recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**კალმახის საერისთავო** — ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეული შუა საუკუნეების საქართველოში, მდებარეობდა ტაოში. საერისთავოს ცენტრს წარმოადგენდა კალმახის ციხე, საიდანაც მომდინარეობს სახელწოდებაც. მისი არსებობა დასტურდება „მატიანე ქარ­თლისაის" მიხედვით XI საუკუნის 40–50-იან წლებში. უცნობია მისი შე­ქმნის დრო. სავარაუდოდ, საერის­თავო არსებობდა 1057–1058 წლამდე, ვიდრე ის ბაგრატ IV-მ მამულებით არ გადასცა კალმახის ერის­თავ სულას (ლიპარიტ ბაღვაშის შეპყრობის სანაცვლოდ). ამის შემდეგ სულა იწოდა კალმახელად და ეს გვარსა­ხე­ლი დაუმკვიდრდა მის შთამომავლებს.

XIII საუკუნის განმავლობაში კალმახის საერისთავო გაუქმებული ჩანს. XIV საუკუნის I ნახევარში გიორგი ბრწყინვალემ კალმახი, რო­გორც ზღვისპირა რეგიონი, საერისთავოდ აქცია. შემდგომში კალმახის საერისთავო კვლავ გაუქმე­ბულა. XVI საუკუნის დასაწყისში შედგენილი მცხე­თის სამწყსოს მა­მულების ნუს­ხაში კალმახის ერის­თავთა ყო­ფილი მიწები სხვა ­მესხურ მიწებთან ერთად ­სამცხეთო მამულებს შორის მოიხსენიება.

ლიტერატურა
----------

* *ბახტაძე მ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 4, თბ. 2018. — გვ. 501.
* *ბახტაძე მ.* ერისთავობის ინს­ტიტუტი სა­ქარ­თვე­ლო­ში, თბ. 2003
* *ხიდურელი ზ.* სამეფო დომენის საკითხისათვის XI–XV სს. სა­ქარ­თველო­ში, „საისტორიო კრებული", 1977, ტ. 7

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
საქართველოს სამეფოს საერისთავოები |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| 
* არაგვი
* არგვეთი
* გურია
* თუხარისი
* კალმახი
* კახეთი
* კლარჯეთი
* კლდეკარი
* ოდიში
* რაჭა
* სამცხე
* სვანეთი
* ტაო
* ქართლი
* ქსანი
* ყველი
* ცხუმი
* ჯავახეთი
* ჰერეთი

 |

 |

 |
იორის არხის ობელისკი
**ვახტანგ დავითის ძე მუხრანბატონი** (*ბაგრატიონ-მუხრანსკი*; დ. 1817, თბილისი ― გ. 1892, დაკრძალულია სვეტიცხოველში) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი. განათლება მიიღო ხარკოვში. 1847-1856 მუშაობდა მიმოსვლის გზათა საზოგადო შენობათა კორპუსის VIII ოლქში (თბილისში) და კავკასიის მთავარმართლებლობის სახელმწიფო ქონებათა ინსპექციაში ინჟინერ-ჰიდრავლიკოსად. 1849 წელს მისი ხელმძღვანელობით დამთავრდა ერეკლე II-ის დროს დაწყებული ივრის სარწყავი არხის მშენებლობა, ამის აღსანიშნავად სართიჭალასთან ააგეს ობელისკი. 1850-1854 მუხრანბატონმა აღადგინა ხიდი მდინარე ხრამზე, 1851-1854 კი ააგო ახალი ხიდი მდინარე ალგეთზე (ძველი ხიდის საძირკვლებზე). 1856-იდან მუშაობდა სამუშაოთა უფროსად თბილისის საგუბერნიო სამშენებლო კომისიაში. XIX საუკუნის 60 წლებში მუხრანბატონს მიენიჭა ინჟინერ-პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1866 წელს გადაიყვანეს პეტერბურგის გზათა სამინისტროში. რუსეთში მოღვაწეობის პერიოდში მიიღო „ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის" წოდება.

ლიტერატურა
----------

* *ბერიძე ვ.* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917 წლები), ტ. 2, თბ. 1963;
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ. 1984. — გვ. 230.
**სულა კალმახის ერისთავი** — XI საუკუნის დიდი ქართველი ფეოდალი, საქართველოს მეფის ბაგრატ IV-ის (1027—1072 წწ.) ერთგული ვასალი და მოხელე, კალმახის (ციხე ტაოში) ერისთავი. სახელის მიხედვით სავარაუდოა, რომ სულა ეკუთვნოდა სამცხის დიდ ფეოდალთა — ბაჰლაუნდების შთამომავლობას — ახალ ჩორჩანელთა ანუ ლაკლაკთა საგვარეუულოს (IX საუკუნეში ბაჰლაუნდების ფეოდალური სახლი დაეუფლა უშვილოდ გადაგებული სამცხის დიდი ფეოდალის გიორგი ჩორჩანელის მამულს და იწოდა ჩორჩანელად. შემდეგ ამ ახალ ჩორჩანელებს გამოეყო ლაკლაკთა საგვარეულო განშტოება. როგორც ახალ ჩორჩანელებში, ისე ლაკლაკებში გავრცელებული იყო სახელი „სულა").

XI საუკუნის შუა წლებში სულა, ისევე როგორც სხვა მესხი დიდებულები, დაუპირისპირდა კლდეკარის მემამულეს ლიპარიტ ბაღვაშს, რომელიც ამ პერიოდში გაბატონდა სამხრეთ საქართველოში და დიდად შეავიწროვა საქართველოს მეფის ხელისიფლება. ამ ბრძოლის დროს ლიპარიტმა შეიპყრო სულა და გრიგოლ აბუსერისძე. სულა აწამეს და კალმახის დათმობა სთხოვეს, თუმცა უშედეგოდ. შემდეგში ტყვეები გაექცნენ ლიპარიტს, თვით შეიპყრეს იგი და მიჰგვარეს ბაგრატ IV-ს. ჯილდოდ სულას მეფემ უწყალობა ციხისჯვარი და სამცხის ძველი ადმინისტრაციული ცენტრი — ციხე–ქალაქი ოძრხე. ამით საფუძველი ჩაეყარა სამცხეში გაბატონებულ ციხისჯვარელთა საგვარეულოს. სულას საგვარეულოს მეორე შტომ მამულად დაიმკვიდრა კალმახი და მიიღო კალმახელთა სახელწოდება. სამცხის დიდ ფეოდალთა მეორე — ჯაყელთა საგვარეულო XII საუკუნის მიწურულს დაემცრო, დაკარგა ჯაყის ციხე (და ამდენად ჯაყელობა) და დარჩა მხოლოდ ფოცხოვის მემამულედ (ამიერიდან იწიდებოდა ბოცოსძეებად). ჯაყის ციხე და მასთან ერთად ჯაყელობა მიიღეს ციხისჯვარელებმა. ამის შემდეგ ისინი იწოდებოდნენ (XIII საუკუნეში) ციხისჯვარელ–ჯაყელებად. მათ XIII საუკუნის 60-იან წლებში შექმნეს სამცხის სამთავრო (XIV საუკუნიდან — სამცხე–საათაბაგო). ამრიგად, სამცხის მთავართა — ჯაყელთა წინაპარი იყო სულა კალმახის ერისთავი.

წყარო
-----

* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ. 2, თბ. 1959;
* მატიანე ქართლისა, იქვე, ტ. 1, თბ. 1955

ლიტერატურა
----------

* *შოშიაშვილი ნ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, თბ. 1985. — გვ. 599.
**რობერტ ბლაიხშტაინერი** (გერმ. Robert Bleichsteiner) (დ. 6 იანვარი, 1891, ვენა, — გ. 10 აპრილი, 1954, იქვე) — ავსტრიელი ენათმეცნიერი, ეთნოგრაფი.

ბიოგრაფია
---------

ვენისა და გრაცის უნივერსიტეტებში სწავლობდა ეთნოგრაფიას, ისტორიას, აღმოსავლურ და კავკასიურ ენებს. ვენის უნივერსიტეტშივე დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ინდოირანულ ფილოლოგიაში (1914) და მუშაობა დაიწყო აღმოსავლეთის კვლევით ინსტიტუტში. შემდეგ კითხულობდა ლექციებს კავკასიურ ენებსა და ეთნოლოგიაში და სათავეში ედგა ვენის ბუნების ისტორიის მუზეუმის (შემდგომში — ვენის ეთნოლოგიის მუზეუმის) აზიის განყოფილებას. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1945 წლის ივნისში დაინიშნა ამ მუზეუმის დირექტორად.

