recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სურთი**, ასევე **სირთი** (არაბ. سرت) — ქალაქი ლიბიაში, ამავე სახელწოდების მქონე რაიონის დედაქალაქი. მდებარეობს სიდრის ყურის ნაპირებზე, ისტორიულ მხარე სირტიკაში. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქში 75 358 ადამიანი ცხოვრობდა.

ისტორია
-------

### 2011 წლის სამოქალაქო ომის შემდგომი პერიოდი

სურთი არის ანტიკური ქალაქი, ის ჯერ კიდევ ფინიკიის არსებობის დროს აშენდა. ლიბიაში 2011 წელს მომხდარი სამოქალაქო ომის დროს ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობამ დატოვა იგი. 2012 წლის აპრილისათვის ქალაქის მოსახლეობის დაახ. 70% დაუბრუნდა ქალაქს. დაიწყო ქალაქის ინფრასტრუქტურის აღდგენა, თუმცა ქალაქში დატოვებული საომარი ნარჩენები სერიოზულ საფრთხეს უქმნიდა მოსახლეობას. მოსახლეობის განცხადებით, ახალი მთავრობის წარმომადგენლები მათ ქალაქის საომარი ნარჩენებისგან სრულად გაწმენდას დაპირდნენ.

ტრანსპორტი
----------

2008 წელს ჩინეთის სარკინიგზო კომპანიამ მოიგო ტენდერი, რის შემდეგაც მას დაევალა რკინიგზის ხაზის გაყვანა ლიბიაში. ეს სარკინიგზო მონაკვეთი გადაჭიმული იქნებოდა ელ-ხუმსიდან სურთამდე, ამ მონაკვეთის საერთო სიგრძე 352 კმ-ია. თუმცა, 2011 წელს ცნობილი გახდა, რომ ამ სარკინიგო მონაკვეთის სამშენებლო სამუშაოებს ასრულებს რუსეთის სარკინგზო გზების კომპანია.

ცნობილი პიროვნებები
-------------------

ქალაქში დაიბადა და გარდაიცვალა ლიბიის ყოფილი ლიდერი მუამარ კადაფი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლიბიის ქალაქების სია

სქოლიო
------

1. ↑  World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-16. ციტირების თარიღი: 2012-11-03.
2. ↑  Surt. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-07-15. ციტირების თარიღი: 2011-02-13.
3. ↑  РЖД эвакуирует сотрудников из Ливии

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ლიბიის რაიონების ადმინისტრაციული ცენტრები (2007 მონაცემებით) |
| --- |
|  |
| 
აჯდაბია  • ელ-ჯაუფი  • ელ-აზიზია  • ელ-ბაიდა  • ბენღაზი  • ბრაქი  • დარნა  • ღარიანი  • ღათი  • ჰუნი  • ელ-ხუმსი  • ელ-მარჯი  • მისრათა  • მარზუკი  • ნალუთი  • საბჰა  • სურთი  • ტრიპოლი  • ტობრუკი  • ავბარი  • ელ-ზავია  • ზუვარა | Flag of Libya |

 |
ხაჩქარი სურბ-ხაჩი
**სურბ-ხაჩი** (სომხ. Սուրբ խաչ) — VI საუკუნის სომხური ხაჩქარი. ინახებოდა ყირიმის სურბ-ხაჩის მონასტერში, შემდეგ ყირიმიდან გადასახლებულმა სომხებმა გადაიტანეს მდინარე დონის რაიონში. ამჟამად მდებარეობს დონის როსტოვის სურბ-ხაჩის ეკლესიაში.

ისტორია
-------

XI-XIII საუკუნეებში, სომხეთის სამეფოს დედაქალაქის ანისის დაცემის შემდეგ, თურქ-სელჩუკებისაგან და თათარ-მონღოლებისაგან დევნილებმა დატოვეს მშობლიური კუთხე და ქალაქი. დევნილთა უდიდესი ნაწილი გადასახლდა ყირიმში. ანისიდან წაღებული სურბ-ხაჩი დააბრძანეს სპეციალურად მის სახელზე აგებულ ტაძარში, რომელიც ააშენეს 1385 წელს ძველი ყირიმის გარეუბანში. ხუთი საუკუნის განმავლობაში ხაჩქარი ინახებოდა ყირიმის სურბ-ხაჩის ეკლესიაში. 

1778 წელს დაიწყო ყირიმელი სომხების გადასახლება დონის რაიონში. გადასახლებისას სომხებმა თან გაიყოლეს უმნიშვნელოვანესი ისტორიული რელიქვიები და საეკლესიო ქონება, მათ შორის 800 ხაჩქარი, მათ შორის სურბ-ხაჩიც. თავიანთ ახალ დასახლებაში სომხებმა დაიწყეს სომხური ტაძრების აშენება. სომხური ხაჩქარები განათავსეს მათ ინტერიერში და ფასადებში. განსაკუტრებულ სიმბოლურ მნიშვნელობას ატარებდა სურბ-ხაჩი, რომლის სახელზეც აშენდა დონის როსტოვის სურბ-ხაჩის ეკლესია. 

1924 წელს ეკლესია გაქურდეს. ქვა-ჯვარი გადაიტანეს დონის ნახიჭევანის გრიგორ განმანათლებლის ეკლესიაში, მაგრამ მას შემდეგ, რაც XX საუკუნის 30-იან წლებში ეს ეკლესიაც დახურეს, სურბ-ხაჩის ხაჩქარი გადაიტანეს სომხურ სასაფლაოზე მდებარე წმინდა კარაპეტის ეკლესიაში. მოგვიანებით ხაჩქარი რუსულ-სომხური მეგობრობის მუზეუმში გადაიტანეს, რომელიც მდებარეობდა დახურული სურბ-ხაჩის ეკლესიის შენობაში. 2007 წელს მონასტერი დაუბრუნდა სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის წიაღს. დაგეგმილი იყო, რომ ხაჩქარი გადაეტანათ ახალ მუზეუმში, მაგრამ მრევლის თხოვნით ეკლესია დარჩა თავისი სახელწოდების ეკლესიაში, სადაც ინახება დღემდე.

სქოლიო
------

1. 1 2  Светлана Хачикян. Хачкар Сурб Хач вновь в Сурб Хаче. Нахичеванские вести.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 2013-09-15.
2. ↑  Монастырь Сурб-Хач в Ростове-на-Дону возвращён Армянской Церкви. Патриархия.ru. ციტირების თარიღი: 2009-07-16.
**შაპელი** (რუს. Шапель) — პავილიონი ალექსანდრეს პარკში, ქალაქ პუშკინში, აგებულია 1825-1828 წლებში, არქიტექტორ ადამ მენელასის მიერ.

ისტორია
-------

პავილიონი შაპელი მდებარეობს ალექსანდრეს პარკის განაპირა ტერიტორიაზე. იგი ააგეს 1825-1828 წლებში მასში იესო ქრისტეს მცირე ქანდაკების დასადგმელად, რომელიც დაამზადა ცნობილმა გერმანელმა მოქანდაკემ, შტუტგარტელმა პროფესორმა იოჰან-ჰენრიხ ფონ დანეკერმა. დედოფალმა მარია თეოდორეს ასულმა ქანდაკება იყიდა 100 000 რუბლად და სურდა დაემონტაჟებინა მოსკოვის ერთ-ერთ ეკლესიაში, მაგრამ გადაიფიქრა და საჩუქრად გადასცა იმპერატორ ალექსანდრე I-ს.

პავილიონის შიგნით განთავსებულია ანგელოზების ფიგურები, რომელიც შესრულებულია მოქანდაკე ვ. ი. დემუტ-მალინოვსკის მიერ. აქვე იყო განთავსებული ქრისტეს ქანდაკება, რომელიც დამზადებულია თეთრი მარმარილოსაგან და ამჟამად ინახება ერმტაჟში.

მეორე მსოფლიო ომის წლებში შენობა ძალიან დაზიანდა და 2018 წლამდე პრაქტიკულად ნანგრევების სახით იყო შემორჩენილი. 2009 წელს მოხდა პავილიონის კონსერვაცია და გარშემო შემოავლეს ღობე. 2011-2018 წლებში მიმდინარეობდა მოსამზადებელი და სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. 2018 წლის 14 სექტემბერს გამოაცხადეს რესტავრაციის დასრულების შესახებ. 15 სექტემბერს კი პავილიონი შაპელი გაიხსნა დამთვალიერებლებისათვის.

საინტერესო ფაქტები
------------------

* არსებობს თქმულება, რომ პავილიონ შაპელში იკრიბებოდნენ ნეორელიგიური და ტერორისტული ორგანიზაცია აუმ-სინრიკეს სექტის წევრები, რომლებიც კედლებზე ხატავდნენ საიდუმლო ნიშნებს და ნიღბებს.
* არსებობს ნიშნები, რომ 1921 წელს კოშკის ორი შესასვლელი ამოქოლილი იყო, რადგან მასში იმალებოდნენ მძარცველები.

ლიტერატურა
----------

* Семенова Г. В. Царское Село: знакомое и незнакомое. — М.: Центрполиграф, 2009. — 638 с. — ISBN 978-5-9524-4249-8.
* Голлербах Э. Ф. Спутник по Петрограду и его окрестностям. — СПб.: Жизнь искусства, 1924. — 311 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Шапель на Pushkin.ru
ტურუბერანის მდებარეობა დიდ სომხეთში
**ტურუბერანი** (სომხ. Տուրուբերան) — ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. ძვ. წ. 189 წლიდან ეკუთვნოდა დიდ სომხეთს. 387 წელს ტურუბერანი სასანიანებმა დაიპყრეს. ამის შემდეგ, იგი შედიოდა ბიზანტიის იმპერიის, არაბთა სახალიფოს, სომხეთის სამეფოს, მხარგრძელების სომხეთის, სეფიანთა იმპერიისა და საბოლოოდ, ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

დიდი სომხეთის შემადგენლობაში ყოფნისას, ტურუბერანი მოიცავდა 17 კანტონას და ამით დიდ სომხეთში მესამე ადგილი ეკავა. მისი ფართობი იყო 25,008 კმ², რითაც მესამე ადგილი ეკავა. მისი ცენტრი იყო ჰაიკაშენი. ტურუბერანის პროვინცია ესაზღვრებოდა აირარატის, ვასპურაკანის, აღძნიქის, სიუნიქის, ზემო სომხეთისა და მოკქის პროვინციებს. ტურუბერანის პროვინცია მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სომხეთის ისტორიული რეგიონები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტურუბერანი — დიდი სომხეთი დაარქივებული 2020-08-12 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Yerevan, 1973; "Taron-Turuberan" Vol. 12, Yerevan, 1984
**შაქირაღას მავზოლეუმი** (აზერბ. Şakirağa türbəsi) — XV საუკუნის ისტორიული ძეგლი. აღნიშნული მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს, სოფელ ბალახანში.

ისტორია
-------

შაქირაღას მავზოლეუმი მდებარეობს ბალახანის სასაფლაოზე და აშენდა 1427-1428 წლებში. იგი დაშორებულია ექვსი მეტრის მანძილზე ჰაჯი შაჰლას მეჩეთიდან, რომელიც აშენდა 1385–1386 წლებში. ძეგლის შესახებ ინფორმაცია შეზღუდულია. ძეგლი ერთხანს განადგურდა საბჭოთა კავშირის მიერ, როგორც რელიგიური მნიშვნელობის ძეგლი.

1976 წელს გათხრების დროს მის საძირკველში აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით ოქრო. მავზოლეუმი რესტავრირებულ იქნა ნაპოვნი ოქროს რაოდენობის რამდენიმე პროცენტით. 

შაქირაღას საფლავი და ჰაჯი შაჰლას მეჩეთი 40-იანი წლების დასაწყისში
თაღოვანი ფორმის შესასვლელ კარზე არაბულ ენაზე შესრულებული ორსტრიქონიანი წარწერაა, ტექსტში წერია შემდეგი:

„მირირახურ შაკირ აღა იბნ-მარჰუმ მურთაზამ, ერისა და რელიგიის ერთ-ერთმა უხუცესმა, ბრძანა ამ ძეგლის აშენება" - წარწერა შეესაბამება ჰიჯრით 831 წელს (1427–1428 წელი).

სხვა წყაროს თანახმად კი შაქირაღას მავზოლეუმი შირვან იბრაჰიმმა ვეზირმა შვილის პატივსაცემად 1427 წელს აღმართა და მას სასახლე ეწოდება.

არქიტექტურა
-----------

მავზოლეუმი შედგება დარბაზისგან, გუმბათიანი და ფასადის მთავარი თაღით რაფით. ნაგებია თეთრი ქვით, რაც დამახასიათებელია ზოგადად აფშერონის არქიტექტურისთვის.

გეგმაში მავზოლეუმი ჯვრის ფორმისაა. არსებობს რამდენიმე ჯვრის ფორმის ძეგლი (ხარის ბაღის პავილიონი ნარდარანში, მავზოლეუმი შირვანშაჰების კომპლექსის სასახლეში და სხვები) მისი შიდა სტრუქტურით აფშერონში. ამასთან, ჯვრის ფორმის მეორე ძეგლი არ არსებობს მისი შიდა და გარეგანი სტრუქტურით, როგორც აზერბაიჯანში შაქირაღას მავზოლეუმია.

მავზოლეუმის შესასვლელი პორტალი განთავსებულია ჩრდილოეთით. პორტალის შიდა არეზე განთავსებულია რვაკუთხა პრიზმული ფორმის ნიშები, რომლებიც ორივე მხრიდან ისრის ფორმის თაღით არის დასრულებული. ასევე მავზოლეუმის შიგნით არის სხვადასხვა ზომის ოთხკუთხედის 8 ნიშა.

აღნიშნული მავზოლეუმის შესასვლელი კარიდან არის, რომელიც დასრულებულია დაბალი ისრის ფორმის თაღით. კარზე თაღი მთლიანი ქვისგან არის გამოკვეთილი. ქვის ზედაპირი მორთულია მცენარეული ორნამენტით. სადარბაზოს თაღის ქვაზე მოთავსებულია კიდევ ერთი ქვა, რომელზეც ამოკვეთილია ეპიკური მწერლობის ორი ხაზი. შესასვლელი და ქვა დაწერილი კარკასითაა პროფილირებული დიდი ქვის ბლოკით.

ლიტერატურა
----------

* Щеблыкин, И.П. (1943). Памятники Азербайджанского зодчества эпохи Низами. Баку: Изд-во АзФАН

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შაქირაღას მავზოლეუმი

სქოლიო
------

1. ↑  Hacı Şakir türbəsi az. kataloq.gomap.az. ციტირების თარიღი: 13 March 2018.
**უნივერსიტეტის კორომი** (რუს. Университетская роща) — ტომსკის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა, ბუნების ძეგლი, უნივერსიტეტის ძველი ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსის ნაწილი. 1885 წელს დააარსა ციმბირის საიმპერატორო უნივერსიტეტის მეცნიერმა პორფირი კრილოვმა.

ისტორია
-------

1819 წელს ინჟინერმა გავრილ ბატენიკოვმა შეადგინა ქალაქის კორომის პირველი გეგმა, რომელიც XIX საუკუნის შუა წლებში ტომსკელების დასვენების ადგილად იქცეოდა. 

1877 წელს მომავალში უნივერსიტეტს ასაშენებლად გამოიყო ადგილი, რომელსაც ეწოდებოდა ელანი. მშენებლობის დასაწყისისთვის ეს მიწა გადაეცა უნივერსიტეტს სრულ საკუთრებაში. ტერიტორია თითქმის მთლიანად ტყით იყო დაფარული და ეწოდებოდა „ქალაქის არყის ხის კორომი".

1884 წლისათვის ააგეს მეტალის მოაჯირების ღობე, რომლებიც იდგა აგურის ბოძებზე. ხეების დარგვის შემდეგ ჩამოყალიბდა ალექსანდრეს ბულვარი, იმ სამი იმპერატორის პატივისცემის ნიშნად, რომელთა წყალობითაც დაარსდა ტომსკის უნივერსიტეტი: ალექსანდრე I (1803 წელს დაფუძნდა), ალექსანდრე II (1878 წელს დაარსდა), ალექსანდრე III (1888 წელს გაიხსნა). 

1909 წელს ააშენეს ციმბირში პირველი რკინა-ბეტონის ხიდი არქიტექტორ ანდრეი კრიაჩკოვის პროექტის მიხედვით. 

პ. ნ. კრილოვის მიერ შემოთავაზებული კორომების შემდეგი პროექტი იმდენად წარმატებული იყო, რომ უნივერსიტეტის კორომი ბაღებისა და პარკების ხელოვნების ნიმუში გახდა.

უნივერსიტეტის კორომში უამრავი ძეგლია შემონახული. მათ შორის აღსანიშნავია უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და თანამშრომლების ძეგლები, დიდი სამამულო ომის დროს დაღუპულთა ძეგლები, პოტანინის, კრილოვისა და სერგიევსკის ბიუსტები, ყორღანებში აღმოჩენილი ქვის ანთროპომორფული სტელების ნიმუშები. თავად კორომი ბუნების ძეგლს წარმოადგენს.

ლიტერატურა
----------

* Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Мои знакомые белки. Университетская роща დაარქივებული 2016-03-06 საიტზე Wayback Machine.
* Alma mater. Газета Томского государственного университета
* Томский государственный университет
* Телевизионный вещательный центр ТГУ. Память на века, или аллея победы в университетской роще[*მკვდარი ბმული*]
* Сайт Бориса Ослина. Томск. Фотографии 1965—1980 годов и современные. Университетская роща დაარქივებული 2012-02-23 საიტზე Wayback Machine.
* Alma mater. Загадка каменных баб
შაკტი
**შაქტი** (ტელუგ. శక్తి, ტამილ. சக்தி; სანსკრ. ძალა, ენერგია, არსთა საძირკველი, ყოფიერების მიზეზი) — ქალი, საწყისი ძალა პროტოინდური რელიგიის იმ სახეობაში, რასაც ტანტრიზმი ეწოდა და რომლის „ბიბლია", მეხუთე ვედა თითქოს თვით შივამ დაწერა. ამ რწმენის მიხედვით, თვით ქალია სამყაროს უზენაესი დედა, არსთა მშობელი. მასთან წამიერი შეერთებით მოწრმუნე მამაკაცები უკავშირდებიან ღმერთს. ამდენად, დედობრივი საწყისის ძალა ინდურ რელიგიაში ღვთაების რანგში ადის. იმავე დროს, ესაა სქესობრივი ცხოვრების ხანგრძლივი ისტორიის თავისებური ეტაპი და ფორმა, რასაც ქრისტიანი მისიონერები თვლიან გახრწნილების უსაძაგლეს სახედ, ეშმაკის სამსახურად. დიდი დედის კულტი საყოველთაო მოვლენაა მთელს დედამიწაზე. თვით პალეოლითის ხანის ქვის ქანდაკებები მეტყველებენ, რომ ქალს პირველყოფილი ადამიანი უკვე აღმერთებდა.

ფალოსის კულტის დამახასიათებელი სიმბოლოები, ქვის, კირქვის და ლითონის კვირისტავები, რომლებიც სვანეთშია აღმოჩენილი, ყურადღებას იქცევენ შაკტის შესაბამის ძეგლებთან, ლიონილინგამებთან მსგავსებით. ეს ლინგა (ლინგამები ფალოსის სიმბოლური გამოსახულებებებია (ქვის ან ბრინჯაოსი) წარმოადგენდა შივას კულტის განუყოფელ ნაწილს და ინახებოდა შივას ტაძრებში (სვანებიც ეკლესიებში ინახავდნენ, რაც შორეულ კულტურათა შეხვედრის ნიმუშია). შაკტის სარწმუნოების მიხედვით, ასოს შივას სახე ჰქონდა და მთელი ინდოეთი მოწიწებით სცემდა თაყვანს. მისი ქანდაკებანი ნაპოვნია შივას ტაძარში, აფრიკულ ქოხებში, ეგვიპტის აკლდამებში, ყველა მხარეში. ხატავდნენ და აქანდაკებდნენ, ვითარცა მამაკაცის ატრიბუტს, ცალკე ან ფრთოსან ვულვასთან ერთად. ამ მხრივ განსაკუთრებით ცნობილია ძველი ეგვიპტე. ქანდაკი: ფალოსის ღმერთი მინი, რომაული პორნოგრაფიული სცენა: ფავნუსი და ნიმფა, პრიაპის გამოსახულებანი (ბრინჯაო, პომპეი), კოიტუსის სცენა (რომაული სანათი).

ლიტერატურა
----------

* ა. გელოვანი, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 526, თბ. 1983.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სტატიები **ინდუიზმის** თემაზე |
| --- |
|  |
| მთავარი ღვთაებები | 
* ბრაჰმა
* განეშა
* დურგა
* ვიშნუ
* ინდრა
* კალი
* კრიშნა
* ლაკშმი
* მურუგანი
* პარვატი
* რამა
* სარასვატი
* სურია
* შივა
* ჯაგანნათა
* ჰანუმანი
 |  |
|  |
| წმინდა წერილები | 
* ათარვავედა
* აიურვედა
* არანიაკა
* ართაშასტრა
* ბრაჰმასუტრა
* ბჰაგავატაპურანა
* ბჰაგავადგიტა
* დევიბჰაგავატა
* ვედები
* ვედანგა
* იაჯურვედა
* კამასუტრა
* მანუსმრიტი
* მაჰაბჰარატა
* რამაიანა
* რიგვედა
* სამავედა
* სამჰიტა
* უპანიშადა
* პურანა
* სმრიტი
* შრუტი
 |
|  |
| ცნებები | 
* ართა
* აუმ
* აჰიმსა
* აშრამა
* ატმანი
* ავატარა
* ბჰაჯანა
* ბჰაკტი
* ბრაჰმანი
* გაიატრი
* გუნა
* გურუ
* დჰარმა
* ვარნა
* იანტრა
* იუგა
* კამა
* კარმა
* კირტანა
* ლინგამი
* მალა
* მანტრა
* მაია
* მოკშა
* მუდრა
* პრასადამი
* პარამაჰამსა
* პრაკრიტი
* პურუშა
* რაჯასი
* სადჰუ
* სამადჰი
* სამსარა
* სამსკარა
* სატვა
* სატსანგა
* სატი
* სვამი
* სვასტიკა
* ტამასი
* ტრიმურტი
* ტულსი
* შაქტი
* წმინდა ძროხა
 |

 |
ჩაის ფოთლები
ჩაის პლანტაცია
**ჩაი** (ჩინ. 茶 „ჩა" IPA /tʂʰɑ˧˥/, იაპ. 茶 „ჩა" IPA /tɕä/) — ნაყენი, რომლიც მიიღება მცენარე Camellia Sinensis-ის ფოთლების დაყენებით ცხელ წყალში. უფრო ფართო გაგებით, ჩაის ან ,,მცენარეულ ჩაის" ასევე უწოდებენ სხვადასხვა მცენარეულ ნაყენებსაც, რომლებიც არსებითად არ წარმოადგენენ ჩაის. „ჩაი" ეწოდება როგოც თავად მცენარეს - Camellia Sinensis-ს, რომლის ფოთლებისგანაც ნაყენი მზადდება, ასევე ფოთლებს, რომლებსაც სხვადასხვა ტექნოლოგიით კრეფენ, აშრობენ, ამუშავებენ. 

ჩაი მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული სასმელია და მოხმარების რაოდენობით უსწრებს ყავასა და ალკოჰოლს და წყლის შემდგომ, ყველაზე ფართოდ მოიხმარება.

ჩაის წარმოება
-------------

ჩაის ფოთლები სხვადასხვა საგემოვნო თვისებების ნაყენის მისაღებად სხვადასხვაგვარად იწარმოება და განსხვავებულ ციკლებს გადის. განსხვავებულია ასევე ჩაის ფოთლების დაკრეფის პერიოდი. მაგალითად, მაღალი ხარისხის მწვანე ჩაის მისაღებად ადრეულ გაზაფხულზე აგროვებენ მცენარის ნაზ ფოთლებს, ძლიერფერმენტირებული წითელი ჩაის მისაღებად კი - ზრდასრული ფოთლების მოსავალი გამოიყენება. 

* ღნობა 32-40 გრადუსზე რომლის შედეგად ფოთლის ტენიანიბა 75–78% დან დაიყვანება 60–62%–მდე.
* გრეხა, რომლის შედეგად იშლება ფოთლის უჯრედები დაახლოებით 80–დან 85%–მდე.
* ფერმენტირება
* გამოშრობა 90-95 გრადუსზე
* გამდიდრება (დაარისხება)
* დაფასოება
* შეფუთვა

2003 წლისთვის ჩაის წარმოება მსოფლიო მასშტაბით შეადგენდა 3.21 მილიონ ტონას. 2010 წელს წარმოებამ მიაღწია 4.52 მილიონ ტონას. უდიდესი მწარმოებლები არიან ჩინეთი, ინდოეთი, შრი-ლანკა და თურქეთი.

კლასიფიკაცია
------------

* ჩინური ჯიში (Thea sinensis sinensis): ჩინური, იაპონური, ქართული და ა.შ.
* ასამური ჯიში (Thea sinensis assamica): ინდური, ცეილონური და ა.შ.
* კამბოჯური ჯიში, რომელიც წარმოადგენს ჰიბრიდს.

* რძითრძით
* ფინჯანი ჩაიფინჯანი ჩაი
* მწვანე ჩაიმწვანე ჩაი
* ჩაის ტრადიცია მაროკოშიჩაის ტრადიცია მაროკოში

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ყავა
* მატე

სქოლიო
------

1. 1 2  Food and Agriculture Oraganization of the United Nations—Production FAOSTAT. Retrieved 30 April 2010.
**შაქრიანის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება VI-VII საუკუნეებით.

აღწერა
------

კვირაცხოვლის ეკლესია სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, გარშემოსავლელით სამივე მხრიდან, რომლის გვერდითი ფრთები დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ეკლესიას აღმოსავლეთიდან ეკვრის განცალკევებული, პატარა სათავსი, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. შენობა ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, კარ-სარკმლები გამოყვანილია შირიმის სუფთად გათლილი ქვებით.

### შუა ეკლესია

შუა ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს — სამხრეთი ეკლესიიდან და დასავლეთი გარშემოსავლელიდან. ორივე კარი შიგნიდან შირიმით ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, გარედან კი არაწესიერი ფორმის, მოზრდილი ქვით. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია პარალელურწირთხლებიანი, თაღოვანი სარკმელი. ორი მსგავსი სარკმელი სამხრეთკედელშიცაა. მათი ნაწილი კამარის მრუდშია მოქცეული. აფსიდი დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. მის თაღს სრული ნალის ფორმა აქვს და დაყრდნობილია აფსიდის მხრების დამაგვირგვინებელ, შირიმის მაღალ იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს.
შუა ეკლესიის გრძივი კედლები ერთნაირია, დაუნაწევრებელი. ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში, აფსიდის კუთხესთან, ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც სამკვეთლოში გადის.
სამკვეთლო უაფსიდო, ცილინდრული კამარით გადახურული სათავსია, განათებულია აღმოსავლეთის პარალელურწირთხლებიანი სარკმლით. იგი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან კი შირიმის ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს, რომელიც შემკულია რელიეფური, ჰორიზონტალურბოლოებიანი ვიწრო წარბით.

### სამხრეთი ეკლესია

სამხრეთი ეკლესიის აღმოსავლეთ ბოლოში ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის შუაში სარკმლის ძირია შემორჩენილი.

### ჩრდილოეთი ეკლესია

ჩრდილოეთი ეკლესია მოგრძო, უსარკმლო დერეფანია. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით.

სარეაბილიტაციო სამუშაოები
-------------------------

2011 წელს საერთაშორისო-საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს" დაფინანსებით ძეგლზე ჩატარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორ-რესტავრატორი ზ. ქუფარაშვილი). აღდგა მთავარი და ჩრდილოეთი ეკლესიის კედლების მონგრეული ნაწილები და გადახურვა, დაკონსერვდა გარშემოსავლელის შემორჩენილი კედლები.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 446-447.
**ქართველი ამერიკელები** (ინგლ.  Georgian American) — ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეები, რომლებსაც ქართული წარმომავლობა აქვთ. ქართველი ამერიკელების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, რადგან იმიგრაციის ძირითადი ეტაპის დროს - მე-20 საუკუნის დასაწყისში - ქართველებს შეცდომით რუსებად თვლიდნენ, როგორც ეს სულ ახლახან იყო, ვიდრე საქართველო არ გათავისუფლდა რუსული იმპერიისა და მისი მემკვიდრე საბჭოთა კავშირისაგან.

ისტორია
-------

### იმიგრაციის ადრეულ ეტაპები

პირველი დარეგისტრირებული ქართველები როგორც ფიქრობენ, ჩამოვიდნენ აშშ-ში როგორც შემსრულებლები. ერთი ჯგუფი 1890 წელს კაზაკი მხედრების დასს შეუერთდა, დაქირავებულები ბუფალო ბილი კოუდისა და მისი *უხეში მხედრების ველური კონგრესის* მიერ. აშშ-ში ჩამოსული ქართველების რაოდენობა რუსული რევოლუციის პოლიტიკური გადატრიალებების შედაგად გაიზარდა, როცა ქართული თავადაზნაურობა და ინტელიგენცია, მათ შორის რუსეთის იმპერიის სხვა ნაწილებში მცხოვრებიც, გაიქცნენ ქვეყნიდან. იმიგრაციის მეორე ტალღა საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრას მოჰყვა, როცა თავადაზნაურობის და ინტელექტუალური კლასის დანარჩენმა წევრებმაც დატოვეს ქვეყანა, დეპორტაციისა და გარდაუვალი სიკვდილის შიშით ციმბირში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ასოციაცია ამერიკის შეერთებულ შტატებში
* ფონდი ქართული ამერიკა დაარქივებული 2012-07-28 საიტზე Wayback Machine.
* ასოციაცია თვისტომი - ქართული სათვისტომო ორგანიზაცია ნიუ იორკში დაარქივებული 2012-04-26 საიტზე Wayback Machine.
* სამედიცინო ჯგუფი თვისტომი, ნიუ იორკი

სქოლიო
------

1. ↑  ქართველი ამერიკელები
თფილისის მაზრის 1843 წლის გერბი
თბილისის მაზრის ეთნიკური რუკა, 1880 წ.
თბილისის მაზრის ეთნიკური რუკა, 1902 წ.
**ტფილისის მაზრა** — 1804-1918 წლებში რუსეთის იმპერიის; 1918-1921 წლებში — დამოუკიდებელი საქართველოს; 1921-1930 წლებში — საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტფილისი.

ტფილისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი (1864-იდან). შეიქმნა 1804, როდესაც გაუქმებულ ლორის მაზრას ტფილისის მაზრა ეწოდა. მოიცავდა ისტორიულ ქვემო ქართლის ტერიტორიას. მის შემადგენლობაში შედიოდა: ბამბაკის, ბორჩალოს, ყაზახის, შამშადილისა და შურაგელის დისტანციები. 1840 წელს ეს დისტანციები (გარდა ბორჩალოს დისტანცია) ახალშექმნილი ელიზავეტოპოლის მაზრის შემადგენლობაში შევიდა. 1841 წელს შეუერთდა დუშეთის მაზრის, საქართველოს სამხედრო გზაზე არსებული მიწები, თრიალეთისა და ბორჩალოს დისტანციის მიწები. 1867 წელს ტფილისის მაზრას ცალკე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულად გამოეყო დუშეთის უბანი და შეიქმნა დუშეთის მაზრა. შემდგომში ტფილისის მაზრას კიდევ ერთი ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული — ბორჩალოს მაზრა გამოეყო. ტფილისის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.

ლიტერატურა
----------

* *ზ. ცინცაძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 608.

კომენტარები
-----------

1. ↑  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | §7. Тифлисъ, губернский городъ съ его уездомъ, составляющимся изъ нынешняго уезда Тифлискаго, съ присоединениемъ части уезда Душетскаго, Горских народов по военно-Грузинской дороге, земли Триалеты и части Борчалинской дистанции | "|
| —Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XV, ук. 13368, ст. 238 |
**ტყემალი** (ლათ. Prúnus cerasiféra) — მრავალწლოვანი ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახის კურკოვანთა გვარისა. ხის სიმაღლე 3-10 მ აღწევს, ზოგჯერ ხისმაგვარი ბუჩქია, ძლიერ დატოტვილი, ეკლიანი ან უეკლო. ნაყოფი მომრგვალო, მობრტყო-მომრგვალო ან უკუკვერცხისებრი აქვს. ფერად ყვითელი, წითელი და იისფერია, ზოგჯერ თითქმის შავი. ნიადაგისადმი ნაკლებ მომთხოვნი, დაავადებებისადმი მედეგი, გვალვა- და ყინვაგამძლეა. მოსავლიანობა ზრდასრული ხიდან 300 კგ-მდეა.

მეხილეობაში იყენებენ ქლიავის, ატმისა და გარგარის საძირედ. ველურად და კულტურაში გავრცელებულია ბალკანეთში. შუა და მცირე აზიაში, ირანში, ამიერკავკასიაში და სხვა.

საქართველოში უძველესი დროიდან თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ზღვის დონიდან 1600-1800 მ-მდე. ამჟამად დარაიონებული ჯიშებია გულდედავა, გაზაფხულის მერცხალი, წითელი დროშა, ქუთაისი, რიონი, ხვავიანი და სხვა.

ტყემალს ქართულ სამზარეულოში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. ტყემლისგან მზადდება საუკეთესო ხარისხის წვენი, კომპოტი, მურაბა, სანელებელი, ტყლაპი და სახელგანთქმული საწებელი, რომელიც ქართული სუფრის ერთ-ერთი უნიკალური ატრიბუტია.

კულტურული ტყემლის ნაყოფი შეიცავს (%-ობით): შაქრებს 4-10, მჟავებს 1,5-4, პექტინს 0,3-1,5, C ვიტამინსა და A პროვიტამინს.

ლიტერატურა
----------

* *ვარძელაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 86.
წესიერი სამკუთხედი
**ტოლგვერდა სამკუთხედი** ან **წესიერი სამკუთხედი** — წესიერი მრავალკუთხედი სამი გვერდით, პირველი წესიერ მრავალკუთხედთა შორის. წესიერი სამკუთხედის ყველა გვერდი ერთმანეთის ტოლია, ასევე ყველა კუთხე 60°-ია. ამასთან წესიერი სამკუთხედი ტოლგვერდა სამკუთხედადაც ითვლება.

თვისებები
---------

ვთქვათ {\displaystyle t} — წესიერი სამკუთხედის გვერდია, {\displaystyle R} — შემოხაზული წრეწირის რადიუსი, {\displaystyle r} — ჩახაზული წრეწირის რადიუსი.

წესიერ სამკუთხედში ჩახაზული წრეწირის რადიუსი, გამოსახული მისი გვერდით

{\displaystyle r={\frac {\sqrt {3}}{6}}t}.
წესიერ სამკუთხედზე შემოხაზული წრეწირის რადიუსი, გამოსახული მისი გვერდით

{\displaystyle R={\frac {\sqrt {3}}{3}}t}.
წესიერი სამკუთხედის პერიმეტრი ტოლია

{\displaystyle P=3t=3{\sqrt {3}}R=6{\sqrt {3}}r}.
წესიერი სამკუთხედის სიმაღლე:

{\displaystyle h={\frac {\sqrt {3}}{2}}t},
წესიერი სამკუთხედის ფართობი გამოითვლება:

{\displaystyle S={\frac {\sqrt {3}}{4}}t^{2}={\frac {3{\sqrt {3}}}{4}}R^{2}=3{\sqrt {3}}r^{2}}.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ტოლგვერდა სამკუთხედი
**ტყე-ტბა**, *გულგულა* — ისტორიული პუნქტი ჰერეთში. სასაზღვრო ორიენტირი კახეთსა (ქართლი) და ჰერეთს შორის. ლეონტი მროველის მეფეთა ცხოვრების მიხედვით ტყე-ტბა იგივე სოფელი გულგულაა. ახლანდელი სოფელი გულგულა (მდინარე თურდოს ქვემო დინებაში, თელავის მუნიციპალიტეტი) მდინარის სათავეებიდან გადმოსახლებულად ითვლება.

საისტორიო წყაროები
------------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | „კვალად ამ ლოპოტის წყლის შესართავს ზეით ალაზანს მოერთვის თურდოსხევი, გამომდინარე შუამთიდამ. ამ ხევზედ არს **გულგულა**, რომელსა ეწოდა პირველ **ტყე-ტბა**. ესე ხევი არს საზღვარი ჰერეთისა და კახეთისა." |
|  | (ვახუშტი ბატონიშვილი, „საქართველოს გეოგრაფია", თბ. 1904, გვ. 162) |

მოსაზრებები
-----------

სახელწოდება ხალხალაში მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე კითხულობს გულგულას.

გულგულას ადგილსამყოფელი უცნობი ყოფილა ჯერ კიდევ ლეონტი მროველის დროს, მით უმეტეს, მისი ადგილსამყოფელი დაზუსტებით არ სცოდნია ვახუშტისაც — ივ. ჯავახიშვილის კვლევით.

ივ. ჯავახიშვილი, გულგულას თელავთან არსებობის მოსაზრებას არ იზიარებდა და წერდა:

„ტყეტბა, როგორც საგეოგრაფო სახელი, უკვე ლეონტი მროველის დროსაღარ არსებობდა თურმე და იგი უხსნის თავის მკითხველს, რომ ამ ადგილს „აწ ჰქვიან გოლგოლა", ახლა გულგულად გამოთქმის. ამ ადგილის (ტყეტბას) მდებარეობას დიდი მნიშვნელობა აქვს კახეთ-კუხეთ-ჰერეთის საზღვრების გამორკვევისათვის და სხვადასხვა მოსაზრებათა გამო ეჭვი გვებადება, ლეონტი მროველი ხომ არ სცთება, როდესაც ძველი ტყეტბა მერმინდელ გოლგოლად იცნა? გოლგოლას სამხრეთით მდებარეობდა თელავი".

მოვსეს კალანკატვაცის ცნობა აჩვენებს, რომ ქართველთა ქვეყნის საზღვარი მდებარეობდა პუნქტ ხალხალამდე.

„ქართველთა საზღვრები მახლობლად ქალაქ ხალხალისა". „მეორე რაზმი ჩააბარა ზორავარ ვარდანს, რათაა ქართველთა საზღვრებთან შებრძოლებოდა ჩორის მარზპანს, რომელიც წამოსული იყო ალვანთა ეკლესიების დასარბევად".. 

ივ. ჯავახიშვილის რედაქტორობით 1923 წელს გამოცემულ საქართველოს ისტორიულ რუკაზე საქართველოსა და ალვანეთს შორის საზღვარზე მართლაც აღნიშნულია პუნქტი სახელწოდებით ხილხალა. პუნქტი ხილხალა საქართველოსა და ალბანეთს შორის საზღვარზე იდო. აღნიშნული პუნქტი შაქსა და კაბალას შორისაა. დღესდრეობით შემორჩენილია სოფელი სახელწოდებით ფილფილა.

მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე ალბანეთის დროინდელ საზრვარ ხილხილას უკავშირებს ქართლოსის დროინდელ ტყეტბა-გულგულას და მიაჩნია რომ გულგულა-გოლგოლა-ხალხალა-ფილფილა ეტიმოლოგიურად ერთი და იგივე ძირის მატარებელნი არიან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 86.
* მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე, „საქართველოს ისტორია", I ნაწილი, გვ. 111-113

სქოლიო
------

1. ↑  ივ. ჯავახიშვილი, ტ. II, 1963, გვ. 46
2. ↑  მ. კალანკატუაცი, „ალვანთა ქვეყნის ისტორია", 1985, გვ. 60
**ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე ჭადრაკში ქალთა შორის**

ფიდემ 1927 წლიდან გადაწყვიტა ჩაეტარებინა ტურნირები მსოფლიოს ჩემპიონის გამოსავლენად ქალთა შორის. 1927-1939 წლებში სულ ჩატარდა 7 ასეთი ტურნირი, რომლებშიც გამარჯვებული ერთი მოჭადრაკე - ვერა მენჩიკი გამოდიოდა.

1944 წელს მენჩიკი გარდაიცვალა და მსოფლიო უჩემპიონოდ დარჩა. ფიდემ გადაწყვიტა ჩაეტარებინა კიდევ ერთი ტურნირი მსოფლიოს ახალი ჩემპიონის გამოსავლენად. ეს ტურნირი 1950 წელს მოსკოვში გაიმართა და საბჭოთა მოჭადრაკე, ლიუდმილა რუდენკოს გამარჯვებით დასრულდა. ამის შემდეგ ტურნირები აღარ გამართულა და მოჭადრაკე ქალები ფიდეს მიერ შემუშვებული სისტემით (ზონალური ტურნირი, საზონათაშორისო ტურნირი, პრეტენდენტთა ტურნირი, პრეტენდენტთა მატჩები და მატჩი მსოფლიოს პირველობაზე) არკვევდნენ უძლიერესის ვინაობას.

| # | წელი | ჩატარების ადგილი | ტურნირი |
| --- | --- | --- | --- |
| I | 1927 | ლონდონი | I ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| II | 1930 | ჰამბურგი | II ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| III | 1931 | პრაღა | III ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| IV | 1933 | ფოლკსტონი | IV ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| V | 1935 | ვარშავა | V ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| VI | 1937 | სტოკჰოლმი | VI ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| VII | 1939 | ბუენოს-აირესი | VII ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
| VIII | 1950 | მოსკოვი | VIII ტურნირი მსოფლიოს პირველობაზე |
|
ორგანიზაციის დროშა
**ქართული ძალა** — ქართული ნაციონალისტური ორგანიზაცია საქართველოში 2015 წლიდან. ქართული ძალის წარმომადგენლების თქმით, ისინი მკაცრად აპროტესტებენ საქართველოში რუსული სპეცსამსახურეების პოლიტიკის გატარებას, ამავდროულად ეწინააღმდეგებიან დასავლეთიდან ლიბერალური ფასეულობების შემოტანასაც.

ისტორია
-------

ორგანიზაცია დაფუძნდა 2015 წლის 31 ივლისს. 19 აგვისტოს, ბათუმის ცენტრში ქართულმა ძალამ გამართა გაცნობითი ხასიათის მარში. 29 სეექტემბერს, სოხუმის დაცემის წლისთავზე გმირთა მოედანზე და თბილისის პარლმენტის შენობის წინ გაიმართა მდუმარე აქცია ჩირაღდნებით, ლოზუნგით „აფხაზეთი და სამაჩაბლო საქართველოა!". იმავე წლის 27 ნოემბერს მიტინგი რუსთაველის ძეგლთან, რომლის მთავარი მოთხოვნაც თბილისში ქართველი გენერლის, გიორგი მაზნიაშვილის ძეგლის დადგმა იყო. აქტივისტებმა ამ საქმის შესასრულებლად ხელმოწერების შეგროვებაც დაიწყეს.

2016 წლის 3 აპრილს გაიმართა მცირე მსვლელობა-მარში რუსთაველის გამზირიდან გერმანიის საელჩოს მიმართულებით. საპროტესტო აქცია საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების თანხლებით წარიმართა, პროტესტის მოტივი კი სირიიდან და ერაყიდან, სირიის სამოქალაქო ომის მიზეზით წამოსულ ლტოლვილთა მიღების თემის წინ წამოწევა იყო.

2016 წლის 17 მაისს „ქართული ძალის" აჭარელი აქტივისტების მონაწილეობით „ოჯახის სიწმინდისა და ტრადიციული ღირებულებების დაცვის დღის" აღსანიშნავად მოეწყო მსვლელობა ბათუმში, ილია ჭავჭავაძის ძეგლიდან საკათედრო ტაძრის მიმართულებით.

2016 წლის 27 სექტემბერს „ქართული ძალის" წევრებმა თბილისის „დინამოს" ულტრასებთან ერთად სოხუმის დაცემის დღეს მოაწყვეს მსვლელობა თბილისის დავით აღმაშენებლის გამზირზე, რომელიც თურქული მაღაზიების და ბარების დარბევით დასრულდა. აქციაზე წარმოდგენილი იყო თეთრი ნაციონალიზმის სიმბოლიკა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქართული ძალა - ვიდეომიმართვა
* ოფიციალური Facebook გვერდი

სქოლიო
------

1. ↑  რადიკალური ნაციონალისტური ორგანიზაცია "ქართული ძალა" – პირადად მოგთხოვთ პასუხს – ვიდეო. REGNEWS.GE. ციტირების თარიღი: 10 აპრილი 2016.[*მკვდარი ბმული*]
2. ↑  დაიდგას თბილისში გენერალ მაზნიაშვილის ძეგლი.
3. ↑  დღეს "ქართული ძალის" საპროტესტო აქცია -მარში გაიმართა. თავისუფალი თაობა.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-04. ციტირების თარიღი: 10 აპრილი 2016.
4. ↑  ქართული ძალა / Georgian Power. ქართული სიმართლე. ციტირების თარიღი: 23 მაისი 2016.[*მკვდარი ბმული*]
5. ↑  ნეონაცისტების მარში თბილისში — „თეთრი ნაციონალიზმის" სიმბოლიკით. Global Research. ციტირების თარიღი: 15 ნოემბერი, 2019.[*მკვდარი ბმული*]
აღმოსავლეთი ევროპის რუკა უნგრელთა გადასახლების დასაწყისში; დაახლოებით 850 წ.
**უნგრელთა მიერ დუნაის აუზის დაპყრობა** — კომპლექსური ტერმინი, რომლითაც მოიხსენიება IX საუკუნის შუა წლებიდან 996 წლამდე პერიოდი უნგრეთის ისტორიაში. ამ დროს მადიართა ტომების კონფედერაცია არპადისა და კურსანის თაოსნობით ჩრდილოეთი შავი ზღვისპირეთიდან პანონიაში გადასახლდა. ხსენებული პერიოდი სახელდებულია რამდენიმე ტერმინით: *უნგრული მონაპოვარი*, *უნგრული დაპყრობა*, *სამშობლოს მოპოვება*, ხოლო თავად უნგრულად ამ მოვლენას *ჰონფოგლალასი* ეწოდება.

ისტორიული მიმოხილვა
-------------------

მადიართა მოსვლამდე შუა საუკუნეების სამი მძლავრი სამბრძანებლო — ბულგარეთის პირველი იმპერია, აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო და დიდი მორავია — ეცილებოდა ერთმანეთს დუნაიდან კარპატებამდე ტერიტორიას. მათ უნგრელი ცხენოსნები ჯარისკაცებად ჰყავდათ დაქირავებული. ამდენად, პონტო-კასპიის სტეპებზე მცხოვრები მადიარებისთვის მათი ახალი სამშობლოს ტერიტორია კარგად ნაცნობიც კი აღმოჩნდა გადასახლებისას.

უნგრული დაპყრობა ხალხთა *მცირე* ან *დაგვიანებული* გადასახლების კონტექსტით განიხილება. თანამედროვეთა ცნობით, უნგრელებს დასავლეთის გზაზე 894 და 895 წლებში გაერთიანებულ პაჭანიკებთან და ბულგარებთან მოუწიათ შეტაკებების გადატანა კარპატების გადაკვეთისას. უკვე 900 წელს მადიარებს ჯერ აღმოსავლეთი დუნაისპირეთის დაბლობებზე დაუმყარებიათ კონტროლი, შემდეგ კი პანონიაზე (მდინარის დასავლეთით მდებარე რეგიონი) განუხორციელებიათ შეტევა. მათ მორავიაში არსებული შიდაარეულობები გამოუყენებიათ და 902 და 906 წლებში დაულაშქრავთ ეს ქვეყანა.

X-XI საუკუნეთა მიჯნახე ხდება მომთაბარე ცხოვრებიდან მიწათმოქმედებაზე საბოლოო გადასვლა და უკვე 1000-იანი წწ. დამდეგს ყალიბდება უნგრეთის სამეფო. ამავე დროს იღებენ მადიარები ქრისტიანობას, კონკრეტულად კი, კათოლიციზმს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "The Carpathian Basin before the Hungarian Conquest in the 9th Century"
* "*Honfoglalás*: The Time of the Hungarian Conquest (a video on youtube)"
**ტრიესტის პროვინცია** (იტალ. Provincia di Trieste) — პროვინცია იტალიაში, ფრიული-ვენეცია-ჯულიას რეგიონში. დედაქალაქია ტრიესტი.

პროვინციის ფართობი 212 კმ²-ია, მოსახლეობა 236 520 (2009). ზღვაზე გასასვლელი სანაპირო ხაზის სიგრძეა 48,1 კმ. შედგება 6 კომუნისგან.

ისტორია
-------

ტრისეტის პროვინცია 1920 წელს შეიქმნა და მოიცავდა დღეს არსებულ ტერიტორიებს, ისევე როგორც კრასის პლატოსა და შიდა-კარნიოლის რეგიონის მნიშვნელოვან ნაწილებს. ეს უკანასკნელი დღეს სლოვენიის ტერიტორიაზეა. 1923—1943 წლებში ასევე მოიცავდა სხვა რამდენიმე კომუნას, რომლებიც დღეს სლოვენიის მუნიციპალიტეტებს წარმოადგენენ.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1947 წელს, ტრიესტის თავისუფალ ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა თავისუფალი მმართველობის სისტემა. 1954 წლის 26 ოქტომბერს, იტალიამ და იუგოსლავიამ ტერიტორია დე-ფაქტო გაიყვეს. *ზონა ა* ტრიესტის პროვინცია გახდა, *ზონა ბ* კი იუგოსლავიის ნაწილი გახდა. იტალიის შეამდგენლობაშ ტრისეტის პროვინცია ფორმალურად 1977 წლის 11 ოქტომბერს შევიდა ოზიმოს ხელშეკრულებით.

კომუნები
--------

ცხრილში მოცემულია ტრიესტის პროვინციაში შემავალი 6 კომუნა:

პროვინციის რუკა

| *კომუნა* | მოსახლეობა(2009) |
| --- | --- |
| დუინო-აურიზინა | 8 675 |
| მონრუპინო | 891 |
| მუჯია | 13 410 |
| სან-დორლიგო-დელა-ვალე | 5 945 |
| ზგონიკო | 2 102 |
| ტრიესტი | 205 523 |
| მთლიანი | 236 546 |
|

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის პროვინციები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (იტალიური) ოფიციალური საიტი (იტალიური)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ფრიული-ვენეცია-ჯულიას რეგიონი |
| --- |
|  |
| 
**პროვინციები** |
|  |
| 
გორიცია · პორდენონე · ტრიესტი · უდინე |

 |
თანამედროვე აფრიკის რელიგიური სურათი
**სუდანის რეგიონის ისლამიზაცია** — ისტორიული პერიოდი, რომელიც მიმდინარეობდა დაახლოებით VIII–XVI საუკუნეებში. პროცესი მიმდინარეობდა საჰელის სამეფოებში სოციალური, რელიგიური და სამხედრო კონფლიქტების ფონზე. VIII საუკუნეში მაღრიბის დაპყრობის შემდეგ მუსლიმი არაბები სუბსაჰარულ აფრიკაში შეიჭრნენ. თავდაპირველად დაიპყრეს ნუბია ნილოსის გაყოლებით, შემდეგ საჰარა და დასავლეთი აფრიკა.

ისლამიზაცია იყო თანდათანობითი პროცესი რომელიც, მთელი შუა საუკუნეების განმავლობაში გრძელდებოდა. ნუბიური სახელმწიფოები VII საუკუნიდან წნეხის ქვეშ იყვნენ, თუმცა მათ ქრისტიანობა რამდენიმე საუკუნე შენარჩუნეს. მაკურიის სამეფო და ძველი დონგოლა XIV საუკუნის დასაწყისში დაეცნენ. მალის იმპერიამ ისლამი 1324 წელს მუსა I–ის ჰაჯიში პილიგრიმობის შემდეგ მიიღო. ტომბუქტუ გახდა საჰარის სამხრეთით მდებარე მნიშვნელოვანი ისლამური ცენტრი. ალვა ნუბიის ბოლო ქრისტიანული სამეფო ფუნჯებმა 1504 წელს გაანადგურეს.

შედეგად დღეისთვის სუდანის რეგიონის უმეტესი სახელმწიფოები მუსლიმანური გახდა, რომლის მიზეზი მუსლიმური სუდანისგან ქრისტიანული სამხრეთ სუდანის გამოყოფაა. ასევე ხდება კონფლიქტები არაბულ და არაარაბულ ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, როგორიცაა: დარფურის კონფლიქტი და ტუარეგების ამბოხება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* სუდანის ისტორია
* სენარის სასულთნო

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Trade and the Spread of Islam in Africa
**ტრეტიაკოვის სახელმწიფო გალერეა** (რუს. Государственная Третьяковская галерея) — მსოფლიოში რუსული ხელოვნების მოწინავე მუზეუმი რუსეთში, მოსკოვში.

გალერეის ისტორია იწყება 1856 წლიდან, როდესაც მოსკოველმა ვაჭარმა პაველ ტრეტიაკოვმა (1832-98) შეისყიდა მისი თანამედროვე რუსი მხატვრების ნამუშევრები საკუთარი კოლექციის შექმნის მიზნით, რომელიც შესაძლოა მომავალში ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმად გადაქცეულიყო. 1892 წელს ტრეტიაკოვმა მისი უკვე განთქმული კოლექცია რუს ხალხს წარუდგინა.

გალერეის მთავარი შენობის პროექტი ეკუთვნის მხატვარ ვიქტორ ვასნეცოვს და ის განსაკუთრებულ რუსულ ზღაპრულ სტილშია გადაწყვეტილი. შენობა აიგო 1902-04 წლებში მოსკოვის კრემლის სამხრეთით. XX საუკუნის განმავლობაში გალერეა გაფართოვდა და მოიცვა რამდენიმე მეზობელი შენობაც, მათ შორის XVII საუკუნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია ტოლმაჩიში. ახალი შენობა კრიმსკი ვალზე მიეძღვნა თანამედროვე რუსული ხელოვნების ნიმუშებს.

ამჟამად კოლექცია 130,000-ზე მეტ ნიმუშს შეიცავს, ანდრეი რუბლიოვის „სამებიდან" ვასილი კანდინსკის მონუმენტური „კომპოზიცია VII"-ითა და კაზიმირ მალევიჩის „შავი კვადრატით" დამთავრებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
**უნგრეთის ქრისტიან-დემოკრატიული სახალხო პარტია** (უნგრ. Kereszténydemokrata Néppárt — KDNP) — ქრისტიან-დემოკრატიული იდეოლოგიის პარტია უნგრეთში. მმართველი პარტიის „ფიდესის" კოალიციური პარტნიორი. 

პარტია პირველად დაარსდა 1943 წელს. 1945 წლიდან ეწოდებოდა დემოკრატიული სახალხო პარტია და იდგა მმართველი პარტიის ოპოზიციაში. 1949 წელს პარტიის ლიდერი იშტვან ბარანკოვიჩი გაიქცა ავსტრიაში, წევრთა უმრავლესობა რეპრესიებს შესწირა, ხოლო თავად პარტია დაიშალა.

1989 წელს პარტია აღსდგა, როგორც ძველი პარტიის სამართალმემკვიდრე. 1990 წლის პირველივე მრავალპარტიულ არჩევნებში მიიღო 21 მანდატი უნგრეთის პარლამენტში. 1994 წელს მიიღო ხმების 7,03 % ანუ 22 მანდატი პარლამენტში. 1998 და 2002 წლებში პარტიამ ვერ შეძლო გადაელახა საარჩევნო 5 %-იანი ბარიერი. ამ პერიოდში პარტია დაუახლოვდა მსხვილ პოლიტიკურ ერთეულს „ფიდესს". 2006 წელს ეს პარტიები კოალიციაში არიან და იღებენ ხმების 42,03 %-ს და 164 მანდატს, საიდანაც 23 ქრისტიან-დემოკრატიული სახალხო პარტიას ეკუთვნოდა. 

2009 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებში კოლაიცია კვლავ ერთადაა და მიიღებს ხმების 56,4 %-ს და 22-დან 14 მანდატს. 

ამჟამად პარტიის ლიდერია  ჟოლტ შემენი, რომელსაც ვიქტორ ორბანის მთავრობაში ეკავა ვიცე-პრემიერის თანამდებობა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პარტიის ოფიციალური საიტი
**ტრეში** (ინგლ. trash — ნაგავი) — ლიტერატურული ტალღა, ჩაისახა ამერიკაში 1970-იანი წლების ბოლოს.

ეს იყო ცხოვრებისადმი ახალი ეგზისტენციალური დამოკიდებულება და ახალი ესთეტიკა. თუკი სიურეალისტებმა მიზნად ცხოვრების შეცვლა დაისახეს, ხოლო სიტუაციონისტები არქიტექტურასა და ურბანიზმში ახალი სიტუაციების შექმნით მენტალიტეტის შევცლას ცდილობდნენ, ტრეშის ამგვარი „კეთილშობილური" ამბიციები არ გააჩნია. იგი ცდილობს არა სამყაროს შეცვლას, არამედ მის, რაც შეიძლება მწვავედ, უხეშად აღწერას. მისი მიზანია დღის სინათლეზე გამოტანა ყოველივე იმისა, რასაც საზოგადოებრივი პირობითობები, ზრდილობის წესები ნიღბავს, მოკლედ, საჭიროა დიდი სოციალური ტაბუების დამსხვრევა. უწმინდურობა, გარყვნილება, ვულგარულობა, უიმედობა, სიმახინჯე, პორნო, სიგიჟე, შიში — ესენია აღნიშნული მიმართულების მთავარი თემები.

ტრეშის წარმოშობის პარალელურად 1976–1977 წლებში დიდ ბრიტანეთში, შემდეგ კი მთელ დასავლეთში გავრცელდა პანკური დაჯგუფებები. პანკურმა ნიჰილიზმმა, რომელსაც სიმახინჯის, სიბილწისა და ანარქიის აპოლოგია ახასიათებდა, მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ახალ ლიტერატურულ მიმდინარეობაზე. ტრეშის დებიუტი, რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, შედგა არა დასავლური, არამედ აღმოსავლური სამყაროს წარმომადგენლის, იაპონელი რიუ მურაკამის რომანით *თითქმის გამჭვირვალე ცისფერი* (1976). მასში აღწერილია ცხოვრება ახალგაზრდა ტოკიოელი მოზარდთა ჯგუფისა, რომელთა ერთადერთ საზრუნავს სექსი და ნარკოტიკები წარმოადგენს. ასე რომ, რომანი ჯერ კიდევ 70-იან წლებში ალაპარაკდა მატერიალისტური სამყაროს ერთ-ერთ ძირითად პრობლემაზე.

საფრანგეთში ტრეში შედარებით გვიან, 90-იანი წლების დასაწყისში გავრცელდა. ეს მოხდა ვენსან რავალეკისა და ვირჟინი დეპანტის რომანებით. თუმცა უცხოელებისგან განსხვავებით ფრანგი ავტორების ნაწარმოებები მორალისგან მთლიანად თავისუფალი არ არის.
**ტატიანა დუნენკო** (დ. 17 თებერვალი, 1912 — გ. 18 ოქტომბერი, 1999) — ქართველი პიანისტი, კონცერტმაისტერი, საქართველოს სახელოვანი არტისტი.

ბიოგრაფია
---------

ტატიანა დუნენკო დაიბადა ქალაქ ქუთაისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია 1949 წელს, ხოლო ჯერ კიდევ 1930 წლიდან იყო თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის კონცერტმაისტერი. 19 წლის იყო ჯერ კიდევ თეატრში, როცა მივიდა, უაღრესად მაღალი დონის შემსრულებელი გახლდათ. საქართველოში ევგენი მიქელაძის ჩამოსვლის შემდგომ ტატიანა დუნენკო გახდა წამყვანი კონცერტმაისტერი ოპერისა და ბალეტის თეატრის. 

1940-1988 წლებში აქტიურად ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის კონსერვატორიის საკონცერტმაისტერო ხელოვნების კათედრაზე, როგორც კონცერტმაისტერი თანამშრომლობდა არაერთ გამოჩენილ ქართველ მომღერალთან და მათი შემოქმედებითი წარმატების თანამონაწილე იყო. XX საუკუნის 30-იან წლებში პროფესორ კამოევასთან ერთად შექმნა გამორჩეული, უაღრესად მნიშვნელოვანი პირველი ქართული საფორტეპიანო დუეტი. 

ტატიანა დუნენკო ფლობდა ვრცელ საოპერო-საკონცერტმაისტერო რეპერტუარს, იყო კლასიკოსთა თუ თანამედროვე საოპერო კომპოზიტორთა შემოქმედების შესანიშნავი ინტერპრეტატორი. უნდა აღინიშნოს ასევე ისიც, რომ მართლაც გამორჩეული და ფართო იყო მისი კამერული და სოლო საფორტეპიანო რეპერტუარიც (მოცარტის, დებიუსის, რაველის ნაწარმოებები ფორტეპიანოსათვის, ხოლო გრიგისა და რახმანინოვის საფორტეპიანო სიუიტები).

უნდა აღინიშნოს ის ფაქტიც, რომ 1937 წლიდან მოყოლებული იგი აქტიურად იყო ჩართული თვითონ ოპერის მომზადებაში და მუდამ თანამშრომლობდა კომპოზიტორებთან. იგი მართლაც თავდადებული მუშაობდა სოლისტებთან, პარტიების შესრულების წინ. 

მისთვის როგორც ხელოვანისთვის მკვეთრად დამახასიათებელი იყო მაღალი პროფესიონალიზმი, შესრულების განსაკუთრებული კულტურა, როგორც კონცერმაისტერი მუშაობდა გამოჩენილ ქართველ მომღერლებთან, როგორებიც არიან: პაატა ბურჭულაძე, ეთერ ჭყონია, ზურაბ ანჯაფარიძე, პეტრე ამირანაშვილი, მედეა ამირანაშვილი, ბათუ კრავეიშვილი, ლამარა ჭყონია, ზურაბ სოტკილავა, დავით ანდღულაძე, ნუგზარ გამგებელი, ლადო ათანელი და სხვა. მან მათი სახით აღზარდა ბრწყინვალე თაობა, იყო თავისი საქმის უბადლო ოსტატი. 

მან შექმნა ქართველ პიანისტ-აკომპანიატორთა მთელი სკოლა, მისი აღზრდილები წარმატებით მოღვაწეობენ თბილისში, საქართველოსა და მის საზღვრებს გარეთაც. 

1996 წლის 23 ივნისს, საქართველოს პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის დადგენილებით ქართული მუსიკალური ხელოვნების განვითარების საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისა და ნაყოფიერი პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის კონცერტმაისტერი, საქართველოს სახალხო არტისტი, პროფესორი ტატიანა დუნენკო დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

ტატიანა დუნენკო გარდაიცვალა 1999 წლის 18 ოქტომბერს, 87 წლის ასაკში.

ლიტერატურა
----------

* საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2. - თბ. 2012. - გვ.511

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბიოგრაფია
* ტატიანა დუნენკო დაარქივებული 2020-03-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑
ფიზიკაში **ტალღური ვექტორი** — ტალღის მახასიათებელი ვექტორი. მისი სიგრძე წარმოადგენს ტალღის ტალღურ რიცხვს (ეს უკანასკნელი კი ტალღის სიგრძის უკუპროპორციული სიდიდეა), ხოლო მისი მიმართულება უმეტესად ტალღის გავრცელების მიმართულებას ემთხვევა (ამ წესიდან არსებობს გამონაკლისებიც).

ფიზიკური განმარტება
-------------------

გავრცელებადი ტალღა აღიწერება განტოლებით 

{\displaystyle \psi (x,t)=A\cos(kx-\omega t+\varphi )}
სადაც:

* *x* არის მდებარეობა სივრცეში;
* *t* არის დრო;
* {\displaystyle \psi } (*x* და *t*-ს ფუნქცია) არის ტალღის მიერ შეშფოთებული რაიმე ფიზიკური სიდიდე (მაგალითად ბგერითი ტალღისთვის {\displaystyle \psi } შეიძლება იყოს ჰაერის წნევა;
* *A* არის ტალღის ამპლიტუდა;
* {\displaystyle \varphi } არის საწყისი ფაზა;
* {\displaystyle \omega } არის ტალღის კუთხური სიხშირე;
* {\displaystyle k} არის ტალღური რიცხვი, რომელიც ტალღის სიგრძესთან დაკავშირებულია როგორც {\displaystyle k=2\pi /\lambda }.

ასეთი განტოლებით მოცემული ტალღა ვრცელდება +x მიმართულებით და მისი გავრცელების ფაზური სიჩქარე არის {\displaystyle \omega /k}.

ამ ფორმულის განზოგადებას სამ განზომილებაში აქვს შემდეგი სახე:

{\displaystyle \psi \left({\mathbf {r} },t\right)=A\cos \left({\mathbf {k} }\cdot {\mathbf {r} }-\omega t+\varphi \right)}
სადაც:

* **r** არის მდებარეობა სამგანზომილებიან სივრცეში;
* {\displaystyle \cdot } აღნიშნავს სკალარული ნამრავლის ოპერაციას;
* **k** არის ტალღური ვექტორი.

ეს ფორმულა აღწერს ბრტყელ ტალღას. ტაკღური ვექტორის სიდიდე არის კუთხური ტალღური რიცხვი ზემოთ განხილული ერთგანზომილებიანი შემთხვევის ანალოგიურად {\displaystyle |{\mathbf {k} }|=2\pi /\lambda }. ტალღური ვექტორის მიმრთულება როგორც წესი ემთხვევა ბრტყელი ტალღის გავრცელების მიმართულებას, თუმცა ეს დამთხვევა შეიძლება ზუსტი არ იყოს ანაიზოტროპულ გარემოში.
შინტოს ლოგო
**შინტოიზმი**, იგივე **შინტო** (神道 Shintō) — უძველესი იაპონური რელიგიური მიმდინარეობა, რომელიც სულების თაყვანისცემას ეფუძნება. იაპონიაში 80 000-ზე მეტი შინტოს ტაძარია. სანამ სულების თაყვანსაცემად ტაძარში შევლენ, მორწმუნეები თითებს ისველებენ და პირს ირეცხავენ. შინტო მოისაზრება როგორც დამაკავშირებელი რგოლი იაპონიის წარსულსა და აწმყოს შორის.

შინტოიზმის ძირითადი პრინციპები
------------------------------

შინტოიზმი წარმოიქმნა ძველი კულტიდან, რომელიც განასულიერებდა ბუნებას და აღმერთებდა გარდაცვლილ წინაპრებს. შინტოიზმის თანახმად, ადამიანი დასაბამს იღებს სულისაგან, ძლიერი ღმერთისაგან (კამი). ასეთი სულები და ღმერთები მრავალია. მათ შორის უპირველესია მზის ქალღმერთი ამატერასუ.

გარკვეულ პირობებში გარდაცვლილის სული შეიძლება კამით გაიქცეს. თავის მხრივ კი, კამის შეუძლია განსახიერდეს რიტუალურ საგნებში; მაგ. მახვილში, სარკეში, ღვთაების ფიგურაში, ფირფიტაში, რომელსაც ღვთაების სახელი აწერია; ამგვარი საგანი (სინტაი) თაყვანისცემის ობიექტი ხდება.

შინტოისტური კულტი 4 ელემენტს შეიცავს - განწმენდა (ჰარაი), მსვერპლშეწირვა (სინსეი), მოკლე ლოცვა (ნორიტო) და ზეთით კურთხევა (ნაორაი).

შინტოიზმის ისტორია
------------------

V-VI სს-იდან შინტოისტურ ტაძრებს მთლიანად საიმპერატორო კარი განაგებდა. შინტოიზმს არ გააჩნია ერთიანი კანონიკური ლიტერატურა.

VII-VIII სს-ში იქმნება ძველი ისტორიული მითების, ლეგენდებისა და თქმულებების კრებული „კოჯიკი" („ძველ ამბავთა ჩანაწერი") და „ნიჰონ შიოკი" („იაპონიის ანალები"). კორეიდან და ჩინეთიდან VI ს. შეიჭრილმა ბუდიზმმა თანდათანობით შეზღუდა შინტოიზმი.

XI-XVI სს-ში ბუდიზმმა მოიპოვა უპირატესობა. მრავალი იაპონელი ორივე რელიგიას მისდევდა (მაგ. ქორწინება, ბავშვის დაბადება, ადგილობრივი დღესასწაულები შინტოსტური მოძღვრების მიხედვით სრულდებოდა, ხოლო სულის მოსახსენებელი რიტუალი უმთავრესად ბუდისტურ ტაძრებში ტარდებოდა).

XVII-XVIII სს-ში მოქმედებდა ე. წ. „ისტორიული სკოლა" (მ. კამო, ნ. მოტოორი და სხვ.), რომელიც მიზნად ისახავდა შინტოიზმის განმტკიცებას და იმპერატორის კულტის აღორნებას.

1867-68 წლების რევოლუციის შემდეგ 1945 წლამდე შინტოიზმის ბუდიზმთან ერთად მფარველობდა იმპერატორი და მთავრობა. მეორე მსოფლიო ომში (1939-45 წლები) იაპონიის დამარცხების შემდეგ შინტოიზმის პრესტიჟი დაეცა.

1945 წლის დეკემბერში შინტოისტური ტაძარი სახელმწიფოს გამოეყო, შინტოისტური ლიტერატურის ნაწილი აკრძალეს, სამღვდელოებამ დაკარგა თავისი ძველი ოფიციალური სტატუტი. 1946 წლის 1 იანვარს იაპონიის იმპერატორმა საჯაროდ უარყო თავისი „ღვთაებრივი" წარმოშობა. მაგრამ შემდგომ შინტოიზმი თანდათანობით მომძლავრდა.

1966 წლის დეკემბერში მთავრობის გადაწყვეტილებით აღადგინეს ეროვნული დღესასწაული „იმპერიის დაარსების დღე" - კიგენსეცუ. შინტოისტური ტრადიციით, ამ დღეს ძვ. წ. 660 ტახტზე ავიდა იმპერატორი ძიმუ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შინტოიზმი - ქრისტიანობის ლექსიკონი

ლიტერატურა
----------

* *მსოფლიოს დიდი ატლასი, გვ. 133, თბილისი, 2009.*
**ტალღურასებრნი** (ლათ. Lymantriinae) — ღამის პეპლების ქვეოჯახი ერებუსისებრთა ოჯახისა (*Erebidae*). აქვთ საშუალო ზომის შებუსვილი და მოუქნელი სხეული. ფართო ფრთების შლილი 2–10 სმ-ია. წინა ფრთები მოთეთრო-მონაცრისფრო-მოყავისფროა, სუსტად მოხატული ან ერთფერი. უკანა ფრთები მკრთალი და მოუხატავია. ზოგიერთი სახეობის დედალს (მაგ. გვარ *Orgyia*-ის წარმომადგენლებს) ფრთები არ გააჩნია. ჩვეული მოვლენაა სქესობრივი დიმორფიზმი. უმრავლესობას რუდიმენტული პირის ორგანოები აქვს და არ იკვებება. მატლი უხვადაა შებუსვილი, იკვებება ხემცენარეთა ფოთლებით ან წიწვებით, იშვიათად — ბალახით. მამლები აქტიურები არიან დღისით, რა დროსც ეძებენ სუსტად მფრენ დედლებს. ქვეოჯახში 3000-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე, განსაკუთრებით ძველი სამყაროს ტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება 20. ტალღურასებრთა უმრავლესობა მეზოფილური ტყის ბინადარია, გვხვდება სუბტროპიკულ ტყეშიც, ერთეულები — სტეპში. ზოგიერთი სახეობა ტუნდრაში იჭრება, ზოგი კი არქტიკის უკიდურეს საზღვარს აღწევს. თითქმის ყველა სახეობა ყოვლისმჭამელია, უმრავლესობა ვითარდება ხეებზე. პარკებში ჭუპრდებიან მრავალ სუბსტრატზე. ტალღურასებრთა უმრავლესობა ტყისა და ხეხილის მავნებელია. მასობრივი გამრავლების დროს საქართველოში დიდი ზიანი მოაქვთ არაფარდ აბრეშუმხვევიას, მონაზონას, ოქროკუდას.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *დიდმანიძე ე.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 648.
2. 1 2 3 4  *Девяткин А. Л.* Волнянки // Большая российская энциклопедия. т. 5. — М. 2006. — стр. 652.