recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**დიმიტრი ტიმოთეს ძე იაზოვი** (რუს. Дми́трий Тимофе́евич Я́зов, *დმიტრი ტიმოფეევიჩ იაზოვ*; დ. 8 ნოემბერი, 1924, იაზოვო, ომსკის ოლქი, რსფსრ, — გ. 25 თებერვალი, 2020, მოსკოვი) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის უკანასკნელი მარშალი (1990), საბჭოთა კავშირის თავდაცვის მინისტრი (1987-1991).

ბიოგრაფია
---------

წითელ არმიაში 1941 წლიდან მსახურობდა. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი სამხედრო-სამეთაურო სასწავლებელი. 1962-1963 წლებში კარიბის კრიზისის დროს მეთაურობდა კუბაზე საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფ მე-400 მოტომსროლელ პოლკს. შემდგომ პერიოდში სამეთაურო თანამდებობებზე იყო საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სამინისტროში, მათ შორის, 1971-1973 წლებში იყო ყირიმში 32-ე საარმიო კორპუსის, 1979-1980 წლებში — ჩეხოსლოვაკიაში ჯარების ცენტრალური დაჯგუფების მეთაური, 1980-1984 წლებში — შუა აზიის, 1984-1987 წლებში კი — შორეული აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქის ჯარები სარდალი. 1984 წელს მიენიჭა არმიის გენერლის წოდება.

1987 წელის 30 მაისს დაინიშნა საბჭოთა კავშირის თავდაცვის მინისტრად. აქტიურად მონაწილეობდა საბჭოთა რესპუბლიკებში საპროტესტო მოძრაობების ჩახშობის გადაწყვეტილებების მიღებაში. 1989 წლის აპრილში თბილისში ზეპირი განკარგულებით მოავლინა გენერლები — კონსტანტინე კოჩეტოვი და იგორ როდიონოვი და დაავალა ემ­ოქ­მე­დათ ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ბა­მი­სად, სა­კუ­თა­რი გა­დაწყვე­ტი­ლე­ბე­ბით, რასაც 9 აპრილის ტრაგედია მოჰყვა. 1990 იანვარში მისი ბრძანებით საბჭოთა არმიის ქმედებებს ბაქოში ათეულობით ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, 1991 წლის იანვარში კი საბჭოთა სამხედროებმა ძალისმიერი გზით სცადეს ლიტვის დამოუკიდებლობისთვის სწრაფვის შეჩერება. 1991 წლის აგვისტოში იაზოვი მონაწილეობდა მოსკოვში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში, იყო საგანგებო სახელმწიფო კომიტეტის წევრი, რისთვისაც საბჭოთა კავშირის პრეზიდენტმა მიხეილ გორბაჩოვმა 1991 წლის 28 აგვისტოს თანამდებობიდან გაათავისუფლა. მასზე ძიება დაიწყო, მაგრამ 1994 წელს გაამართლეს. ვლადიმერ პუტინის პრეზიდენტობის დროს მოხდა მისი პოლიტიკური რეაბილიტაცია: 2008 წელს იაზოვი რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ერთ-ერთი ქვედანაყოფის გენერალურ ინსპექტორად დანიშნეს, სადაც ყოფილი ოფიცრები მუშაობენ. 2019 წლის მარტში ლიტვის სასამართლომ 1991 წლის მოვლენებში მონაწილეობისთვის დაუსწრებლად მიუსაჯა 10-წლიანი პატიმრობა. გარდაიცვალა 2020 წელს ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.

სქოლიო
------

1. ↑  „9 აპრილი"[*მკვდარი ბმული*]. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივი, თბილისი, 2017. ISBN 978-9941-0-9810-9, გვ. 25.
2. ↑  სსრკ-ის ბოლო თავდაცვის მინისტრი დიმიტრი იაზოვი 25 თებერვალს მოკვდა. «ტაბულა». 25 თებერვალი, 2020.
**ბაგრევანდი** — ისტორიული სომხური ოლქი მდინარე ევფრატის მარცხენა განშტოების — ე.წ. აღმოსავლეთი ევფრატის — სათავეებში, მდინარეების ბაგრევანდის, ახტოძორისა და არაცანის (ახლანდელი მურატის) წყალშესაყარზე (თურქეთის ტერიტორია). ოლქს ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა სომხეთის ქედი (ახლანდელი აღრიდაღი), დასავლეთით ხინუსი (ახლანდელი ხინისი), სამხრეთიდან დევაბოინის (ახლანდელი ალადაღის) მთები, ბაგრევანდის მთავარი პუნქტი იყო ვალაშკერტი.

ბაგრევანდი საუკუნეთა მანძილზე სხვადასხვა პოლიტიკური გაერთიანების ხელში იყო. მას ფლობდნენ სპარსელები, არაბები, ბიზანტიელები, სელჩუკები, მონღოლები, ოსმალები. ბაგრევანდი არაერთხელ ქცეულა ქართველთა ექსპანსიის ასპარეზად, ასე იყო I საუკუნეში, X საუკუნეში (დავით კურაპალატის დროს). XI საუკუნიდან ანისის ბაგრატუნების სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. XIII საუკუნის დამდეგს ბაგრევანდი შანშე მანდატურთუხუცესმა შეუერთა საქართველოს სახელმწიფოს; XVI საუკუნემდე საქართველოს ფარგლებში იყო, ჯერ როგორც გაერთიანებული სახელმწიფოს, შემდეგ მისგან გამოყოფილი სამცხე-საათაბაგოს უკიდურესი სასაზღვრო სამხრეთ-დასავლეთი ქვეყანა. XVI საუკუნეში ბაგრევანდი ოსმალებმა დაიკავეს, შედიოდა ბაიაზეთის საფაშოს ერზრუმის (არზრუმის) ვილაიერთში. თურქეთის თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფით ამ პროვინციას ეწოდება აღრი. 

XIII-XVI საუკუნეებში ბაგრევანდის მოსახლეობა ქართულ-სომხური იყო. მასში ჭარბობდნენ მართლმადიდებლობის მიმდევრები, რასაც ადასტურებს ბაგრევანდის უმთავრესი საეკლესიო ცენტრის — ვალაშკერტის საეპისკოპოსოს — ქართლის კათალიკოსისადმი დაქვემდებარება.

ლიტერატურა
----------

* *ბერძნიშვილი მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 323.
**ბალატონის თავდაცვითი ოპერაცია 1945** — მეორე მსოფლიო ომში (1941-1945) უკრაინის III ფრონტის ჯარების (სარდალი საბჭოთა კავშირის მარშალი თევდორე ტოლბუხინი) ოპერაცია უნგრეთში, ბალატონის ტბის მიდამოებში 1945 წლის 6-15 მარტს.

გერმანიის სარდლობამ მიზნად დაისახა აღედგინა მდინარე დუნაიზე თავდაცვის ზღუდე, მოესპო საშიშროება, რომელიც გერმანიის სამხრეთ რაიონებს ემუქრებოდა, შეეჩერებინა საბჭოთა ჯარების შეტევა ავსტრიის, იუგოსლავიის და ჩეხოსლოვაკიის მიმართულებით და აეძულებიდა საბჭოთა სარდლობა ბერლინის მიმართულებიდან გადმოეყვანა ჯარები. ამისათვის დასავლეთ ევროპის ფრონტიდან ბალატონის ტბის მიდამოებში გადმოისროლა „სს"-ის მე-6 სატანკო არმია და შექმნა ძლიერი დაჯგუფება (ნახევარ მლნ-მდე კაცი, 5600 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 900-მდე ტანკი, 850 საბრძოლო თვითმფრინავი).

საბჭოთა სარდლობამ დროულად გამოიცნო ეს ჩანაფიქრი. უკრაინის III ფრონტის ჯარებს შეუპოვარ თავდაცვით ბრძოლაში უნდა გდენადგურებინა მტრის მოიერიშე ძალები და ხელსაყრელი პირობები შეექმნა შეტევაზე გადასასვლელად. 6 მარტს დილით გერმანელები შეტევაზე გადმოვიდნენ. 10 დღეს გრძელდებოდა მტრის ქვეითი და სატანკო ნაწილების იერიში. საბჭოთა ჯარებმა მოიგერიეს გერმანელთა შეტევა, მოსპეს მტრის 40 ათასზე მეტი ჯარისკაცი და ოფიცერი, 500-ზე მეტი ტანკი და საიერიშო ქვემეხები, 300 ქვემეხი და ნაღმსარტყორცნი.

ბალატონის თავდაცვითი ოპერაციის წარმატებით დამთავრებამ საშუალება მისცა უკრაინის II და III ფრონტებს დაეწყოთ შეტევა ქ. ვენის მიმართულებით.