ქართველოლოგიური მოღვაწეობა
--------------------------

ბლაიხშტაინერი თავისუფლად ფლობდა ქართულ და სომხურ ენებს. იკვლევდა ქართველურ ენებს და მათ დიალექტებს. აგრძელებდა ჰუგო შუხარდტის საენათმეცნიერო სკოლის ტრადიციებს. ბლაიხშტაინერს ეკუთვნის ნაშრომები კავკასიოლოგიისა და ქართველოლოგიის დარგში, ეთნოგრაფიისა და ლიტერატურის პრობლემურ საკითხებზე: „კავკასიელ ხალხთა და ენათა მიმოხილვა", „ქართული ბალადა ამირანზე" (ორივე 1918), „ქართული ანდაზები, გამოცანები, თქმულებები და ზღაპრები თარგმანით, კომენტარებით, ტრანსკრიფციითა და ლექსიკონითურთ" (გამოიცა 1919 ვენაში ქართულ და გერმანულ ენებზე), „ნარკვევები ქართველთა ტომის – გურულების ენისა და ეთნოგრაფიის შესახებ" (1931–1932), „კავკასიურ ენათა ჯგუფი" (1937), „ვეფხისტყაოსანი – მე-12 საუკუნის ქართული მინეზინგური პოემა" (1940), „დიდი ქართველი პოეტი – ნიკოლოზ ბარათაშვილი" (1945), „ქართული ლიტერატურა" (1948), „ქართველი ხალხი" (1949), „საქართველო გუშინ და დღეს" (1950). 

ბლაიხშტაინერმა გერმანულად თარგმნა „ვეფხისტყაოსნის" ხალხური ვერსია, გამოსცა კრებული „ახალი ქართველი პოეტები" (1946), რომელშიც შევიდა ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ილია ჭავჭავაძის, გალაკტიონ ტაბიძის, გიორგი ლეონიძის, ვალერიან გაფრინდაშვილის, ალექსანდრე აბაშელისა და სხვათა ნაწარმოებები; ცალკე გამოსცა დანიელ ჭონქაძის „სურამის ციხე" (1947). გამოუქვეყნებელი დარჩა გარსევან ჩოლოყაშვილის „ხილთა ქება" და შიო არაგვისპირელის მოთხრობები. 1950 წელს სტუმრად იყო საქართველოში.

ბიბლოოგრაფია
------------

* Eine georgische Ballade von Amirani, «Berichte des Forschungsinstituts für Osten und Orient», 1918 [Bd.] 2.
* Beiträge zur Sprach- und Volkskunde des georgischen Stammes der Gurier, «Caucasica», 1931 – 32, [v.] 7 – 9.
* Die kaukasische Sprachgruppe, «Anthropos», 1937, Bd. 32; Der Mann in Pantherfell. Ein georgischer Minnesang aus dem 12. Jahrh. «Asienberichte», 1940, [Bd.] 5.
* Der große georgische Dichter Nikolos Barataschwili, «Die Brücke», 1945, № 1, 6 – 7.
* Die Literatur Georgiens, იქვე, 1948, № 3; Das Volk der Georgier, იქვე, 1949, № 4.

ლიტერატურა
----------

* 

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, თბ. 1997.
* Leopold Schmidt: Bleichsteiner, Robert. In: Kurt Ranke (Hrsg.): Enzyklopädie des Märchens. Band 2 (Bearbeitung–Christusbild), De Gruyter, 1979.
**უძო** — მთა საქართველოში, თბილისში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოების მთაწმინდის ქედის თხემზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1416 მ. მთის მიდამოებში თხემი მოსწორებულია. აგებულია ზედაეოცენური თაბაშირის შემცველი თიხებითა და ქვიშაქვებით. უძოს კალთები შემოსილია ბუჩქნარით, ხოლო მწვერვალი ბალახეულით.

უძოს წმინდა გიორგი
------------------

უძოს მთაზე დგას წმინდა გიორგის სახელობის მამათა მონასტერი. ლეგენდის მიხედვით უშვილო (უძეო) კაცს აუშენებია ეკლესია და წმინდა გიორგის შეხვეწებია, შვილი მომეციო. მისი თხოვნა შესრულებულა და მას შემდეგ აქ სალოცავად მოდიოდნენ (უძეო) უშვილო მანდილოსნები, ევედრებოდნენ წმინდა გიორგის და იქვე, ერთ ხეზე სტოვებდნენ შესაწირავს (ამ ხეს დღესაც ნატვრის ხეს ეძახიან). სიტყვა უძეოდან მთას და ეკლესიასაც უძო ეწოდა. უძოს წმინდა გიორგის სახელობის დღე მოძრავი ქრისტიანული დღესასწაულია. დღეობა ყოველ წელს, აღდგომის მომდევნო სამშაბათ დღეს იმართება. დღესასწაულს ხალხში უძოობას უწოდებენ. უძოობაზე ახლომდებარე სოფლების მოსახლეობა იკრიბება.

ლიტერატურა
----------

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***უძო***

* *ნემანიშვილი ს.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 198.
თარგამოსი და მისი ძენი:ჰაოსი, ქართლოსი, ბარდოსი, მოვაკანოსი, ლეკოსი, ჰეროსი, კავკასოსი, ეგროსი. ქართული რეპროდუქცია. დაახ. 1700
**ბარდოსი**, *ბარად*, *ბარდო* — ლეონტი მროველის მიხედვით, კავკასიელ ხალხთა ერთ-ერთი ეთნარქი. კავკასიის ალბანეთის უძველესი ქალაქის ბარდას დამაარსებელი.

ისტორია
-------

მას შემდეგ რაც თარგამოსის მოდგმა გამრავლდა, გადაწყდა კავკასიის წილხვედრი მიწა განაწილებულიყო რვა ძმას შორის. ყველაზე უფროსი — ჰაოსი დარჩა მამის წიაღში (არარატსა და მასისის მთებს შორის გადაჭიმულ ტერიტორიაზე), ხოლო ქართლოსი დანარჩენ ექვს ძმასთან ერთად დასახლდა ჩრდილოეთით მდებარე მიწებზე. „ხოლო ბარდოსს მისცა მტკუარს სამჴრით, ბერდუჯის მდინარითგან ვიდრე სადა შეკრბებიან მტკუარი და რაჴსი. ამან ბარდოს აღაშენა ქალაქი ბარდავი და დაეშენა მუნ".

ისტორიული საზღვრები
-------------------

ლეონტი მროველის მიერ ბარდოსის ტერიტორიებზე მწირი ინფორმაცია მოიპოვება. ცნობილია მხოლოდ რომ ბარდოსის ტერიტორია მოიცავდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა შენეკადების აუზს, მდინარე დებედას შემდგომი მდინარიდან მოყოლებული ვიდრე მტკვარ-არაქსის შესართვავამდე. 

* **ჩრდილოეთი საზღვარი** - *მდ. მტკვარი.*
* **დასავლეთი საზღვარი** - *მდ. ბერდუჯი(დებედა) რომელიც აბოცის(აშტოცკ) მთიდან მოედინება და ჩაედინება მდ. მტკვარში.*
* **აღმოსავლეთი საზღვარი** - *ქართლის ცხოვრებაში ნახსენები მტკვარ-არაქსის შესართავი.*
* **სამხრეთი საზღვარი** - *მდინარე მტკვარში ჩამდინარე ხეობების მიერ წარმოქმნილი სასაზღვრო ზოლი რომელიც ემიჯნება მდინარე არაქსის აუზის ხეობას.*

ხეობების სისტემა ყოველთვის კარგი საშუალება იყო, არის და იქნება ბუნებრივი საზღვრების დასადგენად. აქედან გამომდინარე თარგამოსმა თავის ძეებს დაუწესა ბუნებრივი საზღვრები როგორიცაა: ზღვა, მდინარე, ხეობა და მთის ქედი.


**არარატის   
მთა**
**მდ. არაქსი**
**მდ. დებედა   
(ბერდუჯი)**
**მდ. მტკვარი**
**აბოცის მთა**
 **ქ.ბარდა**

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* ქართველთა ეთნარქები

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ. 1977. — გვ. 207.

სქოლიო
------

1. ↑  

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „თარგამოს ჰყუანდა რუანი შჳლნი: ჰაი, ქართლ, ბარად, მოვაკ, ლეკ, ჰერ, კავკას და ეგრ." |
|  | („ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა" - თ. ჟორდანია 1893 წ.) |
2. ↑  

|  |  |
| --- | --- |
| ვიკიციტატა | „ხოლო ძმანი ქართლოსისანი, ძენი ტარგამოსისნი იყვნეს: ჰაოს, ბარდო, მოვაკე, ლეკან, კავკასო, ჰეროს, ეგრო და ძენი ქართლოსისანი: კახო, მცხეთოს, კუხოს, გაჩიო და გარდაბან." |
|  | (თეიმუირაზ ბატონიშვილი, „დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გეორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა", 1848 წ. გვ. 27) |
3. ↑  ქართლის ცხოვრება

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **თარგამოსის შთამომავლობა - ქართლის ცხოვრების მიხედვით**

|  | ქართველთა ეთნარქები | სომეხთა ეთნარქი | ალბანთა ეთნარქები | ჩრდილოკავკასიელთა ეთნარქები |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| თარგამოსის ძენი | ქართლოსი · ეგროსი · ჰეროსი | ჰაოსი | ბარდოსი · მოვაკანოსი | ლეკოსი · კავკასოსი |
| ქართლოსის ძენი | მცხეთოსი · გარდაბოსი · კახოსი · კუხოსი · გაჩიოსი |  |  |  |
| მცხეთოსის ძენი | უფლოსი · ოძროხოსი · ჯავახოსი |  |  |  |

 |
ელიფსი, რომელიც მიღებულია კონუსისა და სიბრტყის ურთიერთგადაკვეთით
**ელიფსი** (ძვ. ბერძნ. ἔλλειψις [elleipsis] — „ნაკლი", „დანაკლისის") — წრიული კონუსის გადაკვეთის წირი სიბრტყესთან, რომელიც კვეთს ამ კონუსის ერთ-ერთი კალთის ყველა მსახველს.

