recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ტექტონიკური საფარველის კონსტრუქცია
ტექტონიკური ფილა და ოროგენული მონაკვეთი
**შარიაჟი** (ფრანგ. charriage; < charrier — აგორება) — დედამიწის ტექტონიკური საფარველი. დანალექი და ვულკანური, ზოგჯერ მაგმური და მეტამორფული ქანების ფირფიტის ფორმის მქონე მასები (სისქე პირველი ასეული მეტრებიდან რამდენიმე კილომეტრამდე), რომლებიც მათი პირველადი განლაგების ადგილიდან გადაადგილებულია ჰორიზონტალური მიმართულებით 100 კმ-მდე, და მეტად. შარიაჟი ქვემოდან შემოფარგლულია დამრეცტალღოვანი ან თითქმის ბრტყელი ზედაპირით. 

შარიაჟის ქვემდებარე ქანებს, რომლებსაც არსებითი ჰორიზონტალური გადაადგილება არ განუცდიათ, ავტოქთონი ეწოდება, თვით შარიაჟის ქანებს — ალოქთონი. ზოგჯერ რელიეფის დადაბლებულ ადგილას ავტოქთონის ქანები გამოდის დედამიწის ზედაპირზე, ეგრეთ წოდებული ტექტონიკური სარკმლის სახით, ხოლო ალოქთონის ქანები ეროზიულ შთენილ მთებს წარმოადგენენ.

შარიაჟები ძირითადად გეოსინკლინურ სისტემებში გვხვდება. მათი წარმოქმნის მიზეზია განივი ჰორიზონტული შეკუმშვა, რომელიც გეოსინკლინურ სისტემებში მიმდინარეობს, და აგრეთვე ქანების დაცოცება. პირველად შარიაჟი XIX საუკუნის ბოლოს აღწერეს ალპებში, კლდოვან და სკანდინავიის მთებში. მსხვილი შარიაჟები გამოვლინებულია კავკასიაში, კარპატებში, ურალში, ტიან-შანში და სხვა. 

შარიაჟი ალპების, კარპატებისა და ბალკანების მთავარი გეოლოგიური თავისებურებაა. სხვადასხვა დროს ტექტონიკურ საფარველს იკვლევდნენ მარსელ ბერტრანი, არნოლდ ეშერი და სხვა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შარიაჟი — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* შარიაჟი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 690.

სქოლიო
------

1. ↑  უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
**შილუტე** (ლიეტუვ Šilutė, მანამდელი სახელი — ჰეიდეკრუგი, გერმ. Heydekrug, ლიეტუვური კალკირებით — შილიკარჩემა, (ლიეტუვ. Šilokarčema), შილო კარჩამა (Šilo karčiama) — ცენტრალური ქალაქი ლიეტუვის შულუტის რაიონში.

ისტორია
-------

დაარსებულია გეორგ ტალატის მიერ 1511 წელს თევზის ბაზრის სახით აღმოსავლეთ პრუსიაში, 1550 წელს აშენდა ეკლესია. 1923 წელს კლაიპედასთან ერთად ლიეტუვას გადაეცა და სახელიც გადაერქვა. 1939 წელს ძალით იქნა დაბრუნებული რაიხის შემადგენლობაში და 1941 წელს ქალაქის სტატუსი მიიღო. მეორე მსოფლიო ომის დროს ჰაიდეკრუგთან ახლოს განთავსებული იყო სამხედრო ტყვეებისათვის განკუთვნილი საკონცენტრაციო ბანაკი.

ღირსშესანიშნაობანი
------------------

ქალაქში გერმანიის დროინდელი უამრავი შენობაა შემონახული. გარდა ამისა, დგას სამი ეკლესია, თეატრი, მუზეუმი, ფაბრიკები, მათ შორის, რძის, ავეჯისა და ტორფის მწარმოებელი. ხდება ინვესტიციების მიზიდვა.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

შილუტე ხუთ ქალაქთან არის დაძმობილებული:

* ლიუნგბი, შვედეთი
* ნაქსკოფი, დანია
* ემერიხი, გერმანია
* ოსტროდა, პოლონეთი
* სლავსკი, რუსეთი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* მუნიციპალური საიტი დაარქივებული 2005-04-12 საიტზე Wayback Machine.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბარათაშვილი**. |

**ყაფლან ბარათაშვილ-ორბელიშვილი** (გ. 1671) — ბარათაშვილთა ერთი შტოს, ორბელიშვილთა (გამოეყო 1536) წარმომადგენელი, ყაფლანიშვილთა გვარის ფუძემდებელი, "დიდი ყაფლანის" სახელით ცნობილი.

ქართლის სამეფოს მდივანბეგი (იხსენიება 1634-იდან) და სახლთუხუცესი (იხსენიება 1646-დან). 20-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ბარათა ბარათაშვილმა თავისი სახლიკაცები ამოწყვიტა, ბარათაშვილ-ორბელიშვილი ირანში გაიქცა. მონაწილეობდა მარაბდის ბრძოლაში (1625) ირანელთა მხარეზე. ერთგულობდა სიმონ II-ს, როსტომსა და ვახტანგ V-ს, რომელთაგან მრავალი ყმა-მამული მიიღო წყალობად. განაახლა ფიტარეთის მონასტერი, ააშენა და ყმებით დაასახლა 61 სოფელი, თავის მემკვიდრეებს დაუტოვა 80-მდე სოფელი. ჰყავდა ხუთი ვაჟი (პაპუნა, ასლანი, ვახტანგი, თამაზი, გიორგი), რომლებიც შემდეგ ქართლის სამეფოს დიდი მოხელეები გახდნენ, და ერთი ქალი როდამი (ვახტანგ V-ის პირველი ცოლი). დასაფლავებულია ფიტარეთის მონასტერში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ფიტარეთის მონასტერი

ლიტერატურა
----------

* *ჯამბურია გ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ. 1955
* *ჯამბურია გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 200.
**შავი ქათამი** (რუს. Чёрная курица) — საბჭოთა ანიმაციური ფილმი. გამოვიდა 1975 წელს.

ფილმის სიუჟეტი ეფუძნება ანტონი პოგორელსკის მოთხრობას „შავი ქათამი ანუ მიწისქვეშეთის მაცხოვრებლები". ბიჭუნა ალიოშა, რომელიც პანსიონში სწავლობს, გადაარჩენს შავ ქათამს. ქათამი მას მიწისქვეშეთში წაიყვანს და აღმოჩნდება, რომ იქ მთელი სამყაროა, სადაც მომცრო კაცუნები ცხოვრობენ. მათი მეფე ალიოშას აძლევს მარცვალს, რომელიც ბიჭუნას გაკვეთილების სწავლაში ეხმარება. მაგრამ ერთხელ იგი კარგავს მარცვალს და როდესაც ჰკითხავენ, თუ რატომ იცოდა მანამდე ყველაფერი ასე კარგად, შემთხვევით გათქვამს მიწისქვეშეთის არსებობის საიდუმლოს. იმავე საღამოს მას ეწვევა ქათამი, კაცუნას სახით და ბორკილებით. გარდა სასჯელისა, აღმოჩნდება, რომ მთელი მიწისქვეშეთი აპირებს გადასახლებას. გადის დრო და ალიოშა საკუთარი ძალისხმევით უბრუნდება ბეჯითად სწავლას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ინფორმაცია საიტზე Animator.ru


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ანიმაციის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჯადსონ პენტიკოსტ ფილიპსი** (ინგლ. Judson Philips; დ. 10 აგვისტო, 1903 მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ ნორტფილდი — გ. 7 მარტი,1989) — ამერიკელი „მაგარი დეტექტივის" ცნობილი წარმომადგენელი.

მწერალი 1903 წლის 10 აგვისტოს მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ ნორტფილდში დაიბადა. მამამისი, არტურ ფილიპსი, ოპერის მომღერალი იყო. დედამისი, ფრედერიკა, მსახიობი. ბიძა, ჰიუ პენტიკოსტი, XX საუკუნის დასაწყისში ნიუ-იორკში წარმატებული ადვოკატი იყო. სწორედ გამოჩენილი ბიძის სახელი აირჩია მწერალმა ფსევდონიმად თავისი სამწერლო კარიერის დასაწყისში.

მწერალმა თავისი ნამდვილი გვარი 1969 წელს დაწერილ დეტექტივების სერიაში გამოიყენა, რომლის მთავარი გმირი მოყვარული დეტექტივი, ჟურნალისტი პიტერ სტაილზია. დეტექტივების ოსტატი ამერიკის დეტექტიური მწერლების ასოციაციის პრეზიდენტი იყო. 1973 წელს, მისი პირველი ნაწარმოების დაბეჭვდიდან 50 წლის იუბილეზე, ასოციაციის უმაღლესი პრემიით დაჯილდოვდა. 1982 წელს მისი შემოქმედება ნერო ვულფის პრემიით აღინიშნა.

