recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯორჯაძე**. |

**ქეთევან სარდიონის ასული ჯორჯაძე** (დ. 25 ივლისი, 1925, დაბლაციხე, ჩოხატაურის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების სწავლული მდივანი.

ბიოგრაფია
---------

ქეთევან ჯორჯაძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი 1948 წელს. საქართველოს გეოგრაფიულ საზოგადოებაში სხვადასხვა თანამდებობებზე მუშაობდა. იყო საზოგადოების სწავლული მდივანი. 55 წელი გაატარა გეოგრაფიის სამსახურში; 25 წელი აკადემიკოს ალექსანდრე ჯავახიშვილის, 10 წელი აკადემიკოს თეოფანე დავითაიას გეოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდენტობის დროს მოღვაწეობდა. იგი აქტიურად მონაწილეობდა გეოგრაფიული საზოგადოების საველე ექსპედიციებში; 1945 წელს კაკო მარის ხელმძღვანელობით მოწყობილ სვანეთის ექსპედიციაში მონაწილეობდა, ხოლო 1949 წელს იმყოფებოდა გულის მყინვარზე ალპინისტებთან ალექსანდრა ჯაფარიძესა და მარინე უთმელიძესთან ერთად. არაერთხელ იყო საკავშირო გეოგრაფიული საზოგადოების ყრილობის დელეგატი; მონაწილეობდა გეოგრაფიული სიმპოზიუმებისა და კონფერენციების მუშაობაში. 2000 წელს დაჯილდოვდა ღირსების მედლით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ქეთევან ჯორჯაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
**ნანა ვლადიმერის ასული ბოტკოველი** (დ. 27 აგვისტო, 1938, თელავი, საქართველოს სსრ — გ. 24 ნოემბერი, 2001, თბილისი) — საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი. საბჭოთა კავშირის მხატვართა კავშირის წევრი (1965), წლიდან საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1975).

ბიოგრაფია
---------

ნანა ბოტკოველი დაიბადა 1938 წლის 27 აგვისტოს, ქალაქ თელავში, პედაგოგის ოჯახში, 1956 წელს დაასრულა საშუალო სკოლა თბილისში. 1958–1964 წლებში სწავლობდა ქალაქ თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერისა და ქანდაკების განყოფილებაზე (პედაგოგები: პროფესორები: სერგო ქობულაძე, დ. ციციშვილი, ბ. სებუევი, ს. მიქატაძე, ს. კვასხვაძე და ა. ფიცხელაური).

1963–1974 წლებში მონაწილეობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ადრეული და გვიანი ბრინჯაოს პერიოდის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში მხატვრად. სწავლობდა და იკვლევდა საქართველოს ტერიტორიაზე ძველი წელთაღრიცხვით VI-II ათასწლეულების არქეოლოგიური განათხარი მასალის მიხედვით ორნამენტის წარმოშობსა და მის განვითარებას, პირველი კერამიკული მიმუშების თიხის შემადგენლობას.

1965 წლიდან მონაწილეობდა 150-ზე მეტ, რესპუბლიკურ, საკავშირო და საერთაშორისო, ჯგუფურ გამოფენაში (იტალია, საფრანგეთი, გერმანია, შვეიცარია, პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, ფინეთი, იუგოსლავია, განა, საბერძნეთი, მონრეალი, შვეიცარია, ბულგარეთი, პორტუგალია, ისლანდია, ინდოეთი, ნიდერლანდები, ვიეტნამი, ფილიპინები და ყოფილი საბჭოთა კავშირის, თითქმის, ყველა ქვეყნის პერსონალურ გამოფენებში. მოგზაურობის დროს კითხულობდა ლექციებს უძველესი კერამიკის ისტორიის შესახებ, ხელოვნების სხვადასხვა ინსტიტუტში.

1968, 1970, 1973, 1975, 1978 წლებში მონაწილეობს ორთავიან შემოქმედებით მივლინებებში ზინტარის შემოქმედებით სახლში (ლატვია).

1969 წლიდან ეწევა აქტიურ საქველმოქმედო-საზოგადოებრივ მოღვაწეობას — აწყობდა ექსპედიციებს ხალხური ოსტატების, ნიჭიერ მოზარდებისა და ახალგაზრდა შემოქმედთა აღმოსაჩენად. ხელმძღვანელობდა მოძრავი გამოფენების აქტუალურ თემას „მეგობრობის ხიდი".

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ნანა ბოტკოველი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  ნანა ბოტკოველი, თბილისი, 1982, „მხატვრის სახლი", საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირი, რედაქტორი ჯ. კოკოზაშვილი, უე 08789.
**ვეშაპის ტაუ** (τ Cet, τ Ceti) — ვარსკვლავი ვეშაპის თანავარსკვლავედში, რომელიც სპექტრულად მზის მსგავსია, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მასა მზის მასის 78%-ის ტოლია. მზის სისტემისგან დაცილებულია მხოლოდ 12 სინათლის წლითა და შედარებით ახლო ვარსკვლავად ითვლება. ვეშაპის ტაუ მეტალოდეფიციტური ვარსკვლავია და ამიტომ, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ კლდოვან პლანეტებს ფლობდეს. დაკვირვებებმა აღმოაჩინა მის ირგვლივ არსებული ათჯერ უფრო მეტი მტვერი, ვიდრე თანამედროვე მზის სისტემაში. ვარსკვლავი სტაბილურად გამოიყურება, მცირე ვარსკვლავური ცვალებადობით.

ასტრონომეტრიულ ან რადიალურ სიხშირულ გაზომვებს ვეშაპის ტაუს ირგვლივ ჯერ არ გამოუვლენია თანამგზავრები, მაგრამ თანამედროვე კვლევები უფრო სრულყოფილია, რაც გამორიცხავს ისეთ ქვევარსკვლავურ თანამგზავრებს, როგორებიცაა ფართო ყავისფერი ჯუჯები. ნამსხვრევების წრის წყალობით, ნებისმიერი პლანეტა, რომელიც შესაძლოა ვეშაპის ტაუს ირგვლივ ბრუნავს, შეჯახებების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფება, ვიდრე დედამიწა. მიუხედავად სიცოცხლისათვის ასეთი დაბრკოლებისა, მზის მსგავსი მახასიათებლები ამ ვარსკვლავისადმი ფართო ინტერესს იწვევს. სტაბილურობის, მსგავსების და მზესთან შედარებითი სიახლოვის გამო, ვეშაპის ტაუ ამოღებულია დედამიწისმიღმა ინტელექტის ძიების (SETI) სამიზნედ. შესაბამისად, იგი ხშირადაა წარმოდგენილი ბელეტრისტიკაში.

ვეშაპის ტაუს რაიმე საყოველთაოდ მიღებული ტრადიციული სახელი არ აქვს. შეუიარაღებელი თვალით მისი დანახვა შესაძლებელია, თუმცა მკრთალია და მიეკუთვნება მესამე ვარსკვლავიერ სიდიდეს. ვეშაპის ტაუდან მზე ასევე მესამე ვარსკვლავიერი სიდიდის გამოჩნდებოდა მენახირის თანავარსკვლავედში.

სახელი
------

ვეშაპის ტაუ ბაიერის აღნიშვნით 1603 წელს შევიდა ციურ სხეულთა გერმანელ კარტოგრაფ იოჰან ბაიერის მიერ შედგენილ ვარსკვლავთა კატალოგ *ურანომეტრიაში*. მას „დურე-მენთორი" ეწოდა, რაც არაბული „ალ-დურ ალ-მანთუურიდან" (არაბ. الدرر المنثور) მომდინარეობდა და მიმოფანტულ მარგალიტებს (გაწყვეტილი ყელსაბამის) ნიშნავს. 1650 წელს კაიროში, ეგვიპტელ ასტრონომ ალ-აჩასასი ალ-მუაკეტის მიერ შედგენილ ვარსკვლავთა კატალოგ *კალენდარიუმში* ვარსკვლავი შევიდა სახელით „თალით ალ-ნაამათი" (არაბ. تالت ألنعامة), რომელიც ლათინურად ითარგმნა როგორც „ტერტია სტრუთიუნუმი", რაც *მესამე სირაქლემას* ნიშნავს.

ჩინურში, „კვადრატული ციური ბეღელი" (ჩინ.: 天倉) აღნიშნავს ასტერიზმს, რომელიც შედგება იოტა სეტის, ეტა სეტის, ზეტა სეტის, თეტა სეტისა და 57 სეტისგან. შესაბამისად, ვეშაპის ტაუ (ტაუ სეტი) ცნობილია როგორც „კვადრატული ციური ბეღელის მეხუთე ვარსკვლავი".

