recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ლაიოშ კოშუტი
**ლაიოშ კოშუტი** (უნგრ. Kossuth Lajos; დ. 19 სექტემბერი, 1802, მონოკი, ზემპლენის კომიტატი — გ. 20 მარტი, 1894, ტურინი) — უნგრეთის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ადვოკატი. უნგრეთის რევოლუციის (1848-1849) დროს მეთაურობდა სახელმწიფო კრების ოფიციალურ ფრთას.

ბიოგრაფია
---------

1848 წლის 3 მარტს გამოვიდა საპროგრამო სიტყვით და შესთავაზა სახელმწიფო კრებას ავსტრიის იმპერატორ ფერდინანდ I-თვის (ერთდროულად უნგრეთის მეფე ფერდინანდ V) გაეგზავნათ პეტიცია, რომლითაც უნდა მოეთხოვათ კონსტიტუციის შემოღება, უნგრეთის დამოუკიდებელი მთავრობის (რომელიც პასუხს აგებდა პარლამენტის წინაშე) შექმნა. 1848 წლის მარტი-სექტემბერში იყო ფინანსთა მინისტრი უნგრეთის პირველ მთავრობაში. 1848 წლის ივლისში აირჩიეს სახელმწიფო კრების (რომელისც პეშტში შეიკრიბა) დეპუტატად. იყო უნგრეთის ეროვნული არმიის შექმნის ინიციატორი. სექტემბერში სათავეში ჩაუდგა სამშობლოს დაცვის კომიტეტს, რომელსაც პარლამენტმა 8 ოქტომბერს მთავრობის ფუნქციები მიანიჭა. კოშუტი მხარს უჭერდა ჰაბსბურგების წინააღმდეგ ავსტრიის დემოკრატებთან ერთდად ბრძოლას. იყო დამოუკიდებლობის დეკლარაციის გამოქვეყნების (1849 წლის 14 აპრილი) ინიციატორი. 1849 წლის 2 მაისს აირჩიეს უნგრეთის უმაღლეს მმართველად. კოშუტი უნგრეთის დამოუკიდებლობის საკითხებში ჰაბსბურგებთან შეურიგებლობას იჩენდა, მაგრამ, როგორც საშუალო თავადაზნაურობის ინტერესის გამომხატველი, არათანმიმდევრულ და მერყევ პოზიციაზე იდგა საგლეხო, ეროვნულ და სხვა კარდინალურ საკითხებში. ემხრობოდა რევოლუციური მთავრობის რეპრესიების პოლიტიკას გლეხთა მოძრაობის წინააღმდეგ. 1849 წლის 11 აგვისტოს ხელისუფლება უნგრეთის ეროვნული არმიის მთავარსარდალს ა. გერგეის გადასცა და ემიგრაციაში წავიდა. ავსტრიის მთავრობამ მას დაუსწრელად სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. 1852-1859 წლებში ცხოვრობდა ინგლისში, სადაც ხვდებოდა ა. გერცენს. 1859 წელს გარიბალდის არმიაში უნგრული ლეგიონის შექმნის ინიციატორი იყო. 1867 წელს უარი თქვა უნგრეთში ამნისტიით დაბრუნებაზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 7.
**ოთარ ბაღათურია** (დ. 21 დეკემბერი, 1941, ლიხაური, ოზურგეთის რაიონი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი რეჟისორი, დრამატურგი, მსახიობი.

ბიოგრაფია
---------

ქართველი მსახიობი, რეჟისორი და დრამატურგი ოთარ ბაღათურია დაიბადა 1941 წლის 21 დეკემბერს, სოფელ ლიხაურში (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი). 1959–1963 წლებში სწავლობდა თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე. 1963 წლიდან მოზარდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობია. 1982 წლიდან — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის პედაგოგი.

ოთარ ბაღათურიას სევდიანი კომედია „მეფე ლირი თავშესაფარში" 2001 წლის საუკეთესო პიესად არის აღიარებული. ამ ნაწარმოებში დასმული პრობლემები აქტუალურია და დრამატურგი ხატავს არა მხოლოდ ჩვენს სოციალურ რეალობას, არამედ ადამიანის შინაგან ბუნებასა და სამყაროს. პიესა თითქმის ერთდროულად დაიდგა ახმეტელისა და მესხეთის სახელმწიფო დრამატულ თეატრშებში. მაყურებელმა ასევე იხილა ამავე პიესის ბათუმის თეატრისეულ ინტერპრეტაციაც. იგივე პიესა 2009 წელს თავად ოთარ ბაღათურიამ დადგა ლატვიის ქალაქ ვალმეირას დრამატულ თეატრში.
ოთარ ბაღათურია თავად იყო რეჟისორი და სცენარის ავტორი ფილმისა „ბოთე" (1995).

სანდრო ახმეტელის სახელობის თეატრში 2011 წელს ოთარ ბაღათურიამ დადგა სპექტაკლი „ჭურში?!..", საკუთარი პიესის მიხედვით. 

ამჟამად ოთარ ბაღათურია მოზარდმაყურებელთა თეატრის მთავარი რეჟისორია. 2013 წელს, ამავე თეტრის წინ მისი სახელობითი ვარსკვლავი საზეიმოდ გაიხსნა.

ავტორია პიესებისა
-----------------

* „ვინ დაიცავს დღეს, ავი ლომისაგან ტყეს",
* „ამიკო"
* „საშობაო ზღაპარი"
* „მეფე ლირი თავშესაფარში"

ფილმოგრაფია
-----------

* 1982: „ვერსათრიელა" რეჟ. დავით ჯანელიძე
* 1989: „მდგმურები" რეჟ. დავით ჯანელიძე
* 1993: „ციხე–სიმაგრე" რეჟ. დავით ჯანელიძე

ჯილდოები
--------

* 1975 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1985 : სახელმწიფო პრემია
* 2016 : საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი"
* სანდრო ახმეტელის სახელობის პრემია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოთარ ბაღათურია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* „ამიკო"
* ოთარ ბაღათურია ეროვნულ ფილმოგრაფიაზე დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1979. N5. გვ. 13.
**ბროწეულის ფერი** (სომხ. Նռան գույնը; თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა" — Սայաթ-Նովա) — სერგო ფარაჯანოვის 1968 წელს გადაღებული კინოფილმი, რომელიც ფედერიკო ფელინიმ, ჟან-ლიუკ გოდარმა და მიქელანჯელო ანტონიონიმ კინოს შედევრად აღიარეს. მიუხედავად ამისა, საბჭოთა მთავრობამ ფილმის ჩვენება აკრძალა, ხოლო თვით რეჟისორი კი 1973 წელს შრომით-გამასწორებელ კოლონიაში გადაასახლა. ეს ფილმი XX საუკუნის ერთ-ერთ საუკეთესო ნამუშევრად არის აღიარებული. [*საჭიროებს წყაროს მითითებას*]

სიუჟეტი
-------

ფილმი თბილისელი აშუღი საიათ-ნოვას ბიოგრაფიაა, რომელშიც პოეტის ცხოვრება მისი პოეზიით არის გაშუქებული მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი თარიღების ტრადიციული ქრონოლოგიის ნაცვლად. ფილმში ნაჩვენებია პოეტის ბავშვობა, პირველი სიყვარული, ბერობა და გარდაცვალება. მაგრამ ეს მოვლენები ნაჩვენებია ფარაჯანოვის წარმოსახვაში პოეტის ლექსების განსახიერებით, ლექსების, რომლებიც სანახაობა იყო და იშვიათად როგორც მხოლოდ მოსასმენი. სოფიკო ჭიაურელი თამაშობს ექვს როლს, მამაკაცისა და ქალისაც, ხოლო ფარაჯანოვი მონაწილეობს ფილმის თითქმის ყველა ასპექტში, გარდა დიალოგებისა და კამერის მოძრაობისა.

ფილმის შთაგონება, მისი თქმით, იყო „სომხური ილუსტრირებული მინიატურები. მე მინდოდა შემექმნა შიდა დინამიკა, რომელიც სურათიდან, ფორმებიდან და ფერთა დრამატურგიიდან მოდის".

როლებში
-------

* სოფიკო ჭიაურელი - პოეტი ყმაწვილობაში / პოეტის სიყვარული / პოეტის მუზა / მიმი / აღდგომის ანგელოზი
* მელკონ ალექსანიანი - პოეტი ბავშვობაში
* ვილენ გლასტიანი - პოეტი საკანში
* სპარტაკ ბაღაშვილი - პოეტის მამა
* მედეა ჯაფარიძე - პოეტის დედა
* გიორგი გეგეჭკორი - მოხუცი პოეტი
* ოვანეს მინასიანი - უფლისწული
* ონიკ მინასიანი - უფლისწული

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Parajanov.com - ფარაჯანოვის ოფიციალური საიტი
* 

* „The Color of Pomegranates (Sayat Nova)" — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* "საიათ-ნოვა" YouTube-ზე
**ახალქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ახალქალაქში. 

