recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
წვიმა დანიაში
წვიმა
წვიმა
**წვიმა** — თხევადი ატმოსფერული ნალექი, რომელიც ღრუბლებიდან მოდის 0,5 მმ და მეტი დიამეტრის მქონე წვეთების სახით. წარმოადგენს წყლის წრებრუნვის ერთ-ერთ უნიშვნელოვანეს კომპონენტს. გარდა ამისა, ეკოსოსტემის სახეობებისთვის ქმნის ხელსაყრელ პირობებს. წვიმის წყალი მნიშვნელოვანია აგრეთვე ჰიდროელექტოსადგურებისა და ირიგაციისთვის. წვიმა, როგორც წესი, შერეული ტიპის, უმთავრესად ფენა-წვიმისა და მაღალი ფენა ღრუბლებიდან მოდის. წვიმის წარმოშობის მთავარი მიზეზია სინოტივე, რომელიც გაივლის ტემპერატურისა და სინოტივის კონტრასტების სამგანზომილებიან ზონას, რომელსაც ატმოსფეროს ფრონტს უწოდებენ. ეს უკანასკნელი წარმოადგენს ეგრეთ წოდებულ გამყოფ ზედაპირს სხვადასხვა ფიზიკური თვისებების მქომე ჰაერის ორ მასას შორის.

ვაიალეალე (1544 მ, ჰავაის კუნძულები) წვიმის სახით საშუალოდ იღებს 11 700 მმ ნალექს; ეს არის დედამიწაზე არსებული ყველაზე ნოტიო ადგილი. მეორე მნიშვნელოვანი ნალექიანი პუნქტია ინდოეთში მდებარე ჩერაპუნჯი, რომელიც იღებს 11 430 მმ ნალექს. ევროპის დიდ ნაწილში, სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკაში და ცენტრალურ აფრიკაში ყოველწლიურად კოკისპირული წვიმა აჭარბებს 500 მმ-ს, იმ დროს, როდესაც აზიის დიდ ნაწილში (ინდოეთისა და ტიბეტ-ჩინეთის გამოკლებით) ყოველწლიურად წვიმის სახით მოდის 500 მმ-ზე ნაკლები ნალექი, ხოლო უფრო ნაკლები — 250 მმ — არაბეთის ნახევარკუნძულსა და მონღოლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ავსტრალიის ცენტრალურ და აფრიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ამერიკის შეერთებული შტატების მთიანეთშორისში და სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ ცენტრალური სანაპიროების ტერიტორიებზე წლიურად წვიმის სახით მოდის 250 მმ ნაკლები ნალექი.

აფრიკის, ინდოეთისა და მიანმარის სანაპიროებზე და ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ზომიერ განედებში წლიურად წვიმის სახით მოდის 2500 მმ ნალექი.

კონვექციური ღრუბლების შედეგად წარმოიქმნება კონვექციური წვიმა, რომელსაც ფენა-წვიმისებრი ან მაღალ-ბოლქვიანი ღრუბლები ეწოდება. ზომიერ სარტყლებში კონვექციური ნალექიანობა წყვეტილია და დაკავშირებულია ბაროკლინურ საზღვრებთან, როგორიცაა: *ცივი ფრონტები*, *გრიგალის ხაზი* და *თბილი ფრონტები*.

pH გავლენით იცვლება წვიმის ფაქტორი, რომელსაც მჟავა წვიმები ეწოდება, რომელიც ბევრი რეგიონისთვის არის გარემოს დაბინძურების თვალსაზრისით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა. აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, წვიმა, რომელიც ატლანტის ოკეანიდან მიდის pH-ს ფაქტორი 5.0-5.6-ია; წვიმა, რომელიც ეჯახება კონტინენტურ კლიმატს pH-ს ფაქტორი 3.8-4.8-ა; pH-ს ფაქტორი ადგილობრივი შტორმებისთვის მხოლოდ 2.0-ია.

0,5-დან 6-7 მმ ნაკლები დიამეტრის მქონე თხევადი ნალექი არის ჟინჟღლი. ძლიერ წვიმას ეწოდება კოკისპირული ანუ თავსხმა წვიმა. მეტად წვრილი წვიმა ცნობილია თქორის სახელწოდებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მჟავა წვიმები
* კონვექცია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„წვიმა"** ვიკისაწყობში.
* წვიმა — სტატია დიდი რუსული ენციკლოპედიიდან (რუსული)
* წვიმა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**ძაღინის სამაროვანი** — ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ცხინვალიდან დაბა ყორნისისაკენ მიმავალ გზაზე. გათხარეს 1951 წელს (ბორის კუფტინი). სამაროვნის ტერიტორია არხით იყო გაჭრილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ უბნებად. ქვაყრილიანი სამარხები ერთმანეთისაგან განსხვავდებოდნენ დაკრძალვის წესითა და სამარხეული ინვენტარით. აღმოსავლეთ უბანზე მიცვალებული პირდაპირ მიწის ზედაპირზე ესვენა და ზემოდან ქვაყრილი ჰქონდა გაკეთებული. დასავლეთ უბანზე კი საგანგებოდ გაკეთებულ ორმოში იწვა და შემდეგ ქვა ჰქონდა დაყრილი. მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ თითო-ოროლა თიხის ჭურჭელი, ლითონის სამკაული, იარაღი. ბორის კუფტინის აზრით, ძაღინის სამაროვანზე სხვადასხვა დროის ორი სამაროვანი იყო. დასავლეთი უბანი განეკუთვნება ძვ. წ. 2400-2300 წელს, ხოლო აღმოსავლეთი უბანი - ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს ან III-II ათასწლეულების მიჯნას.

1953 წელს ძაღინის სამაროვნის დასავლეთ უბანზე გათხარეს (ოთარ ჯაფარიძე) ერთი სამარხი. დასავლეთ უბნიდან 13 მეტრზე გამოვლინდა ორმოები, რომლებშიც ნახშირი, თიხის ბათქაშის ნატეხები და ჭურჭელი ეყარა. ერთ-ერთ ორმოს ჯვრისებური მოყვანილობის გაპრიალებული იატაკი ჰქონდა. ბორის კუფტინის აზრით, ორმოები დაკრძალვის კულტს უკავშირდება.

ლიტერატურა
----------

* *ფანცხავა ლ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 264.
* „საქართველოს არქეოლოგია" / რედ: აფაქიძე ა. თბილისი: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1959. — გვ. 103.
**ჭობისხევის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობისხევში. 

ჭობისხევის მაცხოვარი სამეკლესიან ბაზილიკას წარმოადგენდა, შემდეგ გადაუკეთებიათ, რაც აქაური დასახლების სიძველეს კარგად უჩვენებს. ჭობისხევის მაცხოვრის ეკლესიის შესახებ ძალზედ მწირი ცნობები მოგვეპოვება. ამ მხრივ მეტად მნიშვნელოვანია XVIII საუკუნის შუა ხანების ქაიხოსრო და ედია ავალიშვილების გაყოფის წიგნი, რომლის მიხედვითაც ვიგებთ,რომ ქაიხოსრო წილად ხვდა ჭობისხევს მღვდელი ჯაფიაშვილი. დოკუმენტში დასახელებული მღვდელი, დიდი ალბათობით ჭობისხევის მაცხოვრის ეკლესიაში მსახურობდა. დღესდღეობით ჭობისხევის მაცხოვარი მოქმედი ეკლესიაა.

ლიტერატურა
----------

* ბერძენიშვილი დ. ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ. 1985
* მელითაური კ. შოშიაშვილი ნ. ხანთაძე შ. და ჯამბურია გ. ვარძია, გზამკვლევი, თბ. 1955
* საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საქართველოს ეროვნული არქივის საისტორიო ცენტრალური არქივი, XIX საუკუნის პირთა კოლექცია, დავთარი 50, #110
* გოგოლაძე თ. ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ. 2014, გვ. 55
**ჰერბერტ კილპინი** (ინგლ. Herbert Kilpin; დ. 24 იანვარი, 1870 — გ. 22 ოქტომბერი, 1916) — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. ცნობილია იტალიური საფეხბუთო კლუბის მილანის დაარსებით.

ადრეული წლები
-------------

ჰერბერტ კილპინი დაიბადა 1870 წლის 24 იანვარს ნოტინგემში. მას ჰყავდა 9 და-ძმა. სკოლის დამთავების შემდეგ მუშაობა დაიწყო სამკერვალო ფაბრიკაში.

### მილანის დაარსება

მილანში საფეხბურთო კლუბის დაარსების შესახებ ინფორმაცია 1899 წლის 16 დეკემბერს გაზეთ „გაძეტა დელო სპორტის" საშუალებით გავრცელდა. გაზეთის საარქივო მასალების მიხედვით, ინიციატივა სამი ადამიანისგან მოდიოდა მილანში ბრიტანული სამკერვალო ფაბრიკის მუშა ჰერბერტ კილპინისგან, ასევე ბრიტანული ტურისტული სააგენტოს თანამშრომელ ელისონისგან და მეწაღე დეივისისგან. იმ პერიოდში იტალიაში ფეხბურთის პოპულარიზაციას სწორედ ინგლისელები ეწეოდნენ.

