recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ღირსი ქრისტეფორე რომაელი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე (ფანტინე საკვირველთმოქმედთან ერთად) არის ძველი სტილით 30 აგვისტო, ახალი სტილით — 12 სექტემბერი. წმინდანი VI საუკუნეში ცხოვრობდა. იგი პალესტინაში, ღირსი თეოდოსი დიდის (ხს. 24 იანვარს) მონასტერში შედგა ბერად. ამბა თეოდულეს მონათხრობები ღირსი ქრისტეფორეს შესახებ ჩართულია კრებულში „ლიმონარი".

ერთხელ ღირსი ქრისტეფორე იერუსალიმში ჩავიდა უფლის წმიდა საფლავისა და ცხოველმყოფელი ჯვრის თაყვანსაცემად. მისი ყურადღება მიიპყრო ტაძრის ბჭეებთან გაჩერებულმა ბერმა, რომლის პირისახის წინაც ორი ყვავი დაფრინავდა. ქრისტეფორემ გულისხმაყო, რომ ესენი იყვნენ ეშმაკები, რომლებიც ძმას საყდარში არ უშვებდნენ და მას ჰკითხა: „ბჭეებში რად დგეხარ, შიგ რატომ არ შედიხარ?" - „მომიტევე, მამაო, - უპასუხა ბერმა, - ჩემში ორი აზრი ებრძვის ერთმანეთს; ერთი მეუბნება: მოდი, თაყვანი ეცი პატიოსან ჯვარს; მეორე კი ამბობს: ნუ შეხვალ, ჯერ შენი საქმე აღასრულე, ჯვარს კი შემდეგაც შეგიძლია სცე თაყვანი". მაშინ ქრისტეფორემ ხელი ჩასჭიდა მამას და საყდარში შეიყვანა. ყვავები იმავ წამს გაქრნენ, ბერი კი სიწმიდეებს მიემთხვია და თაყვანი სცა. ღირსი ქრისტეფორე ამას იმათ დასამოძღვრად ყვებოდა ხოლმე, ვინც არ იჩენს გულმოდგინებას ლოცვაში და ავიწყდება, რომ ჯერ სულიერი მსახურება უნდა აღასრულო, შემდეგ კი - აუცილებელი საქმეები.

დღისით ღირსი ქრისტეფორე მორჩილების საქმეებს ასრულებდა მონასტერში, საღამოს კი მიდიოდა გამოქვაბულში, სადაც ადრე ღირსი თეოდოსი და სხვა მამები ლოცულობდნენ. მღვიმისკენ მიმავალ ყოველ მეთვრამეტე საფეხურზე იგი ას მეტანიას აკეთებდა და ღამის უმეტეს ნაწილს ლოცვაში ატარებდა. ასეთ ღვაწლში გალია მან თერთმეტი წელი. ერთხელ მღვიმეში წმიდანმა უამრავი კანდელი დაინახა, რომლებსაც ორი ნათელმოსილი ჭაბუკი ანთებდა. \_ „რატომ დააწყვეთ აქ კანდელები ისე, რომ შიგ სალოცავად შესვლა არ შემიძლია?" - იკითხა ქრისტეფორემ. - „ეს იმ მამათა კანდელებია, რომლებიც ღმერთს ემსახურებიან", - უპასუხეს ყმაწვილებმა. - „მითხარით, ჩემი კანდელი ანთია თუ არა?" „ჩვენ დავანთებთ", - იყო პასუხი. მაშინ ნეტარმა მამამ გაიფიქრა: „ჰოი, ქრისტეფორე, შენ კიდევ უფრო დიდი ღვაწლი უნდა იტვირთო, შენი კანდელი რომ აანთო!" იგი სინას მთის მონასტრისკენ გაეშურა ისე, რომ თან არაფერი წაუღია და აქ ორმოცდაათი წელი დაჰყო მძიმე და დაუცხრომელ ღვაწლში. ბოლოს უფლის სათნომყოფელს ჩაესმა ხმა: „ქრისტეფორე! დაბრუნდი შენს მონასტერში, სადაც ადრე მოსაგრეობდი, რომ იქ შენს მამებთან ერთად განისვენო".

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.
**ვიტვატერსრანდი** (ინგლ. Witwatersrand; ადგილობრივად **რანდი** ან, იშვიათად, **რიფი**) — ჩრდილოეთისაკენ წაგრძელებული 56 კილომეტრი სიგრძის ესკარპი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. აგებულია მყარი, ეროზიაგამძლე კვარციტული მეტამორფული ქანებით, რომელზედაც ჩრდილოეთური მიმართულების რამდენიმე მდინარე ქმნის ჩანჩქერს, რაც ხსნის სახელწოდება ვიტვატერსრანდს, რომელიც აფრიკაანსზე „თეთრი წყლების ქედს" ნიშნავს.

აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმული ესკარპის ხილვა შესაძლებელია ერთ მოკლე შუალედში აღმოსავლეთით — ბედფორვიუდან (ტამბოს საერთაშორისო აეროპორტიდან დასავლეთით დაახლოებით 10 კმ) იოჰანესბურგისა და რუდეპურტის გავლით, დასავლეთით — კრიუგერსდორპამდე. ესკარპი ქმნის 7–10 კმ სიგანის პლატოს (ან ქედის) ჩრდილოეთ კიდეს, რომელიც აზევებულია ჰაიველდის მიდამოების ვაკეებიდან დაახლოებით 200 მ-ზე. 

იოჰანესბურგის რიგი თვალწარმტაცი გარეუბანი, მათ შორის: ობსერვატორი, ლინკსფილდ-რიჯი და ზემო ჰაფტონი ქედის ფარგლებშია მოქცეული, ხედით — იოჰანესბურგის ჩრდილოეთ ნაწილზე. მთლიანად, სტრუქტურულ პლატოს აგრეთვე ხშირად უწოდებენ ვიტვატერსრანდს. პლატოს სიმაღლე ზღვის დონიდან უდრის 1700–1800 მ-ს.

ვიტვატერსრანდი ცნობილია იმით, რომ მისი წიაღიდან მოპოვებულია 48 000 ტონა ოქრო ან ადამიანის მიერ ოდესმე მოპოვებული ოქროს მთელი მარაგის დაახლოებით 40 %. გარდა ამისა, ვიტვატერსრანდში არის ურანის ბუდობები. ოქროს მოპოვება ამ რაიონში დაიწყო 1880-იანი წლებიდან. მრავალი ძველი შახტი უკვე დაკეტილია, თუმცა ოქროს მოპოვება მიმდინარეობს. ვიტვატერსრანდის მინერალურმა რესურსებმა ისეთი მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს, რომ მის პატივსაცემად სახელი ეწოდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ვალუტას — სამხრეთაფრიკულ რანდს.

სქოლიო
------

1. ↑  Truswell, J.F. (1977). The Geological Evolution of South Africa. pp. 21, 27–28, 33–36. Cape Town: Purnell.
2. ↑  Norman, N.; Whitfield, G. (2006) Geological Journeys. pp. 38–49, 60–61. Cape Town: Struik Publishers.
3. ↑  Three Historic Johannesburg Passes | The Heritage Portal
4. ↑  Витватерсранд | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-08. ციტირების თარიღი: 2020-12-30.
5. ↑  The Free Dictionary — Farlex, 2011
***ქრისტეს ვნებანი*** (ინგლ. The Passion of the Christ) — 2004 წლის ამერიკული ეპიკური დრამატული ფილმი, რომლის რეჟისორი არის მელ გიბსონი. მთავარ როლში მონაწილეობს ჯეიმზ კევიზელი, რომელიც განასახიერებს იესო ქრისტეს. ფილმი აღწერს ქრისტეს ცხოვრების ბოლო, მოკლე პერიოდს, რომელიც ცნობილია ქრისტეს ვნებანის სახელით. სიუჟეტი ვითარდება უმეტესწილად ახალი აღთქმის, კეძოდ კი მათეს, მარკოზის, ლუკასა და იოანეს სახარებების მიხედვით. ფილმში ასევე გამოყენებულია სხვა რელიგიური ნაშრომები და ჩანაწერები, რომელთაგან ყველაზე გამორჩეულია XVIII-XIX საუკუნეებში მოღვაწე გერმანელი კათოლიკე ღვთისმეტყველის, ნეტარი ანა კატერინა ემერიკის ხილვები.