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 2, გვ. 167, თბ. 1977
**ბილვი** — ქალაქი ნიკარაგუაში, კარიბის ზღვის სანაპიროზე. 2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლებოა 59 222 ადამიანს შეადგენს. ბილვი არის პუერტო კაბესასის მუნიციპალიტეტის ცენტრი და ჩრდილოეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონის დედაქალაქი. 

ბულვი და მთლიანად რეგიონი არის ადგილობრივი მკვიდრებით დასახლებული. ქალაქი გაერთიანებულია ყარატას თემში. მეპატრონეები არიან სხვადასხვა საზოგადოებრივი ჯგუფები, რომლებმას შემოისაზღვრეს თავისი კუთვნილი ტერიტორია. 

კულტურა, როგორც კარიბის ზღის სანაპიროზე არსებული ფენომენი, კარიბულ გავლენას განიცდის. მოსახლეობა ძირითადად არის ესპანურენოვანი, თუმცა დიდია კრეოლთა და მოსკიტოების რაოდენობა ქალაქში.

ტყუპი ქალაქები
--------------

ბილვი დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:

* გაერთიანებული სამეფოს დროშა მანჩესტერი, დიდი ბრიტანეთი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბილვი, ტურისტული მეგზური ვიკივოიაჟზე

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბილვი"** ვიკისაწყობში.

სქოლიო
------

1. ↑  2005 census of Nicaragua<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61769979'></a>
2. ↑  Puerto Cabezas. World Gazetteer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-03-17. ციტირების თარიღი: 2013-02-17.
**ბილი კიდი** (ინგლ. Billy the Kid, ითარგმნება, როგორც „ბავშვი ბილი", ნამდვილი სახელია ჰენრი მაკკართი, ასევე ცნობილი ფსევდონიმით უილიამ ჰ. ბონი) — ირლანდიური წარმოშობის ამერიკელი ბანდიტი ველურ დასავლეთში, რომელმაც მოკლა რვა ადამიანი, სანამ თავად მას 21 წლის ასაკში შერიფი პეტ გარეტი მოკლავდა. ბილი კიდმა იბრძოლა ნიუ მექსიკოს შტატში, ლინკოლნის ოლქის ომში, რომლის მიმდინარეობისას, გავრცელებული ინფორმაციით, მან სამი მკვლელობა ჩაიდინა.

მაკკართი თხუთმეტი წლის ასაკში დაობლდა. პირველად საკვების ქურდობისთვის 1875 წელს დააპატიმრეს თექვსმეტი წლის ასაკში. ათი დღის შემდეგ მან ჩინელების სამრეცხაო გაქურდა და ისევ დააკავეს, თუმცა გაქცევა მალევე მოახერხა. ის დღევანდელი ნიუ მექსიკოდან არიზონას ტერიტორიაზე გაიქცა (იმ პერიოდში ნიუ მექსიკო და არიზონა ოფიციალურად არა ამერიკის შტატები, არამედ ორგანიზებული ტერიტორიები იყო), რამაც ის დამნაშავედ და ფედერალურ ძებნილად აქცია. 1877 წელს მაკკართიმ დაიწყო საკუთარი თავის მოხსენიება, როგორც უილიამ ჰ. ბონი.

1877 წელს, მჭედელთან ჩხუბის შემდეგ, რომელსაც მჭედლის მკვლელობა მოჰყვა, მაკკართი არიზონაში ძებნილად იქცა და ამიტომ ის ნიუ მექსიკოში დაბრუნდა. აქ ის შინაური პირუტყვის ქურდების ჯგუფს შეუერთდა. მაკკართი რეგიონში ფართოდ ცნობილი გახდა, როდესაც რეგულატორებს (რეგულატორები — შერიფის მიერ მობილიზებული მოქალაქეები ძალის გამოყენებით სამართლის დასაცავად) ლინკოლნის ოლქის ომში შეუერთდა 1878 წელს. მაკკართი და ორი სხვა რეგულატორი მოგვიანებით დამნაშავედ სცნეს სამი ადამიანის მკვლელობაში, რომელთაგან ორი ლინკოლნის ოლქის შერიფი უილიამ ჯ. ბრეიდი და მისი ერთ-ერთი მოადგილე იყვნენ.

მაკკართის სახელი კიდევ უფრო გავრცელდა 1880 წელს, როდესაც ლას ვეგასის გაზეთმა *Las Vegas Gazette* და ნიუ იორკის *The Sun-*მა გაავრცელა ინფორმაცია მისი დანაშაულების შესახებ. შერიფმა პეტ გარეტმა მაკკართი იმავე თვის ბოლოს დაიჭირა. 1881 წლის აპირლში მაკკართი გასამართლდა და დამნაშავედ ცნეს შერიფ ბრეიდის მკვლელობაში. მას ჩამოხრჩობა მიესაჯა, რომელიც იმავე წლის მაისში უნდა მომხარიყო. 28 აპრილს მაკკართი ციხიდან გაიქცა და პროცესში შერიფის ორი მოადგილე მოკლა. ის ორ თვეზე დიდ ხანს თავს არიდებდა დაპატიმრებას, თუმცა ბოლოს მას 1881 წლის 14 ივლისს პეტ გარეტმა მაინც მიაკლვია ფორტ სამნერში. გარეტმა მაკკართი ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლა, მაკკართი მაშინ 21 წლის იყო. 

შემდგომ ათწლეულებში გავრცელდა ლეგენდები, რომ მაკკართი სინამდვილეში ცოცხალი იყო და რამდენიმე ადამიანი ამბობდა კიდეც, რომ ჰენრი მაკკართი, იგივე ბილი კიდი იყო. ბილი კიდი დღემდე რჩება ველური დასავლეთის ეპოქის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ პიროვნებად, მისი ცხოვრება და იდენტობა კი ხშირადაა დრამატიზებული ვესტერნის პოპ კულტურაში. 

ბობ დილანის ცნობილი სიმღერა Knockin' on Heaven's Door დაიწერა 1973 წლის ფილმისთვის Pat Garrett and Billy the Kid (პეტ გარეტი და ბავშვი ბილი).

ლიტერატურა
----------

* Adams, Ramon F. (1960). *A Fitting Death for Billy the Kid*. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press.
* Boomhower, Ray E. (2005). *The Sword and the Pen*. Indianapolis: Indiana Historical Society Press. p. 103.
* Burns, Walter (2014). *The Saga of Billy the Kid: The Thrilling Life of America's Original Outlaw*. Garden City, New York: Skyhorse Publishing.
* Coe, George W. (1934). *Frontier Fighter: The Autobiography of George W. Coe Who Fought and Rode with Billy the Kid, as Related to Nan Hillary Harrison*. Boston: Houghton Mifflin.
ელისაბედ ჩაიკინა
**ელისაბედ (ლიზა) ივანეს ასული ჩაიკინა** (რუს. Елизаве́та Ива́новна Ча́йкина; დ. 28 აგვისტო, 1918, სოფელი რუნა, პენოს რაიონი, ახლანდელი ტვერის ოლქი — გ. 22 ნოემბერი, 1941, დაბა პენო) — პარტიზანული მოძრაობის მონაწილე დიდი სამამულო ომის (1941–1945) პერიოდში. საბჭოთა კავშირის გმირი (1942 წლის 6 მარტი, სიკვდილის შემდეგ). კომპარტიის წევრი 1939 წლიდან. 1933 წელს ქოხ-სამკითხველოს გამგე. 1939 წლიდან საკავშირო ალკკ პენოს რაიკომის მდივანი, ფაშისტური ოკუპაციის პერიოდში — იატაკქვეშა რაიკომის მდივანი. 1941 წლის ნოემბერში შეიპყრეს ფაშისტებმა და სასტიკი წამების შემდეგ დახვრიტეს. ელისაბედ ჩაიკინას სახელი მიენიჭა სახალხო მეურნეობის წარმოება-დაწესებულებებს, სკოლებსა და პიონერულ რაზმებს. ქალაქ კალინინში (ახლანდელი ტვერი) — კომკავშირის დიდების მუზეუმს. დაბა პენოში აღმართულია მისი ძეგლი (1944 წელი, მოქანდაკე ნ. ტომსკი).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 71.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ელისაბედ ჩაიკინა"** ვიკისაწყობში.
* ელისაბედ ჩაიკინა — Warheroes

სქოლიო
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР Указ Президиума Верховного Совета СССР „О присвоении звания Героя Советского Союза тов. Чайкиной Е. И." от 6 марта 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 25 марта (№ 9 (168)). — С. 1.
**ელისაბედ ანდრიას ასული გოსტენინა** (დ. 17 აგვისტო [ძვ. სტ. 4 აგვისტო], 1904, თბილისი ― გ. 13 სექტემბერი, 1988, იქვე) — საოპერო მომღერალი (სოპრანო) და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1947).

