recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**გიორგი კოდინე** (ბერძ. Γεώργιος Κωδινός) — ბიზანტიელი ისტორიული ქრონიკების ავტორი, რომლის ბიოგრაფია უცნობია. მას მიაკუთვნებენ ორ ნაწარმოებს: 

1) „პატრია" (*Patria Konstantinoupoleos*), სავარაუდოდ შეთხზული უნდა იყოს XI–XII საუკუნეებში. შედგება 5 ნაწილისაგან. მასში მოცემულია ქ. კონსტანტინოპოლის დაარსების ამბავი და ტოპოგრაფიული აღწერა. უკანასკნელი ნაწილი — „წმინდა სოფიოს ტაძრის აშენების შესახებ" — უმეტესად ლეგენდარულ ცნობებს შეიცავს. ნაშრომი შუა საუკუნეებში ქართულად ყოფილა თარგმნილი (ერთ-ერთი ხელნაწერი გამოსცა ექვთიმე თაყაიშვილმა);

2) თხზულება *De Officiis* ბიზანტიის სამეფო კარის თანამდებობათა კრებულია. იგი XIV საუკუნეში უნდა იყოს შედგენილი, ლიტერატურაში ფსევდოკოდინეს ნაწარმოებს უწოდებენ. მასში მოიპოვება მოკლე ცნობა საქართველოს მეფის ბაგრატ IV-ის ასულის, ბიზანტიის დედოფლის მარიამის შესახებ.

ლიტერატურა
----------

* *ლომოური ნ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 28.
* Lambecii, "De Georgii Codini Vita et Scriptis, Brevis dissertatio". In: Immanuel Bekker (a cura di), George Codinus, Excerpta de antiquitatibus Constantinopolitanis ex recognitione Immanuelis Bekkeri. E. Weber, 1843, pp. XIII-XIV, (ინტერნეტ ვერსია)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „George (Georgios Kodinos) Codinus", Encyclopaedia Britannica, 1911, Vol. 6, p. 636 დაარქივებული 2008-10-12 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 95004260
* BNE: XX1240476
* BNF: cb122319991 (data)
* CiNii: DA0412421X
* GND: 100967949
* ISNI: 0000 0001 1027 6164
* LCCN: n81124621
* NKC: jo2014804362
* NLP: A11881987
* NSK: 000134762
* NTA: 070487723
* RERO: 02-A000037305
* The SBN id UFIV122730 is not valid.
* SUDOC: 03102145X
* VIAF: 30151776781418011537
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 30151776781418011537

 |
**გიორგი მაზნიაშვილის სახლ-მუზეუმი** — გიორგი მაზნიაშვილის სახელობის მუზეუმი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ სასირეთში. მუზეუმი გაიხსნა 2007 წელს, მას შემდეგ, რაც გენერლის მშობლიურ სახლს ჩაუტარდა რესტავრაცია.

მუზეუმში გამოფენილია 122 ექსპონატი: გენერლის პირადი ნივთები, ფოტო სურათები, იარაღები, რუკები, ავეჯი, ხალიჩები, ჭურჭელი და ა. შ. 

სახლი ერთსართულიანია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და ხე. სახლი ოროთახიანია. ოთახებს შუა დატანებულია ორი ხის კარი. ადგილ-ადგილ ვხვდებით აგურის წყობას. სახლის ორივე გვერდითა ფასადის კედელი ყრუა. უკანა კედელზე დატანებულია ერთი კარი და ოთხი ფანჯარა. როგორც მთავარ ფასადს, ასევე უკანას მთელ სიგრძეზე მიუყვება აივანი, რომელიც სამხრეთიდან ყრუ კედლითაა დასრულებული. აივნების მთავარ მხატვრულ ეფექტს ქმნის ჭვირული მოაჯირი და ფარდები. მოაჯირზე ორნამენტის შესაქმნელად ამოხერხილია ნახევარწრიული, რომბისებური და წრიული სახეები, ხოლო სამკუთხა და ირეგულარული ფორმები ფარდებზე. აივნების გადახურვის კონსტრუქცია ეყრდნობა შვიდ რვაკუთხა ხის სვეტს. მთავარი ფასადის ზემოთ ხის ფიცრებით შექმნილი ფრონტონია, რომელიც შემოსაზღვრულია ორმხრივ დაქანებული სახურავითა და ხერხულა ლავგარდანით. ფრონტონი ქვემოდან ეყრდნობა პროფილირებულ კრონშტეინებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 26463
* დაუმარცხებელი გენერალი გიორგი მაზნიაშვილი
**გურამ ლუარსაბის ძე გრიგოლია** (დ. 14 ოქტომბერი, 1938, თბილისი) — ქართველი ჰიდროენერგეტიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი (1996). 

1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკური მშენებლობის სპეციალობით. მუშაობდა საპროექტო-საძიებო და სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტ „თბილჰიდროპროექტში", 1965–1972 წლებში — ენერგეტიკის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, ხოლო 1972–1993 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის ჰიდროლოგიისა და ნიადაგმცოდნეობის კათედრაზე; 1997–2006 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე. შეთავსებით მუშაობდა ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტში კატასტროფულ მოვლენათა სექტორის გამგედ; იქვე, 2009 წლიდან წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. გრიგოლიას ძირითადი სამეცნიერო შრომები ეძღვნება მდინარის ჩამონადენის პროცესის მათემატიკურ აღწერასა და მოდელირებას, გლობალური დათბობის ზეგავლენას კლიმატზე. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2001).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 155.
**გურამ თუშიშვილი** (დ. 5 თებერვალი, 1995, კოჯორი, საქართველო) — ქართველი ძიუდოისტი, რომელიც 2018 წელს გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი +100 კგ წონით კატეგორიაში, აგრეთვე 2017 წელს ის გახდა ევროპის ჩემპიონი ამავე წონის კატეგორიაში. 2019 წლის 27 მარტს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მან მიიღო ორთვიანი დისკვალიფიკაცია, რომლის ათვლაც 29 მარტიდან დაიწყო, ამის მიზეზი გახდა ის, რომ მან მიიღო მონაწილეობა კურაშის მსოფლიო ჩემპიონატზე, ხოლო სპორტსმენებს, ვინც არიან ძიუდოს საერთაშორისო რეიტინგში, ეკრძალებათ სპორტის სხვა ძალისმიერ სახეობებში მონაწილეობა.

მედლები
-------

2017
1st, gold medalist(s) გრანდ სლემი, ბაქო
1st, gold medalist(s) მსოფლიო მასტერსი, პეტერბურგი
2018
1st, gold medalist(s) გრან პრი, თბილისი
1st, gold medalist(s) გრან პრი, ზაგრები
1st, gold medalist(s) მსოფლიო მასტერსი, გუანჯოუ
2019
1st, gold medalist(s) ევროპული თამაშები, მინსკი
2020
1st, gold medalist(s) გრან სლემი დიუსელდორფი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ თუშიშვილი JudoInside.com-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  IJF პროფილი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-09-26. ციტირების თარიღი: 2018-12-22.
2. ↑  გურამ თუშიშვილი დისკვალიფიკაციით დაისაჯა
**გურამ რამიშვილი** (დ. 1932, თბილისი — გ. 1998) — ქართველი ენათმეცნიერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოსოფოსი, გერმანისტი, ჰუმბოლდტოლოგი, თბილისის გერმანული სკოლის დამფუძნებელი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიური ენების განყოფილება. 1958 წელს — ასპირანტურა გიორგი ახვლედიანის ხელმძღვანელობით. 

1973 წლიდან ხელმძღვანელობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრას. 1973 წელს გახდა ჰუმბოლდტის სახელობის ფონდის პირველი ქართველი სტიპენდიანტი და 1974 წლამდე მუშაობდა ბონის უნივერსიტეტში (გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა). 1990-1995 წლებში იყო ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა ინსტიტუტის რექტორი. მისი მეცნიერული კვლევის მთავარი მიმართულება იყო ენის ფილოსოფია, ჰუმბოლდტოლოგია, სემანტიკის თეორია. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი ნაშრომი, მათ შორის ოთხი წიგნი. მისი რედაქციით, წინასიტყვაობითა და კომენტარებით დაიბეჭდა ვ. ფონ ჰუმბოლდტის თხზულების რუსული თარგმანი. გურამ რამიშვილმა შემოიკრიბა კვალიფიცირებული ახალგაზრდები, რომლებიც არაავტორიტარული პრინციპებით მოქმედ სკოლაზე ოცნებობდნენ. 1982 წელს მან დააფუძნა ახალი სკოლა, რომელიც რამდენიმე წელიწადში ეგრეთ წოდებულ „გერმანული სკოლების ქსელად" გადაიქცა. ამ სკოლებში გერმანული და სხვა უცხო ენების გაღრმავებული სწავლება უპირველეს ყოვლისა დედა ენის ქართულის სრული სისავსით აღქმასთან და ათვისებასთან არის კოორდინირებული. მიღებული აქვს 1989 წელს ძმები გრიმების სახელობის გერმანიის სახელმწიფო პრემია, გერმანელი ენათმეცნიერის ლეო ვაისგერბერის სახელობის მედალი თვით ლ. ვაისგერბერის რეკომენდაციით (ბონის უნივერსიტეტი, გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჰუმბოლდტის ენის თეორიის ზოგი საკითხი", დაიცვა 1960 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ენის შინაფორმის პრობლემა თანამედროვე ლინგვისტიკაში", დაიცვა 1970 წელს (იენის ფრიდრიხ შილერის სახელობის უნუვერსიტეტი).