ელიფსის თვისებები
-----------------

ელიფსი და მისი თვისებები
ელიფსი შეიძლება განისაზღვროს აგრეთვე როგორც სიბრტყის იმ {\displaystyle P} წერტილთა გეომეტრიული ადგილი, რომელთათვის ამ სიბრტყის ორ მოცემულ {\displaystyle F\_{1}} და {\displaystyle F\_{2}} წერტილებამდე (ელიფსის ფოკუსებამდე) მანძილების ჯამი მუდმივი სიდიდეა. თუ კოორდინატთა სისტემას ავირჩევთ ისე, როგორც ეს ნაჩვენებია ნახაზზე ({\displaystyle OF\_{1}=OF\_{2}=c}), მაშინ ელიფსის განტოლება მიიღებს შემდეგ სახეს:
{\displaystyle \left({\frac {x}{a}}\right)^{2}+\left({\frac {y}{b}}\right)^{2}=1(2a=F\_{1}P+F\_{2}P)}; {\displaystyle a=OA} და {\displaystyle b=OC}, ე. წ. ელიფსის დიდი მდა მცირე ნახევარღერძებია. ვინაიდან ელიფსის განტოლება მეორე ხარისხისაა, ელიფსი მეორე რიგის წირია. როდესაც {\displaystyle a=b}, მაშინ ელიფსი გადაიქცევა წრეწირად. სიდიდეს {\displaystyle e=c/a}, სადაც {\displaystyle c={\sqrt {a^{2}-b^{2}}}}, ეწოდება ელიფსის ექსცენტრისიტეტი, რომელიც ერთზე ნაკლებია. იგი ახასიათებს ელიფსის გაჭიმულობას.

ანალიზურ გეომეტრიაში, ელიფსი განმარტებულია, როგორც დეკარტის კოორდინატთა სისტემაში არსებული (X,Y) წერტილთა სიმრავლე, რომლებიც აკმაყოფილებენ შემდეგ ტოლობას:

A x^2 + B xy + C y^2 + D x + E y + F = 0

სადაც B^2 < 4 AC, ფუნქციის ყველა კოეფიციენტი ნამდვილი რიცხვია და არსებობს ერთზე მეტი ამომხსნელი, განსაზღვრული ელიფსზე მდებარე (x, y) წერტილთა წყვილებით.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* კონუსური კვეთა
* ანალიზური გეომეტრია

ლიტერატურა
----------

* Besant, W.H. (1907). „Chapter III. The Ellipse", *Conic Sections*. London:  George Bell and Sons,   გვ. 50.
* Coxeter, H.S.M. (1969). *Introduction to Geometry*, 2nd, New York:  Wiley,   გვ. 115–9.
* Meserve, Bruce E. (1983), *Fundamental Concepts of Geometry*, Dover, ISBN 0-486-63415-9
* (1990) *Fundamentals of College Algebra*, 3rd,  Scott Foresman/Little,   გვ. 381. ISBN 0-673-38638-4.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* Draw A Perfect Ellipse YouTube-ზე
|  |  |
| --- | --- |
|  | სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ **თევზაძე**. |

**ანდრო რაჟდენის ძე თევზაძე** (დ. 3 იანვარი, 1912, გომი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 6 აპრილი, 1974, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
---------

1930 წელს დაამთვარა სამტრედიის პედაგოგიური ტექნიკუმი და მუშაობა დაიწყო მშობლიური სოფლის სკოლაში მასწავლებლად. შემდეგ შევიდა თბილისის უნივერსიტეტში ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1940 წელს და დაინიშნა ჟურნალ ოქტომბრელის პასუხისმგებელ მდივნად. სხვადასხვა პერიოდში მუშაობდა საარქივო სამმართველოში, გაზეთ „კომუნისტში", საქართველოს რადიო კომიტეტში, იყო მწერალთა კავშირის აჭარის განყოფილების მდივანი, გამომცემლობა „საბჭოთა მწერლის" დირექტორი და სხვა.

ანდრო თევზაძემ ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1936 წელს. ქართულ მწერლობაში მისი ლირიკული ლექსების კრებულებმა „ვარსკვლავების ღიმილი", „დიდება გმირებს", „განახლდა გული", და სხვა. პოპულარობა მოიპოვეს მკითხველთა ფართო წრეებში. საყურადრებოა ანდრო თევზაძის მონოგრაფია „უშანგი ჩხეიძე", კრებული „ლიტერატურული წერილები და ნარკვევები", რომანი „ორლესული" და მრავალი სხვა. პოეტის ლექსები თარგმნილია რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ, სომხურ, უკრაინულ და სხვა ენებზე.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ლიტერატურა
----------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", გვ. 173, თბ. 1994
**წმინდა გალას სააბატო** (გერმ. Fürstabtei Sankt Gallen) — რელიგიური კომპლექსი შვეიცარიის ქალაქ სანქტ-გალენში. კაროლინგების პერიოდის ეს სააბატო 719 წლიდან არსებობს, რომელიც მოგვიანებით, XIII საუკუნეში დამოუკიდებელი სათავადო გახდა. მომდევნო საუკუნეების განმავლობაში, ის ევროპის ერთ-ერთ უმთავრეს ბენედიქტურ სააბატოს წარმოადგენდა. დააარსა წმინდა ოტმარმა, იმ ადგილას, სადაც წმინდა გალმა ერმიტაჟი აღმართა. სააბატოს ბიბლიოთეკა მსოფლიოში ერთ-ერთი უმდიდრესია შუა საუკუნეების ბიბლიოთეკებშ შორის. 1983 წლიდან სააბატო შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

სააბატოს დამაარსებელი წმინდა ოტმარი, წმინდა კოლუმბანას ირლანდიელი მოსწავლე იყო. მოგვიანებით, რაიხენაუელმა აბატმა ვალდომ (740 - 814) დააარსა უმდიდრესი ბიბლიოთეკა, საიდანაც 924 - 933 წლების უნგრელთა შემოსევების დროს წიგნები რაიხენაუში გადაიტანეს.

X საუკუნის დასაწყისში, წმინდა გალის მონასტერი პოლიტიკურ დაპირისპირებაში შევიდა რაიხენაუს სააბატოსთან ბოდენის ტბის თაობაზე. 1712 წელს მონასტერი შვეიცარიელებმა გაძარცვეს და წიგნების უმრავლესობა ციურიხსა და ბერნში წაიღეს.

მონასტერში შუა საუკუნეების ნაშთი ცოტაა შემორჩენილი. სტრუქტურათა უმრავლესობა, მათ შორის კათედრალი 1755 - 1768 წლებში ბაროკოს სტილში აშენდა.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* წმინდა გალის სააბატო კათოლიკურ ენციკლოპედიაში

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
***წმინდა გალის სააბატო***

* Stiftsbibliothek Sankt Gallen დაარქივებული 2013-07-22 საიტზე Wayback Machine.
* Codices Electronici Sangallenses დაარქივებული 2016-11-09 საიტზე Wayback Machine.
* St Gall Plan

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ხ • გ • რ
 მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვეიცარიაში შვეიცარიის დროშა |
| --- |
|  |
| 
* წმინდა იოანეს ბენედიქტელთა მონასტერი
* წმინდა გალის სააბატო
* ბერნის ძველი ნაწილი
* ბელინცონის ციხესიმაგრეები
* იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია
* მონტე-სან-ჯორჯიო
* ქალაქ ლავოს ვენახის ტერასები
* გლარნის შეცოცება
* რეტის რკინიგზა
* ლა-შო-დე-ფონი
* ალპების პრეისტორიული ნამოსახლარები
* ლე კორბუზიეს არქიტექტურა

 | 
 |

 |
თარგამოსი და მისი შვილები. „ვახტანგისეული ქართლის ცხოვრება" (XVIII ს.)
**გმირი** — ფიზიკური და სულიერი ღირსებებით გამორჩეული პიროვნება, მიახლოებითი შესატყვისი ბერძნულ-ლათინური ცნებისა hērōs.

„ქართლის ცხოვრებაში" გმირებად იწოდებიან ქართველ და კავკასიელ სხვა ხალხთა ეპონიმები: თარგამოსი, ქართლოსი, ჰაოსი და მათი შთამომავლები. გმირად იწოდებიან აგრეთვე ბიბლიური პერსონაჟი ნებროთი („მსგავსი ნებროთ გმირისა გამოგაჩინა წინამძღურად ჩუენდა"), სპარსთა მითიური მეფე ფერეიდუნი (აფრიდონი; „და გამოჩნდა ნათესავთა შორის ნებროთისთა კაცი ერთი გმირი, რომლისა სახელი აფრიდონ"), ქართველთა მეფე თრდატი („ეკლესია დიდი აღაშენა თრდატ ზურგითა თჳსითა, რამეთუ იყო იგი გმირი"). 

