recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ირან-კონტრას სკანდალი**, მეორე გავრცელებული სახელწოდებაა **ირანგეიტი**, იყო პოლიტიკური სკანდალი, რომელსაც ადგილი ჰქონდა აშშ-ის პრეზიდენტის რონალდ რეიგანის მმართველობის ჟამს. სკანდალი გახმაურდა 1986 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში.

რეიგანის მთავრობას ბრალი ედებოდათ ირანზე **იარაღის საიდუმლოდ მაყიდვიდან აღებული ფულით** მემარჯვენე-ექსტრემისტული "კონტრას" დაფინანსებაში, რომელთაც უნდა დაემხოთ სანდინისტური მთავრობა ნიკარაგუაში. ერთი მხრივ ეს დაფინანსება ეწინააღმდეგებოდა აშშ-ის კონგრესის დადგენილებას და მეორე მხრივ ფული უნდა გამოეყენებინათ ლიბანში ამერიკელი მძევლების განთავისუფლებისათვის.

საერთაშორისო სასამართლომ ჰააგაში შეერთებული შტატები დამნაშავედ ცნო ნიკარაგუაში თავისი მილიტარისტული და პარამილიტარისტული ქმედებების გამო. მიუხედავად სასამართლოზე თავის წარმომადგენლის გაგზავნისა აშშ-მა განაცხადა, რომ სასამართლოს არავითარი უფლება არ აქვს გაასამართლოს შეერთებული შტატები. გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ თავის რეზოლუციაში მოსთხოვა აშშ-ს ეღიარებინა სასამართლოს განაჩენი. რეზულუციის მიღების წინააღმდეგ გაეროში ხმა მხოლოდ აშშ-მა, ისრაელმა და ჰონდურასმა მისცა. მას შემდეგ რაც ნიკარაგუის მთავრობა ჩამოგდებულ იქნა და აშშ დაემუქრა ქვეყანას ფინანსური დახმარების შეწყვეტით, ნიკარაგუის ახალმა მთავრობამ სასამართლოს განაჩენის მოთხოვნა შეწყვიტა.

იმის დადგენა, თუ რამდენად იყვნენ გახვეული სკანდალში პრეზიდენტი რეიგანი და ვიცე-პრეზიდენტი ბუში დღემდე ვერ მოხერხდა. რეიგანი ამ თემაზე არ საუბრობდა და სულ იმეორებდა, რომ ვერფერს ვერ იხსენებდა. დონალდ რამსფელდი ამ პერიოდში აშშ-ის სპეციალური წარმომადგენელი იყო ახლო აღმოსავლეთში.

სკანდალში გახვეული სხვა მნიშვნელოვანი პირები იყვნენ: ოლივერ ნორთი, ჯონ პოინდექსტერი, რობერტ მაკფარლეინი, დეივიდ ებშაირი, ალი აკბარ ჰაშემი რაფსანჯანი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Asleson, Vern. *Nicaragua: Those Passed By*. Galde Press ISBN 1-931942-16-1, 2004
* Cockburn, Alexander and Jeffrey St. Clair (1998). *Whiteout, the CIA, drugs and the press*. New York City:  Verso. ISBN 1-85984-258-5.
* Reagan, Ronald (1990). *An American Life*. New York:  Simon & Schuster.
* (November 11, 1987) *Report of the Congressional Committees Investigating the Iran-Contra Affair (S. Rep. No. 216, H.R. Rep. No. 433, 100th Cong. 1st Sess.)*.  United States Government Printing Office, via Google Books. ციტირების თარიღი: 2007-04-03.
* Shenon, Philip and Stephen Engelberg (July 5, 1987). „Eight Important Days in November: Unraveling the Iran-Contra Affair". *The New York Times*. ციტირების თარიღი: 2008-03-28.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* *Time* Article დაარქივებული 2007-01-10 საიტზე Wayback Machine.
* Arms for Hostages დაარქივებული 2011-10-04 საიტზე Wayback Machine.
* Story needs to be told
* The Iran-Contra Affair 20 Years On
**ირინე ალექსანდრეს ასული ალექსიძე** (დ. 21 იანვარი, 1914, თბილისი — გ. 21 თებერვალი, 1996) — ქართველი ბალერინა. საქართველოს სახალხო არტისტი (1960).

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს თბილისში დაამთავრა მ. პერინის საბალეტო სტუდია. 1939 წელს მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 1941 წელს თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1944-1961 წლებში თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. ალექსიძის შესრულებას ახასიათებდა დამაჯერებლობა, დრამატული სიმძაფრე, ემოციურობა. როლები: ჯავარა (დ. თორაძის „გორდა", სახელმწიფო პრემია, 1951), ნიავი (გ. კილაძის „სინათლე"), მანიჟე (ა. ბალანჩივაძის "მთების გული"), ზოია რუხაძე (დ. თორაძის „მშვიდობისათვის") და სხვა. დაჯილდოებულია ორი ორდენითა და მედლით.

ჯილდოები და აღიარება
--------------------

* 1950 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1951 — სსრკ სახელმწიფო პრემია ჯავარას როლისთვის (თორაძის „გორდა")
* 1960 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

ლიტერატურა
----------

* *გვარამაძე ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, თბ. 1975. — გვ. 303.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ირინე ალექსიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ირინე ალექსიძე[*მკვდარი ბმული*] — „დურუჯი". 1 დეკემბერი. 2018. №9 (127) გვ. 7
**ირინე ებრალიძე** (დ. 19 მარტი, 1962) — ქართველი მეცნიერი, მომღერალი და მუსიკოსი. 2015 წლიდან — ასოცირებული პროფესორი.

1980 წელს დაამთავრა თბილისის II მუსიკალური სასწავლებლის თეორიული განყოფილება, 1986 წელს კი ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (მუსიკის ისტორია).

1993-1994 წლებში იყო რადიოსადგურ „რადიო 105-ის" მუსიკალური წამყვანი; 1997-1999 წლებში ქართულ-ამერიკული კომპანია „რადიო საქართველოს" და „ფორტუნას" მუსიკალური რედაქტორი და წამყვანი; 1999-2001 წლებში მუშაობდა იმავე კომპანიების პროგრამების მენეჯერად; 1986-2006 წლებში იყო თბილისის II მუსიკალური სასწავლებლის ჯაზისა და საესტრადო ხელოვნების განყოფილების პედაგოგი; 2006-2009 წლებში თბილისის მუსიკალური კოლეჯის დირექტორის მოადგილე სასწავლო დარგში; 2009 წლიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მუსიკალური ცენტრის ლექტორი, თანამედროვე პოპულარული მუსიკალური მიმდინარეობების მიმართულების ხელმძღვანელი; 

2015 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ქართული ფოლკლორი და ეთნოჯაზი" (საკომპოზიტორო-საშემსრულებლო პორტფოლიო წერითი კომენტარით).

ლიტერატურა
----------

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ. 2015, გვ. 158

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირინე ებრალიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**იყალთოს მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს თავში, სამონასტრო კომპლექსისკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს. ჩუმათხევის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (5,0 X 3,7 მ). ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვით. კედლები შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. ერთდერთი შესასვლელი დასავლეთის კედლის შუაშია. კარი თარაზულადაა გადახურული. გარედან, შესასვლელის ზედა ნაწილი, მოქცეულია საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში. აფსიდი ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. აფსიდის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელი, გვერდებში კი - თითო, სწორკუთხა ნიშა. სარკმლის ქვემოთ, დგას კედელზე მიყრდნობილი, ოთხკუთხა ტრაპეზი. 

დარბაზი გეგმით თითქმის კვადრატულია (2,3 X 2,2 მ) განათებულია ორი მცირე, ბრტყლად გადახურული სარკმლით, სარკმელები სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ კიდეში არის გაჭრილი ისე, რომ ორივე სარკმლის აღმოსავლეთ წირთხლი, აფსიდის შესაბამისს მხართან, ერთ სიბრტყეშია. დარბაზის კედლები სადაა - უპილასტრო, შიგნით ეკლესია გადახურილია ცილინდრული კამარით. გარედან, ეკლესიის კედლების ზედაპირი მოყვითალო ფერის ბათქაშითაა გასწორებული, რომელიც ქვებს შორის არსებულ არეებს ავსებს და საპირე ქვების დიდ ნაწილს ფარავს. მოგვიანებით, კედლები შეუთეთრებიათ. ფასადები დასრულებულია კვადრატული აგურის ოთხსაფეხხურიანი ლავგარდნით, რომელიც ხერხულა და ჩვეულებირვი წყობის მონაცვლეობითაა გამოყვანილი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 233-234.
**იოლანდა მარშევი** (Yolanda Marchev) (დ. 11 მაისი, 1920, ციურიხი, შვეიცარია — გ. 3 მაისი, 2015) — შვეიცარიელი ქართველოლოგი. 

