recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**სერ ალან უილიამ პარკერი** (ინგლ. Alan Parker დ. 14 თებერვალი, 1944, ისლინგტონი — გ. 31 ივლისი, 2020, ლონდონი) — ინგლისელი რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი და მსახიობი, დიდი ბრიტანეთის რეჟისორთა გილდიის თანადამაარსებელი, ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
---------

პარკერი დაიბადა მუშათა კლასის ოჯახში, ისლინგტონში, ლონდონის ერთ-ერთ რაიონში, დედის, ელსი ელენის (კაბების მკერავის) და მამის, უილიამ ლესლი პარკერის (სახლების მღებავის) ოჯახში. იგი დადიოდა ელის ოუენის სახელობის სკოლაში. 1960 და 1970-იან წლებში მისი კარიერა დაიწყო სარეკლამო სააგენტოს საავტორო უფლებათა აგენტის თანამდებობით. მოგვიანებით მან სატელევიზიო რეკლამების სცენარებიც შექმნა. ამ ჟანრში მისი ერთ-ერთი ცნობილი ნამუშევარი იყო ჩინზანოს რეკლამა, რომელიც ბრიტანეთის ტელეეთერში გადაიცემოდა.

კინოკარიერა პარკერმა დაიწყო პროდიუსერ დევიდ პუტჰემთან ერთად, ფილმით „მელოდია" (1971). მოგვიანებით პუტჰემი მისი რამდენიმე ცნობილი ფილმის პროდიუსერად იქცა, მათ შორის - „შუაღამის ექსპრესის" (1978). ამ ფილმმა მნიშვნელოვანი სკანდალი გამოიწვია, ვინაიდან მისი მოქმედება მიმდინარეობდა თურქეთის ერთ-ერთ ციხეში. 1988 წელს იგი ნომინირებული იქნა ოსკარზე როგორც საუკეთესო რეჟისორი ფილმით „მისისიპი იწვის" (1988).

მთელმა რიგმა მისი ფილმებისა დიდი მოწონება დაიმსახურა. ესენია: „ბაგსი მელოუნი" (1976), „დიდება" (1980), „პინკ ფლოიდი: კედელი" (1982), „ვალდებულებები" (1991) და „ევიტა" (1996).

2002 წელს პარკერს მიენიჭა ბრიტანეთის იმპერიის კავალერის წოდება. სანდერლენდის უნივერსიტეტმა მას მიანიჭა საპატიო დოქტორის წოდება (2005). პარკერი ასევე საფეხბურთო კლუბ „არსენალის" მოყვარულია და ხშირად ესწრება მის თამაშებს.

ფილმოგრაფია
-----------

* *მელოდია* (1971)
* *ჩვენი სისი* (1974) (მოკლემეტრაჟიანი)
* *ნაბიჯები* (1974) (მოკლემეტრაჟიანი)
* *ევაკუირებულები* (1975) (ტელეფილმი)
* *ბაგსი მელოუნი* (1976)
* *შუაღამის ექსპრესი* (1978)
* *დიდება* (1980)
* *გადასახლდი გადაუხდელად* (1982)
* *პინკ ფლოიდი: კედელი* (1982)
* *ჩიტუნა* (1984)
* *ანგელის გული* (1987)
* *მისისიპი იწვის* (1988)
* *შეხედე სამოთხეს* (1990)
* *ვალდებულებები* (1991)
* *ველვილის გზა* (1994)
* *ევიტა* (1996)
* *ანჯელას ნეშტი* (1999)
* *დევიდ გეილის ცხოვრება* (2003)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* Alan Parker — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)

სქოლიო
------

1. ↑  დაარქივებული ასლი.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2009-09-08. ციტირების თარიღი: 2010-06-04.
**ამეთვისტო** (SiO2) — ნახევრად გამჭვირვალე იისფერი კვარცის სახეობა, შეიცავს დიოქსიდსა და სილიციუმს. მინერალი გამოიყენება საიუველირო ხელოვნებაში და მიეკუთვნება ნახევრად ძვირფას ქვებს.

სახელწოდება მომდინარეობს ბერძნული სიტყვისგან „amethystos", სადაც a არის უარყოფითი ნაწილაკი, ხოლო „methystos" ნიშნავს „მთვრალს". 

ამეთვისტოს ფერი სტაბილურია მხოლოდ 250 °C-მდე. უფრო მაღალ ტემპერატურაზე იგი ფერს კარგავს. 500 °C-ს ზემოთ ამეთვისტო ხდება ყვითელი, ტემპერატურის მატებასთან ერთად კი ისევ იცვლის ფერს. საბოლოოდ ქვა ხდება რძისებრი ფორმის რადგან მასში ჩნდება ინფრამიკროსკოპული წყალი.

ამეთვისტო ძალიან იშვიათი იყო ანტიკურ ხანაში. მხოლოდ XX საუკუნის დასაწყისში აღმოაჩინეს ბრაზილიასა და ურუგვაიში მისი მნიშვნელოვანი საბადოები, რის შემდეგაც დაიწყო მისი ფართო მოხმარება. 

ფრანგულ ფოლკლორში ამეთვისტოს ქორწინება ნიშნავს ქირწინების 48 წელს. ამეთვისტო ამშვენებს ეპისკოპოსთა ბეჭდებს.

ადრე მას მიიჩნევდნენ ალკოჰოლური ინტოქსიკაციის სამკურნალო ქვად. მასვე მიაწერდნენ შემოქმედების, მედიტაციის, წინასწარმეტყველების სტიმულირებას. იყენებდნენ ჯადოს ახსნისთვის, უძილობის წინააღმდეგ საბრძოლველად. დაფხვნილ მდგომარეობაში იგი აუმჯობესებდა ღვიძლის მოქმედებას და კურნავდა დამწვრობებს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამეთვისტო. სახეობები და თვისებები
* ქვის ისტორია
**ალექსანდრე სარაჯიშვილი** (ფსევდონიმი: **რიშ-ბაბა**) (დ. 1851 — გ. 1914) — ქართველი კრიტიკოსი, მკვლევარი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
---------

1868 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. ასევე, სწავლობდა ყაზანის უნივერსიტეტში ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე და კიევის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1873–1876 წლებში ჟენევის უნივერსიტეტში სიტყვიერების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. ჟენევაში აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტთა ცხოვრებაში, ფრანგულად კითხულობდა მოხსენებას ქართული ლიტერატურის საკითხებზე. სამშობლოში დაბრუნებისთანავე ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობის წევრი, საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი პირველი ხაზინადარი, მუზეუმ-წიგნთსაცავის გამგე. თანამშრომლობდა გამოცემებთან „დროება" (ათავსებდა კრიტიკულ წერილებსა და რეცენზიებს) და „მოამბე", სადაც 1895 წელს დაიწყო მისი ნაშრომის — „ვეფხისტყაოსნის ყალბი ადგილების" გამოქვეყნება. 1901–1902 წლებში რედაქტორობდა გაზეთ „ივერიას", ხოლო 1903–1905 წლებში იყო ამ გაზეთის გამომცემელი. იუმორისტული ხასიათის წერილებსა და ნათარგმნ თხზულებებს აქვეყნებდა გამოცემებში „ფასკუნჯი", „ჯეჯილი" და „კლდე". ალექსანდრე სარაჯიშვილი იკვლევდა აგრთვე ძველ ხელნაწერებსაც. 1884 წელს ილია ჭავჭავაძესა და პეტრე უმიკაშვილთან ერთად გამოსცა „ვისრამიანი". ი. რომენსკისთან ერთად თარგმნა ინდური ეპოსი „რამაიანა".

ლიტერატურა
----------

* ი. მეგრელიძე, რუსთველოლოგები, 1970;
* ი. სონღულაშვილი, ალექსანდრე ივანეს ძე სარაჯიშვილი, კრებული: ძველი საქართველო, ტ. IV, 1914–1915.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გაზეთ „ივერიის" რედაქტორები |
| --- |
|  |
| 
ილია ჭავჭავაძე (1877–1902) • სერგეი მესხი თანარედაქტორი (1881-1882) • ივანე მაჩაბელი თანარედაქტორი (1882-1884) • ალექსანდრე სარაჯიშვილი (1902-1903) • გრიგოლ ყიფშიძე (1903-1905) • ფილიპე გოგიჩაიშვილი (1905-1906) • კონსტანტინე თუმანიშვილი (1909) |  |

 |
**იაკობ განდეგილი** — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 26 ნოემბერი, ახალი სტილით - 9 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
---------

