recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კონსტანტინე ოვანესიანი** (სომხ. Կոստանդին Լևոնի Հովհաննիսյան; დ. 19 დეკემბერი, 1911, თბილისი, საქართველო — გ. 1984) — სომეხი პროფესორი, არქეოლოგი და არქიტექტორი. იგი იყო არქეოლოგიური გათხრების ხელმძღვანელი ერევანში, არინ-ბერდის ბორცვზე მდებარე ურარტუული ციხესიმაგრე ერებუნში.

ბიოგრაფია
---------

კონსტანტინე ოვანესიანი დაიბადა 1911 წელს თბილისში. 1932 წელს დაამთავრა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი და მუშაობა დაიწყო ალექსანდრე ტამანიანთან და ნიკოლას ბუნიათიანთან. როგორც არქიტექტორმა, ერევანში ააშენა საბჭოთა სტილის მრავალი შენობა.

1950 წელს დაინიშნა არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელად, რომელსაც უნდა გაეთხარა თანამედროვე ერევნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ერებუნი. ოვანესიანმა ორი ლურსმული წარწერის გაშიფრის შემდეგ მოახდინა ერებუნის ლოკალიზაცია არინ-ბერდზე.

გათხრები ერებუნზე დიდხანს გაგრძელდა. ოვანესიანი მისი ხელმძღვანელი იყო 1969 წლამდე. იგი იყო თავისი ალმა-მატერის, ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი 1955-1971 წლებში.

შრომები
-------

* (რუსული) Oganesian, K. L. *Arin-Berd I. Arkhitektura Erebuni po materialam raskopok 1950-59 (Arin-Berd I. The Architecture of Erebuni according to excavated materials from 1950–59)*. Yerevan: Akademi Nauk Armianskoy SSR, 1961.
* (რუსული) *Karmir Blur IV. Arkhitektura Teishabaini*. Yerevan, Akademi Nauk Armianskoy SSR, 1955.
* *The Wall Paintings of Erebuni*. Yerevan, 1973.
* (სომხური) *The Restoration of Architectural Monuments in Soviet Armenia*. Yerevan, 1978.
* (რუსული) *Ocherki po istorii arkhitektur drevney i srednevekovoy Armenii*. Yerevan, 1978.

ლიტერატურა
----------

* Chahin, Mack (2001). The Kingdom of Armenia: A History. London: RoutledgeCurzon. pp. 113–114. ISBN 0-7007-1452-9.
**შოთა ადამია** (დ. 25 იანვარი 1929, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი და პედაგოგი. საქართველოს გარემოს დაცვის მინისტრის თანამდებობაზე არჩეულ იქნა 1992 წლის 24 ნოემბერს. გეოლოგია-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1969); პროფესორი (1991). 1991 წლიდან საქართველოს გეოლოგიური საზოგადოების პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
---------

1953-1955 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ა. ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტი; შემდგომ მეცნიერ თანამშრომელი; 1971-1976 წლებში ამავე ინსტიტუტის კომპლექსური კვლევის განყოფილების ხელმძღვანელი; 1976-1988 წლებში დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში; 1988-1995 წლებში დირექტორი; 1992 წლიდან საქართველოს რესპუბლიკის გარემოს დაცვის მინისტრი; 1991 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; მისი მეცნიერული ინტერესები მოიცავს გეოლოგიის, ასევე გეოფიზიკის პრობლემების ფართო წრეს; მის შრომებში ახლებურადაა გადაწყვეტილი საქართველოსა და კავკასკიის ალპურისწინა და ალპური წარმონაქმნების რეგიონული გეოლოგიის, სტრატიგრაფიის, პალეოგეოგრაფიის, ტექტონოლოგიის, პეტროლოგიის და სხვა საკითხები; ნაჩვენებია, რომ კავკასიონის გრანიტ-მეტამორფული კომპლექსები ძირითადად პალეოზოურია, ხოლო მათი ზეწრული აგებულება გვიანდელი ჰერცინული დანაოჭების შედეგია. ნეომობილიტურ იდეებზე დაყრდნობით კოლეგებთან ერთად გამოთქვა მოსაზრება კასპიისა და შავი ზღების ღრმულების რიფტულ წარმოშობაზე.

ბიბლიოგრაფია
------------

* გეოტექტონიკა (თანაავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2000. - -284გვ.
* მასალები კავკასიონის წინამთების გეოლოგიური აგებულების შესახებ მდ. პატარა ლიახვის აუზსა და ქ. დუშეთის მერიდიანს შუა (ავტორი). - თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1958. - 934გვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 48.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ისა აქბერის ძე ჰაბიბეილი** (აზერ. İsa Əkbər oğlu Həbibbəyli; დ. 16 ოქტომბერი, 1949, შარური, ნახიჩევანის ასსრ, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, პროფესორი, აზერბაიჯანის პარლამენტის წევრი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი 2013 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

ისა ჰაბიბეილი 1949 წლის 16 ოქტომბერს, ნახიჩევანის სსრ-ის შარურის რაიონში დაიბადა. დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ნახიჩევანის ფილიალის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორია. ათათურქის სახელობის კულტურის, ენისა და ისტორიის ორგანიზაციის წევრია. აზერბაიჯანის მწერალთა გაერთიანებისა და აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა გაერთიანების წევრია.

1971 წლიდან მუშაობდა შარურის რაიონის სკოლაში მასწავლებლად. 1975 წლიდან — ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებლის, დოცენტის, სამეცნიერო პრორექტორის პოზიციაზე. 1996-2013 წლებში — ამავე უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობაზე.

2013 წლის აპრილიდან, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტია.

სქოლიო
------

1. ↑  Akademik İsa Əkbər oğlu Həbibbəyli.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-12-06. ციტირების თარიღი: 2019-10-09.
**იულიან ნაგელსმანი** (გერმ. Julian Nagelsmann; დ. 23 ივლისი, 1987) — გერმანელი მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი. ამჟამად ნაგელსმანი გერმანული „ჰოფენჰაიმი" მთავარი მწვრთნელია.

ნაგელსმანი თამაშობდა „მიუნხენ 1860-ის" და „აუგსბურგის" საფეხბურთო გუნდებში, თუმცა მუხლის ტრავმის გამო ახალგაზრდულ ასაკში მოუწია საფეხბურთო კარიერის დასრულება. უნივერსიტეტში ოთხი სემესტრის განმავლობაში ნაგელსმანი ბიზნესის მართვის ფაკულტეტზე სწავლობდა, რის შემდეგაც სპორტის მეცნიერების ფაკულტეტზე გააგრძელა განათლების მიღება. მალე იულიანი ფეხბურთში დაბრუნდა, დაინიშნა „აუგსბურგის" ახალგაზრდული გუნდის მთავარი მწვრთნელის ასისტენტად.

2014 წელს ნაგელსმანმა გერმანიის ახალგაზრდული (19 წლამდელთა) ბუნდესლიგა მოიგო „ჰოფენჰაიმის" ახალგაზრდულ გუნდთან ერთად. 2016 წლის თებერვალში დაინიშნა „ჰოფენჰაიმის" პირველი გუნდის მწვრთნელად, რის შედეგადაც გახდა ბუნდესლიგის ისტორიაში მომუშავე ყველაზე ახალგაზრდა მთავარი მწვრთნელი (მაშინ ნაგელსმანი 28 წლის იყო).

2016 წლის შეჯამებისას ნაგელსმანი გერმანიაში წლის საუკეთესო მწვრთნელად დაასახელეს. 2016-2017 წლების სეზონში ნაგელსმანის ხელმძვანელობით „ჰოფენჰაიმმა" გერმანიის ლიგაში მეოთხე ადგილი დაიკვა, შედეგად გუნდმა ისტორიაში პირველად მოიპოვა ევროტურნირებზე ასპარეზობის უფლება.

სქოლიო
------

1. ↑  Soccerway Julian Nagelsmann.
2. ↑  Transfermarket Julian Nagelsmann.
3. ↑  Julian Nagelsmann wins Bundesliga coach of 2016.
**კაშინავას ხალხი** — ბრაზილიისა და პერუს ადგილობრივი ხალხები. პერუში, მათი სოფლები მდინარე პურუსისა და კურანხის ნაპირებზე მდებარეობს, ბრაზილიაში კი მდინარეების — ტარაუაკის, ჟორდანის, ბრეუს, მურუს, ენვირას, ჰუმაიტასა და პურუსის ნაპირებზე.

კაშინავას ხალხი ლაპარაკობს პანოანის ენათა ოჯახის კაშინავას ენაზე. თავიანთ ენას ისინი ჰანჩა კუინს ეძახიან, რაც „ნამდვილ სიტყვებს" ნიშნავს. პერუში მაცხოვრებელ კაშინავათა მხოლოდ 5%-10% ფლობე ესპანურს, დაბალია წერა-კითხვის ცოდნის დონე. 

