recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წმ. სტეფანე პირველმოწამე და პირველდიაკონი, ბიზანტია, XI ს.
**სტეფანე პირველდიაკონი და პირველმოწამე** (ბერძ. Πρωτομάρτυρας Στέφανος) — ქრისტეს სამოცდაათ მოციქულთაგანი იყო პირველი ადამიანი, რომელმაც ქრისტესთვის სიცოცხლე გასწირა. მისი წამების დეტალები მოყვანილია ახალი აღთქმის ფურცლებზე. წმინდა პავლე მაშინ კი სავლე, იყო ქრისტიანების ერთ-ერთი მდევნელი, რომელიც წმინდა სტეფანეს წამებას გულმოდგინედ ადევნებდა თვალს.

წმინდა ნაწილები
---------------

ოთხი საუკუნის შემდეგ 415 წელს საღვთო ჩვენების შემდეგ აღმოყვანებულ იქნა სტეფანე პირველმოწამის უხრწნელი ნაწილები, რომლებიც იერუსალიმში, სიონის ტაძარში გადააბრძანეს. მათი აღმოჩენის შესახებ ყველა ეკლესიას ამცნო პალესტინელმა მღვდელმა ლუკიანემ. წმინდა ნაწილების გადაბრძნებისას ნაწილი ესპანეთში მოღვაწე მღვდლმსახურ ავიტს გადასცა, რომელმაც პავლე ოროზის ხელთ ესპანეთში გაგზავნა. წმინდა ნაწილებმა ესპანეთში ომის გამო დანიშნულების ადგილამდე ვერ მიაღწია და მისი წმინდა ნაწილები ზოგი მენორკაში, ზოგი კი ჩრდილო აფრიკულ ქალაქ უზალისში აღმოჩნდა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმიდა მოციქული, პირველმოწამე და მთავარდიაკონი სტეფანე

წმ. სტეფანეს ჩაქოლვა

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქრისტეს სამოცდაათი მოციქული |
| --- |
|  |
| 
* აგაბო
* აკვილა
* ამპლი
* ანანია
* ანდრონიკე
* აპელი
* აპოლო
* არისტარქოსი
* არისტობულე
* არტემი
* არქიფო
* ასინკრიტე
* აქაიკი
* ბარნაბა
* გაიოზი
* დიონისე არეოპაგელი
* ევოდი
* ეპაფრასი
* ეპაფროდიტე
* ეპენტი
* ერასტი
* ერმე
* ერმი
* ზინა
* თადეოზი
* იაკობი
* იასონი
* იოსტოსი
* იროდიონი
* კარპეზი
* კვარტი
* კლეოპა
* კლიმენტი
* კოდრატე
* კრისკენტი
* კრისპე
* ლინუსი
* ლუკა მახარებელი
* ლუკი
* მარკ-იოანე
* მარკოზ მახარებელი
* მარკოზი
* ნარკისი
* ნიკანორი
* ოლიმპი
* ონისიმე
* ონისიფორე
* პარმენი
* პატროვი
* პროხორე
* პუდი
* როფე
* სილა
* სილოვანე
* სვიმეონ ნიგერი
* სვიმეონი
* სოსთენი
* სოსიპატრე
* სტაქო
* სტეფანე პირველმოწამე
* ტერტი
* ტვიქიკე
* ტიმოთე
* ტიმონი
* ტიტე
* ტროფიმე
* ურბანი
* ფილიმონი
* ფილიპე
* ფილოლოგი
* ფლეგონტი
* ფორტუნატე
 |  |

 |
**ტეპერა დე ფერგიუსონის სახლი** (რუს. Дом Теппера де Фергюсона) — ისტორიული შენობა, რომელიც მდებარეობს ქალაქ პუშკინში. აშენებულია 1790 წელს. სახლი ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტია.

ისტორია
-------

მშენებლობის ზუსტი თარიღი და არქიტექტორი უცნობია. სახლი პირველად გამოჩნდა 1797 წელს, დასახლების გეგმაზე. არსებობს ვერსია, რომ არქიტექტორი პ. ვ. ნეელოვი იყო. ასევე არსებობს ვერსია, რომ სახლი თავდაპირველად განკუთვნილი იყო მთავარ პ. მ. ვოლკონსკისთვის. აღნიშნული სახლი ძირითადად ცნობილია იმით, რომ იქ ცხოვრობდა ლიცეუმის მუსიკის მასწავლებელი ლ. ვ. ტეპერ დე ფერგიუსონი. მოგვიანებით ისტორიკოსი ი. პ. ლიპრანდს ეკუთვნოდა საცხოვრებელი სახლი. XX საუკუნის დასაწყისში კომპოზიტორი ს. ტანევი ცხოვრობდა სახლში. მოგვიანებით სახლი მისმა ნათესავმა, ა. ა. ვირუბოვმა მიიღო. აღნიშნულ სახლს ხშირად სტუმრობდა საიმპერატორო ოჯახის წევრები, ასევე გრიგორი რასპუტინი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ სახლი გადაეცა მომღერალ ი. ერშოვს. იგი დიდი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა, მაგრამ შემდგომ იგი გადაეცა კონსერვატორიას. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს სახლი ძლიერ დაზიანდა, თუმცა განახლდა 1955 წელს. ამის შემდეგ, აქ განთავსდა ჯერ ბავშვთა საოლქო ბიბლიოთეკა და 1969 წლიდან 2013 წლამდე პუშკინის რაიონის მთავარი რეესტრის ოფისი. 2013 წლიდან სახლი გადაეცა კამერულ გუნდ „პეტერბურგის სერენადებს", სადაც ამავე სახელწოდების საკონცერტო დარბაზიც მოეწყო.

არქიტექტურა
-----------

სახლი აგებულია კლასიკურ სტილში. ცენტრალურ ნაწილში არის დარბაზი, რომლის გვერდით კაბინეტებია განთავსებული. მეპატრონის დიდი ინტერესი იყო მდიდარი ინტერიერი, განსაკუთრებით მუსიკის დარბაზის ჭერი, მაგრამ ისინი ომის პერიოდში დაანგრიეს და მხოლოდ დაახლოებით აღადგინეს.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Средняя 4. Дом Теппера де Фергюссона. *Энциклопедия Царского Села*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-02. ციტირების თარიღი: 2018-07-01.
* Дом Л. В. Теппера де Фергюссона - ЗАГС Пушкинского района. *citywalls.ru*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2018-07-02. ციტირების თარიღი: 2018-06-30.
**ფირანგიზ ალიაღა კიზი ალიზადე** (აზერ. Firəngiz Əliağa qızı Əlizadə; დ. 28 მაისი, 1947, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, პიანისტი ქალი, მუსიკათმცოდნე და პედაგოგი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი ქალი (2000).

ბიოგრაფია
---------

1970 წელს დაამთავრა ურფანა ჰალილოვას ფორტეპიანოს და ყარა ყარაევის (1972) კომპოზიციების კლასები ბაქოს კონსერვატორიაში. აზერბაიჯანში გახდა XX საუკუნის ავანგარდული მუსიკის კლასიკური საფორტეპიანო ნაწარმოებების (არნოლდ შიონბერგის, ანტონ ვებერნის, ალბანა ბერგას, ოლივიე მესიანას, ჯონ კეიჯის, ჯორჯ კრამას) პირველი შემსრულებელი.

1976 წლიდან ასწავლიდა ბაქოს კონსერვატორიაში, 1990 წლიდან — პროფესორი. 1993-1996 წლებში ასწავლიდა თურქულ ქალაქ მერსინში, იყო საოპერო გუნდის ხელმძღვანელი. 1999 წლიდან ცხოვრობდა გერმანიაში. 2007 წელს დაბრუნდა სამშობლოში, სადაც არჩეულ იქნა აზერბაიჯანის კომპოზიტორთა კავშირის ხელმძღვანელად.

როგორც კომპოზიტორი ალიზადე თანამშრომლობდა მსოფლიოს წამყვან შემსრულებელთან — განსაკუთრებით მევიოლინოებთან. მან სავიოლინო კონცერტი მიუძღვნა ივან მონიგეტის, რომელიც თვითონ მონიგეტიმ შეასრულა, პიესა „დერვიში" დაწერა იო-ოი-მასთვის და ჩართო იგი მსოფლიო ტურნეში, პიესა „ოიანი!" დაწერა მსტისლავ როსტროპოვიჩის დაკვეთით, როგორც მსტისლავ როსტროპოვიჩის საერთაშორისო კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად სავალდებულო შესრულებისათვის. ალიზადეს ნაწარმოებების დისკო ჩაწერილი იქნა კრონო-კვარტეტის მიერ. ამის გარდა ალიზადეს ნაწარმოებებს ასევე დავიდ გერინგასი, ალექსანდრე ივაშკინი და მრავალი სხვა ცნობილი მუსიკალური შემსრულებლები ასრულებენ. 

მუსიკალური ნაწარმოებების გარდა, ფირანგიზ ალიზადეს ასევე ეკუთვნის სტატიების ნაკრები „აზერბაიჯანის სიმფონიური მუსიკა" (აზერ. Azərbaycanın simfonik musiqisi; 1998) და სტატია ყარა ყარაევზე, რომელიც გამოქვეყნებული იქნა ყარა ყარაევის 80-წლის თავთან დაკავშირებით ფოტოალბომში (1997).

აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი ქალი (2000). 2008 წელს იუნესკომ ფირანგიზ ალიზადეს მიანიჭა „იუნესკოს არტისტი მშვიდობისათვის" საპატიო წოდება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Franghiz Ali-Zadeh. Classical Composers Database. ციტირების თარიღი: 2014-03-22.

სქოლიო
------

1. ↑  О. Савицкая. Апрельские премьеры // «День» (Киев), № 71, 17 апреля 2008.
2. ↑  В Лондоне прозвучала музыка азербайджанского композитора დაარქივებული 2005-02-21 საიტზე Wayback Machine.  // Day.az, 2 февраля 2005.
3. ↑  Музыкант и педагог из Азербайджана Франгиз Али-заде удостоена звания «Артист ЮНЕСКО за мир» // Центр новостей ООН
**სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელი** — X საუკუნის მეორე ნახევრის ქართველი მწერალი, ჰიმნოგრაფი, მთარგმნელი, სასულიერო მოღვაწე (ჭყონდიდის ეპისკოპოსი). პირველად მოხსენიებულია მიქაელ მოდრეკილის იადგარში (978-988).

შემოქმედება
-----------

ეფრემ მცირის ცნობით, სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელს სიმეონ ლოგოთეტის მეტაფრასებიდან უთარგმნია საკითხავი დაუჯდომელთა და თეოქთისტე ლეზველის ცხოვრება. 
სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელს მიაწერენ მიქაელ მოდრეკილის კრებულში შესულ ორ საგალობელს: „ნათლისმიღებისა და წმიდისა მოწამისა ჰაბოისანი" და სტეფენე პირველმოწამის საგალობელს სტიქარონითურთ. უკანასკნელმა ძიებამ (ლ. ჯღამაია) გაარკვია, რომ სტეფანე პირველმოწამის საგალობელი თარგმნილია ბერძნულიდან თვით სტეფანე სანანოიძის მიერ. მასვე ეკუთვნის აბოსადმი მიძღვნილი ორიგინალური ჰიმნი და სტეფანე პირველმოწამისადმი მიძღვნილი საგალობლის თარგმანი.

სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელს აბოსადმი მიძღვნილ საგალობელში ეყდნობა აბოს წამების იოანე საბანისძისეულ ტექსტს. ავტორი ყურადღებას აქცევს აბოს სულიერი ბიოგრაფიის დეტალებს და მათი წარმოჩენით წმინდანის დასრულებულ სახელ ქმნის. საგალობლის დახვეწილი პოეტური ფორმა, ლაკონიური და გამომსახველი სიტყვა საფუძველს გვაძლევს სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელი ამოვუყენოთ თავისი დროის ბრწყინვალე ჰიმნოგრაფებს.

პავლე ინგოროყვა სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელს დასავლეთ საქართველოს ჰიმნოგრაფიული სკოლის წარმომადგენლად მიიჩნევს. ძველი ქართული მწერლობის ისტორიაში სტეფანე სანანოისძე ჭყონდიდელთან ერთად მოიხსენიება დავით ტბელი (როგორც ჩანს, ისინითანამედროვენი იყვნენ). რუის-ურბნისის ძეგლისწერაც ამ ორ სახელს ერთად მოიხსენიებს.

ლიტერატურა
----------

* *ინგოროყვა პ.* თხზულებათა კრებული 7 ტომად, ტ. 3, თბ. 1966;
* *კეკელიძე კ.* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ.1, თბ. 1960;
* *ჯღამაია ლ.* მეათე საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფები, «მაცნე. ენისა და ლიტერატურის სერია», 1974, № 3;

* *ჯღამაია, ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 567.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სტეფანე სანანოისძე — წმიდისა სტეფანე პირველმოწამისაჲ თავნი იტყვიან „სტეფანე"
**ფერმა მთაში** — 1974 წლის ქართული მოკლემეტრაჟიანი სატელევიზიო მხატვრული ფილმი, რომელიც გადაღებულია ქართველი მწერლის, რევაზ ინანიშვილის სცენარის მიხედვით. დამდგმელი რეჟისორია ლიანა ელიავა.

სიუჟეტი
-------

ყურადღება!  ქვემოთ მოყვანილია სიუჟეტის და/ან დასასრულის დეტალები.
ფილმი-ნოველა მწყემსების ყოველდღიურ საქმიანობაზე მოგვითხრობს. კადრშია მთები, ძროხების ჯოგი ფერმაში. ქოხიდან გამოდიან ლელა, ალექსი და კობე. ალექსი და კობე ემზადებიან საძოვრებზე წასასვლელად. ივანე ყველს იყვანს, მზადდება ხინკალიც... 
მარო, ქრისტინე და ლელა ძროხების მოსაწველად მიდიან. საღამოვდება. კოცონთან ვახშმობენ ქრისტინე, ალექსი, ლელა და კობე. ლელა უკრავს გარმონზე და მღერის სიმღერას — „ქალისას და ვაჟისას". იმართება ცეკვა-თამაში. ნაშრომ-ნაჯაფი მწყემსები მხიარულობენ.

როლებში
-------

* ნაზი გაურგაშვილი
* ზინაიდა კვერენჩხილაძე
* თენგიზ არჩვაძე
* ლევან მიშიძე
* ივანე ბაშინურიძე
* დარეჯან თელაურიძე
* დარეჯან ბუღრიძე
* ხვიჩა ხააძე

სქოლიო
------

1. ↑  ეროვნული ფილმოგრაფია.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-04-04. ციტირების თარიღი: 2017-03-21.
2. ↑  *გიორგი კოპაძე, ქეთევან ლორთქიფანიძე* — „ფილმოგრაფია". გვ. 164 — თბილისი, „ხელოვნება" 1978
**ზინდერი** (ფრანგ. Zinder) — ქალაქი ნიგერის სამხრეთ ნაწილში.

გეოგრაფია
---------

მდებარეობს ნიგერიის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს, 861 კმ-ით აღმოსავლეთით ქალაქ ნიამეიდან და 240 კმ-ით ჩრდილოეთით ნიგერიის ქალაქ კანოდან. ქალაქი ზინდერის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

1927 წლამდე ზინდერი იყო საფრანგეთის ნიგერის კოლონიის დედაქალაქი, ხოლო XIX საუკუნის შუა პერიოდამდე — დამაგარამის სასულთნოს დედაქალაქი და მთავარი სავაჭრო პუნქტი ჰაუსას, ტუარეგების, ფულბეს და კანურის ხალხისათვის.

ქალაქი გამოირჩევა განსხვავებული არქიტექტურით. ბირნის უძველეს კვარტალში — კვადრატული სახლები გეომეტრიული ორნამენტებით და მოხატვით. ქალაქში არსებობს სულთანის ყოფილი სასახლე რელიეფური მოხატულობით. ქალაქში ასევე არსებობს ზენგუს კვარტალი, რომელიც უფრო მეტად დასახლებულია ჰაუსას ხალხით, და ახალი ქალაქი — დღეისათვის ზინდერის ეკონომიკური ცენტრი. აეროპორტი «ზინდერი» (ZND) მდებარეობს ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით სამხრეთ-დასავლეთისკენ.

მოსახლეობა
----------

2012 წლის აღწერის მონაცემების საფუძველზე ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 235 605 ადამიანს.

*ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

| 1977 | 1988 | 2001 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- |
| 53 914 | 119 827 | 170 574 | 235 605 |

სპორტი
------

ქალაქში იმყოფება შაკას საფეხბურთო კლუბი. სპორტული მიღწევები და ცნობილი სახეები კლუბს არ გააჩნია. კლუბის საშინაო არენაა — «Arène de lutte», რომელიც უნივერსალური მოედანია სპორტის სხვადასხვა სახეობებისათვის.

სქოლიო
------

1. ↑  Zinder (ZND) Niger: world-airport-codes.com
2. ↑  Niger: Regions, Major Cities & Urban Centers — Statistics & Maps on City Population. Citypopulation.de. ციტირების თარიღი: 25 April 2014.
3. ↑  FC Shaka
4. ↑  arène de lutte
„**სხვა შუადღე**" — თოქ-შოუ, რომელიც ტელეკომპანია „რუსთავი 2"-ის ეთერში ყოველ სამუშაო დღეს 12:30-დან 14:00-მდე გადის ეთერში. გადაცემა მრავალფეროვანია და მასში განიხილავენ სხვადასხვა აქტუალურ და მნიშვნელოვან თემებს. გადაცემის ყოველდღიური წამყვანები არიან: თიკა ფაცაცია, გვანცა დარასელია და სოფიკო ნარჩემაშვილი.