ფილიპსის დეტექტივების მთავარი გმირები იშვიათად არიან პროფესიონალი მაძებრები. საშინლად ჩახლართული საქმეების ძიებას მის შემოქმედებაში კეთილშობილი და უშიშარი ადამიანები ეწევიან: ჟურნალისტები, მხატვრები, სარეკლამო აგენტები და სხვა.

ჯადსონ ფილიპსი თხრობის შესანიშნავი მანერით გამოირჩევა. მისი გმირები, მხიარული, ლამაზი, ენერგიული ადამიანები არიან, რომლებიც თითქოს ჩვენ შორის ცხოვრობენ. ალბათ სწორედ ამით აიხსნება მთელ მსოფლიოში მკითხველთა უზომოდ დიდი ინტერესი ფილიპსის დეტექტივების მიმართ, რომელიც მწერლის სიკვდილის შემდეგაც არ განელებულა.

ლიტერატურა
----------

* *მსოფლიო დეტექტივების სეიფი, ტომი 5, თბილისი, 2010.*

სქოლიო
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
3. 1 2  Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
4. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb15480726t (data)
* CANTIC: a10952846
* GND: 1089482094
* ISNI: 0000 0001 1879 6551
* LCCN: no94003984
* NDL: 00525135
* NKC: xx0004929
* NLK: KAC200712439
* NTA: 072530383
* SELIBR: 340531
* VIAF: 4761149108411768780002
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 4761149108411768780002

 |
**ჰონგ-კონგი** (ინგლ. Hong Kong Island; ჩინ. 香港島) — კუნძული ჰონგ-კონგის სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. 2008 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 1 289 500 კაცს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 16 390 ადამიანს კმ²-ზე. პირველი ოპიუმის ომის დროს როდესაც გაერთიანებულმა სამეფომ კუნძულის ოკუპაცია მოახდინა, მასზე მხოლოდ 3000 კაცი ცხოვრობდა და რამდენიმე მეთევზეთა სოფლისგან შედგებოდა. კუნძული გაერთიანებულ სამეფოს ოფიციალურად, 1842 წელს ნანკინის ხელშეკრულებით უვადოდ გადაეცა და დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად ქალაქი ვიქტორია დაარსდა.

კუნძულის ცენტრალური ტერიტორია წარმოადგენს ჰონგ-კონგის ისტორიულ, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცენტრს. კუნძულის ჩრდილოეთი სანაპირო ქმნის ვიქტორიას ნავსადგურის სამხრეთ ნაპირს, რომელსაც ღრმაწყლიანობის გამო უდიდესი წვლილი მიუძღვის ჰონგ-კონგის განვითარებაში.

კუნძულზე მდებარეობს ჰონგ-კონგის უამრავი ღირსშესანიშნაობა, რომელთა შორისაა ვიქტორიას პიკი, Ocean Park, მრავალი ისტორიული ადგილი და უმსხვილესი სავაჭრო ცენტრები. კუნძულის მთიანი ნაწილი ასევე განთქმულია საფეხმავლო ტურიზმით. კუნძულ ჰონგ-კონგის ჩრდილოეთი ნაწილი კოულუნთან ერთად ქმნის ჰონგ-კონგის ურბანული ზონის ბირთვს. მათი საერთო ფართობი დაახლოებით 88.3 კმ²-ია, ხოლო საერთო მოსახლეობა (კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი და კოულუნი) დაახლოებით 3 156 500 კაცი. მიახლოებითი სიმჭიდროვე შეადგენს 35 700 კაცს/კმ²-ზე.

ადგილობრივები კუნძულს ხშირად „ჰონგ-კონგის მხარეს" ან „კუნძულის მხარეს" ეძახდნენ. ეს სტილი ადრე სხვა ბევრი ადგილისთვისაც გამოიყენებოდა (მაგ. ჩინეთის მხარე და სხვ.), მაგრამ ამჟამად მხოლოდ „კოულუნის მხარის" აღმნიშვნელად გამოიყენება და ნავსადგურის ორ მხარეს გულისხმობს. აღნიშნული ფორმა ადრეულ პერიოდში ძალიან იყო გავრცელებული ბრიტანეთში.

გარეუბნები/დასახლებები
----------------------

კუნძული ჰონგ-კონგი მოიცავს ჰონგ-კონგის შემდეგ გარეუბნებს/დასახლებებს:

* აბერდინი
* საადმირალო
* აპ-ლეი-ჩაუ
* კოსვეი-ბეი
* ცენტრალი/ჩონგ-ვანი
* ჩაი-ვანი
* კიბერპორტი
* დიპ-უოტერ-ბეი
* აღმოსავლეთი მიდ-ლეველსი
* ფორტრეს-ჰილი
* ჰეპი-ველი
* კენედი-ტაუნი
* მიდ-ლეველსი
* მაუნტ-დევისი
* ნორთ-პოინტი
* პოკ-ფუ-ლამი
* კუარი-ბეი
* რეპულს-ბეი
* საი-ვან-ჰო
* საი-ვანი
* საი-იინგ-პუნი
* სენდი-ბეი
* შაუ-კეი-ვანი
* შეკ-ო
* შეკ-ტონგ-ცუი
* შეუნგ-ვანი
* სიუ-საი-ვანი
* სო-კონ-პო
* სტენლი
* ტაი-ჰანგი
* ტაი-ტამი
* ტინ-ჰაუ
* ვიქტორიას პარკი
* ვიქტორიას პიკი
* ვან-ჩაი
* დასავლეთი მიდ-ლეველსი
* ვონგ-ჩუკ-ჰანგი

სქოლიო
------

1. ↑  Census and Statistics Department (2009). „Hong Kong Monthly Digest of Statistics". Hong Kong. p. 4. დაარქივებულია  ორიგინალიდან  2012-06-26-ში.. წაკითხვის თარიღი: 2009-08-31.
2. ↑  [[#CITEREF|]]
3. ↑  Booth, Martin. *Gweilo: A memoir of a Hong Kong childhood*, Bantam Books, 2005. ISBN 0-553-81672-1, pp108, 173
4. ↑  *The Professor and the Madman*, Simon Winchester, Harper, ISBN 978-0-06-083978-9, p8,
**შკანთის ხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ შკანთის სასაფლაოზე.

აღწერა
------

შკანთის ხის ეკლესია დგას მცირე შემაღლების მქონე ხელოვნურ სუბსტრუქციაზე, რომელიც მოწყობილია ნატეხი რიყის ქვით. ეკლესია სწორკუთხედს წარმოადგენს. კარი დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. ცენტრალური შესასვლელი, სწორედ დასავლეთ მხრიდანაა. ამ მხარეს კარის წინ ბეტონის ცოკოლზე პორტიკია მოწყობილი, რომლის გადახურვაც ხის სვეტებს ეტრდნობა ორი მხრიდან. სამხრეთ კედელში დიდი ზომის სწორკუთხა ფანჯრის ღიობია დატანილი. ხის კედლები ნაგებია თანაბარი ზომის კარგად დამუშავებული ფიცრებისაგან. დარბაზს, ისევე როგორც დასავლეთ პორტიკს, ორქანობა გადახურვა აქვს. გადახურულია აზბოცემენტის ფილებით. დასავლეთ ფასადი, პორტიკის გადახურვის თავზე, ხისავე მასალით ამოყვანილი, თაღოვანი დეკორითაა გაფორმებული, რომლის ცენტრშიც ხის ჯვარია განთავსებული. პორტიკის სამხრეთ დასავლეთით ხის ბოძებზე გამართულ კონსტრუქციაზე, რომელიც სამრეკლოს ფუნქციას ასრულებს, ზარია განთავსებული.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 41458
კლინიკა „შარიტეს" სათაო კამპუსი მიტეს რაიონში, ბერლინი (Campus Charité Mitte)
**შარიტე – ბერლინის საუნივერსიტეტო მედიცინის კლინიკა** (გერმ. Charité – Universitätsmedizin Berlin) — ევროპის ერთ-ერთი უმსხვილესი საუნივერსიტეტო კლინიკა; ჰუმბოლდტის და ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტების შვილობილი. „შარიტე" დაარსდა 1710 წელს და ამჟამად არის გერმანიის კვლევითი ფონდის მრავალი გაერთიანებული კვლევითი ცენტრის მფლობელი. იგი გერმანიის ერთ-ერთი ყველაზე კვლევატევადი სამედიცინო დაწესებულებაა. 2012-2020 წლებში „შარიტე" Focus-ის რეიტინგში გერმანიის 1000 საუკეთესო საავადმყოფოს შორის საუკეთესოს სტატუსის მფლობელი იყო. 2019 და 2020 წლებში Newsweek-მა „შარიტე" მსოფლიოს ხუთ საუკეთესო საავადმყოფოს შორის და ევროპის საუკეთესო კლინიკად დაასახელა. 2019 წლიდან არის ბერლინის საუნივერსიტეტო ალიანსის ინსტიტუტი, რომელშიც გაერთიანებულნი არიან ბერლინის ტექნიკური, თავისუფალი და ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტები და მასში 2019 წლის მდგომარეობით მოღვაწეობდა 290-ზე მეტი პროფესორი და 8077-ზე მეტი სტუდენტი. „შარიტეს" კლინიკაში მოღვაწეობდა მედიცინის და ფიზიოლოგიის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი გერმანელი მეცნიერების უმეტესობა, მათ შორის რობერტ კოხი, ემილ ფონ ბერინგი და პაულ ერლიხი.