ფილმში ასახულია იესო ქრისტეს ამქვეყნიური ცხოვრების უკანასკნელი 12 საათი. მოქმედება იწყება ბიბლიური ისტორიის მონაკვეთით, რომელიც ცნობილია როგორც აგონია ბაღში (რომელიც გადმოსცემს გეთსამანიის ბაღში მაცხოვრის შეპყრობის მოვლენებს) და მთავრდება ქრისტეს სასწაულებრივი მკვდრეთით აღდგომით. შიგადაშიგ წარმოდგენილია მოკლე რეტროსპექტული კადრები, რომლებიც ასახავენ მაცხოვრის ბავშვობას, ახალგაზრდობას, ქადაგებას გალილეის მთაზე, თორმეტ მოციქულთა სწავლებასა და საიდუმლო სერობას. ფილმში პერსონაჟების სალაპარაკო ენა ძირითადად არის ლათინური და რეკონსტრუირებული არამეული, რამდენიმე სცენაში კი გამოყენებულია ებრაული ენა. ამ ფილმის გახმოვანება აკრძალულია მსოფლიო მასშტაბით, თუმცა იგი წარმოდგენილია ქართული, ინგლისური, რუსული და სხვა ენების სუბტიტრებით.

მელ გიბსონის ამ ნამუშევარმა ძალიან დიდი კამათი და კრიტიკა გამოიწვია, გაკეთდა უამრავი არაერთგვაროვანი განხილვა. ზოგიერთი კრიტიკოსის მტკიცებით, გადამეტებული ძალადობის სცენები ხელს უშლის იმას, რომ ფილმის მთავარი სათქმელი მაყურებლამდე მივიდეს. დაისვა კითხვა იმაზე, არის თუ არა უტყუარი ის არაბიბლიური კათოლიკური მასალა, რომელიც გამოყენებულია ფილმში. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, ეს ფილმი იყო მთავარი კომერციული ჰიტი, რომლის შემოსავალმა, ჯერ კიდევ კინოთეატრებში ჩვენების დროს, მიაღწია 600 მილიონ აშშ დოლარზე მეტს. ამიტომ ის გახდა ყველაზე დიდი შემოსავლის მქონე R-რეიტინგის (17 წელს ქვევით მყოფი მოზარდებისთვის არ არის მიზანშეწონილი მეურვის თანხლების გარეშე R-რეიტინგის ფილმის ყურება) ფილმი აშშ-ში და ყველა დროის ყველაზე დიდი შემოსავლის მქონე არაინგლისურენოვანი კინემატოგრაფიული ნამუშევარი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „ქრისტეს ვნებანი" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „ქრისტეს ვნებანი" — Box Office Mojo-ზე
* 

* „ქრისტეს ვნებანი" — Rotten Tomatoes
* „ქრისტეს ვნებანი" — Metacritic-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  *The Passion of the Christ* (18). *British Board of Film Classification* (2004-02-18).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-22. ციტირების თარიღი: 2013-06-02.
2. ↑  *The Passion – Recut* (15). *British Board of Film Classification* (2005-02-25).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-09-21. ციტირების თარიღი: 2013-06-02.
**ვიტი-ლევუს კუნძულები** (ინგლ. Viti Levu Group) — ფიჯის რესპუბლიკის ძირითადი კუნძულოვანი ჯგუფი წყნარ ოკეანეში. შედგება ყველაზე დიდი კუნძულისაგან — ვიტი-ლევუ და მის გარშემო მყოფი პატარა კუნძულებისაგან: მბაუ, მბენგა, ნუკულაუ და ვატულელე. კუნძულებიდან შორიახლოს მდებარეობენ ლომაივიტის და იასავის კუნძულები, რომლებიც ცალკე კუნძულოვან კგუფებს ეკუთვნიან. კუნძულების საერთო ფართობია — 10 453 კმ², ხოლო მოსახლეობა 2007 წლის აღწერის შესაბამისად — 661 997 ადამიანი. მოსახლეობის დიდი ნაწილი მიეკუთვნება ინდო-ფიჯელებს. კუნძულ ვიტი-ლევუზე მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სუვა. ადგილობრივ ენებზე ვიტი-ლევუ — *«დიდი კუნძული»*. ვიტი — *«კუნძული»*, დამახინჯებული სახით ნიშნავს ფიჯის.

კუნძულზე მდებარეობს ფიჯის თოთხმეტიდან რვა პროვინცია. მბის, ნანდრონგა-ნავოსის და რის პროვინციები შედიან დასავლეთის ოლქის შემადგენლობაში, ხოლო ნაიტასირის, ნამოსის, რევის, სერუის და ტაილევუს პროვინციები — ცენტრალური ოლქის შემადგენლობაში.

სქოლიო
------

1. ↑  მოსახლეობის 2007 წლის აღწერა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-01. ციტირების თარიღი: 2015-01-19.
ადამიანის ხელის ფრჩხილები
**ფრჩხილები** — კანის დერივატები, რქოვანი წარმონაქმნები, ცხოველთა სახეშეცვლილი ბრჭყალები.

იზრდება ადამიანისა და მაიმუნის ხელისა და ფეხის თითების ბოლო ფალანგების ზურგის ზედაპირზე და იცავს მათ დაზიანებისაგან. ფრჩხილები შედგება ბირთვის ნაშთის მქონე ბრტყელი გარქოვანებული უჯრედებისაგან, რომელთა შეერთებით წარმოიქმნება ერთმანეთის კრამიტისებურად მფარავი ფირფიტები. განარჩევენ ფრჩხილების ძირს, სხეულს და თავისუფალ კიდეს. ძირი და გვერდითი ნაპირები დაფარულია კანით, რომელიც წარმოქმნის ფრჩხილების ირგვლივ საწოლის ღარს. ფესვი კანის სიღრმეშია ჩამჯდარი, ეგრეთ წოდებულ საწოლშია, რომელიც შედგება ეპიდერმისის ჩანასახოვანი შრისა და ელასტიკური ბოჭკოებით მდიდარი შემაერთებელი ქსოვილისაგან (კორიუმი). ჩანასახოვანი შრე უკან თანდათანობით სქელდება და ქმნის ფრჩხილების მატრიცას, სადავ იწყება ფრჩხილების ზრდა (საშუალოდ 3 მმ თვეში).

მაგარი, სწორკუთხა, ჩვეულებრივ მოხრილი *ფრჩხილის ფირფიტა* თავის ვარდისფერ შეფერილობას იღებს სისხლძარღვოვანი ფრჩხილბუდიდან, რომელთანაც ფირფიტა მყარადაა მიმაგრებული. გამოხატულია ფრჩხილის ნახევარმთვარე ანუ ლუნულა. ფრჩხილის ფირფიტის მეოთხედი (*ფრჩხილის ფესვი*) დაფარულია ფრჩხილის პროქსიმალური მორგვით. მორგვიდან იზრდება კუტიკულა, იგი ფუნქციონირებს როგორც იზოლატორი, იცავს მორგვს (კანის ნაოჭს) და ფირფიტას შორის არსებულ სივრცეს გარეშე ტენისაგან.

განარჩევენ საკუთრივ ფრჩხილების (ონიქია), ფრჩხილების მიმდებარე ნაწილების (პარონიქია), აგრეთვე ფრჩხილების თანდაყოლილ და შეძენილ დაავადებებს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 408.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ფრჩხილი"** ვიკისაწყობში.
* Nail Disorders and Diseases დაარქივებული 2012-03-15 საიტზე Wayback Machine.
**იკოთის წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ძველ სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია, სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კუთხეებში და ლავგარდანზე გამოყენებულია ქართული აგური.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი.
აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოთავსებულია წყვილი, შეისრულთაღიანი ნიშა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. კონქში შემორჩენილია მოხატულობის კვალი.
ეკლესიის კამარა შეისრული ფორმისაა. კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში შეისრულთაღიანი ნიშებია მოწყობილი. დასავლეთ კედელში შესასვლელის ორივე მხარეს - თაღოვანი ნიშებია. დარბაზი ნათდება სამხრეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთის თაღოვანი სარკმლებით.
დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თაღოვანი შესასვლელებია.
სამხრეთ შესასვლელის თავზე ჩასმულ ქვის კვადრებზე, მოთავსებულია მხედრული წარწერა, რომლის ამოკითხვა ვერ მოხერხდა. კვადრს მცენარეული ორნამენტი აჩარჩოებს. შესასვლელს ორივე მხარეს ჩამოუყვება კედლის წყობაში ჩაძირული რომბები, ანალოგიურია დასავლეთი კარის მორთულობაც. შესასვლელის თავზე მოწყობილია თაღოვანი ნიშა.
აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ზემოთ, კედლის წყობაში ჩაძირული გოლგოთის ჯვარია გამოსახული. ეკლესიას აგურის ვერტიკალური წყობის კარნიზი აქვს. საბურავად გამოყენებულია შიფერი.
სახურავი მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. შესასვლელის და სარკმლის წირთხლები დაზიანებულია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ. 2008, გვ. 96
**ვიტებსკის ხიდი** (რუს. Витебский мост) — ამჟამად უკვე არარსებული ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდებარეობდა საადმირალოს რაიონში, ვედენის არხზე ზაგოროდნის პროსპექტზე. ხიდის სიგრძე იყო 23,45 მეტრი, სიგანე - 18,9 მ.