სქოლიო
------

1. ↑  Rutkowski, Chris A. (2010), *The Big Book of UFOs*, Dundurn, p. 33, ISBN 1554887607,
2. ↑  Moore, Patrick; Rees, Robin (2011). *Patrick Moore's Data Book of Astronomy*, 2nd,  Cambridge University Press,   გვ. 409. ISBN 0-521-89935-4. ციტირების თარიღი: 2011-04-28.
3. ↑  Knobel, E. B. (June, 1895). „Al Achsasi Al Mouakket, on a catalogue of stars in the Calendarium of Mohammad Al Achsasi Al Mouakket". *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **55**: 429. Bibcode:1895MNRAS..55..429K. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|date=`-ში (დახმარება)
4. ↑  陳久金 (2005). *中國星座神話* (Chinese).  台灣書房出版有限公司. ISBN 978-986-7332-25-7.
5. ↑  陳輝樺 (Editor).  (July 10, 2006) 天文教育資訊網 Chinese.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — ივლისი 16, 2011. ციტირების თარიღი: ნოემბერი 12, 2012.
**ბიოტექნოლოგიური ინფორმაციის ეროვნული ცენტრი** (ინგლ. National Center for Biotechnological Information; აბრევიატურა — **NCBI**) — ამერიკული ორგანიზაცია, დაარსებული 1988 წლის 4 ნოემბერს, ბეთესდაში, (მერილენდი), როგორც მოლეკულარული ბიოლოგიის მონაცემთა დამუშავებისა და შენახვის ცენტრალური ინსტიტუტი. წარმოადგენს აშშ-ის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის ნაწილს (ინგლ. United States National Library of Medicine, NLM), რომელიც თავის მხვრივ არის აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნული ინსტიტუტის (ინგლ. National Institutes of Health, NIH) ქვეგანყოფილება.

NCBI-ში წარმოდგენილია ინფორმაცია ცილის დომენების მონაცემთა ბაზების, დნმ-ისა ( GenBank) და რნმ-ის, სამეცნიერო ლიტერატურისა (PubMed) და ტაქსონომიური ინფორმაციის (TaxBrowser) სტატიების მონაცემთა ბაზების შესახებ, უზრუნველყოფს მონაცემთა ძიებას კონკრეტულ ბიოლოგიურ სახეობებზე (Taxonomy). აგრეთვე შიეცავს სხვადასხვა სტანდარტულ პროგრამებს ბიოინფორმატიკაზე (BLAST). მონაცემთა ბაზები ხელმისაწვდომია საძიებო სისტემა Entrez-ის მეშვეობით.

ყოველწლიურად NCBI-ის ეგიდით იმართება სემინარები და სამეცნიერო კონფერენციები, მიძღვნილი მოლეკულარული ბიოლოგიის, გენეტიკისა და ბიომედიცინისადმი. ორგანიზაცია აგრეთვე დაკავებულია საგანმანათლებლო საქმიანობით, მათ შორის on-line-ის რეჟიმში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი

სქოლიო
------

1. ↑  Kent Smith. A Brief History of NCBI’s Formation and Growth en. National Center for Biotechnology Information (US). ციტირების თარიღი: 2021-01-13.
2. ↑  Wang Y. & Bryant S H. (2014). The NCBI Handbook, 2nd edition, NCBI PubChem BioAssay Database

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* CANTIC: a11220090
* GND: 10052802-8
* ISNI: 0000 0004 0604 5429
* LCCN: n88284854
* NKC: kn20080701015
* NLI: 002126105
* VIAF: 149881801
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 149881801

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ფარსმანი**. |

**ფარსმან I** — იბერიის მეფე 35-70 წლებში. მისი მეფობის დროს იბერია ძალიან გაძლიერდა და გაბატონდა სომხეთსა და კავკასიის ალბანეთზე.

ისტორია
-------

გამეფდა 35 წელს. ძმის, მითრიდატეს გამეფების მიზნით, რომის მხარდაჭერით სომხეთში ილაშქრა, ხელთ იგდო სომხეთის დედაქალაქი არტაშატი. ამის საპასუხოდ პართიის მეფე არტაბან III-ემ უფლისწული ოროდე გაგზავნა ლაშქრით იბერიელების წინააღმდეგ. ფარსმანმა თავსი ჯარი გააძლიერა დაქირავებული ალბანელებითა და სარმატებით, დაამარცხა პართიელები და მითრიდატე გაამეფა სომხეთში. გაიუს კალიგულას მმართველობის დროს რომაელებმა მითრიდატეს სომხეთის სამეფო ტახტი ჩამოართვეს; იმპერატორმა კლავდიუსმა 47 წელს სომხეთი კვლავ დაუბრუნა მითრიდატეს. სომხეთში მის ხელმეორედ გამეფებაში რომაელებთან ერთად იბერიის ჯარიც იღებდა მონაწილეობას. ფარსმანის ვაჟი რადამისტი ცნობილი იყო მისი ამბიციურობით და ხშირად გამოდიოდა მამის წინააღმდეგ, ამიტომ ფარსმანმა გადაწყვიტა, თავმოყვარე ვაჟი როგორმე თავიდან მოეშორებინა და სომხეთში გაემეფებინა. 51 წელს რომაელთა ინტერესების საწინააღმდეგოდ, ფარსმან I-მა ალყა შემოარტყა გარნისის ციხეში შემწყვდეულ მითრიდატეს და რომაელთა გარნიზონს და ხელთ იგდო გარნისი. ფარსმან I-მა მითრიდატე თავის ძეს რადამისტს მოაკვლევინა და სომხეთში რადამისტი გაამეფა. 52 წელს პართელთა შემოჭრის გამო რადამისტმა სომხეთში ფეხი ვერ მოიკიდა. იბერიელებმა უბრძოლველად მიატოვეს არტაშატი და ტიგრანაკერტი. მკაცრი ზამთრის გამო პართიელები გავიდნენ სომხეთიდან. ფარსმან I-მა სომხეთის დასაპყრობად კვლავ გაგზავნა რადამისტი. დროებითი წარმატების შემდეგ რადამისტი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სომხეთი. საბოლოოდ 55 წელს ფარსმან I შეურიგდა პართიის გაბატონებას სომხეთში. სომხეთის დაკარგვის შემდეგ, 59 წელს, ანტირომაული მოღვაწეობის საბაბით ფარსმანმა მოაკვლევინა რადამისტი, რომელიც მას იბერიის სამეფო ტახტს ეცილებოდა. ამის შემდეგ ფარსმანის შესახებ არაფერია ცნობილი. 75 წელს ფარსმანი უკვე ცოცხალი აღარ იყო, რადგან იბერიის მეფედ იხსენიება მისი შვილი მითრიდატე II. 

ფარსმან I არც ლეონტი მროველთან და არც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს ფარნავაზიან წარმართ მეფეთა სიაში შესული არ არის.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 233.
* მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი (2007). *საქართველოს მეფეები*. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, წიგნსაცავის განყოფილება, K 281.358/3, თბილისი:  გამომცემლობა „ნეკერი",   გვ. 25. ISBN 99928-58-36-2.
* *გორგაძე ს.*, წერილები საქართველოს ისტორიიდან // ძველი საქართველო / თაყაიშვილი ე. ტ. II, ტფილისი: ელექტრო მბეჭდავი სტამბა სპირიდონ ლოსაბერიძის, 1913. — გვ. 2-11.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფარსმან I — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  გორგაძე ს. „საქართველოს ისტორია". გვ. 72. II. არმაზ-მცხეთის მეფეები.
2. ↑  გორგაძე ს. „საქართველოს ისტორია". გვ. 48. III. საქართველოს ცხოვრება და თავგადასავალი 1–3 საუკუნეში ქრ. შემდეგ.
3. ↑  გორგაძე ს. „საქართველოს ისტორია". გვ. 53.
4. ↑  Rayfield, Donald (2013). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books, p. 29.
5. ↑  ჯავახიშვილი. ი. ქართველი ერის ისტორია, წიგნი პირველი, თბ. 1979. — თავი IV, გვ.3.
6. ↑  ჯავახიშვილი. ი. ქართველი ერის ისტორია, წიგნი პირველი, თბ. 1979. — თავი IV, გვ.4.
აირანი
**აირანი** (აზერ. Ayran, ბაშკ. Айран, ბულგ. Айрян, ყაზახ. Айран, ყარაჩ.-ბალყ. Айран, ყირგ. Айран, თათრ. Әйрән, თურქ. Ayran, თურქმ. aýran, უზბეკ. Ayron, ჩუვ. Уйран) — რძის ნაწარმის ერთ-ერთი ნაირსახეობა კათიღის ან კეფირის საფუძველზე თურქულენოვან, ჩრდილოკავკასიურ და ბალკანურ ხალხებში.

სხვადასხვა ენებსა და ხალხებში ზუსტი აზრი, დასახელება და დამზადების ტექნოლოგია სხვადასხვანაირია, მაგრამ საერთოს წარმოადგენს ის, რომ ეს არის რძის პროდუქტი, რომელიც მიიღება რძის ბაქტერიების მეშვეობით. ამასთან ერთად მიწადმოქმედ ხალხებს იგი უფრო წვნიანი აქვთ და გამოიყენება წყურვილის მოსაკლავად, ხოლო მომთაბარე ხალხებში უფრო შესქელებულია და უფრო არაჟანს მიმსგავსებული, რომელის შენახვა და გადაადგილება უფრო გაადვილებულია, მაგრამ მეორე შემთხვევაში აირანი მოითხოვს მის გახსნას წყალში, რძეში ან კუმისში. მათ გააჩნიათ სხვადასხვა სახის ცხიმიანობა..

სქოლიო
------

1. ↑  Heyhoe, Kate. *The ABC’s of Larousse Gastronomique*: *ayran* დაარქივებული 2016-06-05 საიტზე Wayback Machine.
2. ↑  Albanian-Turkish Dictionary Fjalor turqisht-shqip Indiana University 2009
3. ↑  Merriam-Webster Unabridged Dictionary — *airan*[*მკვდარი ბმული*]
4. ↑  Dictionary of Standard Modern Greek — *αριάνι*

ლიტერატურა
----------

* «Национальные кухни наших народов», В. В. Похлебкин, 1978, Центрполиграф დაარქივებული 2008-05-10 საიტზე Wayback Machine.
**კავკასიური ნაგაზი** — ძაღლის ერთ-ერთი უძველესი ჯიში. უცხოურ წყაროებში წარმოშობის ადგილად კავკასია ან საბჭოთა კავშირია მიჩნეული, ქართული წყაროები კი მის წარმოშობას უშუალოდ საქართველოს უკავშირებენ. მისი წარმოშობის მრავალი ვერსია არსებობს; ერთ-ერთის თანახმად, იგი წარმოშობილია ტიბეტური მასტიფისგან, რომელიც კავკასიის ტერიტორიაზე მეომრებმა და ვაჭრებმა 2 ათასი წლის წინ შემოიყვანეს. სხვა ვერსიით, ის დამოუკიდებელი ჯიშია, რომელიც უძველესმა ქართველურმა ტომებმა ხალხური სელექცის გზით გამოიყვანეს. ჯიში პირველად გერმანელმა ზოოლოგმა მიულერმა, XIX საუკუნის დასაწყისში, საქართველოს მთიანეთში აღწერა. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ნაგაზი არის განსაკუთრებით დიდი, „გვარიანი" და გულადი ძაღლი. 1990 წელს ეს ჯიში რუსმა კინოლოგებმა მსოფლიო კინოლოგიურ საზოგადოებებში წარადგინეს „კავკაზსკაია ოვჩარკა"-ს (კავკასიური ნაგაზის) სახელით და ოფიციალურად დარეგისტრირდა საერთაშორისო კინოლოგიურ ფედერაციაში (FCI) დამტკიცებული სტანდარტით.

დიდი ზომისა და ძლიერი აგებულების მქონე ძაღლია. თავი დიდი და განიერი აქვს, ყურები ჩამოყრილი, კისერი მოკლე და კარგად დაკუნთული, ზურგი განიერი და სწორი, წელი მოკლე, განიერი და ძლიერი. გავა ოვალური ფორმისაა, კუდი მაღლაა დასმული, ძირს ჩამოშვებულ მდგომარეობაში სწვდება სახტომ სახსარს. ხვადის სიმაღლე მინდაოში 72–75 სმ-ია (არანაკლებ 68 სმ-ისა), ხოლო ძუსი — 66–69 სმ (არანაკლებ 64 სმ-ისა). ფორმატის ინდექსი — 104–108. კავკასიური ნაგაზისათვის დამახასიათებელია სქელი და ელასტიკური კანი, ბეწვი სხეულზე მჭიდროდაა გადაკრული, უხეში, სწორი და კარგად განვითარებული, შედარებით ღია ფერის თივთიკით. ბეწვის სიგრძის მიხედვით ჯიშს ყოფენ ორ ტიპად: გრძელბეწვიან და მოკლებეწვიან ნაგაზებად. სტანდარტით დაშვებულია ნებისმიერი კომბინაციის ბეწვის შეფერილობა.

აღსანიშნავია, რომ ჯიშის დღეისათვის მომქმედი სტანდარტი შედგენილია ქართული ტიპის მონაცემებზე დაყრდნობით და ამას აღიარებენ რუსი კინოლოგებიც, რომლებიც აღნიშნავენ, რომ კავკასიური ნაგაზის საუკეთესო პოპულაცია გავრცელებულია საქართველოში. ჩვენში განასხვავებენ ამ ძაღლის გერგეთულ, გარბენულ, სტეფანწმინდურ და ახალციხურ ტიპებს (ხევი). ყოფილი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკების გარდა ჯიში შეყვანილია გერმანიაში, პოლონეთში, უნგრეთში, ჩეხეთსა და სლოვაკეთში. 1992 წელს თერჯოლის რაიონის სოფ. სიქთარვაში წმიდა გიორგის მონასტრის ძმობის მიერ დაფუძნდა კავკასიური ნაგაზის ძაღლსაშენი „ტაბაკინი", რომლის მიზანია ქართული პოპულაციის ნაგაზის სელექცია და პოპულარიზაცია.

სქოლიო
------

1. ↑  Caucasian Ovcharka. United Kennel Club. *ukcdogs.com*. ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2020.
2. ↑  Caucasian shepherd dog. Fédération Cynologique Internationale. *www.fci.be* (02.03.2011). ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2020.
3. 1 2 3  კავკასიური ნაგაზი. საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება. *catalog.elkana.org.ge*. ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2020.
**ბახტრიონის ბრძოლა** — ირანელ დამპყრობელთა წინააღმდეგ კახეთის აჯანყების გმირული ეპიზოდი. გაიმართა 1659 წელს. ამ აჯანყებას სათავეში ზაალ არაგვის ერისთავი, მისი ვაჟი ზურაბი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები და ბიძინა ჩოლოყაშვილი ედგნენ.

კახელების გარდა ამ აჯანყებაში მონაწილეობა მიიღეს თუშებმა, ფშავლებმა და ხევსურებმა. ოფიციალურ ისტორიოგრაფიაში მცირე ცნობებია შემონახული ამ ბრძოლის შესახებ, ზეპირსიტყვიერებაში კი მდიდარი მასალაა დაცული. აჯანყებულთა თავდასხმა ბახტრიონის ციხეზე, სადაც ყიზილბაშთა მთავარი ჯარი იდგა, როგორც ჩანს, ღამით, მტრისთვის მოულოდნელად მომხდარა. აჯანყებულები ამავე დროს თავს დაესხნენ ალავერდის მონასტრის გალავანში გამაგრებულ ყიზილბაშებს და სასტიკად დაამარცხეს ორივე ციხის მრავალრიცხოვანი გარნიზონი. ამან ფაქტობრივად გადაწყვიტა აჯანყების წარმატება.

ბახტრიონის ბრძოლაში მთავარი როლი კახეთის მთიელებმა — თუშ-ფშავ-ხევსურებმა შეასრულეს. ქართული ფოლკლორი ადიდებს ბრძოლის მონაწილე მთიელ გმირებს — თუშ ზეზვა გაფრინდაულს, ხევსურ ნადირა ხოშარაულს, ფშაველ გოგოლაურს.

ამ ბრძოლას ვაჟა-ფშაველამ მიუძღვნა პოემა „ბახტრიონი" და ასევე მის შესახებაა ლიტერატურული ნაწარმოები „ბაში-აჩუკი". ასევე გადაღებულია ფილმი „ბაში-აჩუკი". ზაალ არაგვის ერისთავი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები იკორთის მონასტერში არიან

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს ბრძოლების სია

ლიტერატურა
----------

* *ასათიანი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 256.
**ნემრა**  (ინგლ. Nemra) — სომხური ალტერნატიული როკ-ჯგუფი ერევნიდან, რომელიც 2012 წელს ჩამოყალიბდა. მის შემადგენლობაში არიან: ვან იეგიაზარიანი, (წამყვანი ვოკალი, მთავარი გიტარა) ვასპურ იეგიაზარიანი, (ბას-გიტარა, ბექ ვოკალი) მარიანა კარაკეიანი (კლავიშებიანი, ბექ ვოკალი) და მარეკ ზაბორსკი (დრამი). ჯგუფის სიმღერების უმეტესობა ინგლისურენოვანია, ასრულებენ ალტერნატიული ხალხური სიმღერების ქავერ-ვერსიებსაც.

ნემრას გამოშვებული აქვს ერთი ალბომი, სახელწოდებით *Mubla* და 11 მუსიკალური ვიდეო.

ჯგუფი წარმოდგენებს მართავს ფართო აუდიტორიის წინაშე, ღია სივრცეებში და მუსიკალურ ფესტივალებზე. ისინი ხშირად გამოდიან ცნობილ სომხურ სატელევიზიო პროგრამებში: „Arena Live", „Nice Evening", „Vinyl" და „Little Big Shots".

ნემრამ გადალახა ეროვნული შესარჩევი ტური, რათა 2018 წლის ევროვიზიის შესარჩევ კონკურსში მიეღო მონაწილეობა სიმღერით „I’m a Liar". ჯგუფმა შესარჩევ კონკურსში მეორე პოზიცია დაიკავა. 2018 წლის „Swallow Music Awards"-ზე ნემრა წლის საუკეთესო როკ ჯგუფად დასახელდა. ჯგუფმა სასცენო მოღვაწეობის ექვსი წლის თავი აღნიშნა ერევნის სახელმწიფო თოჯინების თეატრში, სადაც ჩაატარა ორი ღონისძიება: პირველი 6 აპრილს და მეორე 31 მაისს.

ნემრა მხარს უჭერდა სომხეთის 2018 წლის რევოლუციას და 25 აპრილს ჯგუფი საკონცერტო ფორმით შეუერთდა მოძრაობას. 7 მაისს ნემრამ რესპუბლიკის მოედანზე მისასალმებელი კონცერტი გამართა სერჟ თანქიანის, ნიკოლ ფაშინიანის და მოძრაობის მონაწილეებისათვის, სადაც ათასობით ადამიანის წინაშე შეასრულეს ჯგუფის კარგად ნაცნობი სიმღერები.

2018 წლის 5 დეკემბერს ნემრამ ახალი სიმღერა და ვიდეო გამოუშვა სახელწოდებით „Because". მალევე 21 დეკემბერს კიდევ ერთი სიმღერის — „The past has passed" პრემიერა შედგა, რომლის მუსიკალური ვიდეო კიევშია გადაღებული.

დისკოგრაფია
-----------

სტუდიური ალბომები
* *MUBLA* (2016)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------

1. ↑   *Mubla*, 2016-03-28,. წაკითხვის თარიღი: 2018-03-13
2. ↑  Yerevan Summer 2017: Rock concert at the Freedom square (photo, video). news.am (2 July 2017).
3. ↑  Nemra. Shant TV (2 ივლისი, 2016).
4. ↑  Vinyl en.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-04-09. ციტირების თარიღი: 2018-04-15
5. ↑  Armenia First Five Acts Qualify For Depi Evratesil Final en. ციტირების თარიღი: 2018-04-15
6. ↑  «Ծիծեռնակ 2018»-ի ուշագրավ դրվագները եւ ֆոտոշարքը Armenian. bravo.am.
7. ↑  „Հանրապետության հրապարակում Նիկոլ Փաշինյանը կոչ արեց շարունակել քաղաքացիական անհնազանդության ակցիաները(ուղիղ միացում) - Հետք - Լուրեր, հոդվածներ, հետաքննություններ" (სომხური).
8. ↑  Nemra-ն նոր տեսահոլովակ է ներկայացրել.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* MusicBrainz: 894c0fa6-8d04-44a1-9dbe-24e3dc216c46

 |
**პანკისის ქედი**, **ტბათანის ქედი**, **წოვის ქედი** — ქედი საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში. კახეთის კავკასიონის მთავარი ქედის განშტოება, მდინარეების ილტოსა და ალაზნის წყალგამყოფი. გამოეყოფა კახეთის ქედს ლაგაისმთასთან და სამხრეთით მდინარე ილტოს ქვემო დინებამდე აღწევს. აგებულია იურული და ცარცული ასაკის თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებით, მერგელებით, თიხებით. პანკისის ქედზე აღმართულია მთები: უსახელო (2603 მ), ტბათანა (2457 მ), საკანაფოს სერი (1856 მ), მთაწმინდა (1508), ჯაბური (1474 მ), კლდისთავი (1273 მ) და სხვა.

პანკისის ქედის კალთები დანაწევრებულია მდინარეების ლამაზურის, ქვაჩადალის, ბაწარის, კურტანაძეულის, მატნისხევის, ველთხევის, საღორისხევის, ბოდალხევისა და სხვა ხეობებით, რომელთა შორის არის გვერდითი ეროზიული ქედები. პანკისის ქედზე გარდა ეროზიულისა არის რელიეფის მეწყრული და კარსტული ფორმები. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია რცხილნარ-მუხნარით, ზედა — წიფლნარით, გამოერევა ცაცხვი, ნეკერჩხალი, წაბლი. ქედის თხემურ ზოლში გავრცელებულია სუბალპური და ალპური მდელოები. აღმოსავლეთ კალთაზე მდინარე ბაწარის ხეობაში არის უთხოვრის ტყის ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი.

ლიტერატურა
----------

* *ჩანგაშვილი გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 663.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
კახეთის კავკასიონი |
| --- |
|  |
| 
* **დიდი ბორბალო** (3294)
* **ნინიკასციხე** (3117)
* **ტინოვროსო** (3374)
* **შავი კლდე** (3578)
* **ყადორი** (2866)

 |
|  |
| მთავარი ქედის სამხრეთი განტოტებები | 
* ანდარაზანი
* გირგალ-საჯიხვი
* კახეთი
* მსხალგორი
* ნაქერალა
* პანკისი
* სპეროზი

 |
|  |
| მთავარი მდინარეები | 
* ალაზანი
* ბურსა
* დიდხევი
* დურუჯი
* ილტო
* ინწობა
* კაბალი
* ლაგოდეხისწყალი
* ლოპოტა
* მაწიმისწყალი
* სტორი
* ჩელთი

 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **კახეთის აჯანყება (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

თეიმურაზ I - კახეთის მეფე აჯანყების დროს
**კახეთის აჯანყება 1659** — კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობელთა წინააღმდეგ.

კახეთის საკითხის საბოლოოდ მოსაგვარებლად სპარსელმა დამპყრობლებმა გადაწყვიტეს კახეთიდან ადგილობრივი მოსახლეობის გასახლება და იქ მომთაბარე-მეჯოგე ტომების ჩასახლება. ყიზილბაშებმა დაიწყეს კახეთში ციხეების აგება (ბახტრიონი, ალავერდის მონასტერი ციხესიმაგრედ გადააკეთეს), რომელთა გარნიზონებს ჩასახლებული თურქმანები ქართველთა თავდასხმისაგან უნდა დაეცვა. კახეთის ტერიტორია ორად გაყვეს: სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი ყარაბაღის ბეგლარბეგს გადასცეს, დანარჩენი კი ნახჭევანის მმართველს, რომელთაც მათზე დაქვემდებარებული ელები კახეთში უნდა დაესახლებინათ. ამ ღონისძიების შედეგად კახეთის ბარში 80 ათასამდე თურქმანი ჩაასახლეს. 

კახეთი დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა. თურქმანთა ჩასახლების წინააღმდეგ დაიწყო სახალხო მოძრაობა, რომელშიც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჩაება. აჯანყებას სათავეში ჩაუდგა ზაალ არაგვის ერისთავი. უშუალო ორგანიზატორები იყვნენ ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა ქსნის ერისთავი და მისი ძმა ელიზბარი. აჯანყებაში აქტიური მონაწილეობა მიიღეს თუშ-ფშავ-ხევსურებმა ზეზვა გაფრინდაულის, ნადირა ხოშარაულის, გოგოლაურის მეთაურობით. 

.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ. 1973;
* *ნარსია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 447.
**ყვარყვარე II *ჯაყელი*** (დ. 1416 – გ. 1498) — სამცხის ათაბაგი (1451-1498), ივანე II-ის ძე. იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ. სცადა ჩამოეშორებინა მესხეთის ეკლესია საქართველოს საკათოლიკოსოსაგან, მაგრამ ვერ შეძლო. ყვარყვარე II დამოუკიდებლად ამყარებდა ურთიერთობას უცხო ქვეყნებთან. 

XV საუკუნის 50-იან წლების ბოლოს სხვა ქართველ მეფე-მთავრებთან ერთად აქტიურად იღვწოდა თურქმანთა წინააღმდეგ კოალიციური ლაშქრობის მოსაწყობად. ამ ცდის ჩაშლის შემდეგ საქართველოში შინაფეოდალური ომები გაჩაღდა. 1465 წელს ყვარყვარე II თავს დაესხა მთავრის დასამორჩილებლად თავფარავანზე დაბანაკებულ საქართველოს მეფე  გიორგი VIII-ს და დაატყვევა. ამ ბრძოლას მოჰყვა ბაგრატ VI-ის გამეფება ქართლ-იმერეთში და  გიორგი VIII-ისა კახეთში. 1479 წელს ყვარყვარე II წარმატებით შეებრძოლა შემოჭრილ თურქმანებს, 1491 წელს კი საპასუხო შეტევაზე გადავიდა, ქ. არზრუმი აიღო და მოხარკედ გაიხადა. მეუღლესთან ერთად დაკრძალულია ვარძიის ანანაურის ეკლესიის ჩრდილოეთის კედლის ნიშაში მოწყობილ საძვალეში.

