recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| ნაწილი პოლიტიკური სერიისა |
| **მმართველობის ძირითადი ფორმები**
 |
| ძალაუფლების წყაროს მიხედვით |
| 
ავტოკრატია

* დესპოტიზმი
* დიქტატურა (სამხედრო, პროლეტარული
* რუსული ავტოკრატია
* ტირანია

 |
| 
ოლიგარქია

* არისტოკრატია
* პლუტოკრატია

 |
| 
დემოკრატია

* ლიბერალური
* წარმომადგენლობითი
* ორპარტიული
* პირდაპირი

 |
| 
სხვა

* ანარქია
* თეოკრატია
* მერიტოკრატია
* ოხლოკრატია
* პოლიციური სახელმწიფო
* ტექნოკრატია

 |
| ხელისუფლების დანაწილების მიხედვით |
| 
რესპუბლიკა

* საპარლამენტო
* საპრეზიდენტო
* სოციალისტური
* შერეული

 |
| 
მონარქია

* აბსოლუტური
* არჩევითი
* კონსტიტუციური
* დუალისტური

 |
| რეგიონული მოწყობის მიხედვით |
| 
მარტივი

* დეცენტრალიზებული
* უნიტარული
* ცენტრალიზებული

 |
| სუვერენიტეტის მიხედვით |
| 
სუვერენული
სუვერენული სახელმწიფო
 |
| 
დამოკიდებული

* ასოცირებული სახელმწიფო
* ბუფერული სახელმწიფო
* დომინიონი
* კოლონია
* პროტექტორატი

 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**ოლიგარქია** (ბერძ. ὀλιγαρχία;  ὀλίγον „ოლიგონ" — ცოტა და  ἀρχή „არქე" — ძალაუფლება) — მმართველობის ფორმა, რომლის დროს ძალაუფლება უჭირავს ადამიანების ვიწრო, ელიტურ წრეს (ოლიგარქებს), რომლებიც ძალაუფლებას იყენებენ საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.
*ოლიგარქია* სიტყვასიტყვით *მცირეთა მმათველობას* ნიშნავს. მმართველობის ეს ფორმა საბრძნეთში საკმაოდ გავრცელებული იყო და გულისხმობდა, რომ რეალურ მმართველობას განახორციელებდა საზოგადების ელიტური ანუ მცირე ნაწილი. მისი გამოყოფა ხდებოდა არისტოკრატიული პრინციპით (ანუ მმართველობას ასრულებდნენ დიდგვაროვნნი), ან ტიმოკრატიული პრინციპით (როდესაც მმართველობას ახორციელებდნენ ის პირები, რომლებიც თვიანთი რეალური მდგომარეობით (ქონებით) იყვნენ გამორჩული საზოგადოებაში). ეს პოლიტიკური სისტემა საბერძნეთის არაერთ პოლისში მოქმედებდა.
ტერმინი პირველად გამოიყენეს ძველმა ბერძენმა ფილოსოფოსებმა პლატონმა და არისტოტელემ.


|  |  |
| --- | --- |
| პოლიტიკა | *ეს სტატია პოლიტიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**კიკინის დარბაზი** (რუს. Кикины палаты) — ერთ-ერთი უძველესი შენობა სანქტ-პეტერბურგში, სტავროპოლის ქუჩაზე. მშენებლობა 1714 წელს, ალექსანდრე კიკინის დაკვეთით დაიწყო, თუმცა მისი თავდაპირველი პროექტის ავტორი უცნობია. ერთ-ერთი ვერსიით მიჩნეულია, რომ პროექტის ავტორია ანდრეას შლიუტერი. ეს არის ჩვენს ეპოქამდე შემორჩენილი ერთადერთი სახლი, რომელიც ეკუთვნოდა ალექსანდრე კიკინს.

ისტორია
-------

ალექსანდრე კიკინმა სასახლის დასრულება ვერ შეძლო, რადგან მას 1718 წელს ჩამოართვეს კუთვნილი შენობა, შემდგომში ჩამორთმეული ქონება გადაეცა სამეფო ხელისუფლებას. გარკვეული დროის განმავლობაში შენობაში განთავსებული იყო სამეფო ბიბლიოთეკა და მეცნიერებათა აკადემიის კაბინეტი, მოგვიანებით კი შენობაში კუნსტკამერა განთავსდა. თავდაპირველად შენობა, ორიგინალურ ორსართულიან რეზიდენციას წარმოადგენდა, თუმცა შემდგომში იგი გაფართოვდა და მას 1720-იან წლებში დაემატა მესამე სართული.

1733 წლის შემდეგ, კიკინის დარბაზი დაიკავა მეფის დაცვის სამსახურმა და აქვე აშენდა მათთვის განკუთვნილი საავადმყოფოც. 1829 წელს შენობა არქიტექტორ ალექსანდრე შტაუბერტის მიერ გადაკეთდა.

ლენინგრადის ბლოკადის დროს შენობა საგრძნობლად დაზიანდა. 1952-1956 წლებში შენობა კვლავ აღადგინეს, ბენუების ცნობილი ოჯახის წარმომადგენელმა არქიტექტორმა — ირინა ბენუამ. მან დაუბრუნა შენობას თავდაპირველი ბაროკოს სტილის ხასიათი. შენობის რესტავრაციის დროს აღდგა სახლის ფასადები და შეიცვალა შიდა ინტერიერი.

დღეისათვის შენობაში განთავსებულია მუსიკალური სკოლა.

ლიტერატურა
----------

* Петров А. Н. Палаты Кикина // Архитектурное наследство. — Л.; М. 1953. — С. 141—147.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (რუსული) The site of the Kikin Palace დაარქივებული 2009-06-01 საიტზე Wayback Machine.
* Боглачев С. В.. Кикины палаты. Санкт-Петербург : энциклопедия. ციტირების თარიღი: 2012-12-22.

სქოლიო
------

1. 1 2 3
2. ↑  Eugene Schuyler. *Peter the Great; Part II*. ISBN 978-1-4179-7143-5. გვ. 541.
**კოლომიაგის დიმიტრი თესალონიკელის ეკლესია** (რუს. Церковь Димитрия Солунского в Коломягах) — მოქმედი ხის, მართლმადიდებლური ეკლესია სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს შემდეგ მისამართზე: ნიკიტინის პირველი ქუჩა, 1-ა. აგებულია 1905-1906 წლებში არქიტექტორ ალექსანდრე ვსესლავინის პოექტის მიხედვით. აკურთხეს დიმიტრი თესალონიკელის სახელზე. 

მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის, მოსკოვის საპატრიარქოს, სანქტ-პეტერბურგის ეპარქიას.

რევოლუციის შემდეგ ეკლესია არ დაუხურავთ და მოქმედებდა ლენინგრადის ბლოკადამდე. ამ თვალსაზრისით იგი იყო ერთ-ერთი იშვიათი ტაძარი ლენინგრადში, სადაც აღევლინებოდა ღვთისმსახურება. 

2006 წლის 8 ნოემბერს მისი 100 წლის იუბილე აღნიშნეს. იგი ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ხის ეკლესიაა სანქტ-პეტერბურგში. არის რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ისტორია
-------

დიმიტრი თესალონიკელის ეკლესიის ისტორია იწყება 1899 წელს. სანქტ-პეტერბურგისა და ლადოგის მიტროპოლიტმა ანტონის კურთხევით სოფელ კოლომიაგის მაცხოვრებლებმა, რომლებიც აქამდე ხარების ეკლესიის სამრევლოში ირიცხებოდნენ, მიიღეს უფლება გადაეკეთებინათ ალექსანდრე ნეველის სამლოცველო. 

არქიტექტორმა ალექსანდრე ვსესლავინმა მრევლს აჩუქა ერთსართულიანი ხის ეკლესიის პროექტი და მშენებლობას კურირებდა მის დასრულებამდე. მშენებლობისთვის საჭირო თანხები გაიღო სოფლის მოსახლეობამ და იმ მრავალრიცხოვანმა დამსვენებლებმა, რომლებიც აქ სეზონზე ცხოვრობდნენ.

1905-1906 წლებში შუშის გორაზე ააგეს დღემდე შემონახული ხის ეკლესია. 1906 წლის 3 დეკემბერს შედგა ეკლესიის საზეიმო კურთხევა. 1907 წლიდან ეკლესიაში დამოუკიდებელი შტატია მღვდლისა და მეფსალმუნის სახით.

დიდი სამამულო ომის პერიოდში კოლომიაგის ბევრი ხის სახლი დაწვეს გასათბობად, მაგრამ ეკლესია გადარჩა, უფრო მეტიც, არც კი დახურულა ლენინგრადის ბლოკადის მძიმე დღეებშიც კი. წმინდა დიმიტრი თესალონიკელი ითვლება სამხედროების მფარველად, ამის გამო უამრავი ადამიანი აქ ლოცულობდა ჯარში ან ფრონტზე გაწვეული ნათესავებისათვის. 

ტაძრის საკურთხეველში ვაკრძალეს დეკანოზი იოანე გორემიკინი, რომელიც აქ 1940-1950 წლებში მსახურობდა. ტაძართან ახლოს დაკრძალულია ფიოდორ ბელიაკოვი, 10-ე მსროლელი დივიზიის ჯარისკაცი, რომელიც დაიღუპა ქალაქის დაცვისას 1942 წლის 15 ნოემბერს. 