ბიოგრაფია
---------

1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, 1929-1959 წლებში იყო თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. 1962 წლიდან ზ. ფალიაშვილის სახელობის მე-2 მუსიკალური სასწავლებლის ვოკალის პედაგოგია. ხანგრძლივი სასცენო მოღვაწეობის მანძილზე მან შეასრულა სოპრანოს თითქმის ყველა წამყვანი პარტია: მარო, ეთერი (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი", „აბესალომ და ეთერი"), ტატიანა, ლიზა (პეტრე ჩაიკოვსკის "ევგენი ონეგინი", "პიკის ქალი"), აიდა, ვიოლეტა ( ჯუზეპე ვერდის "აიდა", ტრავიატა), ტოსკა ( ჯაკომო პუჩინის "ტოსკა") და სხვა. გოსტენინას შესრულება გამოირჩეოდა სავსე ხმოვანებითა და ინტონირების სიფაქიზით. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, "საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.

ლიტერატურა
----------

* *გედევანიშვილი მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 124-125.

* *გედევანიშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 235.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელისაბედ გოსტენინა — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ელენე ზაუტაშვილი** (დ. 28 ივლისი, 1931, თელავი) — ქართველი გეოგრაფი და მეცნიერი.

1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით.

1957-1997 წლებში მუშაობდა ვახუშტი ბაგრტიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიის განყოფილებაში უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1986 წლიდან — მეცნიერ თანამშრომლის თანამდებობაზე. სხვადასხვა წლებში მონაწილეობდა საველე ექსპედიციებში და კვლევისათვის აგროვებდა მასალებს. წლების მანძილზე მუშაობდა სოფლის მეურნეობის კარტოგრაფირების საკითხებზე. ამ და სხვა სახის რუკები შეადგინა და გამოსცა „საქართველოს ატლასში" (1964) თანაავტორობით. მონაწილეობდა „კუბის ნაციონალური ატლასის" (1971) გამოსაცემად მომზადებაში, „საქართველოს სსრ კურორტებისა და საკურორტო რესურსების ატლასის" (1989), „კავკასიის ტურისტული ატლასის" (1989), საქართველოს სასწავლო-გეოგრაფიული ატლასის (1992) რუკების შედგენაში. მუშაობდა ისტორიუილ კარტოგრაფიის საკითხებზე. მონაწილეობდა „საქართველოს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ატლასის (მასალების)" შედგენაში (1980). არის 35-ამდე სამეცნიერო ნაშრომი ავტორი. მონაწილეა საკავშირო და საერთაშორისო კონფერენციებისა (მოსკოვი, კიევი, ჩერნიგოვი, ტაშკენტი და სხვა). კარტოგრაფი.

ლიტერატურა
----------

* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ. 2003, გვ. 125

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენე ზაუტაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ადამიანის ელენთა
**ელენთა** (ლათ. lien, splen) — ადამიანისა და ხერხემლიან ცხოველთა (უყბოებისა და ზოგი ორგვარადმსუნთქავი თევზის გარდა) მუცლის ღრუს კენტი ორგანო, რომელიც იმუნური სისტემის ყველაზე მსხვილი ორგანოა და ჩართულია სისხლის მიმოქცევისა და ლიმფურ სისტემაში.

ელენთის მთავარ მასას შეადგენს რეტიკულური ქსოვილი, რომლის უჯრედებიდან ვითარდება სისხლის უჯრედები — ჰემოციტები. უმდაბლეს ხერხემლიანებს და უმაღლესი ხერხემლიანების ემბრიონებს ელენთაში ყველა სახის ჰემოციტი წარმოექმნებათ. ამ ფუნქციას ზოგი უმაღლესი ხერხემლიანის ელენთა პოსტემბრიონულ პერიოდშიც ინარჩუნებს, უმეტესად კი მასში მხოლოდ უმარცვლო ლევკოციტები (უმთავრესად ლიმფოციტები) წარმოიქმნება. გარკვეულ პირობებში ერითროციტებისა და გრანულოციტების წარმოქმნის უნარი შენარჩუნებული აქვს ადამიანის და ზოგი ძუძუმწოვრის (კატა, ძაღლი) ელენთასაც. ელენთას დაცვითი ფუნქცია მისი უჯრედების მიერ ანტისხეულების წარმოქმნა და დაშლილი ერითროციტებისა და სისხლში მოხვედრილი მიკროორგანიზმების ფაგოციტოზია. ელენთა მნიშვნელოვანი „სისხლის დეპოა" — მასში გროვდება სისხლის მარაგი, რომელიც ზოგ შემთხვევაში (სისხლდენა, ტკივილი, ფიზიკური დატვირთვა და ა.შ.) ელენთის შეკუმშვის შედეგად სისხლძარღვებში გადადის, შესაბამისად საგრძნობლად იცვლება ელენთის მოცულობაც (ეს თვისება განსაკუთრებით გამოხატული აქვთ ჩლიქოსნებსა და მტაცებლებს, რომელთა ელენთის გარსში კარგადაა განვითარებული კუნთები). ელენთაში მიმდინარე ბიოქიმიური პროცესები ცხიმოვანი მჟავებისა და ნაწილობრივ ამინომჟავების ცვლასთანაა დაკავშირებული.

ადამიანის ელენთა
----------------

ადამიანის ელენთა წაგრძელებული ოვალური ფორმისაა, ზემო გარეთა ზედაპირი გამოდრეკილია, ქვემო შიგნითა — შედრეკილი. ქვემო ზედაპირზე ღარია (ელენთის კარი), რომლითაც ელენთაში სისხლძარღვები და ნერვები შედის. მოზრდილი ადამიანის ელენთის წონაა 150–200 გრამი, სიგრძე — 12 სმ, სიგანე 7–8 სმ. ელენთა მარცხენა ფერდქვეშა მიდამოში მდებარეობს. ზოგიერთი დაავადების დროს (მალარია, შებრუნებითი ტიფი, ანემია და სხვა) ელენთა გადიდებულია. გარედან ელენთა დაფარულია მუცლის სეროზული გარსით — პერიტონიუმით, რომელიც გადადის შუაძგიდეზე და კუჭზე და ელენთის დამაფიქსირებელ იოგებს ქმნის. პერიტონიუმის ქვეშ კუნთოვანი და ელასტიური ბოჭკოების შემცველი შემაერთებელქსოვილოვანი გარსია, მას ფიბროზული კაფსულა ეწოდება. კაფსულა სიღრმეში გრძელდება ხარიხებად, რომლებიც ელენთას წილაკებად ყოფს. ხარიხებს შორის შუალედები ამოვსებულია რეტიკულური ქსოვილით, რომელშიც დიდი რაოდენობითაა ლიმფოციტები და ერითროციტები (წითელი პულპა). ცალკეული უბნები, სადაც ლიმფოციტების ინტენსიური წარმოქმნა ხდება (ლიმფური ფოლიკული), ერითროციტებს არ შეიცავს და თეთრ პულპას შეადგენს. სამკურნალო მიზნით ელენთის ამოცლა ან თანდაყოლილი უქონლობა ლიმფური კვანძების მოქმედებით კომპენსირდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ელენთა — MedGeo.Net დაარქივებული 2015-11-30 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გედევანიშვილი**. |


**ელენე გედევანიშვილი** (დ. 7 იანვარი, 1990, თბილისი) — ქართველი მოციგურავე. ასპარეზობდა ერთეულთა თანრიგში. საქართველოს 2003 წლის ჩემპიონი ფიგურულ სრიალში. პირველი და ერთადერთი ქართველი მოციგურავე, რომელმაც ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლები მოიპოვა — 2010 და 2012 წლებში. ტურინის 2006 წლის, ვანკუვერის 2010 წლის და სოჭის 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. არის ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

ელენე გედევანიშვილი დაიბადა 1990 წლის 7 იანვარს ქალაქ თბილისში. სპორტის ამ სახეობაში ვარჯიში ხუთი წლის ასაკში მწვრთნელ თამარ ანჯაფარიძის ხელმძღვანელობით დაიწყო. 2000 წლიდან ემზადებოდა მოსკოვში, ელენა ბუიანოვასა და ტატიანა ტარასოვასთან. 2006 წელს ესტონეთის გრან-პრის, ხოლო 2007 წელს კარლ შაფერის მემორიალის გამარჯვებული ხდება.

