი და ამავე კათედრის პროფესორი. მის სახელს უკავშირდება საქართველოში ჩინური ენის სწავლების დაწყება და სინოლოგიის განვითარება.

ბიოგრაფია
---------

ლიუ კუანგვენ-ყანდარელი დაიბადა 1935 წლის 26 აპრილს, ჩინეთის ქალაქ ხარპინში. სწავლობდა პეკინის სამხატვრო აკადემიაში. 22 წლის ასაკში ჩამოვიდა საქართველოში და თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, მეხუთე კურსზე დაიწო სწავლა. ლიუმ აკადემია დაამთავრა კერამიკის სპეციალობით, შემდეგ კი დაასრულა სამხატვრო აკადემიის ასპირანტურა ქსოვილების სპეციალობით. ლიუ ყანდარელმა საქართველოში კერამიკოსი, მხატვარი და გობელენის ოსტატი, გივი ყანდარელი გაიცნო, მასთან ერთად ოჯახი შექმნა და საქართველოში დარჩა. პედაგოგად მუშაობდა მოსე თოიძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში, სამხატვრო აკადემიასა და საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 80-იანი წლების ბოლოდან ჩინური ენის პედაგოგად მუშაობა დაიწყო თბილისის უცხო ენათა ინსტიტუტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ლიუ ყანდარელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  „#თაობა: ნატალია მაისურაძე – ჩინელი სტუდენტებისთვის შევქმენი ქართული ენის სახელმძღვანელო". *marketer.ge*. 2018. ციტირების თარიღი: 5 აპრილი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
ბუსტროფედონის წესით შესრულებული ბერძნული წარწერა
**ბუსტროფედონი** (ბერძ. βουστροφηδόν) — წერის გარკვეული წესი, რომლის დროსაც ტექსტის წერის მიმართულება ცვალებადია ხაზების მიხედვით; პირველი ხაზი მარცხნიდან მარჯვნივ იწერება, მეორე – მარჯვნიდან მარცხნივ და ა. შ. 

ძვ. წ. მე–6 საუკუნის ბერძნული წარწერების გარდა, ბუსტროფედონის წესი გვხვდება ძველ ეტრუსკულ, ლათინურ დამწერლობებში და ასევე რუნებში. მიუხედავად იმისა, რომ უძველეს ქართულ წარწერებში წერის მიმართულება ყოველთვის მარცხნიდან მარჯვნივაა, პავლე ინგოროყვა მიიჩნევს, რომ ქართული დამწერლობაც თავდაპირველად ბუსტროფედონის წესით იწერებოდა. 

ამგვარი წესით შესრულებულ წარწერებში არა მარტო ტექსტის მიმართულება იყო ცვალებადი, არამედ ასოთა მოხაზულობაც. მარცხნიდან მარჯვნისაკენ დაწერილ სტრიქონში ასოებს პირი მარჯვნისაკენ ჰქონდათ შებრუნებული, ხოლო მარჯვნიდან მარხნისაკენ მიმართულებით პირიქით, მარცხნისაკენ. ბუსტროფედონის წესით შესრულებულ წარწერებში სწორედ ასოთა მოხაზულობის მიმართულება გვიჩვენებს, თუ როგორ იკითხება მოცემული სტრიქონი. 

ამგვარი წერის სტილის მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ მისი წაკითხვისას კითხვა არ წყდება, რადგან შემდეგი სტრიქონის დასაწყისი ზუსტად წინა სტრიქონის დასასრულის ქვემოთაა მოხვედრილი. XIX საუკუნეში უილიამ მუნმა ბრმებისთვის სპეციალური, ე. წ. მუნის ანბანი შექმნა, რომელშიც ხაზიდან ხაზზე გადასვლის გასაადვილებლად ბუსტროფედონი გამოიყენა. 

კორფუს სახელმწიფო მუზეუმში (საბერძნეთი) ინახება სტელა, რომელიც ვერტიკალური ბუსტროფედონის სტილითაა შესრულებული. ეს სტელა ცნობილია არნიადასის სტელის სახელით.