ამჟამად დიმიტრი თესალონიკელის სახელობის ეკლესია მოქმედია. იგი სანქტ-პეტერბურგის ფარგლებში იშვიათი რევოლუციამდელი ნაგებობაა. ტაძარში დაცულია სერაფიმ საროველის, პანტელეიმონ მკურნალის, წმინდა პატრიარქ ტიხონის, წმინდა პიტირიმისა და დიმიტრი თესალონიკელის წმინდა ნაწილები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Официальный сайт храма
* Виртуальный тур по храму
* Фото начала XX в. დაარქივებული 2018-11-24 საიტზე Wayback Machine.

Фото начала XX в. на сайте Фотографии прошлого
* Церковь Димитрия Солунского на яндекс-панорамах

სქოლიო
------

1. ↑  Освящение нового храма // Известия по С.-Петербургской епархии. 1907, № 3. С. 30—31
2. ↑  Статья и фото на сайте храма
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ლორი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ლორი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ლორე**, *ლორი* (სომხ. Լոռի) — შუა საუკუნეების ციხე-ქალაქი და ისტორიული მხარე ტაშირში (ახლანდელი სომხეთი). ქალაქის ნანგრევები შემორჩენილია ქ. სტეფანავანის ახლოს. დაარსდა XI საუკუნის 20–იან წლებში ტაშირ ძორაგეტის მეფე დავით I უმიწაწყლოს მიერ, 1065 წლიდან კვირიკიდების დინასტიის მიერ ჩამოყალიბებული ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს ცენტრი. მდებარეობდა მაღალ სამკუთხა პლატოზე. ორი მხრით ხეობები იცავდა, მესამე მხრით — ციხესიმაგრეთა კედლების სისტემა. 1118 წელს მეფე დავით IV აღმაშენებელმა ლორე მიმდებარე ტერიტორიებით საქართველოს სახელმწიფოს შემოუერთა. განსაკუთრებული სამხედრო მნიშვნელობის გამო იგი საქართველოს ამირსპასალართა სადგომი პუნქტი გახდა. განვითარებული ფეოდალიზმის ხანაში მთელ ტაშირს ლორე ეწოდა. 1177 წელს ლორე მეფე გიორგი III-ის წინააღმდეგ აჯანყებული ივანე ორბელისა და დემნა უფლისწულის უკანასკნელი საყრდენი პუნქტი იყო. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ქალაქი ამირსპასალარ ყუბასარს გადაეცა. 1186 წლიდან ლორეს მხარგრძელთა ფეოდალური საგვარეულო ფლობდა და საქართველოს სანაპირო საერისთავოს ცენტრი იყო. მხარგრძელთა მმართველობის დროს ქალაქი აყვავდა. აშენდა სასახლეები, ეკლესიები, ხიდები. 1236 წელს ლორე მონღოლებმა აიღეს და სასტიკად დაარბიეს. XIV-XV საუკუნეებში ქალაქი მნიშვნელოვნად დაქვეითდა და ციხესიმაგრის ფუნქციაღა შერჩა. XVI-XVIII საუკუნეებში საბოლოოდ დააკნინა ირანელთა და ოსმალთა ლაშქრობებმა. 1918 წელს სომხეთი თავს დაესხა საქართველოს სადავო ტერიტორიების მითვისების მიზნით. სომხეთ-საქართველოს ომი დასრულდა ლორეს ტერიტორიის ნეიტრალურ ზონად გამოცხადებით. 1920 წელს საქართველოს შემადგენლობაში დაბრუნდა. 1921 წელს საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, რეგიონი საქართველოს ჩამოეჭრა და სომხეთის სსრ-ს გადაეცა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლორის მაზრა
* ლორეს პროვინცია

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლორე***

* *ბერძენიშვილი დ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 292.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლორე.
**მატვეევის ხიდი** (რუს. Матвеев мост) — საავტომობილო და საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. კრიუკოვის არხზე. აკავშირებს კოლომენსკისა და ყაზანის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 24,7 მეტრი, სიგანე - 9,78 მ. ხიდი არის ისტორიისა და კულტურის ძეგლი.

მდებარეობა
----------

ხიდი მდებარეობს მდინარე მოიკის სამხრეთ სანაპიროზე № 100 და 102-ე სახლებს შორის, იქ სადაც კრიუკოის არხი ერთვის მდინარე მოიკას. ქმნის ანსამბლს ახლოს მდებარე კრასნოფლოტის ხიდთან, რომელიც გავებულია მდინარე მოიკაზე. 

დინების ზემოთში მდებარეობს დეკაბრისტების ხიდი.

უახლოესი მეტროსადგურებია „სადოვაია", „სენის მეოდანი" და „სპასკაია".

სახელწოდება
-----------

1798 წლიდან ხიდს ეწოდება თავლის ქუჩა, რადგან მოიკის მარცხენა სანაპიროზე მდებარეობდა თავლის ქუჩა. 1812 წლიდან ეწოდება კანავსკის ქუჩა, შემდეგ არხის ხიდი (1820-1875 წწ.) ან კანავნის (1836-1844 წწ.), რადგან XVIII-XIX საუკუნეებში პეტერბურგის არხებს ზოგჯერ უწოდებდნენ კანავებს. 1868 წელს ხიდმა მიიღო სახელი - ციხის ხიდი, ახლოს მდებარე ციხის (ლიტვის ციხესიმაგრე) არსებობის გამო, რომელიც დაიწვა 1917 წელს თებერვლის რევოლუციის დროს მიმდინარე მოვლენების პერიოდში. ზოგჯერ ხიდს უწოდებდნენ ლიტვის ხიდსაც. 1919 წლის მარტში ხიდს უწოდეს მატვეევის ხიდი, კომუნისტის, სამოქალაქო ომის მონაწილის სერგი მატვეევის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც დაიღუპა 1918 წელს და დაკრძალულია კომუნარების (ამჟამად ნიკოლსკის) მოედანზე.

ისტორია
-------

სავაჭრო ხიდის მშენებლობა მიმდინარეობა 1783-1785 წლებში კრიუკვის არხზე მდებარე ხიდების ტიპური პროექტის მიხედვით. იგი იყო ხის და სამმალიანი, ცენტრალური მალა კი იხსნებოდა. პროექტის ავტორი უცნობია.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Матвеев мост //СПб ГБУ «Мостотрест»
* დაარქივებული 2015-12-25 საიტზე Wayback Machine.  Матвеевский мост//Энциклопедия Санкт-Петербурга

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კრიუკოვის არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* მოსაზღვრე ხიდი
* სტარო-ნიკოლსკის ხიდი
* კაშინის ხიდი
* სავაჭრო ხიდი
* დეკაბრისტების ხიდი
* მატვეევის ხიდი
 |

 |
**ოშკის ბიბლია**, *ათონის ბიბლია* — ქართული ხელნაწერი, რომელიც ძველი აღთქმის წიგნებს შეიცავს. გადაწერილია 978 წელს სამხრეთ საქართველოში, ოშკის ლავრაში, მარიამ შატაკიშვილის დაკვეთით ათონის ქართველთა მონასტრისათვის. ნაწერია ეტრატზე, ნუსხური ხელით, დეკორისა და ილუსტრაციების გარეშე. 

ხელნაწერი თავდაპირველად სამ ტომად ყოფილა აკინძული. მასში შედიოდა წიგნები: დაბადებისაჲ, გამოსვლათაჲ, ლევიტელთაჲ, რიცხუთაჲ, მეორე სჯულისაჲ, ისუ ნავესი, რუთისი, იობისი (I ტ.); მფეთაჲ (I — IV წგნ.), იგავნი სოლომონისნი, ეკლესიასტე, ქებათა-ქებაჲ, სიბრძნე სოლომონისი, ისუ ზირაქისი და 12 მცირე წინასწარმეტყველთა წიგნები (II ტ.), დიდ წინასწარმეტყველთა წიგნები (ესაიასი, იერემიასი, ივდითისი და ტობისი (III ტ.). ხელნაწერში არ ყოფილა შეტანილი ფსალმუნი, ნეშტთა და მაკაბელთა წიგნები. ხელნაწერის სამივე ტომი შეიცავდა 1300-მდე ფურცელს. ამჟამად აკლია თითქმის 300 ფურცელი (აკლია უმთავრესად I ტომის ფურცლები; IV, V, VI წიგნები მთლიანად დაკარგულია). XI საუკუნის შემდეგ ხელნაწერი ხელახლა აუკინძავთ, შეუერთებიათ I ტომის დარჩენილი ნაწილი და II ტომი. ოშკის ბიბლია მუდმივად ათონზე იყო დაცული. XIX საუკუნის შუა წლებში იგი ცოტა ხნით საქართველოში ჩამოიტანეს და მისგან რამდენიმე პირი გადაწერეს (ეს პირები გამოიყენეს ძველი აღთქმის ტექსტის გამოსაცემად 1884 წელს). ამჟამად არსებობს მთლიანი ხელნაწერის ფოტოპირი, რომელიც 1913 წელს გაკეთდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიისათვის. ტექსტის ნაწილი გამოცემულია ცალკე (აკაკი შანიძე) ან სხვა, უფრო გვიანდელ ხელნაწერებათან ერთად (რობერტ ბლეიკი, ც. ქურციკიძე, თ. ცქიტიშვილი).