1939 წელს დაამთავრა გიმნაზია. სწავლობდა რომანულ და კლასიკურ ენებს. ციურიხის უნივერსიტეტში პროფ. კიტა ჩხენკელის ხელმძღვანელობით შეისწავლა ქართული ენა და ლიტერატურა. თანამშრომლობდა კ. ჩხენკელის მიერ გერმანულ ენაზე გამოცემული „ქართული ენის შესავლის" და „ქართულ-გერმანული ლექსიკონის" შედგენაში. კიტა ჩხენკელის გარდაცვალების შემდეგ მარშევს მიენდო ამ ლექსიკონის დამთავრება. ლეა ფლურისთან და რუთ ნოიკომთან ერთად მან ლექსიკონის გამოცემა დაამთავრა 1974 წელს (გამოიცა 3 ტომად). 1964 წლიდან განაგებდა ქართული ენის კათედრას ციურიხის უნივერსიტეტში. ასწავლიდა ქართულ ენას, კითხულობდა ლექციებს ქართული ენის სტრუქტურისა და ქართული ლიტერატურის ისტორიის საკითხებზე.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 472.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* იოლანდა მარშევი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* იოლანდა მარშევი | უცხოელი ქართველოლოგები
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ზაალიშვილი**. |

**ირინე მიხეილის ასული ზაალიშვილი** — გამოჩენილი ქართველი პათოფიზიოლოგი

ბიოგრაფია
---------

ირინე ზაალიშვილი დაიბადა 1909 წელს ქალაქ გორში, გორის გიმნაზიის დირექტორის, მიხეილ ზაალიშვილის, ოჯახში. 1925 წელს დაამთავრა თბილისის 41–ე სკოლა ოქროს მედლით, შემდეგ კი მუსიკალური ტექნიკუმი.

1931 წლიდან 1936 წლამდე სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. 1936 წლიდან ამავე ინსტიტუტის პათოლოგიური ფიზიოლოგიის კათედრის ასისტენტია, 1948 წლიდან დოცენტი, 1955 წლიდან პროფესორი. 1955 წლიდან 1976 წლამდე, 20 წლის განმავლობაში იყო თსსი–ის პათოლოგიური ფიზიოლოგიის კათედრის გამგე. 1945 წელს დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1953 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია. მისი შრომები ძირითადად პერიფერიული სისხლისმიმოქცევის თავისებურებებს ეხებოდა. პარალელურად 1947-1955 წლებში მუშაობდა კარდიოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტში. სხვა მრავალ სამეცნიერო ნაშრომთან ერთად, შეიმუშავა კაპილაროსკოპიული დაკვირვების სქემა და პერიფერიული სისხლის ძარღვების ტონუსის შესასწავლი ტესტი. 1965 წელს მიენიჭა მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება. დაჯილდოებული იყო ორდენებით და მედლებით. იყო თბილისისა და საქართველოს პათოფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე და ერთ–ერთი დამაარსებელი. გამოირჩეოდა პედაგოგოური საქმიანობით. პირველმა წაიკითხა ქართულად ლექცია პათოლოგიურ ფიზიოლოგიაში. პირველმა დაწერა პათოლოგიური ფიზიოლოგიის ქართული სახელმძღვანელო. ღრმა კვალი დატოვა საქართველოში პათოფიზიოლოგიის განვითარების და პათოფიზიოლოგთა სკოლის შექმნის საქმეში. 

გარდაიცვალა 1976 წელს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 468.
**კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა**, კავკასიის ერთ-ერთი მთავარი გეოტექტონიკური ერთეული. ჩამოყალიბდა ალპური ტექტოგენეზისის დროს კავკასიონის სამხრეთი ფერდის გეოსინკლინის დანაოჭე3ბისა და აზევების შედეგად. გამოყო პეტრე გამყრელიძემ 1949 წელს. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა პეტეროგენულ გეოტექტონიკური ერთეულია და შედგება ყაზბეგ—ლაგოდეხის, მესტია—თიანეთის (ჭიათურა—დიბრარის), ჩხალთა—ლაილისა და გაგრა—ჯავის ერთმანეთისაგან სიღრმული რღვევებით გამოყოფილი ტექტონიკური ზონებისაგან. 

კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა აგებულია სილურული (?), დევონური, ზედაპალეოზოური, ტრიასული, ქვედა- და შუაიურული ტერიგენული, შუაიურული ვულკანოგენური, აგრეთვე ზედაიურული, ცარცული და პალეოგენური ფლიშური კარბონატულ-ტერიგენული ფორმაციებით. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა ინტენსიურადაა დისლოცირებული და შედგება მრავალი ასიმეტრული სამხრეთისაკენ გადახრილი, გადაბრუნებული და შეცოცებებით გართულებული კავკასიონური მიმართების ნაოჭისაგან. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემის აღმოსავლეთი ნაწილი (მესტია—თიანეთის ზონა) შარიაჟული აგებულებისაა.

ლიტერატურა
----------

* *გამყრელიძე ე.* ქსე, ტ. 5, გვ. 311, თბ. 1980
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ბოლქვაძე**. |

**იოთამ ბოლქვაძე** (დ. 1804 — გ. 1820) — ერთ-ერთი მეთაური იმერეთის აჯანყებისა 1819-1820 წლებში. 1820 წლის 13 აპრილს მოკლა აჯანყების დასათრგუნავად გურიაში ჩასული იმერეთის მმართველი პოლკოვნიკი პუზირევსკი. იგი შეიპყრეს, გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს. მის გმირობაზე შეიქმნა ხალხური ბალადა-სიმღერა.

ისტორია
-------

1820 წლის 13 ივლისს შემოქმედის ციხესთან მისულ იმერეთის მმართველ პოლკოვნიკ პუზირევსკის ციხე დაცლილი დახვდა. ამ დროს ქაიხოსრო ბატონიშვილი მეზობელ სოფელში იმყოფებოდა და სამი ადამიანი გაგზავნა სოფლის მოსახლეობის გასაფრთხილებლად, მათ შორის იყო მისი ნათლული, აზნაური იოთამ ბოლქვაძე. ეს სამი ადამიანი უკან გამობრუნებული პუზირევსკის გადააწყდა. პუზირევკიმ იკითხა „სადაა ძაღლიშვილი ქაოხოსრო" და ბოლქვაძეს მათრახი გადაჰკრა. ბოლქვაძემ პუზირევსკის გასროლით უპასუხა და ერთი ვერსიით იქვე მოკლა, სხვა ვერსიით კი ცხენიდან გადმოვარდნილი დაჭრილი პუზირევსკი სხვა გურულმა მოკლა. სხვებმა მისი მხლებელი კაზაკი მოკლეს, ხოლო პრაპორშჩიკი ტატიშვილი და თარჯიმანი, ვინმე მერაბი დაატყვევეს. იოთამ ბოლქვაძე ქაიხოსრო გურიელმა ივან პუზირევსკის თოფითა და ხმლით დააჯილდოვა. 

მას შემდეგ, რაც ველიამინოვის ჯარმა შემოქმედის ციხე დაანგრია და გურია დაიკავა, გურიის მთავარმა მამია გურიელმა იოთამ ბოლქვაძე შეეპყრო და რუსებს გადასცა. ბოლქვაძე ჯარისკაცთა მწყობრში გაატარეს და ზუმბების ცემით მოკლეს