მუზეუმი დაარსდა 1956 წელს. 1973 წელს გაიხსნა პირველი ექსპოზიცია. მუზეუმში ორი განყოფილებაა. 2020 წლისთვის ფონდში იყო 4 ათასზე მეტი ექსპონატი, რომელთა უმრავლესობა ასახავს ჯავახეთის ისტორიის წარსულსა და თანამედროვეობას. აქ დაცულია მხარისთვის დამახასიათებელი ყოფის (ხალხური ავეჯისა და სამოსელის ნიმუშები, ფარდაგები) და ეთნოგრაფიის მასალები (XIX–XX საუკუნეების დასაწყისი), აგრეთვე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალა (გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან შუა საუკუნეების ჩათვლით. მუზეუმი ატარებს შემგროვებლობით მუშაობას, ლექცია-მოხსენებებს, თანამშრომლები მონაწილეობენ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ეთნოგრაფიული განყოფილების მიერ გამართულ სამეცნიერო სესიებში, ეწყობა გამოჩენილ მოღვაწეთა საიუბილეო გამოფენები. მუზეუმს უკავია 321 კვ.მ ფართობი, საექსპოზიციო სივრცეს — 245 კვ. მ. საცავს – 32 კვ. მ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ახალქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი[*მკვდარი ბმული*]
**გურამ თევზაძე** (დ. 30 იანვარი, 1932, თბილისი — გ. 31 აგვისტო, 2018, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი. 

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1957–1959 წლებში იყო ფილოსოფიის ინსტიტუტის უმცროსი და 1959–1966 წლებში უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1966–1971 წლებში ფილოსოფიის ისტორიის განყოფილების გამგე; 1971–2005 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივი განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ისტორიის კათედრის გამგე. 2006 წლიდან 2018 წლამდე იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. გამოქვეყნებული ჰქონდა 214 ნაშრომი ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ, ჩინურ ენებზე, მათ შორის რამდენიმე მონოგრაფია.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „თავისუფლებისა და აუცილებლობის პრობლემა", დაიცვა 1958 წელს.
სადოქტორო დისერტაციის თემა — „გერმანული ნეოკანტიანელობის შემეცნების თეორია", დაიცვა 1963 წელს.

მის სახელთან არის დაკავშირებული წიგნები: „ანტიკური ფილოსოფია", „ახალი ფილოსოფიის ისტორია", „ნიკოლაი ჰარტმანის ონტოლოგიის კრიტიკა", „იმანუელ კანტი", „მე-20 საუკუნის ფილოსოფიის ისტორია" და ა.შ. ასევე თარგმნა მარტინ ჰაიდეგერის „ყოფიერება და დრო" და დაურთო წერილი ჰაიდეგერზე.

2002 წლიდან 2018 წლამდე იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გურამ თევზაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  „ფილოსოფოსი გურამ თევზაძე გარდაიცვალა". *imedinews.ge*. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-05-20. ციტირების თარიღი: 9 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
**ვალდემარას რუპშისი** (დ. 2 მაისი, 1967, შიაულიაი, ლიეტუვა) — ლიეტუველი სამხედრო ოფიცერი, გენერალ-ლეიტენანტი, რომელიც მსახურობს ლიტვის ამჟამინდელი თავდაცვის მეთაურად.

ვალდემარას რუპშისის სამხედრო კარიერა ლიეტუვის შეიარაღებულ ძალებში დაიწყო 1990 წლის 1 ნოემბერს. 2005 წელს დაიწყო მსახური ლიეტუვის გენერალ იონას ჟემაიტის სამხედრო აკადემიაში. 2011 წელს დაინიშნა „რკინის მგლის" მექანიზებული ქვეითი ბრიგადის მეთაურად. 2016 წელს დაინიშნა სახმელეთო ჯარების მეთაურის თანამდებობაზე, ბრიგადის გენერლის წოდებით, რომელიც მას პრეზიდენტის დალია გრიბაუსკაიტეს ბრძანებულებით მიენიჭა. 2018 წლის ნოემბერში, ლიეტუვის შეიარაღებული ძალების აღდგენის 100 წლისთავის აღსანიშნავად, მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. 2019 წლის 25 ივლისს გახდა თავდაცვის მეთაური პრეზიდენტ გიტანას ნაუსედას დროს.

სქოლიო
------

1. ↑  Chief of Defence of the Republic of Lithuania. Lithuanian army.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 29 მარტი 2022. ციტირების თარიღი: 19 March 2022
2. ↑  Flag of the Lithuanian Armed Forces passed on to Major General Valdemaras Rupšys.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-04. ციტირების თარიღი: 2022-07-24.
**ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში. მუზეუმში დაცულია ლეჩხუმის ტერიტიორიაზე სხვადასხვა დროს შემთხვევით აღმოჩენილი და არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალა: გეოლოგიური, პალეონტოლოგიური, არქეოლოგიური, ნუმიზმატიკური, შუასუკუნეების, საეკლესიო ნივთების, ეთნოგრაფიული, ფოტოხელოვნების ნიმუშების კოლექციები, სულ 10.000-მდე ექსპონატი.

ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი 1937 წელს დაარსდა, მხატვრის, პედაგოგისა და საზოგადო მოღვაწის ვარლამ მახარობლიძის ძალისხმევით. მანვე მოიძია და შეიძინა მუზეუმის ექსპონატების დიდი ნაწილი. 1996 წლის 2 დეკემბერს გაჩენილმა ხანძარმა გაანადგურა მუზეუმში დაცულ ექსპონატთა ნაწილი, მიუხედავად ამისა, ძირითადი ნაწილი ექსპონატებისა გადარჩა. 2000 წელს ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს მიენიჭა მისი დამაარსებლის ვარლამ მახარობლიძის სახელი.

2011 წელს ცაგერის მუნიციპალიტეტმა გამოყო თანხა ნახანძრალი შენობის აღსადგენად, მუზეუმი დაბრუნდა თავის შენობაში. 2012 წელს მუზეუმის დაარსებიდან 75 წლისთავზე საქართველოს ეროვნული მუზეუმისა და ცაგერის ისტორიული მუზეუმის ერთობლივი თანამშრომლობით განხორციელდა პროექტი ცაგერის ისტორიული მუზეუმი - ლეჩხუმის კულტურულ საგანმანათლებლო ცენტრი. პროექტის ფარგლებში მოწესრიგდა მუზეუმის ფონდები, მოხდა ექსპონატების დალაგება პერიოდების მიხედვით, გაიმიჯნა კოლექციები: გეოლოგიის, პალეონტოლოგიის ქვის ხანის, ბრინჯაო-რკინის ხანის, ანტიკური, შუა საუკუნეების, ნუმიზმატიკის, საეკლესიო, ეთნოგრაფიული და დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციის. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია; შემუშავდა კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამა, სამეცნიერო ბიბლიოთეკით აღიჭურვა სათანადო სივრცე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მერი ბლიაძე, უნიკალური აღმოჩენა, რომელიც ცაგერის მუზეუმში ინახება და "განაჩენს" ელოდება
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**ქანი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **ქანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

მაგმური ქანები
დანალექი ქანები
მეტამორფული ქანები
**ქანი** — დედამიწის ქერქის ამგებ მინერალთა აგრეგატი (მკვრივი ან ფხვიერი), რომელი ისეც ქმნის დამოუკიდებელ გეოლოგიურ სხეულს. ქანი სხვადასხვა შედგენილობის მინერალების მექანიკური ერთობლიობაა. თითოეულ ქანს ახასიათებს მინერალური შედგენილობის (ქანთმაშენი მინერალების პროცენტული შეფარდება) მეტნაკლები მუდმივობა. ქანები ერთმანეთისაგან განსხვავდება აგრეთვე სტრუქტურით, ტექსტურითა და ფიზიკური თვისებებით (სიმკვრივე, სხვადასხვა მექანიკური, თბური, ელექტრული, მაგნიტური და სხვა თვისებები). წარმოშობის მიხედვით გამოიყოფა ქანების 3 ძირითადი ჯგუფი: მაგმური ქანები, დანალექი ქანები და მეტამორფული ქანები.