გადაცემის შინაარსი
------------------

ორშაბათს წამყვანები საუბრობენ მწვავე და საინტერესო საზოგადოებრივ და სოციალურ საკითხებზე. ყოველ ორშაბათს მაყურებელს თომა ჩაგელიშვილი წარუდგენს რუბრიკას „სხვა ისტორია". გარდა ამისა, კვირის დასაწყისში თანაწამყვან ქეთა გაბუნიასთან ერთად შინაური ცხოველების უფლებებზე და მათი მოვლის წესებზეა საუბარი. სამშაბათი დღე რუბრიკას „თეთრი ხალათი" ეთმობა დრო. გადაცემის თანაწამყვანი „დავით ტატიშვილის სპორტული მედიცინისა და რეაბილიტაციის ცენტრს" კლინიკური დირექტორი — თეა ადამია პროფესიონალ ექიმებთან ერთად ინფორმაციას სხვადასხვა დაავადების შესახებ აწვდის მაყურებელს. გადაცემის დასკვნით ნაწილში მთამსვლელი ნიკა ლებანიძე საქართველოს გამორჩეულ ადგილებს სტუმრობს. ოთხშაბათი დღის თანაწამყვანია თორნიკე გოგრიჭიანი, მთავარი თემა ფსიქოლოგთან ერთად იშლება. ხუთშაბათს ჯანსაღი ცხოვრების წესის, სილამაზის, სტილის და თავის მოვლის შესახებ, მაყურებელს რჩევებს ქრისტინე იმედაძე და არჩილ სოლოღაშვილი აძლევენ. 

პარასკევი კი გასტრონომიული დღეა „სხვა შუადღის" სამზარეულოში. მერიკო გუბელაძის რეცეპტები და გასათვალისწინებელი რჩევები.

ისტორია
-------

სატელევიზიო გადაცემა „სხვა შუადღე" 2011 წელს გავიდა პირველად ეთერში. თავდაპირველად ძირითადი წამყვანები იყვნენ ბაია დვალიშვილი, დიმა ობოლაძე, არჩილ სოლოღაშვილი და ლიკა ევგენიძე. წლების განმავლობაში თოქშოუმ ბევრჯერ განიცადა ცვლილება.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* სხვა შუადღე Facebook-ზე
* არხი Youtube-ზე
**ზინდალარის ციხ** — ციხე თურქეთში ქეჩი კალესთან ახლოს სოირან დერეს ხეობაში, რომელიც ხარშიტს უერთდება, საზაფხულო და საზამთრო გზების კვეთაში არის დაფიქსირებული ზინდალარის ციხეის ნაშთები. 

ციხე მდებარეობს ვიწრო შემაღლებულ ადგილზე. იგი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვებით. მისგან ჩრდილეთით 30 მ-ში, სოირანის ხეობისაკენ შემორჩენილია მრგვალი კოშკის ნაშთები. მისი დიამეტრი 3 მეტრია, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრი. როგორც ჩანს, აქ უნდა ყოფილიყო ხუთკუთხა (პენტაგონალური) გეგმის ციხე, რომელიც კოშკთან უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. ციხეს კიდევ ორი კოშკი უნდა ქონოდა კუთხეებში. ჩრდილოეთით ციხის კედელი 5 მეტრი სიმაღლის ბუნებრივ კლდეზეა დაშენებული. ციხის შიდა სივრცე საკმაოდ ფართოა. აქ უნდა ყოფილიყო ადგილი, სადაც ქარავანი შეისვენებდა და აქვე უნდა ყოფილიყო თავშესაფარი. გადარჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით ჩანს, რომ აქ უნდა ყოფილყო სოფელი არაუადრეს იუსტინიანეს პერიოდიდან და არაუგიანეს მე-10 ს-დან. ზინდანლარის ნაშთები დაკავშირებული უნდა ყოფილიყო საზაფხულო გზასთან, რომელიც ერზრუმიდან მოემართებოდა, განსაკუთრებით კი სატალადან მურასანოღულარისაკენ მომავალ გზასთან.

ლიტერატურა
----------

* ისტორიული ჭანეთის ცენტრალურ ნაწილში დაცული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები (საფორტიფიკაციო ნაგებობები, ეკლესიები, საკომუნიკაციო და საყოფაცხოვრებო არქიტექტურის ნიმუშები), ბათ. 2019, გვ. 31-34 ISBN 978-9941-8-1990-2
**ზინაიდა ბესტაევა** (დ. 1967, ცხინვალი) — ქართველი პოლიტიკოსი, იყო საქართველოს სახელმწიფო მინისტრი.

ბიოგრაფია
---------

ზინაიდა ბესტაევამ 1984 წელს დაამთავრა ცხინვალის მე-7 საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩააბარა მსუბუქი მრაწველობის საბუღალტრო კურსებზე. 1985 წელს ჩაირიცხა ქალაქ რიაზანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო დაბა ბაკურიანში მდებარე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტურბაზაში საქმისმწარმოებლად. 1991 წელს დატოვა საქართველოს ტერიტორია და დასახლდა ჩრდილოეთ ოსეთში. 1996 წელს მუშაობა დაიწყო ლტოლვილთა საქმეების გაეროს უმაღლესი კომისრის სამმართველოსთან არსებულ საბავშვო ფონდის ჩრდილოეთ ოსეთის განყოფილებაში სოციალური მუშაკის თანამდებობაზე. 2001-2004 წლებში მუშაობდა საემიგრაციო სამსახურში. 2004 წლის აგვისტო — დეკემბერში იყო რეგიონალური პოლიტიკისა და ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებთან ურთიერთობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის მოადგილე. 2004 წლის 17 დეკემბერს დაინიშნა საქართველოს სახელმწიფო მინისტრად სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* საქართველოს პარლამენტი დაარქივებული 2014-03-25 საიტზე Wayback Machine.
**ზედაცხოველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩუმლაყის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,3x4,7 მეტრი). 1990–იანი წლების ბოლოს ადგილობრივმა მოსახლეობამ აღადგინა (საკმაოდ დაუდევრად), შიგნით არაწესიერი ფორმის სხმული კამარით გადახურეს, ხოლო გარედან – კრამიტის ორფერდა სახურავით.

ეკლესიის ძველი ნაწილი (შემორჩენილია საკურთხეველი – თითქმის მთელ სიმაღლეზე და დანარჩენი კედლების მცირე ნაწილები) ნაგებია საშუალო ზომის რიყისა და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. წყობაში აქა–იქ ლოდებია ჩართული.

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან ჰქონია (აღდგენილია). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სარკმლის ორივე მხარეს ორ–ორი პატარა სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, ქვითკირის ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. გრძივი კედლების აღდგენილ ნაწილში ჩატანებულია მოზრდილი ლოდები, რომელზეც გამოსახულია სხვადასხვაგვარი ჯვრები, ასომთავრული და მხედრული წარწერებით.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 227.
ვილჰელმ ჰოლანდიელი
**ვილჰელმ ჰოლანდიელი** (გერმ. Wilhelm von Holland) (1227 - 28 იანვარი 1256) გერმანიის მეფე 1247 - 1256 წლებში. იქორწინა 1252 წლის 25 იანვარს ელისაბედ ბრაუნშვაიგელზე.

ვილჰელმი, ჰოლანდიის გრაფი (ვილჰელმ II 1234–1256) არჩეულ იქნა გერმანიის მეფედ გოგენშტაუფენების მეტოქეების მიერ 1247 წლის სექტემბერში. ამ დროს ტახტზე მჯდომი მეფე, კონრად IV ებრძოდა ვულჰელმს, მაგრამ 1251 წელს იძულებული გახდა იტალიაში წასულიყო. ამის შემდეგ ვილჰელმი დიდებულთა უმეტესობამ მეფედ სცნო. 1252 წელს დიდებულებმა გადაწყვიტეს გოგენშტაუფენებისთვის მამულები ჩამოერთმიათ. მეფემ ეს მიწები თავის მომხრეებს გადასცა, ხოლო ქალაქების მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, მეტი უფლებები მისცა მათ. ამით დასრულდა ვულჰელმის რეალური მმართველობა.

მიუხედავად იმისა რომ ვილჰელმი მამაცი, კეთილი და პატიოსანი ადამიანი იყო, მას არ ჰქონდა მეფობისთვის აუცილებელი თვისებები, არც საკმარისი ჭკუა არც პოლიტიკური ხედვა. დიდებულები მალე მას აღარაფრად აგდებდნენ. ისინი აღარ ჩამოდიოდნენ მეფის კარზე წვეულებების და მიღებებისას. თუმცა ვილჰელმს ეს დიდად არ აღელვებდა. იგი დაკავებული იყო ჩრდილოეთით ფრიზებთან წვრილი ომებით. 1256 წლის 28 იანვარს მორიგი ლაშქრობისას, იგი ცხენით ურთ ჭაობში ჩავარდა. ამით ფრიზებმა ისარგებლეს და მოკლეს იგი.