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 457.
* ქველი ჩხარტიშვილი, "გურიის სამთავროს შეერთება რუსეთთან". გამომცემლობა „მეცნიერება", თბილისი, 1985.
* *Махарадзе Н. Б.* Востание в Имеретии 1819-1820 гг. «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1942, ნაკვ. 3;
**ირაიდა (ირინა) ჟილენკო** (დ. 28 აპრილი, 1941, კიევი — გ. 3 აგვისტო, 2013, იქვე) — უკრაინელი პოეტი. უკრაინის მწერალთა ეროვნული კავშირის წევრი (1967). მთავრის ცოლ ოლღას III ხარისხის ორდენის კავალერი (2001). 1964 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტი. მუშაობდა გაზეთებში „ლუ", „მოლოდ უკრაინი", ჟურნალებში „ნოვინი კინოეკრანა", „რანოკ" (ყველა — კიევში). დეიუტი შედგა გაზეთში „კიივსკა პრავდა" (23 მაისი, 1958). ავტორია მხატვრულ ნარკვევთა კრებულისა „ბუკოვინური ბალადები" (1964), პოეტური კრებულებისა „სოლო სოლფაში" (1965), „ავტოპორტრეტი წითელში" (1971), „ფანჯარა ბაღში" (1978), „კონცერტი ვიოლინოსთვის, წვიმისა და ჭრიჭინასთვის" (1979; რუსული თარგმანი — მოსკოვი, 1984), „სახლი წაბლის ხის ქვეშ" (1981), „საოცრებათა ბაზრობა" (1982), „აღსრულდა ზაფხული: რჩეული" (1983), „უკანასკნელი ქუჩის მეარღნე" (1985), „გოგონა სფეროზე" (1987; სოსიურას სახელობის ლიტერატურული პრემია), „რჩეული", „ჩაის ცერემონია (1990), „საღამო ძველ მარანში" (1994; შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემია), „წელიწადის დროები" (1999), „სახარება მერცხლისგან" (2002). ირინა ჟილენკო თავის შემოქმედებაში წარმოადგენს სიყვარული, სიხარულითა და სითბოთი სავსე მსოფლიოს, რომელიც ეყრდნობა გამონაგონს, ფანტაზიასა და მასში ყოველდღიურობისა და სიდიადის შერწყმას. სიტუაციური მიკრომსოფლიო, გასულიერებული საგნებითა და დეტალებით, ავტორს აქეზებს მისტიფიკაციებისა და პერსონიფიკაციებისკენ, ხშირად ირონიისა და თვითირონიის გამოყენებით. ირინა ჟილენკო ოსტატია ფსიქოლოგიური პორტრეტის, მედიტაციური რეფლექსიებისა, რაც ადასტურებს მსოფლიოს ასოციაციურ აღქმას. მისი შემოქმედების ცალკეული ფურცელია საბავშვო წიგნები: პოეტური კრებულები „მწიფდებიან თავთავები" (1964), „ჩემი ბავშვობის ქუჩა" (1979) და „ბუფეტის ჯუჯის ზღაპრები" (1985) — მაღალი პოეტური ლირიკის მაგალითები, სადაც ორგანულადაა გადახლართული რეალობა და ზღაპარი; მოთხრობები „ორჯერ ორი უდრის ბაბუაწვერას" (1983) და „საახალწლო ისტორია კარებზე, რომლებიც აღარ არსებობს, და იმაზე, თუ ზოგჯერ როგორაა სასარგებლო ნომრის შეშლა" (1986; ყველა — კიევში). ცალკეული ნაწარმოებები თარგმნილია პოლონურ, ინგლისურ, იტალიურ, პორტუგალიურ და რუმინულ ენებზე. 1997 წლიდან ჟურნალ „სუჩასნისტში" ბეჭდავდა ავტობიოგრაფიულ რომანს „Homo feriens".

ლიტერატურა
----------

* Ільницький М. На вістрі серця і пера. К. 1980;
* Никанорова О. «Дочекалась я щастя жить…». Штрихи до портрета Ірини Жиленко // Никанорова О. Поезії одвічна висота. К. 1986;
* Моренець В. Неевклідова геометрія поетеси // ЛУ. 1988, 9 черв.;
* Гордасевич Г. Полуничне віконце // Гордасевич Г. Силуети поетес. К. 1989;
* Антонишин С. Не розбийте мій ліхтар... (Кілька сюжетів про поезію Ірини Жиленко) // Київ. 1991. № 6;
* Тарнашинська Л. Автопортрет на зламі двох сторіч // ЛУ. 1996, 22 лют.

სქოლიო
------

1. ↑  Антонишин, С. В.. Жиленко Ірина uk. *Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс]*. Інститут енциклопедичних досліджень НАН України (2016). ციტირების თარიღი: 30 მარტი, 2023
**კავკასიური ზერინთია** (ლათ. Allancastria caucasica) — პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. მესამეული პერიოდის რელიქტი და იშვიათი სახეობა; კავკასიის ენდემი; გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი კავკასიის ტერიტორიაზე. საქართველოში სახეობა პირველად მოპოვებული და აღწერილია მდინარე რიონის ხეობიდან. კავკასიური ზერინთიის წინა ფრთების სიგრძე 28–30 მმ-ია, საერთო შეფერილობა — მკრთალი ყვითელი შავი ლაქებით. ფრთების კიდეებს გასდევს დაკბილული შავი არშია. უკანა ფრთის კიდე დაკბილულია. კიდესთან წითელი და ცისფერი ლაქებია განლაგებული. ფრთის ძირი და სხეული შემუქებულია. გავრცელების არეალი მოიცავს კავკასიას და იჭრება ჩრდილოეთ და ჩრდილო-დასავლეთ თურქეთში. ნომინატური სახეობა ბინადრობს დასავლეთ საქართველოს კოლხურ ტყეში. კახეთის მშრალ, სუბტროპიკულ ტყეებში დაფრინავს სტაბილური ფორმა A. c. subsp. cachetica Schel (აღმოსავლეთი საქართველო), ხოლო კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში (აფხაზეთი, კრასნოდარის მხარე) — ქვესახეობა A. c. subsp. tkatschukovi Schel. თუმცა ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ისინი მხოლოდ ვარიაციებს წარმოადგენენ.

ზერინთიას ტიპური ადგილსამყოფელია ბარისა და მთის კოლხური ტიპის ფართოფოთლოვანი ტყეები ზღვის დონიდან 200–2400 მ-ზე. ახასიათებს წყვეტილი არეალი, რაც წარსულში სახეობის ფართო გავრცელებაზე მიუთითებს. ამჟამად მისი რიცხოვნობა მცირდება, თუმცა ლოკალურ ადგილებში ზოგჯერ დიდი რაოდენობითაც გვხვდება.

კავკასიური ზერინთია წელიწადში ერთ თაობას იძლევა. ბარში მარტ-მაისში ფრენს, მთებში კი — ივნის-ივლისში. იკვებება ყვავილებით, დენდროფილია. კვერცხდება და მატლის კვება მიმდინარეობს ძირმწარას გვარის სახეობებზე, მ. შ. ქართულ ძირმწარაზე (*Aristolochia iberica*). ჭუპრი იზამთრებს მსუბუქ პარკში.

ძირითადი მალიმიტებელი ფაქტორებია წყვეტილი არეალი და მონოფაგია. ამჟამად სახეობის ადგილსამყოფელი ანთროპოგენური ფაქტორების ძლიერ ზეგავლენას განიცდის ტიპური ბიოტების საკურორტო, სატურბაზო ზონებად ათვისების გამო.

1976 წლიდან შეტანილია საქართველოს ტერიტორიაზე დასაცავ მწერთა სიაში.

ლიტერატურა
----------

* *დიდმანიძე ე.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 449.
ელემენარული ნაწილაკების სტანდარტული მოდელი
**ძლიერი ურთიერთქმედება** — ელემენტარულ ნაწილაკებს შორის 4 ცნობილი ფუნდამენტური ურთიერთქმედების ერთ-ერთი ტიპი (დანარჩენი ტიპებია ელექტრომაგნიტური, გრავიტაციული და სუსტი ). ძლიერ ურთიერთქედებაში მონაწილე ნაწილაკებს უწოდებენ ჰადრონებს, განსხვავებით ფოტონებისა და ლეპტონებისაგან, რომელთაც არ ახასიათებთ ძლიერი ურთიერთქმედება. ძლიერი ურთიერთქმედების ერთ-ერთი გამოვლინებაა ბირთული ძალები, რომლებიც ნუკლონებს ერთანეთთან აკავშირებენ ატომბირთვში. ძლიერი ურთიერთქმედებას აქვს ქმედების მცირე რადიუსი (~10-13 სმ) და ამ მანძილებზე მნიშვნელოვნად აღემატება ყველა სხვა ტიპის ურთიერთქმედებას. 

ურთიერთქმედებას ძლიერი ეწოდება იმის გამო, რომ ატომის ბირთვის რიგის მანძილებზე ეს ურთიერთქმედება დანარჩენ ურთიერთქმედებებზე გაცილებით ძლიერია, მაგალითად, ის 100-ჯერ აღემატება ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედებას. 

ძლიერი ურთიერთქმედებით გამოწვეული მიზიდულობის გავლენით პროტონები და ნეიტრონები ერთიანდებიან ატომის ბირთვში.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 279.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ძლიერი ურთიერთქმედება — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb119927693 (data)
* GND: 4182921-9
* LCCN: sh98005979
* SUDOC: 02800504X

 |
წყალმოვარდნა მდინარეზე
წყალმოვარდნა მდინარე სოვეცზე
**წყალმოვარდნა** — მდინარის წყლის რეჟიმის ფაზა; მდინარის ნებისმიერ ფიქსირებულ კვეთში წყლის დონის შედარებით ხანმოკლე, სწრაფი და არაპერიოდული მატება, რომელიც თითქმის ასეთივე სწრაფი ვარდნით სრულდება. ძნელად პროგნოზირებადი მოვლენაა. ჩვეულებრივ, წარმოიქმნება თავსხმა წვიმების შედეგად; წყალმოვარდნა არამდგრადი ზამთრის პირობებში შეიძლება განპირობებული იყოს სწრაფი თოვლდნობით, მყინვარების დნობითა და წყალსაცავებიდან წყლის გაშვებით.