ღირსი იაკობ განდეგილი სირიაში მოღვაწეობდა V საუკუნეში. იგი სიჭაბუკეშივე განერიდა ამ სოფელს და ჯერ ღირსი ზევინის (ხს. 7 მარტს), შემდეგ კი - წმიდა მირონის (ხს. 14 თებერვალს) ხელმძღვანელობით დაეუფლა მოსაგრე ცხოვრების წესებს. მოძღვრის კურთხევით ნეტარი იაკობი პატარა ქოხში დაეყუდა, სადაც სრულ განმარტოებაში იღვაწა რამდენიმე წლის მანძილზე, შემდეგ კი უდაბურ და უნაყოფო მთაზე დასახლდა და ღია ცის ქვეშ დაიწყო ცხოვრება. წმინდანი მოთმინებით იტანდა ზაფხულის პაპანაქებას და ზამთრის სუსხს. ამ უჩვეულო ღვაწლს შემდგარი მოსაგრე გამუდმებით ლოცულობდა. მისი საზრდელი მხოლოდ წყალში ჩამბალი ქერი იყო. წმინდა მამა მთაზე ცხოვრებისას ატარებდა ბორკილებს, რომელიც ისეთი მოყვანილობის იყო, რომ მას აიძულებდა, გამუდმებით წელში მოხრილი ყოფილიყო. დიდ ღვაწლს შემდგარს ბოროტი სულები გააფთრებით ესხმოდნენ თავს, მაგრამ ნეტარი ახოვნად იგერიებდა მათ შემოტევებს. უფალმა სნეულთა კურნების, არაწმიდა სულების განსხმისა და მკვდართა აღდგინების ნიჭი მიმადლა თავის სათნომყოფელს. წმინდა იაკობმა მთელს აღმოსავლეთში გაითქვა სახელი. სულიერი და ხორციელი ტკივილებით შეჭირვებული ურიცხვი ხალხი მიდიოდა მასთან შემწეობის სათხოვნელად. მიიცვალა 457 წელს.

ლიტერატურა
----------

* „წმიდანთა ცხოვრება", ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.
**იაკი** (ლათ. Bos Poephagus grunniens) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. გარეული იაკი შემორჩენილია ტიბეტის მთებში (ზღვის დონიდან 4500 მ-მდე). მანდაოს არეში აქვს კუზი. ფერად შავი ან წაბლისფერია, ხერხემლის გასწვრივ გასდევს ღია შეფერილობის ზოლი. სხეული დაფარულია ხშირი თივთივის ბეწვით. გვერდებზე და მუცელზე ბეწვი ფოჩივით აქვს ჩამოგრძელებული. შინაური იაკი გარეულზე პატარაა. ხარის საშუალო სიმაღლე ნიდაოში 120-135 სმ, ცოცხალი წონა 400-450 კგ. ფურისა, შესაბამისად, - 105-120 სმ, 270-300 კგ. იაკი საშუალო წლიურად 300-350 კგ იწველის. რძის ცხიმიანობაა 6-7%. ხორცი მაგარია, მაგრამ გემრიელი. ცხოველთა 30% ურქოა. იაკს აშენებენ მაღალმთიან ადგილებში - ცენტრალურ აზიაში, ჰიმალაის მთებში, დასავლეთ ჩინეთში, ჩრდილოეთ მონღოლეთში, ყირგიზეთში, მთიანი ალთაის და ტუვის ავტონომიურ ოლქებში, სადაც უბადლო სასაპალნე და საჯდომი ცხოველია. ძროხასთან შეჯვარებით იაკი იძლევა ჰიბრიდს (ნაყოფიერია მხოლოდ დედალი ჰიბრიდი).

ზოგიერთი ხალხი (აღმოსავლეთ აზია, ჩრდილოეთ აფრიკა და სხვა) დღესაც იყენებენ ხარს ტვირთის საკიდრად და შესაჯდომად. სასაპალნე ხარს კეხს ადგამენ. შემდგომ ხარს აღვირი ნესტოებზე აქვს დამაგრებული.

გამრავლება
----------

იაკებს, გამრავლების სეზონი როგორც წესი ივლისიდან სექტემბრამდე აქვთ. ორსულობა კი დაახლოებით 270 დღე გრძელდება. მაისიდან ივნისამდე იბადებიან პატარები, ძირითადად ერთი ხბო. მდედრი მშობიარობისთვის იზოლირებულ ტერიტორიას პოულობს, სადაც პატარას აჩენს. ხბო დაახლოებით 10 წუთში უკვე მყარად დგას ფეხზე და წყვილი მალევე უბრუნდება ჯოგს. გარეული და შინაური იაკებიც წელიწადში ერთხელ მშბიარობენ, კარგი გარემო პირობების და საკმაო რაოდენობის საკვების ქონის შემთხვევაში, შესაძლოა უფრო სწრაფი გამრავლებაც. ხბოები ერთი წლის ასაკში ანებებენ რძის ჭამას თავს და ხდებიან დამოუკიდებლები. ველური იაკის ნაშიერები, ყავისფერი შეფერილობისანი არიან და მხოლოდ მოზრდილ ასაკში უმუქდებათ და უგრძელდებათ ბეწვი. მდედრები როგორც წესი 3-4 წლის ასაკში აჩენენ პირველად, თუმცა 6 წელი მათი განვითარების პიკია. ტყვეობაში დაახლოებით 25 წელი შეუძლიათ სიცოცხლე, ბუნებაში ეს ასაკი რთული მისაღწევია. საინტერესოა, რომ ხანდახან გარეულები სრულიად უმიზეზოდ ესხმიან თავს მოშინაურებულ იაკებს, თუმცა ადამიანის დანახვისთანავე გარბიან, ზოგადად მათთან კონტაქტს ერიდებიან.

გავრცელება
----------

ტიბეტის პლატო — ჩინეთის, ინდოეთისა და ნეპალის ფარგლებში.

საკვები
-------

ბალახი, ხავსი, მცენარეულობა.

კონსერვაციული სტატუსი
---------------------

დღეისთვის ბუნებაში მცირე რაოდენობის გარეული იაკია დარჩენილი. შეტანილია IUCN-ის საერთაშორისო წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 38.
**იაკობ მიხეილის ძე ვარძიელი** (დ. 1891, სოფ. ხიზაბავრა, ახლანდ. ასპინძის მუნიციპალიტეტი, — გ. 26 დეკემბერი, 1937) — ქართველი ბოლშევიკი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოხელე.

დაამთავრა ბათუმის გიმნაზია (1913) და მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1918). 1917 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი. მონაწილეობდა სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში, შემდეგ პარტიულ მუშაობას ეწეოდა მოსკოვის მუშათა და ჯარისკაცთა შორის. 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ მუშაობდა მოსკოვის საბჭოს ადმინისტრაციული განყოფილების გამგედ და სხვა თანამდებობებზე. 1920 წელს დამოუკიდებელ საქართველოში გამოგზავნეს საბჭოთა რუსეთის დიპლომატიურ კურიერად. 

1922 წლიდან ვარძიელი ჯერ ქალაქ მოსკოვისა და მოსკოვის გუბერნიის მილიციის უფროსი იყო, შემდეგ კრასნაია-პრესნიას რაიონის სასამართლო კოლეგიის თავმჯდომარე. 1923 წელს საქართველოს სსრ იუსტიციის სახალხო კომისარი იყო, შემდეგ — რესპუბლიკის პროკურორი, საქართველოს სსრ ცაკის მდივანი, ამიერკავკასიის სფსრ მუშგლეხინის სახალხო კომისრის მოადგილე, სახკომსაბჭოს საქმეთა მმართველი, საკავშირო კომუნისტური პარტიის ამიერკავკასიის საკონტროლო კომისიის პრეზიდიუმის წევრი. 1937 წელს დააპატიმრეს „მემარჯვენე კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის" წევრობის ბრალდებით და დახვრიტეს.

ლიტერატურა
----------

* *დოლიძე კ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 316-317.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იაკობ ვარძიელი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირაკლი ძნელაძე** (დ. 10 მაისი, 1968, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, ბრიგადის გენერალი (2019).

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი (1992) და საქართველოს გაერთიანებული სამხედრო აკადემია (1999). 1986-1988 წლებში სავალდებული სამხედრო სამსახური გაიარა საბჭოთა კავშირის არმიაში. 1992 წლიდან მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში, მ. შ. კადრების განყოფილების ოფიცრად, განყოფილების უფროსად გაერთიანებული შტაბის J-5 სტრატეგიული დაგეგმვის და შეიარაღების კონტროლის და J-3 ოპერატიული დეპარტამენტებში, სახმელეთო ძალების სარდლობის მართვის ცენტრის (2005), J-3 ოპერატიული დეპარტამენტის (2006-2007), G3 ოპერატიული სამმართველოს (2009-2012) და J-2 დაზვერვის დეპარტამენტის (2011) უფროსად, საქართველოს სამხედრო ატაშედ უკრაინაში, მოლდოვასა და ბელარუსში (2011). 2012-2013 წლებში იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი, 2014-2017 წლებში — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო წარმომადგენელი ნატოში, 2017 წლიდან — საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის J-3 ოპერატიული დეპარტამენტის უფროსი. 

მიღებული აქვს სხვადასხვა სახელმწიფო და უწყებრივი ჯილდო, მ. შ. მედალი „საბრძოლო დამსახურებისათვის" (2000), ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი (2013).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბრიგადის გენერალი ირაკლი ძნელაძე. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო.
**იასე ნესტორის ძე შაქარიშვილი** (დ. 16 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 3 ოქტომბერი], 1899, ჩოხატაური, — გ. 30 ივლისი, 1955, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი. ჰიდროლოგიის ცნობილი მკვლევარი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1941).