ლიტერატურა
----------

* Herbert E. Brekle: Die Antiqualinie von ca. -1500 bis ca. +1500: Untersuchungen zur Morphogenese des westlichen Alphabets auf kognitivistischer Basis, Kap. 3.2 "Linearität, Schreibrichtung, Zeiligkeit", Nodus Publikationen, Münster 1994, ISBN 978-3-89323-259-8, S.31–46

სქოლიო
------

1. ↑  Arno Koch: Die Kulturtechnik Lesen im Unterricht für Schüler mit geistiger Behinderung. Lesen lernen ohne Phonologische Bewusstheit? Dissertation, Giessen 2008, გვ. 28.
2. ↑  Hans Joachim Störig: Abenteuer Sprache. Ein Streifzug durch die Sprachen der Erde. 2. überarbeitete Auflage.Langenscheidt, Berlin/München 1997, ISBN 3-581-66936-6, გვ. 117.
3. ↑  Wolfgang Krause: Runen. de Gruyter, Berlin 1970, გვ. 12.
4. ↑  პ. ინგოროყვა, „შოთა რუსთაველი", „მნათობი", 1966, № 3, გვ. 116
**მავროკორდატოს სახლი** (რუს. Дом Маврокордато) — ძველი სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში. სახლი აგებულია 1830-იანი წლებში. 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 ბრძანების შესაბამისად სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 101.

ისტორია
-------

სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში, რომელიც მდებარეობს ბერძნების ქუჩა ნომერ 101-ში აგებულია 1830-იან წლებში. მის ფასადზე შვიდი სარკმელია ნახევრად კოლონებით და პილასტრებით. შენობის პილასტრები შესრულებულია ლურჯ ფერში, ხოლო მცირე არქიტექტურული დეტალები თეთრად. 

1870-იანი წლებიდან სახლის მფლობელი იყო ტაგანროგელი ვაჭარი ანტონ სარანდინაკი, შემდეგ საბერძნეთის ქვეშევრდომი ეკატერინა კალვოკორესი. 19 წლის ეკატერინა ცოლად გაჰყვა 35 წლის ბერძენ მიხეილ ივანეს ძეს. 1867 წელს, როგორც მეჯვარე კალოკორესის მეუღლისა, ბერძნულ ეკლესიაში ივანეს შვილის ნათლობას ესწრებოდა ტეოხორიდების ოჯახში დაბადებული პირველი გილდიის ვაჭარი დიმიტრი ნეგროპონტე, რომელიც დაოჯახებული იყო კოლეჯის რეგისტრატორის შვილზე ელენა ავერინოზე.

XIX საუკუნის დასაწყისში საკუთრება შეიძინა საბერძნეთის მოქალაქემ მატვეი მავროკორდატომ. მისი მამა სტომატი (დაბადებული 1830 წ.) და დედა ვირგინია ავერინო (დაბადებული 1841 წ.) დაქორწინდნენ 1858 წლის იანვარში ბერძნულ ეკლესიაში. 

სახლი ახალმა მფლობელმა გააქირავა ოთახებად და კანტორებად. 1910-იან წლებში აქ ცხოვრობდა ნაფიცი რწმუნებული ივანე კორსუნი. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1925 წლამდე სახლი იყო ვაჭრების მ. და ი. ბერკოვიჩების კუთვნილება. 

ამჟამად ეს არის საცხოვრებელი სახლი პრივატიზირებული ოთახებით და კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური მნიშვნელობის ძეგლი.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Греческая, 101
**მაითრიპალა სირისენა** (სინჰალ. පල්ලෙවත්ත ගමරාලගේ මෛත්‍රීපාල යාපා සිරිසේන, ტამილ. பல்லேவத்தை கமரலாலாகே மைத்திரிபால யாப்பா சிறிசேன; დ. 3 სექტემბერი 1951, იუანა, ჩრდილო-ცენტრალური პროვინცია, ცეილონი) — შრი-ლანკელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის მე-7 პრეზიდენტი 2015 წლის 9 იანვრიდან 2019 წლის 18 ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1951 წელს ცეილონში. მამამისი იყო მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი ალბერტ სირისენა, რომელსაც ცეილონის პრემიერ-მინისტრმა სტეფენ სენანაიაკემ გადასცა ხუთი აკრი მიწა პოლონარუვაში პარაკრამა-სამუდრას ტბასთან ახლოს. დედამისი მასწავლებელი იყო.