წყალდიდობისგან განსხვავებით წყალმოვარდნა არარეგულარულად, წელიწადის ნებისმიერ დროს შეინიშნება და შეიძლება გადააჭარბოს მის მაქსიმალურ დონესა და ხარჯს. ხშირი წვიმების დროს ცალკეული წყალმოვარდნა შეიძლება ერთმანეთზე იყოს გადაფარებული, რითაც მრავალპიკურ, რამდენიმეთვიან წყალმოვარდნას აყალიბებს.

თუ წყალმოვარდნა წყლის ხარჯის სწრაფი მატებისას წარმოიქმნება მდინარისა და მისი შენაკადის ცალკეულ მონაკვეთზე, მაშინ იგი ვრცელდება დიდი სისწრაფით ქვემოთ, დინების მიმართულებით, რომელიც მდინარეთა ვაკე მონაკვეთებზე 5 კმ/სთ, ხოლო მთიან მონაკვეთებზე 45 კმ/სთ აღწევს; ასეთი წყალმოვარდნის სიმაღლე ქვემოთ, დინების მიმართულებით ჩვეულებრივ მცირდება, ხოლო სიგრძე და ხანგრძლივობა იზრდება, მიმდინარეობს წყალმოვარდნის ტალღის ფენებად დაშლა.

მნიშვნელოვანმა წყალმოვარდნამ შეიძლება წყალდიდობა გამოიწვიოს. დასავლეთ ევროპაში წყალდიდობას დუნაიზე, მაინზე, მოზელზე, პოზე, რაინზე, რონაზე, სონაზე და სხვებზე ხშირად წყალმოვარდნა იწვევს; აზიაში — ბრაჰმაპუტრაზე, განგზე, ხუანხეზე, იანძიზე და სხვა; ჩრდილოეთ ამერიკაში მისისიპიზე, ოჰაიოზე და სხვა; სამხრეთ ამერიკაში ამაზონზე და სხვა; ავსტრალიაში აღმოსავლეთ სანაპიროს მდინარეებზე. მდინარეზე წყალმოვარდნის გადაადგილების პროცესში იქმნება წყალმოვარდნის ტალღა.

სტიქიურ-კატასტროფულ მოვლენებს შორის წყალდიდობებსა და წყალმოვარდნებს ერთ-ერთი პირველი ადგილი უკავია. მათზე მოდის მსოფლიოში სტიქიურ უბედურებებისაგან მიყენებული ზარალის 40%.

საქართველო წყალმოვარდნების მაღალი სიხშირით გამოირჩევა. წყალმოვარდნა საქართველოში ინტენსიური წვიმებით წარმოქმნილი ერთიანი ჩამონადენის უეცარი ზრდის შედეგია, რაც შეიძლება წარმოიქმნას აგრეთვე კაშხლის გარღვევით, მეწყრული სხეულით ხეობის ჩაკეტვის შედეგად და სხვა. მდინარეები, რომლებიც სათავეს იღებენ კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, სადაც თოვლიანობა სეზონური მოვლენაა, ხასიათდებიან გაზაფხულის წყალდიდობებითა და ზაფხულ-შემოდგომის წყალმოვარდნებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყალდიდობა
* მდინარე

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  Паводок | Большая российская энциклопедия.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-10-01. ციტირების თარიღი: 2021-02-27.
2. ↑  როგორ დავიცვათ თავი წყალდიდობისაგან. ქუთაისი, 2015.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-09-29. ციტირების თარიღი: 2021-02-27.
3. ↑  წყალდიდობები და წყალმოვარდნები
**იური ალექსანდრეს ძე მეშჩერიაკოვი** (რუს. Мещеряков, Юрий Александрович; დ. 7 აგვისტო 1921 — გ. 20 მაისი 1970) — საბჭოთა გეომორფოლოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1970).

იური მეშჩერიაკოვმა 1945 წელს დაამთავრა მოსკოვის გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოდეზიის ფაკულტეტი, ხოლო 1950 წელს — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურა და იმავე წელსვე დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1961 წლიდან იყო რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე. 1960-1970 წლებში იყო დედამიწის ქერქის შემსწავლელი გეოდეზიისა და გეოფიზიკის საერთაშორისო კომისიის პრეზიდენტი. 

იური მეშჩერიაკოვის სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულებები იყო: გეოდინამიკა, მორფოსტრუქტურული ანალიზი და გეომორფოლოგიური კარტოგრაფირება. მისი მთავარი შრომები მიეძღვნა რელიეფის ძირითადი გენეტიკური კატეგორიების კლასიფიკაციას, მათ შორის მორფოსკულპტურებსა და მორფოსტრუქტურებს; აგრეთვე მოსწორების ზედაპირის პრობლემებსა და ნეოტექტონიკაში გეოდინამიკური მეთოდების შემოღების საკითხებს. ავტორია 170-ზე მეტი ნაშრომისა, რომელთაგან მნიშვნელოვანია: „ვაკე-ბაქნური არეების მორფოსტრუქტურა" (1960); „ვაკე ქვეყნების სტრუქტურული გეომორფოლოგია" (1965). იყო ჟურნალ „Геоморфология"-ს ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი მთავარი რედაქტორი. 1985 წელს დაწესდა მისი სახელობის მედალი, რომელიც ენიჭებათ გეოდინამიკურ კვლევაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იური მეშჩერიაკოვი — დიდი ენციკლოპედიური ლექსიკონი (რუსული)
* იური მეშჩერიაკოვი — მცირე გეოგრაფიული ენციკლოპედია (რუსული)
* იური მეშჩერიაკოვი — ბიოგრაფიული ცნობები (რუსული)



1. 1 2  Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**ირინე მელიქიშვილი** (დ. 29 მაისი, 1943, თბილისი — გ. 2 დეკემბერი, 2013) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგი.

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიურ ენათა განყოფილება.

1965-1968 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილების უფროსი ლაბორანტი, 1968-1986 წლებში უმცროსი და უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1995-2005 წლებში სულხან საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართულ ენათა კვლევის ლაბორატორიის მეცნიერ-თანამშრომელი; 1986-2006 წლებში გ. წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ზოგადი ფონეტიკისა და აღმოსავლურ ენათა ტიპოლოგიის განყოფილების წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი; 2006 წლიდან ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი იყო; 2000 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარული ფაკულტეტის თეორიული და შედარებითი ენათმეცნიერებისა და ფონეტიკის ინსტიტუტის პროფესორი, 2005-2006 წლებში კათედრის გამგის მოვალეობის შემსრულებელი; 2006 წლიდან ამავე ინსტიტუტის სრული პროფესორი. არის ავტორი 65 სტატიისა და 2 მონოგრაფიის: „მარკირების მიმართება ფონოლოგიაში" (თბილისი, 1976); „ძირის სტრუქტურათა ტიპოლოგია და საერთო–ქართველური ძირი" (თბილისი, 2009).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მარკირების მიმართება ფონოლოგიაში", დაიცვა 1972 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „საერთო ქართველური ძირი სტრუქტურული და ტიპოლოგიური თვალსაზრისით", დაიცვა 1997 წელს.

2009 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ–კორესპონდენტი და ტიპოლოგთა საერთაშორისო ასოციაციის წევრი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირინე მელიქიშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* ირინე მელიქიშვილის სამეცნიერო შრომების ბიბლიოგრაფია, ენათმეცნიერების საკითხები, 2014, გვ. 5.

სქოლიო
------

1. ↑  ვინფრიდ ბოედერი, ირინე მელიქიშვილი (1943-2013), ნეკროლოგი, ტიპოლოგიური ძიებანი, VII, თბ. 2015, გვ. 14,
2. ↑  ენათმეცნიერების საკითხები, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2014, გვ. 3.
**იური მალაშხია** (დ. 31 დეკემბერი, 1928 — გ. 22 ოქტომბერი, 2000) — ქართველი ნევროპათოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, ნერვულ სნეულებათა კათედრის პროფესორი და კლინიკური ნეიროიმულოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი, ამერიკის ნევროლოგიის აკადემიის წევრი, ნობელის პრემიის ლაურეატობის კანდიდატი.