სახელწოდება
-----------

თავდაპირველად, 1829 წლიდან ხიდს ერქვა ვედენის ხიდი (ან ვედენის პირველი ხიდი), რომელიც წარმოიქმნა ვედენის არხისაგან. 1935 წელს უწოდეს ვიტებსკის ხიდი, ახლოს მდებარე ვიტებსკის სადგურის გამო.

ისტორია
-------

1807-1810 წლებში ააგეს ერთმალიანი ხის თაღოვანი ხიდი, რომლის მოაჯირებიც თუჯისაგან იყო დამზადებული.

1874 წელს მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი. 1876 წელს ხიდი გააძლიერეს რადგან მასზე კონკას უნდა ევლო. 

1906-1907 წლებში ზაგოროდნის პროსპექტზე ტრამვაის ხაზის გაყვანასთან დაკავშირებით ხიდი გადააკეთეს ინჟინერ ანდრეი პშენიცკის პროექტის მიხედვით. პროექტის არქიტექტურული გაფორმება შეასრულა არქიტექტორმა ლევ ალექსანდრეს ძე ილინმა. მალების ხის თაღები შეცვალეს მეტალის თაღებით. ხიდი გააფართოეს 17-დან 23,45 მეტრამდე.

სამუშაოების მიმდინარეობის პერიოდში აღმართეს დროებითი ხის ხიდი, რათა ზედ ემოძრავა კონკას. სარემონტო სამუშაოები 1906 წლის ივნისიდან 1907 წლის ნოემბრამდე მიმდინარეობდა. ხიდი მოძრაობისთვის გაიხსნა 1907 წლის ნოემბერში. სამუშაოების რირებულებამ შეადგინა 165 000 რუბლი.

ასევე სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობდა 1953-1955 წლებში. 

ვედენის არხის ამოვსების შემდეგ 1970 წლიდან 1976 წლამდე ხიდი შემონახული იყო ამოვსებულ არხზე. 1976 წელს კი ზაგოროდნის პროსპექტის რეკონსტრუქციის დროს დაშალეს.

ლიტერატურა
----------

* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.
* Бунин М. С. Мосты Ленинграда. Очерки истории и архитектуры мостов Петербурга — Петрограда — Ленинграда. — Л.: Стройиздат, 1986. — 280 с.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვედენის არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* ეგერსკის ხიდი
* ვიტებსკის ხიდი
* ალექსანდროვსკის ხიდი
 |

 |
**ფერნანდუ II** (პორტ. Fernando II; დ. 1430 — გ. 20 ივნისი, 1483) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ის უფროსი ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1478-1483 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ფერნანდუ დაიბადა 1430 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ისა და მისი ცოლის, ხუანა დე კასტროს პირველი შვილი. იგი ბავშვობიდანვე ძალიან ახლოს იყო თავის ბიძაშვილთან, პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-თან, რომელსაც თან ახლდა მაროკოში ლაშქრობისას. 1464 წელს მეფე აფონსუმ მას ხიმარესის გრაფობა უბოძა, 1475 წელს კი ხიმარესის ჰერცოგის რანკში აამაღლა. 

ფერნანდუ ასევე მონაწილეობდა 1474 წელს დაწყებულ კასტილიის მემკვიდრეობის ომში, სადაც ერთმანეთს არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ის ცოლი ისაბელ კასტილიელი და პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-ის ცოლი ხუანა ლა ბელტრანეხა ებრძოდნენ. საბოლოოდ ბრძოლა ისაბელ კასტილიელის ტრიუმფითა და ხუანასთან განქორწინებით დასრულდა, მაგრამ გადასახლებულ დედოფალზე ზრუნვა ფერნანდუს დაეკისრა. 

1478 წელს, მამამისის გარდაცვალების შემდეგ ფერნანდუ ბრაგანსის ჰერცოგი გახდა. ამ დროისათვის ბრაგანსას დინასტის პორტუგალიაში ყველაზე დიდი და ძლიერი სახლი იყო ავისის სამეფო დინასტიის შემდეგ. ფერნანდუმ ბრაგანსის ჰერცოგთა რეზიდენცია მალევე გადაიტანა ვილა-ვიკოზას სასახლეში. 

მას შემდეგ, რაც ტახტზე აფონსუს ვაჟი ჟუან II ავიდა, მან ისეთი რეფორმების გატარება დაიწყო, რომლითაც შეძლებდა პორტუგალიელი თავად-აზნაურობისათვის ძალაუფლების შემცირებას. ჟუან II განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას უთმობდა ბეჟას, ბრაგანსისა და ვიზეუს დინასტიების ძალაუფლების შემცირებაზე. 

ჟუანმა ბეჟას ჰერცოგი დიუგუ, რომელიც ბიძაშვილად ერგებოდა, უაზროდ დაადანაშაულა ღალატში და სიკვდილით დასაჯა. იგივე ბედი ეწია ფერნანდუ II-საც, რომელიც 1483 წლის 20 ივნისს, ევორაში სიკვდილით დასაჯეს. მეფემ მის ოჯახს მთელი ქონება წაართვა, რის გამოც ბრაგანსები იძულებული გახდნენ კასტილიაში გაქცეულიყვნენ, საიდანაც 1498 წელს დაბრუნდნენ და დაიბრუნეს წართმეული ტიტულები.

ქორწინებები და შვილები
----------------------

ფერნანდუ ორჯერ დაქორწინდა. იგი პირველად დაქორწინდა ლეონორ დე მენეზესზე, თუმცა იგი მალევე უშვილოდ დაიღუპა. 1472 წელს, ფერნანდუმ ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის უფროსი და, იზაბელა ვიზეუელი, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა:

1. ფილიპე (?-?), დაიბადა მკვდარი;
2. ჟაიმე I (1479-1532), ბრაგანსის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ლეონორ პერესი, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ხუანა მენდოსა. ორივე ცოლთან სულ ათი შვილი შეეძინა;
3. დინიში (1481-1516), ლემოს გრაფი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
4. მარგარიდა (?-?), დაიბადა მკვდარი;

ლიტერატურა
----------

* "Nobreza de Portugal e do Brasil" – Vol. II, page 440/442. Published by Zairol Lda. Lisbon 1989.
* Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G. Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188
**ზაქარია შავაძე** (დ. 28 იანვარი,  1948, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, პედაგოგი, იყო სსი „თბილქალაქპროექტის" პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

1971 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1971 წლიდან მუშაობადა სსი „თბილქალაქპროექტში" ქალაქის დაგეგმარების სახელოსნოში ტექნიკოსის, არქიტექტორის, ჯგუფის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე; 1972 წლიდან სსი „კურორტპროექტის" საქართველოს ფილიალში ჯგუფის ხელმძღვანელად; 1975-1978 წლებში იყო სსი „საქქალაქმშენსახპროექტში" ჯგუფის ხელმძღვანელი; 1978 წლიდან ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს ადაპტაციის განყოფილების ხელმძღვანელად 1978-2012 წლებში. იყო სსი „თბილქალაქპროექტის" პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი. 

1997 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი-ს არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მის მიერ ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმი „კოლხეთი" კურორტ მენჯში 500 ადგილზე. მრავალბინიანი საცხოვრებელი და მრავალფუნქციური სახლები თბილისში. სავაჭრო დანიშნულების ობიექტი თბილისში. 270-ბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი თბილისში. 64-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი ვაზისუბნის დასახლებაში. 200 მოსწავლეზე საჯარო სკოლები სოფელ ნოქალაქევში და სოფელ ხაჟალიაში. საქალაქო სასამართლოს შენობის რეკონსტრუქცია. საცხოვრებელი კომპლექსი სამტრედიის ქუჩაზე და სხვა მის მიერ დაპროექტებულია სხვადასხვა ფუნქციონალური დანიშნულების ობიექტები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 600-601

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია შავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იოანე გიორგის ძე იალღუზიძე** (ნამდვილი გვარი **გაბარათი**; დ. 1775, სოფ. ზალდა, ახლანდ. ქურთის მუნიციპალიტეტი — გ. 5(17) აგვისტო,1830, თბილისი) — ოსი პოეტი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა აზნაურის ოჯახში. სასულიერო განათლება მიიღო ერეკლე II-ისა და გიორგი XII-ის კარზე. ერეკლე II-ის შუამდგომლობით მიაბარეს დავითგარეჯის მონასტერში, სადაც მღვდელ იოანე ქარუმიძის დახმარებით შეუსწავლია ფილოსოფია და ქართული მწიგნობრობა. შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სასულიერო სემინარიაში. საზოგადო საქმიანობა დაიწყო გადამწერობით (2-ჯერ გადაუწერია ვეფხისტყაოსანი). 1815–1821 წლებში თბილისში, ოსეთის სასულიერო კომისიაში მუშაობდა თარჯიმნად. კარგად ფლობდა ქართულ, ოსურ და რუსულ ენებს. ქართულიდან ოსურად თარგმნიდა სასულიერო წიგნებს („საცისკრონი ლოცვანი" — 1820, „გამოკრებილი კურთხევანი" — 1824, უთარგმნია ოთხთავი, რომელიც დაცულია სამი ხელნაწერის სახით. ეს ხელნაწერები დაცულია თბილისში (პირველი ვარიანტი), პეტერბურგსა (ჩასწორებული) და მოსკოვში (სასტამბოდ გამზადებული). ასევე უთარგმნია „კატეხიზმო", „ღვთისმსახურება", დაცულია ხელნაწერი). 1820 წლიდან თბილისის სასულიერო სემინარიაში ოს ბავშვებს ასწავლიდა რუსულ და ქართულ ენებს. 1820 წელს ქართული გრაფიკის (როგორც ნუსხა-ხუცურის, ისე მხედრულის) საფუძველზე შეადგინა ოსური ანბანი, ხოლო 1821 წელს — პირველი საანბანო წიგნი ოსურ ენაზე. მისი გარდაცვალების შემდეგ ქართული ანბანი ცარიზმის რუსიფიკატორული რეჟიმის შედეგად რუსული ანბანით შეიცვალა. 