ჯილდოები
--------

* 1998 — ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* დედაენის თეორია: დედაენა, მისი ფუნქციები და მისი სწავლება, თბ. ქრონოგრაფი, 2002, გვ. 188 ISBN 9992883057
* შესავალი ენის ანთროპოლოგიაში = Einleitung in die Sprachanthropoligie: ნაკვ. 1, ფერდინანდ დე სოსიური, თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1996, გვ. 84
* ენათა შინაარსობრივი სხვაობა ენათმეცნიერებისა და კულტურის თეორიის თვალსაზრისით, თბ. თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1995, გვ. 200
* ენის ენერგეტული თეორიის საკითხები, თბ. განათლება, 1978, გვ. 230

ლიტერატურა
----------

* ქართველი ფილოსოფოსები: IV საუკუნიდან XX საუკუნის ჩათვლით: ცნობარი, ბათუმი, 2004, გვ. 144
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 3, თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი, თბ. 2001, გვ. 220

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ რამიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**გურამ შალვას ძე დავითაია** (დ. 20 სექტემბერი, 1939, ხონი — გ. 11 ნოემბერი, 2014 ) — ქართველი ბავშვთა ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1992). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (თსსი) პედიატრიული ფაკულტეტი (1966), სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტისს ფიზიკა–მათემატიკის ფაკულტეტი (1969). 1966–1969 წლებში იყო ყაზახეთის ცელინოგრადის ოლქის, მაკინსკის რაიონის მთავარი ექიმის მოადგილე; 1969–1974 წლებში — თსსი-ის ბავშვთა ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი, 1989–1992 წლებში — თსსი-ის სასწავლო-მეთოდური განყოფილების გამგე, 1991 წლიდან — ბავშვთა ქირურგიის კათედრის პროფესორი, 2005–2006 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტის დეკანი, შემდეგ პედიატრიული მიმართულების ასოცირებული პროფესორია. დავითაიას სამეცნიერო შრომები ეხება ბავშვთა ქირურგიის აქტუალურ საკითხებს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 270.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ დავითაია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ექიმთა პოსტდიპლომური განათლების ასოციაცია
**გურამ რუხაძე** (დ. 15 აპრილი, 1961, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მეცნიერი და ბიზნესმენი. კომპანია ვიტ ჯორჯიას და ამავე სახელწოდების საფეხბურთო კლუბის პრეზიდენტი და მფლობელი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1961 წლის 15 აპრილს, თბილისში. 1978 წელს დაამთავრა თბილისის 31-ე საშუალო სკოლა. 1978-1983 სწავლობდა საქართველოს ზოოვეტ ინსტიტუტში. 1984 წელს ჩააბარა, ექსპერიმენტალური ვეტერინარიის საკავშირო ინსტიტუტში, მოსკოვში.

1987 წელს იმავე ინსტიტუტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. გურამ რუხაძე აგრძელებდა სამეცნიერო საქმიანობას და 1990 წელს სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა მოსკოვის მოლეკულური ბიოლოგიის ინსტიტუტში. სამეცნიერო საქმიანობის პარალელურად გურამ რუხაძემ 1988 წელს დაიწყო ბიზნესი — დააფუძნა კომპანია ვიტ ჯორჯია. 1991 წელს ჩამოვიდა საქართველოში, მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტში. 1997 წელს ჩამოაყალიბა საფეხბურთო კლუბი „ვიტ ჯორჯია".
1998 წელს „ვიტ-ჯორჯიამ" კლუბმა საქართველოს ეროვნული ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში დაიკავა „მორკინალი-კოდაკოს" ადგილი.

გურამ რუხაძის საკუთრებაშია მცხეთის ცენტრალური სტადიონი მცხეთა-პარკი. ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ რუხაძე დაარქივებული 2016-10-31 საიტზე Wayback Machine.  — Witgeorgia.ge
* ვიტ ჯორჯიას ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑  „აფხაზეთის ომიდან „ვიტ-ჯორჯიაში". Qronikaplus.ge (8 მარტი, 2015). ციტირების თარიღი: 25 ივლისი, 2018.
2. ↑  პრეზიდენტი გურამ რუხაძე. „ვიტ-ჯორჯია".  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-08-29. ციტირების თარიღი: 25 ივლისი, 2018.
**გურამ თაყნიაშვილი** (დ. 1938, სოფელი მამულა, დმანისის რაიონი — გ. 21 მარტი, 2020, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ბიბლიოთეკარი. თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკის დირექტორი 1975-1982 წლებში. საქართველოს პარლამენტის ილია ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბიბლიოთეკის, მეცნიერების, კულტურისა და სამოქალაქო განათლების დეპარტამენტის, ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და სტანდარტების განყოფილების უფროსი.

ბიოგრაფია
---------

გურამ თაყნიაშვილი დაიბადა 1938 წელს, დმანისის რაიონის სოფელ მამულაში. დაამთავრა თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და ბიბლიოგრაფიის ფაკულტეტი 1966 წელს. იმავე წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკაში ბიბლიოთეკარად; 1975-1982 წლებში იყო ამავე ბიბლიოთეკის დირექტორი; 1982 წლიდან 2020 წლამდე მუშაობდა საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და სტანდარტიზაციის განყოფილების უფროსად. 1995-1996 წლებში მონაწილეობდა საბიბლიოთეკო საქმის იურიდიული საფუძვლების შემუშავებაში. განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის მას ჟურნალ „საქართველოს ბიბლიოთეკის" გამოცემის საქმეში. გამოქვეყნებული აქვს 180-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. 

გურამ თაყნიაშვილი გარდაიცვალა 2020 წლის 21 მარტს, თბილისში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ თაყნიაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* გურამ თაყნიაშვილი
* გურამ თაყნიაშვილი - საბიბლიოთეკო ქსელი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბიბლიოთეკო საქმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი – გურამ თაყნიაშვილი გარდაიცვალა. kvira.ge. ციტირების თარიღი: 24 ივნისი, 2020.
**გიორგი კონსტანტინეს ძე გოგიჩაძე** (დ. 28 ოქტომბერი, 1941, თბილისი) — ქართველი ბიოლოგი. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1983), პროფესორი (1991), ევროპის სამედიცინო ონკოლოგიის საზოგადოების (ESMO) საპატიო წევრი.

ბიოგრაფია
---------

1964 წელს დაამთავრა თსუ-ის ბიოლოგიის ფაკულტეტი. 1964-1966 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკისა და თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში სხვადასხვა სამეცნიერო თანამდებობაზე, 1970-1994 წლებში – ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ელექტრონული მიკროსკოპიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. გოგიჩაძე იკვლევს სიმსივნური ზრდის უჯრედულ მექანიზმებს, ისევე როგორც შეძენილი იმუნოდეფიციტის სინდრომის (შიდსის) განვითარების შესაძლებლობებს. 2005-2007 იყო თსსუ-ის ფსიქოთერაპიისა და ფსიქოსომატური მედიცინის ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. 2007 წლიდან ამავე ინსტიტუტის მიკრობიოლოგიისა და იმუნოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელია. ეწევა აგრეთვე პედაგოგიურ საქმიანობას, არის თსსუ-ის ბიოლოგიის, სამედიცინო გენეტიკისა და მიკრობიოლოგიის კათედრის პროფესორი. გოგიჩაძე ავტორია სამედიცინო ტერმინოლოგიის ქართულ-ინგლისურ- რუსულლათინური ლექსიკონის და 4 გამოგონებისა.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ბიოლოგიისა და მედიცინის დრამატული ფურცლები, თბ. 2009;
* Соматическая гибридизация и механизм злокачественной трансформации клеток, Тб. 1993.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ი.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 65.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგი გვახარია**. |