ჩვენამდე მოღწეულია ბიბლიის მთლიან ხელნაწერთაგან ოშკის ბიბლია უძველესია, მაგრამ ბიბლიის ტექსტები (როგორც ძველი, ისე ახალი აღთქმისა) უფრო ადრეც არსებობდა ქართულ ენაზე; ამას მოწმობს ხანმეტი ფრაგმენტები, რომლებიც V—VII საუკუნეებს განეკუთვნება. ხანმეტი ტექსტები ზოგჯერ სულ სხვა რედაქციის ტექსტს გამოავლენენ, ვიდრე ოშკის ბიბლია; ამ უკანასკნელში შემავალი წიგნების მეტი წილი აგრეთვე შეიცავს ძველ თარგმნებს, რომლებიც უკვე შესწორებულია და რედაქტირებული. ოშკის ბიბლიას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ქართულ მწერლობისა და ენის ისტორიის შესასწავლად.

ოშკის ბიბლია დღესაც ათონის მთის წიგნსაცავის ქართულ კოლექციაში ინახება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Geomanuscript.Ge, ოშკის ბიბლია

ლიტერატურა
----------

* *Blake R. P.* The Athos#Codex of the Georgian Old Testament, «Harvard Theological Review», 1929, v. 22, № 1;
* *შანიძე მ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 620, თბ. 1984
სკინჰედი გოგონები
**სკინჰედი** — ახალგაზრდული სუბკულტურის წევრი, რომელიც აგრესიული მასკულინური ვარცხნილობითა და ჩაცმულობის სტილით გამოირჩევა, მათ შორის გადაპარსული თავითა და მასიური ჩექმებით. სკინჰედთა სუბკულტურა 1960-იანი წლების ლონდონის მუშათა კლასში წარმოიშვა და მალევე გაერთიანებული სამეფოს სხვა ტერიტორიებზეც გავრცელდა, რის შემდეგაც 1970-იანი წლების დასასრულს მუშათა კლასის სკინჰედთა მოძრაობის მეორე ტალღამ უკვე მთელი მსოფლიო მოიცვა. სკინჰედების მოძრაობამ პიკს 1960-იან წლებში მიაღწია, 1980-იან წლებში აღორძინება განიცადა, რის შემდეგაც მსოფლიოს მასშტაბით სხვადასხვა კონტექსტში არაერთხელ გამოჩნდა. 

განვითარების ადრეულ სტადიაზე არსებობდა გარკვეული თანაკვეთა სკინჰედების სუბკულტურას, მოდების სუბკულტურასა და ბრიტანეთში იამაიკელი იმიგრანტების მიერ შეტანილ „უხეში ბიჭების" სუბკულტურას შორის. სკინჰედები უსმენდნენ სკას, როკსტედის და რეგის, ასევე აფროამერიკულ სოულს და რიტმ-ენდ-ბლუზს.

1970-იანი წლების გვიან და 1980-იანი წლების დასაწყისში სკინჰედების სუბკულტურაზე გავლენა იქონია პანკის მოძრაობამ. სუბკულტურის მნიშვნელოვანი კომპონენტი გახდა Oi! მუსიკა, რომელიც პანკ-როკის განშტოებაა. იამაიკური ჟანრები, რომლებსაც პირველი თაობის სკინჰედები უსმენდნენ, ჩანაცვლდნენ Oi!-ით და ნიუ უეივის სტილით, რომელსაც 2 ტონს უწოდებდნენ. ამის წყალობით სკინჰედების სუბკულტურა უფრო მრავალფეროვანი გახდა.

1980-იან წლებში გაიზარდა პოლიტიკური დაყოფა სკინჰედებს შორის, თუმცა ბევრი მათგანი თავს აპოლიტიკურად მოიხსენიებდა. დიდ ბრიტანეთში სკინჰედთა სუბკულტურა საზოგადოებისათვის ნაციონალისტურ პარტიებთან, ეროვნულ ფრონტთან და ბრიტანულ მოძრაობასთან გახდა ასოცირებული, რომლებმაც აქცენტი ქუჩის სუბკულტურების წარმომადგენლების მობილიზებაზე გააკეთეს 1970-იან წლებში. ევროპასა და ამერიკაში ფართოდ გავრცელდა ნაციონალ-სოციალისტი სკინჰედების სუბკულტურა, რის საპასუხოდაც წარმოიშვა ჯგუფი „სკინჰედები რასობრივი ცრურწმენების წინააღმდეგ".

სქოლიო
------

1. ↑  „Skinhead". *Encyclopedia of Britanica*.
2. 1 2  Cornish, Lindsay; Kehler, Michael; Steinberg, Shirley R. (2010) *Boy Culture: An Encyclopedia*.  ABC-CLIO. ISBN 9780313350818.
3. ↑  Cashmore, E. (2013) *Rastaman: The Rastafarian Movement in England*.  Routledge. ISBN 9781135083731.
4. ↑  Childs, Peter; Storry, Michael (2013) *Encyclopedia of Contemporary British Culture*.  Routledge. ISBN 978-1134755554.
5. ↑  Godfrey, John.  (September 1988) Ska Party. *Skinheadheaven.org.uk*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 აპრილი 2010. ციტირების თარიღი: 27 February 2010
6. ↑  Arnold, Rebecca (2001). *Fashion, Desire and Anxiety: Image and Morality in the 20th Century*.  I.B.Tauris,   გვ. 43. ISBN 978-1860645556.
**ნიკო ჯადუგიშვილი** (დ. 23 აპრილი, 1942, სიღნაღი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი და ისტორიკოსი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1983), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
---------

1960-1964 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ისტორიულ ფაკულტეტზე. ბავშვობიდან მღეროდა, მაგრამ პროფესიონალური სასიმღერო მოღვაწეობა დაიწყო 1964 წლიდან, როცა ის კონსტანტინე პევზნერმა მიიწვია საქართველოს  საესტრადო ორკესტრ „რერო"-ში სოლისტად. ნიკო ჯადუგიშვილს ჰქონდა ძლიერი ტემბრის ხმა, ის გამორჩეულად ასრულებდა საესტრადო და ქალაქური სტილის სიმღერებს. იგი თანამშრომლობდა ისეთ ცნობილ ქართველ კომპოზიტორებთან, როგორებიც არიან: გიორგი ცაბაძე, შოთა მილორავა, ეთერ ჭელიძე, ნოდარ გიგაური, ვაჟა აზარაშვილი, ნუნუ გაბუნია, მარგარიტა ჩხეიძე და სხვები. მის რეპერტუარში შედიოდა  აგრეთვე რუსული, ესპანური, ინგლისური და იტალიური პოპულარული სიმღერები. 1968 წელს მონაწილეობდა სტუდენტთა და ახალგაზრდობის მსოფლიო ფესტივალში ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიაში.

1969 წელს კომპოზიტორ ალექსანდრე (საშა) რაქვიაშვილის ძალისხმევით შეიქმნა დუეტი ეთერ კაკულიასა და ნიკო ჯადუგიშვილის მონაწილეობით, დუეტისათვის პირველი სიმღერა „სანთლები" შექმნა ჯემალ სეფიაშვილმა, მაგრამ სიმღერის ტელე-რადიო გადაცემა კომუნისტურმა ხელისუფლებამ აკრძალა, რადგან ტექსტში ნახსენები იყო ღმერთი, ეს კი კომუნისტურ იდეოლოგიას ეწინააღმდეგებოდა. დუეტმა შეასრულა ისეთი სიმღერები, რომლებიც შემდეგ მთელი ყოფილი საბჭოთა კავშირის მასშტაბით ჰიტებად იქცა, ესენია: ი. ბუკიას  „თოვლი მოსულა", ე. ჭელიძის  „აღმართი", ჯ. სეფიაშვილის „სანთლები", ნ. დუღაშვილის „დამიბრუნდი", ვ. აზარაშვილის „მაშ გამარჯვება", „ავლაბარო". 1983 წელს ნიკო ჯადუგიშვილს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული არტისტის წოდება, ხოლო 1998 წელს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის ბრძანებულებით ქართულ საესტრადო ხელოვნებაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისა და მისი პოპულარიზაციის საქმეში დიდი დამსახურებისათვის დააჯილდოვეს ღირსების ორდენით.

ნიკო ჯადუგიშვილი 2001 წლიდან ჩამოსცილდა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას, იშვითად სტუმრობდა ტელე-რადიო გადაცემებს, წლების განმავლობაში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ლექტორი (დოცენტი). გარდაიცვალა 2017 წლის 10 მაისს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.

ლიტერატურა
----------

* „ხელოვნების კალენდარი (თეატრი, მუსიკა, კინო)[*მკვდარი ბმული*]". გვ. 51-52, თბ. 1992 წელი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკო ჯადუგიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  მომღერალი ნიკო ჯადუგიშვილი გარდაიცვალა. Kvira.ge. ციტირების თარიღი: 11 მაისი, 2020.
ურუგვაის ეროვნული გერბი
**ურუგვაის ეროვნული გერბი** (ესპ. *Escudo Nacional de Uruguay*) მიღებულ იქნა 1829 წლის 19 მარტის კანონის საფუძველზე. 

