**კლემენტინა ორლეანელი** (ფრანგ. Clémentine d'Orléans, ბულგ. Клементина Орлеанска; დ. 6 მარტი, 1817, ნუილი, საფრანგეთის სამეფო — გ. 16 თებერვალი, 1907, ვენა, ავსტრია-უნგრეთის იმპერია) — ორლეანელთა დინასტიის წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი ფილიპ I-ისა და დედოფალ მარია ამალიას ქალიშვილი. ბულგარეთის ცარ ფერდინანდ I-ის დედა.

ადრეული ცხოვრება
----------------

პრინცესა კლემენტინა დაიბადა 1817 წლის 6 მარტს შატო დე ნუილიში, პარიზიდან მოშორებით მდებარე პატარა ქალაქ ნუილიში. იგი იყო ორლეანის ჰერცოგ ლუი ფილიპისა და მისი ცოლის, მარია ამალია ნეაპოლელის მეექვსე შვილი და მეოთხე ქალიშვილი. დაბადებისას მას მადმუაზელ დე ბეჟოლეს წოდება მიანიჭეს, თუმცა მალევე ეს ორლეანის პრინცესობით შეუცვალეს. უკვე 1830 წელს, ივლისის რევოლუციის შემდეგ საფრანგეთის მეფე მამამისი, ლუი ფილიპ I გახდა და კლემენტინასაც საფრანგეთის პრინცესის წოდება მიენიჭა. 

როგორც მეფის ასული, კლემენტინა კარგ განათლებას იღებდა. ცნობილია, რომ მას ისტორიას რადიკალი ისტორიკოსი, ჟიულ მიშლე ასწავლიდა, რომელიც მას ძირითადად საფრანგეთის რევოლუციის „დიდებულებასა" და მნიშვნელობაზე ესაუბრებოდა ხოლმე.

ქორწინება
---------

როდესაც წამოიზარდა, მისმა მშობლებმა კლემენტინას საქმროს ძებნა მთელ ევროპაში დაიწყეს. 1836 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ კლემენტინა თავის ბიძაშვილს, ორი სიცილიის მეფე ფერდინანდ II-ს გაჰყვებოდა ცოლად, მას შემდეგ რაც მისი გლოვის დრო (ფერდინანდის ცოლი, დედოფალი მარია კრისტინა 1836 წელს დაიღუპა) გავიდოდა. 

კლემენტინა ქმართან ერთად 1850-იან წლებში
ამასობაში, კლემენტინას დის ქმარმა, ბელგიის მეფე ლეოპოლდ I-მა წამოჭრა მისი და თავისი ძმისწულის, პრინც ავგუსტ საქსენ-კობურგ-გოთელის ქორწინების იდეა, რომელსაც მჭირდო ნათესაური კავშირი ჰქონდა ბელგიის, დიდი ბრიტანეთის, ავსტრია-უნგრეთის, პორტუგალიის, ესპანეთის, ბრაზილიისა და მექსიკის სამეფო ოჯახებთან. იმავდროულად, 1840 წლის აგვისტოში ავგუსტის ბიძაშვილმა, პრინცმა ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა ცოლად შეირთო დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ვიქტორია, რამაც მისი, როგორც მომავალი სასიძოს პრესტიჟი, ცხადია, გაზარდა. 

1843 წლის 24 თებერვალს ვენაში საფრანგეთის ელჩმა შარლ ჟოზეფ დე ფლაომ ხელი მოაწერა კლემენტინასა და ავგუსტის საქორწინო კონტრაქტს. ამ შემთხვევაში იგი კლემენტინას ოფიციალური წარმომადგენელი იყო. იმავე წლის აგვისტოში ხელშეკრულებას ხელი ავგუსტის წარმომადგენელმაც, ბელგიის ელჩმა ბარონმა სალივანმაც მოაწერა. 