**გიორგი ბესარიონის ძე გვახარია** (დ. 1901, ქუთაისი — გ. 1 სექტემბერი, 1937) — რევოლუციონერი, სახელმწიფო მოღვაწე, მაკიივკის მეტალურგიული ქარხნის(რუსული)ქართ. დირექტორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქუთაისში. 15 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის გუბერნიის რევოლუციურ მოძრაობაში. 1921 წელს გადავიდა თბილისში და მუშაობდა რაიკომში ბიძის, სერგო ორჯონიკიძის ხელმძღვანელობით. 1922 წელს გადავიდა მოსკოვში და სწავლობდა საგარეო ვაჭრობის ინსტიტუტში. 1925 წელს გორგი გვახარია გაგზავნეს ლონდონში — ინგლისში სსრკ სავაჭრო მისიაში სამუშაოდ. მოსკოვში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატში ელექტროსადგურების მშენებლობის განყოფილების უფროსად, შემდეგ კი სახალხო კომისარიატის კაპიტალური მშენებლობის განყოფილების უფროსად. გვახარია მუშაობდა დონბასში — ის აკონტროლებდა უდიდესი მნიშვნელობის სამშენებლო პროექტებს: ააშენა ლუგანსკის ლოკომოტივების სამშენებლო ქარხანა(უკრ.)ქართ. დონეცკის მეტალურგიული ქარხანა, ზუჰრესის ექსპერიმენტული თბოელექტროცენტრალი, შტერივკის სახელმწიფო ელექტროსადგური და მაკიივკის მეტალურგიული ქარხანა. 1933 წელს დაინიშნა მაკიივკის მ. კიროვის სახელობის მეტალურგიული ქარხნის დირექტორად. მან პირველი იყო ქვეყნის მეტალურგიულ ინდუსტრიაში, რომელმაც უარი თქვა სახელმწიფო სუბსიდიებზე, გადაიყვანა ქარხანა სრულ თვითდაფინანსებაზე. საბჭოთა მრეწველობის განვითარებაში დამსახურებისთვის დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით.

1937 წელს, ს. ორჯონიკიძის გარდაცვალებიდან მალევე, ტროცკისტული საქმიანობის ბრალდებით სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა დააკავა და დახვრიტა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Директор Макеевского металлургического комбината

ლიტერატურა
----------

* Зенькович Н. А. Самые секретные родственники. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2005. — 512 с. — ISBN 5-94850-408-5.
**გულბათ გრიგოლის ძე ტორაძე** (დ. 14 ოქტომბერი, 1928, თბილისი, — გ. 17 ოქტომბერი, 2018, იქვე) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967), თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ემერიტუს-პროფესორი.

დაიბადა რუსეთის არმიის ყოფილი პორუჩიკის გრიგოლ ტორაძის და მერი ჭავჭავაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1950) და თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის ისტორიის განყოფილება (1952). 1952–1953 წლებში ასწავლიდა საქართველოს სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში, 1953 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1973–1976 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1976 წლიდან იყო კონსერვატორიის მუსიკის ისტორიის კათედრის გამგე. 1976 წლიდან იყო ქართული ენციკლოპედიის რედაქციის მუსიკის სექციის თავმჯდომარე, 1968–1973 და 1992–1995 წლებში — საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი. 1953 წლიდან ეწეოდა სამეცნიერო და კრიტიკულ-პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. მიღებული ჰქონდა ღირსების ორდენი (1999) და საქართველოს კულტურის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი" (2016).

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქართული მუსიკა საუკუნის გადასახედიდან (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1998. - 204გვ.. - ISBN: 999-28-51-04-X
* ნიკოლოზ გუდიაშვილი : რჩეული ნაწარმოებების ბიბლიოგრაფია (ავტორი). - თბილისი, ხელოვნება, 1990. - 19გვ.
* ქართული მუსიკის ისტორია : წ. 1. დამხმ. სახელმძღვ. კონსერვატორიის სტუდენტებისათვის (შემდგენელი). - თბილისი, განათლება, 1990. - 302გვ.
* ქართული ფეხბურთის დიდოსტატები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1987. - 70გვ.
* ანასტასია ვირსალაძე : მონოგრაფია (ავტორი). - თბილისი, ხელოვნება, 1981. - 191გვ.
* მუსიკალურ გზაჯვარედინებზე (ავტორი). - თბილისი, ხელოვნება, 1979. - 67გვ.
* Композиторы Грузии (ავტორი). - Тбилиси, Мерани, 1968. - 132с.
* იონა ტუსკია : მონოგრაფია (ავტორი). - თბილისი, საქ. მუსფონდის გამომცემლობა, 1962. - 73გვ.
* Симфонические произведения "Звиадаури" и "Миндиа" Шалвы Мшвелидзе. (ავტორი). - Москва, Музгиз, 1958. - 51с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გულბათ ტორაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ბოზუკ-კალე** (თურქ. Bozukkale) — ციხესიმაგრე თურქეთში, რიზეს აღმოსავლეთით, 3 კმ-ში, სოფელ გიუნდოღდუში. სხვა საზღვაო საფორტიფიკაციო ნაგებობების მსგავსად, ესაა ტრაპეზიუმი, ჩრდილოეთისკენ გაწეული მასიური საძირკვლით, რომელიც ვიწროვდება სამხრეთისკენ. ჩრდილოეთი მხარე ბუნებრივად დაცულია და აქ, შესაძლებელია, ხის კედლები ყოფილიყო, სამხრეთი კედელი კი კლდის ყელს იცავს. დასავლეთის კედლის ნაშთები აღარ იკითხება, ხოლო აღმოსავლეთის მხოლოდ 50 მ-ია გადარჩენილი. სავარაუდოდ, ეს საგუშაგო კოშკია, რომლის ზომაც ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 50 მ-ია, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთით 10 მ.

ციხე ცენტრალური გზის ზემოთ მაღალ ბორცვზე ყოფილა დაშენებული. ძეგლამდე ცენტრალური ტრასიდან სოფლის გზაც შედის. დაახლოებით 100 მეტრში გზა მარჯვნივ უხვევს და იწყება აღმართები. პირველივე მოსახვევში, იქ, სადაც ერთ-ერთი აქაური მკვიდრის სახლია აშენებული, ზღვისპირეთისაკენ წინწაზიდული ბორცვია. სწორედ თავის დროზე ციხეც ამ ბორცვზე ყოფილა აგებული. მშენებლებს ციხისათვის შესანიშნავი ადგილი შეურჩევიათ. აქედან შესანიშნავად მოჩანს როგორც ზღვა, ისე მთელი შემოგარენი. ციხესიმაგრე ამჟამად თითქმის საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. მისი დიდი ნაწილი აქ გზის გაყვანისა თუ სახლის მშენებლობის დროს გაუნადგურებიათ. დარჩენილი ტერიტორიის დიდი ნაწილიც აქვე მცხოვრებ პიროვნებას მოუსუფთავებია და საბოსტნედ გამოუყენებია. საძირკვლის ნაშთები შემორჩენილია მხოლოდ ბორცვის ჩრდილო-დასავლეთითა და აღმოსავლეთით. ციხის გეგმაზე, მშენებლობის ტექნიკაზე და თარიღზე საუბარი ჭირს. არაა გამორიცხული, ეს ძეგლი რიზეს ციხის ფორტპოსტი ყოფილიყო, ვინაიდან ჰინტერლანდისკენ აქედან არანაირი მნიშვნელოვანი გზა არ გადის.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2014, გვ. 37 ISBN 978-9941-0-6458-6
ბოზე-აინშტაინის სქემატური კონდენსაცია ტემპერატურის დიაგრამასთან მიმართებაში
**ბოზე-აინშტაინის კონდენსატი** (**BEC**) — აგრეგატული მდგომარეობა კონდენსირებული გარემოს ფიზიკაში, რომელიც წარმოიქმნება, როდესაც ბოზონების ძალიან დაბალი სიმკვრივის მქონე აირის ტემპერატურა აბსოლუტურ ნულს (−273.15 °C ან −459.67 °F) უახლოვდება. მსგავს პირობებში, ბოზონების დიდი ნაწილი იკავებს ყველაზე დაბალ შესაძლო კვანტურ მდგმარეობას (ინგლ. Quantum state), რის შედეგადაც, მიკროსკოპული კვანტური ფენომენი „ტალღის ფუნქციის ინტერფერენცია" (ინგლ. wavefunction interference) მაკროსკოპულად ხილვადი ხდება. „BEC" ფორმირდება ექსტრემალურად დაბალი სიმკვრივის (ჩვეულებრივ ჰაერზე დაახლოებით 100 000 ნაკლებად მკვრივი) აირის ულტრადაბალ ტემპერატურამდე გაცივების შედეგად.

