recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
ხლისტების გაშმაგებული რიტუალი
**ხლისტები** (რუს. Хлысты; < Хлист — „წკეპლა" ან Христы — „ხრისტი"; საკუთარი სახელწოდება — „ღვთის შვილები") — ქრისტიანული სექტა, რომელიც წარმოიშვა რუსეთში XVII საუკუნის მიწურულს არაშავმიწანიადაგიანი ზოლის გლეხობას შორის. სექტის დამაარსებლად მიიჩნევენ კოსტრომელ გლეხს დანიელ ფილიპის ძეს. 

სახელწოდება ხლისტები, მომდინარეობს სექტის წევრებს შორის გავრცელებული თვითგვების ფომისაგან — გაწკეპლვა (хлистовать) ან დამახინჯებული სიტყვა — ხრისტებისაგან (христы).

ხლისტები არ ცნობენ სამღვდელოებას, „წმიდა" და საეკლესიო წიგნებს, თაყვანს არ სცემენ წმინდანებს, მაგრამ მართლმადიდებელ ეკლესიებში სიარული ნებადართული აქვთ. ხლისტების მოძღვრების თანახმად, ადამიანს შეუძლია უშუალოდ დაამყაროს კონტაქტი „სულიწმიდასთან", ნებისმიერ ადამიანში შეიძლება გარდამოვიდეს „სულიწმიდა", ასე რომ ხლისტებს ცოცხალი „ქრისტეები" და „ღვთისმშობლები" ჰყავთ. ხლისტების იდეოლოგიაში მთავარი ადგილი ასკეტიზმის იდეას უჭირავს. ისინი ერთად ლოცულობენ ცეკვების თანხლებით, რაც სააბოლოოდ რელიგიურ ექსტაზში გადადის. XX საუკუნის დასაწყისში რუსეთში 40 ათასი ხლისტი იყო. რუსეთში გვხვდება ხლისტების მცირე თემები ტამბოვის, სამარისა და ორენბურგის ოლქებში, ჩრდილოეთ კავკასიაში. ხლისტები კარჩაკეტილ ცხოვრებას ეწევიან.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 487.
ფრანკთა ლეგენდარული მეფე ხლოდიო
**ხლოდიო** *ან* ხლოდიუსი, მეტსახელად „გრძელთმიანი" (გერმ. Chlodio der Langhaarige, Chlodius; ფრანგ. Clodion le Chevelu; დ. 395 — გ. 447 ან 449) — ფრანკთა ლეგენდარული მეფე მეროვინგების დინასტიიდან 426–447 წლებში.

ხლოდიოსის შესახებ ინფორმაცია მეტად მწირი და არასანდოა. გრიგოლ ტურელი მოიხსენიებს მეფე თეოდომერს, შემდეგ კი მოგვითხრობს ამბებს ხლოდიოს შესახებ. თითქოს მისი მონათხრობის მიხედვით ხლდიო არის თეოდომერის მემკვიდრე. VII საუკუნეში მოღვაწე ფრანკების ნახევრადლეგენდარული ისტორიკოსი ფრედეგარი თავის ქრონიკაში მოგვითხრობს, რომ ხლოდიო არის თეოდომერის მემკვიდრე. „ფრანკთა ისტორიის წიგნის" უცნობი ავტორი (VIII საუკუნე) მას მარკომირის შვილიშვილად და ფარამონდის შვილად მიიჩნევს[1].

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Chlodjo von Frankenkoenig. Genealogie Mittelalter: Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-21. ციტირების თარიღი: 2012-01-16.
* Генеалогическое древо Меровингов на «Хроносе»

სქოლიო
------

1. ↑  LIBER HISTORIAE FRANCORUM
**ჯუჯულის ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟებოტის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს, ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი, რომლის გადახურვა ჩამონგრეულია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილიშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია, რომლის მარცხნივ სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიდგმული ტრაპეზისა და კანკელის ფრაგმენტები. აფსიდის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა, ნახევარწრიულია კამარაც. ეკლესიის მახლობლად, რამდენიმე მეტრის მანძილზე, დგას მისივე თანადროული, გეგმით სწორკუთხა ორსართულიანი კოშკი. ისიც ნატეხი ქვითაა ნაგები. კოშკის სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთ კედელში, მიწის დონეზეა გაჭრილი. სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა, გადახურულია ტლანქად სხმული კამარით. II სართულის შესასვლელიც დასავლეთ კედელშია, ოდნავ ჩრდილოეთით. კარის გადახურვა ჩამოშლილია. ამ სართულს I სართულის მსგავსი გადახურვა ჰქონდია, შემორჩენილია მცირე ნაწილი.

ლიტერატურა
----------

* *ბაქრაძე ზ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ. 2008. — გვ. 402-403.
**ჯუჯა ცისფერი ცხვარი** ან **ჯუჯა ბჰარალი** (ლათ. Pseudois schaeferi) — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრთა ოჯახის ცისფერი ცხვრების გვარისა. გავრცელებულია შიდა ჩინეთსა და ტიბეტში. იგი დიდხანს განიხილებოდა, როგორც კუკუ-იამანის ქვესახეობა.

ჯუჯა ცისფერი ცხვარი პირველ რიგში ზომით განსხვავდება ბჰარალისგან, ზრდასრული მამრი იწონის 35 კგ-მდე (კუკუ-იამანის ნახევარს). ამ სახეობებში სქესობრივი დიმორფიზმი ნაკლებად შესამჩნევია, ორივე სახეობის მდედრი ერთმანეთს ძალიან ჰგავს. მისი ბეწვი არის რუხი ნაცრისფერი, ვერცხლისფერი ბზინვარებით, ბჰარალთან შედარებით მუქია. მამრების რქები პატარა, თხელი და უფრო მომრგვალებულია.

2000 წლისთვის შემორჩენილი იყო ჯუჯა ცისფერი ცხვრის 200 ინდივიდი. ამგვარი შემცირების მიზეზი ნადირობა და შეზღუდულ საძოვრებზე ადამიანების და შინაური ცხოველების გამოჩენა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ 1995 წელს ჟუბალონგის გარშემო შეიქმნა 142.4 კვადრატული კილომეტრიანი რეზერვი, მაგრამ ადამიანის საქმიანობა გრძელდება.

ის ძირითადად კლდოვან ფერდობებზე ცხოვრობს, ზოგადად ძალიან მაღალი სიმაღლეებზე, როგორიცაა ზღვის დონიდან 8500 და 9500 ფუტი. ჯუჯა ცისფერი ცხვარი ცხოვრობს მშრალ ადგილებში, მთათა ხეობებში. დილით მიდიან საბალახოდ, ხოლო დღის ბოლოს ბრუნდებიან შინ. ჩვეულებრივ, ისინი ცხოვრობენ დაახლოებით, ექვსინდივიდიან ჯგუფებად, თუმცა წარსულში, როდესაც ისინი უფრო მრავალრიცხოვნები იყვნენ, 10–30-ინდივიდიან ჯგუფებად ცხოვრობდნენ. სქესობრივ სიმწიფეს 1–2 წლის ასაკში აღწევენ, მაგრამ ჩვეულებრივ, მამრები 7 წლის ასაკამდე არ წყვილდებიან.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

*
**ჰააგის ხელშეკრულება** — ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოეწერა 1625 წლის 9 დეკემბერს ჰააგაში, ერთი მხრივ დანიას და მეორე მხრივ ინგლისსა და გაერთიანებულ პროვინციებს შორის.

წინარე ისტორია
--------------

1625 წლის ზაფხულში დანიის მეფემ კრისტიან IV-მ თავისი ჯარები დაძრა გერმანელი პროტესტანტების დასაცავად, მიუხედავად ამისა ომის ფორმალური გამოცხადება არ ყოფილა მეფესა და იმპერატორს შორის. კრისტიან მეოთხემ თავისი მოქმედება ახსნა იმით, რომ მან როგორც საღვთო რომის იმპერიის ქვემო საქსონიის მხარის პრეზიდენტმა აუცილებელ პირობად ჩათვალა დაცვის გაძლიერება. აქედან გამომდინარე ჯარები დარჩნენ თავის დისლოკაციის ადგილებზე, ხოლო დანიის მეფე შეეცადა თავის მოკავშირეების ალიანსის გაძლიერებას.

ხელშეკრულება
------------

1625 წლის დეკემბრის მოლაპარაკებით დანის მეფეს იმედი მიეცა, რომ მოლაპარაკების მხარეებისაგან ის მიიღებდა ჯარს და ფულად თანხას.