განათლება მიიღო პოლონარუვის ცენტრალურ სამეფო კოლეჯში. შემდეგ სამი წლის მანძილზე სწავლობდა სოფლის მეურნეობას კუნდასალეში. 1980 წელს კი მიიღო მოსკოვის ლიტერატურის ინსტიტუტის დიპლომი პოლიტოლოგიაში.

კარიერა
-------

15 წლის ასაკში დაინტერესდა კომუნიზმით და შევიდა შრი-ლანკის კომუნისტურ (მაოისტურ) პარტიაში. 1989 წელს აირჩიეს პარლამენტის წევრად პოლონარუვის ოლქიდან. ამის შემდეგ 18 წლის მანძილზე ზედიზედ ირჩევდნენ პარლამენტში. მუშაობდა ირიგაციის მინისტრის მოადგილედ ჩანდრიკა კუმარატუნგას მთავრობაში. 1997 წელს კუმარატუნგამ დანიშნა პარლამენტის საქმეების მინისტრად. 2001 წელს სირისეა გახდა თავისუფლების პარტიის ლიდერი. 2004 წლიდან შრი-ლანკის პარლამენტის სპიკერია. 2007 წლიდან სოფლის მეურნეობის მინისტრია. 2010 წელს კვლავ აირჩიეს პარლამენტში და დაინიშნა ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრად.

2015 წლის 8 იანვარს 51,3% -ით აირჩიეს შრი-ლანკის პრეზიდენტად, მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 9 იანვარს. პრემიერ-მინისტრად დანიშნა რანილ ვიკრემასინგჰე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შრი-ლანკის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* უილიამ გოპალავა
* ჯუნიუს ჯაიევარდენე
* რანასინგჰე პრემადასა
* დინგირი ბანდა ვიჯეტუნგა
* ჩანდრიკა კუმარატუნგა
* მაჰინდა რაჯაპაქსა
* მაითრიპალა სირისენა
* გოტაბაია რაჯაპაქსა
* რანილ ვიკრამასინგჰე
 |

 |
პეტ რაილი წვრთინდა გუნდს 2006 წლის NBA ფინალში.
**მაიამი ჰიტი** (ინგლ. Miami Heat) — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც მდებარეობს, ქალაქ მაიამიში, ფლორიდის შტატში, აშშ. გუნდი არის წევრი სამხრეთ-აღმოსავლეთ დივიზიონის, რომელიც აღმოსავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში (NBA). გუნდი საშინაო მატჩებს ატარებს American Airlines Arena-ში, რომელიც დაბლითა მაიამიში მდებარეობს. გუნდის მფლობელი არის მიკი არისონი, ხოლო მთავარი მწვრთნელის პოსტზე ერიკ სპოელსტრა, მენეჯერის პოსტზე კი პეტ რაილი არიან.

ჰიტის ისტორიაში 6 მწვრთნელი იყო. გუნდის პირველი მწვრთნელი რობ როთსტეინი იყო. პეტ რაილი გუნდს 11 სეზონის მანძილზე წვრთნიდა, რომელიც გუნდის ყველაზე მეტი ჩატარებული რეგულარული სეზონით (849), ყველაზე მეტი რეგულარული სეზონში გამარჯვება (454), ყველაზე მეტჯერ გასვლა პლეი-ოფში (50) და ყველაზე მეტი პლეი-ოფში გამარჯვება (26) ლიდერობს. ერიკ სპოელსტრა, რომელიც გუნდის ამჟამინდელი მწვრთნელია ლიდეორბს რეგულარულ სეზონში ყველაზე მაღალი მოგებების პროცენტული მაჩვენებლით (.707).