იოანე იალღუზიძე გარდაიცვალა 1830 წლის 5 აგვისტოს, თბილისში ქოლერის ეპიდემიის დროს.

შემოქმედება
-----------

მისი პოეტური შემოქმედებიდან აღსანიშნავია პატრიოტული პოემა „ალღუზიანი" (1885, ქართულ ენაზე), რომელშიც მოთხრობილია მეფე ალღუზის საგმირო საქმეები.

იოანე იალღუზიძეს გადაუწერია სულხან-საბა ორბელიანის „სიტყვის კონა", შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი", დავრიშიანი", „მირიანი", თეიმურაზ II-ის „სარკე თქმულთა" და სხვ.

იოანეს ეკუთვნის პირველი ოსური ხელნაწერი, რომელიც 1802 წლით იყო დათარიღებული წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ფონდში (А, № 5136). ეს ხელნაწერი მცირეა ზომით სულ 80 სტრიქონია. შესრულებულია სამ ენაზე რუსულ, ქართულ და ოსურ ენებზე. ესაა ოფიციალური დოკუმენტი სოფელ ვანათში სასამართლოს დაწესების შესახებ. ორიგინალი რუსული ტექსტია, ქართული და ოსური მისგან თარგმნილია. ოსური ტექსტი შესრულებულია ქართული გრაფიკით. ხელნაწერი საფუძვლიანად შეისწავლა გ. ახვლედიანმა. მან დადგინა, რომ ჩვენამდე მოღწეული პირველი ოსური ხელნაწერი იოანე იალღუზიძეს ეკუთვნის.

ლიტერატურა
----------

* ახვლედიანი გ. ოსური ენის ისტორიისათვის, „ტფილისის უნივერსიტეტის მოამბე", ტ. 5, თბ. 1925
* თედეევი ო. ქართული ოთხთავის ოსური თარგმანის ისტორიისათვის, ტ. 108 „თსუ შრომები", თბ. 1964
* Гукаев Дз. А. О жизни и деятельности Ивана Ялгузидзе «Известия Юго-Осетинского научно-исследовательского института», 1955

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იალღუზიძე-გაბარაევი იოანე
* იოანე იალღუზიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 45.
**ღირსი იოანე რილელი** (დ. 876, სკრინო, ბულგარეთი — გ. 18 აგვისტო, 946, რილის მონასტერი) — ბულგარელი წმინდანი. ბულგარელების მფარველი წმინდანი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თანამედროვე ბულგარეთისა და მაკედონიის ტერიტორიაზე რილის მთების გამოქვაბულებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 876 წელს ბულგარეთის სოფელ სკრინოში. ადრეულ ასაკში დატოვა სოფელი და თავდაპირველად იგი მაღალ, შიშველ მთაზე მოსაგრეობდა და ველური მცენარეებით იკვებებოდა. მისი ქოხი ფიჩხისგან იყო აგებული. ერთხელ იოანე რილელს ავაზაკები დაესხნენ თავს და გააძევეს. ამის შემდეგ იოანემ ერთ ღრმა გამოქვაბულს შეაფარა თავი. თორმეტი წელი გაატარა წმიდანმა მღვიმეში, შემდეგ კი რილის უდაბნოში გადაინაცვლა და ხის ფუღუროში დამკვიდრდა. 

გარდაიცვალა 946 წელს. ხუთი წლით ადრე მან საკუთარი ხელით დაწერა „ანდერძი მოწაფეთა მიმართ" - ძველი ბულგარული მწერლობის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლი. მისი უხრწნელი ნაწილები ქალაქ სრედეციდან (სოფია) ბულგარეთის მაშინდელ დედაქალაქ ტირნოვოში 1238 წლის 19 ოქტომბერს გადაასვენეს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი III, თბილისი, 2001

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღირსი იოანე რილელი
* ღირსი იოანე რილელის ნაწილთა გადასვენება


1. ↑
2. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  Identifiants et Référentiels — ABES, 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47757534'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2826570'></a>
ზაქარია წინასწარმეტყველი**წმინდა ზაქარია წინასწარმეტყველი მანგლისმხილველი**  — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 8 თებერვალი, ახალი სტილით — 21 თებერვალი. იგი იყო ერთი თორმეტი მცირე წინასწარმეტყველთაგანი. 70 წელი იმყოფებოდნენ იუდეველები ბაბილონის ტყვეობაში, მაგრამ ბოლოს მეფე კვიროსმა გაათავისუფლა ისინი და ნაბუქოდონოსორის მიერ იერუსალიმის ტაძრის დანგრევის შემდეგ მიტაცებული სიწმიდეები დაუბრუნა. დაბრუნებიდან მეშვიდე თვეს იუდეველებმა დანგრეული სამსხვერპლო აღადგინეს, შემდეგ კი ტაძრის აღორძინებასაც შეუდგნენ. კეთილმსახური ადამიანები უხვ შემოწირულობებს აკეთებდნენ, მაგრამ ბოროტი ადამიანების, ავაზაკებისა და წარმართების მანქანებით მშენებლობა ჭიანურდებოდა. ისრაელში სარწმუნოებრივი სულისკვეთების განსახორციელებლად უფალმა მათ შორის ორი წინასწარმეტყველი - ანგია და ზაქარია გამოარჩია.

ზაქარია ჯერ კიდევ ჭაბუკი იყო, როდესაც უფალმა საწინასწარმეტყველო მსახურებისაკენ მოუწოდა და არაამქვეყნიური სახილველების ჭვრეტის ღირსი გახადა. სწორედ ზაქარია წინასწარმეტყველის წიგნშია განცხადებული მაცხოვრის მიწიერი ცხოვრების უკანასკნელი მოვლენები, მისი დიდებით შესვლა იერუსალიმში (9,9), უფლის 30 ვერცხლად გაყიდვა და ამ საზღაურით მეკეცის მიწის შესყიდვა (11,12-13), მაცხოვრის გვერდის განგმირვა (12,10), მოციქულთა გაფანტვა გეთსემანიის ბაღში (13,7), მზის დაბნელება მაცხოვრის ჯვარზე ვნების დროს (14,6-7). გადმოცემის მიხედვით, ღვთის მადლის რჩეულმა ჭურჭელმა — ზაქარიამ ღრმა მოხუცებულობამდე იცხოვრა. იგი იერუსალიმის მახლობლად დაკრძალეს თავის დიდ თანამედროვე და თანამოსაგრე ანგიასთან ერთად. ზაქარია წინასწარმეტყველს „მანგლისმხილველს" ვუწოდებთ, რადგან მან ჩვენებით იხილა მანგალივით მოდრეკილი გრაგნილი, რომელიც რისხვის მომასწავლებლად ფრინავდა ჰაერში (5,1-2).

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი I, თბილისი, 2001 წ. გვ. 162–163

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიბლიის წინასწარმეტყველები |
| --- |
|  |
| დიდი წინასწარმეტყველები | 
ეზეკიელი, იერემია, ესაია, დანიელი |  |
|  |
| მცირე წინასწარმეტყველები | 
აბაკუმი, აბდია, ანგია, ამოსი, ზაქარია, იოველი, იონა, მალაქია, მიქეა, ნაუმი, ოსე, სოფონია. |
|  |
| სხვადასხვა | 
მოსე, არონი, დავითი, სოლომონი, ელისე, ნათანი, გედეონი, ელია |

 |
**იოანე რუსის ძეგლი** (რუს. Памятник Иоанну Русскому) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანის იოანე რუსის ძეგლი ქალაქ ბატაისკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ძეგლი დამზადებულია ბრინჯაოსაგან. მისი ოფიციალური გახსნა გაიმართა 2012 წლის 15 ოქტომბერს.