1) *მაგმური ქანები*: 

 მთავარი სტატია: მაგმური ქანები.
წარმოადგენს მაგმის გაცივებისა და დაკრისტალების შედეგად წარმოქმნილ ქანებს. მაგმის გაცივების პირობების მიხედვით არჩევენ მაგმური ქანების ორ ძირითად ტიპს: ეფუზიურს (ვულკანურს, ამონთხეულს), როდესაც ლავის სახით ამონთხეული მაგმა დედამიწის ზედაპირზე ცივდება და ინტრუზიულს (სიღრმულს), როდესაც მაგმა დედამიწის ქერქის სიღრმეში ცივდება.

2) *დანალექი ქანები*:

 მთავარი სტატია: დანალექი ქანები.
წარმოადგენს ოკეანურ, ზღვიურ, ტბიურ აუზებში, ჭაობებსა და მდინარეეებში დედამიწის ქერქის გამოფიტვისა და ვულკანიზმის პროდუქტების, აგრეთვე ორგანული ნაშთების დალექვისა და მათი დიაგენეტურ-კატაგენეტური გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ ქანებს. გეოტექტონიკური ნიშნების მიხედვით განარჩევენ გეოსინკლინურ, ბაქნურ ან გარდამავალი ზონის დანალექ ქანებს, ხოლო სედიმენტაციის გარემოს მიხედვით - ზღვიურ, ტბიურ, მდინარეულ, ჭაობის, მყინვარულ, ეოლურსა და სხვა.

3) *მეტამორფული ქანები*: 

 მთავარი სტატია: მეტამორფული ქანები.
დედამიწის წიაღში ტემპერატურის, წნევისა და ფლუიდების გავლენით გარდაქმნილი დანალექი ან მაგმური ქანებია. მაგმური ქანების გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ მეტამორფულ ქანებს უწოდებენ ორთოქანებს, ხოლო დანალექი ქანების შეცვლის შედეგად წარმოქმნილს — პარაქანებს.

მაგმური და მეტამორფული ქანებითაა აგებული დედამიწის ქერქის მოცულობის დაახლ. 90%, დანალექი ქანებით მხოლოდ — 10%, თუმცა მათ დედამიწის ზედაპირზე ფართობის 75% უკავიათ. დადგენილია, რომ დედამიწის ქერქის ზოგიერთი ქანების მსგავსი ქანებითაა აგებული დედამიწის ზედა მანტია, მთვარის, ვენერასა და მარსის ზედაპირი. ქანებს იკვლევს გეოლოგიის დარგი — პეტროგრაფია.

ქანებს როგორც სამთო დამუშავების ობიექტს, ახასიათებს სხვადასხვა ტექნოლოგიური თვისებები (სიმაგრე, აბრაზიულობა, სისალე, ბურღვადობა და სხვ.). 

მადლობთ ყურადღებისთვის

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 454.
**ბორნოს შტატი** (ინგლ. Borno State) — შტატი ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ფართობის მიხედვით მეორე შტატი ნიგერიაში. ჩრდილო-აღმოსავლეთით შტატს აქვს ჩადის ტბასთან გასასვლელი.

* ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მაიდუგური.
* ფართობი — 70 898 კმ², მოსახლეობა — 4 171 104 ადამიანი (2006).

ისტორია
-------

ბორნოს შტატი შეიქმნა 1976 წლის 3 თებერვალს ნიგერიის ჩრდილო-აღმოსავლეთის შტატის გაყოფის შედეგად. 1991 წელს მას გამოეყო იობეს შტატი.

შტატის მოსახლეობის ძირითად ნაწილს შეადგენს კანურის ეთნიკური ჯგუფი. კანურის ხალხის პოლიტიკური ინსტიტუტები ჩამოყალიბდა ნიგერიის შექმნამდე დიდი ხნით ადრე და დღემდე არსებობს. ტერიტორია ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში შედიოდა კანემის იმპერიის შემადგენლობაში. დღეისათვის მმართველმა დინასტიამ ხელისუფლება მიიღო XIX საუკუნის ბოლოს (ბორნუს სახელმწიფო) და კოლონიალურ პერიოდში სარგებლობდა დიდი ბრიტანეთის ადმინისტრაციის მხარდაჭერას. 1905 წელს დინასტიის დედაქალაქი გახადეს ქალაქი მაიდუგური. 1960 წელს ნიგერიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ ბორნომ შეინარჩუნა ფაქტობრივი ფართე ავტონომია. ასეთი სიტუაცია შენარჩუნდა 1967 წელს ჩატარებულ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის რეფორმამდე, როდესაც შეიქმნა 12 შტატი. 1976 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმამ კიდევ უფრო შეამცირა ემირების ძალაუფლება. 1979 წელს ნიგერიაში სამოქალაქო მმართველობის დაბრუნების მომენტისათვის ბორნოს ემირების იურისდიქცია ვრცელდებოდა მხოლოდ კულტურულ და ტრადიციულ საკითხებზე. დღეისათვის ემირები მსახურობენ შტატის ხელისუფლების მრჩევლებად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
----------------------

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ბორნოს შტატი დაყოფილია 27 თვითმმართველობის რაიონად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შტატის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2007-06-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26
3. ↑  Population by State and Sex. population.gov.ng
4. ↑  ნიგერიის ეთნიკური ჯგუფები

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 ნიგერიის შტატები |
| --- |
|  |
| 
აბია **·**  ადამავა **·**  აკვა-იბომი **·**  ანამბრა **·**  ბაიელსა **·**  ბაუჩი **·**  ბენუე **·**  ბორნო **·**  გომბე **·**  დელტა **·** ებონიი  **·** ედო  **·** ეკიტი  **·**  ენუგუ **·**  ზამფარა **·**  იმო **·**  იობე **·**  კადუნა **·**  კანო **·**  კატსინა **·**  კები **·**  კვარა **·**  კოგი **·**  კროს-რივერი **·**  ლაგოსი **·**  ნასარავა **·**  ნიგერი **·**  ოგუნი  **·** ოიო  **·** ონდო **·** ოსუნი  **·** პლატო  **·** რივერსი  **·** სოკოტო  **·** ტარაბა  **·**  ჯიგავა
 |

 |
**ოთარ ანტონის ძე ლიპარტელიანი** (დ. 3 დეკემბერი, 1932, სოფელი კახურა, ლენტეხის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი აგრონომი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1990), საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპოდენტი (1994).

ბიოგრაფია
---------

1955 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგრონომიის ფაკულტეტი. 1976-1978 წლებში ლიპარტელიანი ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-სა და 1979-1989 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სელექცია-გენეტიკის განხრით. 1985 წელს მიიღო პირველი ხარისხის დიპლომი მეცნიერების მიღწევების წარმოებაში დანერგვისათვის. 1986 წელს გადაეცა საქართველოს სახელმწიფო პრემია სიმინდის მარტივი ხაზთაშორისი ჰიბრიდის, ქართული 9-ის გამოყვანისა და დანერგვისათვის. 1986 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მცხეთის სასელექციო სადგურში, 1993-2004 წლებში იყო ამავე სადგურის დირექტორი. 2013 წლიდან – სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო საბჭოს წევრი, 2014 წლიდან – საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის მარცვლეული კულტურების სამსახურის მთავარი სპეციალისტი. ლიპარტელიანი მუშაობს ერთწლოვანი კულტურების სელექციისა და გენეტიკის საკითხებზე. მისი ავტორობითა და თანაავტორობით გამოყვანილი და წარმოებაში დანერგილია სიმინდის 8 ჰიბრიდი და 1 ჯიში, მ. შ. 2 ჰიბრიდი გასავრცელებლად დაშვებულია ჩრდილოეთ კავკასიაში, შუა აზიაში, უკრაინასა და სამხრეთ რუსეთში. არის სამეცნიერო ნაშრომების, მონოგრაფიებისა და სახელმძღვანელოს, მრავალი გამოგონებისა და პატენტის ავტორი.

შრომები
-------

* სიმინდის მეთესლეობა საქართველოში, თბ. 1965;
* ჰიბრიდული სიმინდის სელექცია საქართველოში, თბ. 1974;
* სიმინდი საქართველოში, თბ. 2014.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1999).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლიპარტელიანი ოთარ ანტონის ძე[*მკვდარი ბმული*]
ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
**ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ბორჯომში. დაარსდა 1926 წელს საკურორტო სამმართველოსთან სატყეო მუზეუმის სახელწოდებით (მ. მურვანიშვილისა და გ. სალარიძის ინიციატივით). მუზეუმი განთავსებულია რუსეთის საიმპერატორო ოჯახის, რომანოვების, ყოფილი სასახლის კანცელარიის შენობაში, რომელიც 1890 წელს გერმანელმა არქიტორმა ვ. შვეიერმა ფსევდოგოთურ სტილში ააგო. პირველ ექსპოზიციაში იყო ხის ჯიშები, ცხოველთა ფიტულები, პეპლების კოლექციები, დაზიანებული ხეების ნიმუშები, ტყის, როგორც კურორტის განვითარების ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორის, ამსახველი მასალა. 