2006 წლის ევროპის ჩემპიონატზე შედგა მისი დებიუტი უფროსი ასაკის მოციგურავეებს შორის, სადაც მან მეხუთე ადგილი დაიკავა. 2006 წელს ტურინის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე იგი მეექვსე ადგილს იკავებს მოკლე პროგრამის შემდეგ და გამოსვლას მეათე ადგილზე ასრულებს. 2007 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ვარშავაში მან მესამე (მოკლე პროგრამის შემდეგ) და შემდგომ მერვე ადგილზე დაამთავრა გამოსვლა. 2009, 2011 და 2012 წლების მსოფლიოს ჩემპიონატებზე ასპარეზობისას თავის გამოსვლებს იგი მეათე ადგილზე ამთავრებს. იგი ცნობილია ურთულესი ილეთის — „ბილმანის ორმაგი ბრუნის" შესრულებით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ელენე გედევანიშვილი***

* ელენე გედევანიშვილის საიტი დაარქივებული 2017-02-18 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა (2010–2012). ქართველი სპორტსმენები: ბიოგრაფიული ლექსიკონი — ელენე გედევანიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი წარმოგიდგენთ როგორც საქართველოს იმ სპორტსმენთა ბიოგრაფიებს, რომლებმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქართული სპორტის განვითარებაში; აგრეთვე იმათ, ვინც ერთი პრიზი მაინც მოიპოვეს სპორტულ შეჯიბრებებში. ბიოგრაფიული ლექსიკონი მოიცავს როგორც საერთაშორისო შეჯიბრებებში, ასევე ყოფილ საბჭოთა ჩემპიონატებსა და სპარტაკიადებში გამარჯვებულ სპორტსმენთა შესახებ ინფორმაციას. *nplg.gov.ge*. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
**ელეონორ დე ბურბონი** (ფრანგ. Éléonore de Bourbon, ნიდერლ. Eleonora van Bourbon; დ. 30 აპრილი, 1587 — გ. 20 იანვარი, 1619) — ბურბონთა დინასტიის კონდეს შტოს წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ანრი I-ისა და მისი ცოლის, შარლოტ კატრინ დე ლა ტრემუალის უფროსი ქალიშვილი. საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ანრი IV-ის ბიძაშვილი. ორანჟისა და ნასაუს პრინცესა 1606-1618 წლებში როგორც ფილიპ ვილჰელმ ორანჟელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
---------

ელეონორი დაიბადა 1587 წლის 30 აპრილს საფრანგეთში. იგი იყო კონდეს პრინც ანრი I-ისა და მისი მეორე მეუღლის, შარლოტ კატრინ დე ლა ტრემუალის უფროსი ქალიშვილი. მისი დაბადებიდან ორ წელიწადში, 1589 წელს მამამისი გარდაიცვალა, დედამისი კი მის მოწამვლაში დაადანაშაულეს და დააპატიმრეს, რა დროსაც დაიბადა ელეონორის ძმა, კონდეს პრინცი ანრი II. 

1606 წლის 23 ნოემბერს ელეონორი მიათხოვეს 51 წლის ორანჟ-ნასაუს პრინც ფილიპ ვილჰელმს. მათი ქორწინება ფონტენბლოს სასახლეში, პარიზში შედგა. 

1611 წლის 25 ოქტომბერს ელეონორს ჰააგაში მისი რძალი, შარლოტ მარგარიტა დე მონმორანსი ესტუმრა. ნიდერლანდების გენერალური შტატების წევრებისაგან, ახალგაზრდა ქალბატონებმა თხუთმეტი საჩუქარი მიიღეს, რის შემდეგაც კონდეს პრინცესამ დატოვა ჰოლანდია და კვლავ საფრანგეთში დაბრუნდა თავის ქმართან. 

ელეონორას ღრმად სწამდა ასტროლოგიის, რის გამოც იგი ყოველ თვე უამრავ ასტრონომს ქირაობდა, რაც 12, 000 გელდერი უჯდებოდა. ელეონორზე განსაკუთრებულად დიდი გავლენა ჰქონდა ჰაარლემელ წინასწარმეტყველს, რომლის რჩევებითაც იგი გენერალური შტატების რამდენიმე წარმომადგენელს დაუახლოვდა. 

იგი ასევე დიდ ფულსა და ენერგიას ხარჯავდა ძვირადღირებული ნაჭრების, ქსოვილების, ნაქარგების, სამკაულებისა და ავეჯის შეძენაზე, რომელიც ამსტერდამში აზიური ქვეყნებიდან ჩაჰქონდათ. ცნობილია, რომ ერთხელ მან რამდენიმე კილომეტრ სიგრძის ძვირფასი ნაჭერი კი შეიძინა. 

1618 წელს ელეონორის ქმარი ფილიპ ვილჰელმი გარდაიცვალა და ვინაიდან მას და ელეონორს შვილები არ ჰყოლიათ, ტახტზე მისი ნახევარ-ძმა მორისი ავიდა. 

ელეონორი გარდაიცვალა 1619 წლის 20 იანვარს, 31 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 
* 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ორანის პრინცესები |
| --- |
|  |
| 
* ანა ვან ეგმონტი *(1551-1558)*
* ანა საქსონიელი *(1561-1571)*
* შარლოტ დე ბურბონი *(1575-1582)*
* ლუიზ დე კოლინი *(1583-1584)*
* ელეონორ დე ბურბონი *(1606-1618)*
* ამალია ცუ ზოლმს-ბრაუნფელსი *(1625-1647)*
* მერი ინგლისელი *(1647-1650)*
* მერი ინგლისელი *(1677-1694)*
* მარია ლუიზა ფონ ჰესენ-კასელი *(1709-1711)*
* ანა ბრიტანელი *(1734-1751)*
* ვილჰელმინა პრუსიელი *(1767-1806)*
* ვილჰელმინა პრუსიელი *(1806-1815)*
* ანა რომანოვა *(1816-1840)*
* სოფია ვიურტემბერგელი *(1840-1849)*
 |

 |
**ედგარ მანას ეფენდი** (სომხ. Էտկար Մանաս; დ. 12 აპრილი, 1875, ისტამბული — 9 მარტი, 1964, იქვე) — სომხური წარმოშობის თურქი კომპოზიტორი, დირიჟორი და მუსიკათმცოდნე. ის არის თურქეთის ეროვნული ჰიმნის სამიდან ერთი ავტორი, რადგან მან იგი ორკესტრთან შეათანხმა.

ოჯახი
-----

სომხური წარმოშობის ედგარის მამა, ალექსანდრე მანასი იყო „ოსმალეთის სახელმწიფო ვალთა ადმინისტრაციის მთავარი თარჯიმანი. ოჯახის საგვარეულო ხაზი შეიძლება მოდიოდეს კაესარეადან (დღევანდელი კაისერიდან), სადაც იგი მეთექვსმეტე საუკუნის შუა პრიოდში წარმოიქმნა. რაფაელ მანასი (1710 - 1790), ოსმალეთის იმპერიის ოფიციალური მხატვარი, უდავოდ იყო მანასის დინასტიის ყველაზე გამორჩეული ფიგურა: მან შექმნა მაჰმუდ I-ის, ოსმან III-ის და მუსტაფა III-ის პორტრეტები.

ადრეული წლები
-------------

ედგარ მანასი დაიბადა 1987 წლის 12 აპრილს, ისტამბულში. არტისტულად ნიჭიერი ახალგაზრდა ედგარი 13 წლის ასაკში გაიგზავნეს იტალიაში, რათა ჩარიცხულიყო მურიტ-რაფაელიანის სომხური სკოლაში კომერციის შესასწავლად. ვენეციაში ყოფნის დროს იგი ასევე ესწრებოდა პიანინოს გაკვეთილებს, რომლებსაც პროფესორ ტრიველლინი ატარებდა. 1894 წელს სწავლის დამთავრების შემდეგ, იგი დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში. მისმა მუსიკის შესწავლის გაგრძელების შურვილმა იგი კვლავ იტალიაში დააბრუნა, სადაც იგი პადუაში დასახლდა; აქ მანასი მუშაობდა კომპოზიტორ ლუიჯი ბოტაზოსთან.

პროფესიონალური კარიერა
----------------------

სტამბულში დაბრუნების შემდეგ მანასმა მუსიკის შესწავლა განაგრძო. მან პირველ რიგში კონცენტრირდა კლასიკისა და თანამედროვე ფრანგი ოსტატების ნაწარმოებების შემოწმებაზე.

1912 წელს მანას გაეცნო თანამედროვე სომხური მუსიკის ფუძემდებლის, კომიტას. მიუხედავად იმისა, რომ მათი ურთიერთობა გულწრფელი იყო, ისინი მჭიდროდ არ იყვნენ ერთმანეთთან დაკავშირებულნი, რადგან მანასი და კომიტა ცხოვრობდნენ ორ სხვადასხვა ესთეტიკურ სამყაროში.

იმავე წელს, ლაიფციგში დაფუძნებულმა *Breitkopf & Härtel*-მა გამოაქვეყნა ედგარ მანასის ორი კომპოზიცია - სუიტა ფორტეპიანოსთვის და სიმებიანი კვარტეტი. ამას მოჰყვა სხვა ევროპული გამომცემლობებიც, მათ შორის: სალბერტი, სენარდი და ჰამელი. მანასის მუსიკას ხშირად ასრულებდნენ სტამბულში და, ზოგჯერ, ევროპული მუსიკის დედაქალაქებშიც.