სათაურის ტექსტი
---------------

1. ↑  Charité – Universitätsmedizin Berlin Geschichte.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-12-10. ციტირების თარიღი: 2020-09-15.
2. ↑  Berlin, Charité-Universitätsmedizin. Pressemitteilung.
3. ↑  Mayer, Kurt-Martin (21 September 2014). „Die FOCUS-Klinikliste: Die Charité ist Deutschlands bestes Krankenhaus – Gesundheits-News – FOCUS Online – Nachrichten". *Focus* (გერმანული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 სექტემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 27 October 2015.
4. ↑  The Best Hospitals in the World en (2019-03-29). ციტირების თარიღი: 2019-04-01
5. ↑  2011, Charité – Universitätsmedizin Berlin. „Home". *Charité – Universitätsmedizin Berlin* (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 2017-09-12.CS1-ის მხარდაჭერა: რიცხვითი სახელები: ავტორების სია (link)
**ჰეგელიანელობა** — ჰეგელის მოძღვრების შინაგან წინააღმდეგობათა გამოვლენის შედეგად წარმოშობილი მიმდინარეობა XIX საუკუნის 30-40-იანი წლების გერმანიაში. ჰეგელიანელები იყოფოდნენ მემარცხენეებად და მემარჯვენეებად. მემარცხენე ანუ ახალგაზრდა ჰეგელიანელები (დ. შტრაუსი, ბ. ბაუერი და სხვა) მემარჯვენე ანუ ძველ ჰეგელიანელების (კ. გეშელი, ჰ. ჰინრიხსი, გ. გაბლერი და სხვა) წინააღმდეგ ბრძოლაში მხარს უჭერდნენ ჰეგელის დიალექტიკას, აკრიტიკებდნენ რელიგიას, კერძოდ ქრისტიანობას. მემარჯვენე ჰეგელიანელები კი, პირიქით, ჰეგელის ფილოსოფიის მიზნად და საბოლოო პუნქტად მიიჩნევდნენ რელიგიურ და ფილოსოფიურ სიმპიოზს, უარყოფდნენ დიალექტიკას. შინაარსობრივად ეს ბრძოლა იყო პოლიტიკური ბრძოლა ახალი იდეების მატარებელ იდეოლოგებსა და პოლიტიკაში რეაქციონერებს შორის. მემარცხენე ჰეგელიანელებს ეკუთვნოდნენ ადრეულ პერიოდში ლ. ფოიერბახი, კ. მარქსი და ფ. ენგელსი. 1844 წლიდან მარქსმა და ენგელსმა გააკრიტიკეს ჰეგელიანელობა და ახალი, მატერილაისტური მსოფლმხედველობა შეიმუშავეს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ჰეგელიანელობა კვლავ აღორძინდა ევროპაში. XX საუკუნის დამდეგს ჰეგელიანელობა ნეოჰეგელიანელობაში გადაიზარდა.

ლიტერატურა
----------

* *მ. ჭელიძე*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 612.
**შიჰანის მონასტერი** — ქართული მონასტერი იორდანიაში. სავარაუდოდ შიჰანის მონასტერი იერუსალიმის ჯვრის ქართველთა მონასტრის მეტოქი იყო.

მონასტერი დაუარსებია XI საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწეს გაბრიელ ტფილელს. დაახლოებით 1065 წლისათვის შიჰანის მონასტერი უკვე მოქმედებს; ამ დროისათვის ახლადაგებულ შეჰანში გადაიწერა ქართული ხელნაწერი, რომელიც ამჟამად იერუსალიმის ბერძნული მართლმადიდებლური საპატრიარქოს ბიბლიოთეკაშია დაცული.

გაბრიელ ტფილელის მიერ დაარსებულ მონასტერს დიდხანს არ უარსებია. XII საუკუნის შუა წლებში შიჰანის მონასტერი ჯერ კიდევ მოქმედი იყო და იქ მოღვაწეობდნენ გაბრიელ ტფილელის შვილიშვილები: იოსებ და იოვანე. XIII საუკუნეში შიჰანის მონასტერი უკვე აღარ არსებობს. მისი ხელნაწერები კი ამ დროისათვის უკვე იერუსალიმის ჯვრის მონასტერშია გადატანილი. 

შიჰანის მონასტერი აღმოაჩინა საქართველოს უშიშროების ყოფილმა მინისტრმა, გენერალ-მაიორმა ანზორ მაისურაძემ, რომელიც ამ პერიოდისათვის საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის წარმომადგენლად იყო მივლინებული იორდანიაში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* გაბრიელ ტფილელი
* მეტრეველი რ. ის ქვეყნის ისტორიაზეც ფიქრობდა, ჟურნალი კრიმინოლოგი, N 1, თბ. 2016-2017, გვ. 138-139
**შარაოს წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჯუღისის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მაღალი მთის წვერზე. კომპლექსში შედის ეკლესია, ორი ზურგიანი კოშკი, ერთი ნაგებობის ნაშთი და გალავანი.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთის და დასავლეთის ფასადებს მთელ სიგრძეზე გასდევს გვიანდელი მინაშენი. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. დგას თითქმის ოვალური მოხაზულობის ეზოს შუა ნაწილში. ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენების გადახურვები, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ორივე კარი ტიმპანითაა დასრულებული. აღმოსავლეთით ნალისებრი ფორმის აფსიდია. აფსიდს კონქის თაღის ორივე ქუსლის ნაწილი შემორჩა. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელია. ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელშიც, რომლისგანაც მხოლოდ ქვემოთა ნახევარია შემორჩენილი. მინაშენში შესასვლელი სამრეთიდანაა. იგი ეკლესიის შესასვლელის მსგავსად ტიმპანიანია და ორივე მხრიდან შირიმით ნაწყობი თაღითაა გადახურული.

გალავანი ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები, რომლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილში თითო ზურგიანი კოშკია ჩართული. მათგან შემორჩენილია სამხრეთით მდებარე კოშკი. კოშკის სართულშუა გადახურვები და კედლების ზემოთა ნაწილები ჩამოშლილია. შიგნით, კოშკის შემორჩენილ კედლებში რამდენიმე თახჩაა. ეზოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში გალავანზე მიშენებული მოგრძო სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთიღაა შემორჩენილი.

ლიტერატურა
----------

* *წიკლაური ივ. ჯორბენაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 359.
**შარიაანთ კარის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „შარიაანთ კარი". აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით. მის ცენტრში მდებარე სარკმელი ამოშენებულია. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფლილია მხრებით.

ეკლესიის ცილინდრული კამარის მხოლოდ დასავლეთი ნაწილია შემორჩენილი. ჩრდილოეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთი სარკმლები ერთ ღერძზეა განლაგებული.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენები აქვს.

ნაგებობის დასავლეთი მინაშენის სამხრეთის კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშები, გადახურვა კამაროვანი ჰქონდა, ჩანს მისი მცირე ნაწილი.

ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 1-15 მეტრის სიმაღლეზე. მინაშენში შესასვლელი ჩრდილოეთის კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები მრავალ ადგილას დანგრეულია. მიწის დონე აწეულია. ძეგლის გარშემო ჩამონაშალი ქვის გროვაა.