1936 წელს იგი გადაკეთდა ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმად. ჩატარდა საორგანიზაციო სამუშაოები (1952, 1964, 1986), ექსპედიციები, ახალი ექსპონატების შეგროვება-შენახვა. მუზეუმში 4 სტაციონარული განყოფილებაა: მხარის ბუნების, 1921 წლამდე პერიოდის, უახლესი ისტორიის პერიოდისა და მხატვრული. ფონდებში დაცულია გეოლოგიური, ბოტანანიკური, ზოოლოგიური, არქეოლოგიური, მინერალოგიური, ნუმიზმატიკური, ეთნოგრაფიული კოლექციები, ფოტოსურათები, დოკუმენტები, ფერწერა და სხვა. სულ 2 ათასი ექსპონატი, რომელთა შორისაა: მზის ღვთაებასთან დაკავშირებული ჭვირული დისკოები (ძვ. წ. II ათასწლეული), ბრინჯაოს ბალთები, ფიბულები და სხვა; რომანოვების საიმპერატორო ოჯახის პირადი ნივთები – გამოყენებითი და სახვითი ხელოვნების ნიმუშები (მე-19 საუკუნე) და სხვა. მუზეუმის ფართობი მოიცავს 584 მ²-ს, აქედან მუდმივ ექსპოზიციას უჭირავს 297 მ², პერიოდულ გამოფენებს — 36 მ², საცავს — 110 მ². 

მუზეუმში ტარდება ლექცია-საუბრები, სამეცნიერო სესიები, შეხვედრები და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი[*მკვდარი ბმული*]
ელისაბედ ბაგრატიონ-მუხრანელი ძმასთან ერთად
**ელისაბედ ალექსანდრეს ასული ბაგრატიონ-მუხრანელი** (დ. 14 აპრილი 1880 - გ. 8 აპრილი 1915) — იყო ქართველი დიდგვაროვანი მუხრანბატონების სახლიდან.

ელისაბედი (ლიზა) 1880 წლის 14 აპრილს დაიბადა სახელმწიფო მრჩევლის, კამერჰერისა და კავკასიის მეფისნაცვლის განსაკუთრებულ საქმეთა მოხელის —ალექსანდრე მიხეილის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელის (1856-1935) და ნინო იოსების ასულ თარხან-მოურავის (1860-1934) ოჯახში. მისი და-ძმები იყვნენ მიხეილი, ანასტასია, გიორგი და კონსტანტინე. 

1899 წლის 23 ოქტომბერს 19 წლის ელისაბედი დაქორწინდა თავად ბორის სერგეის ძე შერემეტიევზე (1871-1952) და შეეძინა 2 შვილი: 

* სერგეი შერემეტიევი (1900-1996) (დაიბადა თბილისში)
* ტატიანა შერემეტიევა-ფაბერჟე (დაიბადა 1901 წელს) (დაიბადა თბილისში)

ელისაბედი შერემეტიევს დაშორდა და სამკურნალოდ საზღვარგარეთ წავიდა. 1914 წლის 14 აპრილს ის დაქორწინდა მარკო მორიცო დე ლა როკაზე (1881-1945). მასთან შვილები არ ჰყავდა. ელისაბედი გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ 1915 წლის 8 აპრილს. ის იყო ტატიანა ფაბერჟეს ბებია.

1. ↑   *ბაგრატიონები - სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა" - თბ. 2003 მუხრან-ბატონთა და ბაგრატიონ-მუხრანელთა გენეალოგია*.
2. ↑  იური ჩიქოვანი, სოსო ბიჭიკაშვილი, დავით ნინიძე. *მუხრანბატონთა გენეალოგიური ტაბულა*, კრებული "არტანუჯი" N 5,   გვ. 1996 წ. - გვ.28-36.
პარხლის ოთხთავი
**პარხლის I ოთხთავი** — ქართული ხელნაწერი, დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (A-1453), შეიცავს 260 ფურცელს, ერთვის ანდერძი, საიდანაც ირკვევა, რომ ხელნაწერი შატბერდშია გადაწერილი იოანე ბერაის მიერ და შეუწირავთ პარხლის ახალი ეკლესიისათვის: „მე იოვანე ბერამან, მწერალმან შატბერდელმან, შატბერდს დავწერე და პარხალს შევწირე სალოცველად ყოველთა ძმათა შატბერდელთა..." ძეგლი დათარიღებულია: „დაიწერა დასაბამითგანთა წელთა ხფოზ. ქრონიკონი იყო რჟგ". ხფოზ=6577 (6577-5604=973წ.); რჟგ=193 (780+193=973წ.). 

პარხლის ოთხთავს 1889 წელს მიაგნო ექვთიმე თაყაიშვილმა და მის შესახებ გამოაქვეყნა ცნობა 1890 წელს წიგნში „სამი ისტორიული ქრონიკა". ხელნაწერი ინახებოდა სოფელ ზემო ჭალის მღვდელთან, ვინმე სუხიევთან (სუხიაშვილთან). ამ უკანასკნელის სიტყვებით სახარება მას გორიდან ჰქონდა წაღებული, იგი ეკუთვნოდა ივანე აბაშიძის ქვრივს. ვინაიდან მღვდელმა არ ინდომა სახარების გადაცემა, ეყვთიმე თაყაიშვილი მასთან დადიოდა და სწავლობდა ხელნაწერს. როგორც გაირკვა, სახარება გადაწერილი ყოფილა იმავე იოვანე ბერაის მიერ, რომელსაც გადაუწერია შატბერდის კრებული, რაც საშუალებას იძლეოდა შატბერდის უთარიღო ხელნაწერის დათარიღებისა. მ. სუხიაშვილისის გარდაცვალების შემდეგ ხელნაწერს ვეღარ მიაგნეს. 1920 წელს ოთხთავი უნივერსიტეტში მიიტანა გერმანიის კონსულმა, რომლისთვისაც შესაძენად შეუთავაზებიათ ეს უკანასკნელი. პირი, რომელსაც განთქმული ოთხთავი თავისად მიაჩნდა, იძულებული შეიქნა უნივერსიტეტისათვის დაეთმო იგი. ასე გადაურჩა ეს ხელნაწერი უცხოეთში გაყიდვას.

პარხლის ოთხთავი ორ სხვა ხელნაწერთან ერთად გამოსცა აკაკი შანიძემ 1945 წელს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარხლის II ოთხთავი

ლიტერატურა
----------

* ტაო-კლარჯეთი, ხელნაწერი მემკვიდრეობა, თბილისი, ბათუმი, 284-6-82012, გვ. 7. ISBN 978-9941-9284-6-8

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„პარხლის I ოთხთავი"** ვიკისაწყობში.
* Geomanuscript.Ge, ინფორმაცია ტაო-კლარჯეთის ქართული ხელნაწერების შესახებ
* Dzeglebi.Ge, პარხალი, პარხლის ოთხთავი დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ოთხთავები |
| --- |
|  |
| ზოგადი სტატიები | 
სახარება • ოთხთავი • ქართული ხელნაწერი სახარებები
 | 
თავსამკაული ვანის ოთხთავიდან |
|  |
| ცალკეული ოთხთავები | 
ადიშის ოთხთავი • ალავერდის ოთხთავი • ანჩის ოთხთავი • ბერთის I ოთხთავი • ბერთის II ოთხთავი • ბიჭვინთის ოთხთავი • გელათის ოთხთავი • ვანის ოთხთავი • ვარძიის ოთხთავი • იერუსალიმის ოთხთავი • ლაბეჭინის ოთხთავი • ლაბსყალდის ოთხთავი • ლარგვისის ოთხთავი • მარტვილის ოთხთავი • მესტიის ოთხთავი • მოქვის სახარება • პარხლის I ოთხთავი • პარხლის II ოთხთავი • სამების ოთხთავი • ტბეთის I ოთხთავი • ტბეთის II ოთხთავი • ყანჩაეთის ოთხთავი • შიომღვიმის ოთხთავი • წყაროსთავის I ოთხთავი • წყაროსთავის II ოთხთავი • ხანმეტი ოთხთავი • ჯრუჭის I ოთხთავი • ჯრუჭის II ოთხთავი
 |
|  |
| 
იხილეთ ქართულ ოთხთავთა სრული სია |

 |
**გალობა** — ვოკალური ხელოვნება, ძირითადად სასულიერო ხასიათის, მიმართული ღმერთის ან წმინდანებისადმი. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით: „გალობა არს ჴმა-ავაჯიანი, შეწყობით აღტევებული თჳნიერ ორღანოსა, გინა ორღანოთა და მწყობრითა".

