recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო ქორეოგრაფიული სასწავლებელი** — საბალეტო კადრების მომზადების ძირითადი კერა საქართველოში. 1916 წელს იტალიელმა მოცეკვავე ქალმა მარია პერინიმ თბილისში დააარსა საბალეტო სკოლა. ამ სკოლაში აღიზარდნენ ბალეტის ცნობილი ოსტატები: ვახტანგ ჭაბუკიანი, ნინო რამიშვილი, ვახტანგ ერონსკი-ნადირაძე, ელენე გვარამაძე, ელენე ჩიკვაიძე, თამარ ჭაბუკიანი, მარიამ ბაუერი, ირინე ალექსიძე, ს. ვეკუა და სხვა. სტუდიამ დიდი როლი ითამაშა ქართული პროფესიული ბალეტის განვითარებაში. 1934 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან შეიქმნა ქორეოგრაფიული სტუდია, რომელსაც დავით ჯავრიშვილი ხელმძღვანელობდა. 1936 წელს ორივე სასწავლებელი გაერთიანდა სახელმწიფო ქორეოგრაფიულ სტუდიად. 1950-1972 წლებში სტუდიის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო ვახტანგ ჭაბუკიანი. 1992 წელს ვახტან ჭაბუკიანის გარდაცვალების შემდეგ, სასწავლებელს მისი სახელი მიენიჭა. სტუდია დაამთავრეს: ზურაბ კიკალეიშვილმა, ირაკლი ბაგრატიონმა, ანა წერეთელმა, ა. ნანობაშვილმა, ვახტანგ გუნაშვილმა, ბექარ მონავარდისაშვილმა, ეთერ ჭაბუკიანმა, ლილიანა მითაიშვილმა და სხვა. 1957 წლიდან სტუდიას ეწოდა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. სასწავლებლის აღზრდილები არიან: ზაქარია ამონაშვილი, ვალერი აბულაძე, ირინე ჯანდიერი, მ. არობელიძე და სხვა. თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასი მთლიანად თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის კურსდამთავრებულებით არის დაკომპლექტებული.

სტუდიის ხელმძღვანელები:

* 1916-1920 მარია პერინი (კერძო საბალეტო სტუდია)
* 19250-1934, 1934-1938 მარია პერინი თანამშობლობდა დავით ჯავრიშვილი
* 1936-1950 დავით ჯავრიშვილი
* 1951-1972 ვახტანგ ჭაბუკიანი
* 1973-1977 სერაფიმა ვეკუა
* 1977-1990 ბარამ ბარამიძე
* 1991-1992 ნიკოლოზ მახათელი
* 1992-2001 ბარამ ბარამიძე
* 2001-2004 თამაზ ვაშაკიძე
* 2004 წლიდან დღემდე ნინო ანანიაშვილი

ლიტერატურა
----------

* 

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 616.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 608.
**ღირსმოწამე ონოფრე** *(ერობაში მათე*; გ. 4 იანვარი, 1818) — ბულგარელი წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 4 იანვარი, ახალი სტილით - 17 იანვარი. 

დაიბადა ბულგარეთის სოფელ გაბროვოში. მან კარგი განათლება მიიღო და ბრწყინვალე მომავალიც ელოდა, მაგრამ ღვთისმოყვარე ჭაბუკმა ათონის მთას მიაშურა და ხილენდარის მონასტერში მანასეს სახელით აღიკვეცა ბერად. თურმე ერთხელ, ბავშვობაში, მამას მათე ანცობისათვის დაუსჯია და გაბრაზებულ ბავშვს უაზროდ დაუყვირნია: „გავთურქდები!" ქრისტიანობის ამ უნებლიე, სიტყვიერი გმობის გამო სინანულმა მიიყვანა იგი წმიდა მთაზე, მაგრამ ათონელ ბერთა ცხოვრების მკაცრმა წესმაც ვერ დააკმაყოფილა, ქრისტესათვის წამების სურვილი აღეძრა და თავისი გულისნადები გამოცდილ მოძღვარს, ნიკიფორეს გაუმხილა. ნიკიფორემ სქემით შემოსა მოშურნე ბერი, ონოფრე უწოდა და თურქების კუთვნილ კუნძულ ხიოსზე გაგზავნა, სადაც წმიდანმა გმო ყურანი და აშკარად აღიარა ქრისტე. ამისთვის იგი შეიპყრეს და სასტიკად აწამეს, შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს და ზღვაში ჩააგდეს.

ლიტერატურა
----------

* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი I, გვ. 22-23, თბ. 2001
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში, მდებარეობს 26 მაისის ქუჩაზე (№ 8). თარიღდება XIX საუკუნის პირველი ნახევრით. 

შენობა ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. პირველ სართულზე ერთი ოთახი და ღია, სამეურნეო სათავსია. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა. ოთახში გაჭრილია ორი სარკმელი, მოწყობილია ერთი მოგრძო ნიშა. სართულს სამხრეთით და აღმოსავლეთით, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ღია, სვეტებიანი გალერეა შემოუყვება. აგურის წყობით ამოყვანილი სვეტები მრგვალია, რომლებაც მარტივი, თაროსებრი კაპიტელები ასრულებს.

პირველი სართული მეორეს მთავარი ფასადის გალერეის ფარგლებში მოქცეული, რიკულებიანი კიბით უკავშირდება. კიბის საშუალებით ვხვდებით ხის ღია აივანზე, რომელიც მეორე სართულს სამივე მხრიდან შემოუყვება. აივნის მოაჯირი ხის დიაგონალურად გადამკვეთი ძვლებისგან შედგება. აივანი, აქაც, კიბის მოაჯირის მსგავსი რიკულებით უნდა ყოფილიყო შემკული (არ შემორჩენილა). მეორე სართულზეც ერთი ოთახია. შესასვლელი იქაც აღმოსავლეთითაა. ოთახის კედლებში გაჭრილია ხუთი სარკმელი (ერთი აღმოსავლეთით, ხოლო ორ-ორი სამხრეთით და დასავლეთით, რომელიც შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება და საფასადო მხარეს, ფრონტისებური თავსართებით არის დასრულებული. ოთახის დასავლეთ კედელში, სარკმლებს შორის ბუხარია, ჩრდილოეთ კედელში კი — ორი ნიშა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 106-107.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის და ორაგუბის ქუჩების კუთხეში. აშენებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე. 

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. ორივე სართულზე ორ-ორი ოთახია. შესასვლელი პირველ სართულზე, ჩოლოყაშვილის ქუჩის მხრიდანაა. სადარბაზო კარისგარდა, ამ ფასადზე კიდევ ორი სარკმელია. მარცხენა სარკმლის ქვეშ სარდაფში შესასვლელი კარია, რომელშიც აგურის რამდენიმესაფეხურიანი კიბე ჩადის. ერისთავის ქუჩის მხარეს, სახლის I სართულის ფასადზე, სამი სარკმელი გამოდის.

მეორე სართულს ხის, სვეტებიანი აივანი გასდევს, ჭვირული მოაჯირით და ჭვირულივე ფრიზით. 1988 წელს ძველი აივანი პირვანდელი სახით აღადგინეს. აივანზე გამოდის მეორე სართულის კარ-სარკმლები. ეზოს მხარეს, სახლს ეკვრის, ძველი ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც სახლის ძირითად კორპუსს აივნით უერთდება. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი, მ. ბასილაძე)

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 112.
კუნძულის მდებარეობა
**ფერი** (გერმ. Föhr) — კუნძული ჩრდილოეთის ზღვის გერმანულ სანაპირო ზოლში, ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულების შემადგენლობაში. მიეკუთვნება შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეს. ფერი პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობა და გერმანიის სიდიდით მეორე კუნძულია ჩრდილოეთის ზღვაში (82,82 კმ²) მასზე განთავსებულია ერთი ქალაქი და თერთმეტი მუნიციპალიტეტი. კლიმატი ოკეანურია, ზომიერი ზამთრითა და შედარებით ცივი ზაფხულით.

ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანაში დასახლებული ფერი 1362 წლამდე კონტინენტური ჩრდილოეთ ფრიზიის ნაზილი იყო. ამის შემდეგ, სანაპირო ზოლი დაანგრია ძლიერმა შტორმმა, რის შედეგადაც რამდენიმე კუნძული, მათ შორის ფერი წარმოიქმნა. კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი ჭაობიანია, მაშინ, როდესაც სამხრეთ ნაწილში ქვიშიანი დამრეცებია წარმოდგენილი. შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული 1864 წლამდე, ფერი ხან დანიის სამეფოს მიეკუთვნებოდა, ხან შლეზვიგის საჰერცოგოს, მაგრამ მეორე ჰოლანდიური ომის შემდეგ იგი პრუსიას გადაეცა. საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში ყველაზე პოლულარული იყო სანაოსნო ვაჭრობა, მაგრამ იალქნების საუკუნის დასრულების შემდეგ, მთავარი ეკონომიკური ფაქტორები სოფლის მეურნეობა და ტურიზმი გახდა. კუნძულზე მიღწევა ბორნით ან საჰაერო გზითაა შესაძლებელი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის კუნძულების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ფერი (კუნძული)***

* Föhr, die grüne Insel - Information on Föhr
* Aerial photo დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 4). თარიღდება XIX საუკუნის შუა წლებით. 

შენობა ერთსართულიანია. დგას მცირე სიმაღლის ცოკოლზე. ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. შედგება ერთ მწკრივად განლაგებული, თითქმის თანაბარი ზომის სამი ოთახისგან, რომელთა ბლოკი, ეზოს სიღრმეში, მცირედ წაგრძელებული სწორკუთხედს ქმნის, ქუჩისკენ კი ვიწრო ფასადით გამოდის ეზოს მხარეს შენობის მთელ სიგრძეზე, აგურისსვეტებიანი აივანია. ოთახებში შესასვლელი აივნიდანაა. მათგან ორი ოთახი ერთმანეთისგან ტიხრითა გამიჯნული. ტიხარში კარია გაჭრილი, მესამე კი იზოლირებულია, შესასვლელი მასაც აივნიდან აქვს, სამივე ოთახში. აივნის მხარე, ორ- ორი სარკმელია გაჭრილი. განაპირა ოთახსს, ქუჩის მხრიდან კიდევ ორი სარკმელი აქვს. შენობის ზურგი ყრუა. ოთახებში თითო ნახევარწრიული ბუხარია. აივანი მხოლოდ ეხოს მხარესაა გახსნილი. გვერდებიდან კი კედლებითა შემოფარგლული. აივნის შესასვლელი ეზოს სიღრმეში მდებარე კედელშია მოწყობილი. მის წინ ორსაფეხურიანი კიბეა. ამ კედლის მოპირდაპირე მხარეს ნახევარწრიული, შვერილი თაროთი დასრულებული ბუხარია. ბუხრის გვერდით კი მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. მოგვიანებით აივანზე ასასვლელად გრძივი ფასადის მხრიდან მიუშენებიათ ოთხსაფეხურიანი ქვის კიბე განუახლებიათ და თუნუქით გადაუხურავთ აივნის სახურავი, რომელიც ცალფერდაა და სვეტებზე გადებულ ხის ძელს ეყრდნობა. სახლის ფასადებთნ თავისი გაფორმებით გამოირჩევა ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადი მისი სიბრტყე დანაწევრებულია ოთხი გლუვი პილასტრითა და საფეხურით შეღრმავებული, სამი თაღოვანი არით მათ შორის განაპირებში სწორკუთხა სარკმელია ჩასმული, შუა კი ყრუა. პილასტრები დასრულებულია მაღალი, სწორხაზოვანი პროფილის კაპიტელით, რომელთა პროფილი პილასტრების გვერდებზე დარჩენილი კედლის სიბრტყეზე შეუცვლელად გადადის ფასადის ქვედა ნაწილში მთელ სიგრძეზე, ორი თაროა გამოყვანილი მათ შორის ზედა, სარკმელების ძირის დონეზე მდებარე ორსაფეხურიანია ხოლო ქვედა ერთსაფეხურიანი შენობის კედლებს ასრულებს აგურის საფეხუროვანი ლავგარდანი, რომლითაც გვერის ფასადებზე ფრონტონის არეში, სხვენის გასანიავებლად ორი, მრგავლი ღიობია. სახურავი ორკალათა, დაბურულია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 86-87.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 11), თელავის დრამატული თეატრის წინ. თარიღდება XIX საუკუნით. 

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. შედგება ერთმანეთთან სწორი კუთხით დაკავშირებული, თანაბარი ზომის ორი ნაწილისგან, რომლებსაც წინიდან, მთელ სიგრძეზე ხის ღია აივანი გასდევს. აივნის საყრდენი სვეტები მრგვალია და თეთრადაა შელესილი. თვით აივნის სვეტები კი ხისაა, თხელი და მაღალი. აქვთ დორიული სვეტისთავები. სახლის ერთ-ერთი განივი ფასადი მოედნისკენაა მიმართული. აივანი შენობას ამ მხარესაც აქვს. თუმცა, იგი თავდაპირველი არ არის, 1979-1980 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების დროს მიუშენებიათ მეორე სართულთან დამაკავშირებელი ხის კიბე აივნისავე ფარგლებშია მოცემული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც ორი მრგვალი ხვრელია დატანებული. იმ ფასადზე გამომავალი სარკმლები შეტყუპებულია და რთული ნახატის, კლასიცისტური ალათებით არის აღჭურვილი. კარ-სარკმლები აქცენტირებულია ნახევარწრიული თავსართებითა და ზედ შემოვლებული ლილეებით. გადახურვა კრამიტისაა. სახლს საზეიმო იერი აქვს და შეძლებული პიროვნებისა უნდა ყოფილიყო. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 97.
**ფრანგული კონგო** (ფრანგ. Congo français; 1903 წლიდან **შუა კონგო**) — საფრანგეთის კოლონიური სამფლობელო ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარეების კონგოსა და კუილუს აუზში. შეიქმნა 1882 წლის 30 ნოემბერს, რასაც წინ უსწრებდა 1870-იანი წლებიდან ფრანგების გააქტიურება და შეღწევა მდინარე კონგოს აუზში, რომლებმაც 1879–1882 წლების ექსპედიციის დროს (მეთაურობდა პიერ სავორიან დე ბრაზა) მაკოკოს მმართველ ელო I-თან გააფორმეს ხელშეკრულება ფაქტორიების მშენებლობისა და მდინარის მარჯვენა სანაპიროს მნიშვნელოვანი ნაწილის ფრანგული პროტექტორატის ქვეშ გადასვლის თაობაზე. ფრანგული კონგოს დედაქალაქი იყო ლიბრევილი. 1883 წელს ლოანგოს სამეფოს მმართველთან დადებული ხელშეკრულებით, საფრანგეთის კონტროლი დამყარდა ატლანტის ოკეანის სანაპიროს ნაწილზეც. ფრანგული კონგოს საბოლოო საზღვრები განისაზღვრა 1984–1985 წლების ბერლინის კონფერენციაზე. 1888 წელს ხელისუფლებამ გაბონი და ფრანგული კონგო ერთ კოლონიად გააერთიანეს და უწოდეს „გაბონი და ფრანგული კონგო" (1891 წლიდან „ფრანგული კონგო"). 1903 წელს ფრანგული კონგოს შემადგენლობაში დაარსდა ოთხი კოლონია, რომლებიც 1906 წელს გაერთიანდნენ ორ კოლონიაში — **შუა კონგო** (Moyen-Congo) და გაბონი. 1910 წელს ფრანგული კონგო გარდაიქმნა საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის გენერალ-საგუბერნატოროდ. მდინარე კონგოს აუზის კოლონიზაციას მტკიცე წინააღმდეგობა შეხვდა ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან; 1910, 1913 და 1928 წლებში ადგილი ჰქონდა მათ აჯანყებებს, რომელიც ხელისუფლებამ სასტიკად ჩაახშო.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *Виноградова Н. В.* КОНГО // Большая российская энциклопедия. т. 15. — М. 2010. — стр. 5.
2. 1 2   ФРАНЦУЗСКОЕ КОНГО // Большая российская энциклопедия. т. 33. — М. 2017. — стр. 599.
3. ↑  Décret du 29 décembre 1903, *portant organisation du Congo français et dépendances*, publié au Journal officiel de la République française du 24 janvier 1904
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტქტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 52), თარიღდება XIX საუკუნის II ნახევრით. 

