recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ენ კეისი** (*Anne Catherine Case, Lady Deaton;* დ. 1958 წლის 27 ივლისს) - ამერიკელი ეკონომისტი, ფილოსოფიის დოქტორი (1988), პრინსტონის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი, ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების (2017  ), მეცნიერებათა ეროვნული აკადემისა (2020  ) და აშშ მედიცინის აკადემია (2017  ) წევრი.

ბიოგრაფია
---------

წარჩინებით დაამთავრა ოლბანის ნიუ იორკის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (ბაკალავრი, 1980). 1983 წელს კეისმა მიიღო მაგისტრის ხარისხი საზოგადოებრივ ურთიერთობებში პრინსტონის უნივერსიტეტისგან, 1988 წელს კი ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორის წოდება. 1988-1991 წლებში ჰარვარდის უნივერსიტეტში ასისტენტ-პროფესორად მუშაობდა. 1990 წელს იგი დაბრუნდა პრინსტონის უნივერსიტეტში: ასისტენტ-პროფესორის, ხოლო 1997 წლიდან კი ეკონომიკისა და პოლიტიკის პროფესორის რანგში.

იყო *Journal of Development Economics* რედაქტორი. თანამშრომლობდა კრისტინა პაქსთან.

ენ კეისი არის ამერიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (2017). ეკონომეტრიკული საზოგადოების ფელო (2009).

1997 წლიდან დაქორწინებულია ანგუს დიტონზე, 2015 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატზე ეკონომიკაში.

ჯილდოები და მიღწევები
---------------------

* Distinguished Alumni Award ოლბანის უნივერსიტეტის (2009)
* President’s Award for Distinguished Teaching პრინსტონის უნივერსიეტის (2011)
* Cozzarelli Prize (2015)
* Franklin Founders' Award (2017)
* საპატიო დოქტორი Frederick S. Pardee RAND Graduate School[en] (2018)
* 2019 წელს მეუღლესთან ერთად დასახელდა Prospect Magazine მიერ World's Top 50 Thinkers სიაში.

სქოლიო
------

1. ↑  Newly Elected - April 2017 | American Philosophical Society
2. ↑  2020 NAS Election
3. ↑  National Academy of Medicine Elects 80 New Members[*მკვდარი ბმული*]
2018 წლისთვის დერბის უნივერსიტეტის მიერ მინიჭებული ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი ვიზუალური კომუნიკაციების (გრაფიკული დიზაინის) სპეციალობაში.
**მაგისტერ არტიუმ** (ლათინურად *Magister Artium* ქართულად უფროსი, წინამძღვარი) — აკადემური ხარისხი. საუნივერსიტეტო, აკადემიური ხარისხი ევროპის არაერთ ქვეყანაში. მამაკაცებისათვის აღინიშნება ფორმით *მაგისტერ არტიუმ*, ხოლო ქალთათვის - *მაგიტრა არტიუმ*.

სახელწოდების ისტორია
--------------------

 მთავარი სტატია: მაგისტრი.
წოდება **მაგისტერ არტიუმ** (ლათ. *magister artium*), აგრეთვე ლათ. *liberalium artium magister* შუა საუკუნეებში იყო აკადემიური ხარისხი, რომელიც სტუდენტს ენიჭებოდა თავისუფალ ხელოვნებათა (*artes liberales*) შესწავლის, ანუ როგორც მაშინ უწოდებდნენ შვიდი თავისუფალი ხელოვნების დაუფლების შემდეგ.

* გრამატიკა, რიტორიკა და დიალექტიკა, ენობრივი განხრის ტრივიუმი (ლათ. „*Trivium* - სამეული"), და
* არითმეტიკა, გეომეტრია, მუსიკა და ასტრონომია, მათემატიკური განხრის კვადრიუმი (ლათ. „*Quadrivium* - ოთხეული")

ხელოვნებებად (ლათ. *artes*) წოდებული რომელიმე განხრის წარმატებით დასრულების შემდეგ, განხრებისა, რომლებიც იმ დროს მეცნიერებათა საფუძველს წარმოადგენდა, გრადუირებულს უფლება ენიჭებოდა როგორც *მაგისტერ რეგენსს* (ლათ. *magister regens*), ტრივიუმის უმცროსი სტუდენტების მასწავლებელი ყოფილიყო, რითაც დაახლოებით დღევანდელი უმაღლესი სასწავლებლის ლექტორს გავუტოლოთ.

 მთავარი სტატია: შვიდი თავისუფალი ხელოვნება.

მაგისტერ არტიუმი დღეს
---------------------

### გერმანია

მაგისტერ არტიუმის ტიტული გერმანიაში ენიჭებათ სპეციალური საუნივერსიტეტო, სამაგისტრო პროგრამების კურსის წარმატებით დასრულების შესახებ. 
გასტერ არტიუმის ტიტული გაიცემა ჰუმანიტარულსა და სოციალურ მეცნიერებებში, როცა სპეციალობად არჩეულია როგორც მუნიმუმ ორი მთავარი დარგი, ან მთავარ სპეციალობად ერთი დარგია არჩეული, ხოლო ე.წ. არამთავარ დარგად ორი დარგი.

სპეციალობებისა და დარგების კომბინირებები დადგენილია კანონით. ასევე სპეციალური კანონითაა დადგენილი პროგრამები საგნების მიხედვით, რომლებიც გამოცდების ჩასაბარებლად მკაფიოდ არის დადგენილი სამაგისტრო პროგრამებში მკაფიოდ დაწესებული სპეციალური კანონებით.

დარგების ამგვარი კომბინაცია სამაგისტრო პროგრამების ფორმატში იძლევა შრომით ბაზარზე სხვადასხვა ცოდნა-უნარების ვარიირების იშვიათ საშუალებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სამაგისტრო პროგრამები დიუსბურგ-ესენის უნივერსიტეტში
* სამაგისტრო პროგრამები გისენის უნივერსიტეტში დაარქივებული 2015-09-13 საიტზე Wayback Machine.
* სამოქალაქო განათლების ონლაინ-ლექსიკონი
* უცხო სიტყვათა ონლაინ-ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* Martha Meyer-Althoff: Geisteswissenschaften (სწავლა უნივერსიტეტში). წიგნში: Ludwig Huber (გამომც.): Enzyklopädie Erziehungswissenschaft, ტომი 10. Ausbildung und Sozialisation in der Hochschule. Stuttgart: Ernst Klett 1983. გვერდი 510–518, აქ გვერდი 514.
**ჩუღურეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთში, კოსტა ხეთაგუროვის ქუჩაზე. 

ეკლესიას თავდაპირველად „ჯუარის გამოჩენისა" ერქვა და უგუმბათო იყო, პატარა ზომის, ქვითკირით ნაშენი. დ. კარიჭაშვილის კატალოგის მიხედვით ის ძველი ეკლესიის საძირკველზე დეკანოზ პეტრე იმნაძეს აუგია 1812 წელს. 1857-1859 წლებში პეტრე იმნაძის შვილის, დეკანოზ იოანეს მეცადინეობით ეკლესია გადააკეთეს, დასავლეთიდან კარიბჭე-საძვალე მიაშენეს და წმინდა ნიკოლოზის სახელზე აკურთხეს. 1861-1863 წლებში იოანეს ძე პეტრემ ეკლესიას გუმბათი დაადგა. 

1901-1904 წლებში საქართველოს ეგზარქოსის ნებართვით და მღვდელ სოლომონ შოშიაშვილის თაოსნობით, მრველიდან შეგროვებული სახსრებით ეკლესია გააფართოვეს, მას მიემატა ჩრდილოეთის და სამხრეთის მკლავები. 1901-1902 წლებში თბილისელმა თვითნასწავლმა მხატვარმა გიგო ზაზიაშვილმა ეკლესიის კედლები მოხატა თამარ მეფისა და დავით აღმაშნეებლის ფრესკებით, მანვე აღადგინა ეკლესიის ძველი მხატვრობა. მღვდელ შოშიაშვილის ინიციატივით XIX საუკუნის 80-90-იან წლებში ეკლესიასთან დაარსდა ქართული სამრევლო სასწავლებელი. 1920-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა. მოგვიანებით ეკლესიის შენობა „ქართული ფოლკლორის თეატრს" დაეთმო. 1982 წელს ჩატარდა ეკლესიის შემოგარენის რეკონსტრუქცია (არქიტეტორები შ. ყავლაშვილი და გ. ბათიაშვილი). 1990-იან წლებში დეკანოზ გრიგოლ გოცირიძის ძალისხმევით მოხდა ეკლესიის რესტავრირება და აღდგა ღვთისმსახურება.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 968, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 2841
**ამერიკელი ღმერთები** — ამერიკული ფანტასტიკური დრამატული სატელევიზიო სერიალი, რომელიც დაფუძნებულია ნილ გეიმანის 2001 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე ,,ამერიკელი ღმერთები''. სერიალის ჟანრი არის ზღაპრული და მისტიური. სერიალის პირველი სეზონის პრემიერა შედგა 2017 წლის 30 აპრილს. 2017 წლის მაისში სერიალის მეორე სეზონი გამოვიდა, რომლის პრემიერა შედგა 2019 წლის 10 მარტს. მომდევნო კვირას Starz-მა განაახლა ამერიკელი ღმერთები მესამე სეზონისთვის,რომლის პრემიერა შედგა 2021 წლის 10 იანვარს. 2021 წლის მარტში სერიალი დამთავრდა,სამი სეზონის შემდეგ. სერიალს დადებითი გამოხმაურება მოყვა და მიიღო ორი ნომინაცია გამორჩეული დიზაინისა და განსაკუთრებული ვიზუალური ეფექტებისთვის, მან ასევე მიიღო სამი ნომინაცია კრიტიკოსთა არჩევანის მე-8 სატელევიზიო დაჯილდოებაზე, მათ შორის საუკეთესო დრამატული სერიალი.

