recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მტკვრის ტობი** (ლათ. Chondrostoma cyri) — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 21,5–22 სმ, აქვს წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებული ტანი, პატარა თავი, ასევე პატარა, ნახევარმთვარის ფორმის დაბლა განლაგებული პირი. ზურგის ფარფლში 7–8 რბილი სხივია, ანალურში — 9–10. მამალი უფრო ტანადია, მეტად აქვს განვითარებული ზურგისა და ანალური ფარფლები. ზურგი მუქი რუხია, გვერდები ვერცხლისფერი; გვერდითი ხაზის ზემოთ, ტანის გასწვრივ გასდევს მრავალი პიგმენტური წერტილისაგან შემდგარი მუქი ზოლი (ზოგჯერ შეიძლება არც ჰქონდეს). გვერდითა ხაზი შედგება 54–62 ქერცლისაგან. კუდისა და ზურგის ფარფლი რუხია, ბოლოებისკენ უფრო მუქი, დანარჩენი ფარფლები ნარინჯისფერი. ქერცლი წვრილი და ბრჭყვიალაა. გავრცელებულია მდინარე მტკვრის შუა და ზემო წელზე სათავეებამდე, აგრეთვე მის შენაკადებში (მაგ. არაქსის ზემო წელიდან ქვემომდე და წყალშემკრებ აუზში), ჩილდირის ტბაში, ყარსჩაიში. საქართველოში მტკვრის გარდა აღნიშნულია არაგვში, ალაზანში, იორში. გვხვდება სუფთაწყლიან და ქვის გრუნტზე სწრაფი დინების მქონე მდინარეებში, ცუდად იტანს მღვრიე წყალს. ცხოვრობს მცირე ზომის ჯგუფებად, ძირითადად იმყოფება ფსკერზე. იკვებება წყლის მცენარეულობით, დეტრიტითა და ფსკერის უხერხემლოებით. ტოფობის დროს იწევს მდინარის ზემო წელზე. ქვირითს ყრის ქვებზე ჭორომთან ახლოს. ნაყოფიერება უცნობია. ამ სახეობის დაბალი მორფა (მდინარე არაქსიდან) შემდგომში აღწერეს როგორც თერგის ტობი (*Chondrostoma leptosoma* Berg).

სქოლიო
------

1. ↑  *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 7.
2. 1 2 3 4  Chondrostoma cyri (Куринский подуст). *biotopfish.com*. ციტირების თარიღი: 27 ივნისი, 2020.
3. 1 2 3 4 5  Куринский подуст. *fishbiosystem.ru*. ციტირების თარიღი: 27 ივნისი, 2020.
4. ↑  ბუნება და კლიმატი. საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი. *sagarejo.gov.ge*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-23. ციტირების თარიღი: 27 ივნისი, 2020.
ოლდენბურგების დინასტია
**ოლდენბურგების დინასტია** (დან Oldenborgske slægt, გერმ Haus Oldenburg) — გერმანული წარმოშობის საგვარეულო, რომლის განშტოებებიც ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში მეფობდნენ. ოლდენბურგთა პირდაპირი ხაზი 1448-1863 წწ დანიაში მეფობდა, 1523 წლამდე კი დანიის პირად უნიაში შვედეთი და ნორვეგიაც ერთიანდებოდნენ (კალმარის უნია), ხოლო 1814 წლამდე დანია-ნორვეგიის უნიას უდგნენ სათავეში. 

ოლდენბურგების მამრობითი ხაზით შთამომავლებად შეიძლება ჩაითვალონ უკანასკნელი რომანოვები (1762-1917), შვედეთის მეფეების ჰოლშტეინ-გოტორპის დინასტია 1751-1818 წწ, გლუქსბურგების დანიური, ნორვეგიული და ბერძნული შტო, ბერძენი გლუქსებურგებიდან კი მაუნთენბერი-უინძორების ბრიტანული განშტოება (ელისაბედ II შვილებით დაწყებული).

საგვარეულოს ისტორია
-------------------

დინასტიის ისტორია ჩრდილოეთ გერმანიის ოლდენბურგის საგრაფოს მმართველი გრაფების საგვარეულოდან იწყება. ოლდენბურგების დიდჰერცოგული სახლის პირველი ცნობილი წინაპარი მატიანეში 1091 წელს ნახსენები ეგილმარი იყო, ლერიგაუს გრაფი (გ. 1108). მისი ვაჟი გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთით, ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროზე მდებარე ოლდენბურგის გრაფი გამხდარა; გვარის საგრძნობი ამაღლება XV საუკუნეში დაიწყო, როდესაც ეგილმარის შთამომავალი გრაფი დიტრიჰ ბედნიერი შლეზვიგ-ჰოლშტეინის ჰედვიგის ჰერცოგ გერჰარდ VI ქალიშვილზე დაქორწინდა. მათი უფროსი ვაჟი ქრისტიანი ბიძამისის, შლეზვიგ-ჰოლშტეინის ჰერცოგ ადოლფ VIII თანადგომით 1448 წელს დანიის მეფედ აირჩიეს, 1450 წელს კი ნორვეგიის, ხოლო 1460 წლის მერე, ანუ ადოლფის გარდაცვალების შემდეგ, მისი საჰეროგოს მმართველადაც. მან დაუდო დანიურ სამეფო დინასტიას სათავე, რომელიც 1863 წელს მეფე ფრედერიკ VII გარდაცვალებით დასრულდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Marek, Miroslav, *The House of Oldenburg*, Genealogy.EU,. წაკითხვის თარიღი: August 2012 დაარქივებული 2020-09-19 საიტზე Wayback Machine. .
**კათარები** (ბერძნ. katharos — სპეტაკი, სუფთა) — ქრისტიანულ–ბიურგერული მწვალებლების მიმდევრები XI—XIII საუკუნეებში სამხრეთ საფრანგეთში, იტალიაში, ფლანდრიასა და დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნებში. გამოხატავდნენ ქალაქის ღარიბი ფენების (უმთავრესად ხელოსნების) და გლეხობის ნაწილის პროტესტს ფეოდალური ჩაგვრის წინააღმდეგ. კათარების დოგმატიკას საფუძვლად ედო მანიქეისტურ-დუალისტური მოძღვრება სამყაროს ორსაწყისიანობის შესახებ. ყოველივე მიწიერისა და ხორციელის დაგმობას კათარები მიჰყავდა უკიდურესი ასკეტიზმისაკენ. ისინი უარყოფდნენ ქორწინებას, საეკლესიო საიდუმლოებებს, წმინდათა თაყვანისცემას, ინდულგენციებს. არ ჭამდნენ ხორცს. ამხელდნენ კათოლიკურ სამღვდელოების მანკიერებას (რომის პაპს თვლიდნენ სატანის მოადგილედ), მოითხოვდნენ საეკლესიო მიწათმფლობელობის ლიკვიდაციას, უარს ამბობდნენ საეკლესიო მეათედის გადახდაზე, დასაშვებად მიაჩნდათ თვითმკვლელობა. მათ რელიგიურ ორგანიზაციებს სათავეში ედგნენ დამრიგლებლები „სრულყოფილნი" (perfecti), რომლებიც ვალდებული იყვნენ ასკეტურად ეცხოვრათ. ეკლესია და საერო ხელისუფლება უმოწყალოდ დევნიდნენ კათარებს. ამის შედეგად XIII საუკუნის დამლევსა და XIV საუკუნის I ნახევარში ისინი თითქმის მთლიანად განადგურდნენ. კათარის ერთ-ერთ შტოს წარმოადგენდნენ ალბიგოელები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 318.
ციხე-სიმაგრე სანდიანსი, რომელიც აჯანყების დროს 1467 წელს დაანგრიეს.
**ირმანდინოს ომები** (ესპ. Revuelta Irmandiña) — გალისიის სამეფოში XV საუკუნეში გლეხობისა და ბურჟუაზიის ორი აჯანყება, რომელიც მიმართული იყო ადგილობრივი თავადების წინააღმდეგ. ეს მოვლენა წარმოადგენდა იმ პერიოდის ევროპაში მიმდინარე სახალხო აჯანყებების ნაწილს, რომელიც XIV-XV საუკუნეებში მომხდარი ეკონომიკური კრიზისებით იყო გამოწვეული. მსგავს აჯანყებეს ჰქონდა ადგილი ესპანეთის სხვა სამეფოებშიც: რემენკა - კატალონიაში და ფორანეო - ბალეარის კუნძულებზე.

