recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ბისეკის დროშა
**შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია** (ინგლ. Black Sea Economic Cooperation, აკრონიმი BSEC – ბისეკი) — შეიქმნა 1992 წლის 25 ივნისს თერთმეტი ქვეყნის სახელმწიფოს მეთაურთა მიერ სტამბოლის სამიტის დეკლარაციისა და ბოსფორის შეთანხმების ხელმოწერით. ორგანიზაციის მიზანი მრავალმხრივი პოლიტიკური და ეკონომიკური ინიციატივების მხარდაჭერა და წევრ ქვეყანათა შორის ინტეგრაციისა და ჰარმონიული თანაარსებობის წახალისებაა შავი ზღვის რეგიონში.

1999 წლის 1 მაისს ბისეკის ქარტიის ძალაში შესვლის დღიდან ორგანიზაციამ საერთაშორისო იურიდიული პირის ძალაუფლება მიიღო და სრულუფლებიან რეგიონალურ ეკონომიკურ ორგანიზაციად გარდაიქმნა. 2004 წლის აპრილში ორგანიზაციაში სერბეთის შესვლით წევრთა რიცხვი 12-მდე გაიზარდა. 

ბისეკის შტაბ–ბინა – მუდმივი საერთაშორისო სამდივნო სტამბოლში შეიქმნა 1994 წლის მარტში. ორგანიზაცია მჭიდრო კავშირშია შავი ზღვის ვაჭრობისა და განვითარების ბანკთან — საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტი, რომლის შტაბ–ბინა სალონიკში მდებარეობს.

წევრები
-------

  ბისეკის წევრი ქვეყნები
  ბისეკის დამკვირვებელი ქვეყნები
**დამფუძნებელი წევრები** არიან:

* ალბანეთის დროშა ალბანეთი
* სომხეთის დროშა სომხეთი
* აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი
* ბულგარეთის დროშა ბულგარეთი
* საქართველოს დროშა საქართველო
* საბერძნეთის დროშა საბერძნეთი
* მოლდოვის დროშა მოლდოვა
* რუმინეთის დროშა რუმინეთი
* რუსეთის დროშა რუსეთი
* თურქეთის დროშა თურქეთი
* უკრაინის დროშა უკრაინა

**შემოერთებული წევრები:**

* სერბეთის დროშა სერბეთი

ქვეყნების დროშა: კვიპროსიკვიპროსი და მონტენეგროს დროშამონტენეგრო კანდიდატურას თურქეთმა ვეტო დაადო (ამ ქვეყნებთან მიმდინარე პოლიტიკური უთანხმოების გამო). დაარქივებული 2012-01-19 საიტზე Wayback Machine. 

  წევრები
  დამკვირვებლები
**დამკვირვებელი ქვეყნებია**:

* ბელარუსის დროშა ბელარუსი
* ხორვატიის დროშა ხორვატია
* ჩეხეთის დროშა ჩეხეთი
* საფრანგეთის დროშა საფრანგეთი
* გერმანიის დროშა გერმანია
* ისრაელის დროშა ისრაელი
* იტალიის დროშა იტალია
* პოლონეთის დროშა პოლონეთი
* სლოვაკეთის დროშა სლოვაკეთი
* ტუნისის დროშა ტუნისი
* აშშ-ის დროშა აშშ

**გვიანდელი დამკვირვებლები:**

* ავსტრიის დროშა ავსტრია
* ეგვიპტის დროშა ეგვიპტე

**დამკვირვებელი ორგანიზაციებია**:

* შავი ზღვის საერთაშორისო კლუბი
* ენერგიის ქარტიის სეკრეტარიატი
* შავი ზღვის კომისია

მიმდინარე პერიოდში ორგანიზაციის თავმჯდომარეა რუმინეთი (1 იანვარი 2011 - 30 ივნისი 2011).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბისეკის საიტი


|  |  |
| --- | --- |
| ეკონომიკა | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნეკრობაქტერიოზი**, *ნეკრობაცილიოზი* — შინაური და გარეული ცხოველების ინფექციური დაავადება. უფრო მეტად ცხვარი და ირემი ზიანდება. ზოგჯერ ფარაში ყველა ბატკანი დაავადებულია. აღინიშნება როგორც საძოვრული, ისე ბაგური შენახვის დროს. იწვევს ნეკროზის ჩხირი (Bact. necrophorum), რომელიც იჭრება დაზიანებულ ქსოვილში კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, აგრეთვე ჭრილობის გზით, სწრაფად მრავლდება და გამოყოფილი ტოქსინით იწვევს უჯრედისა და ქსოვილის ნეკროზს. დაავადება მიმდინარეობს ქვემწვავედ ან ქრონიკულად. ინკუბაციური პერიოდი 1-3 დღე გრძელდება. ზიანდება კანი და ლორწოვანი გარსი, განსაკუთრებით ჩლიქები. აღინიშნება შესივება, ტკივილი, კოჭლობა, ტემპერატურა 40°C აღწევს. ინტოქსიკაციის შედეგად ცხოველი სუსტდება და კვდება. დიაგნოზს ადგენენ დაზიანებული კერიდან აღებული მასალის ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევით.

მკურნალობა და პრევენცია
-----------------------

დაავადებული ცხოველი უნდა გავაცალკეოთ და ვუმკურნალოთ სადეზინფექციო ხსნარებით, სულფანილ-ამიდური პრეპარატებით, ანტიბიოტიკებით (ბიომიცინი და სხვა), დანეკროზებული ქსოვილის ამოკვეთით. ლეში უნდა დავწვათ და 30-დღიანი კარანტინი გამოვაცხადოთ, ჩავატაროთ დეზინფექცია. პროფილაქტიკის მიზნით ცხოველები უნდა ვამყოფოთ მშრალ სადგომში და მოვარიდოთ ჭაობიან საძოვარს.

ლიტერატურა
----------

* *ფარცვანია ბ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 374.
**ყარაჩაი-ჩერქეზეთის გერბი** — ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლო. მიღებულია ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის საკანონმდებლო ორგანოს პარლამენტის მიერ 1994 წლის 3 თებერვლის დადგენილებით. სწორედ ამ დადგენილების თანახმად აღნიშნული სიმბოლო აუცილებლად უნდა იყოს განთავსებული სამთავრობო კაბინეტებში, ოფისებსა და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოებში.

აღწერა
------

ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო გერბი არის მრგვალი ჰერალდიკული ფორმის (ფარი). გერბზე წარმოდგენილია ლურჯ ფონზე, ოქროსერ მინდორში ვერცხლის მთა ორი მწვერვალით, ეს არის იალბუზი. ის ჩაზნექილი და აბსტრაქტულია. ფარი გარშემორტყმულია რგოლით, ზემოდან ოქროს რგოლით აღნიშნულია მზე. გერბის ქვემოთ კი წარმოდგენილია ოქროსფერი თასი. გერბის კიდეებზე ჩარჩოს სახით არის წარმოდგენილი მწვანე ფერის ოქროსფრად მოქცეული როდოდენდრონი, სამი ვერცხლის ყვავილი თითოეულ ტოტზე. როდოდენდრონი არის ერთ-ერთი ალპური ზონისთვის დამახასიათებელი მცენარე.

თასი და პატარა წრე ოდნავ სცდება დიდი წრის საზღვრებს, რაც გერბს უფრო მიმზიდველს ხდის. წრის დიამეტრი საერთო წრესთან მიმართებაშია 1:2.

ფერები და ნიშნები
-----------------

ყარაჩაი-ჩერქეზეთის გერბზე წარმოდგენილ ფერებს, სხვადასხვა მნიშვნელობა აქვს. ამ გერბზე წარმოდგენილი ყვითელი ფერი არის სიმბოლო მზის, ის წარმოდგენილია გერბზე წრის სახით. მისით აღნიშნულია მზიანი ყარაჩაი-ჩერქეზეთი. იალბუზი - რომელიც წარმოდგენილია გერბის ცენტრში. აღნიშნულია თეთრი ფერით, რომელიც არის მარადისობის, სიძლიერისა და სიდიადის აღმნიშვნელი. იალბუზი ცისფერ წრეშია მოქცეული. ეს ცისფერი ნიშნავს საუკუნო ცას და წმინდა წყლებს, ის არის წყლის სიმბოლო. ქვემოთ მოცემულია ოქროსფერი თასი, რომელიც სიმბოლოა სტუმართმოყვარეობის. როდედენდრონი, რომელიც გერბზეა გამოსახული არის სპეციფიკური მცენარე დამახასიათებელი ალპური ზონისა. ის არის სისუფთასის, მშვიდობის, ჯანმრთელობისა და სიწმინდის სიმბოლო.

2017 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკაში 100 მუნიციპალიტეტი იყო: 2 საქალაქო ოლქი, 10 საქალაქო ოლქი, 5 ურბანული დასახლება და 83 სოფლის დასახლება. სწორედ ამ მუნიციპალიტეტების მთავარ სიმბოლოს წარმოადგენს აღნიშნული გერბი. ოფიციალური გერბი, სიმბოლო განთავსებულია ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის წარმომადგენლობების შენობებზე, მათ შორის: სამთავრობო სახლის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკის სახალხო კრებისა - უზენაესი სასამართლოს შენობებზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ყარაჩაი-ჩერქეზეთის გერბი***

* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики დაარქივებული 2013-01-19 საიტზე Wayback Machine.
ქორეთის ეკლესიის წარწერა.
**ქორეთის ეკლესიის წარწერა** — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორეთის ღვთაების ეკლესიიდან. წარწერა სამშენებლო ხასიათისაა. იგი მიკვლეულ იქნა 1958 წელს გ. გაფრინდაშვილის მიერ[1].

