recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ბეგლარ-მეჩეთი
**ბეგლარ-მეჩეთი** (აზერბ. Bəylər məscidi) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს, იჩერი-შეჰერის ისტორიულ ნაწილში, შირვანშაჰების სასახლის მურადის კარიბჭის მოპირდაპირედ მდებარეობს.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ბრძანების თანახმად ისტორიული და კულტურული ძეგლები, ბეგლარ-მეჩეთი არის ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის ძეგლი.

ისტორია
-------

აღნიშნული მეჩეთი აშენდა 1895 წელს ძველი მეჩეთის ადგილას. მშენებლობას ესწრებოდნენ მუჰამედ აშუმ ალ-ბაკუის ვაჟები - ჰაჯი ბაბა და ჰაჯი ჯავადი, ასევე მურთუზა მუხთაროვი, კალიგრაფი იბრაჰიმ შირვანი, მირ ალი ალ-ნაგი, მირ თაგი და ასევე არქიტექტორი სეიდ ჰუსეინი.

მეჩეთის მშენებლობის დროს, ადგილობრივი არქიტექტურული მახასიათებლების შენარჩუნების დროს, დამკვიდრდა ახალი არქიტექტურული ტრადიციები. პირველად აქ მოხდა შირვანშაჰების მეფობის დროს არქიტექტურული სკოლისთვის დამახასიათებელი ტექნიკის გამოყენების მცდელობა. ამასთან, თავად მეჩეთის სტრუქტურას, თუ არ გაითვალისწინებთ მინარეთსა და გუმბათს, საერთო არაფერი აქვს ბაქოში მდებარე შირვანშაჰების სასახლის კლასიკურ მახასიათებლებთან.

არქიტექტურა
-----------

მეჩეთის არქიტექტურა აერთიანებს დასავლურ, აღმოსავლურ და ადგილობრივ ტრადიციებს. მეჩეთს აქვს სადარბაზო, სალოცავი დარბაზი და მორთული მიჰრაბი. მეჩეთის სალოცავ დარბაზს აქვს სამი ნავი. ეს დაყოფა დამახასიათებელია აზერბაიჯანის მეჩეთებისთვის, რომლებიც აშენებულია XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან და გვხვდება არა მხოლოდ ბაქოს და აფშერონის მეჩეთებში, არამედ შირვანში, ყარაბაღში, ყუბაში, შეკში და ზაქათალაში. ფეოდალიზმის ხანაში თურქ ხალხებს მსგავსი სტრუქტურები აქვთ.

შესამჩნევია ეკლექტიზმის ელემენტები, რომლებიც გამოიყენება ფასადის მოცულობითი შემადგენლობისა და ინტერპრეტაციის დროს. პორტალი შექმნილია ადგილობრივი არქიტექტურული ტრადიციების სულისკვეთებით, ფანჯრები დამზადებულია განსხვაქვებული ფორმის სახით. წვეტიანი გუმბათის კედლები გაფორმებულია ქვის ჩუქურთმებით. მიუხედავად იმისა, რომ გუმბათის საყრდენი სარდაფები გამოხატულია თხელი კონტურით, რომელიც ნახევარწრიულ ფორმასთან ახლოს არის, შინაგან სტრუქტურის ხასიათი, მზიდი სარდაფები, სვეტები და არქიტექტურული დეტალები შეიქმნა შირვანშაჰების სასახლის მსგავსი.

მეჩეთის მინარეთი წარმოადგენს იმ ადრე არსებული მინარეთის მაგალითს, რომელიც აღდგა და შემდგომ განვითარდა შირვანში XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან [5].

მოგვიანებით, ბაქოსა და აფშერონში მშენებარე მეჩეთების უმეტესობამ, მცირე სტილისტური გადახრების გამოკლებით, შეინარჩუნა ბეგლარის მეჩეთისთვის დამახასიათებელი ზოგადი არქიტექტურული იდეა. ასეთია მაგალითად, კასუმ-ბეკის მეჩეთს, რომელიც 90-იან წლებშია აშენებული.

ლიტერატურა
----------

* Fətullayev-Fiqarov Ş. XIX-XX əsrin əvəllərində Azərbaycanda şəhərsalma və memarlıq. — Б.: Şərq-Qərb, 2013. — 480 с.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბეგლარ-მეჩეთი[*მკვდარი ბმული*]

სქოლიო
------
შოტლანდიისა და ირლანდიის სატელიტური ფოტო, სადაც (ჩრდილში) ჩანს დალ რიადას მიახლოებითი საზღვრები.
**დალ-რიადა** (გელ. Dál Riata) — ადრე შუასაუკენეების დროინდელი გელების სამეფო, რომელიც მოიცავდა შოტლანდიის დასავლეთ სანაპიროს (არგაილისა და ბიუტის ოლქის თანამედროვე ტერიტორია) და ირლანდიის ჩრდილოეთ ნაწილს (თანამედროვე ანტრიმის საგრაფოს ტერიტორია).

V საუკუნის დამლევს მჭიდროდ დასახლებული ირლანდიის დალ-რიადას მიწებიდან ირლანდიელების ნაწილი აიყარა და ბრიტანეთის ჩრდილოეთში გადასახლდა. მათ იქ სამეფო დააარსეს, რომელსაც შოტლანდიის დალ-რიადა ეწოდა. 843 წელს პიქტებთან გაერთიანებით ჩამოყალიბდა შოტლანდიის სამეფო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* CELT: ელექტრონული ტექსტები - კორკის უნივერსიტეტისგან
* *Annals of Clonmacnoise* - Cornell
* ბედეს *საეკლესიო ისტორია* (pdf) - CCEL, ა.მ. სელარის თარგმანი.
* ციფრული არქივი - გლაზგოს უნივერსიტეტი
* შრომები დაარქივებული 2008-06-02 საიტზე Wayback Machine.  - ანტიკური შოტლანდიის საზოგადოებაზე (PSAS) 1999 წლის ჩთვლით (pdf).
* კინტირიის ისტორია დაარქივებული 2012-03-04 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ყიფშიძე**. |

**დავით ყიფშიძე** (დ. 1902 სოფ. ალავერდი, ზესტაფონის რაიონი, რუსეთის იმპერია — გ. 31 აგვისტო, 1957) — ქართველი პედაგოგი.

ბიოგრაფია
---------

1921 წელს დაამთავრა ქუთაისის რეალური სასწავლებელი და იმავე წელს სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1925 წელს დაასრულა პედაგოგიური ფაკულტეტის ფილოსოფიის კურსი. 

1925–1927 წლებში დ. ყიფშიძე იყო სოფელ კიცხის გლეხთა და ახალგაზრდობის სკოლის გამგე. 1927–1932 წლებში მუშაობდა ქალაქ ზესტაფონში საშუალო სკოლის დირექტორის მოადგილედ. 1932–1934 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის პედაგოგიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1934–1937 წლებში ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში ასწავლიდა პედაგოგიკის ისტორიას. 1937–1938 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისრის მოადგილედ. 

1938 წლის ოქტომბრიდან 1942 წლის თებერვლამდე დიმიტრი ყიფშიძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი იყო. 1942 წლიდან 1949 წლამდე — საქართველოს სსრ პედაგოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის დირექტორი. 1947 წელს დაინიშნა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგიკის კათედრის გამგედ და გარდაცვალებამდე შეთავსებით მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედაგოგიკის კათედრის დოცენტად. 1947 წლის აპრილში დაიცვა დისერტაცია თემაზე: „პედაგოგიკის საგანი", რისთვისაც მიენიჭა პედაგოგიკის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი. 

დიმიტრი ყიფშიძე სისტემატურად თანამშრომლობდა პედაგოგიურ პრესაში, მრავალი ნაშრომი აქვს გამოქვეყნებული პედაგოგიკის თეორიასა და ისტორიის საკითხებზე. გარდაიცვალა 1957 წლის 31 აგვისტოს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დიმიტრი ყიფშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  დავით ყიფშიძე.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-03. ციტირების თარიღი: 2018-12-01.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
თსუ-ის რექტორები |
| --- |
|  |
| 
* პეტრე მელიქიშვილი (1918-1919)
* ივანე ჯავახიშვილი (1919-1926)
* თევდორე ღლონტი (1926-1928)
* მალაქია ტოროშელიძე (1928-1930)
* ივანე ვაშაყმაძე (1930-1931)
* ალექსანდრე ერქომაიშვილი (1931-1932)
* ლევან აღნიაშვილი (1933-1935)
* კარლო ორაგველიძე (1935-1937)
* გიორგი კიკნაძე (1937-1938)
* დავით ყიფშიძე (1938-1942)
* ალექსანდრე ჯანელიძე (1942-1945)
* ნიკო კეცხოველი (1945-1953)
* ილია ვეკუა (1953)
* ერმილე ბურჭულაძე (1953-1954)
* ვიქტორ კუპრაძე (1954-1958)
* გიორგი ძოწენიძე (1958-1959)
* ევგენი ხარაძე (1959-1966)
* ილია ვეკუა (1966-1972)
* დავით ჩხიკვიშვილი (1972-1980)
* ვაჟა ოკუჯავა (1980-1985)
* ნოდარ ამაღლობელი (1985-1991)
* თამაზ გამყრელიძე (1991)
* ოთარ ჯაფარიძე (1991)
* როინ მეტრეველი (1991-2004)
* რუსუდან ლორთქიფანიძე (2004-2006)
* გიორგი ხუბუა (2006-2010)
* ალექსანდრე კვიტაშვილი (2010-2013)
* ვლადიმერ პაპავა (2013-2016)
* გიორგი შარვაშიძე (2016–2022)
* ჯაბა სამუშია (2022-დან)
 |

 |
**ბაქო** (აზერ. "Bakı" Futbol Klubu) — აზერბაიჯანული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც 2016 წლიდან სამოყვარულო კლუბადაა გადაქცეული. სამოყვარულო კლუბად ქცევამდე, 18 სეზონის განმავლობაში თამაშობდა აზერბაიჯანის პრემიერლიგაში; კლუბმა ორჯერ მოიგო ქვეყნის შიდა ჩემპიონატი და სამჯერ - ეროვნული თასი.