სიუჟეტი
-------

სერიალის ერთ-ერთ გმირს შედოუს მნიშვნელოვანი წარსული აქვს, მაგრამ ახლა მას მხოლოდ მის ცოლთან ერთად მშვიდი ცხოვრება სურს. მაგრამ მისი ცოლი უბედური შემთხვევის მსხვერპლი გახდება. როდესაც იგი შინ ბრუნდება ვეტმფრენით , საშინელი შტორმისას, მის ყურადღებას უცნაური ადამიანი მიიპყრობს. ის საკუთარ თავს მისტერ ოთხშაბათს ეძახის. მან შედოუზე ბევრად მეტი იცის, ვიდრე ეს შესაძლებელია. ის შედოუსს აფრთხილებს, რომ კიდევ ერთი შტორმია მოსალოდნელი და ამის შემდეგ მის გარდა აღარაფერი იქნება ისეთი, როგორიც ახლაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:
***ამერიკელი ღმერთები***

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „American Gods" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
**გუდასტვირი**, *გუდა-სტვირი* — ქართული ხალხური ჩასაბერი საკრავი. საქართველოში გავრცელებულია მისი რამდენიმე სახეობა: ქართლური და რაჭული გუდასტვირი, აჭარული და მესხური ჭიბონი (ჭიმონი) და ფშაური სტვირგუდა. გუდასტვირი ორი ძირითადი ნაწილისაგან შედგება: თხის ან ცხვრის ტყავისაგან დამზადებული ჰაერის რეზერვუარის — გუდისა და სტვირისაგან. გუდას ქვემოთა მხრიდან მიმაგრებული აქვს სტვირი, ხოლო ზემოდან — ჰაერის ჩასაბერი მასრა. საკუთრივ სტვირი შედგება ნავის, დედნებისა და წივილებისაგან ნავს რბილი ხისაგან თლიან და მასში დედნებს (მილებს) სვამენ, ბოლოზე კი ხარის ან ჯიხვის რქისაგან დამზადებულ სარეზონატორო ქარახსას ამაგრებენ. დედნები მზადდება დუდგულის ან ჭერმის ხისაგან. მასზე ამოჭრილია თვლები, თავში ჩასმული აქვს წივილები. მარჯვნივ დედანს „მთქმელი" ეწოდება, მარცხენას — „ბანი". თვლების რაოდენობა დამოკიდებულია გუდასტვირის სახეობაზე, მაგ. ქართლური და რაჭული გუდასტვირების „მთქმელზე" ამოჭრილია 6, „ბანზე" კი 3 თვალი. აჭარულ ჭიბონზე 5 და 3, მესხურზე — 5 და 5, ფშავურ სტვირგუდაზე — 3 და 1. წივილებს ლერწმისაგან თლიან. ისინი გამოსცემენ საკრავის ხმას. სახალხო დღესასწაულებზე გუდასტვირის თანხლებით სრულდება მრავალი ცეკვა და სიმღერა. აჭარაში ჭიბონს ნადის დროსაც უკრავენ.

ლიტერატურა
----------

* *ჯავახიშვილი ივ.* ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ. 1938;
* *ჯანელიძე დ.* ქართული თეატრის ხალხური საწყისები, წგნ. 1, თბ. 1948;
* *როსებაშვილი კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 291–292.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა", თბ. 1970

სქოლიო
------

1. ↑  *თოფურია ვ.*, *გიგინეიშვილი ი.*, ქართული ენის ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ.: „განათლება", 1998. — გვ. 192.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ხალხური საკრავები |
| --- |
|  |
| სიმებიანი | 
* ფანდური
* ჩონგური
* ჭუნირი
* ჭიანური
* ჩანგი
* აბხარცა

 |
|  |
| ჩასაბერი | 
* სალამური
* ბუკი
* ლარჭემი
* სოინარი
* დუდუკი
* ზურნა
* გუდასტვირი
* ჭიბონი
* პილილი
* ქართული გარმონი

 |
|  |
| დასარტყმელი | 
* დოლი
* დიპლიპიტო
* დაირა
* წინწილა

 |

 |
**ლეილი და მეჯნუნი** (აზერ. Leyli və Məcnun) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის ყარა ყარაევის ერთაქტიანი ბალეტი; პირველი დადგმის სცენარისტი და ბალეტმეისტერი — ნ. მ. ნაზიროვა. ლიბრეტო დაწერილია ნიზამი განჯევის პოემის «ლეილი და მეჯნუნის» მოტივებზე. (მესამე წიგნი «ხამსე», XII საუკუნე). პრემიერა შედგა 1969 წლის 25 მაისს მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ბალეტისა და ოპერის თეატრში, მხატვარი ე.გ. ალმასზადე, დირიჟორი რ. დ.აბდულაევი; მეჯნუნი — ვ. ნ. პლეტნიოვი, ლეილი — ტ. ნ. მამედოვა. ნაზიროვას დადგმა დაედო საფუძვლად ფილმ-ბალეტს „მითების სამყაროში", რომელიც გადაღებული იქნა გაერთიანება „ეკრან"-ის მიერ 1975 წელს. მთავარ პარტიებს ასრულებდნენ თამილა მამედოვა და ვლადიმირ პლეტნიოვი. 2001 წელს მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ბალეტისა და ოპერის თეატრის დაკვეთით ბალეტმეისტერმა გიორგი ალექსიძემ განახორციელა პიესის ახალი დადგმა. ბალეტის პრემიერა შედგა 2001 წლის 17 თებერვალს (სოლისტები რ.ისკანდეროვი, გ.მირზოევი), იმავე წლის 4 დეკემბერს დადგმა ნაჩვენები იქნა მოსკოვში რუსეთის სახელმწიფო აკადემიური დიდი თეატრის სცენაზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Балет. Энциклопедия, 1981.
**Babylon Zoo** — ბრიტანული როკ ჯგუფი, ცნობილი 1990-იან წლებში. იგი ჩამოაყალიბა ჯეს მენმა. ყველაზე მეტად კოლექტივი ცნობილი გახდა სიმღერით „Spaceman", რომელიც, 1996 წლის 21 იანვარს გამოცემისთანავე, მოხვდა ბრიტანული სინგლების ჩარტის #1 პოზიციაზე და გამოსვლიდან უკვე პირველი კვირის მანძილზე 418.000 ასლის ოდენობით გაიყიდა.

დიდი წარმატება იქონია ჯგუფის სადებიუტო ალბომმა *The Boy with the X-Ray Eyes*, რასაც შეუწყო ხელი არა მხოლოდ „Spaceman"-ის წარმატებამ, არამედ ზოგადად, ჯგუფის მიერ აღებულმა გეზმა - ალტერნატიული როკის, ინდუსტრიული მუსიკისა და სპეის როკის ელემენტების სინტეზით. 1999 წელს გამოიცა მისი კიდევ ერთი ალბომი *King Kong Groover*, მაგრამ პრომოკამპანია ამჯერად უმნიშვნელო იყო. 2005 წლიდან ცნობილია, რომ ჯგუფს (რომლის წევრები ახლა სხვადასხვა საქმიანობით არია დაკავებულნი), მზად აქვს ალბომი *Cold Clockwork Doll*, მაგრამ მისი გამოცემის თარიღი უცნობია.

დისკოგრაფია
-----------

ალბომები
* *The Boy with the X-Ray Eyes* (1996)
* *King Kong Groover* (1999)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Babylon Zoo Online (არაოფიციალური)

სქოლიო
------

1. ↑
მცირე კატები კატისებრთა ოჯახის ქვეოჯახია.