ლიტერატურა
----------

* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჰოლანდიის საგრაფოს გრაფები |
| --- |
|  |
| 
* გერულფ I
* გერულფ II
* დიტრიხ I
* დიტრიხ II
* არნულფ
* დიტრიხ III
* დიტრიხ IV
* ფლორენს I
* დიტრიხ V
* ფლორენს II
* დიტრიხ VI
* ფლორენს III
* დიტრიხ VII
* ადა
* ვილჰელმ I
* ფლორენს IV
* ვილჰელმ II
* ფლორენს V
* იოჰან I
* იოჰან II
* ვილჰელმ III
* ვილჰელმ IV
* მარგარიტა ენოელი
* ვილჰელმ
* ალბრეხტ I
* ვილჰელმ VI
* იოჰან III
* იაკობეა ბავარიელი
* ფილიპ I კეთილი
* შარლ გულადი
* მარია ბურგუნდიელი
* მაქსიმილიან I
* ფელიპე II ლამაზი
* კარლ II
* ფილიპე III
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNF: cb14493766v (data)
* BPN: 26239121
* GND: 118632930
* ISNI: 0000 0001 1765 8560
* LCCN: no2007061547
* NKC: mzk2010592992
* NLP: A25981997
* NTA: 071319263
* SUDOC: 092403573
* ULAN: 500355744
* VIAF: 59877564
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 59877564

 |
თაბაშირმუყაოს შტაბელი
**თაბაშირ-მუყაო** (*იგივე ე.წ. „გიფს(ო)კარტონი" < რუს. Гипсокартон*) — შემავსებელი/შემომზღუდავი დანიშნულების სამშენებლო მასალა, დამზადებული თაბაშირისგან და მუყაოს ფურცლებისგან. მეტწილად გამოიყენება შენობების ინტერიერში (თაბაშრის შემცველობის გამო არ არის წყალმედეგი მასალა) ტიხრების მოსაწყობად, კედლების და ჭერის მოსაპირკეთებლად. თაბაშირ-მუყაო მზადდება თაბაშირის დუღაბისგან (შეიცავს სხვადასხვა დანამატებს), რომელსაც მუყაოს (ან სქელი ქაღალდის) ფურცლებს შორის პრესში ატარებენ და აშრობენ. აქვს მართკუთხა ფილის / პანელის ფორმა და სრულტანიანი, ან ღრუტანიანი მოცულობა, გამოდის რამდენიმე სტანდარტული ზომის სახით, მათ შორის ყველაზე გავრცელებულია: 2500x1200x12,5 მმ.

განასხვავებენ ჩვეულებრივს, ნესტ და ცეცხლეგამძლე თაბაშირ-მუყაოს ფილებს. ნესტგამძლე ფილები განკუთვნილია სათავებისთვის/სამყოფებითვის, სადაც მაღალი ტენიანობაა ჰაერში (მაგალითად, სააბაზანოებში). ცეცხლგამძლე ფილები გამოიყენება ბუხრის პირების და სხვა, ცეცხლის წყაროსთან ახლომყოფი კვანძების მოსაპირკეთებლად. არსებობს აგრეთვე თაბაშირბოჭკოვანი ფილები, რომლებიც მაღალი სიმტკიცით გამოირჩევიან, და მაღალი ბგერაიზოლაციის *აკუსტიკური თაბაშირ-მუყაო*.

მშენებლობაში აქტიურად გამოიყენება XX საუკუნის დასაწყისიდან და დღევანდელ დღეს, გამოყენების სიმარტივისა და სიიაფის წყალობით, ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სამშენებლო მასალაა მსოფლიოში. გავრცელებულია თაბაშირ-მუყაოს წარმოებისა და გამოყენების რამდენიმე საერთაშორისო სტანდარტი, მათ შორის საერთაშორისო სამშენებლო კოდექსის სტანდარტი.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კნაუფის ფილები - KNAUF. *სამშენებლო მასალები*. *კომპანია «Knauf Georgia»*.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2015-09-28. ციტირების თარიღი: 27 აპრილი, 2014.
* ცემენტი. თაბაშირი. სამშენებლო დუღაბი. *სტანდარტები > სამშენებლო მასალები და მშენებლობა*. სტანდარტებისა და მეტროლოგიის ეროვნული სააგენტო.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-04. ციტირების თარიღი: 27 აპრილი, 2014.
* Gypsum Association ინგლისური. Gypsum Association, a not-for-profit trade association. ციტირების თარიღი: 04 მაისი, 2014.
* Eurogypsum ინგლისური. European federation of national associations of gypsum products manufacturers. ციტირების თარიღი: 04 მაისი, 2014.
* ГОСТ 6266-97 : Листы гипсокартонные. Технические условия რუსული. *НАЦИОНАЛЬНЫЕ СТАНДАРТЫ*. Официальный Интернет-ресурс Федерального агентства по техническому регулированию и метрологии. ციტირების თარიღი: 04 მაისი, 2014.

სქოლიო
------

1. ↑  კნაუფის ფილები - KNAUF: GKL - კნაუფის თაბაშირ-მუყაოს ფილა დაარქივებული 2015-09-28 საიტზე Wayback Machine.  - **გამოყენება**
2. ↑  GKL - კნაუფის თაბაშირ-მუყაოს ფილა
3. ↑  Gypsum Association : The History of Gypsum Board დაარქივებული 2014-05-08 საიტზე Wayback Machine.
4. ↑  Gypsum Association : Evaluation Reports / Code Acceptances

  


|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ეს არის სტატიის ან სექციის **ესკიზი**. თქვენ შეგიძლიათ შეავსოთ იგი.* |
**ეტა ჯეიმზი** (ინგლ. Etta James; დ. 25 იანვარი, 1938 — გ. 20 იანვარი, 2012) — ამერიკელი მომღერალი. სხვადასხვა ჟანრის შემსრულებელი, მათ შორის, ბლუზის, R & B, სოულის, როკ-ენ-როლის, ჯაზის. ეტა ჯეიმზმა კარიერა 1954 წელს დაიწყო. პოპულარობა მოიპოვა ისეთი სიმღერებით, როგორებიცაა „მორიდებული", „ბოლოს და ბოლოს", „თქვი დედა", „რაღაც უცნაური მჭირს" და „მირჩევნია დავბრმავდე". 1980-იან წლებში, სანამ იგი ალბომს ჩაწერდა, რამდენიმე პირად პრობლემას წააწყდა, მათ შორის იყო ჰეროინზე დამოკიდებულება, მძიმე ფიზიკური შეურაცხყოფა და დაპატიმრება.

ჯეიმზის ძლიერმა, ღრმა და მიწიერმა ხმამ დააკავშირა ბლუზი და როკ-ენ-როლის რითმები. იგი 1993 წელს როკი-ენ-როლის, ხოლო 2001 წელს ბლუზის ოფიციალურ მომღერლად აღიარეს, 1999 წელს ჯეიმსი შევიდა გრემის დიდების დარბაზში. ჟურნალმა როლინგ სტოუნმა ყველა დროის 100 საუკეთესო მომღერლის სიაში ჯეიმსი 22-ე ადგილზე დააყენა. თავისი მოღვაწეობით მან მოიგო ექვსი გრემის ჯილდო და ჩვიდმეტი ბლუზის მუსიკალური ჯილდო. მან ასევე მოიპოვა 62-ე ადგილი 100 საუკეთესო მსახიობის სიაში.

ეტა ჯეიმზი დაიბადა 1938 წლის 25 იანვარს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში. იმ დროს მისი დედა დოროთი ჰოკინსი 14 წლის იყო, მისი მამა კი უცნობია. 

ჯეიმზმა თავისი პირველი პროფესიული ვოკალური წრთვნა ხუთი წლის ასაკში მიიღო ჯეიმზ ერლე ჰენსისგან სამხრეთ-ცენტრალური ლოს-ანჯელესში, წმინდა პავლეს ბაპტისტური ეკლესიის გუნდის მუსიკალური ხელმძღვანელისგან. ამ პერიოდში ჯეიმზმა გადაიტანა ბევრი ფიზიკური შეურაცხყოფა, როცა მისი ინსტრუქტორი ხშირად მკერდზე ურტყამდა რათა ეიძულებინა ძლირი ხმა ამოეშვა. შედეგად, მან მართლაც ბავშვისთვის უჩვეულო სიმძლავრის ხმა გამოიმუშავა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ეტა ჯეიმზი. Find a Grave-ზე.
**თაგვანა** (ლათ. Sicista) — მღრღნელების გვარი თაგვანასებრთა (*Sminthidae*) ოჯახისა. გავრცელებული არიან ევრაზიის ბორეალურ ნაწილში. გარეგნულად ერთმანეთისგან მცირედ განსხვავდებიან და სახეობების რაოდენობა ბოლომდე დადგენილი არ არის. მოიცავს 20-მდე სახეობას. სხეულის სიგრძეა 5–9 სმ, კუდისა — შესამჩნევად გრძელი — 6,5–11,6 სმ. თავი შედარებით დიდია, ყურები და თვალები ასევე დიდი ზომისაა. უკანა კიდურები წინებს სიგრძეში 2-ზე მეტჯერ აღემატება. ზურგი შეფერილია ყვითელ-ქვიშისფერიდან მუქ ყავისფრამდე, რიგ სახეობებს ზურგია შუაში გასდევს მუქი ზოლი. აქტიურები არიან შებინდებისას და ღამით. თავშესაფრებს პოულობენ მღრღნელების სოროებში, ფესვების ქვეშ არსებულ სიცარიელეებში, ფუტურო ჯირკებში. ტყის თაგვანა (*S. betulina*) თხრის მოკლე და სწორ სოროებს, ამოსასვლელს კი ხმელი ფოთლების „საცობით" ფარავს. ტემპერატურის დაცემისას და აქტივობის პერიოდებს შორის შესვენებებში ახასიათებთ გაშეშებები. ზამთარს ძილში ატარებენ, გორგალივით დაეხვევიან და კუდს სხეულის გარშემო შემოიტარებენ. იკვებებიან თესლებით, კენკრით, მცენარის წვნიანი ნაწილებით. რაციონში შესამჩნევი ადგილი უკავია მწერებსა და სხვა უხერხემლო ცხოველებს. წელიწადში ერთხელ მრავლდებიან, ერთ დაყრაზე შობენ 3–7 ნაშიერს. რიცხოვნობა ყველგან არც ისე დიდია, მაგრამ სტაბილური. სომხური თაგვანა (*S. armenica*) შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში როგორც კრიტიკულ საფრთხეში მყოფი სახეობა. სამი სახეობა — კავკასიური (*S. caucasica*), ქლუხორისა (*S. kluchorica*) და ყაზბეგური (*S. kazbegica*) — შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში".