ისტორია
-------

### ადრეული წლები (1997–2004)

1997–1998 წლების სეზონში დინამომ მწვრთნელად რუსლან აბდულაევი დანიშნა. მისი ხელმძღვანელობით გუნდმა თავიდან ტურნირზე კარგად იასპარეზა, თუმცა მესამე ადგილი და 52 ქულა საკმარისი არ აღმოჩნდა ევროპულ თასებზე მონაწილეობისათვის; საბოლოოდ გუნდმა ცხრილში მეექვსე ადგილი დაიკავა. მომდევნო ორი სეზონი დინამომ კვლავ მეექვსე ადგილით დაასრულა. 2000 წელს გუნდის მართვა რუსლანის ვაჟმა, ელხან აბდულაევმა გადაიბარა. 2001–2002 წლების სეზონში ძალიან ცუდი შედეგის დაფიქსირების გამო, დინამო ბაქო აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში გადავიდა, თუმცა კლუბსა და AFFA-ს შორის კონფლიქტების შედეგად ორი სეზონის განმავლობაში გუნდს ტურნირში მონაწილეობა არ შეეძლო.

### წარმატების ერა

2004 წელს, თავმჯდომარეს შეცვლის შემდეგ, კლუბმა სახელი შეიცვალა და ბაქო დაირქვა. ახალმა მმართველობამ გუნდში რადიკალური ცვლილებები გამოიწივია. მეორე კვირაში პირველად დამარცხების შემდეგ, ელხან აბდულაევი ასგარ აბდულაევმა ჩაანაცვლა. აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ყოფილმა მენეჯერმა შეძლო გუნდის სათამაშო სტილის ჩამოყალიბება. ბაქომ რამდენიმე შეხვედრაში მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა; ამ გამარჯვებებით, 2005 წლის თებერვლამდე კლუბი მოწინავე პოზიციებს იკავებდა. სეზონის ბოლო პერიოდში ასგარ აბდულაევი აზერბაიჯანის თასზე კონცენტრირდა და მის ფინალამდე მისვლაც მოახერხა. 2004–05 წლების სეზონი ბაქომ მეხუთე პოზიციაზე დაასრულა.

მიუხედავად ქვეყნისშიდა წარმატებისა, კლუბის ევროთასებზე დაბრუნება წარუმატებელი გამოდგა. 2004–05 წლების უეფას თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ბაქო სლოვაკეთის „MSL ჟილინასთან" ორი მატჩის ჯამში 2:3 დამარცხდა (საშინაო შეხვედრა 1:0 მოიგეს, თუმცა სტუმრად 1:3 დამარცხდნენ).

2008 წელს კლუბმა ჯეკო ხადჟუევსკისთან ერთად მეორე ტიტული მოიგო. მისი ხელმძღვანელობით, ბაქო გახდა პირველი აზერბაიჯანული გუნდი, რომელიც უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის მესამე საკვალიფიკაციო ეტაპზე მოხვდა.

ფერები და ლოგო
--------------

კლუბის ტრადიციული ფორმა მოიცავს: თეთერ და ლურჯ მაისურს, თეთრ შორტსა და ყავისფერ წინდებს. მათი საშინაო ფორმა მთლიანად მოყავიფსრო-ჟოლოსფერია. ბაქოს ფორმებს ამზადებს „Marcon".*საჭიროებს წყაროს მითითებას* - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} ! კლუბის სრპოსორებია: „Baghlan Group" და „ZQAN Holding". კლუბის ლოგო ემყარება მაიდნის კოშკს, აღნიშნულ ღირშესანიშნაობას და აზერბაიჯანის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ სიმბოლოს.

სქოლიო
------

1. ↑  Azerbaijan 1998/99
2. ↑  Azerbaijan 1999/00
3. ↑  Azerbaijan 2000/01
4. ↑  Azerbaijan 2001/02
5. ↑  Azerbaijan 2003/04
6. ↑  Azerbaijan 2004–05
7. ↑  2005/06 UEFA Cup
8. ↑  2005/06 UEFA Cup
9. ↑  History. FC Baku.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 აგვისტო 2013. ციტირების თარიღი: 18 ოქტომბერი 2019.
**ალექსანდრე ნეველის ტაძარი** (რუს. Александро-Невский Собор; აზერ. *Aleksandr Nevski Başkilsəsi*) — 1898 წელს აგებული, ბაქოს უდიდესი მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელიც საბჭოთა კავშირის მმართველთა მითითებით 1936 წელს დაანგრიეს.

საკათედრო ტაძარი გერმანელი არქიტექტორის რობერტ მარფელდის პროექტითა და ალექსანდრე III-ისა და ნიკოლოზ ცესარევიჩის პატრონაჟით აშენდა. სამუშაოებს მარფელდის თანაშემწე იოსებ გოსლავსკი ხელმძღვანებლობდა. მონასტერი გარეგნულად მოსკოვის ვასილი ნეტარის ტაძარს, ხოლო შიდა მხრიდან მოსკოვის მაცხოვრის ტაძარს ჰგავდა. ალექსანდრე ნეველის ტაძარი ბაქოს მართლმადიდებლური სასულიერო ცხოვრების ცენტრი იყო.

ისტორია
-------

1882 წლის 9 ნოემბერს ბაქოს საქალაქო საბჭოს სხდომაზე დასმული იქნა საკითხი მუსლიმური სასაფლაოს ბაქოში გადატანის შესახებ ამ ადგილზე მართმადიდებლური ტაძრის ასაშენებლად. მოცემული გადაწყვეტილება გაეგზავნათ სახელმოხვეჭილ მუსულმანებს, რასთან დაკავშირებითაც საბჭოს მიერ მიღებული იქნა მუსლიმური სასაფლაოს შემოღობვისა და ტაძრისათვის უფრო შესაფერისი ადგილის მოძიების დადგენილება. მიუხედავად ამისა, ტაძრის მშენებლობა მაინც ძველი მუსლიმური სასაფლაოს ადგილზე დაიწყო. თუმცა, 1888 წელს საძირკველისათვის საჭირო ორმოს ამოთხრისას აღმოჩენილი იქნა ძველი საფლავები ქვის ყუთების სახით, რომლებიც განლაგებულნი იყვნენ რამდენიმე რიგად, ერთიმეორეზე დალაგებული. 1883 წლის 8 ოქტომბერს ბაქოში იმპერატორ ალექსანდრე III-ისა და უფლისწული ნიკოლოზის თანდასწრებით შედგა ბაქოს ტაძრის საფუძვლის ჩაყრის სადღესასწაულო ცერემონია. შემდეგ ტაძარს ალექსანდრე ნეველის სახელი ეწოდა. ტაძრის მომავალი სახის ნიმუშის ფუნქცია ახალი ათონის მონასტერმა შეასრულა, რომლის ავტორიც აკადემიკოსი რობერტ მარფელდი იყო. რუსეთის იმპერიის იმპერატორის ალექსანდრე III-ის მიერ სწორედ მარფელდი იქნა დანიშნული მომავალი მონასტრის მთავარ არქიტექტორად. სამუშაოების წარმოება კი დაევალა იოსეფ გოსლავსკის.

XIX საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში იმპერატორმა გამოუშვა ასიგნაცია ტაძრის მოსაწყობად. თუმცა მშენებლობას სახსრები არ ყოფნიდა ასეთი დიდებული ტაძრის ასაშენებლად, ამიტომ არასაკმარი 200 ათასი ოქროს მანეთი იქნა შეგროვილი ბაქოს მოქალაქეთა მიერ. 100 ათას მანეთამდე კი მუსლიმებმა შესწირეს.

კომუნისტებმა ტაძარი 1936 წელს, საბჭოთა ხელისუფლების ბრძანებით დაანგრიეს. დღეს მის ადგილას აზერბაიჯანელი მომღერლის, ბულ-ბულის სახელობის მუსიკალური სკოლა და ბაქოს 189-ე და 190-ე სკოლები მდებარეობს.

