recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ნიკიას ზავი** — სამშვიდობო ხელშეკრულება სპარტას და ათენს შორის. ზავის შედეგად დასრულდა პელოპონესის ომის პირველი ეტაპი - არქიდამეს ომი.

ძვ. წ. 421 წლისათვის ორივე მებრძოლმა მხარემ (დელოსის კავშირი და პელოპონესის კავშირი) ამოწურა თავისი ძალები დამქანცველ ათწლიან ომში. ორივე კავშირი გამარჯვების მოლოდინში დამარცხებებს ითმენდა, მაგრამ ძირეული გარდატეხა ომში, რომელშიც დაუძლურდა ორივე მხარე, არ მომხდარა. ამფიპოლისის ბრძოლაში ომის მომხრეების, ათენელი კლეონისა და სპარტელი ბრასიდას სიკვდილმა ორივე პოლისში მშვიდობის მომხრეთა გავლენა გააძლიერა. 

სამშვიდობო ზავის ინიციატორები იყვნენ სპარტის მეფე პლისტოანაქტი და ათენელი სახელმწიფო მოღვაწე და სარდალი ნიკია. მოლაპარაკებები დაიწყო ძვ. წ. 421 წლის ზამთარში. დიდი სჯა-ბაასისა და პრეტენზიების წაყენების შემდეგ მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ომში დაპყრობილი ყველა ტერიტორია დაებრუნებინათ.

ნიკიას ზავმა ვერ დაძლია ის წინააღმდეგობები, რომელმაც ომს დასაბამი მისცა. ზავის მოქმედება გაგრძელდა სულ 6 წელი. ამის შემდეგ დაიწყო სამხედრო მოქმედებები, რომლშიც კვლავ ჩაერთნენ ათენიც და სპარტაც.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკიას ზავის ტქსტი დაარქივებული 2010-02-18 საიტზე Wayback Machine.
წმინდა სოფიას ეკლესია ნიკეაში
**ნიკეა** (ბერძ. Νίκαια, თურქ. İznik) — ძველი ბერძნული და ბიზანტიური ქალაქი მცირე აზიაში. დღეს იზნიქი, ქალაქი და რაიონი თურქეთის ბურსას პროვინციაში. ქალაქი მდებარეობს იზნიქის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ბიზანტიური ციხესიმაგრის კედლები. 1922 წლამდე ქალაქში შემონახული იყო მოზაიკით მორთული მიძინების ეკლესია, მცირე აზიაში ბიზანტიური ხელოვნების ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუში. 1922 წელს დანგრეულ იქნა თურქეთის ხელისუფლების მიერ.

ქალაქის ისტორია
---------------

ქალაქის დაარსების ზუსტი თარიღი უცნობია. თავდაპირველი ქალაქი, რომელიც **ანკორეს**, ან **ჰელიკორეს** სახელით იყო ცნობილი, დაანგრიეს მიზიელებმა. ძვ. წ. 316 წელს აღადგინა ანტიგონე I ცალთვალამ და თავის პატივსაცემად უწოდა **ანტიგონია** (ბერძ. Αντιγόνεια). ძვ. წ. 301 წელს ქალაქი გადავიდა თრაკიის მეფის, ლისიმაქეს ხელში, რომელსაც მან თავისი ცოლის, ნიკეას პატივსაცემად ნიკეა უწოდა.

ქალაქმა დიდი როლი ითამაშა ქრისტიანობის განვითარებაში. მასში ჩატარდა ორი მსოფლიო საეკლესიო კრება:

* 325 წელს — ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება
* 787 წელს — ნიკეის მეორე საეკლესიო კრება

შუა საუკუნეების ნიკეის კარიბჭე.
1078 წელს ქალაქი გადავიდა თურქი სელჯუკების ხელში. 1097 წლის ჯვაროსნებისა და ბიზანტიელების ალყის შემდეგ, ქალაქი კვლავ ბიზანტილებების ხელში დაბურნდა (1330 წლამდე).

1204—1261 წლებში ქალაქი ნიკეის იმპერიის დედაქალაქია.

დაახლოებით 1330 წელს ქალაქი დაიპყრეს თურქებმა და შევიდა ოსმანთა იმპერიის შემადგენლობაში. იმ დროიდან ქალაქი ატარებს თავის ამჟამინდელ სახელწოდებას – იზნიქი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Smith, William (editor); *Dictionary of Greek and Roman Geography*, "Nicaea", ლონდონი, (1854)
* Hazlitt, Classical Gazetteer, "Nicæa"
* T. Bekker-Nielsen, *Urban Life and Local Politics in Roman Bithynia: The Small World of Dion Chrysostomos* აართუსი, 2008.
* Pictures of the city and many examples of the pottery it is famous for
* Pictures from an Istanbul museum where masterpieces of İznik "pottery" are on display
* Golyaka Village, Bursa დაარქივებული 2021-06-16 საიტზე Wayback Machine.
* İznik photos with descriptions დაარქივებული 2011-01-03 საიტზე Wayback Machine.
* The Enchanted Forest of Iznik დაარქივებული 2010-06-18 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნოდარ გიორგაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნოდარ ვარლამის ძე გიორგაძე** (დ. 5 მაისი, 1941, თბილისი — გ. 15 ივლისი, 2009, იქვე) — ქართველი უროლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (2001).

ბიოგრაფია
---------

1964 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სახელმწიფო პედიატრიის ინსტიტუტი; 1969–1972 წლებში მუშაობდა თბილისის ბავშვთა №5 საავადმყოფოს უროლოგად, 1972–1989 წლებში — უროლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბავშვთა განყოფილების მეცნიერ-თანამშრომლად; 1994 წლიდან იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ბავშვთა ქირურგიის კათედრის პროფესორი. 2000 წელს აირჩიეს საქართველოს ბავშვთა უროლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტად და ბავშვთა ქირურგთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარედ. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ბავშვთა ქირურგიის და უროლოგიის აქტუალურ საკითხებს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* თირკმლის და შარდსაწვეთის ანომალიები ბავშვთა ასაკში, თბ. 1978;
* შარდის შეუკავებლობა ბავშვთა ასაკში, თბ. 1991;
* „მწვავე" სათესლე პარკი ბავშვებში, თბ. 2004.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 15.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნოდარ გიორგაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ადამიანი, რომელიც თავს მესიად მიიჩნევდა. თელავივი, 2010.
**იერუსალიმის სინდრომი** — განსაკუთრებით იშვიათი ფსიქიკური აშლილობის ფორმა, რომელიც განდიდების მანიის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს. 

ამ სინდრომით დაავადებული ტურისტები და მომლოცველები, რომლებიც იერუსალიმში იმყოფებიან, წარმოიდგენენ და გრძნობენ, რომ ფლობენ ღვთაებრივ და წინასწარმეტყველურ ძალას, არიან რომელიმე ბიბლიური გმირის რეინკარნაცია და მათზე დაკისრებულია სამყაროს ხსნის წინასწარმეტყველური მისია. დღესდღეობით ეს მოვლენა ფსიქოზად ითვლება და ამ სინდრომით შეპყრობილი ადამიანი ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში გადაყვანას ექვემდებარება. 

ამ სინდრომის განსაკუთრებულობა ის არის, რომ ტურისტები და მომლოცველები, რომლებიც ამ სინდრომით არიან შეპყრობილი, როდესაც იერუსალიმში მოხვდებიან, ქალაქის მოედნებსა და წმინდა ადგილებში ისე იქცევიან, თითქოს ღვთაებრივ ძალას ფლობენ. თეატრალურობა, რომელიც მათი ქცევისთვისაა დამახასიათებელი, გარშემომყოფთა ყურადღებას იპყრობს. ხანდახან მათი ქცევა უკიდურესობამდე მიდის და საფრთხეს წარმოადგენს საკუთარი თავისთვისაც და გარშემომყოფთათვისაც და ამ დროს აუცილებელი ხდება იძულებითი ჰოსპიტალიზაცია. დაავადებულთა შორის შეიმჩნევიან როგორც ებრაელები, ასევე ქრისტიანები, რომელთაც დიდხანს ნანატრი შეხვედრა წმინდა ადგილებთან საგრძნობლად უუარესებს მდგომარეობას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სტოკჰოლმის სინდრომი
* პარიზის სინდრომი
* ლიმას სინდრომი
* სტენდალის სინდრომი