კაშინავას საზოგადოებისათვის უმნიშვნელოვანესია ნადირობა. გარდა ამისა, ისინი ასევე მისდევენ მეთევზეობას, მცენარეული საკვების შეგროვებას, მოჰყავთ მოსავალი; საექსპორტო მნიშვნელობა აქვს მათ მიერ მოწეულ ბრინჯს.

ქალები ატარებენ კალათებს, მძივებს, ამზადებენ საყოფაცხოვრებო კერამიკას, ქსოვენ ჰამაკებსა და ტანსაცმელს. კაცები ამზადებენ ხის იარაღებს, საცერემონიო ბუმბულებს, კანოეებსა და იარაღებს, მათ შორის ხელკეტებს, შუბებს, მშვილდებსა და ისრებს. ნადირობაში პოპულარულია საფანტის თოფები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Huni Kuin and Kaxinawa webpage დაარქივებული 2016-10-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  "Kaxinawá: Introduction." *Povos Indígenas no Brasil.* Retrieved 8 Dec 2011.
2. ↑  "Kashinawa." *Ethnologue.* Retrieved 8 Dec 2011.
3. ↑  "Kaxinawá: Location." *Povos Indígenas no Brasil.* Retrieved 8 Dec 2011.
4. ↑  "Economy - Kashinawa." *Countries and Their Cultures.* Retrieved 8 Dec 2011.
კონსტანტინე ლასკარისი. 1493 წლის გრავიურა
**კონსტანტინე ლასკარისი** (ბერძ. Κωνσταντίνος Λάσκαρης; დ. 1434 — გ. 1501) — ბიზანტიელი მეცნიერი და გრამატიკოსი, იტალიაში ბერძნული ენის სწავლების ერთ–ერთი ინიციატორი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა კონსტანტინოპოლში. მიეკუთვნებოდა ბითინიელი ლასკარისების წარჩინებულ საგვარეულოს, რომლიდანაც რამდენიმე იმპერატორი გამოვიდა. 1453 წელს, კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ მან ჯერ როდოსს შეაფარა თავი, ხოლო შემდეგ იტალიას, სადაც ის მილანის ჰერცოგის, ფრანჩესკი ფორცას ქალიშვილის მასწავლებლად დაინიშნა. იქვე 1476 წელს გამოიცა მისი სახელგანთქმული „ბერძნული გრამატიკა" (Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium), რომელიც იყო პირველი ბერძნული ნაბეჭდი წიგნი.

1465 წელს ლასკარისი აგრძელებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას ნეაპოლში, სადაც ის ნეაპოლის მეფის, ფერდინანდ I-ის მიწვევით გადავიდა და კითხულობს საბერძნეთის შესახებ ლექციების კურსს. 1466 წელს იგი საცხოვრებლად გადავიდა კუნძულ სიცილიაზე, ქალაქ მესინაში, ადგილობრივ მაცხოვრებელთა მოწვევით. კარდინალ ბესარიონ ნიკეელის რეკომენდაციით იგი დაინიშნა ბასილიანელ ბერთა ბერძნული ენის მასწავლებლად, სადაც ასწავლიდა სიცოცხლის ბოლომდე. მისი მრავალრიცხოვანი მოწაფეებიდან ცნობილი არიან პიეტრო ბემბო – კარდინალი და ჰუმანისტი, ფრანჩესკო ჯიანელი, ნიკოლო ვალა და სხვები. ლასკარისმა თავისი ძვირფასი ხელნაწერების ბიბლიოთეკა უანდერძა მესინას სენატს. შემდგომში ეს კოლექცია გადაიტანეს ესპანეთში და დღეს იგი მადრიდის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ინახება.

ლასკარისის უმნიშვნელოვანეს შრომად ითვლება „ბერძნული გრამატიკა", რომელიც შემდგომში არაერთხელ გამოიცა. მისი სახელი მკითხველისთვის ცნობილი გახდა აბელ-ფრანსუა ვილმენის რომანიდან „ლასკარისი, ანუ XV ასწლეულის ბერძნები" (1825).

ლიტერატურა
----------

* Constantine Lascaris] კათოლიკურ ენციკლოპედიაში
* Vassileiou, Fotis & Saribalidou, Barbara, Short Biographical Lexicon of Byzantine Academics Immigrants in Western Europe, 2007.
* J.M. Fernandez Pomar, La coleccion de Uceda y los manuscritos griegos de Constantino Lascaris, Emerita xxxiv (1966) 211-288.
* Jonathan Harris, *Greek Émigrés in the West, 1400-1520*, Camberley UK: Porphyrogenitus, 1995. ISBN 1-871328-11-X
* Teresa Martínez Manzano, *Konstantinos Laskaris. Humanist, Philologe, Lehrer, Kopist*, Hamburg, 1994.
* Fotis Vassileiou & Barbara Saribalidou, *Short Biographical Lexicon of Byzantine Academics Immigrants in Western Europe*, 2007.
* N.G. Wilson, *From Byzantium to Italy. Greek Studies in the Italian Renaissance*, London, 1992. ISBN 0 7156 24180
**შოთა გაგოშიძე** (დ. 6 ნოემბერი, 1924, თბილისი — გ. 2003) — ქართველი ისტორიკოსი, ჟურნალისტი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1941–1945 წლებში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში; 1948–1953 წლებში იყო გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის" რედაქტორი; 1953 წელს ქუთაისის საოლქო გაზეთ „სტალინელის" რედაქტორი; 1953–1956 წლებში ჟურნალ „საქართველოს კომუნისტის" განყოფილების გამგე; 1956–1957 წლებში ჟურნალ „აგიტატორის" რედაქტორი.1957–1964 წლებში იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების გამგის მოადგილე, ამავე განყოფილების გამგე 1964–1966 წლებში; 1966–1973 წლებში ჟურნალ „საქართველოს კომუნისტის" რედაქტორი; 1973 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1981 წლიდან იყო ჟურნალისტიკის ისტორიის კათედრის გამგე. 1976 წელს გახდა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, ხოლო 1982 წელს კი პროფესორი. მიღებული აქვს საბრძოლო და სახელმწიფო ჯილდოები.

1971 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ჟურნალისტის წოდება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 528.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა გაგოშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იოსაფატ ბარბარო** (იტალ. Giosafat Barbaro) — ვენეციელი ვაჭარი, დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1436-51 წლებში ცხოვრობდა ტანაისში (ამჟამინდელი აზოვი). მოგზაურობდა კავკასიაში, ყირიმში, სამხრეთ რუსეთში. 1463-73 წლებში ვენეციის რესპუბლიკის წარმომადგენლად იყო ჯერ დალმაციაში, შემდეგ ალბანეთში. ალბანეთში ყოფნისას სახელი გაითქვა როგორც სკანდერბეგის თანამებრძოლმა. 1473-79 წლებში ვენეციის რესპუბლიკის ელჩად იყო აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფოში და ცდილობდა ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში ჩაება უზუნ-ჰასანი. თავისი ხანგრძლივი მოგზაურობა ბარბარომ აღწერა წიგნში, რომელშიც მოცემულია პოლიტიკურ-ეკონომიკური და ეთნოგრაფიული ხასიათის ცნობები სხვადასხვა ქვეყნების, მათ შორის საქართველოს შესახებ. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს XV საუკუნის II ნახევრის საქართველოს და აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფოს ურთიერთობის ამსახველი ცნობები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 203.
* Барбаро и Контарини о России. К истории итало-российских связей в ХVІ в. Вступ. статья, подг. текста, пер. и комм. Е. Ч. Скржинской. Л. Наука, 1971.
* Путешествие в Тану. — В: Каспийский транзит. Т. 2. М. 1996.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Travels of Josaphat Barbaro Ambassador from Venice to Tanna in 1436
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლორთქიფანიძე**. |

**კონსტანტინე ალექსანდრეს ძე ლორთქიფანიძე** (დ. 7 იანვარი, 1905, დიდი ჯიხაიში, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 ივლისი, 1986, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
---------

ქუთაისის პირველი ტექნიკუმის დამთავრებისთანავე ჩაება ლიტერატურულ ცხოვრებაში. იყო ქუთაისში პროლეტარ მწერალთა კავშირის დამაარსებელი ჯგუფის ერთ-ერთი აქტიური წევრი.

ლიტერატურაში კ. ლორთქიფანიძე ლექსებით შემოვიდა. 1926 წლიდან, ზედიზედ აქვეყნებს კრებულებს: „პირველის შემდეგ", „ღიმილი", „ახალი ლექსები", „ერთი მათგანი", „მუშა გამომგონებელი", პოემა „სტენკა რაზინი" და სხვა. მალე ნიჭიერი პოეტი პროზაში პოულობს თავის მოწოდებას. პირველი საყურადღებო მოთხრობების გამოქვეყნების შემდეგ კ. ლორთქიფანიძემ 1931 წელს დაწერა დიდი რომანი „ძირს სიმინდის რესპუბლიკა", რომელიც გადაამუშავა და 1951 წელს გამოსცა „კოლხეთის ცისკარის" სახელწოდებით. იგი სამართლიანადაა მიჩნეული კლასიკურ საბჭოთა რომანად და ქართული საბჭოთა პროზის ერთ-ერთ საეტაპო ნაწრმოებადაა აღიარებული. „კოლხეთის ცისკარი" ითარგმნა მრავალ ენაზე, მას მაღალი შეფასება მისცა კრიტიკამ.