მნიშვნელობები
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| **GC** | რამდენი თამაში ედგა მწვრთნელის რანგში |
| **W** | გამარჯვება |
| **L** | წაგება |
| **W%** | გამარჯვების % |
| **#** | მერამდენე მწვრთნელი იყო |
| \* | სამწვრთნელო კარიერა დაიწყო ჰიტში |
| † | არჩეული იქნა კალათბურთის დიდების დარბაზში როგორც მწვრთნელი |

მწვრთნელები
-----------

სტენ ვან განდი წვრთინდა გუნდს 3 სეზონის მანძილე - პეტ რაილის შუალედის დროს.
*სტატისტიკა შესწორებულია 2009-2010 წლების სეზონის დამთავრების შემდეგ*

| # | სახელი | წლები | GC | W | L | Win% | GC | W | L | Win% | მონაგარი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| რეგულარული სეზონი | პლეი-ოფი |
| 1 | რონ როთსტეინი | 1988-1990 | 246 | 57 | 189 | .232 | — | — | — | — |  |
| 2 | კევინ ლაფერი | 1991–1994 | 292 | 133 | 159 | .455 | 8 | 2 | 6 | .250 |  |
| 3 | ელვინ გენტრი | 1994 | 36 | 15 | 21 | .417 | — | — | — | — |  |
| 4 | პეტ რაილი† | 1995-2002 | 624 | 354 | 270 | .567 | 23 | 10 | 13 | .435 | ერთ-ერთი NBA ისტორიაში 10 საუკეთესო მწვრთნელს შორის, 1996-97 წლის მწვრთნელი |
| 5 | სტენ ვან განდი | 2003-2005 | 185 | 112 | 73 | .605 | 28 | 17 | 11 | .607 |  |
| — | პეტ რაილი† | 2005-2007 | 225 | 100 | 125 | .444 | 27 | 16 | 11 | .593 | NBA ჩემპიონი (2006) |
| 6 | ერიკ სპოელსტრა\* | 2008–დღემდე | 246 | 148 | 98 | .602 | 27 | 16 | 11 | .593 | NBA ჩემპიონი (2012) |
|

აღნიშვნა
--------

* **a**  ჰიტის მწვრთნელების ტოტალური რაოდენობა. ასევე ერთ ნომრად ითვლებიან ის მწვრთნელები, რომლებიც ორჯერ წვრთნიდნენ გუნდს.
* **b**  ყოველი წელი არის აღნიშნული როგორც NBA სეზონი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაიამი ჰიტი
* მაიამი ჰიტის სეზონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მაიამი ჰიტის ოფიციალური საიტი
**განოიდები**, *განოიდური თევზები* (ლათ. Ganoidomorpha) — სხივფარფლიანი თევზების ჯგუფი. წარსულში მრავალრიცხოვანი იყო, განსაკუთრებით დევონურ პერიოდში. სხეულის სიგრძე 3–5 სმ-დან (ნამარხი ფორმები) 9 მეტრამდეა. განოიდებმა შეინარჩუნეს რიგი ძველი ნიშან-თვისებები, რომლებიც სხვა სხივფარფლიან თევზებს არ აქვთ: ჩონჩხში მრავალი ხრტილია, ზოგიერთს შემორჩენილი აქვს ქორდა, მალები უსხეულოა, ქალის შიდა კოლოფი ხრტილოვანია; ქვედა ყბა შედგება მრავალი გაძვალებული ნაწილისგან. ქერცლი (განოიდური, რომბული) ზემოდან დაფარულია ემალისებრი ნივთიერებით (განოინით). კუდის ფარფლი ჰეტეროცერკალურია. შენარჩუნებულია საშხეფი — სპეციალური ნახვრეტი სალაყუჩე სარქვლის ზემოთ (როგორც ზვიგენებს) და, სხვადასხვა ხარისხით, სპირალური სარქველი ნაწლავში და არტერიული კონუსი გულში. დღეისათვის მცხოვრები სახეობები გაერთიანებულია ორ ჯგუფში: 1) ხრტილოვანი განოიდები (*Chondrostei*, *Chondrosteimorpha*) ორი რიგით — ზუთხისნაირნი და მრავალფარფლასნაირნი (ეს უკანასკნელი სადავოა); 2) ძვლიანი განოიდები, ანუ მთელძვლოვანნი (*Holostei*, *Holosteimorpha*) ასევე ორი რიგით — ამიისნაირნი (*Amiiformes*) ერთადერთი სახეობით (შლამის თევზი) და ჯავშნიანნი (*Lepisosteiformes*) ერთი ოჯახით (კაიმანისებრი თევზები). ძვლიან განოიდებს ახასიათებთ საღერძე ჩონჩხის გაძვალება და საცურავი ბუშტის უჯრედოვნება, ამ უკანასკნელს პრიმიტიული ფილტვის ფუნქცია შეუძლია შეასრულოს.