მიუხედავად გალისიის კასტილიისა და ლეონის სამეფოსთან მიერთებისა (რომელიც 1037 წელს კასტილიის და ლეონის დინასტიების გაერთიანებით შეიქმნა), ინარჩუნებდა განსხვავებულ ეკონომიკურ წყობას, რომელიც განსაკუთრებულად დამოკიდებული იყო ადგილობრივ ფეოდალებზე. ეკონომიკური ძალაუფლება მთლიანად მოქცეული იყო მიწისმფლობელთა ხელში. ასევე გალისია გეოგრაფიულადაც, მთიანი მასივებით გამოყოფილი იყო დანარჩენი სამეფოსგან. გლეხობის ჩაგვრით გამოირჩეოდნენ შემდეგი თავადები: ოსორიოსი - მონფორტე-დე-ლემოსის და სარიას თავადი, ანდრადე - პუენტედუემეს თავადი, ნოსკოსოსი - ვიმიანსოს თავადი. ამ შევიწროებამ გამოიწვია ორი აჯანყება: Irmandade Fusquenlla („ფუსქუენლას საძმო") 1431 - 1435 წლებში და Grande Guerra Irmandiña („საძმოს დიდი ომი") 1467 - 1469 წლებში. ამ გამოსვლებმა საფუძველი ჩაუყარა გალისიისს პირდაპირ ესპანეთის გვირგვინის დაქვემდებარებაში გადასვლას, რასაც შემდგომში კათოლიკე მონარქები ეწოდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გალისიის სამეფო
* კასტილიისა და ლეონის სამეფო

ლიტერატურა
----------

* Devia, Cecilia (2009). *La violencia en la Edad Media: la rebelión irmandiña*, Biblioteca de Escrituras Profanas, 18 (Spanish). Vigo:  Academia del Hispanismo. ISBN 978-84-96915-49-7.
* MacKay, Angus (1977). *Spain in the Middle Ages: From Frontier to Empire, 1000–1500*. New York:  St. Martin's Press. ISBN 0-312-74978-3.
* Payne, Stanley G. (1973). *A History of Spain and Portugal*. Madison:  University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-06270-8.
* Vicens Vives, Jaime (1967). *Approaches to the History of Spain*. Berkeley:  University of California Press.

სქოლიო
------

1. ↑  Vicens Vives, 76–79.
2. ↑  Payne, vol. 1, 175.
3. ↑  MacKay, 176–177.
**ობიექტივიზმი**, ფილოსოფიური და ლიტერატურული მიმდინარეობა XX საუკუნის დასასრულსა და XXI საუკუნის დასაწყისში.

ფილოსოფია
---------

ტერმინი ობიექტივიზმი ორი მნიშვნელობით იხმარება:

1. სამყაროს მიმართ დამოკიდებულება, რომელიც სუბიექტურობის საპირისპიროდ უპირატესობას ანიჭებს ობიექტურობას, ეყრდნობა მხოლოდ იმას რაც რეალობად წარმოდგება და უარყოფს ყოველივეს რაც სულიერებისგან მომდინარეობს.
2. ფილოსოფიური დოქტრინა, რომელიც ამტკიცებს, რომ ზოგიერთი ფენომენი, საგანი არსებობს მოაზროვნე სუბიექტის გარეშე, მაშინ, როდესაც სუბიექტივიზმი მათ სუბიექტთან დაკავშირებით მოიაზრებს, კონსტრუქტივიზმი კი - სუბიექტის მიერ აწყობილად.

ტიპური ობიექტივისტური გამონათქვამია: "რეალობა არის ის, რაც აგრძელებს არსებობას მაშინაც კი, როდესაც მისი არსებობის აღარ გჯერა." (კ. დიკი)

ობიექტივიზმი პირველად უწოდა რუსული წარმოშობის ამერიკელმა ფილოსოფოსმა და რომანისტმა ეინ რენდმა თავის ინდივიდუალისტურ ფილოსოფიას.

ლიტერატურა
----------

ობიექტივიზმი, როგორც ლიტერატურული მიმდინარეობა, დასაბამს იღებს გერტრუდ სტეინის ნაწარმოებიდან *The making of Americans*. ამასთან დაკავშირებით ჟორჟ ჰუგე წერს: "გერტრუდ სტეინი ამერიკელებს ისევე აწარმოებს როგორც ფორდის ქარხანა - მანქანებს. იგი ქარხნის მოძრავ იატაკზე დებს ცხენს და აკეთებს მისგან ამერიკელს. აჩენს თითოეულ ლურსმანს, თითოეულ ჭანჭიკს, ხსნის მათ წარმოშობას, მათ მოგზაურობას, აკლიმატიზაციას, მათი ადათ-წესების, ხასიათის და სახელების ცვლილებებს, და გვიხსნის სხვადასხვა ხალხებისგან შექმნილმა ამ ხალხმა როგორ შეძლო 60 წელიწადში შეექმნათ უძლიერესი ტრადიცია, ინდივიდუალობა და ისეთი ტემპერამენტი, რომ შეუძლებელია ამერიკელის გამოცნობა ვინმეს გაუჭირდეს."

პოეტური ობიექტივიზმი არის მეტყველება, რომელიც გამორიცხავს ავტორის მხრივ ყოველგვარ სუბიექტურ მსჯელობას. იგი სრულიად განსხვავდება რომანტიკული ლირიზმისაგან, სადაც ავტორი საკუთარ მსჯელობებს განავითარებდა. ობიექტივიზმი საგნებს შორის კავშირით ინტერესდება და ცდილობს იმგვარად გადააადგილოს, იმგვარი კუთხით წარმოაჩინოს რომ ნათელი გახადოს მათ შორის აქამდე დაფარული კავშირები. მაგრამ ეს კავშირები განსხვავდება მეტაფორისგან. ეს უკანასკნელი არის რეალური ურთიერთობის წარმოსახვითი ინტენსიფიკაცია, მაშინ, როდესაც ობიექტივიზმი ობიექტურ რეალობაში ხდის ფარდის შეუმჩნეველ ან შეგნებულად დაფარულ კავშირებს. ამგვარად, ობიექტური კვლევა ინტერესდება რეალობის სიმბოლური ფორმირებით.

XX საუკუნის დასასრულიდან ამ მიმართულებით მოღვაწე ავტორებმა თავიანთი შემოქმედების პოლიტიზირება დაიწყეს, ამის ნათელი მაგალითია ფრანკ ლაროზის გრძელი პოემა *ჰანტსვილი, მსოფლიოს სირცხვილი*, კრისტოფ ჰანას *რედაქცია* და *ლექსები პროზად*.

პოსტმოდერნისტული ღირებულებებით შთაგონებული ობიექტივიზმი XXI საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმდინარეობა გახდა და, თავის მხრივ, საფუძველი დაუდო კიდევ ერთი ახალი მიმდინარეობის ჩამოყალიბებას, რომელიც დღეისთვის ახალი ტექსტუალობების სახელწოდებითაა ცნობილი.

წარმომადგენლები
---------------

* გერტრუდ სტეინი
* ფრანკ ლაროზი
* კრისტოფ ჰანა
* პატრიკ ბუვე
* ჟან-მიშელ ესპიტალიე
* კარისტოფ ტარკოსი
* ვერონიკ პიტოლო
* კრისტოფ ფია
* ოლივიე კადიო
* პიერ ალფერი
* ნატალი კენტენი
* ემანუელ პირეირი
* დენის როში

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიტერატურის და ლიტერატურული ნაწარმოებების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნაციონალიზაცია** — მიწისა და ნაციონალური მეურნეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის (მრეწველობა, ბანკები, ტრანსპორტი, კავშირგბმულობა და სხვ.) კერძო საკუთრებიდან სახელმწიფო მფლობელობაში გადაცემის პოლიტიკა და პრაქტიკა. XX საუკუნეში ბევრ ქვეყანაში ნაციონალიზაცია სხვადასხვაგვარად და ფართოდ გამოიყენებოდა. ოქტომბრის რევოლუციის შემდგომ პერიოდში მან მოიცვა ყოფილი სსრკ-ის, ხოლო 1945-50 წლებში – რიგი სოციალისტური ქვეყნების მიწისა და სახალხო მეურნეობის თითქმის მთლიანი მოცულობა. ნაციონალიზაციის მოთხოვნა ამა თუ იმ ფორმით ფიგურირებდა არასოციალისტური ქვეყნების მთელი რიგი პარტიების (უპირველეს ყოვლისა, სოციალისტური და კომუნისტური ორიენტაციის) საპროგრამო დოკუმენტებში, აქტიურად ხორციელდებოდა სოციალისტური მთავრობების (დიდ ბრიტანეთში ლეიბორისტების, საფრანგეთში სოციალისტების და სხვ.) მიერ. პრაქტიკამ აჩვენა, რომ ნაციონალიზაცია ყოველთვის და ყველგნ სასურველ შედეგს როდი იძლეოდა, ამიტომაც მას ხშირად პირუკუ - დენაციონალიზაციის პროცესი მოჰყვებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ. 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნაციონალიზაცია
* ნაციონალიზაცია
**ირმა გრეზე** (გერმ. Irma Grese; დ. 7 ოქტომბერი, 1923 — გ. 13 დეკემბერი, 1945) — რევენსბრიუკის, აუშვიც-ბირკენაუსა და ბერგენ-ბელზენის საკონცენტრაციო ბანაკების ზედამხედველი. ცნობილია როგორც მესამე რაიხის უსასტიკესი ქალი. ჰქონდა მეტსახელები:„ქერათმიანი ეშმაკი" და „სიკვდილის ანგელოზი". მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ, დასავლეთის პრესაში მუდამ განიხილებოდა შესაძლო სექსუალური დევიაციები გრეზეს მხრიდან, მისი მრავალრიცხოვანი კავშირი ესესელებთან. 