სახლი ორსართულიანი, საკმაოდ დიდი ზომის სახლი აგურით არის ნაშენი. ქუჩისპირა ფასადის I სართულზე სამი, მეორეზე - ორი ფანჯარა გამოდის. ფასადის ეს ნაწილი ფრონტონით გვირგვინდება, რომელიც მუქი და ღია წითელი აგურის რიგებითაა ამოყვანილი. სართულები ლავგარდინით არის გამოყოფილი. II სართულის ფანჯრების თავზე აგურითვე გამოყვანილი სანდრიკებია. კიდეებზე კედელს, მთელ სიმაღლეზე, აგურის რუსტირებული რიგები გასდევს. პირველი სართულის განაპირა, მარჯვნივ ფანჯრის თავზე ხის აივანი გამოდის, რომელიც სახლს, ეზოს მხარეს, მთელ სიგრძეზე გასდევს. აივანზე ასასვლელი კიბის უჯრედი ეზოს სიღრმეშია მოწყობილი. აივანს ხის მრგვალი სვეტები აქვს, რომლებზეც ჭვირული თაღები გადადის, მოაჯირი შეფიცრულია. აივნის კედელი ლურჯად იყო შეღებილი. მეორე სართულზე განლაგებულია სამი ანფილადური ოთახი კარ-სარკმელთა ღიობებით აივანზე გამოდის (ამჟამად აივნის ერთი კარი შეშინულია. აივანზე შემორჩენილია ხის, ძველი კარ-ფანჯარა, ბუხარი, კედლის ღუმელი და განჯინები. ერთ-ერთი ოთახის კედლებზე - მოხატულობაა. ეზოს მხარეს სახლის პირველი სართული გადაკეთებულია - ამოშენებულია და შუშაბანდებად არის ქცეული. ქუჩის მხარეს სახლს ებმის აგურით ამოყვანილი და კრამიტით გადახურული ალიყაფი, რომელშიც ხის კარია. ეზოში შემორჩენილია აგურის ძველი საჯინიბო, აქვეა ჭაც. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი) სახლი გადახურულია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 113-114.
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 53), აგებული XIX საუკუნეში.

სახლი ორსართულიანია და ქუჩის მხარეს განივი ფასადით გამოდის. ნაგებიაა აგურით. პირველი სართული სავაჭრო რიგია, რომლის ორთაღოვან ნიშაში სარკმლის ორ- ორი ღიობია დატანებული. მეორე სართულზე სახლს მხოლოდ ცალ მხარეს ჰქონდა შემორჩენილი ძველი ჭეირული აივანი რომელსაც მდიდრული, ოსტატურად დამუშავებული დეკორი აქვს. აივანზე მაღალი, შეისრული სარკმელების რიგი გამოდის. მოპირდაპირე მხარეს აივანს პირვანდელი სახე დაკარგული ჰქონდა. ამ ნაწილში შეცვლილი იყო სახლის კრამიტის გადახურვა. ეზოს მხარეს სახლს მეორე სართულზე ასასვლელი, ორი დამხმარე კიბე აქვს. გვერდით ფასადზე მეორდება შეისრული სარკმელების მოტივი. I სართულზე თაღოვანი ნიშაცაა. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები, გამოიცვალა აივნები, განახლდა კედლის ნალესობა, გამოიკვეთა სავაჭრო რიგის ღიობების სისტემა.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 114-115.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯორჯაძე**. |

**ირაკლი ივანეს ძე ჯორჯაძე** (დ. 8 ოქტომბერი, 1919 სოფ. საბუე, დღ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი — გ. 24 სექტემბერი, 1992) — ქართველი არტილერიის გენერალ-ლეიტენანტი, სამხედრო მეცნიერი, თეორეტიკოსი. ერთადერთია ქართველ გენერლებს შორის, რომელიც ერთდროულად იყო სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1959), რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1973) და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1979–1992).

1940 წელს დაამთავრა ფელიქს ძერჟინსკის სახელობის სამხედრო საარტილერიო აკადემია. 1940–1941 წლებში სწავლობდა იმავე აკადემიაში ადიუნქტურაში.

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, იბრძოდა დასავლეთის მიმართულებით, ბრიანსკის, კალინინის, სტალინგრადის, ცენტრალურ, ბელორუსიის I და II ფრონტებზე. მეთაურობდა საარტილერიო დივიზიონს, უმაღლესი მთავარსარდლობის რეზერვის 240-ე და 1355-ე საარტილერიო პოლკებს. იყო 28-ე წითელდროშოვანი კუტუზოვის II ხარისხის ორდენოსანი საზენიტო-საარტილერიო დივიზიის შტაბის უფროსი. თითქმის სამი ათეული წლის მანძილზე (1946–1975) ხელმძღვანელობადა კათედრებს მოსკოვის სამხედრო აკადემიებში. 1946–1962 წლებში ძერჟინსკის სახელობის საარტილერიო აკადემიაში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1962–1965 წლებში იყო ჩრდილოეთის ჯარების ჯგუფის სარდლის მოადგილე, საჰაერო თავდაცვის სარდალი. 1965–1980 წლებში კვლავ პედაგოგიურ საქმიანობას გენშტაბის აკადემიაში დაუბრუნდა.

26 წლის ოფიცერმა ჯერ კიდევ 1943 წელს შეიმუშავა სროლის ახალი მეთოდი, რომელიც საარტილერიო წესდებაში შევიდა. იყო ავტომატიზირებული მართვის სისტემების ცნობილი სპეციალისტი საბჭოთა კავშირში. მრავალი შრომისა და წიგნის ავტორია სამხედრო საქმის სხვადასხვა საკითხზე, რომელიც ქვეყნის დავდაცვისუნარიანობას ემსახურება.

მიღებული აქვს 12 ორდენი და 16 მედალი.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე ლ.*, გენერლები საქართველოდან, გვ. 691, თბ. 2003;
* *ჩინჩილაკაშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 573.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ჯორჯაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თელავის საცხოვრებელი სახლი**, *მჭედლის სახლი* — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბეგლარ ახოსპირელის ქუჩაზე (№ 6). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. შეიცავს უფრო ადრინდელ ფენებსაც. 

წარმოადგენს თავისი დროისათვის დამახასიათებელ საცხოვრებელი სახლის ერთ-ერთ სახეობას, სადაც საცხოვრებელი და სავაჭრო (ან სახელოსნო) ერთმანეთთან უშუალო კავშირშია. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურისა და რიყის ქვის რიგების მონაცვლეობით. ორივე სართულს ცალკე შესასვლელი აქვს. პირვეკ სართულზე სახელოსნოა მოწყობილი. შესასვლელის წინ, ქუჩის მხარეს, ორი საფეხურია. კარის ორივე მხარეს - თითო სარკმელი. პირველი სართულიდან მეორეზე მოხვედრა ხის შიდა კიბის მეშვეობით ხდება. მეორე სართული საცხოვრებელია, რომელიც მცირე ზომის სადარბაზოთი უკავშირდება ქუჩას. სადარბაზოს შემდეგ ბაქანია, რომლიდანაც ვხვდებით საცხოვრებელ თუ სამეურნეო დანიშნულების ოთახებსა და ღია, სვეტებიან აივანზე. საცხოვრებელი ოთახი ორია. ისინი, როგორც ერთმანეთთან, ისე აივანთან (დიდი ოთახი) და ტერასასთან (უფრო მცირე) თითი კარითა და ორ-ორი სარკმლით არის დაკავშირებული. სამეურნეო დანიშნულების ოთახები პირვანდელი სახით არ შემორჩენილა, მაგრამ კონფიგურაციით ადრინდელი გეგმის საფუძველზეა ამოყვანილი. მეორე სართულის აივანზე აგურით ნაწყობი, გარედან შებათქაშებული სამი სვეტია. გვერდითა სვეტები ოთხკუთხაა, შუა კი - მრგვალია და მარტივი თავსართითაა დასრულებული. სვეტებს შორის ხის რიკულებით შედგენილი მოაჯირია. შენობის მთავარი ფასადის კედელი გამაგრებულია კონტრფორსით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 92-93.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 2
ფრანკების ექსპანსია
**ფრანკები** (ლათ. Franci, ფრანგ. Francs, გერმ. Franken) — დასავლეთგერმანული ტომების (ხატები, ხამავები, ნერვიები, ბატავები, ბრუქტერები, სუგამბრები და სხვა) გაერთიანება. თანამედროვე გერმანულ ენაში ეთნონიმი „Franken" ძველ ფრანკებსაც აღნიშნავს და ფრანკონიის თანამედროვე მცხოვრებთაც. ფრანკები პირველად 242 წელს იხსენიებიან ქრონიკებში. ძველთაგან იყოფოდნენ ორ მთავარ შტოდ:

1. ე. წ. ***სალიკური*** (ზღვისპირა) – რომლებიც თავიდან მდინარე ვისლის ნაპირებზე ცხოვრობდნენ, შემდეგ კი, IV საუკუნის შუა წლებში, მდინარე რაინის ქვედა წელზე დასახლდნენ.
2. ე. წ. ***რიპუარული*** (მენაპირე, მდინარისპირა) – რომლებიც რაინის ზემო წელის ნაპირებზე, მდინარე მაინამდე ბინადრობდნენ. 451 წელს მონაწილეობდნენ კატალაუნის ბრძოლაში ჰუნების წინააღმდეგ.

