|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **არტაანი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |



ჯაყი
ალი
მერე
წურწყაბი
ყველი
ვაშლობი
მგელციხე
ზეგანი
წყაროსთავი
ქაჯისციხე
თეთრციხე
ჭალა
ურთა
ფექრაშენი
ერუშეთი
თამალი
ხანაგა
არტანი
დადაშენის ეკლესია
აიაზმა (ორდანიკი)
ქინძოტამალი
ჭინჭრობი
ხევა
ოთხსაყდარი
ველი
ური
ტიკანი
პანკისი
ორეზაქი
გოგუბანი
თურქაშენი
ქუმურლუხი
ჯიჯორი
ბებერექი
სარწები
სინდისგომი
ორჩოკი
**არტაანი**

|  |  |
| --- | --- |
|    საეპისკოპოსო კათედრა
   ეკლესია/მონასტერი |     ქალაქი
    ციხე |

**არტაანი**, *არტანი* — ისტორიული მხარე და ციხე-ქალაქი სამხრეთ საქართველოში, მტკვრის ზემო დინების ორივე მხარეს. სახელწოდება არტაანთან ერთად გამოიყენებოდა არტაჰანიც, აქედან მოდის თურქული ფორმა არდაჰანი და რუსული არდაგანი. არტაანი თავდაპირველად მხარის სახელწოდება იყო. არსებობდა „ზენა არტაანი" და „ქუენა არტაანი", ანუ „მტკვრის აქეთა" (მარჯვენა სანაპირო) და „მტკვრის იქითა არტანი" (მარცხენა სანაპირო).

ისტორია
-------

ლეონტი მროველის ცნობით მცხეთოსის ძემ, ჯავახოსმა ააშენა ციხე-ქალაქი არტაანი. ფარნავაზ I-მა შექმნა წუნდის საერისთავო, რომელშიც შედიოდა არტაანი, კოლა და ჯავახეთი. ვახტანგ გორგასალმა შექმნა საეპისკოპოსო, რომლის კათედრა ერუშეთში დააწესა. XII-XIII საუკუნეებში არტაანი სანაპირო საერისთავო იყო. შემდეგში არტაანი სამცხე-საათაბაგოში შედიოდა. XVI საუკუნეში საათაბაგო ოსმალეთის იმპერიამ დაიპყრო და არტაანი ორად გაყო. დიდი ნაწილი შევიდა გურჯისტანის ვილაიეთში, მცირე ნაწილი კი ყარსის ვილაიეთში. ამ პერიოდში დიდი არტაანის მთავარ ქალაქს ეწოდებოდა ფარაკანი. XVII საუკუნეში ქალაქს ეწოდა პროვინციის სახელი არტაანი.

1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ ქალაქი და მხარე რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს და 1878 წელს დადებული სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულებისა და ბერლინის ტრაქტატის თანახმად არტაანი რუსეთის იმპერიას გადაეცა. 1918 წელს ოსმალეთმა დაიკავა, მაგრამ უკვე 1919 წლის აგვისტო-ნოემბერში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯარებმა გენერალ გ. კვინიტაძის მეთაურობით არტაანის მხარე საქართველოს დაუბრუნა. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის ყარსის ხელშეკრულების მიხედვით, არტაანი ართვინის, ოლთისის და რიზეს ოლქებთან ერთად, თურქეთს გადაეცა. ამჟამად ის თურქეთის შემადგენლობაშია არდაჰანის პროვინციის სახით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* არტაანის ოკრუგი

ლიტერატურა
----------

* *ბერძენიშვილი დ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997. — გვ. 208.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები |
| --- |
|  |
| 
* არტაანი
* **აფხაზეთი**
* **აჭარა**
* ბაზალეთი
* ბაიდარი
* ბამბაკი
* ბასიანი
* ბორჩალო
* გაგი
* გარდაბანი
* გარეკახეთი
* გაღმამხარი (კახეთი)
* გაღმამხარი (ქართლი)
* გაჩიანი
* გუდამაყარი
* **გურია**
* გუჯარეთი
* **დვალეთი**
* დიღმისხევი
* დმანისხევი
* ეგრისი
* ელისენი
* ერუშეთი
* ერწო
* **ერწო-თიანეთი**
* ვაკე
* ზემო აჭარა
* ზემო იმერეთი
* ზემო ქართლი
* ზენა სოფელი
* ზურტაკეტი
* თაკვერი
* თორთომი
* **თორი**
* **თრიალეთი**
* **თუშეთი**
* **იმერეთი**
* კაკი
* კამბეჩოვანი
* კანგარი
* **კახეთი**
* კლარჯეთი
* კოლა
* კოლბოფორი
* კუდარო
* კუხეთი
* **ლაზეთი**
* ლაზიკა
* **ლეჩხუმი**
* მაღრანდვალეთი
* მაჭახელი
* მესხეთი
* **მთიულეთი**
* მუხრანი
* მუხურისი
* ნიგალი
* ოდიში
* ოკრიბა
* პალაკაციო
* პარხალი
* **რაჭა**
* საარიშიანო
* საინგილო
* **სამეგრელო**
* სამურზაყანო
* **სამცხე**
* სანიგეთი
* საჩინო
* საჯავახო
* **სვანეთი**
* სპერი
* სურები
* **ტაო**
* ტაშირი
* ფოსო
* ფოცხოვი
* **ფშავი**
* ფხოვი
* ქართლი
* **ქვემო ქართლი**
* ქიზიყი
* ქსნისხევი
* ყაზახი
* შავშეთი
* **შიდა ქართლი**
* ცხავატი
* ცხრაძმისხევი
* წანარეთი
* წებელდა
* წილკანი
* წოფოფორი
* წუქეთი
* ჭართალი
* ხადა
* ხანდო
* **ხევი**
* **ხევსურეთი**
* ხერკი
* ხორტევანი
* ხორძენე
* ხუნანი
* **ჯავახეთი**
* ჯიქეთი
* ჰერეთი
 |

 |