**როქსან სვენცელი** (დ. 9 დეკემბერი, 1962) — ტევას ტომის მკვიდრი ამერიკელი მოქანდაკე, კერამიკოსი მხატვარი, ძველი სამზარეულოს აქტივისტი და გალერისტი სანტა კლარა პუებლოდან. მისი ნამუშევრები დიდ საზოგადოებრივ კოლექციებშია. მოპოვებული აქვს მრავალი ჯილდო.

სვენცელის ნამუშევრები ეხება პირად და სოციალურ კომენტარებს, ასახავს პატივისცემას ოჯახის, კულტურული მემკვიდრეობისა და დედამიწის მიმართ. მისი სკულპტურული ნამუშევრები გამოიფინა თეთრ სახლში, ასევე საერთაშორისო მუზეუმებსა და გალერეებში. მას დაევალა მუდმივი ინსტალაციების შექმნა სმიტსონის ამერიკელი ინდიელების ეროვნულ მუზეუმში, უელინგტონის მუზეუმსა და სხვა ადგილებში, მათ შორის პენსილვანიის არქეოლოგიისა და ანთროპოლოგიის უნივერსიტეტის მუზეუმში, ფილადელფიაში.

ადრეული ცხოვრება
----------------

სვენცელი დაიბადა ტაოს პუებლოში, ნიუ-მექსიკოში, 1962 წელს. მშობლებმა, რალფ და რინა სვენცელებმა, ხელი შეუწყეს მის ხელოვნებისადმი ინტერესს. მისი მამა იყო გერმანელ-ამერიკელი ფილოსოფიის პროფესორი, რომელიც ასწავლიდა სანტა ფეს სენტ-ჯონის კოლეჯში. დედა, რინა სვენცელი, იყო აქტივისტი, არქიტექტორი, მეცნიერი და მხატვარი, რომელიც დაიბადა სანტა კლარა პუებლოს მხატვრების ოჯახში. მისი ბიძა, ტიტო ნარანჰო, იყო მხატვარი და მეცნიერი, ხოლო მისი მეორე ბიძა, მაიკლ ნარანჰო, იყო ცნობილი მოქანდაკე, რომელიც დაბრმავდა ვიეტნამის ომში. სვენცელის ორი დეიდა, ჯოდი ფოლველი და ნორა ნარანჰო მორსი, კერამიკოსები არიან.

სვენცელი წარმოშობით სანტა კლარა პუებლოს მექოთნეების გრძელი ხაზიდანაა. მათგან ისწავლა ჭურჭლის დამზადების მეთოდები. ის ბავშვობიდან უყურებდა როგორ კრეფდა დედა თიხას მიწიდან და ქმნიდა ორმოში გამომწვარ ქოთნებს. სვენცელმა ბავშვობაში დაიწყო ექსპერიმენტები თიხით. ის ქმნიდა პატარა ფიგურებს, რომლებიც ასახავდა მის გრძნობებს. მისი დაქვეითებული მეტყველება ართულებდა კომუნიკაციას, ამიტომ დედის პროექტებიდან დარჩენილი თიხის ნარჩენებმა საშუალება მისცა შეექმნა პატარა ფიგურული ქანდაკებები ემოციების გადმოსაცემად. თიხის ქანდაკება გახდა მისი მთავარი საშუალება შინაგანი ემოციური მდგომარეობის გამოსახატავად და ამას როქსანას მასწავლებლებიც უჭერდნენ მხარს.

### განათლება

1978 წელს სვენცელი მშობლების დახმარებით ჩაირიცხა ამერიკის ინდიელთა ხელოვნების ინსტიტუტში (IAIA), სანტა ფეში. მისი პირველი ხელოვნების ჩვენება იყო ინსტიტუტის მუზეუმში. ორი წლის შემდეგ, იგი გადავიდა პორტლენდის მუზეუმის სამხატვრო სკოლაში 1980 წელს. სვენცელი ერთწლიანი სწავლის შემდეგ უკმაყოფილო და იმედგაცრუებული გახდა პორტლენდის ხელოვნების სცენით. იგი გრძნობდა, რომ პორტლენდში მხატვრები გამოყოფდნენ ხელოვნებას ყოველდღიური ცხოვრებისგან და მათი ხელოვნება არ ასახავდა გარემოს, მაშინ როცა სვენცელის ხელოვნება შთაგონებული იყო ცხოვრებისეული გამოცდილებით. სვენცელს სჯერა უწყვეტი სწავლის და თქვა: „ყოველი დღე არის ახალი წიგნი, გამოცდა ყველა დისციპლინაში, საკუთარი თავის წინსვლის შანსი და შესანიშნავი დრო სათამაშო მოედანზე".

