**აკრის ალყა** — კონფლიქტი ჯვაროსნებსა და აიუბიდებს შორის. მიმდინარეობდა 1189-1191 წლებში. ორწლიანი ალყის შემდეგ ჯვაროსნებმა აიღეს ქალაქი აკრა.

წინაპირობა
----------

მას შემდეგ, რაც იერუსალიმის მეფე გახდა გი დე ლუზინიანი, გაგრძელდა მუსლიმთა ქარავნების დარბევა რენო დე შატიიონის მიერ. ამის გამო სალადინისგან გამოგზავნილი ელჩები არ მიიღეს. ეს გახდა მშვიდობის დარღვევის მიზეზი. სალადინი 200000-იანი ჯარით შეიჭრა პალესტინაში, დაამარცხა ჯვაროსნები ჰატინის ბრძოლაში და იერიში მიიტანა იერუსალიმზე. სალადინმა 14 დღეში აიღო ქალაქი. იერუსალიმის შემდეგ აიღო ასკალონი,იაფადა აკრა. წმინდა მიწის დასაბრუნებლად პაპმა გრიგოლ VIII-მ მოუწოდა ინგლისის, საფრანგეთის და საღვთო რომის იმპერიის მონარქებს. ისინი ცალ-ცალკე გაემართნენ წმინდა მიწისკენ.

ალყა
----

ამასობაში 1189 წელს სალადინმა გი დე ლუზინიანი გაათავისუფლა. იგი ჯვაროსანთა პორტ ტვიროსს მიადგა, თუმცა იქ არ შეუშვეს. ამის შემდეგ გი აკრისკენ გაემართა და ალყაში მოაქცია ის. გი დე ლუზინანის მიერ ალყაში მოქცეული აკრის დასახმარებლად სალადინი მოვიდა და მოალყე ჯვაროსნები ალყაში მოაქცია. შემოდგომაზე მეტმა ევროპელმა ჯვაროსანმა ჩამოაღწია. გის საშუალება მიეცა მეორე ბლოკადა შემოერტყა აკრისთვის. ჩამოვიდა ამბავი, რომ ფრიდრიხ I ბარბაროსა მოიწევდა აკრისკენ. ამან ქისტიან ჯარისკაცებს მორალი გაუზარდა და აიძულა სალადინი მეტი ჯარისკაცისათვის მოეყარა თავი, რათა ქალაქის ორი ბლოკადა დაემარცხებინა. მომდევნო თხუთმეტი თვე ძირითადი მოქმედებების გარეშე გავიდა. 30 ოქტომბერს, 50 მუსლიმთა გალერა შეიჭრა ქრისტიანთა ბლოკადაში და მიაწოდა ქალაქს საკვები და იარაღი. 17 დეკემბერს მოხერხდა პორტისკენ მიმავალი გზის გათავისუფლება. 1190 წლის მარტში ჯვაროსანთა მეთაური კონრადი წავიდა ტვიროსში და ჩამოიტანა საკვები და იარაღი, რაც დაეხმარათ ეგვიპტის ფლოტის წინააღმდეგ. ასევე ჩამოიტანა მასალა საალყო მანქანებისთვის, ამის მიუხედავად ეს მანქანები დაიკარგა 6 მაისს, როცა ჯვაროსნებმა სცადეს თავდასხმა ქალაქზე.

20 მაისს სალადინმა, რომელიც აგრძელებდა არმიის გაძლიერებას,დაიწყო შეტევა ქრისტიანთა ბანაკზე რომლებიც გასული რვა დღე იგერიებდნენ მის შეტევებს. 25 ივლისს, მათი მეთაურების წინააღმდეგობის მიუხედავად ჯვაროსნები თავს დაესხნენ სალადინის მარჯვენა ფლანგს და დამარცხდნენ. დამატებითი ძალები საფრანგეთიდან ჩამოვიდა ზაფხულის ბოლოს, ჰენრი II შამპანის, თეობალდ II ბლოისის, სტეფან I სანსერის, რაულ I კლერმონის, ჯონ ფონტიგის და ალან სან-ვალერის ლორდების მეთაურობით. ფრიდრიხ VI შვაბიის ლორდი ჩამოვიდა ოქტომბრის დასაწყისში მამამისის დარჩენილ არმიმიასთან ერთად. ცოტა ხანში მოვიდა ინგლისელთა არმიაც, რომელსაც მეთაურობდა ბალდუინ ექსეტერი, კენტერბე-რიელი ეპისკოპოსი. ოქტომბერში ჩამოვიდა ასევე გრაფი ბარი და ქრისტიანებმა შეძლეს ალყის გარღვევა და მიაწოდეს საკვები ბანაკს აკრასთან. ცხოვრება ქალაქში და ქრისტიანთა ბანაკში სწრაფად გართულდა, მას შემდეგ რაც სალადინმა მოახერხა მათი შეკავება. სურსათი გახდა შეზღუდული, წყალი კი დაბინძურდა ცხოველთა და ადამიანთა ცხედრებით. ეპიდემიები მალე გავრცელდა.გი დე ლუზინიანის მეუღლე სიბილა და მისი ორი ქალიშვილი გარდაიცვალა. გიმ დაკარგა პრეტენზია იერუსალიმის ტახტზე.     