ასეთი მდგომარეობის არსებობა პირველად 1924-1925 წლებში ალბერტ აინშტაინმა იწინასწარმეტყველა, რის შემდეგაც სატიენდრა ნათ ბოზემ გამოაქვეყნა პიონერული ნაშრომი ფიზიკის ახალი დარგის შესახებ, რომელიც ახლა ცნობილია, როგორც კვანტური სტატისტიკა.

სქოლიო
------

1. ↑  Einstein, A (10 July 1924). „Quantentheorie des einatomigen idealen Gases" (PDF). *Königliche Preußische Akademie der Wissenschaften. Sitzungsberichte*: 261–267.
2. ↑  A.Douglas Stone, Chapter 24, *The Indian Comet*, in the book *Einstein and the Quantum*, Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 2013.
გუკუმაცის გამოსახულება შებას სასახლეში
**გუკუმაცი** — "ფრთოსანი გველი", მაიას მითის თანახმად გუკუმაცმა, ღვთაება ჰურაკანთან ერთად დედამიწას ახლანდელი იერი მისცა: მან შექმნა ცხოველები, ფრინველები და ადამიანიც კი. მაიას სწამდა, რომ სწორედ გუკუმაცმა ასწავლა კაცობრიობას მიწათმოქმედება, თევზაობა, მედიცინა. ადამიანებს მისცა კანონთა კრებული.

მითი მოგვითხრობს "იგი (გუკუმაცი) მოვიდა ოკეანიდან და საბოლოოდ ისევ ოკეანეში დაბრუნდა, თუმცა იგი კვლავ დაბრუნდება ხმელეთზე - კაცობრიობის დასასრულს".

გუკუმაცი ასევე იყო ოთხი ელემნტის - ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ჰაერის ღვთაება. თითოეული ეს ელემენტი ასოცირდებოდა წმინდა ცხოველთან ან მცენარესთან:

* ჰაერი - ფასკუნჯი;
* მიწა - სიმინდი;
* ცეცხლი - ხვლიკი;
* წყალი - თევზი.

სამყაროს შექმნის მითი
---------------------

პოპოლ ვუს დასაწყისში უზენაესი ღმერთი გუკუმაცი აღწერილია, როგორც დიდი, ლამაზი გველი - მომწვანო-მოცისფრო ბუმბულებით დაფარული. მაიას მითის თანახმად თავდაპირველად არაფერი არსებობდა წყლის გარდა - არც ხმელეთი და შესაბამისად არც ცოცხალი არსებანი.

ღმერთი ჰურაკანი წარდგა უზენაესი ფრთოსანი გველის წინაშე, რათა ერთად განეხილათ ადამიანის შექმნის საკითხი. უპირველეს ყოვლისა ღმერთებმა გადაწყვიტეს, რომ წყლის ადგილი უნდა დაეკავებინა მიწას, ხმელეთს. ისინი იმეორებდნენ სიტყვა "მიწას" მანამ, სანამ წყლის სიღრმიდან არ ამოიზიდნენ უზარმაზარი მთები. გუკუმაცი ძლიერ მოხარული იყო მათი ერთობლივი ნამუშევრით.

ამის შემდგომ ღმერთებმა შექმნეს ცხოველები, ფრინველები. ღვთაებებს სჯეროდათ, რომ ახლად შექმნილი არსებანი სიტყვით ყოველდღე განადიდებდნენ მათ, თუმცა ღმერთები მალე დარწმუნდნენ, რომ ცხოველებსა და ფრინველებს ლაპარაკი არ შეეძლოთ. გუკუმაცი მიხვდა, რომ მათი პირველი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა.
ღმერთებმა უბრძანეს ცხოველებს ეცხოვრათ ჯუნგლებში, მათ ხორცს კი ისინი შეჭამდნენ, რომელნიც ღმერთთათვის ყოველდღე შეძლებდნენ ხოტბა-დიდების შესხმას.

ღვთაებებმა პირველად ადამიანი ტალახისგან გამოძერწეს, თუმცა მას არც მოძრაობა შეეძლო, არც ლაპარაკი.
შემდეგ ღმერთებმა ხისგან შექმნეს ადამიანი, თუმცა ახლადშექმნილი არსებანი არასრულფასოვნები და უემოციონი აღმოჩნდნენ. ქარიშხლისა და გრიგალის ღმერთმა - ჰურაკანმა წარღვნით გაანადგურა მათი დიდი ნაწილი. გადარჩენილებმა კი ჯუნგლებს შეაფარეს თავი, მაიმუნებად გადაიქცნენ და სხვა ცხოველებთან ერთად დაიწყეს ცხოვრება.
მალე ღმერთებმა წარმატებას მიაღწიეს, ვინაიდან მათ ადამიანი სიმინდისაგან შექმნეს. ახლადდაბადებულ არსებებს ყველაფერი ესმოდათ, ისინი მეტად გონიერები იყვნენ, ამიტომ ღმერთებს შეეშინდათ - ახლადშექმნილ, განვითარებულ არსებებს პირველობა არ წაერთმიათ მათთვის და ადამიანებს სიბრძნე წაართვეს.

ლიტერატურა
----------

 (2001b) *Kik'aslemaal le K'iche'aab': Historia Social de los K'iche's*. Guatemala:  Iximulew. ISBN 99922-56-19-2. OCLC 47220876.  (ესპანური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას მითოლოგია |
| --- |
|  |
| 
* აჰ პუჩი
* ბაკაბები
* გუკუმაცი
* ეკ ჩუა
* ეკაჰაო
* იტცამნა
* იქსბალანქი
* იშჩელი
* კიზინი
* კინიჩ აჰაუ
* კუკულკანი
* ჩააქი
* ციტ ბოლონ ტუმი
* ჰუნ ჰუნაჰპუ
* ჰურაკანი
 |

 |
ხელების ხშირად ბანა — აკვიატების ერთ-ერთი სიმპტომი
**აკვიატება**, ანუ **ობსესია** (ლათ. obsessio) ან **აკვიატებული იდეა** — ფსიქოპათოლოგიის ერთ-ერთი ხშირი სიმპტომი. მაგალითად, იგი ახასიათებს ობსესიურ კომპულსიურ აშლილობას (ოკა). ამ დროს ადამიანი შეპყრობილია ამა თუ იმ იდეით, რომლის უგულებელყოფასაც იგი ვერ ახერხებს მიუხედავად იმისა რომ ეს იდეა ან აზრი შეიძლება უადგილო იყოს და ხშირი. 

არსებობს სხვადასხვა კატეგორიის აკვიატებები: სისუფთავის, სიმეტრიის, და ასე შემდეგ.

აკვიატების მიერ ჩამოყალიბებული შფოთის და ნერვიულობის გასანეიტრალებლად ადამიანი იყენებს მოქმედებებს, რომლებიც ასევე აკვიატებული ხდება და მათ კომპულსია ეწოდებათ (ლათ. Compulsio). ეს მოქმედებები შეიძლება პირდაპირ კავშირში არ იყვნენ აკვიატებულ იდეასთან და ამიტომ ზედაპირზე დამკვირვებელს შეიძლება გაუჭირდეს ამ კავშირის დამყარება. მაგრამ, უფრო ღრმა დაკვირვების შედეგად ასეთი კავშირი ყოველთვის არსებობს. 

მკურნალობა ამ სახის დაავადებების ხდება მედიკამენტური და ფსიქოტერაპევტული მკურნალობის კომბინაციით. ხშირად გამოიყენება ეგრეთ წოდებული ანტიდეპრესანტული საშუალებები, მაგრამ უფრო მაღალ დოზებში ვიდრე ეს დეპრესის მკურნალობისას ხდება. მკურნალობის შედეგებს 8-კვირა და მეტი შეიძლება დასჭირდეს და უნდა ჩატარდეს ექსპერტი ფსიქიატრის მიერ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აკვიატება საიტზე Curlie
* National Institute Of Mental Health
* International OCD Foundation
*Acacia drepanolobium*
*Acacia sp.*
**აკაცია** (ლათ. Acacia) — მცენარეთა გვარი მიმოზისებრთა ქვეოჯახისა. უმეტესად ეკლიანი ხეებია. გვხვდება ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ცნობილია 750-მდე სახეობა. მათგან ნახევარზე მეტი გავრცელებულია ავსტრალიაში (იქ აკაცია ეროვნული ემბლემაა), ნაწილი კი — აფრიკასა და ამერიკაში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე შემოტანილია ლეგა აკაცია (ლათ. Acacia dealbata), აბანოზის აკაცია (ლათ. Acacia melanoxylon) და სხვა. 