განოიდების ორი ჯგუფის ნათესაური კავშირის კლადოგრამა:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Actinopteri* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | **ხრტილოვანი განოიდები** |
|   |
| ახალფარფლიანები | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | **მთელძვლოვანნი (ძვლიანი განოიდები)** |
|   |
|   | ძვლიანი თევზები |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

სქოლიო
------

1. ↑  *Решетников Ю. С.* Ганоидные рыбы // Большая российская энциклопедия. т. 6. — М. 2006. — стр. 388–389.
ბრტყელი განივი ტალღა.
სინათლე არის განივი ტალღის მაგალითი.
სფერული განივი ტალღის გავრცელება ორგანზომილებიან ბადეზე.
**განივი ტალღა** არის ტალღა, რომელშიც რხევის მიმართულება ტალღის გავრცელების (ენერგიის გადატანის) მიმართულების მართობულია. 

თუ რეზინის ზონარის ერთ ბოლოს დავამაგრებთ, ხოლო მეორეს ხელში დავიჭერთ და ვერტიკალური მიმართულებით ზევით-ქვევით ვამოძრავებთ, მაშინ ზონარში შეიძლება დავიმზიროთ განივი ტალღების გავცელება. ასეთივე ტალღების აღძვრა შეიძლება თუ ზონარის თავისუფალ ბოლოს ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვარხევთ ზონარის მართობულად. ანუ, განხილულ ტალღაში რხევა შეიძლება სრულდებოდეს ორი სხვადასხვა მიმართულებით (თუ ზონარი რაჭიმულია *x*-ღერძის გასწვრივ, მაშინ რხევა შეიძლება სრულდებოდეს როგორც *y*, ასევე *z* ღერძის პარალელურად). ასევე, თუ ხელს ვამოძრავებთ წრეზე საათის ისრის (ან საპირისპირო) მიმართულებით, მაშინ ზონარში გავცელდება იგივე მიმართულების სპირალური ტალღა. იმის გამო, რომ ზონარში ტალღის გავრცელებისას რხევა შეიძლება სრულდებოდეს ორი სხვადასხვა მიმართულებით (ან მათი გარკვეული კომბინაციით, როგორც სპირალურ ტალღაში) ამბობენ, რომ ზონარში ტალღები არის *ორგანზომილებიანი*. ორგანზომილებიანი განივი ტალღები ხასიათდება მოვლენით, რომელსაც პოლარიზაცია ეწოდება. ზემოტ განხილულ მაგალითში, ზევით-ქვევით ხელის მოძრაობით გამოწვეული ტალღა არის წრფივად პოლარიზებული, ხოლო ხელის წრიულად მოძრაობით გამოწვეული ტალღა წრიულად პოლარიზებული. ამ ორ მდგომარეობას შორის საშუალედო მდგომარეობას ელიფსური პოლარიზაცია ეწოდება. 

ელექტრომაგნიტური ტალღა ასევე არის ორგანზომილებიანი განივი ტალღა, და შესაბამისად იგივე თვისებებით ხასიათდება (თუმცა ამის ილუსტრირება გაცილებით ძნელია).