საქართველოს მთის დიალექტებში (განსაკუთრებით, ხევსურულში) გმირს „მოძალადის", „მძლავრის" მნიშვნელობა აქვს. შესაძლებელია ეს დაკავშირებული იყოს სიტყვა „გმირის" სავარაუდო წარმომავლობასთან ერთ-ერთი სკვითურ-სარმატული ტომის კიმერიელების სახელისგან. ძვ. წ. VIII საუკუნის ასურულ წყაროებში მათი სახელწოდებაა „გიმირრაია", ანუ გიმირელები.

ლიტერატურა
----------

* *კიკნაძე, ზ.*, ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 2, თბ. 2012. — გვ. 50.
წრეწირი
**წრეწირი** — ჩაკეტილი ბრტყელი წირი, რომლის ყველა წერტილი ერთი და იმავე მანძილითაა დაშორებული მოცემული წერტილიდან (წრის ცენტრი), ამასთან ეს წერტილი მდებარეობს იმავე სიბრტყეში, რომელშიც მდებარეობს წირი. R მონაკვეთს, რომელიც აერთიანებს წრეწირის ცენტრს მის ნებისმიერ წერტილთან, ეწოდება წრეწირის რადიუსი. წრეწირის სიგრძის ფარდობა მის დიამეტრთან მუდმივი სიდიდე და აღინიშნება π ასოთი, π=3,14159... მისი სიგრძე განისაზღვრება ფორმულით : {\displaystyle l=2\pi \ R}.
წრეწირის ნებისმიერი ორი წერტილის შემაერთებელ მონაკვეთს **წრეწირის ქორდა** ეწოდება. ყველაზე დიდი ქორდა **დიამეტრია**, თუმცა მისგან განსხვავებით დიამეტრი აუცილებლად გადის წრეწირის ცენტრზე. ორი რადიუსის მიერ ჩამოჭრილ ნაწილს - **სექტორი** ეწოდება, ხოლო ქორდის მიერ ჩამოჭრილს კი **სეგმენტი**. ჩვენ შეგვიძლია წრეწირში ჩავხაზოთ სხვადასხვა ფიგურები, თუმცა იმისათვის რომ იგი ჩახაზულად ჩაითვალოს, აუცილებელია მისი ყველა წვერო ეხებოდეს წრეწირს.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 345.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვიკისაწყობის ლოგო შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე **„წრეწირი"** ვიკისაწყობში.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *ეს სტატია მათემატიკის შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |
**წოფი I** — გვიანდელი აშელისა და ადრინდელი მუსტიეს ხანის ძეგლი სოფ. წოფის (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. ბანასწყლის მარცხენა ნაპირზე. წარმოადგენს გამარმარილოებული კირქვის ნაპრალში მოწყობილ ღია ტიპის ძეგლს, სადაც ადამიანი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ცხოვრობდა. აღმოჩენილია 1957 (აკად. ნ. ბერძენიშვილი), გათხრილია 1957-1958 (გ. გრიგოლია). კულტურული ფენის საერთო სისქე 3 მ-ზე მეტია. გამოვლინდა 5 საცხოვრებელი ჰორიზონტი, რომლებიც ერთმანეთისაგან მხოლოდ შეფერილობით განსხვავდება. მოპოვებულია 2800 ქვის ნივთი (მათ შორის ნუკლეუსები, ანატკეცები, სახოკები, წვეტანები და სხვა). წოფი I-ის ქვის ინდუსტრია არალევალუაზური, არაფაცეტირებულია, ახლოს დგას მუსტიეს კულტურის ვარიანტთან და ჯერჯერობით ცალკეა საქართველოს პალეოლითურ ძეგლებს შორის. წოფი I-ში დადგენილია ცხოველთა 11 სახეობა. წოფი I-ის ფაუნა: ბეწვიანი მარტორქა, ნამარხი ცხენი და ვირი, ნიამორი, დაღესტნური ჯიხვი, კეთილშობილი ირემი, დომბა, დათვი და სხვა.

წოფის ინვეტარში აღმოჩენილია „შომუ-თეფეს ტიპის" შემადგენელი ნამგლის ჩანართები. არის აგრეთვე ამ ნამოსახლარზე ცნობილი დაკბილული მსხვილრეტუშიანი სამკელი დანა. აქვე ნაპოვნი ორი დიდი ზომის ობსიდიანის ლამელა.

ლიტერატურა
----------

* *გრიგოლია გ.* ქვემო ქართლის პალეოლითი (დამარხული გამოქვაბული წოფი I), თბ. 1963;
* *Тушабрамишвили Д. М.* Палеолит в Грузии, «საქართველოს მღვიმეები და გამოქვაბულები», 1981, ტ. 9;
* *თუშაბრამიშვილი დ.* ქსე, ტ. 11, გვ. 344, თბ. 1987
**მესტალია** (ესპ. Estadio de Mestalla) — საფეხბურთო სტადიონის ესპანეთის ქალაქ ვალენსიაში, საფეხბურთო კლუბ „ვალენსიას" საშინაო არენა.

ისტორია
-------

1922 წელს ს.კ. ვალენსიის პრეზიდენტმა რამონ ლეონარტემ ვალენსიის ცენტრში მიწის ნაკვეთი შეიძინა და სტადიონის მშენებლობა დაიწყო. ერთ-ერთი ინფორმაციით, არენის მშენებლობისთვის თანხა კლუბის ერთგულმა გულშემატკივარმა გადარიცხა, რადგან თვითონ „ვალენსიას" იმ დროს სტადიონის ასაშენებლად საკმარისი სახსრები არ ჰქონდა. ფულის დაზოგვის მიზნით, ტრიბუნები ხისგან გაკეთდა, ხოლო მოედანს საფარი არ ჰქონდა. 

მესტალიის მშენებლობა 1923 წელს დასრულდა. მისი პროექტის შემქმნელია ვალენსიელი არქიტექტორი ფრანსისკო ალმენარ კინსა. შემდგომში სტადიონმა ექვსჯერ განიცადა რეკონსტრუქცია, მალე არენას გაუკეთეს ბუნებრივი საფარი და ტრიბუნებიც გამოუცვალეს. ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს სტადიონი მთლიანად დაინგრა, მის შეკეთებას რამდენიმე თვე დასჭირდა.

1969 წლის 23 აგვისტოს ს.კ. ვალენსიის დირექტორთა ყრილობაზე გადაწყვიტეს სტადიონისთვის ახალი სახელი დაერქმიათ ლუის კასანოვას პატივსაცემად, რომელიც ითვლება კლუბის ისტორიაში ყველაზე წარმატებულ პრეზიდენტად. 1994 წელს თვითონ კასანოვას თხოვნით სტადიონს ძველი სახელი დაუბრუნდა.

სტადიონის უკანასკნელი მასშტაბური რეკონსტრუქცია დასრულდა 2001 წელს, „ვალენსიისა" და „მანჩესტერ იუნაიტედის" დაპირისპირებისთვის (0-0) ჩემპიონთა ლიგის ფარგლებში იგი უკვე მზად იყო.

1982 წელს არენამ მსოფლიო ჩემპიონატის მატჩებს უმასპინძლა. 

ქვემოთ მოცემულია 1982 წლის მუნდიალის მატჩები, რომლებსაც უმასპინძლა მესტალიამ:


| თარიღი | გუნდი #1 | შედეგი | გუნდი #2 | ეტაპი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 16 ივნისი, 1982 |  ესპანეთი | 1–1 |  ჰონდურასი | პირველი რაუნდი, ჯგუფი 5 |
| 20 ივნისი ,1982 |  ესპანეთი | 2–1 |  იუგოსლავია | პირველი რაუნდი, ჯგუფი 5 |
| 25 ივნისი, 1982 |  ესპანეთი | 0–1 |  ჩრდილოეთი ირლანდია | პირველი რაუნდი, ჯგუფი 5 |

სქოლიო
------

1. ↑  Estadio Mestalla.
2. ↑  Extra stadium info – Mestalla.
**დეკრეტული დრო** — ერთი საათით წინ გადაწეული ზოლური დრო. თავდაპირველად შემოღებულ იქნა რსფსრ-ში 1919 წლის 18 თებერვლის დეკრეტით, ხოლო სსრკ-ში სახკომსაბჭოს 1930 წლის 16 ივნისის დაადგენილებით დღის სინათლისა და ელექტროენერგიის რაციონალურად გამოყენების მიზნით. დეკრეტული დროის III სასაათო ზოლი, რომელშიც მოთავსებული იყო საქართველო მთლიანად, 4 საათით უსწრებდა მსოფლიო დროს.

ისტორია
-------

1919 წლის 1 აპრილიდან 18 თებერვლის დეკრეტის საფუძელზე რსფსრ-ის ტერიტორიაზე ამოქმედდა სპეციალური ზოლური დრო. 1930 წლიდან აღნიშნული დრო ამოქმედდა სსრკ-ს ტერიტორიაზეც.