კონსტანტინე ლორთქიფანიძე ერთ-ერთი პირველი იყო ვინც გამოეხმაურა მაქსიმ გორკის მოწოდებას — გაეფართოებინათ მოძმე ხალხებს შორის ლიტერატურული კონტაქტები, რასაც მოჰყვა მწერლის შესანიშნავი ციკლი „უკვდავება, ანუ ბელორუსული მოთხრობები". სამამულო ომის პერიოდში ის ფრონტიდან გაზეთ ქკომუნისტში აქვეყნებდა ფრონტულ კორესპოდენციებს. მწერლის ფრონტული ნარკვევები თუ სამამულო ომის თემაზე დაწერილი მოთხრობები ქვეყნდებოდა მაშინაც, როცა 70-იან წლებში რესპუბლიკაში შეიცვალა პოლიტიკური ვითარება და ამას მოჰყვა გარკვეული ეკონომიკური ექსპერიმენტები. აქაც მწერალი უშუალოდ ჩაერთო ცხოვრების პროცესში და არაერთი პუბლიცისტური თუ დოკუმენტურ-მხატვრული ნაწარმოებით წარუდგა მკითხველს — „რა მოხდა აბაშაში?", „მთას დაუბრუნდა მთიელი", „ოქროს მტევანი" და სხვა.

კონსტანტინე ლორთქიფანიძეს ეკუთვნის აგრეთვე კონოსცენარები „მეგობრობა", „ჩრდილი გზაზე", „შეწყვეტილი სიმღერა".

აღსანიშნავია მისი საზოგადოებრივი საქმიანობა. იგი იყო ჟურნალების „ლიტერატურნაია გრუზიას", „ცისკრის" და ქუთაისში გამომავალ „განთიადის" რედაქტორი, გამომცემლობა „ნაკადულის" დირექტორი. 1967 წლიდან სსრკ მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრი. იყო სოციალისტური შრომის გმირი, მინიჭებული ჰქონდა შოთა რუსთაველის პრემია, ა. ფადეევის პრემია. დაჯილდოვებული იყო 2 ლენინის ორდენით, 3 შრომის წითელი დროშის ორდენით, 2 წითელი დროშის ორდენით, „საპატიო ნიშნის" ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 241, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა



1. ↑
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბუაჩიძე**. |

**იოსებ მოსეს ძე ბუაჩიძე** (დ. 2 სექტემბერი, 1907 — გ. 2006) — ქართველი გეოლოგი და ჰიდროგეოლოგი. გეოლოგია-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1961). საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967). სკკპ წევრი 1927 წლიდან.

ბიოგრაფია
---------

დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი (1934). მუშაობდა „აჭარჰესის" მშენებლობაზე, იყო „თბილჰიდროენერგოპროექტის" საინჟინრო გეოლოგიური განყოფილების გამგე (1938), საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი (1951 წლიდან), ჰიდროგეოლოგიური და საინჟინრო გეოლოგიის კათედრის გამგე (1954-1974). 
საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის რექტორი (1958-1973). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდროგეოლოგიისა და საინჟინრო გეოლოგიური სექტორის დირექტორი. 1973 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაში ჩამოყალიბდა ჰიდროგელოგიისა და საინჟინრო გეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი სექტორი, შემდეგ ინსტიტუტი, რომლის დირექტორის მოვალეობასაც იოსებ ბუაჩიძე 1990 წლამდე ასრულებდა.

იოსებ ბუაჩიძის ავტორობითა და თანაავტორობით გამოიცა საინჟინრო გეოლოგიასა და ჰიდროგეოლოგიაში 7 მონოგრაფია, მათ შორის ერთი – ინგლისურ ენაზე. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი მეცნიერული შრომა, ბევრი მათგანი — აშშ-ს, იტალიის, რუსეთის, უკრაინის, იაპონიის, ინგლისის, გერმანიისა და სხვა ქვეყნების პოპულარულ სამეცნიერო ჟურნალებში. იოსებ ბუაჩიძეს შედგენილი აქვს 200-ზე მეტი დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობის მქონე საინჟინრო-გეოლოგიური და ჰიდროგეოლოგიური დასკვნა ქვეყნის სხვადასხვა ტიპის ნაგებობათა მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა და მდგრადობის უზრუნველყოფის შენარჩუნების მიზნით.

შეადგინა საქართველოს ჰიდროგეოლოგიისა და საინჟინრო-გეოლოგიის რუკები და დარაიონების სქემები, გამოჰყო საქართველოს ტერიტორიაზე არტეზიული აუზების გავრცელების არეები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ბუაჩიძე – ბიოგრაფია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 547.
არლეკინი
**კომედია დელ არტე**, ნიღბების კომედია (იტალ. commedia dell'arte) — იმპროვიზაციაზე დამყარებული თეატრი, რომელშიც პროფესიონალი მსახიობები მონაწილეობენ.

ამ ტიპის თეატრი პირველად იტალიაში, 1545 წელს გაჩნდა. მსახიობები ნიღბებს ატარებდნენ და წინასწარ განსაზღვრული სცენარის ჩარჩოში ტექსტების იმპროვიზაციას ახდენდნენ. კომიკურს ეფექტს ძირითადად ჟესტიკულაცია ქმნიდა. ზოგიერთი პერსონაჟის არსებობა აუცილებელი იყო.

* მასხარები: არლეკინი (მხიარული და კეთილი პერსონაჟი), სკარამუში (არლეკინის საპირისპირო ), ბრიგელა (მიკიტანი).
* მოხუცები: პანტალონე (ახალგაზრდა გოგოზე შეყვარებული ბებერი), ექიმი...
* ჯარისკაცები (ტრაბახა და ზოგჯერ მშიშარა): კაპიტანი, მატამორი, სპავენტო....
* შეყვარებულები (გულუბრყვილო, მაგრამ მოხერხებული პერსონაჟები): იზაბელა, კოლომბინა...

კომედია დელ არტეს ზოგიერთი პერსონაჟი იმდენად ცნობილი და პოპულარული გახდა რომ სხვა ტიპის თეატრებშიც გადავიდა. პოლიშინელი ინგლისურ პანჩს დაედო საფუძვლად, კაპიტანი იაპონური ტენგუს სახით შემორჩა, პედროლინოსგან ფრანგული პიერო წარმოიშვა.

პანტალონე

დასები
------

თეატრალურ დასებს, განსაკუთრებით მათ, ვინც პროვინციაში მოღვაწეობდა, არ ჰქონდათ ფიქსირებული ადგილი და მოგზაურობისას თან დაჰქონდათ ფიცარნაგი სცენები. წინასწარ შემუშავებული სასცენარო მოდელები საშუალებას აძლევდათ სულ რამდენიმე საათში სცენაზე წარმოედგინათ ადგილობრივი სიტუაციები. 
კომედიები დაფუძნებული იყო ადვილად ამოსაცნობ, სტერეოტიპულ, ემფატური ჟესტიკულაციის მქონე პერსონაჟებზე, იმპროვიზიტებულ დიალოგებზე, მუსიკალურ ინტერლუდიებსა და მასხარაობაზე, რათა მიეზიდათ და დაეკმაყოფილებინათ სხვადასხვა სოციალურ და კულტურულ პირობებში მყოფი ფართო პუბლიკა. შეყვარებული წყვილისა და მსახურების გარდა ყველა მსახიობი ატარებდა ნიღაბს. 
თითოეული დასში დაახლოებით ათი-ოცი მსახიობი შედიოდა, ამას ემატებოდა დასის ხელმძღვანელი, რომელიც როლებს ანაწილებდა, ზოგჯერ მუსიკოსები, ჟონგლიორები, აკრობატები და პოეტები.