აკაცია იზრდება მშრალ უდაბნოებსა (მექსიკა, ავსტრალია) და ჭარბტენიან ადგილებში (ინდოეთი, მადაგასკარი). წყვილფრთისებრ-რთული ფოთლები მორიგეობით აქვს განლაგებული. მრავალ სახეობას (უმთავრესად ავსტრალიურს) ფოთლის ფირფიტა არ უვითარდება და ფოტოსინთეზის ფუნქციას ფოთოლივით გაფართოებული ყუნწი, ე. წ. ფილოდიუმი ასრულებს. სხვა სახეობებს აქვს ეკლებად გარდაქმნილი თანაფოთლები. 

აკაციის წვრილ-წვრილი, თეთრი, მოყვითალო ან ნარინჯისფერი ყვავილები საგველად ან მტევნად არის შეკრებილი. ნაყოფი პარკია. აკაციას როგორც სწრაფმზარდ მცენარეს რგავენ ფერდობების გატყიანებისა და ქალაქების გამწვანებისათვის, მის მერქანს კი იყენებენ ავეჯის წარმოებაში. სენეგალური აკაციასგან (ლათ. Acacia senegal) იღებენ გუმიარაბიკს. 

ცნობილია აგრეთვე აბრეშუმა აკაცია (ალბიციის გვარის ხე), თეთრი ანუ ცრუაკაცია (რობინიის გვარისა) და ე. წ. ყვითელი აკაცია (უძრახელას გვარის ბუჩქი).

გალერეა
-------

* აკაცია ცრუ Robinia pseudo-acacia Robinieაკაცია ცრუ Robinia pseudo-acacia Robinie
* აკაცია ცრუ Robinia hispida borstige Robinieაკაცია ცრუ Robinia hispida borstige Robinie
* აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazieაკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie
* აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazieაკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie
* ყვითელი აკაცია (უძრახელა) Caragana arborescensყვითელი აკაცია (უძრახელა) Caragana arborescens

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 248.
**ამურუს სამეფო** — ამორიტთა სახელმწიფო ძვ. წ. XIV-XII საუკუნეებში ისტორიული სირიის რეგიონში თანამედროვე სირიისა და ლიბანის ტერიტორიაზე. სხვადასხვა დროს ის ეგვიპტის იმპერიისა და ხეთების გავლენის გვეშ იყო მოქცეული. მასზე ინფორმაცია შემონახულია ამარნას წერილებში, რაც XVIII დინასტიის ეგვიპტელი ფარაონების კორესპონდენციას წარმოადგენს.

ამურუ ეგვიპტისა და მითანის საზღვარზე მდებარეობდა. თუტმოს IV-ის მმართველობის პერიოდში გაფორმებული ხელშეკრულების მიხედვით ის მხარეებმა ეგვიპტის შემადგენლობაში აღიარეს, თუმცა მასზე, ისევე როგორც მთლიან რეგიონზე, არცერთ სახელმწიფოს არ გააჩნდა ძლიერი სამხედრო კონტროლი. ეგვიპტე საკუთარ აზიურ ტერიტორიებს ვასალების მეშვეობით მართავდა, რომელთაც ფართო ავტონომია ჰქონდათ და საგარეო პოლიტიკის გატარებასაც ახერხებდნენ, კერძოდ კი საკმაოდ ხშირი იყო ეგვიპტის ვასალებს შორის სამხედრო დაპირისპირებები.

ამან განაპირობა ამენჰოტეპ III-ის მმართველობის პერიოდში ამურუს სამეფოს ჩამოყალიბება უგარითის სამხრეთითა და კადეშის აღმოსავლეთით აბდი-აშირტას მეთაურობით. მან ტერიტორიაზე კონტროლის დასამყარებლად გამოიყენა ხალხის კლასი, რომელსაც წყაროებში „აპირუს" უწოდებენ, რაც დევნილს უნდა ნიშნავდეს. როგორც ჩანს, ისინი უბრალოდ გაღატაკებული გლეხები იყვნენ, რომელთაც ქონება დაკარგეს და დასახლებულ პუნქტებს გაერიდნენ. აბდი-აშირტამ მათი დახმარებით ჯერ ადგილობრივები დაიმორჩილა, შემდეგ კი ძლიერი ლოკალური სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას შეუდგა ეგვიპტის სხვა ვასალების ძლიერების ხარჯზე. ამურუს მთავარი საპორტო ქალაქი სიმირა (Sumur) პირდაპირ იმართებოდა ეგვიპტელი მოხელის მიერ, თუმცა როგორც ამარნას წერილებიდან ირკვევა, ეგვიპელ ფაამნატე (Pahamnate) მისი მიტოვება მოუხდა რის შემდეგაც ქალაქი აბდი-აშირტამ აიღო. წერილებში ასევე იკვეთება მისი დაპირისპირება სხვა ეგვიპტელ ვასალებთან, განსაკუთრებით კი ბიბლოსის მმართველ რიბ-აბდისთან, რომელიც გამუდმებით ადანაშაულებდა მას და ეგვიპტისგან დახმარებას ითხოვდა. ამის მიუხედავად, სამეფოს გაურკვეველმა პოზიციამ და მზარდმა ძლიერებამ შეუმჩნევლად არ ჩაიარა. ის ჯერ მითანელებმა დაიკავეს, შემდეგ კი ეგვიპტელებმაც გაგზავნეს ჯარი, რასაც აბდი-აშირტა შეეწირა.

ამურუს ცნობილი მეფეების სია
---------------------------

* აბდი-აშირტა (დაახლ. 1380)
* აზირუ (ძვ. წ. 1340–1315)
* არი-ტესუპი (ძვ. წ. 1315–1313)
* დუპი-ტესუპი (ძვ. წ. 1313–1280)
* ბენტესინა (ძვ. წ. 1280–1275, პირველად)
* საპილი (ძვ. წ. 1275–1260)
* ბენტესინა (ძვ. წ. 1260–1230, მეორედ)
* საუსგამუვა (ძვ. წ. 1230–1210)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამურუს ქრონოლოგია
* ხეთური ტექსტები ამურუს შესახებ
აკაში-კაიკიოს ხიდი
ხიდი ზემოდან.
ხიდი საყრდენი კოშკიდან.
**აკაში-კაიკიოს ხიდი** (იაპონ. 明石海峡大橋 აკაში კაიკიო ო-ჰაში), აგრეთვე ცნობილი როგორც **მარგალიტის ხიდი** — დაკიდებული ხიდი იაპონიაში, აკაშის სრუტეზე; აერთებს მაიკოს კობეში და ივაიას ავაძის კუნძულზე, და ჰონსიუ-სიკოკუს გზატკეცილის ნაწილია. ეს ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდია მსოფლიოში დღეისთვის, როგორც საერთო სიგრძით (3.911 მ), ასევე მიცი ცენტრალური ფრთის ზომით (1 991 მ). გეგმით ის ერთ-ერთია სამ ხიდთაგან ჰონსიუ-სიკოკუს მონაკვეთზე.

ხიდის აგებამდე მგზავრები აკაშის სრუტეზე ბორნით გადადიოდნენ. სრუტე ხშირად შტორმიანია და 1955 წელს ძლიერი უამინდობის გამო ერთ-ერთი მორიგი ბორანი 168 მგზავრით ჩაიძირა, მგზავრების გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ამ უბედური შემთხვევით გამოწვეული შოკითა და საზოგადოების აღშფოთების გამო იაპონიის მთავრობამ სრუტეზე დაკიდებული ხიდის გეგმის შექმნა გადაწყვიტა. თავდაპირველი გეგმით გათვალისწინებული იყო ხიდზე რკინიგზის ხაზის დამატებაც, თუმცა მშენებლობისას ეს პირობა უკუგდებულ იქნა - დარჩა მხოლოდ საავტომობილო ექვსი ხაზი. მშენებლობა 1988 წლის მაისში დაიწყო და მხოლოდ 1998 წლის 5 აპრილს დასრულდა. აკაშის სრუტე საერთაშორისო სანაოსნო გზაზეა და 1500 მეტრი სიგანის სანაოსნო ზოლს საჭიროებდა.

ხიდს სამი ფრთა აქვს. ცენტრალური ნაწილი 1991 მეტრია, გარდიგარდმო ფრთები 960 მეტრია. ხიდის საერთო სიგრძე 3911 მეტრია. ცენტრალური ფრთის სიგრძე 1990 მეტრი იყო თავდაპირველად, მაგრამ 19995 წლის კობეს მიწისძვრამ იგი ერთი მეტრით დააგრძელა. ხიდი პროექტით უძლებს 286 კმ/სთ ქარის წინაღობას, 8.5 მაგნიტუდის მიწისძვრას რიხტერის შკალით და სწრაფ ზღვის დინებას.