დაიბადა 1923 წლის 7 ოქტომბერს ფელდბერგერ-ზეენლანდშაფტში, მამამისი ალფრედ გრეზე იყო ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშათა პარტიის წევრი 1937 წლიდან. 1936 წელს მისმა დედამ ბერტა გრეზემ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაამთავრა. რამდენიმე წლის შემდეგ გრეზემ სკოლა მიატოვა. საკმარისი განათლება არ მიუღია. გარკვეული ხნით მუშაობდა მედდის ასისტენტად. 1942 წელს გახდა სს-ის წევრი, სამუშაოდ გაუშვეს რევენსბრიუკის საკონცენტრაციო ბანაკში, ხოლო 1943 წლის მარტში გადაინაცვლა აუშვიცის საკონცენტრაციო ბანაკში, კერძოდ მის ერთ-ერთ ქვედანაყოფში — ბირკენაუში, სადაც სულ მალე უფროს ზედამხედველად დანიშნეს. გამოირჩეოდა სისასტიკით. მუდამ მძიმე ჩექმებში დადიოდა, პისტოლეტთან ერთად თან ატარებდა აგრეთვე დაწნულ შოლტს. პატიმრებზე ცდებს ატარებდა, რისთვისაც იყენებდა ემოციურ და ფიზიკურ მეთოდებს, აგრეთვე ტუსაღებზე სექსუალურ ძალადობას ახორციელებდა. განსაკუთრებით აინტერესებდა მკერდის მოკვეთის ოპერაციები. პატიმრების კანისგან აბაჟურს ამზადებდა.

1945 წლის 17 აპრილს გრეზე ინგლისელებმა დააკავეს ბერგენ-ბელზენის საკონცენტრაციო ბანაკში. ბერგენ-ბელზენის პროცესის დროს, რომელიც 1945 წლის 17 სექტემბრიდან 17 ნოემბრამდე გაგრძელდა გრეზე დამნაშავედ სცნეს და ჩამოხრჩობა მიუსაჯეს. სიკვდილის წინ იცინოდა, მღეროდა ნაცისტურ სიმღერებს. 1945 წლის 13 დეკემბერს ჩამოახრჩვეს.

სქოლიო
------

1. 1 2  ირმა გრეზე — მესამე რაიხის ენციკლოპედია
2. 1 2 3  ირმა გრეზე — ბიოგრაფიული ცნობები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაბენის მონასტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

კაბენის მონასტერი
კაბენის მონასტერი
**კაბენის მონასტერი** — IX საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მონასტერი ახალგორის მუნიციპალიტეტში სოფელ ყანჩავეთის მახლობლად. XIII საუკუნეში საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. განირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა. თავდაპირველად „თავისუფალი ჯვრის" ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობა ყოფილა, უძველეს ფენას მიეკუთვნება რვაწახნაგა ყელზე აღმართული გუმბათი, ნალისებრი ფორმის აფსიდი, 4 გუმბათქვეშა თაღი და საყრდენების ნაწილი. საშენ მასალად გამოყენებულია თეთრი, ნასვრეტებიანი ტუფი (კონსტრუქციულ ელემენტებში) და რიყის ქვა. კვადრატიდან წრეზე გადასვლა ხდება ტრომპებით. გუმბათსა და გუმბათის ყელზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები, რომლებიც, საღებავებით შესრულებული სამხრეთ ფასადის წარწერაში მოხსენებულ პირთა მიხედვით, IX საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება. 1908 წლისთვის მონასტერი დანგრეული იყო. მონასტერში ინახებოდა ყანჩავეთის ტყავის სახარება.

2006 წლის 7 ნოემბერს მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 293.
* *Меписашвили Р. С. Цинцадзе В. Г.* Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли, Тб. 1975;
* *Чубинашвили Г. Н.* Архитектурные памятники VIII и IX веков в Ксанском ущелье, «ქართული ხელოვნება», 1942, ტ. 1;

სქოლიო
------

1. ↑  *თაყაიშვილი ე.*, „ყანჩაეთის სახარება" // ძველი საქართველო, ტ. I, ტფილისი: საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოება, 1909. — გვ. 61-74.
2. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
«Наши» ვლადიმირ პუტინთან შეხვედრაზე.
**ნაში** (რუს. «Наши» — *ჩვენები*; Общероссийская общественная организация содействия развитию суверенной демократии (ОООСРСД) молодёжное движение «НАШИ» — *ახალგაზრდული დემოკრატიული ანტიფაშისტური მოძრაობა „ჩვენები"*) — პროკრემულური ახალგაზრდული მოძრაობა, გონგო, რუსეთში. შეიქმნა რუსეთის ფედერაციის ადმინისტრაციის დახმარებით. ფაქტობრივად, *ჩვენები* იყვნენ ერთადერთი ახალგაზრდული მოძრაობა, რომლის წარმომადგენლებს ვლადიმერ პუტინი რეგულარულად ხვდება .

სქოლიო
------

1. ↑  ВЛАДИМИР ПУТИН УЗНАЛ «НАШИХ».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-05-19. ციტირების თარიღი: 2009-11-07.
2. ↑  Владимир Путин: «Спасибо всем, и вашим, и нашим, пусть вас сопровождает удача!».  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-07. ციტირების თარიღი: 2009-11-07.
3. ↑  Владимир Путин на Селигере.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-07-28. ციტირების თარიღი: 2009-11-07.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია რუსეთისა და რუსების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
კაბელ-ამწე კაშხლის მშენებლობის დროს, 1942 წ.
**კაბელ-ამწე** — ტვირთის ასაწევ-დასაწევი და ჰორიზონტალური მიმართულებით გადასაადგილებელი მოწყობილობა. იყენებენ ღია სამთო სამუშაოებსა და მშენებლობაზე. შედგება ორი საყრდენისაგან, რომელთა შორის გაჭიმულია მზიდი ბაგირი. ბაგირზე გორგოლაჭებზე გადაადგილდება ურიკა ამწევი ბლოკური მოწყობილობითა და ჩამოკიდებული ციცხვით ან ვაგონეტით, რომლებსაც შეუძლიათ ზევით აწევა და ჩამოშვება. ურიკა მოძრაობაში მოჰყავს გამწევ ბაგირს, რომელიც მისგან საყრდენებზე დამაგრებული მიმმართველი შკივებით მიემართება ჯალამბარის მუშა გამწევი შკივებისაკენ. ბლოკური სისტემის თვირთთან ერთად აწევა და ჩამოშვება ხორციელდება ჯალამბარით, ამწე ბაგირის დახმარებით. საყრდენები კოშკის ტიპისაა. კოშკი, რომელზეც განლაგებულია ამძრავი ძალური მოწყობილობა და მართვის აპარატები, მანქანურია, მოპირდაპირე კოშკი — სასაყრდენე. საყრდენები არსებობს სტაციონარული და მოძრავი. სტაციონარულის შემთხვევაში კარიერის (ქვაბულის) შიგნით აუცილებელია დამატებითი ტრანსპორტი; მოძრავები ჩვეულებრივ ლიანდაგით გადაადგილდებიან. შესაძლებელია ორივე საყრდენის მოძრაობა პარალელურად ან რადიალური გადაადგილება ერთ-ერთი მათგანის მოძრაობის შემთხვევაში. საყრდენის სიმაღლე 50 მეტრს აღწევს. დანადგარის მწარმოებლურობის გაზრდის მიზნით იყენებენ ორციცხვიან კაბელ-ამწეებს, რომელთაგან თითოეულის ტევადობა 10 მ³-მდეა.

კაბელ-ამწეს მახასიათებლებია: ტვირთამწეობა (5–10 ტ), მალი (100–1500 მ), ტვირთის აწევის სიმაღლე (50 მ და მეტი), ურიკის მოძრაობის სიჩქარე (8–10 მ/წმ), დაშვების სიჩქარე (1,3–1,5 მ/წმ), საყრდენების გადაადგილების სიჩქარე (0,2–0,3 მ/წმ), ელექტროენერგიის ხარჯი 7–9 კვტ·სთ/ტ·კმ, ციკლთა რაოდენობა საათში 25–30-მდეა.