უშუალოდ ქორწინებამდე, პრინცი მეტერნიხის შეთავაზებით, წყვილი ერთად გადავიდა საცხოვრებლად ვენაში. მეტერნიხის აზრით, ასე უკეთ გაიგებდნენ, თუ რამდენად მოახდენდა კლემენტინა ადაპტირებას ვენის საიმპერატორო კარზე. კიდევ ერთი საკითხი ის იყო, თუ რა წოდება ექნებოდა მას ქორწინების შემდეგ. ავსტრიელთა პასუხი იყო, რომ ვენის კარზე ისინი მას აღიარებდნენ ბურბონთა სამეფო დინასტიის პრინცესად, თუმცა „მისი სამეფო უდიდებულესობით" არ მოიხსენიებდნენ, რამეთუ იგი არ იყო საიმპერატორო ოჯახის წევრის მეუღლე. ფრანგებს ეს პირობები არ მოეწონათ, ამიტომაც გადაწყდა, რომ პრინცი ავგუსტი უნდა გადასულიყო საცხოვრებლად საფრანგეთში. აქ იგი შეწყვეტდა ავსტრიის სამხედრო სამსახურში მსახურებას და საფრანგეთისაში გადავიდოდა, თუმცა წოდებები კვლავ ავსტრიული ექნებოდა.

ამრიგად, 1843 წლის 20 აპრილს შატო დე სენ-კლოდში პრინცესა კლემენტინა და პრინცი ავგუსტი დაქორწინდნენ. მათ ქორწინებას მრავალი ევროპელი მონარქი დაესწრო. წყვილს ქორწინებაში სულ ხუთი შვილი შეეძინა.

1848 წლის რევოლუცია და შემდეგ
-----------------------------

ავგუსტი და კლემენტინა თავიანთ შვილებთან ერთად
1848 წელს საფრანგეთში კიდევ ერთი რევოლუცია მოხდა, რომლის დროსაც კლემენტინას მამის მმართველობა დაემხო და ქვეყნის სათავეში ისევ ბონაპარტები მოვიდნენ. ორლეანელთა სამეფო ოჯახი ახალმა მთავრობამ ქვეყნიდან გააძევა, თუმცა მანამ, სანამ ახალ თავ შესაფარს იპოვნიდნენ, კლემენტინა და მისი ქმარი ვერსალში გაჩერდნენ. ამის შემდეგ ისინი მატარებლით გაემგზავრნენ და ყოფილ მეფე ლუი ფილიპს შეუერთდნენ ემიგრაციაში, დიდ ბრიტანეთში. მათ ლონდონში არც ისე დიდი ხანი დაჰყვეს და მალევე გაემგზავრნენ გერმანიაში, ავგუსტის მშობლიურ კობურგში. სულ მალე მათ კობურგიც დატოვეს და ვენის საიმპერატორო კარზე გადავიდნენ, სადაც ავგუსტმა აღიდგინა ძველი პოზიციები.

ავსტრიიდან კლემენტინა აქტიურ ანტიბონაპარტისტულ კამპანიას აწარმოებდა, რათა საფრანგეთში ორლეანელთა მმართველობა აღედგინა. მან უარი განუცხადა ნაპოლეონ III-ს შეთავაზებულ 200,000 ფრანკზე, რის სანაცვლოდაც იგი კლემენტინასაგან მემკვიდრეობის უარყოფას ითხოვდა. 

1851 წელს კლემენტინა კვლავ ჩავიდა დიდ ბრიტანეთში, სადაც იგი დედოფალმა ვიქტორიამ მიიღო. თუმცაღა, ვიქტორიას ეშინოდა, რომ ფრანგი პრინცესის დიდ ხანს შეფარება საფრთხეს უქმნიდა მის ისედაც იმ პერიოდში არასტაბილურ მმართველობას, ამიტომაც კლემენტინა იძულებული გახდა ლონდონი დაეტოვებინა, რის შემდეგაც ცოტა ხნით ესპანეთში ჩავიდა, შემდეგ კი ისევ ვენას დაუბრუნდა. 

მრავალწლიანი ქორწინების შემდეგ, 1881 წლის 26 ივლისს, 63 წლის ასაკში კლემენტინას ქმარი, პრინცი ავგუსტი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ კლემენტინამ კიდევ თითქმის 30 წელს იცოცხლა, თუმცა მეორედ აღარ გათხოვილა.

ბულგარეთის მთავრის არჩევნები
----------------------------

დაქვრივების შემდეგ კლემენტინამ გააანალიზა, რომ დედოფალი ვერასოდეს გახდებოდა, ამიტომაც მან მთელი თავისი ძალისხმევა იმაში ჩადო, რომ პრინცი ფერდინანდი, თავისი საყვარელი შვილი, მეფედ ექცია. მას მიაჩნდა, რომ როგორც ლუი ფილიპ I-ის შვილიშვილს, მის ვაჟს მეფობა ეკუთვნოდა, ხოლო რომელი ქვეყნის, ეს უკვე მეორე ხარისხოვანი იყო. 