ლიტერატურა
----------

* Kalian, M.; Witztum, E. "Facing a Holy Space: Psychiatric hospitalization of tourists in Jerusalem". In: Kedar, Z.B.; Werblowsky, R.J. Eds.: *Sacred Space: Shrine, City, Land*. MacMillan and The Israel Academy of Sciences and Humanities, 1998.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ა. გრიცმანი. იერუსალიმის სინდრომი დაარქივებული 2010-03-23 საიტზე Wayback Machine.  // «Вестник», № 24(283), 20 ნოემბერი 2001 წ.
**ვაუ-ენ-ნამუსი** (არაბ. واو الناموس) — ვულკანი სამხრეთ ლიბიაში, ფეცანის რეგიონში. მდებარეობს საჰარის გეოგრაფიული ცენტრის სიახლოვეს. პლეისტოცენური ან ჰოლოცენური ასაკისაა. აქვს 100 მ სიღრმისა და 4 კმ სიგანის კალდერა, რომელიც გარშემორტყმულია ტეფრით. ვაუ-ენ-ნამუსის კალდერის ჩრდილო-დასავლეთით 5 კმ-ში გაწოლილია პატარა კრატერი. საკუთრივ კალდერა შეიცავს შლაკურ კონუსს, რომელიც ფრეატომაგმატური მასალისაგან შედგება. კალდერის ირგვლივ 10-20 კმ-ზე ვრცელდება ბაზალტური ტეფრით აგებული ტერიტორია, რომელიც კარგად ჩანს კოსმოსიდან. კალდერაში გვხვდება 3 პატარა მარილიანი ტბა, წყალსატევები და მცენარეულობა. ტბების საერთო ფართობია 0,3 კმ². უდიდესი ტბის ზედაპირის ფართობია 0,146 კმ², ხოლო სიღრმე 12,5 მ. უღრმესი წყალსატევის სიღრმე 15-16 მ აღწევს. წყალსატევების სიმაღლე ზღვის დონიდან 434 მ-მდეა. ზოგიერთი ტბა შრება. ტბები იკვებებიან მტკნარწყლიანი წყაროებით. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ვაუ-ენ-ნამუსი იზოლირებული ვულკანია. ადგილობრივი ტურისტული ობიექტია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა დაარქივებული 2009-07-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიბიის დროშა ლიბიის მთები |
| --- |
|  |
| 
* არქენუ
* ბეთე
* ვაუ-ენ-ნამუსი
* ნაფუსა
* ტადრარტ-აკაკუსი
* ტიბესტი
* ჯებელ-ახდარი
* ჯებელ-უვეინატი
* ჯებელ-შერიფი
* ჰარუჯი
 |

 |
**ნოდარ ვარლამის ძე გურეშიძე** (დ. 10 მარტი, 1927, სოფ. მარანი, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი, — გ. 30 ოქტომბერი, 2004, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1950). იყო მარჯანიშვილის თეატრის დირექტორი (1966-1967), საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივანი (1971-1973), მწერალთა კავშირის ლიტერატურული ფონდის დირექტორი (1987–1989), საქართველოს საავტორო უფლებათა სახელმწიფო სააგენტოს თავმჯდომარე (1989–2001), საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის გენერალური დირექტორის მოადგილე (2001-2003). ლექსებს აქვეყნებდა 1946 წლიდან. გურეშიძე ავტორია პოეტური კრებულებისა: „ჩემი გაზაფხული" (1955), „შინ და გარეთ" (1959), „მიწა და ვარსკვლავები" (1962), „ლექსები" (1965, 1967, 1974, 1984), „გუშინ, დღეს, ხვალ" (1974), „გზა" (1985), „სამადლობელი" (1986), „კი და არა" (1989) და სხვ.; პროზაული ნაწარმოებებისა: „მეგობრობის თვალით" (1956), „დღეები და ქალაქები" (1964). თარგმნა უცხოელ ავტორთა ნაწარმოებები, მ. შ. უნგრელი მწერლის იმრე მადაჩის დრამატული პოემა „ადამიანის ტრაგედია" (1984). მისი ლექსები თარგმნილია უცხოურ ენებზე. 1985 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 215.
**იდეოლოგია** (ბერძ. ιδεολογία < ιδεα — „იდეა";  λογος — „სიტყვა", „მოძღვრება") — იდეების, შეხედულებების ერთობლიობა, რომელიც ადამიანების გარკვეულ ჯგუფში (მაგალითად სახელმწიფოში) მიღებულ ნორმად, სახელმძღვანელო იდეებად არის აღიარებული, ან შეიძლება იყოს აღიარებული.

გარკვეული კლასის, პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი ჯგუფის და ა.შ. იდეათა, შეხედულებათა სისტემა, რომელიც ვლინდება საზოგადოებრივი ცნობიერების სხვადასხვა ფორმაში — ფილოსოფიაში, პოლიტიკაში, სამართალში, ხელოვნებაში და ა. შ.

იდეოლოგიის ცნება საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ პერიოდში შეიქმნა. ვინაიდან საფრანგეთის რევოლუციამ ეკლესია სახელმწიფოსაგან გამოყო და უარყო პოლიტიკის რელიგიურ იდეებზე დამყარების ტრადიცია, საჭირო გახდა რელიგია შეცვლილიყო რაღაც სხვა მოძღვრებით, რომელიც იმავე ფუნქციას შეასრულებდა, ოღონდ, ახალი დროების შესაფერისად და ორიენტირებული იქნებოდა რაციონალობაზე, მეცნიერებაზე (სიტყვის მეორე ნაწილი — ლოგია — სწორედ ამაზე მიანიშნებს).

შემდგომში სიტყვა „იდეოლოგია" სხვადასხვა აზრით იხმარებოდა, მაგრამ უპირატესად იგი მაინც სხვადასხვა პოლიტიკური პროგრამის ფილოსოფიური წინამძღვრების ერთობლიობას აღნიშნავს, ანუ მასში ძირითადად იგულისხმება სამი ელემენტი: 

1. გარკვეული ზოგადი წარმოდგენა სამყაროზე, რეალობაზე (არსებითად, ცხადია, სოციალურ რეალობაზე - ადამიანთა საზოგადოებაზე);
2. ღირებულებით წარმოდგენათა ერთობლიობა, ე. ი. შეხედულებები იმაზე, თუ რა ღირებულებებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა სოციალური სისტემის აგებისას (პიროვნების თავისუფლება, თანასწორობა, ტრადიციების დაცვა და ა.შ.);
3. პრაქტიკული მოქმედების პრინციპი, რასაც უშუალოდ ემყარება პოლიტიკური პროგრამები (ე.ი. წარმოდგენები იმაზე, თუ როგორ უნდა განხორციელდეს უპირატესად მიჩნეული ღირებულებები სოციალურ რეალობაში). იდეალურ შემთხვევაში, პოლიტიკური პარტია სხვა არა უნდა იყოს რა, თუ არა გარკვეული იდეოლოგიით გაერთიანებულ ადამიანთა ერთობლიობა.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იდეოლოგია — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
**იდა** (პოლ. Ida) — 2013 წლის პოლონური დრამატული ფილმი. ფილმმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ობოლმა ანამ ბავშვობა მონასტერში გაატარა. სანამ მონაზვნად აღიკვეცება, წინამძღვარი მას ავალებს შეხვდეს თავის ერთადერთ ნათესავს — დეიდა ვანდას. მისგან ანა გაიგებს, რომ ის ებრაელია და იდა ლებენშტაინი ჰქვია. ორივე ერთად გადაწყვეტს მოინახულონ იდას მშობლების საფლავი. იდა გზაში გაიცნობს ბიჭს. რდესაც იდა მონასტერში დაბრუნდება, ქრისტეს ქანდაკებასთან მივა და ეტყვის ,,მაპატიე, მე მზად არ ვარ". ყველა აღიკვეცება მონაზვნად, მაგრამ იდა არა. იდა ბრუნდება ბიჭთან, პირველად მოწევს სიგარეტს, დალევს ალკოჰოლს, პირველად იცეკვებს, პირველად აკოცებს და ექნება სექსი. როდესაც ბიჭს სძინავს, იდა ტოვებს მას, იცმევს ისევ მონაზვნის კაბას და ბრუნდება მონასტერში.

როლებში
-------

* აგატა ჩებუხოვსკა — იდა
* აგატა კულეშა — ვანდა
* ჯოანა კულიგი — მომღერალი ქალი
* დავიდ ოგროდნიკი — საქსოფონისტი
* ადამ შკისკოვსკი — ფელიქს სკიბა
* ერჟი ტრელია — შიმონ სკიბა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* 

* „Ida" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* „Ida" — Box Office Mojo-ზე
* 

* „Ida" — Rotten Tomatoes
* „Ida" — Metacritic-ზე
**ნიკიტა მაღალაშვილი** (დ. 8 თებერვალი, 1912, სანკტ-პეტერბურგი — გ. 26 დეკემბერი, 1992) — ქართველი მუსიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

ნიკიტა მაღალაშვილი თავად დიმიტრი მაღალაშვილის ოჯახში. პირველი ვინც შეამჩნია მისი განსაკუთრებული მუსიკალური ნიჭი იყო რუსი პიანისტი ა. ზილოტი, რომელმაც ჩაუტარა კიდეც რამდენიმე გაკვეთილი. 1918 წელს ნიკიტა მაღალაშვილმა ოჯახთან ერთად დატოვა რუსეთი და საცხოვრებლად ჯერ ფინეთში, შემდეგ კი საფრანგეთში გადავიდა. იქ შეიმოკლა გვარი, ევროპული მსმენელისთვის უფრო ადვილად გასაგები რომ ყოფილიყო. სწავლობდა პარიზის კონსერვატორიაში, ისიდორ ფილიპთან. 17 წლისამ კონსერვატორია დაამთავრა და დატვირთული საკონცერტო ცხოვრება დაიწყო. მისმა დებიუტმა მორის რაველის მაღალი შეფასება დაიმსახურა: „მაღალოვის სახით დაიბადა უაღრესად ნიჭიერი, გამორჩეული მუსიკოსი", – წერდა იგი. კომპოზიტორის ეს სიტყვები დაადასტურა პიანისტის შემდგომმა მუსიკალურმა მოღვაწეობამ.