ლიტერატურა
----------

* *Заплетин Г. Ширин-заде Г.* Русские в истории Азербайджана. — Б.: Ганун, 2008. — 366 c.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბაქოს ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი"** ვიკისაწყობში.

* ბაქოს ალექსანდრე ნეველის საკათედრო ტაძარი

სქოლიო
------

1. 1 2  Заплетин, Ширин-заде, 2008, стр. 192
2. 1 2  Заплетин, Ширин-заде, 2008, стр. 191
3. ↑  Оджагова К. Городское самоуправление Баку в конце XIX--начале ХХ вв. — Б.: Нурлан, 2003. — С. 36. — 133 с.
4. ↑  Ашурбейли С. Б. Очерк истории средневекового Баку, VIII -начало XIX вв.. — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1964. — С. 27. — 333 с.
**აქელოოსი** (ბერძნ. Αχελώος) — მდინარე დასავლეთ საბერძნეთში. გაედინება საბერძნეთის ოთხი პერიფერიის გასწვრივ : თესალია, ეპირი, ცენტრალური საბერძნეთი და დასავლეთ საბერძნეთი. 
სათავე აქვს პინდის მთებში, მთა ლაკმოსის კალთებზე, ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. 

სიგრძე 217 კმ, აუზის ფართობი 6 329 კმ². ამრიგად წარმოადგენს საბერძნეთის ერთ-ერთ უდიდეს მდინარეს. 
ზემო წელში იერთებს მდინარე ასპროპოტამოსს (თეთრი მდინარე), შემდეგ ქმნის ბუნებრივ საზღვარს საბერძნეთის ნომებს შორის. 
შუა დინებაში იერთებს მდინარე აგრაფიოტისს, მეგდოვას. 

პინაიტოლიკოს მთებში აშენებულია კაშხალი, სადაც შეიქმნა წყალსაცავი, რომელიც გაფართოვდა 10-15 კმ-მდე. 
მდინარეზე აშენებულია 2 კილომეტრიანი სიგრძის ხიდი. 

შესართავში მდინარე აქელოოსი იყოფა რამდენიმე ტოტად, რომლებიც თავის მხრივ, შეერთვიან აიტოლიკოსა და მესოლონგიონის ლაგუნებს.

გალერეა
-------

* 
* 
*

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საბერძნეთის მდინარეების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური)
* Ancient Greece Iconography at Beazley Archive (Oxford University) (ინგლისური)
* დაარქივებული 2007-01-21 საიტზე Wayback Machine.  - Columbia Encyclopedia (ინგლისური)
* 2009-10-24) (ინგლისური)
* დაარქივებული 2006-03-24 საიტზე Wayback Machine.  (Archived 2009-10-31) - MSN Encarta (ინგლისური)
* დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**აქატი** (სიცილიის მდინარე achates — ახლანდ. დირილოს მიხედვით) — მინერალი, ქიმიური შედგენილობა {\displaystyle {\ce {SiO2}}}, კვარცის ფარულკრისტალური სახესხვაობა, წვრილზოლებრივი ტექსტურის მქონე ჭრელი ქალცედონი. ფართოდ არის გავრცელებული მეტამორფულ ქანებში. ახასიათებს ვიწრო (10 მკმ-მდე) სხვადასხვა ფერის ზოლების მრავალჯერადი გადაშრევება, რომელიც მას ზოლებრივ ტექსტურას ანიჭებს. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 6,5–7. შეფერვის მიხედვით განირჩევა: აქატურონიქსი (თეთრი და შავი ზოლების მორიგეობა), სარდონიქსი (თეთრისა და მურა წითლის), კარნეოლონიქსი (თეთრისა და წითლის), სარდიონი (წითლისა და ნარინჯისფრის), აქატები (მოცისფრო ნაცრისფრისა და თეთრის). ქიმიური და თერმული დამუშავების შედეგად შესაძლებელია ზოლების ხელოვნურად შეფერვა. აქატი ნახევრად ძვირფასი ქვაა, გამოიყენება სანახელავო საქმეში. წარმოიქმნება ეფუზიური ქანების სიცარიელეებში წყალხსნარებიდან გამოლექვით. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს გადალექილ, ბუნებრივ-გამდიდრებულ საბადოებს, რომლებიც ამოფრქვეული დედაქანების გამოფიტვის შედეგად ყალიბდება. აქატის ძირითადი მომპოვებლებია ბრაზილია და ურუგვაი, ცნობილი საბადოებია ინდოეთში, მადაგასკარზე, აშშ-ში, საქართველოში (ახალციხის მუნიციპალიტეტი), აზერბაიჯანსა და სომხეთში.

სქოლიო
------

1. ↑  Donald W. Hyndman, David D. Alt (2002). *Roadside Geology of Oregon*, 18th, Missoula, Montana:  Mountain Press Publishing Company,   გვ. 286. ISBN 978-0-87842-063-6.
2. 1 2   ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 36.
3. ↑  *Пекова Н. А.* АГАТ // Большая российская энциклопедия. т. 1. — М. 2005. — стр. 178.
**საფეხბურთო კლუბი „ბარნლი"** (ინგლ. Burnley Football Club) — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი. დაარსდა 1882 წელს. ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგაში, რომელშიც აღზევდა 2016 წელს, ინგლისის დონით მეორე ჩემპიონატში დაიკავა 1-ლი ადგილი. მაისურის ძირითადი ფერის გამო კლუბის ზედმეტსახელია „კლარეტები". საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ ტერფ მურზე. 1888 წელს, „ბარნლი" იყო ინგლისის საფეხბურთო ჩემპიონატის დამაარსებელ კლუბებს შორის. 

1920-21 და 1959-60 წლების სეზონებში გახდა ინგლისის პირველი დივიზიონის ჩემპიონი, რომელიც იმ დროისთვის დონით მეორე ჩემპიონატი იყო. 1914 წელს გახდა ინგლისის ასოციაციის თასის მფლობელი. 2-ჯერ გახდა ინგლისის სუპერთასის გამარჯვებული, 1960 და 1973 წლებში. 1961 წელს „ბარნლიმ" შეძლო ევროპის თასის 1/4 ფინალშ გასვლა. „ბარნლი" შედის იმ ოთხ კლუბს შორის, რომელსაც მოგებული აქვს ინგლისის ოთხივე დონის ჩემპიონატი („ვულვერჰემპტონ უონდერერსი", „შეფილდ იუნაიტედი", „პრესტონ ნორთ ენდი").

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ბარნლი (საფეხბურთო კლუბი)Twitter-ზე
* კლუბის პროფილი Soccerway-ზე
* კლუბის პროფილი Transfermarket-ზე

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ინგლისის პრემიერლიგა · 2022/2023 |
| --- |
|  |
| 
* „არსენალი"
* „ასტონ ვილა"
* „ბორნმუთი"
* „ბრენტფორდი"
* „ბრაიტონ ენდ ჰოუვ ალბიონი"
* „ევერტონი"
* „ფულემი"
* „ვესტ ჰემ იუნაიტედი"
* „კრისტალ პალასი"
* „ლესტერ სიტი"
* „ლიდზ იუნაიტედი"
* „ლივერპული"
* „მანჩესტერ იუნაიტედი"
* „მანჩესტერ სიტი"
* „ნიუკასლ იუნაიტედი"
* „ნოტინგემ ფორესტი"
* „საუთჰემპტონი"
* „ვულვერჰემპტონი"
* „კარდიფ სიტი"
* „ტოტენჰემ ჰოტსპური"
* „ჩელსი"
 |

 |
**აქინ იოზთურქი** (თურქ. Akın Öztürk; დ. 21 თებერვალი 1952, გუმუშჰანე, თურქეთი) — თურქეთის საჰაერო ძალების ყოფილი გენერალი, რომელიც თურქეთის საჰაერო ძალების 30-ე მეთაური იყო, 2015 წლის 4 აგვისტომდე. სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის შემდეგ, ის მაინც აგრძელებდა თავის მოვალეობის შესრულებას, როგორც უზენაესი სამხედრო საბჭოს წევრი.

იოზთურქი დააკავეს 2016 წლის 16 ივლისს, სახელმწიფო გადატრიალების დროს წამყვანი როლის თამაშის ბრალდებით. მას ჩამოართვეს ყველა მისი სამხედრო წოდება და ბრალი დასდეს საზოგადოებრივი წესრიგის, ტერორიზმის, შეთქმულების და ღალატის გამო. იოზთურქმა უარყო ყველა ბრალდება.

2016 წლის გადატრიალების მცდელობა
--------------------------------

აქინ იოზთურქი იმ 2 839 სამხედრო პირებს შორისაა, რომლების 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით დააკავეს 2016 წლის 16 ივლისს. გაზეთ *Hürriyet*-ის ცნობით, მას ბრალად ედება გადატრიალების მცდელობის ლიდერობა.

ჯილდოები
--------

გენერალ იოზთურქს მიენიჭა ნატოს მედალი, თურქეთის შეიარაღებული ძალების პატივცემული სამსახურის მედალი, თურქეთის შეიარაღებული ძალების ღირსების მედალი და პაკისტანის "Nishan-e Imtiaz"-ის მედალი.