ამ მიზნის მისაღწევად კლემენტინამ ფერდინანდი მრავალმხრივი განათლებით უზრუნველყო. პრინცი ფერდინანდი თავისუფლად ფლობდა რამდენიმე უცხო ენას, კარგად ერკვეოდა ხელოვნებაში, პოლიტიკაში და ინტერესდებოდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებითაც. კლემენტინას აზრით, ეს თვისებები მის ვაჟს „შესანიშნავ ხელმწიფედ" აქცევდა.

მას შემდეგ, რაც რამდენიმესაუკუნიანი დუმილის შემდეგ ბულგარეთმა ოსმალეთისაგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და ბულგარელებმა თავიანთი მთავრის არჩევნები გამოაცხადეს, კლემენტინა ერთობ გააქტიურდა. იგი ყველანაირად ეცადა, რომ ფერდინანდი ბულგარეთის მთავარი გამხდარიყო.

1887 წლის 7 ივლისს ფერდინანდ I ბულგარეთის მთავარი ხდება, თუმცა საქმე ამით არ დასრულებულა. იგი აქტიურად ცდილობდა, რომ სხვა ევროპელი მონარქების მხრიდან თავისი ვაჟის ბულგარეთის სუვერენულ მმართველად აღიარება მოეპოვებინა. ცხადია, მათმა ნათესავებმა, რომლებიც ავსტრია-უნგრეთს, ბელგიას, დიდ ბრიტანეთს, ესპანეთსა და პორტუგალიას მართავდნენ, მაშინვე სცნეს იგი სუვერენად, თუმცა სხვა ქვეყნების შემთხვევაში არც ისეთი მარტივი სიტუაცია იყო. საბოლოოდ, კლემენტინამ მოახერხა და მოიპოვა გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ II-ისა და ოსმალეთის სულთან აბდულჰამიდ II-ის აღიარებებიც.

იმავდროულად, კლემენტინამ გამონახა დრო, რომ ფერდინანდის სამეფო გვირგვინზეც ეზრუნა. ვინაიდან ბულგარეთის წინა მეფეთა გვირგვინი უბრალოდ აღარ არსებობდა, ახლის ჩამოსხმა იყო საჭირო. მისი ბრძანებით ფერდინანდისათვის დაამზადეს ერთობ დიდი და ძვირფასი სამეფო გვირგვინი, თუმცაღა, შემდეგში თავად ფერდინანდმა მის დიზაინში არაერთი ძირეული ცვლილება შეიტანა.

კლემენტინა ბულგარეთში
---------------------

კლემენტინა 1888 წელს
მთავრად არჩევის შემდეგ კლემენტინა თავის ვაჟს ბულგარეთში გაჰყვა. როგორც ახალი სუვერენის დედა, კლემენტინა თავის ახალი სამშობლოში მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო. მდიდარმა კლემენტინამ აქ პოპულარობა მალევე მოიპოვა, რამეთუ იგი ქონებას არ იშურებდა ქვეყნისათვის. მან ოთხი მილიონი ფრანკი გაიღო ბულგარეთის სარკინიგზო ხაზის ასაგებად, რომელიც ბულგარეთს უკვე მთელს ევროპასთან აკავშირებდა. იგი მიიჩნევდა, რომ მისი საქველმოქმედო საქმიანობა დადებითად აისახებოდა ფერდინანდის იმიჯზე. ამისათვის მან არაერთი საქველმოქმედო ფონდი დააარსა და ააშენა სკოლები, საავადმყოფოები ასევე უსინათლოთა და სმენადაქვეითებულთა სკოლა. მალევე კლემენტინა გახდა ბულგარეთის წითელი ჯვრის ერთ-ერთი დამაარსებელიც.

ამ ყველაფერთან ერთად, ბულგარეთში მას ქედმაღალი ქალის სახელიც ჰქონდა, რამეთუ იგი ყველას ზიზღით უყურებდა, ვინც სამეფო წარმომავლობისა არ იყო. თუმცაღა, იგი მაინც ახერხებდა ბულგარელი დიდებულების გაოცებას თავისი „სხარტი და ენამახვილი" იუმორით. ცნობილია ისიც, რომ თურქულ ყაიდაზე გადასული ბულგარელები კლემენტინამ აზიარა დასავლურ კულტურას და სწორედ მან ასწავლა მათ დანა-ჩანგლის ხმარება.