საქართველოში გალობის ორი სახეობაა ცნობილი — საერო და სასულიერო. საერო შეიცავდა სალხინო სუფრისა და სხვა წესთან დაკავშირებულ საგალობლებს, სასულიერო — წმინდანების განდიდებასა და შესხმასთან დაკავშირებულ ჰიმნებსა და საგალობლებს.

ქართული სასულიერო საგალობლის ტიპებია: კანონიკური და თვითავაჯიანი. კანონიკური გალობა 9 კანონისაგან შედგება (უგალობდეთ, მოიხილე, განძლიერდა, უფალო მესმას, ღამითგან, ღაღადჰყავ, კურთხეულ არს, აკურთხევდით, ადიდებდეთ). გალობის სახელწოდებები მომდინარეობს ბიბლიურ გალობათა საწყისი სიტყვებიდან. კანონის გალობა აგებულია ძლისპირებისა და დასდებელთა თანამიმდევრობაზე, სადაც ძლისპირი არის რიტმულ-მელოდიური მოდელი მომდევნო დასდებლებისათვის. თვითავაჯიან საგალობლებს ძლისპირები არ გააჩნიათ. მათ ასრულებენ ტექსტის თანხმლები ნევმური ნიშნების მიხედვით.

ქართულ ტრადიციულ საეკლესიო მუსიკას/ქართულ გალობას 2021 წლის 2 ივნისს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტომ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.

ლიტერატურა
----------

* *როსებაშვილი კ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. ?.
* ჯავახიშვილი ივ. ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ. 1938.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული გალობის ანთოლოგია, ტ. 1-25, იდეის ავტორი და ხელმძღვანელი – სვიმონ ჯანგულაშვილი, შემდგენლები და მუსიკალური რედაქტორები – ლევან ვეშაპიძე და სვიმონ ჯანგულაშვილი. თბ. 2016-2023 — ელექტრონული ვერსია (ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი).
ალექსანდრე გაგარინი
**ალექსანდრე ივანეს ძე გაგარინი** (რუს. Александр Иванович Гагарин) (დ. 1801, მოსკოვი, — გ. 27 ოქტომბერი, 1857, ქუთაისი) — თავადი, რუსი სამხედრო და სახელმწიფო მოხელე, გენერალ-ლეიტენანტი (1854).

დაამთავრა პაჟთა კორპუსი (1821). მონაწილეობდა 1825 წლის დეკაბრისტთა გამოსვლაში, თუმცა არ დასჯილა. მოგვიანებით მსახურობდა ნოვოროსიის გენერალ-გუბერნატორ გრაფ მიხეილ ვორონცოვის ადიუტანტად. 1845 წელს თბილისში ჩამოჰყვა კავკასიის მეფისნაცვლად დანიშნულ ვორონცოვს. მონაწილეობდა კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში, მათ შორის, დარღოს ლაშქრობაში (1845). 

ტასო ორბელიანი-გაგარინა
ტასო ორბელიანის კოშკი გაგარინების მამულში (სოფ. უტიოსი, ყირიმი)
1840-იანი წლების ბოლოს დერბენდის ქალაქის უფროსად მსახურობდა. ამ წლებში დაქორწინდა თავად დავით ორბელიანის და მანანა ერისთავის ასულ ანასტასიაზე (ტასოზე) (დ. 1825 — გ. 1907), რომლის საშუალებითაც დაუახლოვდა ქართველ არისტოკრატიას. 1847 წელს დაინიშნა ქუთაისის სამხედრო გუბერნატორად. 1853–1856 წლების ყირიმის ომის დროს მეთაურობდა გურიის რაზმს და მე-13 ქვეით დივიზიას. 1855 წელს ყარსის ბრძოლაში მძიმედ დაიჭრა. ამავე წელს ექიმების რჩევით მეუღლითურთ სამკურნალოდ პარიზში წავიდა. 1856 წელს დაბრუნდა რუსეთში. გადაწყვეტილი ჰქონდა სამუდამოდ დასახლებულიყო საკუთარ მამულში — ქუჩუქ-ლამბათში (ყირიმი), მაგრამ ალექსანდრე ბარიატინსკის წარდგინებით 1857 წლის თებერვალში გაგარინი ქუთაისის გენერალ-გუბერნატორად დანიშნეს. 

ამ დროს მეტად მწვავედ იდგა სვანეთის დადიშქელიანებთან ურთიერთობის საკითხი. 1857 წლის 27 ოქტომბერს გაგარინი ქუთაისში შეხვდა სვანეთის მთავარს კონსტანტინე დადიშქელიანს და მას რუსეთის მთავრობის მიერ მისთვის მთავრის უფლების ჩამორთმევის გადაწყვეტილება გააცნო. ურთიერთშელაპარაკებისას დადიშქელიანმა გაგარინი ხანჯლით მოკლა. დადიშქელიანი შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. დაქვრივებულმა ანასტასიამ საქართველო დატოვა და ყირიმში, ქმრის მამულში გადასახლდა. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირის მე-3 (1848) და მე-2 ხარისხის (1854), წმ. სტანისლავის 1-ლი (1849), წმ. გიორგის მე-4 (1850), წმ. ანას 1-ლი (1852) ხარისხის ორდენებით, სპარსეთის ლომისა და მზის მე-2 ხარისხის ორდენით (ვარსკვლავით, 1846) და სხვ.

ლიტერატურა
----------

* ბოროზდინი კ. სამეგრელო და სვანეთი 1854–1861, ტფ. 1934.
* მეუნარგია ი. სამეგრელოს სამთავროს უკანასკნელი პერიოდი და დავით დადიანი, თბ. 1939.
* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* Гагарин, Александр Иванович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М. 1896—1918.
კლდეში ნაკვეთი ციხესიმაგრე უჩჰისარი
**კაპადოკია** (სპარს. کاپادوکیه, *Katpatuka* — ლამაზი ცხენების ქვეყანა, ბერძ. Καππαδοκία, ლათ. Cappadocia, თურქ. Kapadokya) — აღმოსავლეთ მცირე აზიაში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ისტორიული ოლქის სახელწოდება. ძველი კაპადოკიის ტერიტორია ამჟამად განთავსებულია თურქეთის პროვინციების:ნევშეჰირის, კაისერის, აქსარაისა და ნიგდეს ტერიტორიებზე. ტერიტორია ხასიათდება განსაკუთრებით საინტერესო ვულკანური წარმოშობის ლანდშაფტებით. კლდეში ნაკვეთი და მიწისქვეშა ქალაქებით, რომლებიც დაარსდა ძვ. წ. I ათასწლეულში. კაპადოკიაში მდებარე გორემეს ეროვნული პარკი და კაპადოკიის კლდეში ნაკვეთი დასახლება შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ადგილმდებარეობა
---------------

სტრაბონი თავის ჩვიდმედტომიან ნაშრომ „გეოგრაფიაში", კაპადოკიას შემდეგნაირად აღწერს: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ესაა ვრცელი ტერიტორია, რომელსაც სამხრეთით ტავრიული გორები არტყამს, დასავლეთით — აკსარაის მთები, აღმოსავლეთით — მალათიის მთები, ჩრდილოეთით — შავი ზღვა." |
|  |  |

გეოლოგიური ფორმირება
--------------------

კაპადოკიის ტერიტორიაზე არსებული ვულკანები ერჯიესი, ჰასანდაღი, გელიუდაღი გეოლოგიური პერიოდის მანძილზე იყვნენ აქტიურნი. მათი აქტიურობა გრძელდებოდა მიოცენიდან ჰოლოცენამდე. ამოფრქვეული ვულკანური ლავა ილექებოდა ნეოჟენის ტბის ფსკერზე, მდინარეების ხეობებში, პლატოზე, რის შედეგადაც წარმოიქმნა 100-150 მეტრი სისქის ვულკანური ტუფი. აღნიშნული მასა ასევე შედგებოდა ტუფიტის, იგნიბრიტის ტუფის, ლახარას, ვულკანური ფერფლის, თიხის, აგლომერის, ბაზალტის და ნეოლოგიური აგლომერატებისაგან. მომდევნო პერიოდში ვულკანური ტუფის მასისაგან, მდინარეთა და ტბის წყლის ეროზიის შედეგად წარმოქმნა პლატო, რომელიც ხშირად იცვლიდა ფორმას. მდინარე ყიზილ-ირმაქზე პლატოს დღევანდელი სახე სათავეს იღებს ზემო პლიოცენიდან.