გეპარდი (ავაზა)
---------------

 გეპარდი მიირთმევს მის მიერ მოკლულ ქურციკს  
გეპარდი ანუ ავაზა მცირე კატებში ყველაზე დიდი და ძუძუმწოვრებში ყველაზე სწრაფია. მისი ჩვეულებრივი სირბილის სიჩქარე 80კმ/სთ-ია ხოლო მსხვერპლის დევნისას სისწრაფე 112 კმ/სთ-ში აღწევს, თუმცა გეპარდს ამგვარის სიჩქარის ხანგრძლივად შენარჩუნება არ შეუძლია. გეპარდს აქვს გრძელი, მოხდენილი კიდურები, რომლებიც დიდი ნახტომების გაკეთების საშუალებას აძლევს. გეპარდი მსუბუქი წონისაა და განსაკუთრებულად მოქნილი ხერხემალი აქვს. გეპარდისთვის დამახასიათებელია თავისუფალი მოძრაობა მხრებსა და ბარძაყის ძვლებში. იგი ნახტომში იჭერს მსხვერპლს. დიდი ზომის ნადავლს ავაზა ბრჭყალებით განგმირავს გვერდიდან ან უკნიდან, ხოლო მას შემდეგ რაც მსხვერპლი ძირს ეცემა, იგი ყელში სწვდება, ანაწევრებს გვამს და ერთიანად ხარბად შთანთქავს. როდესაც გეპარდი შეშინებულია, ან უცნობი მამლის მოახლოებას ამჩნევს, თავს ხრის და იღრინება. თუ ამის შემდეგ მტერი თავს არ ანებებს, გეპარდი ბრძოლაზე გადადის და ზოგჯერ სიკვდილამდეც იბრძვის.

 გეპარდი 
ავაზა მხოლოდ თავის ნანადირევს მიირთმევს. ამასთანავე იგი უხმოდ დაუთმობს თავის მსხვერპლს მასზე უფრო დიდი ზომის კატებს. 

ლეკვი გეპარდები ძალიან უსუსურნი არიან, რის გამოც ისინი ხშირად სხვა მტაცებლების მსხვერპლი ხდებიან. ხშირად გეპარდის ლეკვებს საფრთხეში საკუთრივ მათი ოჯახის წარმომადგენლები აყენებენ: დაწყვილების პერიოდში მამალი გეპარდი დედალს ტყვეობაში ამყოფებს, რის გამოც ძუ გეპარდს არ აქვს საშუალება გამოკვებოს თავისი ლეკვები. ასეთ შემთხვევაში ლეკვები ხშირად შიმშილით იხოცებიან. 

დღეისათვის გეპარდების უმრავლესობა აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის ტერიტორიაზეა თავმოყრილი. ბევრი სხვა დიდი კატის მსგავსად, მათაც გადაშენების საფრთხე ემუქრებათ, ვინაიდან ადამიანები დღესაც ანადგურებენ მას.
**ლიახოვის კუნძულები** (რუს. Ляховские острова) — ახალი ციმბირის კუნძულების სამხრეთი ჯგუფი, ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვების მიჯნაზე (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). კონტინენტისგან გამოყოფილია დიმიტრი ლაპტევის სრუტით (60 კმ), კუნძულ კოტელნისგან — სანიკოვის სრუტით (50 კმ). ლიახოვის კუნძულებში შედის: დიდი ლიახოვის (ფართობი 5300 კმ²), პატარა ლიახოვის (1325 კმ²), სტოლბოვოი (170 კმ²). ჭარბობს აკუმულაციური ვაკეების რელიეფი, დასერილია მცირე სიღრმის და მოკლე ხეობებით. ყველაზე მაღალი კუნძულია დიდი ლიახოვის (სიმაღლე 293 მეტრამდე, მთა ემი-ტასი), სადაც ფართოდაა გავრცელებული (ფართობის დაახლ. 80%) მიწისქვეშა ყინულები, რომლებიც ზედაპირზეც გამოდიან და წარმოქმნიან ზღვიდან ათეულობით მეტრის სიმაღლის ვერტიკალურ კედლებს. ძლიერ განვითარებულმა მრავალწლოვანმა მზრალობამ რელიეფის მზრალური ფორმების მრავალფეროვნება განაპირობა: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ბაიჯარახები. დამახასიათებელია ძლიერ მეჩხერი არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. სახელი ეწოდება ივანე ლიახოვის პატივსაცემად.

კუნძულ სტოლბოვოის დასავლეთით არსებობდა კიდევ ორი მცირე კუნძული: ვასილიევის (Васильевский) და სემიონოვის (Семёновский). ისინი შედგებოდა მიწისქვეშა ყინულისგან, რომელიც დაფარული იყო შლამისა და სხვა წარმონაქმნების ფენით. ყინულის დნობის გამო კუნძულები თანდათან გაქრა და მათ ადგილას მარჩხობები დარჩა.

სქოლიო
------

1. ↑   საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 122.
2. ↑   Ляховские острова // Большая российская энциклопедия. т. 18. — М. 2011. — стр. 294.
3. ↑  Клюев, Е.В.; Котюх, А.А.; Оленина, Н.В. (1981). „Картографо-гидрографическая интерпретация исчезновения в море Лаптевых островов Семеновского и Васильевского". *Известия всесоюзного географического общества* (რუსული) (№6): 485–492. ციტირების თარიღი: 15 თებერვალი, 2024. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ახალი ციმბირის კუნძულები** (რუს. Новосибирские острова) — არქიპელაგი ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებში (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). საერთო ფართობი 38 ათას კმ²-ზე მეტი. შედგება კუნძულთა სამი ჯგუფისგან: სამხრეთში ლიახოვის კუნძულები (დიდი ლიახოვის, პატარა ლიახოვის, სტოლბოვოი), ცენტრალურ ნაწილში ანჟუს, ანუ საკუთრივ ახალი ციმბირის კუნძულები (კოტელნი, ახალი ციმბირი, ბელკოვის) და დე ლონგის კუნძულები (ბენეტის, ჟანეტას, ჰენრიეტას, ვილკიცკის და ჟოხოვის) ჩრდილო-აღმოსავლეთში.

ნაპირები დასერილია დიდი ყურეებითა და უბეებით; ბევრი კონცხია. განვითარებულია აკუმულაციური და ეროზიულ-დენუდაციური ვაკეების რელიეფი მზრალობის მრავალფეროვანი ფორმებით: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ქვაყრილები, ბაიჯარახები. ყველაზე მაღალი კუნძულებია ბენეტის (სიმაღლე 426 მეტრი, დე ლონგის მთა), კოტელნი (361 მეტრი, მთა მალაკატინ-ტასი) და დიდი ლიახოვის (293 მეტრი, მთა ემი-ტასი); ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია ახალი ციმბირი (62 მეტრი).

არქიპელაგის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი მიეკუთვნება მეზოზოურ ახალ ციმბირ-ჩუკოტკის ნაოჭა სისტემას (იხ. ვერხოიანსკ-ჩუკოტკის ნაოჭა ოლქი), რომელიც აგებულია პალეოზოური წყალმარჩხ-ზღვიური კარბონატული ნალექებით და ტრიასულ-ადრეიურული ტერიგენული სიზრქეებით, მათ დანაოჭება განიცადეს გვიანდელ იურულსა და ადრეული ცარცულის შუა ხანებში; გამსჭვალულია (გარღვეულია) გრანიტებით. არქიპელაგის ნაწილი, კოტელნის აღმოსავლეთით, მიეკუთვნება კამბრიულისწინა ფუნდამენტის მქონე ჰიპერბორეულ პლატფორმას. დე ლონგის კუნძულებზე გამოსულია ბაზალტები. ახალი ციმბირის კუნძულების ზედაპირი დაფარულია მეოთხეული ზღვიური და მყინვარული ნალექებით; ლიახოვის კუნძულები — კონტინენტურით.

კლიმატი მკაცრი, არქტიკულია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლ. –30 °C, ივლისისა დაახლ. 3 °C. წელიწადში მოდის 130 მმ-მდე ნალექი. თოვლით დაფარულია 9 თვეზე მეტ ხანს. თანამედროვე მყინვარები განვითარებულია მხოლოდ დე ლონგის კუნძულებზე. ყველგანაა გავრცელებული მრავალწლოვანი მზრალობის ქანები და ნამარხი ყინულები. მრავლადაა თერმოკარსტული ტბები; არის მცირე მდინარეები, ჭაობები. დამახასიათებელია გამეჩხერებული არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. ნაპირებზე ზოგიერთ ადგილას ფრინველთა ბაზრებია. კუნძულები შედის უსტ-ლენის ნაკრძალში.

ახალი ციმბირის შესახებ პირველი ცნობები ეკუთვნის კაზაკ იაკოვ პერმიაკოვს, რომელმაც XVIII საუკუნის დასაწყისში მერკური ვაგინის რაზმთან ერთად მიაღწია დიდი ლიახოვის კუნძულს.

ლიტერატურა
----------

* Новосибирские острова // Большая российская энциклопедия. т. 23. — М. 2013. — стр. 228.