შედგება ოვალისგან, რომელიც დაყოფილია ოთხ თანაბარ ნაწილად, თავზე კი ამომავალი ოქროსფერი „მაისის მზე" ადგას, რაც ურუგვაის სახელმწიფოს აღზევების სიმბოლოა. მარჯვნივ და მარცხნივ ოვალს გარს არტყავს ზეთისხილის რტოები, როგორც დიდებისა და მშვიდობის სიმბოლო, დაბლა კი ლურჯი ბაფთა. 

ზედა მარცხენა სექციაში ლურჯ ფონზე გამოსახულია სასწორი — თანასწორობისა და სამართლიანობის სიმბოლო, მარჯვენა სექციაში მონტევიდეოს ბორცვი, მის მწვერვალზე მდგარი ციხესიმაგრით, განასახიერებს სიძლიერეს. 

ქვედა მარცხენა სექციაში ვერცხლისფერ ფონზე გამოსახულია ყალყზე შემდგარი ცხენი — თავისუფლების სიმბოლო, მარჯვენა სექციაში კი ლურჯ ფონზე ხარი, როგორც ბარაქის სიმბოლო.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ურუგვაის დროშა
* ურუგვაის ჰიმნი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ურუგვაის გერბი (რუსული)

 ხ • გ • რ**სამხრეთი ამერიკა**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **სუვერენული სახელმწიფოები**
არგენტინა · 
ბოლივია · 
ბრაზილია · 
გაიანა · 
ეკვადორი · 
ვენესუელა
კოლუმბია · 
პანამა\* · 
პარაგვაი · 
პერუ · 
სურინამი · 
ტრინიდადი და ტობაგო\* · 
ურუგვაი · 
ჩილე · 
**დამოკიდებული**
არუბა\* (ნიდერლანდები) · 
ფოლკლენდის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო) · 
საფრანგეთის გვიანა (საფრანგეთი) · 
ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები\* (ნიდერლანდები) · 
სამხრეთ გეორგია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (გაერთიანებული სამეფო)
\* აქვს ტერიტორიის ნაწილი სხვა კონტინენტზეც (ჩრდილოეთი ამერიკა). |
**მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი** — მესტიაში, (საქართველო) მდებარე მიხეილ ხერგიანის მემორიალური სახლ-მუზეუმი.

მუზეუმი დაარსდა 1983 წელს ქართველი „კლდის ვეფხვის" — მიხეილ ხერგიანის სახელის უკვდავსაყოფად. სახლ-მუზეუმი ხერგიანის მშობლიურ სახლში (მესტია, მ.ხერგიანის ქ. №32) მოეწყო. მუზეუმში შესაძლებელია ქართველი ალპინისტის, სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატის (1963), სსრკ საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის (1967), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელის მიხეილ ხერგიანის პირადი აღჭურვილობის, ფოტოგალერეის, მისი ჯილდოების, ასევე XI საუკუნის კოშკის და ბევრი სხვა საინტერესო ექსპონატის ნახვა. აქვეა ქამარი და გადაჭრილი თოკი, რომელიც მას სიცოცხლის ბოლო დღეს, სუ-ალტოს მარშრუტის გავლისას ეკეთა. სახლ-მუზეუმში ჩანაწერების წიგნიც არის, რომელშიც ნებისმიერ დამთვალიერებელს შეუძლია სვანეთის ლეგენდის შესახებ თავისი შთაბეჭდილება დატოვოს.
მიხეილ ხერგიანის კოშკიდან მესტიის შესანიშნავი ხედი იშლება.

გალერეა
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი"** ვიკისაწყობში.
* პიკის საათი - დილა რეგიონში -მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი
* შენ - მიხეილ ხერგიანის სიმაღლეზე
* მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი დაარქივებული 2022-11-13 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  მიხეილ ხერგიანის სახელობის სახლ-მუზეუმი
გეორგ კასტრიოტი
**გეორგ კასტრიოტი**, ფართოდ ცნობილი, როგორც **სკანდერბეგი** (დ. 6 მაისი, 1405, დიბრა — გ. 17 იანვარი, 1468, ლეჟა) — ალბანელი მთავარი. ალბანეთის ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
---------

გეორგ კასტრიოტი ბავშვობაში მძევლად იყო ოსმალეთის სულთან მურად II-სთან. მას მიაღებინეს ისლამი და ჩარიცხეს ოსმალთა ლაშქარში. როგორც ნიჭიერმა მხედართმთავარმა, ბეის ტიტული მიიღო და ალექსანდრე მაკედონელის სახელი ისკანდერ-ბეი უწოდეს. იგი არ წყვეტდა კავშირს ალბანელ პატრიოტებთან. 1443 წელს, ბალკანეთში ოსმალური არმიის შემადგენლობაში ყოფნის დროს, მოახერხა გაქცევა თანამოაზრეებთან ერთად და სათავეში ჩაუდგა ბრძოლას ოსმალთა წინააღმდეგ. ისკანდერ-ბეიმ განდევნა ოსმალური გარნიზონები ალბანეთიდან. 24 წლის განმავლობაში, გარდაცვალებამდე იგი წარმატებით იგერიებდა თურქთა შემოტევებს. მისი გარდაცვალების შემდეგ დიდებულთა შორის უთანხმოებამ ძლიერ დაასუსტა ალბანეთი. მიუხედავად ამისა სულთანს კიდევ 11 წელი დასჭირდა ალბანეთის დასამოჩილებლად.

ხსოვნა
------

1953 წელს საბჭოთა კავშირში გადაიღეს ფილმი ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი (ალბ. Skënderbeu, რუს. Великий воин Албании Скандербег) რომელმაც 1954 წლის კანის კინოფესტივალზე სპეციალური პრიზი მიიღო. ფილმში სკანდერბეგის როლს აკაკი ხორავა ასრულებს.

ლიტერატურა
----------

* კოტე ანთაძე, ლალი ფირცხალავა, შუა საუკუნეების ისტორია, გამომცემლობა „კონა" თბ. 2003
ირმის რქაზე ამოტვიფრული ცხოველების გამოსახულებები
**პრეისტორია** („პრე-" „წინარე-", წინარეისტორია) — საზოგადოების განვითარების უძველესი ხანა, რომლის შესახებ წერილობითი ძეგლები არ მოგვეპოვება; ეს არის პერიოდი პირველი ადამიანის წარმოშობიდან დამწერლობის წარმოშობამდე. ამ ეპოქის შესახებ ცნობებს მხოლოდ არქეოლოგიური გათხრები გვაწვდიან.

მეცნიერები კაცობრიობის პრეისტორიის დასახასიათებლად იყენებს ცნებას „პირველყოფილობა" ანუ „პირველყოფილი ეპოქა". პრეისტორია ადამიანის განვითარების იმ სტადიებს მოიცავს, რომლებიც წინ უძღოდა ისტორიული (დამწერლობის შემდგომ) ხანის დადგომასა და უძველესი ცივილიზაციების წარმოშობას. მაშასადამე, პირველყოფილი ეპოქა, სულ მცირე 5-6 მილიონი წლის წინ დაიწყო. ამ დროიდან აფრიკის კონტინენტზე ბინადრობდნენ თანამედროვე ადამიანების უშორესი წინაპრები.

პრეისტორია მოიცავს ქვისა და ლითონის ხანის პერიოდებს. ქვის ხანა თავის მხრივ სამ ნაწილად იყოფა:

* პალეოლითი
* მეზოლითი
* ნეოლითი

ლითონის ხანა ასევე, თავის მხრივ სამ პერიოდად იყოფა:

* ენეოლითი
* ბრინჯაოს ხანა
* რკინის ხანა

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქვის ხანა
* ბრინჯაოს ხანა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თრიალეთის პეტროგლიფები დაარქივებული 2021-04-16 საიტზე Wayback Machine.
* ძველი ქვის ხანა საქართველოში
* პირველყოფილი ადამიანები
* უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
* პრეისტორიული ეპოქა
* პრეისტორია 1.
* პრეისტორია 2.
**სანქტ-პეტერბურგის პეტრეს სამების საკათედრო ტაძარი** (რუს. Троице-Петровский собор) — პირველი მართლმადიდებლური ტაძარი სანქტ-პეტერბურგში. რომელმაც სახელი მისცა სამების მოედანს, ქალაქის ყოფილ მთავარ მოედანს.

აგებულია 1709 წელს. გადმოცემის მიხედვით თვითონ იმპერატორმა პეტრე დიდმა შეარჩია ადგილი ტაძრის ასაშენებლად. იგი პირადად ზრუნავდა ტაძარზე და საკუთარი ხელით მონაწილეობას იღებდა მის კეთილმოწყობაში. საკათედრო ტაძრის კურთხევა კი შედგა 1711 წლის 10 ივლისს. კურთხევიდან ორ წელიწადში გააფართოვეს, მიაშენეს ეგვტერები და სატრაპეზო.