გალერეა
-------

* მდინარის ხეობამდინარის ხეობა
* ფაშა ბაღლარის ხეობაფაშა ბაღლარის ხეობა
* გორემეს ველიგორემეს ველი
* 
* ზელვეს ველიზელვეს ველი
* ზელვეზელვე
* გორემეგორემე
* აქ-თეფეაქ-თეფე
* ქალაქი ორთაჰისარიქალაქი ორთაჰისარი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მეტეორას მონასტრები
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* კილიკია
* ბიზანტია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაპადოკია***

* კაპადოკია[*მკვდარი ბმული*]
* სტატია კაპადოკიის შესახებ ტურისტულ ბიბლიოთეკაში
* რამდენიმე თანამედროვე რუკა, სხვა ინფორმაცია დაარქივებული 2010-04-17 საიტზე Wayback Machine.
* კაბადოკიელი ბერძნების ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2011-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* კაპადოკიის მეფეთა მონეტები
* კაპადოკიის ფოტოები
***გახლეჩილი აპრილი*** — ალბანელი მწერლის ისმაილ კადარეს რომანი. 1978 წელს გამოქვეყნებული წიგნი იკვლევს კადარეს ერთ-ერთ განმეორებად თემას: როგორ მოქმედებს წარსული აწმყოზე. რომანი ეხება 1930-იან წლებში ჩრდილოეთ ალბანეთის მაღალმთიანეთში სტუმართმოყვარეობის, სისხლის შუღლისა და მკვლელობის მრავალსაუკუნოვან ტრადიციას. იგი ინგლისურად თარგმნა ჯონ ჰოჯსონმა "New Amsterdam Books"-ისთვის 1990 წელს.

შინაარსი
--------

ქვეყნის მაღალ პლატოზე მცხოვრები 26 წლის ალბანელი ჯორგ ბერიშა იძულებულია ჩაიდინოს მკვლელობა „კანუნის" მიხედვით, რათა შური იძიოს თავისი ძმის მკვლელობისათვის. ამ მკვლელობის გამო მას მოსაკლავად დაედევნება მოწინააღმდეგე ოჯახის წევრი. 
„გახლეჩილი აპრილის" კითხვისას ადვილი გასაგებია, რატომ და რა ძალით არის გატაცებული ისმაილ კადარე ტრაგედიით და მისი ორი გამორჩეული წარმომადგენლის, შექსპირისა და ესქილეს მიმართ. „მეგობრობა, ერთგულება და მტრობა უძველესი ტრაგედიის მექანიზმის ბორბლებია და მათ მექანიზმში შესვლა ნიშნავს ტრაგედიის შესაძლებლობის დანახვას".

ადაპტაცია
---------

2001 წელს, გახლეჩილი აპრილის ფილმის ადაპტაცია, სახელწოდებით მზის უკან, გადაიღეს ბრაზილიაში. ის გადაიღო კინორეჟისორმა უოლტერ სალესმა. მოქმედება ვითარდება 1910 წელს ბრაზილიაში და როდრიგო სანტოროს მონაწილეობით, ნომინირებული იყო BAFTA-ს ჯილდოზე საუკეთესო არაინგლისური ფილმისთვის და ოქროს გლობუსის ჯილდოზე საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.

სქოლიო
------

1. ↑  National Library of Albania — 1920.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q678964'></a>
2. ↑  Liukkonen, Petri. Ismail Kadare. Kuusankoski Public Library.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 January 2015.
3. ↑  Apter, Emily (2001). *Translation in a Global Market* (en).  Duke University Press. ISBN 978-0-8223-6492-4.
4. ↑  Broken April - Ismail Kadare. Longitude.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-02-02. ციტირების თარიღი: 2007-10-07.
5. ↑
6. ↑  Kehr, Dave.  (21 December 2001) AT THE MOVIES; Albanian Plot in Brazil. *The New York Times*.
**რაუნდერსი** (ირლ. cluiche corr) — გელური წარმოშობის თამაში. რაუნდერსი იმართება ორ გუნდს შორის, რომელთა შემადგენლობაში ექვს-ექვსი მოთამაშეა. თამაშში გამოიყენება პატარა, მრგვალი, ხის ბურთი, რომელზეც ტყავია გადაკვრული და პლასტმასის ან მეტალის კეტი. თამაში განსაკუთრებით პოპულარულია ბრიტანელ და ირლანდიელ სკოლის მოსწავლეებში.

ისტორია
-------

ამ თამაშს ინგლისში ტიუდორების ეპოქიდან თამაშობენ, ყველაზე ადრეული ცნობა 1744 წელს გვხვდება ჯონ ნიუბერის საბავშვო წიგნში „პატარა, ლამაზი ჯიბის წიგნი", სადაც ის მოხსენიებული იყო, როგორც „ბეის-ბოლი". 1828 წელს უილიამ კლარკმა გამოაქვეყნა მეორე გამოცემა წიგნისა: *„The Boy's Own Book"*, რომელიც შეიცავდა რაუნდერსის წესებს. მომავალ წელს წიგნი დაიბეჭდა ბოსტონში, მასაჩუსეტსში. 

პირველი ოფიციალური წესები შემუშავებულ იქნა გელური ათლეტიკის ასოციაციის (GAA) მიერ ირლანდიაში, 1884 წელს, რომელიც ირლანდიაში დღემდე აკონტროლებს ამ თამაშს, ხოლო ბრიტანეტთში იმავეს რაუნდერსის ეროვნული ასოციაცია აკეთებს (NRA), დაარსებული 1943 წელს. მიუხედავად განსხვავებებისა, ეს ორი ასოციაცია იზიარებს საერთო შეხედულებებს თამაშის წესებსა და კულტურაზე. შეხვედრები იმართება ორივეს ტრადიციებით, გუნდები ერთი ვარიანტით თამაშობენ დილით, ხოლო მეორე ვარიანტით დღის მეორე ნახევარში.

ირლანდიაში რაუნდერსის წესების ჩამოყალიბების შემდეგ, 1889 წელს, გაერთიანებები ჩამოყალიბდა ლივერპულსა და შოტლანდიაში. როგორც ნიუ-იორკულ, ასევე მასაჩუსეტსურ ვერსიებს ბეისბოლისა, ასევე სოფთბოლს, აქვს იგივე ფუძე, რაც რაუნდერსს, და ატარებს ბევრ მსგავსებას ამ თამაშის გელური ვერსიასთან. რაუნდერსი უკავშირდება ბრიტანულ ბეისბოლს, რომელსაც ჯერ კიდევ თამაშობენ ლივერპულში, კარდიფსა და ნიუპორტში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რაუნდერსის ეროვნული ასოციაცია(NRA)
* ირლანდიის რაუნდერსის საბჭო
* ინდოეთის რაუნდერსის ასოციაცია დაარქივებული 2011-07-23 საიტზე Wayback Machine.
* სასკოლო რაუნდერსი
* რაუნდერსის თამაშის წესები დაარქივებული 2009-09-13 საიტზე Wayback Machine.  GAA
* თამაშის გამარტივებული წესები დაარქივებული 2012-02-22 საიტზე Wayback Machine.  NRA

სქოლიო
------

1. ↑  Lloyd, John; John Mitchinson: *The Book of General Ignorance*. Faber & Faber, 2006.. *{{{title}}}*.
2. ↑  Newbery, John (1767). *A Little Pretty Pocket-book*,   გვ. 43.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გელური თამაშები |
| --- |
|  |
| 
გელური ფეხბურთი **·** ჰარლინგი **·** კამოგი **·** გელური ხელბურთი **·** რაუნდერსი
 |

 |
ჰაქსლი, ტომას ჰენრი
**ტომას ჰენრი ჰაქსლი** (დ. 4 მაისი, 1825, ილინგი, ლონდონის მახლობლად — გ. 29 ივნისი, 1895, ისტბორნი, სასექსი) — ინგლისელი ბუნებისმეტყველი, ჩარლზ დარვინის მეგობარი და მისი მოძღვრების პოპულარიზატორი. 