სქოლიო
------

1. ↑  Who is Akin Öztürk?
2. ↑  Who is General Akin Ozturk? Former air force commander reportedly behind Turkey coup attempt
3. ↑  Suspected Turkey Coup Leader Served as Military Attaché to Israel
4. ↑  At least 1,563 pro-coup military personnel detained across Turkey
5. ↑  |title=Turkey: Mass arrests after coup bid quashed, says PM
**გროდნოს ახალი ციხესიმაგრე** — ახალი სამეფო სასახლე, აშენებული გროდნოში, ძველი სასახლის (ძველი ციხესიმაგრე) მოპირდაპირედ, 1734-1751 წლების განმავლობაში, პოლონეთის და ლიტვის დიდი მთავრის აუგუსტოს III მეფობის დროს, აშენდა როგორც პოლონეთის მეფეთა და ლიტვის დიდი მთავრების საზაფხულო რეზიდენცია. შექმნილია კარლ ფრიდრიხ პეპელმანის მიერ. ციხესიმაგრეზე მუშაობდნენ ასევე ჯოჰან ფრიედრიჩჰ კნებელი, ჯოაჩიმ დანიელ ჯაუჩი და 1789 წლამდე ჯუზეპე დე საკო. აქ ტარდებოდა რეჩ პოსპოლიტას გენერალური სეიმები.

ამ შენობაში, 1793 წელს უკანასკნელად ჩატარდა რეჩ პოსპოლიტას საერთო სეიმი, სადაც ხელი მოეწერა შეთანხმებას რეჩ პოსპოლიტას დაყოფაზე რუსეთისა და პრუსიას შორის, სადაც 1795 წელს პოლონეთის მეფე და ლიტვის დიდი მთავარი სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ ხელი მოაწერა გადადგომის აქტს. მეფე 1797 წლამდე ცხოვრობდა აქ.

სასახლის ერთ ნაწილში განლაგებული იყო სამეფო ბინები, ხოლო მეორე ნაწილი განკუთვნილი იყო სეიმისთვის. სეიმის საჭიროებებისთვის სასახლის ეზოში 1726 წელს აშენდა სპეციალური შენობა. 1750 წლის შემდეგ აშენდა სამლოცველო დაფარული გუმბათით, ასევე ნაწილობრივ შემორჩენილია შესასვლელი კარიბჭე. რეჩ პოსპოლიტას დაყოფის შემდეგ რუსეთის ხელისუფლებამ სასახლეში მოაწყო საავადმყოფო და ყაზარმები.

1944 წლის ივლისში სამხედრო მოქმედებების შედეგად შენობა დაიწვა. აღადგინეს 1952 წელს საბჭოთა ნეოკლასიციზმის სტილში. მასში განთავსებული იყო სკკპ-ს რეგიონული კომიტეტი. ამჟამად, აქ განთავსებულია გროდნოს ისტორიული და არქეოლოგიური მუზეუმის გამოფენის ნაწილი. 1994 წელს, ციხესიმგრის კედელზე განთავსდა მემორიალური დაფა 1794 წელს ტადეუშ კოსციუშკოს ხელმძღვანელობით მომხდარ ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების პატივსაცემად.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***გროდნოს ახალი ციხესიმაგრე***

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გროდნოს ძველი ციხესიმაგრე

ლიტერატურა
----------

* Walter Hentschel: Die sächsische Baukunst des 18. Jahrhunderts in Polen, Berlin (Ost) 1967, Bd. 1, S. 189 f. S. 285—297, Abb. 58; Bd. 2, Abb. 217-220b, 369—399.
* Walter May: Das sächsische Bauwesen unter August II. und August III. von Polen, in: Polen und Sachsen — zwischen Nähe und Distanz, Dresden 1997 (Dresdner Hefte; 50), S. 17 — 26.
**აჰმედ-ფაშა**, *ჯაყელი* (გ. 1758) — ახალციხის ფაშა 1745-1758 წლებში, ისაყ I-ის ძე. აჰმედ-ფაშა სამთუღიანი ფაშა იყო და სულთნის ვეზირად ითვლებოდა. განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ახალციხის საფაშოში მაჰმადიანობის შემდგომ გავრცელებასა და მუსლიმანთა საკულტო ნაგებობების მშენებლობას. მისი განკარგულებით ააგეს ახალციხეში აჰმედის სახელობის დიდი მეჩეთი, რომელთანაც დააარსეს სასულიერო სასწავლებელი და ბიბლიოთეკა. მის დროს განსაკუთრებით გაუარესდა საქართველოს მდგომარეობა. ახალციხის ფაშა თვითონ აწესებდა იმერეთის სამეფოდან თურქებისათვის მისაყიდ ტყვეთა რაოდენობას. როდესაც იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა თურქებს ხარკი შეუწყვიტა, სულთან მუსტაფა III-ის დავალებით აჰმედ-ფაშა დაუკავშირდა არზრუმისა და ყარსის ფაშებს, დაღესტნელ ფეოდალებს და 1757 წლის 40-ათასიანი ლაშქარი გაგზავნა იმერეთში. სოლომონმა ხრესილის ველზე სასტიკად დაამარცხა ოსმალეთის ჯარი. ამ მარცხის გამო სულთანმა მუსტაფა III-მ აჰმედ-ფაშა თანამდებობიდან გადააყენა და ციხეში ჩასვა. აჰმედ-ფაშა ციხიდან გაიპარა, მაგრამ მალე ხელახლა დაატყვევეს და სულთნის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ახალციხის ფაშების სია

ლიტერატურა
----------

* ლომსაძე შ. ახალციხის მხარის ისტორიიდან, კრ.: საქართველოს სოციალ-ეკონომიური განვითარების ისტორიიდან (XIX ს.), თბ. 1973;
* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 114.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ახალციხის ფაშები |
| --- |
|  |
| ახალციხის ფაშები | 
* ბექა III
* იუსუფ I
* როსტომ-ფაშა
* ასლან I
* იუსუფ II
* სალიმ-ფაშა
* ისაყ I
* ასლან II
* ისაყ I
* იუსუფ III
* ისაყ I
* აჰმედ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* იბრაჰიმ-ფაშა
* ჰასან-ფაშა
* სულეიმან-ფაშა
* ნომან ებრაელი
* სულეიმან-ფაშა
* ისაყ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* იუსუფ-ფაშა
* საბუთ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* რაჯაბ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* შერიფ-ფაშა
* სელიმ-ფაშა
* მამედ რეშიდ ბეგი
* ლუთფი
* ჰაფიზ ალი ფაშა
* შაჰან ალი ფაშა ბანდარლი
* იჩელო აჰმად ფაშა
* სალეჰ-ფაშა
* ოსმან-ფაშა
* რეჯებ-ფაშა
* ისმაილ-ფაშა
* აჰმედ-ფაშა
 |

 |
**გრამფირფიტა** (ხშირად ითქმის უბრალოდ „ფირფიტა", „ვინილი") — ხმოვანი ინფორმაციის ანალოგური მატარებელი, დისკი, რომლის ერთ ან ორივე მხარეზე ამა თუ იმ მეთოდით იტვიფრება ჩაღრმავება, რომლის ფორმა (სიღრმე და სიგანე) ხმოვანი ტალღით არის მოდულირებული. ასეთი ჩანაწერიდან ხმის ამოღება ხდება სპეციალური ტექნიკით — გრამოფონით, პატეფონით ან შემდგომი თაობის, ფირფიტების დამკვრელით. მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი „გრამფირფიტა" არის „გრამოფონის ფირფიტის" შემოკლება, გრამოფონებს ფართოდ აღარ იყენებენ.

პირველ გრამფირფიტად ითვლება ცვილის ფონოლილვაკი — ედისონის ფონოგრაფის ბგერათმატარებელი, რომელზეც 1877 წლის დეკემბერში ჩაიწერა მსოფლიოში პირველი ფონოგრამა. ბგერის მექანიკური ჩაწერისა და აღწარმოების პრინციპის პრიორიტეტი ეკუთვნის ფრანგ პოეტსა და გამომგონებელს შარლ კროს (ფრანგ. Charles Cros), რომელმაც 1877 წლის 3 აპრილს საფრანგეთის აკადემიას წარუდგინა თავისი ნაშრომი „სმენით აღსაქმელი მოვლენების ჩაწერისა და აღწარმოების პროცესი". 

გრამფირფიტების შექმნის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან თარიღად ითვლება 1888 წელი, როდესაც გერმანიაში, კერძოდ, ჰანოვერში დაბადებული ამერიკელი ინჟინერი ემილ ბერლინერი (ინგლ. Emile Berliner) ბგერათმატარებელად ცვილის თხელი აფსკით დაფარული თუთიის დისკოს, ხოლო ამ დისკოდან ბგერის გადმოსაცემად — გრამოფონის გამოყენების წინადადებით გამოდის. 