1981 წელს დამატებით შემოღებული იყო საზაფხულო დრო. მარტის ბოლო კვირადღიდან სექტემბრის ბოლო კვირადღემდე საათი იწეოდა კიდევ 1 საათით, რაც ფაქტობრივად ორმაგ საზაფხულო დროს შეესაბამებოდა და კიდევ მეტ ეკონომიკურ ეფექტიანობას იძლეოდა. 

ამგვარად, სსრ კავშირის ყოველი დასახლებული პუნქტის მოსახლეობა ცხოვრობდა არა იმ ზოლოს დროით, რომელშიც აღებული პუნქტი მდებარეობდა, არამედ ყოველი წლის 1 ოქტომბრიდან - 1 აპრილამდე მეზობელი, აღმოსავლეთით მდებარე პირველი ზოლის დროით, ხოლო 1 აპრილიდან - 1 ოქტომბრამდე — აღმოსავლეთით მდებარე მეორე ზოლის დროით.

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 450.
* ხარაძე ე. „ასტრონომიის საფუძვლები" : 2 ტომად : ტომი I, 1991, გვ. 120-122

სქოლიო
------

1. 1 2  Декрет Совета Народных Комиссаров. О введении счета времени по международной системе часовых поясов
**ვიტამინი B1(თიამინი)** - მონაწილეობს ნახშირწყლების ცვლაში, ამყარებს ნერვულ სისტემას, აუმჯობესებს მეხსიერებას და საჭმლის მონელებას. იგი აუცილებელია იმ ორგანოების ნორმალური ცხოველქმედებისთვის, სადაც უჯრედის სუნთქვა ინტენსიურად მიმდინარეობს. თიამინი ფერმენტ პირუვატდეკარბოქსილაზას კოფაქტორია. ეს ფერმენტი უჯრედული მეტაბოლიზმის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რეაქციას აკატალიზებს.

თიამინი
თიამინს შეიცავს - კვერცხის გული, ღვიძლი, საფუარი, ხორბლისა და ბრინჯის ჩანასახი, პარკოსან მცენარეთა თესლი, წიწიბურა, ფრინველი, ბოსტნეული.

ბერი-ბერი
---------

1890 წელს ჰოლანდიელი ექიმი ეიკმანი კუნძულ იავაზე საშინელ დაავადებას აკვირდებოდა. ავადმყოფები ვერ დადიოდნენ, ფეხები თითქოს ჯაჭვებით ჰქონდათ შებორკილი, რის გამოც ამ დაავადებას ბერი-ბერის (ბორკილები) ეძახდნენ. ეს დაავადება ხშირად სიკვდილით მთავრდებოდა. დაავადების მიზეზის გარკვევაში ეიკმანს დაეხმარა ქათმებზე დაკვირვება. მან შეამჩნია, რომ გალიაში მსხდომ ქათმებს, რომლებსაც კანგაცლილი ბრინჯით კვებავდნენ, აღენიშნებოდათ ბერი-ბერისთვის დამახასიათებელი ნიშნები. მათი უმრავლესობა იღუპებოდა. ის ქათმები კი, თავისუფლად რომ სეირნობდნენ ეზოში, ჯანმრთელები იყვნენ, რადგან მრავალფეროვან საკვებს პოულობდნენ. რა იყო ბრინჯის კანში, ეიკმანმა ვერ დაადგინა. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ამ დაავადების მიზეზი თიამინის ნაკლებობა იყო. 

ბერი-ბერის ნიშნებია: ნახშირწყლების ცვლის დარვევა, კრუნჩხვები, კუჭ-ნაწლავის აშლილობა, მადის დაკრგვა. ხანგრძლივი უკმარისობის დროს ზიანდება ცენტრალური ნერვული სისტემა და პერიფერიული ნერვები, კუნთები განილევა და სუსტდება, რასაც მოსდევს დამბლა. დაავადებულებს უჭირთ სიარული, უვითარდებათ გულის უკმარისობა, სუნთქვითი პრობლემები.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოჯახის მკურნალი

სქოლიო
------

1. ↑  ნ. ზაალიშვილი, ნ. იოსებაშვილი, გამომცემლობა „ტრიასი", „ბიოლოგია X კლასი"; ლამარა ბურდილაძე, ნანა სიხარულიძე, ქეთევან მაღრაძე, დოდო ბარამიძე, გამომცემლობა „დიოგენე" (2018), „ბიოლოგია აბიტურიენტებისთის".
**ვოლოსოვის რაიონი** (რუს. Волосовский район) — ადმინისტრაციული ერთეული ლენინგრადის ოლქში, რუსეთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ვოლოსოვო, საიდანაც მომდინარეობს რაიონის სახელწოდება. შეიქმნა 1927 წლის სექტემბერში. 1963-1965 წლებში შედიოდა კინგისეპის სასოფლო რაიონის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 49 443 ადამიანს შეადგენდა.

რაიონის ფართობი შეადგენს 2,73 ათას კმ²-ს, რაც ოლქის საერთო ფართობის 3,65%-ია, გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 65 კილომეტრზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ 55 კილომეტრზე. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლომონოსოვის, სამხრეთიდან — ლუჟსკის, აღმოსავლეთიდან — გატჩინის, სამხრეთ-დასავლეთიდან — სლანცის, ხოლო დასავლეთიდან — კინგისეპის რაიონი.

ისტორია
-------

1927 წლამდე რაიონის ტერიტორია შედიოდა ტროიცკისა და იამბურგის (კინგისეპი) მაზრების შემადგენლობაში, იამბურგის მაზრას რაიონი ვოლოსოვის ვოლოსტის სტატუსით ექვემდებარებოდა. 1927 წლის სექტემბერში წარმოიქმნა ვოლოსოვის რაიონი, ხოლო 1930 წელს რაიონების გაუქმების შედეგად დაექვემდებარა უშუალოდ ლენინგრადის ოლქს. 1935 წლის მარტიდან 1940 წლის სექტემბრამდე შედიოდა კინგისეპის რაიონის შემადგენლობაში. 1931 წლის იანვარში ვოლოსოვის რაიონს მიუერთდა გაუქმებული მოლოსკოვიცკის რაიონის ტერიტორია.

2006 წლის 1 იანვარს რაიონში წარმოიქმნა საქალაქო და სასოფლო დასახლებები.

მოსახლეობა
----------

რაიონის მოსახლეობის დინამიკა:

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* დადგენილება ვოლოსოვის რაიონის წარმოქნის შესახებ
* ვოლოსოვის რაიონი ლენინგრადის ოლქის რუკაზე
* რაიონის არქიტექტურული ძეგლები

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  <a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26842998'></a>
2. ↑  Всесоюзная перепись населения 1959 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-23. ციტირების თარიღი: 2013-05-27.
3. ↑  Всесоюзная перепись населения 1979 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-24. ციტირების თარიღი: 2013-05-27.
4. ↑  Всесоюзная перепись населения 1989 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-22. ციტირების თარიღი: 2013-05-27.
5. ↑  Всероссийская перепись населения 2002 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-22. ციტირების თარიღი: 2013-05-27.
6. ↑  Оценка Росстата на 1 января 2010 г..  დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-08-21. ციტირების თარიღი: 2013-05-27.

გერბი ლენინგრადის ოლქიდროშა ლენინგრადის ოლქი
ლენინგრადის ოლქი

**ქალაქები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვო  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • ვისოცკი  • გატჩინა  • ივანგოროდი  • კამენოგორსკი  • კინგისეპი • კირიში  • კიროვსკი  • კომუნარი  • ლოდეინოე-პოლე • ლუგა  • ლიუბანი  • ნიკოლსკოე  • ახალი ლადოგი  • ოტრადნოე  • პიკალიოვო  • პოდპოროჟიე  • პრიმორსკი  • პრიოზერსკი  • სვეტოგორსკი  • სერტოლოვო  • სლანცი  • სოსნოვი-ბორი  • სიასტროი  • ტიხვინი  • ტოსნო  • შლისელბურგი

---

**ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა**:  

**რაიონები**: ბოქსიტოგორსკი  • ვოლოსოვი  • ვოლხოვი  • ვსევოლოჟსკი  • ვიბორგი  • გატჩინი  • კინგისეპი  • კირიში  • კიროვსკი  • ლოდეინოპოლე  • ლომონოსოვი  • ლუგი  • პოდპოროჟიე  • პრიოზერსკი  • სლანცი  • ტიხვინი  • ტოსნო

---

**სტატია**:
გეოგრაფია | გერბი | ჰიმნი | ისტორია | მოსახლეობა | ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა | დროშა
**ამირან შალიკაშვილი** (დ. 22 მარტი, 1939, კოკანდი, უზბეკეთის სსრ, სსრკ — გ. 24 ნოემბერი, 2018, თბილისი, საქართველო) — ქართული პანტომიმის სკოლის ფუძემდებელი, მსახიობი, რეჟისორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

1960 წელს დაამთავრა თბილისის კულტსაგანმანათლებლო სასწავლებლის სარეჟისორო ფაკულტეტი, 1964 წელს – თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი დრამის მსახიობის სპეციალობით.