სალადინის არმია იმდენად დიდი იყო, რომ შეუძლებელი იყო ჯვაროსანთ ხმელეთიდან დახმარება. ზამთარში გაძნელდა საკვების შოვნა. თეობალდი და სტივენი გარდაიცვალნენ. ფრიდრიხიც მალევე გარდაიცვალა 1191 წლის 20 იანვარს. პატრიარქი ერაკლიუსიც ალყაში გარდაიცვალა. 

31 დეკემბერს კიდევ ერთი კედლების გარღვევის მცდელობა ვერ მოხერხდა. 6 იანვარს კედლის ნაწილობრივ დაშლას მოჰყვა ქრისტიანთა მცდელობა გაენადგურებინათ მუსლიმთა გარნიზონები. 13 თებერვალს სალადინმა შეძლო ქრისტიანთა ხაზების გარღვევა და მიაღწია ქალაქს, შეავსო ქალაქის გარნიზონი, რადგან ძველი მთლიანად განადგურდა. ჯვაროსნებმა ზღვიდან სცადეს შეტევა, თუმცა ქარმა და წყალქვეშა კლდეებმა ხელი შეუშალა მიახლოებაში.

ავსტრიის ჰერცოგი ლეოპოლდ V გაზაფხულზე ჩამოვიდა და ხელში ჩაიგდო ხელში ჯვაროსანთა არმია. ასევე ჩამოვიდა სალადინისთვის გამანადგურებელი ინფორმაცია. მან ვერ გამოიყენა შანსი გაენადგურებინა ქრისტიანები, ახლა კი მეფე რიჩარდ ლომგული და ფილიპ ავგუსტი გზაში იყვნენ წმინდა მიწისკენ და ორივეს ახლავს ძლიერი არმია. სალადინს გამარჯვების შანსი ხელიდან გამოეცალა.

მეფე ფილიპი ჩამოვიდა 20 აპრილს,1191,და მეფე რიჩარდი 8 ივნისს, მას შემდეგ რაც დაიპყრო კვიპროსი.რიჩარდი მოვიდა 100 გემით(8000 მეზღვაურით), ხოლო ფილიპი გენუის ფლოტით.ფილიპმა რიჩარდის ჩამოსვლამდე ააწყო საალყო მანქანები. რიჩარდი ცდილობდა სალადინთან შეხვედრას და დაზავებას, თუმცა შეხვედრა არ შემდგარა.საალყე მანქანებმა გააჩინა ხვრელები აკრის კედლებში, გარნიზონი კარგად იცავდა მათ. 3 ივლისს კიდევ ჩამოინგრა კედელი, თუმცა მოახერხეს ქრისტიანთა შეჩერება. 4 ივლისს ქალაქმა დანებება შესთავაზა, თუმცა რიჩარდმა პირობები არ მიიღო. ამჯერად სალადინმა თავი შეიკავა შეტევისგან. 7ივლისს ქალაქმა გაგზავნა ელჩი სალადინთან და დახმარება მოსთხოვა წინააღმდეგ შემთხვევაში ქალაქს ჯვაროსნებს გადასცემდნენ. 11 ივლისს იყო ბოლო ბრძოლა მათ შორის. 12 ივლისს ქალაქმა კიდევ შესთავაზა დანებება, ამჯერად მათი წინადადება მისაღები იყო ჯვაროსნებისთვის. სალადინი არ იყო ჩართული ამ მოლაპარაკებებში. ჯვაროსნები დათანხმდნენ და შევიდნენ ქალაქში. მუსლიმთა გარნიზონი დაატყვევეს. ლეოპოლდი და ფილიპი რიჩარდთნ დაპირისპირების გამო წავიდნენ ევროპაში. ქრიტიანთა ჯარების მეთაურობა რიჩარდს ერგო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* A History of the Third Crusade დაარქივებული 2011-07-11 საიტზე Wayback Machine.