ამის შემდეგ, გრამფირფიტების მასობრივი წარმოების მიზნით, ტექნიკურად შესაძლებელი ხდება ბერლინერის დისკოდან ლითონის მატრიცის გადაღების პროცესის ათვისება და მისი დანერგვა. XIX საუკუნის ბოლოს ამერიკის შეერთებული შტატების, კერძოდ ნიუ-ჯერსის შტატის ქალაქ კემპდენში (ინგლ. Camden, New Jersey) იხსნება მსოფლიოში პირველი გრამფირფიტების ფაბრიკა. აღნიშნული ფაბრიკის ბაზაზე 1901 წლის ოქტომბერში საფუძველი ეყრება PCA Victor-ის სახელით ცნობილ გრამფირფიტების უდიდეს კონცერნს, რომლის დამფუძნებელია ამერიკელი ინჟინერი და მეწარმე ელდრიჯ ჯონსონი (ინგლ. Eldridge R. Johnson). XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში ამერიკის შეერთებულ შტატებში, დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთსა და იტალიაში იქმნება გრამფირფიტების, გრამოფონებისა და პატეფონების წარმოების კომპანიები და ფირმები.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 251.
* ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი, ერთტომეული, გვ. 446, თბ. 1986 წელი.
* Powell, James R. (2001). *Broadcast Transcription Discs*. Portage, MI:  Gramophone Adventures. ISBN 0-9634921-4-4. [*მკვდარი ბმული*]
* Powell, James R. (1992). *The audiophile's technical guide to 78 rpm, transcription, and microgroove recordings*. Portage, MI:  Gramophone Adventures. ISBN 0-9634921-2-8.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„გრამფირფიტა"** ვიკისაწყობში.
* ვინილის ისტორია დაარქივებული 2012-03-17 საიტზე Wayback Machine.
* როგორ მზადდება გრამფირფიტა
* რუსული რევოლუციამდელი გრამფირფიტების დისკოგრაფია

სქოლიო
------

1. ↑  Robert Wallace (17 ნოემბერი, 1952). First It Said 'Mary' · Life (magazine). Time Inc: გვ. 87–102. *Google Books*. წაკითხვის თარიღი: 10 მაისი, 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ნოტები | *ეს სტატია მუსიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**რებეკა ქუინი** (ინგლ. *Rebecca Quin*; დ. 30 იანვარი, 1987) — ირლანდიელი პროფესიონალური რესლერი, უფრო მეტად ცნობილი სასცენო სახელით - **ბეკი ლინჩი**.

ადრინდელი კარიერა
-----------------

რებეკამ რესლინგის შესწავლა დაიწყო 2002 წლის ივნისში ფერგალ დევიტის ხელმძღვანელობით და უკვე ხუთი თვის შემდეგ მისი პროფესიონალური დებიუტი შედგა. კარიერის დასაწყისში იგი გამოდიოდა ირლანდიურ პრომოუშენებში თავის ძმასთან ერთად, თუმცა მალევე დაიწყო ბრძოლები დანარჩენ ევროპაშიც. 2006 წელს, ერთ-ერთი მატჩის დროს, მან მიიღო თავის ქალის მერვე ნერვის სერიოზული დაზიანება, რომელიც მის შემდგომ კარიერას დიდ საფრთხეს უქმნიდა. თავდაპირველად, ექიმის პროგნოზების მიხედვით, იგი უნდა დაბრუნებულიყო რინგზე 2008 წელს, მაგრამ რებეკამ ამაზე უარი განაცხადა. 2011 წელს იგი დაბრუნდა ქალთა პრომოუშენ Shimmer-ში მენეჯერის რანგში, ხოლო 2013 წლის 8 აპრილს მან ხელი მოაწერა კონტრაქტს WWE-სთან

NXT (2013-2015)
---------------

8 აპრილს WWE-ს ოფიციალურ ვებ-გვერდზე დაიწერა ინფორმაცია იმაზე, რომ რებეკა ქუინმა ხელი მოაწერა კონტრაქტს და იმ დღიდან იგი ბეკი ლინჩის სახელით გამოვიდოდა რინგზე. 26 ივნისს NXT-ს სატელევიზიო შოუზე შედგა მისი დებიუტი, სადაც მან სამმერ რეი დაამარცხა. 3 ივლის ბეკი ლინჩი და ბეილი დამარცხდნენ გუნდ BFF-სთან (შარლოტა და საშა ბენკსი).

„ქალთა რევოლუცია"
-----------------

12 ივლისს შედგა ბეკი ლინჩის, შარლოტას და საშა ბენკსის დებიუტი ძირითად როსტერში შოუ Monday Night RAW-ზე. ძირითადი დაპირისპირება კი მიდიოდა გუნდ PCB-ს (პეიჯი, შარლოტა და ბეკი ლინჩი), Bella Squad-ს (ნიკი ბელა, ბრი ბელა და ალიშა ფოქსი) და საშა ბენკსის, ნაომისა და ტამინას ალიანსს შორის.
მას შემდეგ რაც შარლოტამ მოიპოვა ქალთა ჩემპიონობა, გუნდი PCB დაიშალა. ამის შემდეგ ბეკიმ რამდენიმეჯერ სცადა შარლოტასთვის ტიტულის წართმევა, მაგრამ უშედეგოდ.

ქალთა ჩემპიონი
--------------

2016 წლის დრაფტის შემდეგ, აგვისტოში ბეკი გადავიდა ბრენდ Smackdown!live-ზე და არც თუ ისე დიდი ხნის შემდეგ იგი გახდა Smackdown-ის პირველი ქალთა ჩემპიონი PPV Backlash-ზე 11 სექტემბერს.

PPV TLC 2016-ზე ბეკი დამარცხდა სატიტულო მატჩში ალექსა ბლისის წინააღმდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბეკი ლინჩი***

* ბეკი ლინჩი WWE.com-ზე
* ბეკი ლინჩიTwitter-ზე
* 

* რებეკა ქუინი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ბეკი ლინჩის პროფილი Cagematch.net, Wrestlingdata.com-სა და Internet Wrestling Database-ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Sheehy, Clodagh. "Wrestler Rebecca ready to take on the world". Herald.ie. ციტირების თარიღი: 9 აპრილი, 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Online World of Wrestling profile. Online World of Wrestling.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-12-08. ციტირების თარიღი: 25 დეკემბერი, 2009.
3. 1 2  Mata, Shiai.  (2005)Rebecca Knox Q & A; Hibernian Battler Crosses the Atlantic. Lady Sports. ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2010.
4. 1 2 3  Shimmer Roster. Shimmer Women Athletes.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-08-14. ციტირების თარიღი: 11 ნოემბერი, 2009.
5. ↑  "Rebecca Knox". ChickFight..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-29. ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2010..
6. ↑  Rebecca Knox. ChickFight.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-09-29. ციტირების თარიღი: 6 სექტემბერი, 2010.
7. 1 2  Rebecca Knox. Slammin Ladies.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 August 2010. ციტირების თარიღი: 6 September 2010.
**დარფურის სასულთნო** — ნილოსის ხეობაში კოლონიალიზმამდე არსებული სახეელმწიფო, დღევანდელი სუდანის ტერიტორიაზე. ის დამოუკიდებლობას 1603–1874/1898–1916 წლებში ინარჩუნებდა.

წყაროების მიხედვით XIV საუკუნეში მიგრირებული დაჟუები და ტუნჯურები იყო პირველი ძალა, რომლებმაც ნაყოფიერი მარას მთიანეთის მიდამოებში ორგანიზებული სახელმწიფო შექმნეს. სასულთნოს გამორჩეული მმართველი იყო დალი, რომელიც დედის მხრიდან ეკუთვნოდა ფურების ტომს. მან სამეფო დაყო პროვინციებად და შემოიღო ყურანზე დამყარებული სამართალი. მისი შვილიშვილი სულეიმანი (ფურები მოიხსენიებენ ეპიტეთიტ სოლონი, რაც არაბს ან წითელს ნიშნავს), იყო გამორჩეული მერძოლი. სულეიმან სოლონი მიიჩნევა კირას დინასტიის და დარფურის სასულთნოს დამაარსებლად.

პირველ მსოფლიო ომში დარფურის სასულთნოს ოსმალეთისთვის დახმარების გამო, 1916 წელს ბრიტანელები შეიჭრნენ დარფურში და ბრძოლაში მოკლეს მისი ბოლო სულთანი ალი დინარი. შედეგად დარფური მოექცა ანგლო–ეგვიპტური სუდანის შემადგენლობაში.

ლიტერატურა
----------

* R. S. O'Fahey: *The Darfur Sultanate: A History.* Columbia University Press, New York 2008

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Darfur Sultanate – 1596–1916.* Global Security.org
ურთიერთქმედების მაგალითი
**გრავიტონი** კვანტური გრავიტაციის თეორიაში — ჰიპოტეტური, მასის არმქონე ელემენტარული ნაწილაკი, გრავიტაციული ზემოქმედების გადამტანი და გრავიტაციული ველის კვანტი. აღინიშნება სიმბოლო G-თი[1] მას არ გააჩნია ელექტრული და სხვა სახის მუხტი (თუმცა გააჩნია ენერგია და ამიტომ მონაწილეობს გრავიტაციულ ურთიერთქმედებაში). უნდა გააჩნდეს სპინი 2 და პოლარიზაციის ორი შესაძლო მიმართულება. სავარაუდოდ, ყოველთვის მოძრაობს სინათლის სიჩქარით.