ისტორია
-------

2012 წლის 15 ოქტომბერს ავიაგოროდოკის სკვერის ტერიტორიაზე შედგა ძეგლის საზეიმო გახსნა, რომელიც დადგეს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანის იოანე რუსის (1690-1730 წწ.) პატივისცემის ნიშნად. მთელს მსოფლიოში მისი მსგავსი ქანდაკება სულ სამია და ერთ-ერთი მათგანი რუსეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა აღმსარებელი იოანე რუსის ხსენების დღეს აღნიშნავს 9 ივნისს (ძვ. წ. 27 მაისი). წმინდანის წმინდა ნაწილები დაკრძალულია საბერძნეთში და მას წლის განმავლობაში ათასობით ადამიანი ნახულობს. 

წმინდანის ძეგლი დამზადებული ბრინჯაოსაგან. იგი დგას მაღალ, ორმეტრიან კვარცხლბეკზე. ძეგლის საერთო სიმაღლეა დაახლოებით 6 მეტრი. კვარცხლბეკის მოსაპირკეთებლად გამოყენებულია გრანიტი.

იოანე რუსის ძეგლი ორი ავტორის თანაავტორობითა შექმნილი. მოქანდაკეები, რომლებიც მუშაობდნენ ძეგლის შექმნაზე, არიან სერგეი ოლეშნია და ანდრეი დემენტიევი. ვარაუდობენ, რომ ძეგლის სიახლოვეს უნდა დაიწყონ იოანე რუსის სახელობის ტაძრის მშენებლობა. ძეგლისათვის ადგილი შემთხვევით არ შეურჩევიათ, ადგილი სადაც ძეგლი დადგეს - ავიაგარადოკი, არის ბატაისკის რაიონი, რომელიც ისტორიულად დაკავშირებულია სამხედრო სამსახურთან, ხოლო იოანე რუსი, რომელიც გარდაიცვალა 40 წლის ასაკში, თავდაპირველად იყო რუსეთის იმპერატორის პეტრე I დიდის არმიის სარდალი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Памятник Иоанну Русскому
2. ↑  В Батайске открыли памятник Святому Иоанну Русскому.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-26. ციტირების თარიღი: 2017-06-30.
3. ↑  წმიდა აღმსარებელი იოანე რუსი (+1730)
4. ↑  Официальный портал Администрации Батайска
**ზაქარია ჩხუბიანიშვილი** (დ. 1903, რუისპირი — გ. 1980) — ქართველი ინჟინერი, გამომგონებელი, თანამდებობის პირი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

ბიოგრაფია
---------

1917 წლამდე სწავლობდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში. სახსრების უქონლობის გამო, იგი იძულებული იყო თავი დაენებებინა სწავლისათვის.

1922 წლის დამლევს მუშაობდა სოფელ რუისპირის რევკომის მდივნად, ხოლო შემდეგ 1923 წელს არჩეულ იქნა გლეხკომის თავმჯდომარედ. 1925 წელს დაამთავრა თელავის საბჭოთა პარტსკოლა: იმავე წელს არჩეულ იქნა ალკკ სამაზრო კომიტეტის შემადგენლობაში და მუშაობდა ინსტრუქტორად. 1926 წელს გაიგზავნა ბორჯომის რაიონში, სადაც მუშაობდა მედსანშრომის კავშირის გამგეობის თავმჯდომარედ, შემდეგ 1929 წლამდე კახეთის ოლქის მედსანშრომის კავშირის გამგეობის თავმჯდომარედ იყო. 1929 წელს თბილისის სატყეო-ტექნიკურ ინსტიტუტში შევიდა და სწავლასთან ერთად მსახურობდა კიდეც. 1932 წლიდან იყო თბილისის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტის კოლექტივის ბიუროს მდივანი. 1933 წლის აგვისტოში საქართველოს სატყეო ტრესტის საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსად დაინიშნა და ამავე დროს პარტკომის მდივნად მუშაობდა სატყეო მრეწველობის სახალხო კომისარიატის რწმუნებული სამმართველოში. 1935 წელს დაინიშნა ამიერკავკასიის სატყეო მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორად, სადაც მუშაობდა 1936 წლამდე. ამავე წელს გაიგზავნა ლენინგრადის სატყეო-ტექნუკური აკადემიის ასპირანტურაში. 1937 წლის ივნისში გამოწვეულ იქნა აკადემიიდან და დაინიშნა თბილისის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტის დირექტორად. იყო საქართველოს სსრ სატყეო მრეწველობის სახალხო კომისარი. 1956-1976 წლებში ხელმძღვანელობდა თავის ინიციატივით დაარსებულ სატყეო მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს, არის 20-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა და სამი მონოგრაფიის ავტორი. მისი ინიციატივით დაინერგა ფოთლოვანი ჯიშის მერქნის (მურყანი) გამოყენება ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობაში, ამ საკითხზე დაიცვა დისერტაცია „მურყანის მერქანი და მისი გამოყენება ცელულოზისა და ქაღალდის მრეწველობაში" (მონოგრაფია, 1961 წელი). ზაქარია ჩხუბიანიშვილის უშუალო მონაწილეობითა და ინიციატივით აშენდა ავეჯის ფაბრიკა და ხის დამამუშავებელი კომბინატი თბილისში, ახმეტის სახერხი ქარხანა, ენგურის ქაღალდის კომბინატი, ახალდაბისა და ქუთაისის ავეჯის ფაბრიკები, ავეჯის მსხვილი საწარმო „განთიადი" თბილისში. დაჯილდოებული იყო ორდენებითა და მედლები, მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

ბიბლიოგრაფია
------------

* მურყნის მერქანი და მისი გამოყენების შესაძლებლობანი ცელულოზ-ქაღალდის მრეწველობაში, თბ. საბჭ. საქართველო, 1964, გვ. 173
* მურყანი, როგორც ცელულოზისა და ქაღალდის მრეწველობის ახალი ნედლეული, თბ. საქ. სას-სამ. ინ-ტის გამ-ბა და სტ. 1960, გვ. 25

ლიტერატურა
----------

* კახეთის გამოჩენილი ადამიანები/ოთარ ნაცარაშვილი, თბ. 2001, გვ. 194

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაქარია ჩხუბიანიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**წმიდა იოანე მანგლელი (სააკაძე)** (დ. 1668 — გ. 25 მარტი, 1751) — ქართველი წმინდანი. ბავშვობიდანვე გარეჯის უდაბნოში აღიზარდა, აქ ისწავლა მან მონაზვნური ცხოვრება. ძმებისაგან სათნოებით გამორჩეული წმიდა იოანე მალე მღვდელ-მონაზვნად აკურთხეს, შემდეგ კი მანგლისის კათედრაზე დაადგინეს ეპისკოპოსად.

1724 წელს წმიდა იოანე დარუბანდში წავიდა, ხის ეკლესია ააშენა და დაღესტანში ქადაგება დაიწყო. მას თან ახლდა თერთმეტი სასულიერო პირი. წმიდა ცხოვრებითა და სასწაულებით იოანემ მალე მიიპყრო ლეკების ყურადღება. არც მთავრობას დარჩენია შეუმჩნევლად მისი მოციქულებრივი საქმიანობა. ამ დროს ვახტანგ VI-სა და პეტრე დიდს მიწერმოწერა ჰქონდათ ართმანეთთან კასპიისპირეთისსაქმეებზე. ორივე მეფე მალე მიხვდა იოანეს ღვაწლის მნიშვნელობას და დიდი ნივთიერი შემწეობა გაუწიეს მას. წმიდა მამამ ღვთისმშობლის შობისა და წმიდა დიდმოწამე ეკატერინეს სახელობის ტაძრები ააგო.

1737 წელს იოანემ თავისი მოწაფეები დაღესტანში დატოვა, თვითონ კი ასტრახანში გადავიდა. აქ მან ააგო წმიდა იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის ეკლესია, რომელიც 1746 წელს რუსეთის მთავრობამ მონასტრად გადააკეთა და არქიმანდრიტად იოანეს მოწაფე, ქართველი ბერი გერმანე დანიშნა.

ასტრახანში იოანემ შეიტყო, რომ ყიზლარში მცხოვრებ ქართველებს ეკლესია არ ჰქონდათ. ისიც გაიგო, რომ ოსეთში ქრისტიანობას უჭირდა და ყიზლარს მიაშურა; იქ ქართველების დახმარებით ეკლესია ააგო და გახსნა სკოლა მქადაგებელთა მოსამზადებლად.