1846–1850 წლებში მონაწილეობდა ექსპედიციაში ავსტრალიის აღმოსავლეთ სანაპიროსა და ახალ გვინეაზე; 1854-1895 წლებში იყო სამეფო სამთო სკოლის პროფესორი. 1871–1880 წლებში ლონდონის სამეფო საზოგადოების მდივანი. 1883–1885 წლებში — პრეზიდენტი. მისი გამოკვლევები ეხება პალეონტოლოგიის, ანთროპოლოგიის, ევოლუციური თეორიის, ზოოლოგიისა და შედარებითი ანატომიის საკითხებს. დაამტკიცა ნათესაური კავშირი მედუზებსა და პოლიპებს შორის (1849), განავითარა და დაამტკიცა დებულება ხერხემლიანი ცხოველების ქალას ერთიანი აგებულების შესახებ, დაამტკიცა ფრინველების წარმოშობა ქვეწარმვლებისაგან. ჰაქსლი ავითარებდა არასწორ შეხედულებას იმის შესახებ, რომ ორგანული სამყაროს ჯგუფების უმეტესობა არ განიცდის პროგრესს, მაგრამ ჩარლზ დარვინის წიგნის („სახეობათა წარმოშობა", 1859) გამოსვლის შემდეგ, დამაჯერებლად ასაბუთებდა, რომ ადამიანი ცხოველური წარმოშობისაა. იგი მტკიცედ იცავდა დარვინიზმს კლერიკალების თავდასხმებისაგან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 609.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
მიკროორგანიზმი
**მიკროორგანიზმი**, *მიკრობები* (ბერძ. μικρός) *mikrós*, „პატარა" და  ὀργανισμός „ორგანიზმი" ) — მიკროსკოპული ორგანიზმი, რომელიც შედგება ერთი უჯრედისაგან. მიკროორგანიზმები არსებობენ ნიადაგში, წყალში, ჰაერში, ცოცხალ ორგანიზმებზე და მათ შინაგან ორგანოებში. მიკროორგანიზმების შემსწავლელი მეცნიერებაა მიკრობიოლოგია. მიკრობებზე პირველი დაკვირვებები დაიწყო ნიდერლანდელმა მეცნიერმა ანტონ ვან ლევენჰუკმა, 1675 წელს, საკუთარი დიზაინით შექმნილი მიკროსკოპით. მიკრობები იყოფა 4 ჯგუფად:სოკოები,ბაქტერიები,ვირუსები და წყანმცენარეები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაქტერიები
* ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები
* სოკოები
* პროკარიოტი
* ვირუსები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჩვენი მიკრო ბიოლოგიური პლანეტა დაარქივებული 2013-02-15 საიტზე Wayback Machine.
* "Uncharted Microbial World: მიკროორგანიზმები და მათი გავლენა გარემოზე" დაარქივებული 2008-05-27 საიტზე Wayback Machine.
* Understanding Our Microbial Planet: მეტეგონიზმის ახალი მეცნიერება დაარქივებული 2013-02-15 საიტზე Wayback Machine.
* სამედიცინო მიკრობიოლოგია დაარქივებული 2009-09-20 საიტზე Wayback Machine.
**გია ვარდენის ძე ლობჟანიძე** (დ. 11 მაისი, 1957, თბილისი) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1998). საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1996).

ბიოგრაფია
---------

1979 წელს დაამთავრა თსსი; 1982-1983 წლებში მუშაობდა გარდაბნის რაიონულ საავადმყოფოში ქირურგად. 1983-2002 წლებში იყო თსსი-ის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი. 2002-2006 წლებში – თსსუ-ის ქირურგიის №4 კათედრის პროფესორი; 2006-2009 წლებში – თსსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის კერძო ქირურგიის მიმართულების სრული პროფესორი; 1998-2002 წლებში – თსსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი; 2002-2004 წლებში – თსსუ-ის ცენტრალური კლინიკის დირექტორი; 2009-2012 წლებში – პ. შოთაძის სახელობის სამედიცინო აკადემიის ქირურგიის დეპარტამენტის სრული პროფესორი; 2010 წლიდან – თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის სამეცნიერო კვლევებისა და განვითარების დეპარტამენტის უფროსი; 2012 წლიდან ამავე ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიული კათედრის გამგე, პროფესორი; 2018-2019 წლებში – აკადემიკოს ო. ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის გენერალური დირექტორი; 2012 წლიდან – შპს საქართველოს დაზღვეულ მედიკოსთა სააგენტოს გენერალური დირექტორი.

1999-2009 წლებში – საქართველოს ექიმთა ასოციაციის პრეზიდენტი; 2009 წლიდან – ამავე ასოციაციის დირექტორთა საბჭოს თავჯდომარე.

შრომები
-------

ლობჟანიძის სამეცნიერო ნაშრომები ეხება თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვან და გასტროეზოფაგურ რეფლუქსურ დაავადებებს, ქირურგიულ ინფექციებს, კუჭის რეზექციის შემდგომ გართულებებს და სხვ.

* კუჭის წყლული, თბ. 1998; თორმეტგოჯა ნაწლავის პოსტბულბალური წყლულები, თბ. 1998.

ჯილდოები და მედლები
-------------------

მიღებული აქვს სახელმწ. ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (2011).

ლობჟანიძე არის ქ. ატლანტის (აშშ) საპატიო მოქალაქე (1991).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლობჟანიძე გია ვარდენის ძე[*მკვდარი ბმული*]
**ორკარის კანიონი** — კანიონი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოედანის ( ჩოჩხათის თემი) მიდამოებში. ლანჩხუთიდან 28 კმ, სუფსიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ; შრომისუბნიდან (უახლოესი სკოლა) 1,5 კმ. 

კანიონი მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში. კანიონის სიგრძე დაახლოებით 1 კილომეტრია. კანიონისკენ მიმავალი გზა უსწორმასწორო და ქვაღორღიანია. საწყისი მონაკვეთის გავლა მანქანითაც შეიძლება, ძირითად ნაწილში კი გზა ველურ ბუნებაში შედის, ნელ-ნელა ვიწროვდება და დაბრკოლებების გადალახვა უკვე ფეხით გიწევს. რაც უფრო უახლოვდები კანიონს, მით უფრო გრილდება ჰაერი, ამიტომაც აქ მოგზაურობისთვის ზაფხული საუკეთესო დროა. დაახლოებით 700 მეტრის გავლის შემდეგ კანიონი ორ ნაწილად იყოფა. ასე აიხსნება მისი სახელიც - **ორკარი**. უნდა აღინიშნოს, რომ მარჯვენა მხარეს გაცილებით რთული მარშრუტია და მის გასავლელად სპეციალური ეკიპირებაა საჭირო. ზოგიერთ მონაკვეთში მეჩხერ წყალში გავლაა საჭირო. მარცხენა მხრიდან კი კანიონის მოვლა არავითარ სიძნელეს არ წარმოადგენს. ამ გზის ბოლოს ულამაზესი ჩანჩქერი დაგხვდებათ, სადაც სპეციალური კიბეა დამონტაჟებული. ორკარის კანიონი განსაკუთრებით მიმზიდველია საფეხმავლო ტურიზმის მოყვარულებისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლანჩხუთი.სოფ მოედანი. ორკარის კანიონი. მდ სუფსა.
* ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ღირსშესანიშნაობები
**ბალაშ აზეროღლუ** (აზერ. Balaş Azəroğlu; დ. 11 ნოემბერი, 1921, ბაქო - 2011 წლის 24 აპრილი, იქვე) - აზერბაიჯანელი და საბჭოთა პოეტი, რედაქტორი, მთარგმნელი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ირანის აზერბაიჯანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მონაწილე, სახალხო პოეტი. აზერბაიჯანის სსრ (1981), აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის პირადი სტიპენდიანტი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1966 წ.).

ბიოგრაფია
---------

1938 წელს აზეროღლუ ოჯახთან ერთად გადავიდა არდაბილში.
1941-1945 წლებში მონაწილეობდა ირანის აზერბაიჯანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში, იყო არდაბილის ანტიფაშისტური ორგანიზაციის „ზიდდ-ფაშისტის" ერთ-ერთი დამფუძნებელი.
1942 წელს შეუერთდა ირანის სახალხო პარტიას, ხოლო 1943 წელს აირჩიეს ზიდდ-ფაშისტური ორგანიზაციის არდაბილის კომიტეტის თავმჯდომარედ. 1945 წლიდან - აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1945-1946 წლებში იყო აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის არდაბილის რაიონული კომიტეტის ორგანოს, გაზეთ „ჯოვდეტის" რედაქტორი, თავრიზის რადიოკომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, ასევე აზერბაიჯანის ეროვნული მეჯლისის დეპუტატი.