პეტრე-პავლეს ეკლესიის დახურვის შემდეგ გახდა ქალაქის მთავარი საკათედრო ტაძარი, სადაც სამეფო ოჯახის მონაწილეობით იმართებოდა საზეიმო სახელმწიფო ღვთისმსახურება, მათ შორის ისეთი მსახურება, რომელიც ეძღვნებოდა პოლტავის ბრძოლასა და ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულებას. ამ ტაძარში მიანიჭეს პეტრე I-ს იმპერატორის ტიტული. აქ დაკრძალეს პეტრე ვაჟი ალექსი და მეორე ვაჟი პეტრე გამოაცხადეს ტახტის მემკვიდრედ. 

XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში დიდი ხნის მანძილზე ტაძარში ინახებოდა სანქტ-პეტერბურგის მთავარი სიწმინდე ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი. 

ტაძარი არაერთხელ გადააკეთეს ხანძრების გამო. საბოლოოდ ტაძარი დახურეს 1933 წლის 15 აგვისტოს, ხოლო ოი თვის შემდეგ კი საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია საოლქო აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით. ხატების ნაწილი გადაიტანეს რუსულ მუზეუმში, ხოლო საეკლესიო ღირებულება ვლადიმირის საკათედრო ტაძარში. დანგრეული ტაძრის ადგილზე 1956 წელს ააგეს ახალი შენობა და გააშენეს გაზონი. 

2002-2003 წლებში დანგრეული ტაძრის პატივისცემის ნიშნად ააგეს სამების სამლოცველო, რომელშიც რეგულარულად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.

ლიტერატურა
----------

* «Русский паломник». 1913 г. № 8. стр. 127, 128.
* Антонов В. В. Кобак А. В. «Святыни Санкт-Петербурга». Том 1. СПб. 1997 г. (см. статью здесь, также фотографии и рисунки).
* Гаврилов С. А. «Зодчий В. А. Покровский в Петербурге — Петрограде — Ленинграде» // Невский архив. Выпуск VI. СПб.: «Лики России». 2003 г. Стр. 471—497.
* Сорокин П. Е. Археологическое изучение Троице-Петровского собора // Археологическое наследие Санкт-Петербурга. — СПб. 2003. — Вып. 1. — С. 25-74.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Собор ПРЕСВЯТОЙ ТРОИЦЫ (Троице-Петровский) დაარქივებული 2019-02-05 საიტზე Wayback Machine.  на сайте «Энциклопедия Санкт Петербург»
**გრიგოლ ჭაჭია** (დ. 9 ნოემბერი, 1949, თბილისი) — ქართველი
ქირურგი.

ბიოგრაფია
---------

1974 წელს დაამთავრა სტავროპოლის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის
სამკურნალო ფაკულტეტი.
1974-1975 წლებში იყო გროზნოს ქალაქის IV საავადმყოფოს ქირურგი–ორდინატორი.
1975-1983 წლებში თბილისის რესპუბლიკური ცენტრალური საავადმყოფოს
ნეიროქირურგიული განყოფილების ორდინატორი. 1983 წლიდან თბილისისსახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ნეიროქირურგიის კურსის ასისტენტი და დოცენტი.
თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული კლინიკის
ნეიროქირურგიული განყოფილების გამგე. ავტორია 45 სამეცნიერო ნაშრომის.
ჰეიროქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.
საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „თავის ტვინის", „მოცულობა–წნევის".
ურთიერთდამოკიდებულებების გამოკვლევის შედეგები ქალაშიდა ტრავმული დაზიანების
და ინტრაცერებრული სიმსივნის მქონე ავადმყოფებში" დაიცვა 1982 წელს კიევში.

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ. 2000, გვ. 349

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გრიგოლ ჭაჭია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | **ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს MiQo08K.**
გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ **ერთი კვირის** განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.

---

თარგის ჩასმის თარიღი: ოქტომბერი 26, 2023.

---

მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება. 

---

მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}
 |

**სკალდი** — ერთ-ერთმა სკანდინავიურ წყაროებში ხშირად დასახელებულმა პოეტმა, შეადგინა სკალდური პოეზია, ძველი ნორვეგიული პოეზიის ორი სახეობიდან ერთ-ერთო, მეორე კი ედიური პოეზიაა. სკალდიური ლექსები ტრადიციულად მეფეების საპატივსაცემოდ იწერებოდა, მაგრამ ზოგჯერ სხვა მიზნებისთვისაც იყო. სკალდური ლექსები მოიცავს როგორც პოემებს, ასევე პატარა ლექსებს. ისინი შედარებით უფრო ლამაზი ფორმით და დიქციითაა მოცემული, ვიდრე ედიკური ლექსები. სკალდურ ლექსებში იყენებენ ბევრ კენინგს, რომელიც მოითხოვს გარკვეულ ცოდნას სკანდინავიური მითოლოგიის შესახებ, ასევე იყენებდნენ ჰეიტს, ფორმალური არსებითი სახელები, რომლებიც გამოიყენება პროზაული სინონიმების ნაცვლად. Dróttkvætt მეტრი არის სკალდიური ლექსის ფორმა, რომელიც ყველაზე ხშირად იყენებს შიდა რითმსა და ალიტერაციას.

შემორჩენილია 5500-ზე მეტი სკალდიური ლექსი და პოემა, რომლებიც შემონახულია 700-ზე მეტ ხელნაწერში, მათ შორის რამდენიმე საგაში და სნორი სტურლუსონის პროზაში, ედდაში, სკალდიური კომპოზიციის სახელმძღვანელოში, რამაც გამოიწვია ხელოვნების აღორძინება. შემორჩენილი ლექსებიდან ყველა თავდაპირველი სახით არ მოიპოვება, ბევრი მათგანი ნაწყვეტის სახითაა შემორჩენილი, აგრეთვე ბევრის ავტორი უცნობია. ჩვენთვის ცნობილი პირველი პოეტი რომელიც მოღვაწეობდა პოეზიის ამ სფეროში და რომლის ლექსებიც დღემდე შემორჩა გახლავთ არის ბრაგი ბოდასონი, IX საუკუნის პირველი ნახევრის ნორვეგიელი სკალდი (ამ სახელით ხშირად მოიხსენიებენ ამ სფეროში მოღვაწე პოეტებს). იმ სკალდების უმეტესობა, რომელთა შესახებ ინფორმაციამ ჩვენამდე მოაღწია, ვიკინგების ხანაში ნორვეგიის მეფეების კარზე მოღვაწეობდნენ, მათი უმეტესობა ისლანდიელი იყო. მათი ლექსების და პოემების თემა ხშირად მითიური იყო სანამ სკანდინავიელები გაქრისტიანდებოდნენ, შემდეგ კი უმეტესად ისტორიული, ამ ნაწარმოებებში დეტალურად იყო აღწერილი სკალდების საქმეები. მათი ეს ტრადიცია მოგვიანებით შუა საუკუნეებშიც გაგრძელდა.
**ჟუჟუნა დუგლაძე** (დ. 4 ოქტომბერი, 1928, ყვარელი) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

1946-1948 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1950 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1950-1970 წლებში იყო თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მსახიობი. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ქსენია (ბ. ლავრენიოვის „რღვევა"), გაიანე (პ. კაკაბაძის „ბედნიერი სამჭედლო"), თამრო (ილია ჭავჭავაძის „გლახის ნაამბობი"), კლარა (ბ. ნუშიცის „ფილოსოფიის დოქტორი"), ამარანტა (ჯ. ფლეჩერის „ესპანელი მღვდელი"), კეკე (გ. სუნდუკიანის „პეპო"). 1955 წლიდან იღებენ კინოში როლები: თამარი („აბეზარა"), ჩიტო („ორი ოჯახი"), მასწავლებელი ქალი („ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება"). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
--------

* 1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 503.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჟუჟუნა დუგლაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**პომპეუს ტროგუსი** — ძვ.წ. I საუკუნისა და ახ.წ. I საუკუნის რომაელი ისტორიკოსი. იგი წარმოშობით გალიიდან იყო, რომის მოქალაქეობა მიიღო მისმა პაპამ (ტროგუსი წერს, რომ სერტორიუსთან ომის დროს გნეუს პომპეუსმა მის მამას მიანჭა მოქალაქეობა. რომაული ტრადიციით, ვინც არარომაელს მოქალაქეობას მიანიჭებდა, გვარსაც თავისას აძლევდა. გალი მეომრის შთამომავლებმა პომპეუსის გვარი მიიღეს). 