ხიდის მშენებლობა ¥ 500 მილიარდი (≈USD 5 მილიარდ) დაჯდა. ამ თანხის დაფარვას ხიდზე მგზავრობის გადასახადით გეგმავდნენ. თუმცა ეს გადასახაი იმდენად მაღალია (2.300 იენი ან $20 დოლარი), რომ მძღოლთა უმრავლესობა ნელ მაგრამ იაფ ბორანს ამჯობინებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აკაში-კაიკიოს ხიდი***

* Akashi Kaikyo Bridge at Structurae
შარტრის საკათედრო ტაძარი (დაახ. 1145). ეს ქანდაკებები წარმოადგენს გოტიკური ხელოვნების ადრეულ ნიმუშს, მაგალითს მოქანდაკეთა მთელი თაობისთვის და რევოლუციას მათ სტილში.
**გოტიკური ხელოვნება** — შუასაუკუნოვანი ხელოვნების სტილი, რომელიც ჩრდილოეთ საფრანგეთში, ჩ.წ. XII საუკუნეში ჩამოყალიბდა. იგი ჩაენაცვლა რომანულ სტილს. ტერმინი *გოტიკა* უფრო ხშირად გამოიყენება არქიტექტურულ ნაგებობებთან. თუმცა, იგი მოიცავს ამავე პერიოდის ხელოვნების სხვა სფეროებსაც — ქანდაკებას, ფერწერას, ვიტრაჟს, ფრესკას და ა.შ.

გოტიკა გერმანიაში, XII საუკუნის შუა პერიოდში წარმოიშვა. XIII საუკუნეში იგი გავრცელდა საფრანგეთის, ჩეხეთის, ავსტრიის, ესპანეთისა და ინგლისის ტერიტორიებზე. იტალიაში იგი უფრო მოგვიანებით მოხვდა და გამოიწვია ე.წ. „იტალიური გოტიკის" წარმოშობა. XIV საუკუნის დასაწყისში ევროპა მოიცვა ე.წ. „ერთაშორისო გოტიკამ". აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში გოტიკამ მოგვიანებით შეაღწია და დაახლოებით XVI საუკუნემდე იარსება.

ხელოვნების ამ განხრის შენობებთან და ზოგადად, ნამუშევრებთან მიმართებაში, რომლებიც შეიქმნა XIX საუკუნის შუა პერიოდში, გამოიყენება ტერმინი „ნეოგოტიკა". 

XIX საუკუნის დასაწყისიდან ტერმინი „გოტიკური რომანი" აღნიშნავს რომანტიზმის ეპოქის ლიტერატურულ ჟანრს — „იდუმალებისა და საშინელებათა" ლიტერატურას (ასეთი ნაწარმოებების განვითარება ხშირად მიმდინარეობდა *გოტიკურ* სასახლეებსა თუ მონასტრებში). 1980-იან წლებში ტერმინ *გოტიკის* გამოყენება დაიწყეს ახლად წარმოშობილ ჟანრთან, გოტიკურ როკთან მიმართებაში, მოგვიანებით კი ასე უწოდებდნენ სუბკულტურასაც („გოტიკური სუბკულტურა").

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გოტიკური ხელოვნება და არქიტექტურა დაარქივებული 2019-11-23 საიტზე Wayback Machine.
* გოტიკური ხელოვნება საიტზე ArtCyclopedia.com
* გოტიკური ხელოვნება, *Encyclopædia Britannica*
* გოტიკური ხელოვნება( დაარქივებული 2009-10-30 საიტზე Wayback Machine.  2009-10-31), Microsoft Encarta.
* გოტიკური ხელოვნება დაარქივებული 2005-03-05 საიტზე Wayback Machine. , The Columbia Encyclopedia, მეექვსე გამოცემა. 2001.
* გოტიკური ხელოვნება დაარქივებული 2007-03-18 საიტზე Wayback Machine. , Museumsportal Schleswig-Holstein
* გოტიკური ხელოვნება დაარქივებული 2009-03-18 საიტზე Wayback Machine. , "მსოფლიო ხელოვნების ისტორია" და გოტიკური და ადრეული რენესანსი დაარქივებული 2009-05-21 საიტზე Wayback Machine. .
* გოტიკა: ხელოვნება ინგლისისთვის 1400–1547. ვიქტორიას და ალბერტის მუზეუმი. ციტირების თარიღი: 2007-06-08.
**გოსტიბეს ნასოფლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გორაკაში. მდინარე გოსტიბესწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარზე შეიმჩნევა ნასახლარი ბუდეები, იქვე დგას ოთხკუთხა კოშკი და ეკლესია. 

ნასოფლარის ტერიტორიაზე იპოვება უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

სამაროვანი მრავალფენიანია. ზოგადად თარიღდება ძვ. წ. XI და ახ. წ. III საუკუნით. დადასტურდა სამი ქრონოლოგიური ჯგუფის სამარხები: პირველ მიეკუთვნება შემთხვევით აღმოჩენილი ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი, რომელშიც აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხელშუბის პირი, ბრინჯაოს სატევარო და ორი თიხის ჯამი. სამარხი თარიღდრბა ძვ. წ. XI-VII საუკუნეებით. მეორე ჯგუფში ერთადერთი სამარხია (გაითხარა 1948 წელს, ხელმძღვანელი ტ. ჩიბუნაშვილი). სამარხი დამხრობილი იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. ინვენტარიდან აღსანიშნავია: გველისთავებიანი ბრინჯაოს სამაჯური, ბრინჯაოს საწვივე რგოლებში, ვერცხლის სასაფეთქლე რგოლი, შავი თიხის ჯამი და დოქი. სამარხი თარიღდება ძვ. წ. VI-V საუკუნეებით. მესამე ქრონოლოგიურ ჯგუფს მიეკუთვნება 1982 წელს შემთხვევით აღმოჩენილი სამარხი. მასში სხვა ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ვერცხლის ფეხიანი თასი, რომელზეც ხაზებით გამოყვანილია ოთხი თხა, ხოლო წერტილებით — რვა ყურძნის მტევანი, აგრეთვე ბრინჯაოს ჭვირული ბალთა, ბრინჯაოს ზარაკი და მძივები თარიღდება II-III საუკუნეებით.

ლიტერატურა
----------

* *გვეტაძე ჯ. კვიტაიშვილი რ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 150-151.
არაჟნის ბუტერბროდი
**არაჟანი** — რძის პროდუქტი, რომელიც რძემჟავური დუღილის შედეგად მიიღება. ამზადებენ რძის ნაღებისაგან, რომელსაც პასტერიზაციის შემდეგ 18-20°C აცივებენ და რძემჟავა ბაქტერიების წმინდა კულტურით ადედებენ. შედედებულსა და გაცივებულ ნაღებს ერთიდან ორ დღემდე აყოვნებენ სპეციალურ სათავსში, 2-6°C ტემპერატურაზე. არაჟნის დამზადება შეიძლება აგრეთვე ახალი კარაქისა და ცხიმგაცლილი რძის ემულსიისაგან, რომელიც ხარისხით ნაღებს უახლოვდება.

არაჟანი შეიცავს ცხიმს, ცილას, ნახშირწყლებს, A ვიტამინსა და თიამინს. არაჟნის ხარისხი დამოკიდებულია მის ცხიმიანობაზე. უმაღლესი ხარისხის არაჟანი 36% ცხიმს შეიცავს, პირველი ხარისხისა კი — 30%-ს. რაც უფრო ცხიმიანია არაჟანი, მით უფრო დაბალია მისი მჟავიანობა.

ამ სახით, არაჟანი გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში. მსგავსია დასავლეთ ევროპული კრემ ფრეშის (ფრანგ. crème fraîche), მაგრამ გაცილებით მსუყე და სქელია ცხიმის შემცველობის გამო და უფრო მჟავეა გემოთი. არ იჭრება ცხელ კერძში დამატებისას. 

* არაჟანი ბორშში
* ბლინი არაჟანითა და ხიზილალით
* კარტოფილი არაჟნითა და ჩილის წიწაკით

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* nplg.gov.ge — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
* არაჟანი — MedGeo.Net


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კულინარიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ამურის ვეფხვი** (ლათ. Panthera tigris altaica), აგრეთვე ცნობილი, როგორც **უსურიული ვეფხვი** და **ციმბირული ვეფხვი** — ვეფხვის ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი ქვესახეობა, რომელიც გვხვდება რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთსა და შესაძლოა ჩრდილოეთ კორეაში. წარსულში ბინადრობდა კორეის ნახევარკუნძულზე, თუმცა ამჟამად უმთავრესად გავრცელებულია სიხოტე-ალინის მთიან რეგიონსა და რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის პრიმორიეს მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ამურის ვეფხვი გენეტიკურად ახლოს დგას გადაშენებულ თურანის ვეფხვთან. ძირითადად იკვებება იზუბრით, მუშკით, გორალით, ლოსით, ციმბირული შველით, ხალებიანი ირემით, გარეული ღორით და ზოგჯერ პატარა ზომის ჰიმალაიური დათვითა და მურა დათვით; აგრეთვე თავს ესხმის კურდღელს, მებულულესა და ორაგულს. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში. ამურის ვეფხვის ნახვა თბილისის ზოოპარკშიც იყო შესაძლებელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 21st Century Tiger დაარქივებული 2001-07-21 საიტზე Wayback Machine.
* Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA) – Conservation of Amur tigers and leopards in the wild
* World Wide Fund for Nature: *Amur tiger*
აკვალანდია
აკვალანდიის პანორამა
**აკვალანდია**— აკვაპარკი, საწყლოსნო ატრაქციონების უმსხვილესი პარკი ევროპაში სიამ-პარკის გახსნამდე. მდებარეობს კოსტა-ბლანკაზე, ესპანეთში, ვალენსიაში, ალიკანტეს პროვინციაში, ქალაქ ბენიდორმში. გაიხსნა 1985 წელს. 
იქვე ახლოს მდებარეობს ზღვის ცხოველთა პარკი — მუნდომარი. 