ლიტერატურა
----------

* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ. 2008, გვ. 50
ჯუ დის პორტრეტი
**ჯუ დე** (ჩინ. 朱德; დ. 6 ნოემბერი, 1886, ილუნის მაზრა, სიჩუანის პროვინცია — გ. 6 ივლისი, 1976, პეკინი) — ჩინეთის სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი ქ. კუნმინში. 1909 შევიდა ტუნმენხოის რევოლუციურ ორგანიზაციაში. 1922-1925 სწავლობდა გერმანიაში, 1922 იქვე შევიდა ჩინურ კომპარტიაში (ჩკპ). ნანჩანია აჯანყების (1927) ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. 1930-იდან ჩინეთის კპ ცკ-წევრობის კანდიდატი. 1931-იდან ჩინეთის არმიის მთავარსარდალი, 1934-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის და ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი; 1934-1936 ჩრდილო-დასავლეთის ლაშქრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1937-იდან მეთაურობდა VIII არმიას. 1945-1956 ჩინეთის კპ ცკ-ის მდივანი. 1945-1954 ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მთავარსარდალი. 1949-1954 ჩინეთის სრ ცენტრალური სახალხო მთავრობის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, 1954-1959 ჩინეთის სრ თავმჯდომარის მოადგილე, 1955-1965 ჩინეთის სრ მარშალი (1965-იდან ჩინეთის სრესპუბლიკაში სამხედრო წოდებები გააუქმეს). 1956-1966 ჩინეთის კპ ცკ-ის თავმჯდომარის მოადგილე. 1956-1969 და 1973-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის პოლიტბიუროს მუდმივი კომიტეტის წევრი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 578.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ჩინეთისა და ჩინელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**შილდის სამლოცველო** — წარმართული საკულტო ნაგებობა. არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება ძვ. წ. XIV-XII საუკუნეებით. 1976-1978 წლებში შეისწავლა რეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ყვარლის რაზმმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ბ. მაისურაძე. 

გაითხარა დაახლოებით 34×32 მეტრ ფართობი. გამოვლინდა ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი გეგმით წრიული მოყვანილობის ნაგებობის ნაშთი, რომლის აღმოსავლეთ ნახევარი მიწის ხვნის დროს იყო დაზიანებული. ნაგებობის შუა ნაწილში დაფიქსირდა ნატეხი ქვითვე ნაშენი, ასევე წრიული ნაგებობა. დიდი ნაგებობის ჩრდილოა-აღმოსავლეთ ნაწილში დაფიქსირდა კედლის რადიკალურად გადამკვეთი, ერთმანეთის პარალელური ორი კედელი, რომელთა შორის მოქცეული იყო შესასვლელი დერეფანი. შესასვლელთან იდგა ნაცრით სავსე თიხის ჭურჭელი. ერთი მსგავსი ჭურჭელი დაფიქსირდა შიდა ნაგებობის სამხრეთ ნაწილში. ხოლო მეორე დიდინ ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში – კედელთან. შიდა წრიულ ნაგებობაში მდგარ ჭურჭელში აღმოჩნდა ბრინჯაოს 72 შუბის პირი, ორი სატყევარი, ორი ცული, უმბონები, სამი ნამგალი და ბალთა. მეორე ჭურჭელი კი სავსე იყო ერთმანეთზე შედუღებული ბრინჯაოს ნივთებით. ჭურჭელში ასევე დაფიქსირდა სარდიონის მინისა და პასტის მძივები. გათხრების დროს, შიდა ნაგებობის გარეთ, აღმოჩნდა სამი დიდი ორმო, რომლებშიც, სავარაუდოდ, ხდებოდა ნივთების შეწირვა. თითოეული მათგანი მეტად მდიდარი იყო არქეოლოგიური მასალით. პირველ ორმოში გამოვლინდა ასზე მეტი შავად ან ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს შუბისპირი, შუბისპირის იმიტაცია. მეორე ორმოში – თიხის დიდი ზომის ჭურჭლის ნატეხები, სასმისები, ბრინჯაოს მახვილის ცხრა იმიტაცია. მესამე ორმოში – დიდი და მცირე ზომის ჭურჭელი, ჭურჭლის ნატეხები. 

არქეოლოგიური მასალა დიდი რაოდენობით გამოვლინდა სამლოცველოს დანარჩენ ტერიტორიაზეც. მათ შორის სარდიონის, მინის, პასტის და ბრინჯაოს სამაჯურები, ამიერკავკასიური ტიპის ბრინჯაოს ცულები, სატევრები, ბრინჯაოს აბჯრის ფირფიტები, სატეხი ნამგლები, კაუჭები, ბრინჯაოსავე ანთროპომორფული და ზოომორფული ქანდაკებები. მთლიანად ტერიტორიაზე აღმოჩნდა ბრინჯაოს 3457 ნივთი. ნაგებობის შიგნით, შესასვლელთან ახლოს, დადასტურდა ქვებით შემოვაკებული ოთხკუთხა ბაქანი – საკურთხეველი. სამლოცველოზე საწესო რიტუალები ძირითადად, ნაყოფიერების ღვთაების პატივსაცემად სრულდებოდა, რომელიც ამავე დროს ნადირობის ღვთაებაც იყო. ბრინჯაოს ზოდები, საბრძოლო იარაღისა და სამკაულების ნახევარფაბრიკატების არსებობა არ უნდა გამორიცხავდეს სამლოცველოს შექმნაში მეტალურგ ხელოსანთა მონაწილეობასაც. სამლოცველოს ფუნქციური დატვირთვის განსხვავებული ვარაუდი გამოითქვა. ლ. ჭილაშვილმა მისი აზრით, ქვეყნის მხარეების მიმართ სამლოცველოს ორიენტაციით, არქიტექტურული ფორმით და ზოგიერთი შენაწირი ნივთის რაობით, იგი უნდა უკავშირდებოდეს ციურ მნათობთა ტრიადას – მზეს, მთვარეს და ვენერას. ამ მნათობებთან უნდა იყოს დაკავშირებული ასევე, სამლოცველოს შიგნით სამი ორმოს მოწყობაც და სამი ჭურჭლის დადგმა.

ლიტერატურა
----------

* *მაისურაძე ბ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 461-462.
**ჰასან გულედ აპტიდონი** (ფრანგ. Hassan Gouled Aptidon; დ. 15 ოქტომბერი, 1916, სომალი — გ. 21 ნოემბერი, 2006, ჯიბუტი, ჯიბუტი) — ჯიბუტის პოლიტიკური მოღვაწე. ჯიბუტის პირველი პრეზიდენტი 1977-1999 წწ. 

დაიბადა თანამედროვე სომალის ტერიტორიაზე, იბრძოდა ჯიბუტის საფრანგეთისაგან დამოუკიდებლობისათვის და მისი სომალისთან შეერთების წინააღმდეგ. 

1981 წელს ქვეყანაში დაამყარა ერთპარტიული მმართველობა. 1991 წელს ოპოზიციამ ქვეყანაში დაიწყო სამოქალაქო ომი. 1992 წელს აპტიდონი დათანხმდა რეფერენდუმის ჩატარებას მრავალპარტიულ სისტემაზე გადასვლასთან დაკავშირებით, თუმცა ქვეყნის სათავეში არ უნდა ყოფილიყო ოთხ პოლიტიკურ ძალაზე მეტი. მიუხედავად ამისა, მისმა პარტიამ მიიღო პარლამენტის ყველა მანდატი და თავად აპტიდონი კიდევ ერთხელ აირჩიეს სახელმწიფოს მეთაურად. 1990-იანი წლების ბოლოს ჯიბუტის ეკონომიკამ დაიწყო მკვეთრი დაცემა, რამაც აპტიდონი აიძულა თავის შემცვლელად დაესახელებინა საკუთარი ძმისშვილი ისმაილ ომარ გელე. თუმცა აპტიდონი კვლავ დარჩა გავლენიანი პოლიტიკური ფიგურა და ძმისშვილის მრჩეველი გარდაცვალებამდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ჯიბუტის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* page on the French National Assembly website
* page on the French Senate website

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჯიბუტის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ჰასან გულედ აპტიდონი **·**  ისმაილ ომარ გელე |  |

 |
**შილდის ღვთაების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ შილდის ცენტრში, ილია ჭავჭავაძის ქუჩაზე. ჩრდილოეთი შესასვლელის ზემოთ არსებული ექვსსტრიქონიანი წარწერის თანახმად ძეგლი აშენებულია 1865 წელს, გიორგი, სოლომონ ასაბაშვილის და ივანე ლომოურის მიერ.