სქოლიო
------

1. ↑   საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ. 1987. — გვ. 26.
**ბერა ივანიშვილი** (დ. 23 დეკემბერი, 1994, პარიზი) — ქართველი მომღერალი, მუსიკოსი და კომპოზიტორი.

კარიერა
-------

მისმა პირველმა სინგლმა, „Favorite Things", მსმენელებისგან მალევე დაიმსახურა მოწონება. ამის შემდეგ კინოთეატრ „რუსთაველში" შედგა მისი მუსიკალური ვიდეოს — „ჰიპ-ჰოპ ვალსის" პრემიერა. ვიდეო გადაღებულია ნიუ-იორკში ფრანგი რეჟისორის, რეი ქეის მიერ.

ბერას მომდევნო სინგლმა — „Don't Worry", არანაკლები პოპულარობა მოუტანა მომღერალს. აქვს ჩაწერილი ამერიკელ რეპერ Lil PLayy-სთან, სიმღერაზე „Summertime".

2011 წლის შემოდგომაზე, ბერამ მამამისის, ბიძინა ივანიშვილის მხარდასაჭერად გამოუშვა მუსიკალური ვიდეო „ქართული ოცნება". ამით მან მამის მხარდამჭერებშიც გაიჩინა მსმენელები. ამავე წლის 11 დეკემბერს, პოლიტიკური კოალიცია — „ქართული ოცნების" პრეზენტაციაზე შედგა მისი კიდევ ერთი ახალი მუსიკალური ვიდეოს — „გპირდების" პრემიერა.

2013 წელს ბერას ჰქონდა რიგით მეორე ტურნე „ჩვენ ვართ საქართველო".

2014 წელს ბერა წავიდა აშშ-ში და იქ აგრძელებს კარიერას. მას ურთიერთობა ჰქონია ისეთ მომღერლებთან როგორებიც არიან: კრის ბრაუნი, რიანა, ჯასტინ ბიბერი, მაილა ჯეი, ბასტა რაიმზი, უაიკლეფ ჟანი და სხვები. 2014 წლის 24 ნოემბერს მან გამოუშვა ახალი ვიდეო სახელწოდებით „Calypso Lover", რომელიც მის გულშემატკივრებში პოპულარული გახდა.

2015 წლის 8 იანვარს კინოთეატრ რუსთაველში გაიმართა ბერას ახალი მუსიკალური ვიდეოს სახელწოდებით „Tickets to the Movies" – პრემიერა. 16 იანვარს მან გამოუშვა კიდევ ერთი ახალი ნამუშევარი „Don't Go".

2015 წლის აგვისტოში ბერამ გამოუშვა ახალი მუსიკალური ვიდეო სიმღერაზე „I Look Good on You". ამ ვიდეოს რეჟისორი იყო ამერიკელი ახალგაზრდა დამწყები რეჟისორი ნეშ გრიერი, ვიდეომ ერთ დღეში ნახევარ მილიონზე მეტი ნახვა დააგროვა. ოქტომბერში ბერამ გრიერი საქართველოში ჩამოიყვანა და გულშემატკივრებს შეახვედრა.

სხვა საქმიანობა
---------------

ბერა ივანიშვილმა დააარსა ტელეკომპანია „GDS".

პირადი ცხოვრება
---------------

ჰყავს მეუღლე ნანუკა გუდავაძე და ერთი შვილი.

სიმღერები
---------

* 2011: Favourite Things
* 2011: Don't Worry
* 2011: Georgian Dream
* 2011: Hip Hop Waltz
* 2012: გპირდები
* 2012: ოცნებების ღამე
* 2013: Summertime (Lil Playy-სთან ერთად)
* 2013: სამუდამოდ
* 2014: Calypso Lover
* 2015: Don't Go
* 2015: I Look Good on You (რეჟისორი - ნეშ გრიერი)
* 2016: Shining Like a Star
* 2016: Ticket to the Movies
* 2016: If This Isn't Love (პროდიუსერი - Maejor)
* 2016: Long Live
* 2016: I Can See It Now (Christmas Song)
* 2017: Three Words
* 2017: Untouchable
* 2018: ჩემო ძმაო (Bera & Sf-x)
* 2018: Legalize
* 2019: She said yes

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2012-03-28 საიტზე Wayback Machine.
* ბერა Instagram-ზე
* ბერა Facebook-ზე
* ბერა Twitter-ზე
* ბერას YouTube-ს არხი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* MusicBrainz: 497f7d8d-f5ac-430a-8a69-1242c28f3d5d

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **რომი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

რომი და მის კონტროლ ქვეშ არსებული ტერიტორიები
  რომის რესპუბლიკა
  რომის იმპერია
  დასავლეთ რომის იმპერია
  აღმოსავლეთ რომის იმპერია

რომის იმპერია იმპერატორ ადრიანეს დროს. ჩვენი წელთაღრიცხვის I საუკუნის ბოლო — II საუკუნის დასაწყისი
რომის ფორუმი იყო ცენტრალური ადგილი რომლის გარშემოც განვითარდა ძველი რომი.
ტერმინში **ძველი რომი** მოისაზრება ანტიკური ზესახელმწიფო რომის იმპერია, რომლის ისტორია იწყება იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოს დაარსებით; რომი წარმატებული სამხედრო ექსპანსიის შედეგად იქცა თავისი დროის უდიდეს ზესახელმწიფოდ, შემდეგ კი რიგი სამოქალაქო ომებისა და შიდა პოლიტიკური არასტაბილურობის შედეგად დაიწყო მისი დაკნინება, რამაც 476 წელს იმპერიის სრული კრახი გამოიწვია.

ძველი რომი არ იყო პირველი იმპერია, მას არაერთი წინამორბედი ჰყავდა. მკვლევარების აზრით ომაელთა კულტურაც არ ყოფილა ორიგინალური, მაგრამ რომაული სახელმწიფო წყობა და სამართალი იმდენად სრულყოფილი აღმოჩნდა, რომ ის დღევანდელი მსოფლიოსთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია.

რომაული ცივილიზაციის გარეშე წარმოუდგენელია დასავლური ცივილიზაციის განვითარება. რომის ოფიციალური ენა იყო ლათინური, რომელიც გავრცელდა რომის იმპერიის მთელს ევროპულ ნაწილზე და ჩამოაყალიბა რომანული ენების ოჯახი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რომის სამეფო
* რომის რესპუბლიკა
* რომის იმპერია
* ძველი რომის ქრონოლოგია
* რომაული ლეგიონი
* რომის იმპერატორების სია

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ძველი რომი***

* Ancient Rome
* History of ancient Rome
* Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome
* Lacus Curtius
* Livius.Org
* *The Private Life of the Romans*
* United Nations of Roma Victrix (UNRV) History
* Water and Wastewater Systems in Imperial Rome
* Roman DNA project
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Keto1918.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: თებერვალი 29, 2024.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **შალიკაშვილი**. |

**ანტონ სტეფანეს ძე შალიკაშვილი (ჩალიკოვი)** (რუს. Антон Чаликов; დ. 10 ივლისი, 1754 — გ. 28 მარტი, 1821) — წარმოშობით ქართველი რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1807).

ბიოგრაფია
---------

1774 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში. მონაწილეობდა 1787-1791 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში, 1799 წელს – სუვოროვის ლაშქრობაში, 1805-1814 წლებში მონაწილეობდა ნაპოლეონის წინააღმდეგ ომებში. განსაკუთრებით თავი ისახელა 1812 წელს საფრანგეთ-რუსეთის ომში. მონაწილეობდა ბრძოლებში ვილკომირთან, ვიტებსკთან, კუკოვრაჩინოსთან, ბოროდინოსთან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 678.
**ხარფუხის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია**, *კრწანისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია* — ქართული მართლმადიდებლური (ყოფილი ბერძნული) ეკლესია თბილისში (კრწანისის რაიონი). მდებარეობს ხარფუხში, იოსებ გრიშაშვილისა და ეფრემ მცირის ქუჩებს შორის, დამრეც ფერდობზე (კარლო ჩხეიძის ქ. №3).