ბიოგრაფია
---------

1917 წელს დაამთავრა ფოთის გიმნაზია. 1925 წლამდე მუშაობდა სკოლებსა და სხვა დაწესებულებებში. 1930 წელს დაამთავრა თსუ-ის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის გეოგრაფიის განყოფილება და მუშაობა დაიწყო იქვე ფიზიკურ გეოგრაფიულ კათედრაზე. 1934 წლიდან მუშაობდა ჰიდროკლიმატოლოგიის კათედრაზე, 1943 წელს დაინიშნა ამავე კათედრის გამგედ. 

1945 წლიდან ხელმძღვანელობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ფიზიკურ გეოგრაფიულ განყოფილებას. 1946-1950 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. 

იკვლევდა საქართველოსა და ამიერკავკასიის მდინარეებს. არის მრავალი შრომის ავტორი: „საქართველოს ჰიდროლოგიური დარაიონება", (ლევ ვლადიმიროვთან ერთად), „საქართველოს წყლების შესწავლის მოკლე ისტორიული ნარკვევი" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 694-695.
**Walden Media** — ამერიკული კინოკომპანია, რომელიც აწარმოებს ლიტერატურულ ნაწარმოებზე დაფუძნებულ ბავშვთა ფილმებს. სტუდია ძირითადად ცნობილია კლაივ სტეპლზ ლიუისის ზღაპრების ციკლის „ნარნიის ქრონიკების" ფილმების გადაღებით. კომპანია სათაო ოფისი მდებარეობს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიის შტატში.

ისტორია
-------

Walden Media დააარსა მაიკლ ფლაერტიმ და კერი გრენეტმა. გრენეტი კომპანია Miramax-ის პრეზიდენტი იყო. ფლაერტი და გრენეტი უნივერსიტეტში ერთად სწავლობდნენ. თავდაპირველად, კომპანიის დაარსების მიზანი იყო ბავშვთა და ახალგაზრდობის განათლება და გართობა კინოში, ტელევიზიაში, ბეჭდურ მედიასა და ინტერნეტშიც კი. 

კომპანიის მფლობელი იყო ცნობილი მილიარდერი ფილანტროპი ფილიპ ანშულტცი, რომელიც ცნობილი იყო კონსერვატიული ქრისტიანობის მხარდაჭერით. 

კომანიის მნიშვნელოვანი პროექტებია: 2003 წელი ფილმი „საგანძური", „ვინი-დიქსის ბრალია" - 2005 წელი, „შარლოტას ქსელი" – 2006 წელი, „ხიდი ტერაბიტიაში" – 2007 წელი, „ნარნიის ქრონიკების" სამი ფილმი - 2005,2008 და 2010 წლები, „რამონა და ბიზუსი" 2010 წელი, ფილმები „ძაღლის ცხოვრება" და „საოცრება" – 2017 წელი. ყველა ეს ფილმი პოპულარული საბავშვო წიგნების მიხედვითაა გადაღებული.

Walden Media-ს საგამომცემლო საწარმო Walden Pond Press აქვეყნებს მომავალი თაობისთვის წიგნებს. მათი მთავარი კრიტერიუმებია, რომ წიგნები სწრაფად, სასიამოვნოდ და ინტერესით იკითხებოდნენ. ავტორები კი ახალგაზრდა და ნიჭიერი მწერლები არიან.

კომპანიამ თავისი სახელწოდება მიიღო უოლდენის ტბორისგან, რომელიც მდებარეობს კონკორდში, მასაჩუსეტსის შტატში. 

კომპანიის ლოგოზე ასახულია წყლის ზედაპირზე მხტომიალე ქვები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Walden Media - ოფიციალური ვებ-გვერდი
* Walden Media - კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემათა ბაზა

სქოლიო
------

1. ↑  Walden Media breaks out as a Hollywood power player
2. ↑  ANSCHUTZ GOES FOR WALDEN MEDIA
3. ↑  The Case of Walden Media
4. ↑  HarperCollins
**იძულებითი ქორწინება** — ქორწინება, რომელშიც ერთი ან რამდენიმე მხარე ქორწინდება მათი თანხმობის გარეშე ან საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ. იძულებითი ქორწინება განსხვავდება შეთანხმებული ქორწინებისგან, რომლის თანახმად, ორივე მხარე სავარაუდოდ თანხმდება მშობლების ან მესამე მხარის დახმარებაზე, მაგალითად, მაყრის მეუღლის პოვნაში და არჩევაში. ხშირად არსებობს უწყვეტი იძულება ქორწინებისაკენ, დაწყებული ფიზიკური ძალადობით, დასრულებული ფსიქოლოგიური წნეხით. მიუხედავად იმისა, რომ ახლა საყოველთაოდ არის დაგმობილი, იძულებითი ქორწინება კვლავაც ხდება სხვადასხვა კულტურაში მთელ მსოფლიოში, განსაკუთრებით სამხრეთ აზიისა და აფრიკის ნაწილებში. ზოგიერთი მეცნიერი წინააღმდეგია გამოიყენოს ტერმინი „იძულებითი ქორწინება", რადგან იგი შეიცავს ქორწინების თანხმობით ლეგიტიმურ ენას (მაგალითად, ცოლ-ქმარს) რაც რეალობის საწინააღმდეგოა. შემოთავაზებულია მრავალფეროვანი ალტერნატიული ტერმინი, მათ შორის „იძულებითი ოჯახური ასოციაცია" და „ოჯახური მონობა".

სქოლიო
------

1. ↑  Sharp, Nicola. „Forced Marriage in the UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities" (PDF). London: Refuge: 6, 10. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
2. ↑  Bunting, Annie. „'Forced Marriage' in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes" (PDF). Winnipeg: Canadian Journal of Human Rights. დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
3. ↑  Jenni Millbank. „Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law". დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
4. ↑  Dauvergne, Catherine. „Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law". დამოწმება journal საჭიროებს `|journal=`-ს (დახმარება)
ზურაბ ქურციკიძე
**ზურაბ ქურციკიძე** (დ. 1 იანვარი, 1973, კუმკურგანი, უზბეკეთი — გ. 31 მაისი, 2023, თბილისი) — ქართველი ფოტორეპორტიორი.

ბიოგრაფია
---------

1991-1996 წლებში სწავლობდა საქართველოს ზოოვეტერინარულ ინსტიტუტში.

სხვადასხვა პერიოდში მუშაობდა სხვადასხვა მედიასაშუალებაში. 2001-2003 წლებში იყო გაზეთ „რეზონანსის" ფოტორეპორტიორი. 2004 წლიდან იყო ევროპული პრესის სააგენტოს (EPA) ფოტოკორესპონდენტი. 2017 წლიდან ამავე პოზიციაზე მუშაობდა საქართველოს პირველ არხზე. 

ზურაბ ქურციკიძეს გაშუქებული აქვს უახლესი ისტორიის არაერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. მათ შორის აღსანიშნავია 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს აგვისტოს ომი, 2011 წლის 26 მაისის დარბევა თბილისში, 2014 წლის ევრომაიდნის მოვლენები კიევში, 2022 წელს რუსეთ-უკრაინის ომი.

ქურციკიძე ერთ-ერთი იყო იმ ფოტოგრაფებს შორის, რომლებიც 2011 წლის 7 ივლისს ჯაშუშობის ბრალდებით დააკავეს, რასაც საზოგადოების მხრიდან პროტესტი მოჰყვა. შედეგად, ხელისუფლება იძულებული გახდა, ჟურნალისტები გაეთავისუფლებინა.

ხელისუფლება ცვლილების შემდეგ, საქართველოს პროკურატურამ საქმეზე ხელახალი გამოძიება დაიწყო.

2018 წელს, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2011 წლის გამამტყუნებელი განაჩენი გააუქმა და ზურაბ ქურციკიძესთან ერთად, კიდევ სამი ფოტოგრაფი — გია აბდალაძე, ირაკლი და ნათია გედენიძეები სრულად გაამართლა. 2023 წლის აპრილში, თბილისის საქალაქო სასამართლომ პროკურატურას ფოტოგრაფების სასარგებლოდ, მორალური ზიანისათვის ფინანსური კომპენსაციის გადახდა დააკისრა.

ზურაბ ქურციკიძე 2023 წლის 31 მაისს გარდაიცვალა. უკანასკნელი რამდენიმე დღე თბილისის ერთ-ერთი კლინიკის რეანიმაციულ განყოფილებაში გაატარა.

სქოლიო
------

1. ↑  ზურაბ ქურციკიძე „რადიო თავისუფლება"
2. ↑  ზურაბ ქურციკიძე „მედიაჩეკერი"
3. ↑  სააპელაციო სასამართლომ ე.წ. ჯაშუშობის საქმეზე 2011 წლის გამამტყუნებელი განაჩენი გააუქმა და ფოტორეპორტიორები სრულად გაამართლა
4. ↑  თბილისის საქალაქო სასამართლომ ირაკლი და ნათია გედენიძეების, ზურაბ ქურციკიძისა და გია აბდალაძის საქმეზე პროკურატურას მორალური ზიანის ანაზღაურება დააკისრა
5. ↑  გარდაიცვალა საქართველოს პირველი არხის ფოტორეპორტიორი ზურაბ ქურციკიძე 1tv.ge
**აზერბაიჯანის სამედიცინო მუზეუმი** (აზერ. Azərbaycan Tibb Muzeyi) — მუზეუმი აზერბაიჯანში, ბაქოში. მუზეუმის შექმნა, ჩამოყალიბება და განვითარება უშუალოდ დაკავშირებულია აზერბაიჯანის მედიცინის ისტორიასთან.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის სამედიცინო ინსტიტუტი — მუზეუმი ბაქოში, შეიქმნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს 1984 წლის 2 ივლისის ბრძანებით. ოფიციალურად გაიხსნა 1986 წლის 29 იანვარს.

ექსპოზიცია
----------

მუზეუმში წარმოდგენილია აზერბაიჯანული მედიცინის განვითარების ისტორია უძველესი დროიდან. მის ექსპოზიციებს წარმოადგენენ ფოტოები, წიგნები, ინსტრუმენტები, ანატომიური პრეპარატები, გამოჩენილი აზერბაიჯანელი ექიმების პირადი ნივთები. მუზეუმის ექსპოზიცია მუდამ იზრდება. 

მუზეუმის პირველ დარბაზში დგას აბუ ალი იბნ სინას ბიუსტი. მუზეუმში ასევე ინახება ფოტოები, რომლებიც გაკეთებულია ხელნაწერ „საექიმო მეცნიერების კანონებიდან" (1143 წ.), რომელსაც სწავლობენ ევროპის სხვადასხვა სამედიცინო უნივერსიტეტებში.

მეორე დარბაზში განლაგებულია შუა საუკუნეების ქირურგიული ინსტრუმენტები და XIII-XIX საუკუნის ტრაქტატები, რომელთა ორიგინალებიც ინახება ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

მესამე დარბაზში განლაგებულია უამრავი ფოტო და დოკუმენტი, რომელიც მიეკუთვნება სამედიცინო დაწესებულებებს, რომლების კეთილმოწყობილი იყვნენ XX საუკუნის დასაწყისის ბაქოს მენავთობე მილიონერების მიერ.

მეოთხე დარბაზში წარმოდგენილია მედიცინის განვითარება აზერბაიჯანის სახალხო რესპუბლიკის არსებობის დროს. ასევე ინფორმაცია ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობის, მისი პირველი რექტორების - ქირურგ ვასილი რაზუმოვსკის და ნევროპათოლოგ სერგეი დავიდენკოს შესახებ. 

მეხუთე დარბაზში წარმოდგენილია ინფორმაცია საბჭოთა აზერბაიჯანის მედიცინის მოწყობის შესახებ. 

ბოლო დარბაზი მიძღვნილია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ხელმძღვანელობით ჩატარებულ საქმიანობას ჯანდაცვის საკითხებთან დაკავშირებით.

სქოლიო
------

1. ↑  Музей медицины Азербайджана
**აზერბაიჯანის საგარეო დაზვერვის სამსახური** (აზერ. Azərbaycan Respublikasının Xarici Kəşfiyyat Xidməti) — აზერბაიჯანის სახელმწიფო უწყებათა შორის ერთ-ერთი სპეციალური სამსახურია.

საგარეო სადაზვერვო სამსახურის მთავარი მიზანია სპეციალური სამსახურების საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდა, აგრეთვე სახელმწიფო ადმინისტრირების სტრუქტურის გაუმჯობესება.

აზერბაიჯანის საგარეო სადაზვერვო სამსახურის უფროსი არის ეროვნული უშიშროების სამსახურისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს ყოფილი თანამშრომელი - ორხან სულთანოვი.

ისტორია
-------

აზერბაიჯანის საგარეო სადაზვერვო სამსახური დაარსდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2015 წლის 14 დეკემბრის ბრძანებულებით, ეროვნული უშიშროების სამინისტროს საფუძველზე.

2017 წლის გაზაფხულზე, პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას აზერბაიჯანის საგარეო სადაზვერვო სამსახურის გერბის შესახებ.

2017 წლის დეკემბერში ხელი მოეწერა პრეზიდენტის ბრძანებულებას „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგარეო დაზვერვის სამსახურის 2017-2021 წლების საქმიანობის გაუმჯობესების სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ".

2018 წლის იანვარში,აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოეწერა ბრძანებულებას საგარეო დაზვერვის სამსახურის თანამშრომელთა რაოდენობაში

ცვლილებების შეტანის შესახებ.

სქოლიო
------

1. 1 2  В Азербайджане появились Служба госбезопасности и Служба внешней разведки
2. ↑  Кто такой новый глава внешней разведки Азербайджана Орхан Султанов?.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-08-28. ციტირების თარიღი: 2019-08-28.
3. ↑  СВР Азербайджана возглавил Орхан Султанов
4. ↑  У Службы внешней разведки Азербайджана появилась своя эмблема
5. ↑  Утверждена Государственная программа по усовершенствованию деятельности Службы внешней разведки
6. ↑  Президент Ильхам Алиев внес изменение в количество штатных сотрудников Службы внешней разведки
იცკოატლი
**იცკოატლი** (ესპ. Itzcóatl; ნაუატ. ობსიდიანის გველი; დ. 1380 — გ. 1440) — აცტეკთა ტლატოანი 1427-1440 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

იგი იყო აკამაპიჩტილის და მონა-ქალის შვილი და ტახტზე ავიდა ძმიშვილების ჰუიცილიჰუიტლის და ჩიმალპოპოკას გარდაცვალები შემდეგ. მეფობის პირველ წლებში მან, ნესაჰუალკოიოტლისთან კავშირში დაამხო ტეპანეკას სამეფო და დაიპყრო დედაქალაქი ასკაპოცალკო. 1430 წელს მასი მოკავშირეები გახდნენ ტეხკოკო და ტლაკოპანი. ეს ალიანსი უდიდეს სამხედრო ძალას წარმოადგენდა მაშინდელ მექსიკაში და იცკოატლის ძალაუფლება აცტეკთა ქვეყნის მიმდებარე ყველა ტერიტორიაზე გავრცელდა.

იცკოატლის ბრძანებით დაიწყო ტენოჩტიტლანის გაშენება. აგებულ იქნა უამრავი ტაძარი, გაყვანილ იქნა ახალი გზები, აშენდა დამბები ტბაში წყლის დონის დასარეგულირებლად. მის სახელსვე უკავშირდება ე.წ. „კუტურული რევოლუცია". იცკოატლის ბრძანებით დაწვეს უამრავი ისტორიული წიგნი. იგი ახალი, უფრო დიდებული ისტორიის შექმნას ესწრაფვოდა. ყოველივე ამის გამო იგი ერთადერთი აცტეკი მმართველია რომელსაც უწოდეს „მსოფლიოს დამპყრობელი" (*ნაჰუატლი:* კემანაჰუაკ ტეპეჰუა). 

იცკოატლის რეფორმების გატარებას ხელმძღვანელობდა მისი მარჯვენა ხელი ტლაკაელელი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„იცკოატლი"** ვიკისაწყობში.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
აცტეკების იმპერატორები |
| --- |
|  |
| 
* აკამაპიჩტლი
* ჰუიცილიჰუიტლი
* ჩიმალპოპოკა
* იცკოატლი
* მონტესუმა I
* აშაიაკატლი
* ტისოკი
* აჰუიცოტლი
* მონტესუმა II
* კუიტლაუაკი
* კუაუტემოკი
 |  |

 |
**ანტონიო აგოსტინიო ნეტო** (პორტ. António Agostinho Neto; დ. 17 სექტემბერი, 1922, სოფ. იკოლუ-ი-ბენგუ, ბენგოს პროვინცია ანგოლა — გ. 10 სექტემბერი, 1979, მოსკოვი) — ანგოლის სახელმწიფო მოღვაწე, პოეტი და ანგოლის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი 1975-1979 წლებში. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა პროტესტანტი მღვდლის — პასტორის ოჯახში. სწავლობდა ლუანდის ლიცეუმში, ხოლო შემდეგ ლისაბონის უნივერსიტეტში, სადაც გაიცნო მომავალი მეუღლე პორტუგალიელი მარია ეუჟენია და სილვა, რომელსაც მიუძღვნა თავისი საუკეთესო ლექსები.

1950-იანი წლების დასაწყისში ანგოლაში დაიწყო განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნეტოს მიერ დაარსებული ორგანიზაცია - ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა. 1955-1957 წლებში დაპატიმრებულ იქნა. 1958 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრას უნივერსიტეტში. 1961-1962 წლებში კვლავ პატიმრობაშია. 1975 წელს გახდა ანგოლის პირველი პრეზიდენტი და აიღო სოციალიზმის შენების კურსი.