მეოცე საუკუნის 30–იანი წლების მეორე ნახევრიდან ნიკიტა მაღალოვის საკონცერტო ტურნეები გაფართოვდა და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მის შემოქმედებას უკვე მთელ მსოფლიოში იცნობდნენ. 1939 წელს ცოლ–შვილთან ერთად შვეიცარიაში გადასახლდა და სიკვდილამდე იქ ცხოვრობდა, თუმცა რამდენიმე წელი ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაატარა. 1956 წლიდან შვეიცარიის მოქალაქეა.

ნიკიტა მაღალოვი ითვლება შოპენის ყველა დროის ერთ–ერთ საუკეთესო შემსრულებლად. მას უყვარდა ხაზგასმა, რომ მისი მასწავლებელი ისიდორ ფილიპი თავის მხრივ იყო შოპენის შეგირდის ჯორჯ მატისის მოწაფე. მაღალოვმა ისტორიაში პირველმა ჩაწერა შოპენის ყველა საფორტეპიანო ნაწარმოები, მათ შორის ნაკლებად ცნობილი პიესები: „პაგანინის სუვენირი", „ფუგა ლა მინორი" და „ფურცელი ალბომიდან". იგი უკრავდა, ასევე, მოცარტს, ბეთჰოვენს, შუმანს, ლისტს, სტრავინსკის. შეუდარებელი იყო მენდელსონის მისეული ინტერპრეტაცია. გამოდიოდა ანსამბლში კლარა ხასკილთან და იოჟეფ სიგეტთან ერთად. თავის თავს ძველებური ყაიდის პიანისტს უწოდებდა.

1949 წლიდან ნიკიტა მაღალოვი ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას შვეიცარიაში, აგრეთვე იტალიასა და საფრანგეთში. მეგობრის, დინუ ლიპატის გარდაცვალების შემდეგ, ჟენევის კონსერვატორიაში გაუძღვა მის საფორტეპიანო მასტერ–კლასს, სადაც ასწავლიდა 1960 წლამდე. მისი მოწაფეები იყვნენ პიანისტები: მარტა არგერიხი, მარია ტიპო, ინგრიდ ხებლერი, ემილ ნაუმოვი, ვალერი სიგალაევიჩი, ვენსან კოკი, ორღანისტი ლიონელ როგი და სხვები. ნიკიტა მაღალოვის დაკვრის მანერა გარკვეულწილად შეიცვალა ხანდაზმულობის წლებში – გახდა უფრო მგზნებარე და ემოციური. მისი მეგობრები იყვნენე მორის რაველი და სერგეი პროკოფიევი. ეს უკანასკნელი მისი მშობლების მეგობარიც იყო და შემოქმედების დასაწყისში პიანისტი მის საგრძნობ გავლენას განიცდიდა. ნიკიტა მაღალოვი დაქორწინებული იყო ირენა სიგეტზე. ჰყავდათ ქალიშვილი - ვანდა. პიანისტი გარდაიცვალა 80 წლის ასაკში, 1992 წლის 26 დეკემბერს, შვეიცარიის ფრანგულენოვან ნაწილში, ქალაქ ვევეში.

ლიტერატურა
----------

* მაღალაშვილი ნიკიტა // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012. გვ.129.
* ქუთათელაძე, ზურაბ. ნიკიტა მაღალოვი (1912-1992): ცნობილი პიანისტი // ქართული გენი უცხოტომელთა სამსახურში: 100 რჩეული ბიოგრაფია / ზ. ქუთათელაძე. თბ. 2011. გვ.113

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ნიკიტა მაღალაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნაყოფიერება** — ცხოველთა ევოლუციის პროცესში ჩამოყალიბებული ყოველი სახეობისათვის დამახასიათებელი უნარი ნამატის მოცემისა, რაც ნორმალურ პირობებში ბუნებრივი სიკვდილიანობის კომპენსაციას ახდენს. სხვადასხვა სახეობისათვის გამრავლების სხვადასხვა ტიპია დამახასიათებელი. მონოციკლური ცხოველები სიცოცხლეში ერთხელ მრავლდებიან და მრავალრიცხოვან შთამომავლობას იძლევიან, ხოლო პოლიციკლური ცხოველები - რამდენიმე თაობას და ნაკლებნაყოფიერი არიან. ხანგრძლივად მცხოვრები ცხოველები 1-2 ნაშიერს შობენ და ისიც არა ყოველ წელს. ხანმოკლედ მცხოვრები ცხოველები წელიწადში რამდენიმეჯერ მრავლდებიან. ნაყოფიერება ცვალებადობს ასაკის, სეზონის, წლის, საკვებით უზრუნველყოფის, კლიმატური პირობებისა და სხვა ფაქტორების შესაბამისად.

ნაყოფიერება დამახასიათებელია სასოფლო-სამეურნეო ცხოველებისთვისაც, მაგ. ფური და ფაშატი ერთნაყოფიანი ცხოველებია (ფურს ტყუპი უჩნდება შემთხვევათა 1-3%-ში, ხოლო ფაშატს 1-1,5%-ში; რეგისტრირებულია ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც ფურმა მოიგი 3-7 ხბოხოლო ფაშატმა 4 კვიცი); ღორი, იმის მიხედვით, თუ რა ჯიშისაა, ერთ დაყრაზე საშუალოდ 6-12 გოჭს შობს (განსაკუთრებით ნაყოფიერები - 17-20, ზოგჯერ 30-მდე); ცხვარი, ისე როგორც თხა, ჩვეულებრივ საშუალო 1-2 ბატკანს იძლევა, იმერული ცხვარი, რომანოვული, ფინური ლანდრასი და ზოგიერთი სხვა ჯიშის ცხვარი - საშუალოდ შობენ 5-6 (18-მდე) ბაჭიას; გალიური გამრავლების პირობებში მელია იძლევა - 4, სიასამური - 3, ყარსაღი - 11, წაულა - 5 ლეკვს. ცხოველთა გამრავლებისათვის ბუნებრივ-ფიზიოლოგიური შესაძლებლობათა მაქსიმალური გამოყენება მეცხოველეობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოცანესი პრობლემა და აუცილებელი პირობაა ჯოგის გაფართოებული მომრავლებისათვის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 337.
**ნორმალიზაცია** (ჩეხ. normalizace, სლოვაკ. normalizácia) — ჩეხოსლოვაკიის ისტორიაში არის პერიოდი ვარშავის ბლოკის არმიის მიერ პრაღის გაზაფხულის (1968) დარბევიდან ხავერდოვან რევოლუციამდე (1989). „ურთიერთობების ნორმალიზაციის" საჭიროებით დასაბუთდა ამ ეპოქის დასაწყისში გატარებული რეპრესიული ღონისძიებები, რაც მოიცავდა კომუნისტური პარტიის წმენდას, სამსახურებიდან გათავისუფლებას, ცენზურის გამკაცრებას, მრავალი საინტერესო და პოლიტიკური გაერთიანებისა და ორგანიზაციის გაუქმებას და სხვა. მოგვიანებით „ნორმალიზაცია" ეწოდა მთელ იმ ერას, რომლის დროსაც გრძელდებოდა აღნიშნული ღონისძიებების გატარება.