1947 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და იმავე წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1952 წელს. 1966 წელს გახდა ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ორგანოს გაზეთ „აზერბაიჯანის" რედაქტორი იყო. 1956-1964 წლებში ეკავა პროპაგანდის განყოფილების უფროსის და აზერბაიჯანის დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობები. ხელმძღვანელობდა სსრკ-ში მცხოვრებ ირანელ პოლიტიკურ ემიგრანტთა საზოგადოებას.

1963-1982 წლებში იყო აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ნიზამის ლიტერატურის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1981-1991 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივნად. იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის უხუცესთა საბჭოს წევრი (1991).

1991 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის სამხრეთ აზერბაიჯანის ლიტერატურის უფროსი მრჩეველი.

შემოქმედება
-----------

პოეტის 40-ზე მეტ წიგნში თავმოყრილი, სხვადასხვა ჟანრში დაწერილი შემოქმედების მთავარი ლაიტმოტივი არის სამშობლოსადმი მიჯაჭვულობა, ეროვნული გამოღვიძებისა და თავისუფლებისთვის ბრძოლის განდიდება. ჰუმანიზმის იდეების მაცნე აზეროღლუს ლექსები ასევე ფართოდ ასახავს ღრმა შეშფოთებას და პასუხისმგებლობის გრძნობას კაცობრიობის მომავალ ბედზე.
აზეროღლუ თავის ნაშრომებში წერდა სამშობლოს სიყვარულზე, ირანელი ხალხის რევოლუციურ განწყობებზე და ამხილებდა ფაშიზმს. საბჭოთა აზერბაიჯანისადმი მიძღვნილ მის ლექსებში დომინირებს შემოქმედებითი მოღვაწეობის, ხალხთა მეგობრობის, მშვიდობისთვის ბრძოლის თემები.
აზეროღლუს ლექსები ღრმა ლირიზმით გამოირჩევა. ბაქოში გამოიცა მისი კრებულები: „ლექსები" (1948), „სავალანი" (1949), „ბრძოლის ბილიკებზე" (1950), „ახალგაზრდობის მეგობრები" (1950), „ჩემი სიმღერები" (1952), „ დილის ვარსკვლავი" (1953) და სხვა.

პოეტის მრავალი ნაწარმოები ითარგმნა და გამოიცა უცხო ენებზე. ბალაშ აზეროღლუ ასევე ცნობილი იყო როგორც შუა საუკუნეების აზერბაიჯანული ლიტერატურის კვლევების ავტორი.
დაჯილდოებულია არაერთი ორდენითა და მედლით.

სქოლიო
------

1. ↑  Балаш Азероглу. azertag.az. ციტირების თარიღი: 2019-09-22.
რუნდალის სასახლის ფასადი წინა ეზოდან
**რუნდალის სასახლე** (ლატვ. Rundāles pils, გერმ. Schloss Ruhental) — ბაროკოს ტიპის სასახლის კომპლექსი ლატვიაში. მდებარეობს ქალაქ ბაუსკიდან 12 კილომეტრში ჩრდილო-დასავლეთით, სოფელ პილსრუნდალში. აგებულია 1730-იან წლებში რასტრელის პროექტის მიხედვით კურლანდიის ჰერცოგ ბირონის საზაფხულო რეზიდენციად. ცარიელი იყო 1760-იან წლებამდე, ანუ სანამ რასტრელი შიდა მოსაპირკეთებელ სამუშაოებს დაასრულებდა. 

რუნდალის სასახლის წინკარი
1795 წელს კურლანდიის რუსეთის იმპერიასთან მიერთების შემდეგ სასახლე იმპერატრიცას ფავორიტს პლატონ ზუბოვს უწყალობეს. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ, მისი უმცროსი ქვრივი ფიოლკა ვალენტინოვიჩი გრაფ შუვალოვს გაჰყვა, ამიტომ, სასახლე 1917 წლამდე შუვალოვების საკუთრებად მიიჩნეოდა. 

ამჟამად რუნდალის სასახლე ლატვიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ღირსშესანიშნაობად სახელდება. სასახლე და მის ახლოს არსებული ბაღი მუზეუმად არის გამოცხადებული. სასახლეს პერიოდულად უცხოელი მაღალჩინოსანი სტუმრებისთვისაც იყენებენ ხოლმე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***რუნდალის სასახლე***

* (ინგლისური) რუნდალის სასახლის მუზეუმი დაარქივებული 2021-04-10 საიტზე Wayback Machine.
* ფოტოსურათები
* ფოტოსურათები[*მკვდარი ბმული*]
* ბაუსკის ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი დაარქივებული 2007-03-11 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ერქომაიშვილი**. |

**ანანია ერქომაიშვილი** (დ. 3 იანვარი, 1891, მაკვანეთი ― გ. 31 იანვარი, 1977, თბილისი) — ქართველი მომღერალ-მგალობელი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

ანანია ერქომაიშვილი, ერქომაიშვილთა მომღერალი ოჯახის ერთ-ერთი წარმომადგენელი, არტემ ერქომაიშვილის მოწაფე იყო. მისი ხელმძღვანელობით შეისწავლა ანანიამ სიმღერა-გალობის საფუძვლები.

ანანია ერქომაიშვილი 1918 წელს არტემ, ვლადიმერ და გიგო ერქომაიშვილებთან, ასევე გიორგი ბაბილოძესთან ერთად მონაწილეობდა თბილისში გურული სიმღერების ნოტებზე ჩაწერაში. 1936 წლამდე ანანია ერქომაიშვილი არტემ ერქომაიშვილის გუნდის წევრი იყო, ხოლო 1936 წლიდან კირილე პაჭკორიას ინიციატივით ის დასავლეთ საქართველოს ეთნოგრაფიული გუნდის სოლისტი გახდა. ის მონაწილეობდა 1937 წელს მოსკოვში გამართულ დეკადაზე.

1968 წელს ანანია თბილკვებვაჭრობის ანსამბლ „მეგობრობის" სოლისტი გახდა. 1977 წელს საქართველოს რადიოში ანანია ერქომაიშვილისაგან ჩაწერეს გურული სიმღერების სამივე ხმა. დაკრძალულია თბილისში, კუკიის სასაფლაოზე.

ჰქონდა მოქნილი, ფართო დიაპაზონის ხმა, ოსტატურად ასრულებდა ტესიტურისა და ხასიათის მხრივ განსხვავებულ ხმებს ბანი, წვრილი, კრიმანჭული. ანანია ერქომაიშვილს ქართულ ფოლკლორისტიკაში შეტანილი წვლილისათვის საქართველოს დამსახურებული არტისტის წოდება მიენიჭა.

ლიტერატურა
----------

* *ჩხიკვაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 209.
* *გეგეჭკორი ვ.* ქართული ხალხური სიმღერის ოსტატები, წიგნი 1—3, თბილისი, 1954—1966

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანანია ერქომაიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ანანია ერქომაიშვილის აუდიო ჩანაწერები
**ანანაური** — კლდეში ნაკვეთი ხუროთმოძღვრული კომპლექსი, „კლდის სოფელი" საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს ვარძიის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. უჭირავს დიდი ტერიტორია. გამოქვაბული კომპლექსის გარდა მოიცავს ბაღებისა და ვენახებისთვის მოწყობილ ტერასებს, საერთო დანიშნულების კლდეში ნაკვეთ საცხოვრებლებს. მათ შორისაა ორსართულიანი სახლი თავისი ბოსლით, კლდის ლოდში გამოკვეთილი საწნახლითა და წყალსაცავით. სოფლის მთავარი ნაგებობა კლდეში გამოკვეთილი X–XII საუკუნეების ეკლესიაა, რომელიც ზემო ტერასაზე მდებარეობს. ეკლესიას წინ ეგვტერი აქვს. ეკლესიის მოხატულობა პალეოლოგოსთა ხანას მიეკუთვნება და XV საუკუნეშია შესრულებული, ეგვტერისა — XII–XIII საუკუნეების მიჯნაზე. ტაძრის გაწმენდის შემდეგ ეკლესიაში აღმოჩნდა უფრო ძველი მოხატულობის კვალი, რომელიც, შესაძლებელია, ეგვტერის მოხატულობის თანადროული ან უფრო ადრინდელიც იყოს. სახელწოდება „ანანაური" ახლა მხოლოდ ეკლესიას შერჩა.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* კლდიაშვილი ა. ვარძიის ანანურის ეკლესიისა და მიმდებარე დასავლეთის სათავსის მოხატულობათა შედარება, «ძეგლის მეგობარი», 1986, № 3.
* Гаприндашвили Г. М. Вардзиа, Л. 1975.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 8236