„დაჭრილი ამორძალი", ფიდიასი
**ამორძალები** ან **ამაზონები** (ბერძ. Αμαζόνες) — მითური მებრძოლი ქალები, რომლებიც, მითების თანახმად, ცხოვრობდნენ მეოტიდის (აზოვის) ზღვისა და პონტოს ზღვის სანაპიროზე ან მცირე აზიაში. შთამომავლობის შენარჩუნების მიზნით, ამორძალები უკავშირდებოდნენ უცხოტომელ მამაკაცებს და შემდეგ კვლავ სამშობლოში უშვებდნენ. ამის შემდეგ, თუ ვაჟი შეეძინებოდათ, მამასთან გზავნიდნენ, ხოლო ქალებს მეომრებად ზრდიდნენ. ზოგიერთი ძველი მითის მიხედვით, იმ მიზნით, რომ მარცხენა ძუძუს იარაღის ხმარების დროს ხელი არ შეეშალა, ბავშვობაშივე ამოწვავდნენ ხოლმე. ამ მითს ეყრდნობა ზოგიერთი მეცნიერი ამორძალის (ამაძონის) ეტიმოლოგიის დადგენისას („ამაზონ" ბერძნულად შეიძლება უძუძოს მნიშვნელობით გავიგოთ), მაგრამ ხელოვნების ნიმუშებში ამაძონები გამოსახული არიან ლამაზ, კუნთმაგარ ქალებად, ყოველგვარი დამახინჯებისა და ამომწვარი ძუძუს გარეშე. ამორძალებთან მრავალი მითია დაკავშირებული. მაგალითად, ჰერაკლე იტაცებს ამორძალების დედოფლის — ჰიპოლიტას ქამარს; თეზევსი იტაცებს ამორძალების დედოფალს — ანტიოპეს და ცოლად ირთავს; ამორძალები, დედოფალ პენთესილეას მეთაურობით, ეხმარებიან ტროელებს ტროას ომის დროს, აქილევსი პენთესილეას კლავს ომში და სხვა.

ამორძალთა იარაღი იყო ორპირი ცული, მშვილდ-ისარი, შუბი, ნახევარმთვარისებრი ფარი. თქმულებები ამორძალების შესახებ შეიქმნა წინაბერძნულ საზოგადოებაში და უნდა ასახავდეს მატრიარქატის ეპოქას. ლეგენდამ პოპულარობა მოიპოვა შუა საუკუნეებში, კერძოდ დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების პერიოდში, როდესაც მათი ადგილსამყოფელის ძებნაც კი დაიწყეს. ამაძონების სახელთანაა დაკავშირებული ამერიკის უდიდესი მდინარის სახელწოდება „ამაზონი". ამორძალთა სახეები წარმოდგენილია არაერთ მხატვრულ ნაწარმოებში. მაგალითად, ცნობილია ფიდიასის ქანდაკება „დაჭრილი ამორძალი". გადატანითი მნიშვნელობით, ამორძალებს უწოდებენ მებრძოლ, ვაჟკაცური თვისებების მქონე ქალებს.

არის ვერსიები, რომ ამორძალები რეალურად არსებობდნენ. ევჰემერისტები იმასაც ამტკიცებენ, რომ ამორძალები მამაკაცები არიან. მათი აზრით, ისინი სინამდვილეში არსებობდნენ, მაგრამ მართლა ქალები კი არ იყვნენ, როგორც ამას ძველი მითოგრაფები გადმოგვცემენ, არამედ წვერ-ულვაშგაპარსული და თმამოშვებული მამაკაცები.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 404.
* Hedwig Appelt:  *Die Amazonen: Töchter von Liebe und Krieg.*  Verlag Theiss, 2009, ISBN 978-3-8062-2224-1. (გერმანული)
* Jeannine Davis-Kimball: *Warrior Women: An Archaeologist's Search for History's Hidden Heroines*. Warner Books, New York 2002, ISBN 0-446-52546-4. (ინგლისური)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ამორძალები"** ვიკისაწყობში.
* ამაძონები — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
* ინფორმაცია ამორძალების შესახებ (გერმანული)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ტროის ომი |
| --- |
|  |
| ბერძნები | 
ავტომედონი • აგამემნონი • აკამანტი • ანტილოქე • აქილევსი • აიაქს ტელამონი • აიაქს ოილევსი • დემოფონტე • დიომედე • იდომენევსი • კალქასი • მაქაონი • მედონი • მენელაე • ნეოპტოლემუსი • ოდისევსი • პალამედესი • პატროკლე • პოდალირიო • პროტესილაი • სინონი • სტენტორი • ტევკროსი • ტელამონი • თერსიტე • ევრიპილე • ფენიქსი • თერსანდრე • ფილოქტეტესი |  |
|  |
| ბერძნების მხარეს მყოფი ღმერთები | 
ათენა • ჰერა • პოსეიდონი • ჰეფესტოსი • ჰერმესი • თეტიდა |
|  |
| ბერძნების მოკავშირეები | 
აქაველები • აბანტები • არკადიელები • ათენელები • არგოსელები • ტირინთოელები • ითაკელები • კორინთოელები • კრეტელები • ლაპიდები • მიკენელები • მირმიდონელები • პილოსელები • როდოსელები • სალამინელები • სპარტელები • ეგინელები |
|  |
| ტროელები | 
ანდრომაქე • ანტენორი • ანქიზე • ასტიანაქსი • ელენე • ჰექტორი • ჰეკუბა • კასანდრა • კიკნოსი • ლაოკოონი • მემნონი • პარისი • პოლიდორა • პრიამოსი • ტროილე • პანდაროსი • ენეასი |
|  |
| ტროელების მხარეს მყოფი ღმერთები | 
აფროდიტე • აპოლონი • არესი • არტემიდა • სკამანდროსი |
|  |
| ტროელების მოკავშირეები | 
ამორძალები • დარდანელები • ლიდიელები • ლიკიელები • მილეტელები • პელასგები • ტევკრები • ხალიბები • ფრაკიელები • ფრიგიელები • ეთიოპიელები |
|  |
| დამატებითი | 
ტროა • ჰაინრიხ შლიმანი • „ტროის მითი" |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX528714
* BNF: cb11943036d (data)
* GND: 4142171-1
* LCCN: sh85004138
* NKC: ph499671
* Trove: 1538131

 |