ლიტერატურა
----------

* Reston, James Jr.: *Warriors of God: Richard the Lionheart and Saladin in the Third Crusade.* Anchor, 2001.
* Runciman, Steven: Historia de las cruzadas. Tomo 3. Madrid, Alianza Editorial, 1973.ISBN 84-206-2061-0.
* Williams, Paul L.: *The Complete Idiot's Guide to the Crusades.* Editorial Alpha, 2002.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნული ლაშქრობების ბრძოლები |
| --- |
|  |
| პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ქსერიგორდონი (1096)
* ცივეტოტი (1096)
* ნიკეა (1097)
* დორილეა (1097)
* ანტიოქია (1097-1098)
* მაარა (1098)
* იერუსალიმი (1099)
* ასკალონი (1099)
 |
|  |
| პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* არსუფი (1099)
* მელიტენა (1100)
* მერსივანი (1101)
* ჰერაკლია (1101)
* ჰერაკლია (1101)
* რამლა (1101)
* რამლა (1102)
* ტრიპოლი (1102-1109)
* ჰარანი (1104)
* რამლა (1105)
* არტაჰი (1105)
* სიდონი (1110)
* შაიზარი (1111)
* ალ-სანაბრა (1113)
* სარმინი (1115)
* სისხლიანი ველი (1119)
* ჰაბი (1119)
* იაფა და ტვიროსი (1123-1124)
* იბნა (1123)
* აზაზი (1125)
* მარჟ-ალ-საფარი (1126)
* ბა'რინი (1137)
* შაიზარი (1138)
* ედესა (1144)
* ბოსრა (1147)
 |
|  |
| მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* დორილეა (1147)
* ეფესო (1147)
* მენდერესი (1147)
* კადმუსი (1148)
* დამასკი (1148)
 |
|  |
| მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* ინაბი (1149)
* აინტაბი (1150)
* ასკალონი (1153)
* ჰულის ტბა (1157)
* ალ-ბუქაია (1163)
* ჰარიმი (1164)
* ალ-ბაბეინი (1167)
* მონჟისარი (1177)
* მარჯ-აიუნი (1179)
* იაკობის ფონი (1179)
* ბელვუარი (1182)
* ალ-ფული (1183)
* კერაკი (1183)
* კრესონი (1187)
* ჰატინი (1187)
* იერუსალიმი (1187)
* ტვიროსი (1187)
 |
|  |
| მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* იკონია (1190)
* აკრა (1189-1191)
* არსუფი (1191)
* იაფა (1192)
 |
|  |
| მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ზარა (1202)
* კონსტანტინოპოლი (1203)
* კონსტანტინოპოლი (1204)
 |
|  |
| მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* იერუსალიმი (1218)
* დამიეტა (1218-1219)
 |
|  |
| მეექვსე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ | 
* იერუსალიმი (1244)
* ფორბია (1244)
 |
|  |
| მეშვიდე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* დამიეტა (1249)
* ელ-მანსური (1250)
* ფარისკური (1250)
 |
|  |
| მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობა | 
* ტუნისი (1270)
 |
|  |
| მერვე ჯვაროსნული  ლაშქრობის შემდეგ | 
* კრაკ-დე-შევალიე (1270)
 |

 |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯვაროსნულ-აიუბიდური ომი |
| --- |
|  |
| 1177-1192 | 
* მონჟისარი (1177)
* მარჯ-აიუნი (1179)
* იაკობის ფონი (1179)
* ბელვუარი (1182)
* ალ-ფული (1183)
* კერაკი (1183)
* კრესონი (1187)
* ჰატინი (1187)
* იერუსალიმი (1187)
* ტვიროსი (1187)
* აკრა (1189-1191)
* არსუფი (1191)
* იაფა (1192)
 |

 |