V საუკუნის დასაწყისისათვის სალიკურმა ფრანკებმა დაიპყრეს გალიის ტერიტორია მდინარე სომამდე, თუმცა VI ლეგიონის ტრიბუნმა აურელიანის მეთაურობით გაანადგურა მომხვდური. ფრანკების მიერ გალიის შემდგომი დაპყრობის პროცესში შეიქმნა ფრანკთა სახელმწიფო (V-IX საუკუნეები). მიუხედავად იმისა, რომ ფრანკები გალიაში გაბატონდნენ, ისინი მოსახლეობის უმცირესობას შეადგენდნენ. დროთა განმავლობაში მოხდა ფრანკების ასიმილაცია ადგილობრივ გალიურ-რომაულ მოსახლეობასთან. მდინარეებს მაასსა და ლუარას შორის მცხოვრები ფრანკები შეერივნენ ჩრდილოეთის ფრანგულ და ვალონურ, ხოლო ლუარის სამხრეთით მცხოვრებნი – სამხრეთის ფრანგულ ანუ პროვანსულ მოსახლეობას. ეთნიკური თვითმყობადობა დიდხანს შეინარჩუნეს რაინის აუზში ბინადარმა ფრანკებმა, რომლებმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ნიდერლანდელთა და ფლამანდელთა ეთნოგენეზში.

ფრანკების საზოგადოებრივი წყობილება, რომელიც წარმოადგენდა გარდამავალ საფეხურს სამიწათმოქმედო თემიდან მარკაზე, აისახა სალიკურ სამართალში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 390.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შტეფან ლებეკი. ფრანკების წარმომავლობა
* ფრანკთა ისტორიის წიგნი
პიერ დე ფერმა
**ფერმას ბოლო თეორემა** (ხშირად **ფერმას დიდი თეორემა**) — თეორემა მათემატიკაში; მდგომარეობს შემდეგში:

არ არსებობს ისეთი *a*, *b* და *y* მთელი რიცხვები, რომელთათვისაც სრულდება ტოლობა {\displaystyle a^{n}+b^{n}=y^{n}}, სადაც *n > 2*(n ორზე მეტი მთელი რიცხვია).
ფერმას ბოლო თეორემა მათემატიკის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული თეორემაა. იგი ჩამოაყალიბა ფრანგმა მათემატიკოსმა პიერ ფერმამ დიოფანტეს წიგნ „არითმეტიკაზე" მინაწერის სახით, რასაც დაუმატა, რომ მან გადაჭრა ეს ამოცანა, მხოლოდ ადგილის უქონლობის გამო ვერ ახერხებდა დამტკიცების იქვე დაწერას. დღესდღეობით ცნობილია, რომ ამოცანის ამოხსნა შეუძლებელი იყო ფერმის დროინდელი ელემენტარული მათემატიკის საშუალებით. ასე რომ, დამტკიცება, რომელზედაც ფერმა მიუთითებდა, სავარაუდოდ მცდარი იყო ან საერთოდ არ არსებობდა.

სრული სახით ამოცანა გადაიჭრა მხოლოდ 1994 წელს ენდრიუ უაილზის შრომებში. მანამდე სხვადასხვა დროს გადაჭრილი იქნა 600–ზე მეტო კერძო შემთხვევა. მაგალითად *n = 4* შემთხვევისთვის ერთ-ერთი დამტკიცება გამოაქვეყნა თვითონ ფერმამ.

ამოცანის ჩამოყალიბების ელემენტარულმა სახემ განაპირობა მისი პოპულარობა არასპეციალისტებს შორის. სინამდვილეში კი ფერმას თეორემა უკავშირდება თანამედროვე მათემატიკაში მდგარ რამდენიმე უფრო ღრმა პრობლემას.

აღნიშვნისათვის *n = 2* შემთხვევაში ტოლობას {\displaystyle a^{n}+b^{n}=y^{n}} აქვს უამრავი ამონახსენი მთელ რიცხვებში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პიერ ფერმა
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 30)ю თარიღდება XIX-XX საუკუნეების მიჯნით. 

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. აქვს ნახევარსარდაფი. ქუჩისპირა ფასადი სწორკუთხა მოხაზულობის საკმლებითა და ხის, სადარბაზო კარითაა დანაწევრებული. ნახევარსარდაფი გამოყოფილია ვიწრო ლავგარდნით. ნახევარსარდაფის კედელში დაბალი, ბრტყელი თაღით გადახურული სარკმლებია გაჭრილი. ფასადი დასრულებულია ლავგარდნით, რომლის ზემოთ პილასტრებითა და მათ შორის არსებული სწორკუთხა ჩაღრმავებებით დანაწევრებული, დაბალი პარაპეტია. ეზოს მხარეს მოქცეულ ფასადს საზეიმო იერს ანიჭებს ხის, ჭვირული აივანი. აივანს ეზოსკენ მომრგვალებული ფორმა აქვს. დღეს იგი შეფიცრულია. აივანზე ხის კიბით ავდივართ. აივნის მოაჯირი და თაღები ჭვირულია. აივანი ლაჟვარდისფრადაა შეღებილი. აივანზე გამოდის ოთახების კარ-სარკმლები. ოთახებში შემონახულია ხის ძე. იატაკი, შელამდული ჭერი, კარ-სარკმლების ალაფები. ოთახისა და აივნის კედლებზე შერჩენილია დეკორატიული მოხატულობის ფრაგმენტები. ნახევარსარდაფის წინ ღია ტერასაა, რომლის იატაკი ძველი აგურისაა. შენობა გადახურულია კრამიტით. თავისი პროპორციებითა და ფასადის გადაწყვეტით ეს სახლი ახვლედიანის ქუჩის საერთო განაშენიანებაში ორგანულადაა ჩართული.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 89.
კუნძული ვანკუვერი
**ვანკუვერი** — კანადის კუნძული, რომელიც შედის ბრიტანეთის კოლუმბიის შემადგენლობაში. ვანკუვერი რამდენიმე კუნძულთან ერთად, აღმოჩენილია ჯორჯ ვანკუვერის მიერ. ამ ტერიტორიის დასაუფლებლად ბრძოლა მიმდინარეობდა აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთს შორის, დიდმა ბრიტანეთმა შეძლო 1812-1814 წლების ომის შემდეგ, აქ თავისი გავლენის შენარჩუნება, მაგრამ მან დაკარგა ორიგონი.

კუნძული ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გადაჭიმულია 460 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 80 კმ-ზე. ვანკუვერის ფართობი შეადგენს 32,134 კმ²-ს, კუნძულს მსოფლიოში ორმოცდამესამე, ხოლო კანადაში მეთერთმეტე ადგილი უკავია ფართობის მხრივ. რაც შეეხება მოსახლეობას, ვანკუვერი კანადაში მხოლოდ მონრეალის კუნძულს ჩამორჩება. 2001 წლის აღწერით კუნძულ ვანკუვერზე ცხოვრობს 656,312 კაცი, ხოლო 2008 წლის აღწერით 740,876 კაცი. კუნძულის უდიდესი ქალაქებია: ნანაიმო, პორტ-ალბერნი,პარკსვილი და კოურტენი.

ვანკუვერი მთიანი კუნძულია. აქ ვრცელდება კორდილიერების მთათა სისტემა, კუნძულის უმაღლესი მთაა გოლდენ-ჰეიდნი 2,198 მეტრ სიმაღლით. აქ აგრეთვე არის მცირე მდინარეები და ტბები. ეს კუნძული მცირე სრუტეების მეშვეობით უკავშირდება ამერიკის შეერთებულ შტატებს და კანადის კონტინეტურ ნაწილს. ეს ტერიტორია მდიდარია მცენარეული და ცხოველური სამყაროთი.