პომპეუს ტროგუსის "ფილიპიკების ისტორია", ანტიკური გაგებით, მსოფლიოს ისტორიაა. თხრობა იწყება ასურეთისა და სპარსეთის ლეგენდარული ამბებით და მთავრდება ავგუსტუსის ეპოქით. ნაშრომი დაწერილი იყო 44 წიგნად, მაგრამ არცერთი წიგნი მოღწეული არ არის, ცნობილია მხოლოდ შემოკლებული შინაარსის — ეპიტომების სახით, რომლებიც შეუდგენია II თუ III საუკუნეში მცხოვრებ ვინმე იუსტინეს. ზოგიერთი წიგნის შინაარსი გადმოცემულია რამდენიმე გვერდზე, ზოგიერთს კი დათმობილი აქვს ერთი გვერდი. თანამედროვე მეცნიერებაში არ კამათობენ იმაზე, რომ იუსტინე პომპეუს ტროგუსის ნაშრომს თვითნებურად მიუდგა. პირადი ინტერესებიდან გამომდინარე, ბევრი რამ გამოტოვა და ყურადღება გაამახვილა შედარებით უმნიშვნელო საკითხებზე. ამის მიუხედავად, ეპიტომაში დაცულია ისეთი ფაქტები, რაც პომპეუს ტროგუსის დიდ ღირსებად უნდა ჩაითვალოს. "ფილიპიკების ისტორია" ავტორმა დაწერა ლათინურ ენაზე, ეს იყო პირველი შემთხვევა რომაულ საისტორიო მწერლობაში. ნაშრომის დიდი ნაწილი დათმობილი აქვს მაკედონიას, ფილიპე II-ის მოღვაწეობას, ალექსანდრე დიდის ლაშქრობებს, დიადოქოსების ომებს. ყოველივე ამის გათვალისწინებით ტროგუსის მსოფლიოს ისტორიას ეწოდება "ფილიპიკების ისტორია". 

პომპეუს ტროგუსი გამოკვეთილი ანტიმაკედონური ორინეტაციის მწერლად გვევლინება(გამოთქმულია მოსაზრება, რომ რომაელი ისტორიკოსი მითითებისა და კომენტარების გარეშე სარგებლობდა ალექსანდრიელი ისტორიკოსის ტიმაგენეს ნაშრომით). მაკედონიის მიერ საბერძნეთის დაპყრობას იგი უდიდეს ტრაგედიად თვლიდა. საოცრად უარყოფითად ჰყავდა დახასიათებული ფილიპე II და ალექსანდრე მაკედონელი. პომპეუს ტროგუსი საბერძნეთის შესახებ მსჯელობისას, აშკარაა, ეყრდნობოდა ანტიმაკედონური ორინტაციის წყაროს.

ლიტარეტურა
----------

* ქავთარია გ. ძველი საბერძნეთი, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბ. 2005. — გვ. 29–30.
ნორმანდიაში თავდასხმის მარშრუტები.
სამხედრო ოპერაცია **„ოვერლორდი"** (ინგლ. Operation Overlord, ასევე **ნორმანდიის ოპერაცია**) — დასავლელი მოკავშირეების მიერ ჩატარებულ ოპერაცია, რომელიც მიზნად ისახავდა გერმანელთა განდევნას ჩრდილოეთ საფრანგეთიდან და იქ მომდევნო ოპერაციებისათვის მყარი ბაზისის შექმნას. „ოვერლორდის" ოპერაციას განეკუთვნებიან მოკავშირეთა ჯარების გადასხმა ნორმანდიაში (ოპერაცია ნეპტუნი) და მისი მომდევნო სამხედრო ოპერაციები. „ოვერლორდი" მიმდინარეობდა 1944 წლის 6 ივნისიდან (დი-დეი) 1944 წლის 25 აგვისტომდე (მოკავშირეთა ჯარების მიერ პარიზის აღება).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ოპერაცია ოვერლორდი***

* აშშ-ს არმიის ოფიციალური, ინტერაქტიული საიტი
* ნორმანდიაში შეჭრა დაარქივებული 2010-11-08 საიტზე Wayback Machine.  ამერიკის შეერთებული შტატების საბრძოლო ისტორიის ცენტრისგან
* აშშ-ს საძღვაო ძალების ონლაინ ენციკლოპედია: ნორმანდიაში შეჭრა დაარქივებული 2004-06-26 საიტზე Wayback Machine.
* პორსმუთის მუზეუმი დაარქივებული 2004-06-06 საიტზე Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| ტანკი | *ეს სტატია ომის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მერკური (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |


მერკურის ვერცხლის ბიუსტი
**მერკური** (ლათ. Mercurius) — რომაულ მითოლოგიაში ვაჭრობის, მოგების, გამდიდრების ღმერთი, ასევე მოგზაურთა მფარველი. 

სახელი მერკური მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „merx", რაც ვაჭრობას ნიშნავს. მერკური ვაჭრების და ნეგოციანტების მფარველად ითვლებოდა. ძვ. წ. 495 წელს მას სახალხო კრების გადაწყვეტილებით მიუძღვნეს დიდ ცირკთან ტაძარი. იგივე დროს დაწესდა ვაჭრების კოლეგია, რომლებსაც მერკური მფარველობდა. 

მერკურის ხშირად დიდი ქისით გამოსახავდნენ და ეპითეტ „ბედნიერს" უწოდებდნენ. მოგვიანებით მოხდა მერკურის ბერძნულ ჰერმესთან გაიგივება და მასაც ფრთიანი სანდლებით და ქუდით გამოსახავდნენ, ქისა კი საგზაო ჩანთით შეიცვალა, რომელსაც ღმერთი გვერდზე გადაკიდებულს ატარებდა. ძველი წელთაღრიცხვის უკანასკნელ წლებში მერკურის ფუნქციები გაფართოვდა, მას მიიჩნევდნენ ხელობების, ასტროლოგიის, მაგიის და საიდუმლო სწავლებების ღმერთად. იგი ასევე აცილებდა მიცვალებულებს ქვესკნელში, მოჰქონდა ამბები და ემსახურებოდა მაღალი რანგის ღმერთებს. ითვლებოდა, რომ მერკურის შეუძლია დაკარგული განძის ძებნაში დახმარება.

მერკური მაიას, გაზაფხულის ქალღმერთის ვაჟი იყო, ამიტომ მისი პატივსაცემი დღესასწაულები მაისის იდებში იმართებოდა. მერკურიმ რომაულ პანთეონში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა შრომისმოყვარეობით, სამართლიანობით და იმით, რომ არასდროს ერევა კამათში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მერკური (ღმერთი)"** ვიკისაწყობში.
* მერკური
* მერკური

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
რომაული მითოლოგია |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ავრორა
* აპოლონი
* ბაკქუსი
* ბელონა
* ბონა დეა
* გენიუსი
* დიანა
* ვენერა
* ვერტუმნი
* ვესტა
* ვულკანუსი
* იანუსი
* იუნონა
* იუპიტერი
* კვირინუსი
* კუპიდონი
* ლარები
* მარსი
* მერკური
* მინერვა
* ნეპტუნი
* პლუტონი
* პომონა
* სატურნი
* სოლი
* ტელურა
* ფავნი
* ფაუნა
* ფლორა
* ფორტუნა
* ღვთაებრივი ავგუსტუსი
* ღვთაებრივი იულიუსი
* ცერერა
 |
|  |
| გმირები | 
* ენეასი
* რომულუსი და რემუსი
* რომის შვიდი მეფე
* ჰერკულესი
 |
|  |
| განპიროვნებული ცნებები | 
* აიუს ლოკუციუსი
* ანგერონა
* კონკორდია
* კოპია
* სპესი
* ფიდესი
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 118641077
* LCCN: no2015131198
* NKC: jo2016908781
* SUDOC: 027298639
* TePapa: 42949
* VIAF: 102459012
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 102459012

 |
**ადათი** (არაბ. عادة ჩვეულება) — ჩვეულებრივი, შარიათისაგან განსხვავებული დაუწერელი კანონ-სამართალი ისლამის აღმსარებელ ხალხებში. მომდინარეობს გვაროვნული წესწყობილებიდან. აწესრიგებს საზოგადოების ცხოვრების მრავალ მხარეს (სათემო მართვა-გამგებლობა, საოჯახო ურთიერთობანი, სასისხლო კონფლიქტები და ა. შ.). ადათი დაუწერელი ნორმაა, რომელმაც სავალდებულო ძალა მოიპოვა ხანგრძლივი და მრავალგზისი გამოყენების შედეგად. იგი ვიწრო ადგილობრივი მნიშვნელობისაა (ზოგჯერ სოფლების მიხედვითაც კი განსხვავდება). ადათი იცვლებოდა საზოგადოების განვითარების კვალდაკვალ, ძირითადად თემისა და ადათური სასამართლოების გადაწყვეტილებათა საფუძველზე. 

ისლამის ხანაში ადათი დაუპირისპირდა შარიათს. როგორც არაბული კულტურის ნაწილმა, გავლენა მოახდინა ისლამის სამართლებრივი სისტემის ჩამოყალიბებაზე, თუმცა კი მუსლიმანური სამართლის ოფიციალურ წყაროდ არ ითვლება. ისლამმა დაუშვა და შეიწყნარა ზოგი ადათისა, რომელიც არ ეწინააღმდეგებოდა შარიათს და ავსებდა მის ხარვეზებს. ზოგან, მაგალითად, კავკასიის მთიელებს შორის, ადათმა შარიათზე მეტი ავტორიტეტიც კი შეინარჩუნა. თავის მხრით, ადათმაც განიცადა შარიათის გავლენა. 

ტერმინი „ადათი" ქართულ მეტყველებასა და ლიტერატურაში „წესის" და „ჩვეულების" სინონიმად შემოვიდა. საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში მას კანონმდებლობაშიც ხმარობდნენ. ამჟამად ქართულში „ადათისა" და „ადათობრივი სამართლის" ნაცვლად მკვიდრდება ტერმინები „ჩვეულება" და „ჩვეულებითი სამართალი."