გარდაიცვალა მოსკოვში 1979 წლის 10 სექტემბერს ონკოლოგიური ოპერაციის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Encyclopedia


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ანგოლის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* აგოსტინიო ნეტო
* ჟოზე ედუარდო სანტუში
* ჟუან ლორენსუ
 |

 |
იედიყულეს კოშკები (2006 წ.)
**იედიყულე** (თურქ. *Yedikule Hisarı*, *Yedikule Zindanları*; „შვიდი კოშკი") — ისტორიული ციხე-სიმაგრე და საპყრობილე სტამბოლის ამავე სახელწოდების უბანში, „ოქროს კარის" გადაღმა, მარმარილოს ზღვის პირას.

იედიყულეს ციხე ააგეს ოსმალეთის სულთან მეჰმედ II-ის ბრძანებით 1458 წელს. შვიდკოშკიანი ნაგებობა მოიცავდა კონსტანტინეპოლის ძველი კედლის მონაკვეთს, მათ შორის, ძველბიზანტიური ტრიუმფალური „ოქროს კარის" ორ ტყუპ კოშკს. საუკუნეების მანძილზე, 1830-იან წლებამდე გამოიყენებოდა, როგორც საპყრობილე. 1895 წელს გადაკეთდა მუზეუმად. სხვადასხვა დროს იედიყულეს ცნობილი პატიმრები იყვნენ: ტრაპიზონის უკანასკნელი კეისარი დავით კომნენოსი, ქართლის მეფე სიმონ I, ოსმალეთის სულთანი ოსმან II და ვლახეთის მთავარი კონსტანტინე ბრინკოვიანუ.

ლიტერატურა
----------

* ევლია ჩელების "მოგზაურობის წიგნი" / თურქულიდან თარგმნა, კომენტარები და გამოკვლევა დაურთო გ. ფუთურიძემ ; საქართველოს შესახებ არსებული უცხოური წყაროების კომისია - თბილისი. - ; (უცხოური წყაროები საქართველოს შესახებ. წ. XXX) ნაკვეთი 2 : გამოკვლევა, კომენტარები - : მეცნიერება, 1973.
**იედიოთ ახრონოთის** შტაბ-ბინა, თელ-ავივი, ისრაელი
**იედიოთ ახრონოთი** (ებრ. ידיעות אחרונות‎ — „უკანასკნელი სიახლეები") — ყოველდღიური ებრაული გაზეთი, რომელიც ისრაელში გამოდის. 1970 წლიდან ქვეყანაში ყველაზე მაღალტირაჟიანი გამოცემა.

ისტორია
-------

გაზეთი დროებით ტაბლოიდის ფორმატითა და სტილით გამოიცემა, ამის მიუხედავად, უცხოური ტაბლოიდებივით სენსაციურ მასალებზე არ არის აგებული, არამედ ადამიანურ ინტერესთა დრამასა და რთული საკითხების ანალიზს აყენებს წინა პლანზე. ფორმის მიუხედავად, გაზეთი დღემდე შეფასებულია როგორც პირუთვნელი ბეჭდვითი ორგანო. გამოცემის ფურცლები ეთმობა ორივე, მემარცხენე და მემარჯვენე პარტიების აზრის გაშუქებას და მათთვის ფართო დიაპაზონის მიცემას.
როგორც ერთ-ერთი პირველი კერძო ებრაული გაზეთი იედიოთ აჰრონოთი 1937 წელს დაფუძნდა ნახუმ კამაროვის მიერ. მოკლე ხანში ჲეჰუდა მოსემ შეიძინა. გაზეთის პირველი ხელმძღვანელი რედაქტორი ჲეჰუდას ვაჟი, ნოე მოსე იყო.

1948 წელს ჟურნალისტთა დიდმა ჯგუფმა გაზეთი დატოვა და იედიოთ მაარივში, შემდგომ მაარივი, გადავიდა. ამან კონკურენტ გაზეთებში ტირაჟისა და ხარისხის თვალსაზრისით სერიოზული ომი გამოიწვია. კონკურენციამ პიკს 90-იან წლებში მიაღწია, როდესაც გაირკვა, რომ ორივე გამოცემის რედაქცია ერთიმეორის ტელეფონებს უსმენდა. 

დღეისათვის გაზეთის ხელმძღვანელია ნოე მოსეს ვაჟი არნონ მოსე. გაზეთს იედიოთ აჰრონოთის გჯუფი ფლობს, რომელსაც აქციები აქვს სხვა სხვადასხვა კომპანიებში ისრაელში, მაგალითად კომერციული ტელეარხი Channel 2, საკაბელო ტელევიზია „ჰოტი" და სხვა. 2007 წლიდან გაზეთის რედაქტორია შილო დე-ბეერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ოფიციალური საიტი
**სახეობათა ამოწყდომა** (ცხოველებისა, მცენარეებისა, მიკროორგანიზმებისა) — მოვლენა, რომელიც ცოცხალი ბუნების ისტორიული განვითარების პროცესში ხდება. უმეტეს შემთხვევაში ამოწყვეტის მიზეზია ბუნებრივი გადარჩევა (ორგანიზმები ვერ ასწრებენ შეეგუონ გარემოს მკვეთრ ცვლილებებს). ხშირად ამოწყვეტის მიზეზი ორგანიზმთა გადაგვარებაა (იხ. დეგენერაცია). ორგანული სამყაროს ისტორია ნათლად მოწმობს, რომ ფორრმების დიდი უმრავლესობა ისე ამოწყდა, შთამომავლობა არ დაუტოვებია. ჟორჟ კიუვიე და მისი მიმდევრები ამას გლობალური ხასიათის კატასტროფებით ხსნიდნენ. ჟან ბატისტ ლამარკმა დაგმო კიუვიეს „კატასტროფათა თეორია", მაგრამ მეორე უკიდურესობამდე მივიდა: მისი აზრით, თითქმის ზველა გამქრალი სახეობა ახალ სახეობად არის გარდაქმნილი და არაა ამომწყდარი. ამოწყდომის მოვლენა ჭეშმარიტად მეცნიერულად ახრსნა ჩარლზ დარვინმა. მან დაასაბუთა, რომ ორგანული ფორმების ამოწყდომის მთავარი მიზეზია გარემოს ცვლილებები და რომ, ამასთანავე, უდიდესი მნიშვნელობა აქვს არა მარტო აბიოტური ფაქტორების, არამედ ბიოტური ფაქტორების (სახეობათშორისო ურთიერთობანი) ცვლილებებსაც.

გარემოს სწრაფი შეცვლის შედეგად შეიძლება ამოწყდეს შედარებით შეზღუდული არეალის მქონე სახეობები, მაგრამ ფართოდ (ყველა ოკეანეში ან კონტინენტთა უმეტესობაზე) გავრცელებული ფორმები ყველგან ერთბაშად არ ქრება, რადგან დედამიწის ისტორია არ იცნობს მსოფლიო მასშტაბისა და არაჩვეულებრივი სისწრაფის კატასტროფებს. დარვინის კონცეფციის თანახმად, მცენარეთა და ცხოველთა ზოგი ჯგუფის საბოლოო ამოწყდომა ხშირად ძლიერ ჭიანურდება, რადგან ხელსაყრელ პირობებში ცალკეული სახეობა შეიძლება დიდხანს შემორჩეს პირვანდელი არეალის რომელიმე მცირე უბანს. ამით აიხსნება ოდესღაც ფართოდ გავრცელებული ჯგუფების ნაშთების — რელიქტური ფორმების არსებობაც (იხ. რელიქტები). რელიქტური ორგანიზმია, მაგ. 30-იან წლებში აფრიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან აღმოჩენილი ლატიმერია, რომლის მონათესავე ნამარხი ფორმები მანამდე მხოლოდ გვიან პალეოზოურსა და მეზოზოურში (დევონურიდან ცარცულ პერიოდამდე) იყო ცნობილი. ამოწყდომის დარვინისეული მოძღვრება პალეონტოლოგიური ფაქტების საფუძველზე განავითარა და გააღრმავა ვლადიმერ კოვალევსკიმ, რომელმაც გვიჩვენა, რომ ამოწყდომის ერთი უმნიშვნელოვანესი პირობაა ინადაპტიური ევოლუცია (კოვალევსკის კანონი).

მზარდი ტექნიკის პროგრესისა და მოსახლეობის განუწყვეტილი ზრდის პირობებში მრავალი სახეობის ამოწყდომის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ბიოტურ ფაქტორად გვევლინება ადამიანის საქმიანობა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 405.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **იოვანე (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**იოვანე ფუკარალისძე** — XII საუკუნის II ნახევრის ქართველი კალიგრაფი, ე.წ. ტბეთის მეორე ოთხთავისა და წყაროსთავის სახარების ერთ-ერთი გადამწერი.