განვითარება
-----------

კომედია დელ არტეს პოპულარობა იტალიაში, ისევე როგორც მის ფარგლებს გარეთ, განსაცვიფრებელი იყო. XVII საუკუნეში ესპანეთისა და საფრანგეთის ხელისუფლება თეატრის ამ ფორმის რეგლამენტირებასა და ცენზურასაც კი შეეცადა. 
XVIII საუკუნეში იტალიაში კარლო გოლდონი კიდევ უფრო პოპულარულს ხდის კომედია დელ არტეს. გოლდონი თავისი მსახიობებიდან წერილობითი ტექსტის მიყოლასა და მარტივ მასხარაობაზე უარის თქმას მოითხოვს, თანდათან უკუაგდებს ნიღბებს და პერსონაჟებს უფრო მეტად დამახასიათებელ ინდივიდუალობას სძენს. მან კომედია დელ არტე სახასიათო კომედიად აქცია. გოლდონისგან განსხვავებით კარლო გოცი ცდიობს შეინარჩუნოს კომედია დელ არტეს სატირული და პათეტიკური მხარე და გადმოიტანოს იგი თანამედროვე ჩვევებსა და პერსონაჟებზე.
XIX საუკუნეში ამ ტიპის თეატრი თითქმის დავიწყებას ეძლევა, თუმცა საფრანგეთში პიეროსა და კოლომბინას პერსონაჟები პანტომიმაში იმკვიდრებენ ადგილს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კომედია დელ არტე - ისტორია, პერსონაჟები, ავტორები
წმინდა სილვესტრი XIII საუკუნის ხელნაწერში.
**წმინდა სილვესტრის დღე**, ასევე ცნობილი როგორც **სილვესტრი (სილვესტერი)** ან **სილბესტრი** ან **წმინდა სილვესტრის დღესასწაული** — რომის პაპ  სილვესტერ I-ის ხსოვნისადმი მიძღვნილი დღესასწაული. წმ. სილვესტრი არის ქრისტიანული წმინდანი, რომელიც იყო რომის პაპი 314-დან 335 წლამდე. 

შუა საუკუნეების გადმოცემის თანახმად, სწორედ სილვესტრის წყალობით მოხდა ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე დიდის მიერ ქრისტიანობის მიღება. დასავლური ეკლესიები დღესასწაულს აღნიშნავენ წმინდა სილვესტრის გარდაცვალების დღეს, 31 დეკემბერს. 

ეს თარიღი ახალი წლის ღამეს ემთხვევა და ახალი წლის ღამეს ხშირად *სილბესტერს* უწოდებენ. დასავლური ქრისტიანული კონფესიებისთვის, წმინდა სილვესტერის დღე ლიტურგიულად აღინიშნება შობის მეშვიდე დღეს.  აღმოსავლეთის ეკლესიები სილვესტრის დღესასწაულს დასავლეთის ეკლესიებისგან განსხვავებულ დღეს აღნიშნავენ, როგორც წესი - 2 იანვარს.

სქოლიო
------

1. ↑  Watts, Isaac (1 November 2013). *Joy to the World: The Forgotten Meaning of Christmas* (en).  Paraclete Press,   გვ. 49. ISBN 9781612615301.
**იოსებ ზაქარიას ძე ანდრონიკაშვილი** (დ. 25 ივნისი [ ძვ. სტ. 13 ივნისი], 1855, თბილისი — გ. 20 ივლისი, 1940, იქვე) — ქართველი ინჟინერი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1881 წელს დაამთავრა პეტერბურგის საგზაო-საინჟინრო ინსტიტუტი. 1882–1902 წლებში ხელმძღვანელობდა სოჭი-ტუაფსეს, თბილის-მანგლის-ახალქალაქის, თბილის-თიანეთის, თბილის-თელავის, თბილის-განჯისა და სხვა საავტომობილო გზების დაგეგმარებასა და მშენებლობას. ანდრონიკაშვილი იყო კახეთის რკინიგზის მშენებლობის ერთ-ერთი ინიციატორი (1909). აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს კულტურულ ცხოვრებაში: იყო ერთ-ერთი მოთავე რუსეთის მუსიკალური საზოგადოების თბილისის განყოფილების ჩამოყალიბებისა. მონაწილეობდა ქართული დრამატული საზოგადოებისა და ქართული კლუბის დაარსებაში. წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა თბილისის პირველ მუსიკალურ სასწავლებელს. მეგობრობდა პეტრე ჩაიკოვსკისთან, რომელიც საქართველოში ყოფნის დროს ანდრონიკაშვილის ოჯახში გამართულ კონცერტებში მონაწილეობდა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ანდრონიკაშვილი საქართველოს გზატკეცილების სამმართველოს უფროსად დანიშნეს. პარალელურად ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. ანდრონიკაშვილს ეკუთვნის სახელმძღვანელოები: „სააღმშენებლო ხელოვნება" (ნაწ. 1-4, 1927-1932) და „ურელსო გზები" (1930, 1932), „რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული სამშენებლო ლექსიკონი" (1932) და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ანდრონიკაშვილი დაარქივებული 2010-12-19 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 450.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 151.
მეორე მსოფლიო ომის დროს კუნძულ ჯერზის ოკუპაციის დროინდელი გერმანიის მიერ კომენდანტის საათის გამოცხადების განცხადება.
**კომენდანტის საათი**, **საკომენდანტო საათი** — ქუჩასა და საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში მოქალაქეთა ყოფნის აკრძალვა დროის გარკვეულ მონაკვეთში, რომელიც, როგორც წესი, ცხადდება საგანგებო ან საომარი მდგომარეობის დროს. აკრძალვის აღსრულება, როგორც წესი, ევალება საპოლიციო ან საჯარისო პატრულებს. უმეტეს შემთხვევაში, კომენდანტის საათი ცხადდება საღამოს და ღამის საათებში.

საქართველო
----------

საქართველოში კომენდანტის საათი რეგულირდება ორი სამართლებრივი დოკუმენტით — საქართველოს კანონი საომარი მდგომარეობის შესახებ და საქართველოს კანონი საგანგებო მდგომარეობის შესახებ. საგანგებო მდგომარეობის შესახებ კანონის მოქმედებისას, კონკრეტულ გარემოებათა მიხედვით, საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლების უმაღლეს ორგანოებს, თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, შეუძლიათ გამოიყენონ კომენდანტის საათი.

მოქალაქეებს კომენდანტის საათის დროს აკრძალული აქვთ ოფიციალურად გაცემული საშვების, მათი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების გარეშე იყვნენ ქუჩაში ან საზოგადოებრივი თავშეყრის სხვა ადგილებში, გამოვიდნენ თავიანთი ბინის ფარგლებს გარეთ. კომენდანტის საათით გათვალისწინებული წესის დამრღვევ პირებს აკავებს პოლიცია ან პატრული კომენდანტის საათის დამთავრებამდე, ხოლო ვისაც თან დოკუმენტები არა აქვს, მათი პიროვნების დადგენამდე, მაგრამ არაუმეტეს 72 საათისა. დაკავებულნი შეიძლება პირადად გაისინჯონ, აგრეთვე — გაუსინჯონ ნივთები. 

იდენტური შეზღუდვები მოქმედებს საომარი მდგომარეობის შემოღების დროს.

### საქართველოს უახლესი ისტორიის განმავლობაში კომენდანტის საათი გამოცხადებული იყო სამჯერ:

1. 1989 წლის 9 აპრილს 23:00 საათიდან თბილისში გამოცხადდა კომენდანტის საათი, რომელიც მოსახლეობას ეცნობა 22:15 სთ-ზე. ქალაქის სამხედრო კომენდანტად დაინიშნა საბჭოთა არმიის გენერალი იგორ როდიონოვი.
2. 1992 წლის 22 დეკემბრის მოვლენების შემდეგ არაკონსტიტუციურმა გაერთიანებამ საქართველოს სამხედრო საბჭომ ჯაბა იოსელიანის და თენგიზ კიტოვანის მონაწილეობით გამოაცხადა კომენდანტის საათი.
3. 2020 წლის 30 მარტს საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ საქართველოში „ფაქტობრივი საყოველთაო კარანტინი" და „ფაქტობრივი კომენდანტის საათი" გამოაცხადა კორონავირუსის პანდემიასთან ბრძოლის ღონისძიებების ფარგლებში.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს კანონი საგანგებო მდგომარეობის შესახებ
2. ↑  საქართველოს კანონი საომარი მდგომარეობის შესახებ
3. ↑  ინფორმაციის თავისუფლების ინსტიტუტის ანგარიში 9 აპრილის მოვლენების შესახებ
4. ↑  საგანგებო მდგომარეობის 5 შემთხვევა უახლეს ისტორიაში (ვიდეო)
5. ↑  რა აიკრძალა "ფაქტობრივად საყოველთაო კარანტინით"
**ჭინჭრაქასებრნი** (ლათ. Troglodytidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა.

აღწერა
------

მათი სხეულის სიგრძეა 8–22 სმ. სხეულის აგებულება მკვრივია; ფრთები მოკლე, ბლაგვი. ბოლო (კუდი) მოკლე ან საშუალო სიგრძისაა, მომრგვალებული ან საფეხუროვანი. ფეხები ძლიერია, გალო და თითები გრძელი; ბრჭყალები ბასრი და მოღუნული. ნისკარტი სწორი, ზოგჯერ ქვედა მხარეს მოღუნული, სიგანეში ვიწრო, იშვიათად მასიურია. შებუმბვლა ფაფუკი და ხშირია. შეფერილობაში ჭარბობს მურა, ჟანგმიწოვანი ან რუხი ტონები. მომქნევ და საჭის ბუმბულებს ხშირად მუქი ფერის განივი ზოლები გასდევს; რამდენიმე სახეობას ყელი, მკერდი ან მთლიანი ქვედა მხარე ღია ერთფეროვანი აქვს. სქესობრივი და ასაკობრივი დიმორფიზმი ჩვეულებრივ არ არის გამოხატული. ჭინჭრაქასებრნი ფრენენ სწრაფად, როგორც წესი მოკლე მანძლზე. აგზნებული ფრინველი კუდს ვერტიკალურად სწევს, ატოკებს მას და ჩაჯდომებს აკეთებს.