გვიან შუა საუკუნეებში ამჟამინდელი ეკლესიის ადგილას საბაჟო იყო. წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესიის მშენებლობას დეკანოზ ვასილი ანდრიანოვის თაოსნობით 1846 წელს ჩაუყარეს საფუძველი თბილისის მიდამოებში 1833 წელს ანატოლიიდან ჩამოსახლებულმა ბერძნებმა. აგურით ნაშენი და მოლურჯო შორენკეცით დახურული გუმბათიანი ეკლესია არქიტექტორ იაკობ ივანოვის პროექტით არის აგებული. ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში ჩასმული ფილების სამენოვანი წარწერა (ბერძნული, ქართული და რუსული) ეკლესიის მშენებლობის დასრულების განსხვავებულ თარიღს იძლევა: ქართული — 1854, რუსული და ბერძნული — 1853. ეკლესიაში წირვა-ლოცვა ბერძნულ ენაზე სრულდებოდა. საბჭოთა პერიოდში ეკლესია გაუქმდა და სამეურნეო მიზნებისთვის გამოიყენებოდა, 1980-იან წლებში აქ საპატრიარქოს ბიბლიოთეკა განთავსდა. 1990 წელს აღდგა ღვთისმსახურება, ამჯერად ქართულ ენაზე.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი", თბ. 2002. — გვ. 968, ISBN 99928-20-32-2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 3590
**მე გაჩუქებ მზეს** (ინგლ. I'll give you the sun) — ჯენდი ნელსონის ახალგაზრდული რომანი, რომელიც გამოქვეყნდა 2014 წლის სექტემბერში. იგი ავტორის რიგით მეორე რომანია, რომელმაც მას არაერთი ჯილდო მოუტანა, მათ შორის 2015 წელს მიიღო პრინტსის ჯილდო, მოზარდთა საუკეთესო ნაწარმოებისთვის..

რომანში მოთხრობილია ორი ტყუპის ნოასა და ჯუდის ამბავი, რომლებიც ერთმანეთთან წარმოუდგენლად ახლოს არიან ცამეტ წლამდე, თუმცა სამი წლის განმავლობაში უკვე თითქმის აღარ ესაუბრებიან ერთმანეთს. მათი ცხოვრების ადრეული წლების შესახებ, ბრძოლისა და საიდუმლოს შესახებ რომელმაც გავლენა იქონია მის წარსულზე, აწმყოსა და მომავალზე ნოა საუბრუბს. გვიანდელ პერიოდზე კი ჯუდი. ის აღწერს როგორ შეიცვალა მისი ცხოვრება ლამაზ, მაგრამ ამპარტავან და იმედგაცრუებულ ბიჭთან შეხვედრის შემდეგ. ჯუდი ასევე შემთხვევით ხვდება იდუმალებით მოცულ ხელოვანს, რომელიც მის და ნოას ცხოვრებას სამუდამოდ ცვლის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დაარქივებული 2019-06-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Young Adult Library Services Association.
2. ↑  Nelson, Jandy (2014). *I'll Give You the Sun*. New York:  Speak.
**გოგონა და ჯარისკაცი** — რეჟისორ თემურ ფალავანდიშვილის 1970 წლის მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმის გმირები — გივი და მისი მეგობარი გოგონა, ირინე, დამოუკიდებელი ცხოვრების სარბიელზე გამოდიან. გივი ქარხანაში მუშაობასთან ერთად, ინსტიტუტშიც სწავლობს. ამავე დროს, სპორტული დარბაზის ხშირი სტუმარია და ერთ-ერთ საუკეთესო მოკრივედ ითვლება. როგორც სპორტსმენი გივი ინსტიტუტშიც ერთგვარი შეღავათებით სარგებლობს. ირინე წიგნის კიოსკში მუშაობს გამყიდველად. ახალგაზრდებს ერთმანეთის მოსწონთ და თავიანთ მომავალზე ფიქრობენ. გივის სურს შეამოწმოს ირინეს დამოკიდებულება მისდამი და გამომცდელად განუცხადებს, რომ ვიღაც გოგონა უყვარს. ირინეც არ იბნევა და ამაყად უპასუხებს — „მეც მყავს შეყარებულიო". მეგობრებში უთანხმოება ჩამოვარდება და განაწყენებულები შორდებიან ერთმანეთს. 
მეორე დღეს გივი კვლავ მიაკითხავს წიგნების კიოსკს, მაგრამ ირინეს ნაცვლად იქ სხვა ქალიშვილი დახვდება. ნირწამხდარი ახალგაზრდა გულნატკენი გამობრუნდება. გივი თავს ანებებს ინსტიტუტს, სპორტს და საბჭოთა არმიის რიგებში მიდის. სადგურზე იგი შეხვდება ირინეს, რომელიც აგრეთვე ახალი ცხოვრების შესაქმნელად მიდის.

როლებში
-------

* დავით კვაჭაძე — გივი
* ლალი მესხი — ირინე
* კახი კავსაძე
* გივი ბუმბიაშვილი
* მზია მაღლაკელიძე

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული ფილმოგრაფია
2. ↑  *გიორგი კოპაძე, ქეთევან ლორთქიფანიძე* — „ფილმოგრაფია". გვ. 134 — თბილისი, „ხელოვნება" 1978
**ჰომილეტიკა** (ბერძ. ὁμιλητική — საუბრის ხელოვნება) — რიტორიკის ნაწილი, საეკლესიო-საღვთისმეტყველო მწერლობის დარგი.

ეტიმოლოგია
----------

სიტყვა „ჰომილეტიკის" მონათესავე ძველბერძნული სიტყვებია: ბერძ. ὁμιλητής, ჰომილეტეს — *მოსაუბრე, მსმენელი, მოწაფე* და ბერძ. ὁμιλeo,ჰომილეო — *ვსაუბრობ, ვასწავლი*.

ჰომილეტიკის საგანი
------------------

ჰომილეტიკას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ქართული მჭერმეტყველების ისტორიისათვის, ის განსაზღვრავდა საეკლესიო ქადაგებათა შედგენის წესებს, ეხებოდა ქრისტიანული მორალისა და ზნეობის საკითხებს. ქართულ ენაზე არსებობს როგორც თარგმნილი, ისე ორიგინალური ქადაგებათა კრებულები, რომლებიც ცნობილია მრავალთავის სახელწოდებითაც. X საუკუნემდე თარგმნილი იყო მსოფლიოს ჰომილეტიკის თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი კრებული, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია სინური მრავალთავი (864) — უძველესი თარიღიანი ქართული ხელნაწერი. X საუკუნემდე ჰომილეტიკური თხზულებანი მარტივი და სადა ენით ითარგმნებოდა. XI საუკუნის II ნახევრიდან, მეტაფრასული ჰგიოგრაფიის კვალდაკვალ, განვითარდა მეტაფრასული ჰომილეტიკაც (დავით ტბელი, ექვთიმე მთაწმინდელი, გიორგი მთაწმინდელი, თეოფილე ხუცესმონაზონი, ეფრემ მცირე). ორიგინალური ქართული ჰომილეტიკის აღმოცენება სავარაუდებელია VIII-IX საუკუნეებიდან. მისი უსაჩინოესი წარმომადგენელია იოანე ბოლნელი. XVII-XVIII საუკუნეებში ორიგინალური ჰომილეტიკა კვლავ ააღორძინეს ნიკოლოზ რუსთველმა, სულხან-საბა ორბელიანმა, გაიოზ რექტორმა, ანტონ ცაგარელ-ჭყონდიდელმა და სხვებმა.

ლიტერატურა
----------

* *ს. ცაიშვილი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 684.
ალექსანდერდორფის გერმანული ეკლესია, რომელიც 1946-1947 წლებში მარჯანიშვილის მოედნის რეკონსტრუქციის დროს საბჭოთა ხელისუფლებამ გერმანელ სამხედრო ტყვეებს დაანგრევინა
**ალექსანდერდორფი** (გერმ. Alexanderdorf, ალექსანდრეს სოფელი) — ვიურტემბერგიდან გადმოსახლებული გერმანელების კოლონია ძველი თბილისის მახლობლად, სოფელ კუკიის მიმდებარე ტერიტორიაზე. დაარსდა 1818 წელს და რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე I-ის პატივსაცემად ალექსანდერდორფი ეწოდა. 1916-1918 წლებში ალექსანდერსდორფს ალექსანდროვსკოე ეწოდებოდა, 1923 წელს კი დასახლებას საბჭოთა ხელისუფლებამ ლიბკნეხტსდორფი დაარქვა.

ალექსანდერდორფი შედგებოდა ბაღებითა და ბოსტნებით გარემოცული სახლების ორი მწკრივისგან, რომელიც სოფლის მთავარ გზას (ახლანდელ დავით აღმაშენებლის გამზირი) გასდევდა. აქაური გერმანელები სოფლის მეურნეობას მისდევდნენ და პროდუქციას თბილისის ბაზრებში ჰყიდნენ. 1820 წელს ალექსანდერდორფში, ახლანდელი მარჯანიშვილის მოედნის ერთ-ერთი საცხოვრებელი სახლის ადგილზე, ლუთერანული ეკლესია „კირხე" აშენდა; აქედან მოდის მარჯანიშვილის მოედნისა და ქუჩის პირვანდელი სახელწოდება — „კიროჩნაია". 1946-1947 წლებში მარჯანიშვილის მოედნის რეკონსტრუქციის დროს საბჭოთა ხელისუფლებამ კირხე გერმანელ სამხედრო ტყვეებს დაანგრევინა. 