მოღვაწეობდა სამხრეთ საქართველოში. ოთხთავი გადაწერილია 1161 წლის ახლო ხანებში, გიორგი III-ის მეფობაში, ტბეთის ეპისკოპოსის პავლე მტბევარის დაკვეთით. იოვანე ფუკარალისძეს წიგნის ბოლო ნაწილი, 279-318 ფურცლები, გადაუწერია, რომლებიც ზანდუკს (სარჩევს) შეიცავს. წყაროსთავის სახარება (25,1x17,9 სმ) გადაწერილია 1195 იოანე საფარელ-მტბევარის ბრძანებით. გადაწერაში გიორგი სათაჲსძეც მონაწილეობდა. წიგნში ჩართული მახარებელთა გამოსახულებები სხვას შეუსრულებია. სახარება ბექა ოპიზრის მიერ მოჭედილ ვერცხლის ყდაშია ჩასმული. ორივე კალიგრაფის ხელი ძალიან ჰგავს ტბეთის ოთხთავის იოვანესეულ ნაწილს და მათი გარჩევა ერთმანეთისაგან ძნელია. სახარების ტექსტი „კლასიკური" ნუსხურით ორ სვეტადაა გადაწერილი, ზომიერად დახრილი ხელით. ასოები მკაფიოა, ნაწერი — მშვიდი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 195.
ყურძნის თეთრი ჯიში 
ყურძნის წითელი ჯიში 
**ამპელოგრაფია** (ბერძ. ἄμπελος [ampelos] — „ვაზი" და  γράφος [graphō] — „ვწერ") — ვაზის სახეობებისა და ჯიშების შემსწავლელი მეცნიერება. 

XIX საუკუნის დასაწყისში ამპელოგრაფია გამოყენებითი ბოტანიკის დამოუკიდებელ დარგად ჩამოყალიბდა. 1873 წელს ვენაში შეიქმნა საერთაშორისო ამპელოგრაფთა კომისია, რომელმაც დაადგინა ვაზის ჯიშების აღწერის ერთიანი სისტემა. ამპელოგრაფია არის ზოგად და კერძო. ზოგად ამპელოგრაფია შეისწავლის ვაზისებრთა ოჯახის სისტემატიკის საკითხებს, გვარებს სახეობებს, ჯიშებსა და ველურად მოზარდი ვაზის ფორმების წარმოშობას, გავრცელებასა და განვითარებას; კერძო ამპელოგრაფია — ვაზის ჯიშებისა და პოპულაციების ბოტანიკურ, ბიოლოგიურ და სამეურნეო ნიშან-თვისებებს, ახდენს ჯიშების შერჩევასა და დარაიონებას განსაზღვრული ეკოლოგიური პირობებისათვის. ამპელოგრაფიული სამუშაოები ტარდება საწარმოო და საკარმიდამო ვენახებში, ამპელოგრაფიულ კოლექციებში. 

საქართველოში პირველი ამპელოგრაფიული კოლექცია (1000-მდე ჯიში) შეიქმნა 1931 წელს თელავის მევენახეობა-მეღვინეობის საკავშირო ინსტიტუტთან (ახლანდელი საქართველოს, მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თელავის საცდელი სადგური). 1947 წელს სოფელ დიღმის ტერიტორიაზე საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობის კათედრის ინიციატივით საფუძელი ჩაეყარა დიდი მნიშვნელობის კოლექციას (1200-მდე ჯიში). 1967 წელს მის ბაზაზე იქვე შეიქმნა უფრო სრულყოფილი კოლექცია და კომპლექსური ლაბორატორია (რომელიც მოიცავდა 2500-მდე ჯიშსა და სახეობას). რაიონული და რესპუბლიკური მნიშვნელობის კოლექციებია საქარაში, ქედაში, გუდაუთასა და სენაკში. ხანგრძლივი საექსპედიციო და სტაციონარული კვლევის შედეგად საქართველოში გამოვლენილი და შესწავლილია 600-ზე მეტი აბორიგენული ჯიში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართული ვაზის ჯიშები

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 138.
* *Jancis Robinson's Guide to Wine Grapes* (OUP, ISBN 0-19-860098-4) is a cut-down version of her earlier *Vines, Grapes & Wines: The Wine Drinker's Guide to Grape Varieties*
* Kerridge, George & Antcliff, Allan (1999) *Wine Grape Varieties* CSIRO Publishing, ISBN 0-643-05982-2 is a good book from Australia aimed at growers
* Rendu,Victor (1857) *Ampélographie française* Paris
* Schneider, Anna; Mainardi, Giusi; Raimondi, Stefano; ed. (2012) *Illustrated Historical Universal Ampelography*, L'Artistica Editrice, Savigliano.

|  |  |
| --- | --- |
| 

wikt:ამპელოგრაფია
 | ამპელოგრაფია ვიქსიკონში |
**იოდლი** (გერმ. Jodeln) — სხვადასხვა ხალხის კულტურაში უსიტყვო სიმღერის მანერა, რომელსაც ახასიათებს ხმოვანი რეგისტრების სწრაფი ცვლა. ტიროლში მიღებული ამ ჟანრის საკუთარი სახელწოდებაა იოდლი (იოდლერი, იოდლინგი), მაგრამ მას ასე მხოლოდ იმიტომ ეწოდება, რომ თავისი ჟღერადობით ახდენს სიმღერის სტილისტიკის იმიტაციას. ალპების მოსახლეობა სხვა სახელწოდებებს იყენებს, მაგალითად — Hodaro, Iohodraeho, Holadaittijo და სხვებს. ასეთი ვოკალური ტექნიკა არსებობს მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც.

შვეიცარიულ ხალხურ მუსიკაში ამ სტილის გამოჩენის პირველი მაგალითები, ისევ და ისევ ალპების მოსახლეობაში შეიმჩნეოდა, უფრო — მწყემსებში, რომლებიც მთების მწვერვალებზე ყოფნისას ერთმანეთში იყენებდნენ ასეთ გადაძახილებს. მსგავსი სტილისტიკა შეიმჩნევა სპარსულ და აზერბაიჯანულ ხალხურ მუსიკაშიც. საქართველოში ამის ცნობილი მაგალითია კრიმანჭული. ცენტრალურ აფრიკაში ასევე ხშირად ჟღერს მსგავსი მრავალხმიანი სიმღერები. იოდლის ტექნიკა გვხვდება ამერიკულ ხალხურ მუსიკაშიც. რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთით (ლენინგრადის, ნოვგოროდისა და ფსკოვის ოლქი) მწყემსები მსგავს ტექნიკას ტყეში გადაადგილდებისას იყენებენ.

იოდლი უფრო ხშირად გვხვდება, როგორც სიმღერის მისამღერი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Hal Cannon (2010) Who Were The Cowboys Behind 'Cowboy Songs'? NPR (National Public Radio)
|  |  |
| --- | --- |
|  | „**ამო**" ამ გვერდზე გადმოდის. ირაკლი ჩარკვიანის ალბომის, „ამოს" შესახებ იხილეთ **ამო (ირაკლი ჩარკვიანის ალბომი)**. |

„ამო", 1952 წელი
**„ამო",** ანუ **ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი** — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ყველა სახის ამოუცნობი საჰაერო მოვლენის მიმართ, რომლის იდენტიფიცირებაც ვერ ხერხდება. 
ტერმინი პირველად გაჩნდა 1952 წელს იმ ობიექტების ან მოვლენების აღსანიშნავად, რომლებიც ექსპერტებმა ვერაფრით ამოხსნეს.
„ამო"-ს შეისწავლის უფოლოგია.

თანამედროვეობაში ტერმინი „ამო" გამოიყენება კონკრეტულად უცხოპლანეტელთა კოსმოსური ხომალდის სინონიმად, იმის მიუხედავად, თუ რა მოჩანს ცაზე. ამიტომ ზოგიერთი მკვლევარი ამჯობინებს, უფრო ფართო მნიშვნელობის ტერმინი გამოიყენოს და მას „ამოუცნობ საჰაერო მოვლენას" უწოდებს.

ისტორია
-------

ზეცაში აუხსნელ მოვლენებს კაცობრიობის ისტორია დიდი ხანია იცნობს. ზოგჯერ უდავოდ ასტრონომიულ მოვლენასთან გვაქვს საქმე, მაგალითად, კომეტებთან ან მეტეორებთან, ანდაც დედამიწიდან შეუიარაღებელი თვალით ხილულ ხუთ პლანეტასთან, ეს იქნება პლანეტათა შეუღლება, თუ ატმოსფერულ ოპტიკური ფენომენი. ამის მაგალითია ძვ. წ. 467 და ძვ. წ. 240 წლებში ჩინელი ასტრონომების მიერ შემჩნეული ჰალეის კომეტა.