გავრცელება
----------

ჩვეულებრივი კაქტუსის ჭინჭრაქა
ოჯახი აერთიანებს 20-მდე გვარის დაახლ. 80 სახეობას. გავრცელებული არიან ახალი სამყაროს ტერიტორიაზე: ალასკიდან ცეცხლოვან მიწამდე. ჩვეულებრივი ჭინჭრაქა (Troglodytes troglodytes) ევრაზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაშიც აღწევს, საქართველოში იგი ჩვეულებრივ მობინადრე ფრინველის სახით გვხვდება. ყველაზე მეტად მრავალფეროვანი ჭინჭრაქები სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში გვხვდება; მთებში ბუდობენ ზღვის დონიდან 4600 მეტრ სიმაღლემდე. სახეობათა უმრავლესობა ტყის ქვედა იარუსებზე სახლობს; არიან ლერწმის ბარდებში და სხვა წყლის სიახლოვეს არსებულ მაღალ ბალახში (Cistothorus-ის გვარი), ზღვის კლდოვან სანაპიროებზე, არიდულ მთებსა და ცხელ უდაბნოებში (კაქტუსის ჭინჭრაქა, Campylorhynchus) მცხოვრები სახეობები. ბევრ მათგანს მალული ცხოვრების ნირი ახასიათებს, თავს ააშკარავებს თავისი უჩვეულოდ მაღალი, ჩვეულებრივ მელოდიური გალობით; ზოგიერთი სახეობის დედალიც გალობს.

კვება
-----

უმთავრესად იკვებება მცირე ზომის უხერხემლოებით, ობობებით, ზოგჯერ კენკრითა და თესლებით.

გამრავლება
----------

ჭინჭრაქებს შორის არიან პოლიგამებიც და მონოგამებიც. მამალი აგებს რამდენიმე (ცალკეულ შემთხვევაში 30-მდე) სქელკედლიან, დახურულ, სფეროსებრი ფორმის ბუდეს (ზოგჯერ საბუდრად ფუღუროებსაც იყენებენ), საიდანაც ერთ-ერთში დედალი დებს 2–10 (ხშირად 2–5) კვერცხს; ინკუბაცია 12–20 (ჩვეულებრივ 14–18) დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს 14–19 დღის განმავლობაში. რიგი სახეობები წელიწადში ორ თაობას ჩეკს.

დაცვა
-----

IUCN-ის წითელი წიგნის მიხედვით, 2 სახეობა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის წინაშე იმყოფება, 2 — საფრთხის ქვეშ, 4 მოწყვლადი სახეობაა, ხოლო კიდევ 4 სახეობა გადაშენების საფრთესთან ახლოს იმყოფება.

ლიტერატურა
----------

* *ლოსკოტი ვ. მ.*, ჭინჭრაქასებრნი დაარქივებული 2019-05-28 საიტზე Wayback Machine.  // დიდი რუსული ენციკლოპედია [35 ტომად], მთ. რედ. ოსიპოვი ი. ს. მოსკ.: გამომც. დიდი რუსული ენციკლოპედია, 2004–2017.

სქოლიო
------

1. ↑  Troglodytidae — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
2. 1 2 3 4 5 6  ჭინჭრაქასებრნი // დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია [30 ტომად], მთ. რედ. პროხოროვი ა. მ. III გამოც. მოსკ.: გამომც. „საბჭოთა ენციკლოპედია", 1969.
3. ↑  ჭინჭრაქასებრნი (TSN 178539). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
4. ↑  *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 400.
**ისეტსკოეს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** (რუს. Церковь Святого Николая Чудотворца) — მართლმადიდებლური ეკლესია სვერდლოვსკის ოლქში, კამენსკის საქალაქო ოლქის სოფელ ისეტსკოეში. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1910-1917 წლებში. ეკლესია არის საოლქო მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

სვერდლოვსკის ოლქის მთავრობის 2001 წლის 28 დეკემბრის № 859-ПП დადგენილების მიხედვით მიენიჭა რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს კამენსკის ეპარქიას.

აღწერა
------

სოფლის ცენტრში, მდინარე ისეტის ნაპირიდან რამდენიმე ათეულ მეტრში შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს მრავალი წელი უმოქმედო ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია, რომელიც აგებულია 1917 წელს.

საარქივო დოკუმენტაცია მიუთითებს, რომ ეკლესიის სახე ეტაპობრივად ჩამოყალიბდა. თავდაპირველად, 1905-1910 წლის პერიოდში, ააგეს ხის სამრეკლო. 1913 წელს პერმის სამშენებლო განყოფილებამ წარმოადგინა ახალი ეკლესიის პროექტი. სამშენებლო სამუშაოები მიმდინარეობდა 1910-1917 წლებში და შეწყდა ფასადების დასრულების ეტაპზე. ტაძრის ინტერიერი არ შემორჩენილა, შემორჩენილია კედლის მხატვრობის რამდენიმე ფრაგმენტი. ეკლესია ითვლება XX საუკუნის დასაწყისის რეგიონალური რუსული სტილის საეკლესიო არქიტექტურის ძეგლად.

ისტორია
-------

თავდაპირველად ააშენეს ხის ორსაკურთხევლიანი ეკლესია. მრევლი ჩამოყალიბდა 1845 წელს მარჯვენა ეგვტერის დასრულების პერიოდში. მთავარი ტაძარი აკურთხეს, მირონ-ლუკიის მთავარეპისკპოსის, ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე 1852 წლის 13 მარტს. მარჯვენა ეგვტერი აკურთხეს ელია წინასწარმეტყველის სახელზე 1845 წლის 6 დეკემბერს 

1930-იან წლებში ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა. 1932 წელს შენობა გადაეცა ისეტსკოეს კოლექტივს საჭიროებისამებრ გამოყენებისათვის. კოლექტივმა მასში სასოფლო სამეურნეო საწყობი განათავსა. თანამედროვე ეტაპზე ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილია კედლის მხატვრობა, ტაძარი არ არის აღდგენილი.

2003 წლის 22 მაისს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ხსენების დღეს მოეწყო ლიტანიობა სოფელ მამინსკოეს მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესიიდან ისეტსკოეს ეკლესიამდე. 1918 წლის 25 ივნისს მოკლული მამა ალექსანდრე მოკროუსოვის საფლავზე კი აღმართეს ჯვარი და მცირე გალავანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Церковь Николая Чудотворца на сайте sobory.ru
* Церковь Николая Чудотворца с высоты в 3d

სქოლიო
------

1. ↑  Список объектов культурного наследия Свердловской области. ციტირების თარიღი: 2015-11-22.
2. ↑  Постановление Правительства Свердловской области № 859-ПП от 28 декабря 2001 года. Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-04-13. ციტირების თარიღი: 2018-04-13.
3. ↑  Церковь в Исетском на Яндекс.Картах. ციტირების თარიღი: 2016-03-27.
4. ↑  Бурлакова Н.Н. Забытые храмы Свердловской области. — Екатеринбург: Сократ, 2011. — С. 128-129. — ISBN 978-5-88664-395-4.
5. 1 2  Николаевская церковь.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-11-23. ციტირების თარიღი: 2015-11-22.
**ჩუსოვაია** (რუს. Чусовая, ზემოთში ეწოდება **პოლუდენნაია-ჩუსოვაია**) — მდინარე რუსეთში, სვერდლოვსკის ოლქსა და პერმის მხარეში (სათავეები ჩელიაბინსკის ოლქშია), კამის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 592 კმ, აუზის ფართობი 23 000 კმ². სათავეს იღებს შუა ურალზე. ზემო დინებაში ხეობა ფართოა, შუა წელზე ან ვიწრო კანიონისებრ, ანდა უფრო ფართო დამრეცკალთებიან ხეობაში მიედინება, ქვემოთში ტიპური ვაკის მდინარეა. ჩაედინება კამის წყალსაცავის ჩუსოვაიას ყურეში. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. წყალდიდობა იცის აპრილის შუა პერიოდიდან ივნისის შუა ხანებამდე. წყლის საშუალო ხარჯია 222 მ³/წმ, უდიდესი — 4570 მ³/წმ, უმცირესი — 8,4 მ³/წმ. ზაფხულში წვიმების შედეგად 6–7 წყალმოვარდნა იცის. იყინება ოქტომბრის ბოლოს – დეკემბრის დასაწყისში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში. ქვემო დინებაზე ახასიათებს ყინულხერგილები, რომლებიც დონეს სწევენ 2,8-მდე მეტრით. ძირითადი შენაკადებია: მარჯვენა — მეჟევაია-უტკა, სერებრიანკა, კოივა, უსვა; მარცხენა — რევდა, ლისვა. ფართოდ გამოიყენება წყალმომარაგებისათვის: ვოლჩიხის წყალსაცავიდან (37 კმ²) წყალი გადადის ვერხნეისეტის (ვერხ-ისეტის) წყალსაცავში, რომელსაც იყენებენ ქალაქ ეკატერინბურგის ამ რაიონის წყალმომარაგებისათვის. მდინარის შენაკადებზე 15 მცირე წყალსაცავია. დასაცურებელია (დაახლოებით 500 კმ). სანაოსნოა ქალაქ ჩუსოვოიდან. მის ნაპირებზეა ქალაქები: პერვოურალსკი, ჩუსოვოი. განვითარებულია ტურიზმი.