სქოლიო
------

1. 1 2  *Щипанов Н. А.* Мышовковые // Большая российская энциклопедия. т. 21. — М. 2013. — стр. 561.
2. ↑  Rusin, M. (2020). „*Sicista armenica*". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2020**: e.T20185A22204773. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T20185A22204773.en. ციტირების თარიღი: 15 ნოემბერი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
3. ↑  საქართველოს „წითელი ნუსხის" დამტკიცების შესახებ. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. *matsne.gov.ge* (20 თებერვალი, 2014). ციტირების თარიღი: 15 ნოემბერი, 2021
**ფსალტის სახლი** (რუს. Дом Псалти) — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი. სახლი აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში. სახლი 2002 წლის 31 დეკემბრის № 124 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვსკის ქუჩა № 82.

ისტორია
-------

ტაგანროგში პეტროვსკის ქუჩაზე მდებარე ერთსართულიანი სახლი ააგეს XIX საუკუნის შუა წლებში ვაჭარ ნიკოლოზ ფსალტის სახსრებით. მშენებლობის დასრუების შემდეგ შენობის ერთ-ერთი სათავსო დაიქირავა პორტრეტების ფოტოგრაფმა სიმონ ისაკოვიჩმა. ეს იყო ქალაქში პირველი ფოტოგრაფიული კაბინეტი. XIX საუკუნის 60-იან წლებში აქ რამდენიმე ხნით მუშაობდა ბერძნული წარმოშობის რუსი მხატვარი, პეიზაჟის ოსტატი არხიპ კუინჯი. ამ პერიოდში მოხდა ფოტოს პირველი დაბეჭდვა ქაღალდზე. 1876 წელს სახლი მთლიანად გადავიდა ფოტოგრაფ სიმონ ისაკოვიჩის მფლობელობაში.

გარკვეული პერიოდი სახლში განთავსებული იყო ფოტოგრაფ ნ. ვაინერის კაბინეტი. სახლში ცხოვრობდა პეიზაჟების ოსტატი ბორის შიკი, რომლის მიერ დამნაშავეებისათვის გადაღებული ფოტოები ფოტოები შევიდა დამაშავეთა კარტოთეკაში.

XX საუკუნის დასაწყისში სახლი შეიძინა კბილის ექიმმა აბრამ მაიოროვმა, ხოლო 1910-იანი წლებიდან სახლის მფლობელი გახდა თავადი ვ. სედოვი. სედოვის დროს სახლს დააშენეს მეორე სართული. სახლის მეორე სართულზე ცხოვრობდა თავად მფლობელი შვილთან და მეუღლესთან ერთად, ხოლო პირველი სართული იჯარით ჰქონდათ გაცემული კბილის ტექნიკოს ც. ნორდშტეინზე. ნორდშტეინის ძმამ ა. ნორდშტეინმა ამავე სახლში გახსნა ფოტოგრაფიული კაბინეტი. პირველ სართულზე ასევე მუშაობდა ბერმანის ქალთა ქუდების მაღაზია.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. საბჭოთა ხელისუფლების დროს პირველ სართულზე მუშაობდა პოლიტიკური წიგნების მაღაზია „ფაკელი", ფოტოატელიე „ეტიუდი". ამჟამად სახლში განთავსებულია საკანცელარიო მაღაზიია „პერსონა" და ფოტო ატელიე.

არქიტექტურა
-----------

სიმეტრიული აგურის ორსართულიანი შენობა ორი აივნით, აგებულია კლასიკურ სტილში. მეორე სართულის ფანჯრები დამშვენებულია კლდის ქვით. კუთხის ფანჯრების თავზე ფრონტონებია.

ლიტერატურა
----------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Таганрог ул. Петровская, 82 დაარქივებული 2019-04-11 საიტზე Wayback Machine.
**თაბასარანული ენა** (Табасаран чӀал) — კავკასიურ ენათა ოჯახის, ნახურ-დაღესტნურ ენათა ჯგუფის, ლეზგიურ ენათა ქვეჯგუფის ერთ-ერთი ენა. 

გავრცელებულია სამხრეთ დაღესტანში, თაბასარანისა და ხივის რაიონებში. თაბასარანულ ენაზე ლაპარაკობს 128 900 კაცი. გამოიყოფა 2 დიალექტი: სამხრეთისა და ჩრდილოეთის. 

თაბასარანულ ენაში გარჩეულია ხმოვნები: a, i, e, u, ü, ფარინგალიზებული a, u, მოკლე ხმოვნები უმახვილო ხმოვანთა დასუსტების შედეგია, გრძელი — სხვა ფონეტიკური ცვლილებებისა. მახვილი სუსტია, დინამიკური, ზოგჯერ გრამატიკული მნიშვნელობაც აქვს. თანხმოვანთა სისტემაში გვაქვს დენტოლაბიალიზებული შიშინა ფონემები. ბილაბიალიზაცია წარმოდგენილია სამხრეთის დიალექტში, ჩრდილოეთის დიალექტში დაკარგულია. ხშულთა სისტემა ოთხეულებრივია, სპირანტთა — სმეულებრივი (სამხრეთის დიალექტში — წყვილეულებრივი).

თაბასარანულ ენაში გარჩეულია 2 — ადამიანისა და ნივთის — გრამატიკული კლასი (სამხრეთის დიალექტის ზოგიერთი კილოკავის ზმნა უკვე აღარ განარჩევს კლასებს). ძირითადი ბრუნვებია სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი, ადგილობითი. ბრუნვები წარმოდგენილია 7 (კილოკავებში — 8) სამ-სამ ბრუნვიანი სერიით. პირის ნაცვალსახელებში გარჩეულია ინკლუზივისა და ექსკლუზივის ფორმები. 

ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასებისა და პირის მიხედვით (კლასოვან-პიროვანი უღვლილება). პირის ნიშნები ნაცვალსახელური წარმოშობისაა. გარდამავალი ზმნა პოლიპერსონალურია; პრეფიქსული კლასნიშანი გამოხატავს უახლოეს ობიექტს, სუფიქსური პირის ნიშანი — სუბიექტს. გვარი მორფოლოგიურად დიფერენცირებული არაა. ზმნა დაირთავს ლოკატიურ პრევერბებს. 

სინტაქსური კონსტრუქციებია: ერგატიული — გარდამავალ ზმნასთან, ნომინატიური — გარდაუვალ ზმნასთან, დატიური — გრძნობა-აღქმის გამომხატველ ზმნებთან.

თაბასარანული ენა სამწერლობო ენაა. სალიტერატურო ენა სამხრეთის დიალექტს ეფუძნება. დამწერლობა შემოღებულია 1932 წლიდან, თავდაპირველად ლათინური გრაფიკის, 1938 წლიდან კირილიცაზე.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* თაბასარანელები

ლიტერატურა
----------

* *მაჰომეტოვი ა.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, თბ. 1979. — გვ. 556.
* Жирков, Л. И. *Табасаранский язык*, М.-Л. 1948.
* Магометов, А. А. *Табасаранский язык*, Тб. 1965.

სქოლიო
------

1. ↑  A language of Russian Federation
**ფსიტის ციხე**, *ფსიტიანის ციხე* — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების აღმოსავლეთით, პირდაპირი ხაზით სამ კილომეტრზე, მდინარე ფსიტისხევის მარჯვენა ნაპირას, კლდოვან ქედზე. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა და განსხვავებული წყობა. ადრინდელი ფენები V-VI საუკუნეებისაა. გვხვდება განვითარებული შუა საუკუნეებისა და გვიანდელი შუა საუკუნეების წყობაც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ციხის შეკეთება საუკუნეების განმავლობაში ხდებოდა და თავის ფუნქციას გვიანდელ შუა საუკუნეებშიც ინარჩუნებდა. ფსიტის ციხე პირველად კახეთის მეფის ალექსანდრე II-ის (1574-1605 წწ.) ერთ-ერთ საბუთშია ნახსენები. 