არ არსებობს გრავიტონების სრული კვანტური თეორია, ფარდობითობის ზოგად თეორიაში რენორმალიზაციის გადაუწყვეტი მათემატიკური პრობლემის გამო. სიმების თეორიაში, რომელიც ითვლება კვანტური გრავიტაციის თანმიმდევრულ თეორიად, გრავიტონი არის ფუნდამენტური სიმის მასის არმქონე მდგომარეობა.

ტერმინი „გრავიტონი" შემოტანილ იქნა 1934 წელს საბჭოთა ფიზიკოსების დ.ბლოხინცევის და ფ.გალპერინის მიერ.[2]

სქოლიო
------

1. ↑  G გამოიყენება, რადგან სიმბოლო g-თი აღინიშნება ნაწილაკი გლუონი.
2. ↑  Blokhintsev, D. I.; Gal'perin, F. M. (1934). "Гипотеза нейтрино и закон сохранения энергии" [Neutrino hypothesis and conservation of energy]. Pod Znamenem Marxisma (in Russian). 6: 147–157. ISBN 9785040089567
**გრაკალა** (ლათ. Spiraea) — ვარდისებრთა ოჯახის მცენარეთა გვარი. ჩვეულებრივ 1-1,5 მ სიმაღლის ბუჩქია. აქვს მორიგეობით განლაგებული დაკბილული ფოთლები, ქოლგისებრ ან ფარისებრ ყვავილედებში თავმოყრილი თეთრი ან ვარდისფერი ორ- ან ცალსქესიანი ყვავილები. ნაყოფი მრავალფოთლურაა. ცნობილი 100-მდე სახეობა. ხარობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. 

საქართველოში და მთელს კავკასიაში ველურად იზრდება 2 სახეობა — ჩვეულებრივი ანუ კრაზანაფოთოლა გრაკლა (ლათ. Spiraea hypericifolia) და ხერხკბილა გრაკლა (ლათ. Spiraea crenata). პირველი გავრცელებულია ნახევარუდაბნოს, ველისა და ტყის სარტყელში, ზოგან კი მაღალმთის ზონაშიც, სადაც გვხვდება მისი სუბალპური სახესხვაობა (var. subalpina). მეორე უფრო ქსეროფილურია და უმთავრესად სამხრეთ მთიანეთის მთის შუა სარტყლამდე იზრდება, ქმნიან ბუჩქნარებს - გრაკლიანებს. 

ტიპოლოგიურად საქართველოს გრაკლიანები უმეტესად მარცვლიან-ნაირბალახიანი ფიტოცენოზებია, მათი უკიდურესად ქსეროფილური ვარიანტები კი - მარცვლოვნიანი. ჩვენში გრაკლიანები ჩვეულებრივ გაჩეხილი ტყის ადგილას იზრდება და მეორეულ გრაკლიანებს წარმოადგენს. ბუნებრივ გრაკლიანებს გრუნტ-ნიადაგცვითი მნიშვნელობა აქვს. საქართველოში მოშენებულია გრაკლას 30-მდე უცხო სახეობა. მათგან უფრო ხშირია აღმოსავლეთ აზიური ტუნბერგის გრაკლა (ლათ. Spiraea thunbergii), იაპონური გრაკლა (ლათ. Spiraea japonica), ჰენრის გრაკლა (ლათ. Spiraea henryi), კანტონური გრაკლა (ლათ. Spiraea cantoniensis), ჩრდილოეთ ამერიკულ-ევრაზიული ტირიფფოთოლა გრაკლა (ლათ. Spiraea salicifolia) და სხვა. გრაკლას ხანგრძლივი და უხვი ყვავილობის გამო ფართოდ იყენებენ დეკორატიული მებაღეობაში. რგავებ ცოცხალ ღობეებად და ბორდიურებად. ამრავლებენ თესლით, მწვანე და გამერქნებული კალმით, ფესვის ამონაყარით, გადაწვენით და ბუჩქის დაყოფით. მნიშვნელოვანი თაფლოვანი მცენარეა. გრაკლის ღეროებისაგან ძველად ისრის ტარებს თლიდნენ.

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 249.
**გუთანი** — მიწათმოქმედების იარაღი.

სულხან-საბა ორბელიანი განმარტავს შემდეგნაირად:


|  |  |
| --- | --- |
|  | „გუთანი სომხურია, ქართულად **ერქვანი** ეწოდების. უკეთუ უმცირე მისსა ჴარნი ებნეს და ერქვანსა არცა საკვეთელი ჰქონდეს და არცა ფიცარი ფრთად, მას **ჯილღა** ეწოდების და ყევარის ჴარისა საჴვნელსა — **არონა** და უღლეულის ჴარისასა — **ოქონა**[1]." |
|  |  |

ქართული გუთანი
--------------

ქართული გუთანი მძიმეა, კვალიც დიდი და ღრმა აქვს და ხარებს მძიმედ აზიდებს.

ფშაური გუთანი
-------------

ფშაური გუთანი
ფშავში მიწის დამუშავებას მარტის გასვლისას იწყებენ. მიწას ხნავენ ხის გუთნით, რომელშიც შებმულია ერთი უღელი ხარი. გუთანს წინ უძღვის მეხრე, გუთანს მართავს გუთნისდედა.

ხევსურული სახვნიელი
-------------------

ხევსურული სახვნიელი
ხევსურები მიწას ხნავენ უბრალო ხის საჴვნიელით, რომელშიც შებმულია ერთი უღელი ხარი. საჴვნიელს აქვს საჴნისაკვეთელი და ხნავს არაუღრმეს 10 სმ-სა. საჴვნიელს ხევსური ოსტატები ამზადებენ.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* აჩაჩა

ლიტერატურა
----------

* ს. მაკალათია, „ხევსურეთი", თბ. 1984, გვ. 58
* ს. მაკალათია, „ფშავი", თბ. 1985, გვ. 42
* ს. მაკალათია, „მთიულეთი", თბ. 1930, გვ. 43

სქოლიო
------

1. ↑  სულხან-საბა ორბელიანი, „ლექსიკონი ქართული", ტ. 1, თბ. 1991, გვ. 175
**ბეკო (BEKO)** — მსოფლიოში ცნობილი სავაჭრო ნიშანი, რომლითაც თურქული კომპანია არჩელიკი (Arcelic), 1955 წელიდან უშვებს საყოფაცხოვრებო ტექნიკას.

ისტორია
-------

ძველი ლოგო
არჩელიკი შეიქმნა 1955 წელს და შედის ჯგუფის Koc Holding-ის შემადგენლობაში. მისი დამფუძნებელი იყო თურქი ინჟინერი ბეჰბი კოჩი.

ბიზნესი კოჩმა დაიწყო სამშენებლო მასალების ვჭრობით. 20 წლის განმავლობაში იგი მუშაობდა კომპანიაში Koczade Ahmet Vehbi Trading Company, რომელიც დაკავებული იყო სამშენებლო მასალებით ვაჭრობით.

ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა ბიზნესის სხვა მიმართულებით მუშაობა და საკუთარი კომპანიის გახსნა. 1944 წელს გახნა თურქეთში პირველი ავტომობილებით ვაჭრობის კომპანია არჩელიკი. 10 წლის შემდეგ კი კომპანია ბეჟერანოსთან ერთად დაარეგისტრირა ახალი სავაჭრო მარკა - კომპნია ბეკო.

ამ ბრენდის ქვეშ ეს ორი ფირმა აპირებდა კონსერვების და ტომატის პასტების წარმოებას. სახელი ბეკო შერჩეული იქნა ორი ფირმის სახელის პირველი ასოებისგან: Bejerano და Koc. მაგრამ წარმოების გახსნას შეექმნა გარკვეული პრობლემები და წამოწყება ჩაიშალა. ბეკოს ქარხანას გადაერქვა სახელი და დაერქვა Beko Ticaret A.S.. კომპანია არჩელიკმა კი გააფორმა თანამშრომლობის ხელშეკრულება ფირმასთან General Electric და დაიწყო ელექტრო ნათურების წარმოება. ბეკო თიჯარეთის ქარხანა იყო ნათურების მწარმოებელი პირველი ქარხანა თურქეთში,

ვეჰბი კოჩი არ კმაყოფილდებოდა მიღწეულით და მუდმივად ეძებდა წარმოებისთვის ახალ მიმართულებებს. 1959 წელს პირველად გამოვიდა ბეკოს სარეცხი მანქანები. ხოლო 1960 წელს გამოვიდა ბეკოს მაცივრები და ბეკოს გაზქურები. 1977 წლისთვის უკვე მასიური წარმოებით გამოდიოდა ბეკოს საყოფაცხოვრებო ტექნიკა.

