**მალტის დიდი ალყა** (მალტ. L-Assedju l-Kbir) - მოხდა 1565 წელს, როდესაც ოსმალეთის იმპერიამ კუნძული მალტის დაპყრობა სცადა, რომელსაც იმ დროისთვის მართავდა რაინდების ორდენი. ალყა თითქმის ოთხი თვის განმავლობაში გაგრძელდა, 1565 წლის 18 მაისიდან 11 სექტემბრამდე. რაინდთა ჰოსპიტლერის ორდენის შტაბ-ბინა იყო მალტაში 1530 წლიდან. ოსმალებმა მალტის აღება პირველად 1551 წელს სცადეს, მაგრამ ვერ შეძლეს. 1565 წელს სულეიმან ბრწყინვალემ, ოსმალეთის სულთანმა, მალტას აღება მეორე სცადა. რაინდებმა, რომელთა რიცხვიც დაახლოებით 500 იყო, დაახლოებით 6000 ჯარისკაცთან ერთად, გაუძლეს ალყას და მოიგერიეს დამპყრობლები. ეს გამარჯვება XVI საუკუნის ევროპის ერთ – ერთი ყველაზე ცნობილი მოვლენა გახდა, იმ დონემდე, რომ ვოლტერმა თქვა: "მალტის ალყაზე უკეთესი არაფერია ცნობილი". ეს უდავოდ ხელს უწყობდა ოსმალეთის დაუმარცხებლობის ევროპული აღქმის საბოლოო ეროზიას, თუმცა ხმელთაშუა ზღვა მრავალი წლის განმავლობაში განაგრძობდა დაპირისპირებას ქრისტიან კოალიციებსა და მუსულმან თურქებს შორის. ალყა იყო მწვავე ომის კულმინაცია ქრისტიანულ ალიანსებსა და ისლამურ იმპერიას შორის ხმელთაშუაზღვისპირეთის კონტროლისთვის, შეჯიბრი, რომელიც მოიცავდა თურქეთის შეტევას მალტაზე 1551 წელს, ოსმალეთის მოკავშირეთა ქრისტიანული ფლოტის განადგურებას Djerba- ის ბრძოლაში 1560 წელს და ოსმალების გადამწყვეტ მარცხს ლეპანტოს ბრძოლაში 1571 წელს.

მალტის რაინდები
---------------

მალტის რუკა დიდი ალყის დროს. წარწერები ფრანგულ ენაზე
1522 წლის ბოლოს, სულეიმან ბრწყინვალემ, ოსმალეთის სულთანმა, როდოსის ექვსთვიანი ალყის შემდეგ იძულებით განდევნა რაინდები მათ ბაზაზე როდოსზე. 1523-1530 წლებში ორდენს არ გააჩნდა მუდმივი ადგილსამყოფელი. ისინი მალტას რაინდების სახელით გახდნენ ცნობილი, როდესაც 1530 წლის 26 ოქტომბერს ფილიპ ვილიერ დე ლ'იზლ-ადამმა, რაინდების დიდმა ოსტატმა, თავის რიგ მიმდევრებთან ერთად მიცურა მალტის გრანდ ჰარბორში და გამოთქვა პრეტენზია მალტასა და გოზოში, რომლებიც მათ რომის წმინდა იმპერატორმა ჩარლზ V- მ აჩუქა მათ. ჩარლზმა მოითხოვა რაინდების გაგზავნა ტრიპოლის გარნიზონით ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროზე, რომელიც იმ ტერიტორიაზე იყო, რომელსაც ოსმალეთის მოკავშირე ბარბარი კორსეირი აკონტროლებდა. რაინდებმა შეთავაზება მიიღეს. მალტა პატარა, უკაცრიელი კუნძული იყო და გარკვეული დროის განმავლობაში ბევრი რაინდი შესცქეროდა როდოსის დაბრუნების ოცნებას. ამის მიუხედავად, ორდენმა მალევე მალტა აქცია საზღვაო ბაზად. კუნძულის პოზიციამ ხმელთაშუაზღვის ცენტრში ეს სტრატეგიულად გადამწყვეტი კარიბჭე გახადა აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის. რაინდებს მუდმივად ჰქონდათ უთანხმოება. 1551 წელს დრაგუტმა და ოსმალეთის ადმირალმა სინანმა მალტას აღება და კუნძულზე შეიჭრა გადაწყვიტეს დაახლოებით 10 000 კაცით. რამდენიმე დღის შემდეგ დრაგუტმა ალყა დაარღვია და მეზობელ კუნძულ გოზოში გადავიდა. გოზოს გუბერნატორმა, გელატიან დე სესამ, რომელმაც გადაწყვიტა, რომ წინააღმდეგობა უშედეგო იყო, ციტადელას კარი გააღო. კორსირებმა გაძარცვეს ქალაქი და პრაქტიკულად გოზოს მთელი მოსახლეობა (დაახლოებით 5000 ადამიანი) ტყვედ აიყვანეს. შემდეგ დრაგუტმა და სინანმა სამხრეთით გაცურეს ტრიპოლისკენ, სადაც მალე აიღეს გარნიზონი. მათ თავდაპირველად გუბერნატორად დანიშნეს ადგილობრივი ლიდერი, აღა მორატი, მაგრამ შემდგომ თავად დრაგუტმა აიღო კონტროლი ამ მხარეზე. რაინდების ორდენის მთავარმა ხუან დე ჰომედესმა ერთ წელიწადში ოსმალეთის კიდევ ერთი შემოჭრის მოლოდინით ბრძანა გამაგრებული ციხესიმაგრის ანჯელო ბირგუს (ახლანდელი ვიტორიოს) მწვერვალზე, ასევე აშენებულიყო ორი ახალი ციხესიმაგრე. ორი ახალი ციხე აშენდა საოცრად მოკლე პერიოდში, თითქმის ექვსი თვეში, 1552 წელს. სამივე ციხესიმაგრე გადამწყვეტი აკორდი აღმოჩნდა დიდი ალყის დროს. მომდევნო რამდენიმე წელი შედარებით მშვიდი იყო, თუმცა მუსლიმებსა და ქრისტიანებს შორის ბრძოლის კურსი, ანუ მიმდინარე ბრძოლა, შეუჩერებლად გაგრძელდა.

ლიტერატურა
----------

* Allen, Bruce Ware, *The Great Siege of Malta: The Epic Battle between the Ottoman Empire and the Knights of St. John*, Hanover N.H. ForeEdge 2017 ISBN 1512601160.
* Bradford, Ernle, Ernle Bradford (1961). *The Great Siege: Malta 1565*.  Wordsworth 1999. ISBN 1-84022-206-9.
* Bradford, Ernle, *The Sultan's Admiral: The Life of Barbarossa*, London, 1968.
* Correggio, Francesco Balbi di (1961). *The Siege Of Malta 1565*.  Copenhagen.
* Francesco Balbi di Correggio (translated Ernle Bradford in 1965) (1568). "chapter II", *The Siege Of Malta 1565*.  Penguin 2003. ISBN 0-14-101202-1.
* Currey, E. Hamilton, *Sea-Wolves of the Mediterranean*, London, 1910
* Pickles, Tim. *Malta 1565: Last Battle of the Crusades*; Osprey Campaign Series #50, Osprey Publishing, 1998.
* Rothman, Tony, "The Great Siege of Malta", in *History Today*, January 2007.
* Spiteri, Stephen C. *The Great Siege: Knights vs. Turks, 1565*. Malta, The Author, 2005.
* Wolf, John B. *The Barbary Coast: Algeria under the Turks*. New York, 1979; ISBN 0-393-01205-0

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* არმია და სამხედრო წოდებები TheOttomans.org– ზე

სქოლიო
------

1. ↑  Fernand Braudel, *The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II*, vol. II (University of California Press: Berkeley, 1995).
2. ↑  Abbe de Vertot, *The History of the Knights of Malta* vol. II, 1728 (facsimile reprint Midsea Books, Malta, 1989).