ამ კუნძულის მთავარი შემოსავლის მომტანია ტურიზმი. კუნძულზე მდებარეობს ვიქტორიას საერთაშორის აეროპორტი, რომელიც მრავალ რეის ასრულებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. აქ საკმაოდ განვითარებულია საზღვაო ტრანსპორტით მომსახურება, კუნძულზე მდებარეობს რკინიგზაც, რომელიც 1883 წელს დაარსდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ვანკუვერი"** ვიკისაწყობში.
* ვანკუვერი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* Great Seal of the crown colony of Vancouver Island
* Measuring crustal motions in coastal British Columbia with continuous GPS დაარქივებული 2006-10-08 საიტზე Wayback Machine.
* BC Ministry of Transportation - Report on Fixed Link დაარქივებული 2010-08-21 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  BC stats, quoted at. Invest British Columbia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-08-22. ციტირების თარიღი: 2007-09-20.

|  |  |
| --- | --- |
| კანადის დროშა | *ეს სტატია კანადისა და კანადელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 20). აგებულია 1906 წელს, დავით სარაჯიშვილის კომპანიონის დათუნაშვილის მიერ.

სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით. მთავარ ფასადზე გამოდის ოთხი დიდი სარკმელი და სადარბაზო კარი. სადარბაზო კარი ხისაა. გადახურულია ლითონის მარკიზით.  სარკმელებს, ძირის დონეზე, გასდევს აგურით გამოყვანილი თარო.  ფასადზე, სარდაფის ნაწილი გამოყოფილია ჰორიზონტალური ზოლით. კედელი დაგვირგვინებულია მაღალი ლავგარდნით  და მართკუთხა ჩაღრმავებით დანაწევრებული პარაპეტით. ასეთივე ჩაღრმავებებია სარკმლის ქვეშაც. სადარბაზო კარი ხის ჭვირულ აივანს უკავშირდება, რომელიც სახლს გვერდითა და უკანა ფასადზე ეგასდევს. სახლს აქვს სარდაფი, რომელიც ეზოს მხრიდან, მიწის დონეზე გამოდის. ეზოს მხრიდან სახლს თანამედროვე მინაშენი აკრავს. ქუჩისპირა ფასადზე არის წარწერა თარიღით - 1906 და ინიციალებით - ი. კ. დ.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი).

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 111-112.
ირანის საკონსულო
**ირანის საკონსულოს შენობა ერევანში** — სომხეთის ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი[1], მდებარეობს ერევანში, კენტრონის რაიონში, ჰანრაპეტუთიუნის ქუჩაზე.

ისტორია
-------

არქიტექტორ ვარაზდატ ჰარუთიუნიანის სიტყვებით, 1950-იან წლებში ქუჩა რომელზეც მდებარეობს ძეგლი ეკუთვნოდა სპარსეთის ხაჯი-აბბასს კალიბარა აბდუ ხუსეინ ოღლუს. საკონსულო ფუნქციონირებდა 1920 წლამდე. 1922-1937 წლებში აქ მდებარეობდა სომხური დივიზიის შტაბი, მოგვიანებით კი სამი წლის მანძილზე სომხური დახმარების კომიტეტი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პოეტი ჰოვანეს თუმანიანი. საბჭოთა პერიოდში 1924 წელს, შენობაში განთავსებული იყო პოლიტპარტიული სკოლა, შემდეგ 18 წლის მანძილზე მდებარეობდა სომხეთის სამხედრო პროკურატურა. 1964 წლიდან დღევანდელ დღემდე შენობაში განთავსებულია სომხური კულტურული მემკვიდრეობის გადარჩენის კომპანია. მის ფუძემდებლებად ითვლება მხატვარი/აკადემიკოსი მარტიროს სარიანი, არქიტექტორი ვარაზდატ ჰარუთიუნიანი და არქეოლოგ/ისტორიკოსი ბაბკენ არაქელიანი. პირველი პრეზიდენტი იყო მარტიროს სარიანი.

შენობა
------

შენობა ერთსართულიანია, მოპირკეთებულია ტუფის ქვებით. ზემოდან, ცენტრში მდებარეობს დიდი მრგვალი კონსტრუქცია, ხოლო ზედა თაღები მორთულია ორნამენტებით. ირანის კონსულის კედლები მთლიანად მოხატულია. ოთახის სამხრეთ კედელზე მოთავსებულია სარკეებით გაწყობილი სალოცავი ადგილი. შესასვლელის მარცხნივ კიბეებით სარდაფშია ჩასასვლელი (კიბე ამჟამად ჩამოქცეულია).

ინტერიერი
---------

მოხატულობა ინტერიერში მშენებლობის დროინდელია. ახასიათებს აღმოსავლური, სპარსული სტილი და მდიდარია სომხური მოტივებით, რის ნათელ მაგალითსაც წარმოადგენს. მხატვრობაზე მრავლადაა გამოყენებული სომხური მინიატურებისათვის დამახასიათებელი მოტივები. ასევე შეიმჩნევა სპარსული მოტივებიც.

საკონსულოში ჩატარდა სარომონტო სამუშაოები, რომლის დროსაც აღდგენილ იქნა მხატვრობა სპეციალისტების ჯგფის მიერ. მათ განაახლეს ფერები და აღადგინეს დაზიანებული ფრაგმენტები.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

ამჟამინდელი სტატუსი
-------------------

2014 წლიდან შენობაში განთავსებულია სომხეთის ისტორიული ძეგლების დაცვის საზოგადოება და ძეგლებისა და ღირსშესანიშნაობების საერთაშორისო საბჭოს სომხეთის ოფისი (IMSS). შენობა გარემონტებულია მუნიციპალიტეტისა და კულტურის სამინისტროს ინიციატივით. იგეგმება ნაგებობის ჩართვა ტურისტული ადგილების სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Скрытый Ереван: «Иранский» офис Улица Анрапетутяна Программа «Ереван» 06.03. 2017
* 1876 ​​г. Здание игнорируется

სქოლიო
------

1. ↑  სომხეთის ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (№ 16/203.7)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ლეჟავა**. |

**ზაზა ლეჟავა** (დ. 11 ნოემბერი, 1956, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, სპელეოლოგი, გეოგრაფიის აკადემიური დოქტორი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეომორფოლოგიის სპეციალობით.

1980 წლიდან მუშაობს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში. 1984-1988 წლებში გაიარა დაუსწრებელი ასპირანტურის კურსი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგიის კათედრაზე. ზემო იმერეთის პლატოზე პირველად ჩაატარა კარსტის კომპლექსური გამოკვლევა, სადაც ბაქნური კარსტის პირობებში მიწისქვეშა კარსტული წყლების ერთიანი დონის წარმოქმნის ტენდენციასთან ერთად, გამოვლინდა დიზუნქტიური დისლოკაციებით შეპირობებული ნაპრალოვან-კარსტული ნაკადების იზოლირებული სისტემები. ტერიგენული ნალექების ლაბორატორიული კვლევის საფუძველზე დადგენილ იქნა მღვიმეებში ნალექდაგროვების თავისებურებები და სართულებრივ განლაგებულ კარსტულ სიღრუეების ევოლუციის კანონზომიერებანი. შესწავლილ იქნა პრაქტიკული საკითხები. მისი კვლევის სფერო მოიცავს კარსტის ჰიდროგეოლოგიას, გეომორფოლოგიასა და გეოქიმიას. ის აგრეთვე მუშაობს კარსტის ფორმირების და განვითარების ზოგად კანონზომიერებების დადგენაზე. სისტემატიურად მონაწილეობს სპელეოლოგიურ ექსპედიციებში, რომლებიც ითვალისწინებენ საქართველოს სხვადასხვა კირქვულ მასივებზე კარსტული პროცესების შესწავლას. შემუშავებული აქვს რამდენიმე რეკომენდაცია კარსტული წყლების სხვადასხვა მიზნებისათვის გამოყენებასთან დაკავშირებით. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომები. მას ეკუთვნის ფუნდამენტური ხასიათის მონოგრაფიული ნაშრომი, „ზემო იმერეთის პლატოს და მიმდებარე რაიონების კარსტი", რომელშიც ავტორი იძლევა რეგიონის კარსტის პირველ სრულყოფილ, ჭეშმარიტად კომპლექსური სახის კვლევის შედეგებს. მიღებული აქვს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საპატიო სიგელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზემო იმერეთის და მიმდებარე რაიონების კარსტი", დაიცვა 1993 წელს.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კარსტულ-სპელეოლოგიური ტერმინების განმარტებითი ლექსიკონი=Glossary of karst-speleological terms=Толковый словарь карстово спелеологических терминов, თბ. თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2019, გვ. 246 ISBN 9789941137990
* ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სასმელი წყლის მონიტორინგი=Chiatura municipality drinking water monitoring, თბ. უნივერსალი, 2017, გვ. 144 ISBN 9789941260421
* ჭიათურის მუნიციპალიტეტის კარსტული მღვიმეები: საკადასტრო ცნობარი, თბ. უნივერსალი, 2016, გვ. 106 ISBN 9789941228438
* ზემო იმერეთის პლატოს და მიმდებარე რაიონების კარსტი=Karst of Zemo Imereti plateau and surrounding regions, თბ. უნივერსალი, 2015,გვ. 290 ISBN 9789941225208

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 170-171

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაზა ლეჟავა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 9). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. 