პირადი ცხოვრება
---------------

სვენცელი შვილებსაც და შვილიშვილებსაც სახლში ასწავლიდა. მისი ვაჟი, დოქტორი პორტერ სვენცელი, არის პროფესორი და ასოცირებული დეკანი ამერიკის ინდიელთა ხელოვნების ინსტიტუტში (IAIA). მისი ქალიშვილი, როუზ ბინ სიმპსონი ასევე კერამიკული მოქანდაკეა, რომელმაც მიიღო ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი როდ-აილენდისს დიზაინის სკოლაში.

კარიერა
-------

სვენცელის ბუნებასთან ურთიერთობამ გამოიწვია ხეების დარგვისა და ბაღების დეკორაციის განსაკუთრებული ინტერესი. სვენცელი ცხოვრობს თიხის სახლში, რომელიც მან თავად ააშენა. ოჯახი მონაწილეობს პუებლოს საზეიმო ცეკვებსა და დღესასწაულებში. სვენცელი ასევე ამუშავებს საკუთარ მიწას.

1987 წელს სვენცელმა სანტა კლარა პუებლოში დააარსა არაკომერციული ორგანიზაცია *Flowering Tree Permaculture Institute'*, სადაც ის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებს. ინსტიტუტი ეფუძნება ეკოლოგიური დიზაინის, მდგრადი ცხოვრებისა და სოფლის მეურნეობის თეორიებს. ინსტიტუტი მსურველებს სთავაზობს გაკვეთილებს ჯანსაღი ცხოვრების შესახებ. ინსტიტუტში ისწავლება კლასები: მეურნეობის მეთოდები, მცირე წყლის მოხმარებით მიწათმოქმედება მაღალ უდაბნო კლიმატში, მეცხოველეობა, თიხით მშენებლობა და მზის ენერგია. მისი მუშაობა ინსტიტუტში ეფუძნება პირად ფილოსოფიას, რომელიც ინსპირირებულია ინდიელი ამერიკელი წინაპრების მიერ. ისინი დღემდე ინარჩუნებენ ძირძველ ცოდნას კონსერვაციის შესახებ. სვენცელის ინიციატივა, *Pueblo Food Experience*, მონაწილეებს სთავაზობს საკვებს.

სვენცელი მართავს ქალაქის გალერეას, რომელიც მდებარეობს პოჰოაკე პუებლოს ჩრდილოეთით, სანტა-ფეში. გალერიაში გამოფენილია მისი კერამიკა და ბრინჯაოს ნამუშევრები. მუზეუმი ასევე მასპინძლობს ჯგუფურ გამოფენებს.

ნამუშევრები
-----------

სვენცელის სკულპტურები ასახავს პირად ემოციებს. სკულპტურებს ძირითადად ქალის ფორმა აქვთ. როქსანას ხელოვნება ძირითადად ფოკუსირებულია ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა გენდერული როლები, იდენტობა, პოლიტიკა, ოჯახი და წარსული. სვენცელი თავის თიხის ფიგურებს თიხის ხვეულებისგან აკეთებს. იგი იყენებს კომერციულად წარმოებულ თიხას, რაც განსხვავდება პუებლოს სხვა მეთუნეებისგან, რომლებიც თხრიან, სრესენ, ასუფთავებენ და ამუშავებენ საკუთარ თიხას. სვენცელმა თქვა, რომ მას არ აწუხებს ის, რომ მისი თიხა მაღაზიაშია ნაყიდი, რადგან თიხა მაინც დედამიწიდან მოდის. იგი ალაგებს თიხას სქელ ხვეულებად, რათა ააწყოს ფიგურების ღრუ კედლები. დახვევის ორ-ოთხდღიანი პროცესის დროს სვენცელი ინარჩუნებს თიხის ტენიანობას და იყენებს დანას ან ქვას ხვეულების გასასწორებლად. მიუხედავად იმისა, რომ სვენცელის ფიგურები ცარიელია, თითოეული მათგანის თითები მყარია. საბოლოო ქანდაკება ხშირად მოხატულია და შეიძლება შეიცავდეს თვალების, თმის ან ტანსაცმლის დეტალებს.

