**ზიარეტი(ცეცხლაური)** არის სოფელი ართვინის პროვინციის შავშეთის რაიონში.

ისტორია
-------

სოფლის ქართული სახელწოდებაა ცეცხლაური. ერთი მოსაზრებით, ამ სოფელს ცეცხლაური ჰქვია რადგან აქ ძველათ ცეცხლაურები/ცეცხლაძეები ცხოვრობდნენ.  საქართველოში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტიში არსებობს სოფელი იმავე სახელწოდებით. 

ცეცხლაური თურქულში სხვადასხვა მართლწერით შევიდა, როგორებიცაა სეშლაური, სისლაური, სესლაური. ფაქტობრივად, 1835 წლით დათარიღებულ მოსახლეობის წიგნში ცეცხლაური როგორც სისლაური (سیسلاوور) 1927 წლის ოსმალეთის წყაროში ართვინის პროვინციაზე.   რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ (1877-1878 წწ.) რუსებმა, რომლებმაც აიღეს შავშეთის მხარე, დაარეგისტრირეს სოფელი ცეცხლაურად (Цецхлаур) მისი ქართული სახელის შესაბამისად.  ქართველმა ისტორიკოსმა ზაქარია ჭიჭინაძემ, რომელიც 1890-იანი წლების დასაწყისში ეწვია მაჰმადიან ქართველებით დასახლებულ რეგიონს, სოფლი ცეცხლაურად აქვს აღნუსხული. 

ცეცხლაური მდებარეობს შავშეთში, საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთის ისტორიული ნაწილში. შავშეთის მხარე წერილობით წყაროებში პირველად VIII საუკუნეშია მოხსენიებული. თუმცა, სოფელ წყალსიმერის გათხრებისას ბრინჯაოს ხანის ცულების აღმოჩენა ცხადყოფს, რომ ეს ტერიტორია დიდი ხნის განმავლობაში ნამოსახლარობას წარმოადგენდა. ოსმალებმა ეს ტერიტორია ქართველებს XVI საუკუნის შუა ხანებში წაართვეს. შემდგომ პერიოდში შავშეთის რაიონი დარჩა ჩილდირის პროვინციის საზღვრებში.

ცეცხლაური 1835 წელს მოსახლეობის განსაზღვრისას შავშეთის (სათლელის) სანჯაყის ერთ-ერთი სოფელი იყო, რომელიც ოსმალეთის ადმინისტრაციამ გადასახადების აკრეფისა და გაწვევის მიზნით განახორციელა. აღნიშნული მოსახლეობის წიგნის მიხედვით სოფელში 26 კომლში 78 კაცი ცხოვრობდა. ოსმალეთის ადმინისტრაცია ტრადიციულად მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობას აღრიცხავდა. ამიტომაც სოფლის მთლიანი მოსახლეობის საპოვნელად საჭიროა იმდენი ქალის დამატება, რამდენიც მამაკაცია. შედეგად ირკვევა, რომ ცეცხლაურის მოსახლეობა 156 კაცისაგან შედგებოდა. იმ დროს სოფლის მოსახლეობა მუსლიმებისაგან შედგებოდა. 

ოსმალეთის იმერიაში დიდი ხნის განმავლობაში ყოფნის შემდეგ, ცეცხლაური რუსეთის ხელში გადავიდა, როდესაც ოსმალები დამარცხდნენ 1877-1878 წლებში ოსმალეთ-რუსეთის ომში. რუსეთის მმართველობის დროს ართვინის სანჯაკი ( *ოკრუგი* ) ექვემდებარებოდა შავშატ-იმერჰევის კაზას ( *უჩასტოკი* ). ეს იყო ამ რაიონის დაბა ანკლიის ( *сельское общество* : სოფლის თემი) 11 სოფლიდან ერთ-ერთი. 1886 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 127 კაცი. მთელი მოსახლეობა თურქებად იყო აღრიცხული. თუმცა სოფელში ისეთი ადგილების სახელებია, როგორიცაა თეთრიეთი (თეთრიეთი), მოჰოლა (მოხოლა), ნაკორანგელი (ნაყორანგელი), ნალექი (ნალექი), გილგილაური (გილგილაური), სირალიათი (სირამლიათი), სატიბი (სათიბი), ჩაჰარვა (ჭახარვა), ცვარი (ჯვარი) .ეს მიუთითებს იმაზე , რომ ეს ქართული დასახლებაა. 

ცეცხლაური პირველი მსოფლიო ომის ბოლოს რუსეთის მმართველობის დამთავრების შემდეგ გარკვეული დროის განმავლობაში დარჩა დამოუკიდებელი საქართველოს საზღვრებში. 1921 წელს, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის დროს, ანკარის მთავრობამ საქართველოს მთავრობას ულტიმატუმი წაუყენა ართვინისა და არტაანის რეგიონების ევაკუაციის შესახებ. მას შემდეგ, რაც საქართველოს ხელისუფლება ამ ორი რეგიონიდან გამოვიდა, სოფელი ცეცხლაური დე ფაქტო თურქეთს შეუერთდა. 1921 წლის 16 მარტს საბჭოთა რუსეთსა და ანკარის მთავრობას შორის ხელმოწერილი მოსკოვის შეთანხმების თანახმად, სოფელი თურქეთს დარჩა. 

ცეცხლაური 1922 წელს ართვინის ლივაში მოსახლეობის დადგენისას დაფიქსირდა როგორც "სესლავური". იმ დროს ეს იყო სოფელი ართვინ ლივის ოლქის შავშეთის ცენტრალურ ქალაქში და მისი მოსახლეობა შედგებოდა 242 კაცისგან, რომლებიც ცხოვრობდნენ 42 კომლში. ამ განსაზღვრებაში სოფლის მთელი მოსახლეობა „თურქულად" იწერება.

1. ↑  Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, *XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları* (Gürcüce), 2019, Tiflis, s. 9
2. ↑  "დაბა ოჩხამურის ადმინისტრაციული ერთეული" (Oçhamuri Kasabasının İdari Birimleri)
3. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
4. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-06. ციტირების თარიღი: 2022-10-29.
5. 1 2  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
6. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
7. ↑  შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები **url** და **title** აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
8. ↑  Mustafa Kemal Atatürk, *Nutuk*, İstanbul, 1934, 3 cilt, II. cilt s. 41.