აკვალანდია განთავსებულია 200 000მ², რომლის 50 000მ² განკუთვნილია უფასო ავტოსადგომისათვის. აქ მუშაობს 20-ზე მეტი ატრაქციონი, რომელიც განკუთვნილია დასვენების ნებისმიერი სახეობისათვის. დიდი აუზი ხელოვნური ტალღებით, წრიული არხი და ორი ჯაკუზი დამსვენებელთათვის. 

2010 წლის 4 სექტემბერს აკვალანდიამ დაამყარა გინესის მსოფლიო რეკორდი, რომელშიც მონაწილეობდა 3110 მოცურავე. წინა რეკორდის მოცურავეთა რაოდენობა მხოლოდ 2600 იყო. 

ატრაქციონი ივსება პირდაპირ ოკეანის წყლით, რომელსაც აცლიან ზღვის ჭარბ მარილს და ქლორავენ. 

აკვალანგის ტერიტორიაზე განლაგებულია პარკის ფართო მწვანე ზონები, ესპანეთის ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროსათვის დამახასიათებელი ტიპური მცენარეებით. 

არსებობს დამატებითი მომსახურების სერვისები: მოედანი პიკნიკებისათვის, სწრაფი კვების რესტორნები, სუვენირების მაღაზიები, ფოტოსახელოსნოები, ბანკომატები, შემნახველი კამერები, საწოლებისა და გასაბერი ლეიბების შესანახი ადგილი.

Lido de Jesolo, Aqualandia, panorama - panoramio

მიღებული ჯილდოები
-----------------

აქვალანდიას გახსნის დღიდან მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო. მაგალითად:

* კოსტა-ბლანკას ტურიზმის ჯილდო 1993
* სავაჭრო-სამრეწველო პალატის ჯილდო 1994
* ტურიზმის ღირსების ჯილდო 1996
* თომსონის ბრწყინვალების ოქროს ჯილდო 1998
* ტურიზმის განვითარების ჯილდო 2001
* მნიშვნელოვანი ინფორმაციის ჯილდო 2003
* ბენიდორმის ტურიზმის ჯილდო 2010

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აკვალანდიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* აკვალანდიის გალერეა Flickr-ზე
* აკვალანდია
**ამქრის დროშა** — ხელოსანთა პროფესიული გაერთიანების - ამქრის - ერთ-ერთი ძირითადი ატრიბუტი. თითოეულ ამქარს ჰყავდა თავისი მფარველი წმინდანი, რომელიც შესაბამის სიმბოლოს წარმოადგენდა და დროშაზე ემბლემის - ფირის სახით იყო გამოხატული. მაგ: ხარაზების დროშაზე ილია წინასწარმეტყველი იყო გამოსახული, დაბღებისაზე - ღვთისმშობელი, ყასბებისაზე - მამა აბრამი ბატკნით, ხუროებისაზე - ნოეს კიდობანი, ბაზაზებისაზე - იობი, კალატოზებისაზე - დავით აღმაშენებელი, ბაყალთა დროშაზე - მიქაელ მთავარანგელოზი მახვილითა და სასწორით და სხვ. დროშების უმეტესობაზე მოხატული იყო ამქრის ხელოსნის სამუშაო იარაღი და მათ მიერ წარმოებული პროდუქცია. ამას გარდა, ყველა დროშას ქართული დროშებისათვის დამახასიათებელი ტრადიცია თემა - ურჩხულთან მებრძოლი წმინდა გიორგი ამშვენებდა. ამქრის დროშა წმინდა საგნად ითვლებოდა. იგი წელიწადში ერთხელ გაზაფხულზე (აღდგომის ორშაბათიდან ამაღლებამდე) ამქრის დღესასწაულზე - საღვთოს გადახდის დროს გამოჰქონდათ. ამისათვის ამქარს ჰყავდა მედროშე-მებაირაღე. ამქრის დროშის საგანგებო ყურადღებას აქცევდნენ - მის მდიდრულად გაფორმება შემკობას ცდილობდნენ. დროშის ალმები ძირითადად დამზადებული იყო წითელი ან ლურჯი აბრეშუმის ქსოვილისაგან. ოთხკუთხა ქსოვილის ალამი ერთი გვერდით დროშის ტარს ემაგრებოდა, მოპირდაპირე გვერდი კი სამად იყო დაკბილული და ოქრომკედის ფუნჯითა და ფოჩით დამშვენებული. ზოგჯერ დროშას სხვადასხვა ჯიშის ხის ნაწილებისაგან ასხმულ ძვირფას ტარს უკეთებდნენ. დროშის ტარის თავზე ჩამოგებული იყო შუბის წვერით, ჯვრით ან ბლაგვი მახვილით დაბოლოებული ვერცხლის ან ლითონის ოქროცურვილი ბუშტი. კარგი დროშა პატივს ჰმატებდა ამქარს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია თბილისი, თბ. 2002, გვ. 291
სამშენებლო ამწე, სქემა
**ამწე** — ტვირთისა და ადამიანების ერთი სიმაღლიდან მეორეზე გადასაადგილებელი დანადგარი. ფოლადის (იშვიათად ხის) მიმმართველებზე მოძრავი გალი (ტექნიკა), კაბინა, ციცხვი, ბაქანი.

კონსტრუქციის თავისებურებისა და დანიშნულების მიხედვით არის სამრექველო – ვერტიკალური ან დახრილი (მაგ. შახტის, მაღაროს ამწე); ერთ– ან ორკაბინიანი სამგზავრო და სატვირთო (საცხოვრებელი და სამრეწველოშენობების ლიფტები); მრავალკაბინიანი სამგზავრო (უწყვეტი მოქმედების); სამშენებლო ; სპეციალური (გეგმის, გაზჰოლდერის და სხვა); საბაგირო სამგზავრო (მაგ. ფუნიკულიორი).

ამწე ასევე არის საცალო და ფხვიერი (ნახშირი, მადანი) ტვირთის ასაწევი და გადასატანი მანქანა, რომელიც მუშაობს ხანმოკლე და პერიოდულად განმეორებადი ციკლებით.

გალერეა
-------

* რომაული ამწე, რეკონსტრუქცია, ბონი
* ამწე რკინიგზაზე, ფლორიდა
* სტატიური ამწეები ჰამბურგის პორტში

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ამწე***

* Coulton, J. J. (1974), "Lifting in Early Greek Architecture", *The Journal of Hellenic Studies* **94**: 1–19,
* Dienel, Hans-Liudger; Meighörner, Wolfgang (1997), "Der Tretradkran", *Publication of the Deutsches Museum (*Technikgeschichte *series)* (München)
* Lancaster, Lynne (1999), "Building Trajan's Column", *American Journal of Archaeology* **103** (3): 419–439,
* Matheus, Michael (1996), „Mittelalterliche Hafenkräne", Lindgren, Uta, *Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation* (4th რედ.), Berlin: Gebr. Mann Verlag, pp. 345–348, ISBN 3-7861-1748-9
**ანდაზა** (ლათ. proverbium) — ხალხური სიტყვიერების ჟანრი (შეიძლება იყოს ლიტერატურულიც); სინამდვილის გონებამახვილურად განზოგადება. დამრიგებლობითი შინაარსის იუმორისტულ-სატირული ხასიათის თქმა. ანდაზათა უმრავლესობა რაიმე საყოველთაოდ მიღებულ ნორმას ან პრაქტიკულ კონცეფციას გამოხატავს. ანდაზა, რომელიც აღწერს ქცევის ნორმას შეიძლება იწოდოს, როგორც „მაქსიმი". თუ ანდაზა გამოირჩევა განსაკუთრებით დახვეწილი სტილით, მას „აფორიზმი" ეწოდება.