ციხე ძირითადად ნაგებია, საშუალო და დიდი ზომის რიყის ქვით, კირის ხსნარზე. გამოყენებულია ნატეხი ლოდებიც. ციხე ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. დასავლეთი მხარე მასიური გოდოლებითაც იყო გამაგრებული, სამხრეთით 10 მ სიმაღლის მრგვალი გოდოლის ნაშთია. მის გასწვრივ ჩრდილოეთით მეორე გოდოლის ნაშთიც გვხვდება. ისინი ერთმანეთთან სქელი კედლითაა დაკავშირებული. მთლიანად დანგრეულია ციხის შიდა მხარე. ჩრდილოეთ განაპირას შემორჩენილია ერთ-ერთი გოდოლის პირველი სართული, გუმბათოვანი გადახურვის მქონე მცირე, მრგვალი ოთახი. სამხრეთით კარის კვალია, აღმოსავლეთისკენ მეორე სწორკუთხა სათავსია. გაძნელებულია დანარჩენი ფრაგმენტების გარჩევა.

ლიტერატურა
----------

* *კიკაჩეიშვილი პ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 228-229.
თანამედროვე რეკონსტრუქცია
**ზევსის ქანდაკება ოლიმპიაში** — მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთი, ღმერთ ზევსის გიგანტური ქანდაკება მისი სახელობის ტაძარში, ქალაქ ოლიმპიაში. შექმნა არქიტექტორმა ფიდიასმა ქრისოელეფანტური ტექნიკით, ძვ. წ. 430-იან წლებში. მდებარეობდა ტაძრის ცელაში. სიმაღლეში 12,4 მეტრი იყო. ქანდაკების შესახებ 60-ზე მეტი ანტიკური ცნობაა მოღწეული, მისი გარეგნული სახე რეკონსტრუირებულია პავსანიას აღწერის, სტრაბონის ცნობების, ასევე მონეტებზე არსებული გამოსახულებების საფუძველზე: ზევსი, თავზე ზეთისხილის გვირგვინითა და მოსასხამით, რომელზეც ცხოველებისა და შროშანების გამოსახულებები იყო დატანილი, იჯდა ძვირფასი მასალებით აგებულ ტახტზე, მარჯვენა ხელში ეჭირა სფერო, რომელზეც იდგა ნიკეს ფიგურა, მარჯვენაში კი — სკიპტრა არწივის ფიგურით. ტახტი მორთული იყო მრავალი ფიგურით, რელიეფითა და პინაქსით.

ლუკიანე სამოსატელის გადმოცემით, ძვ. წ. II საუკუნეში მიწისძვრების შედეგად დაზიანებულ ქანდაკებას რესტავრაცია ჩაუტარა მოქანდაკე დიმოფონტემ. ვარაუდობენ, რომ ზევსის ქანდაკება განადგურდა 425 წელს ტაძარში გაჩენილი ხანძრის დროს. გიორგი კედრენეს ცნობით, V საუკუნის დასაწყისში იგი კონსტანტინოპოლში გადაიტანეს, სადაც განადგურდა 475 წლის ხანძრის შედეგად. ამ ქანდაკების იკონოგრაფია აისახა ძველრომაულ ქანდაკებებში (მაგ. I საუკუნის ქანდაკება „იუპიტერი", ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი და სხვ.).

სქოლიო
------

1. 1 2   Статуя Зевса в Олимпии // Большая российская энциклопедия. т. 31. — М. 2016. — стр. 203.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მსოფლიოს შვიდი საოცრება |
| --- |
|  |
| 
* ხეოფსის პირამიდა
* ბაბილონის დაკიდებული ბაღები
* ზევსის ქანდაკება
* ეფესოს ტაძარი
* ჰალიკარნასის მავზოლეუმი
* როდოსის კოლოსი
* ალექსანდრიის შუქურა
 |

 |
**თაბორის ფერისცვალების ეკლესია** — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია თბილისში. 

თბილისის თაბორის ციხის ეკლესიაზე მცირეოდენი ცნობებია შემორჩენილი. 1392 წელს შედგენილ საბუთში ვკითხულობთ: "... ტფილისის იქით ლეღვისხევი ჩამოვარდება თაბორის ეკლესიის ჩამოსწვრივ წყლის პირამდისინ... ". იხსენიება ის 1429 წლის საქართველოს მეფის ალექსანდრე I-ის გუჯარშიც. ვახუშტი ბატონიშვილის 1735 წლის ქალაქის გეგმაზე თაბორის ქედზე ეკლესიაა აღნიშნული. 

ფერისცვალების ეკლესიის შესახებ პლატონ იოსელიანი წერდა: „ციხე თაბორისა ანუ ყორჩი-ყალა ტფილისის სამხრეთით არსებულა და იცავდა ქალაქის სამხრეთ ანუ განჯის კარს. დიდების დროსა იგი ქვის კედლებით იყო შემორაგული, მის ბრტყელ მწვერვალზე კი უფლის ფერისცვალების ეკლესია იყო აშენებული. ერთიცა და მეორეც 1618 წელს შაჰაბას დიდმა ააოხრა. როსტომ მეფის აღდგენილი, ის ნადირშაჰმა დაანგრია, რომელიც ტფილისს 1735 წელს დაეუფლა. 1743 წელს ეს ეკლესია, მისივე ბრძანებით კვლავ ააშენეს. 1759 წელს მეფე ერეკლემ განდევნა იქიდან მასში გამაგრებული აბდულა-ბეგი და იქვე დიდი ზომის ზარბაზნები დააყენა. აღამაჰმად ხანმა ეს სიმაგრეც ააოხრა და დაშლილი ეკლესიის ნაშთებიც. ამ ცხოველ ხატულ მთაზე შენობების არსებობის რაიმე კვალიც არ ჩანს. ასე უჩინარდება თვით ნანგრევებიც!". 

1898 წლის „საქართველოს საექსარხოსოს სასულიერო მოამბეში" ვკითხულობთ, რომ„... თაბორის მთის ბრტყელ წვერზე, საიდანაც შეიძლება თითქმის მთელი თბილისის დანახვა, იდგა უფლის ფერისცვალების ტაძარი, რომელიც დაანგრია შაჰაბასმა 1618 წელს, დანგრეული ეკლესიის ნანგრევებიც გაქრა 1795 წელს, აღამაჰმად-ხანის შემოსევის შემდეგ. თბილისის ფერისცვალების ტაძარი მეტეხის ტაძარზე იყო მიწერილი". 

თაბორის ეკლესიაზე ლაპარაკობს მოსე ჯანაშვილიც: „ტაძარი სახელსა ზედა ყველა ურვეულთა ნუგეშისცემისა თაბორის მთას, ქრისტეს ცხოვრებაში მას თავისი ადგილი უკავია. მთას ფერისცვალების ეკლესიის აშენების შემდეგ შეერქვა თაბორი". 

1995 წელს საპატრიარქო სდაკვეთით თაბორის მთაზე დაიწყო ახალი ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიის მშენებლობა. ახალი, „ნახევრადთავისუფალი ჯვრის" გეგმის მქონე ტაძრის საძირკველი 1996 წელს ფერისცვალების დღესასწაულზე 19 აგვისტოს აკურთხა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ. თაბორის მთაზე ახალი ფერისცვალების მამათა მონასტრის მშენებლობა 2001 წელს დამთავრდა.

ლიტერატურა
----------

* მ. ქუთათელაძე, „თბილისის ტაძრები", ტ. I, თბ. 2010 გვ. 116-119
**ერდი** (უნგრ. Érd; გერმ. Hanselbeck; ხორვატ. Andzabeg; თურქ. Hamzabey) — ქალაქი უნგრეთში, პეშტის მედიეში. მიეკუთვნება ბუდაპეშტის აგლომერაციას.

ისტორია
-------

ეს ტერიტორია ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული. როგორც არქეოლოგიური გათხრები აჩვენებს, პრეისტორიულ ადამიანს აქ 50 000 წლის წინ უცხოვრია. 

თავად ერდი წერილობით წყაროებში პირველად 1243 წელს იხსენიება. სახელი მომდინარეობს უნგრული სიტყვებიდან „erdő" (ტყე) და „ér" (ნაკადული). 

ოსმალთა მიერ უნგრეთის ოკუპაციის დროს, 1543 წელს თურქემბა ერდიც აიღეს, მას შმდეგმ, რაც სეკეშფეჰერვარის ციხესიმაგრე დაეცა. შემდეგში თურქებმა მეჩეთი ააშენეს.

დაძმობილებული ქალაქები
----------------------

| ქალაქი | ქვეყანა |
| --- | --- |
| პოინტონი | გაერთიანებული სამეფოს დროშა გაერთიანებული სამეფო |
| რეგინი | რუმინეთის დროშა რუმინეთი |
| ლიუბაჩუვი | პოლონეთის დროშა პოლონეთი |
| სუჯოუ | ჩინეთის დროშა ჩინეთი |

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* უნგრეთის ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* Aerial photography: Érd

სქოლიო
------

1. ↑  Érd települési választás eredményei — 2014.
**ტიჩინო** (იტალ. Ticino; ლომბარდ. Tisín; გერმ. Tessin; ლათ. Ticinus) — მდინარე შვეიცარიასა და იტალიაში, პოს მარცხენა შენაკადი. მისგან იღებს სახელს შვეიცარიის ერთ-ერთი კანტონი (ტიჩინო), სადაც მისი ზემო ნაწილი მიედინება. 