ოთხმოც წელს გადაცილებული იოანე ყიზლარში აღესრულა 1751 წლის 28 მარტს და თავისსავე აგებულ მონასტერში დაკრძალეს. შემდგომ, თეიმურაზ მეფის ბრძანებით, წმიდა იოანეს მირონმდინარე ნეშტი საქართველოში ჩამოასვენეს. წმიდა იოანე მანგლელის საფლავი არის სიონის ტაძარში, მანგლისის ღვთისმშობლის ხატის წინ.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ წმიდანთა ცხოვრება, გვ. 78
* საისტორიო ცნობები რუსეთის იმპერიის დამოკიდებულებაზე ასტრახან-მოზდოკის ქართული საეკლესიო ახალშენებისადმი : (XVIII საუკუნის პირველი ნახევარი) / ქეთევან პავლიაშვილი // საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი : შრომები / ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. - თბილისი, 2011. - ISSN 1987-9970. - [ტ.] I. - გვ.184-196. - რეზ. ინგლ. ენ.
**თხუნელასებრნი** (ლათ. Talpidae) — ძუძუმწოვართა ოჯახი მწერიჭამიების რიგისა. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ოჯახში 4 ქვეოჯახია. აქვთ მკვრივი, მოგრძო (20 სმ-მდე) სხეული. ყურის ნიჟარები არა აქვთ. თვალები განუვითარებელია ან დაფარულია აპკით. წინა კიდურები მოკლეა, ნიჩბისებური, უკან მიმართული ფართო მტევნები მაგარი გრძელი ბრჭყალებით ბოლოვდება. სხეული დაფარულია ხშირი, მოკლე და ხავერდოვანი ბეწვით, რომელსაც ხაო არ აქვს. შეფერილობა ჩვეულებრივად შავია, რუხი ან მოწაბლისფრო.

თხუნელასებრნი კარგად არიან შეგუებული მიწაში ცხოვრებას. კარგად აქცთ განვითარებული ყნოსვა და შეხება. ჩვეულებრივი თხუნელა საქართველოში ბევრგან გვხვდება. ბინადრობენ ტყეში, მდელოზე, ბოსტნებში, ბაღებში, მთებში. ბუდობენ სოროში, 30 სმ სიღრმეზე. მრავლდებიან წელიწადში ერთხელ. მაკეობა 40 დღემდე გრძელდება. შობენ 1-9 უსუსურ ნაშიერს. სასარგებლო ცხოველებია, ანადგურებენ მავნე მწერებს. მცირე ზიანს აყენებენ ბაღ-ბოსტებსა და სათიბებს, რადგან მიწას თხრიან და მცენარის ფესვთა სისტემას აზიანებენ.

ლიტერატურა
----------

* *კოხია ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 34.
**ფაეტონი** (ლათ. Phaeton) — ფრინველთა გვარი ფაეტონისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 70–90 სმ, მასა 230–500 გრამი, ფრთების შლილი 90–100 სმ. აქვთ მოკლე, სუსტი და აპკიანი ფეხები. თავი დიდია, ნისკარტი კონუსისებრი, ფრთები გრძელი და მახვილი. შეფერილობა თეთრია, დაჰკრავს ვარდისფერი ან ყვითელი ელფერი, მოხატულია ნაწილობრივ შავად. ცნობილია 3 სახეობა, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან შეფერილობის დეტალებით, ნისკარტისა და კუდის ფერით. მშვენივრად ფრენენ, კარგად ცურავენ, დადიან გაუბედავად. ბინადრობენ ტროპიკული განედების სანაპირო აკვატორიაში. იკვებებიან თევზით, თავფეხიანი მოლუსკებით, დიდი ზომის კიბოსნაირებით. ნადირობის დროს ჯერ ზღვის თავზე დაფრინავს, შემდეგ კი სწრაფად ახდენს პიკირებას და ყვინთავს ერთ მეტრზე და უფრო ღრმად. აღნიშნულია კლეპტოპარაზიტიზმი (საკვებს ართმევენ სხვა თევზიჭამია ფრინველებს). წყვილებად ან 3–6-წყვილიან გუნდებად ბუდობენ კლდეების ნაპრალებსა და ნიშებში. ერთადერთ კვერცხზე ორივე პარტნიორი კრუხობს 40–46 დღის განმავლობაში. ბარტყი ნახევრად წიწილოვანი ტიპისაა, დაფარულია ხშირი რუხი ღინღლით, 80–100 დღის შემდეგ ფრენას იწყებს. ფაეტონების ნათესაური კავშირები დისკუსიის საგანია; ადრე ოჯახი შედიოდა ვარხვისნაირთა რიგში, დღეისათვის გამოყოფილია ცალკე რიგში — *Phaethontiformes*.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 155, 221.
2. ↑  Phaeton — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
3. ↑  *Коблик Е. А.* ФАЭТОНЫ // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 217.
**ეტიუდი № 6** — გიორგი ბერიძის ფილმი.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
13 წლის გოგონა ტასო, დედა და პაპა ტყისპირას განმარტოებით მდგომ სახლში ცხოვრობენ. კავშირი გარე სამყაროსთან ტასოსათვის არის მატარებლის ხმა, ქალაქების ბარათებისა და რუკების დათვალიერება და მუსიკის მასწავლებელი. ტასოს ჭირივით ეზარება ფორტეპიანოც, მუსიკაც და ეტიუდიც, რომელსაც გაუთავებლად უკრავს, მაგრამ მასწავლებლის ყოველი მოსვლა მისთვის დღესასწაულია... დედა გულგრილია ყველაფრის მიმართ, პაპა ყველაფერს გრძნობს და ხედავს, მუსიკის მასწავლებლისთვის ტასო ბავშვია, მაშინ როდესაც დედაში მოულოდნელად ქალს აღმოაჩენს...

როლებში
-------

* ქეთა შათირიშვილი
* თამრიკო კვესიტაძე
* გიორგი ცინცაძე
* მურატი ფარჯიანი

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული ფილმოგრაფია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ეტიუდი № 6 — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია კინოს შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თხოვება** — ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც გამნათხოვრებელი კისრულობს ვალდებულებას, გადასცეს მონათხოვრეს ქონება დროებით უსასყიდლო სარგებლობაში. ხელშეკრულებაში მონაწილეობს ორი მხარი — გამნათხოვრებელი და მონათხოვრე, რომლებიც შეიძლება იყვნენ როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირები. თხოვების ხელშეკრულებისთვის არსებითია ის, რომ გამნათხოვრებელი მონათხოვრეს გადასცემს ნივთს სარგებლობაში არა მუდმივად, არამედ განსაზღვრული დროით, თანაც უსასყიდლოდ.

ხელშეკრულების შინაარსი
----------------------

გამნათხოვრებელი პასუხს აგებს მხოლოდ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანისათვის. თუ გამნათხოვრებელი შეგნებულად არ უმხელს მონათხოვრეს უფლების ხარვეზს ან ნათხოვარი ნივთის ნაკლს, მაშინ იგი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი.

მონათხოვრეს არ შეუძლია ნათხოვარი ნივთით სხვაგვარად ისარგებლოს, ვიდრე ეს ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული. მას არ აქვს უფლება ნივთი სარგებლობისათვის გადასცეს მესამე პირს გამნათხოვრებლის თანხმობის გარეშე.

მონათხოვრემ უნდა გასწიოს ნათხოვარი ნივთის მოვლისათვის საჭირო ჩვეულებრივი ხარჯები. გამნათხოვრებლის მოვალეობა სხვა ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე განისაზღვრება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესებით.

ნათხოვარი ნივთის ცვლილებებისა თუ გაუარესებისათვის მონათხოვრე პასუხს არ აგებს, თუკი ეს გამოწვეულია ხელშეკრულების შესატყვისი სარგებლობით.

მონათხოვრე მოვალეა თხოვების ხელშეკრულებით დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ ნათხოვარი ნივთი უკან დააბრუნოს. თუ ხელშეკრულებით ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ გამნათხოვრებელს შეუძლია ნივთი დაიბრუნოს გამიზნული სარგებლობისათვის საჭირო დროის გასვლის შემდეგ; ხოლო, თუკი მიზანი არ არის განსაზღვრული, მაშინ მას შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს მისი დაბრუნება. მონათხოვრეს შეუძლია ნივთი ნებისმიერ დროს დააბრუნოს უკან.

თუ მონათხოვრე გარდაიცვალა, ან გამნათხოვრებელი გაუთვალისწინებელი გარემოების გამო საჭიროებს ნივთს, მას შეუძლია მოშალოს ხელშეკრულება.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი
* საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეოთხე, ტომი პირველი, თბ. 2001
* ზ. ახვლედიანი, ვალდებულებითი სამართალი, თბ. 1999

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 615-ე მუხლი
2. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 616-ე მუხლი
3. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 617-ე მუხლი
4. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 618-ე მუხლი
5. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 619-ე მუხლი
6. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 620-ე მუხლი
7. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 621-ე მუხლი
8. ↑  საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 622-ე მუხლი
არასეგმენტური ვიტილიგო ხელებზე
**ვიტილიგო** — კანის დაავადება, დერმატოზი, რომელიც გამოწვეულია კანის პიგმენტაციის პროცესის დარღვევით. კანზე წარმოიქმნება დეპიგმენტური ლაქები.