ზემოთ აღნიშნული სიმებიანი კვარტეტის პრემიერა შედგა 1921 წლის 6 მაისს, „Union française"-ში. კვარტეტის წევრები იყვნენ: მევიოლინე ეკრემ ზუკი უნი და კრიკორ გარაბედიანი, მევიოლინე დირან ისრაელიანი და ვიოლონჩელისტი კალაიოვი.

სქოლიო
------

1. ↑  Mayda Saris (2005). *Armenian Painting: From the Beginning to the Present*. Agos Press, Istanbul, pp. 107-9. ISBN 975-8856-01-4.
2. ↑  Ս. Թէոդորեան։Պատմութիւն Մուրատեան վարժարանի։ Paris, 1857, Vol. I.
3. ↑  it:Luigi Bottazzo
4. ↑  Ցիցիլիա Բրուտեան (1968). *Սփյուռքի հայ երաժիշտները*. «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան. p 406.
5. ↑  The New Music Dictionary of Music and Musicians (1980). Vol XVI, p 409.
6. ↑  The New Music Dictionary of Music and Musicians (1980). Vol XVII, p 126.
7. ↑  The New Music Dictionary of Music and Musicians (1980). Vol VIII, p 69.
8. ↑  tr:Ekrem Zeki Ün
**ბეღლის ცხვირგრძელა** (ლათ. Sitophilus granarius) — ხოჭო ცხვირგრძელასებრთა ოჯახისა. სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებელია. საქართველოში თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ბეღლებსა და საწყობებში. მისი სხეულის სიგრძე, ხორთუმიანად, დაახლოებით 3–5 მმ-ია. ფერად მოშავო-ყავისფერია, წინა ზურგზე აქვს წერტილოვანი ღრუბლები, რომელთაც შუაზე ჰყოფენ გასწვრივი ვიწრო ხაზები. ფრთები სიფრიფანა და განუვითარებელია, რის გამოც ფრენის უნარი არ აქვს. ზედა ფრთებზე ახასიათებს ღრმა გასწვრივი ღარები. მატლი სიგრძით 3 მმ-მდეა. მისი სხეული რკალივითაა მოღუნული და მონაცრისფრო-თეთრი ფერისაა, თავი ყავისფერია. არ აქვს ფეხები. ზამთარს ატარებს თავისი განვითარების ყველა ფაზაში. დებს 40-დან 300-მდე კვერცხს, ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მარცვლებში, დედალი ხოჭოს მიერ ამოღრღნილ ხვრელებში. ემბრიონული განვითარება 10–12 დღეს გრძელდება. ერთი თაობის განვითარებას ცხვირგრძელა 28–30 დღეს ანდომებს. დიაპაუზაში გადადის 3°C–ზე, 12%-იანი ტენიანობის შემთხვევაში გამრავლება ბრკოლდება, იღუპება −15°C-ზე. წელიწადში დაახლოებით 5 თაობას იძლევა.

ცხვირგრძელას მატლები იკვებებიან მაკარონით, ფქვილით, სიმინდის, ქერის, ჭვავის, ფეტვის, წიწიბურას, ბრინჯის და სხვა მარცვლებით. მათი განვითარება და კვება მიმდინარეობს მარცვალში, რის შედეგადაც მარცვლისგან მხოლოდ კანი რჩება. გარდა ამისა, მავნებლის მიერ დაზიანებულ მარცვლებზე ადვილად სახლდებიან სხვადასხვა ტკიპები, რაც იწვევს მარცვლის ჩახურებას და მასში გუდაფშუტის სპორების გავრცელებას.

ებრძვიან სხვადასხვა მეთოდით: მარცვლებს აშრობენ მზეზე, ათბობენ 50–55°C ტემპერატურაზე, აციებენ −15°C-მდე, შენახვამდე მარცვლებს ამუშავებენ ქიმიურად.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  *ლობჟანიძე მზაღო*, *ტყებუჩავა ზაირა*, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ძირითადი მავნებლები და მათთან ბრძოლის ღონისძიებები, თბ.: საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი, 2009. — გვ. 12–13.
რამსეს II-ის ქალიშვილი ბენტ-ანატი
**ბენტ-ანატი** — ეგვიპტის ფარაონ რამსეს II-ის და მისი მთავარი ცოლის ისიტნოფრეტის უფროსი ქალიშვილი. მომავალში თვითონ გახდა მთავარი ცოლი. ნეფერტარი-მერენმუტთან ერთად ითვლება რამსეს II-ის ყველაზე ცნობილ ცოლად. სავარაუდოდ იგი დაიბადა მაშინ როდესაც მამამისი იყო თავისი მამის, სეთი I-ის თანამმართველი. მისი ძმები იყვნენ პრინცი რამსესი, ხაემუასი და მერნეპტაჰი.

ბენტ-ანატი რამსესის მეორე ცოლი გახდა ისიტნოფრეტის გარდაცვალების შემდეგ მამამისის მმართველობის 25-ე წელს.

ბენტ-ანატი სირიული წარმოშობისაა და ნიშნავს „ანატის შვილს". ანატი იყო დასავლეთსემიტურ მითოლოგიაში ნადირობის და ომის ქალღმერთი. ეგვიპტეში ეს კულტი სავარაუდოდ, ჰიქსოსებმა შემოიტანეს. ფარაონმა რამსეს II-მ რომელიც ხეთებს ებრძოდა კადეშთან თავის თავს უწოდებდა „ანატის მოყვარულს".

ბენთ-ანატს ჰყავდა გოგონა, რომელიც გამოსახულია მისი აკლდამის კედლებზე. მისი სახელი არ მოიხსენიება ჩვენთვის ნაცნობ წყაროებში, მაგრამ შესაძლებელია, რომ მისი სახელი ასევე იყო ბენტ-ანატი და ის შემდეგი ფარაონის, მერნეპტაჰის მეუღლე გახდა. ლუქსორში მერნეპტახას სტელაზე მოიხსენიება მეფის „მთავარი ცოლი ბენტ-ანატი", სავარაუდოდ, რამსეს II შვილიშვილი - რადგანაც ნაკლებად სავარაუდოა, რომ უფროსი ბენტ-ანატი ყოფილიყო მერნეპტაჰის ცოლი, როცა მათ შორის განსხვავება იყო სამოც წელზე მეტი.

ბენტ-ანატი გარდაიცვალა თავისი ძმის მერნეპტაჰის მეფობის დროს და დასაფლავებულია აკლდამაში QV71, მეფეთა ველზე.

ლიტერატურა
----------

* Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. 2004. ISBN 0-500-05128-3
**ბენჯამინ ბლუმი** (ინგლ. Benjamin Samuel Bloom; დ. 21 თებერვალი, 1913, ლანსფორდი, პენსილვანია — გ. 13 სექტემბერი, 1999, ჩიკაგო, ილინოისი) — ამერიკელი განათლების ფსიქოლოგი (1913-1999); ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი, ავტორი საგანმანათლებლო მიზნების ტაქსონომიის, რომელიც განსაზღვრავს აზროვნების დონეებს. მან შემოგვთავაზა კოგნიტური მიზნების იერარქია, რომელიც ექვსი ეტაპისაგან შედგება: 1. ცოდნა (ფაქტობრივი ინფორმაცია); 2. გაგება (გააზრება); 3. გამოყენება (მიღებული ინფორმაციის პრაქტიკაში გამოყენების უნარი); 4. ანალიზი (ინფორმაციის კომპონენტებად დაყოფა მოვლენის არსის წვდომის გასაადვილებლად); 5. სინთეზი (მოვლენის მთლიანობაში აღქმა); 6. შეფასება (ღირებულებითი მსჯელობები, შედარებითი შეფასებები).

გააქტიურების პროცესში, ყოველი მომდევნო დონე უფრო რთულდება და მოიცავს ერთ ან რამდენიმე წინა დონეს. ბლუმის თეორის მიხედვით, ინფორმაციის ცოდნა, გაგება სწავლისთვის აუცილებელი, მაგრამ იგი არასაკმარისი პირობაა. იმისთვის, რომ მიღებული ინფორმაცია ბავშვმა განაზოგადოს და შემდგომ გამოყენება შეძლოს, აუცილებელია მისი გაგება და ანალიზი, ხოლო ახალი პროდუქტის შესაქმნელად, ახალი ცოდნის მისაღებად კი საჭიროა სინთეზისა და შეფასების გონებრივი ოპერაციების წარმოება. ცოდნა, გაგება და გამოყენება მიიჩნევა აზროვნების ქვედა, სავალდებულო დონეებად, ხოლო ანალიზი, სინთეზი და შეფასება კი — ზედა, სასურველ დონეებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბენჯამინ ბლუმი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. 1 2  SNAC — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
**ბენუას მადონა** (იტალ. Madonna Benois; 1478—1480) — იტალიელი მხატვრის ლეონარდო და ვინჩის მიერ სავარაუდოდ 1478 წლის ოქტომბერში შექმნილ ორ მადონათაგან ერთ-ერთი. მეორე უნდა იყოს „მადონა მიხაკით" მიუნხენიდან.

