recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**მესამე დასი** — პირველი სოციალ-დემოკრატიული ჯგუფი საქართველოსა და ამიერკავკასიაში.

ისტორია
-------

შეიქმნა 1892 წლის დეკემბრის დამლევს ეგნატე ნინოშვილისა და მიხა ცხაკაიას ინიციატივით გამართულ ზესტაფონის კრებაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ ეგნატე ნინოშვილი, მიხა ცხაკაია, ნოე ჟორდანია, სილიბისტრო ჯიბლაძე, ნიკოლოზ ჩხეიძე, ისიდორე რამიშვილი, ილია კაკაბაძე, დიმიტრი კალანდარიშვილი, ე. ვაწაძე, რ. კალაძე, არსენ წითლიძე, ისიდორე კვიცარიძე. 

კრებამ უარყო ნოე ჟორდანიას მიერ შედგენილი ეროვნულ-დემოკრატიული ხასიათის პროგრამის პროექტი და მიიღო ამ დროს ვარშავაში მყოფი ფილიპე მახარაძის წერილობითი წიდადადება სოციალ-დემოკრატიული პროგრამის შემუშავების შესახებ. საბოლოოდ ნოე ჟორდანიამ მოამზადა მესამე დასის პროგრამა, რომელიც პირველად საჯაროდ წაიკითხა სილიბისტრო ჯიბლაძემ 1894 წლის მაისში, ეგნატე ნინოშვილის დაკძრალვაზე, სოფელ ჩანჩეთში.

დასში არსებობდა კონსენსუსი სოციალური საკითხების მიმართ. შიდა დისკუსიების და დაპირისპირების საგანი იყო ეროვნული საკითხი. ამ საკითხზე მესამე დასში ოთხი პოლიტიკური მიმართულება არსებობდა. ერთი ინტერნაციონალისტური მიმართულება სრულიად უარყოფდა ეროვნულ საკითხს და ეწინააღმდეგებოდა სახელმწიფოს ყოველგვარ დანაწილებას და ავტონომიებს. ამ მიმართულების ლიდერი იყო ირაკლი წერეთელი. მეორე, უფრო ზომიერი პოზიცია ეჭირა ნოე ჟორდანიას, რომელიც აღიარებდა ეროვნული საკითხის მნიშვნელობას. მესამე მიმართულების ლიდერი იყო აკაკი ჩხენკელი, რომელიც უფრო აქტიურად აყენებდა ეროვნულ საკითხს. მისი მიდგომა ემყარებოდა ევროპული, განსაკუთრებით, ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიების პლატფორმებს. ავტონომისტური მიმართულება ეჭირა ვლადიმერ დარჩიაშვილს, რომლის ხედვები მოიცავდა პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ავტონომიას. მისი ხედვები დასის ძირითადი ხაზის იდეებისგან ძალზე დაშორებული აღმოჩნდა, რის გამოც დარჩიაშვილი ფაქტობრივად პარტიის სხვა ლიდერებისგან გარიყული აღმოჩნდა. მესამე დასში აგრეთვე გაერთიანებული იყვნენ რადიკალი მარქსისტებიც. ამ მიმართულების თვალსაჩინო წარმომადგენელი იყო ალექსანდრე წულუკიძე. 1903 წლის შემდეგ ამ მიმართულების მიმდევრები ლენინიზმის მხარდამჭერებს შეუერთდნენ.

იხილეთ აგრეთე
-------------

* საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტია

ლიტერატურა
----------

* *ლომაშვილი ფ. გეგეშიძე ზ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 596—597.
* ქართული მემარცხენეობის ქრესტომათია, ტ. I, თბილისი, 2015

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მესამე დასი Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გაზეთი „კვალი" N22 გვ 14-16 — 1894 წ.
**ლავრენტი ივანეს ძე ავალიანი** (დ. 6 ოქტომბერი, 1923, სოფ. გუმათი, ახლანდელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი ― გ. 10 ოქტომბერი 1943) — საბჭოთა კავშირის გმირი (მიენიჭა სიკვდილის შემდეგ 1943 წლის 1 ნოემბერს), მეავტომატე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა გლეხის ოჯახში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გაიწვიეს წითელ არმიაში. მდინარე დნეპრის ქვემოწელთან ბრძოლების დროს (1943) ავალიანი შეიჭრა მტრის სანგარში და 30 გერმანელი მოკლა. მომდევნო ბრძოლებში მტრის 18 ჯარისკაცი და ოფიცერი გაანადგურა. ქ. მელიტოპოლთან ბრძოლაში (ამ დროს ოცეულს მეთაურობდა) ხელყუმბარით ტანკს ქვეშ შეუვარდა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით. დაკრძალვის ადგილი სოფელ ნოვოლიუბიმოვკის ძმათა სასაფლაო, ზაპოროჟიეს ოლქის ტოკმაკის რაიონი (უკრაინა)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 114.
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო" თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლავრენტი ავალიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
მანჰეტენის მუნიციპალური შენობა
**მანჰეტენის მუნიციპალური შენობა** (ინგლ. Manhattan Municipal Building) — 40-სართულიანი შენობა აგებული გაზრდილი სამთავრობო სივრცის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად 1898 წელს ნიუ-იორკ სიტიში ხუთი რაიონის გაერთიანების შემდეგ. მშენებლობა 1909 წელს დაიწყო და 1915 წელს დასრულდა, რას ასევე ნიუ-იორკში მოძრაობის „ქალაქი-მშვენიერი" დასასრული გახდა.

177 მ სიმაღლის შენობის ყველაზე მაღალ წერტილზე დგას მანჰეტენში სიდიდით მეორე ქანდაკება. არქიტექტურულმა ფირმამ „მაკკიმ, მიდ ენდ უაიტ" შენობა ისე დააპროექტა, რომ მის საძირკველში ჩაშენდა ქალაქის მეტროს სადგური, რაც პირველი ასეთი შემთხვევა იყო ნიუ-იორკში.

შენობამ განსაკუთრებული გავლენა იქონია სამოქალაქო მშენებლობაზე სხვა ამერიკულ ქალაქებში. მასში გამოყენებული ბოზ-არტის სტილის არქიტექტურა პროტოტიპი გახდა ტერმინალ ტაუერისთვის კლივლენდში, ფიშერ ბილდინგისთვის დეტროიტში და ვრაილი ბილდინგისთვის ჩიკაგოში.

ჩემბერსისა და სენტრ ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე ეს მუნიციპალური შენობა ერთ-ერთი უდიდესი სამთავრობა შენობაა მსოფლიოში. მის ძირითად ნაწილში 25 სართულია (33 ლიფტით), კოშკში კი დამატებით კიდევ 15 სართულია. აქ მდებარეობს ქალაქის ცამეტი საზოგადოებრივი სააგენტო და საზოგადოებრივი რადიო სადგური. ყოველწლიურად ამ შენობაში 28.000 ნიუ-იორკელი ქორწინდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მანჰეტენის მუნიციპალური შენობა"** ვიკისაწყობში.
**ლადოგის ტბა** (რუს. Ладожское озеро) — ტბა რუსეთის ევროპულ ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ლენინგრადის ოლქში. უდიდესია ევროპაში ფართობით 17 700 კმ² (კუნძულებიანად 18.135 კმ²), სიგრძე 219 კმ, საშუალო სიგანე 83 მ, საშუალო სიღრმე 51 მ, მაქსიმალური 230 მ; წყლის მოცულობა 908 კმ3. აუზის ფართობი 276 ათასი კმ². ლადოგის ტბის ქვაბული ტექტონიკური წარმოშობისაა და გარდაქმნილია მყინვარების მიერ. ჩრდილოეთ ნაპირი მაღალი, კლდოვანი, შეჭრილ-შემოჭრილია და დაფარულია ტყით; სამხრეთი — დაბალი და სუსტად დანაწევრებული. ლადოგის ტბაში 660-მდე კუნძულია, დიდი კუნძულებია: რისკალანსარი, მანტსინსარი, კილპოლა, ტულოლანსარი, ვალაამი. ტბაში ჩადის მდინარეები: ვოლხოვი, სვირი, ვუოქსა. გამოდის მდინარე ნევა. წყლის დონის რყევა წლის განმავლობაში საშუალოდ 0,8 მ-ია, უდიდესი - 3 მ-მდე (ივნისსა და ნოემბერში). ღელვის დროს ტალღების სიმაღლე 3 მეტრს აღემატება. შემოდგომაზე ხშირია შტორმი. იცის სეიშები. დინებები ქარისმიერია.