დაიბადა 1928 წლის 31 დეკემბერს. დაამთავრა თსსი საკმკურნალო ფაკულტეტი (1945-51). იყო გაგრის ინფექციური საავადმყოფოს მთავარი ექიმი (1951—1953), საბჭოთა არმიის საჰაერო ძალების, ავიაპოლკის ლაზარეთის ექიმი (1954—1957), თბილისის I საავადმყოფოს ნერვული განყოფილების ორდინატორ-ნევროლოგი (1958—1962), 1986 წლიდან კათედრის პროფესორი და კლინიკური ნეიროიმუნოლოგიის განყოფილების უფროსია. დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია: „დიენცეფალურ-ვეგეტატიურ მოშლილობათა კლინიკის და მკურნალობის საკითხისათვის ქრონიკული ტონზილიტების დროს" (1963); მოსკოვში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია „T და B ლიმფოციტების დახასიათება ზურგის ტვინის სითხეში და პერიფერიულ სისხლში ნორმაში და ნერვული სისტემის დაავადების დროს" რამაც საფუძველი დაუდო ნეიროიმუნოლოგიის განვითარებას (1978). ავტორია 150 სამეცნიერი ნაშრომისა, რომლებიც ეხება ნევროლოგიისა და ნეირო-იმუნოლოგიის აქტუალურ საკითხებს. ეკუთვნის ორი გამოგონება:ერთი მეცნიერული აღმოჩენა: „თავ-ზურგ-ტვინის სითხის თვისება განახორციელოს იმუნოლოგიური ზედამხედველობა ტვინის სუბარაქნოიდალურ სივრცეში". თანაავტორია „კლინიკური ნევროლოგიის განმარტებითი ლექსიკონისა", 1969; გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები რუსულ ენაზე: „ტვინის იმუნური ბარიერი" მოსკოვი, 1986; „ადამიანის თავ-ზურგ-ტვინის სითხის იმუნოკომპეტენტური უჯრედები ნორმაში და ნერვული სისტემის დაავადებების დროს" თბილისი 1990; არის ორი სადოქტორო დისერტაციის კონსულტანტი და 7 საკანდიდატო დისერტაციის ხელმძღვანელი. მინიჭებული აქვს გრანტები: 1992 წელს იაპონიაში, „სამეცნიერო ნაშრომისათვის", აშშ-ში , 1994 წელს და ჯორჯ სოროსის „ტრეველ" გრანტი, 1995წელს. 1993 წლიდან ითვლება ამერიკის ნევროლოგიის აკადემიის წევრად, არის ნეირო-იმუნოლოგიის საზოგადოების წევრი. 1976 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში (აშშ, ინგლისი, იაპონია, საფრანგეთი, ავსტრალია, კანადა, ჰოლანდია, იტალია და სხვა. ) გამართულ სამეცნიერო კონგრესთა მუშაობაში. 2000 წელს წარდგენილი იყო ნეიროიმუნოლოგიის დარგში ნობელის პრემიაზე..

გარდაიცვალა 2000 წლის 22 ოქტომბერს.

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  „მედინფო" 2000 წლის მეშვიდე გამოცემა გვერდი 9 [MFN: 354055]
3. ↑
4. ↑  "ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში" ISBN 99928-52-30-5
**წყალსადენის ძეგლი** (რუს. Памятник водопроводу) — ბრინჯაოს ძეგლი დონის როსტოვში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მდებარეობს ქალაქის მუსიკალური თეატრის პირდაპირ.

აღწერა
------

ძეგლი დამზადებულია ბრინჯაოს მასალისაგან. მისი სიმაღლეა 2,2 მეტრი. ავტორის ჩანაფიქრის მიხედვით ძეგლი წარმოდგენილია ქალის სახით, რომლის ჩაცმულობაც XIX საუკუნის ქალაქელი ქალის ჩაცმულობის მსგავსია. იგი ავსებს წყალს ვედროში წყალსადენის მილიდან. მსგავსი სიმბოლო არ არის შემთხვევით შერჩეული. ამ პერიოდში, არსებული წესების მიხედვით, ქალი იყო პასუხისმგებელი ოჯახის სასმელი წყლით მომარაგებაზე. სწორედ ამიტომ მსგავსი კადრები ხშირი იყო მაშინდელი ქალაქის ცხოვრებაში. 

ძეგლი დაამზადეს ქალაქის პირველი წყალსადენის გაყვანის აღსანიშნავად, რომელიც შეიქმნა 1865 წელს. ძეგლის შექმნის ინიციატორი იყო როსტოვის წყალკანალი. ძეგლის ერთ-ერთი ავტორი გახდა მოქანდაკე სერგეი ოლეშნია.

ქალაქ დონის როსტოვის მერის მიხეილ ჩერნიშევის ნაამბობის მიხედვით, წყალსადენის ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2007 წელს. გახსნის ცერემონიალი დაიწყო თეატრალური გამოსვლით, წარმოადგინეს კოსტუმირებული ნომერი, რომლის თემატიკაც იყო დონის როსტოვის პირველი წყალსადენის გაყვანის ისტორია. ღონისძიებაზე გამოვიდა ასევე მსახიობი ანდრეი ბაიკოვი, რომელიც ადრე მუშაობდა ქალაქის წყალსადენში.

საზეიმო გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდა დონის როსტოვის კულტურის საქალაქო სამმართველოს ხელმძღვანელი ლიუდმილა ლისიცინა და რუსეთის წყალმომარაგებისა და წყალანირების ასოციაციის აღმასრულებელი დირექტორი ალექსეი გოლოვაჩევი.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  Памятник водопроводу появился в Ростове-на-Дону.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-09. ციტირების თარიღი: 2017-06-01.
2. 1 2  В центре Ростова поставят памятник первому водопроводу
3. 1 2  Памятник первому городскому водопроводу открыт в Ростове-на-Дону
**ჩინური ოთახი** (ინგლ. Chinese room) — აზრითი ექსპერიმენტი ცნობიერების ფილოსოფიასა და ხელოვნური ინტელექტის ფილოსოფიაში. პირველად გამოაქვეყნა ჯონ სერლმა 1980 წელს. ექსპერიმენტის მიზანი მდგომარეობს იმის უარყოფაში, რომ ციფრულ მანქანას, რომელსაც გარკვეული ხერხით მისი დაპროგრამების შედეგად აქვს „ხელოვნური ინტელექტი", შეუძლია ჰქონდეს ცნობიერება იმავე გაგებით, როგორითაც იგი ადამიანს გააჩნია. სხვა სიტყვებით, ექსპერიმენტის მიზანია ეგრეთ წოდებული „ძლიერი" ხელოვნური ინტელექტის ჰიპოთეზის უარყოფა და ტიურინგის ტესტის კრიტიკა.

ეს ფილოსოფიური არგუმენტი დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადია კოგნიტივისტიკის სფეროში. მეტიც, ზოგიერთი მკვლევარი კოგნიტივისტიკას განსაზღვრავს, როგორც „სერლის არგუმენტის უარსაყოფ კვლევით პროექტს". მხოლოდ 2010 წლიდან 2014 წლამდე სამეცნიერო ჟურნალებში გამოიცა 750-ზე მეტი სტატია, რომლებშიც განიხილება სერლის აზრითი ექსპერიმენტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* PhilPapers.org. Papers on the Chinese Room Argument. ციტირების თარიღი: 2015-11-15.

სქოლიო
------

1. ↑  *Cole, David* The Chinese Room Argument(ინგლისური) // Стэнфордская философская энциклопедия, 2015.
**ღრომის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღრომში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სოფლიდან აღმოსავლეთით 3 კმ-ში, მთაზე მდებარეობს. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ღრმა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შე-მორჩენილია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზისაზე.

ეკლესიის კამარა კოლოფაა. კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელში მოთავსებულია ნიშა. ნიშის მარცხენა, ქვედა კუთხეში მცირე სარკმელია; სარკმელია დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც.

სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ეკლესიის ფასადები სადაა, ყოველგვარი დეკორის გარეშე.

კამარა და კონქი დაზიანებულია. კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. მიწის დონე ძლიერ არის აწეული. სახურავი ჩამოცვენილია.

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 205-206
**წმინდა მონიკა** (დ. 332, ჩრდილოეთ აფრიკა — გ. 387, ოსტია, იტალია) — რომის კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — 4 მაისი. ნეტარი ავგუსტინეს (354 – 430 ახ. წ.) დედა.

წმინდა მონიკა დაიბადა რომაულ აფრიკაში, სავარაუდოდ ბერბერული წარმომავლობის ქრისტიანულ ოჯახში. ახალგაზრდობაში მონიკას მიდრეკილება ჰქონდა ალკოჰოლისადმი, მაგრამ ეს მავნე ჩვეულება დაძლია და გათხოვდა წარმართ პატრიციუსზე, რომელიც ქ. ტაგასტში (ახლანდელი სუკ აჰრას, ალჟირი) სახელმწიფო მოხელედ მუშაობდა. პატრიციუსი კეთილი ადამიანი იყო, მაგრამ ცუდი ხასიათი ჰქონდა და ღალატობდა მეუღლეს. მიუხედავად ამისა, წმ. მონიკა მას დათმენით, პატივისცემით და სრული ერთგულებით პასუხობდა და შესძლო კიდეც მეუღლის ქრისტიანად მოქცევა.