ბენუას მადონა, სავარაუდოდ, ლეონარდოს მისი მასწავლებელი ანდრეა დელ ვეროკიოს დამოუკიდებლად შექმნილი პირველი ნამუშევარი უნდა იყოს. რაც შეეხება მადონას უკბილო ღიმილს, ლეონარდოს სხვა ნახატთა მსგავსად, შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ის დაუსრულებელია.

ლეონარდოსეული მადონასა და ყრმის კომპოზიცია ყვავილებითურთ შემდგომში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მოტივი გახდა. ახალგაზრდა მხატვრებმა, მათ შორის რაფაელმა, მრავალჯერ გაიმეორეს ეს მოტივი.

საუკუნეების განმავლობაში მადონა ყრმითა და ყვავილებით დაკარგული ეგონათ. მხოლოდ 1909 წელს გამოჩნდა იგი ლეონ ბენუას სენსაციურ გამოფენაში სანქტ-პეტერბურგში, როგორც მისი სიმამრის კოლექციის ნაწილი. ნამუშევარი რუსეთში იტალიიდან ჩამოუტანია განთქმულ კოლექციონერ და ხელოვნებათმცოდნე ალექსანდრე კორსაკოვს 1790-იან წლებში. კორსაკოვის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ვაჟმა ნახატი ასტრახანელ ვაჭარ საპოჟნიკოვს მიჰყიდა 1400 მანეთად, რაც საბოლოოდ მემკვიდრეობით ბენუას ოჯახში აღმოჩნდა 1880 წელს. ლეონ ბენუამ 1914 წელს ნახატი საიმპერატორო ერმიტაჟის მუზეუმს მიჰყიდა. მას შემდეგ იგი ამ მუზეუმის მუდმივი კოლექციის ნაწილია სანქტ-პეტერბურგში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ბენუას მადონა"** ვიკისაწყობში.
* ბენუას მადონა ერმიტაჟის ოფიციალურ საიტზე

ლიტერატურა
----------

* A.E. Popham and P. Pouncey, 'Italian drawings in the BM, the fourteenth and fifteenth centuries', London, 1950, I, no. 100, II, pls. XCIV, XCV
* Feinberg, Larry J.. *The young Leonardo : art and life in fifteenth-century Florence*. New York:  Cambridge University Press,   გვ. 83–86. ISBN 1107002397.
ბენქსის "საყვარლები" ვენერიულ დაავადებათა კლინიკის კედელზე ბრისტოლში. საზოგადოების მხარდაჭერით ქალაქის საბჭომ ნახატი კედელზე არ წააშლევინა.
**ბენქსი** (ინგლ. Banksy; დ. 1974, ბრისტოლი) — ფსევდო-ანონიმური ინგლისელი გრაფიტის მხატვარი. მისი ვინაობა და ბიოგრაფიული დეტალები უცნობია. სავარაუდოდ იგი ბრისტოლელია და წარსულში ხორცის გადამამუშავებელ კომბინატში მუშაობდა, თუმცა გრაფიტით დაინტერესდა ბრისტოლის აეროზოლის დიდი ბუმის პერიოდში — 1980-იანი წლების ბოლოს. მისი ნამუშევრები, ძირითადად, სატირაა პოლიტიკურ, კულტურულ და ეთიკურ თემებზე, გამოირჩევა ტრაფარეტული ტექნიკით და ამით მსგავსია 80-იან წლებში პარიზში მოღვაწე ბლეკ ლე რატის და ლონდონის მეტროში 70-80-იანი წლების მიჯნაზე ანარქო-პანკ ჯგუფ კრასის წევრების მიერ შექმნილი ნამუშევრებისა სტილისა. შემდეგში ბენქსის ნამუშევრები მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში გამოჩნდა.

ბენქსი არ ყიდის ქუჩის გრაფიტის ფოტოსურათებს და არ აწყობს გამოფენებს კომერციულ გალერეებში. ამის მიუხედავად, ხელოვნების აუქციონერებს ბევრჯერ უცდიათ მისი ქუჩის ნამუშევრების გაყიდვა ადგილზე და მისი ადგილიდან მოხსნის პრობლემა მყიდველისთვის მიუნდიათ.

2018 წლის 5 ოქტომბერს ბენქსის ქმნილება "გოგონა წითელი ბუშტით" მოხვდა სოთბის აუქციონზე. აუქციონის მესვეურებს არ გაუხმაურებიათ იმ პიროვნების ვინაობა, ვინც ნამუშევარი გასაყიდად გაიტანა. მხოლოდ ის გახდა ცნობილი, რომ ნახატი ხელმოწერილი იყო და მფლობელმა, სავარაუდოდ, 2006 წელს მოიპოვა თავად მხატვრისაგან. საბოლოო გასაყიდმა ფასმა 1 042 000 გირვანქა სტერლინგი შეადგინა. მყიდველმა ხმა სატელეფონო შეტყობინებით დააფიქსირა და მისი ვინაობა ასევე არ გასაჯაროებულა, თუმცა, იმავე წამს, როცა აუქციონის წამყვანმა ჩაქუჩი დაჰკრა გაყიდვის აღსანიშნავად, მოულოდნელად, ჩარჩოში წინაწარ განთავსებულმა უცნობმა მექანიზმმა ზოლებად დაჭრა და ამგვარად, გაანადგურა ნამუშევარი. მხატვრის მიერ ინსტაგრამის პირად გვერდზე განთავსებულმა განცხადებამ და ვიდეომ ნათელი გახადა, რომ ეს მის მიერ წინასწარვე იყო დაგეგმილი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* Pest Control დაარქივებული 2021-12-25 საიტზე Wayback Machine.
* Banksy Street Art Photographs
* Gallery of Banksy photographs დაარქივებული 2012-03-03 საიტზე Wayback Machine.


1. ↑
2. ↑
ბალტიის ზღვა და მისი შემოგარე ქვეყნები
**ბალტიის რეგიონი**, **ბალტიის რკალის ქვეყნები**, **ბალტიის რკალი** — ტერმინი რომელიც გამოიყენება ბალტიის ზღვის ირგვლივ განლაგებულ ქვეყნებთან მიმართებაში.

პირველი ვინც ზღვას ბალტიის უწოდა (ლათ. Mare Balticum) იყო XI საუკუნის გერმანელი მემატიანე ადამ ბრემენელი.

ქვეყნები რომლებსაც აქვთ ბალტიის ზღვაზე გამავალი სანაპირო ზოლი არიან: დანია, ესტონეთი, ლატვია, ფინეთი, გერმანია, ლიეტუვა, პოლონეთი, რუსეთი და შვედეთი.

ქვეყნები რომლებსაც ბალტიისპირეთის ქვეყნები ეწოდებათ არიან: ესტონეთი, ლატვია და ლიეტუვა. 

ბალტიის ზღვის ქვეყნების საბჭოში შედიან ის ქვეყნები რომლებსაც აქვთ სანაპირო ზოლი ბალტიის ზღვაზე, ასევე ნორვეგია და ისლანდია, ხოლო ევროპის კავშირის სხვა ქვეყნებს აქვთ დამკვირვებლის სტატუსი.

რეგიონი მოიცავს შვიდ კუნძულს რომლებიც შედიან ევრორეგიონში, ესენია: ალანდის კუნძულები (ავტონომიური), ბორნჰოლმი (დანია), გოტლანდი (შვედეთი), ჰიიუმაა (ესტონეთი), ელანდი (შვედეთი), რიუგენი (გერმანია), საარემაა (ესტონეთი).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* The Baltic Sea Information Centre დაარქივებული 2008-02-08 საიტზე Wayback Machine.
* The Baltic University Programme დაარქივებული 2010-06-10 საიტზე Wayback Machine.
* Baltic Sea Region Spatial Planning Initiative VASAB
* Baltic Sea Region Programme 2007-2013
* vifanord
ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში **ბეტა განაწილება** უწყვეტი ალბათური განაწილებაა, რომელიც განსაზღვრულია [0,1] ინტერვალზე და განაწილების ფორმა კონტროლდება ორი, {\displaystyle \alpha } და {\displaystyle \beta }, პარამეტრით. ის ფაქტი, რომ რაიმე {\displaystyle X} შემთხვევითი ცვლადი ექვემდებარება ბეტა განაწილების კანონს, ჩაიწერება შემდეგნაირად[1]:

{\displaystyle X\sim \operatorname {Beta} (\alpha ,\beta ).}

ალბათური სიმკვრივისა და კუმულატიური ალბათობის ფუნქციები
-------------------------------------------------------

ბეტა განაწილების ალბათური სიმკვრივის ფუნქცია შესაძლებელია მოიცეს ბეტა ფუნქციის მეშვეობით, სადაც ეს უკანასკნელი ნორმალიზაციის მუდმივის როლს თამაშობს:

{\displaystyle f(x;\alpha ,\beta )={\frac {1}{\mathrm {B} (\alpha ,\beta )}}x^{\alpha -1}(1-x)^{\beta -1}},
ან ეკვივალენტურად, გამა ფუნქციების მეშვეობით:

{\displaystyle f(x;\alpha ,\beta )={\frac {\Gamma (\alpha +\beta )}{\Gamma (\alpha )\Gamma (\beta )}}\,x^{\alpha -1}(1-x)^{\beta -1}}.
რაც შეეხება კუმულატიური ალბათობის ფუნქციას, იგი მოიცემა შემდეგი სახით:

{\displaystyle F(x;\alpha ,\beta )={\frac {\mathrm {B} {}(x;\alpha ,\beta )}{\mathrm {B} {}(\alpha ,\beta )}}}
სადაც {\displaystyle \mathrm {B} {}(x;\alpha ,\beta )} არასრული ბეტა ფუნქციაა.