გაზეთში გამოქვეყენებულ ცნობას მილანში მოღვაწე საქმოსნები ნათანი, ბარნეტი და ედვარდსი გამოეხმაურნენ. ეს უკანასკნელი მოგვიანებით მილანის პრეზიდენტად აირჩიეს. 1900 წელს იტალიის ფეხბურთის ფედერაციამ ახალი მილანური კლუბი დაარეგისტრირა სახელწოდებით „მილანის კრიკეტისა და ფეხბურთის კლუბი". გუნდში ბრიტანელების სიჭარბის გამო სახელწოდებაში მილანი ეწერა ინგლისურად Milan და არა იტალიურად Milano. კლუბის ოფიციალური დასახელება რამდენიმეჯერ შეიცვალა. „მილანის კრიკეტისა და ფეხბურთის კლუბი" გახდა „მილანის საფეხბურთო კლუბი", „ბოლოს კი საფეხბურთო ასოციაცია მილანი" დაერქვა, რაც იტალიურად ასე იწერება - Associazione Calcio Milan (AC MILAN).

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* ოფიციალური საიტი
* ჰერბერტ კილპინიTwitter-ზე
**ხილდერიკ III** (ფრანგ. Childéric; დ. 714— გ. 755) — ფრანკთა მეფე 743–751 წლებში. ხილპერიკ II-ის ძე, მეროვინგების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. ხილდებერტი ფრანგულიდან ითარგმნება როგორც *„ძლიერი ბრძოლაში" ან „ძლიერი მეომარი".*

ბიოგრაფია
---------

ხილდერიკ III-ის გადაყენება
საფრანგეთის სამეფო ტახტი 7 წლის განმავლობაში ვაკანტური იყო, სანამ, 743 წელს მაიორდომები, კარლომანი და პიპინ მოკლე ხილდერიკ III-ის გამეფებას გადაწყვეტდნენ. დღემდე შემონახულ ერთ წერილში ხილდერიკი მიმართავს თავის მწყალობლებს:*„ხილდერიკ, ფრანგთა მეფე, წარჩინებულ კარლომანს, რომელმაც დასვა ის სამეფო ტახტზე"*. სავარაუდოდ, ხილდერიკ III, ხილპერიკ II-ის ვაჟი იყო, თუმცა ამის დამადასტურებელი საკმარისი მტკიცებულებები არ არსებობს.

 ბოლო მეროვინგი. ევარისტ ლუმინეს ნახატი
ხილდებერტი არ იღებდა მონაწილეობას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სადაც, როგორც ადრე, მისი მეფობის დროსაც, მაიორდომი დომინირებდა. როცა, 747 წელს კარლომანი მონასტერში გაამწესა, პიპინ მოკლემ გადაწყვიტა, ხელში ჩაეგდო სამეფო ტიტული. მან წერილი გაგზავნა რომის პაპ ზაქარიასთან, სადაც დასმული იყო კითხვა: „ვის უნდა ატარებდეს სამეფო ტიტულს - ვისაც აქვს რეალური ძალაუფლება თუ სამეფო ოჯახის წარმომადგენელს?"
პაპმა უპასუხა, რომ სამეფო ტიტულს რეალური ძალის მფლობელი უნდა ატარებდეს.

751 წლის ნოემბერში ხილდერიკი ტახტიდან გადააყენეს, ხოლო სამეფო მმართველობის სიმბოლო - თმა კი შეჭრეს. საფრანგეთის სამეფო ტახტზე კაროლინგები (ახალი სამეფო გვარის პირველი წარმომადგენელი — პიპინ მოკლე) ავიდნენ. 752 წლის იანვარს ხილდერიკი მონასტერში წავიდა. ის, იქვე დაახლოებით ოთხი წლის შემდეგ, სავარაუდოდ 755 წელს გარდაიცვალა. კაროლინგებისგან მიიღო მეტსახელი „ცრუ მეფე", ეს მაშინ, როდესაც ხილდერიკი თავად კაროლინგმა, პიპინ მოკლემ აიყვანა სამეფო ტახტზე.

ლიტერატურა
----------

* ფრედეგარის მემკვიდრენი - The Fourth Book of the Cronicle of Fredegar with its continuations. — London: Thomas Nelson and Sons Ltd, 1960.
* Das Buch von der Geschiche der Franken. // Quellen zur Geschichte des 7. und 8. Jahrhunderts. Ausgewaehlte Quellen zur deutschen Gechichte des Mittelalters. — Darmstadt, 1982. — Т. 4a.

  

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ხილდერიკ III***

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
მეროვინგების დინასტიის მეფეები |
| --- |
|  |
| 
* ხილდერიკ I (457/458–481/482)
* ხლოდვიგ I (481/482–511)
* ხილდებერტ I (511–558)
* ხლოდომერი (511–524)
* თოიდერიხ I (511–533/534)
* თოიდებერტ I (533/534–547/548)
* თოიდებალდი (547/548–555)
* ხლოტარ I (511–561)
* ხარიბერტ I (561–567)
* გუნტრამი (561–592)
* სიგებერტ I (561–575)
* ხილდებერტ II (575–596)
* თოიდებერტ II (596–612)
* თოიდერიხ II (596–613)
* სიგებერტ II (613)
* ხილპერიკ I (561–584)
* ხლოტარ II (584–629)
* დაგობერტ I (622–639)
* ხარიბერტ II (629–632)
* ხილპერიკი (632)
* სიგებერტ III (632–656)
* ხილდებერტი (656–661)
* ხლოდვიგ II (639–657)
* ხლოტარ III (657–673)
* ხილდერიკ II (662–675)
* თოიდერიხ III (673–690/691)
* ხლოდვიგ III (675–676)
* დაგობერტ II (676–679)
* ხლოდვიგ IV (690/691–695)
* ხილდებერტ III (695–711)
* დაგობერტ III (711–715)
* ხილპერიკ II (715–721)
* ხლოტარ IV (717–719)
* თოიდერიხ IV (721–737)
* ხილდერიკ III (743–751)
 |

 |
**ჩეჯუს ვულკანური კუნძული და ლავის ხვრელები** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი სამხრეთ კორეაში. ჩეჯუ, იგივე **ჩეჯუდო** ვულკანური კუნძულია, რომელიც კორეის სამხრეთი სანაპიროდან 130 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. მისი ფართობი 1 846 კმ²-ია და წარმოადგენს სამხრეთ კორეის უდიდეს კუნძულსა და ყველაზე პატარა პროვინციას. კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს სამხრეთ კორეის უმაღლესი მწვერვალი და ჩამქრალი ვულკანი ჰალასანი (1 950 მ). მისი ვულკანური აქტივობები დაიწყო ცარცულ პერიოდში და გრძელდებოდა მესამეულ სისტემამდე. ბოლო აქტივობა დაფიქსირდა 800 წლის წინ. კუნძული შედგება ვულკანური კლდეებისა და ნიადაგისგან, რომლებიც ჰალსანის მოქმედების შედეგია. 

ჩეჯუ მეცნიერულად განსაკუთრებით ფასეულია, რადგან აქ მდებარეობს ლავური მილების სისტემა. ეს ბუნებრივი მილსადენები, რომლებშიც ერთ დროს მაგმა მიედინებოდა, ახლა ცარიელია და წარმოადგენს მღვიმეებს, რომლებიც ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში ამ ტიპის მღვიმეებს შორის.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Jeju Volcanic Island and Lava Tubes, UNESCO
* World Heritage in Korea

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ კორეაში  |
| --- |
|  |
| 
* ხეინსა
* ჩონმიო
* სოკურამი
* ბულგუკსა
* ჩხანდოკუნი
* ჰვასონის ციხესიმაგრე
* კოჩანგის, ჰვასუნესა და კანჰვას დოლმენები
* კიონჯუს ისტორიული ზონა
* ჩეჯუ
* ჩოსონის დინასტიის მეფეთა აკლდამები
* ჰაჰოე
* იანგდონგი
* ნამჰანსანსეონი
* პექჩეს ისტორიული ადგილები
* სოვონი
* გეტბოლი
 |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **ხილი (მრავალმნიშვნელოვანი)**. |

ხილი ბოკერიას ბაზარზე ბარსელონაში
ხილი სან-პაულუს ბაზარზე, ბრაზილია
**ხილი** (ლათ. fructus — *ნაყოფი*) — წვნიანი, საჭმელად ვარგისი მცენარის ნაყოფი. ხილი ადამიანისთვის და ბევრი ცხოველისთვის წარმოადგენს საკვების ერთ-ერთ მთავარ შემადგენელ ნაწილს.