სქოლიო
------

1. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 292.
2. ↑  *Васильев М.В.* Кабельный кран // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 11 — М. 1973.
**ნაჩერქეზევი** — ადგილი საჩხერის დასავლეთ ნაწილში, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი ბრინჯაოს (ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევარი და შუა წლები) სამაროვანი.

გათხრები ჩატარდა 1939, 1951 (ბორის კუფტინი) და 1955 (ოთარ ჯაფარიძე) წლებში. სამაროვანი წარმოადგენს გორასამარხს, რომლის ყრილში ჩაშვებული იყო ცალკეული სამარხები. ნაჩერქეზევის გორასამარხი ხელოვნურია, შექმნილია რიყის ქვების ყრილისაგან. ძირითადი სამარხები მოთავსებული ყოფილა ბორცვის ძირზე და წარმოადგენდა საგანგებოდ ამოღებულ სამარხ ორმოებს საკუთარი ქვაყრილებით, რომელთა შერწყმის შედეგად შეიქმნა მთლიანი ბორცვი.

სამარხები ინდივიდუალური იყო (ერთგან ორი მიცვალებულია). ქალები ესვენენ მარჯვნივ გვერდზე. მამაკაცები — მარცხენაზე, თავით აღმოსავლეთისკენ. აღმოჩენილია ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის ტიპის კერამიკა, სპილენძ-ბრინჯაოს მრავალნაირი იარაღი და სამკაული. ანალოგიური ძეგლები ცნობილია საქართველოს სხვა ადგილებშიც (ცარცის გორა, პასიეთის გორასამარხი და სხვა). ნაჩერქეზევის სამაროვანი გვაროვნული საზოგადოების რიგითი წევრების საგვარეულო სამარხებია. როგორც ჩანს, ქონებრივი დიფერენცია ჯერ კიდევ არ იყო ღრმად წასული. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ბრინჯაოს მეტალურგიის მაღალ დონეზე და მჭიდრო კულტურულ ურთიერთობაზე იმ დროის მოწინავე რაიონებთან (თრიალეთი, წინა აზია და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* *გოგაძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 338.
* საქართველოს არქეოლოგია, თბ. 1959;
* *ჯაფარიძე ო.* ქართველი ტომების ისტორიისათვის ლითონის წარმოების ადრეულ საფეხურზე, თბ. 1961;
* *Куфтин Б. А.* Археологическая маршрутная экспедиция 1945 года в Юго-Осетию и Имеретию, Тб. 1949;
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კაბენის მონასტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

კაბენის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
**კაბენის მონასტერი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სამონასტრო კომპლექსში. სოფ. კიკეთის მახლობლად, მდინარე ასურეთისხევის ხეობაში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).

კომპლექსში შედიოდა: ღვთისმშობლის მიძინების დიდი გუმბათიანი ტაძარი, სვიმონ მესვეტისა და მიქელ მთავარანგელოზის მცირე დარბაზული ეკლესიები. შემორჩენილი ნახატებისა და ფოტოსურათების მიხედვით კაბენის ტაძარი XIII საუკუნის I ნახევრის ქართულ ხუროთმოძღვრების თვალსაჩინო ძეგლი ყოფილა. იგი მცირე ცვლილებებით იმეორებდა ბეთანიის გუმბათოვანი ტაძრის გეგმას (შიგა სივრცის საკითხიც იმგვარად იყო გადაწყვეტილი), მაგრამ, იმავე დროს, არსებითად განსხვავდებოდა მისგან ფასადების მორთულობის სისტემით, რომელიც სამთავის-იკორთის ტაძართა დეკორატიულ სისტემას იმეორებდა. 1851 წელს მთავარი ეკლესიის საკურთხეველში შეიმჩნეოდა მოხატულობა.

მონასტრის ზღუდის გარეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნატეხი ქვით ნაგები მომცრო დარბაზული ეკლესია დგას. ფასადები მოპირკეთებულია მოყვითალო ქვის კარგად გათლილი კვადრებით. მორთულობა შესრულებულია XII-XIII საუკუნეებში შემუშავებული დეკორატიული სისტემის მიხედვით. აღმოსავლეთი ფასადის წარწერიდან ირკვევა, რომ ვინმე გიორგი კაბენის ვაჟებს – ნიკოლოზს, ვასილს, ოქროპირსა და გრიგოლს – თამარ მეფის დროს (XII საუკუნის დასასრული და XIII საუკუნის დასაწყისი) დაუმთავრებიათ ადრე დაწყებული ეკლესიის მშენებლობა.

გალერეა
-------

* კაბენის გუმბათიანი ტაძრის ნანგრევებიკაბენის გუმბათიანი ტაძრის ნანგრევები
* კაბენის გუმბათიანი ტაძრის რეპროდუქციაკაბენის გუმბათიანი ტაძრის რეპროდუქცია
* კაბენის კომპლექსის სვიმონ მესვეტის ეკლესიაკაბენის კომპლექსის სვიმონ მესვეტის ეკლესია

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კაბენის მონასტერი (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)***

* *საღარაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 293.
* *Шмерлинг Р. О. Долидзе В. О. Барнавели Т. В.* Окрестности Тбилиси. Архитектурный путеводитель, Тб. 1960;

სქოლიო
------

1. ↑  Кавказский календарь на 1852 годъ
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ნაცარგორა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ნაცარგორა** — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 - 2 კმ-ზე. გათხარეს 1945-1948 წლებში (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). მდებარეობდა ბუნებრივ ბორცვზე. ძირითადად გამოვლინდა 3 კულტურული ფენა და მათ ქვეშ მდებარე ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 5 ორმოსამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა მიცვალებულთა ჩონჩხები და ღარიბული ინვენტარი. ქვედა კულტურული ფენა (ძვ. წ. III-II ათასწლეულის მიჯნა) შეიცავდა ხელით ნაძერწ მორუხო-მოვარდისფრო თიხის ქოთნების ფრაგმენტებს, ცხოველის ძვლებს, ობსიდიანის ნატეხებს და სხვა. II კულტურულ ფენაში (ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა წლები) აღმოჩნდა ხით ნაგები და თიხით შელესილი საცხოვრებელი ნაგებობის, პირველყოფილი ტაძრებისა და საკულტო შენობების ნაშთები, რიყის ქვის საძირკვლები, თიხით შელესილი საკურთხეველ-სამსხვერპლოები, ჩარხზე ნაძერწი შავპრიალა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული, ბრინჯაოს სატეხის ჩამოსასხმელი ყალიბი, კაჟის ნამგლისპირები, ძვლის ნივთები, თიხის ქანდაკებები და ურმის ბორბლის მოდელები, შინაური ცხოველებისა და ირმის ძვლები და სხვა. ჭურჭლის ნაწილი თრიალეთის შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკას უკავშირდება, ნაწილი კი — კოლხურ კერამიკას. III კულტურული ფენა უშუალოდ აგრძელებს II ფენის კულტურას. მასში აღმოჩნდა რიყის ქვის საძირკვლებზე ხის მსხვილი ძელებით ან ფაცხისებურად ნაგები და ბზენარევი თიხით შელესილი სამლოცველოების ნაშთები. ისინი ნაგები იყო სპეციალურად მოწყობილ მოედანზე. მათში საფეხურებიანი საკურთხევლები და შეწირულებანი იყო. გამოვლენილია რქისგამოსახულებიანი ნალისებური და ოთხკუთხა კერები, გამოუწვავი თიხისაგან ნაძერწი ხარის დიდი ზომის ქანდაკებანი, მინიატურული ცულის, სატევრისა და სატეხის ყალიბები, ხორბლის, ქერისა და ფეტვის დანახშირებული ფრაგმენტები, შავპრიალა კერამიკა და სხვა. თიხის ჭურჭლის შემკულობაში გაჩნდა კოლხურისა და ცენტრალურ-ამიერკავკასიის კერამიკისათვის დამახასიათებელი ორნამენტი. ამ ფენის კერამიკა ძირითადად დაკავშირებულია წარმართულ ტაძრებთან და საკულტო სენაკებთან. ზოგი მეცნიერი (გ. გობეჯიშვილი) III ფენას ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულითა და I ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებს. უკანასკნელი აღმოჩენების მიხედვით კი ძვ. წ. 1350-1250-ით თარიღდება (კ. ფიცხელაური). ნაცარგორის ნამოსახლარი განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანის დაწინაურებული მიწათმოქმედების, მესაქონლეობის, მეჭურჭლეობის, მელითონეობისა და სხვა დარგების მქონე ხალხს. III ფენაში ჩაშვებული იყო ადრინდელი ქრისტიანული ხანის 10-მდე უინვენტარო სამარხი.