ლადოგის ტბის ზედაპირზე წყლის ტემპერატურა აგვისტოში დაახლოებით 16 °C, მაქსიმალური 25 °C-მდე. ფსკერისპირა წყლის ფენის ტემპერატურა ზამთარში 2-დან 2,5 °C-მდეა, ზაფხულობით 4-5 °C. სანაპირო და ყურეები იყინება დეკემბრის დასაწყისში. ცენტრალური ნაწილი კი იანვარ-თებერვალში. ყინულის საშუალო სისქე 50-60 სმ-ს უდრის, უდიდესი 90-100 სმ. ყინულძვრა ტბის ცენტრალურ ნაწილში მარტში და აპრილის დასაწყისშია. წყლის საშუალო გამჭვირვალობა ცენტრალურ ნაწილში 4,5 მ, უდიდესი - 8 - 10 მ. წყალი მტკნარია. ტბა მდიდარია თევზით: ორაგული, კალმახი, სიგი, ჭაფალა, ფარგა, კაპარჭინა, ქორჭილა, თართი და სხვა. გვხვდება სელაპიც.

ლადოგის ტბა სანაოსნოა და ვოლგა-ბალტიის გზის ნაწილია. სამხრეთ სანაპიროს გასწვრივ მდინარე სვირიდან ნევამდე გაყვანილია სანაოსნო შემომვლები არხი. ტბის ნაპირებზეა ქალაქები: პრიოზერსკი, პეტროკრეპოსტი, ნოვაია-ლადოგა, სორტავალა. ძველად ტბას **ნევო** ეწოდებოდა. XIII საუკუნეში დაარქვეს ძველი რუსული ქალაქის ლადოგის (IX ს.) სახელი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* რუსეთის ტბები
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 100.
**ლენარტ მერი** (ესტ. Lennart-Georg Meri, დ. 29 მარტი, 1929 — გ. 14 მარტი, 2006) — ესტონელი (ეთნიკურად ბალტიისპირელ-ფინელი) მწერალი, კინორეჟისორი და პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრეზიდენტი 1992–2001 წლებში ლენარტ მერი ესტონეთის თავისუფლებისათვის მოძრაობის ლიდერი იყო. 

დაიბადა ტალინში, ცნობილი დიპლომატისა და შექსპირის ესტონურ ენაზე მთარგმნელის გეორგ მერის ოჯახში. ადრეულ ასაკში ლენარტმა მიატოვა ესტონეთი და მოგზაურობდა ქვეყნიდან ქვეყანაში. სწავლობდა 9 სხვადასხვა სკოლაში 4 სხვადასხვა ენაზე. მშობლიური ესტონურის გარდა ფლობდა ფრანგულს, გერმანულს, ინგლისურს, ფინურსა და რუსულს. 

ესტონეთში დაბრუნდნენ 1940 წელს, მას შემდეგ რაც ხელისუფლება შეიცვალა. 1941 წელს გადაასახლეს ციმბირში. ოჯახის სარჩენად არ ერიდებოდა მძიმე სამუშაოებსაც.

პოლიტიკური მოღვაწეობა
---------------------

1990 წლის პირველი არაკომუნისტური არჩევნების შემდეგ დანიშნეს საგარეო საქმეთა მინისტრად. ეს თანამდებობა ეკავა 1992 წლამდე. მონაწილეობდა ეუთოს კონფერენციებში ნიუ-იორკში, პარიზში, ბერლინში, მოსკოვში. 1992–2001 წლებში ეკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. 

2005 წელს დაუდგინეს თავის ტვინის სიმსივნე. გარდაიცვალა 2006 წლის 14 მარტს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ლენარტ მერი***

* Article on Lennart Meri at kirjasto.sci.fi დაარქივებული 2013-01-04 საიტზე Wayback Machine.
* BBC article "Estonia mourns ex-president Meri"
* NNDB Profile – Lennart Meri

|
|  |
|
| წინამორბედი: | **პრეზიდენტი**1992 – 2001 | შემდეგი:არნოლდ რუიტელი |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ესტონეთის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
კონსტანტინ პიატსი · ლენარტ მერი · არნოლდ რუიტელი · ტოომას ჰენდრიკ ილვესი · კერსტი კალიულაიდი · ალან კარისი |

 |
მანჯუშრი
**მანჯუშრი** (სანსკ: मञ्जुश्री Mañjuśrī; ბენგ: মঞ্জুশ্রী; ჩინ: 文殊 Wénshū, 文殊師利 Wénshūshīlì; იაპ: 文殊 მონჯუ, 文殊師利 მონჯუშ'რი; ტიბ: འཇམ་དཔལ་དབྱངས། ჯამპელჲანგ; მონღ: Зөөлөн эгшигт Zogelen Egsigtu; კორ: 문수보살 მუნსუ ბოსალ; თაი: พระมัญชุศรีโพธิสัตว์; ვიეტ: Văn-thù-sư-lợi) — ტრანსცენდენტულ სიბრძნესთან ( პრაჯნა ) დაკავშირებული ბოდჰისატვა მაჰაიანა ბუდიზმში. ეზოთერულ ბუდიზმში აგრეთვე აღებულია სამედიტაციო ღვთაებად. სანსკრიტული სახელი *მანჯუშრი* შეიძლება „დიდებულ სიტყვებად" ითარგმნოს.[1]. მანჯუშრის სხვა, სრული სანსკრიტული სახელი არის *მან'ჯუშრიიკუმაარაბჰუუტა* (Mañjuśrīkumārabhūta).[2]

მაჰაიანა ბუდიზმში
-----------------

მკვლევრები მანჯუშრის მაჰაიანურ ლიტერატურაში ერთ-ერთ უძველეს და უმნიშვნელოვანეს ბოდჰისატვად მიიჩნევენ.[3] მანჯუშრი პირველად მოხსენიებულია ადრინდელ მაჰაიანურ ტექსტებში, მაგალითად პრაჯნაპარამიტა სუტრაში. ლოტოსის სუტრა მას მიაწერს „წმინდა მიწა" *ვიმალას*, რომელიც, ავატამსაკა სუტრის მიხედვით, მდებარეობს აღმოსავლეთით.

ეზოთერულ ბუდიზმში
-----------------

ეზოთერულ ბუდიზმში მანჯუშრი სამედიტაციო ღვთაებაა და სრულად გასხივოსნებულ ბუდდჰად ითვლება. ეზოთერული ბუდიზმის შინგონის სკოლაში, ის იმ 13 ღვთაებათაგანია, რომელსაც მოწაფეები თავს უძღვნიან. ხშირად მოიხსენიება ბევრ ეზოთერულ ტექსტში, მაგალითად მანჯუშრი მულა კალპასა და მანჯუშრინამასამგიტიში. ზოგ ტრადიციაში მისი მეუღლეა სარასვატი.

მიჩნეულია, რომ ჯე ცოგქაპამ, რომელმაც ტიბეტური ბუდიზმის გელუგის სექტა დააარსა, სწავლებები გამოცხადების სახით მანჯუშრისგან მიიღო.

იკონოგრაფია
-----------

მანჯუშრი გამოსახულია მამაკაც ბოდჰისატვად, მარჯვენა ხელში აალებული მახვილით (ტრანსცენდენტული სიბრძნის რეალიზაცია, რომელიც კვეთს უვიცობასა და ორპირობას). მარცხენა ხელში ლოტოსით უკავია პრაჯნაპარამიტას სუტრა. მანჯუშრი ხშირად გამოსახულია თეთრ ლომზე ამხედრებულად ან ლომის ტყავზე მდგომარედ. ეს გამოსახავს სიბრძნის გამოყენებას გონების დასამორჩილებლად, რომელიც შედარებულია ჭენებასთან ან მრისხანე ლომის დამორჩილებასთან.

ტიბეტურ ბუდიზმში ზოგჯერ გამოისახება სამებაში ავალოკიტეშვარასთან ან ვაჯრაპანისთან ერთად.

მანტრები
--------

მანჯუშრის მანტრაა **ომ ა რა პა ჩა ნა დჰიჰ**; მიიჩნევა, რომ ეს მანტრა ზრდის სიბრძნეს და აუმჯობესებს კამათის, მახსოვრობისა და მწერლობის შესაძლებლობებს. მარცვალი **დჰიჰ** წარმოითქმება ძლიერი მახვილით.

სქოლიო
------

1. ↑  Lopez Jr. Donald S. (2001). *The Story of Buddhism: A Concise Guide to its History and Teachings.* New York, NY, USA: HarperSanFrancisco. ISBN 0-06-069976-0 (cloth) P.260.
2. ↑  Keown, Damien (editor) with Hodge, Stephen; Jones, Charles; Tinti, Paola (2003). *A Dictionary of Buddhism.* Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 0-19-860560-9 p.172.
3. ↑  A View of Manjushri: Wisdom and Its Crown Prince in Pala Period India. Harrington, Laura. Doctoral Thesis, Columbia University, 2002

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***მანჯუშრი***

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბოდჰისატვა
* ვაჯრაიანა
**ლენდ-არტ** (ინგლ. land art — ლანდშაფტის ხელოვნება) — მიმართულება ხელოვნებაში, რომელიც წარმოიშვა 1960-1970-იან წლებში დიდ ბრიტანეთსა და შეერთებულ შტატებში. ლენდ-არტი არის ხელოვნების მოძრაობა, რომელშიც გადმოცემულია დედამიწის ბუნება ქვებით, მცენარეებით და წყლით, ზოგჯერ მინერალური პიგმენტებით. ლენტ-არტის ნიმუშები გვხვდება თითქმის მთელ მსოფლიში. 