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. კედლები ძირითადად, რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალებით, აგურის თითორიგიანი შრეებია ჩართული. კუთხეები და კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია აგურით. მთავარი ფასადი, ორივე სართულზე, შელესილი და შეღებილია. სახლის ორივე სართულზე ოთახები ერთ რიგადაა ჩამწკრივებული, რომელთა ბლოკი, მოედნის გასწვრივ, მცირედ წაგრძელებულ სწორკუთხედს ქმნის. შენობას, მთავარი, მოედნისკენ მიმართული ფასადის მიერ სიგრძეზე, ხის, გადახურული აივანი გასდევს. თვით აივანი დაყრდნობილია აგურით გამოყვანილ, მაღალ პოსტამენტზე შედგმულ, ოთხ, მრგვალ სვეტზე, რომლებიც პირველი სართულის წინ არსებულ ღია ტერასას ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა მოზღუდულია კედლით, რომელშიც ბუხრის ნაშთია. მოპირდაპირე მხარეს კი - ღიაა. მეორე სართულზე ასასვლელი, ხის კიბე ტერასისვე ფარგლებშია მოწყობილი. შენობის ზურგი ყრუა. უკარ-სარკმლო. პირველი სართულის კარ-სარკმლებს შორის შედარებით დიდი ინტერვალებია დატოვებული, თვით სარკმლების პროპორცია - აზიდულია. II სართულის კარ-სარკმლები ერთი ტიპისაა- ბრტყელთავიანი. სარკმლების თავზე თაღია, რომელიც სიბრტყის ჩაღრმავებით არის მიღებული. თითოეულ თაღს, ორსაფეხურიან თაროზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული არქივოლტი ამკობს. სარკმლების ალათების ნახატი მარტივია. სახლის მხატვრული სახისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს აივანს, რომლის აჟურული მოაჯირი და თაღები რთული ნახატის სახეებს შეიცავს. თვით სვეტები რვაწახნაგაა. დასრულებულია მაღალი კაპიტელებით. მოაჯირი ფიცრულია, სახეები ფიცარშია ამოხერხილი. სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით დაბურული, ორკალთა სახურავით. 

1979-1980 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი თ. გერსამია) აღდგა აივნის საყრდენი სვეტები, მთლიანად განახლდა აივანი, მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე და სახურავი. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. სახლი გადახურულია კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 96-97.
**იაგუარი** (ლათ. Panthera onca) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახის, პანტერათა გვარის წარმომადგენელი. მისი სხეულის სიგრძე 2 მ, წონა 140 კგ აღწევს. აქვს მასიური, მოქნილი სხეული, მოკლე ფეხები, ფართო, ძლიერბრჭყალებიანი თათები. ფერად მოწითალო-ყვითელია, თან შავი რგოლები და ხალები აქვს, ზოგჯერ შავიც გვხვდება. იაგუარი გავრცელებულია ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ბინადრობს ხშირ, ტენიან ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ტყეეებში, უმთავრესად არჩევს მდინარეთა ანაპიროებს. კარგად დაცოცავს ხეებზე და ცურავს. იკვებება ჩლიქოსნებით (ტაპირი, ირემი, პეკარი), მღრღნელებით, თევზებით, ჭამს აგრეთვე კუს და მის კვერცხებს, ზოგჯერ თავს ესხმის შინაურ საქონელსაც. მაკეობა 3,5 თვე გრძელდება, შობს 4-მდე ბოკვერს. აქვს მცირე სარეწაო მნიშვნელობა (იყენებენ ტყავს).

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 36.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იაგუარი***

* მეტი სურათები და ინფორმაცია დაარქივებული 2010-05-25 საიტზე Wayback Machine.
* BBC-ს იაგუარის ვიდეოები დაარქივებული 2010-11-06 საიტზე Wayback Machine.
* ხალხი და იაგუარი დაარქივებული 2011-07-06 საიტზე Wayback Machine.
* Felidae Conservation Fund
**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 19), თარიღდება XIX მიწურულით. 

სახლის მფლობელის გადმოცემით, იგი აუშენებია ვინმე გაბელოვს. მთავარ ფასადზე, სადარბაზოს გვერდით, გაკრულია მემორიალური დაფა წარწერით 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „აქ 1900-1909 წლებში ცხოვრობდა უკრაინელი მწერალი ლესია უკრაინკა." |
|  |  |

 სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით, შედგება სწორი კუთხით დაკავშირებული ორი ნაწილისგან, აქვს სარდაფი, ქუჩის მხარეს რუსტირებული პილასტრებით დანაწევრებული, მთავარი ფასადია ექვსი სარკმლით და სადარბაზოს კარით სარკმლებს ძირის დონეზე, ერთიანი, ჰორიზთარო გასდევს, სარკმლები დასრულებულია შვერილსოლებიანი, მშვილდისებრი თაღით სადარბაზოს კარი ხისაა. ცხაურით კარს ზემოდან ადგას თუნუქის მარკიზი. ეზოს მხრიდან, ორივე ნაწილს წინ, ხის ჭვირულმოაჯირიანი, ღია აივანია, რომელსაც კუთხეები მოგვალებული აქვს აივნის ერთი ნაწილი შეცვლილია ლითონის ახალი აივნით ეზოდან სახლს თანამედროვე მინაშენიც აქვს. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფი გადახურულია აგურით ამოყვანილი კამარით. შერჩენილია ხის კარი შენობა

გადახურულია თუნუქით. სახლი, თავისი მასშტაბით და ფასადის მხატვრული გადაწყვეტით, ქუჩის საერთო გადანაშენიანების ორგანული ნაწილია.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 88.
**ვანლერ დაისელი** (ნამდვილი სახელი და გვარი — ივანე სერგოს ძე ბაბუაძე; დ. 1903, სოფ. ზედა საქარა, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. სავარაუდოდ 1932 ან 1937) — ქართველი მოდერნისტი პოეტი.

1927 წლიდან სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე. წერდა ლექსებს, მოთხრობებს, მინიატურებს, პიესებს. იყო „სომნამბულების" სახელით ცნობილი ლიტერატურული ორდენის დამფუძნებელი და ლიდერი (თბილისი, 1925). ავტორია პოეტური კრებულებისა: „მზის სისხლი" (1926); „გული და დღეები" (1927); „გუშინ და ხვალ" (1928). ცალკე წიგნად გამოვიდა მისი მოთხრობა „ლივილა" (1927). 1920-იან წლებში რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული საბჭოთა ხელისუფლების მიერ. გადასახლებული იყო არხანგელსკში, სადაც მისი კვალი 1932 წლის შემდეგ ქრება. რეაბილიტირებულია 1968 წელს.

2018 წელს პირველად გამოიცა ვანლერ დაისელის წიგნი „მზის სისხლი", რომელშიც მკვლევარმა ლევან ჟვანიამ თავი მოუყარა პოეტის მიერ, 26 წლის ასაკამდე, 1926-1929 წლებში, შექმნილ სხვადასხვა გამოცემაში გამოქვეყნებულ ლექსებს, მინიატურებს, პირად ჩანაწერებსა და წერილებს აერთიანებს (მ.შ. ნოველას „ლივილლა"), რომელიც გიორგი ლეონიძის სახელობის ლიტერატურულ მუზეუმსა და საქართველოს შსს სამინისტროს არქივშია დაცული. წიგნის პრეზენტაცია გაიმართა ქალაქ თბილისის საკრებულოში. აგრეთვე, წიგნში დაბეჭდილია ვ. დაისელის ორი სისხლის სამართლის საქმის ნაწილი. 2019 წელს გამოვიდა პოეტის მეორე წიგნი „გადამტყდარი რკალი" (შემდგენელ-რედაქტორი: ლევან ჟვანია). [*წყარო არ არის მითითებული 421 დღე*]

2020 წელს თბილისში, ვალერიან გუნიას ქუჩაზე № 4, სადაც პოეტი 1920–1929 წლებში ცხოვრობდა, მემორიალური დაფა გაიხსნა. თბილისის საკრებულოს 2021 წლის 29 იანვრის განკარგულებით, ისნის რაიონში, ბანაკის დასახლების II ქუჩას და მასთან არსებულ ერთ ჩიხს ეწოდა პოეტის სახელი.