ანდაზები ხშირად ნასესხებია სხვადასხვა ენებიდან და კულტურებიდან და ზოგჯერ თანამედროვეობაში ერთ ენაზე მეტი წყაროდან მომდინარეობს. ანდაზათა შესწავლას პარემიოლოგია ჰქვია.

მიუხედავად დამრიგებლური ხასიათისა, მცდარია აზრი იმის შესახებ, თითქოს ანდაზა აუცილებლად წარმოადგენს სიბრძნეს (სახალხო სიბრძნეს) ან გვაწვდის პროგრესულ მორალურ-ეთიკურ ნომრას. ხშირია მაგალითი იმისა, რომ ანდაზა ეფუძნებოდეს უმეცარ, მაგრამ ხალხში გავრცელებულ საერთო აზრს. არ არის გამართლებული ანდაზის ჩართვა ბავშვთა აღმზრდელობით პრაქტიკაში - ახსნისა და დასაბუთების გარეშე.

მაგალითი: ანდაზა „გემოვნებაზე არ დაობენ". აქ მოყვანილი აზრი, თითქოს გვანიჭებს თავისუფლებას შემოქმედებაში, მეორე მხრივ კი იგი გვათანაბრებს უმეცრების, გაუნათლებელი საზოგადოების, არაკომპეტენტურობის ჩარჩოში, მნიშვნელობას უკარგავს ჭეშმარიტ სილამაზეს და ამ გზით, ირიბად ასრულებს უსამართლო ცენზურულ სამსახურს, შედეგად ზღუდავს პროგრესული პიროვნების თავისუფლებას.

* საპირისპირო აზრი (1): „გემოვნებაზე დაობენ", რამდენადაც არსებობს კლასიკური გემოვნება, რომელიც უნდა შრომით მიიღოს ადამიანმა და განავითაროს საკუთარი გამოცდილების, განათლების საფუძველზე.
* საპირისპირო აზრი (2): თუ ანდაზას პირდაპირ გავიგებთ, გემოვნებაზე დაობენ და ომობენ კიდეც. მსოფლიოს ისტორიაში მრავალი მაგალითია ომისა და ბრძოლებისა, რომელთა მიზეზს სილამაზე (ან გემოვნების ობიექტი) წარმოადგენდა (ქალი, ქალაქი, კულტურა, ენა).
* საპირისპირო აზრი (3): „გემოვნებაზე უნდა ვიდაოთ" (აგრეთვე საკუთარ თავთან), რომ ამოვიცნოთ ჭეშმარიტი, საყოველთაო სილამაზის ნორმა-იდეალი, სილამაზის დანახვა ზოგადად მოითხოვს შრომის გაწევას („კარგ მთქმელს კარგი გამგები უნდაო"). იმ თეზაზე დაფუძნებით, რომ „ჭეშმარიტი სილამაზე არსებობს" (ეს უკანასკნელი აზრი აღიარებულია კაცობრიობის მიერ - ფ. დოსტოევსკი „სილამაზე გადაარჩენს სამყაროს", შდრ. „ერთი, უფალი არის მხსნელი") შევადაროთ - „კამათში იბადება ჭეშმარიტება"; ანდაზების წინააღმდეგობრიობა ლოგიკურად ასაბუთებს ერთ-ერთის მცდარობას და მტკიცდება ანდაზაში მოყვანილი აზრის - „გემოვნებაზე არ დაობენ" მცდარობა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხენკელი, ჰამლეტ; ჩხენკელი, ვაჟა; ჩხენკელი, ფლორა.*, ქართული ანდაზები, თბ.: საქართველოს მაცნე, 2009.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ხალხური ანდაზები და გამონათქვამები
* ქართული ანდაზები
* ანდაზები ვიკიციტატაში
ჯებელ-შამარის საამიროს დროშა 1835 - 1920 წლებში.
ჯებელ-შამარის საამიროს დროშა 1920 - 1921 წლებში.
**ალ რაშიდები** (არაბ. **آل رشيد** Āl Rashīd) — არაბეთის ნახევარკუნძულის ყოფილი დინასტია, რომლებიც მართავდნენ ჯებელ-შამარის საამიროს. ისინი იყვნენ საუდების (რომლებიც მართავდნენ ნეჯდს) მთავარი მოწინააღმდეგე ნახევარკუნძულზე ბატონობისთვისს. რაშიდების ცენტრი იყო ქალაქი ჰაილი, რომელიც მდებარეობდა ჰაჯის შემსრულებელი პილიგრიების გზაზე. ქალაქი ასევე წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სავაჭრო ცენტრს, რომელიც მრავალ მოგზაურს იზიდავდა. ქალაქის მმართველები იყვნენ აბდულ იბნ რაშიდის შთამომავლები.

ისტორია
-------

რაშიდების ტერიტორიები მათ ზენიტში
რაშიდების დინასტია მოდის აბდულ იბნ რაშიდისგან, რომელმაც შექმნა ჯებელ-შამარის საამირო და იყო მისი პირველი ემირი. რაშიდებს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდათ ოსმალეთის იმპერიასთან.

1890 წელს რაშიდებმა მოახდინეს ერ-რიადის ოკუპაცია. მათ დაამარცხეს საუდები და აიძულეს დევნილობაში წასულიყვნენ, ჯერ ბაჰრეინში, შემდეგ ყატარში, ხოლო შემდეგ ქუვეითში.

რაშიდების დინასტიაში (ისევე როგორც სხვა არაბულ ოჯახებში) არ იყო ცალსახად განსაზღვრული მმართველი ამირას არჩევის წესი, რამაც გამოიწვია კლანის შიგნით ომები. XIX საუკუნის ბოლო წელს 6 რაშიდი ლიდერი დაიღუპა ძალადობრივი გზით. ამის მიუხედავად ისინი ერთად იბრძოდნენ საუდი-რაშიდების ომში.

XX საუკუნის პირველი 20 წელი არაბეთის ნახევარკუნძულზე მიმდინარეობდა განუწყვეტელი ომები. რაშიდებს ემხრობოდა არაბული ტომების უმეტესობა და მათ ჰქონდათ გარკვეული უპირატესობა, თუმცა 1921 წელს რაშიდების მთავარი ქალაქი ჰაილი დაიპყრეს ბრიტანელებმა და ის გადასცეს საუდებს. ამის შემდეგ რაშიდებმა დატოვეს არაბეთი და გადავიდნენ ერაყში. 1990-იანი წლებისთვის რაშიდების მხოლოდ მცირე რაოდენობა შემორჩა.

ლიტერატურა
----------

* Charles Montagu Doughty (1888): *Travels in Arabia Deserta.* (Reprinted many times)
* Gertrude Bell (1907): *The Desert and the Sown* (republished 1987)
* D. G. Hogarth (1905): *The Penetration of Arabia: a Record of Western Knowledge Concerning the Arabian Peninsula.*
* Freeth, Zahra, and Winstone, H.V.F.: *Explorers of Arabia from the Renaissance to the End of the Victorian Era*, Allen & Unwin, London, 1978

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Al Rasheed

სქოლიო
------

1. ↑  McHale, T. R. (Autumn 1980). „A Prospect of Saudi Arabia". *International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-)*. **56** (4): 622–647. ციტირების თარიღი: 1 August 2012.
**გოფანთოს ბრძოლა 1588** — ბრძოლა ქართლის მეფე სიმონ I-ისა და იმერეთის მეფე ლევანის ლაშქარს შორის სოფ. გოფანთოს ახლოს (ახლანდელი თერჯოლის მიდამოები). XVI საუკუნის 80-იან წლებში იმერეთის სამეფო-სამთავროებში შინაფეოდალური ომები მიმდინარეობდა. ქართლისა და იმერეთის პროგრესული მოღვაწეები ცდილობდნენ ქართლ-იმერეთის გაერთიანებას. ამ მიზნით სიმონ I თავისი ლაშქრით იმერეთში გადავიდა. ლევანმა დახმარებისათვის მამია IV დადიანსა და გიორგი II გურიელს მიმართა, მაგრამ ისისნი ერთმანეთს მტრობდნენ და დახმარება არ გაუწიეს. 

გოფანთოს ბრძოლაში იმერეთის მეფე ლევანი დამარცხდა და ლეჩხუმს შეაფარა თავი. სიმონ I-მა მძევლები წაიყვანა სასწრაფოდ ქართლში დაბრუნდა, რადგან ოსმალების ეშინოდა (ოსმალებს ამ დროს გორი და მისი მიდამოები ეჭირათ). ამით ისარგებლა ლევანმა და იმერეთის ტახტი დაიბრუნა, რის შედეგადაც დასავლეთ საქართველოში შინაფეოდალური ომები უფრო გამწვავდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *სოსელია ო.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 126.

* *სოსელია ო.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 238.