დაახლოებით ამავე პერიოდში გაიხსნა ბეკოს მაღაზია და ბეკოს სერვის ცენტრი.

არჩელიკის ხელმძღვანელები თანხმდებოდნენ იმაში, რომ თითოეული ქარხანა სპეციალიზირებული უნდა იყოს მხოლოდ ერთი სახეობის პროდუქტის გამოშვებაზე. ამიტომ 1977 წელს დაიწყო ახალი ქარხნების მშენებლობა.

გარკვეული პერიოდის შემდეგ არჩელიკმა კომპანიასთან Turk Demir Dokum ერთად შექმნა კიდევ ერთი კომპანია - Ardem, რომელიც სპეცალიზირდებოდა გამთბობლების და სამზარეულოს ქურების წარმოებაზე. 1979 წელს კი დაიწყო ბეკოს მტვერსასრუტების წარმოება. 1996 წელს აშენდა არჩელიკის კიდევ ერთი ქარხანა , რომელიც დღესაც უშვებს ბეკოს ჭურჭლის სარეცხ მანქანებს და ბეკოს კონდიციონერებს.

1990 წელს კომპანია არჩელიკმა ბეკოს სავაჭრო ნიშნით დაიწყო თავისი პროდუქციის გატანა ევროპის ბზარზე,

2000 წელს კომპანიაში იწყება ცვლილებები და იქმნება ერთიანი კონცერნი - Koc Holding Durable Consumer Goods Group.

მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში გაიხსნა ბეკოს მაღაზიათა ქსელი.

ფირმა არჩელიკის გარდა კორპორაციაში Koc Group შედის 157 კომპანია, რომლებშიც დასაქმებულია 62 ათასი ადამიანი. კორპორაცია მუშაობს სხვადასხვა მიმართულებით: ფინანსების, ტურიზმის, მშენებლობის და ენერგეტიკის.

დღევანდელ დღეს ბეკო წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ უმსხვილეს კომპანიას. იგი აერთიანებს 10 ქარხანას, რომლებიც უშვებენ ექვს მილიონ ელექტრო პროდუქციას წელიწადში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Beko – International
* Beko – Türkiye (თურქული)
* Beko UK
**ბეგლარ ახოსპირელი** (ნამდვილი გვარი **აღაიანი**; დ. 2 ოქტომბერი, 1880, თელავი, — გ. 26 აპრილი, 1921, თბილისი) — ქართველი პოეტი. „ქართველ გამომცემელთა ამხანაგობის" სტამბის ასოთამწყობი, ქართული რევოლუციამდელი თეატრის მუშა, სუფლიორი.

გამოცემული აქვს პატარ-პატარა წიგნები – „ლექსები" (1898), „ჩემი ნანინა", „ჩემი სიმღერა" (ორივე 1912). „ცხოვრების სიმღერები" (1915), „არტრუმის აღება" (1916), მასვე ეკუთვნის პოემები „სოლომონ გმირი" (1899), „შვილის მკვლელი" (1900), „შანტაჟისტები და გეურქაღა" (1907), ვოდევილი „ოცდაათი თუმანი" (1904), დრამატული პოემები – „მშვენება და სიყვარული" (1911). თარგმნა მაქსიმ გორკის „ფსკერზე" სათაურით „ნაძირალნი" (1907), ფრიდრიხ შილერის „ნამდვილი მეგობრები". ბეგლარ ახოსპირელის ლექსი „კ.ლს" (ესე იგი ლადო კეცხოველს, რომელთანაც ახლო ურთიერთობა უნდა ჰქონოდა), იმ დროს საცენზურო კომიტეტში უმცროს ცენზორად მომუშავე პართენ გოთუას ხელშეწყობით გამოქვეყნდა გაზეთ „ივერიაში" (10 ოქტომბერი, 1904). ნაწარმოები ცარიზმის ცენზურამ არ მოიწონა. მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ მოექცნენ ლექსის ავტორი და რეცენზენტი. ბეგლარ ახოსპირელს აეკრძალა ბეჭდვა, აკრძალეს აგრეთვე მისი ლექსები: „ბუნება ხარობს", „ტყეში", „სიმღერა–ცას ჩამოსწყდა ჩემი ბედის ვარსკვლავი", „სიმღერა — ჰყვავის ჩემი ზაფხული".

ნაწარმოებებს აქვეყნებდა „გვრიტის" ფსევდონიმით. დაკრძალულია ვერეს ძველ სასაფლაოზე. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა და გასასვლელი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* ლექსნი ბეგლარასი, გამოც. ზაქარია ფოთოლაშვილისა №1, ტფილისი, 1898. — 24 გვ.
* შვილის მკვლელი, გამოც. მ. ლეონიძისა, ტფილისი, 1900. — 15 გვ.
* ოციათასი თუმანი : ვოდევილი ერთ მოქმედებად, გამოც. ბეგ-პან-კირილიკოსი №1, ტფილისი, 1904. — 24 გვ.
* ცხოვრების სიმღერები : ლექსები, გამოც. „ველის"-სა, ტფილისი, 1915. — 62 გვ.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 305.
* *ბურთიკაშვილი ალ.*, სცენის ოსტატები, გვ. 49–53, თბ.: ხელოვნება, 1951.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბეგლარ ახოსპირელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", გვ. 26, თბ. 2008.
**ბაჰრეინის მარგალიტების ბილიკი** — 3,5 კილომეტრის სიგრძის ბილიკი, რომელიც მდებარეობს ბაჰრეინის კუნძულ მუჰარაქზე. ბაჰრეინის ისტორიის უდიდესი პერიოდი ის გამოიყენებოდა მარგალიტის გადამზიდთა მიერ ადრეულ 1930-იან წლებამდე. ეს პროცესი შეწყდა მას შემდეგ, რაც იაპონიასთან კონკურენციის გამო ბაჰრეინის მარგალიტების სავაჭრო ორგანიზაცია გაკოტრდა.

მარგალიტების მოპოვება ბაჰრეინში ძვ. წ. 2000 წლიდან წარმოებდა. მის შესახებ პირველად ასირიულ წყაროებშია მოხსენიებული. ბილიკი მოიცავდა კუნძულის 17 შენობას, მოლუსკების ზღვის პირას მდებარე სამ ადგილს, სანაპიროს ნაწილს და ბუ მაჰირის ციხესიმაგრის ბულვარს მუჰარაქის სამხრეთ ნაწილში. 2012 წლის 30 ივნისს ბილიკი შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში. ის გახდა ბაჰრეინისთვის მეორე მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი კალათ-ალ-ბაჰრეინის (**ბაჰრეინის ციხესიმაგრის**) შემდეგ.

დღეისთვის ბაჰრეინში აკრძალულია ამ მარგალიტებით ვაჭრობა, თუმცა მარგალიტის გადამზიდთა მცირე ნაწილი კვლავაც არის შემორჩენილი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Original Decision Document
* UNESCO Profile

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბაჰრეინში ბაჰრეინის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* კალათ-ალ-ბაჰრეინი
* ბაჰრეინის მარგალიტების ბილიკი
* დილმუნის ყორღანები
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბებრისციხე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ბებრისციხე** — მდებარეობს სოფელ ანანურიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ამჟამად მოქცეულია ჟინვალჰესის წყალსაცავით დატბორილ ზონაში. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლის აღწერა
-------------

ციხე შეიცავდა განცალკევებულ კლდოვან მასივზე ცალი მხრიდან მიშენებულ ორ კოშკს და კლდეზე დაშენებულ ნაგებობას. კოშკები კლდეზე აღმოსავლეთის მხრიდან იყო მიშენებული. მათგან შედარებით უკეთ იყო შემორჩენილი სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე, გეგმით ოთხკუთხა (9 X 4,5 მ) ოთხსართულიანი კოშკი, რომელიც სამი მხრიდან სწორი კედლით იყო შემოზღუდული. შესასვლელი პირველი სართულის დონეზე — ჩრდილოეთის კედელში იყო მოწყობილი. მის მოპირდაპირედ — დაბალი თაღოვანი ღიობი, რომელიც მდინარის ნაპირთან გადიოდა. სართულის აღმოსავლეთ კედელში. ერთ დონეზე, განლაგებული იყო ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით დაშორებული სამი სათოფური. სამხრეთ აღმოსავლეთ კუთხესთან კლდეში ამოკვეთილი იყო სამეურნეო დანიშნულების ღრმა ორმო. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი იყო ორი სარკმელი, ჩრდილოეთ კედელში — ერთი. მესამე სართულის აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში მოწყობილი იყო ფართო ღიობი. ჩრდილოეთ კედელი და სამხრეთ კედლის შემორჩენილი ნაწილი ყრუ იყო. კოშკის მეოთხე სართულს აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების მცირე ნაწილიღა ჰქონდა შემორჩენილი.

მეორე კოშკისგან მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი იყო შემორჩენილი. ციხის მესამე, კლდის მასივის თხემზე აგებული ნაგებობიდან მხოლოდ კედლების ფრაგმენტები იკითხებოდა.