1961 წლიდან არის ქართული პროფესიონალური პანტომიმის სკოლის ფუძემდებელი. 1965–1969 წლებში იყო თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრის, ხოლო 1969–1973 წლებში — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრის მსახიობი. 1973–1975 წლებში იყო ფილარმონიის პანტომიმის დასის ხელმძღვანელი. 1975 წლიდან არის პანტომიმის სახელმწიფო თეატრის დამაარსებელი და მის შემდეგ დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. აგრეთვე არის თბილისის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში პანტომიმის განხრის დამაარსებელი (1978). 1999 წლიდან არის ბათუმის სახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტის პანტომიმის სარეჟისორო და სამსახიობო სახელოსნოს ხელმძღვანელი. არის ავტორი წიგნებისა „პანტომიმა დუმილის პოეზიაა" (1999), „დუმილის შემდეგ" (2004), „ხილვები ფიროსმანზე" (2004), „ცრემლიანი შემოდგომა" (I, 2005; II, 2006). გარდაიცვალა 2018 წლის 24 ნოემბერს. მეუღლესთან, მსახიობ კირა მებუკესთან ერთად დაკრძალულია მახათას პანთეონში.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
----------------------------------------

* „ევროპის მიმების" ფედერაცია, თავმჯდომარის მოადგილე (1990-2018)
* საქართველოს თეატრალური კავშირის გამგეობა, წევრი (1965-2018)

ჯილდოები და პრემიები
--------------------

* 1978: საქართველოს კომკავშირის პრემია
* 1981: კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემია
* 1990: პრემია „საუკეთესო რეჟისორი პლასტიკაში"
* 1999: ღირსების ორდენი

ბიბლიოგრაფია
------------

* პანტომიმა - დუმილის პოეზია (ავტორი). - თბილისი, 1999. - 175 გვ.
* დუმილის შემდეგ... : ლექსები (ავტორი). - თბილისი, ეგრისი, 2003. - 128 გვ.
* ხილვები ფიროსმანზე : ლექსები (ავტორი). - თბილისი, ეგრისი, 2004. - 63 გვ.
* ცრემლიანი შემოდგომა : მსახიობის მონოლოგი (ავტორი) // წ. 3. - თბილისი, ეგრისი, 2010. - 262 გვ.
* ვარდის ცრემლით მიტირია...შენთვის, მხოლოდ შენთვის : ლექსები (ავტორი). - თბილისი, 2011. - 328 გვ.. - ISBN: 978-9941-0-0844-3
* დაკარგული ტკივილი : ლექსები (ავტორი). - თბილისი, 2012. - 164 გვ.. - ISBN: 978-9941-9290-2-1

ლიტერატურა
----------

* *ცუცქირიძე შ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ. 1986. — გვ. 678.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ამირან შალიკაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**ზაქარია ალექსანდრეს ძე ჯორჯაძე** (დ. 1847 — გ. 1895) — თავადი, ქართველი მეწარმე და საზოგადო მოღვაწე.

სწავლობდა და მუშაობდა მეღვინეობის ცნობილ ევროპულ ცენტრებში — კლოსტერ-ნაიბურგსა (ავსტრია) და მონპელიეში (საფრანგეთი). ჰქონდა მამული კახეთში, თელავის მაზრის სოფელ საბუეში. საქართველოში პირველმა დანერგა მოსახლეობიდან ყურძნის შესყიდვის და ღვინის ევროპული ტექნოლოგიით დამზადების პრაქტიკა. 1888 წელს ბრიუსელის საერთაშორისო სასოფლო-­სამეურნეო გამოფენაზე „ზ. ჯორჯაძისა და კომპანიის" მიერ ექსპონირებულ ქართულ ღვინოს ოქროს მედალი მიენიჭა. არჩეული იყო ავკასიის სასოფლო-­სამეურნეო საზოგადოების საპატიო თავმჯდომარედ.

ცოლად ჰყავდა თამარ ირაკლის ასული ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 1855 — გ. 1940). მათი შვილები:

* ალექსანდრე ჯორჯაძე (დ. 1880 — გ. 1939) — ინჟინერი, რეპრესირებული;
* გიორგი ჯორჯაძე (დ. 1882 — გ. 1918) — ოფიცერი, მოყვარული ფოტოგრაფი, მოკლეს რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს;
* ნინო ჯორჯაძე (დ. 1884 — გ. 1968) — მოწყალების და, მოყვარული ფოტოგრაფი.

ლიტერატურა
----------

* ნინო ჯორჯაძე : ქართველი ქალის თვალით დანახული პირველი მსოფლიო ომი / ავტ. თამარ ლორთქიფანიძე ; რედ. ირინე ჭოღოშვილი ; დღიური რუს. თარგმნა აკა მორჩილაძემ ; ინგლ. თარგმანი თამარ მამულაშვილი. - თბილისი, 2015. - ISBN 9789941076275.
**ვასილ შალვას ძე კვაჭანტირაძე** (დ. 15 იანვარი, 1909, (სხვა მონაცემებით 26 ივლისი, 1907), კონჭკათი — გ. 9 თებერვალი, 1950) — ქართველი სნაიპერი. ბალტიისპირეთის 1-ლი ფრონტის 43 არმიის 179-ე მსროლელი დივიზიის 259 მსროლელთა პოლკის სნაიპერი,ზემდეგი. საბჭოთა კავშირის გმირი (4 აპრილი, 1945). მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთი გამორჩეული სნაიპერი.

ბიოგრაფია
---------

დაიბადა სოფელ კონჭკათში ღარიბი გლეხის ოჯახში. 1918 წელს მისი მშობლები საცხოვრებლად გადავიდნენ გურიანთაში. გურიანთაში მან მიიღო დაწყებითი ოთხწლიანი განათლება. 1939 წლიდან იყო კომუნისტური პარტიის წევრი.

1941 წლიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. მონაწილეობდა სტალინგრადის, კალინინის, ყირიმის ბრძოლებში. განსაკუთრებით გამოჩინა თავი 1944 წელის ზაფხულში ბელორუსიაში ვიტებსკის ოლქის გათავისუფლებისას. 23-27 ივნისს მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისას, სოფელ შუმილინოს მიდამოებში და ვიტებსკის გერმანული დაჯგუფების ლიკვიდაციისას გაანადგურა 44 მოწინააღმდეგე. 1945 წლის 24 მარტის სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით, ვასილ კვაჭანტირაძეს გამოჩენილი გმირობისთვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება ლენინის ორდენის გადაცემით და მედლით „ოქროს ვარსკვლავი"(№6377). სულ კვაჭანტირაძის ანგარიშზე 542 განადგურებული მოწინააღმდეგეა. ასეთ შედეგს მხოლოდ ერთეულებმა მიაღწიეს მეორე მსოფლიო ომის დროს. სხვა ცნობილ სნაიპერთაგან ვასილი ზაიცევს 242 მოწინააგმდეგე ჰყავს განადგურებული, ივან კულბერტინოვს 489, ივან სიდორენკოს 500 და ეს საუკეთესო მაჩვენებლებია წითელი არმიის რიგებში.

კვაჭანტირაძე ომის შემდეგ, 1946 წლის იანვრიდან მუშაობდა კოლმეურნეობის თავმჯდომარედ მშობლიურ სოფელში, გურიანთაში. გარდაიცვალა 1950 წლის 9 თებერვალს.

ჯილდოები
--------

* საბჭოთა კავშირის გმირი საბჭოთა კავშირის გმირი
* ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი
* ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი
* წითელი დროშის ორდენი წითელი დროშის ორდენი
* სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი
* წითელი ვარსკვლავის ორდენი წითელი ვარსკვლავის ორდენი
* მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის" მედალი 1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის

ლიტერატურა
----------

* „Подвиги Героев Советского Союза" გვ. 50 — 53 — მოსკოვი, 1981
* ვასილ შალვას ძე კვაჭანტირაძე, გაზეთი „ლენინის დროშა", N10 გვ. 1 — 1947 წელი.
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა "საბჭოთა საქართველო" თბილისი — 1964
* *Цкитишвили К. В. Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981
* *ჩინჩილაკაშვილი ტ.*, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ. 1980. — გვ. 491.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ვასილ კვაჭანტირაძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
**დენის ძალა** (სიმბოლო: {\displaystyle I}) — ელექტრული დენის სკალარული მახასიათებელი. დენის ძალა არის სიდიდე, რომელიც ტოლია დროის ერთეულში ({\displaystyle \Delta t}) გამტარის განიკვეთში გასული მუხტისა ({\displaystyle \Delta q}).

{\displaystyle I={\frac {\Delta q}{\Delta t}}}
დენის ძალა სკალარული სიდიდეა, იგი შეიძლება იყოს როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი. ნიშანი დამოკიდებულია იმაზე, ემთხვევა თუ არა დადებიტი ნაწილაკების მოძრაობის მიმართულება ერთხელ არჩეულ მიმართულებას. დენის ძალას, როგორც სკალარულ სიდიდეს, მიმართულება არ გააჩნია. დენის მიმართულება განისაზღვრება დენის სიმკვრივის ვექტორით.