### *კლოუნების გამოჩენა*

სვენცელის სანტა კლარას მემკვიდრეობის ნახვა შეიძლება მის სკულპტურათა სერიაში *კლოუნი*. კლოუნი, ან „კოშარე", არის წმინდა არსება, რომელიც ხშირად ასწავლის თავისი მოქმედებებით. სვენცელის *სასოწარკვეთილი კლოუნის* ფიგურა არის კომენტარი საკუთარი იდენტობის დაკარგვაზე. თავად ქანდაკება არის კლოუნი, რომელიც სევდიანად იყურება ქვემოდან და ცდილობს გადმოსცეს საკუთარი თავის ხელახლა პოვნისთვის ბრძოლა. *კლოუნების გამოჩენა* (1988) სიმბოლოა პუებლოს ხალხის ამ სამყაროში გაჩენის. ამ ინსტალაციის სამი ფიგურა არის ადამიანის ნაწილობრივი ფორმები, რომლებსაც თანდათან მივყავართ საბოლოო, სრულ ფიგურამდე. თითოეული ნაწილობრივი ფორმა მიზნად ისახავს აღბეჭდოს გაოცების, ცოდნისა და შიშის გრძნობა. აღმავლობის ეტაპები *გამოჩენაში*, რომელიც ნაჩვენებია თითოეული ფიგურის განვითარებაში, კიდევ უფრო უსვამს ხაზს პუებლოს კოლექტიურ მოგზაურობას აღმატებისკენ. 

### *ესკიზი*

სვენცელის ნაშრომი, *ესკიზი*, ეხებოდა არარეალურ ფიზიკურ სტანდარტებს, რომლებსაც პოპულარული კულტურა ახალგაზრდა ქალებს უწესებს. ნამუშევარი ეხება ქალების ბრძოლას საკუთარი იმიჯისა და იდენტობისთვის. *Pinup-*ში მკვიდრი ამერიკელი ქალის უემოციო სახე თეთრად არის შეღებილი. ფიგურა ფარავს მის შიშველ ფორმას თხელი, ბიკინიში გამოწყობილი მოდელის უთავო პოსტერის მიღმა. ფიგურა ცდილობს მოერგოს საზოგადოების მიერ წინასწარ შექმნილ იმიჯს და იმალება მიუწვდომელი სურათის ნიღბის მიღმა, როგორც ფერით, ასევე ფორმით. „სრულყოფილი" სხეულისა და სახის ტვირთი ამძიმებს ფიგურას ისე, რომ ფიგურა დაქვეითებულ, დამარცხებულ პოზაშია; ფიგურის ხელის და ფეხის თითები არ არის მორთული მაკიაჟით და პოსტერით, რაც აჩვენებს ფიგურის ნამდვილ ლამაზ ბუნებას.

### *კრიზისში*

სვენცელის *კრიზისში* (1999) ცდილობს შეისწავლოს მედიის გავლენა ქალის სილამაზესა და იდენტობაზე. ამ ნაწარმოების ფიგურას, როგორც ჩანს, ესმის, თუ რა გავლენას ახდენს მასზე მედია და პოპ კულტურა. ფიგურა ცდილობს შეებრძოლოს სილამაზისა და იდენტობის ამ პროგნოზირებულ იდეალებს საკუთარი ხელის დაჭერით. მიუხედავად ამისა, თავად ფიგურის მკვეთრად შეღებილი წითელი ფრჩხილები სიმბოლოა იმ საშიშროებისა, რასაც მას მედია უქმნის.

### *სიცოცხლისთვის, ყველა მიმართულებით*

სვენცელის მუდმივი საჯარო ინსტალაცია, *For Life in All Directions* (2004) შეკვეთილი იქნა ამერიკელი ინდიელების ეროვნული მუზეუმის მიერ, ვაშინგტონში. იგი შექმნილია ჩამოსხმული ბრინჯაოს, ხვეული და ხელნაკეთი ჭურჭლისა და საღებავისგან. დამონტაჟებულია ელმერ და მერი ლუის რასმუსონის თეატრის ფოიეში.

### *თავშეფარებული სიცოცხლეები*

პენსილვანიის უნივერსიტეტის არქეოლოგიისა და ანთროპოლოგიის მუზეუმმა 2000 წელს სვენცელისგან იყიდა სკულპტურა *Nestled Lives*, რათა გამოეფინა მკვიდრი ამერიკელი ხმების გალერეაში, (კურატორი დოქტორი ლუსი ფაულერ უილიამსი). ქანდაკება დამზადებულია თიხისგან და გამოსახავს მჯდომარე ქალს გაშლილი ხელებით, რომელსაც სამი გობი უჭირავს. ეს ნამუშევარი ლოს-ალამოსის ხანძრის დროს შეიქმნა. სვენცელი ფიქრობდა ადამიანებზე და განსაკუთრებით ქალებზე. „მე დავინახე მიწა, რომელიც ჩემს სახლთან იწვოდა... პუებლოს ხალხისთვის დედამიწა ჩვენი დედაა. თასები განიხილება, როგორც თაობების მსგავსი ნიშანი - დედამიწა ყველას გვიცავს."