სქოლიო
------

1. ↑   Чусовая // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 29 — М. 1978.
**კომედია** (ბერძ. komedia < komos „მხიარული ბრბო" და ode „სიმღერა") — დრამის ერთ-ერთი სახე, სადაც კოლიზია და ხასიათები გამსჭვალულია კომიზმით.

მახასიათებლები
--------------

კომედიის ჟანრული თავისებურებაა მძლავრი სოციალური ჟღერადობა, სოციალურ-პოლიტიკური ტენდენციურობა. იუმორისა და სატირის საშუალებით კომედიაში მხილებულია ცხოვრებისეული მანკიერებანიდა სიმახინჯე (ოღონდ ისეთი, რომელსაც თან არ ახლავს ტანჯვა და უბედურება). მანკიერება აქ სიცილის დონეზეა. სიცილი კომედიაში გამარჯვებული გმირის როლში გამოდის, რომელიც ათავისუფალ მკითხველს წარმოდგენილი მანკიერებისაგან და ამეფებს ჯანსაღ ცხოვრებისეულ საწყისებს. 

განასხვავებენ კომედიის ორ სახეს: სიტუაციებისა და ხასიათების კომედიას. სიტუაციების კომედიაში კომიკურია შექმნილი მდგომარეობა, სასაცილოდ დაძაბულია ინტრიგა. ხასიათების კომედაში კომიზმს საფუძვლად უდევს არაჰარმონიული ხასიათები, მათი უცვლელი ცალმხრივობა, ხასიათი ერთი რომელიმე თვისების ჰიპერტროფია. ხასიათების კომედია კომედიის უფრო მაღალი ფორმაა, რადგან აქ ყოველთვის დიდი ადგილი ეთმობა ფსიქოლოგიას და მოითხოვს უფრო განათლებულ მაყურებელსა და მკითხველს.

ისტორია
-------

განვითარების მთელი ისტორიის მანძილზე კომედიის ჟანრული მოდიფიკაცია წარიმართა ორი გზით: უხეში იუმორიდან და უწმაწური ხუმრობიდან ნატიფი ფსიქოლოგიური იუმორისა და ინტელექტუალური ირონიისაკენ; წმინდა სახის კომიზმიდან კომიკურისა და დრამატულის აღრევისაკენ, ცრემლნარევი სიცილისაკენ. 

კომედია, როგორც დრამატული ჟანრი ლიტერატურად გაფორმდა ძველ საბერძნეთში. მისი წარმოშობის სათავეები დაკავშირებულია ღვინისა და მხიარულების ღმერთის დიონისეს პატივსაცემად გამართულ დღესასწაულთან, კერძოდ კი დღესასწაულის იმ ნაწილთან, როდესაც წარმოდგენილი იყო დიონისეს აღდგომა და მას მოჰყვებოდა მხიარული სიმღერები, ცეკვები, კარნავალური სვლა, სრულდებოდა მცირე ჟანრის კომიკური სცენები და სასაცილო უწმაწურობაც ახლდა თან. 

შუა საუკუნეების დასასრულს ევროპულ ლიტერატურაში ჩნდება კომიკური პიესები, რომლებსაც ფარსი ეწოდა. რენესანსის ეპოქის კომედია უფრო რომანტიკული დრამის ხასიათს ატარებს. კლასიციზმის ეპოქისთვის დამახასიათებელია ე.წ. „სერიოზული", „მაღალი" კომედია (მოლიერი). 

XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის კომედია ისევ ხასიათდება სოციალურობით, მაგრამ კომედიის კოლიზია უკვე მთლიანად არ არის გამსჭვალული კომიზმით, კომიკური ზოგჯერ ძნელად ამოსაკითხია. ამავე ხანებში ჩნდება ტრაგიკომედია, სადაც სხვადასხვა მანკიერებითა და ნაკლით გამოწვეულ სიცილს მოყვება მწარე ცრემლიც, რომელსაც იწვევს ადამიანისა და მისი ცხოვრების მოუწყობლობის შეგნების განცდა. 

საქართველოში კომედია ჩნდება XIX საუკუნის შუა ხანებში. მისი ფუძემდებელია გ. ერისთავი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოპერეტა
* ოპერა-ბუფა
ყვითელი ჩემოდანი — ფესტივალის სიმბოლო
ნარინჯისფერი — ფესტივალთან ასოცირებული ძირითადი ფერი
**კაზანტიპი** (სტილიზებული **KaZantip**; ასევე **კაზანტიპის რესპუბლიკა**, **ნარინჯისფერი რესპუბლიკა** ან **რესპუბლიკა Z**) — ყოველწლიური ელექტრონული საცეკვაო მუსიკის ფესტივალი, რომელიც 1992 წლიდან 2013 წლის ჩათვლით უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულზე იმართებოდა. თუმცა, რუსეთის ფედერაციის მიერ ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ, გადაწყდა, რომ 2014 წელს ფესტივალი საქართველოში, ანაკლიაში გაიმართება. დასასწრებ ბილეთებს ეწოდება „viZa". ფესტივალი გრძელდება 5-6 კვირა, ზაფხულში და მას ყოველწლიურად 150 000 ადამიანი, ე. წ. „paradiZers"-ი სტუმრობს. ფესტივალთან ასოცირებულია ნარინჯისფერებში გადაწყვეტილი მოდისა და ჩემოდნების კულტი.

ისტორია
-------

ფესტივალს სახელი ეწოდა კაზანტიპის კონცხისგან, რომლის სიახლოვესაც ის 1995–1999 წლებში ტარდებოდა. ამ პერიოდში, ფესტივალი იმართებოდა ქალაქ შჩიოლკინოს მახლობლად, ყირიმის ატომური ელექტროსადგურის დაუსრულებელი შენობის ტურბინის ჰოლში. 2000 წელს ფესტივალი ვესელეს დასახლებაში გადაიტანეს. 2001 წლიდან კი ტარდებოდა ყირიმის პატარა ქალაქ პოპივკაში. ფესტივალის პრეზიდენტი, შემქმნელი და ინიციატორია ნიკიტა I (ნამდვილი სახელი ნიკიტა მარშუნოკი). საწყის წლებში ფესტივალი ძალზედ მოკრძალებული იყო და არ წარმოადგენდა არაფერს, გარდა სერფინგის მოყვარულთა ყრილობისა, რომლებიც მომქანცველი დღის შემდეგ საღამოობით დროს ატარებდნენ. თუმცა, მოგვიანებით ნიკიტამ გადაწყვიტა სეზონის დასასრულის აღნიშვნისთვის შეემატებინა ტექნო და ტრანს მუსიკა. სწორედ ამ დროს იშვა ფესტივალი თანამედროვე სახით.

იმის გამო, 2014 წლის მარტში რუსეთის ფედერაციამ ყირიმის ოკუპაცია მოახდინა, მაისის დასაწყისში ფესტივალის ორგანიზატორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ 2014 წელს ის საქართველოში, ანაკლიაში ჩატარდეს.

ლიტერატურა
----------

* Johnstone, Sarah; Bloom, Greg (2008) *Ukraine*, Country Guide Series.  Lonely Planet,   გვ. 19, 191. ISBN 978-1-74104-481-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაზანტიპი***

* Official website დაარქივებული 2016-12-01 საიტზე Wayback Machine.
* President of The Kazantip Republic: IMS 2011 speech
* "Kazantip: Life with no pants", an article by Resident Advisor's editor Will Lynch დაარქივებული 2013-03-02 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  (რუსული) Festival "Kazantip" moves to Georgia, Lenta.ru (5 April 2014)
2. ↑  "Kazantip Festival - a Way to Success", an article at uPublish.info.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-24. ციტირების თარიღი: 2014-05-05.
3. ↑  An article and a video about KaZantip on Euronews.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-01-10. ციტირების თარიღი: 2014-05-05.
**იყალთოს სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით განაპირას, თაღლაურად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება ძვ. წ. XIII-XII საუკუნეებით. აღმოჩნდა 1964 წელს, სოფლის მაცხოვრებლის ბაჩიაშვილის ეზოში ჩატარებული მიწის სამუშაოების დროს. 