1824 წელს კუკია და ალექსანდერდორფი ოფიციალურად თბილისს მიაკუთვნეს, თუმცა დასახლება კიდევ დიდხანს ატარებდა სოფლის იერს. 1836 წლისთვის ალექსანდერდორფში 152 გერმანელი ცხოვრობდა. დასახლება განსაკუთრებით გაიზარდა 1880-იან წლებში ვერის ხიდის (ახლანდელი გალაკტიონის ხიდი) გახსნის შემდეგ. ამ მიდამოებზე სწრაფად გავრცელდა ურბანული განაშენიანების წესები, სოფლის მთავარმა გზამ ქუჩის სახე მიიღო და ერთ დროს ვრცელი ბაღები მნიშვნელოვნად შემცირდა.

ლიტერატურა
----------

* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი, გვ. 10. „საბჭოთა საქართველო", თბ. 1985
* დიმიტრიჩენკო, ოლესია, ალექსანდერსდორფი - დაკარგული გერმანული სოფელი დაარქივებული 2019-04-03 საიტზე Wayback Machine. , ქართულ-გერმანული არქივი, 7 ივლისი 2017
**ბაბუა ელიოტი** (ინგლ. Grandpa Elliott, Elliot Smal) (დ. 10 ივლისი, 1945 — გ. 8 მარტი, 2022) — ამერიკელი ქუჩის მუსიკოსი, რომელიც მღერის ნიუ-ორლეანში, ლუიზიანაში და უკრავს ჰარმონიკაზე. მისი დებიუტი შედგა სერიალ „Playing for Change"-ში, სიმღერით „Stand by Me". იგი ასევე მონაწილეობდა გადაცემებში *The Tonight Show* და *The Colbert Report*.

1960-იან წლებში ნიუ-იორკიდან ნიუ-ორლეანში, ბავშვობის ქალაქში დაბრუნების შემდეგ ქუჩის სახედ იქცა. როიალ სტრიტზე და ჯექსონ-სკვერზე გამოსვლების გარდა ცნობილია მისი გამოსვლა ლოს-ანჯელესში (კალიფორნია), სადაც მან 40000 მსმენელის წინაშე ჰარმონიკაზე შეასრულა აშშ-ის ჰიმნი „Star Spangled Banner" და „God Bless America". მისი სადებიუტო სოლო-ალბომი *Sugar Sweet* გამოიცა 2009 წლის 3 ნოემბერს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New York Times-ის სტატია ელიოსტ სმოლსა და მაიკლ სტოუნზე

სქოლიო
------

1. ↑  Playing For Change - Grandpa Elliot. Playing For Change.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-07-27. ციტირების თარიღი: 2009-10-27.
2. ↑  Beninato, Karen.  (2009-04-14) The Tonight Show Features Grandpa Elliott. *Exiled on Main Street*. New Orleans Net LLC.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-08-24. ციტირების თარიღი: 2009-10-27.

|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მარჯნის რიფები. ბიომრავალფეროვნების ცხელი წერტილის მაგალითი
**ბიომრავალფეროვნება** (**ბიოლოგიური მრავალფეროვნება**) — სიცოცხლის მრავალფეროვნება. წარმოადგენს ცოცხალი ორგანიზმების მრავალფეროვნებას, გენებიდან დაწყებული ბიოსფეროთი დამთავრებული. ვიწრო გაგებით ბიომრავალფეროვნება გამოიხატება სამ ძირითად დონეზე: გენეტიკური მრავალფეროვნება; სახეობების მრავალფეროვნება; ეკოსისტემების მრავალფეროვნება. 

ზოგჯერ გამოიყოფა ლანდშაფტების მრავალფეროვნება. ბიოლოგიური მრავალფეროვნების ტიპები ურთიერთდამოკიდებულებაში იმყოფებიან. გენეტიკური მრავალფეროვნება უზრუნველყოფს სახეობების მრავალფეროვნებას; ეკოსისტემებისა და ლანდშაფტების მრავალფეროვნება საფუძველს უმზადებს ახალი სახეობების პირობების წარმოქმნას. სახეობების მრავალფეროვნების ამაღლება ბიოსფეროში ზრდის ცოცხალი ორგანიზმების საერთო გენეტიკურ პოტენციალს. ამასთანავე მრავალფეროვნებაში თითოეულ სახეობას თავისი წვლილი შეაქვს. ამ თვალსაზრისით არ არსებობს მავნე და გამოუსადეგარი სახეობები.

სახეობების მრავალფეროვნების შეფასებისას გამოიყენება სახეობების მნიშვნელობის ცნება. ამ შემთხვევაში იგი ჟღერს როგორც შეფასება და მისი ადგილი ეკოსისტემებში.

*მარგალეფის მრავალფეროვნების ინდექსი:*

{\displaystyle d={\frac {S-1}{lgN}}}, სადაც S — სახეობის რიცხვი, N — რიცხვის ქვესახეობა.
*ბერგერ-პარკერის დომინირების ინდექსი:*

{\displaystyle d={\frac {N\_{m}ax}{N}}}სადაც {\displaystyle N\_{m}ax} სახეობის რიცხობრივობა, N — ორგანიზმების ჯამური რიცხვი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეკოლოგია
* ბუნება

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიომრავალფეროვნება – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)
**შოთა ქელდიშვილი** (დ. 1 ივლისი, 1980, თბილისი)— ქართველი სპორტსმენი.

ბიოგრაფია
---------

შოთა ქელდიშვილი დაიბადა თბილისში 1980 წლის 1 ივლისს. 1997 წელს დაამთავრა მე-40 საჯარო სკოლა. 1997-2003 წლებში წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის აკადემია (მწვრთნელთა ფაკულტეტი).

2001-2013 წლებში დაამყარა 27 მსოფლიო რეკორდი: 3; 5; 6; 7; 7,5; 8; 9 და 10 კილოგრამიანი ჰანტელებით, ასევე ესპანდერებით და აზიდვის დისციპლინაში. ასპარეზობები გამართა საქართველოში, თურქეთსა და უკრაინაში (თბილისი, სტამბოლი, კიევი და ლუცკი.) 2008 წელს დააარსა სპორტული კლუბი „რეკორდი" (Sport Club Record) და არის დღემდე თავმჯდომარე. გამოავლინა მრავალი ნიჭიერი ახალგაზდა. 2012 წელს მიწვეული იყო სხვადასხვა გინესის მსოფლიო რეკორდების შოუებზე როგორც პიარ მენეჯერი, „კაცი მაგნიტის" - ეიტიბარ ელჩიევის (იტალია, გერმანია, ჩინეთი) საიდანაც დაბრუნდნენ გინესის მედლებით.

1990-1998 წლებში ვარჯიშობდა თავისუფალ ჭიდაობაში. არის სხვადასხვა ტურნირის ჩემპიონი და პრიზიორი. 1999-2001 წლებში სავალდებულო სამსახური გაიარა საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალურ სამსახურში. 2001-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალ გია გულუას სახელობის პოლიციის სპეციალური დანიშნულების სამმართველოს საბრძოლო განყოფილებაში. 2004 წელს მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მთაწმინდა-კრწანისის შს სამმართველოში. 2005-2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებულ დავალებათა I სამმართველოში. 2009-2010 წლებში მუშაობდა მე-40 საჯაროს სკოლის ფიზიკური აღზრდის პედაგოგად. 2010-2011 წლებში კი 172-ე საჯაროს სკოლის სპორტის მასწავლებლად. 2012 წლიდან დღემდე მუშაობს კომპანია „ჰუალინგში", რომელიც არის მისი მხარდამჭერი სპორტულ კარიერაში.
მონღოლეთის სახელმწიფო სიმმოლიკა (მონღ. Монгол Улсын төрийн дуулал) დროშასა და გერბთან ერთად. მონღოლეთის პირველი ეროვნული ჰიმნი შეიქმნა მე-20 საუკუნეში. ეს იყო პოპულარული ლირიკული სიმღარა "Zuun langiyn Joro luus". მონღოლეთმა სხვადასხვა ეტაპზე რამდენიმე ჰიმნი გამოიცვალა.

მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის პირველი ჰიმნი გამოყენებულ იქნა 1924-1950 წ.წ. , მეორე - 1950-1962 წ.წ. და მესამე - 1961-1991 წ.წ. დემოკრატიული რევოლუციის შემდეგ 1991 წლიდან აღადგინეს 1950 წელის ეროვნული ჰიმნი მცირეოდენი ცვლილებებით. კერძოდ, ტექსტიდან ამიღეს მეორე სტროფი, რომელიც ადიდებდა ლენინს, სტალინს, დამდინ სუხებატორს და ჩოიბალსანს. 2006 წლის 11 ივნისს სახელმწიფოს დიდი ხურალის (პარლამენტის) მიერ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება ჩინგიზ-ყაენის 800 წლის იუბილესთან დაკავშირებით ტექსტში ჩაემატებინათ მონღოლთა იმპერიის პერიოდის სადიდედელი სიტყვები.