ლიტერატურა
----------

* *კვერენჩხილაძე რ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 297.;
* კაპანაძე ს. მოდერნიზმის ისტორიისათვის საქართველოში // ინტელექტი. – 2001 . — № 1. – გვ. 130–132;
* ავალიანი ლ. ვანლდერ დაისელის დაბრუნება // ლიტერატურული გაზეთი . — 2020 . — № 2 (258) – გვ. 15-16.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვანლერ დაისელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* პიკის საათი — ვინ იყო ვანლერ დაისელი?

სქოლიო
------

1. ↑  მიქაძე, ზვიადი (21 დეკემბერი, 2018). „წიგნი ვანლერ დაისელის შემოქმედების შესახებ". *kvemokartli.gov.ge*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-08-30. ციტირების თარიღი: 30 აგვისტო, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
2. ↑  „თბილისის საკრებულოში რეპრესირებული პოეტის ვანლერ დაისელის პოეზიის საღამო და წიგნის პრეზენტაცია გაიმართა". *interpressnews.ge*. 21 დეკემბერი, 2018. ციტირების თარიღი: 30 აგვისტო, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  „პოეტ ვანლერ დაისელის მემორიალური დაფა გაიხსნა". *interpressnews.ge*. 23 იანვარი, 2020. ციტირების თარიღი: 30 აგვისტო, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=` და `|date=`-ში (დახმარება)
4. ↑  ქალაქ თბილისში, ისნის რაიონში, ბანაკის დასახლების II ქუჩისთვის და მასთან არსებული ერთი ჩიხისთვის პოეტის ვანლერ დაისელის სახელის მინიჭების შესახებ. საკანონმდებლო მაცნე (29 იანვარი, 2021). ციტირების თარიღი: 30 აგვისტო, 2021
ირინა სხირტლაძე
ირინა სხირტლაძის საფლავი ვარშავის პოვონზკის სამხედრო სასაფლაოზე
**ირინა სხირტლაძე** (პოლ. Irena Schirtładze; დ. 7 აპრილი, 1928, ლვოვი — გ. 14 სექტემბერი, 1944, ვარშავა) — ყოფილი ქართველი იუნკრის, 1940 წელს კატინის ტყეში დახვრეტილი პოლონეთის არმიის საკონტრაქტო ოფიცრის, კაპიტან არკადი სხირტლაძისა და პოლონელი იანინა კიჩინსკა-სხირტლაძის უფროსი ქალიშვილი. 1943 წლის ბოლოს ირინა დედასთან და უმცროს დასთან ერთად ვარშავაში გადავიდა. გერმანელთა მიერ ოკუპირებულ ვარშავაში ირინას მოუძებნა ქართველი ქალი და მასთან დადიოდა ქართული ენის უკეთ შესასწავლად. 

ქართველი ოფიცრის ქალიშვილი არ იყო ვალდებული, მონაწილეობა მიეღო ვარშავის აჯანყებაში. მიუხედავად ამისა, იგი აქტიურად ჩაება ანტიფაშისტურ მოძრაობაში. 1944 წლის აგვისტოში, ვარშავის აჯანჯების დაწყების პირველივე დღეებში, ირინა სხირტლაძე ფსევდონიმით „ირკა" პოლონეთის წინააღმდეგობის არმიაში მოხალისედ ჩაეწერა და „პარასოლის" ბატალიონის მეკავშირე და სანიტარი იყო. ბატალიონთან ერთად ირინამ ბრძოლის მთელი გზა განვლო ვარშავის ვოლას უბნიდან ძველი ქალაქის გავლით ცენტრამდე და ჩერნიაკოვამდე. 1944 წლის 14 სექტემბერს იგი ლუდნას ქუჩაზე გერმანელთა ტყვიამ იმსხვერპლა, როდესაც ის ცდილობდა, მძიმედ დაჭრილი ბატალიონის უფროსისთვის დახმარება აღმოეჩინა. 1944 წლის 12-14 სექტემბერს სწორედ ვარშავის ამ უბანში მიმდინარეობდა გააფთრებული შეტაკებები აჯანყებულებსა და გერმანელებს შორის. 

ბრძოლის ველზე გამოჩენილი სიმამაცისათვის ირინა სხირტლაძე დაჯილდოებულია მედლით „მამაცთა ჯვარი", რომელიც 1920 წელს დააწესა პოლონეთის დაცვის საბჭომ. დაკრძალულია ვარშავის პოვონზკის ცნობილ სამხედრო სასაფლაოზე[1].

ირინა სხირტლაძეს მიუძღვნა თავისი ცნობილი ლექსი „ირინოლა" პოეტმა ჯანსუღ ჩარკვიანმა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Irena Schirtładze na Wirtualnym Murze Pamięci Muzeum Powstania Warszawskiego (პოლონური)
* Biogram na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego (პოლონური)

სქოლიო
------

1. ↑  *ქეთი ტოროტაძე*, კატინის ტყეში დახვრეტილი ქართველი ოფიცრები და ვარშავის აჯანყების გმირი ქართველი გოგონა, ჟურნალი „ისტორიანი", N2, 2012
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აბაშიძე**. |

**ზაზა (ზაალ) აბაშიძე** (დ. 28 ნოემბერი, 1957, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ისტორიკოსი, საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ყოფილი დირექტორი, საეკლესიო-საენციკლოპედიო ცენტრის გამგეობის თავმჯდომარე; ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი; 1975 წელს მოსკოვის სახელმწიფო ისტორია-არქივმცოდნეობის ინსტიტუტის ისტორია-არქივმცოდნეობის ფაკულტეტი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი. მსახიობ დოდო აბაშიძის შვილი.

1980-1981 წწ. მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის კათედრის ლაბორანტად. 1981-1983 წწ. ამავე უნივერსიტეტის ტოპონიმიკის ცენტრის უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად; 1983-1991 წწ. საქართველოს ისტორიის კათედრის უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად; 1991-2001 წწ. საქართველოს ისტორიის კათედრის მასწავლებლად; 1993-1995 წწ. მუშაობდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში სახვადასხვა თანამდებობებზე. 1997-1988 წწ. გაიარა სტაჟირება ოქსფორდის უნივერსიტეტში რელიგიის მცოდნეობის სპეციალობით, ხოლო 2000 წ. რეგენსბურგის აღმოსავლეთის ეკლესიათა ინსტიტუტში აღმოსავლეთის ეკლესიათა ისტორიის სპეციალობით. 2001-2005 წწ. თსუ-ს საქართველოს ისტორიის კათედრის დოცენტი. 2005-2006 წწ. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალურ დირექტორი. 2007 წ. საქართველოს ეროვნული არქივის თავმჯდომარის მრჩევლი. 2006 წლიდან დღემდე არის საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო-საენციკლოპედიო ცენტრის ხელმძღვანელი. 2009 წლიდან დღემდე მუშაობს საქართველოს საპატრიარქოს წმ. ანდრიას სახელობის ქართული უნივერსიტეტის საეკლესიო ისტორიისა და სამართლის სამაგისტრო პროგრამის ხელმძღვანელად. არის სრული პროფესორი. გამოქვეყნებული აქვს 30 სამეცნიერო ნაშრომი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ზაზა აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ზაზა აბაშიძე - liberali.ge

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები |
| --- |
|  |
| 
გავრილ ტოკარევი (1846-1851) • ავგუსტ დე სენ ტომა (1851) • ვლადიმერ დე სენ ტომა (1851-1857) • ადოლფ ბერჟე (1857-1867) • გუსტავ რადე (1868-1903) • ალექსანდრე კაზნაკოვი (1903-1919) • ნოე ყიფიანი (1919-1923) • გიორგი გეხტმანი (1923-1930) • სანდრო ეული-ქურიძე (1931-1936) • ბარონ ბიბინეიშვილი (1936-1937) • ილია მაჩაბელი (1937) • ნიკოლოზ ჭელიძე (1938-1941) • ვლადიმერ მგალობლიშვილი (1941)-(1943) • სანდრო ეული-ქურიძე (1944-1962) • პავლე კანდელაკი (1962-1968) • ალექსანდრა კავკასიძე (1968-1984) • აკაკი ძიძიგური (1984-1991) • ნოდარ წულეისკირი (1991-1992) • აკაკი ძიძიგური (1992-1997) • ალექსანდრე კარტოზია (1997-1998) • ლევან ბერძენიშვილი (1998-2004) • ზაალ აბაშიძე (2005-2006) • ბორის გაგუა (2007-2011) • მირიან ხოსიტაშვილი (მ/შ) (2011-2012) • გიორგი კეკელიძე (2012-დან) |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ქვემო ყანდაურის ყველაწმინდის ეკლესია**. |