ლენდ-არტის ზოგიერთი ნიმუში მდებარეობს მიუვალ ადგილზე, მათი დანახვა შესაძლებელია მხოლოდ თვითმფრინავიდან ან ვერტმფრენიდან. ლენდ-არტის სკულპტურები არ დევს მიწაზე (ისინი შერწმულები არიან ბუნებასთან), რაც ნიშნავს, რომ ლენდ-არტისტები ბუნებას გადმოგვცემდნენ ყოველგვარი დამატების გარეშე. ლენდ-არტის ნიმუშებს ხშირად ვხვდებით ნევადის უდაბნოში, ნიუ-მეხიკოში და არიზონაში. დღეს ეს ინფორმაცია შენახულია ვიდეოს ან ფოტოგრაფიის სახით. 

ლანდ არტისტებმა გადაწყვიტეს უარი ეთქვათ საგალერიო სივრცეზე და ყოველგვარი მატერიალური საგნებისგან გათავისუფლებულიყვნენ, გასულიყვნენ ბუნებაში და თვითრეალიზაცია იქ მოეხდინათ. 

ბუნებრივ მასალებად იყენებდნენ გამხმარ ტოტებს, ფოთლებს, ქვებს, კენჭებს, ქვიშას, ნაყოფს, სოკოებს, ბალახებსა და სხვა მრავალ საშუალებას. ბუნებრივი მასალები მეტ გასაქანს აძლევდა მათ ფანტაზიას. ლენდ-არტი გახლდათ ერთ-ერთი კონცეპტუალური ხელოვნება მე-20 საუკუნეში. 

ყველაზე ცნობილი მიწის ნამუშევარი რობერტ სმითსონის 1970 წლის სპირალური ხომალდია, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში დიდი სალტის ტბაში აშენდა.

ისტორია
-------

1960-1970 წლებში ლენდ-არტი კონცეპტუალური ხელოვნების მოძრაობის ნაწილი იყო. ლენდ-არტი გაგებული უნდა იყოს როგორც მხატვრული პროტესტი. 

1960-1970 წლებში ლენდ-არტმა გააპროტესტა ამერიკაში ხელოვნების „დაუნდობელი კომერციალიზაცია". ამ პერიოდში ხელოვნების ნიმუშების ექსპონატები უარყოფდა მუზეუმს ან გალერეას, როგორც ხელოვნების მოღვაწეობის დარგში შემუშავებულ იქნა მონუმენტური ლანდშაფტური პროექტები, რომლებიც ტრადიციულად მოქცეული ქანდაკებისა და კომერციული ხელოვნების ბაზრის ფარგლებს სცდებოდა, თუმცა ფოტოგრაფიული დოკუმენტაცია ხშირად წარმოდგენილი იყო ნორმალურ გალერეებში.

ლენდ-არტის წარმომადგენლები
--------------------------

* რობერტ სმითსონი
* უოლტერ დე მარია
* მაიკლ ჰეიზერი
* რიჩარდ ლონგი
* ხორხე როდრიგო გერადი
* ნეილ ჯენი

რესურსები ინტერნში
------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ლენდ-არტი"** ვიკისაწყობში.
* ლენდ-არტის ნამუშევრები
* Alan Sonfist Official Website
* Artist in Nature International Network
* Denarend.com - About land art დაარქივებული 2009-01-29 საიტზე Wayback Machine.
* Land Arts of the American West

სქოლიო
------

1. ↑  Tate, Art Terms, Land Art
2. ↑  Jeffrey Kastner, Brian Wallis: *Land and Environmental Art*. Phaidon Press, Jun 23, 2010 ISBN 0714856436
3. ↑  Art in the modern era: A guide to styles, schools, & movements. Abrams, 2002. (U.S. edition of Styles, Schools and Movements, by Amy Dempsey) ISBN 978-0810941724
4. ↑  theartstory.org
**ლენი რიფენშტალი**, სრული სახელი **ბერტა ჰელენე ამალი რიფენშტალი** (გერმ. Berta Helene Amalie Riefenstahl; დ. 2 აგვისტო, 1902, ბერლინი, გერმანია — გ. 8 სექტემბერი, 2003, პიოკინგი (ბავარია), გერმანია) — გერმანელი მოცეკვავე, კინორეჟისორი, მსახიობი და ფოტოგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ბერლინის ხელოვნების სკოლაში. თავისი კარიერა რიფენშტალმა ჯერ მოცეკვავის ამპლუაში დაიწყო, რომლის შემდგომ იგი კინომსახიობად გვევლინება. მეოცე საუკუნის 30-იან წლებში მან საკუთარი კინოსტუდია დააარსა, სადაც წარმატებით შეითავსა სცენარისტის, რეჟისორისა და პროდიუსერის ფუნქციები. ახალგაზრდა გოგოს ნიჭიერება მხედველობიდან არ გამორჩენია გერმანიის ლიდერ ადოლფ ჰიტლერს, რომელმაც რიფენშტალის ორიგინალური კინოხედვა ნაციონალისტურ-სოციალისტური პარტიის რეკლამირებას მოახმარა. სწორედ ამ პერიოდში ჰქმნის რიფენშტალი თავის უკვდავ შედევრებს, დოკუმენტურ კინოკლასიკას **"ნების ტრიუმფს"** ("Triumph des Willens") (1934) და **"ოლიმპიას"** ("Olympia") (1938). მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რიფენშტალის შავ-თეთრი კინოეპოპეა დაჩრდილა საერთაშორისო პოლიტკორექტულობამ. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში მცხოვრები ებრაელები მას ბრალს სდებდნენ ჰიტლერთან თანამშრომლობაში. ამგვარ ვითარებაში შეუძლებელი იყო საყვარელი საქმიანობის გაგრძელება და მიუხედავად ამისა მან მოახერხა 1954 წელს ერთი ფილმის გადაღება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* 

* ლენი რიფენშტალი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90095076
* BNE: XX841601
* BNF: cb11921941k (data)
* CANTIC: a10146118
* CiNii: DA01028468
* GND: 118600761
* ISNI: 0000 0001 2130 2719
* LCCN: n78083380
* LNB: 000143250
* MusicBrainz: d1ed9d97-8827-495c-95c6-6f7d832ab0c1
* NARA: 10582623
* NDL: 00454197
* NKC: jo2002104868
* NLA: 49785723
* NLK: KAC201104945
* NLP: A16642843
* NSK: 000003725
* NTA: 069387281
* PIC: 4996
* RERO: 02-A003745687
* RKD: 218144
* SELIBR: 213607
* SUDOC: 032344082
* Trove: 958087
* ULAN: 500094684
* VIAF: 44304468
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 44304468

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | ტერმინს „**მარგალიტი**" აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ **მარგალიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

იაპონური მარგალიტი
**მარგალიტი** (ბერძ. Margaritēs) — მინერალური წარმონაქმნი, რომელიც ვითარდება ზოგიერთი მოლუსკის (ზღვის — გვარი Pinctada ან მტკნარი წყლის — გვარი Margaritifera) სხეულში მოხვედრილი ქვიშის, პარაზიტის და სხვა ნამცეცების გარშემო სადაფის შემოზრდით. მარგალიტის ქიმიური შედგენილობაა CaCO3. არსებობს თეთრი, მოვარდისფრო, ყვითელი და შავი მარგალიტი. ზომით მიკროსკოპულიდან რამდენიმე სმ-მდეა. აქვს გლუვი ბზინვარე ზედაპირი. სწორი ფორმის მსხვილი მარგალიტი მეტად ძვირფასია. მას ძველთაგანვე იყენებენ სამკაულებისათვის.

ზღვის მარგალიტი არის წითელ ზღვაში, სპარსეთის ყურეში, შრი-ლანკის, ავსტრალიის, იაპონიის და ვენესუელის ნაპირებთან. იაპონიაში მარგალიტის მოლუსკების ხელოვნურ მოშენებასაც მისდევენ.

მტკნარი წყლის მარგალიტი მოიპოვება შოტლანდიაში, გერმანიაში, ჩინეთში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* *ავალიანი თ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 429.
**ლიკაბეტოსი** (ბერძ. Λυκαβηττός) — ცარცული ასაკის კირქვული ბორცვი საბერძნეთში, ქალაქ ათენში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 263 მ. მისი ტერიტორია დაფარულია ფიჭვის ხეებით, მთის ტერიტორია კი მოიცავს XIX საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესიას, თეატრსა და რესტორანს. მთა ითვლება ათენის უმაღლეს წერტილად და მის ცენტრში მდებარეობს. 

მისი სახელი ეწოდება მთის ძირას აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ქუჩას. 