აღწერა
------

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია აგურით. შენობას ორი შესასვლელი აქვს. ჩრდილოეთი კედლის შუაში და დასავლეთ კედელში ორივე კარი გარედან და შიგნიდან თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. ეკლესიის ვრცელი დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზე განიერი, მაღალი ნახევარწრიული თაღით გადახურული სარკმელია. აფსიდში ოთხი თაღოვანი ნიშაა. მათგან ორი, რომლებიც სარკმლის აქეთ-იქით, ერთმანეთის სიმეტრიულადაა მოწყობილი, გეგმით ნახევარწრიულია, ხოლო ორი სწორკუთხა. მათ შორის ერთი სარკმლის ქვემოთაა, მეორე - აფსიდის ჩრდილოეთი გვერდის ბოლოსთან. თითო თაღოვანი ნიშაა, ერთმანეთის მოპირდაპირედ, გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ეკლესიას კიდევ ხუთი თაღოვანი სარკმელი აშუქებს: ერთი -დასავლეთით, შესასვლელის ზემოთაა, ორ-ორი კი - ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში. აფსიდის იატაკი ოდნავ შემაღლებულია და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. აფსიდს მთელ სიგრძეზე საფეხური გასდევს, რომლის შუაში მოწყობილია ტახტი.
დარბაზის გრძივი კედლები დანაწევრებულია სამ-სამი ერთსაფეხურიანი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი საფეხურით შეღრმავებული სამ-სამი თაღით. პილასტრების გასწვრივ სამსაფეხურიანი კრონშტაინებია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა.

ეკლესიას დასავლეთი მხრიდან მიდგმული აქვს გეგმით კვადრატული, სამსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული განიერი მაღალი თაღებითაა გახსნილი. თაღები გადაყვანილია ოთხივე კუთხეში მდგარ ოთხკუთხა ბოძებზე. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. პირველი სართულის მსგავსადაა გადაწყვეტილი მეორე სართულიც, მაგრამ, პირველთან შედარებით, იგი ოდნავ დაბალია, გადახურვის გარეშე. ორივე სართულის თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია სამსაფეხურიანი იმპოსტები. მესამე სართული შიგნიდან წრიული, გარედან ექვსწახნაგიანი ფანჩატურია. ფანჩატურის წიბოებს, მთელ სიმაღლეზე, სამ-სამი ნახევარსვეტი ასდევს, რომლებიც დაყრდნობილი ანალოგიური ლილვებისგან შედგენილ ჰორიზონტალურ სარტყელზე თითოეულ წახნაგში თითო, ვიწრო, მაღალი, თაღია, თაღებს გარედან ლილვებით შედგენილი განიერი საპიე ევლება. ფანჩატურს ზედა ნაწილი მონგრეული აქვს.

ეკლესიის ფასადები ერთსაფეხურიანი პილასტრებითა და მათზე გადაყვანილი თაღებითაა დანაწევრებული. გრძივ ფასადებზე ექვს-ექვსი თაღია, აღმოსავლეთ ფასადზე - სამი, დასავლეთ ფასადზე კი - ორი. თაღების ქუსლებთან გამოყოფილია სამსაფეხურიანი იმპოსტები. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონზე სამი შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. სამრეკლოს პირველი სართულის სამივე ფასადზე, თაღებს ზემოთ, მოწყობილია მშვილდისებრი თაღით გადახურული ნიშა, რომლის ორივე მხარეს თითო შეღრმავებული რომბია.
ფასადებს აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნი ასრულებდა. ეკლესია დარბაზული იყო, ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* *დვალი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 462.
**შავლიანები** — სამეფო დინასტია აფხაზთა სამეფოში დაახლოებით 868-887 წლებში. არსებობს ვერსია მათი სავარაუდოდ სვანური წარმოშობის შესახებ. გიორგი I-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტი უნდა დარჩენოდა მისი ძმის, დემეტრეს მცირეწლოვან ვაჟს - ბაგრატს. მის გამეფებას წინ აღუდგა გიორგის ქვრივი, რომელიც ტახტის მემკვიდრის მოკვლის მიზნით დაუკავშირდა მთავარს იოანე შავლიანს, მაგრამ ბაგრატი გადარჩა და თავი კონსტანტინოპოლში, იმპერატორის კარს შეაფარა. ტახტი იოანე შავლიანმა დაიკავა რომლის შემდეგაც გამეფდა მისი ვაჟი ადარნასე. თავისი და შვილის მდგომარეობის განმტკიცების მიზნით იოანემ ადარნასეს ცოლად შერთო გუარამ მამფალის ასული. შავლიანების დინასტიის აღნიშნული მეფეები, ჩანს, მკაცრ ცენტრალიზატორულ პოლიტიკას ატარებდნენ ქვეყნის შიგნით. ამ პოლიტიკით უნდა აიხსნებოდეს ლიპარიტ ბაღვაშის მიერ მათ ვასალობაზე უარის თქმა და თრიალეთში დამკვიდრება. როგორც ჩანს, საკმაოდ დამოუკიდებელი იყო შავლიანების საგარეო პოლიტიკაც ბიზანტიის მიმართ. საფიქრებელია, რომ ამის საწინააღმდეგოდ გაუწია იმპერატორმა დახმარება ბაგრატ დემეტრეს ძეს. 887 წლის ახლოს ბაგრატი ბიზანტიიდან დიდი ლაშქრით დაბრუნდა, მოკლა ადარნასე შავლიანი და სამეფო ტახტი თვითონ დაიკავა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ბაგრატ I (აფხაზთა მეფე)
* ლიპარიტ I

ლიტერატურა
----------

* *ბოგვერაძე ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 674.
ჰაროლდ ლოიდი
**ჰაროლდ ლოიდი** (ინგლ. Harold Lloyd; დ. 20 აპრილი, 1893, ბერჩარდი — გ. 8 მარტი, 1971, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი კინომსახიობი. დაამთავრა სან-დიეგოს დრამატული სკოლა. 1913 წლიდან მოღვაწეობდა კინოში. 1915–1917 წლებში პოპულარობა მოიპოვა მოკლემეტრაჟიანი ფილმების სერიამ ლოიდის მონაწილეობით („მარტოხელა ლიუკი"). ლოიდი 1920-იანი წლების ამერიკული კინოს ერთ-ერთი საუკეთესო კომიკოსი იყო. მონაწილეობდა ფილმებში: „ბებიას შვილიშვილი" (1922), „ექიმი ჯეკი" (1922), „ახალბედა" (1925), „უმცროსი ძმა" (1927) და სხვა. 1962 წელს, ეკრანებზე გამოვიდა ლოიდის კინო-ფილმების კრებული „ჰაროლდ ლოიდის კომედიის სამყარო". იგი იყო რეჟისორი და პროდიუსერი.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 279.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰაროლდ ლოიდი***

* 

* ჰაროლდ ლოიდი — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* ოფიციალური საიტი

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90153314
* BNE: XX1181951
* BNF: cb12739554r (data)
* CiNii: DA1175970X
* GND: 118573667
* ISNI: 0000 0001 2122 479X
* LCCN: n50050609
* MusicBrainz: 63d8600a-90fc-4a66-984e-6ad57ddf3402
* NKC: jn20000701067
* NLA: 35246503
* NLI: 002262793
* NLP: A36999398
* NTA: 074867431
* PIC: 272593
* RERO: 02-A003526791
* RKD: 87940
* SNAC: w6475vg0
* SUDOC: 029875951
* Trove: 880679
* VIAF: 17347452
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 17347452