დაზიანებული ორმოსამარხი გათხარეს თელავის სახელმწიფო ინსტიტუტის მუზეუმის თანამშრომლებმა. 1977 წელს ამავე ეზოში აღმოჩნდა კიდევ ერთი ორმოსამარხი, რომელიც შეისწავლა აკც-ის კაე-მ (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური). ორმოსამარხები (2 X 1,6 მეტრი 1,8 X 1,3 მეტრი) ოთხკუთხაა, დამხრობილია სიგრძივ, ჩრდილო-დასავლეთიდ სამხრეთისკენ. პირველ სამარხში მიცვალებული ესვენა მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისეკნ. მეორე (გაითხარა 1977 წელი) სამარხში მიცვალებულის ძვლები მიმობნეული იყო. ამდენად, დაკრძალვის პოზა ვერ დადგინდა. სამარხის ჩრდილოეთ კედელთან აღმოჩნდა თავის ქალა, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში- ბარძაყის ძვლები. ისინი თიხის ჭურჭელს ედოზემოდან(შესაძლებელია სარეცლის არსებობა). სამარხეული ჭურჭელი (დერგი, სადღვებელი, ქილა, ქვაბქოთანა, ქოთანი, ბადია, სურა, სასმისი) დამზადებულია ქვიშა ნარევი თიხისგან. გამომწვარია ნაცრისფრად, მოშავოდ ან შავად. არათანაბარი გამოწვის გამო, ზედაპირზე შეიმჩნევა მუქი ფერის ლაქები. ჭურჭელი დამზადებულია სამეთუნეო მორგვზე. ინვენტარი ორნამენტირებულია. კონცრენტული, ამოღარული ხაზებით, მხარზე და ძირის კიდეზე ირიბი ნაჭდევებით, ორ, კონცენტრულ ხაზს შორის მოქცეული, კლაკნილი ხაზით, ამოკაწრული სამკუთხედებით, რომელთა შორის დარჩენილი არე შევსებულია ნაჭდევებით. სამარხში გამოივლინდა ბრინჯაოს შედგენილტარიანი სატევარი და მავთულის ზამბარისებრი ხვია, შუბისპირი, მასრაზე რელიეფური ორი სალტით და ბრინჯაოსავე მავთულის ბოლოებ გახსნილი ორი ბეჭედი.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 236.
**ჩურჩულს გადაჩვეული კაცი** — რევაზ მიშველაძის რომანი. ავტორის თქმით, ეს არის ნაწარმოები „ადამიანზე, რომელიც იმდენი აჯანჯღარა ამ მუხთალმა წუთისოფელმა, იმდენი განსაცდელი შეხვდა, რომ ჩურჩულს გადაეჩვია... ამ ნაწარმოების გმირს XX საუკუნის ბოლო და XXI საუკუნის პირველი ნახევარი აქვს დანახული. გადატანილი აქვს ამ პერიოდში მომხდარი ომები, მაგრამ ამასთან ერთად დანახული აქვს სიყვარული, ადამიანობა, მეგობრობა..."

მწერლის კომენტარი ნაწარმოების შესახებ: „პირდაპირ გეტყვით, რომ დიდი გამოხმაურება გამოიწვია. ეს ყურადღება განაპირობა იმან, რომ ჩემი წიგნი შეეხება ჩვენს თანამედროვეობას. შევეცადე, ოცდამეერთე საუკუნის მოქალაქე დამეხატა განსხვავებული სოციალური მდგომარეობით, განსხვავებული დამოკიდებულებით რევოლუციისადმი, ომისადმი, სიყვარულისადმი (ქალის სიყვარულზე მოგახსენებთ). შევეცადე თქვენი, ჩემი, ჩვენი საზოგადოების ხასიათი დამეჭირა. ახლა მირეკავენ და მეუბნებიან, თქვენი რომანის პერსონაჟებსაც კი ვცნობთ ჩვენი თანამედროვეობიდანო. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია ჩემთვის."

სქოლიო
------

1. ↑  ინტერვიუდან „წლის საუკეთესო რომანი"[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  არაერთხელ დავრწმუნდით თქვენს ვაივაჟკაცობაში, კეთილი ინებეთ და დაგვანებეთ თავი... ინტერვიუ ici.ge-სთან, 6 აგვისტო, 2010[*მკვდარი ბმული*]
3. ↑  რატომ ტიროდა რეზო მიშველაძე წიგნის პრეზენტაციაზე, Ambebi.ge, 9 სექტემბერი 2010
ტყუპები, იქსბალანქი და ჰუნაჰპუ
**იქსბალანქი** — მაიას მითოლოგიაში იქსბალანქი, ჰუნ ჰუნაჰპუს ვაჟი, მოიხსენიება როგორც "წმინდა სისხლის მთვარე". მისი ტყუპის ცალი იყო ჰუნაჰპუ. ძმები - მაიას გმირი ტყუპების სახელით არიან ცნობილნი. ცხოვრებაში ისინი სრულიად განუყრელნი იყვნენ. ძმები ჭკუით ჯობნიდნენ ქედმაღალ, მედიდურ ქვესკნელის (შიბალბას) ღმერთებსა და დემონებს. პოპოლ ვუში დანამდვილებით არაა დაზუსტებული, თუმცა როგორც ჩანს ჰუნაჰპუ იყო ტყუპებს შორის უზენაესი, მაგრამ არც იქსბალანქი იყო ცუდი პარტნიორი, მან ძმა სიკვდილს სულ მცირე ერთხელ გადაარჩინა. სიკვდილის შემდეგ იქსბალანქი ამაღლდა ზეცაში და ასოცირებული შეიქმნა სავსე მთვარესთან. იგი ზოგჯერ მოხსენიებულია, როგორც მაიას მთვარის ქალღმერთი, რადგან მითის ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად მან შეიცვალა სქესი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იზაპას სტელა, გმირი ტყუპები
* გმირი ტყუპები
* დიეგო რივერა, "ტყუპი ძმების გამოცდები," 1931 დაარქივებული 2009-06-21 საიტზე Wayback Machine.
* ტყუპი გმირები ბავშვებისთვის, ნახატებით

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მაიას მითოლოგია |
| --- |
|  |
| 
* აჰ პუჩი
* ბაკაბები
* გუკუმაცი
* ეკ ჩუა
* ეკაჰაო
* იტცამნა
* იქსბალანქი
* იშჩელი
* კიზინი
* კინიჩ აჰაუ
* კუკულკანი
* ჩააქი
* ციტ ბოლონ ტუმი
* ჰუნ ჰუნაჰპუ
* ჰურაკანი
 |

 |
**კაზაკური ღვია** (ლათ. Juniperuc sabina) — საშუალო სიმაღლის წიწვოვანი ხებუჩქი ან ბუჩქი, ზოგჯერ მიწაზე გართხმული. ყვავილები ერთ ან ორსქესიანია, მამრობითი-ოვალურ თავთავებში, მდედრობითი-თავკენწერა გირჩებში. წიწვი ეკლიანი, გაბასრული, ტევრისებრი, ტოტებისკენ დახრილი.

თუშეთში **წყვედა** ეწოდება.

გავრცელება
----------

იზრდება სუბალპურ ზონაში კლდეებზე, კავკასიური დეკას გამეჩხერებულ ნარგავებში, ფიჭვოვან ტყეებში.

ქიმიური შემადგენლობა
--------------------

კაზაკური ღვიის კენკრა შეიცავს ეთერზეთებს, გლუკოზას, ფისს, ვაშლის, ძმრის და ჭიანჭველმჟავებს, სხვადასხვა ფიტონციდებს და სხვა ნივთიერებებს.

გამოყენება
----------

ხალხურ მედიცინაში კაზაკური ღვიის კენკრისგან ამზადებენ ნაყენს, რომელსაც იყენებენ როგორც მადეზინფიცირებელ და შარდმდენ საშუალებას. მათ იყენებენ აგრეთვე ლიქიორის ჩამომსხმელ წარმოებაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იმერეთის სამკურნალო ფლორა დაარქივებული 2007-10-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2  *მაყაშვილი ა.*, კაზაკური ღვია // ბოტანიკური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1961.
**ჩამოსაშვები აპარატი** — კოსმოსური საფრენი აპარატის ნაწილი, რომელსაც იყენებენ დამუხრუჭებული ჩამოშვებისათვის ან დასაჯდომად დედამიწაზე ან სხვა ციურ სხეულზე. პილოტირებულ კოსმოსურ ხომალდებზე ჩამოსაშვები აპარატი არის კაბინა, რომელშიც კოსმონავტები იმყოფებიან, ავტომატურ კოსმოსურ საფრენ აპარატებზე კი — ხელსაწყოებიანი კაფსულა. ჩამოსაშვებ აპარატში განლაგებულია რადიოკავშირის, თერმორეგულირებისა და სიცოცხლის უზრუნველსაყოფი სისტემები, აგრეთვე მართვის პულტი, კოსმონავტების სავარძლები და ა. შ. ჩამოსაშვებ აპარატს აქვს მართული ჩამოშვების სისტემა, დამუხრუჭების სარაკეტო ძრავა, პარაშუტები და რბილი დაჯდომის სისტემები. მისი გარე ზედაპირი დაფარულია თბოდამცავი მასალით. ჩამოსაშვები აპარატის ფორმა შეიძლება იყოს სფერული, კონუსური და სხვ. აპარატის აეროდინამიკური ფორმისა და სიმძიმის ცენტრის მდებარეობის შერჩევისას ითვალისწინებენ აპარატის აეროდინამიკურ მდგრადობას. ჩამოსაშვები აპარატის დამუხრუჭებული ჩამოშვება შეიძლება იყოს ბალისტიკური ტრაექტორიით ან ცორვის ტრაექტორიით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 77.
**ჭაობის ნიადაგი** — ნიადაგის ტიპი, რომელიც წარმოიშობა ჭარბტენიან პირობებში. ტენიანობის ხარისხის, წყლის ქიმიზმისა და მთელი რიგი სხვა პირობების ზეგავლენით. ჭაობის ნიადაგის შედგენილობა, თვისებები და პროფილი სხვადასხვანაირია. უმთავრესად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერად ტენიანი ჰავის პირობებში, კერძოდ, ტაიგის ტყისა და ტუნდრის ზონებში.