ბორცვი არის პოპულარული ტურისტული ადგილი. ყოველწლიურად ათასობით ბერძენი და ტურისტი ადის მთაზე, რათა დატკბეს ქალაქის ხედით, მოინახულოს ლიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესია. მას მიიჩნევენ ათენში ყველაზე რომანტიკულ ადგილად. ლიკაბეტოსის ფუნიკულიორი ადის კოლონაკის სადგურიდან (რკინიგზის სადგურის ნახვა შესაძლებელია არისტოპუს ქუჩაზე). სხვადასხვა ლეგენდებში გვხვდება ლიკაბეტოსის მთა. ყველაზე პოპულარული ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ ძველად ეს მთა იყო მგლების თავშესაფარი, რომელიც მისი სახელის წარმომავლობიდან ჩანს (ნიშნავს „ადგილი (გორა), რომელზეც დადიოდნენ მგლები"). სხვა ეტიმოლოგია გადმოგვცემს, რომ ის წინარე მიკენური ხანისაა, პელასგების პერიოდისა (ლუკაბეტუ=მასტოიდური გორა).

მითოლოგიის მიხედვით ლიკაბეტოსის შექმნას მიაწერენ ათენას. ეს ბორცვი შეიქმნა მაშინ როდესაც ათენას დაუვარდა ცარცული მთა, რომელიც მოჰქონდა პალენეს ნახევარკუნძულიდან. ერიხთონიუსის ყუთის გახსნის შემდეგ ამ ცაცრული ქვით ათენას აკროპოლისის აშენება სურდა.

თეატრი
------

ბორცვზე, ღია ცის ქვეშ მდებარეობს ამფითეატრი, სადაც უამრავი ბერძნული და საერთაშორისო წარმოდგენები იმართება. ლიკაბეტოსის თეატრის სცენაზე უამრავი არტისტი გამოსულა, მათ შორის არიან: რეი ჩარლზი, ჯოან ბაეზი, ბი ბი კინგი, ჩაკ ბერი, ჯერი ლი ლეუისი, ჯეიმზ ბრაუნი, ბობ დილანი, პაკო დე ლუსია, ალ დი მეოლა, ჯონ მაკ ლაფლინი, გერი მური, პიტერ გებრიელი, Black Sabbath, ნიკ კეივი, ბიორკი, Dead Can Dance, Pet Shop Boys, Deep Purple, UB40, პლასიბო (ჯგუფი), მორისი (მუსიკოსი), Radiohead, მობი, Massive Attack, Faith No More, Faithless, უაიტსნეიკი, ტრეისი ჩეპმენი, Nightwish, Slipknot, პეტი სმიტი, ვანესა მეი, ბრაიან ფერი, ტიტო პუენტე, ბუენა ვისტას სოციალური კლუბი და სკორპიონსი.

გალერეა
-------

* ლიკაბეტოსის მთის ხედი ათენის აკროპოლიდან, გადარებულია ფრენსის ბედფორდის მიერ 1862 წელსლიკაბეტოსის მთის ხედი ათენის აკროპოლიდან, გადარებულია ფრენსის ბედფორდის მიერ 1862 წელს
* ლიკაბეტოსი დაახლოებით 1870-1880 წლები, წმინდა გიორგის ეკლესიის აშენებამდელიკაბეტოსი დაახლოებით 1870-1880 წლები, წმინდა გიორგის ეკლესიის აშენებამდე
* ლიკაბეტოსის ამფითეატრილიკაბეტოსის ამფითეატრი
* ლიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესიალიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესია
* მზის ჩასვლის ხედი ლიკაბეტოსის მთიდანმზის ჩასვლის ხედი ლიკაბეტოსის მთიდან
* ლიკაბეტოსის ფუნიკულიორილიკაბეტოსის ფუნიკულიორი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლიკაბეტოსის წმინდა გიორგის ეკლესია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Lycabettus Hill Website
* High-resolution 360° Panorama of Mount Lycabettus | Art Atlas

სქოლიო
------

1. ↑  Τοπωνύμια της Αττικής
კოტორის ყურეს ხედი.
**კოტორის ყურე** ასევე **ბოკა** (ჩერნოგორიული:Boka kotorska/Бока которска) — ადრიატიკის სღვის მოღუნული ფორმის ყურე ჩერნოგორიის სამხრეთ-დასავლეთში. ერთ დროს მას ევროპის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ფიორდი ეწოდებოდა, თუმცა სინამდვილეში ის წარმოადგენს რიას რომელიც ორიენის მთიანეთიდან მომავალი მდინარის რეგრესიით წარმოიშვა. 

ყურის სიღრმე ზღვიდან კოტორის ნავსადგური დაახლოებით 28 კილომეტრს წარმოადგენს, ხოლო მისი სანაპირო ზოლი წარმოადგენს 107.3 კილომეტრს. ის შეჭრილია დინარის მთიანეთის სიღრმეში. ლოვჩენის და ორიენის მთიანეთებს შორის. ყურის ყველაზე ვიწრო ადგილი სოფელ სტრაიტთან სიგანეში შეადგენს მხოლოდ 340 მეტრს. 2013 წლის შემდეგ ყურეს გადაკვეთა შესაძლებელია ბორნით. 

ყურის სანაპიროზე ადამიანები ანტიკური დროიდან ცხოვრობდნენ, დრეისთვის შემორჩენილი შუასაუკუნეების დასახლებები არის: კოტორი, რისანი, ტივატი, პერასტი, პრჩანი და ჰერცეგ-ნოვი. ყურე წარმოადგენს მნიშვნელოვან ტურისტულ ცენტრს. კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი 1979 წლიდან წარმოადგენს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***კოტორის ყურე***

* Kotor town and Bay of Kotor Photos
* Bay of Kotor in Montenegro
* Foundation for Culture and Tradition of Boka Kotorska "Project Rastko-Boka" დაარქივებული 2008-09-26 საიტზე Wayback Machine.
**მაპეტები** (ინგლ. Muppets) — ჯიმ ჰენსონი მიერ 1954-1955 წლებში შექმნილი თოჯინების მთელი რიგი. თავდაპირველად ასეთ თოჯინას ამზადებდა ჰენსონი ან მისი გუნდი. მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი აღნიშნავს ნებისმიერ თოჯინას, რომელიც მაპეტ შოუს სტილში ჯდება, იგი არაფორმალური სახელწოდებაც არის და წარმოადგენს ჰენსონის მიერ შექმნილი პერსონაჟების სავაჭრო ნიშანს.

სიტყვამ Muppet პირველად გაიჟღერა 1956 წელს. როგორც ცნობილია, იგი წარმოიქმნა სიტყვების Marionette (მარიონეტი) და puppet (თოჯინა) შერწყმით. თუმცა, ცნობილია ჰენსონის ვერსიაც, რომლის მიხედვით ეს იყო უბრალოდ სიტყვა, რომლის ჟღერადობა მას ძალიან მოსწონდა და მარიონეტის/თოჯინის ამბავი სპონტანურად მოიფიქრა.

ადრეული მცდელობების შემდეგ მაპეტები 2004 წელს შეიძინა უოლტ დისნეის კომპანიამ. გამონაკლისს წარმოადგენენ სეზამის ქუჩის და ტელესერიალის ფრეგლების კლდე პერსონაჟები. ამჟამად საავტორო უფლებას სავაჭრო ნიშანზე „მაპეტები" ფლობს The Muppets Holding Company, იგივე Muppets Studio, უოლტ დისნეის კომპანიის ფილიალი.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2008-06-17. ციტირების თარიღი: 2008-06-17.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Muppets.com — ოფიციალური საიტი


|  |  |
| --- | --- |
| ტელევიზია | *ეს სტატია ტელევიზიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **მალაზონია (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ვლადიმერ (ლადო) გიორგის ძე მალაზონია** (დ. 24 იანვარი, 1900, ოზურგეთი — 1985, ოზურგეთი) — ქართველი მხატვარი, ცნობილია გურიისა და ოზურგეთის პეიზაჟებით. მეტწილად მუშაობდა აკვარელის საღებავითა და გუაშით. მისი პეიზაჟები ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მნიშვნელობისაა. მალაზონიას ნახატები დაცულია საქართველოს სახვითი ხელოვნების ფონდსა და ოზურგეთის მუზეუმში.

ბიოგრაფია
---------

ლადო მალაზონია დაიბადა 1900 წელს ხელოსან გიორგი მალაზონიას ოჯახში. გიორგი სოფელ მამათიდან იყო, დედა - ლიზა ლომთაძე კი მელექედურიდან. მალაზონიას ნათლიები იყვნენ ილარიონ მელუა და მწერალი ნინო ნაკაშიძე, რომლებმაც ის 1902 წელს მელექედურში მონათლეს. 1911 წელს მიაბარეს სასწავლებლად ოზურგეთის სასწავლებელში. სასწავლებლიდან მალაზონია სხვა მოსწავლეებთან ერთად გარიცხეს 1917 წლეს ნკედლიდან ნიკოლოზ II-ის ფოტოს ჩამოგდებისთვის. ერმილე და იტა ნაკაშიძეებმა მალაზონია თბილისში წაიყვანეს. მალაზონია მათთან 1921 წლამდე ცხოვრობდა, შემდეგ კი ილია და ნინო ნაკაშიძეებთან გადავიდა.