სათავეს იღებს შვეიცარიაში, ვალ-ბედრეტოში, ვალესა და ტიჩინოს კანტონების საზღვარზე და შემდეგ ჩაედინება ლაგო-მაჯორეს ტბაში, საიდანაც გამოსვლისას ის უკვე იტალიის ტერიტორიაზე აგრძელებს დინებას. მისი სიგრძე 248 კმ-ია. პოს ერწყმის ქალაქ პავიის სიახლოვეს. აუზის უმაღლესი წერტილია მწვერვალი გრენცგიპფელი (4 618 მ). ქვემო დინებაში, ტიჩინოს უერთდება მდინარე ანცა. 

შვეიარიაში, ტიჩინოზე აგებულია ჰიდროელექტროსადგური, იტალიაში კი მას უმთავრესად საირიგაციოდ იყენებენ. 

მდინარის ნაპირებთან, ძვ. წ. 218 წელს გაიმართა მეორე პუნიკური ომის პირველი ბრძოლა (ტიცინის ბრძოლა) კართაგენელებსა (ჰანიბალის მეთაურობთ) და რომაელებს (პუბლიუს კორნელიუს სციპიონის მეთაურობით) შორის.

შუა საუკუნეების ხიდი ტიჩინოზე ქალაქ პავიაში

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* იტალიის მდინარეები

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიჩინო (მდინარე)***

* Parco piemontese della valle del Ticino დაარქივებული 2006-05-10 საიტზე Wayback Machine.
* Parco lombardo della valle del Ticino
სლოვაკი ოჯახი უნგრეთში (1907 წელი)
**სლოვაკები უნგრეთში** (სლოვაკ. Maďarskí Slováci) — მესამე უდიდესი ეთნიკური უმცირესობა უნგრეთში, რომაელთა და გერმანელების შემდეგ. 2001 წლის აღწერის მიხედვით, მათი საერთო რაოდენობა 17.692 ადამიანს აღწევდა, ისინი თავს უნგრელ სლოვაკებს უწოდებენ. საერთო რაოდენობა იმ ხალხის, რომელსაც შეუძლია საუბარი სლოვაკურად 56.107 ადამიანს აღწევს. უმცირესობათა ორგანიზაციების შეფასების თანახმად, დაახლოებით 100,000-110,000 სლოვაკური წარმოშობის ადამიანი ცხოვრობს უნგრეთში. აქედან გამომდინარე, სავარაუდოა, რომ უნგრეთის მოსახლეობის საერთო ჯამის 0.18%-დან 1.1%-მდე შეადგენენ სლოვაკები.

ისტორია
-------

სლოვაკი ეროვნების ხალხის დღევანდელი უნგრეთის ტერიტორიაზე ჩასახლება თარიღდება შუა საუკუნეებით. მე-9, მე-10 საუკუნეში, სლოვაკებით დასახლებული ტერიტორიები გახდა ნაწილი დიდი მორავიის. ამის შემდეგ მე-9 საუკუნეში ეს ტერიტორია იყო შეყვანილი უნგრეთის სამთავროს შემადგენლობაში, საიდანაც უნგრეთის სამეფო გაჩნდა მე-10 საუკუნეში. მე-16 საუკუნეში, მოჰაჩის ბრძოლის შემდეგ, უუნგრეთის სამეფო გაიყო სამ ნაწილად და სლოვაკებით დასახლებული რეგიონის ძირითადი ნაწილი გახდა ჰაბსბურგის სამეფოს კონტროლირებად ტერიტორიად. მას შემდეგ, რაც ოსმალეთმა საბოლოოდ დამარცხდა მე-17 საუკუნის ბოლოს, ყველა ტერიტორია სლოვაკებით დასახლებული, შეტანილ იქნა ჰაბსბურგის სამეფოს შემადგენლობაში. ავსტრია-უნგრეთის მონაცემებით 1900 წელს აქ იყო 192.200 სლოვაკი დღევანდელი უნგრეთის ტერიტორიაზე (საერთო მოსახლეობის 2.8%). უნგრეთის აღწერის მონაცემებით 141.882 ადამიანი საუბრობდა სლოვაკურად 1920 წელს. ჩეხოსლოვაკურ-უნგრული მოსახლეობის გაცვლის შემდეგ, რომელიც ჩატარდა 1920 წელს და იგივე განმეორდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, როცა 73,000 სლოვაკი გადასახლებულ იქნა უნგრეთიდან სლოვაკეთში.

სქოლიო
------

1. ↑  MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS BUDAPEST.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-28. ციტირების თარიღი: 2016-03-22.
2. ↑  MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS BUDAPEST.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-05-28. ციტირების თარიღი: 2016-03-22.
3. ↑  European Commission.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-12. ციტირების თარიღი: 2016-03-22.
4. ↑  Ottov historický atlas - Slovensko, Zdroj poučenia, poznania a pochopenia našich dejín, Pavol Kršák, Vydavateľstvo: Ottovo nakladatelství, 2009, page 75. ,
5. ↑  Eberhardt, Piotr: *Ethnic groups and population changes in twentieth-century.* p. 274.
6. ↑  Seton-Watson, Hugh: *Eastern Europe Between the Wars, 1918-1941.* 1946, p. 481.
7. ↑  European Commission.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-02-12. ციტირების თარიღი: 2016-03-22.
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ტენორი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

**ტენორი** — მამაკაცის მაღალი ხმა. დიაპაზონი: მცირემდე – მეორე ოქტავამდე. გადამსველელი ნოტები: პირველი ოქტავის მი ბემოლი. ჟღერადობით ტენორი ხასიათდება ლირიკულად და დრამატულად.

სახესხვაობები
-------------

* კონტრატენორი
* ტენორ-ალტინო
* ლირიკული ტენორი
* ლირიკა-დრამატული ტენორი
* დრამატული ტენორი (ბარიტონალური ტენორი)
* მეცო-სახასიათო ტენორი
* გმირული ტენორი

**ლირიკული** ტენორი ყველაზე უკეთ პირველ ოქტავაში ჟღერს. ამ ხმაზე მაღლა შედარებით რბილად მიდის. ოქტავის დაბალი ნახევარი ჟღერს სუსტად. დიაპაზონი: მცირემდე – მეორე ოქტავამდე. გადამსვლელი ნოტები: პირველი ოქტავა მი ბემოლი#. ლირიკულ ტენორს სათავო რეესტრის ფართო დიაპაზონით, რომელიც ფორმირდება მარტივად და თავისუფლად ნოტ რემდე, მეორე ოქტავის მიმდე, ეწოდება ალტინო. ეს არის ძალიან იშვიათი ხმა, რომელიც სირთულეების გარეშე აჭარბებს გადამსვლელ ნოტებს, მაღალი ნოტები კი მას ჟღერადობით აახლოვებს ქალის დაბალ ხმას. ალტინო ბგერის განსაკუთრებული სიძლიერით არ გამოირჩევა, მაგრამ სასარგებლოა გუნდში დიაპაზონის გაფართოებისა და ჟღერადობის სილამაზის გამდიდრებისათვის.

**დრამატული** ტენორი ჟღერადობის სისავსით გამოირჩევა. გადამსვლელი ნოტები სათავო რეესტრთან იგივეა, მაგრამ აღიქმება ძნელად. მოუხერხებლობა ამ ნოტებზე მეტადაა წარმოჩენილი, ვიდრე ლირიკულ ტენორში. სათავო ნოტები წარმოიქმნებიან ძლიერად და შესაძლებელია შესრულებული იქნას ფორტეზე ან მეცო ფორტეზე. დაბალ ნოტებზე ხმა ეცემა.