წმინდა მონიკამ პატრიციუსს 3 შვილი შესძინა. მათ შორის გამოირჩეოდა ახალგაზრდა ავგუსტინე, რომელმაც წარმატებებს მიაღწია მეცნიერებაში, მაგრამ თავაშვებულად ცხოვრობდა და მანიქეიზმის მიმდევარი იყო. დედის ლოცვითა და ცრემლებით ავგუსტინე განეშორა მწვალებლობას და 33 წლის ასაკში ქრისტიანად მოინათლა წმ. ამბროსის მიერ.

სიკვდილის წინ, წმინდა მონიკამ ნეტარი ავგუსტინე უკანასკნელად დალოცა და უთხრა: 

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „„ერთადერთი მიზეზი, რისთვისაც მსურდა კიდევ ცოტა ხანს დამეყო ამქვეყნად იყო ის, რომ შენ მენახე კათოლიკე რწმენაზე მოქცეული. უფალმა თხოვნაზე მეტად უხვად დამაჯილდოვა, რადგან შენ დღეს მისი მსახური ხარ და უარყავი ყოველივე ამქვეყნიური ბედნიერება. აქ მეტი რაღა უნდა ვქნა?"" |
|  |  |

წმინდა მონიკასადმი განსაკუთრებული ინტერესი გაჩნდა 1430 წლიდან, როდესაც მისი წმინდა ნაწილები ოსტიადან რომში გადაასვენეს. წმინდანის სახელი ეწოდა რემოდენიმე ქალაქს, აშენდა ეკლესიები ოსტიაში, რომში, ნეაპოლში, ფლორენციაში და სხვა ქალაქებში.

ლიტერატურა
----------

* ნეტარი ავგუსტინე, "აღსარებანი" IX, ix, 19
* ადრეული ეკლესიის ენციკლოპედია, 1998
* კათოლიკური ენციკლოპედია

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑  Union List of Artist Names — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
XVIII საუკუნის ხატი
**წმინდა სარქისი** (სომხ. Սարգիս — ***სურბ სარქისი***, ლათ. Sergius; გ. 362–363) — ადრექრისტიანული მეომარ-წამებული, სომხური სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ითვლება შეყვარებულთა მფარველად. იყო რომის არმიის მხედართმთავარი. წმინდა სარქისის დღე სომხეთის ერთ-ერთი ეროვნული დღესასწაულია.

სომხური თქმულებების თანახმად, წინა მარხვის ბოლო ღამეს (თებერვალში) წმინდა სარქისი თავის მიჯნურთან ერთად ყოველი სომეხის სახლს სტუმრობს. მისთვის, სახლის სახურავზე ან კართან ალაგებენ მოხალული ხორბლის ფქვილის ფოხინდს ან ხორბლის ფაფას. დილით, ფქვილზე ან ფაფაში აღმოჩენილი წმინდა სარქისის ცხენის კვალი ბედნიერების ნიშნად ითვლება. სარქისი საჩუქრებსა და გამასპინძლებას აგროვებს, ამასთანავე გოგონებისა და ყმაწვილებისათვის წინასწარმეტყველური სიზმრები მოაქვს, მათ მომავალ მეუღლეებს ანახებს ძილში.

ლიტერატურა
----------

* Арутюнян С. Б. Саркис // Мифологический словарь / гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 474. — 672 с. — ISBN 5-85270-032-0.
წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგის რუკა
წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგის ერთ-ერთი კუნძული
წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგის მდებარეობა
**წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგი** (პორტ. Arquipélago de São Pedro e São Paulo) – არქიპელაგი ატლანტის ოკეანეში, შედგება 15 პატარა კუნძულისა და კლდისგან. იგი მდებარეობს ეკვატორულ ზოლზე, ძლიერი შტორმების რეგიონში. ეკუთვნის ბრაზილიას, რომლის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ქალაქ ტორუსიდან დაშორებულია დაახლოებით 940 კილომეტრით, ფერნანდუ-დი-ნორონიას არქიპელაგიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით — 625 კილომეტრით და ქალაქ ნატალიდან 990 კილომეტრით.

1986 წელს არქიპელაგს მიენიჭა დაცული ტერიტორიის სტატუსი.. 1998 წლიდან ბრაზილიის საზღვაო ძალები მხარს უჭერს კუნძულებზე მიმდინარე მუდმივ კვლევებს. კუნძულების მიმდებარე ტერიტორიაზე ძირითადი ეკონომიკური აქტივობა არის თინუსის რეწვა.

ისტორია
-------

ხედი გადაღბული წყალქვეშა ნავ *USS Triton*-ის პერისკოპიდან (1960)
1511 წლის 20 აპრილს, ინდოეთში მიმავალმა პორტუგალიის საზღვაო ძალებმა (რომელიც 6 კარაველისგან შედგებოდა) კაპიტან გარსია ნორონას ხელმძღვანელობით, შემთხვევით აღმოაჩინეს კუნძულები. იმ დღეს, ღია ზღვაში, გვიან ღამით მანევრირების დროს, კარაველა "წმინდა პეტრე" კაპიტან მანუელ დე კასტრო ალკოფორადოს ხელმძღვანელობით კუნძულებს შეეჯახა.

1832 წლის 16 თებერვლის დილას, კლდეები მოინახულა ჩარლზ დარვინმა დედამიწის ირგვლივ მოგზაურობის პირველ ეტაპზე. დარვინს შექმნილი აქვს კუნძულების ფაუნის სრული სია: *არც ერთი მცენარე და არც ერთი სირსველი არ მოიძებნება კუნძულებზე*. დარვინმა იპოვნა: ორი ჩიტი ბოობი (*booby*) და თევზიყლაპია, კიბორჩხალა რომელიც ცდილობდა მოეპარა პატარა ბარტყი, ჩრჩილი რომელიც ცხოვრობდა ბუმბულებზე, ხოჭო, ნამსჭია რომელიც ფრინველების ნარჩენებზე ცხოვრობდა და ობობები რომლებიც ჩათვალა რომ ფრინველების ნარჩენებზე ცხოვრობდნენ.

სქოლიო
------

1. ↑  სამეცნიერო სადგური წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგზე დაარქივებული 2013-10-20 საიტზე Wayback Machine.  ალვარესი, ქრისტინა ე. მელო, ხულიო ე. მელო, რობერტო ლ. 2009 წლის 6 ივნისი.
2. ↑  1986 წლის 5 ივნისის #92755 ბრძანება დაარქივებული 2012-02-17 საიტზე Wayback Machine.  კონგრესის ბიბლიოთკა. 2009-07-16.
3. ↑  პროგრამა *Arquipélago* დაარქივებული 2020-04-22 საიტზე Wayback Machine.  ბრაზილიის საზღვაო ძალები. 2009-07-16. (პორტუგალიური)
4. ↑  წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს არქიპელაგი დაარქივებული 2007-09-29 საიტზე Wayback Machine.  Campos, T.F.C.; Virgens Neto, J.; Srivastava, N.K.; Petta, R.A.; Harmann, L.A.; Moraes, J.F.S.; Mendes, L.; Silveira, S.R.M. 2006-12-31.
5. ↑  დარვინის მიერ დედამიწის ირგვლივ მოგზაურობის აღწერა 2009-07-16.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ბრაზილიისა და ბრაზილიელების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ინასარიძე**. |

**ინასარიძეები** — ფეოდალური საგვარეულო რაჭასა და მესხეთში.

დახასიათება
-----------

ინასარიძე ეპონიმური ხასიათის ცნობილი ისტორიული და ძველი გვარია. საკუთარი სახელი ინასარი გვხვდება როგორც „ტბეთის სულთა მატიანეში" ისე აღაპში.

ისტორია
-------

ინასარიძეთა საგვარეულო ქართულ ისტორიულ წყაროებში XIII საუკუნიდან გვხვდება. ლაბეჭინის საყდრისადმი შეწირული გლეხი, გაბრიელ ბერმუჯის ძე, საბუთის მიხედვით, შეწირვამდე „ინასარიძისეული" ყოფილა. ამავე საბუთით, ინასარიძეს სხვა ყმაც ჰყოლია. ამ დროს ინასარიძეები ლეჩხუმში ცხოვრობდნენ და სოციალურადაც აღზევებულნი ჩანან. ქართული სამართლის ძეგლი „გარიგება ჴელმწიფის კარისა" (XIV ს) გვამცნობს, რომ მეფის მოხელეთა შორის ყოფილა „საწოლის მწიგნობარი" ინასარიძე.

უკვე XV საუკუნის დასაწყისში, კერძოდ, 1402—1413 წლების ერთ-ერთ საბუთში, რაჭაში ინასარიძეები წარჩინებულ ისტორიულ საგვარეულოდ მოიხსენიება. შედარებით ვრცელ ინფორმაციას გვაწვდის XIV—XV საუკუნეების მიჯნაზე შედგენილი სვანური სამართლის ერთი ძეგლი. იქ სვან აზნაურ ივანე სეტიელთან ერთად „სასარჩელო მოხელის წერილში" მოწმედ იხსენიება ფურთუხი ინასარიძე.