ლიტერატურა
----------

* *ი. ფუტკარაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 78.
ტარიქ იბნ ზიადი, 711 წ.
**ტარიქ იბნ ზიადი** ესპანეთის ისტორიასა და ლეგენდებში ცნობილი როგორც **ტარიქ ელ ტუერტო** (ცალთვალა ტარიქი); **ტარიქ ბინ ზეიადი**; (არაბ.: طارق بن زياد, გ. 720) — ბერბერი მხედართმთავარი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ვესტგუთების ესპანეთის დაპყრობას 711 წელს. ითვლება ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამხედრო სტრატეგად იბერიის ისტორიაში. თავდაპირველად მუსა იბნ ნუსაირის ქვეშევრდომი (მოადგილე) იყო ჩრდილო აფრიკაში, რის შემდეგაც გაგზანილ იქნა იბერიის ნახევარკუნძულის დასალაშქრად. ზოგიერთი ცნობით ის მოწვეული იყო ვისიგოთების მეფეების მემკვიდრე ვიტიცას მიერ ვისიგოთების სამოქალაქო ომში დასახმარებლად.

711 წლის 29 აპრილს ტარიქის არმია გადმოსხდა გიბრალტარზე (ეს სახელწოდება არაბულად ჯაბალ ტარიქის წარმოებულია და ტარიქის მთას ნიშნავს, ან უფრო ზუსტად ღიბრ ტარიქს - ტარიქის კლდეს). ნაპირზე გადმოსხდომისას გადმოცემით ტარიქს ხომალდების დაწვა უბრძანებია და შემდეგი, მუსლიმანური სამყაროსთვის კარგად ცნობილი, სიტყვით გამოსულა ჯარისკაცების წინაშე:


|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ أيّها الناس، أين المفر؟ البحر من ورائكم، والعدوّ أمامكم، وليس لكم والله إلا الصدق والصبر..." |
|  | (ო ხალხო! გასაქცევი არსად არის! თქვენს უკან ზღვაა, ხოლო წინ კი — მტერი: არაფერი დაგრჩენიათ, ღვთით, გარდა გულადობისა და მოთმინებისა.) |

მურების არმია მთელ ესპანეთს მოედო და 711 წლის ზაფხულში მტკიცე გამარჯვება მოიპოვა ვესტგუთების მეფე როდერიკზე, რომელიც 19 ივლისს გუადალეტეს ბრძოლაში მოკლეს კიდეც. მას შემდეგ ტარიქი ესპანეთის მმართველად დანიშნეს, თუმცა მოგვიანებით გაიწვიეს უკან დამასკოში უმაიადთა ხალიფა ვალიდ I-ის ინიციატივით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალ-ანდალუსია

ლიტერატურა
----------

* Roger Collins: *The Arab Conquest of Spain, 710-797* (Oxford and Cambridge Mass.: Blackwell, 1989). Revised reprint (in paperback) published in 1994, reprinted 1995, 1998.
* Pascual de Gayangos y Arce, *The History of the Mohammedan Dynasties in Spain.* vol. 1. 1840. English translation of al-Maqqari.
* Ahmad ibn Yahya al-Baladhuri, *Kitab Futuh al-Buldan*, English translation by Phillip Hitti in *The Origins of the Islamic State* (1916, 1924).
* Anon. *Akhbār majmūa fī fath al-andalūs wa dhikr ūmarā'ihā*. Arabic text edited with Spanish translation: E. Lafuente y Alcantara, *Ajbar Machmua*, Coleccion de Obras Arabigas de Historia y Geografia, vol. 1, Madrid, 1867.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Pascual de Gayangos y Arce, *The History of the Mohammedan Dynasties in Spain.*. vol. 1. 1840. Authoritative English translation of al-Maqqari available from Google eBooks
* Tarik's Address to His Soldiers, 711 CE, from *The Breath of Perfumes*.
გვინეის ყურის რუკა კამერუნის ხაზის გასწვრივ არსებული კუნძულებით
მთავარი გეოგრაფიული განსაკუთრებული ადგილები კამერუნის ხაზის სიახლოვეს
**კამერუნის ხაზი** — გეოლოგიური ნასხლეტი ან რიფტული ზონა, რომელიც გადაჭიმულია აღმოსავლეთ ნიგერიის და დასავლეთი კამერუნის საზღვრის გასწვრივ, ჩრდილო-აღმოსავლეთში გვინეის ყურის სანაპიროზე მდებარე კამერუნის მთიდან ჩადის ტბის მიმართულებით. მასზე განლაგებულია მბერეს რიფტული ხეობა. ხაზი წარმოადგენს მთის ქედების და ვულკანების წყებას, ცნობილი როგორც კამერუნის ქედი ანუ კამერუნის მთიანეთი. ის ჩამოყალიბდა დაახლოებით 80 მილიონი წლის წინ, აფრიკის ტექტონიკური ფილაქანის საათის ისრის საწინააღმდეგოდ მოძრაობისას. რიფტის საშუალებით გაიხსნა მაგმის არხები, რამაც გამოიწვია ვულკანების ჩამოყალიბება. ხაზის გასწვრივ არსებული 9 ვულკანი ითვლება აქტიურად: უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 2000 წელს კამერუნის მთაზე. კამერუნის ხაზის წყების სხვა მთებია: ბამბოუტუსის მთა, ეტინდეს მთა, მანენგუბის მთა. ნიოსის ტბა — კრატერული ტბაა, რომელიც დაკავშირებულია კამერუნის ხაზის ვულკანიზმთან და მდებარეობს კამერუნის ჩრდილო-დასავლეთში. რიფტს აქვს გაგრძელება ატლანტის ოკეანეში და ქმნის კუნძულებს: ანობონს, პრინსიპის და სან-ტომეს. ამ კუნძულებს ზოგჯერ ასევე ეძახიან გვინეის ყურის კუნძულებს.

კამერუნის ხაზი იწყება ატლანტის ოკეანის იმ წერტილიდან, სადაც ერთმანეთს ემთხვევა სამი ტექტონიკური ფილაქანი და ავლაკოგენის კლასიკური მაგალითია.

გეოლოგების აზრი განსხვავდება საკითხში, თუ რომელი ვულკანური რეგიონები უნდა მოხვდეს კამერუნის ვულკანურ ხაზში. უდავოდ, ეს კუნძულების წყება და კონტინენტური ხაზია ოკუს მთიანეთში. ასაკობრივი მსგავსების და შემადგენლობის საფუძველზე მასში ზოგჯერ ასევე შეჰყავთ ნგაუნდერეს პლატო კამერუნში, ბიუს პლატო ნიგერიაში, მდინარე ბენუეს იოლის შესართავის ჩრდილოეთი და მდინარე ბენუეს დასავლეთით მდებარე ჯოსის პლატო.

კამერუნის ხაზი შუაზე ჰყოფს კუთხეს, სადაც აფრიკის სანაპიროს აქვს 90°-იანი კუთხე და სამხრეთისკენ მიმართულ კონგოს კრატონს გამოჰყოფს დასავლეთისკენ მიმართულ დასავლეთ აფრიკის ფილაქანისაგან. სანაპირო ზოლი დაახლოებით შეესაბამება ბრაზილიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ბორბორემის პლატოს სანაპიროს, რომელმაც აფრიკის ამ ნაწილიდან გამოყოფა დაიწყო დაახლოებით 115 მილიონი წლის წინ.

სუდანიდან კამერუნის სანაპიროებისაკენ მიმართული ცენტრალური აფრიკის გადაადგილების ზონა მდებარეობს კამერუნის ხაზის კონტინენტალური ნაწილის ქვეშ. სამხრეთ-დასავლეთიდან ის შემოსაზღვრულია ფუნბანის გადაადგილების ზონით, რომელიც ცარცულ პერიოდში აქტიური იყო სამხრეთი ატლანტის ოკეანის შექმნამდე და შექმნის დროსაც. დღეს გეოლოგები ფუნბანის გადაადგილების ზონის წარმოშობას აიგივებენ ბრაზილიაში მდებარე პერნამბუკუს ნასხლეტთან.

სქოლიო
------

1. 1 2  Burke 2001. sfn error: no target: CITEREFBurke2001 (help)
2. ↑  Foulger 2010, pp. 1ff. sfn error: no target: CITEREFFoulger2010 (help)
3. ↑  Marzoli et al. 1999. sfn error: no target: CITEREFMarzoliPiccirilloRenneBellieni1999 (help)
**სავაჭრო ხიდი** (რუს. Торговый мост) — საავტომობილო და საფეხმავლო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, საადმირალოს რაიონში. კრიუკოვის არხზე. აკავშირებს კოლომენსკისა და ყაზანის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა - 24 მეტრი, სიგანე - 10,5 მ.

მდებარეობა
----------

ხიდი აკავშირებს თეატრალურ მოედანსა და გამომცემელთა კავშირის ქუჩას. 

ხიდთან ახლოს მდებარეობს მარიინსკის თეატრი.

დინების ზემოთში მდებარეობს კაშინის ხიდი, ხოლო ქვემოთ დეკაბრისტების ხიდი. 