ეტიოლოგია
---------

დაავადების გამომწვევად ითვლება კანის ცალკეული უბნების მიერ პიგმენტის გამომუშავების უნარის დაკარგვა მელანოციტებში ფერმენტ თიროზინაზის არარსებობის გამო, რომელიც ახდენს პიგმენტის წარმოქმის კატალიზებას. დაავადების განვითარებაში გარკვეულს როლს ასრულებს გენეტიკური და ნეიროენდოკრინული ფაქტორები:

* ფსიქიკური ტრავმები;
* ვეგეტატიური ნერვული სისტემის დარღვევები;
* თირკმელზედა ჯირკვლის დისფუნქცია;
* ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქცია;
* სასქესო ჯირკვლების დისფუნქცია.

სიმპტომები და მიმდინარეობა
--------------------------

დაავადების მიმდინარეობისას კანის სხვადასხვა უბანზე თანდათანობით ჩნდება დეპიგმენტირებული ლაქები, რომლებიც მიდრეკილნი არიან ზრდისა და შერწყმისაკენ. დაზიანებულ ადგილებზე თმები ასევე მოკლებულნი არიან პიგმენტს. დეპიგმენტირებულ უბნებს ახასიათებს მომატებული მგრძნობელობა მზისა და ხელოვნური ულტრაიისფერი სხივებისადმი. დაავადება შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკში. ვიტილიგო არ არის გადამდები დაავადება.

მკურნალობა
----------

ვიტილიგოს სამკურნალოდ გამოიყენება ფოტომასენსიბილიზებელი პრეპარატები შერწყმული:

* ულტრაიისფერ დასხივებასთან;
* ვიტამინებთან;
* კორტიკოსტეროიდული მაზის აპლიკაციებთან;
* გამოვლენილი ნეიროენდოკრინული დარღვევების კორექციასთან.

დაავადების მკურნალობა ნაკლებეფექტურია. პროგნოზი განკურნების თვალსაზრისით არაკეთილსაიმედოა. მზის დამწვრობის პროფილაქტიკის მიზნით საჭიროა ხანგრძლივი ინსოლაციის თავიდან აცილება.

გალერეა
-------

* ვიტილიგო თეთრკანიან ადამიანზევიტილიგო თეთრკანიან ადამიანზე
* ვიტილიგო შავკანიან ადამიანზევიტილიგო შავკანიან ადამიანზე

ლიტერატურა
----------

* Torello M. Lotti; Vitiligo:Problems and Solutions - Marcel Dekker, May 27, 2004
* Mauro Picardo, Alain Taïeb; Vitiligo -Springer, Nov 1, 2009
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჩხიკვაძე**. |

**ვიქტორ მიხეილის ძე ჩხიკვაძე** (დ. 1 იანვარი, 1912, [ ძვ. სტ. 19 დეკემბერი, 1911], სოფ. ზოვრეთი, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2006) — საბჭოთა იურისტი, იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1947), პროფესორი (1947), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1964); 1991 წლიდან რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს სკოლის დამთავრებისთანავე ჩაერიცხა ქ. თბილისის საბჭოთა მშენებლობისა და უფლების ინსტიტუტში, საიდანაც ორი წელი სწავლის შემდეგ გადავიდა ქ. მოსკოვის სტუჩკის სახელობის საბჭოთა უფლების ინსტიტუტში, რომელიც 1934 წელს წარჩინებით დაამთავრა.

1937 წელიდან იმავე ინსტიტუტში შეუდგა სამეცნიერო პედაგოგიურ მუშაობას.

1939 წელს დაიცვა საკანდიდატო მინიმუმი ხოლო 1941 წელს მიიღო დოცენტის ხარისხი. 

1938 წელს გაწვეულ იქნა ჯარში რომელიც სამხედრო-იურიდიულ აკადემიაში როგორც უფროსმა პედაგოგმა გაიარა. მონაწილეობა მიიღო მეორე მსოფლო ომში როგორც ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტის სამხედრო პროკურორის თანაშემწემ. 

1947 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და იმავე წელს მიიღო პროფესორის ხარისხი. ხელმძღვანელობდა სამხედრო იურიდიული აკადემიის სისხლის სამართლის კათედრას, სადაც მალევე მიიღო სამეცნიერო განყოფილების უფროსის მოადგილის თანამდებობა. 

1948 წლიდან ხელმძღვანელობდა აკადემიას.

1947–1948 წლებში შეთავსებით მუშაობდა იურიდიულ მეცნიერებათა საერთაშორისო ინსტიტუტის დირექტორად. 

1953 წელს არჩეულ იქნა საქართველოს ცკ მდივნად, რომელიც მალევე დატოვა მაშინდელი 1 ცკ მდივანთან ვასილ მჟავანაძესთან საკადრო პოლიტიკის უთანხმოების გამო. 

1954 წელს დაინიშნა სსრკ უფლებათა ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ. 

1958 წელს მივლინებულ იქნა მშვიდობის მსოფლიო საბჭოში საბჭოთა წარმომადგენელად. სტოქჰოლმის კონგრესი „განიარაღებისა და საერთაშორისო თანადგომაზე" არჩეულ იქნა მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს მდივნად და ბიუროს წევრად. ამავდროულად იყო ვენის მშვიდობის საერთაშორისო ინსტიტუტის დირექტორიც. 

1963 წელს ხელმძღვანელობდა სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს იურიდიულ კომისიას. 

1968 წელს ხელმძღვანელობდა საერთაშორისო კონგრესში საბჭოთა სამთავრობო დელეგაციას, რომელიც ეძღვნებოდა ადამიანის უფლებების დეკლარაციის 20 წლის თავს.

1970 წელს ჩხიკვაძის ინიციატივით დაფუძნდა პოლიტიკურ მეცნიერებათა საბჭოთა ასოციაცია, რომლის პირველი პრეზიდენტი თავადვე იყო.

გარდაიცვალა 2006 წლის 4 აპრილს.

### ნაშრომები

### ჯილდოები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 177.
* А. М. Прохоров "Советский Энциклопедический Словарь" მოსკოვი. 1987. გვ. 1506
**ზაფხულის ნაბუნიობის ზეიმი** — წარმართული და ზოროასტრიული ზეიმი, ყველაზე მოკლე ღამე წელიწადში. ეს დღე ევროპაში სხვადასხვა ფორმით აღინიშნება, თუმცა ყველასათვის საერთოა კოცონის დანთება და მკითხაობა.

სხვადასხვა ქვეყანაში აღნიშვნის ტრადიციები
-----------------------------------------

### შვედები: მიდსომარი

1953 წლიდან შვედეთში „შუა ზაფხულის" ზეიმი 19 ივლისიდან პირველივე შაბათ დღეს აღინიშნება. ისინი ძირითადად მაისის ხეს აღმართავენ და ალამაზებენ.

უძველესი ტრადიციით, ღამის სეირნობიდან დაბრუნებულ ქალიშვილებს შვიდი სახეობის ყვავილი უნდა მოეკრიფათ და ბალიშის ქვეშ ამოედოთ, რათა საბედო დასიზმრებოდათ.

### ლატვიელები

ლატვიელები ამ დროს ლიგოს ზეიმობენ.

### ისლანდიელები

ისლანდიაში ნაბუნიობის ღამეს 19 სხვადასხვა დაავადებისგან განკურნება მიეწერება.

### სლავები: ივან კუპალას დღე

აღმოსავლეთ და დასავლეთ სლავები ამ დღეს ივან კუპალობას ზეიმობენ. ტრადიციის თანახმად უნდა ებანავათ, კოცონი დაენთოთ და ზედ გადამხტარიყვნენ, რათა სნე და ავადობა ცეცხლში ჩაეყარათ. მკითხაობდნენ. სწორედ ამ ღამეს უნდა გაშლილიყო გვიმრა.

### ფინელები:იუჰანუსი

ფინელები იუჰანუსს უწოდებენ ამ დღეს იოანე ნათლისმცელის სახელიდან გამომდინარე. იუჰანუსი ერთ-ერთი ოფიციალური სახელმწიფო ზეიმია 1934 წლიდან. ამ დღეს აღმართავენ დროშებს. ეს დღე საეკლესიო დღესასწაულიც არის — იოანე ნათლისმცემლის ხსენების დღეა. „უჰანუსი" ტრადიციულად 24 ივნისს აღნიშნებოდა, მაგრამ 1955 წლიდან 19 ივნისის შემდეგ პირველივე შაბათს ამთხვევენ და ხან 20 უწევს, ხან 26. ასეთივე ცვლილება მანამდე შვედეთში, ნორვეგიასა და ლატვიაშიც განხორციელდა, თუმცა არა ესტონეთში. ამ დროს სახლებს, ნავებს და ეზოებს არყის ხის ტოტებით რთავენ , დადიან საუნაში და ანთებენ დიდ კოცონს.

### გერმანელები: მიტზომერფესტი

შუაზაფხულის ზეიმი ბერლინში. 1937 წლის ივლისი
გერმანიაში აჩაღებენ უზარმაზარ კოცონს, აწყობენ ცეკვებს და ზეიმის მონაწილები ამ კოცონზე გადახტომას ცდილობენ, მართავდნენ მსვლელობას ჩირაღდნებით. ზეიმი ნაცისტურ გერმანიაშიც კი აღინიშნებოდა. პარტიული ლიდერები ამ დღისასთვის საგანგებოდ „ცეცხლოვან სიტყვას" ამზადებდნენ ხოლმე.