ტერმინი ნორმალიზაცია წარმოსდგება 1968 წლის 27 აგვისტოს მოსკოვის პროტოკოლიდან. პროტოკოლის ტექსტში აღნიშნულია: „ჩეხოსლოვაკიის წარმომადგენლებმა ამ დოკუმენტში დააფიქსირეს საკუთარი სურვილი მიაღწიონ ურთიერთობების ნორმალიზებას ჩვენს ქვეყანაში მარქსიზმ-ლენინიზმის საფუძველზე, განაახლონ ქვეყნის დასახული ამოცანები და მუშათა კლასის ავტორიტეტი ქვეყნის მართვაში, გარიყონ კონტრრევოლუციური ორგანიზაციები პოლიტიკური ცხოვრებიდან და განამტკიცონ საერთაშორისო კავშირები ჩეხოსლოვაკიის სოციალისტურ რესპუბლიკასა და სსრკ-ს შორის და დანარჩენ სოციალისტურ მოკავშირეებთან. (...) მოსკოვის მოლაპარაკებებში პოზიტიურ შედეგებში ჩეხოსლოვაკიის მხარიდან დიდი წვლილი შეიტანეს ლ. სვობოდამ, გ. ჰუსაკმა, ვ. ბილაკმა და სხვა ნათელი კლასობრივი ინტერნაციონალური პოზიციით დაინტერესებულმა პოლიტიკოსებმა."

ლიტერატურა
----------

* KOLÁŘ, Pavel; PULLMANN, Michal. Co byla normalizace? Studie o pozdním socialismu. Praha : Nakladatelství Lidové noviny, 2017. 224 s. ISBN 978-80-7422-560-4.
* ANDREAS, Petr. Vybírat a posuzovat. Literární kritika a interpretace v období normalizace. Příbram : Pistorius & Olšanská, 2016. 224 s. ISBN 978-80-87855-55-3.
**ვაღარშაკ არუთინიანი** (სომხ. Վաղարշակ Հարությունյան დ. 28 აპრილი, 1956) — სომხეთის თავდაცვის მინისტრი 1999 წლის 11 ივნისიდან 2000 წლის 20 მაისამდე.

ბიოგრაფია
---------

ვაღარშაკ არუთინიანი დაიბადა 1956 წლის 28 აპრილს, ახალქალაქში, საქართველოს სსრ. 1978 წელს, მან დაამთავრა კასპიის უმაღლესი სასწავლებელი. 1978–1989 წლებში, იგი იბრძოდა ავღანეთის ომში. 1991–1992 წლებში, ყარაბაღის ომის პერიოდში, არუთინიანი სომხეთის შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე იყო. 1992 წელს, იგი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი სარდლობის შტაბის უფროსის მოადგილე გახდა. 1994 წელს, არუთინიანი არჩეულ იქნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლად დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში. 1999 წელს, ვაზგენ სარქისიანის არჩევნების შედეგად პრემიერ-მინისტრად გამოცხადების შემდეგ, იგი დაბრუნდა სომხეთში და გახდა სომხეთის თავდაცვის მინისტრი. ეს თანამდებობა მან 2000 წლის 20 მაისს დატოვა. 

2002 წლის 23 ივლისს, არუთინიანი შეუერთდა ოპოზიციურ პარტიას - „რესპუბლიკა"-ს, ვაზგენ სარქისიანის ძმის, არამ სარქისიანის ლიდერობით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Interview (რუსული)
* «У США и Турции интерес один – максимальное вытеснение России из региона» დაარქივებული 2010-03-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „President Prime Minister Introduce New Ministers".

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სომხეთის თავდაცვის მინისტრები |
| --- |
|  |
| დემოკრატიული რესპუბლიკა(1918–1920) | 
დრასტამატ კანაიანი · რუბენ ტერ მინასიანი | სომხეთის დროშა |
|  |
| რესპუბლიკა (1991-დან) | 
ვაზგენ სარქისიანი · ვაზგენ მანუკიანი · სერჟ სარქისიანი · ვაზგენ სარქისიანი · ვაღარშაკ არუთინიანი · სერჟ სარქისიანი · მიქაელ არუთინიანი  · სეირან ოჰანიანი |

 |
**ნორვიჩ ტერიერი** (ინგლ. Norwich Terrier) — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში XIX საუკუნეში.

ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში, ინგლისში არსებობდა ლამაზბალნიანი პატარა ტერიერები, რომელთა წინაპარი იყო ირლანდიური ტერიერი. ნორვიჩ ტერიერი წარმოიშვა ან ამ ძაღლებისგან, ან დღეს უკვე გადაშენებული თრამპინგთონ-ტერიერისგან. ერთ-ერთი ყველაზე ციცქნა ტერიერი "დაიბადა" აღმოსავლეთ ინგლისში, ას წელზე მეტი ხნის წინ. XIX საუკუნის ბოლოს კემბრიჯის სტუდენტები მას თილისმის სახით იყენებდნენ, მაგრამ ნორვიჩის დებიუტი დამოუკიდებელი ჯიშის სახით 1935 წელს შედგა.

ნორვიჩი ტიპური ტერიერია ძლიერი ხასიათით და საკუთარი განუმეორებლობის მტკიცე რწმენით. მიუხედავად ამისა, ის კარგად ურთიერთობს ბავშვებთან (განსაკუთრებით უფროსი ასაკის) და სწრაფად იხვეჭს ოჯახის წევრების სიყვარულს. ის უფრო ადვილად იწვრთნება, ვიდრე სხვა ტერიერები და სიამოვნებით ასრულებს ყველაზე რთულ ბრძანებებს. ნორვიჩს თითქმის არ აქვს არანაირი მემკვიდრეობითი დაავადებები. ნორვიჩ ტერიერს აქვს ძლიერი უკანა ფეხები, წინა თათები ოდნა შიგნითაა მიბრუნებული, მოკლე, კომპაქქტური სხეული და ფართო მკერდი. ბალანს განსაკუთრებული მოვლა არ სჭირდება. ადვილად ეგუება სიცივეს, ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, ჟღალი შავით, ნაცრისფერი თეთრით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნორვიჩ ტერიერი***

* ნორვიჩ ტერიერი (ინგლისური)
**თელავის ერეკლე II-ის სახელობის აეროპორტი** — ადგილობრივი მნიშვნელობის აეროპორტი საქართველოს ქალაქ თელავში. ქალაქიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრითაა დაშორებული. აეროპორტი საქართველოს საავიაციო უნივერსიტეტის კუთვნილებაშია. აეროპორტის გახსნის დღეს, Piper Seneca, Cessna 152 და A-22-ის ტიპის საჰაერო ხომალდებით საჩვენებელი ფრენა გაიმართა. სულ, აეროპორტის ავიაპარკში 6 თვითმფრინავი და შვეულმფრენია. აეროპორტიდან რეგულარული რეისები 2016 წლის აპრილის მონაცემებით ჯერ არ ხორციელდება, თუმცა ადმინისტრაცია მზადაა მოთხოვნის შემთხვევაში შიდა და საერთაშორისო ჩარტერული რეისები განახორციელოს.

აეროპორტში, საავიაციო უნივერსიტეტის სტუდენტები საფრენო მომზადებას გაივლიან. აეროპორტს გააჩნია სანავიგაციო კოშკურა, მგზავრების განყოფილება და საერთო საცხოვრებელი პილოტებისა და ტექნიკური პერსონალისთვის.

სქოლიო
------

1. 1 2  В Телави открыли аэропорт «Мимино» (2016-04-25). ციტირების თარიღი: 2016-04-25.[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს დროშა საქართველოს აეროპორტები |
| --- |
|  |
| საერთაშორისო | 
* **ბათუმი**
* **თბილისი**
* **ქუთაისი**
 |  |
|  |
| ადგილობრივი | 
* ამბროლაური
* მესტია
* ნატახტარი
 |
|  |
| უმოქმედო | 
* *სოხუმი*
* *ფოთი*
* *თელავი*
 |

 |
ოლარი
**ოლარი**, *ეპიტრაქილი* *(ბერძ. επιτραχήλιον - ეპიტრაქილიონი)* — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, გულზე ჩამოსაკიდი, ორნაწილიან ფართო ლენტი, გინგილას მსგავსი. მღვდლის ოლარი დიაკვნის გინგილისაგან იმით განსხვავდება, რომ ორმაგადაა მოკეცილი, კისერზე შემოხვეული და წინიდან ორი ბოლოთი ეშვება ქვემოთ, რომლებიც ერთმანეთთან ღილებითაა დამაგრებული. ბოლოვდება ფოჩებით. ამკობენ ნაქარგი ჯვრებით და ვაზის, თევზის ან სხვა მსგავსი სიმბოლური გამოსახულებებით. იქარგება ოქროს ან ვერცხლის ძაფებით. ოლარი და საბუხარები ერთნაირი ქსოვილისაგან იკერება.