ცნობილია, რომ ამ პერიოდში კობურგში ვიზიტისას კლემენტინა თავის ძველ მეგობარს, დედოფალ ვიქტორიას შეხვდა, რომელიც თავის გერმანელ ნათესავებს სტუმრობდა და მასთან ერთად ისადილა კიდეც. 

როგორც ამბობდნენ, იგი იყო „ერთ-ერთი უჭკვიანესი ქალი მთელს ევროპაში". კლემენტინა ცნობილი იყო თავისი „გამჭრიახი გონებით, მას გასაოცრად ესმოდა ევროპული პოლიტიკა და კარგი დიპლომატიური ალღო ჰქონდა". ცნობილია, რომ იგი ფერდინანდს ხშირად აგზავნიდა საზღვარგარეთ დიპლომატიურ მისიებში, რათა ყველას გაეგო, თუ ვინ იყო „ბულგარეთის ნამდვილი მმართველი".

კლემენტინას ვაჟი, ფერდინანდ I და მისი ცოლი, პრინცესა მარია ლუიზა 1893 წელს
პრინცესა კლემენტინა ასევე დიდ ყურადღებას უთმობდა ფერდინანდის ქორწინების საკითხს. როგორც ცნობილია, იგი თავიდან მის დაქორწინებას თავისი ძმის შვილიშვილზე, პრინცესა ელენ ორლეანელზე ცდილობდა, თუმცა არაფერი გამოუვიდა. საბოლოოდ, 1893 წლის 20 აპრილს კლემენტინამ მოახერხა და ფერდინანდი დააქორწინა პრინცესა მარია ლუიზა დე ბურბონ-პარმელზე, პარმის, პიაჩენცისა და გუასტალის ჰერცოგ რობერტო I-ისა და პრინცესა მარია პია დე ბურბონ-სიცილიელის უფროს ქალიშვილზე, რომელიც აგრეთვე ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა ზიტა დე ბურბონ-პარმელის და იყო. 

1896 წელს ცნობილი გახდა, რომ კლემენტინამ ფერდინანდთან „ურთიერთობა გაწყვიტა". ამის მიზეზი ის იყო, რომ ფერდინანდმა თავისი ვაჟები მართლმადიდებლებად მონათლა, კლემენტინას კი სურდა, რომ თავისი შვილიშვილები კათოლიკური წესებით აღზრდილიყვნენ. მის აზრს იზიარებდა მისი რძალიც, თუმცა მათ ვერაფერი გააწყვეს. 1899 წელს მარია ლუიზა პნევმონიით გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მათი შვილების აღზრდაზე პასუხისმგებლობა კლემენტინამ აიღო თავის თავზე. სწორედ ამის შემდეგ შერიგდა საბოლოოდ დედა-შვილი. 

1903 წელს კლემენტინა თავის შვილიშვილთან, კრონპრინც ბორისთან ერთად მიემგზავრებოდა სერბეთში, რა დროსაც მათი მატარებელი მეორეს შეეჯახა. კლემენტინამ მსუბუქი ტვინის შერყევა მიიღო, თუმცა ისიც და ბორისიც გადარჩნენ.

ასაკის მატებასთან ერთად კლემენტინას სულ უფრო უქვეითდებოდა სმენა, რის გამოც იგი თანდათან დამოკიდებული ხდებოდა გარშემომყოფებზე, რომელთაც იგი ყოველთვის „უფრო ხმამაღლა" საუბარს სთხოვდა. მიუხედავად იმისა, რომ მას უკვე გადაბიჯებული ჰქონდა ოთხმოცი წლისთვის, კლემენტინა ხშირად მიემგზავრებოდა პარიზში, რომელიც თავიდან მას ტკივილს აყენებდა, რამეთუ 48 წლის რევოლუციას ახსენებდა, თუმცა საბოლოოდ ეს დაავიწყდა და იქ მხოლოდ მოდის ახალი ტენდენციების შესასწავლად დადიოდა.