ხილი არა ბოტანიკური, არამედ საყოფაცხოვრებო და სამეურნეო ტერმინია. მეურნეობაში საკვები მცენარეები და მცენარეების საკვები ნაწილები იყოფიან ხილად, ბოსტნეულად, კაკლებად, მარცვლეულ კულტურებად და ა.შ. საყოფაცხოვრებო გაგებით კენკრა ასევე წვნიანი ნაყოფია. ხილი განსხვავდება კენკრისაგან ძირითადად ზომით, ჭამის პროცესში მას არ იღებენ ორი თითით და მთლიანად არ იდებენ პირში.

ზოგიერთ ენაში ცნება «ხილი» არ გამოიყოფა ცნებისგან «ნაყოფი», რომელიც აღნიშნავს თესლდაფარული მცენარეების ორგანოს, შედგენილს თესლისაგან და ჩამოყალიბებულს ყვავილის ნასკვისგან, დამოუკიდებლად კვებისა წვნიანობისა.

სქოლიო
------

1. ↑   ხილი // დიდი რუსული ენციკლოპედია. ტომი 33, М. 2017.
2. ↑  ხილი // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства, М.: საბჭოთა ენციკლოპედია, 1984. გვ. 199
3. 1 2  *Е. Шмелева, Алексей Шмелев* Русская «наивная» ботаника и научная ботаника // Учительская газета, 2010, № 43.
**ძველი ქართული ენის ლექსიკონი (მასალები)** — ავტორი ქართული და ძველი სომხური ფილოლოგიის გამოჩენილი მკვლევარი ილია აბულაძე. ძველი ქართული ენის ლექსიკონში შეტანილია 11 800-მდე სიტყვა. 

ავტორს წყაროებად გამოყენებული აქვს 150-მეტი, უკვე გამოქვეყნებული ან მხოლოდ ხელნაწერების სახის დაცული ძეგლი, უმთავრესად V-XI საუკუნეებისა. ყველა სიტყვა დოკუმენტირებულია სათანადო მასალით წყაროებიდან. ლექსიკონს უძღვის წინასიტყვაობა რედაქციისაგან და შემოკლებათა განმარტება.

ძველი ქართული ენის ლექსიკონი (მასალები) სულხან-საბა ორბელიანის „ლექსიკონის ქართული"-ს და ძველი ქართული მწერლობის ცალკეული ძეგლების გამოცემებზე დართული ლექსიკონების გვერდით წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე საყურადღებო ლექსიკოგრაფიულ ნაშრომს. 

ლექსიკონის წინასიტყვაობაში აღნიშნულია, რომ ძველი ქართული ენის სრული ლექსიკონის შედგენა დიდი სამეცნიერო კოლექტივების საქმეა. აბულაძისეული ლექსიკონი კი აგებულია ძველი ქართული მწერლობის მხოლოდ გარკვეული ძეგლების მასალაზე ავტორის სამეცნიერო ინტერესებისა და მიზნების გათვალისწინებით. სწორედ ამ მიზეზის გამო რედაქციას მიზანშეწონილად მიუჩნევია ძველი ქართული ენის ლექსიკონის სათაურის ქვემოთ ფრჩილებში დაერთო ამგვარი დაზუსტება, - მასალები.

ლექსიკონის შექმნის ისტორიიდან
-----------------------------

თავდაპირველად პროფ. ილია აბულაძეს გამიზნული ჰქონდა ქართულ-სომხური დოკუმენტირებული ლექსიკონის შექმნა, ამ სახით მან შექმნა ლექსიკონის პირველი ვარიანტი, რისთვისაც მოიპოვა უმდიდრესი მასალა V-XI საუკუნეების ქართულ-სომხური პარალელური ტექსტებიდან. 

ლექსიკონში ასახვა ვერ ჰპოვა ძველი ქართული მწერლობის ისეთმა მნიშვნელოვანმა დარგებმა, როგორიცაა ორიგინალური აგიოგრაფია, ფილოსოფიური მწერლობა, საისტორიო მწერლობა.

ლიტერატურა
----------

* აბულაძე, ილია: ძველი ქართული ენის ლექსიკონი (მასალები). თბილისი: გამომცემლობა მეცნიერება, 1973 წელი.
**ხაპროვსკის ნაქალაქარი** (რუს. Хапровское городище), ასევე ცნობილია როგორც **ხაპროვსკის ბრინჯაოს ხანის დასახლება** — ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, რომელიც მდებარეობს როსტოვის ოლქის მიასნიკოვის რაიონის სოფელ კალინინის მახლობლად. დასახლება დაარსდა ბრინჯაოს ხანაში.

ისტორია
-------

ხაპროვსკის ნაქალაქარის აყვავების თარიღად ისევე როგორც მთელი რიგი ნაქალაქარებისა (გნილოვსკი, კობიაკოვო და საფიანოვა), მიიჩნევა ძვ. წ. I ათასწლეული. მისი აქტიური განვითAრება შენელდაძვ. წ. VIII საუკუნეში, ზოგიერთი სხვა წყაროების მიხედვით ამ პერიოდში იგი უკვე განადგურებულია. 

არქეოლოგმა ევგენი ივანეს ძე ბესპალნიმ დაიწყო ხაპროვსკის ნაქალაქარის ზედა კულტურული ფენის გამოკვლევა 1971 წელს. მან აღმოაჩინა რამდენიმე ნივთი, მათ შორის ტერაკოტის ფიგურების ნაშთები, მათი სიმაღლე იყო 5,7 სმ, აქედან 1,3 სმ სიმაღლის იყო თავის ქალა. ფიგურების დასამზადებლად გამოიყენეს ნარინჯისფერ-ყავისფერი თიხა. ასევე აღმოაჩინეს ქარსის მცირე რაოდენობაც. თიხა შედგება სამი, შავი-ნაცრისფერი ფერისაგან.

XXI საუკუნემდე კარგადაა შემორჩენილი ფიგურების სახის გამოსახულებიანი თავები. მათზე გარგადაა გამოკვეთილი ცხვირი, მაგრამ თვალები არ აღენიშნება. თავზე მდებარეობს გრძელი რქები და არასიმტრიული ფორმის ყურები. არსებობს მოსაზრება, რომ ფიგურა შეიძლება იყოს მარიონეტი, რომელიც მოძრაობდა ქვედა კიდურების საშუალებით. ხაპროვსკის ნაქალაქარზე აღმოჩენილი ფიგურები ახლოს დგას პანტიკაპეონის II-III საუკუნეების ანტროპომორფულ ფიგურებთან. ხაპროვსკის ნაქალაქარის აღმოჩენილი ნივთები თარიღდება ახ. წ. II-III საუკუნეებით, ამავე საუკუნეებით თარიღდება ნაქალაქარის ზედა ფენაც. 

რუსეთის ფედერაციის კულტურის სამინისტროს 2015 წლის 17 სექტემბრის № 1561-р ბრძანების შესაბამისად ობიექტი დაარეგისტრირეს რუსეთის ფედერაციის ხალხთა მემკვიდრეობის ერთიან სახელმწიფო რეესტრში, როგორც რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

სქოლიო
------

1. 1 2  Приказ Министерства культуры Российской Федерации.  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2017-03-25. ციტირების თარიღი: 2017-09-23.
2. ↑   Русская вера, или Религиозные войны от Святослава Храброго до Ярослава Мудрого. Сергей Шведов
3. ↑  А. Г. Язовских. Терракота Хапровского городища
წინკიბის ციხის კომპლექსი
**წინკიბის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. 

წინკიბე მდებარეობს ქსნის მარჯვენა შენაკადზე, ჭურთის წყალზე. მაღალი მთებით შემოზღუდულ ამ ხეობაში სიმაგრისთვის ისეთი მთისწვერი შეურჩევიათ, რომ აქ გამავალი მტერი მას გვერდს ვერ აუვლიდა. მისი მფლობელი, ცხადია, ჭურთის ხევის სტრატეგიული მფლობელიც იყო. მაღალ მთაზე სოფელ წინკიბეს საკმაოდ დიდი ფართობი ეკავა. ნაგებობები ორ კომპლექსადაა განლაგებული. მაღლა მდებარეობს ნასოფლარი გალავნით და ორი ეკლესიით; ცოტა ქვემოთ კოშკი, ეკლესია და რამდენიმე სახლის ნანგრევია გალავნით. ქვედა კომპლექსის ეკლესია წმ. ბარბარეს სახელობისაა. საშუალო ზომის ეკლესია კოშკის აღმოსავლეთით ორ ნაბიჯზე დგას. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ფართე ტრაპეზის ქვა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი ოდნავ შებრტყელებულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კანკელი ორიგინალურია. მისი სამი თაღი არათანაბარია. მათგან ცენტრალური და მარცხენა - გასასვლელებია. თაღების საყრდენებს წაკვეთილი კონუსისმაგვარი კოლონები წარმოადგენს. ისინი ზემოთ მსხვილი ბალიშებით მთავრდება, ქვემოთ კი კვადრატულ ფილებს ეყრდნობა.