მღვდლის ოლარი დიაკვნის გინგილაზე ორმაგად აღმატებულ მადლს აღნიშნავს, რომელიც მღვდელს საიდუმლოთა აღსრულებისათვის ეძლევა. ოლარზე სულ შვიდი ჯვარი უნდა იყოს გამოსახული. თითოეულ მხარეს სამ-სამი ერთნაერი ჯვარი, რაც განასახიერებს იმ ექვს საიდუმლოს, რომელსაც აღასრულებს მღვდელი: ნათლისღება, მირონცხება, აღსარება, ზიარება, ზეთისკურთხევა და ჯვრისწერა. მეშვიდე პატარა ჯვარი კი შუაშია ანუ კისერზე, რომელიც აღნიშნავს ეპისკოპოსისგან მღვდლისთვის მიცემულ კურთხევას, ზიარების საიდუმლოს დამოუკიდებლად აღსრულებისათვის. ოლარის გარეშე მღვდელს, ისევე როგორც ეპისკოპოსს ომოფორის და დიაკვანს გინგილას გარეშე, არანაირი მსახურების აღსრულება არ შეუძლია. ოლარით შემოსვა, მადლთან ერთად, განასახიერებს ღვთისადმი მსახურების უღელში შებმასაც.

წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი ოლარზე წერს: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | ეპიტრაქელიონი არის სახე ფაკელისა, რომელიც კისერზე შემოახვიეს ქრისტეს და რომლითაც საწამებლად მიმავალ უფალს წინ ეწეოდა მღვდელთმთავარი. ეპიტრაქელიონის მარჯვენა მხარე ის ლერწამია, რომელიც მოკიცხარებმა მარჯვენა ხელში ჩაუდეს ქრისტეს. მარცხენა მხარე გულისხმობს ბეჭებით ჯვრის ტვირთვას. | "|

* ოლარიოლარი
* სერაფიმ საროველი ოქროსფერ ოლარშისერაფიმ საროველი ოქროსფერ ოლარში

ლიტერატურა
----------

* *გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი", №19 2004 წ.*
* „საეკლესიო ტერმინთა მცირე განმარტებითი ლექსიკონი"
* „ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი", თბ. 2011 წ.
* *გაზეთი „საეკლესიო სიწმინდენი", № 1, მაისი, 2000 წ.*
* „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი", თბ. 2003 წ.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მღვდელმსახურის შესამოსელი |
| --- |
|  |
| 
ანაფორა  · ბისონი  · გინგილა  · ენქერი  · კვართი  · კვერთხი  · კუნკულ-ბარტყული  · კამილავკა  · მანტია  · მიტრა  · ოლარი  · ომოფორი  · პანაღია  · საბუხარები  · საგვერდული  · სარტყელი  · სკუფია  · სტიქარი  · სქიმა  · ფილონი  · ჯვარი |  |

 |
თახვი
**თახვი** (ლათ. Castor fiber) — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. შეგუებულია წყალში და ხმელეთზე არსებობას. მისი სხეულის სიგრძე 100 სმ აღწევს, წონა - 30 კგ. აქვს მასიური სხეული, შედარებით პატარა თავი, მოკლე და მსხვილი კისერი. ყურის პატარა ნიჟარები ჩაყვინთვის დროს გასწვრივ იკეცება და ფარავს ყურის ხვრელს. თვალებიც პატარა აქვს, კუდი - ბრტყელი, 15 სმ სიგანისა, თითქმის უბეწვო, რქოვანი ფარებით დაფარული; კიდურები - მოკლე, უკანა კიდურების თითებს შორის განიერი საცურავი აპკია.

თახვი ძვირფასბეწვიანია. უმეტესობა ღია წაბლისფერია, მუქი მურა, ზოგჯერ - შავიც. ანალურ ხვრელთან მოთავსებული წყვილი ჯირკვლიდან გამოყოფს ბეწვის გასაპოხ ცხიმოვან ემულსიას. მამალს სასქესო ორგანოსთან წყვილი მუშკის ჯირკკვალი აქვს, რომელიც გამოყოფს სეკრეტს - თახვის ყაირს. ბინადრობს ტყის მდორე მდინარეებში. იკვებება რბილმერქნიანი ხეების აღმონაცენითა და ქერქით. სახლობს სოროებში. ხის ტოტებისაგან, ლომისა და მიწისაგან აშენებს 2,5 მ სიმაღლის „ფაცხებს", პატარა მდინარეებში აგებს ჯებირებს. მონოგამიური ცხოველია. მაკეობის ხანგრძლივობა 105-107 დღეა. შობს 3-4 ნაშიერს.

თახვი გავრცელებული იყო ევროპის, სამხრეთ ციმბირის დიდ ნაწილში, შუა აზიის ნაწილსა და მთელ ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში, ზოგიერთ ადგილას ნაპოვნია თახვის ძვლოვანი ნაშთები. მტაცებლური ნადირობის შედეგად თახვების რიცხვი ძლიერ შემცირდა. ამჟამად ცდილობენ მათ რეაკლიმატიზაციას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მელანიზმი

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 4, გვ. 594-595, თბ. 1979
**ნიკოლოზ (კოლია) ნიკოლოზის ძე კვერნაძე** (დ. მაისი, 1893, სამტრედია, — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი დრამატურგი, მწერალი, პოლიტიკური მოღვაწე. იყენებდა ფსევდონიმებს: „გერგესელი", „გედი".

დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის გლეხის ოჯახში. 1913 წელს გაწევრიანდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიაში. ასევე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სამტრედიის განყოფილების წევრი. 1914-1918 წლებში მუშაობდა ჭიათურაში „კავკასიური საზოგადოების" მეტაბელედ, შემდეგ — სამტრედიაში, კოოპერატივში. 1916-1917 წლებში სამხედრო სამსახურში იყო. 1917-1921 წლებში მსახურობდა სამტრედიის სახალხო გვარდიის შტაბის თავმჯდომარის თანაშემწედ. 1922-1924 წლებში იყო სახალხო თეატრის გამგეობის წევრი. 1924 წელს მუშაობდა ქართული დრამატული საზოგადოების გამგეობის მდივნად. დაწერილი აქვს პიესები: „პირველი გრძნობა" (ფსიქოლოგიური დრამა 3 მოქმედებად), „ნიღაბქვეშ" (დაიდგა მუშათა კლუბში 1920 წლის 18 იანვარს), „ელისო" (ალექსანდრე ყაზბეგის მოთხრობის მიხედვით) და სხვ. აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს ხელოვნების შესახებ (ჟურნ. „თეატრი და ცხოვრება", 1920, №1,4, 5). 1924 წლის იანვარში ბოლშევიკურმა ჩეკამ დააპატიმრა ანტისაბჭოთა აჯანყების მომზადებაში მონაწილეობის ბრალდებით. აგვისტოს აჯანყების დღეებში დახვრიტეს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ნიღაბ ქვეშ : დრამა 3 მოქმედებად (ავტორი). - ტფილისი, გამოცემა მ. გოგაძე და რევიშვილისა, 1922.

ლიტერატურა
----------

* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. I ა-დ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.2018.-გვ.565;

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 663.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნიკოლოზ კვერნაძე — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის (1918-1921) პროსოპოგრაფიული ბაზა (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი)

* ნიკოლოზ კვერნაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ნიკოლოზ (კოლა) აბელის ძე მაყაშვილი** (დ. 3 მარტი, 1890 — გ. 12 აგვისტო, 1920, თბილისთან ახლოს, დაკრძალულია დიდუბის ეკლესიის ეზოში) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი სამხედრო მფრინავი, მაიორი (1918).

გენერალ აბელ მაყაშვილის შვილი. სწავლობდა ციმბირის კადეტთა კორპუსში, შემდეგ პავლეს სამხედრო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ მიიღო რუსეთის იმპერიის არმიის პორუჩიკის წოდება. შემდეგ იყო 43-ე საარტილერიო ბრიგადის შტაბს-კაპიტანი და მე-2 დივიზიონის ადიუტანტი. 1916-1917 წლებში სწავლობდა სევასტოპოლის სამხედრო საავიაციო სასწავლებელსა და კავკასიის სამხედრო საავიაციო სკოლაში. 1918 წლის ნოემბრიდან სამხედრო სკოლის ავიაციის უფროსი გახდა, შემდეგ კი სამხედრო საავიაციო გუნდის მეთაურის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშნეს. მონაწილეობდა ბრძოლებში გაგრის, ახალციხის ფრონტებზე, ომებში სომხეთთან და საბჭოთა აზერბაიჯანთან. დაიღუპა საცდელი ფრენის დროს თბილისის მახლობლად.

ლიტერატურა
----------

* РГВИА: Ф.1621 Оп.1 Д.9;
* 

* *სილაქაძე დ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 352-353.
ლატვიის რეგიონების რუკა. ზემგალე აღნიშნულია მწვანედ.
**ზემგალე** (ლატვ. Zemgale), **ზემგალია** (ისტორიულ ლიტერატურაში ასევე **სემიგალია**) — ისტორიული რეგიონი ლატვიაში, სახელწოდება მიიღო ბალტიისპირეთის ძველი მაცხოვრებლების ზემგალებისაგან. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდინარე დაუგავის მარცხენა ნაპირზე.