ნინო ნაკაშიძემ იცოდა ლადოს მისწრაფება მხატვრობისადმი და ის სასწავლებლად ჰენრიხ ჰრინევსკის მიაბარა. მალაზონიამ და მისმა თანამოაზრეებმა ანტონ ქუთათელაძემ, შალვა მამალაძემ და სხვებმა სწავლას სტუდიური მუშაობაც შეუთავსეს და 1918-1919 წლებში ელბაქიძის დაღმართზე, მზარეულ გაბრიჩიძის სახლში (N21) ჩამოაყალიბეს სტუდია. ახალგაზრდებმა სტუდიის კედელი მოხატეს, რაც ისე მოსწონებია სახლის მეპატრონე გაბრიჩიძეს, რომ მათთვის ბინის ქირა აღარ გამოურთმევია. 1919 წელს მალაზონიამ სწავლა განაგრძო ახალდაარსებულ თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. აქ ის 1924 წლამდე სწავლობდა.

1924 წელს მალაზონია დაბრუნდა ოზურგეთში და დაიწყო მუშაობა ოზურგეთის დრამატული თეატრის მთავარი მხატვარის თანამდებობაზე. თეატრში მუშაობის გამოცდილება მას ჯერ კიდევ 1918 წლიდან ჰქონდა, როცა არდადეგებზე ოზურგეთში ჩამოსულმა სტუდენტმა მიხეილ ჭიაურელის დადგმულ სპექტაკლ „სულელის" მხატვრობაზე იმუშავა. 1925 წელს მან პერსონალური გამოფენა მოაწყო. მისი სურათების გამოფენა, რომელიც ოზურგეთში გაიმართა იყო პირველი სამხატვრო გამოფენა გურიაში. ახალგაზრდა მალაზონიას გამოფენას დიდი წარმატება ჰქონდა. 1928 წელს მალაზონიამ ცოლად შეირთო სოფელ კახურის მღვდლის, ამფილოს ქალიშვილი მარგალიტა არობელიძე. წყვილს სამი ვაჟი ნოდარი, ლევანი და მამია ჰყავდა. 1934 წელს მოეწყო მისი ნაწარმოებების მეორე გამოფენა. 1942-45 წლებში იყო თეატრის დირექტორი და მთავარი მხატვარი.

1955 წელს მიენიჭა ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. 1968 წელს თბილისში მისი მესამე გამოფენა გაიმართა. გარდაიცვალა 1985 წელს. დაკრძალულია ექადიის ჯვართამაღლების ტაძრის ეზოში. 2013 წელს ოზურგეთის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა მისი სახელი.

ლიტერატურა
----------

* გ. კალანდია, „ქართველი მხატვრები და თბილისი", თბ. 2014, გვ. 56

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო მალაზონია — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* მხატვარი ლადო მალაზონია. პორტრეტი.
* მხატვარ ლადო მალაზონიას საიუბილეო საღამო ხელოვნობის მუშაკთა სახლში
**ლადო (ვლადიმერ) კეცხოველი** (დ. 2(14) იანვარი,1876, თლია, გორის მაზრა — გ. 17(30) აგვისტო,1903; თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერი.

1889-1891 წლებში სწავლობდა გორის სასულიერო სასწავლებელში. 1891 წელს ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. აქვე ჩაება მოსწავლეთა არალეგალურ წრეში. 1893 წლის დეკემბერში ხელმძღვანელობდა სემინარიელთა გაფიცვას, რის გამოც სასწავლებლიდან გარიცხეს. 1894 წელს ჩაირიცხა კიევის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1896 წელს რევოლუციური საქმიანობისათვის დაითხოვეს და დააპატიმრეს. 3 თვის შემდეგ საქართველოში გადმოასახლეს და პოლიციის ზედამხედველობა მიუჩინეს. 1897 წელს ფარულად ჩამოვიდა თბილისში და სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის „მესამე დასის" წევრი გახდა. 1901 წელს ბაქოში მისი აქტიური მონაწილეობით დაარსდა ლენინურ-ისკრული მიმართულების რსდმპ ბაქოს კომიტეტი და არალეგალური სტამბა „ნინა". 1902 წლის სექტემბერში დააპატიმრეს ბაქოში, შემდეგ გადაიყვანეს თბილისში, მეტეხის ციხეში, სადაც პოლიტიკურ პატიმართა შორის რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა. 1903 წლის 17 აგვისტოს (ახ. სტილით 30 აგვისტო) ციხის საკანში მოკლეს.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 636.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ლადო კეცხოველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. 1 2  ენციკლოპედია საქართველო, ტ. IV — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104904992'></a>
მერცხლის ბუდე.
**მერცხლის ბუდე** (რუს. Ласточкино гнездо; (უკრ. Ластівчине гніздо, ყირიმ. Qarılğaç yuvası) — შუა საუკუნეების იმიტაციით შექმნილი ნეოგოთური სტილის ციხე-კოშკი იალტასთან, (ყირიმი, უკრაინა). აიგო 1911-1912 წლებში, 40 მ სიმაღლის ავრორას კლდეზე, რუსი არქიტექტორის ა. შერვუდის პროექტით. კოშკი აი-ტოდორის კონცხს გადმოჰყურებს შავ ზღვაზე და მდებარეობს ძველი რომაული ციხესიმაგრის (ძვ. წ. I-III საუკუნე) სიახლოვეს. ნაგებობა ყირიმის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არქიტექტურულ მონუმენტად ითვლება.

შენობა კომპაქტურია (20 მ სიმაღლე და 10 მ სიგანე). მის თავდაპირველ პროექტში შეტანილი იყო ფოიე, სასტუმრო ოთახი, კოშკზე ასასვლელი კიბე და 2 საძინებელი სახვადასხვა დონეზე. სასტუმრო ოთახის ინტერიერი ხით არის მოპირკეთებული; დანარჩენი ინტერიერი ბათქაშით არის დაფარული და შეღებილი. შენობას ირგვლივ პანორამული ტერასა აქვს, ზღვის გაშლილი ხედით, საიდანაც შორიდან იალტის კონტურებიც ჩანს.

ლიტერატურა
----------

* Ivchenko, A.S.; Parkhomenko, O.A. (2010). *Ukrayina. Fortetsi, zamky, palatsy* (Ukrainian). Kyiv:  Kartohrafiya. ISBN 978-966-475-375-0.
* Malikenaite, Ruta (2003). *Touring the Crimea* (Russian). Kiev:  Baltija Dryk. ISBN 966-96041-9-2.
* Zharikov, N. L. (1983–1986). "Lastochkino gnezdo palace, 1912", *Monuments of urban development and architecture in the UkSSR* (Russian). Kiev:  Budivel'nyk.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„მერცხლის ბუდე"** ვიკისაწყობში.
* ოფიციალური საიტი (რუსული)
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **აგლაძე**. |

**ლავრენტი ალექსის ძე აგლაძე** (დ. 1884, სოფ. ბარი, ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტი ― გ. 1958, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

ბიოგრაფია
---------

სწავლობდა ბაქოში იტალიელ ოსტატ ფრანზის სახელოსნოში (1897-1901), 1913 წლამდე იქვე მუშაობდა. მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და კერძო ნაგებობათა ფასადების მხატვრულად გაფორმებაში (ბაქოს რეალური სასწავლებელი, 1905 და სხვა). 1913 წლიდან მუშაობდა თბილისში ნეოფიტე აგლაძის სახელოსნოში. მონაწილეობდა თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ამჟამად ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), სასტუმრო "მაჟესტიკის" (ამჟამად "თბილისი"), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, თბილისის ფუნიკულიორის ზედა სადგურის, კინოთეატრ "რუსთაველის", ბ. პაიჭაძის სახელობის ეროვნული სტადიონის (ორივე თბილისში) მხატვრულ გაფორმებაში.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917), ტ. 2, თბ. 1963
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 58.
**ხუნძური ენა**, *ავარული ენა* — კავკასიურ ენათა დაღესტნური ჯგუფის ხუნძურ-ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკასა და აგრეთვე აზერბაიჯანში (ბელაქნის და ზაქათალის რაიონებში). ხუნძურ ენაზე დაახლოებით 790 000 კაცი ლაპარაკობს.

ხუნძურ ენაში განირჩევა დიალექტთა 2 მთავარი ჯგუფი: ჩრდილოეთისა (ხუნძახური) და სამხრეთის (ჰიდურ-ანდალალურ-ყარახული, ანწუხური, ჭარული). სალიტერატურო ენას საფუძვლად უდევს ჩრდილოეთის (ხუნძახური) დიალექტი. დამწერლობა ემყარება კირილიცას.

ხუნძური ენის ბგერითი შედგენილობა ხასიათდება მარტივი ვოკალიზმით და რთული კონსონანტიზმით. გარჩეულია 5 ხმოვანი (ა, ე, ი, ო, უ). მახვილი სიტყვაში შეიძლება იყოს თავიდან პირველ ან მეორე მარცვალზე. მორფოლოგიული კატეგორიებიდან გარჩეულია 3 გრამატიკული კლასი. ძირითადი ბრუნვები: სახელობითი, ერგატივი, ნათესაობითი და მიცემითი; გარჩეულია ადგილობით (ლოკალურ) ბრუნვათა 5 სერია (წყება), თითოეულში 3-3 ბრუნვაა (ადგილობითი, მიმართულებითი და დაშორებითი). არსებობს ორ- და ერთფუძიანი ბრუნების ტიპები. თვლის სისტემა ოცობითია. მსაზღვრელი წინ უსწრებს საზღვრულს. ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და რიცხვის მიხედვით; მდიდარია დრო-კილოთა და სხვადასხვა მოდალური მნიშვნელობის ფორმებით. ზმნის უარყოფით ფორმათა წარმოების პრინციპი სინთეზურია. მორფოლოგიური ელემენები სახელსა და ზმნაში შეიძლება იყოს პრეფიქსიცა და სუფიქსიც. ფორმათა წარმოების ზოგადი პრინციპი აგლუტინაციურია.

დამოკიდებული წინადადების როლში გვევლინება ინფინიტივიანი და მასდარიანი, აბსოლუტივიანი და მიმღეობიანი კონსტრუქციები. საკუთარი ძველი ლექსიკა კარგადაა დაცული. გვხვდება ნასესხები სიტყვებიც თურქული, არაბული, სპარსული და რუსული ენებიდან.

ორთოგრაფია
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | ГI гI | Д д |
| /a/ | /b/ | /w/ | /ɡ/ | /ʁ/ | /ɦ/ | /ʕ/ | /d/ |
| Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ |
| /e/, /je/ | /jo/ | /ʒ/ | /z/ | /i/ | /j/ | /k/ | /qː’/ |
| Кь кь | КI кI | КIкI кIкI | Кк кк | Л л | М м | Н н | О о |
| /t͡ɬː’/ | /k’/ | /t͡ɬː/ | /ɬ/ | /l/ | /m/ | /n/ | /o/ |
| П п | Р р | С с | Т т | ТI тI | У у | Ф ф | Х х |
| /p/ | /r/ | /s/ | /t/ | /t’/ | /u/ | /f/ | /χ/ |
| Хх хх | Хъ хъ | Хь хь | ХI хI | Ц ц | Цц цц | ЦI цI | ЦIцI цIцI |
| /χː/ | /qː/ | /x/ | /ħ/ | /t͡s/ | /t͡sː/ | /t͡s’/ | /t͡sːʼ/ |
| Ч ч | ЧI чI | ЧIчI чIчI | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь |
| /t͡ʃ/ | /t͡ʃ’/ | /t͡ʃːʼ/ | /ʃ/ | /ʃː/ | /ʔ/ | /ɨ/ |  |
| Э э | Ю ю | Я я |  |  |  |  |  |
| /e/ | /ju/ | /ja/ |  |  |  |  |  |

ლიტერატურა
----------

* *ცერცვაძე ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 516.
* Алексеев М. Е. Атаев Б. М. *Аварский язык*. М. 1997.
* Атаев Б. М. *Аварцы: история, язык, письменность*. Махачкала, 1996.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ავარული ენის კორპუსი დაარქივებული 2017-10-11 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური) (რუსული)
* ხუნძური დამწერლობის ისტორიიდან (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Russian Federation
**ჰოტუ მატუა** — აღდგომის კუნძულის ლეგენდარული პირველმოსახლე და მმართველი (არიკი მანუ). ჰოტუ მატუა და ორი კანოეთი მასთან ერთად მოსული კოლონიზატორები პოლინეზიელები იყვნენ, ამჟამად უცნობი ჰივას მიწიდან (სავარაუდოდ მარკიზის კუძნულები). ისინი ანაკენას პლაჟზე გადმოსხდნენ და მთელს კუნძულს მოედვნენ. შემდეგში, კუნძული მისი ვაჟების შთამომავალმა კლანებმა დაიყვეს და ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდნენ პოლინეზიური სამკუთხედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ წერტილში, მსოფლიოს ყველაზე იზოლირებულ აღდგომის კუნძულზე.

პოლინეზიელები რაპანუიზე (შემდეგში დაერქვა აღდგომის კუნძული) პირველად 300-800 წლებს შორის მოვიდნენ. ასე მეტყველებს კუნძულის ზეპირი გადმოცემები, რომლებიც ასახულია ლეგენდებში. ამავე პერიოდზე მიუთითებს კუნძულის დასახლებას ლინგვისტური, ყვავილის მტვრის და სხვა ანალიზები. ამ პერიოდში პოლინეზიელები მასიურად აწარმოებდნენ წყნარი ოკეანის კუნძულების კოლონიზაციას. ჰოტუ მატუა თავის ხალხს ჰივადან გაუძღვა; როდესაც ლინგვისტური ანალიზით რაპანუის ენას სხვა პოლინეზიურ ენებთან ადარებენ, მიდიან მოსაზრებამდე, რომ ეს მიწა სავარაუდოდ მარკიზის კუნძულები უნდა ყოფილიყო.

ლეგენდა
-------

ანაკენას პლაჟი, რომელსაც ჰოტუ მატუა თავის ხალხთან ერთად მოადგა
როგორც ამბობენ, ჰაუ-მაკამ ნახა სიზმარი, სადაც მისმა სულმა შორეულ ქვეყნებში იმოგზაურა, რათა მეფე ჰოტუ მატუასთვის ახალი მიწა მოეძებნა. სულმა მოინახულა მატა კი ტე რანგი (ცისკენ მომზირალი თვალები). კუნძულს ასევე ეძახდნენ „ტე პიტო ო ტე ჰენუას", რაც „დედამიწის ცენტრს" ნიშნავს. დღეს ორივე მათგანზე მიიჩნევენ, რომ ისინი აღდგომის კუნძული იყო.

როდესაც ჰაუ-მაკამ გაიღვიძა, მან ნანახის შესახებ მეფეს უამბო. მაშინ მეფემ შვიდ კაცს უბრძანა მასთან ერთად დაეტოვებინათ ჰივა და ახალი მიწის საძებნელად წასულიყვნენ. როდესაც მათ მიწა იპოვეს, უკან დაბრუნდნენ, მაგრამ მეფე კიდევ უფრო მეტი ხალხი მასთან ერთად კვლავ გაემგზავრა ახალ კუნძულზე.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Vanderbes, Jennifer (2004). Easter Island (Delta trade pbk. ed. ed.). New York, NY: Delta. pp. 35. ISBN 978-0-385-33674-1.
* Hunt, Terry L. (2006), "Rethinking the Fall of Easter Island დაარქივებული 2008-04-16 საიტზე Wayback Machine.
**მელეაგროსი** (ძვ. ბერძნ. Μελέαγρος) — ეტოლიურ თქმულებათა გმირი. კალიდონის მეფის, ოინევსისა და ალთეას ვაჟი. არგონავტების ლაშქრობისა და კალიდონის ნადირობის მონაწილე.

ძველი მითოსის თანახმად, მომლოგინე ალთეას მოირები გამოეცხადნენ და ახალშობილის მომავალი ამცნეს. კლოთომ კეთილშობილება უმისნა, ლაქესისმა – ძლიერება და სიმედგრე, ატროპოსმა კი უცნაური რამ განაცხადა: ახალშობილი იმ წამს მოკვდება, როგორც კი კერიაში მუგუზალი დაიწვებაო. უმალ წამოდგა ალთეა ლოგინიდან, გამოიტაცა მუგუზალი აბრიალებული ცეცხლიდან, ჩააქრო, ზარდახშაში ჩადო და გადამალა. ასე გადარჩა მელეაგროსი, წამოიზარდა და სახელოვანი მონადირეც დადგა.

მელეაგროსის გარდაცვალების მითოსი კალიდონის ნადირობას უკავშირდება.როდესაც მეფე ოინევსმა საბერძნეთის სახელოვანი გმირები მძვინვარე ტახზე სანადიროდ მიიწვია, დააწესა ჯილდო: ნანადირევის თავი და ტყავი მას ერგებოდა, ვინც სასიკვდილოდ დაჭრიდა ნადირს. მონადირეთა შორის იყო არკადიელი მონადირე, მშვენიერი ატალანტე, რომელიც მელეაგროსს შეჰყვარებოდა. სწორედ მისი ისარი მოხვდა პირველად ტახს ყურის ძირას. უფრო გავეშდა ნადირი და მონადირეებს დაერია. მელეაგროსმა იმარჯვა, მისმა ოროლმა საბოლოოდ განგმირა ტახი. ჯილდოც მას უძღვნეს, თუმცა კეთილშობილმა ჭაბუკმა მშვენიერ ატალანტეს დაუთმო იგი. საპატიო იყო ეს ჯილდო, დიდების სახელს იხვეჭდა მისი მფლობელიც და მთელი მოდგმა. მელეაგროსის ბიძები (დედის ძმები) ეცნენ ატალანტეს და ნადავლი ხელიდან გამოგლიჯეს. რისხვამ შეიპყრო ჭაბუკი და გამძვინვარებულს მოულოდნელად შემოაკვდა თავისი ბიძები. ეს ამბავი რომ ამცნეს ალთეას, საკუთარი შვილი დაწყევლა. გადამალული ზარდახშიდან მუგუზალი ამოიღო და კერიის ცეცხლს შეუკეთა. მუგუზალი დაიფერფლა და მელეაგროსმაც დალია სული. როდესაც მიხვდა ალთეა, თუ რა ჩაიდინა, თავი მოიკლა. თავი მოიკლა გმირის ცოლმაც, ხოლო დები, მელეაგრიდები, გაუთავებლად მოთქვამდნენ და დასტიროდნენ თავის ძვირფას ძმას. ბოლოს ისინი შეიწყალა არტემისმა და ციცრებად გარდასახა.

მელეაგროსის მითი ანტიკური ხანის ხელოვანთა საყვარელი სიუჟეტი იყო.

რესურსები ინტერნენტში
---------------------

მელეაგროსი
**ხურთისი** — სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, გორისციხის თემში. მდებარეობს ხოხის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1960 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 15 კილომეტრი. სოფელი XV საუკუნისთვის უკვე დასახლებული იყო. იგი მოიხსენიება გერგეტელ საყდრისშვილთა საბუთებში.

სახელწოდება
-----------

სოფლის სახელწოდების შესახებ არსებობს ლეგენდა, რომლის მიხედვით მოხევე ხურთის ჰყოლია სამი ვაჟი, რომლებსაც აუკლიათ სტეფანწმინდელები. მათ გასწორებიან თავიანთივე დეიდაშვილები. ამის შემდეგ ხურთის ოჯახის ქალები მცირეწლოვანი ბავშვებით დასახლდნენ თერგის გაღმა.

სალოცავები
----------

სოფელში განსაკუთრებით აღნიშნავდნენ გიორგობას, კვირესძლობას და პეტრე-პავლობას. გამორჩეულად მნიშვნელოვანი დღესასწაული იყო გაზაფხულის გიორგობა, რომელსაც ხურთისი და ყანობი ერთად აღნიშნავდა. ყველაზე დიდი დღეობა იყო პეტრე-პავლობა.

სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, დიდი კლდის ძირში მდებარეობს კვირაძალის ხატი. სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, ზღვის დონიდან 2115 მ.-ზე მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესია. 1960-იანი წლებისთვის ეკლესია სანახევროდ ჩაქცეული იყო. ეს იყო ბაზილიკის ტიპის ეკლესია, რომელიც ნაგები იყო ქვა-კირით. ეკლესიის გვერდით, ჩრდილოეთის მხარეს დგას მაღალი, სამხრეთის მხარეს მომრგვალებული ციხე, რომელსაც გიორგობის ციხეს ან ხატის ციხეს ეძახიან.

ხურთისშივე მდებარეობს ძლევის წმინდა გიორგის ხატი და ქაშეთის ანუ ბალღების ხატი. ქაშეტა მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყეთანაში, ბორცვზე. ესაა პრიზმის მსგავსი ყრუ ნაგებობა, რომელსაც სამხრეთ-დასავლეთის კუთხე მომრგვალებული აქვს. ნაშენია რიყის დიდი ქვით, მშრალი წყობით. ქაშეტობას დღესასწაულობენ გაზაფხულზე, კვირა დღეს. ქაშეტა სავარაუდოდ ქაშვეთის დამახინჯებული ფორმა უნდა იყოს.

მოსახლეობა
----------

ხურთისში დასახლებულია შემდეგი გვარები: ტუჩაშვილი, ჩქარეული, წიკლაური, ბადაშვილი, ქემაშვილი, ჩოჩიშვილი.

| აღწერის წელი | მოსახლეობა | კაცი | ქალი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1926 | 266 | 114 | 152 |
| 2002 |  76 | 38 | 38 |
| 2014 |  47 | 24 | 23 |

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 517.
* *ღამბაშიძე ნ. ალავერდაშვილი ქ.* (2018). *აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ტრადიციული კულტურა*. თბილისი:  ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი,   გვ. 109, 266-268.

სქოლიო
------

1. 1 2  მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური (ნოემბერი 2014). ციტირების თარიღი: 27 ივლისი 2016.
2. ↑  სერგი მაკალათია, „ხევი", ტფილისი, სახელმწიფო სასწავლო-პედაგოგიური გამომცემლობა, 1934 წ. გვ. 18.
3. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები |
| --- |
|  |
| დაბა | 
**სტეფანწმინდა** | ყაზბეგის გერბი |
|  |
| სოფლები | 
აბანო · ალმასიანი · არშა · აჩხოტი · ახალციხე · გარბანი · გველეთი · გორისციხე · გუდაური · ვარდისუბანი · კარკუჩა · კობი · სიონი · სნო · ტყარშეტი · ფანშეტი · ფხელშე · ქვემო ოქროყანა · ქოსელი · ქუმლისციხე · ყანობი · ცდო · ხურთისი · ჯუთა |

 |
**კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მონტენეგროში. მოიცავს ქალაქ კოტორის ძველ ნაწილს, მის თავდაცვით ნაგებობებს და კოტორის უბის მიმდებარე რეგიონს.

ძველი ქალაქი კოტორი
-------------------

ძველი ქალაქი კოტორი მოიცავს ქალაქის კედლების შიგნით მდებარე კარგად შემონახულ შუა საუკუნეების იერსახეს გამორჩეული ნაგებობებით, მათ შორის წმინდა ტრიფონის საკათედრო ტაძარს (აშენებულია 1166 წ). კოტორი მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1979 წლის 15 აპრილის მიწისძვრის შედეგად, რის შემდეგაც იუნესკოს საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა, მაგრამ 2003 წლის აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ, აღნიშნული სიიდან ამოღებულ იქნა.

თავდაცვითი ნაგებობები
---------------------

კოტორის თავდაცვითი ნაგებობები მოიცავს სამხედრო ნაგებობების სისტემას, რომელიც შუა საუკუნეების ქალაქს იცავდა. ისინი შედგება ქალაქის კედლებისგან ჭიშკრებსა და ბასტიონებთან ერთად, წმინდა იოანეს ციხესიმაგრეს და სხვა დამხმარე ნაგებობებს. ზოგიერთი სტრუქტურა უფრო ძველია და რომაული და ბიზანტიური ეპოქებით თარიღდება, უმეტესობა კი ვენეციელთა მმართველობისასაა აღმართული. ზოგიერთი გვიანდელი სამუშაოები ავსტრიელებს ეკუთვნით.

კოტორის რეგიონი
---------------

მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესული ერ რეგიონი მოიცავს კოტორის უბის შემოგარენში მდებარე მთებსა და პატარა ქალაქებს, მათ შორის აღსანიშნავია კოტორის დანამატები - რისანი და პერასტი. სიაში შედის ასევე წმინდა გიორგის კუნძული და ღვთისმშობლის კლდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* "Mission Report. The Natural and Culturo-Historical Region of Kotor"

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მონტენეგროში მონტენეგროს დროშა |
| --- |
|  |
| 
* დურმიტორის ეროვნული პარკი
* კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი
* სტეჩკები
* ვენეციის თავდაცვითი ნაგებობები
 |

 |
**კოტეს სამეფო** (სინჰალ. කෝට්ටේ රාජධානිය) — XV საუკუნეში შრი-ლანკის ტერიტორიაზე არსებული სამეფო, რომლის ცენტრსაც დღევანდელი კოლომბოს გარეუბანი შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტე წარმოადგენდა. მისი მმართველი პარაკრამაბაჰუ VI იყო ბოლო ადგილობრივი წარმომავლობის მეფე რომელმაც მთლიანი შრი-ლანკის ერთი ხელისუფლების ქვეშ გაერთიანება შეძლო.

ეტიმოლოგია
----------

ტერმინი კოტე სინჰალზე ნიშნავს ციხე-სიმაგრეს. ის მომდინარეობს ინდო-არიული ფუძიდან *კოტა*, რომელიც აღნიშნავს სიმაგრეს ან გამაგრებულ დასახლებას. ითვლება რომ მისი დასახელება წარმოდგა გამპოლის მეფის ალაკესვარას მიერ დაარსებული ციხე-სიმაგრიდან.