ლიტერატურა
----------

* *გობეჯიშვილი გ.* სტალინირის ნაცარგორა, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
* *ფიცხელაური კ.* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს.), თბ. 1973;
* *გოგაძე ე.* ქსე, ტ. 7, გვ. 338, თბ. 1984
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიგაური**. |

**თეიმურაზ (თენგიზ) ლევანის ძე გიგაური** (დ. 2 ივლისი, 1933, თბილისი — გ. 12 ივლისი, 2009) —  ქართველი მოქანდაკე. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1972).

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (ნიკოლოზ კანდელაკის კლასი). 1961-იდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობს 1958-იდან. გიგაური წარმატებით მუშაობს ჭედური ხელოვნების, მინის მხატვრული დამუშავების, კერამიკისა და წიგნის გაფორმების დარგში. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: ვახტანგ I გორგასლის ძეგლი (1958, პრემირებულია ძეგლისათვის გამართულ კონკურსში), თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურ „სამასი არაგველის" პანო (ჭედურობა, სპილენძი, 1967, გივი გიგაურთან ერთად), „გამარჯვება" (ბრინჯაო, 1975, ქანდაკების მუზეუმი, კაუნასი), „სვანის პორტრეტი" (ტონირებული თაბაშირი, 1982), "ეს არ უნდა განმეორდეს!" (ბრინჯაო, 1985), "ირემი" (1962, კერამიკა), სერვიზი (მინა, 1962), „ქალის ტორსი"(ბროლი, 1964). გააფორმა შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი (1966),  შალვა ამისულაშვილის "ბალადა" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 614.
**ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე ლანდია** (დ. 26 იანვარი, 1919, ქუთაისი — გ. 1984) — ქართველი ქიმიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1974), ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1958), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967), 1959 წლიდან პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1940 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული (ახლანდელი ტექნიკური უნივერსიტეტი) ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. ლანდია მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1960-1972 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის დირექტორი. 1972-1981 წლებში საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს-მდივანი, 1981 წლიდან ― ვიცე-პრეზიდენტი. ლანდიას ძირითადი შრომები ეხება ქიმიის თერმოდინამიკას და მისი მეთოდების გამოყენებას ქიმიურ-ტექნოლოგიურ პროცესების შესწავლისას. 

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის, ხალხთა მეგობრობის და საპატიო ნიშნის ორდენებითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 119.
**ნიკოლა კარაბატიჩი** (დ. 11 აპრილი, 1984) — ფრანგი ხელბურთელი.

დაიბადა ქალაქ ნიშში, სერბი დედისა და ხორვატი მამის ოჯახში, "ნიკო"-ს მამა ბრანკო კარაბატიჩი ასევე იყო ხელბურთელი, ოჯახი საფრანგეთში საცხოვრებლად გადავიდა როდესაც ნიკო 3 წლის იყო, მამამისმა კი დაიწყო მისი ხელბურთში მომზადება
ნიკოლა კარაბატიჩის პირველი პროფესიონალური გუნდი იყო "მონპელიე" , სადაც მოიპოვა უამრავი პრიზი როგორც საკლუბო ასევე ინდივიდუალური, კერძოდ: საფრანგეთის ჩემპიონი 2002,2003,2004,2005 წლებში, ჩემპიონთა ლიგის მფლობელი 2003 წლის საუკეთესო მარცხენა საყრდენი 2004 და 2005 წლებში.

2005 წლიდან მის კარიერაში დაიწყო ახალი ეტაპი, როდესაც ,ის ევროპის მასშტაბით ერთ-ერთ საუკეთესო გუნდ "კილ"-ში გადავიდა, თავისი თამაშის სტილითა და ექსტრავაგანტულობით უმალ მოიპოვა გერმანელ ქომაგთა სიმპატიები, 2007 წელი მის კარიერაში შეიძლება საუკეთესოდ მივიჩნიოდ, რადგან გახდა გერმანიის ჩემპიონი, მოიგო ჩემპიონტა ლიგა, გახდა ჩემპიონტა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი 89 გატანილი გოლით, ასევე გერმანიის ჩემპიონატის MVP
2009 წელს გერმანული კილიდან გამოისყიდა 1.5 მილიონ ევროდ ფრანგულმა "მონპელიემ" , სადაც თამშობს მისი უმცროსი ძმა ლუკა კარაბატიჩი

ეროვნული ნაკრები
----------------

მისი პირველი სანაკრებო დებიუტი შედგა 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რუსეთის წინააღმდეგ, მას შემდეგ "ნიკო" არის საფრანგეთის უცვლელი და ამავე დროს წამყვანი მოთამაშე, სანაკრებო დონეზე ევროპის ჩემპიონატზე მოპოვებული აქ ბრინჯაოს( 2008) და ოქროს( 2006) მედლები, მსოფლიო ჩემპიონატი: ბრინჯაო( 2003 და 2005) და ოქრო (2009), ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოქრო (2008)
2008 წლის ევროპის ჩემპიონატზე გახდა საუკეთესო ბომბარდირი ხორვატ ივანო ბალიჩათან და დანიელ ლარს კრისტიანსენთან ერთად 44-44 გოლით, კარაბატიჩი არის ამავე ტურნირის "ყველაზე ღირებულ მოთამაშედ" დასახელებული.

ბუნდესლიგა
----------

| სეზონი | Verein | თამაშის კლასი | თამაში | გოლი | 7-მეტრი | Feldtore |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005/06 | THW Kiel | ბუნდესლიგა | 34 | 227 | 71 | 156 |
| 2006/07 | THW Kiel | ბუნდესლიგა | 31 | 206 | 23 | 183 |
| 2007/08 | THW Kiel | ბუნდესლიგა | 30 | 216 | 29 | 187 |
| 2008/09 | THW Kiel | ბუნდესლიგა | 26 | 110 | 15 | 95 |
| 2005-2009 | gesamt | ბუნდესლიგა | 121 | 759 | 138 | 621 |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საფრანგთის ოლიმპიური კომიტეტი
* ნიკოლა კარაბატიჩი ევროპის ხელბურთის ფედერაციის საიტზე

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb167212232 (data)
* ISNI: 0000 0004 5099 6037
* SUDOC: 232579180
* VIAF: 316738111
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 316738111

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ოლიმპიური თამაშების რგოლები | *ეს სტატია სპორტისა და სპორტსმენების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ტრადიციული ქართული თონე
თონესთან მდგომი ხაბაზები. ჯემალ ხუციშვილის „პურის მცხობელები" (1956), თელავის ქეთევან იაშვილის სახელობის სამხატვრო გალერეა.
**თონე**, *თორნე* (ძველ ქართულში გვხვდება *თურნე*, *საცხობელი* პურისაჲ, *საცხობელი* კეცისაჲ) — მიწაში ჩადგმული უძირო და ცილინდრული ფორმის თიხის ნაკეთობა. გავრცელებულია საქართველოს ბარსა და ზეგანზე მაღალი წებოვანების მქონე პურის საცხობად. ქართული მეთონეობა, ძირითადად, ორნაირი სახის თონებს იცნობს: საოჯახო ანუ სოფლურ თონეს და პროფესიული მეპურის თონეს. სოფლად გავრცელებულია პატარა, საშუალო და დიდი ზომის პირმოხვეული და პირგანური თონეები. საოჯახო თონის მაქსიმალური სიმაღლე, როგორც წესი, მეტრია. გამოსაწვავ ქურაში თონის მოსათავსებლად და მისი მოხერხებულად ტრანსპორტირების მიზნით, მას ხშირად რამდენიმე ნაჭრად ჭრიდნენ და მიწაში ჩადგმის დროს აწყობდნენ. ნაჭრებად არ იჭრება ჯერ კიდევ შემორჩენილი თონის სახე, რომელსაც ქალები ამზადებენ.

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში თონე მიწაში სხვადასხვა სიღრმით იდგმება: მთლიანად, სანახევროდ ან მხოლოდ ძირით. თონის მიწისზედა ნაწილის გასამაგრებლად და სიმხურვალის შესანარჩუნებლად თონე ირგვლივ წნელით შემოიწვნება (ყავრით, ტკეჩით, ფიცრით მოპირკეთება), წნულისა და თონის კედელს შუა არსებული ცარიელი ადგილი მიწით ამოივსება და დაიტკეპნება. კარმიდამოიან სამოსახლოში თონე დაფარულია და უმთავრესად ეზოშია გამართული. თონე გვხვდება აგრეთვე სამეურნეო ნაგებობების დერეფანში. დარბაზულ სახლში თონე საცხოვრებლის შიდა კომპლექსში იყო მოქცეული. თონეს იყენებდნენ აგრეთვე პროდუქტების „ჩათუთქვის", ხის ნაწილების გამოშრობის, გათბობის მიზნითაც. პროფესიული მეპურის თონე სოფლად გავრცელებული თონისაგან სიდიდითაც განსხვავდება (გაცილებით დიდია) და მოყვანილობითაც. საქართველოში ცნობილია ურბნისის (V-VII სს.), თბილისის (XI, XII სს.), რუსთავის (XII-XIII სს.), უფლისციხის (XIV-XVI სს.) და სხვა განათხარი თონეები. ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე ყველაზე ძველია ძვ. წ. VIII საუკუნის ურარტული თონე.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***თონე***

* *თოდუა რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 692.
**ილია (ილა) მაისურაძე** (დ. 1879, ცხინვალი — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი ანტისაბჭოთა მოძრაობის მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1879 წელს ცხინვალში. მამა – ზაქარია (დ. 1846), დედა – მაშო (დ. 1849), მეუღლე – კეკე (დ. 1886) შვილები – ნიკალა (1904–1930), სონია (დ. 1911), მანია (დ. 1916), ელენა (დ. 1922).

მაისურაძე იყო რსდმპ-ის წევრი 1904 წლიდან. პირველად დააპატიმრეს 1907 წელს, როგორც წითელრაზმელი, არასაიმედო პირი, იარაღის მატარებელი და გადასახლეს ასტრახანის გუბერნიაში 1907 წლის ბოლომდე.

ილა მაისურაძე საქართველოს პირველი რესპუბლიკის პერიოდში იყო ჯავის მილიციის უფროსი. აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1918 წლის ოსების აჯანყებების ჩახშობაში. საბჭოთა ოკუპაციის პირველსავე თვეებში დაპატიმრეს, გაათავისუფლეს 1921 წლის ივნისში. 21 ივლისს კვლავ დააპატიმრეს და აღარ გაუთავისუფლებიათ, მის წინააღმდეგ ძიება დაამთავრეს 1921 წლის 21 დეკემბერს. 1923 წლის მაისში მასზე ძებნა გამოცხადდა. დახვრიტეს 1924 წლის 1 სექტემბერს ანტისაბჭოთა აჯანყების სხვა მონაწილეებთან ერთად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია მაისურაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* *ჯიქია, ლ.* 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში გვ. 63 — თბილისი, 2012
**თამარ კვესიტაძე** (დ. 1968, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, ხელოვანი. 

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტი. თამარმა თოჯინების კეთება დაიწყო. შემდეგ ამერიკის შეერთებულ შტატებში წავიდა, სადაც მისი ნამუშევრებით დილერები და გალერეები დაინტერესდნენ. მან ზუსტად დაინახა საკოლექციო, უნიკალური თოჯინების ბიზნესი თავისი იერარქიებით და დახვეწილ დასავლურ ტექნოლოგიებს მაღალმხატვრული ინდივიდუალური შემოქმედებითი ხერხები დაუპირისპირა. ექვსი წლის განმავლობაში ის ქმნიდა, ფენდა და ყიდდა თოჯინებს. შემდეგ გამოეთხოვა ამ სენტიმენტალურ-ფანტასტიკურ ჟანრს და უფრო ღრმა, თანამედროვე სკულპტურულ ფორმებზე და მათ დინამიკაზე, პლასტიკაზე დაიწყო ფიქრი. სწორედ ამ დროს გაიცნო პაატა სანაია, რომელიც მისი თანაავტორი გახდა. 2000 წელს პაატა სანაიასთან ერთად Tamara Studio დააარსა. 

თამარ კვესიტაძე სხვადასხვა დროს ცხოვრობდა და მუშაობდა იტალიასა და აშშ-ში. მხატვრის გამოფენები გაიმართა აშშ-სა და ევროპის მრავალ ქვეყანაში. 2007 წელს კი იგი საქართველოს სახელით წარსდგა ვენეციის 52-ე ბიენალეზე, სადაც გამოფინა თავისი დახვეწილი, გამართული მექანიზმებით მოძრავი სკულპტურები. სწორედ ამ დროს დაიწყო თამარ კვესიტაძის სიმბოლურმა „ქალმა და მამაკაცმა" ცხოვრებისეული ციკლი – მისი მცირე ზომის ვერსია იტალიაში გაიყიდა, ამას მოჰყვა გამოფენა ლონდონში და დღეს უკვე „ალი და ნინოდ" მონათლული 9-მეტრიანი ქანდაკება ღია ცის ქვეშ, ბათუმის ზღვის სანაპიროზე, ბულვარში დგას. 

თამარ კვესიტაძე პირველი თანამედროვე ქართველი მხატვარია, რომლის ნამუშევრები Google-მა თავის პლატფორმაზე ჩატვირთა. Google Arts & Culture — ესაა 70 ქვეყნის 1200 მუზეუმის, გალერეისა და სხვა ორგანიზაციების ექსპონატების ონლაინ-დათვალიერების საშუალება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ კვესიტაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* „ალი და ნინო" - ერთ-ერთი ყველაზე რომანტიკული ქანდაკება მსოფლიოში
**ირლანდიის ჩანაწერების ასოციაცია** (Irish Recorded Music Association (**IRMA**)) — ასოციაცია, რომელიც წარმოადგენს ირლანდიის ხმისჩამწერი ინდუსტრიის ინტერესებს. ასოციაციის მონაწილეები შეიძლება გახდნენ მხოლოდ ირლანდიული კომპანიები. ყველა მონაწილეს შეაქვს ყოველწლიური შესატანი და დღეისათვის IRMA-ს ჰყავს 51 მონაწილე.

IRMA შეიქმნა, რათა წინ წაწიოს და დაიცვას ირლანდიული ხმისჩამწერი ინდუსტრიის ინტერესები და მონაპოვარი. ასოციაციას აქვს შემდეგი ჩარტები: Top 75 Albums, Top 50 Singles, Top 10 Classical Albums, Top 10 Classical Albums, Top 20 Multi-Artist Compilation Albums, Top 30 Videos, Top 20 DVDs, Top 10 Music DVDS.

2005 წლის 12 აპრილს ასოციაციამ სასამართლოში უჩივლა საიტ „filesharers"-ს, რომელმაც ინტერნეტში არაკანონიერად გამოაქვეყნა მუსიკა. 2005 წლის 15 ნოემბერს IRMA-მ «filesharers»-ს წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლის მეორე ფაზა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* IRMA Irish Charts Website
* GFK Chart-Track დაარქივებული 2008-05-13 საიტზე Wayback Machine.
* Sony Music Ireland
* EMI Music Ireland დაარქივებული 2010-12-02 საიტზე Wayback Machine.
* Warner Music Ireland
* Independent Records
* Reekus Records დაარქივებული 2001-11-29 საიტზე Wayback Machine.
* RMG Chart Entertainment დაარქივებული 2009-11-22 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  IRMA - About Us. *irma.ie*.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თავაძე**. |

**ილია თავაძე** (დ. 26 დეკემბერი, 1905, ნატანები — გ. 9 ნოემბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
---------

სკკპ-ის წევრი 1931 წლიდან. დაამთავრა მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1934). 1938 წლიდან იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი აგიტაციისა და პროპაგანდის დარგში, 1943–1946 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო კონტროლის სახალხო კომისარი, 1946-1949 წლებში – სსრკ-ის საელჩოს პირველი მდივანი პარიზში, 1951-1953 წლებში სსრკ-ის ელჩი სირიასა და ლიბანში, 1953–1955 წლებში სსრკ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესის განყოფილების გამგე, 1955-1973 წლებში — შოთა რუსთაველის სახელმწიფო თეატრის ინტსტიტუტის რექტორი. საქართველოს სსრ I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი (1938–1947), ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს წევრი (1938–1943). იკვლევდა მატერიალისტური დიალექტიკისა და მარქსისტული ესთეტიკის პრობლემებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 3, თბ. 2014. — გვ. 427.
* *ღვალაძე, მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 562.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ილია თავაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირმა ნიორაძე** (ინგლ. Irma Nioradze, რუს. Ирма Ниорадзе; დ. 15 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი ბალერინა.

ბიოგრაფია
---------

1987 წელს თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელის დამთავრების შემდეგ (პედაგოგები სერაფიმა ვეკუა და ვახტანგ ჭაბუკიანი) ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში გადის სტაჟირებას (1987-88, პედაგონი ლიუდმილა საფრონოვა).

1989-1990 წლებში თბილისის აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. მის რეპერტუარშია მთავარი როლები ბალეტებში „ჟიზელი", „სერენადა", „დემონი". 1990 წელს გახდა საერთაშორისო საბალეტო კონკურსის ლაურეატი ჯეკსონში, აშშ. რეპეტიტორი ნატალია ზოლოტოვა.

1991 წელს სტაჟირებას გადის დანიის სამეფო ბალეტში (კოპენჰაგენი).

1992 წელს წამყვანი სოლისტია მარიინსკის თეატრის საბალეტო დასისა (პედაგოგები ნინელი კურგაპკინა და ოლგა მოისეევა). რეპერტუარი: მთავარი როლები ბალეტებში „გედების ტბა" (ქორეოგრაფი მ. ფოკინი, ლ. ივანოვი), „დონ კიხოტი" (ქორეოგ. ა. გორსკი), „ბაიადერკა", „ლეგენდა სიყვარულზე" (ქორეოგ. ი. გრიგოროვიჩი), „კორსარი" (ქორ. მ. პეტიპა), „მძინარე მზეთუნახავი" (ქორ. ს. ვიხარევი), „შეჰერაზადა" (ქორ. მ. ფოკინი), „კარმენ-სიუიტა" (ქორ. პ. პეტი), „რაიმონდა" (ქორ. მ. პეტიპი, ი. გრიგოროვიჩი), „ბახჩისარაის შადრევანი", „გოია", „სერაფიტას კოცნა" (ქორ. ა. როტმანსკი), „სიმფონია დო მაჟორი" („ბროლის სასახლე", ქორ. დ. ბალანჩინი) და სხვა.

ჯილდოები
--------

* 1996 წელს ხდება „ღირსების ორდენის" კავალერი, 1997 წელს კი საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.
* 1998 წელს: მთავარი საბალეტო პარტია მინიატიურაში „მონოლოგი ქალზე" (სპეციალურად დადგმული ქორ. კ. სიმონოვის მიერ ირმა ნიორაძისთვის, ე. მორიკონეს მუსიკით).
* 2002 წელს: რუსეთის დამსახურებული არტისტი, საყოველთაოდ აღიარებულ რუსეთის ქალთა პრემიის „ოლიმპია" ლაურეატი „რუსული ბალეტის სკოლის ტრადიციების შენახვისა და განვითარებისთვის".
* 2003 წლის სექტემბერი: ყოველწლიური პრემიის „პოზიტანო 2003 — ცეკვის ხელოვნებისთვის" (იტალია) ლაურეატი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირმა ნიორაძის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2006-02-07 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)(რუსული)
ოკეანის საგები
ოკეანის სიღრმეების რყევის გრაფიკი
**ოკეანის საგები** — მსოფლიო ოკეანის ფსკერის რელიეფისა და გეოლოგიური სტრუქტურის უმთავრესი ელემენტი. მოიცავს მთელ ოკეანურ ფსკერსა და მასში შემავალ ერთეულებს: შუაოკეანურ ქედებს, ღრმაწყლიან ქვაბულებს, ოკეანურ ღრმულებს, წყალქვეშა ქედებსა და მთებს. 

მდებარეობს 3-4 ათ. მ უფრო ღრმად, ფართობი 200 მლნ. კმ²-ზე მეტი (მსოფლიო ოკეანის ფართობის 60%, დედამიწის ზედაპირის 40%). ტიპურად შედგება საძირკველისაგან, რომელიც წარმოქმნილია ზედა ნაწილში ბაზალტებითა და საფრით ღრმაწყლიან დანალექებში. 

ოკეანის საგებისათვის დამახასიათებელია ოკეანური ტიპის დედამიწის ქერქი. ოკეანის საგების ვაკე რელიეფის ფონზე გამოირჩევა დიდი მაღლობები (მაგ. დარვინის მაღლობი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში). გვხვდება აგრეთვე იზოლირებული მთები და გორაკ-ბორცვიანი რელიეფის მონაკვეთები, რომელთაც ვულკანურ წარმონაქმნებად თვლიან. ზოგიერთი მთისა და ქედის მწვერვალი ზღვის დონეზე მაღლა ამოდის, რომლებიც საბოლოოდ, ოკეანურ კუნძულებს ქმნიან. ზოგი მწვერვალი კი წყლის ზედაპირზე დაშენებულია მარჯნული ნაგებობებით. 

ოკეანის საგებს წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში ზოგიერთ ადგილზე კვეთს ვულკანური და ლოდა ქედები. ატლანტის ოკეანეში ოკეანის საგების ვაკეები მერიდიანულად ვრცელდება შუაოკეანური ქედის ორივე მხარეს. ინდოეთისა და ჩრდილოეთ ყინლოვან ოკეანეებში, ოკეანის საგები ქედებით დანაწევრებულია ცალკეულ ვაკეებად. 

ანტარქტიდა ვაკეების თითქმის უწყვეტი რგოლითაა შემორკალული. ოკეანის საგებზე დალექილია ღრმა წყლის წითელი თიხა (დალექვის სიჩქარე — რამდენიმე მმ 1 ათ. წელიწადში). 

დანალექი მასალები თანდათანობით ავსებენ უსწორმასწოროებებს და წარმოქმნიან ნაზ რელიეფს. ოკეანის საგების რელიეფის აგებულებაში მნიშვნელოვანი როლი ეკუთვნით ნასხლეტებს. მეტად გრანდიოზულია სუბგანედური ოკეანური ნასხლეტების სისტემა წყნარი ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ნასხლეტების ამ ზონის ფსკერის რელიეფი ჩვეულებრივ წარმოდგენილია გრაბენებისა და ჰორსტული ამონაწევების სახით, რომლებიც ხშირად გაჭიმულია რამდენიმე ათ. კმ-ზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ოკეანე
* შუაოკეანური ქედები
* დედამიწის ქერქი

ლიტერატურა
----------

* *ვსევოლოდ ზენკოვიჩი*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 513.
* Шепард Ф. П. Морская геология, пер. с англ. Л. 1967;
* Леонтьев О. К. Дно океана, М. 1968.
**თამარ აბულაძე** (დ. 21 მაისი, 1921, სამტრედია) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1942–1945 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1945–1963 წლებში ს.ვირსალაძის სახელობის სამედიცინო პარაზიტოლოგიისა და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1963–1971 წლებში ამავე ინსტიტუტის ბიოქიმიური ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1971–1978 წლებში დიზენტერიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1983 წელს ბიოქიმიური ჯგუფის ხელმძღვანელი. 1983–1989 წლებში კლინიკური განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1989 წლის ოქტომბრიდან პენსიონერია. ავტორია 28 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ბიოქიმიურ კვლევას ანკილოსტომოზის დროს. არის სამედიცინო პარაზიტოლოგიის სპეციალისტი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1962 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა: „ღვიძლის ზოგიერთი ფუნქციის მდგომარეობა ანკილოსტომიდოზის დროს".

ლიტერატურა
----------

* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ. 2000 გვ. 9

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* თამარ აბულაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ილია ნიკოლოზის ძე ზანკოვსკი** (პოლ. Ilja Zańkowski, რუს. Илья Николаевич Занковский; დ. 1832 – გ. 1919) — პოლონელი ფერმწერი; ხანგრძლივად ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა საქართველოში.

დაბადების ადგილი უცნობია. 1862–1863 წლებში იყო თავისუფალი მსმენელი სანქტ-პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1864 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში, მსახურობდა კავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო-ტოპოგრაფიულ განყოფილებაში. მისი სამსახურებრივი საქმიანობის გამო (ამზადებდა ტოპოგრაფიულ რუკებს), შემოიარა კავკასიის თითქმის ყველა მთიანი რაიონი, საიდანაც ჩამოჰქონდა ესკიზები მომავალი ნამუშევრებისათვის. იყო ნატიფი ხელოვნების წამახალისებელი კავკასიური საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ამ საზოგადოების მიერ ორგანიზებული ყველა გამოფენის მონაწილე, ასევე მასწავლებელი ამავე საზოგადოებასთან არსებულ ხელოვნების სკოლაში. ზანკოვსკის შემოქმედებაში ძირითადი ნაწილი უჭირავს კავკასიის მთების პეიზაჟებს. მისი ნამუშევრები დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, აჭარის ხელოვნების მუზეუმის, პეტერბურგის რუსული მუზეუმის, ნიჟნი ნოგოროდის, ომსკის, ოდესის, ბაქოს და მახაჩყალის მუზეუმების, ასევე კერძო კოლექციებში.