SI სისტემაში დენის ძალის ერთეულია ამპერი, რომელიც ამ სისტემის ძირითადი ერთეულია. წარმოებულ ერთეულებში 1 ამპერი (ა) = 1 კ/წმ.

დენის ძალის გასაზომ ხელსაწყოს ამპერმეტრი ჰქვია.

ცვლადი დენის შემთხვევაში განასხვავებენ მყისიერ დენის ძალას, პიკურ დენის ძალას და ეფექტურ დენის ძალას (ეს უკანასკნელი ტოლია ისეთი მუდმივი დენის ძალისა, რომელიც იგივე სიმძლავრეს გამოყოფს).

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ. 1978. — გვ. 471.

|  |  |
| --- | --- |
| იდენტიფიკატორები ვიკიმონაცემებში რედაქტირება | 
* GND: 4278564-9

 |
**აგათარხიდესი** (ძვ. ბერძნ. Ἀγαθαρχίδης [Agatharchides]), *აგათარხოსი* ( Ἀγάθαρχος), *აგათარხუსი* ( Agatharchus); დ. დაახ. ძვ. წ. 200, კნიდოსი — გ. ძვ. წ. 140, ათინა) — ძვ. წ. II საუკუნის ანტიკური ავტორი, ისტორიკოსი, გეოგრაფი, გრამატიკოსი და ფილოსოფი. იგი ცნობილია ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკის, სპარსეთის ყურისა და წითელი ზღვის აღწერით.

ბიოგრაფია
---------

Отрывочные сведения о биографии Агатархида известны по его собственным автобиографическим заметкам в сохранившихся отрывках его трудов, а также из кодекса 213 фотиевой «Библиотеки». Известно, что Агатархид родился в Книде (на западном побережье современной Турции) в небогатой семье около 200 г. до н. э. и ещё молодым перебрался в Египет[2].

В Египте Агатархид обратил на себя внимание Киннея — царедворца и советника Птолемея VI. Кинней, взявший Агатархида под своё покровительство, познакомил его с ещё одним царским приближённым — историком и дипломатом Гераклидом Лембом. Геркалид взял Агатархида на службу личным секретарём и чтецом, а позже ввёл его в круг местных философов-перипатетиков. Постепенно Агатархид завоевал себе имя, став одним из лидеров интеллектуальной жизни Александрии, но в 145 г. до н. э. он был изгнан новым царём Птолемеем VIII, вероятно, за поддержку, которую оказывал его сопернику Птолемею VII. Остаток жизни Агатархид, по-видимому, прожил в Афинах, где и завершил свою самую известную работу, «О Красном (Эритрейском) море»[2]. В его честь был назван кратер Агатархид на Луне.
რუსი ბოიარინის პიოტრ პოტიომკინის პორტრეტი, ხუან კარენიო დე მირანდას ნახატი
რუსი ბოიარინები
**ბოიარინი** (ბულგ. боляр or болярин; უკრ. буй or боярин; რუს. боя́рин; რუმ. boier; ბერძ. βογιάρος) — ფეოდალური საზოგადოების უმაღლესი ფენა X—XVII საუკუნეების ბულგარეთში, კიევის რუსეთში, გალიჩ-ვოლინის სამთავროში, მოსკოვის დიდი სამთავროში, ლიტვის დიდ სამთავროში, სერბეთში, ხორვატიაში, სლოვენიაში, მოლდოვის სამთავროში, ვლახეთში, XIX საუკუნიდან კი რუმინეთში.

თვითონ ტერმინი მომდინარეობს ძველი რუსული სიტყვა бояринъ-დან, რომელიც დამკვიდრდა ძველი საეკლესიო სლავური ენიდან და თავის მხრივ დუნაიურ-ბულგარული წარმოშობისაა.

ბოიარინების გვარის ადამიანების შთამომავლები ჩაწერილები არიან საგვარეულო წიგნებში, ბოიარინულ წიგნებსა და სიებში, რომელთა შორის ზოგიერთი სახელმწიფო არქივებში ინახება. მათ შორის მრავალი თავადური წარმოშობის იყო, რომლებსაც მამულები დაკარგული ჰქონდათ და გადასულები იყვნენ დიდი თავადის ან სულაც მეფის სამსახურში, რომლის სანაცვლოდაც ეს უკანასკნელები მათ ახალ მიწებს ან მამულს აძლევდნენ.

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ბოიარინი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
* ბოიარინი. ბოიარინების გვარის ენციკლოპედია

სქოლიო
------

1. ↑  М. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. Под. ред. О. Н. Трубачёва. Т. I. Москва, «Прогресс», 1986. С. 203.
2. ↑  Slovník jazyka staroslověnského. Т. I. Praha, 1958. C. 136.
3. ↑   Български етимологичен речник, ტ. 1, София: Издателство на българската академия на науките, 1971. — გვ. 66.
4. ↑  *Черных П. Я.*, Историко-этимологический словарь современного русского языка, ტ. 1, М.: Русский язык, 1993. — გვ. 106.
**კოლუმბიის შეერთებული შტატები** (ესპ. Estados Unidos de Colombia) — სახელმწიფო ცენტრალური ამერიკის სამხრეთ და სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, რომელიც XIX საუკუნის მეორე ნახევარში არსებობდა. ძირითადად მოიცავდა თანამედროვე პანამისა და კოლუმბიის ტერიტორიას, ასევე პერუსა და ბრაზილიის მცირე ნაწილს.

ისტორია
-------

1860-1862 წლის სამოქალაქო ომი გრანადის კონფედერაციის დაშლით დასრულდა; კონსერვატორების მხრიდან იზრდებოდა ფედერალური სახელმწიფოების ცენტრალიზებული მართვის მცდელობა. 1862 წელს, სამოქალაქო ომში ლიბერალთა ლიდერმა, გენერალმა ტომას სიპრიანო დე მოსკერამ დაამარცხა პრეზიდენტ ბარტოლომეო კალვოს კონსერვატიული მთავრობა და ახალ ლიდერად იქცა. ბოგოტის მთავრობიდან ძალაუფლების უდიდესი ნაწილი შემადგენელ სახელმწიფოებს დაუბრუნდათ. 

ადრეული წლების რეფორმების შემდეგ, ახალი ფედერაციის შექმნამდე, ლიბერალებმა განიზრახეს კოლუმბიის შეერთებული შტატების შექმნა, რომელიც იქნებოდა დეცენტრალიზებული, თავისუფალი ბაზრის სისტემის მქონე. წინა ლიბრალი პრეზიდენტების მსგავსად, მოსკერას პრეზიდენტობის პირველი ორი ვადაც კათოლიკურ ეკლესიასთან დაპირისპირებით წარიმართა, რაც კონსერვატორთა შეშფოთებას იწვევდა. ეკლესიის კუთვნილი მიწები შემცირდა და ის ინდუსტრიალისტებს გადაეცა, ეკლესიის გავლენა და უფლებები გარკვეულწილად შეიზღუდა. 

1871 წელს, მოდერნიზაცია და ეკონომიკური რეფორმაა მიმართული იყო კოლუმბიური პესოს ფრანგულ ფრანკთან, როგორც საერთაშორისო ოქროს სტანდარტთან მიბმისკენ.

დაშლა
-----

დროდადრო განახლებადი სამქოალაქო ომიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, 1886 წელს, კოლუმბიის კონსერვატორულმა პარტიამ, რომლის სათავეშიც პრეზიდენტი რაფაელ ნუნიესი იყო, გამოსცა ახალი ცენტრალიზაციის მომხრე ხასიათის კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც გაუქმდა კოლუმბიის შეერთებული შტატები და შეიქმნა კოლუმბიის რესპუბლიკა. კონსერვატორებმა დაუყოვნებლივ ჩამოაცილეს კოლუმბია ოქროს სტანდარტს და გაზარდეს ვალუტის ბეჭვდა, რამაც ინფლაციის დონე გაზარდა. ამასობაში, ახალ სახელმწიფოში კვლავ გრძელდებოდა ლიბერალთა და კონსერვატორტა კონფლიქტი, რამაც საბოლოოდ 1903 წელს ქვეყნის დაშლა გამოიწვია, კოლუმბიის შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე ორი სახელმწიფო ჩამოყალიბდა — კოლუმბია და პანამა.

სქოლიო
------

1. ↑   Retrieved 29 December 2010.
2. ↑   Retrieved 29 December 2010.
**დუისბურგი** (გერმ. Duisburg) — ქალაქი გერმანიის ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, მდებარეობს მდინარე რაინის მარჯვენა სანაპიროზე, მრავალი არხებით, აქ კვეთს მდინარე რაინი მდინარე რურს და ასევე აქვეა რაინ-ჰერნეს არხიც. ნახევარმილიონიანი ქალაქი არის სიდიდით მეხუთე ვესტფალიაში, ხოლო მეთხუთმეტე მთლიანი გერმანიის მასშტაბით. იგი ითვლება ქვემო რაინის დაბლობზე მთავარ სავაჭრო და სატრანსპორტო ცენტრად. ქალაქის ინფრასტრუქტურა კეთილმოწყობილია, მას ეკვრის რამდენიმე ნაციონალური საავტომობილო და ევროპის ცენტრალური მაგისტრალები.