მონღოლეთის თანამედროვე ჰიმნი
----------------------------

ორიგინალი

Дархан манай тусгаар Улс

Даяар Монголын ариун голомт

Далай их дээдсийн гэгээн үйлс

Дандаа энхжин, үүрд мөнхөжнө

Хамаг дэлхийн шударга улстай

Хамтран нэгдсэн эвээ бэхжүүлж

Хатан зориг бүхий л чадлаараа

Хайртай Монгол орон мандуулъя

Өндөр төрийн минь сүлд ивээж

Өргөн түмний минь заяа түшиж

Үндэс язгуур, хэл, соёлоо

Үрийн үрдээ өвлөн бадраая

Эрэлхэг Монголын золтой ардууд

Эрх чөлөө жаргалыг эдлэв

Жаргалын түлхүүр, хөгжлийн тулгуур

Жавхлант манай орон мандтугай

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური ჰიმნის გვერდი
* ტურისტული საინფორმაციო გვერდი დაარქივებული 2014-11-13 საიტზე Wayback Machine.
* მუსიკალური გვერდი დაარქივებული 2017-03-02 საიტზე Wayback Machine.
* მონღოლეთის სახელმწიფო ჰიმნი
* მონღოლეთი ჰიმნი
ბერლინის პირველი ესკალატორი
**ესკალატორი** (ინგლ. escalator, ლათ. scala — კიბე) — მოძრავი კიბის სახის ქვეითთა გადასაყვანი ამწევ-სატრანსპორტო  მოწყობილობა, კონვეიერი, რომელიც შედგება ჩაკეტილი წირის ფორმის ორი ამწევი ჯაჭვისაგან, მათზე სახსრულად დამაგრებული საფეხურებით. ელექტროძრავას ბრუნვით მოძრაობაში მოჰყავს ორი წყვილი „ვარსკვლავი" მათზე გადაცმული საწევი ჯაჭვებით. ამძრავი, ჩვეულებრივ, ესკალატორის ქვეშ სამანქანო განყოფილობაშია განლაგებული. ესკალატორის ზედა და ქვედა ნაწილებში საფეხურებით იქმნება ჰორიზონტალური სიბრტყეები, რითაც მოსახერხებელი ხდება ესკალატორზე შესვლა და გადმოსვლა.

ესკალატორის კონსტრუქცია 1892 წელს დააპატენტა ამერიკელმა გამომგონებელმა ჯეს რენომ, თუმცა ეს კონსტრუქცია მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა თავისი დანიშნულებით თანამედროვე ესკალატორისგან და გამიზნული იყო ატრაქციონისთვის. პირველი თანამედროვე ტიპის ესკალატორი დამონტაჟდა ლონდონის მეტროპოლიტენში 1911 წელს. შემდეგ იგი სწრაფად გავრცელდა სხვადასხვა ქვეყნის მეტროპოლიტენების შედარებით დიდ სიღრმეზე განლაგებულ სადგურებში. მოგვიანებით ესკალატორის გამოყენება სხვა ობიექტებზეც დაიწყეს. ამას ხელი შეუწყო იმ გარემოებამ, რომ ესკალატორს შეუძლია მგზავრების გადაყვანა უწყვეტ რეჟიმში, განსხვავებით ლიფტისგან, და მაღალი მწარმოებლურობა (თეორიულად 10 ათასი მგზავრი საათში), რომელიც არ არის დამოკიდებული აწევის სიმაღლეზე, თუმცა მას გააჩნია რიგი ნაკლოვანებებისა, როგორიცაა მაგალითად, აწევის შეზღუდული სიმაღლე, დამოკიდებული მექანიზმის ტვირთამწეობაზე (ჩვეულებრივ, ესკალატორით ხდება 30-40 მეტრამდე დონეთა სხვაობის გადალახვა), დაბალი სიჩქარე და როგორც კონსტრუქციული, ასევე საექსპლუატაციო სიძვირე. მეტროპოლიტენის სადგურების გარდა ამჟამად ესკალატორი გამოიყენება ზოგიერთ მრავალსართულიან ობიექტზე, არის შემთხვევები, როდესაც ის გამოიყენება დიდი დაქანების მქონე ქუჩებში ქვეითთა მოძრაობის გასაიოლებლად, ასევე აღსანიშნავია ესკალატორის ტიპის ე.წ. მოძრავი ტროტუარები, რომლებითაც მგზავრების გადაადგილება ხდება ერთ დონეზე ან მცირე დაქანებით.

ერთ-ერთი ყველაზე გრძელი ესკალატორის (სანქტ-პეტერბურგის მეტროპოლიტენის სადგური „ადმირალტეისკაია") სიგრძეა 137 მეტრი და დონეთა სხვაობა 68,7 მეტრი. ყველაზე პატარა ესკალატორი ფუნქციონირებს ქალაქ კავასაკის (იაპონია) ერთ-ერთ სუპერმარკეტში. მისი სიმაღლე მხოლოდ 83 სანტიმეტრია და მნახველთა დიდ ინტერესს იწვევს.

საქართველო
----------

საქართველოში ესკალატორის გამოყენება უკავშირდება თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობას 1959 წელს. მეტროს სადგურ  „სამგორში" დამონტაჟებულია მოძრავი ჰორიზონტალური ტროტუარი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ზედა და ქვედა ვესტიბიულებს (1998 წლიდან აღარ ფუნქციონირებს). XX საუკუნის 80-იან წლებში ქართველი არქიტექტორების მიერ შემოთავაზებული იქნა ესკალატორის გამოყენების იდეა თბილისის დიდი ქანობის მქონე ქუჩებისთვის სოლოლაკის, მთაწმინდისა და რიგ სხვა უბნებში. საქართველოში ესკალატორი გამოყენება აგრეთვე სართულების დასაკავშირებლად დიდ სავაჭრო ცენტრებში სტაციონარული კიბეების ნაცვლად.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 104.
ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი
**ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი** (იტალ. Giovanni Battista Pergolesi; 4 იანვარი 1710, იტალია, იეზი — გ. 16 მარტი 1736, პოცუოლი) — იტალიელი კომპოზიტორი, მევიოლინე და ორგანისტი. პერგოლეზი არის ნეაპოლის სკოლის წარმომადგენელი და ერთ-ერთი უპირველესი და უმთავრესი კომპოზიტორი ოპერა-ბუფასი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა იეზიში, სწავლობდა ადგილობრივ მუსიკოსთან, ფრანჩესკო სანტინისთან. მოგვიანებით, 1725 წელს, გადავიდა ნეაპოლში, სადაც სწავლობდა გაეტანო გრეკოსა და ფრანჩესკო ფეოსთან. ნეაპოლში პერგოლეზმა გაატარა დარჩენილი სიცოცხლე. აქ პირველად დაიდგა მისი ოპერა გარდა — "L’Olimpiade"-სა, რომლის პრემიერა გაიმართა რომში.

პერგოლეზი გარდაიცვალა პოცულიში, 1736 წლის 16 მარტს, 26 წლის ასაკში, ტუბერკულოზით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი"** ვიკისაწყობში.
* ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
* ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი — ნამუშევრები საიტზე Internet Archive
* ჯოვანი ბატისტა პერგოლეზი — უფასო ნოტები მუსიკალური ნოტების საერთაშორისო ბიბლიოთეკის პროექტის საიტზე (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯენი ადამსონი** (ინგლ. Jennie Adamson; დ. 9 მაისი, 1882, შოტლანდია, გ. 25 აპრილი 1962) — ბრიტანეთის ლეიბორისტული პარტიის პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა პარლამენტის წევრად 1938 წლიდან 1946 წლამდე და იგი გახლდათ კლემენტ ეტლის ომის შემდგომი ლეიბორისტული მთავრობის უმცროსი მინისტრი.

ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
-------------------------

ჯანეტი იყო თომას ჯონსტონის ქალიშვილი. 1902 წელს იგი დაქორწინდა უილიამ მერდოკ ადამსონზე, ტრანსპორტისა და გენერალური მშრომელთა კავშირის თანამშრომელზე, რომელიც გახდა ლეიბორისტული დეპუტატი Cannock-ისთვის.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

1928 წლიდან 1931 წლამდე ადამსონი იყო ლამბეტ ნორტის ლონდონის საოლქო საბჭოს წევრი. მსახურობდა ლეიბორისტული პარტიის ეროვნულ აღმასრულებელ კომიტეტში 1927-1947 წლებში, რომელსაც იგი ხელმძღვანელობდა 1935-1936 წლებში.

ადამსონმა წარუმატებლად იბრძოლა დარტფორდზე 1935 წლის საყოველთაო არჩევნებზე, როდესაც მოქმედმა კონსერვატიულმა დეპუტატმა ფრენკ კლარკმა დაიკავა ადგილი მნიშვნელოვნად შემცირებული უმრავლესობით. თუმცა, კლარკი გარდაიცვალა 1938 წლის ივლისში და 1938 წლის ნოემბერში ჩატარებულ შუალედურ არჩევნებზე, ადამსონმა ადგილი მოიპოვა 4,2%-ით. ქმართან ერთად, იგი გახდა ერთადერთი ცოლ-ქმარი თემთა პალატაში.