გარდაცვალება და დაკრძალვა
-------------------------

მიუხედავად იმისა, რომ იგი მოესწრო საერთაშორისო დონეზე ფერდინანდის ბულგარეთის მთავრად ცნობას, კლემენტინა სულ ერთი წლით ადრე გარდაიცვალა, სანამ მისი ოცნება ახდებოდა: მისი ვაჟი ბულგარეთის მეფე (იგივე ცარი) გახდა. 

1898 წლის თებერვალში კლემენტინას ფილტვების ანთება ჰქონდა და მიუხედავად იმისა, რომ გადაიტანა, მისი ჯანმრთელობა სერიოზულად შეირყა ამის შემდეგ. 1907 წელს იგი გრიპით დაავადდა და მისი ასაკის გათვალისწინებით, იგი თავადვე შიშობდა, რომ ამას ვეღარ გაუძლებდა. როგორც ამბობდნენ, კლემენტინას გრიპმა გაუარა, თუმცა საგრძნობლად დასუსტდა.

კლემენტინა ორლეანელი 1907 წლის 16 თებერვალს, ვენაში გარდაიცვალა, 89 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს კობურგში, მისი ქმრის გვერდით. მეორე წელს, 1908 წელს ფერდინანდი მეფე ხდება და მეორე ცოლსაც ირთავს.

შვილები
-------

| სახელი | სურათი | დაიბადა | გარდაიცვალა | ზოგადი ცნობები |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ფილიპე |  | 28 მარტი, 1844
პარიზი, საფრანგეთი | 3 ივლისი, 1921
კობურგი, გერმანია
(77 წლის) | საქსენ-კობურგისა და გოთა-კოჰარის დინასტიის მეთაური. ცოლად შეირთო პრინცესა 
ლუიზა ბელგიელი, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი. |
| ლუდვიგ 
ავგუსტი |  | 8 აგვისტო, 1845
ო, საფრანგეთი | 14 სექტემბერი, 1907
კარლოვი, ჩეხეთი
(62 წლის) | საქსენ-კობურგისა და გოთას პრინცი, საქსონიის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო პრინცესა
ლეოპოლდინა ბრაზილიელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი ვაჟი. |
| კლოტილდა |  | 8 ივლისი, 1846
ნუილი, საფრანგეთი | 3 ივნისი, 1927
ალჩუტი, უნგრეთი
(80 წლის) | ცოლად გაჰყვა ერცჰერცოგ იოზეფ კარლ ავსტრიელს, რომელთანაც შეეძინა შვიდი 
შვილი, მათ შორის ორლეანის მომავალი ჰერცოგინია. |
| ამალია |  | 23 ოქტომბერი, 1848
კობურგი, გერმანია | 6 მაისი, 1894
მიუნხენი, გერმანია
(45 წლის) | ცოლად გაჰყვა ბავარიის ჰერცოგ მაქსიმილიან ემანუელს, რომელთანაც შეეძინა 
სამი ვაჟი. |
| ფერდინანდი |  | 26 თებერვალი, 1861
ვენა, ავსტრია | 10 სექტემბერი, 1948
კობურგი, გერმანია
(87 წლის) | ბულგარეთის ცარი 1887-1918 წლებში. ცოლად შეირთო მარია ლუიზა დე ბურბონ-
პარმელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის ცარი ბორის III. დაქვრივების
შემდეგ მეორედ დაქორწინდა ელეონორა როის ცუ კოისტრიცზე, თუმცა მასთან 
შვილები აღარ ჰყოლია. |

ტიტულები და წოდება
------------------

* **6 მარტი, 1817 - 6 მარტი, 1817:** *მისი მოწყალე უმაღლესობა მადმუაზელ დე ბეჟოლე;*
* **6 მარტი, 1817 - 20 აპრილი, 1843:** *მისი სამეფო უმაღლესობა პრინცესა კლემენტინა ორლეანელი;*
* **20 აპრილი, 1843 - 16 თებერვალი, 1907:** *მისი სამეფო უმაღლესობა კლემენტინა, საქსენ-კობურგისა და გოთას პრინცესა, საქსონიის ჰერცოგინია;*