ისტორია
-------

შუა საუკუნეებში დუისბურგი განვითარდა როგორც სავაჭრო და სამრეწველო ქალაქი, მაგრამ XIII საუკუნეში რაინიდან შემოსულმა შტორმმა, დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქს, ამის გამო დუისბურგმა დაკარგა ეკონომიკური, პოლიტიკური და სავაჭრო მნიშვნელობა.

XIX საუკუნეში გაიზარდა ქალაქის მოცულობა, მაღაროების და რკინის ინდუსტრიის წყალობით, დუისბურგმა დაიბრუნა მნიშვნელოვანი ფუნქცია ინდუსტრიული თვალსაზრისით. დუისბურგ-რურორტის პორტი დუისპორტი, ცენტრალური ქალაქის ნაწილით მიეკუთვნება სიდიდით პირველ ევროპის მდინარისეული პორტების სიას.

1972 წელს დაარსდა დუისბურგის უნივერსიტეტი, რომელმაც მისცა ქალაქს უფრო მეტი საშუალება განვითარებისთვის, როგორც მეცნიერული, ასევე ახალი-ტექნოლოგიური თვალსაზრისით. ქალაქი დუისბურგი თავისი ლოგისტიკური ფუნქციით ითვლება როგორც უმნიშვნელოვანესი კვანძი ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში.

იხილეთ აგრეთვე
--------------

* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ოფიციალური საიტი
* University of Duisburg-Essen (in German)
* University of Duisburg-Essen
* Duisburg Tourist Information
* Duisburg Zoo at Zoo-Infos.de (in English)
* World Games 2005 Duisburg დაარქივებული 2005-07-18 საიტზე Wayback Machine.
**ირაკლი ხვადაგიანი** (დ. 3 მაისი, 1988, ქუთაისი) ქართველი ისტორიკოსი, პირველი რესპუბლიკის მკვლევარი, 2011 წლიდან არის საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის გამგეობის წევრი. 2005 — 2009 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის სპეციალობაზე.

2010 — 2013 წლებში სწავლობდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სადოქტორო და სამაგისტრო პროგრამების ფაკულტეტზე, სპეციალობა — კავკასია ევროპულ და გლობალურ კონტექსტში.

2014 წლიდან არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოქტორანტი. 2010 წლიდან არის საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის მკვლევარი.

მუშაობს კვლევებზე, საზოგადოებრივი და პოლიტიკური პროცესების შესახებ XIX საუკუნის ბოლო – XX საუკუნის დასაწყისში, საქართველოს პირველი რესპუბლიკა (1918–1921), 1920-იანი წლების წინააღმდეგობის მოძრაობა.

ირაკლი ხვადაგიანის ციხეში გადაღებული სელფი.
2019 წლის 20 ივნისს, გავრილოვის ღამის დროს, ირაკლი ხვადაგიანი დააკავეს. მისი განცხადებით, აქციაზე დაკავებისას სცემეს. საკანში ექიმი მისი დაკავებიდან მე-3 დღეს შევიდა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მას თავდაპირველად 9-დღიანი პატიმრობა შეუფარდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე ლევან მურუსიძემ იგი სამართალდამრღვევად ცნო.

ლევან მურუსიძის გადაწყვეტილებით, ირაკლი ხვადაგიანს 3-დღიანი პატიმრობა უნდა მიესაჯათ. ამადროულად, იმის გათვალისწინებით, რომ ეს სამდღიანი ვადა 24 ივნისის დილის 2 საათზე გადიოდა, ხვადაგიანი დარბაზიდან გაათავისუფლა. პროცესზე ირაკლი ხვადაგიანმა მიმართა მოსამართლე მურუსიძეს: „არ მინდა ჩემი გათავისუფლების საბუთზე თქვენი ხელმოწერა იყოს, დამტოვეთ".

რესურსები ინტერნეტში
--------------------

* ირაკლი ხვადაგიანის სტატიები ჟურნალ „ლიბერალში"
* ირაკლი ხვადაგიანი პროექტში „თვითმმართველობის დროა"
* რატომ არ იხსნება არქივები საბჭოთა ტერორის შესასწავლად – ინტერვიუ ირაკლი ხვადაგიანთან

სქოლიო
------

1. 1 2 3 4  ირაკლი ხვადაგიანი. ფემინიზმი და გენდერული დემოკრატია. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
2. 1 2 3 4  ხვადაგიანი ირაკლი. *archive.ge*. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
3. 1 2 3 4  ხვადაგიანი ირაკლი. *german-georgian.archive.ge*. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021
4. ↑  „ირაკლი ხვადაგიანთან საკანში ექიმი მისი დაკავებიდან და ცემიდან მე-3 დღეს შევიდა". *Tabula*. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
5. ↑  „მკვლევარი ირაკლი ხვადაგიანი სასამართლო დარბაზიდან გაათავისუფლეს". ნეტგაზეთი. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
6. ↑  „ხვადაგიანი მურუსიძეს: არ მინდა ჩემი გათავისუფლების საბუთზე თქვენი ხელმოწერა იყოს, დამტოვეთ". *Tabula*. ციტირების თარიღი: 27 თებერვალი, 2021. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი `|access-date=`-ში (დახმარება)
პატრონი და ოქროს თათი.
**პატრონი** (უკრ. Патрон; დ. 20 ივლისი, 2019) — უკრაინის საგანგებო სიტუაციების სახელმწიფო სამსახურის მეძებარი ძაღლი და თილისმა, ჯეკ რასელ ტერიერი.

პატრონი პირველად ცნობილი გახდა 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს, როდესაც უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ძაღლი სიმამაცის ორდენით დააჯილდოვა რუსული ჯარების მიერ დატოვებული აუფეთქებელი საბრძოლო მასალის აღმოჩენისა და გაუვნებელყოფისთვის. 2022 წლის 8 მაისის მდგომარეობით, პატრონმა აღმოაჩინა 236 ასეთი მოწყობილობა. 

2022 წლის 20 ნოემბერს, ბავშვთა დაცვის მსოფლიო დღეს UNICEF-მა პატრონის წარმომადგენლებთან ურთიერთგაგების მემორანდუმი გააფორმა, რომლითაც პატრონი უკრაინაში პირველ ძაღლი-კეთილი ნების ელჩი გახდა.

გასაბერი ფიგურა ამ ძაღლის პატივსაცემად უკრაინის ერთ-ერთ ქალაქში

სქოლიო
------

1. ↑  Пес Патрон відзначає день народження (20 July 2022).
2. ↑  Ukraine's top canine deminer receives award from Zelensky. CNN (8 May 2022). ციტირების თარიღი: 10 May 2022
3. ↑  ЮНІСЕФ і улюбленець дітей Пес Патрон підписали меморандум про співпрацю до Всесвітнього дня дитини uk (2022-11-20). ციტირების თარიღი: 2022-11-20
**ჰიპარქე** (ძვ. ბერძნ. Ἳππαρχος; დაახლ. დ. ძვ. წ. 180, ნიკეა — გ. ძვ. წ. 125, როდოსი) — ძველი ბერძენი მეცნიერი – ასტრონომი, მათემატიკოსი და გეოგრაფი. ასტრონომიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ფუნდამენტური შრომები აქვს ასტრონომიაში. საკუთარი თეორიის საფუძველზე შეადგინა მზისა და მთვარის მოძრაობის, აგრეთვე მზის დაბნელების ცხრილები, დადგინა მანძილი მთვარემდე (საკმაოდ ზუსტად). ძვ.წ. 129-127 წლებში შეადგინა 850 ვარსკვლავის კატალოგი და შემოიღო ვარსკვლავთა ბრწყინვალების დაყოფა 6 კლასად. ვარსკვლავთა მდებარეობების ძველი (ძვ.წ. III ს) კატალოგთან შედარებით აღმოაჩინა პრეცესიის მოვლენა და გამოთვალა მისი სიდიდეც.

ძვ. წ. II ს. დასასრულს ჰიპარქემ გამოიგონა ასტრონომიული ხელსაწყო ასტროლაბი. განსაზღვრა ტროპიკული წელიწადის ხანგრძლივობა (ცდომილება დაახლოებით 6 წთ) და მისი სხვაობა ვარსკვალვიერ წელიწადთან (15 წთ). განსაზღვრა ეკლიპტიკის დახრა ეკვატორთან (ცდომილება 5 გრადუსი).

შემოიღო გეოგრაფიული კოორდინატები — განედი და გრძედი. ჰიპარქეს შრომები არ შემონახულა, ცნობები მათ შესახებ უმთავრესად პტოლემეს „ალმაგესტშია".

ლიტერატურა
----------

* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ. 1987. — გვ. 663.


|  |  |
| --- | --- |
| ბიოგრაფია | *ეს სტატია პიროვნების შესახებ ჯერჯერობით ესკიზია. თქვენ შეგიძლიათ დაგვეხმაროთ მის შევსებაში.* |