სქოლიო
------

1. ↑  Rose, Colin; Smith, Murray D. (2002). Mathematical Statistics with MATHEMATICA. Springer. ISBN 978-0387952345.
**ბზა** (ლათ. Buxus) — ორლებნიან მცენარეთა გვარი ბზისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე დაბალი ხეები ან ბუჩქებია. აქვს მოპირისპირე სქელი ფოთლები და ერთსქესიანი ყვავილები. 

შეიცავს 70-მდე სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ, ნაწილობრივ ზომიერი ჰავის ზონაში ფილიპინის, კალიმანტანის, მცირე ზონდის, მადაგასკარისა და სოკოტრას კუნძულებზე, აფრიკაში, ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში, ვესტ-ინდოეთში, სამხრეთ ევროპასა და მცირე აზიაში. კავკასიაში ბუნებრივად გვხვდება 2 რელიქტური სახეობა: კოლხური ბზა (ლათ. Buxus colchica) და ჰირკანული ბზა (ლათ. Buxus hyrcana). საქართველოში მოშენებულია ბზის 4 უცხოური სახეობა: ჩვეულებრივი ანუ მარადმწვანე ბზა (ლათ. Buxus sempervirens); წვრილფოთოლა ბზა (ლათ. Buxus microphylla); იაპონური ბზა (ლათ. Buxus japonica) და ბალეარული ბზა (ლათ. Buxus balearica). 

ბზა მრავლდება კალმით, თესლითა და გადანაწვენით. ზოგჯერ ივითარებს ფესვისა და ძირკვის ამონაყარს. შეკრულ ხეთადგომაში ნაყოფმსხმოიარობას იწყებს 40-60 წლის ასაკში, ეულად მდგომი - 15 წლის ასაკიდან. ცოცხლობს 500-600 წელს, იზრდება ნელა. მისი მაგარი და მძიმე მერქანი გარეგნულად სპილოს ძვალს წააგავს. კარგად პრიალდება. იყენებენ (ძირითადად კოჟრებს) სხვადასხვა ნაკეთობისათვის; კავკასიური ბზის მერქანი ცნობილია "კავკასიური პალმის" ან "პალმის ხის" სახელწოდებით. 

ბზის ფოთლებისა და ტოტებისაგან ამზადებენ ყავისფერ საღებავს; ქერქისა და ფოთლების ნატენს იყენებენ მედიცინაში, შეიცავს (განსაკუთრებით ფოთლები) ალკალოიდ ბუქსინს. თესლში 37%-მდე ზეთია. 

თაფლოვანი მცენარეებია. აფრიკასა და ზოგიერთ ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყანაში ნამდვილ ბზას ცვლის აფრიკული ბზა ანუ "კამასი" (ლათ. Gonioma kamassi), რომელიც სხვა გვარსა და ოჯახს განეკუთვნება. მისი მერქანი ემსგავსება ბზისას.

გალერეა
-------

* ბზა კოლხური Buxus colchica kolchischer Buchsbaumბზა კოლხური Buxus colchica kolchischer Buchsbaum
* ბზა კოლხური Buxus colchica kolchischer Buchsbaumბზა კოლხური Buxus colchica kolchischer Buchsbaum

ლიტერატურა
----------

* *სახოკია მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 352.
**ბეყმარი** — სოფელი საქართველოში, მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 960 მეტრი, ყორნისიდან 17 კილომეტრი.

ისტორია
-------

სოფელი მოხსენიებულია იოანე ბაგრატიონის 1794-99 წლების აღწერაში.1847 წლის მონაცემებით შედიოდა ყორნისის ხეობის სოფლებში და დასახლებული იყო ეთნიკური ოსებით. 1991 წლამდე შედიოდა ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, ყორნისის თემის ცენტრი.

მოსახლეობა
----------

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1987 | 310 |  |  |
| 2015  |  262 | 137 | 125 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 347.

სქოლიო
------

1. ↑  *იოანე ბაგრატიონი*, „ქართლ-კახეთის აღწერა" გვ. 42 — თბილისი 1986
2. ↑  *ტყავაშვილი მ*. „სოფელ ყორნისის ისტორიიდან" „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები" N12 გვ. 41 — თბილისი, „უნივერსალი", 2014 ISSN 1512-3154
3. ↑  Итоги всеобщей переписи населения Республики Южная Осетия 2015 года
**ეჩედის გრაფინია ელიზაბეტ ბატორი** ან **ეჩედის ერჟებეტ ბათორი-ნადაშდი** (უნგრ. ecsedi Báthory Erzsébet (-Nádasdy)) ან **ალჟბეტა ბატოროვა-ნადაშდი** (სლოვაკ. Alžbeta Bátoriová-Nádašdy) (დ. 17 აგვისტო, 1560 — გ. 21 აგვისტო, 1614) — ბატორების ოჯახის გრაფინია. იგი ისტორიაში შესულია როგორც ყველაზე სასტიკი სერიული მკვლელი, სისხლიანი გრაფინია, სისხლიანი ლედი. 

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ელიზაბეტი მის ოთხ მოსამსახურესთან ერთად დამნაშავედ ცნეს ასობით გოგონასა და ახალგაზრდა ქალების მკვლელობისთვის. ჯამში მათი რაოდენობა 600-მდეა, თუმცა რაოდენობა, რისთვისაც ისინი გაასამართლეს იყო 80. 1610 წელს ის დაატყვევეს თავისივე სასახლეში, სადაც სიცოცხლის უკანასკნელი 4 წელი გაატარა.

მოგვიანებით, უნგრული პროზა მას მოიხსენიებდა როგორც სისხლისმსმელ გრაფინიას. მწერლობაზე დაყრდნობით იგი ქალიშვილების სისხლს სვამდა და საბანაოდ იყენებდა, რომ ახალგაზრდობა შეენარჩუნებინა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* www.bathory.sk
* Кровавая графиня დაარქივებული 2015-04-11 საიტზე Wayback Machine.
* Кровавая графиня — Эржебет Батори
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გოგლიძე**. |

**ვასილ (ვლასი) მიხეილის ძე გოგლიძე** (დ. 8 მარტი, 1927, სოფ. კომანდელი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 აგვისტო, 2005, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1978).

ბიოგრაფია
---------

1949 წელს დაამთავრა ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი საავტომობილო გზების სპეციალობით. 1953–1956 წლებში მუშაობდა მოსკოვის საავტომობილო გზების საკავშირო სამეცნიერო–კვლევით ინსტიტუტში; 1961 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტზე; 1964-2001 წლებში იყო საავტომობილო გზებისა და აეროდრომების კათედრის გამგე; 2001 წელს აირჩიეს მოსკოვის საავტომობილო–საგზაო ინსტიტუტის საპატიო პროფესორად. ავტორია 10–მდე სახელმძღვანელოსი და 30–მდე გამოგონების; მისი სამეცნიერო კვლევები ეხება მეტროპოლიტენების, ხიდებისა და სატრანსპორტო გვირაბების დაპროექტებასა და მშენებლობას

იყო გარემოს დაცვის აკადემიის და საქართველოს საინჟინრო აკადემიის წევრი.

ბიბლიოგრაფია
------------

* მეთოდური მითითებები სამეცნიერო-კვლევითი ხასიათის სადიპლომო სამუშაოს შესასრულებლად საავტომობილო გზების სპეციალობის (1211) სტუდენტებისათვის (შემდგენელი). - თბილისი, საქ. პოლიტექნ. ინ-ტის გამ-ბა და სტ. 1984. - 14გვ.
* ასფალტბეტონი საგზაო მშენებლობაში : სახელმძღვ. უმაღლ. ტექნ. სასწ. სტუდ. (ავტორი). - თბილისი, ცოდნა, 1964. - 226გვ.
* ბეტონი საგზაო მშენებლობაში (ავტორი). - თბილისი, 1962

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 65.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ გოგლიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არაბიძე**. |

**ვასილ (ვასო) ოქროპირის ძე არაბიძე** (დ. 21 თებერვალი, 1881, ზესტაფონი — გ. 8 აგვისტო, 1951, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, რევოლუციური მოძრაობის აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
---------

ახალგაზრდა ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. 1902 წელს გადაასახლეს, საიდანაც გაიქცა და მოხვდა მოსკოვში. იქ მან შეადგინა მებრძოლთა რაზმი, რომელიც აქტიურად იბრძოდა 1905 წლის რევოლუციის ბარიკადებზე. ამ დროს დაუახლოვდა სახელგანთქმულ რუს მომღერალს თედორე შალიაპინს.