ისტორია
-------

შუა საუკუნეებში ზემგალია შედიოდა კურზემეს შემადგენლობაში. XIII საუკუნეში დაიპყრეს გერმანელმა რაინდებმა და გახდა ლივონიის შემადგენელი ნაწილი. 1561 წლიდან კურლანდიის საჰერცოგოს შემადგენლობაშია. 1795-1917 წლებში კურლანდიის საჰერცოგოს აღმოსავლეთი ნაწილი რუსეთის იმპერიის კუთვნილებაა.

ღირსშესანიშნაობა
----------------

რეგიონის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა რუნდალის სასახლე, რომელიც აშენებულია რასტრელის პროექტის მიხედვით. ყოველწლიურად ივლისის სამი კვირის განმავლობაში აქ მიმდინარეობს ძველი მუსიკის ფესტივალი.

ელგავაში - კურლანდიის საჰერცოგოს დედაქალაქში მდებარეობს ჰერცოგის სასახლე, რომელიც ასევე რასტრელის მიერაა აგებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Ilona Vaškevičiūtė. The Semigallian cultural area

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლატვიის ისტორიული რეგიონები |
| --- |
|  |
| 
ლატვიის გერბილატვიის გერბი ვიძემე  **·**  ზემგალე  **·**  კურზემე **·**  ლატგალია **·**  სელია | ლატვიის გერბი |

 |
**თაყა ფანასკერტელი** — XIII-XIV საუკუნეების სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი, შავშეთისა და ტაოს მემამულე. ტაოს ერისთავი. თაყას წინ ფანასკერტელად ჩანს გრიგოლი, რომელიც შესაძლებელია თაყას მამა იყო. ფანასკერტელს ცოლად ჰყოლია დემეტრე II თავდადებულის ქალიშვილი რუსუდანი. ფანასკერტელს 1306 წელს თორთომის ციხესთან ბრძოლა გაუმართავს სამხრეთ საქართველოში აზატ მოსეს ხელმძღვანელობით შემოჭრილ რუმის თურქთა მრავალრიცხოვანი ლაშქრისათვის. მან დიდი ზიანი მიაყენა მტერს, მაგრამ მრავალრიცხოვნობის გამო ვერ სძლია და ვერ განდევნა. თორთომის ციხესთან ფანასკერტელის ბრძოლა, მკვლევართა აზრით (დ. ბერძენიშვილი), მოწმობს, რომ ეს ციხე მას ეკუთვნოდა. ფანასკერტელი სამცხის მთავრის ბექა I ჯაყელის თანამედროვეა და შესაძლებელია მისი ყმა-ვასალიც იყო - მასთან ერთად ებრძოდა თურქებს. თაყას მომდევნო ფანასკერტელი ამირღამბარი, რომელიც, როგორც ჩანს, თაყას შვილი იყო.

წყაროები
--------

* *ბასილი ეზოს მოძღუარი*, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2 თბ.1959;
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდელთანი, იქვე;
* ჟამთააღმწერელი, იქვე
* ქართლის ცხოვრების გაგრძელებები, იქვე;
* იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, წგნ.: მეტრეველი ე. მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI—XVII სს.), თბ. 1962;
* სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV—XVI სს.), ქრ. შარაშიძის გამოც. თბ. 1961

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.* ფანასკერტელთა ფეოდალური საგვარეულოს ისტორიიდან (წერაქვის უცნობ წარწერასთან დაკავშირებით), «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1;
* *შოშიაშვილი ნ.* ქსე, ტ. 10, გვ. 217, თბ. 1986
**ნიკოლოზ გიორგის ძე ნათიძე** (ფსევდონიმი — მელანია) (დ. 15 აგვისტო, 1853, ჩალაუბანი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 4 თებერვალი, 1921, თბილისი, დაკრძალულია მელაანის ეკლესიასთან) — ქართველი მწერალი, დეკანოზი. 

დაამთავრა თელავის, შემდეგ თბილისის სასულიერო სემინარია (1873). შემდეგ მასწავლებლობდა სოფელ ვეჯინში, მაგრამ სკოლის საპატიო მზრუნველ თავად მიხეილ ანდრონიკაშვილთან კონფლიქტის გამო პედაგოგობას თავი დაანება და 1885 წელს მღვდლად ეკურთხა. ჯერ ყარსის ოლქში განთავსებული მოზდოკის კაზაკთა პოლკის, შემდეგ კი გორის პოლკის მღვდლად მსახურობდა. 1904 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა იმდროინდელ ქართულ ლიტერატურულ წრეებთან, განსაკუთრებით ვაჟა-ფშაველასთან. ახლოს იდგა ხალხოსნურ იდეოლოგიასთან. 1890-იან წლებში აქვეყნებდა მოთხრობებს ქართულ პრესაში. მათ შორის აღსანიშნავია: „ბნელო" (1891), „კრიალოსანი" (1894), „ნავარდობა" (1899-1900), „ქედნის ღუღუნი" (1904) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* მელანია (ნეკროლოგი). / გიორგი ლეონიძე // გაზ. „საქართველო" - 1921 - 8 თებერვალი - №29;
* ქედნის ღუღუნი : [მოთხრობები / წიგნი შეადგ. ბოლოსიტყვ. ბიბლიოგრაფია და სიტყვების ახსნა დაურთო ქ. ხაჩიაშვილმა]. - თბ. : ლიტერატურა და ხელოვნება, 1965.
**ნიკოლოზ გიორგის ძე თოხაძე** (დ. 13 თებერვალი, 1901, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 მარტი, 1975, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, იუნკერი, შემდეგ საფრანგეთის „უცხოური ლეგიონის" ოფიცერი. 

სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში, შემდეგ იუნკერთა სკოლაში. მონაწილეობდა 1920 წლის მაისში იუნკერთა სასწავლებელზე ბოლშევიკების თავდასხმის მოგერიებაში და 1921 წლის თებერვალში წითელ არმიასთან ბრძოლებში კოჯორ-ტაბახმელას მიდამოებთან. საბჭოთა ჯარების მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, სხვა იუნკრებთან ერთად სამშობლო დატოვა. სწავლა განაგრძო საფრანგეთში, სენ-მაქსენის ქვეითთა სამხედრო სკოლაში და 1922 წელს უმცროსი ლეიტენანტის წოდებით ჩაირიცხა „უცხოური ლეგიონში". როგორც ავიაციის ოფიცერი, თოხაძე მსახურობდა მაროკოსა და ალჟირში 1925–1931 და 1931–1940 წლებში; მონაწილეობდა ბრძოლებში მაროკოელ ამბოხებულებთან. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941–1945 წლებში კაპიტანი თოხაძე საგანგებო მისიით იმყოფებოდა ინდოჩინეთში. 1945 წელს იაპონიის ინდოჩინეთის ფრანგულ გარნიზონებზე თავდასხმის დროს აქტიურად მონაწილეობდა გადარჩენილი ფრანგული ნაწილების ევაკუაციაში ჩინეთის ტერიტორიაზე. ომის შემდეგ, 1946–1958 წლებში მსახურობდა მაროკოში, ალჟირსა და მადაგასკარზე. 1957 წელს თადარიგში გავიდა პოლკოვნიკის წოდებით. დაჯილდოებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით.

ლიტერატურა
----------

* Mikaberidze, Alexander, "With Honor and Fidelity:" Life and Career of Colonel Nicolas Tokhadze (1901-1975) of the French Foreign Legionmore. Tbilisi, 2015. ISBN 978-1-312-89698-7
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჟღენტი**. |

**თენგიზ ჟღენტი** (დ. 7 თებერვალი, 1887, დაბლაციხე, ოზურგეთის მაზრა — გ. 24 მაისი, 1937, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
---------

1903 წლიდან იყო რსდმპ-ის წევრი. რევოლუციურ საქმიანობას ეწეოდა გურიაში, ბათუმში, ქუთაისსა და ჭიათურაში. 1917 წლის მარტში იმყოფებოდა ირანში. 1918-1919 წლებში მონაწილეობდა სამოქალაქო ომში უკრაინაში. 1919 წლის თებერვლიდან მუშაობდა სამხედრო კომისრად ელიზავეტოპოლში. 1919-1921 წლებში მონაწილეობდა აზერბაიჯანისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკების საბჭოთა ოკუპაციაში. 1921 წლის მარტიდან იყო ბათუმის ოლქის სამხედრო კომისარი. 1933 წლიდან იყო საქართველოს სსრ-ის ცაკის მდივანი. აქვს შრომები რევოლუციური მოძრაობის საკითხებზე. სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით.

თენგიზ ჟღენტის მეუღლე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილის და.