### პორტუგალიელები: წმინდა იოანეს დღე

პორტუგალიაში ნაბუნიობას წმინდა იოანეს დღე აღინიშნება (პორტ. Festa de São João). კათოლიკე პორტუგალიელებს სჯერათ, რომ წმ. იაონეს კოცონს გამწმენდი ძალა აქვს.

ლიტერატურაში
------------

* „ზაფხულის ღამის სიზმარი" — უილიამ შექსპირის პიესა, რომელსაც ორიგინალში „შუაზაფხულის ღამის სიზამრი" ჰქვია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მიდსომარი. ოფიციალური შვედური საიტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-26. ციტირების თარიღი: 2012-01-23.
ქოქ-თურუქების გამოსახულება
**თურქთა სახაკანო** (ძველი თურქული:  თურუქები,  ქოქ-თურუქები, ან  თურქები.
) – თურქული ტომების სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში, არსებობდა 552-745 წლებში. მოსახლეობა მისდევდა მომთაბარე მესაქონლეობას და ნადირობას. 460 წელს აღმოსავლეთ თურქესტანიდან ალთაიზე გადასახლებული ერთ-ერთი ტომის მეთაურობით შეიქმნა ადგილობრივ ტომთა კავშირი, რომელმაც მიიღო „თურქის" სახელწოდება. ეს ტერმინი პირველად პოლიტიკური მნიშვნელობისა იყო, მაგრამ შემდეგ იგი თურქულ ენათა და ხალხთა დიდი ჯგუფის აღმნიშვნელად გადაიქცა. თურქთა სახაკანოს პოლიტიკური და სამხედრო ორგანიზაცია ჩამოყალიბდა აღმოსავლეთ თურქესტანის ძველ სახელმწიფოთა ძაბაძვით. VI საუკუნის შუა წლებში თურქებმა დაამარცხეს უიგურები და ჟუჟანები და თურქთა ბელადმა ბუმინმა (გ. 552 წელს) თავი ხაკანად გამოაცხადა. 555 წლისთვის თურქთა სახაკანოს გავლენას დაემორჩილა მთელი ცენტრალური აზია. თურქთა სახაკანომ ანტიირანული კავშირი დადო ბიზანტიასთნ. ირანში ლაშქრობებს მოჰყვა სახაკანოს საზღვრის გაფართოება მდინარე ამუდარიამდე და მის დასავლეთ ნაპირამდე.

აღმოსავლეთით თურქთა სახაკანომ აღადგინა თავისი გავლენა ცენტრალურ აზიაში და ენერგიულად შეუტია ჩინეთს. გარკვეული წარმატების შემდეგ, 630 წელს, ჩინეთთან ომში მან მარცხი განიცადა და 50 წლით დაკარგა დამოუკიდებლობა. VII საუკუნის ბოლოს აღმოსავლეთი თურქთა სახაკანო გათავისუფლდა ჩინეთის ბატონობისაგან, მაგრამ VIII საუკუნის I ნახევარში იგი საბოლოოდ დაიშალა და მის ნაცვლად ჩამოყალიბდა უიღურთა სახაკანო (745-840 წწ.).

დასავლეთ თურქთა სახაკანომ VII საუკუნის დამდეგიდან შეძლო განმტკიცება, მაგრამ 630 წელს დაიწყო ხანგრძლივი შინაომი. 658-659 წლებში დასავლეთ თურქთა სახაკანოს ძირითადი ნაწილი დაიპყრო ჩინეთმა, რომლის ბატონობისაგან იგი მხოლოდ 704 წელს გათავისუფლდა. აგრესიული მეზობლების თავდასხმებისა და შინაომების შედეგად 740 წელს დასავლეთ თურქთა სახაკანო დაიშალა.

თურქთა სახაკანომ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ევრაზიის თურქულენოვანი მოსახლეობის კონსოლიდაციაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თურქულენოვანი ხალხები
* ხაზარები
* ორხონ-ენისეის ძეგლთა ენა

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 19.
* Zhu, Xueyuan (朱学渊) (2004) (ჩინური) *The Origins of the Ethnic Groups of Northern China* (中国北方诸族的源流). Beijing: Zhonghua Shuju (中华书局) ISBN 7-101-03336-9
* Xue, Zongzheng (薛宗正) (1992) (ჩინური) *A History of the Turks* (突厥史). Beijing: Chinese Social Sciences Press (中国社会科学出版社) ISBN 7-5004-0432-8
* Ekaterina Nachaeva (2011). "The "Runaway" Avars and Late Antique Diplomacy", რედ. Ralph W. Mathisen, Danuta Shanzer: *Romans, Barbarians, and the Transformation of the Roman World: Cultural Interaction and the Creation of Identity in Late Antiquity*.  Ashgate.
* Sinor, Denis (1990). *The Cambridge History of Early Inner Asia*.  Cambridge University Press. ISBN 0521243041.

სქოლიო
------

1. 1 2  Kultegin's Memorial Complex, Türik Bitig Khöshöö Tsaidam Monuments (ინგლისური)
2. 1 2  Bilge Kagan's Memorial Complex, Türik Bitig Khöshöö Tsaidam Monuments (ინგლისური)
3. ↑  Tonyukuk's Memorial Complex, Türik Bitig დაარქივებული 2010-12-02 საიტზე Wayback Machine.  Bain Tsokto Monument (ინგლისური)
**ზურაბ ლაბარტყავა** (დ.1942, ფოთი — გ.2014) — ქართველი ინჟინერი.

1966 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა მშენებლობის სპეციალობით.

1966-1995 წლებში მუშაობდა სამშენებლო გაერთიანება „საქჰიდროენერგომშენის" სისტემაში, ჯერ ენგურის ჰიდროელექტროსადგურის, ხოლო შემდეგ „ჟინვალჰესის" მშენებლობაზე. მუშაობდა გაერთიანება „საქჰიდროენერგომშენის" საბინაო მშენებლობის სამმართველოში. მისი ხელმძღვანელობით აშენდა მრავალი საბინაო და სოციალურ-კულტურული დანიშნულების ობიექტი. 1995-2000 წლებში მუშაობს სამშენებლო გაერთიანება „საქგვირაბმშენის" ფილიალ „ფოთი-პორტმშენის" გენერალურ დირექტორად. ამ პერიოდში აქტიურად მონაწილეობდა სახელმწიფო სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტების მშენებლობაში. სახელდობრ: სუფსის ტერმინალის, ქ. ფოთის პორტის ნავთობის ტერმინალის, პირველი, მეორე და მეთოთხმეტე ნავმისადგომის მშენებლობასა და რეაბილიტაციაში. მას ასევე დიდი წვლილი აქვს შეტანილი სარკინიგზო ბორნის მშენებლობაში. 2000 წლიდან იწყებს აქტიურ ბიზნეს საქმიანობას. ქმნის საკუთარ ფირმას შპს „175/2 ფაზისს", სადაც მუშაობდა გენერალურ დირექტორად. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.

რესურდები ინტერნეტში
--------------------

* ზაურ ლაბარტყავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვიქტორ შრეტერი** (გერმ. Viktor Johann Gottlieb Schröter, რუს. Виктор Александрович Шрётер; დ. 27 აპრილი, 1839, სანქტ-პეტერბურგი, — გ. 16 აპრილი, 1901, იქვე) — რუსეთის იმპერიაში მოღვაწე გერმანული წარმოშობის არქიტექტორი, საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიის აკადემიკოსი და პროფესორი. მისი პროექტით აგებულ შენობათა შორისაა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრი (1880–1896).

დაიბადა ბალტიისპირელი გერმანელების ოჯახში. სპეციალური განათლება პეტერბურგისა და ბერლინის სამხატვრო აკადემიებში მიიღო. 1862 წელს დასავლეთ ევროპიდან პეტერბურგში დაბრუნდა და სახელმწიფო სამსახურში ჩადგა. იგი აშენებდა სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობებს რუსეთის იმპერიის ქალაქებში (მათ შორისაა დიდი მთავრის ვლადიმერ ალექსანდრეს ძის სასახლე პეტერბურგში, 1867–1885). შრეტერი განსაკუთრებით გატაცებული იყო თეატრების პროექტებით (კიევი, ირკუტსკი, ნიჟნი-ნოვგოროდი, თბილისი). განაახლა ხანძრით დაზიანებული მარიინსკის თეატრის ფასადი 1880-იან წლებში; ააგო ოდესის ვაგზლის შენობა. მიეკუთვნებოდა „რაციონალური ისტორიზმის" მიმდინარეობას.

ლიტერატურა
----------

* Шретер, Виктор Александрович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
* Николаева Т. И. Виктор Шретер. Иероним Китнер. — СПб.: Коло, 2007. — 400 с.