შედეგები
--------

ინგლისისა და ჰოლანდიის პარლამენტები ამდროისთვის ფულით უკვე ამარაგებდნენ მანსფელდს და კრისტიან ბრაუნშვეიგელს. მათ გადაწყვიტეს რომ საკმარისი იყო დანიის მეფისათვის გაეგზავნათ, იძულებით გადაბირებული რეკრუტებისაგან შემდგარი მცირერიცხოვანი ჯარი, პოლკოვნიკ მორგანის მეთაურობით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Text of the Treaty (ნიდერლანდური)
* Timeline: 1625-1649
* December 9 in History

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ოცდაათწლიანი ომის  ხელშეკრულებები  |
| --- |
|  |
| 
* ნიკოლსბურგი (1621)
* კომპიენი (1624)
* ჰააგა (1625)
* პრესბურგი (1626)
* ფრანცბურგი (1627)
* ლიუბეკი (1629)
* შტეტინი (1630)
* ბერვალდე (1631)
* ფონტენბლო (1631)
* პრაღა (1635)
* ვისმარი (1636)
* ჰამბურგი (1638)
* ულმი (1647)
* ვესტფალია (1648)
 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | „**ჯუჯა**" ამ გვერდზე გადმოდის. სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ჯუჯა (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

პოეტური ედას მეცხრამეტე საუკუნის ილუსტრაცია, ორი ჯუჯის გამოსახულებით.
**ჯუჯები** — ხალხური ცრურწმენის ნაყოფი, ცნობილი სახე, მითებსა და თქმულებებში ხშირად მოქმედი კაცუნა, უცნაური და ჯადოქრული თვისებებით აღჭურვილი. ცხოვრობენ კენტად ან ერთად მიწისქვეშ, გამოქვაბულებში, ტყეში, კერიის ქვეშ, საჯინიბოებში და სხვა. ხშირად არიან ჭრა-კერვის ოსტატები ან განძისმცველები („ნიბელუნგებში"). მომდინარეობენ მიცვალებულთა სულების რწმენიდან, ტყეებში გაფანტული ტანმორჩილი ტომების ხილვიდან, ფანტაზიის სამეფოდან.

ბევრს სახელიც აქვს. ჯუჯა ოიგელი ზიგფრიდს ტყეში ბუმბერაზ კუპერანის ბუნაგს ასწავლის, თეთრი აბრეშუმივითაა მოსილი და ძვირფასთვლებიანი გვირგვინი ადგას. კეთილია, მაგრამ მშიშარა. გმირს მხოლოდ მას შემდეგ ეხმარება, რაც იმან გვირგვინი კლდეს მიანარცხა.

გერმანელები „ვექსელბალგს" (გერმ. Wechselbalg) ეძახიან გონჯ არსებას, რაც თითქოს ჯუჯებმა „გამოცვალეს". ანალოგიური რწმენა სვანეთში დევებზეა ნათქვამი („ნაცადე" — გამოცვლილი გონჯი ბავშვი).

ჯუჯებს, პიგმეებს, გნომებს, ქონდრისკაცებს, ტროლებს, ლილიპუტებს ფოლკლორსა და მწერლობაში თვალსაჩინო ადგილი უჭირავთ, როგორც კომიკურ ტიპებს.

ლიტერატურა
----------

* Jakobsson, Ármann (2005): "The Hole: Problems in Medieval Dwarfology," *Arv* 61 (2005), 53–76.
**ჯემალ მჭედლიშვილი** (დ. 21 სექტემბერი, 1962, ქარელი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). სამბოში სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1987, 1989) და სსრკ თასის მფლობელი (1986), ორგზის ევროპისა (1987, 1989) და მსოფლიო ჩემპიონი (1987, 1989). სსრკ ხალხთა VIII სპარტაკიადის მეორე პრიზიორი (1983) და სსრკ ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი ძიუდოში (1986). საქართველოს ორგზის აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში (1985, 1986). სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი და ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
-----------------

| დისციპლინა | წელი | ტურნირი | მასპინძელი | წონითი კატეგორია | ადგილი |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| სამბო | 1987 | ევროპის ჩემპიონატი | სოფია, ბულგარეთი | -82 კგ | 01 ﻿1st |
| სამბო | 1987 | მსოფლიო ჩემპიონატი | მილანი, იტალია | -82 კგ | 01 ﻿1st |
| სამბო | 1989 | ევროპის ჩემპიონატი | ჰირნ-ბეი, დიდი ბრიტანეთი | -82 კგ | 01 ﻿1st |
| სამბო | 1989 | მსოფლიო ჩემპიონატი | ვესტ-ორანჯი, აშშ | -82 კგ | 01 ﻿1st |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ მჭედლიშვილი — ქართული სპორტის სტატისტიკა

* ჯემალ მჭედლიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჯემალ ბაღაშვილი**  (დ. 12 სექტემბერი, 1941) — ქართველი მუსიკოსი, ესტრადის რეჟისორი, სცენარისტი, ვირტუოზი გიტარისტი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1980), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013)

1968 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი. თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის ინგლისური ენის განყოფილება 1973 წელს.

1961–1964 წლებში იყო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრის გიტარისტი. 1964–1968 წლებში — ვოკალურ–საკრავიერი ტრიოს „ლილეს" სოლისტი. 1968 წლიდან ანსამბლ „ივერიის" სოლისტი და ანსამბლის მიერ დადგმული მიუზიკლების ლიბრეტოთა ავტორი. მრავალი საკონცერტო პროგრამის სცენარის ავტორი და დამდგმელი რეჟისორი. მას ეკუთვნის მრავალი სასიმღერო ტექსტი და იუმორისტული ნომერი. 1995 წლიდან შოუ–ბიზნესცენტრის „ლომისის" გენერალური დირექტორი და სახელმწიფო საკონცერტო დარბაზის მთავარი რეჟისორია.

ჯილდოები
--------

* 1996 — ღირსების ორდენი *(ქართული საესტრადო ხელოვნების დარგში შეტანილი ნაყოფიერი მოღვაწეობისა და ბოლო ხუთი წლის მანძილზე კონცერტების პოპულარული სერიალის შექმნისათვის)*

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ ბაღაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ჯემალ რობაქიძე** (დ. 17 მარტი, 1937, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მიღებული აქვს არაერთი სახელმწიფო ჯილდო.

ბიოგრაფია
---------

1960 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი.

1961 წლიდან მუშაობდა რუსთავის სინთეზური ბოჭკოს ქარხნის მშენებლობაზე, ფიზიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დაბალი ტემპერატურის ფიზიკის განყოფილებაში წამყვან ინჟინერ-კონსტრუქტორად; 1970-1997 წლებში იყო საქართველოს საშენ მასალათა მრეწველობის სამინისტროს საწარმოო გაერთიანება „საქარამადნეულის" საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსი, მთავარი ინჟინრის მოადგილე, გენერალური დირექტორის მოადგილე; წლების განმავლობაში აქტიურად მოღვაწეობდა საშენი მასალების მოპოვებისა და დამუშავების საწარმოებში; მისი მონაწილეობით აშენდა, დამონტაჟდა და საექსპლუატაციოდ გადაიცა არაერთი ახალი ქარხანა, მათ შორის, დარკვეთის ქვიშის გამამდიდრებელი, იმირის სამსხვრევ-დამხარისხებელი, წყურგილის ინერტული მასალების (აფხაზეთში), ლეჟბადინისა და იმირის საკარიერო სამმართველოები და სხვა უმნიშვნელოვანესი საწარმოო ობიექტები

ჯილდოები
--------

* 2000 - ღირსების ორდენი

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ. 2017, გვ. 491;
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 5/ შემდგ.: ყიფიანი თ. (რედ.), გაჩეჩილაძე თ. სიმონიშვილი გ. თბ. 2003, გვ. 240

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ჯემალ რობაქიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ჰიპოთეტური ჰიკეანე პლანეტა ორი ბუნებრივი თანამგზავრით (ილუსტრაცია).
**ჰიკეანე პლანეტა** (ინგლ. *Hycean planet*; სიტყვა *წყალბადის* (ინგლ. hydrogen) და *ოკეანის* (ინგლ. ocean) კომბინაცია) — სიცოცხლისათვის ხელსაყრელი პლანეტის ჰიპოთეტური ტიპი, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს ცხელ, წყლით დაფარულ პლანეტას წყალბადით მდიდარი ატმოსფეროთი და შეიძლება, მათზე სიცოცხლეც არსებობდეს. მკვლევართა განცხადებით, სიმკვრივიდან გამომდინარე, ჰიკეანე პლანეტები უნდა მოიცავდნენ კლდოვან სუპერდედამიწებს და მინინეპტუნებს (მაგალითად, K2-18b და TOI-1231 b). ამიტომ, მათი წილი საკმაოდ დიდი უნდა იყოს ეგზოპლანეტათა პოპულაციაში.

ჰიკეანე პლანეტა შეიძლება გაცილებით უფრო დიდი იყოს, ვიდრე სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი პლანეტები აქამდე მიიჩნეოდა. მათი რადიუსი დედამიწისას 2,6-ჯერ შეიძლება აჭარბებდეს, მასა კი 5-10-ჯერ. გარდა ამისა, ამ პლანეტათა სასიცოცხლო ზონა უფრო ვრცელი უნდა იყოს, ვიდრე დედამიწის მსგავს პლანეტათა შემთხვევაში. ამ პლანეტების საშუალო ტემპერატურა გვიანდელი M-ტიპის ჯუჯა ვარსკვლავების შემთხვევაში შეიძლება 227 °C-მდე ადიოდეს.

ამას გარდა, ზოგიერთი ასეთი პლანეტა შეიძლება გრავიტაციულად იყოს ჩაკეტილი, ანუ ვარსკვლავისკენ მუდმივად მხოლოდ მისი ერთი მხარე იყოს მოქცეული; სიცოცხლისათვის ხელსაყრელი სწორედ ეს მხარე უნდა იყოს. ასევე შეიძლება იყოს ცივი ჰიკეანე პლანეტები, დედავარსკვლავისგან ძალიან შორს. ჰიკეანე პლანეტებზე მალე შეიძლება ბიოლოგიური კვალის ძებნა დაიწყონ უმძლავრესი ტელესკოპებით, მათ შორის, ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპით, რომელსაც NASA 2021 წლის დეკემბერში გაუშვებს.

ტერმინი „ჰიკეანე პლანეტა" პირველად 2021 წლის აგვისტოში, კემბრიჯის უნივერსიტეტის ასტრონომიის ინსტიტუტის მკვლევრებმა გამოიყენეს. ამის საფუძველი მათ პლანეტების ატმოსფეროს, სიმკვრივისა და სხვა მახასიათებელთა შესწავლამ მისცა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ასტრონომებმა გამოავლინეს ეგზოპლანეტების ახალი კლასი — ოკეანით დაფარული ცხელი პლანეტები, რომლებზეც შეიძლება სიცოცხლეც იყოს 1tv.ge
* ვიდეო (3:38) – ჰიკეანე პლანეტა (26 აგვისტო, 2021)

სქოლიო
------

1. 1 2  Anderson, Paul Scott.  (29 August 2021) Hycean planets might be habitable ocean worlds en-US}. *Earth & Sky*. ციტირების თარიღი: 29 August 2021
2. 1 2 3 4 5 6 7  Madhusudhan, Nikku; Piette, Anjali a. A.; Constantinou, Savvas (26 August 2021). „Habitability and Biosignatures of Hycean Worlds". *The Astrophysical Journal*. **918** (1). arXiv:2108.10888. doi:10.3847/1538-4357/abfd9c. ციტირების თარიღი: 27 August 2021.
3. 1 2  Davis, Nicola (25 August 2021). „‘Mini-Neptunes’ beyond solar system may soon yield signs of life - Cambridge astronomers identify new hycean class of habitable exoplanets, which could accelerate search for life". *The Guardian*. ციტირების თარიღი: 27 August 2021.
| პიროსთან ომი |
| --- |
| ჰერაკლიუმი – ასკულუმი – ბენევენტუმი |

**ჰერაკლიუმის ბრძოლა** იყო რომაელებსა და პიროსის მეთაურობით ბერძნებს შორის პირველი ბრძოლა. ამ ბრძოლაში რომაელებმა პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები და თავისი დამარცხებაც სწორედ ამ ცხოველებისადმი შიშს მიაწერეს.

წინარეისტორია
-------------

ძვ. წ. III საუკუნისთვის რომს უკვე დამორჩილებული ჰყავდა იტალიის ერების უმეტესობა. თავისუფლება შეინარჩუნეს მხოლოდ აპენინის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით გალებმა და სამხრეთით დიდმა საბერძნეთმა. ძვ. წ. 280ან წლებში კი რომსა და ტარენტიუმს შორის კონფლიქტი მომწიფდა. ტარენტიუმელებმა დახმარებისთვის ეპიროსის მეფეს პიროსს მიმართეს, რომელიც მალევე ჩამოვიდა იტალიაში. პიროსის და რომაელების ჯარებს შორის პირველი შეტაკება ჰერაკლიუმთან მოხდა.

ეს ბრძოლა ორივე მხარისთვის რთული იყო, რადგან მოწინააღმდეგეები ერთმანეთს სრულიად არ იცნობდნენ. პიროსის წარმოდგენაში რომაელები კარგი მეომრები, თუმცა ველური ბარბაროსები იყვნენ, ხოლო რომაელებისთვის ეს პირველი შეტაკება იყო ბერძნებთან და მათ პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები.

ბრძოლის მიმდინარეობა
--------------------

პიროსი დაბანაკდა პანდოსიუმსა და ჰერაკლიუმს შორის, რომაელთა ბანაკის მახლობლად. პიროსმა ღამით დაზვერა რომაელთა ბანაკი და როდესაც ნახა თუ რა წესრიგი სუფევდა იქ გადაწყვიტა დალოდებოდა მოკავშირეებს და მხოლოდ შემდეგ დაეწო ბრძოლა, მაგრამ რომაელებმა არ აცალეს მას და მალევე გადმოკვეთეს მდინარე.

ბრძოლის დასაწყისი
რომაელებსა და ბერძნებს შორის გაიმართა ბრძოლა, პიროსი გამოირჩეოდა თავისი სამოსით და იარაღით, იგი ყველგან ასწრებდა მისვლას და ხელმძღვანელობდა ბრძოლას. ბრძოლის დროს ერთ-ერთი იტალიელი დაედევნა პიროს და სცადა მისი მოკვლა, მაგრამ დროულად იქნა შემჩნეული ბერძნების მიერ და მოკლული. ამის შემდეგ პიროსმა თავის მიახლოვებულ პირს მეგაკლოსს გაუცვალა ტანსაცმელი და იარაღი, თვითონ კი შეუტია რომაელებს.

რომაელებსა და ბერძნებს შორის სასტიკი ბრძოლა გაიმართა, ამბობდნენ რომ მათ ერთმანეთს შვიდჯერ დაახევინეს უკან. იარაღის გაცვლამ კი კინაღამ დაღუპა პიროსი. რომაელები გაეკიდნენ მეგაკლოსს და მოკლეს იგი. პიროსის მუზარადი ხელიდან ხელში გადადიოდა, რომაელებმა ხმამაღალი ყვირილით აღნიშნეს მეფის სიკვდილი, ბერძნები კი დაითრგუნნენ. პიროსს მოუწია მეომართა რიგებში გავლა რათა მათ დაეჯერებინათ რომ იგი ცოცხალია.

ბრძოლის მეორე ფაზა
ასე პიროსმა შეძლო მდგომარეობის გამოსწორება. ბრძოლის ბოლოს რომაელები შეავიწროვეს სპილოებმა. რომაელებს არ ჰყავდათ მანამდე ნანახი ეს ცხოველები და უცნობმა ცხოველებმა ისინი ძალიან შეაშინა, ცხენები კი სპილოების დანახვისას გიჟებივით გარბოდნენ და აღარ ემორჩილებოდნენ მხედრებს. პიროსი თესალიელ მხედრებთან ერთად თავს დაესხა არეულ რომაულ ჯარს და გააქცია ისინი.

იერონიმეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს 7 000 მეომარი და ბერძნებმა 4 000, ხოლო დიონისეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს თითქმის 15 000, ხოლო ბერძნებმა 30 000. ისტორიკოსების მიერ იერონიმეს ცნობები უფრო სანდოა.

შედეგები
--------

ამ ბრძოლის შედეგად მიუხედავად რომაელთა დამარცხებისა, პიროსმა სწორად შეაფასა მათი ბრძოლისუნარიანობა და ხანგძლივი დიპლომატიური მოლაპარაკებებით სცადა კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარება. მაგრამ რომაელები არ გატეხა ბრძოლაში წაგებამ და ისინი არ დათანხვდნენ მშვიდობაზე სანამ პიროსი არ დატოვებდა იტალიას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* პლუტარქე, "პარალელური ბიოგრაფიები" პიროსი 16-17
კასეტური ჭურვი M864. გარეგნობა და მოწყობილობა
**M864** — ამერიკული წარმოების 155 მმ-იანი კასეტური საარტილერიო ჭურვი. სროლის დიაპაზონის გასაზრდელად, ჭურვის დიზაინში ფუძეზე დამონტაჟებულია გაზოგენერატორი. M864 ჭურვი გამოიყენება ორმაგი დანიშნულების ჯავშანტექნიკისა და ქვეითსაწინააღმდეგო რაზმის გასანადგურებლად, მაშინ როდესაც მოცემულობა აღემატება M483A1 ჭურვის შესაძლებლობებს, ან როდესაც ეს უკანასკნელი არ არის ხელმისაწვდომი.

ჭურვი M864 წარმოადგენს ცალკე დატვირთვის ტიპის. ამფეთქებელი, მეტალის ჭურვი და კაფსულა იტვირთება ცალ-ცალკე. ჭურვი შედგება 72 ორმაგი დანიშნულების (48 ცალი M42 — ქვეითსაწინააღმდეგო და 24 ცალი M46 — ტანკსაწინააღმდეგო) მცირე ნაღმისგან. ფუძის სანთურის კვანძი, რომელიც შეიცავს 2,6 გირვანქა HTPB-P საწვავს, აწყობილია ჭურვის ძირზე. საარტილერიო დანადგარიდან ჭურვის გასროლისას ეს საწვავი აალდება მამოძრავებელი მუხტით. სროლის დიაპაზონი შეადგენს 29 კილომეტრს. ფუძის გაზოგენერატორის ტექნოლოგია შემუშავდა ჭურვზე ფუძის ნაწილში წარმოქმნილი ტურბულენტობის შესამცირებლად, რითაც გაზრდილია სროლის დიაპაზონი. ტურბულენტობა მცირდება გაზის გენერატორით, რომელიც მდებარეობს ჭურვის ბაზაზე. მას შემდეგ, რაც აალდება, გაზის გენერატორი ცხელ გაზს აფრქვევს ჭურვის უკანა ნაკადში, რითაც მიიღწევა ჰაერის ნაკადის ტურბულენტობის შემცირება. ტურბულენტობის შემცირება ამცირებს ბაზის წინააღმდეგობას, რაც ჩვეულებრივ შეადგენს მთლიანი წევის 50 პროცენტს.

M864 ჭურვი ბალისტიკურად არ ემთხვევა არცერთ ჭურვს, რომელიც ამჟამად ინვენტარშია, მაგრამ ტრაექტორიების მსგავსების გამო, M864-ის სროლის მონაცემები შეიძლება განისაზღვროს M549A1 სროლის მონაცემებით.

მახასიათებლები
--------------

* სიგრძე ამფეთქი: 899 მმ
* წონა ამფეთქის გარეშე: 46,3 კგ
* მარგი დატვირთვა: 72 მცირე ბომბი; 48 ცალი M42, 24 ცალი M46
* სროლის სიშორე: 28,4 კმ — 39 მმ კალიბრის ქვემეხიდან გასროლის შემთხვევაში.

ისტორია
-------

1987 წელს დაიწყო M864 ჭურვების წარმოება. M864 წარმოადგენს „Chamberlain Manufacturing Corporation"-სა და „Talley Defense Systems"-ს კომპანიების ერთობლივ პროექტს. „Chamberlain Manufacturing Corporation" დაკავებულია ლითონის კომპონენტების, ხოლო „Talley Defense Systems" — გაზის გენერატორების წარმოებით. თავდაპირველად გაზის გენერატორების წარმოება დაბალი ტემპით განხორციელდა მესაში (არიზონა). 1991 წლიდან წარმოება გადაეცა არმიის საბრძოლო ქარხანას ჯოლიეტში (ილინოისი). ჯოლიეტის ქარხანას შეუძლია თვეში 15000 გაზის გენერატორის წარმოება. თუმცა, კასეტური საბრძოლო ჭურვის ყველა წარმოება შეერთებულ შტატებში 2002 წლისთვის შეჩერდა. იმ დროისთვის, როდესაც წარმოება შეჩერდა, „Talley Defense Systems"-ს თითქმის მილიონი გაზის გენერატორი ჰქონდა მიწოდებული.

სპარსეთის ყურის მეორე ომის მსველეობისას, დაახლოებით 30 000 ჭურვი გაიგზავნა „უდაბნოს ფარისა" და „უდაბნოს ქარიშხალის" ოპერაციებში გამოსაყენებლად, მაგრამ ისინი საბრძოლო მოქმედებებში არ იქნენ გამოყენებული, აშშ-ს არმიის ბატარეის კომპიუტერულ სისტემაში (BCS, ცეცხლის კონტროლის კომპიუტერი) შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის არარსებობის გამო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* M864 Base Burn DPICM
* US Projectile, 155mm HE, M864

სქოლიო
------

1. ↑  M864 Base Burn DPICM. ციტირების თარიღი: 2023-02-23
2. ↑  Jane's Ammunition Handbook გვ. 2323
ხევერცხლა
**ხევერცხლა** (ლათ. Leucadendron argenteum) — ხე პროტეასებრთა ოჯახისა. გადაშენების პირას მყოფი სახეობაა. იზრდება კაპის ნახევარკუნძულზე, ქალაქ კეიპტაუნის შიდა და ირგვლივ მდებარე ადგილებში. 

მარადმწავანე მცენარეა. სიმაღლე 5-7 მ. ზოგჯერ იზრდება 16 მ-მდე. სიგრძეში წაგრძელებული ხშირი, პირდაპირი ღერო და ნაცრისფერი ქერქი ახასიათებს. რბილი აბრეშუმისებრი კრიალა ვერცხლისებრი ფოთლების სიგრძეა 8-15 სმ, სიგანე 2 სმ. მეტად ლამაზია ყვავილობის პერიოდში. მისი სამშობლოა სამხრეთი აფრიკა. მისი მთავარი პოპულაცია გვხვდება მაგიდა მთების ფერდობებზე, კერძოდ, ეგრეთ წოდებულ „ლომის თავზე", ერთ-ერთ პარკსა და კირსტენბოშის ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე. გარდა ამისა, არსებობს კიდევ 2 პოპულაცია სტელენბოსისა და პაარლის სიახლოვეს. წარსულში ხევერცხლა ფართოდ იყო გავრცელებული მაგიდა მთების მხარეებში, თუმცა გადაჭარბებულმა მერქნის გამოყენებამ მოსპო მისი არეალი. ამიტომ დღეისათვის ხევერცხლა იშვიათი და გადაშენების პირას მისული მცენარეა. 

ფოთლებს იყენებენ სხვადასხვა ნაკეთობის დასამზადებლად, ქერქს — ტყავის მოსათრიმლად.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხევერცხლა – ინფორმაცია (ინგლისური)
* ხევერცხლა – ინფორმაცია დაარქივებული 2006-09-23 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური) *[მკვდარი ბმული]*
* ხევერცხლა – ინფორმაცია დაარქივებული 2008-05-03 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური) *[მკვდარი ბმული]*

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა – ბოტანიკური ლექსიკონი
**წყვილრქოსანი რქაცხვირა**, *წყვილრქოსანი კალაო* (ლათ. Buceros bicornis) — ფრინველი რქაცხვირასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლ. 100 სმ, მასა 3,4 კგ-მდე; დედალი მამალზე პატარაა. თავზე აქვთ V-სებური, წყვილრქოვანი (აქედან სახელწოდება) „ჩაფხუტი", დამახასიათებელი ღრუბლოვანი ძვლოვანი წანაზარდით, რომელიც რქოვანი საფარითაა დაფარული. ნისკარტი გრძელი და ნამგლისებურია. შეფერილია შავ-თეთრად. თეთრი ბუმბულები კეფასა და კისერზე, ნისკარტი და „ჩაფხუტი" გაპოხილია კუდუსუნის ჯირკვლის ცხიმით, რის შედეგადაც კაშკაშა ყვითელი ფერის ხდება. ბოლო გრძელია (30 სმ-მდე სიგრძის), ფერად თეთრი და გასდევს ფართო შავი ზოლი; ფრთები ფართო, თეთრი, განივი შავი ზოლებითაა; მომქნევი ბუმბულის ბოლოები ასევე თეთრია. ბინადრობს სამხრეთი აზიის ნოტიო ტროპიკულ ტყეებში, ინდოსტანიდან ინდოჩინეთამდე, სამხრეთით სუმატრამდე; მთებში გვხვდება ზღვის დონიდან 2000 მეტრ სიმაღლემდე. უმთავრესად იკვებება ხილით, აგრეთვე მცირე ზომის ხერხემლიანებითა და მსხვილი მწერებით. ახასიათებს სამუდამო წყვილები. ბუდობენ ხეების ფუღუროებში მიწიდან 18–30 მეტრზე. დედალი ჩვეულებრივ 2 კვერცხს დებს. ინკუბაცია 38–40 დღე-ღამე გრძელდება; ამ დროს დედალი ბუდის შესასვლელს სკინტლის, ხილის ნარჩენების, ხის ნაფშვენებისა და თიხის ნარევით ქოლავს; ტოვებს მხოლოდ ვიწრო ხვრელს, საიდანაც იგი და შემდეგ უკვე ბარტყები მამლისაგან საკვებს იღებენ. გამოჩეკიდან 40–50 დღეში დედალი ბუდეს ტოვებს, ხოლო კიდევ 1 თვის შემდეგ ახალი თაობაც ფრინდება აქედან. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში, როგორც გადაშენების საფრთხესთან ახლოს მყოფი სახეობა.

ლიტერატურა
----------

* *Лоскот В. М.* КАЛАО // Большая российская энциклопедия. т. 12. — М. 2008. — стр. 480.

სქოლიო
------

1. ↑  *კუტუბიძე მ.*, ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, თბ.: „მეცნიერება", 1973. — გვ. 68, 148, 187.
2. ↑  ფრინველების ნომენკლატურული ტერმინოლოგია, გვ. 68, 148.
მინიატიურა წყაროსთავის II ოთხთავიდან
**წყაროსთავის II ოთხთავი** ანუ **სახარება** — სახარების ქართული ხელნაწერი, რომელიც თამარის მეფობის დროს, 1195 წელსაა გადანუსხული და შემკული მღვდელთმთავარ იოანე საფარელ-მტბევარის დაკვეთით წყაროსთავის მონასტრისათვის. ინახებოდა ჯერ გელათში, ამჟამად კი — ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრში, Q ფონდში (Q 907).

ხელნაწერი (25,1x17,9 სმ) დათარიღებულია (1195 წ.). მინაწერები იხსენიებს გადამწერთ — იოვანე ფუკარალისძეს, მნათი და გიორგი სეთაისძეებს, ასევე შემკვეთს — იოანე საფარელ-მტბევარს, თამარ მეფესა და მის მეუღლეს, დავითს.

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი. შედგება 277 ფურცლისაგან; ფურცლის ზომებია 25X18 სანტიმეტრი. ხელნაწერი შესრულებულია კლასიკური ნუსხურით. თითოეული თავის დასაწყისში მახარებლების სურათებია ჩართული. ხელნაწერს კამარები და სხვა დეკორატიული სამკაული არ ახლავს. ხელნაწერის მოოქროვილი ვერცხლის მოჭედილი ყდა ბექა ოპიზარის ნამუშევარია. გარეკანის წინა მხარეს გამოსახულია „ჯვარცმის", ხოლო უკანა მხარეს — „ვედრების" სცენები. წარწერაში მოხსენიებულია „ოქრომჭედელი ბექაჲ ოპიზარი".

მოჭედილობის ტექსტი
------------------

ზედა წარწერა: „ქ. რ(ომე)ლ(მა)ნ შეიწირ(ე)ნ მწ(ჳ)ლ(ი)ლნი ქვრ(ი)ვის(ა)ნი, შეიწირე წ(მი)დაიცა ესე | ს(ა)ხ(ა)რებაი წერით და მოჭედით სრ(უ)ლი, ქმნილი გლ(ა)ხაკისა | ი(ოვან)ე მტ(ბევარი)ს(ა)გ(ა)ნ, ღმერთო, მს(ა)ჯჳლო სიმ(ა)რთლისაო, ნჳ მ(ა)რცხვენ დღესა | გ(ა)ნკითხვ(ი)ს(ა)სა".

შუა წარწერა: „ქ(რისტ)ე შ(ეიწყალ)ე ოქრომჭედელი ბექაჲ ოპიზარი".

ქვედა წარწერა: „ქ. შენდა მომართ შევსწირავ, მეჳფეო | და ღ(მერთ)ო ყ(ოველ)თა არსთ(ა)ო, ონდოი ი(ოვან)ე მტ(ბევარ)ი".

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* წყაროსთავის I ოთხთავი

ლიტერატურა
----------

* ქართული ხელნაწერი, V-IX საუკუნეები, ალბომი, თბილისი, 2012, გვ. 68
* *ნინო ქავთარია*. „წყაროსთავის სახარება დაარქივებული 2010-12-04 საიტზე Wayback Machine. ". «24 საათი», 29.04.10.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წყაროსთავის მონასტერი დაარქივებული 2020-10-21 საიტზე Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართული ოთხთავები |
| --- |
|  |
| ზოგადი სტატიები | 
სახარება • ოთხთავი • ქართული ხელნაწერი სახარებები |  |
|  |
| ცალკეული ოთხთავები | 
ადიშის ოთხთავი • ალავერდის ოთხთავი • ანჩის ოთხთავი • ბერთის I ოთხთავი • ბერთის II ოთხთავი • ბიჭვინთის ოთხთავი • გელათის ოთხთავი • ვანის ოთხთავი • ვარძიის ოთხთავი • იერუსალიმის ოთხთავი • ლაბსყალდის ოთხთავი • ლარგვისის ოთხთავი • მარტვილის ოთხთავი • მესტიის ოთხთავი • მოქვის სახარება • პარხლის I ოთხთავი • პარხლის II ოთხთავი • სამების ოთხთავი • ტბეთის I ოთხთავი • ტბეთის II ოთხთავი • ყანჩაეთის ოთხთავი • შიომღვიმის ოთხთავი • წყაროსთავის I ოთხთავი • წყაროსთავის II ოთხთავი • ხანმეტი ოთხთავი • ჯრუჭის I ოთხთავი • ჯრუჭის II ოთხთავი |
|  |
| 
იხილეთ ქართულ ოთხთავთა სრული სია |

 |
**წყაროსთავის საეპისკოპოსო** — ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ფეოდალურ საქართველოში, სამცხე საათაბაგოში, საკათედრო ტაძრით — ჯავახეთის წყაროსთავი.

საეპისკოპოსოს საზღვრები
-----------------------

მემატიანე ჯუანშერის (XI ს.) ცნობით, ტაძარი ააგო მეფე ვახტანგ I გორგასალის ძემ - მირდატმა. წყაროსთავის საეპისკოპოსო ერთ-ერთი უძველესი იყო საქართველოში. მისი ეპარქია მოიცავდა ტერიტორიას მდ. მტკვრის აღმოსავლეთით: არტაანიდან ყარსის მთამდე და ხავეთამდე.


|  |  |
| --- | --- |
|  | „...ამ ტბას მოერთვის წყალი ფოსოსი, რომელი გამოსდის ყარსის მთას, და მოდის ჩრდილოთ კერძოდ. ამ წყალზედ არს, ტბის მჭვრეტი, წყაროსთავს, ეკლესია, ფრიად დიდ-მშვენიერი, გუნბათიანი, რომელი აღაშენა მირდატ გორგასალის ძემან. იჯდა ეპისკოპოსი, მწყემსი მტკვრის აღმოსავლეთისა არტაანითურთ, ვიდრე ყარსის მთადმდე და ხავეთამდე." |
|  | (ვახუშტი ბატონიშვილი) |

XVI საუკუნის დოკუმენტის, სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა ნუსხის, ცნობით, წყაროსთველის სამწყსო იყო პალაკაციო-კოლას შორის მთიდან არტაანის ჩათვლით ტერიტორია. ამ საბუთში ჩამოთვლილ 13 ეპისკოპოსში წყაროსთველი მეშვიდე ადგილზეა დასახელებული. 


|  |  |
| --- | --- |
|  | „Ⴆ. წყაროსთუჱლის სამწყსო ზევთი (ხევთი??/ხეოთი) და იმას ზეით პალაკაციო კოლის სამზღურამდინ, მტკუარს აქეთი: აქათ არტანი." |
|  | (სამცხე-საათაბაგოს მღვდელთ-მთავარნი) |

სქოლიო
------

1. ↑  ჟორდანია თ. „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა", თბ. 1897, გვ. 53
**ჰილდერიხი** (ვანდ. Hildirîx; დ. დაახლ. 460 — გ. 533, კართაგენი, ვანდალთა სამეფო) — ვანდალების მეფე 523–530 წლებში. ჰუნერიხისა და ევდოკიას ვაჟი, გაიზერიხისა და დასავლეთ რომის იმპერატორ ვალენტინიანე III-ის შვილიშვილი.

ჰილდერიხი, სავარაუდოდ მისი აღზრდის გამო, ცდილობდა თავისი გავლენა გაეზარდა ბიზანტიის სამეფო კართან მჭიდრო კავშირის მეშვეობითა და კათოლიკურ ეკლესიასთან დათმობებით. ჯერ კიდევ ტახტზე ასვლამდე მან გადასახლებიდან დააბრუნა ეპისკოპოსები და ვაკანტური ადგილების შევსების ბრძანებაც გასცა. აღსანიშნავია, რომ ამ დროის ვანდალურ მონეტებზე იუსტინიანე I-ის პორტრეტებია გამოსახული, რაც ვანდალთა სამეფოს სიმბოლურ დამოკიდებულებას აღნიშნავდა ბიზანტიისადმი. პროკოპი კესარიელის მიხედვით, ჰილდერიხი და იუსტინიანე ჯერ კიდევ ამ უკანასკნელის იმპერატორად გახდომამდე იყვნენ ახლო მეგობრები; იუსტინიანე იუსტინე I-ის სიბერეში ასრულებდა სახელმწიფო მმართველის მოვალეობას.

ქვრივი დედოფალი ამალაფრიდა (თრასამუნდის ცოლი), რომელიც ოსტგუთების მეფის, თეოდორიხ დიდის და იყო, ჰილდერიხის პოლიტიკის წინააღმდეგ გამოვიდა. მას და მის მხარდამჭერ ოსტგუთებს ბრალი დასდეს სახელმწიფო გადატრიალების მოწყობაში და სიკვდილით დასაჯეს. შურისძიების მიზნით თეოდორიხმა დაიწყო მზადება კართაგენზე გასალაშქრებლად. მალევე ააგეს ფლოტი. სულ ცოტა ათასამდე ხომალდს 526 წლის 13 ივნისს უნდა დაეტოვებინა იტალიის სანაპირო, მაგრამ თეოფორიხი ავად გახდა და ამავე წლის 30 აგვისტოს გარდაიცვალა.

ამ დროს კონსოლიდაცია განიცადეს ბერბერებმა, რომლებმაც რამდენიმე ბრძოლაში დაამარცხეს ვანდალები. ჰილდერიხმა განსაკუთრებული მარცხი განიცადა ბიზაკიაში მცხოვრებ ტომებთან, მათ მეთაურობდა ბელადი ანტალა. გარკვეული დროის განმავლობაში ვანდალთა სამეფოს მთელ ტერიტორიაზე ბერბერთა ძალაუფლება ვრცელდებოდა.

ჰილდერიხის პოლიტიკის წინააღმდეგ, რომელიც ბიზანტიასთან დაახლოებას ითვალისწინებდა, 530 წელს გამოვიდა სამეფო ოჯახის ერთ-ერთი ჯგუფი თავის მხარდამჭერებთან ერთად. მოძრაობას სათავეში ჩაუდგა გელიმერი. მან დიდგვაროვანი ვანდალები დაარწმუნა, რომ ჰილდერიხი ბრძოლისუუნარო მეფე იყო და დააზარალებდა მათ ინტერესებს ბერბერებისაგან და ბიზანტიელებისგან. ჰილდერიხი ნათესავებთან ერთად შეიპყრეს და კართაგენის ციხეში გამოკეტეს. იუსტინიანეს ჰქონდა მისი გათავისუფლების მცდელობები, თუმცა უშედეგოდ.

როდესაც 533 წელს ბიზანტიელები აფრიკაში შეიჭრნენ რათა უზურპატორი გელიმერი ჩამოეგდოთ და ძველი მეფე გაეთავისუფლებინათ, გელიმერმა თავის ძმას უბრძანა ჰილდერიხი სიკვდილით დაესაჯა.

ლიტერატურა
----------

* *ისიდორე სევილიელი*. ვანდალთა ისტორია
* *იორდანი*. გეტების წარმოშობისა და მოქმედების შესახებ
* *პროკოპი კესარიელი*. ომი ვანდალებთან
* დასავლეთი ევროპა, მსოფლიოს მმართველები. ქრონოლოგიურ-გენეალოგიური ცხრილები მსოფლიოს ისტორიაში 4 ტომად, ავტორ-შემდგენელი ვ. ვ. ერლიხმანი. — ტ. 2.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Foundation for Medieval Genealogy: Spain: Vandals, Suevi & Visigoths (ინგლისური)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ვანდალების მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* ვისიმარი
* გოდიგიზელი
* გუნდერიხი
* გაიზერიხი
* ჰუნერიხი
* გუნთამუნდი
* თრასამუნდი
* ჰილდერიხი
* გელიმერი
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb17169024q (data)
* GND: 118704788
* ISNI: 0000 0000 1041 2958
* NKC: av20181015835
* NTA: 073656771
* VIAF: 62343193
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 62343193

 |
**წყვილობითი რიცხვი**, ანუ ლათინური საენათმეცნიერო ტერმინოლოგიის მიხედვით აგრეთვე *paralis* => **პარალი**. ენათმეცნიერებაში აღნიშნავს რიცხვის იმ გრამატიკულ კატეგორიას, რომელიც ბუნებაში წყვილი სახითაა მოცემული. მაგ. ზოგიერთ ენაში, რომელშიც პარალი არსებობს, ისეთი სიტყვები, როგორიცაა ტყუპები, თვალები, ყურები, (ადამიანის) ფეხები, ქოშები, ხელები, ტუჩები და მისთ. დგას არა უბრალოდ მრავლობით რიცხვში, როგორც ეს ქართულშია, არამედ ე.წ. წყვილობით რიცხვში.

პარალი ვერსუს დუალი
-------------------

**წყვილობითი რიცხვი**, ანუ **პარალი** ხშირად შეცდომით გამოიყენება ორობითი რიცხვის მნიშვნელობით, მათ შორის ფილოლოგების მიერადაც, რაც არ არის სწორი. 

ორობითი რიცხვი (იგივე დუალი) თავისი შინაარსიდან გამომდინარე კი აღნიშნავს საგანთა (აგრეთვე პირთა) ორობას, მაგრამ არამც და არამც არ მიანიშნებს მათ წყვილობას. აქედან გამომდინარე, ორობით რიცხვში მდგარი არსებითი სახელი, ან სხვა რომელიმე მეტყველების ნაწილი, უფრო შემთხვევითობაზე, დროში მალდასრულებად ორად ყოფნაზე მიანიშნებს წყვილობითისაგან განსხვავებით, სადაც წყვილობა არაა შემთხვევითი, ან სიტუატიური.

ლიტერატურა
----------

* Krause, Wolfgang: Tocharisch. (გამოიცა IV ტომის III ნაწილად: ირანისტიკა.) Leiden/Köln 1971.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * მხოლობითი რიცხვი
* ორობითი რიცხვი
* ტრიალი
* კვადრალი
 | * მრავლობითი რიცხვი
* პაუკალი
* დისტრიბუტივი
* რიცხვი (გრამატიკა)
 |  |
**ჭანარი** (ლათ. Barbus capito) — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. წვერას გვარის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ზომის წარმომადგენელი. აქვს ორი წყვილი ულვაში, თავის ქვემო მხარეზე — ნახევარმთვარისებრი პირი. სხეულის გვერდებზე გასდევს ყვითელი ზოლი. არსებობს ჭანარის ორი ფორმა: გამსვლელი და ადგილობრივი. გარეგნულად ძალიან წააგავს არალის წვერას, თუმცა ამ უკანასკნელისგან განსხვავებით უფრო მსხვილმარცხლიანი ქერცლით გამოირჩევა, რომელსაც ოქროსფერი დაკრავს. ჭანართა უმეტესობა დიადრომია. არსებობენ მუდმივ საარსებო ადგილას მიჯაჭვული გამონაკლისებიც. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 120 სმ აღწევს, მაქსიმალური წონა — 9 კგ-ს.

ჭანარის პრობლემატური სახეობაა კვლავწარმოების მხრივ. დაანგარიშებულია, რომ მისი პოპულაციის გასაორმაგებლად 14 წელია საჭირო. არასწორი რეწვის შემთხვევაში ეს სახეობა გადაშენების ზღვარზე დადგება. ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად, საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს მიერ ჭანარზე თევზჭერის ლიცენზიები უკანასკნელ პერიოდში აღარ გაიცემოდა.

გავრცელება
----------

ჭანარი კასპიის ზღვასა და მასში ჩამდინარე სამხრეთ და დასავლეთ მდინარეების აუზებშია გავრცელებული. ძირითადად ირანის, აზერბაიჯანის და  საქართველოს ტერიტორიებზე. ცალკეული წყაროების მონაცემებით ჭანარი ჩრდილო ესპანეთშიც გვხვდება, თუმცა ტაქსონონიური სისტემის სინქრონიზაციაში ხარვეზების გამო, ეს მონაცემები ბოლომდე სარწმუნოდ ვერ ჩითვლება. 

საქართველოში ჭანარი მდინარე მტკვარსა და ალაზანში, ასევე მათ ცალკეულ შენაკადებში ბინადრობს.

ლიტერატურა
----------

* *დემეტრაშვილი მ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 381.
**წმიდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრის სამხრეთ-დასავლით 2,5 კმ-ზე წამებულის ხევის მარცხენა ნაპირზე, ტყეში. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლსია, წამებულის ეკლესია, გალავნის და ნაგებობების ნაშთები.

წმინდა გიორგის ეკლესია
----------------------

წმინდა გიორგის ეკლესია დარბაზეულია (10 x 5,7 მ) განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ადგილობრივი მოსახლეობას XX საუკუნუის ბოლოს შეუკეთებია. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. გარეთა ხეების წყობაში გამოყენებულია შირიმიცი გვიანდ, შეკეთების დროს აგური უხმარიათ. შესასვლელ სამხრეთიდანაა. აღმმოსავლეთ ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი ოთხკუთხა ნიშაა, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია ქვის ტრაპეზი. აფსიდი გადახურულია კონქით.კონქის თაღი ნახევარწრიულია. იგი შირიმითაა ნაწყობი და თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. მსგავს იმპოსტებზეა დაყრდნობილი კამარის საბჯენი თაღიც. მის ქვეშ აღმართულია კამარის შესამაგრებელი მასიური ოთხწახნაგა სვეტი. აფსიდიის იატაკი დარბაზის იატაკზე ორი საფეხურით მაღალია და შუაში ამბიონი ჰქონია მოწყობილი. ამბიონის წყობაში ჩატანებულ ქვაზე, დაბალი რელიეფით გამოსახულია ჯვრის სამსაფეხურიანი კვარცხლბეკი, რომელიც წიწვისებრი ნახატითაა გაფორმებული. დარბაზის ჩრდილოეთით კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში შემორჩენილია ჩამოსაჯდომი საფეხური სამხრეთ კედელში ვიწრო თაღოვანი სარკმელი და ერთი პატარა ოთხკუთხა ნიშაა. ერთი თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა გარედან სამხრეთ კედელს საფეხური გასდევს დასავლეთ ფრონტზე აგურის წყობით ჯვარია გამოსახული. (გვიანდელია). ლავაგანდი საფეხურიანია გამოყვანილია ჩვეულებრივად ნაწყობი აგურის სამი რიგით.

წამებულის ეკლესია
-----------------

წამებულის ეკლესია, დგას წმინდ აგიორგის ეკლესიის აღმოსავლეთით 5-6 მ-ზე ეკლესია დარბაზულია (6,8 x 3,4 მ) ნაგებია რიყის ქვის ლოდებით და შირიმის ქვის კვადრებით დანგრეულია: შემორჩენილია აღმოსავლეთით (სიმ.3 მ), ჩრდილოეთი და დასავლეთ კედლების (სიმ 0,5 მ) ნაწილები. ეკლესიის შიგნით ბზის ხეებია ამოსული. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია წირთხლის მცირე ნაწილი). ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით (შემორჩენილია ჩრდეთ გვერდი ერთი პატარა სწორკუთხა ნაშთით და კონქის ქუსლის მცირე ნაწილით) ძეგლის ახლოს აკლდამები და ქვის სამარხებია.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგობიანი კ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 223.
|  |
| --- |
|  |
| ძირითადი თემები |
| 
* კორპორაცია
* თავისებურებანი
* დამატებები
* Spread Firefox
* Mozilla Application Suite
* ბაზარი

 |
| იხილეთ აგრეთვე |
| 
* Flock
* Gnuzilla
* GNU IceCat
* IceApe
* IceDove
* Iceweasel
* Swiftfox
* Swiftweasel
* Miro
* Songbird
* XeroBank

 |
| წარმოშობა |
| 
* Netscape Navigator
* Mozilla Foundation
* Mozilla Suite

 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

იმის მაგივრად რომ Firefox-მა წარმოგვიდგინოს მისი შესაძლებლობები სტანდარტულად, იგი წარმოადგენს გაფართოების მექანიზმს და საშუალებას აძლევს მომხმარებელს გაუკეთოს მოდიფიკაცია ბრაუზერს, ისე, როგორც მას სურს.

Firefox არის ერთ-ერთი ყველაზე მოხერხებული ბრაუზერი პარამატრების ფართო კრებულით: მომხმარებელს შეუძლია დააყენოს დამატებითი თემები, რომელიც ბრაუზერს უცვლის გარე სახეს და გაფართოებები, რომელიც ზრდის მის შესაძლებლობებს.

ჩანართებიანი ინტერფეისი
-----------------------

Firefox აქვს ჩანართებიანი ინტერფეისი, რაც ერთ ფანჯარაში რამდენიმე გვერდის გახსნის საშუალებას იძლევა.

მცურავი ფანჯრების ბლოკირება
---------------------------

Firefox გააჩნია მცურავი ფანჯრების ბლოკირების კომპლექსური კონფიგურაცია.

ჩამოტვირთვების მენეჯერი
-----------------------

ცოცხალი სანიშნეები
------------------

დამატება
--------

Firefox-ს აქვს 4 დამატება: გაფართოებები, თემები, ენის პაკეტები(ლოკალიზაციები) და პლაგინები.

### გაფართოებები

### თემები

### ენის პაკეტები(ლოკალიზაციები)

### პლაგინები

კონფიგურაცია
------------

ვებ-სტანდარტების მხარდაჭერა
---------------------------

კროს-პლატფორმულობის მხარდაჭერა
------------------------------

უსაფრთხოება
-----------

სხვა შესაზლებლობები
-------------------

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* Mozilla Firefox


|  |  |
| --- | --- |
| პუ | *ეს სტატია კომპიუტერულ პროგრამაზე ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ჰერბი ჰენკოკი, 2006.
**ჰერბერტ "ჰერბი" ჯეფრი ჰენკოკი** (Herbert Jeffrey Hancock) (12 აპრილი, 1940, ჩიკაგო, ილინოისი), ამერიკის აკადემიისა და გრემის ჯილდოების მფლობელი ჯაზის პიანისტი და კომპოზიტორი.

მაილს დეივისის "მეორე დიდი კვინტეტის" შემადგენლობაში ჰენკოკს ჯაზის რიტმულობის განსაზღვრაში მიუძღვის წვლილი და "პოსტ-ბოპ" ხმის ერთ-ერთი ძირითადი "არქიტექტორი" იყო. მოგვიანებით ის ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო, რომელმაც ჯაზში სინთეზატორი და ფანკი შემოიტანა. თუმცა, მიუხედავად მისი დაუღალავი ექსპერიმენტალიზმისა, ჰენკოკის მუსიკა ხშირად მელოდიური და მისაწვდომია. მისი მრავალი სიმღერა სხვა ჟანრებშიც იჭრება და შედეგად მას დიდი წარმატება ჰქონდა პოპ მსმენელთა შორისაც.

ჰენკოკის საუკეთესო სოლო ნამუშევრათა შორისაა "Cantaloupe Island", "Watermelon Man", "Maiden Voyage", "Chameleon", და სინგლი "Rockit."

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ჰერბი ჰენკოკი***


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |

  


|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BIBSYS: 90715455
* BNE: XX855914
* BNF: cb13894938z (data)
* CiNii: DA05411942
* GND: 121542157
* ISNI: 0000 0001 0899 3797
* LCCN: n81014575
* LNB: 000141695
* MusicBrainz: 27613b78-1b9d-4ec3-9db5-fa0743465fdd
* NDL: 00920360
* NKC: ola2002159313
* NLA: 36188306
* NLI: 002337712
* NLK: KAC2018N2479
* NLP: A31856184
* NSK: 000263397
* NTA: 07024166X
* RERO: 02-A003345272
* The SBN id RAVV091374 is not valid.
* SELIBR: 409564
* SNAC: w6rf5z7r
* SUDOC: 034859896
* Trove: 1226121
* VIAF: 49408202
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 49408202

 |
ამერიკელი ქვეითი M1 Garand-ით ხელში, ფორტ ნოქსი, კენტუკი, 1942 წელი.
**M1 Garand** — **M1 გარანდი** ან **M1 შაშხანა** — .30-06 კალიბრის (7.62×63მმ) ნახევრადავტომატური შაშხანა, რომელიც იყო აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ძირითადი საბრძოლო შაშხანა მეორე მსოფლიო ომისა და კორეის ომის დროს. მცირე რაოდენობით ის ასევე გამოიყენებოდა ვიეტნამის ომშიც. ასობით ათასი M1 შაშხანა ასევე გაიგზავნა აშშ-ის მოკავშირე ქვეყნებში, როგორც სამხედრო დახმარება. M1 Garand დღემდე გამოიყენება აშშ-ის შეიარაღებული ძალების საპატიო ყარაულის მიერ, სანადირო მიზნებისთვის სამოქალაქო პირთა შორის და კოლექციონერების მიერ.

M1 Garand-ს სახელი დაერქვა მისი კანადელ-ამერიკელი გამომგონებლის ჯონ გარანდის საპატივცემულოდ. ეს შაშხანა იყო პირველი ნახევრადავტომატური იარაღი აშშ-ის ჯარისთვის. უმეტესი სამხედრო მოხსენებების მიხედვით M1 Garand იყო საიმედო და მოწონება დაიმსახურა ამერიკელი სამხედროების მხრიდან. გენერალმა ჯორჯ ს. პატონმა მას უწოდა „უდიდესი საბრძოლო მოწყობილობა, რომელიც ოდესმე გამოუგონიათ". 1936 წელს M1 Garand-მა ჩაანაცვლა გრძივმოძრავ საკეტიანი ხელით გადასატენი M1903 Springfield შაშხანა, როგორც აშშ-ის არმიის სტანდარტული იარაღი, ხოლო თავად ის 1958 წელს ჩანაცვლდა M14 შაშხანით.

ლიტერატურა
----------

* Walter, John (2006). *Rifles of the World* (3rd ed.). Iola, WI: Krause Publications. p. 143.
* Fitzsimons, Bernard, ed. (1977). "Garand". *The Illustrated Encyclopedia of Twentieth Century Weapons and Warfare*. **10**. London: Phoebus. p. 1088.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* „Military Firearms: M1 Garand Rifle დაარქივებული 2021-05-18 საიტზე Wayback Machine. "
* *FM 23-5 Basic Field Manual U.S. Rifle, Caliber .30, M1*
**ხენკარლოს კანელა** (დ. 21 აპრილი 1988, მაიამი, ფლორიდა) — ამერიკელ-კუბელი მომღერალი და მსახიობი. მისი მშობლები წარმოშობით არიან კუბიდან. მამა ერიბერტო, დედა ლისეტე, ჰყავს უმცროსი ძმა ჯეისონი, რომელიც ასევე ცნობილი მსახიობია. ცნობილია ტელესერიალებით „ჩემი გული მოითხოვს... ლოლა ვოლკანს", „ანხელის საიდუმლო" და სხვა.

ბიოგრაფია
---------

ხენკარლოს კანელა დაიბადა მაიამიში. ჰყავს ძმა, რომელიც მასზე უმცროსია. ხენკარლოსმა მუსიკალური კარიერა 12 წლის ასაკიდან დაიწყო, მუსიკა მისთვის ყოველთვის პირველ ადგილას იყო და ამ გზით განაგრძო კარიერის შექმნა. 20 წლის ასაკში მან კონტრაქტი გააფორმა ტელემუნდოსთან და ცნობილია შესრულებული როლებით ტელესერიალებში: „ჩემი გული მოითხოვს... ლოლა ვოლკანს", „ანხელის საიდუმლო", „აკრძალული სიყვარული".