 |
**შავი ყარაულა** (ლათ. Ixobrychus flavicollis) — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მცირე ზომის ფრინველია, აქვს წაგრძელებული ტანი, გრძელი კისერი და კონუსისებრი, ბასრი ნისკარტი. ფეხებიც გრძელია, შეუბუმბულავი; კუდი მოკლე. სხეულის სიგრძეა 55–65 სმ, ფრთის შლილი 80 სმ, ფრთის სიგრძე 21,5–23,8 სმ, კუდისა 7,5–9 სმ. ნისკარტი სიგრძეში 7,5–8,3 სმ-ია. მასა 300–420 გ შეადგენს.. სახელიდან გამომდინარე, შეფერილია მთლიანად მუქ ფერად, რუხიდან შავამდე, ყვითელ-წითური წანაცხებებით ყელზე. თავის გვერდებზე და კისერზე აქვს ღია ყვითელი გრძივი ზოლები. ფეხები და ნისკარტი მუქი რუხია. დედალი და მამალი თითქმის ერთნაირები არიან, იმის გამოკლებით, რომ დედალი უფრო მკრთალია და სხეულის ქვედა ნაწილზე მონაცვლეობითი ყვითელი, თეთრი და შავი ფერის ზოლები გასდევს. გავრცელებულია სამხრეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ აღმოსავლეთ აზიის ტროპიკულ ზონებში, ასევე ავსტრალიაში, ახალ გვინეაზე და მელანეზიის ნაწილში. ბინადრობს წყალსატევებთან ახლოს, რომლის ნაპირებზეც ლელქაში და ბუჩქნარია გაზრდილი. ძირითადად ეტანება მტკნარ წყალს, თუმცა იშვიათად (მაგალითად, ავსტრალიაში) ზღვებსა და მანგროს ტყეებშიც გვხვდება. იკვებება უმთავრესად თევზით, ბაყაყებით, სხვადასხვა კიბოსნაირით, წყლის უხერხემლოებით, აგრეთვე ხვლიკებითა და ხმელეთის მწერებით. ბუდეს ხეებზე აკეთებს, ხშირად უშუალოდ წყლის თავზე არსებულ ტოტებზე. გამრავლების სეზონი დეკემბრიდან მარტამდე გრძელდება. დედალი დებს 3–5 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი და ბარტყების გამოკვებაზეც ორივე ზრუნავს.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Black Bittern (PDF). New South Wales Government. ციტირების თარიღი: 28 октября 2013.
2. 1 2  Ixobrychus flavicollis. The IUCN Red List of Threatened Species.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-11-10. ციტირების თარიღი: 28 октября 2013.
3. 1 2 3  Black Bittern. Birdlife Australia.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-11-02. ციტირების თარიღი: 30 октября 2013.
პორტრეტი ჰასან ბეგ აღალაროვი (1856)
**ჰასან ბეგ აღალაროვი** (აზერ. Həsən bəy Ağalarov) — აზერბაიჯანული წარმოშობის რუსეთის სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი. ჰასან ბეგ აღალაროვი იყო პირველი აზერბაიჯანელი, რომელიც დაჯილდოებულ იქნა წმინდა გიორგის ორდენით უშუალოდ საბრძოლო მოქმედებების დროს. თავი გამოიჩინა 1849 წლის 21 ივლისის ბრძოლაში დებრეცენეს ბრძოლაში უნგრული აჯანყების (1848-1849) ჩახშობის დროს.

ბიოგრაფია
---------

ჰასან ბეგ აღალაროვი დაიბადა 1821 წელს თბილისში, კეთილშობილ ოჯახში. საერთო განათლება მიიღო თბილისის გიმნაზიაში. სამხედრო სამსახური დაიწყო 1834 წელს ამიერკავკასიის საცხენო-მუსულმანურ რაზმში.

1834 წელს ვარშავაში მივლინებული ამიერკავკასიის საცხენო-მუსულმანურ რაზმის შემადგენლობაში შტაბს-კაპიტან კუშტეშენსკი ისმაილ-ბეგთან, პორუჩიკ ბაქიხანოვთან, პორუჩიკ ჯაფარ კული აღა ბაქიხანოვთან (აბასკული - აღა ბაქიხანოვის უმცროსი ძმა) ერთად ასევე იყო პრაპორშიკ (1835 წლის 8 ოქტომბრიდან ამ წოდებით) ჰასან ბეგ აღალაროვიც იყო მივლინებული.

1840 წელს შტაბს-კაპიტან ჰასან ბეგ აღალაროვი დაჯილდოებული იყო წმ.სტანისლავის ორდენით. 1849 წელს ამიერკავკასიის საცხენო-მუსულმანურ რაზმი ბრძოლაში დებრეცენეს ბრძოლაში უნგრული აჯანყების ჩახშობის დროს დაეუფლა აჯანყებულების ოთხ ზარბაზანს. ამ ბრძოლისათვის რაზმს გადაეცა წმ. გიორგის დროშა. ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცის გამო მეთაურის თანაშემწე პოლკოვნიკ ჰასან ბეგ აღალაროვი 1849 წლის 28 აგვისტოს დაჯილდოვებულ იქნა წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენით (ბრძანება № 8147 გრიგოროვიჩ - სტეპანოვის სიის მიხედვით).

მთავარსარდალ გენერალ-ფელდმარშალ პასკევიჩის დასაჯილდოვენბელი წარდგინებიდან: დებრეცენეს ბრძოლაში ამბოხებულ უნგრელებთან, 1849 წლის 21 ივლისს, ამიერკავკასიის საცხენო-მუსულმანურ რაზმის სამასი ცხენოსანით, მარცხენა ფლანგზე, გაანადგურა მოწინააღმდეგის ქვეითი ჯარი და დაეუფლა ორ ზარბაზანს, შემდეგ დაედევნა მოწინააღმდეგეს ქალაქში და აიყვანა 300 მეტი ტყვე.

სქოლიო
------

1. ↑  *к. и. н. А. А. Молчанов.* Среди самых доблестных в Российской армии. : «Гербоведъ», 2006, გვ. 171-173.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯავახიშვილი**. |

**შოთა ჯავახიშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1929 — გ. 25 თებერვალი, 2001) — ქართველი გეოგრაფი და პედაგოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1990).

ბიოგრაფია
---------

შოთა ჯავახიშვილმა დაამთავრა დუშეთის პედაგოგიური ტექნიკუმი 1943 წელს; თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოგრაფ-ჰიდრო-კლიმატოლოგის სპეციალობით 1951 წელს.

1943–46 წლებში მუშაობდა სოფლების არბუეთისა და ჯავახიანთკარის დაწყებითი სკოლის გამგე-მასწავლებლად; 1951–52 წლებში საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიური სამმართველოს სამსახურში; 1952–57 წლებში თბილისის ავიომეტეოროლოგიურ სადგურში უფროს ინჟინერ-სინოპტიკოსად; 1957–69 წლებში ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში; 1969 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეტეოროლოგიის, კლიმატოლოგიის და ოკეანოლოგიის კათედრაზე. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1960 წელს თემაზე: „შიგნით კახეთის კლიმატი".

მის საკანდიდატო ნაშრომში დეტალურადაა მოცემული საკვლევი მხარის მრავალფეროვანი კლიმატის დახასიათება და მისი საწარმოო მნიშვნელობა. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 1994 წელს თემაზე: „ატმოსფერული ნალექები საქართველოს ტერიტორიაზე". იგი მუშაობდა მეტეოროლოგიის, კლიმატოლოგიის, ჰავის ატმოსფეროს დაცვის, ეკოლოგიის, ჰავის ცვლილებების საკითხებზე. ნაშრომებში გაშუქებულია საქართველოს ჰავის თავისებურებები.

გამოქვეყნებული აქვს 160-ზე მეტი სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომი, რომელთაგან 18 მონოგრაფია, სახელმძღვანელო და ბროშურაა. აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა ქართულ ენაზე დამხმარე სახელმძღვანელოების შექმნის საქმეში. გამოცემული აქვს 6 სასწავლო რუკა, მონაწილეობდა საქართველოს ატლასის (1964) და საქართველოს სასკოლო გეოგრაფიული ატლასის (1992) შედგენაში. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია.

ბიბლიოგრაფია
------------

* კლიმატოლოგია : ლექციების კურსი (ავტორი) // ნაწ. 2. თბილისი, თბ. 1993;
* კლიმატოლოგია : ლექციების კურსი (ავტორი) // ნაწ. 1. თბილისი, თბ. 1992;
* პრაქტიკული სამუშაოები მეტეოროლოგია-კლიმატოლოგიაში. თბილისი, თბ. 1987;
* კლიმატოლოგიური ტერმინების სამენოვანი ლექსიკონი (შემდგენელი). თბ. 1977;
* საქართველოს ჰავა (თანაავტორი). თბ. განათლება, 1971;
* მეტეოროლოგიური დაკვირვება სკოლაში. თბ. ცოდნა, 1961.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ. 2003.
2. ↑  საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წწ. თბ. 2012.
ჩრდილოეთ ფრიზის ბარიერული კუნძულების აერო ფოტო
**შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეეს ეროვნული პარკი** (გერმ. Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer) — ეროვნული პარკი გერმანიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარეში, ვადენზეეს სანაპიროზე. იგი დაარსდა 1985 წელს, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის პარლამენტის მიერ, მნიშვნელოვნად გაფართოვდა 1999 წელს. ქვემო საქსონიის ვადენზეეს ეროვნულ პარკთან, ჰამბურგის ვადენზეეს ეროვნულ პარკთან და ელბის ესტუარის ზოგიერთ ნაწილთან ერთად, რომლებიც ბუნების ნაკრძალები არაა, წარმოქმნის ვადენზეეს გერმანულ ნაწილს.

ეროვნული პარკი იშლება ჩრდილოეთით — გერმანია-დანიის საზღვაო საზღვრიდან სამხრეთით, მდინარე ელბის ესტუარამდე. ჩრდილოეთით, იგი მოიცავს ჩრდილოეთ ფრიზის კუნძულებსა და ჰალიგენს და მათს მიქცევა-მოქცევის არეალებს, რომლების სიგანეც 40 კმ-ია. გავრცელებული ფლორა და ფაუნა ტიპურია მთლიანად ვატოვის ზღვისთვის, განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა დელფინი, იხვები და ზოსტერა (ზღვის ბალახი).