ისტორიას სხვა მაგალითებიც უხვად აქვს, თუმცა უმეტესობა ერთობ პროზაულად არის გადმოცემული, ამიტომ ნაკლებად ანგარიშგასაწევია. მსგავს მოვლენებს ძველი ისტორიკოსები ხსნიდნენ როგორც ზებუნებრივს — ცაზე გამოჩენილ ობიექტებს მიიჩნევდნენ ანგელოზებად ან სხვა რელიგიურ ომენებად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მთავრობის მოხსენებები ამოს შესახებ დაარქივებული 2009-02-04 საიტზე Wayback Machine.
* ცსბ-ს როლი ამო-ების შესწავლაში დაარქივებული 2019-10-01 საიტზე Wayback Machine.
* 1997-2007 წლები, მოხსენებები ამოს შესახებ ბრიტანეთში დაარქივებული 2009-08-01 საიტზე Wayback Machine.
* ბრიტანეთში ამოს შესახებ მოხსენებები (ახალი საქმეები) დაარქივებული 2009-02-10 საიტზე Wayback Machine.
* უფოლოგიის სიახლეები (რუს.)
*Epipremnum aureum*
**ამპელური მცენარეები** (გერმ. Am­pel — ჩამოკიდებული ვაზა ყვავილებისათვის < ბერძ. ἄμπελος — ვაზი) — მცენარეები ჩამოშვებული, გართხმული ან მცოცავი ღეროებით, რომლებსაც ზრდიან ჩამოკიდებულ ვაზონებში (ამპელებში), სპეციალური ფორმის კალათებში, ქოთნებში და ა.შ. იყენებენ შენობების ინტერიერის, საცხოვრებელი ოთახების, ზამთრის ბაღების, აივნებისა და კაპიტელების გასაფორმებლად. მრავალ ამპელურ მცენარეს აქვს დეკორატიული ფოთლები (სატაცური, ფხიჯა და სხვ.) ან ლამაზი ყვავილები (მაჩიტა, ბეგონია, ნემსიწვერა, ლობელია), ისინი გამოიყენება ინტერიერებში. კულტურისათვის ამპელურ მცენარეებიდან ღია ცის ქვეშ იყენებენ როგორც ხეებს (ვაზი, ვაშლანა), ისე ბალახოვან მცენარეებს (დედოფლის ყვავილი, პეტუნია). ნიადაგს ამზადებენ ფოთლოვანი, კორდიანი და ტორფიანი მიწის ნარევით, რომელსაც შერეული აქვს მდინარის ქვიშა. საჭიროებს ზომიერ დატენიანებას. ბებერი, ძლიერ გაზრდილი ამპელური მცენარეები კარგავენ დეკორატიულობას. ამრავლებენ უპირატესად კალმით.

სქოლიო
------

1. ↑   Ампельные растения // Большая российская энциклопедия. т. 625. — М..
**ალიაღა ვაჰიდი** (აზერ. Əliağa Vahid; დ. 17 თებერვალი, 1895, ბაქო, რუსეთის იმპერია — გ. 1 ოქტომბერი, 1965, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — საბჭოთა-აზერბაიჯანელი პოეტი, აზერბაიჯანის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943), აზერბაიჯანის სახელმწიფო პრემიის ლაურიატი. 

აზერბაიჯანის რესბუპლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2019 წლის 7 მაისის 211-ე დადგენილებით, ალიაღა ვაჰიდის ნაწარმოებები აზერბაიჯანის რესპუპლიკის სახელმწიფო სიმდიდრედ გამოცხადდა.

ბიოგრაფია
---------

ალიაღა ვაჰიდი 1895 წლის 17 თებერვალს ქალაქ ბაქოში დაიბადა. სწავლა დაიწყო მეჩეთთან არსებულ მედრესეში, რომელიც ვერ დაასრულა. ახალგაზრდობაში ბაქოს „Məcməüş-şüəra"-ს მეჯლისში მიიღო მონაწილეობა, ამ პერიოდში აზერ იმამალიევის, მუნირის და სხვა მწერალთა გავლენით დაიწყო ლექსების წერა. თავის სატირულ ლექსებში მან გააშუქა სოციალური პრობლემები, უსამართლობა, ჩაგვრა და ა.შ. მისი პირველი წიგნი გამოიცა სახელწოდებით „გაუმაძღრობის შედეგი".

აზერბაიჯანში საბჯოთა ხელისუფლების მისასალმებელ რევოლუციურ პროპაგანდებში აქტიურად მონაწილეობდა, დაწერა მრავალი ლექსი, სადაც ადიდებდა ახალ ცხოვრებას („ჯარისკაც და მუშა მეგობრებს", „რას ნიშნავს სკოლა", „ამაღლდი ჩემო ანგელოზო" და ა.შ.). თანამშრომლობდა გაზეთ „Kommunist"-თან და ჟურნალ „Molla Nəsrəddin"-თან. იგი თავის ლექსებში მკაცრად აკრიტიკებს სიახლეების ხელშემშლელ პირებს. სამოქალაქო ომის პერიოდში დაწერილ ნაწარმოებებში ალიაღა ვაჰიდი სამშობლოს სიყვარულს, მტრისადმი სიძულვილს და გამარჯვებისადმი ნდობას ქადაგებდა. როგორც ფუზულის ტრადიციების მიმდევარი, ვაჰიდი თანამედროვე აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში ღაზალური ჟანრის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი ღაზალები გამოირჩევა პოეტური ენის სიმარტივით, ფოლკლორული და ჰარმონიული ნიშნებით და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მომღერლების რეპერტუარში. მან თარგმნა ნიზამის, ხაგანის, ფუზულის, ნავის და სხვების ღაზალები აზერბაიჯანულ ენაზე. 

გარდაიცვალა 1965 წლის 1 ოქტომბერს ბაქოში.

ალიაღა ვაჰიდის ქანდაკება თავდაპირველად ფილარმონიის ბაღში დადგეს, მოგვიაენებით, რეკონსტრუქციის დროს იჩერი-შეჰერში გადაიტანეს.

რეპრესია
--------

ალიაღა ვაჰიდი ალკოჰოლურ სასმლებზე დამოკიდებული პირი არ იყო, თუმცა რეპრესიის პერიოდში, თავი რომ დაეხწია რეპრესიას, თავი გამოიჩინა, როგორც ალკოჰოლზე დამოკიდებული. ერთხელ, როდესაც მირჯაფარ ბაგიროვს სარეპრესიოდ გამზადებული პირთა სია მისცეს, ალიაღა ვაჰიდის სახელიც იყო. მირჯაფარ ბაგიროვმა მისი სახელი გადახაზა და თქვა, რომ ის მთელი დღე მთვრალია და მისი არსებობა ზიანის მომტანი არ არის. ალიაღა ვაჰიდს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ცუდ პირობებში უცხოვრია. ამასთან დაკავშირებით ლექსიც კი აქვს დაწერილი. მოგვიანებით, 1951 წელს კი მირჯაფარ ბაგიროვმა მას ოროთახიანი სახლი აჩუქა.

ფილმოგრაფია
-----------

* „ახალი ჰორიზონტი" (ფილმი, 1940)
* „გეზელხანი" (ფილმი, 1991)

სქოლიო
------

1. ↑  "Bəxtəvərsən ki, dünya yaşadıqca dirisən".[*მკვდარი ბმული*] ayna.az (აზერბაიჯანული)
2. ↑  ""Əsərlərin dövlət varidatı elan edilməsi Qaydaları"nın və "Əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin və dövlət varidatı elan edilən filmlərin Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 მაისი 2019 tarixli, 211 nömrəli Qərarı az. cabmin.gov.az (2019-05-11).  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-05-13. ციტირების თარიღი: 2019-05-13.
**ისმაილ ბეი გუთგაშინლი** (აზერ. İsmayıl bəy Sultan Nəsrullah oğlu Qutqaşınlı; დ. 1806 — გ. 26 აგვისტო [ძვ. სტ. 14 აგვისტო], 1861) — აზერბაიჯანელი მწერალი და რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის ჯარის გენერალ-მაიორი, წმინდა გიორგის ორდენის პირველი აზერბაიჯანელი კავალერი. 1826 წლის 3 სექტემბერს მონაწილეობა მიიღო შამქორთან სპარსელების დამარცხებაში, 13 სექტემბერს ელიზავეტპოლის ბრძოლაში. 1827 წლის 28 იანვარს ბრძოლაში გამორჩევისათვის მიენიჭა პოდპორუდჩიკის წოდება. 1827 წლის ივლისში მონაწილეობას იღებდა აბას-აბადისა და სარდარ-აბადის ციხეების აღებაში. 1827 წლის 24 სექტემბრიდან იმავე წლის 1 ოქტომბრამდე მონაწილეობდა ერივანის აღებაში. 1827 წელს სპარსეთის ომისათვის დაჯილდოვებულ იქნა წმინდა ანას მე-4 ხარისხის ორდენით წარწერით „მამაცობისათვის" 1828 წლის 25 იანვარს. 1829 წლის 20 ნოემბერს დაინიშნა გენერალ ნიკიტა პანკრატიევის ადიუტანტად. 1831 წლის 6 იანვარს პარუჩიკი გუთგაშინლი გადაყვანილი იყო ლეიბ-გვარდიის პავლოვსკის პოლკში.

სამხედრო სამსახურიდან გამომდინარე გუთგაშინლი გარკვეული ხანი ცხოვრობდა ვარშავაში, სადაც ფრანგულ ენაზე დაწერა მოთხრობა „რაშიდ ბეგი და საადათ ხანუმი". აზერბაიჯანული ფოლკლორისა და რუსული სენტიმენტალიზმის გავლენით გუთგაშინლიმ დაწერა პირველი აზერბაიჯანული მხატვრული ნაწარმოები ევროპულ სტილში სიყვარულის თემასთან დაკავშირებით. ამ ნოველის გმირი ახალგაზრდა კაცი გამოთქვამს ავტორის განმანათლებლურ და დემოკრატიულ აზრებს. იგი აკრიტიკებს ქალთა უთანასწორობას, უმღერის ურთიერთსიყვარულს.