ჯილდოები
--------

1984 წელს სვენცელმა პირველად მიიღო მონაწილეობა სანტა ფეს ყოველწლიურ ინდიელების ბაზარზე. ორი წლის შემდეგ მან მიიღო რვა ჯილდო ბაზარზე გამოფენილი ქანდაკებისა და ჭურჭლისთვის. სვენცელს მიენიჭა ბაზრის კრეატიული ბრწყინვალების ჯილდო ქანდაკებაში. 2019 წელს იგი შეირჩა ამერიკის ინდიელთა ხელოვნების ინსტიტუტში დამწყებ მომხსენებლად.

გამოფენები
----------

* თეთრი სახლი, ვაშინგტონი,
* ამერიკელი ინდიელების სმიტსონის ეროვნული მუზეუმი
* კარტიე, პარიზი
* სანტა ფე კონვენციის ცენტრი, სანტა-ფე, ახალი მექსიკა
* უელინგტონის მუზეუმი, ახალი ზელანდია
* ამერიკის დასავლეთის აუტრიის მუზეუმი, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია

კოლექციები
----------

მისი ნამუშევრები გამოფენილია სმიტსონის ნაციონალური მუზეუმის ამერიკელი ინდიელების კოლექციებში, კარტიე პარიზში, ახალი ზელანდიის ტე პაპა ტონგარევას მუზეუმში, სანტა ფე კონვენციის ცენტრში და უელინგტონის მუზეუმში ახალ ზელანდიაში. სხვა კოლექციები შედის ბრუკლინის მუზეუმში, ჰერდის მუზეუმში, დენვერის ხელოვნების მუზეუმში, ჯოსლინის ხელოვნების მუზეუმში, ნელსონ-ატკინსის ხელოვნების მუზეუმში.

სქოლიო
------

1. 1 2 3  "Roxanne Swentzell." *Women Artist of Color: A Bio-critical Source Book to 20th Century Artist in the Americas*. Ed. Phoebe Farris. 1999. 95-97. Print.
2. ↑  Kotz, Mary Lynn. First Lady's Garden: Exhibition 6: Honoring Native America, October 1997 through October 1998. Sculpture Magazine. ციტირების თარიღი: 21 June 2019
3. ↑  Figurine - 2000-19-1A | Collections - Penn Museum. ციტირების თარიღი: 2020-03-26
4. ↑  Indyke, Dottie.  (1 July 2001) Roxanne Swentzell.
5. ↑  Brooklyn Museum: Exhibitions.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2019-06-18. ციტირების თარიღი: 2023-02-23.
6. ↑  Crozier-Hogle, Lois, Darryl Babe Wilson, and Jay Leibold. *Surviving in Two Worlds: Contemporary Native American Voices.* Austin: University of Texas, 1997. Print.
7. ↑  KQED Television. Return: Native American Women Reclaim Foodways For Health & Spirit. PBS.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 დეკემბერი 2019. ციტირების თარიღი: 19 June 2019
8. ↑  Swentzell, Roxanne (2 August 2014). „The Pueblo Food Experience: A Pre-Contact Project". The Green Fire Times. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 სექტემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 10 August 2016.
9. ↑  Tower Gallery History & Facts. ციტირების თარიღი: 20 June 2019
10. 1 2 3 4  Fauntleroy, Gussie. Roxanne Swentzell Extra Ordinary People. New Mexico Magazine, 2002. Print.
11. ↑  Fauntleroy, Gussie (August 3, 2018). „Artist Profile: Roxanne Swentzell". *Cowboys and Indians Magazine*. ციტირების თარიღი: 20 June 2019.
12. ↑  For Life in All Directions. Smithsonian Institution. ციტირების თარიღი: 19 June 2019
13. ↑  Fowler Williams, Lucy (2001). „Seeing Through the Eyes of an Artist". *Expedition Magazine*. **43** (2) – წარმოდგენილია Penn Museum Website-ის მიერ.
14. 1 2 3 4 5 6 7  Native News online staff. INSTITUTE OF AMERICAN INDIAN ARTS (IAIA) 2019 Commencement Keynote Address to be Delivered by Noted Sculptor Contemporary Pueblo Artist Roxanne Swentzell and she was given an Honorary Doctorate Degree. Native News Online.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 მაისი 2019. ციტირების თარიღი: 19 June 2019
15. ↑  Grounded: Contemporary Ceramics, Gifts of Dr. Loren G. Lipson. Autry Museum of the American West. ციტირების თარიღი: 19 June 2019
16. ↑  Roxanne Swentzell: Making Babies for Indian Market. Brooklyn Museum. ციტირების თარიღი: 20 June 2019
17. ↑  Works of: Roxanne Swentzell. Nelson-Atkins Museum of Art.