პარკის ფართობი 4410 კმ²-ია და უდიდესია გერმანიაში. ტერიტორიის 68 % მუდმივად ზღვის ქევშაა, 30 % კი პერიოდულად მშრალია. ნიადაგები ძირითადად მლაშე ჭაობებს მოიცავს. 1990 წელს, იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალად აღიარა, ხოლო ვატოვის ზღვის ნიდერლანდურ ნაწილთან ერთად 2009 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის ეროვნული პარკების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეეს ეროვნული პარკი***

* ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2014-12-01 საიტზე Wayback Machine.  (გერმანული)
* Wadden Sea Conservation Station (გერმანული)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
გერმანიის ეროვნული პარკები |
| --- |
|  |
| 

ბავარიის ტყის ეროვნული პარკი • ბერხტესგადენი • შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ვადენზეე • ქვემო საქსონიის ვადენზეე • ჰამბურგის ვადენზეე • იასმუნდი • მიურიცი • საქსონიის შვეიცარიის • ოდერის ქვემო ველის •
დასავლეთ პომერანიის ლაგუნების • ჰაინიხი • ეიფელი • კელერვალდ-ედერზეე • ჰარცი
 |

 |
**შავლეგ შილაკაძე** (დ. 21 თებერვალი, 1940, თბილისი, — გ. 25 იანვარი, 2023) — ქართველი დირიჟორი, კომპოზიტორი, პედაგოგი.

დაამთვრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საშემსრულებლო (1963) და საკომპოზიციო ფაკულტეტები (1968),ლენინგრადის კონსერვატორიის სადირიჟორო ფაკულტეტი (1974). 1959-1969 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური და კამერული ორკესტრის მსახიობი, 1969-1984 წლებში — ანსამბლ „თბილისის კამერატას" დამაარსებელი და მთავარი დირიჟორი, 1988 წლიდან — კამერული ორკესტრის „თბილისის კონცერტინოს" დამაარსებელი და მთავარი დირიჟორი. 1984-2014 წლებში ასევე იყო თბილისი კონსერვატორიის დოცენტი, პროფესორი. 1999-2002 წლებში მიწვეული იყო ეგვიპტეში კაიროს ხელოვნებათა აკადემიის სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორად. 2002 წლეს დააარსა თბილისის მუსიკოსთა და მუსიკის მოყვარულთა კავშირი. შექმნილი აქვს სიმფონიური, კამერული და საგუნდო ნაწარმოებები. მიღებული აქვს საქართველოს ეროვნული პრემია (2012). დაჯილოდებულია ღირსების ორდენით (2000). გარდაიცვალა 2023 წლის 25 იანვარს, 82 წლის ასაკში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შავლეგ შილაკაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**შოთა ნიჟარაძე** (დ. 1915, ვაიო — გ. 1989) — ქართველი ენათმეცნიერი, მეცნიერი, დიალექტოლოგი, ლექსიკოლოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
---------

1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი აღმოსავლური და კავკასიური ენების განხრით.

1946 წლიდან გარდაცვალებამდე სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ბათუმის რუსთაველის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში, ხელმძღვანელობდა ქართული ენისა და ლიტერატურის კათედრას (1967-1985). არჩეული იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დიალექტოლოგიისა და ენის ისტორიის საკოორდინაციო და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სპეციალიზებული საბჭოების წევრად. იგი ძირითადად იკვლევდა აჭარულ კილოს სხვადასხვა კუთხით. ავტორია 50-მდე ნაშრომისა, მათ შორის 4 მონოგრაფია. აჭარული დიალექტისთვის დამახასიათებელი ფონეტიკურ-გრამატიკული და ლექსიკური მოვლენები დაწვრილებით არის აღწერილი და გაანალიზებული მონოგრაფიებში „ზემო აჭარულის თავისებურებანი" (ბათუმი, 1957), „ქართული ენის ზემოაჭარული დიალექტი" (ბათუმი, 1961). აჭარული მეტყველების შესწავლის საფუძველზე მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ აჭარულში, ნაცვლად ორი (ზემო და ქვემო აჭარული) კილოკავისა, უნდა გამოიყოს სამი კილოკაური ერთეული: ზემოაჭარული (ხულოსა და შუახევის რაიონები), ქვემოაჭარული (ქედისა და ნაწილობრივ ხელვაჩაურის რაიონები) და ქობულეთური (ქედისა და ნაწილობრივ ხელვაჩაურის რაიონები). ამ კლასიფიკაციით, კილოკაური დიფერენციაცია შეესაბამება მხარის ისტორიულ-გეოგრაფიულ და ეთნიკურ დაყოფას. მისი აზრით, სპეციფიკური დიალექტური თავისებურებანი ყველაზე კოლორიტულად შემონახულია ქვემო აჭარულში, კერძოდ, ქედის რაიონის მეტყველებაში, რომელიც შედარებით დაცულია სხვა კილოთა გავლენისაგან. აღსანიშნავია მისი დამსახურება აჭარული კილოს ლექსიკის შესწავლაში, რაც აისახა მონოგრაფიაში „ქართული ენის აჭარული დიალექტი. ლექსიკა" (ბათუმი, 1971). ავტორი გამოყოფს აჭარული ლექსიკისათვის დამახასიათებელ ძირითად პლასტებს: არქაიზმებს, ზანიზმებს, უშუალო და შუალობითი გზით შემოსულ თურქულ-არაბულ-სპარსულ ნასესხობებს. განსაკუთრებით ფასეულია მონოგრაფიის მეორე ნაწილი — ლექსიკონი, რომელიც 8000 სიტყვა-სტატიას შეიცავს. გამოირჩევა მასალის საიმედოობით, ფრაზეოლოგიზმებისა და იდიომატური გამოთქმების სიუხვით და დღემდე აჭარული კილოს შეუცვლელ ლექსიკონად რჩება.

ბიბლიოგრაფია
------------

* აჭარული დიალექტის დარგობრივი ლექსიკა: სტატიების კრებული, კრ. 2, თბ. მეცნიერება, 1979, გვ. 96
* აჭარული დიალექტი: ფონეტიკა, გრამატიკა, ლექსიკა, ბათუმი, საბჭ. აჭარა, 1975, გვ. 231
* ქართული ენის ზემოაჭარული დიალექტი: გამოკვლევა და ტექსტები ლექსიკონებითურთ, ბათუმი, აჭარის სახელგამი, 1961, გვ. 290
* ზემოაჭარულის თავისებურებანი: გამოკვლევა და ტექსტები ლექსიკონითურთ, ბათუმი, აჭარის ასსრ სახელგამი, 1957, გვ. 171

ლიტერატურა
----------

* ქართული ენა: ენციკლოპედია, თბ. 2008, გვ. 346

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შოთა ნიჟარაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჰასან ჰელიმიში** (თურქ. Hasan Helimişi; დ. 1907, სოფელი ორთახოფა (თურქეთის ლაზეთი) — გ. 2 მარტი, 1976, სარფი, საქართველო) — ქართველი (ლაზი) მხატვარი, პოეტი.

ბიოგრაფია
---------

ლაზი მხატვარი და პოეტი ჰასან ჰელიმიში დაიბადა თურქეთის ლაზეთის სოფელ ორთახოფაში (შუა ხოფა). იქვე დაამთავრა პირველი საფეხურის თურქული საშუალო სკოლა. 

1932 წელს საცხოვრებლად საქართველოში, ქალაქ ბათუმში გადმოვიდა. 

1949-1954 წლებში, როგორც არასანდო, „საეჭვო" პიროვნება, ოჯახთან ერთად გადაასახლეს ციმბირის ქალაქ ვასიუგანში (ტომსკის რაიონი). 

ჰასან ჰელიმიშის მიერ ქართული ანბანით დაწერილი სტატია ლაზურ ენაზე.
1961-1967 წლებში პროფესორ სერგი ჯიქიას მიწვევით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე თურქულს ასწავლიდა. 

ჰასან ჰელიმიში გარდაიცვალა 1976 წლის 2 მარტს. დასაფლავებულია საქართველოში, სოფელ სარფში.

ჰასან ჰელიმიშის ლექსები სხვადასხვა დროს ლაზური ენის მკვლევართა მიერ (არნოლდ ჩიქობავა, სერგი ჯიქია) სხვა ტექსტებთან ერთად გამოქვეყნდა. შედარებით სრული პუბლიკაცია განხორციელდა გამომცემლობა „ინტელექტის" მიერ პროექტ „100 ლექსის" ფარგლებში (ლაზური პოეზია, შემდგენელი თეა კალანდია, 2007 წ.).