ლიტერატურა
----------

* *თ. დვალი, ზ. კალანდაძე*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 210-211.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები |
| --- |
|  |
| დუშეთი | 
* ჭილაშვილების ციხე-დარბაზი
 |
|  |
| ანანურის თემი | 
* ანანურის ციხე
* ციხისძირის ციხე
* ავენისის კოშკი
* ბებრისციხე
 |
|  |
| ლაფანაანთკარის თემი | 
* აბანოსხევის ციხე
 |
|  |
| ჟინვალის თემი | 
* ყელის ციხე
* წმინდა გიორგის ციხე
* არანისის თეთრაანთ კოშკი
 |
|  |
| ქვეშეთის თემი | 
* ნაზღათ ციხე
 |
|  |
| შატილის თემი | 
* ქაჩუს ციხე
* შატილი
 |
|  |
| ჭართლის თემი | 
* მერეს ციხე
 |
|  |
| ხევსურეთის თემი | 
* ხარათ ციხე
* გაგათ ციხე-სახლი
* თეთრაულების კოშკი
* ქვისკარის კოშკი
 |

 |
**დეკანოზი** (გვიანლათინური decanus< decem „ათი") — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის იერარქიაში მეორე ხარისხის მღვდლის საპატიო წოდება. შეესაბამება რუსული ეკლესიის პროტოიერეის, ბერძნული ეკლესიის პროტოპრესვიტერს. დეკანოზი შეიძლება იყოს საეკლესიო ოლქის ზედამხედველი და რამდენიმე ტაძრის წინამძღვარი.

საქართველოში დეკანოზის წოდება XIX საუკუნიდან მოყოლებული ეძლევათ მხოლოდ თეთრი სამღვდელოების წარმომადგენლებს, როგორც საპატიო ტიტული დამსახურების და ერთგული მსახურებისთვის. ქართულ მონასტრებში დეკანოზი იყო მღვდლებისა და მგალობლების უფროსი; მონასტრის წინამძღვრის შემდეგ მეორე პირი, მისი თანაშემწე მღვდელმსახურებაში. დიდ ეკლესიებში დეკანოზს ზოგჯერ ცალკე სამრევლო — „სადეკანოზო" ებარა.

აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში სახელწოდება „დეკანოზი" გავრცელდა ხატის მსახურზე, რომელიც სახატო რიტუალს (დროშებისა და ხატების გამოსვენება, დალოცვა, მსხვერპლის შეწირვის წესი) ასრულებდა და ხატის ქონებას განაგებდა.

ლიტერატურა
----------

* *კობახიძე ვ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 363.


|  |  |
| --- | --- |
| რელიგიები | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საეკლესიო წოდებები |
| --- |
|  |
| 
**სასულიერო ხარისხები და შესაბამისი თანამდებობები სამოციქულო ტრადიციის ეკლესიებში** |
|  |
| ეპისკოპოსი(მღვდელმთავარი) | 
* ეპისკოპოსი
* მთავარეპისკოპოსი
* მიტროპოლიტი
* ქორეპისკოპოსი
* პატრიარქი
* კათოლიკოსი
* პაპი
* ვიკარიუსი
* ეგზარქოსი
* ტიტულარული ეპისკოპოსი
 |
|  |
| მღვდელი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* მღვდელი
* დეკანოზი
* პროტოპრესვიტერი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* მღვდელმონაზონი
* არქიმანდრიტი
 |

 |
|  |
| დიაკვანი | 

|  |  |
| --- | --- |
| თეთრი სამღვდელოება | 
* დიაკვანი
* პროტოდიაკონი
 |
|  |
| შავი სამღვდელოება | 
* იეროდიაკონი
* არქიდიაკონი
* დიაკონისა
 |

 |
|  |
| 
**საერო პირები** |
|  |
| ამსოფლიური | 
* ერისკაცი
* მედავითნე
* მგალობელი
* მნათე
* მორჩილი
 |
|  |
| მონაზონი: | 

|  |  |
| --- | --- |
| მამაკაცი | 
* მონაზონი
	+ ბერი
* იღუმენი
 |
|  |
| ქალი | 
* მონაზონი
* იღუმენია
 |

 |

 |
**ბაზელის საეკლესიო კრება** – მსოფლიო საეკლესიო კრება, მიმდინარეობდა 1431-1449 წლებში, ჯერ ბაზელში, ხოლო 1448 წლიდან ლოზანაში, პაპობის დაცემისა და რეფორმაციული მოძრაობის წარმატებების ვითარებაში. ბაზელის საეკლესიო კრებაზე გაჩაღდა ბრძოლა პაპის მომხრეთა და მსოფლიო საკლესიო კრების ზემდგომობის მომხრეთა შორის. კრებამ დაამტკიცა კონსტანცის საეკლესიო კრების (1414-1418) გადაწყვეტილება პაპზე მსოფლიო საკელესიო კრების ზემდგომობის შესახებ, აკრძალა პაპის კურიის სასარგებლოდა რიგი საეკლესიო გადასახადების, კერძოდ ანატების აკრეფა, გამოაცხადა პროვინციული საეკლესიო კრებების რეგულარული მოწვევის საჭიროება. ჰუსიტების გამარჯვებებმა ჩეხიაში აიძულა ბაზელის საეკლესიო კრება კომპრომისზე წასულიყო ზომიერი ჰუსიტების – მებარძიმეთა მიმართ (1433 წელს მათთან დაიდო ხელშეკრულება – პრაღის კომპატაქტები). პაპმა ევგენი IV-მ არ ცნო ბაზელის საეკლესიო კრების გადაწყვეტილებანი და მის საპირისპიროდ 1438 წელს ფერარაში მოიწვია საეკლესიო კრება, რომელიც შემდეგ ფლორენციაში გადაიტანეს. ბაზელის საეკლესიო კრებამ გადააყენა ევგენი IV და ფელიქს V-ის სახელით პაპად (შემდგომში ეწოდა ანტიპაპი) აირჩია სავოიის ჰერცოგი ამადეო VIII. მას შემდეგ, რაც ბაზელის საეკლესიო კრების მომხრე ევროპელი მბრძანებლები ყოფილი პაპის მხარეზე გადავიდნენ, საეკლესიო კრების ზემდგომობის მომხრეთა პოზიციები შესუსტდა. 1448 წელს ლოზანაში გადატანილმა ბაზელის საეკლესიო კრებამ 1449 წელს ცნო ახალი პაპი ნიკოლოზ V და თავი დაშლილად გამოაცხადა. ამ მარცხმა დასცა კათოლიკური ეკლესიის ავტორიტეტი და ნიადაგი მოუმზადა რეფორმაციას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფერარა-ფლორენციის საეკლესიო კრება
* კონსტანცის საეკლესიო კრება

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 144.
**ორი სიმრავლის დეკარტული ნამრავლი** სიმრავლეთა თეორიაში არის ყველა ისეთ დალაგებული წყვილის სიმრავლე, რომლის პირველი ელემენტი პირველი სიმრავლიდანაა, ხოლო მეორე ელემენტი — მეორიდან.

მათემატიკურად დეკარტული ნამრავლი შემდეგი ფორმულით გამოისახება:

{\displaystyle X\times Y=\{(x,y)|x\in X\;,y\in Y\}.}
მაგალითად, სიმრავლის {ა,ბ,გ} დეკარტული ნამრავლი სიმრავლეზე {დ,ე} იქნება სიმრავლე {(ა,დ),(ბ,დ),(გ,დ),(ა,ე),(ბ,ე),(გ,ე)}

დეკარტული ნამრავლი შესაძლებელია იგივე პრინციპით სამი ან მეტი სიმრავლის ნამრავლზეც განზოგადდეს.

სიმრავლეების *X*1, ... *Xn* დეკარტული ნამრავლი არის ისეთი დალაგებული n-ეულების სიმრავლე, რომელთაგანაც პირველი ელემენტი X1 სიმრავლიდანაა, მეორე - X2-დან და ასე შემდეგ.

{\displaystyle X\_{1}\times \cdots \times X\_{n}=\{(x\_{1},\ldots ,x\_{n})\mid x\_{1}\in X\_{1}\;,\cdots \;,x\_{n}\in X\_{n}\}.}
აუცილებელი არ არის, რომ სიმრავლეებს, რომლებსაც ვამრავლებთ, თანაკვეთა არ ჰქონდეთ. მათი თანაკვეთა შეიძლება ცარიელი იყოს, მოიცავდეს ორივე სიმრავლის ნაწილს, ან სულაც ერთ-ერთი სიმრავლე მეორის ქვესიმრავლე იყოს (მათ შორის შესაძოა სიმრავლეები ტოლი იყოს).

მაგალითად სიმრავლეების {ა,ბ} და {ბ,გ} ნამრავლი იქნება {(ა,ბ),(ა,გ),(ბ,ბ),(ბ,გ)}

სიმრავლის საკუთარ თავზე დეკარტულ ნამრავლს მისი დეკარტული კვადრატი ეწოდება. შესაბამისად განიმარტება სიმრავლის სხვა, უფრო მაღალი, ხარისხებიც.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |