recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**არგიშთი II** — ურარტუს მეფე. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 714 - ძვ. წ. 685 წწ.

არგიშთი მეორე სამფო ტახტზე ავიდა მამამისის რუსა I-ის თვითმკვლელობის შემდეგ, რომელიც დაკავშირებული იყო ურარტუს არმიის დამარცხებასთან, რომელიც მათ განიცადეს ასურეთის მეფე სარგონ II-სთან. სარგონ II-ის ლაშქარმა ასევე აიღო და გაანადგურა ურარტუს რელიგიური ცენტრი მუსასირი, რომელიც ითვლებოდა სერიოზულ დარტყმად უმაღლესი ღვთაება ხალდის წინააღმდეგ. არგიშთის მმართველობის პერიოდში პრაქტიკულად მეტი ყურადღება ეთმობოდა ღმერთებს შივინისა და თეიშებას. 

ამ მოვლენების შემდეგ ასურეთსა და ურარტუს შორის დამყარდა მშვიდობიანი ურთიერთობა, მაგრამ მშვიდობის შენარჩუნების საფასურად ურარტუმ საკუთარ ტერიტორიაზე ასურელებს მისცა თავისუფალი მოქმედებისა და რკინის მადნისა და ხე-ტყის საწარმოებლად და ვაჭრობის გასავითარებლად. ასევე დასაშვებია, რომ ურარტუ ხარკის სახით აძლევდა ასურეთს პირუტყვსა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებს. ზოგიერთი ისტორიკოსი ურარტუს ისტორიის ამ პერიოდს უწოდებს „ვასალურს" ასურელებთან. მიუხედავად ამისა, ურთიერთობა ამ ორ ქვეყანას შორის რჩებოდა დაძაბული. სურულ არქივებში შემორჩენილია დაზვერვითი სახის დოკუმენტები ურარტუდან, რომელიც აშკარად მიუთითებს დაძაბულობის შესახებ სასაზღვრო ოლქებში.

არგიშთიმ ვერ გაბედა ღია წინააღმდეგობა ასურელების წინააღმდეგ და და საკუთარი საქმიანობა წარმართა ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ამიერკავკასიაში. შემონახულია არგიშთის ლურსმული წარწერები, რომლებიც მოგვითხრობს სარწყავი არხის მშენებლობისა და აღმოსავლეთში ლაშქრობების შესახებ. ირანის აზერბაიჯანში აღმოჩენილი წარწერა მოგვითხრობს ამ ტერიტორიაზე არგიშთის ლაშქრობის შესახებ. ურარტუელთა სამხედრო წარმატებებს ამ ლაშქრობის დროს ისტორიკოსები სხვადასხვანაირად აფასებენ: ზოგიერთი თვლის, რომ არგიშთიმ მიაღწია კასპიის ზღვას, ზოგიერთი თვლის, რომ იგი არ გასცილებია ურმიის ტბას. 

სარდურის გარდაცვალების შემდეგ ასურეთის სამეფო ტახტზე ადის სინახერიბი, რომელიც დიდი ხნის მანძილზე ხელმძღვანელობდა ურარტუში მამამისის სადაზვერვო ოპერაციებს. ურთიერთობა ორ სახელმწიფოს შორის გახდა ნაკლებად დაძაბული, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ურარტუს დასუსტება შეუქცევადი პროცესი გახდა.

ლიტერატურა
----------

* Меликишвили Г. А. Урартские клинообразные надписи. — Москва: Издательство АН СССР, 1960.
* Zimansky P. Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State. — Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago, 1985. — (Studies in ancient oriental civilizations). — ISBN 0-918986-41-9.
* Арутюнян Н.В. Биайнили — Урарту. Военно-политическая история и вопросы топонимики.. — Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2006. — 368 с. — 1000 экз. — ISBN 5-8465-0133-8.

სქოლიო
------

1. ↑  Мартиросян А. А. Город Тейшебаини, Издательство АН Армянской ССР, Ереван, 1961
2. ↑  Арутюнян Н. В. Биайнили (Урарту), Издательство Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1970
3. ↑  Benedict W.C. Two urartian inscriptions from Azerbaijan // Journal of Cuneiform Studies, том 19, № 2, 1965

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ურარტუს მეფეები |
| --- |
|  |
| 
არამე **·**  ლუთიფრი **·**  სარდური I **·**  იშფუინი **·**  მენუა **·**  არგიშთი I **·**  სარდური II **·**  რუსა I **·**  არგიშთი II **·**  რუსა II **·**  სარდური III **·**  ერიმენა **·**  რუსა III **·**  სარდური IV **·**  რუსა IV |

 |
**ოზურგეთის ჩაის ფაბრიკა** — ჩაის საწარმო საქართველოში, ქალაქ ოზურგეთში.

ოზურგეთის ჩაის ფაბრიკა გაიხსნა 1914 ერმილე ნაკაშიძის თაოსნობით ზვანში, თამბაქოს საცდელ პლანტაციაში, და იყო პირველი ინდუსტრიული საწარმო ქალაქში. 1918 წლის გაზაფხულზე საწარმო მძიმედ დაზიანდა ოსმალეთის იმპერიასთან ომის დროს. 1926 წელს ჩაის ფაბრიკა აღდგა. 1933 წელს აშენდა ახალი შენობა და ეწოდა მახარაძის N1 ჩაის ფაბრიკა. 1947-1948 წლებში ჩაის ფაბრიკის მთავარ ინჟინრად და დირექორის მოადგილედ მუშაობდა გიორგი სალუქვაძე.

საბჭოთა კავშირის დროს ფაბრიკა აწარმოებდა სხვადასხვა ასორტიმენტის ბაიხაოს შავ და მწვანე ჩაის. წარმოებული პროდუქცია მოიხმარებოდა როგორც საბჭოთა კავშირში, ასევე იგზავნებოდა საექსპორტოდ. 1930-1976 წლებში ნატურალური პროდუქციის გამოშვება 22 ტონიდან 1530 ტონამდე გაიზარდა, ხოლო მთლიანი პროდუქციის ღირებულება 60 ათასი მანეთიდან 10600 ათას მანეთამდე. ჩაის ფაბრიკა დაჯილდოებული იყო სხვადასხვა საბჭოთა ჯილდოებით.

ამჟამად ჩაის ფაბრიკას ფლობს შ.პ.ს. „გეპლანტი", რომელიც აწარმოებს ჩაის ბრენდული სახელწოდებებით „გურიელი" და სხვა.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 6, თბ. 1983. — გვ. 518-519.

სქოლიო
------

1. ↑  '**ჭანიშვილი, რ. ალავიძე, ო.'**, „გიორგი სალუქვაძე 100", თბილისი: ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი, 2014. — გვ. 44-48.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **გიორგობიანი**. |

**ოთარ ლეონტის ძე გიორგობიანი** (დ. 12 აპრილი, 1926, თბილისი — გ. 24 ნოემბერი, 2005, იქვე) — ქართველი ეკონომისტი; ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1991), პროფესორი (1994), საქართველოს დამსახურებული ეკონომისტი (1987).

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1952 წლიდან იყო სხვადასხვა სახელმწიფო და სამეურნეო თანამდებობებზე. 1973–1988 წლებში მუშაობდა ეკონომიკის, დაგეგმვისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (ახლანდ. თსუ პაატა გუგუშვილის სახ. ეკონომიკის ინსტიტუტი) განყოფილების გამგედ; 1988–2000 წლებში — აგროსამრეწველო კომპლექსის ეკონომიკისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (ახლანდ. საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემია) დირექტორის მოადგილედ. ძირითად საქმიანობასთან ერთად ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება კვების მრეწველობის ეკონომიკურ საკითხებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 34-35.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოთარ გიორგობიანი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ასირიოლოგია** — ძველი შუამდინარეთის შემსწავლელი მეცნიერება. ასირიოლოგია ფართო გაგებით, შეისწავლის ყველა იმ ძველაღმოსავლელი ხალხის ენას, კულტურას, ისტორიას, რომელიც ლურსმულ დამწერლობას იყენებდა. განსაკუთრებით, ასურეთის, ბაბილონისა და მათი წინამორბედის, შუმერის, ისტორიასა და კულტურას. ასირიოლოგიის, როგორც მეცნიერების, დაბადების თარიღად მიჩნეულია 1857 წელი.

XIX საუკუნის შუახანებში რამდენიმე მეცნიერი აცხადებდა პრეტენზიას ლურსმული დამწერლობის წაკითხვაზე, მაგრამ სამეცნიერო საზოგადოება ეჭვის თვალით უცქერდა ამ განცხადებებს. 1857 წელს ლონდონის სამეფო სააზიო საზოგადოებამ ოთხ სხვადასხვა მეცნიერს - ჰინქსს, ოპერტს, ფოქსტილბოტს, როულინსონს, რომლებიც ლურსმულის წაკითხვას იჩემებდნენ, სამი დღის ვადაში წასაკითხად გადასცა იმ ხანებში აღმოჩენილი ვრცელი ლურსმული ტექსტი (ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ I-ის მატიანე - მისი ე.წ. „წარწერა პრიზმაზე"). ოთხივემ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად ტექსტი დაახლოებით ერთნაირად წაიკითხა. სამეცნიერო საზოგადოებამ ამით აღიარა, რომ ლურსმული დამწერლობა ჭეშმარიტად ამოკითხული ყოფილა. ამ ფაქტმა საფუძველი ჩაუყარა ასირიოლოგიის, როგორც მეცნიერების, ჩამოყალიბებას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ირანისტიკა
* ეგვიპტოლოგია

წყარო
-----

* The Sumerians: Their History, Culture, and Character, by Samule Noah Kramer, University of Chicago Press, 1963
**ალექსანდრე (ალეკო) ალექსანდრეს ძე ჩოჩია** (დ. 1935, აბაშა, — გ. 2005, გორი) — ქართველი ქირურგი. პედიატრის ანა კუცია-ჩოჩიას შვილი.

ბიოგრაფია
---------

1959 წელს ა. ჩოჩიამ დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი (ამჟამად თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი). იყო აკადემიკოს ეგნატე ფიფიას ერთ-ერთი უახლოესი მოწაფე და თანამშრომელი, მისი ხელმძღვანელობით გაიარა ასპირანტურის კურსი. მოღვაწეობდა მუცლის ღრუს ქირურგიის და მიკროქირურგიის დარგებში. 1959-1972 წლებში მუშაობდა თბილისის რკინიგზის რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებაში (გამგე: აკად. ე. ფიფია) ქირურგად და განყოფილების გამგის მოადგილედ. 1972-2005 იყო გორის რაიონული საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე და გორის რაიონის მთავარი ქირურგი. არჩეული იყო საქართველოს ქირურგთა საზოგადოების წევრად და აქტიურად მონაწილეობდა მის საქმიანობაში. შესრულებული და გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე სამეცნიერო ნაშრომი (ე. ფიფიასთან ერთად). აღზარდა ქირურგთა არაერთი თაობა. ითვლებოდა საქართველოს ერთ-ერთ საუკეთესო ქირურგად. გარდაიცვალა საოპერაციო მაგიდასთან, გორის ცნობილი ტერორისტული აქტის (2005) დროს დასახიჩრებულთა მკურნალობისას.

ალექსანდრე ჩოჩიას სახელი მიეკუთვნა გორის რაიონულ საავადმყოფოს. ამავე საავადმყოფოს ეზოში დადგმულია მისი ბიუსტი.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ირინე აპრესოვა. განთიადს სიცოცხლე ეგებება.- ჟ. "დროშა", N 12, 1983, გვ. 14.
* ალექსანდრე ჩოჩია (გამოსათხოვარი).- გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა", N 29(5062), 2005.
* გურანდა ღვალაძე. ალეკო ჩოჩია.- გაზ. "თბილისი", N 8(20117), 2006.
**ფრანსუა ბოზიზე იანგუვონდა** (ფრანგ. François Bozizé Yangouvonda; დ. 14 ოქტომბერი, 1946, მუილა, გაბონი) — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო, სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2003 წლიდან. 

1979-1981 წლებში თავდაცვის მინისტრია, ხოლო 1981-1982 წლებში - კულტურისა და ინფორმაციის მინისტრია. ხელისუფლების სათავეში მოვიდა სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. ორწლიანი გარდამავალი პერიოდის შემდეგ ჩაატარა საპრეზიდენტო არჩევნები და გაიმარჯვა. ასევე გამარჯვებას მიაღწია 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

2013 წლის 24 მარტს კოალიცია სელეკას აჯანყებულებმა აიღეს პრეზიდენტის სასახლე დედაქალაქ ბანგიში. პრეზიდენტი ბოზიზე გაიქცა დედაქალაქიდან და თავი სავარაუდოდ კონგოს დრ-ს შეაფარა. აჯანყებულთა ლიდერმა მიშელ ჯოტოდიამ თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა უახლოეს არჩევნებამდე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ფრანსუა ბოზიზეს ბიოგრაფია დაარქივებული 2012-01-30 საიტზე Wayback Machine.
* Integrated Regional Information Networks (IRIN), «Bozize to contest presidency as an independent candidate»

სქოლიო
------

1. ↑  ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში პრეზიდენტი განდევნეს

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტები |
| --- |
|  |
| 
* დავიდ დაკო
* ჟან ბედელ ბოკასა
* დავიდ დაკო
* ანდრე კოლინგბა
* ანჟ ფელიქს პატასე
* ფრანსუა ბოზიზე
* მიშელ ჯოტოდია
* ალექსანდრ-ფერდინანდ ნგუენდე (მ/შ)
* კათრინ სამბა-პანზა (მ/შ)
* ფოსტენ არშანჟ ტუადერა
 |  |

 |
**ქასქები**, *ქაშქები* — ძველი ხალხები; ცხოვრებდნენ პონტოს მთებში შავი ზღვის სამხრეთ სანაპირომდე, ხეთების სამეფოს ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთით. იხსენიებიან ძვ. წ. XVII-XIII საუკუნეების ხეთურ და ძვ. წ. XII-VII საუკუნეების ასურულ ლურსმულ წყაროებში. ქასქების ენა ისევე როგორც მათი ეთნიკური კუთვნილების საკითხი, გაურკვეველია. ვარაუდობენ, რომ ქასქები ადგილობრივი მცირეაზიული (პროტოხეთების მონათესავე) ტომები იყვნენ ან ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში მოსახლე აფხაზურ-ადიღეური წარმომავლობის ტომებს ენათესავებოდნენ. ეწეოდნენ ბინადარ და ნახევრად ბინადარ ცხოვრებას. ძვ. წ. XV საუკუნეში ქასქებმა დაარბიეს ხეთების დედაქალაქი ხათუსა. ქასქების მთავარი „ქალაქები" იყო ხალილა და დუდუსქა. ქასქების საზოგადოება ე. წ. „სამხედრო დემოკრატიას" წარმოადგენდა. ხეთების სამეფოს განადგურების შემდეგ (ძვ. წ. XII საუკუნე), ასურული წყაროების მიხედვით, ქასქები მცირე აზიის აღმოსავლეთ პერიფერიაზე, თაბალებისა და მუშქების მეზობლად ბინადრობდნენ. მკვლევრები ტერმინ „ქასქებს" ჩერქეზების ტომთა სახელს უკავშირებენ, რამდენადაც ძველ ქართულ წყაროებში, მათ იხსენიებენ როგორც „ქაშაგებს", არაბულ წყაროებში - „ქეშაქს", ძვ. რუსულ ტექსტებში - „კასოგს". 

ძვ. წ. XIV-XIII სს-ის ხეთების მეფეთა წარწერები სავსეა მეომარ ხალხთან - ქასქებთან ბრძოლის აღწერით. ამ ტექსტებიდან ჩანს, რომ ხეთები ხშირად თავდაცვის მიზნით ებრძოდნენ ქასქებს. ცნობილია, რომ უკვე მეფე ხანთილის დროს ხეთების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკულტო ქალაქი ნერიქი ქასქებს სასტიკად დაურბევიათ. ხეთების მეფე მურსილი II იხსენიებს ქასქების მეფე ფიხუნიას. ქასქებს მოიხსენიებენ ხეთების დაცემის შემდეგაც. ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ III (ძვ. წ. 745-727 წწ.) ასახელებს ქასქების მეფე დადიილუს.

ლიტერატურა
----------

* *გიორგაძე გ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 492.

სქოლიო
------

1. ↑  საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ. 1970

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
| ოპერაციული სისტემები |
| --- |
|  |
| საერთო თვისებები |
| * პროცესის მართვა
* წყვეტები
* მეხსიერების მართვა
* ფაილური სისტემა
* მოწყობილობის დრაივერები
* ქსელი (TCP/IP, UDP)
* უსაფრთხოება (პროცესების/მეხსიერების დაცვა)
* შეტანა/გამოტანა
 |
| * ხ
* გ
* რ
 |

**ოპერაციული სისტემა** ან **საოპერაციო სისტემა** — სპეციალური კომპიუტერული პროგრამა, რომელიც მართავს ურთიერთობას სხვადასხვა სამომხმარებლო პროგრამულ პაკეტებს (software), ასევე კომპიუტერის სისტემის შემადგენელ მოწყობილობასა (hardware) და ამ სისტემის მომხმარებელს შორის.

ნებისმიერ ოპერაციული სისტემის ფუძეა ბირთვი (Kernel), software-ის პირველი შრე, რომელიც კომპიუტერის მეხსიერებაში იტვირთება სისტემის ჩართვის მომენტში. ბირთვი შემდეგ აძლევს გასაღებს სხვადასხვა ძირეულ სერვისებს ყველა დანარჩენ სისტემებსა და სამომხმარებლო პროგრამულ პაკეტებთან.
ოპერაციული სისტემა ჩაიტვირთება კომპიუტერის ჩართვის დროს და ის მომხმარებელს აძლევს მოხერხებულ ინტერფეისს. ინტერფეისი შეიძლება იყოს პროგრამული და სამომხმარებლო. პროგრამული ინტერფეისი — ეს გამომთვლელი სისტემის ფარგლებში მოწყობილობებისა და პროგრამების ურთიერთქმედების უზრუნველყოფის საშუალებათა ერთობლიობაა.

სამომხმარებლო ინტერფეისი — ეს კომპიუტერთან ან პროგრამას თან მომხმარებლის ურთიერთქმედების პროგრამული და აპარატული საშუალებებია.

თავის მხრივ, სამომხმარებლო ინტერფეისი შეიძლება იყოს საკომანდო და ობიექტურად ორიენტირებული საკომანდო ინტერფეისი გულისხმობს მომხმარებლის მიერ კლავიატურიდან ბრძანებების შეყვანას კომპიუტერის რესურსების მართვისათვის მოქმედებების შესრულებისას.

ობიექტურად ორიენტირებული ინტერფეისი — ეს გამოთვლითი სისტემის რესურსების მართვაა ობიექტებზე ოპერაციების განხორციელების გზით, ობიექტებს კი თავის მხრივ, წარმოადგენენ ფაილები, კატალოგები (საქაღალდეები), დისკმატარები, პროგრამები, დოკუმენტები და ა.შ.

თითოეული კომპიუტერი აუცილებლად კომპლექტდება ოპერაციული სისტემით, რომელთაგან თითოეულისათვის იქმნება გამოყენებითი პროგრამების დამატებების თავისი ნაკრები. ოპერაციული სისტემების უმეტესობა მოდიფიცირდება ან სრულყოფილი ხდება ახალი შესაძლებლობების ჩართვით და შეცდომების გასწორების გზით. მემკვიდრეობითობის შენარჩუნების მიზნით ოპერაციული სისტემის ახალ მოდიფიკაციის რჩება იგივე სახელი და იღებს ვერსიის დასახელებას.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოპერაციული სისტემა დაარქივებული 2014-04-04 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
**ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი** — გამზირი თბილისში, საბურთალოსა და ვაკის რაიონებში (საბურთალო). პეკინის გამზირიდან პეტრე ქავთარაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. 1941 წელს დაერქვა ივანე პავლოვის, 1990 წელს — ალექსანდრე ყაზბეგის სახელი. ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირი ვაჟა-ფშაველას გამზირთან ერთად წარმოადგენს საბურთალოს ცენტრალურ მაგისტრალს. მისი განაშენიანება დაიწყო 1956 წელს. გარდა საცხოვრებელი სახლებისა, გამზირზე განლაგებულია სასწავლო, სამეცნიერო, ადმინისტრაციული, კულტურულ-საგანმანათლებლო და სხვა საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობები. ქუჩაზეა ფერდინანდ თავაძის სახელობის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი, ჰემატოლოგიისა დატრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ინფექციური პათოლოგიის, შიდსის და კლინიკური იმუნოლოგიის სამეცნიერო-პრაქტიკული ცენტრი, ვახტანგ ბოჭორიშვილის სახელობის სეფსისის საწინააღმდეგო ცენტრი. 2006 წელს ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირზე მდებარე წითელ ბაღს მიენიჭა ვასო გოძიაშვილის სახელი.

ლიტერატურა
----------

* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები", თბ. 2008. — გვ. 183, ISBN 978-99928-20-35-3.
**ასთავის კრება** (რუს. Стоглавный собор), უმაღლესი საეკლესიო იერარქიის წარმომადგენელთა კრება რუსეთში მეფე ივანე IV-ისა და ბოიართა სათათბიროს მონაწილეობით (კრების გადაწყვეტილებებმა 100 თავი - "ასთავი" - შეადგინა და სახელწოდებაც აქედან მიიღო). მოიწვიეს 1551 წელს, საქალაქო აჯანყებების შემდეგ, კლასობრივი ბრძოლის გამძაფრების პირობებში. მთავრობის მიერ კრებისათვის წარდგენილი რეფორმათა პროექტი ითვალისწინებდა ეკლესიის ორგანიზაციისა და სასულიერო ფეოდალური მიწათმფლობელობის შეზღუდვას. კრების იოსიფლიანურმა უმრავლესობამ უარყო წინადადება სამონასტრო მიწათმფლობელობის აკრძალვის შესახებ, თუმცა იძულებული გახდა ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო (მონასტრებს აეკრძალათ ახალი დასახლებათა შექმნა ქალაქებში და სხვა). 

ასთავის კრების გადაწყვეტილებებით გატარდა ღონისძიებები ოფიციალური ეკლესიის საქმიანობის მოსაწესრიგებლად - დადგინდა ზოგი საეკლესიო რიტუალის აღსრულების ნორმები და ა. შ. კრებამ დაგმო სასულიერო წოდების წარმომადგენელთა მიერ საეკლესიო ცხოვრების წესების დარღვევები. XVI საუკუნის II ნახევარსა და XVII საუკუნეში "ასთავი" ნომოკანონთან ერთად ითვლებოდა რუსული ეკლესიის სამართლებრივ ნორმათა ძირითად კოდექსად, რომელიც განსაზღვრავდა სასულიერო წოდების შინაგან ცხოვრებას და მის ურთიერთობას საზოგადოებასა და სახელმწიფოსთან (შემორჩენილია "ასთავის" რამდენიმე ხელნაწერი რედაქცია).

ლიტერატურა
----------

* ქსე, ტ. 1, გვ. 629, თბ. 1975
პოლაბები განსახლების არეალი
**პოლაბები**, **პოლაბელი სლავები** — დასავლელ სლავთა ტომების დიდი ჯგუფი, ახ. წ. I ათასწლეულის ბოლოს და II ათასწლეულის დასაწყისში ცხოვრობდნენ მდინარე ლაბიდან და მის შენაკად სალიდან (დასავლეთით) მდინარე ოდრამდე (აღმოსავლეთით), მადნეულის მთებიდან (სამხრეთით) ბალტიის ზღვამდე (ჩრდილოეთით) გადაჭიმულ ტერიტორიაზე.

ცნობილია პოლაბების სამი ტომობრივი ჯგუფი: ლუჟიცელი სერბები, ლუტიჩები (ველეტები), ბოდრიჩები (ობოდრიტები). X საუკუნეში პოლაბები გერმანელმა ფეოდალებმა დაიმორჩილეს. დაპყრობილ მიწა-წყალზე შექმნეს სამხედრო ოლქები (მარკები). მათ შორის კათოლიკე მისიონრებმა გაავრცელეს ქრისტიანობა. 983 და 1002 წლების დიდ აჯანყებათა შედეგად პოლაბების მეტი ნაწილი (გარდა ლუჟიცელი სერბებისა) გათავისუფლდა გერმანელთა ბატონობისაგან. XII საუკუნეში პოლაბების ბრძოლას გერმანული აგრესიის წინააღმდეგ სათავეში ედგა ბოდრიჩების მთავარი ნიკლოტი (გერმანული აგრესიის ორგანიზატორები იყვნენ ჰაინრიხ ლომი და ალბრეხტ დათვი). 1147 წელს ჯვაროსნული ლაშქრობა სლავთა წინააღმდეგ უშედეგოდ დამთავრდა, მაგრამ 50-60-იან წლებში გერმანელმა ფეოდალებმა ისარგებლეს პოლაბების დაქსაქსულობით და დაიპყრეს მათი უკანასკნელი თავისუფალი ტერიტორია. ლუტიჩების მიწა-წყალზე შეიქმნა ბრანდენბურგის სამარკგრაფო, ბოდრიჩებისაზე – მეკლენბურგის სამთავრო. შემდეგში პოლაბების უმეტესი ნაწილი გაგერმანელდა, ნაწილი განადგურდა. კულტურული და ეთნიკური თვითმყოფადობა მხოლოდ ლუჟიცელებმა შეინარჩუნეს.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ვენედების სახელმწიფო

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 8, თბ. 1984. — გვ. 122.
წარწერა მატარებლის პლატფორმაზე ოსაკაში, იაპონია, რომელიც მიანიშნებს, რომ იმ ადგილიდან ვაგონში ჩასხდომა მხოლოდ ქალებისთვის შეიძლება
**ფროტერიზმი** (ფრანგ. frotteurisme), იშვიათად **თაჩერიზმი** (ინგლ. toucherism) — ფსიქიატრიაში კლინიკური დაავადების აღმნიშვნელი ტერმინი, რომელიც გულისხმობს პარაფილიის ერთგვარ სახეობას, რომლის დროსაც სექსუალური აღგზნება სხვა ადამიანთან ცალმხრივი შეხებისან ან/და ხახუნისას მიიღწევა. ამგვარი კონტაქტი ხელების ან გენიტალიების შეხებისას დგება. ასეთი პაციენტები მამაკაცები არიან და მათი მსხვერპლი, ხშირ შემთხვევაში, ქალები არიან. თუმცაღა, არის ფროტევრისტი ქალების და მამაკაცებით გატაცებული მამაკაცი ფროტევრისტების შემთხვევებიც. უფროსი ასაკის ადამიანის ბავშვისადმი ფროტევრისტული მიდრეკილება კი, ძირითადად, ბავშვზე სექსუალური ძალადობის ადრეული სტადიაა. ამგვარი ცალმხრივი ქმედება შეუმჩნევლად ხორციელდება ისე, რომ მსხვერპლი ამ დროს საპასუხო რეაქციას ვერ ახერხებს. ასეთი სახის ქმედება ხშირია საზოგადოებრივ ადგილებში — გადაჭედილ ტრანსპორტში ან კონცერტებზე.

არსებობს ფროტერიზმის სხვადასხვა სახე: ერთი, როდესაც ეს არის მთავარი და ძირითადი ფორმა სექსუალური კმაყოფილების მისაღებად, და მეორე, როდესაც ის იღებს ეპიზოდურ სახეს, მაგალითად ფროტერი შეიძლება იყოს სექსის მხრივ დაუკმაყოფილებელი კაცი, ან მოზარდი, რომელიც ქალთან შეხებისას ადვილად აღიგზნება. მეორე შემთხვევა შეიძლება იყოს ძლიერი და დასრულდეს ეაკულაციით.


|  |  |
| --- | --- |
| სექსოლოგია | *ეს სტატია სექსოლოგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
პარაფილიები |
| --- |
|  |
| 
* აბასიოფილია
* აგალმატოფილია
* ადამიანი-ცხოველის როლური თამაში
* ავტოგინეფილია
* ანდრომიმეტოფილია
* ასფიქსიოფილია
* ბიასტოფილია
* ბონდაჟი
* დაკრიფილია
* დენდროფილია
* დიპოლდიზმი
* ემეტოფილია
* ეფებოფილია
* ექსჰიბიციონიზმი
* ვოროფილია
* ვუაიერიზმი
* ზოოფილია
* თაითლესინგი
* კატოპტრონოფილია
* კლიზმოფილია
* კოპროფილია
* ლაქტოფილია
* მაკროფილია
* ნეკროფილია
* ობიექტოფილია
* ოდაქსელაგნია
* ოლფაქტოფილია
* პარაფილური ინფანტილიზმი
* პედოფილია
* პიროლაგნია
* სადომაზოხიზმი
* საკვებით თამაში
* სალიროფილია
* სექსუალური ფეტიშიზმი
* სთენოლაგნია
* სომნიოფილია
* ტერატოფილია
* ტრიქოფილია
* ტროილიზმი
* უროლაგნია
* ფეტიშური ტრანსვესტიზმი
* ფროტერიზმი
* ქრონოფილია
* ჰიბრისტოფილია
* ჰომეოვესტიზმი
 |
|  |
| იაპონური ტერმინები | 
* ბუკაკე
* ვაკამეზაკე
* ლოლიკონი
* ნიოტაიმორი
* ომორაში
* სიოტაკონი
* ტამაკერი
* ჰადაკა
 |
|  |
| იხილეთ აგრეთვე | 
* სექსი
* სექსოლოგია
 |

 |
**ოჰრიდის ლიტერატურული სკოლა** — ბულგარეთის ერთ-ერთი უძველესი კულტურის ცენტრი. სკოლა დააარსა კლიმენტ ოჰრიდელმა 886 წელს ბორის I-ის ბრძანების შესაბამისად (ამჟამად ოჰრიდი მდებარეობს მაკედონიაში). IX საუკუნიდან სკოლაში გამოიყენება ახლადშექმნილი ანბანი კირილიცა, მაგრამ XII საუკუნემდე გამოიყენება ასევე გლაგოლიცა. 893 წლიდან სკოლას ხელმძღვანელობს ნაუმ ოჰრიდელი[1].

ნაუმისა და კლემენტის ხელძღვანელობით სკოლაში მომზადდა 3500 მომავალი მასწავლებელი და მღვდელი. სკოლის მუშაობის ხარისხი ოდნავ დაეცა პირველი ორი ხელმძღვანელის გარდაცვალების შემდეგ, თუმცა XII საუკუნემდე სკოლა რჩებოდა სლავური კულტურის უმნიშვნელოვანეს ცენტრად. საბოლოოდ თავისი მნიშვნელობა დაკარგა 1767 წელს, როდესაც ოსმალეთის სულთანმა და კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა გააუქმეს ოჰრიდის სამთავარეპისკოპოსო[2].

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პრესლავის ლიტერატურული სკოლა

სქოლიო
------

1. ↑  Steven Runciman, *A history of the First Bulgarian Empire*, Appendix IX - The Cyrillic and Glagolitic alphabets, (G. Bell & Sons, London 1930)
2. ↑  Macedonia and the Macedonians: a history Volume 561 of HOOVER INSTITUTION PRESS PUBLICATION Studies of nationalities Macedonia and the Macedonians: A History, Andrew Rossos Hoover Press, 2008 ISBN 0-8179-4882-1, ISBN 978-0-8179-4882-5
**ყვრიმალის ძვალი**[1] (ლათ. os zygomaticum, zygoma) — წყვილი ძვალი, რომელიც უერთდება მეზობლად განლაგებულ ტვინისა და თავის ქალას სახის განყოფილების ძვლებს და ამაგრებს სახის განყოფილებას. მასზე არჩევენ 3 ზედაპირს: გარეთ მიმართულ ლატერალური ზედაპირს – facies lateralis, შიგნით მიმართულ თვალბუდისმხრივ ზედაპირს – facies orbitalis, რომელიც შედის თვალბუდის გარეთა და ქვემო კედლების შემადგენლობაში, და საფეთქლის ფოსოსაკენ მიმართულ საფეთქლისმხრივ ზედაპირს – facies temporali. ყვრიმალის ძვალს აქვს სამი მორჩი: ზედა ყბის მორჩი (Processus maxillaris) შუბლისეული მორჩი (Processus frontalis) და საფეთქლისეული მორჩი (Processus temporalis). შუბლისეული მორჩი გამოდის ყვრიმალის ძვლის ზემო კუთხიდან და უერთდება შუბლის ძვლის ყვრიმალისეულ მორჩს შუბლ-ყვრიმალის ნაკერით – sutura frontozygomatica და სოლისებრი ძვლის დიდ ფრთას სოლისებრ-ყვრიმალის ნაკერით – sutura sphenozygomatica. თვალბუდისმხრივ ზედაპირზე მდებარეობს ყვრიმალ-თვალბუდის ხვრელი – foramen zygomaticoorbitale, რომელიც ყვრიმალის ძვლის სისქეში ოყოფა ორ არხად: ერთი მათგანი იხსნება ძვლის წინა ზედაპირზე ყვრიმალ-სახის ხვრელით – foramen zygomaticofaciale, მეორე – საფეთქლისმხრივ ზედაპირზე ყვრიმალ-საფეთქლის ხვრელით – foramen zygomaticotemporale (ამ არხებში გადის ნერვები). ყვრიმალის ძვლის უკანა კუთხიდან გამოდის საფეთქლისეული მორჩი – processus temporalis, რომელიც უერთდება საფეთქლის ძვლის ყვრიმალისეულ მორჩს და მასთან ერთად წარმოქმნის ყვრიმალის რკალს – arcus zygomaticus. ყვრიმალის ძვლის ზედა ყბის მორჩი უერთდება ზედა ყბის ყვრიმალის მორჩს ძვლოვანი ნაკერით – sutura zygomaticomaxillaris.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ყვრიმალის ძვალი — ინფორმაცია (რუსული)

სქოლიო
------

1. ↑  Johann Schwelger und Runhild Lucius: Der Mensch – Anatomie und Physiologie. 5. Auflage. Georg Thieme Verlag, 2006, ISBN 978-3-131-68935-1.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ანატომიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ნევის ბრძოლა** — ბრძოლა რუსეთისა და შვედეთის ჯარებს შორის მდინარე ნევაზე. გაიმართა 1240 წლის 15 ივლისს. შვედები მიზნად ისახავდნენ მდინარე ნევის შესართავისა და ქ. ლადოგის ხელში ჩაგდებას, რომ დაუფლებოდნენ „ვარიაგებიდან ბერძნებამდე" გზის უმნიშვნელოვანეს უბანს. შვედეთის ჯარებს სარდლობდა მეფე ერიკ XI-ის სიძე ბირგერი. ნოვგოროდის მთავარი ალექსანდრე იაროსლავის ძე მდინარე ვოლხოვის გზით ლადოგის ტბასთან პირველი მივიდა. ამ დროისათვის შვედებმა თავიანთ მოკავშირეებთან (ნორვეგიელები და ფინელები) ერთად მდინარე იჟორის შესართავს მიაღწიეს. რუსებმა ისარგებლეს ნისლით, უეცრად დაესხნენ მათ თავს და გაანადგურეს. თვით ბირგერი ალექსანდრე იაროსლავის ძემ პირისპირ ბრძოლაში დაჭრა. ამ ბრძოლაში გამოჩენილი მხედრთმთავრული ხელოვნებისა და მამაცობისათვის ალექსანდრე იაროსლავის ძეს ნეველი შეარქვეს.

ნევის ბრძოლაში რუსეთის გამარჯვებამ აღკვეთა ჩრდილოეთიდან მტრის თავდასხმის საშიშროება და უზრუნველყო რუსეთის საზღვრების უსაფრთხოება შვედეთის მხრიდან.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ალექსანდრე ნეველი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 363.
ნევადის სატესტო ტერიტორია
**ნევადის საცდელი ტერიტორია** — ადგილი, რომელიც გათვალისწინებულია ბირთვული იარაღების გამოცდისთვის.

იგი მოინახულა ამერიკის შეერთებული შტატების ენერგეტიკის დეპარტამენტმა. ნევადა არის ლას-ვეგასიდან ჩრდილო-დასავლეთით 65 კილომეტრში. ამ ტერიტორიამ თავისი ახალი დანიშნულება 1951 წლის 11 იანვარს მიიღო. იგი მოიცავს 1 350 კვადრატულ კილომეტრზე უდაბნოსა და მთის მიწებს. ბირთვული ტესტირება ნევადას ბაზაზე დაიწყო ერთი კილოტონის სიმძლავრის ბომბით. ეს ბომბი 1951 წლის 27 იანვარს ფრენჩმენში დაეცა. ძალიან ბევრი ბირთვული პერიოდის ფოტო გადაღებულია სწორედ ნევადას ტერიტორიაზე. 

1992 წელს ტესტირების დასრულების შემდეგ, ენერგეტიკის დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ ტერიტორია საკმაოდ რადიაციული იყო ამდენი ცდების შემდეგ და ეს ადგილი შეერთებული შტატების ყველაზე რადიაციულ ზონად გამოცხადდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Kiloton. *The Free Dictionary by Farlex*. ციტირების თარიღი: 2008-11-13.
2. ↑  Ralph Vartabedian. Nuclear scars: Tainted water runs beneath Nevada desert დაარქივებული 2009-11-16 საიტზე Wayback Machine.  *Los Angeles Times*, 13 November 2009.
მუჰამად აჰმადი, ანსარის მოძრაობის 
**ანსარი** (არაბ. أنصار, *მიმდევარი*) — სუდანში გავრცელებული სუფისტური მოძრაობა, რომლის წევრებიც თავს თვით გამოცხადებული მაჰდის მუჰამად აჰმადის მოწაფეებად მიიჩნევენ.

სუდანი 1820–21 წლებში მოექცა ოსმალური ეგვიპტის გავლენის ქვეშ. 1881 წლის 29 ივნისს მუჰამად აჰმადმა სუდანის რელიგიურმა ლიდერმა თავი მაჰდიდ გამოაცხადა და დაიწყო ეგვიპტის წინააღმდეგ ბრძოლა. მისმა მიმდევრებმა გარკვეულ წარმატებებს მიაღწიეს და 1885 წლის იანვარში შეძლეს ხარტუმის აღება. ამ მოვლენიდან ამდენიმე თვეში აჰმადი გარდაიცვალა. მისი საქმე გააგრძელა აბდალაჰი იბნ მუჰამადმა, რომელმაც მაჰდისტური სუდანის დამოუკიდებლობის შენარჩუნება 1898 წლამდე შეძლო. აჰმადის უფროსი გადარჩენილი შვილი აბდ ალ-რაჰმან ალ-მაჰდი ანგლო-ეგვიპტური სუდანის (1898-1955) პერიოდში წარმოადგენდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და სულიერ ლიდერს, ასევე 1956 წელს სუდანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ რამდენიმე წელი.

მისი შთამომავლები დღემდე არიან მოძრაობის ლიდერები.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მაჰდისტების აჯანყება

ლიტერატურა
----------

* Ansar of Sudan. BERKLEY CENTER for Religion, Peace & World Affairs.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-03-23. ციტირების თარიღი: 2011-08-27.
* Fadlalla, Mohamed H. (2004). *Short History of Sudan*.  iUniverse.
* Keddie, Nikki R. (1972). *Scholars, saints, and Sufis: Muslim religious institutions in the Middle East since 1500*.  University of California Press.
„ჯუნგლი", ანრი რუსო, მომა.
**ანრი ჟულიენ ფელიქს რუსო** (ფრანგ. Henri Julien Félix Rousseau; დ. 21 მაისი, 1844 — გ. 2 სექტემბერი, 1910) — ფრანგი პრიმიტივისტული მანერის პოსტიმპრესიონისტი მხატვარი. ასევე ცნობილია, როგორც Le Douanier (საბაჟოს თანამშრომელი) მისი სამსახურის გამო. ცხოვრებაში დაცინვის საგანი, ის მოგვიანებით თვითნასწავლ გენიოსად აღიარეს უაღრესად მხატვრული ხარისხის ნამუშევრების გამო.

მის საუკეთესო ტილოებზე აღწერილია ჯუნგლების სცენები, მიუხედავად იმისა, რომ თავად საფრანგეთი არასდროს დაუტოვებია და ჯუნგლი თვალით არ უნახავს. გავრცელებული ისტორიები მის მიერ სამხედრო სამსახურისას მექსიკაში მოგზაურობაზე საფუძველს მოკლებულია. მისი შთაგონების წყარო წიგნების ილუსტრაციები და პარიზის ბოტანიკური ბაღი იყო. მის ნამუშევრებში ასევე აისახა ისტორიები, რომლებიც მას მექსიკაში ექსპედიაციაში ნამყოფი ფრანგი ჯარისკაცებისგან ჰქონდა გაგონილი. ეგზოტიკური სცენების გვერდით ასევე ხშირად მეორდება მის ნაწარმოებებში ქალაქისა და მისი გარეუბნების მცირე ზომის ტოპოგრაფიული გამოსახულებები.

მისი მტკიცებით, რუსომ გამოიგონა პორტრეტული პეიზაჟის ახალი ჟანრი, რომელსაც აღწევდა ჯერ ქალაქის სასურველი ნაწილის ხედის ხატვით, შემდეგ კი მასში წინა პლანზე ადამიანის გამოსახვით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ანრი რუსოს ნაივური შემოქმედება და სურათების გალერეა
ანსემბურგის ციხესიმაგრე
**ანსემბურგის ციხესიმაგრე** (ლუქს. Buerg Aansebuerg, ფრანგ. Vieux Château d'Ansembourg, გერმ. Burg Ansemburg) ცნობილი, როგორც **ანსემბურგის ძველი ციხესიმაგრე** — ცენტრალურ ლუქსემბურგში, რომელიც ერთ-ერთი იმ ციხეთაგანია, რომელიც შედის ვალეის შვიდი ციხესიმაგრის შემადგენლობაში. მდებარეობს პატარა სოფლის ანსემბურგის შემაღლებულ ადგილას. შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე არის კერძო რეზიდენცია ანსემბურგის გრაფისა და გრაფინიის.

ისტორია
-------

ანსემბურგის ციხესიამგრის ძველი ნახატი, ჟან-ბატისტ ფრესეზი (1857)
საკუთრების უფლებაზე პირველად ნახსენები იყო 1135 წელს, როდესაც ციხესიმაგრის ლორდი იყო ჰაბერტ დ'ანსემბურგი. ფორტიფიკაციები აიგო დაახლოებით შუა XII საუკუნეში. სამხრეთ-დასავლეთის კოშკის კარიბჭე და ჩრდილოეთის მთავარი გოდოლი აშენდა ჯოფროიტ დ'ანსემბურგის მიერ XIV საუკუნის დასაწყისში. ჯეიკობ II დე რავილეს დროიდან, როგორც ჩანს ციხესიმაგრე მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა. მთავარი შესასვლელი თარიღდება 1565 წლით. 1683 წელს ციხესიმაგრე დაანგრია საფრანგეთის მარშალ დე ბუფლერსის ჯარმა. XVII საუკუნეში სარემონტო სამუშაოები განხორციელდა ბიდარტისა და მარჩანტ ერ დ'ანსემბურგის ოჯახების მიერ, რომელთაც ააგეს ანსემბურგის ახალი ციხესიამგრე.

ბოლოდროინდელი განვითარება
-------------------------

დღესდღეობით ციხესიმაგრის მფლობელია გასტონ-გეტანი გრაფი დე მარჩანტ ეტ დ'ანსემბურგი, რომელსაც გადაეცა ქონება მამის სიკვდილის შემდეგ. 2008 წლის დასასრულში ლუქსემბურგის მთავრობამ შეიძინა მათი საოჯახო ბიბლიოთეკა (დაახლოებით 6000 წიგნამდე), ასევე შესთავაზეს საოჯახო არქივი. ინტერესი კოლექციაზე გაიზარდა მარიენდალენსის გრაგნილის შემდეგ, სადაც მოთხრობილი იყო ვიანდენის მმართველის იოლანდას ამბავი, რომელიც ნაპოვნი იქნა 1999 წელს ენათმეცნიერის გუი ბერგის მიერ. გრაგნილი თარიღდება XIV საუკუნის დასასრულით ან XV საუკუნის დასაწყისით, ის დაწერილი იყო მოსელე ფრანციონიანურ დიალექტზე (ეს ხელნაწერს განსაკუთრებულობას სძენს), რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული თანამედროვე ლუქსემბურგულ ენასთან.

ციხესიმაგრე დღესდღეობით
-----------------------

ციხესიმაგრე მკაცრად კერძო საკუთრებაა და არაა ღია ვიზიტორებისთვის. 

ცოტა ხნის წინ (2016 წლის მაისში) ანსემბურგის გრაფმა გახსნა მეტად განსაკუთრებული მოდური სასტუმრო ციხესიმაგრის მიმდებარე ერთ-ერთ შენობაში.

გალერეა
-------

* ძველი ციხესიმაგრის ხედი
* ძველი სასახლე, ანსემბურგი, ლუქსემბურგი
* ანსემბურგის ძველი სასახლის ნანგრევები
* ახალი ციხესიმაგრე

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ლუქსემბურგის ციხესიმაგრეების სია
* ლუქსემბურგი
* ანსემბურგი

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Temps d'Or Hotel
**ყვითელფეხა წინტალა** (ლათ. Charadrius melodus) — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 17–18 სმ, მასა 43–63 გრამი. შეფერილია ქარც-მორუხო-ყავისფრად, მუცელი თეთრია, აქვს ვიწრო, ზოგჯერ გაწყვეტილი საყელო. ფეხები მოყვითალო-ნარინჯისფერია. გამრავლების სეზონზე ნისკარტი შეფერილია ნარინჯისფრად, მისი წვერი შავია; საყელო და შუბლზე არსებული ზოლიც აგრეთვე შავი. დანარჩენ დროს საყელო რუხ ფერს იღებს და მკერდის მიდამოში წყდება. ბუდობს აშშ-სა და კანადაში — ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, დიდ ვაკეებზე და დიდი ტბების რეგიონში; მცირე რაოდენობით — სენ-პიერსა და მიკელონზე. იზამთრებს კაროლინებიდან (ჩრდილოეთი და სამხრეთი, აშშ) ტამაულიპასის შტატამდე (მექსიკა), ბაჰამის კუნძულებზე, კუბაზე, ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულებზე (გაერთიანებული სამეფო), აგრეთვე გვხვდება ბარბადოსზე, ჰაიტიზე, დომინიკელთა რესპუბლიკაში, ბერმუდის კუნძულებზე, იამაიკაზე, პუერტო-რიკოში (აშშ), აშშ-ისა და ბრიტანეთი ვირჯინის კუნძულებზე, სენტ-კიტსსა და ნევისში. ბუდობს მოქცევის დონის მაღლა რბილ ქვიშიან ადგილებში, სადაც ნაკლები მცენარეულობაა. ზამთარს ატარებს სანაპიროს პლაჟებზე, ქვიშიან ან ლამიან თავთხელებში. ბუდე მდებარეობს ღია გრუნტზე, წყლიდან ოდნავ მოშორებით, ხშირად დიდი ზომის ქვის ან ბალახთა ჯგუფის გვერდით; წარმოადგენს მცირე ზომის ნაკაწრს ქვიშაზე, რომელიც ზოგჯერ ამოფენილია ნიჟარებითა და კენჭებით. დებს 4 (ზოგჯერ 2–3, იშვიათად 5) კრემისფერ კვერცხს შავი და მუქი ყავისფერი ლაქებით. კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 26-28 დღე-ღამე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ბუდეს რამდენიმე საათში ტოვებს. საკვებს თვითონ მოიპოვებს. ფრენის უნარს 21-35 დღეში იძენს. ცივ ამინდებში დედალი იფარებს ხოლმე, თუმცა ზოგჯერ მამალს უტოვებს მოსავლელად და თვითონ თავს ანებებს. ნადირობის დროს გაირბენს, გაჩერდება და დაიხრება, რათა აკენკოს ან მოსინჯოს ზედაპირი, სადაც შეიძლება იყოს მისი ნადავლი. სანაპიროზე იკვებება მწერებით, ზღვის ჭიაყელებით, კიბოსნაირებით, ზღვის სხვა უხერხემლოებით; ხმელეთზე — აგრეთვე მწერებით, მათ შორის მცირე ზომის ხოჭოებით, წყლის ბაღლინჯოებით (*Notonecta glauca*), მუმლით და სხვ.

გალერეა
-------

* მოზარდიმოზარდი
* მოზარდიმოზარდი
* არამობუდარიარამობუდარი
* ბუდე კვერცხებითბუდე კვერცხებით

სქოლიო
------

1. 1 2  Piping Plover Identification. All About Birds. *allaboutbirds.org*. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
2. ↑  BirdLife International (2012). „*Charadrius melodus*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2012**. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|accessdate=`-ში (დახმარება)CS1-ის მხარდაჭერა: ref=harv (link)old-form url
3. 1 2  Piping Plover (*Charadrius melodus*). National Audubon Society. *audubon.org*. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
4. ↑  Piping Plover Life History. All About Birds. *allaboutbirds.org*. ციტირების თარიღი: 13 აგვისტო, 2020.
**ყველისციხის ბრძოლა** — ბრძოლა სელჩუკთა სახელმწიფოსა და საქართველოს ლაშქარს შორის 1080 წელს. სელჩუკებმა გაიმარჯვეს ბრძოლაში, რის შემდეგაც მიეცათ საშუალება შემდგომი ექსპანსიისთვის საქართველოში.

გიორგი II-ის მეფობის დროს საქართველოსთვის მეტად მძიმე საშინაო და საგარეო მდგომარეობა იყო შექმნილი. ფარცხისის ბრძოლაში მოპოვებულმა გამარჯვებამ მეფეს მისცა საშუალება სხვა ღონისძიებებიც გაეტარებინა, მან აიღო ანაკოფია, კლარჯეთის, შავშეთის, ჯავახეთის და არტაანის ციხეები, აგრეთვე კარის ციხე-ქალაქი. ამის შემდგომ საქართველოსთვის მოვლენები ცუდად განვითარდა. ბიზანტიელებმა თავიანთი გავლენა თურქ-სელჩუკებს დაუთმეს საქართველოსთან მდებარე პროვინციებზე. მტერი უკვე ორი მხრიდან ერტყა ქვეყანას, რაც დამატებით საფრთხეებს ქმნიდა. 1080 წელს სულთანმა, მალიქ-შაჰიმა საგანგებო ლაშქარი გააგზავნა გიორგი II-ის წინააღმდეგ საბრძოლველად ამირა აჰმადის მეთაურობით. აჰმად ამირას ჯარმა პირველ რიგში კარის ციხე-ქალაქი აიღო, შემდეგ კი ყველისციხესთან მყოფ გიორგი II-ს დაესხა თავს. სავარაუდოდ, მეფის ყველისციხესთან ყოფნა სამხედრო მიზნით უნდა ყოფილიყო გამოწვეული, არ არის გამორიცხული, რომ მეფე აქ ლაშქრის შეკრებით და თურქთათვის საპასუხო დარტყმის სამზადისით ყოფილიყო დაკავებული. აჰმად ამირამ ზუსტად გაიგო მეფის ადგილსამყოფელი და დაესხა მას. მემატიანე ხაზს უსვამს ღალატს, სელჩუკებმა მეფის სამოყოფელის გაგება და იქამდე შეუმჩნევლად მისვლა ქართველთა დახმარენით მოახერხეს. როინ მეტრეველი და ჯაბა სამუშია მიიჩნევენ, რომ ამ შემთხვევაში მეფის წინააღმდეგ განწყობილ ფეოდალთა დიდ დასთან უნდა გვქონდეს საქმე, რომელთაც დიდი გავლენა უნდა ჰქონოდათ სამხრეთ საქართველოსა და კარის ციხე-ქალაქის ტერიტორიაზე, რადგან, მათი აზრით, აჰმად ამირა მხოლოდ ძლიერი მოკავშირის დახმარებით თუ შეძლებდა ასეთი დიდი მანძილის შეუმჩნევლად გავლას. მტრის თავდასხმა მეტად მოულოდნელი აღმოჩნდა მეფისთვის. ბრძოლაში იგი სასწაულად გადაურჩა სიკვდილს, ხიფათისგან თავდახსნილმა თავისი ამალით სასწრაფოდ დატოვა ბანაკი და აჭარის მთებს შეაფარა თავი. აჰამდ ამირა გიორგი II-ს აღარ დაედევნა, მისმა ჯარმა ექსპანსია გააგრძელა. სელჩუკებმა თავდაპირველად მოაოხრეს ასისფორნი და კლარჯეთი ზღვისპირამდე. შემდგომში მათი რისხვა დაატყდა შავშეთს, აჭარას, სამცხეს, ქართლს, არგვეთს, სამოქალაქოს და ჭყონდიდს. მათ ერთ დღეში აიღეს და დაწვეს ქუთაისი. ამავე დროს, მათმა რაზმებმა ააოხრეს კლარჯეთისა და არტანუჯის უდაბნოები. სელჩუკთა შემოსევამ რამდენიმე თვეს გასტანა. ამის შემდეგ ისინი ყოველ გაზაფხულზე ესხმოდნენ თავს საქართველოს და დაზამთრებამდე რჩებოდნენ. დაიწყო „დიდი თურქობა".

სქოლიო
------

1. ↑  მეფე გიორგი II და საქართველოს სამეფო XI საუკუნის 70-80 იან წლებში.
2. ↑  .
3. ↑  როგორ აღმოჩნდა უძლური გიორგი.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართულ-სელჩუკური ომები |
| --- |
|  |
| ბრძოლები | 
* ფარცხისი
* ყველისციხე
* სამშვილდე
* თრიალეთი
* რახსი
* ბოტორი
* დიდგორი
* შამქორი
* ბასიანი
* აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში
 |

 |
**პარამაგნეტიკი** — ნივთიერება, როელიც გარე მაგნიტურ ველში მაგნიტდება ველის გასწვრივ. როცა გარე ველი არ არსებობს პარამაგნეტიკი დამაგნიტებული არ არის. პარამაგნეტიკის ატომებს (იონებს) აქვს საკუთარი მაგნიტური ომენტი, მაგრამ ფერო- და ანტიფერომაგნეტიკებისათვის დამახასიათებელი მაგნიტური სტრუქტურა პარამაგნეტიკს არა აქვს. გარე მაგნიტური ველის გავლენით პარამაგნეტიკის ატომთა (იონთა) მაგნიტური მომენტები (პარამაგნტიტური ლითონებისათვის — გამტარობის ელექტრონების მაგნიტური მომენტები) უპირატესად ველის გასწვრივ ორიენტირდება, რის შედეგად პარამაგნეტიკი იძენს ჯამურ მაგნიტურ M მოენტს, რომელიც ველის დაძაბულობის პროპორციულია და მიმართულია ის გასწვრივ. ამიტომ პარამაგნეტიკის მაგნიტური ამთვისებლობა {\displaystyle \chi \_{\text{მოლ}}=M/H} ყოველთვის დადებითია, სადაც {\displaystyle \chi \_{\text{მოლ}}} ერთი მოლის ამთვისებლობაა. პარამაგნეტიკებია მოლეკულური ჟანგბადი {\displaystyle {\ce {O2}}}, ტუტე და ტუტემიწა ლითონები და სხვა. ზოგიერთი პარამაგნეტიკის პარამაგნეტიზმს განაპირობებს ბირთვების მაგნიტური მომენტები (მაგალითად {\displaystyle {\ce {^3He}}}).

ზოგიერთი პარამაგნეტიკის მაგნიტური   
ამთვისებლობა   
(ნორმალურ პირობებში)| ნივთიერება | მაგნიტური ამთვისებლობა {\displaystyle \chi }·10-5 (სმ3/მოლ) |
| --- | --- |
| ვოლფრამი W | 7.8 |
| ცეზიუმი Cs | 6.1 |
| ალუმინი Al | 3.2 |
| ლითიუმი Li | 2.4 |
| მაგნიუმი Mg | 2.2 |
| ნატრიუმი Na | 3.72 |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* პარამაგნეტიზმი

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 680.

სქოლიო
------

1. ↑  Magnetic Susceptibilities of Paramagnetic and Diamagnetic Materials at 20°C
**პარანოია** — ქრონიკულად მიმდინარე ბოდვითი ფსიქოზის ერთ-ერთი სახე.

ისტორია
-------

ჰიპოკრატეს დროიდან ამ ტერმინით განისაზღვრებოდა  აშლილობათა ფართო სპექტრი, რომელშიც ერთიანდებოდა სხვადასხვა ბოდვითი აშლილობები. XIX საუკუნეში მოხდა პარანოიის ცალკე დაავადებად გამოყოფა, რომლის გამოვლინებებს წარმოადგენდა მომჩივნელობის, დევნის, განდიდების ან სხვა შინაარსის სისტემატიზირებული ბოდვითი იდეები ჰალუცინაციების გარეშე. ე. კრეჩმერმა განაზოგადა პარანოიის განვითარების კანონზომიერებები და აღწერა ავადმყოფობის განვითარებისთვის დამახასიათებელი ტრიადა: ხასიათი, გარემო და განცდა.

ეტიო-პათოგენეზი
---------------

მკვლევრები პარანოიას ენდოგენურ დაავადებათა რიცხვს მიაკუთვნებენ. მიჩნეულია, რომ სხვა ფაქტორებთან ერთად გარკვეული როლი ციკლოიდურ, პიკნიკურ აგებულებასაც მიუძღვის.

სტატისტიკა
----------

პარანოია ნაკლებად გავრცელებული დაავადებაა, მისი სიხშირე 0,025-0,03%-ია. ყოველი 300 000 ადამიანიდან 1 ავადდება. იგი ძირითადად 30-40 წლის ასაკში გამოვლინდება და უფრო ხშირად ქალებში გვხვდება.

განვითარება
-----------

პარანოია ვითარდება თანდათანობით, შემპარავად; თანდათან ხდება რეალური სიტუაციების გადამეტებული, ზეღირებულოვანი შეფასება. დროთა განმავლობაში ამ ზეღირებულოვანი იდეების მიმართ ქვეითდება კრიტიკა და ყალიბდება სისტემური ბოდვითი იდეები. ამ იდეების დასამტკიცებლად ავადმყოფები აყალიბებენ ლოგიკურ სისტემებს და ეყრდნობიან მოგონებებს, რომლებსაც არასწორ ინტერპრეტაციას უკეთებენ. ბოდვითი პროდუქციის ჩარჩოებს მიღმა ადამიანები ნორმალურ ცხოვრებას ეწევიან. ადეკვატურად იქცევიან გარემოში.

პარანოიის ფორმები
-----------------

**ექსპანსიური პარანოია** - აერთიანებს ისეთი სახის პარანოიალური ბოდვის ფორმებს, რომლებსაც ახასიათებთ ბრძოლა ბოდვითი დაყენებების რეალიზაციისთვის. ესაა: მომჩივნელობის, გამომგონებლობის, სამართლიანობის მაძიებლობის ბოდვები და სხვა.

**სენსიტიური პარანოია** - განპირობებულია სოციალური ადაპტაციის გაძნელებით, დაუკმაყოფილებლობის, არასრულფასოვნების განცდის ბოდვით რეგისტრში გადაზრდით. ცხოვრებისეული იმედგაცრუების, დანაკარგების მოჭარბება იწვევს დევნის პარანოიალური იდეების განვითარებას.

**სურვილების პარანოია** - ამის მაგალითია ბოდვა, რომლის დროსაც ავადმყოფი დარწმუნებულია რომ იგი უყვარს რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებას და ყველაფერში ხედავს ამ პიროვნების გრძნობების გამოხატვას.

მკურნალობა
----------

პარანოია, როგორც წესი, პრაქტიკულად განუკურნებელ დაავადებათა რიცხვს მიეკუთვნება, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობით შესაძლოა მოხდეს სიმპტომატიკის გარკვეული შერბილება. მედიკამენტურ მკურნალობაში იყენებენ ნეიროლეპტიკებსა და ტრანკვილიზატორებს.მათთან ერთად აუცილებელია ფსიქოთერაპიის გამოყენება.

ლიტერატურა
----------

* *ავლიპი ზურაბიშვილი "**ფსიქიატრია**";*
* *მიხეილ ასათიანი "**ფსიქონერვოზები**";*
* *გიორგი ნანეიშვილი "**ფსიქიატრიის მოკლე კურსი**".*
**ოჟორის სამაროვანი**, *ზემოლისას სამაროვანი*, განვითარებულია რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოჟორიდან (1991 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში) დაახლოებით 2 კმ-ზე, ადგილობრივ ზემოლისაზე. გაითხარა 1951 წელს (ხელმძღვანელი ო. ჯაფარიძე) 14 ორმოსამარხი. დაკრძალვის წესი არ დადგინდა, ვინაიდან ბავშვის 1 კბილის გარდა ადამიანთა ძვლები არ შემორჩენილა. სამარხებში აღმოჩნდა მრავალნაირი თიხის ჭურჭელი, ძირითადად რკინის იარაღი (შუბისპირები, მოკლე ხიშტისმაგვარი იარაღი, სატევრები, ცალპირა მოხრილი დანები და სხვა). ერთგან იყო ბრინჯაოს კოლხური ცული, რომლის ყუაზე ხარის ქანდაკებაა. № 1 ორმოსამარხში კი მხოლოდ ბრინჯაოს იარაღი იყო. სამკაული ნაკეთებია ბრინჯაოსაგან. მძივების ძირითადი ნაწილი სარდიონისაა. ბევრია ცისფერი პასტის მძივებიც. მცირე რაოდენობითაა თეთრი პასტის ცილინდრული ე. წ. „დომინოს" ტიპის, ლურჯი მინისა და ქარვის მძივები.

სამაროვანი ძირითადად ძვ. წ. VII საუკუნით თარიღდება, ხოლო № 1 ორმოსამარხი გვიანდელი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.

ლიტერატურა
----------

* *ჯაფარიძე ო.* არქეოლოგიური გათხრები სოფელ ოჟორაში, «თსუ შრომები», 1955, ტ. 65;
* *მენაბდე მ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 551, თბ. 1984
**ანტუნ საადა** (არაბ. أنطون سعادة‎; დ. 1 მარტი, 1904, დჰურ-აშ-შუეირი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 8 ივლისი, 1949, ბეირუთი, ლიბანი) — ლიბანელი ჟურნალისტი, მართლმადიდებელი საზოგადოების წარმომადგენელი, მწერალი, პოლიტიკური აქტივისტი და სირიის სოციალური ნაციონალური პარტიის დამაარსებელი. 

მისი პოლიტიკური მოღვაწეობის მთავარი მიზანი იყო სახელმწიფოს გამოყოფა რელიგიისაგან და ისტორიული სირიის გაერთიანება, რომელშიც იგი მოიაზრებდა თანამედროვე სირიას, ლიბანს, ერაყს, იორდანიას, პალესტინასა და კიპროსს.

იგი არაბული ნაციონალიზმისა და ისლამიზმის მოწინააღმდეგე იყო. მისთვის არსებობდა მხოლოდ 4 არაბული ერი: სირია, ეგვიპტე (სუდანის ჩათვლით), მაროკო და საუდის არაბეთი (იემენის, ომანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩათვლით).

სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტია დააარსა 1932 წელს. პარტიისა და თვით საადას მოღვაწეობა გახდა საფრანგეთის კოლონიური ხელისუფლების რეპრესიების ობიექტი, რამაც იგი აიძულა ბრაზილიაში ემიგრაციაში წასულიყო, საიდანაც მოგვიანებით გადავიდა არგენტინაში და დაკავდა ჟურნალისტური საქმიანობით. 

1947 წლის 2 მარტს, ლიბანის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, მაგრამ ქვეყნის ახალმა ხელისუფლებამ კვლავ გააგრძელა რეპრესიები პარტიის წევრების წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია 1949 წლის 4 ივლისის აჯანყება. საადის მხარდაჭერების გამოსვლა ჩაახვშეს, თავად საადა გაიქცა სირიაში, რომლის პრეზიდენტმაც ჰუსნი ალ-ზაიმმა მას პოლიტიკური თავშესაფარი მისცა. თუმცა სირიაში ჩასვლისთანავე იგი დააპატიმრეს და გადასცეს ლიბანის ხელისუფლებას. იგი დაადანაშაულეს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. ანტუან საადა დახვრიტეს 1949 წლის 8 მარტს, გამთენიისას. მისი მოღალატე პრეზიდენტი ჰუსნი ალ-ზაიმი 5 თვის შემდეგ თვითონაც დახვრიტეს დამასკოს მეეზეს ციხეში. 1951 წლის 14 თებერვალს სირიის სოციალური ნაციონალისტური პარტიის წევრების ხელით ასევე მოკლეს საადას დახვრეტაში დამნაშავე — სირიის პრემიერ-მინისტრი რიად ალ-სოლჰი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Antun Saadeh დაარქივებული 2012-02-26 საიტზე Wayback Machine.  (ინგლისური)
* ვიდეო დაარქივებული 2007-09-27 საიტზე Wayback Machine.  (არაბული ენა)
* Antoun Saadah

სქოლიო
------

1. ↑  Radical Politics and the Syrian Social Nationalist Party
**მემკვიდრე პრინცი ფუმიჰიტო** (იაპონ. 皇嗣・秋篠宮文仁親王 დ. 30 ნოემბერი, 1965, ტოკიო) — იაპონიის იმპერატორ აკიჰიტოს უმცროსი ვაჟი და იაპონიის ტახტის (იმპერატორ ნარუჰიტოს) მემკვიდრე პრინცი. იაპონიის იმპერატორ ნარუჰიტოს უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა 1965 წლის 30 ნოემბერს აიოამის სასახლეში, ტოკიოში. დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო გაკუსიუინში. 1984 წელს გახდა გაკუსიუინის უნივერსიტეტის სტუდენტი, სადაც სწავლობდა სამართალსა და ბიოლოგიას. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ 1988-1990 წლებში სწავლობდა თევზების ტაქსონომიას ოქსფორდში, სენტ-ჯონსის კოლეჯში. 

1989 წელს პაპის, იმპერატორ ჰიროჰიტოს გარდაცვალებისას გახდა ტახტის მეორე მემკვიდრე ძმის, ნარუჰიტოს შემდეგ. 1996 წელს მიიღო ორნითოლოგიის დოქტორის ხარისხი. 2019 წლის 1 მაისს ტახტზე თავისი ძმის ნარუჰიტოს ასვლის შემდეგ, რომელსაც არ ჰყავს მემკვიდრე ბიჭი, გახდა ტახტის მემკვიდრე პრინცი. 

მემკვიდრე პრინცი ბითლზის დიდი თაყვანისმცემელი და ჩოგბურთის აქტიური მოთამაშეა.

პირადი ცხოვრება
---------------

1990 წლის 29 ივნისს დაოჯახდა პრინცესა კიკოზე, მასთან შეეძნა სამი შვილი: პრინცესა მაკო, პრინცესა კაკო და პრინცი ჰისაჰიტო.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* (ინგლისური) Their Imperial Highnesses Prince and Princess Akishino and their family at the Imperial Household Agency website
* (ინგლისური) Press Conference on the Occasion of the Birthday of His Imperial Highness Prince Akishino (2006)
პარაშუტ-ჯამპის კოშკი ამჟამად.
**პარაშუტ-ჯამპი** (ინგლ. Parachute Jump), ამჟამად უფუნქციო გასართობი ატრაქციონი კონი-აილენდზე, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, რომლის განთქმული ღია კონსტრუქციის ლითონის სტრუქტურა დღემდე ბრუკლინის სიმბოლოდ რჩება. 262 ფუტის სიმაღლისა და 170 ტონის კონსტრუქციას ხშირად ბრუკლინის ეიფელის კოშკსაც უწოდებენ. 

კონსტრუქცია ააგეს 1939 წელს ფლაშინგ მიდოუს პარკში (კუინზი) ნიუ-იორკის მსოფლიო გამოფენისთვის და 1941 წელს მის ამჟამინდელს ადგილზე გადმოიტანეს. ის სტიპლჩეიზ პარკის ერთადერთი ნაწილია, რომელიც დღემდე შემორჩა. ატრაქციონმა მუშაობა 1968 წელს შეწყვიტა. 

კონსტრუქციის თავზე მიმაგრებული იყო ფუნქციური პარაშუტები, რომლებიც ლითონის რგოლებით აშვება-დაშვებისას ღია რჩებოდა. სულ კოშკის თავზე დამაგრებული იყო თორმეტი ლითონის მკლავი და თითოეული მათგანი კაბელით პარაშუტს იმაგრებდა. მგზავრებს ქამრებით ამაგრებდნენ ორადგილიან საჯდომში დახურული პარაშუტის ქვეშ, შემდეგ ზევით სწევდნენ, სადაც გაშვების მექანიზმი მათ ჩამოაგდებდა, ხოლო ვარდნის პროცესს პარაშუტი ანელებდა. ყოველ პარაშუტს სამი კაბელის ოპერატორი სჭირდებოდა, რაც მათ ოპერირებას საკმაოდ აძვირებდა.
ყიზილბაში
**ყიზილბაშები** (თურქ. Kızılbaş, აზერ. Qızılbaş, სპარს. قزلباش Qezelbāsh) — „წითელთავიანები", თურქული მომთაბარე ტომების გაერთიანება მცირე აზიასა და აზერბაიჯანში („ყიზილბაშები" მიიღეს XV საუკუნის II ნახევარში). ეს სახელი დაერქვა ვრცელი სპექტრის ექსტრემისტ შიიტ მეომართა დაჯგუფებებს, რომელთაც დიდი წვლილი მიუძღვით ირანში საფავიდთა დინასტიის დაფუძნებაში. მათი წითელი თავსაბურავი შედგებოდა 12 ნაკეცისაგან, რაც სიმბოლურად 12 შიიტ იმამს აღნიშნავდა. 

არდებილის შიიტური ორდენის სეფევიეს მთავარი სამხედრო დასაყრდენი. სეფევიეს შეიხების მეთაურობით ყიზილბაშები თავს ესხმოდნენ მეზობელ არამუსლიმან ქვეყნებს (საქართველოს, ტრაპიზონის იმპერიას და სხვა). XVI საუკუნის დასაწყისში ისმაილ I-ის მეთაურობით ყიზილბაშებმა გაანადგურეს აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო და 1502 წელს ისმაილ I შაჰად გამოაცხადეს. ასე შეიქმნა სეფიანთა სახელმწიფო, სადაც XVI საუკუნის დასასრულამდე ყიზილბაშების ზედა ფენას ეჭირა გაბატონებული მდგომარეობა. შაჰ-აბას I-ის სამხედრო რეფორმის შემდეგ პოლიტიკური მნიშვნელობა და მათი ლაშქრის ძლიერება საგრძნობლად დაეცა. XVI-XVII საუკუნეებში რუსულ ოფიციალურ დოკუმენტებში ყიზილბაშებს უწოდებდნენ სეფიანთა სახელმწიფოს ყველა ქვეშევრდომს, ხოლო XVII-XVIII საუკუნეებში ქართულ ისტორიულ წყაროებში ყიზილბაშები ერქვათ ირანის მეომრებს, ზოგჯერ კი თვით ქვეყანას.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კახეთის აჯანყება 1605 - კახელების აჯანყება ყიზილბაში დამპრყობლების წინააღმდეგ.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე რ.* ქსე, ტ. 10, გვ. 642, თბ. 1986