1908 წლიდან მუშაობდა პროფესიულ თეატრში, ასრულებდა სახასიათო და დრამატულ როლებს. 1916 წელს ითამაშა პირველ ქართულ მხატვრულ ფილმ „ქრისტინეში", უფრო გვიან – ფილმებში: „სურამის ციხე" (1921), „მამის მკვლელი" (1924), „ბელა" (1927), „უკანასკნელი ჯვაროსნები" (1934), „დავით გურამიშვილი" (1946) და სხვა.

ვასილ არაბიძე თავის მეუღლესთან ცაცა ამირეჯიბთან ერთად დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 524.
* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 178.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 56, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ არაბიძე [დაარქივებული] — ეროვნული ფილმოგრაფია
* ვასილ არაბიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ვასაკი** (სომხ. Վասակ; დ. უცნობია — გ. 1040) — სიუნიქის სამეფოს მეორე მეფე 998-1040 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

ვასაკი 998 წელს გახდა მამის სმბატ I საჰაკიანის მემკვიდრე. გაგიკ I-თან ვასალური დამოკიდებულოებაში იყო. მონაწილეობდა გაგიკის ლაშქრობებში. მან თავისი შვილი კარტანიდა ცოლად მიათხოვა სიუზერენს. 

ჩაახშო გლეხთა მოძრაობა, გააძლიერა ტათევის მონასტერი, რომელიც დასუსტდა კათალიკოს ანანია მოკაცის მხრიდან ანათემის შედეგად. ვასაკის მმართველობა, ძირითადად მშვიდობიანი იყო, რამაც ხელი შეუწყო ქვეყნის ეკონომიკურ აღმავლობას და მშენებლობას. მისი და მისი მემკვიდრის, სმბატ II აშოტიანის მმართველობის პერიოდში სიუნიქის სამეფომ განვითარების უმაღლეს მწვერვალს მიაღწია. ააშენა ვაჰანავანქის ეკლესია (1000 წ.), სადაც დაკრძალულია.

არ ჰყავდა ბიჭი და ცხოვრების უკანასკნელ წლებში ყურადღება გაამახვილა სიძის, ცხუკის თავადის, აშოტის შვილებზე სმბატზე და გრიგოლზე. მათგან პირველი 1040 წელს ვასაკის მემკვიდრე გახდა.

ლიტერატურა
----------

* სიუნიქის სამეფო — სტატია დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Г. Григорян. Царство Сюник (X—XII вв) // Ист.-филол. журн.. — 2006. — № 2. — С. 144..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-06-30. ციტირების თარიღი: 2015-08-19.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სიუნიქის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* სმბატ I საჰაკიანი
* ვასაკი
* სმბატ II აშოტიანი
* გრიგორ I აშოტიანი
* სენექერიმი
* გრიგორ II სენექერიმიანი
* ჰასან ხაჩენცი
 |

 |
**ბერიეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკასხიდში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ხალასქურში" შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი. ძეგლი ნაგებია კარგად თლილი მონაცრისფრო ქვიშაქვით კირის დუღაბზე. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია გარეთ შევიწროებული სარკმელი. ჩრდილოეთით ნიშის კვალია. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია სხვადასხვა დონეზე. ყველაზე ცუდ მდგომარეობაში სამხრეთი კედელია, იგი თითქმის მიწის პირამდეა ჩამონგრეული. ჩამონგრეულია ჩრდილოეთ კედლის დიდი ნაწილიც. ეკლესიას დასავლეთიდან შიგნით თაღოვანი, გარეთ არქიტრავული შესასვლელი აქვს. კარის თავზე თაღოვანი სარკმელია დატანებული. შესასვლელის არქიტრავის ცენტრში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჯვრის თავზე შემორჩენილია ასომთავრული წარწერის უმნიშვნელო ფრაგმენტები, დაზიანების გამო ის თითქმის არ იკითხება. არქიტრავის კუთხეებში ლომებია გამოსახული. დასავლეთ სარკმლის სათაური მორთულია ზიგზაგისებრი ორნამენტით. ეკლესია ძალზე დაზიანებულია, მისი ყველა შემორჩენილი კედელი დეფორმირებულია.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 10172
ბერინგის სრუტის თანამგზავრული ფოტო
სრუტეში მდებარე პატარა დიომიდის (*აშშ, მარცხნივ*) და დიდი დიომიდის (*რუსეთი, მარჯვნივ*) კუნძულები 
**ბერინგის სრუტე** (რუს. *Берингов пролив*) — სრუტე აზიის კონტინენტის უკიდურეს აღმოსავლეთს, დეჟნევის კონცხსა და ჩრდილოეთ ამერიკის უკიდურეს დასავლეთს — ალასკის ნახევარკუნძულის უელსის პრინცის კონცხებს შორის. სრუტე პოლარული წრისგან ოდნავ სამხრეთით მდებარეობს. 

ბერინგის სრუტე არაერთელ გამხდარა მეცნიერთა კვლევის ობიექტი, იმ მოსაზრებიდან გამომდინარე, რომ აზიიდან ჩრდილოეთ ამერიკაში ადამიანები სწორედ ამ სრუტის გავლით, ე. წ. „მიწის ხიდის" საშუალებით გადავიდნენ, როდესაც აქაურობა ყინულებით ჩაიხერგა და ოკეანის დონე საგრძნობლად დაეცა. 

სრუტის სიგანე დაახლოებით 85 კმ-ია, საშუალო სიღრმე 30-49 მეტრი. ერთმანეთთან აერთებს ჩუკოტკის ზღვას (*ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის ნაწილი*) და ბერინგის ზღვას (*წყნარი ოკეანის ნაწილი*). მიუხედავდა იმისა, რომ სრუტეში პირველად სიმონ დეჟნიოვმა გაიარა 1648 წელს, მას სახელი მაინც დანიელი მკვლევრის, ვიტუს ბერინგის პატივსაცემად ეწოდა, რომელმაც აქ 1728 წელს გაიარა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ალასკის შტატის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2009-08-31 საიტზე Wayback Machine.
ქალაქ ბიშაპურის ნანგრევები
**ბიშაპური** (სპარს. بیشاپور) — ირანის ისტორიული ქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, თანამედროვე ქალაქ კაზერუნიდან სამხრეთით. სპარსეთისა და ელამის ძველ გზაზე, რომელიც აკავშირებდა სასანიდების დედაქალაქ ისთახრსა და ქტესიფონს. ქალაქი ბიშაპური გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სასანიანების იმპერიის დედაქალაქი იყო.

ისტორია
-------

ქალაქი 266 წელს მდინარე რუდე-სეფუდის ნაპირზე დააარსა შაპურ I-მა, სასანიანების მეორე მეფემ. ქალაქის სახელწოდება ნიშნავს „შაპურის ქალაქს", რადგან სწორედ შაპურ I-მა გადაიტანა აქ თავისი დედაქალაქი ისთახრიდან. ქალაქს ამშვენებს მრავალრიცხოვანი რელიეფები, რომელიც შაპურის რომაელებზე გამარჯვებას აღნიშნავენ. მშენებლობაში მონაწილეობდნენ იმპერატორ ვალერიანეს ჯარისკაცები, რომლებიც 260 წელს გამარჯვების შემდეგ ტყვედ ჩაუვარდნენ შაპურს. როგორც ჩანს ქალაქი ცარიელ ადგილზე არ აუშენებიათ. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს პართიული და ელამური ცივილიზაციის კვალი. 

მოგვიანებით დედაქალაქი გადაიტანეს ქტესიფონში მაგრამ ქალაქმა ბიშაპურმა შეინარჩუნა მნიშვნელობა არაბების დაპყრობებამდე, ხოლო მასში მოსახლეობა X საუკუნემდე ცხოვრობდა.

2018 წლის 30 ივლისს ქალაქი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიყვანეს, როგორც ფარსის რეგიონის სასანიდური არქეოლოგიური ლანდშაფტის ერთ-ერთი ძეგლი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფარსის რეგიონის სასანიდური არქეოლოგიური ლანდშაფტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ბიშაპური***

* Bishapur; Photos
* *Bishapur*, Photos from Iran, *Livius* დაარქივებული 2016-11-10 საიტზე Wayback Machine. .
* City of Bishapur

სქოლიო
------

1. ↑  Four sites added to UNESCO’s World Heritage List. UNESCO. ციტირების თარიღი: 2 July 2018.