მოგვიანებით, ეკლესიის შიდა კედლები ფრესკული მხატვრობით დაუფარავთ. სამხრეთ კედელზე ასომთავრული წარწერით გამოსახული არიან ქტიტორები, საკურთხეველში ღვთისმშობლის ფრესკაა ყრმით ხელში, ქვედა რეგისტრში წმინდა მამების გამოსახულებაა. აქვეა ასომთავრული წარწერა: "სულსა და ტიმოთეს შეუნდვეს ღმერთმა", კიდევ, "ბერსა აბრამს შეუნდვენ ღმერთმან, ამინ". დასავლეთ კედელზე სცენა "აბანოი", სარკმლის თავზე წარწერაა: "აღვადგინე". ჩრდილოეთ კედელზე: "დედასა მისსა შეუნდვეს ღმერთმან".

ეკლესიის გრძივ კედლებს და აბსიდს ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთი და დასავლეთი სარკმელი სწორკუთხაა. ჩრდილოეთი შესასვლელი ნაოთხალია. ეკლესიის მარტივ ფასადებს ამთავრებს სწორკუთხა კარნიზი. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან გვიანდელი მინაშენი აქვს. მინაშენი ორი სათავსისაგან შედგება და ერთმანეთს არქიტრავული, ნაოთხალი შესასვლელით უკავშირდება. კედლებში მოწყობილია ნიშების რიგი. აღმოსავლეთით კარი და სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

### დარბაზული ეკლესია

ზურგიანი კოშკის ჩრდილოეთით 200 მეტრში დგას დარბაზული ეკლესია, რომელიც ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სიმეტრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სამხრეთით ერთი ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სარკმელი. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. კამარა და კონქიჩამოქცეულია. კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია.

ლიტერატურა
----------

* *გვასალია ჯ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 330.
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ. 2008, გვ. 51-54
**ჭობარეთის სულთმოფენობის ეკლესია** — დარბაზული ეკლესია სოფელ ჭობარეთში, მზიანეთის უბანშია აგებული. ტაძარი XIX საუკუნეშია აგებული. ფერდზე ტაძრისათვის საყრდენი კედლის მეშეეობით გაკეთებულია მცირე ტერასა. ტაძარი ნაგებია ბაზალტის ქვით. თლილი და პირმოსწორებული ქვა დიფერენცირებულია — თლილი ქვით შენობის კუთხეები, კარის და სარკმლის წირთხლებია ამოყვანილი. ხოლო პირმოსწორებული ქვით და სქელი ხსნარით საკმაოდ სქელი კედლებია ნაგები.

ტაძარში ერთი შესასვლელია, იგი სამხრეთიდან კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაწეული. ფართოდ გაშლილ აფსიდში საკურთხევლის სარკმლის გეერდებზე ორი ღრმა და მაღალი ნიშია (დღეს ორივე ნიში ხის კარით იხურება). ერთი მცირე ნიში აფსიდის ჩრდილოეთ ნაწილშია. აფსიდის კონქში კერამიკული რეზონატორებია ჩასმული.

გრძივი კედლები კედლის სვეტებით სამ მონაკეეთადაა გაყოფილი, სვეტებს შორის არე თაღოვანია. ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები მარტივი პროფილის კაპიტელებს ეყრდნობა. ინტერიერი მთლიანად შელესილი და შეთეთრებულია. აფსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია კანკელის ხის კონსტრუქციით (ხატები კანკელიდან ამოღებულია). დარბაზი ოთხი საკმაოდ განიერი თაღოვანი სარკმლით ნათდება, თითო სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებშია გაჭრილი, ორი სარკმელი განთავსებულია სამხრეთის კედელში. იატაკზე ქვის ფილებია დაგებული. საკურთხევლის იატაკი ამაღლებულია ერთი საფეხურით.

ტაძრის ფასადები სადაა, მოკლებულია ყოველგვარ მორთულობას. შესასვლელის თავზე სწორკუთხა ნიშია. დასავლეთის კეხზე „დადგმულია" ოთხ წრიულ სვეტზე დაბჯენილი და თაღებით გახსნილი პატარა გამჭოლი სამრეკლო (შესაძლოა ისიც ტაძრის აგების თანადროული იყოს).

ტაძარში შეტანილია საფლავის ქვა (აღმართულია აფსიდის წინ, ჩრდილოეთის კედელთან). მისი წარწერა სავარაუდოდ ჭობარეთის სულთმოფენობის ეკლესიის აგებას ეხება:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| „ | საფლავსა. ამას : შა. მდებარე ვარ.

ნიკოლაოზ ინასარიძე. ლე წლისა აგვისტოს ვ.
ნ. მიზეზ. ვარ. აღშენებასა. ამა. ტაძრისა ჩყმზ. წლს. | "|

ნიკოლოზ (ან ნიკოლაოზ) ინასარიძე 35 წლისა 1847 წლის 6 აგვისტოს გარდაცვლილა და როგორც ეპიტაფია გავაუწყვბს „ნიკოლოზ მიზეზ ვარ აღშენებასა ამა ტაძრისა". არქიტრავის ქვას სანგინით გაკრული ხელით 1893 წელი აწერია, უცნობია რას უკავშირდება ეს წელი. ეოველ შემთხვევაში ტაძრის აგების თარიღი (ან მშენებლობის დასაწყისად) 1847 წელი მეცნიერებს სარწმუნო ჰგონიათ. ტაძრის არქიტექტურაც XIX საუკუნეზე მიანიშნებს.

ლიტერატურა
----------

* გ. მარსაგიშვილი, „ჭობარეთის სულთმოფენობის ეკლესია", // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 518-519
**წინანდლის ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ცენტრში, წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის ეკლესიების კომპლექსის ჩრდილოეთით, 150 მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, საშუალო ზომის ნაშენია. რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. ეკლესიის კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა, აგურით გამოყვანილია კარ-სარკმლების ღიობები და კონსტრაქტული ელემენტები. შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამი, თაღოვანი სარკმელი დანარჩენ კედლებშია. აფსიდში, სარკმლის მარჯვნივ, ერთი, შეისრული ნიშაა, მარცხნივ ორი, სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის გრძივ კედლებზე, აღმოსავლეთით და დასავლეთით კიდეებთან, მოწყობილია თით, ფართო ნიშა. მათ შორის აფსიდის მიმდებარე წყვილი შეისრული ფორმის თაღითაა გადახურული, დასავლეთისა კი სწორკუთხაა. შენობის ცილინდრული კამარა სატრიუმფო თაღსა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე. შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ეკლესიის კედლები დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით ჰორიზონტარული შემონაკეცებით ფრონტების ზირებთან. აღმოსავლეთით ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. მსგავსი ჯვარია დასავლეთ ფასადზეც შესასვლელისა და სარკმელს შორის. დასავლეთ ფრონტის წვერზე დადგმული იყო სამრეკლო.

ლიტერატურა
----------

* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-II, თბ. 2015. — გვ. 379-380.
ქრისტიანობაში
-------------

წინასწარმეტყველ ესაიას ცეცხლ-ცხებული ტუჩები. ბენჯამინ ვესტის ნამუშევარი.
უფალი ხშირად მიმართავდა ისრაელთ განსაკუთრებული მოწოდების ადამიანთა - წინასწარმეტყველთა პირით. ისინი მხოლოდ მომავლის შემტყობნი არ იყვნენ. ღმერთი დროდადრო აგზავნიდა თავის რჩეულებს ებრაელთა შორის, რათა მათ ღვთის გამოცხადებით ეუწყებინათ ხალხისათვის მისი ნება, გაეფრთხილებინათ, აეცილებინათ ცოდვისა და კერპთაყვანისცემისაგან და დაემოწმებინათ ღვთის დიადი საქმეები წარსულსა და მომავალში. წინასწარმეტყველნი ხშირად მაშინ გამოდიოდნენ, როდესაც ხალხი, მეფენი, მღვდლები სცდებოდნენ და უფლის გზიდან გადაუხვევდნენ, როდესაც ებრაელთა ორივე სამეფოს ემუქრებოდა ომები, შიმშილი, თუ სხვა უბედურებანი. უფლის წარსულ საქმეთა შეხსენებით წინასწარმეტყველნი ხალხში აღვივებდნენ ღმერთის სრული მორჩილების შეგრძნებას და არა მხოლოდ წეს-ჩვეულებათა შესრულებას; ისინი იუწყებოდნენ მომავალ სასჯელს - წარმართი ხალხების თავდასხმებს გაურჩებულ ისრაელ ერზე და აგრეთვე უფლის შურისძიებაზე, რომელიც თავს დაატყდებათ წარმართებს იმ ბოროტებისათვის, რაც მათ ისრაელთ შეამთხვიეს; ისრაელთა გაფანტვაზე მთელ მსოფლიოში და მათ დაბრუნებაზე აღთქმულ ქვეყანაში. ისინი წინასწარმეტყველებდნენ მესიის მოსვლაზე, მის სიკვდილს ისრაელისა და მთელი კაცობრიობის გადასარჩენად, მის მკვდრეთით აღდგომას; ლაპარაკობდნენ ნათელი მომავლის დღეებზე, როდესაც მესია მეორედ მოვა და იმეფებს.

ზოგიერთი მათგანი წინასწარმეტყველურ წიგნებსაც წერდა. ბიბლია 17 ასეთ წიგნს შეიცავს. ისინი 16 წინასწარმეტყველმა დაწერა, მათ შორის იერემიამ ორი. აი ამ წინასწარმეტყველთა სახელები მიახლოებითი ქრონოლოგიური რიგით: იოელი, იონა, ამოსი, ოსე, ესაია, მიქეა, სოფონია, ნაუმი, იერემია, აბაკუმი, აბდია, დანიელი, ეზეკიელი, ანგია, ზაქარია, მალაქია. ბიბლიაში წინასწარმეტყველებითი წიგნების რიგი არ შეესატყვისება მათი დაწერილ ქრონოლოგიას.

სქოლიო
------

1. ↑  საბავშვო ბიბლია, ბიბლიის თარგმნის ინსტიტუტი, 1998 წ. გვ. 262

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ბიბლიის წინასწარმეტყველები |
| --- |
|  |
| დიდი წინასწარმეტყველები | 
ეზეკიელი, იერემია, ესაია, დანიელი |  |
|  |
| მცირე წინასწარმეტყველები | 
აბაკუმი, აბდია, ანგია, ამოსი, ზაქარია, იოველი, იონა, მალაქია, მიქეა, ნაუმი, ოსე, სოფონია. |
|  |
| სხვადასხვა | 
მოსე, არონი, დავითი, სოლომონი, ელისე, ნათანი, გედეონი, ელია |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| რელიგიები | *ეს სტატია რელიგიის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ძუძუანას მღვიმე** — კარსტული წარმოშობის მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ მღვიმევის ტერიტორიაზე, მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის ნეკრისის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 515 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს მრავალფენიან (ზედა პალეოლითიდან ადრინდელ ბრინჯაოს ხანამდე) მღვიმენამოსახლარს. აღმოაჩინეს 1966 წელს არქეოლოგ დავით თუშაბრამიშვილის ხელმძღვანელობით.

ძუძუანას მღვიმის სიღრმეა 160 მ, შესასვლელის სიგანე 22 მ, სიმაღლე 10–15 მ. საერთო სიგრძე 175 მ. იგი მსოფლიომ გაიცნო მას შემდეგ, რაც აქ უძველესი, ადრეული ზედაპალეოლითური 34 000 წლის წინანდელი სელის ძაფი იპოვეს, რომელიც მსოფლიო მნიშვნელობისაა. გათხარეს 8 ლითოლოგიური ფენა, რომლის საერთო სისქეა 3,5 მ. ქვედა ფენა სტერილური აღმოჩნდა, მომდევნო 4 ფენა შეიცავდა ზედა პალეოლითური ხანის კლასიკურ ნიმუშებს. V–VII ფენების მასალა არქაული ტექნიკითაა შესრულებული და ახლოს დგას დასავლეთ საქართველოს ზედა პალეოლითურ ძეგლებთან. მოპოვებულია აგრეთვე გვიანდელი პლეისტოცენური ფაუნის ნაშთებიც, მათ შორის: მურა დათვის, მღვიმური დათვის, ბიზონის, გარეული ცხენის, ჯიხვი და სხვა. ზედა 3 ფენა შეიცავდა ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მასალას.

1966–75 წლებში ძუძუანას მღვიმეში კვლევა-ძიებას აწარმოებდა არქეოლოგი დავით თუშაბრამიშვილი. ამ დროს მღვიმეში გაივლო ნულოვანი ხაზი და აიგეგმა 1 X 1 მ კვადრატები, გაკეთდა ორი საძიებო თხრილი. №1 (მღვიმის შიგნით) და №2 (მღვიმის შესასვლელთან), რომელთა მეშვეობით შესაძლებელი გახდა მღვიმის სტრატიგრაფიის დადგენა. დადასტურდა შემდეგი კულტურული ფენები: I ენეოლით-ადრებრინჯაოსა და II ზედაპალეოლითური პერიოდის. I კულტურული ფენა გაითხარა A-I 18–18. კვადრატებში, სადაც ფენის სისქე მერყეობდა 0,60 მ-იდან 1,0 მ-მდე.

ახალი ეტაპი ძუძუანას შესწავლის საქმეში დაიწყო 1983 წელს თენგიზ მეშველიანის ხელმძღვანელობით, რომელიც შეეცადა შეემოწმებინა ადრე არსებული მონაცემები და ახლებულად განიხილა ძუძუანას და ზოგადად საქართველოს ზედაპალეოლითური კულტურა. 1987–89 წლებში მღვიმეში ჩატარდა გეოლოგიური და პალინოლოგიური კვლევები.

სქოლიო
------

1. ↑  წიქარიშვილი, კუკური, საქართველოს კარსტული მღვიმეები, თბ. 2013
2. 1 2  თუშაბრამიშვილი დ. ყვირილის ხეობის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1966 წელს ჩატარებული სამუშაოების ანგარიში. სსმე, ტ. I, 3-11, თბ. 1969
3. ↑  ძუძუანას მღვიმე / ღირსშესანიშნაობები. kutaisipost.ge
4. ↑  Тушабрамишвили Д. Векуа А. Палеолит Грузии, в «Четвертичная система Грузии», 178-197, Тб. 1982
5. ↑  მეშველიანი თ. დასავლეთ საქართველოს ზედაპალეოლითის „ადრეული ხანის" ძეგლების რაობისათვის, სსმმ, ტ. XL-B, „მეცნიერება", 13-31, თბ. 1989
ქართული წარმოების 12,7 მმ კალიბრის სნაიპერული შაშხანა „პდშპ"- სამი მოდიფიკაცია
**12,7 მმ კალიბრის სნაიპერული შაშხანა „პდშპ"** შექმნილია სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დელტა"-ს მიერ. 
არსებობს შაშხანის სამი მოდიფიკაცია ერთმანეთისგან განსხვავებული წონით და ლულის სიგრძით. „პდშპ" მსხვილკალიბრიანი ეგრეთ წოდებული ანტიმატერიული შაშხანების კლასს განეკუთვნება და მისი პირდაპირი დანიშნულებაა მოწინააღმდეგის მაღალი ღირებულების ობიექტების დაზიანება. როგორებიცაა რადიოლოკაციური სადგურები, შორსმსროლელი საარტილერიო დანადგარები, ოპერატიულ-ტაქტიკური სარაკეტო კომპლექსები, საზენიტო დანადგარები და სხვა. შაშხანა ასევე გამოიყენება ანტისნაიპერული დანიშნულებითაც, მისი საშუალებით ცოცხალი ძალის განადგურება 2 კმ-მდე მანძილზე შეიძლება.

„პდშპ"-ს ორი მოდიფიკაცია მოკლე და გრძელი ლულებით
„პდშპ"-ს პირველი ნიმუში გრძელი ლულით

ტექნიკური მხარე
---------------

შაშხანა წარმოდგენილია სამი მოდიფიკაციით, საიდანაც ორი გრძელულიანია ერთი კი მოკლელულიანი. 
„პდშპ"-ზე გამოიყენება საბჭოთა სტანდარტის 12,7X108 მმ კალიბრის ვაზნები, თვითონ შაშხანა კი შექმნილია ბულპაპის კონსტრუქციით, რაც იმას ნიშნავს რომ შაშხანის მჭიდი, საკეტი და სასხლეტი მექანიზმი გადატანილია სახელურის უკან.
გრძელულიან მოდიფიკაციებზე მჭიდი ხუთვაზნიანია, საიდანაც ლულაში ვაზნების მიწოდება წარმოებს გრძივად მოსრიალე მექანიკური საკეტით.
მოკლელულიან მოდიფიკაციას არ გააჩნია მჭიდი და სროლა ცალკეული დატენვით წარმოებს. 
შაშხანები აღჭურვილია წინა ორფეხა საყრდენით და რეგულირებადი უკანა საყრდენი ფეხით. 
სამივე მოდიფიკაციის შაშხანაზე დაყენებულია პიკატინის მიმმართველი რელსი, რომელზეც შესაძლებელია დაყენდეს სხვადასხვა ტიპის სამიზნე მოწყობილობები. ლულის ბოლოში დაყენებულია სპეციალური მუხრუჭი, რომელიც გასროლისას წარმოქმნილ აირებს უკანა მიმართულებით გამოტყორცნის რაც მნიჩვნელოვნად ამცირებს იარაღის უკუცემას. 
მოკლელულიანი „პდშპ" შესაძლებელია აღიჭურვოს მასიური ხმის ჩამხშობი მოწყობილობით. 

პდშპ - მოდიფიკაცია დამოკლებული ლულით
პდშპ - მოკლელულიანი მოდიფიკაცია მაყუჩით
პდშპ-ზე გამოიყენება საბჭოთა სტანდარტის 12,7X108 მმ კალიბრის ვაზნები
**ტაქტიკურ-ტექნიკური მონაცემები**

* დასახელება - პდშპ
* კალიბრი - 12,7 მმ
* ვაზნა - 12,7X108 მმ
* შაშხანის სიგრძე
	+ გრძელლულიანი - 1520 მმ
	+ მოკლელულიანი - 1040 მმ
* ლულის სიგრძე
	+ გრძელლულიანი - 1100 მმ
	+ მოკლელულიანი - 580 მმ
* სამიზნე მანძილი ოპტიკური სამიზნით
	+ გრძელლულიანი - 2000 მ
	+ მოკლელულიანი - 1200 მ
* წონა ოპტიკური სამიზნით
	+ გრძელლულიანი - 12 კგ
	+ მოკლელულიანი - 14 კგ
* ტყვიის საწყისი სიჩქარე - 817 მ/წმ
* მჭიდის ტევადობა
	+ გრძელლულიანი - 5 ვაზნა
	+ მოკლელულიანი - მჭიდის გარეშე, ერთეულოვანი დატენვით.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 12,7 მმ კალიბრის სნაიპერული შაშხანა პდშპ, სამხედრო ანალიტიკური საიტი www.geo-army.ge;
ძუკია ღია ყვითლად
**ძუკია** ან **დაინავა** — ლიეტუვის ხუთიდან ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული რეგიონი.

გეოგრაფია
---------

ძუკია სამხრეთ ლიეტუვაშია და მოიცავს ვარენის მუნიციპალიტეტს, ალიტუსის მაზრას, ალიტუსს, შალჩინიკაის რაიონს, ტრაკაის მუნიციპალიტეტს, ვილნიუსის მაზრას, ლაძიიაის რაიონს, სვენჩიონის სამხრეთსა და ელექტრენაის თვითმმართველობას. რეგიონის ნაწილი პოლონეთშია (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) მოქცეული, ნაწილი კი ბელარუსში. ვილნიუსი, გარდინასი, ლიდა და ალიტუსი მხარის უდიდესი ქალაქებია, ეს უკანასკნელი რეგიონის უმთავრეს ქალაქადაც კი მიიჩნეოდა, მაგრამ, ძუკიას პოლიტიკური სტატუსი არასდროს ჰქონია. ლიეტუვა ხუთ ეთნოგრაფიულ რეგიონად არის დაყოფილი, რაც სოფლის ცხოვრების წესით, ფოლკლორით, სალაპარაკო ენაში განსხვავებებით გამოირჩევა. ძუკიის ჩრდილოეთით აუქშტაიტიის რეგიონია. ძუკიის დიდი ნაწილი ტყეებით არის დაფარული, ამდენად, მცხოვრებთა სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე 4 კაცს შეადგენს. აქვეა ქვეყნის უდიდესი ჭაობი ჩეპკელიუ. 

ძუკიაშია ლიეტუვის ეროვნული პარკების უმეტესი ნაწილი თავმოყრილი.

ისტორია
-------

ყველაზე პირველი ლიეტუვური ხელნაწერები ძუკიური დიალექტით მე-16 საუკუნით თარიღდება. ეს დიალექტი ედება საფუძვლად ვილნიუსის მეტყველებას, შემდგომ კი, საერთოდ, ლიტერატურულ ლიეტუვურ ენას.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია ლიეტუვისა და ლიეტუველების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
გაზსადენი მშენებლობის პროცესში
**ძუარიყაუ-ცხინვალის გაზსადენი** — ბუნებრივი აირის სადენი ჩრდილოეთ ოსეთის სოფ. ძუარიყაუდან ცხინვალში, შიდა ქართლის რეგიონში. გაზსადენის მშენებლობა 2006 წელს დაიწყო, ხოლო 2009 წლის 26 აგვისტოს გაიხსნა.

ამ გაზსადენის გაყვანამდე ცხინვალის რეგიონს ბუნებრივი აირი მიეწოდებოდა საქართველოს სისტემიდან თბილისი-ქუთაისის მაგისტრალის აგარა-ცხინვალის სადენით. 2008 წლის აგვისტოს ომის შემდეგ ცხინვალის რეგიონს გაზის მიწოდება საქართველოს სისტემიდან შეუწყდა. საქართველოს ცნობით, შეწყვეტის მიზეზი ოსების მიერ კონტროლირებად ნაწილში გაზსადენის დაზიანება იყო, თუმცა რუსეთი ამას უარყოფს და საქართველოს ადანაშაულებს გამიზნულ გამორთვაში.

სქოლიო
------

1. ↑  «„Газпром" ввёл в эксплуатацию газопровод „Дзуарикау — Цхинвал"» დაარქივებული 2016-01-28 საიტზე Wayback Machine.  — Газпром (26.08.2009)
2. ↑  «Газопровод Россия — Южная Осетия будет запущен 26 августа» — ОСинформ (05.07.2009)

|  |  |
| --- | --- |
| ეკონომიკა | *ეს სტატია ეკონომიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**ჩხუტუნეთის ციხე**, *ყალივაკის ციხე* — ციხესიმაგრე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვედა ჩხუტუნეთში, მდებარეობს მაჭახელისწყლისა და დავითეთისღელის შესართავთან არსებულ კლდოვან ბორცვზე. ციხესიმაგრე XI-XIII საუკუნეებით თარიღდება.

ძეგლის აღწერა
-------------

გალავნის კედლები თითქმის საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. გალავნის შიგნით აქა-­იქ შეიმჩნევა სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევები. კლდოვანი ბორცვის ჩრდილოეთ მონაკვეთში შემორჩენილია კოშკის (5X4 მ) ნაშთები. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,5 მ-­ია. ციხის
შიდა ტერიტორიიდან ორი გვირაბი გადიოდა. ერთი მათგანი დასავლეთით დავითეთისწყლისკენ დაშვებულ ფერდობს მიუყვებოდა (ნაწილი ჩაქცეულია). მეორე გვირაბი ციხის ტერიტორიიდან მაჭახლის წყლისკენ ეშვება. ადგილობრივი მოსახლეობის ცნობით მისი ბოლო მონაკვეთი საავტომობილო გზის გაყვანისას დანგრეულა. 

ციხე აკონტროლებდა მაჭახლის ხეობაზე გამავალ გზებს. ციხის კომპლექსში შედის ჩრდილოეთ ფერდობზე არსებული მარანი. მარანი ღია ტიპისაა. აქ ფიქსირებულია ათამდე ქვევრი. გვხვდება მთლიანი ნიმუშებიც. ქვევრები ჩაკირულია. საჭიროა მათი შესწავლა, ერთ­-ერთი ქვევრის გაწმენდისაას ყურძნის წიპწებიც აღმოჩნდა.

ლიტერატურა
----------

* მამულაძე შ. კახიძე ა. აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ. 92

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 11724

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები |
| --- |
|  |
| ეკლესიები | 
ავგიის ნაეკლესიარი · ახალშენის ფერისცვალების ეკლესია · ბათუმის სამების დედათა მონასტერი · ბათუმის კარის ღვთისმშობლის ეკლესია · სარფის მამათა მონასტერი · სარფის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია · ქილისე · სარფის წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონუმენტი |  |
|  |
| ციხესიმაგრეები | 
გვარას ციხე · ჩხუტუნეთის ციხე · ყოროლისთავის ციხე |
|  |
| ხიდები | 
მახოს ხიდი · ცხემლარას ხიდი · ქოქოლეთის ხიდი · ორთაბათუმის ხიდი · ჩხერის ხიდი · ზვარიას ხიდი · მირვეთის ხიდი |
|  |
| მუზეუმები | 
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი · სარფის მუზეუმი |

 |
ცისფერი ნილოსის ჩანჩქერი
**ცისფერი ნილოსის ჩანჩქერები** — ჩანჩქერი ცისფერ ნილოსზე, ეთიოპიაში. მას ამჰარულ ენაზე *Tis Issat* ეწოდება რაც თარგმანში „მბოლავ წყალს" ნიშნავს. ეს ჩანჩქერები მდინარის ზემო ნაწილში მდებარეობს, ქალაქ ბაჰრ-დარიდან და ტბა ტანადან დაახლოებით 30 კილომეტრში. ეს ჩანჩქერები ეთიოპიის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ღირსშესანიშნაობაა. 

ჩანჩქერების სიმაღლე 37-დან 45 მეტრამდე მერყეობს. ჩანჩქერები შედგება ოთხი ნაკადისგან, რომლებიც მშრალ სეზონში ძალიან მცირდება, ხოლო წვიმების სეზონში მათი სიგანე 400 მეტრამდე იზრდება. ტბა ტანას რეგულაცია გარკვეუი დოზით ამცირებს ჩანჩქერებზე წყლის დონის მერყეობას. 2003 წლიდან ჩანჩქერების წყლის უმეტეი ნაწილი ელექტრო სადგურს მიაქვს. ცისფერი ნილოსის ჩანჩქერები ახდენენ ტბა ტანას ეკოლოგიური სესტემის, ნილოსის ეკოლოგიური სისტემისგან იზოლაციას. რამაც ადგილობრივი, ენდემური ფლორის და ფაუნის განვითარება გამოიწვია.

ჩნჩქერებთან ახლოს მდებარეობს ეთიოიაში პირველი ქვის ხიდი, რომელიც 1626 წელს იმპერატორ სუსინიოსის ხელმძღვანელობით აშენდა. მანოელ დე ალმეიდას მიხედვით მშენებლობისთვის საჭირო კირქვის მარაგს მოიპოვებდნენ მიმდებარე ტერიტორიაზე, ხოლო მშენებლობას ინდოელი ოსტატი უძღვებოდა.

სქოლიო
------

1. ↑  Matt Philips და Jean-Bernard Carillet, *ეთიოპია და ერითრეა*, მესამე გამოცემა (n.p.: Lonely Planet, 2006), p. 118
2. ↑  "526: ტბა ტანა" დაარქივებული 2011-10-05 საიტზე Wayback Machine. , მსოფლიოს მტკნარი წყლების ეკოსისტემა (11 ნოემბერი, 2009)
3. ↑  C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, *ჩანაწერები ეთიოპიაზე, 1593-1646* (London: Hakluyt Society, 1954), pp. 26f

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***ცისფერი ნილოსის ჩანჩქერები***
**ციურიხის ტბა** (გერმ. Zürichsee, ფრანგ. Lac de Zurich) — ტბა შვეიცარიაში, გლარნის ალპების ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 409 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს სანქტ-გალენის, შვიცისა და ციურიხის კანტონების ტერიტორიაზე. ფართობი 88 კმ². მაქსიმალური სიგრძე 40 კმ, სიგანე 1-იდან 4 კმ-მდე. ნამგლისებური ფორმისაა. მოქცეულია ძველმყინვარულ ქვაბულში. უდიდესი სიღრმე 143 მ. აღმოსავლეთ ნაწილში ერთვის მდინარე ლინთი, რომელიც გამოედინება ტბის დასავლეთი ნაპირებიდან ქალაქ ციურიხის რაიონში მდინარე ლიმატის სახელწოდებით.

ჯებირებით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად. უმცირესი — ზემო ტბა (გერმ. Obersee) შვიცისა და სანქტ-გალენის კანტონებს შორისაა, ქვედა ტბა — (გერმ. Untersee) მოქცეულია მთლიანად ციურიხის კანტონის ტერიტორიაზე. ციურიხის ტბის ქვედა მონაკვეთი გამოირჩევა დიდი სიღრმით. ნაპირების გასწვრივ გაყვანილია რკინიგზის ხაზი. ტბაში 2 კუნძულია. სანაოსნოა. მიმდინარეობს თევზჭერა. ტბის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაპირზეა ქალაქი ციურიხი.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* შვეიცარიის ტბების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„ციურიხის ტბა"** ვიკისაწყობში.

* ციურიხის ტბა — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური)
**შოშიასებრნი**, *შროშანისებრნი* (ლათ. Sturnidae) — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 17–55 სმ, მასა 50-150 გ აღწევს, ნიადაგურ-მეხეური ფრინველები არიან. აქვთ სწორი ნისკარტი, მაგარი ფეხები, შეფერვაში ჭარბობს შავი, ყავისფერი, თეთრი ფერები, ხშირად ლითონისებრი ბზინვარება ახლავს. ზოგი შეფერილია ღია წითლად, ლურჯად და სხვა. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში, ხელოვნურად შეყვანილი არიან ჩრდილოეთ ამერიკისა და ახალ ზელანდიაში. ბინადრობენ ტყეებში, ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბუდეს იკეთებენ ფუღუროში, სოროში, ნაპრალში, ქვებქვეშ, სახლდებიან ხელოვნურ საბუდრებშიც. დებენ 4-6 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 2-3 კვირას გრძელდება. ოჯახში 120-მდე სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა — ტარბი და ჩვეულებრივი შოშია (Sturnus vulgaris), რომელიც ჩვენში ბუდობს, ხოლო ზამთარში მასობრივად ნომადობს. იკვებება მწერებითა და კენკრით.

ლიტერატურა
----------

* *ჟორდანია რ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 24.

სქოლიო
------

1. ↑  შოშიასებრნი (TSN 179635). ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა.
**შოჰრე აგდაშლუ** (ინგლ. Shohreh Aghdashloo; სპარს. شهره آغداشلو ; დ. 11 მაისი 1952, თეირანი, ირანი) — ამერიკელი კინომსახიობი. წარმოშობით ირანელი. 2004 წელს იგი ნომინირებული იყო ოსკარის
პრემიაზე ქალის მეორეხარისხოვანი როლის შესრულებისათვის ფილმში „სახლი ქვიშისა და ბურუსისგან". 2009 წელს მიიღო ემის პრემია შესრულებული როლისთვის სერიალში „სადამის სახლი".

ბიოგრაფია
---------

შოჰრე პარი ვეზირი-ტაბარი დაიბადა ირანის დედაქალაქ თეირანში. დაქორწინების შემდეგ შეიცვალა გვარი აგდაშლუზე. შოჰრე აგდაშლუმ მსახიობობა 18 წლის ასაკიდან დაიწყო. თეატრში ასრულებდა მრავალრიცხოვან მთავარ როლებს. შემდეგ მიიწვის კინოში. პირველი როლი კინოში მიიღო 1977 წელს. 1979 წელს განვითარებული რევოლუციის შემდეგ მან დატოვა ირანი და საცხოვრებლად ინგლისში გადავიდა. იქვე დასრულა განათლების მიღება.

აშშ-ში მისი კინოდებიუტი 1989 წელს შედგა. ამავე პერიოდიდან იწყება მისი ტელევიზიაში გამოჩენა. მრავალი წლის მანძილზე იგი მაყურებლისთვის შეუმჩნეველი რჩებოდა. 1990 წლებში უმეტესად მცირე როლებს იღებდა.

2003 წლიდან კარდინალურად შეიცვალა მისი კინოკარიერა. ამ პერიოდიდან იგი ცნობილი მსახიობი ხდება. 2003 წელს აგდაშლუმ მიიღო თავისი ერთ-ერთი ყველაზე დასამახსოვრებელი როლი ფილმში „სახლი ქვიშისა და ბურუსისგან", სადაც მასთან ერთად ითამაშა ბენ კინგსლიმ და ჯენიფერ კონელიმ. როგორც მსახიობი შოჰრე აგდაშლუ აღიარებულ იქნა კინოკრიტიკოსებისა და მაყურებელთა მხრიდან. ამ როლისთვის არაერთი ჯილდო მოიგო და ოსკარზეც კი იყო ნომინირებული. შემდეგ ითამაშა სერიალში „24 საათი". სხვადასხვა დროს მონაწილეობა მიიღო ფილმებში: „ეშმაკის განდევნა ემილი როუზისგან", „იქს-ადამიანები, უკანასკნელი ბრძოლა", „ამერიკული ოცნება", „ქვებით ჩაქოლვა" და სხვა.

ფილმოგრაფია
-----------

| წელი | ქართული სახელი | ორიგინალი | როლი |
| --- | --- | --- | --- |
| 1976 | ცუდი შატრანჯე | Shatranje bad |  |
| 1977 | რეპორტაჟი | Gozaresh |  |
| 1978 | Sooteh-Delan | Sooteh-Delan |  |
| 1989 | სასტუმრო ასტორიას სტუმრები | Guests of Hotel Astoria |  |
| 1991 | რაჰა | Raha |  |
| 1993 | ოცი დოლარი | Twenty Bucks |  |
| 2000 | სამოთხის გადარჩენა | Surviving Paradise |  |
| 2002 | მარიამი | Maryam |  |
| 2002 | შეპყრობილი | Possessed |  |
| 2003 | სახლი ქვიშისა და ბურუსისგან | House of Sand and Fog |  |
| 2005 | ეშმაკის განდევნა ემილი როუზისგან | The Exorcism of Emily Rose |  |
| 2006 | ამერიკული ოცნება | American Dreamz |  |
| 2006 | იქს-ადამიანები, უკანასკნელი ბრძოლა | X-Men: The Last Stand |  |
| 2006 | სახლი ტბასთან | The Lake House |  |
| 2006 | ღვთიური შობა | The Nativity Story |  |
| 2008 | თილისმა ჯინსები 2 | The Sisterhood of the Traveling Pants 2 |  |
| 2008 | ქვებით ჩაქოლვა | The Stoning of Soraya M. |  |
| 2009 | შიგნიდან | In Northwood |  |
| 2010 | Lonesdale | Lonesdale |  |

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* 

* შოჰრე აგდაშლუ — კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა (ინგლისური)
* შოჰრე აგდაშლუ – AllRovi[*მკვდარი ბმული*]

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* BNE: XX5267140
* BNF: cb16732471x (data)
* GND: 1104189453
* ISNI: 0000 0000 6786 973X
* LCCN: no2005031500
* NTA: 340009209
* SUDOC: 186271018
* VIAF: 95092189
* WorldCat Identities (VIAF-ის მეშვეობით): 95092189

 |
**ჭამალალები** — დაღესტნის ანდიური ჯგუფის ხალხთა ჯგუფში შედიან. აღსანიშნავია, რომ იოანე ბაგრატიონის მონაცემებით, XVIII საუკუნის ბოლოს მათი რაოდენობა დაახლოებით 1207 კომლი ყოფილა.

ჭამალალები ევროპეიდული რასის კავკასიურ ტიპს მიეკუთვნებიან, საკმაოდ მაღლები და გრძელსახიანები არიან. თმები, კანი და თვალები ღია ფერის აქვთ.

ენა
---

ჭამალალური ენა ჩრდილოეთ დაღესტნურ ენათა ოჯახის ნახურ-დაღესტნური ჯგუფის ანდიურ ქვეჯგუფში შედის. აქვს ორი დიალექტი.

საქმიანობა
----------

ჭამალალებისათვის მესაქონლეობა და მიწათმოქმედება არის დამახასიათებელი, რომელშიც წამყვანია მომთაბარე მეცხვარეობა, მიწათმოქმედებას კი მეორეხარისხოვანი ადგილი უკავია. ნაწილობრივ განვითარებული იყო მებაღეობა და მევენახეობაც, ხელოსნობის დარგებიდან განვითარებული იყო მაუდის, ნაბდების, ფარდაგების, სპილენძის ჭურჭლის წარმოება, ხის ჭურჭლის დამზადება, ასევე ვერცხლის დამუშავება, მჭედლობა და ტყავის დამუშავება. ტანსაცმელზე ატარებდნენ სხვადასხვაგვარ სამკაულებს, ვერცხლის მონეტებს, საყურეებს, ვერცხლისა და სპილენძის ძეწკვებს. ძველად მამაკაცებისთვის აუცილებელი ატრიბუტი იყო ხანჯალი, ვერცხლის ან წვრილი სპილენძის სარტყელი. ხინკალი ჭამალალების ყოველდღიური საჭმელი იყო. აკეთებდნენ სხვადასხვაგვარ ფაფებს.

რელიგია
-------

ჭამალალები მუსლიმი-სუნიტები არიან. მათ შემორჩენილი ჰქონდათ ზოგიერთი წარმართობის დროინდელი რწმენა-წარმოდგენა. წვიმის გამოწვევის მიზნით, გვალვის დროს სოფლის ყველა მცხოვრები მიდიოდა მთაში, კლავდნენ სამსხვერპლო კვიცს და მის სისხლს ტბაში ასხამდნენ, ხოლო ცხოველის ტყავს ტბაში აგდებდნენ, სწორედ ამ დროს კითხულობდნენ ლოცვას და მიმართავდნენ ღვთაებას, რომ მას წვიმა მიეცა მათთვის. ასეთი რწმენა წარმოდგენები არაერთია შემორჩენილი დღესაც ჭამალალებში.

ფოლკლორი
--------

ჭამალალებს აქვთ მდიდარი სასიმღერო და საცეკვაო ფოლკლორი. სიმღერებს ძირითადად ხუნძურ ენაზე ასრულებენ. მათი ძირითადი მუსიკალური ინსტრუმენტია ფანდური, ზურნა და დაირა. კალენდარული დღესასწაულებიდან დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ პირველი ხნულის გავლებას. შემორჩენილია წინაპრების კულტი, მაგიის სხვადასხვა ფორმა.

დღევანდელი ვითარება
-------------------

დღეისათვის ჭამალალებს არაერთი პრობლემა აქვთ, მათ შორის უმთავრესია, ეთნოსის გათიშვა, რადგან ჩაჩნეთის შატოის რაიონში მცხოვრებ ჭამალალებს წინაპრების თავდაპირველი განსახლების არეალთან ინტენსიური კავშირი თითქმის აღარ აქვთ. მძიმე სიტუაციაა ტერიტორიასთან ერთად ენის მხრივაც. ჭამალალური ენა მხოლოდ ოჯახში სალაპარაკო ენაა, მისი ლექსიკური ფონდი საკმაოდ სწრაფად ღარიბდება.

ლიტერატურა
----------

* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.2012
**ჭანდრის სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრის სამხრეთ-დასავლეთ განაპირას, მცირე ქანობის ფერდობზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნოდა ანდრონიკაშვილებს. 1924 წლიდან 1980 წლამდე სხვადასხვა მიზნით გამოიყენებოდა, რის შედეგადაც თავდაპირველი სახე მნიშვნელოვნად აქვს შეცვლილი. 1980-იანი წლებიდან შენობა მიტოვებულია. მოხსნილია სახურავი, ტიხრების ნაწილი, იატაკი, კარ-სარკმლბის ალათები და სხვა. შენობა გეგმით სწორკუთხაა ნაგებია აგურისა და რიყის ქვის რიგების მონაცვლეობით, ე. წ. კახური წყობით. ნაგებობა მთავარი ფასადით ალაზნის ველისკენაა მიმართული. ამ მხარეს იგი ორსართულიანია, ზურგის მხარეს ერთსართულიანი. I სართული (ამოვსებულია მიწით) სამეურნეო დანიშნულებისაა. მას მთავარი ფასადის მხარეს ერთი კარი და ორი სარკმელი აქვს. II სართულზე სხვადასხვა ფართობის 9 ოთახია. ოთახები ორრიგადაა განლაგებული. მთავარ ფასადს, მთელ სიგრძეზე აივანი გასდევდა. გარედან I სართულის კარ-სარკმლები თარაზულადაა გადახურული, II სართულისა მშვილდისებრი თაღებით. მათგან რამდნიმე ამოშენებულია. სარკმლის დიობებს ირგვლივ სადა, რელიეფური ჩარჩო ევლება, რომელიც დასრულებულია მარტივი, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით.

ლიტერატურა
----------

* *მარკოზაშვილი თ.*, საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 1-I, თბ. 2013. — გვ. 231.
**ჭალის წმინდა გიორგის ეკლესია** ასევე ცნობილი როგორც **აბაშიძეების ეკლესია** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი იმერეთის მხარეში, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალაში.

ჭალის წმინდა გიორგის ეკლესია 1510 წლით თარიღდება. ერთნავიანი ბაზილიკა მდინარე ყვირილას მარჯვენა მხარეს მდებარეობს. შუა საუკუნეების მცირე ზომის ეკლესია აბაშიძეების საკუთრებას წარმოადგენდა. ტაძარი დაფარულია ფრესკული წარწერებით. ჩრდილოეთ კედელზე კანკელის მახლობლად აბაშიძეების გამოსახულებები გაირჩევა: „აბაშა აბაშიძის — ეკლესიის აღმშენებლის, მისი მეუღლის, კეკლუცის – საწვერელა ჩიჟავაძის ქალიშვილისა, რაჭის ერისთავის კახაბერ III–ის შთამომავლისა, ლომინ აბაშიძის მეუღლის − გულნარასი, დადიანის ასულისა, ძმა იანიკოსთან და შერმაზან აბაშიძესთან ერთად". 

ეკლესიის დასავლეთ შესასვლელის ტიმპანზე 8 სტრიქონად ასომთავრულად სამშენებლო წარწერაა ამოკვეთილი. ტიმპანი ყვითელი ქვიშაქვის ნახევარწრიულ ფილას წარმოადგენს, რომლის ზომებია: 140 X 70 X 21 სმ. ტიმპანს ზემოდან სხვა ქვების მაღალი წარბი შემოუყვება, რომელსაც წარწერა ჩამორეცხვისგან დაუცავს. წარწერის პირველი შვიდი სტრიქონი ნახევარწრიულად, ხოლო ბოლო ჰორიზონტალურადაა ამოკვეთილი. წარწერაში დასმული თარიღის ქორონიკონი - რჟჱ, მეცამეტე მოქცევაში ჩასმისას 1510 წელს უტოლდება. 

ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე ასომთავრული დამწრელობით ხუთი სტრიქონია ამოკვეთილი. ფილის ქვედა მარცხენა ნაწილი წარწერითურთ გადარეცხილია. წარწერის სტრიქონები ნახევარწრიულადაა ამოკვეთილი. პალეოგრაფიული ნიშნებითა და წარწერაში მოხსენიებული პირების მოღვაწეობის ხანის მიხედვითაც, ტაძარი XVI საუკუნის I ნახევრით თარიღდება

ეკლესიას ირგვლივ მარადმწვანე ტყე აკრავს. ტაძარი დღემდე მოქმედია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, ჭალის წმინდა გიორგის ეკლესიას ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

ლიტერატურა
----------

* სილოგავა, ვ. (1972). *დასავლეთ საქართველოს ქართული ლაპიდარული წარწერების კრებული, X-XVIII სს.*. კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტი. თბილისი. გვ, 291-292.

სქოლიო
------

1. ↑  *საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665 კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ*, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, თბილისი, 07.11.2006.