ერთ-ერთი შეწირულობის წიგნის მიხედვით, ინასარიძეები ყმათა მფლობელები არიან, რომელთაც იმერეთის მეფემ, ბაგრატ II-ემ, ჭაშლათელი (ამჟამად ჭაშლეთი, ლეჩხუმ-იმერეთის საზღვარი) გლეხები ჩამოართვა და ეკლესიას შესწირა.

1654 წელს მღვდელ-მონაზონი ევდემონ ინასარიძე იმერეთის მეფეს რუსეთში გაუგზავნია. ევდემონს თან წაუღია ინასარიძეთა საძვალის, ლაბეჭინის მიქაილ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ეკლესიის კუთვნილი, XIII საუკუნის ხელნაწერი წიგნი „თეოდორე სტოლელის სწავლანი". ამჟამად წიგნი დაცულია თბილისში, მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

XVII საუკუნეში ლეჩხუმის აღმოსავლეთ ნაწილში ინასარიძეთა მონაგებ თუ ნაბოძები ყმა-მამულის მატებასთან ერთად, თანდათან იქმნება ახალი ფეოდალური სამფლობელო **საინასარიძო**, რომელიც ბევრ საბუთში მოიხსენიება. ინასარიძეებს ყმა-მამული ჰქონდათ სოფლებში: დოგიში, ჭაშლეთი, საჩხოური, წუცნა, კრიხი და სხვა. ვახუშტი ბაგრატიონმა ინასარიძეთა გვარი რაჭის თავადთა შორის მოიხსენია.

გვარის არსებობა დადასტურებულია ზემო ქართლშიც (სოფელი ქინძათი), ისინი ჩანან კახეთშიც 1801—1802 წლებში.

2008 წლის მონაცემები
--------------------

საქართველოში 2382 ინასარიძე ცხოვრობს, ძირითადად რაჭაში, თუმცა გვარს ვხვდებით მესხეთშიც: ახალციხე 714 სული, ასპინძა 166 სული, თბილისი 614 სული.

ლიტერატურა
----------

* იაკობ ახუაშვილი, „ქართული გვარ-სახელები", მასალები ქართული გვარების ისტორიისათვის, ტ. II, თბ. 2005 წ.
* გარიგება ჴელმწიფის კარისა
* ტბეთის სულთა მატიანე
**ილმენის მთები**, *ილმენის ქედი*, *ილმენები* — ქედი სამხრეთ ურალში, რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. სიგრძე 50 კმ-ზე მეტი, სიმაღლე 753 მეტრამდე (მთა ილმენთაუ). წარმოადგენს ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით ხაზოვნად გადაჭიმულ, ძველი ბლოკის ძლიერ დისლოცირებულ შვერილს, რომელსაც დაბალმთიანი რელიეფი ახასიათებს. აგებულია გრანიტებით, გნაისებით, რთული და მრავალფეროვანი შემადგენლობის (ილმენიტი, აპატიტი, გრანატი, ტოპაზი და სხვ.) პეგმატიტური ძარღვებით. რთულმა გეოლოგიურმა აგებულებამ და ფორმირების ხანგრძლივმა ისტორიამ ილმენის მთებში განაპირობა მრავალფეროვანი ქანების უნიკალური კომპლექსისა და მასთან დაკავშირებული მინერალების გაჩენა. მთებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რუსული გეოლოგიის ისტორიაში: XVIII საუკუნეში აქ აღმოჩინეს და შეისწავლენ ქანების ახალი სახეობები — მიასკიტები, ხოლო პეგმატიტურ ძარღვებში ნაპოვნია დაახლოებით 250 მინერალი (მათ შორი 11 — მსოფლიოში პირველად). ილმენის მთებს იკვლევდნენ რუსი მეცნიერები: დ. ბელიანკინი, ვ. ვერნადსკი, ა. ზავარიცკი, ა. ფერსმანი და სხვ. ბევრი ლამაზი ტბაა. კალთები შემოსილია ფიჭვისა და არყის ტყეებით, ხეობებში მდელოები და ჭაობებია. აღმოსავლეთ კალთაზე შექმნილია ილმენის ნაკრძალი.

სქოლიო
------

1. ↑  *ელერდაშვილი ალექსანდრე*, ილმენის მთები // უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 3 ტომად, ტ. 1-ლი გამოცემა, თბ.: ფანტაზია, 2006.
2. 1 2 3   ИЛЬМЕНСКИЙ ХРЕБЕТ // Большая российская энциклопедия. т. 11. — М. 2008. — стр. 120.
3. 1 2   Ильменские горы // Большая советская энциклопедия. — 3-е изд. т. 10 — М. 1972.
**წმინდა მიწის ქართული წარწერები** — წმინდა მიწაზე დღემდე აღმოჩენილი საქტიტორო წარწერები. წარწერათა აბსოლუტური უმრავლესობა იერუსალიმშია, რამდენიმე მათგანი კი ბეთლემში, ნაზარეთსა და საბაწმიდის ლავრაშია დაცული.

კვლევის ისტორია
---------------

ქართულ საზოგადოებაში ამ წარწერებისადმი ინტერესი გვიანი შუა საუკუნეების მიწურულს გაღვივდა, მაშინ როცა საქართველოს პალესტინის თითქმის ყველა მონასტერი უკვე დაკარგული ჰქონდა. 

1757-1758 წლებში წმინდა მიწაზე იმოგზაურა მთავარეპისკოპოსმა ტიმოთემ (გაბაშვილმა), ქართველთაგან პირველმა, რომელმაც ყურადღება მიაქცია ქართულ ეკლესია-მონასტრებში დაცულ წარწერებს. XVIII საუკუნის დამლევს წარწერებს ეცნობოდა ოკრიბელი ბერი ლავრენტიც. XIX საუკუნის განმავლობაში არაერთმა ქართველმა ინახულა წმინდა მიწა. აქაურ ქართულ წარწერებს გაკვრით ეხება თავის დღიურში გიორგი ავალიშვილი; საგანგებოდ სწავლობენ მათ ნიკო ჩუბინაშვილი, ალექსანდრე ცაგარელი, პეტრე კონჭოშვილი. XX საუკუნეში, როცა საბჭოთა საქართველოდან პალესტინაში გამგზავრება თითქმის შეუძლებელი გახდა, წმინდა მიწის ქართულ ეპიგრაფიკას იკვლევენ ემიგრაციაში მყოფი ქართველი მეცნიერებიც (გ. ფერაძე, მ. თარხნიშვილი, ვ. ჯობაძე) და ევროპელებიც (ვირჯილიო კორბო), მაგრამ ამ საკითხს შეჰხებიან საქართველოში მოღვაწე პირებიც (გ. წერეთელი, ვ. ჩაჩანიძე, გ. მიქაძე, დ. ლომიძე, გ. გაგოშიძე, ზ. სხირტლაძე, ზ. ალექსიძე, ე. მამისთვალაშვილი). გარკვეული ადგილი უჭირავს ეპიგრაფიკულ ძეგლებს ე. მეტრეველის წმინდა მიწისადმი მიმღვნილ გამოკვლევებში. 

ტიმოთე გაბაშვილის მოგზაურობის დროიდან მოკიდებული დღემდე წმ. მიწაზე მრავალი ქართული წარწერა განადგურდა. ქართველ მკვლევართა ყოველ მომდევნო თაობას წინამორბედებთან შედარებით ნაკლები ქართული წარწერა ხვდებოდა ადგილზე. ეს სამწუხარო ტენდენცია დღესაც გრძელდება. აღარ არსებობს წმ. ბასილის, წმ. თევდორეს, წმ. დიმიტრის, წმ. იოანე ნათლისმცემლის (მდ. იორდანესთან) მონასტრების წარწერები; ასევე წმ. თეკლას მონასტრის XV საუკუნის წარწერა, სადაც ჯვარის მამა ქახსოსრო ზედგინიძის მიერ მონასტრის ზღუდისა და სენაკების მშენებლობაზეა საუბარი და რომელიც გასული საუკუნის 60-70-იან წლებში ჯერ კიდევ ამშვენებდა იერუსალიმის ბერმნული საპატრიარქოს ერთ-ერთი შენობის კუთხეს. ამ მხრივ ყველაზე დიდი „ზარალი" ჯვრის მონასტერმა განიცადა, საიდანაც უამრავი წარწერა თუ ქტიტორთა გამოსახულებაა დაკარგული. 