წარწერა
-------

ქორეთის ღვთაების ეკლესია
წარწერა ექვსსტრიქონიანია:

1. †. სმ~ბო წო შე დ
2. ა ადიდე მ~რმ დე
3. ოფალი და შვილნი მ
4. ისნი გ~ი და ხურსი ესე ბ
5. ლჰ ... დაიდვა ქრნ~კნ
6. სა სკ–სა

ანუ:

1. †. სამებაო წმიდაო, შეიწყალე დ–
2. ა ადიდე მარიამ დე–
3. ოფალი და შვილნი მ–
4. ისნი: გიორგი და ხურსი. ესე ბ–
5. ლაჰ[ვარი] დაიდვა ქრონიკონ–
6. სა სკ (=220)–სა

დახასიათება
-----------

ენობრივი თავლსაზრისით საყურადღებოა *დეოფალ* < *დედოფალ* **დ**–ს დისიმილაციური დაკარგვა. ასევე საყურადღებოა ანთროპონიმი **ხურსი**.

დათარიღება
----------

წარწერა თარიღდება 1000 წლით (780+220=1000).

ლიტერატურა
----------

* კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე. ქართული პალეოგრაფია. თბ. 1997

სქოლიო
------

1. ↑  გ. გაფრინდაშვილი, 1000 წლის სამშენებლო წარწერა ქორეთის ეკლესიაზე, ძეგლის მეგობარი, 21, თბ. 1970, გვ. 54–61
**ქონდარა ფიჭვი** (ლათ. Pinus pumila) — მარადმწვანე, ძლიერ დატოტვილი, გართხმული ან წამოწეული პატარა ხე (სიმაღლე 3–7 მ-მდე) კედრისებრი ფიჭვების ჯგუფიდან. წიწვი სამკუთხაა (სიგრძე 4–7 სმ), გვერდებზე მცირედ დაკბილული, ცოცხლობს 2–4 წელი. გირჩები კვერცხისებრი ან წაგრძელებული (სიგრძე 3,5–4,5 სმ), ღია მურა, ბრწყინავი. ქონდარა ფიჭვი გავრცელებულია აღმოსავლეთ ციმბირში, შორეულ აღმოსავლეთში, კორეის ნახევარკუნძულისა და იაპონიის მაღალმთიანეთში, ოდნავ აღწევს ჩრდილოეთ მონღოლეთისა და ჩინეთის (სინგანი) მთებში. ჩვეულებრივ იზრდება ხშირ რაყებად, აგრეთვე ფოთლოვან ქვეტყესა და მეჩხერ ტყეებში 600–2000 მ სიმაღლეზე. უძლებს გარემოს ექსტრემალურ პირობებს, მ.შ. დაბალ ტემპერატურას, მრავალწლოვან მზრალობას, ძლიერ ქარებს; ამოდის მინერალური ელემენტებით ღარიბ ქვიშებში, ტორფიან, ქვიან და ღორღიან ნიადაგებზე. აქვს გართხმულ ღეროებზე დანამატური ფესვების წარმოქმნის უნარი, ამიტომ ყურადღებას იქცევს როგორც ქვიშებისა და მთის ქვიანი ფერდობების გამმაგრებელი. თოვლის დადების დროს მიწის პირზე დაწეული ტოტები და ღეროები დათბობის დროს თავის წინანდელ მდგომარეობას იღდგენენ. ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში წარმოქმნის ხე-მცენარეულობის ჩრდილოეთ, მთის სისტემებში კი — ზემო საზღვარს. მერქანი და წიწვი გამოიყენება საწვავად, სკიპიდარისა და ეთერზეთების მისაღებად. წიწვის ნაყენი, ნახარში და ექსტრაქტი სურავანდის საწინააღმდეგო საშუალებაა. საჭმელად ვარგისი თესლები (სიგრძე 5–8 მმ) საგემოვნო და სასარგებლო თვისებებით არ ჩამოუვარდება სხვა კედრისებრი ფიჭვების თესლებს; მისი მოსავლიანობა 200 კგ/ჰა-მდეა. როგორც დეკორატიულ მცენარეს ზრდიან ბაღებსა და პარკებში. ქონდარა ფიჭვის რაყებში ბინადრობს მრავალი სახეობის ცხოველი: მეთხილია, ციყვები, ყარყუმი, სიასამური, მურა დათვი და სხვ.

გალერეა
-------

* გირჩებიანი ტოტებიგირჩებიანი ტოტები
* თესლითესლი
* მდედრობითი ყვავილიმდედრობითი ყვავილი
* მამრობითი ყვავილიმამრობითი ყვავილი

სქოლიო
------

1. ↑  *მაყაშვილი ა.*, ბოტანიკური ლექსიკონი : მცენარეთა სახელწოდებანი, მე-3 გამოც. თბ.: „მეცნიერება", 1991. — გვ. 74.
2. ↑  *Баландин С. А.* Кедровый стланик // Большая российская энциклопедия. т. 13. — М. 2009. — стр. 506.
**ქორიძეები** — გურული წარმოშობის ქართული გვარი. საქართველოში ცხოვრობს 2248 ქორიძე.

ისტორია
-------

გადმოცემის მიხედვით ქორიძეები უხსოვარი დროიდან დასახლებულან სოფელ გამოჩინებულში, საჯავახოს მხარეში. ქორიძეებმა ააგეს პატარა ეკლესია წმინდა გიორგის სახელობისა, რომელიც 1519 წლით თარიღდება. მღდვლებად და დიაკვნებად თვითონ დადგნენ და ეს თანამდებობა მემკვიდრეობით გადადიოდა მამიდან შვილზე, მრევლი კი მახლობელი სოფლები ჰყავდათ.

ქორიძეებს სმოსახლო და საყანე ადგილები ნაკლებად ჰქონდათ,სიმინდიც აკლდათ და ლობიო-ღომიც. ნადირიც წინათ ბევრი იყო, მაგრამ თანდათან შემცირდა, ადამიანი კი გამრავლდა.

იმ დროს ბატონი და მფლობელი ის ხდებოდა, ვისაც ძალა ჰქონდა, იარაღიც და საფარიც. რაც დააკლდებოდა და სხვაგან ეგულებოდა, იარაღით იძენდა, ართმევდა. ამ "წართმევიას" ფერხულში არც ქორიძეები ჩამორჩა. ასე, რომ წირვა-ლოცვის დროს რომელიმე ქორიძეს ხელში ჯვარი ან საცეცხლური ეჭირა "წართმევიას"დროს ხმალი.

გამოჩინებულის ქვემო კალთების და ახლომახლო ბარის სოფლები-საჯავახო, ორპირი, საკალოიანო, სამტრედე (ახლანდელი სამტრედია) ყოველთვის დაცემის ქვეშ იყვნენ, რადგანაც სათესი მიწაც და მოსავალიც საკმაო ჰქონდათ. ამიტომ ეს სოფლები გამოჩინებულის ტყეს ქორების ბუდეს, ხოლო შიგ მცხოვრებლებს – ქორებს უწოდებდნენ.

ბოლოს და ბოლოს გამოჩინებულის ფერდობებზე მდებარე მოსახლეობა ქორიძეებს შეუთანხმადა; მოსავლის აღების დროს მუდმივათ ეძლიათ სიმინდი, ლობიო, ღომი, ღვინო, ხოლო ქორებს "წართმევიაზე" ხელი აეღოთ. ეს იყო ძლიერის უფლებიდან გამომდინარე თავისებური ხარკი, რომელიც შემდეგ საადათო სამართალად გადაიქცა. ეს ხარკი ეკლესიაში სამღვრთო შესაწირავის სახით მიდიოდა.

ახლა საჯავახომ, ორპირმა, საკალოიანომ და სხვა სოფლებმა გამოჩინებულის ხალხი ქორიძეებათ მონათლა, ხოლო ზემო ფერდობების, ქორების მიერ დამორჩილებულ მცხოვრებლებს – ქორიძეების "კაცებს", და არა ძეებს უწოდებდნენ, თითქოს ისინი მწვერვალის ყმები იყვნენ.