ჰასან ჰელიმიშის ნამუშევრებს, რომელთაგან საუკეთესოები თავიანთი მხატვრულ-გამომსახველობითი ოსტატობით უახლოვდებიან ნიკო ფიროსმანის ნახატებს, ჯერ კარგად არ იცნობს ქართული საზოგადოება.

ჰასან ჰელიმიშის ნამუშევრები დაცულია სარფის საშუალო სკოლის საექსპოზიციო დარბაზში, ასევე სხვადასხვა კერძო კოლექციებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰასან ჰელიმიშის ნახატები დაარქივებული 2016-03-05 საიტზე Wayback Machine.
* ჰასან ჰელიმიშის ლექსები ლაზურად დაარქივებული 2010-11-22 საიტზე Wayback Machine.
* ჰასან ჰელიმიშის ბიოგრაფია მეგრულად დაარქივებული 2009-07-20 საიტზე Wayback Machine.
* HASAN HELIMISHI
* Helimişi Xasanişi Skidala
* Film looks at life of Laz poet Hasan Helimişi[*მკვდარი ბმული*]
* Helimişi Xasani
**ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა** (ინგლ. Hastings Kamuzu Banda; დ. 14 მაისი, 1898, კასუნგუ, ნიასალენდი— გ. 25 ნოემბერი, 1997, იოჰანესბურგი, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა) — მალავის პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტი, პრემიერ-მინისტრი, მუდმივი პრეზიდენტი და დიქტატორი 1963–1994 წლებში.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1898 (შესაძლოა 1906 ან 1896) წელს, მალავის ცენტრალური რეგიონის კასუნგუს რაიონში. დაამთავრა პრესვიტერიანული მისიონერული სკოლა კასუნგუში. მუშაობდა ქვანახშირის მაღაროებში. 1922 წელს გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც დაამთავრა ინდიანისა და ჩიკაგოს უნივერსიტეტები. მიიღო ფილოსოფიისა და ისტორიული მეცნიერებების ბაკალავრის ხარისხი. 1937 წელს სწავლობდა ნეშვილის სამედიცინო კოლეჯში (ტენესის შტატი). 1953 წლამდე გადიოდა სამედიცინო პრაქტიკას ლონდონში.

პოლიტიკური კარიერა
------------------

ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდას ძეგლი ლილონგვეში.
ინგლისში ყოფნისას დაუკავშირდა მალავის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას. 1944 წელს მიიღო აქტიური მოღვაწეობა ნიასალენდის აფრიკული კონგრესის შექმნაში და მონაწილეობდა V პანაფრიკულ კონგრესში (მანჩესტერი, 1945 წელი). 1948–1953 წლებში აქტიურად იბრძოდა როდეზიისა და ნიასალენდის ფედერაციის შექმნის წინააღმდეგ. 1953 წელს ფედერაციის შექმნის შემდეგ მიატოვა ინგლისი და ჩავიდა კუმასიში (თანამედროვე განა), სადაც გააგრძელა სამედიცინო პრაქტიკა. 1958 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და აირჩიეს აფრიკის ეროვნული კონგრესის პარტიის თავმჯდომარედ. 1959 წლის მარტში ნიასალენდში მომხდარი ბუნტის შემდეგ ბანდა და კონგრესის სხვა წევრები დააპატიმრეს, ხოლო კონგრესის მუშაობა აიკრძალა.

1960 წელს ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა ციხიდან გაათავისუფლეს და შეუდგა აქტიურ მუშაობას კონგრესის აღდგენისათვისდა აღდგენილ პარტიას უწოდა მალავის კონგრესის პარტია. 1961 წელს პარტიამ გაიმარჯვა არჩევნებში, ხოლო 1964 წელს მალავიმ მოიპოვა დამოუკიდებლობა.

საპრეზიდენტო მოღვაწეობა
-----------------------

ხელისუფლების სათავეში მოსვლის შემდეგ აკრძალა ოპოზიციური პარტიების მოღვაწეობა, დაამყარა კონტროლი პრესაზე და რადიოზე. 1966 წელს გახდა ქვეყნის პრეზიდენტი, ხოლო 1971 წლიდან - მუდმივი პრეზიდენტი. საგარეო პოლიტიკაში ორიენტირებული იყო დასავლეთის ქვეყნებზე. 

ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა ქვეყანას მართავდა 1994 წლამდე. 1994 წელს გაიმართა პირველი მრავალპარტიული არჩევნები, რომელშიც დამარცხდა ბაქილი მულუსისთან.

გარდაიცვალა 1997 წლის 25 ნოემბერს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, იოჰანესბურგში. 

მისი პატივისცემის ნიშნად მალავის ყველაზე დიდ სტადიონს ეწოდა მის სახელი - კამუზუ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა
* ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდას ბიოგრაფია დაარქივებული 2020-12-01 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. ↑  მალავის 1994 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მალავის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა **·** ბაქილი მულუზი **·** ბინგუ ვა მუთარიკა **·** ჯოის ბანდა **·** პიტერ მუთარიკა **·** ლაზარუს ჩაკუერა |  |

 |
**შაშიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის სასაფლაოზე დგას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. დაზიანებულია:დაბზარულია კედლები,სახურავზე თითქმის მთლიანად აყრილია კრამიტის საფარი. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, როიმელსაც ბოლოები ოდნავ მომრგვალებული აქვს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა, ინტერიერი განათებულია ორი დაბალი, სწორკუთხა სარკმლით, მათგან ერთი აღმოსავლეთ კედლის შუაშია, მეორე დასავლეთით, შესასვლელის ზემოთ. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო მცირე ზომის ნიშაა. საკურთხევლის ცენტრში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი დარბზისგან გამოყოფილი არ არის და მისი გვერდითი კედლები დარბაზის გრძივ კედლებთან ერთ სიბრტყეშია მოქცეული. იატაკიდან დაახლოებით 1,8 მეტრის სიმაღლეზე, საკურთხეველს მხრები აქვს მოწყობილი, რომლებიც ზემოთ თანდათან განივრდება. მათზე დაყრდნობილია დადაბებული პროპორციების კონქის თაღი. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. ფასადები დასრულებულია თაროსებრი ლავგრანდით.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 218-219.
**შოთა ცხოვრებაშვილი** (დ. 12 აგვისტო, 1920, ხაშური — გ. 15 ივლისი, 2021) — ქართველი გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, თსუ-ის ემერიტუს-პროფესორი. საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი (1940). საქართველოს უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მუშაკი (1983).

ბიოგრაფია
---------

შოთა ცხოვრებაშვილმა დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი 1942 წელს; ასპირანტურა 1947 წელს. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1947 წელს თემაზე: „ქართლის ბარის დასავლეთი ნაწილის გეომორფოლოგია", ხოლო სადოქტორო დისერტაცია 1967 წელს თემაზე: „აჭარა-თრიალეთის მთაგრეხილის გეომორფოლოგია". სალექციო მუშაობის გარდა, იგი აქტიურ სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. მისი საქმიანობის ძირითად ინტერესს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთის რელიეფის შესწავლა და გეომორფოლოგიური კვლევის მეთოდების შესწავლა წარმოადგენდა. კვლევა-ძიების გეომორფოლოგიური მეთოდების სფეროში მის მიერ არის დამუშავებული ერთ-ერთი გეომორფოლოგიური ფენომენის — მთიან მხარეებში არსებული მოსწორებული ზედაპირების, რაოდენობის დადგენის სტატისტიკური მეთოდი. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო, სასწავლო და სამეცნიერო-პოპულარული ნაშრომის ავტორი. საქართველოში გეომორფოლოგიის დარგის განვითარების საქმეში შეტანილი პირადი წვლილისა და ნაყოფიერი სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით (2015). იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს-პროფესორი და რექტორთა მრჩეველთა საბჭოს წევრი.

გარდაიცვალა 2021 წლის 15 ივლისს, 100 წლის ასაკში.

თხზულებები
----------

* ზოგადი გეომორფოლოგია, თბ. 1996;
* მეთოდური მითითებები გეომორფოლოგიაში, თბ. 1989;
* ზოგადი გეომორფოლოგიის მოკლე კურსი, თბ. 1980;
* არქტიკის ყინულოვან უდაბნოში, თბ. 1963.

რესურსები ინტერენტში
--------------------

* შოთა ცხოვრებაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

სქოლიო
------

1. ↑  შოთა ცხოვრებაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
2. ↑  შოთა ცხოვრებაშვილი — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი[*მკვდარი ბმული*]