საარჩევნო ოლქი გაიყო საზღვრების ცვლილებებში 1945 წლის საყოველთაო არჩევნებისთვის, როდესაც ადამსონი აირჩიეს დიდი უმრავლესობით (ხმების 27%) ახალი ბექსლის ოლქისთვის. იგი მსახურობდა საპარლამენტო კერძო მდივნად 1940-1945 წლებში და საპარლამენტო მდივნად საპენსიო სამინისტროში 1945-1946 წლებში, მინისტრ ვილფრედ პალინგის დროს.

ადამსონი გადადგა პარლამენტიდან 1946 წელს და გახდა უმუშევრობის დახმარების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე 1946 წლიდან 1953 წლამდე. მომდევნო საერთო არჩევნებზე, 1950 წელს, ადგილი მოიპოვა მომავალმა პრემიერ მინისტრმა ედვარდ ჰიტმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯანეტ ადამსონის წვლილი პარლამენტში

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჯენი ადამსონი***

* Stenton, M. Lees, S. (1981). *Who's Who of British Members of Parliament*, volume iv (covering 1945-1979). Sussex: The Harvester Press; New Jersey: Humanities Press. ISBN 0-391-01087-5
**სალომე ორბელიანი** (დ. 1795 — გ. 1847) — ქართველი დიდგვაროვანი ორბელიანების საგვარეულოდან. ალექსანდრე ჭავჭავაძის მეუღლე. სამეგრელოს დედოფალ ეკატერინე ჭავჭავაძის დედა.

ბიოგრაფია
---------

სალომე ორბელიანი დაიბადა 1795 წელს ქართველი დიდებულის, ივანე დავითის ძე ორბელიანის ოჯახში. დედამისის ვინაობა უცნობია. 

1812 წლის 19 თებერვალს იგი დაქორწინდა ასევე დიდგვაროვან ალექსანდრე ჭავჭავაძეზე, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა. ცნობილია, რომ იგი აქტიურად ეწეოდა საქველმოქმედო საქმეს. ქმართან შეთანხმებით იგი შემოწირულობების სახით გასცემდა ნივთებსა და ფულს. როგორც დიდი ჰუმანისტი, სალომე აფინანსებდა უამრავ პროექტსაც.

ცნობილია, რომ იგი თავისი დროის ერთ-ერთი ცნობილი ქალბატონი იყო. სალომე ორბელიანი თბილისის რეზიდენციაში ხშირად აწყობდა სალონურ შეხვედრას, სადაც მსჯელობდნენ სოციალურ, პოლიტიკურ, ლიტერატურულ საკითხებზე და ხელოვნების, მუსიკისა და ბიზნესის პრობლემებსაც განიხილავდნენ. მისი თანამედროვეები სალომეს იცნობდნენ, როგორც მომხიბლავ ქალს, რომელიც რამდენიმე პოეტისათვის შთაგონების წყაროდაც კი გადაიქცა და მასზე ლექსებსაც წერდნენ. 

1846 წლის 6 ნოემბერს ალექსანდრე ჭავჭავაძე გარდაიცვალა, რაც დიდი დარტყმა იყო სალომესთვის. მიუხედავად ამისა, მან დიდი ძალისხმევა მოახმარა ქმრის კუთვნილი საარქივო მასალების შეგროვებასა და შენახვას. ამ მასალებში პირადი მიმოწერის გარდა,თავმოყრილი იყო ქართველი მწერლებისა და საზოგადო მოღვაწეების ხელნაწერები. სამწუხაროდ, ამ მასალის უდიდესი ნაწილი 1854 წელს წინანდლის მამულზე შამილის თავდასხმის შედეგად განადგურდა, რომლის დროსაც ბატონიშვილი ანა ჭავჭავაძე, მისი და, ბატონიშვილი ელენე ორბელიანი, მათი შვილები და მსახურები გაიტაცეს.

სალომე ორბელიანმა ქმრის დაკარგვა რთულად გადაიტანა, რის გამოც იგი სულ ერთ წელიწადში, 1847 წელს გარდაიცვალა. იგი დაკრძალულია თბილისში, მთაწმინდაზე, მამადავითის ეკლესიაში.

შვილები
-------

1. ნინო (1812-1857), დაქორწინდა ალექსანდრე გრიბოედოვზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
2. ეკატერინე (1816-1882), ცოლად გაჰყვა სამეგრელოს მთავარ დავით დადიანს, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა;
3. დავითი (1817-1884), ცოლად შეირთო ანა ბაგრატიონ-გრუზინსკი, რომელთანაც თერთმეტი შვილი შეეძინა;
4. სოფიო (1833-1862), ცოლად გაჰყვა ალექსანდრე ნიკოლაის, რომელთანაც ერთი გოგონა შეეძინა;

* ნინონინო
* ეკატერინეეკატერინე
* დავითიდავითი
* სოფიოსოფიო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პიროვნება:სალომე ორბელიანი
* სალომე ორბელიანი
**ვარდი** (ლათ. Rosa) — მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია დაახლოებით 400 ველური სახეობა (ასკილი), რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში 25-მდე სახეობაა. ვარდი მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 15 სმ-იდან 2 მ-მდე აღწევს. ზოგიერთ სახეობას გრძელი (10-12 მ-მდე) ხვიარა ტოტები აქვს, ღერო დაფარულია ეკლებით. ფოთოლი კენტფრთისებრია, ღეროზე მორიგეობით განლაგებული. ყვავილი მარტივია ან ბუთხუზა (2-15 სმ დიამეტრის), არომატული ან უსუნო; ფერად ვარდისფერი, წითელი, თეთრი, ყვითლი, ნარინჯისფერი ან იასამნისფერი. შეკრებილია ქოლგისებრ-საგველა ყვავილედებად ან ერთეულია. ნაყოფი ერთთესლიანი (ზოგჯერ რამდენიმეთესლიანი) კაკლუჭაა, რომელიც ხორცოვან ცრუნაყოფშია. 

ვარდის ეკლები
ვარდის გვარი იყოფა 4 ქვეგვარად, რომელთაგან ყველაზე დიდია ლათ. Rosa, იგი მოიცავს 192 სახეობას. აქედან განვითარდა შემდგომში ბაღის ვარდები. ბაღის ვარდების ბევრი ჯიში წარმოიშვა კვირტოვანი მუტაციისა და მათგან შერჩეული ძვირფასი სამეურნეო ფორმებისაგან. ვარდის ბევრი სახეობა ბუნებრივ პირობებში ადვილად ეჯვარება ერთმანეთს და წარმოქმნის სახეობათაშორის ჰიბრიდებს. ვარდების დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა აზია (ჩინეთი, შუა აზია, ამიერკავკასია), უფრო ნაკლებია ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცნობილია ვარდის 25 ათასი ჯიში და ფორმა, რომლებიც იყოფა 3 ჯგუფად, ესენია: მარადმწვანე ბუჩქები, ფოთოლმცვენია ბუჩქები და ლიანები.

ვარდი მრავლდება საკუთარ ფესვზე დაკალმებით, ამონაყარით, ბუჩქის დაყოფითა და გადაწვენით; ბაღისა და საპარკე ვარდების უმეტესობა — კვირტით მყნობით და კალმით. საქართველოში მყნობა ტარდება ივნისიდან-ოქტომბრამდე, ხოლო რგვა — გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. მის მოსაშენებლად საუკეთესოა დაწრეტილი (დრენირებული) თიხნარი, ქვიშნარი, ქვიშიანი და თიხიანი ნიადაგები.

ვარდს იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში და ჰიბრიდიზაციისათვის. ზოგიერთი სახეობა (კაზანლიკური ვარდი) გამოიყენება ეთეროვანი ზეთების მისაღებად. ვარდისგან ამზადებენ აგრეთვე მურაბას. ბევრი სახეობის ცრუ ნაყოფის რბილობი შეიცავს C, ნაწილობრივ P ვიტამინს. საქართველოში ვარდი უძველესი დროიდანაა კულტივირებული. 1948 წლიდან თბილისის, ბათუმისა და სოხუმის ბოტანიკურ ბაღებში მიმდინარეობს სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა ვარდის ინტროდუქციასა და ჰიბრიდულ სელექციაში.

ვარდის გავრცელებული დაავადებებია: ნაცარი, ჟანგა, ნაცრისფერი სიდამპლე, ფოთლების შავი ლაქიანობა და სხვა. მავნებლებიდან ვარდს აზიანებს ბუგრი, ხერხია, ფოთლიხვევია და სხვა, რომელთაც ებრძვიან ბი-58 და ფოსფორორგანული პრეპარატებით.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
*

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ვარდები***

* *ექვთიმიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 299.