პირადი ცხოვრება
---------------

2009-2010 წლებში მან მონაწილეობა მიიღო ტელემუნდოს ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე რეინტინგულ სერიალში „ანხელის საიდუმლო" გადასაღებ მოედანზე მან მისი მომავალი მეუღლე გაიცნო. იმ პერიოდში გაბი ესპინო კრისტობალ ლანდერის ცოლი იყო, მაგრამ 2009 წელს გადაღებებზე კავშირი გააბა მის პარტნიორთან. 2010 წლის დასაწყსში გაბი და ლანდერი გაიყარნენ. გავრცელებული ხმების თანახმად, ამის მიზეზი კანელა იყო, მაგრამ მათ ეს ამბავი სასტიკად უარყვეს და აღნიშნეს, რომ მხოლოდ მეგობრები იყვნენ. 2
2010 წლის ნოემბერში ესპინო და ლანდერი შერიგდნენ, მაგრამ 2011 წლის მარტში კვლავ გაიყარნენ, რამაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა ჭორები ესპინოს კანელასთან ურთიერთობასთან დაკავშირებით.
2011 წლის სექტემბერში, ესპინომ და კანელამ სოციალურ ქსელ ტვიტერის საშუალებით მათი ურთიერთობა დაადასტურეს და განაცხადეს, რომ პირველ ბავშვს ელოდებიან.
გაბი ესპინო და ხენკარლოს კანელა ტელემუნდოს ყველა დროის საუკეთესო წყვილად დასახელდა.

კარიერა
-------

კანელას ჰყავს ძმა, რომელიც მასზე უმცროსია, ხენკარლოსმა მუსიკალური კარიერა 12 წლის ასაკიდან დაიწყო, მუსიკა მისთვის ყოველთვის პირველ ადგილას იყო და ამ გზით განაგრძო კარიერის შექმნა. 2002 წლიდან კი მან დაიწყო თავისი მუსიკალური კარიერა როგორც „სოლისტმა" ხენკარლოსის პირველი დისკი „Buscame" გამოვიდა 2009 წლის 10 ნოემბერს. მეორე დისკი გამოვიდა 2011 წლის ზაფხულში, რომლის სახელწოდებაცაა „Un Nuevo Dia" მან მიიღო პრემია 2010 წელს ლათინური ბილბორდების დაჯილდოებაზე „premios billboard" და 2011 წელს გაიმარჯვა „premio lo nuestro" მოხვდა როგორც ყველაზე ლამაზ კაცს შორის „los 50 mas bellos", ისე 25 ყველაზე სიმპათიურ მამაკაცს შორის „los 25 mas guapos".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ხენკარლოს კანელა Twitter-ზე
* Canela ხენკარლოს კანელა Facebook-ზე

სქოლიო
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**ჭალის ეკლესია და სამრეკლო** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში. მდებარეობს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალაში. ეკლესია იყო აფეთქებული. რეკონსტრუქცია მოხდა 2022 წელს.

არქიტექტურა
-----------

XIX საუკუნეში აგებული ტაძრისგან შემორჩენილი იყო მხოლოდ ცოკოლი, დასავლეთის კედელი და იატაკის ფილები, ასევე სამრეკლო. ჭალის ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, აშენებული იყო ნატეხი ქვით, მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე. შენობას ჰქონდა გარეთ გაზიდული ნახევარწრიული აფსიდა. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. კარი თაღოვანია. ტიმპანზე რელიეფია მოცემული. ამავე კედელზე, შესასვლელის სიმეტრიულად მიდგმულია ბაზალტის კარგად გათლილი კვადრებით ნაგები სამრეკლო. ის სამსართულიანია. თითოეული სართული ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღოვანი ფანჩატურია. ყოველი მომდევნო სართული მოცულობებში მცირდება. სამრეკლო ბოლოვდება თუნუქის წაწვეტებული სახურავით მთავრდება. პირველი სართულის სვეტები მასიურ, სწორკუთხა ბაზისებზეა აღმართული. თითოეული სვეტი კაპიტელებით ბოლოვდება, რომლებსაც ეყრდნობა სართულის თაღები. სამრეკლოს სვეტები სხვადასხვა სახის დეკორატიული დეტალებითაა შემკული. სამრეკლოს ნაგებობა საქართველოსთვის იშვიათობას წარმოადგენს, ის ერთ-ერთი გამოხატულებაა საქართველოში უცხო სტილის შემოტანის მცდელობისა. 1828 წლისთვის სამრევლოში 40 კომლი შედიოდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს გერბი კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 16090

სქოლიო
------

1. ↑  *ქართველიშვილი თ.*, „გურიის საეპისკოპოსოები", თბილისი: „არტანუჯი", 2006. — გვ. 72, ISBN 99940-11-89-8.
ESTCube-1
**ხელოვნური თანამგზავრი** — უპილოტო კოსმოსური აპარატი, რომელიც მოძრაობს დედამიწის ირგვლივ ორბიტაზე. დედამიწის ირგვლივ ორბიტაზე მოძრაობისათვის აპარატმა უნდა განავითაროს პირველი კოსმოსური სიჩქარე ან მასზე მეტი (მაგრამ არაუმეტეს 1,4-ჯერ მეტი). როგორც წესი, თანამგზავრებს კოსმოსში უშვებენ მრავალსაფეხურიანი რაკეტა-მატარებლით დედამიწის ზედაპირიდან არანაკლებ 150 კილომეტრის სიმაღლიდან რათა თავიდან აიცილონ თანამგზავრის ატმოსფეროში ნაადრევად შესვლა და მისი ფუნქციონირების შეწყვეტა.

პირველი თანამგზავრი („სპუტნიკ–1") გაშვებულ იქნა 1957 წლის 4 ოქტომბერს საბჭოთა კავშირში არსებული კოსმოდრომ ტიურა–ტამიდან (მას მოგვიანებით ეწოდა „ბაიკონური"). მას შემდეგ სხვადასხვა სახელმწიფოს მიერ გაშვებულ იქნა რამდენიმე ათასი სხვადასხვა დანიშნულების თანამგზავრი.

თანამგზავრები არსებობს მრავალი დანიშნულების როგორიცა: სანავიგაციო, სადაზვერვო, კავშირგაბმულობის, მეტეოროლოგიური, ორბიტალური სადგური და სხვა.

თანამგზავრები განსხვავდებიან აგრეთვე მათი ორბიტის მიხედვით. ორბიტა შეიძლება იყოს:

* დედამიწასთან ახლო მდებარე (200—2000 კმ),
* საშუალო ორბიტა (2000-35286 კმ),
* გეოსტაციონარული (35786 კმ) და სხვა.

საქართველოს პირველ თანამგზავრად შეიძლება ჩაითვალოს 1999 წელს კოსმოსურ სადგურ „მირზე" გაშლილი „რეფლექტორი".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ხელოვნური თანამგზავრი"** ვიკისაწყობში.
* ხელოვნური თანამგზავრი საიტზე Curlie

სქოლიო
------

1. ↑  Sputnik 1: Trajectory Details. *National Space Science Data Center*. NASA.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-01-20. ციტირების თარიღი: 8 იანვარი, 2017

|  |  |
| --- | --- |
| სატურნი | *ეს სტატია ასტრონომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ხელოვნურ ენას** უწოდებენ სპეციალურად შექმნილ ენებს, რომლებშიც ლექსიკა, ფონეტიკა და გრამატიკა საგანგებოდ არის შემუშავებული გარკვეული მიზნების განსახორციელებლად. სწორედ ფუნქციის ეს მიზანმიმართულობა განასხვავებს ხელოვნურ ენას ბუნებრივი ენებისგან. 

ზოგჯერ მოცემულ ენებს *გამოგონებულ ენებსაც* უწოდებენ (ინგლ. invented language). ასეთი ენები უკვე 1000-ზე მეტია დღევანდელ მსოფლიოში, და მათი რიცხვი გამუდმებით იზრდება.

ხელოვნური ენების შექმნის მიზნებს, სხვათა შორის, წარმოადგენს ადამიანის ურთიერთობის გაადვილება, - როგორიცაა საერთაშორისო დამხმარე ენები, კოდები, მხატვრული ლიტერატურისადმი დამატებითი რეალიზმის მინიჭება, ლინგვისტური ექსპერიმენტები, გამოგონებულ სამყაროში კომუნიკაციის გაიოლება, ენობრივი თამაშები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ესპერანტო
* ვოლაპიუკი
* იდო
* ინტერლინგვა
* კლინგონური ენა
* ნა'ვი (ენა)
* ნოვიალი
* სლავთაშორისი ენა

ლიტერატურა
----------

* Beutelspacher, Albrecht: *Geheimsprachen* (= *Becksche Reihe Wissen.* Bd. 2071). 4. Aufl. C. H. Beck, München 2005, ISBN 3406490468; 5. aktual. Aufl. München 2012, ISBN 978-3-406-49046-0.