ცნობილი შემსრულებლები
---------------------


|  |  |
| --- | --- |
| * ანდრეა ბოჩელი
* ვლადიმირ ატლანტოვი
* იუსი ბიორლინგი
* ვოლფგანგ ვინდგასენი
* ნიკოლაი გედა
* პლასიდო დომინგო
* ლუდვიგ ზუტჰაუსი
* ხოსე კარერასი
* ენრიკო კარუზო
* ივან კაზლოვსკი
* ჯონას კაუფმანი
 | * ფრანკო კორელი
* მარიო ლანცა
* სერგეი ლემეშევი
* ლაურიც მელხიორი
* მარიო დელ მონაკო
* გიორგი ნელეპი
* ლუჩანო პავაროტი
* ჯოვანი რუბინი
* სეტ სვანხოლმი
* ლეონიდ სობინოვი
* ჯულიო რადიკი
 |
ტიბარენები არგონავტების მოგზაურობის აღმნიშვნელ რუკაზე.
**ტიბარენები** — სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში კოტიორასა და პონტოს მთებს შორის მობინადრე ძველი ტომები. ბერძენ-რომაელი და ბიზანტიელი მწერლების ცნობით ტიბარენების აღმოსავლეთით მოსინიკები ცხოვრობდნენ, დასავლეთით - ხალიბები, და ლევკოსირები, სამხრეთით - მოსხები. ტიბარენების სახელწოდების რამდენიმე პარალელური ფორმაა დადასტურებული (ტიბარები, ტიბარანები, ტაბერენები). ქართველი მკვლევრები ტიბარენებს დასავლურ-ქართველურ ტომთა რიცხვს მიაკუთვნებენ. ჰეროდოტეს ცნობით, მოსხებთან, მაკრონებთან, მოსინიკებთან და მარებთან ერთად ტიბარენებს აქემენიდთა სპარსულ სამეფოს მე-19 სატრაპიაში შედიოდნენ და მათთან ერთად ყოველწლიურად იხდიდნენ 300 ტალანტს. მონაწილეობა მიუღიათ სპარსეთის მეფის ქსერქსე I-ის ლაშქრობაში საბერძნეთზე, ტიბარენებსა და მოსხებს წინამძღოლობდა არიომარდე. ტიბარენებს მოსხების მსგავსი სამხედრო აღჭურვილობა ჰქონდათ. ქსენოფონტის მიხედვით, რომელიც თავისი აღწერილი ამბების თვითმხილველი იყო, ტიბარენებს შავი ზღვის სანაპიროზე არცთუ ძლიერად გამაგრებული დასახლებები ჰქონიათ. ქსენოფონტი იხსენიებს აგრეთვე ტიბარენების ქვეყანაში მდებარე ელინურ ქალაქს კოტიორას, რომელიც სინოპელთა მიერ დაარსებული ახალშენი ყოფილა. ტიბარენების მეურნეობაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა მესაქონლეობას.

ლიტერატურა
----------

* *ხაზარაძე ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 713.
* ყაუხჩიშვილი, ს. (1936). *ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ*, ტომი III. ტფილისი:  ტფილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა,   გვ. 285.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ქართველური ტომები |
| --- |
|  |
| თანამედროვე | 
* ქართები
* სვანები
* ზანები
	+ მეგრელები
	+ ლაზები
 |
|  |
| ისტორიული | 
* აბაზგები
* აფშილები
* ბექირები
* ბიძერები
* გუგარები
* დვალები
* დრილები
* ზიდრიტები
* კოლხები
* ლბინები
* მაკრონები
* მანრალები
* მარები
* მახელონები
* მისიმიელები
* მოსინიკები
* მოსხები
* მუშქები
* ფაზიელები
* ქართები/იბერები
* სანები
* სანიგები
* სასპერები
* სედოხეზები
* სკვითინები
* სუჯები
* ტაოხები
* ტიბარენები
* ქაშქები
* წანარები
* ჭანები
* ჭილბები
* ხალიბები
* ხალდები
* ჰენიოხები
 |

 |
**სლობოდან მილოშევიჩი** (დ. 20 აგვისტო, 1941 — გ. 11 მარტი, 2006) — სერბი პოლიტიკური მოღვაწე. სერბეთის პრეზიდენტი 1989-1997 წლებში და იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1997-2000 წლებში. 

მილოშევიჩი თანამდებობიდან გადადგა 2000 წლის 24 სექტემბერს გამართული გაყალბებული საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ დაწყებული მასობრივი სახალხო გამოსვლების შედეგად.

იგი იუგოსლავიის ხელისუფლებამ დააპატიმრა 2001 წელს და გადასცა ჰააგის საერთაშორისო ტრიბუნალს. მილოშევიჩს ბრალს სდებდნენ 90-იან წლებში, იუგოსლავიაში სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, ბოსნიაში, ხორვატიასა და კოსოვოში გენოციდის განხორციელებაში, რიგი სამხედრო და კაცობრიობის წინააღმდეგ დანაშაულების ჩადენაში.

კაცობრიობის წინაშე არაერთი მძიმე დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი იუგოსლავიის ყოფილი პრეზიდენტი ისე დაიღუპა, რომ საერთაშორისო ტრიბუნალმა მისთვის განაჩენის გამოტანა ვერ მოასწრო. იგი 2006 წლის 11 მარტს ჰააგის ციხეში გულის შეტევით გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***სლობოდან მილოშევიჩი***

* სლობოდან მილოშევიჩის საქმე. ყოფილი იუგოსლავიისათვის შექმნილი სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალი, გაერო.


|  |  |
| --- | --- |
| უინსტონ ჩერჩილი | *ეს სტატია პოლიტიკური მოღვაწის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
ფრანტიოშეკ ზახი, აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, 1867 წ.
სლოვაკი რევოლუციონერები, 1848/49
**სლოვაკეთის აჯანყება (1848-1849)** — სლოვაკეთის აჯანყება (სლოვაკ. Slovenské povstanie) — 1848—1849 წწ. ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუცია სლოვაკეთში, ერთ-ერთი ევროპული რევოლუცია. აჯანყება გრძელდებოდა 1848 წ. სექტემბრიდან 1849 ნოემბრამდე.

აჯანყების მიზეზები
------------------

მიზეზები განპირობებული იყო უნგრეთის ხელისუფლების ზეწოლის შედეგად. ეს გამოსვლა იყო სლოვაკური ნაციონალური მოძრაობა, რომელიც ჩახშობილ იქნა უნგრეთის ხელისუფლების მიერ. 

აჯანყებას მხარს უჭერდა ხორვატი მთავარი იოსიპ ელაჩიჩი

ბიბლიოგრაფია
------------

* Špiesz, Anton (2006), *Illustrated Slovak History*, Wauconda, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers, ISBN 0865165009
* Mallows, Lucinda (2007), *Slovakia: The Bradt Travel Guide*, Guilford, Connecticut: Bradt Travel Guides, ISBN 9781841621883
* Historical Commission of the Bavarian Academy of Sciences (1982), *Neue Deutsche Biographie*, Leipzig, Germany: Duncker & Humblot
* Bartl, Július (2002), *Slovak History: Chronology & Lexicon*, Wauconda, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers, ISBN 0865164444

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* 1848 წლის რევოლუციები
* გერმანიის რევოლუცია (1848-1849)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* რევოლუციების ხანა
**ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი** (ტარ), ასევე ცნობილია როგორც **სიწანგის ავტონომიური რეგიონი** (ტიბ. བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་; გამარტივებულ ჩინურად 西藏自治区; ტრადიციულ ჩინურად 西藏自治區) — ავტონომიური რეგიონი ჩინეთის დასავლეთ ნაწილში, რომელიც შეიქმნა 1965 წელს.

ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი შეიცავს ისტორიული ტიბეტის მხოლოდ ნაწილს. ტარ ჩინეთში სიდიდით მეორე რეგიონია. ავტონომიური რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია ლჰასა. ტარის მოსახლეობაა 3,002,166 ადამიანი (2010) და მათ უმეტესობას შეადგენენ ეთნიკური ტიბეტელები. ფართობია 1,200,000 კვადრატული კილომეტრი და ჩინეთში ერთ-ერთი ყველაზე დაუსახლებელი რეგიონია.

ისტორია
-------

1912–1950 წლებში ამჟამინდელი ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ტერიტორია (უ-ცანგი და დასავლეთი კამი) იმართებოდა ტიბეტის მთავრობის მიერ დალაი-ლამას ხელმძღვანელობით. ხოლო ეთნო-კულტურული ტიბეტის დანარჩენი ნაწილი, – აღმოსავლეთი კამი და ამდო, – ტიბეტის მთავრობას XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან აღარ ემორჩილებოდა; ამჟამად ეს ტერიტორიები გადანაწილებულია ცინხაის, განსუს, სიჩუანისა და იუნანის პროვინციებზე.

სქოლიო
------

1. ↑  Grunfeld, A. Tom, The Making of Modern Tibet, M.E. Sharpe, გვ. 245. (ინგლისური)

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ტიბეტი***

* ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ოფიციალური საიტი დაარქივებული 2010-05-10 საიტზე Wayback Machine. .
* ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის ეკონომიკური პროფილი HKTDC-ზე.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა |
| --- |
|  |
| პროვინციები | 
ანხოი  • განსუ  • გირინი  • გუანდუნი  • გუიჯოუ  • იუნანი  • ლიაონინი  • სიჩუანი  • ფუძიანი  • შანდუნი  • შანსი  • შენსი  • ცინხაი  • ძიანსი  • ძიანსუ  • ხაინანი  • ხებეი  • ხენანი  • ხეილუნძიანი  • ხუბეი  • ხუნანი  • ჯეძიანი |  |
|  |
| ავტონომიური რაიონები | 
გუანსი-ჯუანი  • შიდა მონღოლეთი  • ნინსია-ხუეი  • ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი  • სინძიანი |
|  |
| მუნიციპალიტეტები | 
პეკინი  • ჩუნცინი  • შანხაი  • ტიანძინი |
|  |
| სპეციალური ადმინისტრაციული რაიონები | 
ჰონგ-კონგის დროშა ჰონგ-კონგი  • მაკაოს დროშა მაკაო |

 |