თხზულებები
----------

* რევოლუციონური მოძრაობა სამეგრელოში 1905, „სახელგამი", ტფილისი, 1929
* 1905 წელი გურიაში, ტფილისი, 1927

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 263.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ჟღენტი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  *მახარაძე ი. ვაჭარაძე ა.*, „ბენიამინ (ბენია) ჩხიკვიშვილი (1880-1924)", თბილისი: IDFI, 2020. — გვ. 18, ISBN 978-9941-8-2176-9.
ფ. რუბო. ბრძოლა მდ. იორზე
1800 წ. ნოემბრის კამპანიის რუკა
**ნიახურის ბრძოლა**, *ივრის ბრძოლა*, — რუსებისა და ქართველების გაერთიანებული ლაშქრის ბრძოლა ავარიის მფლობელის ომარ-ხანის ლაშქრის წინააღმდეგ 1800 წლის 7 ნოემბერს. საისტორიო ლიტერატურაში ზოგჯერ კაკაბეთის ბრძოლის ან ივრის ბრძოლის სახელითაც იხსენიება. 

დაღესტნელ ფეოდალთა ეს ლაშქრობა დაკავშირებული იყო ირანის გამგებლის ბაბა-ხანის სამხედრო აქციასთან. ბაბა-ხანი ალექსანდრე ბატონიშვილთან (ერეკლე II-ის ძე) ერთად ცდილობდა ქართლ-კახეთის სამეფოს ჩამოშორებას რუსეთისაგან. გეგმის მიხედვით, დაღესტნელებსა და ყიზილბაშებს თბილისისათვის ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ, მაგრამ შინაარეულობამ ირანში და შაჰის ახალმა პოლიტიკურმა მოსაზრებამ ხელი შეუშალა ამ გეგმის განხორციელებას: საქართველოს საზღვართან დაბანაკებული სპარსელთა ლაშქარი, რომელსაც ტახტის ახალგაზრდა მემკვიდრე აბას-მირზა მეთაურობდა, აიყარა და ირანს დაბრუნდა. დასახული მიზნის შესრულება ძირითადად მხოლოდ ომარ-ხანის 20 ათასიან ლაშქარს დაეკისრა. კახეთში, სადაც მოსალოდნელი იყო დაღესტნელთა შემოსევა, ჩამოყალიბდა ქიზიყელ მოხალისეთა რაზმი, რომელსაც იოანე და ბაგრატ ბატონიშვილები მეთაურობდნენ, ხოლო თბილისიდან მათ დასახმარებლად გაემართა რუსთა ორი ბატალიონი გენერლების ივანე ლაზარევისა და ვასილი გულიაკოვის წინამძღოლობით. ნიახურის ბრძოლა გაიმართა მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ კაკაბეთის მახლობლად, ნიახურის მინდორზე. ბრძოლა დაღესტნელთა ლაშქრის სრული განადგურებით დამთავრდა. დაჭრილმა ომარ-ხანმა ორასიოდე მხედრითურთ ძლივს დააღწია თავი ტყვეობას. ქვეყანა აოხრებას გადაურჩა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *Ватейшвили Дж. Л.* Из истории грузино-русского боевого содружества против иранской агрессии (Какабетское сражение 1800 г.), «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1972, №　4;
* *Ватейшвили Дж. Л.* К историографии Какабетского сражения, მის წგნ.: Русская общественная мысль и печать на Кавказе в первой трети XIX века, М. 1973;
* *ვათეიშვილი ჯ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 407, თბ. 1984
**ზელენოგორსკის აგარაკი** (რუს. Дача Зеленогорска) — აგარაკი სანქტ-პეტერბურგის საკურორტო რაიონში, ქალაქ ზელენოგორსკში, მისამართზე პრიმორსკის ქუჩა, სახლი № 570. მდებარეობს პანსიონატ „ჩრდილოეთის რივიერის" ტერიტორიაზე, ფინეთის ყურის ნაპირზე. აგებულია მოდერნის სტილში. არის არქიტექტურის ძეგლი.

აღწერა
------

ამ ტერიტორიაზე მდებარე ორი აგარაკიდან ჩვენს ეპოქამდე შემონახულია მხოლოდ ერთი, რომელსაც ეწოდება „აგარაკი მოდერნის სტილში" (სახლი 570, ფრთა И). აგარაკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ქვისგან აგებული სარდაფი, რომლის შეასვლელის თავზე ამოკვეთილია რიცხვი „1927", სავარაუდოდ ეს უნდა იყოს სარდაფის აგების თარიღი. ამ თარიღისათვის აგარაკის მფლობელად ითვლებოდა ეინარ ვილჰელმ კუნტუ, რომელიც იყო ტერიოკის ბანკის ვიბორგის განყოფილების დირექტორი. უფრო ადრე, 1910 წლიდან აგარაკი ეკუთვნოდა არქიტექტორ თ. თ ლუმბერგის მეუღლეს ელენე ივანეს ასულ ლუმბერგს, რომელმაც, სავარაუდოდ, ააგებინა აგარაკი. 

აგარაკისთვის ღუმელები დაამზადეს XX საუკუნის დასაწყისში, ცნობილი არქიტექტორის კარლ ედუარდ დიპელის პროექტის მიხედვით. ეს არის იშვიათი შორენკეცებიანი ღუმელი, რომელიც შემონახულია ზელენოგორსკში. 

დიდი სამამულო ომის დასრულების შემდეგ აგარაკი იყო ცენტრალური კომიტეტის პროფკავშირების სანატორიუმის ერთ-ერთი კორპუსი. შემდეგ გამოიყენებოდა საერთო საცხოვრებლად სანატორიუმ „ჩრდილოეთის რივეირის" თანამშრომლებისათვის. 

მეორე ე. წ. „ შვედური აგარაკი" (სახლი 570, ფრთა К) — დაიწვა 2000-იანი წლების შუა ხანებში. 1910 წლისათვის აგარაკის მფლობელი იყო ვინმე პეტროვი. მოგვიანებით აგარაკის მფლობელი გახდა ფრედ გეიტელი, რომელიც, ისევე როგორც სხვა მფლობელი, არ იყო ფინური წარმომავლობის და ფინეთში აღმოჩნდა რევოლუციის შემდეგ, მაოხდინა გვარის ფინურ ყაიდაზე გადაყვანა და გახდა ხეიკილი. აგარაკის პირველმა მფლობელმა შენობის წინ დაადგმევინა ლომის ქანდაკება, რომელიც ამჟამად პრაქტიკულად დანგრეულია. 

ორი აგარაკის ანსამბლი, ლენინგრადის აღმასკომის 1988 წლის 5 დეკემბრის № 963 გადაწყვეტილებით არის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური მნიშვნელობის ძეგლი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Фотографии дачи
* О печах этой дачи
**თაჰირა აქბარ ყიზი თაჰიროვა** (აზერ. Tahirə Əkbər qızı Tahirova; 7 ნოემბერი, 1913, ბაირამალი, იმიერკასპიის ოლქი, რუსეთის იმპერია - 26 ოქტომბერი, 1991, ბაქო, აზერბაიჯანი) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი, აზერბაიჯანის სსრ საგარეო საქმეთა მინისტრი 1959-1983 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

თაჰირა თაჰიროვა დაიბადა 1913 წლის 7 ნოემბერს ბაირამალში, იმიერკასპიის ოლქში (ახლანდელი თურქმენეთი). 1929 წელს დაამთავრა ბაქოს მუშათა ფაკულტეტი, ხოლო 1935 წელს წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნავთობის ფაკულტეტი. 1940 წლიდან აზერბაიჯანის ნავთობის კვლევის ინსტიტუტის დირექტორი იყო. 1953 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია, ხოლო 1959 წელს დაამთავრა სსრკ-ს საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა.

მუშაობდა შემდეგ თანამდებობებზე: 1954-1957 წწ - აზერბაიჯანის სსრ პროფკავშირების საბჭოს თავმჯდომარე; 1957-1959 წწ - აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე; 1959-1983 წწ აზერბაიჯანის სსრ საგარეო საქმეთა მინისტრი; 1963-1968 წწ - აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.

1939 წელს თაჰიროვა დაქორწინდა თანაკურსელზე, პროფესიით გეოლოგზე, აბდულა ბაირამოვზე. ამ ქორწინებიდან ქალიშვილი ელვირა და ვაჟი რაუფი შეეძინათ.

1984 წელს თაჰირა თაჰიროვა პენსიაზე გავიდა. გარდაიცვალა 1991 წლის 26 ოქტომბერს. დაკრძალულია ღირსების ხეივანში ბაქოში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Женщины Азербайджана: Ханум-министр Таира Таирова - Галина Микеладзе

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრები
**ნიკოლოზ თბილელი** (დ. 1672, სოფ. ტანძია — გ. 1732, მოსკოვი) — ქართველი სახელმწიფო და სასულიერო მოღვაწე, მწერალი. 

დაიბადა ქართლის მდივანბეგის ვახტანგ ორბელიანის ოჯახში. მალე ჩაება პოლიტიკურ-სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში. ქართლის სამეფო ტახტისათვის გაჩაღებულ ბრძოლაში მხარს უჭერდა გიორგი XI-ს. XVII საუკუნის დამლევიდან მოღვაწეობდა სასულიერო ასპარეზზე. 1715 მიიღო რუისის ეპარქია. 1724-იდან რუსეთში გაჰყვა ვახტანგ VI-ს. 1726 მოსკოვში მიიღო თბილისის მიტროპოლიტობა. 

ნიკოლოზ თბილელი ეწეოდა მრავალმხრივ (დოგმატიკა, ლიტურგიკა, პოეზია, ასტრონომია და სხვა) კულტურულ-ლიტერატურულ და სამეცნიერო საქმიანობას. მისი რედაქტირებულია არჩილ II-ის მიერ რუსულიდან თარგმნილი პეტრე მოგილას თხზულება "აღსარება მართლისა სარწმუნოებისა". 

ნიკოლოზ თბილელს ეკუთვნის საგალობლები, იამბიკოები და სხვა. იგი იღვწოდა ძველი ხელნაწერების აღდგენა-გამრავლებისათვის. აქტიურად თანამშრომლობდა თბილისის სტამბაში. მისი უშუალო მონაწილეობით გამოქვეყნდა სახარება (1709), სამოციქულო (1709), ლოცვანი (1710) და სხვა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თბილელი მღვდელთმთავრები

ლიტერატურა
----------

* *მენაბდე ლ.* ქსე, ტ. 7, გვ. 433, თბ. 1984
**თენგიზ ივანეს ძე სანაძე** (დ. 30 იანვარი, 1930, თბილისი — გ. 15 დეკემბერი, 2011, იქვე) — ქართველი ფიზიკოსი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1974)

ბიოგრაფია
---------

თენგიზ სანაძე დაიბადა 1930 წლის 30 იანვარს თბილისში. 1948 წელს ოქროს მედლით დაამთავრა ვაჟთა І საშუალო სკოლა და იმავე წელს მისაღები გამოცდების ჩაბარების შემდეგ ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-ტექნიკის ფაკულტეტზე<. 1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1954 წ. ნახევარი წლის განმავლობაში მუშაობდა ლებედევის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტის (მოსკოვი) რხევების ლაბორატორიაში მივლინებულ ასპირანტად. აკადემიკოს ალექსანდრე პროხოროვის ხელმძღვანელობით, მან აითვისა ზემაღალი სიხშირეების ტექნიკა.

1954 წელს თბილისში დაბრუნების შემდეგ ააწყო ელექტრონული პარამაგნიტური რეზონანსის (ეპრ) სპექტრომეტრი და ასევე შექმნა საბჭოთა კავშირში ერთ-ერთი პირველი დაბალტემპერატურული რეზონატორი, ლითონის კრიოსტატი თხევადი წყალბადის და თხევადი ჰელიუმის ტემპერატურაზე სამუშაოდ.

1956–1958 სანაძე თსუ-ს უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელია, 1958–1960 — დაბალი ტემპერატურების ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის გამგე, 1960 წლიდან რადიოფიზიკის კათედრის გამგე. მისი უმთავრესი შრომები ეხება ელექტრონული პარამაგნიტური რეზონანსის (ეპრ) საკითხებს. ნაშრომთა ციკლისათვის ეპრ-ში (გივი ხუციშვილთან ერთად) მიენიჭა პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემია (1970).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 77.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ სანაძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* აკადემიკოს თენგიზ სანაძის ხსოვნას[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------

1. 1 2  აკადემიკოსი თენგიზ სანაძე 90. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-11-23. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
**თენგიზ ქაცარავა** (დ. 22 მაისი, 1947, ლესელიძე) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
---------

1970 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი, თბოაირმომარაგებისა და ვენტილაციის სპეციალობით.

1970 წელს დაიწყო შრომითი საქმიანობა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტ „კურორტმშენის" სპეცსამუშაოების სამმართველოში სამუშაოთა მწარმოებლად. 1971-1973 წლებში სპეციალობით მუშაობდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურის დროსაც; 1973-1984 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო ტრესტ „კურორტმშენის" N5 სპეცსამუშაოების სამმართველოში სამუშაოთა მწარმოებლად, მთავარ ინჟინრად, სამმართველოს უფროსად. 1984-1992 წლებში იყო ქ. გაგრის თბომეურნეობის დირექტორი. 1993-2006 წლებში მუშაობდა ინდმეწარმედ თავისი სპეციალობით. 2007 წლიდან არის შპს „დიუთი ფრი ალიანსის" მთავარი სპეციალისტი. საინჟინრო ზედამხედველობას უწევს დაქვემდებარებული ობიექტების ექსპლუატაციას. აქტიურად მონაწილეობდა ქ. გაგრის ზონის საკურორტო, საბინაო და საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტების მშენებლობაში. მიღებული აქვს სსრკ მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო პრემია 500-ადგილიანი დასასვენებელ სახლ „მზიურის" კომპლექსის მშენებლობაში მონაწილეობისთვის.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 559-560

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ქაცარავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ოლაფ (ანლავ) გუტფრიტსონი**, ირლანდიაში — *ამლაიბ მაკ გოფრაიდი* (ნორვ. Olav Godfridsson, ძველნორვ. *Óláfr Guðrøðarson*, ირლ. Amlaíb Mac Gofraid) (გ. 941) — ვიკინგების სახელმწიფოს მეფე დუბლინში (ოლაფ III-ის სახელით; 934—941) და ვიკინგების სახელმწიფოს მეფე იორკში (ოლაფ I-ის სახელით; 939—941).

ბიოგრაფია
---------

ოლაფი სკანდინავიურ-ირლანდიური დინასტიის, უი იმარის წარმომადგენელი იყო. მამამისი, დუბლინისა და იორვიკის მეფე *გუტფრიტ I*, 927 წელს იორკიდან გააგდო ანგლო-საქსების მეფემ ეთელსტანმა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 934 წელს, ოლაფი დუბლინის მეფე გახდა. 937 წელს ოლაფი დაქორწინდა შოტლანდიის მეფის, კონსტანტინ II-ის ქალიშვილზე, ამის შემდეგ შეკრა სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი ეთელრედის წინააღმდწეგ, რომელშიც შედიოდა თვითონ ოლაფი, მისი სიმამრი, კონსტანტინ II და სტრატკლაიდის მეფე ოუენ I. სამი მეფის გაერთიანებულმა არმიამ დაიპყრო იორკი და გადაადგილდა სამხრეთისკენ. ბრუნანბურგის ბრძოლაში ეს არმია, რომელიც შედგებოდა სკანდინავიელებისგან, შოტლანდიელებისგან და უელსელებიდან, სრულიად განადგურებული იქნა ანგლო-საქსთა არმიის მიერ, რომელსაც ეთელსტანი ხელმძღვანელობდა. ოლაფი მცირე დანაყოფებით დაბრუნდა ირლანდიაში.

ეთელსტანის გარდაცვალების შემდეგ, 939 წელს, ოლაფის არმია კვლავ შეიჭრა ჩრდილოეთ ინგლისში, ნორთუმბრიაში, დაიკავა იორკი, გადაადგილდა სამხრეთით, წარუმატებლად შემოარტყა ალყა ნორთჰემპტონს და დაბანაკდა ტამუორტის მიდამოებში. ლესტერში ისინი შეხვდნენ ინგლისის მეფის, ედმუნდ I-ის არმიას, კენტერბერიისა და იორკის მთავარეპისკოპოსები სთავაზობდნენ მეფეს სამშვიდობო შეთანხმებას. ამ ხელშეკრულების თანახმად, ოლაფ გუტფრიტსონის განკარგულებაში გადადიოდა ინგლისის ტერიტორიები მერსიიდან ჩრდილოეთით. 941 წელს ოლაფმა დაარბია წმ. ბაიტერის ეკლესია, რის შემდეგაც მალე გარდაიცვალა.
**თენგიზ ივანიცკი** (დ. 24 ივლისი, 1924, ტფილისი — გ. 26 ივნისი, 1992) — ქართველი გეოქიმიკოსი, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1979)

ბიოგრაფია
---------

1947 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1947 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ა. ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში, 1955 წლიდან ხელმძღვანელობს გეოქიმიის განყოფილებას; 1955-1975 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. თ. ივანიცკის შრომები ძირითადად ეხება მადნეულ საბადოთა მინერალოგია-გეოქიმიისა და მაგმური ქანების გეოქიმიის საკითხებს. თ. ივანეცკიმ (ვ. ქოიავასთან ერთად) გამოსცა პირველი ორიგინალური სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე გეოქიმიაში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ზოგადი გეოქიმიის მოკლე კურსი - თბილისი , 1972
* მეტალთა საბადოების გეოლოგია - თბილისი, 1967

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 90.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თენგიზ ივანიცკი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი