recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ქემერტის გერის ძმის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, მინდიაანთ უბანში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლის სასაფლაოზე, მინდიაანთ უბანში მდებარე ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით გაშლილი ნახევარწრიული ფორმის აბსიდში მაღალი თაღოვანი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის ცენტრში შემორჩენილია ტრაპეზის ქვედა ქვები. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით.

გრძივ კედლებს ყოფს წყვილი პილასტრი. ინტერიერი შებათქაშებულ-შეთეთრებული იყო. იქ, სადაც ბათქაში ჩამოცვენილია, ჩანს ქართული აგურის წყობა. და-რბაზი ნათდებოდა აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლებით.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა დატანებული. აღმოსავლეთ ფასადზე ჩაძირული ჯვარი პირდაპირ სარკმელს ებჯინება. დასავლეთი ფასადის ზედა ნაწილში აგურის წყობით შესრულებული გოლგოთის ჯვარია. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია ყავრით გადაუხურავს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ოთხივე კედელი გარღვეულია. სარკმლები და კარი დაზიანებულია. იატაკი აყრილია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 178-179
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წაღვლის საცხოვრებელი სახლი**. |

**წაღვლის პირველი საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის ქვედა უბანში, აგებულია 1921 წელს. ეკუთვნის აბრამ გელაშვილს. 

სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ქვიშაქვით. ქვედა სართული ნახევარსარდაფია. აქ მარანია, რომლის გადახურვა გამაგრებულია ორი ხის სვეტით. მარნის უკანა კედელში ბუხარია ჩაშენებული. მარნის წინ დაბალმოაჯირიანი აივანია. ხის ერთმარშიანი კიბე ზედა სართულის აივანზე ადის. აქ ერთი საცხოვრებელი ოთახია, რომლის კარი და ორი სარკმელი აივანზე გამოდის. ოთახის უკანა კედელში კიდევ ერთი სარკმელია. ოთახისა და აივნის ჭერი შეფიცრულია. აივანს ექვსი პროფილირებული სვეტი აქვს. სვეტებს შორის, ზევით, ჭვირულორნამენტიანი თაღებია. გადახურვის შვერილ კოჭებს შორის არე შევსებულია კვეთილორნამენტიანი ფიცრით. აივნის მოაჯირი ყრუა. სახლს ნივნივებზე დაწყობილი კრამიტის სახურავი აქვს.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 456.
**ოპერაცია მოწამე სოლეიმანი** (სპარს. عملیات شهید سلیمانی) — ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მიერ ბაღდადში ყუდსის ძალების მეთაურის ყასემ სოლეიმანის მკვლელობის პასუხად განხორციელებული სამხედრო ოპერაცია ერაყის ტერიტორიაზე განლაგებული აშშ-ის სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ. ოპერაციის დაწყების შესახებ გამოაცხადა ირანულმა სააგენტომ Tasnim-მა 2020 წლის 8 იანვარს.

ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მიერ განხორციელებული ოპერაციის დროს იერიში მიიტანეს ერაყში აშშ-ის ორ ობიექტზე: ქვეყნის დასავლეთით მდებარე აინ-ალ-ასადის ავიაბაზაზე და ჩრდილოეთით მდებარე ერბილის საერთაშორისო აეროპორტზე. გარდა ამისა გამოცხადებული იყო ირანის შესაძლო თავდასხმა დუბაიზე და ხაიფაზე. 

შეტევამდე ცოტა ხნით ადრე ამერიკის ძალებმა ახლო აღმოსავლეთში, შესაძლო სარაკეტო თავდასხმის გამო სრულ საომარ მზადყოფნაში მოიყვანეს ანტისარაკეტო კომპლექსი MIM-104 Patriot-ი. 

ერაყის პრემიერ-მინისტრის, ადილ აბდულ-მაჰდის განცხადებით, ბაღდადისთვის ცნობილი იყო, რომ ირანი „ალ ასადის" საჰაერო ბაზას დაბომბავდა. ოპერაცია დაიწყო 8 იანვრის 02:00 საათზე.

ირანის ხელისუფალთა კომენტარები
------------------------------

ირანის უზენაესმა ლიდერმა აიათოლა ალი ხამენეიმ განაცხადა, რომ 15 ბალისტიკური რაკეტის გაშვებით და ერაყში ამერიკული ბაზის დაბომბვით „ირანმა ამერიკას სილა გააწნა". ირანის პრეზიდენტი ჰასან რუჰანი აცხადებს, რომ ირანის საბოლოო მიზანი შეერთებული შტატების სამხედრო ძალების რეგიონიდან გაძევება იქნება.

აშშ-ის რეაქცია
--------------

სარაკეტო დარტყმის შემდეგ აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საგანგებო განცხადება გააკეთა ირანის მიერ ერაყში აშშ-ის ბაზებზე განხორციელებულ იერიშთან დაკავშირებით. მან განაცხადა: „ვიდრე მე ვარ ამერიკის პრეზიდენტი, ირანს არ ექნება უფლება, ჰქონდეს ბირთვული იარაღი". მისივე თქმით სარაკეტო დარტყმების დროს არავინ დაშავებულა „არ ყოფილა მსხვერპლი ჩვენი მხრიდან, ყველა ჩვენი ჯარისკაცი დაცულია. წინასწარი შეტყობინების სისტემამ კარგად იმუშავა. ჩვენ განვიცადეთ მინიმალური ზარალი". ტრამპმა ასევე აღნიშნა, რომ აშშ ახალ, მძლავრ ეკონომიკურ სანქციებს უწესებს ირანს და ეს სანქციები შენარჩუნდება, „სანამ ირანი არ შეცვლის თავის ქცევას".

სქოლიო
------

1. ↑  ვიდრე მე ვარ პრეზიდენტი, ირანს ბირთვული იარაღი არ ექნება - დონალდ ტრამპი
2. ↑  Iran launches missiles into US air bases in Iraq: US official en. ციტირების თარიღი: 7 January 2020
3. ↑  КСИР начал операцию «Мученик Сулеймани» против США. lenta.ru. ციტირების თარიღი: 2020-01-08.
4. ↑  Иран атаковал два объекта США в Ираке. lenta.ru. ციტირების თარიღი: 2020-01-08.
5. ↑  Иран пригрозил атаковать Дубай и Хайфу. lenta.ru. ციტირების თარიღი: 2020-01-08.
6. ↑  Американские военные на Ближнем Востоке приведены в состояние боевой готовности — СМИ // Сегодня.ua, 8 января 2020
7. ↑  ბალისტიკური რაკეტების გაშვებასთან დაკავშირებით ირანმა ერაყი გააფრთხილა - ერაყის პრემიერ-მინისტრი
8. ↑  Премьер-министр Ирака предупредил об угрозе опустошительной войны // РБК, 08.01.2020
9. ↑  ჩვენ ამერიკელებს სახეში სილა გავაწანით - აიათოლა ალი ხამენეი
10. ↑  ირანის საბოლოო პასუხი სულეიმანის მკვლელობისთვის აშშ-ის სამხედრო ძალების რეგიონიდან გაძევება იქნება - ჰასან რუჰანი
11. ↑  ტრამპი: აშშ-ის ჯარისკაცები არ დაშავებულან, ირანს ახალ სანქციებს ვუწესებთ
ციმბირის სახანო XV-XVI საუკუნეებში
**ციმბირის სახანო** — ფეოდალური სახელმწიფო. ჩამოყალიბდა XV საუკუნის დასასრულს. XIII-XIV საუკუნეებში ჯერ ჯუჩის, მერე შაიბანის ულუსში, შემდეგ კი ტიუმენის სახანოში შედიოდა. 1495 წელს, ტიუმენის ხანის შაიბანიდ იბაქის მკვლელობის შემდეგ, ლეგენდარული თაიბუღის შთამომავალი მამედი სათავეში ჩაუდგა ულუსების ახალ პოლიტიკურ კავშირს, რომელსაც მისი მთავარბანაკის ციმბირის მიხედვით, ციმბირის სახანო ეწოდა. 

ციმბირის სახანოს ჩრდილოეთი ნაწილის მოსახლეობის ცხოვრებაში დიდ როლს თამაშობდა მონადირეობა, თევზჭერა, მეირმეობა. ფეოდალური ურთიერთობანი გადახლართული იყო პატრიარქალურ-გვაროვნულ გადმონაშთებთან. ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებამ ხელი შეუწყო წარჩინებულთა შორის ისლამის გავრცელებას, რომელიც ოფიციალურ რელიგიად იქცა. ციმბირის სახანოს სავაჭრო კავშირი ჰქონდა შუა აზიასთან, რუსეთთან, ნოღაის ურდოსთან, ყაზანის სახანოსთან, მონღოლეთთან და ჩინეთთან.

1555 წელს ედიგერმა (თაიბუღის გვარიდან) თავი რუსეთის ვასალად ცნო, მაგრამ 1563 წელს შაიბანიდმა ქუჩუმმა ნოღაელთა დახმარებით ხელისუფლება ხელთ იგდო, 1572 წელს გაწყვიტა რუსეთთან ურთიერთობა და მის წინააღმდეგ გაილაშქრა. 1582 წელს ციმბირის სახანოს სერიოზული დარტყმა მიაყენა ერმაკის რაზმებმა, რომლებმაც დაიკავა მისი დედაქალაქი კაშლიკი და საფუძველი დაუდეს ციმბირის სახანოს შეერთებას რუსეთთან. XVI საუკუნის 80-90-იან წლებში ციმბირის სახანოს ტერიტორიაზე აიგო რუსული ცხესიმაგრეები ტიუმენი (1586), ტობოლსკი (1587), ბერიოზოვი (1593), ობდოორსკი (1595) და სხვა. ქუჩუმი სამხრეთ ტრამალებში გაიქცა და 1598 წლამდე წინააღმდეგობას უწევდა რუსეთის რაზმებს. უკანასკნელი ხანი მისი ვაჟი ალი იყო, რომლის ხელისუფლება მხოლოდ იშიმის, ტობოლისა და ირტიშის ზემოთ ვრცელდებოდა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 219.
ცინ შიხუანგი
**ცინ შიხუანდი** (ჩინ. 秦始皇) (დ. ძვ. წ. 259 — გ. ძვ. წ. 210) — ცინის სამეფოს მმართველი (ძვ. წ. 246 წლიდან), რომელმაც დაასრულა მრავალსაუკუნოვანი მეომარ სამეფოთა ეპოქა. ძვ. წ. 221 წლისთვის დაამყარა მმართველობა შუა ჩინეთის მთელ ტერიტორიაზე და შევიდა ისტორიაში როგორც პირველი ჩინური ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შემქმნელი. მის მიერ დაფუძნებული ცინის დინასტია, რომელიც მიზნად ისახავდა ჩინეთის ათი ათასი წლის განმავლობაში მართვას, ჩამოგდებული იქნა რამდენიმე წელიწადში მისი სიკვდილიდან.

ცინ შიხუანდი დღემდე რჩება ერთ-ერთ დისკუსიურ ფიგურად ჩინეთის ისტორიაში. ჩინეთის გაერთიანების შემდეგ მან და მისი უახლოესმა მრჩეველმა ლი შიმ გაატარეს ეკონომიკური და პოლიტიკური რეფორმები. მან წამოიწყო ისეთი გიგანტური პროექტები, როგორებიცაა ჩინეთის დიდი კედელი, ჩინეთის პირველი იმპერატორის მავზოლეუმი, გზების სისტემა და ტერაკოტის არმია. ამავდროულად მან დაწვა უამრავი მწიგნობარი და სხვადასხვა წიგნი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ცინ შიხუანგი მავზოლეუმი დაარქივებული 2010-01-07 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  „იმპერაატორი ცინ შიხუანგი - ჩინეთის პირველი იმპერატორი". TravelChinaGuide.com. ციტირების თარიღი: 2007-09-10.
2. 1 2  უილიამ ჯ. დუიკერი. შპილფოგელი, ჯექსონ ჯ. გამოცემა: 5, ილუსტრირებული. (2006). მსოფლიოს ისტორია: ტომი I: To 1800. თომსონის უმაღლესი განათლების გამოცემა. ISBN 0-495-05053-9, 9780495050537. გვ. 78.
შხამიანი ცხოველები
**შხამიანი ცხოველები** — ცხოველები, რომელთა ორგანიზმი მუდმივად ან პერიოდულად შეიცავს სხვა სახეობის ცხოველებისთვის ტოქსიკურ ნივთიერებებს და ამ ნივთიერებებს თუმდაც მცირე დოზით შეყვანა ორგანიზმში იწვევს ავადმყოფურ ცვლილებებს, ხოლო ზოგჯერ — სიკვდილსაც.

ცხოველთა შორის 5 ათასამდე სახეობის შხამიანი ცხოველია. ყველაზე უკეთესად არიან შესწავლილი გველები, მორიელები, ობობები, ხოჭოები — სამწიფარები და სხვ. ხოლო ნაკლებად — ამფიბიები, თევზები, მოლუსკები და ნაწლავღრუიანები.

შხამიანი ცხოველების შხამიანობა შეფარდებითია. ადამიანსა და ცხოველს შეიძლება გამოუმუშავდეს იმუნიტეტი ამა თუ იმ შხამის მიმართ, თუკი მათ ორგანიზმში ხანგრძლივი დროის მანძილზე შეჰყავთ შხამი მცირე დოზებით. ზოგჯერ მეფუტკრეები არამგრძნობიარეები არიან ფუტკრის შხამის მიმართ. გველის, ფუტკრისა და ზოგიერთი სხვა ცხოველის შხამს მცირე დოზებით სამკურნალო მიზნით იყენებენ.

ჯგუფები
-------

შხამიან ცხოველებს ყოფენ ორ ჯგუფად: აქტიურ და პასიურ შხამიან ცხოველებად. პირველს განეკუთვნებიან ის ცხოველები, რომელთაც შხამის გამომმუშავებელი განსაკუთრებული ჯირკვლები აქვთ. ისინი, თავის მხრივ იყოფიან შეიარაღებულ და შეუიარეღებელ შხამიან ცხოველებად.

### აქტიური შხამიანი ცხოველები

#### შეიარაღებული შხამიანი ცხოველები

შეიარაღებულ შხამიან ცხოველებს შხამიან ჯირკვლებთან ერთად აქვთ მჩხვლეტავი აპარატი, რომლის საშუალებითაც ცხოველს შხამი შეჰყავს მტრის ან მსხვერპლის სხეულში. ასეთია უმარტივესების, მაგ.: ინფუზორიების ტრიქოცისტები, ნაწლავღრუიანების (ჰიდრები, აქტინიები, მედუზები) მსუსხავი უჯრედები, მრავალი ფეხსახსრიანის (მორიელები, ფუტკრები, კრაზანები) მრავალუჯრედიანი კანის ჯირკვლები, რომლებიც ნესტართანაა დაკავშირებული და სხვ. მრავალი ცხოველის (მრავალფეხიანები, ობობები, ტკიპები, ბაღლინჯოები, ზოგიერთი ორფრთიანი, ხერხემლიანთაგან გველები) შხამიანი ჯირკვლები პირის ორგანოებთანაა დაკავშირებული და მსხვერპლის სხეულში შხამი აღწევს კბენის ან ჩხვლეტისას. შეიარაღებული შხამიანი ცხოველის შხამი თავდაცვის ან თავდასხმის საშუალებაა.

#### შეუიარაღებელი შხამიანი ცხოველები

შეუიარაღებელ შხამიან ცხოველებს არ გააჩნიათ მჩხვლეტავი აპარატი მსხვერპლის სხეულში შხამის შესაყვანად. ასეთები არიან სალამანდრები, ტრიტონები, გომბეშოები და სხვ. რომელთა კანის სხვადასხვა უბანში განლაგებულია შხამიანი ჯირკვლები. ცხოველის გაღიზიანებისას შხამი გამოიყოფა კანის ზედაპირზე და მოქმედებს მტაცებლის ლორწოვან გარსზე.

### პასიური შხამიანი ცხოველები

პასიურ შხამიან ცხოველებს შხამიანი ჯირკვლრბი არ გააჩნიათ. მათ შხამიანობას განსაზღვრავს სხეულის ამა თუ იმ ქსოვილის განსაკუთრებული თვისებები (ფარული ან ქსოვილური შხამიანობა) და შხამიანობა ვლინდება მაშინ, როცა მათ სხვა ცხოველები ჭამენ. შხამიანი შეიძლება იყოს ზოგიერთი ხოჭოს ან რგოლოვანი ჭიის სასქესო ჯირკვლები, ზოგიერთი თევზის (წვერა და სხვ.) ქვირითი ან სისხლის შრატი (მაგ. გველთევზას, მურენის, სკაროსის). შხამიან ცხოველებს განეკუთვნება აგრეთვე მრავალი შინაგანი პარაზიტი, კერძოდ, ანკილოსტომისებრნი, რომლებიც გამოყოფენ ერითროციტების დამშლელ ტოქსიკურ ნივთიერებებს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ტოქსინები

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 64-65.
**ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი** (რუს. Храм иконы Божией Матери «Знамение») — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში. ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილოეთის ადმინისტრაციული ოლქის ხოვრინოს რაიონში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის სახელზე. ეგვტერები ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და ევგრაფი წამებულის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ისტორია
-------

წერილობით წყაროებში ხოვრინო ცნობილია 1585 წლიდან, თუმცა არ არის ცნობილი სოფელში ამ პერიოდიდან ეკლესიის არსებობის შესახებ. პირველად სოფელ ხოვრინოში ტაძარი მოიხსენიება 1623-1624 წლებში, ხოვრინოს შესახებ საუბრისას დოკუმენტი მას უწოდებს „საეკლესიო ადგილს", სავარაუდოდ, არეულობის ხანაში სოფელში დაანგრიეს წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი.

ეკლესია აღადგინეს მხოლოდ 1646 წელს, ხოლო 1682 წელს სოფელში ააშენეს მეორე სამეგვტერიანი ეკლესია ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის სახელზე. ფრანც ლეფორტის გარდაცვალების შემდეგ პეტრე პირველმა დაიახლოვა ფიოდორ გოლოვინი, რომელიც დააჯილდოვა წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ორდენით და მიანიჭა გენერალ-ფელდმარშლისა და გენერალ-ადმირალის წოდება. გოლოვინის ჯილდო გახდა ასევე სოფელი ხოვრინო, რომელსაც მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი შვილი ნიკოლაი გოლოვინი ფლობდა, რომლის ბრძანებითაც 1740 წელს ძველი, ხის ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი დაანგრიეს და მის ადგილზე ააშენეს ქვის ახალი ეკლესია, რომლის მშენებლობაც დასრულდა 1741 წელს. 

1860 წელს გოლოვინების ყოფილი საკუთრება შეიძინა სასახლის მრჩეველმა ევგრაფ მოლჩანოვმა, რომელმაც გადაწყვიტა ხოვრინოში აეშენებინა ახალი ტაძარი. ტაძრის პროექტი დაუკვეთეს არქიტექტორ მიხეილ ბიკოვსკის, რომელსაც უკვე მოლჩანოვის ფინანსებით აგებული ჰქონდა ბელი-გოროდის სამების ეკლესია. ახალ ეკლესიას საფუძველი ჩაუყარეს 1868 წელს და მისი მშენებლობა გაგრძელდა ორი წელი. ტაძრის კურთხევა შედგა 1871 წელს. 

1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლების ბრძანებით ეკლესიის მსახური არქიმანდრიტი ამბროსი დახვრიტეს, ეკლესიაში მსახურება არარეგულარული გახდა და 1939 წელს ეკლესია საბოლოოდ დახურეს. 1941 წელს ტაძრის შენობაში განათავსეს ჰოსპიტალი, ომის შემდეგ დიდი ხნის მანძილზე ტაძარი მიტოვებული იყო, ხოლო 1960 წელს მასში განათავსეს უსინათლოთა არტელი. 1980 წლიდან შენობა გარაჟად გამოიყენება. 1972 წლიდან ხოვრინო სახელმწიფო დაცვის ქვეშაა, მათ შორის ხოვრინს ტაძარიც, რომელშიც 1979 წლიდან სარესტავრაციო სამუშაოები მიმდინარეობს, რომელმაც უფრო გააუარესა ტაძრის მდგომარეობა.

1991 წელს ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას გადაეცა, 1994 წლიდან მოქმედება დაიწყო განახლებულმა ქვედა ტაძარმა, რომელიც ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზეა აგებული. ზემო, ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარში კი ღვთისმსახურება მიმდინარეობს 1997 წლიდან.

ლიტერატურა
----------

* Паламарчук П. Г. Окраины Москвы. Инославие // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астраль, 2004. — Т. 3. — С. 59 — 69. — 696 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-X.
* Е.Е. Андреева Энциклопедический справочник. Грачёвка : Москва. — Большая Российская Энциклопедия, 1992.
**ყაზახლარის მეჩეთი** (აზერ. Qazaxlar məscidi) — XIX საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. აგებულია 1801-1802 წლებში ტომების მიერ, რომლებიც გადასახლდნენ განჯაში ყაზახის რაიონიდან. შენობა აიგო ჯუმა-მეჩეთის გეგმის საფუძველზე. არქიტექტორი უცნობია. 1920 წელს, აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, დაიწყო ბოლშევიკების ბრძოლა რელიგიის წინააღმდეგ. ყაზახლარის მეჩეთმა, ისევე როგორც ბევრმა სხვა რელიგიურმა დაწესებულებამ, შეწყვიტა ფუნქციონირება. შენობა გამოიყენებოდა საწყობად, სკოლად და სხვა მიზნებისთვის. 

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის №132 გადაწყვეტილების თანახმად, 2001 წლის 2 აგვისტოს ყაზახლარის მეჩეთი შეიტანეს ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში.

2018 წელს ჩატარდა მეჩეთის სარესტავრაციო სამუშაოები. ამჟამად ეს ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი ფუნქციონირებს, როგორც მეჩეთი.

სქოლიო
------

1. ↑  Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-12-08. ციტირების თარიღი: 2019-04-13.
2. ↑  Gəncədə məscidlər əsaslı təmir edilib.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-02-21. ციტირების თარიღი: 2019-04-13.
**ღვინის აღმართი** — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (მეტეხი, ავლაბარი) ევროპის მოედნიდან, ავლაბრის მოედნამდე. აღმართი მიემართება „საჩინოს" სასახლის ციხის ძირზე, მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე. იგი ძველი თბილისის ერთ-ერთი კოლორიტული ქუჩაა. აქ განლაგებული იყო ღვინითა და არყით მოვაჭრეთა რიგები. ადრე დიდი სირაჯხანა და სირაჯხანის აღმართი ერქვა (სპარს. „სირაჯ", „სირაჩ" მეღვინეს ნიშნავს, „ხანა" — სახლს). ამ აღმართზე ასევე იყო ძველი თბილისის ღვინის მთავარი ბაზარი, რომელიც კახეთიდან ტიკებით ჩამოტანილი ღვინით მარაგდებოდა. 

ქუჩას ღვინის აღმართი ეწოდა XIX საუკუნეში და ეს სახელი დღემდე შემორჩა. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. განაშენიანება ძირითადად XIX საუკუნის ბოლოს დაიწყო. XX საუკუნის 80-იან წლებში, უბნის რეკონსტრუქციის (ხელმძღვანელი გიორგი ბათიაშვილი) დროს ქუჩის ერთ-ერთ სარდაფში აღადგინეს ღვინის მცირე დუქანი (არქიტექტორი ვაჟა ორბელაძე).

აღმართის დასაწყისში იყო დავით სარაჯიშვილის ღვინისა და სპირტის მიწისქვეშა სარდაფები. შემონახულია XIX საუკუნის II ნახევრის საცხოვრებელი სახლები.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 182, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ღვინო ისრაელში** — ღვინის ისტორიას ისრაელის მიწაზე ბიბლიური ეპოქიდან მოყოლებული შეგვიძლია გადავავლოთ თვალი. თორა და თალმუდი სავსეა ამ საკითხით. თორაში ღვინო ყველაზე უფრო ხშირად ნახსენები სასმელია (დაახლოებით 141-ჯერ). ღვინო ბიბლიაში პირველად ნოეს შესახებ ამბის თხრობისას გვხვდება პირველი ადამიანის, რომელმაც წარღვნის შედეგ ვენახი გააშენა, ღვინო დააყენა, მიირთვა და თრობაც განიცადა.

ისტორია
-------

აღსანიშნავია, რომ ისრაელიდან ღვინო ეგვიპტეში გაჰქონდათ. ის ფარაონების საყვარელი სასმელი იყო. VII საუკუნიდან, როდესაც პალესტინა არაბებმა დაიპყრეს, ღვინის დაწურვა სასტიკად აიკრძალა. მას შემდეგ კი ისრაელში ღვინის წარმოება, მხოლოდ XIX საუკუნეში აღორძინდა.

ამის ინიციატორი კი ბარონ ედმონდ დე როტშილდი იყო, რომელმაც ისრაელის მიწაზე გააცოცხლა მეღვინეობა. მას ორი მიზანი ამოძრავებდა პირველი ისრაელის აღორძინება და მეორე მეღვინეობის წინ წამოწევა. მისი ოჯახი დღესაც ფლობს ღვინის ბიზნესს ისრაელში. 

დღეისათვის ისრაელის უძველესი ღვინის ქარხანა Carmel Winery-ია. სწორედ ეს კომპანია არის, ქვეყანაში ღვინის უმსხვილესი მწარმოებელი (75%) და თავისი პროდუქცია 40 ქვეყანაში გააქვს. 

ბოლო რამდენიმე წელია ისრაელის ღვინის წარმოებაში ნამდვილი რევოლუცია მოხდა. ღვინის ასორტიმენტი სრულიად შეიცვალა; 
ღვინო დღეს ისრაელელთა ეროვნული სიამაყის ერთ-ერთი მთავარი საგანია. 

XX საუკუნის 60-იან წლებამდე ებრაული ღვინოები სათანადოდ არ ფასდებოდა. ექსპერტები მას აღიქვამდნენ, როგორც დაბალხარისხოვანსა და ძალიან ტკბილ სასმელს, მაგრამ 1960-1970-იან წლებში მოულოდნელად დაიწყო გარდატეხა და მალე ისრაელი მსოფლიო ღვინის წარმოების ლიდერად იქცა. ე. წ. „ღვინის რევოლუცია" (1972 წ.) უშუალოდ უკავშირდება 1967 წლის ექვსდღიან ომში ისრაელის გამარჯვებას, რომლის შემდეგაც ქვეყნის მფლობელობაში მოექცა გოლანის მაღლობები. „გოლანის მაღლობების მეღვინეობამ" თავისი ახალი ნაწარმით (1983 წელს) სრული აღფრთოვანება გამოიწვია და აბსოლუტურად შეცვალა ისრაელის მეღვინეობის სახე. სწორედ ამ დროიდან იწყება გოლანის მაღლობზე კაბერნე სოვინიონის, მერლოს, შარდონესა და სხვა ფრანგული ჯიშების მოყვანა.

ისრაელში ღვინის რეგიონების კონტროლირებული სისტემა არ არსებობს, თუმცა გამოიყოფა 5 დიდი და, თავის მხრივ, სუბრეგიონებად დაყოფილი ტერიტორია. ისრაელში ვენახების ფართობი არც ისე დიდია – 5500 ჰექტარი. აქ, ძირითადად, ხმელთაშუა ზღვის კლიმატია, ხანგრძლივი ცხელი ზაფხულითა და ხანმოკლე ზამთრით. 

2016 წელს 5 კონტინენტზე, 40-ზე მეტ ქვეყანაში ისრაელის ღვინის ექსპორტმა $40 მლნ შეადგინა. ათი წლის წინ ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 8 მლნ-ს უდრიდა. უმთავრესი საექსპორტო ქვეყნებია: აშშ, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, კანადა,
ჰოლანდია, გერმანია და პოლონეთი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ღვინო და იუდაიზმი დაარქივებული 2019-11-16 საიტზე Wayback Machine.
* ღვინო
**ყაზახური თეთრთავა ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლის მეხორცული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია 1930–40-იან წლებში ყაზახეთის სსრ-ის, ორენბურგისა და ვოლგოგრადის ოლქების კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით ჰერიფორდული ჯიშის კუროებთან. დამტკიცებულია 1950 წელს. აქვს მაგარი კონსტიტუცია; მკერდი ღრმა და ფართოა, აქვს კარგად განვითარებული ღაბაბი, ზურგი და წელიც ფართოა. ფერად წითელია; თავი, მკერდი, მუცლისა და ფეხების ქვედა მხარე და კუდის ფუნჯი თეთრი; მინდაოსა და გავაზე გვხვდება თეთრი ნიშნები. ფურის ცოცხალი მასაა 520–560 კგ, კუროსი — 900–1100 კგ, სიმაღლე მინდაოში 122–128 სმ და 135–140 სმ შესაბამისად. გამოირჩევა მალმწიფადობით. დაბადების დროს ხბოს ცოცხალი მასა 28–32 კგ-ს შეადგენს, დედისგან მოშორების დროს — 210–230 კგ. 16–18 თვის კუროების ნაკლავის გამოსავალი 62–65%-ია. საყოლად მოუხერხებელია დიდი რქების გამო; რუსეთში ხალასჯიშიანი მოშენების მეთოდით და ხაზოვანი სელექციის გამოყენებით მიიღეს ყაზახური თეთრთავა ჯიშის ურქო ტიპი (სახელმწიფო რეესტრში შევიდა 2002 წელს). მოშენებულია ყაზახეთსა და რუსეთში (უმთავრესად ვოლგოგრადის, ორენბურგის ოლქებსა და ალთაის მხარეში).

ლიტერატურა
----------

* *Щеглов Е. В.* КАЗАХСКАЯ БЕЛОГОЛОВАЯ ПОРОДА // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М. 2008. — стр. 413.
**შერენ ბჰანი** (დ. 8 აგვისტო, 1976) — ინდოელი ჟურნალისტი და ახალი ამბების წამყვანი. ის არის *CNBC-TV18*- ის მთავარი რედაქტორი. შერენმა *CNBC-TV18*- ის მთავარი რედაქტორის პოზიცია 2013 წლის 1 სექტემბრიდან დაიკავა მას შემდეგ, რაც *უდეან მუხერჯიმ* გადაწყვიტა პენსიაზე გასვლა.

ცხოვრება
--------

შერენის ოჯახმა მრავალი საცხოვრებელი გამოიცვალა შერენის ბავშვობის განმავლობაში და ბოლოს მეშვიდედ გამოიცვალა ოჯახმა საცხოვრებელი და დასახლდა დელიში.შერენ ბჰანმა სკოლა ნიუ დელიში დაამთავრა.შერენს სკოლის პერიოდში სურდა გამხდარიყო ექიმი, სკოლის შემდეგ ქ. სტეფანის სახელობის კოლეჯი დაამთავრა ,მოიპოვა ფილოსოფიის ხარისხი და მაგისტრის კომუნიკაციური კვლევების მაგისტრის ხარისხი პუნის უნივერსიტეტიდან.

კარიერა
-------

შრეინ ბჰანს აქვს 15 წლიანი გამოცდილება, თავისი კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა 14 პოლიტიკური სიახლეების და ზოგადი მოვლენების გადმოცემაში. როდესაც მან დაიწყო თავისი კარიერა თავდაპირველად მუშაობდა ახალი ამბების მკვლევარ კარან თაპარისთვის, კარენ თეპარის დაარსებულ ტელევიზიაში *Infotainment Television-ში*.

*Infotainment Television-ში* მუშაობის შემდეგ იგი შეუერთდა *UTV*- ს სიახლეებისა და მიმდინარე საკითხების განყოფილებას და მუშაობდა ისეთ შოუებზე, როგორიცაა *We the People* , *Star TV*-სთვის და *Line of Fire* , SAB TV-სთვის.

შერენ ბჰანი შეუერთდა *CNBC-TV18*- ს 2000 წლის დეკემბერში. შერენი პასუხისმგებელია ახალი ამბების სპექტრზე, შერენის სიახლების სპექტრი მოიცავს ინდოეთის ეკონომიკური ლანდშაფტის და ასევე ზოგადად ბიზნეს და პოლიტიკას, როგორც შიდას, ასევე გლობალურს. შერენი ასევე არის *Young Turk-ის* რედაქტორი.

შერენ ბჰანს მიჰყავდა გადაცემა *Overdrive*, გადაცემა ზედიზედ სამი წლის განმავლობაში იღებდა ჯილდოს "საუკეთესო ავტო შოუსთვის". შერენ ბჰანი ხელმძღვანელობს არხის სპეციალურ მხატვრულ პროგრამას, რომელიც მოიცავს რამდენიმე შოუს, როგორიცაა *Ministers of Change* და *What Women Want*. ბიზნეს ჟურნალისტიკის სფეროში 14 წლიანი გამოცდილების განმავლობაში, შერენმა ორი წლის განმავლობაში, ზედიზედ, მიიღო პრემია "საუკეთესო ბიზნეს ტოქშოუ" ჯილდოზე. მან ასევე მოიპოვა *"წლის ქალი FICCI"* ჯილდო. 2005 წელს მედიაში შეტანილი წვლილისთვის მსოფლიო ეკონომიკურმა ფორუმმა დაასახელა *"Young Global Leader"*. მან მოიპოვა "საუკეთესო ბიზნეს წამყვანის ჯილდო" 2013 წელს *"News Television Awards"* - სგამ.

შერენ ბჰანი ამჟამად არის წამყვანი და მიჰყავს რამდენიმე შოუ, როგორიცაა *Young Turk, India Business Hour, Nation's Business and Power Turk*. ის ასევე არის წამყვანი გადაცემის გმირულ მოვლენებზე CNBC-TV18-ის ტელევიზიაში 

შერენი ამბობს რომ ის ბოლომდე არის ერთგული თავისი პროფესიის,ის თვითონვე არის ყველა თავის შოუს რეჟისორი და თავისი ხელით არის გაკეთებული ყველა მისი გადაცემა

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო **ვიკისაწყობში** არის გვერდი თემაზე: ***შერენ ბჰანი***

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
შხერი ნორვეგიაში
შხერები ფინეთში
**შხერები** (შვედ. skär) — ძველი კონტინენტური გამყინვარების არეში ზღვებისა და ტბების რთულ დანაწევრებულ ნაპირებთან მდებარე კლდოვანი კუნძულები, რომლებიც დაყოფილია ვიწრო სრუტეებითა და ყურეებით.

ზოგჯერ ამოწეულია წყლის ზედაპირზე, ზოგჯერ კი პირიქით, მხოლოდ წყალქვეშ ვრცელდება („ბრმა შხერები"), სადაც ქმნის ვრცელ სარტყელს ზოგიერთი მაღალი კლდოვანი ნაპირების გასწვრივ. შხერები გვხვდება ცივ და ზომიერ სარტყელში. განსაკუთრებულად შხერები განვითარებულია ნაპირების გასწვრივ, რომლებიც ფიორდებითაა დანაწევრებული.

კრისტალური ქანებით აგებულ კუნძულებზე მყინვარული დამუშავების კვალი (ვერძის შუბლი) ან მორენული წარმონაქმნებია (დრუმლინი, ოზები, მორენული ბორცვები). სიდიდით კუნძულები რამდენიმე კმ² აღწევს, სიმაღლით რამდენიმე მ-ს, მათი რიცხვი მრავალი ასეულია. შხერები გავრცელებულია პლეისტოცენური გამყინვარების ოლქებში, ფინეთში, შვედეთში, ნორვეგიაში, კანადაში, პატაგონიის, გრენლანდიის, ლაბრადორისა და დალმაციის სანაპიროებზე და სხვა. წარმოდგენილია მომცრო კლდოვანი კუნძულებისა და წყალქვეშა მოგლუვებული კლდეების სახით. საკმაოდ კარგად მოჩანს იგი თეთრი ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილშიც.

მრავალ კუნძულს აქვს გუმბათისებრი ფორმა და მყინვარული ნაიარევი; ნაწილობრივ წყლის დონეზე დაბლაა. ნაოსნობა შხერებს შორის მეტად გართულებულია და მიმდინარეობს მხოლოდ რეკომენდებული ფარვატერებით.

შხერების ფართო გავრცელების ადგილებში წარმოიქმნება ნაპირის შხერული ტიპი, რომელიც ვიწრო ყურეებით ძლიერ არის შეჭრილ-შემოჭრილი. კუნძულები აგებულია კრისტალური ქანებით და მათ შორის გაბნეულია მრავალრიცხოვანი თავთხელები.

სქოლიო
------

1. ↑   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 66.
2. ↑  Геологический словарь, Т. 2, М-Я. М. 1955.
3. ↑  გეომორფოლოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა ნეკერი, თბილისი, 1996.
4. ↑  Шхеры // Морской словарь
5. ↑  Берег шхерного типа // Геологическая энциклопедия
**შერიფ-ფაშა** (ჯაყელი) — ახალციხის ფაშა 1792-1796, 1801-1802, 1810-1812 წლებში. მამის სულეიმანის სიკვდილის შემდეგ ტახტისათვის ბრძოლაში შერიფ-ფაშა დამარცხდა და თავი არტანუჯის ციხეს შეაფარა. ფაშობა ჰასან-ფაშის შვილს ისაყ II ჯაყელს არგუნეს. 1792 წელს შერიფ-ფაშა აჯანყდა, ისაყ II ტახტიდან ჩამოაგდო და ფაშობა მიიღო. იგი, დაღესტნელებთან ერთად ხშირად აწყობდა ქურდულ თავდასხმებს საქართველოზე. 1796 წლის აგვისტოში ფაშობიდან გადააყენეს, სტამბოლში გაიწვიეს და ადანის ფაშობა უწყალობეს. 1801 წელს ახალციხის ფაშობა დაიბრუნა. 1802 წელს ისევ გააძევეს ახალციხიდან. 1810 წლის იანვარს ისევ დაიბრუნა ფაშობა. 1812 წელს აჭარელმა სელიმ-ფაშამ კვლავ გააძევა ახალციხიდან. შერიფ-ფაშამ თავი სტამბოლს შეაფარა, სადაც გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 720.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის ფაშები |
| --- |
|  |
| ახალციხის ფაშები | 
* ბექა III
* იუსუფ I
* როსტომ-ფაშა
* ასლან I
* იუსუფ II
* სალიმ-ფაშა
* ისაყ I
* ასლან II
* ისაყ I
* იუსუფ III
* ისაყ I
* აჰმედ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* იბრაჰიმ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* სულეიმან-ფაშა
* ნომან ებრაელი
* სულეიმან-ფაშა
* ისაყ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* იუსუფ-ფაშა
* საბუთ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* რაჯაბ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* მამედ რეშიდ ბეგი
* ლუთფი
* ჰაფიზ ალი ფაშა
* შაჰან ალი ფაშა ბანდარლი
* იჩელო აჰმად ფაშა
* სალეჰ-ფაშა
* ოსმან-ფაშა
* რეჯებ-ფაშა
* ისმაილ-ფაშა
* აჰმედ-ფაშა
 |

 |
**ნიაზის სახლ-მუზეუმი** (აზერ. Niyazinin ev-muzeyi) — აზერბაიჯანელი დირიჟორისა და კომპოზიტორის, სსრკ-ის სახალხო არტისტის, ნიაზის მემორიალური მუზეუმი. მუზეუმი წარმოადგენს აზერბაიჯანის მუსიკალური კულტურის სახელმწიფო მუზეუმის ფილიალს. განლაგებულია ქალაქ ბაქოში, მისამართი: ბულბულის გამზირი, 29. ნიაზი ცხოვრობდა ამ ბინაში 1958 წლიდან გარდაცვალებამდე. ნიაზის სახლ-მუზეუმი შეიქმნა აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტროს 1990 წლის 28 დეკემბრის განკარგულებით. მუზეუმის გახსნა შედგა 1994 წლის 18 სექტემბერს.

ნიაზის სახლ-მუზეუმში რეგულარულად ტარდება სხვადასხვა სახის ღონისძიებები, რომლებიც ეძღვნება რესპუბლიკის მუსიკალურ მოვლენებს: კონფერენციები, კონცერტები და შემოქმედებითი საღამოები.

ნიაზის სახლ-მუზეუმი შედგება 5 ოთახისგან, რომელთა ნაწილიც ატარებს მემორიალურ ხასიათს. ისინი შენახული არიან ისევე, როგორც მუსიკოსის სიცოცხლის დროს. დარჩენილი ნაწილი კი დათმობილი აქვს ექსპოზიციებს. ექსპონატების ოთახში გამოფენილია ექსპონატები, რომლებიც მოგვითხრობენ ნიაზის ცხოვრებაზე ბავშვობიდან გარდაცვალებამდე. აქ ქრონოლოგიურად წარმოდგენილია იშვიათი დოკუმენტები ნიაზის პირად ცხოვრებაზე, აფიშები, საავტორო სანოტო ხელნაწერები.

სასტუმრო ოთახში წარმოდგენილია ფოტოსურათები, რომლებიც ასახავს მუსიკოსის საზოგადოებრივ მოღვაწეობას, ასევე გამოფენილია მაესტროსთვის ნაჩუქარი და მუზეუმის მიერ შეძენილი ექსპონატები, რომლებიც წარმოადგენს სახვითი ხელოვნების ნიმუშებს.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

სქოლიო
------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ნიაზის სახლ-მუზეუმი***

1. ↑  Дом-музей Ниязи
2. ↑  Сайт Азербайджанского Государственного Музея Музыкальной Культуры.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-05-03. ციტირების თარიღი: 2018-12-30.
ლუისბურგის ციხესიმაგრე
**ლუისბურგის ციხესიმაგრე** (ინგლ. Fortress of Louisbourg; ფრანგ. Forteresse de Louisbourg) — ეროვნული ისტორიული ადგილი კეიპ-ბრეტონში, ახალი შოტლანდია, კანადა.

პირველი ევროპული დასახლება ლუისბურგის ტერიტორიაზე 1713 წელს დაარსდა. 1745 წელს ბრიტანელების მიერ მიტაცებული ციხესიმაგრე იყო სამშვიდობო მოლაპარაკებების ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის ომის პერიოდში. 1748 წლის შეთანხმებით დაუბრუნდა ფრანგებს ინდოეთის ქალაქ მადრასის სანაცვლოდ. შვიდწლიანი ომის პერიოდში კვლავ ბრიტანულმა არმიამ დაიკავა. 

1961 წელს კანადის მთავრობამ მიიღო ქალაქის ერთი მეოთხედი ნაწილის აღდგენის გადაწყვეტილება. ამჟამად ლუისბურგის ციხესიმაგრე კანადის ეროვნული ისტორიულ ღირსშესანიშნაობაა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლუისბურგის ციხესიმაგრე***

* Fortress of Louisbourg National Historic Site - Parks Canada დაარქივებული 2004-06-16 საიტზე Wayback Machine.
* Louisbourg Institute დაარქივებული 2003-07-21 საიტზე Wayback Machine.
* Account of New England vessels used against Louisbourg in 1745 დაარქივებული 2009-08-13 საიტზე Wayback Machine.
* An essay on Fortress Louisbourg დაარქივებული 2013-05-30 საიტზე Wayback Machine.
**ფუტკრის დაავადებანი** — განასხვავებენ ფუტკრის არაგადამდებ და გადამდებ დაავადებებს, ეს უკანასკნელი თავის მხრივ იყოფა ინფექციურ და ინვაზიურ დაავადებებად. განვითარების სხვადასხვა სტადიაზე შეიძლება დაავადდეს ფუტკრის ოჯახის ყველა ინდივიდი (მუშა, მამალი, დედა ფუტკარი). ფუტკრის გადამდები დაავადებებია ვაროატოზი, აკარაპიდოზი, ნოზემატოზი, ამებიაზი, ბრაულოზი, მელანოზი, სენოტაინიოზი და ფიზოცეფალოზი. ამათგან ყველაზე საშიშია ვაროატოზი, რომელსაც იწვევს ტკიპა ვართოა იაკობსონი. მის წინააღმდეგ საბრძოლველად იყენებენ პრეპარატ ვაროიატინს.

ფუტკრის ბარტყის დაავადებებია:

* **ამერიკული სიდამპლე**, იწვევს Bac. larvae, რომელიც აავადებს და ხოცავს თავგადაბეჭდილ ბარტყებს;
* **ევროპული სიდამპლე**, იწვევენ str. apis და Bac. alvei, რომლებიც აავადებენ და ხოცავენ თავგადაუბეჭდავ ბარტყებს.

*პროფილაქტიკა:* დაავადების თავიდან ასაცილებლად საჭიროა ვიყოლიოთ ძლიერი ოჯახები, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ჩავატაროთ სანიტარულ-პროფილაქტიკური ღონისძიებან.

*მკურნალობა*:ანტიბიოტიკები, სულფანილამიდური პრეპარატები შაქრისსიროფთან ერთად.

ლიტერატურა
----------

* *მათეშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 433.
**ჩინგიზ მუსტაფაევი** (აზერ. Çingiz Mustafayev; დ. 11 მარტი, 1991) — აზერბაიჯანელი გიტარისტი და მომღერალი. მან 2013 წელს წარადგინა აზერბაიჯანის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე. სცენაზე წარსდგა სიმღერით „Truth". დაიკავა მე-8 ადგილი.

ადრეული ცხოვრება
----------------

მუსტაფაევი დაიბადა მოსკოვში და ექვსი წლის ასაკში ოჯახთან ერთად გადავიდა მშობლების მშობლიურ ქალაქ ყაზახში, აზერბაიჯანში. მან გიტარაზე დაკვრა ისწავლა და ჯერ კიდევ პატარა ასაკში და საკუთარი სიმღერების წერა.

კარიერა
-------

მუსტაფაევი 13 წლის ასაკში დედასთან და ძმასთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ბაქოში, სადაც 2007 წელს „Pop Idol"-ის კონკურსში მიიღო მონაწილეობა. მუსტაფაევმა გაიმარჯვა კონკურსში და მალევე გახდა აზერბაიჯანული მუსიკალური ინდუსტრიის ამომავალი ვარსკვლავი. 2013 წელს მან წარმოადგინა აზერბაიჯანი საერთაშორისო ასპარეზზე ლატვიის ქალაქ იურმალაში გამართულ „ახალი ტალღის" კონკურსში. მან საერთო ჯამში დაიკავა მე-11 ადგილი და იმღერა პოლინა გაგარინასთან ერთად სამი წლის შემდეგ მუსტაფაევმა მონაწილეობა მიიღო „უკრაინის ხმის" მეექვსე სეზონში, თუმცა ის გამოეთიშა კონკურსს. ვერ მოახერხა ფინალურ ეტაპში გასვლას. ამის შემდეგ ჩინგიზი გამოჩნდა თავის ჯგუფი „პალმასთან" ერთად, რომელიც აერთიანებდა ტრადიციულ აზერბაიჯანულ და თურქულ ხალხურ ფოლკლორს ფლამენკოს გიტარაზე, როკსა და პოპზე. 2019 წლის დასაწყისში ჩინგიზმა გამოუშვა სინგლი „Tənha gəzən"..

2019 წლის 8 მარტს დადასტურდა, რომ ჩინგიზი წარდაგენდა აზერბაიჯანს 2019 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე სიმღერით „Truth". ის მეორე ნახევარფინალში 2019 წლის 16 მაისს, თელ-ავივში, ისრაელში, მე-18 გამოვიდა. 224 ქულით დაიკავა მე -5 ადგილი, რითაც შეძლო ფინალში გასვლა. 2019 წლის 18 მაისს. ფინალში მან 302 ქულით 26 მონაწილის ველში მე-8 ადგილი დაიკავა.

2018 წელს გამოუშვა ორი სინგლი: „Qürbət" და „Get". ამას მოჰყვა 2019 წელს გამოსული სამი სინგლი: „Tənha gəzən", „Bir Sözlə" და „Truth". 2020 წელს გამოუშვა ოთხი სინგლი: „Can can", „Yanıma gəl", „Dayan zaman" და „Vetenim kimiyem". 2021 წელს გამოუშვა სინგლი „Gülzar istərəm".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ჩინგიზ მუსტაფაევი (მომღერალი) Instagram-ზე
* ჩინგიზ მუსტაფაევი (მომღერალი) Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Chingiz to represent Azerbaijan at Eurovision 2019. Eurovision Song Contest. ციტირების თარიღი: 8 March 2019
2. ↑  Chingiz – Eurovision Song Contest Tel Aviv 2019. Eurovision Song Contest. ციტირების თარიღი: 8 March 2019
3. ↑  Известны участники "Новой волны-2013" ru (1 May 2013). ციტირების თარიღი: 8 March 2019
4. ↑  Will Azerbaijan select Chingiz Mustafayev for Eurovision 2019?. *Wiwibloggs* (5 February 2019).
**პუერტო-რიკოს გეოგრაფია** მოიცავს არქიპელაგს კარიბის ზღვასა და ჩრდილო ატლანტის ოკეანეს შორის, დომინიკელთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით. მთავარი კუნძული, პუერტო-რიკო, დიდი ანტილის კუნძულების ყველაზე პატარა და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულია. კუნძულის ფართობი 8 710 კმ²-ია. იგი აშშ-ის მესამე უდიდესი კუნძულია, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით 82-ე ადგილზეა ფართობის მიხედვით. არქიპელაგის დანარჩენ ნაწილს პატარა კუნძულები: ვიეკესი, კულებრა, მონა, დესეჩეო და კახა-დე-მუერტოსი შეადგენენ, რომელთაგანაც მთელი წლის მანძილზე მხოლოდ კულებრაა დასახლებული. წლის განმავლობაში მონა დაუსახლებელია და მხოლოდ პუერტო-რიკოს ბუნებრივი რესურსების დეპარტამენტის დასაქმებულები სახლობენ. 

მთავარი კუნძული აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 96 საზღვაო მილსა და ჩრდილოეთიდან სამხრეთით 35 საზღვაო მილზეა გადაჭიმული. ფართობით აღემატება როდ-აილენდს და ჩამორჩება კონექტიკუტის შტატს. მეტწილად მთიანი კუნძულია. დიდი სანაპირო ტერიტორიები ჩრდილოეთ და სამხრეთ რეგიონებშია. მთავარ ქედს ცენტრალური ქედი (ესპ. Cordillera Central; ინგლ. Central Mountain Range) ჰქვია. უმაღლესი წერტილი, სერო-დე-პუნტა, ზღვის დონიდან 1 338 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. მნიშვნელოვანი მწვერვალი ელ-იუნკე, რომელიც სიერა-დე-ლუკილიოზე, ელ-იუნკეს ეროვნულ ტყეში მდებარეობს, ზღვის დონიდან 1 065 მეტრის მანძილზე. დედაქალაქი სან-ხუანი კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროზე მდებარეობს.

ფიზიკური გეოგრაფია
------------------

პუერტო-რიკოს არქიპელაგი კარიბის ზღვასა და ჩრდილო ატლანტის ოკეანეს შორის, დომინიკელთა რესპუბლიკის აღმოსავლეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით. მთავარი კუნძულის ტოპოგრაფია სამ ძირითად რეგიონს მოიცავს: მთიან რეგიონს, რომელიც მოიცავს ცენტრალური ქედი, სიერა-დე-ლუკილიო და სიერა-დე-კაიეი; სანაპირო ვაკეები და ჩრდილოეთ კარსტული რეგიონი. ცენტრალური ქედი მთელ კუნძულზეა გადაჭიმული და მას ჩრდილოეთ და სამხრეთ რეგიონებად ყოფს. მთებს კუნძულის დაახლოებით 60% უკავია. 

პუერტო-რიკოს აღმოსავლეთით, ვიეკესის ჩრდილოეთით და ვირჯინის კუნძულების დასავლეთით კულებრის არქიპელაგი მდებარეობს, რომელიც მთავარ კუნძულ კულებრასა და 28 პატარა დაუსახლებელ კუნძულს მოიცავს.

პოლიტიკური გეოგრაფია
--------------------

პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები 2009 წლისთვის
 მთავარი სტატია: პუერტო-რიკოს მუნიციპალიტეტები.
პუერტო-რიკო აშშ-ის ტერიტორიაა და აშშ-ის მთავრობის დადგენილებით, პირველი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები არ აქვს. მეორე დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები მუნიციპალიტეტებია, რომლებიც თავის მხრივ ბარიოებად, ეს უკანასკნელები კი სექტორებად იყოფა. ყოველ მუნიციპალიტეტს 4 წლით არჩეული მერი და მუნიციპალური საკანონმდებლო ორგანო ჰყავს.

პუერტო-რიკოს პირველი მუნიციპალიტეტი, სან-ხუანი, 1521 წელს დაფუძნდა. XVI საუკუნეში კიდევ ორი მუნიციპალიტეტი დაარსდა: კოამო (1570) და სან-ხერმანი. XVII საუკუნეში კიდევ 3 მუნიციპალიტეტი შეიქმნა: არეკიბო (1614), აგვადა (1692) და პონსე (1692). XVIII საუკუნეში კიდევ 30 მუნიციპალიტეტი, ხოლო XIX საუკუნეში 34 მუნიციპალიტეტი დაარსდა. XX საუკუნეში კიდევ 6 მუნიციპალიტეტი შეიქმნა, რომელთაგან ბოლო, ფლორიდა, 1971 წელს დაარსდა.

სქოლიო
------

1. ↑  ISLAND, county CULEBRA, state PR. Lat-Long.com. ციტირების თარიღი: July 13, 2006
2. ↑  LinktoPR.com – Fundación de los Pueblos. დაარქივებული September 28, 2011, საიტზე Wayback Machine.
**წიწკანურა** (ლათ. Poecile) — ფრინველთა გვარი წივწივასებრთა ოჯახისა. მათ სხეულის სიგრძეა 11–14 სმ, მასა 7–19 გ; დედლები მცირედ ჩამორჩებიან მამლებს. ფრთები და ბოლო მუქი მურაა; ზურგი — რუხი, მურა ან მოწითალო-ყავისფერი; გვერდები — თეთრი, ჟანგმიწოვანი, იშვიათად რუხი; სხეულის ქვედა ნაწილი — თეთრი ან ჟანგმიწოვანი. წიწკანურებისათვის დამახასიათებელია შავი ან ყავისფერი „ქუდის", ჩვეულებრივ თეთრი „ლოყებისა" და ნიკაპსა და ყელზე არსებული შავი ან მუქი მურა სამკუთხა ლაქის შეხამება. ნისკარტი მცირე ზომის, კონუსისებრი ფორმისა და წვეტიანია. ფეხები და თითები მოკლე, ძლიერი. ბინადრობენ ევრაზიის, ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკის ტყეებში. იკვებებიან ფეხსახსრიანებით (მათ შორის მრავალი სახეობის მავნე მწერით), კენკრითა და თესლებით. მკვიდრი ფრინველებია, მაგრამ წიწვოვან მცენარეთა გირჩების მოუსავლობის შემთხვევაში შესაძლებელია მათი გადანაცვლებები სხვა ადგილებისაკენ. ბუდეს აკეთებენ კლდეების ფუღუროებსა და ნაპრალებში. მრავალი სახეობის წყვილის ორივე წევრი რეტორტისებრ ფუღუროებს ღრუტნის ხის ან ჯირკვის დამპალ ტანში. დედლი დებს 3–12 (ჩვეულებრივ 4–8) კვერცხს; კრუხობს დედალი 11–14 დღე-ღამის განმავლობაში. ბარტყები 16–21 დღის შემდეგ ბუდეს ტოვებენ და კიდევ 3–4 კვირა მშობლების გვერდით იმყოფებიან.

ცნობილია 15 სახეობა. ადრე ეს სახეობები წივწივას (*Parus*) გვარში იყვნენ გაერთიანებული, თუმცა 2005 წელს ამერიკელი ბიოლოგების მიერ მიტოქონდრიულ დნმ-ში ციტოქრომა b-ს თანამიმდევრობაზე ჩატარებული ანალიზების შემდეგ დადგინდა წიწკანურების არაახლონათესავობა წივწივებთან.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* ГАИЧКИ დაარქივებული 2020-09-30 საიტზე Wayback Machine.  // Большая российская энциклопедия. Том 6. Москва, 2006, стр. 284.

სქოლიო
------

1. ↑  Waxwings and their allies, tits & penduline tits. *World Bird List Version 6.1*. International Ornithologists' Union. ციტირების თარიღი: 15 February 2016.
2. ↑  *Frank B. Gill, Beth Slikas, Frederick H. Sheldon.* Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-b gene // Auk, 2005, ტ. 122, № 1, გვ. 121-143.
**ფუტზალი** (პორტ: futsal), ცნობილია აგრეთვე, როგორც **დარბაზის ფეხბურთი** — საფეხბურთო სახეობა, რომელსაც თამაშობენ პატარა მოედანზე, დარბაზში. სახელწოდება მომდინარეობს პორტუგალიური სიტყვიდან *Futebol de Salão (ფუტბოლ დე სალაუ)*, რომელიც ითარგმნება როგორც „დარბაზის ფეხბურთი". 1985 წელს მადრიდში, ამ სახეობის მსოფლიოს მეორე ჩემპიონატზე, ესპანური სახელწოდება *fútbol sala (ფუტბოლ სალა)* გამოიყენეს. იმ ჩემპიონატიდან მოყოლებული, თამაშის ყველა სხვა ოფიციალური დასახელება შეიცვალა *ფუტსალით*. 

ფუტსალი ურუგვაისა და ბრაზილიაში 1930-იან წლებში წარმოიშვა. ბრაზილიაში ფუტსალს უფრო მეტი ადამიანი თამაშობდა, ვიდრე ფეხბურთს, თუმცა ფუტსალს გულშემატკივრები გაცილებით ნაკლები ჰყავდა. ბრაზილიაში რამდენიმე მოთამაშემ სპორტული კარიერა ფუტსალიდან დიდ ფეხბურთში გააგრძელა.

ფუტსალის მატჩში ერთმანეთს ორი გუნდი ეჯიბრება. ერთ გუნდში 5 მოთამაშეა, მათგან 1 — მეკარე. მოედნის იატაკი ხისგან, ხელოვნური ან ნებისმიერი მსგავსი გლუვი მასალისგან უნდა იყოს დამზადებული. საერთაშორისო მატჩებში სათამაშო მოედნის სიგრძე 38–42 მეტრია, ხოლო სიგანე — 20-25 მეტრი. დარბაზის ჭერის სიმაღლე არანაკლებ 4 მეტრი უნდა იყოს. საჯარიმო ზონა შემოსაზღვრულია 6 მეტრი რადიუსის წრეხაზით. საჯარიმო დარტყმის ერთი ნიშნული გაკეთებულია კარის შუა წერტილიდან 6 მ-ის, მეორე კი 10 მ-ის დაშორებით. კარის სიმაღლეა 2 მეტრი, სიგანე — 3 მ. ბურთის გარშემოწერილობაა 62–64 სმ, წონა 400-440 გრამი. ყოველ გუნდში 7 სათადარიგო მოთამაშეა, ხოლო შეცვლათა რიცხვი ლიმიტირებული არ არის. მატჩი შედგება ორი 20-წუთიანი ტაიმისგან. შესვენება გრძელდება 15 წუთი. გუნდს ყოველ ტაიმში თითო წუთშესვენების აღების უფლება აქვს. ფუტსალში თამაშგარე მდგომარეობა არ ფიქსირდება.
უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება მოთამაშეების მხრიდან მოკლე მოედანზე იმპროვიზირების, ტექნიკურობისა და შემოქმედებითობის გამოვლენას.

სქოლიო
------

1. ↑  ფეხბურთი ფუტსალმა ჩამოაყალიბა. *FIFA.com*. FIFA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 მარტი 2013. ციტირების თარიღი: 28 March 2013.
2. ↑  Comparison between FUTSAL and SOCCER.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-09-29. ციტირების თარიღი: 2007-03-02.
3. ↑  „How will English football develop?". *BBC News*. 2007-12-17. ციტირების თარიღი: 2007-12-18.
**წიწამური** — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურის ჩრდილოეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ბებრისციხის აღმოსავლეთით. თარიღდება ელინისტური ხანით. 

ძეგლი 1953 წელს, გათხარა მცხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). გათხრილი ნაგებობანი დაკონსერვებულია. წიწამური (სისამორა) მოხსენებული აქვს სტრაბონს არმაზციხესთან ერთად. წიწამურის გორაზე აღმოჩნდა თლილი ქვით ნაგები მრგვალი ნაგებობა. ქვათლილთა წყობა ისეთივეა, როგორიც არმაზციხისა, ოღონდ წიწამურის ქვათლილები უფრო დიდებია. ქვათლილები ერთმანეთზე, როგორც თარაზულად, ისე შვეულად, ხის სოლების „უწყვეტებითაა" გადაბმული. შვეულად ჩაყენებული ერთი „უწყვეტით" ერთმანეთზე გადაბმულია სამი ქვათლილი, თარაზულად ჩასმულით კი — ორი. თარაზული „უწყვეტები" ფორმით ერთნაირია — ისრისპირისებური, სიდიდით კი სხვადასხვანაირი. ასეთი თარაზული „უწყვეტები" დიდი მცხეთის სხვა უბნებზე არ გვხვდება. შვეული „უწყვეტები" გამოყენებულია წიწამურის უძველესი ფენის (წიწამური l) მრგვალი შენობის ცოკოლისა და მასზე დაწყობილი პირველი მწკრივის ქვათლილთა ერთმანეთზე გადასაბმელად. შვეული „უწყვეტები" შემორჩენილი ბუდეების მიხედით ბრტყელი, პრიზმული მოყვანილობის ყოფილა. წიწამურის გორაზე გამოვლინდა აგრეთვე დუღაბზე ნაგები შენობის (წიწამური ll) ფრაგმენტები. წიწამურის გორასა და მის კალთებზე დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა მცხეთური კრამიტი.

ლიტერატურა
----------

* *აფაქიძე ა.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 347.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ანთაძე**. |

დოდო კონსტანტინეს ძე ანთაძე
კოტე მარჯანიშვილი და დოდო ანთაძე
**დოდო კონსტანტინეს ძე ანთაძე** (დ. 10 ოქტომბერი, 1900, ვარძია, ხარაგაულის რაიონი, რუსეთის იმპერია — გ. 18 აპრილი, 1978, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი რეჟისორი, თეატრალური მოღვაწე, კოტე მარჯანიშვილის მოწაფე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1940), სსრკ სახალხო არტისტი (1971).

ბიოგრაფია
---------

1919-1920 წლებში სწავლობდა თბილისის ა. ჯაბადარის დრამატულ სტუდიაში. 1920-1925 წლებში მუშაობდა რეჟისორის თანაშემწედ, ხოლო 1925 წლიდან რეჟისორად რუსთაველის სახელობის თეატრში, 1927-1928 წლებში რეჟისორად თბილისის მუშათა თეატრში. 1928 წ. თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრის ხელმძღვანელი, 1928-1933 წლებში რეჟისორია ქუთაისში, კ. მარჯანიშვილის მიერ დაარსებულ თეატრში (სადაც ბევრი მარჯანიშვილისეული დადგმის თანაავტორი იყო). 1933-1938 წლებში მუშაობდა თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის, 1938-1952 წლებში კი — ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის დირექტორად და სამხატვრო ხელმძღვანელად, 1952-1957 წლებში თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის რუსულ დრამატულ თეატრის, ხოლო 1957-1962 წწ. რუსთაველის სახელობის თეატრის დირექტორად. 1962-1974 წლებში საქართველოს თეატრალური საზოგადოების თავმჯდომარე იყო. 

ანთაძის რეჟისორული ხელოვნება მკაფიო იდეური მიმართულებითა და მხატვრული ჩანაფიქრის მთლიანობით ხასიათდება. მის სარეჟისორო შემოქმედებაში მთავარი ადგილი უჭირავს თანამედროვეობის ამსახველ სპექტაკლებს.

ანთაძის დადგმებს შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა: პ. კაკაბაძის „მიწისძვრა" (1925), გ. ბააზოვის „მუნჯები ალაპარაკდნენ" (1932) და „იცკა რიჟინაშვილის" (1937), შ. დადიანის „ნინოშვილის გურია" (1934) და „გუშინდელნი" (1939), ა. აფინოგენოვის „შორეული" (1936), ვ. გაბესკირიას „მათი ამბავი" (1939), უ. შექსპირის „ოტელო" (1939) და „მეფე ლირი" (1941), ა. სუხოვო-კობილონის „კრეჩინსკის ქორწინება" (1944), ფ. შილერის „ყაჩაღები" (1948), ნ. გოგოლის „რევიზორი" (1952), ს. შანშიაშვილის „ხევისბერი გოჩა" (1957) და სხვა.

ანთაძე ავტორია მემუარებისა „დღენი ახლო წარსულისა" (ორ ტომად, 1962-1966), რომელშიც აღწერილია ქართული საბჭოთა თეატრის შექმნის ისტორია, დახატულია კ. მარჯანიშვილისა და მისი მოწაფეების შემოქმედებითი პორტრეტები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 456-457.
* *ჯანელიძე დ.* სახიობა, ტ. 2, თბ. 1972;
* *ცუცქირიძე შ.* ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, გვ. 156-157, თბ. 1997
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 51, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***დოდო ანთაძე***

* დოდო ანთაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* დოდო ანთაძე.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **წონა**. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: **მასა.** |


**წონა** (აღნიშვნა: {\displaystyle W}) — ძალა, რომლითაც სიმძიმის ძალის ველში უძრავი სხეული მოქმედებს საკიდარზე ან ჰორიზონტალურ საყრდენზე, რომელიც აბრკოლებს სხეულის თავისუფალ ვარდნას. რიცხობრივად სხეულის წონა {\displaystyle W} მასზე მოქმედი სიმძიმის ძალის ტოლია, ე. ი. {\displaystyle W=mg}, სადაც {\displaystyle m} არის სხეულის მასა, {\displaystyle g} — თავისუფალი ვარდნის, ანუ სიმძიმის ძალის აჩქარება. რადგანაც სხეულის მასა მუდმივი სიდიდეა (ჩვეულებრივ პირობებში), ხოლო {\displaystyle g} მნიშვნელობა დედამიწაზე განედისა და ზღვის დონიდან სიმაღლის მიხედვით იცვლება, ამიტომ სხეულის წონაც შესაბამისად იცვლება. {\displaystyle g} მნიშვნელობა და მასთან ერთად წონაც დამოკიდებულია თავისი ღერძის ირგვლივ დედამიწის ბრუნვით განპირობებულ აჩქარებაზე. ამ მიზეზით სხეულის წონა ეკვატორზე (1/288)-ით ნაკლებია, ვიდრე პოლუსებზე.

დედამიწის ზედაპირის მახლობლად მცირე არეში {\displaystyle g} მნიშვნელობა შეიძლება მუდმივად ჩავთვალოთ, ხოლო სხეულის წონა — თავისივე მასის პროპორციულად. ამით სარგებლობენ მაშინ, როცა სხეულთა მასებს წონავენ ბერკეტიანი სასწორით მათი აწონის მეშვეობით. ამასთანავე, {\displaystyle g} მნიშვნელობა ასაწონი სხეულისა და საწონისათვის ერთი და იგივეა. ზამბარიანი სასწორით ზომავენ სხეულის წონას. ამ სასწორის მეშვეობით სხეულის მასა რომ გავიგოთ უნდა ვიცოდეთ {\displaystyle g} სიდიდე აწონის პუნქტში. წონა და მასა სხვადასხვა ფიზიკური სიდიდეა. მათი გაიგივება არ შეიძლება. მათ ზომავენ სხვადასხვა ერთეულით: წონას ძალის ერთეულებით (დნ, ნ, კგძ, ტძ და სხვა), ხოლო მასას — მასის ერთეულებით (გ, კგ, ტ და სხვა).

თხევად ან აირისებრ გარემოში ჩაძირულ სხეულზე, გარდა სიმძიმის ძალისა, მოქმედებს არქიმედეს ძალაც, ამიტომ მაგალითად ზამბარიანი სასწორი ჰაერში უფრო ნაკლებ წონას აჩვენებს, ვიდრე ვაკუუმში. ბერკეტიანი სასწორისათვის ამგვარი განსხვავება დამოკიდებული იქნება საწონისა და ასაწონი სხეულის სიმკვრივეთა ფარდობაზე.

ლიფტში უძრავი სხეული, რომელიც მასთან ერთად მოძრაობს ვერტიკალურად {\displaystyle a} აჩქარებით, მის იატაკზე მოქმედებს {\displaystyle F=m(g\pm a)} ძალით, რაც წონის გადიდების ან შემცირების ეკვივალენტურია. ლიფტის თავისუფალი ვარდნისას {\displaystyle (a=g)} მყარდება უწონობის მდგომარეობა. ასეთივე დგომარეობაა ნებისმიერი სხეულისათვის, რომელიც თავისუფლად და წინსვლით მოძრაობს გრავიტაციულ ველში (რაკეტა, თანამგზავრი და სხვა).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 343.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4130657-0
* LCCN: sh85145953

 |
**ჩირდილის ღვთისმშობლის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირდილის განაპირას, ტყიან ფერდობზე. ხატის კომპლექსში შედის საქვაბე, ბეღელი, კვრივი და საზარე. საქვაბე სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. კარის გვერდით თახჩაა. ორფერდა სახურავი ჩაქცეულია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლის კიდეებში ოთხკუთხა საკვამლე ხვრელებია. სამხრეთ კედლის მთელ სიგრძეზე ხის გრძელი სკამია. ბეღელი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია სიპი ქვის მშრალი წყობით და გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. შიგნით სამხრეთ ნაწილი უკავია საკოდეს. იგი ორადაა გაყოფილი და განკუთვნილი იყო მარცვლეულისა და ხორბლის შესანახად. სათავსის შუაში საცეცხლურია, რომლის ზემოთაც რკინის ჯაჭვი კიდია. დასავლეთ კედელზე მიდგმულია ხის გრძელი სკამი და მოჩუქურთმებული ტაბლა. გარედან შესასვლელის წინ მოსწორებული ადგილია, რომელსაც ბეღლის კარს უწოდებენ. კვრივი ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი, სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, მიდგმულია დარბაზის ჩრდილო-დასავლეთ კედელზე. საზარე სვეტის მსგავსი ოთხკუთხა ნაგებობაა. დგას დარბაზის დასავლეთით. ნაშენია სიპი ქვის მშრალი წყობით. საზარის დასავლეთით, მთის ფერდობზე კიდევ ერთი მსგავსი ნაგებობაა, რომელსაც თავზე ოთხკუთხა ფორმის გრძელი ქვა (წოწოლა) ადევს. ამ ნაგებობის ქვევით ეგრეთ წოდებული დობილთ კოშკია. იქვე ახლოს ჯვრის ტყეა, რომელსაც სოფლის სასაფლაო აკრავს.

ლიტერატურა
----------

* *ჯინჭარაძე დ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 342.
ჯონ ჯულიუს ანგერსტაინი, ტომას ლოურენსის ნახატი შესრულებული დაახ. 1790 წელს.
**ჯონ ჯულიუს ანგერსტაინი** (დ. 1732 — გ. 22 იანვარი, 1823) — ლონდონის მკვიდრი, წარმოშობით რუსი ბიზნესმენი და მეცენატი, ლლოიდის წევრი. იგი იყო სახვითი ხელოვნების მოტრფიალე და კოლექციონერი. 1824 წელს მისი სურათების კოლექციის უმეტესობა გაიყიდა მისივე მამულში, რამაც საფუძველი ჩაუყარა ლონდონის ეროვნულ გალერეას.

ანგერსტაინი დაიბადა ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში, ხოლო ლონდონში დაახლოებით 1749 წელს დასახლადა. მცდარი ვარაუდით, იგი იყო რუსეთის იმპერატრიცების ეკატერინე II-ის ან ელისაბედ I-ის უკანონო შვილი. ოჯახური ტრადიცია კი მის მშობლებად დედოფალ ანასა და ლონდონელ ბიზნესმენ ენდიუ პოულეტ თომპსონს მიიჩნევს. ლონდონში ჩამოსვლის შემდეგ მისი პირველი სამსახური თხუთმეტი წლის ასაკში თომპსონის საბუღალტრო კანტორაში იყო.

სქოლიო
------

1. 1 2  Palmer, Sarah (2004). "John Julius Angerstein (1732–1823)", *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford, England:  Oxford University Press.
2. ↑  W. G. Constable (აპრილი, 1924). „The Foundation of the National Gallery". *The Burlington Magazine* (44): 158–159, 162–167, 170–72. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)