უახლოესი მეტროსადგურებია „სადოვაია", „სენის მეოდანი" და „სპასკაია".

სახელწოდება
-----------

ხიდის სახელწოდება მომდინარეობს გამომცემელთა კავშირის ქუჩის ძველი სახელწოდებიდან — სავაჭრო. გაზეთ „სანქტ-პეტერბურგის უწყებანში" 1797 წელს ფიქსირდება სახელეოდება „შუა ხიდი", ხოლო 1798 წელს უკვე გვხვდება სახელწოდება სავაჭრო, იმდროინდელი ქუჩის სახელი.

ისტორია
-------

სავაჭრო ხიდის მშენებლობა მიმდინარეობა 1783-1785 წლებში კრიუკვის არხზე მდებარე ხიდების ტიპური პროექტის მიხედვით. იგი იყო ხის და სამმალიანი, ცენტრალური მალა კი იხსნებოდა. პროექტის ავტორი უცნობია, სამშენებლო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ნიკოლაი ეგოროვი. 1805-1810 წლებში გასახსნელი მალა შეცვალეს ხის ქვესაბჯენებით. 1868 წელს კი მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი.

1890-იანი წლებისათვის ხიდი არადამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. 1896 წლიდან მოყოლებული ქალაქის მთავრობამ არაერთხელ გაუგზავნა დუმას სავაჭრო ხიდის კაპიტალური რეაბილიტაციის მოთხოვნები. 1905 წელს ეგვიპტის ხიდის ჩამოქცევის შემდეგ ქალაქის საბჭომ გამოყო თანხები ხიდის რემონტისათვის. 1905 წლის ზაფხულში ხის ხიდი შეცვალეს მეტალის საყრდენებით. მშენებლობაზე ტექნიკურ მეთვალყურეობას ახორციელებდა ინჟინერი პ. ა. ლიხაჩიოვი. 

1960-1961 წლებში მიმდინარეობდა ხიდის კაპიტალური რემონტი არქიტექტორ ალექსანდრე როტაჩის და ინჟნერ ა. დ. გუცაიტის პროექტის მიხედვით.

ლიტერატურა
----------

* Новиков Ю. В. Мосты и набережные Ленинграда / Сост. П. П. Степнов. — Л.: Лениздат, 1991. — 320 с.
* Тумилович Е. В. Алтунин С. Е. Мосты и набережные Ленинграда. Альбом. — М.: Издательство Министерства Коммунального Хозяйства РСФСР, 1963. — 298 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Торговый мост //СПб ГБУ «Мостотрест»
* დაარქივებული 2015-12-23 საიტზე Wayback Machine.  Торговый мост // Энциклопедия Санкт-Петербург

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კრიუკოვის არხის ხიდები |
| --- |
|  |
| 
* მოსაზღვრე ხიდი
* სტარო-ნიკოლსკის ხიდი
* კაშინის ხიდი
* სავაჭრო ხიდი
* დეკაბრისტების ხიდი
* მატვეევის ხიდი
 |

 |
ჩუტყვავილას გამონაყარი
**ჩუტყვავილა** — ბავშვთა ასაკის მწვავე ვირუსული დაავადება. ავადმყოფი ადამიანი ვირუსს გამოყოფს ხველის, ცემინების დროს და დაავადების დაწყებიდან 9-10 დღის განმავლობაში ინფექციის წყაროს წარმოადგენს. ვირუსი გარემოში უმალვე იღუპება, ამიტომ ავადმყოფის ნივთებით და მესამე პირით ინფექცია არ ვრცელდება. ჩუტყვავილას გადატანის შემდეგ ყალიბდება მყარი იმუნიტეტი და განმეორებითი დაავადების შემთხვევები არ გვხვდება.

ფარული პერიოდი 13-14 დღეა. დაავადება იწყება ტემპერატურის მომატებით 37,5-38 გრადუსამდე, მადის დაქვეითებით, საერთო მოდუნებით. პირველ დღესვე კანზე ჩნდება კვანძოვანი გამონაყარი, რომელიც ძლიერ სწრაფად სითხით სავსე ბუშტუკებად იქცევა. შემდეგ სითხე შეიმღვრევა და ზოგჯერ ჩირქდება კიდეც. საბოლოოდ კი შრება და ქერქად გადაიქცევა. გამონაყარი ძირითადად პირსახიდან და გულმკერდიდან იწყება, შემდეგ თავის თმიან ნაწილებშიც ჩნდება. ყოველ ახალ გამონაყარზე ტემპერატურა მატულობს და ავადმყოფის მდგომარეობაც უარესდება. ჩუტყვავილა ძირითადად მსუბუქად მიმდინარეობს და 10-12 დღეში სრული განკურნებით მთავრდება.

იშვიათად შეიძლება ჩუტყვავილამ მძიმე მიმდინარეობა მიიღოს. სხეულის ტემპერატურა 39 გრადუსამდე აღწევს, გამონაყარი უხვია, დაჩირქება ინტენსიური, ზოგჯერ გამონაყარის ელემენტებში სისხლიც ჩაიქცევა ხოლმე. იშვიათია გართულება ფილტვების, შუა ყურისა და ტვინის ანთებით. ჩუტყვავილას მსუბუქი ფორმა წამლებით მკურნალობას არ მოითხოვს, მაგრამ საჭიროა წოლითი რეჟიმი, კანის, ხელებისა და ფრჩხილების სისუფთავე, პირის ღრუს გამოვლება სოდიანი წყლით. გართულებული, მძიმე ფორმები საჭიროებს მკურნალობას საავადმყოფოს პირობებში.

ავადმყოფი ბინის პირობებში გამოცალკევებული უნდა იყოს 9 დღის განმავლობაში. კონტაქტში მყოფი ბავშვები, რომელთაც წინათ არ მოუხდიათ ჩუტყვავილა, ინფეციის შესაძლო წყაროს წარმოადგენენ. ამიტომ ამ პერიოდში ისინი 21 დღის განმავლობაში არ დაიშვებიან დაწესებულებებში. ამ ვირუსმა 10000 ობით ბავშვი მოკლა ამიტომ უფრტხილდით

ლიტერატურა
----------

* *ბოცვაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 171.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჩუტყვავილა***
**სავაი** (ინგლ. Savai'i) — ორიდან ერთი დიდი კუნძული, რომელიც შედის სამოას შემადგენლობაში (წყნარი ოკეანის სამხრეთი ნაწილი).

გეოგრაფია
---------

კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 70 კმ-ს, სიგანე — 40 კმ-ს. კუნძულის ფართობია — 1708 კმ². სამხრეთი სანაპირო კლდოვანია, ჩრდილოეთი — უფრო დაბლობია (აქ მდებარეობს ბუნებრივი უბე მატაატუ). კუნძულის ცენტრში მდებარეობს მოქმედი კონუსის მსგავსი ფორმის ვულკანი (უკანასკნელი ამოფრქვევა დარეგისტრირებული იყო 1911 წელს). ეს კუნძულის უმაღლესი წერტილია ზღვის დონიდან (კრატერი მუა სოფელ აოპოსთან), რომელიც აღწევს 1858 მეტრს. კუნძული დაფარულია ხშირი მცენარეულობით: ჭადრებით, ქოქოსის პალმებით, ციტრუსებით და პურის ხეებით.

ისტორია
-------

სავაი აღმოაჩინა ფრანგმა მოგზაურმა ჟან-ფრანსუა ლაპერუზმა. XIX საუკუნის ბოლოში შევიდა დასავლეთ სამოას (გერმანიის) შემადგენლობაში.

ადმინისტრაციული მოწყობა
-----------------------

სამოას ოლქები
სამოას 11 ოლქიდან კუნძულ სავაიზე მდებარეობს 6:

|  |
| --- |
| №რუკაზე | ოლქი | ადმინისტრაციული ცენტრი | ოლქის ფართობი,კმ² | ოლქის მოსახლეობა,ად. (2006) | სიმჭიდროვე,ად./კმ² |
| კუნძული **სავაი** |
| 6 | ფაასალელეაგა | საფოტულაფაი | 266 | 13 404 | 50,39 |
| 7 | გაგაემაუგა¹ | სალეაულა | 223 | 7 487 | 33,57 |
| 8 | გაგაიფომაუგა | აოპა | 365 | 4 842 | 13,27 |
| 9 | ვაისიგანო | ასაუ | 178 | 6 478 | 36,39 |
| 10 | სატუპაიტეა | გაუტავაი | 127 | 5 260 | 41,42 |
| 11 | პალაული | ვაილოა და პალაული | 523 | 9 082 | 17,37 |
|  | სულ |  | 1708 | 43 103 | 25,24 |

¹ ოლქის ნაწილი მდებარეობს კუნძულ უპოლუზე (სოფლების სალამუმუ-უტუს და ლეაუვაას ჩათვლით)

მოსახლეობა
----------

2006 წელს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 43 103 ადამიანს. ყველაზე დიდი პორტებია — სალელოლოგა და ასაუ.

სქოლიო
------

1. ↑  Population and Housing Census Report 2006. *Samoa Bureau of Statistics* (July 2008).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-03. ციტირების თარიღი: 22 January, 2010.