მაგალითები
----------

განივი ტალღების მაგალითებია S ტიპის სეისმური ტალღა და ელექტრომაგნიტური ტალღა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გრძივი ტალღა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სეისმური ტალღების ანიმაციების კატალოგი. დაარქივებული 2005-10-04 საიტზე Wayback Machine.
* განივი ტალღის ინტერაქტიური ანიმაცია
**გველეთის კოშკი და კოშკური სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ გველეთში. ორივე ნაგებობა მდინარე დევდარაკის მარცხენა ნაპირზე დგას. ნაგებობები თარიღდება XVI საუკუნით. 

კოშკი გეგმით კვადრატულია (4X4 მეტრი), ზემოთკენ შევიწროებული. იგი ნაგებია ნატეხი ქვით, მისი ფასადის ქვები გათლილია. შემორჩენილია სამი სართული. კოშკის ზედა ნაწილი, სართულშუა ხის გადახურვები და ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხე ჩამონგრეულია. თაღოვანი შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის აღმოსავლეთის კედელში. კოშკის პირველი სართული ყრუკედლებიანი დამხმარე სათავსია. მასში მოხვედრა მეორე სართულის იატაკიდან შეიძლებოდა. მეორე და მესამე სართულის კედლებში სათოფურებია. მესამე სართულზე აღმოსავლეთით ერთი მცირე თაღოვანი სარკმელიცაა. კოშკის კუთხეები შიგნით მთელ სიმაღლეზე გამაგრებულია ყოველ 0,5 მეტრზე გარდიგარდმო ჩასმული ქვის ბრტყელი ფილებით. 

კოშკური სახლი სამსართულიანია, სიდიდით ორჯერ აღემატება კოშკს. სახურავი, სართულსშორის გადახურვები და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთის კუთხე ჩამონგრეულია. შესასველელი მესამე სართულზეა, ჩრდილოეთით. პირველი და მეორე სართულის კედლებში პატარა ნიშებია. მესამე სართულის კედლებში რამდენიმე სარკმელ-სათოფურია გაჭრილი.

ლიტერატურა
----------

* *ზაქარია პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 451.
**გველეთის პირველი სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გველეთის ჩრდილოეთით, 0,8 კილომეტრზე, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, მაღალი კლდის ძირას. თარიღდება VI საუკუნის მიწურულით და VII საუკუნით დასაწყისით.

1991 წელს, სამაროვანი შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევების ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის რაზმმა (ხელმძღვანელი დ. მინდორაშვილი). გაითხარა 16 ინდივიდუალური და კოლექტიური სამარხი. სამარხები ნაგებია ქვიშაქვისა და ფიქლის დაუმუშავებელი ან ნაწილობრივ დამუშავებული ფილებით. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. სამარხების ძირი მიწატკეპნილია, ზოგიერთი მოგებულია ქვის ფილებით. მიცვალებულები დაკრძალული არიან პირაღმა გაშოტილი, ხელები ტანის გასწვრივ, თავით დასავლეთით. ზოგი მიცვალებული პირაღმაა გაშოტილი, გადაჯვარედინებული ფეხებით, თავით დასავლეთისკენ. სამაროვანში აღმოჩნდა რკინის შუბისპირები, დანები, რკინის, ბრინჯაოს და ვერცხლის ფიბულები, აბზინდები, ბალთები, ბეჭდები (მათ შორის — სასანური გემებით შემკული), ბრინჯაოს სამაჯური, ბრინჯაოს და ვერცხლის საყურეები, დიადემები, ბრინჯაოს სარკე, საკიდი ცხენოსნის გამოსახულებით, მინის, პასტის, სარდიონის, ქარვის, მთის ბროლის, გიშირის და სხვა მასალებისგან დამზადებული მძივები. მათგან ბევრია ინკრუსტირებულიც. სამარხებში გამოვლინდა ჩალისფრად და შავად გამომწვარი ხელადები, ბრინჯაოს ფიალა, კავადის (488-531 წლები) ვერცხლის მონეტა და სხვა. ზოგიერთ სამარხში დაფიქსირდა შალისა და აბრეშუმის ქსოვილის ნაშთები. გათხრებისას მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევების ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ლიტერატურა
----------

* *მინდორაშვილი დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 451-452.