გალერეა
-------

* დარიალის ხეობადარიალის ხეობა
* ნანგრევებინანგრევები
* უშბაუშბა
* მთის პეიზაჟიმთის პეიზაჟი

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ილია ზანკოვსკი***

* პოლონელი მხატვრები საქართველოში = Polish artists in Georgia : [კატალოგი] / მხატვრული ხელმძღვანელი : ჰენრიეტა იუსტინსკაია ; ინგლ. თარგმ.: მაკა სიელსკამ, კინგა ნეტმან მულტანოვსკამ (რედ.), ქართ. თამარ ბაკურაძემ და ზურაბ ველიჯანაშვილმა. თბილისი : [გ.გ], 2001. ISBN 999280260X, გვ 96–100.

სქოლიო
------

1. 1 2  Répertoire des artistes<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21518713'></a>
2. 1 2  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
3. ↑  MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
მარკოზის სახარების დასაწყისი დაროუს წიგნში — კუნძულის უმნიშვნელოვანეს მანუსკრიპტში.
**ირლანდიურ-ანგლო-საქსური ანბანი** (კუნძულის მანუსკრიპტი) — შუა საუკუნეებში ირლანდიასა და ბრიტანეთში გავრცელებული დამწერლობის ტიპი. მოგვიანებით კონტინენტის ე.წ. კელტური ეკლესიის გავლენის ქვეშ მოქცეულ რელიგიურ ცენტრებში გამოიყენებოდა.

ეს შრიფტი ირლანდიაში VII საუკუნეში გაჩნდა და XIX საუკუნემდე არ გამოსულა ხმარებიდან, თუმცა აყვავების პერიოდი მაინც 600-850 წწ. მოდის. კუნძულის ეს დამწერლობა კონტინენტის უნციალთან და ნახევარუნციალთან მჭიდროდაა დაკავშირებული: ამდენად, კუნძულის ნახევარუნციური მაიუსკული ფაქტობრივად იდენტურია ნახევარუნციალისა.

კუნძულის მანუსკრიპტით შესრულებულ ტექსტებში საკმაოდ ხშირია წითელი ფერის პუნქტირით გარსშემოვლებული მთავრული ასოები (რაც არც თუ იშვიათად გვხვდება ბრიტანულ და ირლანდიურ წყაროებში). ხშირია ე.წ. diminuendo-ც: წინადადების ბოლოს ასოების სიმაღლის დადაბლება. ხაზსზემოთ დასაწერ ასოებს (b, d, h, l) სამკუთხა ან სოლისებრი ბოლოები აქვთ. ამ ასოებში b, d, p, q, ვერტიკალური შტრიხები მეტისმეტად ფართოა. გამოიყენება უამრავი ლიგატურა და შემოკლებანი, გარდა ამისა, ტირონული ნიშნები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კუნძულის მანუსკრიპტი - 12-ე საუკუნე. შუასაუკუნეების დამწერლობა (2005-04-16).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-19. ციტირების თარიღი: 2009-10-21.
* Insular Minuscule - Irish. Medieval Writing (2005-04-14).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-19. ციტირების თარიღი: 2009-10-21.
* Insular Minuscule. Wiglaf the Writer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-09-18. ციტირების თარიღი: 2009-10-21.
* Medieval Manuscripts: Insular Celtic Manuscripts.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2001-02-27. ციტირების თარიღი: 2011-02-08.
**თამარ თავაძე** (დ. 1898, თბილისი — გ. 1980, იქვე) — ქართველი, თეატრის მხატვარი.

ბიოგრაფია
---------

1916-1917 წლებში სწავლობდა მოსკოვის მხატვართა სტუდიაში. 1918 წელს ბრუნდება საქართველოში და 1922 წლამდე მხატვრად მუშაობს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. თამარ თავაძე ავანგარდული ხელოვნების წარმომადგენელია. 1920 წელს აფორმებს ბალეტს: „კარნავალი", რომელსაც დგამს მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი, პედაგოგი, მიხეილ მორდკინი. ის იმხანად თბილისში იმყოფება თავის საბალეტო დასთან ერთად („მორდკინის ბალეტი") და დგამს საბალეტო სპექტაკლებს საოპერო თეატრში. დასის წევრი და სოლისტია თამარ გამსახურდია, ქართველი ბალერინა და შემდგომ დიზაინერი (გერმანია, ბერლინი). რამდენადაც ზუსტი ცნობები არ არსებობს (თუმცა ზოგ წყაროში აღინიშნება, რომ მორდკინმა სპექტაკლი თავისივე მუსიკაზე დადგა), უნდა ვივარაუდოთ, რომ „კარნავალი" იყო მიხეილ ფოკინის, ქართველი ბალეტმაისტერის, 1909-1912 და 1914 წლებში „რუსული სეზონების" მთავარი მხატვრული ხელმძღვანელის და მოცეკვავის, დიაგილევის სცენოგრაფიით დადგმული, შუმანის საფორტეპიანო ციკლზე შექმნილი ერთმოქმედებიანი ბალეტი-პანტომიმა. შუმანის საფორტეპიანო ციკლის ბალეტისათვის ორკესტრირების ავტორები არიან: ანტონ არენსკი, ალექსანდრე გლაზუნოვი, ანატოლი ლიადოვი, ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი, იმხანად, (1918-1921 წლებში) თბილისის კონსერვატორიის რექტორი, ნიკოლოზ ჩერეპნინი.

1924 წელს თამარ თავაძე მონაწილეობს მუშათა და ჯარისკაცთა თეატრში ვიქტორ დოლიძის ოპერის „ქეთო და კოტეს" დადგმაში (კოსტიუმების ესკიზები). 1928 წელს ამთავრებს მოსკოვის მხატვრულ-ტექნიკური ინსტიტუტის თეატრალურ-დეკორაციული მხატვრობის განყოფილებას. 1927-1936 წლებში მუშაობს მოსკოვის დიდ თეატრში, თუმცა 1930 წელს მისი ხელმოწერა ჩნდება საქართველოს რევოლუციური მხატვრების ასოციაციის (სარმა) დეკლარაციაზე. შემდეგ ბრუნდება თბილისში. ოპერისა და ბალეტის თეატრში აფორმებს როსინის ოპერას „სევილიელი დალაქი" (1938), კოტე მარჯანიშვილის თეატრში - მოლიერისა და მარკ-ანტუან შარპანტიეს სამმოქმედებიან ბალეტ-კომედიას „ვითომდა ავადმყოფი" (1943); ლევან გოთუას „მეფე ერეკლეს" ბათუმის დრამატულ თეატრში (1944). მას შემდეგ, როგორც ჩანს, თამარ თავაძეს ოპერასა თუ დრამატულ თეატრებში სპექტაკლები აღარ გაუფორმებია. ყოველ შემთხვევაში, მისი შემოქმედება დღემდე შეუსწავლელია.

ლიტერატურა
----------

* *ყიფიანი ნ.*, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 175.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბახტაძე**. |

**ილია ლუკას ძე ბახტაძე** (ფსევდონიმი *ხონელი*) (დ. 26 მაისი, 1859, დაბა ხონი ― გ. 13 ივლისი, 1900, სოხუმი) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. იყო პეტერბურგის უნივერსიტეტის თავისუფალი მსმენელი. მისი პირველი წერილი გამოქვეყნდა 1876 ("დროება", N 64). პეტერბურგში ყოფნისას თანამშრომლობდა რუსულ პრესაში ("პორიადოკი", "სტრანა"). 1881 "დროებაში" (N 68) დაიბეჭდა ბახტაძის პეტერბურგიდან გამოგზავნილი წერილი "ვიცინოთ თუ ვიტიროთ?" ავტორი დასცინოდა იმპერატორ ალექსანდრე III-ის კურთხევაზე წარგზავნილ ქუთაისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა დელეგაციას, რომელმაც მოითხოვა, მოკლული იმპერატორის ალექსანდრე II-ის სამახსოვრო ვენზელი უნდა ვატაროთო. ბახტაძე სხვადასხვა დროს თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებში "კავკაზი", "დროება", "ივერია", "ნოვოე ობოზრენიე", "კვალი", "მოამბე" და სხვ. სატირულ-იუმორისტული ფელეტონების სერიაში "საკვირაო სხარტულა", "სახელდახელო", "კვირის საუბარი", "კვირის სურათები" და სხვ. ამხელდა იმდროინდელი საზოგადოებრივი ცხოვრების ნაკლოვანებებს. ბახტაძემ თარგმნა მ. სალტიკოვ-შჩედრინის, ა. ბუვიეს, ე. ზოლას, ა. დოდესა და სხვების თხზულებანი.

ლიტერატურა
----------

* *მანსვეტაშვილი ი.* მოგონებანი, თბ. 1936;
* *ნაცვალაძე დ.*, ილია ხონელი, ბათ. 1960;
* *ქიქოძე გ.* რჩეული თხზულებანი 3 ტომად, ტ. 1, თბ. 1963;
* *ხუციშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 256.