საქართველოში მათი ყველაზე დიდი მასივები კოლხეთის დაბლობის დასავლეთ ნაწილშია. გარდა ამისა, სპორადულად გვყვდება აღმოსავლეთ საქართველოს მტასა და ბარში, სამხრეთ საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთში. საქართველოში ძირითადად გავრცელებულია მინერალურ-ჭაობიანი და ორგანულ-ჭაობიანი ნიადაგები. 

ჭაობიანი ნიადაგისთვის დამახასიათებელია ტორფის წარმოქმნა-დაგროვება და მინერალური ნაწილის გალებება, რაც ჭარბტენიანობითაა გამოწვეული. ახასიათებს მძიმე მექანიკური შედგენილობა, ზოგ შემთხვევაში პროფილის შუა ნაწილში გოგირდწყალბადის დაგროვება, არადამაკმაყოფილებელი ფიზიკური თვისებები: მაღალი კაპილარული და დაბალი არაკაპილარული ფორიანობა, დაჯდომისა და თქვირების დიდი უნარი, ფილტრაციის დაბალი დონე, მაღალი ტენტევადობა. ჭაობის ნიადაგიდაშრობის შემდეგ იძლევა ნაყოფიერი მიწების დიდ ფონდს, რომელსაც იყენებენ სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების, განსაკუთრებით სუბტროპიკული და ტექნიკური კულტურების მოყვანა-გაშენებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* *ურუშაძე თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 384.
**ჩუღურეთის ხიდი** — ხიდი მტკვარზე, თბილისის ისტორიული უბნების კუკიისა და გარეთუბნის ზღვარზე, მშრალი ხიდის გაგრძელებაზე. აგებულია 1962 წელს. ჩაანაცვლა 1848-1853 წლებში აშენებული მიხეილის ხიდი. სხვადასხვა დროს ერქვა მიხეილის, კარლ მარქსის, ზაარბრიუკენის, ჩუღურეთის სახელი. 2022 წლის 4 ნოემბერს მიენიჭა ქართველი მწერლის გურამ დოჩანაშვილის სახელი.

ისტორია
-------

XIX საუკუნის 40-იან წლებში ამ ადგილას მესანგრეები აშენებდნენ ხის ხიდს, რომელსაც რეგულარულად იტაცებდა ადიდებული მტკვარი. 40-იან წლებში მეფისნაცვლის მიხეილ ვორონცოვის დავალებით არქიტექტორმა ჯოვანი სკუდიერიმ შეადგინა ხიდის პროექტი. იგი ამავე დროს სამუშაოთა ხელმძრვანელიც იყო. ნაგებობა შედგებოდა ორი ცალკეული - დიდი (ხუთმალიანი) და პატარა (ერთმალიანი) ხიდისგან, რომლების კვეთდნენ მტკვრის ძირითად კალაპოტს და მის მარჯვენა შტოს, ორბელიანების (მადათოვის) კუნძულის ადგილას. 1851 დიდი ხიდის პროექტი გადაამუშავა ინჟინერმა ს. ბლიქსმა. მან ხის მალები აგურის კამარებით შეცვალა. მშენებლობას სათავეში ჩაუდგა ქართველთა შორის პირველი ინჟინერი ჰიდრავლიკოსი ვახტანგ მუხრანბატონი. ხუთმალიანი თაღოვანიხიდი გაიხსნა 153 და, ვორონცოვის პატივსაცემად ეწოდა მიხეილის სახელი. ამავე დროს ხიდის მიმდებარე მოედანზე 1867 დაიდგა მიხეილ ვორონცოვის ძეგლი. ხიდი იმდენად ვიწრო (მალების სიგრძე 19 მ, სიგანე 9,3 მ) იყო, რომ 1884 გადააკეთეს - ტროტუარები გაიტანეს ლითონების კონსოლებზე. 

1962 ჩატარდა ხიდის საფუძვლიანი რეკონსტუქცია (არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, გივი მელქაძე; ინჟინერი გიორგი ქარცივაძე). მშენებლობისას შეინარჩუნეს ძველი ხიდის ბურჯები და ხუთმალიანი კონსტრუქცია. სავალი ნაწილი გაფართოვდა 25 მ-მდე, ტროტუარებისა 3-3 მ-მდე. თავსა და ბოლოში მოუშენეს არსებული მალის სიგრძის რკინაბეტონის თაღები. განაპირას მალის ქვეშ გადის მარცხენა სანაპირო. საბჭოთა პერიოდში კარლ მარქსის სახელს ატარებდა, შემდეგ თბილისთან დაძმობილებული ქალაქ ზაარბრიუკენის, 1994 წელს ჩუღურეთის, 2022 წელს კი გურამ დოჩანაშვილის სახელი ეწოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მიხეილის ხიდი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 194, ISBN 978-99928-20-35-3.
* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 479, ISBN 99928-20-32-2.
* *სარალიძე, ა.* „თბილისის ხიდები", გვ. 14-16, „ტფილისის ჰამქარი", თბილისი, 2012
* *კვირკველია თ.*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1985. — გვ. 41–42.

სქოლიო
------

1. ↑  საკრებულოს გადაწყვეტილებით, თბილისში რამდენიმე გეოგრაფიულ ობიექტს ახალი სახელი მიენიჭა. ინტერპრესნიუსი. 4 ნოემბერი, 2022.
**კაიმანერა** (ესპ. Caimanera) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კუბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, გუანტანამოს პროვინციაში. წარმოადგენს სათევზაო დასახლებასა და ნავსადგურს, რომელიც გუანტანამოს უბის დასავლეთ ნაწილშია აგებული, აშშ-ის საზღვაო ფლოტის ბაზისგან ოდნავ ჩრდილოეთით და პროვინციულ დედაქალაქ გუანტანამოსგან სამხრეთით. გემებს ძირითდად შაქრის ლერწამი და ყავა გადააქვთ.

ამ შორეული ქალაქის მცხოვრებლები უახლოესი მეზობლები არიან აშშ-ის სამხედრო ბანაკისა და ამჟამად საპატიმროსთვის, სადაც სასჯელს ავღანეთის ომში მებრძოლები იხდიან. მეთევზეთა და მარილის მომპოვებელთა საზოგადოება აქ XX საუკუნის დასაწყისში ყვაოდა, რაც ბაზის მშენებლობით იყო გამოწვეული. ის მაგნიტივით იზიდავდა მუშებსა და უბრალო მნახველებს, რომელთა შორისაც იყვნენ კუბის კუნძულებისა და უახლოესი ქვეყნების, მაგალითად იამაიკის მოსახლეობა.

ქალაქს სახელი ეწოდა ალიგატორისგან (ნიდ. Kaaiman), რომლებიც ერთ დროს მანგროვან ლაბირინთებსა და უბის ზემო ნაწილში ბინადრობდნენ. ამჟამად მათი რიცხვი საგრძნობლად შემცირებულია.

დემოგრაფია
----------

2004 წელს, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 10 562 ადამიანს შეადგენდა. 366 კმ² ფართობზე მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 28,9 ადამიანი კმ²-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კუბის მუნიციპალიტეტები
* კუბის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  Atenas.cu.  (2004)2004 Population trends, by Province and Municipality.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-27. ციტირების თარიღი: 2007-10-06. (ესპანური)
2. ↑  Statoids.  (July 2003)Municipios of Cuba. ციტირების თარიღი: 2007-10-06.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გუანტანამოს მუნიციპალიტეტები |
| --- |
|  |
| 
 ბარაკოა · **გუანტანამო**  · ელ-სალვადორი  · იატერასი · იმიასი  · კაიმანერა · მაისი · მანუელ-ტამესი  · ნისეტო-პერესი · სან-ანტონიო-დელ-სური | გუანტანამოს პროვინცია |

 |