მიუხედავად მრავალი დანაკლისისა ორმოცამდე წარწერა ახლადაა აღმოჩენილი. აღნუსხულ წარწერათა უმეტესობა პილიგრიმული მინაწერია, თუმცა ზოგიერთი მათგანი მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავს, წარწერების ნაწილი კი ოფიციალური, საქტიტორო სასიათისაა; გამოვლინდა აქამდე უცნობი საეკლესიო ნაქარგობის ნიმუშებიც, რომელთაც საქტიტორო წარწერები გააჩნიათ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Academia გაგოშიძე გ. წმინდა მიწის ქართული წარწერები
**ინაურის ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ერდვის მუნიცპალიტეტში, ინაურში. არქიტექტურული ძეგლი მიეკუთვნება შუა საუკუნეების პერიოდს.

ინაურის ეკლესიის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რუხი ფერის ფლეთილი ქვა. წყობა მშრალია. შენობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. მისი კედლები შემორჩენილია 3,5 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი და სარკმლები არსად არ იკითხება. ნაგებობა შიგნიდან ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. ძეგლს დასავლეთიდან მართკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა მშრალია. მინაშენის კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილია ჩვენამდე დღეს მოღწეული. ზუსტად ძეგლის დათარიღება დაზიანების გამო რთულდება.

ინაურის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია[1].

ლიტერატურა
----------

* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ. 2002, გვ. 125

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ
**იმრენ აიქუთი** (თურქ. İmren Aykut დ. 1940 წელს, ადანა, თურქეთი) - თურქი ქალი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი და მთავრობის ყოფილი მინისტრი.

ადრეული წლები
-------------

აიქუთი დაიბადა ევკეტ ჩადისა და მისი მეუღლის ემინეს ოჯახში კოზანში, ადანა, თურქეთი 1940 წელს. მან დაასრულა დაწყებითი განათლება ათათურქის დაწყებით სკოლაში, ხოლო საშუალო განათლება ადანას ქალთა საშუალო სკოლაში მიიღო. 1964 წელს დაამთავრა სტამბოლის უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი. 

აიქუთიმ შეისწავლა ინგლისური ინგლისში, ოქსფორდის უნივერსიტეტში "დამსაქმებელთა და თანამშრომელთა ურთიერთობებში", "საწარმოო ურთიერთობებსა" და პროფკავშირულ ურთიერთობებში. მან დაასრულა პროგრამა "მუშათა აღმასრულებელი მონაწილეობა" ნორვეგიის ოსლოს უნივერსიტეტში. მან ასევე ჩაატარა კვლევა "არბიტრაჟისა და შუამავლობის შესახებ" შეერთებულ შტატებში, "მშრომელთა კავშირის სტრუქტურა და მშრომელთა მომზადება" ინგლისში. გარდა ამისა, მან ჩაატარა სხვადასხვა კვლევები გაერთიანების კონფედერაციაში და გაერთიანებული სამეფოს შრომის დეპარტამენტში. მან მიიღო დოქტორის ხარისხი სტამბულის უნივერსიტეტში დისერტაციით აღნიშნული სახელწოდებით "გაცვლითი კურსი მუშებისთვის (თურქეთის გარეთ) და მისი ანალიზი თურქეთის ეკონომიკის თვალსაზრისით".

პროფესიული კარიერა
------------------

აიქუთი მსახურობდა ორ პროფკავშირში, 1964–1975 წლებში კოლექტიური მოლაპარაკებების და კვლევების განყოფილების მენეჯერად, 1975–1976 წლებში შიშეკამის საწარმოო ურთიერთობების სპეციალისტად და 1976-1983 წლებში ის ასევე იყო ქაღალდის ინდუსტრიის დამსაქმებელთა პროფკავშირის გენერალური მდივანი.

### პოლიტიკა

აიქუთი დაინიშნა თურქეთის მრჩეველთა პარლამენტის წევრად 1981 წელს. იგი იყო ნაციონალისტური დემოკრატიული პარტიის (MDP) დამფუძნებელ წევრთა შორის. 1983 წელს პარტიის დაშლის შემდეგ იგი შეუერთდა "სამშობლოს პარტიას" (ANAP).

იგი პარლამენტში აირჩიეს დეპუტატად - სტამბოლის მასშტაბით 1987, 1991, 1995 წლების საყოველთაო არჩევნებში, ხოლო 1999 წლიდან ადანადას რეგიონიდან იქნა არჩეული. იგი შრომისა და სოციალური დაცვის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა ტურგუთ ოზალისა და ილდირიმ აკბულუტის მთავრობის დროს 1987 წლის 21 დეკემბრიდან 1991 წლის 23 ივნისამდე. ამის შემდეგ ის დაინიშნა სახელმწიფო მინისტრად მესუთ ილმაზის მთავრობისას ორი ვადით 48-ე და 53-ე მთავრობებში. აიქუთი დაინიშნა გარემოს დაცვისა და ურბანული დაგეგმარების მინისტრად მესუტ ილმაზის მთავრობაში 1991 წლის 23 ივნისს. მისი ვადა დასრულდა 1991 წლის 20 ნოემბერს.

ის თურქეთის მთავრობის პირველი მინისტრია, რომელიც ამ თანამდებობაზე მოვიდა პარლამენტში საყოველთაო არჩევნების შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* იმრენ აიქუთი დაარქივებული 2021-06-02 საიტზე Wayback Machine.  - imrenaykut.net დაარქივებული 2021-06-02 საიტზე Wayback Machine.
* იმრენ აიქუთი - Instagram
* იმრენ აიქუთი დაარქივებული 2021-04-19 საიტზე Wayback Machine.  - kimkimdir.gen.tr დაარქივებული 2021-04-19 საიტზე Wayback Machine.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6  "Dr. İmren Aykut" დაარქივებული 2021-04-19 საიტზე Wayback Machine.  (in Turkish). Kim Kimdir?. Retrieved 2017-07-24.
**ილოკური ენა**, *ილოკანური ენა* (ილოკანო, ილოკო) — ილოკების ენა. გავრცელებულია ფილიპინებში — კუნძულ ლუსონის ჩრდილო-დასავლეთ (ილოკანდია), ჩრდილოეთ და მრავალ სხვა რაიონში, აგრეთვე ზოგიერთ სხვა კუნძულ (მინდორო, მინდანაო და სხვ.). წარმოადგენს ლუსონის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხების ერთ-ერთ საურთიერთობო ენას. ფილიპინებში ილოკურზე, როგორც მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკეთა რაოდენობა დაახლოებით 7,7 მილიონი ადამიანია, მეორე ენაა 2,3 მილიონი ადამიანისათვის (XXI საუკუნის დასაწყისის შეფასებით). ამ ენაზე ლაპარაკობს აშშ-ში ფილიპინელი იმიგრანტების ნაწილიც (75,6 ათასი; 2000, აღწერა).

ილოკური ენა მიეკუთვნება ფილიპინურ ენებს. გამოიყოფა 2 დიალექტური ზონა: ჩრდილოეთი (პროვინციები: ჩრდილოეთი ილოკოსი, აბრა) და სამხრეთი (პროვინციები: სამხრეთი ილოკოსი, ლა-უნიონი).

ვოკალიზმი წარმოდგენილია 5 ხმოვნით (ჩრდილოეთში — 6-ით, რამდენადაც მოიცავს ɯ-საც), ამასთან ფონემები o და u ძველ სიტყვებში ალოფონებია. კონსონანტიზმში 21 თანხმოვანია, მ.შ. r ფონების 2 ტიპი (როგორც ესპანურში) და ალვეოლურ-პალატალური რიგი. განვითარებულია დემონსტრატივების სისტემა. ზმნის სიტყვათცვლილებაში გარდა აფიქსებისა ფართოდ გამოიყენება რედუპლიკაცია. გამოიყენება განსაკუთრებული, ზმნის აქტანტების კოდირების ე.წ. ფილიპინური სტრატეგია, რომლის დროსაც გამონათქვამის თემის სემანტიკური როლი განისაზღვრება ზმნის აფიქსით.

ილოკურ ენაზე მიმდინარეობს სწავლება სკოლებში, ტელე- და რადიომაუწყებლობა, ვითარდება მრავალჟანრიანი მხატვრული ლიტერატურა.

XIX საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა ფილიპინური მარცვლოვანი დამწერლობის ილოკური ვარიანტი. ამ ვარიანტის განმასხვავებელი ნიშანი იყო ბოლო თანხმოვნის შემდეგ ხმოვნის არარსებობის აღმნიშვნელო განსაკუთრებული ნიშანი (ჯვრის ფორმის). მასზე დაწერილი უძველესი ძეგლია „Doctrina Cristiana" (1621). XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან ილოკური ენისათვის გამოიყენება ლათინურ გრაფიკაზე დაფუძნებული დამწერლობა.

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5  *Коряков Ю. Б.* Илоканский язык // Большая российская энциклопедия. т. 11. — М. 2008. — стр. 110.