ისმაილ ბეი გუთგაშინლის ფართო ხედვებზე მოწმობს ასევე მისი მეორე ნაწარმოები „საფარ-ნამე" („მოგზაურობის წიგნი") - სამოგზაურო ჩანაწერები, რომლებიც მან შექმნა მექაში 1852 წელს მოგზაურობის დროს. ასევე ცნობილია მისი ლირიკული ლექსები და ჩანაწერები.

სქოლიო
------

1. ↑  Куткаше́нский, Исмаил-бек. Краткая литературная энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-06-12. ციტირების თარიღი: 2018-08-18.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თულაშვილი**. |

**ივანე ნიკოლოზის ძე თულაშვილი** (დ. 21 აგვისტო, 1863, თბილისი — გ. 20 თებერვალი, 1930, იქვე) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი.

ბიოგრაფია
---------

საშუალო განათლება მიიღო მშობლიურ ქალაქში, ხოლო 1890 წელს უმაღლესი — პეტერბურგში. დაამთავრა საინჟინრო სასწავლებელი და ნიკოლოზის სამხედრო-საინჟინრო აკადემია. დიდხანს ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მოსკოვში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. პარალელურად ასრულებდა პრაქტიკულ სამშენებლო და არქიტექტურულ სამუშაოებს.

1921 წელს ივანე ჯავახიშვილისაგან მიიღო მოწვევა და ჩამოვიდა თბილისში. აქტიურად მონაწილეობდა უნივერსიტეტის პოლიტექნიკური ფაკულტეტის ჩამოყალიბებაში. როცა ამ ფაკულტეტის ბაზაზე შეიქმნა პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (ამჟამად საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი), გამოცდილი თეორეტიკოსი წლების მანძილზე განაგებდა სამშენებლო ხელოვნების კათედრას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 8.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 180, თბ. 1994

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ივანე თულაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ირაკლი ჩოგოვაძე** (დ. 19 აგვისტო, 1973, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
---------

1990 წელს ჩააბარა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფინანსებისა და კრედიტის ფაკულტეტზე. 1991 წელს სასწავლებლად გადავიდა პარიზში პარი IX-ის სახელობის უნივერისტეტში საბანკო და საფინანსო ორგანიზაციების მართვის ფაკულტეტზე, რომელიც 1996 წელს დაამთავრა მაგისტრის წოდებით. 1996-2003 წლებში სამუშაოდ გადავიდა ლონდონში IBRD-ში ანალიტიკოსად და შემდგომ — ბანკირად. 2004 წელს მუშაობდა მოსკოვში „ABN-AMRO Bank"-ში ბანკირად. 2004 წლის სექტემბერში დაინიშნა ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს" თავმჯდომარის მოადგილედ, ხოლო 2004 წლის ნოემბერში − ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს" თავმჯდომარედ. 2005 წლის ივნისში დაინიშნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრად. ეს პოსტი ეკავა 2006 წლის დეკემბრამდე.[1]

სქოლიო
------

1. ↑  Edwards, Chris R.; Mitchell, Daniel J. (2008) *Global tax revolution: the rise of tax competition and the battle to defend it*.  Cato Institute,   გვ. 75. ISBN 978-1-933995-18-2. ციტირების თარიღი: 10 August 2010.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯაბადარი**. |

**ირაკლი ალექსანდრეს ძე ჯაბადარი** (დ. 17 ოქტომბერი, 1892, თბილისი — გ. 18 აგვისტო, 1937, ნიცა, საფრანგეთი) — ქართველი კომპოზიტორი და პიანისტი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა ქართველი საზოგადო მოღვაწის, ჟურნალისტის, რედაქტორ -გამომცემლის ალექსანდრე ჯაბადარის ოჯახში. ყმაწვილს ბავშვობიდან დაჰყვა აბსოლუტური სმენა და იგი მშობლებმა ევროპაში გაგზავნეს სასწავლებლად. უმაღლესი განათლება მიიღო ბრიუსელის კონსერვატორიაში. სამი წლის შემდეგ გადავიდა ვენაში, სადაც იღრმავებდა თეორიულ ცოდნასდა სრულჰყოფდა სამშემსრულებლო ხელოვნებას. 1913 წლის 7 მარტს აქვე, მუსიკოსთა საზოგადოების დარბაზში დვორჟაკის მოწაფის ოსკარ ნედბალის დირიჟორობით შეასრულდა ახალგაზრდა კომპოზიტორის „ქართული რაფსოდია", რითაც სათავე დაედო ქართულ სიმფონიურ მუსიკას. ამას მოჰყვა სხვა ჟანრის უამრავი ნაწარმოებები, რომლებმაც სახელი გაუთქვეს ახალგაზრდა კომპოზიტორს. მისი ვოკალური ციკლიდან აღსანიშნავია „სულო ბოროტო", „მერანი", „ქართული ლეგენდა", „თბილისური", „რიჰარდ ჰოიბერგერის ხსოვნას", „რანინა-რანუნი", „განცდილი წუთები" და სხვა. მასვე ეკუთვნის 3 მოქმედებიანი ოპერა „გულნარა" (ალ. ყაზბეგის მიხედვით). ოპერის ლიბრეტო დაწერა თავად კომპოზიტორმა და მისმა მეუღლემ, უნგრელმა მანდილოსანმა მარგარიტ ბარვზმამ. მასვე ეკუთვნის უნგრულ თემაზე დაუმთავრებელი ოპერა „ბაბე". კომპოზიტორი ავტორია აგრეთვე ორკესტრთან ერთად სამი საფორტეპიანო და ორი სავიოლონჩელო კონცერტების და სხვა. 

მისი გარდაცვალებიდან 30 წლის შემდეგ იგი გადმოასვენეს და დაკრძალეს მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 420, თბ. 1994
**აგრაფენოვკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** (რუს. Церковь иконы Божией Матери «Одигитрия») — მართლმადიდებლური ეკლესია როდიონოვო-ნესვეტაის რაიონის სლობოდა აგრაფენოვკაში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. ამჟამად აღნიშნული ტერიტორია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს შახტინის ეპარქიას. ეკლესიის მშენებლობა დაასრულეს 1846 წელს.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთი, როსტოვის ოლქი, როდიონოვო-ნესვეტაის რაიონი, სოფელი აგრაფენოვკა, განათლების ქუჩა № 1-ა.

ისტორია
-------

დონის მხარეში მდებარე სლობოდა აგრაფინოვკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია ქვისგანაა ნაშენები. ეკლესია ერთსაკურთხევლიანია. მისი მშენებლობა დაიწყეს 1844 წლის 16 აპრილს. დასრულებული ეკლესია 1846 წლის 3 ნოემბერს აკურთხა ვორონეჟისა და ზადონსკის მთავარეპისკოპოსმა ეგნატემ. ეკლესიის მოწყობა მოხდა მემამულე მარია ალექსანდრეს ასული ლეონოვაიას ფინანსებით. 1890 წელს ეკლესიასთან მოხდა სოფლის სამრევლო სკოლის გახსნა. 

საბჭოტა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესია გამოიყენებოდა როგორც ხორბლის საცავი საწყობი. ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიის უკანასკნელი წინამძღვარი იყო მღვდელი ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე ზიკოვი, რომელიც ბოლშევიკებმა დახვრიტეს. სიკვდილის შემდეგ მოხდა მღვდლის რეაბილიტაცია მის წინააღმდეგ მტკიცებულებების არარსებობის გამო. 

2012 წლიდან ეკლესიაში აღდგა ღვთისმსახურება. ამჟამად ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიაში რეგულარულად აღესრულება საღვთო ლიტურგია. 2012 წლის 29 მარტს სლობოდა აგრაფენოვკის ოდიგიტრიის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესიის წინამძღვარი გახდა თეთრი ბერი ანტონი გენადის ძე ბერეჟნოი. თანამედროვე ეტაპზე ეკლესიაში მრევლის ფინანსებით მიმდინარეობს სარემონტო აღდგენთი სამუშაოები. საინტერესოა, რომ 2013 წელს მიწის სამუშაოების შესრულების დროს აღმოაჩინეს ძველი ზარის ენა, რომელიც ოქტომბრის რევოლუციამდელი ტაძრის ერთ-ერთი ზარის კუთვნილება იყო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Сайт храма
* Родионово-Несветайское благочиние.
* В храме в честь иконы Божией Матери «Одигитрия» слободы Аграфеновка отметили престольный праздник დაარქივებული 2017-02-16 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  Аграфеновка. Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия".
2. ↑  Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия" (Аграфеновка)
3. ↑  На Дону при раскопках храма нашли старинный колокольный язык
4. ↑  В Ростовской области при раскопках на территории храма нашли колокольный язык середины XIX века