ლიტერატურა
----------

* *ლომსაძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 638.

|
|  |
|
| წინამორბედი:აღბუღა II | **სამცხის ათაბაგი**1451 - 1498 | შემდეგი:ქაიხოსრო I |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
სამცხის ათაბაგები |
| --- |
|  |
| სამცხის მთავრები | 
* სარგის I
* ბექა I
* სარგის II
* ყვარყვარე I
* ბექა II
* შალვა
* აღბუღა I
* ივანე II
* აღბუღა II
* ყვარყვარე II
* ქაიხოსრო I  ·
* მზეჭაბუკი
* მანუჩარ I
* ყვარყვარე III
* ქაიხოსრო II
* ყვარყვარე IV
* მანუჩარ II
* მანუჩარ III

 | 
 |

 |
ნათურა
**ჩვეულებრივი ნათურა** — გამნათებელი მოწყობილობააა, სინათლის ხელოვნური წყარო. სინათლე წარმოიქმნება ლითონის (ძირითადად ვოლფრამის) სიფრიფანა სპირალის გავარვარებით, მასში ელექტრული დენის გატარების შედეგად. სპირალის ტემპერატურა მკვეთრად იზრდება დენის ჩართვისას და ის ელექტრომაგნიტურ სითბურ გამოსხივებას იწყებს პლანკის კანონის თანახმად. გავრცელებული შეხედულებით, ნათურა გამოიგონა ტომას ალვა ედისონმა, რომელსაც სიბნელის ეშინოდა. თუმცა ისტორიკოსები რობერტ ფრიდელი და პოლ ისრაელი ასახელებენ ვარვარის ნათურის 22 გამომგონებელს ჯოზეფ სუონსა და ტომას ედისონამდე.

ვარვარის ნათურა
---------------

ვარვარის ნათურის ძირითადი ნაწილია ძნელადდნობადი ლითონის – ვოლფრამის წვრილი მავთულის სპირალი. მისი დნობის ტემპერატურა 3380° C-ია. ნათურაში სპირალი 3000°C-მდე ხურდება, ვარვარდება და კაშკაშებს. სპირალი მოთავსებულია მინის ბალონში, რომელშიც ჰაერის ნაცვლად აზოტი ან ზოგჯერ ინერტული აირები - კრიპტონი ან არგონია. აირის მოლეკულები ეწინააღმდეგება სპირალიდან ვოლფრამის მოლეკულების გამოსვლას, ანუ ხელს უშლის გავარვარებული სპირალის დაშლას.
ვარვარის ნათურის მქ კოეფიციენტი საკმაოდ დაბალია — დაახლოებით 5%, ხოლო დღის ნათურის მქ კოეფიციენტი 15%-ია.

მრეწველობა ამზადებს სხვადასხვა სიმძლავრისა და ძაბვაზე გაანგარიშებულ ნათურებს. ტექნოლოგიური პროცესების განვითარებამ შესაძლებელი გახადა ისეთი ნათურების დამზადება, რომლის მქ კოეფიციენტი 80%-ია. მათ ეკონომიურ ნათურებს უწოდებენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ნათურა"** ვიკისაწყობში.
* ნათურების დამზადება დაარქივებული 2017-10-17 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------


|  |  |
| --- | --- |
| კბილანა | *ეს სტატია ტექნიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

1. ↑   (19 July 2010) *Edison's Electric Light: The Art of Invention*.  JHU Press,   გვ. 115–117. ISBN 978-0-8018-9944-7.
**ელის ლუიზა უოლტონი** (ინგლ. Alice Louise Walton; დ. 7 ოქტომბერი, 1949) — ამერიკელი მილიარდერი, Walmart-ის დამაარსებლის სემ უოლტონისა და მისი მეუღლის ჰელენ უოლტონის ქალიშვილი. 2018 წლის მაისისთვის მისი ქონება 41,8 მილიარდ დოლარად შეფასდა.  2018 წლის Forbes-ის სიაში ის რიგით მეორე გახდა მდიდარ ქალთა შორის.

ბიოგრაფია
---------

ელის უოლტონი დაიბადა 1949 წლის 7 ოქტომბერს, მაღაზიათა ქსელის Walmart-ის დამფუძნებლების, სემუელ მურ უოლტონისა და ჰელენ რობსონ უოლტონის ოჯახში. მან ბავშვობა გაატარა ნიუპორტში, არკანზასის შტატში გაატარა. მის გარდა ოჯახში იზრდებოდა სამი ბავშვი - რობი, ჯიმი და ჯონი.

საშუალო სკოლის წარმატებით დასრულების შემდეგ, იგი შევიდა თრინითის უნივერსიტეტში (სან ანტონიო, ტეხასი). აქ მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფინანსებსა და ეკონომიკაში. მან დაიწყო თავისი კარიერა ოჯახის კუთვნილ კომპანიაში. მოგვიანებით უოლტონი მუშაობდა თავმჯდომარის მოადგილედ და ხელმძღვანელობდა Arvest- ის ინვესტიციებთან დაკავშირებულ ყველა საქმიანობას. 1988 წელს ელის უოლტონმა დააფუძნა საკუთარი საინვესტიციო ფინანსური ორგანიზაცია Llama. იგი გახდა საკუთარი ბანკის პრეზიდენტი, ამავე დროს იყო თავმჯდომარე და აღმასრულებელი დირექტორი.მამის გარდაცვალების შემდეგ მან დახურა ბანკი და საცხოვრებლად გადავიდა ტეხასში, მილსაპის რანჩოში, სადაც დაიწყო ცხენების გამოყვანა.

უოლტონს ნახატების შეგროვება უყვარს. 2004 წელს, ნიუ – იორკის აუქციონზე, მან იყიდა 20 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების ნამუშევრები. 2005 წელს ელის უოლტონმა იყიდა პეიზაჟისტის აშერ ბრაუნ დიურანის ნახატების კოლექცია, ასევე შეიძინა ვინსლოუ ჰომეროსისა და ედვარდ გოპერის ნამუშევრები.

ელის უოლტონი ასევე აფინანსებს სამთავრობო პროექტებს, მათ შორისაა 1998 წელს ბენტონვილის აეროპორტის მშენებლობა, რომლის ერთ-ერთ ტერმინალს მისი სახელი მიენიჭა.

პირადი ცხოვრება
---------------

ელის უოლტონი პირველად დაქორწინდა 24 წლის ასაკში. ბანკირი ლუიზიანადან გახდა მისი რჩეული. მაგრამ მათი ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელებულა და 2.5 წლის შემდეგ წყვილი დაშორდა. მეორედ უოლტონმა იქორწინა მუშაზე, რომელიც მათ სახლში საცურაო აუზს აშენებდა, თუმცა, ეს ქორწინება განქორწინებით დასრულდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ელის უოლტონი"** ვიკისაწყობში.
* მსოფლიო მილიარდერები „ფორბსის" ვერსიით - ელის უოლტონი

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Tedlow, Richard S. (July 23, 2001). "Sam Walton: Great From the Start". Harvard Business School.
3. ↑  Paul, Steven (November 19, 2006). "Alice L. Walton, Making a Grand Dream a Reality: The Jet-Setter Is Parlaying Her Wealth into a Hometown Museum". *The Kansas City Star*.
**იოსებ ცხვირაშვილი** (დ. 5 აპრილი, 1910, ჭალა, გორის მაზრა — გ. ?) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1957).

ბიოგრაფია
---------

1922 წლიდან მონაწილეობდა ხაშურის სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1933-1941 და 1946-1950 წლებში მუშაობდა ხაშურისა და ახალციხის თეატრებში, 1950 წლიდან კი სამხრეთ ოსეთის კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის თეატრის ქართული დასის მსახიობი იყო. შესრულებული აქვს როლები: ბეკინა (დ. კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი"), თორნიკე (მ. მრევლიშვილის „ხარატაანთ კერა") ანტონიო (ბომარშეს „ფიგაროს ქორწინება"), მეფე ერეკლე (ვ. კანდელაკის „მაია წყნეთელი"), ზიმზიმოვი (გ. სუნდუკიანის „პეპო"), ხახული (პ. კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება") და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1954 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1957 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე, შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 253.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იოსებ ცხვირაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1954. №5. გვ. 23
2. ↑
**სილაბუსი** — წარმოადგენს სასწავლო კურსის პროგრამას.

სილაბუსში მოცემულია კურსის სათაური, სწავლების საფეხური, მიზანი და ამოცანები, სწავლების ფორმატი (სწავლების მეთოდი), კურსის საათობრივად გაწერილი შინაარსობრივი გეგმა გამოყენებული სახელმძღვანელოების გვერდების ან სხვა რესურსების დეტალური მითითებით, ასევე კურსის შეფასების პრინციპები (შუალედური, შემაჯამებელი, განმსაზღვრელი და სხვა), მოსალოდნელი შედეგები, კერძოდ, იმ ცოდნისა და უნარ-ჩვევების ჩამონათვალი, რომელსაც უზრუნველყოფს კურსის დასრულება.

უმაღლეს სასწავლებლებში სილაბუსი აწესრიგებს ლექტორისა და სტუდენტის ურთიერთობას. სასწავლო კურსის დაწყებისას სტუდენტმა სილაბუსის მეშვეობით უნდა გაიგოს, თუ რა და როგორ უნდა ისწავლოს, რომ სასურველ შედეგს მიაღწიოს. მეორე მხრივ, სილაბუსის მეშვეობით უმაღლესი სასწავლებლის ადმინისტრაციას შეუძლია შეამოწმოს ლექტორის აკადემიური საქმიანობის ხარისხი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* განმარტებითი ლექსიკონი განათლების სპეციალისტებისთვის ტ.2, ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი, 2008
* ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის პუბლიკაციები
* მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ცენტრი
* განათლების თანამედროვე ტექნოლოგიები
* სილაბუსების ერთიანი ბაზა
**ლაქტონები** — ოქსიმჟავათა შიგა ციკლური ეთერები, რომელთა რგოლები შეიცავს {\displaystyle {\ce {-COO}}}— დაჯგუფებას. ლაქტონების წარმომქმნელი ოქსიმჟავების ტიპის მიხედვით განასხვავებენ β-, γ-, δ-, ε- ლაქტონებს და ა.შ. მაგალითად, β-პროპიოლაქტონი (დუღილის ტემპერატურა 155°C), γ-ბუტიროლაქტონი (tდუღ 203—204 °C), δ-ვალეროლაქტონი (tდუღ 218—220 °C).

თვისებები
---------

ლაქტონებს ახასიათებს არაციკლური რთული ეთერების თვისებები; მაგალითად, მჟავებთან ან ტუტეებთან გახურებისას ყოველი ლაქტონები ჰიდროლიზდება სათანადო ოქსიმჟავად, ხოლო ამინთან წარმოქმნის ამიდს. ლაქტონების პოლიმერიზაციის შედეგად მიიღება ხაზობრივი პოლიეთერები.

გამოყენება
----------

ლაქტონებს იყენებენ ორგანულ სინთეზში, წამლებისა და სურნელოვან ნივთიერებათა წარმოებაში.

ლაქტონების მაგალითები
---------------------

* β-პროპიოლაქტონიβ-პროპიოლაქტონი
* γ-ბუტიროლაქტონიγ-ბუტიროლაქტონი
* D-გლიცინო-δ-ლაქტონიD-გლიცინო-δ-ლაქტონი
* ε-კაპროლაქტონიε-კაპროლაქტონი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 146.
**ბელაქნის მაზრა** (რუს. Белоканский уезд; 1841-1842) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ზაქათალა.

1841 წლის 1 იანვრიდან, 1840 წლის 10 (22) აპრილის უმაღლესი დადგენილებით, ჭარ-ბელაქნის ოლქსა და ელისუს სასულთნოსთან ერთად გარდაიქმნა ბელაქნის მაზრად და გაერთიანდა ახლადშექმნილ საქართველო-იმერეთის გუბერნიაში.

1842 წელს ბელაქნის მაზრა გამოყოფილ იქნა გუბერნიიდან და მის ბაზაზე შეიქმნა ბელაქნის ოკრუგი, ხოლო 1844 წლის აპრილში ბელაქნის ოკრუგი გამოეყო საქართველო-იმერეთის გუბერნიას და დაექვემდებარა უშუალოდ ჭარ-ბელაქნის სამხედრო მეთაურს. 1860 წლის 20 აპრილს ჭარ-ბელაქნის ოკრუგი გარდაიქმნა ზაქათალის ოკრუგად და დაექვემდებარა ზემო დაღესტნის მეთაურს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ЗАКАТА́ЛЬСКИЙ О́КРУГ

სქოლიო
------

1. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XV, указ 13368, ст. 237
2. ↑  «Сборник материалов для описания Тифлисской губернии», Тифлис, 1870, сс. 49-50
3. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XXXV, указ 35710, ст. 431
4. ↑  Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-ое (1825-1881), т. XXXV, указ 36026, ст. 917
**გაგრის ქედი** — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, აფხაზეთის კავკასიონში. მთავარ წყალგამყოფ ქედს გამოეყოფა მდინარეების მზიმთისა და ლაშიფსის სათავეებთან. წარმოადგენს მდინარეების ფსოუსა და ბზიფის წყალგამყოფს. სიგრძე 54 კმ. უმაღლესი ადგილია მწვერვალი აგეფსთა (3257 მ). ქედის შტო ქალაქ გაგრის მიდამოებში მჭიდროდ უახლოვდება შავ ზღვას.

გაგრის ქედის განშტოებებიდან გამოსაყოფია: არაბიკა-მამძიშხის, აიბღის, ფშეგიშხის, ახაგის, ბერჭილის, ხირკისა და გეგის ქედები. მნიშვნელოვანია არაბიკისა და ახაგის მასივები, რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფილია სანდრიფშის უღელტეხილით (2177 მ). მაღალი მთებია ახაგის მთა (2732 მ), არაბიკა (2656 მ), აწითაქუ (2538 მ), ხირკა (2432 მ). ქედის აღმოსავლეთ ნაწილშია უღელტეხილი ახუკდარა (2072 მ). რიწის ტბის ქვაბული წარმოიქმნა სწორედ გაგრის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთიდან ჩამოქცეული კლდეზვავით, მდინარე ლაშიფსის დაგუბების შედეგად.

გაგრის ქედის ჩრდილო განშტოებაზეა გეგის ჩანჩქერი, რომლის სიმაღლე 40 მ-ს აღწევს. გაგრის ქედზე წელიწადში რამდენიმე დღე დამახასიათებელია მკვრივი ყინულის ფენა — ლიპყინული. გაგრის ქედი, რომელიც ორიენტირებულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ დიდ როლს თამაშობს აფხაზეთის კლიმატის ფორმირებაში. ქედის სამხრეთი მონაკვეთი აგებულია ზედაცარცული კირქვებითა და ქვიშაქვებით, რომლებსაც კვეთენ მდინარეები ჟოეკვარა, იუფშარა და სხვები და ქმნიან კანიონისებრ ხეობებს, შუა ნაწილი — ლუზიტან-ტიტონური რიფული, ბრექჩიული და შრეებრივი კირქვებით, ჩრდილოეთი ნაწილი — ბაიოსური პორფირიტებითა და ტუფებით.

გაგრის ქედზე მეოთხეული გამყინვარების ნიშნებია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ მონაკვეთზე არის თანამედროვე მყინვარებიც. თითქმის ყველგან გვხვდება რელიეფის კარსტული ფორმები, რომლითაც განსაკუთრებით მდიდარია გაგრის ქედის დასავლეთი ნაწილი — არაბიკის მასივი, სადაც არის მსოფლიოს უღრმესი მღვიმე ვერიოვკინი. აქვეა კრუბერის გამოქვაბული და სარმის მღვიმე. გაგრის ქედის თხემური ზონა ქარაფოვანია და ძლიერ დანაწევრებული. გაგრის ქედი დაფარულია ფართოფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეებით, ზემოთ ალპური და სუბალპური მდელოებია. ბზიფის, იუფშარას და გეგას ხეობებით საავტომობილო გზა მიემართება რიწის ტბისაკენ.

სქოლიო
------

1. ↑  *ნემანიშვილი ს.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 530.
2. 1 2 3  *ნემანიშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 614.
3. ↑  *აფხაზავა ი.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 401.
4. ↑  Гагрский хребет — Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **სამანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**სამანი** (*საქართველოს აყვავებისათვის მებრძოლი ახალგაზრდა ნაციონალისტები*) — იატაკქვეშა პატრიოტული ორგანიზაცია მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ საბჭოთა საქართველოში, რომელიც მიზნად ისახავდა საბჭოთა რეჟიმის დამხობას შეიარაღებული აჯანყების გზით და საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას.

სამანი 1942 წელს შექმნეს ახალგაზრდა და ნიჭიერმა წოვა-თუშმა პოეტმა ადამ ბობღიაშვილმა (ალვანელი) და მისმა მეგობრებმა მიხეილ იმედიძემ და დეკანოზ თავბერიძემ მას შემდეგ, რაც გაიცა წინამორბედი ფარული ორგანიზაცია, რომელსაც მათი პედაგოგი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი მიხეილ ზანდუკელი თავკაცობდა. 1941 წელს სექტემბერში ზანდუკელი და მისი თანამოაზრე 17 ასპირანტი თბილისში დააპატიმრეს. 1942 წელს შემოდგომაზე რეპრესიებს გადარჩენილმა სამანელებმა თბილისიდან თავი დააღწიეს და კახეთს, 1942 წელს ადრიან გაზაფხულზე კი თუშეთს შეეხიზნენ. მათი მიზანი იყო თუშეთის ტერიტორიაზე მომხრეების შემოკრება და ჩეჩნეთის მთიანეთში მოქმედ ანტისაბჭოთა მეამბოხეებთან კავშირის დამყარება. მთავრობამ თუშეთში გამაგრებული სამანელების წინააღმდეგ რამდენიმე ასეული გაგზავნა თელავის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის უფროსის, გამოცდილი ჩეკისტის ალიოშა კვაშალის მეთაურობით. კვაშალმა შეძლო ორგანიზაციის განადგურება: შეთქმულთა ნაწილი გადმოიბირა, ნაწილი დააპატიმრა, მეთაურები, მათ შორის ბობღიაშვილი, 1943 წელს მოკლეს. მათ თავები მოჰკვეთეს და ხალხის დასაშინებლად თუშთა საგანგებოდ შეკრებილ კრებას წარუდგინეს. ორგანიზაციის ლიკვიდაციას თან ახლდა მასობრივი დაპატიმრებები თუშეთში.

ლიტერატურა
----------

* *ცოცანიძე, გ*. თუშური ქრონიკები: მენშევიკური პერიოდი; სამანელები. თბ. 2004. ISBN 99940-16-70-9
* *თეთვაძე ნ.*, XX საუკუნის 40-იანი წლების ეროვნული მოძრაობა (სამანელები). თბ. 2021.
**ანდრო ჭიაურელი** (დ. 8 ნოემბერი, 1956, თბილისი) — ქართველი კინოდოკუმენტალისტი.

დაიბადა ქართული კინოს და თეატრის ცნობილი მოღვაწეების ოჯახში. მშობლები: მამა - რამაზ ჭიაურელი, დედა - გალინა ჭიაურელი. ბაბუა - მიხეილ ჭიაურელი, ბებია - ვერიკო ანჯაფარიძე.

1979 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინოფაკულტეტი (ლ. ღოღობერიძის სახელოსნო).

1977 წლიდან მოღვაწეობს კინოსტუდია „ქართულ ფილმში". 1985-1986 წლებში გაიარა სარეჟისორო პრაქტიკა კინოსტუდია "მოსფილმში" გიორგი დანელიასთან. 1986 წლიდან მუშაობს დოკუმენტური ფილმებისა და გადაცემების რეჟისორად სხვადასხვა კინო- და ტელესტუდიაში. გადაიღო დოკუმენტური ფილმები: "ერთი შვილი არა შვილი" (1981), "ინტერვიუ ინტერვიუს შემდეგ" (1983), "საქართველოს უკანასკნელი ომი", "საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კინოქრონიკა" (1990), "ანარეკლი" (1991), "აბეომა" (1993), "წარმართობა" (ლ. მიხანაშვილთან ერთად, 1990), "ლაბირინთი" (1996), "ფურცლები საქართველოს ისტორიიდან" (დოკ. სერიალი, 2001), "კავკასიელი ტყვეები"(2003 - შეტანილია გერმანიის განათლების სამინისტოროს ისტორიის სასკოლო  ფაკულტატურ კურსში), უცნობი 26 მაისი (2006, მუსიკალურ-დოკუმენტური), ვერტიკალური თავისუფლება (2012), ექვთიმე (2014), უცხო (2015), მირიან მეფის სასწაული (2015), 1924 წლის დაისი (2016), ვერიკო (2018), ერი და პრესა (2020-2021 - 10 სერიანი დოკუმენტური სერიალი), ქართველი მოდერნისტები (2022 - 4 სერიანი დოკუმენტური სერიალი) და სხვა.

მხატვრული ფილმები: "საშობაო ისტორიები" (2001), „საუბრები ნინო ჭავჭავაძესთან" (2002), "ეს ერთჯერადი ნივთები" (2007) და სხვა.

თეატრალური სპექტაკლების რეჟისორი
--------------------------------

კაპრიჩიო (1990, გერლინდ რაინსჰაგენის მიხედვით)

სიყვარული შექსპირიდან (2005, შექსპირის პიესების კომპილაცია, ვიდეოს გამოყენებით)

მაქს ფრიში "ბიოგრაფია" (2010, თეატრალური დადგმა ვიდეოს გამოყენებით)

გადაღებულია ფილმში "ნაზარეს უკანასკნელი ლოცვა" (ლ. თუთბერიძე, 1988).

ჯილდოები
--------

* საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი ფილმისთვის „ჭრილობა" (1990).

ლიტერატურა
----------

* ქართული კინო : 1896–2011, თბ. 2011, გვ. 213–214.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანდრო ჭიაურელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

* https://www.youtube.com/channel/UCbwzUgUuAk5mwg5N7Ni\_tjw
**იოსებ სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი** — საბჭოთა კავშირის ლიდერის, იოსებ სტალინის სახელობის მუზეუმი ქალაქ გორში. იოსებ სტალინის სახლი აღდგა და გაიხსნა 1937 წლის 10 ნოემბერს, ამავე წელს აიგო დამცავი ნაგებობებიც. არის ისტორიული კლასიფიკაციის. ინახება 60 000-მდე ექსპონატი. სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტრო.

მუზეუმის კომპლექსში შედის მემორიალური სახლი, სადაც დაიბადა და ბავშვობის წლები გაატარა ი. ბ. ჯუღაშვილმა (სტალინმა) , საექსპოზიციო შენობა კოშკით და სტალინის პირადი ვაგონი, რომლითაც მან იმგზავრა თეირანში, იალტასა და პოტსდამში. მუზეუმში ასევე დაცულია სტალინის პირადი ნივთები

მუზეუმის კომპლექსი
------------------

### სახლი

### დამცველი პავილიონი

### მუზეუმის ორსართულიანი შენობა

### ვაგონი

### ძეგლი

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* საქართველოს მუზეუმების სია

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ. 1990. — გვ. 41-42.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***იოსებ სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი***

* ოფიციალური საიტი

სქოლიო
------
**ზედა ბერეთისას წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზედა ბერეთისაში

აღწერა
------

ზედა ბერეთისას წმინდა გიორგის ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკის ტიპისაა. ნაგებობა ახალი აღდგენილია. ეკლესია 2003 წელს აღადგინეს. ეკლესიას ორფერდა გადახურვა აქვს, გადახურულია თუნუქის ფილებით. ეკლესიაში შესასვლელი კარი ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. დასავლეთ ფასადი სადაა, ხოლო ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადზე შესასვლელი კარის თავზე რელიეფური გამოსახულებებია. აგრეთვე ჯვრის რელიეფები და სამშენებლო წარწერებიცაა. ეკლესია XIX საუკუნეში ბერძენი ქტიტორების მიერ უნდა ყოფილიყო აგებული თავდაპირველად. ეკლესიის შიდა სივრცე ნათდება ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადზე დატანილი ორ-ორი მართკუთხა ფორმის, ხოლო აღმოსავლეთ ფასადზე დატანილი ერთი წრიული ფორმის სარკმლისგან. ეკლესიის კედლები მთლიანად შეთეთრებულია. იატაკზე მოგებულია ქვის ფილები. სარკმლები შიდა მხრიდან უფრო განიერია და სიღრმისკენ ვიწროვდება. შიდა სივრცე ორი წყვილი სვეტით სამნავად იყოფა. ეკლესიის კანკელი ხისგანაა ამოყვანილი.
**ფერდინანდ ჰერმან ოტენი**, *ფერდინანდ კარლის ძე ოტენი* (გერმ. Ferdinand Hermann Otten, რუს. Фердинанд Карлович Оттен) (დ. 12 აგვისტო, 1850, ესტონეთი, — გ. 7 სექტემბერი, 1930, თბილისი) — ბალტიელი გერმანელი ქიმიკოსი, ფარმაცევტი. ხანგრძლივად ცხოვრობდა და მუშაობდა თბილისში.

დაამთავრა იურიევის (ახლანდ. ტარტუ, ესტონეთი) უნივერსიტეტი. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877-1878) დროს იმყოფებოდა სამხედრო-სამედიცინო სამსახურში. 1882 წელს ყარსიდან თბილისში ჩამოვიდა და ჰაინრიხ სტუვეს ლაბორატორიაში ქიმიკოსად დაიწყო მუშაობა. ოტენი სასმელი წყლის ანალიზებს აკეთებდა; მისი დასკვნების საფუძველზე გადაწყდა ავჭალიდან თბილისში სასმელი წყლის გამოყვანა. 

მოგვიანებით ოტენმა სტუვეს ქალიშვილი იოჰანა შეირთო ცოლად (ჰყავდათ 14 შვილი) და სიმამრთან ერთად დაიწყო ფარმაცევტული საქმიანობა; 1902 წელს თბილისში, სოლოლაკის ქუჩაზე (ახლანდ. გიორგი ლეონიძის ქუჩა №8) ააშენა სამსართულიანი სახლი და მის პირველ სართულზე გერმანელი ფარმაცევტის, ფლორ შენბერგისგან შეძენილი პირველი თბილისური აფთიაქი განათავსა. ოტენი ორ აფთიაქს ხელმძღვანელობდა: ერთს — თბილისის მუდმივი მოსახლეობისთვის, ხოლო მეორეს — ჩამოსულებისათვის განკუთვნილს. იჯარით ჰქონდა აღებული საქალაქო სამკურნალო დაწესებულებების აფთიაქი, რომელსაც 1887 წელს მოუცლელობის გამო თავი დაანება და მისი მართვა ევგენი ზემელს გადააბარა. ოტენი საქართველოში, პირველი სამედიცინო საექსპორტო ლაბორატორიის დაარსებამდე, მონაწილეობდა კრიმინლურ ექსპერტიზაშიც. ის იყო პირველი გილდიის ვაჭარი, ფარმაციის მაგისტრი, თბილისის ლუთერანული ეკლესიის საბჭოს წევრი, კავკასიის ფარმაცევტული საზოგადოების თავმჯდომარე, თბილისის საპატიო მოქალაქე. საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ ახალმა ხელისუფლებამ ოტენის აფთიაქის ნაციონალიზაცია მოახდინა.

ლიტერატურა
----------

* 100 ღირსსახსოვარი სახელი: საქართველოში და საქართველოს გარეთ მოღვაწე უცხოელები / სარედ. კოლ.: მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი, ზურაბ აბაშიძე [და სხვ.] .- თბ. 2014.-გვ.209.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ფერდინანდ ოტენი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* Otten, Ferdinand (1850-1930) — BBLd – Baltisches Biografisches Lexikon digital.
**ევგენი იაკობის ძე ზემელი**, *იულიუს იოჰან ზემელი* (გერმ. Julius Johann Semmel; რუს. Евгений Яковлевич Земмель) (დ. 1858, ქ. გრონინგენი, ნიდერლანდები, — გ. 1922, თბილისი) — გერმანელი ფარმაცევტი, პროვიზორი-აფთიაქარი. ხანგრძლივად ცხოვრობდა და მუშაობდა თბილისში, სადაც სათავეში ედგა ქალაქის ცნობილ აფთიაქს.

ცხოვრობდა სანქტ-პეტერბურგში, სადაც 1876 წელს აფთიაქარის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობდა. 1881 წლიდან თბილისში, ჯერ შახპორიანცის აფთიაქში, შემდეგ კი თბილისის სამკურნალო დაწესებულების აფთიაქში მუშაობდა. 1884 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფარმაცევტული განყოფილება. 1885 წელს თბილისში დაბრუნების შემდეგ კვლავ სამკურნალო დაწესებულების აფთიაქში მუშაობდა. 1898 წელს თბილისის მთავრობის ნებართვით ოლღას ქუჩისა (ახლანდ. მ. კოსტავას) და ვერის დაღმართის (ახლანდელი მ. ჯავახიშვილის ქუჩა) კუთხეში ზემელმა გახსნა აფთიაქი, რომელსაც 23 ხელმძღვანელობდა და თბილისში მოსახლეობის მედიკამენტებით მომარაგების ერთ-ერთი ძირითადი ობიექტი იყო (მიმდებარე უბანს არაფორმალურად დღემდე ზემელს უწოდებენ). გარდა აფთიაქისა ზემელს ჰქონდა მცირე საწარმო, სადაც ხილის წვენის სასმელებს ამზადებდნენ.

ლიტერატურა
----------

* 100 ღირსსახსოვარი სახელი = 100 памятных имен = 100 memorable names : საქართველოში და საქართველოს გარეთ მოღვაწე უცხოელები / სარედ. კოლ.: მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი, ზურაბ აბაშიძე [და სხვ.] .- თბ. 2014.-გვ.115-116

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ევგენი ზემელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**მანანა ხიდაშელი** — (დ. 21 ნოემბერი, 1936, ქ.ლენინგრადი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1973 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ბრინჯაოს მხატვრული დამუშავებისათვის ანტიკურ საქართველოში", 1982წელს კი სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ცენტრალური ამიერკავკასიის გრაფიკული ხელოვნება ადრეულ რკინის ხანაში". წლების განმავლობაში მოღვაწეობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში, ძველი ქვეყნების ისტორიის განყოფილების მთავარ მეცნიერ-თანამშრომლად. მანანა ხიდაშელი აქტიურად მონაწილეობდა ასირიოლოგთა საერთაშორისო შეხვედრებში: 1978 წელს გერმანიაში, კერძოდ ლაიფციგში, 1982 წელს ლონდონში, 1983 წელს ლეიდენში, 1984 წელს ლენინგრადში, ხოლო 1985 წელს პარიზში. იგი ასევე მონაწილეობას იღებდა არაერთ საერთაშორისო კონფერენციაში.

ბიბლიოგრაფია
------------

* საქართველოს ძველი კულტურის საკითხები(ავტორი). - თბილისი, 2010. - 474გვ.
* რიტუალი და სიმბოლო არქაულ კულტურაში (ავტორი). - თბილისი, მემატიანე, 2005. - 307გვ.. - ISBN: 99940-0-446-8
* ცენტრალური ამიერკავკასიის გრაფიკული ხელოვნება ადრეულ რკინის ხანაში (ბრინჯაოს გრავირებული სარტყლები) : გამოკვლევა და კატალოგი (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1982. - 152გვ.
* ბრინჯაოს მხატვრული დამუშავების ისტორიისათვის ანტიკურ საქართველოში (ბრინჯაოს ქართული ჭვირულგამოსახულებიანი ბილეთები) : გამოკვლევა და კატალოგი (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1972. - 120გვ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მანანა ხიდაშელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
**გია ნადარეიშვილი** (დ. 22 სექტემბერი, 1921, სოფელი ონტოფო, აბაშის რაიონი — გ. 2 ოქტომბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი ექიმი—ნევროპათოლოგი და ეტიუდისტი, საერთაშორისო დიდოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციაში, ქართული საეტიუდო სკოლის ფუძემდებელი. საერთაშორისო ოსტატი (1969), საერთაშორისო დიდოსტატი (1980), საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში (1960). სსრკ ჩემპიონი ეტიუდების შედგენაში (1976). საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის კომპოზიტორთა კომისიის თავმჯდომარე (1989-1991), ფიდეს კომპოზიტორთა კომისიის ვიცე-პრეზიდენტი (1990), მრავალი წიგნის ავტორი საჭადრაკო კომპოზიციაში.1938 წლიდან გამოაქვეყნა 400-მდე ეტიუდი, რომელთაგან კონკურსებზე 75 პრიზით აღინიშნა. ნადარეიშვილის ეტიუდები გამოირჩევა ცხადი სიუჟეტური აგებულებით, მწვავე თამაშითა და ეფექტური ფინალით.

გია ნადარეიშვილის ეტიუდი
------------------------

 **გია ნადარეიშვილი**
 **თეთრები იწყებენ და იგებენ**

  
ამოხსნა:

**1. ეf1+!  g1=მ+**  (2. g1=ლ?-ის შემდეგ თეთრები იყვანენ შავ ეტლს და თამაში მალე სრულდება შავი მეფის დაშამათებით)
**2. ეxg1+  ეxg1  3. ეf2!!  კe5**  (სხვა სვლის შემთხვევაში შავების მეფე დაუყოვნებლივ დაშამათდება)
**4. ეh2+!  კxh2  5. მf2 შამათი.**

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე თ.*, ქართული ჭადრაკის მატიანე, ნაწ. I, თბ. 1995. — გვ. 58.
* *გურგენიძე დ.*, ვისწავლოთ ენდშპილი, თბ. 1999.
* Шахматы. Энциклопедический словарь, М. 1990.

  




1. ↑  ეტიუდი გამოქვეყნდა ჟურნალში *Chess Today*, 2006.
**საგალობელი** — რელიგიასთან დაკავშირებული, ხმით შესასრულებელი საკულტო-სარიტუალო მუსიკალური ნაწარმოები. არსებობს ხალხური და პროფესიული სასულიერო და საერო, წარმართობის დროინდელი და შემდგომი ხანის სხვადასხვა სარწმუნოებასთან დაკავშირებული საგალობელი. სასულიერო საგალობელი სრულდება საკულტო ტაძრებში, ეკლესიებში, სინაგოგებში, მეჩეთებში, საკერპეებში. ეკლესიაში ასრულებენ წირვა-ლოცვის, ბავშვის ნათლობის, ქორწინების, პარაკლისის, პანაშვიდის, გასვენების დროს. ქართული საგალობლები სამხმიანია, თუმცა XVIII-XIX საუკუნეებში ლიტერატურულ წყაროებში გვხვდება ცნობები ექვსხმიანი საგალობლების შესახებ, რომლებსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია, ცნობილია მხოლოდ ცალკეული ხმების სახელები - კრინი, ზილი, თქმა, მაღალი ბანი, ბანი, დვრინი. ძველად საერო საგალობელი სრულდებოდა სუფრაზე.

ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაში საგალობელი გალობით შესასრულებელი სხვადასხვა ფორმისა და დანიშნულების პოეტური ტექსტებია. ძველი ქართული საგალობლების ნაწილი თავმოყრილია მიქაელ მოდრეკილის "იადგარში" (978-988).

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 8, გვ. 609, თბ. 1984