**ქვემო ყანდაურის ყველაწმინდის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანდაურაში, ტურისუბანში. განეკუთვნება სავარაუდოდ გვინდა შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (სიგანე 6,2 მეტრი სიგრძე არ დგინდება). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ძლიერ დაზიანებულია დანგრეულია გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილი და დასავლეთ კედელი. დარჩენილი კედლები 2,5-3 მეტრ სიმაღლეზე დგას. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა (შემორჩენილია აღმოსავლეთ წირთხლი). აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის გვერდებში თითო თაღოვანი ნიშაა. აფსიდის კედელზე ორი ტრაპეზია მიდგმული. დირთი აფსიდის ღერძზეა (კედლები მთელ სიმაღლეზე განგრეულია) სარკმლის ქვემოთ. მეორე ჩრდილოეთ მიშას და სარკმლის ს შორის. ჩრდილოეთის კედლებზე აფსიდის მხართან ახლოს, დაბალი ნიშაა. რომლებშიც ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

ლიტერატურა
----------

* *კუპლეიშვილი ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-III, თბ. 2019. — გვ. 342-343.
**უნჯი ყმა** (ხევსურეთი), *მკვიდრი ყმა* (ფშავი) — თემის მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელიც თავდაპირველად დასახლებულა და დასაბამი მიუცია სოფლისათვის. უნჯი ყმები სათემო ადგილ-მამულის თავდაპირველ მფლობელებად ითვლებოდნენ და თემის კულტის უპირველესი მატარებელნი იყვნენ. ამ ნიშნებით განსხვავდებოდნენ ისინი თემის დანარჩენი მოსახლეობისაგან, რომლებიც თემის მფარველ ჯვრის ყმებად ითვლებოდნენ, მაგრამ სხვა გვარებისა და მამემისაგან მომდინარეობდნენ და ჯვართან დამოკიდებულების მიხედვით სხვადასხვა კატეგორიად იყოფოდნენ (ტახტის ყმანი, საყმო საგლეხო).

უნჯი ყმები თემის ფარგლებში პრივილეგირებულ ფენას შეადგენდნენ. ისინი იყვნენ ჯვრის მთავარი მსახურნი — ხუცესი, ქადაგი და კულტის სხვა მომსახურე პერსონალი, რომლებიც თემის რელიგიის და ნაწილობრივ სოციალური ცხოვრების მმართველ ორგანოს — ჯვარიონს ქმნიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *ოჩიაური თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 162.
* *კიკნაძე ზ.*, ქართული მითოლოგია, თბილისი: ბაკმი, 2007. — გვ. 191, ISBN 978-99940-27-10-1.
* *ერიაშვილი ჟ.*, უძველესი სოციალურ-რელიგიური ინსტიტუტები საქართველოს მთიანეთში, თბ. 1982;
* *ბარდაველიძე ვ.* ხევსურული თემის სტრუქტურა და ჯვარისყმობის ინსტიტუტი, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», 1952, ტ. 13, № 8;
**იაბლოკოვის სავაჭრო სახლი** (რუს. Торговый дом Яблоковых) — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩაზე (სახლი № 64). სახლი აგებულია 1898 წელს ე. გულინის პროექტის მიხედვით. შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
-------

სახლი XX საუკუნის დასაწყისში
მეორე სართულის ფანჯრების გაფორმება
შენობა აგებულია 1898 წელს არქიტექტორ ევგენი გულინის პროექტის მიხედვით. სახლი ეკუთვნოდა ს. იაბლოკოვს. სენობის პირველი სართული იჯარით ჰქონდათ აღებული სავაჭრო ორგანიზციებს: ჟირარდოვის მანუფაქტურის სააქციო საზოგადოებას და ემილია ცინდელის მანუფაქტურის ამხანაგობას. სარდაფი ეკავა რენკოვსკის მარანს. აქ ხშირად იმართებოდა კაბარესა და თეატრალური კოლექტივების გამოსვლები. იაბლოკოვის სახლის მეორე სართული 1904 წელს იჯარით აიღო რ. შტრემერმა. აქ გაიხსნა სამხრეთ რუსეთში პირველი ელექტრობიოგრაფი.

1917 წელს ელექტრობიოგრაფს ეწოდა კინოთეატრი „ოლიმპი". 1924 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მოახდინა იაბლოკოვის სახლის ნაციონალიზაცია. პირველ სართულზე განათავსეს სახელმწიფო მაღაზიები. 1930-იან წლებში კინოთეატრს უწოდეს „კომკავშირელი". მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კინოთეატრმა განაგრძო თავისი საქმიანობა, მაგრამ დაიხურა 1990-იან წლებში. ამავდროულად დაიწყო შენობის სარესტავრაციო სამუშაოები არქიტექტორ ე. რეკალოს პროექტის მიხედვით.

არქიტექტურა
-----------

ორსართულიანი სახლი მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩის წითელ ხაზზე, კოსტანაევის სახლსა და სასტუმრო მოსკოვსკაიას შორის. შენობის არქიტექტურა და ფასადების გაფორმება შეიცავს ეკლექტიკისა და მოდერნის ელემენტებს.

მეორე სართულის ფანჯრებს აქვთ მდიდრული გაფორმება. ფანჯრის ყველა ნახევარწრიული ღიობი სრულდება ჰერმესის თავის გამოსახულებით. ჰერმესი ითვლებოდა ვაჭრობის ღმერთად და სავაჭრო სახლზე მისი გამოსახვა არაა შემთხვევითი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения). Официальный портал Правительства Ростовской области. ციტირების თარიღი: 2013-08-28.
2. 1 2 3 4 5  Есаулов Г. В. Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 134—137. — ISBN 5-8456-0489-3.
3. ↑  Доходный дом С. Яблокова. voopiik-don.ru. ციტირების თარიღი: 2013-09-27.
**ირინა იაროვაია** (რუს. Ирина Анатольевна Яровая; დ. 17 ოქტომბერი, 1966, მაკეევკა, დონეცკის ოლქი, უკრაინის სსრ, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი, სახელმწიფო დუმის მეხუთე და მეექვსე მოწვევის დეპუტატი, 2008 წლიდან პარტია „ერთიანი რუსეთის" გენერალური საბჭოს წევრი, სახელმწიფო დუმის კორუფციასთან ბრძოლის და უსაფრთხოების კომიტეტის მდივანი 2011 წლის დეკემბრიდან.

ცნობილია როგორც სხვადასხვა რეზონანსული კანონპროექტის ავტორი ან თანაავტორი. მათ შორის არის: მიტინგთა ჩატარების წესების დარღვევის გამო პასუხისმგებლობის გამკაცრება, მიგრაციული კანონების გამკაცრება, ცილისწამებაზე პასუხისმგებლობის დაბრუნება და არაკომერციული ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც საზღვარგარეთიდან ფინანსდებიან „უცხოელი აგენტების" სტატუსის აუცილებელი მინიჭება და ახლახან მიღებული „იაროვაიას პაკეტი", რომელიც მობილურ და ინტერნეტ პროვაიდერებს ავალდებულებს მომხმარებლების პირადი მონეცემები ნახევარი წლის განმავლობაში შეინახოს და საჭიროების შემთხვევაში ხელისუფლებას გადასცეს.

1997-2007 წლებში იყო პარტია „ვაშლის" (რუს. Яблоко) წევრი, რომლიდანაც აირჩიეს კამჩატკის ოლქის სახალხო დეპუტატთა საბჭოში. ასევე იკავებდა კამჩატკის რეგიონალური განყოფილების ხელმძღვანელის პოსტს. იყო პარტიის ცენტრალური ბიუროს წევრი და მდივნის მოადგილე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირინა იაროვაიას ბიოგრაფია „ერთიანი რუსეთის" საიტზე დაარქივებული 2016-08-01 საიტზე Wayback Machine.  (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Яровая, Ирина. Lenta.ru (12 октября 2012).