წინაპრები
---------

| წინაპრები - კლემენტინა ორლეანელი |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. ლუი, ორლეანის ჰერცოგი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. ლუი ფილიპ I, ორლეანის ჰერცოგი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. ავგუსტა ბადენ-ბადენელი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. ლუი ფილიპ II, ორლეანის ჰერცოგი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. ლუი არმან II, კონტის პრინცი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. ლუიზ ანრიეტა დე ბურბონი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. ლუიზ ელიზაბეტ დე ბურბონი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. ლუი ფილიპ I, საფრანგეთის მეფე |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. ლუი ალექსანდრე, ტულუზის გრაფი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. ლუი ჟან მარი, პენტიევრის ჰერცოგი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. მარი ვიქტორია დე ნოალი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. მარი ადელაიდა დე ბურბონი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. ფრანჩესკო III, მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. მარია ტერეზა ფელიჩიტა დ’ესტე |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. შარლოტ აგლაე ორლეანელი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **კლემენტინა ორლეანელი** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. ფილიპე V, ესპანეთის მეფე |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. კარლოს III, ესპანეთის მეფე |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. ისაბელ ფარნეზე |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. ფერდინანდ I, ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. ავგუსტ III, პოლონეთის მეფე |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. მარია ამალია საქსონიელი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. მარია იოზეფა ავსტრიელი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. მარია ამალია ნეაპოლელი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. ლეოპოლდ I, ლოთარინგიის ჰერცოგი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. ფრანც I, საღვთო რომის იმპერატორი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. ელიზაბეტ შარლოტ ორლეანელი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. მარია კაროლინა ავსტრიელი |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. კარლ VI, საღვთო რომის იმპერატორი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. მარია ტერეზია, ავსტრიის იმპერატრიცა |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. ელიზაბეთ კრისტინა ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

 |

ლიტერატურა
----------

* Aronson, T. (1986) Crowns in conflict: the triumph and the tragedy of European monarchy, 1910–1918, J. Murray, London. ISBN 0-7195-4279-0.
* Barman, R. (2002) Citizen Emperor: Pedro II and the Making of Brazil, 1825–1891, Stanford University Press. ISBN 0-8047-4400-9.
* Constant, S. (1979) Foxy Ferdinand, 1861–1948, Tsar of Bulgaria, Sidgwick and Jackson, London. ISBN 0-283-98515-1.
* de Saint-Amand, I. (1895) The Revolution of 1848, Charles Scribner's Sons, New York.
* Ilchev, I. Kolev, V. & Yanchev, V. (2005) Bulgarian parliament and Bulgarian statehood, St. Kliment Ohridski University Press, ISBN 954-07-2197-0.
* Jobson, D. (1848) Career of Louis-Philippe: with a full account of the late revolution, E. Churton.
* Longford, E. (1987) Victoria R.I. George Weidenfeld & Nicolson Ltd, London. ISBN 0-297-17001-5.
* Mansel, P. (2001) Paris Between Empires, Phoenix, London. ISBN 1-84212-656-3.
* Princess Catherine Radziwill (1916, reprinted 2010) Sovereigns and Statesmen of Europe, Get Books, ISBN 1-4455-6810-1.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საფრანგეთის პრინცესები |
| --- |
|  |
| I თაობა | 
* ჰედვიგი, მონზის გრაფინია
* გიზელა, პონტიეს გრაფინია
 |
|  |
| II თაობა | 
* ჰედვიგი, ნევერის გრაფინია
* ადელა, ფლანდრიის გრაფინია
 |
|  |
| III თაობა | 
* კონსტანცია, ანტიოქიის პრინცესა
* სესილი, ტრიპოლის გრაფინია
 |
|  |
| IV თაობა | 
* კონსტანცია, ტულუზის გრაფინია
 |
|  |
| V თაობა | 
* მარი, შამპანის გრაფინია
* ალიქსი, ბლუას გრაფინია
* მარგარიტა, უნგრეთის დედოფალი
* ადელი, ვექსინის გრაფინია
* აგნესი, ბიზანტიის დედოფალი
 |
|  |
| VI თაობა | 
* მარი, ბრაბანტის ჰერცოგინია
 |
|  |
| VII თაობა | 
* იზაბელა
 |
|  |
| VIII თაობა | 
* იზაბელა, ნავარის დედოფალი
* ბლანში, კასტილიის ინფანტა
* მარგარიტა, ბრაბანტის ჰერცოგინია
* აგნესი, ბურგუნდიის ჰერცოგინია
 |
|  |
| IX თაობა | 
* ბლანში, ავსტრიის ჰერცოგინია
* მარგარიტა, ინგლისის დედოფალი
 |
|  |
| X თაობა | 
* იზაბელა, ინგლისის დედოფალი
* იზაბელა, ბრეტანის ჰერცოგინია
* ჟანა, ჰოლანდიის გრაფინია
* მარგარიტა, ბლუას გრაფინია
* კატრინი, ლათინთა იმპერატრიცა
* ჟანა, არტუას გრაფინია
* იზაბელა, ფონტერვუდის აბატისა
* მარი, კალაბრიის ჰერცოგინია
* იზაბელა, ბურბონის ჰერცოგინია
* ბლანში, ბოჰემიისა და გერმანიის დედოფალი
* ჟანა, საფრანგეთის დედოფალი
 |
|  |
| XI თაობა | 
* ჟანა, ნავარის დედოფალი
* ჟანა, ბურგუნდიის ჰერცოგინია
* მარგარიტა I, ბურგუნდიის გრაფინია
* იზაბელა, ვიენუას დოფინი
* ბლანში, ორლეანის ჰერცოგინია
 |
|  |
| XII თაობა | 
* ჟანა, ნავარის დედოფალი
* მარი, ბარის ჰერცოგინია
* იზაბელა, ვერტუს გრაფინია
 |
|  |
| XIII თაობა | 
* იზაბელა, ინგლისის დედოფალი
* ჟანა, ბრეტანის ჰერცოგინია
* მარი, პუასუს აბატისა
* მიშელი, ბურგუნდიის ჰერცოგინია
* კატრინი, ინგლისის დედოფალი
 |
|  |
| XIV თაობა | 
* რადეგონდა, ავსტრიის ჰერცოგინია
* იოლანდა, სავოიის ჰერცოგინია
* მადლენი, ვიანის პრინცესა
* ჟანა, ბურბონის ჰერცოგინია
* კატრინი, შაროლუას გრაფინია
 |
|  |
| XV თაობა | 
* ანა, ბურბონის ჰერცოგინია
* ჟანა, საფრანგეთის დედოფალი
 |
|  |
| XVI თაობა | 
* კლაუდია, საფრანგეთის დედოფალი
* რენე, ფერარასა და მოდენას ჰერცოგინია
 |
|  |
| XVII თაობა | 
* მადლენი, შოტლანდიის დედოფალი
* მარგარიტა, სავოიის ჰერცოგინია
 |
|  |
| XVIII თაობა | 
* ელიზაბეტი, ესპანეთის დედოფალი
* კლაუდია, ლოთარინგიის ჰერცოგინია
* მარგარიტა, საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი
 |
|  |
| XIX თაობა | 
* მარი ელიზაბეტი
 |
|  |
| XX თაობა | 
* ელიზაბეტი, ესპანეთის დედოფალი
* კრისტინა მარია, სავოიის ჰერცოგინია
* ანრიეტა მარია, ინგლისის დედოფალი
 |
|  |
| XXI თაობა | 
* ანა მარი ლუიზა, მონპესიეს ჰერცოგინია
* მარგარიტა ლუიზა, ტოსკანის დიდი ჰერცოგინია
* ელიზაბეტ მარგარიტა, გიზის ჰერცოგინია
* ფრანსუაზ მადლენი, სავოიის ჰერცოგინია
 |
|  |
| XXII თაობა | 
* მარია ლუიზა, ესპანეთის დედოფალი
* ანა მარია, სარდინიის დედოფალი
* ელიზაბეტ შარლოტა, ლოთარინგიის ჰერცოგინია
 |
|  |
| XXIII თაობა | 
* ლუიზა ელიზაბეტი, პარმის ჰერცოგინია
* ანა ანრიეტა
* მარი ადელაიდა, ლუვუას ჰერცოგინია
* ვიქტორია ლუიზა
* სოფი ფილიპინა
* ლუიზა მარი
 |
|  |
| XXIV თაობა | 
* მარი კლოტილდა, სარდინიის დედოფალი
* ელიზაბეტი
 |
|  |
| XXV თაობა | 
* მარი ტერეზა, საფრანგეთის დედოფალი
 |
|  |
| XXVI თაობა | 
* ლუიზ მარი, ბელგიის დედოფალი
* მარი კრისტინა, ვიურტემბერგის პრინცესა
* მარი კლემენტინა, საქსენ-კობურგ-გოთას მთავარი
 |

 |