დაარსება
--------

 მთავარი სტატია: მინგ-კოტეს ომი.
გამპოლის სამეფოს მინისტრის ალაკესვარას (1370–1385) მიერ ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში დაარსებული ციხე-სიმაგრეში 1412 წელს პარაკრამაბაჰუ VI–მ დედაქალაქი გადაიტანა, რაც კოტის სამეფოს დაარსებად ითვლება.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შრი-ლანკა
* შრი-ლანკის ისტორია

სქოლიო
------

1. ↑  A comparative dictionary of Indo-Aryan languages. London: Oxford University Press[*მკვდარი ბმული*]
**კუმე**, *კუმეა*, *კიმე* ან *კიმი* (ბერძ. Κύμη, ლათ. Cumae, ასევე Cyme) — პირველი ძველბერძნული კოლონია იტალიაში, ტირენიის ზღვის ნაპირზე, კამპანიაში. დააარსეს ძვ. წ. VIII საუკუნეში, ანატოლიის ნახევარკუნძულის ქალაქ კიმედან წასულმა კოლონისტებმა, ან კუნძულ ევბეის მკვიდრებმა. ეტრუსკებზე, რომაელებზე და სხვა იტალიელ ხალხებზე ბერძნული კულტურის გავრცელებისა და გავლენის მთავარი ცენტრი იყო. მისი დაარსებულია რამდენიმე კოლონია: სამხრეთ იტალიაში — დიკეარქია (რომ. პუტეოლი, დღ. პოცუოლი), ნოლა და ნეაპოლი, სიცილიაზე — ზანკლა (მესანა; ახლანდ. მესინა). სირაკუსესთან ერთად ალიანსში ძვ. წ. 474 წელს დაამარცხა ეტრუსკებისა და კართაგენის გაერთიანებული ფლოტი. მნიშვნელოვან აყვავებასა და ძლიერებას მიაღწია ძვ. წ. V საუკუნის დასაწყისში ტირან არისტოდემეს დროს. ამავე საუკუნის ბოლოს დაიპყრეს სამნიტებმა, თუმცა შეინარჩუნა ბერძნული კულტი და ბერძნული კულტურის ტრადიციები. კუმეს სიახლოვეს მდებარეობდა წინასწარმეტყველ სიბილას (კუმეს სიბილა) ცნობილი გამოქვაბული ორაკულით. ძვ. წ. 338 წელს დაიპყრეს რომაელებმა, მოგვიანებით მიიღო რომაული მუნიციპიუმის სტატუსი. მეორე პუნიკური ომის დროს შეინარჩუნა რომისადმი ერთგულება. იმპერიის ეპოქაში პუტეოლის (ახლანდ. პოცუოლი) ნავსადგურის აყვავებასთან ერთად დაკარგა მნიშვნელობა. იმპერატორ ავგუსტუსის დროს ეწოდა **კოლონია-იულია-აუგუსტა** (Colonia Iulia Augusta). განადგურდა ახ. წ. VI საუკუნეში ბიზანტია-გუთების ომების დროს.

გალერეა
-------

* აკროპოლისის კედლებიაკროპოლისის კედლები
* ქვედა ქალაქი აკროპოლისიდანქვედა ქალაქი აკროპოლისიდან
* აკვედუკიაკვედუკი

* თერმებითერმები
* იუპიტერის ტაძარიიუპიტერის ტაძარი
* იუპიტერიიუპიტერი

სქოლიო
------

1. ↑  *გელოვანი აკაკი*, მითოლოგიური ლექსიკონი, თბ.: „საბჭოთა საქართველო", 1983. — გვ. 447–448.
2. ↑   Кумы // Большая российская энциклопедия. т. 16. — М. 2010. — стр. 335.
ჰორმუზის სრუტის თანამგზავრული ფოტო
**ჰორმუზის სრუტე** (არაბ.مضيق هرمز‎—) — ვიწრო, სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი სრუტე ომანისა და სპარსეთის ყურეებს შორის. სრუტის ჩრდილოეთ ნაპირზე მდებარეობს ირანი, სამხრეთ ნაპირზე კი არაბთა გაერთიანებული საამიროები და ომანის ანკლავი მუსანდამი.

სრუტის ყველაზე ვიწრო ადგილი სიგანეში 54 კმ-ია. ამ სრუტის მნიშვნელობა მართლაც უდიდესია, ის უზრუნველყოფს სპარსეთის ყურის ნავთობის ექსპორტს დანარჩენ მსოფლიოში. აშშ-ის ენერგეტიკის საინფორმაციო სააგენტოს ცნობით, აქ ყოველდღიურად 15 ტანკერი გაივლის, რომლებსაც 16.5-17 მლნ ტონა ნავთობი გადააქვთ, რაც სრუტეს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე გეოსტრატეგიულ წერტილად აქცევს. ამჟამად, ჰორმუზის სრუტეზე მოდის მსოფლიოში ნავთობის საზღვაო გადაზიდვების 40% და მთლიანი გადაზიდვების 20%.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 690.

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰორმუზის სრუტე***

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰორმუზის სრუტის საიტი დაარქივებული 2020-08-07 საიტზე Wayback Machine.
* დედამიწის ენციკლოპედია
**მანერჰაიმის ხაზი** — ფინეთის ყოფილი სასაზღვრო სიმაგრეების სისტემა კარელიის ყელზე. სახელი ეწოდა ფინელი მარშლის გუსტავ მანერჰაიმის სახელის მიხედვით. ააგეს 1927-1939 წლებში. სიგანე ფრონტის გასწვრივ 135 კმ. სიღრმე 95 კმ-მდე. შედგებოდა უზრუნველყოფის (სიღრმე 15-60 კმ), მთავარი (სიღრმე 7-10 კმ), მეორე და ზურგის (ვიბორგის) თავდაცვითი ზოლებისაგან. შედიოდა 2 ათასზე მეტი ხანგამძლე და ძელმიწური საცეცხლო ნაგებობა, რომლებიც გაერთიანებულნი იყვნენ საყრდენ პუნქტებად, ეს უკანასკნელნი კი - წინააღმდეგობის კვანძებად. საყრდენ პუნქტებს იცავდნენ მუდმივი გარნიზონები. შუალედებს ავსებდა საველე ჯარების პოზიციები. უზრუნველყოფის ზოლში 220 კმ-ზე 12-45 მწკრივად გადაჭიმული იყო მავთულღობე, 200 კმ-ზე - ხერგილები, 80 კმ-ზე 12-მწკრივად - გრანიტის ბოწკინტები, ტანკსაწინააღმდეგო დანაღმული თხრილები. 

მანერჰაიმის ხაზი საბჭოთა ჯარებმა გაარღვიეს სსრკ-ფინეთის ომის (1939-1940 წწ.) დროს და ნაგებობათა უმეტესობა მოსპეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს (1939-1945 წწ.), 1944 წელს საბჭოთა ჯარებმა კვლავ გაარღვიეს ფინელთა მიერ ნაწილობრივ აღდგენილი მანერჰაიმის ხაზი და მთლიანად გაანადგურეს მისი ყველა თავდაცვითი ნაგებობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 407-408.
**საფეხბურთო კლუბი ჰოფენჰაიმი** (გერმ. TSG 1899 Hoffenheim) — გერმანიის საფეხბურთო კლუბი. „ჰოფენჰაიმი" დაარსდა 1899 წელს. კლუბი წარმოადგენს სოფელ ჰოფენჰაიმს, რომელიც მდებარეობს ზინსჰაიმის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან გუნდი ასპარეზობს პირველ ბუნდესლიგაში.

ბუნდესლიგა
----------

2007-2008 წლებში „ჰოფენჰაიმმა" მეორე ადგილი დაიკავა მეორე ბუნდესლიგაში და პირველში აღზევდა. პირველივე სეზონი გერმანიის უმაღლეს ლიგაში კლუბისთვის წარმატებული გამოდგა. „ჰოფენჰაიმი" სადებიუტო სეზონშივე ბუნდესლიგის პირველი წრის ჩემპიონი გახდა, თუმცა საბოლოოდ ტურნირი მე-7 ადგილზე დაასრულა. 

2012-2013 წლების სეზონში „ჰოფენჰაიმმა" მე-16 ადგილი დაიკავა და გადათამაშების ზონაში მოხვდა, თუმცა მოახერხა ლიგაში დარჩენისთვის ორმატჩიან დაპირისპირებაში „კაიზერსლაუტერნის" დამარცხება. 

2016-2017 წლების სეზონში „ჰოფენჰაიმმა" ისტორიულ შედეგს მიაღწია. გუნდმა ტურნირი მე-4 ადგილზე დაასრულა, რითაც ისტორიაში პირველად ჩემპიონთა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპზე თამაშის უფლება მოიპოვა.

სქოლიო
------

1. ↑  TSG 1899 HOFFENHEIM.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-09-01. ციტირების თარიღი: 2017-12-17.
2. ↑  BUNDESLIGA.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა · 2017/2018 |
| --- |
|  |
| 
* „აინტრახტი" ფრანკფურტი
* „აუგსბურგი"
* „ბაიერ 04 ლევერკუზენი
* „ბაიერნი"
* „ბორუსია" დორტმუნდი
* „ბორუსია" მენხენგლადბახი
* „ვერდერი"
* „ვოლფსბურგი"
* „კელნი"
* რბ ლაიფციგი"
* „მაინც 05"
* „ფრაიბურგი"
* „შალკე 04"
* „შტუტგარტი"
* „ჰამბურგი"
* „ჰანოვერ 96"
* „ჰერტა" ბერლინი
* „ჰოფენჰაიმი"
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  |  **პორტალი ფეხბურთი** — დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები ფეხბურთზე. |