ლიტერატურა
----------

* ი. მაისურაძე, ქართული გვარ-სახელები, თბ. 1990 გვ.175

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ქართული გვარები. ქორიძეები დაარქივებული 2021-01-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑   საინტერესო სტატისტიკა — სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო
**ოქსანა აკინშინა** (რუს. Оксана Акиньшина; დ. 19 აპრილი, 1987, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი კინომსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

ოქსანა აკინშინა დაიბადა 1987 წლის 19 აპრილს სანქტ-პეტერბურგში ავტოზეინკლისა და ბუღალტრის ოჯახში. მუშაობდა სამოდელო სააგენტოში, რომლის ხელმძღვანელმა ყველა გოგონას დაავალა რეჟისორ სერგეი ბოდროვ-უმცროსთან სინჯებზე მისვლა. აკინშინა სინჯებზე ენთუზიაზმის გარეშე მივიდა, თუმცა შერჩევა გაიარა და პირველად ეკრანზე 13 წლის ასაკში გამოჩნდა ბოდროვის დრამაში „დები". ამ ფილმისთვის 2001 წლის სოჭის კინოფესტივალზე კონკურსში „დებიუტი" აკინშინამ და კატია გორინამ მიიღეს ჯილდო „საუკეთესო სამსახიობო დუეტისთვის". საერთაშორისო ცნობადობა მოიპოვა შვედი რეჟისორის ლუკას მუდისონის ფილმში „ლილია სამუდამოდ". 2003 წელს ითამაშა ნიდერლანდურ ფილმში „სამხრეთი", სადაც შეასრულა ახალგაზრდა გოგონას, მარტოხელა დედის როლი. ფილმში აკინშინა ნიდერლანდურ ენაზე საუბრობს. 

2004 წელს დაამტკიცეს ესფირ ლიტვინოვას როლზე ფილმში „სახელმწიფო მრჩეველი", თუმცა გადაღებების პირველ დღეს არ გამოჩნდა, რის გამოც ამ როლზე დაამტკიცეს მსახიობი ემილია სპივაკი. ამავე წელს შეასრულა ირენა ნესკის როლი პოლ გრინგრასის ფილმში „ბორნის უპირატესობა". ფილმში „მგლებზე მონადირე", რომელიც გაქირავებაში 2006 წლის 28 დეკემბერს გამოვიდა აკინშინამ შეასრულა ერთ-ერთი მთავარი როლი. 2008 წელს ითამაშა ვალერი ტოდოროვსკის მიუზიკლში „ჰიპსტერები". 2011 წელს შეასრულა ერთ-ერთი მთავარი როლი ფილმში „ვისოცკი. მადლობა, რომ ცოცხალი ხარ". 2012 წელს მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „რვა პირველი პაემანი", ხოლო 2015 წელს მის გაგრძელებაში „რვა ახალი პაემანი".

2008 წელს გაიცნო თავისი პირველი მეუღლე დიმიტრი ლიტვინოვი. 2009 წლის 2 ივნისს მათ შვილი ეყოლათ. ურთიერთობაში იმყოფებოდა მსახიობთან და მომღერალთან ალექსეი ვორობიოვთან. ერთმანეთს გაშორდნენ 2011 წელს. 2012 წლიდან ქორწინებში იმყოფებოდა კინოპროდიუსერთან არჩილ გელოვანთან, ვისგანაც ორი შვილი შეეძინა. 2018 წლის 18 აგვისტოს წყვილი ერთმანეთს გაშორდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოქსანა აკინშინა — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ოქსანა აკინშინა // Kino-teatr.ru (რუსული)
* ოქსანა აკინშინა // Kinopoisk.ru (რუსული)
* ოქსანა აკინშინა // Ruskino.ru დაარქივებული 2016-11-18 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Оксана Акиньшина // club.passion.ru
2. ↑  Катя Горина: Сергей Бодров запрещал актёрам пить
3. ↑  Акиньшина закрутила роман с Алексеем Воробьевым
4. ↑  Алексей Воробьев расстался с Оксаной Акиньшиной
5. ↑  После объявления о разводе Оксана Акиньшина улетела отдыхать с детьми
**მღრღნელები** (ლათ. Rodentia), ხერხემლიან ცხოველთა რიგი ძუძუმწოვრების კლასისა. აერთიანებს ძუძუმწოვრების სახეობათა საერთო რაოდენობის მესამედზე მეტს. დამახასიათებელია გრძელი საჭრელი კბილები, რომლებსაც ფესვები არა აქვთ, ცხოველის მთელი სიცოცხლის განმავლობაშიი იზრდება და შესაბამისად ცვდება. ეშვები არა აქვთ. საჭრელებსა და ძირითად კბილებს შორის თავისუფალი არეა, რომელსაც დიასტემა ეწოდება. მღრღნელები გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში, მრავალ ოკეანურ კუნძულზეც კი. ბინადრობენ ტყეში, ველზე, ალპურ მდელოზე, უდაბნოში წყალსატევის სანაპიროსთან და ა. შ. ხშირად გვხვდებიან კულტურულ ლანდშაფტში, ადამიანის საცხოვრებელ ადგილებში და სხვა. ზოგიერთი (ციყვი, ძილგუდა, მეხეური მაჩვზღარბი და სხვა) მეხეური ცხოვრების ნირისადმი შეგუებული, ზოგი (თახვი, ონდატრა, წყლის მემინდვრია და სხვა) ნახევრად წყლის ბინადარია, რიგი სახეობები (ბრუცა, ცოკორი და სხვა) სიცოცხლის მეტ ნაწილს სოროში ატარებენ, უმრავლესობა კი მიწის ზედაპირზე ცხოვრობს. ცნობილია მღრღნელების 30-მდე ოჯახი, რომელთა შორის აღსანიშნავია მაჩვზღარბასებრნი, ნუტრიისებრნი, თახვისებრნი, ციყვისებრნი, ძილგუდასებრნი, მიწის კურდღლისებრნი, თაგვისებრნი, ბრუცასებრნი და სხვა.

მღრღნელების უმრავლესობა წელიწადში 2-4-ჯერ მრავლდება. თითოეულ ჯერზე შობენ 2-10 (ზოგი 18-მდე) ნაშიერს. მღრღნელების უმრავლესობას სახალხო მეურნეობისათვის დიდი ზიანი მოაქვს - ანადგურებენ მარცვლოვანებსა და სხვა კულტურულ მცენარეებს. ბევრი მათგანი საწყობებში აზიანებს საკვებ პროდიქტებსა და ნაირგვარ საქონელს. ზოგს გადააქვს სხვადასხვაგვარი ჰელმინთი, აგრეთვე ტულარემიისა და შაცი ჭირის ვირუსები. მღრღნელების მავნე სახეობებს ებრძვიან ყველგან, ყოველთვის და ყველა ხერხით. მღრღნელებს შორის გვხვდება მაღალხარისხოვანი ბეწვეულის მომცემი სახეობებიც (ციყვი, თახვი და სხვა). მღრღნელების ბევრი სახეობა (ციყვი, ბურუნდუკი, ძილგუდა, მემინდვრიები და სხვა) ძვირფასი ბეწვის მომცემი ცხოველების ძირითად საკვებს შეადგენენ.

საქართველოში გავრცელებული მღრღნელებიდან აღსანიშნავია კავკასიური ციყვი, ძილგუდა, ჩვეულებრივი, საზოგადოებრივი და პრომეთეს მემინდვრიები და სხვა. უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში ჩვენს რესპუბლიკაში ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებულია ალთაური და თელეუთური ციყვი, ნუტრია.

ლიტერატურა
----------

* *ჯანაშვილი ა.* საქართველოს ცხოველთა სამყარო, ტ. 3 - ხერხემლიანები, თბ. 1963
* *ჯანაშვილი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 237.
**შავი ზღვის ორაგული** (ლათ. Salmo labrax) — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 110 სმ აღწევს, წონა ჩვეულებრივ 7 კგ, ზოგჯერ 24 კგ. გამსვლელი თევზია. ზღვაში იკვებება თევზებითა და უხერხემლოებით, მდინარეში კი ძირითადად კიბოსნაირებით, მწერებითა და მატლებით. გავრცელებულია შავ და აზოვის ზღვებში. აზოვის ზღვაში პრაქტიკულად აღარ გვხვდება. სქესობრივ სიმწიფეს 4 წლისა აღწევს. მისი ზრდა მდინარესა და ზღვაში საკმაოდ განსხვავებულია — მდინარეში იზრდება ნელა, ხოლო ზღვაში სწრაფად. საქართველოს სანაპიროებთან ყველგან გვხვდება. შავი ზღვის ორაგული საქართველოს წითელ ნუსხაშია შეტანილი, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი არალეგალური მოპოვების გარდა, კანონმდებლობითაა აკრძალული ყოველგვარი ქმედება, რამაც შეიძლება მისი შემცირება ან საბინადრო გარემოსა და საარსებო პირობების გაუარესება გამოიწვიოს. საქართველოს სანაპიროებთან შედის მდინარეებში ჭოროხში, მაჭახელისწყალში, კინტრიშში, ენგურში, კოდორში, გუმისთაში, მჭიშთასა და ბზიფში. საქართველოს ნაპირებთან ტოფობს მდინარეებზე მაჭახელასა და კინტრიშზე. სამეურნეო მნიშვნელობის, ძვირფასი თევზია.

სქოლიო
------

1. ↑  შავი ზღვის ორაგული.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-12-24. ციტირების თარიღი: 2014-09-25.
2. ↑  შავი ზღვის ორაგული საფრთხეშია
3. ↑  შავი ზღვის ორაგული
**აუსბაუ-პარადიგმა**, ენათმეცნიერებაში ენის ფორმა, რომლის დროსაც ენა საკმაოდ განვითარებულია საიმისოდ, რომ კომუნიკაციური მიზნებისთვის გამოდგეს. აუსბაუ-პარადიგმასთან გვაქვს საქმე, როდესაც ენა გრამატიკის, ორთოგრაფიისა და ლექსიკის თვალსაზრისით მეტნაკლებად ნორმალიზებულია.

ხსენებულ ცნებას სახელი **აუსბაუ-პარადიგმა** გერმანელი სოციოლინგვისტის ჰაინც კლოსის (Heinz Kloss) მიხედვით დაუმკვიდრდა, თუმცა საკუთრივ გერმანულ ენათმეცნიერებაში უფრო შემდეგი სახელებით *Ausbausprache*, *Abstandsprache*, ან *Dachsprache* არის ცნობილი.

ენის სტანდარტულ ენად, ან სალიტერატურო ენად ჩამოყალიბებისათვის საჭიროა გარკვეული დრო და ეს ენად ჩამოყალიბების პროცესი სხვადასხვა დროსა და სივრცეში შეიძლება სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობდეს.

ძირითადად ენის შენების (*Ausbau einer Sprache*) პროცესი სიტყვის მარაგის განვრცობასთანაა დაკავშირებული. სანამ ენა ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იმყოფება ძნელია განსაზღვრა სტანდარტიზებულია თუ არა იგი.

შესაძლებელია პირუკუ პროცესიც. თუკი რომელიმე ენას სახელმწიფო მზრუნველობის ნაკლებობის პირობებში მოუწევს არსებობა, ის შეიძლება დაქვეითდეს ენიდან დიალექტამდე. მსგავსი პროცესი შედგა ინდოეთში, როდესაც ახალი ინდური ენები ჰინდის ხელახალი ექსპანსიის შედეგად ისევ ამ ენის (ჰინდის) დიალექტებად გადაიქცნენ. ასეთი ენები არის მაგალითად რაჯასტანი (Rajasthani), ბიჰარი (Bihari).

ჟესტების ენა
------------

აგრეთვე ჟესტების ენებმა განიცადეს **აუსბაუ-პარადიგმა**, თუმცა უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ჟესტების ენათა დამწერლობის საქმე ჯერ კიდევ არ არის ჯეროვნად განვითარებული და ამდენად შეუძლებულია ჟესტების ენათა ორთოგრაფიისა თუ სხვა წესების მოლოდინი, მაგრამ რაც შეეხება სიტყვათა მარაგსა და გრამატიკას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სალიტერატურო ენა
* სტანდარტული ენა
* სოციოლინგვისტიკა

ლიტერატურა
----------

* Helmut Glück (გამომც.), unter Mitarbeit von Friederike Schmöe: *Metzler Lexikon Sprache.* Dritte, neubearbeitete Auflage. Metzler, Stuttgart/ Weimar 2005. ISBN 978-3-476-02056-7
* Harald Haarmann: *Abstandsprache - Ausbausprache*. In: Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier & Peter Trudgill: *Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Band 1*. de Gruyter, Berlin/ New York 2004 (2. Auflage), S. 238 ff.
* Heinz Kloss: *Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800.* 2. erweiterte Auflage. Schwann, Düsseldorf 1978. 3-590-15637-6
* Heinrich Löffler: *Germanistische Soziolinguistik*. Erich Schmidt Verlag, Berlin 1985. S. 63-65. ISBN 3-503-02231-7
**აუსგეირ აუსგეირსონი** (ისლ. Ásgeir Ásgeirsson; დ. 13 მაისი, 1894 — გ. 15 სექტემბერი, 1972) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი, 1932—1934 წლებში ისლანდიის პრემიერ-მინისტრი, 1952—1968 წლებში ისლანდიის მეორე პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1894 წლის 13 მაისს. 1915 წელს ფრიადზე დაამთავრა ისლანდიის უნივერსიტეტის თეოლოგიის ფაკულტეტი რეიკიავიკში, მაგრამ, მეტისმეტად ახალგაზრდა ასაკის გამო პასტორი ვერ გახდა. 1917 წელს ისლანდიის ეპისკოპოსის ქალიშვილზე - დორა ტორჰალსდოტირზე დაიწერა ჯვარი. დორას ძმა ტრიგვი ტორჰალსსონი 1927—1932 ისლანდიის პრემიერ-მინისტრის პოსტს იკავებდა.

1923-1952 წლებში ალთინგის დეპუტატია „პროგრესული პარტიიდან", რომლის თავმჯდომარეც 1932-33 წლებში თვითონვე იყო. 1931-34 წლებში ფინანსთა მინისტრია, 1932-34 წლებში კი სოციალ-დემოკრატებისა და პროგრესისტების კოალიციური მთავრობის პრემიერ-მინისტრია. 1952 წლის 25 იანვარს ისლანდიის პირველი პრეზიდენტის სვეინ ბიერნსსონის გარდაცვალების შემდეგ, იმავე წლის 1 აგვისტოდან ქვეყნის პრეზიდენტია. ხელახლა იქნა არჩეული 1956, 1960 და 1964 წწ. სამივეჯერ ავტომატურად გახდა პრეზიდენტი სხვა კანდიდატების არარსებობის გამო. მეოთხე ვადის დაწყებიდან მოკლე ხანშივე მისი მეუღლე ლეიკემიით გარდაიცვალა. აუსგეირსსონმა მიიღო გადაწყვეტილება მეხუთეჯერ აღარ ეყარა კენჭი. 1968 წლის არჩევნებზე ის საპრეზიდენტო კანდიდატ გუნარ ტროდსსონს უწევდა მხარდაჭერას, რომელმაც თავის სიძე კრისტიან ელდიაურნთან წააგო არჩევნები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* აუსგეირ აუსგეირსონი

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ისლანდიის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* სვეინ ბიერნსონი
* აუსგეირ აუსგეირსონი
* კრისტიან ელდიაურნი
* ვიგდის ფინბოგადოტირი
* ოლაფურ რაგნარ გრიმსონი
* გუდნი იოჰანესონი
 |

 |
ჰილმარ ორ ჰილმარსონი და მიმდინარეობის სხვა წევრები მსვლელობისას. 2009, ზაფხული
**აუსატრუარფიელაგიზი** (ისლ. Ásatrúarfélagið, *აუსატრუს საზოგადოება*) — ისლანდიური ნეოპაგანური რელიგიური ორგანიზაცია, რომლის მიზანია ნორვეგიული კერპთაყვანისმცემლობის განვითარების ხელის შეწყობა. დაარსდა 1972-ის ზაფხულის პირველ დღეს, 1973-დან დარეგისტრირდა ლეგალურ რელიგიურ ორგანიზაციად.

ორგანიზაციას ხელმძღვანელობდა ფერმერი და პოეტი სვეინბიორნ ბეინტეინსონი (*Sveinbjörn Beinteinsson*) 1972-დან მის გარდაცვალებამდე (1993). ამ ხნის განმავლობაში, მიმდევართა რიცხვი არ აღემატებოდა 100-ს. შემდეგი მაღალი ქურუმის, იორმუნდურ ინგი ჰანსენის (*Jörmundur Ingi Hansen*) დროს, მათმა რიცხვმა და აქტივობებმა იმატა, წარმართული დასამარხი მიწის დიზაინის ჩათვლით. ეს ტენდენციები გაგრძელდა უმაღლეს ქურუმ ჰილმარ ორნ ჰილმარსონის დროსაც (*Hilmar Örn Hilmarsson*; 2003 -). 2009-დან ორგანიზაციაში დარეგისტრირდა 1395 წევრი, მათგან 29% - ქალი.

აუსატრუარფიელაგიზს არ აქვს განსაზღვრული რელიგიური დოგმა ან თეოლოგია, მაგრამ მაღალი ქურუმები იხრებიან მრავალღმერთიან მსოფლმხედველობისკენ. მთავარი რიტუალი არის *ბლოუტის* (*blót*) ჯგუფური ზეიმი. მღვდლები (*goðar*) აგრეთვე ატარებენ სახელის დარქმევის რიტუალებს, ქორწილებსა და დამარხვებს. ორგანიზაციას პოლიტიკური მიზნებიც აქვს; ეწინააღმდეგებიან აბორტის უფლებასა და ნარკოტიკების თავისუფლებას, ემხრობიან ჰომოსექსუალთა ქორწინებას, ეკლესიის სახელმწიფოსგან გამოყოფას და ძლიერ იცავენ გარემოს.

მაღალი ქურუმები
---------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **„ათლსჰერჲარგოზი"** | **შეუერთდა** | **დატოვა** |
| სვეინბჲერნ ბეინტეინსსონი | 1972 | 1993 |
| ჲერმუნდურ უნგი ჰანსენი | 1994 | 2002 |
| ჲოუნინა ქრისტინ ბერგი | 2002 | 2003 |
| ჰილმარ ერნ ჰილმარსსონი | 2003 |  |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ისლანდია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***აუსატრუარფიელაგიზი***

* Ásatrúarfélagið ოფიციალური საიტი
* ინტერვიუ იორმურდურთან დაარქივებული 2008-08-09 საიტზე Wayback Machine.
* Video of pagan ceremony დაარქივებული 2011-07-16 საიტზე Wayback Machine.  „ჰაუსბლოუთის" ვიდეო, 2006.
* Asatru in Iceland (CityTV)
* დაარქივებული 2014-07-20 საიტზე Wayback Machine.
სეპტიმიუს სევერუსის აურეუსი, 193 წ.
**აურეუსი** (ლათ. aureus nummus) — რომაული ოქროს მონეტა. ეპიზოდურად იჭრებოდა რესპუბლიკის უკანასკნელ წლებში. სამონეტო სისტემაში იმპერატორ ავგუსტუსის (ძვ. წ. 27 – ახ. წ. 14) დროიდან დამკვიდრდა და იჭრებოდა IV საუკუნის დასაწყისამდე. თავდაპირველად იწონიდა 8,19 გ. აურეუსის წონამ დროთა განმავლობაში შესამჩნევად იკლო. მონეტის შუბლზე მოთავსებული იყო იმპერატორის ან დედოფლის გამოსახულება და შესაბამისი ლათინური წარწერა, ზურგზე კი — სხვადასხვა გამოსახულებები (მითოლოგიის პერსონაჟები, სცენები) და სხვა. აურეუსი ფართოდ იყო გავრცელებული ბევრ ქვეყანაში. II-III საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოში ფულად მიმოქცევაში ის მცხეთაში, ზღუდერში (ქარელის მუნიციპალიტეტი), ერწოში (თიანეთის მუნიციპალიტეტი), ჟინვალში, ურეკში და სხვა. საქართველოში, ისევე როგორც ზოგიერთ სხვა ქვეყანაში, იჭრებოდა აურეუსის მინაბაძებიც.

ლიტერატურა
----------

* კაპანაძე დ. მცხეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1937-1951 წწ. ნუმიზმატიკური მონაპოვარი, «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის», 1955, ტ. 1;
* Зограф А. Н. Античные монеты, М-Л. 1951;
* *კაპანაძე დ. დუნდუა გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 9.
„ანტინოეს ბიუსტი". ნაპოვნია ადრიანეს ვილაში, ტივოლიში (ამჟამად გამოფენილია ლუვრში)
**ანტინოე** (Ἀντίνοος, ლათინიზებული ფორმაა Antinous ან Antinoos; დ. 27 ნოემბერი, 110-115 წლებს შორის — გ. 30 ოქტომბერი, 130, ნილოსში ბესასთან) — რომის იმპერატორ ადრიანეს ანტურაჟის წევრი, მისი საყვარელი. სიკვდილის შემდეგ (დაიხრჩო ნილოსში) ღმერთად შერაცხეს. ადრიანემ მას ტაძრები აუგო და ქალაქი ანტინოოპოლისი დააარსა მის პატივსაცემად, იმ ადგილთან, სადაც ის დაიღუპა. მისი აკლდამა მონიშნული იყო ობელისკით, რომელიც ამჟამად რომში, პორტა მაჯიორესთან დგას. დღემდე შემონახულია მრავალი ქანდაკება, სამკაული და მონეტა, რომელზეც ანტინოეა გამოსახული, როგორც ახალგაზრდობის სილამაზის ეტალონი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გლიპტოთეკა
* პინაკოთეკა
* ბარბერინის ფავნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***Antinous***

* The Temple of Antinous, Ecclesia Antinoi
* Antinous Homepage - various facets of the Antinous topic
* Cassius Dio's Roman History, epitome of Book 69
* Sculpture of Antinous at the \*Lady lever Art Gallery
* Virtual Museum: Portraits of Antinous

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 490.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**აკიმ (ეკიმ) ესპეხო** (რუს. Аким Михайлович Эспехо; დ. 1792, გრანადა, ესპანეთი — გ. 1847) — გენერალ–მაიორი რუსეთის იმპერიის დროს, ქუთაისის სამხედრო და სამოქალაქო გუბერნატორი, იმერეთის, გურიის, სამეგრელოსა და აფხაზეთის დროებითი მმართველი 1837–1840 წლებში.

დაიბადა 1792 წელს ესპანეთში, გრანადაში. თავდაპირველად მსახურობდა ესპანეთის ჯარებში, ხოლო მოგვიანებით, 1818 წლის 23 იანვარს მიიღო შტაბს–კაპიტანის წოდება და ჩაირიცხა რუსეთის ჯარების შემადგენლობაში.

ერთი წლის შემდეგ, 1819 წლის 7 აპრილს მიიღო კაპიტნის, ხოლო 4 დეკემბერს – მაიორის წოდება.

დაჯილდოებულია წმინდა ანას მეორე ხარისხის ორდენით (1827 წ.), ასევე წმინდა გიორგის მეოთხე ხარისხის ორდენით (1847 წ.)

ლიტერატურა
----------

* *რუსული ბიოგრაფიული ლექსიკონი 25 ტომად. პოლოვცოვი; 1896-1918;*
* *Степанов В. С. Григорович П. И.* В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769—1869). СПб. 1869
* *Ушаков*. История военных действий в Азиатской Турции в 1828 и 1829 г. Ч. 1—2. СПб. 1836
ჟაკ ოფენბახი, ოპერეტის ყველაზე განთქმული კომპოზიტორი
ჰორტენზია შნაიდერი, ოფენბახის პრიმადონა
**ოპერეტა** (იტალ. operetta, ფრანგ. opérette, გერმ. operette) — მსუბუქი ოპერის ჟანრი.

დასახელება იტალიურია და სიტყვასიტყვით თარგმნისას ნიშნავს პატარა ოპერას, ხოლო შინაარსით - გასართობი ხასიათის მსუბუქი ოპერა, სადაც სიმღერასთან ერთად სალაპარაკო ელემენტს მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. სწორედ ამ ნიშნით განსხვავდება ოპერეტა ჩვეულებრივი ოპერის ჟანრისგან.

ოპერეტის შინაარსი, ანუ ლიბრეტო ძირითადად აღებულია ანეკდოტური და სამხიარულო სიუჯეტებიდან. იუმორის, სატირის მეშვეობით აქ სააშკარაოზეა გამოტანილი ადამიანთა უარყოფითი თვისებები, სასაცილო თავგადასავალი და სხვა. შინაარსის შესაბამისად, მუსიკაც მსუბუქია, მხიარული, ნათელი ფერებითაა აღსავსე. ამგვარი მუსიკა მსმენელის მიერ ადვილად აღიქმება.

ოპერის ჟანრი წარმოიშვა XIX საუკუნეში. თავის დროზე იგი საზოგადოების დიდმა ნაწილმა არასერიოზული მუსიკის ჟანრს მიაკუთვნა. მიუხედავად ამისა, ოპერეტამ მტკიცედ მოიკიდა ფეხი სცენაზე. ოპერეტის ყველაზე თვალსაჩინო კომპოზიტორია ჟაკ ოფენბახი. მან 100-ზე მეტი ოპერეტა დაწერა.

ქართული ოპერეტის ნიმუშები მრავლად მოგვეპოვება. სპექტაკლები ამჟამად იდგმება ვ.აბაშიძის სახ. მუსიკალური კომპედიის თეატრის სცენაზე. ქართული ოპეერეტის ავროტები არიან: რევაზ ლაღიძე, გიორგი ცაბაძე, სულხან ცინცაძე, ვაჟა აზარაშვილი, შოთა მილორავა და სხვანი.
ოპერეტის ჟანრმა კინოხელოვნებაშიც გადაინაცვლა, ასე წარმოიშვა "მიუზიკლი". ქართული კინომიუზიკლის არაჩვეულებრივი ნიმუშებია "ვერის უბნის მელოდიები", "აურზაური სალხინეთში".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოპერეტა***

* ოპერეტების მეგზური დაარქივებული 2006-08-15 საიტზე Wayback Machine.
**ქსენონის ტეტროქსიდი** — არაორგანული ნაერთი. შედგება ქსენონისა და ჟანგბადისგან. მისი ქიმიური ფორმულაა {\displaystyle {\ce {XeO4}}}. არის ყვითელი, კრისტალური, მყარი ნივთიერება, რომელიც სტაბილურია −35.9 °C-ის ქვემოთ. ამ ტემპერატურის ზემოთ ქსენონის ტეტროქსიდი ფეთქდება და გამოიყოფა ქსენონი და ჟანგბადი (O2)..

ნაერთში ქსენონის რვავე ვალენტური ელექტრონი მონაწილეობს და მისი ჟანგვის რიცხვი არის +8. ჟანგბადი ერთადერთი ელემენტია, რომელსაც შეუძლია ქსენონი მის უმაღლეს ჟანგვის მდგომარეობამდე დაჟანგოს. მაგალითისთვის, ფთორს ქსენონის დაჟანგვა მხოლოდ ქსენონის ჰექსაფტორიდამდე (XeF6; +6 ჟანგვის ხარისხამდე) შეუძლია.

რეაქციები
---------

−35.9 °C-ზე ზევით ქსენონის ტეტროქსიდი ხდება ფეთქებადი ნივთიერება. აფეთქებისას გამოიყოფა აირადი ქსენონი და ჟანგბადი:

XeO4 → Xe + 2 O2
წყალში გახსნისას ქსენონის ტეტროქსიდი წარმოქმნის პერსენატის მჟავას, ტუტე ლითონებთად კი — პერქსენატის მარილებს:

XeO4 + 2 H2O → H4XeO6
XeO4 + 4 NaOH → Na4XeO6 + 2 H2O
ქსენონის ტეტროქსიდი რეაქციაში შედის ქსენონის ჰექსაფტორიდთან და მიიღება ქსენონის ჟანგბადფთორიდები:

XeO4 + XeF6 → XeOF4 + XeO3F2
XeO4 + 2XeF6 → XeO2F4 + 2 XeOF4

სინთეზი
-------

ყველა სახის სინთეზი იწყება პერქსენატებიდან:

2 HXeO4− + 2 OH− → XeO64− + Xe + O2 + 2 H2O
სხვა ხერხით დაჟანგვა შესაძლებელია პერქსენატის ოზონაციით ხსნარში:

HXeO4− + O3 + 3 OH− → XeO64− + O2 + 2 H2O
ბარიუმის პერქსენატი რეაქციაში შედის გოგირდმჟავასთან და მიიღება ბერქსენატის მჟავა, მჟავა რადგან არასტაბილურია განიცდის დეჰიდრატაციას დამიიღება ქსენონის ტეტროქსიდი და გამოიყოფა წყალი.

Ba2XeO6 + 2 H2SO4 → 2 BaSO4 + H4XeO6
H4XeO6 → 2 H2O + XeO4

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქსენონის ტრიოქსიდი

სქოლიო
------

1. ↑  Lide, David R. (1998). Handbook of Chemistry and Physics (87 ed.). Boca Raton, Florida: CRC Press. p. 494. ISBN 0-8493-0594-2.
2. ↑  H.Selig , J. G. Malm , H. H. Claassen , C. L. Chernick , J. L. Huston (1964). „Xenon tetroxide -Preparation + Some Properties". *Science*. **143** (3612): 1322–3. doi:10.1126/science.143.3612.1322. JSTOR 1713238. PMID 17799234.CS1-ის მხარდაჭერა: მრავალი სახელი: ავტორების სია (link)
3. ↑  J. L. Huston; M. H. Studier; E.N. Sloth (1964). „Xenon tetroxide - Mass Spectrum". *Science*. **143** (3611): 1162–3. doi:10.1126/science.143.3611.1161-a. JSTOR 1712675. PMID 17833897.
4. ↑   (1997) *Chemistry of the Elements*, 2nd,  Elsevier,   გვ. 901. ISBN 9780080501093.

|  |  |
| --- | --- |
| 
პორტალი:ქიმია
 | ***პორტალი ქიმია*** |
**ეპისკოპოსის ხელდასმა** XIV ს. ტულუზა, საფრანგეთი
**მღვდლობა** — ახალი აღთქმის შვიდი საიდუმლოდან ერთ-ერთი, რომელსაც დასაბამი მიეცა ძველი აღთქმიდან. მღვდლობა დადგენილია ზეციური მამის, ღმერთის მიერ. ღვთიური წარმოშობის საწყისთან ერთად მღვდლობას აქვს განსაკუთრებული ნიშანი - ხელდასმა, რომლის საშუალებით რჩეულებზე გადმოდის ღვთის განსაკუთრებული მადლი და ამრიგად ისინი მაღლდებიან თავიან ხარისხში თვით სულიწმინდის მიერ.

ისტორია
-------

მამა ღმერთმა უთხრა მოსეს:

„აიყვანე შენთან შენი ძმა არონი და მისი ძენი მასთან ერთად, ისრაელთა შვილებიდან, რომ ის იყიოს ჩემს მღვდელად, არონი და ნადაბ და აბიუდ, და ელიაზარი და იათამარ - ძენი არონისა. და გაუმზადე წმიდა სამოსელი შენ ძმას არონს, პატივსა და დიდებისათვის." *(გამოსლვათა 28, 1-2)*

შემდეგ ღმერთმა დაადგინა მღვდელთმსახურერბის მთელი რიგი წესები. დროთა განმავლობაში ეს წესები თანდათან სრულყოფილი ხდებოდა.

„მივის ჩვენ მღვდელთმთავარი დიდი, რომელმან განვლნა ცანი, იესო, ძე ღმღთისა, შევიკრძალოთ აღსარებაჲ იგი მის მართლ; რამეთუ არა ეგევითარი გჳვის მღუდელთმთავარი, რომელიმცა ვერ შემძლებელ იყო შეწყალებად უძლურებათა ჩვენთა, გამოცილი ყოველთავე მსგავსებითა, თჳნიერ ცოდვისა." *(ებრაელთა 4, 14-15)*

მართლმადიდებლური სწავლება
-------------------------

ახალი აღთქმის დროიდან შემოღებულ იქნა წმიდა მოციქულების მიერ ხელდასმის მღვდლობის ფორმა, ხოლო იერარქიული ხარისხები მღვდლობაში დააწესა თავად უფალმა იესო ქრისტემ, ესენია: ეპისკოპოსის, მღვდლის და დიაკონის ხარისხი.  

წმინდა მოციქულები სულიწმინდის წინამძღოლობით ასრულებდნენ ყველაფერს, რაც მათ დაუწესა იესო ქრისტემ:

„ხოლო ნუგეშინისმცემელი იგი სული წმინდა, რომელი მოავლინოს სახელითა ჩემითა მამამან, მან გასწაოს თვენ ყოველივე, და მოგახსენოს თქუე ყოველივე რაოდენი გარქუ თქუენ." *(იოანე 14, 26)*

მოციქული პავლე წერდა თავის მოწაფეს, ეპისკოპოს ტიმოთეს:

„ნუ უდებ-ჰყოფ, რომელი ეგე არს შენთანა მადლი, რომელი მოგეცა შენ წინაჲსწარმეტყველებითა დასხმითა ხელთა ხუცობისაჲთა." *(1 ტიმოთე 4, 14)*

ასეთი მრავალი ამონარიდის მოტანა შეიძლება სახარებიდან. ყველა მათგანიდან ნათლად ჩანს, რომ მღვდლობა ნამდვილად არის საიდუმლო.

რიტუალი
-------

მღვდლობის საიდუმლო სრულდება წირვის დროს საკურთხეველში მღვდელთ-მთავრის ხელდასხმით. კურთხევის წესს შეადგენს შემდეგი მოქმედებები:   

ტრაპეზთან მიეახლება პირი, რომელიც არჩეულია ეკლესიაში სამსახურებლად;   

ტრაპეზის გარშემო შემოვლა საღვთო საგალობლების გალობით - ამ დროს ის ემთხვევა ტრაპეზის კუთხეებს, ომფორს და მღვდელთ-მთავრის ხელს;   

კურთხევის ლოცვა - ამ დროს ეპისკოპოსი მას დააფარებს თავზე ომფორის ბოლოს, გადასახავს სამჯერ ჯვარის სახეს და დაადებს თავზე ხელს.  

კურთხევის შემდეგ შემოსავს სამღვდლო სამოსელით - ამ დროს ეპისკოპოსი წარმოსთქვამს სიტყვას: „**აქსიოს**", რაც ქართულად ნიშნავს „ღირს არს". ამ სიტყვას იმეორებენ მღვდელმსახურები და მგალობლები.

ლიტერატურა
----------

* „რელიგიები საქართველოში", თბილისი: სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა, 2008. — გვ. 126, ISBN 978-9941-0-0902-0.
* საქართველოს ეკლესიის კალენდარი, 1980 (გვ. 360-366. საქართველოს საპატრიარქოს გამოცემა, თბილისი, 1980}
* საღვთო სჯული, არქიმანდრიტი ნესტორ ყუბანეიშვილი, ქუთაისი,1916 წ.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
შვიდი საიდუმლო ახალი აღთქმისა |
| --- |
|  |
| 
ნათლისღება • მირონცხება• ზიარება • სინანული • მღვდლობა • ქორწინება • ზეთის კურთხევა |

 |
**მფრინავი-ასი** — საჰაერო ბრძოლების დიდოსტატი. პირველად ეს ტერმინი გამოიყენეს პირველი მსოფლიო ომის დროს იმ პილოტების მიმართ, რომლებიც ფლობდნენ პილოტირების ხელოვნებას და რომელთა ანგარიშზეც იყო მოწინააღმდეგის მინიმუმ 5 თვითმფრინავის ჩამოგდება. 

ავიაციის ისტორიაში საუკეთესო ასად 352 გამარჯვებით ითვლება გერმანელი ერიხ ჰარტმანი. ნაცისტური გერმანიის 104-მა პილოტმა ჩამოაგდო მოწინააღმდეგის 100 და მეტი თვითმფრინავი, ხოლო 34 გერმანელი ასის პირად ანგარიშზეა 150 და მეტი თვითმფრინავი (საერთო რაოდენობა - 6582). სხვა ქვეყნის ასებს შორის გამოირჩევა ფინელი ილმარი იუტილაინენი, რომლის ანგარიშზეც მოწინააღმდეგის 94 თვითმფრინავია. საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ასად ითვლება ივან კოჟედუბი, რომელმაც 64 თვითმფრინავი ჩამოაგდო.

საუკეთესო ასები
---------------

### პირველი მსოფლიო ომი

* გერმანია — მანფრედ ფონ რიხტჰოფენი (80)
* საფრანგეთი — რენე ფონკი (75)
* დიდი ბრიტანეთი — ედუარდ მენოკი (61)

### მეორე მსოფლიო ომი

* გერმანია — ერიხ ჰარტმანი (352)
* იაპონია — ჰიროიოში ნისიძავა (104)
* ფინეთი — ილმარი იუტილაინენი (94)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* сайт «Авиаторы Второй мировой»
* Лётчики-асы Первой мировой
* Лётчики-асы Второй мировой
**მფრინავი ხვლიკები**, *პტეროზავრები* (ლათ. Pterosauria) — ნამარხი ქვეწარმავლების ზერიგი. ქალაზე ნაკერები თითქმის არ ემჩნეოდათ. ჰქონდათ საფეთქლის 2 ფოსო, სკლეროტულ რკალიანი დიდი თვალბუდეები, უკან გადანაცვლებული ნესტოები. გეოლოგიურად გვიანდელ ფორმებში კბილები რედუცირებულია, ყბები ნისკარტადაა გადაქცეული. წინა კიდურებსა და სხეულზე გადაჭიმული იყო კანოვანი აპკი — ფრთა. ჰქონდათ გრძელი კისერი, სუსტად განვითარებული უკანა კიდურები, რედუცირებული მენჯის სარტყელი. უძველეს ფორმებს გრძელი კუდი ჰქონდათ, უფრო გვიანდელებს — მოკლე. ჩონჩხის ზოგიერთი ძვალი ფრინველების მსგავსად ღრუ იყო, თავის ტვინი — დიდი მოცულობისა, კარგად განვითარებული მხედველობის და თითქმის მთლად გამქრალი ყნოსვის წილებით. გიგანტური მფრინავი ხვლიკების ფრთების შლილი 7 მ აღწევდა. 

ცხოვრობდნენ ზღვისა და წყალსატევის სანაპიროებზე. იკვებებოდნენ თევზით, ტანად მომცრონი — მწერებით. ცნობილი არიან ძირითადად ჩრდილოეთი ამერიკისა და დასავლეთ ევროპის მეზოზოური ნალექებიდან. ნაყოვნია აგრეთვე სამხრეთ ყაზახეთსა და ვოლგისპირეთში.
  

 პტეროზავრები

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| პრეკამბრ. | კამბრ. | ორდოვიც. | სილ. | დევონ. | კარბონული | პერმ. | ტრიას. | იურული | ცარცული | პალეოგ. | ნეო. | IV |
| ◄ | 570 | 500 | 440 | 410 | 360 | 285 | 251 | 199,6 | 145,5 | 65,5 | 23,03 | 2 |
|  ◄ მლნ. წლის წინ  |

▲▲▲▲▲

ლიტერატურა
----------

* *გ. მჭედლიძე,* ქსე, ტ. 7, გვ. 235, თბ. 1984
* Witton, Mark (2013). *Pterosaurs: Natural History, Evolution, Anatomy*.  Princeton University Press. ISBN 978-0691150611.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Pterosaur.net
* The Pterosaur Database
* Mark Witton's Pterosaur Art
* Comments on the phylogeny of the pterodactyloidea
ფედერიკო ობელი
**ფედერიკო ობელი** (Federico Aubele, დ. 1974) — არგენტინელი მუსიკოსი, გიტარისტი, ელექტრონიკისა და ტრადიციული ლათინურ-ესპანური მუსიკის მიქსების კომპოზიტორი.

კარიერა
-------

ყველაფერი დაიწყო იმით, რომ მეგობარმა ფედერიკო შესთავაზა, დუეტი შეექმნათ და The Beatles-ის მსგავსი მუსიკა შეესრულებინათ. მეგობარს მუსიკაზე გული მალევე აუცრუვდა, თუმცა ფედერიკოს უკვე მუსიკის სენი ჰქონდა შეყრილი. მას შემდეგ იგი მრავალ ჟანრში ცდილობს ცდებს, სანამ ავანგარდისტულ არგენტინულ ტანგოს კომპოზიტორსა და ბანდონეონისტ ასტორ პიაცოლას აღმოაჩენდა. "პიაცოლა პირველი არგენტინელი მუსიკოსი იყო, რომელთანაც სულიერი კავშირი ვიგრძენი, მანამდე მხოლოდ უცხოურ შემსრულებლებს ვუსმენდი. პიაცოლა არგენტინაა, უფრო სწორედ, ბუენოს-აირესი. ეს იგივეა, როგორც სინატრა და ნიუ-იორკი, პიაცოლა და ბუენოს-აირესი, ეს ქალაქის ბრწყინვალე საუნდტრეკია."

გიტარაზე შესრულების, სხვადასხვა პოპ-ჯგუფებისთვის კომპოზიციების შექმნისა და ბუენოს-აირესის სხვადასხვა კლუბებსა და ლანჟებში დიჯეობის შემდეგ, ობელი სოლო პროექტზე იწყებს მუშაობას. მრავალი საკუთარი ჩანაწერიდან სემპლირებული რითმებისა და ხმების შეზავებით ის უამრავ კომპოზიციას ქმნის, თუმცა თითქმის ყველა მათგანში ლეიტმოტივი გიტარის ხმოვანებაა. ის ამბობდა "თავდაპირველად სხვა არაფერი მქონდა გარდა გიტარისა. ამიტომაც ვიღებდი ყველაფერს ჩემი ჩანაწერებიდან, ტრანსფორმაციას, მანიპულირებას ვახდენდი და შემდეგ გიტარას ვამატებდი. გიტარა არის, და ყოველთვის იყო, ჩემი მთავარი ინსტრუმენტი. ჩვენ ერთმანეთის ძალიან კარგად გვესმის. ჩემთვის წარმოუდგენელია კომპოზიციის მის გარეშე შექმნა. მომწონს ორგანული ხმოვანება, და ამიტომაც თავად ვუკრავ და ვწერ ყველაფერს - ბასებიდან, შეიკებიდან და გასაღებიდან დაწყებული, სინთეზატორის ხმების ჩათვლით. დღემდე არა მაქვს MIDI ინტერფეისი, ვერ წარმომიდგენია რაში უნდა გამოვიყენო."

ვოკალის დამატებით, თავდაპირველად როგორც სემპლების, შემდეგ კი ცოცხალი შესრულებით, ობელი ორიგინალურ მასალას ქმნის საკუთარი არსებული ინსტრუმენტალური კომპოზიციების საფუძველზე.

შემდეგ ობელი ინიციატივას იჩენს და ბედი სწყალობს: მას ხელში უვარდება თივერი კორპორეიშენის (Thievery Corporation) სინგლი 'Focus On Sight', რომლის გარეკანზე მითითებული იყო საიტი, სადაც შეიძლებოდა საკუთარი დემოების გაგზავნა. მისმა პირველმა დემოებმა მყისვე მიიქცია თივერი კორპორეიშენის ერიკ ჰილტონისა და ესლ მუსიკის სტუდიის ხელმძღვანელის ყურადღება. რამდენიმე დამატებითი დემოს გაგზავნის შემდეგ ობელი ესლ-სა და თივერი კორპორეიშენთან კონტრაქტს აფორმებს საკუთარი სადებიუტო ალბომის გამოსაშვებად. შედეგად მიღებული ალბომი Grand Hotel Buenos Aires ლათინური გიტარისა და ესპანური ლირიკის ელექტრონული კოლაჟის შესანიშნავი ნიმუშია. კრიტიკოსებმა ობელს არგენტინის მუსიკის ამომავალი ვარსკვლავი შეარქვეს.

დისკოგრაფია
-----------

* *Gran Hotel Buenos Aires* (2004)
* *Panamericana* (2007)
* *Amatoria* (2009)
* *Berlin 13* (2011)
* *Five* (October 22, 2013) [1]

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* MySpace გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑
**ფედერიკა მოგერინი** (იტალ. Federica Mogherini; დ. 16 ივნისი 1973, რომი) — იტალიელი პოლიტიკოსი, იტალიის საგარეო საქმეთა მინისტრი მატეო რენცის მთავრობაში (22 თებერვალი — 31 ოქტომბერი 2014), ევროპის კავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა და უშიშროების პოლიტიკის სფეროში 2014 წლის 1 ნოემბრიდან.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა იტალიელი რეჟისორის ფლავიო მოგერინის ოჯახში. სწავლობდა პოლიტიკას საპიენცის უნივერსიტეტში. 

მოგერინის პოლიტიკური კარიერა 1996 წელს დაიწყო, როდესაც ახალგაზრდულ მემარცხენე ორგანიზაციას „სინისტრა ჯოვანილეს" (იტალ. Sinistra giovanile) შეუერთდა. 2001 წელს მემარცხენე დემოკრატების ეროვნულ საბჭოში შევიდა, მოგვიანებით კი მათ პოლიტიკურ კომიტეტშიც გაწევრიანდა. 2003 წელს მან შინაგანი კავშირების დეპარტამენტში დაიწყო მუშაობა, სადაც კოორდინატორი გახდა და ერაყისა და ავღანეთის პრობლემებზე მუშაობდა.

2007წელს შევიდა დემოკრატიულ პარტიაში. 2008 წელს აირჩიეს XVI მოწვევის დეპუტატთა პალატაში. 2013 წელს კი XVII მოწვევის პალატის წევრიც გახდა. 2013-2014 წლებში ნატოს საპარლამენტო კომისიის წევრია.

2014 წლის თებერვალ-ოქტომბერში იტალიის საგარეო საქმეთა მინისტრია, ხოლო 2014 წლის 1 ნოემბრიდან ევროპის კავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა და უშიშროების პოლიტიკის სფეროში. 

ჰყავს მეუღლე და 2 შვილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (იტალიური) Official Blog of Federica Mogherini
* (იტალიური) Page in the Chamber Web Site

სქოლიო
------

1. ↑  Federica Mogherini, ministro degli Esteri. Quotidiano.net (2014-02-21). ციტირების თარიღი: 2014-05-25.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩიჯავაძე**. |

**ალექსანდრე ირაკლის ძე ჩიჯავაძე** (დ. 9 აგვისტო, 1917, თბილისი — გ. 10 ნოემბერი, 1971, რუსეთი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

8 წლის ასაკიდანეუფლებოდა ჩელოზე დაკვრას პროფესორ კ. მინიარის ხელმძღვანელობით. 1937 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის კონსერვატორიაში, რომმელიც 1945 წელს დაამთავრა, ხოლო 1949 წელს კი იქვე დაასრულა ასპირანტურის კურსი.

1935–1937 წლებში ახალგაზრდა მუსიკოსმა დიდ წარმატებებს მიაღწია — გაიმარჯვა საკავშირო კონკურსებზე და ორჯერ მოიპოვა ლაურეატის საპატიო წოდება. 1950-1952 წლებში ა. ჩიჯავაძე მოსკოვის ფილარმონიის ოლისტია. 

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა საკონცერტო შემოქმედებით საქმიანობას. უკანასკნელი შვილი წლის მანძილზე, როგორც პროფესორი, კაიროს კონსერვატორიაში ხელმძღვანელობდა ვიოლონჩელოს კლასს.

დაიღუპა ავტოავარიაში რუსეთიდან სამშობლოში მგზავრობის დროს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 382, თბ. 1994
**ალექსანდრე (ალიკო) ჩიგოგიძე** (დ. 1 იანვარი, 1955, თბილისი, საქართველო — გ. 14 დეკემბერი, 2014, ნიუ-იორკი, აშშ) — ქართველი მათემატიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

ალიკო ჭოლას ძე ჩიგოგიძე დაიბადა 1955 წლის 1 იანვარს, ქალაქ თბილისში. ბავშვობაშივე გამოირჩეოდა დიდი მათემატიკური ნიჭით, იყო საქართველოს ნორჩ მათემატიკოსთა გუნდის წევრი და წარმატებით გამოდიოდა მოსწავლეთა საკავშირო მათემატიკურ ოლიმპიადებზე. 1972 წელს გახდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექნიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის სტუდენტი. მეორე კურსზე იყო, როცა სერიოზულად დაინტერესდა ტოპოლოგიით და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა როგორც ზოგად ასევე გეომეტრიულ ტოპოლოგიაში. ჯერ კიდევ მეოთხე კურსის სტუდენტი იყო როცა მისი პირველი ნაშრომები გამოქვეყნდა. 1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და სწავლა განაგრძო ასპირანტურაში. 1980 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1984 წლიდან 1991 წლამდე მუშაობდა ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის უნივერსიტეტში ზოგადი ტოპოლოგიის კათედრაზე, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. მოსკოვის უნივერსიტეტშივე დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია 1989 წელს. 

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე ალეკო ჩიგოგიძე ბრუნდება საქართველოში და მუშაობას აგრძელებს ანდრეა რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტში წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. გამსახურდიას მთავრობის დამხობის შემდეგ ალეკო ჩიგოგიძე ემიგრაციაში წავიდა. ის ჯერ ცხოვრობდა კანადაში, შემდეგ კი ამერიკის შეერთებულ შტატებში. წლების მანძილზე იყო სრული პროფესორი სასკაჩევანის უნივერსიტეტში (კანადა), იყო მათემატიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში (აშშ) ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო სტატენ-აილენდის (ნიუ-იორკის საქალაქო უნივერსიტეტი) მეცნირებისა და ტექნოლოგიის კოლეჯის დეკანი. 

მისი ავტორობით გამოქვეყნდა ორი სამეცნიერო მონოგრაფია და ასზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. ალიკო ჩიგოგიძე იყო ცნობილი საერთაშორისო ჟურნალის Topology and Its Application მთავარი რედაქტორი.

ლიტერატურა
----------

* В. В. Федорчук, А. Ч. Чигогидзе. Абсолютные ретракты и бесконечномерные многообразия,. – Москва : Наука, 1992.
* A. Chigogidze. Inverse Spectra. , NORTH-HOLLAND MATHEMATICAL LIBRARY VOL.53, 1996.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* New Dean of Science and Technology – Dr. Alex Chigogidze დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ფრანსუა ნავარელი** (ბასკ. Frantzisko I.a Nafarroakoa, ფრანგ. François de Navarre; დ. 4 დეკემბერი, 1467 — გ. 7 იანვარი, 1483) — ფუას დინასტიის წარმომადგენელი და ნავარის მეფე 1479-83 წლებში. ნავარის დედოფალ ლეონორ I-ის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
---------

ფრანსუა დაიბადა 1467 წლის 4 დეკემბერს ბეარნში. იგი იყო ვიანის პრინც გასტონ დე ფუასა და მისი ცოლის, პრინცესა მადლენ დე ვალუას ვაჟი. მამის მხრიდან პაპა-ბებიად ნავარის დედოფალი ლეონორ I და ფუას გრაფი გასტონ IV, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე შარლ VII და დედოფალი მარია ანჟუელი ერგებოდნენ. აღსანიშნავია, რომ გასტონზე ქორწინებამდე, ფრანსუას დედა უნგრეთის მეფე ვლადისლავ I-ზე იყო დანიშნული. 

1470 წელს ფრანსუას მამა გარდაიცვალა, რის გამოც იგი ვიანის პრინცი, ანუ ნავარის ტახტის რიგით პირველი მემკვიდრე ხდება. 1472 წელს, ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბეარნის ვიკონტი და ფუას გრაფი ხდება. 1479 წელს კი ბებიის, დედოფალ ლეონორის გარდაცვალებით იგი ნავარის მეფედ გვევლინება. 

მეფე ფრანსუას მცირეწლოვანების გამო, ნავარის რეგენტად დედა-დედოფალი მადლენ დე ვალუა დაინიშნა. ამის გამო, ნავარა ფაქტობრივად ფრანგების გავლენის ქვეშ მოექცა, რადგან მადლენი ყველაფერს თავისი ძმის, ლუი XI-ის მითითებით აკეთებდა. ცხადია ეს დიდად არ მოსწონდათ მეზობელი კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-სა და არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ს (რომლებიც ცოლ-ქმარნი იყვნენ). სულ მალე „კათოლიკობის დამცველი" ცოლ-ქმრის ჯარები ნავარაში შეიჭრა და აგრამონტის, ბემონტისა და ვიანის რეგიონები დაიკავეს. 

სწორედ ესპანელთა შემოსევისას, როდესაც დედოფალი მადლენი ფრანგების დახმარებას ელოდა, სრულიად მოულოდნელად, 1483 წლის 7 იანვარს ფრანსუა 15 წლის ასაკში მემკვიდრის გარეშე დაიღუპა. იგი ტენისს დამაშობდა, შესვენებისას კი წყლით მოწამლეს. ამის გამო, ნავარის ტახტზე ფრანსუას და, კატალინა ავიდა, რომელმაც პრო-ფრანგული პოლიტიკის გატარება განაგრძო, რასაც 1512 წელს ესპანელების მიერ მთელი ნავარის დაპყრობით დაგვირგვინდა.

ლიტერატურა
----------

Orpustan, Jean-Baptiste (n.d.). La Basse-Navarre dans la guerre de Navarre (1512-1530), récit historique, d’après Navarra, 1512-1530… de Pedro Esarte Muniain (Pamiela, Pamplona-Iruña 2001). Osses: Jean-Baptiste Orpustan. pp. 1–25. Retrieved 22 April 2016 – via Tipirena.net.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ნავარის მონარქები |
| --- |
|  |
| ხიმენესების დინასტია | 
* სანჩო I გარსესი
* ხიმენო II გარსესი
* გარსია სანჩეს I
* სანჩო II აბარკა
* გარსია სანჩეს II
* სანჩო III დიდი
* გარსია სანჩეს III
* სანჩო IV გარსესი
* სანჩო V
* პედრო I
* ალფონსო I
* გარსია IV
* სანჩო VI ბრძენი
* სანჩო VII
 |  |
|  |
| შამპანური დინასტია | 
* თეობალდ I
* თეობალდ II
* ანრი I
* ჟანა I
 |
|  |
| კაპეტინგების დინასტია | 
* ფილიპ I
* ლუი I
* ჟან I
* ფილიპ II
* კარლ I
* ჟანა II
 |
|  |
| ევრეს დინასტია | 
* ფილიპ III
* კარლ II
* კარლ III
* ბლანკა I
 |
|  |
| ტრასტამარას დინასტია | 
* ჟან II
* კარლ IV
* ბლანკა II
* ლეონორ I
 |
|  |
| ფუას დინასტია | 
* ფრანსუა I
* კატალინა I
 |
|  |
| ალბრეს დინასტია | 
* ანრი II
* ჟანა III
 |
|  |
| ბურბონთა დინასტია | 
* ანტუან I
* ანრი III
* ლუი II
 |

 |